Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tvær utandagskrárumræður fara fram í dag. Hin fyrri hefst kl. 11, að loknum dagskrárliðnum óundirbúinn fyrirspurnatími, og er um áform um breytingar á fiskveiðistjórnarlöggjöfinni. Málshefjandi er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason verður til andsvara. Hin síðari hefst kl. 11.30, þegar að lokinni fyrri utandagskrárumræðu, og er um flutning á málefnum fatlaðra. Málshefjandi er hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Félags- og tryggingamálaráðherra Guðbjartur Hannesson verður til andsvara. Umræðurnar fara fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor. Forseti vill vekja athygli á því að gert er ráð fyrir hádegishléi til þingflokksfunda milli kl. 12 og 13.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin setti á laggirnar ríkisstofnun sem heitir Bankasýsla ríkisins sem átti að sjá um eignarhlutinn í þrem stórum viðskiptabönkum þegar til stóð að ríkið tæki þá yfir. Niðurstaðan er sú að hún fer nær eingöngu með eignarhlutinn í Landsbankanum og kostar skattgreiðendur 100 millj. kr. á ári. Í markmiðslýsingu um Bankasýsluna segir, með leyfi forseta: „Bankasýsla ríkisins fer með eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum, í samræmi við lög, góða stjórnsýslu- og viðskiptahætti og eigendastefnu ríkisins á hverjum tíma …“ Þar segir líka að tryggja beri gagnsæi í allri ákvarðanatöku varðandi þátttöku ríkisins í fjármálastarfsemi og að tryggja eigi virka upplýsingamiðlun til almennings. Sömuleiðis liggur það fyrir að Bankasýslan á að hafa eftirlit með eigendastefnu, eins og áður segir. Í eigendastefnu segir, virðulegi forseti: „Fjármálafyrirtæki skulu koma sér upp innri verkferlum um lykilþætti í starfsemi sinni, svo sem endurskipulagningu skuldsettra fyrirtækja, úrlausn skuldavanda einstaklinga, sölu eigna o.fl. Mikilvægt er að slíkir ferlar séu skilvirkir og gagnsæir og birtir á heimasíðum fyrirtækjanna.“ Nú liggur það fyrir að Landsbankinn seldi nokkur stór fyrirtæki í einni kippu til lífeyrissjóðanna. Af því tilefni sagði forstöðumaður Bankasýslunnar að á heildina litið væri sala Landsbankans á eignarhaldsfélaginu Vestia til lífeyrissjóðanna jákvæð þótt söluferlið hefði ekki verið gegnsætt. Málið horfði öðruvísi við því að lífeyrissjóður keypti það. Komið hefur fram á fundi viðskiptanefndar að Bankasýslan vélaði um það með bankanum. Nú segir hvergi að brjóta megi allar reglur ef lífeyrissjóðir eigi í hlut. Þetta mál er á ábyrgð hæstv. fjármálaráðherra, Bankasýslan er á ábyrgð hans og spurningin er þessi: Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera í málinu?

Frú forseti. Það er í fyrsta lagi þannig að Bankasýslan fer með hlut í Landsbankanum, hún er með minni hluta eignarhlut ríkisins í bæði Arion- og Íslandsbanka og er núna að taka við eignarhlutum ríkisins í sparisjóðum. Í aðalatriðum er verkefni hennar því eins og gengið var út frá að það yrði þó að eignarhlutföllin í bönkunum séu önnur. Bankasýslan tilnefnir síðan fjóra menn af fimm í stjórn Landsbankans og einn stjórnarmann í hvorn hinna bankanna. Kostnaðurinn er reyndar ekki 100 millj. eins og hv. þingmaður nefndi, mig minnir að það séu milli 50 og 60 millj. sem Bankasýslan hefur á fjárlögum. Þeir vildu örugglega hafa 100 millj. kr. en reynt hefur verið að gæta aðhalds þar eins og annars staðar. Í aðalatriðum held ég að það fyrirkomulag sem sett var upp hafi gengið vel. Það verður ekki bæði sleppt og haldið, eins og mér finnst hv. þingmaður og reyndar margir fleiri stundum óska sér. Það varð niðurstaða Alþingis að skilja með mjög skýrum og afdráttarlausum hætti á milli stjórnmálanna og þess hvernig farið væri með eignarhaldið í fjármálastofnunum sem ríkið ætti aðild að. Það er einfaldlega þannig að Bankasýslan er algerlega sjálfstæð í störfum sínum og ráðherra er samkvæmt lögum bannað að hafa afskipti af þeim nema með tilteknum hætti sem er þá í formi skriflegra tilmæla sem Bankasýslan bregst við og þau samskipti eru síðan gerð opinber. Sérstaklega er þó fjármálaráðherra með öllu bannað að hafa bein afskipti af starfsemi bankanna sem undir Bankasýsluna heyra. Það er mjög pósitíft tekið fram í lögunum og það liggur við að ég þurfi að leggja lykkju á leið mína ef ég sé bankastjóra einhvers banka á götu sem ríkið á í því að það gæti jaðrað við að vera brot á lögunum ef við ættum þar með okkur einhver samtöl. Auðvitað hittast menn stundum óformlega en svona er um þetta búið. Síðan var sett upp eftirlit, 

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég fór yfir það, það er óumdeilt og forstöðumaður Bankasýslunnar hefur viðurkennt að Bankasýslan fer á svig við lög og reglur. Það lá alveg fyrir að settar voru verklagsreglur til að tryggja gagnsæi og jafnræði. Þær verklagsreglur voru brotnar. Reyndar voru þær bara teknar af heimasíðunni og forstöðumaður Bankasýslunnar segir að það sé allt í fínu lagi. Hér kemur hæstv. fjármálaráðherra og heldur eins langa ræðu og hann mögulega getur um eitthvað allt annað. Ég spurði hæstv. ráðherra, vegna þess að þessi stofnun er á ábyrgð fjármálaráðuneytisins, hvað hann ætlar að gera í því þegar stofnunin fer á svig við lög og reglur. Ef ég skildi hæstv. fjármálaráðherra rétt ætlar hann ekki að gera nokkurn skapaðan hlut í því 

Frú forseti. Það er algerlega fullyrðing af hálfu hv. þingmanns án nokkurs rökstuðnings að þarna hafi verið farið á svig við lög og reglur. Það er einfaldlega …  Svo væri fróðlegt að heyra þá á móti hv. þingmann tjá sig aðeins um það: Telur hann það ekki mikilvægt viðfangsefni að skuldugum fyrirtækjum sem tímabundið hafa lent í höndum bankanna sé komið út í lífið? 

Forseti hvetur þingmenn til að vera ekki með samræður við ræðumenn í ræðustóli.

Frú forseti. Í síðustu viku sóttu um 550 manns sér mat til Fjölskylduhjálpar Íslands. Í gær voru það að sögn starfsfólks miklu fleiri. Fólkið stendur utan dyra í biðröðum, oft tímunum saman, nema í gær lánaði rútufyrirtæki bifreið til að fólk gæti haldið á sér hita í nepjunni. Fréttamenn frá franskri sjónvarpsstöð voru á vettvangi og voru þeir hissa á ástandinu, sögðu aðstæður í rauninni einsdæmi í allri Evrópu. Miðað við alla þá mjög svo undarlegu liði sem fá fjárveitingu í fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi, svo sem tæpir 5 milljarðar til þjóðkirkjunnar, milljónir til hestamannafélaga vegna kvefpestar í hrossum, spyr ég hæstv. fjármálaráðherra að eftirfarandi: Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir því að fátækt fólk á Íslandi verði aðstoðað með öðrum hætti en nú er gert, t.d.: 1. Með útgáfu matarkorta sem hægt væri að nota í verslunum? 2. Með útvegun á viðunandi húsnæði ef hitt stendur ekki til þannig að matargjafir þurfi ekki að fara fram utan dyra? Það er eins og komið sé fram við fólk eins og skepnur. 3. Mun hann beita sér fyrir breyttri forgangsröðun í fjárlagafrumvarpinu við 2. umr. þar sem því neyðarástandi sem þúsundir manna standa frammi fyrir verði mætt af alvöru? Svona ástand þarf fyrst og fremst að mæta grunnþörfum fólks um mat og húsnæði og áhugamál eins og t.d. hestamennska eða trúarhefðir, þótt menningartengd séu, verða að mæta afgangi.

Frú forseti. Það er að sjálfsögðu mikið alvörumál að þau efnahagsáföll sem á okkur hafa dunið eru nánast dæmd til að leiða til aukinna erfiðleika og við verðum að búa okkur undir það að fátækt, hvort sem við mælum hana í „relatífum“ eða „absalút“ skilningi er líkleg til að aukast við svona aðstæður. Því miður hefur hún alltaf fylgt okkur eins og öðrum velmegunarsamfélögum í einhverjum mæli og það er hægara sagt en gert að útrýma henni eins og menn hafa þó oft talað um að vilji þeirra stæði til og auðvitað er það svo. Við þurfum að taka þetta ástand mjög alvarlega. Þetta er ekki ástand sem einhver einn aðili leysir með einföldum hætti. Ég held að ríki, sveitarfélög, hjálparstofnanir og aðrir sem sinna þessum málum þurfi að taka þarna höndum saman. Að sjálfsögðu er það dapurlegt að sjá fólk þurfa að bíða í biðröðum við bágar aðstæður eftir stuðningi af þessu tagi og maður veltir fyrir sér hvort velferðarnetið, öryggisnetið undir samfélaginu, sé að gefa eftir með einhverjum hætti úr því að svona er komið. En hvort lausnin eru úttektarmiðar fyrir mat eða einhver önnur úrræði skal ég ekki segja og kveða upp úr um, enda eru þau mál kannski ekki með beinum hætti á herðum fjármálaráðuneytisins. Ég held að þó sé augljóst að tvennt er mikilvægast í þessum efnum, það er einfaldlega að framfærsluþörfin sé metin með raunsæjum hætti og að húsnæðismál séu leyst með því að enginn þurfi að vera á götunni. Þá er væntanlega tvennu borgið sem mestu máli skiptir meðan fólk kljáir við erfiðleika og reynir að komast í gegnum þá. Um forgangsröðun í fjárlagafrumvarpi getur hv. þingmaður auðvitað talið upp ótal liði og sagt að þeir skipti minna máli en einhver önnur útgjöld, en það gildir þá meira og minna um allt. Ég bendi þó á þá staðreynd sem liggur fyrir að þrátt fyrir allt hefur tekist betur að verja kjör láglaunafólks og elli- og örorkulífeyrisþega en annarra hópa í gegnum kreppuna. 

Frú forseti. Þetta var svo sem ekkert öðruvísi svar en ég bjóst við. Ég lýsti eftir því frá hæstv. fjármálaráðherra sem æðsta yfirmanns fjármála almennings í landinu, ríkissjóðs, að gripið yrði til aðgerða til að aðstoða fólk sem á ekki fyrir mat. Ég frábið mér allar ræður um að það séu málefni sveitarfélaga og hjálparsamtaka. Það eru málefni allra landsmanna að hér ganga þúsundir manna um og eiga ekki fyrir mat fyrir fjölskyldur sínar. Allir sem komu til Fjölskylduhjálparinnar eru með fjölskyldu, þeir rétta fram miða sem segir hvað þeir eru með marga á framfæri sínu og fá poka til samræmis við það. Það er ömurlegt að þurfa að hlusta á þessi svör og ég velti upp eftirmælum sem fræg eru um ráðherra í austurþýska sæluríkinu í myndinni Líf annarra: Að hugsa sér að fólk eins og þið skulið hafa stjórnað landinu.

Hv. þingmaður verður að ráða orðum sínum og hvert hann sækir sér fyrirmyndir, ég ætla ekki að blanda mér í það og allra síst þegar rætt er um alvörumál af þessu tagi. Þá finnst mér ekki við hæfi að menn setji sig á háan hest, eins og hv. þingmaður gerði hér.

Svaraðu þá.

Menn verða þá að hafa á því efni að tala niður til annarra með þeim hætti sem hann gerði. Ég talaði ekki um að þetta væri bara mál sveitarfélaga eða bara mál hjálparsamtaka. Ég nefndi að ríki og sveitarfélög, 

Virðulegi forseti. Fyrr í haust samþykkti Alþingi samhljóða þingsályktunartillögu um viðbrögð Alþingis við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis frá 2010 þar sem segir að mikilvægt sé að Alþingi verji og styrki sjálfstæði sitt og grundvallarhlutverk. Ég tel ástæðu til þess að árétta það áður en ég ber fram fyrirspurn mína til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um afleiðingar ákvörðunar hans frá því í sumar um afnám aflamarks í rækju. Ég ætla ekki að orðlengja neitt réttmæti þeirrar hugmyndar. Ég ætla heldur ekki að ræða sérstaklega um að hæstv. ráðherra er hér á mjög þunnum ís lagalega séð, þau mál verða væntanlega útkljáð fyrir dómstólum. Ég ætla hins vegar að ræða þessi mál út frá hagsmunum ríkissjóðs og hins opinbera. Það blasti við að afleiðingarnar fyrir hið opinbera af því að afnema aflamark í rækju væru fjárhagslegar, það þarf ekki að orðlengja það mikið. Hæstv. iðnaðarráðherra upplýsti okkur í svari við fyrirspurn á mánudaginn að kostnaður fyrir Byggðastofnun af hinni vanhugsuðu ákvörðun hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eru 700 millj. kr. Stofnunin er ekki lengur í fjárhagslegum færum til útlána nema með sérstakri yfirlýsingu frá ríkinu vegna þess að hún er komin með eiginfjárhlutfall undir lögbundið lágmark. Þetta er kostnaðurinn. Það kom líka fram að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafði ekki rætt þessi mál, hvorki við iðnaðarráðuneytið né við Byggðastofnun áður en ákvörðunin var tekin. Ég trúi því ekki að hæstv. ráðherra hafi ekki íhugað þessar afleiðingar ákvörðunar sinnar. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig mat hann möguleg fjárhagsleg áhrif á ríkissjóð út af þessari ákvörðun? Ég spyr enn fremur hæstv. ráðherra: Mun hann ekki finna til ábyrgðar sinnar og gera einhverjar ráðstafanir sem tryggja að Byggðastofnun komist upp fyrir sitt lögbundna lágmark og geti þar með 

Frú forseti. Eins og hv. þingmanni er kunnugt var aflaheimildum á undanförnum árum í rækju úthlutað samkvæmt ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar upp á 7 þúsund tonn. Einungis hluti af þeirri rækju var veiddur og veiðin fór býsna langt niður á sumum af þessum árum. Ég tel mikilvægast að þær aflaheimildir sem úthlutað er, hvort sem það er í rækju eða öðru sem á eftir að veiða, séu nýttar. Það hefur ekki verið svo á undanförnum árum og þá, eins og kveðið er á um í fiskveiðstjórnarlögunum, ber að nýta aflaheimildir sem úthlutað er þannig að þjóðinni sé skapaður sem mestur arður af. Við þær aðstæður sem ríkja er líka heimilt að taka þær út úr kvóta og það er svo sem gert, nú til eins árs, enda gildir sú ákvörðun bara fyrir það ár. Ég vona að það verði hvatning til þess að rækjuveiðar verði nýttar eins og gert er ráð fyrir og kostur er. Varðandi stöðu Byggðastofnunar er það allt annað mál. Það er óviðkomandi þessu hvort Byggðastofnun tekur veð í óveiddri rækju. Það er þeirra mál, það er ekki sjávarútvegsráðuneytisins að fjalla um það.

Virðulegi forseti. Ég hóf mál mitt áðan með því að vitna í þingsályktunartillögu sem Alþingi samþykkti samhljóða. Ég gerði það ekki að tilefnislausu en tilefnið dugði hins vegar ekki til þess að hæstv. ráðherra færi að tilmælum þeim sem koma fram í þingsályktuninni og virti þingmenn viðlits í því að svara einföldum spurningum. Ég spurði ekki um almenn viðhorf varðandi það hvort gefa ætti að rækjuveiðar frjálsar, hvort afnema ætti aflamarkið. Ég spurði ekki heldur um lögmæti þeirrar ákvörðunar. Ég var einfaldlega að spyrja um áhrifin, hin fjárhagslegu áhrif. Ég spurði hvort hæstv. ráðherra fyndi ekki til neinnar ábyrgðar. Hann segist vera ábyrgðarlaus maður í þeim efnum. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort hann þyrfti ekki með einhverjum hætti að koma til móts við starfsemi Byggðastofnunar, hann er greinilega áhyggjulaus hvað það varðar. Þá vitum við það. Hæstv. ráðherra hefur stundum vísað til þess að Byggðastofnun ætti að leysa þetta og Byggðastofnun ætti að leysa hitt. Hæstv. ráðherra hefur stundum haldið innblásnar ræður um byggðamál. Nú sjáum við hins vegar hvernig hæstv. ráðherra bregst við þegar hann er í færum til að láta gott af sér leiða í þessum efnum.

