Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv. um breyt. á almennum hegningarl., sem hér er lagt fyrir hv. Ed. á þskj. 553, er annað tveggja frv., sem flutt eru í tengslum við frv. til l. um ávana- og fíkniefni, sem lagt hefur verið fyrir hv. Ed. og er hér einnig á dagskrá í dag og kemur til umr. hér á eftir. Þessi þrjú frv.eru niðurstaða endurskoðunar á löggjöf varðandi meðferð ávana- og fíkniefna, og hefur endurskoðun þessi verið unnin sameiginlega á vegum dóms- og kirkjumrn. og heilbr.- og trmrn. Í frv. þessu er lagt til. að meiri háttar brot á ákvæðum laga um ávana- og fíkniefni verði færð undir almenn hegningarlög, og jafnframt verði hámarksrefsing við slíkum brotum hækkuð úr 6 ára fangelsi í 10 ára fangelsi. Um slík brot gildir nú ákvæði 6. gr. l. um tilbúning og verslun með ópíum o.fl., nr. 77 1970, en sú gr. var tekin upp með lagabreytingu, sem gerð var árið 1970. Hér er því um tvíþætta breyt. að ræða. Hámarksviðurlögin eru þyngd og brotin færð undir almenn hegningarlög í stað þess að vera sérrefsilagaákvæði. Skilgreining á brotum, sem falla undir ákvæði þessa frv., er í meginatriðum sú sama og nú er notuð um stórfellt brot í 6. gr. l. um tilbúning á verslun með ópfum o.fl. Í þessu frv. er svo bætt við nýjum brotaþætti, sem varðað getur hámarksrefsingu, og það er ef um er að ræða afhendingu andstæða ákvæðum laga um ávana- og fíkniefni, sem fram fer á sérstaklega saknæman hátt, annan en þann að láta mörgum mönnum í té ávana- og fíkniefni eða afhenda þau gegn verulegu gjaldi. Með þessu hugtaki er ákæruvaldi og dómstólum veitt færi á að heimfæra ýmis tilvik undir ákvæði þessa frv. eða laga, ef telja má þau sérstaklega saknæm, svo sem ef mjög hættulegt efni er afhent gegn vægu gjaldi. Lagt er til, að þessari nýju hegningarlagagrein, sem frv. þetta fjallar um, verði skipað í XVIII. kafla almennra hegningarl., sem ber fyrirsögnina: „Brot, sem hafa í för með sér almenna hættu: Telja verður, að viðtæk dreifing eða sala ávana- og fíkniefna hafi í sér fólgna hættu fyrir velferð þjóðfélagsins á svipaðan hátt og ýmisleg tilvik, sem talin eru í öðrum gr. þessa kafla, er hækkun refsihámarksins í 10 ára fangelsi er beint að fordæmi Norðmanna og Svía, sem þegar hafa lögfest þetta refsihámark við slíkum brotum, og fyrir danska þjóðþinginu liggur nú frv., sem fjallar um hækkun refsinga við þessum brotum úr 6 ára í 10 ára fangelsi. Rétt þykir að gera till. um, að refsihámark íslenskra laga verði samræmt ákvæðum laga annarra Norðurlandaþjóða, þegar gerð er endurskoðun á lagaákvæðum á þessu sviði, enda þótt vandamál vegna dreifingar ávana- og fíkniefna hér á landi séu, sem betur fer, vil ég vona, vart komin á það stig, að þörf sé að beita hámarksrefsingu þeirri, sem í þessu frv. felst. Reynsla annarra þjóða bendir til þess, að rétt sé að lögfesta þegar svo þung viðurlög við meiri háttar brotum í ávana- og fíknilöggjöfinni. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að óska eftir því, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. um breyt. á l. nr. 42 frá 13. apríl 1973, um sérstakan dómara við rannsóknadeild í ávana- og fíkniefnamálum, sem hér er lagt fyrir hv. Ed. á þskj. 554, er annað tveggja frv., sem flutt eru í tengslum við frv. til l. um ávana- og fíkniefni, sem hér kemur til umr. á eftir. Ég hef þegar gert grein fyrir frv. um breyt. á almennum hegningarl., en þetta frv. er fyrst og fremst flutt í því skyni að taka af tvímæli um, að brot gegn þeirri hegningarlagagrein, sem fyrrgreint frv. um breyt. á almennum hegningarl. fjallar um svo og brot á ákvæðum frv. um ávana- og fíkniefni falli undir verksvið dómarans og rannsóknadeildarinnar í ávana- og fíkniefnamálum. Frv. þetta er því án sjálfstæðra efnisatriða að öðru leyti en því, að í 2. gr. þess er lagt til, að tekið verði upp heitið sakadómur í stað dómur í heiti dóms þess, sem lög nr. 52 1973 fjalla um. Frv. þetta er því algerlega háð framangreindum frv. um breyt. á almennum hegningarl. og frv. um ávana- og fíkniefni, sem segja má, eins og ég þegar hef sagt, að sé grundvöllurinn undir þessum frv. tveimur, sem ég hér hef mælt fyrir. Ég óska þess svo, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Eins og hæstv. dómsmrh. tók fram áðan, eru þessi þrjú frv. nátengd. Það frv. sem hér liggur fyrir, miðar að endurskoðun á l. nr. 77 1970, um tilbúning og verslun með ópíum o. fl., en þau lög eru að stofni til frá 1923 með nokkrum breytingum, sem gerðar voru með l. nr. 43 1948 og nr. 25 1970. Þetta frv. hefur verið samið í náinni samvinnu við dóms- og kirkjumrn. og hegningarlaganefnd, og er tengt þeim frv., sem rætt var um hér áðan. Hegningarlagan. hefur átt mjög drjúgan þátt í samningu þessa frv. einnig, enda ríður mjög á, að löggjöf sem þessi sé sérstaklega úr garði gerð með það í huga, hvernig túlkun dómsstóla kunni að verða við meðferð dómsmála við brot á slíkri löggjöf. Það er kunnara en frá þurfi að segja í löngu máli, að mjög hefur reynt á löggjöf og aðrar aðgerðir þjóða um allan heim, einkum hin síðari ár, í sambandi við ávana- og fíkniefnamál. Þetta hefur einnig haft í för með sér víðtækar sameiginlegar aðgerðir þjóða í viðleitni til varnar gegn þeim vágesti, sem ávana- og fíkniefni eru. Árið 1961 var undirritaður alþjóðasamningurinn „Single convention on Narcotic Drugs“. Sameinuðu þjóðirnar áttu frumkvæði að þeirri samningsgerð, og eru nú flestar þjóðir samtakanna eða 93, aðilar að þessum samningi. Eftir því sem leið á 7. áratuginn var almennt talið af þeim, sem til þekktu, að samningurinn 1961 væri ekki nógu víðtækur með tilliti til þeirra efna, sem skráð eru í honum. Varð því úr, að gerður var í Vínarborg 1971 nýr samningur, „Convention on Psychotropic Substanees“, sem að formi til er mjög hliðstæður samningnum frá 1961, er tekur til ýmissa ofskynjunarefna, sem komin voru í sviðsljósið, svo sem LSD, örvandi efna, t.d. amfetamíns, og ýmissa svefnlyfja og róandi lyfja. Um s.l. áramót höfðu 15 þjóðir staðfest þennan samning. Með frv. þessu er samkv. I. málsgr. 