Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Fjhn. hefur notað fundarhléð til þess að athuga frv. og bera það saman við gildandi lög. Fjhnm. eru ekki sammála um þetta frv., og skiptist n. í tvennt, meiri og minni hluta. Í meiri hlutanum eru 4 nm., en aðeins 1 nm. (BrB) er á móti því, að umr. fari nú fram, og mun hann að líkindum gera grein fyrir áliti sínu í þeim efnum hér á eftir. Þess má geta, að afgreiðslu máls þessa er mjög flýtt, og hefur ekki unnizt tími til að skila prentuðu nál. Ég þarf ekki að fjölyrða um efni þessa frv. nú. Það er gert í grg., og hæstv. fjmrh. gerði nokkra grein fyrir því við 1. umr. málsins. Eins og hv. þm. er ljóst við athugun á frv., þá eru tvær efnisbreyt. í frv., sem sagt að einn vöruflokkur, lakkrísvörur, er færður í sama flokk og marzipan, brjóstsykur, karamellur o.fl. sælgæti. Áður var tollurinn á lakkrísvörum 70 aurar á hvert kg., en ætlazt er til, að hann verði 2,10 kr. eins og af öðrum sælgætisvörum. Að öðru leyti er gert ráð fyrir í frv., að gjaldið af innlendum tollvörutegundum skuli samkv. l. um gjald af innlendum tollvörutegundum hækkað um 100% frá því, sem nú er. En nú er þess að gæta, að búið var að hækka þetta um 50 % með l. frá 1946, þannig að gjaldið er þrefalt miðað við það, sem var í l. frá 1939. Ég veit ekki, hvort mönnum er ljóst, hvaða vörutegundir er hér um að ræða, og af því að það tekur skamman tíma, ætla ég að telja þær lauslega upp. 1. kafli l. fjallar um, eins og fyrr getur, marzipan, brjóstsykur, tyggigúmmí, karamellur o. fl. sætindi. 2. kafli er um kakaóvörur ýmiss konar, svo sem suðusúkkulaði. átsúkkulaði, hreint súkkulaði o.fl. 3. kafli fjallar um kaffibæti og kaffilíki alls konar, en á því var 60% tollur. Kaffibætir er í frv. undanþeginn hækkuninni. 4. kafli er um drykkjarvörur og ýmislega vökva, svo sem öl og gosdrykki alls konar, litað sykurvatn o.fl. 5. kafli fjallar um tóbaksvörur. Hér hef ég talið upp þær vörur, sem hækka á tollinn á samkv. frv., og er sú hækkun, eins og ég drap á hér áðan, í raun og veru þreföld miðað við þetta gjald 1939, en sú hækkun svarar alveg til hækkunar vísitölunnar. Það er því vafasamt, hvort þetta getur kallazt hækkun. Menn verða að gera sér ljóst, að tollar, sem miðaðir eru við þunga, hafa yfirleitt lækkað síðan fyrir stríð, sem svarar til verðfalls peninganna síðan. Þess vegna er hér um að ræða að færa tollinn nokkuð í samræmi við það, sem áður var. Meiri hl. n. er sem sagt þeirrar skoðunar, að eins og á stendur og með tilliti til þeirra þarfa, sem ríkissjóður hefur fyrir auknar tekjur, þá sé þessi breyting á löggjöfinni í alla staði eðlileg, og vill n. því mæla með því, að frv. nái fram að ganga. Þess má geta, að n. telur því meiri ástæðu til að færa tollana á þessum vörum til samræmis við það, sem áður var, þar sem yfirleitt er um vörur að ræða, sem ekki er hægt að segja, að séu nauðsynjavörur. Ég hygg, a8 allar þær vörur, sem falla undir þessa löggjöf, séu þess eðlis, að mönnum sé nokkurn veginn í sjálfsvald sett, hvort þeir vilja nota þær eður eigi. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál frekar, en fyrir hönd n. vil ég mæla með því, að frv. nái fram að ganga.



Herra forseti. - Ég gat þess við 1. umr. þessa máls, að ég teldi með öllu óviðunandi og óeðlilega málsmeðferð, sem hér á að beita, sem sagt að mál sem þessi skuli lögð fram og tekin fyrir, án þess að Alþ. fái tækifæri til þess að taka þau til íhugunar. Þegar við þm. komum hér inn í deildina. voru frv. lögð fram og tekin fyrir, án þess að búið væri að útbýta þeim til þm., og mér er kunnugt um, að sumir þm. hafa ekki séð þau, a.m.k. er svo um suma þm. Sósfl., sem eru í stjórnarandstöðu, og ég býst við, að svo sé um fleiri þm. Þetta frv., sem hér um ræðir, er um hækkun á gjaldi af innlendum tollvörutegundum. Aðalefni 2. gr. frv. er það, að hækka megi gjaldið af þessum tollvörutegundum um 100% frá því, sem nú er. Áður var heimild til að innheimta gjöld þessi með 50% álagningu, en hún hefur verið framkvæmd, svo að hækkunin nemur nú 200% miðað við ákvæði l., þó með þeirri undantekningu, að það nær ekki til gjalds af kaffibæti. Hér er þannig um gífurlega hækkun að ræða í samræmi við aðrar tollhækkanir, sem fyrirhugaðar eru af hæstv. ríkisstj. og hún hefur nú lagt fram frv. um í báðum deildum. Hv. frsm. meiri hl. n. hefur talið upp þær vörutegundir, sem um ræðir. Sumt af þessu er sælgæti, sem gæti komið til greina að hækka toll á, því að það eru vörur, sem ekki væri skaði skeður, þótt neyzla minnkaði á, hins vegar ef þeim tilgangi væri náð, þá mundu tekjur ríkissjóðs af þessum vörum minnka. En auk þess er um að ræða vörur, sem eru svo að segja daglegur póstur í neyzlu flestra heimila, svo að þetta kæmi til með að hækka útgjöld heimilanna verulega. Það er ekki tekið fram í þessu frv., hvort leyfilegt sé að leggja verzlunarálagningu á þessa tollhækkun eða ekki. Hins vegar er það tekið fram í frv. um hækkun á aðflutningsgjöldum, sem lagt er fram í Nd. Mér skilst þess vegna, að það sé ætlunin, að leyft sé að hækka álagningu samkv. þessu frv., þ.e.a.s. að halda henni í sömu hundraðshlutaálagningu, þannig að sú álagning, sem gilt hefur, komi á allt innkaupsverðið að meðtalinni þeirri tollahækkun, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Þetta mundi þýða það, að um leið og þessar nýju álögur yrðu lagðar á almenning í landinu, þá mundu þær þýða beinlínis gróða fyrir framleiðendur þessara vara. Hér er um að ræða vörur, sem ekki ætti að vera mikil rýrnun á, né heldur ætti að vera um að ræða vaxtahækkun, sem máli skiptir. Ég vildi í sambandi við álagninguna beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ríkisstj. - en því miður er enginn ráðherra staddur hér í deildinni hvað hún muni hugsa sér í þessu efni og hverju það sætir, að ekki eru í þessu frv., eins og frv. í Nd., ákvæði um álagningu. Aðalatriði þessa frv. er það, - en það er aðeins lítill póstur í stórum lagabálki -, að stórkostlegar tollahækkanir verða á svo að segja öllum nauðsynjavörum í landinu, bæði innfluttum vörum og íslenzkum framleiðsluvörum, þ.e. iðnaðarvörum, sem tollaðar eru. Samkv. frv. í Nd. er gert ráð fyrir því, að vörumagnstollur hækki um 200%, sem sé verði þrefaldur við það, sem áður var. Verðtollur hækki einnig mjög mikið eða verði innheimtur með 65% álagi. Þetta hefur verið rökstutt með því, að því er þetta frv. snertir, gjald af innlendum tollvörutegundum, að þetta sé í raun og veru ekki annað en vísitöluhækkun, í raun og veru hækki tollarnir ekki, eins og hv. frsm. meiri hl. n. gat um í ræðu sinni. heldur væri þetta aðeins hækkun samkv. vísitölu. Hvað verðtoll snertir, kemur sú röksemd vitanlega ekki til greina., og hún gildir heldur ekki um vörumagnstollinn. Tollskráin í núverandi formi er frá árinu 1942, og þegar stofn hennar var saminn árið 1939, var um að ræða mjög mikla hækkun á tollum frá því, sem áður var. En þetta er ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er, að vöruverð í landinu er ofsahátt fyrir og hér er verið að gera ráðstafanir til að hækka það stórkostlega, og það er til þessa, sem alþm. ber að taka afstöðu. Það er ekki getið um það í frv. þessu, hvernig verði farið að, að því er verzlunarálagningu snertir. Í hinu frv. er gert ráð fyrir, að ekki verði leyfð verzlunarálagning á þá tollhækkun, sem þar um ræðir af innfluttum vörum. Að sjálfsögðu er hægt að gera þetta ákvæði einskis virði með því að leyfa hærri álagningu á þeim hluta vöruverðsins, sem fram kemur að frádreg3nni þessari tollahækkun, sem frv. gerir ráð fyrir. Væri mjög æskilegt að hæstv. ríkisstj. gæfi yfirlýsingu um, hvað fyrir henni vakir í þessum efnum. Allar þær hækkanir, sem hér um ræðir, hækkun á tollum af aðfluttum vörum, hækkun á gjaldi af inniendum tollvörutegundum og hækkunin á bifreiðaskattinum, sem kemur til umr. hér á eftir, eru allt mjög furðulegar ráðstafanir, þegar þess er gætt, að eitt af meginatriðum í hinni opinberu stefnuskrá núv. hæstv. ríkisstj. er að lækka dýrtíðina í landinu. En nú er það svo, að flestar þær till., sem koma frá þessari hæstv. ríkisstj. og komið hafa fyrir Alþ., hækka stórkostlega vöruverð í landinu og auka dýrtíðina. Hvað vinnst með þessu? Ríkisstj. hefur lýst því yfir, að hún ætli að halda vísitölunni kyrri með niðurgreiðslu úr ríkissjóði. Hæstv. ríkisstj. ætlar að gera tvennt, hækka vöruverðið, en halda vísítölunni kyrri. Nú er það svo, að sú hækkun á vöruverði í landinu, sem af þessum frv. leiðir, verður til þess að hækka vísitöluna allverulega, og hefði verið æskilegt, að af hálfu hv. frsm. meiri hl. fjhn. hefði verið gerð grein fyrir því, hvað megi áætla, að þessi hækkun á vöruverði, sem af samþ. þessa frv. leiðir, muni hækka vísitöluna. mikið. En þetta verður aftur greitt niður, og hvað vinnst þá? Það, sem vinnst, er það, að dýrtíð í landinu eykst og vísitala stendur í stað. Það þýðir í raun og veru lækkun á kaupi allra launþega í landinu. Þetta er það sem vinnst, og þetta er tilgangurinn. Auk þess lækka tekjur allra annarra landsmanna, sem lifa á vinnu sinni. svo sem bænda og útvegsmanna, en aftur á móti sleppa þeir, sem stunda kaupskap, þ.e.a.s. mesta gróðastétt landsins. Í frv. um hækkun aðflutningsgjalda er að vísu ákvæði, að ekki megi leggja á tollhækkunina, en heildarálagningin þarf ekki að minnka við það, eins og sýnt hefur verið fram á, og er því ákvæðið einskis nýtt. Með þessu frv. er það nú að byrja að koma fram, sem Sósfl. spáði, þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum. Höfuðtilgangurinn er sá að gera kerfisbundna áætlun um að lækka lífskjör alþýðunnar. Þetta er aðeins byrjunin, og með þessu frv. er hanzkanum kastað. Þetta er fyrsta kauplækkunin, sem framkvæmd er af þessari stjórn, og þykir líklegt, eins og nú horfir, að fleiri komi á eftir. Verkalýðssamtökin hljóta því að svara þessum aðgerðum með kröfu um grunnkaupshækkun. Hér er hanzkanum kastað og barátta hafin í landinu, sem ekki er séð fyrir endann á.



