Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í sambandi við þetta frv. vildi ég taka það fram, að nefndin hefur athugað það og fallizt á að mæla með því, að það verði samþykkt óbreytt að öðru leyti en því, að áður var gildistaka laganna miðuð við 1. janúar, en n. leggur til, að miðað verði við 1. júní 1949. Annað þarf ég svo ekki að taka fram af hálfu n. varðandi þetta frv.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Það hafa nú tveir menn talað um þetta nál. meiri hl., hv. 2. þm. N-M. og hv. þm. A-Sk. Ég þarf nú ekki að svara þeim mörgum orðum; ræða hv. þm. A-Sk. var nú með því marki brennd, að hann virtist einungis tala til að tala, en ekki af því, að hann byggist við, að það yrði tekið tillit til þess, sem hann var að segja. Í þessu máli liggja fyrir umsagnir frá vitamálaskrifstofunni og Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Hv. þm. komst þannig að orði, að það lægi fyrir umsögn vitamálastjóra, og varð ekki annað skilið en hann teldi, að vitamálastjóri hefði mælt með landshöfn í Hornafirði. Ég held, að hann hefði nú átt að athuga dálítið betur umsögn vitamálastjóra. Með leyfi hæstv. forseta skal ég lesa það, sem hann segir um þetta: „Því, í hvaða röð ég telji, að landshafnir eigi að koma, vil ég því til svara, að ég set númer eitt Höfn í Hornafirði, annaðhvort sem landshöfn eða þá að séð verði um með öðrum hætti, að fiskútflutningshöfn geti vaxið þar fljótlega upp.“ - Það er nú einmitt það, sem um getur í síðari lið þessarar yfirlýsingar, sem ég veit ekki betur en sé óðum að komast í framkvæmd í Höfn í Hornafirði og búið sé að vinna þar fyrir 1 millj. og 200 þús. kr. Minni strandferðaskip, eins og Skjaldbreið, fljóta þar alveg inn undir bryggju og enginn vandi fyrir allt upp undir 50 smálesta báta að stunda þar fiskveiðar, segja kunnugir menn. Það er búið að kaupa timbur í bryggju, sem á að verða til á þessu ári, án þess að nokkurri landshöfn sé komið þar upp. Út af þeirri umsögn frá vitamálastjóra, að hann telji Rif á Snæfellsnesi eiga að koma næst, bæði vegna þess, að þar sé mikil útgerð, og til að tryggja hag nærliggjandi sveita, mætti álykta, að rétt væri, að Rif kæmi fyrst, vegna þess að þaðan eru stundaðar miklar veiðar en miklir erfiðleikar á þeim vegna hafnleysis. Á Hornafirði eru fáir heimabátar, en aðallega aðkomubátar, sem stunda þaðan veiðar, og því ekki nauðsynlegt vegna héraðsins að koma þar upp fiskútflutningshöfn, en eftir dómi vitamálastjóra má ætla, að það sé nauðsynlegt á Rifi, þar sem annars er í hættu, að byggð eyðist þar. Nú er verið að gera hafnarbætur á Hornafirði, án þess að vitað sé, að þar liggi fyrir meira framlag frá ríkissjóði, en til annarra hafna. Það er viðurkennd sú nauðsyn að nota miðin við Hornafjörð, en með þeim aðstæðum, sem myndast við þær aðgerðir, sem er verið að gera þar nú, skapast möguleikar til að nota miðin jafnvel fyrir fleiri báta en nú sækja til Hornafjarðar. Nú eru þar 11 bátar, 14 eða 15 í fyrra og munu flestir hafa verið 30. Ég vil ekki fullyrða, að góð aðstaða sé þar fyrir 30 báta, en a. m. k. fyrir mun fleiri báta en leggja þar upp nú. Austfjarðabátarnir leggja annaðhvort upp heima sjá sér eða þeir leita til annarra staða, sem þeir telja aflavænlegri en Hornafjörð. Nú er það svo, að jafnvel þótt æskilegt hefði verið að koma þarna upp fiskihöfn, sem aldrei gæti þó orðið stór útflutningshöfn, því að innsiglingin er þannig, að ekki er talið gerlegt að setja þar upp útskipunaraðstöðu fyrir stór skip, þá hafa ýmsir staðir lagt jafnhart að sér í þessum efnum og Höfn og samt ekki krafizt landshafnar, og mætti þar t. d. nefna Hofsós og Dalvík. Á báðum þessum stöðum hefur verið lagt í talsvert meiri framkvæmdir, en nauðsynlegar eru í Höfn til að skapa aðstöðu fyrir 30–50 tonna báta, en engar kröfur hafa komið þaðan um landshöfn, þó að íbúarnir hafi orðið að leggja hart að sér til að koma þessu í framkvæmd. Það er sagt af kunnugum mönnum, að 1½ millj., muni nægja til að gera sæmilega aðstöðu fyrir þá báta, sem vilja leggja upp í Höfn, og ef ríkissjóður leggur fram 600 þús., þá mun vera hægt að fá hitt að láni með ábyrgð ríkissjóðs. Ég óttast, ef samþ. verður að koma upp landshöfn þarna, að það muni ýta öðrum stöðum af stað til að gera sams konar kröfur um landshöfn, og mundi ríkissjóður ekki eiga hægt með að koma slíku fram eins og fjárhagurinn nú er. Mér heyrðist á hv. form. minni hl., að hann gerði ekki mikið úr því, að ekki væri búið að ljúka gerð landshafnarinnar í Njarðvík, en mér finnst óvarlegt að prjóna upp á fleiri landshöfnum, áður en lokið er við þessa, og niðurstaðan verður sú, að hvergi verður lokið verulega við verkið. Það er því mjög óvarlegt að dreifa fjárframlagi ríkisins, svo að framkvæmdir komi ekki fljótt að gagni, en svo færi, ef ríkið legði í margar landshafnir í einu án þess að ljúka hinum, sem eru nú í undirbúningi. Þær upplýsingar, sem ég hef fengið, benda á það, að nú sem stendur sé aðstaða fyrir fleiri skip í Höfn, en leita þangað, og þó að ekki sé lokið landshöfninni í Njarðvík, þá er samt aðstaða í Vogum, Keflavík og Njarðvíkum fyrir fleiri skip, en stunda þaðan veiðar nú, og þegar svo er, virðast engir erfiðleikar á því, að hægt verði að sjá fyrir þeim bátum, sem þangað kunna að leita. Þá hafa Austfirðingar komið sér upp hraðfrystihúsum nema í Höfn. Og er það ástæðan til, að þeir vilja heldur leggja upp á heimahöfnunum. Á Fáskrúðsfirði eru t. d. 2 hraðfrystihús, og geta bátar þaðan hæglega veitt á Hornafjarðarmiðum og flutt aflann heim. - Ég fjölyrði ekki frekar um þetta, en tel, að rökstudda dagskráin eigi fullan rétt á sér.