1. gr. gert ráð fyrir því, að ríkisstj. verði heimilt fyrir Íslands hönd, að gerast aðili að slíkum alþjóðasamningum. Það skal þó tekið fram af þessu tilefni, að af hálfu framkvæmdavaldsins hefur að undanförnu verið fylgt þeirri meginstefnu, sem áðurgreindir alþjóðasamningar marka, og nauðsynlegar skýrslur hafa verið gerðar samkv. beiðni fjárhags- og félagsmálaráðs Sameinuðu þjóðanna. Af þessum sökum mun væntanleg aðild að alþjóðasamningum um ávana- og fíkniefni ekki hafa í för með sér teljandi byrjunarörðugleika í framkvæmd. Þegar rætt er hér um ávana- og fíkniefni, er rétt að hafa í huga, að hugtakið nær jafnframt til lyfja, sem vissulega hafa mikilvægt notagildi, ef rétt meðferð er höfð. Nákvæmt eftirlit þarf með slíkum lyfjum engu síður en öðrum ávana- og fíkniefnum. Í þessu sambandi reynir á lyfsölulög, nr. 30 frá 1963. Samkvæmt heimild í þeim hafa verið sett reglugerðarákvæði um ávísanir ávana- og fíkniefna, sem ganga í sumu lengra en alþjóðasamningar bjóða, enda ber einnig að líta svo á, að ákvæði samninganna feli í sér þær lágmarksaðgerðir, sem aðilar skuldbinda sig til að framkvæma. Með þessu frv. er ráðh. heimilað að ákveða með reglugerð um flokkun ávana- og fíkniefna. Í þessu sambandi er þó einkum vísað til efna, sem greind eru í alþjóðasamningum. Þeir aðilar, sem að samningu þessa frv. hafa unnið, þ.e.a.s. hegningarlaganefnd, fulltrúar dóms- og kirkjumrn. og heilbr. og trmrn., eru þó sammála um að tilgreina sérstaklega í þessu frv. efni, sem mikil hætta stafar af samkv. ákvæðum alþjóðasamninga. Eru þau efni talin upp í 6. gr. frv., þannig yrðu þessi efni bönnuð með l. og heimild ráðh. til flokkunar ávana- og fíkniefna að því leyti takmörkuð. Refsiákvæði í 5. gr. þessa frv. eru almenns eðlis, en hins vegar er gert ráð fyrir, að stórfelld brot eigi undir almenn hegningarlög að sækja, sbr. áðurgreint frv. til breyt. á þeim l., sem lagt er fram samhliða þessu frv. Ég held, að það sé ekki ástæða til, að ég skýri gr. frv. hverja fyrir sig. Það fylgir frv. ítarleg og skýr grg., bæði almenn og skýringar við einstakar gr. En ég vil leyfa mér að vænta þess, að hv. Alþ. sjái sér fært að afgreiða þetta mál, þannig að það geti orðið að l. á þessu þingi. Ég hygg, að það sé rétt, að þessi frv. fylgist að við í athugun í n., og teldi því eðlilegt, að einnig þessu frv. yrði vísað til hv. allshn. Ég geri það að till. minni, herra forseti, um leið og ég legg til. að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr.

Heilbr: og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Þetta frv. er komið til Ed., eftir að Nd. hafði fjallað um það og afgreitt það frá sér. Frv. var upphaflega undirbúið af samstarfsnefnd heilbrrn., Tannlæknafélags Íslands og tannlæknadeildar Háskóla Íslands, sem heilbrrh. setti á stofn 25. maí 1972 undir forustu fulltrúa rn., en n. var falið að endurskoða gildandi lög og reglur um tannlækningar og þær stéttir, sem starfa saman á þessu sviði, fyrst og fremst tannlækna og tannsmíði. Tannlæknafélagið hafði óskað eftir því, að slík n. yrði skipuð, því að gildandi lög voru talin löngu orðin úrelt fyrir efnis sakir, enda voru þau að stofni til frá 1929. Var frv. síðan samið með hliðsjón af íslenskum aðstæðum og síðari tíma lagasetningu um lækningastarf hér á landi, fyrst og fremst læknalögum nr. 80 frá 1969, en einnig af yngstu löggjöf nágrannaþjóða, einkum Dana og Norðmanna, sem hafa nýverið endurskoðað ýmis ákvæði á þessu sviði og sett nýjar reglur. Frv. gerir ráð fyrir því, að sams konar reglur gildi um veitingu tannlæknaleyfis, og nú gilda um veitingu almenns