Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur lýst yfir að hann hafi í hyggju að sinna því máli, sem hér um ræðir, og muni flytja till. um það við 3. umr. Með vísan til þess segi ég nei.



Herra forseti. Í trausti þess, að hæstv. sjútvrh. komi með till. við 3. umr. til leiðréttingar á þessum málum, segi ég nei.



Herra forseti. Með vísan til þess, sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði áðan og í trausti þess, að sjútvrh. flytji brtt. við þessa grein við 3. umr., segi ég nei.



Herra forseti. Á þskj. 527 er nál. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. d., en þar er skýrt frá því, að aðalstörf n. fóru fram í samstarfi við fjh.- og viðskn. hv. Ed. og var aðeins einn fundur haldinn í fjh.- og viðskn. Nd. vegna þess að 5 fundir höfðu verið sameiginlega haldnir í nefndum beggja deilda. Á þeim fundum lágu frammi þær umsagnir sem horist höfðu um frv., og enn fremur komu til fundar við n. þeir aðilar sem sérstaklega var talið að fallnir væru til þess að segja álit sitt á frv. Í hv. Ed. var svo að loknum þessum fundum gengið frá þeim brtt. sem fjh.- og viðskn. þeirrar d. gerði, og voru þær samþykktar. Þannig breytt leggur meiri hl. fjh.- og viðskn. Nd. til að frv. verði samþykkt. Einn meirihlutanm. hefur þó fyrirvara sem hann mun gera grein fyrir við umr. Meginþættir þeirra breytinga, sem gerðar voru í hv. Ed., voru m. a. að tekið var tillit til álits, sem fram hefði komið frá Verkamannasambandinu, og till. því gerð um að viðskiptakjaravísitalan yrði tekin til framkvæmda af meiri mildi og hægar en gert hafði verið upphaflega ráð fyrir, og er þar átt við tekjur sem ná í venjulegri dagvinnu með þeim atriðum, sem þeim fylgja, að 210 þús. kr. mánaðarlaunum, og fjara út við 220 þús. Annað, sem breytt var í frv. í hv. Ed., var að innstæðubinding er aukin úr 25 í 28%, en það er gert m. a. til þess að gera Seðlabankanum auðveldara að geta sinnt þeim verkefnum sem hann hefur annast í sambandi við afurða- og rekstrarlán. Þriðja meginatriðið, sem gerð var á hreyting í hv. Ed., var viðvíkjandi verðlagslögunum, sem samþ. voru á s. l. þingi og eru nr. 56 frá 1978, um gildistöku 8. gr. laga þeirra, en henni var nokkuð breytt frá því sem var í frv. Var þar gert ráð fyrir rýmri tökum á þeim málum en frv. gerði áður ráð fyrir. Fjórða atriðið, sem var einnig breytt í hv. Ed., var viðvíkjandi olíuverðshækkuninni. Þá er miðað við áhrif á vísitölu samkv. lagafrv. þessu eða þá tekjuöflun sem kann að eiga sér stað vegna niðurgreiðslu á olíu til húshitunar. En að öðru leyti verður um það mál, ef til kemur, fjallað sem sérstakt mál og ekki frekar í þessu frv. Um þetta frv. þarf ég að sjálfsögðu ekki mikið að segja því að það hefur verið svo mikið til umr. hér á hv. Alþ. og utan þings og það m. a. s. áður en frv. hafði borist hv. Alþ. sem slíkt. Hins vegar vil ég geta þess, að eins og áður hefur komið fram í umr. hér á hv. Alþ. um stefnu núv. ríkisstj. eru það þrír þættir sem hún hefur tekist á við á þeim tíma sem hún hefur setið á valdastólum. Í fyrsta lagi var ætlun hennar að ná niður vöruvísitölunni með aðgerðum þeim sem gerðar voru í sept., bæði með auknum niðurgreiðslum og niðurfellingu á söluskatti. Þessar ráðstafanir og aðrar þær, sem þá voru gerðar, voru gerðar til þess að koma atvinnuvegunum í fullan gang, en eins og ástandið var þá var mjög tvísýnt um stöðu þeirra í þjóðfélagi okkar. Þessar aðgerðir höfðu þegar þau áhrif sem að var stefnt, en ljóst var að það mundi ekki nægja til áframhaldandi sóknar gegn verðbólgunni sem er eitt af höfuðverkefnum hæstv. ríkisstj. Annar þáttur í ráðstöfunum ríkisstj. í baráttunni gegn verðbólgu voru tímabundnar ráðstafanir sem gerðar voru í desember. Við afgreiðslu þeirra mála og afgreiðslu fjárl. lýsti hæstv. forsrh. því yfir, að hann mundi beita sér fyrir áframhaldandi sókn í þessum málum, m. a. með því að setja sérstaka ráðherranefnd sem ynni að undirbúningi þess máls sem hér er nú til meðferðar. Þessu var fram haldið svo sem fyrirheit hæstv. forsrh. gáfu tilefni til, og ráðherranefnd sú, sem hann skipaði, skilaði 28. febr. áliti til hæstv. ríkisstj. Eftir að ríkisstj. hafði fjallað um málið varð niðurstaðan að forsrh. var falið að vinna að málinu með undirbúningi frv., sem hann og gerði. Í því sambandi hafði hann samstarf við aðila vinnumarkaðarins, eins og kom fram í störfum fjh.- og viðskn. í meðferð frv. á hv. Alþ., og enda þótt það sé svo, að þeim finnist sumum hverjum að minna tillit hafi verið til þess tekið, sem þeir vildu þar að vinna, kom þó fram að í ýmsum atriðum var tillit til þess tekið þegar frá frv. var endanlega gengið. Veigamesti þáttur þessa frv. er að tryggja atvinnu í landinu. Eins og kunnugt er hefur tekist á síðustu árum að halda hér uppi verulegri og góðri atvinnu. Það er stefna hæstv. núv. ríkisstj. að fylgja því fast eftir að svo verði. Og þrátt fyrir að aðrir þættir séu hér veigamiklir, eins og verðbólguþátturinn, sem er hinn veigamesti á margan hátt, er það hugsun hæstv. ríkisstj. að ekkert skuli gert á kostnað atvinnuöryggis og ef svo horfi, að atvinnuöryggi sé ekki tryggt, verði að víkja frá þeim þáttum að einhverju leyti sem frv. þetta gerir ráð fyrir, þó að að því sé stefnt og í það fast haldið að úr verðbólgunni verði dregið. Þá er og annar þáttur veigamikill í frv. þessu, sem er stjórn peningamála. Sérstaklega er það verðtrygging sparifjár og lánsfjár sem nú er tekin fastari tökum en áður fyrr. Ég leit svo á, þegar fyrrv. ríkisstj. tók upp nýjan útlánaþátt í sambandi við lánsfé, að með þeim hætti væri farið inn á þessa braut. En því miður hefur það ekki tekist sem skyldi. Nú er gengið lengra í þá átt að verðtryggja sparifé og lánsfé en gert hefur verið áður. Mun það án efa verða til þess að hafa veruleg áhrif til að reyna að ná tökum á verðbólgunni. Að því er stefnt með þessum hætti, og er vonandi að aðferðin reynist vel. Þá er og það atriði, að viðskiptakjaravísitala skuli gilda. Það er mikilvægur þáttur, og enda þótt ég hefði kosið að fleiri þættir hefðu fylgt til breytinga á vísitölunni, þá finnst mér þetta mjög veigamikill þáttur og tel að hann muni tryggja afkomu þjóðarinnar betur en verið hefur, því að það er mjög fráleitt, eins og við höfum orðið við að búa, að þó að viðskiptakjör þjóðarinnar hafi versnað hefur vísitalan hækkað og kaupgjald í landinu hækkað þar með og gert stöðu atvinnuveganna enn þá verri en viðskiptakjararýrnunin gerði. Að því er spáð er á þessu ári er ekki reiknað með að þjóðartekjurnar muni aukast, heldur í mesta lagi haldast i því horfi sem þær voru á s. l. ári, jafnvel þó að þjóðarframleiðslan aukist eitthvað, sem þó er talið að muni verða lítið. Það mun og leiða til þess að viðskiptakjörin munu eitthvað versna, sérstaklega á fyrri hluta þessa árs. Er því brýn nauðsyn að taka þann þátt upp sem hér er gert, og er vel að um það skyldi nást samstaða í hæstv. ríkisstj. að þannig skyldi að verki staðið. Þá er og í þessu, sem ég hef sagt, meiri festa á stjórn peningamála og fjármála en áður hefur verið. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að það hefur verið mikið framkvæmdatímabil hjá íslensku þjóðinni allt síðan 1970. Þess vegna er þjóðin að minni hyggju betur undir það búin að hægja á ferðinni, þó að það verði að gerast innan þeirra marka sem skapa atvinnuöryggi og eðlileg lok á verkum, sem í gangi eru, verði að eiga sér stað. En ég tel að bæði hjá atvinnuvegunum, því að veruleg uppbygging hefur átt sér stað hjá þeim, og þjóðfélaginu í heild sé hægt að draga úr hraða uppbyggingar vegna þess sem gert hefur verið á síðustu árum. Ég vil einnig segja það, að atvinnuvegirnir eru á margan hátt betur undir þetta búnir, m. a. vegna útfærslu landhelginnar og annarra þátta í atvinnuvegum, bæði til lands og sjávar, þó að segja megi að iðnaðurinn sé skemmra á veg kominn en æskilegt væri í sambandi við atvinnuþátt hans. Þá vil ég og geta þess, að á s. l. ári er talið að afkoma fólks hér á landi, þ. e. kaupgetan, ráðstöfunartekjur heimilanna, hafi verið betri en nokkru sinni fyrr. Þess vegna er það mikils um vert að hægt verði að auka þar við, meðan verið er að ná betri tökum á verðbólgunni en nú er. Það er ljósara en frá þurfi að segja, að í landi okkar er nú meiri áhugi á því að ná tökum á verðbólgu en nokkru sinni fyrr. Það má vel vera að það sé af því, að ég hef haft betri tíma nú til að fylgjast með viðhorfi fólks á hinum einstöku vinnustöðum, en ég hef aldrei orðið eins vel var við að áhugi væri fyrir að hafa vald á verðbólgunni. Þeir, sem þar hafa verið að verki, hafa látið í ljós þá skoðun, að þeir legðu miklu meira upp úr minnkandi dýrtíð en 1, 2 eða 3% í kaupi, enda væri ekki séð hvað þeir þyrftu á annan hátt að greiða. Þess vegna er ljóst að áhugi á að ná tökum á verðbólgunni er meiri nú en nokkru sinni fyrr. Ég held að það sé líka ljóst, að fólk gerir sér almennt grein fyrir því, að lífsafkoma þess getur ekki batnað frá því, sem nú er, nema með því að verðbólgunni sé haldið í skefjum. Sama er að segja um framfarir í þjóðfélagi okkar. Það verður ekki hægt að halda í þokkalegu horfi ef við höfum ekki vald á verðbólgunni. Kostnaðaraukinn, sem verður á framkvæmd hinna stærri verka á milli ára, er svo geigvænlegur, eins og nú hefur orðið upp á síðkastið, að slíkt verður að stöðva. Ég skal, herra forseti, ekki lengja mál mitt. Ég vil endurtaka það, að meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. þessarar d. leggur til, að frv. verði samþykkt óbreytt, og treystir því, að undir giftudrjúgri forustu hæstv. forsrh. og flokks hans, Framsfl., verði haldið áfram þeirri baráttu gegn verðbólgunni sem nú hefur verið tekin skref frá skrefi til þess að koma þar vörnum við og sókn gegn. Hún treystir því að hæstv. ríkisstj. - hún má gjarnan vita að fólkið í landinu ætlast til þess - efli samstarf sitt til þess að vera betur undir það búin að takast á við þetta verkefni, sem þjóðin hefur áhuga á að tekist sé á við og treystir henni til að gera.



Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um stjórn efnahagsmála o. fl. Eins og hér hefur komið fram varð n. ekki sammála um afstöðu til málsins. Fulltrúar stjórnarflokkanna styðja frv., en starfandi formaður n. þó með fyrirvara sem hann mun gera hér grein fyrir. Við fulltrúar Sjálfstfl. í n. skilum séráliti sem ég mæli hér fyrir. Það álit er á þskj. 530. Það er rétt hjá hv. frsm. meiri hl. n., að frv. þetta hefur verið mikið til umfjöllunar bæði innan þings og utan, og af þeim sökum þótti honum ekki ástæða til að fara um það mörgum orðum. Þetta er nú einmitt einkennandi fyrir hin nýju vinnubrögð á Alþ., að málin eru rædd úti í bæ og ákvarðanir um þau jafnvel teknar þar áður en þau koma til umr. hér í þinginu. Ég get nefnt dæmi um þá óvirðingu, sem einn af meðlimum fjh.- og viðskn. Ed. sýndi n. þegar mál þetta var til umfjöllunar á sameiginlegum fundum nefndanna. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason sýndi nefndinni og Alþingi óvirðingu með því að mæta aðeins á einum hinna sameiginlegu funda. Ég held að honum hafi þótt mikilvægara að sitja fundi úti í bæ um þetta frv. með félaga sínum og vini og koma þá kannske við í pylsuvagninum. Fyrir þessum vinnubrögðum standa þeir menn sem boðuðu siðvæðingu í störfum þingsins, breytta starfshætti, sem auka skyldu veg þess og virðingu. Ef þeir halda að þetta sé leiðin til þess, þá fara þeir villir vegar. Þetta frv. á sér sögulegan og óvenjulegan aðdraganda. Það er komið frá hv. Ed. sem gerði á því nokkrar breytingar sem ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til þess að fara hér sérstaklega út í, enda hefur verið gerð nokkur grein fyrir þeim. Það eru reyndar ekki einu breytingarnar sem orðið hafa á vegferð frv. Frá fyrstu drögum hefur það tekið veigamiklum breytingum. Sumar þeirra, sem gerðar voru í Ed., kunna að vera til bóta, aðrar eru til þess að draga úr málskrúðinu og enn aðrar eru einskis virði og virðast gerðar til þess eins að sætta til málamynda hin mjög svo ólíku sjónarmið stjórnarflokkanna. Ég held að það skýri kannske nokkuð þetta mál ef ég geri nokkra grein fyrir breytingum á frv.-drögunum frá því sem þau voru í febr. og frv. eins og það var lagt fyrir Alþ. Ég kem þá kannske að einhverju leyti inn á breytingarnar sem gerðar voru í hv. Ed. I. kaflinn er óbreyttur. En eins og margnefnt hefur verið er sá kafli óþarfur og unnt að framkvæma allt, sem þar er sagt, án lagafyrirmæla. II. kafla hefur hins vegar verið breytt í verulegum atriðum. Kjaramálaráð, sem gert var ráð fyrir í fyrstu frv.-drögum, fellur niður og óákveðið samráð við aðila vinnumarkaðarins kemur í staðinn. Þessum breytingum hefur t. d. Vinnuveitendasamband Íslands mótmælt og telur ákvæði þessa kafla algerlega óviðunandi. Segir í ályktun þess: „Með tilliti til fenginnar reynslu er líklegt, að þau séu eingöngu sett í því skyni að útiloka raunverulega aðild Vinnuveitendasambandsins að þeirri umfjöllun um kaup- og kjaramál, sem fara ætti fram á þessum vettvangi.“ - Allt er þetta hins vegar þóknanlegt Alþýðusambandi Íslands, enda komið beint til móts við óskir þess þegar kaflanum var breytt. Og eins og segir í ályktun þess virðist í þessari nýju útgáfu fyrirkomulag samráðsins komið í viðunandi horf. III. kaflanum, um ríkisfjármál, var allnokkuð breytt, reyndar mikilvægar orðalagsbreytingar gerðar á 8. gr. Þær breytingar draga hins vegar mátt úr ákvæðunum. Áður stóð ákvæði í lögunum um að skyldur ríkissjóðs til fjárframlaga til sjóða eða sérstakra verkefna skyldu tekin til endurskoðunar í því skyni að framvegis skyldu framlögin ákveðin í fjárl. ár hvert. Nú stendur: „tekin til endurskoðunar, og það kannað, að hve miklu leyti fjárframlög“ o. s. frv. Frekari viðbótarfyrirvara er svo hætt inn síðar í greinina. Annars má segja um ákvæði þessa kafla, að flest af því, sem þar er nefnt, sé unnt að gera án sérstakra lagafyrirmæla. Þessi ákvæði um endurskoðun lagaskyldu um fjárveitingar eru orðin svo máttlaus, að þau skipta ekki lengur máli. Slíka endurskoðun má framkvæma án lagafyrirmæla og engin ákvörðun felst í 8. gr. Svo var í þessum kafla hið dæmalausa ákvæði um eignakönnun, en það var hins vegar fellt niður. Breytingarnar voru ekki verulegar á IV. kaflanum, en ákvæði þessa kafla eru að miklu leyti lýsing á vinnubrögðum sem þegar eru viðhöfð, og að því leyti sem um nýjungar er að ræða er óþarfi að setja um þær lagafyrirmæli. V. kaflinn er nýr frá fyrri drögum, en er einstaklega óskýr. Það kerfi áætlana, sem þar er gert ráð fyrir, er svo flókið að það hlýtur að verða óframkvæmanlegt í reynd. Það er ekki ljóst hvaða tilgangi þessar áætlanir eiga að þjóna, hvort þær eiga að vera vísbendandi. Ef svo er þarf engin lagaákvæði um þær, og miklu auðveldara fyrirkomulag er unnt að hafa. Eigi þær hins vegar að vera fyrirskipandi, en til þess benda ákvæði ýmissa annarra greina, t. d. eftirlit Framkvæmdastofnunar með framkvæmdaáætlunum í 27. gr. frv., þá þurfa ákvæðin þar um að vera skýr. Það er ekki kunnugt að nein svipuð ákvæði um áætlanagerð sé að finna í löggjöf nágrannalanda okkar né að neitt slíkt fyrirkomulag tíðkist. VI. kaflinn, sem fjallar um peninga- og lánamál, hefur nokkuð breyst. Það er bætt í hann mjög veikjandi málsl. í 30. gr., sem gerir ákvæðin um aukningu peningamagns i umferð nánast marklaus. Annars er þessi kafli í heild með öllu tilgangslaus. Þar eru sett fram stefnumið sem annaðhvort er þegar að finna í seðlabankalögum eða ríkisstj, getur sett sér og Seðlabanka hvenær sem er án lagasetningar. Tveggja ára áætlanir um útlán og þróun lánamarkaðar er unnt að gera án lagasetningar. Eina ákvæði þessa kafla í upphaflegu drögunum, sem lagasetningu þurfti um, er heimild til aukinnar bindingar. Það hefur verið fellt niður í núverandi útgáfu. Einnig hefur ákvæðið um aukningu peningamagns, sem raunar á alls ekki heima í lögunum, verið útþynnt svo mjög í sinni núverandi mynd að það má teljast nánast markleysa. Þá kemur VII. kaflinn, um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár. Þessi kafli er í meginatriðum óbreyttur frá upphaflegu frv. hæstv. forsrh. Samkv. áliti Seðlabankans var mikilvægt að koma að þremur atriðum í sambandi við verðtryggingu til þess að gera hana framkvæmanlegri en hún er samkv. núv. heimildum í lögum nr. 71/1966. Fyrsta atriðið er að verðtrygging skuli almennt heimil í skriflegum skuldbindingum manna á milli þar sem skuldarinn greiði peninga. Þessi ákvæði eru í 34. gr. frv. Til þess skorti heimild í lögunum frá 1966, og framkvæmd slíkrar verðtryggingar, einkum í sambandi við sölu nýbygginga, hefur byggst á úrskurðum dómstóla. Þessi breyting er því mikilvæg. Annað atriðið er að lögin frá 1966 settu ýmsar takmarkanir á verðtryggingar, - takmarkanir sem eru til óþæginda við almenna framkvæmd verðtryggingar, þ. á m. um tímalengd lána og tegund veða. Samkv. þessum kafla falla slíkar takmarkanir niður. Þriðja atriðið er að samkv. lögunum frá 1966 var alls ekkí gert ráð fyrir að verðtrygging næði til skammtímalána, svo sem stuttra víxla. Af þessum sökum varð Seðlabankinn að byggja ákvarðanir sínar um verðbótaþátt vaxta í reglum sínum frá 1977 á almennum vaxtaákvæðum í seðlabankalögunum. Þetta var erfitt í framkvæmd og lagagrundvöllur auk þess hæpinn. En nú koma ákvæði um verðbótaþátt vaxta beinlínis fram í 39. gr. frv. Um kaflann í heild má annars segja að hann sé allflókinn og hefði sjálfsagt verið unnt að gera hann einfaldari. Þar við bætist að framkvæmd almennrar verðtryggingar hlýtur að vera mjög erfið og varasöm, eins og reynsla annarra þjóða hefur sýnt. Ef framkvæma á almenna verðtryggingu er forsendan sú, að hún nái til allra lána, til skamms jafnt sem langs tíma, og engin tegund lána sé undanþegin. Að öðrum kosti má gera ráð fyrir að alvarlegt misvægi myndist á milli verðtryggðra innlána bankanna annars vegar og óverðtryggðra útlána hins vegar. VIII. kaflinn fjallar svo um verðbætur á laun. Þessi kafli setur lagaákvæði um verðbætur, þar sem aftur á móti er gert ráð fyrir að grunnlaun séu ákveðin með samningum. Frádráttarhliðin varðar breytingar búvöruverðs vegna vinnuliðar verðlagsgrundvallar búvöru og breytingar á áfengis- og tóbaksverði eins og áður. Við bætast svo áhrif skatta til niðurgreiðslu á olíu eða útgjöld vegna hennar án skattbreytingar, enn fremur 1/3 hluti breytingar vísitölu viðskiptakjara. Niður falla hins vegar fyrri ákvæði frv.-draganna um áhrif breytinga á óbeinum sköttum og niðurgreiðslum og um frestun hækkana umfram 5%. Sú breyting var einnig gerð í hv. Ed. á 2. tölul. 49. gr., að þar falla niður orðin „eða til annarra ráðstafana til þess að milda áhrif hækkunar olíuverðs innanlands“. Þessi hreyting varðar atvinnureksturinn og er auðvitað í samræmi við þá stefnu hæstv. ríkisstj. að gera atvinnurekstrinum í landinu eins erfitt fyrir og mögulegt er. IX. kaflinn er svo um vinnumarkaðsmál. Með 52. gr. er sett á stofn ný ríkisstofnun sem gæti orðið heilmikið bákn. Ákvæðin um tilkynningarskyldu vegna fækkunar starfsmanna hljóta að verða mjög íþyngjandi fyrir atvinnuvegina. Vinnuveitendasambandið bendir á að slík ákvæði séu óframkvæmanleg með öllu. Slíkt ákvæði takmarkar um of svigrúm til virkrar stjórnunar fyrirtækja og er óframkvæmanlegt, svo sem í fiskiðnaði, byggingariðnaði og eflaust fleiri atvinnugreinum. Þá kemur næst að kaflanum um verðlagsmál. Hann hefur að vísu tekið verulegum breytingum í hv. Ed., eins og ég sagði. Verðlagsstjóri kom á fund n. og gerði þar grein fyrir skoðunum sínum þegar sá kafli var ræddur. Ég verð að fara nokkrum orðum um núverandi 59. gr. frv. eins og hún var í upphaflega frv., sérstaklega vegna þess að fulltrúar Alþb. í fjh.- og viðskn, lýstu þar þeirri skoðun sinni að allt væri þar til bóta frá gildandi lögum. Mér sýnist þess vegna rétt að rekja með nokkrum orðum í hverju aðdáun þeirra er fólgin, eins og ætlunin var að þessi grein færi í gegnum þingið. Verðlagsstjóri tók fram á sameiginlegum fundi fjh.- og viðskn., að ekkert samráð hefði verið við hann haft um gerð þeirra breytinga á lögun nr. 56/1978, um verðlag og samkeppnishömlur, sem X. kafli frv. þessa fjallar um. Í 58. gr. frv. var kveðið á um að það skyldi vera meginregla að vöruverð væri háð verðlagsákvæðum. Enn fremur kom fram í sömu grein, að frá þessari reglu mætti ekki víkja nema með samþykki ríkisstj. Ef framfylgja ætti svona ákvæði samkv. orðanna hljóðan verður ekki betur séð en ekki sé aðeins verið að ganga þvert á það sjónarmið sem lá að baki samþykkt laganna frá því í maí 1978, heldur væri gengið mun lengra í átt til opinberrar verðákvörðunartöku en felst í þeim lögum um verðlagsmál frá árinu 1960 sem enn er starfað eftir. Breytingin virðist stefna að því, að tekið verði upp sama verðákvörðunarkerfi og notast var við á stríðsárunum og næstu ár á eftir, þegar vöruskortur og skömmtun var ríkjandi. Aðrir kaflar frv. taka mið af allt öðrum þjóðfélagsaðstæðum. Auk þeirrar breyttu stefnumörkunar að láta verðmyndun undir opinberu eftirliti víkja fyrir opinberum verðákvörðunum að öllu leyti fólst í 58. gr. innbyrðis mótsögn, jafnframt því sem greinin svo breytt yrði í algeru ósamræmi við aðrar greinar laganna um verðlag og samkeppnishömlur. Að því er lýtur að fyrra atriðinu, þ. e. innbyrðis mótsögnum í 58. gr., var í 2. mgr. talað um að meginreglan skyldi vera verðlagsákvæði, en í 3. mgr. tekið fram að verðlagsákvæðum skyldi aðeins beitt við sérstakar aðstæður. Um síðara atriðið er það að segja, að breytingin gengur þvert á ýmsa kafla laganna frá 1978. Það má benda á það atriði því til staðfestingar, að í II. kafla verðlagslaganna er kveðið á um að ákvörðunartaka í öllum málum skuli vera í höndum samkeppnisnefndar og verðlagsráðs. Með breytingunni, þ. e. að samþykki ríkisstj. þurfi að koma til, er gengið gegn því ákvæði. Í III. kafla laganna er gert ráð fyrir að Verðlagsstofnun eigi að örva verðskyn neytenda, efla verðsamkeppni o. fl. Það er ekki ljós tilgangur þess að örva verðskyn og samkeppni á sama tíma og njörva skal niður allt vöruverð með miðstýrðum ákvæðum. IV. kafli laganna frá 1978 fjallar eingöngu um samkeppnismál. Ekki verður séð hver þörf er fyrir slíkan kafla ef breyting sem þessi ætti að verða gerð. Með breytingum á lögum nr. 56/1978 í samræmi við 58. gr. frv. verður að líta svo á að allar forsendur laganna séu raunverulega brostnar og því tilgangslaust að láta þau taka gildi. Höfuðatriðið er að hér átti að sameina í einum lagabálki tvö gagnstæð sjónarmið sem engan veginn fara saman. Ef það er vilji Alþingis í svona máli að stefna í aðra átt en gert var í fyrra væri auðvitað eðlilegast og réttast að semja nýja löggjöf í samræmi við breytt sjónarmið. Verðlagsmál hafa á undanförnum áratugum mótast um of af pólitískum ákvörðunum. Pólitískar verðlagsákvarðanir hafa ekki haft að markmiði að halda verðlagi í skefjum þegar til lengri tíma er litið, heldur byggst á vísitöluleik frá degi til dags og sjónhverfingum gagnvart neytendum. Þessi vinnubrögð hafa haft mjög óheillavænleg áhrif á þróun verðlagsmála og í sumum tilvikum sett þau í algerar ógöngur, svo sem í innflutningsversluninni, útseldri vinnu iðnmeistara, en mörg fleiri dæmi mætti nefna. Með þessu er ekki verið að segja að Alþ. og stjórnvöld eigi ekki að marka heildarstefnu í verðlagsmálum okkar í tíma. Hins vegar eiga verðákvarðanir að öðru leyti að byggjast á faglegu mati, eins og þekkist meðal allra okkar nágrannaþjóða. Ef þau sjónarmið væru höfð í fyrirrúmi gæti verðlagseftirlit náð meiri árangri en nú er. Ég held að það, sem ég hef verið að segja, sé mjög í samræmi við þær ábendingar sem komu fram hjá verðlagsstjóra á fundi fjh.- og viðskn. En það virðist sem meiri hl. eða fulltrúar stjórnarflokkanna hafi ekki treyst sér til að bera fram kaflann óbreyttan. Því hafa þeir gert breytingar á 58. gr., sem nú verður 59. gr., en meginbreytingin stendur þó óbreytt, þ. e. að Alþ. lætur sér ekki nægja að móta stefnuna í verðlagsmálum og fela síðan faglegri nefnd að útfæra hana, heldur er kveðið á um að ríkisstj. skuli hafa veruleg bein áhrif á ákvörðunartöku verðlagsráðs. Hver hefur reynsla okkar orðið af slíkum afskiptum ríkisvaldsins á verðákvarðanatökur? Í stuttu máli hefur reynslan orðið sú, að afskipti ríkisvaldsins hafa orðið hemill á eðlilega verðmyndun. Verðákvarðanir hafa dregist og jafnvel verið orðnar óraunhæfar þegar þær loksins hafa komið. Við höfum dæmi um hvernig pólitísk afskipti hafa á klaufalegan hátt sett ýmsar afgreiðslur í hnút. Verðlagsstjóri hefur gert grein fyrir hvernig komið et fyrir innflutningsversluninni, útseldri vinnu iðnmeistara og sumra iðnfyrirtækja. En á þetta er ekki hlustað. Það er sorglegur misskilningur ríkisstj. að gleyma því, að verðlagsyfirvöld eru að fást við afleiðingar, en ekki orsakir. Það dregur ekki úr verðbólgunni þótt einstakir ráðh. og síðan ríkisstj. eyði dýrmætum tíma sínum í að ræða um verðhækkanir. Störf verðlagsnefndar felast fyrst og fremst í því að fást við afleiðingar af gerðum sem þegar eru orðnar að staðreyndum. Ég nefni sem dæmi launahækkanir, erlendar verðhækkanir, gengisfellingar, gengissig, vaxtahækkanir og fleiri orsakir, sem óhjákvæmilega hafa áhrif til hækkunar á verðlagi. Nefndinni er ætlað að veita nauðsynlegt aðhald til þess að hamla gegn því, að umræddar kostnaðarhækkanir fari meira út í verðlagið en brýn nauðsyn krefur. Á hinn bóginn er það ekki nema að mjög litlu leyti á valdi verðlagsnefndar eða annarra verðlagsyfirvalda að vega að sjálfum rótum verðbólguvandans, sem vitaskuld er mest aðkallandi úrlausnarefnið. Það er að mestu leyti á valdi allt annarra aðila í þjóðfélaginu en verðlagsyfirvalda að leysa það verkefni. Samkv. verðlagslögunum frá í fyrra var ákveðið að verðlagsráð starfaði á faglegum grundvelli, óháð geðþóttaákvörðunum ríkisstj. Mér sýnist að með breytingum á þeim lögum, sem nú á að fara að samþykkja, eigi að halda áfram pólitískum afskiptum af störfum verðlagsráðs. Þessu er ég algerlega andvígur og tel að það standi þeirri ríkisstj. nær, sem er að lögbinda 40% verðbólgu á þessu ári, að ráðast eingöngu að orsökum þeirrar verðbólgu í stað þess að krukka á handahófskenndan hátt í einstakar verðákvarðanir sem neytendur verða síðan að gjalda fyrir í hærra vöruverði. XI. kafli frv. fjallar um jöfnunarsjóði sjávarútvegsins, þ. e. Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og Aflatryggingasjóð. Þar hafa verið gerðar nokkrar breytingar á frá fyrri drögum, sem ég hirði ekki um að rekja, enda ekki stórvægilegar. Hins vegar eru gerðar tvær veigamiklar breytingar á lögum um Aflatryggingasjóð. Það er í fyrsta lagi, að heimilt skuli vera að taka tillit til sóknartakmarkana við ákvörðun meðalveiðimagns og sömuleiðis til langvarandi aflaleysis vegna breytinga á fiskigengd og veiðisókn. Í öðru lagi, að heimilað skuli vera að beita fjármagni sjóðsins til þess að verðbæta vannýttar tegundir og leggja gjald á ofnýttar tegundir. Þetta á þó að gerast með endurskoðun laga um Aflatryggingasjóð. Þess vegna er hér í raun aðeins um stefnuyfirlýsingu að ræða. Þessi atriði hæði kynnu að geta orðið til góðs. Það ætla ég ekki að leggja neinn dóm á. En það eru hins vegar engar áætlanir fyrirliggjandi um hvað þau gætu þýtt í reynd. Ég bendi sérstaklega á í þessu sambandi að fulltrúi Sjómannasambandsins og reyndar Farmanna- og fiskimannasambandsins einnig, sem komu á fund n., bentu á að ekkert samráð hefði verið haft við samtök þeirra um þessar breytingar, þær breytingar, sem þarna voru ráðgerðar, hefðu farið um annarra hendur en hagsmunaaðila. Þessu mótmæltu þessir fulltrúar harðlega. Þeir bentu sérstaklega á að Aflatryggingasjóður væri eign sjómanna og reglur um Verðjöfnunarsjóð hefðu verið settar með samþykki sjómanna, þessir sjóðir hefðu verið stofnaðir með samþykki þeirra. Þess vegna mótmæltu þeir því harðlega, að nokkrar breytingar yrðu þarna gerðar án samráðs við þessi samtök. Í sem stystu máli má segja að fyrstu 6 kaflar frv. séu með öllu óþarfir. Þar er um að ræða atriði sem þegar eru framkvæmd eða unnt er að framkvæma án lagasetningar, og um er að ræða hreinar stefnuyfirlýsingar sem lagaákvæði eiga ekki við um. Það má raunar segja að með þessum ákvæðum í köflunum og raunar ýmsum fleiri sé verið að „súrra saman“ stjórnarsamstarfið, setja í lög loforð um að þetta og hitt skuli gert. Manni sýnist að lítið vanti raunar annað í frv, þetta en ákvæði um það, hvaða refsingum eigi að beita þá stjórnarliða sem víkjast undan því að standa við það sem þetta frv. setur á loforðalistann. Í öðru lagi má nefna það, að nauðsynlegt er að endurskoða lögin frá 1966 um verðtryggingu fjárskuldbindinga. Það hefði best verið gert með sérstakri lagasetningu um verðtryggingu. Frágangur VII. kaflans, um verðtryggingu, eins og hann er nú, er að ýmsu leyti mjög varasamur, svo að ekki sé meira sagt. Í þriðja lagi nefni ég að um verðbætur á laun, sem VIII. kaflinn fjallar um, þarf nýja lagasetningu, ef á að ákveða verðbætur með lögum. Hin leiðin er þó einnig til, að verðbætur ákveðist með nýjum samningum á milli aðila. Í fjórða lagi má nefna, að kaflinn um vinnumarkaðsmál - IX. kaflinn - er nýjung sem orkar mjög tvímælis. Miklu eðlilegra væri að setja sérstaka löggjöf um þessi mál en að meðhöndla þau sem hluta af fjölþættri löggjöf. Í fimmta lagi nefni ég svo kaflann um verðlagsmál, sem þrátt fyrir breytingar kollsteypir í raun þegar samþykktum lögum um verðlagsmál. Eðlilegast hefði verið að breyta þeim lögum sérstaklega, ef vilji er fyrir hendi til þess. Og í sjötta lagi nefni ég svo það sem segir um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins í XI. kaflanum. Það felur i sjálfu sér ekki í sér neina marktæka breytingu frá núverandi lögum, heldur stefnumið. Að því er snertir Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins er bersýnilega um mikilvægar nýjungar að ræða og þess vegna nauðsynlegt að endurskoða sjálf lög sjóðsins, eins og raunar er gert ráð fyrir í frv., og umfram allt að hafa um það samráð við samtök sjómanna. Ég hef hlaupið á helstu atriðum frv. og gert nokkurn samanburð á því og fyrri drögum og lauslega drepið á sumar þær breytingar, sem gerðar voru á frv. í hv. Ed. Það voru haldnir nokkrir sameiginlegir fundir fjh.- og viðskn. beggja d., eins og hér hefur komið fram. Á þá sameiginlegu fundi komu til viðtals við nm. fulltrúar ýmissa samtaka, svo sem Vinnuveitendasambandsins, Verslunarráðs, Sjómannasambandsins, Farmanna- og fiskimannasambandsins, Sambands ísl. bankamanna, ASÍ, BSRB og BHM, og auk þess kom verðlagsstjóri á fund n., eins og ég áður hef greint frá: Það var nokkuð sameiginlegt í frásögn þessara aðila, að ýmist ekkert eða lítið samráð hefði verið haft við þá um gerð frv. Hins vegar hefur misjafnlega mikið tillit verið tekið til aths. sem þessir aðilar, a. m. k. sumir hverjir, kannske allir, sendu hæstv. forsrh. við hin fyrri drög frv. Það er táknrænt, að ríkisstj., sem haft hefur uppi yfirlýsingar meiri en nokkrar aðrar ríkisstjórnir um nauðsyn samráðs við aðila vinnumarkaðarins, skuli ganga þannig til verks og þannig á bak orða sinna, þegar unnið er að hinum mikilvægustu málum, sem varða hag þessara aðila meira en nokkuð annað. Fram hjá þeim óþægindum, sem því fylgja að leggja fram frv. án samráðs við þessa aðila, et auðvelt að ganga með því að hæstv. forsrh. flytji frv. í eigin persónu. Það er ekki flutt sem stjfrv. Þegar það svo var flutt af hæstv. forsrh. var hafður uppi töluverður hávaði, einkum af hálfu Alþb. Alþfl. ákvað hins vegar strax að styðja frv. óbreytt og hefur lagt áherslu á að koma því sem hraðast í gegnum þingið, þótt það hafi ekki gengið eins og hann helst óskaði: Nú er sem sagt allt fallið í ljúfa löð að því er virðist, frv. verður samþ. af fulltrúum stjórnarflokkanna. Það er látið í veðri vaka, einkum af hálfu Alþb., að því hafi tekist að gera á frv. veigamiklar breytingar til hagsbóta fyrir umbjóðendur þess, sem það kallar svo, þótt staðreynd sé að hreytingarnar, sem gerðar voru í hv. Ed., séu flestar hverjar hinar smávægilegustu. Þeir aðilar, sem á fund nefndanna komu og ég hef hér greint frá, höfðu flestir margt við frv. að athuga og lýstu eindregnum mótmælum við ýmis ákvæði þess. Á þessi mótmæli var að sjálfsögðu lítið sem ekkert hlustað. En sumir þessara aðila hafa ótrúlega mikið langlundargeð og teygjanlegt, þegar í landinu situr ríkisstj. sem ber hlýjan hug til þeirra, þótt hún í verki breyti þvert á gefin loforð. Það er býsna einkennilega komið fyrir íslenskri verkalýðshreyfingu. Hún gefur út yfirlýsingar í síbylju um að núv. ríkisstj. megi ekki fara frá vegna þess að hún hafi verið mynduð til þess að tryggja hag verkalýðsins í landinu. Það skiptir sem sagt ekki máli þótt ríkisstj. vinni þvert gegn því sem hún hefur heitið þessum sömu aðilum, hún á bara að sitja. Það er ekki deilt um það lengur, hvort fremja eigi kauprán. Það er deilt um hversu mikið það eigi að vera. Raunar hillir nú undir fullt samkomulag í þeirri deilu. Þetta frv. er annars sönnun fyrir gjaldþroti þeirrar stefnu sem ríkisstj. hóf störf sín með. Hún byrjaði á því að hækka laun, en síðan lækkaði hún þau aftur og dró úr vísitölugreiðslunum. Niðurgreiðslur voru auknar fyrst í stað. Nú á að draga úr þeim í áföngum. Skattheimtan var aukin strax á fyrstu dögum stjórnarinnar og við það stefnumið er dyggilega staðið. Frv. þetta stefnir frjálsu athafnalífi í meiri hættu en áður hefur verið gert. Það gerist með ákvæðum frv. um aukin ríkisafskipti af atvinnulífinu, fyrirskipandi áætlanagerð og afskiptum ríkisstj. af verðlagsmálum. Sá vottur af samræmdri stefnu í efnahagsmálum, sem fannst í fyrri frv.-drögum, hefur verið úr lagi færður með veikara orðalagi í ýmsum liðum. Ríkisstj., sem er sjálfri sér sundurþykk, getur ekki framfylgt heillegri stefnu í efnahagsmálum, ef slík stefna væri þá til. Það skiptir þá ekki máli hvaða lagaákvæði kunna að verða sett um slíka stefnu - henni verður aldrei framfylgt. Þetta frv., ef að lögum verður, er þess vegna ekki líklegt til að færa okkur nær því marki að sigrast á verðbólgu eða auka jafnvægi í efnahagsmálum og auka hagvöxt. Það eykur hins vegar ríkisafskiptin og miðstýringuna og grefur undan frjálsu afhafnalífi. Það er svo í samræmi við þá stefnu stjórnarflokkanna að skilja eftir sig sterkari ríkisafskipti, en veikara atvinnulíf. Minni hl. n. flytur ekki brtt. Slíkt er tilgangslaust þar sem stjórnarflokkarnir hafa þegar ákveðið að samþykkja frv. eins og það er komið frá hv. Ed. Eins og hefur komið fram í nál. meiri hl. hafa einstakir stjórnarliðar fengið heimild til þess að greiða atkv. gegn einstaka greinum frv. Það gera þeir auðvitað til þess að sýna sjálfstæði sitt og síns flokks gegn kaupránsliðum frv. Ég hef grun um að aðrir muni ekki tjá sig. Þeir hafa reyndar sumir hverjir gert það í dagblöðunum, en þeir eru ekkert að hætta á það í þinginu. Hér eru nú viðkvæmir tímar og líf stjórnarinnar hangir á bláþræði. En e. t. v. geta þessir aðilar þó ekki stillt sig.