Frsm. minni hl. (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Það var eins og við var að búast, að hv. frsm. meiri hl. hörfaði frá rökum þeim, sem færð voru fram í hinni rökstuddu dagskrá, sem hv. meiri hl. lagði fram. Nú er hv. frsm. farinn að færa fram sem rök, að aðrir staðir eigi að vera á undan. Það má segja, að þetta sé sjónarmið út af fyrir sig, sem hægt sé að ræða, og ekki nema eðlilegt, að til þess sé gripið, er þeir hafa ekki önnur rök gegn frv. Hv. frsm. meiri hl. brást bogalistin, er hann ætlaði að skjóta vitamálastjóra fram fyrir sig. Það má lesa mál þannig, að annað fáist út úr því, en til er ætlazt, og hv. þm. Ísaf. gerði freklega tilraun til að snúa út úr ummælum vitamálastjóra. Vitamálastjóri er að svara fyrirspurn um, í hvaða röð landshafnir skuli vera, þar sem Höfn í Hornafirði er fyrst og síðan Rif. En það er alveg út í bláinn að leggja svo út álit vitamálastjóra sem hv. þm. Ísaf. vill, að höfnin sé langt komin til að fullnægja þörfum Hornfirðinga. Ég gat þess, að það, sem þyrfti að framkvæma, væri eiginlega í tveimur þáttum. Í fyrsta lagi að gera nothæfa höfn fyrir Hornfirðinga og að því stefnt, að hægt verði að flytja vörur frá og til staðarins, og jafnframt stefnt að því, að hinir fáu bátar á staðnum fái viðunandi aðstöðu. En hinum þættinum hefur ekkert verið sinnt, og Hornfirðingar eru ekki færir um það sjálfir, en það er, að þarna sé komið upp eiginlegri fisk- og útflutningshöfn fyrir alla Austfirði. En það er ekki hægt að bera Höfn í Hornafirði saman við Hofsós og Dalvík. Ég efast ekki um, að menn á þessum stöðum hafi lagt mikið fram og lagt hart að sér til að koma upp sæmilegum hafnarskilyrðum, en þar er þess að gæta, að það er fyrst og fremst vegna þeirra eigin þarfa, en Höfn hefur því hlutverki að gegna að leysa þarfir alls Austurlands. Ég vil benda á, á þróun, sem átt hefur sér stað nú undanfarið, að bátar hafa stækkað mjög, slíkt kallar á bætt hafnarskilyrði, og útkoman verður sú, að bátar þeir, sem hægt er að gera út frá hinum smærri stöðum, geta ekki gengið nema um 3 mánuði um sumartímann, og það segir sig sjálft, að það vantar rekstrargrundvöll fyrir slíka báta. Það er ekki hægt að bera uppi útgerð með 3 mánaða vertíð. Hornafjörður gæti lengt tímann um 3 mánuði, og þetta er því nauðsynlegt. Það er því engan veginn verið að fara fram á þetta fyrir Hornfirðinga eingöngu, heldur fyrir Austfirði og allt landið. Það kom fram, að eitthvað annað byggi undir dagskrártill. en þau rök, sem fram komu. Ég gat þess, að ég drægi ekki í efa, að aðrar landshafnir væru nauðsynlegar, en fullyrti að engin væri eins nauðsynleg og Höfn til að nytja auðug fiskimið í nágrenninu og að enginn annar staður gerði eins mikið gagn. Hv. þm. Ísaf. reyndi að gera lítið úr gildi þessarar hafnar og sagði, að hún gæti aldrei orðið stórskipahöfn. Það hefur aldrei verið gert ráð fyrir slíku, en hún mun samt sem áður leysa sitt hlutverk, svo að þetta er engin mótbára. Hv. þm. Ísaf. óttast líka, ef samþ. verður að byggja þarna landshöfn, að fleiri staðir komi í kjölfarið. Þetta er alveg út í bláinn, og ég geri ráð fyrir því, að þeir, sem eiga till. um landshafnir, hafi gert sér grein fyrir því, hvar takmörkin eigi að vera milli þeirra hafna, sem séu landshafnir, og þeirra, sem séu það ekki. Og Höfn í Hornafirði er ein af þeim, sem komu til greina, svo að ekki er verið að ganga út fyrir upphaflega rammann. Ég tel ekkert of mælt í því, sem ég sagði við 1. umr., þar sem ég minntist á landshöfnina í Njarðvíkum, að engin rök mæli með því að sætta sig við það að halla sér svo að þörfum einhvers staðar, að allir aðrir staðir séu látnir bíða, unz verkinu er lokið þar, Ég fer ekki út í umr. um það, hvort rangt hafi verið að byrja á landshöfn í Njarðvík, en sé ekki, að algerlega þurfi að stöðva framkvæmdir í þessum efnum, þó að dregizt hafi að ljúka verkinu í Njarðvík. Ég sé ekki, að hv. þm. Ísaf. hafi hrakið neitt af rökum þeim, sem mæla með Höfn í Hornafirði. Þetta er nauðsynlegt fyrir alla útgerð á Austfjörðum og sérstaklega fyrir þróun útgerðarinnar á hinum smærri stöðum, sem ráðizt hafa í að fá sér stærri báta. Ef Höfn verður efld, geta þessir bátar fengið betri hafnarskilyrði og þar með lengri útgerðartíma. Það hefur heldur ekki verið hrakið, að þorp, sem ekki telur nema 300 íbúa, getur ekki staðið undir slíku, það getur ef til vill staðið undir því, sem varðar Hornafjörð. Hv. þm. Ísaf. vill, að þetta varði Hornafjörð einan, en hann er þá á móti því, að Hornafjörður nýtist fyrir útgerð alls Austurlands. Það er fráleitt að berja lóminn og vara við þeirri hættu, sem ríkissjóði stafar af þessu frv., en það er gefið mál, að þótt þetta frv. yrði samþ. mundu framkvæmdir þessar taka nokkur ár og ekki hraðar unnið við landshöfnina, en fé það hrekkur til, sem ríkissjóður getur lagt fram eða gengið í ábyrgð fyrir. Það má segja, að það sé sjónarmið, að aðrir staðir séu teknir fram yfir Hornafjörð, en okkur Austfirðingum mætti þá vera spurn: Er það svo, ef leggja á fé fram til Austfjarða, að þá er reynt að skjóta öðrum stöðum fram fyrir og þá fyrst hugsað um staði, sem eru sem næst Faxaflóa? Það er skammt á að minnast síldveiðanna fyrir Austfjörðum, og kom þar fram andúð gegn veiðum þar, svo að ekki fékkst athugað, hvar heppilegast væri að byggja verksmiðju þar, ef gert yrði. Það er erfitt að sannfæra stjórn SR, því að hún er svo rammskorðuð við ákveðna staði, að hún fæst ekki til að athuga aðra, en þetta er ef til vill mannlegt. Og ef einhver er ef til vill búinn að bíta í sig, að Rif skuli vera næsta landshöfnin, þá er erfitt að fá þann sama til að athuga aðra staði. Það komu engin ný rök fram hjá hv. þm. Ísaf. Hann hefur nú hörfað frá rökum dagskrárinnar og reynir að búa sér til önnur í staðinn. Spurningin er: Vill hv. Alþ. gera eitthvað á þessum stað til þess, að Austfirðir geti haldið áfram að þrífast og dafna.



