Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Í víðlesnasta dagblaði landsins, Morgunblaðinu, birtist í morgun heilsíðuauglýsing sem beint er til hv. alþingismanna þar sem þeir eru beðnir um að fresta afgreiðslu þess máls sem hér er til umfjöllunar. Undir þessa heilsíðuauglýsingu skrifa eftirfarandi samtök: ASÍ, BSRB, Neytendasamtökin, Kennarasamband Íslands, Leigjendasamtökin, Landssamtökin Þroskahjálp, Geðhjálp, Félagsstofnun stúdenta, Búseti, Öryrkjabandalag Íslands, Sjálfsbjörg -- Landssamband fatlaðra, Byggingarfélag námsmanna, Nemendagarðar Samvinnuháskólans, Félag einstæðra foreldra, Sjálfsbjörg -- Félag fatlaðra á höfuðborgarsvæðinu, Landssambandið Þak yfir höfuðið, Hússjóður Öryrkjabandalagsins, Blindrafélagið, Húsnæðisfélagið SEM, Sólheimar, Félagsstofnun stúdenta á Akureyri, Bandalag ísl. sérskólanema, Nemendagarðar Bændaskólans á Hólum, Styrktarfélag vangefinna, Félag ábyrgra feðra, Landssamband eldri borgara. Öll þessi almannasamtök skrifa undir þessa áskorun til Alþingis um að fresta afgreiðslu þess máls sem hér er til umræðu, frv. um nýja húsnæðislöggjöf og mér fannst það umhugsunarefni í umfjöllun fjölmiðla í gær hve skýrt það kom fram annars vegar hve ríka áherslu almannasamtök leggja á þau sjónarmið að frv. verði frestað og óvissu um framtíðarskipan félagslega þáttarins eytt og hins vegar hitt sjónarmiðið sem fram kom hjá öðrum aðilum, þeim sem sýsla með húsnæðismál á almennum markaði, Félagi fasteignasala sem var yfir sig hrifið yfir nýju húsnæðislöggjöfinni sem er í burðarliðnum hjá ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. félmrh. hvort honum finnist ekki ástæða til að verða við þeirri kröfu og þeirri áskorun sem fram kemur frá öllum þessum almannasamtökum í landinu, frá verkalýðshreyfingunni og frá öllum eða allflestum þeim samtökum sem hafa með félagslegt húsnæði að gera. Það er umhugsunarvert að þeir sem standa í forsvari fyrir þá sem standa höllum fæti í okkar þjóðfélagi, það eru þeir sem beina áskorun til hæstv. ríkisstjórnar um að fresta frágangi þessa máls þar til sýnt verður hvaða áhrif þessar lagabreytingar hafa. Við sem höfum talað gegn málinu höfum fært rök fyrir því að frv. eins og það stendur mun veikja stöðu þessa fólks verulega og hætt er við því að þeim sem verst standa að vígi verði vísað út á götuna, engin úrræði eru til staðar. Ríkisstjórnin og hæstv. félmrh. segja þetta af og frá og reiða fram tölur máli sínu til stuðnings. Við hins vegar vefengjum þessar tölur og þessa útreikninga. Ég spyr: Er ekki rétt að fá botn í málið þannig að menn hafi alla vega fast land undir fótum hvað staðreyndir máls snertir þannig að við deilum ekki um þær þótt þegar upp verður staðið kunni að verða ágreiningur um pólitísk markmið? Það er allt önnur saga. Ég vakti máls á því í gær og athygli á því að hér er á síðustu dögum þingsins verið að þröngva í gegnum afgreiðslu, að afgreiða undir svipuhöggum nánast, löggjöf sem tekur á ýmsum grundvallaratriðum í okkar þjóðlífi án þess að menn hafi gert sér fyllilega grein fyrir afleiðingum gerða sinna. Hvers vegna segi ég það? Ég marka það af viðbrögðum hv. alþingismanna úr stjórnarliðinu í gær þegar þeir gerðu sér grein fyrir því að þeir eru að afhenda einkaaðilum eignarhald á auðlindum þjóðarinnar. Ég vakti máls á víðara samhengi málsins, að með EES-samkomulaginu er auðmönnum á Evrópusvæðinu heimilt að kaupa hér land til eignar og með lagasmíðinni í gær, sem var hér til umfjöllunar, er þessum sömu aðilum afhent eignarhald á auðlindum sem kunna að finnast í jörðu. Ég held að mörgum hafi brugðið í brún þegar þeir áttuðu sig á því hvað þeir eru að gera. Ég held það. Ég held að mönnum hafi líka brugðið í brún þegar þeir áttuðu sig á því að landeigendum er núna heimilt nánast að selja fjöll, að selja íslenska náttúru, flytja hana út. Það urðu hér miklar umræður þegar farið var að flytja úr Seyðishólum til útflutnings. Menn ræddu það og sýndist sitt hverjum í því efni. Með frv. sem var til umfjöllunar í gær er verið að staðfesta eða skapa eignaraðilum á landi rétt til þess að selja náttúru Íslands án þess að við því séu reistar nokkrar skorður. Þetta er staðreynd málsins. Ég leyfi mér að fullyrða og ég dæmi það af viðbrögðum hv. alþm. að menn hafi ekki gert sér fulla grein fyrir því sem þeir eru að gera. Nú spyr ég í framhaldi af þessu og þess vegna vek ég máls á þessu: Hafa menn gert sér grein fyrir því hvaða afleiðingar það frv. sem hér er til umfjöllunar kemur til með að hafa eða ætla menn ekki að draga einhvern lærdóm, eða við skulum öllu heldur segja ætla menn ekki að taka tillit til þeirra eindregnu óska sem fram koma í þessari auglýsingu, þessu ákalli frá samtökum launafólks, frá öllum þeim sem hafa með félagslegt húsnæði að gera eða nánast öllum? Þessi samtök eru að óska eftir því að menn setjist yfir málið og fresti því, fresti afgreiðslu þess þar til allir endar hafa verið bundnir og mér finnst það lágmarkskrafa að við verðum ásátt hér um staðreyndir málsins. Það er reikningslegur ágreiningur um útreikninga. Þann ágreining er hægt að leiða til lykta og það á að gera það. Síðan eins og ég segi getum við deilt um pólitíkina. Það er eðlilegt að um slíka hluti sé ágreiningur og ekkert við því að gera í rauninni annað en að kjósendur dragi réttar ályktanir við alþingiskosningar og við sveitarstjórnarkosningar. Þar geta þeir haft áhrif á hvaða pólitískri stefnu er fylgt í landinu og í sveitarfélögununum. Í gær var ég byrjaður að rekja mig í gegnum frv. og ætla ekki að endurtaka það hér. Ég rakti sögulegan aðdraganda málsins, vakti athygli á því að fyrstu lögin um félagslegar íbúðir voru sett í lok þriðja áratugarins, árið 1929, og á þeim áratugum sem síðan eru liðnir hefur félagslega húsnæðiskerfið verið smám saman að eflast og komið mörgu láglaunafólki og barnafjölskyldum vel. En nú er svo komið að 10.600 íbúðir teljast til félagslegs húsnæðis á Íslandi og þessu félagslega húsnæðiskerfi hefur ríkisstjórnin nú tekið ákvörðun um að gerbreyta. Ég fór í gegnum það hvernig gert er ráð fyrir því með þessu frv. að leggja Húsnæðisstofnun ríkisins niður og koma á fót nýrri stofnun, Íbúðalánasjóði og hvernig byggingarsjóðirnir tveir, Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna verði sameinaðir innan þessarar stofnunar. Ég vakti máls á því að í stað 90--100% lána á 1--2,4% vöxtum til kaupa á félagslegu húsnæði verði veitt húsbréfalán eða almenn lán allt að 65--70% og síðan viðbótarlán sem nema 20--25% En þau lán verða á ábyrgð sveitarfélaganna. Ég vakti máls á því að áherslur verkalýðshreyfingarinnar og þeirra markmiða sem sett eru með þessu frv. fara að sumu leyti saman. Menn hafa viljað gera breytingar á því kerfi sem við búum við. Menn vilja auka valfrelsi einstaklinganna þannig að þeir verði sjálfráðari en verið hefur um það hvar þeir búa, að félagsleg lán verði gerð valkvæð að þessu leyti og þar fara markmiðin saman. Hins vegar höfum við miklar efasemdir um það að reyndin verði önnur. Veruleikinn að okkar mati mun verða sá að greiðslubyrðin mun setja fólki mjög þröngar skorður um hvar það býr og í hvers lags húsnæði það býr. Við skulum gæta okkur á því að láta ekki um of blekkjast af forminu og ég minnti á það í gær þegar Margrét Thatcher í Bretlandi vildi koma öllu félagslegu húsnæði í einkaeign vegna þess að það liti betur út af pólitískum, hugmyndafræðilegum ástæðum þeirra frjálshyggjumanna í Bretlandi. Síðan var hin ástæðan sú að breska ríkið og sveitarfélögin, hið opinbera í Bretlandi, vildi spara peninga og koma viðhaldi og ýmsum kvöðum yfir á einstaklingana. Niðurstaðan varð sú að fólk reis ekki undir þessu og greinilegt er að húsnæði láglaunafólks hefur hrakað. Það varð niðurstaðan. Menn lögðu upp með form sem mönnum fannst hljóma eða líta vel út. Það væri eðlilegt og gott að fólk ætti íbúðir sínar en þegar veruleikinn tók að láta á sér kræla gerði hann það með þeim hætti að húsnæði þessa fólks hrakaði. Þess vegna eigum við að passa okkur svolítið á því að láta ekki formið blekkja okkur. Segja má að það sé fallegra og skipulegra kerfi að vera með alla félagslega aðstoð í húsnæðismálum í einum, afmörkuðum farvegi gegnum vaxtabæturnar. En á hitt er að líta og það er það sem við spyrjum um, hver verður reyndin síðan? Hvernig kemur þetta út fyrir fólk? Við höfum áhyggjur af því að auðveldara verði að skerða kjörin ef allt er komið í þennan farveg og horfið frá þeim leiðum sem farnar hafa verið á undanförnum áratugum að niðurgreiða húsnæði einnig með niðurgreiðslu á vöxtum o.s.frv. Ég rakti síðan afstöðu minni hluta félmn. til þessa máls og lagði áherslu á að við mótmæltum því harðlega að ríkisstjórnin knýi húsnæðisfrv. í gegnum þingið núna á þessu vori og sögðum að hér væri hagsmunamál þúsunda fjölskyldna sem þyrfti að gaumgæfa miklum mun betur en þær þröngu tímaskorður sem okkur eru reistar gefa tilefni til og möguleika á. Ég vakti athygli á því að eina félagslega aðgerðin, ef má kalla það því nafni, sem boðið er upp á með frv. eru hin svokölluðu viðbótarlán en enginn veit hve mörg þessi viðbótarlán verða og það veit enginn heldur á hvaða kjörum þessi viðbótarlán verða. Í lagafrv. segir að vextir af viðbótarlánum skuli taka mið af þeim lánskjörum sem Íbúðalánasjóði bjóðist hverju sinni. Hér er ekkert um það að villast að stefnt er að því að vextirnir taki mið af því sem gerist á markaði, markaðsvextir munu verða ráðandi en síðan er vísað til ábyrgðar sveitarfélaganna á því að útvega því fólki húsnæði sem stendur hallast fæti. Á það hefur verið bent að skylda sveitarfélaganna um að aðstoða fólk í húsnæðismálum á sér ekki traustar lagalegar forsendur, hvorki í þessu frv. né öðrum sem lúta að félagsþjónustu sveitarfélaganna. Í lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga segir að vísu: ,,Sveitarstjórnir skulu, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði ...`` Þetta er að sjálfsögðu háð pólitísku mati þeirra sem fara með völdin og við vitum hvernig því valdi er beitt á mjög mismunandi hátt. Það kann að vera vilji til að auka félagslegt húsnæði í Reykjavík svo dæmi sé tekið. Ekki hefur verið vilji til þess að gera það í Garðabæ. Ef ég man rétt hefur ekki verið mikill vilji til þess í Vestmannaeyjum á liðnu kjörtímabili t.d. svo annað dæmi sé tekið. Auðvitað fer þetta eftir hinu pólitíska litrófi hve mikinn áhuga sveitarstjórnir hafa á þessu málefni. Sumar sveitarstjórnir og hér á þéttbýlissvæðinu suðvestanlands vilja hreinlega hrekja láglaunafólk út úr byggð sinni. Það er staðreynd. Hvernig geta þau gert það? Það gera þau einfaldlega með því að veita takmarkaða félagslega þjónustu og þar á meðal í húsnæðismálum. Þetta er bara blákaldur veruleikinn. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fram komu í félmn. verða lögin um félagsþjónustu sveitarfélaga endurskoðuð. En það er eins með það mál og önnur sem snerta efni þessa frv. að enginn veit hver niðurstaðan verður úr því. Þess vegna er spurt: Er ekki nær að ganga frá öllum þeim málum sem tengjast frv.? Öllum þeim lagabreytingum sem heitið er? Er ekki rétt að ganga frá þeim áður en við samþykkjum frv. og gerum það að lögum? Ég minnti á það í gær að við samþykktum fyrir síðustu jól frv. um húsaleigubætur með mjög háleitri markmiðslýsingu þar sem segir í 1. gr. þeirra laga að kjör láglaunafólks á leigumarkaði eigi að batna. Það er fest í lög. Síðan kemur í ljós að kjör margra versna, ekki vegna þeirra laga, sem voru að mörgu leyti ágæt, heldur vegna þess hvernig þau falla inn í aðra samfellu sem eru viðbrögð sveitarfélaganna þegar húsaleigubætur koma til sögunnar. Við þekkjum það í Reykjavík hvernig Félagsíbúðir hf., sú stofnun, hækkaði húsaleigu og við röktum það í ræðustól, bæði ég og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, hvernig kjör þess fólks sem þar býr versnuðu. Síðan hefur borgin verið að koma til móts við hluta af þessu fólki í gegnum Félagsmálastofnun en þessir endar eru ekkert bundnir og ég spyr: Hvers vegna ekki að hnýta alla þessa enda áður en við samþykkjum þessi lög? Hvers vegna ekki að gera það? Ég vek athygli á þessu eða nefni þetta vegna þess að það segir að lögin um félagsþjónustu sveitarfélaga verði endurskoðuð í framhaldi af þessum breytingum. Reynslan sýnir að vilji sveitarfélaganna til að koma upp leiguhúsnæði hefur verið afar takmarkaður eins og ég gat um áðan og ástæða er til að hafa verulegar áhyggjur af framtíð þess fólks sem hingað til hefur fengið inni í félagslega húsnæðiskerfinu. En allt er þetta mál sama markinu brennt. Áhrif þess eru óljós að flestu leyti. Núverandi kerfi, sem hefur lengi verið í föstum skorðum með ákveðinn fjölda nýrra íbúða og svipaðan fjölda endursöluíbúða ár hvert, tryggir réttindi og skyldur til öflunar félagslegs húsnæðis þótt það hafi engan veginn getað annað eftirspurn, t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Þá má benda á það að félagslega kerfið hefur haldið niðri verði á íbúðum á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að það hafa verið byggðar ódýrari íbúðir en almennt gerist. Þannig er íbúðaverð í Reykjavík um 16% lægra en annars staðar en hér eftir mun markaðsverð ráða enda fagna fasteignasalar mjög, hrópa ferfalt húrra fyrir ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og þessu sameiginlega átaki hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh. um breytingar á húsnæðislöggjöfinni. En við teljum að verði hið nýja kerfi að veruleika þá verði möguleikar fólks til að kaupa húsnæði á félagslegum kjörum eða til að komast inn í leiguíbúðir sveitarfélaga algerlega háðar vilja og framtaki sveitarfélaganna hvað þau treysta sér til að ábyrgjast mörg viðbótarlán og hve mikla áherslu þau leggja á leiguhúsnæði. Eins og ég gat um áðan fer það eftir pólitískri afstöðu sveitarstjórna hvernig þau bregðast við í þessu efni. Við í minni hluta félmn. höfum vakið athygli á því að með þessum lagabreytingum er verið að klippa endanlega á tengsl aðila vinnumarkaðarins við húsnæðismálin. Við vekjum athygli á því að hvorki verkalýðshreyfingin né þau félagasamtök sem eiga hvað mestra hagsmuna að gæta komu að samningu frv. enda hafa þau mótmælt innihaldi þess harðlega og nú síðast, eins og ég vakti athygli á í upphafi máls míns, í heilsíðuauglýsingu sem birtist í Morgunblaðinu í dag þar sem skorað er á alþingismenn að fresta húsnæðisfrv. Spyrja má hvaða máli það skipti að skera á tengsl verkalýðshreyfingarinnar við húsnæðisnefndirnar. Ég held að það skipti mjög miklu máli vegna þess að það er mjög auðveldlega hægt að fara með kjarabaráttu inn í þann farveg sem peningafrjálshyggjan vill helst að gerist að hver maður hugsi þröngt um hag sinn og spyrji bara einnar spurningar: Hvað fæ ég mikið í minn hlut? Hvað fæ ég mikið í launaumslag mitt? Þannig er sem betur fer ekki hugsað innan verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi, ekki enn þá. Það er a.m.k. ekki hið ríkjandi viðhorf innan stærstu heildarsamtaka launafólks á Íslandi. Hvernig birtist það? Það birtist í því að allir, þegar þeir eru komnir saman á heildarvettvangi, eru að velta samfélaginu fyrir sér í heild sinni, hvers konar samfélagi við viljum búa í og þeir sem eru í hærri kantinum spyrja hvernig þeim sem eru í lægri kantinum reiði af og þá horfa menn ekki síst til húsnæðismála. Hvernig er búið að láglaunafólki á Íslandi í þeim efnum? Vitanlega væri hægt að heimfæra þessa hugsun upp á einhvers konar þrönga einstaklingshyggju og segja: Auðvitað er það hagur hvers og eins að smíða réttlátt samfélag vegna þess að þegar allt kemur til alls líður hverjum og einum betur í slíku samfélagi. Fólki líður betur í réttlátu samfélagi en ranglátu. Þegar allt kæmi til alls þá værum við að tryggja hag hvers og eins með því að smíða réttlátt samfélag. Það er hins vegar ekki út frá þessari forsendu sem menn leggja upp í umræðuna innan verkalýðshreyfingarinnar að jafnaði. Menn eru einnig að spyrja hvernig náunganum reiði af. Mér finnst mjög mikilvægt að við viðhöldum þessu sjónarmiði og styrkjum það í okkar samfélagi. Hvernig gerum við það? Við gerum það t.d. með því að taka tillit til óska fólks úr þessum hluta samfélagsins. Þegar ég segi þessum hluta samfélagsins, þá er ég í rauninni að tala um næstum alla þjóðina vegna þess að þessi ríkisstjórn þjónar minnihlutahóp. Það er meiri hlutinn, yfirgnæfandi meiri hluti sem er á öndverðum meiði við ríkisstjórnarstefnuna, ekki bara í þessu máli heldur allflestum málum. Það held ég að sé hægt að fullyrða.  Við skulum t.d. taka til við að ræða hvað hér hefur gerst í skattamálum. Við skulum ræða dálítið um fjármagnstekjuskattinn. Eigum við að gera það? Eigum við að ræða um eignarhald á auðlindum? Eigum við að taka aftur upp umræðu um það hvort verið er að gæta almannahagsmuna eða sérhagsmuna í því frv. sem var til afgreiðslu við lok 2. umr. í gær? Var verið að gæta hagsmuna meiri hlutans þar þegar staðfest var með lögum, sem eiga reyndar eftir að koma til 3. umr., að einkaeignarrétturinn á landi nái til miðju jarðar? Er þar verið að tryggja almannahagsmuni eða skyldu það vera sérhagsmunir sem verið er að tryggja? Ríkisstjórnir Sjálfstfl., fyrst með Alþfl. og núna með Framsfl., stigu inn á þessa braut fyrst með því að greiða auðmönnum leið til að kaupa upp íslenskt land. Núna á eignarrétturinn að fara niður í jörðina líka. Er þetta til að þjóna almannahagsmunum? Það hefði ég ekki haldið. Ég er reiðubúinn að fara yfir önnur frumvörp og annað sem þessi ríkisstjórn hefur gert til að reyna að sannfæra hv. þm. Egil Jónsson um að þessi ríkisstjórn hæstv. forsrh., Davíðs Oddssonar, þjónar ekki almannahagsmunum heldur þröngum sérhagsmunum. Það atriði frv. sem ég ræði núna er tengsl verkalýðshreyfingarinnar við húsnæðiskerfið. Ég vek athygli á því að það er verið að skera á þessi tengsl. Ég spyr hvort menn telji það virkilega til bóta og virkilega vera gæfuspor að gera það. Ég held ekki. Það er vegna þess að með hinum formlegu tengslum sem liggja á milli verkalýðshreyfingar og hinna ýmsu stofnana samfélagsins er verið að tryggja umræðu um þessi málefni í stofnunum verkalýðshreyfingarinnar. Verkalýðshreyfingin þarf að taka afstöðu. Það er ekki bara það að hún hafi áhuga. Hann mun hún áfram hafa. En hún þarf líka vegna þessara formlegu tengsla að taka afstöðu til mála. Hún þarf að skipa félaga sína í stjórnir og þeir gera síðan öðrum stofnunum innan verkalýðshreyfingarinnar grein fyrir sínu starfi. Þannig er formlega stuðlað að því að allir axli sína ábyrgð í samfélaginu, líka verkalýðshreyfingin. Hún á að gera það og hefur sýnt að hún vill gera það. Hún hefur átt drýgstan hlut í samfélagi okkar við að byggja upp kerfið sem við búum við, kerfi sem hafist var handa við að smíða undir lok 3. áratugarins. Um það hefur síðan ítrekað verið samið í samningum. Nú á að höggva á þessi tengsl verkalýðshreyfingarinnar og húsnæðiskerfisins. Ég bið menn um að íhuga það rækilega hvort hér sé verið að stíga gæfuspor. Það held ég ekki. Ég vakti athygli á því áðan að það væru fyrirheit um að gera breytingar á aðskiljanlegum lögum. Ég segi að í stað fyrirheita ættum við að sjá efndir áður en þetta frv. verður gert að lögum. Sama á reyndar við um reglugerðirnar. Það er gert ráð fyrir 28 reglugerðum í tengslum við þetta frv. Er ekki rétt að fá þær allar fram? Þó mörg okkar hafi gagnrýnt mjög harðlega vinnubrögðin í tengslum við þetta frv. þá verð ég að segja að í þeirri vinnu sem fram hefur farið í félmn. þá hafa starfsmenn félmrn. og aðrir sem hafa komið fram fyrir hönd hæstv. félmrh. lagt sig alla fram um að vinna málin vel í okkar hendur. Að mörgu leyti hafa þeir gert það mjög vel. Það er því ekkert upp á það að kvarta þegar þetta vinnuferli er á annað borð komið í gagn. Það eina sem við erum að segja er að halda eigi áfram á þessari braut og ljúka vinnunni að hætti siðaðra manna, fara vel og rækilega yfir málin. Ég treysti þeim aðilum sem koma að því fyllilega til þess að gera það. Ég spyr hvort þetta sé ekki eðlileg og sanngjörn krafa. Ég vek athygli á því að í tengslum við þessar lagabreytingar er gert ráð fyrir 28 reglugerðarbreytingum. Í þessu frv. er reyndar gert ráð fyrir mjög miklu ráðherravaldi, t.d. við skipan í stjórn Íbúðalánasjóðsins og svo við þessa reglugerðarsmíð alla. Þetta tvennt gerir alla framkvæmd laganna mjög óljósa. Ráðherra mun einn skipa stjórn hinnar nýju ríkisstofnunar sem verður síðan sjálfstæð stofnun. Með þessu er enn einu sinni verið að leggja niður eina af þeim stjórnum ríkisstofnana sem Alþingi hefur áður kosið. Þetta er gert án þess að fram hafi farið umræða um það hvort þetta sé æskilegt. Um þetta hefur verið rætt í félmn. Við sem þar sitjum höfum rætt þetta. Á Alþingi hefur ekki farið fram almenn umræða um þessa stefnumótun, um að taka þessi völd úr höndum Alþingis og færa hana inn í Stjórnarráðið, til framkvæmdarvaldsins. Ráðherrann einn skipar stjórnina. Þetta er það sem er að gerast í hinum nýju hlutafélögum sem eru í eign ríkisins eins og Landssímans og Íslandspósts hf. Þar skipar ráðherra einn stjórnina. Til að friða mannskapinn og friða pólitíkina hefur hann valið menn úr ólíkum pólitískum flokkum að einhverju leyti. Það er hins vegar algerlega á hans færi að ákveða. Hann einn ákveður. Hér er hæstv. félmrh., Páll Pétursson, að leggja það til að hann einn ráði hverjir sitji í stjórn Íbúðalánasjóðs. Ég vakti athygli á því við umræðuna í gær og ég veit að hv. formaður félmn. sem er í salnum man eftir þeirri umræðu. Við rákum augun í það að í einni umsögninni sem nefndinni barst var talað um Íbúðalánasjóð sem hlutafélag. Ég held að það hafi verið í umsögn Ríkisendurskoðunar. Við veltum því fyrir okkur hvort Ríkisendurskoðun hefði fengið röng drög í hendurnar eða hvort þetta væri næsta skref sem á að stíga,  Við vitum að það hefur verið pólitískur ágreiningur um hvert eigi að halda í þessum málum. Hæstv. félmrh. finnst hann hafa unnið frækinn sigur gagnvart Sjálfstfl. sem vill koma öllum þessum málum út á markaðinn, inn í bankana og fjármagnskerfið. Hæstv. félmrh. finnst hann hafa unnið frækinn sigur að viðhalda þó einhverri umsýslan á vegum samfélagsins. Þar vísa ég til Íbúðalánasjóðsins. Þetta kann að vera rétt. Ég efast ekkert um það. Ég veit að Sjálfstfl. vill helst koma þessu öllu út í bankana og inn í fjármagnskerfið. Menn mega ekki blindast í þessu samstarfi við Sjálfstfl. og ættu reyndar að velja sér aðra félaga í stjórnarsamstarfi en þann flokk ef þeir vilja kenna sig við félagshyggju. Vegna þessa sigurs er hæstv. félmrh. og Framsfl. tilbúinn að fórna öllu félagslega kerfinu, rífa það upp með rótum og fórna. Hann er svo glaður yfir að hafa komið í veg fyrir að í þessum áfanga verði ekki húsnæðiskerfið allt sett inn á marmaragólfin í bönkum og verðbréfasjóðum. Þetta er mergurinn málsins.

Nú, verða framsóknarmenn í stjórninni?

Þess vegna er Framsfl. ábyrgur fyrir þessu örlagaríka skrefi sem hér á að stíga, jafnvel þó hann hafi komið í veg fyrir að lengra yrði gengið að kröfu Sjálfstfl. í þessu efni. Það er mjög í tísku núna að tala um að þessi nýi Íbúða\-lánasjóður eigi að vera sjálfbær í rekstri. Þetta væri hið besta mál ef það þýddi það að tekjur og útgjöld ætti að standast á, auðvitað viljum við það öll. Auðvitað viljum við skynsamlegan rekstur á öllum stofnunum og sjóðum sem til er stofnað. Spurningin er hvernig teknanna er aflað. Hvernig á að afla þessara tekna? Það á aftur að gera í gegnum fjármagnsmarkaðinn. Þess vegna munu vextirnir í þeim fjármunum sem hinn nýi sjóður fær að láni stjórna vöxtunum sem fara út úr sjóðnum á hinum endanum. Við þetta er átt þegar talað er um að markaðsvæða kerfið. Nú er það bannorð að niðurgreiða kerfið eða koma með framlög frá hinu opinbera. Að vísu eru ákvæði þess efnis að í tvö ár eigi að vera einhvers konar millibilsástand í þeim efnum en síðan blasir óvissan við. Hæstv. forseti. Rétt er að ítreka að í frv. er ekkert sem tryggir að sveitarfélögin svari vaxandi þörf fyrir leiguhúsnæði. Svo dæmi sé tekið má nefna að í umsögn Kópavogsbæjar kemur fram að reikna má með að þar verði þörf fyrir 75 nýjar leiguíbúðir á ári næstu fjögur árin sem þýðir verulegan kostnað fyrir sveitarfélagið, 75 nýjar leiguíbúðir á ári. Í umsögn húsnæðisnefndar Akureyrarbæjar kemur fram að búast megi við að þar verði þörf fyrir 60 nýjar leiguíbúðir á ári miðað við þann hóp sem mun ekki standast greiðslumat og ekki eiga fyrir 10% útborgun. Hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkur liggur fyrir 381 gild umsókn um húsnæði en forgangshópur telur 197. Sjötíu og fimm nýjar leiguíbúðir á ári næstu fjögur árin að mati Kópavogsbæjar, á Akureyri 60 nýjar leiguíbúðir á ári og hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkur liggur fyrir 381 umsókn. Hvernig ætla menn að svara þessu? Hvernig er gert ráð fyrir að þessu verði svarað með frv.? Gert er ráð fyrir 50 íbúðum á tveimur árum, 25 íbúðum á ári. Hvers konar brandari er þetta eiginlega? Hvers konar rugl er þetta eiginlega? Hvers konar vitleysa er þetta eiginlega? Ætla menn að samþykkja þessar lagabreytingar án þess að gengið sé frá þessum málum? Hæstv. ráðherra og aðrir stjórnarliðar hafa hrist hausinn. Þeir hafa hrist höfuðið þegar því er haldið fram að verið sé að vísa fólki út á gaddinn, út á götuna með þessu frv., þá hrista menn bara höfuðið og segja að þetta sé misskilningur, rugl og vitleysa. Síðan segja þeir að það eigi að rannsaka málin og kanna og setja í nefnd sem mér finnst gott og ég fagna því. Mér finnst það gott. Mér finnst líka gott að það eigi að treysta ýmsa lagasetningu, t.d. um félagsþjónustu sveitarfélaga. Mér finnst það gott og ég fagna því, en ég vil sjá efndir og ég vil sjá peninga. Ég vil sjá tryggingu fyrir því að fjármagn komi til sögunnar. Það er ekki nóg að lofa hlutunum ef menn eru að lofa upp í ermina á sér. Við viljum sjá þessa peninga, hversu mikið, hversu margar leiguíbúðir á að reisa, hvernig nákvæmlega á að koma til móts við þau samtök sem hafa haft með félagslegt húsnæði að gera í landinu og hafa birt heilsíðuauglýsingu í Morgunblaðinu í dag. Öll helstu almannasamtök í landinu sem hafa með félagslegt húsnæði að gera hafa undirritað þessa auglýsingu. Hvernig á að koma til móts við þau samtök? Ekki með einhverjum óljósum loforðum og nefndaskipan. Hvað á mikið fjármagn að fara til félagslegs húsnæðis á komandi árum? Hvað á mikið fjármagn að fara til þess? Hvernig ætlar hæstv. félmrh. að svara ASÍ, BSRB, Neytendasamtökunum, Kennarasambandi Íslands, Leigjendasamtökunum, Landssamtökunum Þroskahjálp, Geðhjálp, Félagsstofnun stúdenta, Búseta, Öryrkjabandalagi Íslands, Sjálfsbjörg -- Landssambandi fatlaðra, Byggingarfélagi námsmanna, Nemendagörðum Samvinnuháskólans, Félagi einstæðra foreldra, Sjálfsbjörg -- Félagi fatlaðra á höfuðborgarsvæðinu, Þaki yfir höfuðið -- landssambandi, Hússjóði Öryrkjabandalagsins, Blindrafélaginu, Húsnæðisfélaginu SEM, Sólheimum, Félagsstofnun stúdenta á Akureyri, Bandalagi ísl. sérskólanema, Nemendagörðum Bændaskólans á Hólum, Styrktarfélagi vangefinna, Félagi ábyrgra feðra, Landssambandi eldri borgara? Hvernig ætlar hæstv. félmrh. að svara þessum samtökum? Hvað á að veita miklu fjármagni á komandi árum til félagslegs húsnæðis? Ég er búinn að lesa þessa runu upp áður og ég á eftir að gera það oft vegna þess að við stöndum frammi fyrir slíkum yfirgangi af stjórnvöldum, ekki bara í þessu máli heldur öðrum málum einnig. Ég er nýkominn af fundi félmn. í morgun. Þar voru fulltrúar ýmissa aðila sem koma nálægt útivist og útilífi, frá Ferðafélaginu, Náttúruverndarsamtökunum, Hinu íslenska náttúrufræðifélagi, Umhverfisstofnun Háskóla Íslands svo nokkrar stofnanir séu taldar og félög, og menn eru algerlega gáttaðir á vinnubrögðum þessarar ríkisstjórnar, algerlega gáttaðir. Það er almannavilji fyrir því í þjóðfélaginu að þeim málum verði frestað. Menn bara skella við skollaeyrum. Það á ekki að hlusta á neitt. Spurt var hvort menn hefðu verið að velta því fyrir sér í ræðustól hvort þetta samræmist þingræði. Auðvitað gerir það það. En það samræmist ekki almennum kröfum sem við gerum um lýðræði, það gerir það ekki. Þetta er ótrúleg valdníðsla að fara svona fram gagnvart almenningi á Íslandi, ótrúleg valdníðsla. Ég hélt að menn hefðu lært og dregið einhverja lærdóma af þeirri reiði sem var í landinu þegar síðasta ríkisstjórn neitaði því að leyfa þjóðinni að kjósa um EES-samninginn. Ég hélt að menn hefðu dregið einhverjar ályktanir og einhverja lærdóma af því en svo er greinilega ekki. Varðandi námsmannaíbúðir þá er alger óvissa um kjör lántakenda þegar til lengri tíma er litið. Hver veit t.d. hvernig markaðsvextir muni þróast? Það gefur auga leið að mikill munur er á því að greiða 1% vexti eða 5%. En með því að taka upp almenna vexti verður óhjákvæmilega erfiðara fyrir félagasamtök að byggja, hvað þá að koma íbúðunum út. Gagnvart þeim félagasamtökum sem t.d. hafa byggt námsmannaíbúðir þýðir það verulega hækkun á leigu eigi þau nú að fara að standa undir markaðsvöxtum og bankalánum til framkvæmda af því að nú verða ekki lengur veitt framkvæmdalán. Byggingaraðilum verður að hluta til vísað út á almennan lánamarkað. Mikill skortur er á námsmannahúsnæði á höfuðborgarsvæðinu og t.d. á Félagsstofnun stúdenta við Háskóla Íslands langt í land að uppfylla lágmarksþörf fyrir námsmannaíbúðir. Það er mjög alvarlegt mál ef nú dregur úr byggingu námsmannahúsnæðis því að ljóst má vera að námsmenn hafa afar takmarkaða möguleika til að greiða hærri leigu en þeir gera nú. Verði hækkun á leigu námsmannaíbúða hefur það áhrif á þann kostnaðargrunn sem gengið er út frá hjá Lánasjóði ísl. námsmanna og þar með kröfur um hærri námslán. Það sem kann að sparast á einum stað í ríkiskerfinu verður þannig tekið aftur á öðrum, nema ætlunin sé að skerða kjör námsmanna. Þetta er hugsun sem menn hafa fylgt á síðustu árum, þ.e. að draga úr stuðningi við námsmenn og þá verða menn náttúrlega að gera sér grein fyrir því hvaða afleiðingar þetta hefur allt saman þegar til lengri tíma er litið, og það sem er að gerast er einfaldlega það að verið er að markaðsvæða námið. Það er verið að gera það. Menn spyrja, og gera það í síauknum mæli eftir því sem hætt er stuðningi við nám: Er þetta góð fjárfesting fyrir mig? Menn spyrja þannig. Menn spyrja ekki eins og væri eðlilegt og gott: Er ég að gera samfélagi mínu gagn? Kemur það sem ég er að læra þjóðfélaginu að gagni? Nei, menn spyrja ekki svoleiðis. Menn spyrja: Hvað gefur þetta mikið í aðra hönd? Það er ekki nema síður sé eitthvert samræmi þar á milli, að það sem gefi mest í aðra hönd geri mest þjóðfélagslegt gagn. Það held ég ekki. Ég held að t.d. innheimtulögfræðingar hafi það bærilega gott. Ég efast stórlega um að þeir séu að gera okkar þjóðfélagi eitthvað sérstaklega gott eða þeir sérfræðingar sem eru útskrifaðir í stórum stíl til að ráðleggja mönnum hvernig þeir eigi að hafa sem mestan hagnað hér á markaði. Ég dreg það stórlega í efa að þeir séu að gera okkar samfélagi eitthvað sérstaklega gott. Það held ég ekki. Það gefur mikið í aðra hönd en það er önnur saga. Þetta er stefna og braut sem við erum að fara inn á. Ef við ætlum að auka greiðslubyrðar eða skerða kjör námsfólks á þennan hátt, sem hætt er við að gerist í kjölfar þessara lagabreytinga, þá þurfa menn að hugsa það mál alveg til enda. Við höfum bent á að hlutverk húsnæðisnefnda sveitarfélaganna breytist þó að mjög óljóst sé hvert verksvið nefndanna verður nákvæmlega. Eins og ég nefndi áðan hverfa fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar úr nefndunum og hlutverk nefndanna breytist en hætt er við því að með brotthvarfi verkalýðshreyfingarinnar úr þessu kerfi rofni tengsl við það fólk sem stendur höllum fæti og tengslin rofna inn í samningaferlið hjá samtökum launafólks. Það er það sem ég er kannski að leggja höfuðáherslu á, að það sé samfélagslega mikilvægt, það sé mikilvægt fyrir samfélag okkar að viðhalda hinum formlegu tengslum við þessar mikilvægu stofnanir samfélagsins sem verkalýðsfélög eru. Húsnæðisnefndirnar munu fjalla um þörf fyrir viðbótarlán og meta slíkar umsóknir auk þess sem þær eiga að gera árlegar áætlanir um þörf á íbúðarhúsnæði. Slík markmið hafa lengi verið í lögum en hafa ekki virkað sem skyldi. Verði lögð meiri áhersla á leiguhúsnæði munu verkefni húsnæðisnefnda og félagsmálanefnda skarast meira en verið hefur og ljóst er að þetta mun kalla á einhverja uppstokkun í starfi nefnda sveitarfélaganna. Vert er að benda á að t.d. í Reykjavík mun húsnæðisnefndin áfram annast núverandi félagslegt húsnæðiskerfi meðan það er að ljúka hlutverki sínu, félmn. metur þörf fólks fyrir leiguhúsnæði á vegum sveitarfélagsins meðan Félagsbústaðir hf. annast rekstur leiguíbúða Reykjavíkurborgar. Ljóst er að þetta verður flókið og umfangsmikið kerfi, og ekki er séð fyrir endann á hvernig endanlegt skipulag verður. Þetta er eitt af því sem er tiltölulega óljóst, og menn hafa verið að velta því fyrir sér hjá ýmsum sveitarfélögum hvort húsnæðisnefndirnar og félagsmálanefndirnar verði sameinaðar. Þetta er eitt af því sem er óljóst í þessu kerfi. Það er gert ráð fyrir sérstökum lánaflokkum í þessu frv. Í 11. gr. núgildandi laga er kveðið á um nokkra lánaflokka, t.d. lán til einstaklinga með sérþarfir og í frv. til laga um húsnæðismál er þess getið í 16. gr. að stjórn Íbúðalánasjóðs geti að fengnu samþykki ráðherra stofnað til nýrra lánaflokka. Í skýringum með þessari lagagrein er skírskotað til þess að þetta geti átt sér stað ef það samræmist fjárhagsáætlun sjóðsins og eru nefndir þeir lánaflokkar sem er að finna í núgildandi lögum. Hins vegar er engin trygging fyrir því að slík lán verði veitt og er rétt að minna á að sjóðurinn á að vera sjálfbær stofnun. Hér vaknar aftur spurning: Á hvaða kjörum verða lán til íbúða aldraðra, til einstaklinga með sérþarfir og til annarra? Sú spurning vaknar á hvaða kjörum þessi lán verða. Þarna er sem sagt opnað á möguleikann en um framkvæmdina og um efndirnar veit enginn. Það er algerlega óskrifað blað. Enn og aftur er spurt: Hvers vegna ekki að fá þetta niðurnjörvað? Það er nauðsynlegt að fá þetta niðurnjörvað því að annars er haldið algerlega út í óvissuna og þar er komin skýringin á því, hæstv. félmrh., að öll þessi samtök, verkalýðshreyfingin á Íslandi og öll þau samtök sem hafa með félagslegt húsnæði að gera, þau samtök sem eru í forsvari fyrir það fólk sem stendur höllum fæti í okkar samfélagi, óska eftir því að þessu máli verði frestað þar til við erum búnir að fá botn í það hvernig eigi að fara með þessa sérstöku lánaflokka og á hvaða kjörum lánin verða. En það eitt vitum við að þetta á að samræmast fjárhagsáætlun sjóðsins. Það er allt í góðu lagi með það að sjálfsögðu. Auðvitað þurfa sjóðir að hafa sínar fjárhagsáætlanir. Hins vegar er uggvænlegt að sjóðurinn á að starfa algerlega á markaði og á forsendum markaðarins. Hann á að afla lánsfjár og á síðan að lána fé og vextirnir af lánsfénu koma til með að ráða mestu um kjörin á þeim lánum sem sjóðurinn veitir. Ég ætla að fara nokkrum orðum um greiðslumat og greiðslubyrði. Greiðslumatið sem beitt verður við ákvörðun þess hverjir hljóta viðbótarlán mun hafa mikil áhrif á fjölda lánanna og það hverjir verða skildir eftir utan dyra. Allt er í óvissu um áhrif greiðslumatins. Þá er rétt að minna á í þessu sambandi að þeir sem fá viðbótarlán og fara út á almenna íbúðarmarkaðinn til kaupa á íbúð verða að leggja fram 10% íbúðarverðsins en auk þess bætist við annar kostnaður, svo sem stimpilgjöld vegna almenna lánsins, gjaldtaka húsnæðisnefndarinnar og sölulaun til fasteignasala. Sölulaun til fasteignasala. Það var ein lagabreytingin sem við gerðum á síðasta ári. Hún snertir sölulaun til fasteignasala. Hér áður var lögfest þak á þóknun til fasteignasala. Þóknunin mátti ekki vera hærri en nam tilteknu hlutfalli af verði íbúðarinnar, fasteignarinnar. Ég held að það hafi verið 2%, skal ekki alveg fullyrða það en mig minnir það. Þetta þak er farið. Þetta þak var tekið. Núna, samkvæmt lögum sem ríkisstjórnin lét meiri hluta sinn á þingi samþykkja í fyrra þá var þetta þak afnumið. Fasteignasalar geta tekið eins mikið gjald og þeir komast upp með. Það er staðreynd. Enda líta menn náttúrlega á það sem kemur frá ríkisstjórninni sem krásir, veisluborð. Fasteignasalarnir eru yfir sig hrifnir. Fyrst koma þessi lög um að afnema þak á þóknanir. Það var í fyrra og nú er öllu hent út á markaðinn til þeirra nánast. Menn hafa áhyggjur af því að fasteignaverðið muni hækka og í ofanálag kemur þetta að búið er að afnema þá vörn sem menn höfðu þó í þessu. Allt þetta þýðir að kjör þeirra sem hingað til hafa átt inni í félagslega kerfinu munu versna. Þeim útreikningum sem félmn. hefur fengið um samanburð á greiðslubyrðinni, nýja og gamla kerfinu, ber hreint ekki saman en þar skipta þær forsendur sem menn gefa sér mestu. ASÍ og BSRB segja í umsögn sinni, með leyfi forseta: ,,... þak á hámarksupphæð vaxtabóta hefur í för með sér að svigrúm fólks í nýja kerfinu til að kaupa íbúðir yfir ákveðnum mörkum er verulega takmarkað ef greiðslubyrði á ekki að aukast.`` Margt láglaunafólk mun fljótlega reka sig upp í þak vaxtabótakerfisins og mun því eingöngu geta keypt sér litlar og ódýrar íbúðir. Skyldu það vera jafngóðar íbúðir og hingað til hefur verið boðið upp á í félagslega kerfinu? Ég held ekki. Þetta er kannski mergurinn málsins þegar við erum að tala um valfrelsi einstaklingsins, að búin séu til lög þar sem valfrelsið er tryggt með lagabókstaf án þess að tryggja það í reynd í veruleikanum vegna þess að markmið okkar hlýtur að vera að tryggja fólki gott húsnæði á viðráðanlegum kjörum. En við drögum stórlega í efa að kjörin verði viðráðanleg og ef þau ekki verða það, verða verri, þá segir það til sín í því húsnæði sem fólk býr í. Það á aðeins kost á lakara húsnæði en það hefur haft hingað til. Varðandi þessa útreikninga alla þá hefur komið upp mikill ágreiningur milli þeirra sem hafa reiknað þessa hluti út, annars vegar hjá félmrn. og hins vegar samtökum launafólks. Þar ber mönnum einfaldlega ekki saman og reyndar hefur verið að koma á daginn að þeir útreikningar sem verkalýðshreyfingin hefur sett fram, ASÍ og BSRB, virðast standast og menn eru sífellt að benda á fleiri staðreyndir í því máli. Upphaflega héldum við því fram að enda þótt að í mörgum tilvikum léttist greiðslubyrði í upphafi lánstímans þá þyngdist hún verulega þegar liði á lánstímann og væri svo komið á síðari hlutanum að fólk sem hefði fengið lán á grundvelli greiðslumats um að það risi undir skuldbindingum, mundi ekki standast þetta greiðslumat undir lokin, þ.e. þegar fólk er komið á efri ár og yrði að hrökklast út úr sinni íbúð af þeim sökum. Hins vegar höfum við bent á að ef fólk kaupir íbúðir sem húsbréfalán hvíla á, þá getur þetta dæmi snúist við þannig að greiðslubyrðin í upphafi sé þyngri, en ekki í lokin. Þetta er náttúrlega mjög alvarlegt mál. En það sem mér finnst alvarlegast er ef menn neita að setjast yfir álitamál af þessu tagi og fá fram hvað er hið rétta í málinu. Þetta er reikningsdæmi. Þetta er tæknilegt úrlausnarefni og mér finnst það vera grundvallaratriði að slíkur ágreiningur sé leystur þannig að staðreyndir allar liggi á borðinu. Ein af stóru breytingunum sem boðaðar eru í frv. er að í stað niðurgreiddra vaxta verði greiddar vaxtabætur fjórum sinnum á ári. Samkvæmt fjárlögum fyrir árið 1998 er áætlað að vaxtabætur verði 3,8 milljarðar kr. á árinu. Þetta eru háar upphæðir og ljóst er að þær munu hækka nokkuð við það að þeir sem áður fengu niðurgreidda vexti koma nú inn í vaxtabótakerfið eða um 120 millj. á ári samkvæmt áætlun fjmrn. Frá því að vaxtabótakerfið var tekið upp fyrir áratug eða svo þá hefur fjórum sinnum verið krukkað í það af stjórnvöldum fyrst og fremst til skerðingar. Reyndar hélt ég að það hefði verið fimm sinnum. En í áliti okkar í minni hlutanum segjum við fjórum sinnum þannig að alla vega hefur verið krukkað í það fjórum sinnum ef það hefur ekki verið gert fimm sinnum. En í flestum tilvikum hefur það verið gert til skerðingar. Niðurgreiddir vextir eru að okkar mati mun öruggari aðstoð fyrir láglaunafólk en vaxtabótakerfið miðað við reynslu undanfarinna ára. Það er ekki að ástæðulausu að sú aðferð hefur verið viðhöfð í félagslega húsnæðiskerfinu um áratuga skeið, enda hefur hún reynst láglaunafólki vel. Það er hápólitísk spurning hvernig aðstoð vegna húsnæðismála af hálfu opinberra aðila skuli háttað og hverjir skuli njóta hennar. Minni hlutinn leggur áherslu á að þær fjölskyldur sem þurfa á aðstoð að halda við öflun húsnæðis mega alls ekki við kjaraskerðingu. Þetta er grundvallaratriði og það er líka grundvallaratriði að menn geri sér fulla grein fyrir þeirri hættu sem felst í því að setja allan stuðning í húsnæðiskerfinu inn í þennan farveg. Hættan er sú, eins og ég hef margsagt og ætla að ítreka eina ferðina enn, að þörfin fyrir vaxtabætur eykst á samdráttartíma þegar tekjur fólks dragast saman. Þá þarf það á hærri vaxtabótum að halda. Á sama tíma skerðast tekjur ríkissjóðs og freistingin til að skerða þennan þátt verður allsráðandi. Á sama tíma og þörfin eykst eru líkurnar á skerðingu meiri en ella. Þetta er hættan. Sú hætta er vissulega líka fyrir hendi varðandi aðra þætti, varðandi aðstoð við verkamannabústaðakerfið t.d., varðandi niðurgreiðslu vaxta og þar fram eftir götunum. Sú hætta er líka fyrir hendi þar en fyrirstaðan er meiri. Stjórnvöld eiga erfiðara með að láta undan þeirri freistingu. Andstaðan í þjóðfélaginu verður meiri. Á þetta var bent af hálfu einhverra þeirra aðila sem komu fyrir félmn., að erfiðara væri að stýra kerfinu á einfaldan og skýran hátt. Þetta var ein röksemdin. Í þessu felst okkar vörn sem viljum tala máli láglaunafólks og þeirra sem standa höllum fæti í þjóðfélaginu og sem búa við lakari tekjur en þeir sem betur og best standa að vígi í okkar samfélagi. Þetta er bara staðreynd málsins. Í fjölmörgum umsögnum um frv. kemur fram hörð gagnrýni á að nú verði tekin upp stimpilgjöld á lán til þeirra sem hingað til hafa fallið undir félagslega húsnæðiskerfið. Samkvæmt brtt. meiri hlutans verða hvorki lögð stimpilgjöld á viðbótarlánin né heldur á lán vegna byggingar eða kaupa á leiguhúsnæði. Það verða sem sagt ekki lögð stimpilgjöld á viðbótarlánin eða á lán vegna byggingar eða kaupa á leiguhúsnæði. Þetta er eitt af því sem við höfum náð fram í umræðu um málið, þ.e. að draga úr þeim kostnaði sem fylgir stimpilgjöldunum. Það er a.m.k. búið að aflétta þeim á hluta lánanna. Hvers vegna? Vegna þess að athygli hefur verið vakin á því í umræðu úti í þjóðfélaginu, inni í félmn. og víðar að þetta gangi ekki og þarna höfum við haft árangur af starfi okkar. Hvers vegna létu menn undan í þessu efni? Vegna þess að þeim fannst þetta rökrétt. Gæti verið að eitthvað annað sé í þessu frv. sem menn sæju ástæðu til að breyta ef þeir settust betur yfir málið? Gæti það verið? Gæti verið að það væru aðrir þættir sem menn væru tilbúnir að breyta?  Stimpilgjöld verða hvorki lögð á viðbótarlán né heldur á lán vegna byggingar eða kaupa á leiguhúsnæði. Þetta er aðeins í áttina. En þetta þýðir að þeir sem fá almennt lán og viðbótarlán verða að greiða stimpilgjald af almenna hlutanum sem hefur í för með sér aukinn kostnað fyrir lántakendur frá því sem nú er þannig að það er bara búið að afnema stimpilgjaldið af viðbótarláninu, ekki almenna láninu sem þeir þó fá sem eru með lágar tekjur, þ.e. fólkið sem fær almennt lán og viðbótarlán. Það er búið að afnema stimpilgjaldið af viðbótarláninu en ekki af almenna láninu til þessa fólks. Þarna er því um að ræða aukinn kostnað fyrir það fólk, aukinn kostnað fyrir láglaunamanninn. Þetta þýðir einnig að stimpilgjöld verða greidd af öðrum lánum sem kunna að verða veitt samkvæmt heimild til að taka upp aðra lánaflokka, sbr. 16. gr. frv., og ég vék að áðan. Ég vék áðan að þessum öðrum lánaflokkum sem eru í rauninni óskilgreindir, hvernig þeir verða og á hvaða kjörum þeir verða. Minni hluti félmn. mótmælir því að aukinn kostnaður skuli lagður á þá sem fá viðbótarlán og er þarna enn eitt dæmið um það hvernig verið er að úthýsa félagslegri aðstoð úr íslensku velferðarkerfi. Við skulum gæta okkur á því þegar við íhugum þessi mál að láta ekki blekkjast af því að með því að afnema stimpilgjöld á viðbótarlán sé að öllu leyti komið til móts við láglaunamanninn hvað þetta varðar vegna þess að hann þarf eftir sem áður að borga stimpilgjald af almenna láninu. Í frv. kemur fram að áætlað er að veita áfram lán á niðurgreiddum vöxtum næstu tvö árin til byggingar leiguhúsnæðis, alls til 50 íbúða ef marka má umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. Á meðan verði gerðir samningar við sveitarfélögin um framhaldið. En er ekki rétt að ganga frá samningunum núna? Er ekki rétt að ganga frá samningunum í sumar? 

Ráðherrann er í húsinu, er vonandi að fylgjast með.

Í trausti þess að ráðherrann sé að fylgjast með annars staðar þá geri ég ekki frekari athugasemd við það. Hæstv. félmrh. hefur fylgt umræðunni mjög vel og ég geri ráð fyrir því að hann geri það þótt hann sé annars staðar í húsinu. Meiri hluti félmn. leggur til breytingu á þann veg að ákveðið verði á fjárlögum hve hárri fjárhæð verður varið til niðurgreiðslu á vöxtum meðan nefnd sem í sitja fulltrúar sveitarfélaganna, annarra byggingaraðila félagslegra íbúða og verkalýðshreyfingarinnar, kanna þörf fyrir leiguhúsnæði og gerir framkvæmdaáætlun sem framlög ríkisins og sveitarfélaganna taki mið af í framtíðinni. En hvað þýðir þetta í reynd? Er um að ræða fyrirheit um áframhaldandi lán á lágum vöxtum, á niðurgreiddum vöxtum? Mér er alltaf hálfilla við að nota þetta hugtak, ,,niðurgreiddir vextir`` eins og markaðurinn sé hið rétta og allt frávik frá honum sé þá einhvers konar niðurgreiðsla. Lágir vextir eru bara lágir vextir, svo einfalt er það. Ef menn ákveða að hafa vexti lága eru þeir lágir og fjármagna hlutina þá með öðrum hætti. Ég minni á það í þessu sambandi að þegar lán og fjármagn var vísitölubundið í upphafi síðasta áratugar og misgengið kom til sögunnar og menn fóru að tala um raunávöxtun þá man ég eftir því að þáverandi stjórnendur Seðlabankans töluðu um 2% raunávöxtum sem háa vexti. Hins vegar búum við núna við raunávöxtun sem er margföld þessi upphæð. Reynslan af fjárframlögum til Byggingarsjóðs verkamanna lofar ekki góðu hvað varðar slík loforð, þ.e. loforð um framlög ríkisins til sveitarfélaga, þeirra aðila sem áttu að byggja leiguhúsnæði. Reynslan af Byggingarsjóði verkamanna lofar ekki góðu vegna þess að hann hefur verið sveltur og ástæðan fyrir því að hann á í erfiðleikum og stefnir í þrot upp úr aldamótum er sú að hann hefur ekki fengið nauðsynlegt fjármagn. Það er bara staðreynd málsins þannig að reynslan af fjárframlögum til Byggingarsjóðs verkamanna lofar ekki góðu hvað varðar þau loforð sem verið er að gera nú með brtt. meiri hlutans. Ástæðan fyrir því að fyrrnefnd breyting er gerð er sú að félagasamtök og sveitarfélögin hafa bent á að þörfin fyrir leiguíbúðir sé miklu meiri en nemur 50 íbúðum næstu tvö árin. Þrátt fyrir að opnað sé á fleiri lán með niðurgreiddum vöxtum verður ákvæðið í fjárlögum. Rétt er að leggja áherslu á það enn einu sinni að allt er í óvissu um framboð á leiguhúsnæði og þá leigu sem fólki verður gert að greiða. Samband ísl. sveitarfélaga gerir kröfu um að áfram verði boðið upp á lán á niðurgreiddum vöxtum eftir að margumræddu tveggja ára tímabili lýkur. Minni hlutinn fær engan veginn séð að krafa sveitarfélaganna komi heim og saman við þær breytingar sem verið er að gera á Húsnæðisstofnun ríkisins sem á að verða sjálfbær stofnun eftir breytinguna og á ekki að fá framlög frá ríkissjóði. Þannig er hann hugsaður og byggður upp og ef önnur áform eru uppi þarf að fá það skýrt sagt af hálfu félmrh. hvað hann hugsar í þeim efnum og hve mikla peninga hann ætlar að láta í þetta. Ég segi fyrir mitt leyti að ég mun hlusta mjög vel eftir svörum hæstv. félmrh. þegar hann tekur það til umfjöllunar. Hvernig ætlar hann að tryggja fjármagn og hve mikið? Ég mun leggja þá mjög við hlustir. En án nokkurra skuldbindinga er verið að vísa þeim þætti frv. sem snýr að leiguhúsnæði inn í viðræður sem enginn veit hvað kann að koma út úr og þótt ég líti á það sem gott spor og góð fyrirheit hvað varðar samstarf við aðila um þetta efni þá þarf miklu meira kjöt á það bein. Það er ekki nóg að gefa fyrirheit, við þurfum að fá vitneskju um fjármagn. Í brtt. við 40. gr., sem verður 37. gr., er kveðið nánar á um rétt aðila sem byggja eða kaupa leiguíbúðir til að selja leigjendum eignarhlut. Hér er átt við þá sem hingað til hafa fallið undir félagslega kaupleigu en alls er óljóst með þetta atriði eins og svo fjöldamörg önnur, hvort heimildin kemur að nokkru gagni. Húsnæðisnefnd Reykjavíkur gerir alvarlegar athugasemdir við 3. mgr. í brtt. meiri hlutans og vill að húsnæðisnefndir hafi lagalega heimild til að ráðstafa íbúðum til skammtímaleigu meðan væntanlegum kaupanda er veitt svigrúm til að afla sér fjár til útborgunar. Hvað verður þá um þá sem hingað til hafa keypt eignarhlut samkvæmt ákvæðum um almenna kaupleigu er óljóst. Frv. til laga um byggingar- og húsnæðissamvinnufélög verður skilið eftir á þessu vori verði frv. til laga um húsnæðismál knúið í gegnum þingið. Það kom mjög skýrt fram í máli þeirra sem komu af hálfu samtakanna Þak yfir höfuðið, sem eru landssamtök, og t.d. fulltrúa Búseta, að það væri mjög mikilvægt að þeirra mati að þessi frv. ættu samleið, yrðu samþykkt um leið og þá ekki núna heldur í haust en nú hefur komið á daginn að það á að reyna að fá lög um húsnæðismál samþykkt en skilja þessi frv. eftir og það er ófært að það verði gert. Þetta þarf allt að haldast í hendur þannig að menn viti nákvæmlega að hverju þeir ganga. Rætt hefur verið um framtíð starfsfólks Húsnæðisstofnunar. Eðlilegt er að ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að leggja Húsnæðisstofnun niður og búa til nýja stofnun hafi valdið óróa innan þessarar stofnunar og óvissu hjá starfsfólkinu um framtíð sína. Hæstv. félmrh. hefur margsinnis verið spurður að því hvað hann ætlist fyrir í þessu efni. Hann hefur sagt að hann muni gera allt sem í hans valdi stendur til að tryggja starfsöryggi þessa fólks. Hann hefur sagt það við fólkið og hann hefur sagt það við samtök þess. Hann hefur þó tekið fram að ljóst sé að færra fólk komi til með að starfa hjá hinni nýju stofnun en þeirri sem nú er við lýði. Hann hefur sagt að þess vegna sé erfitt að setja ákvæði inn í sjálfan lagatextann sem tryggi hverjum og einum starf. Það hefur þó verið gert hjá öðrum stofnunum, t.d. Örnefnastofnun, en hann segir að þetta sé erfitt. Þegar Örnefnastofnun var lögð niður og ný stofnun sköpuð eða hvort það var önnur stofnun og hún gerð að Örnefnastofnun, það mun sennilega hafa verið þannig, þá var sett inn í lögin að hverjum og einum yrði tryggt starf. Hæstv. félmrh. segir, eða á þann veg hefur röksemdafærsla hans verið og er nokkuð til í því: Þetta er erfiðara hjá okkur vegna þess að við getum ekki tryggt öllum starf þar sem færra fólk verður starfandi í hinni nýju stofnun. Þetta er alveg rétt. En hæstv. félmrh. gæti gert annað. Hann gæti sagt að í hinni nýju stofnun skuli þeir starfsmenn sem nú eru hjá Húsnæðisstofnun hafa forgang. Þetta gæti hann sagt. Ef hæstv. félmrh. er alvara með því að gera allt sem í hans valdi stendur til að tryggja starfsöryggi fólksins þá gerir hann þetta. Þetta er því nokkuð sem væri brýnt að gera. Við í minni hluta félmn. Alþingis leggjum til að frv. verði endurskoðað með þátttöku þeirra aðila sem málið snertir, svo sem samtaka launafólks, sveitarfélaganna, námsmannasamtakanna, Búseta o.fl. Ég vísa aftur í þessa auglýsingu og áskorun til alþingismanna þar sem ýmsir þeir sem málið snertir setja nafn sitt á blað og er eðlilegt að haft sé samráð við þessa aðila alla. Við teljum að verði þetta frv. að lögum muni það kalla á stóraukinn kostnað fyrir sveitarfélögin og verða til þess að vísa fjölda fjölskyldna út á leigumarkað sem ekki er til. Hann er ekki til og það er mergurinn málsins. Leigumarkaðurinn er ekki til. Það er verið að búa til kerfi þar sem færra fólk getur eignast húsnæði en nú er. Hvar þarf þetta fólk þá að búa? Í leiguíbúðum. Þær eru ekki til. Og það er gert ráð fyrir því að reisa 50 íbúðir á tveimur árum. Ég var að lesa upp áðan og vitna í greinargerðir frá sveitarfélögum sem áætla að t.d. í Kópavogi þurfi 75 íbúðir til viðbótar á ári næstu fjögur árin, 60 hjá Akureyrarbæ. 381 umsókn er hjá Reykjavíkurborg. Svona er þetta. Þörfin og eftirspurnin mun aukast en íbúðirnar eru ekki til. Auðvitað hlýtur það að vera umhugsunarefni fyrir stjórnmálaflokk eins og Sjálfstfl. sem var fylgjandi sjálfseignarstefnu í húsnæðismálum, fylgjandi því að allir ættu sína íbúð, að standa að lagafrv. sem torveldar fólki að eignast íbúðir. Það er verið að gera það. Sjálfstfl. stendur að húsnæðislöggjöf sem torveldar fólki að eignast íbúðir. Það er staðreynd. Það er verið að vísa stærri hópi út á leigumarkað. Margir eru fylgjandi því að koma hér á góðum leigumarkaði og mörg samtök eru fylgjandi því að það verði gert, að það sé betra að búa fólki gott leiguhúsnæði þar sem það búi við öryggi heldur en að setja menn inn í eignarform sem er ekkert annað en nafnið eitt í rauninni vegna þess að það rís ekki undir þeim fjárhagsskuldbindingum sem það kallar á. En ef það á að gerast verður þessi leigumarkaður að vera fyrir hendi. Annað þarf að gerast líka. Það þarf að treysta réttindalöggjöf leigjenda og þetta er enn ein lagasetningin sem þarf að koma til sögunnar samhliða þessum breytingum, þ.e. að treysta réttindi leigjandans. Það þarf að gerast. Þessar breytingar munu leiða til þess að dýrara verður fyrir láglaunafjölskyldur að eignast eigið húsnæði eins og ég gat um og því er vísað út á götuna því að ekki er gert ráð fyrir fjármagni til byggingar leiguíbúða. Fólki mun fjölga í vaxtabótakerfinu. Gert er ráð fyrir að 1.000 manns bætist við í vaxtabótakerfinu, 1.000 manns komi þar til viðbótar. Sú tala gefur hugmynd um þann fjölda sem mun leita sér að húsnæði á almennum markaði, nái fyrirhugaðar breytingar fram að ganga. Þá hverfur það aðhald við íbúðarverð sem framkvæmdir húsnæðisnefndanna, einkum á höfuðborgarsvæðinu, hafa veitt almenna markaðnum og mun það eflaust valda einhverri hækkun á íbúðarverði. Við höfum bent á það í okkar málflutningi, minni hluti félmn., að ekkert kerfi sé gallalaust, öll kerfi eigi að endurskoða og öll kerfi kalli á breytingar og það eigi við um þetta kerfi líka og það sé staðreynd líka sem við erum ekkert að reyna að strauja yfir eða horfa fram hjá að nokkur lítil sveitarfélög á Íslandi hafa lent í erfiðleikum með félagslega húsnæðiskerfið eins og það er núna þótt það hafi að mestu leyti gengið upp á þéttbýlissvæðinu suðvestanlands. En við bendum á að vanda þessara sveitarfélaga eigi að leysa á annan hátt en þann að gjörbreyta húsnæðiskerfinu og kippa þar með grunninum undan fjölda fjölskyldna sem fengið hafa fyrirgreiðslu í félagslega húsnæðiskerfinu á undanförnum árum og áratugum. Áður en ég lýk máli mínu ætla ég að ítreka þau mótmæli sem komið hafa frá ýmsum samtökum í landinu og vekja þar sérstaklega athygli á því sem komið hefur frá samtökum launafólks, ASÍ og BSRB. Ég nefni t.d. í því sambandi grein sem formenn húsnæðisnefnda BSRB og ASÍ skrifa fyrir fáeinum dögum í Morgunblaðið. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,ASÍ og BSRB telja að með húsnæðisfrumvarpi félagsmálaráðherra sé stefnt marvisst að því að færri fjölskyldum láglaunafólks sé gert kleift að eignast eigið íbúðarhúsnæði á sanngjörnum og viðráðanlegum kjörum. Þetta er gert án þess að settar séu tryggingar fyrir nægilegu framboði leiguhúsnæðis og án þess að réttarstaða og öryggi leigjenda sé bætt. Með frumvarpi félagsmálaráðherra er fyrst og fremst verið að taka á vanda húsnæðiskerfisins sjálfs og nokkurra sveitarfélaga en ekki á vanda þess fólks sem kerfið á að þjóna. Húsnæðismál eru órjúfanlegur hluti af lífskjörum launafólks. ASÍ og BSRB benda á að verkalýðshreyfingin hefur ítrekað sett fram hugmyndir um hvernig bæta megi félagslega húsnæðiskerfið til þess að það þjóni sem best hagsmunum fólksins og óskað eftir því að vera höfð með í ráðum.`` Síðar segir í þessari grein sem er undirrituð af Guðmundi Vigni Óskarssyni sem er formaður húsnæðisnefndar BSRB og Kristjáni Gunnarssyni sem er formaður húsnæðisnefndar ASÍ í landinu, með leyfi forseta: ,,Kjarninn í stefnu ASÍ og BSRB er því sá, að þeim, sem eru innan félagslega eignaríbúðakerfisins verði veitt aðstoð til að eignast eigið húsnæði á viðráðanlegum kjörum og að þörf þeirra, sem utan kerfisins standa verði mætt með fjölgun félagslegra leiguíbúða. Þau markmið sem sett eru fram í frumvarpinu, fara í mörgum atriðum saman við markmið ASÍ og BSRB í húsnæðismálum. Hins vegar skortir mikið á að þessum markmiðum verði náð án verulegra breytinga á frumvarpinu. Til þeirra breytinga þarf meiri og betri undirbúning. Samtökin telja að sá tími, sem ætlaður er til afgreiðslu frumvarpsins sé allt of skammur.`` Þetta segir m.a. í þessari grein sem formenn húsnæðisnefnda ASÍ og BSRB rituðu í Morgunblaðið um síðustu mánaðamót, nánar tiltekið 29. apríl sl. Birst hafa fjölmargar aðrar blaðagreinar frá talsmönnum þessara samtaka og annarra. Nefni ég þar t.d. mjög fróðlega grein sem Magnús Norðdahl lögfræðingur ASÍ skrifaði í Morgunblaðið 6. maí þar sem hann gagnrýnir frv. mjög harðlega. Hann gagnrýnir m.a. útreikningana sem birtast í greinargerð félmrh. og vitnar í greinargerð sem reidd er fram af hálfu samtaka launafólks, ASÍ og BSRB. Önnur grein sem birtist í blöðum nýlega er rituð af Rannveigu Sigurðardóttur hagfræðingi BSRB. Hún birtist í Morgunblaðinu 30. apríl 1998. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Fyrir Alþingi liggur nú frumvarp til laga um húsnæðismál þar sem lagðar eru til grundvallarbreytingar á félagslega húsnæðiskerfinu. Ríkisstjórnin hyggst keyra þetta frumvarp í gegn fyrir þinglok þrátt fyrir harða andstöðu verkalýðshreyfingarinnar, en félagslegt húsnæðiskerfi hefur verið baráttumál hreyfingarinnar frá því á fyrstu áratugum aldarinnar og er það þeirri baráttu að þakka að láglaunafólk hefur getað eignast öruggt og gott húsnæði á viðráðanlegu verði. Með þessu frumvarpi verður stórum hópi láglaunafólks hreinlega úthýst.`` Þetta segir í grein Rannveigar Sigurðardóttur hagfræðings BSRB. Hún segir enn fremur: ,,Frumvarpið gerir ráð fyrir því að í stað 90% láns með niðurgreiddum vöxtum verði 65-70% kostnaðar lánuð með markaðsvöxtum eins og nú er í húsbréfakerfinu. Því til viðbótar verði þeim, sem uppfylla ákveðin skilyrði sem enn hafa ekki verið sett, gefinn kostur á viðbótarláni fyrir 20-25% af kostnaði sem einnig verður með markaðsvöxtum, enda gert ráð fyrir að Íbúðalánasjóður, sem stofna á samkvæmt frumvarpinu, standi undir sér. Frumvarpið gerir jafnframt ráð fyrir því að niðurgreiðsla á húsnæðiskostnaði láglaunafólks verði í gegnum vaxtabætur. Vegna hertra skilyrða verður einnig fjölda fólks vísað út á leigumarkað án þess að gengið hafi verið frá því að nægilegt framboð á leiguhúsnæði á viðráðanlegum kjörum sé tryggt. ASÍ og BSRB hafa bent á að eitt helsta einkenni frumvarpsins sé hversu margt sé óljóst um það húsnæðiskerfi sem verið er að koma á. Einnig hafa samtökin bent á að þættir sem hafa afgerandi áhrif á kjör þeirra sem húsnæðiskerfið á að þjóna séu afar ótryggir. Hér verður einungis vikið að vaxtabótakerfinu og niðurgreiðslu leigukostnaðar.`` Þetta segir Rannveig Sigurðardóttir hagfræðingur í þessari grein sem birtist í Morgunblaðinu 30. apríl sl. Hún kemst að þeirri niðurstöðu að vaxtabótakerfinu sé ekki treystandi. Hún segir, með leyfi forseta: ,,Ef taka á upp markaðsvexti á lánum og flytja niðurgreiðslu húsnæðiskostnaðar láglaunafólks yfir í vaxtabótakerfið er ljóst að búa verður þannig um hnútana að hægt sé að treysta því að ekki verði krukkað í það eins og gert hefur verið ítrekað í þau átta ár sem vaxtabótakerfið hefur verið við lýði. Í efnahagslægðinni í upphafi þessa áratugar voru gerðar árlegar breytingar á vaxtabótakerfinu til að draga úr útgjaldaaukningu ríkissjóðs vegna vaxtabóta. Vaxtabótakerfið byggist á því að ef tekjur húsnæðiskaupenda dragast saman t.d. vegna samdráttar í hagkerfinu aukast vaxtabætur þeirra. Það hefur í för með sér að útgjöld ríkissjóðs vegna vaxtabótakerfisins aukast verulega. Reynslan sýnir okkur að þá grípur ríkisvaldið inn í og breytir forsendum til að spara útgjöld, því tekjusamdrætti hjá einstaklingum vegna samdráttar í hagkerfinu fylgir einnig tekjusamdráttur hjá ríkissjóði.`` Þetta er atriði sem hagfræðingurinn vekur sérstaka athygli á og ég hef ítrekað lagt áherslu á í mínum málflutningi og er kjarni málsins og skýrir hvers vegna við erum hrædd við að fara þessa leið eða viljum fá miklu betri tryggingar áður en við samþykkjum þessar breytingar. Rannveig Sigurðardóttir heldur áfram, með leyfi forseta: ,,Ein leið til að skerða vaxtabætur væri að láta hámarksupphæð þeirra ekki hækka í takt við vísitölubreytingar en sú ákvörðun er nú háð geðþóttaákvörðun við afgreiðslu fjárlaga ár hvert.`` Þarna mundu vaxtabæturnar sem sagt ekki verða hækkaðar í samræmi við verðbólgu og þannig skerðast. ,,Reynslan af þróun persónuafsláttar eftir að honum var kippt úr sambandi við vísitöluhækkanir er gott dæmi um það sem gæti gerst með vaxtabæturnar ef ekki fæst öruggari trygging fyrir þeim áður en frumvarpið verður samþykkt.`` Þetta er nokkuð sem menn þekkja, hvernig persónuafslátturinn rýrnaði í raun að verðgildi vegna þess að hann var ekki látinn hækka í samræmi við almennar verðlagshækkanir. Þarna er því komin skýring á ótta okkar við að með því að tengja alla aðstoð vaxtabótunum sé öll þessi aðstoð sett á svið. Hagfræðingurinn heldur áfram: ,,Ljóst er að ef frumvarpið verður óbreytt að lögum verður stórum hluta þeirra, sem hingað til hafa getað keypt félagslega eignaríbúð, vísað út á leigumarkað. Ástæðan er í fyrsta lagi sú að ekki verða lengur veitt 100% lán sem heimilt hefur verið að veita til þeirra sem eiga í verulegum erfiðleikum við kaup á íbúð ef um er að ræða sérstaklega erfiðar fjölskyldu- eða fjárhagsaðstæður og umsækjandi sýni fram á greiðslugetu. Rök ráðherra fyrir þessari breytingu eru að margir hafi lent í fjárhagserfiðleikum vegna þessara lána. Ef litið er til reynslu undanfarinna ára sést að milli 67 og 75% þeirra sem fengið hafa slík lán ráða við að kaupa íbúð einmitt vegna þessa möguleika. Þessi hópur verður nú að leita út á leigumarkað en undanfarin ár hafa um 170 manns fengið slík viðbótarlán.`` Vegna þess að fólk átti kost á því að fá 100% lán og vegna þess að það átti kost á þessari fyrirgreiðslu, þá réð það við þessar byrðar og þá er svarið: Að skerða hinn félagslega þátt. ,,Hin ástæðan`` --- heldur hagfræðingurinn áfram --- ,,fyrir því að vænta má fjölgunar á leigumarkaði er að allt bendir til að forsendur greiðslumats verði þrengdar. Greiðslumat í félagslega eignaríbúðarkerfinu byggist nú á því að greiðslubyrði vegna húsnæðislána fari ekki yfir 28% af tekjum. Samkvæmt frumvarpinu á að setja um þetta nýjar reglur með hliðsjón af tillögum starfshóps um nýtt greiðslumat. Þessi reglugerð verður ekki sett fyrir afgreiðslu laganna en ef tillögur starfshópsins eiga að liggja þeim til grundvallar er ljóst að kröfur um greiðslubyrði verða hertar. Færri munu þá eiga þess kost að kaupa íbúð og verður leigumarkaðurinn þeirra eina úrræði. Eins og er er mikill skortur á leiguhúsnæði á viðráðanlegum kjörum. Verði frumvarpið að lögum mun því nýr og fjölmennur hópur leita út á leigumarkaðinn en hvergi er í frumvarpinu gengið frá því hver eigi að standa undir niðurgreiðslu á leigukostnaði hans. Niðurgreiðsla húsaleigukostnaðar getur farið fram, annars vegar með húsaleigubótum, hins vegar með niðurgreiðslu vaxta frá ríkinu. Fram hefur komið að Samband íslenskra sveitarfélaga vill taka upp viðræður um breytt fjárhagsleg samskipti við ríkið vegna þessa frumvarps. Jafnframt kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að teknar verða upp viðræður við Samband íslenskra sveitarfélag um hvernig ,,sveitarfélögin komi nánar að fjármögnun lána til leiguíbúða ... Gert er ráð fyrir að niðurstaða þessara viðræðna liggi fyrir við gildistöku þessara laga``. Báðir aðilar gera ráð fyrir að hinn borgi og því ekki að undra að samkomulag náist ekki milli aðila fyrir lögfestingu frumvarpsins, eins og gert er ráð fyrir í greinargerðinni.`` Hér bendir Rannveig Sigurðardóttir hagfræðingur á að gert sé ráð fyrir því að sveitarfélögin komi nánar að fjármögnun lána til leiguíbúða og gert sé ráð fyrir því að niðurstaða þessara viðræðna liggi fyrir við gildistöku þessara laga. Væri ekki nær að þessar niðurstöður lægju fyrir við samþykkt þessara laga? Lögin eiga að taka gildi í byrjun næsta árs og ég hefði talið eðlilegra að niðurstöður úr þessum viðræðum lægju fyrir við samþykkt laganna en ekki gildistöku. Lokaorð hagfræðings BSRB, Rannveigar Sigurðardóttur, í blaðagreininni sem ég er að vísa til og birtist í Morgunblaðinu 30. apríl eru þessi: ,,Nú hefur það gerst að félagsmálaráðherra hefur lagt til í breytingartillögum við frumvarpið að skipuð verði nefnd skipuð fulltrúum ASÍ og BSRB, félagslegra byggingaraðila, sveitarfélaga og fjármálaráðherra til að ,,vinna úttekt á leigumarkaði hér á landi og kanna þörf fyrir leiguíbúðir næstu ár. Á grundvelli samstarfs þessara aðila skal lögð fram framkvæmdaáætlun sem framlög ríkisins og sveitarfélaga skuli taka mið af í framtíðinni.`` Í þessu sambandi er rétt að benda á að þrátt fyrir fögur orð um framkvæmdaáætlun og framlög ríkis og sveitarfélaga til niðurgreiðslu húsaleigukostnaðar er ekkert, hvorki í frumvarpinu né öðrum lögum, sem tryggir að ríki eða sveitarfélög muni taka á sig þennan kostnað. Verkalýðshreyfingin fagnar því að gera eigi úttekt á þörf á leiguhúsnæði þótt hún telji að réttara hefði verið að gera það áður en frumvarp, sem vísar stórum hópi láglaunafólks út á leigumarkaðinn, er samþykkt sem lög frá Alþingi.`` Þetta voru lokaorð í grein Rannveigar Sigurðardóttur, hagfræðings BSRB, í Morgunblaðsgrein frá 30. apríl sl. Ég hef vísað til blaðagreina eftir þá sem sem vel þekkja til þessara mála, Rannveigu Sigurðardóttur hagfræðing og Magnús Norðdahl, lögfræðings hjá Alþýðusambandi Íslands. Ég vísaði í og vitnaði til blaðagreinar sem formenn húsnæðisnefnda ASÍ og BSRB, Kristján Gunnarsson og Guðmundur Vignir Óskarsson, sendu frá sér í blað núna nýlega. Hvers vegna vitna ég í þessar greinar? Í þeim er dregið saman í mjög stuttu máli það sem fram kemur í miklu lengri umsögnum. Við erum með bunka af umsögnum, upp á tugi blaðsíðna, þar sem ítarlega er farið yfir hverju einustu lagagrein þessa frv. Þess vegna væri vert að lesa þær allar upp því að menn hafa lagt í þetta geysilega vinnu. Ég gæti t.d. nefnt umsögn húsnæðisnefndar Hafnarfjarðar, mjög góða umsögn og afdráttarlausa, þar sem þetta er fordæmt og óskað eftir því að þessu máli verði frestað. Hér er mjög góð umsögn húsnæðisnefndar Kópavogs upp á fleiri blaðsíður með ítarlegum útreikningi á greiðslubyrði fólks. Ég vísaði í þá úttekt í máli mínu áðan þar sem fram kemur t.d. hver þörf þeir ætla að verði á leiguhúsnæði. Hér er góð umsögn og ítarleg frá húsnæðisnefnd Reykjavíkur. Hér er umsögn frá Gylfa Thorlacius, vönduð og góð, þar sem hann fer rækilega yfir einstakar greinar þessa frv. og er með sterk varnaðarorð. Á einhvern, hátt í allt of litlum mæli þó, er búið að koma til móts við ýmsar ábendingar hans, en þetta krefst allt miklu betri skoðunar. Áfram mætti halda. Ég er með greinargerð, sem ég hef vísað í, frá ASÍ og BSRB upp á 30--40 síður með ítarlegum útreikningum. Ég ætla ekki að fara að lesa þessar álitsgerðir upp, a.m.k. ekki að svo stöddu. Við erum aðeins að hefja 2. umr. málsins og þetta er fyrri ræða mín við hana. Ég mun hlusta eftir því hver viðbrögð ráðherra verða. Hér er umsögn frá Félagsstofnun stúdenta, góð og vönduð umsögn. Við erum með ályktanir, ábendingar og umsagnir frá Búseta og síðan frá öllum þessum samtökum sem vitnað hefur verið í. Mér finnst þetta vera sú umsögn sem við eigum að taka til greina fyrst og fremst. Það er ósk frá verkalýðshreyfingunni á Íslandi, frá félagasamtökum sem hafa með félagslegt húsnæði að gera og frá samtökum sem eru í forsvari fyrir alla þá sem standa höllum fæti í okkar samfélagi, þar sem óskað er eftir því að menn setjist betur yfir þetta mál, forðist stórslys í húsnæðismálum og undir þessa kröfu vil ég taka. Ég tek undir það að við frestum þessu máli og setjumst yfir það í sumar og afgreiðum síðan breytt húsnæðislög í haust.

