Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „6. febr. 1981 Þar sem ég að læknisráði mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. kosningalaga að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Austurlandskjördæmi, Sveinn Jónsson verkfræðingur, Egilsstöðum, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Helgi Seljan, 2. þm. Austurl.“ Sveinn Jónsson hefur tekið hér sæti og ég býð hann velkominn til starfa. Hann hefur átt sæti áður á Alþingi og þarf því ekki frekari aðgerða við.



Herra forseti. Það frv., sem ég mæli hér fyrir, flytjum við þm. Alþfl. í þessari deild. Það eru ásamt mér Eiður Guðnason og Karl Steinar Guðnason. Það fjallar um bætt kjör sparifjáreigenda, íbúðabyggjenda og íbúðakaupenda. Ég held að það sé ljóst, að við núverandi kerfi hafi tveir þjóðfélagshópar sérstaklega orðið út undan og á þeim verið níðst. Þessir tveir þjóðfélagshópar eru annars vegar ungt fólk, sem þarf að eignast þak yfir höfuðið, og hins vegar sparifjáreigendur. Framkvæmd vaxtastefnu hefur bitnað mjög harkalega á þessum tveimur þjóðfélagshópum. Frv. er flutt í þeim tilgangi að bæta hag sparifjáreigenda og efla sparnað í landinu með því að gefa fólki kost á að verðtryggja sparifé án bindingarþvingana og í annan stað til þess að koma til móts við húsbyggjendur með því að innleiða sérstakan lánaflokk til húsbyggjenda í viðskiptabönkunum til viðbótar við lán Húsnæðisstofnunar og lífeyrisssjóða og ná með þeim hætti því markmiði að hækka lánshlutfall af byggingarkostnaði og auðvelda fólki þannig að komast yfir eigið húsnæði, jafnframt að minnka og jafna greiðslubyrði vegna íbúðabygginga og íbúðakaupa og að létta af húsbyggjendum byrði skammtíma-, víxil- og vaxtaaukalána sem er orðin illbærileg kvöð, illbærilega þung, og hefur í för með sér mjög mikla fyrirhöfn og örðugleika fyrir fólk. Ég held að staða þessara tveggja þjóðfélagshópa verði e.t.v. best skýrð með einföldum dæmum. Við getum tekið sem dæmi sparifjáreiganda sem á peninga á almennri sparisjóðsbók. Ef í landinu eru 15% neikvæðir vextir að því er varðar sparifé á almennri bók „t.d. 37% vextir og 52% verðbólga ríkjandi, mun raunvirði innstæðunnar að sex og hálfu ári liðnu vera orðið helmingur af því sem það var í upphafi. Raunvirði innstæðunnar helmingast þá á sex og hálfu ári og eftir tíu ár er raunvirði innstæðunnar komið niður í rúman þriðjung eða 35%. Nú er það reyndar svo, að hér er 60% verðbólga, en ekki 52% verðbólga og vextir á almennum sparisjóðsbókum munu vera um 37%. Hvað gerist við þessar aðstæður? Jú, raungildi innstæðunnar helmingast á fjórum og hálfu ári. Eftir fjögur og hálft ár hefur innstæðan helmingast að raungildi. Eftir fjögur og hálft ár hefur helmingnum af því fé, sem lagt var inn, í raun og sannleika verið stolið. Þetta er auðvitað þeim mun harkalegra sem við vitum af ýmsum gögnum að sparifjáreigendur eru einkum og sér í lagi roskið fól - fólk sem vill eiga nokkra peninga til þess að vera öruggt í ellinni. Það er þannig verið að helminga eignir þess á 41/2–6 árum við núverandi aðstæður. Það er verið að stela af því helmingnum af eign þess á þessu árabili. Lítum svo aftur á hinn þjóðfélagshópinn, íbúðarkaupandann, og skoðum einfalt dæmi af því, hvernig staða hans er í þjóðfélaginu. Við getum tekið dæmi af íbúð sem kostar 40 millj. kr. samkv. gömlum krónum eða 400 þús. nýkrónur og að útborgun sé 320 þús. kr. Þetta mun ekki fjarri lagi. Við getum verið svo bjartsýn að segja að þessi maður eigi 60 þús. kr. eða 6 millj. gkr. eða gæti aflað þess að hluta þá á kaupárinu, þetta sé það fé sem hann geti lagt af eigin rammleik í íbúðarkaupin. Við skulum líka vera svo vinsamleg að segja að hann fái G-lán upp á aðrar 60 þús. nýkr. og lífeyrissjóðslán upp á 80 þús. Þá eru alls komnar 200 þús. upp í þessa útborgun, sem er 320 þús. kr. Hann þarf engu að síður að taka önnur lán, útvega sér annað fé upp á 120 þús. kr. eða 12 millj. gkr. Við núverandi aðstæður má hann sjálfsagt teljast heppinn ef hann fær slíkt lán til tveggja og hálfs árs. En hver er þá greiðslubyrði þessa manns af þeim lánum, sem hann hefur tekið, strax á fyrsta ári? Mér reiknast svo til, að miðað við febrúarverðlag muni hún vera 58 850 kr. eða tæpar 6 millj. gkr.

Raunvaxtastefnan?

Þetta er ekki raunvaxtastefnan. Þetta er sú stefna sem ríkisstj. framkvæmir, og ég bið hv. þm. um að sitja hér og hlusta á málflutning minn til þess að komast að raun um hvernig sú ríkisstj., sem hann styður, hefur níðst á sparifjáreigendum og húsbyggjendum út í rauðan dauðann. - Þessum manni er, samkvæmt þeirri stefnu sem ríkisstj. fylgir og framkvæmir, gert að borga 5.9 millj. kr. strax á fyrsta árinu. Þetta eru 55% af atvinnutekjum verkamanns á sama verðlagi. Er það ekki augljóst mál, að maðurinn getur ekki staðið undir þessu? Íbúðarkaupandinn getur ekki undir þessu risið. Hvað gerir hann til að bjarga sér? Hann er dæmdur til að taka nýtt lán til að borga af gamla láninu. Það er sú stefna sem fylgt er hér í reynd, að menn eiga að vera á eilífum þönum og snöpum milli bankastjóra og helstu ættingja og vina til að bjarga því að komast yfir íbúð. Það frv., sem hér er flutt, er flutt til að tryggja hag beggja þeirra aðila sem hér um ræðir. Greiðslubyrði þessa íbúðarkaupanda yrði 1.86 millj. gkr. á febrúarverðlagi eða 18 625 nýkr., ef það frv., sem hér er lagt fram, yrði samþykkt. Hún yrði 17.4% af atvinnutekjum þessa verkamanns í staðinn fyrir að ríkisstj. ætlast til þess, að hann geti staðið við og lagt í að taka á sig 55% af atvinnutekjum sínum. Það frv., sem hér er flutt, ef að lögum yrði, mundi tryggja að greiðslubyrði þessa manns færi úr 58 850 kr. niður í 18 600 kr. og sparifjáreigandinn ætti raunverulega sparifé sitt verðtryggt. Hið raunverulega sparifé sitt ætti hann að fullu verðtryggt samkvæmt því frv. sem hér er flutt. Ég tel að það sé til marks um efnahagslegt öngþveiti, að ungu fólki, sem þarf að eignast þak yfir höfuðið, er ætlað að afla allt upp í 2/3 til 3/4 af íbúðarverði með skammtímalánum og eigin fé. Þessu fylgir ekki bara öryggisleysi, heldur líka vinnuþrældómur úr hófi fram. Með samþykkt þessa frv. yrði stigið stórt skref í átt til eðlilegrar lánafyrirgreiðslu vegna íbúðarkaupa. Lágmarkslán Húsnæðisstofnunar yrðu þá 35% af verði staðatíbúðar og það yrði tekinn upp nýr lánaflokkur innan bankakerfisins sem veitti viðbótarlán til langs tíma sem næmi hálfu láni Húsnæðisstofnunar. Þannig væru heildarlán þessara tveggja aðila, Húsnæðisstofnunar og bankakerfisins, til langs tíma 52.5% af verði staðalíbúðar. Þá eru ótalin lífeyrissjóðslán. Ef þau væru tekin með mundi lánahlutfallið fara yfir 70% af þessum lánum. Í því dæmi, sem ég rakti, mundi lánahlutfallið fara upp í 77.5% og greiðslubyrðin mundi lækka, eins og ég gat um áðan, úr 58 850 kr. á fyrsta árinu niður í 18 600 kr. Í frv. er gert ráð fyrir að það verði teknir upp nýir innlánsreikningar