Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Skýrsla sú, sem hér um ræðir, var lögð fram áður en þingi var frestað fyrir jól. Í vegalögunum er gert ráð fyrir, að skýrslan sé rædd fyrir árslok og lögð fram það snemma á haustinu, að til þess gefist tími. Mér finnst þetta vera nokkur galli á vegalögunum, því vitanlega er ekki hægt að gefa tæmandi skýrslu um vegaframkvæmdir á liðnu ári fyrr en í árslok, og það kemur fram í þessari skýrslu, að árið var ekki að fullu liðið, þegar skýrslan var samin, og þess vegna eru nokkrir liðir á skýrslunni byggðir á áætlunum, og enn hefur Vegagerðin núna í janúarmán. ekki lokið uppgjöri eða reikningum um framkvæmdir liðins árs, sem ekki er von til. En skýrsla þessi hefur legið á borðum hv. þm. og er eins ýtarleg og unnt var að hafa hana miðað við þann tíma, sem hún var samin, og gefur skýrslan ýtarlegt yfirlit yfir framkvæmdir í vegamálum á s. l. ári. Á skýrslunni má sjá, að við vegáætlunina hefur verið staðið um allar framkvæmdir, og framkvæmdir á árinu 1967 hafa verið með meira móti. Það er eins og kunnugt er gert ráð fyrir því, að samin verði ný vegáætlun á næsta þingi, næsta hausti, sem verði tilbúin fyrir árslok þ. á., ef mögulegt er, eða þá í síðasta lagi á fyrstu mánuðum ársins 1969. Gildandi vegáætlun var endurskoðuð, eins og heimild er til, á síðasta þingi, og er því unnið eftir endurskoðaðri áætlun á árinu 1967 og 1968. Það var gert ráð fyrir því, að nokkur afgangur yrði til ráðstöfunar tekna á árinu 1967, eða 18,2 millj. kr., en þetta reyndist vera minna, eða aðeins um 11 millj. kr. Heildarútgjöld Vegasjóðs urðu nokkru meiri heldur en gert var ráð fyrir, sem liggur eingöngu í því, að vegaviðhaldið var meira. Þá var meira fé varið til snjómoksturs heldur en gert var ráð fyrir, og það urðu ýmis spjöll af náttúruvöldum, sem var ófyrirséð, en sem varð að bæta úr. Þess vegna hefur orðið á árinu 1967 nokkur umframeyðsla, eins og segir í skýrslunni á bls. 2. S. l. vetur var óvenju snjóþungur um allt land og varð þess vegna að eyða meiru í snjómokstur heldur en gert var ráð fyrir. Þá segir hér einnig frá því, að stórfelldar skemmdir hafi orðið á vegum og brúm vegna vatnavaxta í janúar 1967, eins og greint hefur verið frá, og þess vegna var umframeyðsla, sem nemur um 4 millj. kr., - eingöngu þess vegna. Það segir hér í skýrslunni, að það hafi valdið nokkrum erfiðleikum, að þegar vegáætlunin var endurskoðuð, þá hafi ekki verið reiknað með hækkuðum kostnaði vegna hækkaðrar vísitölu úr 185 stigum í 188 eins og hún var á s. l. ári. Nokkrum erfiðleikum, en þó ekki þeim, að ekki væri mögulegt að standa við áætlunina. En verðbreytingar á s. l. ári urðu vitanlega minni fyrir það, að verðstöðvunin var, og kom það til bjargar þeirri vísitöluhækkun, sem varð í nóv. 1966 til marz 1967. Það hefur farið fram umferðartalning á vegum á árinu og sýnir hún eðlilega aukna umferð, þar sem bílunum er stöðugt að fjölga, en mest er umferðaraukningin á vegunum hér út frá Reykjavík, á Vesturlandsvegi og Suðurlandsvegi. Þá er hér yfirlit um innheimtu tekna og greiðsluyfirlit. Eins og sjá má í greinargerð um tekjuáætlun Vegasjóðs af benzínskatti fyrir yfirstandandi ár er benzínsala á tekjuáætlun nóv. okt. áætluð 71 millj. lítra, og er það 2,8% aukning frá árinu á undan. Á tímabilinu nóv. 1966 til sept. loka 1967 hefur benzínsala aukizt um 3 millj. lítra, eða 4,7% miðað við sama tímabil áður. Þar sem hér er um að ræða 11 af 12 tekjumánuðum Vegasjóðs af benzínsölu, má gera ráð fyrir, að heildartekjur af benzínskatti á árinu verði um 4 millj. kr. hærri en áætlað var. Þetta er sagt í okt. eða byrjun nóv., þegar þessi skýrsla er samin, en heildarniðurstöður hef ég ekki enn, en vegamálastjóri hefur sagt mér, að tekjur af benzíninu hafi orðið nokkru meiri heldur en hér var áætlað. Eins og ég minntist á áðan, þá voru eftirstöðvar tekna frá fyrra ári 11,2 millj. í staðinn fyrir 18,2 millj., af ástæðum, sem ég áðan minntist á. Þá segir hér á bls. 3, að samkv. framansögðu megi búast við, að innheimta tekna verði eins og þar segir: Áætlaðar tekjur af benzínskatti 239,4 millj., en samkv. áætlun var gert ráð fyrir, að þær yrðu 243,4, en verða sennilega 246 millj. Þungaskattur var áætlaður 70,5 millj., en var áætlaður á s. l. hausti 72,1, gæti orðið aðeins meiri. Gúmmígjald var áætlað 13,2, en var áætlað á s. l. hausti, að yrði ekki nema 11,5, en sennilega verður það um 12 millj. Ríkisframlag 27 millj. áætlað og varð það í reynd, en eftirstöðvar tekna voru áætlaðar 18,2, urðu 11,2. Niðurstaðan er því sú samkv. þessari áætlun, að innheimtar tekjur væru aðeins 365,2 millj. í staðinn fyrir 368,3, en eftir því sem vegamálastjóri heldur fram nú, þá munu þessar tekjur standast nokkurn veginn áætlun, kannske ríflega það. Það er ekki það, sem skiptir miklu máli, því að í sambandi við þessa áætlun þá var ekki um svo stóra fjárhæð hér að ræða, en það er samandregið hér á sömu bls.: Útgjöld áætluð 368,3 millj., kostnaður við vegaviðhald umfram áætlun var 5 millj., halli á Reykjanesbraut vegna gengisbreytingar áætlaður 2,7 millj., umframgreiðslur vegna smábrúa 0,5 millj. Þetta gerir 376,5 millj. í áætluð útgjöld samkv. áætlun vegamálastjóra. Svo segir enn fremur: Þar sem horfur eru á, að tekjur Vegasjóðs verði ekki nema 365,2 millj. kr. á árinu, má gera ráð fyrir, að greiðsluhalli Vegasjóðs verði 11,3, en eins og áður segir þá munu þær verða nokkru minni en áætlað var hér á s. l. hausti í okt.-nóv. Þá kemur hér yfirlit um föst lán til vegaframkvæmda. Með heimild í 3. kafla vegáætlana 1967 hefur rn. í samráði við framkvæmdaáætlun ríkisstj. og Vestfjarðaáætlun aflað fastra lána til lagningar nokkurra þeirra vega, sem tilgreindir eru í 3. kafla vegáætlunar í ár. Til einstæðra vegaflokka nema lán þessi eftirtöldum upphæðum: Hraðbrautir 24,2 millj., þjóðbrautir 30,4 millj. og landsbrautir 3 millj. Þetta eru samtals 57,6 millj. kr. lán, sem eru tekin á árinu. En það væri eðlilegt að gefa skýringar á því, til hvaða vega þessi lán hafa farið. Það er þá fyrst að nefna Reykjanesbraut 24,2 millj. Þetta lán hefur að nokkru farið til vaxta og afborgana og að nokkru til framkvæmda á veginum fyrir ofan Hafnarfjörð, sem var malbikaður og lokið var við að fullgera á s. l. ári. Einnig var lokið við að fullgera tengingu frá Njarðvíkum að vegarendanum á s. l. ári, en til þess að standa í skilum með eldri lán voru einnig tekin meiri lán til vegarins, og þau nema alls 24,2 millj. Þá eru það þjóðbrautir: Það er Siglufjarðarvegur 17,5 millj., Múlavegur 2,4, Suðurfjarðavegur um Vattarnes 3,7, Vestfjarðavegur á Breiðadalsheiði 5,7, Vestfjarðavegur sunnan Þingmannaheiðar 1,1; samtals 30,4. Landsbrautir: Heydalsvegur 0,2, Djúpvegur 0,8, Bolungarvíkurvegur 3 millj.; 57,6 millj. Þá er eðlilegt, að þm. vildu vita um skiptingu heildarlána eins og þau voru í árslok 1967 til vegaframkvæmda. Það er þá fyrst hraðbrautir: Reykjanesbraut 231,6 millj., sem hvílir á þeim vegi. Austurvegur 4,9 millj.; samtals 236,5 millj. Þjóðbrautir: Siglufjarðarvegur 51 millj., Múlavegur 11,3 millj., Ólafsvíkurvegur 4,5 millj., Suðurfjarðavegur um Vattarnes 6,5 millj., Vestfjarðavegur á Breiðadalsheiði 10,2 millj., Vestfjarðavegur sunnan Þingmannaheiðar 2,4 millj.; samtals 85,9 millj. Landsbrautir: Heydalsvegur 1,1 millj., Örlygshafnarvegur 0,5, Rauðasandsvegur 0,2, Bíldudalsvegur 3,4, Flateyrarvegur 0,5, Bolungarvíkurvegur 4,1, Djúpvegur 2,8; samtals 12,6 millj. En föstu lánin eru samtals 335 millj., þar af eru Austurvegur og Reykjanesbraut með 236 millj. og Siglufjarðarvegur með 51 millj., og svo er Vestfjarðaáætlunin með talsverðan hluta af þessu, þannig að Reykjanesbraut, Vestfjarðaáætlun og Siglufjarðarvegur eru með mestan hluta af þessum lánum. En svo eru það bráðabirgðalán til vegaframkvæmda, sem tekin hafa verið eftir óskum sveitarfélaga og sýslufél. á s. l. ári. Það hefur verið gert að þessu sinni, eins og oftast áður, en aðeins með því skilyrði, að það væri á vegáætlun næsta árs fé til þess að greiða þetta bráðabirgðalán. Lán í þessu skyni eru aðeins lægri 1967 heldur en 1966 og hafa farið nokkuð minnkandi síðustu árin. Ég minntist áðan á skemmdir vegna vatnavaxta í janúar 1967, en geta má þess, að þessi stórflóð voru á Suður-, Vestur- og Norðurlandi og tjón af þessum skemmdum við endurskoðun í marz var lauslega áætlað um 4 millj., og mun láta nærri, að kostnaður við viðgerðirnar hafi numið þeirri upphæð. Þá er hér talað um vegamerkingar skv. umferðarlögunum, að fjárveiting til þess hafi verið 1,2 millj. kr., og var sú fjárveiting vitanlega notuð, en þó hefði kannske mátt gera nokkuð meira af því, en vegna H-nefndar og hægrihandarumferðar, sem tekur gildi næsta ár, þá er gert nokkuð minna af þessu nú heldur en áður, að öðru leyti en því, sem passaði við hægrihandarumferðina. Það er rétt að minnast aðeins á, hvað hefur verið aðallega gert í hraðbrautum á árinu. Það er Reykjanesbraut við Breiðholt, hér var verið að ræða áðan um byggingarframkvæmdir í Breiðholti, en Reykjanesbraut við Breiðholt liggur frá Elliðaánum út á Reykjanesbraut og telst þess vegna til þjóðvegakerfisins, en ekki til gatna innan bæjarins, og í framkvæmdaáætlun ríkisstj. á árinu 1967 voru áætlaðar 8 millj. kr. í þessu skyni. Ekki mun nú hafa verið unnið fyrir alla þá upphæð, en þegar þessi vegur er kominn, þá léttir hann ákaflega mikið á umferðinni um Hafnarfjarðarveg og Kópavog. Þá er það Þrengslavegur, þar var jú unnið nokkuð og borið ofan í veginn, en hluti af fjárveitingunni var notaður til almennra vegaframkvæmda; 3,2 millj. kr. Þá er það undirbúningur hraðbrautaframkvæmda. Það er eins og kunnugt er starfandi hraðbrautanefnd. Í þeirri n. eiga sæti 4 menn, þ. e. ráðuneytisstjórinn í samgmrn., Jónas Haralz forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar, Jóhannes Nordal seðlabankastjóri og vegamálastjóri. Í samráði við þessa menn hefur rn. gert áætlun um undirbúning að hraðbrautagerð. Kostnaður við þennan undirbúning var á s. l. ári um 7 millj. kr. Þá er gert ráð fyrir að verja allt að 20 millj. kr. til undirbúnings hraðbrauta á þessu ári, og er þá miðað við það, að undirbúningi verði komið það langt, að unnt verði að bjóða út ákveðin verk, ákveðna áfanga í hraðbrautum, í árslok eða byrjun næsta árs, miðað við það, að hefjast mætti handa um lagningu hraðbrauta á næsta ári. Það munu ýmis segja: Þetta er mikið fé að eyða 7 millj. kr. á s. l. ári og ætla sér að verja allt að 20 millj. kr. á þessu ári í þessu skyni. En undirbúningur að þessu er umfangsmikill, og til þess að þetta sé hægt að gera, þurfa margir sérfræðingar að koma við sögu, og þetta verður svona dýrt. Ég hygg að allir hv. alþm. séu samþykkir því, að þessi undirbúningur sé hafinn, sem sé forsenda þess, að byrjað verði á því að gera hraðbrautir með varanlegu slitlagi í landinu. Í sambandi við hraðbrautaáætlunina, þá segir hér í skýrslunni, að það hafi verið gerð frumáætlun fyrir kaflann Elliðaár - Korpúlfsstaðaá - Leirvogur. Til undirbúnings lokaáætlunar hefur verið gerð jarðvegskönnun á báðum þessum köflum, svo og grunnmælingar allar, og lokið er gerð loftmyndakorta af fyrri kaflanum. Á Suðurlandsvegi hefur verið gerð frumáætlun um kaflann Lækjarbotnar - Svínahraun, og verið er að hefja gerð frumáætlunar um kaflann Blesugróf- Rauðhólar. Til undirbúnings frekari áætlunargerð hefur verið gerð jarðvegskönnun frá Blesugróf um Hellisheiði að Selfossi. Grunnmælingar hafa verið gerðar á allri þessari leið, og gerð loftmyndakorta átti að hefjast um áramót. Þá segir hér einnig, að verið sé að vinna að gerð frumáætlunar um kaflann Miklabraut - Breiðholt og Breiðholt - Fífuhvammur, jarðvegskönnun verið gerð á þeim kafla og sömuleiðis frummælingar og gerð loftmyndakorta af sama kafla langt komin. Hafnarfjarðarvegur: Gerð frumáætlun fyrir kaflann Hlíðarvegur í Kópavogi - Engidalur og gert ráð fyrir, að því yrði lokið um síðustu áramót. Jarðvegskönnun og grunnmælingar er lokið við að gera, og verið er að vinna að gerð loftmyndakorta, þannig að sjá má, að byrjað er á ýmsu í samb. við þetta, þó að því sé ekki lokið. Svo er hér í þessari skýrslu gerð ýtarleg grein fyrir því, hvað unnið hefur verið við þjóðbrautir, og vegirnir nefndir með nöfnum. Í sambandi við stórframkvæmdir á þjóðbrautum mun rétt að geta þess, að Siglufjarðarvegi og Strákagöngum var lokið á árinu, eins og kunnugt er, og sá vegur tekinn í notkun. Fjárveiting til vegarins á s. l. ári var 4.5 millj. Framkvæmdalán var tekið 17.5 millj. Til afborgana af lánum fóru 3 millj. kr. Þá er getið hér um það, að jarðgöngin hafi verið fóðruð og styrkt á 240 m kafla og gólf steypt í þau. Hins vegar hefur það komið fram, og ýmsir talið nauðsynlegt, að styrkja þurfi göngin öll, loftið, vegna þess að nokkur hætta geti stafað af grjóthruni. Það eru vitanlega verkfræðingarnir og vegamálastjóri, sem gera tillögur um það, ef nauðsyn ber til, en því mun auðvitað fylgja nokkur aukinn kostnaður, a. m. k. 1 til 2 millj. á áætlun, en í það dugar ekki að horfa, ef það er álitið nauðsynlegt. Þetta verk er merkilegt að mörgu leyti, og fyrstu jarðgöngin, sem hér hafa verið gerð, og má segja, að það hafi gengið vel að vinna þetta og lofi góðu um það, að hér á landi megi fleiri jarðgöng koma, þegar tímar líða og fé er til þess og ástæður fyrir hendi. Þá er getið um það, að við girðingar og uppgræðslu með vegum hafi verið unnið, eins og efni stóðu til og veitt var fé til. Fjárveitingin var 3 millj. 176 þús. Þessi uppgræðsla er nauðsynleg, en það er stutt síðan farið var að veita fé í þessu skyni, og það verð ég að segja, að það er ákaflega mikill munur að sjá það, þegar sáð hefur verið í sárin meðfram vegunum og þau grædd upp, miðað við það sem áður var, þegar allt var skilið eftir í moldarflagi, og var stundum upphaf að frekari uppblæstri, auk þess sem það er mjög ljótt fyrir augað. Þá er hér skýrt frá, hvernig farið hefur verið með reiðvegi, hverju varið hefur verið til ferjuhalds, og skýrir það sig sjálft. Á s. l. ári voru gerðar 5 stórbrýr, sem eru mikil mannvirki hver fyrir sig. Þær eru: brúin á Jökulsá á Breiðamerkursandi, brúin hjá Spóastöðum í Biskupstungum, brú á Fnjóská við Hrísgerði, brú á Eldvatn hjá Ásum og á Jökulsá á Sólheimasandi. Þessar brýr munu vera um 450 m, mig vantar lengdina á einni brúnni, en þær munu vera 450–460 m þessar 5 stórbrýr. Þá eru brýr lengri en 10 m, 9 að tölu, og smábrýr 24. Þannig að við brúargerð hefur verið unnið á s. l. ári meira en oftast áður. Þá er það til sýsluvegasjóða. Eins og sjá má hafa sýsluvegirnir fengið meira fé til ráðstöfunar síðan nýju vegal. voru sett, heldur en áður var, og er stundum sagt, að sýsluvegirnir hafi nú í mörgum tilfellum orðið betri en ýmsir þjóðvegir, vegna þess að þeir hafa tiltölulega meira fjármagn, og út af fyrir sig er ekki nema gott um það að segja, en vitanlega verður þá að viðurkenna um leið, að það væri æskilegt, að hægt væri að gera eins vel eða jafnvel enn betur við landsbrautirnar og ýmsa þjóðvegi. Þá er til vega í kaupstöðum og kauptúnum framlag samkvæmt 32. gr. vegalaga, þ. e. 12½% af áætluðum heildartekjum Vegasjóðs 1967, sem voru áætlaðar 315.1 millj., þetta gerir 43 millj. 762 þús., og hefur það vitanlega haft mikla þýðingu fyrir kaupstaði og kauptún að fá þetta fjármagn, og í ýmsum kauptúnum hafa verið malbikaðar götur einmitt vegna þess, að framlag fékkst úr Vegasjóði til þess, en það eru vitanlega öll kauptún, sem leggja áherzlu á það að bæta göturnar og losna við moldarvegi og bleytupolla, sem einkennt hafa margar götur í kauptúnum fram að þessu. Áherzla hefur verið lögð á það að endurnýja vélakost Vegagerðarinnar, eftir því sem mögulegt hefur verið, og hafa verið keyptar vélar á árinu fyrir 12 millj. kr., 2 millj. hafa verið lagðar í byggingu áhaldahúss og í bókasafn verkamanna 30 þús. kr. Enda þótt nú síðari ár hafi nokkuð verið bætt úr vélakosti Vegagerðarinnar, þær endurnýjaðar og auknar, þá er það alveg ljóst, að það þyrfti að gera stærra átak í þessum efnum. Enn er Vegagerðin með ýmsar gamlar vélar, sem bezt væri að taka úr notkun, og losa sig þannig við viðgerðakostnað, og enn þyrfti meiri fjölbreytni í vélakosti heldur en enn hefur verið fært að gera. En þetta stendur vonandi allt til bóta. Tilraunir hafa verið gerðar með því að reyna ódýrt slitlag úr asfalti, og hafa ýmsir vegfarendur tekið eftir því, að slitlag var lagt úr asfaltblöndu á 0,3 km kafla á Suðurlandsvegi í Svínahrauni til samanburðar við olíumalarkafla, sem lagður var þar 1966. Sams konar slitlag var lagt á 1.2 km kafla á Suðurlandsvegi austan við Selfoss, og 400 m kafla á Álftanesvegi. Tæknifræðingar Vegagerðarinnar fóru stutta ferð til Skotlands til þess að kynna sér slitlagagerð þessa. Kostnaður við þessa framkvæmd er áætlaður 1 millj. 850 þús. Það er stutt síðan farið var að gera þessar tilraunir, og ég býst við, að það sé of snemmt að fullyrða um árangur af þeim, en ýmsir eru undrandi á því, hvað kaflinn í Svínahrauni, sem olíumöl var sett á 1966, hefur staðið sig vel í þeirri miklu umferð, sem þar er. Það er líka mál, að undirbyggingin á Svínahraunsveginum er eins góð og vera má og traust, og það er náttúrlega höfuðskilyrðið til þess að slitlagið þoli vel, að undirbyggingin sé góð, en sérfræðingar halda því fram, að þrátt fyrir þetta, sem sýnist lofa góðu í Svínahrauni, þá geti það ekki staðizt, að olíumöl nægi á Vesturlandsvegi eða á Suðurlandsvegi, til þess sé umferðin of mikil. Olíumölin geti gagnað, þar sem dagleg umferð er ekki yfir 500 bílar, eins og í Svíþjóð, þeir nota olíumöl á ýmsa hliðarvegi, sem ekki eru fjölfarnir, með góðum árangri. En hér á Vesturlandsvegi og Suðurlandsvegi er of mikil umferð, til þess að olíumölin geti dugað, að því að sérfróðir menn fullyrða. Mér sýnist að aðrar asfaltblöndurnar, sem hafa verið settar á vegi, bæði í Svínahrauni og eins fyrir austan Selfoss, reynist miklu verr heldur en olíumölin, þannig að það sé nú nokkurn veginn ljóst, að á þessum fjölförnu vegum sé tæpast um annað að ræða en steinsteypt lag eða þá fullkomið asfaltlag. Þá hefur Vegagerðin haft með höndum nokkrar rannsóknir á möl til mannvirkjagerðar og rannsóknir á burðarþoli vega. Ég gat um það áðan, að það hafi verið byggðar nokkuð margar brýr, og ég sé, að ég hef hérna yfirlit nokkuð sundurliðað um vega- og brúarframkvæmdir á s. l. ári. Það er hér í sambandi við hraðbrautir: Undirbyggðir vegir 0.9 km - það þykir víst ekki mikið - og lagt slitlag á 0.9 km, það er á Reykjanesbrautinni. Þjóðbrautir: Undirbyggðir vegir 51.3 km, lagt slitlag á 54.3 km. Stórbýr: 2 brýr, 209 m, brýr 10 m og lengri á þjóðbrautum eru 4, samtals 52 m, og smábrýr á þjóðbrautum 5, samtals 25 m. Landsbrautir: Undirbyggðir vegir 57 km, lagt slitlag á 64 km. Stórbrýr á landsbrautum eru 2, samtals 174 m; brýr 10 m og lengri á landsbrautum eru 3, samtals 64 m; smábrýr 14, samtals 83 m. Á sýsluvegum: Brýr 10 m og lengri eru 2, samtals 62 m; 5 smábrýr, 30 m. Þá er hér einnig tekið saman um lengd akfærra þjóðvega, að í gildandi vegáætlun eru þjóðvegir taldir alls 9381.5 km, en í árslok 1967 hafi verið akfærir 8907 km. Vitanlega eru stórir kaflar af þessum vegum, sem eru taldir akfærir, en ekki eru akfærir nema kannske nokkra mánuði á árinu, vegna þess að þeir hafa ekki verið uppbyggðir eins og vera ber, en það er samt talið akfært, ef vegurinn er nothæfur og bílfær svo til allt árið. Ég geri mér ljóst af því, sem ég hér hef sagt í sambandi við skýrsluna um framkvæmdir í vega- og brúamálum á s. l. ári, að mjög hefur verið stiklað á stóru, og það er sennilegt, að það sé ýmislegt, sem hv. alþm. vilja spyrja um og fá útskýringar á, og er náttúrlega sjálfsagt að verða við því, eftir því sem mögulegt er. En í sambandi við vegaframkvæmdir, er ekki annað að segja en það, eins og öllum er ljóst, að til þess að geta unnið að vegamálunum eins og við allir viljum, þyrfti meira fé. Það þyrfti meira fjármagn. Við getum verið sammála um það, að með nýju vegal. hefur ýmislegt áunnizt, bæði með því, að fjármagnið var aukið til Vegagerðarinnar, og því, að með nýju vegal. voru tekin upp ný og betri vinnubrögð, með því að vinna verkin í stærri áföngum og ljúka vissum áföngum, en vinna síður að litlum verkum á mörgum stöðum, þar sem fjármagnið notast síður, allt of mikið fer í flutningskostnað og ferðir þeirra, sem að vegagerðinni vinna, en með því að vinna í stærri áföngum nýtist fjármagnið betur. Þá er enginn vafi á því, að fjármagnið hefur notazt betur fyrir það, að tæki og vélar Vegagerðarinnar hafa verið endurnýjuð mun meira heldur en oft áður, - enda þótt þar sé ekki fullu takmarki náð og ekki nálægt því, - og það hefur notazt betur það fé, sem Vegagerðin hefur haft, fyrir það að tæki eru betri og fullkomnari heldur en áður voru. Allt þetta er vitanlega til bóta, enda þótt við getum verið sammála um, að æskilegt væri, að meira væri til ráðstöfunar og lengra væri hægt að ganga í því að uppfylla óskir manna um bætta vegi. Nú lýkur gildandi vegáætlun á þessu ári, og þá er verkefnið á næsta hausti að semja nýja vegáætlun fyrir árin 1969–1973. Ekki ætla ég að spá neinu um það, hversu vel gengur að afla fjár í næstu vegáætlun, en vitanlega stendur hugur okkar allra til, að það geti orðið. Og verkefnin eru fram undan og blasa við og með því að undirbúa hraðbrautir og verja til þess 7 millj. kr. á s. l. ári og 20 millj. á þessu ári reikna flestir með því, að gerð hraðbrauta með varanlegu slitlagi hefjist með næstu vegáætlun. Erfiðleikarnir verða vitanlega að útvega fjármagn, og ef við tölum um það á raunhæfan hátt, verður það erfitt, hverjir sem með þessi mál fara. En ráð þarf til þess að finna. Ég hef heyrt þetta sagt hér úr þessum ræðustól, og það oft: Vegirnir eiga að fá allar tekjur af umferðinni. Þetta er gott og blessað. Það væri mjög æskilegt, að vegirnir gætu fengið það, sem því svarar. En þá komum við alltaf að þessu sama, að ríkissjóður verður þá að fá í staðinn sömu upphæð einhvers staðar frá. Einhvers staðar frá verður ríkissjóður þá að fá þessa upphæð í staðinn, og hvort fjárins er aflað til vegagerðarinnar eða ríkissjóðs getur náttúrlega orðið alveg jafnerfitt. Ef Vegasjóður fengi við skulum segja 400 millj., sem sumir telja, að séu tekjur af umferðinni, þótt aðrir telji, að það séu 600, þá þyrfti að afla ríkissjóði tekna í staðinn. En ég ætla nú ekki að fara lengra út í það að þessu sinni, því að þetta er skýrsla um vegaframkvæmdir á s. l. ári, enda þótt hugur okkar allra, um leið og við tölum um framkvæmdir á s. l. ári, hljóti að beinast að því, hvað verður í framtíðinni. Og þegar við tölum um hraðbrautir, sem allir eru sammála um, að þurfi að hefja framkvæmdir á, er okkur ljóst, að þó að við höfum fyrirheit um lán frá Alþjóðabankanum, allt að 40% af stofnkostnaði, er það mikið fjármagn, sem þarf að útvega að auki til þess að geta lagt hraðbrautir á fjölförnustu vegina á næstu árum, auk þess sem kröfur verða vitanlega uppi frá þm. víðs vegar að af landinu, að eitthvað verði gert, kannske meira heldur en fyrr, í hinum ýmsu vegum víðs vegar um landið. Herra forseti. Ég ætla þá að sinni að láta máli mínu lokið, um leið og ég segi það, að ég tel eðlilegt, að ég, eftir því sem efni standa til, svari fsp. og gefi upplýsingar, sem óskað er eftir frekar í sambandi við þessa skýrslu.



