Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Fjhn. hefir haft til meðferðar þetta frv., eins og sjest á þskj. 500. Hefir hún yfir höfuð verið ásátt um að leggja til, að hv. deild veitti þetta sjerleyfi, þar eð auðsætt er, að ef þær verklegu framkvæmdir komast í kring, sem um ræðir í frv., væri það til ákaflega mikilla hagsbóta bæði hvað snertir aukinn iðnað í landinu og aukinn útflutning. Líka myndu þau hjeruð, sem nærri liggja þeim stöðum, þar sem ætlast er til, að virkjunin fari fram, njóta góðs af þessu fyrirtæki. Það er öllum ljóst, að slíku verður ekki komið til, leiðar einungis með þeim fjárafla, sem hægt er að fá hjer á landi, heldur verður að seilast eftir útlendu fjármagni til þess. Eins og jeg tók fram, vill nefndin veita leyfið. En komið gæti til mála, að sumir nefndarmenn gerðu till. um breytingar á vissum ákvæðum frv.; þó hefir sá hluti nefndarinnar ekki afráðið að gera svo við þessa umræðu, og yrði það því að vera við 3. umr., ef úr því yrði. Jeg skal ekki að tilefnislausu gera þau ákvæði að umræðuefni við þessa umræðu, með því að mjer virðist ekki þörf á því. nema till. komi fram um að breyta þeim.

Forsætisráðherra (JM): Enda þótt þær frjettir, sem hingað hafa borist nú, bendi ekki á, að blása muni byrlega fyrir tilraunum í þá átt, sem þessi þáltill. fer, þá þykir mjer sjálfsagt, ef hv. deild samþ. hana, að það verði fult tillit til hennar tekið. Það er svo mjög áríðandi að stækka landhelgissvæðið og friða suma firðina, að það má ekki láta neins ófreistað í því efni. Þess vegna sýnist mjer rjett að samþykkja þessa till., og mun þá stjórnin taka þetta mál til alvarlegrar meðferðar.

Sigurður Eggerz Jeg vildi leyfa mjer að taka í sama streng og hæstv.forsrh. (JM) og mæla með því, að till. þessi verði samþ. Jeg veit, að það er rjett, sem hæstv.forsrh. sagði, að miklir örðugleikar eru að koma þessu máli fram. Og það er ómögulegt að búast við, að því verði komið fram í bili. En hinsvegar er sjálfsagt að halda málinu vakandi og reyna með þrautseigju að komast sem lengst.

Jónas Jónsson Þar sem hæstv.forsrh. (JM) hefir nú mælt með því, að þessi till. verði samþ., þá vildi jeg fá að vita dálítið nánara hjá honum en kom fram í ræðunni, á hverju það byggist, að nokkuð þýði að samþ. þessa till. Flestum öðrum en kanske hæstv. ráðh. og hv.flm. mun vera það ljóst, að alt skraf í þessa átt er ekki annað en fróm fjarstæða, til þess að hafa milt orð. Það þarf ákaflega mikla vanþekkingu á hinni pólitísku aðstöðu í heiminum til þess að hafa trú á því, að okkur takist að færa út landhelgina. Þetta er máske skylt því, er stuðningsmenn hæstv. stjórnar lofuðu því í vetur að friða allan Faxaflóa. Þá stakk fyndinn náungi upp á því, að þeir ættu að lofa að friða alt Atlantshafið. Það er dómadags vanþekking að halda það, að Englendingar samþykki þetta. Við gætum t. d. alveg eins samþykt það að taka England og leggja það undir okkur. En jeg vil mælast til þess við hæstv.forsrh. (JM), að hann sjái um, ef úr þessari sendiför verður, að sendimaðurinn komist þó til ákvörðunarlandsins.

Forsætisráðherra (JM): Jeg sagði þegar í byrjun, að ekki væri mikil von til þess að vinna á í þessu máli að svo stöddu, en að það sje mikil fjarstæða að fara fram á þetta, nær engri átt. Þetta mál hefir komið til tals við Englendinga áður, og svörin hafa ekki verið þannig, að óhugsandi sje, að eitthvað geti miðað áleiðis. Einu sinni kom hingað ensk flotadeild. Það var í tíð landshöfðingja. Og var þá friðun Faxaflóa rædd við hana, og var þá ekki talið óhugsandi, að mál þetta næði fram að ganga, ef einhver fríðindi kæmu í staðinn.

Ófriðun suðurstrandarinnar?

