Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ásgeir Ásgeirsson Fjhn. flytur þetta frv. fyrir tilmæli fjmrh. Hér er um endurtekna framlengingu að ræða, sem eins og ástatt er er sjálfsögð, og mælir n. með frv.

Ásgeir Ásgeirsson Fjhn. flytur þetta frv. samkvæmt beiðni fjmrh. samkvæmt þeirri reglu að flytja stjfrv. til þess að greiða fyrir því, að þau komist inn í þingið. Þetta er formsatriði til þess að gera þetta einfaldara, en segir ekkert til um fylgi nm. við frv. Hæstv. fjmrh. mun hafa framsögu um frv., en ég mun gera grein fyrir mínu atkv. síðar.



Eins og hv. þm. hafa gert sér ljóst, er mjög mikið undir því komið, hvernig tekst til um afgreiðslu fjárl. Nú hefur verið ráðizt í það að breyta l. um skrásetningu íslenzkrar krónu, með það fyrir augum að bæta afkomu útflutningsatvinnuveganna og reyna að skapa fjárhagslegt jafnvægi. Eitt höfuðatriði þess að þetta ætti að takast og höfuðundirstaðan var það, að þinginu auðnaðist að afgreiða greiðsluhallalaus fjárl., þ.e.a.s. fjárl., sem í reyndinni yrðu greiðsluhallalaus, þannig að tekjur ríkissjóðs borguðu öll venjuleg rekstrarútgjöld og einnig þau framlög, sem ríkið veitir til verklegra framkvæmda, og greiðslur til þess að greiða fastar afborganir af skuldum ríkisins. Undanfarin ár hefur þetta ekki tekizt, eins og kunnugt er, og afleiðingarnar hafa orðið mjög slæmar. Nú er rétt og almennt tekið fram, að þetta verður áreiðanlega ekki auðvelt verkefni, og kemur auðvitað gleggra í ljós síðar. En ég tel mér skylt í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, um framlengingu á söluskattinum og nokkrum lagaheimildum, að gefa mönnum ofur litla hugmynd um það, hvernig þetta horfir eftir gengisbreytinguna, en það getur ekki orðið nema ófullkomið vegna þess, að þó að fjmrn. hafi starfað að því síðan stjórnarskiptin urðu að fá yfirlit um áhrif gengisbreyt. á fjárl., þá er því starfi ekki að fullu lokið enn þá. Því er þannig varið, að til þess að fá yfirlit um þetta þarf margs að gæta, bæði að reikna út, hvaða áhrif gengisbreyt. hefur á einstaka rekstrarliði, og einnig að komast að niðurstöðu um það. hvaða áhrif gengisbreyt. hefur á afkomu ýmissa ríkisstofnana, og í því sambandi veltur niðurstaðan oft á því, hvaða ákvarðanir er hægt að taka um auknar tekjur handa þessum stofnunum til að mæta auknum útgjöldum vegna gengisbreytingarinnar. Af þessu leiðir, að þessi rannsókn verður æðimikið verk og niðurstöður liggja ekki að fullu fyrir enn þá. - En það er fleira, sem þarf að athuga í þessu sambandi en bein áhrif gengisbreyt. Það þarf einnig að gæta þess, hvort Alþ. hefur gert ráðstafanir, sem gera það nauðsynlegt að breyta fjárl. frá því, sem þau eru, til þess að þau sýni rétta mynd af þeim ákvörðunum, sem þegar hafa verið gerðar, og þessar athuganir hafa einnig staðið yfir og eru að sumu leyti nokkru lengra komnar, en athuganir á áhrifum gengisbreytingarinnar, og kemur þetta dálítið fram í því, sem ég segi á eftir. Ég ætla þá að reyna að gefa hv. þm. ofur litla hugmynd um horfurnar í þessum efnum og íhuga fyrst um gjaldahlið fjárl. Þá er þess að gæta, að í fjárlfrv., eins og það liggur fyrir nú, er ekki gert ráð fyrir neinni launauppbót handa starfsmönnum ríkisins, þó að hún hafi verið greidd um margra mánaða skeið. Nú er augljóst, að þessum uppbótum verður ekki svipt með öllu frá því, sem þær hafa verið að undanförnu, og meðan ekki er vitað, hvort sett verða ný launal., þá verður að halda þessum greiðslum áfram. Hér er því um mikil útgjöld að ræða fyrir ríkissjóðinn, sem ekki er gert ráð fyrir í fjárlfrv. Þá er þess að gæta, að gengislækkunarlöggjöfin hlýtur að hafa í för með sér einhverjar auknar launagreiðslur fyrir ríkið. Það er erfitt að spá um það, því að ekki er vitað, hvort hækkun verður á vísitölunni eða hver hún kann að verða 1. júlí, þegar síðasta breyt. á launum eftir löggjöfinni fer fram. En einhver hækkun hlýtur að verða á launagreiðslum af þessum ástæðum, líklega einhvers staðar á milli 10–15 millj. kr. alls. Þó þykir mér rétt að geta þess, að við athugun á fjárl. og ýmissi annarri löggjöf og við það að kynna mér nokkuð ýmislegt af því, sem til stendur í sambandi við gjöld ríkisins, þá hefur komið í ljós, að allverulega pósta vantar í fjárl. annað en þetta, óviðkomandi gengislækkuninni, til þess að þar komi öll kurl til grafar. Ég get ekki gefið nauðsynlegt yfirlit um þetta, því að þar eru mörg álitamál, sem þarf að meta, en það eru margir lögboðnir póstar, sem hljóta að koma til greina, þó að ekki verði ákvarðað, hvað stórir þeir eru. Ég vil benda á, að það er ekki í fjárlfrv. gert ráð fyrir framlagi til aflatryggingasjóðs, en hann á að fá 1.3 millj. kr. úr ríkissjóði, sem þarf að setja í fjárl. Enn fremur var í dýrtíðarlöggjöfinni frá í vetur gert ráð fyrir framlögum til þess að lækka framleiðslukostnað bátaútvegsins, og það mun verða 1.7 millj. kr. fram að þeim tíma, sem gengislækkunin tekur við. Í þeirri sömu löggjöf er gert ráð fyrir, að ríkisstj. sé heimilt að greiða allt að 1.5 millj. kr. til þess að létta sjóveðum af bátum, en það hefur ekki enn verið tekin ákvörðun um það, að hve miklu leyti þessi heimild verður notuð, en mér skilst á hæstv. atvmrh., að líkur séu fyrir því,.að það verði notað eitthvað af þessu, og þá þarf það, sem notað verður, óhjákvæmilega að koma á fjárl. Enn fremur vil ég geta þess, að það hefur verið með löggjöf, sem sett hefur verið á þinginu, eiginlega skotið loku fyrir það, að framkvæmdasjóður ríkisins geti lagt fram það fé, sem nauðsynlegt, er til þess að hann geti leyst af hendi sitt hlutverk, þ.e. að kaupa stórar ræktunarvélar. Honum var ætlað fé af eignaraukaskattinum, en nú er loku fyrir það skotið, það verður því að taka tillit til þessa við afgreiðslu fjárl. Einnig vil ég nefna, að það eru uppi háværar raddir um það, og er það byggt á sanngirni, að ríkið hlaupi undir bagga með því námsfólki erlendis, sem verður fyrir þungum búsifjum af gengislækkuninni, og yrði það einnig að koma á fjárl. Ég vil í þessu sambandi einnig minnast á það, að ég sé alveg í hendi mér, að vegaviðhaldið er lægra sett á fjárl. en vonir eru til, að vegunum verði haldið í sæmilegu lagi með, og hlyti að verða að hækka þá fúlgu allverulega. Og þannig mætti enn telja fleiri liði, sem ég vil ekki vera að þreyta hv. alþm. á. En hér er um stórar fjárhæðir að ræða til viðbótar þeim liðum, sem ég greindi áðan, þegar ég ræddi um launamálin, og ekki eru enn að fullu metnir, en er alveg auðséð, að verða 10–15 millj. kr., en fer eftir því, hversu miklu er hægt að ná upp aftur við auknar tekjur þeirra ríkisstofnana, sem þurfa að auka útgjöld sín af þessu. Af þessu er augljóst, að aðallega vegna þess, að á fjárl. vantar stórar fúlgur og sumt er þegar greitt úr ríkissjóði, og sumpart vegna áhrifa frá gengisbreytingunni, verður að auka gjaldahlið fjárl. um nokkra milljónatugi, ef þau eiga að sýna rétta mynd af þeim ákvörðunum, sem þingið hefur tekið í löggjöf og varðandi framkvæmdir. Hvort svo væri hægt að mæta þessu með einhverri tilfærslu, vil ég ekki segja neitt um á þessu stigi, en ég þykist sjá, að með þessu verði erfitt um vik í því efni, eftir að hafa athugað fjárl., og mun það verða rætt síðar. Þá er það um tekjuhliðina að segja, að nokkur rannsókn hefur farið fram á því, en þó er erfitt um vik, vegna þess að þá þarf að reikna innflutning til landsins, og þar er um að ræða áætlaðan innflutning. Það er augljóst, að ef afgreiða á greiðsluhallalaus fjárl., þá verður að framlengja þá skatta og gjöld, sem í gildi eru, og er þó borin von, að niðurstaðan geti orðið slík, að um greiðsluhallalausa afgreiðslu verði að ræða, vegna þess að þótt við reiknum með jafnmiklum innflutningi og í fyrra, þá munu innflutningsgjöldin ekki gera betur, en að jafna þær fúlgur, sem ég hef talið, og þó tæplega það. En um innflutningshorfurnar er eiginlega ómögulegt að sjá eins og horfir í dag. - Af þessu leiðir, að hér hefur verið lagt fram þetta frv. um framlengingu á þessum tekjustofnum, þar sem leyfisgjöldin eru að miklu leyti felld niður. Það var áður búið að fella niður leyfisgjöldin af gúmmíi og hlutum til bifreiða og heimilisvélum, og nú er fellt niður gjald af kvikmyndum og vörubílum, en hins vegar er haldið aðeins gjaldi af fólksbifreiðum og nokkru lægra gjaldi af ferðamannagjaldeyri, 25% í staðinn fyrir 75% áður. Það hefði verið æskilegt að geta fellt þessi leyfisgjöld niður, e.n það er síður en svo, að það veiti af því að hafa það til ráðstöfunar, sem inn kæmi af þessu, þó að það sé ekki meira en ca. 31/2 millj. kr. Svo vil ég geta þess, að það er mjög eftir því leitað, að reynt yrði að lækka skatta á lægstu tekjum, þ.e.a.s. tekjuskattinn, og er það mál í athugun hjá ríkisstj., og hygg ég, að hún hafi fullan hug á að mæta þessum óskum að einhverju leyti. Þetta er þá í örfáum orðum það, sem ég vildi segja til skýringar þessu frv. Það, sem er höfuðatriðið fyrir Alþ. nú, það er að sjá fótum sínum forráð við afgreiðslu fjárl. og horfast í augu við það, að skattalækkun getur ekki byggzt á öðru, en því að lækka rekstrargjöldin. Hún getur ekki byggzt á því, að hún komi fram sem halli á fjárl. og auknar lausaskuldir í bönkunum. Höfuðatriði málsins er það, að þingið sjái fótum sínum forráð og horfist í augu við, að lækkun skatta hefur í för með sér lækkuð útgjöld ríkisins. Slíkt er eigi mögulegt, og verður að horfast í augu við það.