Herra forseti. Við umr. um vegaskýrsluna fyrir 1967 er full ástæða til að skyggnast dálítið um og reyna að gera sér grein fyrir, hver muni verða þróunin í vegaframkvæmdum á næstu missirum. Skýrslan veitir að sjálfsögðu ýmsar vísbendingar í þessa átt, en samt skortir mjög á það, að hún veiti þm. fullnægjandi svör við ýmsu, sem þeir kynnu að vilja vita og ættu að vita. Í umr. um vegaskýrslur á undanförnum árum hef ég stundum leitað ýmissa upplýsinga hjá hæstv. samgmrh. um vegaframkvæmdir og vegamál, en mér hefur fundizt stundum, að svör hæstv. ráðh. væru ekki fullnægjandi, og það er ekkert merkilegt. Það er alls ekki á færi hæstv. ráðh. að hafa á reiðum höndum svör við hvers konar fsp., sem kunna að vera fram bornar og hann veit ekkert um fyrirfram. Ég tel þess vegna, að það mætti ráða bót á þessu, og tel rétt, að sá háttur yrði upp tekinn, að umr. um vegaskýrsluna færu fram á tveimur þingfundum, þ. e. a. s. þannig, að nokkur tími, þó ekki langur, - liði frá fyrri hluta umr. til hins síðari hluta, og þá gætu þm. leitað hvers konar upplýsinga hjá hæstv. ráðh. við fyrri hluta umr., en fengið svör, og þau sem ýtarlegust, hjá hæstv. ráðh. við síðari hluta hennar. Það er ekki nema eðlilegur hlutur, að hæstv. ráðh. þurfi að bera sig saman við vegamálastjóra og afla sér gleggri vitneskju en hann getur haft í höfðinu, ef á að demba umr. af á einum fundi. Ég beini þessu til hæstv. ráðh., hvort hann vilji ekki beita sér fyrir því, að nú þegar verði þessi háttur upp tekinn að skipta umr. þannig í tvennt, í fyrsta lagi, til þess að hann geti svarað hvers konar fsp., sem fram eru bornar, sem bezt, og hins vegar, til þess að þm. geti fengið sem gleggstar upplýsingar, ef þeir á annað borð biðja um þær. Ég skal víkja hér að örfáum atriðum, sem snerta þessi mál. Stærsti útgjaldaliður Vegasjóðs er, eins og menn vita, viðhald þjóðveganna. Þessi fjárveiting hefur verið aukin verulega að krónutölu á undanförnum árum. En þrátt fyrir það býst ég við, að flestir séu sammála um, að það skorti mjög á það, að vegaviðhaldið sé viðunandi. Ég geri ráð fyrir því, að þm. hafi æði oft rekið sig á það á ferðalögum víðs vegar um landið, að menn kvarta undan ástandi veganna, og það ekki að ástæðulausu, og þá er oft spurt t.d. þannig: Hvað var miklu viðhaldsfé varið í þennan veg á árinu í fyrra? Og það er ekkert óeðlilegt, þó að svona sé spurt. En það mun vefjast fyrir þm. að svara þessu, af því að það er ekkert yfirlit um það í vegaskýrslunni, hvernig viðhaldsféð skiptist á milli hinna einstöku vega í landinu. Ég hef óskað eftir því á undanförnum þingum, að slíkt yfirlit yrði birt í hinni árlegu vegaskýrslu, en það hefur engan árangur borið. Þegar við sjáum það, að varið er til vegaviðhaldsins meira en helmingi hærri upphæð en til nýbyggingar vega úr Vegasjóði er það ósköp eðlilegt, að menn hafi ekki síður áhuga á að vita það, hvernig viðhaldsfénu er skipt en nýbyggingarfénu, þegar það er meira en helmingi hærri upphæð. Ég tel þetta galla á vegaskýrslunni, - þ. e. a. s. þessum árlegu vegaskýrslum, ekki frekar þessari en á undanförnum árum, - að þetta yfirlit felst ekki í henni og ekkert er um það sagt, hvernig viðhaldsfénu er skipt á milli veganna. Ég beini því til hæstv. ráðh., hvort hann geti ekki látið okkur í té slíkt yfirlit, annaðhvort í sambandi við þessa umr. núna eða þá síðar á þessu þingi. Ég efast alveg um, að hann hafi það í höndunum nú. Þess vegna er ég að mælast til þess, að svona umr. sé skipt í tvennt, svo að við gætum fengið t. d. þetta yfirlit við síðari hluta umr. Í viðhaldskostnaði þjóðvega er innifalinn kostnaður af snjómokstri á vegum, og sá kostnaður reyndist um 29 millj. á árinu sem leið. Nú er snjómokstur ekkert vegaviðhald, og á alls ekki heima undir þessum kostnaðarlið Vegasjóðs. Hið raunverulega viðhaldsfé veganna er því þeim mun minna, sem snjómokstrinum nemur. Í þessari skýrslu segir, að settar hafi verið nýjar reglur um snjómokstur, og að með þeim hafi lengzt um helming þeir þjóðvegir, þar sem ríkissjóður borgar snjómokstur að fullu. En það er ekkert orð um það í skýrslunni, hvernig þessar reglur eru, og þó eru þær nýjar. Það má nú varla minna vera en þm. fái nú eitthvað frekari upplýsingar um þessar nýju reglur. Eða hverju eiga þm. að svara, ef íbúar einhvers héraðs spyrja þá: Greiðir Vegasjóður snjómokstur á fjallveginum hérna yfir til næsta byggðarlags? Eiga þeir þá að svara því, að þeir viti bara ekki nokkurn skapaðan hlut um það? Ég veit ekki til, að þeir geti svarað öðru. Ég vil því spyrja hæstv. ráðh.: Hvaða þjóðvegir eru það, þar sem Vegasjóður greiðir snjómokstur að fullu, hvar greiðir Vegasjóður snjómokstur að nokkrum hluta og þá hve miklum hluta, og loks, hvernig skiptist kostnaður af snjómokstri á hina einstöku vegi árið 1967? Við upphaf núgildandi vegáætlunar fyrir þremur árum var hæstv. ríkisstj. heimiluð erlend lántaka til að bæta nokkuð úr ástandi þjóðveganna á Vestfjörðum. Þetta lánsfé var fyrirfram tryggt samkv. yfirlýsingu ríkisstj., var handbært, áður en til framkvæmda kom, a. m. k. til hverrar framkvæmdar, sem átti að vinna á því ári. Fyrstu tvö árin, 1965 og 1966, er unnið að vegagerð vestra fyrir það lánsfé, sem er tilgreint í vegáætlun. En í fyrra, á árinu 1967, bregður nokkuð út af þessu. Þá vantar 2.3 millj. kr. á það lánsfé, sem ákveðið var í vegáætlun. Og þetta bitnar allt á einum vegarkafla, Vestfjarðavegi sunnan Þingmannaheiðar. En sá vegur er eins og menn kannske vita til þess ætlaður, að leggja megi niður að fullu ruðningsveginn yfir Þingmannaheiði, sem er einn af verstu þröskuldunum í vegakerfi Vestfjarða. Nú hefur það oft komið fyrir, að frestað hefur verið um eitt ár eða svo að vinna fyrir fjárveitingu í einhverjum vegi, en féð aftur á móti lánað í annan veg til þess að ljúka þar áfanga, til þess að vegabæturnar komi sem fyrst í gagnið. Þetta er oft mjög hagkvæmt og að mínum dómi alveg réttmæt ráðstöfun. En þessu var ekki til að dreifa þarna í fyrra, hvað snertir Vestfjarðaveginn sunnan Þingmannaheiðar. Þessar 2.3 millj. kr., sem vantaði af lánsfénu í þennan Vestfjarðaveg í fyrra, munu ekki hafa verið lánaðar í neinn annan veg á Vestfjörðum. Og þetta kemur mér dálítið einkennilega fyrir sjónir að því leyti, að þarna átti féð að vera handbært og ekki standa á því, svo að ég vil spyrja hæstv. ráðh., hvernig standi á því, að lánsféð í fyrrnefndan veg varð ekki nema 1.1 millj. í staðinn fyrir 3.4 millj. eins og tilgreint er í vegáætluninni. Og ég vil jafnframt spyrja hann að því, hvort þessum 2.3 millj. verður þá bætt við lánsfé, sem þessi vegakafli á að fá á þessu ári. Ef það verður gert, tel ég að fullu úr þessu bætt og ekkert við það að athuga. En ef það verður ekki gert, tel ég það slæmt. Á undanförnum þingum hefur hæstv. ríkisstj. flutt till. og fengið samþykktar hér á hv. Alþ. um heimildir sér til handa til þess að taka lán til nýbyggingar þjóðvega. Árin 1965 og 1966 er unnið fyrir það lánsfé, sem tekið var upp í vegáætlun fyrir þau ár. En í fyrra, 1967, bregður mjög út af þessu. Í vegáætlun fyrir það ár er lánsféð 138.2 millj. kr. til hraðbrauta, þjóðbrauta og landsbrauta. En nú segir í þessari vegaskýrslu, að notað lánsfé á árinu hafi aðeins numið 57.6 millj. M. ö. o., það er 80.6 millj. kr. minna en vegáætlunin tilgreinir. Hér er að sjálfsögðu ekki meðtalinn hinn svokallaði kísilgúrvegur, enda fellur hann ekki inn í þjóðvegakerfið, og það er ekkert á hann minnzt í þessari vegaskýrslu, sem hér er til umr. Mér finnst þetta nokkurs konar ráðgáta, að í vegáætlun, sem afgreidd er seint í apríl í fyrra, þ. e. a. s. fyrir rúmum 9 mánuðum, eru 138 millj. ráðgerðar í lánsfé til nýbyggingar vega, en á sumrinu eru svo ekki notaðar nema 57.6 millj. Hvað kom fyrir, sem veldur því, að fyrirhugað lánsfé til nýbyggingar þjóðvega varð meira en 80 millj. kr. minna en áætlað var í vegáætluninni, alveg nýgerðri vegáætlun? Ég vona, að hæstv. ráðh. geti upplýst okkur um þetta. Nú er öllu lánsfé til vega skipt niður á ákveðna tilgreinda vegi í vegáætluninni, og menn vilja gjarnan mega treysta því, að það verði unnið fyrir þetta lánsfé, sem þar er tilgreint, alveg eins og fjárveitingar úr Vegasjóði. En þegar svona mikið ber út af, að ekki er unnið nema fyrir tiltölulega lítinn hluta af því, sem stendur í vegáætluninni, þá hljóta einhverjar sérstakar ástæður að vera fyrir því, og þá fer lítið að verða að marka þessa vegáætlun hvað lánsfé snertir, ef ekki má treysta á það. Því var nokkuð haldið á lofti s. l. vor, að á árinu mundi verða varið til vegamála í heild um 600 millj. kr., það mun margur maðurinn hafa búizt við miklum framkvæmdum fyrir svo ríflega upphæð og það eðlilega. En brúttóupphæð vegáætlunarinnar 1967 var 427.6 millj. og lánsheimildirnar, eins og ég nefndi, 138.2 millj. Þetta er há upphæð, þetta eru um 566 millj. En það skortir ansi mikið á, að þetta hafi komið til framkvæmda á árinu, og væri mjög rangt að halda því fram, þó að það hafi nú kannske verið gert. Í fyrsta lagi voru 59.3 millj. af þessu greiðsla upp í gamla skuld, halla á Vegasjóði frá fyrri árum, eins og stendur í vegáætluninni sjálfri, og ekki var framkvæmt neitt fyrir þá upphæð, þá vantar, eins og ég nefndi áðan, meira en 80 millj. upp á lánsfé. Ekkert var framkvæmt fyrir þá upphæð. Loks eru það vextir og afborganir af lánum, sem mér sýnist, að hafi verið einhvers staðar á milli 50 og 60 millj. Og svo kemur auk þess greiðsla á bráðabirgðalánum. Það eru a. m. k. einar 200 millj. af þessari háu upphæð, sem ekki koma til neinna framkvæmda á árinu, þó að þær tilheyri vegamálum, þessar upphæðir. Í þessari vegaskýrslu er ekkert yfirlit yfir það, hvað afborganir af lánum hafi numið mikilli upphæð í heild á árinu, og ekki heldur, hvað vaxtagreiðslur af föstum lánum hafi numið miklu. Ég tel þetta verulegan galla á skýrslunni. Það skiptir þó miklu máli, hvað þetta nemur miklu, því að allar þessar upphæðir dragast frá nýbyggingarfé til hraðbrauta, þjóðbrauta og landsbrauta. Hins vegar er þess getið í þessari skýrslu, að vextir og afborganir af lánum vegna Reykjanesbrautar einnar hafi numið 41.4 millj., en það er mjög nálægt því, að mér sýnist, 18% af eftirstöðvum lánsfjár til þessa eina vegar, eins og þær eftirstöðvar voru í ársbyrjun 1967. Þar með er ekki sagt, að vextir og afborganir á hverju ári verði um 18% af heildarlánunum í ársbyrjun hvert ár. Þetta fer allt eftir lánskjörum á hverju einstöku láni, og ekki síður eftir því, hve langt er komið að greiða þau niður. Nú segir í þessari skýrslu, að föst lán í ársbyrjun 1967 hafi numið samtals um 307.3 millj. kr. Ef vextir og afborganir af þessum lánum í heild væri nú hlutfallslega svipað og af Reykjanesbraut, ætti upphæðin í heild á árinu 1967, afborganir og vextir, að hafa numið 55–56 millj. kr. En ég fullyrði ekkert um það, hvort það hafi verið um 18% eða ekki. En mér þykir þó sennilegt, af því, sem ég get fengið út úr þessari skýrslu, að þessi upphæð, vextir og afborganir, hafi e. t. v. verið eitthvað lægri, kannske 53–54 millj. En um það óska ég nú upplýsinga hjá hæstv. ráðh., hvað þetta hefur numið mikilli fjárhæð. En þá kemur spurningin, hvað verða afborganir og vextir af föstum lánum 1968 há upphæð? Sú upphæð hlýtur að dragast frá nýbyggingarfénu. Um síðustu áramót voru föst lán til vega 335 millj., eins og stendur í þessari skýrslu. En svo bætist við þessa upphæð tæpar 33 millj., sem lán vegna Reykjanesbrautar hækkar vegna gengislækkunarinnar, lán, sem tekið var í dollurum. Nú veit ég ekki, hvað mikið af öðrum lánum hefur verið tekið erlendis, einhver hafa þau verið tekin, a. m. k. til Vestfjarðaveganna, og auk þess munu hafa verið tekin innlend lán með vísitöluákvæðum, þannig að afborganir og vextir hækka sjálfkrafa með vaxandi dýrtíð. Mér sýnist því vera mjög líklegt, að afborganir og vextir af föstum lánum geti orðið um 64–67 millj. kr. á árinu 1968, enda eru vaxtagreiðslurnar einar af vegalánum samkv. fjárl. fyrir þetta ár áætlaðar um 28 millj. Þetta er reyndar ágizkun hjá mér, að þessi upphæð verði svona há, en ég vil mælast til þess, að hæstv. ráðh. láti okkur í té upplýsingar um það, hvað vegamálastjórnin áætlar þessa upphæð, vexti og afborganir af lánum á árinu 1968. En ég vil ekki byggja á neinum ágizkunum frá mér, ég hef ekki full gögn í höndum til að geta sagt neitt nákvæmt um þetta. En ef þessi ágizkun reyndist nú rétt, eða eitthvað nálægt sanni, að vextir og afborganir á þessu ári verði um 64–67 millj. kr., þá er sem svarar því allt nýbyggingarféð, sem nú er á vegáætlun til hraðbrauta, þjóðbrauta og landsbrauta, farið í vexti og afborganir af lánum og dugar ekki til. Þá verður ekki um annað nýbyggingarfé að ræða en það, sem fengið er með lánum. Þetta vil ég kalla ískyggilegar horfur, þegar svo er komið, að vextir og afborganir af lánum eru farín að verða hærri upphæð en hægt er að veita í nýbyggingar hraðbrauta, þjóðbrauta og landsbrauta. Nú viðurkenna menn almennt, að það þurfi að stórauka viðhaldsféð til þess að bæta vegina, en það mun varla vera um það mikill ágreiningur. Í öðru lagi er almennur áhugi og þörf á því að koma á hringveg um landið. Í þriðja lagi er orðið mjög aðkallandi, eins og hæstv. ráðh. nefndi hér áðan, að gera fjölförnustu vegina úr varanlegu efni. Og loks eru enn til byggðarlög í landinu, sem búa við ófullnægjandi ruðningsvegi eða jafnvel enga vegi, til eru dæmi um það. Þótt áfram verði nú væntanlega haldið að taka lán til vega, verður þetta allt, sem ég nefndi, ekki gert fyrir lánsfé eingöngu, og meira að segja, þótt það yrði gert allt fyrir lánsfé, mundi árleg vaxta- og afborganabyrðin vaxa svo ört að auka yrði í stórum stíl fjárveitingar til þess að standa undir henni einni, því að ég býst varla við, að menn hugsi sér að taka lán bæði til allra nýbygginga og líka til að greiða vexti og afborganir af þeim lánum. Það sjá allir, hvar það mundi lenda. Hæstv. ráðh. vék einmitt að þessum vanda hér áðan og nefndi það réttilega, að þörfin væri ákaflega mikil fyrir meira fé til vegamálanna. Nú er þetta síðasta ár vegáætlunarinnar. Á næsta þingi ber að semja vegáætlun til næstu fjögurra ára, og það verður ekki vandalaust verk að gera hana vel úr garði að óbreyttum tekjustofnum Vegasjóðs. Fyrir rúmum 4 árum tókst samkomulag allra flokka hér á hv. Alþ. um ný vegalög og verulega aukningu á fé til vegamála. Mér sýnist nú ekki minni þörf á því nú, að leitað verði eftir slíku samkomulagi allra flokka, til að leitast við að fullnægja fjárþörf vegamálanna í landinu. Ég tek undir það með hæstv. ráðh., að við erum allir sammála um þörfina á þessu, að bæta þjóðvegakerfið, og til þess þarf ákaflega mikið fjármagn. En þótt jafnvel væri ekki farið út í nýjar framkvæmdir í hraðbrautum, eins og hann var að segja, að nú væri verið að undirbúa, þó að ekki verði einu sinni farið út í það, heldur þjóðbrautir og landsbrautir og vegaviðhald bætt mikið frá því, sem er, verðum við að auka tekjustofna Vegasjóðs að miklum mun. Ég skal ekki hafa þetta lengra að þessu sinni, en ég endurtek þau tilmæli mín til hæstv. ráðh., að það verði ekki sleginn botn nú í þessa umr. nema þá aðeins, að hann hafi á reiðum höndum svör við því, sem ég hef farið fram á að fá upplýsingar um. Það ætti ekki að þurfa að spilla neitt þessum umr., þó að þessari umr. yrði lokið eftir nokkra daga hér í Sþ., og við gætum þá fengið t. d. þau yfirlit, sem ég hef nefnt, og þær upplýsingar, sem ég bað hæstv. ráðh. um.



