Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. (Magnús Pjetursson) : Svo sem háttv. deild er kunnugt, var tekjuhalli fjárlaganna nálægt 236,000 kr., eftir 2. umr. hjer í deildinni. Þar af voru 217 þús. kr. skilyrðisbundnar fjárveitingar. Yrði þá hinn eiginlegi tekjuhalli 18,576 kr. 92 aur. Nefndin hefir nú enn viljað gera tilraunir til þess, að minka tekjuhallann nokkuð, og ef brtt. nefndarinnar, sem hún nú leyfir sjer að bera fram, verða samþyktar, mundi hann minka um 10–11 þús. kr. Fyrst vil jeg geta þess, að á þgskj. 783 eru nokkrar prentvillur, og. vona jeg að leiðrjettingin á þeim, sje þegar komin í hendur háttv. þm. - Nefndin hefir komist að þeirri niðurstöðu, að brtt. frá háttv. þm. G.-K. (K. D.), um styrk til hörundsberklasjúklings væri rjettmæt, þegar það upplýstist, að nú væru 2 sjúklingar, sem styrksins þyrftu að njóta. Nefndin álítur sjálfsagt að hlaupa undir bagga í slíkum tilfellum, þegar menn geta ekki fengið bót meina sinna hjer á landi, og ætti það að verða föst regla framvegis um þessa sjúklinga, úr því landið hefir ekki efni á, að setja hjer upp ljóslækningastofu, sem ekki getur komið til mála. - Þá er brtt. við 13. gr. B. VII. Nefndin vill, að Austur-Hjeraðsvötn komi í staðinn fyrir Austurós Hjeraðsvatnaós,því að brúin er ekki á ósnum. Þá vill og nefndin sleppa orðunum „alt að“, því þau gætu skilist svo, sem engin umframgreiðsla mætti eiga sjer stað, en það er ekki meiningin. Tillag sýslusjóðs er fast ákveðið, hvað sem brúin kostar. Þessi brtt. er gjörð eftir bendingu og tilmælum landsverkfræðings Jóns Þorlákssonar. - Þá er brtt. um að hækka styrkinn til Faxaflóabátsins úr 10 þús. í 12 þús. kr. Strandferðanefndin hefir mælst til þessarar hækkunar, og hefir háttv. þm. Skagf. (J. B.) óskað eftir að fá að gera grein fyrir, hvernig á því stendur, og mun jeg því eftirláta honum það. Þá er næsta brtt. um skilyrðið við fjárveitinguna til Breiðafjarðarbátanna, sem jeg tók fram hjer við síðustu umræðu, að nefndin mundi koma með. En nefndin vill láta þess getið, að þó þar standi að Eimskipafjel. Íslands fari ferðir á þessa staði, felst auðvitað engin skuldbinding í aths. fyrir Eimskipafjel.; það hagar sjer eftir öðrum ástæðum jafnframt. Að eins þetta, að það sje ekki skuldbundið til að fara fleiri ferðir. Þá kemur að 13. gr. E. Eins og menn muna frá 2. umr., þá var það tilætlan okkar, eftir tilmælum hæstv. ráðherra, að sundurliða ekki laun vitaumsjónarmannsins. Nefndin gjörði till. um, að færa þau saman, eins og var í síðustu fjárlögum, og í tilefni af því, vildi jeg skjóta því til hæstv. forseta, að bera upp brtt. 6 á undan brtt. 5. Jeg vil um leið geta þess, að í 6. brtt. hafði slæðst. inn prentvilla, sem sje E. 1. b. í stað E. 1. a. 2, sem jeg vona að hafi þegar verið leiðrjett. Þá er 14. gr. B. II. d. 5. Rector mentaskólans sendi fjárlaganefndinni erindi í tilefni af því, hve aðsókn hefði aukist mikið að skólanum, og það svo mjög, að nú væru bekkir orðnir 9, en ekkert útlit fyrirað þeir yrðu færri á næstu árum. Þetta gæti ekki gengið svo, nema meira fje væri veitt til skólans, þar eð bæði vantaði fje til þess, að borga með tímakennurum og. prófdómurum. Nefndinni fanst óhjákvæmilegt að verða við þessari beiðni, og leggur því til, að hækkað sje við skólanum 500 kr., eins og rector fer fram á. Næst er brtt. við 14. gr. B. III. Fyrsta upphæðin er að eins breyting, sem leiðir af hinni á undan. En næsta brtt. er viðvíkjandi námsstyrknum við Akureyrarskólann. Fanst nefndinni rjett, að hafa þar 600 kr. síðara árið í stað 800 kr., og láta hann þannig lækka hlutfallslega eins og við Mentaskólann. Verður þá alveg samræmi milli beggja skólanna. Þá er sjerstök brtt. frá nefndinni á. sjerstöku þgskj. 799, við 15, gr. 1. b, um laun fyrsta bókavarðar Landsbókasafns. Stendur svo á henni, að mikil líkindi eru til, að þar verði bráðlega mannaskifti, og gjört ráð fyrir, að hæfur maður taki þá við því. En ranglátt er að hann hafi þá ekki sömu laun og fyrirrennari hans, með því sjálfsagt má telja, að hann vinni sama verk og núverandi bókavörður, og leggur því nefndin til, að það af launum hinsnúverandi bókavarðar, sem er persónuleg launaviðbót falli. burt, en laun hans aftur hækkuð sem því svarar; þetta hefir því engin aukin útgjöld í för með sjer. Þá er 10. brtt. á þgskj. 783 við 16. gr.. 2. b., um að liðurinn falli burt. Þó nefndin kæmi ekki með brtt. þessa við 2 umr., þá var hún þó ekki viss um nema hættulaust væri að leggja út í þetta fyrirtæki, en treysti hins vegar fyllilega landsverkfræðingnum. Við 2. umr. var jafnframt getið um, að lánið til Skeiðaáveitunnar fjelli burtu, af þeirri ástæðu meðal annars, að ekki væri rjett, að hafa tvö slík fyrirtæki undir í einu. Nú hefir nefndin við frekari athugun komist á þá skoðun, að láta heldur Skeiðaáveituna ganga fyrir, og hæstv. ráðherra er á sömu skoðun, en láta þá Miklavatnsáveituna bíða. Nefndin í hv. Nd. hefir einnig verið með nokkurn belg gagnvart fjárveitingunni til Miklavatnsáveitunnar, og mun því varla taka sjer nærri þó hún falli burt. Þá kemur næsta brtt við sömu gr. 3., sem fer fram á að lækka tillag til sandgræðslu. Mest er það gjört af sparnaðarhugsun, en í og með vegna brjefs, er lá fyrir frá skógræktarstjóranum, þar sem draga mátti af, að fjeð kæmi ef til vill ekki að tilætluðum notum, og heldur farist óhönduglega framkvæmdir sumstaðar. Þetta má ekki skilja svo, að nefndin áliti ekki sandgræðsluna nauðsynlega, heldur er það af því, að hún er hrædd um að hjer sje ekki alt með feldu, fjeð ekki eins vel notað sem skildi, sem líka brjef skógræktarstjórans sjálfs ber með sjer. Viðvíkjandi 16. gr. 7. b., þá hafði nefndinni dottið í hug, að strika út styrk til gerlaransókna, en vegna eindreginna meðmæla Búnaðarfjelagsins og landlæknis, ákvað hún að láta standa við það, sem komið var, en af því henni er kunnugt um, að gerlafræðingurinn hefir fleiri störf með höndum, svo sem rekstur gosdrykkjaverksmiðju o. fl., fanst henni ekki ástæðu til, að hafa laun hans hærri en 1200 kr. á ári. Má það teljast sæmilegt fyrir vinnu þá, sem hjer getur verið um að ræða. 1500 kr. er alt of hátt. Þá er næst brtt. við sömu gr. 19. a. Sigurgeir Einarsson ullarfræðingur átti tal við nefndina, og skýrði henni frá, að ef fjárveitingin væri að eins til annars ársins, þá næði hún alls ekki tilgangi sínum, þeim tilgangi, að kenna ullarmatsmönnum, og koma lögunum í framkvæmd. Hann þyrfti að ferðast bæði árin. Og loks sagði hann það, að væri fjeð að eins veitt. til eins árs, þá væri hann ófáanlegur til að taka starfann að sjer. Þetta reið baggamuninn hjá nefndinni, og því komum við með þessa brtt. Kem jeg næst að brtt. við 16. gr. 26. Eins og háttv. deild man, var ákveðið að lækka styrk til bóndans á Hrauntanga, úr 300 kr. ofan í 100 kr., en síðan hefir nefndin leitað sjer upplýsinga og komist að raun um, að rjettast muni vera, að láta sitja við sama og var í síðustu fjárlögum. Að vísu var í síðustu fjárlögum 300 kr. fyrra árið, en 100 kr. síðara árið; en það var að eins gjört bóndanum til hægðarauka, að færa hálfan síðara árs styrkinn fram á fyrra árið, því hann þurfti að byggja, en ekkert tekið fram um, að framvegis ættu 100 kr. að nægja. Nefndin leggur því til, að sama upphæð sje veitt og á síðasta fjárhagstímabili, að eins jafnt bæði árin. Þá er síðasta brtt. á þgskj. 783, og þarf ekki að fjölyrða um hana, en af því hún er sama efnis og till., sem áður hefir komið fram, skýt jeg því til hv. forseta, hvort það gangi of nærri þingsköpum, að bera hana upp.  Jeg mun tala um brtt. hv. þm., þegar flutningsmennirnir hafa fært rök .fyrir þeim.

Sigurður Stefánsson : Jeg á dálitla viðaukatill. á þgskj. 785, sem fer í þá átt, að stjórnin láni Ísafjarðarkaupstað 60 þús. kr. til raflýsingar. Jeg tek það fram, að jeg var helst á að strika ætti út, að þessu sinni, allar lánsheimildir, með því að lítil líkindi eru til, að stjórnin geti notað þær allar. En eins og mönnum er kunnugt, var felt að fella niður lán til rafveitu á Húsavík, og jeg hafði tekið það fram í nefndinni, að kæmist nokkur slík lánsheimild í fjárlög, þá yrði jeg að koma fram með þessa tillögu mína. Á Ísafirði er engu minni þörf raflýsingar en t. d. á Húsavík, og jeg skil tæpast, að þingið velji neinn einn eða einstakan stað til þess að ganga á undan, heldur taki öllum slíkum beiðnum jafnt. Vona jeg að úr því að háttv, deild ljet Húsavík standa, þá geti hún greitt atkv. með víða.till., einkum vegna þess, að þetta kemst varla nema á pappírinn. Þarf jeg svo ekki að fjölyrða um þetta, en vona að mönnum hafi skilist hvernig málinu er farið, og sýni Ísafirði sömu sanngirni og Húsavík.



Jeg á eina litla brtt. á þgskj. 781, sem fer fram á að veitt sje til brúar yfir Hamarsá á Vatnssesi. Beiðni þessi var feld í Nd. með litlum atkvæðamun. Á þessi er að vísu ekki stórt vatnsfall, en er oft hvymleið. Alt frá upptökum sínum fellur hún niður brattan dal í kletta gili, og þegar því sleppir taka við eyrar, og þegar vöxtur hleypur í ána, er hún þar svo ströng og stórgrýtt, að hún má heita með öllu ófær. Verður þá oft að fara á bát fyrir framan ármynnið, og eins og gefur að skilja, veldur það allmiklum óþægindum. Yfir ána er fjölfarið, bæði í kaupstað og eins þegar læknis er leitað; verður þá stundum að fara upp á fjall, og eru það slæmar tafir. Mætti fleira tína til, t. d. að í fyrrahaust varð ekki komist með fje úr rjettum norður yfir ána. Stundum verður að fara upp á fjall og stundum niður að sjó, til þess að komyfir. Jeg er ekki vel kunnugur þarna, en fer eftir lýsingu annara; en annars finst mjer háttv, deild geti lagt talsvert upp úr því, að búið er að safna þegar í hreppnum 900 kr., og sýslusjóður Vestur-Húnvetninga mun leggja fram um 1700 kr., en búist er við að brúin muni kosta 4500–5000 kr. Fyrir nokkrum árum var gjörð teikning og áætlun um timburbrú og átti hún að kosta 5700kr., en landsverkfræðingurinn ráðlagði að byggja heldur steinsteypubrú, þó hún yrði nokkuð dýrari. Jeg þykist hafa gjört grein fyrir, að mjög er fjölfarið yfir ána, þó þetta sje einungis hreppsvegur, því eins og mönnum er kunnugt, þá er næsta lítið upp úr því leggjandi hvort vegir eru nefndir sýsluvegir eða hreppavegir; hreppavegir oft og tíðum eins mikilsvarðandi. Jeg vona því, að háttv. deild taki þessu vel, sjerstaklega er hún sjer áhuga manna norður þar, og hvað þeir vilja á sig leggja.