Herra forseti. Það er misskilningur hjá hv. 4. landsk., að ég tali fyrir hönd ríkisstj. í þessu máli. heldur tala ég sem frsm. fjhn., og ætla ég ekki að rökræða við hv. 4. landsk., hvort stefna ríkisstj. í dýrtíðarmálunum sé heppileg eða ekki. Hv. þm. er kunnugt um, að ég er á annarri skoðun en þeirri, sem nú hefur orðið ofan á. Ég hef ekki trúað á niðurgreiðsluaðferðina, og hélt ég, að flestum hv. þm. væri það kunnugt. En ég vildi drepa stuttlega á nokkur af rökum hv. 4. landsk. gegn þessu frv. Ég verð að segja, að mér fannst hann mæla meira af vilja en mætti. Hann sagði, að samþykkt frv. mundi snerta mjög hag almennings, og telur að vörur þær, er um ræðir, séu daglegar neyzluvörur, en ef hann lítur yfir flokk neyzluvaranna, þá er þetta fjarri lagi. Þær vörur, sem erfiðast er að komast hjá að nota alls ekki. eru sumar súkkulaðivörur, sem eru notaðar aðeins örfáa daga á árinu, og svo ölföng, en ég vil segja, að ef heimili nota þessar vörur daglega, þá munu þau varla telja eftir sér hækkunina. Ég hygg, að fyrir þá, sem á annað borð horfa í nokkur fjárútlát, þá skipti þessi tollahækkun litlu máli, því að vörurnar, sem um ræðir, geta menn komizt hjá að nota. Þess vegna þykir mér undarlegt, að hv. 4. landsk. skuli nota svo sterk orð, því að mér hefur skilizt, að stefna hans flokks hafi verið að tolla ónauðsynlegar vörutegundir. Það er því síður en svo réttmætt hjá hv. þm., að þetta frv. bendi til þess, að byrjað sé á kerfisbundnum áætlunum um að lækka lífskjör almennings. Það lægi nær með það frv., sem er til umr. í Nd. nú, þar sem ætlazt er til, að tollur sé lagður á neyzluvörur. Þá gerði hv. 4. landsk. aths. við það, að ekki væri tekið fram um verzlunarálagningu á þessar vörur. Það er ekki tekið neitt fram um það, og tel ég, að það skipti ekki máli. Þegar verðlagsráð ákveður álagningu á vörur, gerir það sér grein fyrir, hvaða álagningu kaupmaðurinn þarf að fá til að geta dreift vörunni. Ef álagning er miðuð við prósent, þarf hún að vera hærri en ef hún er miðuð við heildarverð. Ef t.d. heildarverð er 8 kr. pr. kg., þá hlýtur hundraðshlutinn að vera lægri, ef miðað er við 8 kr. en ef miðað er við 6 kr. Þá maldaði hv. 4. landsk. í móinn og sagði, að hér væri um annað að ræða, en hækkun frá því fyrir stríð, er næmi verðlagsvísitölu. Hann vitnaði til tollskrár frá 1942 og sagði, að um allmikla verðhækkun hefði verið þá að ræða. En hvað um það, þá getur það ekki átt við þetta frv. Lögin um gjald af innlendum tollvörutegundum eru frá 30. des 1939, eða fyrir þann tíma, að teljandi verðhækkun varð. Þess vegna stenzt það, sem ég sagði, að sú hækkun, sem hér er gert ráð fyrir, er ekki meiri en sem svarar verðlagsvísitölunni. Þessi tollur er raunverulega ekki hærri en árið 1939, og það hygg ég, að hv. þm. treysti sér ekki til að halda fram, að geta manna til að greiða sé minni, en hún var árið 1939. Hv. þm. spurði, hversu mikil vísitöluhækkun yrði af þessu frv. og þeim öðrum frv., er nú liggja fyrir. Ég veit ekki. hve hækkunin verður mikil, en af þessu frv. verður hún mjög lítil, því að hér er um þær vörur að ræða, sem fáar ganga inn á vísitölureikning, en af öllum frv., er fyrir liggja nú, mun vísitöluhækkunin nema sem næst 6 vísitölustigum. Það má segja, að það sé ekki svo óveruleg hækkun, og hagnaður ríkissjóðs rýrnar, ef halda á vísitölunni óbreyttri, en í sjálfu sér er ekki ástæða til að ræða það í sambandi við þetta frv., því að það hækkar ekki vísitöluna neitt að ráði. Það er svo ekki fleira hjá hv. 4. landsk., sem gefur tilefni til andsvara. En ég endurtek það, að þegar litið er til þarfa ríkissjóðs fyrir auknar tekjur, þá er erfitt að benda á eðlilegri leið en að færa tollinn til þess. sem hann var fyrir stríð og sem menn sætta sig við að greiða.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða svo mjög einstök atriði þessa frv., en rétt er að fara örfáum orðum um þessi mál, enda gildir það sama um þetta frv. og önnur frv., sem hér verða sennilega afgreidd bráðlega. Ég var einn af þeim, sem hafði takmarkaða trú á að mynda núverandi ríkisstj. án þess að breytt væri meira um fjármálastefnu. Aðrir, sem fúsir voru til samstarfsins, hafa gert það í þeirri trú, að þrátt fyrir það að ekki væri meiri breyting gerð, þá mundi samstarfið leiða til þess, að ríkisstj. mundi sjá ástæðu til að breyta um fjármálastefnu, og ég verð að óska þess, þrátt fyrir það að þessi frv. spái ekki góðu um það, að þessum mönnum, er höfðu þessa trú, verði að ósk sinni, en hins vegar vildi ég fá meiri tryggingu fyrirfram. Hitt er vitað, að ég trúi ekki, að hægt sé að halda fjármálakerfinu í horfinu með þeim leiðum, sem farnar hafa verið undanfarið, og auðséð er, að þó að dýrtíðin sé stöðvuð í bili, er engin lækning fólgin í því. En sú breyting hefur þó orðið, að núverandi ríkisstj. er eins og sjúklingur á biðstofu, og er það vitanlega spor í rétta átt, en þó vita allir, að það er ekki nóg. Viðkomandi þessum dýrtíðarmálum þarf ekki margt að segja. Við munum eftir því, er samþ. var ábyrgð fyrir fiskframleiðsluna í landinu. Þá var sett inn ein gr. um, að flokkarnir skipuðu nefndir til að ráða fram úr dýrtíðarvandanum fyrir 1. febr. Þá voru ýmsir, sem ekki vildu samþykkja að síldarkúfurinn væri tekinn til að verðbæta fiskinn vegna dráttar á lausn dýrtíðarmálanna, svo að síldarkúfurinn yrði þannig sem svæfill fyrir Alþingi. Var þá skotið inn þessari lagagr. um skipun þessarar n. til að finna leið til úrbóta. Ég veit ekki einu sinni, hvort flokkarnir hafa skipað menn í þessa n., hvað þá meira, og þetta m.a. gerði ýmsa vondaufari um lausn málanna, þegar núverandi ríkisstj. var mynduð. Þessi frv., sem hér liggja fyrir, eru afleiðing af fyrrverandi stjórnarstefnu, eins og hæstv. fjmrh. er að sýna fram á í Nd., enda er ljóst, að ekkert af verkum núverandi ríkisstj. hefur leitt til þess, að þetta þurfi að koma fram. Þetta er því afleiðing af stefnu, en ekki undanfari. Ég álít, og það er í samræmi við skoðanir mínar á undanförnum árum, að þessi frv. um tekjuöflun séu ekki hin minnsta lausn á vandanum, heldur eru þau aðeins sjúkdómseinkenni á stefnu, sem búin er að sigla fjárhagnum í hið mesta óefni. Það er með þetta eins og aðra sjúkdóma, að þeir batna ekki, þótt kuklað sé við sjúkdómseinkennin, en það er það, sem gert er með þessum frv., því að ekki bólar á því enn þá, að taka eigi fjármálin þeim tökum, sem þörf er á. Ætti okkur þó að vera ljóst, að ekki er hægt að halda þessari stefnu áfram. Við þurfum sem sagt að miða kerfi okkar eftir þeim öðrum þjóðum, sem hafa viðskipti við okkur eða eru keppinautar okkar. Ekki er sjáanlegt, að enn sé vilji til að breyta um stefnu, og geri ég þá ráð fyrir, að ég geti ekki setið hér til loka án þess að reyna vilja fyrir öðrum stefnum. Afstaða mín til þessara frv. mótast af því, að á meðan ekki er vilji að breyta um stefnu, þá er það eins og með fiskframleiðsluna að fljóta áfram. Afstaða mín mótast af þessu, og sé ég ekki ástæðu til að setja fót fyrir þessa ríkisstj., þar sem von er til, að hún sjái að sér, og mun ég því láta þessi frv. afskiptalaus eða ef til vill greiða atkv. með þeim. En hitt, að þó að þetta sé gert til bráðabirgða, svo að ekki hlaðist yfirdráttur í landsbankanum, þá vil ég prófa, hvort ekki sé vilji til að breyta fjármálapólitíkinni.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. er nú ekki viðstaddur, en ég vildi aðeins gera örstutta aths. við ræðu hans. Ég get haft þessi orð mjög fá, því að hann ræddi aðeins um þetta frv. sem slíkt, en ekki sem einn þátt í þeim mikla lagabálki um hækkun tolla, sem ríkisstj. hefur nú lagt fyrir Alþ., en samt er það erfitt að ræða þetta mál sér. Hv. frsm. hélt því fram, að þetta frv. kæmi lítið við hag almennings sem slíkt. Ef þetta er aths. við það, sem ég sagði hér, þá missir það marks. Ég sagði, að nokkur hluti þeirra vara, sem hér um ræðir, væru allverulegur þáttur í daglegri neyzlu almennings. Ég tek sem dæmi ávaxtasafa, saft, malt, öl, súkkulaði o.fl. Aths. sú, er hv. þm. gerði um hlutfallið á milli vísitöluhækkunarinnar og þessarar hækkunar, er óviðkomandi því, sem ég sagði. Ég talaði um tollana í heild, og þótt þetta frv. sé við lög frá 1939, er það í samræmi við tollskrána frá 1942. Auk þess hafa þessi gjöld verið hækkuð um 50% síðan. Nú leggur stjórnin til, að tollurinn hækki enn um 100%, og vöruverðið hækkar sem því nemur, og það er þetta, sem máli skiptir, en ekkert vísitöluhlutfall. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að frv. þetta benti ekki til neinna árása á lífskjör almennings. Það má nú kannske segja um frv. út af fyrir sig, en það er aðeins lítill þáttur í lagabálki, sem miðar í þá átt. Hv. þm. sagði, að það skipti ekki máli, hvort það sé tekið fram, hvort leyfð sé álagning á þá hækkun, sem felst í frv., eins og er varðandi frv. í Nd., um hækkun á aðflutningsgjöldum. Hann sagði, að þetta skipti ekki miklu máli vegna þess, að ef ekki yrði lagt á hækkunina, yrði hundraðstalan þeim mun hærri á þeim hluta vöruverðsins. sem lagt væri á. Með öðrum orðum, hv. frsm. er þeirrar skoðunar, að ekki megi lækka hundraðshluta álagningarinnar á heildarverðið frá því, sem nú er, og hans skoðun er sú, að 6. gr. frv. í Nd., sem er um verðlagseftirlitið eða hlutverk þess, að það sé óleyfilegt að leggja á tollahækkunina., sé blekking, því að eftirlitið geti að sama skapi hækkað álagningu á verð vöru, að frádreginni þeirri hækkun. Þá hefur þessi gr. ekkert gildi og er því aðeins blekking. Það væri fróðlegt að fá þetta staðfest af ríkisstj. Ég held nú, að ég þurfi ekki að svara fleiru í ræðu hv. frsm., en hann sagði, að frv. þessi mundu hækka vísitöluna um 6 stig, en ég vil nú spyrja um það, hvort hækkun sú á flutningsgjöldum bifreiða, sem leiðir af benzínskattinum, sé hér reiknuð með. Hv. þm. Str. hélt því fram, að frv. þau, sem borin eru hér fram í dag, væru afleiðing af stefnu fyrrv. ríkisstj. Ég veit nú ekki. hvað hann á við með þessu eða hvort hann á við fjárlögin með þeim framkvæmdum, sem þar er gert ráð fyrir. Það er ekki það, sem deilt er hér um, að afla þurfi tekna til þess að mæta útgjöldum á fjárlögum, heldur hvort þetta sé hin rétta leið.