Forseti vill geta þess, vegna sérstakra óska hv. þm., að gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að gera henni vistina í ræðustólnum sem besta. Hér hefur verið komið með púlt að ósk þingmannsins.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hugulsemi forseta að búa mér bærilega aðstöðu í ræðustólnum vegna þess að ég á eftir að dvelja hér þó nokkurn tíma, enda er hér stórt mál á ferðinni. Vissulega má öllum vera ljóst að þegar verið er að slá af, með litlum fyrirvara og litlum undirbúningi, félagslega húsnæðiskerfið, sem hefur verið við lýði frá árinu 1929 eða í 70 ár, og það án alls samráðs við verkalýðshreyfinguna eða félagasamtök eins og samtök námsmanna, samtök fatlaðra, samtök aldraðra, Búseta og Leigjendasamtökin, þá kallar það á mjög langa og ítarlega umræðu. Félagslega kerfið hefur í 70 ár þjónað mörgum tugum þúsunda fjölskyldna á Íslandi. Fátæku fólki hefur verið gert kleift að komast úr saggafullum kjöllurum og bröggum í sómasamlegt húsnæði. Þessa aðstoð í húsnæðismálum láglaunafólks á nú að slá af í einu vetfangi með þeim afleiðingum að hundruð fjölskyldna á ári hverju hafa hvergi öryggi í húsnæðismálum. Herra forseti. Það mál sem við ræðum hér er rothögg fyrir láglaunafjölskyldurnar á Íslandi og stærsti skellurinn sem láglaunafólk hefur orðið fyrir í marga áratugi. Það er alveg ljóst að afleiðingar þessa frv. geta orðið víðtækar. Þess vegna kallar þessi umræða á viðveru ýmissa ráðherra við umræðuna. Þó að húsnæðismálin falli undir hæstv. félmrh. geta afleiðingarnar haft víðtæk áhrif. Þau geta haft áhrif t.d. á heilbrigðismálin, menntamálin, ekki síst að því er varðar húsnæðismál námsmanna, félagslega aðstoð almennt og almennt á aukin útgjöld á öðrum sviðum þjóðfélagsins. Áhrifanna mun gæta í bankakerfinu og í skuldastöðu heimilanna. Undir þessari ræðu minni, sem staðið getur í alllangan tíma, vil ég því biðja forseta, eða a.m.k. láta í ljós ósk mína eftir viðveru ýmissa ráðherra. Þar er t.d. hæstv. fjmrh. sem nauðsynlegt er að hlýði á þessari umræðu, en álit frá fjmrn. sýnir að fjmrn. gerir einungis ráð fyrir 50 félagslegum íbúðum næstu tvö árin þó að setja eigi hundruð fjölskyldna út á götuna. Eins minnist ég þess að hæstv. fjmrh., sem nýtekinn er við því starfi, var helsti forsvarsmaðurinn fyrir því fyrir nokkrum árum að veitt yrðu 100% lán í félagslega kerfinu, taldi það mjög brýnt og beitti sér fyrir því með sérstakri brtt. Þess vegna er nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. verði viðstaddur umræðuna þannig að hann megi gera þingheimi ljós þau sinnaskipti sem hafa orðið hjá hæstv. fjmrh. Ég hef nefnt hæstv. menntmrh. til sögunnar og hæstv. heilbrrh. og hæstv. viðskrh. en það er vegna bankakerfisins og lána til húsnæðismála þar og einnig er nauðsynlegt að fá fram viðhorf formanns Framsfl. í húsnæðismálum þegar Framsfl. hefur núna tekið upp stefnu sjálfstæðismanna í þessum mikilvæga málaflokki. Í 70 ára sögu félagslegra íbúða á Íslandi hafa verið reistar 10--11 þús. félagslegar íbúðir. Ekki er óvarlegt að áætla að á síðustu áratugum hafi margir tugir þúsunda heimila í landinu á umliðnum árum og áratugum notið góðs af félagslega íbúðakerfinu. Saga félagslegra íbúða er ákaflega merkileg. Félagslegu íbúðirnar voru til þess að færa fólk úr köldum, þröngum og heilsuspillandi kjöllurum og hreysum í mannsæmandi húsnæði en á þeim tíma var þriðjungur allra íbúða þröngar kjallaraíbúðir eða undir súð en tæplega 70% íbúða voru þá leiguíbúðir. Þegar Héðinn Valdimarsson mælti fyrir frv. um félagslegar íbúðir 1929 orðaði hann það svo, með leyfi forseta: ,,Kjallarakompurnar þar og köld og rakasöm loftherbergi stytta ævi verkalýðsins, auka barnadauðann og eru gróðrarstía fyrir berklaveiki og aðra næma sjúkdóma.`` Félagslega íbúðakerfið hefur æ síðan þessi orð voru mælt verið helsti bjargvættur fátæks fólks og getað treyst betur nauman framfærslueyri þess og til að fátækar fjölskyldur láglaunafólks geti komið sér þaki yfir höfuðið. Ég held að það sýni það á því herrans ári 1998 þegar slá á af þetta kerfi að þessi ríkisstjórn lifir í fílabeinsturni. Hún sér ekki eða vill ekki sjá kjör þessa fólks. Allir vita að stærsti þátturinn í framfærslu hverrar fjölskyldu eru húsnæðismálin og þegar svo er komið að öllu þessu fólki er vísað út á almennan leigumarkað, fjölda þeirra sem hefur fengið aðstoð í gegnum félagslega kerfið, þar sem því er gert að greiða kannski 35--50 þús. kr. í leigu, er illa komið fyrir Íslandi. Við vitum að allt of stór hluti fólks hér á landi þarf að framfleyta sér á lágmarkslaunum og það má ekki við miklu, herra forseti. Það má ekki mikið út af bregða að endar nái ekki saman hjá þeim fjölskyldum. Hvað þá þegar því nú er gert, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, að verið er að setja það út á almennan leigumarkað. Þúsund fjölskyldur á ári er kannski ekki stór hópur en það eru þó 2--4 þús. manns og það er fólk sem á kröfu til þess að það geti komið sér þaki yfir höfuðið. Verkalýðshreyfingin og stjórnarandstaðan munu hvergi draga af sér til þess að koma í veg fyrir þetta stærsta áfall sem láglaunafólk hefur orðið fyrir í marga áratugi. Það stórlys, herra forseti, sem félmrh. og ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er að leiða yfir fátækar fjölskyldur á Íslandi. Því þarf engan að undra að ég þurfi að fara vítt og breitt yfir í löngu máli. Ég mun fara yfir samskipti verkalýðshreyfingarinnar og stjórnvalda en það hafa orðið kaflaskipti í samskiptum verkalýðshreyfingarinnar og stjórnvalda á þessu kjörtímabili og get ég þar vitnað til vinnulöggjafarinnar, sem var þröngvað í gegn í andstöðu við verkalýðshreyfinguna, og til húsnæðislöggjafarinnar núna, breytingu á félagslega kerfinu sem á að koma í gegnum þingið án alls samráðs við verkalýðshreyfinguna. Ég hygg að þetta sé í fyrsta skipti í 70 ára sögu verkalýðshreyfingarinnar að gera eigi slíkar breytingar, ég tala ekki um að slá af kerfið af, að ekki er haft neitt samráð við verkalýðshreyfinguna, að ekki er neitt hlustað á verkalýðshreyfinguna eða hvaða innlegg hún hefur í málið. Samskiptin við félagasamtök eru ekkert betri, herra forseti. Fjölmörg félagasamtök hafa notið góðs af því sem félagslega kerfið hefur boðið upp á. Skjólstæðingum þessara félagasamtaka á líka að úthýsa, herra forseti. Ég mun fara yfir það ítarlega í máli mínu síðar í dag. Á þessum degi hefur birst heilsíðuauglýsing frá ýmsum þessara félagasamtaka sem hæstv. félmrh. hefur hunsað, ekki talið sig þurfa að eiga neinn orðastað við þó verið sé að kippa grundvellinum undan húsnæðisaðstoð sem þessi félagasamtök hafa veitt skjólstæðingum sínum. Undir kröfu um að þessu máli verði frestað skrifa: Landssamtökin Þroskahjálp; Leigjendasamtökin; Geðhjálp; Félagsstofnun stúdenta; Búseti; Öryrkjabandalag Íslands; Sjálfsbjörg, landssamband fatlaðra; Byggingarfélag námsmanna; Nemendagarðar Samvinnuháskólans; Félag einstæðra foreldra; Sjálfsbjörg, félag fatlaðra á höfuðborgarsvæðinu; Landssambandið Þak yfir höfuðið; Hússjóður Öryrkjabandalagsins; Blindrafélagið; Húsnæðisfélagið SEM; Sólheimar; Félagsstofnun stúdenta á Akureyri; Bandalag ísl. sérskólanemenda; Nemendagarðar Bændaskólans á Hólum; Styrktarfélag vangefinna; Félag ábyrgra feðra; Landssamband eldri borgara auk heildarsamtaka launafólks, ASÍ og BSRB. Ráðherrann telur sig ekki þurfa að hlusta á allan þennan stóra hóp. Ég hygg að ekki sé óvarlegt að áætla að það séu nálægt 100 þúsund félagar og skjólstæðingar í öllum þessum félögum sem ég hef verið að telja upp. Þeir eru með ákall til Alþingis um að þetta frv. verði stöðvað. Við í stjórnarandstöðunni munum gera okkar til þess að svo geti orðið. Í þriðja lagi, herra forseti, þarf að fara yfir stefnu sjálfstæðismanna í húsnæðismálum og stefnu framsóknarmanna í húsnæðismálum. Framsfl. hefur a.m.k. gerbreytt um stefnu frá því í síðustu kosningum. Hann boðaði allt annað í síðustu kosningum en hann er að leggja til á Alþingi í dag. Það þarf að fara ítarlega yfir. Síðan þarf að fara yfir, herra forseti, þær umsagnir sem hafa komið fram um frv., ég hygg að séu um 150--200 blaðsíður sem við erum að tala um sem eru umsagnir um þetta frv. Margar þeirra, herra forseti, verulegur fjöldi þeirra eru mjög alvarlegar athugasemdir eins og frá ASÍ, BSRB, húsnæðisnefndum víðs vegar um land, félagasamtökum og meiri hlutinn í hv. félmn. hefur bara lítið hlustað á þessar athugasemdir sem hafa komið fram sem hafa verið studdar mjög ítarlegum rökum, herra forseti, fullnægjandi rökum sem hefðu átt að nægja til þess að meiri hlutinn hefði aðeins stoppað við núna þegar er verið að fara í þá stóru aðgerð að umbylta öllu félagslegu kerfi á Íslandi. Einnig þarf að fara yfir hvernig áður hefur verið staðið að breytingum á húsnæðislöggjöfinni á Íslandi í tíð fyrri félmrh., hvernig samráð var virkt við aðila vinnumarkaðarins, hvernig ítarlegur undirbúningur var að öllum breytingum sem hafa verið lagðar til í húsnæðismálum á umliðnum árum þar sem undirbúningi var háttað á þann veg að fyrst var farið í að gera ítarlegar skýrslur um nauðsyn breytinganna, áhrifin af þeim breytingum, þær bornar undir verkalýðshreyfinguna og ýmsa aðila og þegar þær athugasemdir voru fengnar var farið í að setjast yfir að smíða löggjöf í samráði við verkalýðshreyfinguna. Allt þetta verður rifjað upp, herra forseti, úr þessum ræðustól í dag. Við þurfum líka að fara yfir sögu félagslega íbúðakerfisins allt frá 1929, en á árinu 1929 voru mjög gagnmerkar umræður á Alþingi þegar félagslega íbúðakerfinu var komið á fót. Þar létu til sín taka menn sem voru mjög framarlega í pólitíkinni á þeim tíma. Héðinn Valdimarsson var í broddi fylkingar til að koma á félagslega íbúðakerfinu. Í þeirri umræðu létu til sín taka Tryggvi Þórhallsson, þáv. forsrh. og atvinnumálaráðherra, Pétur Ottesen, Ólafur Thors, Jón Baldvinsson, Haraldur Guðmundsson, Jörundur Brynjólfsson og Jónas Jónsson þáv. dómsmrh. Þeir létu sig húsnæðislöggjöfina skipta. Forsrh. tók mjög virkan þátt í umræðunum um húsnæðismálin 1929 en forsrh. á Íslandi 1998, þegar verið er að slá af þetta kerfi, hann lætur ekki sjá sig. Þetta þarf að rifja ítarlega upp. Síðan þarf ég að fara yfir gagnmerkt rit sem er til um sögulega þróun húsnæðismála á Íslandi og ég nefni einnig framkvæmdaáætlunina 1964 en þá var ákveðið að byggja 1.250 félagslegar íbúðir á sex árum. Það var mikil lyftistöng og breytti miklu fyrir fátækt fólk á Íslandi. Ég þarf einnig að fara í stórum dráttum yfir meginþættina í þróun og skipulagi húsnæðismála á Norðurlöndum og fjármögnunarkerfinu þar að því er varðar húsnæðismálin. Það þarf að fara yfir kosti þess og galla að leggja niður Húsnæðisstofnun ríkisins og stofna nýjan banka. En hæstv. ráðherra heldur því fram að um sparnað sé að ræða að leggja niður þessa stofnun án þess að sýna neitt fram á það hvað þessi nýi húsbanki eða Íbúðalánasjóður kostar. Auðvitað verður farið ítarlega yfir það, herra forseti, hvernig á að fara með starfsfólk Húsnæðisstofnunar ríkisins. Þar eru líka kaflaskipti. Ég hef viðað að mér ýmsum lögum töluvert langt aftur í tímann þar sem verið er að breyta ríkisstofnunum, breyta rekstrarformum þeirra. Í öllum þeim lögum, sem ég hef farið yfir, hverju og einasta þeirra, er ákvæði um að tryggja því starfsfólki í þeirri viðkomandi stofnun sem var verið að breyta um rekstrarform á vinnu eftir breytinguna. Hæstv. ráðherra hlustar ekki á það. Einhver óljós orð í nál. um það að e.t.v. eins og hægt er verði það skoðað að þetta fólk fái starf í nýja Íbúðalánasjóðnum. Hér eru líka á ferðinni, herra forseti, ákveðin kaflaskipti að því er varðar umgengni við starfsfólk þegar verið er að fara út í svona rekstrarbreytingar. Það finnst mér vera alveg sérstakur kafli að það skuli vera félmrh. og það félmrh. sem tilheyrir Framsfl. sem er hér að brjóta í blað, hvernig með er farið að því er varðar starfsmenn þegar verið er að breyta og leggja niður Húsnæðisstofnun og nýr Íbúðalánasjóður að taka við, að þetta fólk skuli ekki hafa forgang þar til starfa. Ég þekki ekki betur, og hef í nokkur ár haft samskipti við Húsnæðisstofnun sem félmrh., en að þar vinni fólk sem þekkir mjög vel til verka, þekkir vel húsnæðislöggjöfina út og inn, og ég held að missir verði að því ef svo verður haldið á málum að þessu fólki verði ekki tryggð atvinna og yfir það verður rækilega farið síðar á þessum degi, herra forseti. Síðan þarf auðvitað að fara, herra forseti, á nýjan leik yfir svör hæstv. félmrh. til Alþingis á síðasta þingi þegar hann var spurður um ýmsa þætti félagslega íbúðakerfisins og hann varð uppvís að því, herra forseti, sem virðist gerast aftur og aftur á hverju þinginu á fætur öðru, að gefa þinginu rangar upplýsingar. Það var ekki nóg með að hann gerði það einu sinni á því þingi, heldur tvisvar vegna þess að hæstv. ráðherra gaf þinginu einnig rangar og villandi upplýsingar um samanburð á húsbréfakerfinu og 86-kerfinu, sem Framsfl. ríghélt í þótt það væri mjög dýrt fyrir ríkissjóð, kallaði á langar biðraðir þannig að fólk þurfti að bíða í 2--3 ár eftir að fá fyrirgreiðslu í húsnæðismálum og var mjög kostnaðarsamt og dýrt á allan hátt fyrir fólk. Í þeim svörum, herra forseti, kom fram að afföllin í 86-kerfinu, sem menn töldu að fundið hefði verið upp með húsbréfakerfinu, voru á bilinu 13--23%. Það var kerfi sem Framsfl. leiddi í lög og hafði forustu um á þingi á sínum tíma. Allt þetta þarf að rifja upp, herra forseti. Síðan þarf að fara almennt yfir mat á því hvaða áhrif þessar breytingar hafi í þjóðfélaginu, ekki bara fyrir þá sem notið hafi góðs af félagslega kerfinu heldur hvaða áhrif þetta hefur á félagslega þjónustu almennt, heilbrigðiskerfið, menntakerfið, vímuefnavandamálið, ríkissjóð, áhrif á fjárhag sveitarfélaga vegna þess að ég held að sveitarfélögin hafi ekki almennt áttað sig á því hvað hér er á ferðinni. Og ef sveitarfélögin kvarta núna undan því að lagðar séu byrðar á þau vegna félagslegra íbúða, þá held ég að þau hafi ekki séð nema hluta af því þegar í ljós kemur í framkvæmdinni hvaða áhrif ákvæði þessa frv. hafa fyrir sveitarfélögin og ég mun fara ítarlega yfir það í máli mínu. Ég kann því illa þegar farið er að nota þau orð sem sífellt glymja og félmrh. notar gjarnan að þetta sé einhver baggi eða byrði á sveitarfélögum að aðstoða fólk við að fá sér húsnæði. Við heyrum aldrei talað um, herra forseti, að það sé einhver baggi á sveitarfélögum þó að malbika þurfi götur eða því um líkt. Þess vegna á fólk að venja sig af því að tala um bagga þegar við erum að tala um stöðu þeirra verst settu í þjóðfélaginu. Við verðum þá hreinlega að gera það upp við okkur hvort við viljum viðhalda því velferðarkerfi, sem við erum stolt af, vegna þess að staðreyndin er sú að þegar verið er að tala um að miklir peningar og fjármagn fari í velferðarkerfið, í húsnæðismálin, í félagslegar íbúðir, þá er staðreyndin sú, og tölur liggja fyrir um það í úttekt sem gerð hefur verið, að helmingi minna fjármagn rennur til barnafjölskyldna á Íslandi en á hinum Norðurlöndunum. Samt eru hlutfallslega miklu fleiri börn 16 ára og yngri hér en á hinum Norðurlöndunum. Mig minnir að það séu 24,5% meðan það er einhvers staðar á bilinu 16--18% á hinum Norðurlöndunum. Samt rennur helmingi minna fjármagn til barnafjölskyldna hér á landi. Við þurfum líka að fara yfir það, herra forseti, hvaða áhrif þetta hefur á félagasamtök eins og Búseta sem hefur gert stórátak í húsnæðismálum íslensku þjóðarinnar frá því að Búseti tók til starfa. Ég sé ekki betur, nema eitthvað breytist í meðförum þingsins, en að verið sé hreinlega að kippa grundvellinum undan starfsemi þeirra félagasamtaka enda skrifa þau undir þá áskorun til þingsins sem birtist á heilsíðu í dagblaði í dag. Við þurfum líka að fara yfir úttekt Félagsmálastofnunar á húsaleigubótum og hvaða áhrif þær breytingar sem voru gerðar á húsaleigubótum hafa haft á þá sem hafa verið í leiguíbúðum hjá félagsmálayfirvöldum. Þetta þarf allt að fara yfir. Við þurfum einnig að fara yfir skýrslu sem liggur fyrir þinginu og var lögð fyrir þingið að mig minnir á sl. ári en hefur ekki verið rædd og það er skýrsla forsrh. um fátækt og lífskjör á Íslandi og annars staðar. Þegar verið er að setja fátækt fólk út í kuldann eins og hér á að gera, þá þurfum við að fá sýn hæstv. forsrh. á fátækt á Íslandi og hvernig hún blasir við honum vegna þess að staðreyndin er auðvitað sú, eins og ég hef bent á, að mér finnst að þessi ríkisstjórn, þessi helmingaskiptastjórn Framsfl. og Sjálfstfl. tali úr fílabeinsturni, hún vilji ekki sjá hvernig kjörum stórs hluta þjóðarinnar er háttað. Síðan þurfum við, herra forseti, að fara yfir stöðu einstæðra foreldra. Á hverjum bitna þær breytingar sem hér er verið að gera? Þær bitna helst á einstæðum foreldrum, fátækum barnmörgum fjölskyldum, námsmönnum og fötluðum. Þetta eru hóparnir sem ríkisstjórnin hefur valið sér rétt áður en þing fer heim eða hvenær sem það nú verður,  Þegar jafnaðarmenn voru í ríkisstjórn voru erfiðleikar. Þá vorum við ekki í uppsveiflu og mikil kreppa var í þjóðfélaginu. En jafnaðarmenn settu sér það mark hvað sem á gengi, hvað mikið sem þyrfti að skera niður að vernda t.d. kjör fatlaðra, aðstöðu þeirra, aðbúnað og þjónustu. Þar var, held ég megi segja, í gegnum öll þessi ár veruleg raunaukning á framlögum til þeirra og hefur aldrei orðið eins mikil uppbygging eins og þegar jafnaðarmenn fóru með stjórn landsmálanna að því er varðar málefni fatlaðra. Jafnaðarmenn reyndu líka að hlífa öldruðum eins og kostur var en ekki að nota þá sem bitbein til að reyna að skera niður í fjárlögunum. Þess vegna hef ég tekið með mér ágæta samantekt um stöðu fjölskyldunnar á Íslandi sem var gefin út í bók 1994 á Ári fjölskyldunnar sem sýnir almennt stöðu fjölskyldunnar á Íslandi, hvar á hallar, hverju við þarf að bregðast og hvað þarf að gera betra til þess að við búum í fjölskylduvænu samfélagi. Ég mun vissulega fara ítarlega yfir það í máli mínu á eftir. Ég sé að hæstv. félmrh. tollir ekki í salnum og er þetta ekki góð byrjun á langri ræðu minni þegar hann tollir ekki fyrsta hálftímann. Ég á væntanlega eftir að vera alllengi í stólnum og hefði óskað eftir því að sem mest á þeim tíma mundi hæstv. ráðherra hlýða á mitt mál og ekki síst nú þegar ég ætla að gera það að mínum næsta kafla að rifja upp loforð og afrek Framsfl. og hvernig þeir hafa staðið sig í húsnæðismálum eftir að þeir tóku við félmrn. Byrjunin var ekki glæsileg, herra forseti. Skuldbreyting aldarinnar. Skuldbreyting aldarinnar var flaggið í kosningunum. Ég býst við að einhverjir af þingmönnum Framsfl. geti þakkað setu sína á þinginu því flaggi sem reist var í kosningunum --- skuldbreyting aldarinnar. Hvernig birtist svo þessi skuldbreyting í þingsölunum? Hv. formaður félmn. sem hér er í salnum, herra forseti, og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, sem báðar eiga sæti í félmn. muna þá snautför ráðherrans þegar hann kom inn í þingið með skuldbreytingu aldarinnar. Glöggar eins og þær eru sáu þær auðvitað fljótt þegar farið var yfir málið að hæstv. ráðherra var að hverfa langt aftur í tímann, þannig að ef þær aðgerðir, sem hann kom með inn í þingið á sínum fyrstu vikum í stóli ráðherra, hefðu verið við lýði á árinu 1993, þegar við jafnaðarmenn komum aðgerðum á að því er varðar skuldbreytingu, þá hefðu ekki 2.000 manns fengið aðstoð á árinu 1993--1995, nei. Það voru aðeins 400 sem hefðu fengið aðstoð. Ef þetta frv. sem ráðherrann var með sem var skuldbreyting aldarinnar, flaggið, hefði komið til framkvæmda 1993, þá hefðu aðeins 400 manns fengið aðstoð í staðinn fyrir 2.000 sem fengu aðstoð samkvæmt þeim tillögum sem við höfðum hrint í framkvæmd í tíð jafnaðarmanna í félmrn. Það voru öll ósköpin. Hæstv. ráðherra var rekinn til baka með frv., herra forseti, og þær tillögur sem höfðu verið settar í tíð okkar jafnaðarmanna voru lögfestar. Þar varð engin breyting á. Það var öll skuldbreyting aldarinnar. Ég man eftir því að hæstv. ráðherra, af því að hann ber sig nú alltaf vel, þakkaði félmn. mjög vel fyrir vel unnin störf og væntanlega fyrir --- þó að hann segði það ekki úr ræðustól --- að leiða sig af villu síns vegar. Síðan kom hitt málið sem var flagg númer tvö í kosningabaráttu framsóknarmanna og hefur átt drjúgan þátt í að þeir fengu bærilega útkomu í síðustu kosningum. Það var greiðsluaðlögun. Koma átti á greiðsluaðlögun sem bjarga átti skuldugustu heimilunum. Það voru ófáar ræðurnar, herra forseti, sem voru fluttar á þingi af framsóknarmönnum um greiðsluaðlögun. Þeir gerðu margar atlögur að þáv. hæstv. félmrh., hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, sem var í sæti félmrh. fyrir þær kosningar og kröfðust greiðsluaðlögunar, greiðsluaðlögunar strax, hér og nú, ekki eftir kosningar. Það væri ekki hægt að bíða. Tími allrar skoðunar væri liðinn og þúsundir fjölskyldna biðu eftir því að greiðsluaðlögun kæmi. Þar var fremstur í flokki hæstv. viðskrh. Finnur Ingólfsson. Hann skrifaði margar greinar sem ég mun fara yfir síðar í dag um nauðsyn á greiðsluaðlögum.

Forseti leyfir sér að trufla hv. þm. í ræðunni en gert hafði verið ráð fyrir því að gera matarhlé kl. eitt. Nú er klukkan eitt og forseti vill spyrja hv. þm. hvort ekki séu tök á því að þingmaðurinn geri hlé á ræðu sinni í 30 mínútur og gert verði matarhlé.

Það er sjálfsagt, herra forseti.

Herra forseti. Fyrir matarhléð hafði ég farið yfir þau fjölmörgu atriði sem ég mun gera ítarlega skil í ræðu minni í dag sem er í grundvallaratriðum 23--24 meginþættir. Ég hafði gert grein fyrir því á hverjum frv. hæstv. félmrh. mun helst bitna en það eru einstæðir foreldrar og fátækar barnafjölskyldur, námsmenn og fatlaðir og hvernig þetta fólk er raunverulega skilið eftir án þess að gerðar séu nokkrar ráðstafanir til þess að þetta fólk fái öruggt húsaskjól eða hvert það getur leitað. Raunverulega er það þá svo, herra forseti, sem ég mun koma inn á síðar í dag, að það á bara að setja nefnd í málið og niðurstaðan um það hvað verður um þetta fólk á ekki að liggja fyrir fyrr en árið 2000. Ég var þar komin í ræðu minni, herra forseti, að ég var að rifja upp kosningaloforð framsóknarmanna og hvernig þeir hafa fylgt þeim eftir á þingi það sem af er kjörtímabilinu, þau þrjú ár sem framsóknarmenn hafa haft forræði á húsnæðismálum á Íslandi. Ég rifjaði upp það sem mér var minnisstæðast rétt áður en við fórum í matarhlé sem var skuldbreyting aldarinnar og hvernig það var gersamlega svikið af framsóknarmönnum og þar var ég komin að ræða annað meginkosningaloforð framsóknarmanna sem var greiðsluaðlögun sem þeir fóru mikið með í þingsölum og ekki síst í kosningabaráttunni undir forustu iðn.- og viðskrh. og ég er sannfærð um að hefur skilað þeim einhverju í kosningaúrslitunum. Því er hart, herra forseti, fyrir það fólk sem treysti á að þeir mundu fylgja þessu máli fast eftir í þingsölum að allt skuli hafa verið svikið og það bólar ekkert á því, þvert á móti, að þeir muni það ár sem eftir lifir af þessu kjörtímabili standa við þetta veigamikla mál. Það lá svo mikið á þegar verið var að ræða þetta í þingsölum fyrir síðustu kosningar að ég minnist þess að einn hv. þm. Framsfl., hv. þm. Guðni Ágústsson, orðaði það svo: ,,Líf, heill og hamingja þúsunda fjölskyldna um allt land veltur á skjótum aðgerðum, skuldbreytingu aldarinnar og greiðsluaðlögun.`` Svo stór voru þau orð, herra forseti. Ekki er nóg með að þetta sé svikið, skuldbreyting aldarinnar og greiðsluaðlögun, heldur er verið að leggja af félagslegt íbúðakerfi á Íslandi og skilja hundruð fjölskyldna eftir á vonarvöl þar sem þær hafa hvergi öryggi í húsnæðismálum og vita ekki hvert þær eiga að leita. Það er ekki boðlegt, herra forseti, að vísa fólki á að það eigi bara að fara í leiguhúsnæði þegar það er ekki til og það eru langir biðlistar. Bara í Reykjavíkurborg bíða sennilega um 400 manns eftir leiguíbúðum, auk þess að 300--400 aldraðir bíða líka eftir leiguíbúðum, að vísa svo þessu fólki til viðbótar á þennan leigumarkað. En ég mun koma að því síðar í dag en halda áfram við þessa greiðsluaðlögun. Það er alveg ljóst að þó vilji framsóknarmanna hafi staðið til þess að koma á greiðsluaðlögun voru það sjálfstæðismenn sem réðu ferðinni. Þess vegna hefur ekkert orðið af því að hér hafi verið flutt frv. um greiðsluaðlögun. Hv. framsóknarmenn láta nefnilega stjórnast í hverju málinu á fætur öðru og það er alveg greinilegt hvaða stefna það er sem ræður ferðinni í ríkisstjórninni hvort sem það eru húsnæðismál eða annað. Það er stefna sjálfstæðismanna. Greiðsluaðlögun varð því víkja en sem dúsa upp í ráðherrann og Framsfl. voru lögð á borð þingmanna þingmál sem áttu að koma í staðinn fyrir greiðsluaðlögun sem var réttaraðstoð við einstaklinga sem leita nauðasamninga og í annan stað heimild í skattalögum til þess að gera nauðasamninga vegna skattaskulda. Þetta átti að koma í stað greiðsluaðlögunar, herra forseti. Hver hefur orðið niðurstaðan í því? Hefur þetta bjargað þúsundum heimila frá gjaldþroti eins og var lofað í síðustu kosningum? Nei, herra forseti. Það hefur ekki gert það vegna þess að spurst hefur verið fyrir um það frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins hverjir hafi fengið aðstoð samkvæmt þessum lögum sem öllu áttu að breyta og koma í staðinn fyrir greiðsluaðlögun. Dæmið lítur þannig út: Frá 1. júlí 1996 til 31. des. 1997 eða á einu og hálfu ári hafa 22 fengið aðstoð samkvæmt lögum um réttaraðstoð einstaklinga sem leita nauðasamninga, herra forseti. 22 einstaklingar hafa fengið aðstoð samkvæmt lögum um réttaraðstoð einstaklinga sem leita nauðasamninga á einu og hálfu ári. Þetta eru þær þúsundir sem átti að bjarga, herra forseti, með greiðsluaðlögun.  Síðan getum við spurt: Hvað með heimildina til að gera nauðasamninga vegna skattaskulda? Skyldu það þá ekki vera einhverjir tugir þó það sé ekki meira sem hafa fengið aðstoð samkvæmt þeim lögum, herra forseti? Nei, það er ekki svo vegna þess að enginn, herra forseti, enginn hefur fengið aðstoð samkvæmt þeim lögum. Í heildina erum við að tala um 22 einstaklinga á þessu kjörtímabilli sem hafa fengið aðstoð sem átti að koma í gegnum greiðsluaðlögunina. Þetta er afrekaskrá sem er ekki hægt að vera stoltur af, herra forseti. Ég verð að segja að ef ég væri í sporum hæstv. félmrh. liði mér satt að segja ekki vel með að það sem ég hefði staðið fyrir að lofa kjósendum í kosningabaráttu hefði verið framkvæmt með þessum hætti. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum flutt frv. um greiðsluaðlögun, ítarlegt frv. um greiðsluaðlögun sem ég mun líka fara yfir í dag sem er hin raunverulega leið til þess að bjarga þeim sem eru mjög illa staddir og hafa raunverulega engin úrræði, þá höfum við lagt fram frv. sem mun hjálpa þessum einstaklingum. Þetta frv. er í anda þess sem framsóknarmenn lofuðu fyrir kosningar en hafa ekki staðið við. Hæstv. ráðherra talar mikið um að hann hafi farið þá leið að lengja lánstímann í húsbréfakerfinu. Gott og vel. Hafa margir nýtt sér þessa leið? Er hún þess eðlis að hún létti svo verulega greiðslubyrði fólks, eins og ráðherrann hefur haldið fram, að stór hópur fólks sem fær fyrirgreiðslu í húsbréfakerfinu hafi horfið frá því að taka 25 ára bréf en síðan eru allir komnir í 40 ára bréf? Nei, það hefur ekki gerst, herra forseti. Aðeins 6% hafa nýtt sér þessa heimild, 25 ára lánstímann. Árið 1997 voru það 4.588 sem tóku húsbréf til 25 ára. En hvað voru margir sem gripu þetta tækifæri sem ráðherrann taldi að mundi bjarga mörgu? Það voru aðeins 299 sem eru með húsbréf til 40 ára en 4.588 eru með 25 ára lánstíma sem tóku húsbréf árið 1997. Auðvitað sá fólk í gegnum þetta, það sá að þetta var ekki leiðin. Þetta var ekki það bjargráð sem dugði til þess að létta verulega greiðslubyrðina. Það munar sáralitlu í greiðslubyrðinni en þegar við tökum heildarvaxtagreiðslur, herra forseti, á þessum lánstíma, annars vegar á 25 ára bréfum og hins vegar á 40 ára bréfum og miðum við 3 millj. kr. lán þá eru þetta 2,4 millj. sem fólk borgar í vexti af 25 ára láni en um 4 millj. af húsbréfi til 40 ára. Auðvitað horfir fólk í það þegar það lítur líka til þess hve litlu munar raunverulega á mánuði í greiðslubyrði. Þessi 40 ára lánstími í húsbréfakerfinu er meginuppistaðan í þeim tillögum sem ráðherrann býður fátæku fólki á Íslandi í staðinn fyrir félagslega kerfið. Það er kafli út af fyrir sig sem ég fer í gegnum á eftir hvernig framsóknarmenn hömuðust gegn húsbréfakerfinu, fundu því allt til foráttu, höfðu um það mörg og stór orð sem ég mun rifja upp í dag. Þetta er afrekaskráin og maður spyr: Er þessum mönnum treystandi fyrir því að breyta félagslega húsnæðiskerfinu, viðkvæmasta þætti húsnæðismálanna, umbylta því og rústa og þykjast síðan vera að gera það til hagsbóta fyrir láglaunafólkið? Þannig hefur hæstv. ráðherra talað. Ég fór yfir það, herra forseti, og fór nokkuð langt aftur í tímann til þess að rifja upp hvað hæstv. ráðherra Páll Pétursson hefði haft að segja um húsnæðismálin gegnum tíðina sem óbreyttur þingmaður, hvað hann hefði haft mikil afskipti af húsnæðismálunum, hvort hann væri búinn að breyta um skoðun, stefnu o.s.frv. Satt að segja, herra forseti, er í þingtíðindum harla fátæklegt að finna þegar maður leitar uppi ræður hæstv. félmrh., yfirmanns húsnæðismála á Íslandi, hvað hann hefur haft til málanna að leggja í húsnæðismálum á síðustu árum og áratugum. Ég hygg að það hafi verið allt aftur til 1988 sem ég leitaði að hvað ráðherrann hefði að segja. En örfáar ræður, ekki voru þær margar, teljandi á fingrum annarrar handar, er hægt að finna þar sem ráðherrann ræðir um húsnæðismál. Hér er ein stutt og hún fjallar um húsaleigubætur. Það er á árinu 1994. Þá segir hæstv. ráðherra: ,,Úr því að farið er að ræða húsnæðisbætur held ég að þörf sé á svolítilli sögulegri upprifjun. Málið hófst með því að það var básúnað út af félmrh. að nú ætti að fara að koma á húsaleigubótum. Félmrh. vildi vera voða góður við leigjendur og fátæklinga eins og alltaf. Útkoman varð svo þessi bastarður sem er að senda reikninginn til sveitarfélaganna ef þau vildu á annað borð taka við honum og hinn hlutur reikningsins sendur jöfnunarsjóði og félagslega íbúðakerfið skorið niður um 100 íbúðir. Þetta held ég að sé rétt að menn hafi í huga þegar menn ræða húsaleigubætur.`` Þetta hafði ráðherrann að segja um húsaleigubætur árið 1994. Það væri hin mesta skömm að senda sveitarfélögunum og jöfnunarsjóðnum reikninginn í húsaleigubótamálinu. En hvað er ráðherrann að gera núna? Hann er að senda sveitarfélögunum ansi stóran reikning. Ekki bara það að húsaleigubætur og kostnaður við þær mun margfaldast þegar verið er að vísa fátæku fólki út á leigumarkaðinn heldur mun það kosta verulega ef sveitarfélögin fara á annað borð í uppbyggingu á leiguíbúðum. Síðan básúnar hæstv. ráðherra, þá þingmaður árið 1994, yfir því að verið sé að skera félagslegar íbúðir niður um 100. En hvað skyldu þær hafa verið margar þá, herra forseti? Þegar þær voru flestar í tíð minni sem félmrh., voru þær 800, voru lengi á hverju ári um 500, var skorið niður á tímabili um 100 niður í 400 af því að það var verið að koma á húsaleigubótum af því annað var ekki hægt, það var ekki hægt að ná samkomulagi um annað við hæstv. fjmrh., ráðherra sjálfstæðismanna. Engu að síður voru þær þó 400. En hvað eru þær margar núna, herra forseti? Þær slefa einhvers staðar yfir 100, kannski 170 íbúðir. En hann fór mikinn þegar verið var að skera þær úr 500 niður í 400 til að koma á húsaleigubótum en nú eru þær orðnar 170. Þetta er ein af þeim fáu ræðum sem telja má á fingrum annarrar handar sem hægt er að lesa um afstöðu ráðherra húsnæðismála til húsnæðismála almennt gegnum árin. Hann þurfti að hafa nokkur orð um húsbréfakerfið, það vantaði ekki, herra forseti. Hann gerði það í einni ræðu, og segir, herra forseti: ,,Komið hefur í ljós að húsbréfakerfið gengur ekki upp, því miður. Þegar hæstv. fyrrv. félmrh., Jóhanna Sigurðardóttir, kreisti húsbréfakerfið í gegnum þingið lét hún það í veðri vaka að þetta leystist allt af sjálfu sér. Hún bjó til einhvers konar naglasúpu sem þurfti ekkert í nema smávegis af nöglum. Síðan átti þetta að verða fínasta súpa.`` Þessi naglasúpa, herra forseti, sem hæstv. ráðherra talaði um árið 1994 er ekki verri en svo að hún á líka að leysa allan vanda fátæks fólks á Íslandi. Þetta var naglasúpan sem hæstv. ráðherra talaði um þannig að það rekur sig hvað á annars horn, herra forseti, þegar við erum að ræða þetta mál núna og rifja upp sögulegar skýringar og hvernig hæstv. ráðherra, þá þingmaður, hefur talað um húsbréfakerfið. Ég hef fundið ræðu frá ráðherranum frá 1989 og þá segir hv. þm., núverandi ráðherra, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það er alveg rétt hjá hv. þm., sem hann hefur komið auga á af skarpleik sínum, að við erum hér með eða verðum hér í nánustu framtíð með tvöfalt kerfi, verðum með núverandi húsnæðiskerfi og húsbréfakerfi þar til hliðar. Þetta húsbréfakerfi er tilraun.`` Það var nefnilega akkúrat það. Framsfl. vildi ríghalda í 86-kerfið, biðraðakerfið sem gerði fólki það að bíða í tvö til fjögur ár eftir því að fá fyrirgreiðslu í langri biðröð með tilheyrandi afföllum, það þurfti að vera á leigumarkaðnum, vegna þess að lánshlutfallið er lægra en nú er þurfti það að taka mikið af skammtímalánum í bönkum og það þurfti sæta miklum afföllum. Hv. framsóknarmenn vildu ríghalda í 86-kerfið, og keyra til hliðar naglasúpuna sem hæstv. ráðherra orðaði svo, húsbréfakerfið. Þetta átti bara að keyra samhliða. Það var meginskýringin á því, sem framsóknarmenn hamast á sýknt og heilagt, að tímabundið á einhverjum mánuðum fóru afföll á húsbréfakerfinu hátt. Það skal ég viðurkenna, þau fóru yfir 20%. En meginskýringin var sú að verið var að keyra tvö kerfi samhliða með mikilli fjármagnsþörf í 86-kerfinu og síðan húsbréfakerfinu. Ég held að ekki nokkrum manni detti í hug, ekki einu sinni framsóknarmönnum, ekki einu sinni hæstv. ráðherra Páli Péturssyni, að breyta húsbréfakerfinu núna þegar hann hefur tækifæri til þess. Nei, þvert á móti eiga allir að fara í húsbréfakerfið, líka fátækt fólk, þó að vitað sé og allir vita og við jafnaðarmenn best að það er ekki sniðið að þörfum láglaunafólks. Það er félagslega kerfið aftur á móti. Hæstv. ráðherra mælti fyrir, og það er eiginlega síðasta ræðan sem ég hef síðan 1988 um það sem hæstv. ráðherra hefur haft að segja um húsnæðismálin, till. til þál. um stofnun Byggingarsjóðs námsmanna. Þá hafði hann mörg orð um það í framsögu sinni að tilgangurinn með þessari tillögu væri að benda á ákveðna leið til lausnar á því ófremdarástandi sem nú ríkir í húsnæðismálum námsmanna. Hér kemur fram að í könnun sem Félagsstofnun stúdenta lét gera árið 1982 á húsnæðisaðstöðu stúdenta við Háskóla Íslands að 4,6% stúdenta bjuggu á stúdentagörðum en 40% stúdenta bjuggu í leiguhúsnæði. Lánasjóður ísl. námsmanna lét framkvæma árið 1986 svipaða könnun á húsnæðisaðstöðu námsmanna sem voru í lánshæfu námi hér á landi. Sú könnun sýndi að 50% námsmanna bjuggu í leiguhúsnæði og í dag búa um 4% stúdenta við Háskóla Íslands á stúdentagörðum. Kostirnir við að koma á sérstökum Byggingarsjóði námsmanna var að lægri námskostnaður mundi draga úr kröfu námsmanna um hækkun á reiknuðum framfærslukostnaði frá Lánasjóði ísl. námsmanna. Það væri þjóðfélagslega hagkvæmara að fjármagna félagslegar íbúðabyggingar fyrir námsmenn en að fjármagna húsnæðiskostnað þeirra á almennum markaði. Ég bið hæstv. forseta að taka eftir því sem hæstv. ráðherra, þá þingmaður, sagði: ,,Það er þjóðfélagslega hagkvæmara að fjármagna félagslegar íbúðabyggingar fyrir námsmenn en að fjármagna húsnæðiskostnað þeirra á almennum leigumarkaði.`` Þarna koma náttúrlega fram greinileg sinnaskipti. Hitt sem ég var að lesa voru ónot út í húsbréfakerfið, kallandi það naglasúpu sem öllu á að bjarga í dag. Ég spyr ráðherrann: Hefur hann breytt um skoðun? Er ekki farsælla að fjármagna félagslegar íbúðabyggingar fyrir námsmenn en að vísa þeim á almennan markað? Hann hélt því fram, sem ég tek alveg undir, að aukið framboð á húsnæði fyrir námsmenn mundi leiða til lækkunar á leiguverði á hinum almenna leigumarkaði höfuðborgarsvæðisins og kæmi það helst til góða þeim sem búa í leiguhúsnæði á því svæði. Hvað ætlar hæstv. ráðherra, herra forseti, að gera nú við námsmennina? Mér leikur mikil forvitni á því að vita hvort hæstv. ráðherra hefur lesið alvarlega umsögn sem liggur fyrir í skjölum frá Félagsstofnun stúdenta og námsmönnum þar sem þeir vara við þeirri leið sem á nú að fara. Gegnum félagslega íbúðakerfið hefur verið byggður fjöldi íbúða fyrir námsmenn þar sem námsmenn hafa átt kost á kjörum í félagslega íbúðakerfinu með 1% vöxtum til að byggja leiguíbúðir fyrir námsmenn. Hvað er boðað núna, herra forseti? Boðað er að sú 1% niðurgreiðsla sem er á vöxtum til byggingar námsmannaíbúða standi næstu tvö árin og síðan er allt í óvissunni og allt bendir til í þessu frv. að hækka eigi vextina á námsmannaíbúðunum upp í markaðsvexti. Jafnvel þó að í tvö næstu ár, fram til ársins 2000, verði þetta með 1% vöxtum þá eru leiguíbúðirnar þó ekki nema 50 sem á að veita lán til á niðurgreiddum vöxtum næstu tvö árin. Samt erum við nú þegar með 400 manns á biðlista eftir leiguíbúðum í Reykjavík og sennilega annað eins samanlagt á landinu öllu og síðan á að vísa núna með þessu frv. 600 manns á leiguíbúðir sem eru ekki til, þar á meðal námsmönnum. Framsfl. hefur alltaf talið sig vera talsmann námsmanna með hæstv. viðskrh. Finn Ingólfsson í broddi fylkingar, talið sig vera aðaltalsmann námsmanna á Íslandi. Hvað eru þeir að gera? Það sem námsmenn þurfa helst á að halda meðan þeir eru í námi er að hið opinbera veiti þeim möguleika á húsnæði sem er viðráðanlegt til þess að þeir geti lokið námi sínu vegna þess að við vitum hvað húsnæðiskostnaðurinn er þungur í framfærslu fólks og ekki síst námsmanna. Að básúna það út hér fyrir kosningar að þeir séu sverð og skjöldur námsmanna og koma svo inn í þingið þegar námsmenn og fleiri hafa veitt þeim umboð aftur og bera svo á borð þetta frv. sem kemur í veg fyrir að hægt sé að byggja námsmannaíbúðir á næstu árum. Það mun örugglega koma niður á því sem menn kalla jafnrétti fólks til náms. Hvar er hæstv. menntmrh.? Ég sagði í upphafi máls míns að ég þyrfti fleiri ráðherra til að ræða um þetta húsnæðisfrv. en hæstv. félmrh. Hvað segir hæstv. menntmrh. um það þegar verið er að koma í veg fyrir það á næstu árum að hægt sé að byggja námsmannaíbúðir? Stúdentar hafa af mikilli elju komið upp námsmannaíbúðum af því að þeim var gert það kleift með 1% vöxtum en nú fer þetta allt upp í markaðsvexti. Sennilega eftir árið 2000 og á meðan eiga námsmenn sem aðrir að láta sér duga 50 íbúðir. Ég veit ekki hvernig hæstv. ráðherra ætlar að koma 1.200 fjölskyldum sem verða á götunni á þessu ári inn í 50 íbúðir. Ég fæ engan botn í það, herra forseti. Það er því allt á sömu bókina lært með þetta en af því að ég var að vitna í þessar fáu ræður, þrjár, fjórar ræður sem ég fann á 10--12 ára tímabili, hve mikil afskipti húsnæðismálaráðherrann á Íslandi hefur haft af húsnæðismálum þá fann ég bara ekki meira. En ég rakst á það að ráðherrann lét hafa eftir sér í blöðum á sínum tíma, þegar ég var að reyna að koma húsbréfakerfinu á, að ég hefði nauðgað því í gegnum heilan þingflokk hvernig í ósköpunum sem ég átti að fara að því, herra forseti. Það er þetta kerfi sem á nú öllu að bjarga. Ég man eftir einu öðru sem hæstv. ráðherra lét hafa eftir sér í blöðunum sem snertir húsnæðismál. Það var þegar hann kom með rangar og villandi upplýsingar inn í þingið og var yfirskriftin í blöðum viðtal við hann: ,,Kerlingin bara pirruð.`` Þetta eru í hnotskurn afskiptin sem húsnæðismálaráðherrann á Íslandi hefur haft af þessum málum. Maður spyr: Er hægt að treysta húsnæðismálaráðherranum á Íslandi til að fara út í það sem hér er verið að gera, að breyta félagslega kerfinu þannig að þeir sem hafa haft þar skjól og aðstoð hafi hana áfram? Hver er ráðgjafi hæstv. ráðherra? Einn af þeim, á þeim fundum sem ég sat í félmn., og sem mér skilst að hafi líka samið þetta frv. er fyrrum bæjarstjóri á Ísafirði. Hver er afrekaskrá þessa bæjarstjóra á Ísafirði í húsnæðismálum? Þar hafa dýrustu félagslegu íbúðirnar verið byggðar. Maður skilur bara ekki hvernig hægt var að byggja þriggja herbergja íbúð fyrir 11 eða 12 millj. kr. Út af þessum dýru íbúðum, sem sums staðar hafa verið byggðar, og einhverjum 32 auðum íbúðum af 10.000 félagslegum íbúðum á Íslandi á nú að rústa þessu kerfi. Hver er ráðgjafi hæstv. félmrh. í þessum málum? Það er fyrrum bæjarstjóri á Ísafirði, sem stóð fyrir því að byggja þar mjög dýrar félagslegar íbúðir. Þetta er nú ekki björgulegt, herra forseti, þegar við lítum til þess. Ég ætla aðeins áður en ég fer í greiðsluaðlögunina, sem við í stjórnarandstöðunni höfum talað mjög fyrir, og er ný leið fyrir skuldug heimili af því að ég sé að hæstv. ráðherra er ekki við í þingsalnum og ég vil bíða eftir að hann geti hlýtt á mál mitt þegar ég fer yfir greiðsluaðlögunina, þá ætla ég að snúa mér að því að fara aðeins yfir afleiðingarnar af þessari breytingu hæstv. ráðherra. Það á að loka félagslega íbúðakerfinu. Markaðsvæðing á að taka við í félagslega lánakerfinu með stofnun nýs banka sem á að standa undir sér með eignum, tekjum, gjöldum og vöxtum og veita íbúðalán á markaðskjörum. Hvað segir þetta okkur þegar á að markaðsvæða félagslega kerfið? Það er verið að segja að verið sé að slá af allt sem heitir félagsleg aðstoð í húsnæðismálum og allir eigi bara að bjarga sér hvort sem þeir geta eða ekki. Við getum litið til tekjuskiptingarinnar á Íslandi. Er hún svo jöfn og eðlileg að allir geti komið sér upp þaki yfir höfuðið? Ég segi nei, herra forseti. Það hefur verið svo gegnum árin og áratuginn að það er til fólk sem þarf á aðstoð að halda, ekki af því að það vinni ekki. Það vinnur hörðum höndum myrkranna á milli, 8, 10, 12 tíma á sólarhring. En kjörin eru bara með þeim hætti hér á landi að stórum hluta fólks eru búin kjör sem eru til skammar íslensku þjóðfélagi, 40--50 þús., kannski komin í 70 þús. núna. Hvað kostar leiga á almennum markaði sem verið er að vísa þessu fólki á? Ætli hún sé ekki 40--50 þús. og tekur obbann af mánaðartekjunum. Þó að þetta fólk bæti á sig yfirvinnu og komist kannski í 80--100 þús. kr. þá er það ekki til að lifa af.  Það eru 1.000 fjölskyldur sem hingað til hafa árlega fengið íbúðir gegnum félagslega kerfið. Stór hluti þessa fólks eða um 600 fjölskyldur af þeim 1.000 sem fengið hafa félagslegar íbúðir árlega hafa ekki greiðslugetu til að standa undir þeim nýju lánum sem hinn nýi banki á að veita. Svo einfalt er málið. Það er ekki flóknara en það. Ég hef þegar sagt frá því að verið er að vísa þessu fólki á leiguíbúðir sem ekki eru til. Það eru þegar á biðlista eftir leiguíbúðum hjá Reykjavíkurborg nokkur hundruð láglaunafjölskyldur sem hafa beðið lengi. Mér skilst að biðlistinn þar sé 1--2 ár, og ef byggja á aðeins 50 leiguíbúðir á næstu tveimur árum, þá getum við reiknað út, og er það einfalt skólabókardæmi hvað tekur mörg ár bara að leysa þörfina sem nú er án þess að við reiknum með þeim fjölda sem nú bætist í þessa biðröð. Herra forseti. Húsnæðisaðstoð við námsmenn, fatlaða og aldraða er með þessum tillögum alveg úti í kuldanum. Ég mun koma inn á það á eftir. Og ég hygg að fleiri muni koma inn á hvernig við erum með þessum tillögum að hverfa til baka til fortíðar í málefnum fatlaðra. Ég man eftir því þegar ég kom fyrst inn á þing, þá voru allir fatlaðir og sú þjónusta sem þeir þurftu, hver sem hún var, var á einum stað í einni stofnun í Kópavoginum. Þessi aðstaða hefur gjöbreyst. Nú hafa verið reist sambýli og vistheimili fyrir fatlaða um allt land. Og þegar fötluðum stóðu til boða félagslegar íbúðir, þá sýndi sig að með aðstoð við fatlaða, sem fólk hélt áður að ættu bara að vera lokaðir inni á stofnunum, var hægt að búa svo um með skipulagðri aðstoð eins og verið hefur í gegnum árin að fatlaðir hafa líka getað verið í félagslegum íbúðum sem margir héldu að gætu bara verið á stofnun. Ég þekki dæmi þess, ánægjuleg dæmi um að fatlað fólk og þroskaheft hefur sjálft komið sér upp sínum eigin íbúðum í gegnum þetta kerfi. En nú er verið að slá af möguleikana til að Þroskahjálp og Öryrkjabandalagið geti komið upp slíkum íbúðum þannig að sennilega sjáum við það fyrir okkur, ef ekkert verður að gert, að þetta fólk verði að hverfa aftur inn á vistheimilin og inn á stofnanirnar. Samt segir félmrh. alveg hiklaust án þess að blikna að verið sé að breyta kerfinu til að tryggja hag lægst launaða fólksins betur. Hvernig er hægt að láta svona út úr sér, herra forseti? Ég skil það ekki. Hæstv. ráðherra hefur ekki í gegnum þann tíma sem við höfum verið í umræðunni um þetta mál, nú og við 1. umr. eða í fjölmiðlum tekist að skýra það fyrir mér eða þjóðinni að þessar breytingar stuðli að því að tryggja betur hag lægst launaða fólksins. Að bera slíkt á borð er auðvitað alveg fráleitt, herra forseti. Síðan skulum við spyrja okkur þeirrar mikilvægu spurningar: Af hverju er verið að breyta þessu kerfi? Af hverju þarf að breyta því? Nú skal ég verða fyrst til að segja að það þarf að breyta því. Það þarf að laga það og sníða af því galla. Ég skal koma að því síðar. Ég er tilbúin að fara í þá vinnu með félmrh., stjórnarandstaðan er tilbúin til þess, verkalýðshreyfingin er tilbúin til þess og er það ekki þess virði, herra forseti, að reyna það og gera tilraun til þess að reyna að ná sátt í þessu máli frekar en að þröngva því svona í gegnum þingið þegar það er vitað að hundruð fjölskyldna verða skildar eftir með þessari leið sem við erum að fara? Þetta kerfi á hvort sem er ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót. Af hverju í ósköpunum liggur þá svona á því, herra forseti, að afgreiða það núna þannig að þinginu er framlengt aftur og aftur til að koma þessari löggjöf í gegn sem kemur í veg fyrir að hægt sé að veita aðstoð til fátækasta fólksins í landinu í húsnæðismálum? Svo mikið liggur lífið við að það þarf að margfresta því að fresta þingi, svo mikið liggur á að koma þessu máli í gegn. Af hverju á að rústa kerfinu? Við skulum fara í gegnum það, herra forseti. Af hverju er hæstv. félmrh. að stofna þennan nýja banka, sem úthýsir hundruðum láglaunafólks á hverju ári sem þá á hvergi höfði sínu að halla? Ráðherrann segir að félagslegar íbúðir standi auðar um allt land, Byggingarsjóður verkamanna sé á hausnum, útlánatöp séu mikil og láglaunafólk standi ekki undir greiðslubyrði af íbúðunum. Þetta eru röksemdirnar. Þetta eru þær fjórar, fimm meginröksemdir sem hæstv. ráðherra teflir fram og þeim verður svarað hér, herra forseti. Í fyrsta lagi, auðu íbúðirnar. 32 íbúðir af 11 þús. félagslegum íbúðum sem til eru hafa staðið auðar lengur en ár og 79 íbúðir í sex mánuði eða lengur. 32 í eitt ár eða lengur og 79 íbúðir í sex mánuði eða lengur af 11 þús. félagslegum íbúðum. Er það ástæðan fyrir því að loka á félagslega kerfinu, að örfá sveitarfélög úti á landi hafa ekki staðið sig skynsamlega í uppbyggingu félagslegra íbúða og byggt umfram þörf þannig að 32 félagslegar íbúðir af 11 þús. standa auðar? Á að loka kerfinu vegna þess og senda hundruð fjölskyldna út á götuna? Auðvitað á ekki að gera það. Það á að laga þá galla sem eru á kerfinu en ekki loka því. Síðan er sagt að útlánatöp byggingarsjóðanna séu svo mikil, ekki síst Byggingarsjóðs verkamanna. En hver eru útlánatöp sjóða fólksins, húsnæðissjóðanna? Á fjögurra ára tímabili, tökum 1990--1994 voru útlánatöp hjá báðum þessum sjóðum sem velta tugum milljarða á hverju ári 65 millj. hjá báðum íbúðalánasjóðunum á fjórum árum. En hver voru útlánatöpin hjá bönkunum, hjá fyrirtækjasjóðunum á sama tíma? 22 milljarðar en 65 millj. hjá báðum sjóðum fólksins, Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna sem velta tugum milljarða á ári. Á að loka þeim vegna þess að útlánatöpin eru svo mikil? Ég segi nei, herra forseti. Það á ekki að loka þeim af því að útlánatöpin eru mjög lítil. Við getum komið að vanskilunum á eftir sem alltaf er verið að tala um, að fólk standi ekki undir greiðslubyrði o.s.frv. Staðreyndin er sú að vanskilin eru innan við 1% í Byggingarsjóði verkamanna, og ég mun fara betur yfir það síðar í dag. Mig minnir að það sé 0,9%. Hæstv. ráðherra segir að ekki sé hægt að lána fólki 100% lán, þ.e. 90% lán sem sjóðurinn veitir til 40 ára og síðan 10% til þriggja ára af því að fólk standi ekki undir því, það setji fólk á hausinn. Hver er staðreyndin í því máli, herra forseti? Af 600 fjölskyldum sem hafa fengið 100% lán voru 17% í vanskilum, og þess vegna á að afnema þessi 100% lán og vísa fólki á leigumarkað sem ekki er til. Þetta eru engin rök, herra forseti. Þetta eru ekki rök sem eru boðleg löggjafarsamkundu þjóðarinnar. Við eigum að gera breytingar sem tryggja hag láglaunafólksins betur í félagslega kerfinu, ég er alveg sammála því. Á þessu kerfi hafa komið fram gallar sem þarf að leiðrétta en ég tel að það sé frekar í framkvæmdinni heldur en löggjöfinni sjálfri. Tökum t.d. kaupleiguíbúðirnar af því að hæstv. ráðherra fullyrðir aftur og aftur í frv. sínu að enginn sveigjanleiki sé í kerfinu. Kaupleigukerfið býður upp á 100% lán, býður upp á að 90% sé lánað til 43 ára og sveitarfélögin áttu að lána það sem upp á vantaði, þessi 10% til 15 ára, en þau hafa fæst gert það. Þau hafa líka sum --- ég segi sum því þorri sveitarfélaga hefur staðið sig vel --- en sum hafa byggt umfram þörf, verið að halda uppi atvinnustarfsemi á staðnum fyrir byggingariðnaðinn þannig að kerfið hefur í þeim sveitarfélögum þjónað betur byggingariðnaðinum en láglaunafólki. Þetta er bara staðreynd sem við stöndum frammi fyrir og á þessu þarf að taka. Síðan er það sem er auðvitað líka mjög alvarlegt í þessu að þeir sem á annað borð fá inni í þetta kerfi, herra forseti, þurfa að bera meiri kostnað. Hann getur komið fram í greiðslubyrðinni og skal ég taka dæmi af því síðar en ég ætla núna að fara í kostnaðinn. Beinn kostnaður sem fólk þarf að taka á sig til að fá íbúðina fer upp í það að vera nærri helmingi hærri en nú er. Það sýndum við fram á við 1. umr. málsins og hefur hæstv. ráðherra eitthvað látið segjast vegna þess að hann boðar brtt. um að stimpilgjöldin verði ekki á viðbótarlánunum, þessum 25%. En þau verða á húsbréfalánum þannig að við erum samt, þó að stimpilgjöldin séu ekki á viðbótarlánunum, að tala um viðbótarkostnað sem fólk þarf að bera til að komast inn í hið nýja kerfi ráðherrans sem getur verið fast að 100 þús. kr. meira en er í núgildandi kerfi. Síðan þurfa seljendur við sölu íbúðarinnar að greiða fimmfalt hærri sölulaun en í núverandi kerfi, fimmfalt hærri sölulaun. Viðtal við hvern var í sjónvarpinu í gær sem brosti breitt og fagnaði mjög breytingum ráðherrans? Það voru fasteignasalar, herra forseti, sem fögnuðu mjög þessari breytingu af því að nú geta þeir farið að hirða sölulaun af fólki, a.m.k. 2%, sem fólk þurfti ekki að greiða áður. Nú fer þetta allt í gegnum fasteignasalana. Það þarf að greiða þeim sölulaun enda kætast þeir mjög, herra forseti, kætast mjög.

Einkum af hækkuðu verði.