Eins og háttv. framsögumaður tók fram, þá vil jeg fyrir hönd strandferðanefndar fara þess á leit, að hækkaður verði styrkurinn til Faxaflóabátsins. Eins og kunnugt er, hafði hann á síðasta fjárhagstímabili 14,500 kr. hvort árið, svo styrkurinn, sem hjer er farið fram á, verður því 1,500 kr. lægri, þótt brtt. um 12,000 kr. ná fram að ganga. Þegar strandferðanefndirnar voru að fjalla um þetta mál, þá lágu fyrir þeim reikningar fjelagsins, og var það ljóst, að báturinn hafði borið sig, og líkindi voru fyrir því, að hann gæti borið sig, þó hann fengi ekki nema 10,000 kr. styrk. Þess vegna lagði nefndin til að fjelagið fengi ekki nema 10,000 kr. styrk á ári. En eftir að nefndin hafði gefið út þetta álit sitt, þá kom það í ljós að fjelagið var ófáanlegt til þess að halda uppi ferðum alt árið, ef ekki yrði hærri styrkurinn. Nefndin leit svo á, sem ekki mætti eiga sjer stað, að ferðirnar fjelli niður, sökum þess mikla póstflutnings, sem báturinn flytur. Nefndin leitaði sjer upplýsinga um það, hversu mikið þessi póstflutningur næmi, og kom það í ljós, að það var hátt á 7. þúsund kr. árlega. Þegar þetta var tekið til athugunar, að bátsferðirnar gefa óbeinlínis af sjer meira en helminginn af því, sem styrkurinn nemur, þá þótti nefndinni ekki ósanngjarnt að fjelagið fengi 12,000 kr. árlega. En í sambandi við þetta vil jeg geta þess, af því að jeg er nú staðinn upp, að strandferðanefndin var einróma á því máli, að nauðsyn bæri til að reyna að haga ferðum bátsins þannig, að hann fært ekki margar óþarfa ferðir, færi ekki á þá staði, þar sem hvorki væri farmur nje fólk að flytja. Það kom í ljós þegar yfir farnir voru reikningar fjelagsins, að bæði Faxaflóabáturinn og „Ásdís“ höfðu farið margar slíkar ferðir, án þess að fá nokkuð í aðra hönd. Jeg vil t. d. benda á ferðir Ásdísar milli Reykjavíkur og Stokkseyrar. Þær ferðir hafa allar gefið af sjer yfir árið 18,23 kr. í farmgjald. Slíkar ferðir eru algjört óvit, og verður að gjalda, varhuga við þeim, þegar ferðaáætlanirnar eru samdar, þar sem þær eru algjörlega óþarfar. Þegar búið er að strika út þessar ferðir, er fyrst hægt að búast við, að báturinn beri sig verulega, og þá verður minni ástæða til að láta af hendi mikið fjárframlag. Í sambandi við þetta mál vil jeg enn fremur benda á það, að á þessum strandferðabátum er mjög lítið af björgunartækjum. Þetta er mjög háskalegt, því eins og kunnugt er, eru bátarnir oft yfir fullir af fólki, og er þá naumast forsvaranlegt, að ekki skuli vera nægileg björgunartæki, ef slys bæri að höndum. Mjer finst fylsta ástæða vera til þess, að landsstjórn og hjeraðsstjórn hafi fullar gætur á þessu og hlutist til um að úr þessu verði bætt. Loks virðist ástæða vera til þess fyrir stjórnina, að hlutast til um að bátarnir sjeu ekki yfir fyltir, sem oft verður raunin á. Erlendis er það alstaðar siður, að sett sjeu takmörk fyrir því hversu margt manna, skip megi flytja, en hjer virðast engin takmörk vera fyrir því, og er það alveg óforsvaranlegt, þegar þess er gætt hvað björgunartæki eru öll í ólagi. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en vona að deildin sjái sjer fært að veita þessar 12000 kr., sjerstaklega af þeirri ástæðu hvað fjelagið flytur mikinn póst og að fastar ferðir falla algjörlega niður, ef fjelaginu er neitað um þetta.

Forseti: Áður en umræðum er haldið lengra áfram vil jeg geta þess, að jeg get ekki borið undir atkvæði brtt. á þgskj. 808, því samkv. 30. gr. þingskapanna er ekki hægt að bera upp till. um sama atriði, sem felt hefir verið í sömu deild. Tölurnar í þessari brtt. eru að vísu ekki þær sömu og í brtt., sem feld var, en hún er um sama efni.



Jeg ætlaði að eins að mæla nokkrum orðum með brtt. á þgskj. 811, sem jeg vona að háttv. þingdeildarmenn taki til alvarlegrar íhugunar. Maður þessi, sem hjer ræðir um, er Íslendingum að góðu kunnur, og hefir sýnt landi voru og tungu sjerlega mikla velvild að fornu og nýju. Hann er allra erlendra manna kunnugastur Íslandi og hefir sjerstaklega lagt stund á að kynna sjer verslunarviðskifti vor, og hefir gefið út bók um verslunarviðskifti Íslands og Svíþjóðar. Enn fremur er það alkunnugt, að hann hefir um mörg ár veitt íslenskum kaupmönnum upplýsingar um sænsk verzlunarsambönd og viðskifti. Fleira ætla jeg ekki um þetta að segja, en vona að deildin taki tillögunni vel og samþykki hana.

Hákon Kristófersson ; Jeg á nokkrar brtt., sem jeg vildi minnast á. Brtt. 809 er um það eitt, að kolarannsóknarfjenu skuli varið til rannsókna á Vesturlandi, í stað þess, sem ákveðið er í frv. „á Íslandi“. Það er einróma álit manna að mest muni vera um kol á Vesturlandi, og er því sjálfsagt að byrja rannsóknir þar, og er trygging fengin fyrir því, að svo verði gert, ef tillaga mín verður samþykt. Af þessari orsök hefi jeg leyft mjer að koma fram með hana. Annars hefi jeg litla ástæðu til þess að vera mjög hrifinn af þessari fjárveitingu, eftir nýjustu upplýsingum að dæma, sem jeg hefi fengið um það mál. Brtt. 806 fer í þá átt að heimild veitist til þess, að lána Suðurfjarðarhreppi 15,000 kr. úr viðlagasjóði, til þess að raflýsa Bíldudalskauptún, gegn ábyrgð Vestur-Barðastrandarsýslu. Mjer hefir verið falið að fara þess á leit, en þetta fjell úr minni mínu við 2. umr. fjárlaganna, og taldi jeg enda vafasamt að fram mundi ganga. En þar sem samþykt var við 2. umr. að veita Húsavík lán til raflýsingar, þá treysti jeg svo rjettlæti háttv. deildar, að láta einnig þetta ná fram að ganga. Jeg hefi ekki í höndum nákvæma áætlun um fyrirtækið, en get þess, að rafmagnsfræðingur Halldór Jónsson hefir þegar samið áætlun um það, og hefir ekkert verið til fyrirstöðu að verkið væri hafið, annað en það, að fje hefir vantað. Jeg ætla ekki fleiri orðum um þetta að eyða, en eins og jeg hefi sagt, treysti jeg svo á rjettlæti og sanngirni hv. deildar, að hún samþykki brtt. Um brtt. á þgskj. 808 ætla jeg ekki að tala. Hæstv. forseti hefir neitað að bera hana undir atkv., og þó jeg sje honum ósamþykkur í því atriði og verði að halda því fast fram, að sú aðferð forseta sje gagnstæð þeirri venju, er fylgt hefir verið í þinginu, þá hlýt jeg að beygja mig undir úrskurð hans.



Jeg á eina brtt. á þgskj. 702 við 13. gr. A. 3. a., um skrifstofukostnað póstmeistara, og legg til að veittar verði 7,000 kr. sem kaup 6–7 starfsmanna við pósthúsið, og alt að 3,500 kr. sem skrifstofukostnað póstmeistara. Jeg fer alls ekki fram á að auka á neinn hátt kostnað landssjóðs, því þetta er sú minsta upphæð, sem hægt er að komist verði af með. Þegar það fje er búið, sem tilfært er í frumvarpinu, þá getur þó eigi verið um að tala, að stjórnin fari að fækka starfsmönnum á pósthúsinu, því slíkt væri hið mesta glapræði og fásinna. Starfið eykst með ári hverju, og alt af þarf að auka starfskraftana, en ekki minka þá. Árið 1914 var samanlögð upphæð skrifstofukostnaðar og óvissra útgjalda 18,000 kr., en í fjárlögunum voru einungis veittar 16,000 kr. Svona fór þrátt fyrir það, að búið var að kaupa öll kol áður en þau stigu í verði. Og nú má vita að útgjöldin verði ekki lægri árin 1916 og 1917 en þau hafa verið 1914. Hjer er því ekki um aukin útgjöld að tala, heldur hefst það eitt upp úr því, að áætla kostnaðinn svona lágan í fjálögunum, að fjárhagur landsins lítur betur út en hann er í raun og veru, og fæ jeg ekki sjeð hvað á því græðist. Það eitt hefst upp úr því, að menn gjöra sjer þær hugmyndir um fjárhaginn, sem engan stað eiga sjer, því eins og jeg hefi tekið fram, þá er þetta sá minsti kostnaður, sem hugsanlegt er, að komist verði af með, og er þó starfsmönnum goldið mjög lítið fyrir starf sitt. Jeg vil nefna t. d. einn mann, sem útskrifaður er af Verzlunarskólanum og hefir starfað við pósthúsið í 9 ár og hefir einar 900 kr. í kaup.