Ég skal ekki bera á móti því, að nauðsynlegt sé, að jöfnuður sé á fjárl. Jöfnuður á fjárl. er eitt af þeim skilyrðum, sem nauðsynlegust eru, til þess að heilbrigð fjármálastarfsemi í landinu geti þrifizt. En þarna koma fleiri atriði til greina. Það er hægt að vinna þannig að jöfnuði á fjárl., að það spilli tilganginum með honum. Þegar frv. til l. um gengisskráningu, launabreytingar, stóreignaskatt, framleiðslugjöld o.fl. var samþ., munu flestir hafa búizt við, að III. kafli l. nr. 100/1948, um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, mundi verða felldur niður. Með þeim álögum, sem þar voru teknar, var að vissu leyti píndur út hinn síðasti eyrir af ýmsum vörutegundum til þess að halda sjávarútveginum gangandi. Með greindum III. kafla var, ef þannig má að orði komast, gengislækkun framkvæmd fyrir fram á tilteknu sviði. Þessar álögur ættu því að falla niður, þegar gengisfallið kemur til framkvæmda. Annars er um tvöfalda gengislækkun að ræða. Það kemur á óvart, þegar felldar eru niður uppbótargreiðslur, að þá skuli vera lagt til að halda við álögum vegna uppbótargreiðslna til sjávarútvegsins, sem felldar eru niður. Ég er hræddur um, að sumum útgerðarmönnum og frystihúsaeigendum hafi þótt þetta vera peningur sinn og þeir kunni að koma og mælast til, að skattarnir séu innheimtir áfram og heimti aukna tryggingu. - Ég sagði, að fleiri atriði kæmu til greina, þótt greiðslujöfnuður á fjárl. sé höfuðatriði, eins og það að halda niðri dýrtíðinni í landinu. Söluskatturinn, sem hér er lagt til, að innheimtur verði, veldur 3% hækkun vísitölunnar og samsvarar 9 stigum gömlu vísitölunnar. En slík breyting vísitölunnar vinnur á móti tilgangi gengisskráningarlaganna yfirleitt. Það var verið að blanda inn í þetta mál mörgum atriðum, er vinna á móti höfuðtilgangi þeirra. Það er m.a. eitt höfuðatriði, að það á að lita á það sem gengisgróða, sem er í rauninni gengismismunur. Það á að líta á hann sem verðmæti og úthluta honum. En þetta vinnur á móti tilgangi l., eins og hitt, að innheimta söluskatt, og torveldar því framkvæmd þeirra. Í þessu frv. er þar að auki lagt til, að greiða skuli viðbótargjöld „af gjaldeyrisleyfum til utanferða, öðrum en leyfum til námsmanna og sjúklinga, 25% af leyfisfjárhæð“. Nú er gengisbreytingin gerð til að koma á sæmilegu jafngengi við önnur lönd. En óviðeigandi er að hafa sérgengi varðandi ferðalög, og er með því nærri kveðinn upp sá dómur, að gengisbreytingin hafi verið ófullnægjandi. Mér finnst, að gengið á dollarnum hefði átt að vera óbreytt. Þreföld hækkun kostnaðarins ætti að vera nægileg, og er óviðeigandi að hafa tvöfalt gengi eftir breytinguna á gengisskráningunni. Það má bæta því við, að þessi skattur lendir á gjaldeyri, sem ríkið telur, að veita þurfi til ferðalaga, en nær eigi til svarta markaðarins. Maður skyldi ætla, að með gengisbreytingunni hafi átt að afmá viðskipti á svörtum markaði. Vil ég og segja, að hún nái eigi tilgangi sínum, nema svarti markaðurinn hverfi. En þarna er komið fram grímuklætt gengi, sem er í ósamræmi við tilgang l. um gengisskráningu. - Þá vil ég minna á, að það á að greiða 35% gjald af innflutningsleyfum fyrir fólksbifreiðum, en fella niður skatt af jeppum og vörubifreiðum, sem vinna mikið gagn. Fjöldi fólksbifreiða á hins vegar engan rétt á sér. Eftir því, sem ég hef heyrt, verður þó verðið á vörubifreiðum tiltölulega hærra, en á almenningsbifreiðum. Þessi skattur er tilfinnanlegur, því að hann verður, að viðbættri gengisbreytingunni, hærri en gamli skatturinn. T.d. er verðmæti, sem kostar 100 kr., breytt í 150 kr. með gamla skattinum, en rímlega 170 kr. með gengisbreytingunni, og að viðbættu 35% gjaldi fer þetta að nálgast 230 kr. Þessi 35% skattur verður því hærri en gamli 50% skatturinn. Það á því að koma hærri skattur á fólksbifreiðar. Mér er eigi heldur kunnugt um, að flytja eigi inn fólksbifreiðar á næstunni að verulegu ráði. Það á víst, eftir því er mér er kunnugt, að flytja bifreiðar inn fyrir hið opinbera og atvinnubílstjóra. Munu atvinnubílstjórar eiga fullt í fangi með atvinnurekstur sinn, þótt eigi sé farið að leggja á þá auknar álögur. Skil ég heldur eigi, að farið verði að flytja inn lúxusbifreiðar sérstaklega. Þessi skattur mundi því gefa lítið í aðra hönd, og hefði átt að sleppa því að leggja hann á þessar bifreiðar eins og hinar. Þá má minna á 31. gr. l., sem hljóðar svo, að greiða skuli „gjald, 20%, af matsverði bifreiða, sem ganga kaupum og sölum innanlands. - Ákveða skal með reglugerð, hvernig meta skuli verð bifreiðanna....“ Það hefði átt að nota tækifærið til að breyta þessu og miða við kaupverð. Skal ég eigi fara fleiri orðum um þetta. Mér þætti rétt, að hæstv. ríkisstj. biði með till. sínar, þar til er hún getur gefið skýrt yfirlit um áætlaðar tekjur og gjöld ríkissjóðs á árinu, og er eigi unnt að leggja fram till. um útgjöld, nema till. komi einnig fram um sparnað. Það hefði átt að fylgjast að og liggja fyrir greinilegt yfirlit. Verð ég að segja, að nauðsynlegt sé að leita að heppilegri gjaldstofnum en þessum, því að skattar eins og söluskatturinn vinna á móti tilgangi l. Þess vegna hefði ég talið heppilegra að bíða nokkurra átekta með frv., svo að fyrir gæti legið skýrt yfirlit um væntanlega afkomu næsta fjárhagsárs.