Frú forseti. Ég heyri áhyggjur hv. þingmanns af aðgerðum Byggðastofnunar varðandi það að taka með beinum eða óbeinum hætti veð í úthafsrækjukvóta. Ég verð að segja að mér er mjög til efs hvernig það stenst a.m.k. siðferðislegar kröfur að opinber stofnun taki veð í óveiddum rækjukvóta hjá fyrirtæki sem ekki er með neitt skip og veiðir ekki neina rækju. Það hefur verið braskað með rækjuna, eins og hv. þingmaður víkur að, þar sem aðeins fáir aðilar sem hafa rækjukvóta hafa veitt hann. Hann hefur verið leigður öðrum eða legið óveiddur … 

Forseti. Fyrir liðlega hálfu ári síðan skilaði nefnd niðurstöðu sem fjallaði um fyrirkomulag leigu á vatns- og jarðhitaréttindum í eigu ríkisins. Nefndin vann mikið starf í þeim efnum og helstu niðurstöður hennar voru á þá leið að þeim réttindum sem hér um ræðir verði ekki ráðstafað nema tímabundið, að ríkið eigi undantekningarlaust að taka gjald fyrir rétt til nýtingar þessara auðlinda og að liðka eigi eftir föngum fyrir því að hin tímabundna ráðstöfun til tiltekins aðila verði framlengd hafi viðkomandi aðili staðið við þau skilyrði sem sett voru. Og ekki síst að það sé grundvallaratriði að þegar ríkið býður tímabundinn afnotarétt að tilteknum auðlindum sé það gert með gagnsæjum hætti þar sem jafnræðissjónarmið eru höfð að leiðarljósi. Þá var einnig lögð á það áhersla að smíða þyrfti lagagrunn í kringum þessar tillögur nefndarinnar, þær væru best settar inn í grundvöll laga sem eru í gildi, nr. 57/1998. Það er afar brýnt að lagaramminn í þessum málum sé skýr og taki til allra hagsmunaaðila en rétt er að vekja athygli á því að jarðhitaréttindi til að mynda á Reykjanesi, Krýsuvík og norður í Þingeyjarsýslu eru í höndum sveitarfélaga á viðkomandi svæðum. Í framhaldi af niðurstöðum og tillögum nefndarinnar vil ég beina eftirfarandi fyrirspurnum til hæstv. iðnaðarráðherra: Hvað líður útfærslum á framangreindum tillögum í nýjan lagaramma? Hvenær verður slíkt frumvarp lagt fyrir Alþingi? Hvert er mat og skoðun ráðherra á þeim lykiláherslum sem fram koma í tillögum nefndarinnar?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Starfandi var nefnd sem skilaði forsætisráðherra tillögum sínum um það hvernig við ættum að taka afgjald af orkuauðlindum sem eru í eigu ríkisins. Nokkur ráðuneyti, þar á meðal iðnaðarráðuneytið, vinna nú úr þessum tillögum og ég á von á því að það komi lagabálkur um það innan tíðar. Menn hafa unnið að þessu máli eins hratt og hægt hefur verið en við þurfum líka að hafa víðtækt samráð í þessu efni. En það er alveg ljóst að lagabálkur mun líta dagsins ljós innan tíðar. Það er líka rétt sem hv. þingmaður sagði, eftir að við gerðum þá breytingu á lögum að nú er beinlínis bannað að framselja auðlindir, hvort sem þær eru í eigu sveitarfélaga eða ríkisins, er sveitarfélögum einnig gert að halda auðlindum sínum og þau mega ekki framselja þær nema til annarra opinberra aðila. Þá skiptir máli að við séum í góðu sambandi við sveitarfélögin um það hvernig eigi að taka gjald fyrir nýtingu þessara auðlinda og ekki síst vegna þess að stærstu auðlindirnar sem nýttar verða af orkufyrirtækjunum á næstunni eru í eigu sveitarfélaga. Ég veit að eigendur auðlindanna fyrir norðan, í Þingeyjarsýslum, eru þegar farnir að hreyfa sig og fylgjast með því sem ríkið gerir. En ég tel mjög mikilvægt að sveitarfélögin sjálf taki þetta efni til umræðu sín í milli og marki sér samræmda stefnu í þessum efnum vegna þess að það skiptir verulegu máli. Það snýst líka um samkeppnishæfi Íslands í heild sinni, að þeir sem lána hingað fé o.s.frv. hafi einhverja hugmynd um hvernig umhverfið hér er, að það sé ekki mismunandi milli sveitarfélaga, þannig að nokkurt samræmi sé í þessum efnum.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör og ég ítreka mikilvægi þess að skýr niðurstaða komist í þessi málefni hið allra fyrsta. Það er óhætt að segja að það er ákveðin biðstaða og óvissa sem ríkir meðan þessi lagarammi er ekki kláraður. Í mínum huga eru það fjögur lykilatriði sem þurfa að liggja skýrt fyrir í nýjum lögum: Tryggja verður að sanngjarnt og eðlilegt afgjald sé greitt fyrir nýtingarrétt orkuauðlinda í almannaeigu. Tryggja verður jafnframt að sérstök skattlagning á orku eða orkumannvirki verði ekki til þess að rýra möguleika á innheimtu eðlilegs afgjalds fyrir nýtingarréttinn. Tryggja verður eðlilega samkeppni um nýtingarréttinn og skýr ákvæði verða að vera um hámarkslengd samninga og framlengingarákvæði. Þetta eru allt afar mikilvæg atriði sem er þörf á að festa í lagaramma hið fyrsta.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem fram kemur hjá hv. þingmanni, í dag leyfir lagaramminn leigutíma upp á 65 ár og ég held að það sé alveg skýrt að ríkið mun aldrei nokkurn tímann leggja til að hann verði fullnýttur. Það er heldur ekki lagt til í þessari skýrslu. Það er alveg ljóst að þessi ríkisstjórn mun aldrei nokkurn tíma leigja frá sér auðlindir í 65 ár eins og gert hefur verið og við höfum dæmi um að sveitarfélög suður með sjó hafi gert. Ég er jafnframt með það til skoðunar í ráðuneytinu og mun leggja fram frumvarp um það í vetur að stytta hreinlega með lögum heimild sveitarfélaga og heimild eigenda auðlinda til þess að leigja frá sér auðlindir sínar, vegna þess að 65 ár eru of langur tími. Ég tel líka að menn hafi túlkað lögin ansi vítt t.d. þegar gerður var samningur milli Reykjanesbæjar og HS Orku á síðasta ári og ég gerði strax athugasemdir við það með bréfi til beggja aðila í september í fyrra. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, þessir hlutir þurfa skýrast sem allra fyrst. 

Virðulegi forseti. Ég hef setið í iðnaðarnefnd þessar tvær vikur mínar hér á Alþingi og það kom mér nokkuð á óvart að sjá frétt Stöðvar 2 þann 18. október þar sem hæstv. iðnaðarráðherra lætur í veðri vaka að stóriðja á Bakka sé nánast handan við hornið. Á fundi sem hv. iðnaðarnefnd átti með Landsvirkjun þann 13. október kom skýrt fram að það væri óframkvæmanlegt að byggja 250 þús. tonna álver á Bakka. Landsvirkjun sagðist þá eingöngu vilja ábyrgjast orku fyrir 125 þús. tonn, hugsanlega 180 þús. tonn ef álverið kæmi til móts við það varðandi ábyrgð og áhættu á þeim 55 þús. tonnum sem ber í milli. Á þessu svæði hafa menn lagt mikið á sig til að koma af stað nýjum atvinnutækifærum. Það hefur gengið misvel og mér finnst því sérstaklega mikilvægt að farið sé varlega í að fullyrða að slík verkefni séu á leiðinni ef ekki er forsenda fyrir því. Ég spyr því hæstv. iðnaðarráðherra hvort einhverjar nýjar upplýsingar liggi fyrir um orkuöflun á svæði Þeistareykja, Bjarnarflags og Kröflu eða annarra svæða sem geri það að verkum að möguleikar á stóriðju á Bakka verði að veruleika.

Virðulegi forseti. Ég sagði aldrei í þessari frétt að stóriðja væri væntanleg á Bakka. Ég sagði hins vegar að verkefnisstjórnin sem er að vinna að því að koma atvinnuuppbyggingu af stað á Norðausturlandi teldi að málið væri það langt komið að við þyrftum að fara að undirbúa samfélagið undir stórfellda atvinnuuppbyggingu. Það voru mín orð. Það er töluverður munur á stórfelldri atvinnuuppbyggingu annars vegar og stóriðju á Bakka hins vegar. Ég held að við þurfum öll að fara að lenda á jörðinni í þessu efni og hætta að tortryggja hvert annað svona, það er eins og hlustirnar heyri stundum annað en sagt er í þessum efnum. Ástæðan fyrir því að ég sagði þetta er sú að sex verkefni komust í hóp A og B hjá verkefnisstjórninni fyrir norðan. Þau eru af fjölbreytilegri gerð og fleiri en sex aðilar hafa lýst áhuga á því að kaupa orkuna á þessu svæði. Þess vegna telur nefndin núna komið að þeim tíma að við þurfum að skipta með okkur verkum þar sem Landsvirkjun tekur að sér samningamál út af sölu á orkunni. Þá er auðvitað rétt að þessi álitaefni eru uppi þegar kemur að stóriðjunni eða þessum stóru verkefnum sem vilja mikla orku, eins og t.d. Alcoa og Bosai Mineral sem hefur líka verið í viðræðum við Landsvirkjun. Landsvirkjun treystir sér eingöngu til þess að afhenda ákveðið magn af orku sem er minna en þessir aðilar hafa óskað eftir, en þetta eru samningsatriði millum þessara aðila. Þetta er ekki eitthvað sem stjórnmálamenn semja um og við tökum ekki ákvörðun í þessum sal um hver framleiðslugeta svæðisins er eða á hvaða verði eigi að selja orkuna. Þess vegna skiptum við upp verkum, Landsvirkjun fer með samningamálin en við, stjórnmálamennirnir og fólkið á svæðinu, erum að undirbúa svæðið fyrir 

Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir svarið. Það er gott til þess að vita að ekki er eingöngu horft til álvera. Þar sem í fréttinni kom samt fram að sérstaklega væri horft til Alcoa, það væri fyrsti kostur og lengst komið, tók ég það sem verið væri að horfa til stóriðju. Á þessum fundi sem ég talaði um áðan kom fram að Landsvirkjun telur best að farið verði í samningaviðræður við fyrirtæki sem þurfa 100–150 megavött og til þess að það sé arðbært fyrir svæðið og til að standa undir kostnaði við þá uppbyggingu sem þar er þörf á þyrftu tvö slík fyrirtæki að koma inn á svæðið. Mig langar til að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvort ekki sé ráðlegra að horfa frekar í þá átt og reyna að 

Forseti minnir þingmenn á að ávarpa og beina máli sínu til forseta.

Virðulegi forseti. Við erum að vinna mjög þétt með Landsvirkjun. Landsvirkjun á fulltrúa í þessari norðausturnefnd þannig að það er vel vitað á báða bóga hvað er að gerast hvorum megin og við ætlum okkur klárlega ekki að ganga lengra og gera einhverja aðra samninga en Landsvirkjun getur staðið undir. Þegar ég tala um stórfellda atvinnuuppbyggingu er ljóst að Landsvirkjun horfir til Þeistareykja og Þingeyjarsýslna sem næsta stóra orkuöflunarsvæðis. Og hún hefur þegar sett vel á annan tug milljarða inn á svæðið í formi fjárfestinga og vill fara að koma þessari orku í vinnu. Það er alveg ljóst að þessi orka verður seld til atvinnuuppbyggingar á næstu missirum. Þess vegna leyfi ég mér að segja að stórfelld atvinnuuppbygging sé handan við hornið í Þingeyjarsýslunum, ekki síst vegna þess að við erum líka að fara af stað með verkefni 

Frú forseti. Með hliðsjón af svörum hæstv. fjármálaráðherra áðan leyfi ég mér að gera þá tillögu að forseti fundi nú þegar með formönnum þingflokka á Alþingi. Við búum hér við framkvæmdarvald sem framkvæmir ekki og sendir frá sér löggjöf inn í þingið sem virkar ekki og við höfum hér dómsvald sem dæmir gegn réttlæti. Ég spyr alþingismenn og Alþingi sem æðstu stofnun þjóðarinnar: Hvað ætlum við að halda áfram lengi á þessari braut? 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að beina máli sínu til forseta.

Frú forseti. Það sannast í dag að þingið ræður málefnum sínum ekki sjálft. Allt síðdegið í gær var ég að reyna að koma því til leiðar að hér kæmist mál á dagskrá sem snýr að því að hægt sé að fara fram með þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-samninginn samhliða stjórnlagaþingskosningu. Þetta mál er tímasett því að dagsetningin er 27. nóvember. Við þessu var ekki orðið. Ég bað um að 13. mál á dagskrá þingsins mundi víkja þar sem ég er 1. flutningsmaður fyrir því. Því var hafnað. Frú forseti. Á hvaða leið er Alþingi Íslendinga? Hvers vegna hefur framkvæmdarvaldið heljartök á þessu þingi? Ég veit að þetta mál hentar ekki ríkisstjórninni nú um stundir því að hún getur ekki hugsað sér að fara með þetta mikilvæga mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sjálfstæði þingsins verður að tryggja, ég óska eftir því að dagskrá þessa þingfundar verði skoðuð og þetta mál fái brautargengi í þinginu í dag því að þingið er að fara heim í tveggja vikna frí. Gleymum 

Frú forseti. Nú er hart í ári og sjálfsagt að spara það sem hægt er. Það sem hv. þingmaður, síðasti ræðumaður, nefndi hér var að setja saman kosningu til stjórnlagaþings og kosningu um það hvort Íslendingar vilji draga umsóknina til baka. Það mundi spara 250 millj. kr. Við eigum ekkert allt of mikið af 250 millj. kr. og gætum ráðstafað þeim í aðra hluti og mér finnst alveg sjálfsagt að hæstv. forseti hverfi frá formfestu sinni og skipti á þessum tveimur liðum í dagskránni þannig að hægt sé að taka þetta mál til umræðu og jafnvel samþykkja það í dag þannig að þjóðin geti greitt um það atkvæði í nóvember hvort hún eigi að halda þessari vitleysu áfram, að sækja um, sem er samráðsferli, aðild að Evrópusambandinu sem kostar óhemjufé mitt í allri kreppunni.

Frú forseti. Það hefur komið fram hjá hv. þingmanni að stundum er það skammtímaminnið sem bregst henni en mér virðist nú sem langtímaminnið sé líka farið að bregðast henni. Ég ætla að rifja það upp fyrir henni að hún lýsti því hér yfir á síðasta þingi að hún hygðist leggja fram þessa tillögu. Ég fagnaði því. Ég taldi að það væri bara rétt að þingið tæki þetta mál til afgreiðslu en hv. þingmaður gleymdi því líka, alveg eins og hún gleymdi því að hún var í nefndinni sem fjallaði um þjóðaratkvæðagreiðslufrumvarpið,  
            

Frú forseti. Ég þarf nú ekki að bæta miklu við það sem hæstv. utanríkisráðherra sagði um þetta mál. Ég vil þó að það komi fram vegna ummæla hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur að ekki er endilega samasemmerki milli sjálfstæðis þingsins og sjálfstæðis hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur til þess að leggja fram mál. Forseti ákveður dagskrá þingsins og hefur um það samráð við formenn þingflokka. Þingflokkarnir fengu tækifæri til að leggja fram ákveðinn forgangslista í upphafi þings, gerðu það, þau mál hafa flest komist á dagskrá eftir því sem ég kemst næst og um það hefur verið ágætt samkomulag. Ég vísa því algjörlega á bug að framkvæmdarvaldið sé með einhverjum hætti að blanda sér í þetta mál, dagskrá þingsins er ákveðin af forseta sem hefur haft um það samráð við þingflokksformenn og dagskrá dagsins í dag er algjörlega eðlileg að þessu leyti til. Það er m.a. tekið tillit til þess hvenær mál koma inn. Mjög margir vilja auðvitað koma sínum brýnu málum að en þau komast ekki öll að á sama degi. Það er auðvitað alveg ljóst að það 

…, hv. þm. Árni Þór.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri ákvörðun sem virðulegi forseti hefur tekið með því að hleypa þessu máli ekki á dagskrá vegna þess að það eru lög í landinu sem segja að þrír mánuðir þurfi að líða frá því mál er kynnt áður en þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram. Sá tími er til þess að hægt sé að kynna kjósendum um hvað á að kjósa. Það er engin tilviljun vegna þess að ef mál fara í þjóðaratkvæðagreiðslu þarf fólk að hugsa sig um til að vita nákvæmlega um hvað það er að kjósa. Það á við í þessu máli eins og öðrum þannig að ég fagna ákvörðun hæstv. forseta.

Frú forseti. Ég kem hér upp til að leggja áherslu á beiðni mína áðan, að forseti fundi með formönnum þingflokka og að formenn þingflokka taki undir þetta með mér. Þetta er mjög brýnt mál, við höfum hér Alþingi sem fer með fjárveitingavaldið í landinu og er með fjárlögin til meðferðar. Það er kominn tími til að Alþingi taki af skarið varðandi fátækt fólk á Íslandi. Hér er farið með fátækt fólk eins og skepnur, eins og gert var í gamla daga þegar fólk hraktist á milli býla, úti í öllum veðrum. Nú hrekst það hér úti við fyrir utan Fjölskylduhjálpina og bíður klukkutímum saman í biðröðum eftir mat. Er það boðlegt fyrir Alþingi að taka ekki fram fyrir hendurnar á framkvæmdarvaldinu sem neitar að sinna þessu máli? Ég bara spyr.

Forseti hvetur þingmenn til að gæta orða sinna í ræðustóli Alþingis.

Frú forseti. Það er eins og við manninn mælt að þegar ég tek til máls þá upptendrast hæstv. utanríkisráðherra, fer í ræðustól og gerir a.m.k. tilraun til að hrauna yfir mig en tekst það ekki oft eða nánast aldrei.  Hér er talað um að fólk þurfi að kynna sér hvað felst í ESB-samningnum. Ef til vill erum við ekki að kjósa um ESB-samninginn fái þetta mál brautargengi, við erum fyrst og fremst að kjósa um að rjúfa kyrrstöðuna. Ríkisstjórnin ræður ekki við að hafa báða boltana á lofti, að hjálpa heimilum og koma fyrirtækjum af stað og að halda 

Frú forseti. Ég hef engan áhuga á því að hrauna yfir einn eða neinn og allra síst Framsóknarflokkinn sem eins og hv. þingmenn vita að mér þykir ósköp vænt um. Ég ætla að gefa hv. þingmanni eitt gott ráð. Það var gerð rannsókn við Nottingham-háskóla í fyrra. Hún leiddi það í ljós að ef menn borða sem svarar til hnefafylli af bláberjum á hverjum degi þá eflist skammtímaminnið. Mér finnst að hv. þingmaður hafi orðið sér til skammar, ekki þó í þessum sal heldur í útvarpinu í gær þegar hún leyfði sér að saka starfsmenn þingsins um mistök vegna þess að þeir leiðréttu ekki vitleysuna úr henni. Varðandi þriggja mánaða frestinn er rétt að það komi fram að einn af flutningsmönnum þessarar tillögu lagði fram á síðasta sumri tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem kemur alveg skýrt fram í greinargerð með því frumvarpi nauðsyn þess að hafa nægilegan frest til að þjóðinni geti tekist að yfirvega mál og þar sem er skýrt tekið fram að það eigi ekki að tengja þjóðaratkvæðagreiðslur 

Forseti hvetur þingmenn til að vera ekki með samtöl við ræðumann.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að reyna að greiða fyrir þingstörfum eins og jafnan. 

