Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ólafur Ragnar Grímsson, [frh.]: Herra forseti. Það er nú nokkuð liðið síðan hv. flm. Ragnhildur Helgadóttir flutti hér eins og hálfs klukkustundar framsöguræðu fyrir frv. Sú ræða hefur verið gefin út nú þegar í þingtíðindum og jafnframt þær aths. sem ég gerði upphaflega við málflutning hennar. Þegar við höldum nú áfram umr. um þetta frv. vil ég strax í upphafi gera skýran greinarmun annars vegar á ýmsum þeim efnisatriðum, sem í þessu frv. er að finna, og hins vegar á þeirri framsöguræðu, sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir flutti hér fyrir málinu. Eins og ég vék að í upphafsorðum mínum fyrir 2–3 vikum, notaði hv. flm. tilefnið, sem framsöguræðan gaf, til þess að ráðast í löngu máli á nokkra unga íslenska fræðimenn sem hafa stundað rannsóknir á unglingum í þágu sálarfræði uppeldisfræði og annarra þeirra fræðigreina sem nauðsynlegar eru til þess að fá á okkar tímum ítarlega þekkingu um skólann sem félagsstofnun. Það ber vissulega að harma að hv. flm., Ragnhildur Helgadóttir, skyldi finna sig knúna til þess að flytja hér inn í þingsalina slíkan málflutning í garð þessara ungu fræðimanna. Ef það hefði verið ætlun flm. að taka eingöngu fyrir efnisatriði frv., þ. e. a. s. knýja á um breytingar á heimildum til þess að stunda rannsóknir í skólum, og svo hins vegar að breyta ákvæðum grunnskólalaga um fræðslu um trúar- og lífsskoðanir, - ef það hefði verið tilgangur flm. að fjalla um þessi efnisatriði, þá hefði ekki verið nokkurt tilefni til þess að ráðast svo á þessa ungu fræðimenn sem hv. flm. gerði. Hins vegar verður það augljósara við lestur Morgunhlaðsins þessar vikurnar og fréttir af flokksstarfi Sjálfstfl., hver er raunverulegur tilgangur þessa frv. og þeirrar ræðu sem flm. flutti. Það virðist vera sem svo, að í málefnafátækt sinni, í stjórnmálalegri vesöld sinni og í því uppgjafar- og aumingjaskaparástandi, sem nú virðist vera ríkjandi í herbúðum Sjálfstfl., sjái hann það einna vænlegast sjálfum sér til fylgisöflunar að taka fyrir verk nokkurra ungra fræðimanna og reyna að tortryggja og ráðast á þessi verk eftir bestu getu og það á þeim vettvangi þar sem þessir fræðimenn geta ekki komið vörnum við, eins og hér á hv. Alþ. Þetta er svo gert með fögur orð kristindómsins og fögur orð umhyggju fyrir börnum og unglingum að yfirvarpi. Í raun og veru er hér á ferðinni frekar ómerkileg gamalkunn pólitísk brella sem hefur það falið í sér, að þeir, sem telja sig standa illa á atkvæðamarkaðnum, ef svo má að orði komast, fara í nafni kristindóms og góðra siða, verndunar fjölskyldu, barna og unglinga að ráðast á fræðimenn, ráðast á þá, sem eru að reyna að útvíkka svið mannlegrar þekkingar, og gera öll þeirra verk eins tortryggileg og hægt er til þess að Sjálfstfl. geti halað inn á því atkv. Í þeim upphafsorðum, sem ég lét hér falla fyrir 2–3 vikum, minntist ég á það, að það er ekki nýtt í mannlegri sögu að íhaldsöfl af þessu tagi telji það sjálfum sér þóknanlegt og þjóna pólitískum markmiðum sínum að fara slíkar krossferðir gegn fræðimönnum, vekja slíka tortryggni á þeim, sem eru að brjóta nýjar brautir fyrir mannlega þekkingu, reyna að gera verk þeirra tortryggileg, reyna að sverta starf þeirra á allan hátt og er krefjast þess í nafni kristindóms og góðra siða, að þessum fræðimönnum verði meinað að sinna sínu starfi. Ég minnti í því sambandi á það, að þegar fræðigreinar á sviði eðlis- og efnafræði voru að brjóta braut nýrri þekkingu á heimsmynd mannsins, þá bar það líka við, að íhaldssamir pólitíkusar af því tagi, sem Ragnhildur Helgadóttir hv. þm. virðist vilja skipa sér í flokk með, fóru slíkar herferðir gegn þessum fræðimönnum. Ég minnti á það, að í Suðurríkjum Bandaríkjanna var frægt mál, þar sem ungur kennari var sóttur til saka fyrir dómstólum fyrir að fjalla um þróunarkenningu Darwins í skólastofunni. Það er hægt að nefna fjölmörg önnur dæmi þessu til stuðnings. Ætíð þegar ýmsar nýjar fræðigreinar eru að reyna að afhjúpa ýmiss konar fordóma, ýmiss konar vanþekkingu, þá rísa upp íhaldsöfl, sem telja sig hafa pólitíska hagsmuni af því að varðveita óbreytt ástand og fara í herferð gegn þessum fræðimönnum. Eins og ég sagði við upphaf þessarar umr., þá finnst mér það eitt hið ljótasta í þessum leik þegar þessi öfl telja sig heyja slíka baráttu í nafni kristinnar trúar. Ég benti einnig á það í þessu samhengi, að það vill svo einkennilega til hér á Íslandi, að þeir tveir meginstraumar, sem erlendis hafa verið aðgreindir í óskylda stjórnmálaflokka, hugmyndafræði frjálshyggjunnar og hugmyndafræði íhaldsstefnunnar, hafa hér á Íslandi runnið saman í einn og sama flokkinn. Það er stundum dálítið erfitt að átta sig á því, til hvaða flokks ýmsir af forystumönnum Sjálfstfl. í raun og veru eiga að teljast. Þetta hefur einkum og sér í lagi verið erfitt nú á síðari árum þegar ýmsir af forsvarsmönnum Sjálfstfl. hafa í hugmyndafræðilegri fátækt sinni tekið upp á arma sína ýmsar hugmyndir erlendra frjálshyggjumanna og farið að reyna að gera þær að boðskap Sjálfstfl. Þess vegna er það út af fyrir sig þakkarvert, að við og við skuli hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir rísa hér upp á Alþ. og minna okkur og þjóðina á það, hvert er hið raunverulega íhaldsinnihald þeirrar stefnu Sjálfstfl. sem hún telur sig vera fulltrúa fyrir, hvort sem það er í ræðuflutningi hér á Alþ. um Félaga Jesú eða í þeirri framsöguræðu sem hún flutti hér um þetta mál. Það er svo mál Sjálfstfl., en ekki okkar hér, hvort hann telur það vera nauðsynlegan þátt í sinni pólitísku endurreisn að fara herferð gegn þeim ungu fræðimönnum á sviði margvíslegra mannvísinda sem hér hafa á undanförnum árum verið að hasla sér völl í rannsóknum á íslensku þjóðfélagi. En það verður mjög fróðlegt að fylgjast með þessum herferðum Sjálfstfl. gegn ungum menntamönnum, gegn ungum skáldum og gegn ungum vísindamönnum, hvort sem það er þýðandi F'élaga Jesú eða þeir fræðimenn sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir varði mestum hluta framsöguræðu sinnar til þess að tortryggja og ráðast á hér í þingsölunum eftir bestu getu. Ekki ætla ég í sjálfu sér að lasta að þessi fulltrúi Sjálfstfl. skuli koma svona skýrt og greinilega til dyranna eins og hún og hennar flokksbræður virðast greinilega vera klæddir hugmyndafræðilega séð. ®g ég get fullvissað hana um að við munum vissulega ekki láta það hjá líða, að þessi andfélagslegu viðhorf, þessi andfræðilegu viðhorf, þessi þekkingarfjandsamlegu viðhorf, sem allur hennar málflutningur bar keim af, skulu fá að komast til skila. Og fyrst hv. þm. hefur kosið að gera Alþingi Íslendinga að vígvelli baráttunnar um framgang fræðilegrar þekkingar á Íslandi, gera hana að vígvelli baráttunnar um það, hvað megi rannsaka og hverjir megi rannsaka hvað snertir þjóðfélagslegar og mannvísindalegar rannsóknir, þá er alveg sjálfsagt að taka þátt í þeirri umr. Ég hefði hins vegar kosið það, að Alþingi Íslendinga hefði verið hlíft við málflutningi af því tagi sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir varði hér einum og hálfum klukkutíma til þess að koma á framfæri, vegna þess að ég hélt satt að segja að það væri liðin tíð, að það þyrfti að standa hér á Alþ. í vörn vegna tilrauna skammsýnna, þröngsýnna og íhaldssamra stjórnmálamanna til þess að leggja steina í götu og tortryggja starf ungra vísindamanna. En eins og ég sagði áðan, þá er greinilegt að ræða hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur er bara liður í herferð Sjálfstfl. gegn mannvísindunum, herferð Sjálfstfl. gegn rannsóknum á félagslegum vandamálum þessa þjóðfélags og í raun og veru herferð Sjálfstfl. gegn andlegu frelsi. Ég sagði áðan að margt af því, sem er að finna í frv. þm. og grg., er fyllilega eðlilegt og í raun og veru hægt að styðja. En það, sem gerir málið hins vegar allt annarrar tegundar, er röksemdafærslan með frv., tilgangur flutningsins, sem greinilega kom fram í framsöguræðu hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur og þeirri fundarherferð og þeim blaðaskrifum sem Morgunblaðið og Sjálfstfl. hafa verið með í kringum þetta mál. Ég tel þess vegna að það sé alveg nauðsynlegt að greina í þessum umr. á milli þriggja þátta. Í fyrsta lagi nauðsynjar þess að setja reglur um rétt manna til þess að stunda rannsóknir í skólum og rannsóknir á börnum og unglingum og reyndar öðrum þjóðfélagshópum, því að það eru sjálfsagt fleiri í þessu þjóðfélagi, sem þarf að vernda fyrir vísindamönnunum, ef má orða það þannig, heldur en börn og unglingar. Ég mun koma að því hér á eftir. Í öðru lagi er síðan sú hatramma árás á rannsóknir þessara tilteknu fræðimanna, sem þm. hefur gerst aðaltalsmaður fyrir, og í þriðja lagi er síðan 1. gr. frv., sem í raun og veru fjallar um allt annað en ákvæðin um aðgang að rannsóknum í skólum og miðar fyrst og fremst að því, eins og flm. sjálfur rakti hér ítarlega, að reyna að hindra það sem hún kallaði óeðlilegan áróður í skólum. En áður en ég kem að þessum atriðum vil ég aðeins minna hv. þdm. á að það er ekkert nýtt á Íslandi að sálfræðingar og aðrir mannvísindamenn og læknar stundi margvíslegar rannsóknir á einstaklingum: börnum, unglingum og fullorðnum. Það er ekkert nýtt. Hér hafa verið um árabil stundaðar margvíslegar rannsóknir, sem vissulega eru um viðkvæm efni, persónulega viðkvæm efni, rannsóknir á þjóðfélagshópum sem við teljum sjálfsagt öll að þurfi að fara mjög varlega með hvað snertir rannsóknir. Það er hins vegar sameiginlegt með þessum rannsóknum, eins og rannsóknum þeirra ungu fræðimanna sem hv. flm. gerði hér að umtalsefni, að þessir fræðimenn reyna að fara vandlega með sínar heimildir, og umfram allt beinist athygli þeirra ekki að einstaklingum eins og hv. flm. virðist annaðhvort af pólitískri illkvittni eða vankunnáttu halda, heldur fyrst og fremst að hópum, félagslegum hópum af ýmsu tagi til þess að reyna að kanna samspil orsaka í þróun ýmissa félagslegra fyrirbæra og í meðferð félagslegra vandamála. Hér er ekki verið að rannsaka einstaklinga. Hér er ekki verið að taka Jón Jónsson eða Pál Pétursson eða Pétur Pálsson eða aðra slíka til meðferðar og rannsaka þá, heldur er verið að taka til skoðunar hópa, félagslega hópa sem hafa ýmis sameiginleg einkenni, hvort sem það eru unglingar í skólum, áfengissjúklingar, geðveilt fólk af ýmsu tagi eða aðrir. Það er heldur ekkert nýtt, að það sé safnað mjög ítarlegum upplýsingum um nána persónuhagi fólks og þessar upplýsingar séu teknar í tölvur, geymdar á tölvuböndum, unnið úr þeim og skrifað um þær ritgerðir, þar sem sjálfsagt væri hægt að finna út nöfnin á einstaklingunum ef menn væru nægilega illkvittnir eða hefðu á því áhuga. Einn íslenskra fræðimanna hefur hvað mest stundað rannsóknir á þessu sviði og hann hefur getið sér alþjóðlegt orð. Hann hefur þróað nýtt svið í sinni fræðigrein og jafnframt eflt íslensk mannvísindi og sálarfræði á þessu sviði. Hann hefur tekið til meðferðar margvíslega þjóðfélagshópa, unga sem gamla, sem eiga um sárt að binda, aflað ítarlegra upplýsinga um nákvæma persónulega hagi þessa fólks og unnið upp úr þessu fræðiverk. Enginn hefur neitt haft við þessar rannsóknir að athuga. Enginn hefur fundið ástæðu til þess að tortryggja þessar rannsóknir dr. Tómasar Helgasonar prófessors. Þær hafa verið veigamikið spor í þróun íslenskrar sálfræði og mannvísinda. Rannsóknir hans, og ég tek þær bara sem dæmi hér, á áfengissjúklingum og geðheilsu eru aðeins eitt dæmi af mörgum um aragrúa af rannsóknum sem hér hafa verið stundaðar, þar sem gagnaöflun á nákvæmum, persónulegum högum einstaklinga hefur átt sér stað. Rannsóknir dr. Tómasar Helgasonar prófessors eru með því besta, sem gert hefur verið á þessu sviði. Ég held að það beri frekar að fagna því heldur en lasta það og hvað þá að telja það tilefni til þeirrar pólitísku ófrægingarherferðar sem hv. flm. hafði hér uppi, að ungir sálfræðingar og fræðimenn skuli vilja taka sér þessa fremstu íslensku fræðimenn, eins og dr. Tómas Helgason