Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að atkvæðagreiðsla um afbrigði verður nú í upphafi fundar. Síðan er fyrirhuguð atkvæðagreiðsla aftur um kl. 12.45, korter fyrir eitt.

Virðulegi forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 47/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, og lögum nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti. Auk þess bárust nefndinni umsagnir um málið. Með frumvarpinu er lagt til að 1.–6. gr. reglugerðar ráðsins nr. 1612/68, um frelsi launþega til flutninga innan bandalagsins, gildi að meginstefnu til um ríkisborgara Eistlands, Lettlands, Litháens, Póllands, Slóvakíu, Slóveníu, Tékklands og Ungverjalands. Með lögum nr. 19/2004 sem breyttu lögum um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins var því frestað að láta umrædda reglugerð taka til ríkisborgara greindra ríkja. Í samningaviðræðum um aðild þessara ríkja, auk Möltu og Kýpur sem undanþágan í lögum nr. 19/2004 náði ekki til, var gert ráð fyrir að sömu reglur kæmu til með að gilda á öllu Evrópska efnahagssvæðinu en hins vegar þótti nauðsynlegt að semja um ákveðna aðlögun. Vert er að taka fram að þegar aðildarríki hefur tekið upp hinar sameiginlegu reglur um frjálsa för launafólks er ekki ætlast til að settar verði strangari takmarkanir síðar nema ef um röskun eða fyrirsjáanlega röskun á innlendum vinnumarkaði verði að ræða. Í þeim tilvikum getur EES/EFTA-ríki farið þess á leit við framkvæmdastjórnina að hún fresti beitingu 1.–6. gr. reglugerðar um frelsi launþega til flutninga innan bandalagsins að hluta eða öllu leyti í takmarkaðan tíma með það að markmiði að endurheimta eðlilegt ástand. Lögð er til breyting á lögum nr. 47/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, og lögum nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga. Verði frumvarpið að lögum verður launamanni sem er ríkisborgari einhvers framangreindra ríkja heimilt að koma hingað til lands í atvinnuleit og nýtur hann þá sama forgangs til starfa hér á landi og Íslendingar. Atvinnurekendur munu þó þurfa að tilkynna til Vinnumálastofnunar hyggist þeir ráða ríkisborgara þessara ríkja til starfa. Því má segja að farinn sé einhvers konar millivegur, þ.e. ríkisborgurum nýrra Evrópusambandsríkja verður veitt heimild til að koma hingað til starfa án atvinnuleyfa en þó með ákveðnum skráningarskilyrðum. Tilkynningu til Vinnumálastofnunar skal fylgja afrit af ráðningarsamningi sem tryggir launamanni laun og önnur starfskjör samkvæmt kjarasamningum og íslenskum lögum. Telji Vinnumálastofnun að misbrestur sé á því að lágmarkskjör séu virt getur stofnunin haft samband við atvinnurekanda og viðkomandi stéttarfélag. Stofnunin mun halda skrá yfir þá ríkisborgara áðurnefndra ríkja sem hingað koma til starfa og getur stofnunin lagt dagsektir á atvinnurekendur til að tryggja að tilkynningarskyldan verði virt. Þá ber Vinnumálastofnun að afhenda stéttarfélagi afrit af ráðningarsamningi liggi fyrir grunur um brot á gildandi kjarasamningi. Meiri hlutinn tekur undir það sem kom fram í einni umsagna, þ.e. að skráningarferli verði einfalt og aðgengilegt og að æskilegt sé að atvinnurekandi geti skráð nýjan starfsmann með rafrænum hætti. Samkvæmt frumvarpinu verður Vinnumálastofnun heimilt að afhenda hlutaðeigandi eftirlitsstjórnvöldum eða lögreglu upplýsingar sem gefa til kynna að brotið sé gegn ákvæðum laga um atvinnuréttindi útlendinga. Er þessi heimild mikilvæg til að árétta mikilvægi þess að opinberar stofnanir stuðli að því að farið sé að lögum sem gilda á íslenskum vinnumarkaði. Þá er veitt heimild til samkeyrslu upplýsinga Vinnumálastofnunar, Útlendingastofnunar, lögreglu og skattyfirvalda svo hægt sé að hafa eftirlit með því að þeir sem koma hingað til starfa hafi til þess tilskilin leyfi. Í nefndinni var rætt hvort 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins sem fjallar um samkeyrslu upplýsinga gengi lengra en ákvæði laga nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, gera ráð fyrir. Nefndinni barst umsögn frá Persónuvernd þar sem stofnunin gerir athugasemdir þess efnis að heimild frumvarpsins sé mjög víðtæk og telur stofnunin vafa leika á um það hvort umrætt ákvæði sé þannig úr garði gert að gætt sé meðalhófs. Er í umsögninni vísað til ákvæða 1.–3. mgr. 7. gr. laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Meiri hlutinn leggur til breytingar á 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins í þeim tilgangi að þrengja umrædda heimild til samkeyrslu upplýsinga en gerð er grein fyrir henni í lok álits þessa. Vill meiri hlutinn benda á tilgang 2. mgr. 2. gr. sem er sá að halda úti virku eftirliti með því að þeir sem hér dvelja og starfa fari að gildandi reglum. Það er skilningur meiri hlutans að þessar upplýsingar megi ekki nota í öðrum tilgangi en sem samrýmist markmiðum laganna. Við umfjöllun málsins var rætt um aðstæður innflytjenda á Íslandi, einkum stöðu þeirra á vinnumarkaði og hvort upp gætu komið svipuð vandamál hér á landi og hafa komið upp nýverið í Frakkland og Þýskalandi. Ljóst þykir að innflytjendur standa oft höllum fæti á vinnumarkaði, m.a. vegna tungumálaörðugleika og skorts á menntun. Hins vegar koma einnig hingað til lands vel menntaðir einstaklingar sem ekki fá störf í samræmi við menntun. Innflytjendaráði sem stofnað var í nóvember 2005 er ætlað að virkja til samstarfs alla helstu hagsmunaaðila á sviði þessa málaflokks en nefnd um aðgerðir til að tryggja aðlögun innflytjenda að íslensku samfélagi lagði til að ráðið yrði stofnað. Nefndin skilaði skýrslu til félagsmálaráðherra í apríl 2005 og lagði til að innflytjendaráð yrði ríkisstjórninni til ráðuneytis við mótun stefnu í málefnum innflytjenda. Ráðið hefur notað tímann frá stofnun þess til að fara yfir stöðu innflytjendamála og leggja drög að framkvæmdaáætlun. Meðal annars hefur verið rætt um að innflytjendur fái við komuna til landsins nauðsynlegustu upplýsingar í formi bæklings sem yrði þýddur á 10 tungumál. Í skýrslu framangreindrar nefndar kemur fram að innflytjendum hefur fjölgað mjög á Íslandi á undanförnum árum og er þar jafnframt gengið út frá svokallaðri gagnkvæmri aðlögun. Með því er átt við að þeim útlendingum sem hingað koma verði auðveldað að semja sig að siðum og venjum Íslendinga, t.d. með aðgangi að tungumálanámskeiðum og fræðslu um helstu þætti samfélagsins, svo sem menningu. Hins vegar verði um leið að viðurkenna að innflytjendur rækti siði og venjur menningar sinnar, rækti tengsl við heimaland sitt og fólk sitt hérlendis sem erlendis. Í lokaorðum skýrslunnar kemur fram að íslenskt samfélag ætti að leggja í það metnað að aðlögun innflytjenda takist vel og að þótt opinberir aðilar verði að hafa þar hönd í bagga verði hin raunverulega aðlögun fyrst og fremst sjálfsprottin. Meiri hlutinn leggur á það áherslu að mótuð verði stefna í málefnum innflytjenda og að gerð verði framkvæmdaáætlun á grundvelli þeirrar stefnu. Áætlunin verði jafnframt kynnt félagsmálanefnd fyrir 1. október 2006. Meiri hlutinn leggur áherslu á að þau lágmarkskjör sem gilda á íslenskum vinnumarkaði gilda um ríkisborgara þeirra ríkja sem frumvarp þetta gildir um. Meiri hlutinn væntir þess að með þessari opnun muni atvinnurekendur síður þurfa að nýta sér þjónustu starfsmannaleigna og því ætti frumvarpið að ýta undir beinar ráðningar, þ.e. milli atvinnurekanda og launamanns. Gert hefur verið samkomulag um að félagsmálaráðherra skipi starfshóp þar sem fulltrúar stjórnvalda og samtaka aðila vinnumarkaðarins eigi sæti. Þar skal farið yfir stöðu útlendinga á íslenskum vinnumarkaði. Starfshópurinn skal skila áliti og tillögum fyrir 1. nóvember nk. og er honum ætlað að koma með tillögur um hvernig unnt sé að tryggja að útlendingar dvelji og starfi hér á landi með lögmætum hætti og að áreiðanlegar upplýsingar verði til um útlendinga sem eru að störfum hér. Meðal annars verður skoðað hvort ástæða sé til að styrkja það vinnumarkaðskerfi sem fyrir er til að tryggja að erlent starfsfólk njóti þeirra réttinda og kjara sem gilda á íslenskum vinnumarkaði. Jafnframt skal starfshópurinn kanna hvaða leiðir séu færar til að auka upplýsingagjöf og aðstoð við erlent starfsfólk á íslenskum vinnumarkaði. Tilkynning um hlutverk starfshópsins er fylgiskjal með nefndaráliti þessu. Meiri hlutinn leggur áherslu á að starfshópurinn skili á tilsettum tíma og bindur vonir við að starf hans styrki vinnumarkaðinn almennt þannig að grundvallarréttindi launafólks verði betur varin. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu: Við 1. málsl. 2. efnismgr. 2. gr. bætist: í þeim tilgangi að kanna hvort atvinnurekendur sem hafa ráðið útlendinga til starfa hafi farið að lögum þessum enda sé um að ræða afmörkuð verkefni en ekki viðvarandi samkeyrslu. Virðulegi forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson er andvígur áliti þessu en hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Jóhann Ársælsson og Valdimar L. Friðriksson skrifa undir með fyrirvara og áskilja sér rétt til að flytja breytingartillögu við frumvarpið. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Undir álitið rita hv. þm. Dagný Jónsdóttir, Gunnar Örlygsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Ingvi Hrafn Óskarsson, Jóhann Ársælsson, með fyrirvara, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, Birkir Jón Jónsson og Valdimar L. Friðriksson, með fyrirvara.

Virðulegur forseti. Það er aðeins ein spurning. Í nefndaráliti meiri hluta félagsmálanefndar, sem m.a. mín flokkssystkin standa að, með fyrirvara þó, segir, með leyfi forseta: „Vert er að taka fram að þegar aðildarríki hefur tekið upp hinar sameiginlegu reglur um frjálsa för launafólks er ekki ætlast til að settar verði strangari takmarkanir síðar nema ef um röskun eða fyrirsjáanlega röskun á innlendum vinnumarkaði verði að ræða.“ Það er síðasti hluti þessarar setningar. Mig langar að spyrja talsmann nefndarinnar: Um hvaða fyrirsjáanlegu röskun á innlendum vinnumarkaði er verið að ræða sem gæti breytt þessum ákvæðum?

Virðulegi forseti. Þetta atriði var töluvert mikið rætt í hv. félagsmálanefnd og okkur þótti mjög mikilvægt að setja þetta inn í nefndarálitið. Þarna er settur sá fyrirvari að stjórnvöld geti gripið til aðgerða ef, eins og það er orðað, röskun verður á vinnumarkaði. Það er verið að tala um það að stjórnvöld verði að meta slíkt ástand eða yfirvofandi ástand og hafa samráð við aðila vinnumarkaðarins. Það er þá verið að tala um það að ef svo stór hópur útlendinga kemur hingað til lands að við verðum engan veginn í stakk búin til að taka á móti þeim. Einnig er verið að hugsa um atvinnuástandið í landinu o.s.frv. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við séum með þessa heimild í lögunum og það má líka geta þess að þetta eru rýmri heimildir en í Evrópusamningnum þannig að ég tel mjög gott að stjórnvöld hafi þennan varnagla. Við gerum okkur nefnilega ekki fullkomlega grein fyrir hversu margir muni nýta sér þessa rýmkun og koma hingað til lands. Það er alveg ljóst að vinnumarkaðurinn verður að vera í stakk búinn til þess að taka á móti þessu fólki og stjórnvöld.

Virðulegi forseti. Það er svo að ég er eiginlega alveg sammála því sem þarna kemur fram. Mér fannst hins vegar nauðsynlegt að talsmaður nefndarinnar útskýrði þetta betur hér. Það er sem sagt atvinnuleysi, mikið atvinnuleysi, eða stórkostlega mikill innflutningur á erlendu vinnuafli sem gæti gert þetta að verkum. Það er mikilvægt að þetta sé komið fram. Þarna eru eiginlega komin fram axlabönd og belti frá nefndinni hvað þetta varðar. Þetta sýnir kannski líka hversu - ja, má draga athygli að því hversu seint þetta frumvarp kemur fram. Við erum að ræða það hér í kapp við tímann og eigum að klára þetta núna fyrir 1. maí. Svo er með ýmis önnur mál sem ég ætla ekki að gera að umræðuefni hér. Annað atriði sem hv. þm. Dagný Jónsdóttir setti fram er samkomulag sem nefndin gerði við hæstv. félagsmálaráðherra um að skipa starfshóp þar sem fulltrúar stjórnvalda og samtaka aðila vinnumarkaðarins eiga sæti. Mig langar að spyrja: Kom sú hugmynd ekki fram í nefndinni að fulltrúar þeirra erlendu aðila sem koma hér inn, fulltrúar hins erlenda vinnuafls, ættu sæti í þessum starfshópi þar sem þeir gætu miðlað því sem að þeim snýr og því sem þeir mæta hér?

Virðulegi forseti. Ég ætla bara að svara þessu síðasta atriði sem hv. þingmaður kom inn á. Nefndin er auðvitað á vegum hæstv. félagsmálaráðherra og mér er kunnugt að það kom ekki til umræðu að hafa þessa aðila þar inni. En þessu er þá komið áleiðis.