Herra forseti. Ég stend fyrst og fremst upp til þess að svara fsp. sem til mín var beint við 1. umr. þessa máls. Þar var í fyrsta lagi um að ræða fsp. frá hv. 4. þm. Reykv. Hann spurði í fyrsta lagi: Ef félagsmenn BSRB fella samkomulagið og 3% grunnkaupshækkun til þeirra og BHM gengur í gildi, hvað verður þá um meðlimi Sambands ísl. bankamanna? Er grunnkaupshækkunin til þeirra undir öllum kringumstæðum tekin af, án tillits til þess? - Við þessari fsp. er þetta svar: Undantekningarákvæðið í I. lið bráðabirgðaákvæðisins tekur aðeins til þeirra sem þar eru sérstaklega nefndir. Um alla aðra launþega, þ. á m. þá sem hv. 4. þm. Reykv. sérstaklega nefndi, gildir hin almenna regla samkv. lagaákvæðinu. Önnur fsp. hans var sú: Hvernig fer ef úrslit atkvgr. verða á þá lund að starfsmenn ríkisins samþykkja, en starfsmenn einstakra sveitarfélaga fella samkomulagið? Fá þeir þá 3% grunnkaupshækkun? Ég svara þessu svo: Ég lít svo á að ríkisstarfsmenn og bæjarstarfsmenn verði í þessu sambandi að skoða sem eina heild. Enginn fyrirvari í aðra átt er gerður í samkomulagi BSRB og fjmrn., en þar segir svo í niðurlagi, með leyfi hæstv. forseta: „Jafnframt því sem ríkisstj. beitir sér fyrir ofangreindum breytingum á samningsréttarlögum BSRB, nr. 29/ 1976, samþykkir samninganefnd BSRB fyrir sitt leyti að falla frá þeirri 3% grunnkaupshækkun, er taka átti gildi 1. apríl n. k.“ Samkomulag þetta er af báðum aðilum undirritað með þeim fyrirvara, að það verði samþykkt í allsherjaratkvgr. félagsmanna BSRB. Á undan þessu fara þær hreytingar á samningsréttarlögunum sem um er að tefla. En í þessu niðurlagsákvæði er ekki að neinu leyti greint á milli starfsmanna ríkisins og starfsmanna bæjarfélaga. Þá beindi hv. þm. Kjartan Ólafsson til mín nokkrum fsp. varðandi bráðabirgðaákvæði verðbótakaflans og hann var a. m. k. hálfur, að mér fannst, í fylgi sínu við frv. Hann spurði hvernig færi með það sem hann kallaði láglaunabætur, hvenær þær ættu að hverfa. Það kom fram í máli hv. þm., að hann var ekki svo fáfróður um það efni sem hann vildi vera láta, enda eru ákvæðin í frv. um þetta allskýr. Samt sem áður vil ég reyna að veita hv. þm. þá úrlausn sem ég má. Ég sneri mér til þess manns sem ég veit fróðastan um vísitölumál og einna nákvæmastan embættismanna, þ. e. a. s. hagstofustjóra, og hann lét mér í té svo hljóðandi álitsgerð, sem ég vil leyfa mér að lesa upp orðrétta, með leyfi hæstv. forseta: „Um verðbótaákvæði í frv. til l. um stjórn efnahagsmála o. fl. Samkv. ákvæðum VIII. kafla frv. til l. um stjórn efnahagsmála o. fl. og brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. Alþ. við hann er fyrirhugað að ákvæði um greiðslu verðbóta á laun verði sem hér segir frá og með þeim greiðslutímabilum er hefjast 1. júlí, 1. sept. og 1. des. 1979: 1. Frá 1. júní 1979 greiðast verðbætur á grunnlaun eftir verðbótavísitölu reiknaðri samkv. ákvæðum VIII. kafla frv., en þó skal frádráttur frá verðbótavísitölu vegna rýrnandi víðskiptakjara hæst nema 2% af verðbótavísitölu og auk þess skal þessi frádráttur að svo stöddu ekki hafa áhrif til lækkunar verðbóta á mánaðarlaun lægri en 210 þús. kr. Miðað við lauslega áætlun Þjóðhagsstofnunar um verðbótavísitölu frá 1. júní 1979 hækka láglaun í þeim skilningi, er hér um ræðir, um 9% frá 1. júní n. k., en önnur laun um 7%. Hækkun láglauna frá 1. júní 1979 er þannig áætluð 2 prósentustigum meiri en hækkun hærri launa. 2. Frá 1. sept. 1979 greiðast verðbætur á grunnlaun eftir verðbótavísitölu þess greiðslutímabils er þá hefst, en við ákvörðun hennar skal m. a. taka tillit til viðskiptakjarabreytinga frá síðasta útreikningi og auk þess skal reikna inn i hana þá viðskiptakjararýrnun umfram 2% sem kann að hafa orðið miðað við 1. júní, en varð ekki virk þá. Að því er varðar mánaðarlaun lægri en 210 þús. kr. skal breyting verðbóta frá því sem var 1. júní vegna viðskiptakjarabreytinga vera hin sama og hún er fyrir aðra launataxta. Samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar um verðbótavísitölu frá 1. sept. verða láglaun þá orðin 16.9% hærri en grunnlaun, en önnur laun 14.8% hærri en grunnlaun. Hér er því enn um að ræða tveggja prósentustiga mun á verðbótum á láglaun og önnur laun. 3. Frá 1. des. 1979 skal greiða jafnháa prósentu verðbóta á öll laun, og fellur þar með niður greiðsla 2% hærri verðbótaprósenta á láglaun en á laun 210 þús. kr. og hærri. Samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar verða verðbætur frá 1. des. 1979 22.3% á grunnlaun há og lág. Þar eð verðbætur á láglaun voru á greiðslutímabilinu sept.-nóv., og raunar einnig í júní-ágúst, hlutfallslega meiri en þær voru á mánaðarlaun 210 þús. kr. og hærri, hlýtur prósentuhækkun láglauna frá sept.-des. að verða minni en prósentuhækkun hærri launa. Er hækkun láglauna þá áætluð 4.5%, en annarra launa 6.5%. Þessi munur á prósentuhækkun launa frá 1. des. 1979 er sjálfgefin afleiðing þess, að sérstaða láglauna að því er varðar áhrif viðskiptakjararýrnunar á greiðslu verðbóta fellur niður frá og með þessum tíma“. Ég ætla að vona að þetta gefi glögga mynd af því, hver ferillinn er og verður í þessu efni. Ég undirstrika rækilega það höfuðatriði sem um var spurt, að mér skildist, að frá 1. des. verða verðbætur á öll laun þær sömu. Ég hygg að á fund hv. fjh.- og viðskn. hafi komið fulltrúi frá Þjóðhagsstofnun og hafi líka gefið yfirlit með sömu niðurstöðu í þessu efni. Ég held að öllum megi því vera ljóst hvað í ákvæðum þessum felst. Mér skildist að jafnvel einn eða kannske tveir hv. þm. létu að því liggja, að þeir gætu ekki fylgt frv. vegna þess að svona væri í pottinn búið. Ég verð að segja alveg eins og er, að ég skil ekki þessa röksemdafærslu. Hver er afleiðingin af því, ef svona hugsun er hugsuð til enda? Hún er sú, að það er aldrei hægt að hækka eða leiðrétta hlut láglauna nema það sé tryggt að sú leiðrétting gildi að eilífu. Þar er óumdeilanlegt að með þessu frv. og með ákvæðum, sem í því eru, er láglaunatekjum, ef menn vilja kalla þær það innan við þetta mark, 210 þús. kr., veitt ívilnun - fríðindi, ef menn vilja kalla það því nafni. Þau fríðindi falla niður 1. des. Eftir það sitja allir við sama borð að óbreyttum samningum. Ég vænti þess, að hv. þm. muni skoða hug sinn betur og standa ekki gegn réttlætismáli, þó að það sé ekki tryggt að leiðréttingin standi lengur en þetta. Þetta er réttlætismál að þeirra dómi og margra annarra, af því að mér er ómögulegt að sjá annað, ef maður hugsar svona, en að það væri aldrei hægt að fallast á neinar tímabundnar umbætur til handa láglaunamönnum ef það ætti að standa á móti því að þær féllu niður eftir einhvern tíma. Þá spurði hv. þm. að því, hvernig á það yrði litið ef frv. væri breytt í þá veru að láglaunabætur, ef maður notar það orð, sem er þó kannske ekki alveg nákvæmt, stæðu lengur en til þess tíma sem ákveðinn er í frv., og hvort það væri möguleiki. Svarið við þessari spurningu er einfaldlega nei. Það er af því, eins og hv. þm. veit, að þegar fjallað var um þessi mál í hv. fjh.- og viðskn., reyndar beggja þd., settu stjórnarliðar undirnefnd til að fjalla um þessi mál og í þessari n. voru hv. þm. Jón Helgason formaður í fjh.- og viðskn. Ed., hv. þm. Ágúst Einarsson í fjh.- og viðskn. Ed og hv. þm. Lúðvík Jósepsson formaður hv. fjh.- og viðskn. þessarar d. Og einmitt þar bar hv. þm. Lúðvík Jósepsson fram þá ósk, að þetta fyrirkomulag gæti orðið lengt fram á næsta ár. Því var hafnað. Þá féllst hann á þetta eins og það er úr garði gert og um það varð samkomulag. Ég veit ekki betur en allir þeir fulltrúar, sem þarna áttu hlut að máli, hafi farið í þingflokka sína og borið málið undir þá og eftir það var - hvað eigum við að segja? - gefið grænt ljós á að þetta mætti fram ganga. Þar með er ég ekki að segja að það hafi verið nein trygging fyrir því, að allir þm. í hverjum flokki hafi verið sammála. En þannig er þetta í pottinn búið. Ég vænti þess, að engir hv. Alþb.-menn a. m. k. vilji minnka hlut formanns síns að honum fjarverandi. Á þetta féllst hann, og að öllum öðrum Alþb.-mönnum ólöstuðum met ég orð hans mest. Þá spurði hv. þm. enn að því, hvort það kæmi til greina að breyta þessu e. t. v. 1. des. eða síðar. Hann spurði um persónulega skoðun mína á því. Nú má segja að persónuleg skoðun mín á því sé ekki mikils virði, en ég skal gjarnan láta hana í té. Ég er að meginstefnu til fylgjandi meiri launajöfnuði en nú á sér stað. Ég tel láglaun of lág. Það hefur aldrei tekist í samningum af einhverjum ástæðum að lyfta þeim upp eins og skyldi. Þess vegna mundi ég persónulega vera til viðræðu um að taka upp sérstakar láglaunabætur, ef um viðskiptakjararýrnun væri að ræða og nýir kjarasamningar hefðu verið gerðir. En eins og hv. þm. Kjartan Ólafsson veit eru yfirlýsingar einstakra þm. og jafnvel ráðh. ekki einhlítar, ef þeir hafa ekki á bak við sig samþykki þingflokka, og ég hef ekki samþykki míns þingflokks á bak við það sem ég sagði nú um þetta efni. Það var aðeins mín persónulega skoðun. Þá hef ég svarað þeim fsp. sem til mín var beint við 1. umr. málsins. En það voru nokkrar hugleiðingar hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni sem ég vildi víkja að. Kannske væri reyndar rétt að skjóta því inn í áður, að mér fannst gæta nokkurs misskilnings í máli hæstv. viðskrh. þar sem hann talaði um að fulltrúar Alþýðusambandsins í vísitölunefnd hefðu hætt störfum þar. Það er ekki rétt. Þeir sátu eins og allir aðrir meðlimir vísitölunefndar til síðustu stundar og sátu út allan síðasta fund vísitölunefndar. Vísitölunefnd hafði verið lengi að starfi. Hún var skipuð í sept., ef ég man rétt. Henni var sett fyrir. Hún átti að skila af sér 20. nóv. Það gat hún ekki gert. Þá féllst ég á að framlengja frestinn til 15. febr. Þá voru öll sjónarmið komin fram í vísitölunefnd. Menn gengu því ekkert að því gruflandi, hver væri afstaða fulltrúa þeirra sem þá nefnd skipuðu. Hv. þm. Kjartan Ólafsson vék að því, að það væri athugavert við verðbótakaflann að viðskiptakjaravísitalan eða rýrnunin væri miðuð við of langan tíma, viðmiðunartíminn væri of langur, allt árið 1978. Ég veit ekki betur en það hafi einmitt verið sjónarmið launþega í þeim viðræðum, sem fram fóru um þetta mál, að æskilegt væri að viðmiðunartíminn væri nokkuð langur. Víst er um það, að í þeirri skriflegu grg., sem mér barst frá Alþýðusambandinu um þetta atriði, sem var ekkert hraðsoðin, því að þeir fengu frumvarpsdrög í hendur 13. febr., en álitsgerðin er ítarleg og gefin 26. febr., þá segir svo, með leyfi hæstv. forseta, um vísitölukaflann eða kaflann um verðbætur á laun: „Miðstjórn ítrekar ákveðna andstöðu sína við efni þessa kafla og vísar til sérstakrar bókunar fulltrúa ASÍ, BSRB og FFSÍ í vísitölunefnd. Þar segir m. a.: Við erum algerlega á móti því að skattar og niðurgreiðslur verði tekin út úr vísitölu og verðbætur verði frystar til 9 mánaða, svo að nokkur atriði séu nefnd. Við höfum hins vegar lýst okkur reiðubúna að ræða þætti eins og hvernig beinir skattar séu teknir inn í vísitölugrundvöll og setja grunn verðhótavísitölu á 100 í tengslum við nýja samninga og hvort og hvernig taka mætti upp viðskiptakjaravísitölu í framtíðinni.“ Það er laukrétt að þeir lýsa sig í upphafi andvíga kaflanum yfirleitt, en þeir taka þá úr einstök atriði og benda á. Þar af verður að draga þá ályktun, að það séu þau atriði, sem þeim eru sérstaklega þyrnir i augum, og verður að telja að það hefði a. m. k. verið skýrara og ekki til of mikils ætlast, ef þeir vildu sérstaklega gera aths. við viðmiðunartímann, að það hefði verið sérstaklega tekið fram í álitsgerð og að slíkt hefði komið fram. Ég verð því að telja það síðari tíma fyrirbæri að áhersla var lögð á þetta atriði. En það er engin ástæða til að fjölyrða um þetta, af því að um þetta er orðið samkomulag og þarf ekki að ræða um það út af fyrir sig. Það var annað atriði sem sami hv. þm. vék að og ég vil ekki láta ósvarað, en það var í sambandi við lyftingu þaks af hærri launum, sem gerð hefði verið með kjaradómi. Hann taldi það athugavert, að í till. mínum að frv. - skulum við segja - er gert ráð fyrir að greiddar verði hlutfallsegar bætur á öll laun, og taldi að þetta mundi hafa haft áhrif á niðurstöður Kjaradóms. Nú er það sannast mála, að ég tel persónulega að slíkt þak geti átt rétt á sér, en ekki nema takmarkaðan tíma. Það getur aldrei staðið til langframa. Það var ómótmælanlegt, að það bitnaði sérstaklega á félagsmönnum í Bandalagi háskólamanna. Það var á engan hátt eðlilegt að þeir tækju þegjandi þeirri mismunun sem að þeim var rétt með þessu. Þeir börðust fyrir því að fá breytingu á þessu. Ég var talsmaður þess, að það væri reynt að ná samningum við þá um þetta, m. a. um afléttingu þaksins í áföngum. Um það náðist ekki samkomulag. Menn vildu heldur láta málið fara til Kjaradóms. Ég lét þess þá getið, að ég teldi að allt eins gæti verið að Kjaradómur yrði á þá lund sem raun bar vitni um með atkv. meiri hl. Ég held að bað sé hins vegar alger firra, að nefnt ákvæði í till. mínum hafi nokkru ráðið um niðurstöður Kjaradóms eða meiri hl. - Kjaradómur skiptist í meiri hl. og minni hl. Kjaradómurinn er fyrir hendi, og það er afskaplega auðvelt að lesa hann. Það liggur ákaflega ljóst fyrir, á hverju meiri hl. Kjaradóms byggir ákvörðun sína. Hún byggist á því, að Reykjavíkurborg aflétti þakinu um s. l. áramót og e. t. v. fleiri sveitarfélög. Það er alveg skýrt og ljóst og til þess vitnað í kjaradóminum. En hverjir voru það þá sem börðust fyrir því og vildu eigna sér að lyft var þakinu af launum hjá Reykjavíkurborg? Man þá enginn Snorra Sturluson? var einu sinni spurt. Það er ólíku saman að jafna, en ég segi: Man þá enginn Guðrúnu Helgadóttur?  Þetta sýnir að það er alveg ástæðulaust að deila um það atriði, hver muni bera höfuðábyrgð á því að þessu þaki var lyft af. Ég tel það í raun og veru að mörgu leyti réttlætismál. Og víst er um það, að Bandalag háskólamanna veit hvað að þeim snýr, ef menn telja að það sé ekki réttlætismál að þeir fái réttan sinn hlut, og vita þá hverjir hafa staðið þar í gegn og standa þar í gegn. Hitt er aftur annað mál, að vísitölukerfið er gallað. Það þarf að gera á því breytingar. Ég nefndi það í frumræðu minni, að ég gæti t. d. hugsað mér að verðbætur væru ákveðnar með lögum sama upphæð á öll laun. En það er ekki þannig að farið. Við höldum því kerfi áfram í þessu frv., að það er gefið svigrúm til að semja um vísitölubætur. Menn eru fullkomlega frjálsir að því. Vísitölukerfið, sem við búum við, er stórskaðlegt. Á meðan við það er búið verður aldrei unninn sigur á verðbólgunni til fulls. Því hefur enginn betur lýst en sá ágæti maður hv. þm. Lúðvík Jósepsson, en hann gerði það í þingræðu 1974, sem ég væri tilbúinn til að lesa upp fyrir hv. þdm. ef þörf þætti á. Það er vissulega svo djúpur sannleikur í því sem hann segir þar, t. d. varðandi óbeina skatta, að það væri ekki ástæðulaust að endurtaka það. En kerfið er nú einu sinni eins og það er og við verðum að sætta okkur við það. Í því frv., sem hér er um að ræða, eru þó nokkur spor stigin til lagfæringar í þessum efnum. Sérstaklega er að mínum dómi mikilvægt að viðurkennt er það höfuðatriði að taka megi tillit til viðskiptakjara, sem hv. þm. Lúðvík Jósepsson lagði einmitt alveg sérstaka áherslu á í ræðu sinni á þingi 1974. Það er ekki ástæða til að ég sé að ræða frekar við stuðningsmenn mína. Það má segja að það hafi farið of langt mál í það hjá mér að tala við þá. Ég hef kannske þá afsökun, að það er svo lítið að segja - svo sáralítið að segja við stjórnarandstæðinga. Málflutningur þeirra var svo daufur að hann mátti eiginlega ekki daufari vera.  Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen talaði talsvert um að þetta væru verklagsreglur, það væri farið eftir þeim, og lét að því liggja að talsvert af þessu hefði komist á í sinni tíð, hann hefði verið farinn að vinna að þessu og verið að vinna að þessu. Sjálfsagt er þetta rétt hjá honum. Það hefur verið smám saman að myndast vísir að þessum reglum. En hvers vegna í ósköpunum tekur hann því þá ekki fagnandi að þetta skuli vera fest með því að setja það í lög, ef það er heppileg framkvæmd og hefur verið heppilegt að mynda þessar reglur og venjur? En ég tek þó ekki hart á þessu, þetta er aukaatriði. Reyndar er svipað að segja um það sem kom fram áðan hjá frsm. minni hl. Það voru nokkur stóryrði. En ég held að þau hafi átt að þekja yfir heldur lítið innihald. Menn eru að tala um að hér séu bara stefnuyfirlýsingar og áætlanir og því um líkt. Ég veit ekki annað en það þyki góð latína að tala um áætlanir, og ég veit ekki betur en sjálfstæðismenn flytji ýmsar till. á Alþ. um áætlanagerð til langs tíma og það góðar till. sumar hverjar. Og ég veit ekki til þess, að það sé talin nein goðgá þó menn vilji móta stefnu eða gefa stefnuyfirlýsingu. Stefnuyfirlýsingar í lögum geta haft sína þýðingu, a. m. k. fyrir framkvæmdavaldið, af því að það mundi að jafnaði vera bundið við að fara eftir þeim. Það er ekki ástæða til að taka það nærri sér þó stjórnarandstæðingar reyni að gera sem minnst úr þessu frv. og finna því sitt hvað til foráttu. Reyndar er það svo lítið sem þeir finna frv. til foráttu, að þar verður eiginlega ekki hönd á fest. Jú, það er farið að ræða um undirbúning þessa frv. Það hafa reyndar fleiri gert en stjórnarandstæðingar. Nú veit ég ekki heldur en það sé nokkuð venjulegur háttur í undirbúningi löggjafar, að löggjöf sé undirbúin utan þings, það séu t. d. settar nefndir til að semja frv. eða einstakir menn fengnir til þess að semja frv. Það er vinna sem fer fram utan þingsins. Það er ekki þar með sagt að þær till. eða þau drög, sem koma frá nefndum eða einstökum mönnum, finni náð í óbreyttri mynd fyrir augum hlutaðeigandi ráðh. eða ríkisstj. í heild. Þeim getur verið breytt svo og svo mikið. En það er yfirleitt ekki venja að vera að eyða löngum tíma á hv. Alþ. í að ræða það sem hefur staðið einhvern tíma þá og þá í einhverjum frv. drögum sem aldrei hafa komið til kasta Alþingis. Það eru bara í raun og veru till., bara hugmyndir, það er ekki hægt og rétt að tala um frv. fyrr en það er lagt fram á Alþ. Þess vegna eiga auðvitað umr. að snúast um það frv. sem hér var lagt fram, en ekki þær hugmyndir sem hafa verið í gangi þá og þá og tekið breytingum. Menn gera lítið úr því samráði sem haft hafi verið við samráðsaðila. Ég held að það sé nokkuð lítið gert úr því, vegna þess að þessir samráðsaðilar fengu góðan umhugsunartíma. Þeir skiluðu allir álitsgerðum meira eða minna ítarlegum, og þær álitsgerðir eru hver með sínum hætti. Þær eru í ýmsum efnum jákvæðar, öðrum tilfellum neikvæðar. Ég hygg því að það hafi aldrei verið haft jafnmikið samráð við aðila áður en frá frv. væri gengið og í þessu tilfelli. Ég skal ekki orðlengja það, en vil bara undirstrika það, að auðvitað eiga ræður manna fyrst og fremst að snúast um það frv. sem lagt var fram á Alþ., og þær breytingar, sem það hefur tekið í meðförum Alþ., en ekki um einhver drög, tillögur eða hugmyndir sem hafa verið undanfari þess frv. sem var lagt fram. Ég er ekki með þessum orðum að biðjast undan því að rætt sé um þau drög sem ég lagði fram í sínum tíma. Ég tel að í sumum efnum hafi þeim verið breytt til hins lakara. En það hefur yfirleitt verið gert til þess að mæta óskum eða ábendingum sem hagsmunaaðilar settu fram. T. d. var strax breytt ákvæðum í verðbótakaflanum, sem manni skildist að launþegasamtökin hefðu helst við að athuga, og þó voru þau ekki öll á sama máli um þau atriði. Það var eitt gullkorn, fannst mér, í nál. minni hl. Þar stendur, að þessi stjórn mundi ekki vera fær um að fylgja fram neinni heillegri stefnu í efnahagsmálum. Svo er bætt við: ef slík stefna fyrirfyndist. Þar með sýnist mér látið að því liggja að hún sé ekki sem heillegust, þessi stefna sem Sjálfstfl. hefur sett fram um efnahagsmál.  Það er alveg rétt, sem hér hefur verið minnst á, að vandi atvinnuveganna er mikill. Af hverju er vandi atvinnuveganna mikill? Er það ekki einmitt af því að verðbólgan er of mikil og þess vegna eru atvinnuvegir okkar svo illa samkeppnisfærir á erlendum mörkuðum? Þess vegna ber allt að sama brunni, að það er nauðsyn að ná verðbólgunni niður. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að það virðist í orði vaxandi áhugi á þessu. En er mönnum eins mikil alvara í þessum efnum og þeir vilja vera láta? Það reynir á það. Það reynir á það jafnvel í þessu tilfelli, þótt aðeins eigi að stíga stutt skref til lagfæringar. Þá reynir á það, hvað menn hafa meint með öllum stóru orðunum. Vilja þeir koma verðbólgunni niður eða vilja þeir það ekki? Við viljum með þessu reyna að gera tilraun í þá átt, án þess þó að ganga svo langt að stofna atvinnuöryggi í nokkra hættu. Það er höfuðmarkmið okkar að halda atvinnu uppi. En hvert er meginskilyrðið fyrir því, að það verði næg atvinna í þessu landi? Það er að atvinnuvegirnir verði reknir og geti gengið sæmilega. Ef hjól atvinnulífsins hætta að snúast heldur atvinnuleysið innreið sína. Þetta mættu menn hugleiða áður en þeir taka á sig þá ábyrgð að vera andvígir þessu frv.