Herra forseti. Ég vil gjarnan taka undir þau tilmæli frá hv. 1. þm. Vestf., að þessari umr. verði ekki lokið núna í kvöld. Ég hefði gjarnan viljað spyrja nánar út í ræðu hæstv. ráðh. heldur en ég hef haft tækifæri til að forma, og þessi mál eru þannig vaxin, a. m. k. hvað varðar okkur þm. utan af landsbyggðinni, að þau eru mjög á dagskrá á okkar slóðum, og við erum mjög spurðir í þaula um þau. Fyrir okkur a. m. k. væri það nokkuð þýðingarmikið að fá sem allra fyllstar upplýsingar og jafnframt tækifæri til nokkuð ýtarlegra viðræðna við hæstv. ráðh. um vegamálin. Það er vissulega svo, að í skýrslunni eins og hún var lögð hérna fyrir er mikinn fróðleik að finna, en samt eru það, eins og hv. 1. þm. Vestf. benti á, mjög mörg atriði fleiri, sem æskilegt væri að fá upplýst. Það er auðvitað gott eitt um að segja alla viðleitni til umbóta á þessu sviði, eins og t. d. það nýmæli að græða sárin meðfram vegunum og einnig um þær tilraunir, sem gerðar hafa verið með slitlög úr mismunandi efnum, og ýmsar aðrar nýjungar í vegagerð. Það er vafalaust rétt, að Vegagerðin hefur smátt og smátt eignazt fleiri og betri tæki, þó að mjög skorti enn á, að hún sé eins vel tækjum búin og nauðsynlegt væri og hæfði hennar stóra verkefni. Það er sjálfsagt einnig unnið að því að koma betra skipulagi á framkvæmdir og að beita betri vinnubrögðum að ýmsu leyti. Hörpun eða flokkun þess efnis, sem notað er í ofaníburð, er t.d. mjög til bóta. En bara það eitt út af fyrir sig breytir mjög til hins betra árangri viðhaldsvinnunnar. Því miður er það þó svo, að ástand veganna víðs vegar um landið eins og það er í dag vitnar ekki um mikla framför í heild. Og það er auðvitað af því fyrst og fremst, að það er allt of lítið fjármagn, sem til þessara mála er varið og m. a., og sérstaklega í vegaviðhaldi. Og ég hygg að margir fleiri en ég hafi orðið fyrir töluverðum vonbrigðum við framkvæmd fjögurra ára áætlunarinnar, telji að hún hafi ekki gefið það í aðra hönd, ekki gefið þær framfarir í vegagerðinni, sem menn höfðu gert sér vonir um. Ég vildi alveg sérstaklega vekja athygli á tveimur atriðum í sambandi við skýrsluna. Annars vegar er það, sem einnig kom fram hjá hv. 1 þm. Vestf., hversu gífurlegur er orðinn sá þungi vaxta og afborgana af eldri lánum, sem nú hvílir á Vegasjóði og skerðir alveg stórkostlega möguleika hans til þess að standa straum af nýbyggingunum. Nýbyggingar hljóta að dragast saman af sjálfu sér, ef þessu heldur áfram, þ. e. a. s. ef það þykir ekki fært að mæta þessum greiðslum með meira fjármagni, meiri beinum tekjum sumpart, og sumpart með nýjum og stórum lántökum til lengri tíma. Hins vegar er svo vegaviðhaldið sjálft. Það hefur komið fram og var vitað, að fé til viðhalds hefur hækkað nokkuð að krónutölu. En því fer þó fjarri, að sú hækkun hafi svarað til hvors tveggja, aukins álags á vegunum og þeirrar verðþenslu, sem orðið hefur ár frá ári, því fer áreiðanlega fjarri. Álagsþunginn á fjölfarnari vegunum hefur á síðustu árum verið alveg gífurlegur, ef miðað er við raunverulegt burðarþol þeirra. Bæði er það, að bílafjöldinn vex stöðugt og bílarnir stækka og þyngjast, og á ýmsum stöðum hafa komið til ný verkefni, sem áður voru ekki fyrir hendi, og aukið álagið stórkostlega. Mér er t. d. alveg sérstaklega í huga Út-Héraðsvegur á Fljótsdalshéraði, sem var í upphafi eins og aðrir vegir á þeim árum byggður af vanefnum og eingöngu gerður fyrir flutninga bændanna á þessu svæði að og frá heimilunum, að viðbættri umferðinni til og frá Borgarfirði, sem þá var a. m. k. engin veruleg þungaflutningaleið. Borgfirðingar, eins og aðrir Austfirðingar, fá yfirleitt sína þungaflutninga af sjó, og sérstaklega fengu það þá. En síðan hefur það gerzt á þessum slóðum til viðbótar hinu almenna aukna álagi, að nú er tekið að sækja mjög mikinn hluta af byggingarefnum, ekki einasta þorpsins á Egilsstöðum, heldur einnig sumra kaupstaða og kauptúna við sjóinn, út á sandana við Héraðsflóa eftir þessum vegi. Af þessu leiðir, að þessi Út-Héraðsvegur hefur engan veginn og alls ekki þolað álagið. Og þar hygg ég, að ófæran að vori hafi komizt lengst, því að mér er kunnugt um það, að menn hafi orðið að hætta að nota traktora í mjólkurflutningana og orðið að taka upp jarðýtuflutninga eftir lögðum veginum á auðri jörð. Mér finnst full ástæða til að vekja athygli á því, hvernig framkvæmd vegaviðhaldsins er komið, a. m. k. í sumum héruðum, já í stórum landshlutum. Þeir, sem að vegamálum vinna, neyðast til þess að nota svo til allt og stundum allt viðhaldsfé til þess að gera vegina færa að vorinu, m. ö. o., allt viðhaldsféð er notað á þeim tíma, þegar árangurinn verður allra minnstur, sem hann getur orðið. Hver ökuferð með hlass um þá kafla, sem uppi hanga, kostar þá það, að þeir kaflar stórskemmast, því að vegurinn allur er svo veikur, að hann þolir ekki umferðina. Þegar hlassið er komið á ákvörðunarstaðinn, í eitthvert fenið, blandast það og hrærist saman við forina og verður að margfalt minni notum heldur en yrði, ef hægt væri að framkvæma mölburðinn á þeim tíma, þegar vegirnir þola umferðina og geta tekið við ofaníburði á eðlilegan hátt. Það kemur svo til viðbótar þessu, að hver vagn, hver bíll, sem notaður er í viðhaldsvinnunni, fer margfalt færri ferðir heldur en hann mundi fara á þeim tímum, þegar vegirnir eru þurrir og harðir. Þarna er vegaviðhaldið komið í algera sjálfheldu. Viðhaldsféð hrekkur ekki fyrir meiru heldur en því, að gera vegina færa til umferðar að vorinu. Þörfin kallar, og þeir, sem framkvæma verkið, neyðast til þess að vinna það undir þessum kringumstæðum. Ég get ekki komið auga á, að út úr þessari sjálfheldu sé önnur leið heldur en að fá að einhverju leyti aukið fé í viðhaldið á þessum stöðum, sem hægt væri þá að nota til mölburðar, annaðhvort að sumrinu, þegar vegir eru þurrir og þola umferðina, ellegar þá jafnvel, eða a. m. k. að einhverju leyti, að hausti eða vori, þegar frost er komið í vegina og þeir þola þungaumferð bezt. Mér er kunnugt um, að þetta hefur verið gert við vegarkafla, sem var orðinn mjög slakur og ófær á hverju vori, hann fékk svona yfirferð eftir að fraus að haustinu, og ástand hans gerbreyttist næstu árin á eftir. Það er áreiðanlega víst, að þeir vegir, sem lengst þurfa að bíða uppbyggingar, og auðvitað er heildaruppbygging þjóðvegakerfisins langtímamál, þeir verða gífurlegt vandamál á þeim tíma, sem líður, þar til að uppbyggingu þeirra kemur, ef allt situr við sama um framkvæmd viðhaldsins. Og mér finnst það mæla með því, að menn reyni nú fyrr en síðar, líkt og lagt er til í þáltill., sem nú liggur fyrir sameinuðu þingi, ráðizt í það fyrr en síðar að gera heildaráætlun um uppbyggingu þjóðvegakerfisins alls. Það er almenn nauðsyn að raða framkvæmdunum fyrirfram, gera sér grein fyrir, hver sé æskileg eða eðlileg röðun á nýbyggingarframkvæmdunum sjálfum. Og það er óhjákvæmilegt að gera átak til að koma í veg fyrir algert neyðar- og vandræðaástand á sumum þeirra þjóðvega, sem lengst mundu þurfa að bíða eftir uppbyggingu. Það var gert ráð fyrir því í endurskoðaðri vegáætlun, að á s. l. ári yrði tekið nokkurt lán til vegaframkvæmda á Austurlandsvegi á leiðinni frá Möðrudal og austur eftir, ég hygg um 3 millj. kr. Mér skilst, að þessi heimild hafi ekki verið notuð. Ég vildi því leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., hvort þess megi þá vænta, að þessi lánsheimild verði notuð á næsta ári. Ég þarf ekki að lýsa því, að það urðu Austfirðingum mikil vonbrigði, að þessar lánsheimildir voru ekki notaðar, því að þessi vegur er mjög þýðingarmikil tengileið og raunar eina leiðin á landi frá Austfirðingafjórðungi til annarra fjórðunga. Austfirðingar telja sig hafa verið mjög sniðgengna með notkun lánsfjár til langtíma til vegaframkvæmda á undanförnum mörgum árum. Hlutur þeirra er aðeins örlítið brot af heildarupphæð lánsfjár til vegagerðar. Og er það þó ekki af því, að þar sé þörf minni fyrir vegaframkvæmdir en í öðrum landshlutum, síður en svo. Í sumar var haldinn fundur á Egilsstöðum að undirlagi Jónasar Haralz, forstjóra Efnahagsstofnunarinnar, þar sem hann ræddi við alþm. kjördæmisins, þá, sem til náðist, svo og stjórn Sambands sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi, um vegamálin og hvað fram undan væri í þeim efnum. Hann sagði okkur, að það væru uppi ráðagerðir um mjög verulegar nýjar lántökur til vegagerðar í landinu á næstu árum. Því lánsfé mundi að mestu varið til þeirra vega, sem þyngsta bera umferðina þ. e. veganna út frá höfuðstaðnum, en einnig að nokkru til vega annars staðar. Það hefði verið mjög fróðlegt, ef hæstv. ráðh. hefði getað gefið einhverjar upplýsingar um það, hvað hæstv. ríkisstj. hyggst fyrir í þessum efnum. Eins og fram kom í ræðu hæstv. ráðh. liggur nú fyrir að vinna að því að gera nýja vegáætlun þegar á þessu ári, því að hún ætti að taka gildi við n. k. áramót. Þarna er vitanlega um mikið verkefni að ræða. Það er ekki einasta það að raða vegunum með tilliti til þess, í hvaða röð verkin verði unnin. Það verður vafalaust einnig við þessa áætlunargerð rætt um skipulagningu framkvæmdanna að ýmsu öðru leyti. Og í þriðja lagi þá um það, á hvern hátt verði staðið að öflun fjármuna til framkvæmda næstu 4 árin eða hvað það nú verður langur tími, sem næsta áætlun verður látin ná til. Ég vildi að lokum aðeins spyrjast fyrir um það, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsar sér að standa að þessu verki, að undirbúningi hinnar nýju áætlunar hvort hún hugsar sér, að alþm., og þá auðvitað bæði stjórnarlið og stjórnarandstaða, fái beina aðild að því starfi.



Herra forseti. Mér skildist á ræðu hæstv. samgmrh., að í vegamálum væri farið eftir þremur áætlunum. Það er í fyrsta lagi farið eftir vegáætlun að því er varðar fjárveitingar til vega. Í öðru lagi, þegar um lánsheimildir er að ræða, skilst mér, að það sé ekki nema í sumum tilfellum, sem vegáætlun gildir, en það sé framkvæmdaáætlun ríkisins, sem þar ræður meiru um, þ. e. a. s. að þeir vegir, sem teknir eru inn á vegáætlun með lánsheimildir, þá gildir ekki heimildin nema gert sé ráð fyrir henni á framkvæmdaáætlun ríkisins, það sé unnið fyrir þær fjárhæðir, sem þar standa, en aðrar ekki. Í þriðja lagi minntist ráðh. nokkuð á vegagerð samkv. Vestfjarðaáætlun. Þess vegna er það, að ég vildi minnast á tvo vegi, sem teknir eru á vegáætlun, 1967 og 1968 með lánsheimildum, þ. e. Heydalsvegur, sem hefur 4.7 millj. kr. lánsheimild á þessum tveimur árum, og Klofnings- og Skarðsstrandarvegur með 2½ millj. á þessu sama tímabili. Nú vildi ég vita um það og fá skýr svör við því hjá hæstv. samgmrh., hvort svo hafi verið ráð fyrir gert nú á þessu ári, að þessar lánsheimildir séu teknar inn á framkvæmdaáætlun ríkisins, þannig að vænta megi þess, að á þessu ári verði unnið fyrir heimildarlán. Ég ætla mér ekki að fjölyrða um nauðsyn þess, að unnið sé í þessum vegum, því að þau mál hefur oft borið á góma hér á hv. Alþ., og ég ætla, að hæstv. ráðh. sé vel ljóst, hve mikil þörf er á því að hraða vegagerð í báðum þessum tilfellum. Ég er sammála því, sem hæstv. ráðh. minntist á, að ráð þarf að finna til að afla meira fjár í vegi. Á það hefur oft verið bent, hverjar leiðir skyldi fara í þeim efnum, en ráðh. ekki aðhyllzt þær leiðir, en ég vænti þess, að sú endurskoðun, sem fram fer á vegáætlun á þessu ári, komi hæstv. ráðh. í skilning um það, hvaða leiðir eru heppilegastar, og að miklu meira fjármagni verði varið til nýbyggingar þjóðvega í landinu í framtíðinni heldur en unnt hefur verið á undanförnum árum.



Herra forseti. Það má vera, að það sé vegna þess, hversu fáir hv. þm. eru viðstaddir, að ekki hafa fleiri kvatt sér hljóðs. En hér hafa tveir hv. þm. borið þá ósk fram, að umr. verði ekki lokið í kvöld. Ég tel alveg sjálfsagt að verða við þeirri ósk, og ég tel þess vegna ekki ástæðu til þess, að ég fari nú að svara þeim fsp., sem fram hafa verið bornar og ég hef skrifað hér, enda þótt ég reikni með því, að ég hafi ekki skýrari svör eftir næstu helgi en ég hef hér í kvöld. En ég held, að ef við ætlum að vinna dálítið með því að fresta umr., sé nauðsynlegt, að hv. þm. komi fsp. til mín, við skulum segja einum degi áður heldur en umr. hefst hér á ný.

Líka þessa, sem við vorum með?

. Nei, það hef ég skrifað niður og því held ég, að ég gæti nú svarað, a. m. k. að mestu, en ég get ekkert ábyrgzt, hversu skýr þau svör eru, en ég efast um, að þau verði skýrari á næsta fundi, þegar málið verður tekið til umr. En mér finnst alveg sjálfsagt, að þóknast hv. þm. með því að láta umr. ekki verða lokið núna. Úr því að tveir hv. þm. hafa óskað eftir því, er sjálfsagt að verða við því, og þá verður umr. haldið áfram væntanlega á næsta fundi í Sþ., og þá vænti ég, að það verði fleiri fsp., sem komnar verða í mínar hendur, heldur en þær, sem ég nú hef fengið og þá nær frestunin tilgangi sínum.



Herra forseti Þáltill. sú, sem ég hef flutt á þskj. 149 og hér er til umr., fjallar um nokkuð breytta tilhögun á yfirstjórn lögreglunnar í Rvík. Aðalefni hennar er að fela hæstv. ríkisstj. að hlutast til um sameiningu lögreglunnar, hinnar almennu lögreglu og rannsóknarlögreglu, undir yfirstjórn lögreglustjóra Skv. gildandi l. fer lögreglustjóri með lögreglustjórn almennt, en sakadómarar með stjórn rannsóknarlögreglunnar. Í l. um meðferð opinberra mála er svo tekið til orða, að sakadómari í Rvík fari með stjórn þeirra lögreglumanna, sem ætlað er að rannsaka brot að því, er þau störf varðar. Hvort tveggja er, að orðalag þetta er ónákvæmt, enda slík tvískipting lögreglunnar óeðlileg að ýmsu leyti, eins og reynt mun að sýna fram á í fáum orðum. Allsherjarmanntal Árna Magnússonar frá 1703 telur íbúa í sjálfri Rvík ekki nema 21. Þegar verksmiðjur Skúla landfógeta taka til starfa árið 1752 fer fólkinu að fjölga. Talið er, að fyrstu drög að löggæzlu í Rvík verði rakin til þess tíma, þó að glöggar heimildir skorti þar til nokkru síðar. Fyrsti bæjarfógeti í Rvík var skipaður árið 1803, og voru þá jafnframt settir tveir lögregluþjónar. Ekki verður saga né þróun þess embættis rakin hér, en þess aðeins getið, að árið 1918 er skipaður sérstakur lögreglustjóri í Rvík. Hinn 1. jan. 1921 varð Erlingur Pálsson yfirlögregluþjónn og gegndi því starfi mjög lengi síðan. Hafði hann sérstaklega á hendi undirbúningsrannsóknir sakamála í mörg ár, en aðrir lögreglumenn unnu að því jafnframt meira og minna. Með l. frá 1928, um dómsmálastörf, lögreglustjórn, gjaldheimtu o. fl. í Rvík, voru embætti bæjarfógeta og lögreglustjóra að nafninu til lögð niður, en í stað þeirra stofnuð þrjú ný embætti, lögreglustjóra-, lögmanns- og tollstjóraembætti. Lögreglustjóri hafði að sjálfsögðu á hendi stjórn allrar lögreglu. Með l. nr. 67 frá 31. des. 1939 var gerð meginbreyting á skipan þessara mála. Þá var sakadómaraembættið stofnað og kveðið svo á að sakadómari skyldi fara með stjórn rannsóknarlögreglu, en lögreglustjóri með stjórn hinnar almennu lögreglu. Þá hefst með öðrum orðum tvískipting lögreglunnar. Um nánari tildrög vil ég vísa til grg. Samkv. l. er hlutverk lögreglumanna að halda uppi lögum og reglu, greiða götu manna, þar sem það á við, stemma stigu við ólögmætri hegðun og vinna að uppljóstrun brota, sem framin eru, og vera rannsóknardómara til aðstoðar í hvívetna. Þetta á við alla lögreglumenn, þótt margháttuð verkaskipting komi að sjálfsögðu fljótt til framkvæmda, þegar liðinu fjölgar Það er mála sannast, að einn allra mikilvægasti og vandasamasti þáttur lögreglustarfsins er undirbúningur og frumrannsókn afbrota. Sá sem slík verk hefur á hendi, má alltaf búast við mikilli áreynslu og erfiði, sem ekki verður yfirstigið nema hann eigi yfir að ráða margháttaðri þekkingu og reynslu og öruggri dómgreind og miklu þolgæði, og skilyrði góðs árangurs eru einatt náin og traust samvinna margra manna að settu marki Það er ekki ævinlega sjálfsagt né heldur nauðsynlegt að leita erlendra fyrirmynda, þó er að mínum dómi sjálfsagt að hafa hliðsjón af því í þessu efni Um öll Norðurlönd, en þær þjóðir eru okkur nánastar að frændsemi, menningu og grundvallarreglum laga, gildir sú meginregla, að lögreglan í heild er háð yfirstjórn lögreglustjóra. Svo er og meðal annarra menningarþjóða, þar sem til er vitað, þó að það varði ekki nánar rakið hér. Eins og getið er um í grg., er nú verið að byggja nýja lögreglustöð í Rvík. Það er því tilvalið að vinna að undirbúningi þessa máls meðan á því verki stendur. Í viðtali við Lögreglublaðið, sem út kom í des. s.l., segir Hermann Jónasson fyrrv. forsrh. og raunar gamall lögreglustjóri í Rvík, á árunum 1930 og þar á eftir, m. a: „Ég er heldur ekki viss um, að þorri manna geri sár það ljóst, að löggæzlan er hyrningarsteinn þjóðfélagsbyggingarinnar. Sú þjóð, sem býr við óréttláta löggæzlu, hlýtur að vera óhamingjusöm.“ Að minni hyggju er mikils virði, að allir lögreglumenn, hvort sem þeir vinna að almennri Iöggæzlu, rannsóknarstörfum, tæknilegum verkefnum eða öðrum sérstökum störfum, finni, að þeir séu allir á sama báti, samverkamenn, sem lúta einni stjórn. Dómendur fara með dómsvaldið segir í 1. gr. stjórnarskrár Íslands, þannig fer borgardómaraembættið í Rvík með dómsstörf í einkamálum, en sakadómaraembættið með dómsstörf í opinberum málum. Allir eru sammála um það, að dómendur eigi að vera sem óháðastir í sínum störfum og þurfi ekki margháttuðum öðrum framkvæmdaverkefnum að sinna, þar af leiðir, að lögreglustjóri á að hafa á hendi yfirstjórn allrar lögreglunnar. Um nánari rökstuðning vísa ég til grg., en legg til, að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég held, að það sé í fjórða skiptið sem þessi þáltill. er sýnd hér á hv. Alþ., enda hefur hún aldrei fengið neina afgreiðslu svo að það gerist sjálfsagt ekki þörf á því að hafa um hana langa framsöguræðu að þessu sinni. Ég hef áður gert allítarlega grein fyrir þessu máli. Ég má segja að það hafi verið á síðasta hv. Alþ., sem ég gerði það og rifjaði þá m.a. upp reynslu nágrannaþjóðanna og þá sérstaklega Dana af þessu embætti, en þar hefur lögsögumaður starfað nokkur undanfarin ár við mjög góðan árangur og við mikla eftirtekt annarra þjóða, sem ekki hafa komið þessu skipulagi á hjá sér. Efni till. er í stuttu máli það, að Alþ, feli ríkisstj. að skipa 5 manna n. til þess að undirþúa löggjöf um stofnun embættis lögsögumanns með sérstakri hliðsjón af löggjöf á Norðurlöndum um embætti, sem þar er kallað ,,ombudsmand“, og að hverjum þingflokki sé gefinn kostur á að tilnefna 1 mann í n., en hæstiréttur skipi þann fimmta og sé hann formaður. Hér á landi hefur á síðari áratugum orðið þróun í þá átt, að bæði ríkisvald, bæjaryfirvöld og sveitarstjórnir hafa æ meiri afskipti af málum, sem snerta daglegt líf einstaklinganna, og því er ekki að neita, að þær raddir heyrast að minnsta kosti, að enda þótt allir eigi að vera jafnir fyrir lögunum, þá geti í sumum tilfellum á það skort. Tilgangurinn með stofnun þessa embættis á að vera sá að auka möguleikana á því, að lög og reglur þjóðfélagsins gangi réttlátlega yfir alla, og höfum við flm. þá jöfnum höndum í huga þau hlunnindi, sem þjóðfélagið veitir þegnum sínum, og þær kvaðir, sem það leggur á þá, og enn fremur meðferð refsimála og afplánun refsinga þeirra, sem brotlegir gerast. Þegar þetta mál var hér til umr. síðast eða síðast þegar ég talaði fyrir því, þá kom hæstv. forsrh. hér í ræðustólinn og taldi öll tormerki á því, að slíkt embætti gæti átt rétt á sér hér við þær aðstæður, sem í okkar þjóðfélagi ríkja. En ég tel þvert á móti, að það sé óvíða og kannske hvergi meiri þörf á slíkum embættismanni en einmitt hér vegna þess kunningsskapar og vináttutengsla, ef svo mætti segja, sem setja svipmót sitt á allt þjóðfélagið framar því, sem annars staðar gerist. Síðan þessar umr fóru hér fram, þá hefur okkur stuðningsmönnum þessa frv, bætzt nokkur liðsauki. Ég vil þá fyrst nefna það að fyrir nokkrum mánuðum talaði ungur menntamaður í útvarpið og flutti þar fram þau rök, sem honum sýndust hníga að því, að það væri nauðsynlegt fyrir okkur að koma upp embætti lögsögumanns. Þetta er auðvitað mikill fengur fyrir þá, sem telja hér aðkallandi mál á ferðinni, en þó munar sjálfsagt meira um hitt í þessu sambandi, að félagsskapur ungra sjálfstæðismanna hefur nýlega, eða í okt. 1967, ályktað um þetta. Það var 19. þing SUS, sem saman kom í októbermánuði s.l., sem ályktaði m.a. að kanna beri nauðsyn á embætti stjórnsýslugæzlumanns, er gætti hagsmuna borgaranna gagnvart hinu opinbera. Ég vonast nú satt að segja eftir því, að hæstv. forsrh. sjái sér fært að endurskoða ef stöðu sina til þessa máls í ljósi þessara staðreynda og þessa liðsauka, sem okkur hefur borizt, síðan umr. fóru hér fram síðast. Ég harma það að hæstv. ráðh. er ekki viðstaddur, og mun ekki beina orðum mínum meira til hans sérstaklega vegna þess. Nafnið á þessum embættismanni hefur orðið ýmsum hv. alþm. þyrnir í augum. Lögsögumaðurinn til forna var æðsti maður þingsins, og mönnum þykir e.t.v. ekki tilhlýðilegt að sæma þeirri nafnbót annan mann, sem ekki hefur svo mikilsverðu embætti að gegna, og ég get vel skilið það. Því hefur margsinnis verið lýst yfir af okkur flm. þessarar þáltill., að nafnið sé ekkert aðalatriði, og vitanlega er það fráleitt, að nafnið á embættismanninum eða deilan um það geti orðið til þess, að menn hafni málinu af þeim sökum. Vitanlega hlýtur að vera hægt að finna nafn sem allir geta unað við. Ungir sjálfstæðismenn hafa gert tilraun til að skíra þennan mann öðru nafni. Ég veit ekki, hvort það fellur í betri jarðveg eða á meiri hljómgrunn að kalla manninn stjórnsýslugæzlumann, þó getur það vel verið. Ég vil svo aðeins að lokum, herra forseti, greina frá því, að nú alveg nýverið hefur borizt til utanrrn. skýrsla þessa embættismanns í Danmörku – hann er kallaður Folketingets ombudsmand - og sú skýrsla, sem hér um ræðir, er fyrir árið 1966, og ég vildi mega leyfa mér að hvetja alla þá hv. alþm., sem áhuga hafa á þessu máli, að kynna sér þessa skýrslu. Af henni kemur í ljós, að þetta embætti hefur afgreitt hvorki meira né minna en 343 mál á árinu 1966, 11 mál, sem snerta sveitarstjórnir, 204 mál, sem snerta hin ýmsu ráðuneyti, 21 mál, sem snerta lögregluna, og 107 mál, sem snerta aðra opinbera starfsmenn eða stofnanir en þær, sem nú hafa verið taldar, svo sem tryggingaryfirvöld, skattayfirvöld o.s.frv. Og í þessari bók eru sérstaklega rakin 44 mál, sem þessi maður hefur haft til meðferðar, þau sem mesta athygli hafa vakið. Þeir, sem ekki gera sér fulla grein fyrir því, hver þörf sé á þessu embætti hér, ættu og gerðu vel í því, ef þeir vildu kynna sér þessar frásagnir. Það er bæði athyglisvert og hreint ekki heldur leiðinlegur lestur. Ég mælist svo til þess, herra forseti, að till. verði að lokinni umr. vísað til 2. eða síðari umr. og hv. allshn.