Frú forseti. Ég ætla aðeins að blanda mér inn í þá umræðu sem hér er í gangi. Ég fagna því auðvitað að utanríkisráðherra sé ekki mótfallinn því að þetta mál fari á dagskrá og líkt og fyrri þingmaður hvet ég forseta til að taka orð hans alvarlega í þessu efni. En varðandi þekkingu fólks á ESB-umsókninn, þá hefði hæstv. utanríkisráðherra átt að borða eilítið meira af bláberjum  Varðandi efnisatriði tillögunnar þá getum við tekið það til umræðu á eftir, frú forseti, þegar orðið verður við 

Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að einstakir hv. þingmenn ræði það við þingflokksformenn sína hvernig dagskrá er háttað á hinu háa Alþingi. Það eru reglulegir samráðsfundir þingflokksformanna með forseta um dagskrá hvers einasta dags, hvers einasta þingfundar. Forseti hefur vald til að ákveða dagskrána og við hljótum að hlíta því valdi  
             Ég held, ef ég má bæta einni setningu við fyrir frammíkallandi háttvirtum, verð ég víst að segja, að það sé afar lítil spurn eftir því úti í samfélaginu, ekki síst í ljósi þess sem m.a. hefur verið rætt í morgun af hv. þm. Þór Saari og fleirum, hæstv. fjármálaráðherra, að við eyðum tíma vorum í það að ræða bláberjaát og  
            

Frú forseti. Sem framsóknarmaður sem borðar bláber langar mig til að freista þess að bera klæði á vopnin og minna á það, ef fólk skyldi hafa gleymt því, að það mun auðvitað fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta stóra mál, aðild Íslands að Evrópusambandinu. Mér er mjög í mun sem lýðræðissinna að sú þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram þegar allar upplýsingar liggja fyrir og þegar viðræðuferlinu er lokið. Ég vona að sú staðreynd að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla mun fara fram geti gert það að verkum að þeir sem tala hvað ákafast fyrir því að önnur þjóðaratkvæðagreiðsla fari áður fram um sama efni geti andað rólega.

Hæstv. forseti. Ég taldi þegar hv. síðasti ræðumaður, Guðmundur Steingrímsson, tók til máls og sagðist ætla að bera klæði á vopnin að hann ætlaði að leggja til að hér yrði haldinn fundur þingflokksformanna eða hugsanlega annarra sem að þessu máli koma til að hægt væri að taka ákvörðun um dagskrá þingsins án þess að um það færu fram heitar umræður í salnum. Ég mun þá gera það að tillögu minni að það verði gert, að það verði rætt, ekkert endilega í þingsal heldur á smærri fundi hvernig hægt væri að koma því í kring að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir geti komið máli sínu að. Í ljósi orða hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur um spurninguna um eftirspurn í samfélaginu eftir því hvað við ræðum hér, þá horfi ég á dagskrá dagsins 

Virðulegi forseti. Sú umræða sem hér fer fram á fullan rétt á sér. Það er ekkert óeðlilegt við það að þjóðin sé við þessar erfiðu aðstæður spurð spurninga, og það er ekkert óeðlilegt við það þegar við horfum á nýframkomið fjárlagafrumvarp að spurt sé um forgangsröðun í samfélaginu og þó að það væri ekki nema út frá þeim veigamiklu atriðum sem við tækjum þessi mál til umræðu. Eða væri ekki réttlátt að þjóðin yrði spurð að því hvort hún vilji eyða milljörðum króna á næsta ári í aðildarviðræður við Evrópusambandið, hvort hún vilji eyða kannski 1–2 milljörðum króna í stjórnlagaþing við þessar aðstæður í stað þess að skipa einhverja nefnd sérfræðinga og halda þjóðfund sem kostar minna? Er eitthvað óeðlilegt að þjóðin sé spurð við þessar aðstæður í hvað við viljum eyða peningunum og hvernig við viljum forgangsraða? Viljum við loka spítölum? Viljum við draga úr fjölskyldubótum, stuðningi við veikustu þegnana  
            

Frú forseti. Mér finnst nóg sagt um þessa vitleysisvanhugsuðu tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um mál sem eru í ferli, en ég vil nota tækifærið hérna til að taka undir orð hv. þingmanns, ég tek ekki undir öll orð hans vegna þess að við veljum orð okkar með mismunandi hætti. Ég vil vekja athygli á því að það er neyðarástand ríkjandi meðal fátæks fólks á höfuðborgarsvæðinu  
            

Frú forseti. Ég vil enn og aftur hvetja til þess að orðið verði við ósk hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um að taka mál út af dagskrá sem hún sjálf er með og annað sé sett inn í staðinn. Við vitum að það er vaxandi ólga í samfélaginu og ekki síst innan míns flokks út af þessu aðlögunarferli að Evrópusambandinu. Þetta er sáttatillaga þar sem þjóðin verður einfaldlega spurð að því hvort fara eigi inn í þetta aðlögunarferli eða ekki. Komist þjóðin að þeirri niðurstöðu að það skuli gert, þá verður það gert. En komist þjóðin að þeirri niðurstöðu að það skuli ekki gert, þá verður það ekki gert. Af hverju eru hv. þingmenn svona hræddir við þjóðina og að hún verði spurð að því hvort fara skuli í þetta aðlögunarferli eða ekki? 
            

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi gera athugasemd við þá fundarstjórn forseta að í óundirbúnum fyrirspurnum komst ekki framsóknarmaður að þrátt fyrir að hafa lagt inn beiðni um að ræða við fjármálaráðherra um ákveðna hluti. Í öðru lagi vil ég segja að það er mjög sérkennilegt að talsmenn lýðræðis skuli koma hver á fætur öðrum og mæla gegn því að þjóðin fái að ákveða hvort haldið verði áfram þessum viðræðum og voru jafnvel á móti því að þjóðin fengi að segja hvort yfirleitt ætti að fara af stað í þær viðræður, hinir sjálfskipuðu talsmenn lýðræðis. Og það er í rauninni merkilegt að sumir þeirra vilja jafnvel núna fara með sjávarútvegskerfið í þjóðaratkvæðagreiðslu en vilja ekki leyfa þjóðinni að greiða atkvæði um hvort þessu ferli er haldið áfram. 
             Frú forseti. Það er hins vegar alveg ljóst að það er forseti sem ræður dagskrá, forseti sem stjórnar þinginu og við þingmenn verðum einfaldlega að virða það. 
            

Forseti. Ég vil taka undir þá beiðni sem hefur komið fram hjá þingmönnunum Þór Saari og Þráni Bertelssyni um að við förum að einbeita okkur af alvöru að málum heimila og fátæks fólks. Á forsíðu Morgunblaðsins í morgun var sagt frá því að nú eru fleiri að verða mjög ríkir og það eru fleiri að verða mjög fátækir. Það þýðir að millistéttin er að þurrkast út eins og alls staðar þar sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn stígur niður fæti. Þetta sýnir okkur það að sú stefna sem hér hefur verið rekin er komin í öngstræti og við verðum að taka 180 gráðu beygju öll saman. Ég óska því eftir því að þingflokksformenn fundi með forseta og við getum farið yfir það með hvaða hætti þingið getur ráðist í þessi mál eigi síðar en strax.

Frú forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér er orðin, m.a. um tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, vil ég taka fram að ég studdi þá ákvörðun Alþingis að fara í viðræður við Evrópusambandið um aðild í þeim tilgangi að fá fram samning sem þjóðin mundi kjósa um. Það er vegna þess að ég vil og ég treysti þjóðinni til að taka ákvörðun um þetta mál þegar allar hliðar þess liggja fyrir á grundvelli samnings. Ég studdi ekki að aðildarumsókn yrði dregin til baka vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að þeir sem það vilja séu þeir sem vilja ekki leggja málið í dóm kjósenda. Nú er komin tillaga í nýjum búningi sem gengur út á það að fara í sérstaka þjóðaratkvæðagreiðslu um að hætta viðræðunum sem eru í gangi. Það má sem sagt ekki leggja málið í endanlegum búningi fyrir þjóðina. Ég er ósammála þessari nálgun. Ég er ósammála því viðhorfi að það sé eitthvert aðlögunarferli í gangi. Ég tel að það séu engin rök og innstæða fyrir þeim fullyrðingum. En að þessu sögðu vil ég svo hvetja til þess að við förum að ræða þau mál sem raunverulega brenna á þjóðinni og hafa verið til umræðu undir þessum lið í dag.

Virðulegi forseti. Ég er dálítið hugsi yfir þessari umræðu og þeirri áherslu sem menn leggja á það að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhald viðræðna við Evrópusambandið samhliða kosningum til stjórnlagaþings. Stjórnlagaþing er eitthvert merkilegasta lýðræðislega verkefni sem við höfum nokkurn tíma ráðist í og ég tel að við eigum að sýna því þá virðingu, og þeim 500 einstaklingum sem þar hafa boðið sig fram, fólk sem þarf að fá rými til að kynna sig, hvað það stendur fyrir, að gefa því það rými sem til þarf í fjölmiðlum þannig að við förum ekki að sjá eingöngu samsetningu þekktustu einstaklinganna á listanum sem síðan komast inn á þetta stjórnlagaþing. Þarna eru 500 manns sem ætla að leggja tíma sinn og vinnu í að skapa stjórnarskrá sem við getum búið við til lengri tíma og í öllum bænum gefum þessu fólki svigrúm og sýnum því þá virðingu að vera ekki að kæfa kosningarnar til stjórnlagaþings með umræðum um Evrópusambandið.

Forseti vill geta þess að hann fundaði með þingflokksformönnum í morgun um þá dagskrá sem hér liggur fyrir og dagskráin liggur fyrir í því formi sem hún er á borðum þingmanna.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera aðra tilraun til að reyna að greiða fyrir þingstörfum vegna þess að þessi umræða sem farið hefur fram í töluvert langan tíma skilar engu, hún er ekki fólki sem á um sárt að binda til framdráttar eða þinginu eða öðrum þjóðþrifamálum. Hér eru menn farnir að ræða efnislega um stjórnlagaþing og efnislega um aðild Íslands að Evrópusambandinu o.s.frv. Ég tel að við eigum að spara okkur slíkar umræður undir þessum lið og ég legg til, úr því að hæstv. utanríkisráðherra er reiðubúinn til að ræða þetta mál, sem er verið að óska eftir að verði tekið til umræðu, að hæstv. forseti verði við þeirri beiðni þannig að við getum sparað okkur umræður um fundarstjórn forseta og þeir sem vilja taka þátt í umræðunni um þjóðaratkvæðagreiðslu geri það í umræðunni síðar í dag í umræðu um það mál en ekki annað.

Virðulegur forseti. Aðeins í tilefni af orðum hæstv. iðnaðarráðherra áðan. Það er ekki daglega sem við höldum þjóðaratkvæðagreiðslu á Íslandi en það er ein slík í pípunum núna, það er ein slík á dagskrá núna. Það eru miklar breytingar í samfélagi okkar, það er alvarleg staða, það fer ekki fram hjá neinum. Og þegar ég legg það til hér að forgangsröðun ríkisstjórnarinnar verði endurskoðuð þá er ég ekkert að gera lítið úr stjórnlagaþingi eða þeim mikilvægu lýðræðisbótum sem geta falist í endurnýjun á endurskoðun á henni. Það er bara hægt að fara aðrar og hagfelldari leiðir í því. Ég held að ef þjóðin yrði spurð að því hvort hún vilji eyða 1 til 2 milljörðum á næsta ári, hvort hún vilji eyða mörgum milljörðum, í aðildarviðræður að ESB, 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég get tekið heils hugar undir það með hv. þm. Þráni Bertelssyni að tíma Alþingis væri betur varið í að ræða hvað megi gera til að létta þeim sem erfiðast eiga í okkar samfélagi lífsbaráttuna frekar en að þrasa í hálftíma til þrjú korter um dagskrá fundarins. Ég veit ekki hvort til eru mælingar á því hvaða traust þýska þjóðin ber til þjóðþings síns, Bundestag, en hitt sagði mér Wolfgang Thierse, þáverandi forseti þingsins, að um það væri alger samstaða á Bundestag að þar deildu menn ekki um dagskrá eða fundarsköp í þingsalnum. Það væri leyst á fundum með forseta þingsins með formönnum þingflokka eða formönnum nefnda. Ástæðan er einföld, sagði Thierse, ástæðan er einföld, sagði þessi forseti þýska þjóðþingsins: Við bjóðum þýsku þjóðinni ekki upp á það að æðsta stofnun hennar geti ekki komið sér saman um og leyst úr slíkum hlutum og þurfi að rífast um það eins og krakkar í þingsalnum. Við sýnum einfaldlega þýsku þjóðinni ekki þá mynd af æðstu stofnun þjóðarinnar. 

Frú forseti. Ég kem upp til að mótmæla því að hingað koma ráðherrar og stjórnarþingmenn upp og tala í umvöndunartón um að Alþingi eigi að vera að tala um það sem mestu skiptir, þ.e. þá sem eiga bágt úti í samfélaginu. Þetta er fólkið sem hefur það í hendi sér að gera eitthvað í þessum málum og hvað er það að gera? Hvar eru tillögurnar til að bæta hag þessa fólks? Hvar eru tillögur til að létta af lánum og skuldum heimilanna? Hvað er verið að gera í þeim efnum? Ég frábið mér að talað sé niður til annarra þingmanna um að þeir hafi skoðanaskipti meðan þeir sem hafa öll ráðin í hendi sér geta ekki gert nokkurn skapaðan hlut eða hafa ekki vilja til þess.

Forseti vill geta þess, áður en umræðan fer fram, að að loknum þeim tveim utandagskrárumræðum sem boðaðar hafa verið verður gert klukkustundarhlé en það mun aðeins dragast vegna þeirrar umræðu um fundarstjórn sem hér hefur átt sér stað.