Akkúrat, herra forseti, það sem hv. þm. Gísli S. Einarsson var að fara inn á, það var boðað um leið að þetta gæti þýtt hækkun á verði á íbúðum, væntanlega hækkun þá á verði tveggja og þriggja herbergja íbúða vegna þess að nú stækkar kaupendahópurinn sem kemur inn á almenna markaðinn, herra forseti, og það staðfestu fasteignasalar í sjónvarpinu í gær að þetta gæti hækkað verð á íbúðum ofan á allt saman sem við höfum farið í gegnum, herra forseti.  Það hefur þessar afleiðingar sem fasteignasalinn hikaði ekki við að viðurkenna í gær, fagnaði mjög að fá nýjan kaupendahóp, sölulaun inn til okkar, og þetta getur leitt til hærra verðs á íbúðum. Samt er það svo í dag og það er viðurkennt af þeim sem hafa skoðað þetta, Húsnæðisstofnun og fleiri aðilum, Fasteignamatinu, að verð á íbúðum á höfuðborgarsvæðinu í félagslega kerfinu er 10% lægra en verð á íbúðum á almennum markaði. Bara miðað við 7 millj. kr. íbúð er það 700 þúsund sem fólk þarf að taka á sig bara í hærra íbúðarverði fyrir utan að það þarf að borga þessa útborgun, 10% sem er núna skilyrðislaus. Allir þurfa að greiða þetta og svo ef það bætist núna einnig á til viðbótar að verð á íbúðum hækkar, guð má vita um hve mikið, hvað eru það þá margir, herra forseti, yfir höfuð sem njóta góðs af þessu nýja kerfi ráðherrans. Það skyldi þó ekki vera að ég sé allt of varleg í tölum þegar ég er að tala um að 600 manns verði úthýst og settir á götuna. Ef ég tek dæmi af Kópavogi sem gerði úttekt á biðlistunum hjá sér þar sem voru 300 manns og athuga hve margir af þeim 300 mundu passa inn í þetta nýja kerfi. Hvað voru það margir, herra forseti, af þessum 300? Það voru rúmlega 3%, tíu manns. Tíu manns pössuðu inn í nýja kerfi ráðherrans,  Hins vegar er frelsið ekki meira en svo, af því að frelsið var gulrót ráðherrans, að ef ég kem til sveitarfélags míns og segi: Ég vil fá að velja mér íbúð, ég vil gjarnan fara í Vesturbæinn, þá getur sveitarstjórnin bara sagt við þig: Við erum með endursöluíbúð uppi í Breiðholti. Ef þú tekur hana ekki færðu ekki neitt. Þetta er hægt að segja við fólk fyrstu tvö árin. Það var takmarkalaust áður. Þeir hafa þó aðeins látið segjast og það eru næstu tvö árin sem verða með þessum hætti. Hvað ætla sveitarfélögin að gera, sem telja sig lítið þurfa að mótmæla þessu frv. þó að húsnæðisnefndirnar, fagnefndirnar í sveitarfélögunum, geri það mjög kröftuglega og geri það með miklum rökum að setja fram gagnrýni sína, hvað ef allir láta blekkjast af þessu sem ráðherrann talar um, trúa okkur ekki í stjórnarandstöðunni, þegar íbúar sem eru í félagslegum íbúðum í Breiðholti og hafa verið þar  Ég hef farið yfir þetta um viðbótarlánin og það frelsi sem ég held að þar sé ekki allt sem sýnist. Ég held að ég þurfi líka að fara ítarlegar yfir þetta sem ég er með í bunkunum til þess að reyna að sýna sveitarfélögunum fram á það hvað kerfið þýðir fyrir þeirra fjárhag vegna þess að ég ber hag sveitarfélaganna nokkuð fyrir brjósti og vil ekki að það sé verið að plata þau eins og hér er verið að gera. Ég held t.d. að nokkur fljótaskrift hafi verið á því samkomulagi sem var gert á milli ríkis og sveitarfélaga að því er varðar húsaleigubætur. Um hve háa fjárhæð var samið? Ef ég man rétt voru það 280 millj. Við sýndum fram á að kostnaðurinn við húsaleigubætur, og mig minnir að það hafi verið stutt rökum frá Þjóðhagsstofnun, gæti farið í 500 millj. hjá sveitarfélögunum. Ég held að það verði enn þá meira en það þegar svo stór hópur þarf að fara á almenna leigumarkaðinn eða leiguíbúðir. Síðan er líka sérstaða í þessu að því er varðar sveitarfélögin að sveitarfélög sem hafa staðið sig vel í uppbyggingu félagslegra íbúða eins og sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu og víða úti á landi, að það virðist vera svo frá gengið og um hnútana búið að í gegnum þennan varasjóð eiga sveitarfélögin að fara að leysa hin sveitarfélögin eða nokkur sveitarfélög, sem hafa staðið sig illa, fara að greiða niður skuldir þeirra af félagslegum íbúðum sem verður gert í gegnum þennan sjóð. Kannski átta þau sig á því og finnst bara samhjálpin á milli sveitarfélaganna vera allt í lagi og þá er það gott og vel. En ég minni á það að hæstv. ráðherra hefur í hendi sér að breyta þessari tölu, þeim 5% sem þarna eru, þessu framlagi í þennan varasjóð. Hann þarf ekki að leita til þingsins með það. Hann getur bara breytt þessu 5% framlagi. Síðan, af því að ég er með það við höndina, er gott á þessari stundu að renna aðeins yfir þær breytingar sem eru að verða á niðurgreiðslunni sem fólk hefur fengið í gegnum niðurgreidda vexti. Það hefur gert fólki kleift í gegnum tíðina að koma sér þaki yfir höfuðið að vextirnir hafa verið verulega niðurgreiddir og síðan hafa vaxtabætur komið til. Nú á að hætta þessum niðurgreiðslum og færa vextina upp í markaðsvexti í félagslega kerfinu líka, á eignaríbúðunum, sem koma í gegnum Íbúðalánasjóðinn og ég sé ekki betur en það sé boðað líka að því er varðar leiguíbúðirnar, að það sé aðeins næstu tvö árin sem hægt er að treysta á það að vextirnir verði niðurgreiddir af leiguíbúðum. Við höfum farið í gegnum það og ég ætla að rifja það upp í nokkrum setningum að við höfum sýnt fram á að hundruð fjölskyldna, sem fá nú íbúðir í gegnum félagslega kerfið, fá ekki aðgang að þessu nýja kerfi, einungis eru ætlaðar 50 leiguíbúðir samtals eða 25 á ári næstu tvö árin. Í öðru lagi að þeir fáu sem á annað borð fá þær hafa iðulega takmarkað frelsi til að velja sér sjálfir íbúðir á almennum markaði. Í þriðja lagi mun kostnaður við að fá íbúðina tvöfaldast til þrefaldast frá því sem nú er. Í fjórða lagi verður hætt niðurgreiðslu vaxta en við taka vaxtabætur, sem ég hef sýnt fram á, herra forseti, að er einstæðu foreldri og einstaklingum mun óhagstæðari en nú er. Ég gerði mér satt að segja vonir um að efh.- og viðskn., sem var með frv. um tekjuskatt og eignarskatt eða breytingar á vaxtabótunum, mundi breyta þeim ákvæðum sem er að finna um vaxtabætur, þ.e. hún mundi hækka þakið sem er á vaxtabótum til einstaklinga og einstæðra foreldra. En ég sá mér bara til skelfingar í morgun þegar ég var að lesa álit meiri hlutans að það á ekkert að breyta því frv. Hvaða þýðingu hefur það, herra forseti? Ég ætla aðeins að fara yfir það. Útreikningar sem ég hef látið gera sýna að ef keypt er dýrari íbúð en 5,5 millj. kr. er vaxtabótakerfið óhagstæðara einstaklingum en núverandi niðurgreiðsla á vöxtum. Ef einstætt foreldri kaupir íbúð yfir 6,5 millj. kr. er vaxtabótakerfið enn óhagstæðara. Ég hef tekið dæmi af einstæðu foreldri með eitt barn með 800 þús. kr. í tekjur á ári sem kaupir sér íbúð sem kostar 7,3 millj. kr. og fær 90% lán bæði í núverandi kerfi og nýju. Í núverandi kerfi greiðir þetta einstæða foreldri í nettógreiðslur, þ.e. afborganir og vexti að frádreginni niðurgreiðslu, 151 þús. kr. á ári. Í nýja kerfinu verða nettógreiðslur, þ.e. afborganir og vextir að frádregnum vaxtabótum, 214 þús. á ári. Þar sem hámark vaxtabóta til einstæðs foreldris er 185 þús. kr. á ári greiðir þetta einstæða foreldri mismuninn. Til að þetta einstæða foreldri verði jafnsett í nýju kerfi og eldra kerfi þarf því að hækka þakið á vaxtabótunum úr 185 þús. kr. í 238 þús. kr. eða um 63 þús. kr. Við erum því að tala um mismun upp á 63 þús. kr. sem fólk þarf nú að taka úr eigin vasa og greiða með þessum lánum sem var áður greitt í gegnum niðurgreiðslu á félagslega kerfinu. Mér finnst að hæstv. ráðherra skuldi þingheimi og skuldi fólki, sem á núna að fara að greiða miklu meira í niðurgreiðslur fyrir utan allt annað sem ég hef nefnt, að hann skýri þetta út og hann svari þeirri spurningu hvort hann hafi gert tilraun til þess að fá hæstv. fjmrh. til þess að breyta frv. sínu og hækka þakið á vaxtabótunum. Herra forseti. Nú sakna ég hæstv. fjmrh., ekki aðeins út af þessu máli heldur líka út af 100% láninu í félagslega kerfinu sem hann hafði forustu um á þingi fyrir nokkrum árum að yrði samþykkt.

Vegna þessara orða vill forseti láta þess getið að hæstv. fjmrh. mun hafa fjarvistarleyfi í dag.

Hvað þýðir þetta nú, herra forseti? Þýðir það að ég geti þá ekki haldið áfram með ræðu mína af því að það er auðvitað liðurinn í þessu að hæstv. fjmrh. hlusti á ræðu mína? Ég er að fjalla um stóran hlut í þessu nýja kerfi ráðherrans sem snýr að niðurgreiðslunni þar sem við eiga að taka vaxtabætur og hæstv. ráðherra átti að vera viðbúinn því að hann gæti verið kallaður til þings til þess að ræða þetta stóra mál, þessa hlið á þessu nýja kerfi þar sem allt á að fara í gegnum vaxtabætur. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort ég megi eiga von á svipuðum svörum varðandi aðra ráðherra sem ég nefndi í morgun og ég þarf að eiga orðastað við eins og hæstv. menntmrh. út af námsmannaíbúðunum, hæstv. heilbrrh. af því að ég tel að við séum að stefna í að auka verulega útgjöld í félags- og heilbrigðiskerfi með þeim aðgerðum sem eru boðaðar. Ég bað um það í morgun og boðaði að ég þyrfti einnig að ræða við þessa ráðherra.

Forseti vill láta þess getið að þeir fjórir ráðherrar sem nefndir munu hafa verið, hæstv. menntmrh., heilbrrh., viðskrh. og utanrrh., hafa fengið boð um óskir hv. þm.

Herra forseti. Ég skil málið svo að ég geti ekki átt von á hæstv. ráðherra fjármála jafnvel þó ég standi drjúga stund enn í þessum ræðustól?

Forseti hefur ekki aðrar upplýsingar en þessar að hæstv. fjmrh. hefur fjarvistarleyfi.


             Já, það er vissulega úr vöndu að ráða vegna þess að við erum ekki að tala um neina smáaura fyrir fólkið þegar við erum að tala um að þetta geti skipt máli upp á 63 þús. kr. sem fólk þarf að taka á sig núna meira í niðurgreiðslur en það gerði áður. Þetta eru bara mánaðarlaun hjá sumum launþegunum sem við erum að tala um. Þetta eru engir smáaurar í vasann. Þetta vegur þungt hjá fjölda heimila sem við erum að tala um. Annaðhvort er verið að gera þetta með þessum hætti að láta fólk taka á sig 63 þús. kr. meira eða vísa þessu fólki öllu á að það geti ekki keypt sér íbúðir sem eru dýrari en 4--5 millj. Hvar fær fólk íbúðir upp á 4--5 millj.?

Í kjallaraholum.

Í kjallaraholum. Við erum nefnilega að hverfa aftur til fortíðarinnar þegar fólki var boðið upp á það. Við getum tekið dæmi af einstaklingi. Útreikningar sýna að þessi einstaklingur þarf að greiða 57 þús. kr. meira og við erum að tala um dæmi um einstakling sem er með 1 millj. í tekjur og kaupir sér íbúð á 6 millj. og þarf til þess 90% lán, bæði í núverandi og nýju kerfi. Þá lítur dæmið svona út: Í núverandi lánakerfi verða nettógreiðslur, þ.e. afborganir og vextir að frádregnum niðurgreiðslum 145 þús. kr. á ári. Í nýja kerfinu verða nettógreiðslur, þ.e. afborganir og vextir að frádregnum vaxtabótum 191 þús. kr. á ári. Þar sem þak á vaxtabótum til einstaklings er 144 þús. kr. verður hann sjálfur að taka á sig mismuninn. Þetta er kjarni málsins og til þess að einstaklingur sé jafnsettur í nýja kerfinu þarf að hækka þakið á vaxtabótunum úr 144 þús. kr. á ári í 191 þús. kr. eða um 47 þús. kr. og um 57 þús. ef tekjur einstaklings eru 800 þús. kr. á ári.  Hvað er þetta stór hópur, þ.e. einstaklingar og einstæðir foreldrar, sem ég hef hér sýnt fram á að eru verr sett --- er ég þá bara að horfa á málið út frá því eina máli sem er niðurgreiðslan --- verður verr sett eftir sem áður? Um 60% þeirra sem fá félagslega íbúð eru einstaklingar eða einstæðir foreldrar, þ.e. 60% þeirra sem hafa fengið fyrirgreiðslu í gegnum félagslega kerfið eru einstaklingar eða einstæðir foreldrar. Að vísu fylgdu útreikningar þessu frv. ráðherrans þar sem hann var að reyna að sýna fram á að ekkert væri verið að draga úr niðurgreiðslunum. En hvernig voru þeir útreikningar, herra forseti? Þar var ekki gert ráð fyrir að þessir einstæðu foreldrar, jafnvel þó þeir væru með 3--4 börn, keyptu sér stærri íbúð en tveggja herbergja íbúð vegna þess að þetta var allt miðað við einhverjar 5 eða 5,5 millj. Ég tel, herra forseti, og það með rökum, mig hafa sýnt fram á að við erum að ganga í gegnum eina grófustu atlögu að láglaunaheimilunum sem við höfum séð um áratuga skeið. Það er aukinn kostnaður. Það er ný gjaldtaka. Það er minni niðurgreiðsla í formi vaxtabóta. Hundruð fjölskyldna búa við óöryggi og lítið eða ekkert á að gera fyrir, eru í algerri óvissu og verða það næstu árin. Þetta er ekkert annað en rothögg fyrir láglaunafjölskyldurnar sem við stöndum frammi fyrir. Ég hlýt að þurfa að ræða það miklu meira en hefur komið fram og fara líka yfir dæmi fyrir utan niðurgreiðsluna sem ég hef gert að umtalsefni, þ.e. dæmi um greiðslubyrði og kostnað, þ.e. þann kostnað sem fólk verður fyrir sem er miklu meiri í þessu nýja kerfi en í gamla kerfinu. Þar erum við að tala um stimpilgjöldin sem hafa að vísu verið felld niður af viðbótarláninu en eru enn og verða á húsbréfahlutanum, þ.e. þessum 65%. Þar erum við að tala um töluvert háa fjárhæð, herra forseti. Við erum að tala um einhverja tugi þúsunda. Við erum að tala um lántökugjöld sem verða hærri í þessu nýja kerfi og við erum að tala um sölulaunin. Miðað við þá útreikninga sem ég hef fyrir framan mig, jafnvel þó dregnar séu frá þær breytingar sem gerðar voru í meðförum félmn., þ.e. varðandi stimpilgjaldið á viðbótarláninu, erum við enn að tala um sennilega einhvers staðar á bilinu 70--100 þús. kr. sem kostnaðurinn er hærri í þessu nýja kerfi. Þá erum við að tala um þá sem á annað borð fá fyrirgreiðslu í kerfinu. Ég ætla aðeins að skipta um umræðuefni og mun halda síðan áfram með afleiðingarnar af þessu frv. Af því að ég fór ítarlega áðan yfir greiðsluaðlögun og svik Framsfl. að því er það mikilvæga mál varðar þá höfum við nokkrir þingmenn úr stjórnarandstöðuflokkunum lagt fram frv. sem gefur fólki nýja möguleika á að vinna sig út úr fjárhagserfiðleikum án þess að missa eigur sínar og húsnæði í gjaldþrot. Þannig verður hægt að takast á við fjárhagserfiðleika með nýrri og uppbyggjandi sýn úr annars vonlausri stöðu. Í frv. er um að ræða leið greiðsluaðlögunar sem eykur líkur á því að lánardrottnar fái skuldina að öllu eða einhverju leyti greidda fremur en tefla kröfunni í tvísýnu í gjaldþrotameðferð þar sem skuldir gjaldenda eru langt umfram eignir. Auk þess dregur það úr kostnaðarsömum innheimtuaðgerðum lánardrottna sem skilar oft litlum árangri. Greiðsluaðlögun dregur líka úr kostnaði sem oft fellur á samfélagið þegar fjölskyldur komast í greiðsluþrot. Kostnaður vegna nauðungarsölu og gjaldþrota fellur á hið opinbera. Upplausn fjölskyldna og félagsleg vandamál fylgja í kjölfarið sem eru bæði einstaklingum, fjölskyldum þeirra og samfélaginu í heild dýr. Hér er því verið að opna fyrir möguleika sem skuldari, lánardrottinn og samfélagið í heild getur fremur átt ávinning að en við þau úrræði sem bjóðast nú. Mér finnst mikilvægt áður en þessari umræðu lýkur, herra forseti, að hæstv. ráðherra geri okkur grein fyrir því hvort hann hafi gefist upp fyrir hæstv. fjmrh. að koma á greiðsluaðlögun og hvort hann ætli að láta þessi tvö frumvörp um réttaraðstoð duga og að fella niður skattaskuldir hjá einstaklingum við ákveðnar aðstæður sem á einu og hálfu ári hafa veitt 22 einstaklingum aðstoð. Ég vil því, herra forseti, í von um það að hæstv. ráðherra hafi ekki gefist upp í glímunni við fjmrh. --- maður á ekkert að gefast upp í glímu við fjmrh. Ég veit að það er oft erfitt og ég man að þegar greiðsluaðlögunin var á mínu borði þegar ég var félmrh. var ég komin ansi langt með hana. Ég var búin að láta undirbyggja og undirvinna hana með ítarlegri greinargerð og var komin að frumvarpssmíð í því máli þegar ég fór úr ráðuneytinu. Ég veit að það er erfitt að koma því í gegnum Sjálfstfl. sem vill greinilega enga sérstaka aðstoð við fólk í erfiðleikum. En ég vænti þess að hæstv. ráðherrann hafi ekki alveg gefist upp við þetta. En ég vil nefna þessa helstu kosti við að koma á greiðsluaðlögun sem ég hélt að ég þyrfti satt að segja ekki að kynna fyrir Framsfl. neitt sérstaklega vegna þess að það var það sem hann boðaði sérstaklega fyrir kosningar. Hæstv. félmrh. hleypur alltaf úr hliðarsal þegar maður reynir að koma góðum ráðleggingum til hans en ég skal ekki láta kalla á hann. Ég sé að hv. þm. Magnús Stefánsson er hér og hlýðir á umræðuna með mikilli athygli. Hann var frsm. meiri hlutans og hefur verið formaður í húsnæðisnefndum hjá ráðherranum. Mig minnir að hann hafi verið formaður nefndarinnar um skuldbreytingu aldarinnar. Var ekki svo? Í einhverri nefnd var hv. þm. formaður í húsnæðismálum ef ég man rétt og ég sé að hv. þm. kinkar kolli. Málið er það að greiðsluaðlögunin sem framsóknarmenn boðuðu fyrir kosningar hefur meiri hluta á þinginu. Öll stjórnarandstaðan er mér sammála og ef framsóknarmenn hafa ekki skipt um skoðun frá því fyrir kosningar, þá er mikill meiri hluti fyrir þessu. Það er heila málið. Það eru bara sjálfstæðismenn sem eru á móti. Það sem þetta felur í sér er að hér er um að ræða nýtt úrræði fyrir einstaklinga utan atvinnurekstrar sem komnir eru í algert og viðvarandi greiðsluþrot. Að óbreyttu blasir ekkert við nema gjaldþrot sem skuldari, lánardrottnar og samfélagið í heild tapa á. Greiðsluaðlögun felur í sér gagngera endurskipulagningu á fjármálum skuldara en á greiðsluaðlögunartímabilinu, sem staðið getur í 8 ár, er gerð áætlun sem honum er skylt að standa við gagnvart lánardrottnum. Brýnasti framfærslukostnaður skuldara er metinn og gert ráð fyrir að á greiðsluaðlögunartímabilinu haldi hann eftir því sem sanngjarnt telst til nauðsynlegrar framfærslu. Hér er náttúrlega á ferðinni brýnt, sérstakt og nýtt úrræði sem ég vænti að hv. þingmenn heyri, hafi þeir ekki kynnt sér þetta mál, að er allrar athygli verð. Greiðsluaðlögunin felur í sér að greiðslu skulda eða hluta skulda er frestað og kröfuhafar gefi eftir kostnað eða hluta skuldar, annaðhvort strax eða að loknu greiðsluaðlögunartímabili. Greiðsluaðlögun getur verið tvenns konar. Annars vegar getur hún verið frjáls greiðsluaðlögun sem byggist á samkomulagi við lánardrottna um frestun eða niðurfellingu skulda og kostnaðar en héraðsdómari úrskurðar um slíkt samkomulag, en hins vegar þvinguð greiðsluaðlögun sem héraðsdómari getur úrskurðað um þótt ekki náist samkomulag við lánardrottna. Skuldara er skylt að ráða sér aðstoðarmann sem fer með málið fyrir hönd skuldara; lánardrottnar geta t.d. ekki krafist kyrrsetningar, fjárnáms, gjaldþrotaskipta eða annarra fullnustugerða á greiðsluaðlögunartímabilinu. Ekki er unnt að ganga að ábyrgðarmönnum skuldara á meðan greiðsluaðlögun stendur. Óheimilt er að veita skuldara heimild til greiðsluaðlögunar nema einu sinni. Ef um er að ræða ófyrirséða atburði eins og slys eða sjúkdóma sem leiða til tímabundinnar örorku skuldara eða fjarveru frá vinnu eftir að greiðsluaðlögunartímabil hefst er unnt að framlengja það í fjögur ár. Gert er ráð fyrir að þóknun aðstoðarmanns skuldara verði greidd úr ríkissjóði. Eins og hér sést og ég hef lýst mundi þessi leið opna fólki nýja möguleika sem nú er í vonlausri stöðu og sér ekkert annað fram undan en gjaldþrot og missi íbúðarhúsnæðis. Þetta var sú leið sem framsóknarmennirnir boðuðu fyrir kosningar þó þeir hafi núna snúið við blaðinu og bjóði fólki upp á úrræði sem engu skila. Staðreyndirnar tala sínu máli í því. Svör bæði hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. sýna að þessi tvö frumvörp sem áttu að koma í staðinn fyrir greiðsluaðlögunina eru gersamlega gagnslaus. Þau voru sýndarmennskan ein til þess að friða framsóknarmenn. Þó að sýnt sé fram á að það eru einungis 22 einstaklingar sem hafa fengið aðstoð samkvæmt þessum lögum, þá virðast framsóknarmenn ekki ætla að gera nýja atlögu að sjálfstæðismönnum og fá þá til þess að samþykkja það að fara leið greiðsluaðlögunar. Standi Framsfl. við þetta kosningaloforð sitt en láti Sjálfstfl. ekki beygja sig þá mun þetta frv. eiga greiða leið í gegnum þingið. Herra forseti. Ég hef sýnt fram á að sú leið sem hæstv. ráðherra ætlar sér að fara er í fyrsta lagi ekki nauðsynleg. Ég hef farið yfir rökin sem hæstv. ráðherra teflir fram fyrir því að breyta þessu kerfi. Ég hef sýnt fram á að þar stendur ekki steinn yfir steini. Í stuttu máli hef ég sýnt fram á afleiðingar þess. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við skoðum hverjir fái félagslega íbúð í dag, hvernig þetta skiptist milli einstaklinga og einstæðra foreldra. Einstaklingar eru 18%, einstæðir foreldrar 42% og einstaklingar og einstæðir foreldrar 60%. Þetta fólk er með meðaltekjur upp á 72 þús. á mánuði og af þeim höfðu 32% tekjur undir 60 þús. á mánuði. Þar með vitum við að þriðji hver þeirra sem fengið hefur félagslega íbúð er með undir 60 þús. kr. á mánuði. Þetta fólk spyr hvað taki við en ráðherrann hefur ekki getað svarað því. Því hefur ráðherrann ekki getað svarað en hlýtur að þurfa að gera það áður en umræðunni lýkur. --- Ja, guð má vita hvenær það verður. Við fórum í gegnum það varðandi frv. það sem hér liggur fyrir, herra forseti, að það er verið að markaðsvæða kerfið. Ætlunin er að markaðsvæða félagslega kerfið. Það er meginatriðið. Það hefur einnig vakið athygli, og ég hygg að þetta sé byrjunin á því, að margt bendir til að næsta skrefið verði að þessi Íbúðalánasjóður verði hlutafélagavæddur þar sem ýmis ákvæði í þessu frv. bera það alveg með sér. Ákvæði hlutafélagalaganna eru þar tekin upp með margvíslegum hætti, herra forseti. Hæstv. ráðherra skipar m.a. einn fimm manna stjórn Íbúðalánasjóðs sem velur sér framkvæmdastjóra. Kjaradómur ákveður ekki lengur laun forstjóra heldur stjórnin. Þetta er alveg eins og hjá hlutafélögunum. Hér er verið að undirbúa jarðveginn og það næsta sem kemur á borðið er að hlutafélagavæða þetta. Það er orðin tíska að hlutafélagavæða allt saman, setja öll ríkisfyrirtæki á bak við leynd hlutafélagalaganna, þannig að aldrei sé hægt að fá upplýsingar um eitt eða neitt og er það gert m.a. til þess að hefta það að þingmenn geti sinnt sinni eftirlitsskyldu. Nú vilja allir hlaupa í skjól hlutafélagalaganna. Mér sýnist það verða næsti leikurinn að því er varðar þennan Íbúðalánasjóð. Hann ber í raun og veru öll einkenni nýrrar bankastofnunar, enda er það tiltekið að hann eigi að standa undir sér með tekjum og vöxtum án ríkisframlaga. Það er kjarnaatriði að hann á að standa undir sér með tekjum og vöxtum og án ríkisframlaga. Síðan er öllu starfsfólkinu sagt upp eða verður væntanlega. Ég geri ráð fyrir því og engin ákvæði eru um forgang þeirra til starfa eins og tíðkast þegar rekstrarformi ríkisfyrirtækja hefur verið breytt. Herra forseti. Þó ég virði það að hæstv. félmrh. þurfi af og til að hlaupa úr salnum, þá er ég komin að mikilvægum kafla í ræðu minni sem ég hefði gjarnan viljað að hæstv. ráðherra hlustaði á. Við erum komin að starfsfólki Húsnæðisstofnunar sem væntanlega verður öllu sagt upp. Ég get frestað þeim kafla ef hæstv. forseti óskar þess. Ég vil endilega að hæstv. ráðherra hlýði á mál mitt þegar ég fer yfir það hvernig farið hefur verið með aðrar stofnanir þar sem rekstrarformi hefur verið breytt. Þar hefur þó verið hugsað um starfsfólkið, að það hafi forgang til starfa í breyttu rekstrarumhverfi hjá ríkisfyrirtækjunum. Það hefur ekki verið skilið eftir í kuldanum. En ég skal bíða með það þar til hæstv. ráðherra þóknast að vera í salnum. Ég hef sagt, herra forseti, að frv. virðist sniðið að þörfum nokkurra sveitarfélaga og nánast allar skyldur teknar af þeim eins og kaupskylda, forkaupsréttur, 3,5% óafturkræft framlag af heildarbyggingarkostnaði, 10% lán til BV af hverri íbúð. Ef sveitarfélag þarf að selja íbúð á lægra verði en innkaupsverði þá virðist það vera tryggt gegnum varasjóð en eigandi félagslegra íbúða, ef hann selur á almennum markaði, ber sjálfur ábyrgð á hugsanlegu tapi. Ég hef hér talið upp að t.d. er verið að fella niður þessi 3,5% óendurkræfu framlög, þetta lendir beint á lánþegunum. Þetta hafa sveitarfélögin tekið á sig en nú eru það þeir sem á annað borð fá fyrirgreiðslu í gegnum þennan nýja sjóð sem þurfa að taka á sig þessi 3,5%. Allir útreikningar með frv. sýna að þó lánin verði einnig með markaðsvöxtum og nýi sjóðurinn nái að standa undir sér þá er í raun verið að taka upp húsbréfalán handa fólki sem hefur fengið aðstoð í félagslega kerfinu. Þau eru í engu frábrugðin almenna lánakerfinu að því undanskildu að í stað 65--70% láns úr húsbréfakerfinu er veitt 90% lán til þeirra hópa sem eru undir tekju- og eignarmörkum sem gilda í núverandi kerfi. Með öðrum orðum: Fólk sem hefur verið í félagslega kerfinu fær nú 65--70% húsbréfalán með þeim markaðsvöxtum sem þar gilda. Síðan kemur viðbótarlánið. Ég hélt satt að segja að hugsunin varðandi viðbótarlánið væri að hafa lánskjörin þar með einhverjum öðrum hætti en með markaðskjörum. Í frv. eins og það var fyrst lagt fram stóð að vextir ættu að vera breytilegir. Í meðförum nefndarinnar er ekki annað að sjá, herra forseti, en að einnig eigi að taka upp markaðsvexti á þessi viðbótarlán til 40 ára. Mismunurinn núna varðandi þá sem hafa verið í félagslega kerfinu og á almenna markaðinum er því sá að sá sem er á almenna markaðnum fær 65--70% húsbréfalán en sá sem var í félagslega kerfinu, og fer inn í þennan nýja sjóð, fær raunverulega, má segja, 90% húsbréfalán. Það er allt og sumt. Síðan er aðstoðin veitt í gegnum vaxtabætur sem ég hef sýnt fram á að eru miklu verri fyrir einstæða foreldra og einstaklinga en var í gegnum niðurgreidda vexti. Það er náttúrlega mjög alvarlegt, af því að við erum að tala um félagslega aðstoð, að sveitarfélögin sem ekki borga 5% í varasjóð geta komið í veg fyrir að íbúarnir í sveitarfélaginu fái fyrirgreiðslu. Íbúarnir fengju þá sem sagt engin félagsleg lán. Við höfum farið í gegnum þetta með auðu íbúðirnar og útlánatöpin og hve margar fjölskyldur það verða sem búa munu við óöryggi í húsnæðismálum. Þá erum við að miða við greiðslumatið eins og það er í félagslega kerfinu núna, sem er 28% og 18% í húsbréfakerfinu. Síðan er enn mjög óljóst, og hæstv. ráðherra hefur ekki getað skýrt það, að hann er að láta útbúa eins konar neyslustaðal þar sem gert er ráð fyrir lágmarksframfærsluþörf hvers umsækjanda. Þá á að taka tillit til framfærslu, fjölskyldustærðar, eigna og skulda og mér sýnist, það eru margir sammála því, að þá muni þeim enn fækka sem fá aðgang að þessu nýja kerfi. Ég spyr ráðherrann hvort ekki sé hægt að fá frekari upplýsingar um þetta greiðslumat áður en málið kemur til 3. umr. Það verður þá tekið aftur milli 2. og 3. umr. Við hvað á að miða? Hvernig á þessi neyslustaðall að líta út? Á því veltur, hvernig greiðslumatið er og hvernig neyslustaðallinn er, hvað það verður á endanum stór hópur. Hæstv. ráðherra býður fólkinu sem fer nú út í óvissuna og getur ekki snúið sér neitt, upp á að hann ætli að ganga til samninga við sveitarfélögin en niðurstaða þeirra á ekki að liggja fyrir fyrr en árið 2000. Ég spyr ráðherrann: Hvers vegna í ósköpum þarf að bíða svo lengi eftir því? Af hverju er ekki hægt að fá fyrr niðurstöðu í því hvernig tryggja eigi leiguíbúðir fyrir þetta fólk? Mér er gjörsamlega ómögulegt að skilja að það þurfi að bíða til ársins 2000. Í mörgum sveitarfélögum eru langir biðlistar af fólki sem bíður eftir leiguíbúðum. Hvers vegna í ósköpunum þarf að bíða til ársins 2000 til þess að fá einhverja lendingu í þessu máli? Er boðlegt að skilja fólkið eftir með þessum hætti? Svo að við nefnum t.d. leiguíbúðir aldraðra þá eru það 422 umsækjendur sem bíða eftir þeim bara hér í Reykjavík.  Að því er varðar leiguíbúðir í Reykjavík þá get ég sýnt fram á að þeir umsækjendur eru 379. Ég sé ekki að neitt í þessum brtt. meiri hlutans sem hér hafa verið kynntar opni frekar fyrir að íbúðirnar verði fleiri en 50. Þess vegna hefði verið nauðsynlegt, herra forseti, að hafa hæstv. fjmrh. hér vegna þess að...  ,,Við samþykkt laga þessara skal félagsmálaráðherra í samráði við fulltrúa sveitarfélaga, aðra félagslega byggingaraðila, ASÍ og BSRB vinna að úttekt á leigumarkaði hér á landi og kanna þörf fyrir leiguíbúðir næstu ár.`` Það er það eina sem gera á fyrir láglaunafólkið, a.m.k. 600 fjölskyldur sem vísa á á leigumarkaðinn á hverju ári. Á næstu tveimur árum er ætlunin að vinna að úttekt á leigumarkaði hér á landi og kanna þörf fyrir leiguíbúðir næstu ár. Það er náttúrlega mjög einfalt að afgreiða málið með þessum hætti, gera bara könnun þegar nú þegar liggur fyrir hve margar íbúðir vantar í Reykjavík. Það væri þá hægt að gera samninga á milli ríkis og sveitarfélaga hvernig hægt væri að leysa úr þeirri þörf sem þegar er, biðlistunum sem þegar eru. Hvernig á að koma til móts við þessa 379, hvernig og með hvaða hætti ætlar ríkið að láta fjármagn í það? Hér stendur jafnframt: ,,Á grundvelli samstarfs þessara aðila skal lögð fram framkvæmdaáætlun sem framlög ríkisins og sveitarfélaga skulu taka mið af í framtíðinni. Á meðan unnið er að áætlanagerð þessari og til ársloka 2000 er heimilt að veita lán til leiguíbúða, sbr. VIII. kafla laga þessara, með óbreyttum lánskjörum.`` Það er sérstaklega tekið fram að um óbreytt lánskjör sé að ræða. Það þýðir auðvitað ekki annað en að það er stefnt að því að færa þessa vexti upp, herra forseti. Fjöldi og upphæð lána skal taka mið af framlagi ríkissjóðs á fjárlögum og áætluðum kostnaði. Nú hefði, herra forseti, ef hægt hefði verið að taka mark á þessari brtt. sem hv. þm. Magnús Stefánsson mælti fyrir, þurft að fylgja ný og önnur kostnaðaráætlun frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun. Sú sem fylgir með þessu frv., herra forseti, segir alveg ótvírætt að þar eigi að veita á næstu tveimur árum lán til 25 íbúða hvort árið um sig eða samtals 50. Ef eitthvað er að marka það að einhver stefnubreyting sé í þessu sem hér er boðað af hv. meiri hluta félmn., að það eigi að veita til þess framlag á fjárlögum hverju sinni, þá hefði þurft að fylgja með ný kostnaðaráætlun frá fjmrn. um að þetta væru ekki 50 íbúðir heldur eitthvað fleiri íbúðir. Að öðrum kosti er þessi brtt. ekki marktæk. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, af því að fyrir liggur beiðni frá Reykjavíkurborg um að byggja þegar á þessu ári 100 leiguíbúðir þó einungis eigi að setja peninga í 50 á næstu tveimur árum: Verður gengið til þessara samninga, herra forseti? Ég spyr hæstv. félmrh. að því: Verður gengið til þessara samninga við Reykjavíkurborg? Verður samið þannig við Reykjavíkurborg að hún geti á þessu ári, eins og hún ætlar sér, komið upp 100 nýjum leiguíbúðum? Ég veit ekki til þess að Reykjavíkurborg hafi fengið svör við því. Það er mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um það við þessa umræðu. Fyrir utan þá sem eru á biðlistunum þá gæti hér verið um að ræða um 1.200 fjölskyldur sem á næstu tveimur árum þurfi á leiguíbúðum að halda. Þær gætu jafnvel orðið fleiri. Það fer eftir því hvernig nýi neyslustaðallinn hjá hæstv. ráðherra verður. Ég hef komið inn á það að áhrif þessara breytinga á verðbréfa- og fasteignamarkaðinn eru mjög óviss. Maður veltir fyrir sér hvaða áhrif það hafi til hækkunar eins og ég nefndi áðan, á verði 2--4 herbergja íbúða, ef nýr kaupendahópur kemur inn á almenna markaðinn vegna þess að flestir af þeim sem koma nýir inn og fá inn í þennan Íbúðalánasjóð eru á höttunum eftir 2--3 herbergja íbúðum. Þegar sá kaupendahópur stækkar sem vill fara inn í þær íbúðir sem í boði eru 2--3 herbergja íbúðum, þá mun það spenna upp verðið. Af því að hæstv. ráðherra heiðrar okkur með nærveru sinni þá vil ég fara yfir það sem ég nefndi hér áðan. Réttindi starfsmannanna og það óöryggi sem starfsfólk Húsnæðisstofnunar er sett í. Mér finnst að ráðherrann skuldi bæði okkur og starfsfólkinu frekari skýringar á því hvernig með það verður farið. Það er verið að brjóta í blað að því er varðar starfsfólkið. Ég bið ráðherrann að segja mér það ef hann getur nefnt eitthvert dæmi um að sambærilega hafi verið tekið á réttindum starfsmanna og hér á að gera. Ég vil fara yfir breytingar á rekstrarformi nokkurra ríkisstofnana gegnum árin. Ég mun sýna fram á að í öllum tilvikum var öryggi starfsmanna tryggt. Það var sett í forgang að starfsfólkið sem fyrir var í þessum ríkisstofnunum hefði forgang til starfa. Hægt væri að byrja árið 1997. Svo ég vitni í lög um stofnun hlutafélags um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, með leyfi forseta: ,,Allir starfsmenn Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, sem taka laun samkvæmt kjarasamningum Sambands íslenskra bankamanna eða kjarasamningum annarra stéttarfélaga, skulu eiga kost á sambærilegu starfi hjá Landsbanka Íslands hf. eða Búnaðarbanka Íslands hf. við yfirtöku þeirra á ríkisviðskiptabönkunum.`` Þarna er manneskjulegar að staðið, herra forseti, en hæstv. félmrh. ætlar að gera. Hv. flokksbróðir hans, Finnur Ingólfsson, stendur manneskjulegar að hlutunum en hæstv. félmrh. Hér stendur alveg klárt og kvitt að þessir starfsmenn skuli eiga kost á sambærilegu starfi hjá Landsbanka Íslands eða Búnaðarbanka Íslands hf., við yfirtöku þeirra á ríkisviðskiptabönkunum. Síðan segir: ,,Nú tekur maður, sem gegnir starfi hjá Landsbanka Íslands eða Búnaðarbanka Íslands, við starfi hjá Landsbanka Íslands hf. eða Búnaðarbanka Íslands hf., og skal hann þá njóta sömu réttinda og hann hafði samkvæmt kjarasamningum og/eða ráðningarsamningum. Réttur hans til launa hjá Landsbanka Íslands eða Búnaðarbanka Íslands fellur niður er hann tekur við starfinu.`` Í lögum um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf. segir: ,,Allir starfsmenn Fiskveiðasjóðs Íslands, Iðnlánasjóðs og Iðnþróunarsjóðs, sem taka laun samkvæmt kjarasamningum Sambands íslenskra bankamanna eða kjarasamningum annarra stéttarfélaga og ekki er boðið starf hjá Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins, skulu eiga kost á starfi hjá Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf.`` Þetta alveg klárt og kvitt og frá þessu gengið í lögum. Hvað mikið sem minni hlutinn í félmn. reyndi að hafa vit fyrir meiri hlutanum, þá gekk það ekki, því miður. Mér finnst það eiga að vera mál, herra forseti, sem skoða á milli 2. og 3. umr. Ég spyr hv. þm. Magnús Stefánsson, frsm. meiri hlutans: Hvaða rök voru fyrir því að skilja svona við starfsfólk Húsnæðisstofnunar? Hvers á það að gjalda? Ég man ekki einu sinni setninguna sem stendur um þetta í nál. meiri hlutans. Mér fannst hún svo máttlaus og veik að hún breytti raunverulega engu um starfsöryggi þessa fólks. ,,Meiri hlutinn leggur þunga áherslu á að starfsmönnunum verði gefinn kostur á störfum hjá hinni nýju stofnun eftir því sem frekast er unnt og þannig nýtt starfsreynsla þeirra og sérþekking.`` Þetta stendur nú bara í greinargerðinni. Starfsfólki Húsnæðisstofnunar er ekki gert hærra undir höfði en það að þetta er sett í greinargerðina. Þetta er ekki sett í lagaákvæði eins og hjá öðrum stofnunum sem breytt hefur verið og ég hef fjallað um. Hér eru lög um stofnun hlutafélags um rekstur Póst- og símamálastofnunar. Þar stendur, herra forseti: ,,Fastráðnir starfsmenn Póst- og símamálastofnunar skulu eiga rétt á störfum hjá hinu nýja félagi og skulu þeim boðnar stöður hjá því, sambærilegar þeim er þeir áður gegndu hjá stofnuninni, enda haldi þeir hjá félaginu réttindum sem þeir höfðu þegar áunnið sér hjá stofnuninni. Þó fer um biðlaunarétt þeirra eftir þeim lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sem í gildi eru við gildistöku laga þessara. Nú hefur félagið boðið fastráðnum starfsmanni Póst- og símamálastofnunar sambærilega stöðu hjá félaginu með eigi lakari launum en hann áður naut og fellur biðlaunaréttur þá niður ef starfsmaður hafnar boðinu eða hefur ekki samþykkt það innan sex vikna frá því honum barst boðið.`` Síðan segir: ,,Ef fastráðinn starfsmaður Póst- og símamálastofnunar, sem ráðinn hefur verið hjá félaginu samkvæmt ákvæðum 1. og 2. mgr., fær eigi að síður greidd biðlaun eða bætur fyrir missi biðlauna úr ríkissjóði vegna formbreytingar þeirrar á starfsemi stofnunarinnar, sem lög þessi kveða á um, fellur sjálfkrafa niður biðlaunaréttur hans hjá félaginu. Fastráðinn starfsmaður stofnunarinnar, sem hefur áunnið sér rétt til lífeyrisgreiðslna samkvæmt ákvæðum 12. gr. laga nr. 29/1963, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, með síðari breytingum, og hefur ráðist til starfa hjá félaginu með óskertum launum skv. 1. og 2. mgr. þessarar greinar, heldur þeim réttindum gagnvart félaginu sem 12. gr. greinir, en á ekki jafnframt rétt til greiðslu lífeyris úr sjóðnum meðan hann heldur óskertum launum sínum hjá félaginu.`` Þarna eru margar greinar sem kveða á um það hvernig eigi að fara með réttindi starfsfólks. Á það er ekki litið af vinnumálaráðherranum sjálfum. Það er hæstv. félmrh., ráðherrann sem fer með vinnumál í landinu, sem fer með lög um stéttarfélög og vinnudeilur, sem fyrstur heldur þannig á málum gagnvart starfsmönnum fyrirtækis þess er verið er að breyta, eins og hér er verið að gera. Meira að segja fyrrv. fjmrh., Friðrik Sophusson, hugsaði betur um starfsfólk sitt en nokkurn tíma vinnumálaráðherrann sjálfur, a.m.k. ef marka má það sem hann setti í lagatexta. Hjá honum er það sett niður í lagatexta að þeir skuli þó hafa forgang til starfa. Hér er ég að tala um Lyfjaverslunina. ,,Fastráðnir starfsmenn Lyfjaverslunar ríkisins skulu hafa rétt til starfa hjá nýja hlutafélaginu við stofnun þess og skal þeim boðin sambærileg staða hjá félaginu og þeir áður gegndu hjá Lyfjaverslun ríkisins.`` Að minnsta kosti er þeim tryggð sama staða og þeir höfðu áður. Hér er Áburðarverksmiðjan á árinu 1993. ,,Fastráðnum starfsmönnum Áburðarverksmiðju ríkisins skal boðið sambærilegt starf hjá hinu nýja hlutafélagi og þeir gegndu áður hjá Áburðarverksmiðju ríkisins.`` Af hverju má þetta ekki vera svona afdráttarlaust í lögunum þegar er verið að breyta þessu um Húsnæðisstofnun? Hvað er það sem kemur í veg fyrir það? Þetta vekur auðvitað upp tortryggni, herra forseti, og hæstv. ráðherra kemst ekki fram hjá því í umræðunni að gera grein fyrir því af hverju hann ætlar að halda á málum gagnvart starfsfólki Húsnæðisstofnunar eins og hér á að gera. Um Síldarverksmiðjur ríkisins árið 1992: ,,Fastráðnir starfsmenn Síldarverksmiðja ríkisins skulu hafa rétt til starfa hjá nýja hlutafélaginu við stofnun þess og skal þeim boðin sambærileg staða hjá félaginu og þeir gegndu áður hjá verksmiðjunum.`` Þá komum við að Þvottahúsi Ríkisspítalanna. Stofnað var hlutafélag um Þvottahús Ríkisspítalanna árið 1992--1993 og þar kemur fram: ,,Fastráðnir starfsmenn Þvottahúss Ríkisspítalanna skulu hafa rétt til starfa hjá hinu nýja hlutafélagi og skal þeim boðin sambærileg staða hjá félaginu og þeir gegndu áður.`` Það er alveg sama hvar maður ber niður, herra forseti, það virðist alls staðar horft til réttinda starfsfólks við slíka breytingu og hvernig með skuli fara. Þetta á einnig við um stofnun hlutafélags um Íslenska endurtryggingu: ,,Fastráðnir starfsmenn Íslenskrar endurtryggingar skulu hafa rétt til starfa hjá hinu nýja hlutafélagi við yfirtökuna og skal þeim boðin sambærileg staða og þeir gegndu áður.`` Hér er líka árið 1990 stofnun hlutafélags um Sementsverksmiðju ríkisins: ,,Fastráðnir starfsmenn Sementsverksmiðju ríkisins skulu hafa rétt til að starfa hjá hinu nýja hlutafélagi og skal þeim boðið sambærilegt starf hjá félaginu og þeir gegndu áður hjá Sementsverksmiðju ríkisins.`` Þetta var ekki samþykkt 1990 en síðan 1992 eða 1993 réttara sagt þá var þetta ákvæði inni. Ég spyr því: Á hvaða leið erum við að því er varðar meðferð á starfsfólki? Eru þetta einhver ný vinnubrögð sem er verið að taka upp hjá hæstv. ríkisstjórn að því er varðar meðferð á starfsfólki hjá hinu opinbera? Er það ný stefna sem verið er að boða að frá og með þessu frv., ef að lögum verður, skuli hætta að tryggja starfsfólkið þegar breyta á rekstrarumhverfi fyrirtækja, hætta að gefa því starfsfólki forgang til starfa hjá nýju fyrirtæki? Er þetta hin nýja starfsmannastefna sem ríkisstjórnin er að boða með þessu frv.? Ég held að það sé mjög mikilvægt að vita það. Að minnsta kosti er, herra forseti, alveg nauðsynlegt að hæstv. ráðherra geri okkur grein fyrir því af hverju á að fara allt aðra leið en við höfum farið. Ég held að margt sé óljóst um nýja Íbúðalánasjóðinn. Nú hljóta hæstv. ráðherra og ráðgjafar hans að hafa gert sér grein fyrir því hvað það er sem á að taka við, hvers slags banki þessi Íbúðalánasjóður á að vera, hvaða verkefni hann hefur. Það á að liggja ljóst fyrir samkvæmt frv. og þá hlýtur að vera hægt að áætla hvað rekstur á slíkri stofnun kostar og hver er starfsmannafjöldinn, og ég er alls ekki sannfærð um það, herra forseti, að verði nokkuð ódýrari stofnun en við höfum í dag sem er Húsnæðisstofnun. Vel getur verið að hún verði fjármögnuð með öðrum hætti vegna þess að alls staðar stendur að þessi stofnun eigi að standa undir sér með tekjum og gjöldum en það hefur ekkert sannfært mig um það að við séum að búa til eitthvert fyrirbæri sem kostar eitthvað minna þegar upp er staðið eða að þar verði færri starfsmenn. Að minnsta kosti er allt óljóst um það og hefur lítið verið rætt um það þannig að mér finnst að hæstv. ráðherra þurfi þá að fara í gegnum það. Ég vil snúa mér aftur að sveitarfélögunum sem ég hef aðeins drepið á í máli mínu en viðbótarlánin eiga að ganga í gegnum þennan banka m.a. og standa undir sér. Það er það nýja sem kemur núna frá meiri hluta félmn. að viðbótarlánin bera markaðsvexti líka. Þar verður pólitísk skömmtun á þessum félagslegu lánum. Fjöldi viðbótarlána verður takmarkaður á hverju ári allt eftir því hve mikið verður veitt af viðbótarlánum. Að auki geta sveitarfélögin skilyrt viðbótarlánin til einstaklinga með að þeir kaupi þar íbúðir sem sveitarfélögin fá í endursölu sem hefur aðeins verið dregið úr núna og verður næstu tvö árin. Það er hæstv. ráðherra sem skipar alla fulltrúana inn í þessa stjórn. Það er sú stjórn sem á að ráða því hvaða sveitarfélög fá síðan þessi viðbótarlán. Síðan þurfa húsnæðisnefndirnar að samþykkja viðbótarlánin og nú spyr ég hæstv. ráðherra, af því að mér hefur fundist það vera mjög óljóst í umræðunni, þegar fólk fær þetta frelsi til þess að velja á markaðnum, það sem á annað borð færi inn í kerfið, hvernig verður eftirliti þá háttað? Getur fólk bara farið og valið sér hvaða íbúð sem er? Segjum að það vildi gjarnan fá íbúð sem þarf að gera miklar lagfæringar á, við skulum segja að það sé íbúð sem kostar kannski 4--5 millj. en það þarf kannski að fara í viðhald eða breytingar á henni upp á 2--3 millj., fær það þá viðbótarlán fyrir viðhaldinu? Hver hefur eftirlit með því að íbúðirnar séu þannig að gæðum að ekki sé verið að draga úr því sem nú er? Verður eitthvert eftirlit með því? Eru það húsnæðisnefndirnar sem þurfa að vera eftirlitsaðilarnir? Ef sá sem hefur valið sér íbúð vill fá viðbótarlán þarf þá einhver eftirlitsaðili að koma og kíkja á íbúðina og hafa eftirlit með því hvort hún sé í lagi eða standist kröfur og staðla? Ég spyr hv. þm. Magnús Stefánsson, ef það vantar verulega upp á það og það þurfi að fara í viðhald að því er varðar þessar íbúðir, fá þeir þá viðbótarlán fyrir því? Verið er að tala um að fólk geti farið út í að lagfæra þær íbúðir sem það kaupir. Það getur vel verið að fólk kjósi þá að kaupa íbúðir sem eru frekar ódýrar en lagfæra þær með einhverjum hætti sem kostar þó töluvert. Þá spyr ég hv. þm. að því: Ná viðbótarlánin til þess ef ég vil fara í viðhaldsframkvæmdir upp á 2--3 millj. á íbúð sem ég kaupi sem þarf að standsetja? Mér finnst mikilvægt að það sé ekki skilið eftir í óvissunni hvernig með það á að fara. Síðan spyr ég hv. þm. að því líka, framsögumann nefndarinnar: Hefur verið skoðað hvaða áhrif það hefur á fjárhag sveitarfélaganna ef mikill fjöldi þeirra sem er í félagslegum íbúðum og kaupskylda hvílir á vilja að sveitarfélögin leysi til sín gömlu íbúðirnar svo þeir geti farið inn í nýja kerfið? Hafa verið könnuð áhrif af því? Ég held nefnilega að það sem vanti, herra forseti, í því óðagoti sem hér er að afgreiða þetta frv. sem á nú ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót, sé að skoða hvaða áhrif og afleiðingar frv. hefur á ýmsa þætti í þjóðfélaginu, ekki bara fasteignamarkaðinn eins og hér hefur verið talað um eða verðbréfamarkaðinn heldur líka hvaða áhrif þetta hefur á fjárhag sveitarfélaganna, t.d. ef margir óska eftir að sveitarfélög innleysi til sín íbúðir sem kaupskylda hvílir á. Ég lít svo á að þeir sem óska eftir því að íbúðir þeirra verði innleystar af sveitarfélögum og kaupskylda hvílir á að sveitarfélögin geti ekki neitað því þannig að ég dreg í efa að horft hafi verið til þess, herra forseti. Ég spyr um það líka: Hefur verið skoðað hvað það þýðir í auknum útgjöldum fyrir sveitarfélögin í húsaleigubótum ef mikill þrýstingur skapast á aukningu leiguíbúða? Það er ekkert ef með það, það mun verða. Þetta þýðir líka þrýsting á almennan leigumarkað og þar með auknar húsaleigubætur. Hefur þetta verið skoðað? Ég er alveg hissa á því að sveitarfélögin skuli samþykkja það og fallast á að þetta frv. skuli afgreitt eins og hér á að gera með því að skilja þetta eftir í lausu lofti, þ.e. hvað þetta kallar á mikil aukin útgjöld í húsaleigubótum fyrir sveitarfélögin. Mér kæmi ekki á óvart að framlögin til húsaleigubóta þyrftu að tvöfaldast á allra næstu árum ef ekki þrefaldast. Ég spái því, herra forseti. Af hverju í ósköpunum ganga sveitarfélögin ekki frá svo mikilvægum þætti áður en verið er að vísa 600 fjölskyldum á ári til þeirra í leiguíbúðir. Síðan mun þrýstingurinn aukast á almennan leigumarkað. Það getur líka spennt upp leiguna á almenna leigumarkaðinum ef fjöldi fólks kemur sem hefur getað fengið aðstoð inni í félagslega kerfinu ef það þarf ekki að fara á almennan leigumarkað, neyðist til þess, hvernig í ósköpunum sem fólkið fer að því, ég botna ekki í því, fólk sem hefur kannski 70 þús. kr. í mánaðartekjur. Ef meira en helmingurinn fer í húsaleigu á almennum markaði fær það væntanlega núna húsaleigubætur í gegnum sveitarfélögin og það kallar á útgjöld frá sveitarfélögunum. Var þetta eitthvað skoðað í meðförum nefndarinnar eða þegar ráðherrann var að smíða frv.? Ég spyr varðandi það að niðurgreiðslum á leiguíbúðum verði hætt, kannski eftir tvö ár, er hv. þm. sammála mér um að ákvæðin í frv. bendi til þess af því að það er eins talað um að niðurgreiðsla á leiguíbúðum muni vara árin 1999 og 2000? Er sveitarfélögunum kunnugt um að það standi til að hækka þessa vexti sem nú eru 1%, kannski upp í markaðsvexti? Ég sé fyrir mér hvaða afleiðingar það hefur. Ef sveitarfélögin hafa ekki getað byggt leiguíbúðir með 1% vöxtum er þá einhver ástæða til þess að ætla að þau muni frekar byggja þessar leiguíbúðir þegar vextirnir eru orðnir 5%? Ef þau gera það á annað borð hver mun þá borga brúsann af því? Verður þá ekki farið í vasa láglaunafólks og það verði að borga þessa niðurgreiðslu, það verði að borga það núna þegar verið er að færa þetta upp í markaðsverð? Sem betur fer, herra forseti, sé ég að þeir hafa aðeins séð að sér í hv. félmn. vegna þess að sum ákvæðin til bráðabirgða í frv. voru með ólíkindum vegna þess að í ákvæðunum til bráðabirgða virtist svo vera að það væri hægt að breyta og jafnvel ógilda þegar gerða samninga. Hérna stóð t.d. í ákvæði V, sem meiri hlutinn hefur fallið frá, sem sýnir náttúrlega hvernig þetta frv. er unnið, að ætla sér að svipta fólkið rétti á íbúð sem það hafði undirskrifað að það mundi fá þó að ekki væri búið að afhenda því það. Hér stendur: ,,Samningar, sem einstaklingar hafa gert um félagslegar leiguíbúðir, halda gildi sínu.`` Síðan kemur aðeins síðar: ,,Einstaklingur sem hefur kauprétt vegna íbúðar sem hann hefur á leigu og hyggst nýta sér þann rétt skal hafa gert það fyrir 31. des. 1998.`` Vesgú, hann átti bara að ganga frá þessu þegar á þessu ári þó að hann væri búinn að undirrita samninga. Auðvitað var það svo að meiri hlutinn varð að sjá að sér í þessu efni að það gekk ekki að hafa þetta með þessum hætti að hreinlega væri hægt að ógilda samningana. Ég spyr hv. framsögumann nefndarinnar hvort hann geti ekki verið sammála mér í því að brtt. félmn. snúa --- að hverju? Þessar brtt. eru upp á nokkrar síður, það vantar ekki en þetta eru mest orðalagsbreytingar og leiðréttingar, tilfærsla á greinum, könnun á leigumarkaði, óljós opnun á kaupleigurétti, félagasamtök fá inni í húsbréfakerfinu og þarf að fara aðeins yfir það hvernig félagasamtök geti þá nýtt sér það og þetta er eiginlega upp að telja, og til viðbótar stimpilgjöldin tekin af viðbótarlánum. Að stærstum hluta eru þetta bara orðalagsbreytingar og leiðréttingar og tilfærslur á greinum sem hér er verið að gera sem þýðir það með öðrum orðum að það er ekkert hlustað á verkalýðshreyfinguna, kannski í fyrsta skipti í mörg herrans ár. Eins og ég segi eru þetta kaflaskipti í samskiptum verkalýðshreyfingar og stjórnvalda og ekkert hlustað á ábendingar og athugasemdir húsnæðisnefnda sem þekkja þó best til þessara mála. Síðan er það með 5% framlag sveitarfélaga inn í varasjóð þannig að ég haldi öllu til haga á einum stað hvaða áhrif þetta hefur á sveitarfélögin. Félmrh. getur hækkað framlagið hvenær sem er að fenginni umsögn Seðlabankans. Það er ekki að umsögn Sambands sveitarfélaga heldur að umsögn Seðlabanka Íslands. Ég spyr: Hefur þessu verið breytt í meðförum nefndarinnar? Er það ekki enn þá bara Seðlabankinn sem á að vera umsagnaraðili um það hvort eigi að hækka framlagið? Ég sé að einn nefndarmanna, hv. þm. Ögmundur Jónasson, kinkar kolli þannig að þetta virðist vera svo að það sé bara Seðlabankinn sem á að vera umsagnaraðili um það hvort eigi að hækka þetta varasjóðsgjald á sveitarfélögin. Ef það þarf að hækka það, þá hefur það þær afleiðingar um leið, herra forseti, að minni líkur eru á því að sveitarfélögin borgi þá þetta varasjóðsframlag sem þeim er frjálst að gera og ef þau gera það ekki svipta þau alla íbúana í viðkomandi sveitarfélagi rétti til þess að fá lán úr Íbúðalánasjóðnum. Síðan á þessi sjóður að greiða niður skuldir þeirra sveitarfélaga eins og ég lýsti áðan sem byggt hafa umfram þörf félagslegar íbúðir í sveitarfélagi sínu. Þannig virðist ekki vera mikið í þeim brtt. sem hv. meiri hluti félmn. hefur gert. Mig langar aðeins að fara yfir þær brtt. sem meiri hluti nefndarinnar hefur sett fram. Hér er verið að tala um að húsnæðisnefnd sé heimilt að taka gjald fyrir þjónustu sem hún veitir skv. 1. mgr. á grundvelli gjaldskrár sem sveitarstjórn staðfestir. Gjöld þessi mega ekki nema hærri upphæð en sem nemur kostnaði við þá þjónustu sem húsnæðisnefnd lætur einstaklingum í té. Ég hef farið yfir það, herra forseti, að verið sé að setja á nýjan kostnað sem nemur kannski einhvers staðar á bilinu 80--100 þús. kr. þegar það fer inn í þennan nýja Íbúðalánasjóð og fær fyrirgreiðslu þar. Ég man að ég bað hæstv. félmrh. um það við 1. umr. málsins að hann legði til í félmn. yfirlit, herra forseti, yfir þann viðbótarkostnað sem nú á að fara að setja á lántakendur í Íbúðalánasjóðnum. Ég hafði lagt fram það sem ég tel að séu nýir kostnaðarþættir í þessu og ég bað um að ráðherrann legði sitt fram. Ég hef ekki séð þetta plagg og ég spyr: Var lagt fram í félmn. af hálfu félmrh. eða ráðgjafa hans útreikningur um það hvaða nýir kostnaðarliðir væru að leggjast á lántakendur? Ég man ekki eftir því og tel mig hafa safnað saman öllum þeim gögnum sem komu í félmn. vegna þess að mjög mikilvægt er að fá þetta fram. Herra forseti. Í 15. gr., ef ég skil málið rétt, er verið að opna á að félagasamtök geti fengið lán. Er verið að opna það þannig að þau geti fengið viðbótarlán eða er verið að opna það þannig að þau geti fengið húsbréfalán? Ef verið er að opna þetta bara þannig að félagasamtök geti fengið húsbréfalán, ef ég skil málið rétt, sé ég ekki hvernig félagasamtök geti nýtt sér það. Við erum að tala um húsbréfalán með 5% vöxtum fyrir félagsmenn ýmissa félagasamtaka sem hafa sent óskir til Alþingis á heilsíðu í Morgunblaðinu í dag um að fresta málinu, það getur ekki boðið félagsmönnum sínum upp á að standa undir 5,1% vöxtum. Ég spyr: Geta félagasamtökin fengið viðbótarlánin?

Engin svör.

Engin svör. Nei, þetta er allt jafnóljóst. Við erum að afgreiða eitt stærsta málið í þinginu sem skiptir máli fyrir hag og velferð þúsunda fjölskyldna fyrir utan þetta virðulega Alþingishús. En þetta er skilið allt eftir í óvissunni. Ef þetta á að vera, eins og mér skilst, þessi opnun um það að félagasamtök geti fengið húsbréfalán, ef þetta á að vera til þess að fullnægja þeim þörfum og óskum sem hafa komið fram hjá Búseta er það auðvitað fjarri lagi vegna þess að verið er að kippa grundvellinum undan starfsemi Búseta sem hefur reist mörg hundruð íbúðir á umliðnum árum. Ég sé því ekki að þetta komi til móts við það. Síðan er þetta furðulega ákvæði sem ég veit ekki hvort nefndarmenn hafa einhver svör við og hverjum á að þjóna, með leyfi forseta: ,,Aðilum, sem byggja eða kaupa leiguíbúðir, er heimilt að selja leigutaka, sem uppfyllir skilyrði 1. mgr., eignarhlut í íbúð með þeim kvöðum að eignarhluti kaupanda standi óhreyfður í íbúðinni á meðan hann hefur afnot af henni en greiðist síðan með fullum verðbótum samkvæmt vísitölu neysluverðs, án vaxta.`` Fyrir hvern er þetta nú gert og hvernig á að framkvæma þetta? Hv. frsm. félmn. er horfinn úr salnum eins og hæstv. ráðherra sem virðist erfitt að halda inni í þessum sal þó verið sé að afgreiða veigamikla löggjöf sem skiptir miklu máli fyrir þúsundir fjölskyldna á komandi árum.

Við heyrum hvert orð.

Þá held ég að hæstv. ráðherrann verði að skýra út hverjum þetta á að gagnast sem hér er lagt fram. Ég veit að húsnæðisnefnd Reykjavíkur og Páll R. Magnússon framkvæmdastjóri svo ég nefni hann sem dæmi, hafði allt aðrar hugmyndir um þetta en hér er lagt fram. Ef þetta hefur verið til þess að fullnægja óskum hans sem hann lagði mikla áherslu á held ég að það sé ekki gert með þessu. Ég spyr ráðherrann: Ef þeir sem eru í leiguíbúðum geta eignast ákveðinn eignarhluta í íbúðunum, á leigan að geta gengið upp í þau kaup? Er það hugsunin á bak við þetta? Húsnæðisnefnd Reykjavíkur lagði fram hugmynd um að samhliða leigusamningi yrði gerður samningur um greiðslu á 10% útborgun sem dreifa ætti á fimm ár. Það er allt annað en við erum að tala um þannig að þetta er einhver dúsa sem engum mun gagnast og breytir engu um kjarna málsins, sem við höfum margfarið yfir, að verið er að vísa 600 fjölskyldum á leiguíbúðir sem eru ekki til. Sú útfærsla sem húsnæðisnefnd var með varðandi þetta ákvæði var að þegar 10% útborgun væri greidd gæti kaupandinn nýtt sér kauprétt sinn og fengið húsbréfalán auk viðbótarláns og afsals fyrir íbúðinni. Þetta er handónýtt ákvæði sem hér er. Ég spyr þá sem voru í félmn. hvaða skilning þeir leggja í þetta sem ég er hér að lesa og hverjum það muni gagnast. Síðan spyr ég um það af því að hér er verið að tala um að draga eitthvað úr varðandi stimpilgjöldin, með leyfi forseta: ,,Ekki skal greiða stimpilgjald af skuldabréfum sem gefin eru út til Íbúðalánasjóðs vegna viðbótarláns.`` Einungis er um það að ræða að stimpilgjöld greiðast ekki af skuldabréfum sem gefin eru út til Íbúðalánasjóðs vegna viðbótarláns en það verður fullt stimpilgjald á húsbréfunum. Ég skil þetta ekki öðruvísi og ég spyr: Hvað með byggingar á heimilum fyrir aldraða og dagvistarstofnanir og lán til greiðsluerfiðleika og lán til félagasamtaka? Verða stimpilgjöld af því? Það er ekkert undanskilið hér. Verða stimpilgjöld á lán til fólks í greiðsluerfiðleikum? Hvað verður út af fyrir sig um þessi lán til fólks með sérþarfir og til byggingar heimila fyrir aldraða og dagvistarstofnanir?

Engin svör.