Frú forseti. Ég skrifa undir það nefndarálit sem hér hefur verið mælt fyrir með fyrirvara og það gera einnig hv. þingmenn Jóhann Ársælsson og Valdimar L. Friðriksson og Ögmundur Jónasson, sem er áheyrnarfulltrúi, er samþykkur álitinu með fyrirvara einnig. Þessi fyrirvari lýtur m.a. að breytingartillögu sem við flytjum á þskj. 1209, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins. Þar er í stuttu máli, frú forseti, lagt til að við nýtum okkur aðlögunina áfram í stuttan tíma eða fram til næstu áramóta en hún taki ekki gildi 1. maí 2006. Ástæða þess að við teljum mikilvægt að nýta þessa aðlögun áfram, framlengja hana um nokkra mánuði, er sú að tími gefist þá til undirbúnings og nauðsynlegrar stefnumótunar í málefnum innflytjenda. Ekki er síður mikilvægt að við fáum niðurstöðu úr þeirri nefnd sem félagsmálaráðherra ætlar að skipa í kjölfar þessarar lagasetningar sem hefur það markmið að treysta betur regluverk og framkvæmd til að tryggja að ekki verði gengið gegn grundvallarréttindum launafólks. Um það er ágreiningur milli aðila vinnumarkaðarins hvernig að því skuli staðið. ASÍ hefur sett fram ákveðnar tillögur þar að lútandi til að styrkja vinnumarkaðinn en um það er greinilegur ágreiningur milli Samtaka atvinnulífsins og ASÍ. Sá ágreiningur kom fram á fundi nefndarinnar og við höfum talið mikilvægt að sjá hver niðurstaðan væri úr því áður en opnað yrði fyrir frjálsa för fólks til landsins. Ég vil koma nokkuð nánar inn á þetta en ég vil í upphafi, frú forseti, gagnrýna enn og einu sinni, eins og ég gerði við 1. umr., hve stuttan tíma þing og umsagnaraðilar hafa haft til þess að fjalla um þetta mál. Það er beinlínis vanvirða við þessa aðila að ætla sér að afgreiða þetta stóra mál á örfáum dögum en það var lagt fyrir þingið, ef ég man rétt, 10. apríl og tekið hér fyrir eftir páska og við höfum haft tvo, þrjá daga til þess að fjalla um þetta stóra mál sem á eru margar hliðar. Við í stjórnarandstöðunni fögnum þó þeim áherslum sem fram koma í nefndarálitinu sem ég ætla aðeins að fara nánar inn á í mínu máli. Það var ekki síst það og vilji formannsins til að koma til móts við okkur í þessu efni sem varð til þess að við treystum okkur til að skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara og flytja þessa breytingartillögu. Nú er það svo að við sem skrifum undir nefndarálitið með fyrirvara erum vissulega og sannarlega fylgjandi því að hér blómstri fjölmenningarlegt samfélag og að við opnum fyrir frjálsa för fólks til þessa lands. En okkur er mjög í mun að vel sé tekið á móti því fólki og þess vegna leggjum við mikið upp úr þeirri stefnumótun sem á að fara fram í málefnum innflytjenda og ekki síður því starfi sem á að fara fram í nefnd félagsmálaráðherra. Alþýðusamband Íslands hefur í aðdraganda þessarar lagasetningar sett fram minnisblað sem var lagt fyrir miðstjórn ASÍ í febrúarmánuði síðastliðnum. Þar er staða þessara mála rakin og þeir kostir sem eru í stöðunni. Eins og þetta er sett fram hjá ASÍ eru kostirnir aðeins þrír. Ef ekkert er gert í þessu máli mun aðlögunarfresturinn falla niður 1. maí og annað verða óbreytt, þ.e. sameiginlegi vinnumarkaðurinn kemur að fullu til framkvæmda á þeim grundvelli sem hefur verið lagt til. Annar kosturinn var að ákveða að aðlögunarfresturinn yrði framlengdur í allt að þrjú ár í viðbót, þ.e. til 2009, en heimild er til þess að framlengja hann enn um tvö ár frá 2009 eða til 2011. Þriðji kosturinn sem ASÍ setti fram var að framlengja ekki frestinn en treysta regluverk og framkvæmd þannig að tryggt sé eins og kostur er að útlendingar á íslenskum vinnumarkaði, hvort sem þeir starfa á vegum erlendra starfsmannaleigna eða annarra þjónustufyrirtækja eða eru á beinum ráðningarsamningi hjá fyrirtæki hér á landi, njóti þeirra kjara og réttinda sem hér gilda og þeim ber. Þannig verði reynt að tryggja að vera útlendinga á vinnumarkaði um skemmri eða lengri tíma raski ekki kjörum eða samskiptum á vinnumarkaði. Í minnisblaði ASÍ til miðstjórnarinnar segir, með leyfi forseta: „Rétt er að hafa í huga að það er ekkert sem segir að ekki megi blanda saman leiðum 2 og 3, þ.e. að nýta frestsheimildina með einhverjum hætti en jafnframt treysta löggjöf og regluverkið almennt og bæta framkvæmdina til að ná þeim markmiðum sem verkalýðshreyfingin hefur sett fram. Reyndar má segja að frestunin án þess að tíminn sé notaður til að treysta regluverkið og framkvæmdina hafi takmarkaða þýðingu, það gildir bæði um frjálsa för en ekki síður og kannski enn frekar um það sem snýr að þjónustufyrirtækjum og starfsmönnum þeirra og þetta er klárlega sú leið sem alþýðusambandið í Noregi vill fara og sama gildir um Danina.“ Áfram segir hér, með leyfi forseta: „Þegar metnir eru þeir kostir sem nú eru í stöðunni er mikilvægt að hafa í huga að sátt sem nú virðist hafa náðst varðandi væntanlega þjónustuskipun á vettvangi ESB og rutt hefur úr vegi ýmsum hindrunum sem taldar voru á því að setja skilyrði varðandi skráningu og upplýsingagjöf og skyldu fyrirtækja sem bjóða fram þjónustu sína á Evrópska efnahagssvæðinu, þar með talið starfsmenn sem hluta af þeim pakka.“ Þær tillögur sem voru lagðar fyrir miðstjórnina voru þær að danska leiðin yrði farin til að mæta þeim sjónarmiðum að ekki megi þrengja svo að möguleikum fyrirtækja hér á landi á að ráða einstaklinga frá nýjum aðildarríkjum beint að þau leiðist út í að nýta sér frekar þjónustu starfsmannaleigna eða annarra þjónustufyrirtækja, þ.e. að opnað verði fyrir frjálsa för fólks með ákveðnum skilyrðum sem fram koma í þessu frumvarpi, m.a. að það þurfi að leggja fram ráðningarsamninga þess fólks sem hingað kemur í atvinnuleit. Síðan segir, með leyfi forseta: „Rökin fyrir þessari afstöðu eru að íslenskur vinnumarkaður sé ekki enn tilbúinn til að taka við frjálsri för launafólks frá nýju aðildarríkjunum og að mikilvægt sé að treysta frekar innviði vinnumarkaðarins og þær reglur og þau kjör sem þar gilda. Þá er mikilvægt að með þessari aðferð er helst mögulegt að fylgjast með fjölda þeirra sem koma hingað til starfa hjá fyrirtækjum sem hér hafa staðfestu og hvaða kjörum þeir eru á. Reynsla Alþýðusambandsins og aðildarsamtaka þess hefur glögglega sýnt fram á að brot gagnvart erlendu starfsfólki eru mest þar sem upplýsingar eru minnstar og þar er jafnframt erfiðast að gæta hagsmuna þessara aðila.“ Virðulegi forseti. Þetta er sú leið sem varð samkomulag um milli aðila vinnumarkaðarins að fara. Alþýðusambandið hefur jafnframt sett fram ýmsar tillögur sem lúta að því að styrkja vinnumarkaðinn sem ég ætla aðeins að geta hér, og væntanlega verður þá fjallað um þær í nefndinni sem hæstv. félagsmálaráðherra setur á laggirnar í framhaldi af þessari lögfestingu. Lagt er til að sett verði löggjöf um skráningarskyldu, upplýsingaskyldu, eftirlit og aðhald með þjónustufyrirtækjum. Gerð er krafa um ábyrgð notendafyrirtækja og lagt til að úrræði aðila vinnumarkaðarins til að fá upplýsingar um raunveruleg laun og starfskjör erlends verkafólks verði treyst enn frekar. Lagt er til að skipulagt samstarf stjórnvaldsaðila og aðila vinnumarkaðarins verði formbundið og treyst með það að markmiði að samræma upplýsingagjöf og aðgerðir og einnig er tillaga sem lýtur að því að upplýsingagjöf verði aukin og aðstoð við erlent verkafólk sem hér starfar og að leitað verði leiða til að koma í veg fyrir og draga eins og kostur er úr hættunni á gerviverktökum, þar með talið af hálfu útlendinga sem hingað koma til starfa. Annað sem ASÍ leggur til er að kannaðir verði kostir þess að ILO-samþykkt nr. 94, um samninga á vegum opinberra aðila, verði fullgilt hér á landi eða meginreglum hennar a.m.k. hrundið í framkvæmd. Nokkur fleiri atriði hefur ASÍ nefnt þannig að mikið verk er fyrir höndum í þessari nefnd að treysta betur regluverk og framkvæmd til að tryggja að ekki verði gengið á grundvallarrétt launafólks. Það eru þessi atriði sem við vildum fá niðurstöðu í áður en þetta frumvarp yrði lögfest en um það náðist ekki samstaða í félagsmálanefnd og þess vegna er sú niðurstaða sem hér er mælt fyrir. Ég nefndi að það væri tvennt í nefndarálitinu sem við legðum mikið upp úr. Það er eins og hér segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur á það áherslu að mótuð verði stefna í málefnum innflytjenda og að gerð verði framkvæmdaáætlun á grundvelli þeirrar stefnu. Áætlunin verði jafnframt kynnt félagsmálanefnd fyrir 1. október 2006.“s Þetta teljum við afar mikilvægt. Eins og kom fram í máli formanns nefndarinnar hefur verið sett á laggirnar innflytjendaráð sem ég bind miklar vonir við að vinni fljótt og vel að þessu máli. Þar eru ýmsar hugmyndir á borðinu sem greinilegt er að innflytjendaráð mun vinna að. Í skýrslu sem lögð var fram fyrir nokkrum mánuðum, nefndar um aðlögunarmál útlendinga á Íslandi, er að finna ýmsar tillögur sem ég vænti að innflytjendaráð skoði ítarlega í þeirri stefnumótun sem þar fer væntanlega fram. Meginniðurstaða nefndarinnar var að brýn þörf væri á mótun heildstæðrar stefnu stjórnvalda í málefnum innflytjenda. Eins og segir hér, með leyfi forseta: „Með því að búa til þennan farveg innan stjórnsýslunnar sem stofnun innflytjendaráðs er telur nefndin að forsendur slíkrar stefnumótunar verði fyrir hendi. Meginverkefni innflytjendaráðs verði að taka á helstu atriðum er snerta aðlögun útlendinga að íslensku samfélagi í víðu samhengi. Innflytjendaráð á að leita eftir breiðri samstöðu ólíkra hagsmunaaðila sem málið snertir. Þar á meðal eru sveitarfélög, aðilar vinnumarkaðar, frjáls félagasamtök og félög útlendinga á Íslandi.“ Ég tel ákaflega mikilvægt að innflytjendaráð leiti eftir breiðri samstöðu þessara aðila. Með slíkum vinnubrögðum er von til að farsæl niðurstaða náist í þessu máli sem allir geti vel við unað. Fjögur ráðuneyti, félagsmála-, menntamála-, dómsmála-, heilbrigðisráðuneyti, og síðan Samband íslenskra sveitarfélaga eiga aðild eiga að innflytjendaráði. Hugmyndir sem fram kom í skýrslunni, sem væntanlega verða á borði innflytjendaráðs, voru að bæta þyrfti mjög tölfræðilegar upplýsingar varðandi fólk af erlendum uppruna, að teknu tilliti til laga um persónufrelsi og meðferð persónuupplýsinga. Síðan var þar hugmynd um að innflytjendaráð skyldi í samvinnu við Útlendingastofnun og Vinnumálastofnun tryggja að sérhverjum þeim sem hér fær atvinnu- og dvalarleyfi bjóðist leiðsögn um íslenskt samfélag. Áhersla skuli lögð á að viðkomandi þekki réttindi sín og skyldur með það að markmiði að hann geti tekið virkan þátt í samfélaginu. Í skýrslunni er síðan rætt um miðlun upplýsinga, með leyfi forseta: „Innflytjendaráð skal leitast við að tryggja sem best miðlun upplýsinga til útlendinga á Íslandi. Byggt verði á þeirri vinnu sem nú þegar liggur fyrir hjá ýmsum aðilum og leitast við að efla hana og samræma.“ Einnig er tekið á túlkaþjónustu og lagt til að gerð verði áætlun um túlkaþjónustu sem nái til landsins alls og rætt um þjónustu við sveitarfélög. Hér segir, með leyfi forseta: „Innflytjendaráð skal markvisst kynna sveitarfélögunum þarfir og aðstæður innflytjenda. Innflytjendaráð skal gera tillögur um hlutverk sveitarfélaga í aðlögunarmálum. Áhersla skal lögð á heildræna þjónustu við fjölskyldur og hvetja þau til að tryggja að innflytjendum séu kynnt réttindi sín og skyldur í samfélaginu og hvatt er til heildrænnar þjónustu við fjölskyldur.“ Það er auðvitað afar mikilvægt að þeir innflytjendur sem hingað koma þekki réttindi sín. Það er út af fyrir sig áhyggjuefni að þeir sem koma frá þjóðum í frjálsri för innan Evrópska efnahagssvæðisins þurfa ekki eins og aðrir útlendingar sem hingað leita að læra íslensku. Innflytjendaráð hlýtur að taka það til sérstakrar skoðunar hvernig hægt er að bjóða þeim hópum sem hingað möguleika á að læra tungumál okkar. Það er grundvallaratriði, ekki síst til að tryggja að það fólk þekki réttindi sín. En það er sem sagt unnið að framkvæmdaáætlun fyrir innflytjendaráð og drög í vinnslu eins og fram kemur á minnisblaði sem nefndin fékk frá ráðinu. Við leggjum áherslu á að þegar sú stefnumótun liggur fyrir þá verði hún kynnt félagsmálanefnd. Ég ætla, virðulegi forseti, ekki að hafa fleiri orð um þetta þótt full ástæða væri til. Enda heyrist það kannski á mæli mínu að ég er ekki vel í stakk búin til að halda langa ræðu. Ég vil nefna nokkrar umsagnir sem komu til félagsmálanefndar út af þessu máli. Það verður að segjast að í ýmsum af þeim umsögnum er kallað eftir því að þessi aðlögunarfrestur verði nýttur og raunar lengri aðlögunarfrestur en við leggjum til í breytingartillögu okkar. Ég ætla aðeins að fá að hlaupa á því í lokin, virðulegi forseti. Hér segir í umsögn frá Verkalýðsfélagi Vestfirðinga, með leyfi forseta: „Við teljum að fresta beri staðfestingu á samþykktum um frjálsa för launafólks frá nýjum aðildarríkjum Evrópusambandsins í það minnsta í eitt ár, því okkur er kunnugt um smærri atvinnurekendur sem bíða eftir því að okkar afskiptum af atvinnuleyfum ljúki.“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Við Íslendingar höfum haft nokkur ár til að búa okkur undir staðfestingu á frjálsri för verkafólks frá þessum nýju aðildarríkjum EES en ekkert gert til að vera viðbúin nýjum viðhorfum. Því er árs frestur á staðfestingu mjög brýnn. En skilyrðið yrði að vera að aðilar vinnumarkaðarins og stjórnvöld nýttu vel frestinn til að setja sér reglur sem kæmu í veg fyrir misnotkun á þessu verkafólki frá fátækum ríkjum, því allir hljóta að vera sammála um að ekki verði níðst á því af óprúttnum aðilum.“ Það er hægt að taka undir það sem hér kemur fram um frestinn, sem við höfum í raun haft frá árinu 2004. Allir vissu að 1. maí 2006 þyrfti að taka ákvörðun um frekari aðlögun. Sá dagur er nú kominn án þess að stjórnvöld hafi gert nægilega mikið í málinu til að menn hafi heildarmyndina fyrir framan sig, þ.e. stefnumótun í málefnum innflytjenda og niðurstöður af starfi nefndar sem er að vinna að frekari regluverki og lögum til að treysta og styrkja vinnumarkaðinn. Í umsögn BSRB kemur fram nokkuð athyglisvert, með leyfi forseta: „Í öðru lagi þarf að tryggja að opnun vinnumarkaðarins valdi ekki verulegri röskun. Rannsóknir sýna að 7–9% ríkisborgara Eistlands, Lettlands og Litháens auk Póllands vilja nýta sér frjálsa för launafólks næstu árin og halda á nýjar slóðir í atvinnuleit. Sömu rannsóknir gera ráð fyrir að einungis 1% ríkisborgara Slóvakíu, Slóveníu, Tékklands og Ungverjalands muni sækja atvinnu í öðrum löndum.“ Engin rannsókn eða athugun hefur verið gerð á því hvers megi vænta við þessa opnun, hvort fólk frá þessum aðildarríkjum muni í verulegum mæli nýta sér þann rétt. En það kom fram í starfi nefndarinnar að 80% innflytjenda eru komnir frá þessum nýju aðildarríkjum. Ég hygg að það megi gera ráð fyrir að enn verði veruleg fjölgun sem vissulega væri bara ánægjulegt, eins og ég hef sagt, að fjölga í okkar þjóðfélagi. En forsenda þess er að við getum tekið vel á móti fólki. Það kom t.d. fram hjá Útlendingastofnun að árið 2004 voru gefin út 6.042 dvalarleyfi en á árinu 2005 9.331, þannig að dvalarleyfum hefur fjölgað milli ára um 54%, sem er mikið. Langmest fjölgun hefur verið vegna útgáfu á atvinnuleyfum. Það mætti kannski nefna að í umfjöllun nefndarinnar kom fram að frá því að Bretar opnuðu fyrir frjálsa för árið 2004 hefur innflytjendum þar fjölgað um 300 þús. BSRB ítrekar hið sama og Alþýðusamband Íslands, að vinnumarkaðurinn þurfi að vera í stakk búinn til að taka á móti þessu fólki, að girt verði fyrir undirboð á vinnumarkaðnum og að þetta fólk njóti sömu réttinda og aðrir hér. Eins og hér segir, með leyfi forseta: „Ströng eftirfylgni við eftirlit og ákveðnar reglur hvað það varðar er forsenda þess að vinnumarkaðurinn verði opnaður eins og hér er lagt til. Að öðrum kosti væri æskilegra að fresta ákvörðun þar að lútandi.“ Starfsgreinafélag Austurlands leggur til að fresta gildistöku um frjálsa för í að minnsta kosti þrjú ár til viðbótar. Þar hefur ársfundur trúnaðarmanna sett fram áskorun til stjórnvalda um að fresta gildistökunni um frjálst flæði launafólks. Verkalýðsfélag Akraness sendir mjög ítarlega umsögn þar sem lagður er til sami frestur. Þeir segja, með leyfi forseta: „Ljóst er að verulegur fjöldi fólks frá þeim löndum sem frestunin náði til hefur starfað hér á landi á grundvelli atvinnuleyfa eða fyrir milligöngu starfsmannaleigna. Engin úttekt eða rannsókn hefur farið fram á því hvaða áhrif þetta hefur haft á íslenska vinnumarkað.“ Ég hef einmitt sagt að nauðsynlegt væri að það lægi fyrir en stjórnvöld hafa verið sofandi og ekki gert úttekt og rannsókn á áhrifunum á íslenskan vinnumarkað. Síðan heldur áfram hér, með leyfi forseta: „Fyrst við ákvörðun við niðurfellingu frestunarinnar er ákveðið að skipa starfshóp með aðilum vinnumarkaðarins til að fara yfir málefni útlendinga á íslenskum vinnumarkaði. Það er hins vegar reynsla Verkalýðsfélags Akraness að mikill meiri hluti þess fólks sem kemur hér til starfa frá láglaunasvæðum vinni á lágmarkslaunum sem eðlilega leiðir af sér pressu frá atvinnurekendum um lækkun þeirra markaðslauna sem almennt gilda á íslenskum vinnumarkaði og verkalýðshreyfingin hefur í áratugi verið að berjast fyrir.“ Í þessum orðum endurspeglast það sem fram kom í störfum nefndarinnar þann stutta tíma sem hún hafði þetta mál til meðferðar. Það endurspeglast líka í fleiri umsögnum, þ.e. áhyggjur af því að þetta geti haft áhrif til lækkunar á launum og að erfiðara verði að hífa upp lágmarkslaunin. Við því má búast að verulegur hluti fólksins sem hingað leitar sé ófaglært fólk á lægstu launum. Þá verður erfiðara að hífa upp lægstu launin eða að hífa þau sem næst markaðslaunum, eins og að hefur verið unnið. Þetta er út af fyrir sig áhyggjuefni sem menn þurfa að skoða, ekki síst í nefndinni sem á að skoða frekari styrkingu á vinnumarkaðnum. Hér segir Verkalýðsfélag Akraness enn fremur, með leyfi forseta: „Vegna þessa telur Verkalýðsfélag Akraness íslenskan vinnumarkað alls ekki tilbúinn nú til að taka við auknu flæði launafólks. Eðlilegt sé að gildistöku reglnanna sé frestað þar til úttekt hefur verið gerð á því hvaða áhrif aukið framboð erlends launafólks frá láglaunasvæðum hefur og fyrir liggi mótaðar tillögur, m.a. frá aðilum vinnumarkaðarins, um málefni útlendinga á íslenskum vinnumarkaði. Þar er jafnframt vísað til ályktana frá fjölmörgum verkalýðsfélögum og heildarsamtökum þeirra þar sem frumvarpi þessu er mótmælt.“ Þetta er auðvitað kjarninn í því sem við í stjórnarandstöðunni höfum sagt, hv. þm. Jóhann Ársælsson, Valdimar Leó Friðriksson og sú sem hér stendur auk áheyrnarfulltrúans Ögmundar Jónassonar. Við teljum að átt hefði að nýta að minnsta kosti árið út svo að fyrir liggi mótaðar reglur, m.a. frá aðilum vinnumarkaðarins, um málefni útlendinga á íslenskum vinnumarkaði. Það er auðvitað kjarninn í þeirri frestun sem við leggjum til. Í umsögn Samiðnar segir, með leyfi forseta: „Æskilegt hefði verið að samhliða aukinni opnun vinnumarkaðarins hefðu fylgt aðgerðir til að hefta aukna einstaklingsverktöku erlendra starfsmanna en hún er vaxandi vandamál. Í öðru lagi hefði þurft að lögbinda ábyrgð notendafyrirtækja í þeim tilfellum þegar um starfsmannaleigur er að ræða.“ Virðulegi forseti. Það er auðvitað ástæða til að taka undir þetta og hefði verið æskilegt að frekari reynsla væri komin af lögum sem við settum nýverið um starfsmannaleigur. Þá var mjög mikið kallað eftir að lögbinda ábyrgð notendafyrirtækja og það verður vafalaust ofarlega á borðinu hjá aðilum vinnumarkaðarins í nefndarstarfinu sem ég hef ítrekað komið inn á. Í umsögn frá Verkalýðsfélagi Húsavíkur segir, með leyfi forseta: „Verði þessi breyting að lögum án nauðsynlegra undirbúningsaðgerða og aðlögunar er hætt við að hún valdi því að atvinnuleysi kunni að verða viðvarandi vandamál eins og víða í Evrópu. Framboð af fólki sem er tilbúið að vinna á lægri launum en Íslendingar verði svo mikið. Nú þegar hefur Verkalýðsfélag Húsavíkur fengið inn á borð til sín dæmi, þar sem erlent verkafólk frá einu af þessum aðildarríkjum sem tilgreint eru í frumvarpinu er tilbúið að koma til starfa í ferðaþjónustu í sumar gegn því að fá ráðningarsamning og 300 kr. í dagvinnulaun svo það komist inn í landið.“ Það er auðvitað athyglisvert sem hér er sett fram, að þegar liggi fyrir á borði Verkalýðsfélags Húsavíkur dæmi um að erlent verkafólk frá einu af þessum aðildarríkjum sem tilgreind eru sé tilbúið að koma til starfa í ferðaþjónustu í sumar gegn því að fá ráðningarsamning og 300 kr. í dagvinnulaun. Þegar dagvinnulaunin eru meira en helmingi hærri, eða 670 kr. Virðulegi forseti. Ég get nú farið að ljúka máli mínu. Ég enda á umsögn Bandalags háskólamanna. Þeir segja hér, með leyfi forseta: „BHM hefði kosið að sú heimild hefði verið nýtt a.m.k. um einhvern tíma í ljósi þeirra vandkvæða sem upp hafa komið.“ Svo segja þeir það, með leyfi forseta, sem ástæða er til að halda til haga í þessari umræðu: „Með frjálsri för launamanna frá nýjum EES-ríkjum munu koma upp margvísleg álitaefni hvað varðar gæði menntunar og kunnáttu ríkisborgara frá þessum löndum. Ríkisborgarar þeirra landa geta hafa öðlast réttindi háskólamanna á grundvelli menntunar sem er að verulegu leyti frábrugðin og gerir minni kröfur en sú menntun sem veitt er hér á landi. Við því þarf að bregðast m.a. með samvinnu við háskóla um viðbótarmenntun.“ Nefndinni gafst enginn tími til að fara ofan í þennan þátt málsins sem er vissulega mikilvægur þegar um er að ræða að fólk flyst hingað til lands og fær hér atvinnu en er kannski með minni réttindi í ýmsum greinum en Íslendingar. Hefði ég gjarnan viljað skoða betur reynsluna af því hvernig við því hefur verið brugðist. Mér skilst að til séu ákveðnar reglur um þetta mál. En okkur gafst enginn tími til að skoða reynsluna af því eða hvernig þær hefðu reynst. Virðulegi forseti. Þá held ég að ég ljúki máli mínu og legg áherslu á þá breytingartillögu sem við höfum hér flutt, þ.e. við leggjum til framlengingu á þessari aðlögun um nokkra mánuði, eða til næstu áramóta, fyrst og fremst til að við getum undirbúið okkur betur fyrir komu þessa fólks vegna þess að við sem leggjum fram þessa breytingartillögu viljum að við Íslendingar leggjum metnað okkar í taka vel á móti þessu fólki og undirbúum okkur sem best fyrir þá aðlögun sem þarf að vera í þessu sambandi. Við teljum að skynsamlegra hefði verið að bíða eftir því að mótuð hefði verið stefna í málefnum innflytjenda, að gerð hefði verið framkvæmdaáætlun á grundvelli þeirrar stefnu. Það er mikilvægt, eins og ég sagði, sem fram kemur í áliti félagsmálanefndar, að hún á að liggja fyrir 1. október og á að vera kynnt félagsmálanefnd. Eins er lögð áhersla á það í nefndarálitinu að starfshópur á vegum félagsmálaráðherra sem skipaður er fulltrúum stjórnvalda og samtaka aðila vinnumarkaðarins skili, með leyfi forseta: „áliti og tillögum fyrir 1. nóvember nk. og er honum ætlað að koma með tillögur um hvernig unnt sé að tryggja að útlendingar dvelji og starfi hér á landi með lögmætum hætti og að áreiðanlegar upplýsingar verði til um útlendinga sem eru að störfum hér. Meðal annars verður skoðað hvort ástæða sé til að styrkja það vinnumarkaðskerfi sem fyrir er til að tryggja að erlent starfsfólk njóti þeirra réttinda og kjara sem gilda á íslenskum vinnumarkaði. Jafnframt skal starfshópurinn kanna hvaða leiðir séu færar til að auka upplýsingagjöf og aðstoð við erlent starfsfólk á íslenskum vinnumarkaði. Tilkynning um hlutverk starfshópsins er fylgiskjal með nefndaráliti þessu.“ Loks segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að starfshópurinn skili á tilsettum tíma og bindur vonir við að starf hans styrki vinnumarkaðinn almennt þannig að grundvallarréttindi launafólks verði betur varin.“ Þetta tel ég mjög mikilvægt að fá inn í þetta nefndarálit. Einnig er ástæða til að vísa til þess að þegar þetta hefur verið lögfest þá verður auðvitað ekki aftur snúið. Við verðum að gera eins vel og við getum miðað við þá stöðu sem nú er uppi, nýta vel næstu mánuði á þessu ári í þau verkefni sem ég hef hér lýst. Eins og nefnt var í andsvörum áðan er sleginn ákveðinn varnagli. Þegar aðildarríki hefur tekið upp hinar sameiginlegu reglur um frjálsa för launafólks er ekki ætlast til að settar verði strangari takmarkanir síðar nema ef um röskun eða fyrirsjáanlega röskun á innlendum vinnumarkaði verði að ræða. Ég tel enga ástæðu til þess að ætla að svo verði, virðulegi forseti. Það er mest um vert núna þegar það stendur fyrir dyrum að lögfesta þetta mál á þessum degi og frjáls för launafólks verður að veruleika að við undirbúum okkur sem best þannig að sómi sé að fyrir okkur Íslendinga þannig að við getum tekið vel á móti þessu fólki og byggt hér upp blómlegt fjölmenningarlegt samfélag. Ég held að það sé markmiðið sem við hljótum að stefna að.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mjög mörg orð um þetta frumvarp enda hefur hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gert grein fyrir þeim tillögum sem við þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stöndum sameiginlega að. En við leggjum til að opnun vinnumarkaðar gagnvart hinum nýju aðildarríkjum Evrópusambandsins verði frestað um hálft ár eða fram til næstu áramóta þar til gengið hefur endanlega verið frá reglum sem við teljum nauðsynlegt að liggi fyrir áður en af þessu verður. Í örstuttu máli þá er samhengið þetta. Árið 1993 göngum við að samningi um hið Evrópska efnahagssvæði sem opnar fyrir frjálst flæði vinnuafls launafólks. En á árinu 2004 fjölgar í Evrópusambandinu og þar með þeim ríkjum sem eiga aðild að hinu Evrópska efnahagssvæði. Tíu ný ríki koma til viðbótar, einkum ríki frá Austur-Evrópu, Malta og Kýpur. Þessi ríki eiga það öll sammerkt að þar er mjög mikið atvinnuleysi. Eins og hér kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem vísaði í álitsgerð og greinargerð frá BSRB þá hafa rannsóknir sýnt að 7–9% ríkisborgara Eistlands, Lettlands og Litháens auk Póllands vilja nýta sér frjálsa för launafólks ef hún væri ótakmörkuð. Í þessum löndum sem eru fjölmenn er mikið atvinnuleysi þannig að vert er að leiða að þessu hugann. Enda hefur það sýnt sig að hér á landi hefur verið mjög mikil eftirsókn eftir atvinnu og stríður straumur fólks hefur leitað hingað eftir atvinnuleyfi. Þar eru þó þessar hömlur og það eftirlit sem um er rætt að numið verði úr gildi. Hvað er í húfi? Í raun má segja að íslenska vinnumarkaðsmódelið sé í húfi. Hér er það fest í landslög að kjarasamningar, lágmarkssamningar sem verkalýðsfélögin gera um kjör sinna félagsmanna, skuli gilda sem lágmark á vinnumarkaði. Síðan er það hitt sem er í húfi, þ.e. að hér verði ekki margar þjóðir í einu landi þannig að aðkomumönnum til landsins verði gert að búa við einhver allt önnur launakjör og réttindi en Íslendingum. Þetta þýðir að eftirlit þarf með því og aðhald gagnvart því að þessi lög og þetta vinnumódel sem við búum við haldi. Það er rauður þráður í greinargerðum verkalýðsfélaganna að þau segja að stóra spurningin sé ekki - það á alla vega um ASÍ og BSRB - hvenær vinnumarkaðurinn opnist heldur hvernig og á hvaða forsendum þetta gerist. Menn hafa af því nokkrar áhyggjur að við séum ekki tilbúin með nægilega öruggt reglugerðaverk hvað þetta snertir. Nú er það svo að ef ekkert verður að gert, ef þessi lög eða samsvarandi verða ekki lögfest, þá opnast vinnumarkaðurinn að fullu. Þegar hin nýju ríki komu inn í Evrópusambandið árið 2004 var ákveðið að veita heimildir til að takmarka för launafólks til ársins 2011. Við höfum í sjálfu sér heimild til að nýta okkur slíkar takmarkanir. Ríkisstjórnin hefur hins vegar valið þann kost að fara millileið í þessu máli, falla frá skilyrðum, falla frá takmörkunum, en jafnframt setja ákveðnar reglur, binda þær í lög og skuldbinda sig jafnframt til að setja frekari reglur um eftirlit sem unnið skal að í sumar til þess að ná fram þeim markmiðum sem verkalýðsfélögin hafa sett á oddinn. En ég endurtek að ef ekkert verður að gert þá falla þessar heimildir alveg brott og vinnumarkaðurinn opnast. Væri það góður kostur? Já, það finnst mörgum. Það finnst mörgum vera hinn eftirsóknarverði kostur. Samtök atvinnulífsins vildu helst sjá það þannig. Frjálshyggjuliðið vildi helst sjá það þannig, engar takmarkanir, allar gáttir opnar. Þess vegna gerist það, að við sem viljum varðveita vinnumarkaðsmódelið viljum greiða götu þessa frumvarps. Við erum ekki sátt við það að öllu leyti. Við teljum að hyggilegra hefði verið og hyggilegra sé, vegna þess að við eigum eftir að greiða um það atkvæði hér í þinginu, að fresta opnun vinnumarkaðarins um að minnsta kosti hálft ár og við leggjum fram tillögu í því efni, um að minnsta kosti hálft ár á meðan gengið er endanlega frá þeim reglum sem menn á annað borð hafa skuldbundið sig til að setja. En þetta er sem sagt niðurstaðan. Þetta er málamiðlun. Hvorki eru þeir að hafa sitt fram sem hefðu viljað fresta opnuninni allar götur til 2011 - en þá opnast vinnumarkaðurinn. Við erum þegar búin að skuldbinda okkur til þess. Við ættum ekki annarra kosta völ en að opna vinnumarkaðinn að fullu eftir 2011 - annars vegar er þetta og hins vegar hitt sjónarmiðið að þeir sem vilja setja reglur og setja hömlur fá nokkru áorkað með þessum lögum. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni. Ég tek undir áherslur hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og ekki síst varðandi það sem snertir aðkomu fólks hingað til lands, sem snertir launafólk sem hingað kemur í atvinnuleit og sest hér að, en ekki síst fyrir okkar tilverknað og reyndar ágætt samstarf í félagsmálanefnd sem varð um það sammála að hert er á fyrirheitum hvað þetta varðar, þ.e. að móta stefnu í málefnum innflytjenda og að gerð verði framkvæmdaáætlun á grundvelli þeirrar stefnu. Það er jafnframt sett í álit meiri hlutans að álit þessarar nefndar, þessarar vinnu, verði kynnt félagsmálanefnd fyrir 1. október árið 2006. Þess vegna og á þessum forsendum lýsi ég því yfir að ég tel og við teljum að það væri mjög mikilvægt að fresta opnun vinnumarkaðarins í að minnsta kosti um hálft ár og verða þannig við varnaðarorðum sem okkur berast víðs vegar úr verkalýðshreyfingunni. En náist það ekki fram þá munum við styðja málið engu að síður vegna þess að annars opnast allar gáttir. Við verðum að hafa þetta rækilega í huga, að ef ekkert verður að gert þá opnast vinnumarkaðurinn að fullu. Við skulum ekki gleyma að þrátt fyrir mismunandi áherslur innan verkalýðshreyfingarinnar, ábendingar BSRB um að heppilegt væri að fresta gildistökunni, ákall ASÍ um að við göngum frá þessu samkomulagi núna á þann hátt sem gert er í frumvarpinu, áskoranir frá ýmsum verkalýðsfélögum, Eflingu, frá Húsavík, Akranesi og víðar um að við frestum þessu enn lengur, að þrátt fyrir allar þessar mismunandi áherslur er þetta niðurstaða sem við teljum farsælast að samþykkja jafnvel þótt tillaga okkar verði felld, sem ég vona að ekki verði.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp hæstv. félagsmálaráðherra um breytingu á lögum um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins og lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Við í Frjálslynda flokknum erum ákaflega ósátt við þessa lagasmíð. Ég hyggst fara yfir það hvernig á því stendur að við erum svona ósátt við að þetta frumvarp skuli nú koma fram með þeim hætti sem við höfum orðið vitni að hér á undanförnum örfáum dögum og vikum. Kjarni málsins er sá að frá og með 1. maí nk. eiga ríkisborgarar allra ríkja Evrópusambandsins að geta unnið á Íslandi án þess að þurfa að sækja um sérstakt atvinnuleyfi. Slíkar ráðningar verður þó að tilkynna til Vinnumálastofnunar með tíu daga fyrirvara. Árið 2004 ákváðu austantjaldsríkin gömlu, ríki Austur-Evrópu, þ.e. Eistland, Lettland, Litháen, Pólland, Slóvenía, Slóvakía, Tékkland og Ungverjaland, að ganga í Evrópusambandið. Var þá ákveðið að ákvæðið um frjálsa för launafólks innan sambandsins tæki ekki til fólks frá þeim löndum fyrr en að tveimur árum liðnum. Inn í lagasmíð hér á Alþingi var settur frestur til 1. maí árið 2006. Núna er sá dagur að renna upp og þá kemur þessi lagasmíð, allt of seint að mínu mati. Inni í þessu var möguleiki á að fara fram á frest til 1. maí 2009 eða jafnvel til 1. maí 2011, fá heimild til þess að fresta þessu alveg til 1. maí árið 2011. Við í Frjálslynda flokknum teljum að við hefðum að sjálfsögðu átt að nýta okkur þá heimild. Það hefði ekki verið mikið mál að gera það. Við hefðum einfaldlega getað breytt þessu bráðabirgðaákvæði, að mér skilst, sem er í lögum um útlendinga, við hefðum getað breytt dagsetningunni þar, 1. maí 2006, yfir í 1. maí 2009 eða yfir í 1. maí 2011. Það hefði ekki verið neitt vandamál. Okkur í Frjálslynda flokknum er gersamlega fyrirmunað að skilja, og lái okkur hver sem vill, hvers vegna í ósköpunum ríkisstjórnarmeirihlutinn hér á Alþingi valdi ekki að fara þá leið. Hvernig stendur á því að menn taka þá ákvörðun að galopna nú landið fyrir óvopnuðum her láglaunafólks frá fyrrum ríkjum Austur-Evrópu, þegar við höfum ótal sannanir í hendi fyrir því að við Íslendingar erum engan veginn í stakk búnir til að taka við þessu fólki? Málefni þessa fólks eru í miklum ólestri á vinnumarkaðnum, það hefur margoft verið bent á það. Það hefur líka komið fram í störfum félagsmálanefndar að málefni þessa fólks eru í miklum ólestri. Það er engin stefna í gangi hjá stjórnvöldum varðandi málefni innflytjenda, engin stefna sem hald er í. Við höfum séð á undanförnum missirum að straumur þessa fólks hefur legið hingað til lands, því hefur stórlega fjölgað. Við erum með gögn í höndunum sem sýna það, sýna hver þróunin er. Við vitum líka að þessi þróun mun halda áfram af fullum þunga. Það kom fram á fundum í félagsmálanefnd að atvinnuleysi til að mynda í Póllandi er nú 18% og atvinnuleysi í Slóveníu er 15% að því er mig minnir. Eru menn virkilega svo grænir, kannski framsóknarmenn séu það, að halda að þessi þróun muni ekki halda áfram og þetta fólk muni ekki leita hingað? Ég bendi á að stór lönd innan Evrópusambandsins, Þýskaland, Frakkland og Spánn, hafa öll nýtt sér þessi ákvæði til frestunar, mjög stórir vinnumarkaðir. Hvað mun það þýða? Það mun að sjálfsögðu þýða að þetta fólk mun í auknum mæli leita til þeirra landa sem eru þó opin og munu opna núna 1. maí, þar á meðal til Íslands. Þetta fólk mun því koma hingað til Íslands í auknum mæli. Það þarf enginn að segja mér annað en að stór hluti af þessu fólki muni setjast hér að. Þá hlýtur maður að spyrja: Erum við reiðubúin að taka við þessu fólki? Þetta verða ekki bara einhverjir fátækir karlmenn eða konur sem eru að leita sér að vinnu. Sennilega mun þetta fólk vilja fá ættingja sína hingað líka. Það er ósköp eðlilegt, það er bara mannlegt og í sjálfu sér ekkert við það að athuga. Ég vil taka það skýrt fram að ég er ekki að flytja þessa ræðu hér vegna þess að ég hafi eitthvað á móti útlendingum. Ég set hins vegar mjög alvarlegan fyrirvara við það að við Íslendingar séum í stakk búnir að taka við bylgju sem ég er viss um að mun koma. Síðan getum við rætt það hvaða áhrif þetta muni hafa á vinnumarkaðnum, hvaða áhrif það muni hafa til að mynda á málefni íslenskra launþega þegar þetta fólk kemur hingað og mun nær örugglega, vil ég leyfa mér að segja, fara að vinna hér á strípuðum launatöxtum og jafnvel undir því. Hvaða áhrif mun það hafa? Halda menn virkilega að íslenskir launþegar, grasrótin í verkalýðshreyfingunni, séu sáttir við það frumvarp sem hér liggur fyrir? Nei, alls ekki, aldeilis ekki. Ég hef hitt margt fólk að undanförnu, venjulegt íslenskt verkafólk, og því er mjög heitt í hamsi yfir því sem hér er að gerast. Það er verulega ósátt við að þetta frumvarp skuli hér komið fram og fólk er ekki fífl, fólk lætur ekkert plata sig, fólk veit að það hefði verið hægt að sækja um aukinn frest til aðlögunar. Ég hygg að það hefði verið mjög skynsamlegt að gera það. Löndin sem nú eru komin í Evrópusambandið, austantjaldslöndin, - ef við gerum ráð fyrir því að það muni leiða til aukins hagvaxtar í þessum löndum, ef við gerum ráð fyrir því að atvinnuleysi í þessum löndum minnki á næstu missirum, mun það að sjálfsögðu draga úr þrýstingnum á að íbúarnir leiti út fyrir landsteinana eftir vinnu annars staðar. Frestur hjá okkur til 2009 eða 2011 hefði sennilega veitt okkur það svigrúm sem við þurfum til að koma í veg fyrir að við lendum sjálf í vandræðum á Íslandi vegna þess að mikill fjöldi fólks frá þessum löndum hellist yfir okkur. Það er nú bara þannig. Virðulegi forseti. Okkur í félagsmálanefnd hafa borist margar umsagnir og við höfum fengið til okkar nokkra gesti, að vísu allt of fáa. Nefndinni hefur gefist allt of lítill tími til að fjalla um þetta mál. Málinu var dreift hér í þinginu 10. apríl, síðan kom páskafrí, það var ekki mælt fyrir því fyrr en fyrir örfáum dögum. Þetta gerist núna rétt áður en þingið á að ljúka störfum. Þetta mál hefur verið afgreitt í gegnum þingið með miklum handarbakavinnubrögðum og bægslagangi. Ég verð að segja að mjög óvönduð vinnubrögð hafa verið iðkuð í þessu máli. Það hefur eiginlega komið mér á óvart og valdið mér miklum vonbrigðum. Ég settist í hv. félagsmálanefnd í haust og það hefur valdið mér miklum vonbrigðum að sjá hvernig aðilar vinnumarkaðarins, ASÍ og Samtök atvinnulífsins, virðast hreinlega hafa skapað sér þá stöðu að þeir eru búnir að hirða löggjafarvaldið úr höndum Alþingis. Það er búið að færa löggjafarvaldið úr höndum Alþingis og fara með það inn á einhverja kontóra úti í bæ. Maður sér alveg hvað er að gerast, maður sér alveg hvernig plottið er. Þessir aðilar halda fundi bak við lokaðar dyr, einhverjir örfáir menn og kannski konur líka, komast að einhverri niðurstöðu, einhverjum samningum, einhverju samkomulagi sem kallað er, og síðan er bílað upp í félagsmálaráðuneyti og sest þar á fund með félagsmálaráðherra og kallaðir til lögfræðingar og þessu samkomulagi eða þessum samningum er komið í lagaform. Þetta er síðan prentað út og áfram er bílað niður í Alþingi. Þess er vandlega gætt að málunum sé ekki dreift í þinginu fyrr en rétt fyrir þinglok, annaðhvort rétt fyrir jól eða rétt áður en þingi á að ljúka að vori og svo eru þessi mál barin í gegn, gjarnan settur á einhver tímafrestur þannig að hér er allt í hönk, allir í tímanauð, allir í tímaþröng og það er sagt við þingmenn: Gjörið þið svo vel, þið hafið valið á milli þess að vera skotnir eða hengdir. Hvort viljið þið nú frekar? Þingmönnum er hreinlega stillt upp við vegg eins og í þessu máli. Það kemur fram allt of seint og það er passað upp á að ekki gefist ráðrúm til þess að fara hina leiðina, sem hefði þó verið miklu skynsamlegri. Þingmönnum er hreinlega gert að samþykkja þetta sem kemur utan úr bæ, þeim er hreinlega gert að gera það. Þetta eru algjörlega forkastanleg vinnubrögð og ég hlýt að ákalla alla þingmenn, bæði stjórnarandstöðuflokka og líka stjórnarflokka, að þeir spyrni við fæti og stöðvi þetta. Þetta getur ekki gengið svona. Menn eru sífellt að færa sig upp á skaftið, sífellt að verða ósvífnari, koma inn á fundi hjá félagsmálanefnd og tala þar eins og stjórnmálamenn, halda heilu ræðurnar yfir nefndinni og segja nánast við hana: Þið skuluð bara gjöra svo vel að samþykkja þetta ellegar hafið þið verra af. Mér finnst alveg með ólíkindum að horfa upp á þetta. Þetta verður hreinlega að stöðva. Það erum við á Alþingi sem förum með löggjafarvaldið í þessu landi. Við erum með valdið og það erum við sem eigum að geta sagt þegar frumvörp eins og þetta koma inn á borð þingsins hreint og skýrt: Þetta er alger vitleysa. Þetta samrýmist ekki almannahagsmunum. Þetta stangast á við hagsmuni þjóðarinnar. Við ætlum ekki að samþykkja þetta. Við ætlum hins vegar að gera þetta svona og svona og svona því að það samrýmist miklu betur okkar eigin hagsmunum. Ég er alveg sannfærður um að frestun á þessu máli til 2009 eða 2011 hefði samrýmst almannahagsmunum í þessu landi, hefði samrýmst hagsmunum þjóðarinnar. Það er mín sannfæring í þessu máli og þess vegna er ég alfarið á móti þessu frumvarpi. Við höfum fengið hér umsagnir, til að mynda frá ASÍ. Sú umsögn er í raun og veru undarleg því að ASÍ fellst á að frumvarpið verði lagt hér fram og samþykkt, og það kom greinilega fram á fundum í félagsmálanefnd. Ég verð að segja að ég er svolítið hissa á því að þetta skuli vera línan sem kemur frá ASÍ. Það verður að segjast eins og er að málflutningur ASÍ hefur verið ansi mótsagnakenndur. Hér er útskrift úr fréttum frá 20. apríl 2006. Halldór Grönvold, aðstoðarframkvæmdastjóri ASÍ, sem segir það hreint og skýrt að stjórnvöld hefðu átt að nýta heimild til að fresta gildistöku þessara laga svo að það mætti undirbúa þetta mál betur. Hann er alfarið sammála okkur í Frjálslynda flokknum 20. apríl, aðstoðarframkvæmdastjóri ASÍ, að við séum engan veginn tilbúin í þetta og það hefði átt að fresta þessu. Samt fellst ASÍ á að fara þessa leið. Þetta finnst mér alveg óskiljanlegt, virðulegi forseti. Hins vegar er hér önnur frétt frá Samtökum atvinnulífsins og þeir vilja endilega að þetta fari í gegn og skyldi nú kannski engan undra. Hér er viðtal við Vilhjálm Egilsson, framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins, frá 24. mars. Þar kemur fram að Samtökum atvinnulífsins hafi verið gefið eitthvert vilyrði um að við endurnýjun eða framlengingu samninga þann 15. nóvember yrði aflétt öllum hömlum á möguleikum borgara í aðildarríkja Evrópusambandsins á að koma hingað til lands og vinna. Svo segir hann hér, með leyfi forseta: „Nú, það hafa engar forsendur breyst, að því er við teljum. Hvorki vinnumarkaðslegar né efnahagslegar fyrir því að breyta eða bakka út úr þessu vilyrði sem okkur var gefið.“ Hvorki vinnumarkaðslegar né efnahagslegar. Þetta segir nýráðinn framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins í viðtali við Ríkisútvarpið í hádegisfréttum þann 24. mars síðastliðinn. Skyldi hann nú hafa rétt fyrir sér í þessu? Skyldi það kannski ekki frekar vera þannig að teikn séu á lofti um að bæði vinnumarkaðslegar og efnahagslegar forsendur hafi verið að breytast á undanförnum vikum og séu nú að breytast mjög hratt? Eru ekki frekar teikn á lofti um það, virðulegi forseti, að við séum að sigla hér inn í efnahagslægð? Mér finnst nú allt benda til þess. Eldsneytisverð er í hæstu hæðum. Verðbólgan er farin af stað. Vextir eru að hækka. Lífskjör almennings eru að versna. Skyldi þetta ekki auka hættuna á því að við lendum hér í efnahagslegri niðursveiflu? Skyldi það ekki auka hættuna á því að hér muni atvinnuleysið enn á ný fara að láta á sér kræla? Þetta ástand sem núna ríkir á Íslandi, sá mikli hagvöxtur, þessi bóla mun ekkert vara endalaust. Það kemur að því að hér mun harðna á dalnum og þá munum við ekki geta rekið það fólk sem hefur verið að koma hingað til lands þúsundum saman á undanförnum missirum og mun koma hingað til lands þúsundum saman ef fram fer sem horfir. Þá munum við ekki geta rekið þetta fólk í burtu. Það stendur í skýringum með frumvarpinu að þessi breyting leiði til þess að launamanni sem er ríkisborgari einhvers þessara ríkja sé heimilt að koma hingað til lands í atvinnuleit og nýtur hann sama forgangs til starfa hér á landi og Íslendingar. Enn fremur á hann sama rétt til aðstoðar vinnumiðlunar og innlendir ríkisborgarar sem eru í atvinnuleit. Þetta er nú það sem kemur fram í frumvarpinu og enginn skyldi halda að neitt geri það að verkum ef í harðbakkann slær og ef hér verður kreppa eða efnahagsleg niðursveifla að við munum þá hreinlega geta sent þetta fólk út eins og þar væri um einhverja gripaflutninga að ræða, alls ekki, að sjálfsögðu ekki. Ég er heldur ekkert að mælast til þess, alls ekki. Ég er hins vegar að segja, og vil bara að það komi skýrt fram enn og aftur, að við hefðum átt að sækja um þessa fresti. Við skulum halda áfram að skoða þær umsagnir sem liggja fyrir. Við skulum fara hringinn í kringum landið og skoða það sem hefur komið frá verkalýðsfélögunum. Þau eru nú grasrótin í ASÍ. Maður skyldi ætla það, er það ekki? Þá kemur margt ansi forvitnilegt í ljós. Ég er til að mynda með umsögn frá Verkalýðsfélagi Akraness. Verkalýðsfélag Akraness leggst alfarið gegn því að þetta frumvarp verði samþykkt og bendir til að mynda á að hér hafi verið notuð rök sem lágu að baki frestun á gildistöku ákvæða reglugerðar nr. 1612/68/EBE árið 2004 og komu fram í frumvarpi ríkisstjórnarinnar sem hér var þá lagt fram. Þar stendur, með leyfi forseta: „... flest hinna nýju aðildarríkja standa þeim ríkjum sem fyrir eru nokkuð að baki í efnahagslegu tilliti og hvað varðar þróun markaðsbúskapar. Eru lífskjör almennings í þessum ríkjum almennt nokkuð lakari en meðal núverandi aðildarríkja. Hafa því margir velt fyrir sér hvers konar áhrif óheftur aðgangur ríkisborgara hinna nýju aðildarríkja að vinnumörkuðum núverandi aðildarríkja kunni að hafa á þróun mála er varða vinnumarkaðinn sérstaklega, svo sem laun og ýmis félagsleg réttindi. Enn fremur má ætla að líkur séu á að fámenn ríki geti orðið fyrir hlutfallslega meiri áhrifum ef mörg hinna fjölmennari ríkja ákveða að beita takmörkunum en hin smærri verða opin.“ Þetta sagði ríkisstjórnin árið 2004. Þetta er efnislega nákvæmlega það sama og ég er að reyna að segja hér. Hvað gerir það að verkum að ríkisstjórnin virðist gersamlega vera búin að gleyma því sem hún hélt hér fram fyrir aðeins tveimur árum síðan? Hvað gerir það að verkum? Ég held að við ættum að velta þeirri spurningu aðeins fyrir okkur. Áfram segir í umsögn Verkalýðsfélags Akraness, með leyfi forseta: „Það er hins vegar reynsla Verkalýðsfélags Akraness að mikill meiri hluti þess fólks sem kemur hér til starfa frá láglaunasvæðum vinni á lágmarkslaunum sem eðlilega leiðir af sér pressu frá atvinnurekendum um lækkun þeirra markaðslauna sem almennt gilda á íslenskum vinnumarkaði og verkalýðshreyfingin hefur í áratugi verið að berjast fyrir. Athygli er jafnframt vakin á því að í þeim ríkjum sem nú stendur til að veita aðgang að íslenskum vinnumarkaði er í flestum tilvikum verulegt atvinnuleysi. Þessi staða ásamt því að ýmis fjölmenn ríki Evrópska efnahagssvæðisins hafa ákveðið að beita takmörkunum áfram hlýtur að kalla á verulegt aukið framboð erlends vinnuafls hér á landi. Er líklegt að þetta aukna framboð á starfsfólki frá láglaunasvæðum ýti enn frekar undir lækkun markaðslauna, gerviverktöku og atvinnuleysi meðal Íslendinga. Vegna þessa telur Verkalýðsfélag Akraness íslenskan vinnumarkað alls ekki tilbúinn nú til að taka við auknu flæði launafólks. Eðlilegt sé að gildistöku reglnanna sé frestað þar til úttekt hefur verið gerð á því hvaða áhrif aukið framboð erlends launafólks frá láglaunasvæðum hefur og fyrir liggi mótaðar reglur, m.a. frá aðilum vinnumarkaðarins, um málefni útlendinga á íslenskum vinnumarkaði. Er jafnframt vísað til ályktana frá fjölmörgum verkalýðsfélögum og heildarsamtökum þeirra þar sem frumvarpi þessu er mótmælt.“ Verkalýðsfélag Akraness hefur gagnrýnt þetta frumvarp mjög harðlega. Verkalýðsfélag Akraness, þetta er grasrótin í ASÍ, eitt af þeim félögum sem mynda grasrótina í ASÍ. Bara nú síðast, þann 26. apríl, í fyrrakvöld, var haldinn aðalfundur í félaginu. Þar var send út mjög harðorð ályktun að loknum fundi. Þetta verður að fara inn í þingtíðindi. Hún er svona, virðulegur forseti: „Aðalfundur Verkalýðsfélags Akraness skorar á íslensk stjórnvöld og Alþingi Íslendinga að afnema alls ekki takmarkanir á frjálsri för launafólks frá hinum nýju aðildarríkjum EES eins og fyrirhugað er að gera samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi félagsmálaráðherra. Aðalfundurinn telur það ámælisvert að íslensk stjórnvöld hafi ekki látið gera úttekt eða rannsókn á því hvaða áhrif erlent vinnuafl hefur haft á íslenskan vinnumarkað áður en tekin er ákvörðun um það að galopna landið fyrir launafólki frá nýjum aðildarríkjum EES. Aðalfundurinn telur að því markaðslaunakerfi sem viðgengist hefur á íslenskum vinnumarkaði á liðnum árum og áratugum sé stórlega ógnað ef það frumvarp sem nú liggur fyrir Alþingi fer í gegn óbreytt. Aðalfundur telur það einnig óskiljanlegt af hverju verið er að skerða eftirlitshlutverk stéttarfélaganna með erlendu vinnuafli eins og fram kemur í fyrirliggjandi frumvarpi félagsmálaráðherra. Ljóst er að á stéttarfélögum hvílir rík skylda til að tryggja að á félagssvæði þeirra sé unnið samkvæmt íslenskum lögum og kjarasamningum og hafa stéttarfélögin þar víðtækra hagsmuna að gæta. Það verða kaldar kveðjur sem Alþingi Íslendinga sendir íslenskum launþegum á sjálfan baráttudag launafólks 1. maí nk. ef frumvarp félagsmálaráðherra verður samþykkt óbreytt. Aðalfundur Verkalýðsfélags Akraness skorar á íslenska launþega að fylgjast með því hvernig þingmenn greiða fyrirliggjandi frumvarpi um frjálsa för launafólks frá hinum nýju aðildarríkjum EES atkvæði sitt.“ Já, virðulegi forseti. Ég hygg að það verði einmitt fylgst með því hér á eftir hvernig þingmenn muni greiða atkvæði um þetta mál. Íslenskir launþegar munu fylgjast með því hvernig menn munu greiða hér atkvæði á eftir og það verður í minnum haft hvernig menn greiddu atkvæði á Alþingi þennan fallega vordag árið 2006. Það verður svartur dagur hjá íslensku launafólki, sagði Vilhjálmur Birgisson, formaður Verkalýðsfélags Akraness. Það verður svartur dagur hjá íslensku launafólki 1. maí árið 2006. Að þessum gjörningi ætla vinstri flokkarnir m.a. að standa, Samfylkingin og Vinstri grænir. Þeir ætla að standa að því að þessi dagur verði einmitt það sem Vilhjálmur Birgisson segir, þ.e. svartur dagur hjá íslensku launafólki. Áfram getum við haldið í kringum landið. Hér höfum við umsögn frá Verkalýðsfélagi Vestfirðinga. Þeir telja að fresta beri staðfestingu á samþykktum um frjálsa för launafólks frá þessum nýju aðildarríkjum Evrópusambandsins í að minnsta kosti eitt ár. Þeir vita sem er að víða er pottur brotinn í efnum þessara starfsmanna, líka á Vestfjörðum, og þeir mælast því mjög eindregið til þess - þetta er undirritað af Pétri Sigurðssyni, formanni Verkalýðsfélags Vestfirðinga, - að þessu verði frestað um að minnsta kosti eitt ár. Þetta er líka alfarið á skjön við ASÍ. Takið eftir því. Verkalýðsfélag Húsavíkur er líka andvígt því að þetta verði gert svona. Í umsögn þess segir meðal annars, með leyfi forseta: „Af hálfu Verkalýðsfélags Húsavíkur er hér með komið á framfæri mótmælum við lögfestingu ofangreinds frumvarps. Mjög varhugavert er að nýta ekki heimild til að fresta gildistöku reglna Evrópusambandsins hvað varðar aðgengi íbúa nýjustu ríkja Evrópusambandsins að íslenskum vinnumarkaði. Átök og ágreiningur sem uppi hefur verið á síðustu missirum, m.a. í tengslum við starfsemi svonefndra starfsmannaleigna, sýna mjög glöggt að vinnumarkaðurinn hérlendis er ekki undir það búinn að takast á við svona stóra breytingu í einni sviphendingu.“ Svo segir hér síðar, með leyfi forseta: „Á það má líka benda að í umsögn fjármálaráðuneytisins er ekki gert ráð fyrir því að frumvarpið hafi kostnað í för með sér. Þó blasir við nú þegar að íslenskt kerfi, til dæmis velferðarkerfið, er vanbúið að taka þeirri miklu fjölgun erlends vinnuafls sem þegar er orðin. Hvað þá heldur að það sé fært um að óbreyttu að takast á við enn meiri fjölgun. Samfélagslega er þó mjög brýnt að erlendu fólki sem hingað kemur til langdvalar sé gert sem auðveldast að aðlagast íslensku samfélagi. Ná tökum á íslensku og forðast félagslega einangrun. Slík úrræði kostar peninga og verður ekki sinnt nema skilgreint sé hver beri ábyrgðina í þessum efnum, ríkið, sveitarfélögin eða atvinnurekendur.“ Svo segir síðar í þessari umsögn frá Verkalýðsfélagi Húsavíkur, með leyfi forseta: „Nú þegar hefur Verkalýðsfélag Húsavíkur fengið inn á borð til sín dæmi, þar sem erlend verkafólk frá einu af þessum aðildarríkjum sem tilgreind eru í frumvarpinu er tilbúið að koma til starfa í ferðaþjónustu í sumar gegn því að fá ráðningarsamning og 300 kr. í dagvinnulaun svo það komist inn í landið.“ Þrjú hundruð krónur! Þetta er í Norðausturkjördæmi, kjördæmi formanns félagsmálanefndar, hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur. Ég vona að hún hafi tekið eftir þessu því að ég ætla að halda áfram og skoða hér umsögn frá annarri verkalýðshreyfingu sem er á Austurlandi. Það er Afl – Starfsgreinafélag Austurlands. Þeir leggjast líka gegn þessu. Þeir eru þeirrar skoðunar, þ.e. félagsmenn Afls, að fresta beri gildistöku þessara laga í að minnsta kosti þrjú ár, þ.e. til 1. maí árið 2009. Það viljum við í Frjálslynda flokknum líka gera. Við vildum helst fresta þessu til 1. maí 2011 svo að ég segi það enn og aftur. Þeir segja hér, og ég tek undir hvert orð, með leyfi forseta: „Ástæðurnar eru skýrar; í þeim mikla uppgangi sem verið hefur í atvinnulífi hér eystra hefur launafólki af erlendu bergi brotnu fjölgað mikið og talsvert hefur borið á því að brotið sé á fólki og kjör þess séu langt undir viðurkenndum kjörum hér. Einnig hafa félagsmenn okkar skýrt frá nokkrum dæmum þess að við minnkandi verkefnastöðu fyrirtækja“ - tökum eftir þessu - „byrji uppsagnir á íslensku starfsmönnunum. Þessi mál brenna því af miklum þunga á okkar félagsmönnum“ - á Austfjörðum - „og teljum við að löggjöf og reglugerðir séu alls ekki tilbúnar til að glíma við óheft frelsi fólks frá þessum löndum. Án þess að gefa einhverja fræðilega umsögn um frumvarpið hvetjum við því þingmenn og stjórnvöld til að stíga varlega til jarðar í þessu máli og fresta gildistöku um frjálst flæði launafólks frá þessum nýju aðildarríkjum EB. Við bendum á að frestun gildistökunnar mun ekki hafa áhrif á möguleika ábyrgra fyrirtækja til að sækja sér starfsfólk erlendis frá - en mun vonandi hefta aðgang vafasamari fyrirtækja sem spretta upp um allt, að launafólki til að stunda félagsleg undirboð og grafa þannig undan velferðarkerfi okkar. Við minnum á að félagslegt öryggi okkar allra er árangur áratuga baráttu og í því felst sáttmáli verkalýðshreyfingarinnar, stjórnvalda og vinnuveitenda. Kær kveðja, Sverrir Albertsson framkvæmdastjóri Afls.“ Þetta segja þeir fyrir austan. Félag járniðnaðarmanna hefur einnig ályktað, alveg eins og Afl, gegn því að þetta frumvarp sem nú á að fara að samþykkja hér í dag nái fram að ganga. Við skulum átta okkur á því hverjir eru hér að tala, við skulum aðeins staldra við og átta okkur á því. Þetta eru þeir menn sem vinna í þessum veruleika upp á hvern einasta dag allan ársins hring. Þetta eru forsvarsmenn verkalýðsfélaganna. Þetta er grasrótin í þessum félögum. Og halda hv. þingmenn í Sjálfstæðisflokknum, í Framsóknarflokknum, í Samfylkingu og að mér sýnist líka í Vinstri grænum að þessir menn viti ekki hvað þeir eru að tala um, að þeir fari hér með rangt mál? Að þau sterku aðvörunarorð sem þeir hafa haft uppi séu bara marklaus? Ég held að þingmenn ættu aðeins að velta því fyrir sér. Því miður er það svo að ég óskaði eftir því að nokkrir af þessum mönnum fengju að koma á fund félagsmálanefndar en því var hafnað af formanninum, því miður. Mér þykir það mjög slæmt því þær umsagnir sem þeir sendu inn vekja í raun og veru upp miklu fleiri spurningar en þær svara. Það hefði verið mikill ávinningur fyrir okkur alþingismenn sem sitjum í félagsmálanefnd að fá að heyra mál þessara manna og spyrja þá spurninga um hvernig veruleikinn er í raun og veru því hann er víða ansi dapur og það er hægt að segja margar sögur af því, koma fram með mörg dæmi um það hvernig við á Íslandi erum algerlega óundirbúin til að taka við þessu fólki. Ef við skoðun síðan fleiri umsagnir fara að gerast allnokkur tíðindi. Hér er til að mynda umsögn frá Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur og nágrennis og það verður að segjast alveg eins og er að þegar ég sá þá umsögn risu hárin á hnakkanum á mér því hér erum við komin á Suðurnes og hér er á ferðinni umsögn frá Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur og nágrennis. Við erum komin á atvinnusvæði þar sem 600 manns munu missa vinnuna á næstu vikum og mánuðum sem kemur meira að segja fram í greinargerðinni með frumvarpinu. Það er viðurkennt fúslega af stjórnvöldum að einmitt á þessu svæði muni 600 manns brátt missa vinnuna. Þrátt fyrir þessa augljósu staðreynd sem blasir við segir í umsögn frá Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur, með leyfi forseta: „Félagið er aðili að Alþýðusambandi Íslands og vísar til umsagnar ASÍ er varðar málið í heild sinni, enda hefur sú umsögn verið unnin í fullu samráði við félagið.“ Þarna kemur fram fyrsta verkalýðsfélagið af þeim sem veittu umsögn sem segir að eitthvert samráð hafi verið haft við þá, að ASÍ hafi haft eitthvert samráð við þá, fyrsta félagið. Það kemur hvergi fram í umsögnum hinna að þeir kannist neitt við að eitthvert samráð hafi verið haft við þá um hvernig þessi lög ættu að vera, hvorki af hálfu ASÍ né sambanda innan ASÍ. Mér finnst þetta vekja upp margar spurningar og enn og aftur hlýt ég að harma að nefndinni skuli ekki hafa verið gefinn kostur á því að fá formenn þessara verkalýðsfélaga á fund til sín til að spyrja þá nánar út í einmitt þetta atriði. Ég leyfi mér að efast um að sá gjörningur sem hér á að fara fram sé unninn í sátt við launþegahreyfinguna í landinu. Ég leyfi mér að efast stórlega um það þegar ég les allar þessar umsagnir. Hitt vil ég segja að eftir að hafa séð hvernig Kristján J. Gunnarsson, formaður Verkalýðs- og sjómannafélags Keflavíkur og nágrennis, og Guðjón H. Arngrímsson varaformaður taka á þessu máli, þá verð ég að segja að það verður erfitt að taka þá ágætu herramenn alvarlega á næstunni þegar þeir fara að kvarta yfir því að nú stefni í stórfellt atvinnuleysi á Suðurnesjum. Það verður erfitt að taka þá ágætu herramenn alvarlega í viðræðum um þau mál þegar maður sér að þeir hafa samþykkt að frá 1. maí árið 2006 skuli vera frjálst flæði launafólks inn í landið, að óvopnuðum her fátækra launamanna frá Austur-Evrópu verði leyft að flæða óhindrað inn í landið. Skyldu þeir ekki verða í samkeppni við eitthvað af þeim ágætu mönnum og konum sem nú eru að missa vinnuna á Keflavíkurflugvelli? Skyldi það ekki verða svo? Við skulum bara bíða og sjá til. En þetta hefur allt verið fært skilmerkilega til bókar, umsögnin er fyrir framan okkur og við sjáum hvað þessir menn sögðu á vordögum þegar þetta frumvarp lá fyrir, virðulegi forseti. Ég get svo sem haldið áfram og bent á enn fleiri varnaðarorð. Í fréttum kl. hálfsjö á NFS þann 25. mars sl. var viðtal við Gissur Pétursson, forstjóra Vinnumálastofnunar. Hann talaði þar mjög skýrt og í viðtalinu er haft eftir honum, með leyfi forseta: „Hann [þ.e. Gissur Pétursson] telur að réttast sé að takmarka frjálsa för fólks að einhverju leyti enn um sinn þar sem breytingar á atvinnuleysisbótakerfinu séu fyrirhugaðar. Þá þurfi hugsanlega að aðlaga ýmsa þætti í félags- og menntakerfinu að breyttum aðstæðum en fjölskyldur munu líklega flytjast með þeim erlendu ríkisborgurum sem koma hingað í atvinnuleit.“ Tökum eftir því að hann segir: „… fjölskyldur munu líklega flytjast með þeim erlendu ríkisborgurum sem koma hingað í atvinnuleit.“ Hér talar ekki bara einhver heldur er þetta Gissur Pétursson, forstjóri Vinnumálastofnunar, og segir þetta. Og skyldi sá ágæti maður ekki vita hvað hann er að tala um? Jú, ég held að hann viti það mjög vel. Hann gerir sér fulla grein fyrir því hvað er hér að gerast, enda segir hann í viðtalinu orðrétt, með leyfi forseta: „Og það verður alla vega ekki síðar en 2011 sem þetta opnast algjörlega og við þurfum þá að vera vel undir það búin og það er svona okkar mat að við séum það ekki alveg enn þá. En það er heldur ekki alveg víst að það þurfi endilega að viðhafa takmarkanir næstu þrjú árin, kannski bara eitt eða tvö, en í öllu falli þurfum við að búa okkur betur undir þetta.“ Þarna er hann að segja efnislega nákvæmlega það sama og ég hef verið að segja í ræðu minni. Við erum ekki nægilega vel undirbúin. Þetta er forstjóri Vinnumálastofnunar sem nú á að fá eins konar eftirlitshlutverk með þeim atburðum sem mér sýnist að séu fram undan hjá okkur. Hvernig í ósköpunum stendur á því að öll þessi varnaðarorð sem hér hafa verið höfð uppi, hvernig í ósköpunum skyldi standa á því að hv. þingmenn virðast ekki vera reiðubúnir til að hlusta á þau? Ég hef velt því mjög mikið fyrir mér undanfarna daga því að vísbendingarnar blasa við út um allt þegar maður fer að kynna sér þetta mál. Maður fylgist með fjölmiðlum, skoðar í réttri tímaröð hvað menn hafa verið að segja í fréttatímum, skoðar þær umsagnir sem liggja fyrir, skoðar umræðuna sem hefur verið í gangi og hlustar á hinn almenna borgara, venjulega launþega sem maður hittir úti á götu og þeir gera sér mjög margir mætavel grein fyrir því sem nú er að gerast. Þetta er farið að spyrjast út, þessi gjörningur sem á að fara fram hér í dag. Hann er farinn að spyrjast út og fer nú um þjóðfélagið eins og eldur í sinu. Þegar þetta blasir allt saman við þá verður maður hálfhvumsa að ekki skuli vera meiri vilji en raun ber vitni á hinu háa Alþingi til að spyrna við fæti og forða því stórslysi sem við erum nú að sigla inn í. Hér er til að mynda frétt sem fór út af Ríkisútvarpinu þann 24. þessa mánaðar. Þar er viðtal við eiganda ráðningarþjónustu á Austurlandi, á Egilsstöðum, enn og aftur í hjarta kjördæmis formanns félagsmálanefndar sem hefur stutt þetta frumvarp sem nú er að fara hér í gegn með ráðum og dáð. Eigandi þessarar Íspólsku ráðningarþjónustu, Ingibjörg M. Þorvaldsdóttir, segir hreint út að erlendum starfsmönnum muni fjölga hér á landi eftir 1. maí. Hún býst við því að Pólverjum muni fjölga mjög og segir í umræddu viðtali við Ríkisútvarpið, með leyfi forseta: „Af því að nú er léttara fyrir atvinnurekendur að fá starfsfólk. Þeir þurfa ekki lengur að bíða eftir umsögn frá stéttarfélagi og niðurstöðu Vinnumálastofnunar þannig að þeir fá meira frelsi núna. Og í sambandi við starfsmanninn þá hefur hann líka meira frelsi. Einu sinni var það þannig að það var erfiðara fyrir þá að fara úr starfi af því að atvinnurekandinn hafði atvinnuleyfið en ekki starfsmaðurinn, þannig að ég mundi segja að fyrir útlendinga kemur þetta sér líka mjög vel, ef þeim líkar mjög illa og þeir lenda, eins og maður segir, að þá hafa þeir það frelsi að finna sér vinnu annars staðar og þurfa bara að gera nýjan ráðningarsamning og tilkynna til Vinnumálastofnunar.“ Þetta eru Pólverjarnir sem að hluta til hafa verið að borga einhverjum aðilum heima í Póllandi fé fyrir að þeim sé sköffuð vinna á Íslandi, til að koma hingað til Íslands og vinna hér á strípuðum lágmarkstöxtum. Erum við stolt af þessu? Er það þetta sem við viljum? Ættum við ekki aðeins að staldra við og velta því fyrir okkur? Hversu langt ætlum við að ganga í því að færa hinum nýja guði ríkisstjórnarinnar fórnir, hinu nýja skurðgoði, hagvextinum? Hversu langt ætlum við að ganga í þeim efnum? Ég held að þingmenn ættu að velta því svolítið fyrir sér. Erum við reiðubúin til að gera nánast hvað sem er? Ég hef sagt það áður að ég tel að þetta stangist á við heildarhagsmuni þjóðarinnar, stangist á við almannahagsmuni og þess vegna sé glapræði að gera þetta nú með þeim hætti sem við ætlum að fara að gera og við hefðum að sjálfsögðu átt að sækja um frest. Það er allt sem bendir til þess. Ég er svo hér, virðulegi forseti, með grein fyrir framan mig í tímaritinu Þjóðmál, mjög góða grein sem ég las í gærkvöldi og mig langar til að vekja athygli á henni. Það er Jakob F. Ásgeirsson, rithöfundur og ritstjóri tímaritsins, sem skrifar þessa grein og þar er hann einmitt að vekja athygli á þessu, þ.e. mikilli fjölgun útlendinga á Íslandi. Hann kallar eftir opinni og hreinskilinni umræðu um þessi mál og ég verð að segja að ég er alveg fyllilega sammála honum í því að við verðum að hafa umræðu um þessi mál. Þingmenn verða að fara að kasta fyrir róða einhvers konar rétttrúnaðarhugsunarhætti sem virðist felast í því að það megi ekki ræða þessa hluti. Við þurfum nefnilega að ræða þetta í fúlustu alvöru. Þegar við skoðum gögnin og sjáum hvernig erlendum ríkisborgurum hefur stórfjölgað á Íslandi á örfáum árum þá hljótum við að þurfa að velta því fyrir okkur hvernig við ætlum að bregðast við, hvernig við ætlum að takast á við þetta. Ekki vegna þess að við séum eitthvað á móti þessu fólki heldur vegna þess að við þurfum að geta tekið við því með sómasamlegum hætti, þannig að þetta fari ekki illa. Þetta er mjög alvarleg umræða. Ég hygg að hún verði að bíða seinni tíma í þessum sal en við getum þá væntanlega tekið hana mjög fljótlega þó það verði sennilega ekki fyrr en í haust héðan af. En eins og Jakob bendir á í grein sinni þá er fátt eins varanlegt og tímabundið atvinnuleyfi. Reynsla nágrannalandanna sýnir nefnilega að mjög stór hluti þess fólks sem einu sinni er komið inn í löndin er komið til að setjast að. Það hefur að sjálfsögðu áhrif á þá sem fyrir eru, þ.e. þjóðina sem er fyrir í landinu, Íslendinga, og við ættum að hugleiða þetta og ræða opinskátt hvaða áhrif það muni hafa. Ég hef lýst því yfir alveg frá upphafi að ég væri andvígur þessu frumvarpi. Hvorki ég né aðrir í Frjálslynda flokknum erum með á þessu nefndaráliti, bara svo það sé líka fært til bókar. Af því að ég reikna með því að ýmsir launþegar séu að hlusta á þær ræður sem nú fara fram þá langar mig til að upplýsa hvaða þingmenn hafa skrifað undir það nefndarálit sem liggur fyrir frá meiri hluta félagsmálanefndar, þar sem meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt, reyndar með einni smábreytingu. Það eru Dagný Jónsdóttir, formaður félagsmálanefndar, Gunnar Örlygsson, Ingvi Hrafn Óskarsson, Birkir Jón Jónsson, öll án fyrirvara. Þetta eru þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Síðan er Pétur H. Blöndal, þingmaður Sjálfstæðisflokks, með fyrirvara. Ég geri ráð fyrir að hann muni greina frá honum í ræðu sinni á eftir. Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Jóhann Ársælsson, með fyrirvara og Valdimar L. Friðriksson, með fyrirvara. Þau þrjú síðastnefndu eru öll þingmenn Samfylkingar. Ég er hins vegar andvígur þessu nefndaráliti meiri hluta félagsmálanefndar, alfarið andvígur því og segi það enn og aftur að við hefðum frekar átt að gera þessa litlu breytingu sem við hefðum getað gert á lögum um útlendinga og sett inn þennan frest. Þá hefði þetta ekki verið neitt vandamál og síðan hefðum við getað einhent okkur í þá vinnu að fara að undirbúa okkur almennilega undir það þegar sá dagur rynni upp, þ.e. 1. maí árið 2011, til vara 1. maí árið 2009. Það hefði verið langskynsamlegasta lendingin í þessu máli. Ég hef hins vegar ekki lagt fram neina breytingartillögu eða nefndarálit. Ég tel að það sé algerlega tilgangslaust. Ég sé alveg hvert stefnir í þessu máli, það væri bara tímaeyðsla. Ég hef frekar valið þá leið að koma upp í ræðustól og gera grein fyrir afstöðu minni og flokks míns og hef farið yfir það og stutt með rökum hvers vegna við höfum komist að þessari niðurstöðu í málinu og hvers vegna við veljum það að vera andvígir. Ég ætla að láta það duga því ég veit að þetta hefur allt saman verið fært til bókar í þingtíðindum og þeir sem vilja geta kynnt sér þetta efni í framtíðinni hvort sem það er á pappír eða rafrænt á netinu og læt ég þar með máli mínu lokið, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Þetta þótti mér um margt mjög sérkennileg ræða. Undir það tek ég með hv. þingmanni að það þarf að fara fram umræða um útlendinga og innflytjendur á Íslandi en þá umræðu á ekki að reka á forsendum ótta eða andúðar við útlendinga. Þvert á móti. Það mátti greina slíka tóna í ræðu þingmannsins og yfirlýsingar eins og um óvopnaðan her farandverkamanna. Svona tala, frú forseti, ábyrgir þingmenn ekki um þessi mál að mínu mati. Þessu svipar mjög til heimsendaspádómanna sem hér voru uppi þegar Ísland gerði EES-samninginn á sínum tíma þar sem alið var á ótta við útlendinga og það er gert í þessari umræðu að mínu mati. Þetta eru tónar eins og hafa heyrst í umræðu í Skandinavíu á vegum Framfaraflokksins norska t.d. Að sjálfsögðu eiga þessir útlendingar að njóta sama forgangs og Íslendingar, þó það nú væri. Hvað er fengið með frestun? spyr ég nú bara. Hér er notað orð eins og stórslys, að hér sé stórslys að eiga sér stað í máli sem mér þykir mikið framfaramál. Það er nauðsynlegt að halda því til haga eftir þessa ræðu, aðeins til að draga úr því að hér var alið á hlutum eins og atvinnuleysi væri yfirvofandi, laun mundu lækka og alls konar svona upphrópanir og óttaslegin pólitík, að kannanir í Evrópusambandinu sýna að þess er ekki að vænta að stór hópur streymi hingað. Efnahagsleg uppsveifla er sem betur fer í vændum og útlit fyrir hana í þeim löndum sem hér er rætt um og að sjálfsögðu þurfa allir þessir útlendingar að leggja fram ráðningarsamning með sér þegar þeir koma hingað. Að mínu mati er um ræða mjög viðkvæma umræðu. Það er eldfimt ástand í samfélaginu. Við sjáum það á nýjustu bréfum ofan úr Hraunbæ og Blásteini þar sem menn eru að kaupa dýrar Gallupkannanir til að kanna jarðveginn og markaðinn fyrir útlendingaandúð í íslenskri pólitík og ég harma það að menn tali svona hér.