sem beri fulla verðtryggingu á þann hluta innstæðna sem liggur óhreyfður í hverja þrjá mánuði. Fé á þessum reikningum er hins vegar ekki bundið. Þannig má þá taka út af þeim hvenær sem er. Það er einmitt bindingin sem hefur staðið í vegi fyrir því, að menn hafi lagt fé sitt inn á verðtryggða reikninga. Hugmyndin í þessu frv. er sú, að í stað þess að þvinga menn til bindingar skuli verðlauna þá fyrir að láta fé sitt liggja inni með því að sá hluti innstæðunnar, sem er raunverulegur sparnaður og liggur þannig óhreyfður, njóti fullrar verðtryggingar, en hins vegar skal ekki lamið á fingurna á fólki. Það á að eiga frjálsan aðgang að þessum reikningum. Í frv. eru enn fremur ákvæði um að vextir af bankainnstæðum reiknist mánaðarlega, þannig að raunverulega eign sparifjáreigenda sé viðurkennd jafnóðum og hvenær sem er. Eins og þetta er núna eru vextir reiknaðir einu sinni á ári og raunveruleg eign manna er mönnum ekki tiltæk fyrr en í árslok. Við þá verðbólgu, sem hér ríkir nú, held ég að sé nauðsynlegt að stíga þetta skref. Það er forsenda þess, að hér takist að koma á heilbrigðu efnahagslífi, að fylgt sé skynsamlegri vaxta- og peningamálastefnu. Því fylgir að fjárfestingarlán eiga að vera til langs tíma. Þess vegna hefur Alþfl. ævinlega boðað að aðlögun verðtryggingar og vaxta yrði að fylgja lenging lána og dreifing greiðslubyrðar. Sérstaklega á þetta við um húsbyggjendur og íbúðakaupendur. Í þessu sambandi má minna á frv.-flutning og stefnumörkun Magnúsar H. Magnússonar um stighækkun húsnæðislána. Þeirri stefnumörkun hefur núv. ríkisstj. gersamlega brugðist. Samkvæmt stefnumörkun þeirri, sem Magnús H. Magnússon beitti sér fyrir, eiga húsnæðismálalán á þessu ári að nema 35% af verði staðalíbúðar. Sú grein þessa lagafrv., sem fjallar um þetta atriði, er einungis til staðfestingar á því, að staðið verði við þá stefnumörkun. Ríkisstj. hefur líka gjörsamlega vanrækt að lengja almennan lánstíma. Ríkisstj. er því ekki að framfylgja þeirri stefnu sem Alþfl. hefur boðað í þessum efnum, og hún lætur sér hag húsbyggjenda og íbúðakaupenda í léttu rúmi liggja. Í heilbrigðu fjármálalífi hafa sparifjáreigendur tryggingu fyrir því, að eign þeirra verði ekki rýrð. Á því - einmitt á því, á þeirri tryggingu byggist raunveruleg sparnaðarviðleitni. Raunvaxtastefna Alþfl. er reist á þessum forsendum. Sú tilraunastarfsemi, sem í frammi er höfð í þessum efnum með afarkostum um bindingartíma og uppsagnarákvæði, er flókin og óþægileg og svarar ekki kröfum sparifjáreigendanna. Í því frv., sem hér er flutt, er einmitt komið til móts við sparifjáreigendur og boðið aðgengilegt sparnaðarform-sparnaðarform sem vafalaust yrði til þess að auka mjög sparnað hér á landi. Þetta frv. er flutt núna vegna þess að framkvæmd ríkisstj. á stjórn peningamála, lánamála og vaxtamála er í algjörum ólestri og framtíðarþróun þessara mála er í fullkominni óvissu. Eins og ég gat um áður er það forsenda raunvaxtastefnu, og á það hefur Alþfl. ævinlega lagt mikla áherslu, að jafnframt því að vextir nálgist raunvaxtastigið sé lánstími lengdur. Minnihlutastjórn Alþfl. lagði á sínum tíma mikla áherslu á að þetta atriði kæmi til framkvæmda, svo og í almenna og aukna kynningu á lánskjörum og almennum reglum um lánaviðskipti. Raunin hefur hins vegar orðið sú, að lítt hefur miðað og lánstíminn er sem fyrr allt of stuttur. Ein afleiðing þessa er sú sem ég greindi hér skýrt frá með dæmum, að greiðslubyrði lána verður óbærilega þung. Það er þetta atriði fyrst og fremst sem veldur lánþegum þungum búsifjum, enda er nú svo komið að það er hverri meðalfjölskyldu nánast um megn að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir því, að þetta er bein afleiðing af mistökum í framkvæmd peningamálastefnunnar. Þótt framkvæmdin hafi farið í handaskolum er stefnan hins vegar skýr eins og hún var t.d. mörkuð af Alþfl. Í því efnahagsöngþveiti, sem hefur ríkt á undanförnum misserum, hefur hagur tveggja hópa einkum verið fyrir borð borinn, eins og ég gat um áðan: annars vegar hins almenna sparifjáreiganda, sem ekki hefur notið þeirra ávöxtunarkjara sem honum ber, og hins vegar hafa íbúðabyggjendur og íbúðakaupendur búið við allt önnur lánsskilyrði en nauðsynleg eru til að tryggja framgang raunvaxtastefnu og þeirrar stefnumörkunar sem Alþfl. hefur beitt sér fyrir, þar sem aukinni greiðslubyrði á ekki að demba yfir fólk, heldur á að jafna greiðslubyrðinni á lengri tíma. Frv. er í megindráttum fjórþætt. Í fyrsta lagi er lagt til að teknir verði upp nýir innlánsreikningar er beri fulla verðtryggingu eftir lánskjaravísitölu og 1% ársvexti. Fé, sem lagt yrði inn á þessa reikninga, yrði ekki bundið, heldur yrði reikningshafa frjálst að taka það út hvenær sem er. Þó er það skilyrði sett, að verðtrygging taki aðeins til þess hluta innstæðunnar sem er raunverulegur sparnaður og stendur óhreyfður í þrjá mánuði. Á þann hluta innstæðunnar, sem er hreyfður innan þriggja mánaða, reiknast almennir sparisjóðsvextir. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að vextir verði reiknaðir mánaðarlega af innstæðum. Í þriðja lagi gerir frv. ráð fyrir að tekinn verði upp hjá innlánsstofnunum sérstakur útlánaflokkur- Viðbótarlán til íbúðabygginga og íbúðakaupa. Lán þessi beri fulla verðtryggingu eftir lánskjaravísitölu og 2–3% ársvexti og séu til 15 ára. Auk þess er miðað við að viðbótarlánið nemi helmingi þess láns sem lánþegi á kost á frá Húsnæðisstofnun ríkisins. Með þessu móti er komið til móts við fjárþörf íbúðabyggjenda og íbúðakaupenda með því að færa lánsfjárútvegun úr hinum hefðbundna vaxtaauka- og víxillánafarvegi yfir í eðlilegt viðskiptaform. Það er flutt af villimannastiginu yfir á það stig sem tíðkast t.d. hjá ýmsum grannþjóðum okkar. Það er rétt að leggja áherslu á það, og sérstaklega fyrir þá þm. sem tauta í bringu sér, að frv. gerir ráð fyrir að viðbótarlánaflokkurinn komi að verulegu leyti í stað vaxtaaukalána og víxillána svo og þeirra verðtryggðu lána sem nú tíðkast, en yfirleitt eru til mjög skamms tíma og eru af þeim sökum lánþegum afar óhagstæð vegna þungrar greiðslubyrði. Í fjórða lagi gerir frv. ráð fyrir að lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins verði breytt á þann veg, að íbúðalán verði ekki ákveðið lægra en sem nemur 35% af áætluðum byggingarkostnaði. Þetta er varnagli húsbyggjenda og íbúðakaupenda gagnvart lélegum ríkisstjórnum sem ekki standa sig. Hlutfall þetta hefur um nokkurt skeið verið nálægt 25% af byggingarkostnaði, en var við upphaf síðasta áratugar, áður en „framsóknaráratugurinn“ rann upp, um þriðjungur af byggingarkostnaði eða nálægt því sem við leggjum hér til sem lágmark. Þetta ákvæði er í fullu samræmi við þá meginstefnu sem í núgildandi lögum felst og kemur fram í 35. gr. laga um Húsnæðisstofnun ríkisins, en þar segir: „Hámarkslánsfjárhæð má nema allt að 80% af áætluðum byggingarkostnaði.