Virðulegi forseti. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra virðist hafa það á stefnuskrá sinni að henda sprengjum inn í sjávarútveginn með reglulegu millibili. Afleiðingin er alger óvissa sem hefur ríkt í þessari undirstöðuatvinnugrein okkar núna í hér um bil tvö ár. Það er sama við hvern talað er, alls staðar er sömu sögu að segja, menn þora sig hvergi að hræra. Vandamálið er ekki við fiskveiðarnar, ekki við vinnsluna, ekki við markaðssetninguna. Vandamálið er við Skúlagötu 4 í Reykjavík, í sjálfu ráðuneyti sjávarútvegs- og landbúnaðarmála. Þar er núna stærsti þröskuldurinn í vegi þess að sjávarútvegurinn fjárfesti, leggi í markaðsvinnu, búi til verðmæti, skapi aukinn gjaldeyri og fleiri störf. Ég gerði það í morgun að hafa samband við nokkra aðila í skipaviðgerðaiðnaðinum, slippunum sem hæstv. ráðherra hefur stundum talað um hér í þinginu og talað um nauðsyn þess að efla. Sagan sem þeir sögðu var ekki glæsileg. Þeir notuðu orð eins og hrun og auðn og tómarúm. Einn sagði mér frá því að það væri ekki eitt einasta fiskiskip sem hefði pantað slipp það sem eftir lifir af árinu. Ástæðan fyrir þessu er skýr, það vita þeir, það vita útgerðirnar, það vita sjómennirnir - það er óvissan sem núna ríkir, hin pólitíska óvissa. Það er enginn vafi á því að áhrifaríkasta og skjótvirkasta efnahagsaðgerðin núna væri í því fólgin að forustumenn ríkisstjórnarinnar stigju fram og lýstu því yfir að ætlunin væri að hverfa frá fyrningarhugmyndum og fara þá samningaleið sem endurskoðunarnefnd ráðherrans lagði til. Það mundi aflétta óvissunni, hrinda af stað fjárfestingum upp á marga milljarða króna og skapa umsvifalaust hundruð starfa. En þetta virðist ekki vera í boði. Þvert á móti, nýjasta útspil hæstv. ráðherra á aðalfundi Landssambands smábátaeigenda eykur óvissuna, bætir gráu ofan á svart, grefur okkur enn þá dýpra ofan í stöðnunina. Orð ráðherrans eru sannarlega brigð á fyrri yfirlýsingum hans, svardagar og loforð hans frá fyrri tíð eru greinilega orðin fullkomið útsölugóss. En við hverju er verið að bregðast af hálfu hæstv. ráðherra með því útspili sem hann kom fram með í síðustu viku? Jú, vandamáli sem hæstv. ráðherra hefur sjálfur skapað. Yfirlýsingar hans varðandi skötuselinn voru að eðlilegt væri að leigja skötuselinn frá kvótaleigu ráðuneytisins af því að handhafar veiðiréttarins hefðu ekki nýtt hann sjálfir. Í þessu felast mjög skýr skilaboð sem útgerðir um allt land skilja mjög vel. Það er verið að segja að það sé ekki rétt að leigja frá sér aflaheimildir af því að það kunni að leiða til þess að menn verði skertir í framtíðinni. Þess vegna hefur leigumarkaðurinn frosið. Þess vegna er hann orðinn botnfrosinn og vélstjórinn sem keyrir frystipressuna heitir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason. En hvernig er þessu máli tekið í sjávarútveginum? Tökum fyrst smábátaeigendurna, trillukarlana, sem ráðherra heiðraði með þessum vafasama hætti með því að kynna þessar hugmyndir um kvótaleigu sína í auknum mæli af hálfu ríkisins. Á aðalfundi Landssambands smábátaeigenda var ályktað með því að þar er sagt, með leyfi forseta: „Fundurinn krafðist þess að auknum heimildum yrði úthlutað til núverandi handhafa veiðiheimilda enda hefðu þeir þurft að þola miklar skerðingar á undanförnum missirum og árum. Yrði ákvörðun ráðherra að veruleika mundu laun sjómanna lækka verulega og verið væri að kasta stríðshanska inn í greinina.“ Stríðshanska sem væri verið að kasta inn í greinina. Og er þetta ekki einmitt kjarni málsins? Menn hafa tekið á sig skerðingar í þorski í trausti þess að það mundi leiða til þess að þegar kvótinn ykist gætu menn bætt sér upp tekjutapið með vaxandi aflaheimildum. Nú er hins vegar slegið á þessar væntingar. Það blasir auðvitað við öllum að þorskkvótinn mun aukast á næstu árum. Nú grípur hæstv. ráðherra inn í og segir: Þeir sem hertu að sér, tóku á sig skellinn, munu ekki fá að njóta afrakstursins af uppsveiflunni í þorskstofninum. Og ekki bara þetta, hvað með fisktegundir þar sem kvóti kann að dragast saman á næsta fiskveiðiári eða á næstunni? Eins og t.d. í ýsunni, þar ætlar hæstv. ráðherra að framkvæma tvöfalda skerðingu hjá útgerðunum í landinu, fyrst með því að kvótinn dregst saman og síðan með því að taka hluta þess sem eftir er og leigja hann út. Þetta er vísasta leiðin til þess að menn gefast upp í greininni, sérstaklega minni aðilarnir, smærri fyrirtækin sem standa höllum fæti. Það vita líka allir að sjómenn hafa árum saman barist gegn kvótaleigunni. Þeir lögðu höfuðáherslu á þetta í endurskoðunarvinnunni sem ég vék að hér áðan. Orð ráðherrans eru eins og blaut tuska framan í þá eins og þeir lýsa þessu sjálfir og þeir segja jafnvel að kjarasamningar sem eiga að fara fram nú í haust séu í hreinu uppnámi. Og það væri svo sem eftir öðru, ofan í allt annað er stefnan í sjávarútvegsmálum farin að spilla kjarasamningum sjómanna og útvegsmanna, ekki vegna ágreinings þeirra í milli heldur vegna sjávarútvegsstefnu hæstv. ráðherra. Ég þori ekki að segja sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar því að það veit auðvitað enginn hvort að baki þessu sé vilji annarra ráðherra eða þingmanna stjórnarliðsins. Þeir brosa hins vegar núna þessa dagana hringinn, mennirnir sem seldu kvótana og eygja núna von um að komast með þægilegum hætti að fiskveiðum að nýju. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni fyrir að taka þetta mál til umræðu og jafnframt fyrir að fá tækifæri til að gera grein fyrir hugmyndum og áformum sem unnið er að varðandi þau atriði sem hann kom inn á og ég vakti upp umræðu um á þeim aðalfundi Landssambands smábátaeigenda sem fyrirspyrjandi vitnar til. Það er alveg hárrétt að hugmyndir mínar snúast um að á fiskveiðiárinu 2010/2011 og einnig 2011/2012 geti ráðherra haft til ráðstöfunar til sérstakrar úthlutunar aflaheimildir, hvort árið um sig ákveðið magn í þorski, ýsu, ufsa, gullkarfa og síld og einnig að ráðherra geti ákveðið hámarksheildarmagn af skráplúru, skarkola og sandkola, þykkvalúru og langlúru sem gæti verið úthlutað svona. Þetta gæti verið ákveðinn hluti af ráðlögðu aflamagni eða hægt að fara með inn á hverja tegund. Það verður tilgreint þegar kemur fram frumvarp í þessu efni hversu mikið magn það verður. Til viðbótar þessu er einnig vel athugandi að á fiskveiðiárunum 2010/2011 og 2011/2012 verði skipstjóra skips heimilt að ákveða að hluti keilu- og lönguafla skips reiknist ekki til aflamarks þess. Hugmyndin lýtur að því að sá hluti sem þannig reiknast ekki til aflamarks skuli ekki vera meiri en ákveðinn hluti af þeim heildarafla sem landað er hverju sinni enda sé afli ekki fluttur óvigtaður á markaði erlendis. Þessi leið er sambærileg við svokallaðan VS-afla sem hefur það markmið að auka sveigjanleika kerfisins og minnka hvata til brottkasts. Þegar þessi leið verður farin verður það væntanlega gert að skilyrði að keilu- og lönguafli verði boðinn upp á viðurkenndum uppboðsmarkaði og að ákveðið hlutfall af andvirði aflans renni í ríkissjóð og kæmi það þá í staðinn fyrir greiðslu gjalds fyrir þær aflaheimildir. Ég vek athygli á því að hér er um að ræða aflaheimildir sem að hámarki gætu verið til úthlutunar gegn gjaldi. Margir þættir munu hins vegar ráða hvort það verður gert, hversu mikið magn verður þá lagt í þetta og síðan úthlutað. Gert yrði síðan ráð fyrir því að útgerðir þyrftu að greiða gjald fyrir aflaheimildirnar og gjaldið yrði, að mínum hugmyndum, fast verð á hvert kíló vegna þess að hér er um hreina tímabundna aðgerð að ræða sem gæti verið hlutfall af ákveðnu meðalvirði í viðskiptum með t.d. aflamark viðkomandi tegundar á einhverju undangengnu tímabili. Að öðru leyti mundi gilda regla um gildi aflamarks sem úthlutað er á grundvelli aflaheimildar. Ef þetta yrði að raunveruleika og heimildir nýttar sem ráð væri fyrir gert að hægt væri að setja í þennan pott, þótt á lægra verði væri, væri um umtalsverðar fjárhæðir að ræða sem ríkið gæti fengið til ráðstöfunar við okkar erfiðu aðstæður. Ég tek hins vegar fram enn og aftur að margir þættir geta ráðið því við hvaða magn verður miðað. Í mínum hugmyndum felst jafnframt, í samræmi við markmið 1. gr. laga um stjórn fiskveiða, að tekjur ríkissjóðs vegna þessa mundu renna til verkefna, t.d. á landsbyggðinni og þá sérstaklega í sjávarbyggðum til að renna styrkari stoðum undir atvinnu og byggð í landinu, og á sama hátt verði veitt aukið fé til rannsókna er stuðli að verndun og hagkvæmri nýtingu fiskstofna hér við land. Fram hefur komið spurning um hvort ætlunin sé að skilyrða úthlutunina að einhverju leyti þeirri endurskoðun sem nú fer fram á aflareglunni. Svarið við því liggur alveg fyrir, heildarendurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða mun ekki verða á þessu fiskveiðiári. Hugmyndir mínar um þessi áform taka því til aðgerða sem yrðu settar til bráðabirgða þar til sú endurskoðun tæki gildi. Áform þessi hafa svo að sjálfsögðu ákveðna tilvísun til umfjöllunar endurskoðunarnefndarinnar um svokallaða pottaleið. Frú forseti. Ég gæti vikið að fleiri atriðum í fyrirspurn hv. þingmanns en ég legg áherslu á að þetta er fyrst og fremst bráðabirgðaaðgerð sem yrði, ef um verður að ræða, aukning á núverandi aflaheimildum þannig að enginn verður skertur. Ég tel 

Virðulegi forseti. Ég hef miklar áhyggjur af því á hvaða vegferð hæstv. sjávarútvegsráðherra er varðandi þessa almikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar. Maður spyr sig: Var skötuselurinn forsmekkurinn að því sem koma skyldi? Var hann forsmekkurinn að leikrænni tjáningu ráðherra gagnvart þingi og þeim sem í þessari grein starfa? Var sáttanefndin blekking? Var verið að blekkja okkur og plata sem tókum þátt í henni? Til hvers var hún sett af stað ef það er sífellt komið með aðrar útfærslur og aðgerðir? Ég velti fyrir mér: Var verið að plata okkur sem fórum í þá nefnd? Fyrningin er í raun hafin. Fari ráðherrann þá leið sem hann er að boða er hann að hefja þá fyrningu sem hann hefur m.a.s. lýst sig andsnúinn ef ég veit rétt. Það er enn stefnt að óvissu um sjávarútveginn.  Hæstv. sjávarútvegsráðherra sem á hátíðarstundum talar fjálglega um byggðirnar tekur ekkert mark á því núna, gleymir því hvað hann hefur sagt. Það er búið að skerða atvinnuréttindi fólks úti um allt land í gegnum árin með niðurskurði á aflaheimildum og það á ekkert að koma til baka samkvæmt þessu. Hæstv. ráðherra er algjörlega á villigötum. Hann hefur ekki upplýst hversu mikið magn hann er með í huga. Hversu miklu ætlar hann að úthluta með þessu? Hversu mikið af kökunni á ekki að koma til þeirra sem búið er að skera? Á hvaða vegferð er hæstv. ráðherra? Ég spyr að því. Smábátasjómenn 

Frú forseti. Íslenskur sjávarútvegur er í járnum, hann þarf nýjar lausnir. Atvinnugreinin skuldar næstum 600 milljarða kr. og það er gífurleg óánægja með kvótakerfið sem hefur skilið mörg byggðarlög eftir í flakandi sárum. Viðleitni stjórnvalda til að bregðast við og breyta kerfinu hefur mætt hörku og hótunum, samráð hefur verið langvarandi og erfitt. Atvinnuskilyrði kvótalausra útgerða fara síversnandi, skortur á leigukvóta hefur neytt marga til að binda báta sína við bryggjur. Við svo búið má ekki una lengur. Það þarf að bregðast við þessu ástandi, annars vegar að sjálfsögðu með þeim varanlegu breytingum sem boðaðar hafa verið á fiskveiðistjórnarkerfinu og er sérstakt verkefni út af fyrir sig og hins vegar núna með skammtímaráðstöfunum til að bregðast við bráðum vanda sem er vandi hinna kvótalausu útgerða sem eiga allt sitt undir leigukvóta á markaði sem er botnfrosinn. Þar er ekki aðeins um að ræða þá fáu einstaklinga sem seldu sig úr greininni á sínum tíma heldur þá fjölmörgu sem tilheyra þessu leiguliðakerfi í fyrirkomulagi sem er tvískipt. Það er annars vegar kerfi kvótahafanna og hins vegar hinna sem eiga allt sitt undir því að fá leigðan kvóta frá þessum aðilum. Fyrningin er að sjálfsögðu ekki hafin. Það er verið að ræða það hér að auka við veiðiheimildir og það hefur verið kallað mjög eftir því að aukið verði við veiðiheimildir. Það er eðlilegt að sjávarútvegsráðherra bregðist við því kalli á einhvern hátt. Hins vegar legg ég áherslu á það - um leið og ég fagna því að verið er að hugleiða það í alvöru að auka við veiðiheimildir og bæta þeim við á þann hátt 

Virðulegi forseti. Það skýrist alltaf betur og betur fyrir mér það sem gamli bóndinn sem ég hitti norður í Skagafirði sagði við mig fyrir nokkru síðan. Hann sagði: Passaðu þig á að telja á þér puttana eftir að þú hefur tekið í höndina á hæstv. sjávarútvegsráðherra. Hann átti náttúrlega við það, virðulegi forseti, að það er ekki orð að marka það sem þessi maður segir eða gerir. Hann sest í stól hæstv. sjávarútvegsráðherra og boðar okkur það að hann ætli að sitja á sáttastóli, hann ætli að hafa víðtækt samráð við alla sem að málum koma og stofnar til þess sérstaka sáttanefnd sem allir stjórnmálaflokkar og allir hagsmunaaðilar eiga og áttu aðild að. Henni var stýrt af hv. þm. Guðbjarti Hannessyni. Það tókst eftir mikla vinnu í þessari nefnd að ná víðtækri sátt af skynsemi þar sem farið var yfir allar hliðar málsins, farið yfir hörmulegar afleiðingar þess ef sú fyrningarleið sem var boðuð hefði verið farin algjörlega óbreytt. Menn lögðu á sig mikla vinnu. Hvað gerir síðan hæstv. ráðherra núna? Algjörlega í andstöðu við alla þessa aðila stígur hann fram og skapar enn fullkomna ósátt í þessari mikilvægu atvinnugrein þegar það er þjóðarbúinu langmikilvægast að stöðugleiki og sátt ríki í sjávarútvegi. Ef þessari hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra auðnaðist að ganga fram og segja þjóðinni og þeim sem starfa í þessari grein, útgerðum um allt land, að sáttaleiðin yrði farin mundu skapast í næstu viku þúsund störf í því sem hefur hér verið farið yfir, viðhaldi, fjárfestingum og öllu því sem tilheyrir. 

Forseti. Ég var að hugsa um að látast ekki hafa heyrt orð síðasta ræðumanns, svo dæmalaus fannst mér ræða hans vera að mörgu leyti. Niðurstaða þess starfshóps sem sjávarútvegsráðherra skipaði á síðasta ári og sú vinna sem hann vann og þær tillögur sem hann gerði byggðust fyrst og fremst á þeim hörmulegu afleiðingum sem núverandi stjórnkerfi hefur haft á sjávarútveginn og byggðirnar í landinu, ekki á einhverjum ætluðum afleiðingum í framtíðinni miðað við breytingar á stjórnkerfinu. Það var ástæðan fyrir því að sá starfshópur var skipaður, þær afleiðingar sem núverandi stjórnkerfi hefur leitt af sér. Starfshópurinn skilaði ítarlegum niðurstöðum sem um varð allgóð sátt í samræmi við samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, í samræmi við það sem rætt var í hópnum og þá umræðu sem þar þróaðist meðal allra þeirra sem þar voru og endaði með því að um þær niðurstöður sem sjá má í skýrslu starfshópsins var nánast einhuga sátt með örfáum undantekningum. Heildarhugmyndafræðin sem í tillögunum felst var studd af öllum aðilum fyrir utan fulltrúa Hreyfingarinnar, og þar með talið fulltrúa sjómanna, fiskverkafólks, allra stjórnmálaflokka á Alþingi o.s.frv. Ég tel að það eigi að fylgja tilmælum í bréfi ráðherra til hópsins, að á grundvelli vinnu starfshópsins og þeirra valkosta sem hann bendir á muni ráðherra ákveða frekari tilhögun við endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. 

Virðulegi forseti. Þar til í umræðum í gær hér á Alþingi stóð ég í þeirri meiningu að viðræðunefndin, eða sú sem hv. þm. Jón Gunnarsson kallar sáttanefndina um sjávarútvegsmál, hefði skoðað og bent á tvær leiðir sem fara mætti í fiskveiðistjórnarmálum. Hvorug tillagan væri fullkomin og nú hæfist vinna við gerð lokatillögu í frumvarpsdrögum. Svo kom í ljós að önnur tillagan, hin svokallaða tilboðsleið, var aðeins fylgiplagg sem fæstir eða nokkur í nefndinni vildi nokkuð með hafa. Þetta fundust mér ekki góðar fréttir, virðulegi forseti. Til að segja hlutina eins og þeir eru þá er ég ekki par hrifin af sáttinni sem sögð er felast í samningaleiðinni svokölluðu. Ég veit að þannig háttar um marga aðra. Það skiptir gífurlega miklu máli að í vinnunni sem nú fer af stað verði litið til þeirra sjónarmiða sem fram koma í tilboðsleiðinni svokallaðri. Í lokalausninni verður að vera kristaltært að jafnræðis sé gætt og atvinnufrelsi sé tryggt í samræmi við álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá því í október 2007. Um annað er einfaldlega ekki hægt að semja, virðulegi forseti. Í mínum huga er aðeins einn eigandi og einn rétthafi að fiskinum í sjónum og hann er við, við öll, fólkið í landinu. Ríkisvaldið getur síðan fyrir okkar hönd leyft einhverjum að veiða, það er aðferðin við leyfisveitinguna sem nú þarf að semja frumvarp um. Í þeirri vinnu þarf að taka tillit til þeirra sem hafa stundað veiðarnar undanfarin ár, en þeir eiga ekki að ráða ferðinni

Virðulegur forseti. Ég sat í þessari endurskoðunarnefnd og skal staðfesta að niðurstaða nefndarinnar var sú að við lögðum til að farin yrði samningaleiðin, ekki tilboðsleiðin. Þetta var samþykkt af öllum nema tveimur í þessari fjölskipuðu nefnd. Í henni voru fulltrúar allra stjórnmálaflokka og allra hagsmunasamtaka. Um þetta var víðtæk samstaða í nefndinni sem ríkisstjórnin lagði upp með. Varðandi sáttina er það þannig að ríkisstjórnin hóf vegferðina með orðið sátt á vörum, bera klæði á vopnin. Mér hefur hins vegar fundist upp á síðkastið, þegar ég fylgist með umræðunni, að ríkisstjórnin sé hætt að bera klæði á vopnin, nú geri hún eins og segir í kvæði Megasar, beri vopn á klæðin. Það er það sem hefur verið að gerast upp á síðkastið. Menn hafa hent sprengjum inn í umræðuna sem hefur torveldað allar leiðir til að ná samkomulagi um sjávarútveginn. Þetta síðasta sem hæstv. ráðherra gerði vekur spurningu um það hversu langt hæstv. ráðherra ætli að ganga. Hann segir að hann geri sér vonir um að það verði umtalsverðar upphæðir sem komi út úr leigubraskinu úr sjávarútvegsráðuneytinu. Hann segir jafnframt að það verði ekki leigður út kvóti nema þegar um aukningu er að ræða. Við vitum að í ýsunni eru meiri líkur en minni á því að þar verði kvótaminnkun. Er hæstv. ráðherra að segja að þetta nái fyrst og fremst til þorsksins? Hann nefnir líka íslensku sumargotssíldina. Við vitum hvernig ástandið er á henni, er einhver von um að þar verði kvótaaukning? Að öðru leyti vil ég segja að þetta er blaut tuska í andlit fólksins sem hefur tekið á sig skerðingar undanfarin ár í von um að þeir fengju að njóta þess þegar betur gengi og betur áraði í hafinu. Nú segir hæstv. ráðherra: Nei, það kemur ekki til greina. Litlu karlarnir, litlu útgerðarmennirnir og hinir stærri sem þrengt hafa sultarólina, hert að sér, munu ekki njóta aukningarinnar. Það verður tryggt með því að hæstv. ráðherra 

Frú forseti. Mér finnst það koma úr hörðustu átt þegar hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson talar um aðra og nefnir leigubrask. Að mínu mati verður efnahagsstaðan næsta ár eitt það erfiðasta eftir efnahagshrunið bæði tæknilega og atvinnulega. Við heyrum um allt land um niðurskurð í heilbrigðiskerfinu og niðurskurð í velferðarþjónustunni. Þá horfir maður til þess hvort við þessar aðstæður sé ekki réttlætanlegt að huga að því hvaða áhættu megi taka með því að auka tímabundið við aflaheimildir til að koma til móts við erfiðleikana. Ég minni á að vísað hefur verið til endurskoðunarhópsins einn af þáttunum sem þar eru nefndir, svokallaða pottaleið. Þetta er með tilvísun til hennar þó að hér sé fyrst og fremst um bráðabirgðaáform að ræða sem gildir aðeins í eitt eða tvö ár meðan verið er að vinna framtíðarskipan fiskveiðistjórnarmála. Það má öllum vera ljóst að þetta mun taka nokkurn tíma. Það er óvíst hvort það getur komið til framkvæmda á þessu ári. Hverjar verða þær upphæðir? Ég segi: Það munar um allt, hvort það eru 2, 3 eða 4 milljarðar kr. sem hægt væri að fá með þessum hætti. Það munar um allt við þessar erfiðu aðstæður 

Hér hafa orðið á mistök við skráningu á mælendaskrá. Það er óvenjuleg staða en hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson tekur nú til máls öðru sinni í þessari utandagskrárumræðu.

