Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði hæstv. menntmrh. ítarlega grein fyrir efni þessa frv. og undirbúningi þess og þeirri nauðsyn, sem á því er að setja heildarlög um þau efni, sem þetta frv, fjallar um. I. kafli frv. er um Þjóðminjasafn Íslands, en um það safn hafa engin lög verið fram að þessu, II. kafli um fornminjar, III. kafli um kirkjugripi og minningarmörk, IV. kafli um friðun húsa og annarra mannvirkja, V. kafli um byggðasöfn og VI. kaflinn um almenn ákvæði. Menntmn. hefur athugað mjög ítarlega þetta frv. og rætt það á mörgum fundum. Hún hefur sent það til umsagnar ýmsum aðilum og fengið svör frá þeim sumum hverjum. Hún hefur rætt það við þjóðminjavörð, Þór Magnússon, og Hörð Ágústsson listmálara, og eftir að umsagnir höfðu borizt um þetta frv. bar hún enn ráð sín saman við þessa tvo menn, þjóðminjavörð og Hörð Ágústsson, og var sérstaklega rætt um þær breytingar, sem nefndin hafði í hyggju að flytja eða gera á frv. Þeir féllust á þessar breytingar, sem nefndin ræddi við þá og eru nú fluttar hér á sérstöku þskj. Niðurstaða menntmn. er sú, að hún mælir einróma með því, að frv. verði samþ. og telur þessa löggjöf mikilsverða og nauðsynlega, en eins og ég áður sagði, flytur hún nokkrar brtt. við frv. á þskj. 333. 1. brtt. er um það, að á eftir 5. gr. komi ný gr., þar sem svo er mælt fyrir, að ekki megi nota myndir af gripum safnsins sem vörumerki eða í auglýsingaskyni og heldur ekki gera af þeim myndir eða eftirlíkingar nema með leyfi þjóðminjavarðar. Það eru dæmi til þess, að menn hafi notfært sér gripi og muni úr safninu í þessu skyni, en n. telur. að slíkt sé ekki við hæfi og komi ekki til greina nema þjóðminjavörður leyfi slíkt. 2. brtt. á þskj. er við 9. gr., og bætist þar við ný mgr., sem segir, að hafi fornleifar verið friðlýstar samkv. eldri l. skuli þær njóta þeirrar friðunar áfram, og er þetta gert í því skyni, að ekki þurfi að vera að endurtaka friðlýsingar. 3. brtt. er við síðustu mgr. 16. gr. Hún er um það, að forngripir, sem kunna að finnast, skuli varðveittir í Þjóðminjasafni, en þjóðminjaverði sé þó heimilt að fela byggðasafni þessa varðveizlu. Í frv. er hins vegar aðeins rætt um það, að slíkir forngripir, sem finnast, skuli vera eign ríkisins, en ekkert ákveðið um varðveizlu þeirra. 4. brtt. er við 18. gr. Í frv. segir svo í þessari gr., að ekki megi flytja gripi úr landi, sem eru eldri en 150 ára, nema með samþykki menntmrh. Þessu vill n. breyta og flytur um það ákvæði í þessari brtt. á þá leið, að ekki megi flytja gripi úr landi, sem eru eldri en 100 ára, og þó því aðeins, að þjóðminjavörður leyfi. N. taldi, að ýmsir gripir og munir, sem eru yngri en 150 ára, t.d. frá síðari hluta 19. aldar, gætu haft mikilsvert gildi sem forngripir og væri því mikil eftirsjá í því, að þeir væru fluttir úrlandi. Auk þess álítur n., að eðlilegra sé, að þjóðminjavörður veiti slík útflutningsleyfi, ef til þeirra þarf að koma, en að sækja þurfi um slíkt til ráðh., enda mundi ráðh. fara í þessu efni væntanlega eftir till. þjóðminjavarðar. Þá bætir n. því ákvæði inn í þessa gr., að leiki vafi á um aldur slíkra forngripa, skuli þjóðminjavörður úrskurða um aldurinn. Og einnig er sagt svo í þessari brtt., að þjóðminjavörður geti með samþykki menntmrh. hindrað útflutning yngri gripa en 100 ára, ef þeir hafi sérstaklega merkilega þýðingu. 5. brtt. er um tvær nýjar gr., sem bætast við III. kafla þessa frv. En þessi kafli frv. er um kirkjugripi og minningarmörk. Fyrri gr., sem n. leggur til, að bætt sé inn í þennan kafla, er um það, að Þjóðminjasafnið skuli varðveita aflagða kirkjugripi eða þá gripi, sem ekki þykir ástæða til að hafa lengur í kirkju, en þjóðminjaverði sé þó heimilt að fela viðkomandi byggðasafni varðveizluna. Þetta skal þó háð samþykki forráðamanna viðkomandi kirkju. Síðari gr. er um það, að ef kirkja er lögð niður, skuli gripir hennar renna til safns, eins og segir í þessari fyrri gr., sem ég nefndi. Þeir skuli renna til safns eða til annarra kirkna, en þetta skuli ákveðið með samráði þjóðminjavarðar annars vegar og biskups eða prófasts hins vegar. Loks segir í þessari nýju gr., sem lagt er til, að bætist þarna við, að Þjóðminjasafnið eigi forkaupsrétt að kirkjugripum í einkaeign, ef þeir verða seldir. Í frv. er það aðeins ákveðið um þessa gripi, að það skuli fara fram á þeim skráning og friðhelgun. En það er ekki rætt um þá að öðru leyti. Það er ekki rætt um verndun þeirra eða ráðstöfun á þeim frekar. N. er þeirrar skoðunar, að það þurfi að gilda það sama um þessa gripi sem aðra forngripi, að það þurfi að vernda þá og varðveita, koma í v að þeir glatist eða grotni niður en þó á þann hátt að það sé gert með fullkomnu samkomulagi við forráðamenn eða eigendur slíkra gripa Eins og ég sagði, er IV. kafli þessa frv. um friðun húsa og annarra mannvirkja, og er 6. brtt. n. um breytingar á 23. gr. frv. En með þessari brtt. er lagt til. að sveitarstjórnir, þ.e.a.s. hreppsnefndir, bæjarstjórnir og borgarstjórn Reykjavíkur, geti ákveðið friðun húsa og mannvirkja upp á sitt eindæmi, en þó að fenginni umsögn eða áliti húsafriðunarnefndar, sem ákveðin er í þessari gr. frv. Í frv. aftur á móti er ekki gert ráð friðun eigi sér stað nema af hálfu ráðh. Hann t ákvarðanir um friðun húsa og mannvirkja. einmitt óskir og till. um það í umsögn frá borg Reykjavíkur og Sambandi ísl. sveitarfélaga, reyndar eitt og sama plaggið, að sveitarstjórnir hefðu þarna nokkurn meiri rétt og forgöngu en gert fyrir í frv. N. taldi rétt að ganga mjög til móts við þessar óskir og því leggur hún þetta til, að sveitarstjórnir geti ákveðið friðun húsa og mannvirkja og auðvitað jafnframt fellt niður friðun, sem sveitarstjórn kann að hafa ákveðið áður. Í þessari brtt. er einnig það ákvæði að fella niður það ákvæði úr 23. gr. frv., að einn af þeim mönnum, sem skipa húsafriðunarnefnd og ráðh. skipar án tilnefningar, skuli vera lögfræðingur. N. var þeirrar skoðunar að það væri ekki nauðsynlegt, að hann væri lögfræðingur því að þó að augljóst mætti vera, að n. þyrfti á lögfræðilegri aðstoð að halda, þá væru nægar leiðir til þess að hún fengi þá lögfræðilegu aðstoð, sem hún óskaði, og þess þess vegna leggur n. til, að þetta atriði verði fellt niður. 7. brtt. er við 1. málsgr. 