Herra forseti. Það er fjarri því, að ég vilji tefja afgreiðslu þessa máls, en ég get þó ekki látið undir höfuð leggjast að bæta örfáum orðum við það, sem hér kom fram, ekki sízt í tilefni af því, sem hv. frsm. meiri hl., þm. Ísaf., sagði í ræðu sinni nú áðan. Það fór svo sem vænta mátti, að hann hefur lítil rök fram að bera gegn þeirri gagnrýni og þeim rökum fyrir málinu, sem ég og hv. frsm. minni hl. höfum flutt fram. Í fyrri ræðu minni um þetta mál, í fyrradag, sýndi ég fram á, að í hinni rökstuddu dagskrá, sem fram er borin af meiri hl. sjútvn., væri um þrjú málsatriði að ræða, sem ættu að gilda sem röksemd fyrir því, að ástæðulaust væri fyrir Alþ. að afgreiða þetta frv. sem l., heldur væri rétt að vísa því frá, eins og till. um rökstuddu dagskrána fer fram á. Ég sýndi fram á, að Hornafirði hefur ekki áskotnazt neitt sérstakt happ frá löggjafans hálfu, þótt hann ætti rétt á að fá 2/5 kostnaðar til framkvæmda við hafnargerð, og ég sýndi fram á, að þetta hefði verið til staðar, þegar mþn. í sjávarútvegsmálum hóf upp það merki að koma upp landshöfnum á nokkrum stöðum hér á landi, og ég sýndi enn fremur fram á, að Keflavík og Njarðvík hefðu átt rétt á hinu sama, þegar l. um landshöfn þar voru samþykkt. Ég sýndi enn fremur fram á, að það væri algerlega í ósamræmi við þá stefnu, sem fylgt hefur verið af hálfu Alþ. um verklegar framkvæmdir í landinu, ef það ætti að standa fyrir afgreiðslu þessa máls, að ekki væri búið að ljúka að fullu framkvæmdum, sem fyrirhugaðar væru í landshöfninni í Njarðvík, því að það er yfirleitt sú stefna, sem þingið hefur fylgt um verklegar framkvæmdir í landinu, að veita fé til sams konar framkvæmda samtímis á fleiri en einum stað, oft á mörgum stöðum, og í mörgu tilliti getur það talizt hagkvæmt, bæði þegar meta á, hvernig vinnuaflinu er dreift og hvernig tækjunum er dreift, og fleira kemur til greina í sambandi við það. Ég benti enn fremur á það, að það lægi ekki fyrir, að nein sérstök athugun væri á döfinni um landshafnir fram yfir það, sem þegar hefði verið unnið á því sviði, og minntist sérstaklega á það, að einmitt nú á síðustu missirum hefði verið endurskoðuð fyrri áætlun um hafnarframkvæmdir í Hornafirði og á þeirri endurskoðuðu áætlun væri þetta frv. byggt. Engu af þessu hnekkti hv. frsm. meiri hl. í ræðu sinni nú áðan, enda ekki von til þess, þar sem hér er um staðreyndir einar að ræða. Nú kemur það hins vegar fram hjá hv. frsm. meiri hl., að hann vill draga þá ályktun af umsögn vitamálastjóra um landshöfn í Hornafirði, að vitamálastjóri telji mjög koma til greina að fara aðra leið í þessu máli, en hér er lagt til, og þá ályktun virðist mér hv. frsm. Ísaf. draga af þessum orðum í umsögn vitamálastjóra, að hann telur „númer eitt Höfn í Hornafirði, annaðhvort sem landshöfn eða þá að séð verði um með öðrum hætti, að fiskútflutningshöfn geti vaxið þar fljótlega upp.“ Nú liggja engar till. fyrir um það frá meiri hl. sjútvn., með hvaða hætti öðrum eigi að sjá fyrir því, að þarna vaxi upp fljótlega stór fiskútflutningshöfn, heldur bendir hv. þm. Ísaf. einungis á það, sem fyrir hendi er nú þegar, að Hornafjörður eigi að sjá fyrir þessum framkvæmdum sjálfur með þeim stuðningi, sem honum er veittur í hinum almennu hafnarl. En það, sem á skortir, að verkið verði unnið fljótt og í stórum mæli eftir þeirri tilhögun, er ekki sízt fjárskortur sá, sem fyrir hendi er á fámennum og tiltölulega afskekktum stað, þótt hann hafi mikil gæði að bjóða til lands og sjávar þrátt fyrir það. Þá minntist hv. frsm. á umsögn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og drap á það, að hún væri ekki alls kostar jákvæð um þetta mál. Ég held, að hv. frsm. og aðrir þm. þurfi að gera sér ljóst, að það atriði, sem Farmanna- og fiskimannasambandið ræðir, innsiglingin á Hornafirði, hefur ekki breytzt til hins verra, frá því að till. komu fram um landshöfnina og frá því að hv. þm. Ísaf. meðal annarra vildi beita sér fyrir því, að landshöfn yrði reist á þessum stað, enda hefur aldrei verið farið fram á það, að ríkið kæmi þarna upp stórskipahöfn, eins og hv. 2. þm. N-M. réttilega sýndi fram á. Hv. frsm. meiri hl. lét þess getið í ræðu sinni, að bátar þeir, sem nú eru gerðir út frá Hornafirði, væru ekki ýkja margir, - ég held hann hafi talað um 11, - og mun það ekki fjarri sanni, að þeir séu ekki öllu fleiri í vetur. En hins má geta, að fyrir fáum árum voru gerðir út 35 bátar frá Hornafirði, en nú á síðustu árum hefur bátum, sem þarna eru gerðir út, farið fækkandi, og hver skyldi vera orsök þess? Ætli það geti ekki skeð, að það standi í sambandi við þá breyt., þá uppbyggingu og þá stækkun, sem hefur átt sér stað á bátaflotanum, og ætli það geti ekki skeð, að hinir stærri bátar telji, að fyrir þeirra kröfum um bætt hafnarskilyrði sé ekki séð þannig, að viðhlítandi sé fyrir þá að stunda veiðar frá Hornafirði. Ég get enn fremur frætt hv. alþm. á því, að stærsti báturinn, sem Hornfirðingar sjálfir eiga, hann gerir ekki út frá Hornafirði í vetur. Hver skyldi vera skýringin á því, að það er fengin viðlega fyrir stærsta bátinn á Hornafirði í Vestmannaeyjum í vetur? Ætli skýringin sé ekki þessi, að sökum hinna ófullnægjandi hafnarskilyrða, sem fyrir eru á staðnum, telji jafnvel heimamenn ekki kleift að gera út báta af þeirri stærð, sem hinir traustu fiskibátar, sem nú eru í flotanum, eru yfirleitt. En þrátt fyrir þetta skilst mér, að hv. frsm. meiri hl. telji, að það vanti ekki ýkja mikið til þess, að búið sé að fullnægja þeim kröfum um hafnarbætur, sem hann telur nú þörf á á Hornafirði, þótt hann sjálfur fyrir fáum missirum síðan væri annarrar skoðunar. Ég heyrði ekki betur, en hann liti svo á, að ef unnið væri fyrir 1½ milljón á staðnum, þá væri búið að koma upp mjög viðunandi aðstöðu fyrir bátaflotann til viðlegu á Hornafirði. Nú mun þegar vera búið að vinna þarna fyrir a. m. k. allt að því 1 millj. kr., og þrátt fyrir það er aðeins um byrjunarframkvæmdir að ræða, miðað við það, sem þarna þarf að gera og verður að gera, ef sú aðstaða á að vera fyrir hendi, sem gerðar eru kröfur um. En einmitt þetta, hvað þó er búið að gera þarna, þrátt fyrir það, að þetta er fámennt og fátækt hreppsfélag, sýnir, að þeir, sem þarna eiga hlut að máli, eru allir af vilja gerðir og láta ekki sitt eftir liggja um