Virðulegi forseti. Ég vísa því á bug sem hverju öðru kjaftæði að ég sé að ala á einhverju útlendingahatri eða óvild í garð útlendinga. Það kom margoft fram í máli mínu að ég hef ekkert á móti þessu ágæta fólki. Hins vegar skil ég mjög vel að þingmönnum Samfylkingarinnar finnist þetta frumvarp hið besta mál. Hvers vegna skyldi það vera? Jú, Samfylkingin rær að því öllum árum að koma Íslandi inn í Evrópusambandið og því er ég alfarið á móti. Samfylkingin rær að því öllum árum og þess vegna finnst henni þetta frumvarp mjög gott. Vegna hvers? Jú, það brýtur niður þá múra sem við höfum þó haft og færir okkur stóru skrefi nær því að ganga í Evrópusambandið. Það er það sem er að gerast og undir niðri grunar mig einmitt að það sé kannski ástæðan fyrir því að Samfylkingin lætur flatreka í þessu máli eins og ríkisstjórnarmeirihlutinn vegna þess að þeir sjá sér leik á borði. Þar liggur hundurinn grafinn. Hagsmunum íslenskra launþega er fórnað fyrir það að færa Ísland skrefi nær inn í Evrópusambandið og ég er alfarið andvígur þeim verknaði. Ég hef farið yfir umsagnir verkalýðsforkólfa og mér þætti gaman að fá að heyra það frá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni hvort hann telji að þessir forkólfar úr verkalýðshreyfingunni hafi rangt fyrir sér þegar þeir viðhafa ítrekað mjög sterk varnaðarorð, hvort hann telji að þessir menn fari með staðlausa starfi og markleysu, að þeir viti ekki hvað þeir eru að tala um. Ég skyldi ætla að þessir menn vissu meira um það hver raunveruleikinn er úti á hinum íslenska atvinnumarkaði en þingmenn Samfylkingarinnar, nú eða forusta ASÍ ef því er að skipta.

