Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt til staðfestingar á brbl. og fjallar um bætur til útvegsmanna vegna veiðarfæratjóns, sem varð í óveðri dag ana 17 –28. marz 1967. Frv. hlaut einróma samþykkt í Ed., og sjútvn. þessarar hv. d. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég skal geta þess, að í sambandi við það tjón, sem hér um ræðir, komu fram skýrslur frá 268 bátum, sem gáfu upp tjón, er nam allt að 30 millj. kr. En aðstoð sú, sem veitt var samkv. brbl., nam 12,5 millj. kr. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið, en endurtek það, að sjútvn. þessarar hv. d. leggur einróma til, að frv. verði samþ.

Flm. (Ágúst Þorvaldsson) : Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 233, flytjum við hv. 3. þm. Sunnl. og ég að beiðni ábúandans á Þykkvabæ I í Kirkjubæjarhreppi í Vestur-Skaftafellssýslu. Frv. hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „1. gr. Hreppsnefndinni í Kirkjubæjarhreppi í Vestur-Skaftafellssýslu er heimilt að selja Bjarna Bjarnasyni ábýlisjörð hans, Þykkvabæ í Landbroti, fyrir það verð, sem um semst eða verður ákveðið eftir mati dómkvaddra manna. 2. gr. Hreppsnefndin skal sjá svo um, að söluverði jarðarinnar verði varið í sem nánustu samræmi við tilgang gjafabréfs hjónanna Helga Þórarinssonar og Höllu Einarsdóttur. 3. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Forsaga þessa máls er sú, að árið 1913 afhentu hjónin Helgi Þórarinsson og Halla Einarsdóttir Kirkjubæjarhreppi jörðina Þykkvabæ I að gjöf með ýmsum skilyrðum, sem sett voru í gjafabréfinu og í skipulagsskrá, sem síðar hlaut staðfestingu konungs. Í 8. gr. gjafabréfsins segir m.a. þetta: „Reglum þeim, sem settar eru að framan um gjöf þessa, getur enginn breytt nema löggjafarþing Íslendinga og þó því aðeins, að eigi verði hjá því komizt sakir breyttrar tíðar og óviðráðanlegra atvika.“ Eitt af þessum skilyrðum var þannig, að það mátti ekki veðsetja jörðina, og það reyndist svo, þegar til lengdar lét, að það var erfitt að búa á jörðinni, vegna þess að það var ekki hægt að taka nein lán til framkvæmda. Næsti ábúandi á eftir þeim hjónum var sonur þeirra, Þórarinn Helgason, sem er kunnur maður. Hann bjó á jörðinni og það fór svo, að árið 1948 var í raun og veru orðið ómögulegt fyrir hann að vera þarna sakir þess að hann gat ekki framkvæmt þær umbætur, sem þá voru nauðsynlegar til þess að fylgjast með tímanum í ræktun og umbótum. Og þá fór annar gefandanna, sá, sem lengur lifði, þ.e.a.s. Halla Einarsdóttir, fram á það með bréfi, að hreppurinn, - Kirkjubæjarhreppur, - gæfi jörðina eftir eða gæfi eftir breytingu á gjafabréfinu. Það varð nú aldrei úr þessu, og núna hefur búið á jörðinni í 17 ár sonardóttir gefendanna og maður hennar, Bjarni Bjarnason. Nú eru öll hús á jörðinni orðin úr sér gengin og nauðsynlegt að endurreisa þau í nýjum stíl, sem hæfir nútímanum, en til þess þarf að veðsetja jörðina. Hreppsnefndin hefur gert einróma samþykkt um það, að hún vilji verða við óskum ábúandans um það að selja honum jörðina, og hún hefur gert svohljóðandi samþykkt: „Beiðni hafði komið fram frá ábúanda Þykkvabæjar I í Landbroti um að fá meðmæli hreppsnefndarinnar með umsókn, er hann hyggst senda til Alþingis um að fá keypta ábýlisjörð sína. En samkv. gjafabréfi hjónanna Helga Þórarinssonar og Höllu Einarsdóttur fyrir hálfri jörðinni Þykkvabæ í Landbroti o. fl. til handa Kirkjubæjarhreppi, er birt var í Stjórnartíðindum 1914, B-deild, bls. 137–140, getur enginn breytt reglunum um gjöf þessa nema löggjafarþing Íslendinga. Hreppsnefndin samþykkir einróma að mæla með sölunni fyrir sitt leyti. Jörðin selst með öllu, sem henni fylgir og fylgja ber samkv. gjafabréfinu ásamt skólahúsi hreppsins á staðnum. Verði af sölu mun hreppsnefndin sjá svo um, að andvirðinu verði varið í samræmi við tilgang gjafabréfsins, en ekki notað á neinn annan hátt, sem almennur eyðslueyrir.