Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa tvö bréf um fjarvistir þingmanna. Hið fyrra er frá 5. þm. Suðvest., Siv Friðleifsdóttur, dags. 6. desember 2003, og hljóðar svo: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að varamaður minn á lista Framsfl. í Suðvest., Páll Magnússon, aðstoðarmaður ráðherra, Kópavogi, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Siv Friðleifsdóttir, 5. þm. Suðvest.`` Páll Magnússon hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný. Hið síðara er frá 5. þm. Norðvest., Guðjóni A. Kristjánssyni, dags. 6. desember 2003: ,,Þar sem ég get ekki sótt þingfundi á næstunni af einkaástæðum óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Frjálslynda flokksins í Norðvest., Steinunn K. Pétursdóttir fulltrúi, Akranesi, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.`` Kjörbréf Steinunnar K. Pétursdóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Steinunn K. Pétursdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á umferðarlögum, nr. 50/1987, með síðari breytingum. Frv. hefur þann eina tilgang að fylgja eftir þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að flytja mál er varða umferð og eftirlit með ökutækjum frá dóms- og kirkjumrn. til samgrn. en eftir þá breytingu má segja að samgrn. hafi loks allar samgöngur á sinni könnu, hvort sem er í lofti, á láði eða legi. Undanskilin þessari ákvörðun eru þó mál er varða bótaábyrgð og vátryggingar ökutækja samkvæmt XIII. kafla umferðarlaga sem eðlilegt þykir að skipa með öðrum vátryggingarmálum í viðskrn. Í þessu skyni er í frv. lagt til að yfirstjórn umferðarmála verði ekki ákveðin með lögum þegar svo ber undir, heldur vísað til reglugerðar um Stjórnarráð Íslands sem er reyndar meginréttarheimildin um verkaskiptingu í Stjórnarráðinu. Áformaðar breytingar á henni samhliða gildistöku frv. eru birtar sem fskj. með frv. Að lokinni þessari umræðu legg ég til, herra forseti, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Við erum að ræða frv. til laga um breytingu á umferðarlögum sem felur það í sér að verið er að færa allar samgöngur undir samgrn. Ég verð að segja það hér að ég er hlynnt þessari breytingu. Mér finnst eðlilegt að allar samgöngur heyri undir samgrn. Það er eins og málum er skipað í öðrum löndum, nágrannalöndum okkar, löndum sem við eigum samskipti við. Við sjáum hvernig málum er háttað varðandi flugið, flugsamgöngur og flugmálin öll eru undir samgrn. eins og flutningur á hafi þannig að þetta er fullkomlega eðlilegt. Ég tel líka eðlilegt að afskipti lögreglu vegna brota á umferðarlögum og slysa í umferðinni breytist ekki, það er fullkomlega eðlilegt, og ekki heldur rannsóknir og saksókn í slíkum málum. Það á að sjálfsögðu að heyra undir dómsmrn. áfram. Ég velti samt fyrir mér, núna við 1. umr. þessa máls, hvort mál sem nú eru komin til allshn. og varða umferðarmál muni færast yfir til samgn. þegar breytingin hefur gengið í gegn. Ég vildi gjarnan fá svör við því því að ég held að ég sé með eitt mál í þessa veru sem ég hefði þá talið eðlilegt að færðist yfir til samgn. að þessari breytingu lögfestri. Ég vil líka nefna að mér finnst til fyrirmyndar að birta reglugerðina í þskj. Við erum oft að fjalla um lagabreytingar og breytingar sem varða reglugerðir og reglugerðirnar fylgja ekki með en ég tel að þetta sé til fyrirmyndar og skýri þessa breytingu. Herra forseti. Ég lýsi mig hlynnta þessari breytingu á skipan mála.

Vegna orða hv. þingmanns er eðlilegt að nefndirnar ráði fram úr því og ræði um það hvaða hátt þær vilja hafa á meðferð þingmála.

Herra forseti. Það að skipa umferðarmálum með þeim hætti sem hér er lagt til er í sjálfu sér ofur eðlilegt og ekki þarf að gera miklar athugasemdir við það. Hins vegar er við 1. umr. málsins eðlilegt að við skoðum það hvernig við erum stödd í þessum málaflokki og þá vil ég fara nokkrum orðum um umferðaröryggismálin sérstaklega. Það kann vel að vera að breyting af þessu tagi skili sér í því að málaflokkurinn gangi í endurnýjun lífdaga og ég lýsi því yfir, virðulegur forseti, að ég tel ekki vanþörf á. Ég hef komið hvað eftir annað í ræðustól á þeim árum sem ég hef setið á Alþingi Íslendinga og rætt umferðaröryggismálin, rætt ákveðinn slóðaskap sem hefur viðgengist varðandi þau og þá er ég fyrst og fremst að ræða um það hversu mikill skortur hefur verið á fjármagni til þess að setja í umferðaröryggismálin og þá nýju umferðaröryggisáætlun sem Alþingi Íslendinga hefur samþykkt. Það er alveg eðlilegt að gera sér vonir um það að við þessa tilfærslu í nýtt ráðuneyti verði breyting og bragarbót á. Ég held að þetta sé bara heilbrigt og hollt fyrir málaflokkinn. Vatnið í glasinu er nokkuð staðið og það vantar sannarlega í það súrefni þannig að ég tel að hér geti verið viðbótarsúrefni í glasið sem geri það að verkum að við fáum að sjá umferðaröryggismálin ganga í endurnýjun lífdaga. Það þarf að skoða rannsóknarnefnd umferðarslysa sérstaklega í þessu tilliti, efla hana og gera henni kleift að sinna störfum sínum svo að vel sé. Þá tel ég að betur hafi verið á málum haldið hvað varðar rannsóknarnefnd flugslysa. Ég held að rannsóknarnefnd umferðarslysa eigi að starfa á nákvæmlega sömu nótum og rannsóknarnefnd flugslysa þannig að ég tel að hér sé mjög gott mál á ferðinni og ég held að við getum öll staðið saman um það að þessi málaflokkur þurfi, eins og ég sagði, á meira súrefni að halda. Það verður líka örugglega gaman fyrir samgn. Alþingis að fá að takast á við þennan málaflokk þannig að ég tel að hér sé ágætt mál á ferðinni.

Herra forseti. Hér er afar merkilegt mál á ferðinni og í þá átt og veru sem ég vona að muni leiða af sér aðra tilflutninga innan ráðuneytanna. Það hefur ekki verið mikil breyting þar innan dyra í gegnum árin. Hins vegar hafa ráðuneytin, virðulegi forseti, oft sent bréf út til undirstofnana sinna þar sem þær eru hvattar til stefnumótunar og framtíðarsýnar og beðnar um að taka til í sínum ranni. Ég er þeirrar skoðunar að einnig í ráðuneytunum sjálfum þurfi að sameina ýmis verkefni, þ.e. flytja á milli og aðlaga sig mjög breyttum tímum eins og árin hafa nú liðið frá því að nokkuð merkilegt hafi gerst þar. Hér er stigið stórt skref í átt til öryggismála á vegum. Það er alveg ljóst eins og hér segir í athugasemdum við lagafrv., með leyfi forseta: ,,Flutningur umferðarmála til samgönguráðuneytisins er því í rökréttu samræmi við þessa skipan mála í öðrum greinum samgangna. Þá er við því að búast að samlegðaráhrif af sameiginlegri yfirstjórn Vegagerðar og Umferðarstofu muni þegar fram líða tímar geta skilað sér í auknum árangri og betri þjónustu`` og að sjálfsögðu, sem kannski er mælt fyrir í textanum, bættu umferðaröryggi. Það er alveg ljóst að fyrirkomulagið hefur ekki verið nógu heppilegt fram að þessu. Vegagerðin hefur séð um vegarlagninguna og síðan nánast yfirgefið veginn að öðru leyti en með viðhaldi. Öryggismálin hafa nánast ekkert komið Vegagerðinni við, þannig lagað, þótt auðvitað hafi hún haft vakandi auga með þeim. Það hlýtur að vera að frá upphafi hönnunar verksins og til loka séu allir þættir mála þar innan dyra, bæði hvað varðar hönnun vegarins og ekki hvað síst þegar til öryggismála er litið. Ég tek undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Kannski vantar súrefni í vatnið, hið staðna glas, en það er þó vel að í þessa átt er haldið með þessu merka frv. sem ég fagna og veit að mun leiða til góðs í umferðaröryggismálum.

Herra forseti. Það stendur ekki til af minni hálfu að lengja umræðurnar, aðeins að þakka fyrir þær undirtektir sem hér hafa orðið við þessu frv. Ég vil aðeins nefna eitt. Vegna þess að hv. þm. gerði athugasemdir við nefndarmálin er gert ráð fyrir að lögin taki gildi um áramótin og fram að því er eðlilegt að allshn. haldi áfram störfum sínum. Þess utan erum við ekki bundin við ráðuneytaskiptingu varðandi vísun til nefnda þannig að þó að það sé sjálfsagt að hafa hliðsjón af slíku er ekkert á móti því að nefndin, jafnvel eftir gildistöku, klári þau mál sem henni hafa verið fengin til athugunar. Sjálfsagt getur líka nefndin ef hún vill vísað málinu til annarrar nefndar eða vísað því þangað til umsagnar meðan á þessu bili stendur.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 51/1995, um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks. Með frv. þessu, verði það að lögum, er stuðlað að aukinni skilvirkni og festu við framkvæmd laganna frá því sem verið hefur, auk þess sem ætla má að með samþykkt þess sparist umtalsverðir fjármunir svo sem gert er ráð fyrir í nýsamþykktum fjárlögum næsta árs. Er lagt til að því markmiði verði m.a. náð með skýrari reglum um tilkynningar um vinnslustöðvanir og umsóknir fyrirtækja er eiga rétt á greiðslum samkvæmt lögunum. Þegar litið er til þeirrar tækni sem fyrirtæki og stofnanir almennt búa yfir þykir eðlilegt að fiskvinnslufyrirtæki tilkynni skriflega um vinnslustöðvun með eins sólarhrings fyrirvara í stað þriggja eins og nú er. Má gera ráð fyrir að með sólarhrings fyrirvara sé það vitað í fyrirtækjunum með þó nokkurri vissu hvort af vinnslustöðvun verður. Með þessum hætti er Vinnumálastofnun kunnugt um hvenær vinnslustöðvun hefst nákvæmlega sem auðveldar eftirlitið með framkvæmd laganna. Í kjölfar tilkynningar um vinnslustöðvun er gert ráð fyrir að fyrirtæki skili umsókn til Vinnumálastofnunar innan eins mánaðar frá því að vinnslustöðvun hófst. Er þá mikilvægt að öll gögn fylgi umsókninni svo að unnt sé að inna greiðslurnar af hendi til fyrirtækjanna svo fljótt sem verða má. Sinni fyrirtæki ekki um að sækja um greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði innan þriggja mánaða frá því að vinnslustöðvun hófst er lagt til að það verði af rétti sínum til greiðslna að því er varðar umrædda vinnslustöðvun. Er þetta gert í því skyni að auka hagræði og eftirlit í framkvæmd og koma í veg fyrir að umsóknir og nauðsynleg gögn berist Vinnumálastofnun löngu eftir umrædda vinnslustöðvun. Herra forseti. Gert er ráð fyrir að skilgreining á því hvað telst tímabundin vinnslustöðvun verði þrengd í því skyni að gera ástæður þær er réttlæta vinnslustöðvun í skilningi laganna gagnsærri. Við framkvæmd laganna hefur skilgreiningin þótt nokkuð víðtæk og matskennd en á stundum hefur reynst erfiðleikum bundið að meta hvaða rekstrarlegu ástæður teljast réttlæta vinnslustöðvun í skilningi laganna. Er lagt til í frv. þessu að með tímabundinni vinnslustöðvun sé átt við vinnslustöðvanir er verða vegna hráefnisskorts eða ófyrirsjáanlegra ástæðna sem félmrh. er ætlað að skilgreina nánar með reglugerð. Þá er lagt til að fyrirtæki sem starfrækir fiskvinnslu og greiðir starfsfólki sínu föst laun fyrir dagvinnu í tímabundinni vinnslustöðvun í samræmi við ákvæði kjarasamninga eigi rétt á greiðslum úr Atvinnuleysistryggingasjóði fyrir hvern heilan vinnudag eins og verið hefur. Þó er gert ráð fyrir að ekki verði greitt fyrir fyrstu tvo dagana á tímabilinu 1. janúar til 30 júní ár hvert sem og fyrstu tvo dagana á tímabilinu 1. júlí til 31. desember. Í gildandi lögum er um að ræða tvo daga á ári hverju sem ekki er greitt vegna. Hæstv. forseti. Reynslan af framkvæmd laga nr. 51/1995, um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks, hefur verið sú að hver vinnslustöðvun varir að meðaltali í fáeina daga í senn. Þær geta hins vegar verið nokkuð tíðar en að meðaltali eru um það bil 12 vinnslustöðvar á ári hverju hjá sama fyrirtæki. Að því er varðar heildarfjölda greiðsludaga á ári virðist sem fjöldi greiðsludaga fyrir hvert fyrirtæki sé um 16 dagar að meðaltali. Að teknu tilliti til framangreindra upplýsinga er lagt til í frv. þessu að heimilt verði að bæta fyrirtækjum í einni samfelldri vinnslustöðvun allt að 20 vinnsludögum. Einnig er gert ráð fyrir að í heild verði heimilt að greiða fyrir sem nemur 30 vinnsludögum á ári hverju. Þó er lagt til, sem er nýmæli hæstv. forseti, að Vinnumálastofnun hafi heimild til að veita sérstakar undanþágur frá heildarfjölda greiðsludaga þegar sérstakar ástæður eru fyrir hendi er leiða til þess að hráefnisskortur veldur því að vinnsla liggur niðri á annars venjubundnum vinnslutíma fyrirtækis. Þar er sérstaklega vísað til verkfalla annarra en fiskvinnslufólks er leiða til hráefnisskorts í fiskvinnslufyrirtækjum sem og byggðasjónarmiða. Er gert ráð fyrir að skýrt verði nánar í reglugerð hvað átt er við með sérstökum ástæðum. Í því skyni að tryggja virkt eftirlit með framkvæmd laganna er síðast en ekki síst lagt til að Vinnumálastofnun hafi skýrar heimildir til að krefja fyrirtæki um endurgreiðslu í þeim tilvikum er það hefur fengið hærri fjárhæðir úr Atvinnuleysistryggingasjóði en það hefur átt rétt á samkvæmt lögum á grundvelli rangra eða ófullnægjandi upplýsinga. Enn fremur er talið mikilvægt að í þeim tilvikum er fyrirtæki endurgreiðir ekki ofgreiddar fjárhæðir hafi Vinnumálastofnun heimildir til skuldajafnaðar við greiðslur er sama fyrirtæki getur átt rétt á vegna síðari vinnslustöðvana. Hæstv. forseti. Með þeim breytingum sem hér er lagt til að gerðar verði á lögum um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks eru stigin mikilvæg skref í þá átt að skýra framkvæmd laganna, skerpa á eftirfylgni með þeim og auka skilvirkni þeirra. Gert er ráð fyrir að breytingar þessar feli að auki í sér umtalsverðan sparnað fjármuna eða sem nemur 65--70 millj. kr. á ári hverju. Í nýsamþykktum fjárlögum næsta árs er gert ráð fyrir að greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks lækki um 100 millj. kr. frá því sem fjárlög ársins í ár gera ráð fyrir. Skýringar á þeim mismun er þarna birtist er að leita í þeirri staðreynd að reynslan af framkvæmd laganna, bæði í ár og í fyrra, er sú að talsvert hefur dregið úr greiðslum sjóðsins til þessa verkefnis bæði árin. Kemur þar til gott ástand í fiskvinnslu, bærilegt hráefnisverð en síðast en ekki síst aukin eftirfylgni Vinnumálastofnunar gagnvart þeim aðilum sem um ræðir. Varlega má áætla að innbyggður sparnaður í kerfinu nemi á bilinu 30--40 millj. kr. á ári. Samtals er því hér um að ræða, hæstv. forseti, aðgerðir sem vænta má að dragi úr fjárþörf Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks um 100 millj. kr. á næsta ári líkt og nýsamþykkt fjárlög gera ráð fyrir. Hæstv. forseti. Að lokinni umræðu á Alþingi í dag legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.

Herra forseti. Ég mótmæli því að hæstv. félmrh. sýni þinginu það virðingarleysi að ætlast til þess að þingið afgreiði þetta mál á þeirri viku sem eftir lifir af starfsáætlun þingsins. Reyndar er það svo að hæstv. ráðherra var í fyrsta sinn í gær að leggja fram sitt fyrsta þingmál sem er auðvitað móðgun við þingið enda hefur félmn. verið hálfverklaus í vetur. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra: Er það virkilega svo að hann ætli enn að standa á því að leggja fram frv. um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar í næstu viku sem skerðir atvinnuleysisbætur? Ætlar hæstv. ráðherra virkilega í það pólitíska skítverk rétt fyrir jólin að skerða atvinnuleysisbætur og ætlar hann að bjóða þinginu upp á það að afgreiða það mál á tveimur eða þremur dögum? Við þurfum líkt og með þetta mál að senda það mál til umsagnar. Hæstv. ráðherra verður því að svara því nú hvort hann ætli virkilega að bjóða þinginu upp á það að leggja það mál fyrir þingið í næstu viku en vonandi er hæstv. ráðherra hættur við að leggja það frv. fram.

Hæstv. forseti. Ég tel að á þeim dögum sem eftir eru af þessu þingi, áður en við förum heim í jólafrí, gefist nægur tími til þess að fjalla um þetta mál. Hvað varðar aðra spurningu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þá hefur engin önnur ákvörðun verið tekin en sú að leggja fram það frv. sem hún gerði hér að umtalsefni.

Herra forseti. Þetta svar endurspeglaði reynsluleysi hæstv. ráðherra sem er að sitja sinn fyrsta vetur á þingi því að hann veit ekki hvernig vinnubrögðin ganga fyrir sig í nefndum þingsins sem hann hefur aldrei starfað í. Ég mótmæli því hvernig hæstv. ráðherra sýnir þinginu þann hroka sem fram kom í svari hans hér áðan. Það er ekki hægt að bjóða þinginu upp á þau vinnubrögð að fleygja inn málum sem skipta miklu eins og þetta fyrir öryggi fiskvinnslufólks sem þarf að fá vandaða málsmeðferð í þingnefndinni og ekki síður það mál sem hæstv. ráðherra virðist vera staðráðinn í að leggja fram sem er að skerða atvinnuleysibæturnar. Ég vil því biðja hæstv. ráðherra að endurskoða vinnubrögð sín og a.m.k. hætta við að leggja fram það mál sem er skerðing á atvinnuleysisbótum fyrst hann ætlar að gera það fjórum dögum áður en þingið hættir fyrir jól. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð, herra forseti.

Hæstv. forseti. Hv. þm. gerir sérstaklega að umtalsefni reynsluleysi ráðherra. Nú hef ég ekki setið lengi á Alþingi en hef þó fylgst með störfum þess þannig að ég veit að oft hafa stærri mál fengið skemmri meðferð á hinu háa Alþingi en hér um ræðir.

Herra forseti. Um er að ræða breytingar á lögum um greiðslu Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks. Þessi lög byggja á þríhliða samkomulagi verkalýðshreyfingar, atvinnurekenda og ríkisvalds og hafa verið útfærð í kjarasamningum á milli verkalýðshreyfingarinnar og atvinnurekenda. Hefur farið fram samráð við aðila á vinnumarkaði um mótun þessara tillagna eða þessa frv.? Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra upplýsi þingið um hvort svo sé og með hvaða hætti.

Hæstv. forseti. Því er til að svara að leitað var eftir samráði við verkalýðshreyfinguna. Hún hafnaði því samráði en nokkurt samráð hefur verið haft við forsvarsmenn samtaka fiskvinnslustöðva.

Herra forseti. Ég óska eftir því að ráðherrann upplýsi okkur betur um í hverju höfnun verkalýðshreyfingarinnar fólst. Fólst samráð ríkisstjórnarinnar í því að kynna verkalýðshreyfingunni ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að ráðast að fiskverkunarfólki og skerða atvinnuleysisbætur því til handa eða í hverju fólst tilboð ríkisstjórnarinnar? Við erum að tala um frv. sem snertir starfsöryggi og lífskjör fiskvinnslufólks á Íslandi. Í hverju fólst tilboð ríkisstjórnarinnar um samráð við verkalýðshreyfinguna? Hverju hafnaði verkalýðshreyfingin?

Hæstv. forseti. Hv. þm. spyr í hverju tilboðið hafi verið fólgið. Því er til að svara að eftir að frv. til fjárlaga var lagt fram á Alþingi í haust og við hófum undirbúning þessa máls í ráðuneytinu áttum við viðræður við forsvarsmenn verkalýðshreyfingar og óskuðum eftir því að þeir kæmu að þessu borði með okkur og færu yfir það með hvaða hætti við gætum aukið skilvirkni þessara laga, tryggt framkvæmdina og um leið náð fram nokrum sparnaði. Þeir höfnuðu því samráði.

Hæstv. forseti. Mig langar til að fræðast um það hjá hæstv. ráðherra hvort við undirbúning þessa máls hafi verið farið yfir jafnræðisreglu hvað varðar þau málefni sem hér er um að ræða, bæði hvort önnur fyrirtæki ættu að hafa sama rétt og fiskvinnslufyrirtæki gagnvart hráefnisskorti og að ófyrirsjáanlegar aðstæður, t.d. bruni, komi þarna inn sem ástæða til bóta. Hvort fyrirtæki í öðrum greinum ættu ekki að eiga rétt á sambærilegri fyrirgreiðslu. Er það meðhöndlað með allt öðrum hætti ef það brennur hjá fyrirtæki í einhverjum öðrum greinum en fiskvinnslu? Nú er mér kunnugt um að það hafi verið meira um að það hafi kviknað í sjávarútvegsfyrirtækjum en öðrum en ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þetta þannig.

Hæstv. forseti. Um greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði til fiskvinnslufólks gilda sérstök lög. Þarna er um að ræða aðra framkvæmd en varðar aðrar starfsgreinar. Því hefur verið haldið fram að með þeim breytingum sem hér eru í bígerð sé verið að kollvarpa núverandi kerfi og gera samninga um kauptryggingar ómögulegar. Ég hafna því. Markmiðið er að ná fram aukinni skilvirkni í kerfinu. Það hefði verið hægt að ganga lengra. Það var hins vegar mitt mat að breytingar sem fælust í því að leggja kerfið af væru ekki tímabærar, nægilega langt væri gengið að sinni.

Hæstv. forseti. Mér finnst nokkuð góð rök fyrir því að það megi vera sérlög vegna hráefnisskorts í sjávarútvegi sem hefur verið á undanförnum árum. Kannski er það umhverfi að breytast. En að í þeim lögum sé gert ráð fyrir því að sérstaklega sé meðhöndlað hvað varðar uppákomur af því tagi ef brennur t.d. hjá fyrirtæki hlýtur að vera mikið umhugsunarefni vegna þess að það er í öllu falli ekki eitthvað sem ætti að ríða neitt meira yfir fyrirtæki í sjávarútvegi eða fiskvinnslu en önnur fyrirtæki í landinu. Ég spyr: Er í raun og veru hægt að bjóða upp á það gagnvart jafnræðisreglu að slík fyrirtæki séu bætt en ekki önnur?

Hæstv. forseti. Ég get út fyrir sig alveg tekið undir það sjónarmið hv. þm. að æskilegast væri að um fullkomið samræmi væri að ræða í þessum efnum milli atvinnugreina. Í frv. sem hér er lagt fram er gert ráð fyrir að hægt verði að skilgreina í reglugerð hvernig og við hvaða aðstæður ástæða er til að grípa inn í gagnvart fyrirtækjum í fiskvinnslu. Við eigum eftir að fara yfir það mál og vinna það verkefni. Ég vona að það takist sátt við aðila vinnumarkaðarins um þá reglugerðarsmíð.

Herra forseti. Mig langaði að spyrja hæstv. félmrh. Það kemur fram í fylgiskjali með frv. að 65--70 millj. sparnaður verði af þessu ráðslagi. Þess vegna er reynt að fá upplýsingar um það. Þessi sparnaður getur annars vegar lent á verkafólki eða fiskvinnslunum. Á hvorum aðilanum sér hæstv. ráðherra að þessi sparnaður lendi? Það er samt alveg ljóst að ef þetta frv. nær fram að ganga þá er það enn ein íþyngjandi lagasetning Framsfl. sem kemur illa niður á sjávarbyggðum. Ég hélt að nóg væri komið. Á hvorum mun þetta lenda, hæstv. félmrh.?

Hæstv. forseti. Ég geri ráð fyrir því að sá sparnaður sem við ætlum að ná fram með þessari breytingu, aukinni skilvirkni og eftirfylgni laganna muni fyrst og fremst lenda hjá fyrirtækjunum sjálfum.

Herra forseti. Það er mjög alvarlegt að þetta lendi á fiskvinnslunum vegna þess að þetta muni einkum lenda á þeim fiskvinnslum sem eru ekki í tengslum við útgerð. Þær fiskvinnslur búa nú þegar við skerta samkeppnisstöðu. Við sem sitjum á hinu háa Alþingi ættum frekar að leitast við að jafna samkeppnisstöðu í landinu í staðinn fyrir að koma með enn eina lagasetninguna sem mun gera þessum fyrirtækjum erfiðara fyrir.

Hæstv. forseti. Þetta er athyglisvert sjónarmið. En almennt má segja að sú stefna hafi verið ríkjandi að draga úr sértækum stuðningi við einstakar atvinnugreinar. Slíkur stuðningur mismunar fyrirtækjum á samkeppnismarkaði og er ekki heppilegur í því umhverfi sem við búum við. Það er því ekki ósennilegt að fyrirgreiðsla sem þessi muni fremur leggjast af þegar til framtíðar er litið og fyrirtæki í fiskvinnslu verði að sitja við sama borð og aðrir í sínum rekstri.

Það er innan greinarinnar.

Að mínu mati er ekki tímabært að ræða það að sinni að leggja þetta að fullu af. Því er hér lagt til að stuðningur við fiskvinnslustöðvar vegna hráefnisskorts geti áfram verið fyrir hendi með þeim breytingum sem hér eru kynntar.

Herra forseti. Það er ástæða til að rifja upp þegar hér er verið að breyta lögum um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks hvernig þessi lög eru til komin sem nú á að fara að breyta með þessu frv. Nú á að þrengja verulega að fiskvinnslufólki og skerða atvinnuöryggi þess. Þau réttindi sem fiskvinnslufólk hefur búið við má rekja til kjarasamninga frá 1995 sem Verkamannasambandið gerði en þá var gerð krafa um að fiskvinnslufólk byggi við sömu uppsagnarákvæði og í öðrum starfsgreinum. Krafan var þá um að fella úr kjarasamning heimild til að taka starfsmenn af launaskrá vegna hráefnisskorts í fiskvinnslu. Samdráttur var þá í veiðikvótum. Það leiddi til þess að erfitt var að halda uppi samfelldri vinnslu og var tilhneiging til þess að flytja hráefni á markaði erlendis. Vinnslustöðvarnar völdu fremur að senda hráefni frá sér en að halda uppi slitrótti vinnslu sem þýddi að þær urðu að taka starfsfólk inn á kauptryggingu og á launaskrá án þess að hafa verkefni. Fiskvinnslufólk var oft svo vikum skipti á atvinnuleysisbótum sem voru og eru auðvitað enn langt undir framfærslumörkum. Atvinnuöryggi fólks í fiskvinnslu var því verulega bágborið og í kjarasamningum sem þá voru uppi var það úrslitakrafa að breyting yrði á þessu ástandi. Niðurstaðan þá var sú að meira að segja atvinnurekendur skildu að það yrði að gera hér breytingar á og því skapaðist samstaða milli samningsaðila um lausn sem fæli í sér betri afkomutryggingu starfsmanna og að atvinnugreinin tæki á sig kvaðir og kostnaðarauka sem af þessu mundi leiða. Samkomulagið fólst í því að Atvinnuleysistryggingasjóður greiddi til vinnslustöðvanna atvinnuleysisbætur eða beint til fyrirtækjanna, en á móti greiddu þau muninn á bótaupphæð og launum samkvæmt kauptaxta og greiddu jafnframt launatengd gjöld sem tryggðu m.a. lífeyrisréttindi starfsmanna í löngu atvinnuleysi. Herra forseti. Það eru einmitt þessi réttindi, þetta atvinnuöryggi fiskvinnslufólks sem nú á að skerða, en samkomulagið frá 1995 gerði ráð fyrir allt að 60 dögum á hverjum 12 mánuðum. Í reynd var þetta þríþætt samkomulag aðila vinnumarkaðarins og ríkisins, en sett var reglugerð sem heimilaði Atvinnuleysistryggingasjóði að greiða atvinnuleysisbætur þannig beint til fyrirtækjanna sem síðan greiddu mismuninn á launum og atvinnuleysisbótum þannig að atvinnuöryggi og kauptrygging fiskvinnslufólks var stórlega bætt. Þetta leiddi líka til þess að vinnslan hélst fremur í landi. Þetta var á þeim tíma, herra forseti, og ágætt að hæstv. ráðherra átti sig á því, úrslitaatriði til að loka kjarasamningum án átaka. Nú átta árum seinna og einhliða eins og ríkisstjórninni einni er lagið á að brjóta þetta samkomulag. Það heitir samningsrof, herra forseti, sem er nánast að verða daglegt brauð hjá þessari ríkisstjórn sem er í eilífu stríði við þá sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Annaðhvort eru það öryrkjar, aldraðir eða atvinnulausir og þar svífst ríkisstjórnin einskis. Herra forseti. Samningsrof við þessa hópa er bara smámál hjá ríkisstjórninni. Við urðum vitni að því í gær þegar ríkisstjórnin sveik öryrkjana á eftirminnilegan hátt. Þau svik verða lengi höfð í minnum og hæstv. landbrh. og varaformanni Framsfl. til ævarandi skammar þau ummæli sem hann lét þá falla þegar verið var að skerða kjör öryrkjanna. Hæstv. landbrh. á það eftir, herra forseti, að biðja öryrkja um land allt afsökunar á þessum ummælum sem munu verða svartur blettur á ráðherranum svo lengi sem hann lifir. Herra forseti. Virðing fyrir þessum hópum og rétti þeirra er vægast sagt takmörkuð. Nú verður fiskvinnslufólkið fyrir barðinu á ríkisstjórninni. Hér er verið að brjóta á þessu fólki rétt sem var hluti af kjarasamningum á vinnumarkaði á árinu 1995 sem ríkisstjórnin átti aðild að. Þetta er ekki síst fólk í minni og veikari byggðarlögum þar sem örugglega mörg fyrirtæki eru nokkuð háð því að hafa þá baktryggingu sem í þeirri reglu felst sem hér er verið að breyta. Vissulega hefur framkvæmdin varðandi þessi ákvæði ekki verið gagnrýnislaus enda er verið að niðurgreiða laun í einni atvinnugrein og því er líka haldið fram að einhver fyrirtæki hafi verið að misnota þessi ákvæði. En ef það er svo, herra forseti, ef verið er að misnota þessi ákvæði þá á að taka á því öðruvísi en að afnema atvinnuöryggi fiskvinnslufólks. Sú skylda hlýtur að hvíla á Vinnumálastofnun að hafa eftirlit með því að misnotkun eigi sér ekki stað. Það gengur ekki að taka á málinu eins og hér á að gera, herra forseti, þ.e. að setja í uppnám atvinnuöryggi fiskvinnslufólks. Auðvitað liggur beint við að nú verði endurvakin krafan um sömu uppsagnarákvæði og eru í öðrum atvinnugreinum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann muni beita sér fyrir því og hvort ekki sé rétt að afnema það ákvæði sem er í lögum um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og um rétt til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla þannig að fiskvinnslufólk sitji við sama borð að því er varðar uppsagnarfrest frá störfum og fólk í öðrum starfsgreinum. Í 3. gr. þeirra laga segir, með leyfi forseta: ,,Nú fellur niður atvinna hjá atvinnurekanda, svo sem vegna þess að hráefni er ekki fyrir hendi hjá fiskiðjuveri, upp- og útskipunarvinna er ekki fyrir hendi hjá skipaafgreiðslu, fyrirtæki verður fyrir ófyrirsjáanlegu áfalli, svo sem vegna bruna eða skiptapa, og verður atvinnurekanda þá eigi gert að greiða bætur til launþega sinna, þó að vinna þeirra nemi eigi 130 klukkustundum á mánuði, enda missa launþegar þá eigi uppsagnarrétt sinn meðan slíkt ástand varir.`` Herra forseti. Þetta ákvæði er frá árinu 1957 og er auðvitað full ástæða til að skoða það í tengslum við þá lagabreytingu að fella niður þetta ákvæði. Aðalsteinn Á. Baldursson, formaður matvælasviðs Starfsgreinasamband Íslands, minnir reyndar á það í grein sem hann skrifar 10. nóvember í Morgunblaðið. Þar segir hann, með leyfi forseta: ,,Athyglisvert er að ráðherrann hyggst ekki beita sér fyrir breytingum á 3. gr. laga nr. 19/1979 sem heimilar fiskvinnslufyrirtækjum að senda starfsmenn sína heim þegar ekki er vinnsla vegna hráefnisskorts.`` Það er sú grein sem ég var að vitna í. Ég held að það sé rangt sem hæstv. ráðherra sagði í andsvari, að þessi breyting mundi fyrst og fremst bitna á fyrirtækjunum en ekki fiskvinnslufólki. Og það að vitna í þessa grein tel ég að sanni það og á meðan þessi grein er inni, herra forseti, í þessum lögum um rétt verkafólks til uppsagnarfrests, sérákvæði varðandi fiskvinnsluna, þá tel ég að þessi breyting muni bitna með fullum þunga á fiskvinnslufólki. Lítum síðan á hvaða áhrif þessi breyting hefur á kjör fiskvinnslufólks. Tekjuleg áhrif á kjör fiskvinnslufólks verða veruleg, sérstaklega í minni vinnslunum. Taxtalaun sérhæfðs fiskvinnslufólks með fimm ára starfsreynslu eru 95 þús. 247 kr. Við það bætist orlof 10,64% og framlag atvinnurekenda í lífeyrissjóð 6%. Atvinnuleysisbætur eru rúmar 70 þús. kr. Það á að fara að skerða þær niður í 60 þús. og skömm sé hæstv. ráðherra fyrir það. Þarna er því verulegur munur á. Það er ekki nóg að um verulega kjaraskerðingu sé að ræða heldur þarf fiskvinnslufólkið að búa í sífelldri óvissu um atvinnuöryggi sitt og afkomu sem auðvitað hefur áhrif á það hvort fólk vilji yfirleitt leita sér starfa, herra forseti, í þessari atvinnugrein. Þetta getur því haft víðtækari áhrif en menn ætla við fyrstu sýn. Meginmálið er þó að allar breytingar á skilyrðum geta haft veikjandi áhrif sem leiða til meira óöryggis með vinnu. Fólk sem hefur í fastalaun og kaupauka um 130 þús. kr. í mánaðarlaun og horfir fram á að verða í auknum mæli að fara niður á bætur sem eru rúmar 70 þús. kr. er auðvitað verið að svipta afkomuöryggi og ekkert annað. Herra forseti. Ég vil vitna í afstöðu Aðalsteins Á. Baldurssonar og Arnars Sigurmundssonar, formanns Samtaka fiskvinnslustöðva, um þær breytingar sem hér er verið að gera. Aðalsteinn Á. Baldursson sem er formaður matvælasviðs Starfsgreinasambands Íslands segir í Fréttablaðinu 2. desember sl., með leyfi forseta: ,,Þetta er stórmál. Ég get ekki, sem talsmaður fiskverkafólks, skrifað upp á kjarasamninga fyrir hönd þess ef skerðingunni verður haldið til streitu bótalaust.`` Formaður Samtaka fiskvinnslustöðva, Arnar Sigurmundsson, telur að höggvið sé of nærri kauptryggingunni. Það getur stofnað komandi kjarasamningum í voða. Hann segir orðrétt, með leyfi forseta, í Fréttablaðinu: ,,Ég upplifi þetta þannig að ráðherra sé að ganga mjög nærri kerfinu, án þess þó að stúta því alveg. Nái breytingarnar að fullu fram að ganga geta þær kollvarpað núverandi ákvæðum um kauptryggingu fiskvinnslufólks og leitt til átaka á vinnumarkaði. Þegar upp verður staðið munu þær ekki leiða til lækkunar útgjalda hjá Atvinnuleysistryggingasjóði.`` Þar höfum við það, herra forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann hafi engar áhyggjur af því að þessi breyting, sem hann beitir sér fyrir að knýja í gegnum Alþingi á þeim stutta tíma sem lifir af starfsáætlun þingsins fram að jólaleyfi, hafi veruleg áhrif inn í komandi kjarasamninga. Þegar formaður matvælasviðs Starfsgreinasambands Íslands segir að hann muni ekki skrifa upp á kjarasamninga ef þessari skerðingu verði haldið til streitu þá er alvara á ferðum. Hefur hæstv. ráðherra virkilega engar áhyggjur af því hvaða áhrif þetta muni hafa á komandi kjarasamninga? Það er ástæða til að vitna eilítið áfram í Aðalstein Baldursson, í grein sem hann skrifar í Morgunblaðið 10. nóvember 2003. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann tekur undir að það geti staðist sem þar kemur fram. Nú veit ég ekki, herra forseti, hvort ráðherrann hlýðir á orð mín. Hann er alla vega einhvers staðar í felum í hliðarherbergi en ég vænti þess að hann heyri til mín. Í grein Aðalsteins segir, með leyfi forseta: ,,Tekjuskerðing fiskvinnslufólks á þessu tímabili getur numið allt að 100% því fjölmörg dæmi eru um í núverandi kerfi að starfsfólk haldi fullum launum í hráefnisleysi sé það á launaskrá fyrirtækisins í vinnslustoppi, fólk sem hefur mjög takmarkaðan rétt til atvinnuleysisbóta.`` Ég vil spyrja hvort ráðherra taki undir það að þetta geti haft þau áhrif að tekjuskerðing fiskvinnslufólks geti í einhverjum tilvikum numið allt að 100%. Í sömu grein kemur Aðalsteinn inn á 3. gr. laganna sem ég vitnaði í áðan um rétt verkafólks til uppsagnarfrests. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Þessi grein er löngu orðin úrelt enda hafa útgerðarhættir breyst mikið á þeim 25 árum sem liðin eru frá setningu þessara laga.`` --- Ég verð að leiðrétta það. Ég tel að þetta ákvæði hafi verið í gildi í tæp 50 ár, frá árinu 1957 en einhverjar breytingar urðu á lögunum árið 1979 sem ég hygg að Aðalsteinn sé að vísa í. Hann segir síðan, með leyfi forseta: ,,Þessa grein ber að fella niður eða aðlaga nútíðinni. Niðurfelling þessarar greinar mundi treysta starfsöryggi fiskvinnslufólks og koma í veg fyrir óeðlilegar heimsendingar starfsfólks fiskvinnslufyrirtækja í hráefnisskorti.`` Ég ítreka spurningu mín til ráðherra. Síðar í greininni segir Aðalsteinn Baldursson, með leyfi forseta: ,,Dæmi eru um að fyrirtæki hafi farið frjálslega með þennan endurgreiðslurétt. Hins vegar munu tillögur félagsmálaráðherra fyrst og fremst koma illa við fiskvinnslufólk og brjóta niður starfsöryggi sem ekki er ásættanlegt fyrir. Fulltrúar fiskvinnslufólks hafa margítrekað komið fram með tillögur sem miða að því að draga verulega úr heimsendingum fiskvinnslufólks eins og núverandi kerfi bíður upp á og tryggja þar með starfsöryggi fiskvinnslufólks.`` Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Voru engar aðrar tillögur uppi á borðinu til að ná fram sparnaði aðrar en fara þessa leið, fara í beina kjaraskerðingu fiskvinnslufólks? Aðalsteinn ítrekar í lok þessarar greinar í Morgunblaðinu að kjarasamningarnir séu í uppnámi og hann muni ekki undirrita kjarasamninga nema ráðherra dragi til baka boðaðar tillögur og/eða endurskoði 3. gr. laganna sem ég hef verið að vitna í. Herra forseti. Ég á eftir að fjalla um þetta mál í félmn. En það er ástæða til þess, þegar skerða á atvinnuöryggi fólks líkt og hér stendur til, að halda til haga ályktunum á flokksþingi Framsfl., einnig vegna áforma ráðherrans um að knýja fram skerðingar á atvinnuleysisbótum í næstu viku. Ég vona sannarlega að hæstv. ráðherra sjái að sér yfir helgina og lesi fram og til baka þessar ályktanir frá fundi framsóknarmanna. Hann verður að vita hvað hann á að gera hér á þingi. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Hækka ber atvinnuleysisbætur og stefna að því að þær verði ekki lægri en lægstu launataxtar.`` --- Ekki lægri en 95 þús. kr. Þær eru núna 77 þús. kr. en það á að fara með þær niður í 60 þús. Þetta heitir að lækka, ekki hækka eins og flokksþing framsóknarmanna ályktaði. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Skoðað verði hvort mögulegt sé að atvinnuleysisbætur verði ákveðið hlutfall af launum sem hinn atvinnulausi fékk síðast greitt.`` Þetta eru ályktanir Framsfl. Maður gæti haldið að þetta væru ályktanir frá landsfundi Samf. en ekki flokksþingi Framsfl. þegar maður lítur yfir görðir ríkisstjórnarinnar á þessum fyrsta vetri. Það er reyndar svo, eins og fyrrv. félmrh. upplýsti, að ef ekki hefði verið farið í það árið 1996 af þessari ríkisstjórn að slíta tengsl atvinnuleysisbóta við það viðmið sem þá var, þá væru atvinnuleysisbætur núna 94--95 þús. kr. en ekki 77 þús. kr. Það er búið að skerða þær um 15 þús. kr. á hverjum mánuði eða 180 þús. kr. á ári. Atvinnulaust fólk munar um minna en það. Það er ástæða til að halda því til haga. Af því að hæstv. ráðherra er að vitna til þess að þær skerðingar sem hann ætlar að fara í í næstu viku séu til að vera í samræmi við það sem gerist erlendis þá má einnig halda því til haga að atvinnuleysisbætur í Danmörku eru ekki 77 þús. kr. heldur 150 þús. kr., rúmlega helmingi hærri. Atvinnuleysisbætur í Svíþjóð, grunnbæturnar, eru 94.800 kr. Því til viðbótar fá atvinnulausir 7.216 kr. á hverjum degi fyrstu 100 dagana. Það væri kannski rétt að hæstv. ráðherra byrjaði á að hækka atvinnuleysisbæturnar áður en hann fer í svona skerðingu. En hæstv. ráðherra virðist alltaf byrja á öfugum enda alveg eins og gera á með því að skerða atvinnuleysisbætur og kalla síðan á aðila vinnumarkaðarins að borðinu til að fara í heildarendurskoðun á lögum um atvinnuleysisbætur. Það er ekki rétt að byrja svona, herra forseti. Það er eðlilegt að hæstv. ráðherra hafi það í huga. Það væri full ástæða til þess að fara betur í þetta mál en ég hef hér gert. Ég sé að tími minn er að verða búinn. En eitt er víst að þetta mál þarf að fá ítarlega skoðun í hv. félmn. Það þarf að senda það til umsagnar til ótal aðila þannig að hæstv. ráðherra getur ekki verið öruggur um að þetta mál fari í gegnum þingið fyrir jól. Við í stjórnarandstöðunni munum sjá til þess að það fái ítarlega umræðu í félmn. og að þeir komi að málinu sem við þetta eiga að búa. Þeir þurfa að fá að segja skoðun sína.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerir að umtalsefni lög nr. 19 frá 1. maí 1979, 3. gr. þeirra laga sem raunar eru óbreytt frá 1958. Þar er fjallað um uppsögn launþega vegna hráefnisskorts. Hafi þetta ákvæði átt rétt á sér árið 1979 þá á það í sjálfu sér ekki síður rétt á sér í dag þrátt fyrir þær breytingar sem við erum að ræða hér um að gera með frv. sem hér er til umræðu. Óski hins vegar verkalýðshreyfingin sérstaklega eftir endurskoðun þessara laga í heild sinni verður að sjálfsögðu farið yfir það mál. Hv. þm. gerir einnig að umtalsefni það sem hún kallar inngrip í kjarasamninga og uppnám þeirra vegna þessa máls. Ég tel að með framlagningu þessa frv. sem hér hefur verið lagt fram í dag megi augljóslega sjá að hér er alls ekki um inngrip í kjarasamninga að ræða.