Herra forseti. Það er orðinn langur aðdragandi þessa máls sem hér er til umr., og finnst sjálfsagt ýmsum að tími sé kominn til þess að á því fáist lyktir. Undir það get ég fyllilega tekið. Það hefur verið ljóst nú um langt skeið, að nauðsyn væri á gleggri stefnumörkun i efnahagsmálum en fyrir hefur legið. Það hefur verið óumdeilt að stefnubreytingar væri þörf frá því sem fylgt var af síðustu ríkisstj., þar sem hæstv. forsrh. kom við sögu, eins og menn muna, og hefur væntanlega komið þaðan nokkru ríkari af reynslu, enda fékk flokkur hans nokkuð þungan dóm ekki síður en flokkur þáv. forsrh. Upphafið að viðleitni til endurmats í sambandi við efnahagsmálin má rekja til kosningastefnuskráa flokkanna í síðustu alþingiskosningum og vissulega lengra til baka, et grannt er skoðað. Í stjórnarmyndunarviðræðunum s. l. sumar lögðu flokkarnir spilin á borðið og náðu 3 af 4 þingflokkum saman í núv. ríkisstj. Aðgerðirnar í sept. og des. í efnahagsmálum voru áfangar á leið, ekki bara bráðabirgðaráðstafanir, eins og sumir hafa viljað kalla þær, heldur liður í lausn vandamála sem stjórnin hafði markað stefnu um þegar við upphaf á störfum sínum. Með því frv., sem hér er til umr. um stjórn efnahagsmála, er höfð í frammi viðleitni til að tjalda til lengri tíma en verið hefur. Það hafa verið veruleg átök um þessa stefnumörkun á öllum stigum hennar, má segja, og hefur ekki farið fram hjá neinum. Slíkt er ekki nema eðlilegt, þar sem að ríkisstj. standa flokkar sem eru ólíkir um margt, eru talsmenn ólíkra stétta og hagsmuna í þjóðfélaginu. Það hefur því gætt ýmissar ókyrrðar í tengslum við undirbúning og meðferð þessa frv. Það mætti kannske líkja því við kvikuhlaup sem þekkt eru og umtöluð i sambandi við ónafngreinda virkjun norður í landi. Alþb. er sem fyrr aðalmálsvari launamanna í landinu og höfuðmálsvari félagslegra viðhorfa um uppbyggingu atvinnulífs og meiri samneyslu í þjóðfélaginu en aðrir flokkar vilja taka undir. Alþb. er jafnframt málsvari öflugrar þróunar innlendra atvinnuvega í stað erlendrar stóriðju, sem var hér mjög á dagskrá fyrir fáum árum og sumir hafa ekki gefið upp hugmyndir um. Núv. ríkisstj. tók við miklum vanda í efnahags- og atvinnumálum. Hún tók við yfir 50% verðbólguþróun, efni í verulega gengislækkun, strandi helstu bjargræðisvega þjóðarinnar og stórfelldri erlendri skuldasöfnun, þar sem lán voru tekin m. a. til almennrar eyðslu. Hún tók við hallarekstri og skuldasöfnun opinberra stofnana og sjóða. Og fleira mætti þar nefna af stórum vandamálum sem við var tekið við stjórnarskiptin. Með samstarfssamningi sínum settu stjórnarflokkarnir sér m. a. það markmið að tryggja rekstrargrundvöll atvinnuveganna og fulla atvinnu í landinu, að treysta kaupmátt launa og að draga markvisst úr verðbólgunni. Að þessum markmiðum og mörgum fleiri ákvað ríkisstj. í upphafi að vinna í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins, ekki síst samtök launafólks, og að ná þessum markmiðum með breyttri efnahagsstefnu og endurskipulagningu og áætlanagerð í sambandi við atvinnuvegi landsmanna. Ágreiningur um leiðir til að ná þessum markmiðum hefur ekki farið leynt og mismunandi áherslur ríkisstjórnarflokkanna á einstökum þáttum. Alþb. hefur einkum lagt mjög ríka áherslu á að vernda kaupmátt launa, að tryggja atvinnuöryggi og stuðla að framleiðniaukningu og nýsköpun atvinnuveganna. Fyrir þessu höfum við barist jafnhliða því sem við teljum brýnt að halda uppi sókn gegn verðbólgunni. Við viljum ekki fá hér upp svipaða stöðu og nú ríkir í mörgum iðnvæddum löndum Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku, þar sem menn búa 'við umtalsvert atvinnuleysi og víða vaxandi, minnkandi kaupmátt launafólks og stöðnun og samdrátt til viðbótar við allverulega og vaxandi verðbólgu, þar hafa menn fengið það sem á enskunni er kallað „stagnation“ til viðbótar við „inflation“, sem fyrir var. Áherslur samstarfsflokka Alþb. hafa hins vegar verið nokkuð aðrar, einkum Alþfl., eins og þarflaust er að fara ítarlega út i, svo oft sem það hefur verið nefnt. Mat Alþfl. hefur verið það, allt frá því í stjórnarmyndunarviðræðunum s. l. sumar, að efnahagsvandinn yrði ekki leystur til framhúðar og árangri ekki náð gegn verðbólgu nema með umtalsverðri kauplækkun. Slagorðið: „Allir verða að fórna“ - hefur hljómað hér í þingsölum. Til viðbótar því hefur verið uppi krafa um samdráttaraðgerðir og prósentubindingar í sambandi við fjárfestingu, sem öllum má vera ljóst að stefndu atvinnuöryggi í stórfellda hættu. Gegn þessu hefur Alþb. barist innan ríkisstj. og hér á Alþ. og notið stuðnings launþegasamtaka sem ríkisstj. hefur heitið samráðum við. Þessi barátta hefur skilað verulegum árangri, þótt Alþb. og samtök launafólks hafi á vissum sviðum verið í vörn og orðið að standa að málamiðlunum í ýmsum efnum allt frá því að stjórnin var mynduð. Harðasta hríðin hefur staðið að undanförnu - allt frá áramótum - við undirbúning og gerð þessa frv. um stjórn efnahagsmála. Alþb. hefur tekist að knýja fram miklar breytingar á frv. frá fyrstu gerð þess, eins og það var kynnt 12. febr. s. l. Gerði hæstv. viðskrh. glögga grein fyrir því í ræðu sinni hér í þd. fyrir nokkrum dögum. Þar ber fremst að nefna að samdráttarákvæði með rígskorðuðum prósentubindingum hafa í reynd verið afnumin og settir hafa verið skýrir fyrirvarar með tilliti til atvinnuöryggis. Stórlega hefur verið dregið úr kaupskerðingarhugmyndum sem fólust í fyrstu gerð frv., og kaupmáttur lægri launa, þ. e. þeirra sem njóta láglaunabóta samkv. núverandi efni frv., skerðist mjög óverulega, ef nokkuð, frá því sem hann hefur orðið bestur á síðustu árum, þ. e. á 4. ársfjórðungi 1978, miðað við það sem menn gera ráð fyrir að verði á síðasta ársfjórðungi þessa árs. Ákvæði laganna breyta jafnframt í engu rétti launþegasamtaka til að gerðir séu nýir kjarasamningar jafnt um grunnlaun sem verðlagsbætur á laun. Vissulega eru spár um þessi atriði ýmissi óvissu háð, einkum um þróun verðlags og viðskiptakjara, en ekki er sérstök ástæða til að ætla að sú sýn, sem menn hafa til þeirra mála, sé fjarri sanni. Verkalýðshreyfingin hverfur hins vegar nú sem fyrr að treysta á eigin styrk og mat á stöðu sinni, þótt eðlilegt sé að menn vænti nokkurs af ríkisvaldi sem heitið hefur því að standa vörð um kaupmátt og atvinnuöryggi. Ég tel rétt að minna á það hér, að við Alþb.-menn höfum talið rétt að áfram héldist vísitöluþak á hærri laun, og vert er að rifja það upp hér, m. a. í ljósi nýgerðra samninga við flugmenn, þó að ástæða sé út af fyrir sig til að fagna lausn þeirrar deilu. Alþb. var því andvígt að vísitöluþaki yrði lyft, svo sem gert var með dómi fyrir nokkru þannig að ekki varð vörnum við komið. Eðlilegt er að hugað verði að því að setja slíkt þak á að nýju, þó það geti orðið í eitthvað breyttri mynd frá því sem var er dómur féll, og auðvitað þyrfti það að ná jafnt til allra. Þá er þess að geta, að mörg ný eða verulega breytt ákvæði hafa fengist inn í frv. við meðferð þess, bæði áður en það kom fram og eftir að það var lagt fram hér á Alþ., og þar vil ég sérstaklega nefna gerbreytta stefnu í verðlagsmálum, sem mun tryggja hag og styrkja áhrif neytenda á verðlagsþróun í landinu. Ekki vil ég síður nefna kaflann um framfarir í atvinnuvegunum, hagræðingu í atvinnurekstri og fjármagn í því skyni. Fátt er nauðsynlegra en huga að eflingu íslenskra atvinnuvega og þá ekki síst innlends iðnaðar til þess að koma í veg fyrir, að hér skapist atvinnuleysi á næstu árum, og til þess að tryggja eðlilega þróun þjóðarbúskapar okkar. Það liggur fyrir, að á síðustu árum hefur orðið mun hægari þróun á sviði iðnaðaruppbyggingar í landinu en æskilegt hefði verið, og þessi atvinnugrein hefur búið við miklu þrengri hag og skertari aðgang að fjármagni en æskilegt hefði verið og nauðsynlegt til þess að hér yrði um umtalsverða iðnþróun að ræða. Ég tel að ákvæði þessa frv. geti orðið til þess, eftir að í lög verða leidd, að unnt verði að hefja hér verulega nýsköpun í sambandi við atvinnuvegi landsmanna og þá ekki síst iðnaðinn. Það ætti að gefa verulega viðspyrnu í þessa átt með áætlunum sem m. a. eiga að stuðla að skipulegri byggðastefnu og eflingu atvinnustarfsemi á félagslegum grundvelli, eins og fram er tekið í frv. Þarna er einnig kveðið á um eflda rannsóknastarfsemi, sem mikil þörf er á í tengslum við atvinnuvegi landsmanna og vanrækt hefur verið á undanförnum árum, enda viðurkennt að við verjum mun lægra hlutfalli til rannsóknastarfsemi en grannþjóðir okkar. Það hefur komið okkur í koll á undanförnum árum og á eftir að gera það nema snúið verði við blaði. Í frv. er einnig kveðið á um skynsamlega og hagkvæma ráðstöfun auðlinda landsmanna. Það er full ástæða til þess, að á því máli verði tekið og breytt verði frá þeirri stefnu sem rakt hefur í sambandi við bæði landbúnað og sjávarútveg, svo að dæmi séu tekin, og að hefja hér til vegs skipulega landnýtingu og bætt tök í skipulagsmálum almennt. Öll þessi og fleiri ótalin atriði á að hafa í huga við mótun atvinnuvegaáætlana sem unnið skal að og þegar eru raunar komnar á rekspöl á vegum einstakra ráðuneyta. Á heildina litið getur Alþb. að mínu mati sæmilega unað við þá stefnumörkun, sem felst í þessu frv. til l. um stjórn efnahagsmála, og breytta stefnu á ýmsum sviðum, sem það kveður á um. Í samstjórn margra flokka fær enginn einn allt sitt fram. Þar reynir á málamiðlun og nokkurn sveigjanleika. Úrslitum ræður hvort um er að ræða pólitískan vilja til samstöðu og skilning og rétt mat á þeim forsendum sem samstarf þessara þriggja flokka hvílir á. Núv. ríkisstj. á mikið verk að vinna í vörn og sókn fyrir hagsmunum alþýðu þessa lands. Við ýmsa og sumpart óvænta erfiðleika er nú að fást í íslensku efnahags- og atvinnulífi til viðbótar því þrotabúi sem við var tekið s. l. haust. Má nefna hinar miklu verðhækkanir á innfluttri orku, innfluttu eldsneyti, þær nauðsynlegu og óhjákvæmilegu takmarkanir sem grípa verður til á veiðum á ofnýttum fiskstofnum og nú síðast hafís sem lokar höfnum í tveimur landsfjórðungum. Við erfiðleikana reynir á stjórnmálaflokka og bakland þeirra. Þessi stjórn á þrátt fyrir allt að mínu mati mikinn hljómgrunn og talsverða tiltrú meðal þjóðarinnar og af stuðningsmönnum hennar eru enn miklar vonir bundnar við störf hennar. Annar pólitískur kostur hefur ekki birst, frá því að hún var mynduð, sem líklegri væri til að fást við erfiðleikana, síst af öllu með hagsmuni hins breiða fjölda í huga. Því skulum við samþykkja þetta frv. og ganga ótrauð til þeirra mörgu verka, sem það vísar til og að öðru leyti eru mörkuð í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, og hrinda þeim í framkvæmd í samræmi við það sem þessi ríkisstj. var mynduð til að koma í höfn. Þar er vissulega sitthvað komið á rekspöl, sem ekki hefur borið mikið á í umr. liðinna mánaða, og annað, sem orðið hefur að þoka vegna vinnu og glímu um efni frv. þessa, sem nú hefur tekist samkomulag um milli stjórnarflokkanna.