Virðulegi forseti. Það getur vel verið að það sé markaður fyrir einhvern framfaraflokk íslenskan, einhvern popúlískan hægri flokk sem elur á útlendingaótta og andúð. Það getur vel verið. En guð minn almáttugur, ég vona að hann komi aldrei fram og ég vona að þessi ræða hjá hv. þingmanni sé ekki vísbending um að Frjálslyndi flokkurinn ætli að fara róa á þessi mið eða hv. þingmaður að tala á þessum forsendum. Ég er fyrst og fremst að segja að við getum haft uppi ólík sjónarmið um það hvort við eigum að heimila frjálsa för eða fresta henni. Ég held að það sé ósköp lítið fengið með að fresta henni um eitt ár. En málflutninginn á ekki að reka á þessum forsendum. Mér þótti hér rekið á forsendum ótta og andúðar, að yfir þjóðina væri að hellast holskefla útlendinga, óvígur her farandverkamanna. Hér er um að ræða ákaflega neikvæða orðræðu sem elur á ótta við útlendinga og ég fordæmi slíka pólitíska umræðu. Ég hef óbeit á slíkri umræðu. Ég hef óbeit á þeim viðhorfum sem hér er verið að reyna að kynda undir sums staðar úti í samfélaginu og felast í einhvers konar andúð á útlendingum og hér ríki einhver stórbrotin hætta yfir því. Ég fagna því mjög að heimurinn sé að færast saman. Ég fagna því að Íslendingar hafa fleiri tækifæri til að fara um heiminn, mennta sig og starfa. Ég fagna þessari þróun. Það er ekki spurning að ég styð það að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu einhvern tíma, í náinni framtíð jafnvel eða fjarlægari framtíð, það kemur allt í ljós. En það hefur ekkert með þetta mál að gera. Ef þingmaðurinn ætlar að hlaupa í það skjól frá því að hann sé spurður út í það hvort hann hafi ekki gengið aðeins of langt hvað varðar útlendingaandúð og ótta við útlendinga yfir í það að menn séu að ganga eitt skref í átt að Evrópusambandinu þá hefur það ekkert með þetta mál að gera, akkúrat ekki neitt. Það er allt önnur umræða og hana tökum við vonandi fljótlega.