. Um eitthvað svipað hefir verið rætt milli Englendinga og Norðmanna nýlega, eins og kunnugt er. Annars verður hv. deild að skera úr um það, hvort hún samþ.þáltill. eða ekki. Jeg tel, að hana beri að samþykkja.

Jónas Jónsson Það hefir nú skýrst hjá hæstv.forsrh. (JM), að Englendingar hafa aldrei krafist þess af okkur, að við ljetum þá fá lausar hendur um veiði fyrir suðurströndinni, enda þótt við færum fram á að fá Faxaflóa friðaðan. Jeg óttast, að Englendingar sjeu ekki eins leiðitamir við hv.þm. Borgf. og hæstv.forsrh. (JM) virðist halda. Nýlega kom fram krafa um það í Englandi, að stjórnin þar beitti sjer á móti okkur í landhelgismálinu. Að vísu vildi stjórnin fara að lögum, en þetta sýnir, að ekki horfir glæsilega um það að færa út landhelgina frá því sem nú er. Og þar sem nú er þar að auki farið fram á útgjöld úr ríkissjóði með þessari till., og sýnilegt, að hún verður til einskis, þá greiði jeg atkvæði á móti henni. Jeg vil minna hæstv.forsrh. (JM) á það, sem hann sagði í Sþ. um daginn, að altaf hefði verið vandað óaðfinnanlega til sendimanna Íslands. Það vita þó allir, að sendimaðurinn, sem átti að fara til Bandaríkjanna, komst aldrei þangað, og með þessu vil jeg minna hæstv. forsrh á það, hve ósannsögull hann er. Og eigi nú að senda hv.þm. Borgf. (PO) til útlanda, til þess að fríska sig upp, þá gef jeg ekki mikið fyrir það.

Sigurður Eggerz Mjer er það ljóst, að hjer er um stórt mál að ræða, og að einhvern tíma verður að byrja á því. Jeg þykist vita, hvernig sendiförinni skuli háttað og hver maðurinn er, sem senda á. Jeg býst við, að það sje sami maðurinn og áður hefir verið sendur, og jeg beini því til hæstv. stjórnar, að hún velji einmitt þennan mann.

Jóhann Jósefsson Það er óþarfi að taka það fram, að jeg álít málið stórt, en það hafa aðrir minst á áður. Hitt er líka ljóst, að viðfangsefnið er örðugt, en jeg fæ ekki sjeð, að það sje óhugsandi að koma þessari hugmynd í framkvæmd. Vísindalegar rannsóknir síðari ára hafa sýnt svo glögt, að allur almenningur hefir sannfærst, að fiskmergðin í sjónum er undir því komin, að vissir blettir sjeu alfriðaðir. Þessar rannsóknir eru að vísu ekki gamlar, en þó er nú svo komið, að margir útgerðarmenn óska þess eindregið, að viss hrygningarsvæði verði friðuð, því að þeir eru farnir að sjá, hve skaðlegar afleiðingar rányrkjan hefir fyrir þá sjálfa og horfur útgerðarinnar í framtíðinni. Englendingar hafa ekki gefið miklar vonir um skjót úrslit þessa máls. En það bið jeg hv.þdm. að athuga, að varðveisla hrygningarsvæðanna og niðurlagning rányrkjunnar er ekki mál neinnar einstakrar þjóðar, heldur allra þjóða mál. Og sameiginlegt hafrannsóknarstarf margra þjóða bendir ótvírætt á það, að rányrkjan, að því er snertir veiðiskap úr sjónum, verði að hverfa úr sögunni, ef ekki á illa að fara fyr eða síðar. Jeg staðhæfi það, að margir útgerðarmenn hjer á landi eru á þeirri skoðun, sem jeg hefi nú lýst. Og jeg tel ekki vonlaust, að útlendir útgerðarmenn hallist að því í framtíðinni, vegna sinna eigin hagsmuna, að það sje þeim fyrir bestu, að flóar og firðir sjeu friðaðir. Jeg veit ekki betur en að Bretar hafi gert þá ráðstöfun hjá sjer að friða Morayflóa. Og það hafa þeir gert einmitt af þessum ástæðum. Þess vegna ætti þeim ekki að vera það óskiljanlegt, þótt við förum fram á það að alfriða einhvern þann fjörð, er líklegastur er. Mál þetta er í mínum augum afar mikils virði, og jeg sje enga hættu því samfara að halda því vakandi. Minna má og á það, að hugmyndin er ekki heimskulegri en svo, að utanríkisstjórn Dana leyfði sjer að bera hana á borð fyrir Breta nú nýverið, að gefnu tilefni af Breta hálfu, og að þeir menn, sem vilja okkur best, stappa í okkur stálinu um það að fylgja henni sem fastast fram. Það er í fullu samræmi við þáltill., að stjórnin beiti sjer fyrir þessu máli með þeirri festu og gætni, sem sæmir. Það vinst ekkert á með ofsa og ákefð, heldur verður að reyna að koma mönnum í skilning um, að nauðsynlegt sje, að friðun vissra svæða sjávarins komist á. Það var talað mikið um það s. l. ár meðal þeirra þjóða, er hafrannsóknir stunda, að friða bæri nokkur svæði í Norðursjó, til hagsmuna fyrir þær þjóðir, er þar stunda fiskiveiðar. Og þegar bestu sjerfræðingar erlendis eru farnir að tala um þetta í fullri alvöru, þá fæ jeg ekki skilið, að það sje neinn vanþekkingarvottur, þótt Alþingi samþykki slíka þáltill. til stjórnarinnar.