Jeg hefi leyft mjer að koma með nokkrar brtt. við fjárlagafrumvarpið, og skal jeg gera lítilsháttar grein fyrir þeim. Á þgskj. 786 á jeg brtt. þess. efnis, að veitt verði fje til kenslu í líffærameinfræði og sóttkveikjufræði við Háskólann. Í háttv. neðri deild var flutt frumvarp um stofnun embættis í þessu skyni, en það náði ekki fram að ganga, og var það þó fram komið að undirlagi helstu manna hjer í landi í þessum fræðum, og hafði meðmæli háskólaráðsins. Mátti því segja að allir menn, sem vit höfðu á málinu, voru þessu fylgjandi, og töldu þetta nauðsynjamál fyrir landsmenn, en háttv. neðri deild hefir samt sem áður ekki tekið það til greina. Í brjefi, sem Alþingi hefir borist frá háskólaráðinu, þar sem þessa er farið á leit, er þess jafnframt getið, að bráðlega sje völ á manni, sem muni verða mjög fær um að taka að sjer þetta starf. Ýmsir hafa haldið því fram, að lítil þörf mundi vera á slíku embætti, sökum þess að fje sje veitt til gerlarannsókna í efnarannsóknarstofu landsins. Og er það að vísu satt, að þar er maður sem fæst við slíkt starf, og hlýtur misjafna dóma, þeirra manna er vit hafa á; en um það eru allir samdóma, sem nokkuð þekkja til, að sá maður sje með öllu gagnslaus til þess starfa, er þessum háskólakennara er ætlaður. Og verður því ekki neitað að undarleg ráðsmenska er það, að fleygja fje í þá menn, er á íslensku eru nefndir fúskarar, en hafna hálærðum mönnum, sem segja má um, að sitji inni með lykil viskunnar í þessum fræðum. Aðra brtt. á jeg, um aukinn styrk til aþýðufræðslu Stúdentafjelagsins. Stúdentafjelagið í Reykjavík hefir um nokkur ár haft dálítinn styrk, til þess að halda uppi fyrirlestrum fyrir alþýðu manna hjer í Reykjavík og í næstu sýslum, sem til verður náð. En nú hefir Stúdentafjelagið á Akureyri farið þess á leit við Reykjavíkurfjelagið, að það fengi einhvern hluta styrksins, til þess að halda uppi fyrirlestrum norðan lands. Þetta hefir fjelagið ekki sjeð sjer fært, þar eð styrkurinn er svo lítill, og alls ekki til skiftanna, en kannast hins vegar við, að mikil þörf væri á að gjöra Akureyrarfjelaginu einhverja úrlausn, þar sem það á svo hægt með að ná til margra sveita, sem ómögulegt er hjeðan úr Reykjavík. Þessi alþýðufræðsla er nú orðin eitthvað 20 ára gömul, og átti háttv. 5. kgk. þm.(G. B.) góðan þátt í því að koma þessu á fót, eftir því sem jeg veit best til. Jeg kyntist ekki þessu starfi fyr en 1910, en síðan hefi jeg verið nokkuð við það riðinn, ásamt mörgum góðum mönnum, svo sem dr. Guðm. Finnbogasyni o. fl. Síðan árið 1910 hafa verið alls haldnir 210 fyrirlestrar, og nákvæmlega helmingur þeirra utan Reykjavíkur. Jeg hirði ekki um að telja upp staði þá, hvar fyrirlestrarnir hafa verið haldnir. Hygg það sje ekki það höfuðatriði. En við höfum getað náð til allra fjórðunga landsins. Það er að þakka aðstoð Guðmundar Hjaltasonar, er ferðast víða um land og ferðast ódýrt. Fleiri fyrirlestrar hefðu verið haldnir utan Reykjavíkur, hefði það verið fært, kostnaðarins vegna. Þykist jeg ekki þurfa hjer um að hafa fleiri orð, jeg tel víst, að allir skilji, að hjer er um þarft og nytsamt mál að ræða. Jeg á hjer lítilfjörlega breytingartillögu við 15. grein 47, um styrk til goodtemplara. Það á ekki að hagga við honum, en jeg vil að hann sje bundinn skilyrðum. Þetta er sjerstaklega gjört vegna þess, að Stórstúka goodtemplara hefir gjörst nokkuð djörf til orða og verka. Það er svo að sjá, sem hún vilji, að henni sje veitt fje til lögreglueftirlits, en til þess standa engin lög, að Stórstúkan geti farið með lögreglueftirlit; til þess þarf lög, ella yrði það lagalaust. Þetta vita allir, sem komnir eru til vits og ára, nema ef vera skyldi goodtemplarar. Aðrir en lögreglustjórar landsins mega ekki með það vald fara. Því hefi jeg borið fram svohljóðandi skilyrði, sem styrkurinn yrði bundinn „að goodtemplarareglan láti á allan hátt afskiftalaust um gæslu, framkvæmd, viðhald eða afnám áfengisbannlaganna“. Og jeg gjöri það með góðri samvisku. Það er vitamál, að goodtemplurum kemur þetta ekki við, fremur en mjer eða öðrum, eða með öðrum orðum, að templara varðar ekkert um það. Hitt skilyrðið er um að styrkja þann mann, er vann allra manna best og mest í þarfir Reglunnar, meðan hún fór rjett með starf sitt. Það skilyrði er um, að Sigurður dannebrogsmaður Eiríksson njóti helmings styrksins. Þessi sómamaður hornaði landið og mælti með bindindi og reglusemi, og jeg hygg að hann hafi oft „illustrerað“ ræðu sína með lifandi og dásamlegum dæmum. Hann hefir að vísu ekki sótt um styrk til þingsins, og hefir nú lítilfjörlegan styrk í 18. gr. fjárlaganna, en jeg hygg það þurfi eigi að verða þessu að grandi. En hann er bilaður að heilsu og fjelítill, og jeg tel, að templurum væri ekkert kærara, en að honum mætti vegna vel í elli sinni. Vona jeg því, að allir þeir, sem hafa unnað bindindi og reglusemi, verði með þessu. En hvort hinir, sem bannlög hafa sett, verða það, veit jeg ekki.  (Björn Þorláksson: Eins og 6. kgk. þm.?)  Það er ekki ábyggilegt, að það sje rjett bókað. Hygg jeg, að flestum muni þykja þetta eðlilegt, einkum nú, er jeg hefi frjett, að það sje ekki meiningin, að nota styrkinn til æsandi bann-agitationa, heldur til þess að borga þungar skuldbindingar, sem templarar hafa tekist á hendur, er þeir störfuðu rjett. Má ske hafa þeir tekið að sjer skuldbindingar þessar í vitleysu, eins og hent hefir ýmsa góða menn, en síðan jeg frá það, er jeg ekki eins á móti styrknum og áður var, meðan jeg kunni minni skil þar á. En jeg vil vera laus við alt flangur frá goodtemplurum, og ef þessir herrar halda áfram að vera of nærgöngulir, þá vil jeg vekja athygli þeirra á því, að betra er fyrir þá að gæta lífs og lima.



Jeg átti tvær brtt. við fjárlögin nú, en annari þeirra hefir verið vísað frá. Jeg vil leyfa mjer að láta álit mitt í ljós um frávísunina. Hjer er um tvö málsatriði að ræða. Svo verð jeg að líta á það. Annað atriðið er það, hvort veita skuli utanfararstyrk handa barnakennurum. Það. atriði er samþykt í báðum deildum. Hitt atriðið er, hversu hár styrkurinn skuli vera. Um það atriði er ágreiningur. Við aðra umræðu hjer í háttv. deild var felt að styrkurinn skyldi vera 2000 krónur, en nú er farið fram á 1800 krónur. Hjer er um annað atriði að ræða, því 2000 kr. er annað en 1800 kr. - annað atriði. Þó 1000 krónur hafi verið samþyktar, en 2000 kr. feldar, þá er hæð styrksins ekki þar með óbreytilega ákveðin. Mátti því vel bera fram breytingartillögu við upphæðina, því aðalatriðið stendur, þó aukaatriðið - upphæð styrksins - 2000 kr., hafi fallið. Enda mun það hafa tíðkast hingað til, að bornar hafa verið upp breytingartillögur við fjárhæðir, hvað eftir annað, þótt einstakar tölur hafi fallið. Verð jeg því að álíta, að hæstv. forseti hafi vikið hjer frá vanalegri og rjettmætri reglu. Jeg ætla mjer ekki að deila um þetta. við dómarann, en mjer þykir það illa farið, einkum þar sem jeg tel, að nú liggi fyrir óræk sönnun fyrir því, að spara megi fjárupphæð þessa og meira til á öðrum lið, prófdómendum við barnaprófin. Hin tillagan er um að veita til heimilisiðnaðar 1500 krónur, sem skiftist svo, að Heimilisiðnaðarfjelag Íslands fái 2/3 hluta, eða 1000 krónur, og fjelagið á Akureyri þriðjung eða 500 krónur.  Nú hefir Heimilisiðnaðarfjelag Íslands í hyggju að setja á fót vinnustofu fyrir börn, þar sem kenna á fátækum börnum ókeypis heimilisiðnað, og eins, ef efni og ástæður leyfa, öðrum börnum, gegn litlu gjaldi. Fjelagið hefir undirbúið málið í von um, að það fengi styrkinn hækkaðann. Vinnustofan er undirbúin og húsið er til. Og ef fjelagið fær þennan styrk, þá á það von á að fá styrk í viðbót frá bæjarsjóði Reykjavíkur og frá fjelagi í Svíþjóð. Það er því mikils vert fyrir fjelagið, að það fái meiri styrk, en ráðgjört er í fjárlögunum. Það er svo fyrir mælt, að heimilisiðnaðarfjelag Akureyrar, eða rjettara Norðurlands, fái hluta af þeim 1000 kr., sem veittar eru til heimilisiðnaðar, og skal hluti sá, vera að tiltölu við framlög. Það er því enginn vafi á því, að heimilisiðnaðarfjelag Norðurlands fær töluverðan hluta af upphæðinni, en þá verður styrkur, sá, sem Heimilisiðnaðarfjelag Íslands fær, svo lágur, að það getur ekki sett á fót vinnustofuna, því það sjer sjer það ekki fært, nema styrkur þessi nál 1000 krónum. Heimilisiðnaðarfjelag Norðurlands er nýstofnað, var stofnað í sumar, og tel jeg því rjett, að það fái sama styrk og Heimilisiðnaðarfjelag Íslands fjekk, er það hóf göngu sína. En upphæðin er lítil, og fyrirtækið er viðurkent gott að vera, og vænti jeg því, að háttv. deild taki breytingartillögunni vel.



Jeg athugaði ekki áðan brtt. þá, er háttv. 2. kgk. þm.(Stgr. J.) hefir gjört á þgskj. 810, og snertir brtt. mína. Þessi tillaga fer fram á, að færa lánsheimildina niður í 45 þúsund kr. En tillaga mín er miðuð við áætlun, er gjörð var í fyrra um verkið, þar sem áætlað var, að kostnaðurinn yrði um 60 þús. krónur. Um brtt. þessa, á þgskj. 810, vil jeg taka það fram, að jeg er auðvitað þakklátur háttv. deild, ef hún verður samþykt, því það er allgóður styrkur fyrir fyrirtækið, þó jeg hins vegar kjósi fremur að tillaga mín nái fram að ganga. Fáein orð vil jeg segja um brtt. á þgskj. 784, er háttv. 6. kgk. þm.  (J. Þ:)  ber fram. Hann vill binda styrkinn til goodtemplara tveimur skilyrðum. Fyrra skilyrðinu, undir a-lið, get jeg .ekki greitt atkvæði, því þetta skilyrði er svo óákveðið, og svo vaxið, að það er ókleift fyrir landsstjórnina, að hafa eftirlit með því, að templarar hagi sjer svo, sem þar er mælt fyrir. Enn fremur er það, að jeg tel það siðferðislega skyldu goodtemplara, að stuðla að því, að lögin nái vinsældum, og að fá menn til þess, að bera meiri virðingu fyrir þeim, því jeg tel það ekki nema gott, að lögunum sje hlýtt. En það er rjett hjá háttv. 6. kgk. þm. (J. Þ.), að þeir fari ekki með æsingar og ofstopa eða setji lögregluspæjara út um alt land, til þess að vita hvort lögin eru brotin. Það er afar óheppilegt, en jafn heppilegt er það, að þeir hafi áhrif á hugsunarhátt fólksins, um að bera virðingu fyrir lögunum. Öðru máli er að gegna um b-liðinn. Jeg lít svo á, að þeir menn sem unna bindindissemi, megi vera þakklátir goodtemplurum fyrir bindindisstarfsemi þeirra, sem gjörð er í þágu alls landsins, og þessi maður, er hjer á hlut að máli, var um mörg ár regluboði og vann ötullega að því  (Guðm. Ólafsson: Vann hann ekki að banninu líka?)  (Karl Einarsson: Hann var eindreginn á móti því)  .  (Jón Þorkelsson: Hann hefir alt af verið á móti banninu og er það enn)  . Um það veit jeg ekki, og skal láta það ósagt. En jeg vil taka það fram, að Reglan hefir sumstaðar minna hugsað um að starfa að bindindi, en að starfa sem pólitískur flokkur. Það er mjer sjerstaklega kunnugt úr mínu kjördæmi, og þau afskifti eru fjelaginu til einskis sóma, heldur hið gagnstæða. Jeg skal sem dæmi þess nefna síðustu prestskosninguna þar, þar sem það var allfjarri því, að þeir ræktu starf sitt sem skyldi, eða gætu sjer sóma. Það er varhugavert og óheppilegt fyrir templara, að kasta sjer inn í deilumál dagsins, og það leiðir til þess, að þeir jafnvel vinna gegn stefnuskrá sinni. Vitaskuld eiga ekki allir templarar þar óskilið mál, en mikill þorri þeirra er fullur ofstækis, ekki einungis í bannmálinu, heldur og í hinum pólitísku flokksmálum. Það hefir víst aldrei verið tilætlunin, að þeir kæmu fram sem pólitískur flokkur, heldur hitt, að vinna að því, að bæta siðferðið og betra og göfga hugsunarhátt landsmanna. Því er það, að jeg mun greiða atkvæði með síðari liðnum, því þótt nokkuð af styrknum eigi að ganga til þess að greiða gamlar skuldir, þá ætti það eigi að vera orsök þess, að Sigurður Eiríksson gæti eigi fengið þennan styrk.



