arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég hafði ekki búizt við, að þessu frv. yrði hraðað svo mjög gegnum deildina, og því ekki gefið mér nægilegt tóm til að athuga málið eins og ég hefði viljað. Ég verð að láta í ljós, að ég er ekki alls kostar ánægður með frv. Mér skilst, að launakjör forseta verði nokkuð óákveðin og erfitt að sjá eftir ákvæðum 2. og 3. gr., hve mikla upphæð um verði að ræða, en þó allháa. Í 1. málsl. 1. gr. er gert ráð fyrir 50 þús. kr. grunnlaunum á ári með verðlagsuppbót samkv. lögum. Ég býst við, að það þýði, að verðlagsuppbót eigi að greiðast af 7800 kr. af þeirri fúlgu. Síðan kemur 30% uppbót á fyrstu 2400 kr. og þar næst 25% uppbót á það, sem þar er fyrir ofan, upp í 10 þús., og verðlagsuppbót greiðist af þessu eftir sömu reglu og af grunnlaunum. Skilst mér þá launin nema nálægt 68 þús. kr. En grunnlaun ráðherra eru 10 þús. kr., sem gera með núv. verðlagsuppbótum 28 eða 29 þús. kr., svo að forsetalaun yrðu samkv. 1. gr. meiri en tvenn ráðherralaun, þótt 2. og 3. gr. séu ekki teknar með í reikninginn. Mín skoðun er, að forseta eigi að launa sómasamlega, og það yrðu sómasamleg laun, þó að ögn væru lægri. Það er mín skoðun, að það sé ekki nema rétt að búa virðulega og á allan hátt sómasamlega að forseta, sem verður æðsti maður þjóðarinnar, en ég held, að hið fátæka íslenzka ríki megi samt ekki reisa sér hurðarás um öxl í launagreiðslum. Þá er þess að minnast, að nú liggur fyrir endurskoðun launal., og það er skoðun mín, að þá muni koma í ljós, að við höfum spennt bogann of hátt í þessu falli, verði frv. samþ. óbreytt. Nú er mér vel ljóst, að það er vandkvæðum bundið að breyta frv., en ég hygg þó, að á því séu full tök, þar sem þ. verður ekki frestað fyrr. en eftir helgi, og mun því bera fram lítils háttar brtt., sem er á þann veg, að í 1. gr. komi 30 þús. kr. í stað 50 þús. og að við 3. gr. bætist: eftir því sem ákveðið er í fjárl. - Það finnst mér viðkunnanlegt, að fjárl. kveði á um greiðslu risnufjár. Enda þótt þessar breyt. væru gerðar, mundi forseti samt sem áður hafa hálfönnur ráðherralaun, auk þess, sem önnur ákvæði ákveða og ég ætla ekki að meta til fjár. Ég vil svo afhenda forseta þessa skrifl. brtt. og mælast til þess, að hún fái að koma til umr. í hv. d.



Herra forseti. - Mér hefur ekki gefizt tóm til að athuga þetta frv. sem ég vildi, en við fljótan yfirlestur virðist mér, að það þurfi ef til vill nokkurra lagfæringa við. Það mundi tefja málið of mikið að vísa því til n., en það væri æskilegt, að forseti vildi fresta fundi um skeið, til þess að hægt væri að athuga málið nánar.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þar sem það hefur komið í ljós, að það er almennur vilji að fá þetta mál afgr. í dag og að ekki gefst tími til að athuga það nánar, og enn fremur í trausti þess, að hæstv. dómsmrh. skýri frv. í samræmi við tilgang sinn, segi ég ekki meira um málið.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Eins og nál. ber með sér, er n. sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Að vísu voru tveir nm. ekki á fundi, eins og greinir í nál. Þótt n. leggi þetta til, þá er það ekki af því, að ekki sé sitthvað að athuga við frv., og er það ekki óeðlilegt, því að margt í því getur orkað tvímælis, og get ég t.d. bent á það, sem ég drap á við 1. umr. um eftirlaun eða biðlaun fyrir forseta. En eins og högum er nú háttað, þar sem þetta frv. þarf að verða að l. í dag, en vitað, að margar skoðanir og brtt. geta komið fram, ef farið verður að hrófla við frv., þá ,þótti n. rétt að láta álitamálin bíða betri tíma. Ég hygg, að varla verði annars kostur en að samþ. frv. óbreytt. Ég hef ekki heldur heyrt nein andmæli gegn nál. frá þeim nm., sem ekki mættu á fundi n. um málið: Ég verð því að leggja til, að þetta frv. verði samþ. óbreytt.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (GSv): Dagskrá fundarins er lokið. en hæstv. forsrh. tekur til máls og les ríkisstjórabréf.