Herra forseti. Enginn vafi er á því, að þegar ferill þessarar ríkisstj. verður skráður í annála mun það frv., sem hér er til umr., aðdragandi þess og innihald, verða besta sýnishornið um vinnubrögð, samstarf og árangur af sérkennilegasta stjórnarfari sem ríkt hefur um langan tíma hér á landi. Enn nú á síðasta stigi málsins geisa deilur á meðal stjórnarsinna og mismunandi skilningur þeirra á ákvæðum þessa frv. Frv. hefur opinberað einstæða sundrung og tortryggni þeirra manna sem hafa þó bundist samtökum um að stjórna landinu í sameiningu. Það er skjalfest sönnun á hringlandahætti og skoðanaleysi Framsfl., algerri niðurlægingu Alþfl. og ótrúlegri óskammfeilni og undirferli Alþb. Þetta eru stór orð, en því miður sönn. Og það, sem er þó enn verra og dapurlegra, er að afleiðingin af refskák, ráðabruggi og rýtingsstungum stjórnarflokkanna er frv. sem engum árangri mun skila og litlu til leiðar koma. Meginmarkmið þessarar ríkisstj. voru tvíþætt: Annars vegar að sjá til þess, að gerðir kjarasamningar væru virtir, og hins vegar að dregið skyldi úr verðbólgu. Allt frá því að ríkisstj. settist í valdastólana hefur hún að nafninu til þóst vera að kljást við að hrinda þessum stefnumálum sínum fram. Það hefur verið gert af misjafnlega miklum ákafa eftir því hvaða flokkur á í hlut, með fjölbreytilegum aðferðum í málflutningi, eins og alþjóð hefur orðið vitni að, og nýstárlegum vinnubrögðum, svo að ekki verði meira sagt. Niðurstaðan kemur fram í þessu frv. Hún leiðir í ljós, svo að ekki verður lengur um villst, að hvoru tveggja markmiðið, samningana í gildi og hjöðnun verðbólgunnar, er svikið. Kjarasamningar eru augljóslega skertir og verðbólgan mun geisa áfram nær óhindrað. Sagt er að frv. sé þriðji áfangi í píslargöngu ríkisstj. í verðbólguslagnum. Mun þá vera átt við ráðstafanirnar 1. sept. og 1. des. og svo nú þetta frv. Mér telst hins vegar til að það frv., sem hér liggur fyrir í endanlegri gerð, sé 8. útgáfan af till. stjórnarflokkanna í efnahagsmálum frá því í des. s. l. Fyrst er þá að telja frv. Alþfl. sem birtist í Alþýðublaðinu í des., till. Framsfl. og Alþfl. sem lagðar munu hafa verið fram í jan., till. ráðherranefndar frá því í lok jan., frv. forsrh. sem lagt var fram 12. febr. s. l., frv. Alþb. sem enginn mátti sjá og merkt var trúnaðarmál, frv. forsrh. sem lagt var fram í mars og svo nú þetta frv. eins og það liggur fyrir eftir verulegar breytingar að höfðu margfrægu samráði við Guðmund J. Guðmundsson, lögskipaðan skapara og verndara þessarar ríkisstj. Nú skal tekið fram að mín skoðun er að það hafi verið og sé virðingarverð tilraun af hálfu ríkisstj. að grípa til samræmdra aðgerða í baráttunni gegn verðbólgu. Það má ekki gera lítið úr þeirri staðreynd, að án viðtækra aðgerða, sem snerta fleira en launa- og verðlagsmál, verður litlum árangri náð. Að þessu leyti er tilraun til frv.-smíða góðra gjalda verð. Gallinn er hins vegar sá, að stjórnarflokkarnir hafa of ólík viðhorf til lausnar til að geta náð saman, þeir bera of lítið traust hver til annars til að tala saman af hreinskilni og þeir eru of háðir hagsmunasamtökum og eigin yfirlýsingum til að þeir hafi þrek eða aðstöðu til að gera það sem gera þarf. Útkoman verður því sú moðsuða sem hér hefur birst. Nú væri í sjálfu sér saklaust og mönnum að meinalausu ef frv. gerði engan skaða. En staðreyndin er því miður sú, að stjórnarflokkarnir eru hæði viljandi og óviljandi búnir að flækja sig inn í þetta frv. og telja sjálfum sér trú um að frv., hversu vitlaust sem það sé, verði að afgreiða. Það kom meira að segja upp sú furðulega staða um það leyti sem frv. Ólafs Jóhannessonar var lagt fram í síðasta mánuði, að Framsfl. og Alþfl. hugðust fylgja því frv. fast eftir, enda þótt þeir hefðu nauðugir viljugir gengið til ímyndaðs eða raunverulegs samkomulags um það frv. með skírskotun til þess samkomulags sem átti að hafa átt sér stað í ríkisstj. við Alþb. En á sama tíma sem þessir tveir flokkar, Framsfl. og Alþfl., hengdu sig svo fast í þetta frv. vegna þess samkomulags kannaðist Alþb. ekkert við það samkomulag og hafði stór orð um að það gæti ekki stutt frv. í þeirri mynd sinni. Engu að síður töldu Alþfl.-menn og framsóknarmenn svo mikilvægt að fá frv. samþykkt, hvernig sem það svo efnislega liti út, að þeir voru að því er virtist viljugir og fúsir til að greiða atkv. með ýmsum ákvæðum þess frv. sem stangast gersamlega á við stefnu þessara flokka í hinum ýmsu málaflokkum. Þetta er að hafa oftrú á frv. og lagagerð frv. vegna, en ekki vegna þess sem í því stendur. Og þetta er að taka verkefnin fram yfir efnið, enda í stíl við ýmis þingstörf önnur hér í vetur. Einn af burtreiðarsveinum Alþfl. kallaði þetta frv. „viðreisn til vinstri“ - og í hverju skyldi sú viðreisn vera fólgin? Í því að draga úr niðurgreiðslum og hækka búvöruverð um a. m. k. 1/3? Í því að efla vald ríkisstofnana og ráðuneyta? Í því að stórhækka vaxtakostnað hjá þeim þúsundum ungs fólks sem leggur nótt við nýtan dag til þess að koma sér upp íbúð? Í því að skerða kjarasamninga og styðja þá kauplækkunarstefnu sem Alþb. hyggst taka upp baráttu gegn? Eða er viðreisnin til vinstri fólgin í því að auka skattpíningu á allan almenning og sauma svo að atvinnufyrirtækjum að atvinna dragist saman? Er það kannske viðreisn til vinstri að lögfesta nú verðbólgu sem ekki verður lægri en 35 og sennilega 40% á þessu ári? Hæstv. viðskrh. hélt því fram í ræðu á miðvikudaginn, að frv. í sinni upphaflegu mynd hefði i raun og veru kveðið á um að stéttabaráttan væri tekin úr höndum verkalýðshreyfingarinnar og færð svokölluðu kjaramálaráði. Skyldi þetta hafa verið viðreisnin til vinstri? Því geta þeir svarað sem hafa smekk og geð í sér til að bendla þetta frv. við viðreisn. Hins vegar tel ég að lýsing á frv. væri betur skýrð með því að nefna það afturhvarf til ofstjórnar. Að svo miklu leyti sem það felur í sér nýmæli og áþreifanlegar aðgerðir einkennist frv. af aukinni miðstýringu, meiri áætlunarbúskap, blindri trú á úrelt verðlagskerfi, vaxandi valdi embættismanna og útþenslu ríkisbáknsins, svo að ekki sé talað um afskipti af gerðum kjarasamningum. Ég hóf mál mitt með því að lýsa því yfir sem skoðun minni, að þetta frv. skjalfesti hringlandahátt og skoðanaleysi Framsfl. Hæstv. forsrh., fráfarandi formaður Framsfl., talaði áðan og kvartaði undan því, að gagnrýni stjórnarandstöðunnar væri með daufara móti. Ég held að það sé því full ástæða til þess að fara nokkrum orðum um þátt Framsfl. í sambandi við þetta frv. og aðdraganda þess. Framsfl. stóð að og studdi febrúarlögin 1978 svo og brbl. frá því í maí sama ár. Þessi tvenn lög fólu i sér skerðingu á verðbótaákvæðum launasamninga í þeim tilgangi að stemma stigu við verðbólgu. Í þessu sambandi er það aumkunarverð tilraun af hálfu Tímans og þeirra framsóknarmanna að varpa ábyrgð á þeim lögum yfir á Sjálfstfl. einan. Framsfl. átti þar fullan hlut að máli. Hann verður að axla þá ábyrgð og taka afleiðingunum af því, hvort sem honum líkar betur eða verr. Framsfl. lét sig síðan hafa það að loknum síðustu kosningum að ganga til samstarfs við þá flokka sem fordæmt höfðu þessi lög og unnið sinn kosningasigur út á svigurmæli í garð fyrrv. stjórnarflokka vegna þessara laga. Framsókn lét nota sig í þeirri ríkisstj., sem nú situr, til þess að búa til gervistefnu í sept. s. l. sem knúði samninga aftur í gildi að nokkru leyti. En 4 mánuðum síðar leggur fyrrv. formaður Framsfl. fram frv. sem felur í sér afnám verðbóta og freklegri skerðingu á samningum en febrúar- og maílögin fólu nokkurn tíma í sér. Í því frv., sem hæstv. forsrh. lagði fram og merkt var honum sérstaklega á sínum tíma, er ein grein sem fjallar um verðbótaákvæði. Ég mun ekki fara nákvæmlega yfir þann kafla, en þar er ákvæði til bráðabirgða sem hefst með þessum orðum, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði þessa kafla skal hækkun verðbóta hverju sinni hinn 1. júní,1. sept. og 1. des. 1979 ekki fara fram úr 5% . Fari réttur til verðbóta samkv. 42. og 46. gr. fram úr þessum mörkum, skal sá hluti verðbótahækkunar, sem umfram kann að vera, frestast í 9 mánuði frá hverjum framangreindra daga.“ Það fer ekki milli mála, þegar þetta ákvæði er lesið, að hér er um freklega skerðingu á kjarasamningum að ræða, sem gengur mun lengra en frv. gerir í núverandi mynd, hvað þá maílögin frá 1978 gerðu. Þessu ákvæði hefur nú verið breytt í það horf sem þskj. 453 kveður á um, eftir að Framsfl. og Alþfl. höfðu neitað að taka til greina kröfu Alþb. og Alþýðusambandsins um breytingar þar á. En þrekið og sannfæringin var ekki meiri en svo, að eftir að forusta Verkamannasambandsins hafði fengið sér pylsu niðri í Austurstræti og komið við í ráðherraskrifstofunni í stjórnarráðinu kyngdi forsrh. hæði pylsunum og fyrri staðfestu og breytti þeim ákvæðum sem snúa að verðbótum á laun, með þeim afleiðingum að það litla, sem í frv. stóð um viðnám gegn verðbólgu, er nú horfið. Í öllum þessum hringsnúningi dansar allur Framsfl. eftir nótum þeirrar stefnu að haga seglum eftir vindi og hafa það eitt að markmiði að sitja í stjórn hvað sem það kostar. Og svo eru þeir framsóknarmenn hissa á því þó að fylgi hrynji af flokknum! Ég lýsti því áðan jafnframt yfir, að ég teldi að frv. opinberaði algerlega niðurlægingu Alþfl. Alþfl. hefur óneitanlega haft hæst um nauðsyn viðnáms gegn verðbólgu. Engin ástæða er til að efast um heilindi og einlægni þeirrar viðleitni. Að vísu eru fyrirvararnir orðnir of margir til að fólk taki mark á þeim og yfirlýsingarnar of barnalegar til að hægt sé að fara eftir þeim, en engu að síður hefur þessum hávaða fylgt hressileiki sem nokkrar vonir hafa verið bundnar við. Þeir Alþfl.-menn hafa vitnað til grg. með frv. til l. um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu sem síns markverðasta sigurs í baráttunni gegn verðbólgunni. Þetta frv. var lagt fram í nóv. s. l., en í grg., sem þeir Alþfl.-menn hafa sí og æ vitnað til sem merkasta áfangans í þessari baráttu, segir m. a.: „ Ríkisstj. mun m. a. beita sér fyrir eftirgreindum aðgerðum: 1. Stefnt verði að því í samráði við aðila vinnumarkaðarins að verðlags- og peningalaunahækkanir 1. mars 1979 verði ekki meiri en 5%. 2. Leitast verði við að ná svipuðum markmiðum fyrir önnur kaupgjaldsbreytingatímabil á árinu 1979, þannig að verðbólgan náist niður fyrir 30% í lok ársins.“ Allir vita að þessu markmiði verður ekki náð. Hæstv. forsrh. hefur viðurkennt í þessum umr., að verðbólgan náist ekki niður fyrir 30%. Þjóðhagsstofnun hefur lagt fram útreikninga um að verðbólgan verði u. þ. b. 35%. Vinnuveitendasamband Íslands hefur spáð því, að verðbólgan muni verða 41%. Ég hygg að sú spá sé næst lagi. Samkv. upplýsingum frá Hagstofu hefur vísitalan frá mars 1978 til mars 1979 verið á bilinu 34–35%. M. ö. o. lögbindur frv. þetta hækkun á vísitölu frá því sem nú er, hvað þá að það nái því marki sem stefnt er að með grg. með frv. til l. um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu. Varðandi launahækkanir, þar sem sagt er að þær skyldu ekki verða meiri en 5% 1. mars, veit alþjóð auðvitað að það markmið náðist ekki. Launahækkanir urðu 6.18%. Samkv. þeim upplýsingum, sem fram hafa komið í þessum umr., er gert ráð fyrir að laun undir 210 þús. muni hækka 1. júní um 9% og önnur laun um 7%, en síðan er gert ráð fyrir að 1, sept. muni laun undir 210 þús. hækka um 7.5% og önnur laun um 6.5%. Þessar tölur tala skýrustu máli um þá uppgjöf sem ríkisstj. verður að horfast í augu við, þegar frv. þetta er nú komið á lokastig, - uppgjöf í baráttunni gegn verðbólgunni. Hverju hefur svo Alþfl. fórnað til þess að knýja fram aðgerðir sem lögbinda a. m. k. 35–40% verðbólgu? Jú, hann hefur þurft að gefa eftir af þeirri kröfu sinni, að aukning peningamagns fari ekki fram úr 25–28%, með því að samþykkja þá viðbót sem segir í 30. gr. þessa frv. Þar segir, með leyfi forseta: „Á árinu 1979 skal að því stefnt, að aukning peningamagns í umferð fari ekki fram úr 25%“ - brtt. var flutt um að það verði 28% - „frá upphafi til loka árs að teknu tilliti til árstíðabundinna sveiflna. Á sama hátt skal að því stefnt að vöxtur peningamagns verði a. m. k. 5% hægari á árinu 1980 en á árinu 1979.“ Og síðan kemur rúsínan í pylsuendanum: „Frá þessum markmiðum má þó víkja, ef óvæntar breytingar verða á þjóðarbúskapnum, t. d. þannig, að atvinnuöryggi sé í hættu, eða ef séð er, að forsendur þjóðhagsspár um verðþróun á árinu 1979 standist ekki.“ Þetta kalla þeir Alþb.-menn að ákvæði sé gert skaðlaust. Þetta er árangurinn af baráttu Alþfl. fyrir því að festa í lög takmörkun á peningamagni í umferð. Annað atriði, sem Alþfl. hefur lagt höfuðáherslu á, er að ákvarðanir i ríkisfjármálum séu við það miðaðar að heildartekjur og útgjöld á fjárl. haldist innan ákveðinna marka. Hafa þeir talað í því sambandi um 30%. Þetta ákvæði er komið inn í frv., sbr. 11. gr., en með þeirri viðbót sem hér greinir: „Frá þessu skal þó víkja, ef óvæntar og verulegar breytingar verða i þjóðarbúskapnum, og sérstaklega ef ætla má, að hætta sé á atvinnuleysi.“ Þetta telja þeir Alþb.-menn að hefði mátt orða einfaldlega með því að segja: Ef heilbrigð skynsemi krefst annars. - Og þarna er þá enn aftur kominn árangurinn af baráttu Alþfl. til þess að festa i lög ákveðna viðmiðun varðandi ákvarðanir í ríkisfjármálum. Þessu tvennu og mörgu fleira hefur Alþfl. þurft að fórna til að fá fram frv. sem lögbindur allt að 40% verðbólgu. Og hann hefur keypt það enn dýrara verði. Hann hefur þurft að kyngja auknum völdum Seðlabanka, vaxandi miðstýringu hjá rn. og afturhvarfi til úreltrar verðlagslöggjafar. Alþfl. hefur eitt haldreipi, og það er kaflinn um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár. En hvað segir um þetta efni í 36. gr. frv.? Þar segir, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. ákveður hvaða reglur skuli gilda um rekstrar- og afurðalán atvinnuveganna að fengnum till. Seðlabankans.“ M. ö. o. er allur kaflinn meira og minna háður því, hvort ríkisstj. samþykki að framkvæma það sem stefnt er að i frv. Það liggur fyrir eftir ræðu m. a. hæstv. ráðh. Alþb., að þeir einblína einmitt á þetta ákvæði til þess að gera kaflann að öðru leyti að engu. Nú vita allir að m. a. fyrrv. ríkisstj. stefndi sömuleiðis að þeim markmiðum sem koma fram í VII. kafla frv. Það stóð í sjálfu sér ekki svo mjög á lagaheimildum í því sambandi, heldur pólitísku samþykki ákveðinna stjórnmálaflokka. Það pólitíska samþykki liggur ekki fyrir enn, enda hefur Framsfl. verið bæði hrár og soðinn í þessu máli, og allir vita um afstöðu áhrifamanna í Alþb., ekki síst eftir að hafa hlýtt á ræður þeirra í sambandi við þetta frv. nú. Ef frá er talið almennt snakk um vinnubrögð í hagsýslustofnun og Þjóðhagsstofnun, almenna áætlanadeild í rn. og lögbindingu á skipun starfshópa stendur lítið sem ekkert eftir í þessu frv sem máli skiptir samkv. fyrri yfirlýsingum Alþfl. Niðurlæging Alþfl. er alger í þessu máli. Þáttur Alþb. er afar sérstakur í öllu þessu „tragikomíska“ sjónarspili. Kjörorð þeirra: „samningana í gildi“ er svikið með þessu frv. Alþb. á aðild að þessari ríkisstj., en Þjóðviljinn lýsir því hvað eftir annað yfir að bandalagið sé að vinna alls kyns varnarsigra gegn öðrum vondum öflum innan ríkisstj. Þetta er rétt eins og knattspyrnulið, sem tapað hefur með 0:8 mörkum, héldi því fram að það hefði unnið ákveðinn varnarsigur vegna þess að það hefði ekki fengið á sig 10 mörk. Ég held að fleiri en ég og við í stjórnarandstöðunni veltum því fyrir okkur, hvers vegna Alþb. situr áfram í ríkisstj. sem neitar að taka tillit til þeirrar aðalkröfu þessa flokks og Alþýðusambands Íslands að taka samningana í gildi. Forsrh. stóð hér upp fyrr í dag og lýsti því mjög skilmerkilega hvernig skerðingin kæmi á hærri laun fyrir 1. des., en eftir 1. des. kæmi skerðing á alla jafnt. Með þessum kjaraskerðingarákvæðum, með lögbindingu á þessu frv. hyggst Alþb. greiða atkv. Þeir málsvarar Alþb., sem mestu ráða vegna setu sinnar í ríkisstj., lýsa yfir að þeir muni greiða atkv. með þessu kjaraskerðingarfrv., en þeir muni hins vegar hefjast þegar handa um hatramma baráttu gegn kauplækkunaröflunum. Vitaskuld eiga þeir við hina flokkana í ríkisstj. þegar þeir tala um kauplækkunaröflin. Ég efast um að hægt sé að ímynda sér ómerkilegri málflutning. Allt sem slæmt er í þessu frv. er hinum að kenna, allt gott er okkur að þakka, segir Alþb. Alþfl. og Framsfl. hafa haldið því fram, að verðbótakaflinn í frv. réði úrslitum í baráttunni gegn verðbólgunni. Það er nokkuð til í því. En nú er svo að skilja og heyra að Alþb. muni hefja sérstaka varnarbaráttu til að fá þessum kafla breytt. Ef þessum stjórnarflokki, sem hingað til hefur ráðið allmikið ferðinni, tekst að ná fram því ætlunarverki sínu, stendur ekkert eftir í þessu frv. sem er til viðnáms gegn verðbólgu. Hæstv. viðskrh. hældi sér af því að koma kjaramálaráði - og þá væntanlega kjarasáttmála Alþfl. - fyrir kattarnef. Hann hefur haldið því fram tæpitungulaust, að heilbrigð skynsemi hefði orðið ofan á í stað villukenninga krata í sambandi við veigamestu ákvæði frv. Hann dró ekki fjöður yfir það, að Alþb. hefði gert hugmyndir Alþfl. skaðlausar varðandi ríkisfjármálin, varðandi peningamagn í umferð. Hæstv. viðskrh., hældi sér sérstaklega af því að hafa komið í veg fyrir að nútímalegri verðlagslöggjöf tæki gildi sem fyrst. Það var reyndar afar fróðlegt að hlusta á velþóknun ráðh., þegar hann tíundaði það skilmerkilega að honum hefði tekist að breyta því ákvæði í verðlagslögunum sem gerði ráð fyrir að álagning og verðlagsákvarðanir tækju mið af því að fyrirtækin gætu skilað hagnaði. Hans skoðun er auðvitað sú, að hagnaður sé af því illa. Það verður að beita valdi til að koma í veg fyrir að fyrirtæki á Íslandi hagnist. Fyrirlitning þessa ráðh., skilningsleysi og lífsskoðun kom hvergi betur fram en í þeim kafla ræðu hans þegar hann fjallaði um verðlagslögin. Nú liggur fyrir, eftir þá ræðu sem hæstv. viðskrh. flutti fyrr í vikunni, að markmið æðsta manns í viðskiptamálum á Íslandi er að koma í veg fyrir að íslensk fyrirtæki skili hagnaði. Hvernig þau eigi að standa undir framleiðslu- og fjármunaaukningu, skattgreiðslum, sem reiknast af veltu, en ekki tekjum, aukinni atvinnu, hvort eigandi fyrirtækis fær umbun fyrir áhættu og eigin vinnu, - þetta allt skiptir engu máli, því að verðlagning má undir engum kringumstæðum taka mið af því að rekstrarafgangur verði hjá fyrirtækjunum. Þetta er trúaratriði þeirra kreddukomma og atvinnupólitíkusa sem nú ráða ríkjum í Alþb. Þetta láta Framsfl. og Alþfl. ofan í sig ganga til þess eins að fá fram frv. sem lögbindur 35–40% verðbólgu. Lítið er geð guma. Herra forseti. Af því, sem að framan er sagt, er ljóst að það er skoðun mín að frv. þetta leysi engan vanda. Það ber vott um máttleysi þessarar ríkisstj. og hnykkir aðeins á þeim ofstjórnar- og miðstýringarhugmyndum sem bögglast svo mjög fyrir brjóstinu á þeim sem engan skilning hafa á atvinnumálum og vilja sölsa allt vald undir pólitíska kommissara. Frelsisriddarar og siðgæðispostular Alþfl., sem hafa haft hátt hér í vetur, hafa beðið algeran ósigur. Það þarf enginn að vera hissa á því, hver afstaða Sjálfstfl. er til þessa frv. Því hefur verið rækilega lýst hæði í nál. og í ræðuflutningi af hálfu stjórnarandstöðunnar. Þar með er ekki sagt að við sjálfstæðismenn álítum að hvert einasta ákvæði í þessu frv., hvert einasta orð sé haldlaust. Við getum út af fyrir sig fallist á að það þurfi að setja lög um aðgerðir gegn verðbólgu, Í því sambandi höfum við fyrst og fremst lagt áherslu á afskipti af sjálfvirkum vísitölu- og verðbótahækkunum. Við getum líka fallist á að það þurfi að efna til víðtækra aðgerða, en það hefur verið tíundað af mér m. a. í þessari ræðu. Verðbótakaflinn, sem í frv. felst, hefur verið helsta bitbein stjórnarflokkanna sjálfra. Þeir deila raunverulega ekki lengur um það, hvort skerðing eigi að eiga sér stað á verðbótum, heldur hversu veruleg hún eigi að vera. Í raun og veru liggur það alveg ljóst fyrir, að í eðli sínu er hér efnislega um að ræða sams konar aðgerð, sams konar kjaraskerðingar, sams konar afskipti ríkisvaldsins og löggjafarvaldsins af kjarasamningum og fráfarandi ríkisstj. beitti sér fyrir með febrúarlögunum og maílögunum á síðasta ári. Sjálfstfl. hefur þess vegna ekki þá stefnu að vera á móti ákvæðum sem ganga í þessa átt. hann heldur því hins vegar fram, að þetta þurfi að gerast ásamt með öðru, og hann heldur því fram, að þetta ákvæði, eins og það nú liggur fyrir, sé tiltölulega máttlaust í þeirri viðleitni, sem vakir fyrir mönnum, að draga úr verðbólgu hér á landi. Það er í sjálfu sér hlægilegt af hæstv. forsrh. að lýsa því yfir við umr. um þetta mál, að á sama tíma sem verðbætur eru skertar og grunnkaupið bundið sé opin leið fyrir aðila vinnumarkaðarins að ganga til samninga um breytingar á kjörum og launum. Hvað halda menn að séu miklar aðstæður til. þess fyrir atvinnureksturinn og yfirleitt í þjóðfélaginu að ganga til samninga um hækkanir á launum sem einhverju máli skipta, á sama tíma sem ríkisstj., sem þykist vera vinveitt launþegum, neyðist til þess að grípa til ráðstafana af þessu tagi? Það sýnir auðvitað líka hræsnina í þessu máli öllu og haldleysi allra slíkra aðgerða, að á sama tíma sem verið er að bítast um þetta og deila um hvort kjaraskerðingin eigi að vera meiri eða minna, hvort láglaunabætur eigi að vera verndaðar eða ekki, hvort kaup eigi að hækka um 9% eða 10%, þá eru gerðir samningar við eina launahæstu stéttina í þessu landi, flugmenn, um að laun þeirra hækki um hvorki meira né minna en 200 þús. kr. á hverjum mánuði. Hvaða vit er í svona stjórn í landinu, og hvaða samræmi er í þessum ráðstöfunum þegar slíkir atburðir eiga sér stað nákvæmlega á sama tíma? Það væri út af fyrir sig ástæða til að spyrja um það, hvernig eigi að líta á þá samninga sem tilkynnt var að hefðu verið gerðir milli Flugleiða og flugmanna í gær eða í nótt, hvort þeir samningar stangist ekki á við þau lög sem hér er verið að samþykkja, þegar á það er að líta að grunnkaup, eins og það liggur fyrir núna, á að binda fast. Verðbólgan mun geisa áfram þrátt fyrir að þetta frv. verði samþ. Það gefur auga leið að Sjálfstfl. er andvígur frv. Hann mótmælir vinnubrögðunum. Hann lýsir vanþóknun sinni á þeim málflutningi og þeim deilum sem risið hafa á milli stjórnarflokkanna í sambandi við afgreiðslu á þessu máli. Sjálfstfl. mun greiða atkv. gegn frv., þó ekki væri nema vegna þess einfaldlega að það leysir engan vanda og gengur að langmestu leyti í herhögg við grundvallarstefnu Sjálfstfl.