Herra forseti. Ég heyrði örugglega rétt, að hæstv. ráðherra sagði að það væri ekki um inngrip í kjarasamninga að ræða. Er hæstv. ráðherra, þó að hann trúi ekki orðum mínum, að segja að t.d. formaður matvælasviðs Starfsgreinasambands Íslands fari með rangt mál? Ég margfór yfir það sem Aðalsteinn Baldursson sagði. Hann telur þetta augljóslega inngrip í kjarasamninga og rekur það skilmerkilega í grein sinni. Hann segir þar meira að segja, herra forseti, að hann muni ekki skrifa undir næstu kjarasamninga nema hæstv. ráðherra sjái að sér og falli frá þessum ákvörðunum. Þetta eru því augljóslega inngrip í kjarasamninga. Þessi lög fylgdu kjarasamningum á árinu 1995. Þau urðu til við kjarasamninga. Þau voru þá sett til að hægt væri að ljúka kjarasamningum á árinu 1995. Þau lög urðu til þess að ekki urðu átök á vinnumarkaðinum í tengslum við kjarasamninga. Ég get fullvissað ráðherrann um að hér er um inngrip í kjarasamninga að ræða sem ríkisstjórnin gerir með afar óeðlilegum hætti. Ég fagna því hins vegar ef hæstv. ráðherra vill skoða lögin sem sett voru 1957, um uppsagnarfrest starfsfólks. Ég spyr: Er hann að bjóða upp á að 3. gr. verði felld brott, að þetta sérákvæði fiskvinnslufólks verði fellt brott? Ef hæstv. ráðherra upplýsir það þá er það mikilvægt innlegg í þá umfjöllun sem á eftir að fara fram í hv. félmn.

Hæstv. forseti. Eins og margoft hefur komið fram þá er fyrst og fremst um það að ræða að við erum að auka skilvirkni þessara laga og skerpa á eftirfylgni. Ég tel að með því sé ekki gripið inn í kjarasamninga með þeim hætti sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur hér lýst, enda er mér ekki kunnugt um að tilvitnaður Aðalsteinn Baldursson hafi séð þetta frv. þegar þau ummæli hans féllu. Varðandi spurningu hv. þm. um hvort ég væri tilbúinn að fella burt 3. gr. þá voru það ekki mín orð. Ég sagðist tilbúinn til að fara yfir málið í heild sinni, óskaði verkalýðshreyfingin eftir því, og að sjálfsögðu munum við gera það.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra heldur því enn fram að hér sé ekki um inngrip í kjarasamninga að ræða. Reyndar heldur hann því fram að þetta muni ekki skerða kjör fiskvinnslufólks heldur fyrst og fremst koma niður á fyrirtækjunum. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra, sem hann getur þá svarað síðar við þessa umræðu: Ef í ljós kemur að þessi lagasetning hafi þau áhrif --- sem hún vissulega mun hafa, herra forseti, ég er ekki í minnsta vafa um það --- að skerða kjör fiskvinnslufólks, er þá hæstv. ráðherra tilbúinn til að breyta lögunum aftur þegar í stað? En það er útilokað að þetta hafi ekki nein áhrif á kjör fiskvinnslufólks. Þetta er auðvitað fjarstæða sem hæstv. ráðherra heldur fram. Varðandi samráðið við þá sem við þetta eiga að búa þá hefur það ekkert verið. Hefur verið farið í samráð við Starfsgreinasambandið varðandi þessa lagasetningu eða Samtök fiskvinnslufólks? Var það gert? Mér er ekki kunnugt um það. Rétt væri að hæstv. ráðherra upplýsti það ef hann hefur farið í samráð við þá aðila sem við þetta eiga að búa. Þeir setja a.m.k. fram ákveðnar athugasemdir sem þeir telja að þurfi að koma til, m.a. að 3. gr. falli brott í lögunum um uppsagnarfrest. Ég sé ekki að hæstv. ráðherra ætli að verða við því. Hann býður upp á heildarendurskoðun á lögunum. Það má vera að Starfsgreinasambandið fallist á það. En ég held að eins og ráðherrann leggur þetta upp þá sé það ekki innlegg í afgreiðslu þessa máls.

Herra forseti. Ég beindi spurningu til hæstv. ráðherra í andsvari fyrr við umræðuna og minnti á að lögin um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks byggðu á þríhliða samkomulagi verkalýðshreyfingar, atvinnurekenda og ríkisvalds, og gekk spurning mín út á það hvort samráð hefði verið haft við þessa aðila, þá sérstaklega verkalýðshreyfinguna, um breytingu á lögunum. Hæstv. ráðherra staðhæfði að verkalýðshreyfingunni hefði verið boðið upp á samráð en hún hefði hafnað því. Ég fékk staðfest hjá formanni Starfsgreinasambandsins nú fyrir stundu að rétt væri með farið hjá hæstv. ráðherra en hins vegar þarf að minna á hvert samhengi hlutanna er. Ég spurði formann Starfsgreinasambandsins, Halldór Björnsson, hvort verkalýðshreyfingin væri því andsnúin að endurskoða þessi lög með tilliti til þeirra meginmarkmiða sem hæstv. ráðherra vék að áðan í andsvari við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um að lögin gangi út á að bæta skilvirkni og eftirfylgni. Það stendur ekki á verkalýðshreyfingunni, það stendur ekki á Starfsgreinasambandinu að setjast niður með stjórnvöldum og atvinnurekendum með þessi markmið í huga. En með hótun um skerðingu á kjörum fiskvinnslufólks sem staðreynd þegar sest er að samningaborði var tilboði ríkisstjórnarinnar hafnað. Í því ljósi var tilboði ríkisstjórnarinnar hafnað. Ríkisstjórnin var búin að ákveða að skerða kjör fiskvinnslufólks um 100 millj. kr. með þessum lögum og á þeim forsendum taldi verkalýðshreyfingin óaðgengilegt að ganga til þessa meinta samráðs. Þegar greinargerð laganna er gaumgæfð kemur í ljós að það er ekki skilvirkni eða aukin eftirfylgni sem vakir fyrir stjórnvöldum, heldur fyrst og fremst að hafa peninga af fiskvinnslufólki, atvinnulausu fiskvinnslufólki. Hvað segir í grg. með frv.? Hér segir nánast í upphafsorðum grg. ríkisstjórnarinnar með þessu frv., með leyfi forseta: ,,Í fjárlagafrumvarpi er stefnt að samdrætti í útgjöldum ríkissjóðs en mikilvægt er að hann megi fram ganga í því skyni að viðhalda stöðugleika og treysta stöðu efnahagslífsins. Þær breytingar sem lagðar eru til að gerðar verði á lögum nr. 51/1995, um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks, með frumvarpi þessu eru liðir í þeirri viðleitni að ná fram markmiðum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum.`` Með öðrum orðum, þetta er fyrst og fremst peningalegt atriði. Þetta er efnahagslegt úrræði eina ferðina enn. Ríkisstjórnin ætlar að spara peninga á kostnað þess hóps í þjóðfélaginu sem býr við bágust kjörin, atvinnulauss fólks. Gera menn sér grein fyrir því að atvinnulaus einstaklingur fær rúmar 77 þús. kr. í mánuði hverjum til að framfleyta sér? Við erum búin að fara í gegnum það í tengslum við fjárlagaumræðuna að eitt úrræði ríkisstjórnarinnar er að hafa þrjá daga af atvinnulausu fólki í byrjun atvinnuleysistímans. Það gefur ríkissjóði um 10.700 kr. Hér er enn eitt efnahagsúrræði þessarar ríkisstjórnar, það er að hafa 100 millj. kr. af fiskvinnslufólki sem missir atvinnu sína. 
             Hvers vegna er þetta til komið í lög? Hvers vegna hefur verkalýðshreyfingin lagt áherslu á þetta fyrirkomulag í lögum? Það er til að tryggja atvinnuöryggi fiskvinnslufólks. Það er óforskammað af hæstv. ráðherra að leyfa sér að koma í ræðustól og segja að þetta tengist ekkert kjörum. Við erum að tala um 100 millj. kr. sem til stendur að hafa af þessu fólki. Ég tel að það þurfi að taka alvarlega yfirlýsingar sem fram koma frá forsvarsmönnum verkalýðshreyfingarinnar, Aðalsteini Baldurssyni, sem fer fyrir þessum málaflokki hjá Starfsgreinasambandi Alþýðusambandsins. Hann segir að stjórnvöld stefni samningum í voða með þessu lagafrumvarpi. Í viðtali við Fréttablaðið segir Aðalsteinn, með leyfi forseta: ,,Þetta er stórmál. Ég get ekki, sem talsmaður fiskverkafólks, skrifað upp á kjarasamninga fyrir hönd þess ef skerðingunni verður haldið til streitu bótalaust.`` Þetta segir formaður matvælasviðs Starfsgreinasambandsins. Hann getur ekki skrifað undir samninga ef þessu lagafrv. verður haldið til streitu. Það er ekki nóg, herra forseti, að þetta frv. fái góða efnislega umfjöllun í tilheyrandi nefnd Alþingis. Á þessu frv. verður að gera breytingar, annars nær það ekki fram að ganga. Ég held að ríkisstjórnin eigi að taka alvarlega þær hörðu yfirlýsingar sem fram hafa komið frá verkalýðshreyfingunni um slíka einhliða kjaraskerðingu hjá þeim hópi fólks sem býr við bágust kjörin í landinu. Síðan er í þessari sömu frétt í Fréttablaðinu frá 2. desember rætt við Arnar Sigurmundsson sem kemur frá hinni hliðinni, atvinnurekendahliðinni. Ummæli hans eru í sömu veru. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Ég upplifi þetta þannig að ráðherra sé að ganga mjög nærri kerfinu, án þess þó að stúta því alveg. Nái breytingarnar að fullu fram að ganga geta þær kollvarpað núverandi ákvæðum um kauptryggingu fiskvinnslufólks og leitt til átaka á vinnumarkaði. Þegar upp verður staðið munu þær ekki leiða til lækkunar útgjalda hjá Atvinnuleysistryggingasjóði.`` Þá munu þær ekki einu sinni verða til þess að ríkisstjórnin nái fram markmiðum sínum um sparnað þegar upp verður staðið. Væri ekki nær að hæstv. ráðherra boðaði til raunverulegs samráðs sem fram færi án hótana um niðurskurð, án hótana um kjaraskerðingu á fiskvinnslufólki, atvinnulausu fiskvinnslufólki, og menn reyndu að ná sátt um hvernig hægt væri að laga þær brotalamir sem kunna að finnast í þessu kerfi? Væri ekki nær að menn hefðu slík vinnubrögð uppi? En á þessu stigi málsins ætla ég ekki að hafa fleiri orð um frv. Þetta er 1. umr. sem nú fer fram. Við eigum eftir að ræða frv. við tvær aðrar umræður, 2. og 3., þar sem ræðutími er ótakmarkaður. Ágætt fyrir ríkisstjórnina að hafa það í huga. Ég mun fylgjast mjög rækilega með því hvernig ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra koma til með að bregðast við ábendingum og kröfum fulltrúa fiskvinnslufólks þegar málið kemur til umfjöllunar í nefndum Alþingis.

Hæstv. forseti. Ég vil í tilefni af orðum hv. þm. Ögmundar Jónassonar ítreka að það var leitað eftir samráði við verkalýðshreyfinguna um þetta mál og af okkar hálfu lá það fyrir frá upphafi að hér væri tilgangurinn að auka eftirlit og skilvirkni með framkvæmd laganna. Ég fagna hins vegar yfirlýsingu hv. þm. Ögmundar Jónassonar um vilja verkalýðshreyfingar til þátttöku í útfærslu þessara laga. Þar kveður við nýjan tón og það er vel. Í því frv. til laga sem hér er lagt fram er gert ráð fyrir frekari útfærslu einstakra atriða með setningu reglugerðar og ég hef þegar sagt í þessari umræðu, hæstv. forseti, að ég vonaðist til að aðilar vinnumarkaðar kæmu að þeirri vinnu með okkur og finnst að orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar bendi til að svo geti orðið. Ég minni á, hæstv. forseti, að hér er ekki tillaga um að leggja þetta kerfi af. Þvert á móti er gert ráð fyrir því að við verjum 77 millj. kr. á fjárlögum næsta árs til þessa verkefnis.

Herra forseti. Hér kveður ekki við nýjan tón. Í rauninni var ég að enduróma tóninn sem ég heyrði úr símtólinu í samtalinu við Halldór Björnsson, formann Starfsgreinasambandsins. Hann sagði mér að verkalýðshreyfingin hefði alltaf verið tilbúin til að setjast niður til samráðs um endurskoðun þessara laga, og væri það enn, en hún gerði það ekki undir hótunum eða ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að skerða kjör fiskvinnslufólks, atvinnulauss fiskvinnslufólks, og það var þetta sem ég sagði. Þetta er nákvæmlega sami tónninn og verið hefur hjá verkalýðshreyfingunni í allt haust og í sumar frá því að farið var að ræða þessi mál. Mín tillaga er sú að ríkisstjórnin dragi til baka þessar hótanir um kjaraskerðingu og bjóði verkalýðshreyfingunni til raunverulegs samráðs. Það sem ég sagði var að það yrði að gera grundvallarbreytingar á lagafrv. ef það ætti að ná fram að ganga í sátt við verkalýðshreyfinguna og þar með í sátt við stjórnarandstöðuna á Alþingi.

Virðulegur forseti. Í þessu frv. ríkisstjórnarinnar er harkalega vegið að fiskvinnslufólki og ekki síst fiskvinnslufyrirtækjum án útgerðar með því að skipta almanaksárinu niður í tvo hluta eins og gert er í frv. ríkisstjórnarinnar, fjölga dögunum úr tveimur í fjóra þar sem Atvinnuleysistryggingasjóði er ekki skylt að greiða fiskvinnslufólki bætur vegna vinnslustöðvunar þegar um hráefnisskort er að ræða. Það sem er öllu alvarlegra er að fækka á greiðsludögum að hámarki úr 60 niður í 30. Þau fiskvinnslufyrirtæki sem án efa verða hvað mest fyrir barðinu á lagabreytingum sem þessum eru fiskvinnslufyrirtæki án útgerðar. Einmitt sömu fyrirtæki hafa í tíð kvótakerfisins átt erfiðast uppdráttar sökum erfiðra samkeppnisskilyrða í greininni. Útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki sem ráða yfir miklum aflaheimildum hafa ávallt í tíð kvótakerfisins aflað hráefnis til vinnslu á miklu ódýrari máta en fiskvinnslur án útgerðar en þær kaupa jafnan hráefni til vinnslunnar á fiskmörkuðum. Virðulegi forseti. Það er öllum kunnugt sem eitthvert vit hafa á sjávarútvegsmálum að fiskvinnslur án útgerðar eiga í miklum erfiðleikum við að halda uppi stöðugri fiskvinnslu í húsum sínum vegna hins óstöðuga hráefnisflæðis. Fiskvinnslur eiga í erfiðleikum með að halda góðu fólki og stöðugum mannskap í húsum sínum þegar þau búa við svona óstöðugleika. Hæstv. félmrh. og hæstv. kollegar hans reyna nú af öllum mætti að ná fram breytingum sem munu bitna illa á þessu fólki. Áður en vikið er að fiskvinnslufólkinu sjálfu ber að huga að þeim aðstæðum sem fiskvinnsla og íslenskur sjávarútvegur á Íslandi býr nú við. Í fyrsta lagi ber að minnast á verulegar verðlækkanir á okkar helstu bolfisksafurðum. Í öðru lagi hefur gengið verið útvegnum afskaplega óhagstætt og í þriðja lagi er ljóst að um harðnandi samkeppni er þar að ræða, og þá sérstaklega frá Kínverjum sem kaupa gífurlegt magn til vinnslu á heilfrystu bolfiskshráefni sem sérstaklega kemur frá rússneskum frystitogaraúterðum. Vinnulaunakostnaður er margfalt lægri hvort sem er hjá rússneskum frystitogaraútgerðum í samanburði við íslenskar, eða kínverskum fiskvinnslum í samanburði við íslenskar fiskvinnslur. Það er eðlilegt að hæstv. félmrh. svari spurningu minni: Hvað á fiskvinnslufólk að gera í þeim tilfellum þegar 30 daga hámarkinu er náð hjá einstökum fiskvinnslufyrirtækjum? Jú, starfsfólkið hættir í vinnslunni, skráir sig á atvinnuleysisskrá. Það er það sem mun gerast. Það sem mun einnig gerast er að vinnuveitandinn stendur nokkrum dögum seinna með kannski fullt hús af fiski og jafnvel ekkert starfsfólk. Virðulegur forseti. Þetta frv. hæstv. ríkisstjórnar er glórulaust og á ekki við. Ég vona innilega að hv. þingmenn stjórnarflokkanna geri sér betur grein fyrir málinu eftir þær ræður sem hér hafa verið fluttar og setji sig í spor þeirra sem hlut eiga að máli. Þessar 65--70 millj. eru kannski ekki stórar í samanburði við fjárlagafrv. í heild sinni og þessar milljónir eru ekki ýkja burðugar í samanburði við útgjöld ríkissjóðs, t.d. til utanríkismála sem nú eru að nálgast 6 milljarða kr. En þær eru sannarlega stórar og mikilvægar fyrir þá fáu vinnandi þegna sem hér er vegið að.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er lagt fram, um breytingu á lögum um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks, er eitt skrefið á þeirri vegferð Framsfl. bæði að svíkja kosningaloforð sín og að vega að því fólki sem hefur erfiðasta stöðu í þjóðfélaginu. Það er með endemum hvernig hægt er dag eftir dag að leggja fram hverja tillöguna á fætur annarri, hvert frv. á fætur öðru sem vegur að kjörum fólks. Við ræddum í gær um öryrkjana, hvernig þeir hefðu verið sviknir um 500 millj. kr. sem hafði annars verið gert samkomulag um skömmu fyrir kosningar. Við vorum að afgreiða fjárlög þar sem sparnaður og aðhaldsaðgerðir ríkisstjórnarinnar áttu fyrst og fremst að bitna á atvinnulausu fólki með því að skerða rétt þeirra til atvinnuleysisbóta fyrstu þrjá dagana í atvinnuleysi. Það átti að beita aðhaldsaðgerðum gagnvart sjúklingum með því að hækka komugjöld á heilbrigðisstofnunum og hjá sérfræðingum. Það átti að beita aðhaldsaðgerðum gagnvart sjúklingum sem þurfa að kaupa sér lyf með því að hækka hlut þeirra í lyfjakostnaði. Já, það eru þessi bökin sem eiga að bera aðhaldsaðgerðir og sparnaðaraðgerðir þessarar ríkisstjórnar og það frv. sem hér er lagt fram er eitt skrefið á þeirri vegferð. Hv. þm. Ögmundur Jónasson rakti ítarlega hvernig þetta lýtur að fiskvinnslufólkinu og þeim kjarasamningum sem þessi þáttur í frv. snýr að en upphaflega var þetta þríhliða samningur á milli ríkisvaldsins, atvinnurekenda og samtaka launafólks, samtaka fiskvinnslufólks. Nú kemur ríkisstjórnin með hæstv. félmrh. í broddi fylkingar og rýfur einhliða þessa samningsgjörð. Fiskvinnslan vítt og breitt um landið hefur nú átt nokkuð undir högg að sækja hvað varðar rekstrarskilyrði. Vegna stefnu ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum og áherslunnar þar hefur gengið hækkað verulega og lánskjör fara einnig versnandi. Fiskvinnslan stendur eins og annað atvinnulíf í landinu, frammi fyrir boðuðum stórum vaxtahækkunum og gengið hefur þegar, óraunhæft hátt gengi sem keyrt er upp á væntingum í kringum stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar, komið hart niður á útflutningsgreinum eins og fiskvinnslunni. Í fréttum sem komu í fjölmiðlum fyrir skömmu, m.a. í Ríkisútvarpinu 28. nóvember sl., var greint frá því að verðmæti útfluttra sjávarafurða væri 9% minna núna fyrstu tíu mánuði ársins en á sama tíma í fyrra. Og hver er ástæðan? Ástæðan er m.a. versnandi samkeppniskjör, lækkun á erlendum mörkuðum en ekki síst óraunhæft hátt gengi, gengi á íslensku krónunni sem hentar engan veginn við íslenskar efnahagsaðstæður eins og þær eru í dag og hljóta að skerða samkeppnisstöðu og rekstrarafkomu þessara fiskvinnslufyrirtækja. Fiskvinnslan og sjávarútvegurinn byggjast á því að sækja þessi verðmæti út á miðin til sjávarins og eru þar af leiðandi líka bæði háð veðri og ýmsum náttúrufarslegum skilyrðum sem enginn fær við ráðið. Þetta höfum við búið við árum og öldum saman. Og til þess að tryggja bæði afkomu og atvinnuöryggi fiskvinnslufólks og líka rekstrarstöðu fyrirtækjanna var sá samningur gerður að Atvinnuleysistryggingasjóður kæmi hér að og tryggði annars vegar rekstrarstöðu fyrirtækjanna og hins vegar líka atvinnuöryggi og tekjur fiskvinnslufólksins. Fiskvinnslufyrirtækin hafa samkvæmt þessum samningi fengið um 70% af föstum launum ef þau hafa lent í því að ekki væri hráefni fyrir hendi og fiskvinnslufólk hefði þá annars verið sent heim tekjulaust ef þessir samningar hefðu ekki komið til. Ég tel, virðulegi forseti, að gagnvart rekstraröryggi þessara fyrirtækja, ekki aðeins fiskvinnslu sem er án fiskveiðiheimildar heldur líka gagnvart þessum litlu og meðalstóru fiskvinnslufyrirtækjum í landinu, ekki síst þeim fiskvinnslufyrirtækjum sem eru á Norðvesturlandi, Norðurlandi, Suðvesturlandi og Norðausturlandi, geti það skipt sköpum hvort þeim tekst að halda rekstri gangandi. Þau hafa treyst á þetta sem lið í því að halda uppi rekstrarafkomu fyrirtækjanna og að vega að þessum atvinnurekstri eins einhliða og hér er gert er fullkomlega ábyrgðarlaust. Ég tek undir þau orð sem hér hafa verið sögð af hv. þingmönnum Ögmundi Jónassyni, Jóhönnu Sigurðardóttur og Grétari Mar Jónssyni að þessum lögum verður að breyta. Þessu frv. sem hér er lagt fram verður að breyta. Það er mikill hroki og mikil vanþekking hjá hæstv. ráðherra ef hann telur að það séu eðlileg vinnubrögð að keyra svona víðtækar breytingar á kjarasamningum, atvinnuumhverfi heillar atvinnugreinar og kjörum og réttindum fiskvinnslufólks, í gegnum Alþingi á þrem dögum samráðslaust við aðila vinnumarkaðarins. Hæstv. ráðherra sagði að haft hefði verið nokkurt samráð við samtök vinnuveitenda, samtök atvinnurekenda sem þarna lúta að. Við heyrðum hv. þm. Ögmund Jónasson vitna í það sem Arnar Sigurmundsson sagði um þetta, fullkomið ósamráð og brot á þeim samningum sem þessi atvinnugrein hefur búið við. Og við heyrðum hvað samtök launafólks segja, að verið sé að skera upp herör gagnvart launþegahreyfingunni og væntanlegum kjarasamningum og réttindum fólks. Það er því fullkominn hroki og dómgreindarleysi að keyra þetta mál inn í þingið með þessum hætti og ætlast til þess að það verði afgreitt á 3--4 dögum. Ég ítreka það, virðulegi forseti, að hér er verið að svíkja samninga með einhliða hætti. Hér er verið að stefna rekstraröryggi fiskvinnslufyrirtækja vítt og breitt um landið í aukna tvísýnu og er hún þó ærin fyrir vegna stefnu ríkisstjórnarinnar almennt í þeirri umgjörð sem hún skapar útflutningsatvinnugreinunum og síðast en ekki síst er verið að vega með harkalegum hætti að kjörum og atvinnuöryggi fiskvinnslufólks. Ég vona svo sannarlega að Alþingi sjái hvað hér er á ferðinni og taki ekki í mál að afgreiða lög með þeim hætti sem hér er farið fram á.

Virðulegi forseti. Stjórnmál snúast kannski fyrst og fremst um hugmyndir, hvaða sýn menn hafa á samfélagið og hvernig menn vilja sjá samfélagið þróast. Það hefur verið mjög eftirtektarvert að fylgjast með þeirri forgangsröðun sem birst hefur hjá hæstv. ríkisstjórn núna við afgreiðslu þessara fjárlaga. Það er nefnilega stórmerkileg setning sem er að finna í greinargerð frv. sem við hér ræðum en þar segir, með leyfi forseta: ,,Að venju byggist síðarnefnda frumvarpið meðal annars á ákveðnum forsendum um tekjur og gjöld sem taka mið af stefnu stjórnvalda í efnahags- og ríkisfjármálum.`` Það er einmitt þarna sem maður staldrar við þegar maður skoðar þær leiðir sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að fara við að leita eftir sparnaði hjá ríkissjóði. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, og ekki þá kannski síst við hæstv. félmrh. þar sem hann hefur ekki verið lengi á þingi, að það þykir við hæfi að hæstv. ráðherrar sitji í stólum sínum meðan mál þeirra eru rædd og veiti athygli þeim ræðumönnum sem eru að fjalla um þau mál sem þeir leggja hér fyrir. Þannig að mér þætti við hæfi, virðulegi forseti, að óskað yrði eftir því að hæstv. félmrh. sæti í stólnum sínum rétt á meðan þessi umræða færi fram og reyndi að fylgjast með þeim atriðum sem gerðar eru athugasemdir við. Virðulegi forseti. Það sem ég var að nefna hér er að það merkilega við þetta allt saman er sú stefnubirting og forgangsröðum sem birtist við afgreiðslu á þessum fjárlögum og frumvörpum þeim tengdum þar sem hæstv. ráðherra segir í greinargerð með frv. sínu að þetta sé allt í samræmi við stefnu stjórnvalda í efnahags- og ríkisfjármálum. Það er vitaskuld að bera í bakkafullan lækinn að fjalla um það sem við ræddum í gær, þ.e. öryrkja og það að hæstv. ríkisstjórn hefur tekið ákvörðun um að efna tvo þriðju af þeim samningi. Það er umræða sem allir þekkja en er vissulega ákveðið birtingarform á þeirri forgangsröðun sem ríkisstjórnin hefur á sínum málum. Allir þekkja líka þá hækkun sem ætlunin er að láta eiga sér stað á komugjöldum á sjúkrahúsum og heilsugæslu. Hér er það fiskvinnslufólk sem er undir. Hæstv. ráðherra var spurður að því í andsvari áðan á hverjum þessi skerðing upp á 65--70 millj. kr. muni bitna ef mat fjmrn. er rétt, þ.e. skerðing til greiðslna við þær aðstæður sem frv. lýsir. Hæstv. ráðherra svaraði því til að hún muni líklega bitna á fyrirtækjum. Ég vil leyfa mér að mótmæla því af því að þessar greiðslur í vinnustöðvunum vegna hráefnisskorts hafa gert það að verkum að fólk sem ella hefði verið hægt að senda heim launalaust fær núna laun í þessum vinnustöðvunum. Það er því fyrst og fremst verið að vega að því fólki. Fyrirtækin hafa komið til móts við 35% af launagreiðslunum vegna þess að það hafa komið 65% á móti en þegar þær eru felldar brott er mun líklegra að fyrirtækin dragi sig til baka og fólk fái ekki greitt í vinnustöðvunum nema þær eigi sér stað. Þessi aðgerð er því fyrst og fremst gagnvart fiskvinnslufólki. Þessa forgangsröðun, virðulegi forseti, sem dregur fram stefnu stjórnvalda í efnahags- og ríkisfjármálum erum við að rekast á aftur og aftur. Ég gæti haldið langa ræðu um þá merku stefnu þar sem ríkissjóður hefur þanist út umfram öll velsæmismörk á undanförnum missirum og augljóst að menn hafa algerlega misst tökin á efnahagsmálunum, það er sérumræða. Hér er aðeins lítið birtingarform þess stefnuleysis sem kannski birtist í stærri myndinni þegar menn sjá hvernig ríkissjóður hefur þanist út, því að þetta er vitaskuld meira hipsumhaps hvar borið er niður, og þá helst gagnvart fólki sem má síst við því. Ég er sannfærður um það, virðulegi forseti, að það hefði mátt leita víðar eftir þessum 60--70 milljón kr. sparnaði en í launakjörum fiskvinnslufólks. Hv. þm. Helgi Hjörvar nefndi það í gær að mikið lægi við að endurnýja bílaflota ráðherranna. Ekki veit ég hvaða fjárhæðir þar eru á ferðinni en það hefði sjálfsagt mátt skoða það í samhengi við þetta. Það er reyndar mjög margt í þessu sem menn eiga eftir að fara vandlega yfir. Ég vil einnig taka undir það sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og hv. þm. Ögmundur Jónason sögðu áðan, að það hlýtur að teljast mikil bjartsýni hjá hæstv. ráðherra að telja að það sé hægt að fara með þetta mál á þeim skamma tíma sem eftir er þar til áætluð þingfrestun gengur í garð, það hlýtur að vera mikil bjartsýni að ætla sér að koma þessu máli í gegn fyrir hana. Hér er kannski ekki um háar fjárhæðir að ræða sem er ekki aðalatriðið, heldur fyrst og fremst sú forgangsröðun, sú pólitík sem birtist í því að vega að þessu fólki. Maður hlýtur að spyrja: Af hverju eru það alltaf skjólstæðingar velferðarkerfisins sem þurfa að líða fyrir efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar fyrst og síðast? Meira að segja hæstv. ríkisstjórn sem ég taldi og flestir töldu að hefði verið að gera virkilega góða hluti --- þó að það hafi kannski ekki verið tilviljun að það var í aðdraganda kosninga sem samkomulagið við öryrkjana var gert --- og mál sem flestir hefðu talið að ætti að teljast ríkisstjórninni til tekna, að þegar á reynir stendur hún ekki við það samkomulag sem gert var. Það er alveg með ólíkindum, virðulegi forseti, hvernig þessari ríkisstjórn er að takast upp. Mig langar í þessu samhengi aðeins að velta því upp hvort það ákvæði sem er núna að finna í 3. gr. laga um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla frá 1. maí 1979, sem á reyndar rót sína að rekja til ársins 1957 eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir benti á, og gengur út á það að verði fiskiðjuver eða fyrirtæki fyrir ófyrirsjáanlegu áfalli, svo sem hráefnisskorti, verður atvinnurekanda þá eigi gert að greiða bætur til launþega sinna, þó að vinna þeirra nemi eigi 130 klst. á mánuði, enda missa launþegar þá eigi uppsagnarrétt sinn meðan slíkt ástand varir. Eins og hér hefur komið fram á þetta ákvæði rót sína að rekja til ársins 1957. Þá voru vitaskuld allt aðrar aðstæður uppi í sjávarútvegi en eru í dag. Þá voru menn kannski almennt þeirrar skoðunar að þeir réðu ekki við náttúruna og það sem hún gæfi af sér sem gæti leitt til þess að senda yrði fólk heim vegna hráefnisskorts. Ég held að sú hugsun og sú hugmynd hafi alveg átt rétt á sér á þeim tíma en nú eru breyttar aðstæður í sjávarútvegi vegna þess að öðruvísi fiskveiðistjórnarkerfi hefur verið tekið upp sem gerir það að verkum að fyrirtæki sem eru í fiskvinnslu geta mörg hver, því miður ekki öll, ráðið því að miklu leyti hvenær menn ná sér í tilteknar aflaheimildir. Það er því hægt að stjórna vinnslunni miklu betur en áður sem er eitt af því sem hefur verið talið fiskveiðistjórnarkerfinu til tekna. Þess vegna hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort þetta ákvæði eigi við í dag, hvort ekki sé rétt að skoða það vandlega að fella það brott í ljósi breyttra aðstæðna. Ég held að það hljóti að vera eitthvað sem hæstv. ráðherra og hans fólk verði að leggjast yfir vegna þess að þær skerðingar sem hér er verið að leggja til að ráðast í, þó að þær séu nú ekki að slá kerfið af í einu vetfangi eins og hér hefur komið fram, en hæstv. ráðherra orðaði það sem svo að ,,að þessu sinni`` verði ekki gengið lengra en raun ber vitni. Það mátti ráða í orð hans að þetta væri aðeins fyrra skrefið af tveimur að því að leggja þetta kerfi niður. Ég held að það sé mikilvægt að hæstv. ráðherra upplýsi hvort sá skilningur minn og án efa fleiri sem á hann hlýddu sé réttur að markmiðið sé að leggja þessar greiðslur niður. Það má vel færa góð og gild rök fyrir því að verið sé að mismuna atvinnugreinum með þessu en á hinn bóginn er þessi mismunun, ef svo má að orði komast, komin vegna kjarasamninga, þríhliða samninga, og það er ekki við hæfi að fella það brott einhliða a.m.k. að hluta eins og hér er ætlunin. Ég hef, virðulegi forseti, farið í örstuttu máli lauslega yfir það mál sem hér liggur fyrir, þ.e. frv. til laga um breytingu á lögum um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks. Við erum að ræða þetta mál við 1. umr., við erum að fara yfir þá almennu stefnumótun sem birtist í þessu máli gagnvart fólkinu í landinu, þeirri forgangsröðun sem ríkisstjórnin telur mikilvægt að halda til haga að vega helst að þeim sem minnst mega sín. Þetta mál á eftir að fá mjög vandaða og góða meðferð í félmn. Eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson benti á í ræðu sinni er tímalengd umræðna takmörkuð við 1. umr. en í 2. og 3. umr. er hægt að fara miklum mun betur og vandlegar yfir málið, komi þetta mál einhvern tíma úr nefnd. Ég held að hæstv. ráðherra hljóti, þegar þetta mál verður skoðað og hann stendur frammi fyrir þeim veruleika að hann er að stefna kjarasamningum og viðræðum í uppnám með þessum aðgerðum, að draga það til baka, nema hugmyndin hafi aldrei verið sú að þetta eigi að fara í gegn heldur eigi að bjóða upp á þegar nær dregur að þetta verði dregið til baka, hver veit um það? En ég vil ítreka það, virðulegi forseti, að ég mótmæli því harðlega að það skuli helst vera skjólstæðingar velferðarkerfisins sem þurfa að bera hallann af efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Það finnst mér ekki vera við hæfi, hvorki nú né nokkru sinni.