Sem afleiðing af þeirri þingsályktun, sem gerð hefur verið, hefur ríkisstjóri gefið út svo hljóðandi bréf: „Ríkisstjóri Íslands gerir kunnugt: Að ég hef ákveðið samkv. 32. gr. stjórnarskrárinnar, að Alþingi skuli koma saman á Þingvöllum laugardaginn 17. júní 1944. Ritað í Reykjavík 14. júní 1944. Sveinn Björnsson.“ Samkv. þessu bréfi lýsi ég því yfir, að næsti fundur í sameinuðu þingi verður haldinn á Þingvöllum.

Forseti (GSv): ká er verkefni þessa fundar lokið. En næsti fundur í sameinuðu Alþingi verður haldinn laugardaginn 17. júní 1944 að Lögbergi á Þingvöllum og hefst kl. 1,55 miðdegis. Verður tekið á dagskrá: 1. Yfirlýsing forseta um gildistöku stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. 2. Kosning forseta Íslands fyrir tímabilið frá 17. júní 1944 til 31. júlí 1945.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Björn Þórðarson) Herra forseti. - Sú till. til þál., sem hér er til meðferðar, hljóðar svo: „Alþingi ályktar að lýsa yfir því, að niður sé fallinn dansk-íslenzki sambandslagasamningurinn frá 1918“. Þessi till. er samhljóða 1. lið þál., er samþ. var hér á Alþ. 25. febrúar s.l. Í þeirri till., sem þá var samþ., var enn fremur ákveðið, að till. skyldi borin undir atkvæði allra kosningarbærra manna í landinu til samþykktar eða synjunar, og skyldi atkvgr. vera leynileg. Nú fór þessi atkvgr. fram í maí s.l. Niðurstaða atkvgr. varð sú, að af 74.091 atkvæðisbærra kjósenda greiddu atkvæði 73.056, eða 98.60% allra kjósenda í landinu. Með till. greiddu atkvæði 71.120, eða 97.35%, en á móti 377, eða 0,52%. Auðir seðlar voru 805 og ógildir 754, eða samtals 2,13%. Þegar till. var til meðferðar á þingi í vetur, var látinn uppi sá skilningur af einstaka þm., að setja bæri inn í till. fyrirmæli um vissa lágmarksþátttöku í atkvæðagreiðslunni og áskilja þann meiri hluta með till., sem fyrir er mælt í 18. gr. sambandsl. Eins og ljóst er, þá hefur atkvæðatalan farið langt fram úr ýtrustu kröfum, sem þar eru settar. Er því ljóst, að það er eindreginn vilji þjóðarinnar, að sambandsl. verði felld úr gildi. Till. er nú aftur lögð fyrir Alþ. og lagt til, að þetta verði gert. Ég hef vissu fyrir því, að allir hinir sömu þm., er guldu till. jákvæði í vetur, gera hið sama nú. Legg ég því málið undir samþykki þm.