27. gr., og er það aðeins skýrara og ótvíræðara orðalag um viðhald og breytingar á friðuðum húseignum. 8. brtt. er við 31. gr., síðari málsgrein, en þar er svo fyrir mælt, að húsafriðunarnefnd sé heimilt að veita eigendum friðaðra húsa styrki til viðhalds húsanna vegna friðunarinnar. Með brtt. eru slíkir styrkir bundnir því, að veitt hafi verið fé til þess á fjárl. En einnig er það ákvæði í þessari brtt., að hafi sveitarstjórn ákveðið friðun húsa eða mannvirkja, þá ákveði hún einnig um styrkveitingar og greiði líka úr sveitarsjóði þá styrki. 9. brtt. er við 32. gr. og er í fjórum liðum, og þeir fjalla allir efnislega um það sama, ef sveitarstjórn hefur ákveðið friðun húsa eða mannvirkja, þá kemur hún í stað ráðh. í samskiptum við húsafriðunarnefnd einnig til þess að greiða kostnað, sem af friðun kann að leiða, ef sveitarstjórn hefur ákveðið friðun. Þessa brtt. leiðir beint af þeirri 6., þar sem tekið er upp það ákvæði í frv., að sveitarstjórnir geti ákveðið friðun mannvirkja. 10. brtt. er við 36. gr. A-liðurinn er nánast leiðrétting á prentvillu, skulum við segja. Í frv. stendur sveitarstjórnarfélög, en með brtt. er lagt til, að standi sveitarfélög, og þarf ekki að ræða frekar um það. En b- liður þessarar brtt. er hins vegar um það, að byggðasöfn sem hlotið hafa viðurkenningu þjóðminjavarðar samkv. eldri l., skuli halda þeirri viðurkenningu, þótt þau séu ekki eign sveitarfélaga, en nokkur byggðasöfn vera til í landinu, sem eru eign annarra en sveitarfélaga, og sér n. enga ástæðu til, að þau ekki njóti þeirrar viðurkenningar áfram. 11. og síðasta brtt. er við 40. gr. Í frv. segir, að ráðh. geti svipt safn styrk, sem því ber eða stendur til að veita því, ef um vanhirðu á safninu er að ræða, eða eins og nánar segir i frv.„ „telur þjóðminjavörður, að byggðasafni sé hætta búin vegna vanhirðu eða af öðrum orsökum og ekki hefur fengist úr þessu bætt þrátt fyrir endurteknar áskoranir, og getur þá menntmrh. að fengnum tillögum þjóðminjavarðar svipt safnið ríkisstyrk.“ N. var að sjálfsögðu samþykk þessu, en hún vildi bæta við þetta, og það er innihaldið í 11. brtt., að komist safn í óhirðu, þá geti ráðh. að tillögu þjóðminjavarðar ákveðið, að gripir þess renni til þjóðminjasafnsins sem eign þess. Auðvitað vænta menn þess, að til þessa þurfi ekki að koma, en þó fannst n. rétt að slá varnagla við, að það gæti komið fyrir, að safn lenti svo í algjörri óhirðu, að það væri yfirvofandi, að það eyðilegðist. Eins og ég hef áður sagt, þá mælir n. einróma með því, að frv., verði samþ. með þessum breyt., sem ég hef nú gert grein fyrir og eru í brtt. á þskj. 333.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft þetta mál ti1 athugunar, en gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þess, og leggur meiri hlutinn til, að það verði afgr. með rökstuddri dagskrá, sem fram kemur á þskj. 301. Frv. um mjög svipaða breyt. á tekjustofnalögunum og hér liggur fyrir var lagt fram á síðasta þingi, og fékk heilbr.- og félmn. það mál þá einnig til athugunar. Hún sendi það þá til umsagnar nokkurra aðila og þar á meðal til Sambands ísl. sveitarfélaga, sem eðlilegt var, og bárust okkur frá 2 þessara aðila umsagnir. Það er í fyrsta lagi frá Stéttarsambandi bænda, og niðurstaðan í þeirra áliti er þannig: „Fundurinn telur mál þetta mjög vandasamt og nauðsynlegt, að það verði tekið til mjög gagngerðrar athugunar. Leggur hann til, að Alþ. láti gera það undir forustu Sambands ísl. sveitarfélaga, þar sem stjórn Stéttarsambands bænda getur haft fulltrúa.“ Í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga um málið frá síðasta þingi, eins og það lá þá fyrir og var, eins og ég segi, í mjög svipuðu formi og það frv., sem hér er nú, segir m. a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Samkvæmt gildandi l. er það á valdi einstakra sveitarstjórna, hvernig hlutfallið er á milli aðstöðugjalda og útsvara, þ. e. hvernig gjaldstigum er hagrætt, svo fremi það er innan hins lögákveðna hámarks. Um það má að vísu deila, hvort slík tilhögun sé sanngjörn og heppileg til frambúðar, en óvarlegt og varhugavert virðist að breyta að þessu leyti lagaákvæðum um einn tekjustofn. Eðlilegra virðist að taka jafnframt til endurskoðunar að þessu leyti aðra tekjustofna sveitarfélaganna. En rétt er að vekja athygli á því, að nú eru öll þessi mál í athugun hjá n. þeirri, er vinnur að athugun á upptöku staðgreiðslukerfis opinberra gjalda. Þá er rétt að vekja athygli á því, að engan veginn er öruggt, að samanburður á aðstöðugjaldsstigum í mismunandi sveitarfélögum gefi rétta mynd af heildarsveitarsjóðsútgjöldum fyrirtækja eða einstaklinga í þeim sveitarfélögum. Ef rétt mynd á að fást í þessu efni, verður sá samanburður að ná til allra sveitarsjóðsgjalda. Í mörgum sveitarfélögum, þar sem háir aðstöðugjaldsstigar hafa verið, hefur t. d. verið gefinn mikill afsláttur af útsvörum. Þar sem svo hefur verið ástatt, hefur þetta leitt til minnkaðrar greiðslubyrði hins almenna gjaldanda, og verður að ætla, að sveitarstjórnir almennt hafi ekki í þessu efni unnið gegn hagsmunum byggðarlaga sinna.“ Þetta var m. a. úr umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga, og niðurstaðan hjá Sambandinu er þessi: „Af framangreindum ástæðum getur stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga ekki mælt með samþykkt þessa frv.“ Það kemur þarna fram í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga, eins og reyndar öllum sveitarstjórnarmönnum hlýtur að vera ljóst, að breyt. á tekjustofnalögunum þýðir óneitanlega tilfærslu á gjöldum milli þegna innan hvers sveitarfélags. Að mínum dómi og af þeirri reynslu, sem ég hef af þessum málum, þá er þarna um mjög flókið mál að ræða og mjög misjöfn aðstaða í hverju sveitarfélagi, hvað rétt er að gera. Það má segja, að sveitarstjórnarlögin, eða tekjustofnahlið þeirra, gefi sveitarfélögunum nokkuð rúma heimild til þess að ákveða, hvernig gjöld eru tekin, þó innan þess ramma, sem þau marka. Ég tel, að þetta sjálfræði sveitarfélaganna til að haga málum sínum eins og þau telja eðlilegast sé alveg nauðsynlegt, aðstæðurnar eru svo geysilega ólíkar á hverjum stað, og í sambandi við aðstöðugjöld, þá er það mjög misjafnt, hvað hin einstöku sveitarfélög láta af hendi til þeirra aðila, sem aðstöðugjöldin