Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur haft til athugunar á milli 2. og 3. umr. frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Nefndin hefur orðið sammála um að flytja brtt. við frv. og gerir þar ráð fyrir að við greinina bætist eitt nafn. Till. er á þskj. 766.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til I. um heimild fyrir ríkisstj. að veita sjálfskuldarábyrgð á lánum til kaupa á ferjuskipi Skallagríms hf. Eins og kunnugt er er núverandi skipakostur Skallagríms hf., sem rekur Akraborgina milli Reykjavíkur og Akraness, það eina skip sem smíðað er árið 1966. Skipið var keypt til landsins árið 1974, þá orðið átta ára gamalt, og hóf rekstur í júní það ár. Skipið tekur 30 bíla á bílaþilfar. Að sögn forráðamanna Skallagríms hf. hefur Akraborgin reynst vel í alla staði. Þess er þó að vænta, að aldur fari að segja til sín í auknu viðhaldi. Viðvaranir hafa fengist um ástand véla, þannig að búast má við miklum kostnaði vegna þeirra á næstunni. Stjórn Skallagríms hf. telur ýmis veigamikil rök mæla með því, að ráðist verði í kaup á nýju og afkastameira skipi í stað Akraborgarinnar. Stjórn félagsins hefur þess vegna, með heimild síðasta aðalfundar, leitað eftir nýju hentugu skipi, en árangur hefur ekki orðið fyrr en nú í vetur, í marsmánuði s.l. að skip fannst sem mjög vel er talið henta til þessara flutninga og er öllum þeim kostum búið sem óskað var og leitað eftir. Aldur Akraborgarinnar vegur þungt í þessu máli, þannig að óumflýjanlegt er talið að taka ákvörðun um það á næstunni, hver skuli vera framtíð skipaferju milli Akraness og Reykjavíkur. Núverandi Akraborg er talin að mörgu leyti óhentug til þessara flutninga. Hún lætur ekki sem best í sjó og ekki síst er flutningsgeta skipsins ekki nægjanleg miðað við stærð og kostnað við úthald. Hinn 7. apríl s.l. gerði formaður stjórnar Skallagríms hf. bráðabirgðakaupsamning um skipið Betancuria. Samningurinn er háður samþykki íslenskra stjórnvalda bæði um kaup og fjármögnun. Kaupverð skipsins er 2.9 millj. bandaríkjadollara eða nálægt 29 millj. ísl. kr. Frv. það, sem hér er á ferðinni, gerir ráð fyrir heimild ríkisstj. til að veita sjálfskuldarábyrgð fyrir láni allt að 80% af kaupverði hins nýja skips. En það er sú hámarksregla sem er í ríkisábyrgðalögum og er viðtekin venja að miða við. Rétt er að vekja á því athygli, að afgerandi er að málið verði afgreitt á yfirstandandi þingi. Kaupsamningurinn fellur úr gildi sex vikum eftir 7. apríl og hefur fyrirtækið þá og allir, sem við það skipta, misst af þeim möguleika sem hér gefst til að endurnýja farkost félagsins og koma flutningum þess í nýtískulegt horf sem svarar kröfum tímans um allan aðbúnað og þægindi. Eins og fram kemur í grg. með frv. var skuld Skallagríms hf. við ríkisábyrgðasjóð um s.l. áramót 12.8 millj. kr. og eru þá meðtaldir allir dráttarvextir. Þá hefur verið tekið tillit til innborgana félagsins á rekstrartíma Akraborgar, samtals 2.6 millj. kr. Í fjárlögum yfirstandandi árs er sérstakt heimildarákvæði fyrir fjmrh. til að semja við Skallagrím hf. um vanskil fyrirtækisins hjá ríkisábyrgðasjóði og eru viðræður í fullum gangi um það mál. Herra forseti. Ég vil að öðru leyti vísa til þeirra upplýsinga sem eru í grg. með þessu frv., en leyfi mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forseta fyrir að gefa mér tækifæri til þess að tala hér utan dagskrár. Ég vona að ég gefi ekki tilefni til langra umræðu. Ástæðan fyrir því, að ég hef óskað eftir að fá að tala utan dagskrár, er sú, að eins og hv. þdm. er kunnugt liggur nú fyrir að þinglausnir verði innan örfárra daga og við höfum orðið vitni að því, að fjölda stórmála hefur af hálfu hæstv. ríkisstj. verið fleygt hér inn í þingið á síðustu dögum og til þess ætlast að þm. afgreiði þau á tiltölulega stuttum tíma. Eitt er það mál, sem hvað mest hefur þó verið í umræðu hér á Alþingi á þessum vetri, en ekki örlar á að eigi neina lausn að fá. Það er hinn margumtalaði ójöfnuður í sambandi við orkuverðið. Þetta mál hefur verið mjög í umræðu, ekki bara hér, heldur og almennt í þjóðfélaginu, og ég hygg að almennt séu menn orðnir um það sáttir, að ekki verði vikist undan því að gera ráðstafanir til þess að jafna orkuverð í landinu með hliðsjón af því, að það eru slíkir baggar, sem nokkur hluti þjóðarinnar ber vegna gífurlega hás orkuverðs, að við slíkt verður ekki unað. Hér er á ferðinni eitt brýnasta verkefni í byggðamálum eins og mál standa í dag. Haldi fram sem horfir leiðir þetta ástand til gífurlegrar byggðaröskunar, líklega meiri byggðaröskunar en dæmi eru til áður. Ég er einn af þeim sem finnst hæstv. ríkisstj. vera hægfara í því að leiðrétta þann mismun sem hér er um að ræða. Það hefur oft verið vitnað til þess, að í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstj. er vikið að þessu með örfáum orðum. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Unnið verði að verðjöfnun á orku, ekki síst á sviði húshitunar.“ Nú eru liðin rúmlega tvö ár síðan hæstv. ríkisstj. tók við völdum og maður skyldi ætla, eftir allar þær umræður og allar þær tillögur og öll þau frv. og allar þær leiðir sem bent hefur verið á til þess að jafna hér um, að orðið væri tímabært að taka ákvörðun. Það er rétt að minna á að fyrir því þingi, sem nú er að ljúka, liggja þrjú lagafrv. sem öll fela í sér ábendingar og tillögur um leiðir til jöfnunar, að vísu með mismunandi hætti, en allt eru það tillögur sem horfa til hins betra. Þessi frv. hafa enn ekki fengið afgreiðslu í þinginu, og ekkert bendir til þess, að ég best veit, að stjórnarsinnar hér á Alþingi, meiri hlutinn hér á Alþingi, ætli að hleypa þessum frv. í gegnum þingið eða ljá því lið, að það verði að veruleika einhver leið, sem þau benda á, til þess að jafna hér um. Einnig hefur verið starfandi á vegum Alþingis nefnd sem átti að athuga þessi mál og gera um þau tillögur, og ég veit ekki betur en að sú nefnd hafi nú lokið störfum. Það er því ástæða til að spyrjast fyrir um það, hvort alþingismenn fái ekki niðurstöður í tillögum þessarar nefndar til umfjöllunar áður en Alþingi verður sent heim. Ég minni einnig á í þessu sambandi að það liggja fyrir tvær yfirlýsingar frá hæstv. forsrh. um þetta mál, sem gefnar hafa verið í tengslum við lausn kjaradeilu á Vestfjörðum á s.l. vetri og ég skoða sem fyrirheit um að hæstv. ríkisstj. ætli sér að breyta hér til og ætli að leggja fram tillögur til jöfnunar í þessum þætti mála. Enn hefur afskaplega lítið gerst að því er þetta varðar. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh. hvort það sé í raun og veru ætlun hæstv. ríkisstj. eða hæstv. forsrh., að Alþingi ljúki störfum án þess að nokkuð sé gert til jöfnunar á orkuverði landsmanna. Það er ekki vansalaust, það er að mínu viti ábyrgðarleysi af Alþingi ef það lýkur störfum án þess að afgreiða þetta mál fyrir þinglok. Ég er alveg viss um að ég mæli þar fyrir munn alls þess fólks sem býr við orkuokur, sem ég vil kalla, í sambandi við upphitun síns húsnæðis. Það er krafa þessa fólks að til úrbóta verði gripið, - það er krafa þessa fólks til þm. sinna víðs vegar að af landinu, sem eru frá þeim landshlutum sem eiga í þessum erfiðleikum, - það er krafa þess fólks, að hér verði tafarlaust fundin lausn á. Það er raunar algert ábyrgðarleysi og verður að taka sérstaklega fram, að ef það gerist nú einu sinni enn, að Alþingi lýkur störfum án þess að taka á þessu vandamáli, þá er það slíkt hnefahögg í andlit þess fólks, sem við þetta býr, að slíks munu fá ef nokkur dæmi á öðrum sviðum. Ástæðan fyrir því, að ég kvaddi mér hljóðs hér utan dagskrár, er fyrst og fremst sú, að ég tel þetta svo stórt mál að það sé gersamlega útilokað að bjóða þessu fólki það áfram, að Alþingi taki ekki á þessu vandamáli og leysi það. Mín spurning til hæstv. forsrh. er einmitt um það, hvort ekki muni verða lagðar hér fram af hálfu hæstv. ríkisstj. tillögur til úrbóta og jöfnunar á orkuverði áður en Alþingi hættir störfum.