Forsrh. (Björn Þórðarson) Herra forseti. - Í 81. gr.stjskr. þeirrar, er afgr. var á Alþ. í vetur, var svo fyrir mælt, að hún skyldi borin undir atkv. allra kosningarbærra manna í landinu. Þessi atkvgr. fór fram samtímis atkvgr. um till. um sambandsslitin, og allir hinir sömu menn höfðu atkvæðisrétt. Niðurstaða atkvgr. var þessi: Af 73.056 kjósenda, er neyttu atkvæðisréttar, guldu 69.433 stjskr. jákvæði, eða 95.04%, en á móti voru 1051, eða 1.44%. Auðir seðlar 2054 og ógildir 518, eða samtals 3.52%. Í 81. gr.stjskr. stóð enn fremur, að er stjórnarskráin hefur verið borin undir atkvæði þjóðarinnar og náð samþykki, skyldi um það gerð ályktun á Alþingi, hvenær stjórnarskráin skyldi öðlast gildi. Á þingi í vetur var nokkur ágreiningur um þetta og frestað fullnaðarákvörðun um það. Nú liggur hér fyrir till. um, að 17. júní verði valinn til gildistöku lýðveldisstjórnarskrárinnar, enda var það höfuðfororð þm., að þessi dagur yrði valinn. Ég leyfi mér að leggja til við hv.Alþ., að það fallist á till. eins og hún liggur fyrir.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég álít, að þetta frv. sé þess eðlis, að rétt sé að athuga það í n. Þetta er sjaldgæf breyt. á l. og þarf fullkomna meðferð hér á Alþ. Ég held því fast við það, að frv. fari til n. að lokinni þessari umr., en það mun vera heimilt samkvæmt þingsköpum. Ég vil því endurtaka till. hv. 3. landsk. um, að frv. verði vísað til allshn. að lokinni þessari umr.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Allshn. hefur skotið á fundi, þ.e.a.s. þeir af nm., sem viðstaddir eru, hæstv. forseti, hv. 1. þm. Eyf. og ég. Til hv. 6. þm. Reykv. hefur ekki náðst, en 9. landsk. þm. er veikur. Við þrír erum sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég álít enga hættu því samfara, þar sem aðeins er um heimildarl. að ræða. Ég óska eftir skjótri afgreiðslu þessa máls.



Ég get ekki greitt atkv. með þessu frv., en læt nægja að vísa til þess, sem ég sagði við 1. umr. Málið hefur að formi til verið afgr. í n., en eitthvað mun á skorta, að sú athugun hafi verið eins ýtarleg og æskilegt hefði verið. Það, sem fyrir mér vakti með nefndarathugun, var, að mér virtist nauðsynlegt að takmarka mjög verulega heimild 1. gr. Mig skortir sérþekkingu til þess að geta gengið frá brtt. í þessa átt og sé mér því ekki annað fært en greiða atkv. gegn frv. Ég tel mjög óheppilegt að láta dómsmrh. fá slíkt vald og hér er um að ræða. Mér er ekki vel kunnugt um það, hve algengt er að veita uppgjöf saka við sérstök tækifæri, en mér hefur skilizt, að fyrst og fremst væri venjan sú að veita sakaruppgjöf fyrir afbrot, sem væru pólitísks eðlis, en ekki almennar náðanir mönnum, sem hefðu framið glæpi. Í sögu okkar er fordæmi Jörundar hundadagakonungs öllum kunnugt, en það er ekki til fyrirmyndar. Ég tel ekki fært að samþ. frv. eins og það er.



Herra forseti. - Það er alveg rétt, sem hér hefur komið fram, að það er vandfarið með þetta mál, en ég hygg þó, að það verði á það að hætta að gefa þessa heimild. Mér finnst ekki óeðlilegt, að mönnum séu gefnar upp sakir í sambandi við þennan sögulega atburð, sem er nýafstaðinn hjá okkur, og er nokkuð algengt, að slíkt sé gert, þótt afbrotin séu ekki pólitísks eðlis. En jafnhliða því, að gefnar eru upp sakir er ekki óeðlilegt, að mönnum, sem hafa verið sviptir borgararéttindum, séu veitt þau aftur. Það er ekki hægt að hafa heimildina öllu þrengri en er í frv., því að það er erfitt, eins og allir vita, að setja upp nánari reglur. Náðanir verða alltaf matsatriði, en þ., sem stendur á bak við ráðh., getur, ef hann beitir illa valdi sínu, látið það bitna á honum. Í raun og veru er náðunarrétturinn í höndum dómsmrh. mjög víðtækur, en þó er hann þröngur fyrir þann ráðh., sem beitir honum eðlilega. Það hafa skapazt reglur, sem er óeðlilegt að fara út fyrir. Það er ekki óeðlilegt, að nú fari fram náðanir í víðtækari mæli en undir venjulegum kringumstæðum, og það skapar ekki fordæmi. Það er augljóst mál af þessu, að það er rétt, sem hér kemur fram í frv., og ég samþykki það í þeirri von, að það verði notað réttlátlega. Það verða vitanlega alltaf skiptar skoðanir, af því að um matsatriði er að ræða fyrir ráðh. Án þess að láta fylgja traust eða vantraust á núv. dómsmrh. vil ég ljá þessu frv. fylgi, því að ég tel eðlilegt, að þetta sé gert, og vona, að það verði réttlátlega af hendi leyst. Ég vil taka áhættuna af að samþ. frv.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Mér virðist augljóst, að það sé sama og að svæfa málið að vísa því nú til allshn., nema hún geti lofað að skila áliti fyrir hádegi í dag.