Herra forseti. Efnahagsmál eru að sjálfsögðu einhver mikilvægustu mál hverrar þjóðar. Bærilegur efnahagur er grundvöllur margvíslegra framfara sem allir segjast berjast fyrir. Ýmsar umbætur á mörgum sviðum þjóðlífs eru í rauninni óframkvæmanlegar nema efnahagsstaða þjóðarheildar og sem flestra þjóðfélagsþegna sé í bærilegu lagi. Þrátt fyrir þessar staðreyndir verð ég að segja að þras og þref um efnahagsmál hefur bæði fyrr og síðar tekið óhóflega langan tíma hér hjá okkur á Alþingi Íslendinga. Það hefur bæði fyrr og síðar skipað svo mikið rúm, að margir aðrir málaflokkar, sem þó eru mikilvægir ekki síður en efnahagsmálin, sitja allt of oft á hakanum - þeir fá ekki þá umr. og þá athugun sem æskileg verður að teljast og raunar nauðsynleg eigi eðlileg þjóðfélagsþróun að eiga sér stað. Ég hef ekki tekið mikinn þátt í þeim margvíslegu efnahagsmálaumr., sem fram hafa farið á þessum vetri, og ég mun ekki leggja mjög mikið af mörkum í þetta sinn. Mér þykir margt ánægjulegra en að þrasa og þrefa um prósentutölur, um fjárupphæðir og annað af skyldum toga, þó að ég játi að sjálfsögðu, eins og ég þegar sagði, mikilvægi þess að móta stefnu í efnahagsmálum. En þetta tekur hjá okkur allt of langan tíma. Það er verið að togast á um þessi mál mestan hluta þingtímans. Vitanlega er það þá vegna þess að býsna margir, sem ekki hafa sérlega mikið til málanna að leggja, síst til upplýsinga eða til málefnalegrar umfjöllunar, breiða sig oft út og láta móðan mása, stundum með þeim árangri að kjarni máls vill hyljast í þoku óljósrar eða órökréttrar hugsunar. Ég ætla sem sagt ekki að auka mjög á umr. af þessu tagi, en mig langar að leggja fáein orð í helg í sambandi við það frv. sem hér er nú til meðferðar. Að frv.-gerð um stefnumótun í efnahagsmálum var um hríð í vetur unnið á mjög eðlilegan og skynsamlegan hátt að mínum dómi - þann eina hátt, liggur mér við að segja, sem líklegur er til að skila sæmilegum árangri. Þrem fulltrúum ríkisstjórnarflokkanna, þrem hæstv. ráðh., einum frá hverjum stjórnarflokki, var falið að vinna að undirbúningi slíkrar löggjafar og að sjálfsögðu ráð fyrir því gert að hver þeirra um sig ynni að því í samráði við sinn þingflokk að móta stefnuna um öll hin stærri og stefnumarkandi atriði. Þessi vinna fór fram. Hún tók nokkurn tíma. Það var togast á eins og gengur um allmörg veigamikil mál í þessu sambandi, því er ekki að leyna, en samkomulag náðist að lokum um mjög marga efnisþætti, þótt nokkur atriði væru óútkljáð. En svo gerðist það, í stað þess að ljúka þessu verki sem komið var býsna langt, og það var komið það með atbeina stjórnarflokkanna allra, að því er ég best vissi, að horfið var að því ráði, í stað þess að halda undirbúningsvinnunni áfram í nokkuð svipuðu horfi og verið hafði, að fela hæstv. forsrh. að semja frv. upp úr þessum till. Þetta verk vann síðan hæstv. forsrh. ásamt embættismönnum ríkisins. Nú er skemmst frá því að segja, þó að ég ætli ekki að hafa um það öllu fleiri orð, að sjaldan hef ég orðið jafnhissa og þegar ég sá frv. hæstv. forsrh., þar sem í ýmsum veigamiklum, jafnvel afgerandi atriðum var farið út fyrir þann samkomulagsgrundvöll sem fyrir lá af hálfu ráðherranefndarinnar og raunar stjórnarflokkanna allra, að því er ég best vissi. Efnislega dettur mér ekki í hug að fara nú að gagnrýna frv.-drög hæstv. forsrh. Þetta er liðin tíð. Það eru ekki þau sem hér eru til umr. nú, heldur verulega breytt frv. Ég held þó að hér hafi orðið mistök. Slíkt er mannlegt. Jafnvel hinir snjöllustu skákmenn leika stundum hæpna leiki. Ég held að þessi leikur hefði getað haft býsna alvarlegar afleiðingar. Ég ætla þó ekki að deila um það nú, eins og ég sagði. En við verðum allir að læra af reynslunni. Og það, sem reynsla þessara síðustu vikna og mánaða ætti öðru fremur að hafa kennt okkur stjórnarliðum, er þetta: Það er hvorki vegurinn til frægðar né langlífis þessari ríkisstj. né nokkurri ríkisstj. að tína saman úr ýmsum áttum gamlar viðreisnarkenningar, marghraktar af lífinu sjálfu og nöktum staðreyndum þess. Og viðreisnarbrotin eru ekkert betri fyrir það, þó að sum þeirra séu send handan úr Seðlabanka, önnur úr Þjóðhagsstofnun og einhver komi m. a. s. fljúgandi vestan af Ísafirði, þar sem fremur virðist skorta bærilega skólameistaraíbúð en afleitar tillögur eða kenningar í efnahagsmálum. En þetta er allt liðin tíð. Um tíma leit út fyrir að tveir stjórnarflokkarnir, Framsfl. og Alþfl., ætluðu að snúast sameiginlega og af hörku gegn þriðja stjórnarflokknum, Alþb., og reyna að knýja fram þau ákvæði frv. - stórvafasöm að okkar áliti - sem fólu í sér verulega hættu á kjaraskerðingu, og ekki síður hin, sem líkleg voru til að geta framkallað svo mikinn samdrátt að hann gæti leitt til atvinnuleysis. Miklar breytingar hafa verið gerðar á þessu frv., og í ýmsum veigamiklum atriðum hefur verið komið til móts við Alþb. og sjónarmið þess, þau sjónarmið að vernda eftir megni kaupmátt lægri launa og tryggja fulla atvinnu. Vitanlega er þetta samkomulagsfrv., og trúlega er enginn stjórnarflokkurinn og e. t. v. enginn þm. innan stjórnarflokkanna algerlega ánægður með öll ákvæði þess. En ég tel, og það er ríkjandi skoðun innan þingflokks Alþb., að svo miklar lagfæringar hafi fengist á frv. að það megi við það hlíta, og því mun ég styðja það eins og það liggur nú fyrir. Það frv., sem hér er um að ræða, er 67 greinar og skiptist í nokkuð marga kafla. Þar er víða komið við og þar eru ákvæði sett um mörg og ólík atriði. Margt er jákvætt í þessu frv., en önnur ákvæði þess, eins og ég hef þegar drepið á, orka tvímælis, svo að ekki sé meira sagt. Mér finnst enn vera dálítill viðreisnarkeimur af sumu og sá keimur er mér næsta leiður. Í of mörgum efnum bera ákveðnir kaflar frv. merki uppruna síns, þótt margt hafi, eins og ég sagði, verið lagað síðan frv. kom fram. Um það efni, hverju þokað hefur verið til betri vegar, vísa ég til ræðu hæstv. viðskrh. við 1. umr. málsins í þessari hv. deild. Þetta frv, í núverandi mynd er samkomulagsfrv. töluvert ólíkra þriggja stjórnarflokka og það ber þess merki að sjálfsögðu. En eftir að komnir eru inn í frv. hinir sterkustu varnaglar um þau ákvæði þess sem kynnu að stuðla að of miklum og of örum samdrætti og gætu því framkallað atvinnuleysi, þá tel ég að ég get stutt frv. Svo vil ég aðeins segja þetta: Sú margra mánaða togstreita, sem fram hefur farið milli ríkisstjórnarflokkanna um stefnumótun í efnahagsmálum, hefur því miður orðið til þess, að mörg önnur mál, sem þessi ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa heitið að vinna að og hafa heitið að leysa, hafa ekki komist að. Þau virðast allt of mörg liggja hálfunnin eða varla það. Hin fáu, sem fram eru komin á þingi, hafa einnig tafist, a. m. k. sum hver, og átt óeðlilega erfitt uppdráttar. Þótt svo eigi að heita að 2/3 hlutar þm. styðji þessa ríkisstj. og stjórnarsinnar eigi formann og varaformann - ég held í öllum nefndum þingsins, hefur þetta gengið allt, að mér finnst, helst til seint. Sannleikurinn er sá, að þessi hæstv. ríkisstj. á mörg mikilvæg og vonandi góð verk óunnin. Þau verk þarf að vinna. Það var lofað að vinna þessi verk. Sum loforðin komu í stjórnarsamningi, öðrum hefur verið heitið samtökum launþega, m. a. í sambandi við niðurfellingu þriggja verðbótastiga 1. des. Enn önnur nauðsynjamál, sem síðar hafa komið fram, krefjast einnig úrlausnar. Meðan hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar, og ég dreg þar engan undan, hafa verið að deila og togast á um ýmis atriði í frv.-drögum og síðar frv. um stefnumótun í efnahagsmálum hafa þessi nauðsynjamál því miður orðið að bíða, eða a. m. k. ekki fengið þá umfjöllun sem nauðsyn bar og nauðsyn ber til. Þessu langa og heldur leiðigjarna moldarverki okkar stjórnarliða, sem við höfum staðið í síðustu vikurnar, líki ég við vorstörf á búi þar sem allir, sem vettlingi geta valdið, hafa verið settir í það að stinga upp mó, jafnvel í heldur leiðinlegum mógröfum, og því ekki getað sinnt öðrum nauðsynjastörfum fram eftir öllu vori. Ég leyfi mér að segja og segi það við góðkunningja mína í stjórnarflokkunum öllum þremur: Eigum við ekki að fara að koma okkur upp úr þessum mógröfum og taka til við að vinna vorverkin hvert af öðru? Þau bíða eftir okkur. Hættum skæklatoginu í bili a. m. k., samþykkjum frv. eins og það nú er orðið og förum að gefa okkur tóm til að sinna þeim margvíslegu framfaramálum sem legið hafa eftir vegna stöðugra árekstra og leiðindadeilna um stefnuna í efnahagsmálum. Ég hef litið þannig á og geri það enn, að núv. hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar eigi skyldugt verk að vinna, sem þeir hafa tekið að sér og hafa ekki leyfi til að hlaupast frá að svo komnu máli. Ég veit að á ýmsum stundum, á vissum augnablikum getur litið þannig út, að óbilgirni samstarfsflokka geri samvinnu lítt fýsilega og jafnvel lítt mögulega. Þá ber vitanlega að reyna samningaleið til þrautar En það vil ég segja öllum stjórnarliðum, að þegar svo er komið í þriggja flokka ríkisstj. að tveir stjórnarflokkar hafa myndað varanlegan flokk gegn hinum þriðja í því skyni að reyna að ganga yfir hann eða lítillækka, þá er slík ríkisstj. feig. Frá sjónarmiði okkar Alþb.-manna leit svo út um hríð að þetta feigðarmerki væri farið að gera vart við sig hjá núv. hæstv. ríkisstj. Sú varð ekki raunin, sem betur fór, og því tel ég að allir stjórnarflokkarnir geti nú nokkurn veginn sæmilega við þetta samkomulagsfrv. unað og samþykkt það. Það ætti að vera öllum verkalýðssinum ljóst, og þeim er það ljóst mörgum hverjum, að næstu missirin og jafnvel næstu árin verður ekki mynduð önnur ríkisstj. hér á landi sem fremur en þessi eða til jafns við hana er líkleg, þrátt fyrir allt, að koma fram ýmsum umbótamálum launastéttum landsins til handa. Þrátt fyrir ýmis vonbrigði, þrátt fyrir ýmis mistök nýtur þessi ríkisstj. býsna mikils og eindregins trausts meðal launafólks í þessu landi. Margur óttast að vonum það sem við kann að taka ef þetta stjórnarsamstarf rofnar bráðlega. Því leyfi ég mér í fullri vinsemd að snúa máli mínu til allra stjórnarsinna og endurtek enn: Eigum við ekki að koma upp úr mógröfunum, hætta í bili að þrefa og þrasa um meira eða minna ljós eða óljós stefnumið í efnahagsmálum? Við skulum samþykkja þetta frv. með kostum þess og vissum göllum og snúa okkur svo í alvöru að því að vinna vorverkin.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. sagði í ræðu sinni í dag, að við sjálfstæðismenn hefðum ekki talað mikið, andstaða okkar við frv. væri ekki hörð. Ég skil mætavel þreyttan mann, eins og hæstv. forsrh. hlýtur að vera orðinn við að leiða þessa ríkisstj. sem setið hefur frá 1. sept. í haust. Það fer auðvitað ekki mikið fyrir ræðum okkar miðað við allt það rifrildi sem hann hefur orðið að þola á stjórnarheimilinu þessa mánuði. Það er ekki að furða þó að maður, jafnvel þó að yngri væri að árum, væri orðinn þreyttur í hans sporum. Ég skal taka undir með hv. síðasta ræðumanni, okkar ágæta forseta Sþ., ég tek alveg undir það með honum að skora á stjórnarliðana að koma upp úr mógröfunum, því að vinnan í mógröfunum hefur verið með þeim hætti að sumir hafa kastað mónum upp á bakkann og hinir fleygt aftur mónum í þá sem eru niðri í mógröfunum. Þeir eru orðnir heldur subbulegir, stjórnarþm., eftir þetta mókast allt, svo að ég tek fyllilega undir með okkar varfærna og prúða forseta Sþ., að menn hætti þessum mokstri og mókasti sem búið er að standa langan tíma. Þegar hæstv. ríkisstj. var mynduð var það ekki þrautalaust, sem ekki er von, að mynda slíka stjórn. Annars vegar komu sigurvegarar kosninganna, Alþfl., hins vegar Alþb., sem var smásigurvegari á við kratana, og í þriðja lagi kom flokkur sem hafði verið í stjórn 4 ár á undan, Framsfl., en varð minnstur þessara flokka eftir úrslit síðustu þingkosninga. Samkomulagið og heilindin á milli hinna flokkanna var með þeim hætti, að þeir gátu hvorugur unnt hinum að hafa stjórnarforustuna á hendi. Þá var leitað til þáv. formanns Framsfl., núv. hæstv. forsrh., og hann beðinn að taka að sér að verða húsbóndi á þessu heimili, svo skemmtilegt hlutverk sem það hefur verið fyrir hann. Þessi ríkisstj. setti sér þá stefnu að berjast við verðbólguna, koma henni niður. Einn hæstv. ráðh., sem talaði áðan, hæstv. iðnrh. Hjörleifur Guttormsson, virtist vera býsna glaður yfir árangrinum sem hefði náðst. Hann sagði að þeir hefðu tekið við öllu í kaldakoli og það væri búið að leiðrétta allt, allt væri á hraðri uppleið og allt í stakasta lagi. Það var á honum að skilja að þegar flokkur núv. hæstv. forsrh. fór úr ríkisstj. á s. l. hausti hefði hann ásamt þáv. samstarfsflokki sínum skilið við landið alveg í rúst. Þetta segir iðnrh. Ólafs Jóhannessonar í dag. Við skulum líta á hvernig var umhorfs í þessu landi. Verkalýðsleiðtogi Alþfl., maðurinn sem kemur oft við í pylsuvagninum eftir að hann er búinn að borða á Borginni, sagði að fiskiskipastóllinn hefði verið kominn að því að stöðvast. Sannleikur málsins er sá, að ástand í rekstrarhorfum fiskiskipa hefur ekki marga áratugi verið betra en var á s. l. hausti. Ég trúi því ekki að þessi pylsuæta viti ekki betur - eða hv. þm. á maður víst að segja. En hitt er alveg rétt, að fiskvinnslan stóð höllum fæti. Þar bera fyrst og fremst sökina nokkrir sjálfskipaðir landsfeður sem unnu skemmdarverk í þjóðfélaginu á s. l. sumri og vori. Það voru mennirnir sem voru að berjast fyrir því að fá „samningana í gildi“. Þeir stöðvuðu útflutning landsmanna, börðust fyrir því að brjóta niður þá löggjöf sem fyrrv. þingmeirihluti hafði sett - löggjöf sem stuðlaði að því að hægja verulega á verðbólguhraðanum og koma verðbólgunni niður í um 25%, sem hún hafði þá staðið í. Það eru þessir menn sem fyrst og fremst bera ábyrgðina á því, hvernig verðbólgan var þegar núv. ríkisstj. var mynduð. Þetta ætti hæstv. iðnrh. að hafa í huga og gleyma ekki. En núv. ráðh. í ríkisstj. hafa verið að hæla sér af því af og til í vetur, á milli þess sem þeir hafa verið að rífast innbyrðis, hvað þeim hafi tekist sérstaklega vel að koma verðbólgunni niður og það með þeim hætti að velta undan sér svo þungum hlössum að þeir geta það engan veginn miklu lengur - þeir bifa ekki þessum milljarðahlössum. Það er fölsk lækkun verðbólgunnar sem þessir menn eru að tala um. Allir vita að verðbólgan er á fullri ferð, og jafnvel þó að þeir ætli sér að lögfesta hana í 35–40% koma þeir ekki til með að ráða neitt við hana með sama áframhaldi. Það er alveg merkilegt - og að mörgu leyti tekur mig sárt að hryggja einlægan vinstri mann eins og Gils Guðmundsson með því að segja það, en það er hryggilegt að þegar vinstri flokkar taka sig saman er eins og allt, sem gert er, sé gert með öfugum klónum. Sjálfur forsrh. talaði í dag um að nú væri búið að lyfta launaþakinu. Ég held að það sé búið að gera meira en að lyfta launaþakinu. Ég held að þakið sé fokið af. Og þessi ríkisstj. á ekki eftir að sjá þetta þak meira. Það er farið veg allrar veraldar. Og hæstv. forsrh. sagði réttilega: Hver er ástæðan? - Ástæðan er slysið sem Reykvíkinga henti, að kjósa yfir sig vinstri meiri hluta. Það er ástæðan fyrir þessari bölvun allri. Og þetta er ekki fyrsta og eina bölvunin. Þá þurfti að fara í kapphlaup, afnema launaþakið. Ég vil ekki taka undir það með hæstv. forsrh., að þessi Guðrún hafi ráðið þessu öllu. Ég trúi því ekki að hún sé svo mikil valdamanneskja. Það hljóta fleiri að hafa komið þarna við sögu, og ég held að þeir geti ekki alveg hvítþvegið sig, framsóknarmenn í borgarstjórn Reykjavíkur, þó þeir reyni að strjúka framan úr sér með jafnvel hreinu handklæði. Ég held að þessir þrír flokkar, og sérstaklega má ég þá ekki gleyma aðalkaupránsflokknum, Alþfl., eigi allir þarna sök sameiginlega, einn fyrir alla og allir fyrir einn, eins og þegar menn skrifa á víxla. Þetta er höfuðástæðan fyrir forsendum meiri hl. Kjaradóms. Og svo koma þessir blessaðir englar hingað eftir allan þennan tíma og segja í lagafrv.: Grunnkaup þetta skal haldast óbreytt þar til um annað hefur verið samið! Ákvæði þessara laga breyta engum rétti til að gerðir séu nýir kjarasamningar, jafnt um grunnlaun sem verðlagsbætur á laun. Þetta er alveg stórkostlegur árangur eftir allt talið í marga mánuði, því að grunnkaupið á að haldast óbreytt miðað við mars, en svo er sagt við menn: En flýtið ykkur nú að semja um hækkun grunnkaupsins á eftir. - Og ein láglaunastéttin er búin. Hún gerði það í nótt. Blessaðir flugmennirnir. Þeir hækka mánaðarlaunin sín um 50–210 þús. eftir starfsaldri. Hvað eiga þá hinir að gera? Eiga þeir ekki að taka þessa blessaða engla til fyrirmyndar og leggja til grundvallar það sem landsfeðurnir eru að leggja til, þetta plagg hérna? Ég vil segja mönnum það í fullri vinsemd: Er ekki miklu viðfelldnara og skemmtilegra að taka þetta frv. aftur og segja bara: Þetta frv. er orðin svo mikil hörmung - það er búið að útþynna það - að það kemur engum að gagni. - Þessi ríkisstj. má líka eiga eitt, að um eitt er hún alveg sammála. Þeir eru allir hundóánægðir með þetta frv. Þar náðu karlar saman. Hæstv. forsrh. gerði fremur lítið úr því sem hv. 1. þm. Reykn. tók fram í ræðu sinni og raunar hv. 9. landsk. þm., Ólafur G. Einarsson. Hann taldi að það væri nauðsyn að lögfesta með áætlun t. d. meginstefnu í ríkisfjármálum, líklega þróun ríkisbúskaparins, samræmi í heildarstefnu í efnahags- og atvinnumálum og stefnu í ríkisfjármálum, stefnumótun um öflun tekna og skiptingu gjalda ríkisins, stefnumótun um framlög á fjárlögum til fjárfestingar ríkis, fjárfestingarsjóða, sveitarfélaga og einkaaðila. Ég tek undir með báðum þessum flokksbræðrum mínum. Ég sé ekki að þetta skipti neinu máli eða sé bráðnauðsynlegt að gera. Hins vegar kemur þetta ekki að sök, það viðurkennum við allir. En ég spyr: Hvernig stendur á því, að þessi ríkisstj., sem hefur þó setið á áttunda mánuð, hefur ekki markað skýrari stefnu en hún hefur gert í þeirri stefnumótun sem hún hefur gert til skamms tíma? Er ekki fjárlagafrv. tillögur ríkisstj. um vissa stefnumörkun og síðan afgreiðsla þess? Hvað er svo með framhald þeirrar stefnumörkunar sem átti sér stað í desembermánuði? Í kjölfar þess frv. átti í raun og veru að leggja fram lánsfjáráætlun og frv. til l. um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna fjárfestingar og lánsfjáráætlunar fyrir árið 1979. Þetta frv. er nú, 6. apríl, í nefnd í fyrri deild þegar komið er fram á annan ársfjórðung þessa árs. Þetta er stefnumörkun í lagi! Þetta er lag á þinghaldi: í fyrsta lagi að ríkisstj. skuli vera að gaufa með þetta frv. fyrstu tvo mánuði þessa árs og þá að í þinginu skuli spretta upp stjórnarþm. og gera ótal aths. við frv. Er það Sjálfstfl. sem hefur komið i veg fyrir afgreiðslu þessa frv.? Hefur hann beðið um frest á afgreiðslu þess? Nei, aldeilis ekki. Af hverju er það ekki afgreitt? Af hverju standa stofnlánasjóðir landsmanna núna eins og þvörur uppi gagnvart öllum lánsumsóknum og forráðamenn þeirra segja: Við getum ekki afgreitt neitt. Ríkisstj. hefur ekki enn þá afgreitt í hendurnar á okkur lánsfjáráætlunina. - Af hverju hefur ríkisstj. ekki gert það? Hún kemur sér ekki saman um neitt. Það er alltaf verið að kasta upp úr mógröfunum og aftur niður í þær. Er ekki kominn tími til þess að taka til höndum, eins og forseti Sþ. sagði áðan, og afgreiða eitthvað af þessum málum sem ber að afgreiða og á að vera búið að afgreiða fyrir löngu? Ég spyr hæstv. forsrh.: Hefur ríkisstj. þegar afgreitt till. um lánakjör fjárfestingarlánasjóðanna? Ég held að það sé alveg rétt að hún hafi ekki gert það. Hann leiðréttir mig þá ef hún hefur gert það í dag eða svo. Með hvaða kjörum á að lána? Eiga allir þeir, sem eru í framkvæmdum í atvinnulífinu og hafa sótt um lán til þessara sjóða, kannske að bíða til haustsins eða jafnvel til næstu áramóta? Núv. stjórnarflokkum tveimur, Alþfl. og Alþb., fannst lítið til fyrrv. ríkisstj. koma. En ég held að við verðum að viðurkenna það, að í fyrri ríkisstj. var lánsfjáráætlun afgreidd samhliða afgreiðslu fjárl., áður en það ár hófst sem lánsfjáráætlun átti að gilda. Hvað með stefnumörkunina í sjálfum fjárl.? Jú, það var byrjað á því að auka niðurgreiðslur á vöruverði þegar þessi ríkisstj. tók við. Haldið var áfram að auka niðurgreiðslur á vöruverði frá 1. des., en í aths. með fjárlagafrv. segir: Við ætlum að lækka niðurgreiðslurnar snemma á árinu 1979 um 800 millj. Það er engin breyting enn orðin þar á. Þar er gat þegar í fjárl. upp á 2800 millj. Það átti að gefa út reglugerð um hækkun gjalda fyrir lyf, sérfræðiþjónustu og þess háttar, sem átti að gefa tæpan milljarð. Ekki veit ég til þess að hún sé komin. Það vita allir að á lífeyristryggingunum og þá ekki síður sjúkratryggingunum miklu frekar, skakkar milljörðum. Og eins og fram kom í ræðu hv. 1. þm. Reykv. í fyrrakvöld fara uppbætur á útfluttum landbúnaðarafurðum langt fram úr áætlun. Það er þegar búið að greiða nærri 80 % af þeirri upphæð sem fjárl. gera ráð fyrir. Þannig má lengi telja. Hvar verður ríkisbúskapurinn í árslok með þessu áframhaldi? Ég er ansi hræddur um það, að þeir, sem áður tóku munninn fullan í þeim efnum, eigi bágt með að kyngja þegar kemur fram á vorið eða sumarið. En það er margt sem hefur breyst nú í síðustu dögum. Það, sem er eftirtektarverðast og við þm. tökum helst eftir, er að þingflokkur, sem hefur 14 þm. sem hafa haldið upp þrotlausu kjaftæði síðan í haust, hefur steinþagað. Hann er mállaus. M. a. s. hv. 7. þm. Reykv. er orðinn mállaus. Það kveður svo rammt að, að það varð að senda einn málleysingjann úr landi til þess að taka varaþm. inn - þann eina sem hefur getað talað - og hann situr þarna, hinir eru allir mállausir. Hver skyldi hafa trúað þessu fyrir jólin, þegar þeir lokuðu ekki munninum og ekki komust aðrir að. Hæstv. forsrh. sagði um einn þm., að hann væri hálfur í fylgi sínu við frv., hv. 3. þm. Vestf., sem er mikill reglumaður. Þá hljóta þeir, sem fylgja því að öllu leyti, allir að vera fullir. Ég tók þetta eins og hvert annað grín hjá hæstv. forsrh., en kannske er þessi mælikvarði notaður á stjórnarþm. á þessum síðustu og verstu tímum. Ég ætla að gera nokkuð að umræðuefni XI. kafla frv. Það er í fyrsta lagi 61. gr. Þar segir: „Fyrir upphaf hvers árs eða framleiðslutímabils skal sjóðsstjórn að fenginni staðfestingu sjútvrn. ákveða verðgrundvöll þann, sem miða skal við verðhækkun samkv. 7. gr. eða verðlækkun samkv. 8. gr. Skal hún þá einkum hafa hliðsjón af verðlagi þriggja undanfarinna ára, svo og af mati á markaðs- og aflahorfum fyrir næstu ár, m. a. með tilliti til þess, hvernig þær hafi verið metnar af Verðlagsráði sjávarútvegsins, þó þannig, að tekið sé tillit til sérstakra ástæðna, svo sem óeðlilegra breytinga á erlendum mörkuðum, gengisbreytinga og annarra hliðstæðra atvika.“ Þetta var í fyrri drögum frv. en síðan er bætt við: „Við ákvarðanir sínar skal sjóðsstjórnin einnig líta til afkomu viðkomandi sjávarútvegsgreina eftir því sem það getur samrýmst tilgangi sjóðsins og raunverulegri verðjöfnun“. Breytingin, sem gerð er, er skynsamleg. Hún er með síðustu setningunni eiginlega gerð óvirk. Það verður ekkert úr þessu. Þar af leiðandi mætti greinin alveg falla út. Það er engin breyting gerð. Ég hélt að þarna ætti að gera stefnubreytingu, fara fyrst og fremst eftir erlendum mörkuðum, gengisbreytingum og öðrum hliðstæðum atvikum, nú á sem sagt, verði verðfall, verði hækkun útgerðarkostnaðar, eð taka tillit til alls. - Það má kannske ekki segja það hér, að ég kann afar illa við að í lögum sé talað um í öðru orðinu Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, en í hinu um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. En það skiptir ekki mjög miklu máli. Þessi breyting er spor aftur á bak. Ég hélt að fyrra atriðið, sem kom fram í fyrri drögum, hefði verið mikið baráttumál Alþfl., því að Alþfl. gagnrýndi mjög fyrir kosningar, hvernig Verðjöfnunarsjóðurinn væri notaður, og taldi að það mætti ekki ganga svo langt að greiða úr Verðjöfnunarsjóði, það yrði að greiða til hans. Og sá, sem gekk einna lengst í þeim efnum fyrir kosningar, var hæstv. núv. sjútvrh. Varðandi Verðjöfnunarsjóðinn hefur ein grein fiskveiða staðið gersamlega upp úr, bæði hvað snertir afla og sömuleiðis verðlag, bæði til sjómanna og útgerðar og verðlag fyrir þá sem þennan afla vinna, en það eru loðnuafurðir. Þrátt fyrir að þetta er besta ár hvað snertir veiði, verð og sölu, greiða sölu á þessari afurð, á sér stað útgreiðsla úr Verðjöfnunarsjóði þvert ofan í stefnu núv. sjútvrh., því hann ætlaði að berjast fyrir gerbreytingu. Ég veit ekki hvort það þýðir nokkuð að spyrja Alþfl. eftir að hann missti málið, en það væri þá helst að snúa sér að Bjarna Guðnasyni. Hvernig stendur á því, að þessi stefnubreyting verður og undir slíkum kringumstæðum sé greitt úr Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins? Ég furða mig á þessu. Þá kem ég að 64. gr. Þar segir: „Á árinu 1979 verði lög um Aflatryggingasjóð tekin til gagngerrar endurskoðunar með það fyrir augum, að sjóðurinn gegni því hlutverki sínu að jafna aflasveiflur sem best við þær aðstæður, sem nú eru, m. a. vegna takmarkana á sókn í mikilvæga fiskstofna. Í þessu sambandi verði m. a. heimilað að beita fjármagni sjóðsins til þess að bæta upp verð á þeim tegundum, sem vannýttar kunna að vera, og leggja í því skyni sérstakt gjald á afla af þeim tegundum, sem taldar eru ofnýttar.“ Út af fyrir sig er furðulegt, að það þurfi að set ja í lög að endurskoða skuli önnur lög, að Alþ. þurfi í sex umr. í báðum d. að ákveða í lögum að endurskoða lög sem sjútvrh. er þegar búinn að taka ákvörðun um að endurskoða og skipa nefnd í. En þetta er samkomulag, segja þeir, og það má engu rifta í samkomulagi, það er alveg sama hvaða vitleysa er á ferðinni. Heyrandi heyra þeir ekki, sjáandi sjá þeir ekki o. s. frv. En það er annað meira. Látum vera þó að þeir setji lög um að endurskoða önnur lög, en hitt er öllu alvarlegra. Það er stefnuyfirlýsingin að leggja sérstakt gjald á afla á þeim fisktegundum sem taldar eru ofnýttar. Fyrst gefur sjútvrh. út reglugerð þar sem hann takmarkar veiði á ofnýttum fisktegundum, sem er þá sérstaklega þorskurinn, og sennilega verður hér einnig um loðnuna að ræða, og síðan á að bæta gráu ofan á svart með því að leggja sérstakt gjald á þann afla þegar hann kemur að landi. Ég trúi því ekki, að hæstv. forsrh. standi og vilji standa að því að skattleggja eftir þessar aðfarir þá fiskstofna, sem eru fullnýttir, og ég trúi því ekki á marga aðra stjórnarþm. úr öllum þremur stjórnarflokkunum að þeir vilji standa að þessu. Samkv. 65. gr. þessa frv. hefur sjútvrh. heimild að setja með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd XI. kafla, þ. á m. þetta, og hann hefur verið að sullumbullast með það á undanförnum mánuðum að hann vilji leggja sérstakt gjald á þorskafurðir. Ég veit ekki hvort hann guggnar á einhvern hátt, vegna þess að nú er loðnan talin fullnýtt eða jafnvel afnýtt. En ætla menn virkilega að veita slíka heimild, og hvað mundi það hafa í för með sér? Hvað verður gengið langt í þeim efnum? Gefur hann slíka reglugerð út, eftir að þetta frv. er orðið að lögum, án þess að bera undir samráðh. sína í ríkisstj.? Hefur hann sama hátt á og hann gerði fyrir nokkrum dögum? Ég er hræddur um að margir kjósendur þessara þm. allra þakki þá ,pent“ fyrir. Ég tel að hér sé um alvarlega stefnuyfirlýsingu að ræða sem ég mun á engan hátt geta staðið að, og ég skora eindregið á stjórnarliðið að breyta þessu. Ég get ekki trúað því, að það verði eins og þegar minkur hleypur í hænsnahóp þó að þessu sé breytt, þó að ýmislegt sé að á stjórnarheimilinu. Aðrir talsmenn Sjálfstfl. hafa rakið mjög ítarlega frv. En þó vil ég koma aðeins að 55. gr., að atvinnurekendum sé skylt að tilkynna vinnumálaskrifstofunni og viðkomandi verkalýðsfélagi með tveggja mánaða fyrirvara ráðgerðan samdrátt eða aðrar þær varanlegar breytingar í rekstri er leiða til uppsagnar fjögurra starfsmanna eða fleiri. Ég skil ekki hvernig margur atvinnurekandinn geti gert þetta, þetta fái staðist í reynd. Hvernig er háttað t. d. í fiskvinnslu, ef hráefni bregst? Þar sem kannske eitt skip er aðaluppistaðan í öflun hráefnis er fáránlegt að setja slíkt ákvæði. Það er kapítuli út af fyrir sig, að í þessu frv. eru engin ákvæði um það, ef lögin eru brotin, engin sektarákvæði. Það er út af fyrir sig töluvert umhugsunarefni hvort ekki eigi að líta á þetta allt saman frekar sem einhverja uppsuðu sem menn eigi að taka mátulega alvarlega. Það er mjög mikið og oft talað um það, að með því að efla sérstaklega Alþfl. verði spillingunni sagt stríð á hendur. Sá flokkur vann mörg atkv. út á það að setja upp mjög sakleysislegan svip og berja á spillingaröflunum í þjóðfélaginu, eins og þeir kölluðu það.

Var það ekki gott stefnumið?