Engin svör. Þetta er það sama aftur og aftur. Engin svör, herra forseti, engin svör. Við erum þó að tala um mjög mikilvæga málaflokka sem hafa verið inni í Byggingarsjóði ríkisins. Nú fara þeir inn í þennan Íbúðalánasjóð. Það verður hugsanlega heimilt að veita lán til þeirra en það verður bara allt eftir geðþótta stjórnarinnar. Hún ræður því hvort og hvernig það verður gert. Það verður engin skylda að gera það ef ég skil málið rétt. Við sjáum það líka að ef það á að fara að gera eitthvað fyrir félagasamtökin með því að opna fyrir húsbréfakerfið handa félagasamtökum þá eru þar líka stimpilgjöldin að fullu. Hver borgar það, ef við erum að tala um félagasamtök eins og við vorum að telja upp í morgun, þessi 26 sem eru að mótmæla þessu frv.? Það eru skjólstæðingar þeirra. Hvað eru margir á bak við þessi 26 félagasamtök og á bak við ASÍ og BSRB? Ætli það séu ekki nálægt 100 þúsund manns sem eru að biðja um að frv. verði stöðvað? Ég hygg að það sé ekki fjarri lagi. Stór hluti af því eru félagasamtök fatlaðra og aldraðra, einstæðra foreldra og fleiri sem hafa ekki efni á því að taka á sig svona viðbótarkostnað eins og hér er lagt til, ekki bara í gegnum einhver stimpilgjöld og annan kostnað heldur til fasteignasalanna sem eru kátastir allra þessa dagana þegar verið er að selja en miklu minni fyrirgreiðsla er í gegnum vaxtabótakerfið en í gegnum niðurgreiðsluna. Það þarf að hækka þakið verulega, sennilega upp undir 60 þúsund sem þarf að lyfta þakinu úr 180--230 hjá einstæðu foreldri ef það á að vera jafnsett á eftir eins og hæstv. ráðherra er að lofa þessu fólki. Herra forseti. Ég held að það sé slíkt stórslys á ferðinni sem þetta frv. er að ég held að fólk utan við þetta hús sé ekki almennilega farið að átta sig á því hvað hér er á ferðinni. Þó þetta sé ekki stór hópur, herra forseti, þá er þetta þó fólk. Þetta eru þúsund manns á hverju ári, þúsund fjölskyldur, kannski 2--4 þúsund manns sem er verið að setja hér á kaldan klaka. Oft hef ég heyrt hæstv. forseta sem situr nú í þessum stól tala máli þessa fólks, fátæks fólks í þjóðfélaginu, þannig að ég hefði gjarnan viljað óska þess að ég ætti þennan hv. þm. og forseta sem nú situr í þessum stól sem bandamann í þingsölum, a.m.k. við atkvæðagreiðsluna þegar hún fer fram um þetta mál vegna þess að mér hefur fundist að þetta sé eini framsóknarmaðurinn sem eftir er í Framsfl. með einhverja félagslega hugsun. Þess vegna bíð ég eftir því við atkvæðagreiðsluna og við umræður hér að vita og fylgjast með hver afstaða hv. þm. verður. Hæstv. forseti þekkir þessa setningu frá síðasta þingi þegar við vorum að tala um greiðsluaðlögun fyrir fólk sem er að missa íbúðir sínar sem mátti ekki bíða: ,,Já, líf, heill og hamingja þúsunda fjölskyldna um land allt veltur á skjótum aðgerðum, skuldbreytingum aldarinnar og greiðsluaðlögun.`` Þarna var maður sem vissi hvað hann var að segja. Hann var að tala fyrir fátækt fólk á Íslandi sem var að missa íbúðir sínar þó krafturinn hafi svolítið farið úr honum eftir að hann blandaði geði sínu við íhaldsöflin í þjóðfélaginu. Það er ekki öll nótt úti enn þá. Þetta frv. er ekki orðið að lögum og víst að það er langt frá því að vera útrætt. Síðan kemur hér ein af brtt., sem eru allmargar, þær eru 38 talsins: ,,Félagsmálaráðherra ákvarðar með reglugerð, að fengnum tillögum stjórnar Íbúðalánasjóðs,`` --- það eru alltaf gjaldtökur --- ,,lántökugjöld, gjöld vegna innheimtu af lánum stofnunarinnar sem eru í vanskilum og gjöld vegna skuldbreytinga, veðleyfa og veðbandslausna, svo og gjöld vegna annarrar sambærilegrar þjónustu. Heimilt er að jafna kostnaði niður á skuldara þannig að búseta hafi ekki áhrif á kostnaðinn.`` Herra forseti. Ég er ekki viss um að allir þingmenn geri sér grein fyrir því hvað á að setja margar reglugerðir verði þetta frv. að lögum. Það er fullt af reglugerðarheimildum til ráðherrans um alls konar gjaldlagningu á fólk sem fær inni í þessum nýja banka. Alþingi framselur vald sitt með margvíslegum hætti --- ég kem að því síðar í dag í máli mínu --- í öllum þeim reglugerðum sem ráðherrann fær heimild frá Alþingi til að setja. Þegar ég les í gegn öll þessi reglugerðarákvæði sem hér eru heimiluð til ráðherrans, þá spyr ég: Þarf ekki þingið að staldra við, bara með tilliti til virðingar þingsins, og skoða hvernig það á umliðnum árum hefur sýknt og heilagt framselt vald sitt til ráðherranna, opið vald með alls konar heimildum um meðferð opinberra fjármuna o.s.frv.? Er nokkuð skrýtið þó að skilin milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds séu orðin óljós? Ég held að þetta frv. sem við ræðum hér sé einmitt dæmi um það reglugerðarfargan og framsal frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins sem er óeðlilegt. Í þessum brtt. er ekki mikið bitastætt, herra forseti. Því miður hefur þetta frv. litlum breytingum tekið frá því að það kom fyrst inn á þingið. Það sem raunverulega er til skammar og ég hélt að væri hægt að breyta í meðförum þingsins, er meðferðin á starfsfólki Húsnæðisstofnunar ríkisins. Ég hef farið yfir sennilega 10 lagasetningar sl. 10 ára þar sem verið er að breyta rekstrarumhverfi ríkisfyrirtækja, t.d. að hlutafélagavæða þau. Í hverri einustu þeirra er það sett að starfsfólk skuli hafa forgang til starfa í nýju fyrirtæki eða nýrri stofnun. Þingmenn ættu að reyna að átta sig á hvort hér sé verið að taka upp nýja starfsmannastefnu hjá ríkinu. Á þetta þarf að láta reyna í atkvæðagreiðslu, herra forseti, áður en yfir lýkur. Er það virkilega svo að hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh. hafi alla þingmenn Framsfl. með sér í taumi um að farið verði öðruvísi með starfsfólk Húsnæðisstofnunar ríkisins en gert hefur verið við aðra starfsmenn þar sem ríkisfyrirtækjum hefur verið breytt. Herra forseti. 1. maí var fyrir nokkrum dögum. Það var baráttudagur verkafólks. Hvaða krafa var hávær þar? Þar var áberandi að fólk mótmælti því að verið væri að leggja niður félagslega íbúðakerfið á Íslandi, loka félagslega íbúðakerfinu án þess að nokkuð kæmi í staðinn fyrir þetta fólk. Það hefur í 70 ár lagt allt sitt traust á þetta félagslega kerfi. Grétar Þorsteinsson, forseti ASÍ, hélt þar ræðu. Ég ætla að fara yfir örfáa kafla í þeirri ræðu, herra forseti. Grétar Þorsteinsson, forseti ASÍ, sagði: ,,Launafólk gerir þá sanngjörnu kröfu að njóta afrakstursins af starfi sínu. Verkalýðshreyfingin vill því að batnandi efnahagsástand verði nýtt til að skapa samfélag sem tekur í ríkari mæli mið af þörfum fólksins í landinu, fjölskylduvænt samfélag þar sem komið er fram af virðingu gagnvart launafólki og áherslan lögð á lífsgæði í víðum skilningi. Við höfum lýst okkur reiðubúin í þetta uppbyggingarstarf en hvaða svör höfum við fengið? Hver eru skilaboð stjórnvalda? Í stað umbunar á enn að herða að lífskjörum launafólks í landinu. Nýjasta dæmið er frumvarp ríkisstjórnarinnar um breytingu á félagslega húsnæðiskerfinu. Nái þær breytingar fram að ganga er einfaldlega verið að fórna einhverjum mikilvægustu hagsmunum þeirra sem verst eru settir í samfélaginu.`` Hvert einasta þessara orða eiga erindi í þessa umræðu í dag. Það er verið að fórna einhverjum mikilvægustu hagsmunum þeirra sem verst eru settir í samfélaginu með þessu frv. félmrh. Ég skil þetta ekki, herra forseti. Ég fæ ekki botn í það hvernig þessi framsóknaríhaldsstjórn getur, án þess að hafa af því minnsta samviskubit, samþykkt löggjöf sem ýtir fjölskyldum, 600 manns ef ekki fleirum, út í algera óvissu í húsnæðismálum. Við erum þó að tala um veigamesta þáttinn í framfærslu fjölskyldna á Íslandi. Grétar Þorsteinsson heldur áfram og segir: ,,Í stað þess að tryggja öllum fjölskyldum í landinu þau sjálfsögðu réttindi að hafa öruggt þak yfir höfuðið án þess að fórna til þess bestu árum ævinnar, heilsunni og fjölskyldulífinu, er verið að stefna húsnæðismálum láglaunafólks í algera óvissu. Í félagslega húsnæðiskerfinu í heild eru nú um 10 þúsund íbúðir. Á hverju einasta ári leysir þetta kerfi úr húsnæðisvanda allt að 1.000 fjölskyldna sem þurfa nýja íbúð vegna breyttra aðstæðna eða komast inn af biðlistum eftir félagslegu húsnæði. Þessu kerfi á að loka um næstu áramót. Áhersla er lögð á að tryggja hag húsnæðiskerfisins og sveitarfélaganna en þeir sem félagslega húsnæðiskerfið áttu að þjóna sitja eftir án nokkurrar tryggingar fyrir húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Með breytingunum er öllum borgið nema skjólstæðingunum. Á þeirra hag ber enginn ábyrgð.`` Ég lýsi ábyrgðinni á þau stjórnvöld sem nú sitja. Þau bera ábyrgð á því ef 600 fjölskyldur árlega, hafa hér eftir hvergi höfði sínu að halla og hvergi húsaskjól. Stjórnvöld hafa tekið að sér að stjórna þessu landi og þá bera þau líka ábyrgð á fátæku fólki og því að það hafi húsaskjól. Ég spyr: Boðaði Framsfl. það fyrir kosningar að það ætti að loka félagslega húsnæðiskerfinu? Boðaði Framsfl. það fyrir kosningar að setja ætti 600 fjölskyldur út á götuna? Nei, hann boðaði það ekki. Það er eins og stjórnmálaflokkar geti bara, eins og að drekka vatn, svikið kjósendur og skipt um stefnu þegar þeim dettur í hug, í stórum og mikilvægum málaflokkum án þess að bera það undir kjósendur. Grétar Þorsteinsson heldur áfram: ,,Frv. sem nú er til meðferðar á Alþingi er stutt fögrum útreikningum sem virðast byggðir á samfélagi sem hvergi er til nema í hugskoti frumvarpshöfunda.`` Það er nokkuð til í þessu, herra forseti, miðað við þá útreikninga sem við höfum farið í gegnum. Ég mun á eftir koma að útreikningunum sem fylgja þessu frv. sem ég segi að standist ekki í mörgum tilvikum. Það sem er hagstæðast fyrir hæstv. félmrh. er dregið fram og hitt látið liggja á milli hluta. Þegar hæstv. ráðherra heldur því fram t.d. að greiðslubyrðin sé léttari hjá þeim sem á annað borð fá inni í þessum Íbúðalánasjóði: Er það þá rétt, herra forseti? Hvað ef fólk kaupir íbúð með áhvílandi lánum á almennum markaði, við skulum segja að það séu 40 ára lán sem búið er að borga helminginn af? Þá er greiðslubyrðin farin að þyngjast, þá rýkur greiðslubyrðin upp. Ég mun sýna fram á það hér á eftir. Engin slík dæmi eru sett fram í þessu frv. ráðherrans. Greiðslubyrðin þyngist eftir sem líður á. Ef menn yfirtaka lán sem 10, 15, 20 greiðslur hafa verið borgaðar af, þá er greiðslubyrðin miklu þyngri, miðað við að þeir fengju inni í félagslega kerfinu. Þegar Grétar Þorsteinsson hefur sagt að útreikningarnir byggist á samfélagi sem hvergi er til nema í hugskoti frumvarpshöfunda, þá segir hann: ,,Í því samfélagi er engin verðbólga og kaupmáttur breytist ekki. Þar verða engar sveiflur í efnahagslífi og bústnir fiskistofnar synda til móts við veiðiflotann jafnreglulega og sjávarföllin. Fólk er einstæðir foreldrar í 40 ár samfellt og í húsnæðisviðskiptum yfirtekur enginn áhvílandi lán.`` Það er nefnilega það, enginn yfirtekur áhvílandi lán. Það er ekki gert ráð fyrir því. Því næst segir Grétar: ,,Vaxtabótakerfið sem stjórnvöld hafa verið að hræra í nánast árlega frá því að það var sett á laggirnar á að standa óhreyft til frambúðar. Þekkið þið einhvern sem býr í þessu samfélagi? Til að trufla nú örugglega ekki hugarsmíðarnar gæta stjórnvöld þess að hafa ekkert samráð við samtök launafólks sem þó höfðu byggt upp félagslega húsnæðiskerfið í upphafi og leyst með því úr mikilli neyð fjölda landsmanna. Verkalýðshreyfingin hefur verið einn helsti gerandi í uppbyggingu kerfisins en við hana var ekki talað. Stjórnvöld passa upp á að óþægileg atriði á borð við raunverulegar aðstæður og þarfir íslensks launafólks gári ekki slétt og fellt yfirborðið á kaffibollum ráðuneytanna eða trufli frumvarpshöfundana við lagasmíðar um mikilvægustu hagsmunamál okkar. Við krefjumst þess að öllu íslensku launafólki sé sýnd meiri virðing en svo að fjöldi fjölskyldna eigi húsaskjól sitt undir slíku frumvarpi að lögum. Við krefjumst þess að afgreiðslu frumvarpsins verði frestað svo tími gefist til að smíða nýtt frumvarp sem tekur mið af hagsmunum launafólks.`` Er hlustað á þetta, herra forseti? Mér heyrist ekki. Mér heyrist að ekki einu sinni á frídegi verkalýðsins, 1. maí, sé hlustað á ákall frá forustunni og frá verkalýðnum um tóm til þess að skoða betur þetta frv. og áhrifin af því. Formaður húsnæðisnefndar ASÍ, það kemur fram 2. maí, telur frv. um húsnæðismál óviðunandi. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Frumvarp félagsmálaráðherra um húsnæðismál er hroðvirknislega unnið og algerlega óásættanlegt. Þær 40 breytingartillögur sem ráðherra hefur sett fram gera fátt annað en staðfesta þetta mat, að sögn Kristjáns Gunnarssonar, formanns húsnæðisnefndar ASÍ.`` --- Þetta kemur fram í nýjasta tölublaði Vinnunnar. --- ,,Kristján ítrekar að draga verði frumvarpið til baka og býður fram aðstoð við gerð nýs frumvarps. Breytingartillögurnar snúa fyrst og fremst að orðalagi og tækniatriðum, segir Kristján.`` Þetta var nákvæmlega það sem ég hélt fram áðan þegar ég fór yfir þessar greinar. Þær snúa nákvæmlega að orðalagi og tækniatriðum en ekkert er gert í að bæta úr fyrir þá sem aðstoð hafa fengið í þessu kerfi. Kristján heldur áfram og segir: ,,Þær eru eins og dropi í hafið og sýna fyrst og fremst hversu illa unnið frumvarpið var. Kristján segir að frumvarpið hafi alvarlega galla sem snerti þá sem þurfa helst á félagslegum lánum að halda. Verði frv. að lögum munu um 1.000 fjölskyldur standa utan kerfisins.`` Hér heldur hann því fram að 1.000 fjölskyldur muni standa utan húsnæðislánakerfisins. Ég sagði 600, herra forseti, og ég taldi að það gæti verið mikið meira. Hann segir hér 1.000 fjölskyldur. Ég held að þetta sé einhvers staðar á bilinu 600--1.000. Það fer allt eftir þessum neyslustaðli sem boðaður er hjá ráðherranum hvar á hundraðinu þetta lendir. Hér segir: ,,Breytingartillögurnar taka ekki á þessum galla, segir Kristján. --- Þessar fjölskyldur verða mjög illa settar og þær skiptir engu máli hver greiðslubyrði lánanna verður. Þær munu ekki geta fengið lán. Það er alveg ástæðulaust að loka núverandi kerfi. Hægt hefði verið að taka upp nýtt kerfi íbúðalána, eins og ASÍ og BSRB hafa lagt til, til hliðar við það.`` Í stað þess að setja fjölda fólks í uppnám. ,,Kristján nefnir þó tvær breytingartillögur sem talist geta jákvæðar. Sveitarfélögin geti ekki skyldað skjólstæðinga sína til að kaupa þær íbúðir sem fyrir eru í kerfinu`` --- ég vil skjóta því inn hér að þeir geta þó gert það fyrstu tvö árin --- ,,og stofnuð verði nefnd með aðilum vinnumarkaðarins sem kanna á leigumarkaðinn. Þessar tillögur breyta þó í engu afstöðu verkalýðshreyfingarinnar, að sögn Kristjáns. --- Frumvarpið er greinilega samið til bjargar kerfinu sjálfu og sveitarfélögunum fremur en fólkinu sem það á að þjóna.`` Ekkert samráð var haft við verkalýðshreyfinguna um gerð frv. þrátt fyrir að öðru hefði verið haldið fram opinberlega. Kristján bendir á að nú sé tækifæri til samráðs og segir: ,,Draga verður frumvarpið til baka og hafa samvinnu við hreyfinguna um smíði nýs.`` Þetta kemur fram í Vinnunni, málgagni ASÍ. Þessu vildi ég halda til haga, herra forseti, því það er auðvitað mikilvægt þegar hæstv. ráðherra hefur í engu haft samráð við verkalýðshreyfinguna í þessu efni hvort heldur er BSRB, ASÍ, eða nein heildarsamtök eða félagasamtök launafólks, og vill ekkert hlýða á þeirra skoðanir eða taka tillit til þeirra sjónarmiða þó að þetta sé náttúrlega fólk sem gerst og best þekkir til húsnæðismála láglaunafólks og hefur verið með í öllum breytingum frá upphafi, þá er auðvitað nauðsynlegt að sjónarmiðum þeirra verði a.m.k. haldið til haga í þessari umræðu, sjónarmiðum verkalýðshreyfinarinnar og talsmönnum félagasamtaka sem nú eru að berjast fyrir því, herra forseti, að fá ríkisstjórnina til að falla frá þeim áformum um að lögfesta þetta frv. á næstu dögum eða vikum. Mér finnst ekki til of mikils mælst að hlustað sé á félagasamtök og verkalýðshreyfinguna sem hafa á bak við sig 100 þús. manns um að þessu máli verði frestað. Það er ekki einu sinni verið að fara fram á það að hæstv. ráðherra hætti alveg við áform sín. Það er verið að biðja um eðlilega aðkomu verkalýðshreyfingarinnar og félagasamtaka að þessu máli. Verið er að rétta fram sáttarhönd til hæstv. félmrh. um að þessi félagasamtök og verkalýðshreyfingin eru tilbúin til að koma til móts við félmrh., ræða við hann um þessi mál og sýna honum fram á hvað betur mætti fara. Þau eru ekki endilega að kalla eftir auknum útgjöldum úr ríkissjóði. Þau eru að sýna fram á það sem betur má fara í þessu efni. Á þær hendur er slegið eða svo virðist vera, herra forseti, af hæstv. félmrh. Er það ekki útgjaldalaust fyrir hæstv. félmrh. að verða við hinni sanngjörnu ósk þegar frv. á hvort sem er ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót? Er ekki hægt að nýta sumarið til að skipa milliþinganefnd í þetta mál með aðild verkalýðshreyfingarinnar og félagasamtaka sem fara yfir málið í heild sinni? Hverjum hefði dottið það í hug fyrir örfáum árum að félagslega íbúðakerfinu á Íslandi yrði lokað á árinu 1998 án þess að nokkuð kæmi í staðinn og án þess að nokkuð hafi verið rætt við verkalýðshreyfinguna eða félagasamtök, sem hafa komið upp íbúðum fyrir sína félagsmenn gegnum félagslega íbúðakerfið? Hefði þeim framsóknarmönnum á árinu 1929, sem ásamt Alþfl. komu á þessu félagslega íbúðakerfi og voru í forustu um að tala fyrir því að ná þessu máli í gegn í andstöðu við íhaldið, dottið í hug að það yrði Framsfl. sjálfur, 70 árum síðar, sem hefði forustu um að loka félagslega íbúðakerfinu á Íslandi, þótt vitað sé að fólk þúsundum saman geti ekki komið sér upp þaki yfir höfuðið nema með aðstoð félagslega kerfisins? Það virðist ekkert eiga að hugsa um það. Nú legg ég til, herra forseti, að í næstu kosningum skipti Framsfl. um blað í stefnuskrá sinni þar sem fjallað er um húsnæðismál og kópíeri stefnu Sjálfstfl. og setji hana inn í sína stefnuskrá vegna þess að hér er auðvitað ekki verið að framkvæma neitt annað en stefnu íhaldsins. Hér stendur: ,,Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna verði sameinaðir í eina sjálfstæða lánastofnun sem fjármagni íbúðalán.`` Síðan stendur hér og það er það sem maður óttast að verði næsta skref, enda bendir margt í frv. til þess, ákvæði hlutafélagalaganna tekin þar upp, en hér stendur frá landsfundi Sjálfstfl.: ,,Hin nýja lánastofnun verði einkavædd fyrir aldamót.`` Er það þess vegna sem liggur svona á að lögfesta það, að þeir ætli að nota sitt síðasta þing til að einkavæða þennan nýja Íbúðalánasjóð? Ég legg því til, herra forseti, af því að engan mun er hægt að sjá á stefnu íhaldsins eða Framsfl. og ekki bara í þessum málaflokki heldur fleiri málaflokkum, að framsóknarmenn og sjálfstæðismenn setjist nú yfir það að samræma bara stefnu sína í þessum og öðrum málaflokkum og bjóði fram sameinaðir í næstu kosningum. Ég held að miklu skynsamlegra sé að gera það með þeim hætti heldur en að Framsfl. sé að fela sig á bak við það að vera eitthvert félagslegt andlit og hafi félagslega hugsun vegna þess að hann er það ekki. Það hefur sýnt sig og sannað gegnum söguna að mesta eignatilfærsla í sögunni, þar sem gjá hefur myndast milli ríkra og fátækra í þjóðfélaginu, er þegar Framsfl. og Sjálfstfl. eru við völd, enda er engan mun hægt að sjá á stefnu þessara flokka. Það er út af fyrir sig rétt, herra forseti, að mikil og hröð uppbygging hefur verið í félagslegum íbúðum, sérstaklega á síðustu átta árum. Maður sér á þessu súluriti að ekki var mikið farið að hugsa um félagslegar íbúðir t.d. á árinu 1980. Þá voru veitt lán að upphæð 287 millj. til félagslegra íbúða. Síðan hefur þetta vaxið hröðum skrefum og árið 1991 voru veittir 5,2 milljarðar. Í gegnum árin hefur fjöldi félagslegra íbúða vaxið og það er nauðsynlegt, herra forseti, vegna þess að félagslegar íbúðir hafa verið of fáar hér á landi miðað við þörfina. Þær eru miklu miklu færri en í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Og auðvelt er að sýna fram á það hve nauðsynlegt er að stíga varlega til jarðar í að loka félagslega íbúðakerfinu. Hér er taflan sem ég hefði viljað hafa við hendina áðan þegar ég var að sýna fram á hvernig greiðslubyrðin eykst alveg gífurlega, sem hvergi er gert ráð fyrir hjá hæstv. félmrh., ef fólk er að kaupa íbúðir með áhvílandi lánum. Hérna sér maður núverandi kerfi, herra forseti, þetta er kúrfan ef verið er að yfirtaka lán miðað við íbúð sem kostar 7 millj., eftir 20 ár og stendur þá eftir af því 4,6 millj. og viðkomandi fær síðan það sem upp á vantar með hinni nýju fyrirgreiðslu úr Íbúðalánasjóðnum, þá munar svo mikið ef verið er að taka yfir lán sem búið er að borga af, við skulum segja í 20 ár, þá fer greiðslubyrðin upp úr öllu valdi. Hér er verið að miða við mánaðartekjur upp á 150 þús. á meðan greiðsla hjóna í núverandi kerfi fer á ári ekki yfir 250 þús., þá getur hún farið miðað við að verið sé að yfirtaka lán allt upp í 500 þús. kr. miðað við fast verðlag eða helmingi hærri fyrstu árin. Þetta er mjög nauðsynlegt að hafa í huga þegar menn eru að lesa gagnrýnislaust þær töflur sem eru í frv. ráðherrans. Það held ég að allt of margir hafi gert, að lesa þetta gagnrýnislaust. Við getum líka horft á hjón með 150 þús. kr. í mánaðartekjur og fasteign upp á 7 millj. Það sama virðist vera uppi á borðinu að heildargreiðslur sem hlutfall af tekjum eru miklu hærri þegar svo er búið um hnútana, sem oft er þegar fólk er að kaupa eldri íbúðir á markaðnum. Þær eru oft með áhvílandi og yfirteknum lánum þannig að greiðslubyrðin verður miklu meiri. Mér fannst líka athyglisvert það svar sem fram kom hjá hæstv. viðskrh. á þessu þingi við fyrirspurn hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um þjónustugjöld fjármálastofnana --- af því að verið er nú að leggja af Húsnæðisstofnun. Í svarinu kom fram að lántökugjöld og ítrekunargjöld vegna vanskila og gjöld fyrir tilkynningar í tengslum við almenna innheimtu, t.d. þessir greiðsluseðlar, eru miklu lægri hjá Húsnæðisstofnun en í bönkunum. Hver trúir öðru en að þessi nýi húsbanki, Íbúðalánasjóður, beri sig saman við bankana og taki það sama í lántökugjöld og ítrekunargjöld vegna vanskila og gjöld fyrir tilkynningar í tengslum við almenna innheimtu, svo sem greiðsluseðla. Ég er alveg viss um að hann mun gera það. Miklu lægri gjaldtaka hefur verið hjá Húsnæðisstofnun. Við getum t.d. nefnt bara greiðsluseðlana. Veðdeild Landsbanka Íslands innheimtir 195 kr. gjald fyrir hvern greiðsluseðil vegna sérhvers láns frá Húsnæðisstofnun en bankar og sparisjóðir hafa tekið 320 til 355 kr. gjald fyrir hverja afborgun sem tilkynnt er með greiðsluseðli en 120--150 kr. gjald fyrir skuldfærslu. Við erum að tala um 70% a.m.k., 70--80% hærri gjaldtöku sem bankar og sparisjóðir taka fyrir greiðsuseðlana en Húsnæðisstofnun tekur. Síðan er lántökugjaldið. Húsnæðisstofnun hefur aðeins tekið 1% af veittum lánum úr Byggingarsjóði ríkisins í lántökugjald meðan bankarnir hafa tekið 2% lántökugjald. Í frv. stendur að þessi blessaði nýi Íbúðalánajsóður eigi að standa undir sér sjálfur með tekjum og vöxtum og það þarf enginn að segja mér annað en hann fari upp í það sem hann mögulega getur í lántökugjöldum til að geta staðið undir sér sjálfur vegna þess að það má ekki vera neitt sem heitir félagslegt í þessu, að aðstoða þurfi fólk í sambandi við húsnæðislánin. Ef við tökum t.d. gjöld fyrir nauðungarsölubeiðni, þá hefur Húsnæðisstofnun tekið 2.000 kr. á hverja beiðni auk virðisaukaskatts en bankar og sparisjóðir taka gjald á bilinu 2.828--3.860 auk virðisaukaskatts. Lífeyrissjóðir eru með á bilinu 2.000--3.100 auk virðisaukaskatts. Við sjáum því að þar sem við berum niður í þessu svari, herra forseti, þá er alveg ljóst að Húsnæðisstofnun hefur verið með miklu lægri gjaldtöku hvernig sem á það er litið en bankar og sparisjóðir. Það er ljóst af bréfi sem hefur komið frá fjmrn. 27. apríl, af því að við erum að tala um þessa gjaldtöku og stimpilgjaldið, að forskrift og leiðsögn hefur verið frá fjmrn. hvernig mætti standa að þessari gjaldtöku varðandi stimpilgjaldið. Það mátti ekki afnema stimpilgjaldið af húsbréfunum sjálfum þó að verið væri að afnema það af viðbótarláninu, því að í bréfi fjmrn. er það lagt til að þetta verði af viðbótarlánunum en ekki af húsbréfunum. Hæstv. félmrh. hlýðir alltaf í einu og öllu því sem fram kemur hjá fjmrn. og boðskap þess þannig að það hefur ekki mátt fara lengra í því. Síðan held ég, herra forseti, að mjög mikilvægt sé að því sé haldið til haga, af því að ég er með umsögn fjmrn. og fjárlagaskrifstofunnar um húsnæðismálin en þar kemur einmitt fram þessi tala sem margoft hefur verið lesin úr ræðustól og mönnum hefur verið tíðrætt um, þ.e. þessar 25 íbúðir ári, að ég óska eftir því og fer reyndar fram á það --- og af því að einn nefndarmaður í félmn. er hér í hliðarherbergi, þá hefði ég viljað beina því til félmn. að hún gerði ráðstafanir til þess milli 2. og 3. umr. að fá nýja umsögn frá fjmrn. og fjárlagaskrifstofunni þar sem fjárlagaskrifstofan legði mat á það hvort þær breytingar sem verið er að gera af hálfu meiri hlutans, þ.e. fara á út í einhverja könnun, og að fjöldi og upphæðir lána til leiguíbúða skuli taka mið af framlagi ríkissjóðs og fjárlögum, hvort þetta ákvæði breyti einhverju um umsögn fjmrn. og fjárlagaskrifstofunnar. Fjárlagaskrifstofan gefur umsögn um frv. eins og það lítur út þegar það er lagt fyrir þingið. Og þá þurfum við að vita hvort þessi brtt. meiri hlutans hafi einhverja þýðingu eða hvort þetta séu bara orð á pappír til að vera dúsa upp í einhvern af stjórnarliðum, sem hefur kannski fengið bakþanka um að hér væri á ferðinni mál sem menn þyrftu að hafa áhyggjur af þegar stór hluti fólks hefur hvergi öryggi í húsnæðismálum eftir að þetta hefur verið samþykkt. Er þetta bara dúsa upp í slíka stjórnarliða eða er eitthvað á bak við? Þessu vil ég beina til félmn., þ.e. að leitað verði að nýju umsagnar fjmrn. og fjárlagaskrifstofu um hvort þetta breyti umsögn fjárlagaskrifstofu um að einungis verði byggðar 50 leiguíbúðir á næstu tveimur árum. Það held ég að sé mjög nauðsynlegt, herra forseti. Hérna hef ég fengið umsögn frá Húsnæðisnefnd Reykjavíkur og þá er maður að velta fyrir sér samanburði á greiðslubyrði í þessu nýja lánakerfi, en samkvæmt upplýsingum húsnæðisnefndar Reykjavíkur voru umsækjendur um félagslegar íbúðir á árinu 1997 samtals 999. Ekki er því að draga neitt úr umsóknum um félagslegar íbúðir. Í Reykjavík einni saman eru þær 999, en ef ég man töluna rétt, þá hefur hæstv. ráðherra fengið fjármagn til að úthluta 170 íbúðum, og er nú af sem áður var þegar íbúðirnar voru á bilinu 500--800. En ekkert virðist draga úr því jafnvel þó að hæstv. félmrh. hafi gert sitt á umliðnum tveim til þrem árum til að sverta félagslega kerfið og æpa úlfur, úlfur um allt land og að auðar íbúðir standi í hverju einasta sveitarfélagi o.s.frv., og allir séu að kikna undan greiðslubyrði þótt staðreyndin sé sú, sem við höfum farið hér yfir, að ekki nema örfáar íbúðir standa auðar, eða 32 í eitt ár á móti 10--11 þús. sem eru í kerfinu. Af þessum 999 er mjög athyglisvert að sjá að 671 fengu úthlutað, þar af 313 einstæðir foreldrar og 121 einstaklingur. Af 313 einstæðu foreldri fengu 196 þeirra úthlutað íbúð yfir 6 millj. kr., af 121 einstaklingi fengu 69 úthlutað íbúð sem kostaði yfir 5,5 millj. Tveggja herbergja, 70 m2, ný íbúð í Grafarvogi kostar um 6,5 millj. Þessir útreikningar eru tilkomnir vegna þess að við erum auðvitað að skoða hvað vaxtabótakerfið þýðir fyrir þessa einstaklinga. Þá er sýnt fram á að af 313 einstæðum foreldrum fengu 196 þeirra úthlutað íbúð sem var yfir 6 millj. Ef þetta frv. væri orðið að lögum í dag og við hefðum þennan hóp, herra forseti, sem væri að fá sér félagslega íbúð og við skulum gefa okkur að það kæmist inn í þetta nýja kerfi og hefði greiðslugetu til þess, þá væri annað tveggja sem þessir 196 einstæðu foreldrar ættu völ á, þ.e. að kaupa sér ekki 6 millj. kr. íbúð, eins og þeir gátu gert áður, heldur fara niður í íbúð sem kostar 4,5--5 millj. kr. til þess að greiðslubyrðin yrði sú sama. Ef þessir einstæðu foreldar kaupa sér íbúð í nýju kerfi upp á 6 millj. kr. þá þyrftu þeir sjálfir að taka á sig meira í niðurgreiðslu en þeir gera í dag. Með öðrum orðum, reka sig upp í þakið á vaxtabótunum. Það er það sem við erum að segja með þessu varðandi vaxtabótakerfið sem ég veit að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, 4. þm. Norðurl. e., mun passa mjög vel upp á í hv. efh.- og viðskn. að skoða vaxtabótaþáttinn mjög vel af því að ljóst er að við erum með fjölda einstaklinga og einstæðra foreldra, svo skiptir hundruðum sem munu reka sig upp í þetta vaxtabótaþak. Þeir verða ekki jafnsettir í þessu nýja kerfi eins og í því sem nú á að fara að loka nema efh.- og viðskn. breyti þessu þaki og hækki það verulega og mér sýnist að þurft geti að hækka það upp hjá einstæðum foreldrum kannski um 60 þús. kr. ef þeir eiga að vera jafnsettir á eftir. Ég er að sýna fram á það, herra forseti, af því að svo vel vill til að maður sem hefur mikil áhrif í efh.- og viðskn. er hér staddur. Ég er að sýna fram á að þeir 196 einstæðu foreldrar sem fengu úthlutað á árinu 1997 fengu allir úthlutað íbúð sem var yfir 6 millj. kr. en í nýja kerfinu sem nú á að taka upp þyrftu þeir að fara niður í verð á íbúð sem kostar 5 millj. til þess að vera jafnsettir í greiðslubyrði eða taka sjálfir á sig sennilega upp undir 60 þús. kr. sem þeir þyrftu að borga á ári úr eigin vasa til að vera jafnsettir eins og niðurgreiðslukerfið gaf miðað við þetta nýja vaxtabótakerfi. Þetta finnst mér vera stórmál. Ef það er sem mér sýnist af nál. meiri hluta efh.- og viðskn. þá eru bara engar athugasemdir gerðar, engar.

Þeir skoðuðu málið ekki neitt.

Þarna er það nú upplýst  Ég gæti líka farið svona yfir þetta hjá einstaklingunum og nefnt það t.d. að húsnæðisnefnd Reykjavíkur upplýsir að tveggja herbergja, 70 m2 ný íbúð í Grafarvogi kostar um 6,5 millj. kr. Þetta þýðir að fólk, einstæðir foreldrar til að mynda, sem ekki er með miklar tekjur mun ekki geta keypt sér tveggja herbergja íbúð í Grafarvogi. Það kemst hreinlega ekki inn í þetta kerfi og þarf að fara á hinn margumtalaða leigumarkað sem er svo ekki til. Ég ætla næst að víkja aðeins að bótakerfinu, húsaleigubótum og vaxtabótum. Við fórum ítarlega yfir það þegar verið var að breyta húsaleigubótakerfinu fyrir jólin, hvaða afleiðingar það hefði þegar verið væri að færa leiguna á leiguhúsnæði upp í markaðsverð og síðan var sagt að húsaleigubætur ættu bara að koma í staðinn. Ég man eftir því að ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson héldum þessu skjali nokkuð hátt á lofti og vorum að sýna fram á það, herra forseti, að við það að færa leiguna upp í markaðsverð og láta síðan niðurgreiðsluna koma gegnum húsaleigubætur, yrði stór hluti fólks að taka á sig miklu hærri leigu og nefndum þar dæmi sem voru algeng á bilinu 14--16 þús. kr. og þaðan af hærri. Þetta nefni ég hér af því að nú hefur verið gerð úttekt af borgarstjórn eða félagmsálaráði hefur það sennilega verið um hvaða áhrif þetta hefur. Þá úttekt hef ég undir höndum og eins tillögu borgarstjórans í Reykjavík hvernig á þessu máli skuli tekið. Þar kemur náttúrlega í ljós að við hv. þm. Ögmundur Jónasson höfðum nokkuð rétt fyrir okkur, þó að svo sé í þessu máli að borgin ætli að halda þannig á málum að flestir verði jafnsettir á eftir nema þeir sem eru mjög tekjuháir og mun ég skýra það nánar. En þetta sýnir, herra forseti, að mér finnst að Samband ísl. sveitarfélaga hafi hlaupið á sig þegar það samdi við ríkisvaldið um að 280 millj. ættu að duga þegar húsaleigubætur fóru alfarið yfir til sveitarfélaganna. Við héldum því fram að þetta þyrfti að vera a.m.k. 500 millj. kr. En hér liggur sú úttekt fyrir sem gerð var á því hvernig þetta kom út fyrir þá sem eru núna í leiguíbúðum á vegum Félagsmálastofnunar og þar kemur fram eftirfarandi, með leyfi forseta, en verið er að tala um Félagsbústaði hf. Í 7. gr. samþykktar Félagsbústaða hf. segir: ,,Við gerð rekstraráætlana vegna ákvörðunar á leigugjaldi skuli við það miðað að reksturinn sé sjálfbær. Í því felst að leigutekjur Félagsbústaða hf. þurfa að vera í samræmi við kostnað af eignarhaldi og rekstri á húsnæði félagsins. Tekjur félagsins af leigu sem innheimt verði hjá leigutökum eftir að nýir leigusamningar taka gildi eru verulega undir þeirri fjárhæð og verður borgarsjóður því að leggja Félagsbústöðum hf. til rekstrarframlag til að brúa mismuninn. Æskilegast hefði verið að brúa mismuninn með því að bæta við húsaleigubætur einstaklinga sem rétt eiga til þeirra. Því miður er sú leið ekki fær m.a. vegna þess að húsaleigubætur fengust ekki undanþegnar skattskyldu til ríkisins eins og sveitarfélögin þó höfðu lagt mikla áherslu á.`` Eitt af því sem ekki er hægt að koma í gegnum þennan Sjálfstfl. er að húsaleigubætur séu skattfrjálsar eins og vaxtabætur. Það er með ólíkindum að húsaleigubætur skuli vera skattskyldar en ekki vaxtabætur og þetta verður auðvitað enn þá meira æpandi núna, herra forseti, þegar fjölda fólks er vísað á leigumarkaðinn. Það fær húsaleigubætur en þarf að borga skatta af þeim. Þeir sem eru svo heppnir að komast inn í Íbúðalánasjóðinn og fá fyrirgreiðslu til að kaupa sína eigin íbúð, fá sínar vaxtabætur skattfrjálsar. Þetta er aðstöðumunur sem ég held að standist ekki, herra forseti. Þetta eru tveir hópar og við erum að tala um húsaskjól fyrir báða þessa hópa. Annar hópurinn sem er svo heppinn að eiga það mikla peninga að geta keypt sína eigin íbúð fær skattfrelsi af niðurgreiðslunni en hinn sem er fátækur og er í leiguíbúð og fær húsaleigubætur þarf að borga skatta af þeim, herra forseti. Mér finnst þetta alveg með ólíkindum. Ég man þegar ég var að koma þessu húsaleigubótakerfi á, þá reyndi ég mikið til að fá þáv. fjmrh. til að fallast á skattfrelsi á húsaleigubæturnar. Það gekk ekki. En í staðinn varð samkomulag um það að hækka áformaðar húsaleigubætur upp í það sem skattinum næmi þannig að einstaklingar yrðu jafnsettir á eftir. Þetta dugar ekki núna, herra forseti, og ekki síst þegar við erum að vísa stórum hópi fólks út á leigumarkaðinn. Þess vegna væri mjög gott að fá það fram hjá Framsfl. hvort þeir hafa gefist upp við það að herja á samstarfsaðilann, Sjálfstfl., með það að húsaleigubætur verði skattfrjálsar. Síðan kemur fram hjá Félagsbústöðum: ,,Við ákvörðun húsaleigu telur starfshópurinn rétt að taka mið af viðmiðunarreglum Húsnæðisstofnunar sem gefnar eru út á grundvelli 70. gr. reglugerðar nr. 375/1996, um félagslegar íbúðir og Byggingarsjóð verkamanna. Í þeim er gert ráð fyrir að tiltekið hlutfall stofnverðs íbúða sé grundvöllur leiguverðs. Í viðmiðunarreglum Húsnæðisstofnunar er ársleiguviðmiðun í félagslegum kaupleiguíbúðum 4,43% stofnverðs. Má telja eðlilegt að sambærilegt þak eða hámarksviðmiðun sé einnig á leigu íbúða í eigu Félagsbústaða hf. þó engar viðmiðunarreglur séu í gildi um leigu á íbúðum sem keyptar eru án fjármögnunar frá Byggingarsjóði verkamanna. Því er lagt til að við útreikning leigu á íbúðum Félagsbústaða hf. verði ofangreindar viðmiðunarreglur hafðar til hliðsjónar hvað varðar hámark leigu, annars vegar að hlutfallið verði aldrei hærra en 4,43% og hins vegar að stofnverð verði skilgreint sem brunabótamat eignar, enda ekki fært að reikna út stofnverð á mörgum íbúðanna. Brunabótamat er endurstofnverð eigna og mikilvægt er að nota opinbert mat sem hafið er yfir ágreining og alltaf liggur fyrir. Allir útreikningar starfshópsins byggjast á ofangreindum forsendum. Hlutfall reiknaðrar leigu er á bilinu 3,2--3,4% af brunabótamati og er svo lágt til þess að lágmarka skattáhrif húsaleigubótanna.`` Síðan segir hér, með leyfi forseta: ,,Lagt er til að við útreining húsaleigubóta úr borgarsjóði sé fylgt þeim leiðbeiningum sem fram koma í lögum og reglugerðum um húsaleigubætur. Greiðslur húsaleigubóta vegna félagslegs leiguhúsnæðis verði teknar upp í áföngum eftir því hvenær húsaleigusamningar renna út og leigufjárhæð breytist. Þessi útfærsla gerir aðeins ráð fyrir einu húsaleigubótakerfi. Þannig verður kynning á kerfinu og framkvæmd bótagreiðslna eins einföld og kostur er og dregið úr hættu á misskilningi í útfærslu. Félagsmálastofnun Reykjavíkur hefur reynslu á þessu sviði, enda hefur hún greitt húsaleigubætur í þrjú ár vegna íbúða á almennum leigumarkaði og hefur sú framkvæmd gengið vel. Hægt er að nýta kynningarefni sem félmrn. hefur útbúið vegna laga um húsaleigubætur.`` Síðan kemur raunverulega greining á áhrifum nýs kerfis á húsnæðiskostnað leigjenda og þar kemur fram að leigjendur í 559 íbúðum eða 70,4% af heildinni verða jafnsettir. Sem sagt: 70,4% af heildinni eru jafnsettir á eftir, leigjendur í 559 íbúðum. Hvað er þá með restina, herra forseti? Hér stendur: ,,Greiðslubyrði leigjenda í 212 íbúðum eða 26,7% af heildinni hækkar ef ekki verður tekið á þeim málum sérstaklega. Hækkunin stafar annaðhvort af því að leigutakar hafa tekjur yfir viðmiðunarmörkum eða búa í of dýru eða stóru húsnæði miðað við fjölskyldustærð. Stærsti hluti þessa hóps eru einstaklingar eða 139 leigjendur í íbúðum sem eru að meðaltali 76,4 m2. Gæfist þessum leigjendum kostur á minni og ódýrari íbúðum sem henta fjölskyldustærð mundi greiðslubyrði þeirra ekki aukast.`` Hér er raunverulega verið að segja að þessir 212 einstaklingar eða 26,7% af heildinni búi í of dýru eða stóru húsnæði miðað við fjölskyldustærð. ,,Lagt er til að aðstæður hvers leigutaka í þessum 212 íbúðum verði skoðaðar og staða þeirra metin. Leitað verði leiða til að útvega leigutökum húsnæði sem hentar miðað við fjölskyldustærð og aðrar aðstæður. Þannig kæmist hreyfing á félagslega leiguíbúðakerfið og fjármunir mundu nýtast betur. Þar til unnt verður að bjóða íbúðir af hentugri stærð leggur starfshópurinn til að leiga þeirra sem búa í of stóru húsnæði verði ekki hærri en leiga sem þeir þyrftu að greiða í húsnæði af réttri stærð.`` Mér finnst, herra forseti, mjög skynsamlega á þessu tekið af hálfu Reykjavíkurborgar. Hér er þó leitast við að rétta hlut þeirra sem hefðu að öllu óbreyttu átt að hækka í leigu þannig að þeir verði jafnsettir á eftir, að vísu með því að þeir þurfa að sætta sig við að vera í eitthvað minna húsnæði. Síðan kemur: ,,Í 23 íbúðum eða 2,9% af heildinni búa leigjendur sem eiga ekki rétt á húsaleigubótum. Útgjöld borgarsjóðs vegna þessara íbúða nema tæpum 3 millj. kr. á ári. Nauðsynlegt er að hugleiða hvort rétt er að veita þessum hópi aðgang að félagslegu leiguhúsnæði meðan á biðlistum er fólk sem ekki á í önnur hús að venda. Starfshópurinn leggur til að leiga hjá þessum hópum verði hækkuð í raunleigu en þó þarf að huga að því hvernig íbúðirnar voru fjármagnaðar. Til lengri tíma litið er eðlilegt að þessi hópur leysi húsnæðismál sín á annan hátt.`` Hér er um 2,9% að ræða. Það er náttúrlega alveg ljóst að með því að taka þetta á sig, fara þessa leið þannig að verulegur hluti þessa hóps eða tæplega 98% séu jafnsett, þá þarf Reykjavíkurborg að taka á sig ákveðnar skuldbindingar sem mér er til efs, herra forseti, að hafi verið gert ráð fyrir í því fjárhagslega uppgjöri sem fór fram milli ríkis og sveitarfélaga að því er varðar húsaleigubæturnar. Hér er bréf undirskrifað af Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur sem er tillaga og þar segir að borgarráð samþykki að fela félmrh. að semja reglur um húsaleigubætur í félagslegu leiguhúsnæði Félagsbústaða hf. á grundvelli tillagna starfshóps borgarstjóra og þá samþykkir borgarráð að hafnar verði viðræður við félmrh. og húsnæðisstjórn um félagslega fjármögnun á kaupum Félagsbústaða hf. á allt að 100 leiguíbúðum. Herra forseti. Ég veit ekki betur en þessi tillaga hafi verið samþykkt og þetta er 24. mars. Hérna er samþykkt Félagsbústaða um að hefja viðræður við félmrh. um fjármögnun á kaupum á allt að 100 leiguíbúðum, m.a. til þess að geta mætt því, alveg greinilega, að þessi hópur sem er 26% af heildinni geti farið í minna húsnæði og verið þá fjárhagslega jafnsettur á eftir, því þarf greinilega að koma upp þessum leiguíbúðum. Nú spyr ég: Stendur ekki á svari hjá hæstv. félmrh.? Hvernig ætlar hæstv. félmrh. að leysa úr því þegar Reykjavíkurborg hefur áhuga á að byggja 100 félagslegar leigu\-íbúðir og það þegar á þessu ári? Hefur félmrh. fallist á að 100 leiguíbúðir á vegum Reykjavíkurborgar verði fjármagnaðar á þessu ári? Félmrh. labbar bara í burtu vegna þess að hann hefur auðvitað engin svör við því og hefur væntanlega ekki fengið nein viðbrögð um það þó eftir því hafi verið leitað hjá hæstv. fjmrh. Ég spyr, herra forseti. Ég er að spyrja hæstv. félmrh. að því hvort Reykjavíkurborg megi eiga von á jákvæðum svörum við þeirri ósk að fjármagnaðar verði 100 leiguíbúðir á þessu ári. Enn þá hleypur hann úr salnum og breytir það svo sem engu, herra forseti, vegna þess að ég á ekki von á því að hæstv. ráðherra gefi okkur nokkur svör sem byggjandi sé á við því hvort Reykjavíkurborg fái fjármagn á þessu ári til að fara út í það brýna verkefni sem er 100 leiguíbúðir, fjármögnun á þeim. Enda veit ég ekki hvernig ráðherrann ætlar að fara að því ef það heldur sem stendur hjá fjmrn. að það megi aðeins byggja eða veita fjármagn til 25 íbúða á ári. Í greinargerð með tillögunni til borgarráðs segir svo, með leyfi forseta: ,,Starfshópur borgarstjóra hefur lagt fram tillögu að útfærslu á því hvernig standa má að greiðslum á mismun sem verður milli raunleigu Félagsbústaða hf. og þeirrar leigu sem leigutökum félagsins verður gert að greiða þegar núgildandi leigusamningar renna út á miðju ári. Við tillögugerðina hefur eftirfarandi verið haft að leiðarljósi: að auka ekki greiðslubyrði vegna húsaleigu hjá leigutökum innan skilgreindra tekjumarka frá því sem er samkvæmt gildandi leigusamningum, að lágmarka kostnað Reykjavíkurborgar vegna breytinganna, að ná fram betri nýtingu á leiguhúsnæði félagsins. Í greinargerð frá starfshópnum kemur fram að greiðslubyrði leigjenda á 212 íbúðum hækkar ef ekki verður tekið á þeim málum sérstaklega. Hópurinn bendir á að gæfist þessum leigjendum kostur á minni og ódýrari íbúðum sem henta fjölskyldustærð mundi greiðslubyrði þeirra ekki aukast. Af þeim sökum er brýnt að fjölga einstaklingsíbúðum á vegum Félagsbústaða hf. Stjórn Félagsbústaða hf. hefur nýverið samþykkt fyrir sitt leyti að félagið kaupi allt að 100 íbúðir til viðbótar við þær leiguíbúðir sem félagið hefur til ráðstöfunar. Með kaupum á 100 íbúðum er að mati félagsins hægt að bæta úr brýnustu þörfinni á félagslegu húsnæði í Reykjavík en samkvæmt greiningu á biðlistum mun það vera sá fjöldi aðila sem njóta ætti forgangs. Hlutur félagslegra lána Byggingarsjóðs verkamanna til kaupa á leiguíbúðum hefur sífellt farið minnkandi á liðnum árum og er nú svo komið að ekki standa nema að hámarki 30 lán til boða fyrir Reykvíkinga í ár að óbreyttu.`` Svona hafa framsóknarmenn farið með kerfið. Það standa ekki til boða nema 30 lán fyrir Reykvíkinga í ár að óbreyttu. Síðan kemur hér: ,,Lagt hefur verið fram á Alþingi frumvarp til laga um húsnæðismál þar sem gert er ráð fyrir í viðauka að núverandi kerfi niðugreiddra vaxta verði við lýði út árið 2000. Ekkert liggur fyrir hvort breyting verði þar á að því er varðar félagslegar leiguíbúðir. Mikilvægt er að bæta sem fyrst úr brýnustu þörf fyrir félagslegt leiguhúsnæði í Reykjavík. Því er lagt til að viðræður verði teknar upp við viðeigandi stjórnvöld í því skyni.`` Fróðlegt væri að vita hvort eitthvað liggur fyrir um það hvort hægt er að verða við þessari ósk frá Reykjavíkurborg sem er auðvitað mikilvægt innlegg í það hvort eitthvað meira verði gert heldur en þessar 25 íbúðir á ári sem fjmrh. hefur náðarsamlegast sett fram í sínu fylgiskjali með þessu frv. að fjármagn verði veitt til á næsta ári og því þar næsta. Ég ætla þá, herra forseti, að fara yfir nokkur atriði sem hafa verulega þýðingu fyrir það mál sem við erum að ræða hér og snerta Byggingarsjóð verkamanna Þau atriði koma fram í skýrslu félagsíbúðadeildar og varpa nokkru ljósi á það mál sem við erum að ræða í dag og kannski líka spurninguna af hverju 32 íbúðir í sveitarfélögum úti á landi hafa staðið auðar lengur en eitt ár, sem eru náttúrlega engin rök og ekki skýring sem tekin er gild til að loka félagslega kerfinu. Það er ekki nokkur vegur, herra forseti. Í þessari skýrslu frá félagsíbúðadeild, sem er frá 1996, kemur fram að á árinu 1996 samþykkti húsnæðismálastjórn fyrirheit um framkvæmdalán úr Byggingarsjóði verkamanna til 11 sveitarfélaga vegna 166 íbúða og til félagasamtaka vegna 118 íbúða. Rúmlega tvöföldun hefur orðið á hlutfalli notaðra íbúða milli ára í gerð framkvæmdalána til framkvæmdaraðila. Íbúðum í nýbyggingum hefur fækkað í samræmi við það. Það er auðvitað eitt af því sem mun hafa áhrif á íbúðaverð og það sem fólk þarf að taka á sig sem fer núna inn í þetta nýja kerfi. Framkvæmdaraðilar sem byggt hafa félagslegar íbúðir hafa fengið framkvæmdalán með niðurgreiddum vöxtum í ákveðna mánuði, ég held að það séu 18 mánuðir, og það hefur orðið til þess að lækka m.a. byggingarkostnaðinn á þessum íbúðum sem ekki verður til staðar þegar hætt verður að byggja félagslegar íbúðir og allir eru komnir út á markaðinn. Á árinu 1996 veitti Byggingarsjóður verkamanna framkvæmdalán til bygginga og kaupa á 347 íbúðum. Þar af var 81 íbúð eða 23% keypt notuð á almennum markaði. Það er því greinilega vaxandi að keyptar séu notaðar íbúðir á almennum markaði, sem ég man að ég beitti mér nokkuð fyrir í tíð minni sem félmrh. að yrði farið út í af því að maður sá að stefnt gat í það, sem nú hefur orðið, að á sumum stöðum hefur verið byggt of mikið. Því var eindregið beint til sveitarfélaga úti á landi að þar sem nægjanlegt framboð væri á félagslegum íbúðum, þá yrðu keyptar notaðar íbúðir en ekki byggðar nýjar. Það er greinilegt að það hefur orðið nokkur aukning á því sem betur fer. Hér kemur fram að í lokauppgjöri íbúða sem teknar voru í notkun á árinu hafi orðið tæplega tvöföldun á hlutfalli notaðra íbúða milli ára en nýbyggingum fækkað í samræmi við það. Meðallán vegna endursöluíbúða hafa lækkað úr 1.167 millj. á árinu 1990 í 611 þús. á árinu 1996. Þetta er fjöldi íbúða sem komu til innlausnar og endursölu og er það vegna þess að fleiri og fleiri íbúðir með fullverðtryggð áhvílandi lán eru leystar inn og endurseldar. Þetta er að koma fram núna. Áhvílandi lán eru náttúrlega á fleiri og fleiri íbúðum og það lækkar meðallánin sem veita þarf. Stærð félagslegra íbúða hefur farið minnkandi undanfarin ár og íbúðirnar orðnar ódýrarari, lán sjóðsins lækkað og hönnun þeirra orðið hagkvæmari og betri. Meðalheildarstærð félagslegra íbúða sem veitt var framkvæmdalán til á árinu 1996 var 85 fermetrar. Meðalverð þeirra var 6,3 millj. og meðallán til þeirra var 5,6 millj. Þær aðgerðir sem gripið var til, mig minnir að það hafi verið á árinu 1992, eru greinilega að koma fram þegar því var beint til sveitarfélaganna að fara frekar í notaðar íbúðir en nýjar þar sem markaðurinn væri með þeim hætti að farið yrði í það að gera íbúðirnar og byggingu þeirra hagstæðari, meðallánin yrðu minni og að þau þyrftu ekki að vera eins há og áður, þ.e. meðalverð þeirra. Á árinu 1996 kemur síðan í ljós að allt þetta er að skila sér, en þá er brugðið á það ráð, herra forseti, að fara allt aðra leið og einfaldlega loka kerfinu frekar en að laga galla og annmarka á því. Hérna stendur: ,,Húsnæðismálastjórn samþykkti á árinu 1992 reglur um hámarksstærðir félagslegra íbúða og hámarkslánshæfan byggingarkostnað. Hefur það leitt af sér talsverðar breytingar á hönnun félagslegra íbúða. Sameign hefur minnkað og séreign nýtist mun betur en áður. Þessar reglur virðast einnig hafa leitt til breytinga á hönnun og frágangi nýrra íbúða á almennum markaði.`` Hér er yfirlit yfir lán Byggingarsjóðs verkamanna vegna 10% útborgunar við kaup á félagslegri eignaríbúð. Ráðgjafarstöð stofnunarinnar hefur tekið að sér fyrir Byggingarsjóð verkamanna að greiðslumeta og veita ráðgjöf þeim sem sækja um 10% lán vegna útborgunar við kaup á félagslegri eignaríbúð. Á árinu 1996 bárust 259 umsóknir um 10% viðbótarlán vegna útborgunar á félagslegum eignaríbúðum og samþykkt var að veita 180 umsækjendum lán en 66 var synjað. Á árinu 1995 voru það 218 umsóknir um 10% lán, þannig að íbúðirnar hafa verið lengst af á bilinu 200--250. Að vísu hefur það dottið verulega niður núna. Það er því alveg ljóst að þarna eru a.m.k. um og innan við 200 aðilar sem hafa fengið fyrirgreiðslu gegnum þessi 10% lán. Það er auðvitað bull og fjarstæða, sú mynd sem dregin er upp hér, t.d. af hæstv. félmrh. að allir fari á hausinn sem fá 100% lán. Því að eins og ég hef sýnt fram á í máli mínu voru vanskilin ekki nema 17% af heildinni. Auðvitað eru það engin rök og ekkert innlegg inn í þetta mál að loka kerfinu út af því að vanskil séu hjá 17% af heildinni af þeim 600 sem hafa fengið þessi lán. Síðan kemur listi yfir hinar margumtöluðu auðu íbúðir, herra forseti, og hvar þær eru. Það eru íbúðir sem eru auðar lengur en tvo mánuði, lengur en sex mánuði og lengur en eitt ár. Nú skulum við fara yfir það og taka hvert kjördæmi fyrir sig. Á höfuðborgarsvæðinu er mestur fjöldinn af félagslegum íbúðum, ætli það sé ekki upp undir helmingurinn af þessum 11 þús. eða nálægt því, kannski meira. Þar er ekki ein einasta íbúð sem hefur staðið auð lengur en eitt ár, engin. Það á að loka kerfinu af því að íbúðir standa auðar um allt land. Reykjanes: Ekki ein einasta íbúð auð, herra forseti, lengur en eitt ár. Þar var ein íbúð sem var auð lengur en sex mánuði. Þetta er á Reykjanesi. Íbúðir standa auðar um allt land, segir hæstv. ráðherra. Engin íbúð hefur staðið auð á höfuðborgarsvæðinu lengur en eitt ár, engin, ekki ein einasta. Ekki ein einasta í Reykjanesi og ein staðið auð í sex mánuði eða lengur --- og íbúðir standa auðar um allt land. Það er boðskapur ráðherra og hefur verið á sl. þremur árum meðan hann hefur verið að undirbyggja það að loka Húsnæðisstofnun og loka félagslega húsnæðiskerfinu. Þá hefur það verið boðskapurinn sem hljómað hefur um byggðina: Auðar íbúðir um allt land, lokum kerfinu. Lokum kerfinu.  Svo komum við að Vestfjörðum þar sem ráðgjafi félmrh. í húsnæðismálum, aðalráðgjafinn við að loka félagslega kerfinu var bæjarstjóri um nokkurra ára skeið eða eitthvert tímaskeið, ég veit ekki hvað það var lengi.  Norðurland vestra: Íbúðir auðar lengur en eitt ár, engin íbúð auð, tvær lengur en sex mánuði, ekki einu sinni auð íbúð í kjördæmi ráðherrans. Samt æpir hann: Íbúðir auðar, íbúðir auðar, félagslegar íbúðir auðar um allt land. Lokum kerfinu. Norðurland eystra: Engin íbúð hefur staðið auð lengur en eitt ár, þrjár íbúðir lengur en sex mánuði af 10 þús. íbúðum í félagslega kerfinu. Austurland: Þar voru tvær íbúðir sem stóðu auðar lengur en eitt ár.

Þetta er bara allt lygi.

Þetta er bara allt haugalygi og á þessu er byggt þegar verið er að loka kerfinu. Sex íbúðir hafa staðið auðar lengur en sex mánuði, það er Austurland. Síðan kemur Suðurland. Þar eru átta íbúðir, herra forseti, sem hafa staðið auðar lengur en eitt ár. Eigum við að loka kerfinu út af þessum átta íbúðum sem hafa staðið auðar lengur en eitt ár á Suðurlandi? Ég held ekki. Það er meira að segja tekið hér fram, að tveir til þrír mánuðir geti talist eðlilegur innlausnartími að teknu tilliti til ástands íbúða og vinnu við endursölu, þannig að þriggja mánaða tími þar sem íbúðir standa auðar er ekki hægt að setja í samhengi við auðar íbúðir eins og hæstv. ráðherra gerir. En það er þetta sem hann hefur notað þegar hann er að loka kerfinu. Það er þetta sem við hljótum að fara yfir sem eru veigamestu rökin fyrir að loka kerfinu, það eru auðu íbúðirnar og það hefur verið gert. Hann hefur farið yfir að það séu svo mikil útlánatöp og vanskil. Við höfum farið yfir það. Hvergi eins lítil útlánatöp eins og hjá sjóðum fólksins, Byggingarsjóði ríkisins og verkamanna, 65 millj. á fjórum árum meðan það voru 22 milljarðar hjá fyrirtækjum og bönkum. Vanskilin eru innan við 1%, 0,9% hjá þessum sjóði sem á að loka. Hver eru vanskilin í bankakerfinu? Þarf ekki að fara yfir það líka? Á að loka bönkunum ef vanskilin þar fara yfir 0,5% eða 0,9%? Nei, félagslega kerfi fólksins á að loka. Hefur Húsnæðisstofnun staðið sig svona illa? Er hún svona dýr eins og verið er að tala um? Það er verið að tala um rúmar 400 millj. Hvað skyldi þessi nýi sjóður sem ráðherrann er að setja á fót kosta? Ekki er þar a.m.k. bruðlað í risnu. Þar var risnan um 700 þús. kr. á sl. ári.

Í Landsbankanum? Nei.

Í Húsnæðisstofnun.

Já.

Það er svo mikið bruðlað þar, þess vegna þarf að loka þar. Risnan var 700 þús.

Þetta er bærileg vikuferð hjá Sverri.