greiða. Allt þetta grípur mjög inn í það og eru rök fyrir því, að mjög sé óeðlilegt að gera neinar stórfelldar breytingar, eins og er t. d. gert í því frv., sem hér liggur fyrir, - gera neinar stórfelldar breytingar á tekjustofnalögum sveitarfélaganna, nema að mjög vel athuguðu máli, þar sem Samband ísl. sveitarfélaga hefur fengið aðstöðu til að skoða málið í heild og láta í ljós álit sitt um það, því að þetta er það, sem snertir sveitarfélögin kannske einna mest, hvernig aðstöðu þeirra til tekjuöflunar er háttað, og því mjög óeðlilegt að mínum dómi og okkar, sem að hinni rökstuddu dagskrá stöndum, að það sé gert, nema fyrir liggi umsögn stjórnar sambandsins, eftir að hún hefur skoðað málið vandlega og viljað fallast á að mæla með þeim breytingum, sem þar eru. Ég tel, að á annan hátt sé mjög erfitt fyrir Alþ. að gera róttækar breytingar. Því er hin rökstudda dagskrá fram komin, þar sem lagt er til, að málinu verði vísað frá, og vil ég í því sambandi ítreka það, sem fram kemur í umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga, að málið í heild er í athugun í sambandi við þær breytingar, sem ræddar hafa verið og nauðsynlegt verður að gera, ef tekið verður hér upp staðgreiðslukerfi opinberra gjalda.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að hv. 3. þm. Sunnl. hafi skýrt frá afdrifum þessa máls í heilbr.- og félmn., þar sem það var til meðferðar, en n. klofnaði, og meiri hluti nm. leggur til, að frv. þessu verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Ég einn skipa minni hlutann og hef lagt til á þskj. 318, að frv. verði samþ. óbreytt. Ástæðurnar fyrir þeirri afstöðu minni eru þær, að ég tel það ákaflega mikla skammsýni í viðhorfi sveitarstjórnarmanna og raunar ákaflega óréttlátt, að atvinnurekstur utan Reykjavíkur eigi að greiða hærri aðstöðugjöld en hér er almennt gert í Reykjavík, því að svo sannarlega er það rétt, að hér mun aðstaða fyrir atvinnufyrirtækin vera hvað bezt. Ég tel, að með því að leggja margfalt þyngri byrðar á atvinnureksturinn úti á landi sé beinlínis verið að hrekja hann af þeim stöðum til þéttbýlisins hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þessa afstöðu mína. Ég tel, að ég hafi skýrt hana með þeim fáu orðum, sem ég hef hér sagt.



Herra forseti. Með frv. okkar hv. 5. þm. Norðurl. e., sem hér liggur fyrir, er stefnt að því að fá leiðréttingar á ranglæti, miklu ranglæti, sem menn víða um land eiga við að búa í sambandi við álagningu aðstöðugjalda svonefndra. Mál þetta hefur verið hjá hv. heilbr.- og félmn., og frá henni liggja fyrir tvö nál. Meiri hluti nm. vill vísa þessu frá. Á aukafundi, sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hélt ekki alls fyrir löngu, var m. a. samþ. ályktun, þar sem þess er krafizt, að aðstöðugjöld á hraðfrystihús verði hvergi ákveðin hærri en þau eru nú í Reykjavík og á Akureyri, en á þessu er mikill munur, á gjöldunum þar og víða annars staðar. Víða um land þurfa þessi atvinnufyrirtæki að borga helmingi hærri aðstöðugjöld heldur en frystihúsin í Reykjavík og á Akureyri. Þannig er það t. d. í Vestmannaeyjum, þar verða frystihús að borga 1% í aðstöðugjald á móti ½% í Reykjavík. Meiri hluti heilbr.- og félmn. lætur þessa sanngjörnu og eðlilegu ósk frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eins og vind um eyru þjóta, hann vill hafa þetta svona áfram, þennan ójöfnuð. Ég vil einnig nefna dæmi um álagningu aðstöðugjalda á matvöruverzlanir eða svonefndar nýlenduvöruverzlanir, en þetta er ákaflega misjafnt víða um landið. Í Vestmannaeyjum, svo að ég haldi áfram með þann stað, verða slíkar verzlanir að borga 1% af veltunni í aðstöðugjald, en hér í Reykjavík er þetta ½%. Nú segja sumir menn, að það sé ágætt að láta verzlanir borga til sveitarfélagsins á þennan hátt, þær þoli þetta vel og geti vel greitt þetta. En málið er ekki svona einfalt. Það er nefnilega þannig, að aðstöðugjöld, sem innheimt eru hjá verzlunum, koma ekki fljúgandi til þeirra úr tunglinu eða frá öðrum hnöttum, ekki heldur frá öðrum löndum á okkar hnetti, þó að núverandi hæstv. ríkisstj. sé seig í sóknum við að snapa peninga í öðrum löndum með ýmsu móti. Nei, þetta leggst allt á viðskiptin, fólkið, sem þarf að kaupa nauðsynjar sínar í verzlunum, - það leggst á það fólk alveg á sama hátt og tollarnir, sem ríkið leggur á innfluttu vörurnar. Fjölskylda í Vestmannaeyjum er nú látin borga 200 kr. í toll, sem aðstöðugjald nefnist, á sama tíma sem fjölskylda í Reykjavík borgar 100 kr. af jafnmiklum viðskiptum. Og fyrirliði þeirra í meiri hl. heilbr.- og félmn. er einmitt 3. þm. Sunnl., sem mun eiga heima í Vestmannaeyjum. Hann segir við fólkið þar, á landinu sunnan landsins: „Þið eruð ekkert of hvít til þess að borga helmingi hærra aðstöðugjald heldur en þeir í Reykjavík. Ég vil hafa þetta svona áfram.“ Í Eyrarsveit á Snæfellsnesi verður hraðfrystihúsið að borga helmingi hærra aðstöðugjald heldur en húsin í Reykjavík og á Akureyri og í Stykkishólmi 40% hærra. Á þeim stöðum er lagt 1.5% aðstöðugjald á matvöruverzlanir, þrisvar sinnum hærra en í Reykjavík. Nú vill svo til, að sjálfur sýslumaður þeirra Snæfellinga á sæti hér á hinu háa Alþ., hann mun vera 4. þm. Vesturl., ef ég man rétt, en þeim Snæfellingum hefur ekki orðið mikil stoð að honum hér í þessu máli. Nei, því miður. Hann vill láta hraðfrystihúsin þar á Nesinu halda áfram að borga 40–100% hærri gjöld í formi aðstöðugjalda heldur en húsin hér í Reykjavík, og hann vill láta fólkið þar á Nesinu borga þrisvar sinnum hærri toll, sem aðstöðugjald nefnist, af nauðsynjavörunum; sem það kaupir í verzlununum, heldur en Reykvíkingar þurfa að borga. Á Ólafsfirði, kaupstað norðanlands, er gjaldið á hraðfrystihús 3/4%, eða 50% hærra en í Reykjavík, og á Dalvík og Raufarhöfn í sama kjördæmi eru þessi gjöld 1% eða helmingi hærri en í Reykjavík. Matvöruverzlanir t. d. á Dalvík þurfa að borga þrisvar sinnum hærra en í Reykjavík, eða fólkið, sem við þær skiptir, réttara sagt. Einn af meirihlutamönnum heilbr.- og félagsmálan., sem stendur að þeirra nál. á þskj. 301, er skáldið og bankastjórinn á Akureyri, hv. 9. landsk., minnir mig að sé. Hann segir við fólkið þar fyrir norðan, í kjördæminu þar sem hann leitar fylgis til þess að komast á þing: „Þetta má vel vera svona, krakkar mínir. Ég sé enga ástæðu til þess að breyta þessu.