“ Hér er lagt til að stigið verði fyrsta skrefið í þessa átt, í samræmi við þá stefnumörkun sem Magnús H. Magnússon, fyrrum félmrh., hefur boðað hér á þinginu. Við Alþfl.-menn höfum lagt áherslu á að heilbrigt efnahags- og fjármálalíf væri forsenda almennra framfara. Stefna í vaxtamálum og lánamálum og framkvæmd slíkrar stefnu er mikilvægur þáttur í efnahagsmálastefnu í heild. Í desembermánuði 1978 kynnti Alþfl. hugmyndir sínar um aðgerðir í efnahagsmálum, þær aðgerðir sem hann taldi nauðsynlegar til að koma íslensku efnahagslífi á skynsamlegri grundvöll. Hugmyndir þessar voru lagðar fram í formi frv. til l. um jafnvægisstefnu í efnahagsmálum og víðtækar, samræmdar aðgerðir gegn verðbólgu er spönnuðu mörg svið efnahagslífsins. Þannig lagði Alþfl. m.a. fram ákveðnar tillögur um hvernig beita mætti stjórntækjum peningamála gegn verðbólgu til jafnvægis í efnahagsmálum, en veigamikill þáttur í þeirri tillögugerð var að komið yrði á jákvæðum raunvöxtum af sparifé og inn- og útlánum. Í framhaldi af þessu lagði þáv. forsrh. í febrúarmánuði 1979 fram drög að frv. til l. um stjórn efnahagsmála sem tók að verulegu leyti mið af fram komnum tillögum Alþfl. Í endanlegri mynd reyndist frv. og lögin, eins og frá þeim var gengið á Alþingi, mjög útþynnt á marga vegu. En eftir stóðu þó m.a. ákvæðin um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár í áföngum ásamt ákvæðum um lánalengingu sem ekki hafa verið framkvæmd. Alþfl. taldi þessi ákvæði mikilvægan hlekk í víðtækum aðgerðum sem óhjákvæmilega hlytu að fylgja í kjölfarið. Það er óþarft að rekja að enn hefur ekki verið gripið til þeirra aðgerða í efnahagsmálum sem í raun eru veigamikil forsenda raunvaxtastefnunnar, og í stað þess að úr verðbólgu yrði dregið, eins og tillögur Alþfl. gerðu ráð fyrir, hefur hún aukist verulega. Í stað þess að verðbólgustig lækkaði og nálgaðist þannig vaxtastigið hefur verðbólgustigið hækkað og nafnvextirnir fylgt á eftir. Í nóvembermánuði s.l. var það t.d. svo, að raunvextir almennra spariinnlána voru á svipuðu stigi og í apríl 1979, eða neikvæðir um því sem næst 13% miðað við 12 mánaða tímabil, og ekki hefur það batnað síðan. Allt þetta hefur gert það að verkum, að við höfum talið nauðsynlegt að flytja það frv. sem hér liggur fyrir. Það var frá upphafi ljóst að nauðsynlegt væri að haga áföngum til verðtryggingar með skipulegum og samræmdum hætti þannig að almenningur gæti treyst á framkvæmd verðtryggingar á tilsettum tíma. Á þessu hefur hins vegar orðið verulegur misbrestur, eins og öllum er kunnugt. En hitt er þó hálfu verra, að framkvæmdin sjálf og sá hluti laganna, sem felur í sér skyldur ríkisstj. og bankakerfisins til að lengja lánstíma og dreifa greiðslubyrði, hefur ekki verið efnt. Þess vegna er veigamikill þáttur þess frv., sem við hér flytjum, um hvernig komið skuli til móts við húsbyggjendur í þessu skyni. Ég gat um það áðan, að greiðslubyrði þess manns, sem ætlaði að kaupa íbúð upp á 400 þús. kr., væri, miðað við núverandi tilhögun, að líkindum 58 850 kr. á ári. Það skiptir kannske nokkru máli hvort hann fær vaxtaaukalán eða verðtryggt lán til langs tíma, t.d. til fimm ára. En ég hef ekki orðið var við að það væri sérstaklega mikið framboð á verðtryggðum lánum, ekki einu sinni til fimm ára, þannig að ég held að hinn raunhæfi samanburður sé í raun og sannleika þessi greiðslubyrði hjá manninum þegar hann neyðist til að taka vaxtaaukalán annars vegar og hins vegar þegar hann getur fengið lán samkv. þeim kjörum sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég rakti þær almennu forsendur hér áðan, að keypt væri íbúð upp á 400 þús. kr. og útborgun væri upp á 320 þús. Ég rakti þau almennu skilyrði, að þessi maður ætti 60 þús. kr. að leggja í slík kaup, fengi húsnæðislán upp á 60 þús. kr. samkv. núverandi kjörum og lífeyrissjóðslán upp á 80 þús. kr. Hver verður þá greiðslubyrði þessa manns? Jú, af húsnæðisláninu 4750 kr., af lífeyrisláninu 4100 kr. og af vaxtaaukaláninu 50 þús. kr., eða 5 millj. gkr. Samtals gerir þetta 58 850 kr. eða 55% af atvinnutekjum verkamanna, miðað við febrúarverðlag 1981. Og vel að merkja: Þegar greiðslubyrðin af vaxtaaukaláninu er reiknuð hér er hún reiknuð líka miðað við febrúarverðlag, þannig að í krónum talið er greiðslubyrðin enn þá hærri, en vegna þess að hluti af vaxtaaukaláninu kemur til greiðstu síðar á árinu hefur það verið fært niður sem svarar verðbólguvexti á því tímabili. Ef frv. yrði hins vegar að lögum mundi þessi maður geta bjargað sér með það viðbótarlán til 15 ára, sem hér er gert ráð fyrir, í stað vaxtaaukalánsins, - viðbótarlán upp á 60 þús. kr. Þá mundi hann fá húsnæðislán upp á 120 þús. kr., miðað við 35% af áætluðum byggingarkostnaði staðatíbúðar upp á 340 þús. kr. Enn mundi hann fá lífeyrissjóðslán eins og í fyrra tilvikinu, eigin fjármögnun hans mundi nema 60 þús. eins og áður og loks mundi hann taka viðbótarlán upp á 60 þús. kr. Hver verður þá árleg greiðslubyrði þessa manns? Af húsnæðisláninu 9500 kr., af lífeyrisláninu 4100 kr., en af því viðbótarláni úr bankakerfinu, sem við hér gerum ráð fyrir, yrðu það 5025 kr. eða 500 þús. gkr. Í heild lækkaði þannig greiðslubyrði þessa manns á fyrsta árinu úr 58 850 kr. í 18 625 kr. Hún lækkaði úr 55% af atvinnutekjum verkamanns niður í 17.4%. Ég er sannfærður um að ef þau skref yrðu stigin, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., mundu skapast hér atgerlega ný viðhorf. Verðbólgan átti og verður að koma niður á móti vöxtum og verðtryggingu. Hvað sem því líður er það alger undirstaða þess, að nokkur skynsamleg vaxtastefna fái staðist hér, að lánstími verði lengdur, en í höndum núv. ríkisstj. hefur hann verið að styttast og nú er svo komið að menn fá jafnvel ekki vaxtaaukalán nema til eins til tveggja ára og uppi eru umræður um að verðtryggð lán skuli veita niður í eitt ár. Allir sjá að hér er um öfugþróun að ræða. Sú vaxtastefna og lánastefna, sem ríkisstj. boðar og hefur fylgt, er ekki sú stefna, sem verður að fylgja til að koma efnahagslífinu á heilbrigðan grundvöll, - ekki sú stefna sem Alþfl. hefur boðað. Ég segi það afdráttarlaust, að stefnan, eins og hún hefur reynst í framkvæmd þessarar ríkisstj., fær ekki staðist. Sparifjáreigendur eru áfram píndir og húsbyggjendur hljóta villimannlega meðferð. Það er furðulegt að talsmenn ríkisstj., eins og t.d. þm. sem sat hér áðan og muldraði í barm sér, skuli ætla að kenna Alþfl. um þá stefnu sem ríkisstj. framkvæmir í vaxta- og lánamálum. Hvernig í skrambanum má það vera að ríkisstj., sem hefur setið í heilt ár og einn dag, skuli ekki hafa komið því í framkvæmd að breyta þessari stefnu út frá því sem nú á að framkvæma ef hún telur að stefnan sé röng? Hún hefur haft valdið til þess sem ríkisstj. og þingstyrkinn á Alþingi í eitt ár og einn dag að breyta um stefnu út frá þeirri stefnu sem hún hefur verið að fylgja, ef hún telur þá stefnu ranga.