Herra forseti. Það er ofureðlilegt að hv. 6. landsk, þm., Karvel Pálmason, geri þetta mikla vandamál að umtalsefni, svo mikla örðugleika sem fólk í ýmsum landshlutum á við að etja vegna hitunarkostnaðar. Ég vil taka það fyrst fram, að í stjórnarsáttmála ríkisstj. segir að unnið verði að verðjöfnun á orku, ekki síst á sviði húshitunar. Að þessu hefur verið unnið á síðustu misserum og mánuðum. M.a. var ákveðið í desember s.l. að hækka olíustyrk mjög verulega. Hver styrkur varð þannig 75% hærri í lok síðasta árs en verið hafði árið á undan. Enn fremur voru greiddar uppbætur fyrir allt árið og hækkunin þannig gerð afturvirk. Í lok síðasta árs var kostnaður við upphitun með olíu fyrir notendur um 65% til jafnaðar af raunverulegum kostnaði við olíuhitun. Þegar borið er saman við hitaveitur kemur það auðvitað í ljós, að hitunarkostnaður frá hitaveitum er mjög mismunandi. Hjá þeim, sem nýjastar eru og dýrastar, er hitunarkostnaðurinn ekki langt frá því sem ég lýsti, en að sjálfsögðu er kostnaður við upphitun frá hitaveitum sem betur fer víðast hvar talsvert lægri og langlægstur í Reykjavík. Ríkisstj. hefur lagt áherslu á að vinna að jöfnun á orkuverði án þess að það valdi aukinni verðbólgu í landinu, og í efnahagsyfirlýsingu ríkisstj. frá því í janúar s.l. var sérstakt ákvæði um þetta að finna. Viðræður hafa átt sér stað að undanförnu við aðila vinnumarkaðarins um nýtt viðmiðunarkerfi í stað þess vísitölukerfis sem nú er búið við, og er þar m.a. lögð á það áhersla af hálfu viðræðunefndar ríkisstj., að ráðstafanir til jöfnunar á orkukostnaði hafi ekki áhrif til þess að auka verðbólgu í landinu. Á s.l. ári, það mun hafa verið í júlímánuði, skipaði hæstv. viðskrh. nefnd til þess að endurskoða lög frá 1980 um jöfnun og lækkun hitakostnaðar. Þessi nefnd hefur nú skilað áliti og var skýrt frá því á ríkisstjórnarfundi í gær. Álit nefndarinnar verður rætt ítarlega í ríkisstj. og verður sent hv. þm. þessa dagana. Nefndina skipuðu þessir menn: Guðmundur Bjarnason alþm., formaður, Eggert Haukdal alþm., Gunnar R. Pétursson rafvirki, Kjartan Ólafsson ritstjóri og Þorv. Garðar Kristjánsson alþm. Í grg. nefndarinnar er mikinn fróðleik að finna. Þar er gerð úttekt á þessum málum og bent á ýmsar leiðir til að ná því marki að jafna hitunarkostnað. Í nefndarálitinu segir m.a. að nefndin telji brýnt að ná nú þegar þeim áfanga að munurinn milli ódýrustu og dýrustu upphitunar verði ekki meiri en þrefaldur. Að þessari stefnumörkun virðast nefndarmenn allir standa. Ég skal ekki rekja hér þetta nefndarálit, það kemur í hendur hv. alþm. nú alveg á næstunni. Annar þáttur þessa máls er jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar með orkusparnaði. Hæstv. iðnrh. skipaði sérstaka orkusparnaðarnefnd sem unnið hefur mikið starf á þessu sviði að undanförnu. Með fræðslu og leiðbeiningum um bættan frágang húsa hefur reynst unnt að lækka svo um munar hitunarkostnað hjá mörgum notendum. Nokkurt fé hefur verið veitt í þessu skyni og áhugi er á aukinni starfsemi af þessu tagi. Á síðasta ári var tekinn upp sérstakur lánaflokkur samkv. nýjum lögum um Húsnæðisstofnun, lánaflokkur til orkusparandi endurbóta á húsnæði. Öllum lánshæfum umsóknum hefur verið sinnt og voru veitt 190 lán í þessu skyni á s.l. ári. Ljóst er að jöfnun á hinum raunverulega kostnaði manna við upphitun húsa næst ekki nema með miklu átaki, bæði á sviði orkusparnaðar og með öðrum aðgerðum. Það var í febrúarmánuði s.l. sem ríkissáttasemjari ræddi við mig um þessi vandamál. Það er auðvitað ljóst, að ekki síst á Vestfjörðum verða menn fyrir þungum og alvarlegum búsifjum af þessum ástæðum. Ég sendi svo ríkissáttasemjara, sem þá var staddur á Ísafirði við lausn vinnudeilu, skeyti vegna fyrirspurnar hans sem hljóðaði svo: „ Ríkisstj. vinnur að verðjöfnun á orku, ekki síst á sviði húshitunar. Til þess að greiða fyrir því máli verður í viðræðum, sem nú eru hafnar við aðila vinnumarkaðarins um nýtt viðmiðunarkerfi, reynt að finna leiðir til þess, að ráðstafanir til að jafna orkukostnað landsmanna valdi ekki aukinni verðbólgu.“ Fyrir nokkru var olíustyrkur hækkaður að mun. Þá verður það mál skoðað hvernig unnt er að jafna aðstæður fólks vegna búsetu, m.a. með jöfnun flutningskostnaðar. Á næstunni verða þessi mál svo áfram, eins og verið hefur undanfarna mánuði og misseri tekin til umfjöllunar í ríkisstj., ekki síst á grundvelli þess nefndarálits sem komið er fram frá þeirri nefnd er ég gat um. Hvort unnt verður að leggja fram tillögur þá fáu daga, sem væntanlega eru eftir af þessu þingi, get ég ekki um sagt, en tel það ekki líklegt.



Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. 6. landsk. þm. Hér er um mál að ræða sem varðar stóra hópa í okkar þjóðfélagi sem búa við það mikla óréttlæti sem ég þarf ekki að tíunda hér hvað er. Það er búið að tala um þetta svo oft að það vita allir. Ég vil aðeins minna á það að í umr. hér á s.l. hausti og raunar oftar í vetur, þegar þessi mál hefur borið á góma, hefur mjög verið vitnað til starfa þeirrar nefndar sem skipuð var til að gera úttekt á þessu máli og kanna leiðir til úrbóta. Það var eðlilegt að okkar hálfu, sem styðjum þessa ríkisstj., að bíða eftir þessari úttekt og þeim hugmyndum eða tillögum sem frá nefndinni kynnu að koma. Mér finnst alveg nauðsynlegt að undirstrika það hér og nú, að ég tel að það sé sjálfsögð krafa, eftir að þessi úttekt hefur farið fram, eftir að staðreyndir málsins eru komnar á borðið og eftir að ljóst er hvað það muni kosta að jafna að nokkru þennan mikla mismun, þá sé það eðlileg krafa að ætlast til þess, að við fáum ákveðnar hugmyndir um það, hvernig ríkisstj. hyggst draga að nokkru úr þeim mikla mismun sem þarna er á búsetuskilyrðum fólks. Það hefur verið talað um það oftar en einu sinni og liggja fyrir skjallegar staðreyndir um það, að þessi munur getur verið allt að sexfaldur og er það. Þess vegna er hér ekki um neitt smámál að ræða. Mér finnst þess vegna að það sé alger lágmarkskrafa nú að ættast til þess, að ríkisstj. geri grein fyrir því, á hvern hátt hún ætlar að leysa úr þessu vandamáli. Ég tel að það séu möguleikar til að gera það án þess að þurfi að koma til lagafrv. á þessu þingi. Eins og allir hv. alþm. vita er í fjárlögum sérstakur liður sem er merktur til orkujöfnunar í landinu. Hvort sem það eru mistök eða ekki, þá er þessi liður til, þannig að miðað við allar aðstæður tel ég tök á að ná því markmiði sem hér hefur verið bent á að er í tillögum nefndarinnar, að þessi munur verði ekki meira en þrefaldur. Hér mun vera um að ræða upphæð sem er ekki stærri en svo að það ættu að vera möguleikar fyrir ríkissjóð að leysa þegar að hluta til sem áfanga þennan vanda og nota þá þinghlé til þess að gera raunhæfar tillögur til frekari jöfnunar á þessu sviði. Ég vildi sem sagt taka undir það, sem hér hefur komið fram, og þakka um leið fyrir þær upplýsingar sem hæstv. forsrh. gaf hér. Við, sem erum fulltrúar þess fólks sem treystir á að eitthvað verði gert raunhæft í þessum málum, getum ekki lengur beðið án þess að hafa einhverja vissu fyrir því, að í alvöru verði tekið á þessum málum. Og ég endurtek: Það eru möguleikar til að gera það. Það þarf ekki mjög mikið fjármagn til að ná því marki, að þetta sé þreföldun. Ég er viss um að það er hægt. Og ég vil láta það koma fram hér að ég mun ekki og ég veit að svo er um fleiri hv. þm., við munum ekki liggja undir því þessa daga að ekkert komi fram frá hæstv. ríkisstj. til lausnar þessu máli, hvort sem það yrði í formi yfirlýsingar eða raunhæfra tillagna, áður en þinglok verða. Ég lýsi því hér yfir.