Virðulegi forseti. Þakka þér fyrir að leiðrétta þetta en svona getur gerst. Við verðum að lifa við það. Það sem ég vil segja á þessum seinni tveimur mínútum sem ég hef til umráða er að það gengur ekki að ráðherra ætli að beita sér fyrir því að verðlauna þá sem ákváðu að fara út úr þessari grein. Það verður gert nái þetta fram að ganga. Það á ekki að koma til móts við þá sem tóku á sig skerðingar en héldu samt áfram uppi atvinnu í byggðunum hringinn í kringum landið. Þeir fóru í hagræðingu í sínum rekstri en héldu samt áfram í þeirri von að fá bætur eða fá til baka það sem tekið var af þeim. Með þessu er verið að skerða atvinnuréttindi þeirra sem vinna í greininni og eru búnir að vinna í henni lengi. Óvissan um stefnu stjórnvalda, það er fyrst og fremst hún, frú forseti, sem heldur leigumarkaðnum í heljargreipum. Menn þora ekki að leigja frá sér heimildir vegna þess að þeir óttast að verða skertir. Þeir óttast að heimildirnar verði skertar og þeir fái ekki bætur til baka. Það eru stjórnvöld sem halda þessum markaði með leiguheimildir og gera það að verkum að menn geta ekki leigt til sín. Það eru engir aðrir en stjórnvöld sem halda því í frosti. Ég skora á hæstv. ráðherra að hætta við þær fyrirætlanir sem hann hefur haldið á lofti, að hætta við þær og gefa niðurstöðunni sem endurskoðunarnefnd um sjávarútvegsstefnuna lagði til tækifæri, fara í gegnum hana og reyna að koma fram með frumvarp sem leysir flest málin. Við getum aldrei leyst öll málin sem deilt er um. Við erum öll sammála um að það er, eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir nefndi, 

Frú forseti. Í umræðunum hér áðan féllu einstaklega ósmekkleg og óviðeigandi ummæli af vörum hv. þm. Jóns Gunnarssonar í garð hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég furða mig á því, frú forseti, að ekki skuli vera gerð athugasemd af hálfu forseta þegar komið er með persónulegar og rætnar athugasemdir í þessum ræðustóli sem beinast að einstaklingnum en hafa ekkert með málasvið þeirra eða starfsvettvang að gera. Ég, óbreyttur þingmaður í salnum, get ekki setið undir því að þurfa að hlusta á umræður sem fara í þennan farveg. Mér finnst þetta ekki aðeins meiðandi fyrir viðkomandi einstakling sem um er rætt, mér finnst þetta meiðandi fyrir þingið. Og fyrst forseti gerði ekki athugasemd við þetta ætla ég að taka mér það málfrelsi sem ég hef, frú forseti, til að gera alvarlega athugasemd við þetta og lýsa skömm á ummælum sem falla af þessum toga.

Frú forseti. Það verða tímamót eins og við þekkjum öll um næstu áramót þegar stór og mikill málaflokkur, málefni fatlaðra, færist yfir til sveitarfélaganna frá ríkinu. Annar eins verkefnaflutningur hefur ekki átt sér stað síðan grunnskólinn fluttist yfir til sveitarfélaganna á sínum tíma, árið 1996. Það skref var að mínu mati tvímælalaust jákvætt. Það styrkti menntakerfið þó að reynslan sýni okkar að margt hefði betur mátt fara. Þá er um að gera að læra af reynslunni. Það er brýnt að við, auk sveitarfélaga, embættismanna og hagsmunasamtaka, nálgumst verkefnið sem fram undan er af metnaði, heiðarleika og bjartsýni. Að þungamiðja nálgunar okkar sé hinn fatlaði og þjónustan í kringum hann. Auðvitað er freistandi fyrir mig í stjórnarandstöðunni að taka upp þá alvarlegu gagnrýni sem sett var fram af hálfu Ríkisendurskoðunar í skýrslu hennar í ágúst sl. um skipulag á þjónustu við fatlaða. Hún fer nokkrum orðum um þjónustuna við fatlaða og að henni sé að ýmsu leyti ábótavant. Þegar maður rýnir yfir athugasemdirnar má sjá að þær eru verulegar og þær eru alvarlegar. Formleg heildarstefna fyrir málaflokkinn liggur ekki fyrir. Fjárveitingar miða ekki við reglubundið mat á þjónustuþörf eins og lög kveða á um. Það segir að ekki sé hægt að fullyrða að þjónusta sé jöfn hjá þjónustuaðilum og ráðuneytið hefur ekki kallað eftir samræmdum upplýsingum um starfsemi þjónustuaðila frá árinu 2004 þegar það hefur lengi legið fyrir að flytja á málaflokkinn yfir til sveitarfélaganna. Það er sérstaklega einkennilegt í því ljósi. Auðvitað má spyrja: Hvar hafa félagsmálaráðherrar undanfarinna ára verið? Formaður Öryrkjabandalagsins segir einnig, þannig að þetta líti ekki út sem karp af minni hálfu í stjórnarandstöðunni, að ráðuneytið hafi einfaldlega ekki unnið vinnuna sína. En auðvitað eru þetta allt saman atriði sem ég veit að hæstv. núverandi félagsmálaráðherra er að fara gaumgæfilega yfir. Hann hlýtur að hafa kannað atriðin sem fram komu í skýrslunni. Hann er örugglega - ég treysti því að hann sé á fleygiferð að leysa ábendingarnar sem settar voru fram. Ég geri einnig ráð fyrir því að hæstv. ráðherra útskýri fyrir þingheimi hvernig hann sér okkur saman klára flutninginn á málefnum fatlaðra fyrir áramót án þess að einhver fljótaskrift einkenni afgreiðslu þingsins og ráðuneytisins. Ég veit líka að sveitarfélögin sjálf, þær mikilvægu stofnanir, eru á fleygiferð. Þau hafa unnið baki brotnu undanfarið til að búa sig sem best undir þær breytingar sem verða þegar þau taka við málaflokknum. Ég hef hlustað á sveitarfélögin á undanförnum dögum kynna áherslur sínar. Flestir forsvarsmenn sveitarfélaganna hafa lýst yfir áhyggjum af því hvort nægilegt fjármagn fylgi með. Hins vegar, og það er rétt að draga það fram, eru flestir á því að þjónustan verði betri og að möguleikar á að laga hana að þörfum hvers og eins verði meiri. Eitt stjórnsýslustig og vonandi einföldun á kerfinu á að vera stuðningur í því efni. En í ljósi þess sem fram kom í skýrslu Ríkisendurskoðunar vil ég í fyrsta lagi leggja fram spurningar fyrir hæstv. ráðherra: Hvenær mun liggja fyrir formleg heildarstefna um málaflokkinn? Getur ekki þingið sjálft aðstoðað ráðherra við þá stefnumörkun svo hún liggi sem allra fyrst fyrir? Þetta er mikilvægt. Í öðru lagi: Hvernig mun hæstv. félagsmálaráðherra beita sér svo fjárveitingar taki mið af reglulegu mati á þörf á þjónustu svo tryggt verði að fatlaðir á landsvísu njóti jafnræðis? Í þriðja lagi spyr ég: Hvernig ætlar ráðuneytið að tryggja að rekstrarupplýsingar verði aðgengilegar og hvernig ætlar félagsmálaráðherra að sjá til þess að hægt sé að meta mögulegan ávinning af flutningi málaflokksins yfir til sveitarfélaganna? Auðvitað fyrst og síðast, frú forseti, er spurningin: Hvernig getum við sem erum á þingi, í stjórn en ekki síður í stjórnarandstöðu, hjálpað til? Hvernig getum við unnið saman svo við getum öll, ja, kannski hugsanlega eftir nokkurn tíma, litið nokkuð stolt yfir farinn veg, litið stolt um öxl og sagt: Já, við stóðum öll saman að því að efla og styrkja umhverfi fyrir fatlaða? Við settum hinn fatlaða í forgang og hans þarfir en settum sjálft stjórnmálakarpið til hliðar. Frú forseti: Hvað getum við gert til að hæstv. félagsmálaráðherra fái stuðning til þessa málefnaflutnings yfir til sveitarfélaganna? Hvernig getum við aðstoðað ráðherrann?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur kærlega fyrir þessa utandagskrárumræðu sem ber vott um þá nærgætni og þá umhyggju sem hún ber fyrir hagsmunum fólks með fötlun. Ég tek heils hugar undir það sem á auðvitað að vera kjörorð okkar á þessum tímamótum, þ.e. að hér reynum við að nálgast viðfangsefnið af metnaði, heiðarleika og bjartsýni. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á, það komu nokkrar skarpar athugasemdir frá Ríkisendurskoðun um þjónustuna við fólk með fötlun og þá sérstaklega við eftirlitsþáttinn og kannski ekki hvað síst stefnumótunina vegna þess að þá voru menn að horfa til þess með hvaða hætti við gætum fylgst með því hvort menn stæðu við gefin fyrirheit. Í framhaldi af þessari skýrslu, sem ber að fagna mjög, lét ég auðvitað setja í gang vinnu og við fórum yfir og brugðumst við athugasemdunum og settum í ákveðinn farveg með hvaða hætti ætti að vinna úr þessu. Það var gert í samráði við þá verkefnisstjórn sem hefur unnið að yfirfærslunni og þá sem hafa verið við borðið og unnið að málinu, bæði fulltrúa sveitarfélaganna og hagsmunaaðila. Það er mjög mikilvægt að allir þessir aðilar séu meðvitaðir um það hvaða veikleikar hafa verið í þjónustunni og með hvaða hætti þurfi þá að bregðast við þeim og gera þjónustuna betri við þá tilfærslu sem verið er að undirbúa. Það er mikilvægt líka í þessu samhengi þegar verið er að tala um stefnumótun og þau atriði sem við þurfum að horfa til að þar hafa menn haft að leiðarljósi samning Sameinuðu þjóðanna um málefni fólks með fötlun. Það eru afar metnaðarfull markmið og það skiptir mjög miklu máli að við reynum að innleiða allt það sem þar er og tryggja að þjónustan hér sé í samræmi við þau markmið. Nú er vinna í gangi við að reyna að undirbúa bæði lagasetningar og hluti sem tengjast þeim. Það má líka nefna að nefnd sem skipuð var árið 2007 til að vinna tillögur um úrbætur á þjónustu við fólk með fötlun á heimilum sínum skilaði nýlega metnaðarfullum tillögum að reglugerð þar sem tekið er á mörgum framfaramálum í þjónustu við fólk með fötlun. Stefnt er að því að setja reglugerð um þessa þjónustu strax í kjölfar þess að frumvarp um breytingar á lögum um málefni fatlaðra frá 1992 hefur verið samþykkt. Það er verið að leggja lokahönd á frumvarpið sem verður væntanlega lagt fram á Alþingi á næstu vikum. Í rauninni má segja að samstarfssamningurinn við sveitarfélögin liggi fyrir sem og lagafrumvörpin. Það er enn þá ágreiningur um stéttarfélagsaðild sem þarf að leysa úr, það er það eina sem stendur út af í málinu eins og er. Við áttum viðræður við fulltrúa SFR í gær en við þurfum að ræða betur við sveitarfélögin því að auðvitað má þessi yfirfærsla ekki stranda á því máli og ég treysti á að menn einhendi sér í að ganga frá því þannig að hægt sé að ljúka þessu með viðunandi hætti. Eins og ég segi er réttmæt ábending frá Ríkisendurskoðun um að skort hafi á heildarstefnu í málefnum fatlaðra, þ.e. formlega stefnu þar sem hún liggi fyrir ráðuneytinu. Hún hefur ekki verið afgreidd formlega en auðvitað liggur fyrir ítarleg stefna engu að síður og það er þá okkar að samþykkja þessa formlegu stefnu og koma henni þannig á blað að menn viti við hvað er miðað og hvaða markmið hafa verið sett. Það hefur verið ákveðið að leggja fram þingsályktunartillögu á Alþingi með aðgerðaáætlun til fjögurra ára líkt og hefur verið gert í öðrum málaflokkum, t.d. málefnum innflytjenda eða barna, og undirbúningur að slíkri þingsályktunartillögu mun fara fram í nánu samstarfi við heildarsamtök fatlaðra og sveitarfélögin. Í framhaldi af þessari umræðu hér er full ástæða til að kalla til fulltrúa stjórnarandstöðunnar og kynna þeim stöðuna í málinu, fara yfir þau lagafrumvörp sem eru tilbúin og þennan samstarfssamning þannig að stjórnarandstaðan geti að sjálfsögðu fylgst með gangi mála. Það er vissulega mikilvægt að tryggja í þessu öllu saman að jafnræði notenda þjónustunnar verði fyrir hendi, það verði settir gæðastaðlar og mælikvarðar. Menn hafa verið að skoða þetta SIS-matskerfi og eru að innleiða það. Það er sérstök aðferð til að meta þjónustuþörf. Allt þetta skiptir mjög miklu máli ásamt því eftirliti sem fram fer í framhaldinu til að geta tryggt það að jafnræðis sé gætt í þjónustu hjá ólíkum sveitarfélögum í framhaldinu. Ég fæ kannski tækifæri í lokin til að ræða málið betur en eitt af því sem er mjög mikilvægt líka er að formlegur aðili hafi eftirlit með framkvæmd yfirfærslunnar, þ.e. með tilfærslunni í heild. Þá er auðvitað, eins og ég segi, 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir umræðuna um þetta mikilvæga mál og aðkallandi. Tilflutningur á málaflokki fatlaðra til sveitarfélaga hefur lengi verið í bígerð en samt er verkefnið einhvern veginn á síðustu stundu. Þetta er kannski lýsandi fyrir séríslenskt hugarástand og séríslenska aðferðafræði, sambland langtímamarkmiða og þess að vera á síðustu stundu með að framkvæma þau. Hvað um það, þetta er kannski bara okkar háttur án þess að ég ætli að vera með miklar alhæfingar um það. Mér finnst ákaflega mikilvægt að við förum af fullum krafti í það verkefni að koma málaflokknum yfir til sveitarfélaganna og ég held að á heildina litið ríki sátt um það. Mér finnst líka mikilvægt að við lítum þá svo á að þessi tímapunktur, um áramótin, sé ekki endapunktur. Hann er vissulega endapunktur á því ferli að koma málaflokknum yfir til sveitarfélaga en hann er líka upphaf og við verðum að líta á hann mjög skýrt sem slíkan punkt vegna þess að auðvitað er það rétt eins og skýrt hefur komið fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að verkefnin sem blasa við í þessum málaflokki eru ærin og yfirgripsmikil og varða eiginlega algjörlega grundvöll hans. Það er eftirlitsþátturinn sem Ríkisendurskoðun gagnrýnir, skortur á ákveðinni stefnufestu og ef við lítum á þennan punkt um áramótin sem upphaf á hann auðvitað að verða okkur hvatning til þess að gera bragarbót á öllum þessum hlutum. Svo er líka margt fleira sem þarf að gera í þessum málaflokki, eins og t.d. að varðveita ákveðna fjölbreytni í úrræðum gagnvart fötluðum. Það þarf að varðveita jafnræði og hvað varðar allan þennan aðgerðalista ætla ég að koma betur að honum í 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga málefni - 
            

Forseti minnir hv. þingmann á að nefna aðra þingmenn fullu nafni.

Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, fyrirgefðu. Ég fagna því að nú sé þessi málaflokkur að fara til sveitarfélaganna þar sem það hefur legið fyrir allt síðan 1992, að mér skilst, þegar lög þar að lútandi voru samþykkt á Alþingi. Sveitarfélögin eiga að taka við málefnum fatlaðra nú um áramótin og hafa nú þegar nokkur sveitarfélög skrifað undir samning þar að lútandi. Enn er þó mikil vinna fram undan hjá ráðuneytinu ef tekið er mið af skýrslu Ríkisendurskoðunar um þjónustu við fatlaða sem unnin var núna í ágúst 2010. Það er mjög mikilvægt, eins og fram hefur komið, að tekið verði tillit til þeirra ábendinga sem þar koma fram og að vinnan við endurbætur verði markviss og skipulögð. Ég fagna því sem kemur fram í þessari skýrslu að þar eigi að fara fram árlegt mat á þjónustuþörf fyrir þennan málaflokk og að sveitarfélög fái fjárveitingar eftir því mati. Nú er verið að innleiða nýtt þjónustumatskerfi hjá sveitarfélögum og því mjög mikilvægt að hefja vinnu við fjárhagsáætlanir byggðar á þjónustuþörfum einstaklinga hvers svæðis út frá því kerfi sem allra fyrst. Ég tel einnig mikilvægt skref hafa verið tekið þegar ákveðið var að fara yfir stöðu mála og skoða hvernig tekist hafi til 2014 til að sveitarfélög fái tíma til að aðlagast þeim verkefnum sem verið er að leggja fyrir þau. Mér sýnist allir vera mjög meðvitaðir um þá vinnu sem fram undan er.

Frú forseti. Mjög margt hefur áunnist í málefnum fatlaðra á síðustu tveim áratugum enda veitti ekki af. Þannig jukust framlög til málefna fatlaðra á tíu ára tímabili, frá 1998–2007, um 12% á hverju ári, sem var langt umfram verðlag og töluvert umfram vöxt opinberrar þjónustu á þeim árum. Í kreppu er mjög mikilvægt að allir standi vörð um þennan hóp. Þetta er viðkvæmur hópur og við þurfum að gæta þess að hann verði ekki undir í sparnaðarráðstöfununum. Á mörgum sviðum í þessari þjónustu hafa verið unnin kraftaverk en mjög margt er ógert eins og hér hefur komið fram. Eftir 92 daga taka sveitarfélögin við þessum málaflokki, þ.e. 15 þjónustusvæði, og er það vel. En þá er líka mjög mikilvægt að komnar séu samræmdar reglur og eftirlit með framkvæmdinni, annars er hætta á því að þjónustan verði ekki sambærileg á milli þessara svæða og eins innan svæðanna og að ekki verði tryggt að þjónustan verði skilvirk, þ.e. að við fáum mikla þjónustu fyrir framlögin. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar kemur fram, og það er kannski neikvæðasti þátturinn í ræðu minni, að frá 2004 hefur ráðuneytið verið að vinna að stefnumótun og það er ekki enn þá komið á hreint hvernig sú stefnumótun á að vera. Það er reyndar farið að vinna eftir drögum að stefnumótun og ég legg nú til að hv. Alþingi aðstoði hæstv. ráðherra, ef þörf er á, til að vinna að þessari stefnumótun því að mér sýnist að hún þurfi að vera til eftir mánuð. Ég get ekki séð að það sé hægt að fara út í þessa miklu breytingu með öll þessi þjónustusvæði o.s.frv. nema fyrir liggi einhver stefna.