Herra forseti. Það er misskilningur, sem hv. 4. landsk. hefur látið í ljós um hækkun á vörutegundum. Ég segi sem er, að ég man ekki eftir því, hvort álagning á umræddar vörur er miðuð við verð eða vörumagn. Það má vera, að það sé hvort tveggja, og það má vera, að af öll gosdrykkjum og sælgæti sé miðað við ákveðið magn vörunnar, en það breytir engu um ákveðna „próvision“ til kaupmannsins, hvaða hundraðshluta hann fær af dreifingu súkkulaðis, öls eða brjóstsykurs o.s.frv., og ef álagningin er ákveðinn hundraðshluti, þá skiptir ekki máli, hvort hundraðstalan er reiknuð af öllu verði vörunnar eða hluta vöruverðsins. og það er skýrt ákveðið í frv., að ekki megi leggja á tollálagninguna. Og hér er einnig haft í huga að spara verðlagsráði að þurfa að athuga og endurskoða alla þessa vöruflokka upp að nýju. Hv. þm. spurði. hvort hin 6 vísitölustig næðu til allrar vísitöluhækkunarinnar. Ég geri ráð fyrir, að allar vöruhækkanir séu hér innifaldar.



Herra forseti. - Ég ætla mér ekki að blanda mér inn í umr. um þessi frv. og heldur ekki varðandi þær stórpólitísku yfirlýsingar hv. 4. landsk. eða hv. þm. Str., að hann mundi reyna að mynda aðra stjórn, áður en árið liði. En það voru ummæli hv. þm. Str. um annað atriði, sem ég vildi víkja að. Hann gat þess, að í l. um ábyrgð ríkisins vegna bátaútvegsins hefði verið ákveðið að skipa 4 manna n. til þess að gera till. varðandi þessi mál og að n. hefði átt að skila áliti fyrir 1. febrúar. Og hv. þm. spurði, hvort þessi n. hefði skilað störfum. Ég get upplýst, að þrír flokkarnir skipuðu menn í þessa n., en við myndun hinnar nýju ríkisstj. var þetta verkefni falið ríkisstj. sjálfri, og Alþfl. á að hafa forystuna um þessi mál. Þetta vildi ég, að kæmi fram að gefnu tilefni.