Hæstv. forseti. Mér finnst að sú umræða sem hér fer fram hafi nú þegar sýnt fram á það að ríkisstjórnin og Framsfl. eru undarlega oft í því hlutverki hér í sölum Alþingis að gera atlögu að þeim sem síst skyldi, tekjulága fólkinu í samfélaginu, öryrkjum og fólki sem á mest undir að staðið sé við bakið á því. Það er auðvitað dapurlegt. En þetta mál sem við ræðum hér er á ýmsan hátt merkilegt. Þegar verkalýðshreyfingin hefur verið að berjast fyrir framförum og réttindum til handa verkafólki hafa ýmis ljón verið á þeim vegi. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir minnti á lög um rétt fólks til uppsagnarfrests sem munu hafa verið samþykkt fyrst 1957 en eru að stofni til núna frá 1979 og voru lögfest á sjálfan verkalýðsdaginn 1979. Í þeim lögum, sem eru mikil réttindabót verkafólks í landinu hvað varðar rétt til uppsagnarfrests og atvinnuréttinda af fleira tagi, er ein grein sem er í raun og veru orsakavaldurinn fyrir þeim lögum um greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði vegna fiskvinnslufólks sem hér er verið að ræða, það er 3. gr. í fyrrnefndum lögum. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nú fellur niður atvinna hjá atvinnurekanda, svo sem vegna þess að hráefni er ekki fyrir hendi hjá fiskiðjuveri, upp- og útskipunarvinna er ekki fyrir hendi hjá skipaafgreiðslu, fyrirtæki verður fyrir ófyrirsjáanlegu áfalli, svo sem vegna bruna eða skiptapa, og verður atvinnurekanda þá eigi gert að greiða bætur til launþega sinna, þó að vinna þeirra nemi eigi 130 klukkustundum á mánuði, enda missa launþegar þá eigi uppsagnarrétt sinn meðan slíkt ástand varir.`` Þetta þýddi að atvinnurekendur sem stóðu frammi fyrir hráefnisleysi eða einhverju öðru sem hér er nefnt gátu sent fólk heim án launa. Og í framhaldi af þessum lögum er í raun og veru tilkoma þess frv. sem hér er verið að ræða í dag. Af hverju skyldi það hafa verið? Vegna þess að atvinnurekendur í fiskvinnslu voru í aðalatriðum þeir einu sem notuðu þetta ákvæði til þess að senda fólk heim kauplaust. Þess vegna berst verkalýðshreyfingin fyrir því að tekið verði á þessu máli. Þess vegna verða lögin til sem hér eru til umræðu. Mér finnst að hæstv. ríkisstjórn sé að fara kolöfuga leið að því sem hún ætlar sér hér að gera. Ef taka á á þessu máli á að taka á lögunum um rétt verkafólks til uppsagnarfrests því á skal að ósi stemma og það þarf ekki þessi lög um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks ef það hefur sömu atvinnuréttindi og annað fólk í landinu. Ég er þeirrar skoðunar og ég hvet til þess að í hv. nefnd óski menn eftir því að farið verði farið yfir það og fengin skýrsla frá Lagastofnun Háskólans eða öðrum sambærilegum aðilum hvort 3. gr. í lögunum um rétt verkafólks til uppsagnarfrests standist jafnræðisreglu, að það sé verið að taka út einstaka hópa í þjóðfélaginu og gera þá réttminni gagnvart almennum reglum sem eru í gildi heldur en aðra. Mér finnst að það sé löngu kominn tími til þess að atvinnurekendur standi hver við hliðina á öðrum, standi jafnræðislega í sömu sporum hvort sem þeir eru að reka fiskvinnslu eða önnur fyrirtæki í þessu landi. Ef hið opinbera telur að það þurfi að hjálpa einhverjum atvinnurekendum af einhverjum sérstökum ástæðum til þess að reka sín fyrirtæki, er miklu nær að fara aðrar leiðir til þess heldur en þá sem hér er farin að taka fyrst réttindi af einhverjum hópum í samfélaginu og koma svo með einhver önnur lög til þess að reyna að lappa upp á ástandið eins og hér hefur í raun og veru verið gert. Mitt innlegg inn í umræðuna er að menn fáist við orsökina og upphaf þess að þessi lög hafa orðið til og reyni að stefna að því með umfjölluninni að fella þau úr gildi.

Frú forseti. Ég hefði talið miklu vænlegra fyrir málið að farið væri fram með það í meira samráði við þá aðila sem málið varðar. Það er óskiljanlegt að ætla að keyra málið í gegnum þingið á nokkrum dögum án nokkurs samráðs við aðila að heitið geti. Við erum að tala um undirstöðuatvinnugrein landsmanna. Sjávarútvegurinn skapar vel yfir 60% af gjaldeyristekjum og ég hefði talið að menn ættu að vanda til lagasetningar sem skiptir svona mikilvæga útflutningsgrein svo miklu máli. Ég ræddi við starfsmann Starfsgreinasambandsins, Kristján Bragason, og fékk bréf frá honum, m.a. með upplýsingum um hvernig þetta mál horfir við launþegahreyfingunni. Með leyfi forseta vil ég fá að grípa niður í ágæta punkta sem hann sendi mér, svohljóðandi: ,,Samkvæmt kjarasamningum fiskvinnslufólks eru tvær aðferðir til að senda fólk heim vegna hráefnisleysis. Það er annars vegar þriggja daga reglan, starfsfólk heldur fastakaupi án bónuss og álaga fyrir dagvinnu þótt það sé án vinnu en fyrirtæki fær greiddar atvinnuleysisbætur upp í launakostnaðinn. Síðan er það fjögurra vikna reglan, rekstrarstöðvun tilkynnt með fjögurra vikna fyrirvara og að þeim tíma liðnum stöðvast vinnsla og launagreiðslur falla niður.`` Sú regla er einungis möguleg ef búist er við lengri rekstrarstöðvun en til tveggja vikna. Starfsfólk er sent heim á atvinnuleysisbætur sem eru mun lægri en föst dagvinna, sem er um 93 þús. kr. á mánuði, en fullar bætur eru um 68 þús. kr. Fiskvinnslufólk verður því af um 25 þús. kr. í laun á mánuði. ,,Tillaga ráðherra gengur út á það að skerða möguleika fyrirtækja til að nýta sér þriggja daga regluna sem er að okkar mati hagstæðari fyrir fiskvinnslufólk. Ef meiri takmarkanir verða settar á fiskvinnslufyrirtækin mun það leiða til þess að menn loki fyrirtækjunum sínum í lengri tíma en áður og sendi allt starfsfólk sitt á atvinnuleysisbætur, þ.e. nota fjögurra vikna regluna. Það er því ekki greinilegt hvernig slíkt muni leiða til sparnaðar fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð.`` Ég vil spyrja hæstv. félmrh. hvort hann hafi hugleitt þennan möguleika, að þetta muni þá leiða til þess að menn loki fyrirtækjunum lengur eins og fram kemur í bréfi Kristjáns Bragasonar hjá Starfsgreinasambandinu. Er þá kannski möguleiki að þetta muni ekki leiða til sparnaðar þegar öllu verður á botninn hvolft? Hvað sem því líður, frú forseti, sýnir þetta frv. ákveðið skilningsleysi gagnvart undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Menn fara hér fram og ætla að keyra í gegn frv. á nokkrum dögum án nokkurs samstarfs. Það hefði verið miklu nær fyrir málið að leita upplýsinga, t.d. hjá Samtökum atvinnulífsins um hvernig þetta mál horfir við þeim, og ég tala nú ekki um fiskvinnslu án útgerðar. Það eru oft fiskvinnslur án útgerðar sem eiga mest á hættu að lenda illa úti ef reglunum verður breytt. Þetta skilningsleysi kemur víða fram hjá stjórnvöldum. Við sjáum t.d. að menntamálayfirvöld á Íslandi telja enga þörf á því að starfrækja fiskvinnsluskóla. Það er alveg ótrúlegt og þegar það á að fjalla um lagasetningu sem varðar starfsfólk í þessari vinnslu sem skiptir þjóðarbúið miklu máli á að koma því með einhverri flýtimeðferð í gegnum þingið, rétt til að spara 70 millj. eða hver sú upphæð er því að þessi upphæð skiptir í raun ekki öllu máli fyrir efnahagslífið í heild sinni. Það er hins vegar hætta á því eins og fram hefur komið í máli hv. þingmanna að þetta muni stefna kjarasamningum í hættu og gera þá erfiðari fyrir upphæð sem er ekki hærri en raun ber vitni. Þess vegna skora ég á hæstv. félmrh. að gefa þessu máli betri tíma og vanda frekar til þess.

Virðulegur forseti. Ég sperrti aðeins eyrun fyrr í umræðunni þegar hv. 2. þm. Reykv. s., Jóhanna Sigurðardóttir, beindi orðum til hæstv. félmrh. í ljósi þess að hann væri nýliði hér í þinginu og hefði þar af leiðandi ekki mikla reynslu. Af því að mér er farið eins og ráðherranum, að vera hér nýliði og reynslulítill, vildi ég hlusta á það hvaða skilaboð kæmu frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur með alla sína miklu starfsreynslu í þinginu og auðvitað líka sem fyrrv. félmrh. Það vakti nokkra athygli mína í þeim orðaskiptum hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og hæstv. félmrh. að það virtist vera eitthvað viðkvæmt að vitna til reynsluleysis ráðherrans í þinginu. Hann gat þess sérstaklega að hann hefði starfað í kringum þingið áður og hefði því talsverða reynslu og vísaði athugasemdum þingmannsins afdráttarlaust á bug. Ég verð að játa að það olli mér nokkrum vonbrigðum því að ábendingar hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur held ég að eigi fyllilega við í þessu máli, þær að það að koma inn með þetta frv. þegar sex dagar eru eftir af þingi hlýtur að kalla á nokkra umræðu. Með gildum rökum hefur verið bent á, m.a. af hv. 2. þm. Norðvest. Jóhanni Ársælssyni, að hér kunni ákvæði í frv. að fara gegn jafnræðisreglu milli starfsgreina. Það er auðvitað álitaefni sem hlýtur að vera full ástæða til að fara mjög vandlega yfir. Sömuleiðis er um að ræða frv. sem varðar atvinnuöryggi og kjör þúsunda manna í landinu. Í þriðja lagi er um að ræða frv. sem varðar kjarasamninga og við erum núna í aðdraganda kjarasamninga og frv. virðist vekja nokkuð hörð viðbrögð Starfsgreinasambandsins sem er það stéttarfélag sem í hlut á. Að öllu þessu virtu hljóta allir réttsýnir menn að sjá að til þess að fara yfir slík álitaefni og mál sem varðar svo brýna hagsmuni og brýna þætti í lífskjörum þúsunda manna eins og hér um ræðir þarf meira en sex daga. Það segir í frv. að lögin öðlist þegar gildi. Virðulegi forseti. Frá því að ég kom í þingið hefur verið til umfjöllunar ítrekað að hér hafi verið sett lög sem hafi gengið gegn stjórnarskránni, lög um lífskjör þúsunda manna, í þeim tveimur tilfellum raunar öryrkja sem ekki var vandað betur til í þinginu en svo að þau gengu gegn sjálfri stjórnarskránni, voru dæmd ómerk og kölluðu á aukaútgjöld, hinn síðari dómur upp á einn og hálfan milljarð á fjáraukalögum á sl. hausti. Ég vil segja það, virðulegur forseti, að ég hafði bundið ákveðnar vonir við að ný kynslóð þingmanna, eins og hæstv. félmrh., hefði metnað til þess að bæta almennt þau vinnubrögð sem verið hafa við lagasetningu í þinginu og reyna að þróa það áfram eins og þær kynslóðir sem hafa farið á undan okkur, enda hygg ég að hér sé talsvert betur unnið að lagasetningu nú en fyrir aðeins örfáum árum. Til þess að vanda til lagasetningarinnar sér það hver maður að ekki dugar að koma hlaupandi inn eftir að búið er að afgreiða fjárlagafrv. og ætla að fá vandaða umfjöllun um mikilsvert mál á sex dögum og láta svo lögin öðlast þegar gildi. Ég held, virðulegur forseti, að menn verði að temja sér agaðri, skipulagðari og vandaðri vinnubrögð ef þeir ætla sér að sitja á þjóðþinginu og setja lög um lífskjör annarra manna og starfskjör heilla atvinnugreina. Það er síðan sjálfstætt áhyggjuefni að þó að hæstv. ráðherra hafi flutt rök fyrir því að hér kunni að vera efnislegar ástæður fyrir því að gera þessar breytingar og að breytingarnar kunni að vera meira í anda ýmissa nútímasjónarmiða verður ekki fram hjá því horft að frv. er ekki samið með það að markmiði. Frv. er samið með það að markmiði að stoppa upp í einhvern ímyndaðan afgang í fjárlagafrv. sem afgreitt var í gær og bjarga þar inn eins og 70 millj., eins og lífið liggi nú við, virðulegur forseti, að bjarga 70 millj. kr. á fjárlögum íslenska ríkisins fyrir næsta ár. Er það svo, virðulegur forseti? Fjárlög íslenska ríkisins eru upp á liðlega 280 þús. millj. kr. Og það hafa ekki verið vandkvæði á því í þinginu að afgreiða aukafjárlög upp á 17 þús. millj. kr. fyrir eitt ár. Engar athugasemdir hafa verið gerðar við það þó að síðan hafi á ríkisreikningi komið viðbótarskuldbindingar og í lokafjárlögum enn fleiri skuldbindingar, og breytingarnar frá fjárlögum til niðurstöðu hafi verið 35 þús. millj. Þess vegna, virðulegur forseti, verð ég að segja að ég get ekki séð að fyrir því séu neinir brýnir eða aðkallandi hagsmunir að menn flýti sér svo við lagasetningu, eins og hér er ætlunin, um mál sem varðar lífskjör þúsunda manna. Það getur ekki skipt sköpum hvort þessi sparnaðaraðgerð upp á 6 millj. kr. á mánuði komi til framkvæmda þremur mánuðum fyrr eða síðar. En það getur skipt sköpum að þingið gangi kirfilega úr skugga um að frv. standist jafnræðisreglu, að atvinnuöryggi þess fólks sem í hlut á sé tryggt og að það sé samkomulag um málið við aðila vinnumarkaðarins. Þessi atriði þurfa menn að hafa tíma til að fara yfir og fjalla vandlega um auk þess sem hér í umræðunni hefur auðvitað rækilega verið vakin athygli á því að ef menn ætla að taka þennan þátt og breyta á þennan hátt sé full ástæða til þess að skoða 3. gr. laga nr. 19/1979, um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla. Þau lög sem hér eru til umfjöllunar, breyting á lögum nr. 51/1995, verða ekki tekin úr samhengi við það og ég fullyrði, virðulegur forseti, að það er ekki hægt að gera það svo að vel sé á sex dögum. Hversu greindir, snjallir og duglegir sem hv. stjórnarþingmenn í félmn. kunna að vera hafa þeir einfaldlega ekki tíma til þess að fara yfir þetta frv. svo að sómi sé að fyrir þingið.

Virðulegi forseti. Eins og skýrt hefur komið fram er verið að ræða um frv. til laga um breytingu á greiðslum Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks. Það er alveg greinilegt í mínum huga að enn og aftur, því miður, eru menn að narta í tekjur þeirra sem minnst hafa. Í 1. gr. b. í frv. segir, með leyfi forseta: ,,... skal eiga rétt á greiðslu úr Atvinnuleysistryggingasjóði fyrir hvern heilan vinnudag sem það greiðir starfsmönnum laun meðan á tímabundinni vinnslustöðvun stendur að undanskildum fyrstu tveimur dögunum á tímabilinu 1. janúar til 30. júní og fyrstu tveimur dögunum á tímabilinu 1. júlí til 31. desember ...`` Þarna er eins og skýrt hefur komið fram hjá öðrum hv. þm. verið að fjölga launalausum dögum úr tveimur í fjóra meðan á tímabundinni vinnslustöðvun stendur. Jafnframt er ætlunin eins og kemur fram hér í c-lið og d-lið að fækka greiðsludögum til þeirra sem missa vinnu vegna vinnslustöðvunar. Menn hafa aðeins verið að velta því upp hvaða áhrif þetta muni hafa á gerð kjarasamninga á næsta ári. Sá er hér stendur mun væntanlega fyrir hönd Starfsmannafélags ríkisstofnana taka þátt í næstu kjarasamningum og ég fullyrði að þetta mun að sjálfsögðu hafa áhrif. Þetta mun hafa áhrif á okkur. Við getum ekki sætt okkur við eða réttara sagt, Starfsmannafélag ríkisstofnana mun ekki sætta sig við að á sama tíma og menn eru að leita eftir 150 þús. kr. lágmarkslaunum fyrir félagsmenn sína í næstu samningum þá komi skerðing á launum fiskvinnslufólks eða atvinnuleysisbótum. Ég hef það á tilfinningunni að hér séu menn að búa til vandamál fyrir næstu samningagerð væntanlega til að setja ríkið í einhverja betri samningsstöðu. En það er alveg á hreinu að þetta frv. frá hæstv. félmrh. setur kjarasamningana í uppnám. Mér er alltaf illa við það þegar menn eru að búa sér til vandamál svo ég var að velta því fyrir mér að venda mínu kvæði í kross og gefa hæstv. félmrh. alvöruvandamál, svona smájólapakka sem ég hefði viljað að hann mundi snúa sér að og reyna að leysa á næstu vikum en draga þetta frv. frekar til baka. Ég er að tala um vandamál eins af þeim sem minna mega sín. Það er Ásdís Jónsdóttir sem á barn með Goldenhar-heilkenni. Þessi kona hefur þvælst í kerfinu fram og til baka milli ríkis og sveitarfélaga. Hvorugur aðilinn vill taka á þessu máli. Það er að vísu misjafnt eftir sveitarfélögum, því miður, en það er alveg skýrt samkvæmt lögum að þessi kona á að njóta aðstoðar frá ríkinu. Ég ætla að leyfa mér, virðulegur forseti, að senda hæstv. félmrh. með þetta alvöruvandamál heim í von um að hann taki á því sem fyrst.

Hæstv. forseti. Því hefur verið haldið fram að með þeim breytingum sem hér hefur verið lagt til að gerðar verði á lögum nr. 51/1995 sé verið að kollvarpa núverandi kerfi og gera samninga um kauptryggingar ómögulegar. Þessu hafna ég. Breytingar þær sem hér er lagt til að verði gerðar á lögunum ganga ekki eins langt og hefði mátt hugsa sér. Ýmsar útfærslur voru skoðaðar í aðdraganda að þessu frv. sem gengu mun lengra en hér er lagt til, m.a. kom til álita að leggja þetta kerfi alfarið af. Það var hins vegar mat mitt að slíkar breytingar mundu ganga of nærri núverandi kerfi og erfitt kynni að vera fyrir fyrirtæki að nýta sér það í samningum um kauptryggingar. Markmiðið var að ná fram aukinni skilvirkni í kerfinu og um leið sparnaði þó þannig að tryggt væri að fyrirtæki í fiskvinnslu gætu nýtt sér greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði þegar hráefnisskortur er sannanlega fyrir hendi svo að komast megi hjá uppsögnum. Ég get því ekki verið sammála þeirri fullyrðingu að verið sé að kollvarpa kerfinu með þeim breytingum sem hér eru kynntar. Þvert á móti er með þessum tillögum tryggt að ákvæði kjarasamninga um kauptryggingar geta haldið sér að því marki sem hér er lagt til. Kerfið er í grundvallaratriðum hið sama þó dögum sem greiðsla er innt af hendi hafi fækkað. Vonir standa þó til að fyrirtækin sjái sér fært að greiða laun fyrir þá daga sem ekki er greitt fyrir úr sjóðnum, enda eru þessir dagar á sitt hvorum árshelmingnum. Hér er því ekki um inngrip í kjarasamninga að ræða og samningar um þessi efni geta haldið áfram ef vilji er fyrir hendi. Aðilar á vinnumarkaði og einkum fyrirtæki í fiskvinnslu verða hins vegar að meta það sjálf hvort þau hyggjast nýta sér heimild til greiðslna úr Atvinnuleysistryggingasjóði á grundvelli þessara laga. Minnt er á að allt að 77 millj. kr. er hægt að ráðstafa á næsta ári í slíkar greiðslur til fiskvinnslustöðva samkvæmt nýsamþykktum fjárlögum. Þá má benda á að tiltölulega fá fyrirtæki sækja um greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði í fleiri en 30 daga á ári hverju. Á þessu ári eru það um 15 af 98 fyrirtækjum. Leikur nokkur grunur á að sum fyrirtækjanna hafi litið á það sem sjálfsagðan hluta af rekstri sínum að sækja um greiðslur í sjóðinn á meðan flest fyrirtækjanna hafa kosið að sækja í sjóðinn í samræmi við tilgang laganna og kauptryggingarsamninga. Er því markmiðið, eins og ítrekað hefur komið fram, að auka skilvirkni og eftirlit í því skyni að tryggja að fiskvinnslufyrirtækin sitji við sama borð í þessu efni og nýti sér þessa heimild á sambærilegum forsendum. Hæstv. forseti. Almennt má segja að sú stefna hafi verið ríkjandi að dregið er úr sértækum stuðningi við einstakar atvinnugreinar. Slíkur stuðningur mismunar fyrirtækjum á samkeppnismarkaði og er ekki heppilegur í því umhverfi sem við búum við. Hæstv. forseti. Frv. sem hér hefur verið lagt fram gerir ráð fyrir að hægt sé að taka tillit til sérstakra aðstæðna sem upp koma hjá einstökum fyrirtækjum og á einstökum stöðum. Slík heimild er ekki fyrir hendi í núgildandi lögum. Því er það svo að þó að dögum sem greitt er fyrir sé fækkað úr 60 í 30 þá verður hægt að veita undanþágu frá þeirri reglu í sérstökum tilvikum. Það er eðlilegt að tekið sé mið af samfélagslegum og byggðalegum aðstæðum þegar slík tilvik eru metin. Ég ítreka að félmrn. mun leita samráðs við aðila vinnumarkaðarins um efni reglugerðar og legg áherslu á að samstaða náist milli aðila um þessa útfærslu sem og annað sem setja þarf í reglugerð. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum segja að það hefur verið gagnrýnt hér hve seint þetta mál kemur fram. Það er vissulega rétt að gott hefði verið að fá málið fyrr fram á Alþingi. Staðreyndin er sú að við undirbúning þessa máls var þess freistað að gera frv. þannig úr garði sem mest sátt næðist um það. Við þá vinnu komu fram gagnlegar ábendingar frá forsvarsmönnum Samtaka fiskvinnslustöðva þó ekki hafi verið hægt að taka fullt tillit til þeirra allra frekar en almennt gerist.

Forseti. Eitt það furðulegasta við þennan málflutning hæstv. félmrh. er að hann lítur á þetta sem einhvers konar umbætur, einhvers konar ,,reform`` í sínu ráðuneyti og sínum málaflokki þegar það er ljóst af athugasemdum við frv. að eingöngu er um niðurskurð á ríkisútgjöldum að ræða. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Í fjárlagafrumvarpi er stefnt að samdrætti í útgjöldum ríkissjóðs ... Þær breytingar sem lagðar eru til ... með frumvarpi þessu eru liðir í þeirri viðleitni að ná fram markmiðum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum.`` Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. segir að með frv. náist fram sparnaður um 65--70 millj. kr. á ári. Skilvirkni og eftirlit telur hæstv. félmrh. að sé ástæðan fyrir þessum frumvarpsflutningi sínum. En hér er ósköp einfaldlega um hráan og beinan niðurskurð að ræða og hann kemur eins og það er nú furðulegt og grátlegt og ömurlegt fyrir menn eins og hæstv. félmrh. sem í kosningabaráttunni og á fyrstu dögum í starfi sínu gaf fyrirheit um annað í störfum sínum --- allur þessi niðurskurður hæstv. ríkisstjórnar kemur niður á kjarasamningi við öryrkja, á fiskvinnslufólki og á atvinnulausum. Það voru breiðu bökin. Hæstv. félmrh. og hinn mikli félagshyggjumaður sem var í framboði í Reykjavík gaf sig þá út fyrir annað og á fyrstu dögum ráðherraveru sinnar gaf sig líka út fyrir annað. Þetta er það sem hann hefur verið píndur til að standa við. Þetta er það sem hann á að taka á bakið frá fjmrh. og samstarfsflokknum. Ég held að það sé bara ósköp einfaldlega heiðarlegast að segja það að hann er til neyddur. Hann á að koma hér og vera eins og sá hundur af sundi dreginn sem hann í raun og veru pólitískt er. En hann á ekki að stilla sér upp sem einhverjum reformista og umbótamanni.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að hafna alfarið þeirri fullyrðingu að verið sé að leiðrétta einhverja samkeppnisaðstöðu fyrirtækja með þessari lagasetningu. Mér finnst það bara hrein og klár vitleysa að halda því fram og ég sé engin rök fyrir því að óbreytt lög séu að hefta einhverja samkeppni. Það má vel færa fyrir því fullgild rök að þessi breyting muni einmitt auka mun þeirra fyrirtækja sem hafa yfir kvóta að ráða og þeirra fyrirtækja sem hafa ekki yfir kvóta að ráða, fiskvinnslu í tengslum við útgerð. Frú forseti. Ég bar upp spurningu fyrr í ræðu minni. Í bréfi Kristjáns Bragasonar frá Starfsgreinasambandinu komu fram áhyggjur um að þessar breytingar gætu leitt til þess að fiskvinnslur sem glímdu við hráefnisskort hættu við að nýta sér þessa skemmri lokun sem núgildandi lög bjóða upp á, þ.e. þriggja daga regluna og það muni frekar leiða til þess að fyrirtæki loki í lengri tíma. Ég hefði haft hug á því að hæstv. ráðherra svaraði því hvort þessi lagasetning gæti leitt til þess að fiskvinnslur sem glíma við erfiðleika vegna hráefnisskorts muni frekar loka í lengri tíma og þá muni jafnvel kostnaðurinn verða enn meiri en er við núgildandi lög.

Hæstv. forseti. Eins og ítrekað hefur komið fram í máli mínu í dag þá tel ég að með þeim breytingum sem hér er lagt til að verði gerðar á þessum lögum sé ekki verið að kollvarpa því kerfi sem í gildi hefur verið og að ekki sé um grundvallarbreytingar að ræða.

Frú forseti. Mér virðist hafa komið fram í máli hæstv. ráðherra að hann vilji leita samráðs við verkalýðshreyfinguna um þau atriði sem frv. þetta snertir. Hann vill leita samráðs við verkalýðshreyfinguna um ákvæði í öðrum lögum frá 1959, sem var breytt aftur 1979, um rétt verkafólks til uppsagnarfrests frá störfum og til launa vegna sjúkdóms- og slysaforfalla. Ég tel að það þurfi að fella niður þá grein, 3. gr., og ég hygg að það hafi ekki verið skoðað í tengslum við að setja þetta frv. saman. Ég held að við þurfum líka að skoða hvort þetta sé ekki úrelt ákvæði og hvort um sé að ræða ákvæði sem stangast á við það jafnræði sem við viljum að fólk búi við og getið er um í stjórnarskránni, að það gildi einhver sérákvæði um fiskvinnslufólk. Af því að sá vilji hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra vil ég spyrja hann hvort hann sé ekki reiðubúinn til að fresta afgreiðslu á þessu máli fyrir jól þannig að eðlilegt svigrúm gefist til að ræða við verkalýðshreyfinguna í heild og breidd um þetta mál með það í huga að ná samkomulagi um breytingar sem hugsanlega eru nauðsynlegar til að koma í veg fyrir misnotkun á þessum lögum. Þannig mundu menn afgreiða þetta mál í fullu samkomulagi við verkalýðshreyfinguna út frá réttum forsendum. Að vísu skil ég ekki hvernig hæstv. ráðherra ætlar að ná fram tugmilljóna króna sparnaði án þess að það komi niður á kjörum fiskvinnslufólks. Það þyrfti t.d. að ræða við verkalýðshreyfinguna. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hann væri reiðubúinn til samkomulags um að fresta afgreiðslu þessa máls fram yfir jólin þannig að svigrúm gefist til að ræða við verkalýðshreyfinguna um breytingar á þessum lögum.

Hæstv. forseti. Eins og ég hef áður sagt við umræðuna tel ég að ástæða kunni að vera til, ef verkalýðshreyfingin óskar þess, að setjast sérstaklega yfir það verkefni að endurskoða þau lög sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur gert að umtalsefni. Ég tel hins vegar að þetta sé sitt hvort verkefnið og tel að við eigum að sammælast um að afgreiða frv. sem hér hefur verið lagt fram sem lög frá Alþingi.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra er greinilega staðráðinn í að keyra þetta mál í gegnum þingið með þeim stutta fyrirvara sem við höfum gagnrýnt. Það er miður. Ég tel ótvíræð tengsl á milli þeirrar lagagreinar sem ég nefndi, úr öðrum lögum sem ráðherrann er tilbúinn að láta endurskoða í heild sinni, og þessa frv. En úr því að ráðherrann er svo ákveðinn í að afgreiða þetta mál fyrir jólahlé þá spyr ég hann hvort hann sé tilbúinn, á þeim fáu dögum sem eftir lifa, að kalla sérstaklega til sín fulltrúa Starfsgreinasambandsins og aðila vinnumarkaðarins út frá þeim markmiðum sem við höfum verið að lýsa, þ.e. að ná fram breytingum á lögunum sem sniðu af þá ágalla að hægt sé að misnota þessi lög. Aðilar málsins kæmu að þessu borði á þeim skamma tíma sem við höfum fram að jólaleyfi og í störfum okkar í félmn. væri hægt að taka mið af því, ef hæstv. ráðherra nær samkomulagi við verkalýðshreyfinguna um breytingar sem allir aðilar eru sáttir við. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Er hann tilbúinn til að kalla á sinn fund þá aðila sem við þessa löggjöf eiga að búa, á þeirri forsendu og með það að markmiði að kjör fiskvinnslufólks verði ekki rýrð eða atvinnuöryggi þess stefnt í hættu heldur einungis fyllt í þær glufur í lagasetningunni sem bjóða upp á misnotkun á ákvæðum laganna?

Hæstv. forseti. Ég er að sjálfsögðu tilbúinn til að ræða við verkalýðshreyfinguna um öll þau framfaramál sem við getum náð saman um og hef reyndar átt ágætt samstarf við verkalýðshreyfinguna um mörg ágæt mál. 