Forseti. Það má segja sem svo að umræða um flutning málefna fatlaðra yfir til sveitarfélaganna hafi staðið yfir og verið í umræðu nánast í tvo áratugi og loksins hillir undir það núna um næstkomandi áramót að þetta verði að veruleika. Hér hefur verið vikið töluvert að skýrslu Ríkisendurskoðunar sem kom út á haustdögum um málefni fatlaðra og mér þykir rétt að upplýsa það, þar sem ég hef setið í liðlega þrjú ár í þeirri verkefnisstjórn sem hefur verið með þetta undirbúningsferli, að varðandi til að mynda stefnumótun, að hún liggi ekki fyrir og hafi ekki verið lögfest, var það grunnforsenda af hálfu sveitarfélaganna að gengið yrði út frá gildandi lögum við yfirfærsluna. Í þeim efnum horfðu menn auðvitað til lærdóms og reynslu af yfirflutningi grunnskólans á sínum tíma, að menn vissu á hvaða forsendum og út frá hvaða grunni væri verið að flytja verkefnið yfir. Ríkisendurskoðun gerði líka athugasemdir við það að þjónustumat væri ekki samræmt. Það var sett inn sem algjört skilyrði í þessari grunnvinnu að nýtt þjónustumat yrði unnið, samræmt þjónustumat fyrir allt landið. Sú vinna hefur staðið yfir núna á þessu ári og henni er að ljúka og hún er grunnurinn fyrir því að jafnræði verði tryggt í þeirri þjónustu sem sveitarfélögin eru að taka yfir á sínar hendur. Það var líka kvartað yfir því að samræmdar rekstrarupplýsingar vantaði um málaflokkinn. Það er nákvæmlega sú vinna sem hefur farið fram á undanförnum tveim, þrem árum, að byggja upp algjörlega nýtt kostnaðarmat fyrir þennan málaflokk sem er grunnur fyrir því fjárhagslega samkomulagi sem ríki og sveitarfélög gengu frá núna í sumar. Fjárveitingar byggja á mati á þörf, það er nákvæmlega það sem samræmda þjónustumatið á að tryggja. Síðan gerði Ríkisendurskoðun athugasemdir við það að faglega eftirlitið væri ekki nægjanlega tryggt en lykilatriðið í yfirfærslusamningi ríkis og sveitarfélaga er einmitt að endurmat og yfirferð varðandi gæðaþátt 

Frú forseti. Næstu áramót eru ekki bara endapunktur á ferli heldur líka nýtt upphaf til að láta til skarar skríða og takast á við öll þau fjölbreyttu verkefni sem blasa við í málaflokknum. Tvennt er mér ofarlega í huga sem mér finnst að við verðum að gæta að þegar við færum málaflokkinn. Annars vegar að gæta jafnræðis. Margir hafa komið inn á að það lúti að því að búa til einhvers konar staðlaða umgjörð utan um þjónustuna og að þjónustan sem hinum fötluðu býðst á Íslandi sé svipuð hvar sem þeir búa. Auðvitað er það svo að þó að við séum að færa þjónustuna á eitt og sama stjórnsýslustig erum við samt í raun og veru að færa þjónustuna á margar hendur, sem sagt til margra sveitarfélaga, og þá verður spurningin um staðlaða þjónustu og jafnræði mjög aðkallandi. En í því umhverfi má ekki gleymast að það er líka markmið að tryggja fjölbreytta þjónustu og tryggja að nýjungar séu í boði. Og það gæti kannski orðið dálítið erfitt í þessu umhverfi þar sem við erum svolítið upptekin af því að hafa staðlaða þjónustu og gæta jafnræðis. Þetta verður kannski dálítið erfitt vegasalt en ég held að það sé mjög mikilvægt að fara í þetta verkefni af fullum krafti, að tryggja fjölbreytni. Hins vegar lýtur þetta að því að tryggja rekstrargrundvöll t.d. sjálfseignarstofnana eins og Sólheima sem nýtast mjög mörgum og margir vilja sækja slíka þjónustu og fatlaðir eiga að hafa slíkt val. Í sumar var samþykkt þingsályktunartillaga um að koma á notendastýrðri persónulegri aðstoð. Henni þarf að koma á fót þrátt fyrir að það sé markmið að hafa staðlaða þjónustu og koma henni þannig á fót að allir geti notið hennar. Sveitarfélögin þurfa að vera mjög opin fyrir þessari nýjung. Það er 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir að vekja máls á þessum stóra málaflokki og taka hann til umræðu hér. Umræðan hefur eins og fram hefur komið staðið í mörg, mörg ár og ég tel að það sé rétt hjá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni að næstu áramót eru tímamót, það má líta á það þannig. Nærþjónustan á að vera hjá sveitarfélögunum, þ.e. ég tel að þegar sú þjónusta sem borgararnir þurfa á að halda frá degi til dags er hjá sveitarfélögum sé borgurunum betur borgið en ella. Það gefur til að mynda færi á því að sveitarfélögin geta þá tekið að eigin frumkvæði upp notendastýrða þjónustu og sýnt frumkvæði í því máli. Um fjármagnið sem flyst með til sveitarfélaganna, 10,7 milljarðar kr., hafa verið uppi efasemdir um hvort það sé nægilega mikið. Það verður í rauninni ekki hægt að svara því almennilega fyrr en út í verkefnið er komið og ég treysti því að hægt verði að ræða það með opnum huga þegar fram í sækir hvort þurfi að bæta í þar. Samlegðaráhrifin sem sveitarfélögin geta væntanlega nýtt sér af því að hafa þennan málaflokk hjá sér, þ.e. þennan málaflokk ásamt félagsþjónustu sveitarfélaganna og öðrum þáttum, munu væntanlega gera það að verkum, ég trúi því a.m.k., að þjónustan verði betri fyrir jafnmikið eða jafnvel minna fjármagn en nú er nýtt. Og það er vel. Sú hagræðing næst þó ekki að fullu fyrr en málaflokkurinn málefni aldraðra flyst einnig yfir til sveitarfélaganna og ég hlakka til þegar við tökum það skref. Ég held að það verði einnig framfaraskref eins og það sem verður stigið um næstu áramót.

Frú forseti. Ég vil þakka sérstaklega fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Mér finnst allir sem hafa rætt þetta mikilvæga málefni hafa nálgast þann kjarna sem við eigum að hafa hugfastan og það er að sjálfsögðu hinn fatlaði sjálfur. Við höfum öll að mínu mati talað á þann veg og um það hvernig getum við bætt þjónustuna og eflt hana fyrir hinn fatlaða með tilflutningi yfir til sveitarfélaganna. Ég vil reyndar benda á að þetta er svolítið að breytast og samfélagið er sem betur fer að breytast. Við vorum tvær konurnar sem tókum þátt í þessari umræðu en aðrir ræðumenn voru karlmenn. Hvað er mjúkt og hvað er hart og hvað er hart og hvað er mjúkt? Og ég vil sérstaklega þakka fyrir þær ábendingar og athugasemdir sem komu fram af hálfu allra í þessari umræðu. Meginatriðið er að við erum öll mjög meðvituð um að þessi tilfærsla á verkefnum um áramótin verður að takast vel. Hún verður að takast vel í þágu sveitarfélaganna en fyrst og síðast í þágu hins fatlaða. Ég vil sérstaklega fagna því sem hæstv. ráðherra talaði um hér áðan og vonandi að það sé vísbending um ný og betri vinnubrögð af hálfu ráðherra í ríkisstjórn. En mér finnst það bera vott um framsýni þegar hann talar um að hann vilji nýta krafta allra sem koma að verkefninu, þar á meðal að kalla til stjórnarandstöðuna varðandi samráð, þegar hann ætlar að hafa samráð varðandi þingsályktunartillöguna við hagsmunasamtök og sveitarfélög og líka okkur í stjórnarandstöðunni. Ég held að það verði til þess fallið að við getum staðið saman og staðið vörð um þennan málaflokk þannig að þjónustan verði sem allra best. Það skiptir máli og ég tek undir það sem hefur komið fram hér að fjölbreytnin verði viðurkennd innan málaflokksins, að um leið og við setjum fram samræmt mat og samræmdar reglur verði fjölbreytnin tryggð um leið, að fjármunir fylgi þar sem þörfin er, að fjármunirnir fari þangað sem þeirra er virkilega þörf 

Hæstv. forseti. Ég ítreka þakkir mínar fyrir þessa umræðu. Ég held að við þurfum ekki að bera kvíðboga fyrir þessari tilfærslu með þann tón sem hér er sleginn, okkur ber öllum saman um hvert verkefnið er og hverra hagsmuni við eigum að bera fyrir brjósti við þessa breytingu. Það er nefnilega svo mikilvægt fyrir okkur að þetta snýst ekki bara um fjárhagslegan ávinning, þetta snýst líka um að bæta þjónustu og fyrst og fremst að bæta þjónustu við fólk með fötlun og veita hana í nærsamfélaginu samhliða því sem efla á sveitarstjórnarstigið. Það er mikilvægt líka að það komi fram í umræðunni - við skulum bara horfast í augu við það varðandi þjónustuna eins og hún hefur verið á undanförnum árum - að við köllum eftir jafnræði sem ég er algjörlega sammála og skiptir gríðarlega miklu máli en það hefur ekki verið til staðar, því miður. Þjónustan hefur verið mjög ólík eftir svæðum á landinu, það hafa verið samningar á ákveðnum svæðum sem hafa sem betur fer skilað meira fjármagni inn á þau svæði og betri þjónustu. Þetta er hluti af því sem þarf að leiðrétta, að þessi þjónusta verði jöfnuð og hún verði veitt með betri hætti og undir skipulegra eftirliti en áður hefur verið. Við höfum reynslu af samstarfi sveitarfélaga varðandi þennan málaflokk, bæði af Norðvesturlandi, Akureyri og í Höfn. Sú reynsla er mjög jákvæð. Eitt af því sem er sett hér inn varðandi alla málsmeðferðina er endurskoðunin 2014 sem á að tryggja að það verður endurskoðun á fjárhagsrömmunum, það verður endurskoðun á því hvernig þjónustan hefur gengið. Það skiptir mjög miklu og er mikilvægur lærdómur sem var dreginn af yfirfærslunni varðandi grunnskólann að þarna er sett inn endurskoðunarákvæði til að tryggja betri þjónustu í framhaldinu. Ég treysti á að við stöndum þétt saman um að láta þetta takast vel. Það er vilji okkar allra og við munum gera okkar besta í því á næstu vikum.

Frú forseti. Ég kem upp til að falla frá tillögu um að málið fari til allsherjarnefndar. Ég felli mig ágætlega við að það fari til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og að þar verði leitað umsagnar allsherjarnefndar um málið. Ég heiti því síðan sem starfandi formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að málið mun fá skjóta afgreiðslu þar. 
            

Virðulegi forseti. Ég er lýðræðissinni. Ég fagna því að það hefur ein þingsályktunartillaga borist fyrir þingið og er atkvæðagreiðsla um hana. Verði þingsályktunartillaga mín og sex annarra þingmanna ekki samþykkt hér og það verður ekki hægt að ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandið um leið og stjórnlagaþingið verður kosið er upplagt að ég sem flutningsmaður þeirrar tillögu og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, flutningsmaður þessarar þingsályktunartillögu, höfum samráð um að ákveða hvaða dag í framtíðinni þessar þjóðaratkvæðagreiðslur fari fram. Geri ég það að tillögu minni að fái mín tillaga ekki brautargengi verði þessar tillögur saman bornar fram í þjóðaratkvæðagreiðslu til að þjóðin þurfi þá a.m.k. bara einu sinni að borga 250 millj. kr. þannig að málið sé farsælt. Frú forseti. Ég segi já. 
            

Þar sem samkomulag hefur orðið um að fram komin þingsályktunartillaga gangi til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar fellur niður atkvæðagreiðsla um hvert málinu verði vísað.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998, með síðari breytingum. Frumvarp um breytingar á lögum um húsnæðismál var lagt fyrir á síðasta þingi en hlaut ekki afgreiðslu. Það var síðan tekið til endurskoðunar í félags- og tryggingamálaráðuneytinu og er nú lagt fram á ný með töluverðum breytingum. Í stuttu máli miða breytingarnar sem hér eru lagðar til að því að gera Íbúðalánasjóði kleift að bregðast við breyttum aðstæðum fólks á húsnæðismarkaði. Lögð er til heimild fyrir Íbúðalánasjóð til að leigja út íbúðir sem sjóðurinn hefur keypt á uppboði með ákvæði um kauprétt, í öðru lagi að sjóðnum verði heimilt að gefa út óverðtryggða skuldabréfaflokka og í þriðja lagi að heimildir Íbúðalánasjóðs til að veita lán til endurbóta verði auknar. Er þá miðað við lán til endurbóta á fjöleignarhúsum og til að bæta aðgengi að húsnæði fyrirtækja og stofnana. Árið 2008 var gerð lagabreyting sem heimilar Íbúðalánasjóði að leigja eða fela öðrum að annast leigumiðlun með íbúðarhúsnæði sem sjóðurinn hefur yfirtekið á nauðungaruppboði. Kveðið var nánar á um framkvæmdina í reglugerð ráðuneytisins, nr. 7/2010, um útleigu uppboðsíbúða Íbúðalánasjóðs. Með breytingunni sem hér er lögð til verður Íbúðalánasjóði heimilt að bjóða á kaupleigu uppboðsíbúðir eða aðrar íbúðir sem sjóðurinn hefur leyst til sín og henta til slíkrar ráðstöfunar þannig að tilteknir húsaleigusamningar verði með kauprétti ef leigjandinn kýs að nýta sér þennan möguleika. Gert er ráð fyrir að sett verði nánari ákvæði um fyrirkomulag kaupleigu í reglugerð. Virðulegi forseti. Ég bind vonir við að þetta ákvæði um kaupleigu muni auka verulega á húsnæðisöryggi þeirra sem eru illa staddir fjárhagslega og að með þessu opnist fólki sem misst hefur húsnæði á uppboði möguleiki á að eignast húsnæðið á nýjan leik. Í núgildandi lögum er kveðið á um að verðbréf Íbúðalánasjóðs skuli vera verðtryggð samkvæmt vísitölu neysluverðs. Hér er lagt til að sjóðurinn fái heimild til að bjóða óverðtryggð lán og er meginhugmyndin sú að gera óverðtryggð langtímalán að raunhæfum valkosti fyrir viðskiptavini Íbúðalánasjóðs. Í bráðabirgðaákvæði er tillaga um tímabundna breytingu á lánaheimildum Íbúðalánasjóðs. Samkvæmt því verður sjóðnum heimilt að veita einstaklingum allt að 20 ára lán til endurbóta eða viðbyggingar við sameign í fjöleignarhúsi þar sem þeir búa ef endurbæturnar miða að því að setja lyftu í húsið eða bæta á annan hátt aðgengi að íbúðinni. Lagt er til að slíkar lánveitingar verði heimilar jafnvel þótt fjárhæð lána sem þegar hvíla á fasteigninni sé hærri en hámarksfjárhæðir Íbúðalánasjóðsveðbréfa. Í ákvæði til bráðabirgða er einnig lagt til að víkkaðar verði tímabundið heimildir sjóðsins til að lána fyrirtækjum og sveitarfélögum til að fjármagna breytingar eða viðbót á húsnæði í því skyni að bæta aðgengi fatlaðra. Miðað er við að lánveitingar geti numið allt að 90% af kostnaði við framkvæmdir en þó aldrei sem nemi hærra hlutfalli en 50% af fasteignamati viðkomandi fasteignar. Loks er í bráðabirgðaákvæði lagt til að Íbúðalánasjóði verði heimilt að veita einstaklingum lán til endurbóta þó að fjárhæð lána sem þegar hvíla á fasteigninni sé hærri en hámarksfjárhæðir Íbúðalánasjóðs sem nú eru 20 millj. kr. Samanlögð fjárhæð áhvílandi lána má þó aldrei vera hærri en sem nemur fasteignamati eignarinnar. Miðað er við að sett verði reglugerð um nánari útfærslu bráðabirgðaákvæðis um lán til endurbóta. Heimildir til útlána samkvæmt þessu ákvæði renna út í lok árs 2013. Ég sé margvíslegan ávinning í auknum lánaheimildum Íbúðalánasjóðs til endurbóta á húsnæði sem miða að bættu aðgengi. Fjölgun lyftuhúsa leiðir til aukins búsetufrelsis fólks óháð aldri og hreyfigetu. Þetta stuðlar þannig að auknum lífsgæðum fólks með fötlun og eins getur það dregið verulega úr kostnaði samfélagsins af stofnanaþjónustu við aldraða og fatlaða. Við höfum ekki staðið okkur sem skyldi í aðgengismálum fólks með fötlun og er ljóst að víða þarf að gera miklu betur í þeim efnum, jafnt í húsnæði opinberra stofnana ríkis og sveitarfélaga og hjá fyrirtækjum. Síðast en ekki síst bind ég vonir við að með því að ýta undir framkvæmdir af þessum toga getum við hleypt auknu lífi í byggingarframkvæmdir og fjölgað þannig störfum. Hæstv. forseti. Ég hef rakið í megindráttum efni frumvarpsins sem ég vona að fái góða umfjöllun og jákvæðar viðtökur í félags- og tryggingamálanefnd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina á frumvarpinu. Þetta frumvarp er mjög þarft og brýnt og kem ég til með að styðja það. Í því eru m.a. lagðar til þær breytingar að heimila Íbúðalánasjóði að bjóða til leigu þær íbúðir sem sjóðurinn hefur keypt á uppboði þannig að tilteknir húsaleigusamningar verði með kauprétti. Þarna er í fyrsta sinn hér á landi verið að hverfa frá hinni svokölluðu séreignarstefnu húsnæðiseigenda þar sem allir eiga að eiga húsnæði eða réttara sagt bankastofnanir eiga það húsnæði sem fólk býr í en fólki er talin trú um að það eigi eignarhlut í því, en sá hlutur hvarf nú í hruninu. Virkan leigumarkað hefur vantað, leigumarkað eins og við þekkjum frá Norðurlöndunum þannig að þetta er sérstakt fagnaðarefni. Til þess að leigumarkaður ríkis geti þrifist er forsendan sú að ríkið eigi viðkomandi íbúðarhúsnæði sem fólk leigir þá af ríkinu sjálfu til að ekki sé hægt að spenna upp verð á leigumarkaði. Við vitum að nú eru stórir og fjársterkir aðilar að kaupa upp íbúðarhúsnæði og ætla svo í framtíðinni að ráða leigumarkaðnum, þ.e. verðleggja hann. Því vík ég nú að 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins. Hvers vegna kemur þar fram að Íbúðalánasjóði verði heimilt að fela öðrum með samningi að annast miðlun íbúðanna? Hvers vegna getur Íbúðalánasjóður ekki haft þetta innan húss hjá sér svo fulls jafnræðis sé gætt og að þetta fari ekki, eins og liggur fyrir í frumvarpinu, í hendur einkaaðila sem geta ráðið leiguverði?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka undirtektirnar og tek heils hugar undir að það sem skiptir mjög miklu máli nú á næstu vikum er að endurskoða húsnæðiskerfið. Hef ég ákveðið að skipa hóp hagsmunaaðila og þverpólitískra aðila til að fara yfir kerfið í heild til að bæta búsetuskilyrði fólks, þ.e. bæði hvað varðar leigu, búsetuform og kaupleigu. Það er alveg rétt sem hér hefur líka komið fram að það hefur vantað öryggi, þ.e. stundum hafa verið byggð hús sem hafa átt að vera til leigu en síðan hafa fasteignafélögin mörg hver sem eignuðust þessar eignir bara ákveðið að selja þær, jafnvel ofan af fólkinu sem þar var flutt inn. Varðandi 1. gr. og þetta orðalag varðandi miðlun, það er ekki átt við að þetta sé fullkomlega á vegum Íbúðalánasjóðs, þ.e. ábyrgðin er þar. Þetta er spurning um það hvort Íbúðalánasjóður eigi að setja upp þjónustuskrifstofu til að fara með leiguna. Ákvörðun um verð og annað slíkt er áfram hjá Íbúðalánasjóði. Spurningin er bara hver sér um umsýsluna. Það getur verið að einhver leigumiðlun eða einhverjir aðrir aðilar sem eru með slíka starfsemi nú þegar geti fellt þetta undir sína starfsemi en regluverkið og öll ákvarðanataka verður eftir sem áður í Íbúðalánasjóði. Ég vona að ég skýri það rétt. Það er sem sagt ekki verið að útvista forsendunum. Það er verið að útvista framkvæmdinni í sjálfu sér í staðinn fyrir að búa til enn eina stofnun innan opinbera geirans á sama tíma og fullt af fólki sem hefur verið að vinna í þessum bransa, þekkir vel til og er treystandi til að sjá um umsýsluna er atvinnulaust. En það á ekki að hafa áhrif á leiguverð eða annað slíkt.