Herra forseti. - Þetta frv. er eitt hinna þriggja frv., sem ríkisstj. hefur borið fram til þess að fá tekjur til að mæta útgjöldum ríkissjóðs. Það er ekki ánægjuefni fyrir nýja ríkisstj. að þurfa að bera fram frv. til hækkunar tollum og mundi hún í lengstu lög hafa sneitt hjá því. En það er staðreynd, að halli verður á fjárlögum, ef ekki verða gerðar ráðstafanir til hækkunar tekna ríkissjóðs. Fyrir þessu hefur ríkisstj. haft opin augu og borið fram frv. til tekna. Hv. 4. landsk. hefur snúizt gegn þessu frv. ríkisstj. í þessum tilgangi. en það, sem á skortir hjá hv. þm., um leið og hann snýst í móti þessum tekjuöflunarleiðum, er, að hann segi til, hvaða leiðir hann vill fara í þessum efnum, og bendi á aðrar leiðir til tekjuöflunar. En hv. þm. hliðrar sér hjá því, og er nú ekki úr vegi að gera sér grein fyrir því, hvaða leiðir helztar eru í þessu efni, og heyra eitthvað frá hv. 4. landsk. um þetta. Eins og málið liggur fyrir mér. er hér um þrjár leiðir að velja: 1. Niðurskurð á útgjöldum ríkisins. 2. Tekjuöflun með hækkun skatta á almenningi. 3. Leiðina, sem ríkisstj. hefur valið. Frá mínu sjónarmiði er naumast um aðrar en þessar þrjár leiðir að ræða, en ef hv. 4. landsk. sér einhverjar aðrar leiðir, væri rétt, að hann benti á þær. Mér finnst nú rétt að víkja nánar að þessum þremur leiðum, sem ég hef hér minnzt á. Ég býst fastlega við, að hv. þm. og flokkur hans hafi ekki viljað fara fyrstu leiðina, niðurskurðarleiðina. Afstaða hans og flokks hans hefur verið sú að við því er ekki að búast, að frá honum og hans flokki komi mikil sparnaðarviðleitni varðandi útgjöld á fjárl. Ég býst ekki við, að hv. þm. taki undir það. ef farið væri fram á, að Alþ. lækkaði t.d. útgjöld til verklegra framkvæmda. Ég býst ekki við, að hv. þm. tæki undir það að lækka útgjöld til vega, hafnargerða, brúargerða og þess háttar, sem kannske er varla von. Ég býst ekki við, að hv. þm. hefði tekið undir það, ef farið hefði verið fram á það hér á Alþ. að draga eitthvað úr þeim stórkostlegu útgjöldum, sem lögð hafa verið á ríkissjóð, t.d. í sambandi við skólafrv. þau, sem þm. bar fram á s.l. þingi. og yfirleitt þá sé nokkurn veginn sama, hvar drepið er niður til sparnaðar á fjárl., þá sé ekki að búast við neinni undantekningu frá sósíalistum í þessu efni. Hvað snertir aðra leiðina, hækkun skatta á almenningi, held ég megi sama segja. Skattar eru orðnir svo háir, að skattþegnarnir eiga fullt í fangi með að greiða þá. Og mér er nær að halda, að sú skattabyrði, sem á almenningi hvílir, hafi orðið til þess að auka þann undandrátt. sem átt hefur sér stað í landinu varðandi skattaframtöl manna, a.m.k. verður ekki sagt, að hv. 4. landsk. og hans flokkur hafi ymprað á því með einu orði, að farin skyldi þessi leið. Þá er ekki eftir nema ein leið til að afla tekna í ríkissjóðinn, og á þá leið hefur ríkisstj. bent. Ég get ekki komið auga á aðra leið. Ég skora á hv. 4. landsk., fyrst hann beitir sér gegn þessum tekjuöflunarfrv., sem hér eru á ferðinni, að benda á leiðir til tekjuöflunar, er nægi til þess að afla ríkissjóði þeirra tekna, sem skortir nú, til þess að hann geti staðið undir útgjöldunum. það má ekki ætlast til minna af hv. þm, en hann verði við þessum tilmælum og láti hér ekki sitja við það eitt að segja nei og beita sér á móti þeim leiðum, sem á hefur verið bent. Um þetta frv., er hér liggur fyrir, verð ég að segja það, að mér finnst það sjálfsagðast af öllum þeim frv., er hér hafa verið flutt af hæstv. ríkisstj. Sú framleiðsla, sem hér á að fara að auka toll á, er þess eðlis, að almenningur getur neitað sér um hana sér að skaðlausu, ef hann vill. Hér er ekki um neinar lífsnauðsynjar að ræða, sem almenningur þarf á að halda. Mér finnst það því hljóma sem öfugmæli, þegar hv. 4. landsk. talar um, að með frv. þessu sé verið að gera árás á lífskjör almennings í landinu. Mér finnst það undarleg árás. þar sem hér er verið að hækka toll á spýtubrjóstsykri, negrakossum og öðru slíku. Mér finnst þetta undarleg árás á lífsafkomu almennings. Enda býst ég við, að hv. 4. landsk. hafi ekki meint það alvarlega, sem hann sagði um þetta frv., heldur hafi tilgangurinn verið að vera á móti málinu vegna þess. að það kom frá hæstv. ríkisstj., og vegna þess, að hann virðist ekki hafa sérstaklega mikinn áhuga á því að ríkisstj. takist að afla tekna móti útgjöldum þeim. sem búið er að leggja á ríkissjóðinn. Þá virtist hv. 4. landsk. boða í ræðu sinni allróttækar aðgerðir af hálfu hins vinnandi fólks í landinu. ef frv. ríkisstj. yrðu samþ. Með flutningi þessara frv., sagði hann, hefði ríkisstj. kastað hanzkanum framan í hið vinnandi fólk, og væri því ekki um annað að gera fyrir verkalýðinn, en hefjast handa um kröfu um stórfelldar kauphækkanir. Ég held þetta sé ofmælt hjá hv. þm. og hafi ekki við rök að styðjast, eins og hann setti það fram. En ég vil leyfa mér í þessu sambandi að benda á, að ef það er rétt, að frv. hæstv. ríkisstj. um hækkun á tekjum ríkissjóðs séu árás á vinnandi fólk í landinu, og ef það að krefja þjóðina um hækkuð gjöld til ríkissjóðs er árás á vinnandi fólk í landinu, þá hlýtur einnig sá verknaður, sem orðið hefur þess valdandi, að ríkisstj. gerir þessar kröfur, að vera árás á vinnandi fólk í landinu. Og þá hljóta þeir, sem þátt hafa tekið í því að binda ríkissjóði bagga, sem hér eru á ferðinni, þá hljóta þeir að hafa kastað hanzkanum framan í alþýðuna og hafið þessa árás. En hvernig er svo afstaða hv. 4. landsk. og flokks hans til þessa máls? Hefur hann hvatt til sparnaðar, þegar fjárl. eru á ferðinni? Mér er ekki kunnugt um það. Ég veit ekki betur, en þessi flokkur hafi fylgt hverri einustu hækkunartill., sem á ferðinni hefur verið í sambandi við fjárl., og gott betur, hann hefur líka borið fram heilan sand af hækkunartill., sem talið er að muni nema um 20 millj. kr. umfram það, sem á fjárl. er. Ef þessar till, hefðu verið samþ., hefði ríkisstj. orðið að afla mun meiri tekna. En það tókst að afstýra því, að till. þessar næðu fram að ganga. Það tókst sem sé að afstýra því, að Sósfl. fengi að gera þessa árás á alþýðu landsins samkv. orðum þessa hv. þm. Ég get ekki skilið þessar aðgerðir flokksins á annan hátt. Ég vil leyfa mér að gefnu tilefni frá hv. 4. landsk. að skora á hann að gefa okkur hér í þessari hv. d. upplýsingar um, hvaða leiðir hann vill fara í því að afla ríkissjóði nægra tekna til að standast núverandi áætluð útgjöld. Og einnig vil ég spyrja hv. þm., hvaða leið hann vill fara til að afla þeirra 20 millj., sem hann vill einnig leggja á ríkissjóð. Sú skylda hvílir á hv. þm. að skýra frá þessu. um leið og hann berst á móti tekjuöflunarleiðum þeim, sem hæstv. ríkisstj. vill fara. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, að mér finnst tekjuöflunarleiðir þær, er ríkisstj. hefur horfið inn á, þær einu, sem færar eru, eins og sakir standa. Og af þeim þrem frv., sem hér liggja fyrir nú, þá finnst mér það, er hér er til meðferðar, sjálfsagðast.