prófessor, til fyrirmyndar, afla upplýsinga um á hvern hátt ýmis persónuleg vandamál hjá ýmsum félagshópum, afstaða til áfengisneyslu, afstaða til kynlífs, afstaða til heimilishalds, þróun geðræns ástands yfir lengri tíma og í tengslum við félagsleg einkenni, - hvernig allir þessir þættir spila saman. Þessi sami fræðimaður, dr. Tómas Helgason, hefur einnig unnið mjög ítarlega könnun á sjómönnum, þar sem aflað var upplýsinga um persónulega hagi þeirra og fjölskyldna þeirra, kynlífsreynslu, sjúkdóma og annað mjög ítarlega, og með álíka vilja og prófessor Ragnar Ingimarsson setur fram í Morgunblaðsgrein, sem ég mun koma að hér á eftir, væri sjálfsagt hægt að rekja hverjir þessir einstaklingar eru. Allar þessar rannsóknir eru nauðsynlegur þáttur í því að þróa fræðilega þekkingu á samfélaginu, á margvíslegum hópum þess og á þeim félagslegu vandamálum, sem við eigum við að glíma. Það er ekki tilefni til þess að fara einhverja pólitíska herferð gegn þessum rannsóknum né þeim rannsóknum sem hv. þm. gerði hér að umtalsefni, þótt sjálfsagt megi eitthvað að þeim finna, bæði frá aðferðafræðilegu sjónarmiði og eins frá sjónarmiði ályktana. Það er nú einu sinni þannig, þótt hv. flm. sé það kannske ekki kunnugt, en hver einstakur fræðimaður á þessum sviðum hefði getað upplýst hv. flm. um með lítilli fyrirhöfn, að á þróunarstigi þessara fræðigreina á okkar tímum er í flestöllum tilfellum það fleira, sem er gagnrýnivert, það fleira, sem má benda á að betur megi fara, það fleira, sem aths. má gera við, heldur en það sem er í raun og veru ávöxturinn af hverri einstakri rannsókn. Slík gagnrýni, slík umr. á jákvæðan, gagnrýnan hátt um fræðiverk af þessu tagi er einmitt forsenda fyrir framþróun fræðigreinanna. Það er nánast hægt að taka hverja einustu rannsókn, sem hér hefur verið gerð eða annars staðar á núverandi þróunarstigi sálarfræði og annarra greina mannvísinda, líka rannsóknirnar um áfengisneyslu og geðræn vandamál eða sjómannarannsóknina sem dr. Tómas Helgason stóð fyrir, og gera hana tortryggilega með nákvæmlega sömu aðferðum og hv. þm. beitti hér gagnvert þeim ungu fræðimönnum sem hún kaus að gera að skotspæni sínum. En auðvitað er það ekki gert og auðvitað verður enginn til þess, vegna þess að við ætlum ekki að taka þátt í þessari ófrægingarherferð gegn mannvísindunum, sem hv. þm. og ýmsir fulltrúar Sjálfstfl. virðast telja nauðsynlegan lið í endurreisn Sjálfstfl. Hitt þykir okkur verra, að þessar pólitísku hetjur, Ragnhildur Helgadóttir og samflokksmenn hennar, skuli ekki reisa merkið hærra, en beina spjótum sínum eingöngu að þessum hópi ungra fræðimanna og lokaritgerðum þeirra við erlendan háskóla. Ef þeir hefðu virkilega ætlað að ríða sem hetjur um þessi vísindalegu héruð, þá hefðu rannsóknirnar á áfengisneyslu og geðheilsu og sjómannakönnunin mátt koma fyrr. Hér er starfandi í landinu stofnun, Erfðafræðinefnd, sem hefur safnað miklu ítarlegri og miklu nákvæmari upplýsingum um persónuhagi og persónulegan feril fólks heldur en kemur fram í þessari rannsókn sem hv. þm. gerði að umtalsefni hér. Ef það er virkilega ætlun þm. að fara að taka til meðferðar spurninguna um rétt til upplýsingaöflunar um persónuhagi og persónuleg einkenni hópa og einstaklinga, hvers vegna í ósköpunum tekur hún þá ekki starfsemi Erfðafræðinefndar til meðferðar? Hvers vegna í ósköpunum greinir hún ekki frá þeirri ítarlegustu upplýsingaöflun um slíka hagi sem hér fer fram í landinu? Hvers vegna í ósköpunum kýs hún eingöngu að taka til meðferðar verk nokkurra ungra fræðimanna sem engum vörnum geta við komið hér í sölum Alþingis?

Ég veit ekki til að þessir fræðimenn séu nokkuð á móti því, að sett séu lög um þetta efni.

Ég sagði áðan, hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir, að því miður verður maður að gera mikinn greinarmun á þeim texta, sem er í þessu frv. til l. og er, eins og ég sagði áðan, að mörgu leyti þess eðlis, að hægt er að styðja ýmislegt í honum, og jafnvel í grg. og þeirri löngu framsöguræðu sem flutt var um þetta mál og var allt annars eðlis.

Það er hugarfarið.

Nei, það er ekki hugarfarið, það er orðræða hv. flm., það er tilefni frv.-flutningsins og það tækifæri sem hún notaði hér til þess að verja meginhluta ræðu sinnar til þess að fjalla eingöngu um þessa svokölluðu Árósarannsókn. Það var alveg ljóst af málflutningi hennar, svo og skrifum í Morgunblaðinu, sem birst hafa síðan um þetta, að það er verið að nota verk ungra fræðimanna til þess að ala á tortryggni, til þess að koma inn vantrausti í garð rannsókna af þessu tagi og til að réttlæta frv. af þessu tagi með slíkum árásum, - tilefnislausum árásum á unga fræðimenn. Það er það sem ég er að gera aths. við, og hv. þm. getur varla kveinkað sér undan því, að það meginefni, sem hún gerði grein fyrir í sinni ræðu, sé hér tekið til meðferðar. Ef það kom málinu ekkert við, þá var engin þörf fyrir hv. þm. að flytja um það svo langt mál sem hún gerði í sinni framsöguræðu. Staðreynd málsins er nefnilega sú, að sú rannsókn, sem hér var gerð að svo ítarlegu umræðuefni, er aðeins lítið brot af þeim miklu rannsóknum sem hafa farið fram og fara nú fram. Sú upplýsingaöflun, sem þessir ungu fræðimenn framkvæmdu í grunnskólum, er aðeins lítið brot af margvíslegri upplýsingasöfnun um persónuhagi og lífsferil einstaklinga og hópa. Vissulega er það alveg rétt hjá hv. flm., að það þarf að setja reglur. En það þarf þá ekki eingöngu að setja þær reglur gagnvart rannsóknum í grunnskólum, heldur þyrfti þá líka að setja þær reglur gagnvart rannsóknum á sjúklingum t. d., rannsóknum á geðveilu fólki t. d., eða ýmsum öðrum sem menn telja nauðsynlegt að varðveita gagnvart rannsóknum af þessu tagi. Og ef menn hafa einhverja ástæðu til þess að vantreysta heiðarleika þessara fræðimanna, sem fá þessi gögn til geymslu, þá er nauðsynlegt að setja reglur ekki bara um geymslu í gögnum rannsókna sem fara fram í grunnskólunum, heldur líka þeim, sem fara fram í tengslum við sjúkrahúsin, fara fram í tengslum við ýmiss konar stofnanir, sem einstaklingar dvelja á, o. s. frv. Þegar hv. þm. spyr hér með tortryggni og mjög retorískum hætti í sinni framsöguræðu: hvar eru spólurnar? - þá er í raun og veru verið að gera því skóna, að spólurnar séu geymdar einhvers staðar þar sem fræðimennirnir ætla að hafa af þeim einhvern hag. Þetta er nákvæmlega sama hugarfarið og kemur fram hjá prófessor Ragnari Ingimarssyni, sem flm., ef ég man rétt, gerði að ítarlegu umræðuefni hér, því að ég held að hún hafi lesið hér upp úr grg. hans, enda birtist þessi texti í Morgunblaðinu nokkrum dögum síðar. Ég ætla - með leyfi hæstv. forseta - að lesa upp úr þessari grg., vegna þess að hún lýsir ósköp vel hvers eðlis þessi herferð er gegn þessum ungu fræðimönnum, og hvers konar frækornum tortryggninnar gagnvart mannvísindunum er hér verið að sá. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir gerir sjálfsagt þessi orð Ragnars Ingimarssonar að sínum og þau eru þannig, með leyfi hæstv. forseta, eins og þau komu fram í Morgunblaðinu fyrir nokkru: „Í spurningaskrám er ítarlega spurt um afstöðu barnsins til fíkniefna. Ekki væri ónýtt fyrir fíkniefnasala að hafa þessar upplýsingar til að ná tökum á viðkomandi. Ítarleg svör um afbrot, afstöðu til lagabrota, kynferðismál, skapferli, innræti og hugsunarhátt viðkomandi má auðveldlega nota til þvingana gagnvart þessum unglingum, jafnvel mörgum árum eftir að könnunin var gerð.“ Og síðan kemur: „Með þessum orðum er ekki látið að því liggja að þeir, sem að könnuninni stóðu, hafi ætlað að misnota gögnin.“ Til hvers er þá verið að setja þessi orð fram? Til hvers? Til hvers er verið að gera því skóna, að þessir ungu fræðimenn ætli sér að nota þessar upplýsingar til að selja þær fíkniefnasölum sem geti síðan grætt á því að selja fíkniefni unglingum sem í einhverri könnun hafa e. t. v. látið í ljós einhvern áhuga á slíku? Það dettur ekki nokkrum lifandi manni í hug að halda að dr. Tómas Helgason muni selja sprúttsölum aðgang að upplýsingum sínum eða rannsóknum á áfengisneyslu og geðrænum vandamálum. Prófessor Ragnar Ingimarsson og aðrir þeir, sem taka þátt í þessari herferð, hafa ekki verið að skrifa greinar þar sem þeir hafa bent á gróðamöguleika Tómasar Helgasonar eða annarra, sem hafa framkvæmt slíkar rannsóknir, ef þeir færu að selja þær sprúttsölum. En jafnfáránlegt er að reyna að gera þessa rannsókn þessara ungu fræðimanna tortryggilega með því að benda á það, að þeir gætu hugsanlega selt fíkniefnasölum þessar upplýsingar einhvern tíma síðar. En þessi tilvitnun sýnir í raun og veru hver er andinn í þessari herferð gegn þessari rannsókn. Hún sýnir að hér eru ekki á ferðinni andstæðingar, sem í raun og veru bera umhyggju fyrir framþróun mannvísindanna. Hér er ekki heldur á ferðinni fólk sem er í raun og veru að vernda einstaklinginn. Nei, því miður er hér á ferðinni tiltölulega gamaldags og mjög ógeðfelld pólitísk herferð, sem fólgin er í því að reyna að sá fræjum tortryggni, vantrúar, hræðslu og annarra óttakenndra viðhorfa gagnvart því fólki sem stundar fræðistörf á mannlegu samfélagi, á félagshópum í þjóðfélaginu og ýmsum félagslegum vandamálum sem við eigum við að glíma, eða þeim hópum manna sem vilja rannsaka skólann sem félagsstofnun til þess að geta endurbætt hann og eflt, svo að hann stuðli að betri þroska einstaklinganna. Þetta er hin gamla herferð íhaldsins gegn framþróun þekkingarinnar, þar sem öllum herbrögðum er beitt. Vegna þess að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir, þó að hún segi að þeir ungu fræðimenn, sem að þessari rannsókn stóðu, hafi ekkert við það að athuga að sett séu lög, og sagði með frammíkalli sínu hér áðan nánast að þeir væru henni sammála, það var helst á henni að skilja, þá ætla ég - með leyfi hæstv. forseta - að lesa hér grein frá einum þessara manna, Ásgeir Sigurgestssyni, sem var bæði svar til Morgunblaðsins og svar til Ragnhildar Helgadóttur og birtist í Morgunblaðinu fyrir rúmri viku. Þar sem hv. þm. hefur gert þessa rannsókn að ítarlegu umræðuefni, þá finnst mér rétt að þingtíðindin fái einnig að geyma aths. og svör þessara ungu fræðimanna. Þessi grein heitir: „Um ógeðfellda tilburði í Reykjavíkurbréfi“ - og er á þessa leið, með leyfi hæstv forseta: „Í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins 11. þ. m. er vikið að málflutningi Ragnhildar Helgadóttur á Alþingi þar sem „hún gagnrýnir afskipti af persónulegum einkamálum unglinga í grunnskólunum og hnýsni í hagi þeirra.“ Millifyrirsögn hlaðsins yfir skrifum þessum et „Ógeðfelldir tilburðir - í nafni vísinda.“ Það hefur komið fram í máli Ragnhildar Helgadóttur í þingsölum, að áhyggjur hennar af málum þessum séu einkum sprottnar af félags- og sálfræðilegri könnun, sem gerð var í 8. bekk grunnskólans í Reykjavík í febr. 1976. Er greinilega átt við þá könnun í skrifum höfundar Reykjavíkurbréfs. Sjö íslenskir sálfræðinemar við Árósaháskóla stóðu að könnun þessari og notuðu tölulegar niðurstöður hennar við ritgerðarsmíðar í námi sínu. Er mér undirrituðum málið skylt á þann veg, að ég var einn af nefndum sjömenningum. Nú er það sjálfsagt og eðlilegt, að rætt sé um réttmæti og siðfræðileg atriði félagsvísindalegra rannsókna, þar sem fjallað er um atriði, sem mega teljast einkamál hvers og eins. Sömuleiðis tel ég eðlilegt, að settar séu ákveðnar reglur um slíkar rannsóknir í íslenskum skólum. Við slíkri umræðu skal síst amast út af fyrir sig. Hins vegar er óhjákvæmilegt, eigi slík umr. að fara fram af nokkru viti, að velta fyrir sér í hvaða tilgangi félags- og sálfræðilegar rannsóknir eru gerðar, hvernig að þeim er staðið og hvernig farið er með þær upplýsingar, sem gefnar eru þeim, er rannsóknina annast. Hafi höfundur Reykjavíkurbréfs velt þessum atriðum fyrir sér, hefur hann í besta falli lent á villigötum, a. m. k. hvað ofangreinda unglingakönnun varðar. Af einhverjum illskiljanlegum ástæðum virðist honum einungis hafa komið í hug, að hér hafi verið að verki „pólitíkusar á vinstri væng“ í