“ Þetta er gert á Kirkjubæ á Síðu 14. des. 1965 og undirskrifað af öllum hreppsnefndarmönnunum, Siggeir Lárussyni, þáv. oddvita, Siggeir Björnssyni, Páli Pálssyni, Sigurði Sveinssyni og Sigfúsi H. Vigfússyni. Við flm. höfum látið prenta hér með frv. þau skjöl, sem okkur voru send í sambandi við þetta, þ.e.a.s. samþykkt hreppsnefndarinnar, gjafabréf hjónanna Helga Þórarinssonar og Höllu Einarsdóttur, sem inniheldur jafnframt skipulagsskrána, og síðast höfum við látið einnig prenta hér með sem fskj. III bréf Höllu Einarsdóttur, sem er dagsett 8. júlí 1946, þar sem hún fór fram á það, að ráði allra sinna nánustu frænda og vina, að gjafabréfinu yrði breytt. Nú vildi ég fyrir hönd okkar flm. fara fram á það við þá hv. n., sem fær þetta mál væntanlega til meðferðar, að hún taki málið til afgreiðslu sem skjótast, og að afgreiðsla þess geti orðið nokkuð fljótt, nokkuð löngu áður en þingi yrði slitið í vor, vegna þess að bóndinn, sem hér er um að ræða, hefur í hyggju að fara af jörðinni í vor, ef ekki getur orðið úr því, að hann fái jörðina keypta, og hann þyrfti þess vegna að vita þetta nokkuð tímanlega, hvort úr kaupum getur orðið. Ég leyfi mér að leggja til, að hv. landbn. fái málið til athugunar, og því verði vísað til hennar og 2. umr. að þessari umr. lokinni.

Flm. (Lúðvík Jósefsson) : Herra forseti. Í grg. þessa frv. er þess getið, að samtök járniðnaðarmanna hafi nýlega beint þeim tilmælum til Alþingis, að sett yrðu lög eða lögfest áætlun um byggingu a.m.k. 50 fiskiskipa innanlands á næstu 4 árum. Með þessu frv., sem hér liggur nú fyrir til 1. umr. og við 3 þm. Alþb. flytjum, viljum við Alþb.-menn taka undir þessa beiðni járniðnaðarmanna, þar sem við teljum, að hér sé hreyft mjög nauðsynlegu máli. Aðalefni frv. er það, að lagt er til, að atvinnumrn. verði falið að hafa forgöngu um, að smíðuð verði 50 fiskiskip í innlendum skipasmíðastöðvum á árunum 1968–1971 eða næstu 4 árum. Þá er gert ráð fyrir því, að ráðh. geti skipað sérstaka 5 manna n., sem hafi á hendi allan undirbúning að þessum framkvæmdum, og sem geti ákveðið um gerð, útbúnað og stærð þeirra skipa, sem smíðuð yrðu. Lagt er til, að þessi n. verði skipuð með þeim hætti, að skipaskoðunarstjóri verði formaður n., en tveir nm. verði skipaðir samkv. tilnefningu Landssambands ísl. útvegsmanna, einn samkv. tilnefningu Alþýðusambands Íslands og einn samkv. tilnefningu Sjómannasambands Íslands. Við teljum, að þannig skipuð n. ætti að vera vel fær um það að ákveða, hvernig skip hér yrðu byggð, því að skipaskoðunarstjóri hefur auðvitað sérstaka aðstöðu til þess að hafa góða kunnugleika á öllum þessum málum, en svo ættu sem sagt einnig að koma til till. af hálfu fulltrúa útgerðarmanna og einnig af hálfu fulltrúa sjómanna. Í frv. er það lagt til, að gerðir þessara skipa verði þó ekki af fleiri tegundum en þremur, þannig að hægt sé að koma fyrir nokkurri seríusmíði eða nokkur skip verði örugglega alveg af sömu gerð og þannig hægt að koma við nokkuð hagkvæmari vinnubrögðum við smíðina. Þá er lagt til, að allir tollar af efni og áhöldum til skipanna verði felldir niður eða endurgreiddir, en