Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (JM): Jeg hefi afarlitlu að svara þeim ræðum, sem haldnar hafa verið hjer síðan jeg tók til máls. Jeg varð ekki var við það, að jeg þyrfti að svara hv. 2. þm. Reykv. (JBald) viðvíkjandi ræðu hans, öðru en því, er hann sagði, að jeg hefði í ræðu minni verið að afsaka hæstv. atvrh. (MG). Mjer er allsendis ómögulegt að skilja það, hvernig hv.þm. (JBald) hefir farið að því að taka svo rangt eftir. Jeg sagði, að enginn af þremur aðiljum þessa máls hefði kvartað um það fyrir mjer, og að hver maður sæi, að ekki gat komið til mála, að hæstv. atvrh. (MG) gerði meiri gangskör í málinu, er hann taldi, að hjer væri ekki um neitt hegningarvert athæfi að ræða. Jeg sagði ekkert orð í minni ræðu, sem með nokkru móti gat komið til mála að leggja í þann skilning, sem hv. 2. þm. Reykv. (JBald) lýsti. Þá hefði hann eins vel getað sagt, að jeg hefði ásakað viðskiftamenn verksmiðjunnar fyrir það að hafa ekki kært. Jeg lagði sjerstaka áherslu á það, að þeir hefðu ekki kært, en líklegt er, að þeir hefðu orðið til þess fyrstir allra, ef þeir hefðu álitið, að þeir hefðu verið fjeflettir. Jeg vil ímynda mjer, að hv. 2. þm. Reykv. (JBald) hafi rangfært orð mín óviljandi. Þá held jeg, að jeg þurfi ekki að svara næsta númeri af þm. Reykv. (JakM) mörgu. Hann gaf aðeins í skyn, að sökin í þessu efni hvíldi aðallega á mjer. Jeg vissi fyrirfram, að þessi hv.þm. mundi snúast þannig við, og þarf engu að svara slíku. En hv.flm. þessarar till. (TrÞ) vil jeg svara því einu, sem nú skal greina. Jeg skal ekkert segja um það, hvort ráðuneytið hefði getað tekið við þessari till., ef ekki hefði annað fram komið frá formælendum hennar en framsöguræða flm. Jeg skal heldur ekkert um það segja, hvort árásir hv. 2. og 3. þm. Reykv. (JBald og JakM) hefðu þurft að breyta afstöðu stjórnarinnar til till. En hótun hv.flm. (TrÞ) í lok síðustu ræðu hans sker úr. Þótt hann færi í fyrstu friðsamlega í þessar sakir og framsöguræða hans væri sæmileg, þá kvað við annan tón í næstu ræðu hans. Þá var ekki hægt að skilja orð hans öðruvísi en svo, að hann hótaði því, ef þessi till. yrði ekki samþ., að koma þá fram með beina vantraustsyfirlýsingu á stjórnina síðar á þinginu. Jeg býst við því, að eftir þetta þurfi enginn að vera í vafa um tilgang till. Þessi hótun varpar yfir hana svo björtu ljósi, að engum dylst, hvert stefnt er með henni, og að ráðuneytið hljóti að skoða samþykt hennar sem fullkomna vantraustsyfirlýsingu, með venjulegri afleiðingu. Það er ómögulegt, eftir slíka hótun, fyrir stjórnina að taka á móti þessari þáltill.

Jakob Möller Flestir hv.þdm. munu hafa tekið eftir því, þegar hæstv. atvrh. (MG) talaði hjer í fyrsta skifti í gær, að þá saknaði hann sárast árása úr ræðu hv.flm. (TrÞ). En hann var líka sýnilega meira en lítið glaður yfir ræðu hv. 2. þm. Reykv. (JBald), vegna þeirra hörðu orða, er hann ljet falla í garð stjórnarinnar. Allir munu og hafa veitt því eftirtekt, með hvílíkum fögnuði hæstv.forsrh. (JM) tók hótun þeirri, sem fjell hjá hv.flm. (TrÞ) í lok síðari ræðu hans. Hvernig stendur nú á söknuði hv. atvrh. (MG) yfir hinni hógværu framsöguræðu flm. (TrÞ) og gleði hans yfir árásum hv. 2. þm. Reykv. (JBald) ? Jú, ástæðan er auðfundin. Eina ástæðan, sem hæstv. ráðherrar geta borið fyrir sig og flokk sinn fyrir því að fella þessa till., er sú, að hana beri að taka sem vantraust á stjórnina. Það er eina ástæðan, sem hægt er að bera fram. Því ef hjer væri ekki um vantraust að ræða, þá væri gersamlega óverjandi að fella till. En nú ætla jeg að taka mjer í munn orð hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) frá í gær: þeir tala mest um Ólaf konung, sem aldrei hafa heyrt hann nje sjeð. Þessi stjórn hefir aldrei haft neitt traust í þessari hv. deild. Það vita allir. Þetta er því ekkert annað en átylla til þess að þvinga flokksmenn sína til þess að fella till., að stjórnin lætur sem í henni felist vantraust. Í till. er ekki að ræða um neitt annað en það, að nefnd verði skipuð til þess að rannsaka málið. það er ekkert sagt í till. um það, að stjórnin hafi vanrækt skyldu sína, þar er ekki eitt orð, sem vantraust geti falist í. En hins gat hæstv. stjórn ekki vænst, að í till. fælist traust, svo sem henni er kunnugt, hversu þessi deild er skipuð. Enn var annað, sem hæstv. stjórn sagði í sambandi við þetta, harla lærdómsríkt. Hæstv. atvrh. sagði, að engin stjórn gæti lagt sig undir það að láta andstöðuflokkinn sjá skjöl og skilríki í máli eins og þessu.  (Atvrh. MG: þetta er ekki rjett)  . Jú, það er rjett. Hæstv. ráðherra sagði, að stjórnin gæti ekki lagt sig undir dóm andstæðinga sinna. Hvað er svo sagt með þessu? Það, að það sje skylda stjórnarflokksins að slá skjaldborg um stjórnina, hversu herfilega sem hún fer að ráði sínu. Hvað sem hún hefst að, þá beri að verja hana gegn því, að andstöðuflokkurinn fái að líta á skjöl, sem snerta almenn mál, sem stjórnin hefir með höndum. Jeg veit ekki, hvað hv. Íhaldsflokkur segir um slíkan stjórnarmóral. En jeg veit, hvað þjóðin muni segja. Jeg sagði hjer í gær, að það, sem fyrst og fremst styddi að því, að sjálfsagt væri að láta rannsókn fara fram í þessu máli, væri almannarómurinn. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að hann hefðu blöðin skapað. Það er nú svo, að í mörgum tilfellum skapa blöðin almenningsálitið. En í þessu sjerstaka máli vill svo merkilega til, að það er almannarómurinn, sem kemur blöðunum af stað. En þótt nú svo hefði verið, að blöðin hefðu skapað almannaróminn, þá hefir hæstv. stjórn líka blöð, og það sýnir best, hve málið er ilt, að sjálf stjórnarblöðin hafa átt sárerfitt með að fá sig til að mæla því nokkra bót, enda engan árangur borið. Hæstv. atvrh. (MG) hefir ekki neitað því, að þessi almannarómur væri til, og sannleikurinn er sá, að stjórnarblöðin hafa ekkert getað gert til þess að koma í veg fyrir, að hann skapaðist slíkur. Af hverju? Auðvitað af því, að þau hafa ýmist alls ekki treyst sjer til þess að verja málið, eða ekki getað það. þetta er enn ein ástæða til þess að krefjast rannsóknar. Hæstv. atvrh. (MG) mótmælti því, í sambandi við ræðu sína frá í gær, að síldarmál væru löggildingarskyld, vegna þess, að í lögunum um þetta efni væri ekki talað um stærri mælikerin tveggja lítra. En í 1. gr. þessara laga standa þau almennu ákvæði, að öll tæki, sem notuð eru til að vega eða mæla í viðskiftum manna á meðal, skuli vera löggilt. Það er augljóst, að ekki verða upp talin í lögunum öll slík tæki, sem þannig kunna að verða notuð, af þeirri einföldu ástæðu, að þegar lögin eru sett, þá eru ekki til öll tæki, sem nauðsyn krefur að notuð verði síðar. Þess vegna kveður 1. gr. svo á alment, að öll slík tæki skuli vera löggildingarskyld. Nú skal jeg játa það, að löggildingarskyldan er ekki aðalatriði í þessu efni, það er rangt hjá hæstv. atvrh. (MG). það er ekki aðalatriði, að málin voru ólöggilt, heldur hitt, að þau voru röng, vísvitandi röng. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að víðar hefðu mál verið röng, og er sjálfsagt ekki ástæðulaust að athuga það, ef hann veit um slíkt. En ráðherrann hefir ekki getað afsakað Krossanesverksmiðjustjórann frá því, að hann vissi, að málin voru röng. Hann vissi, að þau voru of stór, og játaði að hafa haft þau of stór, til þess að tryggja sig fyrir því að verða ekki fyrir halla vegna þess, sem út úr málunum færi við uppskipunina. Þetta er vitanlega ekkert annað en fyrirsláttur, því vitanlegt er, að margir menn hafa keypt síld með rjettu máli, eða því sem næst, og látið sjer það vel lynda. En þessi maður hefir sýnilega útispjót til þess að fá meira en hann átti að fá að rjettu, og það varðar við lög að svíkja mæli eða vog vísvitandi, til þess að mæla sjer meira en með rjettu máli. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að staða þessa manns og traust, sem hann nyti, sannaði, að hann væri hafður fyrir rangri sök. Þó er víst, að ýmsir menn hafa gegnt mikilsverðum störfum, en síðar komið í ljós, að þeir hafa ekki verið maklegir þess trausts, sem þeir hafa notið - og misbrúkað.  (Atvrh. MG: þetta er ekki rjett hermt)  . Jú, jeg hefi það skrifað eftir hæstv. ráðherra. En hvorki staða mannsins nje traust sanna nokkum skapaðan hlut um þetta. Slíkt er þýðingarlaust, þegar um er að ræða jafnfellandi vitnisburði og fram hafa komið í þessu máli. Hæstv. atvrh. (MG) þóttist góður af því að brigsla mjer um að hafa farið með rangt mál gagnvart Krossanesverksmiðjustjóranum, og bygði það á upplýsingum frá honum sjálfum. En dettur hæstv. atvrh. (MG) í hug, að þeim manni sje treystandi, sem, þegar vikið er að umsókninni um innflutningsleyfi fyrir verkafólk, bregst ókunnuglega við og læst aldrei hafa sent eða vitað um slíka umsögn? Trúir hæstv. ráðherra því, að maðurinn hafi ekki munað eftir því, að hann fól öðrum manni að sækja um þetta leyfi fyrir sig? Hvað er það annað en fláttskapur að láta sem hann viti ekkert um þetta? það er auðsjeð, að hann er með þessu að koma sjer undan því að játa að hafa sótt um leyfið, og sýnir slíkt greinilega innræti mannsins. En það er öllum ljóst, að þó hann hafi ekki sent umsóknina sjálfur, þá hefir hann þó hlotið að vita um hana. En nú ætla jeg að tilfæra annað dæmi, sem sýnir, hve mikils trausts þessi maður sje maklegur. Árið 1922 var skip tekið við veiðar í landhelgi fyrir Norðurlandi, sem Rolf hjet, og var farið með það til Siglufjarðar. Upplýstist það, að það sigldi undir íslensku flaggi, en hafði norskt þjóðernisskírteini. Þegar skip þetta kom til Siglufjarðar, þá hringdi bæjarfógetinn á Akureyri þangað og skipaði svo fyrir að láta það koma til Akureyrar, þar sem mál þess heyrði undir sig. En málið var síðan aldrei tekið upp. Hafði skipið siglt hjer undir íslenskum fána á sumrin í átta ár, en á vetrum undir norskum fána í Noregi. Þetta skip var gert út af Holdö, framkvæmdarstjóra Krossanesverksmiðjunnar, og það var bróðir hans, sem stýrði því. Heyrst hefir nú síðast, að framkvæmdarstjóri Krossanesverksmiðjunnar ætli að gefa skip þetta verkstjóra sínum, sem nú sækir um íslenskan ríkisborgararjett. Ýmislegt fleira gæti jeg talið, sem er síst þess eðlis að styrkja þá umsögn hæstv. atvrh. (MG), að þessi útlendingur sje alls trausts maklegur, en jeg get þó látið staðar numið. En kyndugt er það, að hæstv. ráðh. (MG) skuli hafa það á móti nefndarskipun, að ekki sje hægt að yfirheyra Holdö, þar sem hann sje erlendis og geti hann því ekki komið vörnum við. Jeg sje enga ástæðu til að óttast, að sú hlið málsins, sem að honum snýr, muni ekki njóta fullrar verndar, eins og ef hann væri hjer staddur. Alt, sem upplýst hefir verið í þessu máli af hæstv. atvrh. (MG), er sjeð frá þeirri hliðinni, sem að Holdö snýr. Þess vegna er það einmitt aðallega hin hlið málsins, sem rannsóknar þarf. Sjálfur hefir Holdö auðheyrilega gagnvart hæstv. ráðh. (MG) teflt öllu því fram, sem á einhvern hátt gæti orðið honum til málsbóta, og svo langt hefir verið gengið í því efni, að afsakanirnar hafa jafnvel í höndum hans snúist upp í ásakanir. Það væri herfilegur misskilningur að halda, að væntanleg nefnd eigi að koma í stað rannsóknardómara. Hinsvegar getur svo farið, að óhjákvæmilegt verði að hefja sakamálsrannsókn, og þá á venjulegan hátt. Nefndin úrskurðar ekki annað en það, hvort slík rannsókn skuli fara fram. En undir slíkri rannsókn mundi málsaðili vitanlega geta komið að öllum sínum málsbótum. Jeg hefi þá víst svarað öllum þeim athugasemdum, sem hæstv. atvrh. (MG) gerði við ræðu mína í gær, og get jeg þá snúið máli mínu frá honum. Hvað viðvíkur því, sem jeg sagði um hæstv.forsrh. (JM), þá held jeg enn þá fram því sama og þá um sök hans sem dómsmálaráðherra í þessu máli. Eða til hvers heldur hann, að hann sje orðinn dómsmálaráðherra ? Er það til þess eins, að skerða hæstarjett og stuðla þar með að því, að rjettaröryggið og rjettarvirðingin haldist uppi í landinu? Nei, það var vafalaust í verkahring hæstv. dómsmálaráðh. (JM) að ákveða, hvort sakamálsrannsókn skyldi fara fram eða ekki. Hv. þm. Ísaf. (SigurjJ) aumkaði mig sökum fákunnáttu minnar í útvegsmálum. En nú get jeg frætt hv.þm. (SigurjJ) á því, að jeg hafði afskifti af síld áður en hann þekti síld frá þorski. Hinsvegar skal jeg viðurkenna, að það, sem hann sagði um mælikerin, var mjög spaklega mælt, en það kom bara málinu jafnmikið við eins og ef hv.þm. Borgf. (PO) eða hv.þm. Barð. (HK) færu að tala um sýrukerin sín. Það hefir enga þýðingu í þessu máli, hvað talin eru tunnumál á Ísafirði, og jafnvel þó hann hafi einhvern tíma selt síld í vögnum, þá var honum það auðvitað heimilt, ef svo var um samið. (Raunar hefir heyrst, að þeir vagnar hafi seinna verið lokaðir inni og bannað að nota þá sem síldarmæliker). Hitt er annað, að mæla sjer 150 lítra af síld í tunnur, sem raunar taka 180 lítra. Verksmiðjustjórinn í Krossanesi samdi um ákveðið 150 lítra mál, en ekki sænska tunnu, norska tunnu, skotska tunnu eða sýruker. En þessa 150 lítra mældi hann sjer í kerum, sem tóku alt að 180 lítra. Hann hefir með öðrum orðum notað stærri kerin að yfirlögðu ráði, til að fá meiri síld úr þeim en honum bar. Og það er þetta, sem er saknæmt. Og þegar hæstv. stjórn hefir viðurkent, að málið sje órannsakað, og þegar hæstv. atvrh. (MG) hefir sagt við Holdö, að hann mætti búast við sakamálsrannsókn, þá virðist sem það væri engin goðgá, þó þessi nefnd yrði skipuð. Að lokum er hjer alls ekki um neitt vantraust á hæstv. stjórn að ræða, þó ekki væri nema vegna þess, að hún nýtur alls ekki trausts þessarar hv. deildar hvort sem er.

