Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Stefán Stefánsson (6. kgk. þm.): Eg leyfi mér að stinga upp á því, að málinu sé vísað til fjármálanefndarinnar að lokinni umræðu.

Júlíus Havsteen Eg skil frv. svo, að meiningin með því sé, að útiloka innflutning útlendra hunda, og er á því hin mesta nauðsyn. Ef það er ekki gert, þá er hætt við, að hið ágæta hundakyn okkar verði alveg eyðilagt. Eg man eftir því, að fyrir mörgum árum kom upp pest á Norðurlandi, og urðu menn þá að senda til Suðurlands, til þess að fá hunda, Sumir voru svo skammsýnir að fá sér danska hunda sem reyndust illa og bitu féð. Hundakynið okkar er ágætt og ómissandi við fjárræktina. Eg held að hér á landi séu 2 hundategundir, önnur á Norðurlandi, venjulega svört á litinn, hin á Suðurlandi, og eru hundar af þeirri tegund oft gulir. Háttv. 6. kgk. þm., sem er náttúrufræðingur, getur borið um. hvort þetta er rétt. Vér viljum ekki hafa útlenda hunda inn í landið, til þess að eyðileggja hundakynið hér, og tel eg því sjálfsagt að samþykkja frv.

Framsögumaður (Hálfdan Guðjónsson) Eg geng nú út frá því eins og gefnu, að deildin hafi þegar kynt sér landsreikninginn og aths. yfirskoðunarmanna við hann svo og svör stjórnarinnar. Nefndarálit það sem við höfum lokið við er fljót-athugað. Þess vildi eg þó geta að eg hefi ástæðu til þess að minna á fjárveitinguna til þess að kosta utanför til að kynnast heyrnar- og málleysingjakenslu Þar hefir verið greitt meira en ákveðið var af þinginu, og það sett á fjáraukalög og er naumast um annað að gera en samþ. það. Þess verður að gæta, að sá, er för þessa fór, hafði sett upp þessa upphæð. Hann neitaði því næst að fara fyrir þá fjárveitingu, er þingið tiltók. Málleysingjakenslan mátti ekki niður falla. Var stjórninni þá sá einn kostur að veita hina hærri upphæðina. Hinn liðurinn er um fjárkröfu eða ábyrgð á hendur Björgvin Vigfússyni vegna vantalins lausafjárskatts. Hann hefir reiknað eftir annari verðlagsskrá en rétt var, það er þeirri, er í gildi var þegar þingseðlarnir voru gefnir út í aprílmán. í stað þeirra, sem í gildi gekk eftir miðjan maí s. á. Af því hefir skekkja hlotist. Nefndin veit það að þetta er ekki með ásettu ráði gert, en þó getur hún ekki þar sem þetta hefir komið fyrir aftur, lagt til að því sé slept og sízt fyrir seinasta árið, því að þá hafði hann fengið athugasemdir við reikninginn og var því auðgert að reikna á réttum grundvelli að minsta kosti það árið.

Umboðsmaður ráðherrans (Klemens Jónsson) Eg hefi ekki neinu við að bæta. Framsm. (H. G.) hefir tekið það fram, sem um þetta mál er að segja; þó vil eg fara nokkrum orðum um ábyrgð Björgvins sýslumanns. Frá mínu sjónarmiði finst mér sanngjarnt að losa hann við ábyrgð á reikningi 1906 og stjórnin hefir lofað Björgvin því, að mæla með því, og því hefi eg komið með breyt.till. í þá átt, en eg sé mér ekki fært að koma með till. um að losa hann við ábyrgð á reikningi 1907, sem eg álít að hann ekki geti komist hjá að greiða. Honum var nokkur vorkunn, þótt hann reiknaði skakt fyrra árið og svo ber þess að gæta, að féð hefir ekki runnið í hans vasa heldur hefir það sparast almenningi. En stjórnin hafði enga heimild til að afgera málið upp á eigin hönd, heldur varð það að bíða þingsins og vænti eg eftir þessa skýringu, að deildin samþ.till. mína.