Herra forseti. - Hv. 7. landsk. hefur tekið ýmislegt fram af því, sem ég hefði viljað segja, og get ég þá sleppt því. Sérstaklega vildi ég þó taka undir áskorun hans um það, að hv. 4. landsk. og hans flokkur geri grein fyrir því, hvernig hann telji. að eigi að komast út af fjárlagaafgreiðslu á þessu þingi, ekki með slagorðum, heldur með skynsamlegum rökum um það, hvernig slíkt hefði mátt verða mögulegt og það með tilliti til þeirra tillagna, er hann og flokkur hans höfðu borið fram um hækkun útgjalda fjárl. Það er vitanlega meiri ástæða til þess að gera þessa kröfu til þessa flokks sökum þess, að fjárlagaafgreiðslan nú og hin miklu gjöld, sem ríkissjóður verður að krefjast af þjóðinni, er að miklu leyti arfur frá valdatímum þessa flokks. Hv. 4. landsk. sagði í ræðu sinni áðan, að þessi frv., sem stjórnin hefur lagt fyrir Alþ., væru ráðstafanir til að hækka vöruverð, og var það á hv. þm. að heyra sem það væri höfuðtilgangurinn að hækka vöruverðið, en ekki að afla ríkissjóði tekna. Nú má segja, að þegar tollar eru lagðir á vöru, þá hækki hún sem því svarar í verði. En hækkað vöruverð þarf ekki undir öllum kringumstæðum að verða til þess að rýra lífskjör almennings, þeirra, sem skynsamlega lifa. Ef tollur er lagður á ónauðsynlega vöru og hún hækkuð í verði, þá fæ ég ekki séð, að það verki á, nokkurn hátt í þá átt að rýra lífskjör almennings. Fyrir skömmu var hækkað verð á áfengi og tóbaki. A.m.k. hvað áfengið snertir, þá geri ég ekki ráð fyrir því, að talið sé, að verið sé að rýra lífskjör almennings eða þeirra manna, sem skynsamlega haga sér, því að vitanlega þarf enginn maður að kaupa áfengi frekar, en hann vill. Það er ekki sama að segja um tóbakið, því að mörgum, er vanið hafa sig á tóbak, er það eins konar nauðsyn. En samt má svipað um það segja og áfengið. Í byrjun þarf enginn að venja sig á tóbak. Það geta því verið beinlínis heppilegar ráðstafanir vegna almennings í sumum tilfellum að hækka verð á vissum vörum, sem eru óþarfar og skaðlegar fyrir fólk, eftir því sem talið er. En eins og hv. 7. landsk. tók fram hér, varð til einhverra ráðstafana að gripa, eins og ástatt var. Og menn skulu minnast þess, að það er fyrrv. stjórn, sem hv. 4. landsk. átti sæti í, er bjó svona í haginn um fjárlagaafgreiðslu fyrir núv. stjórn. Nú mun svo hafa verið, er fjárl. voru afgr. til 3. umr., að þá var tekjuhalli þeirra um 30 millj. kr. Talið hefur verið að Sósfl. hafi borið fram hækkunartill., er numið hafa 20 millj. kr. Ekki væri ólíklegt, að aðrir þm. hafi borið fram hækkunartill., er áttu rétt á sér, er næmu 10 millj. kr. Það vantaði því 60 millj. kr. í raun og veru, ef fylgt væri stefnu 4. landsk. og hans flokks í fjárlagaafgreiðslu. Ég verð að taka undir það með hv. 7. landsk., að það væri ákaflega fróðlegt að fá að heyra, hvernig 4. landsk. hefði viljað afla þessara 60 millj. kr. á einu ári umfram þau gjöld, er nú hvíla á þjóðinni. Það þýðir vitanlega ekki neitt að segja sem svo, að þetta megi taka af þeim ríku eða þess háttar. Það verður að sýna fram á það með rökum, að þetta fé hafi verið hægt að fá á annan hátt, en hér er lagt til. Síðasti ræðumaður talaði um 3 leiðir, sem hægt hefði verið að fara við fjárlagaafgreiðslu á þessu þingi: Skera niður gjöldin, auka beina skatta eða fara þá leið, sem lagt er til í stjfrv. Mér finnst í raun og veru ekki sé nema um tvær meginleiðir að ræða. Önnur er sú að skera niður útgjöld, hin að afla tekna í ríkissjóð. Það er svo annað mál, hvernig þessu er jafnað niður á þjóðina, þótt það sé að vísu mikils vert atriði. Ég vil láta þá skoðun í ljós, að rétta leiðin og áreiðanlega eina færa leiðin, eins og komið var, hafi verið að skera niður útgjöld ríkissjóðs með ýmsum ráðstöfunum. Ég hef enga trú á því, að þessi þjóð, sem telur ekki nema rúmlega 100 þús. manns, muni standast það til lengdar að hafa fjárl. upp í 200 millj. kr. þrátt fyrir það lága peningagengi, sem nú er hér á landi. Ég hef enga trú á því, að þetta verði framkvæmanlegt til lengdar. Ég er ekki viss um, eins og hér var orðað áðan, að það eina, sem ætti að skera niður, væri framlag til verklegra framkvæmda. Það er vitanlegt, að ríkisreksturinn hér á Íslandi er orðinn miklu dýrari og stórkostlegri að tiltölu en hjá nokkurri annarri þjóð. Og það er þar, sem fyrst og fremst þyrfti að gera ráðstafanir til að spara og koma á skynsamlegri vinnubrögðum en verið hefur. En sá stjórn, sem hv. 4. landsk. tók sæti í, á ekki svo lítinn þátt í því, að ríkisreksturinn er orðinn svona dýr. Hann mun ekki hafa aukizt svo litið á þeim rúmu 2 árum, er sú stjórn sat við völd. En það er vitað mál, að það, sem kannske var nauðsynlegast af öllu, verður ekki gert að neinu ráði á þessu þingi, sem nú fer senn að ljúka störfum. Og eftir því sem verið hefur undanfarið, má búast við, að slíkt verði ekki gert, fyrr en neyðin kallar á slíkar ráðstafanir. Og með tilliti til þess, þá held ég, að hver og einn hv. þm. sé skyldugur til, ef hann vill bera ábyrgð á sínum gerðum frammi fyrir þjóðinni, annað hvort að fallast á þær till., sem ríkisstj. hefur fram borið, eða benda á aðrar leiðir jafnáhrifaríkar, til þess að ríkið fái staðizt. Í þriðja lagi væri það, ef einhver væri til þess búinn á stundinni að benda á örugga leið til þess að færa gjöld ríkisins niður. Það getur vel verið, að hv. 4. landsk. geti komið af stað verkföllum út af þessum frv. Það kann að vera, að hann geti það. Og um það skal ég ekkert segja, hversu mikið tjón þjóðfélagið kann af því að bíða. En því ætla ég að spá honum, að þótt hann geti komið hér öllu í öngþveiti og svo geti skipazt, að hann eigi sjálfur og hans flokkur að eiga þátt í að taka við stjórn landsins, þá verða þeir að samþykkja gjöld á þjóðina, sem á einhvern hátt koma niður á almenning alveg eins og frv. þau, sem hér liggja fyrir, slíkt verður þá óframkvæmanlegt. En ég álít það muni vera nokkuð erfitt að sannfæra fólk um það, þótt undarlegt sé, hvað hægt er að segja fólki nú til dags, að í það óendanlega sé hægt að krefja ríkissjóð fjárframlaga, en þegar ríkissjóður þarf á tekjum að halda, þá sé verið að pína þjóðina um aukin gjöld. Það er að vísu eins og sumir menn haldi, að ríkissjóður sé uppi í himninum og að úr honum renni peningar yfir landið, án þess að nokkur þurfi í hann að greiða, þegar á sömu fundunum er verið að skora á þingið að lækka tolla og skatta og auka fjárframlög til einhvers, sem þeim kemur vel, sem fyrir þessu standa. En að mikill hluti fólks sé þannig orðinn í hugsunarhætti, að þetta fái til lengdar fylgi, því á ég bágt með að trúa. Sé svo komið, mun ekki langt eftir fyrir okkur Íslendinga sem sjálfstæð þjóð.



Herra forseti. Ég hygg, að hv. 4. landsk. hafi réttilega vítt það, þegar hann tók fyrst til máls við 1. umr. málsins, að máli eins og þessu og þeim frv., er því fylgja, skuli kastað inn í þingið fyrirvaralaust, án þess að þm. hafi getað kynnt sér þau að nokkru. Það er ástæða til að vita þessi vinnubrögð. En það væri kannske ekki mikið um að sakast, ef þetta væri í fyrsta skiptið, sem þetta kæmi fyrir, og ætla mætti, að það henti ekki aftur. En síðan ég kom hingað á Alþ., hefur naumast borið svo að stórmál, að því hafi ekki verið kastað inn í þingið. Og þetta átti sér líka stað, þegar hv. 4. landsk. var ráðh. og húsbóndi þessarar virðulegu stofnunar. Hverju stórmálinu á fætur öðru hefur verið kastað hér inn í þingið eins og launungarmáli og þm. ætlað að taka afstöðu til þess. Einkum hefur verið ætlazt til þess, að þm. tækju afstöðu til slíkra stórmála á næturfundum. Það er því hér verið að víta hluti, sem eru vítaverðir og um leið lítilsvirðing á þm. sjálfum. sem ekki ætti að eiga sér stað. Það er annað, sem ég ætla líka að vita, og það er það, að þegar stjórnin leggur fyrir þingið frv., skattafrv. og tollafrv., þá eru vinnubrögðin þannig, að fundir eru í báðum d., og fjmrh. á þess ekki kost að vera viðstaddur, og þm. eiga þess ekki kost að beina umr. til ráðh. Sérstaklega væri nauðsynlegt, að þessi skattafrv. væru ekki samtímis fyrir báðum d., því að mér þykir eðlilegt, að einhverju væri beint til ráðh., sem hann þyrfti að svara. Ég vil segja það í sambandi við þetta mál, að ég er andvígur því stjórnarsamstarfi, sem fyrir nokkru var hafið, og ég var líka andvígur því, að Alþfl. ætti samstarf við Sjálfstfl. á árunum 1944–1946. Ég er á hverjum tíma andvígur því, að Alþfl. sé í samvinnu við höfuðandstæðing sinn í aðalmálunum. Það er ekki hægt að samræma það jafnaðarstefnunni. Það var heldur ekki hægt að samræma það, þegar þm. Sósfl. voru í samstarfi með Sjálfstfl. og Alþfl. Það virðist því vera sá munur á mér og þm. Sósfl. að þeir undu sér vil í stjórnarsamstarfinu, en ég taldi það, jafnt þá sem nú, alger svik við jafnaðarstefnuna. Ég er því sjálfum mér samkvæmur um þetta, en þeir naumast. Ég var andvígur þeirri stjórnarsamvinnu, sem hafin var upp úr áramótunum, og vænti mér lítils góðs af henni fyrir Alþfl. Af þessu leiðir, að ég verð fyrir minni vonbrigðum, en aðrir og teldi það alveg sérstakt, ef nokkuð gott leiddi af slíku samstarfi. Á árunum 1944–1946 áttu sér vissulega stað tolla- og skattahækkanir. Á þeim sama tíma óx líka dýrtíðin. Meðan þm. Sósfl. voru í því samstarfi, höfðu þeir ekki hátt um þessa hluti. Þá var ekki talað um, að verið væri að þröngva sköttum á almenning. Þá var dregin fjöður yfir allt slíkt með einu lausnarorði: „nýsköpun“. Nú á að hækka skattana með þeim frv., sem hér hafa verið lögð fram. Eitt leiðir af sér skattahækkun, sem nemur 1.5 millj. kr., annað skattahækkanir, sem nema 2 millj. kr., og hið þriðja, sem nemur 31,6 millj. kr., eða samtals 35,1 millj. kr. fyrir 3/4 hluta ársins, en næðu þau yfir allt árið, ættu þau að hafa verið eitthvað á fimmta tug milljóna. Ég þykist vita, að ef þm. Sósfl. hefðu enn verið í stjórn, hefðu þeir yfirgnæft óþægindin af þessum frv. með „nýsköpun“, og ef ekki hefði dugað að segja það, þá með því að hrópa það og feitletra, en óþægindin hefðu skollið á þjóðinni þrátt fyrir það. Alla haustmánuðina sátu fulltrúar þjóðarinnar við að koma saman fjárlagafrv. Það þótti sýnt, að erfiðlega gengi að ná endunum saman, útgjöldin mundu verða nokkru hærri en tekjurnar, og menn töluðu snemma á haustmánuðum um 30–40 millj. kr. halla á fjárl. Þá heyrðist enginn benda á leið til að jafna þennan halla og um þetta hefur verið þagað þangað til nú, einum 9–10 vikum eftir að ný stjórn hefur tekið við völdum. Nú fáum við skattafrv. dembt yfir okkur, og við eigum að afgreiða þau, áður en sól er af lofti. Það var gat á sokknum hjá hinni nýju stjórn þegar fjárlagafrv. var hér til annarrar umr., gat, sem þurfti 30–40 millj. kr. til að stoppa í, og það var byrjað að stoppa með því að hækka álagningu á brennivini og tóbaki og fá 15 milljónir kr. af vesalingum þjóðfélagsins í viðbót við það, sem áður var, og var það þó ekkert smáræðis fé, eða um 39 milljónir. sem ríkissjóður hafði af þessari sölu sinni áður. Ég hefði glaðzt yfir þessu, ef það gæti orðið til þess, að menn hættu að drekka, en það verður ekki til þess. Það verður eingöngu til þess, að ríkissjóður sölsar undir sig 11/2 tug milljóna í viðbót við það, sem áður var. Enginn flokkur beitti sér gegn þessu, þegar það var keyrt hér í gegn á einum sólarhring. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er smáræði eitt. Það á ekki að gefa nema 11/2 milljón kr. Samkvæmt því á að hækka gjald af sælgæti, kakaó, kaffi, gosdrykkjum og tóbaksvörum. Ég get ekki tekið undir það með hv. 4. landsk., að samþykkt þessa frv. þröngvi svo mjög kosti almennings. Það getur hver maður í alþýðustétt algerlega hætt að nota þessar vörur og gæti hætt að láta ríkissjóð auðgast á kaffi og gosdrykkjum. Hver maður í alþýðustétt getur látið þetta eins og vind um eyrun þjóta, en ef almenningur gerði það, yrði ríkissjóði enginn tekjuauki að þessu, og því miður bregzt þjóðin ekki þannig við þessu máli, og það er að nokkru leyti hennar eigin sök, ef þessi skattur leggst þungt á herðar hennar. Það er eitt af meginstefnumálum Alþfl. og allra sósíalistískra flokka að ganga ekki inn á að skattleggja nauðsynjavörur með tollum, hvorki með vörumagns- eða verðtollum. Hins vegar hafa slíkir flokkar staðið að fjáröflun í ríkissjóð með tollum af munaðarvörum og óþarfa. Þetta fyrsta frv. brýtur því í raun og veru ekki í bága við „prinsip“ jafnaðarmanna í skattamálum. Hér er um óþarfa vöru að ræða, og jafnaðarmenn geta samþykkt. að á þær séu lagðir tollar. Kaup slíkrar vöru þurfa ekki að lenda á öðrum en efnamönnum, sem vilja leyfa sér að kaupa hana. En jafnaðarmenn geta ekki verið með milljóna álagningu á vörur, sem ekki er hægt fyrir almenning að neita sér um að kaupa. það er vissulega auðsætt mál, að þegar kemur að frv., sem nú er verið að ræða í Nd., þegar á að hækka vörumagns- og verðtolla yfirleitt, þá er komið inn á svið þeirra vara, sem almenningur kemst ekki hjá að kaupa, en það má láta bíða að ræða, þangað til það kemur hingað. Ég get sagt það, að í sjálfu sér tel ég mér það fært að greiða atkv. með frv. eins og þessu, um aukna skattlagningu á ýmiss konar munaðarvörur, og ég viðurkenni líka þörfina hjá stjórninni að fá nýjar tekjur, sem nema 35–40 milljónum kr. Þannig er í pottinn búið, að sannast að segja er ástandið þannig hjá okkur núna, að menn segja, að bogi hinna óbeinu skatta mun vera spenntur undir það, að hann bresti. Það er búið að auka álagningu á brennivin og tóbak. Við verðum að hækka vörumagnstollinn um 200% og verðtollana um 65% Yfirleitt. Það er búið að taka ábyrgð á kjöti af því fé, sem slátrað verður, og það er búið að taka ábyrgð á þeim fiski, sem aflað verður. Ég verð því að segja: guð hjálpi þessari stjórn, ef hún verður langlíf, og guð má hjálpa næstu stjórn til þess að standa við það, sem búið er að taka ábyrgð á. Og þetta er afleiðingin af stjórn sósíalista og afleiðingin af því, þegar Sósfl. og Alþfl. gengu í hjónasæng með íhaldinu á árunum 1944–1946.