líklegra er nú, að sá háttur verði hafður á, að endurgreiða tollana eftir sérstakri aðferð, eins og í rauninni gert hefur verið undanfarið varðandi nýsmiði, sem fram hefur farið í landinu. Í 5. gr. frv. er svo gert ráð fyrir að heimila ríkisstj. að taka allt að 200 millj. kr. lán erlendis eða innanlands eftir því sem henta þætti í sambandi við þessar framkvæmdir, og gengið út frá því, að atvmrn. semji við Fiskveiðasjóð Íslands um nauðsynleg lán í sambandi við þessa skipasmíði. Þá er í frv. gert ráð fyrir því, að þessi skip skuli öll seld útgerðarmönnum eða útgerðarfélögum, samvinnufélögum eða bæjarfélögum og að það sé tryggt, að skipunum fylgi um 85% lán miðað við fullnaðarkostnað. Þetta eru svona meginatriði frv. Ég veit, að það er engin þörf á því hér í þessari hv. d. að flytja langt mál til rökstuðnings því, að við þurfum að halda uppi skipasmíði hér í okkar landi. Það er svo augljóst, að við verðum að hafa allvel útbúnar skipasmíðastöðvar til þess að annast viðhald og breytingar á okkar tiltölulega stóra fiskiskipaflota. Hjá því komumst við ekki með nokkru móti. Við þurfum því hér að hafa smíðastöðvar, sem eru allvel útbúnar, því að í þessum stöðvum er ekki aðeins um það að ræða að annast minni háttar daglegt viðhald, heldur verður þarna einnig til að koma í mörgum tilfellum meiri háttar viðgerðir á skipum, tjónaviðgerðir og sérstakar eftirlitsviðgerðir, sem fram verða að fara eftir þar til settum reglum, en slíkar viðgerðir eru oft býsna umfangsmiklar. Þessi þjónustuaðstaða verður að vera fyrir hendi hér í landinu, og eins og nú er komið, verðum við þar jöfnum höndum að geta sinnt slíkri þjónustu, hvort sem um er að ræða tréskip eða stálskip. Þessi þjónusta er að verulegu leyti fyrir hendi, þó að oft sé nú á það minnzt, að hún sé ófullnægjandi og geti varla annað þeim verkefnum, sem hún verður að taka við oft og einatt. En reynslan hefur sýnt mönnum það, að það er erfitt að halda uppi, svo að vel sé, þessari þjónustustarfsemi án þess að rekin sé í sambandi við hana meiri eða minni nýsmíði skipa. Þar kemur m.a. það til, að viðgerðarþjónustan er alltaf nokkuð breytileg, og það geta myndazt eyður í verkefnin hjá stöðvunum, og þá getur vitanlega komið sér vel, að fella nokkuð saman það vinnuafl, sem er í nýsmíðinni og hitt, sem verður að kalla á ýmsum tímum út til viðgerðaþjónustunnar, en auðvitað er ekkert um það að ræða, að þegar unnið er að byggingu nokkuð stórra skipa, þarf þó að sinna nýsmíðinni með föstu og stöðugu framlagi vinnuafls, þó að vitanlega sé hægt að halda þar vel á, þó að það sé nokkuð misjafnlega mikið vinnuafl, sem bundið er í sjálfri nýsmíðinni á hverjum tíma. Nokkuð hefur verið byggt hér af fiskibátum í innlendum skipasmíðastöðvum á undanförnum árum, en mjög misjafnlega mikið á hinum ýmsu tímum. Sú smíði, sem hér hefur farið fram, hefur sýnt það alveg tvímælalaust, að við getum byggt jafngóð og vönduð fiskiskip innanlands eins og þau, sem við kaupum aðallega erlendis frá. Á því leikur enginn vafi. Hitt hafa menn hins vegar efazt meir um, hvort við værum fyllilega samkeppnisfærir við erlendar byggingarstöðvar um byggingarkostnað. En á því er enginn vafi, að þar veltur mjög á því, hvernig ástatt er með verðlag hér innanlands og ýmis önnur atriði grípa þar einnig inn í. En ef við getum komið málum þannig fyrir, að við gefum innlendri smíði sams konar aðstöðu og erlend skipasmíði á við að búa, eru allar líkur til þess, að við getum verið samkeppnisfærir á þessu sviði, hvað viðkemur