Fjármálaráðherra (JÞ): Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) dró inn í ræðu sína eitt atriði, sem mínum verkahring heyrir til og jeg verð að fara nokkrum orðum um. Þetta atvik, sem jeg á við, er veiðar skipsins „Rolfs“ hjer við land. Jeg er ekki við því búinn að gefa skýrslu um framferði skips þessa í tíð fyrverandi stjórnar, en get þá byrjað á því að upplýsa, að snemma síðastliðið sumar kom skip þetta frá Noregi til Akureyrar. Hafði það íslenskan fána, en norska skipshöfn. Strax er þetta frjettist, átti jeg tal við bæjarfógetann á Akureyri og bað hann að upplýsa, hvernig ástatt væri með skip þetta og hvort fiskveiðar þess væru löglegar. Það kom þá upp úr kafinu, að skip þetta hafði stundað fiskveiðar í mjög mörg ár hjer við land undir íslenskum fána, samkvæmt fiskveiðaskírteini, sem eigandinn hafði fengið á Akureyri löngu fyrir 1918, en hann hafði þá haft borgarabrjef þar. Í skjóli þessa skírteinis hafði skipið svo fiskað. Nú var eigandi skipsins strax látinn vita, að þetta væri ekki samkvæmt landslögum, og komst til orða að selja skipið öðrum. Það hafði ekki verið skrásett í Noregi áður, en málinu lauk þó svo, að skipið fjekst skrásett þar. Hefir það síðan stundað veiðar undir norskum fána. - Jeg vænti nú, að gefnum þessum upplýsingum, að hv.þm. sjái ekki ástæðu til að kasta steinum að núverandi stjórn fyrir afskifti hennar af þessu máli. Jeg vænti þess þá líka, að eigandi skipsins verði ekki heldur látinn sæta þungum ávítum fyrir þetta, því útgerðin byrjaði um líkt leyti sem löggjöfin um þetta efni var nálega fallin í gleymsku, enda margt þessu líkt látið viðgangast. Útlendingar, sem einu sinni höfðu með fiskveiðaskírteini öðlast rjettinn til fiskveiða hjer, hjeldu auðvitað, að þeir væru áfram að starfa samkvæmt landslögum, enda fiskveiðaskírteinið ekki gefið öðrum en þeim, sem mega sigla undir íslenskum fána. Engu síður er þá ástæða að ætla, að eigandi „Rolfs“ hafi verið „bona fide“. Þá verð jeg enn að segja það, að mjer finst leiðinlegt að heyra því haldið hjer fram af hv. 3. þm. Reykv. (JakM), að þessi útlendingur, sem á þó að minsta kosti engan þátt í stjórninni hjer, hafi haft í frammi glæpsamlegt atferli. Hann ætti að varast að láta slík orð fara sjer um munn, fyr en dómur hefir gengið í málinu, jafnvel þó þinghelgin skýli honum hjer fyrir viðurlögum. Og mjer finst það leiðinlegt fyrir stjórnarandstæðingana, ef þeir geta ekki gert árásir á stjórnina án þess að mölva um leið með ummælum sínum æru fjarstadds manns og troða undir fótum sjer: Og svo vel þekki jeg hv. 3. þm. Reykv. (JakM), að jeg hefði haldið, að það væri fjarri hans skapferli að vaða með glæpaaðdróttanir að mönnum. - Þar við bætist og, að enn er alveg ósannað mál, að Holdö hafi notað röng síldarmál. Engin íslensk lög hafa ákvæði um það, hve stór síldarmál skuli vera. Hinsvegar er svo ákveðið í lögum um útflutningsgjald af síld, að tunna síldar skuli vera 108–120 lítrar. Nú er það borið fram af mönnum, sem til þekkja, að venjulegt sje að telja 1 síldarmál 11/2 tunnu síldar. Eftir því tekur hvert síldarmál 162–180 lítra eða að meðaltali 171 lítra. Mál af þeirri stærð var til í Krossanesi og notað þar, og bar ekki að brúka aðra stærð, ef samið var um 11/2 tunnu mál. En ef samið var um mælingu síldar úr skipslest í 150 lítra málum, þá þurfti að nota 150 lítra mál, en þau voru líka til í Krossanesi. Annars er það viðurkent og upplýst, að stærð síldarmála er á reiki, og þá ekki undarlegra, þó þau væru mismunandi í Krossanesi. Þá segir hv. 3. þm. Reykv. (JakM), að almenningsálitið krefjist rannsóknar. En jeg álít, að það, sem fram hefir komið í því efni, bendi heldur í þá átt, að ekki sje talin ástæða til slíks. Það er kunnugt, að fyrir áramót sendi Framsóknarflokkurinn út um landið tillögur til þingmálafundarsamþykta, og var ein um þetta mál. En óvíða fjekst meiri hluti til að sinna því. Þá er það og upplýst, að á Akureyri vildi Framsóknarflokkurinn ekki taka þetta mál á dagskrá á þingmálafundi, sem þar var haldinn skömmu áður en þing kom saman. Þetta er og mjög eðlilegt. Almenningur er ekki vanur því að gera það að landsmáli, hvort einhver ákveðinn maður hafi framið glæpsamlegt atferli eða ekki, en felur viðkomandi yfirvöldum það í hendur að gera það í málinu, sem gera þarf, og rannsaka þær kærur, sem kunna að koma. Og ef þær koma ekki frá þeim mönnum, sem skaða hefðu átt að bíða af ráðstöfunum hlutaðeiganda, þá er almenningur ekki vanur að leggja trúnað á, að sökin sje stór. - Og jeg held, að hann geri alveg rjett í því að vísa öllum slíkum málum frá sjer.

Atvinnumálaráðherra (MG): Umræðurnar eru nú orðnar nokkuð langar, og skal jeg því reyna að vera stuttorður. En ýms orð hafa fallið, sem jeg get ekki látið ósvarað. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) sagði, að stjórnin gleddist yfir árásunum á sig í þessu máli og að hún vildi fá atkvæðagreiðslu um traust eða vantraust, en allir vissu, að hún hefði ekkert traust í þinginu. Jeg skil ekki, hvernig það getur farið saman, að traustlaus stjórn óski atkvæðagreiðslu um traust. Hv. þm. hefir því hjer skáldað svo ólíklega, að enginn trúir, en annars er það af minni hálfu viðurkent, að hann er vel skáldmæltur, þegar stjórnin á í hlut, en hversu margir trúa samsetningi hans, skal jeg láta ósagt. Þá talaði hann um, að jeg hefði verið hissa á því, hvað hv.þm. Str. (TrÞ) var rólegur í gær. Það er alveg satt, og það gleður mig, hvað hann var rólegur, því að það er sönnun fyrir því, að hann þykist hafa ofmælt áður í blaði sínu, því að enginn efast um, að hv.þm. (TrÞ) finni meir til ábyrgðarinnar hjer á þingi en þegar hann skrifar í blað sitt. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) sagði, að í þessari tillögu fælist ekki vantraust. En það er hræsni og ekkert annað. Segir hv.þm. Þetta eingöngu af því, að hann veit, að stjórnin hefir fult traust minst hálfrar deildarinnar og að það því er eina vonin til þess að fá till.samþ., að slá ryki í augu þingmanna um hið rjetta innihald, en þar sem það hefir komið greinilega fram í umræðunum, að um vantraust er að ræða, er þetta óþarfur skollaleikur hjá hv.þm. (JakM). Hann vjelar engan til þess að samþykkja till. með þessum yfirdrepskap. Hv. þm. gæti eins haldið því fram, að till. innihaldi traust til stjórnarinnar, eða kannske hann vilji halda því fram, að hún sje viðrini? Hann var, sami hv.þm., að snúa út úr því, sem jeg sagði í gær, að engin stjórn gæti sætt sig við það að láta andstæðinga sína „diktera“ sjer, hvað hún ætti að gera. En jeg stend við það, sem jeg sagði þá, og viðhafði ekki þau orð, er hann hafði eftir mjer. Jeg stend við það, að ef stjórnin hefir farið rangt að í málinu, þá á hún að fara frá völdum. Og hin nýja stjórn getur þá rannsakað skjöl málsins. Þeim verður ekki stungið undir stól. Þau eru til. Það er gefið, að mál þetta hjer í þinginu er rannsókn á stjórnina.

Það er gefið

. Það er gott, að hv.þm. viðurkennir það. Nú held jeg því afdráttarlaust fram, að ekkert þing skipi rannsóknarnefnd á stjórn, sem meiri hlutinn hefir traust á. Þess vegna er hjer um það að ræða að reyna að koma fram grímuklæddu vantrausti, grímuklæddu af því að beint vantraust mundi ekki komast fram. Og hvað er það svo, sem á að nota sem grímu á þetta vantraust? Jú, það er æra útlends starfsbróður okkar. Hana á að eyðileggja, til þess að komast í höggfæri við stjórnina, þessa fylgislausu stjórn, sem hv. 3. þm. Reykv. (JakM) kallaði svo. Þetta tel jeg blátt áfram óheiðarlega aðferð, og ódrengilegt er það að láta þinghelgina skýla sjer fyrir rjettmætri refsingu fyrir árásir á æru fjarstadds manns. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) mintist enn á almannaróminn. Jeg held því fram, að ef hann er til, þá sje hann myndaður af andstæðingablöðum. Blöð stjórnarinnar hafa lítið um þetta mál talað, af því að þau hafa talið það smámál, en hin blöðin hafa gert það að æsingamáli. Annars er jeg ekki viss um, að neinn almannarómur sje til í þessu máli. Jeg veit, að á sameiginlegum þingmálafundi fyrir Múlasýslur, sem haldinn var á Egilsstöðum í vetur, var neitað að taka málið til meðferðar, og sama er mjer sagt að hafi orðið ofan á á þingmálafundi í Dalasýslu:  Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) var að tala um löggildingarskyld síldarmæliker. Jeg held, að þau sjeu ekki löggildingarskyld, en ef svo er, þykist jeg vera fyrsti atvinnumálaráðherra hjer á landi, sem hefi gert skylt mína í þessu efni, og það verður hann að játa, ef hann hefir nokkurn snefil af sanngirni. Annars er nógu fróðlegt að rifja upp fyrir sjer gang þessa máls. Fyrst átti að hefja á hendur mjer mikla árás út af innflutningi verkamanna til Krossaness, en nú er sú árás slegin svo rækilega niður, að enginn nefnir þetta nema hv. 2. þm. Reykv. (JBald). Því næst var því haldið fram, að ólöglegt hefði verið að löggilda 170 lítra mál. Nú eru allir horfnir frá því. Enginn treystist lengur að halda því fram. En þá er það fundið upp, að það hafi átt að höfða sakamál á hendur framkvæmdarstjóranum, því að umfram alt mátti ekki láta árásina verða að engu, svo að nú er það æra framkvæmdarstjórans í Krossanesi, sem hv. andstæðingar ætla að brytja niður og hafa í atkvæðabeitu. Sá tilgangur, að koma stjórninni frá á þessu máli, á að helga þessa andstyggilegu aðferð. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) sagði áðan, að það væri ekkert aðalatriði í þessu máli, hvort mælikerin væru löggildingrarskyld eða ekki.

Hefi aldrei sagt það

. Jú, og jeg held, að það hafi líka staðið í blaði hans.

Blaðið hefir aldrei sagt það

. Jú, það stendur í Vísi.

það er ekki satt

. Hv. þm. var þá í Noregi, og jeg efast um, að hann hafi sjeð blaðið þá, og getur hann því ekkert um þetta sagt. Hv. þm. segir, að forstjórinn hafi vitað, að síldarkerin voru of stór. Sennilega hefir hann vitað, að þau voru stærri en 150 lítra. En er sannað, að síld sje altaf keypt þannig?

Alment, sagði atvrh. í sumar

. Víða annarsstaðar eru notuð miklu stærri mál en 150 lítra. Það er undarlegt, að hv. 3. þm. Reykv. (JakM) skuli segja það málinu óviðkomandi, sem hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) sagði. Hann upplýsti, að það væri alsiða að nota stærri síldarmál en 150 lítra. Þessu svarar svo hv. 3. þm. Reykv. (JakM) því, að það komi ekkert málinu við og að hann hafi ekki eins vel vit á þessu máli og hv. 3. þm. Reykv., af því að þegar hann hafi fengist við síld, hafi hv.þm. Ísaf. ekki þekt síld frá þorski. Nú er það alvitað, að síðustu árin hefir þm. Ísaf. fengist við síldarsölu fyrir eigin reikning, en hv. 3. þm. Reykv. ekki komið nærri því. Allir sjá því bæði, á hvorum er meira að byggja og hvað hv. 3. þm. Reykv. (JakM) er vandur að meðulum í þessum umræðum. Síldartunna er ekki fastákveðin að stærð, hún er 108–120 lítrar. Mál síldar er 11/2 tunna, og þess vegna er það mismunandi. En rjett er það, að ef samið er um 150 lítra mál, þá á málið að vera 150 lítrar, enda hefir enginn vefengt það, en spurningin er aðeins, hvort Holdö hefir fengið meira en hann átti að fá, og þar verður að taka til athugunar það, að hann keypti enga síld við skipshlið, heldur komna í bing eða stíu. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) fór miklu harðari orðum um framkvæmdarstjórann en hann getur staðið við. Hv. þm. viðurkendi, að ekki væri hægt að rannsaka málið til hlítar nema framkvæmdarstjórinn gæfi skýrslu.

Nei

. Jú.

Jeg talaði um sakamálsrannsókn

. Hjer er ekki verið að ræða um sakamálsrannsókn, því að þingið getur ekki framkvæmt hana. Hjer er verið að ræða um rannsókn, sem þingið getur framkvæmt, en þar sem þingið getur ekki framið rannsókn yfir framkvæmdarstjóranum, þá er hjer um rannsókn að ræða á stjórnina, eða grímuklætt vantraust, eins og jeg hefi tekið fram. Um verkamannainnflutninginn er það að segja, að framkvæmdarstjórinn hafði beðið mann að sækja um leyfi til innflutningsins fyrir sig, ef löggjöf um það væri breytt á þingi í fyrra. Nú varð engin breyting á, og því hafði enginn umboð til að sækja. Þetta hlýtur hver maður að skilja, og allir útúrsnúningar hv. 3. þm. Reykv. (JakM) eru því þýðingarlausir. Jeg mun nú bráðum lofa þessum hv.þm. að komast að, enda mun honum mál á því, því að hann hefir altaf verið að tala fram í fyrir mjer, en ef hann kynni að hegða sjer í þingsal, ætti hann að þegja meðan aðrir hafa leyfi forseta til þess að tala. Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) beindi í gær til mín ýmsum fyrirspurnum um það, hvort þessi og þessi hefði gert þetta eða hitt. Er engin ástæða til þess að svara því, og vil jeg leyfa honum að fara út um alla heima og geima til þess að draga athygli frá aðalatriðunum.

Það var alt út af Krossanesmálinu

. Hv. þm. komst aldrei að aðalatriðunum, heldur voru það aðeins útskæklar málsins, sem hann var að fást við. Verst þótti honum, að jeg benti honum á, hve mikla tröllatrú hann hefði á Morgunblaðinu. Hann virtist telja það aðalatriði, að fyrstu síldarmálin hefðu ekki verið löggilt á Arnarfirði.

Það er ekki rjett

. Hvar var það þá?

það getur hæstv. ráðherra fundið út sjálfur

. Jú, það mun hafa verið á Önundarfirði, en satt að segja finst mjer þetta ekki skifta máli, og er hv.þm. því ekki of gott að gera sig breiðan yfir þessu. En svona smáatriðum hjekk hann í í allri ræðu sinni, eins og honum er títt, og nenni jeg alls ekki að fást við það. Ilt þótti honum, hvað samheldnin í Íhaldsflokknum væri mikil. Jeg get vel skilið það, því að hann á sjálfsagt oft bágt á fundum í sínum flokki, því að þar er lítil eining, og get jeg vel sett mig inn í það, að hann renni vonaraugum til samhaldsins í Íhaldsflokknum. Hann tók undir það, sem hv. 3. þm. Reykv. (JakM) sagði, að framkvæmdarstjórinn í Krossanesi hefði keypt vogir til þess eins, að geta snuðað meira á síldarkaupum. Hvaðan þeim kemur vitneskja um þetta veit jeg ekki, en enginn í þessum sal mun efast um, að þetta sje uppspuni til þess að sverta manninn.