Jú, það væri gott stefnumið ef það væri haldið, Bjarni, enda verðurðu leiður á því eins og þú varðst í Samtökunum. Ég spyr: Hvað hefur breyst í dómskerfinu eftir stórsigur Alþfl.? Hvað hefur batnað? Eru allir orðnir englar, sem áður voru djöflar, eða sakamenn orðnir heiðarlegir? Ég sé ekki að það hafi orðið neinar stórbreytingar. Þeir ætluðu að spara alveg stórkostlega. Það átti að minnka yfirbyggingu þjóðfélagsins. Í fyrri ríkisstj. voru átta ráðh., í þessari eru þeir níu. Aðstoðarmenn ráðh. voru í fyrri ríkisstj. þrír, en þeir eru sex í þessari og auk þess sérstakur blaðafulltrúi sjöundi. Fjölgun þeirra starfa er því um fimm með tilkomu hinnar miklu aðhaldsstjórnar. Þarna hefur Alþfl. heldur betur komið fram stefnumálum sínum. Ekki eru krataráðh. afskiptir. Þeir eiga tvo aðstoðarmenn af þessum sex.  Og hæstv. iðnrh. sagði: Nú hefur atvinnulífinu verið snúið við. Allt blómstrar nú, sagði hann áðan í ræðu sinni. Hvað blómstrar? Er ekki verið að hefta yfirleitt allt framtak og frelsi? Er ekki fram undan að binda í langan tíma meginþorra togaraflotans?Á ekki að fara alveg eftir vísindunum og ekki fiska eitt tonn yfir 600 þús. tonn af loðnu? Og hvað á svo að gera við flotann og verksmiðjurnar? Ekki lifa menn á þeim aðgerðalausum. Þessu er öllu snúið við, segir hann. Og hann segir að Alþb. hafi unnið stórkostlega varnarsigra, því að þessir vondu karlar, sem eru með þeim í stjórn, kratar og Framsókn, hafi gert óskaplegar kröfur um samdráttaraðgerðir, en þeir hafi, Hjörleifur og Svavar, unnið þar varnarsigra. - Ég tel ekki að Ragnar Arnalds hafi unnið neina varnarsigra, því að hann er kominn í Framsfl., að því er Vilmundur sagði í ræðu um daginn. - En hvar eru þessar samdráttaraðgerðir? Jú, þær eru í sambandi við framkvæmdir. En hefur nokkur árangur náðst í sparnaði varðandi þetta litla sem ég minntist á, aðstoðarmenn ráðh. og þess háttar? Það skiptir ekki höfuðmáli. Hvar eru aðrir sparnaðarliðir hjá hæstv. ríkisstj.? Það kom eitt fram hjá hæstv. iðnrh., og hann var mjög drjúgur. Hann sagði: Og svo hefur m. a. s. komið hafís. Það var stórkostlegt að geta bjargað sér á flóttanum á því að ofan á hækkun olíuverðs hefði komið hafís! Allt er nú þessari ríkisstjórn til happs til þess að fegra málstaðinn. Ég sakna þess í frv., sem er frv. um stjórn efnahagsmála o. fl., að ekki skuli vera minnst á skattamálin og ekki minnst á gjaldeyrismálin. Ég held að það skipti þó bæði atvinnurekstur og einstaklinga æðimiklu máli hver er stefnan í skattamálum. Hver verður hún? Á að halda áfram afturvirkni skatta? Á að halda áfram að leggja skatta á landsmenn þangað til búið er að taka allar tekjurnar af þeim? Á að halda áfram að pína þjóðina með sköttum, sem hefur það í för með sér, að þeir, sem hafa aflað hárra tekna, lagt mikið á sig, alllangan vinnudag, eru þegar farnir að hugsa sig um og að minnka vinnu sína og vera meira heima hjá sér? Það hefur allt miðast við meðalmennskuna og niður úr í skattamálum núv. ríkisstj. Það er eins og það sé refsivert athæfi ef menn vilja vinna og leggja á sig að hafa háar tekjur. Það er kominn tími til þess að hætta þessu snobbi, sem sumir þm. og ákveðnir flokkar hafa verið með á undanförnum árum, að það eigi að borga öllum allt, sem ekki vinna og ekki hafa nema litlar tekjur, en taka það af hinum sem leggja á sig. Við sjálfstæðismenn höfum alltaf haldið því fram og höldum því fram enn þá og munum gera, að samfélagið eigi að koma til móts við þá sem eru sjúkir, geta ekki aflað sér tekna, sem eru orðnir aldraðir, þeir eiga rétt, og að skylda samfélagsins sé að greiða þeim eftirlaun og ellilaun. Við það viljum við standa. En það eru takmörk fyrir því, hvað fullfrískt fólk má leyfa sér í landi þar sem hefur verið næg vinna, hvað eigi að borga mikið fyrir það. Þetta er að verða alvarlegt þjóðfélagsvandamál í mörgum velferðarríkjum. Þar eru menn hættir að halda áfram á þessari braut og eru nú farnir að spyrna við fótum. Það er til í öllum þ jóðfélögum fólk sem kærir sig ekkert um að leggja á sig vinnu, í hvaða þjóðfélagi sem er. Á það fólk að fá það miklar atvinnuleysisbætur eða tryggingabætur að það muni aðeins um 10% á því og þeim sem vinna fullan vinnudag? Ég tel að allt of langt sé gengið i þessum efnum og það sé affarasælla fyrir hvaða ríkisstj. sem er, hvort sem hún kallar sig hægri eða vinstri stjórn, að stuðla að því, að hver og einn fái möguleika til þess að vinna og afla sér sem mestra tekna, því að þeim mun meira borgar hann til samfélagsins og þeirrar óhjákvæmilegu þjónustu sem við deilum ekki um að samfélagið verður að halda uppi. En við ættum ekki að taka svo mikið af tekjum þeirra að menn fari að hugsa á þann veg: Við þurfum ekki að leggja þetta á okkur og við viljum ekki leggja þetta á okkur. Samfélagið er farið að taka jafnvel 70% eftir að tekjur eru komnar í ákveðna upphæð. Þá viljum við heldur vera heima. - Þetta hlýtur líka að draga úr þjóðarframleiðslu, það hlýtur hver maður að skilja. Það eru líka takmörk fyrir því, hvað samfélag getur gengið langt í því að leggja eignarskatta á það fólk sem sýnir ráðdeild og eignast eitthvað, því að engir eignarskattar koma á þá sem kasta öllu frá sér jafnóðum og þeir afla teknanna. Hér verður þetta þjóðfélag eins og önnur að fara að setja eitthvert hámark, hve langt skal ganga í þessum efnum. Það er kominn tími til þess. Ég tel mig ekki vera neitt verri i garð þeirra, sem minna mega sín, en aðrir, þótt ég segi þetta, því að ég tel - og ég endurtek það - mikils virði að efla almannatryggingar og tryggingar þeirra sem eru sjúkir, aldraðra og annarra sem geta ekki unnið á hinum almenna vinnumarkaði. En við eigum hvergi að ganga svo langt að borga miskunnarlaust niður neysluvörur þeirra sem geta unnið og borga enga skatta til samfélagsins. Ég held að ríkisstj., sem nú situr, hafi gengið of langt í þeim efnum nú þegar. Það er erfiðara að snúa til baka en koma þessu á. Ég sagði áðan, að um eitt væru stjórnarliðar sammála: Þeir eru orðnir leiðir á stjórnarsamstarfinu. Ég hefði mjög vel getað unnt þessari hæstv. ríkisstj. að ná árangri í baráttunni við verðbólguna, því að á því var full þörf. Ég taldi að hún ætlaði að taka mun betur til hendinni í þeim efnum. En samkomulagsleysið er svo algert, að það er aldrei hægt að ná samningum um skynsamlegar lausnir, t. d. á þessum verðbólguvanda. Þess vegna fer sem fer, að verðbólgan heldur áfram að flæða yfir og þar verður ekkert lát á þó að þessi skapnaður, sem hér liggur fyrir, verði gerður að lögum. Ég veit að það var góður tilgangur með fyrstu drögum að þessu frv. og það var góður tilgangur uppi hjá flestum mönnum að reyna að gera þetta sæmilega vel úr garði. En þessir sífelldu samningar og brotthlaup, eftir því hvor flokkanna taldi sig vera ofan á í það og það skiptið, kann ekki góðri lukku að stýra. Það var viðkvæðið þegar annar var orðinn undir: Nú skal ég ná mér niðri á þeim næst. - Þannig hefur taflið verið á milli Alþb. og Alþfl. Og þó að þetta frv. verði að lögum og þessir tveir flokkar ásamt Framsfl. telji að nú sé þetta komið í lag er ríkjandi alger leiði innan hóps stjórnarþm. og innan þessara þriggja flokka. Þeir eru búnir að missa trú á þessari ríkisstj., þó að þeir hafi uppi nokkra tilburði í þá átt að segja að þeir hafi trú á henni. Það er þó eitt sem heldur þeim saman. Enginn þeirra vill rjúfa þing og efna til kosninga. Það hentar engum þessara flokka nú. Þar eiga þeir samleið með hinum sjálfskipuðu landsfeðrum í verkalýðshreyfingunni. Þeir vilja líka að þessi stjórn lafi, ekki af því að þeir hafi neina trú á henni, heldur af því að það hentar þeim betur að hún lafi eitthvað áfram. Þess vegna eru þeir hinir rólegustu. M. a. s. sjálfur landsstjórinn, sem tók sig til og bannaði útflutning á íslenskum afurðum, tekur þessu mjög rólega. Hann er sá sem fólk hélt lengi vel að elskaði ríkisstj. mest, en sennilega elskar hann hana ekki neitt. En hann er leikari og eiginleg synd að hann skuli hafa gerst verkalýðsleiðtogi, því að ég hugsa að hann hefði náð miklu betri árangri á fjölum Þjóðleikhússins. Svona er það, það eru ekki allir menn á réttum stað í lífinu.

En hv. þm. sem er í ræðustól?

Nei, var formaður þingflokks Alþfl. að fá málið? Ég óska Alþfl. hjartanlega til hamingju. Það mun þá ekki standa á karli að koma upp og reisa sig svolítið, eins og hann hefur gert í vetur. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð miklu fleiri. Ég endurtek það, að þetta frv., eins og það liggur fyrir, er ekki með þeim hætti að við verðbólguna verði ráðið. Því miður sé ég það, og ég veit að jafnglöggur maður og hæstv. forsrh. sér það, að það muni halda áfram verulegar hækkanir launa eftir það sem á undan er gengið. Þess vegna skil ég vel bæði áhyggjur hans og allra annarra greindra og hygginna manna, að það muni ekki nást árangur þó að þetta frv. verði lögfest. En ríkisstj. mun sennilega lafa lengur eitthvað sjálfri sér til leiðinda og öllum öðrum.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs m. a. sem nm. í fjh.- og viðskn., þar sem ég hef skrifað upp á nál. meiri hl. með fyrirvara, sem ég mun gera nokkra grein fyrir í máli mínu nú. Ég vil þó byrja á því að þakka hæstv. forsrh. fyrir þau svör sem hann gaf við ákveðnum spurningum sem ég beindi til hans við 1. umr. þessa máls, fyrir líklega tæpum tveimur sólarhringum. Ég hlýt að játa það, að svör hæstv. forsrh. voru mjög skýr og það fór á engan hátt milli mála hvað í þeim fólst, enda átti ég von á að svo mundi verða. Hitt verð ég að segja, því miður, að vissulega hefði verið ánægjulegra fyrir mig ef hæstv. forsrh. hefði talið sig hafa nokkurn möguleika á því að hnika til þeim atriðum eða því atriði í frv., sem ég spurði sérstaklega um, en það var hvort þær láglaunabætur, sem gert er ráð fyrir að greiða 1. júní, fengju að standa lengur en í 6 mánuði. Það kom skýrt fram í svari hæstv. ráðh., að hann telur þess engan kost. Þar af leiðandi hlýt ég með tilliti til annarra atriða einnig, sem ég kem nokkru nánar að, að halda mig við þá afstöðu sem ég kynnti við 1. umr. málsins. Ég vil fara nokkrum orðum um örfá atriði sem hæstv. forsrh. minntist á. Hann kvaðst ekki skilja þá röksemdafærslu af minni hálfu, að ég gæti talið nokkur vandkvæði á því að fylgja frv. þrátt fyrir ákvæðið varðandi láglaunabæturnar. Nú er það auðvitað svo, að ég er manna fúsastur að viðurkenna að það sé til nokkurra bóta að þessar láglaunabætur skuli þó greiddar í 6 mánuði frekar en þær væru alls ekki greiddar, og ég mun að sjálfsögðu veita því bráðabirgðaákvæði stuðning út af fyrir sig. En hitt tek ég fram, að í tengslum við aðra þætti málsins og heildarniðurstöðu þess tel ég mjög illa farið að kveðið skuli skýrt á um það í frv, að þessar láglaunabætur skuli aðeins gilda í 6 mánuði, og það, að þetta skuli fram tekið, á mjög verulegan þátt í því að ég get ekki veitt frv. í heild stuðning. Hæstv. forsrh. hafði á orði, að ef menn vildu líta á málin með svipuðum hætti og ég geri væri í rauninni aldrei hægt að gera neitt fyrir láglaunafólkið í landinu sérstaklega. Þessari kenningu vil ég vísa algerlega á bug. Það hefur yfirleitt verið svo með launaákvarðanir, hvort sem hefur verið til hækkunar eða lækkunar, hvort sem laun hafa verið ákveðin í kjarasamningum eða með ákvörðunum héðan frá Alþ., að slíkar ákvarðanir um breytingar á launakjörum hafa yfirleitt verið við það miðaðar að þær stæðu þangað til um annað hefði verið samið. Hér er því um algera undantekningu að ræða í þessum efnum, að það skuli kveðið skýrt og afdráttarlaust á um að sú launabreyting, sem felst í þessum sérstöku greiðslum, skuli aðeins standa í 6 mánuði. Ég minnist þess ekki að hafa nokkurn tíma vitað til þess, að ákvæði um, að launagreiðslur skyldu standa ákveðinn tíma, aðeins ákveðinn mánaðafjölda, hafi verið að finna í kjarasamningum. Og ég minnist þess reyndar ekki heldur í sambandi við ráðstafanir til breytinga á launum, sem gerðar hafa verið með ákvörðun Alþingis. Þegar það er jafnbrýnt og ég tel það vera að stíga í þessu landi einhver varanleg skref í átt til launajöfnunar er illt við það að búa, að menn skuli ekki geta fengið fram samkomulag um að þessar litlu launajöfnunarbætur fái að gilda áfram. Hæstv. forsrh. greindi frá því, að hv. 1. þm. Austurl. -  Hæstv. forsrh. greindi frá því, að hv. 1. þm. Austurl., formaður þingflokks Alþb., Lúðvík Jósepsson, hefði í viðræðum fulltrúa stjórnarflokkanna í fjh.- og viðskn. Ed. og Nd. leitað eftir því, að þessar bætur fengju að standa lengur, en því hafi verið hafnað og þess vegna hafi málalyktir orðið þessar. Ég veit að þessi frásögn hæstv. forsrh. er í alla staði rétt, og mér er kunnugt um að af hálfu allra þm. í mínum þingflokki er uppi eindreginn vilji til að þessar bætur standi áfram, þó að margir í þingflokki okkar hafi talið sig til þess knúða að sættast á þessi málalok að sinni, miðað við hvað andstaðan gegn áframhaldandi greiðslum láglaunabótanna virtist sterk og ákveðin hjá samstarfsflokkunum. En eins og kom fram í máli mínu við 1. umr. vil ég ekki, með tilliti til þess hvernig verðbótakafli frv. er að öðru leyti, una þessu. Hæstv. forsrh. kvað það vera sína persónulegu skoðun, að í rauninni þyrftu lægri launin eða láglaunin að fara hækkandi. Ég vil þakka honum fyrir þau orð og ég vil segja það, að enda þótt menn láti oft og tíðum ein eða önnur ummæli falla sem sína persónulegu skoðun, ef þeim fylgir engin ábyrgð, vil ég ekki væna hæstv. forsrh. um að ekki fylgi hugur máli í þessum efnum. Ég vil treysta því, að í rauninni sé það vilji hæstv. forsrh. að lægstu og lægri laun í landinu fari hækkandi á næstu mánuðum, og ég á við að þau færu hækkandi enda þótt ekki væri um það að ræða að meira kæmi til skipta í þjóðarbúinu, heldur vegna aukinnar launajöfnunar. En hæstv. forsrh. tók líka fram, að hann hefði ekkert umboð frá flokki sínum til að gefa eitt eða neitt undir fótinn í þessum efnum. Og það er nú einu sinni svo, að einmitt spurningin um það umboð skiptir meira máli en persónulegar skoðanir hæstv. forsrh. - með allri virðingu þó fyrir þeim. Það mun vera svo, að í þeim viðræðum, sem hæstv. forsrh. vitnaði til milli fulltrúa stjórnarflokkanna í fjh.- og viðskn., þar sem formaður flokks míns reyndi allt sem í hans valdi stóð til að knýja fram breytingu á þessu atriði og fá samþykkt að láglaunabæturnar fengju að standa, hafnaði því miður ekki aðeins fulltrúi Alþfl. algerlega þeim möguleika, heldur gilti hið sama um fulltrúa Framsfl. En ég vil, vegna þess að hæstv. forsrh. minntist á sínar persónulegu skoðanir, minna á það, að fyrir tæplega tveimur árum stóðu yfir kjarasamningar, sem lauk í júní 1977, - þeir kjarasamningar sem síðan hefur staðið barátta um að fengju að standa hjá almennu verkalýðsfélögunum. Í þeim samningum var það meginkrafan að lægstu laun hækkuðu upp í 100 þús. kr. á mánuði fyrir dagvinnú. Og hvað skyldi sú upphæð vera há nú? Ég hygg að hún muni nú, miðað við hækkun framfærslukostnaðar, samsvara a. m. k. 200 þús. kr. á mánuði, en 100 þús. kr. krafan var á sínum tíma miðuð við verðlag 1. nóv. 1976. Ekki hef ég þá tölu nú nákvæmlega, en eitt er víst, að það vantar mikið á að lægstu laun, sem nú eru greidd, hafi náð því að samsvara 100 þús. kr. kröfunni miðað við verðgildi peninganna. Þau eru þar langt fyrir neðan og voru það strax er samningum lauk, vegna þess að krafan náðist ekki fram að fullu, þar vantaði mikið á. Ég nefni þetta ekki síst vegna þess að hæstv. núv. forsrh. greindi frá því einmitt þegar þessir kjarasamningar stóðu yfir á fyrri hluta árs 1977, að hann væri í rauninni fylgjandi þessari kröfu eins og hún var þá sett fram um 100 þús. kr. lágmarkslaun. Það ætti að skipa málum þannig nú, að lægstu laun næðu því að samsvara því sem þá voru 100 þús. kr., eins og hæstv. forsrh. taldi þá rétt, og ég get vel látið mér detta í hug að hann teldi það jafnvel rétt enn, ef hann væri einn í ráðum eða ef hann væri einn í ráðum með Alþb. Ef þannig ætti að skipa málum þyrfti hér enga kjaraskerðingu. heldur kjarabót. Þessi góði vilji hæstv. forsrh. hefur þó komið fyrir ósköp lítið, og er þó sagt að hann ráði miklu í sínum flokki. En þarna eru önnur sjónarmið greinilega sterkari og það miklu sterkari. Það höfum við fengið að reyna í þessu samstarfi. Varðandi það, sem hæstv. forsrh. ræddi um í sambandi við viðskiptakjaraviðmiðun varðandi greiðslu verðbóta á laun, þá minntist hann á að í álitsgerð Alþýðusambands Íslands hafi ekki verið komið fram með neina beina till. um hvernig þessari viðskiptakjaratengingu ætti að haga í upphafi þegar hún yrði sett á. Það er alveg hárrétt. Alþýðusambandið setti ekki fram neina beina till. um þetta. Það sagði í álitsgerð þess, eins og hæstv. forsrh. vitnaði til, að Alþýðusambandið væri til viðræðu um hvort og hvernig taka mætti upp viðskiptakjaravísitölu í framtíðinni. Meira segir ekki þar. En að sjálfsögðu var með því reiknað af hálfu Alþýðusambandsins, að eftir að það hafði hvað þetta varðar í raun og veru boðið fram sáttahönd, í máli sem Alþýðusambandið hafði löngum á undanförnum árum lítið viljað ræða, en lýsti nú yfir að það væri tilbúið til viðræðna um, hvort og hvernig taka mætti upp viðskiptakjaravísitölu, þá var reiknað með að óskað yrði eftir frekari viðræðum við Alþýðusambandið. En það er nú einu sinni svo, að eftir að málið komst á lokastig fóru engar viðræður fram. Það var að vísu búið að fjalla heilmikið um það áður og það má segja sem svo, að Alþýðusambandið hafi haft tækifæri til að setja sína tillögugerð fram, sem það ekki gerði. Mér er kunnugt um að jafnan var gengið út frá því af þess hálfu, að á lokastigi yrði sérstaklega fjallað um þetta atriði í alvarlegum viðræðum. Það var því miður aldrei gert. Hæstv. forsrh. setti fram ákveðna till. um þessi efni í frv. án þess að ítarleg umr. hefði farið fram um málið á einum eða neinum vettvangi, þar sem menn hefðu borið saman valkosti. Þeir eru sannarlega fleiri en einn og fleiri en tveir. Ég held að enginn þurfi að vera í neinum vafa um að Alþýðusambandið og verkalýðsfélögin almennt hefðu látið sig mjög miklu skipta og láta sig miklu skipta hvernig þessari tenginu við viðskiptakjör sé fyrir komið í upphafi. Það er auðvitað ekki á því nokkur vafi, ef þau hefðu átt þess nokkurn kost að velja á milli tveggja valkosta, annars vegar þess kosts, að tengingin kallaði fram 3% kaupskerðingu í fyrsta skipti sem hún færi að verka, eða þess kosts, að slík tenging kallaði fram í byrjun aðeins 0.3% kaupskerðingu, hvaða kost Alþýðusambandið hefði talið réttara að taka.

Hvor kosturinn er það?

Það er sá kostur að miða viðskiptakjaravísitöluna við viðskiptakjarastig síðasta hálfa ársins áður en hún er sett á, sem aðeins þýddi 0.3% skerðingu, þegar viðmiðun frv. við meðaltal alls ársins 1978 leiðir til 3% skerðingar. Í þessum umr. hefur öðru hverju verið imprað á þeim atburði, þegar Kjaradómur hvað upp úrskurð sinn varðandi launaþakið margumtalaða, og það hefur m. a. verið vitnað til þess, að borgarstjórn Reykjavíkur hafi orðið einna fyrst til þess að greiða fullar verðbætur á hæstu laun á síðasta ári. Það er að sjálfsögðu algerlega rétt, að borgarstjórn Reykjavíkur tók á sínum tíma þessa ákvörðun og stóðu að henni fulltrúar allra meirihlutaflokkanna þar. Þessi ágæti borgarstjórnarmeirihluti, sem margt hefur vel gert og á vonandi eftir að gera enn þá fleira gott, og ég ber til hans allmikið traust, tekur þessa ákvörðun, en það er ekki þar með sagt að þess vegna þurfi þessi ákvörðun endilega að vera rétt. Og ég segi af minni hálfu, að ég hef frá því fyrsta verið andvígur þessari ákvörðun, og ég er sannfærður um að í öllum stjórnmálaflokkunum, sem eiga fulltrúa á Alþ., eru uppi, innan hvers flokks um sig, nokkuð mismunandi skoðanir í þessum efnum. Á því þarf reyndar enginn að vera hissa. Hitt er skylda okkar á Alþ., að segja meiningu okkar og gera grein fyrir viðhorfum okkar, hvort sem þau eru í samræmi við skoðanir einhverra annarra í þessu eða hinu máli, sem e. t. v. eru í sama flokki og við. Ég er reyndar alveg sammála hæstv. forsrh. um að þetta umrædda launaþak gat auðvitað aldrei staðið til mjög langrar frambúðar, vegna þess að í verulegri verðbólgu hefði skjótlega komið að því - hefði það t. d. átt að standa í 5 ár - að launajöfnun hefði orðið enn þá meiri en nokkur von var til að hægt væri að tryggja í raunveruleikanum, þó að við hefðum kannske viljað að allir fengju nákvæmlega sömu laun. Það er ljóst. Málið snerist hins vegar eingöngu um það, hvort væri nú þegar tímabært að afnema þakið eða hvort ætti að draga það eitthvað lengur, eins og ég hefði talið rétt að gera, og þá einnig spurning um það, hvort átti að afnema það með einu pennastriki eða í áföngum. Ég hefði talið rétt að afnema það í áföngum, og það lét hæstv. forsrh. reyndar í ljós að hefði verið sín skoðun líka og það gladdi mig. Við virtumst því vera á margan hátt sammála um þetta. Og enda þótt ég hafi vitnað til þess í ræðu minni við 1. umr., að till. hæstv. forsrh. í frv.-drögunum frá 12. febr. um afnám launaþaksins kynni að hafa haft áhrif á Kjaradóm, ætla ég út af fyrir sig ekki að halda því til streitu. Ég hygg að ákvörðun borgarstjórnar Reykjavíkur á sínum tíma hafi haft þar a. m. k. ekki minni áhrif, trúlega meiri, þeir í Kjaradómi vitna til hennar. En það breytir hins vegar engu um það, að það, sem hæstv. forsrh. lagði til í þessum efnum í frv.-drögunum frá 12. febr., var að mínu viti óheppilegt og ég verð að segja að það olli mér vonbrigðum. Það var ekki að mínu viti ástæða til þess af hálfu hæstv. forsrh., á sama tíma og settar voru fram í þeim frv.-drögum till. sem fólu í sér allverulega skerðingu kjara lægst launaða fólksins og alls almenns launafólks, að hafa í sama frv. till. um þaklyftingu. Það held ég að hafi verið óheppilegt. Það var ekki gert ráð fyrir í þessum frv.-drögum að þetta gerðist í áföngum. Menn hafa vitnað svolítið í ákveðna ræðu, sem hv. 1. þm. Austurl., formaður Alþb., flutti á Alþingi árið 1974. Hæstv. forsrh. minntist á þessa ræðu og hv. 6. þm. Norðurl. e. las úr henni kafla við 1. umr. Ég hygg að það hafi verið sama ræðan, a. m. k. voru tilvitnanirnar mjög líkar báðar. Mér finnst ástæða til að minnast örlítið á þessa ræðu fyrst hana hefur borið hér á góma, enda þótt ég hafi hana ekki við höndina, sem er kannske hirðuleysi af minni hálfu. Efnislega fjallaði þessi ræða um það, að hv. núv. 1. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, var þá, eins og margur hefur gert, að vara við mikilvirkum skrúfugangi kaupgjalds og verðlags, sem gæti, þegar hann kæmist á hátt stig, leitt til mjög mikilla erfiðleika í þjóðarbúi okkar, og hann varaði við þessu með sterkum orðum úr þessum ræðustól. Hver er ekki tilbúinn til að gera það? Ég hygg að við gætum öll tekið undir slíkar almennar aðvaranir. En ágreiningurinn kemur þá fyrst upp þegar menn fara að ræða um hvernig eigi að draga úr eða stöðva þennan skrúfugang. Þá eru þeir allmargir, því miður, sem sjá engan möguleika annan en að ráðast á kaupið og jafnvel kaupið hjá lægst launaða fólkinu, þar verði að byrja til þess að ráða við verðbólguna. Því hefur hv. 1. þm. Austurl., formaður Alþb., aldrei haldið fram. Það bið ég menn að hafa vel í huga þegar þeir vitna í þessa ræðu. Við höfum haldið því fram í Alþb., og engir talað skýrar og betur fyrir því sjónarmiði en einmitt Lúðvík Jósepsson, að í þessum efnum þurfi að byrja á því að halda í við verðlagið, láta það ekki æða upp úr öllu valdi, því að takist það allvel muni kaupið að sjálfsögðu hækka minna í krónutölu í framhaldinu en ella og atvinnuvegirnir þurfa að borga færri krónur, án þess þó að kaupmáttur launanna hafi skerst. Það er að sjálfsögðu þetta sem formaður Alþb. var á sínum tíma að leggja áherslu á að það þyrfti að herða á í glímunni við verðlagshækkanirnar, að hafa þar hóf á. En það var reyndar fleira sem ég efast ekki um að honum hefur verið í hug er ræðan var flutt, og marka ég það af því sem hér var vitnað til. Það er ljóst, að honum eru í hug, þegar hann flytur þessa ræðu, áhyggjur út af því, að þegar olíukreppan hafði borist hingað, sú fyrri, og verið í fullu gildi næstu mánuði áður en ræðan var flutt, hvernig það mætti þá vera, að stórkostlegar erlendar verðhækkanir, sem við réðum ekkert við, kölluðu fram sjálfvirkar launahækkanir hjá okkur heima og síðan verðlagshækkanir koll af kolli, án þess að þar yrði rönd við reist. Þarna er að sjálfsögðu verið að láta að því liggja, að gegn þessu kynni að þurfa að gera ráðstafanir. Hvaða ráðstafanir? Að tengja verðbótagreiðslurnar við viðskiptakjörin, eins og nú er verið að gera. Þetta er Lúðvík Jósepsson að hugsa um á þeim tíma. Það er ekki vafi á því. Ég skal taka það skýrt fram, að á þeim tíma var ég t, d. nákvæmlega sömu skoðunar og hann, að þetta væri tímabært, en það yrði hins vegar að gera á þann hátt að ekki væri í leiðinni verið að klípa af verkalýðshreyfingunni í upphafi. Það hlaut að vera vandi að finna punktinn, hvar þetta strik á væntanlegu línuriti átti að byrja, hvaða punkti. Það hlaut einnig frá því fyrsta að við í Alþb. fórum að velta þessum málum fyrir okkur, og það er langt síðan, að vera ljóst, að þróun verðbótagreiðslnanna niður á við við versnandi viðskiptakjör yrði að fylgja trygging fyrir því, að verðbæturnar á launin færu á samsvarandi hátt upp þegar viðskiptakjör færu batnandi og þetta er reyndar í frv. nú. Það er því ekki ágreiningur um það, heldur hitt, hvar setja á punktinn. Það er ég ósáttur við. Og það er ekkert smámál. Það skiptir miklu máli vegna þess að verði upphaflegi punkturinn valinn þannig að af leiði 3% kjaraskerðingu, eins og gert er í frv., þá má heita öruggt að sú kaupskerðing verði varanleg um mjög langan tíma. Hvort sem viðskiptakjörin versna eða batna verður kaupið alltaf 3% lægra en ella. Ég gerði við 1. umr. grein fyrir meginviðhorfum mínum og þarf ekki að endurtaka mikið af því. Ég ætla ekki að fara út í að ræða við 2. umr. um greinar sem eru utan verðbótakaflans. Ég setti nokkrar lauslegar aths. fram um viss atriði þeirra við i. umr. Ég tek það þó fram, að utan verðbótakaflans snýr fyrirvari minn í nál. fyrst og fremst að einni grein, þ. e. a. s. ég mun aðeins greiða atkv. á móti einni grein utan verðbótakaflans þó ég hafi aths. við fleiri. Það er 64. gr. í frv.-gerðinni eins og hún lítur út eftir 2. umr. í Ed., en þar er fjallað um sérstaka skattlagningu á ofveidda fiskstofna. Ég kom inn á þau mál við 1. umr. og lýsti andstöðu minni og endurtek það ekki, en minni aðeins á að fyrirvari minn snýr m. a. að þessu, því að ég tel það óviðunandi. Í sambandi við sjálfan verðbótakaflann, sem ég hef talað mest um, vil ég í örfáum orðum draga saman afstöðu mína. Ég hef fyrir framan mig ekki bara eitt gagn, heldur tvö frá Þjóðhagsstofnun, og þau gætu reyndar verið miklu fleiri, en ég hef aðeins tekið tvö með mér hingað upp í ræðustólinn. Því miður votta þessi gögn það, þannig að ekki verður um villst, að í ákvæðum verðbótakaflans felst kaupskerðing upp á sem næst 6% frá því kaupi sem greiða ætti eftir kjarasamningum. Þessi kaupskerðing kemur til framkvæmda í áföngum, ekki öll 1. júní, heldur í áföngum, og verður komin fram að fullu gagnvart öllu launafólki, alveg til þeirra allra lægst launuðu, 1. des. Og ég segi ákveðið: Þetta er of mikið. Og alveg sérstaklega leyfi ég mér að segja: Þetta er of mikið þegar haft er í huga að það sýnist nokkuð auðvelt að færa að því gild rök að lögin, sem sett voru fyrir 1. des. á síðasta ári, 1978, hafi falið í sér ekki minna en um 4% kaupskerðingu frá kjarasamningum. Enda þótt þar kæmu á móti ýmsar félagslegar ráðstafanir, sem sjálfsagt er að meta nokkurs, var framin gagnvart öllum meginþorra fólks, sem ekki nýtur þeirra ráðstafana að sinni, varla minna en 4% kaupskerðing og þarna koma 6%. Það er auðvelt að leggja þær tölur saman. Ég þarf ekki að gera það hér. Það er stundum sagt af andstæðingum okkar, hv. talsmönnum Sjálfstfl., að innan ríkisstjórnarliðsins séu menn að rífast um hvað kaupskerðingin eigi að vera mikil, en allir séu í rauninni sammála um að hún eigi að vera nokkur. Ég skal taka það gjarnar. á mig, að ég hefði verið tilbúinn til að standa að vissri óverulegri kaupskerðingu. Ég er tilbúinn til þess. Ég hefði án hiks greitt atkv. með því að menn fengju engar verðbætur á laun vegna skattheimtu með tilliti til olíunotkunar á heimilum, enda þótt sú skattheimta hefði svarað til jafnvel meiri verðbóta en nemur þeim 0.5%, sem gert er ráð fyrir samkv. frv. Ég hefði einnig verið tilbúinn til að sætta mig við til samkomulags nokkru meiri skerðingu vegna tengingar við viðskiptakjör en nemur þeim 0.3% sem ég hef talað um að hefðu verið eðlileg. En það hefði mér þó því aðeins verið unnt, ef heildarskerðingin væri til muna lægri en hún er, því að ég tel hana vera mun hærri en skynsamleg rök standa til og allnokkru hærri en ég tel hyggilegt fyrir orðstír ríkisstj., því að hann skiptir mig máli líka. Í þessum umr. hefur Alþfl. aðeins átt einn talsmann. Má vera að þeim eigi eftir að fjölga áður en málum lýkur. Það er nú verið að loka dyrunum á þann eina sem hefur talað við umræðuna, en það er ekki eftir mínum tilmælum. Það var hv. þm. Bjarni Guðnason. Ég held að hann hafi út af fyrir sig flutt mál þeirra ágætlega - ekki lakar en þó að þeir hefðu verið eitthvað fleiri saman, eins og maður átti kannske von á í byrjun. En kenning hans var þessi: Það er verðbólgan sem við erum að berjast við. Það er aðalatriðið, jafnvel eina atriðið. Við erum að gera þetta allt fyrir láglaunafólkið að keyra niður verðbólguna. - Ef þessar umr. hefðu nú verið að byrja, en ekki að ljúka, hefði ég viljað bera fram ákveðnar spurningar í þessu sambandi. Og ég ætla að setja þær fram. Ég tek það fram jafnframt, að ég er ekki endilega að óska svara við þeim hér á fundinum - við þurfum að fara að afgreiða málin, - en það væri fróðlegt að heyra þau svör síðar. Spurning mín er m. a. þessi: Ætla þeir Alþfl.-menn að koma til láglaunafólksins 1. des. n. k. og segja við það: Við tökum af ykkur láglaunabæturnar, þessi litlu 2%. Sú er aðferðin okkar til að ráðast gegn verðbólgunni. Við getum ekki ráðið við verðbólguna nema þið skilið þessum prósentum til haka. - Á það að vera leiðin í baráttunni við verðbólguna? Þeir hv. þm. Alþfl., sem í þessum málum hafa átt, hafa haldið því fram í samningaviðræðum að útilokað væri að láta þessar litlu láglaunabætur standa. Og þeir hafa haft uppi þau rök, þó að það hafi ekki verið her í þingstofunni. heldur á samningafundum, að það færi allt úr böndunum ef láglaunabæturnar fengju að standa. Ég segi: Það er ekki hægt að hafa uppi slíkan málflutning við það fólk í landinu sem hefur innan við 200 þús. kr. í dagvinnulaun á mánuði. þennan málflutning Alþfl., að ef láglaunafólkið fái að halda 2% láglaunabótunum í jólamánuðinum og áfram, þá sé engin leið til að ráða við verðbólguna og það séu þess hagsmunir, láglaunafólksins. Það fylgir þessari kenningu að það er sagt: Við erum einmitt að gera það fyrir ykkur, fyrir láglaunafólkið, að taka láglaunabæturnar af ykkur. Ég ætla að vona að orð mín verði hv. Alþfl.-mönnum til svolítillar umhugsunar, ef það mætti verða til þess, að þeir yrðu kannske svolítið mýkri, þegar flokksmenn mínir fara að krefjast þess þegar líður á árið að þessar bætur standi áfram, heldur en þeir hafa verið varðandi þessi atriði í samningaviðræðunum að undanförnu. Ég efast ekki um að nokkur von er til þess, að hæstv. forsrh. muni líta á þau mál líka. En eins og þetta hefur gengið til get ég þó engu treyst í þeim efnum og þar af leiðandi ekki veitt frv. stuðning óbreyttu. Ég sagði áðan að frv. fæli í sér 6% kaupskerðingu miðað við umsamin laun, - skerðingu sem kæmi til framkvæmda í áföngum. Nær helmingur þessarar skerðingar felst í breytingum varðandi skýr ákvæði kjarasamninga um meðferð frádráttarliða við útreikning verðbóta á laun og breytingum á ákvæðum kjarasamninga um greiðslur hins svokallaða verðbótaauka. Atriði af þessu tagi leiða til nær helmings skerðingarinnar. Þessi atriði eru mjög viðkvæm fyrir verkalýðshreyfinguna og andstaða verkalýðsfélaganna er mjög hörð gegn þessum breytingum.  Mig langar til að bæta því við, að það er allt að því átakanlegt að við skulum ganga til að ræða þetta frv. hér einmitt í dag, á sama sólarhringnum og einir þeir hæstlaunuðu í landinu hafa undirritað kjarasamninga sem færa þeim sumum hverjum meiri launahækkanir á mánuði, bara hækkunin ein, en svarar öllum mánaðarlaunum þess láglaunafólks sem verið er að deila um hvort eigi að fá að halda sínum 2% láglaunabótum eða ekki. Hvernig halda menn að svona atburðir verki úti í þjóðfélaginu? Halda menn að þeir verði til að ýta undir ró á vinnumarkaðinum? Það er hætt við að svo verði ekki. Einn hv. þm. Sjálfstfl., sem er á mælendaskrá á eftir, lét þau orð falla við umr. hér á þingi fyrir nokkru, þegar rædd var till. okkar nokkurra Alþb.-manna um hámarkslaun, að slík till. væri óþörf vegna þess að við hefðum allir jöfn laun þegar búið væri að taka af mönnum skattana. Ég ætla ekki að efast um að ýmsir alþm. kvarti yfir eigin sköttum, og það gera vafalaust þeir menn með milljón á mánuði, sem nú hafa fengið í launahækkun ofan á þá milljón meira en svarar mánaðarlaunum almenns verkafólks. Þeir kvarta mikið yfir sköttunum. Það eru sennilega fleiri í þessum hópi en hv. þm: Friðrik Sophusson sem eru það illa upplýstir um kjör alþýðufólks í þessu landi, að þeir trúa því að allir búi við sömu kjör, að skattarnir jafni þau út. Það væri gaman að heyra hvað hv. þm. hefði að segja um þetta hér á eftir. Hefur flugmannadeilan kennt honum nokkuð um þetta? Ég veit vel að það hefur ekki verið einfalt mál fyrir hæstv. ríkisstj. að koma í veg fyrir þann atburð sem átti sér stað í nótt við undirritun kjarasamninga.