byggingu fiskiskipa. Þá er einnig á það að minnast, að það er enginn vafi á því, að það er margt, sem mælir með því, að Íslendingar annist sérstaklega sjálfir byggingu sinna fiskiskipa og sæki þau ekki að öllu leyti til annarra þjóða, en það er sú sérstaða, sem við eigum hér við að búa í sambandi við okkar sjósókn og okkar fiskimennsku. Við höfum iðulega gert aðrar kröfur til útbúnaðar á skipum en meira að segja þeir nágrannar okkar, sem þó búa við líkasta aðstöðu til fiskveiða, og það er mjög nauðsynlegt, að það séu einmitt menn í nánum tengslum hér við fiskimennina, að það séu landsmenn sjálfir, sem reyni að þreifa sig áfram með nýjungar á þessu sviði, og það er því mín skoðun, að það sé sérstök nauðsyn á því, að við leggjum kapp á að halda hér uppi í landinu skipasmíði miðað við okkar fiskveiðiflota. Ég tel, að verulega sé mikill munur á því og hinu, hvað við eigum að ganga langt í því að fara að taka að okkur byggingu almennra flutningaskipa eða farþegaskipa. Þar er aftur komið inn á verksvið, þar sem við verðum að viðurkenna, að aðstaða hinna erlendu byggingarstöðva er allt önnur. En vissulega getur þó einnig komið til greina, að hér fari fram í landinu nokkur bygging slíkra skipa. En skipasmíðin hér innanlands hefur átt örðugt uppdráttar af ýmsum ástæðum. Oft hefur það verið af því, að verðlag hér innanlands hefur verið mjög ósambærilegt við verðlag í okkar viðskiptalöndum, og af þeim ástæðum hefur í rauninni ekki verið grundvöllur til þess að keppa um verðlag við erlendu stöðvarnar. En þannig hefur þetta þó ekki alltaf verið og er ekki alltaf. En þá er annað, sem mjög hefur reynt á nú hin síðari ár, en það er varðandi það fjármagn, sem til þarf í sambandi við byggingarframkvæmdir. Erlendu byggingarstöðvarnar hafa yfirleitt haft aðstöðu til þess að selja okkur hin nýbyggðu skip með þeim hætti, að þær hafa getað veitt okkur lán, sem nema yfirleitt í kringum 70% af fullu andvirði hinna nýsmíðuðu skipa til a.m.k. 7 ára, og það jafnvel með heldur lægri vöxtum en almennt hafa þekkzt hér innanlands. Þessar lánareglur hinna erlendu skipasmíðastöðva hafa gert það að verkum, að aðilar hér innanlands, fyrst og fremst Fiskveiðasjóður, hafa talið sig miklu fremur geta mætt óskum útgerðarmanna um stofnlán til fiskiskipa, ef þeir kaupa skipin með þessum kjörum erlendis frá, en ef Fiskveiðasjóður á að snara út öllu andvirði lánsins út á hið nýja fiskiskip til innlendu skipasmíðastöðvarinnar. Það er því enginn vafi á því, að eins og háttar til í þessum málum nú, er nauðsynlegt, ef á að koma hér af stað einhverri verulegri skipasmíði innanlands, að útvega allmikið fjármagn til þess að standa undir lánum sambærilegum þessum erlendu, sem ég hef nú verið að minnast á. Ég held því, að eitt af því, sem þurfi að gera í þessum efnum, sé það, að íslenzk stjórnarvöld verði að standa fyrir því að taka talsvert mikið erlent lán, t.d. á fyrsta stigi, sem nemur 200–300 millj. kr., og nota það lán í þessu skyni með sérstökum samningi við Fiskveiðasjóð til þess á þennan hátt að gefa íslenzku skipasmíðastöðvunum kost á því, að þær geti raunverulega starfað á svipuðum grundvelli og skipasmíðastöðvarnar hér í okkar nágrannalöndum gera. Svona er þessu t.d. fyrirkomið í Noregi. Þar eru okkar fiskibátar byggðir í mjög mörgum tilfellum í litlum, og að manni sýnist, mjög ófullkomnum skipasmíðastöðvum. Á ýmsum stöðunum, þar sem ég hef komið, er í rauninni vafasamt að tala um það, að þar séu skipasmíðastöðvar fyrir hendi. Útbúnaðurinn