Hún hefur líka gert það.

Ríkisstj. ber ábyrgð á þeirri stefnu sem hún framkvæmir á hverjum tíma - og hver er stefna ríkisstj.? Mér dettur ekki í hug að hv. þm. sé svo vitlaus að hann viti ekki að sú stefna, sem ríkisstj. framkvæmir, er hennar stefna. Hvernig getur hann talað um að hún hafi breytt þeirri stefnu sem hún hefur í reynd verið að framkvæma? Það er liðinn tími og staðfestur af sögunni. Þetta er misheyrn hjá hv. þm.

Þetta er höfuðatriði sem Alþfl. státaði mest af í Ólafslögunum. Því var breytt með brbl. á síðasta degi á s.l. ári. Þjóðin fagnaði því, að vaxtastefnan Alþfl. var þannig tekin úr sambandi.

Brbl. ríkisstj. breyta engu um það, hvaða stefnu ríkisstj. hefur fylgt í eitt ár og einn dag. Þau breyta engu um það, að ríkisstj. hefur fylgt þeirri stefnu í framkvæmd að hafa fé af sparifjáreigendum á sama tíma og húseigendur eru píndir og kvaldir. Ef ríkisstj. hefði séð hvernig hún hefur hagað sér og hefði haft uppburði í sér til að líta framan í vandamálið eins og það er hefði hún auðvitað ekki framkvæmt þá stefnu sem hún hefur framkvæmt, ekki farið svona með sparifjáreigendur og húsbyggjendur. En augu ríkisstj. hafa ekki opnast fyrir því, hver er lykillinn að því að fylgja skynsamlegri stefnu í peningamálum, lánamálum og málefnum húsbyggjenda og sparifjáreigenda. Lykillinn að því er sá að lengja lánstímann og jafna úr greiðslubyrðinni, því að með þeim einum hætti fær það staðist að halda hér uppi skynsamlegri stefnu í peningamálum jafnframt því að koma til móts við sparifjáreigendur þannig að þeir geti verðtryggt sparifé sitt með eðlilegum hætti. Ef hv. þm. hefði verið hér inni þegar ég hélt fyrri hluta ræðu minnar hefði hann komist að raun um að ég benti á að meðan minnihlutastjórn Alþfl. sat að völdum var leitast við að tengja lánstímann, en meðan núv. ríkisstj. hefur setið að völdum hefur verið unnið markvisst að því að stytta lánstímann þannig að húsbyggjendur fá helst ekki vaxtaaukalán til lengri tíma en eins árs núna og greiðslubyrði þeirra af þeim lánum, sem ríkisstj. ætlar þeim að lifa við, er yfir helmingur af launatekjum verkamanns, af atvinnutekjum verkamanns, miðað við febrúarverðlag núna. Þetta er frammistaða ríkisstj. eftir eitt ár. 

Nú.

Það var gott að það tókst að sannfæra hv. þm. um að það væri nauðsyn stefnubreytingar hjá ríkisstj. til að koma þessum málum á eðlilegan grundvöll og ekki einungis að fylgja yrði fram þeirri stefnu í lánamálum, sem Alþfl. hefur boðað, heldur líka í skattamálum, eins og hér kom fram af fsp. þm. Áhrif þess frv., sem við flytjum hér, eru þau í fyrsta lagi, að það verður komið til móts við ungt fólk sem þarf að eignast þak yfir höfuðið. Í annan stað mun sparnaður í landinu stóraukast. Ég hef því miður ekki handbærar tölur um hvað sparnaður hefur minnkað mikið á „framsóknaráratugnum“, en það er áreiðanlegt, að það á verulegan þátt í því að fylgt hefur verið þeirri stefnu sem raun ber vitni á undanförnum árum að því er varðar lána- og vaxtamál. Ég er líka sannfærður um að þær bindiflækjur sem uppi hafa verið hafðar í þessum efnum hafa staðið í vegi fyrir því, að sparnaður ykist raunverulega. Þær bindiflækjur henta ekki mörgum sparifjáreigendum. Menn þurfa að geta átt aðgang að sparifé sínu. Nú munu sumir segja: Ef menn leggja nú inn á bundnar bækur hleypur bankinn áreiðanlega undir bagga með þeim þegar svo ber undir og veitir þeim lán til skamms tíma, þangað til þeir geta komist í fé sitt. En það eru bara ótalmargir í þessu þjóðfélagi sem hafa ekki lyst á að spila á þetta spilverk, sem hafa ekki lyst á að ganga fyrir bankastjórana til þess að komast að raun um hvernig þeir geti hugsanlega náð sér í verðtryggingu og síðan víxla eða eitthvað slíkt til að mæta hugsanlegum áföllum. Það fólk, sem helst sparar í landinu og hefur sparað mest og verst hefur farið út úr þeirri holskeflu sem hér hefur riðið yfir í verðbólgumálum, á einmitt erfiðast með að ganga fyrir bankastjóra. Það fólk á einmitt erfiðast með að spila á það flókna kerfi sem hér hefur verið komið upp. Stefnumörkun frv. að því er þetta atriði varðar er sem sagt sú, að í stað þess, að heimta af mönnum bindingar og þvinganir til þess að þeir spari, séu þeir verðlaunaðir fyrir að spara með því að þeir njóti verðtryggingar af því, en án þess að þeir séu settir á klafa bindingar og þess háttar. Nú munu sjálfsagt sumir segja: Já, en mun þetta duga til þess að mæta því sem hér er gert ráð fyrir að gert sé fyrir sparifjáreigendur? Ég er fyrir mitt leyti sannfærður um að bankarnir munu að þessum reikningum upp teknum geta mætt þeim lánum til húsbyggjenda sem hér er gert ráð fyrir. Auðvitað þarf góðan vilja, en það mundi ekkert skaða þó það væri ekki bara góður hagur í bönkunum, heldur líka góður vilji. Við getum fyrst lítið á það, að lán til 15 ára munu koma í staðinn fyrir vaxtaaukalán og víxla til skamms tíma sem húsbyggjendur hafa nú þurft að notfæra sér með þeim hætti, sem ég held að öllum sé kunnugt, að hlaupa milli banka eða eins og ég rakti í dæminu hér áðan: maðurinn með 5.8 millj. kr. greiðslubyrði verður auðvitað að leita á náðir banka nr. 2 til að borga af vaxtaaukaláni í banka nr. 1 og þannig koll af kolli. Mönnum er gert að hlaupa milli banka, ganga fyrir hvern bankastjórann á fætur öðrum til að bjarga sér út úr þessu feni. Það er ágiskun mín að þessi þörf muni minnka um því sem næst þriðjung, þ.e. að þessari þörf muni verða mætt að 1/3 með þessum lánum þannig að bankarnir muni í rauninni ekki þurfa að rísa undir nema 2/3 af þeirri þörf sem hér er fyrir hendi. Ég skal ekki fullyrða um að sparnaður muni aukast svo mikið með þessum nýju reikningum að því verði fyllilega mætt, þó að ætla megi að það séu verulegar líkur á því, en þá finnst mér líka að bankarnir geti breytt útlánum sínum nokkuð og sveigt sig svolítið í átt við þarfir húsbyggjenda, og ég skal færa tvenns konar rök fyrir því: Í fyrsta lagi voru almenn bankalán til íbúðabygginga á bilinu 20–25% af fjárfestingum í íbúðabyggingum á árunum 1971–1972, en hafa á undanförnum árum