Brynjólfur Bjarnason Hv. 3. landsk. (HV) hélt því fram, að það hefði komið fyrir hjá fráfarandi stjórn, að mál væru lögð fyrir, eins og hér var gert í dag. Það kom aldrei fyrir, að mál, sem ætlazt var til, að afgr. væru á sama degi, væru lögð fyrir, án þess að þm. fengju að athuga þau  Þá sagðist hann vera á móti því, að sósíalistískir flokkar hefðu samstarf við íhaldið. Ég veit ekki, hvort hann meinti, að sósíalistískir flokkar ættu ekki að hafa samstarf við borgaralega flokka. Ég er ekki á sama máli og hv. þm. um þetta atriði. Ég álit, að samstarf við borgaralega flokka fari eftir því, hvað samið er um og hvað framkvæmt er. Þá hélt hv. þm. því fram, að ef Sósfl. hefði verið í stjórn, þá hefði hann verið samþykkur frv. svipuðum þessum og bara hrópað „nýsköpun“. Ég get upplýst hv. þm. um það, að margsinnis í tíð fyrrverandi stjórnar var um það rætt að afla tekna á svipaðan hátt og hér er gert ráð fyrir, en Sósfl. var á móti því, og það hefði aldrei komið til mála, að hann hefði verið með neinum slíkum till. Þær till., sem minnzt var á í ríkisstj. í þessa átt, voru að vísu ekki nema smámál hjá þessu, en ráðh. Sósfl. komu í veg fyrir, að þær væru lagðar fyrir Alþ. Það er önnur samsteypa, sem ber ábyrgð á þessu. Enn fremur vil ég benda hv. þm. á það, að á meðan fyrrv. stjórn sat við völd, fór fram nýsköpun í landinu og allur almenningur hafði atvinnu og miklar framkvæmdir áttu sér stað, en nú er komin stöðvun, og ef svona heldur áfram, er ekki annað sýnna, en að um mikið atvinnuleysi verði að ræða. Mun ég koma nánar að því síðar. Hv. 7. landsk. (GÍG) hélt því fram, að aðeins væru til 3 leiðir til þess að mæta þeim tekjuhalla, sem nú er á fjárl.: 1. að draga úr útgjöldunum, skera niður fjárveitingar til ýmissa framkvæmda, til menningarmála eða hvers þess, sem fært er að skera niður; 2. að hækka skatta, tekju og eignarskatt. 3. sú leið, sem lögð er til í þessum frv. frá stjórninni. Aðrar leiðir sá hv. þm. ekki, og hann taldi síðustu leiðina langsamlega bezta. Hv. þm. sagði, að skattana, tekju- og eignarskatt væri ekki hægt að hækka, vegna þess að mönnum væri svo íþyngt, að ekki væri á það bætandi. En hvað heldur hann um verkamanninn, sem hefur kr. 2.65 í grunnkaup um tímann og býst ekki við að hafa vinnu nema nokkurn tíma úr árinu? Hvernig heldur hann, að verkamanninum gangi að framfleyta fjölskyldu sinni, ef kaup hans á enn að lækka? Hér er um að ræða stórfellda fölsun á vísitölunni, og þetta er lagt á þá, sem verst hafa efnin. Það er vegna þessa, sem alþýðusamtökin hljóta að gera gagnráðstafanir. Hv. þm. sér ekki neina aðra leið, en að láta þetta fyrst og fremst koma niður á þeim, sem fátækastir eru, þeim, sem minnst efnin hafa. Ef þetta eru árásir á alþýðuna, sagði hann, eru það þá ekki árásir, sem fráfarandi stjórn stofnaði til með framkvæmdum sínum og nýmælum í félagsmálum og menningarmálum, sem kosta mikið fé? Hann spurði, hvort þetta væri ekki árás á alþýðuna. Þetta er skemmtileg röksemd. M.ö.o., það er ekki hægt að stofna til nýrra framkvæmda, ekki hægt að gera neinar umbætur í félagsmálum og menningarmálum, nema með nefskatti, sem komi niður á þeim fátækustu. Hv. þm. Eyf. (BSt) hafði sama sjónarmið. Hann sagði: Það þýðir ekkert að tala um, að það eigi að taka af þeim ríku. M.ö.o., það er engin önnur leið til, sem þm. geta komið auga á, en að taka af þeim fátæku. Á öllum sínum stjórnmálaferli hafa þeir hv. þm. Eyf. (BSt) og hv. 7. landsk. (GÍG) ekki komið auga á neina leið til þess að taka af þeim, sem efni hafa. Mér heyrðist á hv. 7. landsk., að honum þætti vænt um, ef hægt væri að finna slíka leið. Hann spurði mig. hvaða leið við sósíalistar hefðum. Ég vil benda honum á að lesa þær till., sem við höfum komið með. Það má nefna allsherjar ráðstafanir. til þess að hagnýta verzlunargróðann í þágu almennings, þennan stórkostlegasta gróða, sem safnazt hefur í landinu í stríðinu og eftir stríðið. Koma þá fyrst til greina ríkiseinkasölur á vörum, sem skila óeðlilega miklum gróða, svo sem sósíalistar hafa oft bent á. Sömuleiðis eignakönnun, sem eitthvert hald væri að, og eru vist allir sammála um, að ef slík eignakönnun væri framkvæmd, þá mundu tugir milljóna koma fram. Enn fremur getur komið til greina að hækka tolla á lúxusvörum, og eru sósíalistar vel til viðræðna um það. Raunar þyrfti að endurskoða alla tollskrána um leið og hækka þar toll á sumum vörum, því að það er beinlínis hagkvæmt fyrir ríkissjóð. Þegar utanþingsstjórnin var við völd, var skipuð nefnd til að athuga möguleika á að lækka dýrtíðina. Sérfræðingar þessarar n. litu svo á, að lækka mætti vísitöluna um 13–15 stig með því að lækka tolla á sumum vörum. Þeir töldu, að sú lækkun mundi ekki kosta nema 8 milljónir og væri því beinlínis gróði fyrir ríkissjóð, borið saman við niðurgreiðsluaðferðina. En hér er ekki um að ræða framlög til framfara- og menningarmála, heldur er fjáröflunin í þeim tilgangi að greiða niður vísitöluna, sem enn hækkar og kostar ríkissjóð enn meira í niðurgreiðslum, ef þetta frv. nær fram að ganga. Spurningin er, hvort þetta sé rétta leiðin í dýrtíðarmálunum. Þetta er stefna núverandi ríkisstj. að falsa þannig vísitöluna, og við þetta næst ekkert nema að lækka kaup allra launþega í landinu. Ég vil nú spyrja hv. þm. (7. landsk.) hvort það sé í samræmi við stefnuskrá Alþfl. Mig minnir, að það standi í stefnuskrá eða starfsskrá. sem samþykkt var á þingi Alþfl. í haust, að Alþfl. muni berjast gegn öllu því, sem rýrir kjör almennings í landinu. Það er ekki gott að vita, hvað svona samþykktir eiga að þýða, eða ætlast hv. þm. til þess, að mark sé tekið á þeim? Það er alltaf til eitthvert fólk, sem að óreyndu trúir fallegum yfirlýsingum, en þeim mun sárari verða vonbrigðin, þegar fólkið sér, hvaða fleipur yfirlýsingarnar eru. Í málefnasamningi núverandi ríkisstj. segir, að eitt höfuðmarkmið stjórnarinnar sé að vinna gegn verðbólgu og dýrtíð í landinu og finna leiðir til lækkunar. Eina leiðin, sem ríkisstj. hefur fundið, er niðurgreiðslur, og til þess að mæta kostnaðinum viðniðurgreiðslurnar er svo lagt fram frv., sem gerir ráð fyrir svo háum nefsköttum, að ekki eru dæmi annars eins í þingsögunni. Hefur um þetta verið leitað samþykkis verkalýðsins í landinu, eins og lofað er í málefnasamningnum? Áreiðanlega ekki, og það veit hv. þm. Stefnuskrá Alþfl. og yfirlýsingar hans verða því skoðaðar sem fleipur eitt, og sömuleiðis verður ekki mikið mark tekið á málefnasamningi núverandi ríkisstj.