Framsögumaður (Hálfdan Guðjónsson) Þrátt fyrir það, þótt nefndin hafi ekki komið með breyt.till., með því að yfirskoðunarmönnum og stjórninni ber hvergi á milli í verulegum atriðum, þá getur svo farið, að hún finni ástæðu til þess að koma með þær síðar, ef umræðurnar gefa tilefni til þess. Hún telur nauðsynlegt að sýslumenn og aðrir gjaldheimtumenn landssjóðs, sem ekki hafa goldið gjöld sín í tæka tíð, séu ámintir af stjórninni og að þeirri áminning sé beint sérstaklega til þeirra, sem drátturinn hefir verið hjá, en sé ekki almenn áminning til allra, því að þá kemur hún minna við þá, sem sérstaklega verðskulda hana. Þá skal eg minnast á sölu á upptækum afla hjá botnvörpungum. Nefndin álítur engin lög til, að skylda stjórnina til þess að selja aflann við opinbert uppboð, enda gæti slíkt oft verið fremur til skaða en ábata fyrir landssjóð, og lögheimildar í þá átt ekki þörf. Þá er Arnarstapaumboðið. Það hefir verið vandræðagripur nú upp á síðkastið. Þetta eina umboð hefir sérstöðu hvað jarðarafgjöldin snertir. Það er ekki hægt að ganga strangt eftir, því þá er hætt við að jarðirnar legðust í eyði, og ekki væri hag landssjóðs betur borgið með því. Væri æskilegt að stjórnin og umboðsmaðurinn þar vestra, gætu komið sér niður á eitthvað heppilegt þessu viðvíkjandi, svo að í líkt horf kæmist með innheimtu á tekjum af þessu umboði og öðrum umboðum. Hvað Múlaumboðið snertir, þá verður að gera gangskör að greiðari skilum, þar sem tekjur frá árinu 1907 eru enn ógreiddar í febr. 1909. Viðvíkjandi byggingarstyrk á þjóðjörðum, skal eg geta þess, að þessi fjárlaganefndarheimild er fallin. Eg finn því ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um það. Þá kemur styrkur til ýmsra vegagerða. Nefndin er samþykk stjórninni um það, að heimilt sé að nota það, sem veitt er á fjárhagstímabilinu að meira leyti fyrra árið, ef nauðsyn krefur. Það verður að þoka þessu til eftir því sem kringumstæður eru. Viðvíkjandi styrk til læknaskólans, ætla eg að láta þess getið, að ákvæði sem komist hafa á rangan stað á fjárlögunum ollu dálitlum misskilningi. Viðvíkjandi gagnfræðaskólanum á Akureyri, þá er það að segja, að stjórnin telur sig hafa heimild til, að verja fé til skólans, þótt það sé eigi veitt á fjárlögum, ef hún telur útgjöldin nauðsynleg (samkv. lögum 10. nóv. 1903) og telur sig eigi þurfa að leita aukafjárveitingar fyrir slíkri greiðslu. Þessa skoðun getur nefndin ekki fallist á, og telur sjálfsagt að leita aukafjárveitingar, þegar svo ber undir. - Væri nefndinni þökk á að heyra skoðun háttv. umboðsmanns ráðherra um þetta efni. Þá er að minnast á útgjöld við Landsbókasafnið. Nefndin lítur svo á, að sparnaður á einum undirlið réttlæti ekki umframgreiðslu á öðrum liðum, telur t. d. ekki heimilt að verja til aukinna bókakaupa því, sem sparast kynni af upphæðinni, sem ætluð er til eldiviðar og ljósa. Á reikningnum 1907 verður fyrst fyrir til athugunar tekjuliðurinn: »Óvissar tekjur«, undirliðurinn »gjald fyrir auglýsingar«. Er þar ógreitt frá blaðinu »Reykjavík« kr. 305,15, ef reiknað er eftir tímalengdinni, sem blaðið flutti hinar »opinberu auglýsingar«. Það blað sem hrepti það ár-langt, fékk það fyrir rúmar 800 kr., en gaf ekki út auglýsingar nema ¾ hluta ársins. Það hljótum við að álíta sem ógoldna skuld, því við getum ekki tekið tillit til þess, að meira sé um auglýsingar á einum tíma en öðrum af árinu. Það hefir og að sjálfsögðu átt að fylgja auglýsingaréttinum til þessa blaðs sama skilyrði og áður, að fyrir hvern þuml. dálkslengdar væri greidd 1 kr., og meira ekki. Nefndin leggur því til að þessi upphæð endurborgist. Þá eru nokkur atriði viðvíkjandi fiskiveiðasjóðnum, er vert er að taka til greina. 17. aths. er viðvíkjandi strandi »Sea-gull«. Það vildi svo slysalega til, að skipið kom á stað, sem það hafði enga heimild til að koma á eftir samningum við vátryggingarfélagið, og leystist þá félagið við tryggingarskyldu sína. Eg get ekki sagt, hve há upphæð muni tapast, því að bú þess manns mun tekið til gjaldþrotaskifta, sem var eigandi skipsins er það strandaði og sem ráðstafaði viðkomu þess í Vestmanneyjum, er leiddi til þess að ábyrgðin féll. Í sambandi við þetta má láta þess getið, að einkennilegt er það og óeðlilegt, að rentur af lánum úr »Fiskiveiðasjóðnum« eru ákveðnar 3% samtímis því að vextir af lánum frá »Ræktunarsjóðnum« eru ákveðnir 4%«, eins og sjá má í reglugerðum sjóða þessara í Stjórnartíðindunum, og mun þó talsverður munur vera á veðgildi fasteigna og skipastóls. Gróði sjávarins er fljót-teknari, en gróði af landbúnaði, en hann er líka miklu stopulli og óábyggilegri, en landbúnaðurinn, sem næstum ávalt má treysta að meira eða minna leyti. Væri því fylsta ástæða til að breyta þessum ákvæðum reglugerða þessara bæði hvað snertir vexti og afborganir. Fer eg svo ekki fleiri orðum um þetta að svo stöddu.