er ekki meiri en svo. Það er enginn vafi á því, að þær stöðvar, sem þar eiga hlut að máli, hafa ekki aðstöðu til þess að veita þau lán með þessum tiltölulega dýru skipum, sem þau veita, nema vegna þess að í gegnum þeirra ríkisvald hefur verið komið upp kerfi, sem aðstoðar þessar stöðvar á þennan hátt, að þær geta veitt þau lánskjör, sem íslenzkir fiskiskipakaupendur njóta. Af þessum ástæðum er það, að við leggjum til í þessu frv. að veita ríkisstj. þegar í stað heimild til þess að taka a.m.k. 200 millj. kr. að láni erlendis eða þá innanlands, að því leyti til, sem það þætti hentugt, en ég vek athygli á því, að það getur ekkert verið því til fyrirstöðu að taka erlent lán í þessu skyni, því að þau eru, þó að með öðrum hætti sé, tekin hvort sem er í þessu skyni. Þegar við kaupum hin fullsmíðuðu skip, t.d. frá Noregi, erum við að taka erlend lán og það til heldur stutts tíma í sambandi við bygginguna, og það gætum við vitanlega alveg eins gert, þó að ríkið tæki eitt stærra lán fyrir nokkurn tíma, sem notað yrði í þessu skyni, og þá samið á sérstakan hátt við Fiskveiðasjóð um það, að þessi lánsupphæð yrði notuð á sambærilegan hátt og lánin, sem fylgja hinum fullsmíðuðu skipum erlendis frá. Það er skoðun okkar flm., að þetta stóra hagsmunamál, sem innlend skipasmíði er fyrir marga aðila, verði ekki leyst, nema með forgöngu ríkisvaldsins. Það verði að vera ríkið, sem ákveður það fyrst að ráðast í byggingu tiltekins fjölda skipa, útvega fjármagn til framkvæmdanna, semur síðan við Fiskveiðasjóð um lánsfyrirkomulag og gengst fyrir því, að samið sé við þær innlendu skipasmíðastöðvar, sem taldar eru hæfar til þess að taka að sér svona verk, um það að ráðast í þessar framkvæmdir. Og framkvæmdir af þessu tagi þurfa að vera í það stórum stíl, að þær spanni í rauninni yfir nokkur ár, því að það skiptir skipasmíðastöðvarnar öllu máli, hvort verið er að semja við þær um smíði á einu skipi eða e. t. v. smíði á allmörgum skipum, að ég tali nú ekki um það, ef samningarnir geta verið um smíði á nokkrum skipum af nákvæmlega sömu gerð í hverri skipasmiðastöð fyrir sig. Forganga ríkisstj. í svona málum hefur átt sér stað hér áður. Það var einmitt þetta, sem gerðist á nýsköpunarárunum eða 1945. Þá var það, að ríkið hafði forgöngu um það að láta byggja fyrir Íslendinga yfir 30 togara í Englandi, sá um samningana og hafði forgöngu um að ákveða gerð og stærð skipanna og síðan á eftir um sölu skipanna til þeirra, sem áttu að reka þau. Og þetta gerðist einnig með forgöngu ríkisins í sambandi við byggingu allmargra fiskibáta úti í Svíþjóð um þetta sama leyti, og var einnig framkvæmt hér með sérstökum samningi, sem þá var gerður einnig við allmargar skipabyggingastöðvar hér innanlands. Í fleiri tilfellum hefur þetta komið til, svo að fordæmin liggja alveg fyrir um það, að ríkisvaldið taki að sér forgöngu í svona efnum. Það er vitað, að í nokkrum einstökum tilfellum nú síðustu árin hefur tekizt með nokkurri aðstoð af hálfu ríkisvaldsins að koma af stað byggingu fiskiskipa, þótt í smáum stíl sé. Þannig hafa verið byggð stór og myndarleg síldveiðiskip í byggingarstöð á Akureyri og einnig hér sunnanlands. Með því að ríkisstj. hafði þar nokkra forgöngu um, tókst að leysa fjármál byggingarstöðvanna í þeim einstöku tilfellum í gegnum viðskiptabanka hér og Fiskveiðasjóð. En sú fyrirgreiðsla öll var það takmörkuð og þannig, að hún gat í rauninni ekki náð nema til nokkurra einstaklinga, og hún getur ekki nægt sem nein allsherjarregla. Ég