Flm. (Karl Guðjónsson) : Herra forseti. Það verður vart sagt, að mál, sem þm. leggja hér fyrir, fljúgi í gegnum þingið. Sú till., sem hér er tekin á dagskrá, mun hafa verið lögð fram hinn 6. nóv. s.l. og hefur ekki komið til umr. fyrr en þetta og má þá telja, að nærri láti, að liðinn sé ársfjórðungur frá því að till. kom fram og þar til hún kemur til umr. hér á þinginu. Ég vildi nú aðeins vekja athygli hæstv. forseta á þessu að á þeirri öld hagræðingarinnar, sem við lifum á, væri nú kannske vert að skoða það svolítið í ljósi slíkra staðreynda hvort við vinnum hérna með þeim hætti, sem svarar til þeirrar hagræðingar, sem við teljum sjálfsagt, að t.d. atvinnuvegir þjóðarinnar byggi sig upp eftir. En nóg um það. Ég skal taka það alveg sérstaklega fram reyndar, að þó að ég hafi beint orðum mínum til forseta sem nú situr á forsetastóli, þá er mér það mjög ljóst, að hann á enga sök á þeim hægagangi, sem orðið hefur á þessu máli. Svo vill nú til. að ég get sparað mér það að fara mjög ýtarlega orðum um þá till., sem hér liggur fyrir, því að bæði koma aðalatriði málsins fram í grg., sem till. fylgir, og einnig hef ég flutt hluta af þessu máli í sambandi við afgreiðslu fjárl., því að það virðist nú vera einasta leiðin til þess að koma því við, að mál komi hér til athugunar og umr., að þau geti komizt í samband við einhver þau mál, sem verða að fá afgreiðslu. Till. fékk ekki byr í því máli, enda má kannske segja, að hér sé um stærra mál að ræða en svo, að við því sé að búast, að þm. séu reiðubúnir til þess að taka afstöðu til þess í sambandi við fjárl. til eins árs. Svo er mál vaxið að Vestmannaeyjabær býr við mjög lélega möguleika til vatnsöflunar. Hann hefur nýtt þá, eftir því sem bezt má verða á undanförnum árum. Hann hefur nú safnað regnvatni af húsaþökum í þrær, og það hefur verið neyzluvatn bæjarbúa um margra ára bil. Þetta verður stöðugt erfiðari aðferð og kemst stöðugt fjær því að fullnægja þörfinni, sem tímar líða lengra fram. Auk þess liggur það fyrir, að þessi aðferð fullnægir ekki hreinlætiskröfum þeim, sem gera verður, eða heilsuf arslegum kröfum á hinum síðustu tímum, þar sem með auknu þéttbýli blandast æ meira saman við regnvatnið sem á húsaþökin fellur, bæði ryk og ýmiss konar upprót, sem fylgir lífi í bæjum, en auk þess er vatn sem svona er aflað, í stöðugt meiri geislunarhættu en vatn úr öðrum vatnsbólum. Vestmannaeyjabær hefur á undanförnum árum gert ítrekaðar og kostnaðarsamar tilraunir til þess að afla sér vatns með öðrum hætti, með jarðborunum, grunnum og djúpum, og er þess skemmst að minnast, að fyrir fáum árum var gerð djúpborun niður á 1700 m dýpi, og hafðist ekki árangur sem erfiði. Þessi borhola mun hafa kostað 6 millj. kr., sem bæjarfélagið greiddi að hálfu en styrkt var að hálfu af ríkinu. Allir nútímalifnaðarhættir manna kalla á stöðugt meiri vatnsnotkun og þá vatnsnotkun er ekki hægt að auka eftir þeirri reglu eða eftir þeirri leið, sem Vestmanneyingar hafa orðið að notast við. Það hefur því rekið að því á hinum síðustu árum, að þetta byggðarlag hefur orðið að hefja mjög kostnaðarsamar framkvæmdir við að afla sér hæfs og góðs neyzluvatns. Og ég ætla, að öllum hv. alþm. sé það kunnugt, að nú er einmitt í framkvæmd vatnsveita, þar sem ráðgert er að leiða vatn úr Vestur-Eyjafjallahreppi niður á Landeyjasand og þaðan í gegnum neðansjávarpípur út til Vestmannaeyja. Þetta er stórkostlegri vatnsveita en gerð hefur verið áður á Íslandi og miklu dýrari en nokkurt byggðarlag hefur þurft að leggja í miðað við sína möguleika og miðað við sinn fólksfjölda. Það hefur verið áætlað af Efnahagsstofnuninni, að vatnsveita þessi muni kosta rösklega 100 millj. kr. - 102-103 millj. kr. var áætlun sem gerð var á s.l. ári af Efnahagsstofnuninni. Nú mun sýnt, að þessi framkvæmd verði a.m.k. 30 millj. kr. dýrari en þar var reiknað með, enda hafa orðið verðbreytingar í landinu síðan. Það er alveg auðsæilegt, að eitt tiltölulega lítið byggðarlag hefur ekki möguleika til þess að standa undir þessum kostnaði og reyndar eins og nú er komið um lánsfjárkreppu og annmarka á því að geta losað fjármagn til framkvæmda blasir ekkert annað við en að það verði að hætta við þessa framkvæmd eða skjóta henni á frest um nokkurt skeið ef ekki fæst betri fyrirgreiðsla af ríkisins hálfu en enn er séð að verði. Þess má geta, að af þeim 102-103 millj. kr., sem Efnahagsstofnunin áætlaði að væri kostnaður við þessa vatnsveitu þegar hún gerði um það áætlun á s.I. ári, var talið að um það bil 20 millj. kr. mundu vera fé, sem ríkissjóður tæki í tolla af því efni, sem til vatnsveitunnar þarf. Þessi upphæð er þá auðvitað nú orðin allmiklu hærri, sökum þess að verðlag á þeirri vöru, sem til þessa þarf, hefur auðvitað hækkað og það sést ekki enn bóla neitt á þeirri tollalækkun sem hæstv. ríkisstj. hefur látið í veðri vaka að hún ætlaði að framkvæma og kallaði reyndar Alþ. saman fyrr eftir jólaleyfi að þessu sinni en vant er til þess að fást við þau mál. En það mál hefur sem sagt ekki sézt hér enn þá og ekki líkur til þess, að tollalækkunin verði nokkru sinni slík, að þetta mannvirki þurfi ekki miklu meiri fjárstuðning af opinberri hálfu en ráðgerður hefur verið. Til eru lög, sem almennt gera ráð fyrir því, að ríkið styrki og styðji vatnsveituframkvæmdir. Þar virðist vera gert ráð fyrir því, að ríkið geti greitt allt að því helming kostnaðar við slík mannvirki. Á fjárl. þeim, sem nýlega hafa verið samþykkt, er ætlað til slíkra framkvæmda á öllu landinu á yfirstandandi ári, 6 1/2 millj, kr., svo að það geta allir séð að sá stuðningur, sem hugsanlegt væri, að til þessa mannvirkis fengist samkv. þeim, er svo lítill, að það tekur vart að nefna hann í sambandi við þá fjárfreku framkvæmd, sem er næsta skref í þessari vatnsveitu. Það hafa margir menn brotið heilann um það með hverjum hætti væri hugsanlegt að fá meiri stuðning við þetta verk og fá stuðning, sem eitthvað verulega munaði um, þannig að þessi vatnsveita gæti notið þeirrar fyrirgreiðslu af ríkisins hálfu, sem hin almennu lög um vatns,veitur gera ráð fyrir að ríkið geti veitt, þ.e.a.s. svo sem helmingsgreiðslu. Kemur þá auðvitað mjög til mála að ríkið gefi eftir tolla af efni til mannvirkisins. Um það hafa ekki verið fluttar till. mér vitandi enn sem komið er, enda er það reynsla, að ríkissjóður er yfirleitt mjög tregur til þess að styðja framkvæmdir með þeim hætti og mér finnst það í rauninni mjög skiljanlegt. Í þeirri till., sem við hv. 4. þm. Sunnl. höfum borið hér fram sameiginlega, gerum við ráð fyrir og viljum láta það koma til athugunar og afgreiðslu Alþ., hvort ekki sé hugsanlegt að koma við sérstökum stuðningi við þetta mannvirki umfram það sem gert er ráð fyrir í hinum almennu vatnsveitulögum, með því að viss hundraðshluti af sölu einkasölu ríkisins á áfengi og tóbaki í Vestmannaeyjum megi renna til þessa verks, Við höfum gert ráð fyrir því í till., að 15% af heildarsölu áfengis- og tóbaksverzlunarinnar í Vestmannaeyjum megi renna til verksins. Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins er í raun réttri aðeins einn af tekjuöflunarliðum ríkisins. Það er ekki hægt að líta á þetta eingöngu sem verzlunarfyrirtæki, heldur hlýtur það að skoðast jafnframt sem tekjuöflunar- eða skattheimtufyrirtæki af ríkisins hálfu. Þess eru allmörg dæmi, að í þennan sjóð eða á þennan tekjustofn hafi verið sótt og ríkið hafi veitt af honum stuðning ýmsum þeim málefnum, sem greinilega þurfa stuðnings við en ekki lá í augum uppi að taka mætti fé til með öðrum hætti. Nefni ég þar, að af þessum tekjustofni hafa Landgræðslusjóður, Krabbameinsfélagið og Slysavarnafélagið fengið nokkurn stuðning, eins og hv. alþm. mun vera kunnugt. Hér er því ekki um það að ræða að með samþ. þessarar till. sé farið inn á nýja og óþekkta braut. Hitt mundi torvelda í flestum tilfellum að nota samþykkt þessarar till. sem fordæmi fyrir öðrum gjöldum ríkisins með þessum hætti, að hér er um það að ræða, að eitt tiltekið fyrirtæki ríkisins á einum tilteknum stað leggi hluta af tekjum sínum til hins mesta nauðsynjamáls þar á staðnum. Í þessu ljósi vildi ég gera ráð fyrir, að sú n, sem fær till. þessa til athugunar, skoði málið. Fé, sem gæti runnið til þessa fyrirtækis, ef till. yrði samþ. eins og hún liggur fyrir, mundi ég álykta að gæti orðið um 45 millj. kr., þar eð fyrirtækið virðist selja á ári fyrir 30 millj. kr. Á s.l. ári seldi þetta fyrirtæki fyrir 28.4 millj., en starfaði ekki allt árið starfaði ekki nema tæplega 10 mánuði ársins. Með öðrum stuðningi, sem veittur yrði, m.a. samkv. hinum almennu reglum um vatnsveitur. tel ég, að þarna væri orðið um að ræða stuðning, sem gæti orðið þess valdandi, að fyrirtækið kæmist upp og gæti þjónað þeim tilgangi, sem svo mjög er nauðsynlegt að það geri. Ég lét þess getið að ég færi ekki eins mörgum orðum um þetta mál og vert væri, þar eð það hefur áður komið hér að hluta til umr. og grg. gerir nánar grein fyrir því, hvernig þessu máli er varið. Skal ég ekki hafa mál mitt lengra að þessu sinni Herra forseti. Ég legg til, að till. verði, að umr. lokinni, vísað til síðari umr. og hv. fjvn.



Herra forseti. Frsm. og fyrri flm. að þeirri till., sem hér liggur fyrir, gat þess, að hér væri um stórt fyrirtæki að ræða og er það vissulega rétt og mun sennilega vera stærsta framkvæmd, sem nokkurt sveitarfélag í landinu hefur með höndum nú utan höfuðborgarinnar. Það er ekki einasta, að hér sé um stórt fyrirtæki að ræða á íslenzkan mælikvarða heldur er hér um alveg sérstakt fyrirtæki að ræða, sem mér vitanlega á enga hliðstæðu hvorki hér á landi né í norðanverðri Evrópu, þar sem um það er að ræða að leggja neðansjávarvatnsleiðslu alllanga leið yfir opið úthaf frá brimasamri strönd og að brimasamri strönd úti í Vestmannaeyjum. Nú má spyrja, hvers vegna Vestmanneyingar séu með þetta fyrirtæki á döfinni. Því er fljótsvarað. Ég hygg, að alþm. séu alveg sammála um það að 5000 manna bær hér á Íslandi verður ekki rekinn án þess að þar sé um nægjanlegt og gott neyzluvatn að ræða og vatnsveitu eins og annars staðar á sér stað hér á landi í hliðstæðum bæjum. Það er af þessari ástæðu sem Vestmanneyingar hafa ráðizt í þetta fyrirtæki, telja sig til þess neydda og að framtíð byggðarlagsins byggist að verulegu leyti á því, að þetta fyrimtæki komist áfram og að fullkomin vatnsveita og nægjanlegt neyzluvatn verði úti í Vestmannaeyjum. eins og í öðrum hliðstæðum kaupstöðum bæði hér á landi og annars staðar. Hv. frsm. kom inn á þær kröfur, sem gerðar hafa verið til ríkisins í sambandi við þessa framkvæmd, og vil ég í því sambandi rifja það upp, sem í því máli hefur gerzt. Í fyrsta lagi var þessi framkvæmd viðurkennd af ríkisvaldinu með yfirlýsingu fjmrh. um, að ríkisábyrgð mundi verða veitt fyrir öllum stofnæðakostnaði. Í öðru lagi var hún enn fremur viðurkennd með yfirlýsingu fjmrh. við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1967, þar sem hann gaf þá yfirlýsingu að ákveðinn hluti af því fé, sem áætlað var til vatnsveitna, yrði látinn renna til vatnsveitu Vestmannaeyja. Ég tel, að þar með sé það viðurkennt af ríkisvaldinu, að þetta fyrirtæki njóti fyrirgreiðslu samkv. vatnsveitulögunum, sem heimila að það verði styrkt á fjárl. með allt að helmingi kostnaðar af stofnæðum og þeim mannvirkjum, sem til stofnæða teljast. Það má að sjálfsögðu um það deila og er ekki óeðlilegt, þó að hér komi fram á Alþ. ábendingar um frekari fyrirgreiðslu í þessu sambandi. Ég tel slíkt ekkert óeðlilegt, þar sem hér er, eins og ég hef áður sagt, um alveg sérstakt fyrirtæki að ræða. En fyrst og fremst tel ég, að það verði að liggja fyrir, eins og nú er, að ríkisvaldið viðurkenni það samkv. þeim l., sem þessar framkvæmdir byggjast á. Það er svo aftur fjvn. og Alþ. og ríkisvaldsins á hverjum tíma eftirleiðis, að meta stuðning við þetta fyrirtæki og meta það, hvort eðlilegt sé, að það sé styrkt eins og l. frekast heimila og vona ég, að sá skilningur verði ríkjandi hér á Alþ. í framtíðinni, að svo verði gert. Það eru atriði í sambandi við þá till., sem hér liggur fyrir, og þá greiðsluáætlun Efnahagsstofnunarinnar, sem henni fylgir og er prentuð með þskj., sem ég vildi vekja athygli hv. þm. á. En það er í fyrsta lagi, að inn í áætlunina er tekið ákveðið ríkisframlag í aðeins 4 ár, 2.7 millj. kr. á ári. Þetta getur valdið misskilningi, og hv. alþm. gætu haldið að um það hafi verið samið af forráðamönnum byggðarlagsins, að þannig skyldu framlög ríkissjóðs vera í framtíðinni, en svo er ekki. Ég spurðist fyrir um það hjá Efnahagsstofnuninni, hvernig það mætti vera að slíkar tölur kæmu þarna inn í hennar áætlun og birtar síðan í þskj. hér á Alþ., og fékk þau svör, að það hefði aðeins til bráðabirgða verið tekin þessi upphæð sem þá var í fjárl. fyrir árið 1967. Ég vildi láta þetta koma hér fram til þess að fyrirbyggja það að nokkur alþm. stæði í þeirri meiningu að þetta væri að áætlun Vestmanneyinga sú tala sem endanlega yrði greidd úr ríkisslóði til stuðnings við þetta fyrirtæki Ég tel, að það sé langt frá, að svo sé, heldur munum við fara fram á það og teljum okkur eiga verulegan rétt á því, að þetta fyrirtæki njóti allt að heImingsstuðnings, eins og vatnsveitulögin gera ráð fyrir. Þá er það annað í greiðsluáætlun Efnahagsstofnunarinnar, sem ég einnig vildi vekja athygli á, en það er það að allir útreikningar, sem þar koma fram, eru byggðir á því, að vatnsveitan eigi að greiðast upp á aðeins 10 árum. Bæjaryfirvöld í Vestmannaeyjum hafa aldrei viðurkennt slíka áætlun og ég hygg, að það væri óeðlilegt, ef til þess væri ætlazt, að þau viðurkenndu það. Vatnsreitur eru almennt að lágmarki reiknaðar út, eins og kallað er, til 20 ára minnst og gert ráð fyrir, að þæs verði greiddar niður á þeim tíma, en ekki 10 árum, enda ber greiðsluáætlun Efnahagsstofnunarinnar það með sér, að slíkt mundi vera mjög óeðlilegt, ef henni yrði fylgt eins og hún liggur hér fyrir. Þar segir, að árið 1977 ætti að vera búið að greiða vatnsveituna upp að fullu eftir 10 ár ætti að vera búið að greiða hana upp að fullu en árið 1987 ætti hún að eiga í sjóði, að mér skilst, um 80 millj., þannig að þeir, sem nú búa í Vestmannaeyjum, greiða þar vatnsveituskatt og önnur gjöld, að það væri ekki einasta, að þeir ættu að greiða þá vatnsveitu sem nú er verið að vinna að koma á, heldur ættu þeir að greiða mikinn hluta af samsvarandi vatnsveitu fyrir framtíðina. Ég tel þetta í alla staði óeðlilegt og hygg, að bæjaryfirvöld í Vestmannaeyjum muni ekki una því, að þessir útreikningar fái athugasemdalaust að standa. Við ætlumst að sjálfsögðu til þess, að þessi veita eins og aðrar verði reiknuð út eftir þeim reglum, sem almennt gilda um útreikninga á vatnsveitum, og eftir þeim upplýsingum, sem ég hef um það er að lágmarki til gengið út frá 20 árum, en ekki 10 árum. Við höfum ekki ástæðu til þess að ætla það þótt þetta sé sérstakt fyrirtæki, þar sem öll leiðslan liggur yfir opið úthaf, að sá hluti leiðslunnar fyrnist nokkuð fyrr en sú leiðsla, sem á landi er, eða leiðslur annars staðar, vegna þess að ég hygg, að mjög vel hafi tekizt til um vinnslu á þeirri leiðslu sem fyrir liggur, að lögð verði frá Landeyjasandi og út til Eyja. Það kom fram hjá hv. frsm., að hætta væri á, að hætta yrði við framkvæmdirnar eða fresta þeim, ef ekki fengist frekari fjárhagsstuðningur. Sem betur fer er málið ekki, að því er ég bezt veit, neitt á því stigi. Það er búið að leggja 22 km vatnsleiðsluna á landi, virkja vatnsupptökin og leggja leiðsluna og fullprófa hana, þannig að hún er reiðubúin til flutnings alla leið niður á Landeyjasand eða fram að sjávarmáli. Það er búið að gera fastan samning um, að það fyrirtæki, sem vinnur sjóleiðsluna, skili henni næsta sumar, og samkomulag náðist um, að andvirði hennar yrði lánað til 10 ára þannig að ég tel, að það sé alveg öruggt, ef hið danska fyrirtæki stendur við sitt tilboð að því er afgreiðslu varðar, og við höfum ekki ástæðu til að ætla annað en svo verði, að vatnsveitan komist alla leið út til Vestmannaeyja þegar á næsta sumri. Það hefur verið unnið nokkuð að innanbæjarkerfi í Vestmannaeyjum. Var þar nokkurt kerfi fyrir, og var á s.l. ári unnið nokkuð að því að stækka það, þannig að nokkur hluti bæjarins ætti þegar á næsta sumri að verða settur í samband við stofnæðina og fá sitt neyzluvatn ofan af landi, og er það vissulega ánægjulegur og gleðilegur áfangi Ég vildi láta þessar upplýsingar koma fram hér í sambandi við þessa umr og sérstaklega undirstrika það um þau tvö atriði, sem ég hef bent á í greiðsluáætlun Efnahagsstofnunarinnar, að þm. ber að skilja það að það er ekki þar um neina endanlega afgreiðslu á málinu að ræða. Þetta hefur verið sett fram af þeim aðila, sem þetta mál vann, eftir þeim gögnum, sem hann taldi sig hafa fyrir hendi, en mun verða endanlega út um þetta gert og ákveðið því að það liggur að sjálfsögðu alveg ljóst fyrir, að ef greiða ætti jafndýrt fyrirtæki niður á aðeins 10 árum, yrði þar um svo óhóflegan vatnsskatt að ræða að við það mundi enginn una. Við höfum að sjálfsögðu gert okkur það ljóst úti í Vestmannaeyjum, að við hljótum að lenda í nokkru hærri vatnsskatti en a. m. k. er hér í Reykjavík og kannske annars staðar, en ef greiða ætti fyrirtækið upp af vatnsskattinum eða bæjarbúum á aðeins 10 árum, er þar um slíkar óhóflegar álögur að ræða að ég tel, að slíkt komi ekki til mála.