Þetta gerðist nú allt undir hennar handleiðslu.

Undir hennar handleiðslu, ójá.

Já, með vitund og vilja Alþb.

Ójá. Hv. þm. Halldór Blöndal segir okkur að ríkisstj. hafi í raun og veru verið ljósmóðir þessara kjarasamninga. Skyldu fleiri hér í salnum vera þeirrar skoðunar? Það efast ég um. Ég ætla að segja það skýrt og skorinort, að þingflokkur okkar Alþb.-manna hafði gert ákveðna samþykkt, og ég hygg að þingflokkar hinna stjórnarflokkanna hafi gert það líka, á þá leið að menn voru tilbúnir til þess að setja lög sem frestuðu þessu verkfalli um ákveðinn tíma, þannig að launakjör þeirra manna, sem þarna er um að ræða, stæðu óbreytt. Það má mikið vera ef hæstv. ríkisstj. ætti ekki að athuga það vel, hvort ástæða kynni að vera til að gripa inn í þessa samninga, eins og þeir eru þokkalegir eða hitt þó heldur. Annað fólk vinnur hjá Flugleiðum - því fyrirtæki sem hér kemst einna næst því að mega kallast auðhringur. Í hópi starfsmanna þess er líka verkafólk, - verkafólk sem skiptir máli hvað ákveðið er hér á Alþ., hvað er sett í frv. af þessu tagi og hvað ekki. Verulegur hluti af þessu láglaunafólki hefur átt í deilum við stjórnendur Flugleiða að undanförnu um það, hvort þá kjarasamninga, sem það býr við, ætti að túlka á þennan veginn eða hinn. Þar hefur staðið yfir erfið deila að undanförnu. Flugleiðir hafa ekki haft nokkra krónu aflögu fyrir þetta fólk, þannig að það fengi fram þá túlkun á sínum kjarasamningum sem það gerði kröfu til og telur réttmæta. Þar hefur verið um litlar upphæðir að ræða. En hérna er um stórar upphæðir að ræða. Og það er nú svo, af því að ég sé að hv. talsmaður Alþfl. í þessum umr., Bjarni Guðnason, situr hér enn og ég ávarpaði hann aðeins hér áðan, stundum er sagt að litlar tölur skipti litlu máli, spurt hvað menn séu að rífast út af 2 eða 3%, hvort það sé ekki betra að hafa þetta allt saman í friði. Vissulega væri það æskilegt. En stundum verður tala eins og 2% stór í munnum sömu manna sem telja hana kannske litla í öðru tilviki. Og þegar Lúðvík Jósepsson, formaður Alþb., bar fram kröfuna um að 2% láglaunabætur fengju að standa, ekki bara part úr ári, heldur áfram, var þessi litla tala stór í hugum Alþfl.-manna, hv. þm. Alþfl. Hún var svo stór, að þeir töldu að ef á okkar kröfu yrði fallist mundi verðbólgan sprengja hér allt í loft upp og verða meiri en nokkru sinni fyrr. Svona getur lítil tala stundum orðið stór í hugum þeirra manna sem oftast tala um að þetta kvart um tölur skipti svo sem engu máli. Ég vil svo aðeins segja það að lokum, að mér þykir leitt að þurfa að gera þann ágreining sem ég hef hér gert. En ég tel það skyldu mína, og ég tel það m. a. skyldu mína ekki aðeins við minn flokk og það fólk sem ég er fulltrúi fyrir, heldur skyldu mína við ríkisstj. í heild að vara hana við. Það kann einhverjum að virðast að það sé órólegt á stjórnarheimilinu. Það fer eftir mælistikunni, hvort svo er dæmt eða ekki. En óróleiki þarf ekki alltaf að boða illt. Það er von mín, að þrátt fyrir það, sem hér hefur gerst, muni ríkisstj. eiga eftir að vinna góð verk og þau mörg. Og ég vil minna á það, sem ég sagði við 1. umr. þessa máls, hvaða ógn vofði yfir í kjaramálum alþýðu í landinu ef svo færi að Sjálfstfl. næði yfirhöndinni í íslenskum stjórnmálum. Ég geri mér skýra grein fyrir þeim mikla mun sem er á þeim ákvæðum frv., sem ég hef þó gagnrýnt, annars vegar og hins vegar því sem þá væri von á. Vegna orða hæstv. forsrh. fyrr í dag, þar sem hann minntist á að ég væri a. m. k. hálfur stuðningsmaður þess máls sem hér er til umr., - eitthvað var það á þá leið, vil ég aðeins segja það og beina því ekki síst til hans, að enda þótt ég áskilji mér allan rétt, hvað sem liður meiri hl. í mínum flokki og hvað sem líður meiri hl. í ríkisstjórnarliðinu í heild, til að bera fram gagnrýni á einstakar gerðir þessarar ríkisstj. er ég jafntilbúinn til þess nú og áður, ef á þarf að halda, að verja þessa ríkisstj. vantrausti frá hægri og veita henni stuðning til allra þeirra mála sem ég með nokkru móti get staðið við.



Herra forseti. Ég vona að mér auðnist að opna hér munninn án þess að tala í marga klukkutíma. Það er til siðs hérna, bæði hjá stjórnarliðum og öðrum, að flytja langar og digrar ræður og er ekkert nema gott um það að segja. Mér fannst það afhyglisvert, þegar ég hlustaði á þá grátbroslegu ræðu sem hv. síðasti ræðumaður var að flytja áðan, hvernig hann reynir með kattarþvotti að víkja sér undan þeirri ábyrgð sem því hlýtur að fylgja að vera stuðningsmaður þessarar ríkisstj. En þegar grannt er skoðað verður þetta ósköp eðlilegt. Það er nefnilega þannig, að Alþb. hefur sérstöðu meðal íslenskra stjórnmálaflokka. Sérstaðan lýsir sér í því, að þetta er samansafn margra óánægjuhópa í þjóðfélaginu - lítilla sérhagsmunahópa sem eru óánægðir með þetta og óánægðir með hitt og eiga í raun ekkert sameiginlegt nema óánægjuna. Nú hefur það orðið hlutverk þess ágæta hv. þm. Kjartans Ólafssonar að koma hér upp fyrir einn óánægjuhópinn í hans flokki og lýsa óánægju sinni í annað skiptið, að ég held, í þessu máli í klukkutímalangri ræðu, þar sem aftur og aftur var sögð sama sagan. Aftur og aftur voru gerðir sömu fyrirvararnir, en þó mátti á milli heyra að hann taldi sig og hæstv. forsrh. vera sammála um alla skapaða hluti, enda var það einn þátturinn í leikriti þeirra áðan að „nikka“ hvor til annars, eins og þm. sáu sem hér voru staddir. Auðvitað ætlar hv. þm. ekki að greiða öllum liðum þessa frv. atkv., því að það getur verið gott fyrir Alþb., þegar vel stendur á og Alþb. þarf að losna undan klafa þessarar ríkisstj., að geta bent á að einn foringi bandalagsins, líklega æðsti maður þeirra á þingi í dag, að fjarstöddum hv. yfirráðh. ríkisstj., Lúðvík Jósepssyni, hafi haft fyrirvara, hafi kosið öðruvísi í þessu máli og þess vegna hafi Alþb. alls ekki verið eins slæmt og menn gætu álitið. Svo varpaði hv. síðasti ræðumaður spurningu til Alþfl. Ég veit ekki hvort ég á að taka upp hanskann fyrir Alþfl., en það fer bráðum að líða að því að hann þurfi að fá sér talsmann úr öðrum flokkum. Reyndar hefur hann nú þegar dregið einn til sín, hv. þm. Bjarna Guðnason, sem kominn er í hans raðir og er nú eini þm. þar, sem þorir að opna á sér munninn við þessar umr., eins og áður hefur verið lýst. Hv. þm. Kjartan Ólafsson spurði að því, hvað Alþfl. ætlaði að segja við láglaunastéttirnar í landinu 1. des. n. k. þegar taka þarf 2% af láglaunafólkinu. Þetta er athyglisverð spurning, því að spurningin lýsir fyrirspyrjandanum miklu betur en þeim sem var spurður. Þetta lýsir nefnilega því hugarfari, að 1. des. n. k. eigi alls ekki að vera búið að ná neinum samningum við verkalýðsfélögin í landinu. Þetta er afhyglisvert, vegna þess að blað sem heitir Þjóðviljinn og er gefið út í þessari borg af hlutafélagi að sjálfsögðu, og sá, sem veitti blaðinu forstöðu á sínum tíma, var hv. þm. Kjartan Ólafsson, Þjóðviljinn birti nefnilega í fjögurra dálka fyrirsögn í gær að hæstv. viðskrh. hefði flutt ræðu á hv. Alþ. um það mál sem hér er til umr., og þar var slegið upp í fyrirsögn: „Samningsrétturinn er að fullu tryggður.“  Ég man nú ekki lengur af hvaða tilefni hv. síðasti ræðumaður dró mig inn í umr. varðandi það sem ég hafði sagt fyrt á þingi í allt öðru máli, þar sem rætt var um hámarkslaun, þáltill á þskj. 72, flutta af hv. þm. Stefáni Jónssyni, en ég þóttist vita að hann væri að vitna þar til ákveðinna ummæla. Ég held að ég verði að fá leyfi hæstv. forseta til að lesa kafla þann, sem hann þóttist vitna til. Kaflinn er svo hljóðandi: „Hitt er svo annað mál, að það getur verið að efni þessarar þáltill. sé ekki langt frá því að vera það sem gildir í dag, þegar allt er tekið saman. Ég væri fylgjandi því að gerð væri könnun á því, hver raunveruleg ráðstöfunarlaun þjóðfélagsborgaranna eru. Ég bendi á, að skattar hér á, landi koma ekki jafnt niður. Að sjálfsögðu borga þeir, sem eru mjög tekjuháir, hærri skatta. Ef þeir hafa eignast eitthvað fyrir tekjur sínar, eru þeir áfram látnir borga skatta af þeim eignum. Ég held að núv. hæstv. ríkisstj. hafi ekki verið eftirbátur annarra ríkisstjórna í að jafna kjör þjóðfélagsborgaranna með þeim hætti að leggja skatta á þegnana“. - Svo mörg voru þau orð. Ég er eiginlega hissa á því, hve þetta er hógværlega orðað um þessa ágætu hæstv. ríkisstj. En ég held að allir skilji, að þótt hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hafi kannske helmingi hærri laun en ég - eða hæstv. ráðh. Svavar Gestsson - jafnast þessi munur að nokkru leyti vegna þess að þeir borga hærri skatta. Það var það sem við var átt. Fleiri orð ætla ég ekki að hafa um þetta. Ég dró þetta inn í þessar umr. að gefnu tilefni. Það er sjálfsagt viðeigandi að óska hæstv. ríkisstj., hæstv. jafnlaunastjórn, til hamingju með þann áfanga að flugmenn fengu 15–24% kauphækkun. Það er full ástæða til þess nú og reyndar aftur og aftur að ítreka, því að það hefur vissulega gildi fyrir nútíðina og framtíðina, að það sem gerðist er bein afleiðing af kosningabaráttu vinstri flokkanna fyrir síðustu kosningar. Þetta er afleiðing af þeirri stefnu sem var í kosningabaráttunni hjá Alþfl., og Alþb., sem var rekin undir kjörorðunum: „samningana í gildi“, „kosningar eru kjarabarátta“ og „kjósið gegn kaupránsflokkunum“, svo að eitthvað sé nefnt. Það var af þessum sökum sem borgarstjórn Reykjavíkur varð að efna loforð sín. Það eru sömu flokkar sem ríkja þar og í hæstv. ríkisstj. Það voru Sigurjón Pétursson og Guðrún Helgadóttir meðal annarra, flokkssystkini hv. þm. Kjartans Ólafssonar, sem stóðu að þessari ákvörðun. Á þetta ber að minna enn og aftur. Það gerði reyndar hæstv. forsrh. réttilega fyrr í þessum umr., en það er eins gott að menn fari að átta sig á þessu. Það voru einmitt þessir atburðir sem voru forsenda kjaradómsins sem varð til þess að launaþakið flaug af. Þetta kemur reyndar engum á óvart, þegar vinstri stjórnir eiga í hlut. Vorið 1974 rifjaðist upp fyrir mönnum en aldrei var meiri munur á svokölluðum hálaunum og láglaunum en á því vori. Það er alveg rétt, og ber að undirstrika það sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að hækkun á launum flugmanna - aðeins hækkunin - er meiri en kaup þess fólks sem verið er að verja, ef nota má það orðalag, í því frv. sem hér er til umr. Flugmenn fá u. þ. b. 250 þús. kr. launahækkun, en hér er verið að reyna að verja laun sem eru 210 þús. Þetta er auðvitað afleiðingin af hiki, stefnuleysi og úrræðaleysi þessarar hæstv. ríkisstj., það sem stundum er kallað á þeirra máli „samræmd aðhaldsstefna í launamálum“ svo að vitnað sé beint í þeirra eigin orð. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um frv. sem hér er til umr. Það hefur komið fram mjög greinilega í þessum umr., að stærsti hlutinn af frv. er sjálfsagðir hlutir, almennar stefnuyfirlýsingar, og sé eitthvað ákveðið sagt í einni setningunni er það slegið burt í þeirri næstu: undantekningar leyfðar, opið í báða enda, botnlaust. Tilgangurinn hefur áreiðanlega upphaflega verið tvíþættur. Í fyrsta lagi að lögbinda stefnuyfirlýsingu ríkisstj., því að það er full ástæða til þess fyrir hæstv. ríkisstj. og þá flokka, sem að henni standa, að lögbinda eigin samninga. Auðvitað treysta þeir ekki hver öðrum nema með því að binda í lög það sem þeir semja um. Það eina, sem vantar reyndar í þessi lög, er viðurlagabálkur, þar sem menn væru hnepptir í fangelsi eða látnir borga sektir ef þeir gengju á bak orða sinna. Þessi tilgangur hefur enga þýðingu eftir að botninn var sleginn úr öllum meiri háttar yfirlýsingum frv., sem heitir á máli Alþb. „að eyða skaðlegum áhrifum frv.“ Í öðru lagi, og það var hitt meginmarkmiðið, er verið að útbúa viðamiklar, stórar, skrautlegar umbúðir utan um enn eina kjaraskerðinguna, þyrla upp moldviðri, láta fólkið leita að gulli og gersemum í hisminu á meðan kjaraskerðingarákvæðinu verður smyglað inn á launþega. Mér dettur í hug í þessu sambandi saga sem ég heyrði fyrir nokkrum árum og var á þessa leið: Fullorðinn maður vann á Keflavíkurflugvelli. Á hverju kvöldi, þegar hann kom úr vinnu, fór í gegnum hliðið og gekk fram hjá tollvörðunum, var hann með hjólbörur fullar af hálmi. Þegar hann var í hliðinu gættu tollverðirnir gjarnan í hálminn og leituðu og leituðu sem best þeir gátu til þess að átta sig á því hverju gamli maðurinn væri að smygla út af Keflavíkurvelli. En ekkert fannst. Í börunum var bara hálmur. Mörgum árum seinna, þegar maðurinn var hættur störfum, hitti hann þessa tollverði og þá gátu þeir ekki á sér setið og spurðu gamla manninn: „Nú verðurðu að segja okkur hverju þú varst að smygla?“ Þá svaraði gamli maðurinn: „Ég var að smygla hjólbörum“. - Mér sýnist eiginlega það sama vera að gerast í þessu frv. Það er verið að útbúa hálm og láta fólkið, launþegana, þá lægst launuðu leita í þessum hálmi á meðan verið er að smygla hjólbörum og kjaraskerðingu inn á þetta fólk. Samband ísl. bankamanna hélt þing í Reykjavík í gær, og að sjálfsögðu voru þessar aðgerðir hæstv. ríkisstj. til umr. á því þingi. Bankamenn hafa eins og opinberir starfsmenn gert samninga til tveggja ára. Í þeim samningum var gert ráð fyrir grunnkaupshækkunum á tímabilinu. Þing bankamanna sendi hæstv. forsrh. bréf með áliti sínu og ályktun á þessu þingi. Í þessu bréfi, sem dreift hefur verið til þm., er rakið úr forsendum frv., þar sem valin eru ýmis orð og setningar, þ. á m. þessi gullvæga setning sem ég ætla að leyfa mér að lesa, ef hæstv. forseti leyfir, og er á bls. 17 í frv.: „Þær aðgerðir og þá stefnumörkun, sem í þessu frv. felst, ber að skoða sem þriðja og um leið veigamesta áfangann á þeirri braut að móta og síðan fylgja samræmdri aðhaldsstefnu í launa- og verðlagsmálum í samhengi við heildarstefnuna í skattamálum og efnahagsmálum almennt“. Sem sagt, „aðhaldsstefna í launamálum í samhengi við heildarstefnuna í skattamálum“. Mér verður nú að spyrja: Hver er þessi heildarstefna í skattamálum? Er þessi heildarstefna í skattamálum það, að ríkisstjórnarflokkarnir voru að klofna alveg nýlega - í síðustu viku - í nefndarstörfum í skattamálunum? Þeir voru að klofna um það, hvort hér ætti að vera virðisaukaskattur í stað söluskattsins og hvort afnema skyldi tekjuskattinn. Ég held að þetta sé rétt munað: Og ég spyr, og ég beini að sjálfsögðu spurningum mínum til fulltrúa Alþfl., þess föngulega hóps sem hér situr í hliðarsal: Er þetta heildarstefnan í skattamálum? Um leið og þeir hv. þm., sem þar sitja, svara spurningum frá hv. þm. Kjartani Ólafssyni þætti mér vænt um að þessari spurningu væri svarað. Þá vík ég aftur að því sem þing hankamanna segir í áliti sínu. Þeir benda á hið óljósa ákvæði í frv. sem fjallar um rétt BSRB og BHM, þar sem segir m. a. að ákvæði þessara laga breyti í engu rétti til þess að gerðir séu nýir kjarasamningar, jafnt um grunnlaun sem verðlagsbætur á laun. Síðan segir orðrétt, með leyfi forseta, hjá Sambandi ísl. bankamanna: „Augljóst er, að þetta ákvæði vekur grundvallarspurningar, svo sem: a) Falla kjarasamningar SÍB og bankanna úr gildi við gildistöku ákvæðisins? b) Er eðlilegt að launþegasamtök þurfi að endursemja um þegar umsamdar áfangahækkanir á grunnkaup vegna afskipta ríkisstj. og Alþ.? c) Yrði síðast nefndur samningur til tveggja ára? d) Hvað gagnar umsaminn samningstími í kjarasamningi ef ríkisstj. með atbeina Alþ. getur rift slíkum ákvæðum samnings sem og öðrum hvenær sem er? e) Ef nýr kjarasamningur yrði gerður milli samningsaðila, er þá nokkur trygging fyrir því að slíkur samningur yrði virtur af ríkisvaldinu?“ Áfram segir í áliti bankamanna: „Ákvæði til bráðabirgða nr. I í VIII. kafla frv. á sér enga fyrirmynd í afskiptum stjórnvalda af kjaramálum launþegasamtaka. Þetta er í fyrsta sinn sem stjórnvöld leggja til atlögu við grunnlaun launþega og krefjast þess, að Alþ. lækki umsamin grunnlaun bankastarfsfólks nú um 3% og 3% þann 1/7 n. k. Við bendum á þá staðreynd, að bankastarfsmenn hafa unnið samkv. hækkuðum grunnlaunum frá 1/4 s. l., og lítum við svo á, að verði ákvæði um þetta samþ. óbreytt sé um hreina eignaupptöku að ræða hjá fámennum launþegahópi“. Og í lokin er síðan ályktun þingsins: „Þing Sambands ísl. bankamanna, haldið 5. apríl 1979, mótmælir harðlega þess háttar íhlutun Alþingis í frjálsan og lögvarinn samningsrétt sem fram kemur í frv. til l. um stjórn efnahagsmála o. fl. Fyrirhuguð eignaupptaka og kjaraskerðing á sér enga hliðstæðu og byggist ekki á rökstuðningi þeim sem fram kemur í frv., þar sem grunnkaupshækkun til bankamanna mun ekki hækka þjónustukostnað viðskipta við Landsbankann. Þingið lítur svo á, að lögfesting skerðingar á grunnlaunum einnar fámennrar stéttar launþega, eins og bankamanna, sé brot á ákvæðum stjórnarskrárinnar um vernd eignarréttarins. Bankastarfsmenn áskilja sér rétt til að leita úrskurðar dómstóla og jafnframt að heita mætti samtakanna gegn slíkum ólögum“. Í þessari ályktun kemur fram, að það væti fyllsta ástæða til þess að spyrja hvort rétt sé, að þetta sé í fyrsta skipti sem stjórnvöld leggi til atlögu við grunnlaun launþega. Við vitum að sjálfsögðu, að áður hefur verið ráðist á verðbætur, - en er þetta í fyrsta skipti að átt er við grunnlaunin? Þessari spurningu væri gott að fá svarað, þegar hæstv. forsrh. kemur og svarar væntanlega í lok umr. þeim spurningum, sem til hans hefur verið beint, og þ. á m. þeim spurningum sem bankamannasambandið hefur beint til hans. Ég held að það væri fyllsta ástæða til þess, ef hann sér sér fært að svara þeim héðan úr ræðustól Alþingis. Það er annað athyglisvert í þessu sambandi og varðar þennan fámenna hóp launþega, og það er, og á það ber að leggja áherslu, að bankarnir hafa í verði á þjónustu sinni nú þegar tekið tillit til þeirra kauphækkana sem nú verða og eiga eftir að verða á þessu ári. Með því að taka af þessa hækkun grunnlauna hlýtur að myndast munur eða ágóði hjá bönkunum sem spurningin er hver á. Ég álit að fyrst bankarnir eigi ekki að standa við umsamdar kauphækkanir beri þeim að lækka þjónustugjöld að sama skapi. Ekki get ég séð að annað sé sanngjarnt, því að auðvitað hefur verið gert ráð fyrir því að neytendurnir, þeir sem þurfa á þjónustu hankanna að halda; borgi brúsann. Það er einn kafli í þessu frv. dálítið sérstakur. Það er kaflinn um verðlagsmálin. Með leyfi forseta langar mig til þess að lesa örstutt úr leiðara Þjóðviljans í morgun. Þar segir: „Í frv. var upphaflega gert ráð fyrir að frjáls álagning yrði grundvallarreglan í viðskiptalífinu. En því hefur nú fyrir tilstilli Alþb. verið umsnúið á þann veg, að sú regla er nú í fyrsta sinn numin á brott úr íslenskum lögum og íhlutunarréttur og úrslitavald verðlagsstofnunar og ríkisstj. í verðlagsmálum skýlaust viðurkennd“. Hér á hv. Alþ. og reyndar í stjórnmálaumr. öllum á s. l. hausti var mikið rætt um verðlagsmál, sem eðlilegt er þegar hæstv. viðskrh. kemur úr Alþb. Umr. á s. l. hausti leiddu ýmislegt í ljós. Þær leiddu í ljós að álagning, sem leyfð er á Íslandi, er lægri en sem nemur dreifingarkostnaði. Reyndar er verið að lagfæra þetta núna, eins og við getum séð í blöðunum, þar sem verið er að hækka álagningarprósentuna. Í öðru lagi kom það glögglega fram í þeim umr., að verðlagseftirlit á Íslandi er eftirlit með reiknitölum vísitölunnar, en ekki til að tryggja neytendum lágt vöruverð. Í þriðja lagi var leitt í ljós, að verðlagshömlur á Íslandi leyfa ekki hagkvæm innkaup án þess að innflytjandinn tapi á þeim. Í fjórða lagi, að verðlagskerfið hefur leitt til hærra vöruverðs og þannig skaðað neytendur. Í fimmta lagi að sú verðhaftastefna, sem stjórnvöld hafa fylgt, hefur skert lífskjör á Íslandi. Og í sjötta lagi að verðlagshömlur hafa gert verslunarfólk að einni lægst launuðu stétt landsins. Það er athyglisvert að átta sig á því við lestur þessa frv., að einn kaflinn gengur út á það að hverfa aftur í Íslandssögunni um nokkra áratugi. Undansláttarstefna Alþfl. og Framsfl. í þessu máli er alger. Þeir líta á verðlagsmálin, þessi mikilvægu mál eins og gjaldmiðil í hrossakaupum við kommúnista. Ég tel fyllstu ástæðu til þess að lýsa ábyrgð á hendur forustumönnum Alþfl. og Framsfl. í þessu máli. Það væri vissulega þess virði að spyrja þá, sem eiga eftir að tala fyrir hönd ríkisstjórnarflokkanna hér á eftir, hvað hafi valdið þessu hughvarfi. Getur það verið rétt, að 14 þm. Alþb. hér á þingi - 14 af 60 - ráði alfarið stefnunni í verðlagsmálum? Getur það verið rétt, að þm. Framsfl., sem tóku þátt í því að móta stefnuna í verðlagsmálum á síðasta þingi, séu horfnir frá þeirri stefnu og noti verðlagsmálin aðeins sem gjaldmiðil? Getur það verið rétt, að Alþfl., flokkur frelsisins, flokkur lýðræðisins hér á þingi, hafi staðið að þessu og hann eigi þátt í þessari stefnumótun? Ég veit það reyndar, að við þessu fást ekki svör. Hæstv. ríkisstj. vantreystir nefnilega fólkinu í þessu landi og valfrelsi þess. Þögnin, þögn hv. þm. Alþfl., sem höfðu mikið að segja fyrr á þessu þingi, verður æpandi nú. Eða má kannske draga þá ályktun að hæstv. forsrh. Ólafur Jóhannesson sé farinn að tala fyrir hönd bæði sjálfs sín og hv. þm. Vilmundar Gylfasonar? Sé svo, þá hefur styst víkin milli vina. Herra forseti. Mig langar aðeins í lokin til að draga saman örfá atriði varðandi það frv. sem hér er til umr. Í fyrsta lagi er hægt að slá því föstu, að eftir alla kynningarstarfsemina, sem hefur verið viðhöfð í sambandi við frv., er það hvorki fugl né fiskur. Það má vera að hugmyndin hafi verið góð í upphafi, en frv. er botnlaust eins og það lítur út nú. Ég bendi á það, og hef gert það í málflutningi mínum, að sú staða, sem nú er komin upp í stjórnmálunum, og það bil, sem myndast hefur á milli þeirra, sem hæst höfðu laun og lægst hafa launin, er bein afleiðing af kosningaúrslitunum síðustu. Það var í þeirri kosningabaráttu sem hv. þm. Kjartan Ólafsson og flokksbræður hans og systur í Alþb. fléttuðu sína eigin hengingaról. Þess ber þó að geta, að botninn er reyndar sleginn úr þessum málum líka, því að nú við síðustu breytingar er leyft í frv. - það er athyglisvert að hæstv. ríkisstj. leyfir fólkinu eitthvað í þessu landi - að efna til frjálsra samninga í landinu. En eins og hv. þm. hlustuðu á áðan hafa hv. þm. Alþb. ekki trú á því að slíkt verði reynt á næstunni, alla vega ekki fyrir 1. des. n. k. Það eina, sem stendur eftir í þessu frv., er kaflinn um verðlagsmálin. Það verður minnisvarði yfir Alþfl. - eða yfir gröf Alþfl. öllu fremur, því að hann þegir nú eins og dauður maður og framliðinn. Kaflinn, sem í þessu frv. fjallar um verðlagslöggjöfina, er með kreppubragði. Með þeim kafla sýnist manni sem ríkisstj. ætli sér í enn auknum mæli að verða yfirverðlagsráð í þessu landi, verða stjórn sem á hverjum einasta fundi sínum fæst við ákvarðanir um það, hvað Coca-Cola á að kosta, hvað smjörlíki á að kosta, hvað Dairy Queen ís á að kosta o. s. frv., o. s. frv. Ég held að það sé kominn tími til þess að fólkið í þessu landi og fulltrúar þess, sem talað hafa mest um frelsi og lýðræði í þessu landi, fari að átta sig á því, að hægt er að taka skref fram á við ef menn hafa kjarkinn til þess. Það, sem menn verða þá að þora, er að treysta fólkinu sjálfu í þessu landi. Það þarf. Ef við höfum hugrekki til að treysta fólkinu sjálfu til að taka eigin ákvarðanir verður Alþingi Íslendinga treyst. En það er frumskilyrðið.