Herra forseti. Þetta verða aðeins fá orð og út af því, að mér finnst hv. 4. landsk. leggja nokkuð frítt út það. sem ég og hv. 7. landsk. höfum sagt, er hann segir, að við höfum enga leið séð til tekjuöflunar nema að taka af þeim fátæku. Það er rétt, að ég sagði. að ekki væri nóg að tala með almennum orðum um að taka af þeim ríku. Ég tók fram, að það þyrfti að benda á leiðir og koma með tillögur. Almenn slagorð hafa þar ekkert gildi. Við 7. landsk. vorum að lýsa eftir einhverjum leiðum hjá honum, en þær hefur hann enn ekki bent á, og er undarlegt, að hv. þm. stekkur á dyr, þegar verið er að tala við hann. Hann nefndi þó nokkur atriði um það, hvernig tekjurnar skyldu teknar af þeim ríku. Hann nefndi til dæmis, að fjölga mætti einkasölum. Það er hægt. Ríkið gæti meira að segja sett upp einkasölu á öllum innflutningi og hagað svo til með allsherjareinkasölu, að enga tolla eða skatta þyrfti að greiða. En ef allsherjar einkasala ætti að gefa allar ríkistekjurnar, þá yrði þjóðin eftir sem áður að borga ágóða ríkissjóðs. Gróðinn af einkasölunni hlyti alltaf að vera tekinn af almenningi. En að því leyti mundi verða tekið af þeim ríku, að nú rennur mikill hluti ágóðans í vasa einstaklinga, en vitanlega yrðu starfsmenn við einkasöluna, sem kaup þyrfti að greiða. Það er áreiðanlegt, að hvort sem einkasalan yrði meiri eða minni, þá gæti ágóðinn ekki komið annars staðar frá, en frá almenningi. Þá nefndi hv. 4. landsk. eignakönnun. Eignakönnunin er nú eitt af atriðunum í málefnasamningi hæstv. ríkisstj., og þótt ekki sé komið fram frv. um það efni enn þá, þá verður það vafalaust, áður en þessu þingi lýkur. Með eignakönnun geta fengizt peningar eða grundvöllur til hærri skatta á ríku mennina. En þetta er ekkert nýmæli hjá hv. þm., heldur leið, sem núverandi hæstv. ríkisstj. hefur hugsað sér að fara. Loks bendir svo hv. þm. á þriðju leiðina, sem er að leggja hækkaða tolla á lúxusvörur, en það er einmitt það, sem þetta frv. fer fram á, og svo eyðir hann heilum degi í að mæla gegn þessu frv. Ég held því, að ef hann ætlar að gera þingmannsskyldu sína og benda á leiðir til að afla þeirra 35 milljóna, sem ríkissjóður nú þarfnast, þá verði hann að gera betur og benda á eitthvað annað, en t.d. allsherjareinkasölu, því að sá gróði, er ríkið hlýtur af henni. fæst aðeins frá almenningi. Ríkissjóður getur ekki grætt 200 milljónir á innflutningsverzluninni, nema með því að selja vöruna til almennings þeim mun dýrara, en hann kaupir hana.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður hefur nú að mestu tekið af mér ómakið. Þó vildi ég fara nokkrum orðum um ræðu hv. 4. landsk. Eins og vænta mátti, var honum næsta ógreitt um svör, þegar hann var krafinn um það, hvernig hann vildi afla tekna til að fá þær 35 milljónir. er ríkissjóður nú þarf, hvað þá ef þurft hefði að afla tekna til að mæta þeirri 20 milljóna hækkun. sem sósíalistar vildu gera á fjárlögunum. Hann svaraði aðeins út í hött og með slagorðum, og er það vel í samræmi við aðstöðu hans og hans flokks til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Þótt leitað væri gegnum alla hans ræðu, fannst ekki örla á raunhæfum leiðum til að mæta vandanum, sem nú þarf að leysa Hann minntist þó á ríkisrekstur, einkasölu og eignakönnun. Það verður áreiðanlega lítill hagnaður fyrir ríkið af einkasölum, ef þær verða reknar eins og það ríkisfyrirtæki, sem fyrrv. hæstv. atvmrh. stjórnaði. og á ég þar við landssmiðjuna. Ég býst við, að harla litillar tekjuöflunar sé að vænta af rekstri eins og atvmrh. stýrði s.l. 2 ár því ríkisfyrirtæki, er undir hann heyrði. Hv. 1. þm. Eyf. benti á, að tekjur af allsherjar ríkiseinkasölu yrðu fyrst og fremst teknar af almenningi. Annars þarf það mál meiri og ýtarlegri undirbúnings en hægt er að koma við nú, er fjárþörf ríkissjóðs er svo aðkallandi. Ég og minn flokkur er að sjálfsögðu fylgjandi ríkisrekstri á vissum sviðum og einkasölum, en því aðeins, að þær miði að því að sjá landsmönnum fyrir nauðsynjum sínum með hagstæðum kjörum. Þá minntist hv. þm. á eignakönnun. Eignakönnun er nú í undirbúningi hjá ríkisstj., og mun ríkissjóði ekki veita af þeim tekjum, sem með henni fást. Þá drap hann einnig á skarpara eftirlit með skattaframtölum. Þegar ríkisstj. var mynduð 1944, þá var það eitt af áformum stjórnarinnar að skerpa þetta eftirlit. Þessi hv. þm. var ráðh. í þessari ríkisstj. í 2 ár og hafði aðstöðu til að vinna að því að skerpa eftirlitið. Ég efast ekki um, að þáverandi stjórn hafi gert það, sem hún gat í þessu efni, en allir sjá árangurinn. því held ég, að lítið frv. um enn aukið eftirlit með skattaframtölunum mundi gefa ríkissjóði litlar tekjur. En það er svo með hv. 4. landsk., að þegar gengið er eftir því, hvaða leiðir hann vilji fara aðrar en nú eru lagðar til, þá ýmist skýtur hann sér undan eða svarar út í hött, eða ymprar á gagnslausum leiðum. Enn á ný skora ég á hv. 4. landsk., ef hann á annað borð hugsar sér nokkrar tekjuöflunarleiðir fyrir ríkissjóð, að hann skýri áform sín fyrir hv. þd. Hv. 3. landsk. minntist á það í sinni ræðu, að sósíalistar mundu hafa stutt þessi frv., ef þeir sjálfir hefðu verið í ríkisstj. Þessu mótmælti hv. 4. landsk. En ég tek undir þessi ummæli hv. 3. landsk. og tel ekkert vafamál, að sósíalistar hefðu verið með þessum leiðum, ef þeir hefðu ekki verið í stjórnarandstöðu. Það voru ekki þessi atriði, sem ullu því, að sósíalistar fengust ekki til að taka þátt í stjórnarmyndun í vetur, og það voru ekki þessi mál, er á strandaði, þegar stjórnarsamvinnan rofnaði á síðasta hausti 

Ég lýsi hv. þm. hreinan ósannindamann.

Það þýðir ekki neitt fyrir hv. þm. að mótmæla þessu. Ég fylgdist vel með aðdragandanum að stjórnarmyndun, og mér er fyllilega kunnugt um, að sósíalistar settu þessi mál alls ekki fyrir sig. Þeir eru nú mótfallnir þessum frv., af því að þeir vilja ekki, að stjórninni takist að leysa vandann, og er það vel í samræmi við afstöðu þeirra, er þeir gera miklar kröfur um hækkun á fjárlögunum. en vilja svo engar tekjuöflunarleiðir sjá, ekki einu sinni þær, er þeir sjálfir hefðu stutt, ef þeir hefðu verið í ríkisstjórn.