Herraforseti. Á þskj. 130 hef ég ásamt tveim öðrum hv. þm. leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. félmrh. um lánveitingar úr Byggingarsjóði ríkisins og nokkur fleiri atriði því skyld. Síðan þessi fsp. var lögð fram fyrir um það bil 6 vikum síðan, hefur verið birt skýrsla húsnæðismálastjórnar um lánveitingar úr sjóðnum árið 1967. Þar kemur fram, að á því ári voru samtals veitt 2519 lán að fjárhæð samtals 391 millj. kr., enn fremur að veitt voru lánsloforð til útborgunar eftir 1. maí 1968, eins og það er orðað í bréfum, samtals að fjárhæð 93 millj. kr. og að lagt var í framkvæmdirnar í Breiðholti sem lán, að mér skilst, 86 millj. kr. af ráðstöfunartekjum byggingarsjóðs. Þrátt fyrir þessar upplýsingar, sem eins og ég segi, eru fram komnar eftir að fsp. var lögð fram, er þó miklum meiri hluta þeirra efnisatriða. sem fsp. fjallar um, enn þá ósvarað, og vonast ég til, að hæstv. félmrh. svari þeim hér á eftir, en ég mun gera grein fyri:r þessum spurningum í örstuttu máli, enda leyfir tíminn ekki annað. Um 1. lið vil ég geta þess, að þann 15. marz s.l. lágu fyrir um 1300 umsóknir. Þá fengu 500-600 manns lán, en um 800 enga úrlausn. Síðan hefur vitanlega aragrúi umsókna borizt, og síðast þegar ég heyrði nefndar tölur um það, var talað um 1200 viðbótarumsóknir, og þá ættu óafgreiddar umsóknir að vera um 2000, en þetta var nú fyrir jólin, og enn hafa vafalaust bætzt við umsóknir. Af þessu er þó greinilegt, að stórfé vantar í byggingarsjóð til þess að hægt sé að fullnægja lánaþörfinni. Sé aðeins miðað við 2000 óafgreiddar umsóknir og hámarkslán 380 þús., telst mér til, að það eitt séu 760 millj. kr., og líklega vantar þó allmiklu meira. Um 2. spurningu vil ég aðeins segja þetta: Hún fjallar um það, hvenær þeir fái lánin, sem sóttu um fyrir 15. marz. Eins og áður segir, hefur nokkur hluti þessara manna fengið loforð eftir 1. maí 1968, þ.e. fyrir 93 millj. kr. En hvað um hina, sem ekkert loforð fengu, og í öðru lagi, hvað um þá, sem sótt hafa síðan? Það er auðvitað slæmt að þurfa að bíða eftir láni úr veðlánakerfinu í langan tíma en þó er enn þá verra að vita ekki einu sinni, hvað biðin verður löng, og vonast ég þess vegna til þess, að hæstv. ráðh. svari þessu. Þriðja spurningin og fleiri spurningar, sem á eftir koma fjalla um framkvæmdirnar í Breiðholti. Samkv. samningunum við verkalýðsfélögin var ákveðið að byggja 1250 íbúðir, og 80% kostnaðar átti að lána til 33 ára, en 20% áttu að greiðast í fjórum áföngum, eins og allir hv. alþm. auðvitað þekkja. Ekkert nýtt fjármagn er enn þá komið frá ríkinu til þessara framkvæmda. eins og allir töldu þó víst, að yrði að koma heldur hefur þessum framkvæmdum að mestu verið velt yfir á byggingarsjóð. Hér er um að ræða fjármagn, vafalaust eitthvað á 3. hundrað millj. kr. aðeins í I. áfanga, og þegar er búið að borga 86 millj. af því fé, sem að öðrum kosti hefði gengið til venjulegra íbúðarlána. Þess vegna sýnist vera óhjákvæmilegt, að hæstv. ríkisstj. útvegi nýtt fjármagn til þessara framkvæmda. Þá er spurt um það, hvað áætlað kostnaðarverð þessara íbúða verði nú. Þessi framkvæmdatilhögun var ákveðin fyrst og fremst til þess að knýja fram lækkun byggingarkostnaðar og bæta þannig fyrir áratuga langar vanefndir á öðru aðalverkefni húsnæðismálastjórnar, sem er markað í III. kafla l. Og óneitanlega ættu skilyrði að vera fyrir hendi til þess að byggja, þessar íbúðir ódýrar. Það eru margar ástæður, sem hníga að því, að þarna gæti verið um verulegan sparnað að ræða og sýnist, að hér ætti að vera hægt að halda betur á heldur en þegar íbúðir eru byggðar ein og ein eða í hæsta lagi nokkrar saman í stigahúsi af fjárvana einstaklingum eða byggingarsamtökum, eins og algengast er. En í umr., sem urðu hér fyrr í vetur um þessi mál, kom fram talsverður fyrirvari hjá hæstv. ráðh, um verð þessara íbúða. og hann talaði eitthvað á þá leið, að það mætti ekki gera sér of háar vonir um þessa frumraun og fleira í þeim dúr, sem óneitanlega studdi þær grunsemdir, sem margir ala um það, að framkvæmdirnar hafi ekki tekizt eins vel og skyldi. Ég hygg, að það sé bezt fyrir alla aðila, að staðreyndir þessara mála séu dregnar fram í dagsljósið, og vonandi eru þær ekki eins slæmar og helzt betri en þessar grunsemdir gætu bent til. Fimmta spurningin fjallar um það, hve mikið fjármagn hafi komið í byggingarframkvæmdirnar. Þegar er búið að upplýsa hvað hefur verið lánað úr byggingarsjóði, en eftir er að fá að vita hvað komið hefur frá öðrum aðilum. Þá er enn fremur gott að fá að heyra um það, hvernig menn hafa hugsað sér að fjármagna síðari hluta framkvæmdanna í Breiðholti, en hér er aðeins um fyrsta áfanga að ræða eins og áður segir. Enn fremur er mikill áhugi fyrir því utan Reykjavíkur að frétta af því, hvort fyrirhugaðar eru svipaðar framkvæmdir annars staðar en hér, og er raunar mikil þörf fyrir slíkar framkvæmdir annars staðar en í Reykjavík, eins og kunnugt er. Síðasta spurningin fjallar svo um vísitöluálagið á vexti og afborganir húsnæðislána hvað fyrirhugað sé í þeim efnum. Ég vil ekki, herra forseti, níðast lengur á þolinmæði forseta og læt þessum inngangsorðum lokið.

Félmrh. (Eggert G. Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég hef leitazt við að safna þeim upplýsingum, sem nauðsynlegar voru til þess að geta gefið svör við þeim fsp., sem hv. fyrirspyrjandi hefur nú gert grein fyrir. Þar sem fsp. eru í nokkuð mörgum líðum, tel ég rétt að hafa þann hátt á að endurtaka fsp. á undan hverju svari, þannig að hægara verði fyrir hv. alþm. að fylgjast með Í fyrsta lagi er spurt: Hve margar umsóknir, sem bárust fyrir 15. marz 1967, eru óafgreiddar hjá húsnæðismálastjórn og hversu margar umsóknir hafa borizt síðan? Svar: Óafgreiddar umsóknir, sem bárust fyrir 15. marz 1967, eru samtals 660, þar af 291 fokheld íbúð, en eftir 15. marz 1967 hafa borizt 356 umsóknir, þar af eru 108 fokheldar íbúðir og því lánshæfar. Ég skal taka það fram, að niðurstaða þessa svars er miðuð við ástandið, eins og það var um áramótin síðustu. Í öðru lagi er spurt: Hvenær má búast við, að þeir, sem eiga óafgreiddar lánsumsóknir, fái húsnæðislánin útborguð; a) þeir, sem sóttu fyrir 15. marz 1967, og b) þeir, sem sótt hafa eftir 15. marz 1967? Svar við a lið: Allar lánshæfar umsóknir verða afgreiddar með fyrri hluta láns á árinu 1968. Undirbúningur er nú hafinn að afgreiðslu lánsloforða til umsókna þessara til útborgunar í septembermánuði n. k. Svar við b–lið: Það er í athugun, að hve miklu leyti verður unnt að afgreiða umsóknir, sem borizt hafa eftir 15. marz 1967, á þessu ári, og verður því ekki fullyrt um afgreiðslu þeirra nú. Í þriðja lagi er spurt: Hvaða ráðstafanir eru fyrirhugaðar um fjármögnun í I. áfanga byggingaráætlunarinnar í Breiðholti umfram venjuleg lán húsnæðismálastjórnar? Svar: Atvinnuleysistryggingasjóður veitti 30 millj. kr. lán til þessara framkvæmda á árinu 1967, og gert er ráð fyrir sömu lánsfjárhæð frá sjóðnum á þessu ári. Lán til efnalítilla meðlima verkalýðsfélaga samkv, b–lið 7, gr. l. nr. 19 frá 1965 um Húsnæðismálastofnun ríkisins koma einnig hér til greina. Í fjórða lagi er spurt: Hvert er nú áætlað raunverulegt kostnaðarverð íbúðanna í I. áfanga Breiðholtsframkvæmdanna? Svar: Í Breiðholtshverfinu eru nú í byggingu 6 stór fjölbýlishús með samtals 312 íbúðum. Hér er um að ræða tveggja, þriggja og fjögurra herbergja íbúðir, en íbúðir af sama herbergjafjölda eru auk þess nokkuð misjafnar að stærð. Á s.l. hausti áætlaði framkvæmdanefnd byggingaráætlunarinnar meðalverð hverrar íbúðartegundar sem hér segir: a) Tveggja herbergja íbúð, kostnaðarverð 700 þús. kr. b) Þriggja herbergja íbúð, kostnaðarverð 810 þús. kr. c) Fjögurra herbergja íbúð, kostnaðarverð 940 þús. kr. Þetta verð miðast við, að íbúðunum verði skilað fullfrágengnum að utan og innan, með sjónvarpsloftneti, dyrasíma og vélum í sameiginlegu þvottahúsi. Í þessu verði eru að sjálfsögðu innifalin gatnagerðargjöld, heimtaugargjöld fyrir rafmagn og hitaveitu, enn fremur allur tæknilegur undirbúningskostnaður á vegum framkvæmdanefndarinnar. Í verðinu felst einnig malbikun gangstíga, jöfnun lóðar, verð bílastæða og grasræktun á lóð, en í verðinu er hins vegar ekki innifalinn vaxtakostnaður. Framangreind kostnaðaráætlun var, eins og áður segir, gerð á s.l. hausti, en síðan hafa átt sér stað verulegar verðbreytingar í þjóðfélaginu, eins og alkunnugt er, þ.e. gengislækkunin í lok nóvembermánaðar og almenn kauphækkun um 3.4% hinn 1. des. s.l. Á þessu stigi málsins getur framkvæmdanefndin ekki séð fyrir áhrif gengislækkunarinnar á þróun kaupgjalds og verðlags á árinu 1968, nema að mjög takmörkuðu leyti. Þó er nú þegar ljóst, að gengisfellingin hefur veruleg áhrif til hækkunar á heildarbyggingarkostnað fjölbýlishúsanna í Breiðholtshverfinu, en það er þó rökstudd von framkvæmdanefndarinnar, að sú hækkun fari ekki fram yfir 12%. Í Breiðholtshverfinu er enn fremur verið að byggja 23 einbýlishús úr timbri, sem eru innflutt frá Danmörku, og er smíði þeirra senn lokið. Hér er um tvær húsagerðir að ræða. Kostnaðarverð minni húsanna, sem eru 101 fermetri, verður rúmar 1200 þús. kr., en stærri húsanna, sem eru 116 fermetrar, hins vegar tæpar 1300 þús. kr. Er þá meðreiknuð verðhækkun vegna gengisfellingarinnar, er nemur sem næst 5% af heildarverði timburhúsanna. Í fimmta lagi er spurt: Hvað hefur byggingarsjóður lagt mikið fé til framkvæmdaáætlunarinnar til þessa og hversu mikið fé hefur komið annars staðar frá? Svar: Byggingarsjóður ríkisins lagði á árinu 1967 fram 86.379.983,37 kr., en hafði áður lagt fram, þ.e.a.s. fyrir árið 1967 11.286.464,63 kr., eða samtals úr byggingarsjóði frá því að framlög hans hófust til byggingaráætlunarinnar 97.666.448 kr. Borgarsjóður Reykjavíkur lagði á árinu 1967 fram 5.557.934 kr., en hafði fyrir árið 1967 lagt fram 1.676.109,23 kr., eða samtals úr borgarsjóði til byggingaráætlunarinnar 7.434. 043,23 kr. Framlög íbúðarkaupenda á árinu 1967 voru 12.004.750 kr. Atvinnuleysistryggingasjóður lagði fram eins og 3. gr. segir 30 millj. kr., og hafa því fjárframlög samtals til byggingaráætlunarinnar um s.l. áramót verið 147.105.241,23 kr. Eftirstöðvar eru af útgáfu skuldabréfa vegna vörugeymslukaupa, en framkvæmdaáætlunin keypti vörugeymslu fyrir 4.6 millj., og eftirstöðvar af því eru 2 millj. og 80 þús. kr. Fjármunamyndun er því samtals hjá byggingaráætluninni 149.185.241,23 kr. Framlög samtals árið 1967 voru samkv. framansögðu 134.142.667,37 kr. og frá fyrri árum 12.963.573,86 kr., eða samtals 147.105.241,23 kr. Samkv. upplýsingum frá n. varð kostnaður árið 1967 við skipulag, sem unnið var fyrir Reykjavíkurborg, 3.258.427,85 kr. En skuld vegna sama, þ.e. fyrir Reykjavíkurborg, frá fyrra ári, var 619.116,90 kr., eða samtals 3.877.544,75 sem á að greiðast óskipt af Reykjavíkurborg. Auk þess var ógreitt 30. nóv. 9.701.281,26 kr. af fjárframlagi borgarsjóðsins til annarra framkvæmda en skipting á fjármunamyndun í des. hefur ekki farið fram. Eftir áramótin núna s.l. greiddi borgarsjóður hins vegar 5 millj. kr. upp í skuld sína. Í sjötta lagi er svo spurt: Hvernig er ráðgert, að fjármagna síðari hluta framkvæmdaáætlunarinnar og hvernig verður þeim framkvæmdum skipað, m.a. varðandi útboð? Svar: Til verulegra framkvæmda í síðari áfanga kemur vart fyrr en árið 1969, enda er nauðsynlegt að haga þeim framkvæmdum eftir þeirri reynslu, sem fæst. þegar I. áfanga er lokið. Raunhæf fjáröflunaráætlun verður ekki gerð fyrr en fyrir liggja ákvarðanir um framhaldið og skiptingu þess í áfanga. Síðari hluti framkvæmdaáætlunarinnar tekur til byggingar u.þ.b. 900 íbúða, sem reistar verða á hinu svonefnda efra svæði í Breiðholtshverfinu. En svæði þetta hefur framkvæmdanefnd byggingaráætlunar þegar látið skipuleggja í samráði við skipulagsyfirvöld Reykjavíkurborgar. Sá hluti svæðisins, sem þessar byggingar verða reistar á, er sérstaklega skipulagður með það fyrir augum að hagnýta sem bezt þær nýju byggingaraðferðir, sem framkvæmdanefndin hefur tekið upp, og er það mikill kostur. Í grundvallaratriðum verða notaðar sömu byggingaraðferðir og beitt er við fjölbýlishúsin 6, sem nú eru í smíðum, en með þeim breytingum og endurbótum, sem aukin reynsla gefur tilefni til. Á efra svæðinu i Breiðholti fyrirhugar framkvæmdanefndin að reisa. 19 fjölbýlishús mismunandi að stærð. Þ.e.a.s., í þessum fjölbýlishúsum verða mismunandi mörg stigahús, en öll stigahúsin verða nákvæmlega eins að gerð Fjölbýlishúsin verða 4 hæðir og án kjallara eða nánar tiltekið 31/2 íbúðarhæð. Í þessum fjölbýlishúsum verða væntanlega um 770 íbúðir af mismunandi stærðum eða allt frá eins herbergis íbúðum og upp í fjögurra herbergja íbúðir. Auk fjölbýlishúsanna fyrirhugar framkvæmdanefndin að reisa á efra svæðinu allt að 150 íbúðir í tveggja hæða raðhúsum. Enn er ekki tímabært að ákveða nánar, hvernig staðið verður að þessum framkvæmdum. En þó má telja sennilegt, að þeim verði skipt niður í þrjá framkvæmdaáfanga og að við hvern áfanga verði einn aðalverktaki og nokkrir undirverktakar, en önnur skipting kæmi þó vissulega til álita. Um útboð á þessum framkvæmdum er einnig of snemmt að fullyrða nokkuð á þessu stigi málsins, en í þeim efnum mun framkvæmdanefndin hafa hugfast það ákvæði reglugerðarinnar um íbúðarbyggingar ríkisins og Reykjavíkurborgar, þar sem segir, að fela skuli framkvæmdirnar viðurkenndum byggingarverktökum á samkeppnisgrundvelli og með sem viðtækustum útboðum, eftir því sem hagkvæmt þykir. Í sjöunda lagi er spurt: Hefur verið umrætt eða fyrirhugað, að sams konar byggingaráætlanir og Breiðholtsáætlunin verði gerðar í öðrum bæjarfélögum? Svar: Framkvæmdanefndir hafa þegar verið settar á fót í Sauðárkrókskaupstað, Siglufjarðarkaupstað og Akureyrarkaupstað. Skipun slíkrar n. er í undirbúningi í Húsavíkurkaupstað og Selfosskauptúni. Hlutverk þessara n. er að svo stöddu rannsókn og athugun á íbúðarþörfinni og fjáröflunarmöguleikum, svo og nákvæm áætlunargerð um væntanlegar byggingarframkvæmdir. Ósk Kópavogskaupstaðar um hlutdeild í byggingarframkvæmdum ríkisins og Reykjavíkurborgar, sem nú er unnið að, er í athugun. Í áttunda lagi er spurt: Er áformað að fella burt vísitöluálag á vexti og afborganir húsnæðislána? Svar: Af ýmsum ástæðum hafa viðhorfin til vísitölubundinna lána breytzt, m.a. vegna þess, að verðlagsuppbót er nú ekki lögbundin við kaupgreiðsluvísitölu. Það er nú í athugun, hversu bregðast skuli við þessum nýju viðhorfum, en ákvörðun um þetta efni verður ekki tekin fyrr en þessar athuganir liggja fyrir. Ég vænti þess, að það, sem ég hér nú hef sagt, fullnægi þeim óskum hv. fyrirspyrjanda, sem að baki fsp. Liggja.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. félmrh. fyrir ýtarleg og greinargóð svör við þeim fsp., sem hér eru til umr. Þetta mál, byggingarmálin og lánamál byggingarsjóðs, er vitanlega umfangsmeira en svo, að hægt sé að ræða það að nokkru marki í örstuttum fyrirspurnartíma, og mun ég þess vegna ekki gera það að þessu sinni, heldur geyma mér það til betri tíma. Ég vil þó aðeins segja nú, að sú tala óafgreiddra umsókna, sem hæstv. ráðh. upplýsti, er nokkru lægri en sú tala, sem ég a.m.k. hafði gert mér í hugarlund, að fyrir lægi af óafgreiddum umsóknum, og eykur það að sjálfsögðu líkurnar á því, að hægt sé að fullnægja lánsþörfinni eða fara lengra í því en annars mundi verið hafa. En bent skal þó á, að umsóknarfrestur til að skila umsóknum um húsnæðislán á þessu ári rennur ekki út fyrr en 15. marz n.k., og má þess vegna búast við því, að mjög margar umsóknir berist á þeim tíma, sem eftir er, þangað til fresturinn er liðinn, þannig að segja má, að engan veginn sé séð fyrir um ástand þessara mála. En alla vega liggur þó fyrir loforð hæstv. ráðh. um það, að allir þeir 660 umsækjendur, sem höfðu skilað umsóknum fyrir 15. marz s.l., munu fá úrlausn á þessu ári, og þó að útborgun verði að vísu ekki fyrr en í sept., er þó betra að vita þetta heldur en ekki. Hitt er svo auðvitað verra, að ekki skuli hafa verið hægt að segja neitt um það, hvenær þeir, sem sóttu eftir 15. marz í fyrra, muni fá sín lán afgreidd. Um svarið við 3. spurningu vil ég aðeins segja það, að mér þykir það vera næsta lítil fjárútvegun, ef ekkert hefur verið annað gert af hálfu hæstv. ráðh. og ríkisstj. til þess að fjármagna áframhaldandi framkvæmdir í Breiðholti en að tryggja 30 millj. kr. lán úr Atvinnuleysistryggingasjóði, og hætt við, úr því að ekki hefur verið staðið fastara að þessum málum, að til þess muni koma áfram, að gripið verði til lánsfjárins frá byggingarsjóði til þess að byggja íbúðirnar fyrir. Um verðlagið á íbúðunum sé ég ekki ástæðu til að ræða að þessu sinni. Sú áætlun, sem hæstv. ráðh. birti, hefur áður verið birt, og sú áætlun um verðhækkun síðan var svo lausleg, að ég hygg, að það verði að bíða eftir ákveðnari tölum, þar til hægt er að gera samanburð á kostnaðarverðinu við íbúðir, sem byggðar eru á annan hátt. Svarið við 6. spurningu gaf nú næsta lítið í skyn um það, sem fyrirhugað er. Hæstv. ráðh, sagði, að engin raunhæf áætlun hefði verið gerð og mundi ekki verða gerð að svo stöddu, enda kæmu þessar byggingar ekki til framkvæmda fyrr en á árinu 1969. Það er nú ekki mjög fjarlægt ártal lengur, 1969, og ég hygg, að rétt væri nú fyrir ráðamenn í þessu efni að fara að huga að því, hvernig þeir hugsa sér að afla fjár til þeirra framkvæmda, til þess að það verði ekki enn raunin, að byggingarsjóður verði látinn standa undir þessum framkvæmdum. Ég vil svo aðeins að síðustu segja það, að ég fagna því svari, sem hæstv, ráðh. gaf við 8. spurningunni á þskj. 130. Það er vissulega rétt, að viðhorfin til vísitöluálags á húsnæðislánin hafa breytzt, með því að fellt er niður samhengið milli kaupgjalds og verðlags. Þessi ákvæði hafa alla tíð verið ranglát, og ekki hefur dregið úr því ranglæti með þeim atburðum, sem síðan hafa gerzt. Þau eru sérstaklega ranglát, vegna þess að ekki hefur verið talið fært að vísitölubinda aðrar fjárskuldbindingar þrátt fyrir lagasetningu um það efni, og ég hygg, að nýjustu fregnir frá valdhöfum í því efni bendi til þess, að horfið verði frá því og aðeins yfir í það að verðtryggja spariféð, án þess að verðtrygging komi á fjárskuldbindingar, og ef sú verður raunin á, er það vitanlega enn ein ástæðan, sem hnígur til þess að fella niður vísitöluálagið á þessi íbúðalán.