lækningaleyfis, og er 1. gr. frv. um þetta efni og efnislega samhljóða 1. gr. læknalaga. En merkasta nýmælið er að finna í 9. gr. í hinu upphaflega frv., en þar er heimilað, að tannlæknar hafi sérhæft aðstoðarfólk sér til hjálpar. Skýr ákvæði um efni þessarar gr. hefur vantað í núgildandi lög, og var það eitt með öðru ástæðan til þess, að svo brýna nauðsyn bar til, að tannlæknalög yrðu nú endurskoðuð. Hér er gert ráð fyrir því, að það fyrirkomulag við vinnu á tannlæknastofum, sem nú tíðkast bæði hér og í nágrannalöndum okkar, verði berum orðum heimilað. Auk tannlækna starfa nú á tannlæknastofum yfirleitt tannsmiðir og aðstoðarfólk ýmist við afgreiðslu eða við aðstoð við tannlækni að störfum. Í nágrannalöndum okkar, svo sem í Danmörku, eru sérstök ákvæði um þetta aðstoðarfólk. Ég tel rétt, að kannað verði, hvort og að hve miklu leyti nauðsynlegt er að setja sérreglur um nám og menntunarskilyrði og þá réttindi þessara stétta hér á landi. Um tannsmiði gilda þær sérreglur, að þeir hafa hingað til verið menntaðir af tannlæknum sjálfum, sem hafa rekið nokkurs konar tannsmíðaskóla, og þar hafa viðkomandi lokið prófi og fengið sín skírteini og réttindi. Hvernig svo sem ákveðið yrði í framtíðinni að haga menntun þessara stétta, taldi n. eðlilegt, að endanlegt starfsleyfi eða löggilding heilbrrh. fylgdi því eftir, eins og um aðrar heilbrigðisstéttir, enda sannað fyrir honum, að menntun hvers og eins uppfyllti þau skilyrði, sem lögð séu hér fyrir slíku starfsleyfi. Eins og ég gat um áðan, hefur Nd. fjallað um þetta mál. og hún gerði á því nokkrar breytingar, sem eru til að einfalda málið eða skýra það. En ég vil láta þess getið, að við eina breyt., sem gerð var í Nd., hafa komið fram aths. Samkv. frv., eins og það var lagt fram af ríkisstj., var gert ráð fyrir því, að ráðh. skipaði n., sem fjallaði um umsóknir um sérfræðileyfi fyrir tannlækna, n. væri skipuð tveimur fulltrúum frá Tannlæknafélagi Íslands og deildarforseta tannlæknadeildar Háskóla Íslands, sem yrði form. hennar. Auk þess var gert ráð fyrir, að n. tilnefndi tvo sérfróða tannlækna til þátttöku með n. í meðferð einstakra mála og hefðu þeir einnig atkvæðisrétt. Í Nd. var þessum ákvæðum þannig breytt, að einungis tannlæknadeild Háskóla Íslands ákveði reglur um nám sérfræðinga, svo og leyfisveitingar til þeirra. Nú hefur þm. öllum, að ég hygg, borist bréf frá Tannlæknafélagi Íslands, þar sem þeir gera athugasemdir við þessa breytingu og vara mjög eindregið við, að gr. verði samþ., eins og frá henni var gengið í Nd., en leggja til, að henni verði breytt í upphaflega mynd, eins og n., sem undirbjó frv., gerði ráð fyrir. Röksemdir Tannlæknafélags Íslands fyrir þessu eru svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Þessu til stuðnings leyfir stjórn Tannlæknafélags Íslands að benda á, að eins og gr. er undirbúin frá heilbr: og trn. Nd. Alþ., er engin trygging fyrir því, að sérfræðingur fjalli um umsóknir til viðurkenningar á sérfræðiréttindum, þar sem aðeins einn sérfræðingur er innan tannlæknadeildar Háskóla Íslands, og komast því núv. kennarar þar í þá óæskilegu aðstöðu að dæma sjálfa sig, en venjan við próf er, að hlutlaus aðili fjalli þar um. Þótt