Herra forseti. Í beinu framhaldi af því, sem hv. þm., sem hér talaði síðast, sagði, vil ég upplýsa að það kom fram hjá hæstv. iðnrh. á fundi vestur í Hnífsdal að kostnaðurinn við að tryggja, að munur á milli orkugjafa til húshitunar yrði aldrei meiri en 1 á móti 2.5 til 1 á móti 3, léki á bilinu 80–120 millj. kr. Ég held ég fari rétt með það. Heildartekjur af orkujöfnunargjaldi, sem hv. þm. einnig minnist á að er lagt á landslýð allan til þess að jafna orkuverð, eru á árinu 190 millj. kr. Þar af er aðeins ráðstafað 30 millj. kr. til orkujöfnunar. Eftir standa því 160 millj. kr. af þessum tekjustofni sem ekki er ráðstafað til þeirra þarfa sem fjárins er aflað til. Þetta þýðir það, að orkujöfnunargjaldið eitt getur gert meira en að standa undir þeim jöfnuði sem hv. þm. talaði um, eins þó að sá jöfnuður og þær aðgerðir væru látnar ná jafnt til einstaklinga og íbúðarhúsnæðis þeirra og til atvinnurekstrarhúsnæðis. Ég vil aðeins í framhaldi af þessu benda mönnum á það, að fyrir nokkrum árum, þegar nýtt skipulag Ísafjarðarkaupstaðar var á döfinni, var leitað ýmissa upplýsinga hjá fólki sem þar bjó. Í fyrsta lagi: Af hverju hafið þið búsetu hér? Í öðru lagi: Hvers vegna flytjið þið í burtu? Um þetta voru þeir spurðir sem brott höfðu flutt. Ástæður fyrir því, að fólk fluttist til Ísafjarðarkaupstaðar þá, voru fyrst og fremst miklir tekjumöguleikar. Ástæður fyrir því, að fólk fluttist brott, voru einkum tvær: Í fyrsta lagi slæmur aðbúnaður, fyrst og fremst í heilsugæslumálum, og í öðru lagi einangrun. Síðan þessi könnun var gerð hefur þriðja neikvæða atriðið bæst við, þ.e. hinn gríðarlegi mismunur á upphitunarkostnaði. Nú upp á síðkastið hafa hins vegar tekjumöguleikar á þessum stöðum verið að dragast saman, svo að nú er hafinn allör brottflutningur fólks af þéttbýlissvæðunum vestur á fjörðum. Fasteignaverð þar, t.d. í Ísafjarðarkaupstað, sem hefur verið nokkuð hátt vegna mikilla atvinnutekna, er nú á hraðri niðurleið. Það er að bresta þarna á mikill fólksflótti vegna þeirra aðstæðna sem ég hef þegar lýst. Meginhlutinn af íbúum þessara staða er í svokallaðri frumframleiðslu. Talið er að fyrir hvern einn, sem stundar frumframleiðslu, t.d. í fiskveiðum, skapist atvinna fyrir fjóra til fimm aðra. Þorri af þessum fjórum til fimm er búsettur hér á Reykjavíkursvæðinu og hefur atvinnu sína beinlínis af því að það er fólk búsett úri á landi sem stundar þar framleiðslustörf. Því er það mikið atriði, ekki bara fyrir þessi byggðarlög heldur einnig fyrir þá sem vinna þjónustustörf hér í Reykjavík, að haldið sé uppi byggð og atvinnulífi á þeim svæðum úti á landi sem standa með þessum hætti undir ýmsum þjónustugreinum hér. Og eitt mikilvægasta atriðið í því sambandi er að tryggja þann lífskjarajöfnuð þar sem jöfnun hitakostnaðar er nú orðið stærsta atriðið. Herra forseti. Ég skal vera mjög stuttorður og er nú rétt að ljúka máli mínu. En ég vil aðeins benda á það, að orkujöfnunargjald, sem er 1.5% í viðbótarsöluskatti, var lagt á til þess að stuðla að þessari jöfnun. Um síðustu áramót, þegar fjárlög voru afgreidd frá Alþingi, lögðum við þm. Alþfl. fram till. um að orkujöfnunargjaldið yrði allt nýtt til þess að jafna orkukostnað í landinu. Og við lögðum jafnframt með þeirri till fram till. um sparnað í ríkisrekstri og niðurskurð útgjalda, sem samtals námu miklu hærri fjárhæðum en þeim sem hér er um að tefla, þannig að till. okkar um að ráðstafa orkujöfnunargjaldinu til orkujöfnunar var fyllilega raunhæf. Sú till. var felld. Sama máli gegndi um till. frá sjálfstæðismönnum þess efnis, að fyrst felld væri till. um að ráðstafa orkujöfnunargjaldinu öllu til orku jöfnunar verði a.m.k. helmingi gjaldsins ráðstafað til þeirra þarfa sem teknanna var aflað til. Einnig sú till. var felld. Þá hafa þm. Alþfl. í þessari hv. deild lagt fram tvö lagafrv. um úrbætur í þessum orkumálum. Hv. þm. Magnús H. Magnússon er 1. flm. að öðru þeirra. Þar er lagt til að þessi munur verði jafnaður með misháum persónuafslætti og barnabótum í skatti. Ég held ég muni það rétt að þetta sé 109. mál þessarar deildar. Hitt frv. flyt ég ásamt fleiri þm. úr Alþfl. og tveimur þm. úr Sjálfstfl., þeim hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni og hæstv. forseta þessarar deildar. Það frv. gerir ráð fyrir að þessi jöfnuður eigi sér einnig stað í gegnum skattakerfið, með þeim hætti að einstaklingum verði heimilaður sami réttur og atvinnufyrirtækjum, þ.e. að einstaklingarnir fái að draga orkukostnað vegna íbúðarhúsnæðis síns frá skatti. Þetta mál minnir mig að sé 120. eða 125. mál þessarar deildar. Það eru liðnar margar vikur frá því að umr. fór fram um bæði þessi mál í þessari deild og þeim var vísað til fjh.- og viðskn. Ég hef marglýst eftir því og óskað þess við nm. í þeirri nefnd, að þeir tækju þessi mál, annaðhvort eða bæði, til einhverrar afgreiðslu. Þær óskir mínar og beiðnir hafa engar undirtektir hlotið. Í Ed. hefur þriðja hugmyndin um lausn þessara mála verið lögð fram. Þar hefur hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson ásamt fleiri þm., m.a. úr Alþfl., lagt fram frv. um enn eina aðferð til að jafna þennan mikla mismun. Það vantar því ekki að tillögur hafi verið lagðar fram hér á Alþingi um ýmsar leiðir. Það vantar ekki heldur að Alþingi hafi útvegað tekjustofn sem gerir meira en að standa undir tekjuöflunarþörfinni til þess að jafna húshitunarkostnaðinn. Það eina, sem á hefur staðið, er að þm. stjórnarliðsins, sem eru í meiri hl. í báðum deildum þingsins, hafa staðið gegn því, að nokkur af þessum tillögum fengist hér afgreidd.