leit að ómerkilegum kjaftasögum um einkalíf einstakra unglinga í grunnskólum borgarinnar. Trúi því hver sem vill. Vegna þessara skrifa í Reykjavíkurbréfi verður ekki hjá því komist að gera eftirfarandi aths.: 1. Fyrrgreind unglingakönnun var gerð með fullu samþykki menntmrn. og fræðslustjórans í Reykjavík, að höfðu samráði við prófessorana í sálfræði og uppeldisfræði við Háskóla Íslands. Sá spurningalisti, sem lagður var fyrir nemendurna, var því að sjálfsögðu lagður fyrir þessa aðila til samþykktar. Auk þess var könnunin, tilgangur hennar og efni spurningalistans, kynnt ítarlega á fundi með skólastjórum viðkomandi skóla. Veittu þeir góðfúslega aðstoð sína við framkvæmd verksins. Þess má og geta, að þáverandi borgarstjóri í Reykjavík, sem vissulega er þekktur fyrir flest annað en stuðning við „pólitíkusa á vinstri væng“, greiddi götu okkar við prentun spurningalistans. Kunnum við þessum aðilum bestu þakkir fyrir veitta aðstoð. 2. Það var skýrt tekið fram við nemendur, að þeir skyldu ekki rita nafn sitt á spurningalistann. Þá var ekki spurt um atriði, sem varpað gátu ljósi á hverjir hefðu svarað einstökum spurningalistum, svo sem bekkjardeild, fæðingardag (einungis var spurt um fæðingarmánuð), nafnnúmer ellegar önnur persónuleg auðkenni. Einu auðkenni spurningalistanna voru númer, sem notuð voru til að geta borið saman hin ýmsu skólahverfi borgarinnar, enda var að sjálfsögðu aldrei ætlunin að afla upplýsinga um ákveðna einstaklinga, heldur skyldi reynt að draga upp mynd af unglingahópnum sem heild. Allar dylgjur höfundar Reykjavíkurbréfs um, að hér hafi verið á ferðinni „pólitíkusar á vinstri væng“, sem hafi viljað „lykta af hvers manns koppi“, eru því gersamlega tilhæfulausar og út í hött. 3. Hér voru hins vegar á ferðinni nokkrir sálfræðinemar, sem vildu afla upplýsinga um 14 ára unglingahópinn sem heild. Tilgangur okkar var nánar tiltekið sá að sameina í eina rannsókn þær námskröfur, sem nám okkar fól í sér, og þá þörf, sem við töldum vera á því að afla upplýsinga um íslenska unglinga. Hugðum við þá og teljum enn, að sem gleggstar upplýsingar um þennan aldurshóp geti auðveldað hlutaðeigandi yfirvöldum, einkum á sviði æskulýðs- og skólamála, að gera sér grein fyrir þörfum og óskum unglinganna og lífi þeirra að öðru leyti. Það segir sig sjálft, að því fleiri gögn sem fyrir liggja í þessum efnum, þeim mun auðveldara ætti að vera að taka ákvarðanir þar að lútandi. Þess má geta hér, að í samþykktum Sameinuðu þjóðanna um yfirstandandi barnaár er einmitt hvatt til þess, að gerðar séu félagsvísindalegar rannsóknir á högum barna til þess að auka skilning á þörfum þeirra. Í nágrannalöndum okkar eru starfandi sérstakar rannsóknastofnanir til slíkra verkefna (t. d. Social forskningsinstituttet í Danmörku). Sérstaklega hefur verið amast við í málflutningi Ragnhildar Helgadóttur og Morgunblaðsins, að nokkrar spurningar fjölluðu um kynþroska, kynfræðslu og hugsanlega reynslu unglinganna af kynlífi. Í því sambandi er rétt að geta þess, að í námsskrám íslenska skólakerfisins hafa lengi verið ákvæði um kynfræðslu. Undanfarin ár hefur námsefni á þessu sviði verið endurskoðað og hefur það verið aukið og hætt verulega. Það ætti að vera augljóst mál, að til þess að geta metið þörfina fyrir kynfræðslu á grunnskólastigi og til þess að geta samið viðeigandi kennsluefni í því sambandi eru nauðsynlegt að til séu upplýsingar um kynþroska og hugsanlega kynlífsreynslu. Slíkar upplýsingar um íslenska unglinga hafa ekki legið fyrir þar til nú, og er Ísland sennilega eina landið, a. m. k. í Vestur-Evrópu, þar sem þeim hefur ekki verið leitað fyrr. Könnun okkar leiðir reyndar í ljós, að kynlífsreynsla reykvískra unglinga virðist öllu meiri en sumir kunna að kæra sig um að vita, og hefur kynfræðsla í skólum verið í engu samræmi við raunveruleika í þeim efnum. Vil ég aðeins benda á, að vafalaust er það heppilegra, að þörfin fyrir kynfræðslu sé metin út frá raunveruleikanum en að getgátur og óskhyggja ráði þar ferðinni. Ekki er mér að fullu ljóst hvað veldur því, að þyrlað er upp slíku moldviðri kringum margnefnda unglingakönnun nú, þrem árum eftir að hún var gerð, því ekki verður sagt að leynt hafi verið farið á sínum tíma. Haldinn var blaðamannafundur er könnunin var gerð og voru henni gerð allítarleg skil í útvarpi, sjónvarpi og í flestum dagblaðanna. Okkur, sem að könnun þessari stöðu, er það hins vegar síst á móti skapi, að vakin sé nú athygli á könnuninni og þeim niðurstöðum hennar, sem þegar liggja fyrir. Við álítum, að niðurstöður þessar eigi ekki einungis erindi til yfirvalda skóla og æskulýðsmála, heldur einnig til foreldra og annarra, sem áhuga hafa á málefnum unglinga. Að sjálfsögðu gefst ekki rúm hér til að rekja niðurstöður könnunarinnar, en gleggstar upplýsingar um framkvæmd hennar og niðurstöður er að finna í þeim skýrslum, sem skrifaðar hafa verið þar um og m. a. eru fáanlegar í Bóksölu stúdenta. Ásgeir Sigurgestsson.“ Hér lýkur, herra forseti, þessari tilvitnun. Hún svarar allmörgum af þeim atriðum sem hv, flm. Ragnhildur Helgadóttir þyrlaði upp í sinni ræðu. Ræðan væri þar að auki tilefni til langra og ítarlegra útskýringa á eðli félagslegra rannsókna, á eðli spurningalista og annars þess sem þar kemur við sögu. Er greinilegt af ræðu hv. þm., að hún hefur ekki mikla kunnáttu á slíku, enda ekki von og geri ég ekki kröfu til þess, en vil hins vegar benda á í nokkrum orðum, að mörg af þeim atriðum, sem hún henti á í spurningalistanum, er mjög algengt að hafa í slíkum spurningalistum, ekki beinlínis til þess að ætla sér að leiða í ljós hið rétta, ef svo má að orði komast varðandi slíkar spurningar, heldur til þess að geta notað svörin til að bera saman við svör við ýmsum öðrum spurningum og fá þannig mælistiku á það, að hve miklu leyti viðkomandi einstaklingur kann að hafa svarað öðrum spurningum trúverðuglega. Ég tel varla að hv. Alþ. sé rétti vettvangurinn til þess að fjalla um slík aðferðafræðileg vandamál í félagsvísindum á