verið á bilinu 10–15%, þ.e. lán bankakerfisins í sambandi við íbúðabyggingar hafa stórlega minnkað, næstum því helmingast á 8 árum. Væri þá ekki ástæða til þess að bankarnir kæmi örlítið betur til móts við húsbyggjendur, eitthvað í átt við það sem þeir gerðu á árunum 1971–1972? Á hinn bóginn sýnist mér að það muni vera verulegur hagur fyrir bankana að losna við þetta eilífa ráp og kvabb og gera mönnum kleift að fá lán með eðlilegum hætti þannig að menn viti, hvar þeir standa, og mönnum sé ekki ætlað að standa í öðrum sporum en þeim sem þeim er eðlilegt að standa í. Bankarnir munu þannig losna við mikið af óþægindum. Það mun létta á þeim við að þetta kerfi kæmist á. Enn er það, að hagur bankanna er mjög góður núna, eins og margyfirlýst er af hálfu ríkisstj. og ríkisstjórnarflokkanna. Þess vegna ættu þeir ekki að þurfa að vera í sérstökum vandræðum með að koma til móts við fólk með þessum hætti. Það er ekki lítils virði í þjóðfélagi okkar að geta lækkað greiðslubyrði húsbyggjenda, geta komið til móts við ungt fólk, geta lækkað greiðslubyrðina úr 58 þús. kr. í 18 þús. kr. Það er eiginlega spurningin um að koma sér af villimannastiginu og niður á eðlilegt siðað þjóðfélag. Megintilgangur þessa frv. er annars vegar að bæta og efla sparnað í landinu með því að gera fólki kleift að verðtryggja sparifé sitt að fullu án þess að binda fé til langframa inni á reikningum og hins vegar að gefa fólki sanngjarnari og um leið viðráðanlegri kost á að komast í eigið húsnæði en verið hefur um alllangt skeið. Það er af þessum sökum sem þetta frv. er flutt. Það er til þess að koma í veg fyrir að sú þróun haldi áfram, að sparifé helmingist að verðgildi á 5–6 ára fresti. Það er til þess að tryggja að ungt fólk í landinu geti lifað mannsæmandi lífi og komist yfir húsnæði með eðlilegum hætti. Og það er til þess að tryggja að það verði hægt að koma á skynsamlegri lána- og vaxtastefnu.



Herra forseti. Hér er á ferðinni athyglisvert frv. og varðar mjög þýðingarmikið mál, sem er lánamál húsbyggjenda. Ég tek undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði um ástand þessara mála. Ég tek undir það sem hann sagði um þörf þess að bæta úr. Og ég er sammála því markmiði sem liggur til grundvallar þessu frv. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera hér að endurtaka eða tíunda frekar það sem hv. 1. flm. sagði um þetta efni, en mér þykir þó ástæða til að segja hér nokkur orð. Ég tel að þetta frv. þurfi að taka til ítarlegrar athugunar. En ég er fyrir fram ekki viss um að frv. feli í sér raunhæfar aðgerðir til lausnar þeim vanda sem því er ætlað að ráða bót á. Frv. gerir ráð fyrir að stofna til sérstakra innlánsreikninga í lánastofnunum landsins, verðtryggðra, og að því fé sem þannig fæst verði varið til viðbótarlána til húsbyggjenda. Það er ekkert við þessa hugsun að athuga, að mínu viti, en spurningin er hvort þetta úrræði er raunhæft. Spurningin er hvort fé fæst inn á þessa reikninga þrátt fyrir að innlánsreikningarnir verði verðtryggðir. Ég segi þetta ekki út í loftið. Ég segi þetta með tilliti til þess, að sú hugsun, sem þetta frv. byggist á, er ekki ný í sambandi við húsnæðismálin. Það vill svo til, að það voru í 10–20 ár - mig minnir nær 20 árum, ef ekki lengur - ákvæði í lögum um húsnæðismálastjórn sem voru mjög hliðstæð ákvæðunum sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Samkv. fyrri lögum um húsnæðismálastjórn var gert ráð fyrir að væri sérstök innlánsdeild við Byggingarsjóð ríkisins þar sem menn gætu lagt inn fé sitt og þetta innlánsfé væri verðtryggt. Því fylgdu enn fremur þau réttindi, að þeir, sem legðu fé inn á þessa reikninga, hefðu forgangsrétt að lánum frá Byggingarsjóði ríkisins. Var það ekki lítils vert á þeim tímum þegar enn þá verr var hægt að fullnægja eftirspurninni eftir íbúðalánum en nú er. Enn fremur gerði löggjöfin ráð fyrir að þeir, sem ættu þetta innlánsfé, fengju 15% hærra lán úr Byggingarsjóði en aðrir. Þarna var því til mikils að vinna. Ég var einn af þeim sem á sínum tíma lögðu mikið upp úr þessu ákvæði, og ef ég man rétt, þá minnir mig að ég hafi meira að segja verið einn af þeim sem höfðu forustu um að fá þetta ákvæði inn í löggjöfina á sínum tíma. En því miður: Þó að þetta ákvæði væri vel hugsað og vel upp byggt, eins og okkur fannst sem að því stóðum á sínum tíma, reyndist þetta í framkvæmd atgerlega dautt ákvæði. Það var ekki hægt að fá neitt aukið fé í Byggingarsjóð ríkisins þrátt fyrir þetta lagaákvæði. Mér finnst ástæða til að benda á þessa reynslu. Þegar lögin um Húsnæðisstofnun ríkisins voru síðast endurskoðuð, 1980, og byggt var á frv. Magnúsar H. Magnússonar, þáv, félmrh., tók sá ráðh. mið af þessari reynslu og felldi þetta ákvæði út. Það var ekki í frv. Magnúsar H. Magnússonar, og það er ekki í lögunum frá 1980 eins og þau nú standa. Mér þykir rétt að minna á þetta og rifja þetta upp. Það er ekki vegna þess að ég vilji gera lítið úr því frv. sem hér liggur fyrir, enda bentu þau orð, sem ég sagði í upphafi máls míns, ekki til þess. Þvert á móti tel ég að það þurfi að athuga þetta frv. vel, en ég er ekki viss um fyrir fram að þetta sé hin rétta leið. Ég held að það verði ekki komist fram hjá því, hvernig sem við veltum húsnæðismálunum fyrir okkur, að efla Byggingarsjóð ríkisins á markvissan hátt og byggja þá á því sem unnið hefur verið í þessu efni áður. Það, sem hefur haft mesta þýðingu fyrir uppbyggingu Byggingarsjóðs ríkisins, er launaskatturinn. Þegar löggjöfin kom til endurskoðunar á síðasta þingi höfðu þau mál staðið svo um árabil að 2% af launaskatti runnu í Byggingarsjóð ríkisins, en 1.5% í ríkissjóð. Það er skömm að þessu þegar haft er í huga að þegar launaskatturinn var lagður á var það yfirlýstur tilgangur með honum að efla Byggingarsjóð ríkisins og menn voru almennt sammála um að það þyrfti. Það er því á röngum forsendum, miðað við upphaf löggjafarinnar um launaskattinn, að nokkuð skuli hafa farið í ríkissjóð. Það sem þurfti að gera, þegar lögin um Húsnæðisstofnun ríkisins voru endurskoðuð á síðasta