Herra forseti. Í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstj. segir eitthvað á þá leið, að ríkisstj. muni vinna að og gera tillögur um jöfnun á orkuverði til landsmanna, einkum og sér í lagi jöfnun á verði til húsahitunar. Ríkisstj. hefur nú setið á þriðja ár, komið er á seinni hluta þessa kjörtímabils, og alltaf hefur verið sagt að það sé verið að athuga málin. Í allan vetur hefur verið beðið eftir þessari margumtöluðu nefnd, að hún skilaði áliti. Þessi nefnd hefði getað verið búin að skila áliti fyrir löngu. En þannig er nú málum háttað að oftast nær eru sömu mennirnir í svo mörgum nefndum að það fer ekki að nægja sumum hverjum að hafa 24 tíma í sólarhringnum. Það þyrfti því að fara að lengja sólarhringinn fyrir a.m.k. 5–6 menn úr stjórnarliðinu ef þeir eiga að geta stundað með sæmilegum hætti allt það sem þeir taka að sér að starfa að. Síðasti ræðumaður gat þess réttilega, að hér á Alþingi hafi verið lagðar fram tillögur um allmargar leiðir til úrlausnar í þessum efnum. Menn hafa því haft hér um ýmsa kosti að velja, hvaða leið væri heppilegust. Ég er þeirrar skoðunar að jöfnun hitakostnaðar sé heppilegasta leiðin, en þó gerðist ég meðflm. að frv., sem hv. síðasti ræðumaður minntist á, til þess fyrst og fremst að benda á fleiri en eina leið. Höfuðatriði þessa máls er að þessi gífurlegi munur er að vera með þeim hætti að fólk víða úti á landi er hreinlega að sligast undir þessum mikla hitunarkostnaði. Margir hafa við orð - og sumir hafa þegar framfylgt því - að flytja til þeirra staða þar sem boðið er upp á mun betri lífskjör en þessi. Það má segja að þetta hafi getað gengið frekar á meðan atvinna var mikil víðast hvar um land, mikil eftir - og næturvinna og bónusvinna. Úr þessu hefur dregið, eins og allir vita, og þess vegna eru þessir erfiðleikar að verða svo gífurlega miklir að það er ekki hægt að bíða lengur eftir úrbótum. Ég bendi á að nýlega lögðu þrír þm. fram í Ed. frv. til laga um jöfnun hitunarkostnaðar. Þessir þm. eru Þorv. Garðar Kristjánsson, Eiður Guðnason og Egill Jónsson. Þetta frv. hefur komið þar til umr. og er nú í nefnd. Helstu nýmæli þess eru að takmörk verði sett fyrir því, hvað mismunur á hitunarkostnaði landsmanna má vera mestur. Sett er regla sem kveður á um hvað niðurgreiðsla á orkugjöfum til húshitunar skuli vera mikil. Er þar tekið mið af hvoru tveggja í senn, verði olíu og gjaldskrám hitaveitna. Verð á dýrustu raforku til húshitunar er greitt niður, hvort heldur er til beinnar upphitunar eða sem orkugjafi hitaveitna. Hitunarkostnaður atvinnuhúsnæðis er greiddur niður jafnt sem hitunarkostnaður íbúðarhúsnæðis. Fjármagni að andvirði orkujöfnunargjalds er ráðstafað til niðurgreiðslu á orkugjöfum til húshitunar. Orkusjóði er fengið til ráðstöfunar það fjármagn sem ætlað er til niðurgreiðslu á orkugjöfum til húshitunar. Mál er varða jöfnun hitunarkostnaðar eru flutt frá viðskrh. í verkahring iðnrh. Í raun og veru eiga þessi málefni að vera undir stjórn iðnrn. en ekki viðskrn., þó að það hafi á sínum tíma verið gert. En þá var hér um beinar niðurgreiðslur að ræða á upphitunarkostnaði með olíu. Síðan hefur margt breyst sem gerir það bæði sjálfsagt og eðlilegt að þessi breyting sé gerð. Á þessum síðustu dögum þingsins er mjög sótt á um afgreiðslu á fjölmörgum málum sem kosta þjóðfélagið og skattborgarana stórkostleg ný útgjöld. Á sama tíma er svo legið á úrbótum sem ríkisstj. hefur þó í upphafi valdaferils síns lýst yfir að hún ætli að vinna að að leysa og jafna, eins og í þessu tilfelli. Og svörin eru alltaf þau sömu: Það er í athugun, þetta þarf að athuga mjög nákvæmlega, þetta er mjög athyglisverð hugmynd sem fram hefur komið. - Nú spyr ég stjórnarliðana, ekki ráðh. eingöngu heldur þá sem styðja við ráðherrastólana að þeir velti ekki á þingmenn, hvort þeir ætli að láta senda sig heim - bara í pósti, jafnvel þó að sé greitt undir þá - án þess að leysa þessi mál og láta svo bara segja að lokum: Þakka ykkur nú fyrir að hafa aðstoðað okkur við að velta ekki úr stólunum í vetur. Nú megið þið fara því nú ætlum við að stjórna í sumar. Svo komið þið aftur í haust. Þá þurfum við á ykkur að halda og þá höldum við bara áfram sama leiknum. Það er ekki sjáanlegt að neitt eigi að gera. Og þá ætla ég að vera hollráður þeim þm., sem stutt hafa við ráðh. í stólunum, og benda þeim á að velja einhverja af þeim leiðum sem till. hafa verið fluttar um hér. Ég tel langnærtækustu og skynsamlegustu leiðina að samþykkja frv. um jöfnun hitunarkostnaðar. Og ég held að það verði ekki ríkisstj. til falls þó að þm. úr stjórnarliðinu taki nú á honum stóra sínum og segi: Við ætlum bara ekkert að hætta hér á næstu dögum nema þessi mál séu leyst með viðunandi hætti. Og það þarf að koma fram ef þessir þm. hafa einhverjar betri lausnir en þær sem þegar liggja fyrir þinginu, frv. um jöfnun hitunarkostnaðar eða skattafrv. sem 3. þm. Vestf. gat um eða frv. það sem Magnús H. Magnússon flutti og liggur líka í nefnd. Ef þessar leiðir eru fremur valdar, þá ætla ég ekki að halda dauðahaldi í þessa leið um jöfnun hitunarkostnaðar samkv. frv. þeirra Ed.-þm. sem ég gat um áðan. Ég er tilbúinn til samstarfs um lausn með einhverjum hætti, þá lausn sem menn geta helst sætt sig við. Höfuðatriði málsins er að jafna þann gífurlega ójöfnuð sem er núna í þjóðfélaginu. Það, sem gerir t.d. þessi sárindi miklu meiri, er það, hve orkuverðið á Reykjavíkursvæðinu er ótrúlega lágt og langt undir kostnaðarverði. Hæstv. iðnrh. sagði nýlega á fundi í Hnífsdal hjá Orkubúi Vestfjarða, að hann væri talsmaður þess að hækka þetta orkuverð svo að þessi orka væri ekki seld á undirverði, sem er heilbrigt sjónarmið. En þetta hefur ýtt undir sárindin víða úti um landið. Þetta er ekki sagt til þess að heimta aukna skatta á fólk sem býr hér á höfuðborgarsvæðinu, því að við vitum að með því að selja orkuna undir kostnaðarverði er verið að geyma þessar hækkanir til næstu mánaða í mesta lagi. Og þá skella þessar hækkanir með miklu meiri þunga á fólkið hér á höfuðborgarsvæðinu.