“ „Aldrei varð hún orðlaus á ævinni nema þá,“ sagði Davíð Stefánsson um kerlinguna hans Jóns, þegar hún sá dásemdirnar á leið sinni upp að hliði himnaríkis. Það lá nærri, að það færi eins fyrir mér og kerlingunni, þegar ég sá nafn hv. 9. þm. Reykv., bóndans í Selárdal í Ketildalahreppi og forseta Alþýðusambands Íslands, á þessu plaggi, nál. meiri hl. Sem dæmi um aðfarirnar í hans heimahéraði má nefna, að hraðfrystihús á Patreksfirði er látið borga helmingi hærra aðstöðugjald en sams konar fyrirtæki í Reykjavík, og verkamannafjölskylda á þeim stað er látin borga þrisvar sinnum hærri toll, sem aðstöðugjald nefnist, af matvörum, sem hún þarf að kaupa, heldur en fjölskylda í Reykjavik borgar af jafnmiklum viðskiptum. Hv. 9. þm. Reykv. er forseti Alþýðusambands Íslands, og ég get bent honum á það, að á móti hverjum 100 kr., sem reykvísk verkamannafjölskylda borgar í aðstöðugjald, er fjölskylda í einum kaupstað á Austurlandi látin borga 400 kr. af jafnmiklum matvörukaupum og víða um land 300 kr. og á mörgum stöðum 200 kr. eða helmingi meira en í Reykjavík. Getur það verið, að þetta sé í anda Alþýðusambands Íslands, að svona sé farið að, þessi ójöfnuður látinn haldast? Mér þykir það ólíklegt, að svo sé. Ég held, að það geti ekki verið í anda þess félagsskapar. En það er ekki um að villast, að forseti þess hefur skrifað upp á þetta plagg. Hann vill vinna að því, að ranglætið sé látið haldast áfram. Hvernig gat þetta skeð? Hvað hefur komið yfir þennan hv. 9. þm. Reykv.? Er honum að fara svona aftur, síðan hann varð þm. Reykv.? Ekki er honum þó aldurinn að meini. Hann mun vera pínulítið yngri en ég. Ég held, að þetta hljóti að stafa af því, að það hafi hent hann óaðgæzluleysi eins og Jón sterka í Skugga-Sveini, þegar hann spýtti nálægt eyranu á danskinum. Eina skýringin, sem ég get fundið á þessu framferði hans, er sú, að hann hafi skrifað í ógáti upp á þennan víxil hv. 3, þm. Sunnl. Og öllum getur yfirsézt, líka þeim, sem eru orðnir vel fullorðnir og eru búnir að eignast mikla lífsreynslu. En ég vil benda honum á það, hv. 9. þm. Reykv. og öðrum, sem eru á þessu plaggi, að það er ekki enn þá búið að selja þennan ólánsvíxil. Alþ. er ekki búið að kaupa hann, og á meðan hafa þeir möguleika til að leiðrétta þetta. Þeir geta strikað út þarna sín nöfn. Þá þarf að vísu að prenta upp nál., ef einhver verður eftir á því að lokinni þessari hreingerningu. En látum það svo vera. Þetta geta þeir gert, og þetta ættu þeir að gera. Menn segja, að sveitarsjóðirnir þurfi á tekjum að halda. Þetta er alveg rétt. En það er til sjóður, sem nefnist jöfnunarsjóður sveitarfélaga. Þegar svo er háttað í einhverju sveitarfélagi, að það fær ekki fullnægt tekjuþörfum sínum með álagningu gjalda eftir almennum reglum, á jöfnunarsjóðurinn að hlaupa undir baggana. Vel getur þurft að breyta l. um jöfnunarsjóðinn til þess að gera honum þetta kleift, og þá er að gera það. Hitt er með öllu óþolandi að láta haldast þann ójöfnuð og það ranglæti, sem nú er í álagningu og innheimtu aðstöðugjaldanna. Hvað mundu menn segja við því, ef fjmrh. legði fram hér frv. um, að innheimta skyldi 100–200% hærri tolla af útlendum vörum, sem fluttar væru inn til Akureyrar, Vestmannaeyja, Stykkishólms og Patreksfjarðar, svo að dæmi séu nefnd, heldur en af sams konar vörum, sem fluttar væru til Reykjavíkur? Af nál. á þskj. 301 sýnist mér, að þeir fjórmenningarnir, sem að því standa, mundu hneigja sig fyrir ráðh. og mæla einum rómi: Já, já, já, já, við skulum styðja þetta. - Annars geri ég ekki ráð fyrir, að til slíks komi. Ég hygg, að enginn fjmrh. legði fram slíkt frv., þó að hann vantaði peninga í ríkiskassann. En þetta væri ekkert fráleitara en aðfarirnar við álagningu aðstöðugjaldanna, sem nú tíðkast. Þau leggjast alveg með sama hætti á vörurnar og tollarnir til ríkisins. Enn á ég eftir að nefna rúsínuna í pylsuendanum hjá hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. Í svokallaðri dagskrártill. þeirra segir m. a., að ekki sé eðlilegt að samþykkja veigamiklar breytingar á lögum, sem snerta sveitarfélög, nema með samþykki Sambands ísl. sveitarfélaga, eða það er sama sem þeir segi þetta. Þeir segja, að það eigi ekkert að gerast gegn vilja þess. M. ö. o.: þeir vilja láta Samband ísl. sveitarfélaga hafa sjálfdæmi í þessum efnum, gera úr því hæstarétt í málum, sem varða sveitarfélögin. Það verður fróðlegt að sjá, hvort einhverjir þm. og þá hverjir vilja samþykkja slíka yfirlýsingu með fjórmenningunum, eiginlega afsala frá Alþingi rétti til þess að taka ákvarðanir í þessu máli yfir í hendur Sambands ísl. sveitarfélaga. Þeir segja þarna, að það eigi að hafa samráð við Samband ísl. sveitarfélaga. En hefur n. gert það? Hv. frsm. meiri hl. var að segja, að n. hefði sent svipað frv. í fyrra til Sambands ísl. sveitarfélaga. En hún virðist ekki hafa sent þetta frv. þangað, og hver veit, þó að Samband ísl. sveitarfélaga hafi lagt á móti þessu í fyrra, nema það hafi endurskoðað hug sinn og gæti nú komizt að réttari niðurstöðu en fyrir ári? Hver veit það? Ég tel það engan veginn útilokað, að hjá því góða sambandi kunni að finnast einhver skilningsglæta, þó að hún sjáist ekki hjá meiri hl. hv. heilbr.- og félmn. Þetta getur enginn sagt um, fyrr en á reynir. Þess vegna tel ég, að það væri fróðlegt að fá nú að heyra nýtt álit sambandsins um málið. Ég er ekki viss um, að þeir vilji taka undir þá ósk meiri hl. heilbr.- og félmn., að þeir eigi að hafa sjálfdæmi í þessum málum, enda mundi þá fljótlega reka upp á sker, ef þeir ættu að rökstyðja slíka kröfu. Ég tel þess vegna, að það eigi að fá umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga um þetta upp á nýtt, áður en lengra er haldið. Ég vil því fyrir hönd okkar flm. frv. fara fram á það við hæstv. forseta, að hann fresti þessari 2. umr. um málið. Ég vil fara fram á það við heilbr.- og félmn., að hún sendi frv. tafarlaust til umsagnar Sambands ísl. sveitarfélaga, og ég óska þess, að hæstv. forseti taki ekki frv. á dagskrá til framhalds þessarar 2. umr., fyrr en umsögn þaðan liggur fyrir, ef hún er fáanleg. Ég vænti þess, að hæstv. forseti taki til greina þessa ósk okkar flm. um að fresta meðferð málsins og taka það út af dagskrá.