Jeg hefi það alt eftir hæstv. atvrh.

. Það eru hrein ósannindi.

Magnús Torfason Mig langar til þess að leggja hjer fáein orð í belg, og geri jeg það því fremur, sem jeg er ekki í neinu bindindi í þessu máli, eins og hv.flm. (TrÞ). Það er deilt um, hvort skylt sje að löggilda mælitækin. Engar upplýsingar hafa þó komið fram, er geti leyft mönnum að dæma um það hjer. Ef á mælitækjunum á að byggja, ber að löggilda þau. En ef litið er svo á að allsherjarvottorð þurfi, þá ber að löggilda síldarmálin. Og hafi viðkomandi maður verslunarrjettindi, þá átti að sjálfsögðu að löggilda mælitæki hans, en um hvorugt af þessu hefir neitt komið fram í þinginu. Það eru tvær hliðar á máli þessu. Veit önnur að Krossanesverksmiðjunni, en hin að hæstv. stjórn. Jeg skal reyna að halda mjer að stjórninni, eftir því sem unt er. Hún fór vel af stað. Sýslumanninum í Eyjafjarðarsýslu var falið að rannsaka málið, og það var rjett. Stjórnin bar sig þá borginmannlega, en svo kemur sá hlykkur á málið, að hæstv. atvrh. er sendur norður til þess að fást við það. Það mun einsdæmi, að ráðherra fari að fást við slík sakamál. Jeg hefi að minsta kosti aldrei heyrt slíkt, og allra síst átti það við, ef sá ráðherra er ekki dómsmálaráðherra.  (Atvrh. MG: Fór jeg ekki í öðrum erindagerðum?)  . Jú, jú, en jeg kem að því seinna. Þetta sýnir, að hæstv. stjórn hefir þótt málið mjög merkilegt. Enda sagði hæstv. atvrh. í gær, að komið hefði skeyti frá mælitækjamanninum, með áskorun um rannsókn á málinu. Og þetta er stórmerkilegt mál, áreiðanlega stærsta fjárglæframál hjer á landi. Eftir skýrslu atvrh. eru 3 aðrar verksmiðjur Norðmanna, sem hafa gerst sekar í þessu athæfi, og málið því enn stórkostlegra en menn höfðu hugmynd um. Eins og málið horfir við, er ekki annað sýnna en að Íslendingar hafi beðið að minsta kosti 1 milj. kr. skaða, en það geta líka vel verið 2 miljónir. Þess vegna er þetta ekkert hjegómamál, síður en svo. Þegar hæstv. atvrh. kemur norður, hefir sýslumaður látið fara fram einhverja rannsókn, sem við fáum ekki að vita, hvernig verið hefir. Af skýrslu hæstv. atvrh. er það ekki sjáanlegt, að valdsmaður hafi gert, og virðist hún því hafa verið mjög veigalítil. Úr því að sýslumaður fann ekkert athugavert, átti málið að fara til dómsmalaráðherra beina leið. En þá kemur hæstv. atvrh. til sögunnar og fer sjálfur að vafstra í málinu. Og eftir það, að hann hefir kynt sjer það, finnur hann ekki ástæðu til þess, að sakamálsrannsókn sje höfðuð. Hans aðgerðir urðu því ófyrirsynju. Atvrh. fer svo til Krossaness til þess að skoða einhverjar skrár viðvíkjandi verkamönnum þar. Það er annar hlykkurinn á málinu. Hvers vegna gerði sýslumaður það ekki?  (Atvrh. MG: Hann fór þangað)  . Nú, því var þá hæstv. ráðherra að fara þangað?  Það, sem gerir málið að landshneyksli, er það, að ráðherra fer þarna út eftir. Enginn mundi hafa kipt sjer upp við slælega framgöngu lögreglustjóra, en þegar sjálfur ráðherrann skerst í málið, horfir það öðruvísi við.  (Atvrh. MG: Eru lögreglustjórar vanir að svíkjast um?)  . Jeg sagði ekki meira en það, sem jeg get staðið við. Það er misjafn sauður í mörgu fje.  (Atvrh. MG: það er víst ekki mikið að marka það, sem hv.þm. segir)  . Um skýrslu hæstv. atvrh. er það að segja, að hún hefir fyllilega staðfest almannaróminn um mál þetta, og meira að segja að málið er miklu ljótara heldur en jeg bjóst við, enda hefir hæstv. ráðherra ekki getað borið neinar varnir fyrir sig. Hann hefir borið fyrir sig, að hann hafi drukkið kaffi í Krossanesi, en hann mintist ekkert á það, hvort hann hefði fengið nokkuð út í það. En hvað um það, kaffi mátti hann ekki einu sinni þiggja hjá sökuðum manni. Sjálfur hefi jeg setið í 11 tíma á bæ við að rannsaka mál hjá sökudólgi, og mjer datt ekki í hug að þiggja svo mikið sem kaffi.

Var ekki einu sinni haldin veisla fyrir rannsóknardómarann á Ísafirði, heldur virðuleg?

. Það veit jeg ekkert um. Nú, svo þegar við komum að því atriði í skýrslunni, að það hafa verið notuð mál, sem tóku 179 lítra, þá hlýtur þetta að gefa ákaflega fastan grun um sviksamlegt atferli, og það er alveg víst, að til þess að ekki sje rannsakað mál, sem þannig er undirbúið, þurfa að vera alveg sjerstakar málsbætur, en jeg hefi ekki orðið var við, að þær hafi komið fram, heldur þvert á móti, því að þegar verið er að tala um þessi mál, er það altaf viðkvæðið, að þessi Krossanesmaður hafi miðað við 150 lítra mál. Hann hefir aldrei borið annað fram. Ef hann sjálfur hefði borið það, að hann hefði keypt eftir öðrum samningum, þá væri öðru máli að gegna, en hann hefir eftir skýrslu hæstv. atvrh. (MG) aldrei borið annað fram, og eftir plöggum, sem komið hafa í blöðum eftir Krossanesmanninum, hefir hann gengið út frá því, að notuð hafi verið slík mál. Svo mætti benda á það, að þessi maður hafði líka norsk, löggilt síldarmál, en hann vill ekki nota þau, og vil jeg segja það, að sá grunur, sem maðurinn hefir felt á sig með þessu, er þannig vaxinn, að vegna stöðu hans virtist sjálfsagt, að hann heimtaði rannsókn; jeg veit ekki, hvernig hann getur legið undir þessu; ef það hefði komið fyrir í Noregi, hefði hann ekki getað komist hjá að heimta rannsókn. Það á þá að hlífa honum, hvað við erum langt úti í Atlantshafinu. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að ef ætti að fara að hefja rannsókn gegn þessum manni, þá væri hafinn eltingaleikur gegn honum, því að ekki væri talað um að höfða mál gegn öðrum Norðmönnum, sem keypt hefðu síld nyrðra og notað röng mál. Jeg vissi alls ekki um það fyr en nú, að fleiri hefðu notað skökk mál en þessi máður, og virðist sjálfsagt að hefja rannsókn gegn þeim líka. Í því sambandi var hæstv. ráðherra (MG) að tala um, að þau væru ekki rjett, gömlu vogartækin, en það voru svo lítil brögð að því, að það er varla eyðandi orðum að því, þó að svolitlu munaði; lóðin voru stundum of þung, og var ekki hægt að fá þau niður fyrir markið fyr en búið var að skafa óhreinindin utan af þeim. Jeg var einmitt á Ísafirði, þegar þetta var gert þar, og get borið um, að þetta voru aðeins smámunir þar. En þegar hjer er verið að tala um, að maðurinn sje lagður í einelti, þá er líka gott að gá að því, hvaða siður áður hefir verið á landi hjer, og þá man jeg eftir því, að einu sinni var hafin löng og ströng rannsókn á mann út af málefni, sem ekki gat varðað aðra en hann og manninn, sem kærði. Svo var málið dæmt í undirrjetti, og þar var hann sýknaður; svo var rekist með það upp í landsyfirrjett, og var maðurinn sýknaður þar líka. En hjer horfði nokkuð öðruvísi við; kærður var að vísu sjálfur talinn með minni borgurum, en það var Sameinaða gufuskipafjelagið danska, sem kærði, en hjerna er það útlendur maður, sem er kærður, en „simplir“ íslenskir borgarar hinu megin. Í þessu máli ýta ennfremur tvö atriði undir rannsókn, nefnilega að það er svo ákaflega stórt fjárhagsatriði fyrir menn, og það er afarerfitt að koma sönnunum við; t. d. þegar verslað er í búðum, hvernig á að sanna, hvaða mál hafa verið notuð? Það eina, sem hægt er að gera, er að setja opinbera rannsókn á manninn og fá hann sektaðan, og skaðabætur fást engar. Í þessu máli verður erfitt að fá fullar skaðabætur nema rannsókn hafi farið á undan. En svo er það eitt atriði hjer, sem jeg vil slá föstu, og það er það, að ef notuð hafa verið röng mál sem nokkru nemur, og hjer eru það mörg „prócent“ sem getur munað, þá er það hreint og beint skylda stjórnarinnar að láta rannsaka málið. Jeg kom að því áðan, að hæstv. atvrh; (MG) sagðist ekki hafa fundið ástðu til að láta fara fram rannsókn í þessu máli, en það er eitt atriði, sem þessu viðvíkur, sem að minsta kosti er ekki fyllilega upplýst, og það er þetta: Var hæstv. atvrh. (MG) að leika dómsmálaráðherra þarna fyrir norðan, eða bar hann sig saman við dómsmálaráðherrann hjer fyrir sunnan? Í þessu sambandi gat hæstv. atvrh. (MG) um það, að löggildingarmennimir hefðu ekkert sviksamlegt fundið. Jeg varð, satt að segja, alveg hissa, þegar þetta var tekið fram, því að löggildingarmennina varðar ekkert um annað en stærð málanna, og er það rannsóknardómarans að ákveða, hvaða afleiðingar stærðin hefir. Mjer fanst því hæstv. atvrh. (MG) bera heldur lágt fyrir, þegar hann fór að tala um þetta. En svo er annað: Bar hæstv. atvrh. (MG) þetta undir dómsmálaráðherrann, þegar hann kom suður? Og ennfremur: Hefir sýslumaðurinn í Eyjafjarðarsýslu sent dómsmálaráðherra. skjölin, eða hefir atvrh. haft skjölin með suður, og þau svo „legast“ hjá honum? þetta hefir talsverða þýðingu fyrir afstöðu ráðherranna til málsins, og þarf vel að athuga. Málið liggur nefnilega þannig fyrir, af því að svo óvenjulega er að farið, að atvinnumálaráðherra ber ekki ábyrgð á því, hvað mælikerin snertir, nema því að eins, að hann játi það á sig, að hann hafi ekki verið í samráði við dómsmálaráðherra. Lengra skal jeg svo ekki fara út í þetta mál að því er hæstv. atvrh. (MG) snertir. Svo talaði hæstv. dómsmálaráðherra (JM) nokkur orð, en lítið var upp úr þeim að hafa. Hann kom þar fram eins og krakki fyrir skólameistara. Jeg hefi ekki gert það, sagði hann, hæstv. atvrh. (MG) hefir gert það, jeg veit ekki neitt um Krossanesmálið, jeg var ekki dómsmálaráðherra, það var hann. Jeg skal taka það fram, að jeg greiði atkv. með þessari nefndarskipun, í því skyni, að það verði ákveðið, hvort þingið vill láta fyrirskipa sakamálsrannsókn, því að það hæfir ekki, að þingið skifti sjer neitt af málinu án þess að hafa rannsakað það nákvæmlega. Enn er eitt atriði, sem vakir fyrir mjer og gerir það, að jeg lít á þetta sem stórmál. Ef við komum ekki lögum yfir þennan mann, eða reynum það að minsta kosti, þá sýnir það, að við komum ekki lögum yfir útlendinga, og ef sá rómur kemst á, þá sje jeg ekki annað en að hjer sje stór háski á ferðum, og að það sje tæplega hægt að gera þessu landi meiri skaða með öðru; og fyrir utan það, hvað þetta er hættulegt vegna útlendinga, sem ganga yfir okkur með allskonar ólöghlýðni, vil jeg benda á, að þetta mál hefir mikla þýðingu fyrir uppihald laga og rjettar yfirleitt. Og jeg hjelt, að það mætti ekki vera slælegra en nú er, og jeg verð að segja það, að ef ekki má hefja rannsókn út af öðru eins máli og þessu, út af hverju á þá að hefja rannsókn? Hæstv. atvrh. (MG) sagði í lok einnar ræðu sinnar í gær, að hann neitaði að gefa andstæðingum sínum upplýsingar um málið og að láta þá fá plögg í hendur, því að þeir gætu misbrúkað það, stjórninni til skaða. Jeg verð að segja það, að annað eins hefði jeg aldrei búist við að kæmi fram á þingi, og jeg sje ekki betur en að þetta sje hrein og bein rússnesk stjórn, sem á að koma hjer á. Jeg er svo gamall, að jeg man eftir, hvernig farið var að í Danmörku á Estrups-tímanum; ráðuneyti hans neitaði aldrei þingnefndum um upplýsingar í málum, og því segi jeg það, að hjer eigi að fara að innleiða rússneska stjórnaraðferð. En svo jeg víki aftur að Estrups-tímanum, þá varð það að venju, að fjárveitinganefnd þingsins fengi öll skjöl frá stjórninni, hvenær sem hún heimtaði það. Jeg verð að mótmæla þessu eins harðlega og hægt er, og jeg verð líka að mótmæla því, að nokkur stjórn hafi leyfi til að skoða sig í slíku opinberu máli sem hreina og beina flokksstjórn, en annars víkur það að því, að stjórnin þykist í þessu máli hafa meira en mórauða samvisku. En jeg vona, að hæstv. atvrh. hafi sagt þetta í augnabliks geðshræringu. Þá hefir hæstv. stjórn talað æðimikið um vantraust í sambandi við þetta mál. Jeg hjelt það annars, að hún þyrfti ekki að taka sjer það mjög nærri, þótt jafnaðarmannaflokkurinn hjer á þingi, ekki stærri flokkur, tæki þetta svo, þegar hinn flokkurinn, Framsóknarflokkurinn, hefir lýst yfir því, að það sje alls ekki tilætlunin.  (Atvrh. MG: Á það kannske að vera traust?)  . Þannig sæmir vart manni í ráðherrasæti að spyrja. Eins og hjer geti ekki verið borin fram till. án þess að vera traust eða vantraust? Annars minnir þetta mig á, að í fyrra vildi hæstv. atvrh. (MG) snúa till. frá mjer upp í vantraust.  (Atvrh. MG: Já, og hvernig fór svo með þessa till. ?)  . Það kemur ekki þessu máli við. Annars vildi jeg leyfa mjer að minna hæstv. atvrh. (MG) á það, að hann var að siða einn hv.þm. áðan, sem jeg þó hjelt að væri verk forseta, og að hann gerir sig nú sekan í því sama. En hitt er annað mál, að ef stjórnin vill ekki samþykkja, að þingið fái að sjá þessi skjöl, til þess að það geti rannsakað málið, þá á hún vantraust skilið fyrir það eitt. Það liggur ekkert vantraust í þessu enn þá, en hitt er auðsætt, að ef þingið rannsakar þetta mál, þá gæti það ef til vill orðið efni í vantraust á sínum tíma. Þá var talað um, að það ætti ekki við að nota þinghelgina hjer til þess að stimpla manninn sem glæpamann. Jeg hefi ekki gert það, svo að jeg þarf ekki að taka það til mín, en menn haga auðvitað misjafnt orðum sínum, og verður hver að gera það eftir sinni sannfæringu. Annars vil jeg benda á, að það virðist vera orðin einskonar trúarjátning hjer á landi, að menn megi gera sig seka í hvaða svívirðingu sem vera skal, en ef nokkur minnist á það, já, þá er hann talinn glæpamaður, og hálfu verri en nokkur glæpamaður.