ítarlegan hátt, þó að það kunni kannske að koma að því, ef hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir og aðrir skoðanabræður hennar ætla að fara að gera að umtalsefni allar þær ítarlegu rannsóknir sem sálfræðingar, geðlæknar og aðrir mannvísindamenn hér á landi hafa framkvæmt, þar sem nauðsynlegt hefur verið að afla ítarlegrar þekkingar á nánum persónulegum högum einstaklinga, bæði sjúkdómum, kynlífsreynslu, viðhorfum, fjölskylduháttum og öðru slíku, sem flm. virðist telja nánast bannorð í slíkum rannsóknum. Það hefur hins vegar aldrei gerst fyrr en nú, að komið hafi fram hópar manna, eins og hv. þm. og nokkrir skoðanabræður hennar í Morgunblaðinu hafa gert, sem hafa talið nauðsynlegt að tortryggja meðferð fræðimannanna á slíkum gögnum og jafnvel ýja að því og segja það berum orðum, að þeir geti hugsanlega notfært sér þetta í auðgunarskyni. Ég ætla að öðru leyti ekki að gera að ítarlegu umræðuefni hér þá rannsókn sem hv. þm. kaus að gera að aðalefni ræðu sinnar. Ef hún hins vegar ætlar að halda áfram umr. um þessa rannsókn hér í d., þá er sjálfsagt að taka þátt í því. Ég vil hins vegar ítreka það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar, að það frv., sem hér hefur verið flutt, hefur að verulegu leyti verið skemmt með þeim rökstuðningi sem það hefur fengið, með þeirri uppljóstrun um tilgang þess sem fram kom í ræðu hv. þm. Ég hef áður á Alþ. lýst áhyggjum mínum yfir því, að hér á Íslandi skorti löggjöf og annað sem verndi rétt einstaklinga gagnvart upplýsingasöfnun af þessu tagi, ekki bara upplýsingasöfnun sem er á sviði rannsókna, heldur líka á sviði stjórnsýslu og fjölmargra annarra sviða í þessu þjóðfélagi. Það er velkomið, ef hv. þm. óskar þess, að taka þátt í því með henni og öðrum að taka það mikla vandamál til umfjöllunar hér á Alþ. En sú rannsókn, sem henni er greinilega tilefni til þessara orða, er mjög lítið brot af því sem þegar er safnað og hefur verið safnað um þessi efni hér á landi. Væri þá t. d. fróðlegt fyrir hv. d. að fá ítarlega skýrslu um þær upplýsingar sem Erfðafræðinefnd undir stjórn Sturlu Friðrikssonar og Tómasar Helgasonar og með styrkjum frá bandarísku kjarnorkuvísindastofnuninni hefur aflað á einstaklingum og hópum einstaklinga á undanförnum árum. Þriðja atriðið og það síðasta, sem þetta frv. felur í sér, er það sem felst í 1. gr., þessu orðalagi: „Virða skal rétt forráðamanna nemenda til þess að tryggja það, að menntun og fræðsla gangi ekki gegn trúar- og lífsskoðunum þeirra. Í skólastarfinu skal forðast einhliða áróður um slíkar skoðanir og um álitaefni og ágreiningsmál í þjóðfélaginu.“ Það er eins með þessa grein og 2. og 3. gr., að texti greinarinnar fær dálítið annan lit þegar maður hefur málflutning frsm. fyrir eyrum og augum. Það virðist á ræðu Ragnhildar Helgadóttur, hv. þm., að skilja, að þetta vandamál hafi ekki verið vandamál fyrr en nú á allra síðustu árum, þegar nokkrir Alþb.-menn fóru að gerast virkir í kennarastétt. Og það var alveg greinilegt á þeim málflutningi, sem hér kom fram, að hér virtist eingöngu átt við fyrirbyggjandi aðgerðir gegn Alþb. mönnum í kennarastétt. Enda sagði hv. þm. að hætta stafaði af slíkum mönnum. Nú vill svo til að staðreyndir málsins eru allt aðrar, að sú umfjöllun um trúar- og lífsskoðanir, sem gerð er að umræðuefni í 1. gr. laganna, er ekki í höndum manna úr Alþb. sem stjórnmálaflokki. Ég hugsa að meginþorri þeirra, sem annast þessa fræðslu, aðhyllist allt aðrar stjórnmálaskoðanir, og ég hugsa að það viðkvæmasta efni, sem tengist þessari 1. gr. og nú er fjallað um í skólakerfinu, sé ekki hinar pólitísku skoðanir, heldur fyrst og fremst sú trúarbragðakennsla sem fram fer í skólakerfinu, þar sem með mjög mismunandi hætti er tekið á hinum ýmsu trúarbragðakerfum og hinum ýmsu skoðunum sem eru ríkjandi innan Lútherstrúarinnar, svo að maður tali nú ekki um kristindómsfræðslu sem felst í því að koma inn hjá nemendum, svo að ég taki eitt dæmi sem mér er kunnugt um að var niðurstaðan af kristindómsfræðslu eins ágæts prests hér í Reykjavik í einum skóla borgarinnar, að unglingarnir töldu að lokinni þeirri kennslu að trúarbragðaskiptingin væri annars vegar í kristna menn og hins vegar í kaþólikka. Miðað við þær miklu deilur, sem hafa verið og eru innan íslensku ríkiskirkjunnar, og miðað við þær deilur, sem eru milli ýmissa safnaða hér á landi og íslensku ríkiskirkjunnar, hugsa ég að það sé einmitt á sviði kristindómsfræðslunnar sem þetta vandamál er hvað mest. Þar að auki vil ég benda hv. flm. á að miðað við þjóðfélagsþróunina á okkar tímum, svo að ég taki dæmi af Bandaríkjunum sem hv. flm. telur sjálfsagt fyrirmyndarland í þessu tilliti eins og öðrum, væri slík lagagrein, ef taka ætti bókstaflega, talin bæði mjög ófullkomin og óeðlileg af tvennum ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess að í þjóðfélagi, þar sem jafnmikill breytileiki ríkir í félagsháttum og t. d. í hinum þróuðustu iðnríkjum, sem fela í sér mikla aukningu hjónaskilnaða og þá staðreynd, að fjölmörg börn hafa haft samneyti við ekki bara tvö foreldri, heldur 3, 4, 5 og jafnvel 6 á sínum uppeldisárum, þá er beina sambandið milli foreldra annars vegar og barna hins vegar mjög flókið félagslegt og lögfræðilegt fyrirbæri. Þessir breyttu fjölskylduhættir, þessi breytti fjölskyldustíll, sem er afleiðing af aukinni tíðni hjónaskilnaða í iðnaðar- og velferðarþjóðfélögum okkar tíma, hefur leitt til þess, að eitt af brýnustu vandamálunum innan lögfræði og samfélagsfræða er einmitt að vernda rétt barnsins í slíkum félagslegum kringumstæðum, að skapa barninu og unglingum rétt gegn yfirráðasemi foreldranna eða hinna ólíku foreldra, þar eð barnið verður síðan oft bitbein í valdaátökum foreldranna um yfirráðaréttinn, bæði hina upphaflegu líffræðilegu foreldra, fósturforeldra af ýmsu tagi o. s. frv. Og það er ein af nýrri greinum nútímalögfræði, sem ég geri ráð fyrir að hv, þm. hafi einhver kynni af, að fjalla um slíkt.

Það væri gott að fá leiðbeiningu í henni líka.