Forseti. Það vekur nokkra athygli hversu þögull hæstv. félmrh. er um undirbúning þessa máls og hugsanlegt framhald á því. Hann hefur í umræðunni verið spurður í þaula um það hvaða samráð hann hafi haft við þá sem tengjast þessu máli mest, fyrir utan almenning og þingmenn, annars vegar forustumenn fiskvinnslustöðvanna og hins vegar forustumenn verkalýðshreyfingarinnar, sérstaklega þá sem eru í forsvari fyrir fiskvinnslufólk. Ekki er hægt að skilja ráðherrann öðruvísi en að ekkert samráð hafi verið haft við atvinnurekendur og launamenn í þessu efni og ekkert samráð eigi að hafa. Ég bið hæstv. ráðherra að leiðrétta mig ef það er misskilningur minn. En mér heyrist, t.d. af andsvörum hans við ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að hann hyggist ekki taka neins konar frumkvæði að því að kalla til forustumenn verkalýðshreyfingar og atvinnurekenda um þetta mál meðan það er til meðferðar í þinginu en sé hins vegar almennt og ótímabundið reiðubúinn til samræðna við verkalýðshreyfinguna, atvinnurekendur og hvern sem er um almenn framfaramál í samfélaginu, þ.e. reiðubúinn til að taka þátt í einhvers konar málfundum um landsins gagn og nauðsynjar, sem er auðvitað lofsvert út af fyrir sig. Þetta bið ég hæstv. ráðherra að leiðrétta, hafi þetta verið misskilningur minn. Í öðru lagi, forseti, hefur hæstv. félmrh. við þessa umræðu ekki svarað endurteknum spurningum um tilgang frv. Hann hefur sjálfur haldið því fram að tilgangur frv. sé að auka skilvirkni og eftirlit í því máli sem um er að ræða. Hann hefur einnig sagt, sem er athyglisvert orðalag, að það leiki nokkur grunur á því að fyrirtæki hafi misnotað ákvæði í þeim lögum sem hér er verið að breyta. Auðvitað er það þannig þegar þingmaður, hvað þá ráðherra, segir slíkt í ræðustól Alþingis um menn úti í samfélaginu, sem geta hér ekki borið hönd fyrir höfuð sér, að honum er skylt að ræða þetta mál frekar og skýra fyrir þingheimi og þjóðinni hvernig þessi misnotkun fer fram. Honum ber að skýra hvaða grunur leiki hér á, hvort hér er verið að brjóta lögin og af hverju lögregla eða aðrir eftirlitsmenn hafi þá ekki farið í það mál. Hér er höndlað með fé almennings, greiðslur skattborgara í ríkissjóð, og það er skylda framkvæmdarvaldsins, ráðherra sem hér situr í hliðarsal og ræðir við embættismenn sína, að fylgjast með því að þeim peningum sé vel varið. Það er skylda framkvæmdarvaldsins að sletta ekki fram einhverjum dylgjum heldur að rökstyðja mál sitt þegar hann fjallar um forustumenn fiskvinnslunnar í landinu. Það bið ég hann að gera. Ég hef áður heyrt grunsemdir af þessu tagi. Þær hafa ekki komið úr ræðustól Alþingis heldur verið nefndar í blöðum eða einkasamræðum og eru alvarlegt mál. Ef það er það sem ráðherra meinar með þessu frv., að moka í einhverjar gryfjur í lögunum sem geta valdið þessum brotum sem hann sakar forustumenn fiskvinnslunnar í landinu um, þá er sjálfsagt að hjálpa honum til þess. En hann verður þá að skýra okkur frá því hvaða gryfjur þetta eru, hvernig menn hafa nýtt sér þær til að brjóta af sér með þessum hætti, hvort hann hefur dæmi um það og hvernig á því stendur að hann hefur ekki sent þær ábendingar til lögreglunnar sem á að höndla með lögbrot í landinu og koma hinum meintu brotamönnum í hendur dómstólum. Það vekur hins vegar athygli að hæstv. félmrh. hefur ekki fjallað neitt um þær spurningar sem beint hefur verið til hans um tilgang þessara lagabreytinga sem sprottnar eru af fyrstu efnisgrein greinargerðarinnar við lagafrv., athugasemdum við lagafrumvarp þetta, eins og þar stendur. Vegna þess að þetta virðist ekki hæstv. ráðherra ljóst þá hlýt ég að lesa þessa grein alla, sem ég reyndi að tæpa á áðan í stuttu andsvari. Þá hefði mér nægt það svar sem félmrh. hefði getað veitt ef honum hefði þóknast að gera það. En nú gefst frekari tími til umræðu hér og ég skal lesa hana alla. Fyrsta efnisgreinin er svona, með leyfi forseta: ,,Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2004. Að venju byggist síðarnefnda frumvarpið meðal annars á ákveðnum forsendum um tekjur og gjöld sem taka mið af stefnu stjórnvalda í efnahags- og ríkisfjármálum.`` Þetta frv. er sem sagt bein afleiðing af stefnu stjórnvalda í efnahags- og ríkisfjármálum. Svona heldur þetta áfram: ,,Í fjárlagafrumvarpi er stefnt að samdrætti í útgjöldum ríkissjóðs ...`` Ég endurtek: samdrætti í útgjöldum ríkissjóðs. Þetta frv. sem hæstv. félmrh. flytur er því flutt undir þeim gunnfána að draga skuli saman í útgjöldum ríkissjóðs, herra forseti. Það á að draga saman í útgjöldum ríkissjóðs og þess vegna er þetta frv. flutt. Ég held áfram með 1. kafla greinargerðarinnar: ,,... en mikilvægt er að hann`` --- þ.e. samdráttur í útgjöldum ríkissjóðs --- ,,megi fram ganga í því skyni að viðhalda stöðugleika og treysta stöðu efnahagslífsins.`` --- Þetta eru ljóðrænar klisjur sem hafðar eru í öllum frumvörpum um þessar mundir. Ég held áfram að vitna í 1. kafla athugasemdanna: ,,Þær breytingar sem lagðar eru til að gerðar verði á lögum nr. 51/1995, um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks, með frumvarpi þessu`` --- og ég vek athygli á því sem eftir kemur --- ,,eru liðir í þeirri viðleitni að ná fram markmiðum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum.`` Þetta segir ríkisstjórnin hæstv. um tilgang frv., að þetta sé stoðfrumvarp við fjárlagafrv. þar sem stefnt er að samdrætti í útgjöldum ríkissjóðs og að þær breytingar sem lagðar eru til með frv. séu liðir --- liðir í fleirtölu --- í þeirri viðleitni að ná fram markmiðum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Virðulegi forseti. Það er ágætur siður, sem ég hef komið mér upp, þegar maður byrjar að kynna sér stjórnarfrumvörp að lesa umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. Þar er sem betur fer ekki aðeins um það að ræða að fjárlagaskrifstofan meti þann kostnað sem frv. hefur í för með sér heldur fer hún aðeins yfir frv. og gefur því ofurlítinn efnislegan útdrátt til að geta metið þennan kostnað. Ég nota þær umsagnir stundum, og kannski aðrir þingmenn, sem eins konar inngang, eins konar útdrátt úr frumvarpinu. Það er fróðlegt að sjá hvað fjárlagaskrifstofa fjmrn. segir um hið meinta eftirlit og skilvirkni sem hæstv. félmrh. telur að sé megintilgangur þessa frv. Umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, forseti sæll, um það frv. sem hér hefur verið lagt fyrir er svona, með leyfi forseta: ,,Umsögn um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 51/1995, um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks`` --- er fyrirsögnin. Síðan segir: ,,Frumvarpið er lagt fram samhliða frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2004 en þar er gert ráð fyrir að breyting verði gerð á greiðslum Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks. Lagt er til að heimilt verði að greiða dagpeninga fyrir starfsmann sem orðið hefur verkefnalaus vegna vinnslustöðvunar allt að 20 greiðsludaga í stað 30 og aldrei lengur en 30 greiðsludaga í stað 60 á hverju almanaksári. Enn fremur er lagt til að dagpeningar verði ekki greiddir fyrir tvo fyrstu daga hvors árshelmings.`` Ég geri hér smáhlé á tilvitnuninni. Hér kemur mjög skýrt fram hvernig á að draga saman í útgjöldum ríkissjóðs og hvernig á að fylgja fram þeirri viðleitni að ná fram markmiðum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Jú, hlutur hæstv. félmrh. í þessu göfuga starfi ríkisstjórnarinnar er sá að greiða dagpeninga fyrir starfsmann sem orðið hefur verkefnalaus vegna vinnslustöðvunar aðeins í 20 greiðsludaga í stað 30 --- það er sem sé mikill samdráttur í útgjöldum ríkissjóðs --- og aldrei lengur en 30 greiðsludaga í stað 60 á hverju almanaksári. En þar næst einmitt fram hið göfuga markmið ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Næst kemur í umsögn smákafli um skilvirkni og eftirlit og hann er svona, með leyfi forseta: ,,Þá eru lagðar til`` --- ég vek athygli á orðalaginu ,,þá``. Þetta orðalag er sérstaklega notað í íslensku ritmáli til þess að koma að aukaatriðum, koma að efni sem er svona utan við aðalefni og meginkjarna þess máls sem um er rætt. --- ,,Þá eru lagðar til nokkrar breytingar sem skýra þær reglur er gilda um tilkynningu og umsókn fyrirtækja er rétt eiga á greiðslum samkvæmt lögunum og breytingar sem leiða til aukins eftirlits.`` Það er sem sé í þriðja eða fjórða lagi svona meðfram því að fylgja fram markmiðum ríkisstjórnarinnar um samdrátt í ríkisútgjöldum sem hæstv. félmrh. hefur tekist að skjóta inn nokkrum breytingum sem skýra þær reglur er gilda um tilkynningu og umsókn fyrirtækja er rétt eiga á greiðslum samkvæmt lögunum og um breytingar sem leiða til aukins eftirlits. Síðan kemur hin gullvæga lokasetning um samdrátt í ríkisútgjöldum með því að fækka greiðsludögum fyrir starfsmann sem orðið hefur verkefnalaus vegna vinnslustöðvunar úr 30 í 20 og um sparnaðinn sem felst í því að aldrei skuli borgaðir meira en 30 greiðsludagar í stað 60 sem áður voru. Og það er svona frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, virðulegi forseti: ,,Gert er ráð fyrir að frumvarpið ásamt auknu eftirliti leiði til lækkunar útgjalda Atvinnuleysistryggingasjóðs sem nemur um 65--70 millj. kr. á ári.`` Það er hið mikla herfang sem hæstv. félmrh. getur komið með, hreykinn og glaður, í Stjórnarráðið eftir að hafa farið með þetta frv. og fengið þann tilskilda meiri hluta sem hér stendur ráðherrum alltaf til reiðu á þinginu, sama hvað þeir bera fram, hversu nánasarlegir og smáskitlegir þeir eru í að fylgja markmiðum sínum um samdrátt ríkisútgjalda þegar kemur að öryrkjum og atvinnulausum og fiskvinnslufólki. Það eru 65--70 millj. kr. sem á sem sé að fá með því að fækka dögunum úr 60 í 30, virðulegi forseti, greiðsludögum þess starfsmanns sem orðið hefur verkefnalaus vegna vinnslustöðvunar og að hafa þá aldrei --- ja, það er best að ég lesi þetta aftur, af því að ég er nú farinn að ruglast í þessu, úr umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, með leyfi forseta: ,,Lagt er til að heimilt verði að greiða dagpeninga fyrir starfsmann sem orðið hefur verkefnalaus vegna vinnslustöðvunar allt að 20 greiðsludaga í stað 30 og aldrei lengur en 30 greiðsludaga í stað 60 á hverju almanaksári.``

Hæstv. forseti. Flestum spurningum hv. þm. Marðar Árnasonar hefur þegar verið svarað við þessa umræðu. Hvað varðar hins vegar þau orð mín, sem hv. þm. gerir að umtalsefni, að nokkur grunur leiki á að sum fyrirtækjanna hafi litið á það sem sjálfsagðan hlut í rekstri sínum að sækja um greiðslur úr sjóðnum meðan flest þeirra hafi kosið að sækja í hann í samræmi við tilgang laganna, er það að segja að þessi ályktun, hæstv. forseti, er dregin af því að með auknu eftirliti Vinnumálastofnunar með framkvæmd laganna á undanförnum missirum hefur það gerst að ásókn í þessar greiðslur hefur minnkað að nokkrum mun.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um um breytingu á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Meginmarkmið með frumvarpinu er að stíga fyrsta skref til viðurkenningar á hinni margvíslegu sérstöðu þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Þetta er gert í fullu samræmi við samkomulag sem handsalað var við forustumenn Öryrkjabandalags Íslands hinn 25. mars sl. Samkomulagið var gert í framhaldi af formlegum og óformlegum viðræðum heilbr.- og trmrh. og forsvarsmanna Öryrkjabandalags Íslands. Viðræðurnar höfðu staðið í u.þ.b. heilt ár eða frá því í febrúar 2002. Í þeim viðræðum lagði Öryrkjabandalagið sérstaka áherslu á að sérstaða þeirra sem yngstir eru metnir öryrkjar yrði bætt. Þetta samkomulag var einnig gert í tilefni Evrópuárs fatlaðra. Samkvæmt samkomulaginu var lagt til að skipaður yrði starfshópur sem gera ætti endanlegar tillögur að breytingum á lögum um almannatryggingar og útfæra með því samkomulagið endanlega sem taka á gildi 1. jan. 2004. Markmið starfshópsins var sömuleiðis að auka möguleika öryrkja til atvinnuþátttöku. Í samkomulaginu sem handsalað var var gert ráð fyrir að starfshópurinn skyldi miða störf sín við framangreint samkomulag sem fól í sér eftirfarandi meginþætti: Að stíga fyrsta skref til viðurkenningar á hinni margvíslegu sérstöðu þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Að tryggja að þeir sem yngstir verða öryrkjar til lífstíðar fengju þannig hækkun á núverandi grunnlífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins sem nemi allt að tvöföldun grunnlífeyri. Að tryggja að þeir sem verði öryrkjar síðar á lífsleiðinni fengju hins vegar hækkun á núverandi grunnlífeyri með hliðsjón af aldri þannig að þeir sem verði öryrkjar 67 ára fengju grunnlífeyri sem næmi sömu upphæð og ellilífeyrir frá Tryggingastofnun ríkisins og hækkunin kæmi til framkvæmda 1. jan. 2004. Í samkomulaginu fólst sömuleiðis að starfsendurhæfing öryrkja verði efld og taki mið af þeim margvíslegu möguleikum sem nú hafa skapast með breyttum atvinnuháttum. Er þetta gert til að ýta undir og opna möguleika öryrkja til að taka þátt í atvinnulífinu á sínum forsendum. Samkomulagið fól líka í sér það sem menn vilja gleyma, vitandi eða óafvitandi, þá samþykkt ríkisstjórnarinnar að kostnaður við breytingarnar skyldi verða um einn milljarður kr. Virðulegi forseti. Þetta eru staðreyndir þessa máls. Frumvarpið felur í sér breytingar á lögum um almannatryggingar og gerir ráð fyrir nýrri 15. gr. í lögin sem fjallar um aldurstengda örorkuuppbót sem greiðist þeim sem fá greiddan örorkulífeyri, fullan slysaörorkulífeyri og endurhæfingarlífeyri. Aldurstengda örorkuuppbótin lýtur sömu reglum og örorkulífeyrir varðandi búsetutíma, örorkumat og skerðingu vegna tekna. Fjárhæð uppbótar miðast við þann aldur sem einstaklingur var í fyrsta sinn metinn 75% öryrki eða uppfyllti skilyrði endurhæfingarlífeyris. Gert er ráð fyrir að mánaðarleg fjárhæð aldurstengdrar örorkuuppbótar verði hlutfall af óskertum mánaðarlegum örorkulífeyri, þ.e. hlutfall af 20.630 kr. og miðist við fæðingardag. Er hlutfallið 100% þegar öryrki er 18 og 19 ára en lækkar frá 20 ára aldri til og með 66 ára. Eins og áður sagði er gert ráð fyrir að lögin öðlist gildi 1. jan. 2004 og gildi um umsóknir sem berast Tryggingastofnun ríkisins eftir þann tíma. Jafnframt er gert ráð fyrir að þeir sem sótt hafa um eða fá greiddan örorkulífeyri, fullan slysaörorkulífeyri eða endurhæfingarlífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins við gildistöku laganna, fái aldurstengda örorkuuppbót án þess að þurfa að sækja sérstaklega um uppbótina hjá stofnuninni. Að lokum er gert ráð fyrir að eftir 1. júlí 2004 verði lagt mat á það hvernig til hafi tekist við að koma sérstaklega til móts við þá sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Kostnaður ríkissjóðs af frv. verður samkvæmt samþykkt ríkisstjórnarinnar um einn milljarður kr. og því til viðbótar er um 10 millj. kr. tímabundinn kostnaður Tryggingastofnunar ríkisins við að innleiða hinn nýja lífeyri. Virðulegi forseti. Hér er verið að stíga stærsta framfaraspor í málefnum öryrkja sem stigið hefur verið um langt árabil. Það er því mjög miður að reynt skuli hafa verið að snúa þessum sigri öryrkjanna upp í það sem ég hef kallað svikabrigsl. Þetta eru ein mestu framfaraspor í málefnum öryrkja vegna þess að hér er verið að innleiða kerfisbreytingu þar sem sérstakt tillit er tekið til þess hvenær menn verða öryrkjar. Sú viðurkenning og þeir fjármunir sem renna til þessa hóps, sem hefur goldið örorku sinnar, er í sjálfu sér stórt skref fram á við í réttindabaráttu öryrkja. Sú hugmyndafræði að miða bæturnar í dag við greiningaraldur öryrkjans er réttlát og með þeirri hugmynd er lagður grunnur að bættum hag öryrkja til framtíðar á grundvelli þess hvenær hann eða hún var greind öryrki. Þetta er líka framfaraspor vegna þess að í kerfisbreytingunni felst að rofin eru hin sjálfvirku tengsl sem lengi hafa verið milli þeirra bótafjárhæða almannatrygginga sem runnið hafa nokkuð jafnt til elli- og örorkulífeyrisþega í landinu. Kerfisbreytingin felur með öðrum orðum í sér að nú tekst okkur að lyfta grettistaki fyrir tiltekinn hóp þeirra sem illa standa í stað þess að dreifa takmörkuðum fjármunum til allra. Þetta gerum við vegna þess að það liggur í augum uppi. Aðstæður þeirra sem greinast öryrkjar á unga aldri eru nefnilega í öllum atriðum frábrugðnar aðstæðum þess sem hefur verið virkur á vinnumarkaði allt sitt líf. Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt að hafa þetta hugfast þegar við ræðum þetta samkomulag. Þegar við formaður Öryrkjabandalags Íslands byrjuðum að ræða saman um hvernig bæta mætti hag öryrkja sérstaklega þá byrjuðum við á núllpunkti. Við byrjuðum á núllpunkti og enduðum í milljarði að þessu sinni. Sá árangur er sigur að mínu mati en ekki svik. Ég hafði áður lýst því yfir að ég vildi bæta samskiptin við Öryrkjabandalagið af því að mér er ljóst að þeirra tæki eru takmörkuð í réttindabaráttunni. Þetta er ástæðan fyrir því að formaður Öryrkjabandalagsins og ég fórum að tala saman og þetta varð niðurstaðan. Það hefur verið ríkur vilji til þess síðustu missirin að bæta hag öryrkja og það getur enginn haldið öðru fram en að hagur þeirra hafi vænkast verulega og er afar brýnt að menn hugsi um þetta samhengi þegar þeir ræða um þann milljarð sem nú rennur til öryrkja og mest til þeirra sem metnir voru ungir öryrkjar. Virðulegi forseti. Hvað erum við að tala um hér? Hvernig hafa kjör öryrkja breyst og hvernig verða þau að þessu frv. samþykktu? Það er talað um að ég hafi svikið öryrkja og að við framsóknarmenn höfum svikið þá. Hvað eru menn þá að tala um? Förum aðeins yfir dæmi um 75% öryrkja sem er greindur öryrki 18 ára gamall til að varpa ljósi á þá miklu breytingu sem verður á hag þessa hóps. Á árinu 2000 var 75% öryrki sem er 18 ára gamall með 72.855 kr. á mánuði í bætur. Ári síðar var hann með 80 þús. kr. í bætur. Árið 2002 var þessi upphæð tæpar 90 þús. kr. Í ár erum við að tala um 98 þús. kr. og eftir 1. janúar, eða þegar frv. verður að lögum, þá erum við að tala um stökk upp í 126 þús. kr. á mánuði. Það er þetta samhengi sem við erum tala um. Við erum að tala um beina hækkun bóta í þessu sambandi upp á 74% hækkun frá árinu 2000. Sami maður fær rúmlega 40% hærri bætur en hann fékk árið 2002. Við erum að tala um að þessi bótaflokkar hafi hækkað um 58% frá árinu 2001 og við erum að tala um að þeir hafi hækkað um 74% frá árinu 2000. Virðulegi forseti. Að mínu mati er þetta sigur fyrir öryrkjann. Þetta er sigur fyrir öryrkjana sem greindir voru öryrkjar á unga aldri. Virðulegi forseti. Það eru ekki aðeins bótaflokkarnir sem hér um ræðir sem hafa verið hækkaðir. Fyrir utan þær miklu breytingar hefur á sama tíma verið dregið verulega úr áhrifum atvinnutekna á bætur þess hóps sem við erum hér m.a. að tala um. Frá miðju ári 2001 skertu aðeins 60% af tekjum öryrkja tekjutrygginguna en skerðingin var áður krónu fyrir krónu. Breytingin gagnaðist sérstaklega þeim sem höfðu einhverjar atvinnutekjur. Frá 1. janúar í fyrra var hagur þessa hóps enn bættur þegar hlutfallið var enn lækkað í 45%. Í þriðja lagi var enn dregið úr skerðingu bótanna þegar áhrifin á tekjutryggingaraukann voru lækkuð í 67% í 45%. Hér eru þrjár aðgerðir sem bæta hag öryrkjanna enn frekar og enn umfram þær miklu prósentutölur sem ég nefndi. Virðulegi forseti. Ég hef tekið sterkt til orða um það hve grábölvað mér þykir, sem tryggingaráðherra, að sitja undir svikabrigslum í ljósi þessara staðreynda, og mér sem ráðherra í ríkisstjórn sem hefur beitt sér fyrir þessum miklu breytingum þykir afar leitt að þurfa að standa í þeim flokkspólitíska slag sem rekinn hefur verið innan og utan Alþingis síðustu dagana. Þær miklu hækkanir sem ég hef gert hér að umtalsefni og breytingin á kjörum öryrkja kom líka fram sem umtalsverð kaupmáttaraukning bóta umfram kaupmátt launa. Ef við tökum valdatíma okkar framsóknarmanna í ríkisstjórn og trmrn. þá hefur vísitala allra bóta hækkað um 46% frá árinu 1995 á móti 34% hækkun kaupmáttar launa. Ef við skoðum málið síðustu missiri hefur kaupmáttur launa aukist um 10% frá árinu 2000, bætur grunnlífeyris og tekjutryggingar hafa hækkað nokkuð umfram kaupmátt launa en kaupmáttur allra bótaflokka örorkulífeyrisþegans sem hér er tekinn sem dæmi og verst stendur hefur aukist um rúmlega 24% samkvæmt tölum fjmrn. Þetta er fjórðungshækkun kaupmáttar þessara bóta síðustu missiri, breyting langt umfram kaupmátt launa og enginn trmrh., engin ríkisstjórn í seinni tíð getur státað af árangri á borð við þennan. Ég kalla þetta ekki svik. Ég kalla þetta sigur fyrir öryrkja og ég hygg að flestir muni túlka það þannig þegar frá líður. Það hefur verið seilst langt til að koma höggi á heilbr.- og trmrh. í þessu máli að mínu mati. Það hefur verið gert með því að reyna að telja mönnum trú um hugmyndir sem reifaðar voru á undirbúningsstigi málsins, að það hafi verið undirritað samkomulag, að einhliða túlkun talsmanna öryrkja áður en farið var að ræða útfærslu málsins, sérsamkomulagið, að útreikningur á þessum hugmyndum sé hið eina rétta kostnaðarmat og svo mætti lengi telja. Það hefur verið snúið út úr þessu máli á alla enda og kanta eins og þjóðin hefur getað fylgst með undanfarið. Mér finnst það mjög miður. Ég undirstrikaði sérstaklega eftir að samkomulagið var gert að það ætti eftir að útfæra það í krónum og aurum. Ég sé það nú að mestu mistök mín í málinu, bæði gagnvart samstarfsmönnum mínum og öryrkjunum sjálfum, sem ég hef sérstaklega í huga í þessu sambandi, eru kannski þau að hafa ekki gengið frá öllum lausum endum í málinu í upphafi. Ég viðurkenni að það hefði mátt standa öðruvísi að málinu tæknilega en það breytir því ekki að sérstakur starfshópur átti að útfæra samkomulagið og þann starfshóp skipaði ég 6. maí. Starfshópurinn fékk það hlutverk að útfæra hina endanlegu tæknilegu útfærslu málsins. Hann fékk það hlutverk m.a. að kanna hvort aldurstengdar greiðslur ættu líka að ná til endurlífeyris, til slysaörorkulífeyris, hvort það skyldi vera fyrsta örorkumat eða örorkumat endurhæfingarlífeyris sem ráða ætti því hvenær viðkomandi teldist öryrki eða hvernig aldurstengingin yrði útfærð. Það er afar mikilvægt að halda því til haga vegna þess að forsendurnar skipta öllu máli um útkomuna úr því reikningsdæmi sem að endingu verður sett upp til að meta endanlegan kostnað við samkomulagið. Það skiptir t.d. máli hvort miðað er við 10 ára aldursbil, 5 ára aldursbil eða að auka framlagið til yngstu öryrkjanna ár fyrir ár. Það liggur í hlutarins eðli að þegar við reiknum í öllum atriðum með því sem hagstæðast er fyrir öryrkjann verður kostnaðurinn meiri. Það segir sig sjálft og almennt séð held ég að allir vildu gera það. En í þessum áfanga höfðum við rúman milljarð til skiptanna og ekki meira. Þar við situr að sinni. Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að halda því fram að allt hafi verið klappað og klárt þegar starfshópurinn tók við sem átti að útfæra samkomulagið þann 6. maí. Útreikningar sem gerðir voru í febrúar og apríl hafa í þessu sambandi enga merkingu þar sem samkomulagið var óútfært af starfshópnum og hér mátti ekki gleyma því að samkomulagið átti að kosta rúman milljarð kr. Við töluðum um rúman milljarð vegna vitneskjunnar um að kostnaðarútreikningarnir eru í fyrsta lagi háðir forsendum sem menn gefa sér og í öðru lagi er kostnaðurinn háður upplýsingum um hvenær menn eru fyrst greindir öryrkjar. Á því hvílir reiknimerkið. Í þessu sambandi þarf ekki annað en vitna til þess sem Tryggingastofnun ríkisins vekur athygli á þegar hún er beðin að útfæra leið A, B eða D. Hvað segir Tryggingastofnun? Hverjir eru fyrirvararnir við útreikningana sem hv. þm. Helga Hjörvar og öðrum talsmönnum stjórnarandstöðunnar utan þings og innan, þeim sem hafa rætt um málið hér er fullkunnugt um? Tryggingastofnun segir orðrétt í flestum kostnaðarmötum sínum, með leyfi forseta: ,,Athuga ber að niðurstöðu þessa verður að skoða í því ljósi að gögn um aldur öryrkja við fyrsta 75% örorkumat eru enn ekki yfirfarin nema að litlum hluta og skapar það því ákveðna óvissu í kostnaðarútreikningi.`` Þetta er hinn almenni fyrirvari um kostnaðarútreikninginn frá Tryggingastofnun ríkisins. Gögn um aldur öryrkja við fyrsta 75% örorkumat eru aðeins yfirfarin að hluta og skapa því óvissu um kostnaðarútreikninginn. Af hverju kjósa þeir sem vita mest og best að útreikningar samkomulagsins hvíla einmitt á aldursákvörðuninni að byggja málflutning sinn á því að hér sé um einfalt reikningsdæmi að ræða þrátt fyrir þessa yfirlýstu fyrirvara? Virðulegi forseti. Ég endurtek að aldrei hefur hagur þess hóps öryrkja sem við vildum ná til sérstaklega verið bættur eins og nú er gert með þeim milljarði sem á að verja til þessarar réttarbótar. Ég ítreka að gefnu tilefni að samkomulagið sem gert var snerist um fimm punkta. Í fyrsta lagi var handsalað að nú yrði stigið fyrsta skrefið til að viðurkenna þá sérstöðu sem einkennir aðstöðu þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Við það er staðið með frv. Í öðru lagi var það handsalað að þeir sem yngstir verða öryrkjar til lífstíðar fái umtalsverða hækkun bóta sem nemur allt að tvöföldun grunnlífeyris. Við það er staðið samkvæmt því frv. sem hér er til umræðu. Í þriðja lagi var handsalað að þessi breyting kæmi til framkvæmda 1. janúar 2004. Við það verður væntanlega staðið ef þetta frv. verður samþykkt í þinginu sem ég vona svo sannarlega að verði áður en við ljúkum þinginu fyrir jól. Í fjórða lagi var handsöluð sú mikla kerfisbreyting til framtíðar sem ég skýrði hér að framan. Við hana er staðið í þessu frv. Í fimmta lagi var handsalað að breytingin skyldi kosta rúman milljarð kr. Við það er einnig staðið. Ég vísa því yfirlýsingum um að ég hafi svikið þetta samkomulag alfarið á bug. Ég er að tala um yfirlýsingar talsmanna þeirra félagasamtaka sem auglýst hafa núna undanfarið gegn mér og það gildir um stjórnarandstæðinga innan þings og utan sem hafa vænt mig um svik í þessu efni. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að fullyrða að þetta frv., þetta samkomulag er sigur fyrir öryrkja. Það er risaskref í þeirra réttindabaráttu en þeirri réttindabaráttu lýkur auðvitað ekki með þessu skrefi. Hún heldur áfram og ég hef sagt það að ég vonist til þess að þegar stormurinn gengur yfir og menn fara að greina þetta mál í réttu samhengi, sjái menn hversu mikill sigur þetta er.

Frú forseti. Samkvæmt upplýsingum kjararannsóknarnefndar eru meðallaun Íslendinga 250 þús. kr. núna. Það er sem sagt fjöldi manna með 300 þús. kr. á mánuði. Það fólk, samkvæmt upplýsingum á heimasíðum nokkurra lífeyrissjóða, fær um 60% af launum sem lífeyri, sem sagt 200 þús. kr. Þrítugur öryrki með 200 þús. kr. í lífeyri plús 25 þús. kr. fyrir hvert barn, fær 12 þús. kr. til viðbótar samkvæmt þessu samkomulagi. Finnst hæstv. ráðherra það eðlilegt? Önnur spurning: Telur hæstv. ráðherra að endurtekin atlaga og árásir Öryrkjabandalagsins kunni að slæva vilja stjórnvalda og skattgreiðenda til að bæta kjör öryrkja í framtíðinni?

Virðulegi forseti. Ég tók það skýrt fram í framsöguræðu minni að frv. sem hér er flutt er til þess að bæta hag yngstu öryrkjanna sem hafa ekki unnið sér inn lífeyrisréttindi. Það kunna að vera einhver dæmi um meiri tekjur en það breytir ekki því megininntaki frv. að það er verið að bæta hag þeirra sem verst eru settir. Ég tel mig hafa svarað seinni spurningunni í lok ræðu minnar. Réttindabarátta öryrkja heldur áfram. Þessi stormur gengur yfir og ég vonast til þess að við getum unnið með Öryrkjabandalaginu í framtíðinni og ég tel það einboðið.

Frú forseti. Þar sem lífeyrir frá lífeyrissjóðum skerðir ekki örorkulífeyri frá Tryggingastofnun né þessa uppbót sem hér er gert ráð fyrir, þá er þessu gusað á alla öryrkja alveg sama hvaða lífeyri þeir hafa, líka hátekjulífeyrisþega sem eru þó nokkrir eins og ég nefndi. Í stað þess að bæta þar sem er raunverulegur vandi, hjá fólki sem ekki fær framreikning í lífeyrissjóði og hefði mátt láta fá 20 þús. kr. hvern einasta. Það hefði verið miklu ódýrara og miklu sanngjarnara og miklu betri lausn og ég mun vinna að því í heilbrn. þar sem þetta mál fer til umræðu að fá þessu breytt í þá veru. Þá fer kostnaðurinn úr milljarði niður í sennilega 500 millj.

Sjálfstfl. talar.

Frú forseti. Þetta mál snýst ekki um það hvort öryrkjar hafa há eða lág laun eins og hv. þm. Pétur Blöndal lætur í veðri vaka heldur snýst þetta mál um hvort orð skuli standa. En mig langaði að spyrja um þessa skerðingartöflu sem fylgir frv.: Hver útbjó þessa töflu sem fylgir 2. gr. og hvenær sá hæstv. heilbrrh. þessa töflu fyrst? Vegna þess að hann ræddi um að hann hefði verið í samstarfshópi með öryrkjum um útfærslu á þessum tillögum og þessum samningi svokölluðum sem virðist ekki halda nokkuð, þá vil ég spyrja hann hvort hann hafi kynnt þessa nýju töflu fyrir öryrkjum.

Virðulegi forseti. Framlagning frv. er á mína ábyrgð. Taflan er unnin í mínu ráðuneyti og Öryrkjabandalaginu var kunnugt um það að ég mundi leggja frv. svona fram. Ég tilkynnti þeim það að sjálfsögðu. En hins vegar láðist mér áðan í framsöguræðu minni að biðja um að frv. yrði vísað til heilbr.- og trn. og ég vona að það brjóti ekki í bága við þingsköp að gera það hér með.

Frú forseti. Nú höfum við fengið að heyra það að þessi tafla hafi verið unnin í heilbrrn. og á ábyrgð hæstv. heilbrrh. Þá er önnur spurning: Hver ber ábyrgðina á töflunni frá því í apríl sl. sem sýnir að það skuli greiða öryrkjum 500 millj. kr. hærri upphæð en samkvæmt töflunni sem fylgir þessu frv.? Er það líka á ábyrgð hæstv. ráðherra? Ber hann einhverja ábyrgð á þeirri töflu? Það væri gott að fá skýr svör um það hver beri ábyrgðina á þeirri töflu og sérstaklega hvers vegna hún hafi ekki komið fram fyrr en löngu eftir kosningar. Var það líka gert með vilja hæstv. heilbrrh.?

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi ekki hlustað nógu vel á framsöguræðu mína. Ég rakti undirbúning þessa máls í framsöguræðunni. Ég rakti að þarna 

Virðulegi forseti. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hófst skattlagning á lífeyrisþega, á strípaðar bætur lífeyrisþega þannig að allir þeir sem eru bara með lágmarkslífeyri borga af honum skatt. Í dag er það svo og því spyr ég hæstv. ráðherra. Hann er að setja 1 milljarð í viðbótarörorkuuppbót. Má ekki segja að þegar búið er að taka skattinn af því þá séu um 400 millj. að koma aftur í ríkissjóð af þessum milljarði þannig að raunútgjöld ríkissjóðs vegna þessara breytinga séu ekki nema um 600 millj.? Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefði hann ekki getað staðið við útreikninginn sem um var talað í upphafi við Öryrkjabandalagið í ljósi þess að verið er að taka 40% af þessu aftur inn í ríkissjóð í skatt?

Virðulegi forseti. Hv. þm. hefur tekið upp umræðu um skattleysismörk undir þessu máli. Að sjálfsögðu kann að vera að þessar viðbótarbætur verði skattlagðar á einhvern hátt eins og allar aðrar bætur. En það er bara önnur umræða. Það er umræða um skattleysismörk sem hefur verið tekin hér og hefur gengið eins og rauður þráður í gegnum pólitíska umræðu síðustu ára. Það er í rauninni önnur hlið á þessum teningi. Hitt finnst mér meginmálið, að bæturnar skulu hækkaðar fyrir þá sem þurfa mest á þeim að halda að mínu mati. Það finnst mér grundvallaratriðið. Síðan 

Virðulegi forseti. Í ljósi þessa: Hver eru raunútgjöld ríkissjóðs vegna þessa frv.? Eru þau milljarður eða eru þau 600 millj.? Hefði verið hægt að standa fyllilega við loforðið við Öryrkjabandalagið innan þess fjármagns sem hæstv. ráðherra talar um hér, milljarðinn, því að auðvitað vitum við að þetta er yfir skattleysismörkum og það er verið að taka fullan skatt af þessum greiðslum. Við skulum bara horfa á það hver eru raunútgjöld ríkissjóðs vegna þessa frv. Hversu há eru þau? Ég spyr hæstv. ráðherra. Eru þau milljarður eða eru þau eitthvað minna miðað við skattlagningu á þessu öllu saman?

Virðulegi forseti. Ég endurtek það að hér er um aðra hlið á teningnum að ræða. Ég hef ekki tölur um það í rauninni og það hefur ekki verið reiknað út hve mikið af þessum tekjum skilar sér aftur í ríkissjóð í sköttum. Ef við viljum breyta skattleysismörkum þá er það önnur ákvörðun.  
            

Hæstv. forseti. Að undanförnu hefur mikið verið rætt um samning ríkisstjórnarinnar við Öryrkjabandalag Íslands. Sannast sagna hefði ég trúað að hæstv. ráðherra vildi að sú umræða væri að baki og vildi einskorða umræðuna við það frv. sem hér liggur fyrir þingi. En það er öðru nær. Þeir sem hefðu trúað því að ráðherrann mundi reyna að bera klæði á vopn vita nú hver sannleikurinn er. Hann hefur umræðuna á því að beina hörðum skotum að forsvarsmönnum öryrkja. Hann sakar þá um að taka þátt í flokkspólitískri aðför að sér. Finnst hæstv. ráðherra það óeðlilegt þótt forsvarsmenn Öryrkjabandalags Íslands veki athygli þjóðarinnar á því að ríkisstjórnin skuli ekki standa við gerðan samning? Það er þeirra mat og það 

Virðulegi forseti. Ég hygg að hv. þm. Ögmundur Jónasson leggi dálítið frílega út af mínum orðum vegna þess að í lok ræðu minnar sagði ég að þegar þessi stormur væri liðinn, og ég vona að hann gangi yfir, héldi réttindabarátta öryrkja áfram og ég er tilbúinn til að taka þátt í henni. Meiri árás hef ég ekki gert á Öryrkjabandalagið. En það er náttúrlega alveg ljóst að það hefur verið hart tekist á í þessu máli. Það hefur verið mikil auglýsingaherferð. Við framsóknarmenn höfum verið nefndir í þeirri herferð. En ég mun ekki láta það til frambúðar trufla mig.