Jeg vil segja örfá orð um brtt. á þgskj. 784. Svo sem kunnugt er, er tillaga þessi borin fram af hv. 6. kgk. þm. (J. Þ.), og svo kynduglega borin fram, að fávísir menn gætu freistast til að halda það, að hún sje borin fram af velvild til Sigurðar regluboða Eiríkssonar og fjelagsins. En jeg hygg að flestir skilji hvað meint er með henni; það sjeu flestir farnir að skilja svo vel framkomu hv. 6. kgk. þm. (J. Þ.) hjer í þinginu, að þeim sje ljóst, að þar ræður velvildin ekki. Sigurður Eiríksson hefir ekki farið fram á neinn styrk, og mjer er kunnugt um, að hann vill engan nýjan styrk. Jeg tek þetta fram, ekki einungis gagnvart hv. 6. kgk. þm. (J. Þ.), heldur líka háttv. þm. Ísaf. (S. St.), er taldist mundi vera með þeim lið, en hvort það er af sömu. velvildinni, skal jeg ósagt láta. En úr því jeg stóð upp, þá get jeg ekki látið vera, að minnast á ummæli háttv. þm. Ísaf. (S. St.) um afskifti goodtemplara af öðrum málum. Hann talaði um, að goodtemplarar væru að sletta sjer fram í mál, sem væru fyrir utan þeirra verkahring, en þar sem jeg er kunnugur, kann jeg þess engin dæmi. Auðvitað geta þeir ekki látið ýms mál afskiftalaus, t. d. hvernig farið er með bannlögin sjálf Það er ekki nýtt, að templurum sje brigslað um ofstæki, hvorki hjer í háttv. deild nje utan þings, og jeg vil ekki neita því, að þeir á stundum hafi fylgt málum sínum af talsverðu kappi, en því er ekki að heilsa. nú. Það eru orðin hausavíxl á þessu. Ofstækið er algjörlega orðið andbanningamegin, bæði utanþings og innan. Um ofstæki andbanninga á þingi ber bestan og ljósastan vott öll framkoma hv. 6. kgk. þm. (J. Þ.). Jeg verð því að vísa þessum ummælum aftur heim til föðurhúsanna, því jeg veit, að hv. þm. Ísaf. (Sig. St.) er í hjarta sínu andbanningur, þó hann, eins og hv. 6. kgk. þm. (J. Þ.), væri með því að setja bannlögin og greiddi þeim atkv.En báðir þessir þingmenn virðast nú telja. sjer það sæma, að hamast á móti lögunum og þar með sjálfum sjer.  (Sig. Stefánsson: Jeg gjöri það ekki)  .

Guðmundur Björnson : Jeg vildi leyfa mjer að minnast á örfáar af brtt. þeim, sem hjer eru komnar fram. Fyrst er þá að nefna brtt. á þgskj. 778, um að hækkaður sje styrkurinn til alþýðufræðslu Stúdentafjelagsins, um 200 kr. á ári, og að stúdentafjelaginu á Akureyri sjeu greiddar af styrk þessum 200 kr. hvort árið, eða því sem hækkuninni nemur. Jeg verð að vera samdóma hv. flm. brtt., hv. 6. kgk. (J. Þ.) um það, að sú alþýðufræðsla. sem Stúdentafjelagið heldur uppi, sje gagnleg, og að hún hafi þegar orðið alþýðu í Reykjavík allmikil menningarbót. Því mun jeg greiða atkvæði með tillögunni. En jafnframt vil jeg vekja athygli á því, að þegar alþýðufræðslan var sett á stofn, þá vakti það fyrir okkur, - jeg var nfl. einn af forgöngumönnunum -, að koma hjer upp sem líkastri fræðslu þeirri, er háskólar í Englandi og víðar, þar á meðal í Danmörku, hafa haft með höndum, og á útlendu máli er nefnd University Extention. Hjer var þá enginn háskóli, og tókum við því það ráð, að fela Stúdentafjelaginu fræðsluna á hendur, og hefir sú tilhögun haldist síðan, eins eftir að Háskóli var stofnaður hjer. Eins og nú er komið, tel jeg rjettast að Háskólanum sje fengin umsjón starfs þessa. Efast jeg ekki um, að hv. 6. kgk., sem ann Háskóla vorum svo mjög, og vill í öllu efla veg hans, sje mjer samdóma í þessu. Það kann að þykja of seint, að koma með brtt. í þessa átt nú, en jeg óska, að þetta sje tekið til athugunar síðar, því að jeg er fyllilega samdóma hv. 6 kgk. (J. Þ.) um, að gagnlegt sje að halda áfram alþýðufræðslunni, og nauðsyn að hún sje styrkt með rífari fjárframlögum en hingað til. Aðra brtt, á hv. 6. kgk. hjer, um að veitt sje fje til kenslu í líffærameinfræði, og sóttkveikjufræði. Jeg er samdóma hv. þm.  (J. Þ:)  um að það var illa farið, að felt var í hv. Nd. frv. um að stofna docentsembætti við Háskólann í þessum fræðum, því jeg tel mikla nauðsyn fyrir Háskólann, að kensla í þeim komist á. Í sambandi við tilögu þessa mintist hv. þm. (J. Þ.) á fjárveitinguna til gerlsrannsóknanna. Það er allsendis óskylt mál, og má eigi blanda því tvennu saman.  (Jón Þorkelsson: Jeg gat þess líka)  . Jeg er mjög þakklátur hv. fjárlaganefnd, að hún hvarf frá því, að fella niður fjárveiting þessa. Nú sje jeg að vísu, að, fram er komin tillaga um, að lækka kaup manns þess, sem fyrir rannsókninni á að standa. Mjer þykir það að vísu sárt, en gleðst þó yfir að rannsókninni á að koma á stofn. Þeir, sem hafa kynt sjer meðmæli Gísla Guðmundssonar, munu og hafa sannfærst um, hve góðrar mentunar hann hefir aflað sjer í sinni grein. Hann er svo óvenjulega vel mentaður, að vandfundnir munu aðrir honum jafnsnjallir í sínum greinum; enda hefir hann notið kenslu hjá heimsfrægum sjerfræðingum, bæði í Berlín og París. Jeg efast um, þótt vjer fengjum ungan lækni til að búa sig undir að gefa sig við gerla rannsóknum, að hann mundi reynast jafngóður Gísla, hvað þá betri. Gerlafræðin grípur svo víða inn í iðnað og atvinnu og er svo þýðingarmikil á marga lund, að mjer er það ljóst, að stór hagur muni verða af því, að koma upp rannsóknarstofnun hjer í landi undir umsjón jafngóðs manns og vjer nú eigum kost á. Þetta hefir hv. fjárlaganefnd líka sjeð og. því eigi viljað fella fjárveitinguna niður, þótt hún því miður fari fram á, að hún sje nokkuð lækkuð. Vjer höfum samþykt að veita 3000 kr. á ári til sálfræðisrannsókna, og vonum að þær geti bætt vinnubrögð í landinu. Fyrir þetta höfum vjer fengið margar ákúrur. Jeg fyrir mitt leyti tek þeim með mestu rósemd, því jeg hefi besta traust á manninum, sem rannsóknirnar á að gjöra, og trú á því, að hann muni leysa af hendi þjóðnytjastarf. En ef rjett er að veita 3000 kr. til þessa - og það segi jeg vera - , þá er eigi síður rjett að veita 1500 kr. á ári til gerlarannsóknanna, því að enginn vafi er á því, að af henni munu leiða margvíslegar verklegar framfarir hjer í landi, ef hún verður ekki kæfð í fæðingunni eða svelt úr henni lífið. Loks skal jeg minnast á nýja brtt. á þingskj. 811, um að veita Ragnari Lundborg 5000 kr. hvort árið, til að gjöra Ísland kunnugt erlendis. Mjer finst það dálítið undarlegt að slík tillaga, sem þessi, skuli koma frá formanni fjárlaganefndar fyrst við 3, umr., öllum á óvart. Jeg hefi tvent um tillögu þessa að segja. Það er full ástæða fyrir oss, eins og nú stendur á, að gjöra málsstað vorn kunnan erlendis. Jeg mintist á það í fyrra, en fjekk enga áheyrn. Viljum vjer nú ganga inn á að gera það, sem þingið vildi eigi gjöra í fyrra, þá verðum vjer ótvírætt að velja Íslending til starfsins. Það má ekki spyrjast, að vjer þykjumst engum Íslendingi hafa á að skipa til þess. Slíkt væri þjóðarminkun. Hins vegar gæti það verið hættulegt, að velja á þessum ófriðartímum ríkisborgara úr öðru ríki, til að vera málsvara vorn erlendis. Svíþjóð getur fyr en varir, lent inn í ófriðinum. Sjálfur konungur Svíanna hefir lýst því opinberlega yfir, að enn vofi styrjaldarhætta yfir ríkinu. Jeg vona það, að hv. deild sjái sjer ekki fært að samþykkja tillögu þessa, eins og hún er fram borin.

Framsögumaður (Magn. Pjetursson) : Fyrst vil jeg minnast á brtt. hv. 1. kgk. (E. B.) á þgskj. 802 um skrifstofukostnað póstmeistara. Meiri hluti nefndarinnar vill halda sjer við það, sem stjórnin hefir gjört í þessu efni. Að vísu hefir hún ekki, önnur rök við að styðjast en þau, að hún telur sjálfsagt, að stjórnin muni hafa athugað málið vandlega, áður en hún bar fram tillögur sínar. Jeg skal leyfa mjer að benda hv.1. kgk. (E. B.) á, að svo lítur út, sem stjórnin hafi tekið til greina 2500 kr., af þeirri 4800 kr. hækkun, sem póstmeistari fór fram á. Eftir þessu vantar þá eigi nema 2300 kr., upp á að póstmeistari fái það, sem hann fer fram á. Stjórnin hefir nfl. í frv. sínu hækkað skrifstofukostnað póstmeistara um 1000 kr., frá því sem var í síðustu fjárlögum, og önnur gjöld undir staflið d um 1500 kr. eða samtals um 2500 kr. Það er rjett sem hv. 1. kgk. (E. B.) sagði, að ekki er hægt að komast hjá að greiða fjeð, ef á þarf að halda. Þó hefir nefndin eigi viljað ganga lengra en stjórnin, því hún bjóst við, að stjórnin hefði haft betri föng á að rannsaka málið en nefndin hefir haft. Þá er brtt. við 13. gr. B. VIII. frá hv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.). Jeg hefi lítið annað um hana að segja en að meiri hluti nefndarinnar mun ekki leggja móti henni, sjerstaklega af því, að hjer er um nauðsyn að ræða og fyrir liggur glögg áætlun um verkið frá verkfræðingi. Þá er hjer brtt. á þgskj. 786, frá hv. 6. kgk. (J. Þ.), nm 2800 kr. fjárveiting til kenslu í líffærameinfræði og sóttkveikjufræði. Meiri hluti nefndarinnar getur ekki aðhylst þessa tillögu; er mjer óhætt að segja, að það er af sparnaðar ástæðum en öðru ekki, og því get jeg bætt við, að atkvæði einstakra nefndarmanna um þennan lið eru óbundin. Þá kem jeg að brtt. á þgskj. 778, frá sama hv. þm. (J. Þ.), um aukinn styrk til alþýðufræðslu. Nefndin viðurkennir, að hjer sje um þarft verk að ræða, og æskilegt sje, að fræðslan geti náð yfir stærra svæði en nú, og mælir því með, að tillagan sje samþykt. Um brtt. á þgskj. 784 þarf jeg ekki að fjölyrða; það hefir svo mikið og margt verið um hana talað nú í dag. Að eins skal jeg geta þess, að nefndin vill ekki taka hana að sjer. Um brtt. á þgskj. 801 er það að segja, að nefndin vill ekki fara hærra í styrkveitingu til heimilisiðnaðar en hv. Nd., og er það, eins og fleira, sprottið af sparnaðarástæðum fyrir henni. Hún býst við, að það muni ekki hnekkja mjög starfi heimilisiðnaðarfjelagsins, þótt styrkurinn geti ekki orðið hærri í þetta sinn. Um lánsheimildirnar er það að segja, að eins og nefndin var á móti lánveitingu til raflýsingar í Húsavík, þótt hún gengi í gegn í deildinni, eins er hún á móti því, að samþyktar sjeu lánveitinga heimildir þær, sem farið er fram á í þgskj. 785 og þgskj. 806. Auðvitað ræður hv. deild, hvað hún gjörir við þær. Mjer þótti óneitanlega, nokkuð kynleg ummæli hv. þm. Barðstr. (H. K.) um þetta. Hann sagði, að úr því að lánsheimildin til Húsavíkur hefði hafst fram, þá vildi hann líka fá sína fram; veit jeg þó ekki betur en hv. þm. (H. K.) greiddi atkvæði með Húsvíkingunum. En í þessu fannst mjer liggja það, að hann teldi ver farið, að Húsavíkurlánið var samþykt. Af þessum ástæðum vildi jeg taka fram og benda á, að honum er þetta sjálfum að kenna, og undan því getur hann ekki skotist. Það hefir lítið verið farið út í að andmæla brtt. nefndarinnar, nema lítillega um gerlafræðinginn. Hv. 5. kgk. (G. B.), finst það ver farið, að nefndin hefir viljað færa laun hans úr 1500 kr. niður í 1200 kr. Nefndinni finst, eftir því sem hún hefir getað kynt sjer málið, að starf hans nú í byrjun, muni ekki verða meira en svo, að hann muni fullsæmdur af 1200 kr. launum. Þegar fram í sækir, má búast við, að starf hans í landsins þarfir muni vaxa, og þá munu laun hans og verða hækkuð. Nú sem stendur hefir hann svo mikið starf við verksmiðju fyrir sjálfan sig, að ekki er líklegt, að hann geti varið nándar nærri öllum starfstíma sínum til gerlarannsóknanna. Það, sem jeg hefi hingað til talað, hefi jeg mælt fyrir hönd nefndarinnar. En fyrir mína hönd, lýsi jeg því yfir, að jeg mun greiða atkvæði með brtt. hv. 6. kgk. (J. Þ.) á þgskj. 786, því jeg tel það ekki vansalaust fyrir þingið, að vilja ekki styðja þá kenslu við háskólann, sem hún fer fram á.