Jakob Möller Hv. 1. þm. Árn. (MT) hefir að nokkru leyti tekið af mjer ómakið, en jeg verð þó að gera nokkrar athugasemdir út af ræðu hæstv. fjrh. (JÞ). Jeg var svo hissa á ræðu hans, því að mjer fanst hún eiga svo lítið erindi inn í þessar umr. Jeg var að segja frá því, að skip hefði siglt ólöglega undir íslensku flaggi; jeg upplýsti, að norskt skip hefði siglt undir íslensku flaggi hjer á sumrum, en undir norsku á vetrum í Noregi, sem og rjett var. Þetta gerði skipið sumarið 1922 og var þá í eigu þessa sama manns. Þá voru og brotin ýms önnur lög, ef skipið hefði átt að heita íslenskt, t. d. með því, að allir yfirmenn voru norskir, og með þessu hefir eigandi skipsins svo krossbrotið íslensk lög og á þann hátt, að það verður varla gerður mikill munur á þeim brotum hans og því broti, sem hjer er um að ræða, siðferðislega sjeð. Jeg var ekki að ákæra núverandi stjórn, og ekki heldur fyrverandi stjóra, í sambandi við þetta Rolfsmál, því að jeg sagði, að þetta mál hefði strandað hjá bæjarfógetanum á Akureyri. En það hefir töluverða þýðingu í þessu máli, hvernig mál þetta strandaði, því að þeir menn, sem hafa afskifti af því, koma einnig fram í Krossanesmálinu, því máli, sem hjer er um að ræða. Svo fór hæstv. fjrh. (JÞ) að upplýsa hv. deild um þetta, sem hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) skýrði svo rækilega fyrir henni í gær, að það sýndist óþarfi að fara að bæta ofan á það, en úr því að þeir eru orðnir tveir um þessar upplýsingar, skal jeg leyfa mjer að leggja til nokkuð líka, einmitt út af því, sem hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) sagði, því að hann sagði, að það væri venjulegt að reikna síldarmálið sem helming af þrem kúfsöltuðum síldarstrokkum, en það er að því að gá, að í kúfsöltuðum strokk er einn fjórði hlutinn salt, en það er 27 lítrar. Í einni tunnu er þá af salti 27 kg. + 131/2 kg. = 401/2 kg., en af síld 127 kg.

Má jeg gefa upplýsingar um þetta?

. Jú, jeg veit, að það er hægt að gefa þær upplýsingar, að eitthvað gangi úr síldinni.

Síldinni er í öðru tilfellinu raðað, en í hinu óraðað.

. Jú, rjett, en það munar hvergi nærri eins miklu og saltinu. En annars, eins og jeg tók fram áður, kemur þetta málinu ekkert við, því að hjer var samið um ákveðið mál, 150 lítra, en ekki helminginn af þrem kúfsöltuðum síldartunnum. Þá vil jeg víkja nokkrum orðum að hæstv. atvrh. (MG), þó að það sje eina ráðið við hann að mótmæla því, sem hann fer rangt með, um leið, því að annars endurtekur hæstv. ráðherra (MG) það bara hvað eftir annað. En úr því að hæstv. ráðherra (MG) var að skora á mig að taka til máls, vil jeg verða við því. Jeg skal þá segja hæstv. atvrh. (MG) það, að jeg hefi myndað mjer skoðun um þetta mál algerlega af því, sem hann hefir upplýst. Hæstv. ráðherra (MG) segir, að í Krossanesi hefði verið samið um 150 lítra mál, sagði þetta í viðtali við Morgunblaðið, og hefir aldrei neitað því, og það er alkunnugt, að það var samið nær undantekningarlaust þannig, enda hefir framkvæmdarstjórinn ekki reynt að komast hjá því, að þannig hefði verið samið. Jeg hefi líka bygt á því, sem hæstv. atvrh. (MG) sagði um það, hvaða undanfærslum framkvæmdarstjórinn hefði beitt. Hann hefir beitt því fyrir, að það fjelli svo og svo mikið úr mælikerunum, en það er ekki nema vitleysa, því að úr mælikerunum er við skipshlið helt í stóra vagna, sem ekkert þarf að fara út úr, og auk þess mun vera hafður maður á bryggjusporði, sem lítur eftir því, að kerin sjeu vel full. Jeg endurtek það, að jeg hefi bygt skoðun mína á þeirri rannsókn í málinu, sem hæstv. atvrh. (MG) hefir framkvæmt, en mjer finst bara, að þessi rannsókn haft leitt það í ljós, sem hann þykist ekki hafa komið auga á. Jeg held því fram, að jeg gæti jafnvel leitt hæstv. atvrh. (MG) sjálfan sem vitni í þessu máli, t. d. um það, að ávalt mun þarna hafa verið samið um 150 lítra mál. Ef hann gengur frá þessu aftur, sem hann er búinn að viðurkenna, er hann tvísaga. Hann hefir einnig viðurkent, að forstöðumaður Krossanesverksmiðjunnar hafi vitað, að mælikerin voru stærri en 150 lítra. Ef hann gengur frá því, er hann einnig þar líka tvísaga. Hann veit, að 150 lítra kerin voru aldrei notuð, og því segi jeg, að þó hann máske verði ekki beinlínis talinn tvísaga í þessu, neitar hann þó því, sem hann veit með vissu að er rjett. Að endingu segi jeg aðeins þetta: Ef stjórnin heldur því fram, að engin kæra hafi komið fram um þetta mál, vill hæstv. atvrh. Þá leggja fram brjef það, sem stjórninni barst frá forstöðumanni löggildingarstofunnar, eða bar það ekki að skoða sem kæru? Hafði ekki verið símað frá Akureyri, að notuð væru röng mæliker við síldarkaupin í Krossanesi, eða var það ekki kæra? Jeg held, að það verði ekki auðvelt að komast fram hjá því, að kært hafi verið yfir þessu athæfi. Hæstv. atvrh. kvartar yfir því, að jeg hafi bendlað þennan mann við glæp. Þetta hefir staðið í ýmsum blöðum, og hæstv. atvrh. sagði áðan, að það hefði staðið í blaði, sem mjer er viðkomandi. Er það þá ekki kæra? Þessum manni er frjálst að hefja málssókn á hendur blöðunum, ef hann vill, og einnig gegn mjer hvenær sem er. Jeg mun ekki skjóta mjer undan nje skríða undir þinghelgina. Þessi maður hefir ekki gert neitt til þess að hreinsa sig af þessum áburði hjer á landi, en í Noregi hefir hann reynt það og ferst það þá þannig, að hann ber fyrir sig rangar skýrslur og skýrir rangt frá staðreyndum. Hann gefur þar falskar upplýsingar um málið. Ákærir hann þá ekki sjálfan sig með þessu framferði sínu? Jeg skil það vel, að stjórnina taki sárt til þessa manns, ef hann skal bendlaður við glæpsamlegt athæfi, því það er þá um leið ásökun í garð stjórnarinnar. En ef stjórninni er verulega ant um mannorð þessa manns og veit, að hann er saklaus, því vill hún þá ekki fá þessa rannsókn til þess að hreinsa manninn ? Hitt er leiðinlegra, ef stjórnin treystist ekki til að hreinsa hann, en er þó að baxa við að reyna að verja hann.

Atvinnumálaráðherra (MG): Háttv. 1. þm. Árn. (MT) hneykslaðist á því, að jeg væri við þetta mál riðinn, og hann ljet jafnvel í veðri vaka, að jeg hefði farið norður í því einu skyni að skifta mjer af þessu máli. En jeg upplýsti þó í gær, að jeg hefði haft mörg önnur erindi, þó þetta mál hefði ekki komið upp. Þetta tal hv.þm. er því beint út í loftið. Hv. 1. þm. Árn. (MT) sagði einnig, að rannsókn bæjarfógetans á Akureyri hefði verið ónákvæm, og mundi hann lítið far hafa gert sjer um að rannsaka þetta mál. Hann sagði ennfremur, að þetta væri ekki óvenjulegt um lögreglustjóra, að þeir framkvæmdu slælega skyldustörf sín. Þetta getur háttv.þm. alls ekkert sagt um; hann veit ekkert um þetta, og hann getur aðeins svarað fyrir sjálfan sig. Þó að jeg tilheyri ekki þessari stjett sem stendur, hefi jeg þó áður talist til hennar, og tekur mig því sárt, er henni eru gerðar slíkar óverðskuldaðar getsakir. Þá hneykslaðist hv.þm. á því, að jeg skyldi hafa lækkað mig svo mjög að verða samferða bæjarfógetanum á Akureyri út í Krossanes, og taldi hann það bæði mjög óviðeigandi og alveg óforsvaranlegt, þar sem jeg væri ráðherra. Þetta verður helst að skilja sem bending um hugarfar og innræti hv.þm. og sýnir Ijóst, hvernig hann muni líta á sig, þegar hann er orðinn ráðherra. En jeg segi það fyrir mig, að jeg get umgengist alla menn jafnt fyrir það, þó jeg sje í þessari stöðu, jafnvel háttvirtan 1. þm. Árn. (MT). Hann fann að því, að jeg skifti mjer af þessu máli, en hann má þó vita, að löggildingarmál heyra undir mig, og hvort jeg skifti mjer af sakamálum án þess að ráðgast um þau við dómsmálaráðherra, varðar ekki háttv.þm. Jeg hefi fult eins mikið vit á þeim málum og hv. 1. þm. Árn. (MT). Og á þessu máli ekki síður. Þessu getur háttv.þm. alls ekki neitað. En sje það viðurkent, að jeg hafi þekkingu á þessum málum, er það ekki vítavert, þó að jeg skifti mjer af þeim. Hann var í fyrra með „glósur“ um það, að jeg hefði ekki vit á dómsmálum og sagði, að vinnast mundi fyrir hæstarjetti mál, sem þá var þar og varðaði ríkisstjórnina. Hann taldi víst, að það mál mundi vinnast, en um það hafði jeg látið í ljós mikinn efa. Hvað varð? það var jeg, sem hafði giskað á það rjetta, en hv. 1. þm. Árn. (MT) á hið ranga. Jeg hygg, að jeg hafi því sýnt, að jeg hefi fult eins mikið vit á dómsmálum og hv. 1. þm. Árn. (MT), og má því vel tala um þau, ekki síður en hann, þó að jeg sje ekki dómsmálaráðherra. Hann var eitthvað að tala um það, að framkvæmdarstjóri Krossanesverksmiðjunnar hefði neitað að greiða mönnum bætur eftir að jeg fór þangað norður. Jeg skora á hv.þm. að sanna þessi ummæli sín, en gera sig ekki beran að rakalausum dylgjum. Hann taldi mig bresta varnir í þessu máli. Jeg legg það undir dóm þingdeildarinnar, en ekki hv.þm., hvort varnir mínar hafa verið góðar eða ljelegar. Hann var að breiða sig út yfir það, að erfitt væri að fá fullar sannanir í þessu máli, og kem jeg þá aftur að sakamálunum. Jeg hefi ávalt talið það vitað, að meira þyrfti til að fá menn dæmda í sakamálum en einkamálum. Hann hjelt og, að jeg hefði verið að leika þarna dómsmálaráðherra. þetta sýnir það eitt, að hv.Þm. misskilur eða þekkir ekki verkaskiftinguna í stjórnarráðinu. Háttv. þm. fanst það vera goðgá af mjer, að jeg fór eftir ráðum forstöðumanns löggildingarstofunnar eða manna hans. Þessir menn voru þeir, sem best höfðu vit á þessum málum, voru „fagmenn“ - og tel jeg betra að fara eftir áliti þeirra en hv. 1. þm. Árn. (MT). Jeg tel mjer það enga minkun að leita álits „fagmanns“, enda hefir það ætíð verið siður góðra rannsóknardómara að leita álits sjer fróðari manna um þau mál, er þeir þurfa að fást við. En háttv. 1. þm. Árn. (MT) álítur sjálfan sig ef til vill hafinn upp yfir slíkt og þvílíkt, og sýnir það enn, hvernig hann mundi að fara, ef hann væri ráðherra. Hann var að tala um, að jeg hefði einhver skjöl frá bæjarfógetanum á Akureyri og mundi hafa týnt þeim. Þetta er alls ekki satt. Jeg hefi engin skjöl haft með höndum, sem týnst hafa eða verið stungið undir stól, eins og hv.þm. gefur í skyn. Háttv. þm. taldi ekki rjett, að þingið skifti sjer af málinu án rannsóknar. Má vel vera. En því er þá hv.þm. að skifta sjer af þessu máli og kveða upp strangan dóm í því, án þess að hafa rannsakað það sjálfur, er hann segir, að ekki sje hægt að dæma í því nema eftir rannsókn? Hvað viðvíkur því, að við getum ekki komið lögum yfir útlendinga, þá vil jeg spyrja hv.þm.: Eiga að gilda önnur lög gagnvart erlendum en innlendum mönnum ? Jeg neita því fyrir mitt leyti. Það hafa verið ónýtt að undangenginni rannsókn um 68% mælitækja í landinu, mælitæki, sem hafa haft skekkju ca. 10–14%, og hefir þó enginn kært þau viðskifti, er með þeim tækjum voru gerð, og hvergi hafin rannsókn þess vegna. Háttv. þm. hafði það rjett eftir mjer, að stjórnin vildi ekki láta misbrúka skjöl í neinum málum. Þetta er rjett haft eftir en svo kallar hann þetta rússneskt stjórnarfar. Hann kallar það rússneskt rjettarfar að mega ekki misbrúka málsgögn. En jeg segi hv. 1. þm. Árn. (MT), að honum er velkomið að koma upp í stjórnarráð og sjá öll þau. skjöl og gögn, sem þar eru til viðvíkjandi þessu máli eða öðrum, sem hann vill fræðast um. Hann þarf ekkert að vera að dylgja um þetta mál, og jeg veit, að dómsmálaráðherra (JM) mun gera hv.þm. sömu kosti. Hvað viðvíkur hv. 3. þm. Reykv. (JakM), þá verð jeg að fara mjög mjúkum höndum um hann, þar eð hann er „steindauður“ í þessu máli. Það er dálítið einkennileg aðferð, sem þessi hv.þm. viðhefir. Ef einhver kemur með upplýsingar um mál, sem honum falla ekki í geð, segir hann þær málinu óviðkomandi. Þannig var það t. d., er hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) upplýsti um mismunandi stærð síldarmála. Þá sagði hv. 3. þm. Reykv. (JakM), að það kæmi þessu máli ekkert við. Eða þegar hv.þm. sjálfur segir, að eigandi Krossanesverksmiðjunnar ætlaði ólöglega að afhenda skip, en það upplýsist, að skipið er þegar komið undir norskan fána, eins og hæstv. fjrh. (JÞ) upplýsti hann um, þá sagði hv.þm., að það kæmi málinu alls ekkert við. Jeg geri ráð fyrir, að hv.þm. endi með því að segja að lokum, að jeg komi þessu máli alls ekkert við, og verður þá vart lengra farið. Hann getur spurt forstöðumann löggildingarstofunnar um það, hvort jeg hefi ekki leitað ráða hans um það, hvort kæra ætti út af hinum ólöglegu síldarmálum, fyrst hann trúir mjer ekki. Hann kveðst ekki mundu skríða undir þinghelgina, ef framkvæmdarstjórinn vildi höfða mál gegn sjer, og mun jeg láta mig það engu skifta. En hann hjelt því fram, að stjórnin vildi ekki láta fara fram rannsókn til þess að hreinsa þennan mann. Jeg veit ekki, hvort hv. 3. þm. Reykv. (JakM) álítur það viðeigandi eða sæmandi að hefja sakamálsrannsókn gegn manni fyrir það eitt, að hann er borinn óhróðri. Jeg held, að rjettara sje að láta manninn sjálfan um það, hvort hann vill bera sökina af sjer. En sakamálsrannsókn er ávalt alvarlegt atriði og setur venjulega þann blett á menn, sem fyrir henni verða, þó saklausir sjeu, sem erfitt er að þvo af aftur. Það er því hlutur, sem ekki er vert að leika sjer að og á ekki að eiga sjer stað nema að vel athuguðu máli. En menn, sem litla þekkingu hafa á slíku, eiga ekki að krefjast sakamálsrannsóknar. Hvað mundi hv. 3. þm. Reykv. (JakM) segja, ef einhver kallaði hann þjóf og stjórnin hlypi strax eftir því og höfðaði sakamál á móti honum. Mundi ekki hv.þm. (JakM) telja sjer misboðið með sakamálinu, því að vitaskuld væri hann saklaus, og mundi hann ekki heldur vilja höfða meiðyrðamál gegn manninum, sem með óhróðurinn fór? Hv. sami þm. kvaðst í þessu máli eingöngu fara eftir mínum upplýsingum í þessu máli. Gott og vel, en þá skjátlast honum í því að draga rjettar ályktanir af gefnum forsendum, og mun það frekar vera af græsku en grunnhygni.