Herra forseti. Áður en ég ræði málið efnislega frekar, vil ég leiðrétta tvö atriði, sem fram komu hjá hv. 1. þm. Norðurl. v., 1. flm. þessa frv. En það var í fyrsta lagi, að hann sagði, að hin rökstudda dagskrá fæli í sér, að Samband ísl. sveitarfélaga ætti að samþykkja þær breytingar, sem gerðar væru á tekjustofnalögunum, þannig að Alþ. hefði raunverulega þar með ekkert með það að gera. Þetta hlýtur að vera viljandi rangt lesið upp, því að í hinni rökstuddu dagskrá stendur: „séu gerðar í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga, en ekki gegn vilja þeirra.“ Þetta er allt annað hugtak. Og ég vil benda á það, að þegar tekjustofnalögin voru á sínum tíma undirbúin og lögð fyrir Alþ., var haft mjög náið samstarf við Samband ísl. sveitarfélaga. N., sem bjó það út, var skipuð fyrst og fremst ráðuneytisstjóra félmrn., formanni Sambands ísl. sveitarfélaga og þremur öðrum sveitarstjórnarmönnum, sem þá voru starfandi sveitarstjórnarmenn, þannig að við undirbúning og setningu þeirra laga var haft mjög náið samband við samtök sveitarstjórnarmanna og yfirleitt í öllum atriðum við undirbúning málsins hér á Alþ. farið eftir þeim óskum, sem þar komu fram, og því, sem þar var lagt til. Það voru gerðar mjög veigalitlar og næstum engar breytingar á þeim lögum, sem þá voru búin út alveg í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga. Hann gat þess, hv. 1. flm. frv., og óskaði eftir því, að málið yrði ekki afgreitt, fyrr en fyrir lægi umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga um það frv., er nú liggur fyrir. Ég skal geta þess, að ég átti tal um það við formann þess, spurði hann um það, hvort hann óskaði eftir að fá þetta frv. til umsagnar. Hann sagði, að stjórnin væri búin að fá þetta frv. til sín, búin að skoða það og teldi ekki ástæðu til þess að fá það til umsagnar, því að hennar afstaða væri sú sama og til frv. í fyrra. Þetta er efnislega nákvæmlega sama mál, þannig að það liggur alveg ljóst fyrir, að það er ekki farið fram hjá Sambandi ísl. sveitarfélaga af hvorki mér né öðrum, sem stöndum að áliti meiri hl. n. Það, sem ég vil nú segja efnislega um málið, er að mér þykir það heldur leitt, en því miður kemur það fram, bæði hjá 1. flm. frv. nú og hefur reyndar komið fram áður, að hann sjáanlega veit ekki, hvað hann er að tala um, þegar hann er að flytja þessar breytingar. Hann hefur rökstutt þær með því, að á þeim stöðum, sem aðstöðugjöld væru hærri heldur en í Reykjavík, þar legðist þetta beint á neytendur, á fólkið. Þetta er alger misskilningur. Það vill svo til, að mér er nokkuð kunnugur verzlunarrekstur líka, ég hef hann að vissu marki með höndum, og verðlagseftirlit í landinu tekur ekkert til þess, hvort aðstöðugjald er 1% í Vestmannaeyjum eða ½% í Reykjavík. Það fer eftir ákveðnum reglum, og það er ekki tekið neitt tillit til þess, þannig að álagið mundi verða það nákvæmlega sama, þó að við lækkuðum okkar aðstöðugjöld í ½%. Það kemur beint yfir á verzlunarreksturinn, en ekki fólkið, þannig að ef þetta, eins og það hlýtur að vera, er annað grundvallaratriðið fyrir flutningi þessa frv., þá er þetta flutt af misskilningi, hreinum misskilningi. Og af því að flm. hefur gert nokkuð mikið úr þessu, bæði hér við þessar umr. og annars staðar, þá er ég dálítið undrandi yfir honum sem dreifbýlismanni, að hann skuli ekki sjá allt annað frekar, sem hefur veruleg áhrif á það að gera aðstöðuna útí á landinu lakari að búa þar heldur en aðstöðugjöldin. Við borgum t. d. í Eyjum og annars staðar úti um landið mikinn kostnað við flutning á öllum vörum. Þetta lendir beint á neytendum. Þetta tekur verðlagseftirlitið til greina, en ekki aðstöðugjöldin, þannig að ef hann væri með einhverjar hugmyndir um að jafna þarna á milli, ætti hann fyrst og fremst að fara í það að gera jöfnun á þeim kostnaði, sem er við það að flytja vörur út um alla landsbyggðina, en láta aðstöðugjöldin eiga sig. En það verður að segjast eins og er, að auðvitað kemur margt á móti. Þetta er auðvitað það stórt mál þjóðfélagslega séð, að það verður varla gert með einfaldri breytingu á þessum lögum eða öðrum. Þetta er geysilega stórt mál, og er hægt að segja, að í sumum tilvikum skapar þetta nokkru verri aðstöðu fyrir dreifbýlið og í sumum tilfellum miklu verri aðstöðu heldur en að búa hér í þéttbýlinu. Þetta lætur flm. alveg fara fram hjá sér, minnist ekki á það, en er sífellt í langan tíma hér á Alþ. í sambandi við þetta misskilda frv. sitt að klifa á því, að hærri aðstöðugjöld í Eyjum en annars staðar lendi á fólkinu. Þetta er misskilningur, eins og ég sagði áðan. Það snertir það ekki. Það lendir aðeins á verzlunarrekstrinum. Og það er annað og er undirstöðuatriði, að þetta er ekkert lagaákvæði, að leggja þetta á úti á landi, frekar en hér í Reykjavík. Þetta er heimildarákvæði fyrir sveitarstjórnirnar. Ef þær meta það þannig, að það þyki eðlilegt að leggja aðstöðugjald á neyzluvörur eða annað, þá geta þær ákaflega vel gert það. En það er einnig annað, sem hv. flm., held ég, hlýtur að verða að gera sér grein fyrir, ef hann þá þekkir bókstaflega nokkuð inn í sveitarstjórnarmál, sem ég verð að segja, að ég er ákaflega mikið farinn að efast um, að hann geri, að allar tilfærslur, eins og þarna er verið að gera ráð fyrir, að flytja af atvinnufyrirtækjunum, létta á þeim t. d. aðstöðugjöldum, það þýðir beina hækkun á útsvörum launamanna. Og þetta er það atriði, sem sveitarstjórnirnar hafa óskað eftir að fá að meta, hvað stóran hluta þær vildu láta