Herra forseti. Þótt hv. þm. V-Ísf. (ÁÁ) hafi fært fyrir því rök af hálfu Alþfl., hversu óeðlilegt við teljum að framlengja þá skatta, sem á voru lagðir, m.a. til þess að greiða útflutningsuppbætur á sjávarafurðirnar, þá finnst mér hlýða að segja hér nokkur orð, því að satt að segja varð ég undrandi, þegar ég sá frv. og vissi um það, sem fram ætti að koma. Ég held og, að ég verði eigi einn um þá undrun. Ég held, að um landsmenn megi segja hið sama og okkur þm. Alþfl. Það var talið málinu til gildis, þegar hin stórkostlegasta gengislækkun, sem gerð hefur verið í álfunni, var samþ. og nú er fram komin, að þá mætti fella niður ýmis útgjöld og skatta, sem um var kvartað og á voru lagðir til þess að halda við framleiðslustarfseminni í landinu. Hygg ég, að margir, sem blöskraði söluskatturinn, bílaskatturinn o.fl., hafi þó kennt minni sársauka þá en nú, því að menn bjuggust við, að þessir skattar mundu verða felldir niður. En sú hefur eigi orðið raunin á af hálfu hæstv. ríkisstj. Er einkennilegt, að hálfum mánuði eftir að framkvæmd hefur verið hin mikla gengislækkun, skuli vera haldið við öllum þeim sköttum, sem á voru lagðir áður, og jafnvel auknir, eins og hv. þm. V-Ísf. minntist á. En e.t.v. er það svo, að mönnum hafi dottið í hug, þegar gengislækkunin var framkvæmd, að til þess að mæta áhrifum lækkunarinnar á afkomu ríkisins yrði að halda við sköttum, sem áður voru lagðir á. Hæstv. fjmrh. lét í það skina, að af gengislækkuninni mundi leiða stórfelld aukin útgjöld ríkissjóðs. Engan þarf það að undra. Mér hefur verið sagt af einum þeirra embættismanna ríkisins, sem vinna að atvinnumálunum, að aukin útgjöld hans til samgöngu- og hafnarmála muni nema frá 20–70% við gengislækkunina, og eru þetta eigi litlir liðir á fjárl., svo að enginn skyldi undrast, þó að við þá þyrfti að bæta. Þetta er það, sem allir menn vita. Hefði átt að gera sér þessa grein, þegar gengislækkunin var ákveðin, og láta eigi í það skína, að hægt yrði að fella niður þá skatta, sem undanfarin ár hafa verið lagðir á, undan hefur verið kvartað og orsök hafa orðið til ásakana, er beint hefur verið að þeim mönnum, sem þátt áttu í að leggja þá á. Það er síður en svo farið inn á þær leiðir, heldur var látið skína í það, að nú yrði unnt að létta af þeim sköttum, sem vondir menn stóðu að, og væri sú leið ófær til frambúðar. Mig skyldi eigi undra, þótt þetta yrði fyrsta sporið á óhappaleið í fjármálum ríkisins. Mig skyldi eigi undra, þó að haldið yrði uppi fyrri sköttum og jafnvel við þá bætt. Mig skyldi eigi undra, þó að upp styngi kollinum og framkvæmt yrði að nýju ábyrgðarverð á útflutningsvörum sjávarútvegsins og upp kæmu raddir um að undanskilja frjálsan gjaldeyri til útvegsmanna. Þá yrði haldið áfram á sömu braut, ofan á gengislækkunina. Hitt er svo annað mál, eins og hv. þm. V-Ísf. gat um, að eigi er þetta vænlegt til að halda niðri verðlaginu í landinu, s.s. það að viðhalda þeim sköttum, sem verka mest til aukningar dýrtíðarinnar innanlands, t.d. söluskattinum. Það er talið, eins og hv. þm. V-Ísf. gat um, að viðhald söluskattsins mundi nema 3%, og hverju menn svo sem spá um hækkun dýrtíðarinnar, þá er ég þeirrar skoðunar og styrkist æ betur í henni, að af gengislækkuninni muni leiða 15–20% dýrtíðaraukningu, a.m.k., sé söluskatturinn talinn með. - Verð ég því að lýsa yfir undrun minni, að frv. þetta skuli vera borið fram, um leið og ég lýsi yfir andstöðu við það. Loks var búizt við því, að skatturinn á ferðagjaldeyri mundi falla niður, því að erlendur gjaldeyrir hækkar í verði um 75%. Nei, það fæst eigi. Því er nú 25% gjaldi haldið við, svo að gjaldeyrir til ferðalaga hækkar um 100%, frá því er var, áður en gjaldeyrisskatturinn var lagður á. Þótt skatturinn af bílakaupum lækki í 35%, þá verður skatturinn hærri nú en áður. Hv. þm. V-Ísf. tók fram, að lítið yrði um innflutning bifreiða, og vill, að þeim aðilum verði ívilnað, er mesta kröfu eiga. En það er eigi gert með þessari löggjöf, heldur er hinum ívilnað, sem fá leyfi fyrir öðrum nauðsynjavarningi og verða þó að greiða hærra verð. Hæstv. fjmrh. gat þess, að það mundi þurfa að verja einhverju fé á fjárl. til framkvæmdasjóðs ríkisins, vegna þess að ætlunin væri að verja hluta eignaraukaskatts til annars innflutnings og til kaupa á landbúnaðartækjum. Já, ég býst við, að til þess að bæta þetta upp, þurfi að afla nýs fjár á fjárl. En hvaða nauður rak núverandi stjórnarflokka til að afnema eignaraukaskattinn? Finnst mér eigi hægt að ætlast til þess af alþm., að þeir fari nú að greiða atkv. með nýjum fjárframlögum og jafnvel einum viðbótarskatti, áður en fyrir liggur, hverju stóreignaskatturinn muni nema. Það var spurt um það í umræðunum, hverju hann kæmi til með að nema, og einnig, hvort athugun hefði farið fram á því. Það var dauðaþögn hjá hv. flm. frv. og stuðningsmönnum þess og hæstv. ríkisstj. Þeir gátu eigi gert sér grein fyrir því, hvort skatturinn í augum þeirra, sem afgreiddu frv., mundi gefa meira en hinar upprunalegu till. námu að viðbættum eignaraukaskattinum. Ég get eigi dæmt um það. Þó hef ég rætt við fróðan skattamann um þessi efni. Skoðun hans er sú, að minna fé muni fást til opinberra þarfa skv. l. og eftir niðurfellingu eignaraukaskattsins heldur en hefði frv. verið samþ., eins og upprunalega lágu till. fyrir um. Það er öldungis óverjanlegt, að hæstv. ríkisstj. geti eigi gefið þm. einhverja áætlun og samanburð. Ég þykist vera viss um, ef leitað hefði verið til skattstjóranna og ríkisskattanefndar, að þá hefði verið hægt að gera einhverja áætlun um, hverju skatturinn mundi nema til opinberra þarfa og hverju mismunurinn kæmi til með að nema til hækkunar eða lækkunar frá frv., eins og það lá fyrir. Ég verð að vera sammála hv. þm. V-Ísf. í því, að meðan hæstv. ríkisstj. sýnir eigi þm., hversu afgreiða eigi fjárlög með sparnaði og að öðru leyti hversu hagað verði athöfnum ríkisins, sé eigi hægt að fara fram á það, að við framlengjum þessa skatta. Þar er mælzt til of mikils. Geri ég ráð fyrir, að stjórnarflokkarnir verði við þessum tilmælum. Það er víst, að við andstæðingar hæstv. ríkisstj. sjáum okkur eigi fært að greiða atkv. með þessu frv. Mikið má vera, ef þetta verður eigi til þess að skapa nýja óánægju í landinu, og mun það verða til að verka á móti þeim tilgangi l., sem ætlazt var til í öndverðu með ráðstöfunum hæstv. ríkisstj. - Jafnvel þótt ég og flokkur minn höfum verið andvígir gengislækkuninni, hefðum við viljað vona, að hægt yrði að draga úr sköttunum, samtímis því, að gengislækkunin gæti orðið til viðréttingar í íslenzku þjóðlífi. En það, sem ég óttast mest af öllu, er það, að áfram verði höggvið í sama knérunn, en þetta verði ekki til að reisa við íslenzkt fjármálalíf, og þá er verr farið en heima setið.