Jósef Björnsson : Fyrst mun jeg minnast á brtt. á þgskj. 801 frá hv. þm. Seyðf. (K. F.) og hv. 2. kgk. (Stgr. J.). Eins og tillaga, þessi er orðuð í fjárlögunum og í brtt. hv. þm. (K. F. og Stgr. J.), þá hefir hún ekki staðið fullskýrt fyrir nefndinni. En síðan nefndin fjallaði um málið, hefi jeg fengið í hendur lög fyrir heimilisiðnaðarfjelag Norðurlands, þar sem jeg sje að fjelagið er þegar til í því formi, sem mjög er þjóðlegt; meðal annars á öll áhersla að vara lögð á, að sníða heimilisiðnaðinn eftir þjóðlegum fyrirmyndum. Ætlast er og til, að starf fjelagsins nái bæði til bæja og sveita. Fjelagið ætlar að gefa út skýrslur og smá leiðbeiningar-ritgerðir, og útbýta þeim ókeypis til fjelagsmanna. Þegar jeg nú hefi fengið þessar upplýsingar, get jeg greitt atkvæði með tillögunni. Næst ætla jeg að minnast á brtt. hv. 6. kgk. (J. Þ.) á þgskj. 784. Jeg verð að segja, að mjer finst fyrri liðurinn undir staflið a, sjerstaklega í sambandi við orð þau, æm hv. þm. (J. Þ.) ljet fylgja honum, vægast sagt, harla kynlegur, og jeg get ekki talið framkomu hv. þm., í þessu máli, skemtilega eða honum vegsauka. Mjer þykir það harla undarlegt, að jafnvitur maður og hv. 6. kgk. (J. Þ.) er talinn, skuli láta sjer detta í hug, sóma síns vegna, að koma með slíka brtt. sem þessa. Sjerstaklega þar sem hann lagði svo mikla áherslu á, hve mikið tillit ætti að taka til álits viturra manna; því að þessi tillaga hans mun seint viturleg talin. Hv. 6. kgk. (J. Þ.) hefir oftar en einu sinni látið þau orð falla, hjer í deildinni, að bannlögin væri komin á fyrir tilstilli goodtemplara. Hann hefir líka sagt það nú hjer í deildinni, að goodtemplara varðaði ekki meira en sig um þau. Þetta eru hans óbreytt orð. Jeg skýt því til góðrar dómgreindar hv. þm., hvort hann telji sig ekki hafa leyfi til að láta sig hvert gott mál skifta, og hvort hann ekki yfirleitt telur sjer heimilt, að láta sig hvert þjóðmál skifta, hvort sem hann telur það þarft eða óþarft. Jeg hygg að hann mundi þykkjast sviftur persónulegum rjettindum, ef honum væri bannað að skifta sjer af málum, sem hann telur góð vera, og er sannfærður um, að geta stutt með fylgi sinu. Og jafnvíst tel jeg hitt, að hann þættist frelsi sviftur með röngu, ef hann mætti ekki sporna á móti máli, er hann teldi ilt vera. Ef hv. þm. (J. Þ.) vill játa þetta, þá skil jeg ekki í öðru en að hann muni samsinna því, að til nokkuð mikils sje mælst af goodtemplarareglunni, að hún láti með öllu afskiftalaus bannlögin; hann veit þó að Reglan saman stendur af einstökum meðlimum, sjerstökum einstaklingum, og að bannið hlyti að ná til hvers um sig af þeim, og þeir neyðast til að láta afskiftalaust það mál, er þeir telja einna best vera og mest umvarðandi af þjóðmálum vorum. Jeg skal líka benda á hið sama, sem hv. þm. Ísaf. (S. St.), að það yrði óframkvæmanlegt fyrir stjórnina að framfylgja þessu, eða hvernig ætti hún að tryggja sjer það, að einstakir menn úr flokki goodtemplara gjörðu eitthvað, er teygja mætti inn undir bannlög hv. þm. (J. Þ.), því að slíkt er rjettnefni á tillögu hans. Afskifti þau, er stjórninni er hjer ætlað að hafa af máli þessu, eru þannig vaxin, eða rjettara sagt, skilyrði þau, er henni er ætlað að setja fyrir útborgun styrksins, að þau mundu svo mjög skerða fjelagsfrelsi og persónufrelsi, að jeg hygg sjálfum tillögumanninum mundi óa við því, sem þetta afkvæmi hans hefði í för með sjer, ef það er ekki kæft í fæðingunni. Jeg tek það upp: Tillagan er svo mjög laus við að vera bygð á viturlegum grundvelli, að hinni mestu furðu sætir, og því er það svo frámunalegt, að hún skuli vera komin frá jafnvitrum manni og hv. 6. kgk. (J. Þ.) er, að sjálfs hans skoðun og margra annara. Hv. þm. (J. Þ.) kvaðst vilja vera laus við alt flangur goodtemplara. Hvað meinar hann með slíkum orðum? Ætlast hann til, að þeir sjeu sviftir persónulegu frelsi allra manna og dýra að hreifa sig til, sviftir náttúrueðli sínu og lífsnauðsyn? Ætlast hann til, svo að jeg viðhafi gamalt íslenskt orðtæki, að þeir sjeu negldir niður og „sitji fastir á sömu hundaþúfunni“? Sjálfum mundi honum eflaust þykja það hart, ef hann mætti ekki flangra eða ferðast eftir eigin vild. Jeg lýk máli mínu með því, að lýsa því yfir, að jeg get alls eigi greitt atkvæði með jafnóviturlegri og ósanngjarnri tillögu og þessi er.



Út af því, að háttv. framsm. vitnaði í ástæður fjárlagafrv. í sambandi við brtt. mínar, vil jeg taka það fram, að þær standa í nánu sambandi hvor við aðra. Hann tók það fram, að samkvæmt tillögum stjórnarinnar væri upphæðin, sem á milli ber, ekki nema 2500 kr. En hugsanlegt er að hún verði hærri. T. d. varð kostnaðurinn 1912–13 við skrifstofuhald póstmeistara og rekstur pósthússins kr. 17147,90 á ári, en á því tímabili voru ekki veittar nema 13 þús. kr. hvort árið, og varð því umframgreiðsla á því fjárhagstímabili kr. 8295,80, en það er nokkuð á annað þús. fram yfir það, sem hjer er farið fram á að veitt sje. Það er því sýnilegt, að þótt kostnaðurinn yrði ekki meiri en hann var 1912–1913, þá dugar ekki þessi fjárhæð, sem áætluð er í frumv. Hjer er því langt of lítið áætlað. Árið 1914 voru útgjöldin kr. 18511,77, og er það töluvert meira en hjer er farið fram á í brtt. minni. Sú hækkun, sem jeg fer fram á í brtt. minni, er engin á fyrri liðnum, en á seinni liðnum nemur hún 3500 kr. frá því, sem áætlað er í stjórnarfrumvarpinu. Að þetta sje eðlilegt, er sýnilegt, þegar litið er á það, hversu stórkostlega póstflutningar hafa aukist, og tekjurnar af þeim vaxið þá um leið. Það er ekki einungis, að kostnaður hafi aukist við aukinn póstflutning, heldur hefir og ýmislegt, eldsneyti t. d., hækkað mjög í verði, og kaupgjald verkamanna hækkað frá því, sem áður var. Það getur því ekki verið rjett áætlun, sem hjer er í stjórnarfrv. Menn mega ekki bara búa til einhverja áætlun, sem lítur vel út, og gjöra á þann hátt tekjuhallann í fjárlögunum minni. Þetta getur því ekki verið neitt álitamál; póstafgreiðslan er svo mikilsvert mál, að ráðherra getur alls ekki bundið sig við þá áætlun í fjárlögunum, sem er alt of lág.

Hákon Kristófersson : Það eru að eins örfá orð um athugasemd háttv. fjárlaganefndar við bátaferðir á Breiðafirði. Háttv. fjárlaganefnd virðist vilja slá því föstu, að skip Eimskipafjelags Íslands hafi ekki heimild til að koma á þessa staði, sem tilteknir eru, þ. e. Hvammsfjörð og Gilsfjörð. Það stendur „verði ekki fleiri en 2 á ári“. Jeg hefði kunnað betur við, að staðið hefði, að því hefði ekki verið skylt, að senda þangað skip oftar en 2 sinnum. Jeg tók það fram við 2. umr. þessa máls, að menn þar vestra væru ánægðir; þótt ferðirnar yrðu ekki nema 2, en þetta orðalag á jeg bágt með að sætta mig við.



Jeg á hjer 2 brtt. Sú fyrri er á þgskj. 801, en henni hefir meðflytjandi minn, háttv. þm. Seyðf. (K. F.), gjört nógu glögga grein fyrir. Jeg þarf því ekki annað um hana að segja en þetta, að fjelagið, sem á heima á Akureyri, starfar fyrir alt Norðurland. Jeg hjelt fyrst, að það hjeti „Heimilisiðnaðarfjelag Akureyrar“, enda var það nefnt svo í frumv., en nú vona jeg, og skýt því til hæstv. forseta, hvort ekki mætti breyta því í prentuninni, og kalla það „Heimilisiðnaðarfjelag Norðurlands“. Annars má líka laga það í Nd. Svo á jeg aðra brtt. á þgskj. 810. Henni er þannig varið, að eins og kunnugt er, var á þingi 1913, rætt um, að raflýsa Ísafjörð, en af sparnaðarástæðum var lán til þess þá ekki tekið upp í fjárlögin. Ef jeg man rjett, var kostnaðurinn við það áætlaður liðlega 60 þús. kr. Nú get jeg ekki, eins og sakir standa, greitt atkv. á móti þessari lánveitingu, því að þetta nauðsynjamál hefir verið lengi á döfinni. Hins vegar virðist mjer ekki ástæða til að lána alla upphæðina; einkum þar sem svo stendur á, að lánveitingin til Húsavíkur, til sams konar fyrirtækis, er eigi heldur fyrir öllum kostnaðinum. Jeg legg því til, að lán þetta verði minkað, því Ísafjarðarkaupstað er eins auðvelt að fá 15–16 þús. kr. lán annarsstaðar, eins og Húsavík að fá 5–6 þús. Jeg legg því til, að þessi lánveiting verði ekki höfð hærri en 45 þús. kr., því að þá býst jeg líka við, að meiri líkindi sjeu til, að báðir þessir kaupstaðir, Ísafjörður og Húsavík, fái eitthvað. Jeg mun ekki tala um fleiri breytingartillögur að sinni, en sýni með atkvæði mínu afstöðu mína til þeirra. Jeg get þó varla látið hjá líða, að minnast á 11. brtt. háttv. fjárlaganefndar. Jeg get varla verið með því að lækka styrkinn til sandgræðslu úr 5000 kr. niður í 3000. Þá vil jeg minnast á eitt enn. Það er þessi nýkomna brtt. frá háttv. þm. Vestm. (K. E.) á þgskj. 811. Jeg get þar vísað til alls þess, sem háttv. 5. kgk. (G. B.) sagði. Það er óráðlegt og talsvert óhyggilegt, undir þessum sjerstöku kringumstæðum, sem nú eru, að veita slíkan styrk, og hrein og bein niðurlæging, að veita hann útlendingi. Það á að vera Íslendingur, sem þenna starfa hefir með höndum, að þessum sænska manni alveg ólöstuðum. Ef tilgangurinn er aðallega sá, að þessi maður veiti leiðbeiningar í verslunarerindum, þá held jeg að bæði sje athugavert að veita fje til þess utanríkisborgara, og að ganga framhjá sumum Íslendingum. Auk þess kemur þessi brtt. algjörlega í bága við þá sparnaðarstefnu hjá háttv. fjárlaganefnd, sem hún á þakkir skilið fyrir. Það er ekki í samræmi við ýmsar tillögur hennar, að fara að binda landinu þenna 10000 kr. bagga.