atvinnufyrirtækin bera og hve stóran hluta launamennina. Ef það á að fara að setja þetta í fastar skorður, eins og var í fyrra frv. frá 1967, eða færa hámarkið á aðstöðugjöldunum niður, þá er bara verið að færa af atvinnuvegunum yfir á launamenn og aðra útsvarsgreiðendur. Ég er alveg óhræddur, þó að hann sé að brýna mig á því sem sveitarstjórnarmann í Eyjum. Ég var þar bæjarstjóri í 12 ár. Ég hef gert alltaf till. um aðstöðugjald eins og annað. Þetta var samþ. einróma í bæjarstjórn allan tímann, og atvinnurekendur vissu alveg, hvað var að ske hjá þeim. Þeir mótmæltu ekki í eitt einasta skipti þessum gjöldum. Auðvitað voru þeir óánægðir með þau, því að þótt SH, eins og hv. flm. benti á, gerði samþykkt um að fá lægra aðstöðugjald, þá er það eðlilegt. Mundi ekki hver einasti skattþegn í landinu, bæði sem greiðir til ríkis og bæjar, gera samþykkt og óska eftir, að hann bæri lægri gjöld, ef hann teldi sig hafa aðstöðu til þess? Mér finnst það ósköp mannlegt og eðlilegt hjá SH, þó að hún óski eftir því, að aðstöðugjald á fiskiðnaði sé lækkað. Það mundi hver einasti skattþegn á landinu óska þess, ef hægt væri að koma því við. Og annað er í sambandi við aðstöðugjöldin, sem einnig verður að taka tillit til. Eins og ég sagði áðan, gera sveitarstjórnirnar ákaflega misjafnt fyrir atvinnutækin á hverjum stað. Ég gæti talið upp ýmislegt, sem hefur verið gert atvinnuvegunum í Vestmannaeyjum til hagræðis, sem hefur ekki verið hér í Reykjavík og annars staðar, þannig að það verður að skoða málið allmiklu nánar og þekkja það betur en 1. flm. þessa frv. virðist gera. Mér þykir leitt að segja það, en ég verð að segja það eftir þeim ummælum, sem hann hefur almennt haft um þetta mál, bæði nú og áður, að hann virðist ekki hafa nokkurn snefil af innsýn í sveitarstjórnarmál. Ég veit ekki, hvort hann hefur nokkurn tíma verið sveitarstjórnarmaður, en hann hefði þá vissulega ekki átt að vera að flytja frv. um breytingu á tekjustofnamálum, ef hann hefur aldrei komið nálægt sveitarstjórnarmálum. Það lægi þá annað nær honum að flytja heldur en það. Ég tel nú ekki, að ég þurfi að fara fleiri orðum um þetta. En hann var að tala um ranglæti og ójöfnuð í þessu sambandi. Það verður auðvitað að dæmast eins og hver hefur hug til. En ef á að tala um ranglæti og óréttlæti, þá er það á allt öðru sviði en í mismunandi aðstöðugjöldum á hinum einstöku stöðum á landinu. Það er, eins og ég sagði áðan, í hinum mismunandi mikla kostnaði, sem leggst á allan flutning á öllum nauðsynjum og rekstrarvörum til atvinnufyrirtækjanna úti um landið. Það má segja, að þar komi þá kannske fram það, sem hægt væri að kalla misjafna aðstöðu. Ég skal svo, a. m. k. í bili, láta umr. lokið um þetta, en sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, nema tilefni gefist að nýju til.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja hér nokkur orð í sambandi við þetta mál, sem hér liggur fyrir, þar sem ég á sæti í heilbr.- og félmn., en gaf ekkert nál. út. Ég vil lýsa því hér með yfir, að ég er á móti þessari rökstuddu dagskrá meiri hl. heilbr.- og félmn. og get engan veginn fallizt á það, að hvort sem breytingar eru veigamiklar eða ekki á tekjustofnalögum, eigi að gera þær í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga, en ekki gegn vilja þeirra. Með allri virðingu fyrir Sambandi ísl. sveitarfélaga, sem hefur margt gert gott og unnið mjög vel fyrir sveitarfélögin, þá tel ég það ekki vera alveg óskeikult í sinni afstöðu til mála. Þar koma menn saman fyrst og fremst og eingöngu með hagsmuni sveitarfélagsins fyrir augum og verður kannske oft á að meta ekki sem skyldi aðstöðumun hinna ýmsu fyrirtækja og gjaldenda í sínu sveitarfélagi. Það er auðvitað með sveitarstjórnarmenn eins og aðra, að þeir eru misjafnir og þeir hafa mjög misjafnar skoðanir. Sumir eru allharðir í sínum till. og aðgerðum í sambandi við álagningu útsvara og aðstöðugjalda, en aðrir sveitarstjórnarmenn vilja jafnvel heldur slá af og minnka eitthvað framkvæmdir, þegar þannig stendur á, að það sé ekki talið eðlilegt að ganga of langt í að hækka útsvör og skatta. Ég er einn í þeirra hópi, og ég hef líka verið lengi í bæjarstjórn og í sveitarstjórnarmálum, alveg eins og hv. 3. þm. Sunnl., hef átt sæti í bæjarstjórn í mínu bæjarfélagi í eitthvað 23 ár eða um helming ævinnar og þekki vel, að það eru oft ríkar ástæður til þess, þegar erfiðlega gengur með atvinnu og þegar atvinnulífið á við erfiðleika að etja, að draga saman seglin. En hins vegar getur auðvitað verið annar hugsunarháttur ríkjandi hjá þeim, sem kannske hafa sjaldan eða aldrei þurft að fara eftir því, þar sem allt hefur gengið að óskum og gengið betur, og það er ósköp eðlilegt, að þeirra sjónarmið séu nokkuð önnur. Mér er ekki kunnugt um það, hvort hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur nokkurn tíma verið í hreppsnefnd eða sveitarstjórn. Ég skal ekkert um það segja. Hann sjálfsagt kemur inn á það sjálfur hér á eftir. En ég hygg þó, að hann ætti að hafa töluverða þekkingu á þessum málum eftir sína löngu þingmennsku, og var hann einnig ráðh. um skeið, þó að langt sé liðið. Hitt er alveg rétt hjá hv. 3. þm. Sunnl., að undir flestum kringumstæðum kemur aðstöðugjaldið auðvitað fyrst og fremst niður á fyrirtækjunum, en ekki á almenningi, og það er alveg hárrétt aths., sem hann gerði. En það kemur óbeint niður á almenningi. Við skulum segja frystiiðnaður, sem greiðir helmingi hærra gjald úti á landi með alla þá aukakostnaðarliði, sem