Virðulegi forseti. Þetta ákvæði getur skipt sköpum í þeirri hugsun sem ég var að tala um. Í stað þess að búa til nýja stofnun segir hæstv. ráðherra að það eigi að útvista því að annast um miðlun íbúðanna þó að stjórnsýslan eigi að fara fram innan Íbúðalánasjóðs. Það verður að vera alveg á hreinu hvernig þetta er framkvæmt samkvæmt lögunum því að við vitum að það er ekki hægt að koma upp virkum leigumarkaði nema ríkið hafi þar puttana í alla leið. Þó að regluverkið sé skilið eftir hjá Íbúðalánasjóði og þessu sé útvistað á einhvern annan hátt þá leggst umsýslugjald og annað ofan á verð viðkomandi leiguhúsnæðis, því við vitum að einkaaðilar vilja gjarnan komast í þau verkefni sem Íbúðalánasjóður á að sýsla með. Þar sem þetta er bara 1. umr. um frumvarpið hvet ég ráðherrann til að ganga úr skugga um hvort ekki sé hægt að hafa allan ferilinn og alla framkvæmdina í deild inni í Íbúðalánasjóði því eins og málin standa núna er það lífsspursmál fyrir íslensku þjóðina til framtíðar, í þeirri gjaldþrotahrinu sem nú er fyrirsjáanleg, að fólk hafi þak yfir höfuð sér. Það er grundvallaratriði að einkaaðilar komi ekki að þessu með þessum hætti. Við sáum hvernig þessir svokölluðu einkaaðilar léku okkur í hruninu. Bankarnir ruddust inn á íbúðalánamarkaðinn og það olli hér allsherjarbankahruni á haustdögum 2008. Ég treysti ráðherranum til allra góðra verka og skora á hann enn á ný að skoða þetta mál vel og hvet hann til að standa vörð um Íbúðalánasjóð og væntanlega leigjendur, að þessi mál verði í lagi svo fjármálasnillingarnir komist ekki líka með puttana í leigumarkaðinn.

Hæstv. forseti. Ég tek þeirri hvatningu sem hér er flutt af hv. þingmanni. Sú hvatning á ekki síður að fara til hv. félags- og tryggingamálanefndar sem tekur málið til skoðunar og þá verða menn auðvitað að ganga eftir því og við skulum reyna að vinna að því í sameiningu að tryggja þau meginmarkmið sem hér eru. Það er búseta og það er sanngjörn leiga. Félög sem hafa m.a. verið á vegum borgarinnar og námsmannahreyfingarinnar hafa séð um umsýslu með eignum og það sem vakti fyrir Íbúðalánasjóði var í raun að vera ekki að búa til nýtt batterí við hliðina á þessum batteríum þar sem sérþekkingin er. Það var það sem ég var að reyna að skýra út. Mér heyrist meginmarkmiðin hjá hv. þingmanni vera ljós og við deilum þeirri skoðun að þau eru aðalatriðið.

Frú forseti. Ég fagna framlagningu þessa frumvarps sem kveður á um möguleika Íbúðalánasjóðs til að leigja með kauprétti það húsnæði sem hann hefur leyst til sín. Þetta er mikilvægur þáttur í því að fólk sem hefur misst húsnæði sitt geti búið áfram í því og átt von um að eignast það aftur. Þetta eykur húsnæðisöryggi þó að þessi lagabreyting ein og sér sé ekki með neinu móti fullnægjandi til að tryggja húsnæðisöryggi í landinu. Það mun verða verkefni næstu mánaða að fá aðra aðila sem leysa til sín íbúðarhúsnæði til að reyna að beita sömu aðferðafræði. Það er ekki margt sem ég vil segja um þetta á þessari stundu. Félags- og tryggingamálanefnd mun reyna að vinna þetta mál með sæmilegum hraða og verður það sent út til umsagnar strax í dag. Þar eru ákvæði til bráðabirgða, sem eru nýmæli, um lán til framkvæmda til fyrirtækja og eins aukin lán til framkvæmda til fjölbýlishúsa til að greiða fyrir aðgengi fatlaðra og hreyfihamlaðra að húsnæðinu. Þetta eru mjög jákvæðar tillögur því að þær ýta undir framkvæmdir sem ekki veitir af á þessum tímum atvinnuleysis og hafa jafnframt áhrif á aðgengismál fatlaðra sem er mjög mikilvægt að efla á Íslandi og þeim málaflokki hefur ekki verið veitt næg athygli. Það hefur ekki verið tekið af fullri alvöru á því að allir samfélagsþegnar þurfa að eiga óhindrað aðgengi að opinberum stofnunum sem og ýmissi annarri þjónustu rekinni af einkaaðilum. Varðandi þennan þátt segir í umsögn fjármálaráðuneytisins að þetta séu lán sem geti numið allt að 100% af fasteignamati eignarinnar og geti því haft áhrif á áhættu sjóðsins en það hafi ekki farið fram greining á þeirri áhættu. Það er náttúrlega mikilvægt að nefndin leitist við að átta sig á hvað gert er ráð fyrir að þetta verði umfangsmikil útlán og hvort við metum það svo að þetta geti skapað þá hættu að við þurfum að gera breytingar á þessu bráðabirgðaákvæði. Nú vona ég að við getum gert ákvæðið eins og það er að lögum því að þetta er mjög jákvæð tímabundin aðgerð sem gagnast bæði atvinnustiginu sem og að sjálfsögðu mannréttindum í landinu. En ég vil samt hafa þann fyrirvara á að þetta vekur upp ákveðnar spurningar sem ég tel að nefndin þurfi að leitast við að fá svör við. Ég vil endurtaka þakkir mínar til félags- og tryggingamálaráðherra fyrir að leggja fram þetta frumvarp og vona að við getum sem fyrst afgreitt það sem lög frá Alþingi.

Forseti. Mér er eiginlega vandi á höndum með þetta frumvarp því mér finnst það ekki alslæmt. Ég hef aldrei verið sérstakur aðdáandi séreignarstefnunnar og hér hefur tilfinnanlega skort öruggan og góðan leigumarkað, sanngjarnan markað, þar sem fólk getur ákveðið að kaupa sér ekki húsnæði og tekið meðvitaða ákvörðun um að leigja og verið þá tryggt með öruggt húsnæði og eigi ekki á hættu að þurfa að rífa börn úr skóla eða rífa sig upp á jafnvel nokkurra mánaða fresti. Þó finnst mér að það eigi ekki að flokkast sem áhættufjárfesting á Íslandi að koma sér upp hóflegu þaki yfir höfuðið fyrir sig og sína fjölskyldu ef það er vilji manns. Efnahagskreppur einkennast af stórfelldri eignatilfærslu, jafnvel mætti kalla það eignaupptöku. Að mínu mati er það hlutverk stjórnvalda að stýra því hvernig eignatilfærslan fer fram en ef henni er ekki stýrt tapa þeir sem telja sig hafa átt eitthvað, almenningur í landinu, sínum eignum. Það er nákvæmlega það sem við erum að horfa upp á hér. Fólk er að tapa húsnæði sínu og forsendubresturinn, bæði verðbólguskotið og náttúrlega gengismálin, hefur ekki verið leiðréttur og mér sýnist að í þessari ríkisstjórn standi það ekki til. Það veldur því að fólk missir húsnæði sitt og ævisparnaðinn, gleymum því ekki. Fólk á Íslandi hugsar um húsnæði sitt sem lífeyri líka. Fólk missir ævisparnaðinn úr húsnæðinu á einu bretti og því finnst mér það eiginlega nánast eins og brandari að ætla að leigja fólki húsnæði sitt aftur án þess að leiðrétta forsendubrestinn. Því get ég ekki stutt þetta frumvarp þótt mér þyki margt í því gott og mér fyndist það ágætt við aðrar kringumstæður, t.d. ef forsendubresturinn yrði leiðréttur fyrst. Við vitum að það er alltaf einhver hluti fólks sem lendir engu að síður í einhverju veseni og þarf auðvitað að taka afleiðingum gjörða sinna en forsendubresturinn er ekki afleiðing af gjörðum þess og hann verður að leiðrétta. Því get ég ekki stutt þetta frumvarp.

Hæstv. forseti. Ég kem upp til að ítreka það sem kannski kom ekki nógu vel fram í kynningu minni á frumvarpinu að verulegur hluti af þeim íbúðum sem eru í höndum Íbúðalánasjóðs eru íbúðir sem aldrei hefur verið búið í, sem voru byggðar af verktökum. Þeim var kannski lokið en voru ekki komnar í notkun eða þá að leigutakar hafa verið þar inni, einhverjir einstaklingar sem leigðu af verktökunum. Það er stór hluti af því sem þarna kemur á markaðinn. Ég vildi bara að það kæmi fram. Að öðru leyti þekkjum við umræðuna um almennar leiðréttingar og stöðuna á þeirri vinnu í dag þar sem verið er að reikna út alla möguleika, þann möguleika líka að gera ekki neitt og við vonum að út úr því komi sem sagt upplýsingar sem menn geta þá unnið frekar með, þingmenn og stjórnvöld.

Virðulegur forseti. Það er margt gott um þetta mál að segja en það má gagnrýna ýmislegt við það líka. Ég fagna sérstaklega mjög áhugaverðu innleggi hæstv. ráðherra um þessar íbúðir, að stór hluti af þessum eignum séu e.t.v. eignir sem enn hefur ekki verið búið í. Varðandi frumvarpið þá er þessi stefnubreyting af hinu góða. Það er verið að hverfa frá stefnu og breyta stefnu sem löngu var tímabært að gera. Séreignarkerfið er um margt ágætt en það hentar einfaldlega ekki öllum og Ísland er og hefur verið algjörlega sér á báti að ég held bara í öllum heiminum hvað þessa stefnu varðar og nú er hún einfaldlega hrunin. Það sem er hins vegar að þessu frumvarpi, hvað svo sem því líður hvort í augnablikinu sé um að ræða íbúðir sem ekki hefur verið búið í, er að í framtíðinni verður í auknum mæli um að ræða íbúðir sem Íbúðalánasjóður leysir til sín vegna þess að fólk missir þær út af þeim forsendubresti sem bankahrunið og efnahagshrunið leiddu til. Það eru þær aðferðir sem ég mótmæli, eins og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir, að fyrst sé verið að hirða eignir af fólki og síðan geti það eða einhver annar leigt eignirnar aftur. Þetta finnst mér vera algjörlega ótækt og ósiðlegt að gera fyrr en það er þá alla vega búið að leiðrétta þennan forsendubrest og endurgreiða fólki að hluta til þá fjármuni sem það hefur lagt í íbúðina og sem það með réttu á, því það er verið að láta fólk borga af lánum sem það aldrei tók og hirða eignir af fólki vegna forsendna sem það á engan þátt í nema þá að því leytinu til að það trúði ríkisstjórninni og Seðlabankanum og öllum efnahagsspám um líklega framvindu efnahagsmála þegar það keypti eignir sínar. Þetta frumvarp væri fínt ef það hefði verið lagt fram við aðrar kringumstæður, eins og svo mörg önnur frumvörp sem hafa komið frá ríkisstjórninni, lög um greiðsluaðlögun og lög um sértæka greiðsluaðlögun, sem eru mjög brýn og fín mál ef þau hefðu verið lögð fram við eðlilegar efnahagsaðstæður þar sem þessir hlutir eru alltaf hluti af venjulegri dýnamík í stöðugu hagkerfi og alltaf einhverjir sem lenda í greiðsluerfiðleikum. Að gera það með þessum hætti á þessum tíma er bjarnargreiði við fólk. Við erum líka að fá hér inn í þingið lög um gengistryggð lán þar sem í ljós hefur komið að það fólk sem hefur ofgreitt af lánum sínum mun ekki fá ofgreiðslu sína endurgreidda. Hverjum er verið að hygla þar öðrum en fjármálafyrirtækjunum? Við erum að fá hér inn í þingið lög um fyrningarfrest á kröfum vegna gjaldþrota sem verið var að veita umsagnir um og sem við skiluðum okkar umsögnum um til hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra í gær. Það frumvarp er að okkar mati það meingallað að það er í raun nánast ónýtt. Það er galopið fyrir allar þær leiðir til riftunar á þeim fyrningarfresti sem það á að hafa fyrir dómstólum. Það frumvarp er það galopið fyrir þær leiðir að, eins og ég sagði áðan, það er nánast ónýtt.

Hefurðu séð það?

Ég hef séð það, já.

Ertu búinn að lesa það í þaula?

Búinn að lesa það í þaula, hæstv. utanríkisráðherra. Þetta finnst mér dapurlegt því að þetta frumvarp þyrfti ekki að vera svona. Eina ákvæðið sem þyrfti að vera þarna er að fyrningarfresturinn sé riftanlegur ef sýnt er að um saknæmt athæfi sé að ræða en það er aukaatriði og það er tekið fram í texta athugasemda með frumvarpinu að það ásamt öðrum atriðum, svo sem ámælisverðri háttsemi, sé ástæða til riftunar á frestun. Ámælisverð háttsemi er allt mögulegt og það getur m.a. talist til ámælisverðrar háttsemi að greiða ekki af lánum sínum þannig að við skulum athuga að hér er ekki verið að ganga nógu langt. Fyrir marga sem standa fyrir utan þinghúsið er hér í gangi einhvers konar leiksýning þar sem verið er að slengja fram frumvörpum sem eiga að nafninu til að hjálpa til í þeim hörmungum sem fólk er að ganga í gegnum í húsnæðismálum en gera það ekki. Þetta eru eftiráaðgerðir sem koma of seint. Það þarf að laga stöðuna í skuldamálum heimilanna áður en fólk verður gjaldþrota, það er það sem skiptir máli. Það þarf að laga stöðuna hjá fólki sem hefur keypt sér húsnæði með lánum frá Íbúðalánasjóði áður en Íbúðalánasjóður hirðir af því eignirnar. Það er ekki leið út úr vandanum að hirða af fólki eignir og leigja því þær aftur. Það er ekki verið að taka á vandanum heldur er einfaldlega verið að slá hér um einhverjum pappírum og frumvörpum sem við aðrar kringumstæður væru mjög góð en eru eins og ástandið er í dag, eins og ég sagði áðan, í flestum tilvikum einhvers konar bjarnargreiði. Hvers vegna er ekki búið að finna út úr því hvernig á að laga þennan forsendubrest? Ríkisstjórnin virðist koma af fjöllum þegar talað er um að eina leiðin út úr þessu sé almenn niðurfærsla á lánum eða leiðrétting vegna þess forsendubrests sem varð. Þetta hefur verið talað um í bráðum tvö ár en ríkisstjórnin virðist koma algjörlega af fjöllum. Ég fagna því að í þessu frumvarpi og sumum öðrum sem hafa komið fram örlar aðeins á nýrri hugsun en endurtek það sem ég sagði að þau hafa komið fram of seint og eru ekki nógu vel úr garði gerð til að gera það gagn sem þau þurfa að gera og það er ekki gott.