Herra forseti. Ég vil fyrir mitt leyti þakka hæstv. ráðh. fyrir hans greinargóðu svör. Hitt er svo annað mál. að það kemur glöggt fram í svörum ráðh., að ekki er ástæðulaus sá uggur, sem menn hafa alið í brjósti um það, að mjög þunglega horfi um íbúðalánin í heild. Mér finnst það einkenna þessi svör, hversu gífurlega mikil óvissa er fram undan um allt það, er þessi mál varðar. Mér er kunnugt um það úr mínu kjördæmi, að þar bíður afgreiðslu fjöldi umsókna, margar umsóknir þeirra manna sem sóttu um lán fyrir 15. marz 1967, þó svo að byggingarnar væru fokheldar strax á miðju sumri eða fyrr. Og það er ekki glæsilegt að fá þær fréttir nú, að von um fyrstu útborgun fyrri hluta lána til þessara manna sé bundin við septembermánuð þessa árs. Það er upplýst, að nú verði tekið til við að afgreiða þessar umsóknir, og auðvitað skiptir það máli fyrir menn að fá ákveðið að vita hvað fram undan er, en glæsilegt er það ekki, ef þetta er rétt, sem auðvitað er ekki að efa, að engin von sé um útborgun fyrr en í sept. í haust. Við það bætist svo, að um lánsumsóknir þær, sem borizt hafa eftir 15. marz 1967, er enn þá ekkert hægt að segja ekki neitt um horfur á fyrirgreiðslu til þessara manna. Það er þess vegna áreiðanlega ekki djúpt tekið í árinni, þó að sagt sé, að útlitið í dag fyrir húsbyggjendur, það sé ákaflega skuggalegt. Upplýsingar þær, sem gefnar voru um framkvæmdir í Breiðholti, staðfesta það einnig, sem að minnsta kosti ég hafði heyrt og almennt hafði verið álitið, að fjárútvegun af opinberri hálfu til þessara mála hefur ekki verið með miklum myndarskap. Það er því enginn vafi á, að það er brýn nauðsyn nú að gera nýtt átak í þessum málum, þó að erfitt sé um á mörgum sviðum. Það er hins vegar ljósi punkturinn í svari ráðh., að það er þó að minnsta kosti til athugunar að hverfa frá vísitölubindingu húsnæðismálalánanna, enda skil ég nú ekki satt að segja, hvernig annað væri hugsanlegt, eftir þá atburði, sem nú hafa gerzt og öllum eru kunnir.

Félmrh. (Eggert G. Þorsteinsson) : Herra forseti. Umfram það, sem ég hef þegar sagt, hef ég ekki miklu við að bæta, en ég vil í sambandi við þau orð, sem hv. 2. fyrirspyrjandi lét falla hér, hv. 5. þm. Austf., aðeins minna á það, að í fyrsta lagi tel ég, að það séu ekki margar lánastofnanir í landinu, sem geti fullnægt öllum þeim kröfum, sem til þeirra eru gerðar. Og það er ekkert nýtt fyrirbrigði í íslenzkum lánsfjármálum. Auk þess hafði ég um margra ára skeið allnáin kynni af starfsemi húsnæðismálastjórnar og vann þar í tæp 8 ár, og þykist ég þess vegna þekkja mjög vel til þess ástands, sem þar hefur ríkt frá því að stofnun þessi hóf sín störf á síðari hluta ársins 1955. Og ég vil undirstrika það, að ef maður skiptir starfstíma þessarar stofnunar í tvennt, þessum 111/2 árs starfstíma þolir síðari helmingur starfstímans mjög vel samanburð við þann fyrri. Nú blöskrar hv. 5. þm. Austf. alveg sérstaklega, að ekki skuli í ársbyrjun 1968 vera hægt að fullyrða um endanlega afgreiðslu allra umsókna, sem komu inn eftir fyrsta ársfjórðung 1967. Það voru til umsóknir á vegum húsnæðismálastjórnarinnar eða á hennar snærum, sem voru fullkomlega löglegar og lánshæfar, sem urðu að bíða allt upp í fimm ár eftir afgreiðslu, en þá fóru aðrir menn með stjórn þessara mála, og þá heyrðist ekkert orð af vörum þessa ágæta þm., sem hefur yfirleitt orð á sér fyrir að vera mjög orðvar, um að slæmt ástand væri í þessum málum. Það raknaði hins vegar svo úr, að í þrennum lánveitingum í röð var hægt að fullnægja í fyrsta sinn í sögu stofnunarinnar öllum lánsumsóknum. Það hefur aftur sigið á ógæfuhlið, því er ekki að leyna. Umsóknir hlaðast upp og eru mikið örari en fjárhagsgeta stofnunarinnar leyfir. En þetta eru eðlilegar afleiðingar, sama og átti sér stað á árunum 1956 til 1960. Þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir þær auknu biðraðir, sem myndazt hafa hefur stofnunin samt sem áður gert meira en að standa við þau loforð, sem gefin voru í hinu margnefnda júní-samkomulagi við verkalýðsfélögin. Þar var talað um, að stofnunin mundi beita sér fyrir að útvega 750 almenn lán á hinum almenna lánamarkaði, burtséð frá hinum framkvæmdunum, sem einnig voru fyrirhugaðar í Breiðholtshverfi. Tölur um þetta efni gæti ég upplýst hv. Alþ. um, ef þess yrði óskað, og það yrði fullkomlega sannað, að það hefði verið gert meira en að standa við þessi fyrirheit. Það skyldi vera fjarri mér að reyna að lýsa þessum hlutum þannig, að þeir væru eins og ég helzt kysi eða hæstv. ríkisstj. kysi. Það er eigi að síður staðreynd, að það hefur ekki reynzt mögulegt að útvega meira fé en gert hefur verið, en það er samt staðreynd, að það hefur heldur aldrei verið meira fé til umráða á vegum þessarar stofnunar en verið hefur síðastliðin 3-4 ár.



Herra forseti. Ég vil sem einn af fyrirspyrjendum þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, og ég hefði ekki staðið hér upp, ef hann hefði ekki haldið sína síðari ræðu, vegna þess að mér fannst hann ekki bæta um fyrir sér með því, sem hann þat sagði, aftur á móti var fyrri ræða hans ágæt, og þar svaraði hann því, sem hann var að spurður. Ég get ekki fallizt á það með hæstv, ráðh., að það sé ástæða til þess að vera að þessum eilífa samanburði á því, sem var einhvern tíma, ég vil segja í fyrndinni, og því sem nú er í dag. Við skulum bara líta á ástandið eins og það er í dag í þessum málum, eins og fleirum. Það er það, sem skiptir máli fyrir okkur, bæði í þessu máli og raunar öllum öðrum málum, að gera okkur grein fyrir málunum eins og þau eru. En þessi eilífi samanburður við fortíðina, hann er landlægur hér í þinginu og nánast óþolandi. Það, sem ég vil alveg sérstaklega benda á og segja sem mína skoðun, er, að húsnæðismálin séu eitt af þeim málum, sem eru einna lakast skipulögð í okkar þjóðarbúskap, og þyrftum við sannarlega að gera miklu betur, vegna þess að hér er um að ræða mál, sem eru með því allra fyrirferðarmesta í okkar þjóðarbúskap og þarf þess vegna að skipuleggja betur en flest annað Og það er á þetta, sem við þurfum sérstaklega að líta og sameinast um að reyna að kippa í lag, en þessi eilífi samanburður á því, sem var, og því, sem nú er, hann er ákaflega ófrjór, og ég held hann leiði ekki til neinnar niðurstöðu, heldur eilífs karps, sem ekkert gagn gerir. En þeir, sem hafa gaman af þessu eilífa karpi, þeir geta náttúrlega lagt sig niður við það og stundað það, en það leiðir ekki til neinnar niðurstöðu. Það er alveg rétt, sem hv. 5. þm. Austf, sagði, að það, sem er verst við húsnæðismálin, er þessi eilífa óvissa, sem ríkir í þeim málum. Menn vita eiginlega aldrei á hverju þeir eiga von. Húsnæðismálakerfið eða veðlánakerfið, það starfar mjög slitrótt og aldrei reglulega, það er reynslan um margra ára skeið, og það hefur einnig verið nú undanfarin ár, jafnvel þó að hæstv, ráðh. sé nú að reyna að halda því fram, að það sé eitthvað betra en það var fyrir 10, 12 eða 15 árum. Því miður er það nú svo, að húsnæðismálakerfið starfar mjög slitrótt og óvissa sífellt ríkjandi um það, hvað þar gerist, og það er þetta, eins og hv. 5. þm. Austf. sagði, það er þetta, sem er megingallinn á þessu kerfi. Í sjálfu sér er húsnæðismálalöggjöfin ekki svo slæm, ef hún væri framkvæmd, en á það brestur, að hún sé framkvæmd, og á það þarf að leggja megináherzlu, að hún verði framkvæmd eins og lög gera ráð fyrir, og þá er fullvíst, að við þurfum ekki að kvíða því, að hér yrði ekki sæmilegt ástand í húsnæðismálum, og þess vegna er það mitt allt, að við þurfum fyrst og fremst að gera stóraukið átak í því að afla byggingarsjóði fastra og öruggra tekna, þannig að veðlánakerfið geti starfað eðlilega og hindrunarlitið, jafnvel þó að því takmarki verði ekki náð, að lánahlutfallið verði jafngott og það gerist, þar sem bezt er í nágrannalöndum okkar.



Herra forseti. Ég tók eftir því, að hæstv. ráðh. sagði hér, að hann teldi, að það hefði verið staðið fullkomlega við það samkomulag, sem gert var við verkalýðshreyfinguna í byggingamálum, þegar m.a. var samið um framkvæmdirnar á vegum byggingaráætlunarinnar. Ég er ekki sammála þessu, og ég held, að þeir séu anzi fáir. Ég veit ekki annað betur en að þetta samkomulag, sem var gert í júlímánuði 1965, hafi verið um það, að á næstu 5 árum þar á eftir skyldu byggðar með sérstökum hætti 250 íbúðir á ári eða 1250 íbúðir alls. En nú mun það vera svo, að í byggingu eru samkv. þessari áætlun eitthvað rétt um 300 íbúðir. Komið er þegar fram á árið 1968, og þegar minnzt er á framhaldandi áfanga í þessum efnum, er sagt, að það muni ekki gerast fyrr en á árinu 1969. Það er því alveg augljóst, að hér hefur allt dregizt úr hömlu og er langt á eftir þeim áætlunum, sem gerðar voru, og því samkomulagi, sem gert var við verkalýðshreyfinguna. Auk þess er svo það, að hér var auðvitað um það að ræða, eins og margsinnis hefur komið fram, og ég hef aldrei heyrt ríkisstj. heldur neita því, að hér var verið að semja um það að byggja með sérstökum hætti ódýrar íbúðir umfram hið almenna veðlánakerfi, sem fyrir var í landinu, og það var búið að gera hér sérstakar ráðstafanir til að afla því kerfi allmikilla nýrra fjármuna og með hinum stórhækkaða skyldusparnaði, launaskatti og ýmsu fleiru var búið að koma fótunum undir það kerfi, þannig að miklar líkur voru til þess, að það gæti starfað, þó að það veitti ekki nema þessi mjög takmörkuðu lán, sem allir þekkja, lán, sem varla eru nema í kringum 30%, þegar bezt lætur, af heildarstofnkostnaði. En nú er þetta samkomulag við verkalýðshreyfinguna framkvæmt þannig, að það er ekki nóg með, að það sé langt á eftir áætlun, heldur eru peningarnir teknir úr hinu almenna veðlánakerfi, frá þeim, sem áttu að njóta lána þaðan, með miklu lakari kjörum, eða kringum 30%, og peningarnir eru þá teknir úr hinu almenna veðlánakerfl til þess að standa undir þeim takmörkuðu framkvæmdum á vegum byggingaráætlunar, sem fram hafa farið. Og það er einmitt þessi mismunur, sem þarna kemur fram, að þeir mörgu aðilar víðs vegar á landinu, sem áttu, eftir að búið var að skjóta nokkrum tekjustofnum undir húsnæðismálakerfið, að hafa möguleika á að fá þau knöppu lán, sem þar átti að veita. Þeir fá nú ekki lán sín afgreidd, vegna þess að það hefur þurft að taka af þessum fjármunum veðlánakerfisins til þess að standa undir framkvæmdum í Breiðholti. Það kemur líka í ljós, eins og hæstv. ráðh. hefur upplýst hér, að þar er þegar búið að veita út á þær hálfbyggðu íbúðir, sem þar eru í framkvæmd, um og yfir 300 þús. kr. lán á hverja íbúð, á sama tíma sem aðrir komast ekki á blað. Ég held því, að það sé mikill skakki frá hinu rétta, þegar hæstv. ráðh. segir, að það hafi verið staðið við samkomulagið, sem gert var við verkalýðshreyfinguna varðandi þessi byggingamál. Þar er um stórkostlegar vanefndir að ræða og það er enginn vafi á því, að ríkisstj, verður að taka sig á í þessum efnum. Þetta misrétti, sem þarna er að skapast núna það verður ekki þolað, auk þess sem það er augljóst, að það er gengið hér á snið við það samkomulag, sem gert var við verkalýðshreyfinguna um að byggja með sérstökum hætti hér á 5 árum 1250 íbúðir. Ég sé ástæðu til þess að minna sérstaklega á þetta vegna þeirra orða, sem hér féllu hjá hæstv, ráðh., því að það er ómögulegt, að þetta fari fram hjá honum. Þetta er svona. Hér hallast alvarlega á.



Herra forseti. Þetta verður að vera stutt að sjálfsögðu, en ég get ekki stillt mig um að benda hérna á tvennt. Annað hefur raunar hv. 4, þm. Austf., sem talaði næstur á undan mér, dregið fram, og get ég því verið stuttorður um það, en það er þetta að ég skildi það þannig, og ég hygg, að flestir aðrir hafi skilið það svo, að útvega ætti sérstaklega fjármuni til þess að byggja íbúðirnar í byggingaráætluninni í Breiðholtinu, og það ætti ekki að taka það fé frá almenna íbúðakerfinu. En nú kemur í ljós, að það eru 86 millj., sem búið er að taka frá almenna íbúðakerfinu með þeim afleiðingum, að það kerfi er algjörlega sprungið, hreinlega sprungið, því það kalla ég sprungið kerfi, þegar bollalagt er nú um það, hvernig eigi að svara umsóknum, sem komu fyrir 15. marz 1967, og svörin eru helzt ráðgerð þau, að menn eigi að fá einhverja úrlausn í sept. 1968. Þetta er vitaskuld alveg sprungið kerfi. Vitanlega voru erfiðleikar miklir 1955, 1956 og 1957 o.s.frv., en maður getur ekki séð, hvað það kemur þessu máli við. Þá var þetta íbúðalánakerfi í algjörri bernsku, var verið að fitja upp á því og þess vegna eðlilegt, að það væri ekki mikils megnugt fyrst í stað En nú er búið að vera að byggja þetta upp um langa hríð, og ég geri ráð fyrir því, að menn hafi verið farnir að vonast eftir því, að þessi mál væru að færast í betra horf. En þá er rokið til og í raun og veru borað gat á kerfið með þessu móti, svo það virðist vera að sökkva. Ég sé ekki annað en fyrsta atriðið í þessu máli nú sé krafa til hæstv, ríkisstj. um, að hún afli sérstaklega fjár til þess að halda áfram með byggingaráætlunina, eins og samið var um við verkalýðsfélögin, og borgi til baka a.m.k. eitthvað verulegt af því, sem búið er að taka frá íbúðalánakerfinu. Og þannig gæti þetta gengið á eðlilegan hátt. Síðara atriðið, sem ég ætla að minnast á, er þetta, að það eru talsvert ólíkar ráðagerðir um afgreiðslu núna frá íbúðalánakerfinu, þeim sem voru uppi í fyrra um þetta leyti. Þá var gert ráð fyrir að taka öðruvísi á þessum málum, og voru þá ráðgerðar miklar lánveitingar og allt önnur og miklu greiðari svör en nú eru ráðgerð. Hvers vegna skyldi það hafa verið? Líklega stendur það að einhverju leyti í sambandi við það, að það átti að kjósa s.l. vor, og þá stóð ekki á svörunum. Menn skyldu fá lán, miklu meira en fyrirhugað hafði verið o.s.frv., og allur var tónninn annar. Ég er smeykur um, að það hafi ekki verið gefnar út tilkynningar um það í febrúarmánuði í fyrravetur, að menn yrðu að bíða þangað til í sept. um haustið eða kannske þangað til eftir hálft annað ár eftir því að fá einhverja úrlausn. Þá voru peningar til, þá reyndist mögulegt að útvega peninga í kerfið, og við trúum því, að það sé hægt enn, ef einhver vilji er fyrir hendi og einhver myndarskapur til. Við trúum því, að það sé hægt, eins og það var hægt í fyrra og við ætlumst til, að það sé gert, eins og það var gert þá. Við ætlumst til, að þessi mál séu framkvæmd á sama hátt þegar kosið er og þegar ekki er kosið Við ætlumst til þess af valdhöfunum, að þeir láti það ekki ráða gerðum sínum, hvort það á að ganga til kosninga eftir 2 eða 3 mánuði, heldur vinni þeir að þessum málum heiðarlega og af alvöru. Það þýðir ekkert að segja okkur, að það, sem hægt var að gera í fyrra í þessu tilliti, sé ekki hugsanlegt að gera núna. Það voru erfiðleikar þá, og það eru erfiðleikar einnig nú, en ekki svo miklir, að ekki sé hægt að ná saman talsverðu fé til íbúðalána.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Austurl. gat þess hér áðan í sinni ræðu, að ríkisstj, hefði svikið samkomulagið við verkalýðshreyfinguna frá árinu 1965, þar sem hún hefði ekki staðið við það eða væri fyrirsjáanlegt, að hún stæði við það að byggja 1250 íbúðir í Reykjavík á fimm árum eða ljúka því fyrir árslok 1970. Það er að vísu alveg rétt, að það má fullyrða það nú þegar, að þessum 1250 íbúðum verði ekki lokið í árslok 1970, en þar með er alls ekki sagt, að um þetta sé við ríkisstj. að sakast. Eins og kunnugt er, þá var skipuð sérstök framkvæmdanefnd til þess að sjá um byggingu þessara íbúða, og ég er þessum málum nokkuð kunnugur, af því að ég er formaður þessarar n. og mér því málið æði skylt, en í þessari framkvæmdanefnd eru tveir af fimm mönnum, sem þar eru, fulltrúar frá verkalýðsfélögum, þ.e.a.s. frá A. S. Í. og frá fulltrúaráði verkalýðsfélaganna í Reykjavík, og allar ásakanir um það, að þessar íbúðir verði ekki tilbúnar á réttum tíma, þær eiga að skrifast á reikning þessarar framkvæmdanefndar, en ekki á reikning ríkisstj., því að það hefur ekki staðið á neinu frá ríkisstj. hálfu, þannig að það sé hennar sök á einhvern hátt, að ekki er hægt að byggja þessar íbúðir á fimm árum. Ég vil taka það fram, að í öllum þeim áætlunum, sem þessi framkvæmdanefnd hefur gert, hefur ekki verið nokkur minnsti ágreiningur innan n, um, hvernig væri að þessu staðið. Og ég skal skýra þetta nokkru nánar. Menn verða að athuga það, að þessari framkvæmdanefnd er falið fleira en að byggja 1250 íbúðir á fimm árum. Það eru fleiri skyldur, sem hvíla henni á herðum, og þessar skyldur koma fram í þessari yfirlýsingu ríkisstj. um húsnæðismál, sem er raunar í samkomulagi við verkalýðshreyfinguna, en þar segir m.a. svo, að það skuli byggja hagkvæmar og ódýrar íbúðir í fjölbýlishúsum, að það skuli stefnt að því að nota fjöldaframleiðsluaðferðir og með byggingum þessum verði gerð tilraun til þess að sannreyna, hve mikið megi lækka byggingarkostnað með góðri skipulagningu og fullkomnustu tækni, sem við verður komið En þetta ber þannig að, að þessar skyldur geta rekizt á, og þá verður framkvæmdanefnd að vega og meta. Á n. fyrst og fremst að leggja áherzlu á það að klára 1250 íbúðir á þessum 5 árum og ganga þá ekki eins langt í hinum þættinum og hún hefði talið æskilegt, að taka hér upp nýjar byggingaraðferðir og reyna að sannreyna, hve mikið megi lækka byggingarkostnaðinn, því að það kostar geysimikinn undirbúning og langa og vandlega athugun og könnun á margan hátt? Þarna geta þess vegna þessi tvö sjónarmið rekizt á, og ég verð að segja það sem mína persónulegu skoðun, að ég tel það, þó að það sé vissulega mjög mikilvægt að ljúka þessum byggingum á réttum tíma og það sé margt fólk, sem bíður eftir húsnæði þarna þá lít ég svo á, að hitt sé enn þá mikilvægara að reyna að koma á nýrri byggingartækni og lækka byggingarkostnað, því að það hefur stórkostlega framtíðarþýðingu fyrir allar íbúðarbyggingar í landinu. Og menn verða að átta sig á því, að þegar gort er svona samkomulag, ég vil segja samkomulag á nokkrum dögum, þar sem ákveðið er að byggja 1250 íbúðir í einu sveitarfélagi, borg, á næstu 5 árum, þá er ekki nokkur minnsti tími á einni viku eða nokkrum dögum til þess að kanna þetta mál til nokkurrar hlítar, hvort þetta sé í raun og veru hægt. Ég vil t.d. benda á það, að þegar á að fara að byggja svona stóra áfanga, þarf auðvitað í fyrsta lagi að skipuleggja byggingarsvæði. Það eru auðvitað til ónotuð landsvæði, sem eru ætluð undir byggingar og bíða eftir skipulagningu. Þessi svæði þarf að taka og skipuleggja. Þegar þessari skipulagsvinnu er lokið, þarf að undirbúa framkvæmdir, framkvæmdir, sem eru nauðsynlegar til þess að svæðið verði byggingarhæft, þ.e.a.s. undirbúa og planleggja og teikna og áætla framkvæmdir um vegalagningu, holræsalögn, vatnsleiðslu, rafmagn og annað þess háttar. Síðan, þegar búið er að gera slíka áætlun og bjóða þessi verk út til verktaka þarf tíma og fjármagn til þess að ljúka verkefnunum. Og síðan þegar þessu er lokið, loksins þá er svæðið byggingarhæft, og það má telja það nokkurn veginn lágmarkstíma, að frá því að maður byrjar á ónumdu landi og þangað til hægt er að byggja fyrstu íbúðirnar, líði 21/2 ár. Það eru þessir annmarkar, sem maður verður að taka með í reikninginn og sem gera það m.a. að verkum, að það var í raun og veru, ég vil segja næstum því útilokað frá upphafi að byggja þessar 1250 íbúðir á 5 árum. Það var eitt af fyrstu verkum framkvæmdanefndarinnar að gera ríkisstj. grein fyrir því, að fyrir þessar fyrstu 250 íbúðir, sem var þarna áætlað að byggja á árinu 1966, væri ekkert byggingarsvæði tilbúið til byggingar, þó að n. hefði verið tilbúin að láta teikna þessar íbúðir, sem ekki heldur var, teikna þær og fá verktaka og annað slíkt, sem var nauðsynlegt. Þannig var aldrei raunhæfur grundvöllur fyrir hendi, enda vil ég undirstrika að það var enginn tími til að kanna það á þeim stutta tíma, sem þetta samkomulag var gert, og ég tel, að n. hafi alveg stefnt í rétta átt með því að leggja þó enn þá meiri áherzlu á hitt atriðið, þ.e. nýja byggingartækni. En ég vil svo aðeins að lokum benda á það, að hér í þessu samkomulagi er tekið skýrt fram, að samið verði við Atvinnuleysistryggingasjóð um lánveitingar út á þessar íbúðir, er komi til viðbótar lánum frá húsnæðismálastjórn, þannig að það er auðvitað alveg ljóst, að frá þessum tveimur stofnunum á meginhluti fjármagnsins að koma. Og menn mega heldur ekki gleyma því, þegar þessi mál eru rædd, að ef þessi byggingaráætlun, sem menn eru að tala um, að taki lánsfé frá fólki, væri ekki í framkvæmd, mundu allmiklu fleiri einstaklingar vera að byggja í dag, sem heimtuðu þá sín lán líka. Það, sem er langraunhæfasta aðferðin, þegar maður horfir lengra fram í tímann, til þess að reyna að fullnægja öllum umsóknum um lán og íbúðarbyggingar, er auðvitað að vinna að því af alvöru að gera stórt átak til þess að lækka byggingakostnaðinn, og það er einmitt það, sem verið er að gera með þessari byggingaráætlun og sem ég hef vissulega trú á. að muni takast.