Ég tel sjálfsagt, að n. geti afgreitt málið á stuttri stund, jafnvel þótt ekki næðist til allra nm. En hér er um talsvert þýðingarmikla breyt. að ræða. Við erum nýlega búnir að afgreiða með afbrigðum annað mál, sem felur í sér breyt. á refsilöggjöf, og mér finnst ekki koma til mála að hleypa nú þessu frv. líka í gegn án athugunar.



Ég vil taka undir orð hv. 2. þm. S.–M., að loforð verði að fást um það, að n. geti skilað áliti án tafar, ef frv. verður vísað til hennar.



Ég skal lýsa yfir því, að fundur skal þegar verða haldinn í allshn., ef málinu verður vísað til hennar, og munum við skila nál. að þeim fundi loknum.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. var til skyndimeðferðar á lýðveldisþinginu og fór gegnum Ed. og tvær umr. á einum degi í Nd. með afbrigðum, en við 3. umr. var synjað afbrigða. Mál þetta fór að vísu til allshn. hér í d., en hún fékk ekki nema fimm mínútur til að ræða málið. Meiri hl. n. mælti á móti frv., en það var samþ. samt sem áður við 2. umr. Það var þá hátíðaskap í mönnum, svo að þetta mál var þá ekki athugað svo vel sem skyldi. Meiri hl. allshn: telur, að hér sé um mjög varhugavert mál að ræða, eins og það er úr garði gert. Að vísu má koma til mála að rýmka lögin, en að ákveða, eins og gert er í frv., að allir menn, sem sviptir hafa verið borgararétti, fái aftur borgararéttindi sín án umsóknar, tel ég til lítils sóma fyrir hæstv. Alþ. Ég man t.d., að á það var bent í umr. þá, að bifreiðarstjórar, sem hafa átt sök á dauðaslysum, ættu aftur að fá borgararéttindi. Í afgreiðslu þessa frv. má ekki gæta fljótfærni. Ég vil fara fram á, að málinu verði vísað aftur til allshn., svo að henni gefist kostur á að ræða málið betur en henni vannst tími til á þeim fimm mínútum, sem hún hafði til umráða í sumar.

Forseti (JörB): Afbrigði eru felld með 7:17 atkv., svo að ekki er hægt að halda áfram meðferð málsins að þessu sinni.

forseti (JörB): Þetta mun verða síðasti fundur þessarar hv. deildar að þessu sinni, því að ákveðið hefur verið að slíta þingi síðar í dag. Ég vil óska eftir leyfi hv. dm. að mega undirrita gerðabók, og skoðast það samþ., ef enginn mælir því í gegn. Vil ég svo þakka hv. deild fyrir samstarfið, eins og alltaf áður, og óska hv. dm. góðrar líðunar og utanbæjarþingmönnum góðrar heimkomu.



Ég vil þakka hæstv. forseta að þessu sinni sem fyrr góða samvinnu í deildinni og ágætt starf, eins og verið hefur. Vil ég í nafni þingmanna deildarinnar endurgjalda ósk hans með því að árna honum alls góðs á sumrinu og vænti, að hv. þdm. taki undir það með því að rísa úr sætum. Deildarmenn risu úr sætum.