það að bæta aðstöðuna á þessum stað. En nú drap hv. frsm. meiri hl. einnig á það, að þessar hafnarframkvæmdir væru ekki fyrst og fremst vegna byggðarinnar í Hornafirði, og mér þótti nokkurs virði, að honum er þetta ljóst. Þegar flutt var frv. um landshöfn í Keflavík og Njarðvíkum, þá var það fram borið á Alþ. að tilhlutun hæstv. samgmrh. og flutt af sjútvn. Nd. Ég hygg, að allir þeir þm., sem nú skipa meiri hl. n. í þessu máli, sem hér er til umr., hafi þá átt sæti í sjútvn. þessarar d. og þar með tekið að sér að flytja frv. um landshöfn í Keflavik og Njarðvík. Það er ekki ófróðlegt að athuga þau rök, sem þá eru fram borin fyrir nauðsyn þessa máls. Í grg. fyrir því frv. segir m. a. svo: „Er augsýnilegt, að þegar bátum fjölgar, eins og nú er gert ráð fyrir, verður tæplega afgreiðslupláss til á þessum stöðum fyrir heimabáta, hvað þá að hægt sé að taka báta utan af landi til viðlegu, en þess mundu þó margir óska, ef möguleikar væru fyrir hendi til afgreiðslu. Fullkomin fiskihöfn fyrir svo marga báta sem hér er um að ræða kostar margar milljónir króna, og þar sem hér þarf að haga framkvæmdum að mjög verulegu leyti með hliðsjón af þörfum utansveitarmanna, er þess ekki að vænta, að neitt einstakt hreppsfélag taki sig fram um nauðsynlegar aðgerðir.“ Með þessum rökum flytja þeir menn, sem nú mæla gegn frv. því, sem hér liggur fyrir, frv. um landshöfn í Keflavík og Njarðvík. Ég tel þessi rök fullgild, hafa verið það þá og vera það enn og eiga við um þetta mál, sem hér liggur fyrir, alveg eins og þau áttu við á sínum tíma um Keflavík og Njarðvík. Það er einmitt þetta, sem liggur fyrir um aðstöðuna á Hornafirði, að vegna þess, að hér er um höfn að ræða, sem ekki er fyrst og fremst fyrir innansveitarmenn, heldur einnig utanhéraðsmenn, þá er ekki von til þess, að fátækt hreppsfélag hafi bolmagn, þótt það hafi vilja, til þess að inna þær framkvæmdir af hendi, sem gera þarf og gerðar eru kröfur til, svo að fiskimiðin á þessum slóðum verði nytjuð til hagsbóta fyrir þjóðarbúið, svo sem verið hefur og vera þarf. Þeim rökum, sem fram hafa verið borin af mér og hv. frsm. minni hl., hefur, eins og ég sagði í upphafi þessarar ræðu, á engan hátt verið hnekkt, heldur stendur það skýrt fyrir sjónum manna og er að ýmsu leyti skjalfest frá fyrri árum, að það er álit margra, að hér sé um mikið nauðsynjamál að ræða, enda meira að segja skjalfest í skjölum Alþ., að þeir menn, sem nú mæla gegn þessu máli, hafa áður borið fram till., sem ganga í sömu átt, og það er vissulega illa farið, þegar þeir snúast svo öndverðir gegn fyrri till. sínum sem hér virðist ætla að verða raunin á.



Það eru aðeins örfá orð. Út af ummælum hv. þm. A-Sk. um það, að ég hefði á þinginu 1945 tekið þátt í að flytja frv. um landshöfn í Njarðvík, þá vil ég algerlega mótmæla þessu. Ég var ekki í sjútvn. þá og átti engan þátt í flutningi þess máls og greiddi atkv. á móti þessu frv. á Alþ., og þess vegna taka þessi ummæli hv. þm. A-Sk. alls ekki til mín, og er því ekki um neinn hringsnúning hjá mér að ræða í þessu máli, og ég hef sömu afstöðu til þess nú eins og þá. - Úr því að ég stóð upp, þá vil ég benda á það, að ég tel þetta mjög óskynsamlega leið, að hverfa frá þeim ákvæðum, sem nú gilda um það að byggja hafnir hér á landi. Þetta eru ákaflega dýr og fjárfrek verk, og þess vegna er það nauðsynlegt að sameina sem flesta aðila um framkvæmd þessara mála, bæði frá því sjónarmiði séð, að nauðsyn er á því, að hafizt verði handa um slík verk, og auk þess og ekki síður frá því sjónarmiði að fá sem breiðastan grundvöll undir þá fjáröflun sem þarf til þess að geta komið slíkum verkum í framkvæmd. Þróun þessara mála hér hjá okkur hefur verið sú, að það er farið ósköp hægt af stað með fjárframlag ríkissjóðs til slíkra framkvæmda. Það er byrjað með því, að þetta nemur ¼, sem veitt er úr ríkissjóði til slíkra framkvæmda, og þeir aðilar, sem að framkvæmdinni stóðu, urðu að bera málið uppi fjárhagslega að öðru leyti. Til viðbótar þessu voru sett l. um, að ríkissjóði sé auk þess heimilt að ganga í nokkra ábyrgð um sumar framkvæmdir, eða lendingarbætur, gildir það, að veittur er nokkur styrkur til slíkra framkvæmda, en engin ríkisábyrgð. Þetta hefur þá þróazt þannig. Og svo var framlagið úr ríkissjóði hækkað upp 1/3, og nú er komið svo, að hæsta framlag í þessum efnum er 2/5 á móti 3/5 frá viðkomandi aðila. Þetta er sá grundvöllur, sem þessi löggjöf hvílir á, og nú hefur þetta verið fært út þannig, að um sumar framkvæmdirnar hefur framlag ríkissjóðs orðið allt að helmingi kostnaðar. En í öllum þessum tilfellum er auk þess veitt ríkisábyrgð fyrir verulegum hluta af því fé, sem viðkomandi aðilar eiga að bera uppi, eða 85% af þeirri upphæð. Þetta er sú þróun, sem þessi mál hafa tekið, og hún verður að teljast ákaflega eðlileg, eins og málum er komið hjá okkur. Einasta frávikið, sem hér er um að ræða, er þessi svokallaða landshöfn í Njarðvík. Hvernig hefur þetta þróazt? Undanfarin 2 ár hafa verið miklar hafnarframkvæmdir hér á landi, á grundvelli þessarar löggjafar og aldrei meiri en á þessum árum. En hvernig er með landshöfnina í Njarðvíkum? Þar hefur ekkert verið gert. Það var lítils háttar unnið 1947, en annaðhvort ekkert eða sama sem ekkert 1948, og menn á þessu svæði, við innanverðan Garðskagann, eru alveg í vandræðum og á flæðiskeri staddir með sína útgerð. Á grundvelli núverandi almennrar löggjafar var búið að hrinda af stað ýmsum framkvæmdum, og við það búa þeir. Við hina hliðina á þessari landshöfn hefur þessi ár einnig verið varið allmiklu fé til þess að koma upp höfn, sem sé í Vogum. Það hefur verið eðlileg þróun í hafnarbótum yfirleitt, samtímis því sem allt hefur staðið í stað í Njarðvík, m. ö. o., allar hafnarframkvæmdir í landinu eru í fullum gangi þessi ár og þar skilar meira áfram en nokkru sinni áður, en við landshöfnina í Njarðvík hefur ekkert verið unnið, svoleiðis að mér virðist reynslan í þessu efni alveg augljós og nægileg um það, að það á ekki að stíga fleiri víxlspor en þegar hefur verið gert í þessu efni, því að það er ekki neinum til góðs, heldur til þess að stöðva framkvæmdir - samkvæmt reynslunni, þar sem slíkt hefur verið gert. Á Hornafirði hefur framkvæmdum líka verið haldið áfram á þessum árum, og allmikið var unnið s. l. ár og langt fram á vetur. Það hefur verið unnið að því að dýpka höfnina þar, sem er nauðsynleg framkvæmd eins og þar er ástatt. Þess vegna er það áreiðanlega ekki til framdráttar fyrir Austfirðinga eða Hornfirðinga, að horfið verði frá hafnargerð á þessum stað á grundvelli núverandi löggjafar, það væri til þess að skapa þar kyrrstöðu - samkvæmt reynslunni frá Njarðvík - í stað eðlilegrar þróunar, eins og verið hefur. Það er af þessum ástæðum, sem ég hef nú verið flm. að þeirri rökstuddu dagskrá, sem hv. form. sjútvn. þessarar d. hefur gert hér skilmerkilega grein fyrir, og við það er engu að bæta af minni hálfu eða okkar annarra úr meiri hl. n. En að gefnu þessu tilefni frá hv. þm. A-Sk. vildi ég leiðrétta þann misskilning, sem fram kom hjá honum, að ég hefði snúizt í þessu máli, - það er síður en svo.