Umboðsmaður ráðherra (Klemens Jónsson) Eg hefi fyrir stjórnarinnar hönd ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta mál. Ræða háttv. framsm. (H. G.) hefir eigi gefið tilefni til þess. Það hefir þráfaldlega komið fyrir bæði fyr og síðar, að stjórnin hefir alment brýnt fyrir gjaldheimtumönnum landssjóðs, að standa skil á fé landsins í tæka tíð. Þessi áminning er stöðugt ítrekuð. En geri einhver gjaldheimtumaður sérstaklega sig sekan í vanskilum, þá er hann víttur fyrir það. Þessum hætti mun landstjórnin vafalaust halda áfram. Viðvíkjandi skólanum á Akureyri, þá mun stjórnin vafalaust fara eftir bendingu nefndarinnar um allan aukakostnað, en þar sem nefndin heldur því fram, að reikninga skólans eigi að borga í hvert sinn sem þeir falla til, en ekki megi ávísa skólastjóra vissa upphæð í því skyni fyrirfram, þá get eg eigi verið nefndinni samdóma; þetta getur átt sér stað í Reykjavík og þar í grend, en á stöðum langt í burtu, má ekki búast við, að menn bíði eftir borgun, þangað til hún getur komið héðan, og það er engin von til, að skólastjóri geti lagt út úr sínum eigin vasa til að borga ýms útgjöld skólans. eg álít því að óhjákvæmilegt sé að halda þeirri venju, sem haldist hefir, eftir því sem eg frekast veit, frá því skólinn var stofnaður. Hv. nefnd heldur því fram, út af landsbókasafninu, að eigi megi verja því fé sem sparast á einum undirlið til annara gjalda til sömu stofnunar. Þetta hefir þó altaf hingað til verið álitið leyfilegt, og ekki þótt ástæða til að leita aukafjárveitingar, ef ekki er farið fram úr upphæðinni í heild sinni sem veitt er. Þetta hefir verið svo um landsbókasafnið, landsskjalasafnið og forngripasafnið, skólana o. s. frv. Og mér finst það alveg eðlilegt. Það er öll upphæðin, sem ekki má yfir stíga, en sundurliðunin er aðeins til leiðbeiningar. Þetta er líka í fullu samræmi við stefnu þessa þings, þar sem það fellir burtu sundurgreiningu á því fé, sem veitt er til spítalanna á Laugarnesi og Kleppi, og verður þó vissulega þar að taka til leiðbeiningar einstaka liði við hagnýting heildarinnar. Þá vildi eg minnast lítið eitt á skipið »Sea Gull«. Það er þegar búið að borga upp í lán til þess skips liðugar 3000 kr.; en óvíst hvað enn fæst. Eigandi þess gagnvart stjórninni dó síðastliðið vor, ekkja hans sat fyrst í óskiftu búi, en framseldi það síðan til skifta, þegar landssjóður var búinn að fá landsyfirréttardóm fyrir kröfu sinni út af skipinu. Búið er sennilega þrotabú, svo að það er sennilegt, að landssjóður tapi einhverju. En þó það ekki skyldi verða í þetta skifti, þá skal eg þó benda þinginu á það, að það er fyrirsjáanlegt, að landssjóður verður fyrir miklu tapi af lánum til fiskiskipa, eins og þeim atvinnuveg er nú komið. En á þessu á þingið sjálft aðalsökina, því það stafar af þeim ákvæðum, að taka megi veð í skipunum sjálfum, og að lánið skuli vera afborganalaust 5 fyrstu árin eða svo. Þegar þessi ár eru liðin, þá eru sum skipin - aðkeyptir gamlir dallar - orðin því nær ónýt, eigendur standa ekki í skilum, skipin eru seld á uppboði fyrir sama sem ekkert. Þetta hefir reynslan þegar sýnt, og eg bendi á þetta til þess að þingið geti tekið í taumana, ef því lízt. Annars má frá öðru sjónarmiði skoða þetta sem styrk til sjávarútvegsins, og þá er hann sannarlega ekki hár í samanburði við allar þær geysiupphæðir, sem búið er að verja til landbúnaðarins.

Framsögumaður (Hálfdan Guðjónsson) Háttv. umboðsmaður ráðh. (K. J.) hefir ekki gefið tilefni til þess að eg þyrfti nokkru verulegu við að bæta, það sem eg hefi áður sagt.