Þetta er hálfsmánaðar ferð hjá Sverri Hermannssyni.  Í þessari samantekt er íbúðunum skipt á milli landshluta og eru 4.800 í Reykjavík og 2.000 á Reykjanesi. Á Vesturlandi eru 392 og 485 íbúðir á Vestfjörðum. Þar liggja aðalvandamálin og við þurfum að fara miklu betur yfir það á eftir. Við getum ekki lokað heilu félagslegu íbúðakerfi út af staðbundnum vandamálum á einstaka stöðum eins og Bolungarvík eða öðrum stöðum, það er bara ekki hægt. Í megindráttum hefur kerfið reynst vel. Ég á eftir að fara yfir umsagnir um það þar sem því er haldið fram. Mér finnst hreinasta hneyksli á löggjafarsamkundunni að verið sé að bjóða upp á að loka félagslega húsnæðiskerfinu á Íslandi. Ég er ekki viss um að fólk fyrir utan húsið átti sig á því hvað er að gerast. Síðan skulum við skoða nokkuð stærð félagslegra íbúða. Það er nokkuð fróðlegt að skoða hverjir byggja fjölbýlishús, hverjir byggja raðhús, hverjir byggja einbýlishús og stærðirnar á íbúðunum. Ég held að það sé alveg ljóst að Reykjavík og Kópavogur svo ég bara byrji á byrjuninni hafa byggt mjög skynsamlega í heildina. Auðvitað eru þar til undantekningar. Ég nefni Veghús. Þar var ekki byggt af neinni fyrirhyggju. Það eru til einstaka verktakar sem hafa fengið að byggja félagslegar íbúðir sem hafa ekki hagað sér skynsamlega. En hérna er fyrirleitt í fermetrum verið að byggja um 55--77 fermetra íbúðir og sama gildir um Kópavog. Þegar komið er yfir 100 fermetra íbúðir er það ekki nema 3,2% af heildinni í Reykjavík og ekkert í Kópavogi. Þetta er svipað þegar maður fer yfir suðvesturhornið. Þetta eru 40, 55--77 fermetra íbúðir að megninu til þó þær séu til bæði minni og stærri. Þegar kemur að Bolungarvík og Ísafirði breytist landslagið allt í einu. Vesturland virðist vera á svipuðu róli en þegar kemur að Ísafirði eru það 39% sem eru 109--139 fermetra íbúðir meðan 109--139 fermetra íbúðir eru á suðvesturhorninu um 3%. Undantekning er Njarðvík. Þar eru 25%. Síðan í Bolungarvík eru 78--108 fermetra íbúðir 44,1%. Þegar maður lítur á fjölbýlishús, raðhús og einbýlishús eru þetta yfirleitt fjölbýlishús nema í Garðabæ eru bara raðhús sem eru byggð í félagslega kerfinu. Þegar maður kemur í Njarðvík eru það líka einbýlishús að mestum hluta til og á Siglufirði eru það 24 einbýlishús og fjölbýli 72 og Sauðárkrókur 82 fjölbýli og 14 einbýli. Mér sýnist á þessu yfirliti þó að auðvitað verði að skoða að á einstökum stöðum sé ekki hægt að byggja nema raðhús eða einbýli þá er töluvert mikið um að það hafi verið byggt með þeim hætti og eðlilega sérstaklega úti á landi. Herra forseti. Ég er með hlutfallslega skiptingu íbúða eftir eignarhaldi í hinum ýmsu löndum. Þetta er heimild frá OECD og það er nokkuð merkilegt varðandi leiguíbúðirnar sem eru 10% hér á landi sem hlutfall af heildinni að í Sviss eru leiguíbúðirnar 70%, Ástralíu 25%, Kanada 36%, Finnland 38%, Frakklandi 40% af heildinni og munum að við erum einungis með 10% hér á landi. Þýskalandi 63%, Grikkland 28%, Japan 32%, Lúxemburg 35%, Holland 53%, Nýja-Sjáland 29%, Spánn 24%, Svíþjóð 58%, Bretland 40% og Bandaríkin 27%. Við að tala um að leiguíbúðir í þessum löndum sem ég hef nefnt sem eru ein 15, þar eru yfirleitt leiguíbúðir frá 27% og upp í 70% af heildinni. Þær eru 10% hér á landi. Auðvitað eigum við að hafa fleiri leiguíbúðir, alveg burt séð frá þessu frv. vegna þess að fólk á að geta átt val um hvort það vill búa í leiguíbúðum eða eignaríbúðum og á að standa að því með þeim hætti að leiguíbúðir ættu að vera það margar að fólk ætti að geta byrjað meðan það er að safna peningum upp í útborgun á íbúðum o.s.frv., að geta verið í leiguíbúðum sem eru með hóflegum kjörum. Það er það sem ég er að tala um en ekki eins og hér er boðað upp á á almenna markaðnum á 35--50 þús. kr. Það er allt annað form á húsnæðismarkaðnum hér á landi en er í nágrannalöndum okkar. Ég geri ráð fyrir því að þessar leiguíbúðir hafi að stórum hluta til verið fjármagnaðar með aðstoð hins opinbera með einum eða öðrum hætti. Hér er verið að tala um þróun byggingarstarfsemi og framvindu á fasteignamarkaði 1988--1994 en höfundur er Jón Rúnar Sveinsson félagsfræðingur. Þetta er í október 1995. Þá hafði verið gripið til töluverðs átaks við uppbyggingu á félagslegum íbúðum. Ég hygg að helmingur af félagslegum íbúðum, af þessum 10--11 þús., hafi verið byggðar í tíð jafnaðarmanna frá því þeir tóku sæti í félmrn. árið 1987, að upp undir helmingur af félagslegum íbúðum á Íslandi hafi verið byggður á þeim tíma. Því þarf engan að undra þó að við stoppum aðeins við þegar verið er að loka þessu kerfi, ekki af því að við teljum að það sé gallalaust, síður en svo, heldur af því að við teljum þetta mjög óskynsamlegt og erum að bjóða fram krafta okkar og verkalýðshreyfingarinnar til þess að lagfæra. Við erum opin fyrir öllum breytingum sem þjóna kerfinu betur. Ég held að kaupleigukerfið sem var komið á --- og ég mun fara betur yfir hér á eftir --- í tíð okkar jafnaðarmanna, ef það hefði verið framkvæmt eins og það var hugsað þá hefði það skilað mjög miklu. Það hefur reyndar þegar gert það og bjargað því að það var raunverulega eitthvað byggt á þessum tíma úti á landi. Það kemur aftur og aftur fram í þeim gögnum sem ég er með að engar íbúðabyggingar hefðu átt sér stað sl. 10 ár úti á landi ef ekki hefði verið félagslega íbúðakerfið. Það er alveg ljóst. En hér segir þessi höfundur, Jón Rúnar Sveinsson, um þróun og framvindu á fasteignamarkaði: ,,Aukning félagslegra íbúðabygginga það tímabil sem hér hefur verið tekið til meðferðar hefur einkennst af verulegri aukningu á félagslegum íbúðabyggingum. Það má til að mynda telja fullljóst að íbúðabyggingar á landsbyggðinni hefðu orðið verulega umfangsminni en raunin er hefðu ekki komið til þessar aukningar í umsvifum félagslega kerfisins.`` Þarna er það einu sinni enn staðfest. ,,Í gegnum félagslega kerfið er veitt tiltölulega ódýrt, niðurgreitt fjármagn í íbúðabyggingar og byggingariðnað sem samkvæmt viðteknum hagfræðikenningum leiðir af sér bæði aukið framboð og sömuleiðis aukna eftirspurn. Að hagfræðilegum forsendum slepptum má færa ákveðin rök í þá átt að félagslegar íbúðabyggingar hafi á undanförnum árum náð að fullnægja íbúðaþörf ýmissa hópa sem hefðu ekki getað orðið slíks aðnjótandi að óbreyttu markaðskerfi.`` Þarna liggur fyrir dómur 1995 að það er stór hópur sem má færa rök fyrir því sem hafa fengið aðstoð í félagslegum íbúðum á undanförnum árum og náðst hefur að fullnægja íbúðaþörf ýmissa hópa sem hefðu ekki getað orðið slíks aðnjótandi að óbreyttu markaðskerfi. Ég er alveg sannfærð um það, herra forseti, að sú aukning sem þó varð í tíð okkar jafnaðarmanna í félmrn. á leiguíbúðum og félagslegum íbúðum hefur skilað sér í lækkuðu verði á leigumarkaðnum, hinum almenna leigumarkaði þó að það sé vissulega allt of hátt. Í þeirri skýrslu sem ég er með, sem eru félagslegar íbúðir 1988--1994 sem hlutfall af íbúðabyggingum í heild skipt eftir landshlutum, þar vekur heldur betur athygli ein tala að félagslegar íbúðir sem hlutfall af íbúðabyggingum í heild á þessu sex ára tímabili eru hvorki meira né minna en 95,9% á Vestfjörðum. Nær allar íbúðir sem þar hafa verið byggðar á sex árum eru félagslegar íbúðir. Í Norðurl. v., kjördæmi ráðherrans sem vill nú loka félagslega kerfinu, hefur þetta verið 68,2% af heildaríbúðafjölda. Eins og ég las áðan stendur þar ekki ein einasta íbúð auð og 68,2% hefur verið komið þar upp af félagslegum íbúðum. Ég veit ekki hvað kjósendur hæstv. ráðherra segja núna þegar hann ætlar að fara að loka kerfinu. Ég trúi ekki að þeir séu ánægðir með það. Þannig má segja að þetta er um þriðjungur á höfuðborgarsvæðinu. Ég man eftir því að sjálfstæðismenn agnúuðust mikið út í það markmið sem var í löggjöf um félagslegar íbúðir að menn mundu setja sér það markmið að þriðjungur af íbúðum, sem byggðar yrðu, yrðu félagslegar íbúðir. Ég var að lesa skýrslu um 15 lönd þar sem 25--75% eru leiguíbúðir. Þeir býsnuðust mikið yfir þessu að þetta ætti að vera þriðjungur. Það markmið náðist þegar við jafnaðarmenn fórum með stjórnina í félmrn. Þá í fyrsta skipti náðist það markmið og fór reyndar lengra en að ná því markmiði. Eitt árið voru þetta um 800 íbúðir. Hérna stendur: ,,Ljóst er að það markmið sem á sínum tíma var lögfest í húsnæðislögunum þess efnis að stefnt skyldi að því að þriðjungur íbúðabygginga á landinu væri á félagslegum grundvelli hefur verið náð. Þetta á jafnt við þó miðað sé við tiltölulega langt tímabil. Á skoðunartímabilinu svara félagslegar íbúðabyggingar til um 47% allra íbúðabygginga á landsbyggðinni samanborið við 31% á höfuðborgarsvæðinu.`` Mér sýnist, herra forseti, að í heildina tekið þó til séu undantekningar, hafi félagslega kerfið þjónað hlutverki sínu og á ekki skilið þá útreið sem Framsfl. ætlar að gefa því nú. Það á ekki skilið þá útreið eftir að hafa leyst úr vanda tugþúsunda fjölskyldna í gegnum árin. Það á skilið annað en það sem nú á að gera, að loka kerfinu án þess að nokkuð komi í staðinn fyrir fátækt fólk í landinu. Það er það sem ég harma, herra forseti. Ég vil nú, þar sem ég er þar stödd í ræðu minni, víkja aðeins að kjörum þeirra og aðstöðu sem munu hvað verst fara út úr þeim breytingum sem eru boðaðar en það eru einstæðir foreldrar. Mér finnst að Framsfl. hafi heldur betur breytt um ásýnd ef hann er hættur að hafa áhyggjur af einstæðum foreldrum vegna þess að ég varð ekki vör við annað, herra forseti, þegar hv. þm. Framsfl. sátu á stjórnarandstöðubekkjunum en að þeir hefðu áhyggjur af kjörum einstæðra foreldra. Ég vil í því sambandi áður en ég fer yfir það minna á að til er nokkuð sem heitir Þingsályktun um mótun opinberrar fjölskyldustefnu og aðgerðir til að styrkja stöðu fjölskyldunnar. Sú tillaga var samþykkt á síðasta þingi og ég og aðrir sem töluðum töldum að þó að innihaldið væri mikilvægt væri þannig frá málum gengið í þeirri tillögu að hún væri ónýtt pappírsplagg í skúffu ráðherrans á meðan þessi ríkisstjórn væri í Stjórnarráðinu. Hér stendur í þessu fallega plaggi um mótun opinberrar fjölskyldustefnu, með leyfi forseta, og veitir ekki af að rifja það upp, og vona ég að hæstv. ráðherra hlýði á mál mitt, en ráðherrann hafði forustu um að þetta yrði samþykkt í þinginu: ,,Að grundvallaröryggi fjölskyldunnar efnahagslega sé tryggt ásamt rétti hennar til öryggis í húsnæðismálum.`` Þetta er mótun opinberrar fjölskyldustefnu sem hæstv. ráðherra bar inn í húsið á síðasta þingi og var samþykkt sem tillaga Alþingis sem er ekkert að marka, herra forseti, vegna þess að næsta ár eftir að þessi opinbera fjölskyldustefna er samþykkt, sem á að tryggja öryggi fólks og fjölskyldunnar í húsnæðismálum, kemur ráðherrann askvaðandi inn á þing með frv. sem úthýsir hundruðum fjölskyldna sem hafa ekkert öryggi í húsnæðismálum. Það er ekkert í hendi í þeim málum. Þess vegna er ekki nokkurn skapaðan hlut að marka þetta plagg og ég lýsi þetta plagg bara dautt og ómerkt þegar svona er haldið á málum. Ég vil, herra forseti, aðeins fara yfir stöðu einstæðra foreldra. Ég minnti áðan á að 60% þeirra sem hafa fengið aðstoð í félagslega kerfinu eru einstaklingar og einstæðir foreldrar. Hverjar eru nú aðstæður þessa fólks? Út af fyrir sig er rétt að minna á og halda því til haga meðan ég man að svo er búið að öldruðum og fötluðum í þjóðfélaginu að 40% þeirra er gert að lifa af lágmarkslaunum, 70 þús. kr. á mánuði. Það er ekki síst á þessum hópi, öldruðum og fötluðum ásamt einstæðum foreldrum sem þessar aðgerðir bitna á. Ég held að almennt megi segja að kjör og aðstæður einstæðra foreldra séu þegar á heildina er litið mun verri en hjá öðrum. Einstæða foreldra er að stórum hluta til að finna í láglaunahópum í þjóðfélaginu. Framfærslan hjá fjölda þeirra er mun erfiðari en hjá öðrum þar sem tveir sjá um framfærsluna og húsnæðisaðstaða þeirra og möguleikar til að eignast eigið húsnæði eru miklu minni en hjá öðrum. Hlutfallslega er því langstærsti hluti þeirra sem búa í leiguhúsnæði og í félagslegum íbúðum einstæðir foreldrar. Þetta kemur heim og saman við úttekt sem ég sem ráðherra lét gera á stöðu einstæðra foreldra og það kemur fram í skýrslu sem heitir Barnafjölskyldur að staða barna sé ójöfn eftir fjölskyldugerðum og að börn einstæðra mæðra búi við lakari fjárhagsstöðu. Ein meginniðurstaðan varð sú að einstæðir foreldrar búa um margt við lakari aðstæður en giftir og skapar það börnum í þeim fjölskyldum þeim mun óhagstæðari stöðu. Ef teknar eru tekjur og fjárhagsstaða einstæðra foreldra árið 1994 --- það er Þjóðhagsstofnun sem ég vitna til --- voru samanlagðar meðaltekjur hjóna þá 2.730 þús. meðan samanlagðar meðaltekjur einstæðra foreldra voru 966 þús. þannig að við erum að tala um næstum þrisvar sinnum minni meðaltekjur hjá einstæðum foreldrum. Síðan eru það meðaltekjur hjóna 21--25 ára. Þær voru 1.904 þús. en meðaltekjur einstæðra foreldra 21--25 ára voru 603 þús. og við erum enn að tala um þrisvar sinnum minni tekjur. Þar kom einnig fram að þriðjungur einhleypra og fráskilinna foreldra með forsjá barna eiga ekki bíl. Þó að það séu fyrst og fremst íbúðirnar sem eru mikilvægar geta bílarnir náttúrlega líka verið mikilvægir, ekki síst ef við erum að ræða einstæða foreldra með eitt, tvö eða þrjú börn sem þurfa kannski að þeysast bæjarhluta á milli til að koma börnum fyrir og koma sér í vinnu. Auðvitað mætti taka á ýmsu varðandi einstæða foreldra en húsnæðismálin eru þau mál sem brenna heitast á fjölskyldum einstæðra foreldra. Hér er um lágtekjufólk að ræða sem hefur þörf fyrir félagslegt húsnæði eða leiguhúsnæði í eigu borgarinnar og þar eru tveggja eða þriggja ára biðlistar. Félag einstæðra foreldra rekur leiguíbúðir eða kannski frekar hægt að kalla það neyðarhúsnæði fyrir einstæða foreldra og þar eru 22 íbúðir og íbúðirnar eru mjög litlar með sameiginlegri eldunaraðstöðu enda er þetta hugsað sem íverustaður til skamms tíma meðan verið er að finna annað og vandamálið er að nokkur síðustu ár hefur verið erfitt að koma fólki út vegna þess að það hefur ekki í önnur hús að venda. Ekki lagast staðan, herra forseti, eftir þessa breytingu hjá þessum hópi fólks sem hefur fengið húsaskjól hjá Félagi einstæðra foreldra. Þegar maður skoðar, herra forseti, fjárhagsaðstoð félagsmálastofnana og hverjir það eru sem þurfa að leita þangað, hverjir eru skjólstæðingar félagsmálastofnunar og hverjir fá aðstoð þar, þá eru það í mörgum tilvikum, herra forseti, einstæðir foreldrar sem þurfa að leita þangað eftir fyrirgreiðslu auk ellilífeyrisþega og öryrkja. Við erum alltaf að reka okkur á sama hópinn sem á raunverulega að loka fyrir með þeim aðgerðum sem eru boðaðar. Hérna kemur t.d. fram ef við tökum Akureyrarbæ að þar var í nóvembermánuði 1995 gerð könnun á því hverjir það væru sem leituðu helst eftir fjárhagsaðstoð. Þetta var ekki stór hópur. Þetta hefur sennilega verið um 125 manns og þarna eru einstæðir foreldrar 28, atvinnulausir 25 og einhleypir 20. Það eru einmitt 20 einhleypir og 28 einstæðir foreldrar sem þarna eru upp undir helmingur og það eru þeir sem hafa notið aðstoðar félagslega kerfisins. Ég er alveg viss um það að þegar maður horfir á þessar tölur ef loka á félagslega kerfinu fyrir utan allt annað sem bætist á sveitarfélögin með þessari breytingu og ég hef farið í gegnum í dag að þetta mun auka þörfina fyrir fjárhagsaðstoð hjá sveitarfélögunum. Ég held að ekki sé nokkur vafi að þar mun enn þá koma þrýstingur á útgjöld frá sveitarfélögunum. Ef það á að reka þetta fólk út á almennan markað og þó að það komist yfir einhverja íbúð á almennum markaði sem kostar 35 þús. kr. í leigu og er með 70 þús. kr. í tekjur er náttúrlega augljóst að það þarf að sækja eftir fjárhagsaðstoð hjá sveitarfélögunum. Þetta er náttúrlega fyrir utan það sem ég hef farið í gegnum, sem ég held að sveitarfélögin séu ekkert farin að átta sig á, að auðvitað munu þau ekki komast hjá því með einum eða öðrum hætti, þau sem vilja á annað borð halda uppi félagslegri aðstoð, að koma upp félagslegum leiguíbúðum. En hvernig þau ætla að fara að því, eftir að hæstv. félmrh. hefur hækkað vextina á leiguíbúðunum upp í markaðsvexti, án þess að það komi í lokin niður á þeim sem þurfa á leiguíbúðum að halda fæ ég ekki séð, herra forseti. Sá fjöldi sem þarf að byggja af leiguíbúðum hygg ég að skipti einhverjum þúsundum á næstu árum því að ég hef sýnt fram á að bara á biðlista í Reykjavík eru 400 eftir leiguíbúðum og 400 aldraðir til viðbótar eftir leiguíbúðum og annað eins er úti á landi þannig að ég hygg að við séum að tala um einhverjar þúsundir sem þarf að byggja á allra næstu árum. Ég tala ekki um þegar verið er að loka þannig félagslega kerfinu. Fyrir utan húsaleigubæturnar er alveg ljóst að það mun skapast mikill þrýstingur á þær. Ég hygg að þær 280 millj. sem Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson samdi um við fjmrh. fyrir hönd Sambands ísl. sveitarfélaga dugi ekki. Við vöruðum við því að þetta væri allt of lág fjárhæð, við töluðum um að þarna þyrfti a.m.k. 500 millj. og ég hygg að það sé enn þá meira. Þess vegna undrar mig mjög hvernig sveitarfélögin taka á þessu máli í umsögnum sínum. Ef við förum í húsaleigubæturnar og reynsluna af því hverjir það eru sem helst hafa fengið þær kemur í ljós að 70% af þeim sem fengið hafa húsaleigubætur eru undir skattleysismörkum þannig að þær gagnast fyrst og fremst fólkinu sem hafa lægstar tekjur og einmitt því fólki er verið að vísa á leigumarkaðinn og húsaleigubæturnar. Stærsti hluti bótaþega, sem eiga börn yngri en 18 ára, eru einstæðir foreldrar eða 58%. Aftur og aftur, herra forseti, erum við komin að því sama að þetta er sá hópur sem þetta frv. heggur svo mjög í sem kannski býr við bágustu stöðuna í þjóðfélaginu. Út af fyrir sig væri freistandi þar sem sérstaklega er verið að höggva í þennan hóp einstæðra foreldra ásamt námsmönnum, fötluðum og fátækum barnafjölskyldum að fara ítarlega yfir þá skýrslu sem ég hef undir höndum um kjör einstæðra foreldra. Ég ætla þó að láta mér nægja að fara yfir örfá atriði sem snerta húsnæðismál en þar stendur: ,,Það hefur vakið töluverða athygli að meðal þátttakenda í greindri könnun telja langflestir að tryggt húsnæði sé eitt brýnasta mál einstæðra foreldra. Athuganir á húsnæðismálum einstæðra foreldra renna einnig stoð undir þá nauðsyn að tryggja möguleika á hæfilegu húsnæði til lengri tíma. Helmingur einstæðra foreldra býr í leiguhúsnæði en að jafnaði búa níu af hverjum tíu fjölskyldum í eigin húsnæði.`` --- Þetta frv. er greinilega sérstök kveðja frá ríkisstjórninni, herra forseti, til einstæðra foreldra á Íslandi. --- ,,Aðeins 6% einstæðra foreldra í leiguhúsnæði á almennum markaði hafa leigusamning meira en til eins árs og helmingur hefur engan leigusamning. Til samanburðar er bent á niðurstöðu könnunar sem gerð var í Svíþjóð árið 1980 en þar kemur fram að 90% einstæðra foreldra í leiguhúsnæði hafa langtímasamning og eru taldir búa í mjög tryggu húsnæði. Það verður einnig að teljast athyglisvert að 27% einstæðra foreldra, sem búa í eigin húsnæði, hafa eignast það á félagslegum grundvelli í gegnum verkamannabústaðakerfið.`` --- 27% einstæðra foreldra sem búa í eigin húsnæði hafa eignast það á félagslegum grundvelli í gegnum verkamannabústaðakerfið. Þetta er bara eitt dæmið um það sem við höfum lýst, herra forseti. Við höfum hér talað fyrir og varið félagslega húsnæðiskerfið. Við viðurkennum vel að það megi bæta það en hins vegar höfum við margbent á hvað þetta kerfi hefur þjónað mörgum í gegnum tíðina. Það hefur bjargað mörgum, herra forseti, frá sárri fátækt að hafa þó fengið aðstoð í gegnum félagslega íbúðakerfið. Síðan segir hér: ,,Þar að auki hafa jafnmargir til viðbótar eða þriðjungur allra þátttakenda í könnuninni sóttu um íbúðir í verkamannabústöðum en ekki fengið. Það er einnig athyglisvert í þessu sambandi að fjórðungur einstæðra foreldra sem leigja bjuggu áður í eigin húsnæði. Að lokum má geta þess að 35% einstæðra foreldra heldur ekki sjálfstætt heimili heldur býr hjá foreldrum, öðrum ættingjum eða vinum.`` Hér er síðan niðurstaða frá nefnd sem var að skoða hvaða tillögur væri hægt að gera og leiðir til að bæta stöðu einstæðra foreldra. Hver er niðurstaðan, herra forseti? ,,Nefndin álítur því að eitt brýnasta hagsmunamál einstæðra foreldra sé að komast í tryggt húsnæði. Jafnframt verður að líta svo á að félagslegar íbúðabyggingar séu mikilvægur möguleiki til þess að einstæðir foreldrar geti eignast eigið húsnæði.`` --- Þessu á bara að loka, herra forseti. --- ,,Auk þess leggur nefndin áherslu á það með tilliti til þeirra einstæðu foreldra sem eru leigjendur að opnaðar verði allar leiðir til byggingar leiguhúsnæðis svo skapast megi eðlilegt ástand á leigumarkaði og leigutakar megi búa við meira húsnæðisöryggi.`` Þarna er aftur og aftur komið að því, herra forseti, hvað er mikilvægast og brýnast í að bæta almennt kjör og stöðu einstæðra foreldra. Það eru húsnæðismálin, leiguíbúðir og félagslegar íbúðir sem hér á að slá af. Ég veit ekki betur en að samkvæmt till. til þál. sem var samþykkt 13. maí 1997, eigi fjölskylduráð að vera hæstv. félmrh. til halds, trausts og ráðgjafar. Ég veit ekki betur en Alþingi hafi kosið þetta fjölskylduráð. Nú vil ég spyrja hæstv. félmrh. hvort þetta fjölskylduráð hans, sem á að vera honum til ráðgjafar, hafi farið yfir þetta frv. og lagt mat á áhrif þess á fjölskyldur á Íslandi. Hvaða áhrif hefur þetta á stöðu einstæðra foreldra, námsmanna, fatlaðra og fátækra barnafjölskyldna? ,,Hlutverk fjölskylduráðs`` --- ég ætla að lesa það, herra forseti --- ,,skal m.a. vera eftirfarandi: 1. Að veita stjórnvöldum ráðgjöf í fjölskyldumálum, t.d. vegna áforma um stjórnvaldsaðgerðir, jafnframt því að koma á framfæri ábendingum um úrbætur í fjölskyldumálum. 2. Að annast tillögugerð um framkvæmdaáætlanir í málefnum fjölskyldunnar, með hliðsjón af heildarsýn yfir viðfangsefni einstakra ráðuneyta og verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. 3. Að eiga frumkvæði að opinberri umræðu um málefni fjölskyldunnar. 4. Að hvetja til aðgerða á sviði fjölskyldumála í samfélaginu. 5. Að stuðla að rannsóknum á högum og aðstæðum íslenskra fjölskyldna.`` Þeir sem skipa fjölskylduráð, sem hefur það hlutverk að stuðla að eflingu og vernd fjölskyldunnar, eru tveir kosnir hlutfallskosningu á Alþingi, einn tilnefndur af skólum á háskólastigi, einn tilnefndur af Sambandi ísl. sveitarfélaga en félmrh. skipar þann fimmta án tilnefningar og skal hann vera formaður ráðsins. Fulltrúar í fjölskylduráði skulu hafa víðtæka þekkingu eða reynslu í málefnum fjölskyldunnar. Ég tel það brýnt að ef hér er komið ráðgefandi apparat, fjölskylduráð, sem vega á og meta stjórnvaldsaðgerðir, þá ætti þetta mál að fara þangað. Ég þykist næstum viss um að þetta fjölskylduráð hafi ekki fjallað um þetta frv. og þó það væri ekki nema vegna þess, þá ætti að fresta því. Ef við meinum eitthvað með þessu fjölskylduráði og þessari þáltill., þá á fjölskylduráðið að fara yfir það og meta áhrif þess. Ekki veit ég hvort hæstv. félmrh. hlýðir á mál mitt en ég tel það mjög mikilvægt, ekki síst vegna þess að í þessari þáltill., herra forseti, er einnig talað um að efnahagslegt grundvallaröryggi fjölskyldunnar sé tryggt ásamt rétti hennar til öryggis í húsnæðismálum. Það hlýtur að leiða af sjálfu að fjölskylduráðið á ekki síst að skoða þetta frv., miðað við það sem kveðið er á um í þessari þáltill., til verndar fjölskyldunum í landinu og því er auðvitað eðlilegt að um sé spurt: Hefur hið opinbera fjölskylduráð farið yfir ákvæði þessa frv.? Ég tel, herra forseti, jafnvel þó svo illa fari að þetta frv. verði að lögum, að óska ætti eftir því, þó það væri ekki nema af hálfu stjórnarandstöðunnar, að fjölskylduráðið legði mat sitt á það. Ég held að það væri ágætur prófsteinn á þetta fjölskylduráð. Stjórnarandstaðan mundi þá beina því til fjölskylduráðsins að það legði mat á þau áhrif sem þetta hefði á kjör og stöðu einstæðra foreldra í þjóðfélaginu og þeirra hópa sem ég hef hér nefnt. Við erum að fjalla um mjög alvarlegt mál, herra forseti, sem eru húsnæðismál þeirra verst settu í þjóðfélaginu. Að því má ekki hrapa eins og hæstv. ráðherra ætlar hér að gera. Ég hef sagt það, herra forseti, af því að nú fer ég hvað úr hverju að snúa mér að umsögnum á 200 síðum, sem fram hafa komið um þetta frv. að það hefur vakið mikla undrun mína, herra forseti, hvernig sveitarfélögin hafa brugðist við í þessu máli og með hvaða hætti umsagnir þeirra hafa verið. Ég hef vakið athygli á því hvað umsagnir húsnæðisnefndar sveitarfélaganna, stórra sveitarfélaga, ég nefni Reykjavík, Hafnarfjörð, Kópavog og Akureyri, eru allt öðruvísi. Þar eru sett fram rök og gagnrýnið og málefnalega er bent á áhrifin af þessu frv. Sjálfar sveitarstjórnirnar á þessum sömu stöðum virðast einfaldlega blessa þetta frv. án þess að skrifa mikið um þetta. Þetta eru bara örfáar línur hjá sumum sveitarfélögum og sagt: Vísað er til umsagnar Sambands ísl. sveitarfélaga. Við afsölum okkur rétti til þess að segja nokkuð um þetta mál og tökum undir það sem Samband ísl. sveitarfélaga hefur að segja um málið. Ég hef áhyggjur af þessu, herra forseti, og ég held að það sé full ástæða til. Ég velti fyrir mér samhenginu þarna á milli. Maður hefði haldið að húsnæðisnefnd sveitarfélaga ætti að vera ráðgefandi apparat fyrir sveitarstjórnarráðið og sveitarstjórnina. Umsagnir þaðan eru með allt öðrum hætti. Það er greinilega ekki hlustað á húsnæðisnefndirnar heldur bara vísað í eitthvað sem Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson segir ...  Vegna þessa vil ég fara nokkuð yfir 54. fund fulltrúaráðs Sambands ísl. sveitarfélaga, haldinn á Hótel Héraði á Egilsstöðum 20.--21. mars 1998 sem er athugun á frv. til laga um húsnæðismál. Þar er greinilega messað yfir sveitarstjórnarmönnum og reynt að svara þeirri gagnrýni sem fram hafði verið sett á frv. félmrh. af hálfu þeirra sem stóðu þá að því frv. eða forsvarsmanna Sambands ísl. sveitarfélaga. Mér fannst svörin við þeirri gagnrýni vægast sagt afar léleg, herra forseti. Ég hef reyndar farið yfir sum þeirra í dag en ætla að fara yfir þau lið fyrir lið.  ,,Að beiðni stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga hef ég tekið saman nokkur áhersluatriði, skýringu og athugasemdir við frumvarp til laga um húsnæðismál til að kynna á þessum fulltrúaráðsfundi.`` Hér er ég að lesa ræðu Karls Björnssonar bæjarstjóra á Selfossi, ef ég fer rétt með málið. Mér sýnist þetta vera inngangur að henni ásamt því að farið er yfir helstu gagnrýnisatriði. Hann vísar til þess að hann sé ,,formaður vinnuhóps á vegum sambandsins sem settur var stofn í september 1996 og hafði það hlutverk að athuga skuldbindingar sveitarfélaga vegna félagslega húsnæðiskerfisins og gera tillögur um breytingar á kerfinu. Vinnuhópurinn skilaði nokkuð ítarlegri skýrslu til stjórnarinnar í febrúar 1997 og var ákveðið að gefa hana út sem fræðslurit nr. 18 á vegum sambandsins í mars 1997 undir heitinu Félagslega íbúðakerfið, úttekt og tillögur til úrbóta.`` Síðan fer hann yfir helstu gagnrýni sem fram hafi komið vegna nýrra húsnæðislaga. Ég bið forláts á því, herra forseti, ef ég þarf að endurtaka eitthvað af því sem ég hef sagt hér í dag. Ég mun einfaldlega svara því sem fram kemur af hálfu talsmanns sveitarfélaganna á fulltrúaráðsfundi sem haldinn var á Egilsstöðum, þegar verið var að reyna að sýna sveitarstjórnarmönnum fram á að þetta væri allt gott og blessað. Hér er sagt: ,,Hér á eftir fjalla ég um nokkrar athugasemdir og gagnrýni sem fram hefur komið í umræðunni síðustu daga um hin nýju húsnæðislög og set einstök atriði fram í fullyrðingarformi og leitast síðan við að svara gagnrýninni og skýra þau atriði sem um ræðir. Í fyrsta lagi svarar hann fullyrðingunni: ,,Tekjulágu fólki verður vísað út á leigumarkaðinn í stórum stíl!`` Hvert er svarið sem sveitarstjórnirnar hafa svo keypt greinilega. Hann svarar því svona: ,,Leiguíbúðir á Íslandi eru um 20.000 og þar af eru um 3.500--4.000 í eigu sveitarfélaga og félagasamtaka. Vænta má að þeim fjölgi með setningu nýrra húsnæðislaga þar sem mörg sveitarfélög munu breyta innleystum félagslegum íbúðum í leiguíbúðir.`` Hvar liggur þetta fyrir, herra forseti? Það liggur ekkert fyrir um það, ekki nokkur skapaður hlutur. Ég hef sýnt fram á að þeir eru að hækka vextina og ætla sér að hækka vextina á leiguíbúðum upp í markaðsvexti en breyta ekki kjörunum að öðru leyti. Sveitarfélögin hafa, þrátt fyrir að vextirnir hafi verið niðurgreiddir, 1% vextir, ekki byggt fleiri leiguíbúðir heldur en raun ber vitni. Hvað segir okkur þá að sveitarstjórnir fari allt í einu að byggja einhvern fjölda af leiguíbúðum þegar vextirnir eru komnir upp í markaðsvexti? Hver fær að borga þann brúsa? Annaðhvort sveitarfélagið eða leigjandinn. Aðrir eru ekki til þess. ,,Einhverjir af þeim sem nú leigja munu væntanlega leitast við að kaupa íbúðir samkvæmt hinu nýja kerfi vegna lægri greiðslubyrði í því miðað við hið eldra kerfi.`` Hér er fullyrt að greiðslubyrðin í þessu nýja kerfi sé lægri en í eldra kerfinu. Ég hef margfarið í gegnum það í dag, herra forseti, að það er rangt fram sett upp af hálfu ráðherrans að hér sé um lægri greiðslubyrði að ræða. Ég tók dæmi um það að þegar um er að ræða áhvílandi lán og þegar nokkurra ára gamalt áhvílandi lán er yfirtekið. Það þarf ekki meira en það til þess að raska því og að greiðslubyrðin verði mun hærri, fyrir utan kostnaðinn sem er miklu hærri, bæði í lántökugjöldum og stimpilgjöldum sem verða t.d. af húsbréfalánunum. Allt þetta eykur kostnaðinn, fyrir utan það að vaxtabótakerfið sem nú á að taka við gerir það að verkum að einstæðir foreldrar og einstaklingar munu tiltölulega fljótlega, ef þeir kaupa íbúðir á 5,5 millj.kr., reka sig upp í þakið og þurfa því sjálfir að bera mismuninn á niðurgreiðslunni til þess að verða jafnsettir á eftir. Hér er því bara fullum fetum haldið fram, við allar sveitarstjórnir landsins á fulltrúaráðsfundi, að greiðslubyrðin verði lægri. Og þetta er greinilega bara keypt hrátt, a.m.k. hafa þeir ekki haft fyrir því margir hverjir að skoða þá málefnalegu gagnrýni sem sett hefur verið fram af hálfu húsnæðisnefndanna í þessu máli. Síðan segir talsmaðurinn sem var að reyna að tala frv. inn á alla sveitarstjórnarfulltrúana sem þarna voru: ,,Allar líkur eru á að sá fjöldi leiguíbúða sem bætist við markaðinn muni fullnægja þeirri auknu eftirspurn eftir leiguhúsnæði sem skapast getur vegna þess að ekki verði lengur veitt 100% lán.`` Það er nú það. Þessi hv. talsmaður viðurkennir þó, sem hann gat náttúrlega ekki komist hjá, að með því að fella alveg niður 100% lán væru kannski einir 200 einstaklingar á ári hverju sem fengju ekki inni í nýja íbúðalánakerfinu. Hann viðurkennir þó þá þörf og telur að sá fjöldi sem bætist við á markaðinn, væntanlega út af innleystum félagslegum íbúðum, muni duga þessu fólki. Ég á eftir að sjá það að sveitarfélögin fari að leysa til sín íbúðir í stórum stíl og breyta þeim í leiguíbúðir. Ég hef að vísu sagt að sú hætta sé fyrir hendi, af því að ráðherrann er alltaf að ota þessari gulrót að nú geti fólk farið að velja sér íbúðir, farið úr Breiðholti, ef það svo kýs, í Vesturbæinn eða öfugt, að þá geti sveitarfélögin sagt: Þú getur ekki valið þér neina íbúð. Við erum hér með innleysta íbúð sem þú þarft að taka. Ég er ekki farin að sjá að þessum íbúðum verði endilega breytt í leiguíbúðir þó að vel megi vera að það verði að einhverju leyti. En mér finnst þarna skautað létt fram hjá því, herra forseti, hve stór hluti verður settur á götuna miðað við að þetta mál nái fram að ganga. Síðan segir hér, herra forseti: ,,Í tengslum við framkvæmd laganna er nauðsynlegt að endurskoða reglur um greiðslumat. Ekki getur talist eðlilegt að miða við að tekjuhátt fólk geti einungis ráðstafað 18% af tekjum sínum til húsnæðiskaupa á sama tíma og tekjulágt fólk getur ráðstafað allt að 28% af sínum tekjum til húsnæðiskaupa. Á þessu sviði þarf að finna samræmi ...`` Hvaða samræmingu er hann að tala um, herra forseti? Ef hann er að tala um samræminguna niður í 18%, þ.e. eins og er núna í húsbréfakerfinu, þá erum við að tala um að stór hluti fólks muni ekki standast greiðslumatið. Það er svo einfalt. En það er ekkert sagt um það hér, herra forseti. Það eina sem sagt er um þetta er að finna þurfi samræmi ,,sem hugsanlega kunni að leiða til þess að íbúðaverðsviðmið hjá tekjulágum lækki sem leiði til þess að einhverjir þeirra telji það vænlegan kost að fara á leigumarkað. Þessi áhrif þarf að kanna vel við þessa endurskoðun.`` --- Telji það vænlegan kost að fara á leigumarkað. Hvaða leigumarkað? Ég sé ekki að til séu neinar íbúðir á leigumarkaði. Síðan kemur hjá þessum talsmanni Sambands ísl. sveitarfélaga þegar verið var að fá allar sveitarstjórnir á landinu inn á þetta frv.: ,,Frelsi fólks til að velja sér húsnæði á almennum markaði er ekki tryggt!`` --- Það er fullyrðingin sem hann segist vera að svara. Hann er að svara gagnrýni sem komið hefur fram á þessi nýju húsnæðislög og eitt af því sem er gagnrýnt er m.a. það sem ég hef sett fram: Frelsi fólks til að velja sér húsnæði á almennum markaði er ekki tryggt. --- ,,Þetta er rétt og byggist á bráðabirgðaákvæði III í frumvarpinu um að sveitarstjórn geti meðan innlausnarskylda hvílir á sveitarfélaginu ákveðið að tiltekinn hluti viðbótarlána skuli fara til að mæta endursölu innleystra íbúða enda taki söluverð slíkra íbúða mið af markaðsverði íbúða á viðkomandi svæði. Þetta er sett inn til að leitast við að tryggja endursölu þessara íbúða. Útfærsla þessa ákvæðis gæti orðið á þann veg að sá sem ekki sættir sig við ákveðnar innlausnaríbúðir fari í einhvers konar biðröð eftir óskilyrtum viðbótarlánum en eins og kunnugt er eru biðraðir ekki óþekkt fyrirbæri í kerfinu í dag.`` Hér eru boðaðar biðraðir, langar biðraðir eftir viðbótarlánum og við skulum muna það og halda því þá til haga um leið.  Síðan kemur fullyrðing nr. 3, sem Karl Björnsson er að svara, sem er að lánveitingar verði háðar skömmtunarkerfi. Hann segir: ,,Þetta er rétt. Samkvæmt 31. gr. er sveitarstjórn heimilt að takmarka fjölda viðbótarlána ef fyrirséð er að víkja verður frá fjárhagsáætlun sveitarfélagsins eða ef þau raska í verulegum atriðum fjárhag þess. Þessi takmörkun er nauðsynleg til þess að sveitarfélög geti haft stjórn á útgjöldum sínum vegna viðbótarlána með sama hætti og þau geta takmarkað útgjöld sín til þess félagslega kerfis sem nú er við lýði. Með sama hætti getur Íbúðalánasjóður takmarkað heildarupphæð viðbótarlána á grundvelli fjárhagsgetu sjóðsins.`` Um þetta er út af fyrir sig ekki neitt að segja. Það er vissulega rétt sem hér er sett fram að það er á valdi hvers sveitarfélags að takmarka þessi viðbótarlán en það er líka, við skulum muna að það, í valdi Íbúðalánasjóðsins sjálfs, hann hefur ekki óendanlega mörg viðbótarlán. Þar er skömmtun. Þar er ákveðinn hemill líka en sveitarfélögunum er auðvitað í sjálfsvald sett hvort þau fara út í þessi viðbótarlán eða ekki, t.d. með því að greiða ekki í varasjóð. Síðan talar Karl Björnsson um 5. fullyrðinguna eða gagnrýnina sem hafi komið fram og segir: ,,Ekkert samráð hefur verið haft við verkalýðsforustuna!`` --- Hann svarar því og segir: --- ,,Lagafrumvarpið er samið á grundvelli ítarlegra athugana, tillagna og ályktana á vegum ýmissa aðila undanfarin ár. Ekki verður annað séð en verulegt tillit hafi verið tekið til þeirra við gerð frumvarpsins. Í því sambandi vísa ég til ályktunar sambandsstjórnarfundar Alþýðusambands Íslands frá 19.--20. nóv. 1996 þar sem m.a. er bent er á vanda þeirra sem fá 100% lán, nauðsyn á fjölgun leiguíbúða með því að breyta innleystum íbúðum sveitarfélaga í leiguíbúður og síðast en ekki síst kosti þess að taka upp félagsleg lán til kaupa á íbúðum eftir eigin vali þeirra sem uppfylla skilyrði um slík lán enda nemi lánin að hámarki 90% af kaupverðí íbúðar.`` Herra forseti. Mér finnast þetta ansi ósvífnar fullyrðingar. Hér er raunverulega verið að segja að fullt tillit hafi verið tekið til tillagna sem ASÍ hafi sett fram og að fullt samráð hafi verið haft við ASÍ. Mér finnst þetta hálfgerð ósvífni að halda þessu fram vegna þess að það er ekki rétt að ASÍ hafi lagt fram þær tillögur sem þetta frv. byggir á, enda hefur ASÍ ásamt BSRB, Búseta og félagasamtökum gengið hart fram í að mótmæla því að þetta frv. verði að lögum og óskað eftir því að samráð verði haft um það hvernig þessum málum verður háttað. Þetta er í fyrsta sinn í hinni löngu sögu félagslegra íbúða á Íslandi að ekki er haft eðlilegt samráð við verkalýðshreyfinguna eða félagasamtök.  Síðan kemur 6. fullyrðingin sem Karl Björnsson er að svara og ég les fyrst fullyrðinguna og gagnrýnina sem hann síðan svarar þegar hann er að fá sveitarfélögin til liðs við frv.: ,,Með frumvarpinu er fyrst og fremst verið að taka á vanda húsnæðiskerfisins sjálfs og nokkurra sveitarfélaga en ekki vanda þess fólks sem kerfið á að þjóna!`` --- Síðan svarar Karl: --- ,,Gagnrýni sem þessi hefur komið fram og sætir undrun að mínu mati. Eins og flestir vita er húsnæðiskerfið ekki til vegna þess sjálfs eða sveitarfélaganna sérstaklega heldur er kerfið fyrir hendi til að þjóna fólkinu. Með breytingu á núverandi fyrirkomulagi er verið að leitast við að bæta kerfið í ljósi þess lærdóms sem menn hafa dregið af þeim göllum sem hindrað hafa eðlilega virkni hins félagslega íbúðakerfis.`` --- Þetta er meira kraðakið. Það er erfitt að skilja þetta. ,,Með breytingu á núverandi fyrirkomulagið er verið að leitast við að bæta kerfið í ljósi þess lærdóms sem menn hafa dregið af þeim göllum sem hindrað hafa eðlilega virkni hins félagslega íbúðakerfis.`` Þarna er heldur betur komin skýringin á breytingunni, að verið er að leitast við að bæta kerfið og draga úr þeim göllum sem hindrað hafa eðlilega virkni. Það er ekkert verið að draga úr neinum göllum, herra forseti. Ég hef sagt og fleiri hér að við erum tilbúin að skoða og draga úr göllunum sem fram hafa komið.

Hvaða göllum? Um hvaða galla er verið að tala?

Það er ekki einu sinni rætt, það er ekki einu sinni talað um hverjir þeir eru. Það er ekki einu sinni rætt hér. Það er ekki einu sinni verið að gera það heldur er bara lokað, sjoppunni bara lokað. Öllu saman bara lokað. Þetta er auðvitað algerlega óskiljanlegt. Það sem verið er að gera er ekki að hugsa um fólkið sem þetta kerfi hefur þjónað. Það er fyrst og fremst verið að færa kostnað við félagslega kerfið yfir á sveitarfélögin og verið að losa ríkið undan kostnaði við að aðstoða fátækt fólk við að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Síðan er fullyrðing nr. 7 sem hefur verið haldið fram: ,,Frumvarpið tryggir hvorki aukið framboð leiguhúsnæðis né aukið og nauðsynlegt réttaröryggi leigjenda!`` --- Karl Björnsson svarar því svo: --- ,,Forsenda þess að fjölga eignar- og leiguíbúðum í þessu landi er að fleiri íbúðir verði byggðar.`` --- Það er rökrétt. --- ,,Íbúðaþörfin fer eftir fjölda landsmanna og þróunar í meðalfjölskyldustærð. Nú eru um 100.000 íbúðir eða heimili í landinu og er áætlað að leigumarkaðurinn nái til um 20.000 þeirra. Við það að efla húsaleigubótakerfið og gefa sveitarfélögunum kost á að breyta innleystum félagslegum eignaríbúðum í leiguíbúðir eru allar líkur á að hlutur leiguhúsnæðis stækki á kostnað eignaríbúða. Sveitarfélögunum ber á grundvelli laga um félagsþjónustu sveitarfélaga að tryggja framboð leiguhúsnæðis handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna.`` Við vitum að lítið þýðir að vísa í lög um félagsþjónustu sveitarfélaga ef við erum að tala um að þau eigi að tryggja uppbyggingu á félagslegu húsnæði eða skyldu sveitarfélaganna til að koma upp félagslegu húsnæði. Ákvæðin eru þannig að þau eru mjög opin. Þetta er meira sett í vald sveitarfélaganna sjálfra sem er út af fyrir sig eðlilegt ef við á annað borð meinum eitthvað með sjálfstæði sveitarfélaganna, en að vísa í að það eigi að tryggja framboð leiguhúsnæðis, einhver ákvæði í lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga, er bara marklaust, herra forseti, vegna þess að þetta er fyrst og fremst undir sveitarfélögunum sjálfum komið hvort byggt er mikið af leiguhúsnæði og hvort uppbyggingin verður þar eða ekki. Setningar eins og þessi að ,,við það að efla húsaleigubótakerfið og gefa sveitarfélögum kost á að breyta innleystum félagslegum eignaríbúðum í leiguíbúðir eru allar líkur á að hluti leiguhúsnæðis stækki á kostnað eignaríbúða``. Þetta er alveg út í vindinn, herra forseti. Það veit enginn hve mikið verður um þessar innleystu íbúðir sem hér er verið að tala um. Og hvernig er verið að efla húsaleigubótakerfið? Það hefur ekki verið eflt fyrir tilstuðlan ríkisvaldsins. Það er alveg ljóst. Það hefur ekki verið gert. Það voru settir miklu minni peningar í það, herra forseti, heldur en nauðsynlegt var. Við margsýndum fram á það þegar við vorum að ræða um húsaleigubótakerfið. Þessi rök standast því engan veginn og ég trúi því ekki, herra forseti, að sveitarstjórnarmenn hafi bara á einum fulltrúaráðsfundi keypt svona rök án þess að fara gagnrýnið ofan í þau. Hvað er í húfi, hæstv. forseti? Það eru kjör og aðbúnaður þúsund fjölskyldna á hverju ári, kannski 2--4 þúsund manns og hér er líka undir afkoma sveitarfélaganna og fjárhagur þannig að menn hefðu átt að ýta ýmsu öðru til hliðar. Ég er þó ekki að segja að menn séu ekki að vinna þarfa hluti þó þeir fari ekki ofan í húsnæðismálin. En hér er bara svo mikilvægt mál á ferðinni að menn verða að gefa sér tíma til þess, ekki síst sveitarstjórnarmennirnir, þar sem núna er verið að ýta öllum þessum stóra hóp yfir á sveitarfélögin og segja: Þið leysið þarfir þeirra. Því hefðu sveitarfélögin átt og hafa skyldur til að skoða þetta mál betur en ekki bara kokgleypa svona rökstuðning eins og hér er settur fram án þess að fara nokkuð frekar ofan í stöðuna. Ég er alveg sannfærð um það, herra forseti, að ef sveitarstjórnarmenn hefðu lesið umsagnir húsnæðisnefndar sem ég á eftir að fara yfir síðar, þá hefðu umsagnir sveitarfélaganna sjálfra verið öðruvísi en í ljós hefur komið. Hér er farið yfir fullyrðingu átta: ,,Mörg hundruð manns munu ekki hafa greiðslugetu til að fá fyrirgreiðslu í nýja húsnæðiskerfinu! Þessi fullyrðing byggist á þeirri forsendu að núverandi greiðslumat í almenna húsnæðiskerfinu hefur verið tekið upp óbreytt í hinu nýja kerfi. Ljóst er að reglur um greiðslumat eru í endurskoðun með það að markmiði að það þjóni lágtekjufólki í hinu nýja kerfi með svipuðum hætti og það gerir í því eldra.`` Hér er eitthvað nýtt sett fram og maður spyr: Hvaða innstæða er á bak við að það verði sett greiðslumat sem þjóni þessu fólki með sama hætti og það gerir núna? Þetta les maður hér. Ráðherrann segir síðan: ,,Við erum að útbúa neyslustaðal sem á að taka tillit til eigna-, skulda-, framfærslu- og fjölskyldustaðals`` o.s.frv., sem margir telja að muni enn þrengja greiðslumatið. Á að vera mismunandi greiðslumat í húsbréfakerfinu, annars vegar 28% fyrir þá sem eiga að fá viðbótarlán líka eða eiga rétt á því og síðan 18% fyrir aðra? Ráðherrann treystir sér ekki til þess að svara þessu. Hann svarar engu um það. Allt sem þó hefur komið frá ráðherranum og maður hefur séð um þetta bendir til þess að verið sé að þrengja þetta enn meira en ég hef sagt varðandi þær 600 fjölskyldur sem hér eru úti. Síðan er svona fullyrðing bara lesin pent upp fyrir stóran fulltrúaráðsfund þegar verið er að tala um að mörg hundruð manns muni ekki hafa greiðslugetu til að fá fyrirgreiðslu í nýja húsnæðiskerfinu, þetta er fullyrðing sem ég og fleiri hafa haldið fram, og henni svarað þannig við stóra fulltrúaráðsfundinn. ,,Þessi fullyrðing byggist á þeirri forsendu að núverandi greiðslumat í almenna húsnæðiskerfinu verði tekið upp óbreytt í hinu nýja kerfi. Ljóst er að reglur um greiðslumat eru í endurskoðun með það að markmiði að það þjóni lágtekjufólki í hinu nýja kerfi með svipuðum hætti og það gerir í því eldra.`` Hvaða innstæða er á bak við þetta, herra forseti? Hérna er einmitt verið að svara því með þessum litla ótrúverðuga hætti að það verði engum 600 fjölskyldum úthýst. Er það virkilega keypt með þessum tveim setningum frá þessum ágæta manni á stórum fulltrúaráðsfundi? Hann er að svara hér 16 fullyrðingum og ég er bara komin í þá níundu, herra forseti, svo að við verðum að halda áfram með þetta vegna þess að þetta er auðvitað mjög mikilvægt af því að sveitarfélögin í landinu hafa greinilega mjög mikið byggt á þessu varðandi sína afstöðu til málsins. ,,Vaxtabætur verða óhagstæðari fyrir einstæða foreldra og einstaklinga!`` Þetta er fullyrðing sem ég tek á mig og ég hef haldið fram, herra forseti, og því er svarað svona við fulltrúaráðsfundinn: ,,Finna má dæmi þar sem fullyrðing þessi stenst og er þá miðað við mjög lágar tekjur og dýrar íbúðir. Slík dæmi eru ekki raunhæf samkvæmt athugunum sem gerðar hafa verið á samhengi milli tekna kaupenda og verðs á íbúðum. Þegar raunhæf dæmi eru skoðuð kemur í ljós að hið nýja kerfi kemur betur út fyrir tekjulága.`` Herra forseti. Þetta fór ég mjög ítarlega yfir í dag og sýndi fram á það hvernig þetta hefur verið til þessa. Ég tók dæmi af raunverulegum úthlutunum, þ.e. hjá húsnæðisnefnd Reykjavíkur á sl. ári þar sem 196 einstæðir foreldrar fengu úthlutað íbúð sem var yfir 6 millj. kr. Ég hygg að ef við erum að tala um sæmilega tveggja herbergja íbúð þá kosti hún 6 millj. kr. Ætlum við að bjóða einstæðu foreldri með eitt eða tvö börn upp á það að vera í minni en tveggja herbergja íbúð? Nema það sé meiningin, herra forseti, að allir einstæðir foreldrar eigi að fara í húsnæði sem varla er finnanlegt upp á einhverjar 5 millj. kr. Ég hygg að ekki sé mikið til af sæmilegu húsnæði, þ.e. tveggja herbergja íbúðum sem eru undir 5,5--6 millj. kr. Hér er sagt að tveggja herbergja 70 m2 íbúð, hún gæti verið þriggja herbergja, 70 m2, kosti um 6,5 millj. kr. Hér er því bara sagt að þetta séu allt of dýrar íbúðir fyrir þetta fólk. Það er bara afgreitt þannig. Síðan er það aftur fullyrt sem ekki stenst, herra forseti: ,,Þegar raunhæf dæmi eru skoðuð kemur í ljós að hið nýja kerfi kemur betur út fyrir tekjulága.`` Þegar maður rekst á svona fullyrðingar, herra forseti, þá get ég orðið öskureið þegar ég heyri þetta. Það getur vel verið að ég endurtaki eina ferðina enn eins og ég er búin að gera í dag hvað þetta er hraksmánarleg lygi sem verið er að setja hér fram. Ég vil bara nota það orð. Við erum að tala um að vaxtabæturnar séu óhagstæðari fyrir þessa hópa. Við erum líka að tala um aukinn kostnað. Við erum að tala um greiðslubyrðina, að hún getur verið þyngri í mörgum tilvikum, m.a. þegar verið er að kaupa eldri íbúð eða notaða íbúð áhvílandi lánum. Síðan er fullyrðing númer tíu: ,,Nýjar íbúðir í Reykjavík eru 10% ódýrari í félagslega kerfinu en á almennum markaði!`` Þetta er fullyrðing sem ég hef m.a. haldið fram, herra forseti. Ég styðst þar við upplýsingar frá Húsnæðisstofnun og Fasteignamati ríkisins m.a. Þessu svarar fulltrúi Sambands ísl. sveitarfélaga, með leyfi forseta. ,,Með ákveðnum reikningsaðferðum má fá þessa niðurstöðu og er þá miðað við meðalverð á öllu íbúðarhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu. Ef á hinn bóginn er borið saman verð innan íbúðarhverfa fæst önnur niðurstaða þar sem mikill verðmunur getur verið á sambærilegum íbúðum milli hverfa, svo sem á milli Breiðholts og Vesturbæjar, en eins og menn vita þá er mikill fjöldi félagslegra íbúða staðsettur í ákveðnum hverfum í Reykjavík.`` Þetta eru auðvitað engin ný sannindi, herra forseti. Það vita allir að verð á íbúðum er mismunandi milli hverfa og getur verið dýrari á vissum stöðum í Vesturbænum heldur en í Breiðholti o.s.frv. En við erum að bera saman sambærilega hluti. Þegar verið er að tala um að íbúðirnar séu 10% ódýrari þá er tekið meðalverð eins og algengt er að miða við, þ.e. meðalverð annars vegar á íbúðum á almennum markaði, tekið meðaltal af því hvort þær eru þá háar í Vesturbænum eða lágar og svo öfugt, tekið bara meðaltalið af íbúðum á almennum markaði og meðaltalið af íbúðum í félagslega kerfinu og þannig er þetta fundið út. Það að vera að rugla dæmið með því að segja að ekkert sé að marka þetta því íbúðirnar séu dýrari í einum bæjarhluta fremur en öðrum er málflutningur sem á ekki að vera boðlegur fulltrúum í sveitarstjórn, sem á ekki að vera boðlegur sem rök fyrir fulltrúa í sveitarstjórn. Síðan stendur, með leyfi forseta: ,,Kostnaður fólks og ýmis ný gjaldtaka við að komast inn í nýja kerfið eykst verulega!`` Þetta er fullyrðing nr. 11 og mér heyrist, herra forseti, að sá ágæti maður, Karl Björnsson hafi eitthvað hlýtt á mitt mál þegar frv. kom fram og við 1. umr. vegna þess að meira og minna allt sem hann tekur upp eru fullyrðingar sem ég hef haldið fram. Það er alveg rétt. Þess vegna er mér auðvitað ljúft og skylt að svara þessu og lesa vandlega yfir hvaða rök þessi maður hefur á móti þeim fullyrðingum sem ég hef sett fram. En um fullyrðinguna um að kostnaður fólks og ýmis ný gjaldtaka við að komast inn í nýja kerfið aukist verulega, segir Karl Björnsson, með leyfi forseta: ,,Fulltrúar sveitarfélaga hafa gengið út frá því að álögur muni ekki aukast heldur þvert á móti minnka. Í því sambandi má nefna að 1,0% framlag íbúðarkaupanda í Tryggingasjóð fellur niður og 0,75% greiðsla til tæknideildar Húsnæðisstofnunar fellur niður vegna nýrra íbúða. Þóknun kaupanda til húsnæðisnefndar sveitarfélags sem nú er 0,5% mun væntanlega lækka. Þóknun seljanda til húsnæðisnefnda sem nú er 0,5% mun falla niður en í stað þess kemur þóknun til fasteignasala sem getur numið 1,5--2,0%. Þessar breytingar verður einnig að skoða í samhengi við neikvæð áhrif núverandi afskriftareglna í verðmyndun félagslegra íbúða en þau áhrif hverfa að sjálfsögðu íbúðareigendum til hagsbóta.`` Þetta síðasta, herra forseti, varðandi verðmyndunina og eignarmyndun félagslegra íbúða þarf ég að fara rækilega yfir síðar og ætla reyndar að geyma mér að svara þessari fullyrðingu sem hér kemur fram um þetta atriði. Varðandi kostnaðinn sem fólk verður fyrir þegar það kemur inn í kerfið miðað við það sem nú er erum við náttúrlega margbúin að fara yfir, herra forseti, og mig munar ekkert um að fara yfir það aftur. Það sem hefur raunverulega gerst er að félmn. boðaði --- raunverulega var það boðað af hæstv. félmrh. líka --- að stimpilgjöldin yrðu felld niður. Ég tók það þá sem svo að stimpilgjöld af húsbréfalánunum yrðu þá líka felld niður en niðurstaðan er sú að þau eru einungis felld niður af viðbótarlánunum. Það er það eina sem hefur breyst frá því að við bárum þetta saman við 1. umr. málsins þannig að það sem hér er tilgreint og ég hef sett fram og lagt fram kostnaðaryfirlit um vegur ekki á móti þeirri aukningu sem verður varðandi aukinn kostnað fólks vegna ýmissar nýrrar gjaldtöku. Munum eftir því, herra forseti, þegar ég segi þetta, að við erum að fjalla hér um nýjan sjóð sem er verið að opna, nýjan Íbúðalánasjóð sem starfa á eftir hverju? Þ.e. að hann skal standa undir sér sjálfur með gjaldtöku og vöxtum. Þar verður ekkert degið af, herra forseti, vegna þess að ekki nein ríkisframlög eiga að koma til þannig að ég spái því að ekki verði slegið þar af gjaldtökunni, herra forseti. Síðan kemur, með leyfi forseta: ,,Íbúðaverðið mun hækka vegna þess að sveitarfélög hætta að greiða 3,5% framlag til lækkunar á verði nýrra félagslegra íbúða!`` Þessu svarar Karl: ,,Á móti þessu 3,5% framlagi hafa sveitarfélögin lagt á umsýsluþóknun sem numið getur allt frá 2,0% upp í 6,0%. Slík umsýsluþóknun auk 3,5% niðurgreiðslunnar fellur nú niður þar sem sveitarfélög munu hætta nýbyggingum eða kaupum félagslegra eignaríbúða.`` Það er alveg ljóst, herra forseti, að verið er að fella niður þessi 3,5% sem léttir þá á útgjöldum sveitarfélaga. Þetta lækkaði líka verð á íbúðunum sem þýðir auðvitað, herra forseti, að það eru kaupendurnir sem taka á sig þessi 3,5%. Varðandi þessi 2%--6% sem sveitarfélögin hafa lagt á í umsýsluþóknun, þá hefur þetta náttúrlega verið lagt á fyrir ýmislegt. Þegar farið er í framkvæmdir, t.d. í uppbyggingu á félagslegum íbúðum, þá held ég að umsýsluþóknunin, sem ég tel að sé of há, hafi frekar verið nær 2% heldur en 6% og hún er notuð til þess að leita alls konar hagræðingar, til þess að þjónusta fólkið í efniskaupum, útboðum o.s.frv. þannig að þó fólk hafi borgað einhvern umsýslukostnað, þessi prósent sem hér eru nefnd sem ég held að hafi verið mjög misjöfn eftir sveitarfélögum, þá hefur fólkið kannski fengið út úr því hagstæðari kjör á íbúðum, ódýrari íbúðir o.s.frv. þannig að ég kaupi þetta ekki mjög dýru verði. Síðan segir: ,,Kostnaður sveitarfélaga eykst mikið ef eigendur félagslegra íbúða nýta sér kaupskyldur sveitarfélaga til að losna við íbúðir sínar og fara síðan inn í nýja kerfið!`` Þetta er fullyrðingin og svarið er: ,,Eftir er að semja og útfæra reglugerðir um viðbótarlán og varasjóð samkvæmt hinum nýju lögum. Við þá reglugerðarsmíði mun Samband ísl. sveitarfélaga væntanlega leitast við að tryggja að stórfelldir flutningar fólks milli þessara kerfa muni ekki eiga sér stað.`` Þetta var svolítið athyglisvert. Hér er verið að tala um valfrelsi fólks til að innleysa íbúðir sínar. Sveitarfélög sem hafa kaupskyldu verða að kaupa íbúðirnar og svo á að tryggja það í reglugerð, eini af þessum 26 eða 28 sem ráðherrann á að setja, að stórfelldir flutningar fólks milli þessara kerfa munu ekki eiga sér stað. Það er samkvæmt reglugerð, einni af þeim sem á að setja. Í lögunum er talað um frelsi fólks til þess að geta valið, síðan er ráðherranum gefin einhver opin reglugerðarheimild og þar takmarkar hann bara allt saman. Það er allt valið og frelsið sem fólkið á að hafa til að velja sér íbúðir. Ef fólkið vill komast úr þeim íbúðum sem það er í núna, vill fara og geta valið sér íbúðir hvar sem er, þá á að setja einhverja tálma á það með reglugerð. Það á ekki að verða hægt í miklum mæli. Það sem sérkennilegast er við þetta, herra forseti, er að ef það er það sem selur raunverulega þetta kerfi ráðherrans, að fólk eigi að geta valið sér íbúðir. Menn segja að ekki sé verið að koma saman þeim sem þurfa á félagslegum íbúðum að halda, á einum stað í einni blokk, heldur sé frekar hægt að dreifa því og fólk geti valið sér íbúðir. Ég hygg, ef menn hefðu sest yfir það, að það hefði verið hægt án þess að breyta þessu kerfi. ASÍ var t.d. með hugmyndir í þá áttina. Þeir vildu halda í þetta kerfi, halda í alla þá kosti sem þetta kerfi hefur en bjóða jafnframt upp á félagsleg lán. Ég held að ef menn hefðu sest yfir þá útfærslu sem ASÍ og BSRB voru með og það sem þeir boðuðu, þá hefði verið hægt að ná þeim kosti að fólk hefði meira val en það hefur í dag. Fjórtánda fullyrðingin er svohljóðandi: ,,Útgjöld sveitarfélaga munu aukast við það að fólk uppfylli ekki skilyrði hins nýja kerfis um kaup á íbúðum og fari á leigumarkað og fái þar húsaleigubætur sem sveitarfélög greiða!`` Þetta er fullyrðingin og Karl Björnsson svarar þessu: ,,Allar líkur eru á að þessi fullyrðing standist. Með eflingu leigumarkaðarins munu útgjöld vegna húsaleigubóta væntanlega aukast. Eðlilegt verður að teljast að Samband ísl. sveitarfélaga og ríkið taki upp samningaviðræður um breytt fjárhagsleg samskipti aðila ef útgjöld hins opinbera vegna húsnæðisstuðnings færist til milli ríkis og sveitarfélaga. Þannig mun hugsanlegur sparnaður ríkisins vegna eignaríbúða í hinu nýja kerfi greiðast til sveitarfélaganna vegna aukinna útgjalda þeirra við húsaleigubætur.`` Þetta er svolítið kraðak, herra forseti, og erfitt að átta sig á þessu. Mér finnst að sveitarfélögin hafi skipt um gír frá því að ég var félmrh. Þá þurfti að geirnegla allt varðandi fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Það þurfti að geirnegla ýmislegt en þetta er skilið eftir alveg opið og bent á að það teljist eðlilegt, eftir að þetta er orðið að lögum, að ríki og sveitarfélög taki upp samningaviðræður um breytt fjárhagsleg samskipti aðila ef útgjöld hins opinbera vegna húsnæðisstuðnings færist til milli ríkis og sveitarfélaga. Meðan ég er að lesa þetta þá minnir það mig á að fletta því upp að það var gerður ákveðinn samningur milli ríkis og sveitarfélaga að því er varðar húsaleigubætur núna rétt fyrir jólin. Mig minnir að í honum sé einhver klásúla um að þetta sé endanleg niðurstaða, þessar 280 millj., varðandi þennan tilflutning á húsaleigubótunum. Þetta er eitthvað sem mig minnir. Ég þarf auðvitað að fletta upp og rifja upp hvort rétt sé með farið. Þar var gengið frá þessum fjárhagslegu samskiptum að því er þetta varðar og 280 millj. voru það. Hér er hins vegar ýjað að því að það verði hægt að taka upp í samningaviðræðum um breytt fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga ef útgjöld hins opinbera vegna húsnæðisstuðnings færist til milli ríkis og sveitarfélaga. Ég hélt að það hefði verið lokað fyrir það mál, herra forseti. Ég taldi endanlega frá því gengið fyrir áramót og mig minnir að klásúlurnar séu með þeim hætti. Ég hygg að hæstv. fjmrh. muni ekki taka þeim opnum örmum ef þeir vilja taka upp þann samning núna þegar þeir fara að átta sig á því að húsaleigubæturnar, eftir þessa breytingu, verða þeim miklu þyngri og útgjöldin miklu meiri vegna þeirra, þegar þetta frv. er orðið að lögum. Það var auðvitað liður í þeim leik sem leikinn hefur verið sl. 2--3 ár af þessari ríkisstjórn. Hann hefur gengið út á að sverta félagslega kerfið eins og hægt er með tali um auðar íbúðir, fólk sem ekki stendur undir lánum o.s.frv., til þess að geta markaðsvætt kerfið og komið allri félagslegri aðstoð yfir á sveitarfélögin. Liður í því var frv. um húsaleigubætur og það klóka samkomulag af hálfu ríkisins sem gert var við sveitarfélögin, ef maður hugsar um hag ríkissjóðs. Ef maður hugsar um það út frá því, herra forseti, þá held ég að þar hafi verið gert klókt samkomulag. Samkomulagið er a.m.k. ekki hagstætt fyrir sveitarfélögin. Ég held að sveitarfélögin muni sjá það fyrr en seinna. Mér finnst afar sérstætt að segja við stóran fulltrúaráðsfund, þar sem verið er að selja þetta frv., að það sé einfaldlega hægt að taka upp samningaviðræður aftur varðandi húsaleigubætur af því að útgjöldin verða svo mikil. Ég bið þá sem hér eiga eftir að tala á eftir, af því að ég hafði ekki hugsun á því að finna það samkomulag sem ríki og sveitarfélög gerðu fyrir áramótin um húsaleigubætur, að grafa það upp. Ég held að sveitarfélögin hafi enga stöðu, eftir það samkomulag, til að segja: Jæja, nú verðið þið að borga okkur meira út af húsaleigubótunum af því að þær verða svo miklu meiri heldur en við gerðum ráð fyrir. Fimmtánda fullyrðingin, herra forseti, hljóðar svo: ,,Eftir tvö ár munu vextir á lánum til kaupa á leiguíbúðum hækka mikið frá því sem nú er með tilheyrandi kostnaði fyrir sveitarfélög og leigjendur!`` Við höfum haldið því fram að stefnt sé að því að hækka vextina á leiguíbúðunum. Það sem er svo sérstakt við þetta, herra forseti, er að það á bara að gera einhverja áætlun um þörf á leiguíbúðum. Ég er viss um að menn þurfa ekki tvö ár til þess að komast að einhverri niðurstöðu um þörf á leiguíbúðum. Þetta liggur þegar fyrir víða hjá sveitarfélögunum, hjá Byggðastofnun sem gerði áætlun á sínum tíma t.d. um kaupleiguíbúður, en það er fyrst árið 2000 sem þetta á að liggja fyrir. Þá verður þessi ríkisstjórn löngu farin frá. Það vonar maður alla vega, að hún verði löngu farin frá. Þá á að liggja fyrir hvernig gengið verði frá að því er varðar leiguíbúðirnar milli ríkis og sveitarfélaga, þ.e. hvort vextirnir eiga raunverulega að vera niðurgreiddir eða ekki. Því er bara vísað á aðra ríkisstjórn. Ég held, herra forseti, að það verði hlutskipti stjórnarandstöðuflokkanna, þegar þeir eru komnir í ríkisstjórn, að breyta þessari löggjöf ef svo fer sem horfir, að einhvern tíma á þessu sumri verði þetta að lögum. Ég geri mér ekki miklar vonir um að hæstv. félmrh. eða ríkisstjórnin breyti um takt. Þeir ætla sér með þetta mál í gegnum þingið með góðu eða illu, alveg sama hvað verkalýðshreyfingin, félagasamtök eða aðrir segja um þetta. Þeim er sama hvaða rökum er teflt fram. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að ég skoði hér ákveðinn þátt sem var í brtt. meiri hlutans. Í þessum brtt. meiri hlutans er ekkert sagt frekar varðandi þessa könnun, hvenær henni á að vera lokið. Það eina sem maður hefur við að styðjast í því máli er frv. sjálft þar sem er talað um að á árunum 1999 og 2000 sé heimilt að veita lán til leiguíbúða með niðurgreiddum kjörum. Síðan eiga að fara fram viðræður milli ríkis og sveitarfélaga og þeim á þá væntanlega að vera lokið á árinu 2000. Karl Björnsson segir að þessar viðræður verði leiddar til lykta fyrir lok þessa árs. Það eru ný tíðindi fyrir mig ef það á að vera þannig. Ég spyr ráðherrann: Er rétt að leiða eigi þessar viðræður til lykta fyrir lok þessa árs? Við fáum þá væntanlega að sjá það á þessu þingi hvernig þessir samningar verða milli ríkis og sveitarfélaga og hvað verða þá byggðar margar leiguíbúðir á komandi árum. Eða var farið með rangt mál þegar verið var að selja sveitarstjórnunum frv.? Sextánda fullyrðingin hljóðar svo: ,,Sveitarfélög sem staðið hafa vel að uppbyggingu félagslega íbúðakerfisins munu samkvæmt hinu nýja kerfi greiða niður skuldir hinna sem ekki standa sig jafn vel.`` Karl Björnsson svarar þessu svona: ,,Ekki er hægt að fullyrða að einhver sveitarfélag hafi staðið sig sérstaklega illa við framkvæmd núverandi húsnæðiskerfis. Á hinn bóginn hafa ýmsar ytri aðstæður valdið því að sveitarfélög eru misvel stödd í núverandi kerfi. Ef vilji manna stendur til að eyrnamerkja hin ýmsu framlög opinberra aðila til velferðarmála er slíkt mögulegt en í því tilviki sem hér um ræðir verður það að teljast nokkuð langsótt þar sem í þessu tilviki er um að ræða einungis brot af heildarstuðningi hins opinbera við landsmenn til öflunar íbúðarhúsnæðis. Þeir sem þessu halda fram hljóta að hafa það að markmiði að efna til óvinafagnaðar hjá sveitarfélögum en vonandi tekst þeim ekki að ná því leiða takmarki sínu.`` Það er nefnilega það, herra forseti. Við sem segjum hvað felst í þessu frv. og skýrum frá því rétt og satt erum að efna til óvinafagnaðar. Við erum að efna til óvinafagnaðar hjá sveitarfélögunum. Við erum bara að segja það sem við lesum út úr þessu frv. og skýringum með því. Við erum ekkert að draga undan í því sem þar segir. Það er bara si svona, herra forseti, að þetta er sameiginlegur pottur, sameiginlegur varasjóður, sem á að greiða niður, m.a. skuldir þeirra sveitarfélaga sem ekki hafa staðið sig vel. Það þýðir ekkert að tala um að við efnum til óvinafagnaðar. Það eru þeir sem semja þetta frv. og vilja fara þessa leið sem efna til óvinafagnaðar milli sveitarfélaganna ef þeir vilja haga málum þannig að sveitarfélög sem hafa staðið sig vel fari að greiða niður skuldir sveitarfélaga sem hafa staðið sig illa. Ég hef lokið við, herra forseti, að fara yfir þetta sem ég hélt að væri miklu bitastæðara frá talsmanni Sambands sveitarfélaga þegar hann var að kynna frv. félmrh. í marsmánuði á Egilsstöðum á fulltrúaráðsfundi sem mér skilst að hafi verið fjölmennur og menn hafi ekki gagnrýnt mikið. Þetta var kynnt með þessum hætti og ég verð bara að leyfa mér að segja það og það er mín hjartans meining að mér finnst sveitarstjórnarmenn hafa ekki farið mjög gagnrýnir yfir frv. eða áhrif þess ef þetta hafa verið rökin sem þeim voru seld til fylgis við þetta frv. Herra forseti. Síðan kemur ályktun fulltrúaráðsfundsins um húsnæðismál og þar eru gerðar ákveðnar tillögur um breytingar og væri fróðlegt að vita hvort tekið hefði verið tillit til en það er ágætt að lesa þessa ályktun um húsnæðismál sem kom frá þessum fulltrúaráðsfundi: ,,Fulltrúaráðið telur að með frumvarpi til laga um húsnæðismál, sem nú er til meðferðar á Alþingi, sé í meginatriðum komið til móts við óskir sveitarfélaganna um breytingar á félagslega íbúðakerfinu, enda var frumvarpið samið í nánu samráði við fulltrúa sambandsins. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir gagngerri uppstokkun félagslega íbúðakerfisins. Ábyrgð sveitarfélaganna á framkvæmd þess verður áfram mikil en breytist jafnframt því sem möguleikar skapast til að koma til móts við þau sveitarfélög sem standa frammi fyrir alvarlegum fjárhagsvanda vegna kaupskyldunnar og innlausna félagslegra íbúða, sem ekki hefur reynst unnt að endurselja. Þrátt fyrir grundvallaruppstokkun kerfisins hefur verið leitast við að draga úr snöggum áhrifum þess á núverandi kerfi, með óbreyttum réttindum og skyldum einstaklinga og sveitarfélaga í gamla kerfinu, sem breytast ekki fyrr en við endursölu íbúða út úr kerfinu. Nýtt húsnæðiskerfi verður í senn einfaldara og sveigjanlegra í umsýslu og framkvæmd bæði fyrir sveitarfélögin og einstaklinga.`` Þær breytingar sem sveitarfélögin hafa lagt áherslu á að komi til framkvæmda eru m.a. að sveitarfélögunum verður heimilt að selja innleystar íbúðir út úr kerfinu á frjálsum markaði; sveitarfélögunum verður gert mögulegt að lækka söluverð íbúða sem seldar verða út úr kerfinu; sveitarfélögunum verður heimilt að breyta innleystum íbúðum í leiguíbúðir; almennt er gert ráð fyrir 65--70% láni til íbúðarkaupa en þeir sem falla undir tiltekin ákvæði geta fengið viðbótarlán þannig að heildarlán geti numið allt að 90% kaupverðs; viðbótarlán verða veitt einstaklingum sem velja sér íbúðir til kaups, að jafnaði án afskipta húsnæðisnefnda; kaup- og innlausnarskylda sveitarfélaganna fellur niður; óafturkræft 3,5% framlag sveitarfélaganna á kostnaðarverði félagslegra íbúða fellur niður. Síðan er talað um Tryggingarsjóðinn, herra forseti, og kaupskyldu sveitarfélaga á skuldabréfum byggingarsjóðs og að varasjóður verði í eigu og á ábyrgð sveitarfélaga og kröfu um breytilega vexti af tekjum einstaklinga verði mætt með samræmingu vaxta allra lána. Síðan kemur fram hér: ,,Breytt húsnæðiskerfi kemur því með ýmsum beinum hætti til móts við þarfir þeirra sem áður fengu viðbótarlán til kaupa félagslegra íbúða. Enn fremur er líklegt að breytt húsaleigubótakerfi, þar sem öll sveitarfélög eru skylduð til greiðslu húsaleigubóta muni efla leigumarkað og draga úr þörf á byggingu félagslegra eignaríbúða.`` ,,Í því sambandi leggur fulltrúaráðið þunga áherslu á VIII. kafli í ákvæðum til bráðabirgða falli brott en í staðinn komi viðbót við 1. mgr. 35. gr. frumvarpsins, svohljóðandi: ,,Íbúðalánasjóður hefur heimild til að veita lán til leiguíbúða sveitarfélaga, til allt að 50 ára með niðurgreiddum vöxtum. Fjöldi og upphæð lána skal taka mið af framlagi ríkissjóðs á fjárlögum og áætluðum kostnaði vegna niðurgreiðslu vaxta.`` Fulltrúaráðið er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að afnema skattlagningu á húsaleigubætur til að jafnræðis sé gætt milli þeirra sem eiga rétt á opinberum húsnæðisstuðningi.`` Þessu er ég alveg sammála, herra forseti, og hef farið yfir í dag. Það gengur raunverulega ekki að við séum með skattlagningu á húsaleigubótunum á þá verst settu í þjóðfélaginu meðan vaxtabæturnar eru skattfrjálsar. Fyrir breytingu á þessu er eins og í öðrum málum, eins og í greiðsluaðlögun, meiri hluti á hv. Alþingi en það er enn og aftur Sjálfstfl. sem kemur í veg fyrir það. ,,Fulltrúaráðið ítrekar að í meginatriðum kemur frumvarpið til móts við kröfur sveitarfélaganna um heildaruppstokkun húsnæðiskerfisins í landinu og gerir það einfaldara og sveigjanlegra. Fulltrúaráðið leggur ríka áherslu á að framlög ríkisins til afskrifta og niðurgreiðslna eldri lána til Byggingarsjóðs verkamanna mæti þörfum þeirra sveitarfélaga sem þurft hafa að innleysa íbúðir á verði sem er langt yfir markaðsverði, í samræmi við bráðabirgðaákvæði frumvarpsins um varasjóð. Um framlag ríkisins verði samið áður en frumvarpið verður afgreitt.`` Hérna erum við komin að ákveðnum punkti sem við þurfum að staldra svolítið við, herra forseti: ,,Fulltrúaráðið leggur ríka áherslu á að framlög ríkisins til afskrifta og niðurgreiðslna eldri lána Byggingarsjóðs verkamanna mæti þörfum þeirra sveitarfélaga sem þurft hafa að innleysa íbúðir á verði sem er langt yfir markaðsverði, í samræmi við bráðabirgðaákvæði frumvarpsins um varasjóð. Um framlag ríkisins verði samið áður en frumarpið verður afgreitt.`` Eftir þessu verður auðvitað að ganga. Er búið að semja um þetta framlag? Munu fulltrúaráðið og Samband sveitarfélaga sætta sig við að ekki verði samið um það framlag sem hér er verið að tala um, vegna þess að ef ég man rétt, og ég verð þá leiðrétt af því að ég finn ekki í augnablikinu yfirlitið frá fjárlagaskrifstofunni, en þar minnir mig að þeir hafi ekki gert ráð fyrir nema 75 millj. frá ríkissjóði í afskriftaframlag. Hér er fulltrúaráðið að fara fram á að samið verði um þetta áður en frv. verður afgreitt, og nú hefði verið gott að hafa hæstv. félmrh. og mundi mér nægja ef ég vissi að hann hlýddi á mitt mál, hvort samið verði við sveitarfélögin um þetta áður en frv. verður að lögum því að nóg finnst mér eiga að leggja á sveitarfélögin, herra forseti, þó að þetta liggi klárt og kvitt fyrir en hitt sé úti í óvissunni og skrifað inn í framtíðina hvernig samskipti ríkis og sveitarfélaga verða varðandi húsaleigubæturnar og uppbyggingu á félagslegum íbúðum. Herra forseti. Af því að við höfum verið að fara aðeins yfir Húsnæðisstofnunina og hvort ástæða sé til þess að leggja þá stofnun niður, held ég, herra forseti, að ekki hafi farið fram nokkurt einasta hagkvæmnismat á því hvort rétt sé að leggja niður Húsnæðisstofnun og stofna Íbúðalánasjóðinn. Ég held að þegar menn eru að fara út í slíkar breytingar að leggja niður stofnanir og stofna síðan nýjar hljóti það að vera grundvallaratriði að fyrir liggi einhver hagkvæmnisúttekt á því að því er varðar rekstur og rekstrarlegar forsendur, annars vegar á Húsnæðisstofnun eins og hún liggur nú fyrir og hins vegar hvernig Íbúðalánasjóður er hugsaður. En það liggur bara ekkert fyrir. Þetta kalla ég ekki vinnubrögð til fyrirmyndar, herra forseti, þegar þannig er haldið á málum. Það er bara fullyrt út í loftið að þetta sé dýrari stofnun án þess að við höfum nokkuð fyrir framan okkur um að Íbúðalánasjóðurinn verði með einhverjum hætti hagstæðari. Ég er með samantekt úr niðurstöðum t.d. Ríkisendurskoðunar, þar sem Ríkisendurskoðun fór yfir starfsemi Húsnæðisstofnunar og þó að Ríkisendurskoðun hafi fundið ýmislegt sem betur má fara í starfi Húsnæðisstofnunar, eins og hún gerir varðandi ýmsar þær stofnanir sem hún gerir stjórnsýsluúttekt hjá, er þar alltaf eitthvað að finna sem betur má fara. En hver er almenni dómurinn? Hér segir, með leyfi forseta: ,,Að mati Ríkisendurskoðunar hefur Húsnæðisstofnun brugðist vel við þeim almennu breytingum sem átt hafa sér stað á skipan húsnæðismála undanfarin ár.`` Mér finnst þetta allsæmilegur dómur og ég held að menn séu að hlaupa of fljótt til, án þess að ég ætli eitthvað að verja Húsnæðisstofnun, hún getur gert það alveg ágætlega sjálf, og dæma um að þarna sé dýr stofnun sem eigi að leggja niður o.s.frv. Ég held að það sé eins með þessa stofnun og t.d. félagslega kerfið. Menn áttu að setjast yfir það sem betur mátti fara í þeirri stofnun eins og menn áttu líka að setjast yfir hvað betur mátti fara að því er varðar félagslega húsnæðiskerfið almennt. Herra forseti. Ég vil fara yfir það því að ég rekst núna á blað fyrir framan mig þar sem verið er að fara yfir heildarfjölda skuldabréfa sem félmn. bað um að fá til sín, þ.e. hve margir það eru sem óska eftir húsbréfum til 25 ára og hve margir óska eftir húsbréfum til 40 ára og þetta eru tölurnar. Ef við tökum bara árið 1997 því að 40 ára lánið er þá búið að vera eftir því sem ég best veit í gildi í heilt ár, þá eru þeir einungis 299 eða 5--6% sem hafa óskað eftir 40 ára láni en 4.588 eftir 25 ára láni. Það er ágætt að halda því enn og aftur til haga að þetta er það sem hæstv. félmrh. er að bjóða fátækasta fólkinu á Íslandi upp á, þ.e. að 40 ára húsbréfalán muni leysa vanda þeirra. Herra forseti. Mig langar aðeins að fara líka yfir áætlanir sveitarfélaga um þörf á félagslegu húsnæði og upplýsingar um lánveitingar til félagasamtaka sem sýnir, herra forseti, hvað þetta kerfi sem nú á að loka hefur mikið gagnast og þjónað hinum ýmsu félagasamtökum. Í dag fórum við yfir auglýsingu sem birtist í Morgunblaðinu, m.a. þar sem beðið er um að þetta frv. verði stöðvað og þar mátti sjá nöfn ýmissa félagasamtaka sem hafa notið góðs af þessu kerfi. Þegar beðið er um svar við því eins og gert var af félmn. hvað félagasamtök hafa fengið mörg lán, til hve margra íbúða gegnum árin alveg frá 1988 kemur þar fram ansi fróðleg lesning. Þetta eru 10 ár aftur í tímann. Byrjað er á árinu 1989 og þá eru veitt lán til 87 íbúða á vegum félagasamtaka. Síðan er þetta tvöfaldað árið 1990, það eru 169 íbúðir, síðan 130, 165, 83, 112, 138, 116 og á síðasta ári fer þetta niður úr öllu valdi hjá hæstv. félmrh. eða 29 lán meðan þau hafa verið frá 80 upp í 170 lán á þessu tímabili. Þetta dettur niður í 29 lán til félagasamtaka í tíð þessa ráðherra húsnæðismála á síðasta ári.  Geta félagasamtökin fengið viðbótarlán? Nei, þau geta ekki fengið viðbótarlán. Geta þau þá fengið leiguíbúðir í staðinn? Ja, við erum margbúin að fara í gegnum það að ekki komast allir inn í þær 25 leiguíbúðir sem veita á fjármagn til á næsta ári og á árinu 2000. Ekkert nýtt hefur komið fram hjá hæstv. fjmrh. þrátt fyrir einhverja breytingu í þá átt að gera eigi könnun á þörfinni fyrir að auka peninga inn í þetta á næsta ári. Ég segi, herra forseti, að það er líka verið að ýta þessum félagasamtökum út í kuldann þegar það er skoðað að þeir hafa fengið fyrirgreiðslu upp á 1.029 lán. Einnig var spurt um hve stór hluti heildarlánveitinga til byggingar félagslegra íbúða hafi runnið til félagasamtaka. Það er bara ansi stór hluti, herra forseti, vegna þess að samtals hafa verið samþykkt lán til 5.102 íbúða á þessum árum. Lán til félagasamtaka voru 1.029 sem eru um 20% af heildarlánveitingum. Síðan er það Búseti. Hve stór er hluti Búseta af lánveitingunum? Þá kemur einnig hið athyglisverða í ljós, að þeir fengu á árinu 1989 58 úthlutanir og 108 árið 1990. Það er næstum jafnmikið, eða slagar hátt upp í það, og veitt er til allra sem nú fá úthlutað í félagslega kerfinu á þessu ári sem eru 170. Búseti einn fékk 108 íbúðir árið 1990. Hefur einhver heyrt talað um að mikil vanskil eða vandræði sé hjá Búseta, að þeir hafi staðið sig illa? Ég held þvert á móti að þeir hafi staðið sig mjög vel í uppbyggingu á íbúðum sínum og þeir hafi rekið þær mjög hagkvæmt. Ég held að reksturinn hafi verið hagkvæmur, leigan í algeru lágmarki og þeir hafi alltaf verið undir þeim viðmiðunum sem Húsnæðisstofnunin hefur haft varðandi leiguverðið. Með þessu frv. er verið að kippa öllum grundvelli undan starfsemi þeirra. Enda sést að undirbúningurinn var hafinn þegar félmrh. tók við. Þetta byrjar strax að minnka árið 1996 úr 22, sem var árið þar á undan og 28, í 12 á árinu 1996 og 15 á árinu 1997. Búseti hefur því staðið sig vel í þessu. Þau áform og sú árátta og ásetningur núv. hæstv. félmrh., að slá af þetta félagslega íbúðakerfi, sem hann hefur haft í undirbúningi frá því að hann settist í ráðherrastól, komast nú í framkvæmd. Með alls konar óhróðri á Húsnæðisstofnun og félagslega kerfið hefur hann smám saman komið því til leiðar, m.a. með því að minnka fjármagnið, fjárframlögin, ríkisframlögin inn í Byggingarsjóð verkamanna, sem hafa aldrei verið eins lítil og í tíð þessa ráðherra. Það hefur auðvitað komið niður á félagasamtökum eins og Búseta og öðrum. Einnig er athyglisvert að líta á umsóknir um framkvæmdarlán fyrir árin 1997 og 1998. Þar eru félagslegar kaupleiguíbúðir og félagslegar leiguíbúðir efstar á blaði hjá sveitarfélögunum. Á árinu 1998 liggja t.d. fyrir umsóknir um framkvæmdarlán vegna 515 íbúða. Mig minnir að það séu ekki nema eitthvað um 170 á fjárlögunum, að veita eigi fjármagn til 170 nýrra íbúða. Nú væri fróðlegt að spyrja hæstv. félmrh. hvort hann hafi ekki hugleitt það, í óðagoti sínu við að loka félagslega kerfinu, hvort ekki væri skynsamlegra að bíða þar til reynsla þeirra reynslusveitarfélaga sem fengið hafa til sín húsnæðismálin er komin í ljós. Ráðherra leiðrétti mig ef það er ekki rétt. Mig minnir að einhver sveitarfélaganna, t.d. á sveitarfélagið á Hornafirði séu með húsnæðismálin. Það má vera að ég hafi nefnt rangt sveitarfélag en það er einhvers staðar. Einhver sveitarfélaganna eru með húsnæðismálin til reynslu og hafa þau á sinni könnu. Hefði ekki verið ástæða til þess að bíða eftir því og fá niðurstöðuna, að því er varðar húsnæðismálin, fyrst þau eru hjá sumum reynslusveitarfélögunum, frekar en sækja fram með því offorsi sem hæstv. ráðherra gerir við að loka félagslega kerfinu. Ég held að það hefði verið skynsamlegra, herra forseti, að gera það. Hérna er ég með nokkuð sem sýnir alveg svart á hvítu að hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkur í árslok 1996, og gæti þá hafa bæst við það, eru 379 umsækjendur sem bíða eftir leiguíbúðum. Þá er það skjalfest. Það er fyrir utan þá sem bætast við þegar þessu kerfi verður lokað. Síðan segja þeir að umsækjendur um leiguíbúðir aldraðra hjá Reykjavíkurborg séu alls 422 og í brýnni þörf eru um helmingur eða um 200. Þetta eru umsækjendur um leiguíbúðir. Þannig að ef við tökum bara þá sem eru í brýnni þörf hjá öldruðum, þeir eru 200 og síðan þessar 379 umsóknir, erum við að tala um nálægt 600 manns sem eru nú þegar á biðlista eftir leiguíbúðum hjá Reykjavík einni. Mér hefur orðið tíðrætt um stúdentana og námsmennina og hvernig með þá á að fara og, það sem furðulegast er, að það skuli vera undir forustu framsóknarmanna sem alla tíð hafa talið sig merkisbera fyrir námsmenn í landinu, ekki síst hæstv. viðskrh. Finnur Ingólfsson. Ágætt hefði verið að hafa hæstv. ráðherra viðstadda og ég spyr því einu sinni enn: Hefur þessum hæstv. ráðherrum sem ég talaði um í morgun að einhvern tíma yrðu viðstaddir þessa umræðu verið gert viðvart? Þeir hafa ekkert látið til sín heyra þó að þeir hafi verið beðnir um að vera í viðbragðsstöðu, þar sem þeir gætu verið kallaðir í þinghúsið. Ég hef oft og iðulega, í málflutningi mínum í dag, gjarnan vilja ræða bæði við menntmrh., viðskrh. svo að ég tali nú ekki um fjmrh. sem hefur fjarvistarleyfi. Hérna eru upplýsingar um stúdentagarða Félagsstofnunar stúdenta. Hvað eru þeir með á áætlun sinni á næstu árum varðandi uppbyggingu á stúdentagörðunum? Þeir eru með á áætlun sinni 401 íbúð árið 1998. Þetta eru svona 400, 450, 495, 500 íbúðir til 2001. Við sjáum það, herra forseti, að þetta mun koma verulega við námsmenn. Þær breytingar sem hér eiga að verða munu koma verulega við þá, enda á ég eftir að fara ítarlega yfir umsögnina frá Félagsstofnun stúdenta, námsmönnum og húsnæðisnefndunum, sem er alveg rökrétt í þessari umræðu. Hér er fróðlegt yfirlit líka yfir framlög ríkissjóðs til húsnæðiskerfisins og til Byggingarsjóðs verkamanna, herra forseti. Það er alveg ljóst að framlögin hafa breyst verulega þegar talað er um að Byggingarsjóður verkamanna stefni beint í gjaldþrot. Menn skulu þá halda til haga skýringunni á því. Ef það á að halda sjóðnum í jafnvægi þá gerist það á þrjá vegu sem menn geta valið annaðhvort eina leið eða tvær saman. Í fyrsta lagi er það hægt með því að ríkisframlögin séu nægjanleg til að halda jafnvægi á sjóðnum, að vextir séu með þeim hætti að það sé í jafnvægi eða sambland þá af hærri vöxtum og ríkisframlagi. Þá má og fækka verulega lánveitingum. Ráðherra valdi sérstaklega síðustu leiðina af þessum þremur. Hann fækkaði lánveitingum niður úr öllu valdi og minnkaði ríkisframlögin verulega. Það var leið ráðherrans. Við getum farið yfir ríkisframlögin. Þetta er í millj. kr. á verðlagi 1996. Árið 1992 voru það 1.213 millj. Þá voru jafnaðarmenn við stjórn húsnæðismálanna. Árið 1993 1 milljarður 23 millj. Árið 1990 voru það 990 millj. Árið 1995 fóru framlögin niður í 558 millj. og ég hygg að skýringin á því hafi verið húsaleigubæturnar. Menn vildu draga úr meðan verið væri að koma af stað húsaleigubótum. Árið 1996, í tíð núv. félmrh., var framlagið 474 millj. Á fjórum árum hafði ríkisframlagið dottið úr 1.213 millj. niður í 474 og 1997 er það komið niður í 275 millj. 275 millj. 1997 samanborið við 1.213 millj. árið 1992. Ég man ekki hvað ríkisframlagið er í ár. Er það ekki eitthvað heldur minna, herra forseti?  Við sjáum að það er nokkur munur á 275 millj. eða 1.213 millj. Þannig að þegar það er notað sem röksemd af hálfu ráðherrans að Byggingarsjóður verkamanna sé að fara á hausinn þá er það af ásetningi ráðherrans sjálfs með því að draga jafnverulega úr ríkisframlögunum og gert hefur verið.  Þriðja röksemdafærslan, fyrir utan auðu íbúðirnar og ríkisframlögin, er að fólkið standi svo illa í skilum, útlánin, útlánatöpin og vanskilin séu svo mikil. Hver er niðurstaðan af því, herra forseti? Hver er niðurstaðan þar? Hér er samantekt um útlán, skil og vanskil 1. janúar 1998. Vanskil nema samtals 1 milljarði 282 millj. kr. Þetta er há tala, herra forseti, en þó aðeins 0,6% af útlánum af því að heildarútlán úr sjóðnum eru 212,3 milljarðar kr. Samt eru vanskilin ekki nema 0,6% af heildarútlánum. Af því að Byggingarsjóður verkamanna er alltaf sérstaklega tekinn fyrir og því haldið fram að vanskil í honum séu svo mikil, hver eru þá vanskilin þar, herra forseti? Þau hafa frekar verið að dragast saman en hitt. Árið 1991 voru þau 0,8%, 0,7% næstu tvö ár á eftir, 0,9%, 1,2%, 1,2%, 0,9% og árið 1998 er talað um að þau séu 0,6%. Auðvitað er rugl að nota það sem röksemd að vanskilin séu svo mikil. Þetta er eins og við sögðum í dag, að ef vanskilin hjá einstaklingum eru mjög mikil í Búnaðarbanka, Landsbanka og Íslandsbanka, á þá bara að loka bönkunum? Þetta eru auðvitað engin rök í málinu. Við höfum líka farið yfir útlánatöpin. Þau eru nánast engin samanborið við þau útlánatöp sem við sjáum hjá fyrirtækjasjóðum og bönkum vegna þess að fólk reynir að greiða skatta sína og skuldir og lán eins og það best getur þó að vissulega geti erfiðleikar komið fyrir á ýmsum heimilum sem auðvitað skýrist ekki síst af lágum og lélegum launakjörum margra í þjóðfélaginu, sem vinna engu að síður mikið. Síðan er talað um, og ég ætla aðeins að fara út í það, ,,að heildarútlán úr öllum sjóðunum eru 212,3 milljarðar kr. sem er 17,6 milljarða kr. aukning á árinu 1997 eða 9%. Aukningin varð svipuð á árinu 1996 eða 17,9 milljarðar kr. Skil halda áfram að batna, bæði í krónum talið og hlutfallslega. Þau hafa ekki verið betri á þessum áratug sem hlutfall á heildarútlánum.`` --- Það er á þessu herrans ári, þegar skilin hafa ekki verið betri á þessum áratug, að loka á félagslega íbúðakerfinu. ,,Þeim sem eru í vanskilum heldur áfram að fækka og hafa ekki verið færri síðan 1. janúar 1993. Fjöldi lántakenda í skilum...