Hæstv. forseti. Í þessum auglýsingum hefur verið sagt að orð skuli standa og samningar skuli virtir. Ég er ekki að leggja frílega út af ummælum hæstv. ráðherra. Hann vísaði í flokkspólitískan slag sem rekinn hafi verið innan og utan Alþingis og sagði að reynt hefði verið að snúa sigri öryrkja upp í svikabrigsl í sinn garð. Það var þetta sem hæstv. ráðherra sagði. Nú hef ég iðulega staðið í kjarasamningum og ég veit það mjög vel að ef ekki væri staðið við tiltekin ákvæði samninga og gagnaðilinn segði að önnur ákvæði í samningunum væru svo mikils virði að við skyldum þegja um hitt þá er ég hræddur um að það kæmi svipur á einhvern. En nákvæmlega þessi eru skilaboðin til Öryrkjasambands Íslands. Það er verið að segja þessu fólki að það eigi að vera þakklátt fyrir það 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt tilvitnun sem hv. þm. fór með í ræðu mína. Ég sagði að það hefði verið rætt um svik í þessu sambandi innan þings og utan. Það er alveg rétt. Í því fellst enginn sérstakur áfellisdómur á Öryrkjabandalagið. Þeir hafa verið með mikla auglýsingaherferð. Það er hluti af þeim stormi sem ég nefndi. Stormurinn er saman settur af þessari auglýsingaherferð og umræðum sem hafa verið innan þings og utan. Ég endurtek að þarna var samkomulag um tiltekin atriði og við stöndum við það samkomulag. Ef þarna hefði verið um formlegan kjarasamning að ræða --- öryrkjar gera ekki formlegan kjarasamning --- hefði hann að sjálfsögðu verið undirritaður og gengið frá honum á þann hátt.

Virðulegur forseti. Ég verð að játa að það hefur verið ætlun mín hér að ræða efnislega um atriði þessa frv., gagnsemi þess og nauðsyn að ýmsu leyti, en eftir að hafa heyrt hina kindarlegu ræðu sem hæstv. heilbrrh. flutti hér við framlagningu málsins er algerlega óhjákvæmilegt að við förum bara aftur yfir samningsmálið við Öryrkjabandalagið. Ég ítreka að ég taldi að það hefði verið nóg að gert í því efni en ég skal alveg fara með hæstv. ráðherranum einu sinni enn í gegnum það. Það var stórbrotið að fylgjast með hæstv. heilbr.- og trmrh. lýsa hinum gríðarlegu lífskjörum sem öryrkjar á Íslandi búa við í valdatíð Framsfl. og þeim miklu og almennu kjarabótum sem þeir hafa notið og hvernig smjörið drýpur þar af hverju strái, þökk sé Framsfl. En þau orð og þær ræður allar, eða eintal, dæma sig auðvitað algerlega sjálfar því almenningur í þessu landi þekkir það einhvers staðar í kringum sig, af fjölskyldu sinni eða vinum og kunningjum, hver kjör öryrkjum eru og hafa verið búin. Um það hafa verið gerðar ítarlegar fræðilegar rannsóknir, m.a. af Stefáni Ólafssyni, prófessor við Háskóla Íslands, Hörpu Njálsdóttur og ýmsum öðrum fræðimönnum sem hafa varpað ágætu ljósi á þá þróun hin síðustu ár. Hversu svo sem reiknimeistararnir í heilbrrn. búa til hentug viðmiðunarár og prósentutölur fyrir hæstv. heilbr.- og trmrh. er það bara staðreynd málsins að Hæstiréttur Íslands hefur þegar komist að þeirri niðurstöðu að þau lífskjör sem hv. Framsfl. bjó öryrkjum stönguðust á við grundvallarmannréttindi, um það yrði að úrskurða og grípa til aðgerða svo að Mannréttindadómstóll Evrópu þyrfti ekki að hlutast til um að lágmarkslífskjör í landinu væru virt. Nei, virðulegur forseti, það er ekki ástæða til að æsa sig mikið yfir þessum orðum ráðherrans og maður verður bara að hafa ákveðinn skilning á vandræðum hans eftir allan vandræðaganginn hér í aðdraganda. Ég játa að ég átti síst af öllu von á því að heyra hæstv. heilbrrh. fara í föt Péturs Blöndals og halda hér ræður um gríðarlegar hækkanir og hin miklu lífskjör. Það vantaði bara ofurlaun öryrkjanna svo hann næði Pétri  Og það er rétt að muna að það voru ekki hinar miklu prósentuhækkanir til öryrkja sem réðu ferð hjá Framsfl. í mars. Það voru prósentur Framsfl. því það var fyrst þegar flokkurinn var kominn niður í 8% í skoðanakönnunum í aðdraganda kosninga sem það sást færi til þess að fá inn einhverja fjármuni til að bæta kjör öryrkja. Framganga flokksins hafði fram að því verið með þeim hætti að í tvígang hefur þurft að reka þá upp í Hæstarétt til að ná fram sjálfsögðum réttarbótum fyrir öryrkja. Virðulegur forseti. Allur málflutningur í þessu máli sýnist mér helgast nokkuð af því hvaða afstöðu menn hafa til öryrkja og til lífeyrisgreiðslna. Mér sýnist hún nokkurn veginn skiptast eftir því hvort menn líta svo á að lífeyristekjur öryrkja séu tekjur sem þeir hafa sem frjálsbornir menn í lýðfrjálsu landi á grundvelli borgaralegra réttinda sinna eða hvort menn líta svo á að hér sé um að ræða ölmusu handa þeim sem minna mega sín. Hæstv. heilbrrh. sagði áðan: Öryrkjar gera ekki kjarasamninga. Hvernig er því þá háttað, hæstv. heilbrrh.? Það verður ekki skilið öðruvísi en svo að öryrkjar þiggi kjör sín af hæstv. heilbrrh. og þær fjárhæðir sem honum hentar að skammta hverju sinni, alveg óháð því um hvað samið var. Þessi grundvallarmunur á viðhorfi hefur auðvitað margoft áður komið fram. Hann kom margoft fram þegar fjallað var um tengingu örorkubóta við tekjur maka. Þá var í þeirri umræðu mjög tekist á um mannréttindi, um grundvallaratriði í stjórnarfari og um það hvort þeir sem verða öryrkjar eigi réttindi og geti gert kröfur. Það var álit stjórnarmeirihlutans að svo væri ekki, að menn ættu ekki sjálfstæðan rétt til lágmarksframfærslu og það þurfti Hæstarétt Íslands til að úrskurða um að þar hafði stjórnarmeirihlutinn á röngu að standa. Sá samningur sem gerður var og handsalaður við heilbrrh. í Þjóðmenningarhúsinu 25. mars sl. var alveg skýr. Hann var um það að hér ætti þetta frv. að liggja fyrir, upp á hækkun upp á 20.600 kr. á mánuði fyrir þá sem verða öryrkjar 18 ára eða yngri og lækka síðan um 421 kr. fyrir hvert ár til 67 ára aldurs. Þessi túlkun kom fram í kvöldfréttum útvarpsins þann sama dag að afloknum blaðamannafundi hæstv. heilbrrh. og embættismanna ráðuneytisins með blaðamönnum útvarps og Morgunblaðsins og þessi skilningur og þessi útfærsla er birt í Morgunblaðinu daginn eftir og þar er m.a. þeim sem verður öryrki 56 ára tilgreint nákvæmlega hvaða bótafjárhæðar hann muni njóta þegar þetta ágæta frv. heilbrrh. muni koma fram. Það er síðan sagt í fréttatilkynningunni að kostnaður við þetta verði rúmur milljarður. Það var ekki sagt í fréttatilkynningunni að mörkin á samkomulaginu væru að það mætti ekki fara yfir þúsund milljónir. Það var aldrei sagt neitt um það. Enda gilda efnisatriði samningsins. Og sá starfshópur sem hæstv. ráðherra fól að fara í málið og skila inn frv. lagði líka fram drög að frv. sem fólu það í sér að samningurinn yrði efndur að 2 / 3 nú um áramótin og 1 / 3 áramótin þar á eftir en það frv. fékk ekki náð hjá stjórnarmeirihlutanum. Hæstv. heilbrrh. hefur ekki viljað sýna okkur tillögur síns eigin starfshóps í málinu. Og af hverju vill hæstv. heilbrrh. ekki sýna okkur þær? Af hverju ber heilbrrn. fyrir sig upplýsingalög og neitar okkur um tillögur starfshópsins að því lagafrumvarpi sem hér átti að vera til umfjöllunar? Nú, vegna þess að það er feimnismál, af því að starfshópurinn leggur auðvitað til að samningurinn verði uppfylltur, að vísu í tveimur áföngum. Þegar skoðaðar eru heimildir liggur fyrir að áður en samningurinn var gerður í Þjóðmenningarhúsinu var komið kostnaðarmat frá Tryggingastofnun og sömuleiðis frá formanni Öryrkjabandalagsins, í báðum tilfellum upp á rúman milljarð, og mér þætti vænt um ef hæstv. heilbrrh. upplýsti okkur um það hvaða fjárhæð var á kostnaðarmati þeirrar útfærslu sem gerð var 17. mars sl., þ.e. 10 dögum fyrir samkomulagið. Þegar svo búið var að gera breytingar frá þeirri útfærslu og fram að handsalinu í Þjóðmenningarhúsinu urðu á henni nokkrar breytingar og heilbrrn. tilkynnti Tryggingastofnun 9. apríl um samkomulagið í þeirri breyttu mynd. Svo fer embættismaður heilbr.- og trmrn. bara yfir það lið fyrir lið hvernig þetta samkomulag sé og biður um að fá útreikningana á því hvað það kostar. Þeir útreikningar koma inn í ráðuneytið 11. apríl. Ég fullyrði, virðulegur forseti, að hæstv. heilbrrh. var alveg ljóst að kostnaðurinn við þetta samkomulag væri vel rúmlega milljarður þó að ég ætli ekki að rengja hann um hitt, að hann hafi kannski ekki séð útreikningana sjálfa fyrr en í ágúst. Það er þá mikil handvömm hjá embættismönnum heilbrrn. ef þeir kalla sérstaklega eftir útreikningum vegna þess að það liggi á þeim fyrir fjárlagagerð og liggja svo með þá á skrifborðinu sínu í nærri hálft ár. Nei, virðulegur forseti, það er engum blöðum um það að fletta um hvað samið var. Spurningin er bara hvernig menn líta á slíkt samkomulag. Það er alveg greinilegt hvernig hæstv. heilbrrh. og stjórnarmeirihlutinn líta á það. Þetta er ekki samningur við fólk um kjör þess sem efna ber og virða eftir efni samkomulagsins og greiða fyrir það sem það kostar. Nei, þetta er velgjörningur við þá sem minna mega sín. Og hvað maður skammtar í það er undir valdsmönnunum einum komið. Um það hefur samningsaðilinn ekkert að segja því hann er ekki virtur þess að eiga neinn samningsrétt, heldur á hann allt sitt undir ákvörðunum ráðamanna sem svo segja honum rétt fyrir kosningar að þeir ætli að hækka launin hans svo og svo mikið um alla framtíð, virðulegur forseti, hækka ævikjör hans svo og svo mikið um alla framtíð, bara ef þeir kjósi þá. Þegar menn svo sýna þeim traust, handsala við þá samkomulag, álykta til stuðnings þeim aftur og aftur, og eflaust margir úr röðum öryrkja og ættingja þeirra og aðstandenda, vina og kunningja, ljá þessum góðu mönnum lið sitt koma þeir hér í ræðustól Alþingis og segja: Nei, öryrkjar gera ekki kjarasamninga. Samkomulagið sem við handsöluðum í mars ber ekki að virða nema að þeirri fjárhæð sem við töldum að það mundi þá kosta en létum að vísu ógert að segja fólki frá fyrir kosningar að hefði nokkuð breyst. Ég held að hæstv. heilbrrh. verði að svara ýmsum spurningum sem að þessu lúta. Ein er sú hvenær það kostnaðarmat var gert sem liggur til grundvallar því frv. sem hann hefur nú lagt fram. Hvaða dagsetning er á því kostnaðarmati frá Tryggingastofnun og getum við fengið að sjá það? Var eitthvert kostnaðarmat á einhverri annarri útfærslu gert frá því í byrjun apríl og fram í nóvember? Var kostnaðarmat á einhverri annarri útfærslu gert? Virðulegur forseti. Getum við fengið að sjá tillögur starfshóps hæstv. heilbrrh. að því frv. sem hér ætti að vera til umræðu? Eða á að leyna þingið tillögum þess starfshóps sem hér hefur verið deilt um? Og af hverju á þá að leyna þingið þeim tillögum? Og hæstv. heilbrrh.: Hvenær upplýstu þeir samstarfsmenn yðar í ríkisstjórn um það hver kostnaður við þennan samning yrði? Er það rétt að því hafi verið haldið leyndu fyrir samstarfsflokknum og samstarfsmönnum í ríkisstjórn þar til í lok nóvember? Og hvernig stendur þá á því, hæstv. heilbrrh. Jón Kristjánsson, að þér gerðuð mönnum ekki grein fyrir þeirri erfiðu stöðu sem þér voruð í að hafa samið um ákveðin skýr atriði sem reynast kosta meira en ætlað var og að þér hefðuð ekki fjárveitingu fyrir því. En fyrst og fremst þetta: Hvers vegna fáum við ekki það frv. sem hér ætti að vera til umfjöllunar, þ.e. tillögur starfshóps hæstv. heilbrrh. sem skipaður var á grundvelli samkomulagsins. Ef virða á samkomulagið, hljóta menn að þurfa að virða tillögur þess starfshóps sem skipaður var á grundvelli þess, og það hljóta þá að vera tillögur þess starfshóps sem hér liggja fyrir. Og ég treysti því að hv. heilbr.- og trn. fái tillögur starfshópsins til umfjöllunar sem og þau kostnaðarmöt og bréfaskipti sem verið hafa, því ég tel að þau muni leiða algerlega í ljós, rétt eins og bréf heilbrrn. frá 9. apríl gerir, að það var aðeins samið um eina og aðeins eina útfærslu. Það að kostnaðurinn reyndist vera meiri en ætlað var hefur hent fyrr í samningum við ýmsa hópa í samfélaginu um kaup og kjör en samningana á samt að efna. Og stjórnarmeirihlutinn á að láta hæstv. heilbrrh. Jón Kristjánsson hafa fjárheimildir til að efna þetta samkomulag. Svo einfalt er það.

Herra forseti. Ég hef tækifæri til að taka til máls síðar í þessari umræðu og mun þá svara spurningum hv. þm. En aðeins eitt atriði sem mér finnst hv. þm. hafa lagt út af orðum mínum á annan veg heldur en meiningin var hjá mér, hann sagði að ég hefði sagt að öryrkjar gerðu ekki kjarasamninga. Auðvitað eru bætur kjör öryrkja, það er alveg ljóst. Og ég hef ekki gert að umræðuefni hér lífeyrisréttindi eða önnur réttindi sem öryrkjar hafa, en bætur eru kjör öryrkja, það er ljóst. En kannski, og það sagði ég líka, hefði verið betra eftir á að hyggja að hafa form á samkomulaginu öðruvísi en það var. Það var yfirlýsing sem gefin var út af okkar hálfu. Það sagði ég líka í minni ræðu. Það er alrangt að ég hafi verið að bera ósannindi á formann Öryrkjabandalagsins, ég var ekkert að því. Hann er þeirrar skoðunar að samkomulagið hefði átt að útfæra á annan hátt, það er alveg ljóst, en ég hef ekki borið honum nein ósannindi á brýn. Ég vil bara að það komi fram. Og ég tel auðvitað að grundvallarartiðið sé að bætur eru kjör öryrkja. Ég hafna öllum ölmusuhugsunarhætti sem hv. þm. er að bera upp á mig í þessu sambandi. Það er alveg ljóst. Og það er engin ástæða til þess að taka upp umræðuna á þessum nótum.

Virðulegur forseti. Ég fagna því ef hæstv. heilbrrh. ætlar að svara þeim spurningum sem ég hef hér fram sett síðar í umræðunni, því ég hef spurt þeirra áður án þess að fá við þeim svör. Það verður hins vegar ekkert fram hjá því horft að hæstv. heilbrrh. sagði hér bara ósköp einfaldlega orðrétt: Öryrkjar gera ekki kjarasamninga. Og ég er feginn því að hann dregur til baka þá yfirlýsingu og vill túlka meiningar sínar með öðrum hætti. En þegar ég segi að hann rengi formann Öryrkjabandalagsins, þá er það auðvitað svo. Formaður Öryrkjabandalagsins hefur sagt það alveg skýrt að það hafi verið samið um þessa einu útfærslu og það beri að efna hana. Og ef hæstv. heilbrrh. játar það í þessu andsvari að hann hafi staðið óhönduglega að verki og honum hafi orðið á ýmis mistök í ferli málsins, m.a. við að ganga frá lausum endum, þá hlýt ég að spyrja: Hver á að borga fyrir þau mistök ráðherrans, ríkisstjórnin eða öryrkjarnir?

Herra forseti. Ég endurtek það að ég hef ekki verið að væna neinn um ósannindi. Það eru skiptar skoðanir um það með hvaða hætti á að útfæra þetta samkomulag. Það er alveg ljóst. Það eru skiptar skoðanir en ég er ekki að bera ósannindi upp á neinn. Það er meginmunur þar á þó að það séu skiptar skoðanir um málið. En eitt lá þó alla vega ljóst fyrir í samkomulaginu, við höfðum milljarð til þess að framkvæma þetta. Það lá ljóst fyrir þegar samkomulagið var gert og við erum að framkvæma það sem stóð í því. En það er alveg ljóst að þær skoðanir voru uppi að samkomulagið ætti að framkvæma á annan hátt. Þess vegna er þessi deila uppi og þess vegna segi ég: Það hefði verið betra að ganga frá þessum með formlegri hætti. Það kom fram í framsöguræðu minni. Ég endurtek það.

Virðulegur forseti. Hæstv. heilbrrh. er alltaf að skipta um skoðun í málinu, vegna þess að hér í þinginu í síðustu viku sagði hann ekki að samkomulagið hefði takmarkast við þúsund milljónir. Þá sagði hæstv. heilbrrh. að samkomulagið kostaði 1.500 milljónir á ári og af því að hann hefði bara 1.000 milljónir til ráðstöfunar á næsta ári, þá mundi hann láta 2 / 3 hluta koma til framkvæmda núna 1. janúar og síðari helminginn 1. janúar 2005 og bæta þá þeim 500 milljónum við sem á vantaði. En það frv. liggur ekki hér. Það var niðurstaða starfshópsins sem skipaður var á grundvelli samkomulagsins og sú niðurstaða og þær tillögur eru leyndó. Það má enginn sjá þær, lok, lok og læs og allt í stáli.

Herra forseti. Fyrir þrem dögum ræddum við frv. til fjárlaga og þá fór ég í andsvar við hv. þm. Helga Hjörvar. Þá hljóp hann úr salnum í miðju andsvari. Ég ætla að vona að hann geri það ekki núna og skirrist ekki við málefnalega umræðu þar sem honum virðist líka best slagsmál, markaðssetning, at og deilur um samninga á eða ekki. Vandinn sem um er að ræða eru þeir öryrkjar sem ekki ná framreikningi í lífeyrissjóði. Þeir eru sárafáir. Eftir þrjú ár á vinnumarkaði fá menn framreikning, myndarlegan, herra forseti. Ég vil spyrja hv. þm. hvers vegna Öryrkjabandalagið er að gusa þessari viðbót á alla öryrkja í stað þess að einbeita kröftum sínum að þeim sem fá ekki framreikning og hægt yrði þá að gera betur við og er miklu ódýrara. Ég nefni sem dæmi að meðallaun Íslendinga eru 250 þús. kr. Ef slíkur fer á lífeyri og á tvö börn fær hann 150 þús. kr. úr lífeyrissjóðnum, 60%. Hann fær 20 þús. kr. lágmark úr Tryggingastofnun og þá er hann kominn í 170 þús. Hann fær 44 þús. kr. úr lífeyrissjóðnum og Tryggingastofnun fyrir tvö börn. Hann er sem sagt kominn með 214 þús. kr. í lífeyri. Hér á að bæta við 12 þúsund kalli í viðbót, ef hann er tvítugur, og hann er þá kominn með 226 þús. kr. á mánuði. Er ástæða til þess að vera að bæta þetta, ég spyr? Væri ekki nær að snúa sér að þeim öryrkjum sem virkilega þurfa á því að halda og fá ekki framreikning í lífeyrissjóði og gera jafnvel almennilega við þá?

Já, virðulegur forseti. Mér fer nú við þetta andsvar hv. þm. Péturs Blöndals líkt og þegar hann veitti mér andsvar í fjárlagaumræðunni að mér sýnist ekki vera miklar forsendur til þess að fjalla um svo yfirgrips- og efnismikilar breytingar á þeim hugmyndum og tillögum sem hér liggja fyrir með þeim hætti sem þingmaðurinn hv. hyggst fyrir í stuttum tveggja mínútna andsvörum. En ég treysti því að hv. þm. Pétur Blöndal komi hugmyndum sínum á framfæri í heilbr.- og trn. þingsins og þar gefist góður tími eins og vert er við lagasetningu hverju sinni til þess að láta fara fram þær rannsóknir og athuganir og kannanir sem efni eru til varðandi þessar hugmyndir og menn geti þá metið kosti og galla þeirra og borið saman við þetta fyrirkomulag. Grundvallarhugmyndin á bak við þetta fyrirkomulag, sem við þekkjum raunar frá sumum nágrannalanda okkar, er einfaldlega sú að þeim sem ungir verða öryrkjar hefur ekki unnist tími til þess að ávinna sér lífeyrisréttindi. Því er er rétt að mæta þeim sérstaklega og síðan trappist það niður, ef svo má segja, ár frá ári eftir því sem líður fram á ævina. En auðvitað er málið að ýmsu leyti flóknara en það. Sumir eru lengur í námi en til 18 ára aldurs. Sumir hafa ekki lífeyrisréttindi og þar fram eftir götunum. En, eins og ég segi, virðulegur forseti, það er ekki af óvirðingu við þingmanninn, heldur einfaldlega vegna þess að ég tel að hér séu ekki forsendur til efnislegrar umfjöllunar um þessar viðamiklu breytingartillögur sem hann er hér að boða.

Herra forseti. Hér kvað við allt annan og nýjan tón, sáttatón. Ég er mjög ánægður með það. Og ég skora á hæstv. heilbr.- og trmrh. að taka í þessa sáttarhönd og búa til almennilegt kerfi, ekki svona vitleysu, kerfi sem tekur á þeim vanda sem um er að ræða, þ.e. hjá öryrkjum sem ekki ná framreikningi í lífeyrissjóði af því að þeir hafa ekki starfað í þrjú ár. Þeir eru miklu færri. Og það er hægt að gera betur við þá með þessum peningum heldur en að gusa þessu á alla, líka þá sem eru komnir með framreikning, því flestir Íslendingar, sem betur fer, eru komnir með framreikning í lífeyrissjóði þegar þeir verða öryrkjar.

Virðulegi forseti. Það er með ólíkindum hvernig gleðilegum atburði hefur verið snúið í andhverfu sína. Síðasta vor fögnuðu forustumenn öryrkja stórkostlegum árangri í baráttu þeirra fyrir bættum kjörum lífeyrisþega, öryrkja. Þeir gerðu samkomulag við heilbrrh. sem staðfest var af ríkisstjórninni um að aðgreina lífeyri öryrkja og ellilífeyrisþega og leggja sérstaklega áherslu á að bæta lífeyri þeirra sem verða öryrkjar ungir. Og þetta tókst. Ráðherra og forustumenn öryrkja handsöluðu samkomulag sem aðilar voru sammála um að ætti að kosta einn milljarð kr. á ári, til viðbótar 2,8 milljörðum kr. sem fer í lífeyri til öryrkja gegnum almannatryggingakerfið. Þetta er stórkostlegur árangur, enda voru forustumenn öryrkja himinglaðir. Og það mátti ekki ráða af öðru en þeir væru nokkuð sáttir við þá upphæð sem rætt var um, einn milljarð króna. Nú spyr ég hv. þm. Helga Hjörvar: Hvað hefur breyst? Hvers vegna er hann óánægður með að staðið er við samkomulag um að bæta kjör yngri öryrkja verulega, um að aðgreina örorkulífeyri frá ellilífeyri og að sá milljarður sem samið var um sé til skila kominn? Gerði Öryrkjabandalagið e.t.v. samkomulag um einn milljarð vitandi að vinnuplagg það sem var til umfjöllunar þá um útdeilingu milljarðsins kostaði meira? Hvernig voru útreikningar Öryrkjabandalagsins sjálfs? Fengu þeir annað út í sínum útreikningi en þann milljarð sem er á borðinu? Og ef svo var, hvers vegna gerðu þeir ekki athugasemdir við það? Það er nefnilega svo að þegar gerðir eru samningar þá er reiknað út hvað er til skiptanna. Og ábyrgir samningsaðilar gera athugasemdir ef eitthvað stemmir ekki þegar samkomulag er annars vegar. Og þetta bendir til þess að þar var samkomulagið um einn milljarð sem um var samið, fyrst og síðast. Útfærslan var síðari tíma verkefni.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Ásta Möller þekkir nú betur samninga um kaup og kjör en svo að þar sé samið um að það eigi að veita tiltekna fjárhæð í allar þær kjarabætur sem um er samið í viðkomandi kjarasamningi. Þannig gengur það ekki fyrir sig. Það var ekki samið um neinn milljarð eins og margoft hefur komið fram og hv. þm. veit, heldur sagði í fréttatilkynningu heilbrrh. að kostnaður við samkomulagið yrði rúmur milljarður. Þá voru tölurnar sem menn voru að vinna með einhvers staðar á bilinu 1.200--1.400 millj. kr. Þær urðu síðan við nákvæma útreikninga Tryggingastofnunar að 1.528,8 millj. kr. samkvæmt þeirri útfærslu sem heilbrrn. sagði Tryggingastofnun í bréfi 9. apríl að samið hefði verið um. Sennilega hafa fáir forustumenn í kjarasamningum meiri reynslu af því en hv. þm. Ásta Möller að samningsaðilinn, íslenska ríkið, standi uppi með það að gerðum kjarasamningi að kostnaðurinn við þann kjarasamning reynist vera miklu meiri en menn ætluðu þegar þeir gerðu hann, því sannarlega hefur hv. þm. Ásta Möller sjálf náð árangri í þá veru í sínum störfum.

Virðulegi forseti. Vissulega hef ég reynslu af því að gera kjarasamninga og í kjarasamningum er einmitt annað tveggja lagt til grundvallar, annaðhvort er samið um ákveðna upphæð og útfærslan kemur síðar, eða ákveðna útfærslu og upphæðin kemur síðar. Ég vona að hv. þm. Helgi Hjörvar sé að hlusta á mig. Í þessu tilviki var það upphæðin sem lá frammi og var lögð til grundvallar. Útfærsluna átti að vinna síðar til þess að hún passaði inn í þennan milljarð. Ég segi það enn og aftur -- það er með ólíkindum hvernig hlutum er snúið við. Það sem var gleðilegur atburður í vor er orðinn þvílík hörmung. Það er algjörlega horft fram hjá því að árangur Öryrkjabandalagsins fyrir skjólstæðinga sína er með ólíkindum góður. Fyrir þremur árum, árið 2000, var grunnlífeyririnn sem þeir höfðu til skiptanna um 70.000. kr. Í dag eftir 1. janúar verður hann 128.000 kr. Til hamingju með það.

Virðulegur forseti. Víst var samningurinn 25. mars ákaflega mikið ánægjuefni og á aðalfundi Öryrkjabandalagsins talaði ég fyrir því að menn lofuðu og prísuðu ríkisstjórn Íslands og hæstv. heilbrrh. fyrir það framtak. Ég hef líka gert það hér í ræðustól á Alþingi. Þess sárari vonbrigði voru það auðvitað að komast að því að það ætti ekki að standa við samkomulagið, því eins og hv. þm. Ásta Möller veit þá var ekki samið um neinn milljarð þó að ráðherra tilgreindi rúman milljarð sem áætlaðan kostnað í fréttatilkynningunni, enda trúi ég því að hér væru allir pallar fullir af hjúkrunarfræðingum ef kostnaðarmatið á kjarasamningum þeirra hefði verið haft sem pottlok ofan á kjarabætur hjúkrunarfræðinga á síðustu árum, virðulegur forseti.

Herra forseti. Við erum að ræða hér breytingu á lögum um almannatryggingar eins og öllum ætti að vera kunnugt og ætla ég að leggja aðeins inn í þá umræðu nokkra þætti. Hv. þm. Helgi Hjörvar, þm. Samf., hefur farið ágætlega yfir þetta mál í sinni ræðu og rætt um samninginn og samkomulagið við öryrkja og hvernig það var efnt og ætla ég ekki að fara að endurtaka það sem hann sagði, heldur koma aðeins að öðrum vinkli á þessu máli. Ég get þó ekki annað í upphafi máls míns, vegna orða hæstv. ráðherra í framsögu fyrir hádegið um alla kjarabótina sem hæstv. ríkisstjórn hefur rétt lífeyrisþegum, en minnt á það að lífeyrisþegar hafa sótt þessar réttarbætur meira og minna gegnum dómstóla eða þá með því að hóta dómstólaleiðinni. Það hefur ýmislegt gengið á áður en hæstv. ríkisstjórn tók sig til og leiðrétti að einhverju leyti þeirra kjör. Vissulega var verið að semja um útfærslu. Við þekkjum það öll sem höfum verið að vinna í málaflokki lífeyrisþega. Við þekkjum baráttu Öryrkjabandalagsins fyrir þessum breyttu greiðslum til öryrkja og hvernig þær voru reiknaðar út. Það er auðvitað útfærslan sem var verið að semja um. Síðan voru það útreikningarnir sem komu í kjölfarið og ætla ég ekki að gera þá frekar að umræðuefni. Mig langar að vekja athygli á því hver staða öryrkja er í tíð þessarar ríkisstjórnar. Fyrir tilkomu ríkisstjórna Davíðs Oddssonar, þessara þriggja síðustu, þeirrar sem nú situr og hinna tveggja, greiddu lífeyrisþegar ekki skatta af lægstu bótum almannatrygginga, af strípuðum bótum eins og það er kallað. Í dag eru menn að greiða um 150 þús. kr. á ári í skatt, sem eru tvöfaldar mánaðargreiðslur til öryrkja miðað við strípaðar bætur, tvöfaldar greiðslur á ári sem ríkissjóður tekur til baka af kjarabótinni sem menn hafa verið að fá, vegna þess að skattleysismörkin hafa staðið í stað, þau hafa ekki fylgt. Eins og ég benti á í andsvari áðan kemur þessi aldurstengda örorkuuppbót sem er verið að leggja til í þessu frv. ofan á þær bætur sem lífeyrisþeginn er með í dag og er að borga skatt af. Þannig að af þessum milljarði sem ríkisstjórnin ætlar að láta í þennan málaflokk, í þessar bætur, fara 40% aftur í ríkissjóð. Það eru því ekki nema 600 millj. kr. sem í raun er verið að greiða til þessa málaflokks, því hitt er tekið til baka. Ég get því ekki séð annað en að hægt hefði verið að standa við samkomulagið við öryrkjana frá 25. mars með þessari upphæð ef það hefðu verið raunútgjöld ríkissjóðs sem menn ætluðu í þetta, einn milljarð. Hvað fá þeir öryrkjar sem við erum að tala um í mánaðargreiðslur? Hafa menn kynnt sér það? Hér er verið að tala um að tvöfalda grunnlífeyri hjá þeim öryrkjum sem urðu öryrkjar 18 ára og 19 ára og síðan er ákveðin línuleg lækkun út frá því. Öryrkjar sem ekki hafa getað unnið sér inn nein lífeyrisréttindi, sem verða öryrkjar þetta ungir og eiga aldrei kost á því að bæta kjör sín, geta ekki verið á vinnumarkaði og munu aldrei geta aukið tekjur sínar að neinu leyti, eru gjörsamlega bundnir við það að hafa framfæri sitt af örorkugreiðslunum frá almannatryggingunum. Sá öryrki er með rúmar 20.000 kr. í dag í grunnlífeyri og með 39.493 kr. í tekjutryggingu. Þetta eru rúmar 60.000 kr. á mánuði sem þessi lífeyrisþegi sem býr ekki einn er með í grunnlífeyri á tekjutryggingu í dag og getur ekki aukið þær tekjur. Hann gæti átt rétt á uppbót ef hann er með mikil útgjöld vegna heilsufars, umönnunar eða annað sem varðar fötlun hans eða sjúkdóm, sem væri þá matsatriði, en það kemur þá bara upp á móti kostnaði sem viðkomandi hefur vegna heilsufarsins. Það eru því mjög lágar upphæðir sem fólk í þessum sporum er með til framfærslu. Ég er alveg sannfærð um að það kemur brtt. í nefndinni sem verður í þá veru sem Öryrkjabandalagið hafði til viðmiðunar þegar samkomulagið var gert. Samf. og fulltrúar okkar í heilbr.- og trn. munu að sjálfsögðu leggja fram slíka brtt. Sú brtt. mun alveg geta staðist vegna þess að raunútgjöld ríkissjóðs eru undir einum milljarði í þeirri breytingu, raunkostnaður ríkissjóðs, skattgreiðenda, er undir einum milljarði þegar búið er að taka skatta af þessari upphæð. Það er því vel hægt að leggja fram þær tillögur án þess að það þurfi að koma nokkrar breytingar fram í fjárlagafrv. eða á fjáraukalögum. Við erum þeirrar skoðunar að orð skuli standa og munum leggja okkar af mörkum til þess og leggja fram brtt. í þessa veru. Við vitum hvar þessi ríkisstjórn sér matarholur í sparnaðinum til þess að geta skilað afgangi af ríkissjóði. Það er í þessu frv. þar sem ekki er staðið við útfærsluna sem rædd var við Öryrkjabandalagið, það er verið að skerða réttindi fatlaðra til bílakaupa, verið að breyta tímabilinu sem menn geta endurnýjað bílana sína frá fjórum árum upp í sex og það á að fara að hækka þjónustugjöldin í heilbrigðiskerfinu. Þarna eru nú matarholurnar hjá ríkisstjórn Davíðs Oddssonar eins og þær hafa verið undanfarin átta ár. Hún hefur alltaf vitað hvert hún á að sækja peninginn, í vasa þeirra sem hafa minnst. Vissulega verður kallað eftir því í heilbr.- og trn. að fá þessa pappíra sem liggja fyrir í heilbrrn. frá starfshópnum. Það hlýtur að verða gert. Þau gögn hljóta að verða lögð fram í nefndinni, um kostnaðarmatið, um útreikningana frá starfshópnum. Það hlýtur að vera hið eðlilegasta mál. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvers vegna er miðað við einstaklinga sem verða öryrkjar 18 ára? Nú er það svo í almannatryggingalögunum að örorkulífeyrisgreiðslur miðast við 16 ára aldur, þá hefjast þær. Hvers vegna er hér miðað við 18 ára aldur? Hvers konar greiðslur á þá að greiða öryrkja sem er 16--18 ára? Á hann að vera með sömu bætur og greiddar eru í dag eða fær sá öryrki enga hækkun frá 16--18 ára? Það vantar svör við því. Ég hef ekki heyrt það koma fram í þessari umræðu hvar þessi hópur á að lenda. Á hann að vera með 60 þús. kr., herra forseti, er það meiningin? Og á síðan að fara að hækka eftir að hann er orðinn 18 ára? Ég verð að segja að það er löngu tímabært að lífeyrisþegar komi að sinni kjarabaráttu, að sínum kjaramálum. Ég minni á það að Samf. hefur ítrekað verið með þingmál í þinginu, um afkomutryggingu, þar sem lagt er til að lífeyrisþegar komi beint að sínum kjaramálum við ríkið. Ég minni á það að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur verið 1. flm. þessa máls og ötull talsmaður þess að komið verði hér á afkomutryggingu og Samf. öll, enda var það baráttumál okkar bæði í síðustu kosningum og í kosningunum þar á undan, að komið yrði á þessari afkomutryggingu. Þá gætu lífeyrisþegar komið beint að sínum kjaramálum. Ég spyr hæstv. ráðherra, í ljósi þess að raunútgjöld ríkissjóðs af þessari breytingu eins og Öryrkjabandalagið lagði úfærsluna fram í samkomulaginu 25. mars, í ljósi þess að það kostar ekki yfir milljarð þegar ríkið er búið að hirða skattinn af öryrkjunum sem fá þessar greiðslur: Er hæstv. ráðherra þá tilbúinn að breyta þessari töflu sem er inni í 2. gr., þar sem línulega hækkunin er mun lægri en gert var ráð fyrir í útfærslu Öryrkjabandalagsins, er hann tilbúinn til að leiðrétta það? Því það er alveg ljóst að raunútgjöld ríkissjóðs eru undir milljarði þegar skatturinn er farinn af. Ég hvet hæstv. ráðherra, því ég veit að hann er allur af vilja gerður í þessu máli, að koma með brtt. sjálfur svo hún verði samþykkt, því það er alveg öruggt að sú brtt. mun koma fram í nefndinni af fulltrúum Samf. Við munum leggja það fram að staðið verði við það samkomulag sem gert var 25. mars og þá útfærslu sem var til umræðu. Herra forseti. Ég hef ekki meiru við þetta að bæta, en vil þó samt í lokin minna á það að almannatryggingalögin sem við erum að ræða breytingu á, eru að grunni til frá 1971. Það er orðið löngu tímabært að skoða þau í heild. Við höfum verið að fá hér inn í þingið mörg hundruð breytingar á þessum lögum og það er aldrei horft á lagasetninguna í heild. Lögin eru orðin þannig á ská og skjön að það er ekki boðlegt og greinarnar margar hverjar eru orðnar þannig að það er ekki hægt að skilja þær fyrir nokkurn mann. Það er varla að starfsfólkið sem þarf að vinna eftir lögunum skilji þau, lagagreinarnar eru orðnar svo flóknar. Og hér er verið að bæta við enn fleiri greinum sem flækja lögin enn þá meira. Það þarf því að skoða lögin í heild, þó svo hæstv. ráðherra hafi komið hér í tvígang með hreingerningu eða verið að snyrta til ýmsa annmarka á lögunum, gamlar klausur sem eru löngu orðnar úreltar. Það er ekki nóg, það þarf að skoða lögin í heild og það þarf að gera þau þannig að þau séu sanngjörn og réttlát og komi þeim til góða sem þurfa að treysta á velferðarkerfið, sem þurfa að draga fram lífið af þeim greiðslum sem þaðan koma. Við verðum að tryggja að öryggisnet velferðarþjónustunnar sé það þéttriðið að fólk falli ekki niður um möskvana.