þingi, var fyrst og fremst að efla tekjustofna Byggingarsjóðs ríkisins. Það voru miklar umr. um það frv. á sínum tíma og ég skal ekki hér fara að rifja það upp. En megináhersla mín og fleiri í þeim umr. hneig að því að auka tekjustofnana. En hvað skeði í þeim efnum? Ég minni hv. síðasta ræðumann á að frv. það sem hann hér hefur vitnað til, frv. Magnúsar H. Magnússonar, gerði ekki ráð fyrir neinni aukningu á tekjustofnum Byggingarsjóðs ríkisins. Það var meginókosturinn við það frv. En það var ekki nóg með það. Það frv. gerði ráð fyrir auknum umsvifum og hlutverki Byggingarsjóðs ríkisins frá því sem verið hafði þannig að næmi 10 milljörðum gkr. á ári, miðað við verðlag árið 1979. Þrátt fyrir þetta var ekki gert ráð fyrir neinni aukningu tekjustofna til Byggingarsjóðs ríkisins. Þetta er mjög alvarlegt. Og hvað þýðir þetta þegar svona er unnið í þessum málum? Það getur ekki þýtt annað en samdrátt í lánamálum húsbyggjenda, sem í reynd hefur verið þannig að lánin hafa lækkað í hlutfalli við byggingarkostnað, eins og hv. síðasti ræðumaður benti á. Rétta leiðin að mínu viti og eðlilega til að auka fjármagn til byggingarlána og hækka lánin er að sjálfsögðu að efla Byggingarsjóð ríkisins. Þá getum við stefnt að því og haft það fyrir takmark, sem stendur núna í lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, að lánin megi nema allt að 80% af byggingarkostnaði Ég er að rifja þetta upp hér vegna þess að ég er ekki viss um - ég vil ekki segja meira - að sú leið, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, sé heppilegasta, sé sú beinasta, sé sú raunhæfasta til að ráða bót á þeim mikla vanda sem hv. síðasti ræðumaður gerði vel grein fyrir varðandi húsnæðismálin. Ég hef hér minnt á hvernig frv. Magnúsar H. Magnússonar var með tilliti til eflingar Byggingarsjóðsins og það var ekki gott en verri og ekki sambærilegur er þó hlutur hæstv. núv. ríkisstjórnar. Magnús H. Magnússon gerði ráð fyrir að Byggingarsjóðurinn héldi 2% af launaskatti eins og hann hefði haft. Ég held að honum hafi ekki komið annað til hugar eða þeirri ríkisstj. sem þá sat. En núv. ríkisstj. hefur tekið þessi 2% af Byggingarsjóði ríkisins, þannig svipt Byggingarsjóð ríkisins algerlega þessum tekjustofni. Auðvitað segir ríkisstj. að það eigi annað að koma á móti. Ég ætla ekki að fara út í það hér eða hefja almennar umr. um húsnæðismálin. Ríkisstj. segir að það eigi að taka lán, Byggingarsjóður eigi að taka lán, en það er augljóst mál, að það getur ekki komið í staðinn fyrir bein og óafturkræf framlög eins og launaskattinn, ef það er hugmyndin að efla Byggingarsjóð ríkisins eins og þarf. Ég sagði að ég ætlaði ekki að fara að hefja hér almennar umr. um húsnæðismálin. En mér þótti rétt að láta þær aths. koma fram sem ég hef gert, um leið og ég fagna allri viðleitni til að ráða bót á því ófremdarástandi sem nú er í lánamálum húsbyggjenda og horfir þó í enn meiri vanda ef ekkert verður að gert.



Herra forseti. Mig langar til að fara nokkrum orðum um þetta frv., sem hér er til umr., og drepa á þau meginatriði sem í því felast. Það er í fyrsta lagi gert ráð fyrir að það verði teknir upp nýir innlánsreikningar er beri fulla verðtryggingu eftir lánskjaravísitölu og 1% ársvexti. - Mér finnst frv. vera dálítið seint á ferðinni vegna þess að í meginatriðum er raunverulega búið að lögfesta þetta. Þetta er í öllum meginatriðum lögfest.  Þegar rætt er um vaxtamál er að sjálfsögðu ekki hægt að taka út úr því máli einn og einn lið. Á sama tíma sem verið er að fjalla um innlán verður auðvitað að fjalla um útlánin á þann hátt að þetta standist nokkurn veginn á. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Kjartan Jóhannsson og ég séum sammála um að í öllum megindráttum þurfi bankakerfið að bera sig. Það vill nú svo vel til að á síðasta ári var staða bankakerfisins í raun og veru mjög hagstæð. Það hafa að vísu ekki verið birtir reikningar bankanna, en það liggja algerlega fyrir niðurstöðurnar. Niðurstaðan í bankakerfinu á síðasta ári er tiltölulega mjög hagstæð. Það er gott vegna þess að það gefur nokkurt svigrúm til athafna í þessum málum. Þær ættu að geta orðið hagstæðar einmitt þeim sem eiga erfitt í sambandi við lánamálin. Hitt meginatriðið, sem þetta frv. fjallar um, er varðandi vandamál húsbyggjenda. Ég er sammála flm. um að þar er vissulega á ferðinni vandamál sem þarf að taka á, enda er gert ráð fyrir því í efnahagsáætlun ríkisstj., að vegna íbúðabygginga og kaupa skuli stefnt að því að breyta skammtímalánum og lausaskuldum í föst lán til lengri tíma. Vinna í þessu efni er hafin. Það er verið að kanna hversu stórt þetta vandamál er í bankakerfinu. Það er nú fyrst og fremst í bankakerfinu sem um er að ræða skammtímalán og lausaskuldir húsbyggjenda. Það liggur ekki alveg á lausu að gera sér fulla grein fyrir því, hversu stórt þetta mál er, vegna þess að sami maður tekur skammtímalán til fleira en húsbyggingar, hann tekur lán til bílakaupa, hann tekur lán til eigin þarfa í ýmsum greinum. Þannig þarf verulega athugun á þessu máli til að gera sér fulla grein fyrir því, hversu stórt vandamálið er, en þarna er annað meginatriði frv. Það eru ekki enn þá komnar fram tillögur eða ákvarðanir af hálfu ríkisstj. og stuðningsliðs stjórnarinnar um hvernig taka skuli á þessu máti. En það er vissulega verið að fjalla um það. Það er verið að fjalla um vandamál húsbyggjenda-þessi stóru vandamál sem ég vil segja að verðbólgan hafi fyrst og fremst skapað á undanförnum árum. Þetta vildi ég láta koma fram þegar verið er að ræða um þetta frv., að tvö meginatriði þess eru einmitt í meðferð hjá ríkisstj. Annað atriðið er þegar lögfest í öllum aðalatriðum eins, hitt atriðið er í meðferð hjá ríkisstj. Að því leyti til má telja að þetta frv. sé athyglisvert, og ég get vel tekið undir það með hv. flm. þess. - En ég vildi vekja athygli á þessu vegna þess að mér fannst hv. 1. flm. málsins gera fullmikið að því að skamma ríkisstj. í ræðu sinni um þetta mál. Nú getur hann gagnrýnt ríkisstj. og skammað hana í ýmsum málum. 