Herra forseti. Út af ræðum þeirra hv. þm. V-Ísf. og hv. 8. landsk. finnst mér, að megi skipta því í tvennt, sem þeir halda fram. Annað er það, að ef gengislækkunarleiðin hefði ekki verið farin, þá hefðu öll þessi mál verið miklu auðveldari, og að erfiðleikarnir stafi einkum af því, að sú leið var farin. Út af þessu sjónarmiði get ég ekki stillt mig um að vekja athygli á því, að í fjárl., eins og þau nú eru, er gert ráð fyrir jöfnuði, en þar er ekki gert ráð fyrir neinu fé til uppbóta á útflutta vöru eða neinni launauppbót til opinberra starfsmanna, sem Alþfl. barðist mest fyrir og telur sig aðaltalsmann fyrir. Hvað hefði verið gert, ef gengið hefði ekki verið lækkað og halda hefði átt jafnvægi í þjóðarbúskapnum? Það hefði þurft að hækka geysilega allar uppbætur til sjávarútvegsins, og er ekki gott að segja, hvað það hefði numið miklu yfir árið til að greiða 75 aura ábyrgðarverð, en líklega hefði það numið nær 100 millj. kr. Þá eru eftir peningar til launauppbótarinnar o,g óleyst vandamál togaraútgerðarinnar, sem hefur verið málað svo svart hér, að hv. 8. landsk. (StJSt) taldi, að hún mundi varla þola 10% framleiðslugjald, þó að gengi væri lækkað. Það er því augljóst, að það er þýðingarlaust að ætla að breiða fjöður yfir það, að ef engin gengislækkun hefði verið framkvæmd, þá hefði þurft að leggja á nýja tolla og skatta, meira en nokkurn tíma áður. Það hefðu því ekki nægt neinar 100 millj., en ekki verið allt í prýðilegasta lagi, ef engin gengislækkun hefði verið gerð, en farið eftir leið hv. 8. landsk. Svo segja þessir hv. þm., að þeim komi skelfilega á óvart, að nú skuli eiga að framlengja söluskattinn, úr því að gengið var lækkað. Mikil látalæti geta þetta verið í þessum hv. þm. Það kemur greinilega fram í áliti hagfræðinganna, að þeir leggja mikla áherzlu á, að þjóðarbúskapurinn sé rekinn hallalaus, og þá komi fyrst til greina að gefa.eftir af tekjuliðum, þegar það sé tryggt, og verði þá fyrst gefið eftir af verðtolli og síðan megi athuga, hvað meira sé hægt að gera í þá átt, en höfuðatriðið sé að afgreiða fjárl. hallalaus. Og nú segja þeir, að þeim komi þetta skelfilega á óvart. Hvílík látalæti, þar sem enginn veit það betur en Alþfl., að í frv. vantar uppbætur til opinberra starfsmanna, og enginn hefur unnið harðar að því, að þær væru greiddar að fullu, en þeir. Þeim er einnig kunnugt um það, að búið er að samþ. ýmsa liði hér á Alþ., sem eftir er að setja inn í fjáralagafrv. Þeir ættu einnig að geta sagt sér sjálfir, að gengislækkun hlýtur að hafa í för með sér hækkun á ýmsum liðum. Og þeim var einnig kunnugt um það, að á móti þessum hækkunum vantaði tekjur. Þessir hv. þm. þykjast víst halda, að hægt sé að fella niður þessar tekjur, sem eru 36 millj. kr., þótt 30–40 millj. útgjöld skapist vegna gengisfellingarinnar, svo að fjárlög yrðu afgr. með ca. 70 millj. kr. halla. Ég verð að segja, að það er hrein ofrausn að ætla sér að láta okkur halda, að þeir trúi þessu. Þá er aðeins eftir: Er hægt að gera ráð fyrir tekjuaukningu, sem vegið geti upp á móti þessum 70 millj., á verðtollinum? Hann er áætlaður í frv. 58 millj. kr., og hækkunin er 18 millj., svo að það er það eina, sem á að koma á móti þessum 70 millj.! Nei, sannleikurinn er sá, að hv. þm. hljóta að gera sér fulla grein fyrir því, að í þetta skipti hlaut að verða nauðsynlegt að framlengja söluskattinn til þess að nokkur minnsta von væri til þess, að hægt væri að afgreiða fjárlög greiðsluhallalaus. Nú segja þessir hv. þm. Alþfl., að það eigi bara að bíða, svo að ljósar liggi fyrir, hvort eigi að framlengja þessa tekjustofna. Ég hef bent á, að launaútgjöld hækka um 10–15 millj., ég hef bent á, að lögboðnir útgjaldaliðir hækka einnig um 10 millj., og ég hef bent á, að bein útgjöld vegna gengisbreytingarinnar hækka um 10–20 millj. Enn fremur hef ég bent á, að með því að reikna með sama innflutningi og í fyrra - en hann verður varla eins mikill í ár - þá er ekki meiri hækkun á sköttum og tollum en svo, að rétt dugar til að vega þetta upp. Þess vegna er ekki eftir neinu að bíða. Hitt er von manna, að með þessum tekjum verði hægt að afgreiða fjárl. hallalaus, og fullyrða má þrátt fyrir það, að það verður fullkomið brúk fyrir sparnaðartill. nú eftir páskana. Hv. 8. landsk. og hv. þm. V-Ísf. geta þá fengið að spreyta sig á því að finna leiðir til þess að spara á fjárl., og er gott að eiga von á samvinnu við þá í því efni, þegar þar að kemur. Ég vil benda á það, að þegar búið er að gera gengisbreytingu, þá er ekki hægt að láta eins og hún hafi aldrei orðið, og ef þessir hv. þm. ætla sér að koma fram með ábyrgðartilfinningu, þá verða þeir að byggja á staðreyndum. Ef þeir því ekki vilja samþ. þetta frv.. þá bar þeim skylda til að koma með sparnaðartill., sem nema a.m.k. 40 millj. kr., og er þess þá að vænta, að þessar till. verði í samræmi við þá afstöðu þeirra að vilja ekki framlengja þessa tekjustofna. Fram hjá þessu er ekki hægt að komast. - Þetta er blind braut. Erfiðleikarnir í okkar þjóðarbúskap eru þeir, að samtímis því, að ráðizt er í að koma á jafnvægi í þjóðfélaginu, þá lækkar verðlag á útflutningsvörum okkar, og sölutregða fer vaxandi. Þetta er vandinn, sem við er að glíma, og hann gerir allt erfiðara. Ef búast mætti við stórauknu útflutningsverðmæti, þá væri hægt að lækka tollana, en því er ekki að heilsa, og af því stafa þau vandræði, sem við erum að ræða hér. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum, nema út af ferðagjaldeyrinum, að þetta er ekki tvöfalt gengi, þó að 25% séu lögð á þessi leyfi. Þetta er skattur, sem verður að leggja á til þess að geta greitt fyrir námsmönnum erlendis, en tvöfalt gengi er það alls ekki, heldur skattur. - Þá hefur verið bent á, að vafasamt sé að leggja gjald á fólksbíla. Það er rétt, að þetta hækkar úr 150 kr. í 234 kr., en er þó mun minni hækkun, en á flestum öðrum vörum vegna þess, að þarna er slakað til á prósentugjaldinu. En nú er ekki gert ráð fyrir neinum teljandi innflutningi fólksbíla. Atvinnubílstjórar hafa ekki einu sinni fengið innflutningsleyfi undanfarið, og því er ekki gert ráð fyrir, að margar bifreiðar verði fluttar inn, en hugsanlegt er, að eitthvað verði flutt inn af bílum, svo að ekki þótti rétt að fella þetta alveg niður, en ef svo færi, að atvinnubílstjórar fengju einhvern innflutning, þá þyrfti að taka þetta mál til sérstakrar athugunar varðandi þá, ef hægt yrði að leysa þarfir þeirra að einhverju leyti. Skal ég svo ekki þreyta lengur umr. um þetta mál, en legg áherzlu á, að því verði hraðað sem mest gegnum hv. Alþingi.