Herra forseti. Það er nú ekki tími til mikilla umr, hér um þetta enda verður það að bíða. Mér sýnist, að það, sem formaður framkvæmdanefndar byggingaráætlunar, sá sem var nú að tala á undan mér sagði um þetta mál, staðfesti fyllilega það, sem ég sagði. Hann verður auðvitað að viðurkenna það, þó að hann segði það í ákveðnu formi, að samið hefði verið um byggingu á 1250 íbúðum á 5 árum og það yrði ekki staðið við það. Sannleikurinn var sá, að það var samið um að byggja 250 íbúðir á ári í næstu 5 ár, en ekki bara 1250 íbúðir á 5 árum, og það eru þegar liðin fullkomlega 2 árin og ekki flutt inn í neina íbúð. Menn hafa sennilega gert sér grein fyrir því, þegar þeir sömdu þetta að það mundi bæði þurfa að teikna húsin, sem ætti að byggja - en það átti reyndar að gera á miklu ódýrari hátt en hjá öðrum og gera annað af því, sem þessi hv. þm. minntist hér á. En sem sagt, þegar svona stendur á, er vitanlega alveg ómögulegt, að sá ráðh., sem hefur með þessi mál að gera, og líka reyndar formaður þeirrar framkvæmdanefndar, sem stendur að þessu, komi hér upp og segi, að við allt hafi verið staðið, því að það er auðvitað ekkert um það að villast, að það hefur ekki verið staðið við þetta. Og það, sem verst er, er það, eins og hér hefur verið upplýst, að ekki hefur verið útvegað fjármagn til þess að standa undir þessum framkvæmdum. Og það er í rauninni mjög alvarlegt, þegar formaður þessarar byggingaráætlunar talar um það, að það hafi ekki staðið á ríkisstj. í einu né neinu, þegar hann veit það, að hún hefur ekki enn þá útvegað neitt fjármagn til þess að standa að þessum framkvæmdum. Vitanlega hefur þetta allt saman eflaust gengið seinna vegna þess, að það hefur skort fjármagn. Og þeir, sem starfa að þessum málum, hafa ábyggilega gert sér grein fyrir því, að það er verið að taka hér fjármagn frá öðrum framkvæmdum, sem var búið að áætla áður í þessar framkvæmdir, taka frá þeim, sem búa við lakari lánakjör, og færa yfir til hinna, af því að það stendur á því, að ríkisstj. standi við sitt samkomulag. Það er mergurinn m álsins. Þeir, sem búa við þau lánakjör, geta mest fengið 30% lán af byggingarkostnaði. Þeir fá sín lán ekki afgreidd, af því að það er tekið fé út úr hinu almenna veðlánakerfi til þess að standa undir framkvæmdum, sem á að veita 80% lán út á og sem ríkið hafði samið sérstaklega um byggingu á. Ég vildi fyrir mitt leyti vekja athygli á þessu, og þetta sýnist mér, að hafi komið hér svo skýrt fram, að það verði ekki undan vikizt. Ég vil vænta þess, að hæstv. félmrh. reyni að leggja sig fram um það að kippa þessu í liðinn eins og hægt er. Það er útilokað, að við það verði unað áfram, að það verði tekið fé á þann hátt, sem gert hefur verið, úr hinu almenna veðlánakerfi til þess að standa undir þessum þörfu og ágætu framkvæmdum, sem nú fara fram í Breiðholti. Það væri að mismuna mönnum á landinu alveg herfilega, og það er líka brot á samkomulagi, sem gert var við verkalýðsfélögin á miðju ári 1965. Það mun ekki fást einn einasti maður, sem stóð að því samkomulagi, til þess að halda því fram, að gert hafi verið ráð fyrir því, að í sambandi við þær byggingar ætti að taka fé úr hinu almenna veðlánakerfi frá öðrum, sem það hafi verið ætlað, og það verði fært á þennan hátt til. Það er a.m.k. rétt þá, að það komi fram, ef það er meining ríkisstj. að standa þannig að málunum, að hún viðurkenni þá, að þetta sé hennar meining. En ég á erfitt með að trúa því, að ríkisstj. haldi því fram, því að þá ætlar hún að fara að túlka hér allt annan skilning á þessu samkomulagi en þeir hafa gert, sem að samkomulaginu stóðu. Ég sem sagt endurtek svo þá áskorun mína til ráðh., að hann reyni að leggja sig fram um það að kippa þessu í liðinn, útvega fjármagn til Breiðholtsframkvæmdanna, svo að hægt verði að standa við þau loforð, sem þar voru gefin, og til þess að hið almenna veðlánakerfi geti þá haldið þeim tekjustofnum, sem því voru ætlaðir, og þeir fengið lán úr því kerfi, sem þar áttu að fá lán.



Herra forseti. Þar sem ég telst víst búinn með ræðutímann, skal ég hafa þetta aðeins örfá orð. En ég vildi aðeins segja það í tilefni af þeim umr., sem hér hafa orðið um þessi mál, að ég vil undirstrika það, sem ég sagði raunar áðan, að það er vitanlega hreinasta fjarstæða að staðið hafi verið við júní-samkomulagið Það hefur hvorki verið staðið við fjölda þeirra íbúða sem byggðar hafa verið, né það að afla nýs fjármagns. Og meðan þetta tvennt, sem hlýtur að vera aðalatriðið í þessu máli, hefur verið framkvæmt eins og það er gert, er auðvitað hrein fjarstæða að tala um það, að það hafi verið staðið við samkomulagið. En það, sem mig langaði til að koma hér á framfæri, var ein fsp. til hv. landsk. þm., Jóns Þorsteinssonar, formanns framkvæmdanefndar byggingaráætlunar. Úr því að hann er farinn að taka þátt í þessum umr. og leggja áherzlu á það hlutverk n. að lækka byggingarkostnaðinn, þá langar mig til þess að heyra álit hans á því, hvernig það hafi tekizt. Hvernig er samanburður á kostnaðarverði þessara íbúða, sem verið er að byggja í Breiðholti, við þær íbúðir, sem t.d. byggingarsamvinnufélög hafa verið að reisa bæði hér í borginni og annars staðar? Það er fróðlegt að fá álit hans, að það komi hér fram. Það er vissulega verkefni n. að lækka byggingarkostnaðinn, og formaðurinn hlýtur að hafa gert þennan samanburð. Og sérstaklega langaði mig til þess að beina þeirri fsp. til hans, hvernig reynslan hafi orðið af einbýlishúsunum, sem flutt voru frá Danmörku, t.d. í samanburði við þau einbýlishús, sem hlutafélagið Iðja á Akureyri byggði fyrir kísilgúrverksmiðjuna við Mývatn. Ég sé af svörum hæstv. ráðh., að í seinni hluta byggingaráætlunarinnar er ekki gert ráð fyrir því, að byggð séu einbýlishús. Hvort það er nokkurt samband milli þess og þeirrar reynslu, sem n. hefur af innflutningi húsa frá Danmörku, skal ósagt látið, en væri gott að fá upplýst.



Herra forseti. Mér er ljúft að reyna að svara þessum fsp. hv. 11. þm. Reykv. og þótt fleiri hefðu verið. En hann spurði, hvernig reynslan hefði verið af þessum timburhúsum, og vildi bera þau saman við timburhús, sem reist voru við Mývatn og framleidd af Iðju á Akureyri. Þegar spurt er um reynslu, getur falizt mikið í því, og ég vil segja, að ef maður er að tala um reynslu af timburhúsum, fæst hún ekki fyrr en eftir nokkur ár, þ.e.a.s., hvernig endast þessi timburhús og hvernig líkar fólkinu að búa í þeim, hver er viðhaldskostnaðurinn o.s.frv. Þetta er spurning, sem að sjálfsögðu er ekki hægt að svara núna. Ef hann hins vegar á við kostnaðarverðið, var kostnaðarverð dönsku timburhúsanna lægra á fermetra heldur en húsanna fyrir norðan, en hins er að gæta, að þar sem dönsku húsin, sem byggð eru í Reykjavík, eru frá 105 og upp í 113 fermetra en húsin fyrir norðan eru, held ég, 85 fermetrar, er það að sjálfsögðu eðlilegt, að kostnaður á fermetra sé dýrari í minna húsi, þannig að ég vildi segja að þetta væru nokkuð sambærilegt. Auðvitað er hægt við annað tækifæri að ræða þessi mál betur. Ég vil alveg taka skýrt fram, að það var í samkomulaginu við verkalýðshreyfinguna að n. var falið það hlutverk beinlínis að flytja inn timburhús. Það var ekki fyrir það, að hún hefði sjálf sérstaklega trú á því, að með þessu væri hægt að leysa einhvern þátt byggingarmálanna hér. Það, sem gerir verð timburhúsanna hér fyrst og fremst óhagstætt, er það, að grunnarnir eru svo dýrir og náttúrlega miklu dýrari en við Mývatn. Hér verður t.d. að borga 110 þús. kr. í gjöld til Reykjavíkurborgar, gatnagerðargjöld, holræsagjöld, heimtaugagjöld og allt slíkt. Þetta þarf ekki að borga við Mývatn að sjálfsögðu. Hér þarf að gera heimreiðar að húsunum, bílastæði og ýmislegt, sem krafizt er, og grunnarnir verða einnig mjög dýrir, en ef maður talar bara um húsin sjálf sem sambærileg, mundi ég segja að verðið væri svipað og jafnvel heldur ódýrara á þessum dönsku húsum. Um gæðamismun hins vegar treysti ég mér ekki til þess að segja Þá var þessi hv. þm. einnig að spyrja um, hvernig þessi samanburður væri við hús, sem væru byggð annars staðar af öðrum aðilum. Það er nú svo, því miður, að það er ákaflega erfitt að fá raunhæft kostnaðarverð upp hjá öðrum aðilum. Hins vegar vil ég benda á og undirstrika það, að í Breiðholtinu, þar sem framkvæmdanefndin er að byggja sex fjölbýlishús, eru á sama tíma aðrir byggingaraðilar að byggja átta fjölbýlishús alveg af sömu lögun og svipaðri gerð á sama tíma. Þarna eru byggingarsamvinnufélög, þarna eru einstaklingar og ýmsir aðilar, sem eru að þessu, og ég álít, að þegar allir eru búnir að reisa sín fjölbýlishús þarna í Breiðholtinu, sé einmitt sérstakt tækifæri til þess að gera ýtarlegan samanburð. En þá þarf auðvitað að reyna að fá sem nákvæmastar upplýsingar hjá þeim aðilum öðrum, sem eru að byggja. Ekki mun standa á framkvæmdanefndinni að gefa nákvæmar upplýsingar um allan kostnað, sem þar verður. Hinu er ekki að leyna, að það er farið að auglýsa íbúðir í Breiðholti hjá þeim, sem eru að byggja við hliðina á framkvæmdanefndinni, þó að þessi hús séu kannske fokheld eða ekki nema teiknuð. Það er farið að auglýsa hjá sumum, og ég vil segja það, að miðað við það verð, sem þar er gefið upp, er framkvæmdanefndin ákaflega vel samkeppnisfær. En þarna verður að spyrja að leikslokum. Hitt vil ég svo enn undirstrika að vegna þeirrar lögunar, sem þarna er á blokkunum, eru þær ákaflega óhagstæðar fyrir nýja byggingaraðferð. Það var bara ekki um neinar aðrar blokkir að ræða til þess að skila verulegu magni íbúða en þessar, og þess vegna reiknar framkvæmdanefndin með mun betri árangri á því svæði, sem hún fær að skipuleggja sjálf. Það vil ég undirstrika. Þetta eru tilraunabyggingar. En þá vil ég að lokum aðeins koma inn á það, sem hv. 4, þm. Austf. sagði hér, að það hefði ekki verið staðið við það að byggja 250 íbúðir á ári. Ég vil enn á ný undirstrika að ef þarna er um sök að ræða, er sú sök ekki hjá ríkisstj. Það hefur ekki staðið á fjármagni frá ríkisstj. til þessara framkvæmda og ég hef enga ástæðu til þess að ætla að það verði í framtíðinni. Það getur að vísu enginn okkar fullyrt í dag, en ég hef enga áatæðu til að ætla það af fenginni reynslu, þannig að ef um sök væri að ræða væri þessi sök hjá framkvæmdanefndinni, en ekki neinum öðrum. Markið var að byggja 1250 íbúðir á 5 árum eða 250 íbúðir á ári. En ef við segjum nú svo, eins og þessi hv. þm., að þetta séu svik hjá ríkisstj., hún hafi svikið þetta samkomulag við verkalýðshreyfinguna, væri þá ekki miklu eðlilegra að það væri verkalýðshreyfingin sjálf og hennar fulltrúar, er stóðu að þessu samkomulagi, sem kæmu til ríkisstj. og segðu: Herrar mínir. Þið hafið svikið þetta, sem þið lofuðuð okkur. Væri ekki eðlilegt, að það kæmu fulltrúar frá verkalýðshreyfingunni til ríkisstj. og ásökuðu hana um þetta og bæðu um leiðréttingu, en ekki hv. 4. þm. Austf. og 11. þm. Reykv.? En þetta hefur verkalýðshreyfingin ekki gert. Hún á fulltrúa í þessari framkvæmdanefnd, og hún skilur vel rökin fyrir því, að það er ekki hægt að ljúka að fullu 1250 íbúðum fyrir árið 1970.



Herra forseti. Mér þykir það afar einkennileg kenning hjá hv. 3. landsk. þm., að ríkisstj. hafi staðið við alla hluti í sambandi við þann samning, sem hún gerði við verkalýðshreyfinguna 1965.

Ég sagði það ekki. Ég sagði bara ...

Var það aðeins um byggingartímann?

Já, það var hann.

Nei, en það var annað atriði, sem er nátengt því. Það er útvegun á fjármagni til þessara framkvæmda. Það liggur í hlutarins eðli, að þegar ríkisstj. heitir því í samningum við verkalýðshreyfinguna að ráðast í framkvæmdir af þessu tagi, er hún að heita því einnig að útvega það fjármagn, sem til þess þarf. Því miður voru ákveðnar skuldbindingar um það atriði ekki bundnar í samningum, en reynslan sannar það ákaflega ótvírætt, að það er ekki hægt að reiða sig á almennar skuldbindingar hæstv. ríkisstj., nema gengið sé frá öllum framkvæmdaatriðum í samningum. Hæstv. ríkisstj. hefur sem kunnugt er ekki útvegað neitt fé til þessara framkvæmda. Þar hafa komið til lán úr Atvinnuleysistryggingasjóði, en að öðru leyti hefur þessu verkefni verið veit yfir á Byggingarsjóð ríkisins. Og mér er kunnugt um það, að á þessu ári, 1968, hefur stjórn þess sjóðs tekið frá helminginn af tekjum sjóðsins á þessu ári til Breiðholtsframkvæmdanna þannig að aðeins helmingnum af tekjunum verður varið til hinna venjulegu og lögbundnu athafna þessa sjóðs. Og þetta eru ákaflega alvarleg tíðindi fyrir þúsundir fjölskyldna í landinu. Ég efast um, að þær tölur, sem hæstv. félmrh. birti hér í upphafi um fjölda óafgreiddra umsókna, séu fyllilega í samræmi við veruleikann. Ég kynnti mér þessi mál nokkuð skömmu fyrir jól og fékk þá vitneskju hjá mönnum, sem gjörla mega vita, að óafgreiddar umsóknir væru nánast 2000 talsins. Mér virtust þær tölur, sem hæstv. ráðh. var hér með, aðeins vera um nýjar umsóknir, ekki um framhaldsumsóknir, og þar getur náttúrlega skeikað ákaflega miklu, Og mér virðist eftir þeim fregnum, sem ég fékk, að það væri hreinlega ófyrirsjáanlegt, hvenær hægt væri að afgreiða þær umsóknir, sem sendar höfðu verið í fullu samræmi við lög og skuldbindingar sjóðsins. Mér þykir það ákaflega ískyggilegt, að hæstv. ráðh. skuli tala af svona miklu jafnaðargeði um vandamálin í byggingarmálum, einmitt vegna þess, að nú er nýbúið að framkvæma mjög stórfellda gengislækkun, og það er fyrir því löng reynsla, hver áhrif gengislækkanir hafa á byggingarframkvæmdir. 1960 og 1961 fækkaði íbúðarhúsabyggingum hér í Reykjavík um næstum því helming, og það er mikil hætta á því, að hlíðstæð þróun verði núna, ef hæstv. ríkisstj. gerir sér ekki grein fyrir því, að hún verður að afla mjög aukinna fjármuna til þessara framkvæmda. Og þar er raunar ekki aðeins um að ræða ástandið í byggingarmálum. Við vitum það allir, að nú er mjög alvarlegt ástand í atvinnumálum einnig. Vinna við húsbyggingar hefur verið mjög veigamikill þáttur í atvinnu hér í höfuðborginni. Nú eru skráðir atvinnuleysingjar hér á 6. hundrað, og skráðir atvinnuleysingjar um allt land eru komnir á 2. þús. Hæstv. ríkisstj. hefur sagt, að hún hafi fullan hug á því að leysa þessi vandkvæði, en ég er hræddur um að hún geri það ekki, nema hún hugi m.a. að vandamálum þeim, sem tengd eru íbúðarhúsabyggingum. Þess vegna urðu mér svör ráðh. næsta mikil vonbrigði. Ég þykist hafa ástæðu til að ætla að hann hafi persónulega fullan hug á því að láta gott af sér leiða í þessum málum, en ég gat ekki heyrt þess nokkur merki í ræðu hans, að hann hefði verið með nokkra kröfugerð umfram það, sem samkomulag hefði fengizt um innan ríkisstj.