Sveinn Ólafsson Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) hefir að mestu leyti tekið frá mjer tilefnið til þess að taka til máls. En hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) gaf mjer nokkurt tilefni, og auk þess er eitt atvik, sem nánar þarf að geta. Hv. þm. Ísaf. gaf skýrslu um breytileg síldarmál og venjur með að mæla síld án löggildaðra mælikera. Skýrslan var sjálfsagt að mestu rjett, en ályktanir hans út af skýrslunni vafasamari. Samkomulag kaupanda og seljanda um ágiskaða mælingu er að sjálfsögðu heimilt. Saknæmið kemur fyrst fram, þegar seljandi hefir samið um ákveðna mælingu og er svo látinn óafvitandi afhenda eftir stærra máli en um var samið og þannig gabbaður. Síld til útflutnings hefir að vísu oft verið mæld á söltunarstað með því að telja 3 kúfsaltaðar tunnur jafngilda 2 málstunnum, og skakkar þar ekki miklu, þótt nokkuð sje breytileg stærð á norskum, sænskum og skotskum tunnum, því að gert er þá ráð fyrir, að 1/5 til 1/4 rúmmáls sje salt, en norsk síldartunna tekur venjulega 115 lítra, og verða þess vegna 3 kúfsaltaðar síldartunnur, að saltinu fráteknu, sem næst 280–290 lítrar síldar og síldarmálið því 140–150 lítrar, en það er einmitt það forna korntunnumál. Það er einmitt þetta gamla norska síldarmál, sem miðað hefir verið við af seljendum í Krossanesi og samið um. Við síldarmál eða norskt síldarmál hefir, að því er jeg veit best, aldrei verið annað skilið en ílát, sem rúmaði 146–150 potta, og um mörg ár hefi jeg áður fyr veitt og selt síld eftir þessu máli. Vitaskuld er það, að löggilda má stærra mál eða þá minna. Með því að löggilda hjer 170 lítra mál verður ekki skafinn út órjettur sá, að taka af síldarseljendum í Krossanesi þeim óafvitandi 170 lítra, sem taldir voru og metnir á við 150 lítra. Um rjettlætingu með því að löggilda stærri málin er hjegómlegt að tala. Jeg skal ekki fjölyrða um það frekar, en víkja í þess stað nokkrum orðum að skýrslu þess manns, sem einna fyrstur komst að mælingarskekkjunni og einarðlegast hefir gengið fram í því að fletta ofan af þessu hneykslismáli. Viðleitni hans hefir að því stefnt að rjetta hluta allra, sem fyrir skakkar föllum urðu af rangri mælingu síldarinnar, og að aftra því, að misklíð yrði milli Íslendinga og Norðmanna út af háttalagi norska framkvæmdarstjórans í Krossanesi. Þessi áhugasami maður um að rjetta hag síldveiðamanna, sem sköðuðust á röngu máli í Krossanesi, er austfirskur útvegsmaður, Stangeland að nafni, og búsettur á Fáskrúðsfirði, en af norskum ættum. Er það sami maður og hv.frsm. (TrÞ) gat um í gær, að ritað hefði í norsk blöð um Krossaneshneykslið. Stangeland dvaldi hjer í bænum nýlega, og hefir hann skýrt mjer glögglega frá viðskiftum sínum við Holdö í Krossanesi næstl. sumar. Segir hann samninga hafa verið þá, að hann seldi Holdö alla síld, sem hann veiddi á vertíðinni, fyrir ákveðið gjald hvert 150 lítra síldarmál, og stóðu þeir samningar þar til Stangeland uppgötvaði skekkju mælikeranna, sem þá upplýstist að voru 170 lítra ílát, en ekki 150 lítra. Heimtaði hann þá bætur af Holdö, sem snerist illa við og hafði í heitingum við Stangeland, enda voru um þessar mundir löggilduð 170 lítra mælikerin af ráðherra, og þóttist þá Holdö hafa lögleg ker notað. Stangeland segist hafa selt verksmiðjunni 1060 mál síldar áður hann sleit samningi og deilan við Holdö hófst, og telur hann því, að skekkjan í mælingu hafi numið 1060X20 lítrum eða röskum 14 síldarmálum, sem eftir 14 kr. verði, er almennast mun hafa verið, nemur liðlega 1960 kr., en þann skaða telur Stangeland sig hafa beðið við mælinguna. Segist Stangeland hafa búist við, eftir komu ráðherra í Krossanes, að rjetting yrði hjá öllum á mælingunni, en svo varð ekki. Síðar fjekk hann þó orð frá Holdö um viðtal, og ljet hann þá Stangeland á sjer skilja, að þeir gætu samið um einhverja uppbót vegna mælinganna. Segist Stangeland hafa svarað því, að hann gerði sig því að eins ánægðan, að hinir einnig fengju uppbót, sem jafnframt honum urðu fyrir halla.

þetta er eflaust allra besti maður?

. Lauk þar viðskiftum þeirra Holdös með heitingum frá beggja hendi.

Fór hann í skaðabótamál?

. Nei, hann hefir ekki enn farið í skaðabótamál, vegna þess, að hann hefir haldið, að hlutur sinn og annara, sem tjón hafa beðið vegna þessara röngu mælikera, yrði rjettur að tilhlutun hins opinbera. Hann hjelt, að opinber rannsókn yrði fyrirskipuð, og á þeim grundvelli gætu allir málsaðiljar fengið skaða sinn bttan. Þegar jeg spurði hann, hvers vegna hann hefði ekki kært forstjóra verksmiðjunnar, þá svaraði hann því, að vegna þess, að hann væri Norðmaður að ætt, hefði hann ekki kunnað við að hlaupa á undan þeim innlendum mönnum, sem einnig hefðu beðið tjón í viðskiftum sínum við verksmiðjuna, vegna mælikeranna. Þess vegna hefir hann beðið, og hann sagðist ætla að bíða áfram og sjá afdrif málsins hjá þinginu, en jafnframt ljet hann í ljós þá trú sína og von, að hlutur sinn og annara yrði rjettur eftir að opinber rannsókn hefði fram farið í málinu. Eins og kunnugt er, hefir Stangeland nú gefið í norskum blöðum skýrslu um ástandið í Krossanesi. Þessi skýrsla hefir orðið til þess, að þar í landi hafa risið hinar mögnuðustu blaðadeilur um þetta mál. Og vegna þessarar skýrslu Stangelands hefir forstjóri Krossanesverksmiðjunnar, eins og upplýst hefir verið, sent utanríkisráðuneytinu norska skýrslu um málið, skýrslu, sem engan veginn er samhljóða því, sem áður var hermt eftir Stangeland, og einnig er nokkuð á annan veg en vitað er þegar með vissu, að er hið rjetta, og að sumu bersýnilega röng. En jafnskjótt sem skýrsla forstjórans birtist í norskum blöðum, þá snerist átt í lofti, og virtist mörgum, sem Stangeland hefði farið með ósæmilegan róg um forstjórann og viðskifti hans hjer á landi. Og það er einmitt þetta, sem Stangeland svíður sárast, að hann í landi feðra sinna - sjálfan sig telur hann ekki Norðmann, heldur Íslending - skuli vera álitinn svo ófyrirleitinn hatursmaður Holdös, að hann leggi gamla landa sína í einelti, til þess að spilla atvinnu þeirra og áliti í framandi landi. Hann telur sig í þessu hafðan fyrir rangri sök. Auðvitað gaf hann í fyrstu norsku blöðunum skýrslu sína í þeim tilgangi einum, að hið sanna í málinu upplýstist einnig þar. Hann áleit, að ef hlutur þeirra, sem tjón hafa beðið sökum stóru mælikeranna í Krossanesi, yrði ekki rjettur, þá gti það leitt til hins mesta ágreinings milli Íslendinga og Norðmanna og spilt samvinnu þessara frændþjóða í framtíðinni. Þess vegna vildi hann skýra óhlutdrægt og rjett frá öllum málavöxum og láta sannleikann koma sem skýrast í ljós, svo að Norðmenn litu ekki á uppþotið hjer eins og ómaklega árás á Holdö. Það var einkum þessi skýrsla Stangelands, sem jeg vildi drepa nánar á, því mjer finst, að hennar hafi ekki verið nógsamlega getið í umr. alt fram að þessu. Að öðru leyti get jeg að mestu leitt hest minn frá því að tala frekar um málið. Jeg get látið mjer nægja að lýsa yfir því, að jeg tel rannsókn þá, sem í till. er farið fram á, svo sjálfsagða, að það stappar óhæfu næst, ef till. verður ekki samþ. og rannsóknin framkvæmd. Mín skoðun er sú, að öllum málsaðiljum, og ekki hvað síst hæstv. lands stjórn, megi vera fyrir bestu, að mál þetta verði rannsakað til hlítar. Jeg sje ekki, hvernig hæstv. stjórn getur þvegið hendur sínar á nokkum annan hátt en að málið verði rannsakað, ekki aðeins í þingnefnd, eins og till. fer fram á, heldur og fyrir dómstólunum, ef ástæða þykir til þess, að rannsókn þingsins lokinni. Það er engan veginn rjett, sem hæstv. atvrh. (MG) gaf í skyn, að máli þessu hafi verið hreyft aðeins vegna þess, að andstöðuflokkar hæstv. stjórnar hafi komið því að á síðustu þingmálafundum í móðgunarskyni við hana. Slíkt nær vitanlega engri átt. Þetta mál var orðið öllum almenningi kunnugt og hafði verið rætt um alt land löngu áður en þingmálafundir voru haldnir í vetur, og almenningsálitið þá ákveðið, og það eru fleiri en stjórnarandstæðingar, sem hafa hreyft þessu máli og talið skýlausa skyldu að rannsaka það til fullnustu.

þorleifur Jónsson: Jeg hafði í upphafi ekki ætlað mjer að taka til máls um þessa þáltill., en það er einkum vegna ummæla hæstv.forsrh. (JM) og hæstv. atvrh. (MG), að jeg segi hjer nokkur orð. Það þarf engan að undra, þó að þingið láti mál þetta til sín taka. Það hefir vakið talsvert umtal um land alt, og einnig hefir samlandi verksmiðjustjórans í Krossanesi gefið ítarlega skýrslu um framferði verksmiðjunnar, sem hefir leitt til þess, að málið hefir verið allmikið rætt í Noregi. Er því engin furða, þó að því sje hreyft hjer á Alþingi. Hitt hefði verið furðulegra, ef þingið hefði gengið þegjandi fram hjá málinu. Það hefir vakið mest umtal meðal landsmanna, að telja má nokkurn veginn víst, að Krossanesverksmiðjan hefir notað síldarmæliker af óvenjulegri stærð, og er talið, að hún hafi á þann hátt haft fje af viðskiftamönnum sínum. Þetta hefir komið einna greinilegast í ljós við upplýsingar hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) um skýrslu þá, sem Stangeland útgerðarmaður hefir gefið norskum blöðum um málið. Hann segist hafa orðið fyrir barðinu á mælikerum verksmiðjunnar og tapað á því, aðeins á síðastl. sumri um 2000 kr. Nú er ekki gott að segja, hvort Stangeland hefir rjett fyrir sjer, og gefur það m. a. tilefni til rannsóknarinnar að upplýsa, hvort svo er. Þar sem forstjóri verksmiðjunnar neitar framburði Stangelands, er ekki hægt að segja fyrirfram, hvor þeirra hafi á rjettu að standa. Þess vegna er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, að Alþingi láti rannsaka málið. Og það er svo margt fleira, sem er óupplýst í þessu máli. T. d. er það ekki upplýst, hvort sumir þeir, er sömdu við verksmiðjuna, hafi vitað, að málin, sem hún notaði, tóku 170 lítra. Hafi verksmiðjan samið við einhverja viðskiftamenn um kaup, miðað við 170 lítra mæliker, þá er í þeim tilfellum ekki neitt athugavert, þótt mælt hafi verið í slíkum málum, en ekkert hefir enn komið fram um það. En þetta alt er órannsakað mál. Enginn veit, hve margir hafi vitað og hve margir ekki vitað, að verksmiðjan notaði mæliker af óvanalegri stærð. Þetta og margt fleira í þessu sambandi þarf að rannsaka til hlítar. Hæstv. atvrh. (MG) ljet í gær þau orð falla, að þessi þáltill., sem er borin fram af hv.þm. Str. (TrÞ) og með atbeina Framsóknarflokksins, sje grímuklætt vantraust á hæstv. stjórn. Það er að vísu svo, að stjórnir eru venjulega meir og minna hörundsárar, ef till. koma fram, sem geta orkað tvímælis í þessu efni, og hafa tilhneigingu til að álíta, að andstæðingar þeirra beri slíkar till. fram í því skyni að bregða fæti fyrir stjórnirnar. En eins og hv.flm. (TrÞ) hefir lýst yfir, þá er tilgangur þessarar þáltill. aðeins sá, að fá Krossanesmálið upplýst. Þá fyrst kemur till. fram, þegar nærri er útsjeð um, að hæstv. stjórn ætlar ekki að gefa þinginu skýrslu um málið ótilkvödd. Lengi var búist við því, að hæstv. stjórn gæfi skýrslu af fúsum vilja, en þar sem ekki hefir orðið af því, þá er síst að furða, þó að Framsóknarflokkurinn láti sig málið nokkru skifta. Blöð flokksins hafa rætt málið talsvert og því eðlilegt, að hann beri fram till. um, að það verði rannsakað til fullnustu. Eins og hv.þm. Str. (TrÞ) hefir gert, get jeg lýst yfir því, að í till. felst ekkert vantraust. Það, sem fyrir flokknum vakir, er að fá málið krafið til mergjar, að svo miklu leyti sem unt er. Og það er mjög athugavert. af þinginu að hliðra sjer hjá að taka þetta mál til meðferðar, þar sem upplýst er, að a. m. k. einn maður hefir kvartað undan því að hafa beðið stórfelt fjártjón, vegna þess að verksmiðjan notaði ekki rjett mæliker. Þessi umkvörtun ein ætti að vera nægilegt tilefni rannsóknar í málinu. Hæstv. forsrh. (JM) hefir einnig tekið fram, að till. þessi sje byrjun til vantrausts. Jeg skil ekki þessa skýringu hæstv. stjórnar á till. þar sem jeg býst við, að hæstv. stjórn hafi hreinar hendur í máli þessu, þá fæ jeg ekki skilið, hvernig hún getur tekið till. sem vantraustsyfirlýsingu, eftir að við Framsóknarflokksmenn höfum lýst yfir því, að í till. felist ekki annað en óskir okkar um að fá málið upplýst. Ef að því kæmi, að Framsóknarflokkurinn bæri fram vantraustsyfirlýsingu á hæstv. stjórn, þá myndi hann ekki bera hana fram grímuklædda, heldur ganga hreint að verki og lýsa því í efni og orðfæri þeirrar till., að ekki væri um að villast, að vantraust væri á ferðinni. En það felst ekki í þessari till. Hitt er annað mál, að ef rannsóknin leiddi í ljós, að afskifti hæstv. stjórnar af máli þessu væra mjög svo vítaverð, þá gæti það leitt til þess, að hún yrði að segja af sjer eða fengi vantraustsyfirlýsingu; en að svo stöddu vil jeg ekki ganga út frá öðru en að hæstv. stjórn geti hreinsað hendur sínar, og því er hjer ekki um vantraust að ræða. Meiningin með þessari till. er vitanlega engan veginn sú, að sakfella nokkurn mann fyrirfram, heldur eingöngu að fá allar þær upplýsingar í málinu, sem unt er. Ef það kemur í ljós, að forstjóri Krossanesverksmiðjunnar hefir haft of stór mæliker í sviksamlegum tilgangi, þá mun það sennilega leiða til sakamálshöfðunar. En um þetta verður ekkert sagt að svo stöddu. Jeg hefði að vísu ekki þurft að taka þetta svo ítarlega fram, þar sem hv.flm. (TrÞ) hefir í fyrstu ræðu sinni sagt, að Framsóknarflokkurinn ætlaði ekki að fyrra bragði að gera neinn hvell út af máli þessu og að hjer væri alls ekki um vantraust að ræða. Þó taldi jeg rjett, að slík yfirlýsing kæmi einnig frá mjer f. h. flokksins, svo að tilgangur hans með till. yrði síður vefengdur. Sje jeg ekki ástæðu til að ræða mál þetta frekar. Það hefir þegar verið mikið rætt, og verð jeg að segja, að enda þótt nokkrar nýjar upplýsingar hafi fram komið við umr., þá er það rjett, sem hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) sagði, að þær upplýsingar ættu að hvetja menn til þess að krefjast fullkominnar rannsóknar í málinu.