þau frystihús hafa og hv. þm. benti réttilega á, - það er mikill aðstöðumunur hjá þeim. Og ef sveitarstjórnarmenn gera þennan aðstöðumun alltaf sífellt meiri og meiri, fer það auðvitað á þann veg, að þessi fyrirtæki verða ekki þeir hornsteinar, sem er nauðsynlegt að þau séu í viðkomandi bæjarfélögum, og þá bitnar það ekki síður á almenningi heldur en á þessum fyrirtækjum sjálfum. En eitt er staðreynd í þessu máli, og það er það, að aðstöðugjöldin eru í hróplegu misræmi fyrir það, að sveitarfélögin hafa seilzt lengra mörg hver heldur en hyggilegt hefur verið að gera, og ég tel, að þar hafi verið gengið of langt, og ég tel, að þetta frv., eins og það liggur hér fyrir, sé spor í rétta átt og í réttlætisátt. Ég vil aðeins benda á það, sem raunar 1. flm. frv. gerði, að sveitarfélag, sem er komið í mikla erfiðleika og á erfitt með að ná endum saman og verður að fara verulega yfir hinn lögboðna skala á almenningi í sínu sveitarfélagi, það á rétt á að fá sín framlög úr jöfnunarsjóði. Og ég segi fyrir mitt leyti, að ef þannig væri ástatt í mínu byggðarlagi, þá vil ég ólíkt heldur fara þá leið og tel enga skömm að því, þó að mitt byggðarlag mundi þurfa að leita á náðir jöfnunarsjóðs, heldur en að íþyngja atvinnulífi og viðskiptum í því byggðarlagi svo hrapallega eins og komið er fyrir nokkrum öðrum byggðarlögum. Og þó að ég hafi ekki skrifað undir álit minni hl. heilbr.- og félmn., þá hygg ég, að hverjum sem hefur hlýtt á þessi orð mín sé það ljóst, að ég er stuðningsmaður þessa frv.



Herra forseti. Af því að hér hefur nú verið brugðið á gaman í þessum umr., þá er ég ekki viss um, að hv. þm. muni, hvaða mál er hér á dagskrá, en það er frv. til l. um tekjustofna sveitarfélaga, og eru flm. þess hv. 1. þm. Norðurl. v., Skúli Guðmundsson, og hv. 5. þm. Norðurl. e., Stefán Valgeirsson. Hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur margoft flutt þetta frv., og mér er kunnugt um, að hann leggur mjög mikið upp úr því að fá það samþykkt, enda hefur hann í alvöru fylgt því allfast fram á undanförnum árum, þangað til nú, að hann slakar svolítið á klónni og slær málinu upp í gamanmál, og mætti þá ætla, að honum væri ekki mjög mikil alvara nú orðið í framgangi málsins, því að þunga lagði hann ekki í sinn málflutning fyrir frv. nú, en brá til þess ráðs, sem hann nú hefur iðkað um sinn, að æfa sig í kómík, ekki aðeins í orðræðunum sjálfum, heldur og í öllum tilburðum, til þess, að því er virðist, eingöngu að fá þm. fremur til þess að brosa að sér og hlæja heldur en að veita málum sínum stuðning. Hann hefur þannig þróazt á annan hátt en flestir menn með aldrinum. Þeir verða yfirleitt alvarlegri, minnkar gamansemin hjá þeim. En kómíski hæfileikinn hefur þróazt hjá þessum hv. þm., eftir því sem árin færðust yfir hann. Það höfum við fengið að reyna hér í þingsölunum, bæði á þessu þingi og þeim síðustu. Málið, sem hér er um að ræða, er sem sé um tekjustofna sveitarfélaga, og spurningin er um það, hvort tiltækilegt sé að steypa þar öllu í einn pott, að því er varðar tekjustofna sveitarfélaga, setja þeim alveg rammar skorður um það, hvernig þau megi afla sér tekna og hversu langt skuli ganga í því efni. En það þarf ekki útskýringar við, að tekjuþörf sveitarfélaganna er mjög mismunandi, og það hefur engum dottið í hug, að það væri hægt að fyrirskipa sveitarfélögunum öllum saman að lúta þar einni sömu og óbreytilegri reglu. Þau hafa auðvitað fyrst og fremst möguleika til þess að fullnægja tekjuþörf sinni með álagningu útsvara. En það hefur ekki þótt fært að setja lagafyrirmæli um, hver útsvarsupphæðin skyldi vera í öllum sveitarfélögum. Það er settur upp ákveðinn skali, útsvarsstigi, og sveitarfélögin mega leggja á eftir sinni þörf, hluta af þeim skala eða skalann að fullu eða með álagi og hafa þannig vítt svigrúm eftir tekjuþörf sinni til þess að leggja á útsvörin. Þetta svigrúm er æðimikið, og ég hef ekki heyrt talað um ranglæti í sambandi við það, þó að eitt sveitarfélag þurfi að nota útsvarsstigann með hámarksálagi, sem leyft er, móts við annað, sem ekki hefur meiri tekjuþörf en svo, að það notar t. d. 10–15% af skalanum. En þau dæmi eru til. Þetta fer eftir tekjuþörf sveitarfélaganna. Þyki sveitarfélagi hins vegar ekki fært að fullnægja sinni tekjuþörf með álagningu útsvarsins eins, er heimild í l. til þess að leggja á aðstöðugjald, og það er heimild til þess að hafa það mismunandi hátt, einnig eftir tekjuþörfinni. En það eru engin fyrirmæli um, að það skuli leggja á aðstöðugjöld, ef tekjuþörfinni er hægt að fullnægja með útsvarsálagningunni. Það er því ekki um það að ræða hér, þegar ranglætismálið er framkvæmt, sem hv. 1. flm. málsins talar um, heimild laga um álagningu aðstöðugjalda notuð, þá er það ranglæti ekki framið að fyrirmælum Alþingis. Af hverju skyldi sveitarstjórn grípa til þess? Ekki að fyrirmælum Alþ., segi ég. Það hlýtur að vera gert - ekki til þess að framkvæma ranglæti á skattþegnum sveitarfélagsins, það hlýtur að vera gert af nauðsyn, óhjákvæmilegri nauðsyn. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé ekki hægt að umturna l. um tekjustofna sveitarfélaga án samráðs við sveitarfélögin sjálf eða samnefnara þeirra, Samband ísl. sveitarfélaga. Ég get fallizt á það, að Samband ísl. sveitarfélaga er engan veginn óskeikult. En það tíðkast nú sú venja, þegar mál berast Alþ., að senda þau til umsagnar aðilum, sem taldir eru um þau mál dómbærir. Það er ekkert eðlilegra en þegar á að breyta tekjustofnum sveitarfélaga, þá sé Samband ísl. sveitarfélaga spurt, og það hefur verið gert. Ýmist er það gert munnlega ellegar skriflega, og það var gert í þessu tilfelli, og það lagði á móti samþykkt frv. Ég tók þá afstöðu, að ég vildi ekki taka þátt í að fella frv., en ég taldi, að það væri skylt að framkvæma breytingar á tekjustofnalögum sveitarfélaga í samráði við samnefnara þeirra, þeirra sameiginlegu stofnun, Samband ísl. sveitarfélaga. Og sú stofnun vildi ekki fallast á, að sú breyting væri gerð á tekjustofnalögum sveitarfélaga, sem í þessu frv. felst. Þess vegna var ég með í þeirri afgreiðslu, að málinu skyldi frestað um sinn og ekki afgr. efnislega á þessu þingi. Það var þess vegna alveg út í hött hjá hv. þm. í gamansemi sinni áðan, þegar hann var að leggja það niður fyrir sér, hvernig menn hefðu snúizt við málinu efnislega. Efnisleg afstaða var ekki tekin til málsins. Það var ekki lagt til að fella frv., heldur að vísa því frá afgreiðslu þingsins að sinni, þar sem ekki höfðu fengizt jákvæð meðmæli frá Sambandi ísl. sveitarfélaga um afgreiðslu þess. Ég held, að það sé alveg ástæðulaust fyrir okkur, sem stöndum að þessari rökstuddu dagskrá um að vísa málinu frá afgreiðslu að þessu sinni, að hafa fleiri orð um þetta. Við höfum gert grein fyrir því, að við teljum, að rangt sé að breyta l. um tekjustofna sveitarfélaga, án þess að það sé gert í samráði við samnefnara sveitarfélaganna, Samband ísl. sveitarfélaga. Það er engin nauðsyn að framkvæma það ranglæti, sem hv. þm. talar um, nema því aðeins að þörf hinna einstöku sveitarfélaga sé svo brýn, að þau komist ekki hjá að nota heimildir þær, sem í lögum eru um álagningu aðstöðugjalda. Og ég geri ráð fyrir, að sveitarstjórninni í því sveitarfélagi, sem hv. þm. mun eiga heima í, sé trúandi til þess að beita ekki hann eða þegnana þar neinu ranglæti og leggi ekki á yfirleitt aðstöðugjöld, nema því aðeins að brýna nauðsyn vegna tekjuþarfa sveitarfélagsins beri til. Ég hygg líka, að eftir orðum hv. 1. flm. málsins að dæma gráti hann það þurrum tárum, þó að frv. fái þessa mildilegu meðferð, að vera vísað frá afgreiðslu, úr því að hann telur ekki ástæðu til þess að fylgja því fram hér í þingsölunum með neinu alvöruorði, heldur aðeins með kringilyrðum og kátlegum tilburðum.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að blanda mér mikið inn í þessar umr., en vil þó lýsa afstöðu minni til þessa máls. Ég tel, að í grundvallaratriðum séu l. um tekjustofna sveitarfélaga byggð á því, að bæjarstjórnir og sveitarstjórnir almennt hafi nokkurt ráðrúm til þess að meta aðstæður hver á sínum stað og haga álagningu eftir því. Ég sé líka, að þetta frv. gerir ráð fyrir því. Þótt að lögum yrði, þá er þar hámarksákvæði í hinum einstöku vöruflokkum, sem þar eru tilgreindir, en ekki skilyrðislaust, að á skuli lagt eftir þessu, svo að mismunur gæti orðið allmikill þrátt fyrir það, þó að þetta frv. yrði að lögum. Eins og hefur fram komið í þessum umr., eru aðstöðugjöldin á lögð samkv, heimild. Það er hámark, hvað má leggja á hátt aðstöðugjald, það þarf ekki að leggja á neitt aðstöðugjald og allt þar á milli. Eftir sem áður, þó að þetta frv. yrði samþ., yrði þetta í heimildarformi og mismunur gæti orðið nokkur. Það hins vegar veldur erfiðleikum í sambandi við þetta frv., að hér er búið að sundurgreina allmikið, og það er svo á hinum ýmsu smærri stöðum, að þar er ekki um neinar sérverzlanir að ræða, og það er afskaplega erfitt að fá frá verzlunum svo mikla sundurgreiningu sem hér er gert ráð fyrir. Þetta er auðvelt að framkvæma hér í Reykjavík, þar sem er mikið af sérverzlunum og ein verzlar með öl og sælgæti og þess háttar, önnur með matvörur. En úti um landsbyggðina er yfirleitt um blandaðar verzlanir að ræða, svo að sveitarstjórnir hafa orðið að leggja á aðstöðugjöld miðað við það. Ég mundi líka telja það alveg óeðlilegt, ef hv. Alþingi breytti sveitarstjórnarlögunum á þann hátt, þar sem það fjallar um annan veigamesta kafla laganna, án þess að hafa um það samráð við Samband ísl. sveitarfélaga. Það væri ekki þar með sagt, að Alþingi féllist endanlega á þá niðurstöðu, sem sveitarfélögin eða samband þeirra féllist á. Það þyrfti ekki að vera. En óeðlilegt væri, að svo mikill þáttur í tekjustofnalöggjöf væri framkvæmdur, án þess að sambandið hefði þar neitt að segja. Mér finnst líka eðlilegt, ef annar þáttur þessara laga væri tekinn til sérstakrar endurskoðunar, að þá væri málið í heild tekið til meðferðar. Ég held, að það sé ekki svo auðgert að slíta þetta tvennt í sundur, útsvörin og aðstöðugjöldin, og ef á að þrengja mjög mikið annan þáttinn, yrði að gera það einnig við hinn. Þess vegna mun ég fylgja hinni rökstuddu dagskrá um afgreiðslu þessa máls og sé ekki, að hv. flm, nái þeim tilgangi, sem hann hugsar sér, að ná í þetta meira samræmi, eins og hann talar um, því að eftir sem áður yrði hægt að mismuna þessu, þar sem það væri um heimildarákvæði að ræða. Framkvæmdin yrði gerð erfiðari, og svo yrði þá að sækja tekjurnar, sem á vantaði, ef það leiddi til þess, í útsvörin á einstaklingunum í byggðarlaginu. Þess vegna tel ég, að það sé eðlilegt að vísa þessu máli frá nú. Þegar svo heildarlöggjöfin verður endurskoðuð, sem ég hef gert ráð fyrir að yrði gert, þegar niðurstaða væri fengin um það að innheimta skatta af tekjum jafnharðan og teknanna væri aflað, þá verður að taka tekjustofna sveitarfélaga einnig til athugunar og þá yrðu báðir þessir aðalþættir teknir til meðferðar, en ekki annar, eins og hér er gert ráð fyrir.