held, að það, sem til þurfi að koma, sé einmitt það, sem lagt er til í þessu frv., að það sé ákveðið, að ríkisstj. hafi forgöngu um allmyndarlegan áfanga í þessum efnum með því að gera samninga við byggingarstöðvarnar og útvega nauðsynlegt fjármagn, svo að hægt sé að koma þessum framkvæmdum á hliðstæð stig, eins og þekkist hér í okkar viðskiptalöndum, þaðan sem við höfum aðallega keypt okkar fiskiskip. Ég skal nú ekki hafa um þetta öllu fleiri orð hér, en ég vænti þess, að þessi mál öll séu búin að fá þannig viðurkenningu, m.a. hjá stjórnarvöldum landsins, að þau taki frv. eins og þessu vel. Þó að e. t. v. þyki rétt að breyta hér einhverjum þeim ákvæðum, sem fitjað er upp á í þessu frv., er ekkert nema gott um það að segja, ef megintakmarkinu yrði náð, sem felst í því að koma hér af stað allmyndarlegu átaki við að byggja hér nokkuð mörg fiskiskip í innlendum skipasmiðastöðvum og að útvegað verði nægilegt fjármagn, til þess að hægt sé að standa að þessu á myndarlegan hátt, en við flm. leggjum áherzlu á það, að við teljum, að þetta verkefni verði ekki leyst nema með beinni forgöngu ríkisins. Ég legg svo til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til fjhn.



Herra forseti. Þar sem hæstv. iðnmrh. er ekki viðstaddur, þykir mér sjálfsagt að taka hér undir það, sem hv. 1. flm. sagði, að frv. verði vísað til n. og það fái þar eðlilega meðferð. Eins og hann sagði, er það ekkert nýtt, að ríkisvaldið eða almannavaldið hafi forgöngu í þvílíkum efnum. Hv. þm. minnti m.a. á það, sem gert var á nýsköpunarárunum. Frá fyrri tíð má minna á það, þegar Jón Þorláksson, þáv. borgarstjóri í Reykjavík, beitti sér fyrir því, að nokkrir bátar væru smíðaðir og síðan seldir til þess að verða gerðir út til fiskveiða frá Reykjavík. Eins er það, að á síðustu árum hefur með atbeina ríkisins, tekizt að bæta mjög starfsaðstöðu í innlendum skipasmíðastöðvum, bæði hér á Suðvesturlandi, á Akureyri, og raunar að því er ég hygg viðar, þótt framkvæmdirnar muni hafa verið einna mestar hér. Að vísu veit ég, að það hefur einnig verið komið upp mjög myndarlegum slipp á Ísafirði og einnig bætt aðstaðan á Norðfirði, hygg ég. Ríkið hefur átt beina aðild að flestum þessum framkvæmdum, og eins og ég segi, án atbeina ríkisins hefði ekki tekizt að koma þeim áleiðis. Eins er það nú, að á síðustu mánuðum, eftir að í ljós kom, að í bili er minni eftirspurn eftir fiskiskipum en áður, hefur ríkið haft forystu um það að afla skipasmíðastöðvunum verkefna. Ég vonast til þess, að hv. þm. hafi ekki verið að gagnrýna það, þó að hann væri ekki sérstaklega af því hrifinn, að ríkisstj. ákvað að fela skipasmíðastöðinni á Akureyri smíði tveggja strandferðaskipa, því að þeirri ákvörðun hefur yfirleitt verið tekið vel, og þó að hv. þm. teldi að fiskiskipasmíði væri brýnni nauðsyn, fælist ekki í því gagnrýni á hinu. Það viðurkennum við allir, að það er nauðsynlegt, að hér séu til skipasmíðastöðvar, sem, eins og hv. þm. sagði, geti annazt viðhald og nauðsynlegar breytingar, og þær hafa ekki nóg verkefni, nema þær geti einnig sinnt skipasmíðum. Og eins og ég segi, hefur verið öfluglega að því unnið nú síðustu mánuði að greiða fyrir því, að skipasmíðastöðvarnar gætu fengið verkefni við sitt hæfi í þessum efnum. Það er sjálfsagt að athuga allar till., sem fram koma um fyrirkomulag slíkrar fyrirgreiðslu, sem er beint framhald af því, sem þegar hefur verið gert og upp tekið. Hvort það er skynsamlegt að semja um smíði mjög margra skipa í einu með þeim hætti, sem hér