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Ég get verið heldur stuttorður um þetta mál og mun reyna að komast hjá því að gefa hv. þm. A-Sk. tækifæri til einnar slíkrar ræðu eins og hann hélt hérna í fyrradag. Hann hélt því fram, að við Sigurður Kristjánsson hefðum tekið afstöðu með landshöfn í Höfn í Hornafirði með aðgerðum okkar í milliþn. í sjávarútvegsmálum. En í milliþn. lögðum við til, að nokkrir staðir væru rannsakaðir með tilliti til þess, hvort heppilegir væru til þess að gera þar hafnir. En það, að láta rannsaka einhvern stað, hvort heppilegur sé, það getur engan veginn verið skuldbinding um, að maður sé reiðubúinn til að ákveða, að á þeim stað skuli koma landshöfn. Í raun og veru ætti ekki að vera nein þörf á að útskýra þetta, en að marggefnu tilefni hv. þm. A-Sk. geri ég þetta. Sömuleiðis var landshöfn í Njarðvíkum einn staður, sem milliþn. lagði til, að yrði rannsakaður. Þetta á hv. þm. erfitt með að skilja, þó að það skýri sig reyndar sjálft. Hv. þm. vildi gefa skýringu á fækkun þeirra báta, sem gerðir eru út frá Hornafirði. Hann segir, að þrátt fyrir bættan aðbúnað bátanna, þá fari þeim nú fækkandi, og nú sé svo komið, að stærsti báturinn sé ekki gerður þaðan út. En það er ekki vegna slæmra hafnarskilyrða. Ég held, að hvergi séu svo stórir bátar sem þessi, er um ræðir, gerðir út á lóðaveiðar annars staðar á landinu, nema ef til vill á stöku stað hér við Faxaflóann. Og ástæðan er alls staðar sú sama: bátarnir eru af óhentugri stærð fyrir lóðaveiðar. Hv. þm. Borgf. drap á það í ræðu sinni, að það hafi ekki verið unnið meira hlutfallslega í Njarðvík að hafnargerðinni, eftir að l. um landshöfn þar hefðu verið samþ. Landshafnarl. hafa kippt burtu framlagi sveitanna, sem höfðu áhuga á málinu. Þó mun eitthvað hafa verið unnið í Njarðvík í sumar, en miklu minna en æskilegt hefði verið, og ég er ekki viss um, að það hefði verið unnið neitt minna, þó að sveitin hefði átt að hafa allt á hendi. Það er þess vegna að vissu leyti rétt, það er engin trygging fyrir því, að hafnir verði byggðar örar, þó að sett séu l. um landshafnir, einkum með tilliti til fjárhags ríkissjóðs eins og hann er nú. Ég held þess vegna ekki, að íbúum í Höfn í Hornafirði sé neinn greiði gerður með því að fara nú að breyta til og fara að lofa framlagi til landshafnar í Höfn í Hornafirði og taka upp á fjárlög, enda er það nokkurn veginn víst, að ekki eru mikil líkindi til þess, að bein framlög verði aukin til slíkra framkvæmda á næsta ári. Nei, ég held, að það, sem hv. þm. A-Sk. fer hér fram á, séu gylli- eða tyllivonir, sem hann ætlar sér að veifa framan í hv. kjósendur sina við næstu kosningar. Út af því, sem frsm. minni hl. sagði, að ég væri þessu andvígur, af því að ég vildi halda fram annarri höfn, sem ég vildi, að yrði gerð að landshöfn, þá vil ég taka það fram, að um það liggja ekki fyrir neinar tillögur, og mundi ég á sama hátt og hér er lagt til greiða atkv. með till. um rökst. dagskrá. Nei, þetta eru ekkert annað en kjósendaveiðar og það lélegar kjósendaveiðar, þar sem það er vitað, að þó að um þetta fengjust lög, þá væri ekki hægt að framkvæma þau.



Herra forseti. Ég hef því miður ekki getað fylgzt með umr. um þetta mál, en langar þó til að ræða það almennt. Það hefur glöggt komið fram í umr. þeim um þetta, sem ég hef haft tækifæri til að hlusta á, að það er ríkjandi nokkur misskilningur á þessu hugtaki: landshöfn. Ég tók eftir því í ræðu hv. frsm. meiri hl. sjútvn., að hann telur litla möguleika á því að koma upp landshöfn eða stórskipahöfn í Höfn í Hornafirði. Og af því að erfitt er að koma upp landshöfn þarna, með merkingunni stórskipahöfn, þar sem allur skipastólinn gæti verið, þá er skiljanlegt, að hann dragi það við sig að gera landshöfn í Hornafirði. En þessu er á annan veg varið, enda kom það fram hjá milliþn. í sjávarútvegsmálum, þegar hún ræddi málið og gerði sínar ályktanir. Það, sem sú milliþn. festi augun við, var það, að það voru allmargir staðir, þar sem nauðsynlegt var að gera hafnarbætur vegna fiskibátaflotans, en hins vegar háttar svo til heima fyrir, að það var hvorki beinn hagur að því fyrir íbúana þar né heldur bolmagn til þess að standa í þeim stórræðum að koma þar upp höfn fyrir bátaflotann. Svona er það í Hornafirði. Þar er meiri hl. bátanna, sem stunda þar veiðar á vetrarvertíðinni, aðkomubátar, ekki aðeins af Austurlandi, heldur líka frá Húsavík og jafnvel þorpunum við Eyjafjörð. Þessir bátar hafa róið þarna yfir vetrarvertíðina og aflað yfirleitt vel. Þessi litli hreppur hefur ekki beinan áhuga á því sjálfur og heldur ekki fjármagn til þess eða getu að koma þarna upp almennilegri höfn fyrir fiskibátaflotann, sem að gagni mætti koma. Svipað hefur staðið á í Sandgerði. Þar eru fyrir utan ein allra beztu fiskimið hér við land. Þar er líka lítill og fátækur hreppur, sem staðið hefur að hafnargerð, en vitanlega hefur hann ekki treyst sér til þess að gera það, sem þyrfti að gera fyrir bátaflotann. Það voru þessar staðreyndir, sem gerðu milliþn. það ljóst, að það var ekki á þeirra færi að leggja í þær framkvæmdir, sem nauðsynlegar voru og aðkallandi fyrir bátaútveginn. Þegar milliþn. var að hugsa um það, hvernig hún mundi bezt styðja sjávarútveginn, þá sá hún, að þarna var mikið verk og nauðsynlegt að vinna. Till. hennar miðuðu því fyrst og fremst að því að skapa ríflega aðstoð til þess að koma upp höfnum fyrir fiskibáta, ekki landshöfn eins og í Njarðvíkum, þar sem skip af öllum stærðum gætu