Forseti vill spyrja hv. þm., í ljósi þess að ræða hennar hefur nú staðið fimm og hálfa klukkustund, sem er samkvæmt upplýsingum skrifstofu þingsins lengsta samfellda ræða sem flutt hefur verið, hvort stefni í lok ræðunnar eða hvort heppilegt sé að gera á henni hlé nú þannig að áður áformað matarhlé verði gert til kl. 20.30 og ræðunni fram haldið eftir það.

Ég hef hvergi nærri lokið máli mínu, en ég læt forseta auðvitað um að ákveða hvort ég haldi hér áfram eða byrji að loknu matarhléi. Stjórnin er í höndum forseta.

Þá tekur forseti þá ákvörðun að nú verði gert hlé á þessum fundi og honum fram haldið kl. 20.30.

Herra forseti. Ég hef farið nokkuð ítarlega yfir það mál sem er á dagskrá en enn á ég töluvert ósagt. Fyrir matarhlé fór ég nokkuð ítarlega yfir ræðu sem var flutt á þingi fulltrúaráðs Sambands íslenskra sveitarfélaga þar sem fulltrúi Sambands ísl. sveitarfélaga fór yfir þau gagnrýnisatriði sem fram hafa komið á frv., m.a. varðandi það að þetta mundi auka verulega útgjöld sveitarfélaganna til húsaleigubóta. Ég vil rifja upp að þegar fulltrúi Sambands sveitarfélaga gerði sveitarstjórnarmönnum grein fyrir skoðun sinni á því hvort húsaleigubætur mundu aukast eða ekki við þetta nýja kerfi þá sagði hann orðrétt, með leyfi forseta: ,,Eðlilegt verður að teljast að Samband íslenskra sveitarfélaga og ríkið taki upp samningaviðræður um breytt fjárhagsleg samskipti aðila um útgjöld hins opinbera vegna húsnæðisstuðnings ...`` Þetta var í marsmánuði á þessu ári. Ég hélt því fram í ræðustóli að mig minnti að hæstv. félmrh. hefði sagt við umræðu um húsaleigubætur fyrir áramót að hér væri um endanlegt samkomulag að ræða og frekari útgjöld vegna húsaleigubóta færu alfarið á sveitarfélögin. Það væri það samkomulag sem gert hefði verið. Nú hef ég m.a. notað matartímann til að skoða hvort þetta standist sem ég var að segja því að þetta skiptir verulegu máli í umræðunni og þeirri fullyrðingu sem haldið hefur verið að sveitarstjórnarmönnum að ef frekari útgjöld verði vegna húsaleigubóta verði það tekið upp í samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Þá er niðurstaða mín sú eftir þessa athugun í matarhléinu, ég vitna hér í ræðu félmrh. Páls Péturssonar sem flutt var væntanlega í desembermánuði á síðasta ári, þ.e. þremur mánuðum áður en þessi yfirlýsing kemur frá fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þar segir hæstv. ráðherra um frv. um húsaleigubætur: ,,Frumvarpið byggist á samkomulagi ríkis og sveitarfélaga og er unnið í mjög nánu samráði við sveitarfélögin í landinu. Þar af leiðandi er örðugt að fara að breyta einhverjum grundvallaratriðum í því. Þá teldi ég að við værum að ganga á það samkomulag sem við gerðum.`` Þetta eru orð hæstv. ráðherra eftir að hann er búinn að lýsa þessum fjárhagslegu samskiptum og hvernig þau voru til lykta leidd milli ríkis og sveitarfélaga varðandi húsaleigubætur. Af þessu má skilja að þetta samkomulag verði ekki tekið upp, jafnvel þótt húsaleigubætur aukist í kjölfar þessa kerfis. Ég athugaði það samkomulag sem ég hef vitnað til og sá þá að í ræðu minni á þeim tíma hafði ég vitnað í þetta samkomulag, og vitnað orðrétt til þess sem kemur fram í ræðu minni á þessum tíma, 1997, og vil ég vitna til þess, með leyfi forseta: ,,En þegar maður skoðar þau gögn sem fylgja með frv. og borist hafa nefndinni [þ.e. félmn.], og eins þá skýrslu sem gerð var fyrr á þessu ári um framkvæmd húsaleigubótakerfisins, þá eru mjög skiptar skoðanir um það hver útgjöld sveitarfélaganna verða þegar húsaleigubótakerfið er að fullu komið til framkvæmda, þ.e. þegar skylt verður að öll sveitarfélög greiði húsaleigubætur og eins hvað húsaleigubæturnar munu kosta þegar sú kerfisbreyting gengur yfir sem sveitarfélögin munu hugsanlega öll taka upp, þ.e. að færa leiguna upp í raunkostnað. Nefndar hafa verið tölur á bilinu frá 390--650 millj. kr. Þjóðhagsstofnun hefur m.a. nefnt hærri töluna og kemur fram í skýrslunni frá því fyrr á þessu ári að Þjóðhagsstofnun áætlar á grundvelli skattframtala 1995 að ef allir leigjendur undir tekjumörkum ættu rétt á húsaleigubótum yrði heildarkostnaðurinn um 513 millj. kr. á ári. Þess vegna undrar mig nokkuð, herra forseti, að sveitarfélögin hafi samið við ríkið um einungis 280 millj. kr. þegar þau eru að yfirtaka þetta verkefni. Vil ég minna á það sem fram kemur í þessari skýrslu sem ég veit að vísu ekki hvort sveitarfélögin skrifa undir. Þar stendur, með leyfi herra forseta:`` --- og nú vitna ég beint í þessa skýrslu sem væntanlega er þá frá fjmrn. og félmrn. en þar kemur fram orðrétt: --- ,,Þá er ítrekað að allar tillögur um breytingar á húsaleigubótakerfinu frá og með áramótum 1998 sem fela munu í sér aukin útgjöld til húsaleigubóta, eru sjálfkrafa tillögur um aukin útgjöld sveitarfélaga.`` Ég fæ ekki skilið annað af þessari tilvitnun og orðum ráðherra sem ég vitnaði til áðan en að hér hafi verið um endanlegt samkomulag að ræða þegar samið var um alls 305 millj. í þessum fjárhagslegu samskiptum, þar af 280 millj. vegna húsaleigubótanna því að ráðherra segir, með leyfi forseta: ,,Þar af leiðandi er örðugt að fara að breyta einhverjum grundvallaratriðum í því [þ.e. samkomulaginu]. Þá teldi ég að við værum að ganga á það samkomulag sem við gerðum.`` Nú finnst mér að hæstv. ráðherra þurfi að skýra út fyrir sveitarstjórnarmönnum, ég er ekkert að ætlast til þess að hann skýri það endilega út fyrir mér, en fyrir sveitarstjórnarmönnunum sem fengu þær upplýsingar þegar þetta var útskýrt fyrir fulltrúaráðsmönnum að eðlilegt væri að Samband íslenskra sveitarfélaga og ríkið taki upp samningaviðræður um breytt fjárhagsleg samskipti aðila ef útgjöld hins opinbera vegna húsnæðisstuðnings færast til milli ríkis og sveitarfélaga af því þessi orð eru sögð eftir að búið er að ganga frá þessu samkomulagi. Þetta vildi ég, herra forseti, að kæmi fram. Annað vildi ég líka nefna áður en ég held áfram ræðu minni þar sem frá var horfið. Ég hef orðið vör við það, og nú síðast á tölvupósti sem ég opnaði í matarhléinu, að margir í félagslegum íbúðum hafa áhyggjur af einu ákveðnu atriði og ég vil koma inn á það strax og halda því til haga til þess að það gleymist ekki í þessari umræðu. Þeir sem eru í félagslegum íbúðum í dag hafa áhyggjur af því, þ.e. þeir sem búa á þeim stöðum þar sem markaðsverð er lægra en þau lán sem hafa verið tekin, að sveitarfélögin geti hafnað að leysa þessar íbúðir til sín þannig að þeir sitji sjálfir uppi með það ef þeir þurfa að selja að lánin eru kannski margfalt hærri en söluverð þeirrar eignar þegar þeir selja hana á markaði. Nú ætla ég ekki að fullyrða um þetta og hvort þetta hafi þá tekið einhverjum breytingum í meðförum nefndarinnar. Þetta er eitt af þeim atriðum sem ég á eftir að skoða nánar. Ég vil t.d. vitna í þann tölvupóst sem ég fékk áðan og hann er á þessa leið, herra forseti: ,,Á mér brenna hins vegar nokkrar spurningar sem snerta mig og mína fjölskyldu. Við búum í félagslegu húsnæði í verkamannabústöðum. Það sem á mér brennur er eftirfarandi: Með nýjum húsnæðislögum eru áformaðar miklar breytingar og kemur þá eftirfarandi upp. Húsnæði það sem við búum í kostaði samkvæmt kaupsamningi u.þ.b. 11 millj. Við kaupin lögðum við 1 millj. kr. sem við áttum og tókum rúmlega hálfa milljón í bankalán. Ég er að velta fyrir mér hvað gerist ef nýju lögin taka gildi. Mér þykir sýnt að húsnæði það sem við búum í myndi aldrei verða selt á um 11 millj. á frjálsum markaði. Í dag eru eftirstöðvar áhvílandi láns, þ.e. 90% lánsins, 10 millj. kr. Við höfum greitt af láninu í ca 2 ár og hefur það hækkað í þessa upphæð. Afborgunarbyrði af láninu eru rúmlega 32 þús. kr. á mánuði. Ef lán af þessari stærðargráðu væri almennt húsnæðislán værum við að greiða u.þ.b. 80 þús. kr. á mánuði.`` --- Þarna sést munurinn á greiðslubyrði í félagslega kerfinu og í húsbréfakerfinu. Síðan er sagt: --- ,,Er það þetta sem við eigum e.t.v. von á?`` Það er þetta sem mér finnst að ráðherrann verði endilega að svara við umræðuna, þ.e. ef fólkið vill losna úr íbúðum sínum og sveitarfélögin hafna forkaupsrétti er það þá svo að íbúarnir sjálfir, af því að nú geta sveitarfélögin meira að segja flýtt því að hafna forkaupsrétti umfram það sem er í núgildandi lögum, standa uppi með þann mismun sem er á markaðsvöxtum og áhvílandi lánum? Þetta tvennt vildi ég að kæmi fram í upphafi máls míns. Þegar matarhlé var gert var ég að fara yfir þriðja þáttinn í því sem ráðherrann teflir fram sem rökum fyrir því að loka kerfinu, þ.e. mikil vanskil í félagslega kerfinu og hjá Byggingarsjóði verkamanna, og tel ég mig hafa sýnt fram á að það eru engar forsendur þess að loka félagslega kerfinu þótt vanskil þar séu í heild 0,7 eða 0,8% eða hvað það nú var á árinu 1997 en það er alveg ljóst að vanskilin hafa minnkað verulega og reyndar svo að þau hafa ekki farið raunverulega yfir 1%. Vanskilin voru mest 1,2% árið 1995 og 1,2% árið 1996 hjá öllum sjóðunum og í Byggingarsjóði verkamanna hafa þau hæst farið í 1,4% á árinu 1995 og 1996. Hafa flest þessi ár frá 1991 legið í og um 1% en núna á árinu 1998 stefnir í að þau séu 0,9%. Ég tel mig því hafa hrakið það, herra forseti, að um svo mikil útlánatöp sé að ræða, eða vanskil réttara sagt, af útlánum að það réttlæti það að loka kerfinu. Útlánatöpin hef ég líka borið saman við útlánatöp í bönkum og er það smáræði sem er varla til að tala um þegar miðað er við heildarumfangið hjá öllum sjóðunum sem eru 212 milljarðar kr. að við skulum vera að tala um 65 millj. kr. á árunum 1990 til 1994. Ég vil minna á að í nýlegum upplýsingum um útlánatöp í Landsbanka og Búnaðarbanka sem voru að mig minnir 14 milljarðar á sl. fimm árum kom fram að það væru um 2%, herra forseti, af heildarveltunni í bönkunum og þótti ekki mikið. Það væri bara eðlilegt að útlánatöpin væru um 1% og gert væri ráð fyrir því. Það er því mjög erfitt að bera það á borð, herra forseti, að þetta sé ástæðan fyrir því að nú þurfi að kúvenda og loka félagslega íbúðakerfinu. Ég vil þá næst snúa mér að því, herra forseti, að fara yfir umsagnir sem fram hafa komið um þetta mál sem eru margar mjög ítarlegar og gagnrýnar, ekki síst frá félagasamtökum, ASÍ, BSRB og húsnæðisnefndum víðs vegar um landið. Áður en ég geri það, herra forseti, tel ég þó tilhlýðilegt að vitna til þess að á árinu 1995 var flutt erindi um félagslega húsnæðiskerfið og erfiðleika þess sem Jón Rúnar Sveinsson hélt. Það var undir lok árs 1995. Þar kemur fram eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Grundvallaratriði hugsunarinnar á bak við félagslega kerfið er það að fólk með tiltölulega lágar tekjur eigi kost á mannsæmandi húsnæði með þeirri fjárhagslegu þátttöku ríkis og sveitarfélaga sem menn telja til þess þurfa hverju sinni. Við skulum því gera okkur grein fyrir því og hafa það alveg skýrt að opinber niðurgreiðsla á húsnæðiskostnaði innan félagslega kerfisins er mjög mikil. Byggingarsjóður verkamanna er fjármagnaður með lánum sem eru tekin til 15--20 ára en lánar fjármagnið út til ýmist 43 eða jafnvel til 50 ára. Vextir af lánunum sem sjóðurinn tekur eru 6% til 7% en útlánavextirnir liggja einhvers staðar á milli 2% og 3%. Þeir lægstu aðeins 1% en þeir hæstu reyndar 4,9%. Þá er vert að hafa í huga að íbúar í félagslegum eignaríbúðum njóta vaxtabóta sem gera það að verkum að hinn raunverulegi vaxtakostnaður er töluvert lægri en það sem ég sagði hér áðan. Þegar upp er staðið er það ekki ofsagt að þegar sá sem býr í félagslegri íbúð greiðir eina krónu af láninu af íbúðinni þá leggur hið opinbera tvær á móti þegar bæði er tekið tillit til niðurgreiðslu vegna vaxtamunar, lengingu á lánstíma og vaxtabóta. Í þessu sambandi skulum við þó ekki gleyma því að þeir sem búa í íbúðum á almennum markaði njóta einnig töluverðra niðurgreiðslna. Þannig lækkar vaxtabótakerfið meðalvexti á almenna markaðnum úr rúmum 5% niður í á að giska 3% að meðaltali eftir því hversu háar tekjur menn hafa.`` Raunveruleg nettóvaxtabyrði í húsbréfakerfinu samkvæmt þessu er þá um 3% að teknu tilliti til vaxtabótanna og það er það sem á að fara að láta láglaunafólkið greiða að teknu tilliti til vaxtabóta. Þá verður vaxtakostnaðurinn hjá því um 3% á meðan það er 2,4% í félagslega kerfinu. ,,Þá er stór hluti íbúða á almennum markaði með lán til 40 ára, þ.e. lánin sem veitt voru á árunum 1986 til 1991 samkvæmt svonefndu 86-kerfi sem auðvitað felur í sér verulega miklar niðurgreiðslur á húsnæðiskostnaði. Vitanlega fela niðurgreiðslur ríkisins á húsnæðiskostnaði einnig það í sér að greiðslan á þessum kostnaði færist til, þ.e. í stað þess að borga beint af láninu þá erum við einfaldlega að borga hluta af húsnæðiskostnaðinum okkar þegar við borgum skattana, þ.e. lækkun húsnæðiskostnaðar birtist í hærri sköttum. Í ljósi þessara staðreynda að hið félagslega húsnæðiskerfi er í mjög ríkum mæli styrkt fjárhagslega af opinberum aðilum virðist það vera mikil þversögn að þeir sem búa í félagslegum íbúðum upplifa sína stöðu ærið oft þannig að þeir borgi mjög háan húsnæðiskostnað og mér hefur heyrst á sumum að þeim finnist jafnvel að verið sé að féfletta þá, ekki síst í gegnum þær reglur sem gilda um fyrningu og eignamyndun í félagslega eignaríbúðakerfinu. Þarna nefndi ég hluti sem vert er að gaumgæfa svolítið nánar, þ.e. fyrningarnar og eignamyndunina. En áður en ég geri það ætla ég aðeins að velta fyrir mér húsnæðiskostnaðinum sem ég kom inn á dálítið áðan. Það er ekki alltaf sem fólk leiðir nógu mikið hugann að því hversu margir hlutir felast í húsnæðiskostnaði aðrir en beinlínis kostnaðurinn við að greiða niður lán og borga vextina af lánunum.`` Síðan er farið að lýsa því hvernig það er og réttilega komið inn á að allir íbúðareigendur þurfa að greiða fasteignagjöld og fleiri þætti sem fylgja því að eiga húsnæði. Síðan fer hann í smávegis prósentureikning sem hann segir að geti verið svolítið hrollvekjandi hugsun fyrir suma en það sé eigi að síður nauðsynlegt. Hann miðar við 8 millj. kr. íbúð og hvert prósent sem bætist við kostnaðinn á ári er því 80 þús. sem er um 6.700 á mánuði fyrir hvert prósent. ,,Þeir sem það þekkja telja að eðlilegur viðhaldskostnaður á íbúðarhúsnæði sé a.m.k. 1% á ári. Þessa tölu má hugsanlega lækka eitthvað með mjög góðu fyrirbyggjandi viðhaldi, en ef við höldum okkur við 1% þá er ég þar kominn með kostnað upp á næstum 7 þús. kr. á mánuði. Það kostar sömuleiðis talsverða peninga að standa undir lögbundnum brunatryggingum húsnæðis þó flestir íbúðareigendur kjósi sömuleiðis að kaupa sér húseigendatryggingu. Þarna bætast við einhverjir þúsundkrónaseðlar á mánuði í aukinn húsnæðiskostnað. Þá verður einnig að reikna með rýrnun eða fyrningu húsnæðis til húsnæðiskostnaðar. Þetta er gert samkvæmt föstum stuðli í félagslega eignaríbúðakerfinu sem nemur 1% á ári. Þetta 1% er þá aftur tæpar 7 þús. kr. á mánuði í húsnæðiskostnað.`` Það er alveg ástæða til að nefna það af því við erum að tala um fyrningu húsnæðis og sumum finnst það mikið, þetta 1% sem er í félagslega kerfinu og menn tala þar gjarnan um hæga eignamyndun, að auðvitað er það svo að eignamyndun og fyrning er líka á hinum almenna markaði og ég hygg að ýmsir geti séð það á sínu eigin húsnæði að fyrningin er þar veruleg og íbúðirnar hafa nú ekki hækkað mikið í verði, frekar staðið í stað í langan tíma.

Fasteignasalarnir hlakka til.

Já, það er alveg rétt að fasteignasalarnir kætast þessa dagana. Við sáum það í sjónvarpi í gær og þeir upplýstu okkur meira að segja um það að þeir væru mjög fegnir að fá inn þennan nýja kaupendahóp og upplýstu einnig að þetta mundi væntanlega líka leiða til hækkunar íbúðaverðs, það eru þá helst minni íbúðirnar, 2--3 herbergja íbúðir, sem kemur þá niður á kaupendunum. En þeir fá þá líka hærri sölulaun þegar íbúðirnar hækka þannig að þetta fylgdi allt þessari sögu. Jón Rúnar Sveinsson segist ekki ætla að leggja þessar tölur neitt nákvæmlega saman, en honum sýnist ,,að til viðbótar við lánakostnaðinn sem var um 23 þús. kr. á mánuði þá hækki húsnæðiskostnaðurinn léttilega upp í a.m.k. 35 þús. kr. á mánuði þegar farið er að taka tillit til viðhalds, trygginga og fasteignagjalda. Ef við síðan förum að reikna inn fyrningarkostnaðinn þá nálgumst við 45 þús. kr. á mánuði. Þannig hækkar húsnæðiskostnaðurinn um nálægt helming þrátt fyrir að sá kostnaður sem borinn er gegnum opinbera niðurgreiðslukerfið, eru kannski önnur 45 þús. kr. á mánuði. Síðan segir Jón Rúnar Sveinsson, með leyfi forseta: ,,Öll meginstefnan í húsnæðismálum á Íslandi sl. 50 ár hefur snúist um eitt atriði, að sem flestir geti eignast húsnæði. Lengi vel var þetta tekið með áhlaupi með mikilli vinnu og að einhverju leyti með lánum sem ekki þurfti að greiða til baka. Á þessum tíma var ekki óalgengt að svona 10 árum eftir að menn helltu sér í slaginn ættu þeir húsnæðið mikið til skuldlaust. Þetta breyttist svo allt gjörsamlega eftir tilkomu langtímalána eins og nú eru orðin ríkjandi, því nú fer málið að snúast um það hversu ör svonefnd eignamyndun er yfir þann tíma sem verið er að greiða þetta langa lán niður.`` Síðan lýsir hann því nokkuð og fer í gegnum það hvernig kjörin eru til félagslegra eignaríbúða sem greiðast niður á 42 árum og ef engir væru vextirnir væri árleg eignamyndun u.þ.b. 2,4%, en þetta gerist ekki þegar vextirnir koma inn í dæmið. Ég mun fara náttúrlega ítarlega yfir það á eftir þegar við skoðum eignamyndunina sem menn hafa verið að tala um að sé mjög hæg í félagslega kerfinu og hæstv. ráðherra hefur haldið fram að muni gjörbreytast með þessu nýja lánakerfi hans. En það hefur heldur betur verið hrakið af ASÍ. Síðan heldur Jón Rúnar því réttilega fram í lokin um eignamyndunina, en hann segir: ,,Nú er reyndar rétt að hafa í huga að þessi hæga eignamyndun er alls ekki bundin við félagslega húsnæðiskerfið. Íbúðir á hinum almenna markaði rýrna að sjálfsögðu líka með tímanum, bæði að verðgildi og gæðum. Þessi rýrnun á almenna markaðnum getur reyndar stundum dulist sjónum manna tímabundið, t.d. þegar þensla er á fasteignamarkaðnum á höfuðborgarsvæðinu eða þegar verðbólga er ör. En í rauninni er eignamyndun á almenna markaðnum einnig mjög hæg, sérstaklega þegar um er að ræða löng lán eins og t.d. 40 ára lánin samkvæmt 86-kerfinu og sem yrði raunin í húsbréfakerfinu ef að þau lán verða lengd í 40 ár eins og nú er á döfinni.`` Læt ég tilvitnunum í þetta ágæta erindi lokið, herra forseti. Herra forseti. Ég mun nú snúa mér að umsögnum ýmissa aðila um þetta mál en vildi áður vekja athygli á því sem er mjög sérstakt við þessa löggjöf, þ.e. heimildir ráðherra til að setja reglur og reglugerðir samkvæmt frv. til laga um húsnæðismál. Þetta hefur verið tekið saman og það er hreint með ólíkindum hvað þetta er mikið valdaframsal frá Alþingi til ráðherrans því samkvæmt þessu frv. er honum heimilað að setja hvorki meira né minna en 28 reglugerðir. Hann setur reglugerðir um verkefni Íbúðalánasjóðs. Hann setur reglugerð um styrki vegna tækninýjunga og annarra umbóta í byggingariðnaði. Hann setur reglugerð um önnur verkefni Íbúðalánasjóðs og um skipulag Íbúðalánasjóðs og skilyrði lánveitinga samkvæmt öðrum lánaflokkum, heimild til að fela sérstökum trúnaðarmönnum mat o.s.frv. Ég ætla aðeins að stoppa við þetta um skilyrði lánveitinga samkvæmt öðrum lánaflokkum. Það er einmitt mjög óvíst, eins og ég fór inn á í dag, að það sem hefur verið raunverulega skylda áður, þ.e. að veita sérstök lán vegna sérþarfa eins og ég nefndi. Þrír lánaflokkar hafa verið í gildi sem Byggingarsjóður ríkisins hefur veitt lán til, m.a. vegna sérþarfa fatlaðra. Það virðist vera að það sé alveg skilið eftir opið og það verði bara í höndum Íbúðalánasjóðs hvort þessi sérstaka lánafyrirgreiðsla verði veitt sem var samkvæmt þremur sérstökum lánaflokkum í Byggingarsjóði ríkisins. Ráðherrann setur reglugerð nr. 7, þ.e. hámarksfjárhæð fasteignaveðbréfs sem húsbréfadeild kaupir, um matsverð fasteigna, um hámarksfjárhæð einstakra lánaflokka, um framkvæmd hlutkestis, um frestun afborgana á fasteignaveðbréfum, um greiðslukjör húsbréfa, um ákvörðun vaxtaálags og um greiðslukjör húsbréfa --- það verður alveg í hendi ráðherrans --- og um ákvörðun vaxtaálags, um frekari fyrirmæli og tilhögun húsbréfaviðskipta og um skilyrði viðbótarlánveitinga. Þarna er ráðherranum afhent það vald að setja skilyrði um viðbótarlánveitingar. Síðan um samspil almennra lána og viðbótarlána, hvernig því verði fyrir komið. Og hér er sagt að þessi grein sé nýmæli og rétt að hafa í reglugerð ákvæði um það hvernig framkvæmd verði háttað við afgreiðslu á almennum lánum og viðbótarlánum. Síðan um hámarkslánstíma og viðbótarlán, um efni samþykkta félaga sem sækja um lán til leiguíbúða, skilyrði lánveitinga til byggingar eða kaupa leiguhúsnæðis, um rétt til leiguhúsnæðis, skilyrði þess að sveitarstjórn megi stofna félag til reksturs leiguíbúða, heimild til að ákveða mánaðarlegt leigugjald og um hundraðshluta framlaga og nánari ákvæði sbr. 47. gr., skilyrði afskrifta, um gjaldtöku, um erindisbréf nefndar og um nánari reglur um störf varasjóðs. Það er því ekkert smávegis sem sett er í hendur ráðherrans að ákveða með reglugerð og hlýtur að vera til umhugsunar fyrir Alþingi að afhenda svo mikið vald til ráðherrans. Ég ætla þá að fara í umsögn Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja sem þeir hafa sett fram sameiginlega. Þeir vísa í fyrsta lagi til ályktunar sambandsstjórnar ASÍ frá 20. nóvember og ályktun 38. þings BSRB en þar eru þau aðalatriði og úrræði sem þeir benda á. Í umsögninni segir: ,,Vandinn í húsnæðismálum er vandi þess fólks, sem ekki býr við öryggi í húsnæðismálum; þeirra sem ekki geta staðið undir greiðslubyrði vegna félagslegra eignaríbúða og ekki eiga kost á leiguíbúðum á viðráðanlegum kjörum.`` Síðan segja þeir: ,,Veitt verði ,,félagsleg lán`` til kaupa á íbúðum á almennum markaði. Lánin verði til allt að 43 ára og allt að 90% af kaupverði. Lánin verði með breytilegum lágum vöxtum, sem taki mið af tekjum. Þau verði flytjanleg milli viðurkenndra íbúða við íbúðaskipti og greiðsluskilmálar að öðru leyti hagkvæmir.`` Af því að hæstv. ráðherra hefur haldið því fram að hann væri raunverulega að taka upp stefnu ASÍ í húsnæðismálum sýnir þetta bara eitt og sér að ráðherrann fer með rangt mál vegna þess að hér er lagt til að lánið verði með breytilegum vöxtum sem taki mið af tekjum. Þeir voru ekki að biðja um að yfirfæra húsbréfakerfið yfir á láglaunafólk sem þau sjá auðvitað í hendi sér, þó ráðherrann sjái það ekki, að það gengur ekki upp að flytja markaðskerfi eins og húsbréfakerfið yfir á fátækasta fólkið og halda að það geti staðið undir því með þeim kjörum og lánum sem því eru búin. Síðan segja þeir: ,,Viðfangsefni Byggingarsjóðs verkamanna verði ekki fjármögnun nýbygginga heldur að leysa sértækan vanda efnalítilla einstaklinga. Vandi þeirra sveitarfélaga sem sitja uppi með innleystar félagslegar eignaríbúðir verði leystur með því að breyta auðum íbúðum og íbúðum sem koma til innlausnar og ekki er hægt að endurúthluta í félagslegar leiguíbúðir. Komið verði á samtímagreiðslu vaxtabóta en fyrir því eru loforð tveggja ríkisstjórna. Húsaleigubætur verði hækkaðar verulega og ekki skattlagðar.`` Ég ætla aðeins að koma inn á þetta með samtímagreiðslu vaxtabóta sem er verið að nefna. Ég held að menn verði aðeins að átta sig á hvert þeir eru að fara með þessu. Ég fagna því mjög að taka á upp samtímagreiðslu vaxtabóta og tel það mjög til bóta. En þeir einir munu fá samtímagreiðslu vaxtabóta sem koma inn í þetta nýja kerfi frá og með næstu áramótum. Þetta segir okkur að þeir sem eru inni í húsbréfakerfinu núna og þeir sem fara inn í það fram til áramóta fá ekki samtímagreiðslu vaxtabóta. Sá sem kaupir íbúð núna í nóvember eða desember í húsbréfakerfinu mun ekki njóta samtímagreiðslu vaxtabóta heldur fær hann ekki vaxtabæturnar fyrr en ári seinna eða raunverulega einu og hálfu ári seinna. En sá sem kaupir íbúðina í janúar, tveimur mánuðum seinna, mun fá vaxtabæturnar sem samtímagreiðslu. Hann mun því fá þær strax í marsmánuði meðan hinn sem kaupir í nóvember fær þær ekki fyrr en einu og hálfu ári seinna. Hvað getur þetta nú þýtt, herra forseti? Þeir sem átta sig á þessu --- af því það er náttúrlega mikið hagræði fyrir fólk að fá vaxtabætur strax sem samtímagreiðslu og það sem eftir lifir lánstímans, en sá sem kaupir í nóvember, október eða september býr við það allan tímann, nema einhver önnur ríkisstjórn breyti því, að fá ekki vaxtabæturnar fyrr en eftir á. Þetta þýðir að ef fólk áttar sig almennt á þessu þá mun það fresta íbúðakaupunum til áramóta. Hvað þýðir það fyrir húsbréfakerfið ef menn fara að bíða með fasteignaviðskipti sín og ætla öll að setja þau á kannski fyrstu tvo, þrjá mánuðina á næsta ári? Þetta getur þýtt aukin afföll. Þetta getur komið fram í auknum afföllum þegar skapast mikill þrýstingur á húsbréfakerfið. Ég veit ekki hvort hæstv. félmrh. hefur gert sér grein fyrir að veruleg hætta er fólgin í þessu. Fyrir utan það, herra forseti, að hann er líka --- fyrir utan þetta eitt og sér --- að vísa fólki á húsbréfakerfið vegna þess að það á bæði að fá húsbréf og viðbótarlán, og þar er einhver hópur fólks sem kemur þá nýr inn í húsbréfakerfið og maður veltir fyrir sér hversu stór hann er. Þó að ég hafi ekki trú á að hann verði mjög stór getur verið að það hefði einhver áhrif á markaðinn og það er það sem ég hef haldið fram hér í dag að það vantar alla skoðun, allar athuganir, allar grundvallarforsendur fyrir svona breytingu. Hvaða áhrif hefur þetta á fasteignamarkaðinn, hvaða áhrif hefur þetta á verðbréfamarkaðinn, hvaða áhrif hefur þetta á útgáfu húsbréfa o.s.frv.? Þessar grundvallarforsendur og stærðir sem þurfa að liggja fyrir, herra forseti, áður en farið er í slíkar breytingar liggja ekki fyrir. Ég vil í þessu sambandi sýna fram á, herra forseti, að með þeim breytingum sem ég gerði á félagslega húsnæðiskerfinu, sem voru t.d. kaupleiguíbúðirnar, var ég ekkert að rasa þar um ráð fram heldur fór ég mjög vandlega ofan í það. Ég lét fyrst undirbúa ítarlega skýrslu til þess að leggja mat á þær breytingar sem ég var að gera, reynsluna af því kerfi sem við bjuggum við og hvað áhrif það þýddi að fara út í þessar breytingar sem ég hafði áhuga á. Síðan var farið út í það og allt í samvinnu við verkalýðshreyfinguna. Tveimur, þremur árum seinna, t.d. eftir að félagslega íbúðakerfið komst á, fór ég út í það á árinu 1993 að láta vinna skýrslu um mat á reynslunni af lögum um félagslegar íbúðir og hvernig það var unnið. Við sjáum því mismuninn á vinnubrögðunum. Ég sendi fólk úr ráðuneytinu ásamt fólki úr húsnæðisnefndum af stað til þess að heimsækja húsnæðisnefndir um allt land, til þess að fara ofan í það og leggja mat á þá reynslu.  Ég ætla aðeins að lesa þetta, ég held að þetta sé ágætt til upprifjunar til þess að menn sjái það að vinnubrögð hæstv. ráðherra ganga auðvitað ekki í þessu efni. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Tilefni þessarar skýrslu er að varpa ljósi á það hver sé reynslan af því fyrirkomulagi félagslegra íbúða sem tekin var upp með lögum nr. 70/1990, og koma með tillögu til úrbóta ef þurfa þykir. Er hér bæði átt við hvernig lögin hafa reynst svo og framkvæmd þeirra.`` Og hvað var gert? Hér segir: ,,Því lagði nefnd sú sem skipuð var til verksins land undir fót og hélt fundi með 27 húsnæðisnefndum til þess að leggja mat á reynsluna. Niðurstöður af starfi nefndarinnar eru í hnotskurn þær að núgildandi fyrirkomulag félagslegra íbúða hafi orðið til góðs og miðað hafi í rétta átt. Má þar helst nefna að sveitarfélög bera meira ábyrgð á málaflokknum og hafa betri yfirsýn en áður og að mikil fjölgun íbúða hefur leyst vanda margra.`` --- Hefur leyst vanda margra. Fyrirkomulagið hafi orðið til góðs og fjölgun íbúða hafi leyst vanda margra. ,,Á það ekki síst við um landsbyggðina en þar var víða rætt um lyftistöng í húsnæðismálum einstakra sveitarfélaga.`` Ég held að það sé ágætt að það komist hér til skila og sé haldið til haga í þingtíðindum þegar verið er að reyna að jarðsetja félagslega íbúðakerfið og loka því, að á þeim 27 fundum sem voru haldnir með húsnæðisnefndum kom fram að þetta hefði orðið lyftistöng í húsnæðismálum margra sveitarfélaga. Það var reynslan af kaupleigukerfinu og kaupleiguíbúðunum. Síðan er vitnað til þeirra breytinga sem voru gerðar og þingmenn þekkja væntanlega. Það voru líka haldnir fundir með sveitarstjórnum en nefndin setti sér það markmið að halda fundi með a.m.k. þriðjungi húsnæðisnefnda en þær eru rúmlega 60 talsins. Síðan er bent á hvað hafi komið fram hjá húsnæðisnefndum og þar segir: ,,Segja má að flestir hafi verið ánægðir með efni laganna og þá stefnu sem þar er fylgt. Fram kom að víða hefðu lögin gert landsbyggðinni mikið gagn, sveitarfélögin notið góðs af þeim og byggt mikið. Nefnt var dæmi að nú væri úr sögunni að barnafjölskyldur byggju í hreysum.`` Þetta var nú dómurinn eftir að komið hafði verið á félagslegum íbúðum. Ég leyfi mér að draga í efa, herra forseti, að hæstv. félmrh. hafi nokkuð haft fyrir því að lesa þessar skýrslur, dóminn um félagslega íbúðakerfið fyrir þremur árum, áður en hann fór út í það að reyna að knýja í gegnum þingið að loka því. Síðan voru settar fram ýmsar tillögur til úrbóta til þess að bæta ýmislegt að því er varðar félagslega kerfið og því var síðan fylgt eftir af hv. þm., þáv. félmrh. Rannveigu Guðmundsdóttur sem kom inn með ýmsar breytingar sem á var bent. Árið 1989 var settur á vinnuhópur um félagslega kerfið, t.d. að því er varðar það að skoða vel félagslega húsnæðislánakerfið, hvernig það hefði reynst, hverju ætti að breyta. Allt var þetta unnið skipulega og í samráði við verkalýðshreyfinguna. Stjórnarflokkarnir þá komu að því verki og ég get nefnt t.d. hverjir komu að því verki að skoða breytingarnar sem voru gerðar á kerfinu 1990. Það var Ingi Valur Jóhannsson úr ráðuneytinu, Percy Stefánsson úr Húsnæðisstofnun, Grétar Þorsteinsson, núv. forseti ASÍ, Arna Antonsdóttir, sem mig minnir að hafi komið frá BSRB, Jón Karlsson, Reynir Ingibergsson frá Búseta, Dan J. Brynjarsson, Karl Steinar Guðnason, Guðni A. Jóhannesson frá Búseta, og Jón Kristjánsson framsóknarþingmaður. Þar var kafli um leigjendur og stöðu þeirra og þar kom fram að hér á landi hafi húsnæðismál einkum snúist um eignaríbúðir. Í núgildandi lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins segir að markmið laganna sé m.a. að stuðla að jafnrétti í húsnæðismálum þannig að fjármunum verði sérstaklega varið til þess að auka möguleika launafólks til þess að eignast húsnæði. Hvað eftir annað hefur húsnæðiskerfið verið endurskoðað og endurbætt í þeim tilgangi að bæta kjör þeirra sem verða að kaupa sér húsnæði. Leigjendum hefur hins vegar lítið verið sinnt þrátt fyrir það að í hópi þeirra séu margir þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu svo og hópar fólks sem verða að leigja sér húsnæði tímabundið eða í lengri tíma. Opinberar aðgerðir í húsnæðismálum hér á landi hafa lengst af beinst aðallega að byggingu eignarhúsnæðis enda er hlutfall þeirra sem búa í eigin húsnæði líklega hvergi hærra meðal vestrænna ríkja en á Íslandi. Síðan er vísað í könnun því til stuðnings. Meginþunginn á þessum tíma var því sá að reyna að jafna húsnæðisaðstöðu og húsnæðiskostnað leigjenda til jafns við það eða færa sig eitthvað í áttina til þess sem íbúðareigendur höfðu vegna þess að leigjendur voru sá hópur sem hafði raunverulega verið settur hjá garði og við það miðuðust raunverulega allar breytingar sem voru gerðar á þessum tíma. Einmitt í skýrslunni frá 1990 eru lögð drög að þeim húsaleigubótum og því húsaleigubótafyrirkomulagi sem við búum við í dag. Það er því full ástæða til að halda því til haga hvernig unnið var í ráðuneytinu að breytingum á húsnæðiskerfinu áður en framsóknarmenn tóku þar völdin. Ég var að lesa stefnu launþegasamtakanna þegar ég hóf þetta innskot mitt að sýna fram á hvernig vinnubrögðin voru áður fyrr og hvernig þau eru nú. Að húsaleigubætur verði hækkaðar verulega en ekki skattlagðar, það er stefna verkalýðshreyfingarinnar. Ég vil bara enn og aftur segja, herra forseti, að ég tel það algjörlega til skammar og ófært að bjóða upp á það og það gengur gegn öllu því sem menn vilja vinna að, sem er jafnrétti, er að vaxtabætur séu skattfrjálsar en húsaleigubætur sem lægst launaða fólkið fær séu skattskyldar. Því skyldi enn og aftur haldið hér til haga. Ég tel að það séu fyrst og fremst sjálfstæðimenn sem koma í veg fyrir að húsaleigubætur séu ekki skattskyldar og því skal þá mótmælt af sjálfstæðismönnum ef þeir svo kjósa. Þeir vilja hafa húsaleigubætur skattskyldar, húsaleigubætur sem fátækasta fólkið fær. En vaxtabætur að þær eru ekki skattskyldar. Þetta hlýtur að verða það fyrsta sem stjórnarandstaðan breytir þegar hún kemst til valda hér eftir kosningar, þ.e. að breyta því þannig að jafnræði verði milli vaxtabóta og húsaleigubóta og að húsaleigubætur verði ekki skattskyldar. Ég held að það verði núna enn meira áberandi, enn sýnilegra, að húsaleigubætur eru skattskyldar en ekki vaxtabætur þegar svo mörgum verður vísað á leigumarkaðinn þar sem íbúðir eru ekki til. ASÍ og BSRB segja um núverandi félagslega íbúðakerfið að það hafi tryggt fjölda fólks gott, öruggt og viðunandi íbúðarhúsnæði. Það fær hæstv. félmrh. ekki skilið, þ.e. hvað félagslega kerfið hefur gert fyrir þá verst settu hér í þjóðfélaginu. Hann vill endilega fara í einhverjar breytingar sem hann ...

Setja alla í fjárhús.

Setja alla í fjárhús, ja hérna. Það skyldi þó ekki vera?

Já, koma öllum í fjárhús.

Á jötuna.

En þetta finnst mér hæstv. núv. félmrh. ekki skilja þegar hann leyfir sér að bera það á borð í frv. og hér úr ræðustól að þetta frv. tryggi betur hag láglaunafólksins. Hvílík þversögn er í þessu fólgin. Um leið getur hann ekki svarað eðlilegum og sjálfsögðum spurningum frá okkur hér um það hvernig hann ætlar þá að tryggja hag þeirra verst settu. Eftir því hefur hv. þm. Ögmundur Jónasson verið að kalla eftir í allan morgun. Sýndu okkur fram á það, ágæti ráðherra, hvernig á að tryggja að lægst launaða fólkið verði ekki á götunni eftir að þessari löggjöf hefur verið þröngvað í gegnum þingið. Ef hæstv. ráðherra sýndi okkur fram á það gæti það greitt götu málsins hér á þinginu. En ég hef líka kallað eftir því og bið um að félmn. skoði það milli 2. og 3. umr. hvort fjárlagaskrifstofan sé tilbúin að breyta áliti sínu sem hún gaf varðandi frv. þar sem hún sagði að veitt yrði fjárframlag til 25 íbúða --- eða 50 samtals á næstu tveim árum --- og hvort þær breytingar sem félmn. hefur gert á frv. varðandi það að gera einhverja könnun á leigumarkaðnum og að framlög verði ákveðin á fjárlögum hverju sinni, hvort þetta ákvæði breyti einhverju um það sem fjárlagaskrifstofan sagði um þessar 50 íbúðir. Við þurfum að fá nýtt álit frá fjárlagaskrifstofunni um það hvort þessar breytingar á frv. breyti einhverju um það að félagslegum íbúðum verði fjölgað. Ég skora á hv. nefndarmenn í félmn. að beita sér fyrir því milli 2. og 3. umr. að fá það fram að fjmrn. gefi álit sitt á þessu, af því gerðar hafa verið ákveðnar breytingar á frv. sem stjórnarliðar vísa óspart í að þýði einhverja fjölgun á félagslegum íbúðum en við þurfum þá bara að fá það staðfest. Við þurfum að fá það staðfest. Það er ekki hægt að taka orð ráðherrans góð og gild í því efni miðað við forsögu þessa máls. Síðan segir ASÍ að auk þess sem núverandi kerfi hafi tryggt fjölda fólks gott, öruggt og viðunandi íbúðarhúsnæði þá hafi það skapað lágtekjufjölskyldum möguleika til eignamyndunar í eigin íbúðarhúsnæði sem ekki hefði verið mögulegt hefðu þær verið upp á leiguhúsnæði komnar. Hér er sagt að kerfið þjóni árlega allt að 800 lágtekjufjölskyldum með endursölu innan kerfisins og með endursölu til þeirra sem eru á biðlistum. Kjarninn í stefnu ASÍ og BSRB er því sá að þeim sem eru innan félagslega eignaríbúðakerfisins verði veitt aðstoð til að eignast eigið húsnæði á viðráðanlegum kjörum og að þörf þeirra sem utan kerfisins standa verði mætt með fjölgun félagslegra leiguíbúða. Síðan kemur álit verkalýðshreyfingarinnar sem núna á að hunsa í fyrsta skipti í sögu félagslegra íbúða frá 1929. Þeir segja um frv. félmrh. eftirfarandi: ,,Frumvarp félagsmálaráðherra tekur fyrst og fremst á vanda húsnæðiskerfisins sjálfs og nokkurra sveitarfélaga en leysir ekki vanda þeirra sem húsnæðiskerfinu er ætlað að þjóna. Það er ekki í anda stefnu ASÍ og BSRB og ekkert samráð haft við þau um samningu þess. Að óbreyttu leggur frumvarpið í rúst félagslega íbúðarkerfið án þess að komið sé á fót félagslegu lána- eða leiguíbúðakerfi eða annarri félagslegri húsnæðisfyrirgreiðslu til þeirra sem þörf hafa á.`` Síðan fara þeir í skoðun á frv., tína fram allar þversagnirnar sem þar er að finna og segja, með leyfi forseta: ,,Í inngangi að athugasemdum með frumvarpinu á bls. 17 kemur fram að frumvarpshöfundunum hafi verið falið að ,,vinna að útfærslu tillagna um breytingar á félagslega íbúðakerfinu yfir í félagslegt lánakerfi.`` Á bls. 19 í athugasemdum með frumvarpinu kemur enn fremur fram að með frumvarpinu sé stefnt að því að ,,skapa nýtt og einfaldara kerfi sem þjónar betur lágtekjufólki og öldruðum, er ódýrara í rekstri og hentar betur sveitarfélögum.`` Nýtt og einfaldara kerfi sem þjónar betur lágtekjufólki og öldruðum. Okkur hefur hreint ekki verið sýnt fram á það, herra forseti, að þetta kerfi geri það. Og hví þá að vera að halda svona rugli fram í greinargerð með frv.? Hæstv. ráðherra segir alveg án þess að blána eða blikna hér í ræðustól  
            

Hvar er þessi ráðherra eiginlega?

Hvar er hann, já?

Það þarf bara að ræsa hann út. Er hann farinn norður?

Í umsögn þessari er athugað hvort frv. nái þeim markmiðum að þjóna betur lágtekjufólki og þar er heldur betur komið upp um þversagnirnar í frv., 

Hvar er hann?

Hann er að stúdera atvinnuástandið á Norðurl. v.

Síðan er það tekið fyrir hvort rétt sé að verið sé að einfalda kerfið. Og þar er sagt, með leyfi forseta: ,,Ekki er útskýrt hvað í vaxtabótakerfinu verði einfaldara. Vaxtabætur reiknast skv. skattskilum hverju sinni og það sama á við ef vextir eru hækkaðir í núverandi kerfi vegna hækkunar tekna. Bent er á í greinargerðinni þann ósveigjanleika að einungis megi hækka vexti en ekki lækka. Einfaldast er að taka á þessum vanda með því að heimila lækkun vaxta vegna breytinga á tekjum, rétt eins og hækkun þeirra. Verkalýðshreyfingin hefur ítrekað krafist, að þessi háttur verði hafður á. Í sambandi við þá tillögu að færa alla aðstoð vegna húsnæðiskaupa yfir í vaxtabótakerfið, er rétt að benda á, að við það aukast jaðaráhrif hjá lágtekjufólki verulega þar sem vaxtabætur eru tekjutengdar. Varhugavert hlýtur að teljast að auka jaðaráhrif á þennan hóp nema að vandlega athuguðu máli.`` Ég spyr hvort það hafi verið skoðað hvort verið sé að auka jaðaráhrifin hjá lágtekjufólki verulega þar sem vaxtabætur eru tekjutengdar. Ég ætla nú aðeins, herra forseti, fyrst hæstv. viðskrh. heiðrar okkur með nærveru sinni hér, að hvíla mig á því að fara yfir umsögn ASÍ og BSRB og rifja upp ýmislegt frá deginum í dag sem mér finnst að hæstv. viðskrh. hefði mjög gott af að hlusta á 

Gleymdu ekki kosningaloforðunum.

Þetta var auðvitað aðalkosningaloforðið, aðalflaggið, þ.e. greiðsluaðlögun fyrir alla, greiðsluaðlögun og skuldbreyting fyrir alla. Menn komu aftur og aftur í ræðustól og heimtuðu að þáv. ríkisstjórn kæmi málinu í gegn. Þetta var nú notað. Fyrsta verk okkar í stjórnarandstöðunni eftir að þing kom saman og þessi ágæti þingmaður var orðinn viðskrh. og kominn í ríkisstjórn með Sjálfstfl., var að láta á þetta reyna þegar við sáum að ekkert bólaði á frv. um greiðsluaðlögun. Ég man ekki betur en að frv. um greiðsluaðlögun hafi verið flutt undir forustu þáv. þingmanns og núv. forseta Íslands, Ólafs Ragnars Grímssonar. Meira að segja var tekið upp, held ég, óbreytt frv. Finns Ingólfssonar, núv. ráðherra. En allt kom fyrir ekki. Hæstv. ráðherrann sá enga ástæðu til þess, eftir að kosningum var lokið, að standa við það kosningaloforð. Og flokksbróðir hans Guðni Ágústsson hafði þau orð fyrir kosningar að líf og heilsa þjóðarinnar og fólksins lægi við að samþykkja þetta frv. um greiðsluaðlögun. Nú eru liðin þrjú ár síðan og hvað hefur þessi hæstv. ráðherra gert?  Í staðinn fyrir skuldbreytingu aldarinnar tefldu þeir fram tveimur frumvörpum og það voru nú ljótu krílin. Annað var um réttaraðstoð fyrir fólk í erfiðleikum og hitt var að fella niður skattskuldir hjá einstaklingum í erfiðleikum. Það fer náttúrlega alveg eins með þennan ráðherra og hæstv. félmrh., um leið og farið er að tala um sannleikann og staðreyndir máls og þau loforð sem þeir hafa gefið út um borg og bý og út um allt landið fyrir kosningar, þá fara þeir alltaf í felur, ýmist bak við hurð eða inn í næsta hliðarherbergi þannig að aldrei er hægt að tala við þessa hæstv. ráðherra hér eitt aukatekið orð. Ég ætla að endurtaka það hér að greiðsluaðlögun breyttist í þessi tvö frumvörp og síðan þegar hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir fer nú að spyrjast fyrir um hvað margir hafi fengið aðstoð samkvæmt þessum tveimur frumvörpum, þessum litlu krílum sem komu inn í þingið og áttu að vera í staðinn fyrir greiðsluaðlögun, þá voru það 22. Það voru 22 einstaklingar sem höfðu á einu ári fengið aðstoð gegnum þessi tvö frumvörp sem áttu að koma í staðinn fyrir greiðsluaðlögun. Og nú verður hæstv. viðskrh. --- ég skora á hann, að setja sig á mælendaskrá --- að svara fyrir það sem hann lofaði fólki um greiðsluaðlögun. Ráðherrann sleppur ekki svo vel í umræðum um húsnæðismál að láta svo lítið að gera þjóðinni grein fyrir því hvers vegna frv. um greiðsluaðlögun kemur ekki nú. Ég hef engar skýringar á því vegna þess að við höfum sýnt fram á að gjaldþrotunum hefur ekkert fækkað í tíð þessarar ríkisstjórnir og skuldir heimilanna því síður. Ekki hafa þær lækkað. Framsóknarmenn voru ávallt að tala um skuldir heimilanna fyrir síðustu kosningar. Þær hafa aukist um 35 milljarða á hverju ári síðan þessi ríkisstjórn tók við. Og nú er þessi hv. þáv. þm. orðinn ráðherra banka- og viðskiptamála og getur haft veruleg áhrif á það með því að koma með frv. um greiðsluaðlögun. Hann þarf ekkert að vísa því á félmrh. vegna þess að málið er þannig vaxið að það gæti vel fallið í hendur hæstv. viðskrh. að flytja slíkt frv. eða hæstv. dómsmrh. Ég skora á hæstv. ráðherra að standa við það sem hann lofaði. Ég hygg að hv. þm. Magnús Stefánsson, sem situr við hliðina á honum, geti m.a. þakkað hinum sviknu loforðum framsóknarmanna það að hann er kominn hér inn á þing.  Ég ætla að spyrja hæstv. bankamálaráðherra hvort hann hafi engar áhyggjur af þessu frv. sem við erum að ræða. Við erum að ræða um það og stjórnarandstaðan og verkalýðshreyfingin hafa sýnt fram á það með fullum rökum að verið er setja hundruð fjölskyldna út í óvissuna að því er varðar húsaskjól. Það er ekkert gert til að byggja félagslegar leigu\-íbúðir um leið og á að fara að loka félagslega kerfinu. Ég man eftir því og man þá daga hér í þingsölum, þegar hv. þm., þá þingmaður, nú ráðherra, barði sér á brjóst og fór mikinn að því er varðaði húsnæðismálin, að því er varðaði kjör verst setta fólksins í þjóðfélaginu. Nú situr ráðherrann bara hér í hliðarherbergi og brosir og hefur ekkert til málanna að leggja þó að eigi að fara að loka félagslega kerfinu.  En ég skora, og mér er full alvara í því, á hæstv. ráðherra Finn Ingólfsson sem ber ábyrgð á því ásamt ríkisstjórninni og félmrh. hvað hér er að gerast varðandi fátækt fólk á Íslandi og varðandi tekjulægsta fólkið. Ég skora á hann, af því að hann ber ábyrgð á því, að koma í ræðustól og lýsa því yfir hvort hann er sammála þeirri leið sem ráðherra er að fara og hvort hann geti þá rökstutt það, af því að hæstv. félmrh. getur það ekki, með hvaða hætti þetta frv. og ákvæði þess eiga að tryggja hag og kjör láglaunafólks, og jafnvel betur, eins og hæstv. félmrh. segir. Ég ætla að spyrja hæstv. bankamálaráðherra líka um annað, af því að hæstv. félmrh. ber það fyrir sig sem hluta af rökunum fyrir að loka félagslega kerfinu að vanskil séu svo mikil í byggingarsjóðunum. Nú hef ég sýnt fram á að vanskil á síðasta ári í Byggingarsjóði verkamanna voru 0,7 eða 0,8%. Eru það svo mikil vanskil að það réttlæti að loka kerfinu? Útlánatöp á fjórum árum hjá báðum byggingarsjóðunum voru 65 millj. kr. af veltu upp á 100--200 milljarða. Ég bið hæstv. ráðherra að bera það saman við útlánatöpin og vanskilin í bankakerfinu og segja hér í ræðustólnum hvort þessar tölur gefi tilefni til að loka félagslega íbúðakerfinu. Þetta eru allt einfaldar spurningar sem ég ber fram og skal ekki hafa þær fleiri til ráðherrans en ítreka það, herra forseti, að ég mun ekki sætta mig við að hæstv. ráðherra hverfi svo héðan úr húsi að hann komi ekki í ræðustól áður en umræðu lýkur til að --- ég er ekki endilega að gera kröfu til þess í kvöld --- svara þeim spurningum sem ég hef lagt fyrir hann. En ég vil þakka ráðherranum, það er alveg ástæða til þess, herra forseti, því að ég kallaði í nokkra ráðherra í morgun þegar ég hóf mitt mál sem ég taldi að ég þyrfti að ræða við, m.a. menntmrh., heilbrrh., dómsmrh. og formann Framsfl., hæstv. utanrrh., og þetta er eini ráðherrann, herra forseti, eini hæstv. ráðherrann sem hefur látið sjá sig hér þó eftir því væri kallað. Ég kallaði líka í hæstv. fjmrh. sem ég þurfti endilega að eiga orðastað við. En ég þakka ráðherranum fyrir að mæta hér í salinn en ítreka að það nægir mér ekki bara að sjá hann, hann verður auðvitað að segja skoðun sína hér í ræðustól. Ég varð auðvitað að bregða aðeins frá máli mínu áðan og nota tækifærið þegar hæstv. ráðherra birtist í salnum og truflaði mig því, og maður verður að nota slíkt tækifæri þegar svona sjaldgæft er að ráðherrarnir birtist hér og heiðri okkur með nærveru sinni. Síðan er farið í það sem launþegahreyfingin kallar kafla undir fyrirsögninni: ,,Þeir sem njóta munu vaxtabóta og niðurgreiðslna. ... Í þessum kafla segir m.a. að 50% greiddra vaxtabóta fari til einstaklinga með árstekjur undir 2 millj. Þar sé að hluta til um sama hóp að ræða og fær niðurgreidda vexti í gegnum félagslega íbúðakerfið. Stuðningur til sömu einstaklinga sé með tvennum hætti, annars vegar niðurgreiddir vextir og hins vegar vaxtabætur. Nefndin tekur raunar fram að hún hafi ekki haft handbærar tölur um fjölda hjóna sem fengu vaxtabætur og ekki heldur sambærilegar upplýsingar um fjölda hjóna og einstaklinga sem eru lántakendur í félagslega íbúðakerfinu en þar eru hjón talin sem einn lántakandi. Af þessum tölum draga frumvarpshöfundar þá ályktun að hér sé ,,að hluta um sama hóp að ræða`` og ,,af þessu má ætla að stór hluti þeirra, sem fá félagslega aðstoð í formi niðurgreiddra vaxta, fái einnig vaxtabætur.`` Þessar ályktanir nefndarinnar eru því ágiskanir og lítt notanlegar sem forsendur við lagasmíð.`` Þetta er niðurstaða ASÍ og hagfræðinga þeirra, að þessar tölur og ályktanir nefndarinnar séu ágiskanir og lítt notanlegar sem forsendur við lagasmíð. Og það verður að taka undir það, herra forseti. Síðan segir: ,,Rétt er að benda á í þessu sambandi að samspil niðurgreiddra vaxta og vaxtabótakerfisins var verulega aukið árið 1993, en þá tók ríkisstjórnin ákvörðun um að hækka vexti í félagslega íbúðakerfinu úr 1% í 2,4% í stað þess að auka framlög í ríkissjóð til niðurgreiðslu vaxta. Helstu rökin þá voru að greiðslubyrði þeirra lægst launuðu yrði nánast óbreytt þar sem vaxtabætur til þeirra mundu hækka. Mikilvægt er að félagsleg aðstoð ríkisins, hvort heldur hún er veitt með vaxtabótum eða niðurgreiddum vöxtum, sé beint að þeim hópi sem mesta þörf hefur og nauðsynlegt er að sá markhópur sé vel skilgreindur svo aðgerðir ríkisins beri tilætlaðan árangur. ... Á þennan undirbúning skorti verulega í vinnu og gögnum frumvarpshöfunda.`` Síðan fara þeir yfir fullyrðingarnar um að félagslega kerfið sé dýrt í rekstri og segja: ,,Í almennum inngangi að greinargerð frumvarpsins á bls. 19 er þess getið að kostnaður við rekstur félagslega eignaríbúðakerfisins hafi sætt gagnrýni. Í kafla 3.3 er kostnaður af rekstri Byggingarsjóðs verkamanna sagður vera 138,2 millj. eða 10,5% af 1.320 millj. vaxtaniðurgreiðslu hans. Til samanburðar er nefnt að rekstur allra skattstofa ríkisins kosti 505 millj. eða 15% af greiddum vaxtabótum, sem nema 3,3 milljörðum. Þessi samanburður, sem öllu heldur ætti að kalla talnahnoð, varpar engu ljósi á rekstrarkostnað þessara tveggja kerfa.`` --- Það alveg hárrétt. Samt er verið að leggja af kerfið og koma á nýju, sem enginn veit hvað kostar. Menn þurfa auðvitað að hafa samanburðarhæfar tölur þegar menn eru að fara út í svo viðamiklar breytingar. Og þeir segja: ,,Í fyrsta lagi vegna þess að rekstrarkostnaði Húsnæðisstofnunar er skipt upp milli Byggingarsjóðs verkamanna, Byggingarsjóðs ríkisins og húsbréfadeildar samkvæmt reglugerð. Í reglugerðinni er kveðið á um að launum og öðrum starfsmannakostnaði, húsnæðiskostnaði og afskriftum fastafjármuna skuli skipt á milli sjóða eftir fjölda starfsmanna. Öðrum rekstrarkostnaði skal skipt upp eftir heildareignum hvers sjóðs, að frádregnum lánveitingum þeirra. Í samræmi við þessa reglugerð var hlutdeild Byggingarsjóðs verkamanna 138,2 millj. árið 1996. Þetta hefur í för með sér að hluti af kostnaði sem færður er sem rekstrarkostnaður Byggingarsjóðs verkamanna getur t.d. stafað af verkefnum sem félagsmálaráðherra setur á stofnunina og lúta ekki beint rekstri Byggingarsjóðs verkamanna.`` --- Og samt er því haldið fram að þetta sé rekstrarkostnaður stofnunarinnar þó að um sé að ræða verkefni sem félmrh. setur á stofnunina. --- ,,Þá er þess að geta að hluti af umsýslukostnaði Byggingarsjóðs verkamanna er vegna lánafyrirgreiðslu sjóðsins; innheimtukostnaður, lögfræðikostnaður og kostnaður við að veita lán. Þessi kostnaður verður til staðar þó að félagslegur stuðningur fari í gegnum vaxtabótakerfið.`` --- Það er alveg hárrétt sem hér er nefnt. --- ,,Áfram þarf að annast um eldri lán og jafnframt um þau viðbótarlán sem veitt verða. Í öðru lagi stenst samanburður þessi ekki vegna þess að útreikningur vaxtabóta, sem gerist við álagningu á skattstofum, er ekki nema óverulegur hluti þess ferlis sem hefst með áætlun vaxtabóta, heldur áfram með álagningu og endanlegri álagningu að loknum kærum og leiðréttingu áætlana og lýkur með greiðslu til viðtakanda ef hann hefur þá ekki fengið ofgreitt.`` Þeir draga síðan ályktanir af þessu og segja: ,,Samanburður frumvarpshöfunda á kostnaði við rekstur núverandi kerfis niðurgreiddra vaxta annars vegar og vaxtabótakerfið hins vegar er því beinlínis rangur og því ekki haldbær rök fyrir því að hverfa frá einfaldri niðurgreisðlu vaxta yfir í kerfi sem endurskoðar vaxtabætur reglulega við álagningu skatta, greiðir þær reglulega út eða ráðstafar þeim til greiðslu vanskila á húsnæðislánum.`` Varðandi greiðslubyrðina er sagt: ,,Útreikningar hagdeilda ASÍ og BSRB sýna að við samanburð þá skipta forsendur verulegu máli. Einnig sýna útreikningar hagdeildanna að þak á hámarksupphæð vaxtabóta hefur í för með sér að svigrúm fólks í nýja kerfinu til að kaupa íbúðir yfir ákveðnum mörkum er verulega takmarkað ef greiðslubyrði á ekki að aukast. Hér á eftir verða tekin nokkur dæmi til að rökstyðja þetta.`` Þetta var einmitt það sem ég hélt fram í dag að það væri verra fyrirkomulag fyrir láglaunafólk að fá niðurgreiðslurnar gegnum vaxtabæturnar en í formi hinnar venjulegu niðurgreiðslu. Það er staðfest hér í útreikningum ASÍ og BSRB að hækka þurfi þakið á vaxtabótunum. Þeir sýna dæmi um þetta sem ég ætla ekki að rekja enda fór ég yfir nokkur dæmi í dag og mér sýnist að þau séu hliðstæð því eins og ég hélt fram að þarna er iðulega um það að ræða að einstæðir foreldrar og einstaklingar reka sig upp í vaxtabótaþakið sem þarf að hækka um allt að 60 þúsund kr. ef fólk á að vera jafnsett eftir. Síðan sýna þeir, herra forseti, athyglisverð dæmi um hvað gerist ef verðbólgan fer eitthvað verulega á hreyfingu. Þá er þetta nú allt komið úr skorðum hjá hæstv. félmrh. vegna þess hann heldur því fram að greiðslubyrðin verði léttari í hinu nýja kerfi hans. Ég vil síðan fara aðeins í gegnum það sem varðar eignamyndunina því það hefur verið gagnrýnt mjög að eignamyndunin í félagslega kerfinu sé miklu hægari en æskilegt væri og talað um að nú verði eignamyndunin miklu hraðari í þessu nýja kerfi ráðherrans. ASÍ og BSRB segja þetta um eignamyndunina: ,,Í þessum kafla greinargerðarinnar er þess getið að óbreytanlegar reikniforsendur, óháðar markaðsverði eignanna, hafi hægt á eignamyndun í félagslega íbúðakerfinu og því sé eignamyndun í félagslega kerfinu hægari en ef keyptar eru íbúðir á almennum markaði. Um þessa staðhæfingu er rétt að taka eftirfarandi fram: Í fyrsta lagi er enginn samanburður gerður á þeirri eignamyndun sem verður í hinu nýja húsnæðiskerfi sem frumvarpið boðar, þ.e. þegar lánað er venjulegt húsbréfalán og að auki sérstakt viðbótarlán allt að 90%. Í frumvarpinu er einungis borið saman núverandi almennt kerfi og núverandi félagslegt kerfi. Með hærri vöxtum í nýja kerfinu verða afborganir af höfuðstól mun minni og eignamyndun því hægari en í núverandi félagslega íbúðalánakerfi eins og sést á eftirfarandi töflu.`` Það er sýnt raunverulega fram á það, herra forseti, í þessari töflu að með hærri vöxtum, þessum markaðsvöxtum sem fólk á núna að fara að greiða í nýja kerfinu, þá verði afborganir af höfuðstól mun minni, vextirnir meiri og eignamyndunin því hægari en í núverandi félagslega kerfi. Þannig að ef menn hafa haft áhyggjur af eignamynduninni í því kerfi sem við búum við í dag er full ástæða til að hafa áhyggjur af henni í því kerfi sem hæstv. ráðherra boðar. Hér eru forsendurnar, 7 millj. kr. íbúð, og sýnd eignamyndun eftir tiltekinn árafjölda. Eftir fimm ár er eignamyndunin í núverandi kerfi 501 þús., en í nýja lánakerfinu 281 þús. Eftir 15 ár er eignamyndun af þessari íbúð 1.700 þús. í núverandi kerfi, meðan hún er 1.160 þús. í nýju lánakerfi. Þetta eru útreikningar ASÍ. Ég man ekki betur en að hæstv. ráðherra notaði þetta líka einhvern tíma sem rök fyrir því að það þyrfti að breyta, að það væri óánægja með það hve hæg eignamyndunin væri í félagslega kerfinu. Hérna hafa hagfræðingar ASÍ og BSRB sýnt fram á hið gagnstæða, þegar borið er saman nýtt lánakerfi og núverandi félagslegt íbúðakerfi. Síðan er sagt: ,,Í öðru lagi miðast útreikningar með frumvarpinu við Reykjavík en þar er fasteignamarkaður með nokkuð öðrum hætti en víðast hvar annars staðar á landinu. Í Reykjavík er 47% af öllu félagslegu íbúðarhúsnæði og því skortir samanburð í þessu tilliti fyrir 53% af félagslega íbúðakerfinu. Í þriðja lagi er ekki getið þeirrar eignaupptöku sem orðið hefur í almenna íbúðakerfinu víða um land þar sem markaðsverð fasteigna hefur hrunið meðan reiknireglur félagslega kerfisins hafa varið einstaklinga tapi.`` Einmitt það hefur verið nokkuð mikilvægt í þessu kerfi. Menn hafa þorað að fjárfesta í félagslegum íbúðum úti á landi af því að þeir hafa verið baktryggðir fyrir áföllum með kaupskyldu sveitarfélaga og innlausn sveitarfélaga. Ég nefndi í upphafi ræðu minnar hér eftir kvöldmat, það sem margir hafa áhyggjur af og fólk hefur hringt til mín út af. Ég las upp hér, að fólk sem er með lán kannski upp á 8 millj. kr. en markaðsverð á staðnum þar sem viðkomandi býr er kannski 3--4 millj. hefur áhyggjur af því. Ef sveitarfélögin hafa engar skyldur gagnvart þessum íbúðum þá situr þetta fólk uppi með lán kannski upp á 7--8 millj. Í því dæmi sem ég nefndi hér áðan þá voru það 11 milljónir. Síðan getur það ekki selt íbúðina á markaði nema á kannski 3--4 millj. Það er auðvitað ástæðan fyrir því að lítið hefur verið byggt úti á landi, eins og ég greindi frá fyrr í dag, annað en félagslegar íbúðir. Menn þora ekki að taka þá áhættu sem víða úti á landi fylgir því að koma sér upp húsnæði. Það á ekkert skylt við það að það sé húsnæðiskerfinu að kenna með einum eða öðrum hætti. Fyrst og fremst er það ótryggt atvinnuástand og einhæfni atvinnulífsins á þessum stöðum sem veldur því að markaðsverð er lágt og menn hafa ekki treyst sér til að byggja á almennum markaði. Nú er fólkið í þessum íbúðum hrætt við að breyting á félagslega kerfinu þýði að það sitji uppi með mismuninn á teknu láni. Hann er kannski helmingi hærri en markaðsverð á íbúðunum. Það þýðir að fólk situr uppi með miklar skuldir ef það selur þessar íbúðir. Þetta er skiljanlegur ótti, herra forseti, og væri áhugavert að skoða hvort félagsmálanefnd hefur farið yfir þennan þátt málsins. Ég ætla að skoða það nákvæmlega þannig að við göngum ekki frá þessu máli nema þetta liggi fyrir. Þetta er óttinn sem ég heyri hjá fólki. Ég ætla að grennslast fyrir um það hvort þetta hafi verið skoðað sérstaklega í félmn. Í fjórða lagi er í samanburðinum ekki tekið tillit til viðhaldskostnaðar. ,,Viðhald íbúða á almennum markaði hefur veruleg áhrif á söluverðmæti eigna og kemur því fram í þeim tölum sem birtar eru í frv. um eignamyndun á almennum markaði. Annað sem viðkemur þessum samanburði er að mikill misbrestur er víða um land á viðhaldi félagslegs húsnæðis. Bæði er það vegna andvaraleysis eigenda en einnig og ekki síður vegna vanrækslu sveitarfélaganna.`` Ekki er mér kunnugt um hvernig þetta er en það má vel vera og þessu er alltént haldið hér fram. ,,Við útreikning og samanburð á eignamyndun er nauðsynlegt að taka tillit til þessara þátt og afla nauðsynlegra gagna til þess að samanburður verði sanngjarn og marktækur. Í fimmta lagi eru forsendur þessar gagnrýnanlegar þar sem þeim, sem almennt gæti ekki myndað eignir í hinu almenna kerfi sökum lágra launa og mikillar framfærslubyrði er gefinn kostur á því að eignast eigið húsnæði í núverandi félagslega íbúðalánakerfinu í stað þess að greiða leigu á almennum eða félagslegum leigumarkaði.`` Það er nú nokkuð til í því sem hér er sagt vegna þess að félagslega íbúðakerfið hefur gert fólki kleift, miðað við það að greiða kannski 20, 25, 30 þús. á mánuði, að eignast húsnæði. Segjum að það eigi þessi 10% sem þarf í útborgun þá hefur það gert fólki, miðað við kannski 20, 25 þús. kr. mánaðargreiðslu, kleift að eignast húsnæði. Ef félagslega kerfið hefði ekki verið til, hvaða möguleika hefði þetta fólk þá átt? Það hefði bara átt möguleika á almenna markaðnum sem er mjög þröngur og óskipulagður, og hefur verið lengst af þó að nokkuð hafi það breyst, og greiða þar húsaleigu upp á 35--50 þús. kr. í staðinn fyrir að eignast íbúð og borga á mánuði 20, 25, 30 þús. eftir stærð íbúðarinnar. Þegar félagslega kerfið er ekki lengur til og því hefur verið lokað, þá er þessu fólki gert ókleift að eignast íbúð með þeim kjörum sem hafa verið í boði, mismunandi gegnum árin. Því er vísað á almennan leigumarkað þar sem það þarf að borga miklu hærra, bara í leigu á almennum markaði, en við kaup á eigin íbúð í félagslega kerfinu. Mér finnst ekki boðlegt, herra forseti, að menn verði ofurseldir hinum almenna leigumarkaði. Þegar eftirspurnin eykst svo á almenna markaðnum, sem væntanlega verður, hvað þýðir það? Ef eftirspurn eftir leiguíbúðum verður mikil á almennum markaði og framboðið kannski ekki mjög mikið, þá hækkar það upp leiguna. Það er ekkert hugsað fyrir þessu. Áhrifin á þennan hóp eru ekki metin. Það á bara að senda hann út á almennan leigumarkað, í stað þess að bjóða upp á kerfi sem gerir þeim að greiða 20, 25 þús. kr. á mánuði og eignast húsnæðið smám saman og búa við öryggi, herra forseti, í húsnæðismálum. Öryggið er alls ekki á almenna leigumarkaðnum. Þar er fólk alltaf í ótta við að verða sagt upp húsnæði og greiða himinháa leigu. Hér er síðan nefnt, í umsögn ASÍ: ,,Í sjötta og síðasta lagi hefur engin rannsókn verið gerð á eignamyndun í félagslega eignaríbúðakerfinu frá upphafi til dagsins í dag. Ætla má að hún sé veruleg og hafi haft mikil áhrif á eignamyndun og félagslega stöðu lágtekjufólks og afkomenda þeirra hér á landi.`` Ég held að þetta sé ágæt ábending, þ.e. að láta fara fram könnun á því hver eignamyndun hafi orðið í félagslega eignaríbúðakerfinu frá upphafi og til dagsins í dag. Þar með væri hægt að sjá hvernig láglaunafólkinu, lægst launaða fólkinu, fátæku fólki, hefur verið gert kleift að eignast með þessu móti sjálft í staðinn fyrir að vera ofurselt leigumarkaði. Nú ætla ég ekki að bera stöðuna í dag við stöðuna árið 1929 í húsnæðismálum íslensku þjóðarinnar. Auðvitað hefur orðið gjörbreyting þar á. En það eru til fjölskyldur sem búa við mjög bága aðstöðu í húsnæðismálum.