Virðulegi forseti. Svo ég fái að koma á framfæri lítilli leiðréttingu. Ég sagði ekki óvígur her, ég sagði óvopnaður her. Ég sagði óvopnaður her láglaunamanna frá fyrrum austantjaldslöndunum, frá Austur-Evrópu. Það var það sem ég sagði. Hvers vegna skyldi ég ekki geta sagt það? Við sjáum að þessum mönnum hefur verið að stórfjölga á Íslandi. Það eru opinber gögn hjá Hagstofunni og annars staðar sem sýna það mjög skýrt. Það er 18% atvinnuleysi í Póllandi til að mynda. Þýskaland, Frakkland og Spánn eru búin að loka sínum landamærum. Halda þá þingmenn Samfylkingarinnar virkilega að þetta fólk muni ekki leita eitthvað annað? Það komi þá jafnvel hingað? Ég hygg að þessi þróun muni halda áfram. Á meðan eftirspurn er á Íslandi eftir fólki sem er reiðubúið til að vinna á strípuðum töxtum og jafnvel undir þeim þá mun þetta fólk halda áfram að koma hingað. Ég hef einfaldlega verið að benda á efnislega með rökum og tilvísanir í umsagnir m.a. frá verkalýðsforingjum að við erum engan veginn undir þetta búin. Þess vegna hef ég lagt til að við færum frekar hina leiðina sem er augljóslega miklu skynsamlegri: að fara fram á frestun til 2009. Það þurfti ekki að gera annað en breyta bráðabirgðaákvæðinu í lögum um útlendinga, þá hefði málunum verið reddað til 2009 eða 2011. Flóknara var það ekki. En af einhverjum óskiljanlegum ástæðum ákveður ríkisstjórnin að fara þessa leið eða réttara sagt, Samtök atvinnulífsins og ASÍ án þess að ASÍ hafi haft neitt samráð við verkalýðsforingja víðs vegar um landið eins og greinilega kemur fram í þeim umsögnum sem hér liggja fyrir. Þetta hefur ekkert með andúð gegn útlendingum að gera. Þetta er bara spurning um heilbrigða skynsemi og fyrir mér eru það mikil vonbrigði að þingmenn Samfylkingarinnar skuli ekki hafa séð ljósið í þessum efnum. Enn meiri vonbrigði eru það að Sjálfstæðisflokkurinn skuli taka undir þá vitleysu sem hér er í gangi.