Frú forseti. Við fjöllum um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 117/1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Það liggur nærri að þetta sé beint framhald af umræðu undanfarinna daga um fjárlög ríkisins, svo samofið er þetta frv. afgreiðslu þeirra laga. Frú forseti. Í ár er ár fatlaðra. Í tilefni þess og til að undirbúa komu þessa árs voru í aðdragandanum og á síðasta ári viðræður, bæði formlegar og óformlegar, á milli Öryrkjabandalagsins og heilbrrh. um hvernig ætti að halda upp á þetta ár með einhverjum þeim hætti sem kæmi öryrkjum til góða. Samkomulag sem gert var og sem frv. hér á að taka til, eða ætti að taka til, er árangur og niðurstaða þeirra viðræðna. Öryrkjabandalagið lagði ríka áherslu á að bæta kjör yngstu öryrkjanna, þeirra sem ekki hafa átt neina möguleika eða litla til þess að vera úti á vinnumarkaðnum og afla sér réttinda í lífeyrissjóði. Ég tel að þar hafi Öryrkjabandalagið haft réttmætar og góðar áherslur því það er þessi hópur, yngsti hópurinn, sem hefur hvað minnst réttindi og hefur átt hvað erfiðust lífskjör, þ.e. þeir sem hafa orðið að vera eingöngu á bótum frá almannatryggingum. Því var það fyrir okkur öll, og ekki síst fyrir öryrkja, ánægjulegur viðburður að samkomulag skyldi nást, mest fyrir yngstu öryrkjana, kjarabætur sem komu öllum til góða en sem áttu að minnka ár frá ári og falla alveg út við 67 ára aldur. Þetta samkomulag var undirritað með viðhöfn í Þjóðmenningarhúsinu þann 25. mars sl. Samkomulagið er ígildi kjarasamnings fyrir öryrkja því að öryrkjar eru ekki í þeirri stöðu að geta gengið til kjarasamninga með sama hætti og verkafólk úti á hinum almenna vinnumarkaði eða opinberir starfsmenn. Þeir hafa ekki þann rétt sem launafólk hefur og þeir hafa fram til þessa orðið að berjast hörðum höndum fyrir bættum kjörum, eða bættum hærri greiðslum, en það er alfarið í höndum viðkomandi ríkisstjórnar að hafa áhrif á það hver kjörin eru. Þess vegna var það ekki síður mikilvægur árangur í réttindabaráttu öryrkja að ná þessu samkomulagi. Fulltrúar Öryrkjabandalagsins hefðu aldrei handsalað þetta samkomulag nema vegna þess að það var vitað hvað í því fólst. Það var vitað að mestu bæturnar færu til yngstu öryrkjanna og rynnu svo út við 67 ára aldur. Það var líka vitað hvernig dreifingin átti að vera og að kostnaðurinn yrði rúmur milljarður króna. Þegar gengið var frá samningnum var Tryggingastofnun ríkisins búin að reikna það út að með því að fara eftir almannatryggingalögunum og taka tillit til þeirra sem yngstir eru, sem eru 16 ára en ekki 18 ára eins og segir í þeirri töflu sem frv. tekur til, væri upphæðin rúmir 1,5 milljarðar. Það var á grundvelli þessarar upphæðar sem Öryrkjabandalagið handsalaði samninginn og taldi að miklar bætur væru að honum, það miklar að ásættanlegar væru. Og ég verð að segja, frú forseti, að vissulega er frv. sem slíkt, þ.e. hugmyndin í frv. er góðra gjalda verð og það sem Öryrkjabandalagið stendur að en af því að þetta er ígildi kjarasamnings er ekki staðið við þann hluta sem Öryrkjabandalagið taldi sig vera að handsala á þessum merka degi. Þess vegna snýst þessi gleðilegi atburður upp í hörmulega meðferð og það er alveg sama hvernig hæstv. heilbrrh. reynir að komast frá þessu, það er ekki hægt að tala um að staðið hafi verið við samninginn og að frv. endurspegli algjörlega það sem handsalið gerði ráð fyrir. Þótt launataflan sé ekki hér í krónum talin eru það þessar línulegu greiðslur, hvernig þær eiga að lækka, sem skipta máli. Og ég verð að segja, frú forseti, að öryrkja munar um 500 millj. kr. Það skiptir máli hvort útreikningarnir gefa öryrkjum 1 milljarð, eins og búið er að samþykkja í fjárlagafrv., eða hvort handsalið var upp á 1,5 milljarða. Það er um það sem við erum að takast á í þessu frv. Það var búið að reikna það út að það ætti að draga úr aldurstengdu örorkubótunum um 2,04% fyrir hvert ár. Þetta skerðir aldurstengdu örorkubæturnar um rúmar 400 kr. fyrir hvert ár, örorkuuppbótin af þessu aldurstengda er þá rúmar 20 þús. fyrir yngsta hópinn og deyr út um 67 ára, er þá alveg hreint lokið, en miðað við þessa mismunandi útreikninga munar 500 millj. Eins vil ég nefna það að tímasetning þessa samkomulags, undirritunin, situr í okkur, hæstv. forseti. Hún situr í okkur þingmönnum stjórnarandstöðunnar fyrir það að þarna fór fram gjörningur sem hafði örugglega áhrif í kosningabaráttunni og fyrir vikið naut Framsfl. bæði trúnaðar og trausts sem skilaði sér sem gott veganesti inn í kosningarnar. Hvort sem tímasetningin var tilviljun eða ekki er þetta staðreynd. Og ég tel víst að fjölmargir öryrkjar og aðrir sem hafa fylgst með kjörum þeirra hafi litið til Framsfl. með nokkru trausti um að staðið yrði við þetta samkomulag og þá hugsanlega greitt flokknum atkvæði sitt. Aðdragandinn er þessi og því er ekki síður alvarlegt að núna skuli þessu samkomulagi vera rift eins og mörgum öðrum kosningaloforðum sem Framsfl. stóð fyrir og hefur ekki staðið við eftir því sem liðið er á árið. Frú forseti. Í upphafi máls hæstv. heilbr.- og trmrh. komu fram ásakanir á hendur forustu Öryrkjabandalagsins um að það gengi erinda stjórnarandstöðunnar. Ég mótmæli þessum ummælum  Ég tel að í rauninni sé ríkisstjórnin búin að afgreiða þetta frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar. Hún gerði það með afgreiðslu fjárlagafrv. í gær því að það á eingöngu að setja í það 1 milljarð. Eingöngu segi ég, en það er auðvitað mjög góð upphæð og töluverð kjarabót fyrir öryrkja en það er ekki nema 2 / 3 af samkomulaginu sem gert var. Ég vil taka það fram að það er rétt að kalla eftir niðurstöðu starfshópsins inn til heilbr.- og trn., að fá þá töflu sem lá fyrir þegar samkomulagið var handsalað og útreikningar Tryggingastofnunar ríkisins lágu fyrir á því samkomulagi sem a.m.k. Öryrkjabandalagið taldi sig vera að ganga frá. Ummæli hæstv. heilbrrh., m.a. á þingi, var ekki hægt að skilja öðruvísi en svo að hann hafi talið að það vantaði þennan hálfa milljarð til þess endanlega að ganga frá samkomulaginu. Frú forseti. Það sem mér finnst einnig alvarlegt í þessu frv. er að ekki skuli þá koma alveg skýrt fram með meira afgerandi hætti að það eigi að taka upp viðræður við öryrkja, það eigi að endurskoða þessar greiðslur, um mitt næsta ár. Það er ljóður að það komi ekki skýrar fram að það eigi að greiða það sem upp á vantar að ári liðnu, þ.e. frá árinu 2005. Eins og gengið er frá þessu frv. er það ekki fast í hendi að málinu verði lokið eins og öryrkjar töldu sig vera að ganga frá samkomulaginu. Ég ætla að vona að í hv. heilbr.- og trn. fáist leiðrétting á þeim taxta sem hér kemur fram --- ég kalla þetta taxta --- þeirri prósentulækkun sem hér kemur fram í 2. gr. á greiðslum til öryrkja, að breytingar náist á þessari uppbyggingu í takt við það sem öryrkjar töldu sig vera að semja um. Svo vona ég að það náist skýrari mynd á hvernig þetta ferli hefur verið allt saman og að það verði þá ljóst hvernig eigi að ljúka málinu. Eins vona ég að hið fyrsta verði teknar upp áframhaldandi viðræður á milli öryrkja og hæstv. ráðherra þannig að áfram megi vinna að kjarabótum fyrir þeirra hönd og það þurfi ekki að bíða fram á mitt næsta ár eftir endurmati á þessum greiðslum, heldur geti umræður farið strax fram. Það er á svo mörgum sviðum, frú forseti, sem þarf að bæta kjör öryrkja og ég tel að það sé rétt að nota það sem eftir lifir af þessu ári, ári fatlaðra, til að hefja áframhaldandi viðræður og þær standi fram á næsta ár.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þuríður Backman gerir lítið úr þeim mikilvægu markmiðum sem ríkisstjórnin er að ná. Meginmarkmiðið með þessu frv. og það mikilvægasta er að með því er stigið fyrsta skrefið til viðurkenningar á margvíslegri sérstöðu ungs fólks sem verður öryrkjar. Til að ná þessu markmiði var ákveðið að verja til þessa málaflokks 1 milljarði kr. Við það er fullkomlega staðið. Mig langar til að spyrja hv. þm. Þuríði Backman hvort hún geti ekki verið sammála mér um að mikið hafi áunnist í þessum málaflokki sé litið til kjara þeirra sem urðu 75% öryrkjar 18 ára gamlir áður fyrr. Árið 2000 var 18 ára 75% öryrki með 72.855 kr. í bætur á mánuði. Ári síðar var hann kominn í 80.000 kr. Árið 2002 var þessi upphæð tæpar 90.000 kr. Í ár erum við að tala um 98.000 kr. og eftir 1. janúar, um leið og frv. verður að lögum, er upphæðin komin upp í 126.000 kr. úr 72.855 kr. Ég spyr hv. þm. Þuríði Backman: Hefur ekki mikið áunnist?

Frú forseti. Vissulega hefur nokkuð áunnist. En ég bið hv. þm. að hlusta eftir þeim upphæðum sem hér voru nefndar og óska þess að hv. þingmenn líti í eigin barm og velti fyrir sér hvort þetta séu þau kjör sem þeir telji mannsæmandi og hvort þetta séu kjör sem við teljum að launafólk og öryrkjar eigi að hafa sér til viðurværis. Ég sagði að ég vildi ekki gera lítið úr því samkomulagi sem var gert, þ.e. hugmyndafræðinni. Ég tel að þetta sé stórt skref í réttindabaráttu öryrkja, að bæta kjör þeirra sem yngstir verða öryrkjar. En því miður breyttist þessi gleðilegi viðburður, sem við hefðum öll getað verið ánægð með, í átök um réttindabaráttu og launakjör öryrkja þegar ekki var staðið við gefin fyrirheit, að hafa upphæðina hærri, þ.e. hafa forsendur útreikninganna aðrar en eru í frumvarpinu. Ef öryrkja munar um milljarð í dag, sem þá munar um, þá munar þá enn frekar um einn og hálfan milljarð. Við tökumst hér á um þennan hálfa milljarð.

Hv. þm. Þuríður Backman ræðir mikið um 1,5 milljarða en það var alltaf gengið út frá því að um væri að ræða allt að 1 milljarði. Menn ættu að fagna því. Ég vil spyrja hv. þm. aftur hvort hún telji þó ekki miklar bætur hafa áunnist síðustu ár í ljósi þess að vísitölur allra bóta hafa hækkað um 46% frá árinu 1995 en kaupmáttur launa hefur hækkað um 34%. Þarna hefur verið komið verulega til móts við þennan hóp. Það má kannski segja að alltaf megi gera betur. En það er í raun verið að stíga þessi skref í stórum stökkum. Síðustu missiri hefur kaupmáttur launa aukist, um 10% frá árinu 2000, þ.e. síðustu þrjú ár, en bætur grunnlífeyris og tekjutryggingar hafa hækkað nokkuð umfram kaupmátt launa. Kaupmáttur allra bótaflokka örorkulífeyrisþegans, sem tekið hefur verið dæmi um og hæstv. ráðherra greindi frá í ræðu sinni fyrr í dag, hefur aukist um 24% og þetta eru tölur frá fjmrn. Þetta er fjórðungshækkun kaupmáttar þessara bóta síðustu missiri. Þetta er breyting langt umfram kaupmátt launa. Enginn tryggingamálaráðherra og engin ríkisstjórn í seinni tíð getur státað af öðrum eins árangri. Ég vona að hv. þm. Þuríður Backman geti tekið undir það með mér.

Frú forseti. Þegar litið er til tekna öryrkja og annarra þeirra sem fá laun og bætur úr almannatryggingum er mjög vafasamt að nota prósentuhækkanir sem rökstuðning. Ef við erum að tala um lágar bætur þarf ekki mikið í krónum talið til að geta veifað hér háum prósentum. Ég er ekki að gera lítið úr samkomulaginu sem gert var og hugmyndafræðinni á bak við það en ég vil leyfa mér að vitna, með leyfi forseta, í orð hæstv. heilbrrh. Jóns Kristjánssonar í grein í Morgunblaðinu: ,,Jón Kristjánsson segir í samtali við Morgunblaðið að áætlað hafi verið að verja í þetta einum milljarði króna, og gert ráð fyrir því í fjárlögum. Þegar nefnd sem starfaði að málinu mat kostnaðinn hafi komið í ljós að það vantaði 500 milljónir upp á. ,,Það þýðir það að 1. janúar 2004 getum við ekki farið í nema tvo þriðju. Síðan er meiningin, og ég vona að það takist um það samkomulag, að 2005 komi afgangurinn til framkvæmda ... Það var í samræmi við þá kostnaðaráætlun sem lá fyrir þegar það var gert.`` Um þennan hálfa milljarð tökumst við hér á og ég tel að þrátt fyrir að þessi grunnhækkun liggi hér fyrir, þá hafi hin upphaflega áætlun verið nokkuð sem við hefðum öll getað staðið að. Við hefðum fyrir löngu síðan átt að bæta kjör yngstu örorkuþeganna. Þar er þörfin mest þó að hún sé mikil hjá öllum öðrum öryrkjum.

Hæstv. forseti. Ég vil leggja beint út af þeim orðum sem hv. þm. Þuríður Backman endaði á áðan, þar sem hún talaði um kjör yngstu öryrkjanna. Ég vona að hv. þm. sé ekki að misskilja frv. sem hér liggur frammi fyrir þinginu. Hér er verið að tvöfalda grunnlífeyri yngstu öryrkjanna. Ef hv. þm. telur það ekki vera mikinn árangur í sjálfu sér þá er það hennar mat en við framsóknarmenn teljum að hér sé um mikinn árangur að ræða. Ég vil nú fara aftur í tímann, svona 7--8 mánuði. Fyrir um 7--8 mánuðum voru kosningar og ég og hv. þm. Þuríður Backman hófum kosningabaráttu í Norðaust. ásamt hæstv. heilbr.- og trmrh. Jóni Kristjánssyni. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hún hafi einhvern tímann heyrt okkur framsóknarmenn tala um 1,5 milljarða kr. í þeirri kosningabaráttu. Það hefur mátt skilja af málflutningi hv. þingmanns að við hefðum þá lofað 1,5 milljörðum kr. Það er rangt ef hún ætlar áfram að halda því fram. Við lofuðum alla tíð 1.000 millj. kr. og tvöföldun á grunnlífeyri yngstu öryrkjanna. Ég held að við þurfum að fá þetta á hreint, hvort við framsóknarmenn höfum þar svikið gefin loforð í kosningabaráttunni. Hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar er tíðrætt um kosningasvik og kosningabrellur. En staðreyndin er sú að við lofuðum alla tíð 1.000 millj. kr. til öryrkja og tvöföldun á grunnlífeyri yngstu öryrkjanna og við það verður staðið.

Frú forseti. Það er staðið við það að tvöfalda grunnlífeyri yngstu öryrkjanna. Það er nákvæmlega samkvæmt því samkomulagi sem öryrkjar gengu út frá. En það er þessi línulaga tafla, þ.e. hvernig draga á úr þessari tvöföldun á grunnlífeyri þeirra sem verða yngstir öryrkjar þar til öryrkjar eru orðnir 67 ára, sem við tökumst á um.  Hvað er rúmur milljarður? Hvað er rúmur milljarður?

Ekki 1,5 milljarðar kr.

Er það 1,1 milljarður kr.? Er það 1,2 milljarðar kr.? Hvað er rúmur milljarður þegar hv. þingmenn Framsfl. vissu að útreikningar Tryggingastofnunar ríkisins voru upp á 1,5 milljarða kr.? Það var sú niðurstaða sem Tryggingastofnun ríkisins hafði fengið með því að reikna 16 og 17 ára unglinga með í dæmið. Ég spyr því: Hvað er rúmur milljarður? Ég heyrði hv. þingmenn og frambjóðendur Framsfl. aldrei segja 1,5 milljarða kr. Ég heyrði það aldrei. En hvað er rúmur milljarður? Þýddi það ekki að það var ekki alveg búið að ganga frá útreikningum eða töldu þeir sig vera óbundna af þessu? Þessar tölur lágu a.m.k. fyrir. Þeir höfðu kannski ekki kynnt sér það en eins og ég sagði áðan verður farið yfir tímasetningar og það hvenær hv. frambjóðendur vissu af réttum tölum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að játa það hér að við framsóknarmenn lofuðum milljarði í þennan málaflokk fyrir kosningar  
             Hins vegar hélt hv. þm. því fram áðan að frambjóðendur og þingmenn hafi vitað um útreikninga Tryggingastofnunar ríkisins upp á 1,5 milljarða. Það er rangt og það hefur oft komið fram í þessari umræðu. En það er með þennan málflutning eins og allt annað í þessari umræðu að hér er öllu snúið á hvolf. Við sem ærleg lofuðum öryrkjum 1 milljarði fyrir kosningar erum hér gerð að ómerkingum í orðum hv. stjórnarandstæðinga. En ég segi enn og aftur. Það er rangt. Við lofuðum 1.000 millj. og við það verður staðið. En svo er það önnur saga að auðvitað viljum við halda áfram að bæta kjör öryrkja og ég vil vinna að því. En því miður er það málflutningur stjórnarandstöðunnar sem má skilja þannig að framsóknarmenn hafi í aðdraganda kosninga lofað 1.500 millj. til öryrkja. Það er rangt. Við lofuðum  
            

Frú forseti. Hv. frambjóðendur Framsfl. lofuðu að standa við samkomulagið, þ.e. ekki bara grunnlífeyri yngstu örorkuþeganna heldur nær samkomulagið til allra öryrkja frá 16 ára og til 67 ára aldurs, og þar skeikar þessum hálfa milljarði. Í greinargerð sem Tryggingastofnunin vann og birtist 10. apríl 

Frú forseti. Stjórnmál snúast um forgangsröðun. Ég vona að íslenska þjóðin hafi fylgst vel með hvað hefur verið að gerast í íslenskum stjórnmálum á undanförnum dögum. Ríkisstjórnin er í enn eitt skiptið komin í hávaðadeilur við öryrkja landsins, við öryrkja af öllu fólki. Ég skil einfaldlega ekki af hverju núverandi ríkisstjórnarflokkar, Sjálfstfl. og Framsfl., standa ekki við umrætt samkomulag við öryrkja. Þetta er í raun afskaplega einfalt. Fyrir kosningarnar í vor lá meira að segja fyrir að samkomulag við öryrkja mundi kosta um 1,5 milljarða kr. Nú kemur í ljós að ríkisstjórnarflokkarnir með Framsfl. í fararbroddi ætla einungis að uppfylla samkomulagið að hluta. Þeir ætla að snuða öryrkjana um 500 milljónir. Nú hefur hæstv. heilbrrh. sagt í viðtali við Morgunblaðið að hann hafi reynt að fá 500 milljónir til viðbótar til að hægt yrði að standa við upphaflegt fyrirkomulag. Það er einfaldlega játning þess að núverandi upphæð er ekki í samræmi við samkomulagið. Samkomulagið hefur því verið svikið. Pacta sunt servanta eða orð skulu standa er lykilþáttur í mannlegum samskiptum og ekki síst í stjórnmálum. Fjármagnið til að standa við samkomulag við öryrkja eins og það var í upphafi hugsað er svo sannarlega til staðar en ekki viljinn. Af hverju viljum við ekki leggja alla okkar krafta í að koma til móts við okkar minnstu bræður? Það þarf enginn að segja mér að ekki sé svigrúm í ríkissjóði til að gera vel við þennan hóp einstaklinga sem hvað mest þarf á því að halda. Ríkið er með um 280 milljarða kr. á milli handanna. Þetta eru gríðarlega miklir peningar. Ríkið mun á næsta ári vera með um 100 milljörðum kr. meira á milli handanna en það hafði árið 1997. Í hinni pólitísku forgangsröðun eiga öryrkjar að vera mjög ofarlega á lista, svo einfalt er það. Við þurfum að átta okkur á hlutverki ríkisvaldsins og eitt af því fáa sem nánast allir stjórnmálamenn geta verið sammála um er að ríkisvaldið eigi að koma til móts við öryrkja þessa lands þannig að þeir geti lifað mannsæmandi lífi. Við skulum ekki gleyma því að umræddar bætur eru ígildi launa viðkomandi fólks og snerta því að öllu leyti kjör þess. Í skýrslu Hagstofu Íslands um félags- og heilbrigðismál frá árinu 2003 sést að útgjöld vegna öryrkja á hvern íbúa eru minnst á Íslandi af öllum Norðurlöndunum. Svo að tölurnar séu sambærilegar eru þær birtar á jafnvirðismælikvarða eða á PPP og sýna þær að Ísland ver um þriðjungi minna til öryrkja á hvern íbúa en Danir verja til málaflokksins, þriðjungi minna en Danir þrátt fyrir að í Danmörku sé minna hlutfall þeirra sem eru á aldursbilinu 18--64 ára á slíkum bótum. Séu útgjöld Íslendinga vegna öryrkja borin saman við hin Norðurlöndin sést að Norðmenn verja um helmingi hærri upphæð til málaflokksins en Íslendingar og Svíar og Finnar verja um 10--20% meira en við gerum. Þessi samanburður og þessar tölur sýna að Íslendingar eru eftirbátar annarra Norðurlandaþjóða þegar kemur að útgjöldum vegna öryrkja á hvern íbúa. Þessi samanburður sýnir forgangsröðun núverandi ríkisstjórnar.

Hæstv. forseti. Þetta var nú allsérkennileg ræða hjá hv. þm. Það liggur fyrir að ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. hefur á undanförnum árum hækkað mjög bætur til öryrkja. Þetta samkomulag og frv. sem við erum að ræða hér gerir það að verkum að þær bætur hækka enn frekar. Fyrir liggur að bætur einhleyps öryrkja sem metinn var 75% öryrki 18 ára gamall hafa hækkað frá árinu 2000, bara frá árinu 2000, um 74% þegar þetta samkomulag verður að fullu komið til framkvæmda. Hækkunin frá 2001 er 58% og hækkunin frá árinu í fyrra, miðað við bæturnar eins og þær verða á næsta ári, eru 41%. Getur hv. þm. verið óánægður með þessa þróun?

Við hvaða bótaflokka er miðað?

36% hækkun á grunnlífeyri.

Bara grunn. Hann er nú bara brot ...

Það er verið að hækka grunnlífeyri örorkubóta, úr 2,8 milljörðum í 3,8 milljarða. Hvenær skyldu jafnaðarmenn á Íslandi hafa náð þvílíkum árangri í að bæta hag öryrkja? Hvenær skyldi það hafa verið? Ætli það hafi verið þegar hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson var heilbrigðisráðherra eða fyrrverandi formaður Alþfl., Sighvatur Björgvinsson? Var þá gósentíð öryrkjanna? Staðreyndin er einfaldlega sú, hæstv. forseti, að hagur öryrkja hefur aldrei verið betri en einmitt nú í tíð ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl.

Frú forseti. Fyrir mér er þetta mál ósköp einfalt. Þetta snýst um samkomulag sem ríkisstjórnin gerði við öryrkja en hún er núna að svíkja. Öryrkjabandalagið hefur kallað eftir efndum þessa samkomulags  Varðandi stöðu öryrkja á Íslandi þá held ég að bæði Helgi Hjörvar og Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir hafi komið afskaplega vel inn á hana og mér finnst óþarfi að endurtaka það. Engu að síður vil ég hnykkja á því að þessi samanburður sem ég er að tala um er samanburður við hin Norðurlöndin og hann sýnir einfaldlega að við erum eftirbátar hinna Norðurlandanna. Ég er sannfærður um að við getum gert betur við þennan hóp einstaklinga í samfélagi okkar sé pólitískur vilji fyrir því. Og þá eigum við að gera það.

Hæstv. forseti. Ekki voru svörin betri hjá hv. þm. en í ræðu hans. Fyrir liggur að bætur og óskertar mánaðargreiðslur til örorkulífeyrisþega hafa á næsta ári, miðað við þær breytingar sem lagðar eru til í þessu frv., hækkað um 135% frá árinu 1995. Það er sama hvernig hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir reynir að hjálpa þingmanninum að skilja þetta, það virðist ekki ganga. Hvenær hafa öryrkjar haft það betra á Íslandi en akkúrat um þessar mundir? Aldrei. Og það er fyrir utan það hvað kaupmáttur örorkubóta hefur vaxið á þessu tímabili. Það er óhrekjanleg staðreynd að kaupmáttur örorkubóta og hagur öryrkja hefur aldrei verið betri en einmitt á starfstímabili núverandi ríkisstjórnar frá 1995. Það eiga menn að muna og menn eiga að viðurkenna það, hæstv. forseti.

Frú forseti. Þetta er einkennilegur málflutningur. Ef ég skil hv. þm. rétt telur hann að ekki megi gera betur við öryrkja, ástandið sé það gott. Ég er honum einfaldlega ósammála. Ég tel að hægt sé að gera betur við öryrkja, ég tala nú ekki um það þegar menn eru búnir að lofa því með samkomulagi og það síðan svikið. Ég vil bara minna á tvær tölur til að sýna þetta mál í ákveðnu samhengi. Ég kom inn á fyrri töluna í máli mínu og hún er afskaplega merkileg að mínu viti, þ.e. að ríkisvaldið mun á næsta ári vera með 100 milljörðum kr. meira á milli handanna en það hafði 1997, 100 milljörðum kr. meira. Þetta er gríðarleg upphæð. Eru menn að segja mér að það sé ekki svigrúm í þessum tölum og í hinum 280 milljarða kr. fjárlögum fyrir 500 milljónir til öryrkja til viðbótar? Aðra tölu langar mig að nefna og hún snertir framtíðina. Í áætlun fjmrn. um ríkisbúskapinn til ársins 2007 er gert ráð fyrir að heildartekjur ríkisins aukist um 40 milljarða frá fjárlögum næsta árs og verði þá tæpum 100 milljörðum kr. hærri en árið 2000. Þið sjáið hvaða tölu við erum að ræða um. Hv. þm. eru að snuða öryrkja af öllu fólki um 500 millj. Þetta sýnir einfaldlega pólitíska forgangsröðun ykkar og ég er henni afskaplega og mikið ósammála.

Frú forseti. Mikið hefur verið rætt um málefni öryrkja en minnst um málefni þeirra öryrkja sem fá ekki neitt, þeirra öryrkja sem metnir eru með 49% örorku eða minna. Þeir fá hvorki úr lífeyrissjóði, almannatryggingum eða yfirleitt nokkurn skapaðan hlut. Þeir fá ekki barnabætur, bifreiðastyrki, lán til bifreiðakaupa eða annað slíkt.  Ef tekjutapið væri í hlutfalli við örorkumatið þá er þetta fólk að tapa nærri helmingi af tekjum sínum án þess að nokkur bæti því það upp. Öryrkjabandalagið er ekki að berjast fyrir þessu fólki, enda hefur það ekki áhuga á smælingjum, það hefur bara áhuga á hátekjufólki eins og öll baráttan fyrir Hæstarétti gengur út á. Annar vandi í lífeyriskerfi okkar er að við erum með mjög vitlaust örorkumat. Það fer eftir læknisfræðilegri örorku. Alla mína ævi, ef ég hefði orðið öryrki, misst mátt í fótunum og þurft að sitja í hjólastól, hefði ég ekki tapað krónu af tekjum mínum, frú forseti, ekki krónu. En ég hefði fengið örorkustyrk, örorkubætur og annað slíkt og notið alls kerfisins. Það er ekkert samhengi á milli tekjutapsins og örorkumatsins. Það er náttúrlega alveg út í hött. Þessu verður að breyta. Þetta er allt of dýrt kerfi og allt of ósanngjarnt, líka fyrir þá sem metnir eru með litla örorku og fá ekki neitt en tapa hugsanlega tekjum, t.d. margir geðfatlaðir. Maður nokkur, frú forseti, átti kommóðu. Hann vantaði sokka einn daginn. Hann fór í eina skúffuna, fann einn sokk og sagði: Ósköp er ég nú fátækur, ég á bara einn sokk. Í hinum skúffunum var fullt af sokkum. Hann leit bara í eina skúffuna. Svo fór hann að gera ráðstafanir. Hann keypti helling af sokkum. Svona þróum við velferðarkerfið, frú forseti. Svona þróum við velferðarkerfið. Við lítum alltaf á einn þátt og látum sem við vitum ekki um allt hitt. Lífeyrissjóðirnir vinna eins og Tryggingastofnun sé ekki til og Tryggingastofnun vinnur eins og lífeyrissjóðirnir séu ekki til. Farið á heimasíður þessara fyrirbæra, þessara stofnana. Þar er ekki orð um hitt kerfið. Tryggingastofnun eyðir ekki orði á lífeyrissjóðina svo að maður tali nú ekki um sjúkrasjóðina, húsaleigubæturnar, lánasjóðinn og öll þessi kerfi. Ekkert þeirra veit af hinu, ekkert. Það er sem sagt bara einn sokkur til og við eigum voðalega bágt. Frú forseti. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að þeir sem eru ungir öryrkjar fá 126 þús. kr. á mánuði í lífeyri eftir þessa breytingu. Mig langar að líta á taxta Eflingar í því samhengi. Í því stéttarfélagi eru margir og kannski megnið af því fólki sem vinnur á hjúkrunarheimilum fyrir aldraða. Vita hv. þingmenn hver hæsti taxtinn þar er? Hann er 128 þús. kr. Hann er 2 þús. kr. hærri en það sem ungi öryrkinn sem aldrei hefur unnið fær. Þetta er raunverulegt fólk. Ég veit um eitt hjúkrunarheimili þar sem einn er á þessum háu tekjum, með 128 þús. kr. Hinir eru á allt niður í 98 þús. kr. En viðkomandi þarf að borga í lífeyrissjóð 5 þús. kr., í stéttarfélag nærri 2 þús. kr.  Við skulum gefa okkur að einhver sé með þennan hæsta taxta, 128 þús. kr. taxta Eflingar. Annar sem vinnur við hliðina á honum er með 128 þús. kr. líka og verður öryrki. Sá fær úr Lífeyrissjóði Eflingar 70 þús. kr. Síðan fær hann frá Tryggingastofnun 58 þús. Hann er kominn með 128 þús. kr. í lífeyri frá lífeyrissjóðnum og Tryggingastofnun. Eins og ég gat um áðan borgar hann af þeim tekjum hvorki í stéttarfélag né í lífeyrissjóð. Ef hann á þrjú börn, sá sem varð öryrki, fær hann 7 þús. kr. fyrir hvert barn úr lífeyrissjóðnum og 15 þús. frá Tryggingastofnun. Hann fær 22 þús. fyrir hvert barn eða 66 þús. til viðbótar. Það fékk hann ekki þegar hann var að vinna á háu laununum, 128 þús. kr. Hann er þannig kominn upp í 194 þús. kr. í lífeyri. Svo á hann að fá 12 þús. kr. samkvæmt þessu fína samkomulagi sem hæstv. heilbrrh. gerði við Öryrkjabandalagið, sem ég ætla að kalla hæstvirt líka. Þá er hann kominn upp í 206 þús. kr. en var með 128 þús. kr. Hvað skyldi sá sem er með 128 þús. kr. og heldur áfram að vinna hugsa þegar hann borgar skatta sem fara í þetta? Hann þarf að borga barnaheimili sem öryrkinn gerir ekki því að hann er heima, 20 þús. kr. á barn, kannski á hann eitt barn á barnaheimili. Nú skulum við taka almennilegt dæmi. Meðallaun Íslendinga eru 250 þús. kr. Tökum einn slíkan, einn sem er með meðallaun Íslendinga samkvæmt upplýsingum á heimasíðu kjararannsóknarnefndar sem kannar þúsundir manna. Hann fær samkvæmt upplýsingum á heimasíðum nokkurra lífeyrissjóða um 57--66% af launum. Gefum okkur að hann fái 60%, 150 þús. kr. í lífeyri á mánuði. Hann fær auk þess örorkulífeyri frá Tryggingastofnun því að hann skerðist ekki vegna lífeyris frá lífeyrissjóðunum. Hann er því með 170 þús. kr. í lífeyri. Fínt. Ég mundi segja þokkalegt. En svo fær hann, ef hann á þrjú börn, 66 þús. kr. eins og hinn. Þá er hann kominn upp í 236 þús. í bætur. Ef þessi maður er þrítugur þá fær hann líka 12 þús. kr. til viðbótar við 236 þús. kr., þá fær hann 248 þús. kr. Hvað eru menn að gera, frú forseti? Nú skulum við taka iðnaðarmann eða stjórnanda með 350 þús. kr. Þeir eru nokkrir líka samkvæmt upplýsingum kjararannsóknarnefndar. Ef hann verður öryrki, þá fær hann 210 þús. kr. í örorkulífeyri og það er alls ekki sjaldgæft. Sjómenn eru með það almennt. Hann fær 20 þús. kr. óskertar í örorkulífeyri í dag þannig að hann er með 230 þús. kr. í lífeyri, örorkulífeyri og það er sagt að hann eigi bágt enda sagt að allir öryrkjar eigi bágt. Það er erfitt að missa mátt í fótum en fjárhagslegt tjón er ekki endilega mikið. Ef hann á þrjú börn þá fær hann 66 þús. kr., þá er hann kominn upp í 296 þús. kr. í bætur. Og svo á hann að fá 12 þús. kr. líka, ef hann er þrítugur, þá er hann kominn upp í 308 þús. í bætur. Þetta má kannski ekki segja, ég veit það ekki. Þetta er kannski ljótt. Ég kalla þetta ekki lágar tekjur. Ég hugsa t.d. að margir félagsmenn í BSRB, en helmingurinn nær tæplega 200 þús. kr. á mánuði en þeir að borga þessi ósköp, hv. þm. Ögmundur Jónasson, formaður BSRB.

Borga hvaða ósköp?