Herra forseti. Það er nú svo um áhuga þeirra Alþb.-manna fyrir því að verja rétt hinna lægst launuðu í þessu landi, að ekki einn einasti þeirra er inni í þingsalnum nú á þessari stundu til að fylgjast með þeim umr. sem hér fara fram um þessi mál. Lýsir það raunar betur en flest annað hvílík sýndarmennska felst í málflutningi þeirra að þessu leyti, eins og líka glöggt kemur fram í því, að í því frv., sem verið er að samþykkja, hafa þeir ekki gagnrýnt það atriði að nú er í fyrsta skipti hreyft við grunnlaunum með lagasetningu á Alþingi. Það er veruleg ástæða til þess í sambandi við þá atburði, sem gerðust í nótt milli flugmanna og Flugleiða, að vekja athygli á því, að einungis annað tveggja getur gilt um það samkomulag. Annað er það, að það ákvæði, sem fjallar um kjaradóm í sambandi við jöfnun launa flugmanna, sé í raun marklaust, þar sem það falli niður við gildistöku þessara laga, þar sem kveðið er á um að marslaun skuli gilda. Veit ég ekki hvort megi skilja þetta frv., sem hér liggur fyrir, svo að það leggi bann við kjaradómum af þeim sökum. En ef það er ekki, þá er komið í ljós að búið er að hrinda þessari löggjöf áður en hún er sett, þessari frávíkjanlegu löggjöf, vegna þess að nái þessi dómur fram að ganga má búast við því að kjör flugmanna innan Félags ísl. atvinnuflugmanna, grunnlaun þeirra, hækki um 6%. Einungis annað tveggja getur átt við. Undir þessa samninga verður skrifað kl. 11 í fyrramálið, en sýnt er að þessi löggjöf nær ekki fram að ganga fyrr en eftir hádegi, og verður þá fróðlegt að fylgjast með hvort undirskriftum verður frestað fram yfir gildistöku laganna eða undirskriftin fari fram á hinum boðaða tíma. Þá verður og fróðlegt að fylgjast með því, hvert framhaldið verður, hvort þessi kjaradómur sé óþarfur orðinn og marklaus eða hvort hann nær að gilda og hin frávíkjanlegu ákvæði frv. taki til, sem ég álít að ekki muni vera. Höfuðtilefni þess, að ég kvaddi mér hljóðs nú í kvöld, er það, að Alþb.-menn láta mjög í veðri vaka að þeir séu einu talsmenn láglaunafólksins í landinu, þeir einir vilji berjast fyrir rétti þess. Þó er það svo, að Alþb.-menn hafa ekki síður en aðrir tekið þátt í því að breyta kjarasamningum lægst launaða fólksins með lögum. Það samkomulag, sem varð við flugmennina í nótt, er líka gert með vitund og vilja Alþb.-manna. Og við vitum að þessi deila hefur dregist svo á langinn vegna þess að Alþb. setti fótinn á hemilinn á stjórnarvagninum, stöðvaði það að löggjöf yrði sett sem byndi enda á þessa deilu og ákvæði flugmönnum sömu laun og áður. Svo langt gekk undirlægjuháttur Alþb. í sambandi við flugmenn, að hæstv. samgrh. þeirra treysti sér ekki til þess að fara með það mál, baðst undan því, lét félmrh. taka það að sér, og þegar síðan kom að því að ákveða hver skyldi flytja frv. hér á Alþ. um þvert bann við verkfalli flugmanna, þá heyktist Alþb. og ráðh. þess á því að flytja það frv. með þeim orðum að Alþb. væri ekki kaupránsflokkur. En hvað segir svo helsti talsmaður Alþb. á þingi nú í fjarveru hv. 1. þm. Austurl. um það? Við heyrðum áðan að hann telur að í þessu frv. felist 6% kjaraskerðing til hinna lægst launuðu. Hann segir að 4% bein kjaraskerðing hafi falist í desemberlaununum. Hann segir að hann væri reiðubúinn til þess að slá af um 2%. M. ö. o. er þessi helsti talsmaður Alþb., þessi sjálfkjörni fulltrúi lægst launaða fólksins í landinu, reiðubúinn til þess að skerða kjör lægst launaða fólksins um 9% á einu ári, - sá maður sem hæst talaði um „samningana í gildi“ fyrir einu ári eða svo. Sannleikurinn er raunar sá, að Alþb. er hinn eini sanni kaupránsflokkur í þessu landi, vegna þess að hann er allajafna og ævinlega reiðubúinn til þess að veita kjaraskerðingarfrv. framgang á Alþ., ef hann fær að sitja í ráðherrastólum. En hann vill fá að fela kjaraskerðinguna, hann vill ekki að það komi hreint fram í hverju hún er fólgin. Þegar ég í þessu sambandi tala um kjaraskerðingu, þá geri ég það í þeirri merkingu sem þeir Alþb.-menn gera. Að sjálfsögðu er nákvæmara orðalag að tala um skerðingu kaupgjaldsvísitölunnar, en kaupmáttarskerðing er að sjálfsögðu minni. Við vitum að ákvæðin um skerðingu kaupgjaldsvísitölunnar eru sett fram með þessum hætti til þess að ná fram tilteknum niðurskurði á kaupgjaldsvísitölunni. Markmiðið var allan tímann að skerða kaupgjaldsvísitöluna eins og felst í þessu frv. Spurningin var einungis um leið til þess. Ef þess vegna tenging viðskiptakjaravísitölunnar hefði orðið önnur, hefði orðið að skerða kaupgjaldsvísitöluna með öðrum hætti til að ná fram sömu markmiðum. En það er svo eftir öðru, að þeir Alþb.-menn treystast ekki til að standa á bak við þessa ríkisstj., sem þeir þó segjast vilja styðja, í þeim verkum sem þeir halda að séu óvinsæl. Það er einnig eftirtektarvert að því samkomulagi, sem hv. 3. þm. Vestf., Kjartan Ólafsson, kallar reginhneyksli, sagði hæstv. iðnrh. að væri út af fyrir sig ástæða til að fagna. Og í því kemur fram sami hráskinnaleikur og ævinlega hjá þeim flokki. Hæstv. iðnrh. talaði um það í ræðu sinni í dag, að það hefði verið fyrsta verk þeirrar ríkisstj., sem nú situr, að reisa atvinnuvegina við úr köldum rústum. Ef við rifjum upp það sem þessi ríkisstj. hefur gert fyrir útflutningsatvinnuvegina, þá er það ein gengisfelling, en síðan stöðugt gengissig og annað ekki. Á hinn bóginn lét hæstv. iðnrh. viðgangast að fyrningarreglur voru mjög skertar, afturvirkur skattur lagður á fyrningar s. l. árs, sem veldur því að þau iðnfyrirtæki, sem eru burðarásinn í þeirri atvinnugrein, eiga torveldara með það en áður að endurnýja framleiðslutæki sín. Má þar taka t. d. sambandsverksmiðjurnar á Akureyri, sem urðu fyrir mjög þungum búsifjum af völdum þessarar skattlagningar. Þessi afturvirki skattur bitnaði fyrst og fremst á þeim iðnaði sem veitti flestum mönnum vinnu, heldur uppi atvinnu í landinu. Þessi skattlagning bitnaði einnig mjög þungt á útgerðinni, á hraðfrystiiðnaðinum fyrst og fremst, hverjum þeim atvinnurekstri sem þarf á örri endurnýjun að halda í vélabúnaði. Í kjölfar þessa komu svo mjög þungir skattar, sem enn gerðu rekstur atvinnuveganna erfiðari, ásamt þeim auknu hömlum sem hafa verið settar á atvinnureksturinn á marga lund. Hv. 3. þm. Vestf., Kjartan Ólafsson, gerði mikið úr því, að Lúðvík Jósepsson hefði beitt sér sérstaklega fyrir því að 2% láglaunauppbót fengi að standa 1. des. Hann hafði orð á því, að lítil tala gæti orðið stór - þessi litlu 2% hefðu orðið stór þegar kom að því hjá Alþfl. að fallast á að láglaunabæturnar yrðu áfram í gildi. En hann gleymdi að segja frá hinu, að þessi 2% urðu agnarlítil þegar kom að því hjá Alþb. að kokgleypa þessa kröfu sína, eins og það gerði án þess að klígja við því, eins og við þekkjum. Ég vil svo að síðustu, vegna þess að ég sé að það er næsta tilgangslítið að hefja hér almennar umr. um þau skrýtnu viðhorf sem hafa komið fram í málflutningi Alþb.-manna, aðeins ítreka það, sem ég sagði í gær um þetta frv., að í því felst það, að menn eru ekki jafnir fyrir lögunum. Ef svo fer, að kjaradómur flugmanna gildir, er það enn sýnna en áður. Sumar stéttir manna eiga að fá þær grunnkaupshækkanir sem áður hafði verið samíð um, aðrar stéttir ekki. Og það er þetta sérstaka ákvæði sem mér finnst fyrir neðan allar hellur og ég hlýt að gagnrýna alveg sérstaklega. Hæstv. viðskrh. hrósaði sér mjög af því við 1. umr. þessa máls, að fyrir hans tilstilli væri gert ráð fyrir að síðari mgr. 12. gr. laga um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti félli niður. Þetta ákvæði hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Verð og álagningu má ekki ákvarða lægri en svo, að fyrirtæki þeirrar tegundar, er í 1. mgr. getur, fái greiddan nauðsynlegan kostnað við innkaup eða endurinnkaup vöru, framleiðslu, aðflutning, sölu, flutning ásamt afskriftum, svo og sanngjarnan, hreinan hagnað, þegar tekið er tillit til áhættunnar við framleiðslu vörunnar og sölu.“ Hæstv. forsrh. vék ekki að því í grg. sinni fyrir þessu frv., hvaða skýringar liggja á bak við þennan tillöguflutning. Og ef flett er upp í grg. frv., stendur um þetta atriði einungis þetta: „Með greininni er lagt til, að 2. mgr. 12. gr. verðlagslaganna falli niður, því að þörf er á að taka tillit til fleiri sjónarmiða en þar getur.“ - Meira er það nú ekki. Nú er út af fyrir sig afskaplega forvitnilegt að fá vitneskju um það, hvaða fleiri sjónarmið þarna eru, hvað annað það er. Ég hygg að það geti næsta fátt þar til greina komið. En á hinn bóginn er það í samræmi við stefnu Alþb. að geta ekki hugsað sér að neinn atvinnurekstur sé rekinn með hagnaði. Þeirra yfirlýsta atvinnustefna er sú - þeir kalla það innlenda atvinnustefnu - að sérhver rekstur skuli rekinn með halla. Menn sjá að sjálfsögðu til hvers það leiðir þegar til lengdar lætur. Það hlýtur að leiða til atvinnuleysis og stöðvunar. Það hindrar, að hagræðing geti átt sér stað í framleiðslunni, og kemur í veg fyrir aukna framleiðni. Úr þessu á að bæta með því að ríkisstj. stofni sjóð, 1 milljarð á þessu ári, 2 milljarða á því næsta, til þess að færa ákveðnum fyrirtækjum á silfurdiski svo og svo miklar fjárhæðir. Ekki er skilgreint eftir hverju skuli farið í þeim efnum og ekki hefur fengist svar við því, hvort fyrirtækjum verði mismunað eftir rekstrarformum. Þetta má ekki ræða. Í þessu efni sættir meiri hl. Alþ. sig við að vera í algeru myrkri. Ég sé að hv. 3. þm. Vestf. er kominn í stólinn. Væri kannske ástæða til umræðna í sambandi við þau orð sem hann sagði áðan, þar sem hann gerði lítið úr þeirri geysilegu þyngingu tekjuskattsins sem hann var manna ákafastur í að setja á með lögum nú fyrir áramótin. Það væri t. d. afskaplega skemmtilegt fyrir hann að eiga orðastað við sjómenn þá fyrir vestan sem hann ásamt ríkisstj. sinni stendur nú að því að takmarka sem mest þorskveiðiheimildir hjá, þar sem er togaraflotinn fyrir vestan, og hygg ég að þeir sjómenn, sem fram að þessu hafa kosið hann, kunni honum litlar þakkir fyrir það ráðslag þegar kemur að því að borga ?0% skattinn af aflahlutnum s. l. ár. Ég hitti einn slíkan niðri í miðbæ nú eftir hádegið, og það bar ekki núverandi stjórnarmeirihluta fagurt vitni sem hann sagði við mig þar. Ætla ég að hv. þm. væri hollt að kynna sér viðhorf manna, launafólksins þar fyrir vestan, sem sækir sjó eða vinnur langan vinnudag í frystihúsum, og spyrja þetta fólk, hvernig það líti á þennan háa tekjuskatt sem hv. þm. hefur manna mest barist fyrir að koma á. Ég geri ráð fyrir að þessi þm. muni svara því til, að þetta sé hátekjufólk, því að slíkur er málflutningur hans. En í mínum huga er þetta rétt og slétt verkafólk sem sjóinn sækir. Ég álít að fólkið í frystihúsunum, sem vinnur langan vinnudag til þess að afstýra því að verðmæti skemmist, eigi skilið að fá að halda eftir meira af afrakstrinum síðustu stundirnar í hverjum sólarhring sem það vinnur en 30% - það daglaunafólk sem flokkur þessa hv. þm. núna nær allur styður að skuli svipt láglaunabótum 1. des. Þessi þm. er ekki ákveðnari í afstöðu sinni gegn því en svo, að hann lýsir yfir að hann muni áfram styðja þessa ríkisstj., hefur ekki einu sinni manndóm í sér til þess að taka af skarið um það, að hann fylgi ekki slíkri ríkisstj. framvegis. Svo talar þessi hv. þm. um að verkalýðshreyfingin í landinu sé einörð í andstöðu sinni við þetta ákvæði. 1. maí er fram undan. Við munum hvað Guðmundur Jaki sagði þá fyrir einu ári. Það var sett útflutningsbann á. Þá þótti það gott. Þá var verkalýðshreyfingin einörð. Þá var hún hörð. Þá hikaði hún ekki við að fara út í skemmdarstarfsemi gagnvart þjóðarbúinu sem hefur kostað þjóðfélagið mikið og veldur því nú að lífskjör í landinu eru verri en ella hefði orðið. Á þessu ber sá hluti verkalýðshreyfingarinnar ábyrgð sem er í sama flokki og þessi hv. þm., og hann sjálfur líka, því að hann stjórnaði þeim æsingaskrifum sem þá voru í Þjóðviljanum. Og þegar hann talar nú um að nauðsynlegt sé að skerða verðbótavísitöluna um 11% á hálfu ári með löggjöf í des. og löggjöf núna, þá ætti hann líka að rifja upp hvað hann skrifaði um slíkt tiltæki meðan hann enn var ritstjóri Þjóðviljans. Ég geri á hinn bóginn ekki ráð fyrir því, að hv. þm. muni neitt hrökkva í kút þó að hann rifji upp ummæli sín þá og nú. Hans pólitísku aðferðir eru allar þess eðlis, að þær mótast af því einu að tilgangurinn helgi meðalið, að vera óvandur að virðingu sinni, að horfa ekki í það þótt heildin beri skaða, æsa til þess að þeir menn, sem til forustu hafa verið kjörnir í verkalýðshreyfingunni, noti það fé, sem launþegarnir þar eiga, í pólitískan hráskinnaleik til þess að styðja einn flokk öðrum fremur hér á landi. Það er lágt risið á formanni Verkamannasambandsins þegar hann hefur ekki annað að segja um þau skerðingaráform, sem gerð voru á kaupgjaldsvísitölunni, en það eitt, að hann hafi farið niður í pylsuvagn til þess að færa forsrh. pylsu, þegar ekki fékkst annað svar frá honum en það, og lagði síðan sjálfur fram till. um hvernig ætti að skerða kaupgjaldsvísitöluna hjá því fólki sem vinnur í Dagsbrún. Og hvað segir verkalýðshreyfingin núna, þegar við verðum vitni að því, að það, sem á að bjarga Eimskipafélagi Íslands, er að segja upp nokkrum körlum sem orðnir eru sjötugir? Heyrist þá orð? Ekki eitt einasta orð. Markmiðið hjá Alþb. með því að komast inn í verkalýðsfélögin er ekki að berjast fyrir það fólk sem þar er, heldur að nota þá fjármuni, sem þetta fólk greiðir í félagsgjöld, og það vald, sem í því felst að vera valinn til forustu í verkalýðsfélagi, til illra verka, til að auka áhrif götunnar, til að brjóta niður það skipulag, sem er í þessu landi, eins og margyfirlýst er af starfsmönnum Alþb., m. a. í umr. hér í dag. Svo segir þessi hv. þm. að hann muni áfram styðja þessa ríkisstj. af því að hann sé svo hræddur um að Sjálfstfl. muni skerða laun fólksins í landinu meir en þessi ríkisstj.! Ég þori að fullyrða að ef við hefðum verið búnir að marka þá stefnu í samráði við Alþýðusamband Íslands að ekki skyldi koma til grunnkaupshækkana á árinu 1979, hefðum við ekki verið hræddir við að setja lög á flugmenn. Það hefði ekki staðið á Sjálfstfl. eins og stóð á Alþb. að taka á því máli. Og það þýðir lítið fyrir þennan hv. þm. að reyna að fegra sig gagnvart fólkinu fyrir vestan með því að hann hafi þar einhverja sérstaka skoðun, þegar það er hans flokkur og hans ráðh. sem bera pólitískt ábyrgð á því, hvernig þetta mál hefur farið, eins og þeir bera pólitíska ábyrgð á flestum höfuðslysum sem orðið afa í íslenskri verkalýðsbaráttu á undanförnum áratugum. Framkoma þeirra í verkalýðshreyfingunni hefur valdið því, að það verður nú að taka til algerrar endurskoðunar og enduruppbyggingar hvernig á þeim málum skuli haldið, hvernig skuli tryggja að einhverjir pólitískir dindlar geti ekki leikið lausum hala innan verkalýðshreyfingarinnar, - menn sem fyrir löngu eru komnir úr sambandi við það fólk sem hefur kosið þá til forustu, menn sem lifa allt öðru lífi en alþýðan í landinu og eru búnir að gleyma hvernig þeir voru sjálfir meðan þeir voru í þessum hópi, menn sem miklast af þeirri miklu ábyrgð og þeim miklu áhrifum sem þeir hafa fengið. Þó að ég sé andvígur því frv., sem hér liggur fyrir, vegna þeirrar meginstefnu sem í því felst, get ég ekki annað en viðurkennt það og sagt það, að nauðsynlegt er að reyna að sporna við. Ég hefði kosið að fara þar öðruvísi að. Þessi hæstv. ríkisstj. kýs að fara svona að. Og hún gerir þessa tilraun. En það er ekki einu sinni búið að lögfesta frv. þegar Alþb. boðar það, og þ. á m. þessi hv. þm., að hann ætli að brjóta niður það sem í þessu skjali felst. Hann er ekki sá maður né hans flokkur sá flokkur að þora að bera pólitíska ábyrgð á þessu frv, einn einasta dag, ekki hálfan dag, ekki einu sinni þann fund sem atkvgr. stendur hér á hinu háa Alþingi, ekki meðan þeir rétta upp hendurnar. Einnig þá liggur fyrir, að óðar og þeir eru komnir út muni þeir berjast fyrir því, að þeim ákvæðum, sem þó eru í þessu frv., verði hrundið. Þetta er það pólitíska siðferði sem við eigum að venjast úr þessari átt. Það er því ekki undarlegt þótt flokkur við flokk, stjórnmálamaður á eftir stjórnmálamanni, ekki í einu landi, ekki bara hér, heldur úti um lönd og álfur, segi allir það sama, að það er ekki hægt að vinna með þessum mönnum. Það getur engin sú ríkisstj. staðið til lengdar sem er komin upp á náð og miskunn kommúnista, vegna þess að vinnubrögð þeirra eru þannig og vegna þess að þeir trúa því, að þeir séu einhvers konar Lúðvík 14., vald þeirra komi frá einhverri æðri veru, einhvers konar Stalín sem feli sig í morgunroðanum. Svo syngja þeir: Sjá roðann í austri! Þetta vildi ég sagt hafa um þessi mál almennt. Það er raunar ekki undarlegt, þótt fólkið í þessu landi sé ekki verulega trúað á að þessi lög muni verka til góðs, hafa mikil áhrif, þegar sjálfir ráðh., sem að þeim standa, hæstv. ráðh. Alþb., koma hér upp hver á fætur öðrum til þess að afsaka sig. En að hinu leytinu bendir þögn krata til þess, að þeir séu ánægðir og hafi loksins séð sinn draum rætast í því plaggi sem hér liggur fyrir.