Herra forseti. Nokkrum vikum eftir að núverandi ríkisstj. tók við völdum flutti hún frv. til laga um jöfnun og lækkun á hitunarkostnaði. Þau lög voru samþykkt á Alþingi í maímánuði 1980 og eru þess vegna tæplega tveggja ára gömul. Þegar lögin höfðu verið í gildi um nokkurn tíma, þ.e. um sumarið og fram á haustið 1980, urðu umræður um það hér á Alþingi, að ástæða væri til að endurskoða þau. Ég tók vel í það mál og taldi nauðsynlegt að endurskoða lögin fljótlega. Niðurstaðan varð svo sú, eins og kom fram í máli hæstv. forsrh., að það var sett niður nefnd sem ég skipaði í fyrrasumar, nefnd fulltrúa frá öllum stjórnaraðilum og öllum þingflokkum. Þessi nefnd hefur unnið að þessu máli síðan og nefndarálitið, sem ég er með hér í höndum, var mér afhent í morgun. Því mun verða dreift til hv. þm. sennilega í dag eða á morgun.  Nú er það auðvitað svo að þetta mjög svo alvarlega mál er ekki í öllum tilvikum einfalt mál. Það þarf að undirbúa vandlega löggjöf í þessum efnum til að tryggja fullt réttlæti. Það er því ekki ástæða til að gera kröfu um að ríkisstj. hafi tilbúið frv. svo að segja sama daginn og nefnd allra þingflokka skilar nefndaráliti til ríkisstj., nefndaráliti sem er auðvitað til þess fallið að vera grundvöllur að frv. til breytinga á lögum um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar eða nýjum lögum með öðru heiti. Ég hef ekki átt kost á því að lesa nefndarálitið vandlega yfir enn þá, en ég lýsi ánægju yfir því, að nefndin hefur orðið sammála um meginstefnu. Það er auðvitað styrkur fyrir málið þegar það verður lagt fyrir Alþingi. Það kemur fram í nefndarálitinu, að nefndin telur eðlilegt að innlendir orkugjafar verði nýttir til upphitunar í eins miklum mæli og svo fljótt sem nokkur kostur er. Eins og menn muna hækkaði olíustyrkurinn verulega í desembermánuði s.l., eða úr 200 kr. í 350 kr. Auk þess voru greiddar verulegar uppbætur á olíustyrk á síðasta ári og var það afturvirkt. Á fyrsta ársfjórðungi var styrkurinn hækkaður úr 200 upp í 215 kr., á öðrum ársfjórðungi í 275 kr., á þriðja ársfjórðungi í 280 kr. og á fjórða ársfjórðungi í 350 kr. og það er hann enn. Eftir að hækkun á olíustyrknum í desember var ákveðin er hitunarkostnaður með olíu orðinn svo nærri rafhitun með orku frá Rafmagnsveitum ríkisins, Orkubúi Vestfjarða og hitaveitum þessara fyrirtækja, sem nota rafmagn og olíu sem orkugjafa, að vart verður öllu lengra gengið á því sviði miðað við óbreyttar gjaldskrár. Það má því segja að þessi mál séu komin á dálítið nýtt svið með hækkun olíustyrksins í vetur. Fulltrúar allra þingflokka eru sammála um að ekki verði lengra gengið í þessum efnum og þess vegna þurfi að koma til jöfnun einnig á innlendu orkuna sem notuð er til upphitunar. Þá kemur fram í nál. að munurinn á kostnaði þeim, sem menn greiða fyrir upphitun húsnæðis, sé u.þ.b. fimmfaldur sé litið annars vegar á taxta Hitaveitu Reykjavíkur og hins vegar á taxta Rafmagnsveitna ríkisins miðað við 20. apríl 1982. Í ýmsum tilvikum er munurinn á kostnaði við upphitun húsnæðis enn meiri, segir orðrétt í nál. Ég get tekið undir, enda hef ég raunar lýst því margsinnis yfir hér á Alþingi og í opinberum umræðum, að þetta sé mjög þýðingarmikið mál sem Alþingi verði áfram að láta til sín taka. Og ég hef lýst því yfir margsinnis, að ég vil ganga mjög langt í þessum efnum. Ríkisstj. mun taka þessa skýrslu, sem verður útbýtt til ríkisstj. í dag, til umræðu og ég geri mér vonir um að samkomulag takist um að gera þær breytingar á í þessum efnum sem mér sýnist að þingheimur sé nokkurn veginn sammála um.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir að hafa svarað hér, þó að ég verði að lýsa afskaplega miklum vonbrigðum með það svar sem hann gaf við þessum málum. Það er alveg rétt, sem hæstv. forsrh. og raunar fleiri sögðu áðan, að olíustyrkur var verulega hækkaður á s.l. hausti. En það er bara tiltölulega lítill partur af þessu máli, og ég vara almennt við því ef menn eru hér að tala bara um niðurgreiðslu eða jöfnun á olíuverði. Ég hygg að almennt séu a.m.k. þeir, sem við þetta búa, - það er minn skilningur, - að tala um jöfnun á orkuverði, hverju nafni sem sú orka nefnist. Það er meginmálið. Sú breyting, sem gerð var með hækkun á olíustyrk á s.l. hausti, nær bara til tiltölulega lítils brots af því fólki sem við þessi ósköp býr. Og ég trúi því ekki, eins mikið og búið er að ræða þetta mál, eins langur tími og er liðinn frá því að farið var að benda á þetta, að menn séu ekki enn búnir að átta sig á því, hvað eigi að gera. Ég minni á það hér, eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson og Matthías Bjarnason gerðu, að það er búið að skattleggja þjóðfélagsþegnana til þess að jafna orkuverð í landinu og til eru peningar vegna þessarar skattheimtu. Það virðist bara eiga að nota þá eða kannske búið að nota þá, ég veit það ekki, í annað á vegum ríkisvaldsins. Það er þetta sem um er að ræða. Ég vil benda á það hér, að í erindi, sem hæstv. iðnrh. flutti vestur í Hnífsdal s.l. laugardag, kom hann inn á það sem mér skilst að sé í þessu framlagða nefndaráliti nú, að til þess að minnka þann mun, sem nú er, frá því að vera einn á móti fimm niður í einn á móti þremur þurfi 80 millj. kr., til þess að jafna þennan mun á íbúðarhúsnæði, en verði iðnaðarhúsnæði tekið með þurfti 40 millj. til viðbótar, þ.e. 120 millj. til þess að jafna frá því að vera einn á móti fimm niður í einn á móti þremur. Orkujöfnunargjaldið gefur rösklega 190 millj. kr. samkv. fjárlögum ársins í ár. Af því á að nota 30 millj. til niðurgreiðslu á olíu. 160 millj. eru eftir. 120 millj. eru því til þess að jafna þennan mun úr einum á móti fimm í einn á móti þremur og 40 millj. til viðbótar sem hægt væri að ráðstafa enn frekar í þennan þátt. Ég held því að svo sé um þetta mál eins og mörg önnur, raunar ótalmörg mál, að það þarf ekki að athuga þetta lengur. Ríkisstj. þarf ekki að velta þessu máli öllu lengur fyrir sér. A.m.k. ættu þeir hæstv. ráðherrar í núverandi ríkisstj., sem eru frá þeim landssvæðum þar sem fólk býr við þetta, að vera búnir að gera sér grein fyrir þessu og þekkja það. Ég tek undir það sem hv. þm. Alexander Stefánsson sagði áðan, við getum ekki beðið lengur. Það er enginn að krefjast þess af hæstv. viðskrh., eins og hann var að kvarta undan áðan, að við værum að biðja um sérstakan lagabálk nú, frv. frá ríkisstj. Fjármagnið er til. Það er einföld ákvörðun frá hæstv. ríkisstj. og stjórnarliðum að nota það til þessa. Ég ítreka: Ætla menn að horfa upp á það lengur, að t.d. launafólk vestur á fjörðum og víðar þurfi að vinna í þrjá og hálfan mánuð á hverju ári til þess að vinna upp mismuninn bara í þessum þætti húshaldsins, að viðbættum sköttum sem koma svo á þessar viðbótartekjur? Geta hv. þm. legið undir slíku, að því eigi að viðhalda? Það er þegar farið að brydda á því, að þessi ójöfnuður valdi fólksflótta frá þessum svæðum. Það ber því brýna nauðsyn til og það strax að koma í veg fyrir frekari þróun í þá átt. Ég vil ítreka það, að ég vil ekki trúa því fyrr en það þá sýnir sig, að hæstv. ríkisstj. ætli sér að láta Alþingi ljúka störfum án þess að ákveðið hafi verið með hvaða hætti á að jafna þennan mun. Ég taldi nauðsynlegt að vekja athygli á þessu máli hér, svo mikilsvert og brýnt sem það er, vegna þess að ég tel að Alþingi og stjórnvöld geti ekki vikið sér undan því að taka afstöðu til málsins og leggja fram annaðhvort till., sem ganga verulega til móts við það fólk sem við þetta býr, eða ég tala nú ekki um ef svo rausnarlega væri að verki staðið að jafna þennan mun út alveg. Ég á ekki von á því, að það verði gert í fyrsta áfanga. Verulegt skref væri hægt að gera í þeim efnum. Og það skulu vera mín lokaorð, að það væri einhver mesta kjarabót þessu fólki til handa ef hæstv. ríkisstj. fengist til þess að nota það fjármagn, sem búið er að skattleggja það með, til þess að borga þennan mismun, því að þessir þjóðfélagsþegnar eru búnir að leggja af mörkum peninga til þess að gera það. Mesta kjarabótin í því ástandi, sem nú er, væri að ríkisstj. skilaði til baka þó ekki væri nema nokkuð verulegum hluta af þessari skattheimtu sem hún ætlar sér sýnilega að nota í annað. Og það væri vissulega gott innlegg í ástand vinnumarkaðarins á þessum tíma ef fundin væri leið til þess að skila raunhæfum kjarabótum til þess fólks sem hér á hlut að máli.