er ráðgert, eins og nú standa sakir, þarf að sjálfsögðu að athuga nokkru nánar. Það er enginn vafi á því, að ríkið verður að hafa forystu um fjáröflun til þess að slíkar framkvæmdir verði, hvort sem um mörg skip eða fá er að ræða. Án lána af hálfu opinberra sjóða er vonlaust, að slíkar framkvæmdir verði gerðar. Á hitt verðum við svo að líta, að nú er mikil eftirspurn eftir lánsfé til margra hluta um leið og okkar eigin geta til lánveitinga hefur, af þeim ástæðum, sem öllum er kunnugt um, um sinn dregizt nokkuð saman. En ég tek undir það með hv. þm., að það er engin nýjung, að erlent lán sé tekið í þessu skyni, vegna þess að þessir bátar, sem innfluttir eru, eru einmitt keyptir með erlendum lánum, svo að ef við getum fengið erlend lán með viðunandi kjörum, án þess að þar með sé dregið úr nauðsynlegum lánsfjármöguleikum í öðru skyni, finnst mér það fyllilega koma til álita. Það verður svo að meta, hvernig við notum þá takmörkuðu lánsfjármöguleika, sem við höfum, bæði innanlands og utan. En ég tek undir það, að þetta er eitt af brýnustu verkefnum bæði vegna þess að það er hagkvæmt í sjálfu sér og nauðsynlegt að hafa hér innlendar skipasmíðastöðvar og eins vegna þess, að það er mikill þáttur í að halda hér uppi heilbrigðu atvinnulífi í landinu, kemur bæði sjávarútveginum og iðnaðinum og þar með öllum almenningi að gagni. Ég vil þess vegna eindregið mæla með því, að frv. gangi greiðlega til n. og fái þar eðlilega skoðun, og það verði athugað með hverjum hætti bezt sé að stuðla að innlendum skipasmíðum.



Herra forseti. Ég flutti hér á síðasta þingi till. til þál. um skipun n., sem hefði það verksvið að athuga á hvern hátt fiskiskipafloti landsmanna yrði upp byggður. Till. hljóðar þó um það, að rannsókn næði aðeins yfir fiskiskip af ákveðinni stærð eða þau skip, sem talizt gætu hentug til öflunar hráefnis fyrir fiskiðjuverin og hraðfrystihúsin. Það lá alveg ljóst fyrir þá, eins og liggur fyrir enn, að á undanförnum árum hefur orðið verulegur samdráttur á þessu sviði. Opinberar skýrslur sýna það, að fleiri skip hafa árlega nú nokkur undanfarin ár verið tekin af skipaskrá en þau, sem bætzt hafa við. Þetta hlýtur að sjálfsögðu að leiða til þess, að öflun hráefnis til fiskiðnaðarins hefur og hlýtur að dragast saman. Ég endurflutti ekki þessa till. núna á þessu þingi, af því að ég taldi, að það hefði komið greinilega í ljós í yfirlýsingu ríkisstj. í haust, að þessi mál yrðu tekin til athugunar, enda hefur það komið fram hjá hæstv. iðnmrh. í umr. hér, að hann hefur lagt á það nokkurt kapp, að aðstaða til smíði fiskiskipa hér innanlands yrði athuguð og að unnið yrði að því að slík aðstaða skapaðist. Ég tel þessa stefnu alveg rétta, því að það er að sjálfsögðu hagkvæmast fyrir þjóðarheildina, ef hægt er að byggja þau fiskiskip hér innanlands, sem byggð verða á næstunni til endurnýjunar á fiskiskipaflotanum. Ég tel, að sú endurnýjun, sem átt hefur sér stað á fiskiskipaflota landsmanna, á ég þar við hin stærri skip, sem byggð hafa verið til síldveiða, hafi vissulega markað tímamót í fiskveiðisögu okkar og fært okkur mikil verðmæti nú á undanförnum árum. Og ég held, að öllum sé það ljóst, að ef þessi endurnýjun hefði ekki átt sér stað á sínum tíma, og nú á undanförnum árum, væri aðstaða þjóðarbúsins í heild allt önnur en hún þó er í dag. Þau skip, sem byggð hafa verið til síldveiða, hafa sýnt það og sannað, að þau hafa verið þess umkomin að sækja afla á mjög fjarlæg mið og miklu fjarlægari mið en ég hygg, að nokkrum