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka þær að ýmsu leyti góðu undirtektir sem frv. hefur fengið hjá hv. 4. þm. Vestf. og hæstv. viðskrh., þó að mér séu náttúrlega nokkur vonbrigði að t.d. hæstv. viðskrh. skyldi ekki sjá mun á því, hvort mönnum sé gert að binda fé sitt í sex mánuði eða það sé óbundið og menn hljóti verðtryggingu á þriggja mánaða fresti af þeim hluta innistæðunnar sem óhreyfður er. Það er auðvitað grundvallarmunur á þessu fyrir sparifjáreigendur. Ég held að hæstv. viðskrh. og bankamálaráðh. hljóti að vera ljóst að þær tilraunir, sem hafa verið gerðar með bindingar af þessu tagi, t.d. á s.l. ári, skiluðu ekki verulegum árangri. Það voru engin feikn sem komu inn á þá reikninga sem ríkisstj. bauð þá. Nú er þetta auðvitað skref í rétta átt hjá ríkisstj. Engu að síður hefur stór hluti sparifjáreigenda ekki geð í sér eða kannske þor til að fara inn á þá leið sem hæstv. viðskrh. býður, nefnilega að menn leggi inn fé sitt til bindingar í sex mánuði. Það er verulegur munur fyrir fólk, sem er að spara peninga, hvort það telur sig og getur átt aðgang að þessu fé hvenær sem er ef eitthvað kemur upp á, eða verður að hlaupa til í einhverjar „reddingar“ jafnvel þótt það eigi fé á bók. Þegar eldra fólk er t.d. að velta þessu fyrir sér þykir því framtíðin svo óviss þrátt fyrir þá ríkisstj. sem situr og telur sig vera æðigóða, að það vill ekki leggja svona lagað á sig. Sama gildir um margt ungt fólk. Á þeim tíma sem óróleikinn, óstöðugleikinn og gusugangurinn í þjóðfélaginu er eins mikill og raun ber vitni eru menn ekkert sérstaklega ginnkeyptir fyrir þeim bindingum sem ríkisstj. er að bjóða og tala fyrir. Þetta er eiginlega spurningin um það, hvers konar viðhorf menn hafa til sparnaðar. Hafa menn það viðhorf að það eigi að leggja á menn aukakvaðir í sambandi við sparnað, t.d. þá kvöð að menn megi ekki komast í þá peninga sem menn eru að spara? Það eru viðhorf bindingarinnar. Er viðhorfið e.t.v. það, að það eigi að verðlauna menn fyrir sparnað, - beinlínis að það, sem sé raunverulegur sparnaður, njóti verðtryggingar, en kvaðirnar séu veikar? Í mínum huga er þetta grundvallarmunur og ég er sannfærður um að svo er einnig um það fólk sem hugsanlega sparar peninga og að áhrifin af reikningum af því tagi, sem ríkisstj. er að bjóða, muni verða tiltölulega mjög lítil í átt til aukins sparnaðar, heldur einungis verði að einhverju leyti um að ræða tilflutning á fé milli reikninga. Hin aðferðin, sem við tölum fyrir í þessu frv., er sem sagt að verðlauna menn fyrir sparnað, en leggja ekki á þá kvaðir. Ég er sannfærður um að það muni einmitt auka sparnað, vegna þess að þegar menn standa frammi fyrir því, hvort þeir ætla að spara eða taka út peningana, muni menn sjá af hverju þeir missa ef þeir taka peningana út, og það muni verða til að efla sparnaðinn og á hinn bóginn sé ekki verið að fæla fólk frá því að nota reikninga af þessu tagi. Ég skil ræðu hæstv. viðskrh. þannig að hann telji að það þurfi að auka sparnað í landinu. Ef það þarf að auka sparnað er spurningin: Hvernig á að gera það? Ég tel að sú aðferð sem við mælum með hérna muni auka sparnað. Ég tel að sú aðferð, sem ríkisstj. býður, muni fyrst og fremst þýða tilflutning á fé milli reikninga hjá þeim hópi fólks sem kann að spila á bankakerfið. Það er önnur spurning sem líka skiptir máli. Á að stela af sparifjáreigendum sem að stórum hluta er eldra fólk? Ef svarið er, að það eigi ekki að stela af sparifjáreigendum, á auðvitað að bjóða sparnaðarform sem er aðgengilegt fyrir fólk og tryggir að sparifé þess sé í raun og sannleika verðtryggt, haldi verðgildi sínu, reikninga sem bjóða fulla verðtryggingu, en eru aðgengilegir. Þetta er það sem felst í okkar frv. Um leið og menn búa til flókinn frumskóg er verið að útiloka ákveðinn hóp fólks sem ekki er reiðubúið í þennan frumskógarleik. Það er alveg sérstaklega á þetta að líta þegar bankarnir haga sér með þeim hætti sem raun ber vitni, að þeir hafa ekki uppi neina sérstaka kynningarstarfsemi, hvorki að því er varðar lánskjör sem menn eiga kost á, og hvernig þau koma út með mismunandi hætti, né heldur að því er varðar innlán. Í minnihlutastjórn Alþfl. var gerð krafa til bankanna um kynningarstarfsemi í þessum efnum, og tókst að fá þá til að auglýsa nokkuð þessi mál um nokkra hríð, en síðan hefur það gersamlega dottið niður og sama leyndin hvílir yfir þessu áfram og gerði áður. Ég fagna líka því, sem kom í raun og sannleika fram í ræðu hæstv. viðskrh., að það sé eiginlega ekkert því til fyrirstöðu að framkvæma þá stefnu sem hér er lögð fram. Hann mælti ekki gegn því, að þetta yrði reynt. Hann talaði sérstaklega um að staða bankakerfisins væri hagstæð, eins og ég gerði líka að umtalsefni, og það mundi auðvitað verða til þess að auðvelda nálgun málsins með þessum hætti. En ég vil aðeins rifja upp að þörfinni fyrir lánsfé til húsbygginga mun verða mætt - ég segi ekki að öllu leyti með auknum sparnaði í gegnum kerfið sem hér um ræðir, en að miklu leyti. Í annan stað mun losna um þörf fyrir víxla og vaxtaaukalán til skamms tíma. Þetta lánakerfi mun koma í stað þess. Í þriðja lagi hafa útlán bankanna til húsbygginga dregist saman, eins og ég rakti tölur um áðan, úr 20–25 % niður í 10–14 % af heildarbyggingarkostnaðinum. Mér finnst að bankarnir geti komið til móts við húsbyggjendur með þessum hætti, við almenning í landinu, og þá ekki síst með tilliti til þess að 3/4 hlutar af öllu sparifé í landinu kemur frá almenningi, en 1/4 úr atvinnulífinu. Á hinn bóginn eru útlánahlutföll þannig núna, að einungis illa fer til almennings, en 1/4 til atvinnuveganna. Manni finnst að þegar almenningur leggur fram 3/4 hluta af sparnaðinum eigi hann skilið að fá aðeins meira en 1/4 hluta af útlánunum. Líka þess vegna væri ástæða til þess fyrir bankana að koma til móts við húsbyggjendur, við almenning í landinu. Hæstv. viðskrh. taldi líka, að það væri kannske ekki mikill munur á því, sem ríkisstj. hefði boðað á gamlársdag að því er varðaði að breyta skammtímaskuldum í lán til lengri tíma, og því, sem felst í þessu frv. okkar Alþfl.manna sem lagt var fram í desembermánuði. Það er mjög verulegur munur á þessu. Ég held að ég verði að vekja athygli á því, úr því að ráðh. taldi að munurinn væri lítill. Munurinn er þessi: Ríkisstj. er að tala um, með því að setja nefnd fjögurra aðila, að fara ofan í mál einstakra manna og athuga hvort þeir hafi þörf fyrir að breyta skammtímaskuldum í lengri lán. Eins konar rannsóknarnefnd á að fara ofan í fjárreiður hvers einstaks. Þetta hefur ekki verið kynnt heldur sem nein aðgerð til frambúðar eða langframa. Eiga þessir fjórir aðilar að sitja í því að skoða framtöl næstu árin jafnóðum og ætla mönnum fyrst að taka öll þessi skammtímalán með því að hlaupa á milli bankastjóra, ættingja og vina og síðan eigi það að fara fyrir þetta lánalengingarráð hvort menn eigi að fá lán til lengri tíma? Þetta er aðferðin sem ríkisstj. boðar: afgreiðsla í lánalengingarráði. En það, sem felst í okkar frv., er að það sé sjálfkrafa réttur hvers og eins að hann eigi kost á svona láni. Honum er líka ætlað að greiða það að fullu til baka að raunvirði og lántakandinn verður auðvitað að gera það upp við sig hvort hann vilji fá svona lán. Hér er ekki um neina skömmtunarskrifstofu af því tagi að ræða sem manni sýnist að felist í frv. ríkisstj. - eða ekki einu sinni frv., heldur hugmyndum ríkisstj. Það vekur manni reyndar ugg um að framgangurinn og framkvæmdin geti orðið svifasein að það eru fjórar „bureaukratískar“ stofnanir sem eiga að standa að því að meta hvort menn hafi þörf fyrir lánalengingu eða ekki. Það er Seðlabanki, það er félmrn., það er viðskrn. og ég man nú ekki hvað.  