Jónas Jónsson Jeg vil skýra tvent fyrir hv.þm. Vestm. (JJós). Umvending hans í þessu máli hlýtur að vera ný. Árið 1924 lýsti hv.þm. Barð. (HK) því átakanlega, að verstu landhelgisbrjótarnir væru Íslendingar. Og því hefir ekki verið mótmælt, að þessum lögbrotum er stjórnað úr landi með loftskeytum. Í öðru lagi er hv.þm. (JJós) ekki ljóst, hvernig friðuninni á Morayfirði er háttað. Hann hjelt, að fjörðurinn væri friðaður fyrir öllum þjóðum. Ónei, hann er aðeins friðaður fyrir Englendingum sjálfum. Á þennan hátt mætti auðvitað friða Faxaflóa fyrir Íslendingum, og þarf engan að spyrja leyfis til þess. Þegar hv.þm. (JJós) hefir athugað þetta, þætti mjer gaman að fá skýringu hans á því, hver nauðsyn sje að gera út þennan legáta til Englands.

Jóhann Jósefsson Hv. 3. landsk. (JJ) hefir ekki gefið mjer upplýsingar um neitt það, er jeg vissi ekki áður. Jeg talaði ekki mikið um friðun Morayfjarðar. Jeg vissi betur og fyr en hv.þm. (JJ), hvernig henni er háttað. Það er öllum vitanlegt, að Englendingar geta ekki bannað útlendingum veiðar í þeim firði utan landhelgi. En af hverju sem það er, þá er nú svo komið, að það er fátítt, að skip sjáist að veiðum í þeim firði. Jeg tek þetta fram meðfram til þess að sýna fram á, að hv. 3. landsk. (JJ) er ekki svo kunnugur þessum málum sem hann lætur, og er kynlegt, að hann skuli vera með aðdróttanir til annara um fáfræði í máli, sem hann veit sjálfur minst um allra hv. deildarmanna.

Forsætisráðherra (JM): Jeg finn ekki ástæðu til þess að svara hv. 3. landsk. (JJ), því að það hefir hv.þm. Vestm. (JJós) gert. Ef svo er, að fiskveiðar sjeu hjer meiri en annarsstaðar, þá ætti öllum þeim, er hingað sækja veiðar, að vera mikið í mun að vernda viðkomuna. Þetta er ljóst mál og öllum skiljanlegt. Rannsóknir á fiskigöngum eru hjer skamt á veg komnar, en þær virðast þó sýna það, að nauðsynlegt er að verja vel landhelgina. Hv. 3. landsk. (JJ) fanst það víst undarlegt, að við skyldum hugsa okkur að friða Faxaflóa, þegar Englendingar gætu ekki friðað Morayfjörðinn. Hv. þm. (JJ) ætti að vita það, að við getum ekki friðað Faxaflóa nema með samningum við Englendinga.

forseti (HSteins): Mjer hefir borist svolátandi krafa: „Við undirritaðir leyfum oss að krefjast þess, að till. til þál. um aðstöðu málfærslumanna við undirrjett verði tekin á dagskrá á morgun. Alþingi, 7. maí 1926. Jónas Jónsson, Guðm. Ólafsson, Einar Árnason“. Fer því fram atkvgr. í byrjun næsta fundar, svo sem þingsköp mæla fyrir, um það, hvort mál þetta skuli tekið til einnar umr. þá.