Bjarni Jónsson Það fer fyrir mjer um þetta mál eins og svo mörg önnur, að jeg get ekki farið að hleypa mjer í ljósan loga, þótt það hinsvegar sje merkilegt og skifti harla miklu, hvort hafa skal rjetta vog og mæli í landi eða eigi. Og þegar það óheillaspor var stigið að leggja niður löggildingarstofuna, þá barðist jeg af alefli á móti því, eins og hv. Þingmenn mun reka minni til. Fyrir því er það og, að jeg kem með frv. nú þess efnis, að reisa skuli hana við á ný, og vona jeg, að mönnum skiljist að nokkru nauðsyn þess máls af rekistefnu þeirri, sem orðin er út úr þessu Krossanesmáli. Það er deginum ljósara, að það er skaði fyrir landsmenn, ef ekki er rjett vog og mælir í landi. Hugsum oss mann, er selur fisk og ekki hefir rjetta vog. Hann vegur þá ef til vill útlendingnum meira en rjett er, og skaðast þannig. Og svo mætti lengi dæmum áfram halda. En það er sýnt, að þótt skaðinn sje lítill í hvert sinn, þá dregur hann sig saman, ef árum saman eru notuð röng mælitæki, og verður til almenns tjóns. Það er því nauðsynlegt og algerlega óhjákvæmilegt að ákveða það með lögum, hversu stór skuli vera síldarmæliker á þessu landi, og gæta þess síðan stranglega, að þeim lögum sje fylgt. Að því er þetta sjerstaka mál snertir, þá lít jeg þar dálítið öðrum augum á en margir aðrir. Vjer erum auðvitað allir sammála um það, að sjálfsagt sje og rjettmætt að líta eftir þessari verslun sem öðrum og gæta þess, að landslögum sje hlýtt, að ekki verði fjebrask úr. En mjer finst ekki rjett að tala um þessa einu verksmiðju eins og engir aðrir eigi þar hlut að máli. Eftir skýrslu hæstv. atvrh. kom það í ljós, að röng mál hefðu verið notuð á fleiri stöðum. Og mjer er einnig kunnugt um það af viðtali við mann, sem mjög vel þekkir til, að slíkt hefir átt sjer stað t. d. á Siglufirði hjá Goos og ef til vill víðar. Og það er ómannúðlegt og rangt að gera þar mun á, hvort sem rannsókn fer fram eða ekki. Þá kann jeg ekki allskostar við þá aðferð, sem sumir vilja hafa í þessu máli. Það er vitanlegt, að þessi nefnd getur ekkert gert annað en rannsaka gerðir stjórnarinnar og skjöl þau og skilríki, er að þessu lúta. En þar sem stjórnin hefir nú lagt fram öll skjöl og skýrsla er fram komin frá þeim ráðherrum, sem um málið hafa fjallað, þá hlýtur nefndin að komast að sömu niðurstöðu sem nú er fengin. Það hefði farið betur á því, úr því Framsóknarflokkurinn ætlaðist ekki til, að þetta væri sem vantraust á stjórnina, að í fyrirspurnarformi hefði komið fram. Jeg hefði sennilega gert það sjálfur annars, til þess að fram kæmi gögn stjórnarinnar og almenningur fengi að vita, hvern veg málinu er háttað. En hvers vegna hv.þm. vilja sakamálsrannsókn í þessu máli, skil jeg ekki. Það hafa engin þau gögn komið fram, er slíks krefjast. Það hefir verið sagt, að verið hafi til samningur við einn mann, og hafi sá verið rofinn. Það má vel vera. En slíkt plagg liggur ekki fyrir þinginu; enginn þm. hefir sjeð þennan samning, og þm. geta alls ekki hagað atkvæði sínu eftir flugufrjettum. Það hefir og komið fram, að enginn einasti af viðskiftamönnum verksmiðjunnar hefir kært, hvorki höfðað skaðabótamál nje krafist sakamálsrannsóknar. Það er þó vanalegi gangurinn. Og ærin tímatöf myndi það verða Alþingi, ef ótilkvatt ætti það að sinna hverju smáatriði, sem á milli kann að bera í viðskiftum. En hins er sjálfsagt að krefjast, að engin rjettaróvissa sje til í landinu, og það sýnist vera trygt, ef sett eru um þetta lög, og hæstv. stjórn tjáir sig fúsa til þess að hafa eftirlit með þeim. Jeg vil því leyfa mjer að bera fram svohljóðandi rökstudda dagskrá, ef hæstv. stjórn tjáir sig fúsa til þess að láta rannsókn fara fram, ef einhver kynni að kæra um þessi mál: „Í því trausti, að stjórnin láti fram fara ítarlega rannsókn á síldarkaupum í þeim verksmiðjum, sem reyndust hafa röng mælitæki, svo fremi einn eða fleiri viðskiftamenn þeirra æskja þess, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá“. Jeg afhendi forseta þessa dagskrá, en tek hana aftur, ef hæstv. stjórn vill ekki lýsa því yfir í heyranda hljóði, að rannsókn skuli fram fara, ef þess er beiðst af viðskiftamönnum.

Forsætisráðherra (JM): Jeg vænti þess, að í yfirlýsingu minni hafi það komið greinilega fram, að jeg mundi hafa lagt afarmikla áherslu á það, ef kæra hefði komið fram. En það kom engin kæra til mín frá neinum, er hlut átti að máli. Það ætti ekki að þurfa að skýra þetta nánar. Og jeg lýsi yfir því, að stjórnin getur tekið vel í þessa dagskrá og sætt sig við þau lok þessa máls.

Magnús Torfason Jeg þarf ekki mörgu að svara hæstv. atvrh. (MG). Hann fór eins og köttur í kringum heitan graut í svari sínu til mín. Sem gamall málaflutningsmaður fór hann marga útúrdúra, færði orð mín úr samhengi o. s. frv. Hann byrjaði á að segja, að hann hefði ekki farið norður til þess eins, að athuga þetta Krossanesmál. Það voru heldur aldrei mín orð. Mjer var vel kunnugt um það, að hann fór einnig í öðrum erindagerðum. Þetta út af fyrir sig skiftir þó ekki miklu. Það, sem mjer þykir að, er það, að hann skyldi nokkurn tíma sjálfur fást við málið, í stað þess að láta undirmenn sína gera það. Þá sagði hæstv. atvrh., að jeg hefði gefið sýslumannastjett vorri slæman vitnisburð. Jeg gerði það ekki. Jeg sagði aðeins, að það hefði aldrei orðið annar eins hvellur, þótt einhver sýslumanna vorra hefði rannsakað málið og þótt gera það sljólega. Þessi ummæli mín bar ekki að skoða sem niðrun fyrir stjettina í heild, heldur aðeins þetta: Það er víða pottur brotinn, og menn eru misjafnir í henni sem öðrum stjettum. Út af þessu er tilefni til að minnast á, að það er verra að hafa hendur í hári brotlegra manna í litlu landi en stóru. Sá, sem lögin brýtur, og sá, sem laganna skal gæta, þekkja hvor annan, og menn ganga ekki með eins köldu blóði til refsingar við menn eins og í stóru löndunum. Og jeg get ekki varist því, að mjer finst hæstv. atvrh. hafa verið fulltrúgjarn á orð þeirra, sem í vináttu voru við Krossanesmanninn. Þá kvað hæstv. atvrh. mig hafa ákært sig fyrir að hafa verið sýslumanninum í Eyjafirði samferða. Mjer datt ekkert slíkt í hug, veit að það er góður maður og gegn, en atvrh. hefði átt að láta sýslumanninn fara með málið eftir venjulegum málagangi. Jeg hefi aldrei sagt eitt orð um það, að hæstv. atvrh. hafi ekki fyrir kunnleika sakir verið fær um að fást við málið. Eftir þeim gögnum, sem fram hafa komið, kvaðst jeg ekki vita, hvort hann hefði verið að leika dómsmálaráðherra. Það vildi jeg fá að vita. Og hitt einnig, hvort hann hefði gert það í umboði dómsmálaráðh. því hefir hann ekki svarað. Hver rjeð því, að ekki var höfðað sakamál? Því hefir hann ekki svarað heldur. Jeg hefi litið svo á, að ef eitthvað þessu líkt kæmi fyrir, þá skýrðu hinir ráðherrarnir dómsmálaráðh. frá og hann rjeði svo, hvort sakamál skyldi höfða. Þetta forðaðist hæstv. atvrh. að tala um. Eftir því sambandi, sem er á milli ráðherranna, bjóst jeg ekki heldur við, að öðruvísi færi. Þá fór hæstv. atvrh. að brýna mig á því, að hann hefði betur vit á dómsmálum en jeg. Hann var að því líka í fyrra. Jeg svaraði því þá, að jeg bæri engar brigður á lagakunnáttu hans. Er hjer misjafnt að hafst. En alósæmilegt er fyrir ráðh. að nota þinghelgina til að krukka í embættismann. Jeg gat þess, að mönnum hafi þótt erfiðara að fá bætur hjá Krossanesmanninum eftir komu ráðh. en áður. Hæstv. atvrh. sagði, að jeg yrði að sanna þetta. Nú kastar fyrst tólfunum, ef þingmaður á að fara að færa sjerstakar sönnur á mál sitt hjer í salnum. Frekar verður ekki krafist en hver þingmaður tali eftir bestu vitund og sannfæringu. Jeg lagði áherslu á það í fyrri ræðu minni, hve erfitt væri að sanna skaða sinn í svona löguðum málum. Þá þyrfti að safna sönnunargögnum hvaðanæva að. En í sakamáli væri það hægara. Þá gæti dómarinn tekið öll gögn, hvar sem þau væru. Hinu hefi jeg ekki mótmælt, að það þarf oft meira til þess að koma fram sakarábyrgð á hendur manni en fá skaðabætur. Hæstv. atvrh. sagði í fyrstu ræðu sinni, eins og jeg hefi áður minst á, að hann hefði ekki haft ástæðu til þess að höfða mál á móti manninum. En í sjálfu sjer skiftir það ekki svo miklu máli, hvort hann fann ástæðu til þess eða ekki, því að síðasti dómari í þessu efni var vitanlega hæstv. dómsmálaráðherra (JM). Jeg held, að jeg hafi tekið það skýrt fram í fyrri ræðu minni, að jeg væri ekki hjer að dæma nokkurn mann og að það eina, sem jeg vítti hæstv. stjórn fyrir eða virtist athugavert við gang málsins, væri það, að hún hefði ekki látið rannsaka það svo sem bæri. Lengra gekk jeg ekki í minni ræðu. Þá var hæstv. atvrh. að segja það, að eftir minni skoðun ættu útlendingar að sæta öðrum lögum en innlendir menn. Jeg talaði alls ekki á þann veg. Þvert á móti gaf jeg fyllilega í skyn, að ástæða væri til að höfða mál gegn útlendum sem innlendum, sem kunnugt væri um að misjafnt hefðust að, og skal jeg reynast síðastur manna í því að vilja draga úr, að hafðar sjeu hendur í hári slíkra manna. Hæstv. atvrh. var hræddur um, að skjölin yrðu misbrúkuð, en bauð mjer samt að sjá skjölin, og þakka jeg honum vitanlega mjög vel það traust, sem hann sýnir mjer með því að undanskilja mig því ámæli sínu, að jeg muni misbrúka kunnugleika minn á skjölunum. Hinsvegar verð jeg að segja, að mjer þykir það ekki rjett að bera það fram úr ráðherrastól, að þingmenn misbrúki þau skjöl, er þeir fái í hendur, og finst mjer hæstv. atvrh. (MG) gefa þinginu heldur slæman vitnisburð með þessu. Get jeg og hugsað mjer, að slíkt myndi ekki auka virðingu þingsins, ef satt væri. Viðvíkjandi því, sem altaf er verið að klifa á, að ekki hafi komið fram nein kæra í málinu, þá vil jeg bæta því við, að mjer er kunnugt um, að menn, sumir hverjir, voru ráðnir í því að fara í mál við þennan Krossanesmann, en hættu við það, af því að þeir vildu bíða og sjá, hvort þingið skifti sjer ekki af málinu. Og veit jeg, að menn eru tilbúnir í það að fara í einkamál við framkvæmdarstjórann undir vorið, þó þeir viti, að það muni torsótt, af því að þeir eiga svo erfitt með að ná í sannanir. Þá er það eitt höfuðatriði, sem jeg get ekki verið hæstv. stjórn samþykkur í í þessu máli. Hún vill, að mjer skilst, koma þeirri stefnu á, að hið opinbera skifti sjer ekki af öðrum glæpum en þeim, sem kært hefir verið yfir. M. ö. o. ef einhver stelur, þá á ekki að rannsaka mál hans nema hann hafi verið kærður. Í þessu tilfelli horfir svo við, að vitanlegt er, að viðkomandi maður hefir haft af öðrum, en það er eftir að rannsaka, af hvaða hvötum eða í hverjum tilgangi hann hefir gert það, og til þess er engin önnur leið en sakamálsrannsókn. Það eru altaf afarmörg tilfelli, sem maður getur vitað um, að glæpur hefir verið drýgður, sjerstaklega þeir, sem heyra undir svika-para- graffana, en alt er undir hinu komið, að maður geti fengið fulla vitneskju um, að það hafi verið gert í sviksamlegum tilgangi. Slík rannsókn er það, sem á að fara fram eftir þeirri þáltill., er hjer liggur fyrir, og í till. liggur ekkert annað. Með lítilli líkingu lýsti jeg því, hvernig hæstv. stjórn hefði staðið í upphafi þessa máls. Lýsti jeg henni þá sem reistum víghesti, en ef jeg ætlaði mjer að dæma um, hvernig stjórnin fór út úr málinu, mundi líkingin æði sunddregin.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hæstv. forsrh. (JM) hefir nú sagt það, sem þarf að segja um hina rökstuddu dagskrá hv.þm. Dala (BJ), og við það hefi jeg engu að bæta. Vitaskuld kemur það mál honum mest við, en ekki mjer, og úr því að hann svo fúslega hefir gengið inn á að taka á móti dagskránni, þá get jeg vitaskuld gefið sömu yfirlýsingu frá minni hendi. Jeg sje ekki, að neitt það felist í dagskránni, sem jeg get ekki felt mig við. En út af því, sem hv.þm. A.-Sk. (þorlJ) sagði, í sinni mjög svo hógværu ræðu, um það, að hann hefði búist við því, að stjórnin kæmi fram með skýrslu um málið á þinginu, þá verð jeg að segja nokkur orð. Jeg áleit altaf, að málið yrði flutt á þinginu einmitt af flokki hv.þm. (þorlJ). Jeg gerði ráð fyrir, að flokkurinn mundi skapa úr því eldhúsdag, og var ljóst, að hann var að búa sig undir eitthvað slíkt. Var jeg því við því búinn að gefa slíka skýrslu, sem jeg hefi gefið, undir eins og málið kom til umræðu. Að koma fram með hana fyr hugði jeg ekki að við þyrfti, enda var mjer frá upphafi dagljóst, að Framsóknarflokkurinn mundi bera fram málið, meðal annars af því að jeg vissi, að miðstjórn þess flokks hafði sent till. um málið á þingmálafundina út um land. Mjer skildist á ræðu hv. 1. þm. Árn. (MT), að jeg í svarræðu minni hefði gert honum eitthvað rangt. Það var síður en svo meining mín, og hafi mjer viljað það til af einhverjum misskilningi, þá bið jeg hann velvirðingar á því, og ætti þá það mál að vera gleymt. En jeg gat nú ekki betur fundið en að nokkur þjóstur væri í hv.þm. (MT) út af þessu máli. Honum fjell illa, að jeg skyldi hafa verið að vasast í þessu máli, en það verður ekki skilið á annan hátt en þann, að honum falli yfirleitt illa, að jeg skuli vera ráðherra. Því að jeg trúi því illa, að það sje af eintómri umhyggju. Hann sagði að vísu undir þinglok í fyrra, að hann bæri traust til mín, en það var svo lítið, að jeg trúi því ekki, að hann beri nú mikla umhyggju fyrir mjer.