Forseti (JörB): Ég vil þakka forseta fyrir hin hlýju orð í minn garð og hv. þdm. fyrir þá virðingu, sem þeir hafa sýnt mér með þessari kveðju, og endurtek árnaðaróskir til þeirra. Megi allir heilir hittast við framhald þingsins. Segi ég svo fundi slitið.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (GSv): Verkefni þessa fundar eins og Alþingis að þessu sinni er nú lokið, og verður þingi formlega frestað með forsetabréfi, sem lesið verður hér á eftir. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að þakka öllum hv. þm. fyrir gott samstarf að málefnum þingsins og ekki sízt því mikla verki, sem lá fyrir þinginu nú og farsællega er á enda kljáð. Þetta verk mun lifa, þótt annað fyrnist og hvernig sem greina kann á um menn og málefni. Nú fagna allir því að hafa lagt að sér við framkvæmd þess og biðja þjóðinni giftu, sem að baki hefur staðið þinginu á hinn glæsilegasta hátt. - Ég vil enda þessi orð mín með því að óska þm. alls velfarnaðar og þeim og þeirra nánustu góðra og bjartra sumardaga, þar til hittumst heilir næst. Og að síðustu: Ég óska þinginu í heild til hamingju með hið nýja lýðveldi.



Ég vil leyfa mér, - og ég veit, að ég tala þar í umboði allra alþm., - að þakka hæstv. forseta ógleymanlega daga, sem við höfum átt saman að þessu sinni, og stjórn hans á þessu merkasta þinghaldi í 1014 ára þingsögu okkar. Ég vil árna forseta allra heilla og vona, að við hittum hann heilan að áliðnu sumri, þegar við tökum til starfa af nýju í þágu hins nýja þjóðveldis. Ég vil biðja hv. þm. að votta forseta virðingu sína með því að rísa úr sætum. - 

Forseti (GSv): Ég þakka hv. þm. góðar óskir og endurtek árnaðaróskir mínar til þeirra.



Herra forseti. - Ég hef í höndum svo hljóðandi bréf forseta Íslands: „Forseti Íslands gerir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 63. löggjafarþings, þar til síðar á árinu, þó eigi lengur en til 15. sept. næstkomandi. Ritað í Reykjavík, 20. júní 1944. Sveinn Björnsson. Björn Þórðarson.“ Um leið og ég samkv. þessu umboði lýsi yfir því, að fundum Alþ. er frestað, er mér skylt að votta þinginu þakklæti ríkisstj. fyrir hið góða samstarf, sem hefur verið milli stj. og þ. þessa síðustu mánuði og ekki sízt síðustu dagana síðan 10. þ.m. Ég vona, að samheldni og samstarf þingsins megi eflast. En hins vil ég jafnframt geta, að ég er þess ekki sérstaklega fylgjandi, að stjórn og þing mæti aftur undir sömu kjörum og áður. Ég vil óska þess, að Alþingi gæti myndað sterka stjórn, ekki hégómatildursstjórn, heldur stjórn, sem hefði vilja og getu til þess að leysa vandamálin.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég hef hér í höndum bréf forseta Íslands svo hljóðandi: „Forseti Íslands gerir kunnugt: Ég hef ákveðið, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda laugardaginn 2. sept. 1944, kl. 13.30. Ritað í Reykjavík, 17. ág. 1944. Sveinn Björnsson. Björn Þórðarson.“ Samkvæmt þessu verður nú fundum Alþingis fram haldið, og býð ég alla hv. þm. velkomna til starfa.

Forseti (GSv): Samkvæmt því, sem nú hefur verið lesið, hef jast aftur fundir Alþingis, og verður þeim fram haldið eins og við á. Á 62. fundi í Sþ., 25. okt., utan dagskrár, mælti forseti (GSv): Ég skal tilkynna, áður en gengið er til dagskrár, að hæstv. ríkisstjórn hefur óskað eftir því við forseta Alþingis, að fundum þess verði frestað um hálfs mánaðar skeið, og verður það nú gert frá og með deginum á morgun að telja. Verða þá engir fundir haldnir þennan tíma, nema hæstv. ríkisstjórn óski þess. Þó halda nefndafundir og nefndastörf áfram þennan tíma, eftir því sem þörf er á.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. -Hér er um að ræða framlengingu á heimild, sem ríkisstj. hefur haft til þess að innheimta ýmsar tekjur ríkissjóðs með 40% viðauka. Ég mun ekki halda lengri ræðu um þetta, en legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn.