Frú forseti. Ég skrifa undir nefndarálit meiri hluta hv. félagsmálanefndar með fyrirvara og sá fyrirvari stafar af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi er ég ekki alveg sáttur við það sem stendur í 2. gr. að heimilt er við vinnslu upplýsinga að samkeyra upplýsingar Vinnumálastofnunar, Útlendingastofnunar, lögreglu og skattyfirvalda í þeim tilgangi að kanna hvort atvinnurekendur sem hafa ráðið útlendinga til starfa hafi farið að lögum þessum enda sé um að ræða afmörkuð verkefni en ekki viðvarandi samkeyrslu. Að öðru leyti fer um meðferð persónuupplýsinga samkvæmt lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Þarna er tekið út úr lögum ákvæði um meðferð persónuupplýsinga bann við að samkeyra þessar skrár. Hér er reyndar verið að tala um atvinnuréttindi útlendinga þannig að menn geta ályktað að þetta eigi eingöngu við um útlendinga en þó er ég ekki alveg viss um að svo sé, hvort það geti ekki líka átt við um Íslendinga. Það sé hægt að keyra saman skattskrár og upplýsingar lögreglu til að fá ýmsar upplýsingar. Ef þetta á bara við ríkisborgara þessara átta ríkja þá veltir maður líka fyrir sér hvort það sé ekki mismunun að þeir skuli vera skoðaðir svona sérstaklega. Þetta er minn fyrirvari og ég hef nokkrar efasemdir um þetta atriði. Seinna atriðið varðar það að í 3. gr. segir að í tilkynningu til Vinnumálastofnunar skuli senda ásamt með kennitölu og sitthvað fleira ráðningarsamning viðkomandi aðila sem tryggir honum laun og önnur starfskjör samkvæmt íslenskum lögum og kjarasamningum. Þetta er svo sem í lagi en svo segir síðar: „Vinnumálastofnun skal afhenda stéttarfélagi í viðkomandi starfsgrein á svæði því sem útlendingur skv. 1. mgr. starfar á afrit af ráðningarsamningi útlendingsins óski stéttarfélagið eftir því enda liggi fyrir grunur um brot á gildandi kjarasamningi.“ Þarna er ekki sagt frá því hver eigi að hafa þennan grun og hvort hann skuli vera rökstuddur. Menn geta alltaf haft grun um að einhver sé að brjóta kjarasamning og vilja fá að sjá viðkomandi ráðningarsamning. Þá kemur upp sú merkilega staða að maður sem ekki er í stéttarfélagi, það er engin skylda að vera í stéttarfélagi, útlendingur frá einu af þessum átta löndum, maður sem ekki er í stéttarfélagi gerir ráðningarsamning við fyrirtæki sem ekki er í Samtökum atvinnulífsins og þennan ráðningarsamning á að senda til félags einhverra manna úti í bæ sem er stéttarfélagið. Það á að fá að grandskoða þennan samning og fara ofan í hann. Þetta hef ég miklar efasemdir um. Það eru einhverjir menn úti í bæ því það er frelsi til að stofna félög á Íslandi, líka stéttarfélög og það er engin skylda að vera í stéttarfélögum. Stéttarfélög eru ekki opinberar stofnanir þannig að þær eru ekki hluti af stjórnsýslu ríkisins og geta ekki verið það út af félagafrelsinu. Ég hef miklar efasemdir um að Vinnumálastofnun eigi ekki bara að gera þetta sjálf. Ég hefði viljað að hún kannaði ráðningarsamninginn sjálf og tæki síðan ákvörðun um það nákvæmlega eins og hún gerir í dag varðandi þetta sama fólk, að hún veitir því ekki atvinnuréttindi og landvistarleyfi nema það sé með gildan ráðningarsamning. Þetta er það sem ég hef efasemdir um. Þetta frumvarp er angi af miklu stærra máli sem er það að í heiminum lifir einn fjórði mannkyns af einum dollara á dag eða undir 80 krónum og helmingur mannkyns lifir á tveimur dollurum á dag, þ.e. 160 kr. Við erum með miklu miklu betri lífskjör og við erum að reyna að halda okkar lífskjörum fyrir okkur og hindra fólk í að koma hingað inn af fullu frelsi. Því ef það mundi gerast að fólk gæti komið hingað hver sem vildi þá er ég nærri viss um að milljónir manna mundu streyma til Íslands og lækka launin fyrir okkur niður í ekki neitt og eyðileggja það velferðarkerfi sem við höfum byggt upp. Þess vegna er ég hlynntur þessum ráðstöfunum og þessum takmörkunum. Ég kalla það hræsni þegar menn þykjast vera að gera vel við þetta fátæka fólk sem hingað kemur. Það er hræsni og ekkert annað. Við erum að halda því úti, við erum að passa að það undirbjóði ekki okkar háu lífskjör, okkar háu laun og okkar háu lágmarkslaun sem okkur þykja kannski mjög léleg en fyrir sumt hvert þetta fólk eru þau óskaplega há. Þetta hefur líka komið fram í umræðu í þinginu. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði að ef þetta yrði ekki samþykkt fyrir mánudaginn þá mundu opnast gáttir. Opnast hvaða gáttir? Gáttir fyrir fólk sem er fátækt og er að leita að vinnu og er að reyna að bæta lífskjör sín. Nú veit ég ekki hvað atvinnuleysisbætur í Póllandi eru háar. Ég veit ekki einu sinni hvort þær eru yfirleitt til en þær eru örugglega miklu miklu lægri en þau lágmarkslaun sem eru í boði á Íslandi. Þetta er vandinn sem við stöndum frammi fyrir. Auðvitað munu laun í þessum átta löndum hækka í kjölfar þessarar opnunar, þau munu hækka og nálgast meðallaun í Evrópusambandinu eins og hefur gerst í Portúgal og fleiri löndum sem voru með lág laun áður. Atvinnuleysi hefur minnkað í þessum löndum niður í það að verða eins og meðalatvinnuleysi í Evrópu sem er um 10% við það að fólk flytur burt því það fær betri laun annars staðar. Við það munu launin hækka í þessum löndum og við munum verða með svipuð laun um alla Evrópu eins og verið hefur, þ.e. við erum með landamæri sem hindra og vernda kjör innan Evrópu gagnvart fólki utan Evrópusambandsins. Fatnaður okkar hv. þingmanna sem og flestra Íslendinga er unninn fyrir mjög lág laun einhvers staðar í heiminum. Það er þáttur og angi af alþjóðavæðingunni. Fólkið sem saumar þessi föt má ekki koma til Íslands og sauma þau hér. Það er það sem við erum að hindra Ég sé enga lausn á því aðra en halda því áfram og þess vegna styð ég þetta frumvarp. En ég vil ekki gera það undir því fororði að ég sé einhvern veginn í þykjustunni að passa kjör þessa fólks því það er ég ekki að gera og það gerir enginn okkar, það er bara hræsni. Ég tel mjög mikilvægt að þeim borgurum sem koma hingað sé kennd íslenska og alveg sérstaklega íslenskir siðir og íslenskar siðareglur, hvað er rétt og hvað er rangt á Íslandi sem kann að vera öðruvísi en í þeirra heimalandi. En því miður dettur þetta tæki út þegar opnað er fyrir þetta fólk frá Evrópusambandinu af því að við höfum þetta tæki ekki. Við getum ekki gert það að skilyrði fyrir þá sem koma frá Evrópusambandinu. Hins vegar gætum við gert átak í því að bæta framboð á svona menntun og jafnvel gert hana ódýra. Ég legg til að það verði gert til að hindra að við lendum í miklum vandræðum seinna meir þegar kemur kannski önnur kynslóð þessa fólks, fólk sem ekki eru Íslendingar og ekki eru Pólverjar eða útlendingar. Frú forseti. Það er svo annar endi að þetta frumvarp er samið einhvers staðar úti í bæ hjá ASÍ og Samtökum atvinnulífsins. Ég hef margoft gagnrýnt það og mér finnst ekki fallegt að skamma ráðherra fyrir að koma seint með þetta fram. Það eru þessir aðilar sem koma seint fram með þetta og þetta er því miður einn angi af því að Alþingi er að samþykkja lög sem eru samin einhvers staðar allt annars staðar.

Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að byrja á að gera alvarlegar athugasemdir við síðustu orð hv. síðasta ræðumanns Péturs Blöndals, sem fríar hæstv. ráðherra af allri ábyrgð á málinu af því að það sé samið af ASÍ og einhverjum aðilum úti í bæ og þar með beri ráðherrann enga ábyrgð á þessum málatilbúnaði og því að málið komi seint inn, af því að höfundarnir séu einhverjir aðrir úti í bæ. Er þetta ekki stjórnarfrumvarp? Er hv. þingmaður ekki stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar og vinnubragða hennar? Ég held að hv. þingmaður ætti að hætta hinu endalausa steinkasti úr glerhúsi og þykjast aldrei bera ábyrgð á neinu sem ríkisstjórnin gerir þegar það hentar honum ekki. Hv. þingmaður verður að horfast í augu við það að hann er og hefur lengi verið stuðningsmaður þessarar ríkisstjórnar og þeirra vinnubragða sem hún hefur ástundað, m.a. af þessu tagi. Ráðherrann ber nákvæmlega óskerta ábyrgð á frumvarpi sínu og ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn, hvernig sem það er til orðið, hvernig sem það fæddist. Þótt það hefði verið búið til á tunglinu, af geimverum, þá væri ábyrgð ráðherrans eins og hins sama þegar hann leggur málið fram sem stjórnarfrumvarp. Þannig er það. Það breytir engu um ábyrgð þingmanna sem ætla að greiða málinu atkvæði hvernig það er til komið. Það er hið efnislega innihald þess og atkvæði manna hér sem skipta máli, hv. þm. Pétur Blöndal. Ég mun tala stutt vegna þeirra aðstæðna sem uppi eru við afgreiðslu málsins og ætla að reyna að halda fyrir mitt leyti það samkomulag sem ég skil að sé um að hraða þessu máli í gegn, af augljósum ástæðum. Einfaldlega verður að gera það í dag ef ekki á illa að fara. Það er mitt fyrsta efnisatriði í þessu máli. Auðvitað er það stórkostlega gagnrýnisvert hvernig hæstv. ríkisstjórn stendur að þessu, að við skulum 5 mínútum fyrir 12 ef svo má að orði komast, á síðasta virka degi fyrir 1. maí 2006, vera í vandræðareddingu í þessu máli sem hefur legið fyrir í tvö ár eða meira. Það hefur legið fyrir lengi að þennan dag á þessu ári mundi að óbreyttu opnast hinn stóri nýi vinnumarkaður sem tengist stækkun Evrópusambandsins. Það er vandræðalegt að sjá hve fálmkennd og ráðleysisleg viðbrögð eru hér á ferð. Það má vel vera á sínum stað að aðilar vinnumarkaðarins eða verkalýðshreyfingin þurfi að líta í eigin barm í þeim efnum. Auðvitað blasir það við að það koma mjög misvísandi skilaboð úr þeirri átt séu bara skoðaðar ályktanir einstakra verkalýðsfélaga og samtaka og síðan framganga ASÍ eða heildarsamtakanna í þessu. Þetta regluverk hefur sem sagt legið fyrir lengi. Frá og með því að stækkun Evrópusambandsins tók gildi 1. maí 2004 var innbyggt ferli þar sem fyrir lá að menn gætu í tvö ár og síðan aftur í þrjú ár og jafnvel enn aftur í tvö ár beitt tilteknum varnaðarráðstöfunum í aðlögunarskyni að því sem hinn stóri sameiginlegi evrópski vinnumarkaður er til. Það var ekki unnið heiðarlega að þessu máli af hálfu Evrópusambandsins í samningaviðræðunum við nýju aðildarríkin, hvorki af Evrópusambandinu sem slíku né einstökum aðildarríkjum Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins. Það var látið í veðri vaka, það veit ég vel vegna þess að ég var virkur þátttakandi í því ferli á sínum tíma, t.d. við Eystrasaltsríkin og Pólland, að þeim mundi standa til boða aðgangur að hinum stóra sameiginlega vinnumarkaði strax. Síðan stóð nánast ekkert ríki við það, nánast ekkert. Það var helst að hægt væri að segja að Danir og að nokkru leyti Svíar hafi gert það, og ef ég man rétt Írar. Sum ríki fóru þá leið, sem var heiðarleg, að lýsa því strax yfir að þau mundu nýta sér tveggja, jafnvel fimm eða jafnvel allt að sjö ára aðlögunartíma. Það gerðu ef ég man rétt Þýskaland og Austurríki. Það var heiðarlegt. En að gefa í skyn að þetta yrði opnað en standa svo ekki við það voru ekki stórbrotin vinnubrögð. Nú má segja að Ísland hafi verið svolítið á hliðarlínunni og ekki verið beinn þátttakandi í samningaviðræðum um stækkun Evrópusambandsins frekar en Noregur og Liechtenstein. En við fylgdumst þó með málinu og áttum að því aðild í gegnum Evrópska efnahagssvæðið og líka í gegnum samstarf á norrænum vettvangi. Ég held, frú forseti, að úr því sem komið er sé skynsamlegt að fara að breytingartillögum minni hlutans og fresta því í heild sinni að þessar breytingar gangi í gildi, a.m.k. fram að áramótum, og reyna að undirbúa sómasamlega vönduð vinnubrögð og framtíðarfyrirkomulag í þessum efnum. Þetta er óskaplega hallærisleg redding sem hér á að fara fram, ef svo má að orði komast. Að hafa ekki tekið á því fyrr og lagt upp vandaða málafylgju er gagnrýnisvert. Ég er ekki andvígur því sem frumvarpið felur í sér, að það sé skárri kostur að viðhalda þeirri tilkynningarskyldu og skráningu sem hér á að heimila allt til 1. maí 2009. Það er stórum betri kostur heldur en að allt opnist á mánudaginn kemur vegna þess hve illa það hefur verið undirbúið og hversu illa við Íslendingar stöndum að vígi, eins og dæmin sanna, í að taka þá á móti þessu fólki og sjá um að það fari sómasamlega fram. Sporin hræða heldur betur í þeim efnum. Hvað hefur verið að gerast við Kárahnjúka og í byggingariðnaðinum á höfuðborgarsvæðinu? Grenjandi félagsleg undirboð og réttarbrot á þessu fólki. Það er um það sem þetta snýst, að á því erlenda vinnuafli sem kemur til landsins, þeim sem hingað flytja og vilja freista gæfunnar á grundvelli hinnar nýju skipunar, sé ekki brotinn réttur og komið sómasamlega fram við það fólk en ekki hitt, að loka og læsa, allt í stáli, eins og mér heyrðist á einum ræðumanni áðan. Ég er ekki talsmaður þess að Ísland fari að reisa einhverjar gaddavírsgirðingar gegn því að við tökum þátt í þessum vinnumarkaði og reynum að hindra fólk í því að koma hingað. Það væri afturför að mínu mati. Hitt er annað mál, að Ísland og fleiri ríki hafa ekki unnið heimavinnuna sína í þessum efnum. Vegna þess hversu gríðarleg gjá er milli launa og lífskjara á milli t.d. fátækustu Austur-Evrópuríkjanna og hinna ríku Vestur-Evrópuríkja, þá ekki síst Norðurlandanna, þá liggur fyrir að þetta er verkefni sem þarf að vanda sig við. Ég hef á vettvangi Norðurlandaráðs barist fyrir því í 3–4 ár að Norðurlöndin tækju sameiginlega og samstillt á þessum málum með tvennum hætti: Að þau undirbyggju heima fyrir að þetta gæti gengið sómasamlega fyrir sig þar með sinni löggjöf og með stuðningi við þetta fólk sem auðveldaði því að aðlagast samfélögunum, læra tungumálin o.s.frv. Að hinu leytinu hefðu menn átt að aðstoða þessi ríki við að byggja upp hjá sér stuðningskerfi á vinnumarkaði, miðla upplýsingum um réttindi launamanna o.s.frv. En því miður hefur allt of lítið gerst í þeim efnum. Einstöku verkalýðssamtök í stöku landi hafa þó af talsverðum myndarskap reynt að leggja þar sitt af mörkum, t.d. danska alþýðusambandið, að styðja við og hjálpa verkalýðssamtökum, t.d. í Eystrasaltsríkjunum og Póllandi, að byggja sig upp og vera í stakk búin til að gerast þátttakendur í þessum stóra sameiginlega vinnumarkaði. En því miður hefur ekki náðst fram samstillt átak í þessum efnum. Hægri menn, svo að það sé sagt eins og það er, hafa barist gegn því í Norðurlandaráði og víðar að nokkuð sé gert til að styðja við bakið á eðlilegri uppbyggingu vinnumarkaðsskipulags í þessum löndum. Vita menn hvernig ástandið er í Eystrasaltsríkjunum eða Póllandi? Þar er kannski 20–30% þátttaka í verkalýðshreyfingunni, í mesta lagi. Enn þá verra er ástandið hjá atvinnurekendasamtökunum sem eru í molum. Hvað þýðir það? Það þýðir að vinnumarkaðurinn er meira og minna óskipulagður og fólk veit ekki hvaða rétt það hefur ef það hefur þá einhvern rétt. Það er ekki hægt að standa með venjulegum hætti að kjarasamningum ábyrgra aðila því að ef til er einhver verkalýðshreyfing þá vantar gjarnan viðsemjanda. Þá er kannski atvinnurekendahreyfingin í viðkomandi landi í molum eða öfugt. Svona er ástandið. Það er inn í þetta umhverfi sem við erum að opna okkar vinnumarkað. Það liggja fyrir skoðanakannanir. Vandaðar skoðanakannanir hafa verið gerðar í Eystrasaltsríkjunum sem sýna að allt upp í 50–70% af ungu fólki í þessum löndum getur hugsað sér að freista gæfunnar í Vestur-Evrópu, þá gjarnan á Norðurlöndunum, eðlilega vegna þess að Norðurlöndin eru þessum ríkjum gjarnan fyrirmynd. Þar er mest þekking á Norðurlöndunum og þau eru næst landfræðilega. Í Eystrasaltsríkjunum og í Póllandi horfa menn mjög gjarnan norður og norðvestur. Þangað getur ungt fólk hugsað sér að fara og freista gæfunnar. Skiljanlega. Hver skilur það ekki ef þú eygir von um vinnu og búsetu í landi þar sem þú tífaldar launin þín o.s.frv.? Það er búið að vera alveg ótrúlegt andvaraleysi og tvöfeldni í gangi í sambandi við þetta mál, sem er dapurlegt upp á að horfa. Það hefur ekki einu sinni fengist í gegn í Norðurlandaráði, nema í þynntri útgáfu, tillaga sem ég og flokkahópur minn hefur flutt þar í mörg ár, um að Norðurlandaráð eða ráðherraráðið kosti rekstur upplýsingaskrifstofa í Eystrasaltsríkjunum. Þar hefði verkalýðshreyfingin og launamenn í þessum löndum greiðan aðgang að upplýsingum um réttindi sín og möguleika til að draga úr líkunum á því að farið verði illa með þetta fólk, að réttur verði brotinn á því, það haft á einhverjum þrælakjörum og verði fórnarlömb bullandi félagslegra undirboða ef það ákveður að færa sig um set og freista gæfunnar á nýjum stað. Við Íslendingar höfum sannarlega ástæðu til að hugsa okkar gang líka í þessum efnum. Það hefur ekki verið mikill sómi að því hvernig þetta hefur gengið til við Kárahnjúka eða í byggingariðnaðinum á höfuðborgarsvæðinu. Það vita t.d. allir að laun ófaglærðra verkamanna eru á hraðri niðurleið, líka Íslendinga, vegna þess að þeir eru pressaðir niður á sömu kjör og hægt er að flytja inn Pólverja eða Eystrasaltsbúa á. Fróðir menn segja mér að tímakaupið hafi jafnvel lækkað um 250–300 kr. á einu ári. Það eru svona hlutir sem hafa gerst. Handan við hornið í þessu sambandi eru enn þá alvarlegri og ljótari hlutir sem eru algerlega ólöglegt vinnuafl, svart vinnuafl og skipulögð lögbrot, skipulögð glæpastarfsemi og mansal. Þetta hangir nefnilega náið saman. Ég er ekki viss um að við sjáum nema toppinn á ísjakanum í þeim efnum enn sem komið er, því miður. Þess vegna er það andvaraleysi sem hér hefur viðgengist af hálfu stjórnvalda og jafnvel fleiri aðila mjög sorglegt og ámælisvert. Tímans vegna, frú forseti, læt ég þetta nægja. Ég gæti hugsað mér að segja margt fleira um þetta mál en læt það bíða betri tíma, enda erum við ekki að sjá hið síðasta af því hér, spái ég.