Herra forseti. Það voru ein þrjú atriði sem ég tel gagnlegt að nefna til að minna á þann vanda sem við er að fást í sambandi við misræmi í upphitunarkostnaði í landinu. Í fyrsta lagi er það, sem komið hefur fram hér í máli manna, að þegar væru fyrirliggjandi fjármunir hjá ríkissjóði til þess að verja til jöfnunar á húshitunarkostnaði. M.a. voru það hv. þm. úr fjvn. sem að því viku. Ég hygg að þeim ætti að vera vel um það kunnugt, að þessum tekjum, sem ganga undir nafninu orkujöfnunargjald, hefur verið ráðstafað við afgreiðstu fjárlaga. Hitt er rétt, að fram komu brtt. á sínum tíma þar að lútandi, en þær eru teknamegin í fjárlögunum og líka gjaldamegin í fjárlögunum, þar af 30 millj. vegna olíustyrks, þannig að samkvæmt gildandi fjárlögum standa málin þannig. Þetta vita auðvitað hv. þm. Ég ætla ekki að fara út í að rekja sögu þessa gjalds og þær umr. sem urðu þegar það var á lagt. Þá kom það fram, að gjaldið rynni í ríkissjóð, hluti af því færi til jöfnunar, sérstaklega í olíustyrk, á þeim tíma. Í öðru lagi vil ég taka mjög eindregið undir það að hér þarf að nást áfangi fyrr en seinna til jöfnunar. Ég tel að sú hugmynd, sem fram hefur komið og verið rædd hér, að mismunur verði ekki meiri en einn á móti þremur eða svo miðað við staðalaðstæður, sé ekki óeðlilegt sem byrjunaráfangi í þessum efnum, en hjá þeirri nefnd, sem hefur skilað áliti um þetta mál, er gert ráð fyrir að nokkur raunhækkun verði á gjaldskrám þeirra fyrirtækja sem lægsta gjaldskrá hafa, þ. á m. Hitaveitu Reykjavíkur, og skref hefur raunar alveg nýlega verið stigið í þá átt, að vísu ekki stórt, en til raunhækkunar á gjaldskrá hennar. Þetta tel ég markmið sem þurfi að nást fyrr en seinna. Ég vil í þriðja og síðasta lagi minna hv. þm. á að þó að við náum jöfnun að þessu marki miðað við gjaldskrár fyrirtækja er mjög langt frá því að nokkur trygging sé fyrir því - það eru raunar ekki líkur á því - að raunjöfnuður náist hjá fólki jafnvel innan sama byggðarlags að þessu marki, vegna þess að menn búa við svo ólíkar aðstæður varðandi gerð og búnað húsnæðis, jafnvel húsnæðis sem er sambærilegt að stærð, vegna þess að það er misjafnlega til þess vandað, misjafnt hvað snertir einangrun og frágang. Það er á þessu sviði sem þarf að gera mjög stórt og verulegt átak, sem skiptir mjög miklu máli þjóðhagslega að takist að gera, með því að örva aðgerðir til þess að bæta íbúðarhúsnæði í landinu og koma í veg fyrir hitatap út frá húsnæði sem er ófullnægjandi. Þarna eru til reiðu lán hjá húsnæðismálastjórn, en ég tel að það þurfi að gera samstillt átak til þess að þarna verði meira að gert, bæði með fjármagni, upplýsingum og ráðgjöf til húseigenda, því að öðruvísi náum við ekki í reynd þeirri jöfnun sem menn eru að tala um hér. Menn mundu eftir sem áður standa frammi fyrir mjög mikilli mismunun innan sama byggðarlags við sambærilegt húsrými, vegna þess hvað það er misjafnlega úr garði gert, þó að á pappírnum væri verið að setja markmið eins og einn á móti þremur og þaðan af betri árangur varðandi jöfnuð miðað við staðalaðstæður. Það er nauðsynlegt að almenningur átti sig á þessu engu síður en við hér á hv. Alþingi og tekið verði á þessum þætti málsins jafnframt.



Herra forseti. Ég tek undir það sem hæstv. iðnrh. sagði áðan, að auðvitað er hér um verulegt átak að ræða í þeim efnum að auðvelda mönnum viðhald húsa sinna, að bæta einangrun þeirra o.s.frv. til þess að hitunarkostnaður verði minni. Ég hef einmitt flutt slíkt mál hér á Alþingi, þar sem ég lagði til að viðgerðir og viðhald af því tagi yrði frádráttarbært við álagningu tekjuskatts eins og var hér fyrrum, en það frv. hefur ekki notið skilnings hjá hæstv. ríkisstj. Það er þó miklu ódýrari leið en sú sem hæstv. ráðh. vill fara. Ég vil mjög hvetja hann til að íhuga hvort ekki mætti hafa hliðsjón af því við álagningu tekjuskatts ef menn vildu endurbæta hús sín og laga til þess að minnka hitunarkostnaðinn. En vegna þess að þau fyrirheit, sem hæstv. ráðh. og hans rn. gaf um fyrirgreiðslu til þess arna, hafa verið mjög ófullnægjandi og stundum ekki við þau staðið, þannig að menn hafa lent í erfiðleikum af þeim sökum, vil ég á hinn bóginn aðeins segja það, að ríkisstj. hefur ekki staðið við þær skuldbindingar sem hún tók á sig þegar orkujöfnunargjaldið var lagt á. Í reynd hefur það gjald verið notað til þess að jafna greiðsluhalla ríkissjóðs um áramót í staðinn fyrir að greiða það út fyrir áramótin. Þessi skattur sem margur annar hefur snúist svo í höndum skattgreiðenda að ríkisstj. hefur notað þessa peninga sem eyðslufé til þess að draga á langinn greiðslur en auka fjárhagslegt svigrúm sitt að öðru leyti. Ég skal svo ekki lengja þessar umr., en aðeins lýsa þeirri skoðun minni að eitthvert mesta óréttlæti, sem viðgengst í þessu þjóðfétagi, er einmitt mismunandi hitunarkostnaður. Sum byggðarlög eiga sér varla viðreisnar von ef svo heldur fram sem horfir, að hið opinbera brýtur ekki í blað og tekur myndarlega á þessu máli. Fyrir því er þingvilji. Ekki stendur á stjórnarandstöðunni. Spurningin er einungis hvenær ríkisstj. og þeir kumpánar vakna.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af því sem hæstv. iðnrh. sagði áðan. Það er auðvitað meginmisskilningur hjá hæstv. ráðh. og raunar furðulegt að jafngreindur einstaklingur og margir telja að hann sé skuli halda því fram, að t.d. við Alþfl.-menn höfum tekið þátt í því að skipta upp tekjunum af orkujöfnunargjaldinu við afgreiðslu fjárlaga. Þetta er hrein fásinna, þetta er fölsun á staðreyndum. Ég heyri að hv. þm. Alexander Stefánsson er sömu skoðunar og ég í þessum efnum. Hann telur sig ekki hafa tekið neinn þátt í því að skipta upp við afgreiðslu fjárlaga tekjunum af orkujöfnunargjaldinu. Það komu fram till. - það er hægt að sýna þau þskj. - t.d. af hálfu Alþfl.-þingmanna um að lækka miklum mun meira önnur útgjöld en þarna er um að ræða á móti orkujöfnunargjaldinu. Málið er þetta: Ríkisstj. skattleggur þjóðfélagsþegna í formi orkujöfnunarskatts, en notar meginpartinn af þeim skatti til annarrar eyðslu hjá ríkissjóði en til að borga niður samkvæmt þeim lögum sem þarna er um að ræða. Ég vísa alveg á bug sem hreinum fölsunum á staðreyndum því sem hæstv. iðnrh. sagði áðan, að við höfum tekið þátt í því að skipta upp þessum tekjum af orkujöfnunargjaldinu. Hafi einhverjir gert slíkt er greinilegt að það er hæstv. iðnrh. sem telur sig hafa gert það, og þá er skiljanlegt hver afstaða hans er til þessa máls.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. Ég vit aðeins geta þess, að í gildandi fjárlögum er sérmerkt fjárhæð til orkujöfnunar í landinu. Það þarf ekki að ræða um það, sú fjárhæð er tilgreind. Ég vil svo segja það að lokum að þessar umr. hafa verið ágætar að vissu marki. Þær hafa skýrt málin, en aðgerða er þörf. Það, sem þarf að gera núna strax, er að ríkisstj. ákveði beina niðurgreiðslu á þessu ári, ekki aðeins á olíu, heldur einnig raforku til húsahitunar. Það má deila um hvað þessar upphæðir eigi að vera háar, þær geta legið á bilinu frá 40 til 70 millj. kr. Ég tel að þetta sé hægt. Svo þarf að nota tímann milli þinga til að undirbúa heilsteypta löggjöf um jöfnun orkukostnaðar, ekki síst til húsahitunar í landinu. Þetta tel ég að eigi að vera meginstefnan. Og ég get sagt það hér, að ég mun beita mér fyrir því, að þingflokkur Framsfl. geri nú þessa dagana harða hríð að ríkisstj. um að hún framkvæmi þetta, sem ég tel að séu bein loforð fyrir.