okkar hafi dottið í hug, að við yrðum að sækja á til þess að afla hráefnis í sambandi við þann iðnað. En ég tel, að það verði nú að leggja áherzlu á það, að sá hluti fiskiskipaflota landsmanna, sem aflar fiskiðjuverunum hráefnis, verði endurbyggður. Þetta er ekki einasta spursmál fyrir útgerðarmenn eða sjómenn, þetta er miklu frekar, og ekki síður, spursmál fyrir það verkafólk, sem býr í hinum ýmsu sjávarplássum víðs vegar um landið, því að víða er það svo, að afkoma þess er beinlínis undir því komin, hvort þau fiskiðjuver, sem þar eru, fá nægjanlegt hráefni, þannig að þau geti haldið rekstri sínum gangandi nokkurn veginn allt árið. Verði í þessu samdráttur, liggur alveg ljóst fyrir, að þá er orðið þar um atvinnuleysi að ræða, og hygg ég, að það sé nokkurn veginn ljóst, að í mörgum hinna smærri sjávarþorpa eru það fiskiðjuverin, sem þar eru staðsett, sem halda uppi svo að segja allri atvinnunni. Ég er því þess mjög fylgjandi, að þessi mál verði skoðuð og fram úr þeim ráðið eftir því, sem bezt þykir henta og eðlilegast er, því að ég tel, að þetta sé orðið mjög aðkallandi, og eins og ég sagði, lá það þegar fyrir á s.l. ári, að þarna hafði orðið um verulegan samdrátt að ræða, og þetta kom enn betur í ljós nú á þessu ári. Að sjálfsögðu tekur sú n., sem fær þetta mál til athugunar, það til fyrirgreiðslu, og vænti ég þess, að sú hreyfing, sem almennt er komin á þessi mál, bæði með þessari till. og öðrum till., sem hér hafa verið fluttar, verði til þess að uppbygging fiskiskipaflotans, sem er undirstaðan til öflunar hráefnis til fiskiðjuveranna, eigi sér stað nú þegar í næstu framtíð.

Flm. (Lúðvík Jósefsson) : Herra forseti. Ég vil aðeins þakka þær ágætu undirtektir, sem ég tel, að þetta frv. hafi þegar fengið hér. Ég efast ekkert um það, að það er mjög almennur skilningur meðal alþm. á því, að það sé þörf á því að leysa þessi mál, sem þetta frv. fjallar um. Vissulega getur hér verið um mismunandi leiðir að ræða, hvað telst heppilegast, en ég vænti þess, að öllum sé það ljóst, að þó að þó nokkuð hafi verið gert nú síðari árin til þess að reyna að greiða fyrir einstökum skipasmíðastöðvum, dugar það ekki til. Hér þarf að koma til miklu stærra og meira átak, og þá er aðeins spurningin, hvernig á að reyna að standa að því að leysa þetta stóra vandamál. Við flm. þessa frv. teljum sem sagt, að bezta leiðin sé að fara þannig að, að ríkisvaldið hafi hér forgöngu um allstórt átak, sem gert verði í einu og á svipuðum grundvelli og áður hefur stundum verið gert, og á það leggjum við áherzlu í þessu frv., en vissulega geta auðvitað fleiri ráð komið til, og það skiptir auðvitað mestu máli, að það sé tekið af fullri alvöru á þessum málum og reynt að finna hina heppilegustu lausn. Ég vil nota sérstakt tækifæri til þess að þakka þær ágætu undirtektir, sem ég tel, að hér hafi komið fram, bæði frá hæstv. forsrh. og frá hv. 3. þm. Sunnl.

Er ekki eðlilegt, að málið fari til iðnn.?

Ég held nú, að mál af þessari gerð hafi öll farið til fjhn. á sínum tíma. Það hefur alltaf verið litið svo á, að hér væri um svo stórkostlegt fjárhagslegt mál að ræða, hvort ríkið ætti raunverulega að fara í það að efna til framkvæmda, sem sveiflast upp á jafnvel nokkur hundruð millj. kr., og ég held, að það leiki enginn vafi á því, að þau frv., sem hér hafa legið fyrir áður um sama efni, hafi farið til fjhn. Hins vegar legg ég nú ekki neina áherzlu á það að deila um n., en ég bendi aðeins á það, að hliðstæð frv. hafa ábyggilega farið til fjhn. áður.