Herra forseti. Í desember s.l. var samþ. frv. um að framlengja þessi gjöld til 1. marz, og var ætlazt til af Þáv. ríkisstj., að þau yrðu framlengd til 15. maí, en það þótti nokkuð langt þá, og vildi t.d. hv. Framsfl. ekki framlengja þau nema til 1. marz, því að hann taldi, að áður yrðu fundnar þær lausnir á dýrtíðarmálunum, sem gerðu slíka framlengingu óþarfa. Síðan voru gjöld þessi framlengd til 1. apríl, og lausnin, sem átti að koma, sá fyrst dagsins ljós í marz, flutt í formi gengislækkunarfrv., sem búið var að ræða mikið áður og lítur út fyrir, að verði ekki harla góð lausn. Ég er undrandi yfir því, að frv. þetta er nú borið fram af hæstv. ráðh. úr Framsfl. Það muna líklega allir eftir því, að í kosningabaráttunni var gengislækkun að vísu eitt aðalmál Framsfl. sem nauðsynlegur liður í lausn efnahagsvandamálanna, en það var margtekið fram, að ekki kæmi til mála að fara þá leið, án þess að margar hliðarráðstafanir væru gerðar um leið til þess að létta byrðar gengislækkunarinnar á almenningi og koma í veg fyrir, að hún legðist með öllum sinum þunga á alþýðu manna. Þegar frv. um gengislækkun var flutt, fóru fram útvarpsumr. um vantraust á hæstv. þáv. ríkisstj., og sagði þá hv. form. Framsfl. um gengislækkunina og þær hliðarráðstafanir, sem henni þyrftu að fylgja, á þessa leið: „En þótt þessi reynd blasi við, réttlætir hún alls ekki þá vinnuaðferð núv. ríkisstj. að þvinga fram gengisbreytinguna sem sjálfstæða ráðstöfun, slitna úr samhengi við aðrar aðgerðir og heildarstefnu. Í greinargerð frumvarps ríkisstj., er gefin von um frjálsari verzlun síðar, en ekki fyrst um sinn. En í frv. er þó ekki gert ráð fyrir neinum aðgerðum til að gera verzlunarhætti heilbrigðari, ekki til að útrýma svörtum markaði eða vöruokri, ekki til að koma í veg fyrir okurhúsaleigu, ekki til að framleiðendur geti fengið ódýrari rekstrarvörur, og eignarskatturinn er ekki fullnægjandi. - Verk hagfræðinganna var að reikna með köldum og vonandi klárum tölum, hvað gera þyrfti til þess, að framleiðslan haldi áfram og ríkissjóður geti flotið. En það þarf og að hugsa fyrir því, að málið sé svo réttlátlega fram borið, að alþýða manna viti það og trúi því, að Alþ. geri jafnhliða gengisbreytingunni ráðstafanir er sýni, að það vill gera og gerir allt, sem í þess valdi stendur, til þess að draga úr byrðum almennings. Þetta er ekki aðeins réttlætismál, heldur er þessi vinnuaðferð sú eina, sem gefur okkur rökstuddar vonir um það, að málið verði ekki ónýtt í framkvæmd, en ef svo færi, væri ástandið í fjármálum verra orðið en áður.“ Þetta eru orð hv. form. Framsfl., og þau eru ekkert annað en það, sem framsóknarmenn héldu alltaf fram á s.l. sumri. Þegar frv. um gengisbreytingu o.fl. var til umr., flutti hv. 2. þm. Reykv. (EOl) till. um ýmsar ráðstafanir til að draga úr áhrifum gengislækkunarinnar, sem miðuðu að því að skerða kjör almennings, en allar þessar brtt. voru felldar af Framsfl., m.a. till. um að koma nýrri skipun á verzlunarmálin, og Tíminn taldi það fjarstæðu að setja slíkt inn í það frv. Það ætti að koma sér, þegar hliðarráðstafanirnar yrðu gerðar. Og hvað gerist nú? Nú koma hliðarráðstafanirnar í þessu frv., sem hér liggur fyrir, og þær eru fólgnar í því að framlengja þá skatta, sem settir voru í dýrtíðarl. og eru áætlaðir 40 millj. kr. Það, sem vekur undrun mína, er, að þetta skuli vera hliðarráðstafanirnar, sem áttu að draga úr göllum gengislækkunarinnar. Ég hefði búizt við að fá frá hæstv. fjmrh. aðrar ráðstafanir. Ég skal ekki neita því, að það er nauðsynlegt að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög, en það er fullkomlega rétt hjá hv. þm. V-Ísf., að ástæða er til að athuga aðrar leiðir. Hv. þm. V-Ísf. sýndi og fram á, að þessi ráðstöfun virkar beint á móti þeim yfirlýsta tilgangi með gengislækkuninni og skapar aukna erfiðleika á því að afgreiða fjárl. tekjuhallalaus. Þá vil ég fara örfáum orðum um aflatryggingasjóð, sem hæstv. fjmrh. sagði, að þyrfti 1.3 millj. kr. Í l. frá 1947 um dýrtíðarráðstafanir voru ákvæði um eignaraukaskatt, sem sagt var, að ætti að leggja á breiðu bökin, svo að auðmennirnir bæru sinn hluta af útgjöldum þjóðarinnar. Ríkisstj., sem lagði þennan skatt á, lét bara undir höfuð leggjast að innheimta þennan skatt. Tollar voru hins vegar innheimtir, og síðan er það fyrsta verk núv. hæstv. ríkisstj. að afnema skattinn að fullu, jafnframt því, að hún fellir gengið um 74%, og jafnframt því, að hún leggur til, að söluskatturinn og fleiri tollar séu framlengdir. Það er þannig fyrsta verk stj. að afnema l. um eignaraukaskatt frá 1947, sem ekki höfðu verið framkvæmd, en sá skattur átti að verulegu leyti að ganga til aflatryggingasjóðs. Hinar víðtæku hliðarráðstafanir, sem mest var talað um á sínum tíma, eru því afnám eignaraukaskattsins og framlenging á sköttum., sem nema 40–50 millj. kr. Og þetta er gert, þó að búið sé að framkvæma 74% gengislækkun, sem sagt var, að gerð væri fyrir sjávarútveginn og til þess að koma á jafnvægi. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta nú. Ég vildi aðeins lýsa afstöðu minni til málsins, og ég get sagt um leið, að Sósfl. er á móti því að framlengja þessar álögur.