athafnað sig í hvaða veðri sem er, heldur fyrst og fremst höfnum fyrir fiskibátaflotann. Milliþn. gerði sér ljóst, að Sandgerði og Hornafjörður þyrftu höfn af annarri tegund, en þessi í Njarðvík. Þetta liggur fyrir á Hornafirði. Þar eru aðstæður orðnar mjög óheppilegar með stækkuðum bátum. Bátum hefur fækkað þar á nokkrum árum úr 35 niður í 11. Norðurlandsbátarnir og Austfjarðabátarnir hafa nú flestir flutt sig hingað suður, sem áður stunduðu róðra frá Hornafirði. Allgóð fiskimið hafa legið litið notuð, en hér er beitt svo mörgum bátum, að hver blettur er ofsetinn, svo að það hefur valdið þjóðhagslegu tjóni í mörgum tilfellum. Það er því mín skoðun, að ekki beri að fara út í það að gera landshöfn í Hornafirði, landshöfn af þeirri tegund, að stór hafskip geti athafnað sig þar. Til þess þyrfti of mikið fé og er of örðugt. En hitt er mér jafnljóst, að þarna er hægt að gera ágætis fiskibátahöfn. Innsiglingin er engan veginn svo slæm, að hún verði til þess að draga úr sjósókn, og hana er hægt að tryggja með viðráðanlegum kostnaði. Þá væri hægt að fá góða fiskibátahöfn og örugga. Hins vegar er engin von til þess, að þessi litli hreppur hafi bolmagn til þess að ráðast í þetta. Það segir sig sjálft, að lítill hreppur, jafnvel þó að hann fengi 30–40% af 3–4 millj. af fjárlögum og þó að honum tækist að snúa sér út hin 60% með ríkisábyrgðarlánum, sem er nú reyndar mjög erfitt, jafnvel þó að ríkisábyrgð sé, þá er það mjög hæpið, að svo lítill hreppur geti staðið undir slíkum skuldbindingum nema með meiri stuðningi frá ríkinu. Þm. verða því að greiða atkvæði um það, hvort ríkið á að hlutast til um þessi mál, hvort þarna eigi að veita aðstoð til þess að leysa þessi mál eða hvort það eigi að láta það danka áfram allri þjóðarheildinni til tjóns. Þarna er um að ræða byggingu fiskibátahafnar, en ekki landshafnar, sem er fær flestum stærðum skipa í hvaða veðri sem er. Því hefur verið fleygt fram, að síðan landshafnarlögin um Njarðvíkurhöfn voru samþykkt, hafi lítið verið unnið, en það sannar engan veginn, þó að einhver gagnleg mál hafi verið vanrækt, að ekki sé hægt að koma upp fiskibátahöfn. Auk þess verð ég að segja það, að þegar l. voru sett um Njarðvíkurhöfn, þá varð í raun og veru breyting á þannig, að Keflavíkurhöfn var gerð að landshöfn, og þá var mest hætta á því, að áhuginn dofnaði við Njarðvíkurhöfnina. Það hefur gefizt býsna vel að veita styrk úr ríkissjóði ásamt ríkisábyrgð. Það er rétt, að mikið hefur verið byggt af höfnum, og í öllum greinum hefur þetta staðið þannig, að þetta form hefur getað gilt, þar sem sveitar- eða bæjarfélög hafa byggt yfir sína báta eigin höfn. En þetta á ekki við, þegar verið er að byggja höfn fyrir aðkomubáta. Af þessum ástæðum er það alveg nauðsynlegt að gera breytingu á þessu fyrirkomulagi til þess að leysa þennan vanda. - Ég ætla svo ekki frekar að fjölyrða um þetta, en ég vildi aðeins láta það koma fram, að ég tel það mjög mikilsvert, að ríkið láti byggja þarna fiskibátahöfn og síðan á fleiri stöðum, og ég vil biðja hv. þdm. að blanda ekki saman því, að hér sé um að ræða hafskipahöfn, né heldur, að hv. þm. séu með þessu að ívilna sérstaklega litlum bæ og ekki sé þar þörf fyrir betri höfn.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég hef nú hlustað á þessar umr. um landshöfn í Hornafirði og langaði til þess að segja nokkur orð, áður en málið verður afgreitt, og upplýsa það nokkuð, svo að menn geti myndað sér skoðanir um það. Ég hef fylgzt með þessu máli frá upphafi. Ég veit, að Höfn í Hornafirði liggur nálægt einhverjum auðugustu fiskimiðum heimsins og hefur möguleika til hagnýtingar þeirra. Hins vegar skortir Hornafjörð flest til þess að nýta þau. Innsiglingin er erfið. Það er skerjótt fyrir utan höfnina. Innsiglingin er svo straumhörð mestan hluta sólarhringsins, að ekki er hægt að komast inn eða út. En þegar inn er komið, þá er þar allgott skjól, en höfnin er grunn, legupláss skortir, og stundum er mikið ísrek þar inni. Í landi eru litlir möguleikar til þess að nýta aflann. Þar er ekki hraðfrystihús, og það er lítið um verbúðir. Það, sem þarna þyrfti að gera, mundi kosta svo tugum milljóna skipti. Það eru því litlar líkur til þess, að lítið hreppsfélag geti staðið undir þeim kostnaði, sem slíkar framkvæmdir hefðu í för með sér. En ef þessi hafnargerð er fjárhagslega trygg, þá á hreppsfélagið að geta staðið fyrir þessari framkvæmd, því að ríkið veitir með láni og ábyrgð 100% stofnkostnaðar. En ef hér er um að ræða starfsemi, sem getur ekki staðið undir sér að öllu, en um það verður ekkert sagt í upphafi, þá er hreppsfélaginu ofviða að gera það. Hins vegar tel ég möguleika til, að hreppsfélagið gæti gert verulegan hlut af þessari framkvæmd, þá hluti, sem mest eru aðkallandi, dýpka leiðina, gera legupláss og annað þess háttar, og sjá svo, hvort aðrir, sem hafa hagsmuna að gæta, mundu ekki leggja eitthvað fram til að gera ýmsar aðkallandi framkvæmdir í landi, svo sem verbúðir og frystihús. Vera mætti, að kaupfélagið, sem er þarna allstórt, legði eitthvað fram, útgerðarmenn og fleiri slíkir. Mér er ljóst, að það er talsvert vandamál, á hvern hátt þessum framkvæmdum verður komið á. En ég stóð aðallega upp til að skýra, hvernig reynslan hefur orðið á þeim eina stað, þar sem l. um landshöfn gilda, Njarðvík og Keflavík. Það var stofnað til þessarar hafnargerðar fyrir nokkrum árum og hafizt handa um framkvæmdir. En alla tíð, síðan l. voru samþ., hefur Alþ. ekki veitt nokkurn skapaðan hlut til þessarar framkvæmdar, svo að það, sem hefur verið gert, hefur allt verið gert fyrir lánsfé. M. ö. o., ég tel, að Höfn í Hornafirði væri litlu bættari, ef sami háttur yrði þar á og í Keflavík, fyrir það, að Alþ. léti ekki nokkurn eyri til framkvæmda, en það lítið, sem fengist, væri allt að láni. Fyrstu árin gekk ekki vel með lánsútvegun í Keflavík, en fékkst þó nokkuð, en eftir því sem þrengzt hefur á lánamarkaðinum, hefur alltaf verið erfiðara að fá lán, eins og hv. þm. Borgf. minntist á og síðustu ár hefur lítið verið gert. Þó var árið sem leið gert nokkurt átak. Það var byggð stór bátabryggja í Keflavík og byrjað á garðbyggingu í Njarðvík fyrir samtals nokkuð á aðra millj. króna. En þetta fé var útvegað með því að selja ríkisskuldabréf á staðnum. Menn í Keflavík og Njarðvík, sem