Framsm.(Magn.Pjeturss.): Jeg gleymdi því í síðustu ræðu minni, að geta um brtt. á þgskj. 811. Um hana hefi jeg ekki annað að segja en það, að hún er ekki frá nefndinni, jeg hefi ekki sjeð hana fyrr en í dag, hjer á þingborðinu. Það er leiðinlegt, að hæstv. ráðherra er farinn, því að jeg ætlaði að skjóta til hans spurningu viðvíkjandi pósthúsmálinu. Við styðjumst við hann í því máli, gegn háttv. 1. kgk. (E. B.). Jeg ætlaði að spyrja hann, á hverju hann bygði það, að kostnaðurinn við pósthúsið hjer í Reykjavík yrði ekki meiri en gjört er ráð fyrir í fjárlagafrumv. stjórnarinnar. Jeg álít það óheppilegt, ef mikil umframgreiðsla yrði að koma á þann lið, því að ekki vil jeg stuðla að því, að villa fjárhagsútlitið í augum þings og þjóðar. Mig langaði til að skjóta þessu til hæstv. ráðherra, því að jeg vildi ekki, að hann neyddist til að borga mikið meira en ráð er fyrir gjört í fjárlögunum. En sem sagt, nefndin hafði ekki annað við að styðjast en sjálft stjórnarfrumv. Háttv. þm. Barð. (H. K.), kunni ekki við orðalagið á aths. við Breiðafjarðarbátana. Honum skildist víst svo, að Eimskipafjel. mætti ekki senda nema 2 skip á ári á þessa umgetnu staði. Þessi hækkun á fjárveitingu til Breiðafjarðarbáts var gjörð með því skilyrði, að Eimskipafjelag Íslands losnaði við strandferðirnar inni á Breiðafirði, nema þessar tvær, og því að eins gat verið gróði að brtt. Jeg get ekki sjeð, að þetta sje neitt undarlegt. Við getum auðvitað ekki skuldbundið fjelagið til þess, að fara ekki oftar en tvisvar inn á þessa firði, et það telur sjer hagnað af því, en við viljum losa það við kostnaðinn, sem af fleiri ferðum leiddi, því að landið ber hallann af strandferðunum. Þetta kemur ekki í bága við það, sem óáttv. þm. Barð. (H. K.) og aðrir sögðu við 2. umr. þessa máls. Ef fjelagið heldur að það hafi hag af að senda þangað oftar skip, þá má það auðvitað gjöra slíkt.



Jeg ætla ekki að fara að deila við háttv. 2. kgk. (Stgr. J.), sem mælti á móti brtt. minni á þgskj. 811. Að eins vil jeg segja, að það er ekkert undarlegt, að hún kom frá mjer, þótt jeg sje formaður fjárlaganefndar. Háttv. 5. kgk. (G. B,) sagði ekki annað um þetta mál en að það gæti verið hættulegt, að ríkisborgari í öðru landi væri málsvari okkar á þessum hættutímum. Jeg er honum að því leyti sammála, en hjer er ekki um það að ræða, að verið sje að gefa neinum umboð til þess, að vera málsvari okkar. Ástæðan fellur því um sjálfa sig. Að það sje niðurlæging, eins og háttv. 5. kgk. (G. B.) sagði, að útlendingur hafi þetta starf með höndum, get jeg ekki sjeð, enda höfum við oft tekið útlendinga inn í landið, til þess að gegna ýmsum störfum. Jeg er því síst mótfallinn, að Íslendingar sjeu sendir til þess, að reka erindi vor í útlöndum. Jeg ætla svo að lokum að eins að taka. það fram, út af því, sem háttv. 2. kgk. (Stgr. J.) sagði um sparnaðinn, að jeg er svo sannfærður um, að af því gætum vjer haft margvíslegan hag og beinan gróða, ef fjárveiting þessi nær fram að ganga, en jeg vil ekki sanna það á þessum stað, en eitt er víst, að tap bíðum við aldrei af þessu.

Kristinn Daníelsson; Jeg get ekki betur sjeð, en að það sje á móti þingsköpunum, að deildin taki þetta mál til meðferðar, þar sem ekkert nefndarálit er enn þá komið. Meiri hluti nefndarinnar hefir sem sje ekkert látið til sín heyra enn þá; og þó að einn maður úr nefndinni hafi látið álit sitt uppi, á þgskj. 803, þá getur það ekki heitið nefndarálit, einkum þar sem hann skýrir þar frá, að nefndin hafi engan fund haldið. Jeg vil því leggja til að málið verði tekið út af dagskrá í þetta sinn, en um leið vil jeg láta þá von í ljós, að meiri hluti nefndarinnar komi sem fyrst með sitt álit. Jeg álít það ekki rjett að beita slíku kappi, að reyna til að þvinga mál fram á móti þingsköpunum, og hitt ekki heldur, ef nefndir beita þeirri aðferð, að sitja á málum; til þess að hefta framgang þeirra. Jeg fyrir mitt leyti lít svo á, að sá maður, sem hjer á hlut að máli, landsskjalavörðurinn, sje alls góðs maklegur fyrir mikið og vel unnið starf. Mjer þætti því illa farið, ef einhverjir hjer í deildinni vildu láta hann gjalda þess, að hann hefir komið öðru vísi fram í sumum málum en æskilegt væri. Jeg vil því leggja til, að meiri hl. nefndarinnar láti álit sitt koma sem fyrst, svo að málið geti þá gengið fram á eðlilegan hátt, og tækifæri fengist til að gjöra breytingar, sem þörf kynni að þykja á.

Forseti: Jeg hefi litið svo á, sem þetta álit hv. minni hluta nefndarinnar hlyti að skoðast sem nefndarálit. Eða til hverra ráða á að grípa, ef nefndir finna uppá því að sitja á málum, til þess að drepa þau? Í áliti minni hlutans er það tekið fram, að formaður nefndarinnar hafi eigi fengist til þess að halda fund í nefndinni. Jeg sje ekki betur en að hjer hafi verið gripið til þess eina löglega ráðs, sem fyrir hendi var, til þess að knýja málið áfram. Samt sem áður er jeg fús til að bera það undir atkv. hv. deildar, hvort málið skuli tekið út af dagskr. eða ekki.



Út af því, sem stendur í áliti hv. þm. Seyðf. (K. F.) á þgskj. 803, - sem hæstv. forseti kallar nefndarálit, þótt undarlegt megi virðast, - skal jeg geta þess, að undanfarið hafa nefndarmenn átt mjög annríkt. Það er satt, að það kom til tals í gær, hvort eigi mætti þá halda fund í nefndinni, en hv. 5. kgk. (G. B.) hafði þá eigi tíma til þess. Jeg mun nú reyna aftur í dag, hvort eigi er hægt að koma á fundi. - Öðru þarf jeg ekki að svara því, sem hjer hefir verið talað, nema því, að það er skakt hermt af forseta, að í áliti hv. þm. Seyðfirðinga standi, að formaður nefndarinnar hafi ekki fengist til að halda fund í nefndinni. Forseti bar undir atkvæði deildarinnar, hvort taka mætti málið til meðferðar, og neitaði deildin því með 7:6 atkv.



Meðferð þessa máls hjer í þinginu hefir verið dálítið einkennileg, og langar mig til þess, að fara nokkrum orðum um hana. Málið var tekið á dagskrá til 2. umr. fyrir nokkrum dögum, án þess að nál. væri fram komið, og er það mjög óvanalegt, og veit jeg ekki til, að það hafi enn borið við í þingsögunni fyrr en nú. Út af fyrirspurn frá mjer; svaraði hæstv. forseti á þá leið, utan fundar þó, að sá maður hjer í deildinni, sem þetta mál snerti mest, hv. 6. kgk. þingm. (J. Þ.), hefði krafist þess, að fá það á dagskrá. Það getur vel verið, að hæstv. forseti geti tekið sjer þetta vald, þó að jeg, sem þó er nokkuð kunnugur þingsköpunum, geti ekki sjeð það.  Þetta mál var sett í nefnd 28. f. m.; en 7. sept. er gjörð tilraun til þess að taka málið inn í deildina á móti okkar vilja, og því kent um, að málið dragist of lengi í okkar höndum. En það einkennilega við þetta er það, að allmörg mát voru sett í nefnd um líkt leyti eða talsvert fyrr, og nál. í sumum þeirra eru ekki enn fram komin og í sumum komu þau í gær og eru að koma. Og til þess að sýna, að jeg fer hjer með rjett mál, skal jeg benda á nokkur mál, sem svo er farið. Sóknargjaldamál hv. þm. Barð. (H. K.) var sett í nefnd 24. júlí; tollhækkunarfrv. hv. þm. Strand. (M. P.) 5. ágúst; tvö tollækkunarfrv. hv. 5. kgk. (G. B.) 31. ágúst, og er nál, ekki fram komið í neinu þessara máta. Till. til þingsál. um lífsábyrgðarfjelög var sett í nefnd 28. ágúst og nál. ókomið; brunabótatrygging 30. ágúst, og nál. kom í dag; frv. til laga um fræðslu barna sett í nefnd 28. júlí var til 2. umr. í dag; nál, kom 7. þ. m. Ekkert þessara mála hefir hv. forseti reynt að þvinga fram, eða taka úr höndum nefndanna.  Sumir munu, ef til vill, benda á, að einn þm. hjer í deildinni hafi óskað þess, að málið væri tekið fyrir. Og er það að vísu rjett, að hjer hefir sá maður gjört það, sem málið skifti miklu og hefði átt að láta þetta alveg afskiftalaust, ef hann hefði haft nægilega tilfinningu fyrir sóma sínum. En það er ekki svo að skilja, að fleiri hafi ekki látið sjer ant um þetta mál en hv. 6. kgk. (J. Þ.). Jeg hygg, að ýmsum mönnum utan þingdeildarinnar og utan þingsins, hafi þótt miklu skifta að láta málið ganga sem fyrst fram. Fyrir þeim hefir það eflaust vakað, að þetta væri mikið nauðsynjamál, sem þörf væri á að knýja áfram. Þeim hefir virst, að hjer væri mikil þörf á að stofna enn eina hálaunaða sýslan, eina 3000 kr. sýslan, og að þetta þing mætti ekki svo hjá líða, að. ekki væri stofnað embætti, sem spyrða mætti saman við docentsembættið frá síðasta þingi; hvert þing yrði þó að hafa eitthvað sjer til ágætis í þessu efni. En jeg ætla að víkja aftur að því, hversvegna svona mikið var rekið á eftir þessu máli. Hv. 6. kgk. þm. (J. Þ.) beiddist þess, að málið væri tekið fyrir, og kemur manni það ekkert ókunnuglega fyrir, því: sjálfsagt hefir hann lagt svona mikið kapp. á þetta, eingöngu af ósjerplægni og elsku til vinar síns, skjalavarðarins. Hv. 6. kgk. þm. (J. Þ.), kom enda oft og iðulega til mín, bæði áður en málið kom hingað í deildina og eftir að það kom hingað og búið var að setja það í nefnd og lagði að mjer að styðja málið og hjálpa sjer til að koma því fram. En jeg er nú með þeim ósköpum fæddur, að þegar reynt er að beita við mig aðferð, er mjer þykir kenna frekju eða ásælni, þá er jeg ófáanlegur til liðsinnis, eða til þess að ausa fje úr landssjóðnum. Í síðasta sinn, sem hv. 6. kgk. þm. (J. Þ.) reyndi til að fá mig til fylgis við elskulegan vin sinn, skjalavörðinn, þá bauð hann mjer regluleg hrossakaup, Og hann fór lævíslega að, því hann vissi hvar jeg mundi veikastur fyrir.  Jeg ætlaði einungis að bæta því við, að þessi hv. þm. fór erindisleysu til mín. Það var sama daginn og hann hjelt þessa makalausu ræðu við 2. umr. fjárlaganna og fór ýmsum ókvæðisorðum um Templara og bannvini, svo að hæstv. forseti varð að hringja hann þrisvar niður. Hv. 6. kgk. þm. (J. Þ.) varð sjer svo til minkunar í það sinn, að óvíst er, hvort ræðan kemur út í þingtíðindunum, því það er siður sumra manna, að strika þar út þau orð, er þeir hafa viðhaft, og er það skaði í þetta sinn, að almenningi skuli ekki gefast kostur á að sjá, hversu langt hann komst í snotru orðbragði.  Jeg vík aftur að því, að hv. 6. kgk. (J. varð sjer til minkunar um daginn. Mjer þykir það leiðinlegt, og því leiðinlegra, sem svar mitt við hrossakaupaboði hans mun hafa gefið tilefni til ofsa og fúkyrða hans; og þetta er mjer því leiðara, sem hann er mjer persónulega kunnur að ýmsu góðu. En nú hefur hann með framkomu sinni á þessu þingi búið svo í garðinn fyrir sig og hæstv. ráðherra, að ef jeg hefði lifað það að vera í mótflokk stjórnarinnar, þá hefði jeg talið það nægilegan og fullnægjandi rökstuðning fyrir vantraustsyfirlýsingu til stjórnarinnar, að hún skuli hafa bent hans hátign konunginum á, að taka annan eins mann fyrir þingmann, eins og hv. 6. kgk. þm.(J. Þ.), svo litla sæmd hefir þingið haft af honum hjer í sumar. Þessi maður berst nú með oddi og egg fyrir því, að föst laun vinar 6. kgk. þm. (J. Þ.), landsskjalavarðarins, verði hækkuð úr 1800 krónum upp í 3000 krónur. Það er mergurinn málsins í frumvarpinu. Í hv. Nd. var komist svo að orði, að þessi maður hefði gjört svo mikið gagn og int svo gott starf af hendi, að hann væri góðs maklegur, og hlýddi ekki annað en hækka laun hans; svo hann hefði ekki sveltilaun. Svo segist meiri hluta nefndarinnar þar frá. Það er rjett, að landsskjalavörðurinn hefir gjört gagn, og að hann er góðs maklegur. En það má launa honum með mörgu öðru en því, er frv. þetta gjörir ráð fyrir, og á ýmsan annan hátt en að láta það verða að lögum. Jeg vil benda á nokkrar aðferðir. Það er þá fyrst, að stjórnin gæti útvegað honum kross.  Önnur aðferð, er nota mætti, er að sæma hann einhverri heiðursgjöf, t. d. peningagjöf eins og stundum hefir verið gjört og fordæmi eru fyrir, en nú er dýrtíð og erfitt með fjárhag, og því vil jeg ekki leggja það til, en vil velja ódýrari aðferð, og það er þriðja aðferðin. Það er gamall og góður siður, að gefa mönnum myndir. Jeg geng að því sem vísu, að hann hefði gaman af að eignast mynd eftir einhvern af þessum efnilegu listamönnum okkar, sem hv. þm. Dalam. (B. J.) hefir svo oft verið að tala um. Eins og hann hefði t. d. ekki gaman af að eignast mynd af hv. 6. kgk. þm. (J. Þ.),  Svo er enn ein aðferðin. Það vita allir, að landskjalaverðinum er mjög umhugað um alt það, sem er fornt og fágætt. Í fyrra var hjer á Alþingi borið fram frumvarp til laga um refi.  Það er sýnilegt, að hæstv. forseti hefir ekki jafn mikla ánægju af þessu og þingdeildin, og mjer þykir leitt að mega ekki halda dæminu áfram, til þess að ljúka við myndina eða myndlýsinguna.  Jeg skal þá snúa mjer að efninu og sýna fram á að landsskjalavörðurinn hefir engin sveltilaun - - - - (Forseti hringdi stöðugt bjöllunui meðan síðasta setningin var töluð).