Herra forseti. Það eru nokkur atriði hjá þeim hv. 1. þm. Eyf. og hv. 7. landsk., sem ég vildi gera að umtalsefni. Ég skal þá byrja á því að svara þeim glósum, sem hv. 7. landsk. sendi hæstv. fyrrv. atvmrh. út af Landssmiðjunni, en rekstur hennar undanfarið vildi hann taka sem dæmi um það, að ríkisfyrirtæki bæru sig ekki, og hefði maður haldið, að einhver annar hefði orðið til þess. En sannleikurinn er sá, að þegar fyrrv. atvmrh. tók við, þá var fyrirrennari hans búinn að skipa Landssmiðjunni stjórn og forstjóra. Það ólag, sem var á rekstri smiðjunnar, var fyrst og fremst því að kenna, að forstjórinn var óreglumaður. Þótt leiðinlegt sé að þurfa að lýsa því yfir hér, þá verður svo að vera, þegar fyrrv. atvmrh. er ásakaður. Það, sem fyrrv. ráðh. svo gerði, var aðeins það að víkja forstjóranum frá embætti og það eina, sem hægt er að ásaka hann fyrir, er, að hann skyldi ekki gera það fyrr. Þær röksemdir 7. landsk. að taka rekstur landssmiðjunnar sem dæmi um, að ríkisfyrirtæki beri sig ekki, geta því ekki staðizt, og ég verð að segja, að eðlilegra hefði verið, að slíkt álit kæmi frá öðrum flokki. Hv. 1. þm. Eyf. talaði hér um skattaþörf ríkissjóðs og ásakaði sósíalista fyrir að vilja hækka fjárlögin. Ég man ekki betur en tvo s.l. vetur kæmu fram hækkunartill. við fjárlögin frá hans flokki, án þess að bent væri á nokkrar leiðir til tekjuöflunar. Það er annars undarlegt, að það er eins og forsvarsmenn þessa frv. ætlist til, að hv. 4. landsk. hafi helzt tilbúin frv. við þessa umr. um öflun nýrra tekna í ríkissjóð. Ég held nú, að andstöðumenn fyrrv. stjórnar hafi yfirleitt talið, að það væri verk stjórnarinnar. Ég vil leyfa mér að benda á, að það er ekki hægt á þessu stigi, þegar stjórnin kastar frv.sínum inn í þingið og ætlast til þess, að þau séu barin í gegn á einum degi. Ef nefnd hefði verið gert kleift að fjalla rækilega um þessi mál, þá hefðu sósíalistar getað komið fram með sínar till. Það er sannarlega einkennilegt, þegar fyrrv. stjórnarandstæðingar fjargviðrast út af því, að við sósíalistar skulum ekki leggja fram till. til tekjuöflunar. Það gerðu framsóknarmenn aldrei í sinni stjórnarandstöðu. Auk þess gefst stjórnarandstæðingum nú enginn tími til að koma fram með slíkar till. eins og þessi mál ber að frá hendi hæstv. ríkisstj. Haustið 1945 var gerð tilraun til að koma í veg fyrir, að verðbólgan yxi mikið. með því að samkomulag var gert um það, að þau 9,8%, sem landbúnaðarafurðir hefðu átt að hækka í verði eftir sexmannanefndar-samkomulaginu, skyldu ekki ganga inn í landbúnaðarvísitöluna. Og á þessum forsendum var gefið eftir af neytenda hálfu, þannig að nokkur hluti af verðhækkun á neyzluvörum var tekinn út úr vísitölunni. En ég man ekki betur en að heimtað væri, að landbúnaðarafurðirnar væru verðlagðar upp í topp og líka heimtuð þau 9,8%, sem gefin voru eftir áður, þó að það hlyti að hafa í för með sér stórkostlega hækkun á vísitölunni og stórkostlega hækkun á niðurgreiðslum úr ríkissjóði. Þetta, sem gert var í fyrra, þegar íslenzka smjörið var tekið út úr vísitölunni og neitað að taka upp þessi 9,8%, gerði það að verkum, að niðurgreiðslur urðu 10 millj. kr. minni,en ef farið hefði verið eftir fyllstu kröfum í þessum efnum. Þetta, að leggja þetta til, var tilraun til þess að lækka niðurgreiðslur úr ríkissjóði. og ég hafði von um, að það væri þá hægt að færa lengra út þessa aðferð og halda áfram með hana til lækkunar á dýrtíðinni. En sú von mín hefur brugðizt, að þetta yrði reynt. Og nú er ekki aðeins svo komið, að við greiðum þetta niður úr ríkissjóði, heldur hafa verið greiddar niður aðrar vöruhækkanir úr ríkissjóði. Og þegar svo er komið, sjá allir, hvert stefnir með afkomu ríkissjóðs. Þá vil ég enn þá leyfa mér að minna á þær fullyrðingar hv. 1. þm. Eyf., að ef allsherjareinkasala ætti að gefa ríkistekjur, þá mundi sá gróði koma niður á almenningi sem álögur, og vildi hann nota þetta sem röksemd fyrir því, að ekki væri eðlilegt að nota einkasölu til þess að afla ríkissjóði tekna. Telur hann þá, að vörutegundir þær, sem líklegastar eru til að gefa einstaklingum gróða, mundu ekki gefa ríkinu sama gróða, ef það verzlaði með þær? Telur hann, að ríkið mundi ekki geta grætt á verzlun með vissar vörutegundir, þar sem verzlunarstéttin græðir nú eins mikið og hún gerir? Ég tel ekki vafa á því, að það mundi vera hægt að láta ríkið reka einkasölu á ýmsum vörum til tekna fyrir ríkissjóð, án þess að það kæmi á neinn hátt niður á almenningi í vöruverðinu. Almenningur verður nú þegar að borga verzlunarálagninguna á þeim vörum, sem hér kæmu til greina.

Ég tók það fram, en ég hélt, að almenningur þyrfti að borga þetta samt sem áður, þótt um ríkiseinkasölu væri að ræða.

Almenningur þarf að borga álagninguna nú, og hann verður líka að borga hana, þó að hún sé tekin eftir öðrum leiðum. En það væri sá munur á því, að ef um ríkiseinkasölu væri að ræða, þá mundi verzlunarágóðinn renna til ríkissjóðs sem tekjur fyrir hann. Í sambandi við þetta vil ég benda á þær tekjur. sem ríkissjóður hefur af áfengisverzlun og tóbaksverzlun, og ég held, að það megi fullyrða, að þannig mætti taka ýmsar fleiri vörur. Þá var hv. 7. landsk. þm. með fyrirvara um það, að það væru ekki þessi mál, sem samkomulagið um stjórnarmyndun hefði strandað á. því hefur raunar verið yfir lýst, að þarna hafi þessi hv. þm. farið með ósannindi. Og það liggur svo ljóst fyrir, að hann er svo rakalaus í þessu máli, að hann verður að grípa þarna til algerðra ósanninda. Ég get lýst yfir, að í fyrrv. stjórnarsamvinnu, sem hv. 7. landsk. þm. var ekki síður kunnugur en ég, þá var Alþfl. oftar en einu sinni búinn að leggja að Sósfl. um að fara þessar leiðir, eins og t.d. að leggja á benzínskatt, þó að Sósfl. fengist aldrei til þess að samþykkja það.



það er sama um þetta frv. að segja og það, sem hér var síðast til umræðu (frumvarp um gjald af innlendum tollvörutegundum). Fjárhagsnefnd hefur athugað það, og fjórir af fimm nm. leggja til, að það verði samþ. Frv. er borið fram í sama tilgangi og hitt frv., eða til þess að auka tekjur ríkissjóós. Í frv. er lagt til, að ýmsir tekjuliðir verði hækkaðir. Þeir tekjuliðir eru í fyrsta lagi tekjur af hjólbörðum og gúmmíslöngum, tollur af þeim vörum var 1 kr. af hverju kg, en hér er lagt til, að hann verði hækkaður í 3 kr. af kg. Þá er gert ráð fyrir, að skattur af fólksbifreiðum hækki í 36 kr. af hverjum 100 kg af þunga bifreiðarinnar. Þessi skattur var áður 6 kr. af leigubílum, en 12 kr. af einkabílum af hverjum 100 kg. Þetta gjald er ráðgert hér, að verði jafnt bæði af leigubílum og einkabílum, og sýnist mér það eðlilegt. því hefur að vísu verið hreyft, að einkabílar væru meira notaðir í lúxus en aðrir bílar, en hins vegar mun hið sanna vera, að flestir bílar munu mest notaðir til þarfa, en hvorir tveggja nokkuð til skemmtunar. Þá er í þriðja lagi sú tegund bíla, sem ekki notar benzín, skatturinn á þeim er ákveðinn 90 kr. af hverjum 100 kg af þunga þeirra. Þessi skattur er svo miklu hærri vegna þess, að benzínhækkunin nær ekki til þeirra. Þá er loks lagt til, að skattur á bifhjólum verði hækkaður í 60 kr. Þar er fylgt sömu reglu og í tollunum yfirleitt, að upphæðin er yfirleitt þrefölduð. Loks er lagt til. að 8. gr. l. frá 1932 verði felld úr gildi, þar sem það ákvæði hefur hvort sem er ekki verið framkvæmt undanfarið. Að öðru leyti vísa ég til þeirra aths., sem fram hafa komið. Ég endurtek það, að 4 af 5 nm. mæla með frumvarpinu.



Það er ekki ástæða til þess að fjölyrða um þetta frv. út af fyrir sig, þar sem það hefur verið rætt í sambandi við hitt frv., sem hér liggur fyrir. Hér er um að ræða gífurlega hækkun á sköttum, er varða bifreiðar og bifreiðarekstur. Ég skal ekki fara út í hvern þessara skatta út af fyrir sig, en hins vegar hlýtur þetta að hafa í för með sér hækkun á fargjöldum, sem óhjákvæmilega koma niður á almenning. Ég hef áður gert grein fyrir því, hvers vegna ég og minn flokkur er á móti hækkun skatta og tolla á nauðsynjum, og þarf því ekki að endurtaka það hér. En fyrst og fremst vegna þess, að þetta frv. hækkar beinlínis framfærslukostnaðinn í landinu, legg ég eindregið til, að það verði fellt.