Jú

. Nú, náttúrlega verð jeg að trúa því nú, þegar hv.þm. (MT) segir það, að þetta tal hans sje alt af einskærri umhyggju sprottið. Hann kvaðst ekki hafa farið illum orðum um valdsmannastjettina í landinu. Gott var, að hann meinti ekki orð sín svo, en jeg vildi taka málstað hennar, af því að mjer þótti kenna hjá honum hnútna í hennar garð, sem ekki væri rjett að kasta hjer fram. Svo þótti honum sem jeg hefði um of hlýtt á fortölur þeirra manna, sem kunnugir eru framkvæmdarstjóranum í Krossanesi. Sjálfur þekkir hann manninn ekki nokkurn skapaðan hlut, en vill samt, að jeg taki mikið tillit til þeirra orða, sem hann segir um hann. Kemur mjer þetta kynlega fyrir. Hv. þm. (MT) sagði, að jeg hefði átt að senda sýslumanninn eftir skránum. Jeg sagði í gær, að framkvæmdarstjórinn sagði, að hann gæti ekki sent þær inn á Akureyri vegna þess, að þær væru notaðar í verksmiðjunni daglega. Synd mín er þá sú, að jeg fór með sýslumanninum til þess að athuga þær. Og jeg verð að segja, að í mínum augum er það engin stórsynd. Jeg býst ekki við, að hv.þm. (MT) trúi því, þótt jeg segi honum frá því, hvort jeg hafi verið að leika dómsmálaráðherra þar norður frá eða ekki. Er best fyrir hann að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra sjálfan, hvort jeg sletti mjer fram í hans störf. Hv. þm. (MT) var að tala um, að jeg hefði ekki átt að skifta mjer af málinu. Gat sú ásökun hans ekki bygst á öðru en því, að hann teldi, að jeg hefði ekki vit á málinu, og því vildi jeg í svarræðunni sýna hv.þm. (MT) fram á, að jeg teldi mig bera fult skyn á þessi mál. Hv. þm. (MT) var mjög móðgaður yfir því, að jeg vildi, áð hann færði rök fyrir þeirri staðhæfing sinni, að framkvæmdarstjórinn hefði hætt að greiða mönnum uppbót eftir að jeg kom. En hv.þm. (MT) hefir ekki heimild til að álykta slíkt nje leyfi til að bera fram slíka ákæru nema hann rökstyðji hana. En það gerði hann hvorki fyr nje síðar. Hann kvaðst hafa talað um þetta við einn heiðarlegan mann - jeg veit ekki, hve marga óheiðarlega - en í því felst vitanlega engin sönnun. Hv. þm. sagði, að það væri nauðsynlegt að ná í sönnunargagn í málinu. Jeg skal viðurkenna það. En hvað er betra sönnunargagn en það, að mælikerin voru löggilt eftir meðaltali þeirra? Það er besta sönnunargagnið. Því að með því er slegið föstu, að málin voru misstór. Og þótt einhver færi í mál, gæti hann aldrei fengið meira en það, sem svaraði til þessa meðaltals málanna, hver svo sem málshefjandi yrði.

Hann getur fengið meira

. Nei. Jeg get eins vel sagt um þetta eins og hv.þm. (MT). Jeg er líka gamall dómari og lögfræðingur og hefi engu síður vit á þessu en hann. Hv. þm. (MT) var að tala um það, að það væri dómsmálaráðherrans að fyrirskipa sakamálsrannsókn. Það er alveg rjett. En þá skýtur það skökku við, að hann skuli taka því illa, er jeg segi honum, að jeg sje ekki dómsmálaráðherra, og skuli hann því, ef honum líki illa við gerðir mínar í málinu, fara til hæstv. dómsmálaráðherra. Hv. þm. (MT) hættir altaf við að vilja víkja við orðum. Hann kvað mig hafa sagt, að hv. þingmenn mundu misbrúka skjölin. Það hefi jeg aldrei sagt, heldur hitt, að það mætti misbrúka skjöl, og það, að jeg býð hv.þm. (MT) að sjá skjölin, sannar ekki, að jeg telji hann ekki geta misbrúkað þau, heldur hitt, að jeg ætla ekki, að hann vilji gera það. Að síðustu sagði hann, að þessi till. væri til þess, að málið yrði rannsakað. Það er nú einmitt það sem jeg get aldrei skilið. Hún getur ekki heldur orðið til að undirbúa rannsókn, vegna þess, að slíka rannsókn er ómögulegt að gera nema á miklu víðtækari grundvelli en kostur er á hjer á Alþingi. Jeg veit, að hv.þm. (MT) veit þetta vel og skilur það. Jeg vildi gjalda hv.þm. (MT) líku líkt. Jeg ætla ekki nú að sýna honum neina ókurteisi, úr því hann gerði það ekki að fyrra bragði, og mæli því ekkert orð, sem getur stygt hann nú.

Flm. (Tryggvi Þórhallsson) Jeg hygg, að liðinn sje heill sólarhringur síðan jeg tók seinast til máls, og hefir þó ekkert annað mál en þetta verið á dagskrá, og fundir verið lengdir. Jeg tek það fram, að með flutningi þessarar till. hefi jeg ekki gefið tilefni til nema lítils hluta af þeim umr., sem hjer hafa fram farið. Jeg hefi ekki, og sama máli gegnir um formann Framsóknarflokksins (ÞorlJ), sem tók til máls, leitt annað umræðuefni í hv. deild en það, hvort hið háa Alþingi megi fá aðstöðu til að kynna sjer tryggilega það mál, er hjer um ræðir. Hefir engin ásökun komið fram hjá mjer nje úr mínum flokki á neinum manni. Enn mun jeg halda mjer á sama grundvelli og áður og ekki fara neitt út í einstök atriði. Jeg ræði og spyr aðeins um þetta eitt: Á Alþingi að fá leyfi til að kynna sjer þetta mál eða á það ekki að fá það? Þess vegna mun jeg leiða hjá mjer flest þau ummæli, sem fallið hafa síðasta sólarhringinn, og aðeins víkja örlítið að því, er hæstv. atvrh. (MG) sagði í svarræðu sinni til mín í gær, síðan drepa á nokkur orð hæstv.forsrh. (JM), og að lokum mun jeg lítið eitt minnast á þá rökstuddu dagskrá, sem hjer hefir verið lögð fram. En áður en jeg vík að ræðu hæstv. atvrh. (MG) vil jeg segja eitt alment. Hingað til, bæði á þinginu í fyrra og nú, hefi jeg átt meiri skifti og háð þyngra stríð við annan hæstv. ráðh. en hæstv. atvrh. (MG), sem sje hæstv. fjrh. (JÞ). Og jeg verð að segja, að þótt enn lengra muni vera á milli okkar skoðana á málunum, hefir mjer þótt að öllu leyti betra að eiga orðastað við hæstv. fjrh. (JÞ) en hæstv. atvrh. (MG). Hann fer yfirleitt samviskusamlega með orð andstæðinganna. En hvort það er því að kenna, að hæstv. atvrh. (MG) er svo mikill málaflutningsmaður, veit jeg ekki, en mjer finst honum hætta helst til að færa um of úr lagi orð andstæðinganna og leggja rangt út af þeim. Þetta var nú alment, en jeg mun færa rök að því síðar. Hæstv. atvrh. sagði, að jeg hefði ásakað hann fyrir hina löngu skýrslu hans. Hjer fór hann rangt með. Jeg benti að vísu á, að hann hefði örlítið talað um þá hlið málsins, er jeg ræði einvörðungu um, þá, hvort málið ætti að rannsaka eða ekki. Skýrsluna vítti jeg ekki, en jeg tók það fram um hana, að hún fullnægði ekki, og eins hitt, að hún jafnvel ylli því, sakir einstakra atriða, sem þar kæmu fram, að enn meiri þörf virtist vera til rannsóknar en áður. Og af þessu varð jeg vitanlega og verð enn að halda fast við þá kröfu, að Alþingi fái að rannsaka málið. Hæstv. atvrh. sagði, að það, að jeg legði ekki dóm á gerðir hæstv. landsstjórnar, en hefði gert það áður, sýndi, að jeg væri nú að byrja að viðurkenna, að jeg hefði ofmælt um syndir hæstv. stjórnar í málinu, og jeg og Framsóknarflokkurinn værum nú að renna. Gott og vel, jeg hefi ekki á móti, að hann hafi þann skilning. En hver hlýtur að verða afleiðing þess? Hafi hann þennan skilning, því vill hann þá ekki ganga á lagið og leyfa Framsóknarflokknum að kjósa tvo menn í nefnd - hans flokkur getur kosið aðra tvo - til að rannsaka málið. Því hafi hann rjett fyrir sjer, þá getur sú rannsókn aðeins orðið til þess, að við hreinsum hann alveg og sýknum, og er óvíst nema af veiti. Rannsóknin getur aldrei orðið nema til góðs, eftir hans eigin skoðun. Hæstv. atvrh. vjek að Noregi. Einmitt af því, að málið snýr svo mikið út á við, lagði jeg þegar í upphafi mikla áherslu á, að ekki væri um það rifist hjer, heldur að það yrði athugað rólega og í kyrþey í nefnd. Hæstv. atvrh. sagði, að ekkert benti á, að þetta væri orðið stórmál í Noregi. En það er þvert á móti. Stórþingsmaður þar í landi á í hlut, og hann hefir neyðst til að gefa skýrslu um málið til utanríkisráðuneytisins. Það er líka stórmál fyrir okkur, því að sá maður, sem við verðum að telja fulltrúa sjávarútvegsins okkar, er stimplaður sem ósannindamaður í Noregi, og þótt ekki sje í orði, þá er þó í verki dregið þar dár að íslenskum embættismanni, og jafnvel að atvinnumálaráðherra Íslands. Til þess að draga úr því, að þetta væri stórmál í Noregi, vjek hæstv. atvrh. að þeirri tilgátu, að pólitískir andstæðingar verksmiðjustjórans mundu vera að verki í norsku blöðunum. En það er upplýst, að svo er ekki, heldur er það íslenskur ríkisborgari, sem fæddur er í Noregi og á þar annað föðurland, sem hrundið hefir málinu af stað þar í landi, og það af rjettlætistilfinning einni og tilknúður jafnframt af þeirri þrá að reyna að koma í veg fyrir, að af málum hlytist missætti milli Íslands og Noregs. Þetta er það rjetta. Jeg hefi lesið talsvert um málið í norskum blöðum, en hvergi sjeð þess vott, að það væri notað sem vopn af pólitískum andstæðingum verksmiðjustjórans. Þá kem jeg að því, sem hæstv. atvrh. rangfærði mest í minni ræðu. Hann kvað mig hafa sagt, að jeg vildi hæstv. stjórn vel og að það væri vegna velferðar hennar, að jeg hefði farið þessa leið. Þetta er algerður misskilningur, og sagði jeg aldrei þetta, heldur sagði jeg, að það væri málsins vegna, að jeg hefði kosið að fara þessa leið. Af því að það væri utanríkismál og svo alvarlegt sem það væri, þá teldi jeg sjálfsagt, að sem minst yrði deilt um það hjer á fundi, en það fullrannsakað í nefnd. Og þess vegna byðist hæstv. landsstjórn með þessari till. útrjett hönd okkar Framsóknarmanna til þess að fá sem best vinnubrögð í þessu máli og það sem ítarlegast skoðað. Í þessu sambandi, um útrjettu höndina, var hæstv. atvrh. að líkja mjer við mann, sem oft væri myndaður með ref á bak við eyrað. Jeg veit vel, hvern við er átt, mesta bændaleiðtoga Dana, J. C. Christensen, Jeg hefi oft sjeð mynd af þeim manni með ref á bak við eyrað eða sem gægist upp úr vasanum, og jeg tel mjer stórsóma að vera líkt við hann. En ef samlíkingin er rjett, af hverju finst þá hæstv. atvrh., að slóttskapar kenni hjá mjer, er jeg býð, að málið sje rannsakað í nefnd? Ef það er slóttskapur, þá hlýtur hann að koma af því, að hæstv. atvrh. finnist það hættulegt fyrir hæstv. stjórn, að málið sje rannsakað. Annars væri enginn slóttskapur af mjer að fara fram á nefndarskipun. Jeg ætla að víkja að því atriði nú, þótt það snerti og það, er hæstv.forsrh. (JM) sagði, sem snertir vantraust í sambandi við þessa till. Hæstv. atvrh. (MG) vildi telja till. vantraustsyfirlýsingu. Bygði hann þar algerlega á orðum hv. 2. þm. Reykv. (JBald). En það er alveg rangur grundvöllur, því að sá hv.þm. (JBald) er ekkert við till. riðinn. Jeg ber fram till. af hálfu Framsóknarflokksins, og eins og jeg hefi skýrt og oft tekið fram og sömuleiðis formaður flokksins, hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ, þá gengur okkur ekkert annað til en það að fá fullan sannleikann. Það, að hæstv. atvrh. (MG) kallar þetta vantraust, hlýtur því að koma af því einu, að hann sje sannfærður um, að full rannsókn á málinu hljóti að leiða eitthvað í ljós, sem geri óhjákvæmilegt, að borið sje fram vantraust á hæstv. stjórn. Svo var það eitt atriði, sem jeg skal rjett minnast á, þó að það komi örlítið inn á málið. Hæstv. atvrh. (MG) vjek því til mín, að ekki væri meira, þó að hann drykki kaffi í Krossanesi, en ef hann kæmi til að líta á mjólkurmálin í Laufási og drykki kaffi þar. Jeg verð nú að segja, að mjer finst töluverður munur á þessu tvennu. Og jeg get ekki neitað því, að mjer finst í meira lagi óviðkunnanlegt, að ráðherra og bæjarfógeti setjist að sumbli hjá manni, sem notað hefir í svo stórum stíl röng mæliker, sem gert hefir verið í Krossanesi. Hæstv atvrh. (MG) kvartar undan því, að við heimtuðum ákveðnar upplýsingar, og hann sagði ennfremur orðrjett, að hann vildi „gefa sínum fylgismönnum skýrslu, sem þeir tækju gilda“. Þetta er það alvarlegasta, sem enn er komið fram í málinu. Jeg öfunda ekki hæstv. atvrh. af því að standa þannig frammi fyrir þingi og þjóð. Þetta er bein yfirlýsing þess, að stjórnin skoðar sig ekki vera fyrir landið alt, heldur aðeins fyrir ákveðinn flokk. Hún þykist ekki þurfa að standa þinginu reikningsskap á gerðum sínum. Hún er eingöngu flokksstjórn, og hana varðar ekkert um annað en íhaldið. Þetta þykir mjer mjög alvarleg kenning. Þetta er að taka sjer einræði, að fela gerðir stjórnarinnar fyrir minni hlutanum. Jeg öfunda ekki landsstjórnina af þessari aðstöðu. Við andstæðingar stjórnarinnar og alþjóð fáum ekki að heyra annað en þessa ófullkomnu skýrslu. Það getur verið, að með aðstoð eins utanflokksmanns takist að hefta þessa rannsókn í bili, en ekki til eilífðar. Jeg leyfi mjer að taka mjer í munn orð, sem fræg eru orðin um land alt: „Guði sje lof, að til er hæstirjettur!“ Guði sje lof, að til er æðri rjettur en þessi þingdeild. Guði sje lof, að ekki er langt þangað til þjóðin fær að kveða upp dóm yfir þeirri stjórn, sem svona fer að ráði sínu.