forseti (JörB): Áður en fundarstörf hefjast að þessu sinni vil ég minnast fyrrv. þingmanns, sem lengst af átti sæti í neðri deild, Þórarins Jónssonar, bónda á Hjaltabakka. Hann andaðist að heimili sínu í gær, 74 ára að aldri. Hann var konungkjörinn þingmaður 1905–1907, þingmaður Húnvetninga 1911–1914 og 1916–1923 og Vestur-Húnvetninga, eftir að sýslunni var skipt í tvö kjördæmi, 1923–1927. Þórarinn Jónsson fæddist 6. febr. 1870 í Geitagerði í Skagafirði, og voru foreldrar hans Jón Þórarinsson, bóndi þar, og kona hans Margrét Jóhannsdóttir bónda á Kjartansstöðum Guðmundssonar. Hann stundaði nám í búnaðarskólanum á Hólum og útskrifaðist þaðan 1890. Síðar varð hann kennari við þann skóla og hafði þá kennslu á hendi árin 1893–1896. Hann reisti bú á Hjaltabakka 1896 og bjó þar til dauðadags. Hreppstjóri var hann í sveit sinni frá 1906 og hreppsnefndaroddviti frá því um aldamót til 1920. Fjöldamörg önnur trúnaðarstörf voru honum og falin í þarfir lands og héraðs. Má þar nefna, að hann var um síðastliðin 30 ár í stjórn Kvennaskólans á Blönduósi og formaður hennar frá 1920. Þá átti hann og um langt skeið sæti í fræðslunefnd og sáttanefnd. 1927 var hann skipaður í milliþinganefnd í landbúnaðarmálum, og undirbjó sú nefnd m.a. ábúðarlögin nýju, er sett voru 1933 og verið hafa að mestu óbreytt siðan. Þórarinn Jónsson var atkvæðamaður á þingi, mælskur og mikilhæfur, skapstór og lét ekki hlut sinn við hvern sem var að eiga. Hann átti lengi sæti í fjárveitinganefnd neðri deildar og var framsögumaður hennar á mörgum þingum. Hann var og framsögumaður launamálanefndarinnar 1919, og var þar við brugðið skörungsskap hans og viðsýni. Einnig má nefna, að hann hafði framsögu af hendi landbúnaðarnefndar neðri deildar um jarðræktarlögin, þegar þau voru fyrst sett, 1923. Hann lét og mörg önnur þjóðmál til sín taka, einkum landbúnaðarmál, fjármál og samgöngumál. Með Þórarni Jónssyni er til moldar hniginn einn hinna merkustu manna í íslenzkri bændastétt, og vil ég biðja háttvirta þingdeildarmenn að votta minningu hans virðingu sina með því að rísa úr sætum. - Deildarmenn risu úr sætum.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og öllum er kunnugt, hefur orðið slys með Ölfusárbrú, og vildi ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ríkisstjórnar, hvaða ráðstafanir hún hefur gert til þess að koma í veg fyrir, að flutningar stöðvist á þessari mikilvægu leið. Það er vitað mál, að t.d. mjólkurflutningur og margs konar annar nauðsynlegur flutningur, í náinni framtíð fjárrekstrar, kjötflutningur og dagleg umferð fer fram þessa leið. Ég vildi spyrjast fyrir um það, hvort hæstv. ríkisstjórn hafi gert ráðstafanir til þess að bæta úr þessu í bili, og hvort ekki mundi vera hægt að vinda að því mjög bráðan bug að koma upp framtíðarbrú, svo að þetta verði ekki til lengdar tilfinnanlegur farartálmi.