höfðu áhuga fyrir hafnarbyggingunni, tóku að sér að útvega féð. Eftir að ríkissjóður hafði fengið nei hjá lánsstofnunum um fé til þessarar framkvæmdar, þá var það eingöngu fyrir dugnað og harðfylgi heimamanna að selja þessi bréf, að það tókst að fá nokkurt fé til hafnarbyggingarinnar. Nú veit ég ekki, hvort þessi möguleiki er til á Hornafirði, en ég efast um það, a. m. k. í stórum stíl. Ég efast um, að þar sé hægt að komast nokkuð áleiðis á sama hátt og í Keflavík. Í öðru lagi vil ég segja það, að ef Alþ. veitir fé til landshafnargerðar, þá tel ég, að Keflavík og Njarðvík ættu að fá bróðurpartinn af þeirri fjárveitingu, en taka hana ekki til annarra framkvæmda, og sömuleiðis ef um lánsfé er að ræða til landshafnar, sem ríkið ætti kost á, þá tel ég, að Keflavík og Njarðvík eigi verulegan rétt á, að þar verði haldið áfram, en ekki verði skipt í fleiri staði. Loks vil ég geta þess, að fleiri staðir hafa komið til athugunar sem væntanlegar landshafnir, eins og Rif á Snæfellsnesi, sem hefur verið talað um að gera að landshöfn, og hafa þar einnig farið fram athuganir, sem gefa góða raun, en því hefur ekki heldur verið unnt að koma áleiðis vegna fjárskorts. Ég held því, að þótt þetta frv. yrði að l., þá yrði að þeim engin bót fyrir íbúana á Höfn í Hornafirði og þá aðra, sem þangað sækja úr öðrum landshlutum, nema um leið sé séð fyrir þeim fjármunum sem þyrfti til að gera þessa höfn. Og ég leyfi mér að efast um, eins og mál standa nú, að hægt sé að útvega nægilegt fé. Við skulum hugsa okkur, hvernig færi, ef samþ. yrðu l. um landshöfn í Hornafirði, en ríkissjóður ætlaði ekki fé til hafnargerðarinnar í fjárl., og tækist ekki, a. m. k. ekki að verulegu leyti, að útvega fé til hennar með láni. Þá er um leið komin alger stöðvun á þær byrjunarframkvæmdir, sem þegar hafa verið hafnar á staðnum. Ég segi þetta ekki vegna þess, að ég skilji ekki þá þörf, sem á staðnum er fyrir þessar framkvæmdir. Ég veit, að hún er mjög brýn, en ég tel ekki neina tryggingu fyrir, að úr þeim þörfum verði bætt með því að samþ. þetta frv. Það gæti meira að segja svo farið, að samþykkt þessa frv. yrði til að tefja fyrir verkinu, en það skilst mér, að sé ekki meining þeirra, sem málið flytja. En því aðeins tel ég frv. fara í rétta átt, að unnt sé að tryggja fé til að hefja framkvæmdir á þeim grundvelli, sem l. gera ráð fyrir. Ég þarf svo ekki fleira að segja. Ég vil aðeins benda á, að hafnargerðir eru ákaflega kostnaðarsamar framkvæmdir. Nú standa yfir hafnargerðir kringum allt land, sem á hverju ári hefur verið eytt í 5–12–15 millj. kr. Það er ekki vafi, að bygging þessara hafna að fullu, sem hafnar hafa verið framkvæmdir við, kostar svo skiptir hundruðum millj. kr. Það er því ekki óeðlilegt, þó að einhver dráttur verði á, að framkvæmdir verði gerðar að fullu, þegar ekki er veitt nema 5–15 millj. kr. á ári, og þó hafa framkvæmdir verið með allra mesta móti undanfarin ár. Ef hægt væri að koma málum þannig fyrir, að hægt væri að hafa færri hafnargerðir í takinu og taka fyrst þær, sem brýnust væri þörfin fyrir, þá væri hægt að framkvæma þessi mál með meiri skynsemi. En vegna ýmissa aukasjónarmiða verður að hafa allan þennan fjölda hafna í takinu og gera lítils háttar framkvæmdir í senn, sem koma að mjög takmörkuðum notum, í stað þess að verja verulegri upphæð til nokkurra hafna, eins og Hornafjarðar, því að ég vil taka hann í röð fyrstu hafna, þar sem gera ætti umbætur, sem munaði verulega um. Hvort þær framkvæmdir yrðu undir því formi, sem hafnarframkvæmdir hafa nú, eða landshafnaformi, legg ég ekki mikið upp úr. Hitt er aðalatriðið, að einhverri skynsemi sé hægt að koma á við þessar framkvæmdir. En þetta frv. gerir sennilega hvorki til né frá, þó að ég telji, að sú hætta geti falizt í því, að það hafi gagnstæðar verkanir við það, sem til er ætlazt, og við því vil ég vara. Ég tel því, að ekki sé ástæða til annars, eftir því sem fyrir liggur, en greiða atkv. með þeirri rökst. dagskrá, sem meiri hl. sjútvn. ber fram, og það mun ég gera. En það ber á engan hátt að skoða sem andstöðu við þessa framkvæmd, síður en svo, því að ég hef alla tíð verið því hlynntur, að þessi höfn sé í fremstu röð, en ég er aðeins tortrygginn á, að þessi aðferð, sem hér er stungið upp á, verði nokkuð hagkvæmari en það, sem nú er í gildi.



Herra forseti. Þetta er ekki nema athugasemdatími, sem mér er ætlaður, enda skal ég láta nægja að taka fram aðeins örfá atriði. Hæstv. samgmrh. talaði að ýmsu leyti skynsamlega um þetta mál, eins og við mátti búast. Hann viðurkenndi fyllilega, að mér skildist, þörfina á að auka framkvæmdir við hafnargerð á Hornafirði, en hann telur, að hið opinbera hafi ekki nægilegt fé til þessara framkvæmda og því sé fjárhagsgrundvöllur þessa frv. ekki nógu traustur. Mér virtust koma fram hjá hæstv. ráðh. tvö atriði, sem ég vil gera aths. við. Í fyrsta lagi finnst mér hann gera of lítinn mun á því, hvað hreppsfélaginu sé mögulegt um útvegun lánsfjár til hafnargerðarinnar og hvað ríkinu er mögulegt, en fram hjá því er ekki hægt að horfa, hvað ríkið hefur meira bolmagn en fátækt hreppsfélag, þó að ríkið standi bak við lán, sem hreppurinn tekur. Þá lét hæstv. ráðh. svo um mælt, að Hornafjörð skorti flest skilyrði til að nytja hin auðugu fiskimið, sem þar eru út af ströndinni. Út af þessu vil ég ítreka það, sem áður kom fram, að þrátt fyrir það að skilyrðin eru að ýmsu leyti svo ófullkomin sem þau eru, þá hefur samt sem áður árlega verið dregið í þjóðarbúið svo milljónum króna skiptir á þessum stað. Og hvað mætti verða, ef hafizt væri handa um að gera verulega endurbót á þeim skilyrðum, sem fyrir hendi eru? Hæstv. ráðh. gat um, að hafnargerð þeirri, er fyrirhuguð er í Keflavík, hefði lítið miðað áfram vegna fjárskorts. Ég heyrði ekki fyllilega, hvað hann sagði um þetta, en ég ætla, að árið sem leið hafi það verið á aðra milljón króna. Ég hef í höndum skýrslu Landsbankans fyrir 1947. Þar segir svo á bls. 47 um fé það, er lagt hefur verið til þessarar hafnargerðar, með leyfi hæstv. forseta: „Byggingu landshafnarinnar í Keflavík og Njarðvík var haldið áfram, og nam kostnaðurinn, sem féll á árinu, 5.645 þús. kr. Þar af fóru 2.875 þús. kr. til kaupa á landi og mannvirkjum. Árið áður voru lagðar 2.025 þús. kr. í þessa hafnargerð.