Já, það veitir kannske ekki af því. Eins og kom fram í málflutningi hv. þm., þá virtist henni þetta vandamál eingöngu vera út frá foreldrunum, eingöngu vera byggt á því að tryggja rétt foreldranna, eins og hvað eftir annað var sagt í framsöguræðunni efnislega og orðrétt, ef ég man það rétt. En sú þjóðfélagsþróun, sem við búum nú við í hinum þróaðri hluta heims, felur hins vegar í sér að lykilvandamálið er að tryggja rétt barnanna, tryggja rétt unglinganna, bæði gagnvart ýmsum starfsmönnum skólanna og eins gagnvart því flókna foreldraneti, ef má orða það þannig, sem hugsanlega kemur fram, þegar hjónaskilnaðir eru tíðir og fjölmörg börn hafa samneyti við mun fleiri en tvo foreldra á sínu uppeldis- og vaxtarskeiði. En um þennan rétt barnanna, um þennan rétt unglinganna til að fá kennslu og fræðslu í samræmi við sínar eigin trúar- og lífsskoðanir er ekkert fjallað í frv. né heldur í framsöguræðunni, heldur virðist allt miða að því að geirnegla rétt foreldranna einna saman. Þess vegna held ég að við meðferð í n. þurfi þetta frv. að taka verulega mið af þessum nýju sjónarmiðum um rétt barnsins, rétt unglinganna til að fá uppeldi í samræmi við eigin skoðanir og þarfir. Ég tel þess vegna að í þessu frv. sé annars vegar að finna vissar ábendingar um lagasetningar, sem nauðsynlegt er að þessi hv. d. og Alþ. taki til ítarlegrar, nákvæmrar og rólegrar yfirvegunar, en hins vegar hafi því miður nauðsynin á lagasetningu af þessu tagi orðið tæki í höndum flm. og annarra skoðanabræðra hennar í Sjálfstfl. og Morgunblaðinu til þess að reyna að sá fræjum tortryggni í garð mannvísinda, í garð sálfræði sérstaklega og í garð þess stóra hóps sálfræðinga, geðlækna og mannvísindamanna sem þurfa nauðsynlega á slíkri upplýsingaöflun að halda til þess að geta þróað fræðigreinar sínar. Og ég tel það illt verk, að þegar nokkrir ungir sálfræðingar vilja ganga í fótspor ýmissa eldri íslenskra sálfræðinga, eins og t. d. dr. Tómasar Helgasonar prófessors, og leggja af mörkum álíka nýsköpun þekkingarinnar á sínu sviði og hann hefur gert á sínu, skuli Ragnhildur Helgadóttir koma í fararbroddi árásar hér á hv. Alþ. gegn þessum ungu fræðimönnum. Það er í ætt við tilraunir íhaldsafla fyrr á tímum og einnig í okkar samtíð að reyna að beita pólitískum valdastofnunum til þess að hefta framþróun mannlegrar þekkingar. Ég átti satt að segja ekki von á því, að í okkar lýðræðislega þjóðfélagi þyrfti hér á Alþ. að standa vörð gegn því, að pólitískt vald væri notað til þess að hefta framgöngu mannlegrar þekkingar.



Herra forseti. Enn ber það við sem fyrrum, að flokksbróðir minn, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, verður hissa á ýmsu sem ekki kemur mér á óvart, svo sem því, að sjónarmið eins og þau, sem fram komu í framsöguræðu hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur með frv. því sem hér um ræðir, skuli koma fram á Alþ. Við því bjóst ég. Raunar hafði ég fullkomna ástæðu til þess að gera ráð fyrir að þessi sjónarmið kæmu formlega fram eftir utandagskrárræðu hv. þm. fyrr í vetur, þegar fjallað var um útgáfu á bókinni um Félaga Jesús. Ef mig minnir rétt, þá bar ég hól á hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur þá fyrir að láta þessi sjónarmið koma fram hér á Alþ., -fyrst hv. þm. hefði þessi sjónarmið væri það eðlilegt og raunar þakkarvert að fá opnar umr. um þessi sjónarmið einmitt hér í þingsölunum. Ein af ástæðunum til þess, að ég kveð mér hljóðs í þessu máli, er raunar tengd umr. utan dagskrár um útgáfu bókar þessarar, vegna þess að ég hljóp undir bagga með hv. þm. einmitt í framsöguræðu hennar, þegar hún kvaðst hafa gleymt því, hvað Þjóðviljinn hefði kallað viðhorf hennar í blaðagreinum um þá ræðu, - þá hljóp ég undir bagga með hv. þm. úr sæti mínu og minnti hana á þessi ummæli Þjóðviljans, svo að hún þyrfti ekki að kvarta undan minnisleysi sínu í því sambandi, en hann kallaði þau „svart íhald“  Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson fjallaði mjög ítarlega í ræðu sinni um þann hluta málsins sem lýtur að tittnefndri rannsókn sem framkvæmd var af sálfræðinemum í 8. bekk grunnskóla í Reykjavík. Ég er ekki ákaflega uggandi um að þær upplýsingar, sem þar komu fram, verði misnotaðar. Að vísu er mér það ljóst, að slíkir einstaklingar eru til og hafa jafnvel með sér samtök í samfélagi okkar, sem til þess væri trúandi að hnýsast í slík mál, ef hugsast gæti að kjaftaklúbbar í líkingu við þá, sem Ibsen kallar í leikriti sínu um máttarstólpa þjóðfélagsins viðreisnarfélög fallinna kvenna, kæmust með svona upplýsingar í tölvur til þess að svala sinni sérstöku persónugerðu fróðleiksfýsn. Þeim væri trúandi til þess. En ég tel gersamlega ástæðulaust að ætla að í fyrsta lagi þessir sálfræðinemar, sem nú munu vera í þann veginn að ljúka prófi, eða aðrir ærlegir einstaklingar færu að misnota slíkar upplýsingar, hvað þá að leggja vinnu í að grafast fyrir um hvaða strákar og hvaða stelpur það voru sem þarna svöruðu. Meginhugsunin, sagði hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir, á bak við þetta frv. er sú lífsskoðun, að fjölskyldan sé grundvallareining þjóðfélagsins og fjölskyldan sé sú félagseining sem börnunum sé hollast að alast upp í. Hv. þm. sagði margt greindarlegt í framsöguræðu sinni, þeirri framsöguræðu sem ég er að gagnrýna, þ. á m. þetta. En mig minnir, úr því að ég minntist á Ibsen í þessu sambandi, að Bernick konsúll hafi orðað þessa hugsun í gegnum penna Ibsens örlítið snjallar, þar sem hann segir í upphafi sinnar persónugerðu sjálfsdýrkunar: „Fjölskyldan er kjarni samfélagsins.“ - Í þessum upphafsorðum sínum innleiðir raunar hv. flm. frv., Ragnhildur Helgadóttir, báða meginþætti tilgangsins með þessu frv. og ekki síður þann sem felst í 1. gr. frv., þar sem segir: „Virða skal rétt forráðamanna nemenda til þess að tryggja það, að menntun og fræðsla gangi ekki gegn trúar- og lífsskoðunum þeirra.“ Hv. þm. rökstuddi þessa grein frv., sem lýtur að kennslu í íslenskum grunnskóla, með ívitnun í mannréttindayfirlýsingu í Evrópusáttmálanum svonefnda um verndun mannréttinda, þar sem stendur, með leyfi forseta: „Engum manni skal synjað um rétt til menntunar. Hið opinbera skal í öllum ráðstöfunum sínum virða rétt foreldra til þess að tryggja það, að slík menntun og fræðsla sé í samræmi við trúar- og lífsskoðun þeirra.