Þeir eru að borga 308 þús. kr. í bætur og 12 þús. kr. í viðbót, milljarðinn. Samkomulagið gekk út á að setja ætti milljarð á alla. Öryrkjabandalagið stóð að því, háttvirt eða hæstvirt, þ.e. 100 þús. kr. á hvern einasta öryrkja í landinu. Öryrkjar eru 10 þúsund. Þeir voru 5 þúsund fyrir 10 árum, þeir hafa tvöfaldast síðan þá. Kannski vegna þess að bæturnar eru svo góðar, ég veit það ekki. Milljarðurinn gerir 100 þús. kr. á hvern einasta öryrkja í landinu, 8 þús. kr. á mánuði á hvern einasta öryrkja ef því yrði dreift jafnt á alla. Og hvað gerist? Hæstv. heilbr.- og trmrh. fær óbótaskammir. Það eru birtar auglýsingar um að menn eigi að standa við samkomulag og ég veit ekki hvað. Menn eru í hasarslag og voða gaman, markaðssetningin á fullu. Verkalýðsfélögin og Öryrkjabandalagið borga það. Þetta samkomulag kostar 4 þús. kr. á hvern einasta Íslending, að litlu börnunum og gamla fólkinu meðtöldu. Svo vanþakka menn þetta eins og það sé bara ljótt að gera þetta. Ríkisstjórnin er ljóti karlinn að setja 100 þús. kr. á hvern öryrkja. Ég sé að fulltrúi Öryrkjabandalagsins er horfinn af vettvangi. Það er ekki skrýtið. Þetta er ótrúlegt. Þetta eru ótrúlegar árásir. Menn eru að deila um samkomulag hér og þar og ég veit ekki hvað. Þetta eru formsatriði en þeir þakka ekki einu einasta orði það sem gert er. Ekki einu einasta orði. Ríkisstjórnin er bara ljóti karlinn. Ég er ljóti karlinn og hæstv. heilbr.- og trmrh., ég ætla ekki að lýsa því hvernig ráðist hefur verið á þann mann. Þetta gengur út á slaginn. Það er meira gaman að vera í slag en að koma með skynsamlega lausn. Vandinn, frú forseti, er hjá þeim öryrkjum sem ekki ná framreikningi í lífeyrissjóði, sem ekki hafa unnið í þrjú ár á vinnumarkaði. Þar er vandinn. Af hverju snúum við ekki ofan af vandanum, af hverju bætum við ekki kjör þeirra? Segjum að sá sem ekki nær 20 þús. kr. í framreikningi skuli fá 20 þús. kr. eða það sem á vantar. Það mundi kosta miklu minna og væri miklu betra og skynsamlegra. Það mundi ekki leggjast jafnþungt á skattgreiðendur og það mundi bæta kjör þessa sérstaka hóps miklu betur í stað þess að gusa þessu á alla þá sem eru tiltölulega vel settir. Ég mun leggja til í hv. heilbr.- og trn. að menn skoði þennan möguleika. Ég vil að það verði reiknað út hvað þetta muni kosta. Það er hægt að gera betur við þetta fólk ef menn skoða alla kommóðuna í einu. Ég ætla að biðja hv. þingmenn að hætta að kíkja í eina skúffu í einu og sjá bara einn sokk.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þm. Pétri Blöndal um að það megi breyta ýmsu í velferðarkerfinu. En ég vil leyfa mér að minna hann á að hann er búinn að vera í stjórnarmeirihluta í þó nokkuð mörg ár. Er árangurinn ekki meiri af hans eigin verkum og hans ákvörðunum? Er þetta áfellisdómur yfir hans eigin verkum sem hann felldi í ræðu sinni? Ég vil mótmæla því sérstaklega að Öryrkjabandalagið hugsi eingöngu um hálaunað fólk eða hátekjuöryrkja. Ég er ekki sammála því. Hv. þm. Pétur Blöndal kvartar yfir því að svokallaðir hálaunaöryrkjar fái þessar aldurstengdu öryrkjabætur ef ég skil hann rétt. Hann vill að þeir fái þær ekki. En mér finnst ekki sanngjarnt að draga öryrkja út í umræðunni þegar rætt er um greiðslu úr lífeyrissjóðum, að þeir fái greiðslur úr lífeyrissjóði. En hvað með alla aðra? Hvað með okkur alþingismenn sem fáum háar greiðslur úr lífeyrissjóðnum og aðra hálaunamenn sem fá mjög háar greiðslur úr lífeyrissjóðnum? Við fáum t.d. ellistyrk þegar við verðum komnir á vissan aldur. En grunnlífeyrir skerðist ekki og það á jafnt við um öryrkja sem og þá sem eiga von á að fá háar greiðslur úr lífeyrissjóði. En það er ekki sanngjarnt að taka öryrkjana eina og sér og fjalla um þetta eins og hálaunaöryrkjar séu sérstakt vandamál í samfélaginu.

Frú forseti. Fyrir þremur árum eyddi ég hálfum degi uppi í Öryrkjabandalagi með formanni þess félags og reyndi að koma honum í skilning um að til væru öryrkjar sem fengju ekki neitt og til væru öryrkjar sem fengju jafnvel of mikið og einstaka öryrkjar sem svindluðu á kerfinu. Hann vildi ekki ræða það neitt sérstaklega. Hann fór bara í mál út af hátekjufólkinu. Hann hefur engan áhuga á þessu. Ég hef unnið að þessu verkefni öllum stundum. Ég bjó til sérstaka heimasíðu, baetur.is, til að kortleggja velferðarkerfið. Það var enginn áhugi neins staðar. Menn hafa engan áhuga á að skoða kommóðuna alla af því að það ruggar bátnum. Það er bara þannig. Ég er að vona að þetta síðasta útspil geri það að verkum að menn fari loks í að skoða kommóðuna. Ég hef ekki haft þau áhrif á Alþingi að menn hafi hlustað mikið á mig, hvorki í þessum málum né öðrum. Ég tæki undir það að menn færu virkilega að endurskoða kerfið og líta á alla þætti, t.d. lánasjóðinn og húsaleigubæturnar. Það hefur enginn minnst á að húsaleigubæturnar sem allt í einu komu til viðbótar við allt hitt væru kjarabót fyrir öryrkja. Ég hef aldrei heyrt talað um það. Það er fullt af bótum sem koma alls staðar frá. Það eru barnabætur í skattalögum sem við þekkjum. Öryrkjar fá þær líka. Það er ríkisábyrgð á meðlögum, það er ekki annars staðar. Það er mikið verk óunnið og mér þykir ágætt ef þingmenn eru loksins farnir að sjá að gera þurfi eitthvað í þessu. Ég hef verið að benda á þetta í 10--20 ár.

Frú forseti. Við ræðum núna frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, með síðari breytingum. Ég tel að hér sé um að ræða stærsta framfaraskref í málefnum öryrkja og ég fagna því mjög. Fram fóru viðræður hæstv. heilbr.- og trmrh. og forsvarsmanna Öryrkjabandalagsins og í þeim viðræðum lögðu forsvarsmenn Öryrkjabandalags Íslands áherslu á sérstöðu þeirra sem yngstir verða öryrkjar og vildu bæta hag þeirra sérstaklega. Þær áherslur Öryrkjabandalagsins eru einmitt meginmarkmið frv. eða það að stíga fyrsta skref til viðurkenningar á hinni margvíslegu sérstöðu þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Frú forseti. Ég tel rétt að fara örstutt í gegnum dæmi um greiðslur almannatrygginga til einhleyps öryrkja sem metinn var 75% öryrki 18 ára. Árið 2000 var heildarupphæðin tæplega 73 þús. kr. Fjórum árum síðar eða árið 2004, ef þetta frv. nær fram að ganga, verður þessi upphæð um 127 þús. kr. á mánuði. Þetta er hækkun upp á 74%. Þetta þykir mér ánægjuleg þróun og ég veit að sagan mun skilgreina þennan áfanga sem sigur. Mig langar að nota tækifærið hér og ítreka þá fimm punkta sem samkomulag hæstv. heilbrrh. og Öryrkjabandalagsins snerist um. Í fyrsta lagi var handsalað að nú yrði stigið fyrsta skrefið til að viðurkenna þá sérstöðu sem einkennir aðstæður þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Við það er staðið. Í öðru lagi var handsalað að þeir sem yngstir verða öryrkjar til lífstíðar fái umtalsverða hækkun bóta sem nemur allt að tvöföldun grunnlífeyris. Við það er staðið samkvæmt því frv. sem hér er til umræðu. Í þriðja lagi var handsalað að þessi breyting kæmi til framkvæmda 1. janúar 2004. Við það verður staðið. Í fjórða lagi var handsöluð sú mikilvæga kerfisbreyting til framtíðar sem fjallar um aldurstengingu örorkubóta. Við hana er staðið í þessu frv. Í fimmta og síðasta lagi var handsalað að breytingin skyldi kosta rúman milljarð kr. Við það er staðið. Frú forseti. Ég vil að lokum ítreka að hér er verið að stíga stórt skref í hagsmunabaráttu öryrkja. Hæstv. heilbrrh. hefur verið allur af vilja gerður til að koma til móts við málstað öryrkja. Réttindabarátta öryrkja heldur áfram, engum dettur annað í hug, og treysti ég engum betur en hæstv. heilbrrh. Jóni Kristjánssyni til að leiða þá baráttu.

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég að víkja að nauðsynlegum leiðréttingum. Hér var fullyrt fyrir mínútu eða svo að staðið hafi verið við samninginn við Öryrkjabandalag Íslands. Það er ekki rétt. Það var vissulega handsalað samkomulag og það varð samkomulag um að stefna að því að viðurkenna sérstaklega sérstöðu ungra öryrkja og að stíga skyldi fyrsta skrefið í þá átt  Á að fara í gegnum þessar lygar Framsfl. eina ferðina enn? Þeir eru kallandi og gasprandi hér fram í þingræður manna og ættu nú að sjá sóma sinn í að hafa sig hæga þegar þeir eru að brjóta samning á öryrkjum. Þeir ættu nú að sjá sóma sinn í því. Það er búið að upplýsa það hvernig þetta samkomulag var. Það átti að tvöfalda grunnlífeyrinn. Færa hann úr 20.600 kr. í 41.200 kr. Síðan átti að koma skerðing um 421 kr. fyrir hvert ár að 67 ára aldri. Frá þessu var greint eftir að samningurinn var gerður í fréttum útvarpsins og í fréttum Morgunblaðsins. Þetta er staðreynd. Síðan er Framsfl. alltaf að reyna að ljúga sig út úr þessu máli með því að segja að áætluð heildarupphæð upp á rúman milljarð hafi verið inntak samningsins. Það er ekki rétt. Það er rangt og það er lygi. Ég veit ekki fyrir hvað það var sem Framsfl. fékk auglýsingaverðlaun. Fyrir auglýsingabrellu eða var kannski verið að verðlauna flokkinn fyrir sviksemi? Mér finnst það dapurlegt hlutskipti fyrir stjórnmálamenn að þurfa að verja þessi svik á Alþingi. Mér finnst það dapurlegt. Sannast sagna hefði ég trúað því að menn mundu sjá sóma sinn í því að reyna að víkja þessu til hliðar og reyna að horfa fram á veginn og viðurkenna svikin í stað þess að koma hér hver á fætur öðrum og reyna að ljúga upp á Öryrkjabandalagið og forsvarsmenn þess því að það eru menn að gera. Þetta eru lygar og ósannindi sem farið er með í þingsalnum. Síðan þarf að leiðrétta hv. þm. Pétur H. Blöndal um þær upphæðir sem öryrkjar fá. Öryrki sem aldrei hefur farið út á vinnumarkað hefur núna um 95 þús. kr. og fer hæst í 115 þús. eftir því sem ég kemst næst. Hv. þm. Pétur H. Blöndal talaði um miklu hærri upphæðir. Reyndar var málflutningur hv. þm. með slíkum eindæmum að það er varla hægt að ræða það vegna þess að hann er að færa þjóðfélagsumræðuna langt aftur í aldir. Reyndar var íslenskt samfélag miklu siðaðra en svo að það liti nokkurn tíma svo á að þeir sem slösuðust eða veiktust væru einhverjir þurfalingar á framfæri hinna. Hann er að tala um launafólk sem vinni fyrir þessu fólki. Þá hafa væntanlega hátekjumennirnir og ofurtekjumennirnir með milljónir á mánuði væntanlega flesta öryrkjana á framfæri sínu? Er það ekki? Hafa þeir ekki flesta öryrkja á sínu framfæri, ofurlaunamennirnir í fjármálageiranum sem hafa klórað til sín milljónirnar á mánuði? Það eru þeir menn sem hv. þm. Pétur H. Blöndal er að vorkenna. Síðan er það sokkakenning Sjálfstæðisflokksins. Hún er stórkostlegust af öllu finnst mér  Hvers konar sendingar eru þetta til öryrkja á Íslandi? Hvers konar umræða er þetta? Ég hefði haldið að stjórnarsinnar hefðu sig hæga hér og sæju sóma sinn í því að vera ekki að reyna að bera ósannindi á forsvarsmenn Öryrkjabandalags Íslands, sem þeir hafa gert hér hver á fætur öðrum. Það er dapurlegt að vita til þess að ungir þingmenn sem eru að koma hingað inn á þing fara með ósannindi til að reyna að verja sinn ráðherra. Það var gerður samningur um að hækka um helming grunnlífeyri, skerða síðan línulega eftir hverju ári um 421 kr. Menn ræddu hvers vegna þetta væri heppilegt fyrirkomulag, þ.e. að hafa línulega skerðingu jafna. Menn ræddu það og það væri fróðlegt að heyra hvort hæstv. heilbrrh. staðfestir það ekki að það hafi verið rætt milli hans og formanns Öryrkjabandalagsins að heppilegt væri að hafa jafna línulega skerðingu til að reyna að koma í veg fyrir eða draga úr hvata til þess að tekjulítið fólk reyndi að forða sér yfir á örorku heldur reyndi fyrir sér eins lengi og unnt væri á vinnumarkaði. Þetta var rætt. Þetta var hugsunin á bak við samkomulagið. Ég hef kynnt mér þetta samkomulag líka. Ég gerði það sl. vor. Ég ræddi þá við forsvarsmenn Öryrkjabandalags Íslands og þeir höfðu samband við mig ýmsir og væntanlega fulltrúa úr öðrum flokkum. Menn sögðu sem svo að þetta væri undarleg tímasetning á undirskrift í Þjóðmenningarhúsi landsmanna rétt fyrir kosningar. En menn ákváðu að stíga upp úr hinum pólitísku skotgröfum vegna þess að þeir væru að ná mjög mikilvægum árangri með þessum samningi og menn fögnuðu honum. Ég gerði það. Mér finnst hugsunin á bak við þennan samning vera mjög góð. Í fyrsta lagi finnst mér gott að skera á tengslin milli aðskiljanlegra hópa innan almannatryggingakerfisins. Þar er í allt of ríkum mæli byggt á alhæfingum. Að setja í eina spyrðu alla öryrkja og alla aldraða svo dæmi sé tekið eða þessa vegna alla öryrkja. Það er staðreynd, eins og bent hefur verið á við umræður um þessi mál, að kjör öryrkja eru tryggð á mismunandi vegu. Þannig fá margir öryrkjar sem hafa verið starfandi á vinnumarkaði framreiknaðan lífeyrisrétt sem skiptir verulegu máli. En það er ekki allt fengið með því vegna þess að jafnvel þótt lífeyrisréttur þinn sé framreiknaður og verði sambærilegur við það sem þú hefðir að loknum vinnudegi þá er það yfirleitt ekki nema um 60% af tekjum. Það getur verið meira, getur verið hærra, getur verið 80%, jafnvel hærra. En hin almenna regla er þessi. Sums staðar er þetta minna. Sums staðar er þak hjá einhverjum lífeyrissjóðnum, um 60% af tekjum. Það sem um er að ræða þá fyrir öryrkjann sem fær framreikning úr lífeyrissjóði er að vera ekki aðeins síðustu æviárin heldur alla ævina með slíkar tekjur. Þess vegna þarf að koma viðbótarframlag til sögunnar. En það sem er gott í þessu samkomulagi er að horft er fyrst til þess sem aldrei fer út á vinnumarkað og fær engan slíkan framreikning. Þetta er gott. Síðan kemur framlag til annarra einnig en eftir þessari línulegu reglu. Mér finnst þetta mjög góð hugsun og góður samningur og þess vegna fagnaði ég honum. Sannast sagna var það þannig þar til fyrir örfáum dögum að ekki komst hnífurinn á milli formanns Öryrkjabandalags Íslands og hæstv. heilbrrh. Þeir voru fullkomlega samstiga í öllum sínum yfirlýsingum. Það er ekki fyrr en núna á síðustu metrunum að menn eru farnir að túlka málin á mismunandi vegu. Þá eru menn skyndilega farnir að hengja sig í upphæðina, áætlaðan tilkostnað við samninginn en ekki útfærsluna og samninginn sjálfan eins og eðlilegt er að gera. Ég tek undir það sem kom fram í máli hv. þm. Helga Hjörvars að iðulega eru gerðir kjarasamningar sem byggja á röngu kostnaðarmati. Það hefur hins vegar ekki það í för með sér að menn standi ekki við kjarasamninginn og virði hann ekki. Þetta er í fyrsta skipti sem ég heyri að kjarasamningur sé ekkert annað en kostnaðarmat. Kjarasamningur fjallar um innihald og útfærslur, upphæðir til einstaklinga. Ef menn byggja á röngu kostnaðarmati þá leiðrétta menn kostnaðarmatið en ekki samninginn með því að brjóta hann. Um það snýst þetta mál. Eins og ég segi og ég ítreka það, alveg fram undir það síðasta bar hæstv. heilbrrh. og forsvarsmönnum Öryrkjabandalagsins fullkomlega saman í yfirlýsingum sínum. Það eina sem menn eru að fara fram á er að menn leiðrétti þessar mistúlkanir. En það sem gerir menn reiða innan þings sem utan er náttúrlega í fyrsta lagi að verið er að brjóta samning sem er óafsakanlegt undir öllum kringumstæðum. En að það skuli gert með þessum hætti, undirritað og básúnað og auglýst rétt fyrir kosningar og síðan brotið að þeim loknum, það gerir málið enn þá verra og það veldur þessari reiði. Það hefði verið fróðlegt að fá umræður um það hver staða öryrkja almennt er. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hóf hér mikinn lestur um hver dýrir öryrkjar væru samfélaginu og hvaða byrðar launafólk yrði að bera þeirra vegna. Mér fannst þetta sannast sagna mjög ógeðfelldur lestur. Mér fannst það. Ég held að samfélagið almennt líti ekki svona á. Ef einhver veikist eða heftist eða eitthvað kemur fyrir sem gerist nú í allflestum fjölskyldum þá tökum við sameiginlega á því máli og þar er ekki um neinar ölmusur að ræða, alls ekki. Enda þegar horft er til þeirra sem hafa samið um þessi mál og öryrkja almennt þá þurfa þeir ekki á neinni slíkri vorkunnsemi að halda. Það er hins vegar staðreynd að öryrki, fatlaður maður eða veikur, þarf að bera margvíslegan tilkostnað sem aðrir þurfa ekki að bera þannig að í rauninni væri ekkert óeðlilegt að hinn fatlaði maður hefði meiri tekjur en sá sem ekki á við slíka fötlun að stríða. Tilkostnaður hans er meiri. En það sem við erum að tala um hér eru í rauninni agnarsmáar upphæðir. Það þekkjum við öll þegar við förum og tökum bensín á bílinn eða förum út í búð að versla eða þegar fólk þarf að borga húsaleiguna sína, að þá eru þetta ekki miklar tekjur sem einstaklingur fær sem ekki hefur farið út á vinnumarkað og kemur til með að fá 115 þús. kr. á mánuði. Þetta eru ekki miklir peningar sem verið er að óskapast yfir. Mér finnst það svolítið undarlegt að ríkisstjórn sem gumar af fjárlagafrv. sem samþykkt var hér í gær og á að skila í tekjuafgang 6 þús. 770 millj. kr., ef ég man rétt, skuli ekki slá örlítið af þessum tekjuafgangi, eigum við að segja um 528 millj., og leiðrétta þannig þetta mál. Það er enn þá tími til stefnu.

Herra forseti. Hér hefur hv. þm. Ögmundur Jónasson flutt langa ræðu í miklum hneykslunartón þannig að það mætti ætla að hér væru stjórnarliðar að fara fram með einhverjum óskaplegum skepnuskap gagnvart þeim hópi fólks sem hann hefur verið að tala upp í eyrun á. Hver skyldi nú þessi mikli skepnuskapur vera sem hv. þm. er svo hneykslaður á að hann getur varla staðið hér í stólnum án þess að stökkva upp fyrir púltið, eins og hann stundum gerir þegar honum tekst vel til og liggur mikið á hjarta? Skepnuskapurinn er sá að það er verið að bæta kjör þessa hóps um 1 milljarð kr., það er verið að færa fé til þessa hóps í auknum mæli úr ríkissjóði. Og við erum í öðrum verkum til þess að halda saman fjárlögum til þess að geta afgreitt þau með þeim hætti að efnahagslegum stöðugleika verði viðhaldið. Til að viðbótin verði varanlegur kaupmáttur erum við að skera niður á sumum sviðum. Við erum t.d. að skera niður í framkvæmdum til vegamála um 1.522 millj. kr., m.a. til þess að geta gert þetta mögulegt. Við erum að færa til peninga úr vegagerð til öryrkja, og hv. þm. sér það ekki. Hann sér bara það sem hann vildi sjá. Hann sér ekki það góða sem er verið að gera, hann sér bara þá öfugu mynd sem hann býr til hér í ræðustólnum og bölsótast út af. Ég vil segja, herra forseti, og minna hv. þingmann á að sá hópur sem mest hækkar við þessa breytingu er kominn með um 126 þús. kr. á mánuði þegar allt er saman talið. Sá hópur hefur hækkað á þeim tíma sem Framsfl. hefur farið með heilbr.- og trmrn., frá 1995, um 135%, þ.e. um 73 þús. kr. á mánuði.

Herra forseti. Það er ákveðinn tilkostnaður sem fylgir því að geta talist mannréttindasamfélag. Á Íslandi er sá tilkostnaður ekki nægjanlegur. Við verjum hugsanlega of miklu fé til ýmissa mála. Ég hef efasemdir um ýmsa þætti í utanríkismálum. Ég hef sjálfur ýmsar efasemdir um samgöngumál, hefði viljað fá peninga fremur inn í ýmsa aðra þætti. Og ofar öllu öðru vildi ég treysta og styrkja betur stöðu öryrkja á Íslandi og þeirra sem hafa minnsta peninga, ég tala nú ekki um atvinnulausa. Við höfum tekist hér á um í þingsölum hvernig eigi að búa að atvinnulausu fólki. Það er verið að skerða kjör þess fólks. Ég hef sagt það áður, og ítrekað, að ég fagnaði samningnum sem gerður var við Öryrkjabandalag Íslands. Ég tel hann mikið framfaraskref. Ég gagnrýni hins vegar það að samningurinn komi ekki til framkvæmda að fullu, að orð standi ekki. Um það eru menn að deila. Menn eru ekki að bölsótast út í þessar milljónir sem koma inn í þennan málaflokk, menn fagna þeim. Menn vildu hafa þær fleiri. Ég lagði til áðan að tekjuafgangurinn af ríkissjóði, sem mun að öllum líkindum verða 6.770 millj. kr., verði lækkaður um 528 millj. þannig að ríkisstjórnin standi við samninginn sem gerður var við Öryrkjabandalag Íslands. Um það standa þessar deilur.

Herra forseti. Þegar menn eru að greina mál af þessu tagi eiga menn alltaf að leggja áhersluna á aðalatriði málsins en ekki gleyma sér í aukaatriðum og draga athyglina frá aðalatriðum með því að setja sjálfir fram sínar óskir sem ganga lengra. Það er gamalt trikk í því þegar menn vilja gera lítið úr því sem vel til tekst eins og gerðist í þessu máli. Það hefur ekki í annan tíma náðst betra samkomulag milli ríkisvalds og Öryrkjabandalagsins til að bæta hag öryrkja. Aldrei. Ég skora á hv. þingmann að benda mér á það dæmi ef það er til, hvenær ein ríkisstjórn hefur með einni aðgerð bætt kjör þessa hóps meira. Ég vil segja, herra forseti: Það hefur aldrei fyrr verið gert svona mikið átak eins og nú. Við getum svo haft skoðanir á því hver fyrir sig að menn vilji ganga lengra. Ég heyri að hv. þm. segir að hann vildi ganga lengra. Það efa ég ekki að hann mæli af heilum hug. Ég get sagt líka fyrir mitt leyti: Ég vil ganga lengra. Ég lít ekki svo á að við höfum lokið því verki að bæta kjör öryrkja á Íslandi. Ég lít svo á að hér sé aðeins um að ræða áfanga á langri leið. En á þeim átta árum sem liðin eru síðan við tókum við forræði þessa málaflokks hefur vel til tekist og kjör öryrkja hafa verið bætt á þeim tíma mjög mikið og mér er til efs að hægt sé að finna annað tímabil þar sem kjör þeirra hafa verið bætt meira en á þessu tímabili. Ég get sagt, herra forseti, að ég er alveg sammála því sjónarmiði sem hér hefur komið fram í ræðustól, og víðar, að menn eigi að stefna að því að halda áfram að bæta kjör öryrkja eftir þeim hugmyndum sem Öryrkjabandalagið hefur sett niður. Ég styð þær hugmyndir. Ég vil vinna að því að uppfylla þær til fulls. En það er bara þannig með óskir hagsmunasamtaka að þær ná ekki alltaf fram að ganga í einu vetfangi.

Herra forseti. Við erum ekkert að tala um óskir eða hugmyndir öryrkja eða Öryrkjabandalagsins. Við erum að tala um samning sem Öryrkjabandalagið gerði við ríkisstjórina. Það var ekki staðið við þennan samning og það er aðalatriðið. Þegar hv. þm. segir að við skulum hafa aðalatriði málsins í huga er það aðalatriðið að kjarasamningurinn sé virtur, að staðið verði við samninginn. Síðan væri áhugavert að skoða hlutfallslega hlutdeild öryrkja í þjóðarauðnum á Íslandi, að hvaða marki öryrkjar hafa fengið kjarabætur með hliðsjón af öðrum stéttum. Við skulum skoða skattlagningu tekna þeirra. Eigum við að skoða lyfjakostnaðinn? Eigum við að skoða álögur á sjúklinga? Eigum við skoða þær breytingar er urðu við hlutafélagavæðingu útvarps og sjónvarps, þegar hætt var að styðja öryrkja og eldri borgara varðandi afnotagjöld? Eigum við ekki að skoða alla myndina, eigum við ekki að taka upp skúffukenningu hv. þm. Péturs H. Blöndals, sem minnti okkur á manninn sem fann bara einn sokk í einni skúffu, að það kynni að leynast eitthvað í öðrum skúffum? Eigum við ekki að hafa allan pistilinn undir og skoða hvernig staða öryrkja og kjör þeirra hafa þróast með tilliti til annarra á Íslandi? Við gætum t.d. litið á bankageirann, fjármálageirann, og kjör þeirra sem stýra þar för. Við skulum bara leggjast hér í samanburðarfræðin, ég er reiðubúinn til þess. Aðalatriði málsins er þetta: Orð skulu standa. Það á að virða gerða samninga. Það hefur ríkisstjórnin ekki gert. Þetta er mergurinn málsins.

Hæstv. forseti. Við erum hér að ræða frv. til breytinga á lögum um almannatryggingar sem til er komið vegna samkomulags sem ríkisstjórnin og hæstv. heilbr.- og trmrh. gerði fyrir hennar hönd við Öryrkjabandalagið, þ.e. formann þeirra samtaka fyrir þeirra hönd. Það er merkilegt við þessar umræður, hæstv. forseti, að því hefur verið haldið fram að þetta samkomulag hafi verið einhver kosningabrella. Hæstv. heilbrrh. hafi skyndilega dottið í hug að semja við formann Öryrkjabandalagsins um hækkun örorkubóta, einn, tveir og þrír, rétt fyrir kosningar. Hvernig skyldi þetta hafa verið, hæstv. forseti? Það höfðu staðið yfir viðræður á milli Öryrkjabandalags Íslands og hæstv. heilbr.- og trmrh. frá því í febrúar 2002. Er það kosningabrella Framsfl.? Þetta er líklega það aumlegasta í málflutningi stjórnarandstöðunnar og hv. þingmanna hennar. Hvað fólst í þessum samningi? Það liggur fyrir að á þessu tímabili, frá því í febrúar 2002 og fram í mars 2003 þegar þetta samkomulag var gert, gengu á milli manna ýmsar hugmyndir. Formaður Öryrkjabandalagsins kom t.d. til hæstv. heilbrrh. með hugmyndir um að bæta kjör öryrkja um 600--700 millj. kr. Hvar eru hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar sem vilja að staðið verði við það samkomulag að settar verði 600--700 millj. kr. í að bæta grunnlífeyri öryrkja? Hæstv. forseti. Menn greinir á um hvað fólst í þessu samkomulagi. Svo virðist sem gjörvöll stjórnarandstaðan hafi legið á gægjum í viðræðum hæstv. heilbrrh. og formanns Öryrkjabandalagsins. Þar hafi menn hver um annan þveran staðið og hlerað og heyrt að það ætti að greiða öryrkjum 1.528,8 millj. kr. Hvaðan fá menn þessar 1.528,8 millj. kr.? Frá Tryggingastofnun. Af hverju? Af því að það var verið að reikna út eina af þeim hugmyndum sem starfshópurinn kom með. Ég vek athygli hv. þingmanna á því að starfshópurinn lagði til að þessi hækkun tæki gildi 1. janúar 2005 en ekki 2004. Hefur einhver hv. þm. lagt til að þetta frv. tæki ekki gildi fyrr en 1. janúar 2005 af því að það hafi verið í einhverju samkomulagi við Öryrkjabandalag Íslands?

Var það í samkomulaginu?

Voru 1.528,8 millj. kr. í samkomulaginu? Heyrði hv. þm. það þegar hann lá á hleri? Auðvitað heyrði hann það ekki. Nú kemur hver hv. þm. stjórnarandstöðunnar um annan þveran í pontu og vitnar um að hann hafi legið á hleri og gægjum og heyrt 1.528,8 millj. kr. Það er hin heilaga tala. Það væri ekki úr vegi, hæstv. forseti, að líta á hvað felst í þessu samkomulagi. Hvað felst í þessu samkomulagi? 1. Stigið verði fyrsta skref til viðurkenningar á hinni margvíslegu sérstöðu þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Er staðið við það? Já, þetta frv. er einmitt til þess að standa við það. 2. Þeir sem yngstir verða öryrkjar til lífstíðar fá þannig hækkun á núverandi grunnlífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins, sem nemur allt að tvöföldun grunnlífeyrisins. Hvað er verið að gera í þessu frv., hæstv. forseti? Er ekki verið að gera það að verkum að um næstu áramót muni grunnlífeyrir yngstu öryrkjanna, þeirra sem yngstir urðu öryrkjar, tvöfaldast? Geta menn verið að væla yfir því, hæstv. forseti? Geta menn verið að kvarta yfir því?

Á að biðja guð að hjálpa þeim?

Já, hv. þm., það væri nær að biðja guð að hjálpa þeim  3. Þeir sem verða öryrkjar síðar á lífsleiðinni fá hins vegar hækkun á núverandi grunnlífeyri með hliðsjón af aldri, þannig að þeir sem verða öryrkjar 67 ára fá grunnlífeyri sem nemur sömu upphæð og ellilífeyrir frá Tryggingastofnun ríkisins. Hvað þýðir þetta, hæstv. forseti? Ég heyrði einn hv. þm. tala um að þetta þýddi einhverja línulega lækkun. Hvar kemur það fram í þeim gögnum sem lögð voru fram um þetta samkomulag? Hvar kemur það fram, hæstv. forseti? Það hefur kannski komið fram þegar hv. þingmenn lágu á gægjum og hleruðu að það ætti að vera einhver línuleg lækkun  4. Hækkunin kemur til framkvæmda 1. janúar 2004. Þess vegna er akkúrat verið að leggja þetta frv. fram núna rétt fyrir jól þannig að hægt sé að afgreiða þetta mál fyrir jólin þannig að hækkun grunnlífeyris komi til framkvæmda 1. janúar 2004. Í samkomulaginu eru síðan önnur atriði, m.a. um starfshæfingu öryrkja og fleira sem kannski er ekki ástæða til að rekja af þessu tilefni. Þá kemur að næstu spurningu, hæstv. forseti. Hefur þessi starfshópur sem menn vitna svo til lokið störfum? Hefur hann lokið störfum? Hefur einhver séð álit frá þessum starfshóp? Hér eru menn að vitna í starfshóp sem er enn að störfum. Það er svolítið sérkennilegt, hæstv. forseti. Eins og ég gat um áðan gerði starfshópurinn ýmsar tillögur og varpaði fram ýmsum hugmyndum um útfærslur á þessu samkomulagi. Þær voru ýmsar reiknaðar og m.a. lagði starfshópurinn til, eins og ég gat um áðan, að þessar tillögur kæmu til framkvæmda 1. janúar 2005. Það er sem betur fer enginn sem styður það og berst gegn okkur framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum í því. Það sem skiptir mestu máli, hæstv. forseti, er að hér er um að ræða mestu réttarbætur öryrkja í áratugi. Það er einfaldast í þessu sambandi, hæstv. forseti, að nefna tölur, krónur og aura, þannig að menn skilji í eitt skipti fyrir öll hvað ríkisstjórnin er að gera og hvernig hún vill bæta hag öryrkja. Í fyrsta lagi má benda á að einhleypur öryrki sem var metinn 75% öryrki 18 ára var með 17.594 kr. í grunnlífeyri árið 2000. Á næsta ári verður sami öryrki með 42.498 í grunnlífeyri. Heildargreiðslur almannatrygginga til þessa öryrkja voru 72.855 kr. árið 2000. Þær verða 126.547 kr. á næsta ári. Hækkunin frá árinu 2000 er 74%. Frá árinu 2001 er hækkunin 58%. Frá síðasta ári er hækkunin 41%. Hvernig geta hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar talað um að það sé ekki verið að bæta hag öryrkja  Fyrir utan þessar hækkanir, hæstv. forseti, hefur verið dregið verulega úr áhrifum atvinnutekna til skerðingar á bótagreiðslum öryrkja. Frá miðju ári koma einungis 60% af atvinnutekjum öryrkja til skerðingar á tekjutryggingu í staðinn fyrir 100% áður. Þá er sömuleiðis dregið úr áhrifum tekna á skerðingu bótagreiðslna frá 1. janúar 2002 með því að lækka skerðingarhlutfall tekjutryggingarauka úr 67% í 45%. Það liggur fyrir að í tíð þessarar ríkisstjórnar, frá árinu 1995, hefur vísitala, kaupmáttur ef hægt er að tala um það, allra bóta hækkað um 46% frá árinu 1995. Kaupmáttur launa hefur á sama tíma hækkað um 34%. Kaupmáttur launa hefur aukist um 10% frá árinu 2000. Kaupmáttur allra bótaþega örorkulífeyrisþega hefur hækkað um rúmlega 24% á síðustu missirum. Það er fjórðungshækkun og enn eru menn að tala um að það sé verið að svíkja öryrkja. Það er auðvitað hægt, eins og gert hefur verið í þessari umræðu, að rekja þær hækkanir sem átt hafa sér stað á greiðslum til öryrkja á síðustu missirum og árum. Til að mynda hafa bætur almannatrygginga, óskertar mánaðargreiðslur til einhleyps örorkulífeyrisþega, hækkað frá árinu 1995 um 135%, frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum. Svo leyfa hv. þingmenn sér að segja að ríkisstjórnarflokkarnir séu í stöðugu stríði við öryrkja. Hvers lags bull er þetta, hæstv. forseti?  Það liggur fyrir að öryrki sem var með 52.382 kr. á árinu 1995 verður með 126.547 kr. á næsta ári svo fremi sem stjórnarandstaðan kemur ekki í veg fyrir afgreiðslu þessa frv. á hinu háa Alþingi. 126.547 kr. og svo er mönnum brigslað um svik. 135% hækkun frá árinu 1995 á rúmum tveimur kjörtímabilum. Það væri auðvitað gaman, hæstv. forseti, ef hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hefðu yfir einhverju að státa og samanburð sem væri þeim í vil. En því fer auðvitað fjarri. Málflutningur þeirra á hinu háa Alþingi er auðvitað fyrir neðan allar hellur. Kannski gekk hann lengst í gær þegar hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, fyrrv. heilbrrh., fór að agnúast út í þetta samkomulag hæstv. heilbrrh. og öryrkja, þennan milljarð sem setja á aukalega til hækkunar grunnlífeyris. Þá vissi ég, hæstv. forseti, ekki hvort ég ætti að hlæja eða gráta svo ég segi bara alveg eins og er. Því hefur verið haldið fram af hv. þm. stjórnarandstöðunnar að það sé alltaf verið að draga saman í heilbrigðiskerfinu, málefnum fatlaðra, almannatryggingakerfinu. En hvað kemur í ljós ef við skoðum til að mynda afgreiðslu fjárlaganna í gær, hæstv. forseti? Í heilbrigðiskerfið á næsta ári verður varið 10 milljörðum meira en á þessu ári. Hækkunin nemur 10 milljörðum kr. Og hvað gerðu hv. þm. stjórnarandstöðunnar þegar verið var að afgreiða fjárlagafrv. í gær? Stóðu þeir að þessari hækkun? Nei, þeir treystu sér ekki til þess að styðja það frv. Skyldu hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafa greitt atkvæði með fjárlagafrv. sem fól í sér hækkun grunnlífeyris öryrkja um 1 milljarð kr., 1.000 millj.? Nei, hv. þm. stjórnarandstöðunnar gátu ekki samþykkt það frv. Hvað gerðu hv. þm. stjórnarandstöðunnar þegar verið var að afgreiða fjárlagafrv. í gær sem gerði ráð fyrir hækkun til málefna fatlaðra um 350 millj. kr.? Skyldu þeir hafa stutt það fjárlagafrv.? Nei. Þeir sögðust ekki geta stutt það fjárlagafrv., sex ný sambýli á næsta ári á höfuðborgarsvæðinu og hv. þm. stjórnarandstöðunnar gátu ekki einu sinni stutt fjárlagafrv. þar sem gert er ráð fyrir þessari hækkun.