“ Ég hygg, að það sé álitið, að skýrsla Landsbankans sé traust heimild, og ef það er tekið til greina, sem í henni segir, að farið hafi í þessa landshöfn, og einnig þess, sem hæstv. samgmrh. segir, að veitt hafi verið til hennar árið 1948, þá skilst mér, að búið sé að leggja í höfnina kringum 7 millj. kr. Ég skal ekki segja, hvað mikið hefur á unnizt fyrir þetta fé, en þetta er allmiklu meira en fé það, sem farið er fram á til hafnargerðarinnar í Hornafirði. Hv. þm: Borgf. kvaddi sér hljóðs hér áðan, en hann er, eins og kunnugt er, maður skeleggur til sóknar og varnar. Honum hefur runnið til rifja frammistaðan hjá hv. frsm. meiri hl. og talið rétt að gera þar nokkra áréttingu. Það, sem fram kom hjá hv. þm. Borgf., var tvennt: annars vegar að þau ummæli, sem ég lét hér falla um, að hann hefði átt hlut að máli um flutning frv. um landshöfn í Keflavík, væru ekki rétt, og hann gaf þá skýringu, að hann hefði ekki átt sæti í sjútvn. á þeim tíma. Þetta er ef til vill alveg rétt, ég skal ekki bera brigður á það, heldur hafa það, sem sannara reynist, að hv. þm. Borgf. hafi þá ekki átt sæti í sjútvn. En það haggar ekki hinu, að sjútvn. flutti þá frv., eins og hún var þá skipuð. Hitt atriðið, sem var uppistaðan í ræðu hv. þm. Borgf., var það, að framtak heimamanna nýttist betur með því skipulagi, sem nú væri um hafnarframkvæmdir samkvæmt hinum almennu hafnarl. en ef um landshöfn væri að ræða. Hv. þm. Borgf. er sá maður, sem hefur lengsta þingsögu að baki sér og man lengst aftur í tímann, enda hóf hann sögu sína mjög langt frá okkar tíma. Hann minntist á, þegar ríkið fór fyrst að sinna hafnarframkvæmdum í landinu og hvernig á þeim hefði verið tekið af hálfu ríkisins og hvernig þau hefðu aukizt stig af stigi. Af því vildi hann draga þá ályktun, að því meir sem ríkið hefði skipt sér af þessum málum, því verr hefði þeim miðað áfram og það hefði náð hámarki sínu, þegar um landshöfn var að ræða. Mér virðist þessi frásögn hv. þm. Borgf. eiga að sanna, að eftir því sem ríkið hefur veitt meira til þessara hafnarframkvæmda, hafi verkinu miðað verr áfram. Það eru til l. um hafnarbótasjóð, sem gert er ráð fyrir, að veiti á sumum stöðum enn þá meiri aðstoð af ríkisins hálfu en almenn hafnarl. gera ráð fyrir. Þetta er gert til þess að hrinda áfram framkvæmdum á vissum stöðum. Nú er það fjárveitingavaldsins að ákveða, hvernig skipað skuli niður fjárveitingum hverju sinni til þessara mála, hvort meira skuli veitt til hafnargerða samkvæmt hinum almennu hafnarl. og minna til landshafna eða meira til landshafna og minna til hinna almennu hafnargerða. Þetta er mál, sem fjárveitingavaldið hefur í sinni hendi. Þess vegna sé ég ekki, þó að um landshafnarform sé að ræða, að það þurfi að standa gegn því, að framkvæmdir séu gerðar. Það er þvert á móti á hinn veginn, því að þrátt fyrir það að ríkið hefur í mörg horn að líta um fjárgreiðslur, þá er ég ekki svo svartsýnn um fjárhag þess, að því sé ofvaxið að sinna kröfum, sem ekki eru hærri en þær, sem gerðar eru um þessa framkvæmd, þar sem heildarfjárhæðin er 4–5 millj. kr., sem ætlazt er til, að lagt verði fram á nokkrum árum.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Það er aðeins út af því, sem hv. þm. A-Sk. sagði um kostnað við landshöfn í Keflavík. Um þetta hafði ég engin önnur orð en þau, hvað gert hefði verið 1948. Kostnaðurinn varð við það, eftir því sem ég vissi bezt, á aðra millj. kr. Hv. þm. hefur ekki hnekkt því, en kom með upplestur úr skýrslu Landsbankans 1947 um það, sem í þetta mannvirki væri búið að eyða, en sú skýrsla sé traustheimild. Ég skal sízt vefengja þá skýrslu, en aðeins taka fram, að það verður að lesa með aðgætni skýrslu Landsbankans,um þetta mál, því að langmestur hlutinn af þessari upphæð hefur gengið til kaupa á mannvirkjum, sem áður var búið að gera og hreppsfélögin á staðnum áttu. Þegar landshöfnin var ákveðin, þá yfirtók ríkissjóður þau mannvirki, sem þar voru, fyrir kostnaðarverð að frádregnum styrknum, sem ríkissjóður hafði veitt. Enn fremur varð að kaupa mikið af löndum af Keflavíkurhreppi og Njarðvíkurhreppi til þess að fá athafnasvæði kringum höfnina, og langmestur hluti þess fjár, sem varið hefur verið til framkvæmdanna, hefur verið notaður í þessu skyni, vegna þess að kaupin voru afgr. með skuldbindingum ríkissjóðs, annaðhvort að ríkissjóður tók að sér skuldir, sem hvíldu á mannvirkjunum, eða þau lönd, sem keypt voru, voru greidd með ríkisskuldabréfum. Þetta var auðvelt, því að eigendurnir á staðnum sættu sig við að fá bréf í staðinn. En framkvæmdir hafa orðið miklu minni en ætlazt var til, vegna þess að það hefur aldrei verið veitt neitt fé af Alþ. og lánsfé hefur ekki fengizt. Þetta gæti endurtekið sig í Hornafirði, og við það er ég hræddur. Tölur þær, sem hv. þm. las hér upp, sanna því ekki neitt.



Ég vil aðeins mótmæla því, sem kom fram hjá hv. þm. A-Sk., að ég hefði tekið til máls af því, að mér hefði runnið til rifja frammistaðan hjá hv. frsm. meiri hl. Því fór fjarri, hans frammistaða var góð í alla staði. Hitt rann mér til rifja, hvernig hann hafði hausavíxl á hlutunum, þar sem hann sagði, að ég væri á móti því, að ríkið legði fram meira fé til hafnarframkvæmda. Það, sem ég benti á, var það, að þróunin hefði verið eðlileg, miðað við þörf landsmanna, að ríkið hefði veitt meira fé en áður til þessara framkvæmda, og ég taldi höfuðnauðsyn að sameina fleiri aðila um þessar framkvæmdir. Það er raunalegt, þegar það hendir jafnskýran þm. og þessi hv. þm. er að hafa svona algerlega endaskipti á hlutunum. Ég vil benda honum á, hvernig þetta landshafnarfyrirkomulag hefur reynzt á þeim eina stað, sem nokkur reynsla hefur fengizt um. Þar er búið að verja nokkuð á 3. millj. kr. til kaupa á löndum kringum hafnarmannvirkin. Land er vitanlega til kringum höfnina, hver sem á það, og sé byggt á þeim grundvelli, sem nú er byggt yfirleitt, þarf ekki að binda neitt fé frá ríkissjóði til slíkra landkaupa. Ætli það hefði ekki verið raunhæfara að verja slíku fé til þess að byggja ný hafnarmannvirki og skapa ný skilyrði fyrir auknum atvinnuháttum á þeim stöðum, þar sem þetta fé hefði verið notað? Með því að lesa úr skýrslu Landsbankans verður því hv. þm. til þess að benda á stóra annmarka í þessu máli fram yfir það, sem er, ef byggt verður á núverandi löggjöf.