Hæstv. forseti. Ég vil gera í fáum orðum grein fyrir fyrirvara mínum við þá niðurstöðu sem varð í nefndinni. Það hefur verið gert í aðalatriðum prýðilega af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. En mig langar að bæta við örfáum orðum. Í fyrsta lagi að í umfjöllun nefndarinnar komu fram athugasemdir við 2. gr. þessa frumvarps þar sem fjallað er um heimild til að vinna upplýsingar og samkeyra þær. Persónuvernd gerði við þetta fyrirkomulag athugasemdir. Þetta var að vísu svolítið lagfært. Ég er samt á þeirri skoðun að þarna séu menn að fara býsna nærri því að það geti varðað við þau lög sem gilda um meðferð persónuupplýsinga. Fyrst og fremst langaði mig að fjalla um þetta mál út frá því að ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum vegna þess hvernig stjórnvöld hafa undirbúið þetta mál. Það vantar verulega mikið upp á að menn séu tilbúnir að taka við þeirri ábyrgð sem er fólgin í að opna vinnumarkaðinn með þeim hætti sem nú stendur til að gera. Það eru ekki bara stjórnvöld. Ég tel að verkalýðshreyfingin í landinu hafi ekki heldur staðið sig í þessu máli. Það er nefnilega mín skoðun að það þurfi að horfa á þetta út frá því sjónarmiði að við þurfum að varðveita kjör á Íslandi. Við þurfum ekki bara að passa upp á hvernig verður farið með þá sem koma inn í landið sem við þurfum auðvitað að gera. Það þarf að tryggja að þeir fái sambærilega og sanngjarna meðferð miðað við þá Íslendinga sem þeir eru að vinna við hliðina á. En það þarf líka að sjá til þess að glutra ekki niður áratugabaráttu verkalýðshreyfingarinnar fyrir kjörum á Íslandi. Menn tala digurbarkalega um að lágmarkslaunin á Íslandi séu svo góð að þau tryggi þetta. Það er rangt. Þau er ekki svo góð að þau tryggi þetta. Það sem er enn þá verra er að lágmarkslaunin eins og þau virka í dag gagnvart innflutningi vinnuafls draga niður almenn laun í viðkomandi starfsgreinum. Það hefði þurft að gera margs konar ráðstafanir til að hamla á móti þessu. Verkalýðshreyfingin hefði þurft að endurskoða lágmarkslaun í samningum við atvinnurekendur með það í huga að þessi opnun er að verða. Ég tel að lágmarkið sé að menn fái tækifæri til þess að minnsta kosti í einum samningum sem mundi þá geta gerst ef breytingartillagan yrði samþykkt. Síðan hafa menn líka þurft að reyna að koma á einhvers konar betri reglum og eftirliti með starfsréttindum fólks og möguleikum til að nýta fólk í verkefnum eða vinnu sem krefst starfsréttinda, fólk sem er þá að vinna á lágmarkslaunum eins og kemur til með að verða og er. Það er nefnilega þannig, svo við tökum dæmi um byggingariðnaðinn, að það er auðvelt fyrir verktaka að flytja inn „erlenda byggingarverkamenn“ sem eru býsna gott vinnuafl. Fólk sem er jafnvel með starfsréttindi og starfsreynslu, góða starfskrafta sem eru þá boðnir fram til vinnu á íslenska vinnumarkaðnum fyrir þessi lágmarkslaun. Það verður ekki auðvelt að halda upp kjörum í starfsgrein sem býr við þessar aðstæður. Til þess að vinna gegn þessu þurfa menn að vinna á mörgum vígstöðvum. Það gerist ekki á þessum sex mánuðum sem við erum að leggja til að þessari frjálsu för verði frestað um. En það væri kannski hægt að undirbúa sig betur en gert hefur verið með að taka sér þennan frest. Ég hefði gjarnan viljað að hann hefði verið lengri en ég tók þátt í að flytja þessa tillögu vegna þess að ég gerði mér grein fyrir að þetta væri kannski það lengsta sem við hugsanlega gætum komist með því að fá fram þessa breytingu. Þess vegna styð ég hana. Það er að mínu viti að mörgu leyti undarlegt að menn skuli ekki hafa ákveðið að fresta gildistökunni einfaldlega vegna þess að við höfum fullan rétt til að gera það. Hvert ríki hefur algjörlega frjálsan rétt til að taka slíka ákvörðun. Hver er þá ástæðan? Ástæðan er greinilega sú að forustumenn verkalýðsfélaganna og Samtaka atvinnulífsins hafa gert um það samkomulag að þetta mál skyldi mega ganga fram þó það hafi hvergi komið fram opinberlega. En það kann varla að vera tilviljun að hæstv. ráðherra opinberaði þetta mál strax í kjölfarið á því að fyrir lágu niðurstöður um tvö mál. Annars vegar breyting á Atvinnuleysistryggingasjóðnum og hins vegar hvað varðaði vinnumarkaðsaðgerðir. Þá var ráðherrann allt í einu tilbúinn með þetta síðbúna mál um leið og þau mál lágu fyrir. Þetta segir mér að þessir hlutir hanga saman og mér finnst óþægilegt að standa frammi fyrir því. Það er enn þá óþægilegra vegna þess að verkalýðsfélögin í landinu hafa greinilega ekki fengið tækifæri til að vinna sameiginlega að þessu máli og ná samstöðu um hvað bæri að gera. Það sést vel á þeim umsögnum sem komið hafa og þeim samtölum sem ég og fleiri hafa átt við þá sem hlut eiga að máli að það er mjög misvísandi hvað forustumenn verkalýðsfélaga og verkalýðsforustumenn á landsvísu segja um þessi mál. Það er vont mál og er ekki gott sem farteski inn í þá framtíð sem er að hefjast þann 1. maí. Ég er fyrst og fremst að segja þetta: Við þurfum að varast að flytja fátæktina inn með þessu fyrirkomulagi sem verður tekið upp. Það er okkur öllum Íslendingum í hag að halda hér uppi auðugu samfélagi eins og menn hafa verið að stefna að í gegnum tíðina og verkalýðsfélögin hafa verið að undirbyggja. Ég óttast að aðstaðan til að viðhalda því samfélagi og bæta það og efla verði miklu erfiðari en hún hefur verið fram að þessu. Þess vegna hefðu menn þurft að taka þessi mál öðrum tökum. Menn verða auðvitað að vinna með það sem er og næsta verkefni verkalýðshreyfingarinnar er að sjá til þess að lágmarkslaun í landinu dragi ekki niður önnur kjör og það er líka stjórnvalda að sjá til þess að reglur um meðferð á því fólki sem kemur inn í landið séu svo góðar að þær tryggi sanngjörn og sambærileg kjör fyrir það. Þetta er stórt verkefni sem menn þurfa að glíma við. Ég held ég hafi ekki meira um málið að segja annað en að ég hvet menn eindregið til þess að taka höndum saman og berjast sameiginlega fyrir þessu. Það kann vel að vera að Samtök atvinnulífsins og sumir þar telji að það sé til mikilla hagsbóta að geta flutt inn fólk á lágmarkslaunum og með þeim hætti sé hægt að ná niður launum í landinu og halda þeim niðri. En það er að mínu viti ekki skynsamleg afstaða. Það sem skiptir miklu máli fyrir Ísland inn í framtíðina er að hér sé samfélag sem býður fólki upp á góð kjör og þeir sem koma hingað þurfa að fá að njóta þeirra kjara. Þannig á það að vera og fyrir því eigum við að slást sameiginlega. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri.

Virðulegi forseti. Ég kem hér í stuttu andsvari til að grennslast svolítið nánar fyrir um afstöðu Samfylkingarinnar í þessu máli. Mig langar að spyrja hv. þm. Jóhann Ársælsson að því hvort þingmenn Samfylkingarinnar hafi ekki hugleitt hvort ekki hefði verið betra að fara djúpleiðina, ef svo má segja, í þessu máli og koma frekar með breytingartillögu um að þessu yrði frestað til 1. maí árið 2009. Í annan stað langar mig til að spyrja hvort hann sé sammála félaga sínum í þingflokki Samfylkingarinnar, hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni, um að það sé hið besta mál að þessi lög fari núna í gegn, að það sé hið besta mál að við opnum fyrir frjálsa för fólks frá löndum Austur-Evrópu frá og með 1. maí árið 2006, þ.e. núna á mánudaginn. Í þriðja lagi langar mig að inna eftir svari við spurningu um það - því hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson svaraði ekki þeirri spurningu minni - hver sé skoðun hv. þm. Jóhanns Ársælssonar á þeim umsögnum sem hafa borist frá verkalýðsfélögum víðs vegar um landið þar sem varað er mjög sterklega við þessu frumvarpi og farið fram á að sú leið verði farin að nýta heimildir til frestunar. Hvort hv. þm. Jóhann Ársælsson telji að þessi varnaðarorð verkalýðsformannanna séu hreinlega orðin tóm eða hann telji að þeir hafi eitthvað fyrir sér í þessum efnum. Hreinlega hvort þessir ágætu herramenn séu marktækir.

Hæstv. forseti. Ég taldi mig hafa talað um þetta í minni ræðu. Nei. Það er síður en svo að orð þessara verkalýðsforingja séu orðin tóm. Ég tel að þeir hafi mikið til síns máls. Ég dró athygli manna að því að það væri mjög misvísandi afstaða uppi í verkalýðshreyfingunni um þetta mál. Það er okkar vandi. Það er m.a. þess vegna sem við erum ekki að flytja breytingartillögur um frestun til 2009. Heldur um það einungis að fresta þessu máli um hálft ár vegna þess að við teljum að það verði að fara bil beggja í þessu. Það er ekki samstaða um þetta mál. Stjórnvöld hafa ekki heldur staðið sig eins og ég kom að áðan. Besta mál að opna. Ég svaraði því líka. Ég tel að ástæða hefði verið til að undirbúa málið betur. Það liggur fyrir að búið er að samþykkja að það verði frjáls för vinnuafls til Íslands af þessum svæðum. Það er ekki spurning um það. Það er bara spurning um hvenær og með hvaða hætti menn standa að því. Niðurstaðan er sem sagt þessi: Við erum vanbúin. Það er samt búið að ganga það langt í þessum málum að pólitísk samstaða mun ekki nást um annað en að þetta gerist innan mjög skamms tíma. Við erum að vonast til að sættir geti þá orðið um að fresta þessu í hálft ár svo menn fái aðeins betra tækifæri til að skoða sig um í þessu máli. Það er okkar niðurstaða að lengra eigum við ekki að ganga hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhanni Ársælssyni fyrir svörin. Hann talaði um pólitíska samstöðu. Já. Hvers vegna skyldi ekki vera pólitísk samstaða um að fá þennan frest? Ég tel að ástæðan fyrir því sé nokkuð skýr og einföld. Hún er einfaldlega vegna þess að á hinu háa Alþingi eru stjórnmálaflokkar gjörsamlega að klikka í málinu, svo töluð sé hrein íslenska. Að sjálfsögðu er hæstv. félagsmálaráðherra líka að klikka í málinu því hann er að leggja fram mál á þinginu allt of seint. Það er mjög ámælisvert. Menn hafa vitað um það í tvö ár að þetta mundi gerast einmitt þennan tiltekna dag. Það hlýtur að vera á ábyrgð Framsóknarflokksins og hæstv. félagsmálaráðherra að þetta frumvarp skuli ekki hafa komið til þingsins strax í haust. Þá hefðum við getað rætt þetta almennilega og komið með breytingartillögur og farið þá leið sem er svo augljóslega hin eina rétta sem er að notfæra okkur réttinn til að fresta gildistöku þessa ákvæðis. Það veldur mér miklum vonbrigðum að Samfylkingin skuli ekki vilja ganga lengra en raun ber vitni í þessu máli. Það veldur mér líka miklum vonbrigðum að Vinstri grænir skuli ekki gera það. Ég er líka mjög hissa á því hvernig Sjálfstæðisflokkurinn lætur flatreka í málinu án þess að gera minnstu tilraun til þess þó að reyna að beita upp í vindinn. Það veldur mér mikilli umhugsun. Því innan þess þingflokks eru þingmenn og ráðherrar sem hafa talað mjög digurbarkalega til að mynda gegn því að Ísland gangi í Evrópusambandið. Hvar eru þeir við umræðuna í dag? Hvar eru þingmenn og ráðherrar Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu í dag? Ég hlýt að lýsa eftir þeim. Hver er þeirra afstaða í þessu máli? Hinir hugrökku riddarar sem tala svo digurbarkalega á góðum stundum gegn því að Ísland gangi í Evrópusambandið. Það væri fróðlegt að fá að vita það. Þeir hafa varla verið sjáanlegir hér í allan morgun.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að taka að mér að svara fyrir Sjálfstæðisflokkinn í þessari umræðu, hvar þeir eru og af hverju þeir kjósa ekki að taka þátt í þeirri umræðu sem hér er. Ég ætla hins vegar að endurtaka að ég tel að því miður hafi fáir staðið sig hvað varðar undirbúning að þessu máli. Það hefði átt að gera ráð fyrir því og kann vel að vera að við höfum ekki staðið okkur heldur, t.d. í Samfylkingunni, að hafa ekki gert okkur grein fyrir því að við í stjórnarandstöðunni þyrftum að taka málið upp. Hv. þingmaður hefur heldur ekki flutt breytingartillögu enn þá svo að ég hafi séð um það hvað á að gera. Ef engar breytingartillögur verða samþykktar þá mun frjáls för opnast án þess að nokkrar reglur verði til staðar. Við stöndum bara frammi fyrir þeirri staðreynd líka. Staðan er þess vegna mjög þröng og erfið í því hvaða afstöðu við eigum að hafa til málsins núna af því að tíminn er runninn frá okkur. Þetta er þannig og allir verða að sitja uppi með að þurfa að skammast sín a.m.k. pínulítið hvað varðar meðferð þessa máls. Ég óttast að verkalýðshreyfingin hafi ekki gætt nógu vel að sínu hvað þetta varðar. Ég tel reyndar að þar hefðu menn þurft að horfast í augu við það að taka mjög erfiða samninga við atvinnurekendasamtökin í landinu til þess að tryggja þannig lágmarkslaun að þau muni ekki draga niður kjör í landinu í náinni framtíð. Það tel ég mjög alvarlegt og það verður enn þá erfiðara að fást við þá samninga eftir að þessi frjálsa för er hafin.