Herra forseti. Frv. svipaðs efnis hefur verið til meðferðar áður hér í hv. Alþingi - mig minnir tvisvar áður - og ekki tekist að koma því áfram. Það var lagt fram í Ed. og þar var gerð á því breyting um atriði sem mest var um deilt í því frv. Það var um smíði kæligeymslu til að verja grásleppuhrogn skemmdum. Nú hefur þetta stærsta ágreiningsmál verið tekið út og margir bjuggust við að málið næði fram að ganga með þeim breytingum. En síðan komu athugasemdir í sjútvn. þessarar deildar, aðallega við eitt atriði þar sem um var að tefla þann hluta útflutningsgjaldsins sem fara skyldi til að greiða tryggingar fyrir skipverja á grásleppuveiðibátum. Það er raunar meginatriði þessa frv. í mínum augum að finna leið til þess, að þessir sjómenn séu tryggðir eins og aðrir sjómenn í landinu, en um þetta varð ágreiningur í nefndinni sem var það ákveðinn, að ef ekki hefði verið reynt að finna leiðir til að leysa það ágreiningsmál hefðum við hv. alþm. orðið til þess einu sinni enn að koma í veg fyrir að þetta að mörgu leyti réttlætismál og öryggismál næði fram að ganga. Þess vegna var það, að þótt við hefðum ákaflega stuttan tíma á erilsömum tímum til að reyna að leysa þetta mál tókst að ná samkomulagi í nefndinni um brtt. Brtt. nefndarinnar er við 3. gr., sem er um það í stuttu máli, að Samtök grásleppuhrognaframleiðenda kaupi í einu lagi tryggingu fyrir alla þá sem stunda þessar veiðar. Breytingin er um að þeir útgerðaraðilar, sem vilja kaupa þessar tryggingar sjálfir, eigi rétt á að fá til baka þá greiðslu af útflutningsgjaldinu sem þeir hafa greitt í þessu tryggingaskyni. Um þetta varð samkomulag og ég treysti því, að þm. í hv. Nd. geti fallist á að ganga frá málinu með þessum hætti. Það er villa í frv. - misskilningur - sem fór í gegnum Ed. án þess að sú hv. deild ræki augun í hana, þar sem talað er um það í 3. gr., að til greiðslu iðgjalda af líf-, slysa- og örorkutryggingum eigi að fara 41% af útflutningsgjaldi. Þarna á líftrygging alls ekki heima, eins og menn geta áttað sig á, og er hvergi um það að tefla á öðrum svipuðum stöðum í lagasetningunni, en aðeins um að ræða slysa- og örorkutryggingu. Brtt., sem er eiginlega leiðrétting, er einmitt um að orðið „líf-“ fari þarna út úr 1. tölul. 3. gr. Þar við bætist, herra forseti, að þessir tímar, sem við lifum á nú þessar vikurnar, eru miklir óróatímar og ósamkomulagstímar. Þarf ekki að rekja það, að í mjög mörgum málum á hinu háa Alþingi er hart deilt og svo er einnig úti í þjóðfélaginu, ekki aðeins í Blöndudal eða Rugludal eða þessum þekktu dölum þarna fyrir norðan, heldur er það einnig innan ýmissa samtaka, og af ýmsum ástæðum urðu talsverðar ýfingar milli manna í Samtökum grásleppuhrognaframleiðenda. Það hefur heyrst mikið um að jafnvel kynni að koma til þess, að önnur samtök yrðu stofnuð. Um þetta er náttúrlega ekkert skjalfest eða að fullu vitað. En sumir nm. lögðu á það áherslu að gera ráð fyrir því versta í þessu efni, því hið góða skaðar ekki, eins og þar segir, og gera ráð fyrir þeim hugsanlega möguleika, að önnur samtök yrðu sett á laggirnar. Þess vegna var að nm. komu sér saman um að breyta stórum staf í lítinn í orðunum „Samtaka grásleppuhrognaframleiðenda“, þannig að ef önnur samtök koma upp verður náttúrlega sá hluti útflutningsgjaldsins, sem til þeirra samtaka fer, að skiptast á milli þeirra samtaka sem til verða samkv. þessari grein. Um þetta má að sjálfsögðu ýmislegt segja til nánari skýringar, en þar sem þetta mál ætti að vera hv. þm. kunnugt eftir margendurtekna meðferð held ég að ég láti þessi orð duga um málið efnislega. Ég vil hins vegar segja það hér strax við meðferð þessa máls, að með frv. um útflutningsgjald af grásleppuafurðum er fylgifrv. um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Það er eingöngu flutt vegna þess hluta, sem grásleppuveiðimenn leggja í þann sjóð, og er nauðsynlegt að það fái afgreiðslu samhliða hinu frv. Þess vegna tel ég ekki ástæðu til að mæla fyrir því frv. sérstaklega, með leyfi hæstv. forseta. Að lokum vil ég fara þess vinsamlega á leit við hæstv. forseta, að hann sjái sér fært að greiða götu málsins í gegnum hv. Nd. svo að við sitjum ekki upp með málið óafgreitt einu sinni enn.



Herra forseti. Ég sé á þskj. 738 að þar hefur fallið niður smáleiðrétting. Um það varð samkomulag í nefndinni, að 4. liður 3. gr., Til samtaka grásleppuhrognaframleiðenda, yrði almennur þannig að opin leið væri til þess, ef þessi samtök klofnuðu, að útflutningsgjaldið skiptist í réttum hlutföllum. Því varð samkomulag um það í nefndinni, að þar yrði lítið s, þar kæmi: Til samtaka grásleppuhrognaframleiðenda, og vil ég leggja fram brtt. í samræmi við það til leiðréttingar frá mér og formanni sjútvn., Garðari Sigurðssyni, hv. 4. þm. Suðurl. Ég vil almennt segja um þetta mál, að það hefur verið lengi á leiðinni í gegnum þingið, sem er eðlilegt vegna þess að mjög skiptar skoðanir eru um það meðal grásleppuveiðimanna, hver nytsemi hefur orðið af þessum félagsskap, og eins um þá hugmynd, sem kom fram á sínum tíma, að sérstök skemma yrði reist í Reykjavík, hrognageymsla, sem kostaði verulegt fé, en grásleppuhrognaframleiðendur víða úti um land sáu ekki á hinn bóginn að væri sér til hagsmuna á nokkurn hátt og höfðu meira að segja grun um að slík skemmubygging gæti orðið þeim til trafala og reynst þeim dýrari en ella. Skoðun þeirra hefur í stuttu máli verið sú, að þeir vilja njóta þeirrar veiði, sem þeir draga í land, og hafa bent á að tilgangurinn með grásleppusókninni sé að afla sér tekna, en ekki að skipta fénu á ólíkar hendur, skattleggja sjálfa sig, eins og þeir tala um. Ég hef hér fyrir framan mig undirskriftir 70 manna sem hafa stundað grásleppuveiðar, þar sem þessu frv. var mótmælt og þá sérstaklega ákvæðinu um skemmubáknið í Reykjavík. Nú hefur það bákn verið fellt út úr frv. á þessu þingi þannig að ekki er lengur um það að ræða. Það liggur jafnframt fyrir að ýmsir grásleppuveiðimenn hafa sagt sig úr Samtökum grásleppuframleiðenda eða eru í þann veginn að segja sig úr þeim á stórum landssvæðum, eftir því sem ég kemst næst, og með því að breyta 3. og 4. gr. á þá lund sem hér er gert ráð fyrir, setja lítinn staf í stað stórs, sé ég ekki betur en komið sé til móts við óskir þeirra. En á hinn bóginn er það jafnopið, ef samkomulag tekst innan þessa félagsskapar og þeir ná aftur saman, að þá njóti þessi samtök þess og taki þá til sín það gjald sem hér er gert ráð fyrir. Ég vil segja það sérstaklega í sambandi við 1. tölul. 3. gr., að auðvitað er ég þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt sé að koma við slysa- og örorkutryggingum hjá sjómönnum almennt, bæði á opnum bátum og öðrum. Nú hefur misbrestur orðið á þessu hjá opnum bátum, ekki aðeins á grásleppuveiðum, heldur einnig á þorskveiðum, og tel ég raunar að þetta frv. sé aðeins skref í þá átt að koma þeim málum í rétt horf. Ég hefði viljað fara hér aðrar leiðir, sem ég tel að séu fullnægjandi til að ná þessu sama markmiði, en hef til samkomutags fallist á að standa ekki gegn frv. þar sem um það hefur tekist samkomulag að þeir útgerðaraðilar, sem sjálfir vilja sjá um sínar tryggingar, eigi rétt á endurgreiðslu útflutningsgjaldsins. Í grg. með þessu frv. er um það rætt, að sjútvrn. muni setja reglugerð um framkvæmd og meðferð vátryggingasjóðsins, þær reglur sem farið skuli eftir, varðveislu hans, ávöxtun, skil o.s.frv. Þegar málið var til umr. í sjútvn. Nd. fyrir skömmu lá þessi reglugerð ekki fyrir og nm. gátu ekki fengið upplýsingar um hvernig hún yrði í einstökum atriðum. Þetta er auðvitað afskaplega bagalegt, en því miður ekki einsdæmi um meðferð þingmála. Það kemur fyrir æ ofan í æ að einstakir ráðh. leggja fram frv. hér á Alþingi þar sem gert er ráð fyrir að reglugerðir eigi að fylla upp í lagaákvæði, en eru á hinn bóginn ekki reiðubúnir að skýra hugmyndir sínar um hvernig reglugerðirnar eigi að vera í einstökum atriðum. Þetta er náttúrlega mikill galli á stjórnarfari okkar og ekki kynlegt að tillögur skuli hafa komið fram um það hér á þessu þingi að sú regla verði sett, að ráðh. sé gert að skyldu að sýna þingnefndum reglugerðir áður en þær taki gildi. Hvort það er rétt leið eða hvort öðruvísi skuli að því staðið skal ég ekki segja, en það er augljóst mál, að það er með öllu óviðunandi, hvernig einstakir ráðh. hafa hagað sér í sambandi við setningu reglugerða og það mikla vald sem slíkri setningu fylgir. Ég hafði velt því fyrir mér, hvort rétt væri að því yrði slegið föstu í lagafrv. sjálfu, að einstökum grásleppuveiðimönnum yrði gerð grein fyrir hversu mikið gjald rynni af afla þeirra í vátryggingasjóðinn og hversu hárri upphæð iðgjald af slysatryggingu þeirra næmi. Ég hef fallist á að láta það bíða, en gera á hinn bóginn ráð fyrir því, að í reglugerð um meðferð sjóðsins verði kveðið á um að reikningsskil verði með mjög glöggum hætti þannig að einstakir menn, aðilar að sjóðnum, geti á hverjum tíma fengið um það upplýsingar hvernig staða þeirra sé í sjóðnum. Auðvitað una menn því ekki til lengdar að þeir séu skattlagðir verulega til að standa undir miklu minni þörfum, en afraksturinn sé annaðhvort látinn „fúna í ríkra sjóði“, eins og segir í gamalli ferskeytlu, eða þá renna til annarra, sem hafa grásleppuveiði sem aukagetu, en ekki að aðalstarfi. Ég vænti þess, að þær umr., sem orðið hafa um þessi mál, og þá er ég að tala um slysa- og örorkutryggingu sjómanna á opnum bátum, verði til þess, að hæstv. sjútvrh. ígrundi hvort nægilegt aðhald sé í þeim efnum nú atmennt hjá sjómönnum og hvort ekki sé nauðsynlegt að setja fyllri reglur þar um til að tryggja að þeir menn séu sæmilega tryggðir við veiðar sínar. Svo vil ég að síðustu aðeins geta þess í sambandi við 3. lið 3. gr., eins og fram kom í nefndinni, að það skýtur nokkuð skökku við að grásleppuveiðimenn skuli nú óska sérstaklega eftir því að vera skattlagðir í Fiskveiðasjóð á sama tíma og sú þróun er orðin að atvinnuvegirnir beiðast undan slíkri skattlagningu. En ég geri ráð fyrir að grásleppuveiðimenn muni fylgja öðrum varðandi þetta framlag þannig að ég sé ekki ástæðu til að hreyfa því máli hér. Herra forseti. Með þeim breytingum, sem nefndin leggur til og þeirri leiðréttingu, sem ég og formaður nefndarinnar, hv. 4. þm. Suðurl., flytjum við þetta frv., tel ég eftir atvikum rétt að það verði samþykkt.