Það er ekki nema eðlilegt, að hv. 6. þm. Reykv. og borgarstjórinn í Reykjavík spyrji svona spurninga. En svo er mál með vexti, að ég hef ekki náð tali af atvmrh. síðustu tvær klukkustundir, og ég get vel trúað því, að hann hafi nú átt samræður við þá hv. þm., sem nú munu vera á leið austur að Ölfusá. Ég veit, að hann mun með þingmönnum athuga, hvaða aðgerðir muni tiltækilegastar og framkvæmanlegastar hið fyrsta. En að öðru leyti skal ég svara því, að ríkisstjórnin hefur ekki tekið neinar ákvarðanir í málinu. Það eru ekki nema tvær klukkustundir síðan ég frétti þetta, og ber mér skylda til að flytja það atvinnu- og samgöngumálaráðherra.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. L. um tollskrá í núverandi formi voru sett árið 1939. Síðan voru gerðar smávægilegar breytingar á þessum l. árin 1940, 1941 og 1942. Það er ekki við að búast, þegar slík l. sem þessi eru sett, að þau geti verið til frambúðar, án þess að breyt. sé á þeim gerð, enda hlýtur reynslan að skera úr um það, í hvaða atriðum slíkum l. þurfi að breyta. Til þess að láta þá reynslu, sem fengizt hefur undanfarin 5 ár í sambandi við tollskrána, skera úr um það, hvaða breytingar væri æskilegt að gera, taldi fjmrh. æskilegt að skipa sérstaka n. til að endurskoða þessi l., og var það gert á s.l. hausti. Þess var óskað, að þeir aðilar, sem þessi mál snerta mest, sem sé Félag ísl. iðnrekenda, Samband ísl. samvinnufélaga og Verzlunarráð Íslands, tilnefndu sinn manninn hver í þessa n. af sinni hálfu, og urðu þær stofnanir við þessum tilmælum. Svo voru af hálfu fjármrn. tilnefndir Sigtryggur Klemensson fulltrúi, sem mjög hefur starfað að undirbúningi þessara mála, og Jón Hermannsson tollstjóri, sem mest hefur um þessi l. að fjalla og er jafnframt form. n. Ég skal taka það fram, að þessi n. hefur leyst af hendi mikið starf og unnið ókeypis. Ég tel ekki ástæðu til að fara út í hvern lið þessara brtt. Þær eru ekki stórvægilegar, og tilgangur þeirra er aðallega samræming milli vörutegunda og leiðrétting á gjöldum í samræmi við það, sem reynslan hefur leitt í ljós, að æskilegt sé. Eitt meginatriði í sambandi við tollskrána, sem mikið er deilt um, er það, hvort toll beri að taka af cif- eða fob-verði vörunnar. Ráðun. hefur ekki farið inn á þær brautir að gera breyt. á þeim reglum um þetta, sem verið hafa í gildi í fimm ár, enda skiptir þetta atriði ekki miklu máli, ef tollurinn er á annað borð sanngjarn, en sé tollurinn úr hófi fram; skiptir það talsverðu, ef þeirri hækkun, sem stafar af cif-verði, er bætt á. Ráðun. hefur ekki viljað gera þetta að deiluatriði og telur rétt, að þetta standi óbreytt, þar til afstaða hefur verið tekin um það, hvort tollur af innfluttum vörum er of hár eða ekki. Ég mun svo ekki fara nánar út í þetta frv., en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og n. Ég skal aðeins geta þess, að þau plögg, sem komið hafa frá n., standa auðvitað til reiðu þeim hv. þm., sem eiga að fjalla um þessi mál.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gunnar Thoroddsen Snemma á þ. í haust flutti ég þetta frv. um að taka vitann á Súgandisey við Stykkishólm inn í vital. Þetta frv. var flutt eftir eindreginni ósk hreppsnefndar Stykkishólmshrepps, og eins og kemur fram í nál. og umsögn vitamálastjóra, er tvennt, sem þar um ræðir. Annað er viti á Súgandisey, en um það virðast allir vera sammála, og kemur skýrt fram í umsögn vitamálastjóra, að hann er því fylgjandi. Á hitt hefur hann ekki getað fallizt, að ríkið tæki upp byggingar- og rekstrarkostnað við þennan vita. Ég fyrir mitt leyti þori ekkert um það að dæma, að hve miklu leyti sé hægt að líta á þennan vita sem innsiglingarvita fyrir Stykkishólm eingöngu, en vitanlega er rétt að fara fyrst og fremst í þessum efnum eftir áliti þess embættismanns, sem hefur með þessi mál að gera, sem sé vitamálastjóra. Ég sé því ekki á þessu stigi, að rétt sé að leggja áherzlu á að halda fast fram þessu máli, en vænti þess, að þótt vitamálastjóri hafi ekki getað fallizt á, að ríkið tæki að sér kostnaðinn við þennan vita, muni þessi viti geta komizt upp á næstunni, og það er vitanlega aðalatriðið.