Herra forseti. Mig langar til að segja nokkur orð í framhaldi af því, sem ég sagði í umr. um gengislækkunarfrv. Af hálfu Alþfl. var það frv. gagnrýnt og einnig rökstuðningur sá, sem því fylgdi. Það var á það bent, að þegar gengislækkun væri ákveðin, yrði að taka tillit til þrenns: Í fyrsta lagi, hvort kleift yrði að koma á jafnvægi í utanríkisverzluninni, í öðru lagi, hvort útflutningsatvinnuvegirnir yrðu arðbærir, og í þriðja lagi, hvernig áhrif gengislækkunar yrðu á afkomu ríkissjóðs. Ég tel, að af hálfu Alþfl. hafi verið færð rök fyrir því, að gengislækkunin mundi ekki leiða til jafnvægis í utanríkisverzluninni, svo að hægt væri að gera verzlunina frjálsa. Við drógum það líka í efa, að gengislækkunin mundi tryggja arðbæran rekstur útflutningsatvinnuveganna, og það var sérstaklega á það bent, að vanrækt hefði verið að athuga, hver áhrif gengislækkunin mundi hafa á afkomu ríkissjóðs. Um það ræddi ég talsvert og hélt því fram, að nauðsynlegt hefði verið að gera grein fyrir því, hvort reiknað væri með því, að takast mætti að tryggja hallalausan rekstur ríkisbúsins framvegis. Ýmis atriði í grg. bentu til þess, að ráð væri gert fyrir því, að gengislækkunin ein mundi duga. Ég vakti athygli á því, að þessi staðhæfing væri mjög hæpin, eins og hin staðhæfingin, að jöfnuður mundi nást í utanríkisverzluninni og skilyrði skapast fyrir frjálsa verzlun. Það er nú smám saman að koma í ljós, að varnaðarorð Alþfl. hafa haft við full rök að styðjast. Það hefur meira að segja komið í ljós, að hæpið er, að gengislækkunin tryggi rekstur bátaútvegsins og hraðfrystihúsanna, og með flutningi þessa frv. er það sannað, að afkoma ríkissjóðs hefur ekki verið tryggð. Þess vegna verður nú að innheimta skatta, sem hagfræðingarnir töldu, að hægt væri að afnema. Það stendur að vísu ekki í frv., að afnema skuli söluskattinn, en þrátt fyrir það er sýnilega gert ráð fyrir því, að hann falli niður. Í þeim kafla grg., sem fjallar um styrkjaleiðina, eru útreikningar um þá skatta, sem framlengja þurfi, verði sú leið farin, en í kaflanum um gengislækkunina eru engir slíkir útreikningar. Með þessu er það óbeint sagt, að söluskatturinn verði ekki lengur í gildi, en til 1. apríl. Annað, sem bendir til hins sama, eru útreikningarnir um verðhækkunina. sem gengislækkunin muni hafa í för með sér. Í grg. er talið, að þessi verðhækkun muni nema 11–13%. Síðari athuganir sýna, að hækkunin á gömlu vísitölunni hefði orðið um 16%, ef söluskatturinn er felldur niður, en 19%, ef hann er ekki felldur niður. Það munar því 3%, hvort skattinum er haldið eða ekki. Sú 11–13% hækkun, sem reiknað er með í grg., er miðuð við nýju vísitöluna, og þar er ekki gert ráð fyrir söluskattinum. Ef söluskattinum er haldið, verður því hækkun nýju vísitölunnar tvímælalaust 14–15%. Það er fyllsta ástæða til að vekja athygli á þessu. Höfundar grg. taka það skýrt fram, að ástæðan til þess, að þeir mæli með kaupuppbótum, sé sú, að þeir telji, að ekki þurfi nema um 10% kaupuppbætur. Þeir segja, að ef þær verði meira en 10%, þá sé allt kerfið hrunið. Sjávarútvegurinn þolir, að tekin séu 10% af þeim auknu tekjum, sem hann fær, en ekki meira. Hvað skeður nú, ef þetta frv., sem hér liggur fyrir, verður samþ.? Mér virðist, að stefnt sé að því, að verðhækkunin verði 14–15%. Kaupgjaldið hækkar þá einnig um 14–15%, en samkvæmt grg. þolir kerfið þetta ekki, það hrynur. Þetta er dómur höfundanna sjálfra, það eru þeirra eigin rök, sem ég hef fært hér fram. Ég vil einnig benda á, hver áhrif það hefur á ákvörðun fiskverðs og kjör hlutarsjómanna, ef hækkunin verður 3% meiri en gert var ráð fyrir. Þá raskast hlutfallið milli hlutarsjómanna og annarra launþega, og þarf því að hækka fiskverðið til þess að leiðrétta það. Sú hækkun skapar þörf á enn meiri gengislækkun, og síðan koll af kolli. Hér er verið að vinna gegn tilgangi gengislækkunarfrv. Hér er verið að stofna til aukinnar dýrtíðar og kauphækkana í svo stórum stíl, að sjálfir höfundar gengislækkunarfrv. mundu telja, að með þessu væri öllu kerfinu stefnt í beinan voða. Ég vil að lokum ítreka það, sem hv. 8. landsk. sagði, að það hlýtur að vekja vonbrigði, að það fyrsta, sem heyrist frá hæstv. ríkisstj., skuli vera till. um hækkun á sköttum, en ekki till. um samfærslu hjá ríkinu. Bæði hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskmrh. hafa þó haft orð á því, að ráðstafanir í þeim efnum væru mjög nauðsynlegar. Þá þykir mér rétt að vekja athygli á því, þar sem það hefur ekki komið fram áður, að framlenging söluskattslaganna óbreyttra felur í sér hækkun söluskattsins vegna gengislækkunarinnar. Þess vegna eru áhrif hans svo ótrúlega mikil. Það er um verulega hækkun í krónum að ræða, af sömu ástæðum og lækkun verðtollsins í gengislækkunarfrv. fól í sér hækkun.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður sagði, að höfundar gengislækkunarfrv. hefðu gert ráð fyrir því, að söluskatturinn félli burt. Ég vil ekki afsala mér með öllu höfundarrétti til frv., og mér hefur ekki dottið það í hug. Hvort hagfræðingarnir hafa gert sér grein fyrir þessu upphaflega, með alla þekkinguna, eins og pinkil ofan á klyfjarnar, veit ég ekki, en það kom fram í umr. þeirra og ríkisstj., að skatturinn ætti að halda áfram. Þegar ég stóð í samningum við Framsfl., sagði ég eitt sinn eitthvað á þá leið, að það bezta, sem forsjónin gæti gert fyrir Íslendinga, væri, að þeir misstu minnið um fortíðina fyrir framtíðina. Þetta hefur að vísu ekki komið fram á Framsfl., en það virðist hins vegar hafa komið fram á Alþfl. Það er furðulegt, að hv. 8. landsk. (StJSt), sem verið hefur forsrh. undanfarin þrjú ár, skuli halda hér aðra eins ræðu og hann gerði. Honum og öðrum Alþýðuflokksmönnum kom það á óvart, að söluskatturinn yrði framlengdur. Þeir voru undrandi yfir því, að ríkisstj. skyldi leggja til, að skatturinn væri framlengdur, og það er náttúrlega meiri glæpur, en þegar hv. 8. landsk. bar fyrstur fram till. um skattinn. Ég vil minna á það, að í nokkra mánuði hefur legið fyrir fjárlagafrv., þar sem tekjumegin er færður afrakstur af söluskatti, en gjaldamegin er ekkert fært á móti. Hv. þm. hlýtur að hafa gert sér þetta ljóst, hann verður að viðurkenna þá staðreynd, hann má ekki viðurkenna, að það hafi farið fram hjá honum, að söluskatturinn er ætlaður til þess að standast útgjöld ríkissjóðs vegna niðurgreiðslna á vörum, sem fyrrverandi ríkisstj. brast kjark til að fella niður. Það kom til athugunar að fella þetta niður, en með tilliti til þess, hvað þungur baggi það yrði á almenning, vildu hvorki hagfræðingarnir né ríkisstj. gera það. Til þess brast kjark og vilja. Menn mega ekki láta sér sjást yfir þá staðreynd, að fjárlagafrv. reiknar ekki með eyri til fiskuppbóta, en þó er þar reiknað með söluskatti. Ef það er vilji Alþfl., að niðurgreiðslurnar falli niður, og ef farið yrði að þeim vilja flokksins, hefði það í för með sér óbærilegan bagga vegna hækkandi vísitölu, og þá er það rétt, að löggjöfin væri brostin. Út af því, sem hv. 3. landsk. (GÞG) sagði, þá er það álitamál, hvort sjávarútvegurinn fær staðizt kauphækkanir þær, sem leiðir af 7. gr., því að markaðir hafa fallið verulega og horfur versnað mikið varðandi sumar vörur, frá því að frv. var samið. Ég viðurkenni það. Hitt veit hv. 3. landsk., að þýðingarlaust er að byggja vonir á löggjöfinni, ef fjárl. verða ekki afgr. greiðsluhallalaus, því að þá er stefnt að nýrri verðbólgu og gengislækkun. Þó að gengismálið sé ekki hér til umr., er ekki undarlegt, að meginefni þess sé rætt. En sá, sem ætlar að fella 36 millj. kr. tekjur úr fjárlfrv., án þess að þeirri gr. löggjafarinnar, sem fjallar um nýja vísitölu, sé breytt og baggar þyngdir, hann tekur á sig ábyrgðina af því að brjóta niður löggjöfina. Það er ekki margra kosta völ. Hitt skil ég ekki, hvernig viti bornir menn geta sóma síns vegna haldið því fram, að framlenging söluskattsins komi þeim á óvart. Við verðum að gera okkur það ljóst, að grundvöllur gengisl. er rétt afgreiðsla fjárl., og enginn kostur er á því að afgreiða þau án söluskattsins. Verði söluskatturinn afnuminn og samfara því hætt niðurgreiðslum á innlendum framleiðsluvörum, þá vex dýrtíðin, svo að gengislöggjöfin brotnar niður eða þá að þyngja verður baggana á almenning meira en gerlegt er, fyrr en neyðin bankar fastar að dyrum. Annars vil ég varðandi þetta mál vísa til þeirra raka, sem hæstv. fjmrh. bar hér fram. Hvað snertir minni háttar efni frv., eins og framlengingu 35% gjaldeyrisskatts á nýjar bifreiðar og 20% söluskatts á gamlar bifreiðar, þá viðurkenni ég, að við hefðum margir óskað þess að þurfa ekki að framlengja þessi gjöld. En það nægir ekki með frómar óskir. Ef ég gæti fengið ráð frá þeim, sem í þrjú ár höfðu stjórnarforustuna, um það, hvernig greiða á niður án skatta, þá skal enginn þakklátari betlari, en ég, nálgast þeirra hallir. Meðan þeir höfðu stjórnarforustuna, hækkuðu þessi útgjöld ekki mánaðarlega, heldur daglega. Það er meining stj. að stöðva þá þróun, sem Alþfl. ber ábyrgð á, þó að hann beri hana ekki einn. Flokkurinn má ekki halda, að þungi ábyrgðarinnar hafi snarazt af honum, þó að hann hafi losnað úr ráðherrastólunum í bili, hvort sem það verður nú lengur eða skemur. Ef Alþfl. leikur þann leik að láta sem slíkir hlutir sem þessir komi sér á óvart, þá verða það fleiri en ég, sem verða fyrir vonbrigðum. Ég hef miklar mætur á núverandi ríkisstj., ég hef á fáum haft meiri mætur nema fyrrv. stj., sem ég hafði sérstakar mætur á. En það eru aðeins 14 dagar síðan stj. settist í stólana, og ég tel, að varla sé hægt að gera kröfu til þess, að stj. hafi á þessum tíma gert till. um verulegan niðurskurð. Við skulum muna það, bræður góðir, hér á hv. Alþ., að fyrir utan þekkinguna og vitsmunina þarf annað til, svo að þetta strandi ekki, áður en það kemst í heila höfn í landi kunningsskaparins, að ekki sé einhver vinur eða bróðir t.d. í félmrn., ef fækka á úr 10 niður í 5. Við skulum gera það, sem við getum. Þið skuluð ekki mana okkur úr hófi fram, það er áreiðanlega fullkomlega skeleggur sparnaðarandi ríkjandi í stj., svo að ekki er ástæða til að ýta undir okkur í þeim efnum. En þeir, sem létu allt vaxa á sínum tíma, mega ekki búast við því, að stj. hafi auk spekinnar fengið líka hörkuna. Það væri til of mikils mælzt af þeim, sem í bili sitja í ráðherrastólunum og tekið hafa að sér vandann. Ég vil gera mitt til þess, að málinu seinki ekki, og skal því ekki orðlengja um þetta frekar, þótt margt fleira mætti segja. Ég taldi rétt að gera þessa aths., og ég vil geta þess, að stj. stendur öll að þessum till. En það skulu þeir vita, sem gera árásir á stj., að þeir skulu að því spurðir, hvað þeir hafa gert og hvað þeir mundu vilja gera.



Herra forseti. Það var eitt atriði í ræðu hv. 3. landsk. (GÞG), sem ég sé ástæðu til að víkja að með nokkrum orðum. Mér skildist á honum, að honum kæmi nokkuð á óvart, að þetta frv. skyldi koma fram. Út af þessu skal ég rifja upp, að þegar gengislækkunarmálið var til meðferðar í fjhn., kom fram fsp. um það til ríkisstj., hvað hún hefði í huga viðvíkjandi söluskattinum, og fengum við þær upplýsingar í n., að til þess væri ætlazt af ríkisstj., að skatturinn yrði framlengdur, enda var gert ráð fyrir honum í tekjubálki fjárlaga. Nú var það svo, er fjhn. hafði til meðferðar gengislækkunarmálið, að hv. 3. landsk. átti þar þá sæti fyrir sinn flokk, og ætti þetta því alls ekki að koma honum á óvart.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að benda á það, í sambandi við ummæli hv. 3. landsk., að í hagfræðingaálitinu á bls. 58 er rætt um tilslökun á verðtollinum, en nokkuð á aðra lund, en hv. þm. vildi vera láta, því að þar er talað um, að tekjur af tollinum hækki upp í 75-80 millj. kr. Og síðan segja hagfræðingarnir orðrétt: „Við teljum, að er frá líður, muni með varkárri fjármálastjórn hægt að lækka skatta frá því sem nú er.“ Nú segir hv. 3. landsk., að þeir, sem gerðu þetta plagg, muni hafa reiknað með, að söluskatturinn væri úr sögunni. Ég get ekki séð, að það sé neitt í þessari álitsgerð, sem bendi í þá átt, sem hv. þm. greindi. Samkvæmt útreikningum frá hagstofunni mundi 10% gengislækkun haustið 1947 hafa leitt til 2,3% hækkunar á framfærsluvísitölunni, eða 1/4 við það sem nú verður, og á þessu byggja hagfræðingarnir sínar ágizkanir. Þeir hafa enga sérstaka útreikninga gert, en byggt á þeim grunni, sem fyrir lá. Þegar þeir segja, að hækkunin á framfærslukostnaðinum muni nema 11–13%, þá er söluskatturinn þar innifalinn. Þeir gizka á breytingu frá núverandi ástæðum, en draga ekki frá neina lækkun á söluskattinum. Ég skal ekki spá neinu um það, hver framfærslukostnaðurinn verði. En hvorki þetta né neitt annað gefur tilefni til þess, að söluskatturinn verði felldur niður.