Félmrh. (Eggert G. Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja mikið þessar umr., sem þegar eru orðnar alllangar, en kemst þó ekki hjá því að víkja örlítið að örfáum atriðum í umr., sem þegar hafa átt sér stað, frá því að ég talaði hér síðast. Ég vil í upphafi taka það skýrt fram í sambandi við hálfgerðar aðdróttanir hv. 6. þm. Reykv. um, að ég hafi ekki farið hér með réttar tölur, að þessar tölur eru fengnar hjá skrifstofu húsnæðismálastjórnar og voru fyrir þá lesnar aftur, eftir að vélrituð höfðu verið þau svör, sem ég las áðan hér upp, án þess að nokkrar aths. kæmu frá þeim. Varðandi það, að ekki hafi verið staðið við hraðann í byggingarframkvæmdunum í Breiðholti, þarf ég heldur ekki að eyða orðum að þar hefur hv. 3. landsk. þm. gert þeim hlutum skil þvert ofan í fullyrðingar annarra ræðumanna um, að ríkisstj. hefði látið standa á fé. Það væru m.ö.o. svik af hendi ríkisstj. Það er eigi að síður staðreynd, að ríkisstj. hefur staðið við allar sínar skuldbindingar í sambandi við þessar framkvæmdir. Varðandi svikin, sem hv. 4. þm. Austf. talaði um í sambandi við aukna lánsfjárútvegun, vil ég í fyrsta lagi minna á það, að hér var í upphafi ekki um að ræða eiginlega samninga varðandi húsnæðismálin milli verkalýðshreyfingarinnar og ríkisstj. Ég hafði þá ekki tekið við þessu núv. starfi mínu, en ég átti hins vegar þátt í þeim viðræðum, sem um þetta fóru fram, og fyrirkomulagið, sem á þessu var haft, var einhliða yfirlýsing ríkisstj., sem verkalýðshreyfingin hins vegar lýsti yfir, að hún mæti nokkurs og mikils í þeim kjarasamningum, sem hún stóð í. Þannig bar þetta að. Þetta er e.t.v. meira formsatriði, en það er rétt, að þetta komi fram, því að menn tala yfirleitt alltaf um þetta sem samningagerð, og mig minnir meira að segja, að það hafi verið ósk verkalýðshreyfingarinnar sjálfrar, að þessi þáttur yrði á hafður. Aðalverkefnið í þessum viðræðum var hins vegar það, hvernig tryggja mætti ákveðna lágmarkstölu almennra lána, þó að út í slíkar framkvæmdir yrði langt, eins og nú er orðin staðreynd með Breiðholtsframkvæmdunum. Og það var okkar allra mat í þessum viðræðum, að það yrði að tryggja a.m.k. 750 full lán á ári með ákveðinni stigahækkun eftir vísitölu, sem fylgdi verðlagi, en hún var þá einnig sett í lög að loknu þessu samkomulagi, og það fé, sem þar yrði umfram, yrði hins vegar notað í hinar almennu framkvæmdir. Það var sett sem skilyrði af hálfu þeirra fulltrúa verka lýðshreyfingarinnar, sem utan af landsbyggðinni voru, að þetta yrði ekki einskorðað við Reykjavík, heldur yrði opið fyrir framhaldandi framkvæmdir strax eftir að einhver reynsla væri fengin í Reykjavík. Og þetta var enn fremur sett inn í l. Það eina í þessum áætlunum öllum, sem gerðar voru á árunum 1964 og 1965, sem hefur brugðizt, er þátttaka lífeyrissjóðanna í hinum almennu lánveitingum. Við gerðum þar ráð fyrir, að lífeyrissjóðirnir tækju að sér ákveðinn dánafjölda á ári með því að mynda sjálfir sitt eigið sameiginlega kerfi. En þeir vildu ekki sætta sig við það og vildu reka áfram starfsemi sína hver í sínu lagi og án þess að bindast neinni sérstakri einni lánastofnun, hvorki húsnæðismálastofnun eða annarri stofnun, jafnvel þótt þeir ættu að mynda hana sjálfir. Þetta er eina atriðið, sem hefur brugðizt í þessum áætlunum. Við aðra hluta hefur verið staðið. Ég skal hins vegar fúslega taka undir þær frómu óskir, sem fram hafa komið í þessum umræðum, að ég vildi og á þá ósk heitasta í þessum efnum, að hægt væri að ná því marki aftur að eyða þeim biðröðum, sem skapazt hafa á hinum almenna lánamarkaði húsnæðismálastjórnar, og ég þakka það traust, sem hv. 4, þm. Austf. lýsti yfir í minn garð um þá hluti, og ég efast ekki um, að ég fái liðveizlu hans í þeim efnum. En það er auðvitað það æskilegasta ástand, sem getur ríkt í þeim efnum, að hægt sé að fullnægja öllum. Þó að hv. þm. Ingvar Gíslason kunni því illa, að gerður sé samanburður á milli ára í starfsemi húsnæðismálastofnunarinnar, eins og gert er yfirleitt um alla starfsemi í landinu, verða staðreyndir í þessum efnum að tala. Það er staðreynd, að margir þeirra manna, sem í dag tala hæst um hennar vanda þögðu þunnu hljóði, þegar þessi vandi var miklu meiri. Það er talað um það hér af miklum meðaumkunarhita að óvissan sé það allra versta í þessum efnum. Þetta er alveg hárrétt. Óvissan er það allra versta í þessum efnum. En ég spyr: Hefur þessi óvissa aukizt á síðari starfsárum húsnæðismálastjórnar frá því, sem hún var áður? Vitanlega dettur engum hv. þm. í hug að halda því fram. Úr þessari óvissu hefur dregið. Hún hefur ekki aukizt. Ég skal að öðru leyti ekki eltast við einstök atriði. Það er óheppilegt að ræða jafnviðamikið mál og hér er um að ræða í fsp.-tíma en til þess gefast e.t.v. tækifæri síðar að ræða það í einstökum atriðum.



Herra forseti. Það var aðeins til að undirstrika þessi meginatriði, sem eru að skýrast í umr., sem eru mjög þýðingarmiklar, og sérstaklega þetta, að peningar hafa verið teknir í Breiðholtsáætlunina að mestu leyti af lánasjóðum íbúðalánakerfisins. í stað þess, að því var yfir lýst, að það fé ætti að koma aukalega. Hv. þm., formaður n.,sem fjallar um framkvæmdina, sagði hér áðan, að það hefði ekki staðið á peningum frá ríkisstj. í sambandi við framkvæmdir í Breiðholtinu. Þetta getum við skilið, þegar þess er gætt, að nefndinni hefur verið vísað í íbúðalánasjóðinn, að taka fé þaðan og aðrir þá fengið þeim mun minna. Nú skilst mér vera svo komið, eftir því sem upplýst var áðan af hv. þm. Magnúsi Kjartanssyni, að helmingurinn af öllum tekjum íbúðalánasjóðsins á þessu ári sé tekinn frá vegna Breiðholtsframkvæmdanna. Þetta eru ekki smávægilegar upplýsingar, og þessu var ekki mótmælt af hæstv. ráðh., sem talaði þó hér á eftir, og sýnir þetta hversu alvarlega komið er. Þetta mega nánast klækir kallast, þegar þess er gætt, hvað uppi var haft, þegar lagt var inn á þá braut að byggja í Breiðholtinu samkvæmt hinni nýju áætlun, sem út af fyrir sig var mjög lofsverð framkvæmd og allir fögnuðu í þeirri von, að þar væri um viðbótarátak að ræða í húsnæðismálum. Ég minntist dálítið á það áðan, að það væri annað hljóð nú í strokknum en var í fyrravetur. Mér finnst vera skynsamlegt að rifja það upp og engin ástæða til þess að láta það gleymast, því að þá var það básúnað mjög, að íbúðalánakerfið væri orðið nánast vélvirkt og væri í fyrsta skipti hægt að sinna öllum umsóknum, sem fyrir lægju. En nú er ástandið eftir örstuttan tíma orðið svona að þeir, sem sóttu fyrir 15. marz í fyrra, geta í fyrsta lagi búizt við að fá eitthvað út á umsóknirnar í sept. í haust, en aðrir enn síðar, að því er manni skilst. Þetta minnir mig líka á, til þess að menn fái nokkra mynd af því, hvernig hæstv. ríkisstj, hefur unnið í þessum málum, að ég á nú sæti í stjórn byggingarsjóðs verkamanna, og þar er hæstv. ráðh. félagsmála formaður. Þar var nokkuð svipaður háttur á hafður. Rétt fyrir kosningarnar var sett út allmikið af loforðum um lán úr byggingarsjóði verkamanna, þannig að flest byggðarlög fengju einhver lánsfyrirheit. En yfirleitt hefur ekki verið hægt að standa við neitt af því, sem þá var lofað, allt gersamlega í molum og ekki staðizt þær áætlanir, sem þá voru gerðar. Þetta eru sorglega ófullnægjandi vinnubrögð og satt að segja mjög ámælisverð og sama eðlis og það, sem gert var í sambandi við íbúðalánakerfið. Það er þetta að sýnast á réttum tíma en bregðast síðan, þegar kemur til framkvæmdanna og menn eru búnir að fá umboðið, sem þeir sækjast eftir. Þetta á ekki að vera siðaðra manna háttur, sannast að segja, og er auðvitað stórkostlega ámælisvert. Og þetta á ekki að þegja um, heldur ræða um, segja frá þessu, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, þeim sem hlut eiga að máli. Ég hygg, að það hafi miklu meiri þýðingu að ræða um þetta og upplýsa þetta en að ræða um hitt, hvað gerðist fyrir 12 árum eða svo í þessu sambandi, enda er það ekkert sambærilegt, því að þá var verið að byrja á því að fitja upp íbúðalánakerfið, og er ekki von á því, að það sé á nokkurn hátt hægt að bera það saman við það, sem ætti að vera ég segi ætti að vera nú eftir 11 ára uppbyggingu. Því miður er kerfið nú eins og stendur sprungið, og það er ekki hægt að koma því saman aftur með öðru en því að ganga í að útvega stóraukið fjármagn inn í kerfið og m.a. skila því fjármagni aftur inn i það, sem tekið hefur verið óleyfilega í byggingaráætlunina.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða um samkomulagið milli ríkisstj. og verkalýðsfélaganna og hvort það samkomulag hafi verið haldið eða ekki, heldur um íslenzka löggjöf og framkvæmd hennar, að svo miklu leyti sem það er hægt á örfáum mínútum. Í gildi eru l. um íbúðalán og um öflun fjármagns til íbúðalána og sú löggjöf á að vera fyrir alla landsmenn. Í 7. gr. reglugerðar frá 21. sept. 1965 segir svo um það, hvernig þessu fé skuli úthlutað, að því skuli úthlutað til íbúðalána milli hinna ýmsu kaupstaða, kauptúna og annarra þeirra staða, þar sem íbúðarhús eru byggð á útmældum lóðum, að einum þriðja í hlutfalli við íbúatölu hlutaðeigandi staðar og tveim þriðju hlutum eftir tölu fullgildra lánsumsókna byggðarlagsins. Að sjálfsögðu gera menn ráð fyrir því um land allt, að fjármagni íbúðalánasjóðs sé úthlutað eftir þessum reglum, þar sem þær hafa verið gerðar kunnar. Nú kemur það hins vegar fram í þessum umræðum, að það hefur verið hafður sá háttur á, að það er stofnað til mikilla framkvæmda, byggingar tólf til þrettán hundruð íbúða að því er sagt er, á einum stað í landinu og til þessarar framkvæmdar, sem að vísu er ekki nema að nokkru leyti hafin, þá er búið að taka, ef ég skil rétt það, sem hæstv. ráðh. sagði, 100 millj. kr. úr íbúðalánasjóði, þessum sameiginlega lánasjóði alls landsins. Ég vil aðeins beina því til hæstv. ráðh., hvort honum finnist þetta ekki dálítið vafasamt réttlæti, sem hann með þessum hætti stendur fyrir að framkvæma, vitandi eða óafvitandi, viljandi eða óviljandi, að taka af þessu sameiginlega fé slíkar upphæðir til framkvæmda á einum stað og láta það koma niður á öðrum, þannig að þeir fái ekki lán eða fái þeim mun lægri lán. Ég veit ekki og hef ekki séð neitt yfirlit um það, hvernig ástatt er um framkvæmd þessarar greinar reglugerðarinnar í landinu í heild. En mér er kunnugt um það á einstökum stöðum, að þar hefur ríkt mjög mikil óánægja út af lánaúthlutuninni og því hefur verið haldið fram, að þeir staðir, sem þar er um að ræða, væru stórlega afskiptir. Nú vil ég ekki fullyrða um það, en vera má, að það stafi af því, að menn telji, að þessi mikla framkvæmd, Breiðholtsáætlunin, komi fram sem mismunun á milli staða, enda virðist svo vera. Nú ætla ég ekki að hafa um þetta fleiri orð, heldur aðeins vekja athygli á þessu einkennilega ástandi, sem er á úthlutun húsnæðislánafjárins, sem af þessu hefur skapazt, og ég ætla að láta það alveg ósagt, hverjir eiga sök á því, að þetta ástand hefur skapazt. Þetta er ekkert réttlæti. En af því að hæstv. ráðh. var að segja það áðan, að honum væri ljúft að veita meiri upplýsingar en beðið hefði verið um í fsp., sem fyrir liggur, þá hefði ég viljað mælast til þess við hann, að hann léti þinginu í té annaðhvort núna eða síðar yfirlit um úthlutun húsnæðislánafjármagnsins, t.d. á árunum 1966 og 1967, eftir stöðum, þannig að það komi fram, hvernig framkvæmd hafi verið ákvæði 7. gr. reglugerðarinnar frá 21. sept. 1965. Og vil ég svo bara enn einu sinni vekja athygli á þessu ástandi, sem þarna hefur skapazt og nokkuð hefur verið lýst í umræðunum og sem ég held, að menn ættu að geta orðið sammála um, hvað sem öðru líður, að ekki sé rétt eða eðlileg framkvæmd þeirrar löggjafar fyrir landið allt, sem sett hefur verið, og ekki heldur þeirrar reglugerðar, sem í gildi er í sambandi við þá löggjöf.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þessar umr. almennt, en aðeins víkja að einu atriði. sem kom fram hjá hæstv. félmrh. Félmrh. hélt því fram, að aðstaða manna til að koma sér upp íbúðum, eignast sitt eigið húsnæði, hefði verið miklu lakari á vinstristjórnartímunum en hún væri nú. Það er náttúrlega að ýmsu leyti erfitt að gera samanburð á þessu. En þó hygg ég, að með einu móti megi gera það nokkuð örugglega, og það er að bera saman tölu fulllokinna íbúða á hvoru tímabilinu um sig. Og svo vill til, að hér í tölfræðihandbókinni, sem þm. fengu fyrir nokkru síðan, eru upplýsingar um þetta hvað snertir kjördæmi okkar hæstv. ráðh., Reykjavík. Þar segir, að á árinu 1957 hafi tala fulllokinna íbúða í Reykjavík verð 935 og árið 1958 865, eða á þeim tveimur árum, sem vinstri stjórnin fór með völd, hafi til jafnaðar verið fulllokið 900 íbúðum í Reykjavík. En hvernig hefur ástandið verið síðan? Hefur þessi tala ekki stórkostlega hækkað, vegna þess að nú sé miklu betur búið að húsbyggjendum heldur en áður var? Ja, hvað segir tölfræðihandbókin um það? Þær tölur, sem eru í henni um þetta atriði, hljóða á þessa leið: Árið 1960, þá nam tala fulllokinna íbúða í Reykjavík 642, árið 1961 541, árið 1962 598, árið 1963 665 og árið 1964 574. Lengra ná þessar tölur ekki, og mér sýnist af þessu, að á þessum 5 viðreisnarárum hafi tala fullokinna íbúða í Reykjavík verið kringum rúmlega 600 á ári eða um 300 færri árlega en var á vinstristjórnarárunum. Ég hygg, að þessi tala sé alveg glöggur mælikvarði á það, á hvorum tímunum hafi verið auðveldara að koma upp íbúðum hér í Reykjavik. Það má vel vera, að lán húsnæðismálastjórnar hafi verið eitthvað hærri á síðara tímabilinu en á hinu fyrra. En það er ekki eingildur mælikvarði í þessum efnum. Það verður einnig að taka það til greina, hvaða möguleika menn hafa til að afla sér lánsfjár utan við húsnæðislánakerfið. Og það er bersýnilegt á þessum tölum, að það hefur verið miklu betra á fyrra tímabilinu en á því síðara. Til. þess liggur alveg augljós ástæða, því að síðan núv. ríkisstj. kom til valda, hafa helgreipar Seðlabankans meira og minna tekin sparifé úr lánastofnunum og bundið það á fastan reikning. Áður fyrr gátu sparisjóðir og viðskiptabankar og ýmsar stofnanir aðrar greitt fyrir mönnum til að koma upp sínu eigin húsnæði. Síðan þessar reglur Seðlabankans komu til sögunnar, þá má heita að þetta sé sama og útilokað, og það er þetta, sem gerir gæfumuninn í þessum efnum. Ég fullyrði þess vegna alveg hiklaust og byggi það á þessum tölum, sem ég hef lesið upp úr tölfræðihandbókinni, að það hafi verið miklu auðveldara fyrir menn að koma sér upp sínu eigin húsnæði á fyrra tímabilinu heldur en nú er.



Herra forseti. Ég held, að þessi fsp. okkar þremenninganna hafi verið gagnleg og þær umr., sem fram hafa farið, nauðsynlegar og skýrt nokkuð málið. Hæstv. ráðh. virtist kunna því illa, hvað ég lagði mikla áherzlu á það, að þunglega horfði um þessi mál, í þeim fáu orðum, sem ég sagði hérna áðan. Hann vildi bera saman við fyrri tíma, meðan húsnæðislánakerfið var enn í mótun. Það er að sjálfsögðu engin ástæða til þess að skorast undan slíkum samanburði, enda sé þá tekið tillit til aðstæðna. Framsóknarmenn þurfa ekki neitt að hika við það, en það er bara enginn tími til þess að fara í slíkan samanburð í fyrirspurnatíma. Það er orðin nokkuð glögg mynd og þó í fáum dráttum af ástandi þessara mála, sem hér hefur komið fram nú. Það var strax upplýst í fyrstu ræðu ráðh., hve gífurleg bið það er, sem blasir við þeim, sem nú eru að byggja. Þeir, sem höfðu allt tilbúið til lántöku á s.l. sumri miðju, þeir hafa von um byrjunarlán í sept. á þessu ári. Hæstv. ráðh. sagði, að það þyrfti að bíða í mörgum lánakerfum. Það þykir nú ekki allt í sóma hjá okkur í lánamálum landbúnaðarins. En svona afgreiðslu þekkjum við varla í því kerfi, Og svo sagði hæstv. ráðh.. að þeir, sem ekki hefðu sótt um fyrr en eftir 15. marz s.l., um þeirra mál væri ekkert að segja! Það hefur líka komið hér fram, svo ekki verður um villzt, að Breiðholtsframkvæmdirnar, sem auðvitað eru mjög gagnlegar á sínum stað, að þær hafa orðið baggi á hinu almenna íbúðalánakerfi, gagnstætt því, sem þær áttu að vera samkv. júní-samkomulaginu. Og þetta er vegna þess, að það hefur ekki verið staðið við fjárútveganir annars staðar frá. Og það leikur sterkur grunur á því, að einnig í sambandi við Breiðholtsmálið alveg sérstaklega og úthlutun til einstakra bygginga þar, hafi lög verið brotin, þannig að það hafi verið lánað út á íbúðir þar fyrr en þær voru lánshæfar skv. ákvæðum l. Það leikur sterkur grunur á þessu. Það hefur verið upplýst hér, að það hefur ekki verið staðið við júní-samkomulagið í ýmsum greinum, m.a. um byggingu ákveðins fjölda sérstakra íbúða sem þá var samið um. Og það er vitanlega brot á júní-samkomulaginu að láta vísitölubindingu húsnæðislána haldast, eftir að allur grundvöllur er undan því atriði fallinn, eins og allir sjá, að nú er orðið. Ætti ekki að þurfa miklar vangaveltur til þess að komast að niðurstöðu um að afnema það ákvæði, eins og málum er nú komið. Mér skildist á hæstv. ráðh. áðan, að óvissan færi sífellt minnkandi hjá húsbyggjendum, að hún hafi aldrei verið minni en í dag. Þetta er hraustlega mælt. Ég vil aftur á móti undirstrika það gagnstæða. Óvissan í þessum málum nú er alveg geigvænleg. Og það hefur ekkert komið fram í þessum umr., engar minnstu upplýsingar um það, að ríkisstj. hafi ný áform á prjónunum um auknar fjárútveganir. Það er þó vissulega tvöföld ástæða til slíkra aðgerða nú, eftir að gengið hefur verið lækkað. Annars vegar sú, að þá hækkar byggingarkostnaður stórkostlega og hagur húsbyggjenda þrengist af þeim sökum. Hin er sú, að atvinnuleysi hefur þegar gert vart við sig, og af þeirri ástæðu væri einnig mikil ástæða til þess að vinna að nýrri og aukinni fjáröflun í íbúðalánakerfið, til þess að koma í veg fyrir stórfelldan samdrátt í byggingariðnaði. Svo er það auðvitað almennt talað brýn nauðsyn að halda íbúðalánakerfinu gangandi, að reka þá lánastarfsemi á eðlilegan hátt, en því fer fjarri, að það sé gert nú.

Félmrh. (Eggert G. Þorsteinsson) : Herra forseti. Hv. 1. þm. Austf, sagði hér áðan: Því var yfir lýst, að þessir peningar, þ.e.a.s. það, sem þyrfti að nota til byggingarframkvæmdaáætlunarinnar, ættu að koma annars staðar frá. Ég vil gjarnan óska eftir því varðandi framhaldsumr. um málið, að hv. þm. finni orðum sínum stað og skýri frá því, hvar þessi yfirlýsing er niður komin og hver hafi gefið hana. Það er mjög æskilegt upp á framhaldsumr. um málið. Varðandi það atriði, að þessar byggingarframkvæmdir í Breiðholti hafi leitt til þess, að menn fengju lægri lán, eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. sagði, þá er það algjör misskilningur. Lánaupphæðin er bundin í l. og bundin ákveðin árleg hækkun samkv. ákveðinni viðmiðun. Ég geri hins vegar ráð fyrir því, vil leggja þetta þannig út, að færri almenn lán hafi verið veitt, það sé hugmynd þm. Ég vil enn fremur undirstrika það, sem ég sagði áður og kom fram í ræðu hans, að ég er reiðubúinn til að gefa allar frekari upplýsingar um, hvernig hinar almennu lánveitingar hafa átt sér stað, eftir öllum möguleikum og nota alla möguleika sem í því efni gefast, til að láta allan þingheim vita það sanna og rétta í þeim málum, eins og ég tel mig hafa gert í þeim svörum, sem ég gaf upphaflega í þessum umr. við fyrirspurnum hv. fyrirspyrjenda. Þær eru frá hlutaðeigandi aðildum komnar, en ekki tilbúnar af mér. Varðandi skiptinguna á milli byggðarlaga, sem hv. þm. minnti á, þá reyndi um skeið ekki á það, að til þess þyrfti að koma, meðan hægt var í þrennum lánveitingum að fullnægja öllum fyrirliggjandi lánsumsóknum. Og um þá skiptingu gilda ákveðnar reglur, og efa ég það ekki, að sú stjórn, sem skipuð er fulltrúum allra flokka húsnæðismálastjórn, sjái um löglega framkvæmd þessara hluta, Ég hef enga ástæðu til þess. Ég bekki þá menn alla sem þar starfa, að samvizkusemi um það að fylgja lögum og reglum í þessu efni, og ég vil ekki láta því ómótmælt, að þeir brjóti þær reglur, sem þar eru fyrir þá lagðar. Varðandi fullyrðingar hv. 4, þm. Reykv. um það, að hagstofutölurnar sýndu, að byggingar eða íbúðaframkvæmdir í Reykjavík væru minni nú í tíð hæstv. núv. ríkisstj. en í tíð hæstv. vinstri stjórnar, þá segja þær tölur ekkert um það, hvort lán húsnæðismálastjórnar í þeim heildartölum, sem þar eru, hafi verið fleiri eða færri á þessum árum. Það er algjör blekking að halda því fram, að þátttaka húsnæðismálastjórnar hafi verið minni samkv. þessum tölum en á árunum á undan. Það er vísvitandi verið að blekkja menn með slíkum fullyrðingum. Húsnæðismálastjórn eða ríkisstj. á hverjum tíma verður hins vegar ekki sökuð um það, hvort aðrar lánastofnanir, sem ekki heyra undir hennar stjórn, hvort geta þeirra til íbúðabyggingalána eða eins og annars sé minni á þessum tíma eða öðrum. Ég tel, eins og ég sagði áðan, að þessar umr. hafi verið mjög gagnlegar, og ég tek undir það með fyrirspyrjendum, að það hafi verið þörf á því að hreyfa þessum málum hér, og e.t.v. gefst síðar betri aðstaða til að ræða þessi mjög svo umfangsmiklu mál en gert er í fyrirspurnatíma á Alþ., þó að við höfum nú notað nánast allan fundartímann.