Frú forseti. Hv. þingmaður hélt frábærlega góðar ræður í morgun sem a.m.k. hrærðu mig til umhugsunar um það sem skiptir máli í samfélaginu. Ef ég vissi ekki betur mundi ég halda að hv. þingmaður væri kaldhæðinn náungi sem tryði ekki á neitt miðað við ræðu hans áðan. Það virðist sem hann telji að ríkisstjórnin sé beinlínis að leggja lykkju á leið sína til að slá upp einhverri spilaborg og plata fólk. Þegar hv. þingmaður talar um frumvörp sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og sem hann hefur lofsungið hér, a.m.k. á síðustu mánuðum, eins og fyrningarfrumvarpið, og kallar þau bjarnargreiða við fólk, þá er ég hættur að skilja þessa hluti. Mér finnst að hv. þingmaður eigi ekki að leyfa sér að slá það frumvarp út af borðinu áður en það er komið til umræðu í þinginu, svo einfalt er það nú. Það er ekki búið að leggja það mál fram. Það kann vel að vera að á því séu einhverjir ágallar en það er þá ekki vegna þess að sá ágæti ráðherra sem flytur málið geri það viljandi, það vitum við báðir að hann vill gera sitt besta í því máli. Það frumvarp var að ýmsu leyti byggt á öðru frumvarpi sem hér var flutt af einum af hv. þingmönnum stjórnarliðsins og ég veit að hv. þm. Þór Saari tók því ákaflega vel á sínum tíma. Hv. þingmaður getur talað svona þegar komið er að skapadægri þess frumvarps, þegar búið er að ganga frá því af hálfu þingsins og ef hv. þingmaður er enn þeirrar skoðunar eftir að hafa sjálfur fengið tækifæri til að koma með sínar röksemdir að það sé jafnhundónýtt og hann er að segja, ja, þá skal ég sitja í mínum stól og þegja. En þar til að hv. þingmaður hefur séð hver viðbrögð þingsins og stjórnarliðsins verða, m.a. við þeim ábendingum sem hann kann að koma fram með við það frumvarp, finnst mér að hann eigi að spara sér svona yfirlýsingar.

Virðulegur forseti. Ég vil gleðja hæstv. utanríkisráðherra með því að við höfum farið mjög ítarlega yfir þetta frumvarp sem leggja skal fram um fyrningarfresti. Við höfum sent ráðherranum athugasemdir við það. Við höfum gert athugasemdir við að það verði lagt fram í óbreyttri mynd og það hefur ekki verið hlustað á þær athugasemdir. Engu að síður var ákveðið að leggja frumvarpið fram. Hér í upphafi var talað um að það ætti að vera samráð og það ætti að senda stjórnarandstöðunni frumvörpin til að hún gæti gert við þau athugasemdir. Það er ekki mikið samráð þegar ekki er hlustað á athugasemdirnar og þetta frumvarp er einfaldlega meingallað. Það er ekkert hægt að líta fram hjá því að það er galopið fyrir öll slit á fyrningarfresti og þar með nær það ekki tilgangi sínum. Ástæðan fyrir því að ég er að ræða það hér er einfaldlega sú að undanfarna fimm daga hefur ríkisstjórnin barið á brjóst sér í fjölmiðlum og opinberlega sagt að hún sé á leiðinni með frumvörp sem muni hjálpa heimilunum og þar á meðal frumvarp um fyrningarfrest á kröfum sem ég hef fagnað. Ég hefði aldrei tekið undir þau fagnaðarlæti ef ég hefði vitað hvernig þetta frumvarp liti út, það er bara þannig. Ég get ekki tekið þátt í þeim leikaraskap sem ríkisstjórnin er í og ég bið hæstv. utanríkisráðherra einfaldlega að virða það og að kynna sér frumvarpið vel. Ég skal lesa það yfir með honum og benda á hvaða ágallar eru á því þannig að við getum þá kannski reynt að laga það í sameiningu því að svo sannarlega þarf að gera það og svo sannarlega mun ég styðja það ef frumvarpið verður lagað, það er engin hætta á öðru.

Frú forseti. Mér finnst það afar óviðkunnanlegt að hér sé verið að ræða efni frumvarps sem er ekki einu sinni búið að leggja fram. Það fóru fram málefnalegar umræður um það frumvarp í ríkisstjórn á sínum tíma. Sá sem lagði það fram hlustaði með opin eyru bæði tvö á þær umræður og tók tillit til ábendinga. Í krafti yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um samráð við stjórnarandstöðuna hafa a.m.k. leiðtogar stjórnarandstöðunnar fengið að sjá þetta frumvarp. Það er ekki þar með sagt að í því felist að það eigi að hlusta á allt og taka allt til greina sem þeir segja. Hins vegar hefur hv. þm. Þór Saari, sem er með greindari og gleggri mönnum á þessu sviði, fullkominn rétt til þess þegar málið kemur hér fyrir í þinginu að koma með sínar athugasemdir og rökræða þær, og ef það er ekki tekið tillit til þeirra og hann getur sýnt fram á það með rökum þá, eins og ég sagði hér áðan, skal ég sitja í mínu sæti og þegja. En þangað til tel ég að hann hafi engan móralskan rétt til að slá það út af borðinu sem af góðum vilja er gert og góðum huga og byggt, að því er menn a.m.k. eru að reyna að gera, á þeim ráðleggingum sem hafa komið fram, m.a. frá hv. þingmanni. Það er því allt of snemmt að ætla að slá þetta út af borðinu og ég vek athygli hv. þingmanns á því að það frumvarp sem hann hélt ræður um hér í fyrra og dásamaði gekk þó ekki hvað frestinn varðar jafnlangt og það frumvarp sem ríkisstjórnin er að setja fram hér núna. Hv. þingmaður ætti þá frekar að verja tíma sínum og þrótti í að sýna fram á það með hvaða hætti megi bæta frumvarpið og t.d. það sem hv. þingmaður las upp hér áðan, það væri þá hægt að setja skilgreiningar við það ákvæði þannig að það væri ekki eins víðtækt og hv. þingmaður er að tala um. Spyrjum að leikslokum. Ef leikslok verða þannig að hv. þingmaður telur að hann geti enn þá sagt að þetta sé hundónýtt þá getur hann komið og lamið okkur í hausinn með því, en ekki fyrr.

Frú forseti. Ég hef ekki sagt að þetta frumvarp sé hundónýtt, ég hef sagt að það nái ekki markmiðum sínum eins og það er. Þegar frumvarp kemur svona frá ríkisstjórninni og það eru gerðar athugasemdir við það sem ekki eru teknar til greina þá veit maður alveg hvað er fram undan. Frumvarpið fer væntanlega til allsherjarnefndar og þar verða ekki gerðar á því neinar breytingar. Það væri annaðhvort búið að fresta því að leggja fram frumvarpið eða taka tillit til athugasemdanna áður en það er lagt fram, það er það sem ég geri athugasemdir við. Það er með þetta frumvarp - og ég veit sjálfur að það er lagt fram af góðum hug og samið af góðum hug af hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra því að ég hef setið fimm eða sex af þeim fundum þar sem þessi mál hafa verið rædd og enginn ráðherranna ber þessi mál meira fyrir brjósti en sá hæstv. ráðherra. Það er ekki þar með sagt að öll þau mál sem komið hafa fram þurfi að hljóta hér einhverja hallelújameðferð alveg sama hvernig þau líta út. Ég legg einfaldlega til að þessu frumvarpi verði kippt í liðinn hið snarasta áður en það verður lagt fram, það einfaldar málsmeðferðina og flýtir málinu í gegnum þingið. Við búum ekki við slíkar aðstæður í samfélaginu í dag að við eigum að leggja út í kapp með það hvort þingmál sem lögð eru fram nái markmiðum sínum eða ekki. Auðvitað eiga þau að ná markmiðum sínum, til þess er verið að leggja þau fram. Þetta frumvarp nær ekki því markmiði að veita fólki skjól frá kröfuhöfum sínum eftir tvö ár.

Frú forseti. Þann 8. október sl. tilkynnti nóbelsverðlaunanefndin norska að kínverski andófsmaðurinn Liu Xiaobo hlyti friðarverðlaun Nóbels í ár. Liu Xiaobo hefur barist fyrir lýðræðisumbótum og mannréttindum í Kína í meira en tvo áratugi og var í fararbroddi þeirra sem kröfðust lýðræðisumbóta á torgi hins himneska friðar árið 1989 þegar þarlend stjórnvöld sendu herinn til að brjóta þau mótmæli á bak aftur. Hann hefur um langt skeið setið í fangelsi í Kína fyrst og fremst fyrir skoðanir sínar. Norska nóbelsverðlaunanefndin segir í rökstuðningi sínum fyrir ákvörðuninni um að veita honum friðarverðlaun Nóbels að Kínverjar þurfi nú, þegar Kína sé orðið eitt helsta efnahagsveldi heims, að taka á sig aukna ábyrgð og nefndin bendir á að Kínverjar hafi brotið gegn ýmsum alþjóðasáttmálum auk þess sem kínversk stjórnvöld brjóti þau ákvæði um tjáningarfrelsi sem sé að finna í sjálfri stjórnarskrá Kína. Þann 11. október sl. var birt yfirlýsing frá hæstv. utanríkisráðherra, Össuri Skarphéðinssyni, þar sem hann hvetur kínversk stjórnvöld til að sleppa Liu Xiaobo, handhafa friðarverðlauna Nóbels, úr haldi og segir ráðherra jafnframt í yfirlýsingu sinni að enginn eigi að sitja í fangelsi fyrir skoðanir sínar. Þar kemur jafnframt fram það álit ráðherrans að nóbelsverðlaunanefndin norska hafi tekið ákvörðun sína að vel ígrunduðu máli og Liu Xiaobo sé verðugur handhafi nóbelsverðlauna og það sé mikilvæg viðurkenning á framlagi hans fyrir baráttu- og mannréttindamálum í Kína. Málefni friðarverðlaunahafans voru til umræðu á fundi utanríkismálanefndar í síðustu viku. Þar kom fram almennur stuðningur við þá stefnu og yfirlýsingu sem komið hefur fram af hálfu íslenskra stjórnvalda. Sú umræða hefur enn fremur farið fram í þingsal hvort rétt sé að Alþingi samþykki sérstaka ályktun af þessu tilefni þar sem því sé fagnað að friðarverðlaun Nóbels árið 2010 hafi fallið þessum þekkta baráttumanni fyrir mannréttindum í Kína í skaut. Á fundi nefndarinnar í gær varð samstaða um það meðal allra viðstaddra nefndarmanna að leggja fram tillögu til þingsályktunar um friðarverðlaunahafa Nóbels fyrir árið 2010 og er hún hér til umræðu nú á þskj. 99 og er flutt af utanríkismálanefnd. Texti tillögurnar er svohljóðandi: „Alþingi fagnar því að Liu Xiaobo hafi verið veitt friðarverðlaun Nóbels fyrir baráttu sína fyrir mannréttindum í Kína. Alþingi skorar á kínversk stjórnvöld að leysa Liu Xiaobo úr haldi nú þegar og sýna með því í verki virðingu sína fyrir mannréttindum.“ Með þessum hætti og ef Alþingi samþykkir þessa þingsályktunartillögu er það með þeim ráðum sem Alþingi býr yfir að lýsa yfir afdráttarlausum stuðningi Íslands við mannréttindabaráttu í Kína og taka undir með öðrum, bæði innan lands og víða um heim, sem hafa tjáð skoðanir sínar í þessu efni með sama hætti þar sem kínversk stjórnvöld eru eindregið hvött til að láta þennan mannréttindafrömuð lausan og styðja þannig, ekki bara í orði heldur einnig á borði, við mannréttindabaráttu þar sem annars staðar. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þessa tillögu. Hún skýrir sig sjálf. Henni fylgir engin sérstök greinargerð, ég held að hún skýri sig algerlega sjálf. Ég legg til, frú forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu.

Virðulegi forseti. Hér stöndum við á Alþingi Íslendinga að ræða mál sem var tekið fram fyrir önnur mál sem liggja fyrir þinginu. Þetta mál var sett á dagskrá þingsins með afbrigðum, svo áríðandi er málið. Ég fór fram á það í morgun og í gærkvöldi að þjóðaratkvæðagreiðslufrumvarpið færi á dagskrá en við því var ekki orðið vegna þess að það hafði svo hátt númer. Nú vill svo til að þetta mál hefur hærra númer. Úr því að ríkisstjórnin hefur þessa forgangsröðun, að ræða um friðarverðlaunahafa Nóbels árið 2010, í stað þess að ræða málefni heimilanna og fjölskyldnanna í landinu, þá er það vel, sýnir jafnvel skort á málefnum á dagskrá þingsins. Því vil ég spyrja hv. flutningsmann þessarar tillögu: Sér hann ekkert athugavert við þessa forgangsröðun hjá löggjafanum, að vera að ræða þessi mál á meðan ekki er verið að hjálpa heimilum og fjölskyldum í landinu?

Forseti. Árið 2009 var Liu Xiaobo handtekinn og dæmdur í 11 ára fangelsi fyrir það eitt að skrifa undir stefnuyfirlýsingu lýðræðissinna, stefnu sem gerir kröfu um aukið frelsi, mannréttindi og lýðræðisumbætur í Kína. Þessi maður öðlaðist heimsfrægð fyrir skömmu þegar hann hlaut friðarverðlaun Nóbels en hann er helst þekktur í heimalandinu fyrir ritstörf og fræðimennsku ásamt því að vera mikill baráttumaður fyrir lýðræðisumbótum og mannréttindum. Í umsögn nóbelsnefndarinnar segir að Liu Xiaobo sé eitt helsta tákn viðamikillar baráttu fyrir mannréttindum í Kína. En Liu hefur gert fleira. Hann hefur jafnframt, ásamt fleiri kínverskum fræðimönnum, skrifað undir yfirlýsingu með yfirskriftinni 12 tillögur um hvernig takast má á við ástandið í Tíbet þar sem m.a. er kallað eftir því að kínverskir ráðamenn hefji samræður við Dalai Lama. Ég er í Alþjóðasambandi þingmanna frá 30 löndum sem láta sig málefni Tíbets varða og tók þátt í sambærilegri yfirlýsingu um að Liu verði tafarlaust látinn laus úr fangelsi. Ég fagna því þessari þingsályktun frá utanríkismálanefnd og vona að ef nægilega mörg þjóðþing láti frá sér fara sambærilegar yfirlýsingar að skáldið og lýðræðissinninn Liu fái að láta að sér kveða sem friðarverðlaunahafi Nóbels. Ég vil líka beina sérstökum þökkum til hv. þm. Marðar Árnasonar fyrir að koma þessari ályktun í þann farveg sem hún er nú og ég vil þakka hv. utanríkismálanefnd fyrir snögg viðbrögð. Hver dagur í fangelsi er langur og ég hef jafnframt heyrt að kona Liu Xiaobo sé í stofufangelsi og finnst full ástæða til að vekja athygli á því að hún fái um frjálst höfuð strokið. Ég er mjög ánægð með þingið okkar. Þó að það sé margt annað sem brennur meira á varðandi okkar þjóð þá man ég svo vel eftir stórkostlega sterkri setningu frá vini mínum frá Tíbet þegar við stóðum og mótmæltum fyrir utan kínverska sendiráðið á sínum tíma. Hann sagði: Ef þú hjálpar ekki nágranna þínum að slökkva eldinn í hans húsi mun eldurinn fara yfir í þitt hús.

Forseti. Ég fagna því að þessi tillaga er komin fram og þakka hinni háu utanríkismálanefnd og formanni hennar, hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, fyrir snörp viðbrögð og vel unnið verk. Ég tel að það sé eðlilegt að Alþingi bregðist við þegar aðstæður eins og þessar koma upp og held að það hafi nú gerst með miklum sóma. Ég er ánægður með að hafa átt svolítinn hlut að því verki. Við verðum að muna, af því að okkur hættir til að stara upp á Arnarhólinn og aðra þá staði þar sem framkvæmdarvaldið hefur hreiðrað um sig, að þó að ríkisstjórnin kunni að sitja í heiðurssessi þá er Alþingi Íslendinga sá staður þar sem æðsta valdið kemur saman. Það getur jafnvel skipt meira máli fyrir þjóðina og orðstír hennar að Alþingi samþykki ályktun af þessu tagi frekar en að framkvæmdarvaldshafarnir geri það eða forsetinn beiti sér með einhverjum slíkum hætti fyrir utan að þeir eiga stundum ekki jafnhægt um vik og Alþingi alla jafna. Ég verð að segja að mér finnst ekki viðkunnanlegt að einn hv. þingmaður komi inn í þetta mál með athugasemdir sem ekki eiga þar heima en það verður hver að fljúga sem hann er fiðraður eins og sagt var fyrr í dag. Það fyrnist yfir þann þátt málsins meðan hitt, held ég, stendur nokkra hríð að Alþingi hefur stutt nóbelsnefndina og hinn kínverska andófsmann og ljóðskáld, sem hann er, í sinni baráttu.

Frú forseti. Mannréttindi eru æðri öllum öðrum gildum, þau eru æðri trúarbrögðum o.s.frv. þó að réttur til trúar sé hluti af mannréttindum. Okkur ber að standa vörð um mannréttindi hvar sem þau eru og þess vegna er ég mjög fylgjandi þessari tillögu. Þessi maður situr í fangelsi vegna skoðana sinna, nýtur ekki málfrelsis, og þar er verið að brjóta mannréttindi. Þrátt fyrir alla efnahagslega hagsmuni sem við gætum haft af því að fara þessa leið þá eru mannréttindi miklu sterkari en allir aðrir hagsmunir og það verða menn að skilja, líka Kínverjar. Þetta er vel meint tillaga, hún er jákvæð og hún felst í því að skora á kínversk stjórnvöld að leysa þennan mann úr haldi og sýna þannig virðingu fyrir mannréttindum. Það hefur mjög margt breyst í Kína, afskaplega margt. Þarna var hungursneyð fyrir ekki mörgum áratugum og þegar menn deyja úr hungri eru mannréttindi ekki sérstaklega mikils virt. Það er mikil og ég mundi segja að mörgu leyti jákvæð þróun í Kína en þetta er einmitt sá hlutur sem kínversk stjórnvöld ættu að skoða og fara í gegnum og taka jákvætt í svona ábendingar frá okkur um að gæta að mannréttindum.