Herra forseti. Ég skal verða við tilmælum hæstv. ríkisstj., að tefja ekki umræður. Ég geri ráð fyrir, að stjórnarflokkarnir muni standa eins og veggur um þetta frv., og það er gamla sagan héðan frá Alþingi, að þeir munu ekki vera komnir fram með frv. til þess að breyta ákvörðunum sínum og láta sannfærast, hversu góð og gild rök sem færð yrðu fram gegn því, og er þannig tilgangslaust að heyja langa orrahríð, en við munum hins vegar láta í ljós hispurslaust skoðun okkar á þessu máli. Það sem var höfuðinnihald í ræðu hæstv. ráðh., var þetta, að því færi víðs fjarri, að nokkru sinni hefði verið gefið undir fótinn með það, að söluskatturinn og aðrir tollar mundu lækka strax, þótt gengislækkunin yrði samþykkt. Ég verð nú að segja, að yfirleitt mun næði mér og öðrum hafa komið á óvart þessi till. um framlengingu á söluskattinum, og það stafar ekki af öðru en þeim málflutningi, sem uppi hefur verið hafður, bæði í grg. hagfræðinganna og í ræðum þeirra, sem mæltu með gengislækkuninni hér á Alþingi. Hv. 3. landsk. þm. færði rök að því, að hagfræðingarnir reikni með niðurfellingu söluskattsins, og skal ég ekki endurtaka rökstuðning hans. En hæstv. fjmrh. minntist á eitt atriði, sem hann virtist telja afgerandi - að í 19. gr. fjárl. sé reiknað með söluskattinum og fyrrv. fjmrh. hefði ekki gert ráð fyrir niðurgreiðslum til útflutningsins, en samt reiknað með 331/2 milljón til dýrtíðarráðstafana. En það er nú eins og vant er í samstjórn, að fjmrh. fer nú nokkuð sínu fram hvað snertir fjárlög, og sá atvmrh., sem nú er, kynni nú að hafa eitthvað við þetta að athuga. Söluskatturinn eykur dýrtíðina í landinu og vinnur þannig gegn tilgangi gengislækkunarl., og það er þannig ekki að ófyrirsynju, að við tölum um þetta. Hagfræðingarnir áætla hvort tveggja í senn, að innflutningurinn aukist verulega og fljótlega og útflutningsverðmætin vaxi að miklum mun. Á þessu byggist kerfi hagfræðinganna. Og þeir áætla tekjur í hækkuðum verðtolli vegna gengislækkunarinnar frá 31–36 millj. kr. Það þarf því engan að undra, þótt við gerðum ráð fyrir því, að það yrði talið óhætt að fella söluskattinn niður. Og hæstv. ráðh. mega reikna með því, að meginþorri manna mun hafa búizt við því, að þessi skattur mundi niður falla. Við Alþflm. lýstum þannig ekki yfir undrun okkar út í loftið. Og beint og óbeint kemur þessi skattur til að verka öfugt við þann tilgang, sem gengislækkuninni er ætlað að ná. Hæstv. atvmrh. lýsti yfir því, að hann bæri nokkurn ugg í brjósti um það, að hið fræðilega kerfi hagfræðinganna gæti brostið. Það gleddi mig ekkert fremur en hann. En mig uggir jafnvel enn meira um það en hann. - Þá talaði hæstv. atvmrh. einnig um það, að til lítils hefði verið að minnast á sparnaðartillögur við Alþfl. Ég segi nú aftur, af því að það er löngum látið klingja, að formaður Alþfl. hafi verið forsrh. í fráfarandi stjórn, að það er svo um samstjórnir, að einn flokkur fær þar ekki öllu áorkað. En ég vona, að ég ljóstri ekki upp neinu leyndarmáli, þótt ég segi, að við ráðh. Alþfl. reyndum að fá því framgengt við samningu fjárl., að útgjöld yrðu lækkuð.  Ég skal nú ekki orðlengja þetta, en áður en ég sezt niður vil ég minna á það, að okkur Alþýðuflokksmönnum hefur frá upphafi þótt skorta mikið á, að það hafi legið fyrir nákvæmir útreikningar varðandi verkanir gengislækkunarinnar á þjóðarbúskapinn og þann þátt, sem hún á að eiga í því að afla ríkinu tekna. En þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir höfum við engar upplýsingar getað fengið um þetta. Enn fremur er ég hræddur um, að of lítið hafi verið gert að því að fá upplýst, hve miklu þessi skattur mundi raunverulega nema. En það er engan veginn að ófyrirsynju, að farið er fram á, að slíkt verði athugað áður, en gengið er frá afgreiðslu fjárl.



Herra forseti. Mig langar til að segja örfá orð í tilefni af ræðum hv. þm. V-Húnv. og hæstv. fjmrh. - Það er ekki rétt, að ég hafi látið í ljós undrun yfir því, að þetta frv. er fram komið. Hv. þm. hermir það rétt, að þegar gengislækkunarfrv. var til umr. í fjhn., bar það á góma, hvort framlengja ætti söluskattinn. Ég hélt því fram, að það væri ekki tilætlun hagfræðinganna. Formanni n. var falið að fá upplýsingar um, hvað ætlunin væri í þessu efni. Hann upplýsti á fundi, að gert væri ráð fyrir að framlengja skattinn, og furðaði mig þá á þeirri ákvörðun. Þar var þá staddur annar af þeim hagfræðingum, sem undirbjuggu frv., og ég man ekki betur en að hann yrði líka dálítið undrandi. Og ég man jafnvel ekki betur, en að hann segði, að þeir hagfræðingarnir hefðu gert ráð fyrir því, að skatturinn yrði felldur niður. Ég benti á, að það væri bagalegt, að ekki skyldu liggja fyrir útreikningar byggðir á rækilegum athugunum um það, hve miklu skatturinn mundi nema. Og ég ítreka nú enn, að þeir útreikningar þyrftu að liggja fyrir. Hitt er svo deila um keisarans skegg, hvort hagfræðingarnir hafi reiknað með niðurfellingu söluskattsins eða ekki. Um það er bezt að spyrja hagfræðingana sjálfa, og það er ekkert höfuðatriði. Hitt er annað mál, að það hlýtur að valda vonbrigðum, að ekki skuli nú vera létt af þeim sköttum, sem á sínum tíma komu í stað gengislækkunar, úr því að hún hefur nú verið framkvæmd, og þarf engan að undra, þótt mörgum þyki það hart aðgöngu. Hæstv. fjmrh. þóttist ekkert finna í áliti hagfræðinganna, sem benti til þess, að þeir hefðu reiknað með, að söluskatturinn yrði felldur niður. Ég vil nú leyfa mér að benda honum á ummæli þeirra á bls. 31 í álitsgerðinni, þar sem þeir reikna greinilega út þá hækkun, sem yrði að gera í sköttum, ef verðuppbótarleiðin yrði farin áfram; en hins vegar er svo aftur talað um það í kaflanum um gengislækkun, að hún muni duga til að létta þessum útgjöldum af ríkissjóði. Nú liggur það fyrir, að ríkisstj. telur, að eftir sem áður verði að framlengja þennan skatt. En verði söluskatturinn framlengdur, þá er áætlun hagfræðinganna um 11–13% hækkun á framfærslukostnaðinum bersýnilega röng. Hún verður 13–14%, ef söluskatturinn verður framlengdur, og fyrir því treysti ég mér til að leggja fram skýrar, tölulegar sannanir. Það er rétt, sem hæstv. fjmrh. tók fram, að hagfræðingarnir byggðu ágizkanir sínar á útreikningum, sem nefnd, er ég átti sæti í, gerði á sínum tíma um hækkun á framfærsluvísitölunni við gengisbreytingu. Við bentum þeim þó á, að það væri dálitið varhugavert að byggja á tveggja ára gömlum útreikningum, þar sem ýmsar breytingar hefðu orðið síðan og m.a. sú, að söluskatturinn hefði verið lagður á. Og þegar hann er orðinn svo hár sem nú er, þá hefur hann mikil áhrif á útreikning vísitölunnar. Ég verð þó að segja, að mér kom það á óvart í fyrstu, hve mikilli hækkun hann veldur, eða um 3%. Við nánari athugun sé ég þó, að þetta er eðlilegt. - En sem sagt, ég held, að rétt sé að láta niður falla deilur um það, hver hafi verið ætlun hagfræðinganna um söluskattinn. En því frekari áherzlu ber að leggja á hitt, að verði söluskatturinn framlengdur, þá veldur það verðlagshækkun, sem nemur um 3 vísitölustigum, og það er hlutur, sem hlýtur að vera alvarlegur frá sjónarmiði hæstv. ríkisstjórnar.