Framsm. minni hl. (Karl Finnbogason) : Úr því að formaður nefndarinnar er sestur niður, þá ætla jeg að mæla örfá orð. Jeg ætla ekki að deila við hv. formann (B. Þ.) um aðferðina; en að eins geta þess, að það er mjer að kenna, að frumvarpið um fræðslumálin hefir ekki verið afgreitt frá nefndinni, og jeg taldi mjer fullkomlega heimilt að tefja það, sem flutningsmaður þess. Það ber því ekki að gefa hæstv. forseta sök á þessu, heldur mjer, ef um sök er að ræða. Að öðru leyti komu mjer ekki þessi ummæli formannsins við. Jeg hefi lagt það til, að frumvarpið verði samþ. óbreytt. Þjóðskjalasafn hvers lands er merkileg stofnun, og vörður þess og verndari þarf að vera fróður, lærður og duglegur maður, og því verður að launa starfann sæmilega. Jeg lít líka svo á, sem þjóðinni beri skylda til þess, að launa allar virðingarstóður sæmilega, og hjer getur varla veriðum það deilt, að um virðingarstöðu sje að ræða. Í umræðum og álitum um mál þetta í hv. Nd., var það ljóslega sýnt, að núverandi landsskjalavörður hefir gegnt starfi sínu mæta vel, og safnið hefir margfaldast og aukist á alla vegu undir stjórn hans. Og allar líkur eru til þess, að svo verði og eftirleiðis. Fyrir þetta starf sitt hefir hann haft mjög lítil laun, því hvað hann hefir fyrir dugnað sinn og atorku haft annarsstaðar að, er máli þessu óviðkomandi. Því eigi. á landið að draga kaup af manni fyrir það eitt, að hann er dugnaðar maður, og getur unnið sjer inn fje í frístundum sínum. En jafnframt og landið launar stöðuna. betur, þá á það einnig að krefjast meira starfs. Starfi þessi verður eftir frumvarpi þessu launaður jafn vel og landsbókavarðarstaðan, og fylgir því það skilorð mínu atkvæði, að söfn þessi verði höfð jafn lengi opin til almenningsnota eftirleiðis. Þetta er sanngjörn krafa. Jöfn laun, jafnt starf. Jeg vil ekki fleygja fje út fyrir ekki neitt.. Jeg vil launa öll störf í þjónarinnar þarfir vel, en aftur krefjast þess, að vel sje unnið. Jeg vil að svo mæltu ráða hv. deild til að samþykkja frumvarpið óbreytt.



Jeg ætla mjer ekki að blanda mjer inn í deilur um þetta frv., en af því að minst var á það, að frumvarp, sem jeg flutti, væri ekki enn komið úr nefnd, þá vil jeg geta þess, að það er mjer að kenna, og taldi jeg mjer sem flutningsmanni fullan rjett til þess, enda ætla jeg ekki að halda frv. áfram. Hæstv. forseta var kunnugt um þetta, og á hann því hjer enga sök á drættinum.



Jeg hefi leyft mjer að bera fram breytingartillögur á þingskjali 857, og um leið og jeg minnist á þær, verður það sama sem að tala um málið sjálft. Fyrsta brtt. er sprottin af því, að við fyrstu umræðu málsins var því haldið fram, að fyrirsögn frumvarpsins gæti tæplega staðist við hlið stjórnarskrárinnar nýju, þar sem stendur að eiðspjall konungs geymist í Landsskjalasafninu, en eftir þessu frv. á það að heita þjóðskjalasafn. Jeg fyrir mitt leyti leit að vísu svo á, að það gæti aldrei verið neitt vafamál, en þótti þó rjett, að orða þetta svo, að um yrði ekki vilst, en legg þó enga áherslu á brtt., en háttv. deild ræður því, hvað hún gjörir við hana. Önnur brtt. er um að breyta launaupphæðinni úr 3000 kr. í frumvarpinu í 2500 krónur. Jeg verð að taka undir með þeim mönnum, er halda því fram, að það sje ekki rjett, að stofna hálaunaðar stöður, á meðan launanefndin situr að störfum. Jeg vil því færa launin nær því takmarki, sem jeg get hugsað mjer byrjunarlaun myndu verða hjá nefndinni, svo ekki yrði hróflað við þessu eða fært niður úr því. Starfi þessi hefir verið borinn saman við landsbókavörðinn, en sá samanburður er að jeg hygg óþarfur. Bæði er það, að maður veit ekki, hvort sá starfi verður launaður með 3000 krónum eftirleiðis, og eins er það, að jeg veit ekki nema það starf væri nægilega launað með 2500 króna byrjunarlaunum. Það mundu margir yngri mentamenn, sem eru því vel vaxnir, gjarnan vilja hljóta starfann með þeim launum. Eins er með fornmenjavörðinn, sem einnig hefir merkilegt safn með höndum, að hann er alls góðs maklegur, og leysir starf sitt vel af hendi og hefir sýnt mikla alúð við það. Jeg hygg því, að ekki verði komist hjá því, að hlynt sje að honum, enda sje jeg á skjölum þeim, sem nú var útbýtt, að hæstv. ráðherra ber fram 600 kr. persónulega launaviðbót handa honum í fjárlögunum, og finst mjer það í alla staði eðlilegt. Þá er þriðja brtt. Háttv. 6. kgk. þm. (J. Þ.), sem nú er landsskjalavörður, er alls góðs maklegur, og er við það kannast bæði í nefndaráliti meiri og minni hlutans í neðri deild, hve mikið safnið á honum að þakka, enda er mjer það líka kunnugt frá æskuárum okkar beggja, að hann hefir bæði hæfileika og ástundun til slíkrar iðju, og jeg vil unna honum alls góðs. Jeg hefi því stungið upp á því, að honum væri veitt 1000 kr. persónuleg launaviðbót frá því, sem nú er, eða 300 kr. launaviðbót frá því, sem 2. brtt. mín gjörir ráð fyrir að landsskjalavarðarlaunin verði eftirleiðis. Vil jeg að endingu mæla með því, að brtt. mínar verði samþyktar, og vænti það verði ekki til þess að tefja um of fyrir málinu, eða verða því til falls, því jeg hygg að hv. Nd. mundi geta gengið að þeim. En jeg get ekki lagt til að á þessu þingi sje stofnað jafn hálaunað embætti og frv. gjörir ráð fyrir.



Jeg hugsaði ekki, að jeg sjálfur lægi hjer til umræðu í dag, en jeg er þakklátur háttv. 4. kgk. þm. (B. Þ.) fyrir það, hversu hann hefir stækkað mig á ýmsan hátt í dag. Það var eitt atriði, sem jeg vildi nefna. Það voru hrossakaupin. Við hv. 4. kgk. þm. (B. Þ.) höfum talað svo margt saman, að jeg man það ekki alt glögglega, en það man jeg, að háttv. 4. kgk. þm. (B. Þ.) kom til mín að fyrra bragði, og spurði mig að því, hvort hjer væri eigi einhver þau mál, er jeg hefði sjerstakan áhuga á og snertu mig sjerstaklega. Jeg áttaði mig ekki á því strax, en svo kom það í ljós, að það var skjalasafnið og annað smámál. Þá spurði hann hvort jeg væri með bannlögunum, en jeg sagðist ekki vera búinn að átta mig á því, og gæti því ekki gefið greið svör. Mega menn af þessu sjá, hver hjer á upptökin.