Ótrúlega margir.

Ótrúlega margir, segir hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir, 8. þm. Reykn., sem er mikill áhugamaður um að þessari atlögu að fátæku fólki verði hrundið, að þeim sem hafa enga aðstöðu til að koma sér upp húsnæði nema gegnum félagslega íbúðakerfið. Ég ætla að taka það til rækilegrar skoðunar hvort við eigum ekki að flytja tillögu um að gerð verði rannsókn á þeirri eignamyndun sem orðið hefur í félagslega eignaríbúðakerfinu frá upphafi og til dagsins í dag. Ef það á að fara að jarðsetja þetta kerfi, leggja það af, þá er ágætt að hafa það til minningar um kerfið hve margir hafa þó getað eignast hlut í íbúðum með aðstoð þess. Eitt er víst, herra forseti, að þetta verður skoðað þegar stjórnarandstaðan kemst til valda, það sem nú er að gerast í húsnæðismálum. Ég hygg að það muni koma í ljós fyrr en seinna, þegar þetta kerfi fer að vinna á næsta ári, hvaða glappaskot --- ég ætla að leyfa mér að orða það svo, herra forseti, --- þingið er að gera með því að samþykkja þetta frv. Í umsögn ASÍ er einnig farið ofan í fjárhagsstöðu Byggingarsjóðs verkamanna. Ég þarf ekki að fara yfir það sem hér er sagt um það í mjög ítarlegu máli. Ég hef sjálf farið yfir hvernig ríkisframlögin hafa verið skorin niður en ráðherrar nota sem ein rök fyrir því að loka þessu kerfi, að sjóðurinn stefni í gjaldþrot. Það er ekki vegna neins annars en þess að verulega hefur verið dregið úr ríkisframlögum. Það er meginskýringin og undir það tekur verkalýðshreyfingin og segir í lokin, þegar búið er að fara yfir það eins og ég gerði hér í dag: ,,,,Vandi`` Byggingarsjóðs verkamanna hefur alla tíð verið ljós og liggur í vaxtamun útlána og innlána. Í raun var ætlast til þess frá upphafi, að sjóðurinn gæti aldrei staðið við skuldbindingar sínar án aðstoðar framlaga úr ríkissjóði, sem á hinn bóginn hefur ekki staðið við skuldbindingar sínar um árabil. ,,Vandi`` sjóðsins er því enginn en sannarlega á hann við að glíma ,,vanefndir`` fjárveitingarvaldsins. Þetta er orsök ,,vandans`` og ef á að leysa þann vanda liggur næst að ráðast á orsökina og gera tillögur um, að Alþingi standi við loforð sín við almenning í landinu.`` Og síðan fara þeir yfir, undir fyrirsögninni Staða félagslega kerfisins, tölur um fjölda kröfuyfirlýsinga sem teflt er fram í frv. sem rökum fyrir því að loka þessu kerfi. Þeir segja: ,,Allar upplýsingar frumvarpshöfunda um fjölda kröfulýsinga eru einnig óáreiðanlegar vegna þess að kröfulýsingar eru sendar vegna allra uppboða, sem auglýst eru, hvort heldur vanskilum er til að dreifa hjá viðkomandi byggingarsjóði eða ekki. Breytt verklag við innheimtu og breytt löggjöf um uppboð hafa einnig haft hér veruleg áhrif. Af þeim tölum og töflum sem birtar eru í 6. kafla greinargerðarinnar og af samanburði þeim, sem gerður er um þróun vanskila og fjölda kröfulýsinga má þó draga ýmsar ályktanir og skal nokkurra þeirra getið: Í fyrsta lagi þá gefur fjöldi kröfulýsinga litla eða enga vísbendingu um vandræði þau, sem landsmenn eiga við að stríða í húsnæðismálum. Kröfulýsingum fækkar í Byggingarsjóði ríkisins um 35% meðan fjöldi lántakenda í vanskilum vex um 94%. Í öðru lagi þá hafa vanskil sem hlutfall af heildarútlánum sjóðanna vaxið minnst í félagslega kerfinu. Í þriðja lagi vex fjöldi lántakenda í vanskilum mun hraðar innan húsbréfakerfisins heldur en innan þess félagslega. Í fjórða lagi virðist félagslega íbúðakerfið vera að ná jafnvægi þar sem umsóknum fækkar meðan veruleg aukning verður í endursölunni, sem bendir til þess að núverandi kerfi og fjöldi þeirra íbúða sem innan þess er, þjóni vel stórum hópi. Í fimmta lagi má draga þá ályktun að notkun frumvarpshöfunda á þessum upplýsingum, til þess að sýna fram á ,,verulega galla á félagslega húsnæðiskerfinu`` eins og það er orðað í almennum inngangi í 2. kafla greinargerðarinnar, sé röng og villandi.`` Þá er farið yfir það sem ég fór yfir hér áðan, og get því flett fram hjá því, stöðu sjóðanna, vanskilin og þróun þeirra. Ég hef sýnt fram á að það eru engin rök fyrir því að loka félagslega íbúðakerfinu. Síðan er fjallað um 100% lánin. Hæstv. ráðherra heldur því fram að 100% lánin séu alveg ómöguleg vegna þess að þeir sem þau fái fari bara lóðbeint á höfuðið. Það hefur auðvitað verið sýnt fram á það með rökum að þessi lán hafi hjálpað mörgum. Þar eru ekki margir sem hafa lent í vanskilum. Síðan er hrakið hér af verkalýðshreyfingunni hvernig fyrirslátturinn er notaður hjá hæstv. ráðherra þegar auðum íbúðum er teflt fram sem rökum fyrir að loka kerfinu sem er auðvitað fjarstæða og einnig er sýnt fram á hvernig þetta kerfi hefur þjónað ýmsum félagasamtökum og skjólstæðingum þeirra og hvernig dregið hefur saman í fjölda félagslegra íbúða í tíð þessarar ríkisstjórnar. Fjöldi þeirra var á árunum 1995 460, 1996 250, 1997 180 og 1998 170. Þær voru sennilega flestar 1990--91, um 800. Þeir segja: ,,Hér kemur fram að samdrátturinn hefur verið mikill. Það sem hins vegar verður ljóst er, að samdrátturinn stafar ekki af því að sveitarfélögin hafi talið minni þörf á íbúðum heldur af því, að meira fjármagni hefur ekki verið veitt til þessa málaflokks á fjárlögum undanfarinna ára.`` Síðan kemur ályktun um forsendur og þar segir: ,,Í köflum III-1 til III-10 hefur verið farið yfir nokkrar helstu forsendur sem frumvarpshöfundar og félagsmálaráðherra gefa sér fyrir því að brýna nauðsyn beri til þess nú þegar að leggja núverandi félagslega húsnæðiskerfið niður. Það er mat ASÍ og BSRB að þær forsendur ráðherrans og starfsmanna hans sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni og flestar verið hraktar séu ekki haldbær rök fyrir niðurstöðum þeirra.`` Þetta er nákvæmlega sama niðurstaða og ég hef komist að, herra forseti, þegar ég fer yfir þetta eins og verklýðshreyfingin tekur undir. Það eru ekki nokkur haldbær rök sem ráðherra hefur sett fram fyrir því að loka félagslega kerfinu. Síðan er spurt. Þjónar frv. þeim markmiðum sem það setur? Um það segja höfundar þessarar umsagnar: ,,Með frumvarpinu verður núverandi félagslegu eignar\-íbúðakerfi lokað. Á þessu síðasta ári einu saman gátu 800 fjölskyldur keypt eða skipt um íbúðir í endursölu innan félagslega kerfisins. Undanfarin ár hafa því hundruð fjölskyldna þess getað skipt um íbúðir innan kerfisins eftir því sem félagslegar aðstæður þeirra breytast. Eftir lokun kerfisins verður þessum hóp vísað á almennan húsnæðismarkað, á leigumarkað eða þá að hluti hans lokast inni í núv. kerfi, í húsnæði sem ekki hentar fjölskyldugerð eða fjárhag hans. Eftir gildistöku laganna skulu veitt húsbréfalán í stað félagslegra húsnæðislána. Augljóst er að vegna strangari skilyrða fyrir lánveitingum mun verulega fækka þeim sem eiga kost á að eignast íbúð. Þetta kallar á mikla fjölgun leiguíbúða. Þessar leiguíbúðir þurfa ekki aðeins að vera á viðráðanlegum kjörum, heldur verður leigumarkaðurinn einnig að tryggja búsetuöryggi til frambúðar. Í frumvarpinu er enga tryggingu að finna fyrir því að framboð leiguhúsnæðis verði nægjanlegt. Það eina sem tryggt er í frumvarpinu er að teknar verði upp viðræður milli ríkis og Sambands sveitarfélaga um að sveitarfélögin komi nánar að fjármögnun lána til leiguíbúða. Þar til þær viðræður hafa verið til lykta leiddar er einungis gert ráð fyrir fjárveitingum til 25 leiguíbúða á ári, næstu tvö árin. Nú þegar er framboð á leiguhúsnæði langt frá því að vera nægjanlegt og hundruð fjölskyldna standa í biðröð eftir félagslegu íbúðarhúsnæði. Verði frumvarpið að lögum verður enn fleirum vísað í þá biðröð. Úrbætur á leigumarkaði eru því algjör forsenda þess að kerfisbreytingin skilji ekki stóran hóp lágtekjufólks, aldraðra og öryrkja eftir án úrræða í húsnæðismálum.`` Það er einmitt mjög athyglisvert, herra forseti, af því nú skákar ráðherrann í því skjóli að könnun þurfi að fara fram á þörf fyrir leiguíbúir. Úr því ráðherrann er búinn að undirbúa þessar breytingar með því að svelta kerfið í þrjú ár, af hverju í ósköpunum undirbjó hann þetta ekki með því að gera könnun á þörf fyrir leiguhúsnæði þá? Niðurstöðurnar eiga ekki að liggja fyrir fyrr en árið 2000. Síðan er talað um jafnrétti í húsnæðismálum, þ.e. um jafnrétti til búsetuöryggis og jafnrétti til eignamyndunar. Þeir segja: ,,Hvað hið síðara varðar þá er ljóst að með því að loka og leggja niður hið félagslega eignaríbúðakerfi er tekið fyrir möguleika stórs hóps lágtekjufólks til þess að mynda eign í eigin íbúðarhúsnæði. Þessum hópi er vísað á almennan leigumarkað þar sem hann mun með leigutöku sinni afla leigusölum verulegra eigna í tímans rás. Ef átt er við með jafnrétti að lögin tryggi jafnrétti í þeim hópi sem hefur þörf fyrir sérstaka fyrirgreiðslu í húsnæðismálum til eignar eða leigu þá er ljóst að það gera þau ekki. Aðallega vegna þess að í frumvarpinu eru stórir kaflar óskrifaðir og bíða reglugerða eða ákvarðana ráðherra en einnig vegna þess að lögin færa aukið hlutverk til sveitarfélaganna en þau eru mörg hver ekki í stakk búin til þess að yfirtaka það hlutverk og lítið eða ekkert í frumvarpinu eða lögum sem leggur þeim fastar og ákveðnar skyldur á herðar.`` Síðan segja þeir: ,,Ljóst er að þörfin fyrir gott, ódýrt leiguhúsnæði mun aukast stórkostlega verði frumvarpið að lögum þó ekki sé annað nefnt en að lokað verði fyrir möguleika til að fá 100% lán til kaupa á félagslegri eignaríbúð. Félagsmálaráðherra telur að með frumvarpinu sé verið að gera það meira freistandi fyrir sveitarfélögin að bæta við leiguhúsnæði.`` Það er náttúrlega aldeilis út í hött að halda þessu fram vegna þess að sveitarfélögin hafa ekki byggt mjög mikið af leiguhúsnæði, þó þessi kjör hafi verið fyrir hendi í nokkur ár, þ.e. 1% vextir og lán til 50 ára, vegna þess að það stefnir allt í að ráðherrann sé að flytja þessi lágu kjör, 1% vexti upp í markaðsvexti, og þá er engin ástæða til að ætla að sveitarfélögin fari allt í einu að byggja leiguíbúðir. Samt er því haldið fram að verið sé að gera meira freistandi fyrir sveitarfélögin að bæta við leiguhúsnæði. Enda segja þeir í verkalýðshreyfingunni: ,,Ekki liggur í augum uppi hvað í frumvarpinu freistar sveitarfélaganna til að fjárfesta í fleiri félagslegum leigu\-íbúðum. Í greinargerð með VIII. kafla er bent á að gert sé ,,ráð fyrir því að teknar verði upp viðræður milli ríkis og Sambands íslenskra sveitarfélaga um hvernig sveitarfélögin komi nánar að fjármögnun lána til leiguíbúða og meðferð kaupleiguíbúða.```` Og það er auðvitað verið að gagnrýna það að þetta eigi ekki að liggja fyrir fyrr en árið 2000. ,,Hér er því ekki um neitt það að ræða sem skuldbindur sveitarfélögin til að auka framboð á leiguíbúðum ...`` --- og því er auðvitað ekki mark á þessu takandi. Síðan eru dregnar þær ályktanir að: ,,Verði frumvarpið að lögum, minnkar jafnrétti varðandi búsetu- og almennt félagslegt öryggi. Ekkert í frumvarpinu bendir til að sveitarfélögin muni auka framboð sitt af leiguhúsnæði ef undanskildar eru þær 25 íbúðir á ári, næstu tvö árin sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Eftir gildistöku laganna mun fjölga í hópi þeirra sem ekki geta fjárfest í eigin húsnæði og aðstöðumunur manna til að eignast eigið húsnæði eykst verulega og djúp staðfest milli þeirra ,,sem geta`` og þeirra ,, sem ekki geta`` í þessu þjóðfélagi.`` Þetta er allítarleg umsögn, herra forseti, og hef ég einungis stiklað á því stærsta en hér er af nógu að taka. Eitt af því sem kemur fram í inngangi í greinargerð hjá ráðherranum er að svo lítill sveigjanleiki sé í núverandi kerfi, sem er auðvitað fjarstæða. Það er mikill sveigjanleiki í kerfinu ef menn nýttu sér hann til fulls. Vegna þessa frv. sem við ræðum nú segja einmitt ASÍ og BSRB með réttu: ,,Sveigjanleiki er ekki aukinn með frumvarpi félagsmálaráðherra.`` Það er auðvitað staðreynd málsins því félagslega eignaríbúðakerfið og kaupleigukerfið eru einfaldlega lögð af. Þess vegna er ekki verið að auka neitt sveigjanleikann í þessu kerfi. Þvert á móti er verið að þrengja þá kosti sem fólk hefur og það val sem fólk hefur varðandi húsnæði. Síðan segir: ,,Frelsi fólks til að velja sér húsnæði á almennum markaði er ekki tryggt. Með frumvarpinu er ekki tryggt að fólk sem uppfyllir skilyrði til að fá félagsleg húsnæðislán hafi frelsi til að velja sér húsnæði á almennum markaði. Í frumvarpinu er bráðabirgðaákvæði sem heimilar sveitarfélögum að setja það sem skilyrði fyrir veitingu viðbótarlána að þau verði nýtt til kaupa á félagslegum eignaríbúðum sveitarfélagsins sjálfs. Þess misskilnings gætir einnig að allir þeir sem nú séu á biðlista eftir félagslegum eignaríbúðum geti fengið fyrirgreiðslu strax og keypt sér íbúð á almennum markaði.`` Það er einmitt mjög mikilvægt að leiðrétta þetta, að allir geti bara fengið fyrirgreiðslu strax varðandi viðbótarlán, heldur er sýnt að hér geti skapast biðraðir, vonandi ekki eins og í 86-kerfinu en biðraðir eftir viðbótalánum. Ýmislegt fleira er í þessu en ég ætla að láta staðar numið, herra forseti, að því er varðar umsögn ASÍ að mestu, því í lokin er verið að fara yfir gjaldtökuna, þessa auknu gjaldtöku. Og til að hæstv. ráðherra haldi nú ekki að ég hafi bara setið heima við eldhúsborðið og reiknað það út að kostnaður fólks muni aukast um 70 til 100 þús. kr. við að fara inn í þetta nýja kerfi, þá kemur auðvitað í ljós það sem ég hef verið að halda fram varðandi þennan kostnað. En hér stendur, með leyfi forseta: ,,Augljóst er að gjaldtaka af fólki sem fær fyrirgreiðslu í húsnæðismálum mun aukast þegar umsýsla og innheimta verður boðin út. Innheimta félagslegra lána, hvort heldur þau eru í skilum eða vanskilum er nú gerð því sem næst á kostnaðarverði``. Og halda einhverjir, herra forseti, að Íbúðalánasjóður sem á að vera sjálfbær og standa undir sér sjálfur með vöxtum og gjaldtöku fari að láta fólk hafa eitthvað á kostnaðarverði? Nei, herra forseti, ég er ansi hrædd um að við munum sigla inn í sömu gjaldtökuna og er í bankakerfinu sem er miklu hærri varðandi lántökugjöld og ýmsan umsýslukostnað en er hjá Húsnæðisstofnun. Ég held að það sé alveg ljóst og verði að vera skýrt að þessi Íbúðalánasjóður, því hann á að standa undir sér sjálfur, mun ekki láta neitt á kostnaðarverði. Síðan segir: ,,Verði vanskilainnheimta falin fjármálastofnunum og innheimtulögfræðingum þeirra þýðir það margfalda hækkun innheimtukostnaðar. Fyrir lágtekjufólk eru þetta upphæðir sem geta skipt sköpum. Stimpil-, lántökugjöld og sölulaun munu hækka og ekki er tekið tillit til þessara kostnaðarliða í þeim dæmum sem fylgja í greinargerð frumvarpsins.`` Er það nú ekki dæmalaust, herra forseti, að þegar verið er að hækka gjaldtöku á fólki verulega, við erum að tala um verulegar fjárhæðir, þá tekur ekki einu sinni að nefna það í greinargerð með forsendum frv. þótt verið sé að auka kostnað á fólki sem er að koma sér upp íbúð um kannski 70 til 100 þús. Það er engin tilraun gerð til að meta þetta, hvað þá heldur að greina frá því í frv. Síðan segir: ,,Í frumvarpinu eru heimildir til gjaldtöku vegna verkefna sem Húsnæðisstofnun sinnir endurgjaldslaust í dag.`` Halda menn að Íbúðalánasjóðurinn sem á að vera sjálfbær, standa undir sér sjálfur, fari að hafa einhverja vinnu eða þjónustu hjá sér endurgjaldslausa? Auðvitað ekki, herra forseti. Auðvitað ekki. Það verður tekið endurgjald á toppverði á þessu öllu í hinum nýja Íbúðalánasjóði. Það verður alveg örugglega ekkert gefins af því að þessar breytingar eru ekki gerðar til að þjóna fólkinu, þær eru ekki gerðar til að þjóna láglaunafólkinu eins og hæstv. ráðherra heldur fram, heldur er þetta allt í stíl við markaðsvæðingu og einkavæðingu sem þessi ríkisstjórn stendur fyrir og það er ekki verið að gera þetta með hag láglaunafólks fyrir brjósti. Nei, sko aldeilis ekki, herra forseti. Aldeilis ekki. Ætli það sé ekki fyrst og fremst verið að gera þetta til að spara fyrir ríkissjóð, spara á láglaunafólki og til að Framsfl. og Sjálfstfl. geti komið gæðingum sínum fyrir í þessum nýja Íbúðalánasjóði og þeir geti sest aftur yfir þær stöður sem þar eru með helmingaskiptaregluna í forgrunni. Sem dæmi má nefna gjaldtöku fyrir þjónustu Íbúðalánasjóðs og heimild til húsnæðisnefnda til að taka greiðslu fyrir þjónustu sína. Þarna er bent á tvo nýja pósta sem eru ekki fyrir hendi í dag: ,,Að öllu virtu er ljóst að kostnaði af félagslegri fyrirgreiðslu í húsnæðismálum verður velt út á notendur þjónustunnar.`` --- Við skulum athuga að Húsnæðisstofnun hefur starfað að verulegum hluta til náttúrlega á félagslegum grunni með lægra lántökugjaldi og kostnaði en bankakerfið gerir en hér á að velta kostnaðinum á notendur þjónustunnar. --- ,,Það þýðir ekki að nýja kerfið verði ódýrara í reksti en það gamla heldur einungis að skipt er um greiðendur.`` --- Þarna komum við að ákveðnum kjarnapunkti. Þegar verið er að tala um að Húsnæðisstofnun sé dýr hefur enginn sýnt fram á að Íbúðalánasjóðurinn verði eitthvað ódýrari, heldur geti verið um að ræða tilfærslu á því hver standi undir greiðslunum á rekstrinum. Það verða notendurnir sem gera það í miklu meira mæli. Síðan draga þeir ályktun og segja: ,,Enga nauðsyn ber til þess að loka og leggja niður núverandi kerfi jafnvel þó hætt verði að byggja eða kaupa inn nýjar íbúðir í það.`` Mér finnst sú umsögn sem þeir skrifa undir, Kristján Gunnarsson, formaður húsnæðisnefndar ASÍ, og Guðmundur Vignir Óskarsson, formaður húsnæðisnefndar BSRB, mjög athyglisverð. Mikil vinna hefur verið lögð í að fara yfir málið, meta áhrifin, kosti og galla, og hvaða áhrif breytingarnar hafa og auðvitað er skylda verkalýðshreyfingarinnar að gera það og hún hefur gert það með prýði í umsögn sinni en því miður virðist sú mikla vinna sem verkalýðshreyfingin hefur lagt í þessa umsögn ekki ætla að skila þeim árangri eða hagga ráðherranum á nokkurn þann hátt að hann fari eftir þeirri sanngjörnu og eðlilegu ósk sem verkalýðshreyfingin ber fram og 26 félagasamtök í Morgunblaðinu í dag, að frv. verði frestað. Við erum þó enn og aftur og skal ég nefna það nú, að tala um gildistöku sem á ekki að vera fyrr en um næstu áramót. Af hverju í ósköpunum má ekki nýta sumarið í milliþinganefnd til að skoða málið nánar en tök hafa verið á? Hér eru fjölmenn samtök sem hafa sent inn umsögn. Samtökin kallast Þak yfir höfuðið og í þeim er fjöldinn allur af félagasamtökum og þau gera athugasemdir við frv., að þau hafi ekki getað komið að samningu frv. þótt eftir því væri leitað og meira að segja á það bent að eftir því var leitað strax á árinu 1995 að koma að verkinu en því verið hafnað. Það eru algjör kaflaskipti sem við erum að tala um í samskiptum við frjáls félagasamtök sem hér eiga sér stað. Þar sem Þak yfir höfuðið átti ekki þess kost að koma að samningu þessara frv. er lagt til að skipuð verði fagnefnd til að fjalla um það frekar með tilliti til hagsmuna þeirra mörgu félaga og félagasamtaka sem eru innan Þaks yfir höfuðið. Síðan er lagt til að nefndin skili tímanlega áliti fyrir haustið. Það sem þeir nefna að þurfi að skoða sérstaklega eru hugsanleg vaxtakjör hjá Íbúðalánasjóðnum, lánsfjármagn sem félögum og félagasamtökum stæði til boða á næstu árum hjá Íbúðalánasjóði, sem ég sé nú ekki að sé mikið, herra forseti, og möguleikar á að opna húsbréfakerfið fyrir félög og félagasamtök, afnám skattlagningar á húsaleigubætur, útvíkkun vaxtabótakerfisins og hugsanlega sameiningu við húsaleigubótakerfið. Nokkur fleiri atriði nefna þeir í þessu sambandi, t.d. aðild félaga og félagasamtaka að ákvörðunum og umsögn um það sem snýr að húsnæðismálum og hagsmunum í því sambandi. Ég ætla að halda áfram með umsagnirnar og við komum þá að Kennaraháskóla Íslands en þeir segja: ,,Í dag er heimavist við skólann sem rúmar 58 nemendur en þá eru tveir nemendur í sama herbergi. Margir núverandi nemendur skólans eru mjög óánægðir með þetta fyrirkomulag og vilja búa einir. Næsta vetur verða 72 nemendur í íþróttaskor KHÍ og það verður erfitt að finna viðunandi húsnæði fyrir alla þessa nemendur á Laugarvatni. Þess má einnig geta að nýnemar sem byrja í íþróttaskor í haust fara í þriggja ára B.Ed.-nám. Fyrir Alþingi liggur nú nýtt frumvarp til laga um húsnæðismál. Samkvæmt því frumvarpi er gert ráð fyrir að Byggingarsjóður verkamanna verði lagður niður í núverandi mynd. Lán úr þessum sjóði hafa m.a. verið notuð til að fjármagna byggingar námsmannagarða, þar á meðal fjölbýlishús sem Byggingarfélag námsmanna tók nýlega í notkun á lóð Kennaraháskólans við Stakkahlíð.`` ---  ,,Þeirri spurningu er beint til félmn. Alþingis hvort unnt verði samkvæmt fyrrgreindu lagafrumvarpi að fá lán úr hinu nýja félagslega húsnæðiskerfi til byggingar námsmannagarða á hliðstæðum kjörum og er úr Byggingarsjóði verkamanna.`` Ég er hrædd um, herra forseti, að þeir hafi ekki erindi sem erfiði ef þeir fara að leita eftir því því að það verður mikil ásókn í þær 25 leiguíbúðir sem á að byggja á næsta ári og hæstv. fjmrh. hefur náðarsamlegast veitt leyfi til 25 íbúða á næsta ári. Það verða margir í biðröð eftir þeim íbúðum. Síðan er það Þroskahjálp. Þau samtök leggjast gegn því að frv. verði afgreitt og færa fyrir því margvísleg rök og segja hér, sem ég hef margsinnis varað við, herra forseti: ,,Ef taka á upp markaðstengda vexti á lánum til félagslegra leiguíbúða og ákvarða þá af stjórn Íbúðalánasjóðs fyrir eitt ár í senn verður að gera alla leigusamninga með ákvæðum um að húsaleiga hækki/lækki með tilliti til vaxtakjara eða að aðeins er hægt að gera leigusamning til eins árs í senn.`` Þarna er það staðfest að ef vaxtakjörin hækka, sem náttúrlega var viðbúið, þá er þessu velt yfir á leigjendurna og þar með yfir á skjólstæðinga Þroskahjálpar, það eru þeir sem verða að bera þetta. Þeir segja það einfaldlega að ef vextirnir verði færðir upp í markaðsvexti hafi þeir ekki aðra leið en láta skjólstæðinga sína borga það, og af hverju? Af örorkubótum sem eru hvað? Eða örorkulífeyri sem er um 40--50 þús. kr. Það er alveg sama hvar maður lítur á þetta mál, herra forseti, þetta bitnar allt á þeim hópum sem lökust hafa kjörin í þjóðfélaginu. Hér er umsögn frá Félagi ábyrgra feðra sem segir í lok umsagnar sinnar: ,,Oft og tíðum hefur það foreldri sem ekki býr með börn sín að staðaldri ekki mannsæmandi aðstöðu til að taka á móti börnum sínum. Þetta skapar þessum foreldrum óþægilegar aðstæður sem mörg börn líða fyrir.`` --- Og ekki verður staða ábyrgra feðra betri eftir þessa breytingu sem hér er verið að leggja til. Það er alveg ljóst, herra forseti. Síðan kemur hver umsögnin á fætur annarri, eins og frá Samvinnuháskólanum á Bifröst, þar sem segir: ,,Stjórn nemendagarða Samvinnuháskólans telur að þetta frumvarp feli í sér svo miklar breytingar á öllu starfsumhverfi þeirra aðila sem hafa fengið lán úr Byggingarsjóði verkamanna að frumvarpið verði að fá meiri og almennari kynningu og umræðu en nú hefur farið fram til að hægt sé að afgreiða það á yfirstandandi þingi.`` Þá kemur stúdentaráð Háskóla Íslands en eins og öllum er kunnugt hafa framsóknarmenn sérstaklega borið hag stúdenta fyrir brjósti, gera það a.m.k. þegar þeir eru í stjórnarandstöðu og kosningabaráttu þótt það sé ekki eins sýnilegt, herra forseti, í þingsölunum eða af þeim málum sem þeir flytja. ,,Stjórn stúdentaráðs Háskóla Íslands mótmælir harðlega þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru á húsnæðiskerfinu og hafa það í för með sér að illa er vegið að framtíðaráformum um öfluga uppbyggingu stúdentagarða.`` Hvorki meira né minna. Ég held að hv. framsóknarmenn ættu að taka niður það flagg sem þeir stundum reisa fyrir kosningar að þeir séu einhverjir sérstakir merkisberar fyrir námsmenn. Það er illa vegið að framtíðaráformum um uppbyggingu stúdentagarða. Það verður ekki tekið nokkurn skapaðan hlut mark á framsóknarmönnum í næstu kosningum, það er alveg ljóst, í þessu máli eins og öðrum. Ég hef lagt til í dag að þeir settust bara yfir það saman að samræma stefnuskrár sínar því að stefnuskrá sjálfstæðismanna í húsnæðismálum getur alveg gengið inn í stefnuskrá Framsfl. og ég hygg að þeir kæmust að þeirri niðurstöðu að þeir gætu bara haft eina sameiginlega stefnuskrá  Síðan er sagt í umsögn stúdentana: ,,Margt bendir til að stefna stjórnvalda hvað varðar uppbyggingu stúdentagarðanna sé algjörlega afskipt. Árið 1997 fékkst engin úthlutun til lána til uppbyggingar garðanna úr Byggingarsjóði verkamanna og stefnir allt í það sama í ár.`` --- Þegar jafnaðarmenn stjórnuðu ráðuneytinu fengu stúdentarnir lán. Þá kvörtuðu þeir ekki en hér er lýst tveimur árum þegar framsóknarmenn stjórna, þá eru engin lán til námsmanna. Engin lán til að byggja upp íbúðir fyrir námsmenn. Síðan segir: --- ,,Fyrirætlanir um útlán árið 1999 og 2000 benda síður en svo til þess að úrbóta megi vænta og eftir það er framtíðin óskrifað blað. Margt í nýgerðu frumvarpi bendir auk þess til aukins kostnaðar og óhagstæðari lána sem gera framtíðarhorfur síður en svo góðar. Stjórn stúdentaráðs beinir þeim eindregnu tilmælum til stjórnvalda að tryggt verði að áfram geti átt sér stað öflug uppbygging á félagslegum leiguíbúðum eins og stúdentagörðum og komið verði í veg fyrir að stoðunum verði kippt undan rekstrargrundvelli garðanna.`` Ég verð bara að segja þeim hjá stjórn stúdentaráðs að ekkert þýðir að beina neinum eindregnum tilmælum til stjórnvalda um það efni. Þeir hlusta ekkert á það. Þeir eru alltaf með tappa í eyrunum þegar félagasamtök og verkalýðshreyfingin talar. Þessi tilmæli er einungis hægt að biðja um þegar ný stjórn hefur tekið við völdum í landinu. Þá fyrst er sú ósk skoðuð sem hér kemur fram. 
             Herra forseti. Ég nefndi í dag að ég held þær hafi verið fjórar þessar auðu íbúðir á Suðurlandi sem ráðherra húsnæðismála notar til að loka kerfinu. Ætlar hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, 4. þm. Suðurl., að leggja mér lið í því og okkur í stjórnarandstöðunni að koma vitinu fyrir hæstv. félmrh. og fá hann til að verða við þeirri sanngjörnu ósk verkalýðshreyfingarinnar og 26 félagasamtaka að fresta frv.? Við getum þá tekið til við næsta lið á dagskrá, það eru reyndar ekki fleiri á þessum fundi en þá á morgun, og sest yfir það í sátt í sumar að reyna að finna lausn á þessu deilumáli. Ég fel hv. þm. að athuga hvort hann getur ekki verið sáttasemjari í því máli og ræða við félmrh. um hvort ekki sé hægt að verða við þessari sanngjörnu ósk. Stúdentaráð háskólans segir, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið var ekki sent stúdentaráði til umsagnar en viljum við engu að síður koma eftirfarandi athugasemdum á framfæri. Þar [þ.e. í frv.] kemur fram að illa er vegið að áætlunum um framtíðaruppbyggingu stúdentagarðanna. Breytingarnar geta leitt til mikillar hækkunar á leigu og gera allar framtíðaráætlanir erfiðar. Þetta leiðir til þess að uppbygging námsmannaíbúða kemur til með að dragast stórlega saman.`` --- Dragast stórlega saman --- ,,Stúdentaráð lítur það mál alvarlegum augum þar sem augljóslega eru miklir hagsmunir í húfi.`` Það er náttúrlega ljóst ef stefnir í það, þegar svona er haldið á málum, að þetta komi fram í hækkun á leigu á námsmannaíbúðum þá getur það leitt til þess að við búum ekki við jafnrétti til náms. Það getur haft þær afleiðingar enda hef ég, herra forseti, margkallað eftir því að fá hæstv. menntmrh. hér við þessa umræðu til þess að athuga hvort hann hafi nokkuð hugleitt þær afleiðingar sem þetta frv. hefur. Síðan segja stúdentarnir, með leyfi forseta: ,,Það sem athygli vekur í stefnu stjórnvalda og helst veldur okkur áhyggjum er eftirfarandi: 1. Engin úthlutun fékkst úr  Svo vísa þeir í umsögn fjmrn. og til þess að lagt er til að: ,,fellt verði niður 3,5% framlag sveitarfélaga, lögð verði á stimpilgjöld og veitt dýrari framkvæmdalán en þetta kemur til með að leiða til aukins byggingarkostnaðar og þar af leiðandi hækkunar á leiguverði til stúdenta. 4. Mikil óvissa er um vaxtakjör á lánum í framtíðinni og ekki óvarlegt að ætla að markaðsverð verði staðreyndin. Sú staðreynd kemur til með að leiða af sér hækkun á leigu um 30%.`` Takið eftir því. Ef það á að fara með vextina upp í markaðsvexti þá leiðir þetta af sér hækkun á leigu, segir stúdentaráð hér, um 30%. Og hvað þýðir það? Leiðir þetta ekki til þess að hækka þurfi námslánin, herra forseti? Hæstv. menntmrh., herra forseti, sér enga ástæðu til að vera við þessa umræðu þó við séum að ræða hér um breytingar sem geta haft áhrif, ekki bara á jafnrétti til náms heldur áhrif á námslánakerfið sem hæstv. ráðherra ber ábyrgð á.

Hann er að kynna sér mexíkóska menntastefnu.

Hvar er Ísólfur?

Ja, ég veit ekki hvað er hægt að treysta, herra forseti, á hv. þm. Ísólf Gylfa Pálmason. Þeir eru ekki margir framsóknarmennirnir sem hafa látið sjá sig í þingsölum í dag, fyrir utan félmrh. sem skyldu sinnar vegna verður að sitja hér, og maður sér á honum að honum leiðist mikið.  Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Mikil uppbygging hefur átt sér stað á stúdentagörðunum á undanförnum árum. Þeirri uppbyggingu er ekki lokið en stefnt er að því að um 15% stúdenta við Háskóla Íslands eigi þess kost að búa á görðum meðan á námi stendur. Ljóst er að tilvist stúdentagarðanna er ekki einungis hagræði fyrir stúdenta heldur eru stúdentagarðarnir nauðsynleg forsenda náms hjá stórum hópi fólks. Er þar helst að nefna landsbyggðarfólk, einstæða foreldra og aðra sem búa við erfiðar félagslegar aðstæður. Framboðið í dag fullnægir ekki eftirspurn og verður því að forgangsraða umsækjendum. Eins og fram kemur hér að ofan geta þær breytingar sem um ræðir leitt til allt að 30% hækkunar á leiguverði sem engan veginn getur talist ásættanlegt. Tvær af meginforsendum uppbyggingar stúdentagarðanna eins og rekstri þeirra hefur verið háttað á undanförnum árum er: a. lágt verð og b. stöðugleiki.`` Það eru meginforsendurnar sem þeir hafa getað treyst á meðan jafnaðarmenn fóru með stjórn húsnæðismálanna, þ.e. lágt verð og stöðugleiki. Og það er fyrir bí núna, herra forseti. Síðan segir: ,,Ekki þarf að tíunda mikilvægi þess að hægt sé að bjóða stúdentum húsnæði á eins lágu verði og mögulegt er. Húsnæðiskostur á lágu verði fyrir stúdenta er eitt af meginmarkmiðum stúdentagarðanna. Óhætt er að fullyrða að ef rekstrargrundvöllur garðanna býður ekki upp á að hægt sé að halda leiguverði í lágmarki er forsendan fyrir frekari uppbyggingu og framgangi orðin veik. Annað það helsta sem stúdentar sækja í á görðunum er sá stöðugleiki sem tryggður hefur verið. Yfirburðir stúdentagarðanna á þessu sviði gagnvart hinum almenna leigumarkaði eru ótvíræðir. Bæði hefur verið kappkostað að auka framboð til að svara aukinni eftirspurn auk þess sem einstaklingar búa við það öryggi að fá leigt til lengri tíma án þess að eiga það á hættu að missa húsnæðið. Ljóst er að hinn almenni leigumarkaður er engan veginn samkeppnisfær hvað varðar lágt verð og stöðugleika. Framtíðartrygging fyrir því að boðið verði upp á húsnæði á eins hagkvæmu verði og mögulegt er og stöðugleika fyrir stúdenta er engin á hinum almenna markaði.`` ,,Ítrekað er talað um það í frumvarpinu að uppbygging leigumarkaðarins sé eitt af meginmarkmiðunum. Það kemur því á óvart að eins illa sé vegið að uppbyggingu stúdentagarðanna og raun virðist bera vitni. Stúdentaráð beinir þeim eindregnu tilmælum til félagsmálanefndar Alþingis að tekið verði tillit til ofangreindra athugasemda og gerðar verði þær breytingar sem nauðsynlegar eru til að tryggt verði að öflug uppbygging stúdentagarðanna verði möguleg í framtíðinni.`` Mér þótti nauðsynlegt, herra forseti, að fara nokkuð ítarlega yfir þetta varðandi námsmennina, sérstaklega með tilliti til forsögu framsóknarmanna í því máli. En það er líka hægt, herra forseti, að fara hér yfir umsögn Byggingafélags námsmanna þar sem frv. er mjög gagnrýnt og yfir umsögn Félagsstofnunar stúdenta og ætla ég að lesa niðurlagið bara í umsögn Félagasstofnunar stúdenta. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Að óbreyttu frumvarpi má gera ráð fyrir að uppbygging námsmannaíbúða dragist stórlega saman á næstu árum. Niðurfelling 3,5% framlags sveitarfélaga, álag stimpilgjalda og dýrari framkvæmdalán hafa áhrif til hækkunar byggingarkostnaðar og þar af leiðandi til hækkunar leiguverðs til stúdenta. Vaxtakjör er sú breyta sem mestu máli skiptir og óvissa um þau gerir alla áætlanagerð erfiða en eins og komið hefur fram hefur hækkun vaxta úr 1% í 5% áhrif á hækkun leigu sem nemur tæplega 30%.`` --- Þ.e. ef þeir verða að treysta eingöngu á húsbréfakerfið þá hækkar það leiguna verulega. --- ,,Óvissa um lánafyrirgreiðslu er að sama skapi allri langtímaáætlanagerð og stefnumótun fjötur um fót. Félagsstofnun stúdenta hefur litið á uppbyggingu stúdentagarða og rekstur þeirra sem hluta af lausn þess húsnæðisvanda sem almennt steðjar að. Húsnæðisvandi stúdenta er enn fyrir hendi og þarf að leysa hann á annan hátt ef Félagsstofnun stúdenta er ekki gert kleift að sinna því hlutverki.`` Í lokin segir: ,,Félagsstofnun stúdenta hefur fullan hug á að halda uppbyggingunni áfram en lýsir yfir áhyggjum sínum ef frumvarpið verður samþykkt í óbreyttri mynd og vonast til að hæstv. félagsmálanefnd skoði vandlega þau atriði sem hér hefur verið minnst á.`` Hjá Byggingafélagi námsmanna eru margar athugasemdirnar þær sömu og ég ætla því ekki að fara yfir þær. Þeir hafa áhyggjur af hækkun vaxta sem þýðir einfaldlega hækkun á leigu og benda á hvað gerist ef færa á vextina upp í markaðsvexti. Þeir benda á stimpilgjöldin sem verða á húsbréfalánunum og síðan segja þeir, með leyfi forseta: ,,Það er hægt að reikna það beint til hækkunar að 1,5% stimpilgjald hefur í för með sér 1,3% hækkun á byggingakostnaði miðað við 86,5% lán eins og tíðkast hafa hingað til.`` Þeir hafa auðvitað líka rekið augun í þessa nýju gjaldtöku sem er í frv. þó það sé ekki minnst einu orði á hana í greinargerð, og segja: ,,Samkvæmt þessu frumvarpi mun gjaldtaka á lánum til okkar hækka töluvert en á sama tíma er það lagt til að framlag sveitarfélaga verði fellt niður en það hefur hingað til verið 3,5% af byggingakostnaði.`` Þeir hafa einnig áhyggjur af Tryggingarsjóðnum sem ég hef nú lítið komið inn á en full ástæða er til þess að gera það. Þeir hafa áhyggjur af því að: ,,... ef búið verður að nota varasjóðinn til greiðslu á tjóni vegna útlánatapa, þá verður ekkert eftir til greiðslu á tjóni vegna byggingargalla. Hér stangast eitthvað á sem ekki getur farið saman.`` Síðan taka þeir þetta saman í fimm punktum: ,,Við leggjum til að frv. verði frestað til haustsins. Við mælum með að Þak yfir höfuðið fá aðila inn í stjórn Íbúðalánasjóðs. Vextir af lánum til félagslegra leiguíbúða verði hafðir lægri en almennir húsnæðislánavextir eða að þar komi á móti einhver önnur aðstoð frá hinu opinbera í gegnum skattkerfið eða eftir öðrum leiðum. Stimpilgjöld og lántökugjöld verði ekki sett á lán til félagslegra leiguíbúða. Tryggingarsjóður nýtist félagasamtökum sem slíkur eða sem varasjóður.`` Hér er einnig ítarleg umsögn frá Búseta, herra forseti. Hún er, herra forseti, í 42 liðum. Athugasemdirnar frá Búseta eru 42 liðum. Ég er alveg sannfærð, eftir að hafa lesið þá umsögn, um að Búseti hefur farið mjög ítarlega yfir þetta frv. Þeir eiga auðvitað mikið undir því komið og þeirra félagar að grundvellinum verði ekki kippt undan þeirra starfsemi eins og gera á með þessu frv. Mér finnst þeir gera hér mjög skynsamlegar athugasemdir hvað varðar frv. til laga um byggingar- og húsnæðissamvinnufélög sem mér skilst að eigi að fresta, en það gerir þeirra stöðu enn ótryggari. Síðan gera þeir miklar athugasemdir við það hvernig starfsgrundvellinum er kippt undan Búseta. Þeir benda á að viðbótarlán þurfi að vera til staðar fyrir félagasamtök eins og Búseta og að ekki sé nóg að opna húsbréfakerfið fyrir félagasamtök heldur þurfi þau einnig að geta fengið viðbótarlán ef þetta á að gagnast þeim. Þeir benda réttilega á að það er allt of langt gengið í að fela félmrh. að gera fyrirmyndir að samþykktum fyrir einstök félög og félagasamtök, til að öðlast rétt á lánum út úr Íbúðalánasjóði eða setja slíkt í reglugerð og vafasamt að taka það sérstaklega fram að vextir af lánum til leiguíbúða skuli vera breytilegir sem mér skilst að þeir þurfi ekki að hafa áhyggjur af. Ég held það sé stefnt bara einn veg í þessu efni, þ.e. að koma á markaðsvöxtum. Þeir segja hér, með leyfi forseta: ,,Félög og félagasamtök svo sem Búseti ættu að hafa sérstakan rétt til að stofna félög um rekstur leiguíbúða til samræmis við hliðstæðan rétt til sveitarfélaga. Út í hött að fela félagsmálaráðherra með reglugerð hver skuli vera leiga í leiguíbúðum með lánum úr Íbúðalánasjóði. Eðlilegt að miða leigu við raunkostnað hverrar íbúðar.`` Ég man ekki betur en að einmitt Búseti hafi verið með leigu á sínum íbúðum undir þeim kostnaðargrundvelli sem meira að segja Húsnæðisstofnun hefur verið með. Þeir hafa gert alvarlegar athugasemdir við varasjóð sem koma á í stað núverandi Tryggingarsjóðs, en með honum: ,,... á að færa sveitarfélögunum til eignar, öll framlög í Tryggingarsjóð til þessa frá fjölmörgum félögum og félagasamtökum. Um er að ræða 1% af hverju láni úr Byggingarsjóði verkamanna frá árinu 1990.`` Þetta hafa félagasamtök m.a. lagt í Tryggingarsjóðinn. ,,Þetta getur ekki kallast annað en eignarupptaka``, segja þeir með réttu. Ég hvet hv. þm. til þess að fara ofan í þessa 42 töluliði hjá Búseta. Mér gefst ekki tími til þess að klára þá yfirferð, svo mikið á ég eftir. Ég vænti þess að hv. þm., sem hafa áhuga á málinu, kynni sér vel umsögnina hér er lögð fram. Og þeir enda á því að segja að annað sé tæplega verjandi en að núverandi starfsmönnum Húsnæðisstofnunar ríkisins verði tryggð áframhaldandi vinna samkvæmt þessu frv. Í dag fjallaði ég um, herra forseti, mörg opinber fyrirtæki sem breytt hefur verið rekstrarformi á, og hvernig að alls staðar, alltaf gegnumgangandi er ákvæði um forgang starfsmanna til starfa í nýju fyrirtæki. Öryrkjabandalagið gerir einnig miklar athugasemdir og er það á sama veg og hjá Þaki yfir höfuðið, sömuleiðis Sjálfsbjörg. Þeir benda á það sem þeir með réttu eiga að gera, að þeir hafa áhyggjur af sérlánum fyrir fatlaða. Í Byggingarsjóði ríkisins hefur verið ákveðinn lánaflokkur sem eru sérlán til fatlaðra. Sá lánaflokkur er bara í vindinum, herra forseti. Það verður stjórn Íbúðalánasjóðs framsóknar- og íhaldsmanna sem á að ákveða það hvort þessi sérlán fyrir fatlaða, til breytinga á húsnæði, verði áfram til staðar. Sama áhyggjuefni kemur auðvitað fram í umsögn Öryrkjabandalagsins. Þeir leggja mikla áherslu á að áfram verði kostur á sérstökum lánum til einstaklinga með sérþarfir tryggður með beinni lagatilvísun, svo sem verið hefur í meira en tvo áratugi. Leigjendasamtökin segja að helst sé að sjá að markaðsstefnu eigi að efla enn meira en verið hefur. Það getur stjórn Leigjendasamtakanna ekki samþykkt enda gengur það þvert á stefnu samtakanna varðandi öruggt húsnæði og leysir engan vanda. Bandalag háskólamanna gerir að umtalsefni réttarstöðu starfsmanna og fara yfir áhrif frv., sem sem þeir telja að leiða muni til aukinnar gjaldtöku, og fleira mætti nefna í þeirra umsögn. Og síðan komum við að Félagi einstæðra foreldra en þar segir: ,,Félag einstæðra foreldra leggur eindregið til að afgreiðslu umrædds frumvarps verði frestað til haustsins svo tími gefist til þess að fara betur ofan í fjölmörg atriði sem augljóslega þurfa lagfæringar við. Félag einstæðra foreldra leggur á það áherslu að tíminn til haustsins verði notaður til ítarlegrar yfirferðar frumvarpsins og að höfð verði fyllsta samvinna við þau fjölmörgu félagasamtök sem málið varðar.`` Herra forseti. Ég hef nefnt hér í dag hve athyglisverðar umsagnirnar eru frá húsnæðisnefndum hinna ýmsu sveitarfélaga og það að þær segja allt aðra sögu en umsagnir sveitarfélaga. Húsnæðisnefndirnar eru gagnrýnar á þetta frv. meðan sveitarfélögin eru það ekki. Það kemur mjög á óvart. Fyrst ætla ég að lesa hér, sem ég held að sé nauðsynlegt að komi inn í þingtíðindi, ósk frá Starfsmannafélagi Húsnæðisstofnunar ríkisins. Ég ætla að leyfa mér að lesa hana hér orðrétt. Það er áskorun starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins til félmrh. frá 18. mars 1998: ,,Félag starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins skorar hér með á hæstvirtan félagsmálaráðherra að hann beiti sér fyrir því að við frumvarp til laga um stofnun Íbúðalánasjóðs verði bætt ákvæði sem tryggi núverandi starfsmönnum Húsnæðisstofnunar sambærileg störf hjá hinum nýja sjóði. Í lagasetningu um breytingar á starfsemi opinberra stofnana að undanförnu hefur verið að finna ákvæði er tryggja atvinnuöryggi starfsmanna viðkomandi stofnana. Nægir hér að nefna ... stofnun hlutafélaga um rekstur Póst- og símamálastofnunar, ... um stofnun hlutafélags um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands, ... um stofnun Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og loks um Lánasjóð landbúnaðarins. Í öllum þessum lögum er kveðið á um að allir starfsmenn þeirra sjóða og stofnana sem verið er að breyta eða leggja niður skuli fá sambærileg störf hjá nýjum félögum, stofnunum eða sjóðum sem taka við starfsemi þeirra. Félag starfsmanna Húsnæðisstofnunar ríkisins telur að sömu rök hljóti að liggja til þess að tryggja starfsöryggi og nýta starfsreynslu þeirra 49 starfsmanna sem nú starfa hjá Húsnæðisstofnun ríkisins í þágu hins nýja Íbúðalánasjóðs.`` Ég held að mikil ástæða sé til þess að lesa þessa áskorun upp orðrétta. Það markar ákveðin tímamót ef raunin verður sú, herra forseti, að ekki eigi að taka tillit til þess að starfsfólk Húsnæðisstofnunar ríkisins hafi forgang til starfa, eins og hefur verið nær undantekningarlaust þegar breytt hefur verið um rekstrarform á fyrirtækjum eða breytt þar um umhverfi. Við erum því að fara inn í nýja starfsmannastefnu hjá þessari ríkisstjórn. Áður en ég hleyp á umsögnum húsnæðisnefnda, herra forseti, vil ég minna á ársfund Landssamtaka húsnæðisnefnda 1997, þar sem húsnæðisnefndirnar eða landssamtök þeirra fella dóm sinn um kerfið sem nú á að loka. Og hver er nú þeirra dómur? Ég fullyrði að húsnæðisnefndirnar í þessu landi þekki mest og best til félagslega kerfisins og framkvæmdar á kerfinu. Og hver er dómurinn, herra forseti? ,,Núverandi löggjöf um félagslegt eignaríbúðarhúsnæði hefur reynst allvel í stærstu þéttbýlisstöðum landsins, þó svo að á einstökum stöðum á landsbyggðinni hafi reynst erfitt að selja félagslegt íbúðarhúsnæði. Ársfundurinn vekur athygli á að á milli 85% og 90% af öllum félagslegum eignaríbúðum ganga eðlilega kaupum og sölu og hafa reynst aðgengilegur íbúðarkostur.`` Þar höfum við það. Ég held að þetta séu samtök sem taka eigi mark á, herra forseti. Þetta er fólk sem dags daglega hrærist í framkvæmdinni á félagslega kerfinu og á að hafa mesta vitneskju og þekkingu á því hvernig þetta kerfi virkar. Og ef við förum t.d. í umsögnina frá Kópavogsbæ, herra forseti, þá er hún mjög góð. Ég ætla bara að grípa niður í örfáa þætti hennar. Þeir segja: ,,Rætt hefur verið um ör eigendaskipti í félagsíbúðakerfinu og það talið einn af ókostum þess. Öfugt við gagnrýnendur teljum við það jákvæða þróun ef fólk efnast það vel að það sjái sér fært að fara á frjálsa markaðinn og sýni að kerfið sé þess virði og skili því sem ætlast var til. Einnig má benda á að mikið er um að fjölskyldur í félagslegum íbúðum óski eftir stækkun þegar fjölskyldan hefur stækkað. Ef keypt hefur verið ný íbúð í upphafi þá er nokkuð víst að við sölu hennar verða töluverð afföll af eigninni auk þess sem greiða verður söluþóknun til fasteignasalans auk auglýsingakostnaðar. Enn fremur er rétt að benda á að við þessa kerfisbreytingu verður eignamyndun miklum mun hægari en í núverandi kerfi. Þessi atriði gera því fjölskyldunum erfiðara fyrir að stækka við sig þó full þörf sé fyrir slíkt. Vegna ákvæða 18. gr. um greiðslumat gerði húsnæðisnefnd Kópavogs könnun á greiðslumati 122 fjölskyldna sem höfðu keypt sér íbúðir hjá nefndinni að undanförnu og höfðu staðist greiðslumat miðað við greiðslubyrði 28% af brúttólaunum. Þessar sömu fjölskyldur voru greiðslumetnar miðað við 18% greiðslubyrði af brúttólaunum eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Kom þá í ljós að aðeins 11 fjölskyldur af þessum 122, eða 9%, hefðu staðist greiðslumat samkvæmt frumvarpinu ...`` Herra forseti. Mér finnst mjög athyglisvert að þegar könnun er gerð hjá 122 fjölskyldum sem fengið hafa félagslega íbúð og greiðslumatið er miðað við það sem er í húsbréfakerfinu, þá hefðu einungis 9% eða 11 fjölskyldur af þessum 122 staðist greiðslumat samkvæmt frv. ,,Þegar skoðaðar voru 186 umsóknir sem borist höfðu undanfarna 14 mánuði kom í ljós að aðeins 6 fjölskyldur hefðu staðist greiðslumat eða 3,3% af umsækjendum. Þessi breyting ein`` --- þessi breyting ein, herra forseti, og bið ég nú að tekið sé eftir því orði sem hér er notað --- ,,mundi valda sprengingu á leigumarkaðnum og afleiðingarnar ekki fyrirsjáanlegar því augljóst er að sveitarfélögin hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að standa undir þeirri gífurlegu aukningu leiguhúsnæðis sem þyrfti að verða en í frumvarpinu er ákvæði í 5. gr. þar sem sveitarstjórnir bera ábyrgð á og hafa frumkvæði að því að leysa húsnæðisþörf þess fólks sem þarfnast aðstoðar við húsnæðisöflun.`` Hér er, herra forseti, talað um, hvorki meira né minna en sprengingu á leigumarkaðnum. Og síðan er sagt: ,,Á síðastliðnum fimm árum hefur húsnæðisnefnd Kópavogs afhent að jafnaði 49 nýjar íbúðir til umsækjenda auk 56 innlausnaríbúða á ári sem er meðaltal síðustu þriggja ára eða samtals 105 íbúðir á ári.`` Húsnæðisnefndin metur síðan kostnaðinn fyrir Kópavog, ef þetta frv. verður að lögum, og segir: ,,Miðað við að frumvarpið verði samþykkt óbreytt þá er varlega áætluð þörf fyrir 75 nýjar leiguíbúðir á ári, næstu 4 árin`` --- eitt sveitarfélag, Kópavogur, segir þörf fyrir 75 nýjar leiguíbúðir á ári meðan einungis er gert ráð fyrir 25 leiguíbúðum hjá fjmrh. --- ,,og mun það kosta bæjarfélagið 76 milljónir auk húsaleigubóta sem mundu nema u.þ.b. 4 milljónum. Heildarkostnaður yrði því samtals 80 milljónir á ári.`` Það er gert ráð fyrir 80 milljónum á ári fyrir þetta sveitarfélag miðað við þessa auknu þörf á leiguíbúðum. Ég hefði nú gjarnan viljað sjá, ég man bara ekki hvort til er einhver umsögn frá Kópavogsbæ, þ.e. sérstaka umsögn frá þeim og sér frá húsnæðisnefndinni, eins og víða er. Í umsögunum sveitarfélaganna er gjarnan gengið í þveröfuga átt. Ef við tökum hér húsnæðisnefnd Hafnarfjarðar þá segja þeir: ,,Kostnaður við þessa breytingu lendir hins vegar þungt á sveitarfélögunum og því þyngra sem viðkomandi sveitarfélag hefur tekið meiri þátt í uppbyggingu félagslegs húsnæðis fyrir.`` --- Þarna er því blákalt haldið fram að þetta muni lenda mjög þungt á sveitarfélögunum. --- ,,Má leiða að því líkur að dýrar íbúðir muni fyrst og fremst koma til innlausnar, hinar ódýrari muni verða seldar á frjálsum markaði.`` Í umsögninni er spurt hvaða tilgangi ábyrgð sveitarfélaga á viðbótarlánum þjóni og að langstærsti hluti skjólstæðinga húsnæðisnefndar muni verða leigjendur. ,,Að öllu framansögðu virðist ljóst að sveitarfélögunum, og þá helst þeim sem flestar íbúðir hafa fyrir í félagslegu kerfi í dag, er ætlað að borga brúsann við breytingar á núverandi kerfi um félagslegar íbúðir. Húsnæðisnefnd Hafnarfjarðar getur ekki tekið undir slíkar tillögur.`` Það er því varla hægt að segja að varðandi þetta mál sé eintóm gleði hjá sveitarfélögunum. Hjá húsnæðisnefndinni á Akureyri kemur margt mjög athyglisvert fram, herra forseti. Þeir segja að erfitt sé að meta ýmsa þætti frv. en jafnframt ljóst að útgjöld Akureyrarbæjar til húsnæðismála muni aukast verulega verði frv. samþykkt óbreytt. Þeir segja: ,,Í greinargerð með frumvarpinu er gert ráð fyrir að 10% eigið framlag íbúðarkaupanda sé ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir aðgangi að lánafyrirgreiðslu til félagslegrar eignaíbúðar og þeim sem ekki eiga sparnað til íbúðarkaupa er ætlað að fara áleigumarkað. Félagslegri jöfnun verður hætt annarri en með vaxtabótakerfinu.`` Þeir meta hér áhrif breytinganna, herra forseti, og segja um áhrifin á kaupendur og seljendur: ,,Hvaða áhrif hefur breytingin á hag notenda, sem eru kaupendur og seljendur félagslegra íbúða? Ljóst er að kaupskylda sveitarfélaga er mikil trygging fyrir þá sem kaupa sér félagslegar íbúðir ekki síst fyrir þá sem búa úti á landi þar sem markaðsverð hefur farið lækkandi og er undir byggingarkostnaði. Hægt er í dag að selja félagslegar íbúðir með litlum fyrirvara. Verðlækkunin á nýbyggingu á almennum markaði er hröðust fyrstu árin. Verðlag á íbúðum á almennum markaði hefur ekki haldið í við lánskjaravísitölu á síðustu árum.`` Síðan segir í sömu umsögn: ,,Ekki má líta fram hjá því að þeir sem kaupa félagslegar íbúðir eru eignalitlir og tekjulágir og hafa ekki efni á að axla þá áhættu sem fylgir sveiflum á markaðsverði á íbúðum. Þegar lánshlutfall er orðið 90% þá þarf ekki mikið út af að bera til þess að aleigan og oft margra ára sparnaður sé horfinn og jafnvel að höfuðstóllinn sé orðinn negatífur. Ef allt verður sett á frjálsan markað er líklegt að verð á ódýrari íbúðunum hækki vegna aukinnar eftirspurnar. Oft eru það íbúðirnar sem eru í verstu ástandi. Fjölskyldurnar sem eru að kaupa þessar íbúðir eru oftast með minnstu greiðslugetuna og hafa því ekki efni á að gera nauðsynlegar endurbætur. Til þess að ráðst í endurbætur þarf að taka bankalán. Við það eykst greiðslubyrðin verulega og það sem verra er oftast eykst verðgildi íbúðarinnar í litlu hlutfalli við þá fjármuni sem eytt er í endurbætur og því getur þurft að greiða með íbúðinni í sölu.`` Þeir segja að yfir 60% umsækjenda hjá húsnæðisnefnd Akureyrar eigi lítið upp í útborgun. Á mannamáli þýðir það einfaldlega, herra forseti, að 60% umsækjenda hjá Akureyrarbæ fá ekki inni í þessu kerfi. Þeim er vísað á leigumarkaðinn og Akureyrarbæ sem á að sjá um að útvega þeim leiguhúsnæði. Síðan er farið yfir áhrif breytingarinnar á greiðslugetu og eignamyndun, þar segir: ,,Ljóst er að hér er verið að þrengja verulega möguleika fjölskyldna og einstaklinga á að kaupa sína eigin íbúð og tryggja sér þannig öryggi í húsnæðismálum. Þegar vextir hækka minnkar afborgunarhluti í greiðslu fyrstu árin og vaxtahluturinn verður meiri, sem þýðir að eignamyndunin verður hægari.`` Þarna kemur það aftur, þvert á það sem hæstv. ráðherra heldur fram, að talað er um að eignamyndunin verði hægari. ,,Fyrning í félagslega kerfinu í dag er 1% og ætla má að það sé lágt miðað við raunveruleikann hér á Akureyri.`` Og síðan segja þeir: ,,Ef vextir verða hækkaðir í 5,1% og vaxtabætur verða óbreyttar kallar það í flestum tilvikum á lægra greiðslumat og meiri greiðslubyrði hjá einstaklingum og fjölskyldum. Það sem gerist er að vaxtagreiðslur tvöfaldast og kaupendur þurfa að borga alla vexti umfram hámarkið í vaxtabótum.`` Þarna kemur kjarni málsins. Kaupendur þurfa að borga alla vexti umfram hámarkið í vaxtabótum. ,,Í dæmunum hér á eftir sést að mestu munar í greiðslubyrði fyrsta árið þó að munurinn sé í flestum tilfellum allan lánstímann mikill, ef litið er á hann sem hlutfall af tekjum viðkomandi. Enn meiru munar ef reiknað er með að taka þarf lán fyrir 10% útborgun, sem meiri hlutinn af kaupendum þarf að gera að einhverju marki.`` Því næst er fjallað um um kostnaðinn og þar segir: ,,Ljóst er að lántöku- og stimpilkostnaður fæst sjaldan endurgreiddur í vaxtabótum, þar sem hámarksendurgreiðslu er náð.`` Menn eru það fljótir upp í þakið að vaxtabæturnar taka ekki við þeim kostnaði sem er af lántöku og stimpilgjaldi. Hér er síðan athyglisverð tafla frá húsnæðisnefnd Akureyrar sem full ástæða væri, herra forseti, til þess að fara svolítið ítarlega yfir hér. Þar er það útskýrt hvernig greiðslubyrðin kemur út, fyrir og eftir breytingu. Hér kemur fram allt önnur mynd heldur en dregin er fram í frv. ráðherrans, herra forseti. Hér er talað um kaupverð íbúðar upp á 5 millj. og launin séu 70 þús. kr. Við getum bara tekið fyrsta árið. Fyrir breytingu er greiðslubyrðin 50.400 kr. og eftir breytingu 124.900 kr. Ef við tökum þriðja árið þá er hún 115 þús. að teknu tilliti til vaxtabóta fyrir breytingu, og eftir breytingu 124 þúsund. Þannig mætti áfram rekja þetta, herra forseti. Það getur munað 20, 30, 40 og upp í 50 þús. kr. í greiðslubyrði. Síðan er því haldið fram af hæstv. ráðherra að hér sé verið að lækka greiðslubyrði fólks. Það er auðvitað fjarstæða. Þá er sagt, herra forseti: ,,Samkvæmt frumvarpinu er ráðherra heimilt með reglugerð að ákveða hámark leigugjalda. Í dag eru í gildi reglur um hámark leigugjalds á félagslegum íbúðum. Inn í það leigugjald má ekki reikna álag vegna leigutaps. Væri ekki réttara að framlag sveitarfélaga inn í varasjóð sé ætlað til að standa undir hugsanlegu leigutapi vegna leiguíbúða sveitarfélaga?`` Þarna koma fram efasemdir um það til hvers á að nýta þennan varasjóð. Því næst skoða þeir hve mikið þurfi að fjölga leiguíbúðunum miðað við áhrifin af þessu frv. Niðurstaða þess liggur fyrir. Við töluðum um að í Kópavogi væri þörf fyrir 75 íbúðir á ári og hér er sagt: ,,Um 100 fjölskyldur og einstaklingar kaupa íbúðir á ári í félagslega kerfinu á Akureyri. Um þriðjungur á eitthvað upp í útborgun eða að meðaltali 450 þúsund. Ef við gerum ráð fyrir að þeir sem ekkert eiga upp í útborgun þyrftu á leiguíbúð að halda eftir breytinguna þá þyrfti Akureyrarbær að fjölga leiguíbúðum um 60 á ári.`` Það eru 60 leiguíbúðir á ári á Akureyri. Þær voru 75 í Kópavogi. Hins vegar eru aðeins 25 íbúðir til ráðstöfunar. ,,Næstu árin kostar það um 42 milljónir í útborgun og um kr. 9 milljónir í lántökukostnað miðað við að íbúðarverð sé að meðaltali kr. 7 milljónir. [Þ.e. þessar 60 leiguíbúðir sem þeir þurfa að byggja.] Síðan þarf að greiða leigutap. Ætla má að leigutap geti numið 5--10% af leigutekjum. Þar getur verið um að ræða háar fjárhæðir á ári. Mörg sveitarfélög eru að greiða verulegar fjárhæðir með íbúðum sem eru í leigu í félagslega kaupleigukerfinu bæði vegna afskrifta á húsaleigu hjá þeim sem ekki borga og viðhaldsþáttar sem reikna má inn í leiguverð.`` Þannig að þetta er nú allt á sömu bókina lært. Ég held að það verði varla annað sagt en að þessar athugasemdir frá húsnæðisnefndum Akureyrar, Kópavogs og Hafnarfjarðar, að viðbættri athugasemd frá húsnæðisnefnd Reykjavíkur, séu mjög alvarlegar, herra forseti. Og mér finnst nokkuð merkilegt að ekki skuli vera tekið meira tillit til þeirra athugasemda sem hér koma fram, herra forseti. Þegar húsnæðisnefnd Reykjavíkur er búnin að skoða hve mörg lán hafi verið afgreidd að undanförnu þá segja þeir: ,,Ætla má að þessir viðskiptavinir stofnunarinnar hefðu ekki átt aðgang að því lánafyrirkomulagi sem frumvarpið kveður á um.`` En þeir segja að árið 1997 hafi húsnæðisnefnd Reykjavíkur afgreitt 111 íbúðir með viðbótarláni eða 100% láninu og þeir segja: ,,Af þessum tölum má áætla að í Reykjavík þurfi að fjölga leiguíbúðum um a.m.k. 180 árið 1999.`` Þá erum við komin með 180 íbúðir í Reykjavík, 75 íbúðir í Kópavogi, og voru þær ekki 60 á Akureyri? Við erum komin hér með 300 leiguíbúðir, herra forseti, í þremur sveitarfélögum, sem þeir segja að þurfi á næsta ári --- til viðbótar biðlistunum. Til viðbótar biðlistunum er við þessa breytingu talað um 300 íbúðir, í Reykjavík, Akureyri og Kópavogi. Þær eru ekki til, herra forseti. Þær eru ekki til, þessar 300 íbúðir sem Kópavogur, Akureyri og Reykjavík eru að biðja um. Þeir segja að að það vanti 300 íbúðir eftir þessa breytingu. Þær eru ekki til. Er þá eitthvað skrýtið þó að við í stjórnarandstöðunni segjum að það sé verið að vísa láglaunafólki hérna út í kuldann?  Félmrh. hefur engar áhyggjur af málinu. Hann heldur því bara sífellt fram að þetta sé betra kerfi, lægri greiðslubyrði og betra fyrir láglaunafólk á Íslandi. En það er auðvitað fjarstæða. Hérna er kallað eftir 180 íbúðum árið 1999 bara í Reykjavík einni saman út af þessu frv. hér. Ég veit ekki hvað eru margir í Vestmannaeyjum. Akureyri bað um 60.  Það er eins gott að lesa það hér skýrt af því að sveitarfélögin voru öll svo ánægð með þetta frv. á fulltrúaráðsfundinum á Egilsstöðum. Hér segir, í umsögn húsnæðisnefndar Reykjavíkur: ,,Þá vill húsnæðisnefndin benda á að eins og frumvarpið er úr garði gert í dag er hætta á stórauknum útgjöldum sveitarfélaga í væntanlegan varasjóð vegna fjölgunar leiguíbúða á vegum sveitarfélaga.`` Þá er ekki verið að tala um aukninguna sem verður vegna húsaleigubótanna. Það er annar þáttur í þessu máli. Sveitarfélögin eru bara afskaplega ánægð. Ég held að þeim hafi verið seld svikin vara.