Undrun kom fram frá hv. þingmönnum yfir því, að þetta frv. skuli nú hafa verið borið fram, vegna þess að ástæða var talin til að ætla, að með gengislækkuninni yrði unnt að fella niður einhvern hluta þeirra skatta, sem. ætlaðir voru til að mæta útgjöldum sökum fiskábyrgðarl. Ég er einn í þeim hópi. Á hinn bóginn hafa bæði hæstv. atvmrh. og hæstv. fjmrh. lýst því yfir, að tilætlunin sé, að söluskattinum t.d. verði haldið áfram. Það er vegna þessa, að ég ætla að segja þessi fáu orð. - Leyfi ég mér þá að minna á 13. gr. frv. til l. um ríkisábyrgð á útflutningsvörum bátaútvegsins o.fl., sem flutt var af þáv. hæstv. ríkisstj. um og eftir áramótin síðustu. Þá lýsti þáv. hæstv. forsrh. því yfir, að til athugunar væri, hvaða ráðstafanir væri hægt að gera til endanlegrar lausnar vandamála útflutningsframleiðslunnar, og ríkisstj. væri að vinna að rannsókn með sérfræðingum sínum á gengislækkunarleiðinni og verðhjöðnunarleiðinni. En talið var rétt, af því að henni var eigi lokið í jan. 1950, að bera fram þetta frv. til bráðabirgða, þar til er endanlegar athuganir lægju fyrir. En í 13. gr. frv. stendur svo orðrétt: „Til þess að standa straum af greiðslum vegna ábyrgðar ríkissjóðs, er frumvarp þetta gerir ráð fyrir, til 1. marz 1950. skulu ákvæði III. kafla laga nr. 100/1948, um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, gilda til ársloka 1950, að undanteknum f-lið 30. gr. laganna.“ Hér er því beinlínis slegið föstu, að framlenging III. kaflans skuli gerð til þess að standa straum af gjöldum, er ríkissjóður muni baka sér vegna ábyrgðarinnar á útflutningsvörum bátaútvegsins. Ég gat eigi skilið hana öðruvísi. Þetta var þó eigi nóg fyrir Framsfl., því að hv. þm. N-Þ. bar fram svohljóðandi brtt.: „Til að standa straum af greiðslum vegna ábyrgðar ríkissjóðs, er frumvarp þetta gerir ráð fyrir, til 1. marz 1950, skulu ákvæði III. kafla laga nr. 100/1948, um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, gilda til 1. marz 1950.“ Þarna er enn undirstrikað, að ábyrgðargreiðslurnar úr ríkissjóði, er gilda áttu þar til er gengislækkunin yrði gerð, væru orsök til þess, að III. kafli l. nr. 100/1948 var framlengdur að gildi. Brtt. hv. þm. N-Þ. var svo samþ. og l. síðan afgreidd á þinginu á þann hátt, að 1. marz var settur inn í stað ársloka, svo að bátaútvegsábyrgðin og III. kaflinn voru endanlega bundin saman. Ég skal eigi segja, hvernig þetta hefur verið hugsað. Var ég ekki á þingfundi, þegar rætt var um framlengingu söluskattsins, svo að einu upplýsingar mínar eru af því, sem kemur fram í frv. hæstv. ríkisstj. og þeim breyt., sem á því voru orðnar. Um þær varð samkomulag, og a.m.k. meiri hl. n. gekk þannig frá málinu, að III. kaflinn væri bundinn við bátaábyrgðina. Það kann að vera, að eitthvað hafi farið fram hjá mér. En það, sem kom hér fram í þskj., hefur m.a. gefið mér ástæðu til að ætla, að styrkurinn til bátaútvegsins hafi valdið framlengingu III. kafla l. Hitt er svo annað mál, hvað fjárhag ríkisins líður og hvernig mönnum virðist, að auka eigi tekjur ríkissjóðs. Það er annað mál. En hæstv. fjmrh. hefur enn eigi gert grein fyrir því. Yfirlit hans hér áðan um hækkun og lækkun á gjöldum ríkissjóðs var eigi þannig úr garði gert, að það nægði mér sem rök fyrir þessu frv., er hér liggur fyrir. Vera kann, ef upplýsingar berast í því efni, að taka verði umræddar till. til greina. En nú liggja þær eigi fyrir með hinu lauslega yfirliti hæstv. fjmrh.



Ég tek það fram, að afstaðan til framlengingar III. kaflans, m.a. söluskattsins, var undir því komin, hvort knúnar væru fram aðrar ráðstafanir en fiskábyrgðin. Ég vil benda á, að ef við lesum álit hagfræðinganna, sjáum við, að þeir gera ráð fyrir, að tekjur af verðtollinum hækki úr 54 millj. kr. upp í 75–80 millj. kr., þ.e., að tekjurnar hækki um 17–22 millj. kr. frá því, sem áætlað er í fjárlagafrv., - skv. álitsgerð hagfræðinganna. Nú getur engum dulizt, að það er ekki hægt að strika út 36 millj. kr. tekjulið og bæta þess utan við gjöldum vegna uppbóta á laun opinberra starfsmanna, auk annarra útgjalda vegna gengislækkunarinnar.



Það verður aðeins örstutt aths. - Ég held, að eigi geti farið margt fram hjá hv. þm. Hafnf. (EmJ), jafnskynsömum manni. Ég las 13. gr. l. um ríkisábyrgð á útflutningsvörum bátaútvegsins o.fl.. og er hún sönnun þess, að söluskatturinn sé ætlaður til að standa straum af fiskábyrgðinni eftir 1. marz. Hann sagði réttilega, að 13. gr. frv. fer fram á, að III. kafli l. nr. 100/1948 gildi til ársloka 1950. Nú þarf hann eigi að fara í nýja bók. Annars hef ég þskj. að láni frá hv. þm. Fer ég í sama þskj., en þar er aths. við 13. gr., í grg. frv., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Tekjur af gjöldum þessum  Vegna ræðu hv. 3. landsk. þm. (GÞG) vil ég segja það, að ekkert verður um það sagt, og reynslan verður að skera úr því, hvort gengislækkunarl. fá staðizt 14–15% dýrtíðarhækkun. Við höfum eigi enn þá orðið fyrir óláni vegna fiskverðslækkunar, og ef það stæðist að miða við 10 d. pr. enskt pund af hraðfrystum fiski, þá hef ég von um, að framleiðslan hefði borið sig.



Já, hæstv. atvmrh. vildi halda því fram, að það hefði verið gert ráð fyrir, að leyfisgjöldin nægðu til að standa undir fiskábyrgðinni. En hví er 13. gr. l. orðuð svo, að allur III. kafli l. nr. 100/1948 sé bundinn við framkvæmd fiskábyrgðarl., og hví stendur Framsfl. við það að láta ábyrgðina standa til 1. marz? Leyfisgjöldin til 1. marz nægðu eigi fyrir fiskábyrgðinni. L. urðu að gilda til áramóta. Nú var þessu breytt svo, að framlenging III. kaflans var bundin við þann 1. marz 1950, þ.e. leyfisgjöldin, en síðan ákveðið, að m.a. söluskatturinn færi til þess að greiða þeim, sem fengju ekki þetta ábyrgðarverð. Þetta finnst mér óheppilegt. Mér finnst, að með orðalagi frv. þess, er fyrrv. hæstv. ríkisstj. bar fram, og meðferð þess, þá sé oss alþm. gefið til kynna, að dýrtíðarl. þau, sem samþ. voru árið 1948, hafi verið bundin við uppbótargreiðslur til bátaútvegsins, enda segir í aths. við 13. gr. í grg. frv., að ríkisstj. sé þeirrar skoðunar, að suma þeirra tekjuliða ætti að fella úr gildi hið allra bráðasta. Verður það þá til samræmis við það, að hæstv. ríkisstj. óskaði gengislækkunar. Þetta voru því brb.- ákvæði.



Ég vil heldur vera kaffilaus, en láta undir höfuð leggjast að kippa hornsteininum undan þeirri byggingu, sem menn eru að reisa til framdráttar pólitískri baráttu sinni hér á þingi. Alþfl.- menn vita meira en þeir segja. Jafnskýrir menn og hv. þm. Alþfl. eru hafa ekki fylgzt vel með, ef þeir vita ekki, að það er staðreynd, sem ég segi. Hv. þm. Hafnf. lagði skýr rök á borðið. Hann spurði, hví við hefðum orðið að framkvæma III. kafla l. nr. 100/1948 í heilt ár, úr því að leyfisgjöldin væru aðeins ætluð til að standa undir fiskábyrgðinni. Af því, að vilji stj. Sjálfstfl. var sá, að söluskatturinn skyldi gilda fyrir allt árið, en til þess að standa undir fiskábyrgðinni í 2 mánuði þurfti að framlengja leyfisgjöldin í eitt ár. Söluskatturinn á að leggjast á allt árið. Dettur þá nokkrum manni í hug, m.a. hv. þm. Hafnf., að leggja þurfi söluskatt á í heilt ár fyrir ábyrgðarverði, sem standa á í tvo mánuði? M.ö.o.: Spurningu þeirri, sem hann varpar fram sem ádeilu á stj. mína, er svarað af minni hálfu. Lagt er til, að söluskatturinn sé framlengdur í eitt ár. Talið er hins vegar, að leyfisgjöldin standi undir tveggja mánaða fiskábyrgð. - Þá gerir Framsfl. brtt. Segja má, að guð borgar fyrir hrafninn. Hæstv. fjmrh. er búinn að því. Brtt. þessi var borin fram til að knýja fram þær aðgerðir, sem lofað var af hálfu fyrrv. ríkisstj. Jafnmætir menn eiga ekki að vera að gera hlut sinn óþarflega lítinn. Frv. ber annars allt með sér, svo að eigi er ástæða til frekari leiðbeininga. Þarf því ekki að vera að leika hér neinn gleðileik.