Að uppistöðu minni hækkun.

Það sem skiptir máli er þetta, hæstv. forseti, að á næsta ári verður varið 3,8 milljörðum kr. til grunnlífeyris örorkubóta. Það voru 2,8 milljarðar kr. á þessu ári. 1 milljarður kr., 1.000 millj. kr., ekki 10% hækkun, ekki 20% hækkun, ekki 30% hækkun heldur 36% hækkun. Geta hv. þm. nefnt einhver dæmi um annan eins áfanga í réttindabaráttu öryrkja á síðustu áratugum? Nei, og nú eru hv. þm. stjórnarandstöðunnar steinrunnir í salnum og af hverju er það?

Þetta er svo góð ræða.

Vegna þess að þeir hafa ekki yfir nokkru að státa.  
             Það er stundum sagt, hæstv. forseti, að laun heimsins séu vanþakklæti. Hvert er óhæfuverkið sem ríkisstjórnin hefur unnið gagnvart öryrkjum að þessu sinni? Hvaða níðingsverk er það sem stjórnarandstaðan talar svo mikið um? 

Herra forseti. Ég vil minna hv. þm. Guðjón Ólaf Jónsson, sem talaði á undan mér, á að það eru fleiri en stjórnarandstaðan sem eru hneykslaðir á framkomu Framsfl. í þessu máli. Framsóknarmenn um allt land hafa lýst yfir hneykslan á því hvernig hæstv. landbrh. hegðaði sér við atkvæðagreiðslu. Ekki nóg með það heldur hafa ungir framsóknarmenn í Skagafirði ályktað sérstaklega um það að þessi samningur við öryrkja hafi ekki verið uppfylltur. Hv. þm. ætti að gæta að því að það eru ekki bara stjórnarandstæðingar heldur ungir framsóknarmenn í því héraði sem hæstv. heilbrrh. er upprunninn sem telja að samningurinn hafi verið svikinn og þið sitjið uppi með það.

Hæstv. forseti. Ég hlýt að lýsa sérstaklega yfir ánægju minni með það hvað hv. þm. er vel upplýstur um ætterni og uppruna hæstv. heilbrrh. og ég mundi nú hvetja þingmanninn til þess að kynna sér betur störf hæstv. ráðherra áður en hann flytur hér langar ræður. Sér í lagi hlýt ég að lýsa yfir ánægju minni með það að hv. þm. skuli fylgjast jafn vel með störfum Félags ungra framsóknarmanna í sínu kjördæmi og raun ber vitni. Það er athyglisvert og ég vona að hann geri það áfram.

Herra forseti. Ég hef sérstakan áhuga á ungum framsóknarmönnum í Skagafirði og ég hef sérstakan áhuga á því að bjóða þeim í Frjálslynda flokkinn vegna þess að það er vart hægt að sitja í Framsfl. lengur, þar eru eilíf svik. Meira að segja öryrkjar eru sviknir. Hvað er hægt að ganga langt? Ungir framsóknarmenn hafa líka ályktað sérstaklega um þetta og mér finnst áhugavert að heyra hvað hv. þm. hefur um það að segja að hans eigin flokksmenn séu það hneykslaðir að þeir eru farnir að álykta og telja að hæstv. heilbrrh. sé dreginn áfram af íhaldsmönnum og ráði ekki við eitt né neitt heldur sé bara dreginn áfram og það sé Geir Haarde sem dragi hann áfram á frjálshyggjubraut.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað sérstakt ánægjuefni eins og ég gat um áðan að hv. þm. hafi svona mikinn áhuga á félagsskap ungra framsóknarmanna í sínu kjördæmi. Ég veit að vísu ekki hvort hv. þm. uppfyllir þau aldursmörk sem eru í þeim félagsskap en hann er alltjent velkominn í Framsóknarfélag Skagafjarðar ef ekki vill betur.

Hæstv. forseti. Þegar samningar eru gerðir á hinum frjálsa vinnumarkaði eða hjá hinu opinbera liggja launataxtar fyrir. Það má líta á þetta samkomulag sem gert var milli Öryrkjabandalagsins og heilbrrh. sem samkomulag um kjör og útfærsluna á því hvernig eigi að greiða eða draga úr bótum til öryrkja eftir aldri sem nokkurs konar launataxta. Útfærslan á skerðingu aldurstengdra örorkubóta lá fyrir og því var hægt að handsala þetta samkomulag á þeirri forsendu einni, þó svo að það væri eingöngu talað um rúman milljarð, vegna þess að forsendurnar lágu fyrir. Hæstv. heilbrrh. sagði á Alþingi 26. nóvember að einungis yrði staðið við 2 / 3 samkomulagsins 1. janúar 2004 og muni afgangurinn koma til framkvæmda ári síðar. Hann sem sagt viðurkenndi að það væri eingöngu verið að standa við 2 / 3 samkomulagsins.

Hæstv. forseti. Það er gaman þegar hv. þm. stjórnarandstöðunnar halda áfram að vitna um gægjur sínar. Það styttist mjög í það að við fáum jólasveina í bæinn og þar er líklega fremstur Gluggagægir. Þessi málflutningur hv. þm. stjórnarandstöðunnar ber vott um það að það styttist til jóla og jafnvel 

Hæstv. forseti. Því miður gátu hv. þm. ekki legið á gægjum, þá vissum við betur. En við hlustuðum á orð hæstv. ráðherra þegar hann lýsti þessu yfir á hinu háa Alþingi og það er verið að brjóta það samkomulag sem gert var. Þetta var kosningaloforð Framsfl. að standa við samkomulagið og það var gengið út frá því af hendi Öryrkjabandalagsins að þetta yrði línuleg skerðing, það yrði 2,04% á ári sem svarar 421 kr. hvert aldursár. Mér finnst varhugavert af hv. þm. Framsfl. að grobba hér af prósentutölu hvað varðar bætur til öryrkja. Við skulum horfa á upphæðirnar. Það er hægt að blekkja með prósentum.

Hæstv. forseti. Mér heyrðist hv. þm. vera að bera af sér þær sakir að hún hefði legið á gægjum, gat þess að þá vissu hv. þm. betur. Það er auðvitað alveg rétt. Það er einmitt kjarni þessa máls að hv. þm. stjórnarandstöðunnar vita ekkert um málið. Ég fór yfir samkomulag hæstv. heilbrrh. og ríkisstjórnarinnar við Öryrkjabandalag Íslands lið fyrir lið áðan og munurinn á málflutningi hv. stjórnarþingmanna í salnum og hv. stjórnarandstæðinga er sá að stjórnarandstæðingar hafa ekkert farið yfir samkomulagið. Málflutningur þeirra byggist á allt öðrum forsendum eins og þeim hentar, lýðskrumið sjálft.

Herra forseti. Það er að mörgu leyti mjög fróðlegt að fá tækifæri til að skyggnast inn í sálarlíf ungra framsóknarmanna. Það er hins vegar ekkert mjög skemmtileg lífsreynsla að fylgjast með því hvernig þeir reyna að búa til nýjan sannleika með því að breyta staðreyndum máls. Það kemur mér ekkert á óvart að samningaviðræður hafi staðið í langan tíma við Öryrkjabandalag Íslands. Það er staðhæft að það hafi verið frá því í febrúar árið 2002. Það má ætla að allkirfilega hafi verið gengið frá samkomulagi sem tekur hálft annað ár að smíða. Og það þurfti engar gægjur, hv. þm., vegna þess að í Morgunblaðinu og í Ríkisútvarpinu voru forsendur samningsins kynntar í tölum, nákvæmlega, grunnlífeyrir átti að hækka úr 20.600 kr. í 41.200 kr. og síðan átti að skerða þessa upphæð um 421 kr. á ári. Það var greint frá þessu í fjölmiðlum. Hefur þingmaðurinn virkilega ekki kynnt sér málið?

Hæstv. forseti. Það er einmitt munurinn sem er á þingmönnum stjórnarflokkanna og stjórnarandstöðuflokkanna. Hann er sá að hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafa ekki kynnt sér málið. Hvað er svona voðalegt við þetta samkomulag, hæstv. forseti? Er það að örorkubæturnar hækka um 135% á næsta ári frá árinu 1995? Er það öll skelfingin? Er það það sem hv. þm. stjórnarandstöðunnar hræðast? Hvað er það sem gerir það að verkum að hv. þm. geta ekki komið hér og stutt heilbrrh. í þessu máli og tekið á því af fullum krafti með ríkisstjórninni að bæta hag öryrkja eins og hún hefur gert samfellt frá árinu 1995?

Herra forseti. Þetta er náttúrlega mikill útúrsnúningur en ég er að beina ákveðinni spurningu til hv. þm. Í fyrsta lagi það sem hann kallar gægjur, þegar venjulegt fólk opnar fyrir útvarp eða les blöð, flettir Morgunblaðinu. Það eru ekki meiri gægjur en svo. Þar kom fram að grunnlífeyrir ætti samkvæmt samningnum --- ekki fréttatilkynningu ráðuneyta heldur samningnum að hækka um þær krónur sem ég nefndi áðan. Það var líka greint frá því hver skerðingin ætti að vera. Hefur þingmaðurinn ekki kynnt sér þetta? Hefur hann ekki kynnt sér efni málsins áður en hann fer í ræðustól með þetta tal um gægjur? Ég nefndi einnig að ég hefði átt viðræður við forsvarsmenn Öryrkjabandalagsins eftir að frá þessu var greint eins og margir gerðu til þess að reyna að átta sig á því hvað þarna væri á ferðinni. En strax eftir að samningurinn var undirritaður frammi fyrir fjölmiðlum landsins í Þjóðmenningarhúsinu, var rækilega greint frá þessum forsendum í fjölmiðlum. Hefur þingmaðurinn virkilega ekki kynnt sér málið betur en þetta?

Hæstv. forseti. Þarna beraði hv. þm. sig fyrst þegar hann talaði um að það hefði verið undirritað eitthvert samkomulag milli Öryrkjabandalags Íslands og hæstv. heilbrrh. Hvar er það undirritaða samkomulag? 

Hefurðu kynnt þér þessar tölur?

Ég hef auðvitað kynnt mér þessar tölur, hv. þm., og ég veit að á næsta ári hækka bætur, grunnlífeyrir örorkubóta um 1 milljarð kr., úr 2,8 milljörðum kr. í 3,8. Getur hv. þm. verið óánægður með það?

Nei, ég vil bara hafa það meira og láta ...

Herra forseti. Það er aumkunarvert að hlusta á hv. varaþm. Guðjón Ólaf Jónsson vera að reyna að kjafta sig út úr því hvernig framsóknarmenn hafa svikið þetta samkomulag við öryrkjana. Hann er hér með stærilæti, derring og útúrsnúninga þegar Framsfl. er búinn að hafa níu ár til að bæta kjör öryrkja og í góðærinu. 

Hæstv. forseti. Það er auðvitað hlægilegt þegar hv. þingmenn halda því fram að ríkisstjórnin hafi verið pínd með dómum Hæstaréttar til að hækka grunnlífeyri örorkubóta um 135% á rúmum tveimur kjörtímabilum. Þetta er algjörlega fyrir utan og algerlega ótengt dómum Hæstaréttar Íslands, algjörlega. En þetta er bara enn eitt dæmi, hæstv. forseti, um þann málflutning sem hér hefur verið í gangi. Hann er auðvitað fyrir neðan allar hellur, hæstv. forseti, og það verður að segja það alveg eins og er að framganga og framkoma hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar í þessu máli er örkuml heilbrigðrar skynsemi.

Herra forseti. Áfram heldur hv. varaþm. með derringinn, og hann kannast ekki við dóma Hæstaréttar í öryrkjamálum, ég er alveg gáttuð á því að hlusta á hv. þm., lögmanninn, tala svona. Áðan í ræðu sinni talaði hann um greiðslur öryrkja aðeins út frá einum bótaflokki. Auðvitað hafa greiðslur hækkað og munu auðvitað hækka ef tvöfalda á grunnlífeyri en það er ekki hægt að miða eingöngu við hann. Og að vera að stæra sig af því að hafa lækkað skerðingarnar á tekjutryggingaraukanum úr 67%, sem var náttúrlega fyrir neðan allar hellur, niður í 45% og það er einmitt bótaflokkurinn sem menn urðu að setja á vegna dóms Hæstaréttar. Þetta er fyrir neðan allar hellur og allur málflutningur hv. varaþm. Guðjóns Ólafs Jónssonar hefur varla riðið við einteyming.

Hæstv. forseti. Enn standa hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar kviknaktir í þessum umræðum. Að hv. þm. skuli halda því fram að dómar Hæstaréttar hafi snúist um grunnframfærslu öryrkja er rangt. Þeir snerust um tekjutengingu en ekki um grunnframfærslu og það er ótrúlegt að hv. þm. sem er búin að sitja þetta lengi á þingi skuli ekki vita betur.

Þetta snerist um kjarabætur.

Þetta er auðvitað fyrir neðan allar hellur, hæstv. forseti, og er lýsandi dæmi um þann málflutning sem stjórnarandstaðan hefur haft í þessu máli.

Herra forseti. Við erum að ræða breytingar á lögum um almannatryggingar og þetta mál fjallar um kjör öryrkja og þá sérstaklega um kjör ungra öryrkja. Það er athyglisvert að sjá ekki hæstv. landbrh. í salnum því að hann lét hér dólgslega við atkvæðagreiðslu um ...  Þess ber að geta að það eru fleiri en við í Frjálslynda flokknum sem erum farin að efast um heilindi Framsfl. vegna þess að við sjáum það að hæstv. heilbrrh. er að ganga á bak samkomulagsins og ungir framsóknarmenn í Skagafirði sjá þetta líka. Það má lesa það í nýjasta Feyki, fréttablaði á Norðurlandi vestra, að þeir hafa samið sérstaka ályktun um þetta og ég vil fá að vitna í þessa ályktun, með leyfi herra forseta: ,,Stjórn ungra framsóknarmanna í Skagafirði lýsir yfir miklum vonbrigðum með að samkomulag heilbrigðisráðherra og Öryrkjabandalags Íslands skuli ekki koma til framkvæmda að fullu um komandi áramót. Skorað er á þingmenn Framsóknarflokksins að standa vörð um samkomulagið og koma þar með í veg fyrir að ungir öryrkjar verði fórnarlömb frjálshyggjumeinloku fjármálaráðherra.`` Með öðrum orðum: Ungir framsóknarmenn í Skagafirði segja það að hv. þingmenn Framsfl. séu dregnir áfram af frjálshyggjumeinloku. Það fer heldur ekki milli mála að ungir framsóknarmenn í Skagafirði telja að það sé verið að svíkja samkomulagið sem hæstv. heilbrrh. handsalaði við formann Öryrkjabandalagsins, Garðar Sverrisson. Hvernig má það vera að hæstv. heilbrrh. skuli ganga á bak orða sinna og svíkja samkomulag sem hann handsalaði? Hvernig stendur á því að hann gerir það? Maður veltir þessu óneitanlega fyrir sér. Hæstv. heilbrrh. var það ánægður með samkomulagið að hann sá ástæðu til að rita grein um það í Morgunblaðið þar sem hann gerði rækilega grein fyrir því hve þetta væri gott samkomulag og ég vil fá að grípa niður í grein hans frá 27. mars, með leyfi herra forseta: ,,Á blaðamannafundinum í fyrradag var spurt hvort samkomulagið nú væri nokkuð annað en rétt og slétt kosningabomba. Ekkert er eðlilegra en fréttamenn spyrji spurninga af þessu tagi í aðdraganda kosninga. Það sem athyglisvert var á fundinum með blaðamönnum var að báðir aðilar, bæði sá sem þetta ritar og Garðar Sverrisson, formaður ÖBÍ, lýstu yfir að þannig bæri ekki að skilja niðurstöðuna og báðir sögðumst við sannfærðir um að enginn stjórnmálaflokkanna mundi einn eða í samráði við aðra flokka reyna að rokka við því samkomulagi sem gert hefur verið.`` Nú liggur fyrir í fjárlagafrv. sem samþykkt var í gær að hæstv. heilbrrh. greiddi sjálfur atkvæði með því að samkomulagið við öryrkja yrði ekki efnt. Eina vörn hæstv. ráðherra fyrir að efna ekki umrætt samkomulag er að hann hafi ekki vitað hvað samkomulagið kostaði. Hann segist ekki hafa vitað af því fyrr en í ágúst. Hvernig má það vera? Nú liggur fyrir að ráðuneyti hæstv. ráðherra Jóns Kristjánssonar, heilbr.- og trmrn., hafði undir höndum útreikninga vegna samningsins við öryrkja þann 10. apríl sl. eða um hálfum mánuði eftir að hæstv. ráðherra talar um að samkomulagið sé alls engin kosningabomba. Og ég spurði hæstv. ráðherra í dag hver bæri ábyrgð á þessu kostnaðarmati sem gert var fyrir heilbr.- og trmrn. 10. apríl. Ég fékk engin svör um það hver bæri ábyrgð á því og það væri þá ákaflega gott að fá að heyra það í lokaræðu hæstv. heilbrrh. hver bæri ábyrgð á þessu. En nú virðist þetta bara vara marklaust plagg sem hafi enga merkingu í málinu. Menn hafa komið hér hver á eftir öðrum undanfarna daga og hæla manneskjunni Jóni Kristjánssyni og ég skal ekki draga það í efa að hann sé mjög góður drengur. Ég kannast við margt hans fólk og þekki það að góðu einu. Samt sem áður hlýtur framganga hæstv. ráðherra í þessu máli að vekja upp alvarlega spurningu um hvort hæstv. ráðherra sé hæfur til að gegna svo mikilvægu starfi sem embætti ráðherra. Ég er farinn að drag það alvarlega í efa, hæstv. ráðherra. Framganga hans í þessu máli er langt frá því að vera traustvekjandi. Það er alls ekki traustvekjandi að skrifa eða handsala samning upp á 1.500 millj. kr. og halda að hann sé 500 millj. kr. lægri. Það er ekki traustvekjandi. Ég er nýliði á þinginu og ég spyr því: Ætli það séu fleiri dæmi um það að ráðherrar skrifi upp á samning og viti ekkert hvað þeir eru að skrifa undir eða handsali samninga eins og hér hefur komið fram? Og það er heldur ekki traustvekjandi fyrir hæstv. ráðherra þegar það liggur ljóst fyrir að útreikningar vegna samkomulagsins við öryrkja hafi verið tiltækir í ráðuneyti hans sjálfs frá 10. apríl en hann fréttir ekki af útreikningunum fyrr en í ágúst, ef marka má fréttaflutning Fréttablaðsins. Hann fréttir í rauninni ekki af þeim fyrr en fjórum mánuðum eftir að þeir liggja fyrir í ráðuneytinu. Þetta er ekki mjög traustvekjandi. Ef við skoðum þessa útreikninga og hvað þeir þýða í raun, þá má segja að ef maður er greindur öryrki 43 ára, þá er aldurstengdur örorkulífeyrir 50% samkvæmt samkomulaginu sem gert var við öryrkja og hæstv. ráðherra skrifaði um í Morgunblaðinu en við það, eins og þeir segja ungir framsóknarmenn í Skagafirði, að hann er dreginn áfram af frjálshyggjuöflunum þá verður þetta að 10% aldurstengdum örorkulífeyri. Þess ber að geta að samningurinn við öryrkja var Framsfl. ofarlega í huga í kosningabaráttunni síðastliðið vor og þeim mun undarlegra að ráðherra hafi ekki leitað eftir því hvað samningurinn kostaði í raun og veru. Þetta er alls ekki traustvekjandi stjórnsýsla.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram um þetta mál. Það eru nokkur atriði sem ég vildi koma að í síðari ræðu minni. Það hefur einkum verið rætt um kostnaðarmötin, dagsetningar, hvenær kostnaðarmöt voru gerð, hvort það hafi verið gerð kostnaðarmöt á fleiri útfærslum og hvernig upplýsingar hafi borist um málin. Eins og fram hefur komið var þetta mál lengi í undirbúningi. Viðræður höfðu farið fram á mörgum sviðum milli ráðuneytisins, mín persónulega, og Öryrkjabandalagsins. Ýmsum leiðum hefur verið velt upp óformlega í þeirri umræðu, eins og hefur komið fram hér í dag. Hins vegar er það alveg rétt að við staðnæmdumst við þá leið sem tveir hv. þm., Ögmundur Jónasson, 9. þm. Reykv. s., og hv. 9. þm. Reykv. n., Helgi Hjörvar, gerðu grein fyrir. Við horfðum mikið til línulegrar útfærslu og það er sú leið sem var kostnaðarmetin. Eftir að ég skipaði starfshóp 9. maí fékk ég upplýsingar um það í ágúst að sú leið sem starfshópurinn var vissulega að skoða mundi kosta 1.528 millj. Það breytir því ekki að samkomulagið sem ég kynnti ríkisstjórninni og samkomulagið sem ég er að uppfylla með þessu frv. gerði ráð fyrir 1 milljarði kr. Mér þótti skylt að láta á það reyna hvort það væri möguleiki að fara þessa leið og mér þótti einnig skylt að velta upp þeim hugmyndum að fara hana 1. janúar 2005. Þær leiðir voru ræddar í starfshópnum. Það er ekkert leyndarmál. Þó að engin formleg niðurstaða liggi fyrir frá starfshópnum voru þær leiðir ræddar, eins og ég gerði grein fyrir í umræðum á Alþingi. Ég hef nefnilega ekki reynt að draga neina fjöður yfir þetta mál. Það breytir því samt ekki að samkomulagið sem var handsalað og kynnt 25. mars reiknaði með 1 milljarði króna í þetta og útfærslan átti síðan að vera í höndum starfshóps sem tók til starfa 9. maí. Starfshópurinn ræddi þessa línulegu útfærslu, ýmsa möguleika á henni og m.a. að taka hana þá í gildi 1. janúar 2005. Sú varð ekki niðurstaðan og ég lagði fram frv. í samræmi við þær upphæðir sem eru í samkomulaginu. Hins vegar eru meginatriðin í samkomulaginu þau að taka upp aldurstengdar örorkubætur og taka fyrsta skref í að koma til móts við yngstu öryrkjana. Það eru meginatriði samkomulagsins. Ég lét reyna á það og ræddi hvort hægt væri að ganga lengra og nota þessa línulegu útfærslu. Það er ekkert leyndarmál og ég þarf ekkert að draga fjöður yfir það í þessu sambandi. Ég tel að þetta svari spurningum þeim sem hv. þm. Helgi Hjörvar beindi til mín. Stundum hafa í þessari umræðu fallið orð um lygi og svik og hv. þm. Ögmundur Jónasson fer stundum mikinn. Hv. þm. fór fljótlega úr þessum ham í ræðu sinni og fór í þann sanngjarna ham sem hann er oft í, þann ham sem hefur yfirleitt snúið að mér í samskiptum okkar, og þau hafa verið góð. Hann sagði: Hugsunin er mjög góð í þessum samningi. Hann fór viðurkenningarorðum um samkomulagið og ég þakka honum fyrir það þó að hann dytti í það að hafa nokkur stóryrði í upphafi máls síns. Eitt vil ég alveg frábiðja mér. Ég hef hvorki logið upp á Öryrkjabandalagið né neinn annan. Öryrkjabandalagið er að berjast fyrir hagsmunum sínum og það mun halda því áfram. Ég hef ekki logið neinu upp á það, ég kannast ekki við það. Ég vonast satt að segja til að ég eigi við það áfram gott samstarf þegar, eins og ég sagði, þetta frv. er komið í gegn, sem það verður að gera auðvitað fyrir áramót til þess að við getum greitt út þann milljarð sem er í fjárlögunum og til að við getum komið þessum kjarabótum í framkvæmd. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, 4. þm. Reykv. s., spurði mig hvers vegna væri miðað við 18 ára aldur í frv. Þetta var rætt í starfshópnum, það var rætt um hvort það ætti að miða við 16 ára aldur en frá því var horfið vegna þess að unglingar 16--18 ára eru á framfæri foreldra og foreldrarnir fá umönnunarbætur. Ég varð ekki var við það í starfshópnum að þetta atriði væri kjarni málsins, það var ekki deilt um þetta. Menn fóru þá leið að neðri mörkin væru 18 ára aldur en þetta var ekki í miðju átakanna. Síðan er það varðandi raunútgjöld ríkissjóðs af þessu máli. Eins og kom fram í andsvari hjá mér fyrr í dag er þar verið að tala um skattleysismörk eins og á við um allar bætur. Það má þá alveg segja það sama um raunútgjöld varðandi t.d. ellilífeyri. Þá má yfirfæra það á alla bótaflokka ef það ætti að fara þessa leið þannig að þar er um annað mál að ræða. Ágúst Ólafur Ágústsson, hv. 10. þm. Reykv. s., ræddi um stöðu okkar í alþjóðlegum samanburði. Það er oft erfitt að bera okkur saman við aðra vegna þess að það er svo misjafnt hvort félagsleg útgjöld eru tekin inn í tryggingaútgjöldin. Ég held að heppilegasti og sanngjarnasti samanburðurinn sé ef velferðarútgjöldin eru lögð saman vegna félagsmála, vegna tryggingamála, og þá liggjum við um miðju Norðurlandanna. Það er rétt að Danir og Svíar eru hærri en við en við liggjum nálægt miðju. Aðalatriðið finnst mér í þessu máli að hér er verið að bæta, eins og margoft hefur komið fram í dag, kjör öryrkja. Það finnst mér meginmálið varðandi þetta og ekki síður að með þessu frv. er verið að uppfylla það mikla baráttumál Öryrkjabandalagsins að taka upp aldurstengdar örorkubætur. Það finnst mér afar mikilvægt varðandi það mál sem hér er til umræðu og ég er stoltur af því að hafa tekið þátt í að hrinda því baráttumáli í framkvæmd. Ég tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem sagði --- og sneri þá sanngirninni að hæstv. ráðherra hér --- að hugsunin væri mjög góð í þessu frv. Mér þykir vænt um þau ummæli og ég vil vinna áfram að baráttumálum öryrkja á þeim nótum.

Virðulegur forseti. Það er í þessari umræðu eins og stundum þegar menn lenda í miklum vandræðum eða sjálfheldu að það rekst hvað á annars horn, líkt og nú í málflutningi hæstv. heilbrrh. Hann segir okkur í dag að hann hafi gert samning um 1.000 millj. kr. Í síðustu viku kom hann hingað og sagði okkur að hann hefði gert samning og samningurinn mundi kosta 1.500 millj. kr. Núna segir hæstv. ráðherra að það sé rétt að bara ein útfærsla hafi verið á borðinu og bara ein útfærsla hafi verið kostnaðarreiknuð og hún hafi verið kostnaðarreiknuð fyrir kosningar en undanfarna daga hefur stjórnarliðið verið að segja okkur að þetta hafi bara verið ein af mörgum mögulegum útfærslum. Nú kemur ráðherrann loksins og viðurkennir að þær voru ekkert margar. Það var aðeins ein útfærsla og hún kostar 1.500 millj. kr. og þann samning, þá útfærslu og það ígildi kjarasamnings, eiga menn að hafa döngun í sér til að efna en segja ekki eitt eina vikuna og annað aðra vikuna.

Herra forseti. Það er alveg rétt að starfshópurinn hallaðist að þessari línulegu útfærslu sem hv. þm. hafa gert grein fyrir. Hins vegar breytir það því ekki að samkomulagið sem var kynnt fyrir ríkisstjórn var upp á 1 milljarð kr. Það samkomulag er verið að uppfylla. Hins vegar hefur það komið fram að starfshópurinn fjallaði um þessa útfærslu og ég lét reyna á hvort hægt væri að fara þessa leið strax í því fjárlagafrv. sem við vorum að samþykkja. Þegar svo reyndist ekki ákvað ég að leggja fram frv. með þeim meginatriðum sem eru í því, aldurstengingu örorkubóta og tvöföldun fyrir yngstu öryrkjana, en miðað við þá upphæð sem var í samkomulaginu. Síðan, eins og kom fram í framsöguræðu minni, á enn þá eftir að reikna út aldurstenginguna. Ekki eru enn þá öll kurl komin til grafar en það verður vissulega gert.

Virðulegur forseti. Það er eflaust hægur vandi að fá hæstv. heilbrrh. útskrift af hans eigin ræðu hér í þinginu í síðustu viku þegar hann sagði: Samningurinn kostar 1.500 millj. kr. Nú kemur hann og segir: Samningurinn kostaði 1.000 millj. kr., samningurinn var um 1.000 millj. kr. Það er bara ekki rétt, virðulegur forseti. Menn eiga að fara með rétt mál hér, auk þess sem samningurinn gerði ráð fyrir því að starfshópur ráðherrans sjálfs mundi gera tillögur um útfærslu samkomulagsins og sú tillaga liggur ekki hér fyrir, heldur er búið að henda henni í ruslið og með þeim hætti ganga í öðru lagi gegn efni samningsins. Hér er komið eitthvert afsláttarfrumvarp sem ráðherranum hefur verið náðarsamlegast hleypt í gegn með í ríkisstjórninni.

Herra forseti. Þessar staðreyndir hafa verið margendurteknar. Málið er ekki eins flókið og það er lagt út hér í umræðunni. Samkomulagið sem var kynnt fyrir ríkisstjórn gerði ráð fyrir 1 milljarði kr. í kostnað, eða rúmum 1 milljarði. Kostnaðarmat á útfærslu við þessa línulegu leið, sem mér var kynnt í ágúst, hljóðaði upp á 1,5 milljarða kr. Ég held að það verði að gera greinarmun á þessum meginatriðum. Það er verið að uppfylla samkomulagið en það er ekki verið að fara þá leið sem var verið að kostnaðarmeta. Það er meginmunur á þessu.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. heilbrrh. Jóni Kristjánssyni að samskipti okkar hafa yfirleitt verið mjög góð, enda deilum við grundvallarhugmyndum og -hugsjónum varðandi velferðarþjónustuna og uppbyggingu hennar. Ég tel að hæstv. ráðherra hafi að mörgu leyti staðið sig afar vel hvað þetta snertir. Í þessu tiltekna máli er ég hins vegar mjög ósáttur við hæstv. ráðherra, og ég er mjög ósáttur við Framsfl. og framgöngu hans í þessum málum. Það hefur komið fram að samningur var gerður við Öryrkjabandalag Íslands. Hæstv. ráðherra staðfesti fyrir stundu að menn hefðu staðnæmst við tiltekna leið. Frá þessari leið var greint í fjölmiðlum, í Morgunblaðinu og í Ríkisútvarpinu, um hvað grunnlífeyrir ætti að hækka og hvernig skerðingu ætti að haga fram til 67 ára aldurs. Það var greint frá forsendum samningsins. Það sem síðar átti eftir að koma í ljós var að kostnaðarmat á þessum samningi reyndist vera rangt. Nú upplýsir hæstv. ráðherra okkur um að til hafi staðið að íhuga aðrar dagsetningar en þjóðinni var greint frá í Þjóðmenningarhúsinu í marslok. Þá spyr ég um framkomu gagnvart kjósendum vegna þess að þetta mál snýr ekki einvörðungu að Öryrkjabandalagi Íslands. Það snýr einnig að kjósendum í alþingiskosningunum vorið 2003. Og er það rétt sem hæstv. ráðherra var að upplýsa okkur um hérna áðan, eða misheyrði ég það, að menn hafi eftir alla auglýsingamennskuna í kringum þennan samning verið að íhuga að breyta dagsetningum?

Herra forseti. Meginatriðið í þessu máli er að 25. mars var kynnt samkomulag við öryrkja sem hafði verið samþykkt í ríkisstjórn Íslands og sagt að samkomulagið tæki gildi 1. janúar 2004 og að í það ætti að verja 1 milljarði kr. Það er það sem við erum að framkvæma. Eftir það er fjallað, m.a. í starfshópi og í óformlegum viðræðum, um ákveðna útfærslu á þessum aldurstengdu örorkubótum. Um það snýst málið. Það er ekki verið að svíkja neitt en þarna er ákveðin útfærsla sem kostar meiri fjármuni. Hins vegar er kjarni þessa máls sá að öll atriði samkomulagsins eru uppfyllt og til þess er varið 1 milljarði kr. sem er stórkostlegur árangur fyrir réttindabaráttu öryrkja í þessu landi. Ég held að í sjálfu sér sé ekki deilt um það og því ber auðvitað að fagna. Ég er stoltur af að hafa tekið þátt í að koma þessu mikla baráttumáli öryrkja um kerfisbreytingu í höfn sem vonandi verður á næstu dögum.

Hæstv. forseti. Í sjálfu sér getur hæstv. ráðherra verið stoltur af því að hafa náð árangri við að bæta kjör öryrkja, og auðvitað samgleðjumst við öll yfir því. Hins vegar hefur það ekki verið gert á þann hátt sem samið var um. Við þær umræður sem fram hafa farið um þetta mál hef ég ekki sannfærst um annað en að staðhæfingar forsvarsmanna Öryrkjabandalags Íslands séu réttar. Það var ekki samið um upphæðina, það var samið um kerfisbreytingar og hvernig að þeim skyldi staðið. Við það samkomulag, við þann samning, er ekki staðið. Ég beini gagnrýni minni fyrst og fremst að Framsfl. vegna þessa samningsrofs. Það var hann sem kynnti þetta, ekki aðeins Öryrkjabandalagi Íslands heldur þjóðinni allri fyrir síðustu alþingiskosningar. Ég vona að hann eigi einhvern tíma eftir að axla pólitíska ábyrgð á því verki.

Herra forseti. Að sjálfsögðu var þetta samkomulag, sem er stórkostlegur áfangi í réttindabaráttu öryrkja, rætt í kosningabaráttunni. Það gerðu fleiri en framsóknarmenn. En ég kannast ekki við að í kosningabaráttunni hafi verið lofað í þetta meiri fjármunum en 1 milljarði kr. eins og samkomulagið gerði ráð fyrir. Þetta samkomulag var gert 25. mars, eftir langar viðræður eins og hér hefur komið fram, og það var að sjálfsögðu til umræðu. Ég vísa því á bug að hér hafi verið um einhverja kosningabrellu að ræða.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að svara fyrirspurn úr ræðu minni hér fyrr í dag varðandi 16--18 ára öryrkja. Hæstv. ráðherra svarar því til að foreldrar öryrkja sem eru á því aldursbili fái umönnunargreiðslur. En það eru ekkert allir endilega með foreldra sem fá umönnunargreiðslur. Samkvæmt almannatryggingalögunum eru örorkulífeyrisgreiðslurnar frá 16 ára aldri, og það er ekki gert ráð fyrir því í þessari lagasetningu að 16 og 17 ára öryrkjar fái neina kjarabót. Við vitum að allar þessar breytingar á almannatryggingalögunum undanfarið hafa leitt af sér, margar hverjar, alls konar göt og glufur. Ég held að hér sé verið að ganga fram hjá ákveðnum hópi öryrkja því að 16 og 17 ára öryrkjar, sem eiga rétt á örorkulífeyrisgreiðslum frá almannatryggingunum samkvæmt lögunum, fá ekki neina kjarabót samkvæmt þessu. Ég fer fram á það, herra forseti, að það verði skoðað í nefndinni. Það er fullkomlega óeðlilegt ef það er verið að gera svona kjarabætur, sem þetta vissulega er --- við erum alveg sammála um að þetta eru vissar kjarabætur, verulegar fyrir þá sem fá mest --- að þarna skuli vera hópur sem ekki fær neitt. Mér finnst full ástæða til að skoða það.

Herra forseti. Ég endurtek það sem ég sagði í seinni ræðu minni um þetta mál. Í sjálfu sér voru ekki deilur um þetta en ég er alls ekkert á móti því og veit auðvitað að hv. heilbr.- og trn. kallar eftir skýringum á þessu máli þegar það fer þangað og verður unnið þar. Ég endurtek rökstuðninginn fyrir þessu og það að þetta mál var ekki í brennipunkti þeirra átaka sem urðu síðar um málið.

Herra forseti. Ég veit að það voru ekki deilur um þetta og þetta hefur ekki komið til tals fyrr en núna. Ég held að þarna hafi bara orðið ákveðin mistök því að samkvæmt lögunum er verið að greiða þessar bætur frá 16 ára aldri og ég tel fulla ástæðu til að þetta sé skoðað. Ég held að þarna hafi hópur gleymst og það er full ástæða til að hann fái sömu réttarbætur og 18 og 19 ára öryrkjar. Ég tel fulla ástæðu til að skoða þetta og minni á að ekki fá allir aðstandendur umönnunargreiðslur vegna þessa hóps.