Frú forseti. Það var á árinu 2004 sem Evrópska efnahagssvæðið var stækkað. Þá sat ég á þingi sem varamaður. Í samningnum var gert ráð fyrir aðlögun að þeirri stækkun og aðlögunin gat verið til 1. maí 2011. Í kjölfar þess að sá samningur var innleiddur voru á Alþingi sett lög um að fresta lögleiðingu samningsins með lögum sem eru nr. 19/2004. Á þessum tíma var varað mjög eindregið við þeirri þróun sem færi í hönd en öllum ákvæðum var frestað. Síðan hefur það gerst að mjög verulega hefur hallað undan fæti á íslenskum vinnumarkaði því miður og þessi tveggja ára aðlögunartími hefur ekki verið nýttur að neinu marki. Í hvaða stöðu erum við þá í dag, 28. apríl? Við stöndum frammi fyrir vondum kostum. Næstversti kosturinn í málinu er að samþykkja frumvarp hæstv. félagsmálaráðherra, besti kosturinn í stöðunni er að samþykkja breytingartillöguna og fresta öllu - vegna þess að tillaga félagsmálaráðherra gengur bara út á að fresta hluta af þessu og opna tilkynningarskyldu og nær alls ekki nógu langt. Versti kosturinn, og það virðist hv. þingmaður Frjálslynda flokksins alls ekki skilja, er að opna án þess að aðlögunartíminn hafi verið nýttur nokkurn skapaðan hlut. Ég get tekið undir þau orð sem hér hafa verið flutt um andvaraleysi félagsmálaráðherra. Það hefur verið algert. Ég verð bara að segja það eins og er að andvaraleysi ASÍ hefur líka verið mjög mikið. Það er enn þá síður skiljanlegt vegna þess að ASÍ hefur verið varað við. Ég hef gert það sjálfur persónulega og ég hef gert það sem þingmaður VG. Vegna þess að í kjölfar tillöguflutningsins var alveg berljóst að það væru gloppur á lögunum um útlendinga sem koma hingað til landsins. Það eru stórar gloppur á löggjöfinni og þær hafa orðið ljósar. Vegna þeirra og vegna þessa aðlögunartíma lagði Vinstri hreyfingin – grænt framboð fram frumvarp til að stoppa í, til að taka þátt í þessari aðlögun, frumvarp um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Hvað mælir fyrir í því? Jú, það mælir fyrir í því að öll launakjör í voru landi skulu gilda um erlenda starfsmenn hvort sem þeir koma hingað á vegum starfsmannaleigna eða hvernig sem þeir koma. Þegar farið var yfir rauðu strikin var því lofað á sínum tíma að setja lög um starfsmannaleigur og það kom mér verulega á óvart og olli mér miklum vonbrigðum að það frumvarp skyldi ekki stoppa í starfskjör útlendinga hér á landi þannig að þeir nytu sömu réttinda og Íslendingar. Þeir gera það ekki í dag. Ekki veldur sá er varar í þessum efnum. Í frumvarpi um þetta mál sem var lagt fram fyrst árið 2005 og endurflutt á þessu þingi segir m.a. að það hafi verið staðreynt að margir hinna erlendu launamanna sem hingað koma njóti ekki samsvarandi kjara og réttinda og íslenskir launamenn. Eru laun og önnur starfskjör þeirra iðulega lakari en aðildarsamtök vinnumarkaðarins hafa samið um sem lágmarkskjör. Enn fremur liggur fyrir að mikill fjöldi erlendra launamanna kemur hingað inn til lands sem ferðamenn og starfar hér án dvalar- og atvinnuleyfa. Það er líka tekið fram að rökstuddur grunur leiki á því að opinberum gjöldum sé ekki skilað. Það er ekki lengur grunur, það er staðfesta, það er fullvissa um það. Frá þessum staðreyndum hefur ítarlega verið greint. Efling stéttarfélag hefur margsinnis leitað úrbóta og ekkert hefur gerst, ekki nokkur skapaður hlutur fyrr en nú á að keyra fram þetta frumvarp sem nær ekki nógu langt. Lög um réttarstöðu starfsmanna sem starfa tímabundið hér á landi, nr. 54/2001, ná ekki tilgangi sínum. Það hefur verið staðfest með dómi héraðsdóms í máli gegn Impregilo sl. vor. Annað sem er alvarlegt við þetta ástand eru ekki bara kaup og kjör þeirra útlendinga sem koma hingað heldur hitt að það ástand sem hér er að skapast fer að minna um margt á ástandið á Íslandi fyrir setningu vinnulöggjafarinnar og alveg fram yfir 1960. Það voru harðvítugar vinnudeilur og upplausn á vinnumarkaði. Það stefnir í að vinnumarkaðurinn gangi í upplausn af þessum sökum og það er alvörumál. Vinnumarkaðurinn hér er mjög skipulagður og það hefur verið friðsamlegt á vinnumarkaði á Íslandi en það stefnir í allt annað. Það er ekki bara það að þetta skapi óróa á vinnumarkaði heldur skapar þetta mjög misjafna samkeppnisaðstöðu fyrirtækja. Það er fjöldi fyrirtækja sem borgar starfsmönnum sínum laun eins og þeim ber en hinir sem ekki gera það eru í allt annarri samkeppnisaðstöðu. Ástandið hefur farið versnandi og það hefur farið dagversnandi síðan árið 2004. Ég vil nefna dæmi um verkamannahóp sem var að vinna hér í Reykjavík með 400 kr. jafnaðarkaup á tímann, vann 16 tíma á sólarhring, klæðalítill og aðbúnaðurinn allur í skötulíki. Það sem verra er í þessu máli er að eftirlit hefur ekki verið neitt. Ekkert hefur verið aðhafst þó að lög hafi verið brotin, þó að menn komi hingað sem ferðamenn og vinni hér fulla vinnu í þrjá mánuði, fari svo eftir viku og komi aftur og vinni í þrjá mánuði. Það hefur ekkert verið gert. Það hefur að því er virðist ekki verið pólitískur vilji til þess hingað til. Versta dæmið um þetta allt saman, og eftir höfðinu dansa limirnir, er auðvitað Impregilo-dæmið. Hvernig stóð á því að Impregilo gat boðið 20–25% undir íslenska bjóðendur, íslensk fyrirtæki í samvinnu við erlend? Hvernig skyldi hafa staðið á því? Jú, það var vegna þess að þeir ákváðu að fara ekki eftir virkjanasamningnum. Þeir ákváðu að borga strípaða taxta og ekki bara það, þeir notuðu sér allar smugur í lögum um réttarstöðu útlendinga hér á landi og fóru í þær, borga ekki öll iðgjöld, koma sér hjá öðrum hlutum og borga algjör lágmarkslaun. Ég held því fram og hef ágæta aðstöðu til þess að halda því fram vegna þess að ég hef starfað sem lögmaður í 25 ár fyrir stéttarfélög, þar með talið Eflingu stéttarfélag. Ég veit fullvel hvað er að gerast. Það er verið að koma á nútíma þrælahaldi, það er ekkert flóknara, með þeim afleiðingum sem sér ekkert fyrir endann á í íslensku atvinnulífi. Íslenskir atvinnurekendur og ríkisstjórnin eru að skjóta sig í fótinn. Þetta snýst ekki bara um þá útlendinga sem koma hingað, þetta snýst um þjóðskipulagið sem við viljum hafa hérna. Viljum við hafa friðsamlegan vinnumarkað og fólk með góð laun sem skilar sínu verki vel? Ég ætla að ljúka þessu með því að segja það að það veldur mér verulegum vonbrigðum að heyra köpuryrði í garð útlendinga. Ég verð að segja það alveg eins og er. Ég ætla ekki að nefna dæmi þessa en það hafa heyrst hér í salnum köpuryrði til útlendinga og talað niður til þeirra. Hver er staðreynd málsins? Útlendingar sem hingað hafa komið gegna afar veigamiklu hlutverki í íslensku atvinnulífi. Íslenskt atvinnulíf hefur ríka þörf fyrir starfskrafta þeirra. Þeir gegna lykilhlutverki í fiskvinnslu. Þeir gegna lykilhlutverki hjá sjúkrahúsum og ýmsum þjónustustofnunum. Þar fyrir utan hafa þessir sömu útlendingar auðgað okkar menningarlíf verulega. Við höfum notið góðs af þeim bæði sem starfsmönnum og þeir hafa skapað þá fjölbreytni í menningu Íslands sem öllum þjóðum er nauðsynleg. Þrátt fyrir það að útlendingar skipti okkur svona miklu máli eða íslenskt atvinnulíf - ef þeir væru allir sendir úr landi þá færi það bara í kalda kol - en þrátt fyrir að þeir skipta okkur svona miklu máli atvinnulega séð eru þeir ekki virtir að verðleikum. Íslensk löggjöf er þannig að þeir eru hér óvelkomnir gestir, það er ekkert öðruvísi. Þeim eru búin dvalarskilyrði hér í dag og hefur verið gert síðustu tvö, þrjú árin sem standast ekki mannréttindi og eru okkur til háborinnar skammar. Auðvitað fagna ég því að hér verði sett á fót nefnd sem á að taka á þessu en ég er orðinn hundleiður á svona nefndum vegna þess að það er búið að leggja fram úrræðið. Það er búið að benda á leiðirnar. Það er m.a.s. búið að búa þær út í frumvarpi fyrir hæstv. félagsmálaráðherra. Af hverju þarf að fara í nefnd til að veltast upp úr því? Það er hægt að nota þær tillögur sem hafa komið fram á þingi, bæði frumvörp og þingsályktanir frá öllum stjórnarandstöðuflokkunum eða Samfylkingunni og Vinstri grænum og nota það og búa útlendingum það umhverfi á Íslandi sem þeir eiga skilið. Það getum við gert á einni viku, það er búið að vinna þetta það vel. Nei, þá er það ein nefndin enn til að skoða og kanna hvernig aðbúnaðurinn er hjá útlendingum á Íslandi, eitthvað sem við vitum allt um, ég veit allt um það. Ég hitti þessa útlendinga næstum á hverjum degi, veit nákvæmlega hver staða þeirra er, tel fram fyrir þá og sinni þeim á alla kanta. Ég þoli ekki að sjá pólskan verkamann vinnandi úti á Seltjarnarnesi í 15 stiga gaddi fyrir 400 kr. á tímann og búa svo í gámi. Það þarf ekkert að kanna eða rannsaka. Það þarf að nota tímann og aðlaga okkar þjóðfélag að þeirri staðreynd að við erum fjölmenningarþjóðfélag.

Frú forseti. Hv. þm. Samfylkingarinnar Jóhanna Sigurðardóttir hefur í ræðu sinni farið vel yfir okkar sjónarmið varðandi þessa lagasetningu Við skrifum undir nefndarálitið með fyrirvara þar sem við leggjum fram nokkrar breytingartillögur. Miðað við þær umsagnir sem við í nefndinni fengum erum við ekki tilbúin til að þessi lög taki gildi strax. Þeim hefur að vísu áður verið frestað og virðist sem sá tími hafi verið illa nýttur bæði af ríkisvaldinu og aðilum vinnumarkaðarins. Mig langar að hnykkja á nokkrum ábendingum sem koma frá umsagnaraðilum. Það er fyrst frá Samiðn, með leyfi forseta: „Æskilegt hefði verið að samhliða aukinni opnun vinnumarkaðarins hefðu fylgt aðgerðir til að hefta aukna einstaklingsverktöku erlendra starfsmanna en hún er vaxandi vandamál. Í öðru lagi hefði þurft að lögbinda ábyrgð notendafyrirtækja í þeim tilfellum þar sem um starfsmannaleigur er að ræða.“ Hér segir jafnframt, með leyfi forseta, í umsögn frá Verkalýðsfélagi Akraness: „Telur Verkalýðsfélag Akraness íslenskan vinnumarkað alls ekki tilbúinn nú til að taka við auknu flæði launafólks. Eðlilegt sé að gildistöku reglnanna sé frestað þar til úttekt hefur verið gerð á því hvaða áhrif aukið framboð erlends launafólks frá láglaunasvæðum hefur og fyrir liggi mótaðar reglur m.a. frá aðilum vinnumarkaðarins um málefni útlendinga á íslenskum vinnumarkaði.“ Hér segir í umsögn frá BSRB, með leyfi forseta: „BSRB leggur höfuðáherslu á að réttindi og kjör verði virt við opnun vinnumarkaðarins.“ Í umsögn frá Alþjóðahúsi, með leyfi forseta: „Á vissan hátt er þó ólíku saman að jafna þar sem íslenskur atvinnumarkaður er mun smærri í sniðum en í nágrannaríkjum okkar og geta aðstæður á vinnumarkaði breyst hratt. Alþjóðahús bindur hins vegar vonir við að nýstofnað innflytjendaráð leggi fram tillögur til stjórnvalda um stefnu og aðgerðir til að tryggja aðlögun nýs vinnuafls og fyrirbyggja að upp komi vandamál.“ Verkalýðsfélag Vestfirðinga, með leyfi forseta: „Við Íslendingar höfum haft nokkur ár til að búa okkur undir staðfestingu á frjálsri för verkafólks frá þessum nýju aðildarríkjum EES en ekkert gert til að vera viðbúin nýjum viðhorfum.“ Í umsögn frá Afli, Starfsgreinafélagi Austurlands, með leyfi forseta: „Skoðun félagsmanna Afls er sú að fresta beri gildistöku um frjálsa för. Ástæðurnar eru skýrar. Í þeim mikla uppgangi sem verið hefur í atvinnulíf eystra hefur launafólki af erlendu bergi fjölgað mikið og talsvert hefur borið á því að brotið sé á fólki og kjör þess séu langt undir viðurkenndum kjörum hér.“ Frú forseti. Í ljósi aðvarana frá verkalýðsfélögum leggjum við í minni hluta félagsmálanefndar fram breytingartillögur um frestun á gildistöku laganna. Við skulum jafnframt ekki gleyma því varðandi launataxta ASÍ og Samtaka atvinnulífsins að það er stórt gap á milli lægstu launataxta og markaðslauna. Það er þessu gapi sem þarf að loka. Það þarf að skera af lægstu taxtana því þeir eru ekki í takt við raunveruleikann. Það er þetta gap sem er stórhættulegt og getur haft virkileg neikvæð áhrif á launþegana í landinu, á íslenska launþega þegar erlent vinnuafl streymir til landsins. En þetta gat er ekki bara á ábyrgð ríkisvaldsins heldur og aðila vinnumarkaðarins.

Virðulegi forseti. Sú niðurstaða sem við ræðum hér, þ.e. að halda okkur við 1. maí nk. vegna frjálsrar farar launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins byggir í fyrsta lagi á samningi um Evrópska efnahagssvæðið og í öðru lagi á samkomulagi stjórnvalda við aðila vinnumarkaðarins. Mikil áhersla er lögð á að hafa virkt eftirlit á meðan breytingarnar ganga yfir. Fyrst og fremst er það til að standa réttindi um vörð launafólksins sem kýs að koma hingað til lands. Einnig nýtist það til að hafa yfirsýn yfir vinnumarkaðinn meðan hann og íslenskt samfélag aðlagast breyttum aðstæðum. Ég ítreka að stjórnvöld hafa heimild til að setja strangari takmarkanir síðar ef um röskun eða fyrirsjáanlega röskun á innlendum vinnumarkaði verði að ræða. Slíkt yrði metið hverju sinni og samráð haft við aðila vinnumarkaðarins. Virðulegi forseti. Í ljósi þessa mun ég ekki greiða þessari breytingartillögu atkvæði mitt.

Frú forseti. Það er afar mikilvægt að þessi breytingartillaga verði samþykkt. Ég minni á að mörg verkalýðsfélög hafa verið að kalla eftir frekari aðlögun en hér er gert ráð fyrir. Tillagan felur í sér að framlengja tímabundið aðlögun að frjálsri för nýju aðildarfélaganna innan Evrópska efnahagssvæðisins og að aðlögunartíminn verði nýttur til að móta stefnu í málefnum innflytjenda og styrkja betur vinnumarkaðinn með lögum og reglum til að koma í veg fyrir undirboð á vinnumarkaði og að brotinn sé réttur á launafólki. Við erum að tala um grundvallarrétt launafólks í kjörum og aðbúnaði sem kostað hefur áratugabaráttu verkalýðshreyfingarinnar. Það hefur komið fram á þessum stutta tíma sem félagsmálanefnd hefur haft til að fjalla um þetta mál að stjórnvöld hafa alls ekki nýtt þann tíma nægilega vel sem við höfum haft til ráðstöfunar til að undirbúa okkur betur fyrir frjálsa för fólks til landsins bæði með því að móta stefnu í málefnum innflytjenda og að styrkja betur vinnumarkaðinn sem er gífurlega mikil þörf á. Þess vegna legg ég áherslu á að þessi breytingartillaga verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það hafi komið skýrt fram í máli mínu áðan að við í Frjálslynda flokknum erum alfarið andvígir þessu máli. Við höfum réttilega bent á að það hefði verið miklu skynsamlegra á allan hátt að nýta þær heimildir sem eru fyrir hendi til frestunar á gildistöku þessara ákvæða til 1. maí árið 2009 eða 1. maí árið 2011. Það hefði verið hægur vandi. Það hefur út af fyrir sig ekkert upp á sig að bera fram breytingartillögur sem verða síðan kolfelldar af meiri hlutanum þannig að við látum það eiga sig. Við erum önnum kafnir menn og höfum nóg annað við tímann að sýsla en að skrifa breytingartillögur og nefndarálit út í loftið. Við stöndum fyrir máli okkar í ræðustól og það hef ég reynt að gera í dag og ég hygg að okkar afstaða hafi komið skýrt fram. Þar sem við teljum að þetta mál sé svo illa undirbúið og svo mikil vitleysa frá öllu sínu upphafi þá höfum við hreinlega ákveðið að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þessa breytingartillögu.

Virðulegi forseti. Atkvæðagreiðslu um þetta frumvarp er nú að ljúka og ég vona að allir þeir sem fylgst hafa með og líka þeir sem eiga eftir að stúdera þetta mál í framtíðinni hafi tekið eftir því að það var bara einn flokkur sem sagði nei og það voru þingmenn Frjálslynda flokksins. Sjálfstæðismenn sögðu allir já og var mjög áhugavert að sjá það því þeir hafa yfirleitt gefið sig út fyrir það að vera miklir riddarar gegn hugsanlegri aðild Íslands að Evrópusambandinu en nú lagðist frekar lítið fyrir kappana. Þeir létu flatreka í þessu máli. Þeir létu flatreka beint upp á sker. Það er allt í lagi, það er þeirra vandamál, ég ætla ekkert að sýta það. En ég hygg að þegar þessari atkvæðagreiðslu lýkur verði aðeins þrír þingmenn sem munu geta gengið út úr salnum og borið höfuðið hátt og það eru þingmenn Frjálslynda flokksins.