fyrrnefnd 6. gr. sé hliðstæð við gr. í læknal., skal bent á, að meðal lækna er fyrir löngu komin hefð á reglur um menntun og skilyrði til sérfræðileyfis hérlendis og erlendis. Hins vegar eru engar samsvarandi alþjóðlegar reglur til um slík skilyrði meðal tannlækna og reglur og kröfur mismunandi í hinum ýmsu löndum. Hér á landi er aðeins til einn sérfræðingur enn sem komið er. Því liggur ljóst fyrir, að þessi mál eru fyrst og fremst í undirbúningi hér á landi, og því telur stjórn Tannlæknafélags Íslands rétt og nauðsynlegt, að Tannlæknafélag Íslands sé haft með í ráðum, þegar samdar eru reglur um skilyrði og veitingu sérfræðileyfa, eins og gert er ráð fyrir í núgildandi l. um tannlækningar og stjórnskipuð n. til endurskoðunar á l. um tannlækningar er sammála um.“ Mér virðist, að hér komi fram röksemdir, sem vert sé að athuga, og vil beina því til hv. n., að hún líti á þessar röksemdir og kanni, hvort ekki væri ástæða til að færa þessa grein aftur í upprunalegt horf. Ég legg svo til herra forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og til hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Uppi hafa verið um nokkra hríð óskir, bæði hjá safnamönnum og bókaútgefendum um, að lög um afhendingu skyldueintaka til bókasafna, nr. 12 frá 8. mars 1949, væru tekin til endurskoðunar. Við þessari ósk var orðið, og nú er borið fram frv. til l. um skylduskil til safna, sem ætlað er að koma í stað þessara eldri laga. Af hálfu safnamanna var einkum á það lögð áhersla, að ekki væri kveðið á í hinum fyrri l. um markmið og tilgang með skylduskilunum, sömu leiðis mætti setja ákveðnari og traustari lagaákvæði um það, hvernig skylduskilin eiga sér stað, svo að síður væri hætta á, að efni, sem skila ber, yrði af einhverjum ástæðum utanveltu og kæmist ekki á þá staði til varðveislu, sem ætlað hefur verið. Leitast er við að uppfylla þessa ósk um skilgreindan tilgang skylduskilanna með 1. gr. þessa lagafrv., sem fyrir er lagt. Þar er greint frá þrenns konar tilgangi með skilaskyldu á því fjölfaldaða efni, sem um er fjallað í l., sem sé, að skilaskyldan sé á lögð: 1. Til þess að unnt sé að varðveita til frambúðar það efni, sem um er að ræða. 2. Að unnt sé að gefa út um þetta efni eða einhverja hluta þess tæmandi skrár. 3. Að þetta efni sé tiltækt til nota vegna rannsókna opinberrar stjórnsýslu eða annarra brýnna þarfa. Hér er talað um efni, vegna þess að frv. gerir ráð fyrir því, að ekki sé einungis um það fjallað, sem fjölfaldað er með hefðbundnum prent- og fjölritunaraðferðum, heldur sömuleiðis það efni, sem dreift er í mismunandi stórum upplögum með hljóðritun eða myndritun. Þessir fjölföldunarhættir fara mjög vaxandi og eiga þó sýnilega eftir að breiðast út enn meira, svo að augljóst þykir, að nauðsyn beri til, að skilaskyldan nái til hljómplatna tónbanda talbanda og annars slíks ef nást eigi sá tilgangur að koma saman til kerfisbundinnar varðveislu því efni, sem út er gefið í verulegum upplögum með þeim aðferðum, sem nú eru tíðkanlegar. Þá eru gerð skýrari og ákveðnari ýmis ákvæði, sem fjalla um, hverjir ábyrgð beri á að sjá um, að skylduskilaeintökum sé haldið eftir af upplögum, og þeim sé safnað saman á viðhlítandi