Okkur er boðið að leggja ekki guðs nafn við hjegóma

. Þetta er ekki hjegómi, hvort þannig eigi að neita kjörnum fulltrúum þjóðarinnar að rannsaka gerðir landsstjórnarinnar. Jeg skal víkja aftur að Noregi. Skamt er á að minnast feluleikinn, sem íhaldsstjórnin þar ljek, þó ekki sje hjer um jafnstórfelt mál að ræða. Forsætisráðherra Íhaldsins norska ábyrgist 15 milj. kr. lán fyrir banka einn án þess að þingið vissi. Þegar bankinn bað um meira lán, var þingið leynt þessari ábyrgð. En þegar þetta komst upp, varð sá gustur um landið, að ekki er viðlit, að íhaldsstjórnin taki þar við völdum aftur. Jeg er ekki að segja, að hjer sje svona stórfenglegt mál á ferðinni. Jeg veit ekkert um það með vissu. En ef hjer er ekkert að fela, því má þá ekki fara þessa tryggilegu leið, að athuga málið. Þá skal jeg víkja örfáum orðum til hæstv. forsrh (JM) og að dagskrá hv.þm. Dala. (BJ). Hæstv. forsrh. sagði snemma í dag, að hann skoðaði fram komið af síðari tölu minni, að hjer væri um vantraust á stjórnina að ræða. Jeg held, að mjög erfitt hafi verið að fá þetta út úr orðum mínum. Jeg sagði eitthvað á þá leið, að þó jeg vildi ekki tala nú um einstök atriði málsins, heldur láta nefnd rannsaka það, þá mundi tækifæri gefast síðar, ef stjórnin neitaði rannsókn, annaðhvort á eldhúsdaginn eða ef vantraust kæmi fram. Jeg lýsi því yfir, eins og áður, að það er enginn fótur fyrir því, að þessa tillögu eigi að skoða sem vantraust. Því hefir formaður Framsóknarflokksins (ÞorlJ) einnig lýst yfir. Fyrir okkur vakir ekki annað en það, að málið sje tekið til rólegrar yfirvegunar í nefnd. Hv. þm. Dala (BJ) hefir borið fram till. um rökstudda dagskrá. Að þó nokkru leyti fer þessi tillaga í sömu átt og mín. Þó er nokkur munur á, og er það aðallega tvent. Dagskráin gerir ráð fyrir því, að stjórnin láti rannsókn fara fram á sínum eigin gerðum. Við viljum, að þingið láti rannsóknina fara fram. Og er þar um mikinn mun að ræða. Það getur þó verið, að jeg hefði getað samþykt þessa dagskrá, ef hún hefði komið fram áður en stjórnin neitaði, að þingið fengi að rannsaka málið. En þegar hæstv. landsstjórn hefir lýst því yfir, að hún neiti þinginu um rannsókn, þá er rjett að halda fram þeirri kröfu, að málið sje athugað bæði af fylgismönnum og andstæðingum stjórnarinnar. Hvað er hjer á bak við, þegar stjórnin neitar þinginu um að rannsaka þetta, en vill sjálf skipa þá menn, sem rannsaka eiga? Hinsvegar gerir dagskráin ráð fyrir rannsókn því aðeins, að einhver, sem orðið hefir fyrir rangindum, óski þess. Jeg held því fram, að landsstjórnin eigi að vera skjöldur og skjól þeirra, sem órjetti eru beittir. Ef hjer er ástæða til málshöfðunar, þá á stjórnin sannarlega að eiga frumkvæðið. Úr því sem komið er treysti jeg mjer ekki að greiða atkvæði þessari rökstuddu dagskrá. Jeg hefði kannske getað það, ef hún hefði komið fyr. Hjer eftir óska jeg eindregið atkvæðagreiðslu um það, hvort Alþingi megi kynna sjer málið, án nokkurs fyrirframdóms. Jeg hefi tekið það fram áður, að í þessu felst ekkert vantraust á hæstv. stjórn. En ef hún og flokkur hennar neitar tillögu minni og samþykkir dagskrána, hvers vegna gerir hún það? Er það af því, að hún treysti sjer ekki að leggja málið óskorað í dóm Alþingis? Jeg fullyrði ekkert um það, aðeins spyr. Jeg býst ekki við að þurfa að taka til máls aftur, enda hefi jeg nú talað þrisvar sinnum. Jeg hefi sett fram skýrt og ljóst, hvað fyrir okkur vakir. Vona jeg, að málið geti orðið útkljáð fljótt.

Forsætisráðherra (JM): Það eru aðeins fáar athugasemdir. Út af ræðu hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) skal jeg láta þess getið, að jeg skil ekki vel, hvers vegna hann bjóst við skýrslu um málið án þess að tilefni gæfist. Jeg þekki ekki þá venju, sem hefði átt að orsaka það, að gefin væri skýrsla um þetta mál, fremur en önnur, að tilefnislausu. Hv. þm. sagði, að ekki hefði vakað fyrir Framsóknarflokknum, að þetta ætti að vera vantraust á stjórnina. En hann var svo samviskusamur að bæta því við, að ef rannsókn leiddi í ljós eitthvað aðfinsluvert, þá gæti upp úr því komið fram vantraust. Í því skyni hefir víst áreiðanlega þessi till. verið flutt, að hægt yrði að gera þessa skýrslu svo úr garði, að vantraust yrði á henni bygt. Jeg verð að segja, að þetta var töluvert hyggileg aðferð, og hefði máske tekist að láta það líta út sem meinlausa rannsókn, hefðu ekki komið fram þessar vantraustshótanir, ef tillagan yrði feld. Jeg skal ekki um það segja, hvort till. hefir upphaflega átt að vera grímuklætt vantraust, en upp úr henni átti það að koma. En hv.þm. Str. (TrÞ) sagði, að ef till. yrði feld, mætti minnast á málið á eldhúsdaginn, og væri auk þess rjett, að úr yrði skorið um það, hve mikils trausts stjórnin nyti í þinginu. Hv. þm. talaði um utanríkismál og hjelt því fram, að þetta Krossanesmál gæti valdið vandræðum milli Íslands og Noregs. Jeg fæ ekki skilið, hvernig nokkrum manni getur dottið í hug að kalla þetta utanríkismál, þó rannsókn væri hafin gegn manni, sem hjer dvelur. Hvernig skýrsla hefir verið gefin í Noregi, kemur ekki málinu við. Mjer er ekki ljóst, hvernig annað eins og þetta gæti kallast Utanríkismál. Jeg sagði aldrei, að hv.flm.till. (TrÞ) hefði sagt það beinlínis, að í henni feldist vantraustsyfirlýsing. En hann lagði þó áherslu á þá hótun, að flokkurinn skyldi hafa verra af, ef till. yrði ekki samþykt. Jeg get ekki hugsað mjer, hvers vegna hv.þm. fer að tala um það, að hæstv. atvrh. (MG) vilji fela skjöl fyrir þinginu. Hæstv atvrh. sagði hv. 1. þm. Árn. (MT), að honum væri velkomið að koma upp í stjórnarráð og sjá öll skjöl, sem snerta þetta mál. Það stendur og vitanlega opið fleirum, t. d. foringjum flokkanna, ef þeir vilja. En það er komið fram, að það er ekki rannsókn málsins, sem áhersla er lögð á heldur einhverskonar rannsókn á stjórnina sjálfa. Þetta, sem hv.Þm. sagði, að rjett væri, að úr yrði skorið um fylgi stjórnarinnar, þá er það ekki nema leyfilegt. Það er altaf leyfilegt að koma fram með tillögu, sem sýnir, hverjir vilja fylgja stjórninni og hverjir ekki.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg fer nú að verða leiður á þessum umræðum og skal verða stuttorður. Hv. Þm. Str. (TrÞ) byrjaði á því, að jeg hefði fært úr lagi orð sín og að verra væri að eiga við mig en hæstv. fjrh. (JÞ). Hann nefndi þó ekki nema eitt atriði, sem jeg hefði farið illa með. Jeg tek því þetta sem „kompliment“, af því jeg veit, að örðugt þykir að lenda í deilu við hæstv. fjrh. Ef jeg er verri viðfangs, má búast við, að jeg sje töluvert snarpur. Hv. þm. ámælti mjer fyrir það, að jeg hefði talað heilan klukkutíma um málið, en aðeins 5 mínútur um tillöguna. Jeg leit svo á, að hann vildi fá skýrslu um málið, og hana hefi jeg gefið, en nú sje jeg, að það var ekki skýrsla, sem hann óskaði, heldur aðeins rannsókn á stjórnina. Þá var hv.þm. að tala um þessa framrjettu hönd. En þetta þýðir ekkert annað en það, að hann vill fá rannsóknarnefnd á stjórnina. Aðra rannsókn er yfirleitt ekki hægt að gera. Ef hann óskar að fá upplýsingar úr skjölum, sem til eru um málið í stjórnarráðinu, þá er ekkert því til fyrirstöðu. Jeg undirskrifa þau orð hæstv.forsrh., að formönnum flokkanna t. d. er guðvelkomið að sjá þessi skjöl. Þar er ekkert, sem þarf að dylja. En hv.þm. Str. þrástagast á því, að eitthvað hljóti það að vera, sem stjórnin vilji dylja, úr því að hún sje mótfallin rannsókn. Sjer þá ekki hv.þm., hve mikill munur er á því að heimta rannsókn og hinu, að fá að athuga skjöl með góðu. Nei, auðvitað var kosið að fara þessa leið, til þess að geta sagt á eftir: Sjáið þið til. Rannsókn hefir verið fyrirskipuð. Eitthvað hlýtur að hafa verið athugavert. Jeg spyr: Hvers vegna hefir hv.þm. ekki farið upp í stjórnarráð og beðið um að fá skjölin lánuð?

Jeg hefi verið að bíða í mánuð

. Hann átti að biðja um þau skjöl, sem hann óskaði að sjá. Ekki get jeg vitað fyrirfram, hvaða skjöl hv.þm. Str. (TrÞ) langar til að sjá. Það er ómögulegt fyrir mig að standa á pinnum við hvern einstakan þingmann og bjóða skjöl að láni. Fyrst hv.þm. fór ekki þessa leið, sjest, hver tilgangurinn hefir verið. Mjer er óskiljanlegt, hvernig hv.þm. Str. getur dottið í hug, að þetta mál sje utanríkismál. Hann fóðrar það með því, að jeg og fleiri hafi verið óvirtir í norskum blöðum. Ekki get jeg sjeð, hvernig hægt er að telja það til utanríkismála.

Hvers vegna var skýrsla gefin utanríkisráðherranum norska?

. Jeg get svarað hv.þm. Str. með sömu spurningunni. Hann vissi ekkert um þessa skýrslu í gær. Hvað vill hann þá fara að tala um hana nú? Þá er þessi Stangeland, sem á að vera þessi einstaki Íslandsvinur, að hann vill enga misklíð milli landanna og vill því láta skipa rannsóknarnefnd til þess að halda friði (!!!). Annars er rjett að geta þess, að eftir' því, sem mjer er frá skýrt, er það svo um Stangeland þennan, að hann gerði samning við Krossanesverksmiðjuna um að selja henni alla síld sína í fyrra sumar, en þegar síldin síðar hækkaði í verði, svo að miklu munaði, rauf hann samninginn, og til þess svo að komast hjá skaðabótum fyrir samningsrof er hann fremstur í flokki með að reyna að sverta framkvæmdarstjórann í Krossanesi fyrir, að hann hafi notað of stór síldarmál. Stangeland þessi hefir aldrei talað við mig orð um þessi mál og hefir yfirleitt ekkert aðhafst nema að rægja í blöðum. En þeim herra trúi jeg ekki betur en framkvæmdarstjóranum. Þá kem jeg að kaffinu. Hv. þm. Str. hefir ekkert við það að athuga, þótt jeg drekki kaffi hjá honum í Laufási, ef jeg skoði mjólkurmálin hjá honum, en að jeg drekki kaffi hjá norskum manni, er ófyrirgefanlegt. Mjer er ekki ljós munurinn á þessu, nema ef kannske gæti verið munur á kaffinu. Áður hefi jeg svarað því, sem hann sagði um, að engir fengju að sjá skjölin, aðrir en fylgismenn stjórnarinnar. Eins og jeg hefi margtekið fram, er bæði honum og öðrum velkomið að sjá þau; og þetta sýnir, að ekkert er að dylja, en hv.þm. (TrÞ) vill fá rannsókn á stjórnina til þess að gera hana tortryggilega. Þá fór hv.þm. Str. að bera saman okkur og Berge, þótt hann segist reyndar gera ráð fyrir, að hjer sje ekki um neitt eins stórfelt að ræða og þar var. Þarna sjer maður úlfinn gægjast fram. Það er grunur hv.þm. Str., að hjer þurfi að leyna einhverju. Hann er svo ósköp sakleysislegur, meðan hann er að fá tillöguna í gegn, en svo kastar hann sauðargærunni. Þetta er það, sem hæstv.forsrh. (JM) hefir sýnt vel og veldur því, að stjórnin getur ekki sætt sig við tillögu hv.þm. Str.

Jakob Möller Eftir að jeg hafði talað eins oft og jeg hafði leyfi til í þessu máli, kom fram tillagan frá hv.þm. Dala. (BJ). Mjer er ekki ljóst, hvað eiginlega er meint með þessari dagskrá, og þætti mjer vænt um að fá skýringu á því. Þar er þannig tekið til orða, að vænst sje af hæstv. stjórn, að hún „láti rannsaka ítarlega síldarkaup í þeim verksmiðjum, sem reyndust hafa röng mælitæki, svo fremi einn eða fleiri viðskiftamenn þeirra æskja þess“. Hvaða skilning leggur nú hv.flm. í þetta, og hvernig skilur hæstv. stjórn það? Er meiningin að „kæra“ eigi að koma frá viðskiftamönnum, eða að þeir aðeins „æski“ rannsóknar? Og hvernig ætlast hv.þm. Dala. til að rannsókn fari fram? Er það sakamálsrannsókn, sem hann vill hafa? Ef sú er meiningin hjá hv.flm. að skora á stjórnina að taka til greina kærur frá einstökum mönnum, fæ jeg ekki betur sjeð en að þetta sje enn hatramlegri vantraustsyfirlýsing á hæstv. stjórn en nokkum tíma kom fram í hinni tillögunni. En jeg geri ekki ráð fyrir, að hæstv. stjórn hafi skilið það þannig, því hafi hún gert það, hefði ekki verið tekið á móti þessu. Sje hitt meiningin, að það eigi að nægja, að einhver og einhver „æski“ sakamálsrannsóknar, þá verð jeg að segja, að það er þó öllu óálitlegra fordæmi en að þingið taki sjer það frumkvæði í hendur. Sem sagt þætti mjer vænt um að fá skýringu á þessu, en enn sem komið er fæ jeg ekki betur sjeð en að tillaga þessi eigi hingað furðulítið erindi.

Bjarni Jónsson Hv. þm. Str. (TrÞ) reyndi að rekja muninn á sinni tillögu og þeirri dagskrá, sem jeg ber fram. Þá taldi hann það grunsamlegt, að stjórnin vildi ekki taka á móti rannsóknarnefnd til að rannsaka hennar eigin gerðir. Jeg sje enga ástæðu til þess, þar sem stjórnin hefir gefið hjer skýrslu í heyranda hljóði og boðið hverjum þm. sem er að sjá öll þau skjöl, sem fyrir liggja um málið. Þá er aðeins eftir eitt, nefnilega að hún stæli undan skjölum, en þá finst mjer vera of langt gengið í tortrygni við þá menn, sem stjórnina skipa, og allar aðdróttanir að stjórninni um, að hún hafi gert eitthvað saknæmt, hljóta að verka út á við þannig, að menn sjeu ekki ugglausir um, að stjórnin haldi uppi lögum í landinu. Þess vegna hefi jeg aðeins reynt að stilla hjer ófriðaröldur og láta mönnum skiljast, að allir geta náð sínum rjetti. Það er ekki venja, að Alþingi heimti sakamálsrannsókn á hvern mann, sem kann að vera brotlegur, enda þykir mjer það „seint um langan veg að spyrja sönn tíðindi“. Jeg hefi því með tillögu minni reynt að beina hugum manna að málefninu sjálfu. Jeg skil ekki, hvernig hv. 3. þm. Reykv. (JakM) vill láta liggja í tillögunni vantraustsyfirlýsingu á hæstv. stjórn. Ef honum er annara um stjórnina en mjer og þykir henni með þessu misboðið, getur hann greitt atkvæði á móti. Annars hjelt jeg, að hæstv. stjórn væri einfær um að sjá, hvað væri vantraustsyfirlýsing og hvað ekki. Spurningu hv. 8. þm. Reykv. um, hvernig jeg vilji að rannsókn fari fram, svara jeg því, að jeg vil, að hún fari fram eftir landslögum og málavöxtum.

Forsætisráðherra (JM): Jeg hjelt, að ekki yrði misskilið, hvað tillaga hv.þm. Dala (BJ) fer fram á. Hún er þó svo ljós, að ekki virðist torvelt að skilja hana, og till. á einmitt við. Þessi tillaga fer lengra en þingsályktunartillagan og kemur inn á það verulega í málinu, en sleppir að vísu rannsókn á stjórnina. Hún leggur einmitt áherslu á það, sem er mikið atriði í málinu, kæra frá viðskiftamönnum. Að engin kæra hefir komið, bendir á, að þeir hafi ekki álitið auðið að hafa neitt upp úr sakamálsrannsókn. Þetta hefi jeg sagt frá upphafi, og í raun og vera er þessi dagskrá alveg í samræmi við mín ummæli í þessu máli.