Þá vek ég athygli á því, að hv. deild hefur ákveðið að þar sem talað er um Samtök grásteppuhrognaframleiðenda, svo frábært sem það orð er nú, skuli í frv. þessu það vera samheiti, en ekki sérheiti, og breytist þess vegna 4. liður 3. gr. í samræmi við það, stafsetningarbreyting sem ég skoða samþykkta ef enginn hreyfir athugasemdum.



Herra forseti. Eins og ég gat raunar um áðan, þegar við vorum að tala um 131. mál, er þetta frv. fylgifrv. hins og því svo tengt að það verður áfram að ganga um leið vegna þess að hér er um að tefla framtag grásleppuveiðimanna í Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins.



Herra forseti. Í samræmi við þá afgreiðslu, sem frv. um útflutningsgjald á grásleppuafurðum fékk, tel ég nauðsynlegt, að smáorðalagsbreyting eða leiðrétting verði gerð við 1. gr. Þar er talað um að sjóðsstjórn skuli kveðja til tvo fulltrúa frá Samtökum grásleppuhrognaframleiðenda. Ég tel eðlilegt með hliðsjón af afgreiðslu sjútvn. á hinu fyrra frv., að hér sé einnig lítill stafur og fyrir „Samtök“ með stórum staf komi „samtök“ með litlum staf, og mun leggja fram brtt. í samræmi við það.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. fjh.- og viðskn. um frv. til 1. um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt. Nefndin hefur rætt frv. það, sem hér um ræðir, og mælir með því, að það verði samþykkt eins og það liggur fyrir á þskj. 282. Undir þetta skrifa allir nm. í fjh.- og viðskn. Nd. En til þess að rifja þetta aðeins upp vil ég, með leyfi forseta, lesa upp 4. tölulið 66. gr. laga um tekju- og eignarskatt, sem hljóðar þannig: „Skattstjóri skal taka til greina umsókn manns um lækkun tekjuskattsstofns þegar svo stendur á sem hér greinir“ - og 4. tölul. í þeirri upptalningu er: „Ef maður hefur veruleg útgjöld vegna menntunar barna sinna 16 ára og eldri“, en frv. gerir ráð fyrir að það breytist þannig: „Ef maður hefur veruleg útgjöld vegna menntunar barna sinna 14 ára og eldri“. Hér virðist nefndinni vera um réttlætismál að ræða meðan svo er ástatt að ríkisvaldið treystir sér ekki til vegna kostnaðar að halda uppi lögboðinni kennslu á viðkomandi stöðum. Hér mun ekki vera um stórar upphæðir að ræða, þar sem tiltölulega fáir fá lækkun á tekjuskattsstofni vegna þessa frv., ef að lögum verður. Öllu heldur er hér um réttlætismál að fjalla, þar sem um greinilega mismunun getur verið að ræða milli þeirra, sem verr eru settir í þessum efnum, og þeirra, sem hafa skóla í næsta nágrenni. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að málinu verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Ég vil óska eftir því, að formaður fjh.- og viðskn. sé viðstaddur þessa umr. Ég sé mér ekki fært að flytja ræðu mína að öðrum kosti. Óska ég eftir því, að umr. verði frestað ef formaður nefndarinnar getur ekki verið við.

Þetta er 2. umr. málsins. Við eigum eftir 3. umr. Ég mun sjá svo um að formaður nefndarinnar verði viðstaddur þegar hún fer fram a.m.k., ef hann skyldi ekki rekast hingað inn hið bráðasta.

Vegna sérstakrar elsku, sem er milli mín og hæstv. forseta, skal ég verða við þessari beiðni, en ef annar hefði setið í þessum stól hefði ég trauðla gert það.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur haft til athugunar frv. til I. um breyt. á almennum hegningarlögum, nr. 19 frá 1940, sbr. lög nr. 34 frá 1980, og um breyting á sektarmörkum nokkurra laga. Frv. þetta gerir ráð fyrir því aðallega, að sektarmörk í 50. gr. almennra hegningarlaga verði hækkuð, og síðan gerir frv. ráð fyrir breytingum á hvorki meira né minna en 52 öðrum lögum þar sem breytingar ganga aðallega í þá átt að refsirammar eru felldir niður í svonefndum sérrefsilögum, sem þýðir að refsiramminn fer þá eftir ákvæðum í almennum hegningarlögum og styðst vitanlega, eins og verið hefur, við dómvenjur og annað slíkt. Hér er sem sagt á ferðinni einhver myndarlegasti og lengsti bandormur sem lagður hefur verið fyrir Alþingi Íslendinga. Það er gert ráð fyrir að með þessu eina frv. verði breytt hvorki meira né minna en 53 lögum. Nefndin hefur athugað þetta frv. og mælir eindregið með því, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því, að þetta frv. hlýtur afgreiðslu á þessu þingi. Fyrr á þessu þingi vakti ég athygli á því, að sá refsirammi, sem væri vegna ólöglegra fuglaveiða og eggjatöku sérstaklega, væri orðinn mjög úr sér genginn og nauðsynlegt væri að hressa upp á hann þannig að þyngri viðurlög yrðu lögfest varðandi brot á lögum um fuglaveiðar og fuglafriðun sérstaklega. Ég vil sem sagt láta í ljós ánægju mína yfir þeim ákvæðum, sem í þessu frv. eru um ólöglegar fuglaveiðar og eggjatöku, og jafnframt nota þetta tækifæri til að beina því til hæstv. menntmrh., að hann hleypi nú í sig þeim kjarki, þegar þing kemur saman á hausti komanda, ef hann situr þá enn þá í sæti menntmrh., sem er með öllu óvíst, a.m.k. ef marka má ummæli Guðrúnar frá Lundi, að leggja nú fram frv. til nýrra laga um fuglaveiðar og fuglafriðun, en ekki veitir af að þau lög fái nákvæma umfjöllun og endurskoðun.



Herra forseti. Haldi hv. 7. landsk. þm. að það sé mér til minnkunar að vera nefnd í sambandi við nöfnu mína er það mikill misskilningur, auk þess sem hv. 7. landsk. þm. á engan heiður af þessu bráðsniðuga nafni. En það var ekki þess vegna sem ég kom hér upp.

Þó ekki væri.

Aðeins vegna sérstakrar og ekki minni elskusemi við hæstv. forseta þessarar deildar skal ég stytta mál mitt mjög. En ég vil leyfa mér að gera athugasemd við þau ummæli, sem hér voru höfð í frammi áðan, að hér væri á ferðinni myndarlegur bandormur við lagagerð, þar sem með einum lagabálki er breytt 53 lögum. Ég vil satt að segja víta þessa aðferð við lagasetningu. Þetta er ákaflega vond lögfræði, svo ekki sé meira sagt, og ekki síst í landi þar sem hvorki þm. né landsmenn aðrir hafa aðgang að lagasafni. Ég vil þess vegna nota þetta tækifæri til að skora á menn, ef menn ætla að stunda slíka lagasetningu að hraða sem mest þeir mega útgáfu lagasafns.