Svo er það enn að ráðh. vék að því, að þetta yrði mjög vandasamt vegna þess að það gæti auðvitað hugsast að menn, sem væru að byggja, hefðu keypt sé þvottavél og þeir hefðu keypt sér sjónvarp og hugsanlega hefðu þeir endurnýjað bílinn sinn, af því að hann væri orðinn 8 ára eða meira einmitt á þessum tíma. Þá var helst á ráðh. að skilja að þá kæmu þarna frádráttarliðir sem lánalengingarráð fjögurra „bureaukratískra“ stofnana yrði náttúrlega að fara yfir og vega og meta. Ég ætla að benda mönnum á það í leiðinni, að jafnvel þótt menn séu að byggja þurfa þeir á þvottavél að halda og jafnvel þó menn séu að byggja getur staðið svo á að þeir þurfi að endurnýja bílinn sinn. En ef þeir eru að byggja, - kannske fyrir þvottavélinni eða bílnum, eins og ráðh. gat um, - en það er af því að þeir eru að byggja, þannig að lánin eru í raun og sannleika vegna byggingarinnar. Ef þeir væru ekki að byggja ættu þeir fyrir þessu. Ég legg til að hæstv. viðskrh. komi því á framfæri við lánalengingarráð hinna fjögurra „bureaukratísku“ stofnana að það, sem hann hélt fram áðan í ræðustólnum, er auðvitað á misskilningi byggt vegna þess að maðurinn, sem er að byggja, lendir í skuldasúpunni af því að hann er að byggja. Hann hefur ekki neina aukaþörf fyrir þvottavél einmitt þá. Hann hafði bara alltaf þessa þörf. Sama máli gegndi um bílinn. Hæstv. ráðh. var dálítið viðkvæmur fyrir því, að honum fannst ég ekki tala nógu vel um ríkisstj. Ég veit náttúrlega ekki hvað ráðh. ætlast til að hann hljóti hér mikið lof fyrir frammistöðu ríkisstj. En ég held að það atriði, sem ég rakti hér um mismuninn á þeim tillögum, sem við flytjum, og því, sem ríkisstj. boðar, gefi fyllilega ástæðu til þess að hér sé uppi verulegur skoðanaágreiningur. Ég held að það sé fyllilega ástæða til þess að agnúast út í ríkisstj. og vera ekkert sérlega ánægður með þá frammistöðu hennar, að hún hefur sífellt verið að stytta lánstímann þó að standi í lögum að eigi að lengja hann, að ríkisstj. hefur haldið þannig á þessum málum að ég er sannfærður um að stefnan hrynur í fangið á henni, að ríkisstj. hefur samtímis verið að níðast á sparifjáreigendum og húsbyggjendum í síauknum mæli með því að gæta ekki að því að grundvallarforsendan fyrir því að koma peningamálum, lánamálum og vaxtamálum á kjör sparifjáreigenda. 2188 eðlilegan grundvöll er m.a. sú að lengja lánstímann og jafna greiðslubyrðina. Ég spyr nú ekki að hvað það væri langtum skemmtilegra fyrir bankastjórana að geta afgreitt þessi mál í eitt skipti fyrir öll fyrir húsbyggjendur og þeir þurfi ekki að búa við þetta eilífa rennirí. Það er svo komið að ýmsir þeir, sem eru að byggja, - ég ætla að upplýsa þetta fyrir hæstv. bankamálaráðh. ef hann skyldi ekki vita það - verða að taka sér frí úr vinnunni annan hvern mánuð til að „redda“ lánamálum sínum, til að útvega sér lán í banka nr. 3, 4 og 5 til að borga af lánum í banka nr. 1 og 2. Þeir fá þessi lán, en það er ekki lítið vinnutap sem í þessu liggur, það er ekki lítið álag á fjölskylduna að búa við þessa óvissu. Þetta kalla ég villimannlegar aðfarir. Þessu viljum við koma af. Það er þetta sem við viljum afnema. Mér skildist á hæstv. ráðh. að það væri ekki úr vegi að auka svolítið sparnað í landinu. Við höfum talið það líka. Ég ætla að nefna hérna tvær tölur til marks um hvaða svigrúm menn hafa í rauninni hérna með því að taka upp þær hugmyndir sem við erum hér með um sparifjárreikninga. Fyrir 10 árum var sparnaður í landinu 40% af brúttóþjóðarframleiðslu. Núna er sparnaður 24% af brúttóþjóðarframleiðslu. Þarna er verulegt svigrúm sem mætti m, a. nýta til að koma í auknum mæli til móts við húsbyggjendur og auðvitað langt umfram það sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég tók eftir því í ræðu hv. 4. þm. Vestf., að hann var ekki nægilega trúaður á þessa sparireikninga og vitnaði til gamallar reynslu um skyldusparnað og sparnaðarreikninga af því tagi og það hefði ekki reynst nógu vel. En ég vil minn á að það hefur verið blaðamál árum saman að fólk, sem sparaði með þessum hætti, var stórkostlega hlunnfarið. Það er varla hægt að ætlast til þess, að meðan menn lesa daglega um það í blöðunum að verið sé að stela af þeim rjúki menn upp til handa og fóta til að velja sér það sparnaðarform. Ég þekki hins vegar ýmsa sem á fyrstu árum þessa fyrirkomulags nutu mjög góðs af því. Þá var ástandið þannig að með lánafyrirgreiðslu úr húsnæðismálastjórn og fyrirgreiðslunni, sem ráðh. var að rekja, gátu menn jafnvel fengið lán svo að nægði fyrir íbúð tilbúinni undir tréverk. - Ég kann dæmi um það. Það var að vísu ekki stór íbúð. Það var um 75–80 fermetra íbúð. - Þetta sparnaðarform hafði því sínar góðu hliðar á sínum tíma. Ég get tekið undir margt af því sem hv. 4. þm. Vestf. talaði hér um varðandi Byggingarsjóð ríkisins. En ég legg til að þessi þm. og aðrir þm. sameinist nú með okkur um að setja lágmark á hvað lán mega vera lítill hluti af verði staðalíbúðar - hér er gert ráð fyrir 35 % - þannig að þær kvaðir, sem um er að ræða, þær skyldur, sem uppfylla þarf, liggi alveg ljóst fyrir og þannig að það sé ljóst að Alþingi og ríkisstj. geti ekki vikið sér undan því að útvega það fé sem þarf til að standa undir því sem við teljum vera eðlilega lánafyrirgreiðslu í þessum efnum. Það hefði að sjálfsögðu verið ástæða til þess að fara langtum fleiri orðum um þetta mál, en ég ætla að láta þetta nægja og að lokum einungis að láta í ljós þá ósk að menn geti samþykkt það frv. sem hér liggur fyrir. Ég þykist mega ráða það af góðum undirtektum hv. 4, þm. Vestf. að það geti komið til álita af hans hálfu og þá vonandi hans flokks. Mér finnst líka ef viðskrh. finnst ekki mikill munur á því, sem við erum að leggja til, og því, sem hann er að hugsa um að framkvæma, að þá sjái hann að munurinn liggur allur til réttrar áttar - í þá átt nefnilega að það er betra, sem við erum að leggja til, og þess vegna geti hann komið til liðs við þetta frv. líka.