hátt. Tilgangur útgefenda með óskum þeirra um að breyta eldri lagaákvæðum beinist fyrst og fremst að því að fá fækkað skyldueintökunum, en þau hafa verið 12 og útgefendur litu svo á, að meðan ekki væri skilgreindur tilgangurinn með þessari kvöð, þá væri í raun og veru um að ræða sérstaka skattlagningu á þeirra framleiðslu. Ég fyrir mitt leyti fellst á þennan rökstuðning, að mjög orki tvímælis að leggja þannig á eina starfsgrein sérstaka kvöð um endurgjaldslausa afhendingu á tilteknum hluta framleiðslu hennar, nema unnt sé að sýna fram á ríka ástæðu og setja fram knýjandi rök fyrir þessari skyldu. Það tel ég, að gert hafi verið í tilgangsgrein þessa frv., og verkefnið er þá að meta, hversu mikill eintakafjöldi fullnægi þessum tilgangi. Niðurstaðan hefur orðið sú, að fækka beri skyldueintökunum, sem hafa verið 12 af almennu prentuðu efni, í fjögur, og í frv. er kveðið á um, hvernig með þessi skyldueintök skuli farið. Þar er kveðið svo á, að Landsbókasafn Íslands, Amtsbókasafnið á Akureyri og Háskólabókasafnið varðveiti skyldueintökin og þar af Landsbókasafn Íslands 2. annað þessara eintaka Landsbókasafns sé eingöngu varðveislueintak, sem ekki sé í notkun. Eintakið til Amtsbókasafnsins á Akureyri er talið sjálfsagt vegna þess aukna öryggis, sem fæst með því að varðveita eintök af öllu fjölfölduðu efni á tveim stöðum, sitt í hvorum landshluta. Loks er eintakið til Háskólabókasafns ætlað til þess, að það geti komið að haldi við rannsóknir og afnot í opinbera þágu. Ég tel mig þá, herra forseti, hafa gert grein fyrir meginatriðum þessa frv. og nýmælum, sem í því felast. Ég legg að endingu til, að því verði að umr. þessari lokinni vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Landbn. þessarar hv. d. hefur haft þetta frv., sem hér er til umr., til meðferðar um nokkurt skeið. Hér er fjallað um breyt. á l. nr. 31 frá 1970, um dýralækna. Samkv. gildandi l. um dýralækna er eitt af höfuðverkefnum þeirra að fylgjast með framleiðslustöðum mjólkur og heilbrigði nautgripa. Eins og okkur öllum er kunnugt um, er mjólkin matvara, sem er mjög vandmeðfarin og viðkvæm, og við framleiðslu hennar verður að gera hinar ströngustu heilbrigðiskröfur þess vegna, bæði um hreinlæti og eins um heilbrigði gripanna. Það er því nauðsynlegt, að héraðsdýralæknar hafi heimild til þess að stöðva sölu á mjólk frá þeim stöðum, sem fullnægja ekki settum reglum og reglugerðum um hreinlæti. Heimild héraðsdýralækna til slíkra aðgerða hefur verið mjög vefengd fram að þessu, en til þess að taka af öll tvímæli um þetta atriði er frv. lagt fram. Landbn. féllst á að mæla með samþykkt þessa frv., en jafnframt hefur hún leyft sér að gera eina breyt. við það. Sú breyt. er á þá lund, að eigi einungis héraðsdýralæknir fjalli um sölustöðvun á mjólk og hans úrskurður sé ekki endanlegur. Okkur hefur þótt töluvert viðurhlutamikið að hafa ekki nema eitt úrskurðarstig, og í till. okkar gerum við þess vegna ráð fyrir því, að úrskurðarstig í þessu efni verði tvö, þannig að heimilt sé að áfrýja ákvörðun héraðsdýralæknis um sölustöðvun þegar í stað til yfirdýralæknis, sem fellir síðan fullnaðarúrskurð. Að öðru leyti, eins og ég hef sagt, mælir landbn. með samþykkt frv.