Ekki húsnæðisnefndirnar. Þær vita hvað þetta þýðir.

Þær vita hvað þetta þýðir. Ég held nefnilega að félmrh. sé að selja sveitarfélögunum svikna vöru sem þau standi uppi með þegar þau átta sig á málinu. 
            

Þetta er samtal í þingsal.

Ja, ég er ekki hér með neina umsögn frá húsnæðisnefndinni á Blönduósi en það væri fróðlegt að vita hvað þeir segðu um þeta mál. Og hér koma fulltrúarnir frá verkalýðshreyfingunni fram á völlinn í kringum 1. maí og spyrja: ,,Á að rústa félagslega húsnæðiskerfið?`` Þeir færa fram rök fyrir því. Þeir sem skrifa undir þessa ítarlegu umsögn sem ég fór yfir áðan eru Guðmundur Vignir Óskarsson og Kristján Gunnarsson og síðan Rannveig Sigurðardóttir, hagfræðingur BSRB, sem talar um að stórum hópi láglaunafólks verði úthýst og segir: ,,Þrátt fyrir fögur orð er ekkert sem tryggir að ríki og sveitarfélög muni taka á sig kostnað við niðurgreiðslu húsaleigu.`` Það er viss hætta á því að kostnaðurinn lendi bara beinustu leið á leigjendunum og hækki leiguna. Síðan segja fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar að fyrst og fremst sé verið að taka á vanda húsnæðiskerfisins sjálfs og nokkurra sveitarfélaga en ekki á vanda þess fólks sem kerfið á að þjóna. Þannig er það í hnotskurn. Auðvitað er freistandi að lesa upp þessar greinar. Það er freistandi að lesa upp þessar greinar vegna þess að þeir hafa mikið til síns máls. Ég hef farið yfir umsögn verkalýðshreyfingarinnar þannig að ég ætla ekki að gera það hér að sinni. Herra forseti. Ég sagði í upphafi máls míns að nauðsynlegt væri, ef í það stefndi að fara ætti að jarðsetja félagslega húsnæðiskerfið og loka því, að fara aðeins yfir þegar félagslega kerfinu var komið á 1929. Ég ætlaði einnig að ræða hér og fara yfir það þegar húsnæðislöggjöfinni var breytt 1990 og 1993 og hvað framsóknarmenn höfðu þá að segja um þetta mál, en það má vera að ég bíði með það vegna þess að ég má tala tvisvar en ætla aðeins að víkja að umræðum sem urðu á Alþingi 1929. Áður en ég byrja þá yfirferð er rétt að halda til haga hvernig framsóknarmaðurinn og félmrh. Páll Pétursson talar til verkalýðshreyfingarinnar sem var meira virt af framsóknarmönnum áður fyrr. Hæstv. ráðherra félagsmála segir: ,,Það er náttúrlega spurning hvar eðlilegt er að verkalýðshreyfing komi að húsnæðismálum.`` Hann hefur sem sagt lítinn áhuga á því að verkalýðshreyfingin sé með nokkrum hætti að koma að húsnæðismálunum. Eins og allir vita var það fyrst og fremst Héðinn Valdimarsson sem beitti sér fyrir stofnun á félagslegum íbúðum og færði fram fyrir því margvísleg rök, herra forseti. Hverjir voru það sem börðust þá gegn því kerfi á sínum tíma? Það var auðvitað Sjálfstfl. Í frv. til laga um verkamannabústaði frá 1928 segir: ,,Samkvæmt ákvæðum þessara laga styrkir ríkissjóður, með fjárframlagi og með ábyrgðum fyrir lánum, kaupstaði landsins til að koma upp húsnæði fyrir verkamenn sína.`` Þar var lagt til að ríkissjóður leggi fram 1/10 hluta kostnaðar sem styrk til íbúðarhúsabygginga með ákveðnum skilyrðum sem þar voru upp talin. Í greinargerð, sem er ekki löng, segir svo: ,,Frumvarp þetta var borið fram í neðri deild Alþingis í fyrra vetur, en varð ekki útrætt þá. Það er að mestu leyti óbreytt nú og vísast til greinargerðarinnar að fyrra frumvarpinu að öðru leyti en því, sem á eftir fer. Mesta nauðsynjamálið fyrir verkalýðinn í bæjunum er að fá hollar og ódýrar íbúðir með þægindum nútímans, í stað hinna lélegu og dýru húsakynna sem alþýðan verður nú að hafast við í. Eins og efnum fjöldans er háttað mun það seint takast og erfitt vera að koma skipulagi á þau mál nema hið opinbera, ríki og bæjarfélög, gangist fyrir því að veita aðstoð sína á svipaðan hátt og gert er víðast hvar annars staðar í menningarlöndum. Það er víðast viðurkennd skylda bæjarfélaganna að sjá um að húsnæði í bænum sé sómasamlegt og hjálpi þeim stéttum sem verst eru staddar til þess að fá viðunandi húsakynni. En engu að síður er þetta mikilsvert fyrir allt þjóðfélagið í heild og taka ríkin því venjulega nokkurn hluta kostnaðarins á sig. Eftir að hið opinbera hefur lagt eins mikið í sölurnar fyrir viðreisn sveitanna, ræktun þeirra og nýbyggingar, eins og gert hefur verið á síðustu þingum og ætlast er til að gert verði á þessu þingi, verður erfitt að mæla í gegn hinni almennu kröfu alþýðunnar í bæjunum um opinbera aðstoð til þess að koma upp heilnæmum og ódýrum verkamannabústöðum. Kostnaður sá, sem ætlast er til að ríki og bæjarsjóðir hafi af þessum byggingum, er lítill í samanburði við þau feikna áhrif sem þær mundu hafa á vellíðan og heilbrigði alþýðunnar.`` Síðan segir: ,,... kemur fram að yfirleitt sé flest fólkið í minnstu íbúðunum, og þær eru að öllu leyti verst úr garði gerðar.`` Síðan segir: ,,Bæjarstjórn Reykjavíkur hefur nýlega látið fara fram húsnæðisrannsókn í bænum. Endanlegar skýrslur eru ekki tilbúnar en þó má sjá af þeim gögnum, sem fyrir liggja, að húsnæði verkalýðsins er yfirleitt bæði lélegt, óheilnæmt og dýrt og vantar flestöll þau þægindi sem bæirnir hafa veitt öðrum stéttum. Í þessum skýrslum er tilgreint að af 4.600 íbúðum voru 646 ekki með eldhúsi, með aðgang að eldhúsi 770 og með eldhúsi 3.200. Og af frekari upplýsingum um þessar 4.600 íbúðir má geta að af þeim voru 843 í kjallara og 929 undir súð. Því miður eru skýrslur enn ekki tilbúnar um þéttbýlið í íbúðunum en þar kemur fram að yfirleitt er flest fólk í minnstu íbúðunum og þær eru að öllu leyti verst úr garði gerðar. Af þessu litla yfirliti sést þó að af um 4.600 íbúðum eru um 2.500 minni en þriggja herbergja en í nágrannalöndunum þykja minni íbúðir en þriggja herbergja íbúðir fyrir barnafjölskyldur vera með öllu óviðunandi. Af þessum 2.500 íbúðum eru um 1.300 eða rúmur helmingur sem annaðhvort aðeins hafa aðgang að eldhúsi eða vantar algjörlega eldhús. Af íbúðunum eru alls um 1.800 í kjöllurum eða undir súð og munu þær flestallar vera með öllu óviðunandi ...`` Ég ætla ekki, herra forseti, að fara að lesa allar þær umræður sem urðu nokkuð langar þegar var verið að koma félagslega íbúðakerfinu á sem komið var á í mikilli andstöðu við Sjálfstfl. en í góðu samkomulagi Alþfl. og Framsfl. Flutningsmaður, Héðinn Valdimarsson, sagði: ,,Það er óhætt að fullyrða að það er fátt hægt að gera verkamönnum meira til hagsbóta heldur en að hjálpa þeim til að eignast gott og ódýrt húsnæði. Sú stefna er nú að hjálpa sveitabændum með að rækta jörðina og byggja bæina upp. En hliðstætt því er að hjálpa verkamönnum í kaupstöðum til að eignast hæfileg húsakynni. Og þótt húsakynnin séu víða léleg til sveita, þá eru þó ýms þau húsakynni, sérstaklega kjallara- og þakherbergin, sem verkafólk í kaupstöðum verður að notast við, bæði fullorðnir og börn, mjög léleg. Og ef tryggja skal nokkurn veginn þroska og heilsu kynslóðarinnar, er nauðsynlegt að bætt sé úr þessu. Nú er það víst að verkamenn eru ekki svo efnum búnir að þeir geti byggt yfir sig af eigin rammleik. Er því með frv. þessu farið fram á að ríkissjóður og bæjarfélög styðji þá til þess. Ætlast er til að bæjarfélögin láti gera sambyggingar í þessu skyni og selji síðan verkafólki þær fyrir það verð sem þær kosta uppkomnar, að frádregnum ríkissjóðsstyrknum eða 10%.`` Í frv. er ætlast til að hver fjölskylda fái tveggja til þriggja herbergja íbúð auk eldhúss. Það var nú stefnan 1929. En mér sýnist, herra forseti, á því sem hér er boðað, að einstæðir foreldrar með tekjur upp á kannski 70--80 þúsund megi ekki kaupa sér þriggja herbergja íbúðir. Hérna var samt stefnan sú 1929 að það er ætlast til að hver fjölskylda fái tveggja til þriggja herbergja íbúðir en samkvæmt þeim útreikningum sem eru í frv. og vaxtabótakerfinu og þeim hugmyndum sem uppi eru er verið að færa einstæða foreldra, t.d. með tvö, þrjú börn niður í tveggja herberja íbúðir. Íbúðirnar geta ekki verið stærri ef einstæðir foreldrar eiga að eignast þessar íbúðir. Við erum því kannski svolítið að hverfa til fortíðar, herra forseti, í ljósi þess. Síðan segir: ,,En við nánari athugun tel ég að lágmarkskröfur fjölskyldu þurfi að vera þrjú herbergi auk eldhúss.`` Og síðan segir hér: ,,En nú hefur allmikið verið byggt hin síðari ár svo nú mun svo komið að efnamenn og millistétt hafi viðunandi húsnæði. En þessar byggingar hafa ekki verið gerðar með þörf verkafólksins fyrir augum. Jafnframt munu betri íbúðir hafa lækkað nokkuð, en aftur íbúðir þær, kjallarar og þakherbergi, sem fjöldi verkamanna verður að sætta sig við, eða aðrar lélegri íbúðir hafa ekki lækkað --- jafnvel hækkað. Og lítil von er um að það lagist af sjálfu sér því ávallt fjölgar fólki hér, bæði af mannfjölgun bæjarins sjálfs og innflutningi.`` Og hér hefur tekið til máls undir þessari umræðu forsætis- og atvinnumálaráðherra Tryggvi Þórhallsson. Og hann hafði það til málanna að leggja að hann segir: ,,Ég verð þegar að geta þess, að hér er um stórt mál að ræða og það er þess vegna fyllilega vert að gera grein fyrir því með ítarlegri ræðu.`` Og hann segir: ,,Ekki verður því neitað að bæði í þessum bæ og sennilega í nokkrum fleiri bæjum er svo mikil þörf að hjálpa þeim eru minni máttar til þess að fá viðunandi húsaskjól.`` Tryggvi Þórhallsson mælti eindregið með þessu. Forsætis- og atvinnumálaráðherrann taldi málið það stórt að hann taldi ástæðu til að taka þátt í því þegar verið var að koma hér upp félagslegu húsnæðiskerfi þó forsrh. á Íslandi sé ekki viðstaddur þegar verið er að loka félagslega húsnæðiskerfinu og sjái enga ástæðu til að leggja orð í belg. Það var aftur á móti allt annað 1929 þegar Tryggvi Þórhallsson forsrh. sá ástæðu til þess að taka þátt í þeim umræðum þegar var verið að koma félagslega íbúðakerfinu á undir forustu Alþfl. Hann vísar í 1. gr.: ,,Með 1. gr., eins og ég legg til að hún verði, er tvennu slegið föstu sem er ólíkt því er frv. gerir ráð fyrir. Fyrst því að ekki skuli eingöngu lánað óbreyttum verkamönnum heldur skuli ákvæði greinarinnar líka ná til starfsmanna ríkis og bæjar. Vil ég í þessu sambandi minna á það að auk þess sem þessar tillögur um að styrkja verkamenn til bygginga hafa komið fram þá hafa starfsmenn ríkisins einnig óskað þess að ríkið veitti þeim aðstoð sína til þess að byggja yfir sig.`` Þarna var um það að ræða hversu víðtækt þetta frv. ætti að vera. Síðan komu íhaldsmenn hver á fætur öðrum. Hákon Kristófersson, sem var frsm. minni hlutans, sagði: ,,Ég hef eiginlega litlu við nál. okkar á þskj. 480 að bæta. Held ég að mér sé óhætt að fullyrða það að hvorugur okkar, sem erum í minni hluta, sé á móti því að æskilegt væri að hægt væri að bæta úr þeim húsnæðisvandræðum sem eru í kaupstöðunum og þá kauptúnum líka. En einhvers staðar hljóta að vera takmörk fyrir getu ríkissjóðs. Og ef það á að afla þess fjár, er þarf til þessara bygginga á þann hátt sem frv. gerir ráð fyrir, eða samkvæmt till. hæstv. atvmrh., sem sjá má á þskj. 429, þá hlýtur það að hafa í för með sér stóraukin útgjöld ríkissjóðs. Efumst við því stórlega um það, að gjaldamöguleiki hans sé svo mikill að hann geti þolað þetta.`` Það er ávallt það sama sem íhaldið grípur til, eins og þeir gera 1929 þegar verið er að ræða einhverja aðstoð við þá verst settu í þjóðfélaginu þá er alltaf talað um að ekki séu til peningar vegna þess að málefni þessa fólks hafa engan forgang hjá íhaldinu. Þess vegna er hæstv. félmrh. náttúrlega nokkur vorkunn, ég viðurkenni það. En hann á bara að standa betur í ístaðinu gegn íhaldinu.  Síðan heldur Hákon Kristófersson áfram og segir: ,,Það eru gullvæg sannindi að gott væri að hjálpa sem flestum kaupstaðarbúum til þess að eignast bletti umhverfis hús sín. En mér er spurn á því hve margir grænir blettir muni koma í ljós þó þetta frv. verði samþykkt.`` Þeir höfðu það fram að færa, íhaldsmennirnir á þeim tíma, að þetta mundi leiða til þess að fólk úr sveitum færi að flykkjast hingað til Reykjavíkur ef það ætti að fara að veita þessa fyrirgreiðslu. Hér er Halldór Stefánsson, væntanlega úr Framsfl. ef ég hef það rétt, sem segir: ,,Ég skal fúslega játa að það er athugunarvert mál, sem frv. þetta fjallar um. Það er mál sem hefur bæði menningarlega, heilbrigðislega og mannúðlega þýðingu, að allir íbúar landsins eigi kost á að búa í góðum híbýlum.`` Þetta er nefnilega alveg hárrétt hjá honum. Það hefur bæði heilbrigðislega og mannúðlega þýðingu að allir íbúar landsins eigi kost á að búa í góðum híbýlum. Það er það sem við erum að hverfa frá núna með þessu frv. 

Já, já, já.

Ég hef enga trú á því að hæstv. ráðherra, þó hann segi já, já, já, hafi farið yfir það. Og það sem ég á hér eftir, ég man það allt í einu þegar ég heyrði í ráðherranum, er að fara yfir röngu svörin hans frá síðasta þingi sem ég hefði sennilega gleymt ef ég hefði ekki heyrt í ráðherranum hérna fyrir aftan mig um leið og ég sagði að ég tryði ekki því sem hann er að segja. Herra forseti. Margir tóku hér til máls, t.d. Gunnar Sigurðsson. Var hann ekki framsóknarmaður, er það ekki rétt, frá Selalæk? Síðan kom hér Pétur Ottesen frá íhaldinu. Og hann segir, með leyfi forseta: ,,Engum dettur í hug að neita því að æskilegt væri að hagur landsmanna stæði þannig að þeir gætu notið góðra húsakynna og enn fremur að sem flestir ættu kost á að hafa hina grænu og lifandi náttúru umhverfis sig, en það verður að gæta þess að spenna ekki bogann svo hátt í þessu efni að einmitt þeir sem hafa þess mesta þörf að greitt sé fyrir í þessu efni séu ekki útilokaðir frá þessum atbeina með því að gera byggingarnar svo kostnaðarsamar að þeir fái ekki rönd við reist.`` Íhaldið hafði sem sagt allt á hornum sér þegar þessu var komið á.  Magnús Guðmundsson held ég að hafi verið fjmrh. þá hjá íhaldinu. Hann sagði, með leyfi forseta: ,,Þetta er þýðingarmikið mál og stórt mál --- það verður að viðurkenna --- hin fjárhagslega hlið þess stórfellt atriði og athugavert. Það er beinlínis grettistak fyrir þjóðina ef hún ætlar að taka að sér að byggja upp í kaupstöðum á þann hátt sem ætlast er til með þessu frv. Enda er ég viss um það að þegar ekki verður hægt að fara lengra en þessi lög heimila þá verður fitjað upp á nýju og heimtað meira af því opinbera til framhalds í sömu átt.`` Tónninn var því sá sami hjá íhaldinu að því er þetta varðar. Þeir tala um útgjöldin sem þá voru í þessu sambandi, með leyfi forseta: ,,70--100 þúsund króna föst, árleg útgjöld úr ríkissjóði til bygginga í kaupstöðum; en ég er svo þröngsýnn að ég álít að þó að unnt sé að veita slíka fjárhæð í því góðæri sem nú er þá getur það komið fyrir að erfitt verði fyrir ríkissjóð að inna af hendi lögákveðnar greiðslur og einhvers staðar verður að stöðva hinar föstu útgjaldakvaðir í fjárlögum.`` Þetta er gamalkunnugt. Við heyrum hið sama hér í þingsal enn í dag þegar rætt er um að bæta stöðu láglaunafólksins. Ólafur Thors sá ástæðu til þess að taka þátt í þessari umræðu. Mér finnst það athyglisvert hve mikið af forustumönnum þessara flokka hefur séð ástæðu til þess. En hér segir, með leyfi forseta: ,,Það hefur mikið verið talað um þetta fv. í þessari hv. deild og mér hefur heyrst að menn séu sammála um að hér sé stórmál á ferðinni. En ég lít talsvert öðrum augum á það. Að menn tala um þetta frv. sem stórmál kemur líklega til af því að flestir játa að margar íbúðir hér í bæ eru með öllu óboðlegar. En hér er ólíku blandað saman. Það er tvímælalaust að margar íbúðir eru ónothæfar en hitt er jafntvímælalaust að þetta frumvarpskríli hv. 2. þm. Reykv. ræður enga bót á því meini. Þvert á móti er líklegt og jafnvel víst að afleiðingarnar verða gagnstæðar því sem til er ætlast.`` Og áfram segir Ólafur Thors, með leyfi forseta: ,,En þó að ég játi að hér í bæ sé búið í þeim íbúðum sem ekki eru mannabústaðir`` --- hann viðurkennir þó að það séu ekki mannabústaðir --- ,,og viðurkenni að sjálfsagt sé að greiða úr því máli þá er hitt víst að frv. þetta sem hér liggur fyrir er dvergvaxið og vita gagnslaust ...`` Og síðan segir Ólafur, með leyfi forseta: ,,Að vísu fá væntanlegir kaupendur húsanna gefins 1/3 byggingarkostnaðar en það eru aðeins fáir menn og ekki þeir fátækustu. Þeir eru útilokaðir frá þessum vildarkjörum með því fyrirmæli frv. að kaupandi greiði í peningum 15% af byggingarkostnaði. Hins vegar er hætta á því að slík afskipti hins opinbera dragi úr framtaki einstaklingsins til bygginga og verður þá niðurstaðan af slíkri löggjöf almenningi til skaða. Ef miðað er við byggingar síðari ára er gagnsemi slíkrar löggjafar að engu orðin ef framtak einstaklingsins minnkar um 1/100 hluta. Af þessu sést að það er a.m.k. líklegt að óhætt sé að fullyrða að afleiðingar þessa frv. séu þær að nokkrir einstaklingar --- þó ekki þeir fátækustu --- fái gefins 1/3 hluta byggingarkostnaðar húsanna en aðrir bæjarbúar gjalda þess með því að verða að greiða hærri húsaleigu.`` Nokkru síðar segir Ólafur: ,,Ég býst ekki við að hæstv. ráðherra hafi séð að hann batt ríkissjóði með þessu fimmfalt þyngri bagga en flm. ætlaðist til en sveitamannshjarta hans fékk kaupstaðarsting er hann sá þessi mörgu fátæku börn ganga fram hjá eins og hann lýsti í svo skáldlegri ræðu. ... Eina ráðið sem dugir er að útvega góð lán handa þeim sem vilja byggja því að þá mundi verða meira um byggingar en húsaleiga lækka að sama skapi.`` Hérna kemur stefna íhaldsins fram. Það eru byggingar, það eigi bara að byggja og enga sérstaka aðstoð á að þurfa fyrir þá sem eru verst settir. Frsm. meiri hlutans, Héðinn Valdimarsson sagði, með leyfi forseta: ,,Það frv. sem ég flutti er að mestu sniðið eftir sams konar löggjöf í nágrannalöndunum og gengur í þá átt að ríkið og bæirnir leggi fram fé til þess að styrkja fátæka verkamenn til að koma upp bústöðum handa sér. ... Ég hef verið því hlynntur að ríkið hlaupi undir bagga við þessar byggingar en það er alger misskilningur að það eigi að styrkja efnaða menn heldur er tilætlunin einungis sú að koma á eins konar veðdeild sem styrki hina fátækustu að hjálpa sér sjálfir og eignast íbúðir sínar. Með hverju ári verður hægara fyrir millistéttina, sem getur borgað 150--200 kr. mánaðarleigu, að fá sér íbúðir, en íbúðum handa öreigunum sem ekki geta borgað meira en 50--60 kr. á mánuði fjölgar ekki. Það er líka svo hér í Reykjavík, eftir húsnæðisskýrslunum að dæma, að fjöldi fjölskyldna býr í þvílíkum íbúðum að þær eru ekki einu sinni nothæfar fyrir harðgerða karlmenn á besta skeiði, hvað þá heldur fyrir konur og börn. Hvað sem hv. þm. vill segja um kjör verkamanna þá hygg ég að það byggist ekki á nánum kynnum sem hann hefur af þeim enda mun hann ekki þekkja frekar til þeirra en það að hann mætir þeim á götu og kann að hafa lánað einhverjum fáum útvöldum peninga í bili.`` Herra forseti. Það mætti hafa mörg orð um þessar ræður og fara ítarlega yfir þær. Það voru ansi margir þingmenn sem á sínum tíma töldu ástæðu til þess að fara ítarlega yfir þetta frv. sem Héðinn Valdimarsson lagði fram, m.a. Haraldur Guðmundsson Alþfl. Hann svaraði raunverulega þeim rökum sem fram komu hjá íhaldsmönnum og sagði, með leyfi forseta: ,,Þau eru allbrosleg rökin íhaldsmannanna gegn frv. þessu. Allir fullvissa þeir þingheim um að þeir vilji allt gera til að bæta úr húsnæðisvandræðunum, en það er sama á hvaða umbætur er bent, allt á það að vera ómögulegt. Af þessu verða þær ályktanir einar dregnar að fagurmælin séu yfirskyn eitt og þeir séu ráðnir í því að leggjast á móti málinu. En forsendur þeirra eru sín úr hverri áttinni að vanda og ósamrýmanlegar.`` Og síðan segir Haraldur, með leyfi forseta: ,,Það er því alveg víst að frv. þetta bætir verulega úr fyrir bæjarbúum þótt hins vegar engin hætta sé á að fólk streymi til kaupstaðanna og sveitirnar tæmist af þeim sökum.`` Og hann bætir við, með leyfi forseta: ,,Sú röksemd, að fátæklingarnir sem búa í heilsuspillandi híbýlum í bæjunum eigi rólegir að sætta sig við þau af því að einhvers staðar uppi í sveitum sé enn hægt að finna jafnvel verri hreysi, er engum siðuðum manni samboðin. Það er furðulegt blygðunarleysi að ætla að réttlæta sig með þessu. Eins og verkamenn og sjómenn sem búa við okurleigu í rökum, dimmum, köldum og heilsuspillandi kjallaraholum með fjölda barna sé nokkur bót í því þótt léleg húsakynni séu til enn þá einhvers staðar í sveitum landsins. Það er til vansæmdar þessari hv. deild að slíkt skuli hér fram borið sem rök.`` Og hann bætir við síðar í ræðu sinni, með leyfi forseta: ,,Fátæklingarnir verða að sætta sig við að hírast í þeim skotum sem eigendurnir nota ekki eða vilja ekki nota. Þetta er bæjarskömm og bæjarvoði og úr þessu er skylda ríkis og bæjar að bæta.`` Haraldur hefur greinilega haldið mjög langa ræðu því enn heldur hann áfram og segir, með leyfi forseta: ,,Ef þessir menn hefðu ekki hugsað um að hafa kjallara og súðarherbergi til að leigja öðrum þá hefðu þeir getað dregið mikið úr byggingarkostnaði, haft húsin við sitt hæfi en ekki byggt þau til að græða á leigjendum.`` Ólafur Thors hélt því mjög stíft fram að þetta frumvarpskríli, eins og hann nefndi það gegnumgangandi í sinni ræðu, mundi draga fólk úr sveitunum til Reykjavíkur. Menn greindi mikið á um það á þeim tíma, hvort þetta mundi draga fólk úr sveitunum. Ólafur Thors sagði, með leyfi forseta: ,,Annars rugla formælendur þessa frv. saman þörfinni á auknu og bættu húsnæði og því að frumvarpskríli þetta ráði bót á þeirri þörf. Það er hægt að þenja sig og grenja um dimmu, köldu, röku kjallaraholurnar. Það hefur enginn mótmælt því að húsnæði hér í bænum sé ábótavant að ýmsu leyti, en hinu hefur verið haldið fram með góðum og gildum rökum að ráðið til að bæta úr því væri ekki í frv. eða brtt. þess. Annars er um þetta tilfinningavæl jafnaðarmanna eins og sníkjurnar, að þeir eru sjaldan fyrstir til að grípa beiningastafinn sem þörfin sverfur brýnast að. Það getur vel verið að íhaldsmenn finni eins til umbótaþarfar á þessu sviði og jafnaðarmenn sem hæst æpa um málið. Það er með öllu rangt að Íhaldsflokkurinn vilji ekkert gera í málinu. Íhaldsflokkurinn átti góðan þátt í frv. um lánsfélög og ég mundi kjósa að lengra yrði gengið á þeirri braut.`` Þarna koma auðvitað berlega í ljós miklar andstæður að því er varðar uppbyggingu félagslegra íbúða og ljóst að Framsóknarflokkurinn, herra forseti, hefur gjörbreytt um stefnu. Hann berst hart fyrir því með jafnaðarmönnum, með alþýðuflokksmönnum á sínum tíma, að koma þessu kerfi á og nú ganga þeir harðast fram í að rústa kerfinu og loka því. 

Nú er Halldór Ásgrímsson orðinn varaformaður Sjálfstæðisflokksins.

Já, það minnir mig á það, herra forseti, að ég hef verið að kalla eftir því hvar formaður Framsfl. væri. Ég bað um það fyrir bráðum 12 klst. síðan að honum yrði gert viðvart um að ég gæti þurft að tala til hans hér í þingsölum  Maður eins og --- ef ég fer rétt með --- afi Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur, Bjarni Ásgeirsson, Framsfl., hefði þurft að láta til sín taka hér. Það er maður sem ég er viss um að væri ekki samþykkur því, væri hann ofar moldu, sem hans félagar í Framsfl. eru nú að gera. Það er ég alveg viss um.

Hvað segir Guðni við þessu?

Ég hef margtalað til hæstv. forseta Guðna Ágústssonar hér í dag en geri mér auðvitað ljóst að hann er í þeirri stöðu að geta ekki svarað fyrir sig úr forsetastóli. Ég vænti þess þó auðvitað að hann taki þátt í þessari umræðu. Ég á enn veika von um þennan hv. þm., Guðna Ágústsson, að hann komi til liðs við okkur í þessu máli. Hann hefur þurft að vera hér í forsetastólnum og neyðist þá til þess að hlýða á þennan málflutning. Ég er að vonast til að það geti þá verið árangur dagsins, að ég hafi sannfært einn framsóknarmann sem neyddist til þess stöðu sinnar vegna að sitja hér í forsetastól tímum saman í dag. Ég vona að ég hafi sannfært hann og hv. þm. Ísólf Gylfa Pálmason um að leggja því lið í Framsfl. að þessu máli verði frestað. Það er fyllsta ástæða til að sett verði á milliþinganefnd með aðild verkalýðshreyfingarinnar sem skóp þetta kerfi. Enginn hefur dirfst að breyta kerfinu án samráðs við verkalýðshreyfinguna. Hér hefur verið farið ítarlega í gegnum það. Ég er að leyfa mér að vona að með dyggri aðstoð forseta sem nú er í forsetastól, og hv. þm. Ísólfs Gylfa Pálmasonar, muni stjórnarandstöðunni takast að fá málinu frestað og leita sátta í málinu. Það er ekki hægt að loka félagslega kerfinu í ósátt við verkalýðshreyfinguna, í ósátt við stjórnarandstöðuna og í ósátt við 26 félagasamtök sem hafa á þessum degi mótmælt að það verði gert. Það liggur ekkert á að loka þessu kerfi. Það liggur ekkert á.

Hvar er gullhjartað?

Gullhjartað í hverjum?

Í hæstv. forseta.

Það er það sem ég er að reyna að höfða til. Það er mín von að það skili einhverjum árangri.

Nú hýrnaði yfir honum.

Var það ekki bara af því hann sá hv. þm. Össur Skarphéðinsson, 9. þm. Reykv.?

Er verið að hallmæla mér, forseti?

Hér hefur Sveinn Ólafsson tekið til máls og mér sýnist á öllu að sé íhaldsmaður  ,,En frv. get ég ekki stutt, hve feginsamlega sem ég hefði viljað bæta kjör þeirra sem við erfiðust húsnæðiskjör eiga að búa í bæjunum``. Hversu feginsamlega sem hann hefði viljað. Það var af því þetta kostaði allt saman peninga og ef um er að ræða fátækt fólk má ekki hjálpa því af því það kostar peninga. Þetta fólk getur ekki sjálft komið sér upp þaki yfir höfuðið, við vitum það vegna þess að því eru búin kjör sem gerir því það óviðráðanlegt þótt það vinni myrkranna á milli, og það má ekki hjálpa því. Hér kemur Sigurjón A. Ólafsson, mikill stórkrati á sínum tíma. Hann hafði þetta um málið að segja: ,,Ég hafði hugsað mér að leggja ekkert til þessa máls þar sem flokksmenn mínir hér í hv. deild hafa með rökum sýnt fram á nauðsyn á framgangi þess. En umræðurnar hafa gert það að verkum að ég get ekki komist hjá því að mæla nokkur orð. Ég hef um 20 ára skeið átt kost á að kynnast kjörum verkafólksins, bæði hér í borginni og víðar, og er því vel kunnugt um híbýli þau er það á við að búa, auk þess sem ég hef einnig rannsakað fyrir hönd bæjarstjórnar ástandið í húsnæðismálum bæjarins. Mér hefur þótt kenna nokkurs ókunnugleika hjá ýmsum þeim hv. þm. sem tekið hafa til máls við umræðu þessa frv., um þau kjör sem mikill hluti almennings á við að búa í Reykjavík og víðar og finnst mér því skylt að lýsa nokkuð því ástandi sem hér ríkir á þessu sviði. Ég þekki mörg þau tilvik, þar sem 8--10 manna fjölskylda verður að hírast í einu herbergi þar sem verður að elda, þvo þvott o.s.frv. Getur hver maður séð hvílík hollusta er fyrir börn að alast upp í slíkum íbúðum, sem ofan á allt þetta eru oft í kjallara, þar sem allt rennur út í raka og sjaldan sér sólu. Slíkar íbúðir hafa verið í tuga- ef ekki hundraðatali hér í Reykjavík. Það ber ósjaldan við þegar einhver veikist í slíkum íbúðum að læknis er vitjað að hann skipar fjölskyldunni að flytja í betra húsnæði. En hvert á að flytja? Fyrst og fremst eru hentugar íbúðir ekki fyrir hendi og í öðru lagi eru þær, ef til eru, allt of dýrar til þess að bláfátækt fólk hafi efni á að taka það sem í boði er.`` Þarna talar maður sem greinilega hefur þekkt töluvert til þessa máls og hafði ýmislegt fram að færa í því efni. Hann segir jafnframt: ,,Það hefur verið lagt talsvert upp úr því við umræðu þessa máls að aðstreymi fólks til bæjanna mundi aukast ef eitthvað yrði gert til að bæta úr húsnæðisvandræðunum. En þetta held ég að sé grýla og ekkert annað. Það eru ekki húsakynni sem lokka menn til bæjanna, heldur er það sú atvinna sem bæirnir hafa upp á að bjóða. Ég hefi orðið var við að fólki sem til bæjarins flytur gengur best að fá sér húsnæði.`` Síðan segir: ,,Getur verið á meðan ekki er búið að pína út úr því hvern eyri í okurleigu fyrir lélegt húsnæði. Það á víst við málshátturinn um þetta fólk að ,,úti sé vináttan þá ölið er af könnunni``. Margt aðkomufólk hefur nokkur peningaráð fyrst í stað, þá er það góðir leigjendur. En þegar peningarnir eru þrotnir, þá er þetta fólk komið í sama foraðið og það sem fyrir var. Ég geri því ekki ráð fyrir, þó að húsakynnin skáni eitthvað, að sterkari hvöt vakni hjá fólki um að flytja til bæjanna ef þangað er enga eða litla atvinnu að sækja ... A.m.k. virðist hún [nefndin] ógjarnan vilja að þeim mönnum sem til bæjanna skreppa í atvinnuleit verði veitt nein forgangsfríðindi. Á síðasta þingi var samþykkt ágreiningslítið og með atkvæðum okkar jafnaðarmanna að endurbyggja sveitirnar. Á ég þar við lögin um byggingar- og landnámssjóð. Ég held að allir hafi verið sammála um að nauðsyn bæri til þess að byggja upp húsakynnin í sveitunum því mjög víða væri ábótavant í því efni. Mér dettur heldur ekki í hug að mótmæla því að húsakynnum kunni að vera ábótavant í hinum ýmsu héruðum. En þrátt fyrir hin lélegu mannahíbýli í sumum sveitum tærist þó fólkið miklu fljótar upp í kaupstöðunum. Það er venjulega hraustari kynslóð sem vex upp í sveitunum en í bæjunum. Bæði er það nú að fæðið í sveitunum er fólki hollara; þar er venjulega nóg um mjólk handa börnum og unglingum en ég þekki fjölda af barnafjölskyldum hér í Reykjavík sem ekki hefir ráð á því að kaupa mjólk handa börnum sínum og lifir við mjög skarðan kost að öðru leyti. Ekki liggur svo annað fyrir mörgum þessara barna en að fara út á götuna undir eins og þau geta vafrað til þess að anda að sér sóttkveikjunum og öðrum óheilindum úr forugum götunum o.s.frv. En börnin í sveitunum teiga að sér hreint fjallaloftið og leika sér í grænu grasi þá sumra tekur. Aðstöðumunur æskunnar í sveitum landsins og kaupstöðum er mikill; það finna þeir best sem hvort tveggja þekkja. Ég er alinn upp í sveit og þekki því þennan mun.`` Herra forseti. Ég held að þetta sé ágæt yfirferð, ef það á nú að fara að loka þessu kerfi, og ætla að vitna hér til Bjarna Ásgeirssonar, afa hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur, sem liði ekki vel ef hann væri ofar moldu meðan verið er að loka þessu kerfi. Bjarni segir: ,,En hitt er mest um vert að frv. veitir mönnum kost þess að eignast hús og þak yfir höfuðið, enda mun það sýna sig í framtíðinni að það hefur betri og hollari áhrif að einstaklingar geti átt hús sín sjálfir í stað þess að leigja þau af öðrum. Þá mun það ekki síður vera á misskilningi byggt að frv. verði til þess að draga fólkið úr sveitunum til kaupstaðanna. Þar eru önnur öfl að starfi sem ekkert láta sig varða auknar byggingar kaupstaðanna. Það er af tveim höfuðástæðum sem menn leita burt úr sveitunum. Nokkur hluti fólksins leitar út í kaupstaðarlífið af því hann þráir glaum og ævintýr eða auðæfi sem það hyggst munu fremur finna í bæjunum en sveitunum. Það fólk er ekki að spyrja um það hvort til séu byggingarsjóðir sem geri því auðvelt að koma upp skýli yfir sig. Reynslan hefur sýnt að fólkið flykkist út í óvissuna með það eitt fyrir augum að komast til kaupstaðanna.``  
             Ég held, herra forseti, að ég fari nú að ljúka yfirferð minni um ræður þingmanna frá árinu 1929. Þeir börðust fyrir því að koma á hinu félagslega íbúðakerfi, verkamannabústaðakerfinu eins og það gjarnan var nefnt þá, í harðri andstöðu við íhaldið. Eins og ég segi, herra forseti, var það ekki bara félmrh. þess tíma eða atvinnumálaráðherra sem tók þátt í þessu, heldur voru það forsrh. og dómsmrh., Jónas Jónsson, sem tók einnig þátt í þessari umræðu og hann sagði: ,,Ég vildi segja nokkur orð um málið við þessa umræðu af því ég álít þetta eitt af þeim merkari málum sem fyrir þinginu liggja.`` Hvorki meira né minna, þegar verið var að koma upp verkamannabústaðakerfinu. Þar held ég að honum hafi ratast satt orð á munn, því þetta kerfi hefur þjónað mörgum og veitt mörgum aðstoð gegnum tíðina, herra forseti. Því er slík söguleg upprifjun, þótt stutt sé, nauðsynleg þegar jarðsetja á hér hið félagslega íbúðakerfi. Það er nauðsynlegt að rifjað sé upp hvað frumherjarnir, sem komu af stað hinu félagslega íbúðakerfi, höfðu um málið að segja á sínum tíma þegar því var ýtt úr vör, kerfi sem þjónað hefur þúsundum og aftur þúsundum af fátæku fólki gegnum þessi ár, allt fram til dagsins í dag. Hæstv. ríkisstjórn með hæstv. félmrh. Pál Pétursson í broddi fylkingar er ákveðin í því að loka þessu kerfi. Það hefði auðvitað verið ástæða til að rifja upp árið 1965 en þá var gerð mikilvæg breyting á húsnæðislöggjöfinni. Það var í samræmi við yfirlýsingu þá um húsnæðismál sem ríkisstjórnin gaf í sambandi við samninga verkalýðsfélaganna um kjaramál. Ég held ég fari rétt með það að þetta hafi verið yfirlýsing sem hratt af stað held ég 1.250 félagslegum íbúðum á sínum tíma. Þá gaf ríkisstjórnin út yfirlýsingu eftir að hafa átt samráð við verkalýðshreyfinguna þegar húsnæðisslöggjöfinni var breytt eins og allar ríkisstjórnir hafa gert, fram til þess að helmingaskiptastjórn íhalds og Framsfl. tekur við og fer með húsnæðismálin, þá þarf ekkert að hafa samráð við verkalýðshreyfinguna. Þar var um að ræða yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um húsnæðismál sem sagði, með leyfi forseta: ,,Í tilefni af lokun samninga við verkalýðsfélögin og að undangengnum viðræðum við fulltrúa ríkisstjórnarinnar og fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands varðandi húsnæðismál lýsir ríkisstjórnin yfir því að hún muni beita sér fyrir eftirfarandi: 1. Lánsupphæð til þeirra umsækjenda um íbúðalán, sem hófu byggingarframkvæmdir á tímabilinu 1. apríl til 31. desember 1964, hækki úr 150 í 200 þús. kr. út á hverja íbúð. Ríkisstjórnin tryggi viðbótarfjáröflun til húsnæðismálastjórnar á þessu ári er nemi til viðbótar fjármagni sem hækkun þessi krefst.`` Síðan kom eftirfarandi: ,,Ríkisstjórnin og Reykjavíkurborg í samvinnu við verkalýðsfélögin hefjist handa um byggingu hagkvæmra og ódýrra íbúða í fjölbýlishúsum. Stefnt verði að því að nota fjöldaframleiðsluaðferðir og byggja ekki færri en 250 íbúðir á ári er byrjað verði á frá og með árinu 1996 og fram til ársins 1970. Ég hygg að þarna hafi verið, í samræmi við þetta samkomulag, byggðar 1.250 íbúðir sem breyttu verulega húsnæðisaðstöðu láglaunafólks. Þessu, sem kallað var júnísamkomulagið 1964, var fylgt úr hlaði af þáv. félmrh., Eggert G. Þorsteinssyni á árinu 1965 þar sem hann mælti fyrir ákvörðun þeirri sem þarna var tekin. Ég held að þetta tvennt, þetta svokallaða júnísamkomulag, þar sem byggðar voru 1.250 íbúðir, og síðan lögin um verkamannabústaði 1929, þegar því var komið af stað, sé kannski það merkasta í sögu verkamannabústaðakerfisins frá því það var sett á fót. Síðan hafa vitaskuld, herra forseti, verið gerðar ýmsar breytingar á þessu félagslega kerfi í gegnum tíðina. Þar eru nokkrar sem ég hef átt þátt í. Ég ítreka, herra forseti, að ég er ekki þeirrar skoðunar að engu megi breyta í þessu kerfi. Ég væri fyrst til að setjast niður með þeim sem það vill skoða af einhverju raunsæi og skynsemi, hvernig sníða megi af því agnúa og galla. Ég er hins vegar ósammála því, herra forseti, að rústa algerlega félagslega kerfinu, hreinlega loka því. Ég er ekki tilbúin, herra forseti, að fara út í slíkar æfingar. Ég held að þær séu of dýrkeyptar, herra forseti, og þess vegna vil ég ekki vera með í slíkum æfingum sem hér eru lagðar til og reyndar er stjórnarandstaðan öll mótfallin því í að fara í þessar breytingar sem við sjáum enga skynsemi í. Herra forseti. Ég hefði hreinlega gleymt því og farið að ljúka máli mínu ef ég hefði ekki heyrt í félmrh. áðan sem ýjaði eitthvað í þá áttina að það væri vel hægt að treysta honum. Þá rifjuðust upp fyrir mér þessi röngu svör sem hann flutti Alþingi á síðasta vetri um félagslega íbúðakerfið og 86-kerfið og afföllin í 86-kerfinu. Vil ég því, herra forseti, í þessum kafla ræðu minnar, fara yfir þau röngu svör sem hæstv. félmrh. gaf þinginu. Bar vel í veiði því ég sá að hæstv. forsrh. var allt í einu kominn í dyragættina þegar ég fór að tala um röng svör sem hæstv. félmrh. hafði gefið þinginu. Það var liður í því að félmrh. var lengi búinn að undirbúa það að loka kerfinu. Honum leist því ekkert á upplýsingar sem var beðið um frá þinginu um ýmsa framkvæmdaþætti í félagslega íbúðakerfinu og sá að svörin við því voru mjög jákvæð sem komu frá undirstofnun hans í því máli og því ákvað hann bara hreinlega að fá sér nýjan ráðgjafa til þess að svara fsp. frá Alþingi. Sá ráðgjafi var bæjarstjórinn kunni frá Ísafirði sem hefur nú átt þátt í að byggja nokkrar félagslegar íbúðir á Ísafirði sem hafa verið helst til dýrar að mínu viti. Það var ráðgjafinn sem svaraði fyrirspurnunum eða gaf ráðherranum efnivið í þær fyrirspurnir þegar hann gaf þinginu rangar upplýsingar. Í fyrsta lagi var spurt um greiðslubyrði á félagslegum íbúðum og hæstv. ráðherra sá að greiðslubyrðin var þarna mjög hagstæð og þess vegna voru bara veitt önnur svör en um var beðið. Við getum farið yfir það. Þetta var síðan sent til Ríkisendurskoðunar til staðfestingar hvað væri rétt og hvað væri rangt í því. Ríkisendurskoðun bar saman við upplýsingar sem komu fram hjá Húsnæðisstofnun um þetta efni.  En hér kemur fyrsta staðhæfing félmrh. Félmrh. sagði að alls staðar þar sem gerðir voru útreikningar voru félagslegar íbúðir dýrari en íbúðir á almenna markaðnum. Síðan nefndi hann tölur um 22--108% hærra verð á félagslegum íbúðum en á almennum markaði. Ráðherra sagði að ekki lægju fyrir samanburðarhæf gögn fyrir Reykjavík. Síðan þegar málið er skoðað kemur fram bæði hjá Ríkisendurskoðun og Húsnæðisstofnun að verð félagslegra íbúða væri að meðaltali 10--15% lægra en sambærilegar íbúðir á almennum markaði á höfuðborgarsvæðinu. Á landinu öllu er byggingarkostnaður að meðaltali um 3% lægri samanborið við almennan markað. Síðan kom staðhæfing félmrh. númer tvö, að greiðslubyrði af félagslegri íbúð eftir fimm fyrstu árin væri 85 þús. kr. hærri á ári en af íbúð á almennum markaði með húsbréfum. Þá var ráðherrann byrjaður að undirbúa að færa félagslega kerfið yfir í húsbréfakerfið sem hann skammaðist hvað mest út af þegar verið var að koma því á. Þetta var einn liður í undirbúningnum þegar hann var að undirbúa jarðveginn fyrir það að loka kerfinu. Þá var m.a. liður í því að færa Alþingi rangar og villandi upplýsingar um félagslega húsnæðiskerfið. Það varð auðvitað til þess að ég greip til gamals frumvarps sem hæstv. ráðherra hafði flutt sjálfur þegar honum fannst einhver ráðherra einhvern tíma segja Alþingi ekki satt og rétt frá og þá flutti hæstv. félmrh. frv. um breytingar á lögum um ráðherraábyrgð þar sem hann lagði til að í það yrði bætt ákvæði um það að þegar ráðherrar gefi Alþingi rangar eða villandi upplýsingar þá skuli þeir sæta ábyrgð lögum um ráðherraábyrgð. Þegar hann mælti fyrir frv. var það sisona, sem mér er nú nokkuð minnisstætt, en er ekki með orðrétt hér fyrir framan mig, að það væri allt í lagi að ráðherrar lygju að fjölmiðlum og út í frá, í útlöndum og hvar sem væri, en þeir mættu ekki ljúga úr þessum ræðustól. Þetta var hluti af ræðunni hjá hv. þáv. þm., núv. ráðherra, þegar hann mælti fyrir þessu frv. 

Nefndu það nú ekki.

Nei, ég ætla ekki að gera það því að það er farið að halla hér kvöldi og komið fram yfir miðnætti þannig að ég ætla ekki að rifja upp þessa sögu, þessi saga á betur heima líka í dagsbirtu. Þessi staðhæfing var um að eftir fyrstu fimm árin væri greiðslubyrðin 85 þús. kr. hærri á ári en af íbúð á almennum markaði með húsbréf. Hið rétta í málinu var það að greiðslubyrði eftir fimm fyrstu árin er 308 þús. kr. lægri á ári en sambærileg íbúð á almennum markaði, jafnvel þó að vaxtabætur séu teknar með vegna íbúðarinnar á almennum markaði er greiðslubyrði 178 þús. kr. minni í félagslega kerfinu. En það hentaði bara ráðherranum að fara með villandi og rangar upplýsingar inn í þingið af því hann var að undirbúa það að loka félagslega íbúðakerfinu. Það eru staðreyndir málsins. Staðhæfing félmrh. númer þrjú um greiðslubyrði af félagslegri kaupleiguíbúð þar sem kaupendur eigi ekkert eigið fé en sveitarfélögin láni 10% en Byggingarsjóður verkamanna 90%, sem er hagstæðasti kosturinn í félagslega kerfinu í samanburði við 65% húsbréfalán, er þessi: ,,Með tilliti til þess hversu óhagstæður þessi samanburður er fyrir félagslega íbúðakerfið er ekki talin ástæða til þess að setja hér upp dæmi.`` Þetta var svo óhagstæður kostur sem hér var nefndur fyrir félagslega íbúðakerfið að ráðherrann taldi ekki ástæðu til þess að setja upp dæmið fyrir þingið. En þegar dæmið er reiknað út kemur fram að á fyrsta ári er greiðslubyrði í þessum valkosti 600 þús. kr. minni á ári en í húsbréfakerfinu. Það er 18.900 kr. á mánuði af félagslegri íbúð en 65 þúsund á mánuði af íbúð á almennum markaði. Ráðherran bauð þinginu upp á að segja að þessi kostur væri svo óhagstæður fyrir félagslega kerfið að það tæki því ekki að reikna hann út. En í ljós kom að hann var svo svakalega hagstæður fyrir félagslega kerfið að ráðherrann vildi ekki af því að það þjónaði ekki hagsmunum hans að loka hér félagslega íbúðakerfinu. Þess vegna taldi hann ekki ástæðu til þess að setja fram dæmi um þennan kost hér inn í þingið. Herra forseti. Mér finnst það svo alvarlegt þegar ráðherra gerir svona að auðvitað hefði á sínum tíma átt að taka þetta mál miklu fastari tökum af forsetum þingsins og þinginu þegar ráðherra ber fram svona villandi upplýsingar. Mér finnst ráðherrann bara hafa sloppið vel miðað við það að matreiða rangar og villandi upplýsingar inn í þingið sem þjónaði hagsmunum ráðherrans að undirbúa það að loka félagslega íbúðakerfinu. Síðan komum við að hinu svarinu sem ráðherrann gaf þinginu sem var ekkert skárra þegar var spurt um samanburð á húsnæðislánakerfinu frá '86, biðraðakerfinu svokallaða sem ráðherra ríghélt í og Framsfl. og beðið um samanburð á afföllum í því kerfi og í húsbréfakerfinu. Hvað kom þá í ljós? Þess vegna er ekki ofsögum sagt þegar ég segi að ráðherrann hafi sloppið bara mjög vel á sínum tíma. Forsetar þingsins hefðu auðvitað átt að setja ofan í við ráðherrann þó ekki sé meira sagt fyrir að gefa Alþingi slíkar upplýsingar. Þá kemur fram í svari hæstv. félmrh. til Alþingis við spurningu minni um samanburð á afföllum í húsbréfakerfinu og afföllum í 86-kerfinu og um hvað ætla mætti um biðtíma eftir lánum í 86-kerfinu, auknar lántökur í bankastofnunum, sölu á lánsloforðum og kostnað því samfara að félmrn. teldi að ekki væri mögulegt að gefa neinar viðhlítandi skýringar eða svör við þessum spurningum, að bera saman afföllin í 86-kerfinu og húsbréfakerfinu. En Húsnæðisstofnun gat gert það. Hún gat borið það saman. Þegar svarið kemur frá Húsnæðisstofnun, sem félmrh. taldi ekki mögulegt að gefa nein viðhlítandi svör við af því að það þjónaði ekki þessum áformum hans, kemur þetta fram um húsnæðislánakerfið frá 1986: Hækkun á raunverði íbúðarhúsnæðis milli áranna 1985 til 1988 nam um 23%. Það er hækkun á raunverði sem verður í 86-kerfinu af því að það var óstöðugleiki í því kerfi sem kallaði fram slíka hækkun á íbúðaverði. ,,Ætla má að lánsþörf íbúðakaupenda hafi hækkað um allt að því sem nemur hækkun á raunverði íbúðarhúsnæðis á árunum 1986--87, þ.e. um 14% á fyrsta ári og um 23% á öðru ári.`` Herra forseti. Hækkun á raunverði íbúðarhúsnæðis. Hvað ætli sú hækkun sem verður á raunverði íbúðarhúsnæðis í kjölfar 86-kerfisins, hvað haldið þið að þær lánahækkanir, sem þó var verið að veita með 86-kerfinu hjá þeim sem komust að, hafi verið fljótar að étast upp í þeim hækkunum sem urðu á verði íbúðar sem fólk þurfti að borga meira fyrir íbúðirnar af því að þær hækkuðu vegna þessa kerfis? Síðan kemur fram að miðað við 6 millj. kr. íbúðarverð á árinu 1985 var aukin lántökuþörf þá um 800 þús. kr. á árinu 1987. Fólk þurfti þá að fara í bankana og fá 800 þús. kr. því að þetta kallaði á aukna lántökuþörf upp á 800 þús. kr. miðað við 6 millj. kr. íbúð. Hér kemur fram: ,,Miðað við 6 millj. kr. íbúðarverð á árinu 1985 var aukin lántökuþörf þá um 800 þús. kr. á árinu 1987 samanborið við árið 1985, og um 1,4 millj. kr. á árinu 1988 samanborið við árið 1985.`` Þarna sjáum við ljóslega muninn á þessum tveimur kerfum sem Framsfl. ríghélt í. Síðan kemur um húsbréfakerfið, með leyfi forseta: ,,Frá því að húsbréfakerfið kom til, 15. nóvember 1989, hefur raunverð íbúðarhúsnæðis á höfuðborgarsvæðinu á fermetra haldist svo til stöðugt.`` Þarna er munurinn. Raunverð á íbúðum hefur haldist svo til stöðugt. Við vorum að tala um allt að 23% hækkun á íbúðarverði meðan 86-kerfið var við lýði sem framsóknarmenn vörðu með kjafti og klóm í þingsölum. Þeir vildu hafa tvö kerfi í gangi. ,,Tilraun, tilraun``, sögðu þeir um húsbréfakerfið sem hæstv. félmrh. kallaði naglasúpu --- það var húsbréfakerfið --- og vildi viðhalda 86-kerfinu. Og þessi naglasúpa hæstv. félmrh. leysir nú alla þörf í félagslega íbúðakerfinu á Íslandi. Naglasúpa kratanna leysir nú þörfina fyrir félagslegar íbúðir á Íslandi. Svona er heimurinn skrýtinn, herra forseti. Nú bjargar þetta öllu og þegar hæstv. ráðherra hefur tækifæri til að leggja af húsbréfakerfið þá dettur honum það ekki í hug. Nú er hann farinn að hrósa því. Það bjargar öllu. Þetta er það besta sem komið hefur, þ.e. húsbréfakerfið. Við því skal ekki haggað. Naglasúpan lifi! Félagslega kerfið inn í húsbréfakerfið, svo góð var þessi naglasúpa. Þá komum við að afföllunum sem ekki máttu heyrast í þingsölunum, afföllunum í 86-kerfinu sem ráðherrann sagði við þingið að hann teldi ekki mögulegt að gefa viðhlítandi svör við spurningunni. Húsnæðisstofnun segir um lánakerfið frá 1986: ,,Ef miðað er við 6 millj. kr. kaupverð íbúðar á árinu 1985 má ætla að kostnaður lántakenda á árunum 1986--1990 á höfuðborgarsvæðinu hafi getað verið á bilinu 0,8 til 1,4 millj. kr., mismunandi eftir aðstæðum fólks og eftir því hvenær fest var kaup á íbúð. Það samsvarar því að afföllin hafi verið ...`` --- Nú komum við að afföllunum í 86-kerfinu. Sumir héldu nefnilega að það væri verið að uppgötva afföll með húsbréfakerfinu, að ekki hefði verið til neitt sem héti afföll í 86-kerfinu eða yfirleitt í húsnæðiskerfinu.

... afföllin á húsbréfunum hjá þér.

Þetta er það eina sem framsóknarmenn hafa, að þegar þeir píndu það að tvö kerfi yrðu keyrð samhliða, 86-kerfið og húsbréfakerfið, í nokkra mánuði, þá fóru afföllin yfir 20%. Það var í nokkra mánuði vegna þess að framsóknarmenn píndu það að til hliðar við þetta kerfi yrði haldið áfram með 86-kerfið sem kallaði á mikla lánsfjárþörf á lánamarkaðnum og 

Hver voru afföllin árin 1992--1993?

Ráðherrann þolir ekki að hlusta, herra forseti, af því ég er alltaf að reyna að komast að afföllunum 1986.  ,,Ef miðað er við 6 millj. kr. kaupverð íbúðar á árinu 1985 má ætla að kostnaður lántakenda á árunum 1986--1990 á höfuðborgarsvæðinu hafi getað verið á bilinu 0,8 til 1,4 millj. kr., mismunandi eftir aðstæðum fólks og eftir því hvenær fest var kaup á íbúð. Það samsvarar því að afföllin hafi verið í 86-kerfinu 13--23% miðað við meðalíbúðarverð um 6 millj. kr.`` Og menn töldu sig aldrei hafa heyrt talað um afföll fyrr en húsbréfakerfið kom. En afföllin voru líka til staðar í 86-kerfinu, meðal annars út af biðröðunum og meðal annars út af þessum miklu skammtímalánum sem fólk þurfti að taka. Biðröðin kostaði auðvitað peninga. Fólk þurfti að bera lántökukostnað, lögfræðikostnað og annað vegna skammtímalána í bankakerfinu. Og síðan kemur: ,,Ef hins vegar er tekinn með sá kostnaður sem það fólk þurfti að bera sem réðist í framkvæmdir í 86-kerfinu án þess að fyrir lægi skuldbindandi lánsloforð frá Húsnæðisstofnun þá var heildarkostnaður þessa fólks nálægt helmingi af íbúðarverði eða allt að 2,9 millj. kr. á höfuðborgarsvæðinu miðað við 6 millj. kr. íbúðarverð.`` Hefði nokkur trúað þessu, herra forseti? Við munum eftir því að fólk var að selja lánsloforð á sínum tíma í 86-kerfinu á verðbréfamörkuðum með miklum afföllum. Hér er þessu lýst, herra forseti, og sagt að ef hins vegar sé tekinn með sá kostnaður sem það fólk þurfti að bera sem réðst í framkvæmdir án þess að fyrir lægi skuldbindandi lánsloforð frá Húsnæðisstofnun --- og það voru nefnilega mjög margir sem gerðu það af því þeir voru í biðröðinni í tvö til þrjú ár og gátu ekki beðið. Ungt fólk gat ekki beðið eftir því að koma sér þaki yfir höfuðið og réðst því í framkvæmdir án þess að hafa þessi lánsloforð, með skammtímalánum í bönkum --- að ef fólk hafi gert þetta í 86-kerfinu, þá hafi heildarkostnaður þess verið nálægt helmingi af íbúðarverði eða allt að 2,9 millj. kr. á höfuðborgarsvæðinu miðað við 6 millj. kr. íbúðarverð. Síðan leyfa framsóknarmenn sér að bera það á borð að 86-kerfið á sínum tíma hafi verið alveg gallalaust. En þarna var dulinn kostnaður og dulin afföll sem fólk þurfti að bera, m.a. gegnum þetta langa biðraðakerfi. Þetta er sannleikur málsins og síðan segir hér: ,,Kostnaður íbúðarkaupenda og húsbyggjenda vegna skammtímalána var að jafnaði a.m.k. tvöfalt hærri hjá þeim sem voru í lánakerfinu frá 1986 en hjá þeim sem hafa notfært sér húsbréfakerfið.`` Við vitum að það eru helst skammtímalánin sem hafa gegnum tíðina farið illa með fólk, sett fólk á hausinn og oft hafa skammtímalánin gert það að verkum að fólk hefur misst íbúðir sínar vegna þess að skammtímalánin hafa undið upp á sig, sífellt verið að falla. Lánin eru endurnýjuð með tilheyrandi lögfræðikostnaði og hér er talað um það, herra forseti, að skammtímalánin voru að jafnaði a.m.k. tvöfalt hærri hjá þeim sem voru í lánakerfinu frá 1986 en hjá þeim sem notfært hafa sér húsbréfakerfið. Ég held að það sé mjög gott, herra forseti, að þessu sé haldið til haga, þ.e. annars vegar hvernig ráðherrann leynir Alþingi upplýsingum og kemur hér með rangar og villandi upplýsingar til þingsins og hins vegar að bera saman húsbréfakerfið og það lánakerfi sem Framsfl. vildi verja, vildi halda í og viðhalda til frambúðar, þ.e. biðraðakerfið sem gerði ungu fólki að þurfa að bíða í biðröð í tvö til þrjú ár eftir því að fá lánafyrirgreiðslu. Það var ekki þegar því hentaði eins og er núna í húsbréfakerfinu. Þegar fólki hentar að kaupa sér íbúð getur það með stuttum fyrirvara, kannski tveggja til þriggja vikna fyrirvara, fengið húsbréf. Ég held það sé mjög gott að rifja þetta upp hér og forsögu framsóknarmanna í húsnæðismálum almennt, eins og ég hef gert í dag, sérstaklega nú þegar þeir hafa farið með félmrn. í þrjú ár. Þá veltir maður þessu upp, herra forseti, og spyr: Er þessum mönnum treystandi til að fara í þær miklu breytingar sem hér er verið að boða, þ.e. að loka félagslega húsnæðiskerfinu? Er þessum mönnum treystandi til að fara í þessar breytingar með íhaldinu sem ég treysti ekki hænufet í húsnæðismálunum, án nokkurrar handleiðslu eða samráðs við verkalýðshreyfinguna? Ég segi: Nei, herra forseti. Ég segi að þeim sé ekki treystandi til þess, enda hef ég, herra forseti, í nokkuð ítarlegu máli farið yfir félagslega húsnæðiskerfið, farið yfir áhrifin af þeim breytingum sem hér er verið að gera. Ég ein hef ekki sett þetta fram heldur hafa verkalýðshreyfingin og húsnæðisnefndir hver á fætur annarri sett fram alvarlega gagnrýni og alvarlegar athugasemdir við þetta frv. Því taldi ég nauðsynlegt, herra forseti, að fara ítarlega yfir það og kannski ítarlega líka yfir þau kaflaskipti sem hafa orðið í tíð þessarar ríkisstjórnar í samskiptum við verkalýðshreyfinguna. Mér finnst ágætt að hæstv. forsrh. sem hér situr í hliðarsal, hlusti á það að ég held ákveðin kaflaskipti séu að verða í samskiptum verkalýðshreyfingunnar og ríkisstjórnarinnar. Svo er ekki bara í húsnæðismálum, herra forseti, heldur líka varðandi vinnulöggjöfina sem við fjölluðum um á þessu kjörtímabili. Ég held það boði ekki gott, herra forseti, að þannig sé staðið að málum að verið sé að breyta stórri löggjöf eins og húsnæðislöggjöfinni á Íslandi og hunsa allar óskir verkalýðshreyfingarinnar um samráð og það að fresta málinu til haustsins, hvað þá heldur að tekið sé tillit til þeirra ábendinga og gagnrýni sem sett er fram með fullum rökum af hálfu hreyfingarinnar. Samskiptin við félagasamtök marka líka ákveðin kaflaskipti. Á þau er ekki hlustað. Ég fór í gegnum það að bara á undanförnum tíu árum, að mig minnir, hafa félagasamtök byggt 1.100 íbúðir í gegnum þetta félagslega kerfi. Og þar með eru félagasamtökin að gera hvað? Þau eru að leysa úr þörf sem sveitarfélögin eiga raunverulega að leysa úr með aðstoð félagslega kerfisins. Þetta eru um 1.000--1.100 íbúðir. En það þarf ekkert, frekar en verkalýðshreyfinguna, að hlusta á þessi félagasamtök sem hafa lyft grettistaki í því að koma upp félagslegum íbúðum fyrir sína félagsmenn. Það sem er líka athyglisvert og stendur upp úr er að stefna íhaldsins hefur ráðið hér ferðinni. Auðvitað reyndu íhaldsmenn þegar við vorum í stjórn með þeim, að koma á svona markaðsvæðingu í félagslega kerfinu. Þeir sáu auðvitað strax að þeir gátu það ekki. Það var alveg þýðingarlaust.  Þau voru um 1.200 millj. árið 1992 en við erum að tala um 250 millj. í dag og þar er nokkuð langur vegur frá og einmitt það að hafa ríkisframlögin með þessum hætti kemur í veg bæði fyrir þrot sjóðsins og kemur í veg fyrir að að hækka þurfi vextina óheyrilega. En við hlífðum þó leiguíbúðum og vextir eru enn þann dag í dag 1% þó að vissulega stefni í það hjá hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra að færa vextina þar að markaðsvöxtum. Mér sýnist margt benda til þess að það verði gert, það verði niðurstaðan. Herra forseti. Ég hef beint ýmsum spurningum til hæstv. ráðherra sem ég vænti að hann svari áður en umræðunni lýkur. Ég vil t.d. að ráðherrann svari því sem ég var að lesa núna og fara yfir núna eftir kvöldmatarhléð að það samkomulag sem gert var við verkalýðshreyfinguna í tengslum við húsaleigubæturnar núna fyrir jólin sé endanlegt og jafnvel þó að um auknar húsaleigubætur verði að ræða hjá sveitarfélögunum vegna þessa frv. sé það endanlegt að allar breytingar sem kalla á aukin útgjöld í húsaleigubótum sé hjá sveitarfélögum. Það las ég upp úr því sem fram kom í þinginu í desember og gerði það af því gefna tilefni að talsmaður Sambands ísl. sveitarfélaga hélt því fram í mars á Egilsstöðum þegar hann var að tala fyrir þessu kerfi að ef um yrði að ræða aukningu á húsaleigubótum, þá væri bara hægt að taka það upp í samskiptum ríkis og sveitarfélaga en þetta var endanlegt samkomulag að því er varðar húsaleigubætur sem gert var fyrir jólin. Auðvitað þarf hæstv. ráðherra að svara því ef sveitarfélögin hafa einhverjar væntingar um það þegar húsaleigubótakerfið fer að blása út út af þessu frv., þá þarf ráðherra að svara því hvort sveitarfélögin geti haft þessar væntingar áfram um að hægt sé að taka þetta upp í fjárhagslegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga og það sé til einhver inneign hjá sveitarfélögunum fyrir því að fjármagn til húsaleigubóta verði aukið ef raunin reynist sú að þær munu aukast verulega, herra forseti, þegar áhrifin af þessu frv. fara að koma fram. Ég held að nauðsynlegt sé að fá svör við þessu. Síðan spyr ég líka um það hvers vegna þurfi að dragast svo lengi, herra forseti, að fá niðurstöðu í þessa áætlun sem á að fara í um þörfina á leiguíbúðum, hvers vegna þarf að bíða til ársins 2000 um það hver verður niðurstaðan af samskiptum ríkis og sveitarfélaga að því er þennan þátt varðar? Ég held, herra forseti, að fólk geti ekki beðið allt fram til ársins 2000 eftir því hver niðurstaðan verður. Við höfum farið yfir það hér, herra forseti, að þegar eru í Reykjavík 400 manns á biðlista eftir leiguíbúðum. Það liggur fyrir að sótt er um 100 leiguíbúðir hjá Reykjavíkurborg núna á þessu ári. Það liggur fyrir þörf í Reykjavík upp á 180 íbúðir á næsta ári einungis vegna þessara breytinga sem hér eru gerðar. Það liggur fyrir þörf í Kópavogi upp á 75 leiguíbúðir á næsta ári verði þessar breytingar gerðar og það liggur fyrir þörf upp á 60 leiguíbúðir á Akureyri verði þetta gert þannig að við erum að tala um fleiri hundruð leiguíbúðir og ég tel að hæstv. ráðherra hafi ekki fært fram nein sanngjörn eða eðlileg rök fyrir því að það þurfi að bíða í tvö ár eftir að fá niðurstöðu í það mál. Ég vænti þess, herra forseti, að áður en 2. umr. lýkur um málið svari hæstv. ráðherra þeim fyrirspurnum sem til hans hefur verið beint. Ég spyr ráðherrann líka að því: Hvers vegna voru ekki lagðar fyrir félmn. þær breytingar sem ég tel að verði, þ.e. aukinn kostnaður fólks við að koma inn í kerfið sem hæstv. ráðherra hélt fram að yrði allt annar og lofaði við 1. umr. málsins að yrði afhentur félmn.? Það hefur ekki verið gert. Ég spyr ráðherrann líka að því: Hvers vegna var ekki farið í það að meta áhrifin af þessum breytingum á fasteignamarkaðinn sérstaklega, hvort það gæti leitt til verðhækkana á fasteignamarkaði eins og fasteignasalar halda fram? Það er ýmislegt sem hæstv. ráðherra á eftir ósvarað. Hæstv. forseti. Ég á þó nokkuð eftir sem ég þarf að ræða frekar við þessa umræðu sem ég tel alveg rétt að bíði þar til ég get tekið til máls í næstu umferð. Enn er töluvert margt órætt af minni hálfu en það er nokkuð liðið á nóttu og má vera að fleiri þurfi að komast að áður en yfir lýkur þannig að ég skal fara að ljúka máli mínu. Ég vona að hæstv. forseti hafi skilið hvers vegna ég hafi þurft að fara í löngu og ítarlegu máli yfir það þegar verið er að loka félagslega íbúðakerfinu á Íslandi, þegar verið er að ráðast að þeim verst settu, fátæka fólkinu á Íslandi eins og hér er gert án þess að sýnt sé fram á að það muni á næstu árum og missirum hafa nokkurt öryggi í húsnæðismálum. Við eigum þessu fólki ákveðna skuld að gjalda. Við og þeir sem stjórna landinu berum ákveðna ábyrgð á velferð þessa fólks. Stjórnarliðar bera ábyrgð á velferð þessa fólks og ég vísa allri ábyrgð á þessa ríkisstjórn að því er varðar afkomu og húsnæðisöryggi þessa fólks. Við erum að tala um fólk sem er með tekjur á bilinu 60--80 þús. kr. Þetta er fólk sem gæti ekki, þó að það vildi komið sér upp íbúð á almenna markaðnum. Stjórnvöld eiga að hafa skilning á því að þetta fólk þarf aðstoðar við. Herra forseti. Það skulu vera lokaorð mín að ég lýsi allri ábyrgð á hendur þessari ríkisstjórn verði þetta frv. að lögum eins og hér er stefnt að.