Þegar forseti tók af mjer orðið, þá ætlaði jeg að fara að tala um aðalatriðið, um laun landsskjalavarðar Jóns Þorkelssonar, og vænti jeg, að það sje ekki meiðandi. Mjer telst svo til, að fje það, sem hann fær til umráða sje ár hvert: Laun hans sem landsskjalavörður 1800 kr. Til að afrita skjöl hjer innan lands . . . . . . . . . 600 Fyrir textaútgáfu af Fornbrjefa safninu, úr landssjóði . . , 800 - úr ríkissjóði Dana . . . . 800 - Fyrir að afrita og ljósmynda skjöl í erlendum skjalasöfn um . . . . . . . , . 1000 - Úr sjóði Jóns Sigurðssonar . . 700 - Fyrir Alþingisbækur . . . . 1000 - Þetta er alls mikið fje, nemur á milli 6 og 7 þús. kr. Jeg vil minnast nokkuð nánar á þessa 1000 kr. fjárveitingu til að afrita og ljósmynda skjöl í útlendum skjalasöfnum. Í áliti fjárlaganefndarinnar er skýrt frá því, eftir umsögn landsskjalavarðarins, að fyrir þennan styrk sjeu afrituð hyllingarskjöl Íslendinga og auk þess fjöldi skjala í X. og XI. bindi Fornbrjefasafnsins, auk þess sem stórmerkileg skjöl hafi verið ljósmynduð, og ljósmyndir sjeu afar dýrar. Þetta mun hafa verið fullnægjandi fyrir nefndina, en það var það ekki fyrir mig. Og það, sem rjeð atkvæði mínu, var það, að jeg þóttist vita, að lítið fengist fyrir þetta fje, nema það sem greitt er annarsstaðar að. Eins og öllum er vitanlegt, er veitt fje annarsstaðar að fyrir handrit í Fornbrjefasafnið, og því óþarft líka að veita fje í fjárlögunum í því skyni. Og um hyllingareiðana er það vitanlegt, að fyrir þá hefir Sögufjelagið greitt 150 krónur rúmar í ritlaun. Og ljósmyndirnar er ekki getið um að sjeu aðrar en í Alþingisbækurnar, svo þær geta ekki kostað geypiverð. Þó nú, og við því býst jeg, að talsvert kvarnist utan úr þessu, þá verða þó laun þau, sem landsskjalavörður Jón Þorkelsson hefir, milli 4–5000 kr., auk þess, sem hann með hinum fádæma dugnaði sínum, hefir unnið að útgáfu bóka og búið bækur undir prentun. Má þar sem dæmi benda á hina nafnkunnu æfisögu Jóns rektors Þorkelssonar. Nefni jeg þetta til að sýna, að hjer er ekki um nein sveltilaun að ræða, svo sjerstök ástæða sje til að hækka laun hans nú á þessu þingi, fremur en annara, er líkt stendur á fyrir. En jeg vil benda á það, að þrátt fyrir það, að maður þessi er mjög duglegur, þá bendir það, hversu mörg járn hann getur haft í eldinum í einu, ekki á það, að starf hans sje mjög erfitt. Enda hefir hann nú fengið sjer fastan aðstoðarmann með sjerstökum launum, sem gjörir það, sem með þarf, að minsta kosti er það svo nú um þingtímann. Nú hefir nefnd verið sett til að rannsaka öll launakjör embættismanna, og það er ætlast til að hún verði svo snemma komin fram með álit sitt, að stjórnin geti lagt frv. um það fyrir næsta Alþingi. Hvaða ástæða er þá að hrapa að því, að gjöra nú háttv. 6, kgk. þm. (J. Þ.), landsskjalavörðinn, að hálaunuðum starfsmanni? Má það ekki bíða þar til allt málið liggur fyrir og launajöfnuður kemst á um alla embættismenn, er líkt er háttað? Jú, jeg álít það óhætt, því hann hefir nóg að bíta og brenna, að eta og drekka, og jeg hygg að hann gæti frekar miðlað óðrum en hitt. Mig langar aftur til að fara ögn út fyrir málið, en jeg veit ekki hvert jeg má það fyrir hæstv. forseta.  Meiri hluti nefndarinnar hjer í deild hefir í nefndarálitinu látið sjer nægja að vitna til álits minni hlutans í máli þessu í hv. Nd., með því að við erum því að öllu samdóma, og vil jeg með leyfi hæstv. forseta lesa upp kafla úr því. Eftir að minni hlutinn hefir viðurkent það, að núverandi skjalavörður hafi sýnt dugnað í því, að auka vöxt og viðgang safnsins, og sje því góðs maklegur, farast honum þannig orð : „Þrátt fyrir það, að við erum meiri hlutanum samdóma um það, sem að framan er sagt, sjáum við ekki nauðsyn til þess, að gjöra stöðu landsskjalavarðarins að föstu embætti með 3000 kr. launum nú þegar á þessu þingi, og það því síður, sem aðrir starfsmenn við söfn landsins, hafa við sömu eða lík launakjör að búa, en ekki er jafnframt ætlast til umbóta á þeim. Við verðum að álíta, að laun þau, sem landsskjalavörður hefir, sjeu í sjálfu sjer nægileg, því störfunum er svo háttað, að hægt er að hafa jafnframt allmikla aukaatvinnu, sem gefur af sjer tekjur. Þannig hefir núverandi skjalavörður á hendi ýms störf, sem fje er lagt til úr landssjóði, svo sem útgáfu Fornbrjefasafns, Alþingisbóka og ef til vill fleira. En sú er þó aðalástæðan fyrir því, að við viljum ekki sinna máli þessu í því formi, sem það hefir verið lagt fyrir þingið, að skipuð hefir verið milliþinganefnd, sem nú situr að störfum, og verður að líkindum að miklu leyti búin að ljúka störfum fyrir næsta þing. Það er verkefni þeirrar nefndar, ásamt fleiru, að athuga launakjör allra embættismanna „og annara starfsmanna landssjóðs“ og koma fram með tillögur til nýrrar skipunar á þeim. Við sjáum því ekki ástæðu til, að grípa fram fyrir höndur þessarar nefndar, og fara nú að gjöra breytingu þá, sem farið er fram á í þessu frv., en teljum að sú breyting geti beðið eftir tillögum nefndarinnar, sjáum ekki ástæðu til þess, að gjöra breytingu á embættaskipunum, fyrr en tillögur nefndarinnar eru fram komnar. Sama gildir um aðrar opinberar sýslanir, einkum þær, sem engin knýjandi nauðsyn er fyrir hendi, að því er snertir þá breytingu, sem hjer er ráðgjörð, og opin leið er til viðurkenningar núverandi landsskjalaverði, ef þinginu sýnist ástæða til“. Jeg verð nú að leyfa mjer að tala í sama tón, þótt sá tónn kunni að mislíka hæstv. forseta. Jeg þarf ekki að fara mörgum orðum um brtt. hv. 2. þm. G.-K. (K. D.), því í ræðu minni hjer á undan hefi jeg tekið skýrt fram ástæður meiri hlutans. Okkur finst engin ástæða til að gjöra þennan góða mann rjetthærri en alla aðra starfsmenn landsins. Það væri líka að grípa fram fyrir höndur launanefndarinnar, ef nú ætti að fara að hækka laun þessa eina manns, og það tel jeg óviðurkvæmilegt, enda skapast við það nýtt misrjetti og ný óánægja hjá öðrum, sem líkt stendur á fyrir, en eru þó látnir sitja á hakanum, og lítt er slíkt fallið til að auka traust manna á rjettdæmi þingsins eða rjettlæti. Því er það lang skynsamlegast og rjettast, að láta þetta mál bíða, þangað til hin almenna launabreyting kemst á, sem gjört er ráð fyrir að bráðum verði. En ef þetta mál á endilega að ganga fram nú á þingi, þá felli jeg mig vel við 1. brtt. hv. 2. þm. G.-K. (K. D.). Um hinar ætla . jeg ekki margt að segja. Auðvitað er það þó skárra, að launin sjeu að eins færð upp í 2500 kr., en að þau sjeu ákveðin 3000 kr. Tveir hv. þm. hjer í deild hafa fundið ástæðu til að taka það fram, út af því sem jeg benti á, að ýms önnur mál hefðu legið fult svo lengi hjá nefnd, sem þetta, án þess forseti hafi heimtað þau úr nefnd, að þeir hefðu ekki óskað þess, að þau gengju fljótt fram. Jeg vissi það vel, að þau mál mundu ekki talin eins áríðandi af ýmsum, og þetta mál. Og einmitt sá maðurinn, sem hefir ýtt málinu mest fram, er enginn annar en sjálfur landsskjalavörðurinn. Að endingu óska jeg svo, að málið verði afgreitt með hinni rökstuddu dagskrá, sem forseta hefir þegar verið afhent, og hljóðar þannig: Í því trausti, að launum fastra starfsmanna við Landsskjalasafnið verði sanngjarnlega skipað með lögum, um leið og nýrri almennri skipun verður komið á launakjör allra íslenskra embættismanna og opinherra starfsmanna, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Ráðherra: Það er að eins örstutt athugasemd, sem jeg vil gjöra út af ræðu hv. 2. þm. G:-K. (K. D.). Það er að vísu satt, að safn það, sem hjer ræðir um, er í frv. nefnt Þjóðskjalasafn, en í stjórnarskránni nýju, er það nefnt Landsskjalasafn, og því eigi fullkomið samræmi milli þessa tvenns. Það er eðlilegt, að slíkt geti komið fyrir. Löggjöfin nefnir stofnunina því nafni sem hún ber, þegar lögin eru sett, en slíkt getur breytst er stundir líða, og er þá eðlilegt að seinna nafnið sje tekið upp í ný lög, sem það snerta, án þess það hverfi samhliða úr eldri lögum. Skal jeg nefna dæmi slíks. Í stjórnarskrá Dana er ákveðið, að eiðstafur konungs skuli geymdur í Geheimearkivinu, en með lögum 30. mars 1889 var nafni þess breytt og það nefnt Rigsarkiv; eigi að síðar helst hitt nafnið óhaggað í stjórnarskránni. Það er rjett hjá hv. 2. þm. G.-K. (K. D.), að jeg hefi komið með brtt. við fjárlögin í hv. Nd., um að hækkuð sjeu laun fornmenjavarðarins, því jeg álít þau laun ósanngjarnlega lág, sem hann hefir nú. Hv. 2. þm. G.-K. (K. D.) kvað 2500 kr. vera nóg laun handa landsbókaverði. Mig furðar að heyra þetta af munni hv. þm., sem vanur er að líta frjálslega og sanngjarnlega á slík mál sem önnur. Í engu öðru landi mundi landsbókaverði boðin slík laun; staða hans þykir þýðingarmeiri en svo, og jeg þykist þess fullviss, að launanefnd sú, sem nú situr á rökstólum, muni eigi koma með slíka fjarstæðu. Um tíundina á tekjum núverandi landsskjalavarðar, skal jeg vera fáorður, enda á það varla við, að gjöra mönnum tíund á þessum stað. Þó skal jeg geta þess, að styrkurinn til útgáfu Alþingisbókanna rennur ekki í hans vasa, Sögufjelagið hefir fengið hann, og mjer er kunnugt um það, að enginn af þeim, sem starfað hafa að útgáfu Alþingisbókanna, hefir þar tekið borgun fyrir annað en prófarkalestur, þegar það er undan tekið, að í fyrra mun hafa verið borgað lítið eitt fyrir registurssamning. Undirbúningur verksins undir prentun hefir verið gefinn, og hefir það þó verið allmikið starf. Sögufjelagið er fátækt, en útgefendum Alþingisbókanna annt um, að verkið gangi sem greiðast, og því hefir það orðið lítil fjeþúfa fyrir þá. Sama er að segja um styrkinn úr sjóði Jóns Sigurðssonar til Alþingisbókanna; honum mun verða varið til útgáfu þeirra.  (Jón Þorkelsson: Hefir þegar verið varið til þess)  . Mjer er ekki fullkunnugt um, hvernig fjárveitingunni til að afrita og ljósmynda skjöl erlendis, þau er Ísland snerta, hefir verið varið. Jeg veit að styrkurinn hefir gengið til tveggja safna, Landsbókasafnsins og Landsskjalasafnsins. Sá, sem verkið vinnur, hefir fengið fjeð borgað út hjá tveim trúnaðarmönnum safnanna og stjórnarinnar, þeim Jóni Krabbe, skrifstofustjóra íslensku stjórnarskrifstofunnar í Kaupmannahöfn, og prófessor Finni Jónssyni. En til þess að tryggja, að reikningarnir sjeu rjettir, hefir sú ráðstöfun verið gjörð, að tveir - að því er jeg ætla - af skjalavörðunum við Ríkisskjalasafnið skrifi á reikningana, að þeir sjeu rjettir. Jeg sje ekki hvernig betur er hægt að tryggja þetta en gjört er. Ekki er mjer kunnugt um, hvaða skjöl hafa verið afrituð. Landsbókavörður mun ráða því fyrir Landsbókasafnið, en landsskjalavörður fyrir Landsskjalasafnið. Mun ekki gott að fela öðrum það. Um útgáfu Fornbrjefasafnsins er það að segja, að nokkrir skorbíldar munu í fjárveitinguna til þess ganga, bæði til registursgjörðar og fleira, sem útgefandi verður að borga út. En fyrir því fje er mjer ekki skylt að gjöra grein; veit að eins, að það gengur nokkuð í sjálft sig. Inn í annað í umræðum manna um mál þetta ætla jeg ekki að blanda mjer.



Út af ummælum hæstv. ráðherra um kostnað við útgáfu Alþingisbókanna og afritun fornskjala vil jeg að eins gjöra þá athugasemd, að jeg nefndi þetta fje á nafn, að eins til að sýna, hve mikið fje hinn núverandi landsskjalavörður hefir til umráða, enda mun enginn hafa skilið orð mín svo, að jeg teldi allt þetta fje renna í hans vasa. Með upptalningunni ætlaði jeg að sýna, við hvað mörgu maður þessi getur gefið sig, og nefndi jeg þó ekki allt. Jeg vona, að háttv. deild hafi tekið eftir því, að jeg nefndi tvær fjárupphæðir, fyrst allt hið opinbera fje, sem skjalavörðurinn hefir til meðferðar, og síðan hvað af því mundi beint renna til hans sjálfs, og taldist mjer svo til, að það mundi vera um 4000 kr. á ári, og við það fanst mjer hann geta unað í bráð. Jeg held jeg megi fullyrða, að skjöl þau sem afrituð eru erlendis handa fornbrjefasafninu, sjeu aftur borguð úr annari átt.