“ Hv. flm. frv. kvaðst heldur hafa kosið að íhuguðu máli að orða þetta eins og í frvgr. hennar segir: „Virða skal rétt forráðamanna nemenda til þess að tryggja það, að menntun og fræðsla gangi ekki gegn trúar- og lífsskoðunum þeirra.“ Ég tek undir með hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, er hann taldi að í meginatriðum væri efni frv. góðra gjalda vert ef það væri lesið án þeirra skýringa sem fólust í framsöguræðu hv. flm. Ég er ekki að halda því fram, að tilgangur hv. flm., Ragnhildur Helgadóttir, sé sá með þessu frv. að banna kennurum, koma í veg fyrir að kennarar leiðrétti bull sem foreldrar kunni að hafa innrætt hörnum sínum. Það hvarflar ekki að mér að það vaki fyrir hv. flm. - óraveg frá því. En skoðað í ljósi framsöguræðu hv. þm. er það ljóst, að tilgangurinn er sá að geta komið í veg fyrir með valdboði að kennarar haldi að nemendum á grunnskólastigi upplýsingum eða skoðunum sem brjóta í bága við mótaða, viðurkennda lífsskoðun - við skulum segja í þessu tilfelli valdastéttar eða þjóðfélagshóps - og hrjóti í bága við viðurkenndar trúarskoðanir. Það er verið að undirbúa þann möguleika, að slíkum kennurum sé vikið úr vegi. Dæmin um það, að slíkum kennurum hafi verið rutt úr vegi, eru náttúrlega ótalmörg og misjafnlega fræg í mannkynssögunni. Sókrates var sakfelldur um það röskum 400 árum f. Kr. að spilla hugarfari ungra manna í Aþenu með nýstárlegum kenningum sínum, halda að æskumönnum Aþenu skoðunum sem brutu í bága við það sem kalla mætti lífsviðhorf fjölskyldunnar. Við höfum samtímaheimildir um þetta æviskeið og kenningar Sókratesar, einnig um lífsviðhorf hans, þar sem Plató er. Fyrir utan fræði Platós, samtíðarmanns Sókratesar, vitum við að vísu fátt eitt um að telja hann sannverðugan í frásögnum sínum. Það eina, sem mér er kunnugt um að vitað sé um Sókrates fyrir utan skrif Platós, eru upplýsingar Aristofanesar um göngulag Sókratesar á flóttanum frá Falerun, þar sem hann sagði að hann hefði verið eins og pelíkani í göngulagi. En frá Plató sjálfum höfum við frásagnir af þrætum hans við Þrasymakus, þar sem hann fékk hann til þess að viðurkenna það, að samkv. skoðunum sófista, íhalds síns tíma, væri réttlæti hagsmunir hins sterka. Þeir losnuðu við kennarann Sókrates í Aþenu forðum með því einfalda ráði að dæma hann til þess að taka inn eitur og þar með var rutt úr vegi kennara sem hélt fram skoðunum sem gengu gegn lífsviðhorfum og trúarskoðunum foreldra í Aþenu. Röskum 400 árum síðar, - og það er e. t. v. enn þá tiltækara dæmi í þessu sambandi, þar sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir af skiljanlegum ástæðum vitnaði til hins kristilega viðhorfs, - röskum 400 árum síðar var Jesús Kristur leiddur fyrir rétt í Jerúsalem sakaður um kennslu sem braut í bága við lífsviðhorf og trúarskoðanir foreldra. Hann hafði rekið víxlara út úr musterinu og hamrað á því, að frekar kæmist úlfaldi gegnum nálarauga en ríkur maður í himnaríki. Formælendur íhaldsins í Júdeu, farísear og fræðimenn, studdir rómönsku hervaldi skárust í leikinn. Hér er e. t. v. rétt að staldra við og hugleiða aðeins hvatann að því, að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir flutti nú þetta frv. í Ed., sem ég hygg að hafi verið í raun og veru mál það sem upp kom í vetur og bar á góma í Sþ., þar sem var þýðingin á bókinni um Félaga Jesús. Mig minnir að ég hafi tekið það fram er ég tók þá til máls, að mér þótti það ekki góð bók, mér þótti hún ekki nógu góð til þess að gera sérstakar ráðstafanir til að koma henni út á íslensku, ekki nógu góð, - kannske vegna þess að hún fellur ákaflega vel að minningu minni um það viðhorf sem ég hafði til þessa vinar míns í æsku, á aldursskeiðinu á milli 8 og 10 ára. Mér finnst, að Che Gevara-hugmyndirnar, sem fram koma í þessari bók um Jesús Krist, séu mótaðar af álíka þroska og dagdraumar mínir um möguleikana á því að koma til hjálpar vini mínum Jesú Kristi á Golgata á þeim dimma degi þegar ég ímyndaði mé hvernig farið hefði, ef ég hefði komist þangað með þá Njálssyni í fylgd með mér, Tarzan og blökkumanninn Umslopagas úr sögu Haggards með öxina lnkosikas, og svo náttúrlega husquarna-byssu föður míns, hvernig við hefðum púlveríserað Kaífas og allt það dót. Það virtist aftur á móti ekki hvarfla að höfundi þessarar barnabókar, sem gjarnan hvarflaði að mér þá, að þá urðum við að hafa skjótar hendur og gera þetta áður en Jesús Kristur kæmi í veg fyrir það, vegna þess að hann vildi ekki láta drepa fólk. En hann var krossfestur fyrir að halda fram kenningum sem brutu í bága við lífsviðhorf og trúarbrögð foreldranna, sem brutu í bága við lífsviðhorf og trúarbrögð valdhafanna, sem brutu í bága við það sem íhald Júdeu taldi að halda ætti að æskulýðnum. Röskum 16 öldum síðar tóku þeir Galíleo í gegn, sjálfstæðisforsprakkarnir á Ítalíu, rannsóknarrétturinn. Hann hafði sannað fyrir nemendum sínum í Genúa fræðilega þyngdaraflið. Auk þess hafði hann sannað það og kennt, að jörðin væri ekki flöt, heldur hnöttótt og snerist í kringum sólina, en ekki öfugt. Kenningar hans brutu gegn lífsviðhorfum og trúarbrögðum fjölskyldunnar, og umboðsmenn hins viðtekna réttar hinnar íhaldssömu fjölskyldu á Ítaliu og í öllum hinum kaþólska heimi, rannsóknarrétturinn, gekk í málið. Galileo var fluttur til Rómaborgar og með kyndil rannsóknarréttarins við klæðafaldinn var hann látinn játa að ekkert þyngdarafl væri til, látinn játa að víst væri jörðin flöt og víst snerist sólin í kringum jörðina, því að ella hefði hann verið dæmdur. Ef kennurum hefði verið bannað með órofa lögum frá upphafi tíðar að halda fram við nemendur sína, kenna annað í skólum, á strætum og gatnamótum heldur en það sem foreldrarnir töldu vera rétt, þá hefði framför orðið lítil, og einnig hefði hún orðið lítil, framför mannlegrar hugsunar, ef ekki hefðu verið kennarar í hópnum sem brutu slík lög og guldu fyrir með lífi sínu. Það hvarflar ekki að mér, að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir vilji stöðva þroska mannssálarinnar eða mannlegrar hugsunar. En ég fæ ekki betur séð, þegar ég skoða frv. hennar og grg. þess í því myrka ljósi sem framsöguræða hennar varpar á málið, en hún sé með þessari lagagerð, þessum frv.-flutningi, eigi að síður, efalaust gegn vilja sínum, að opna fyrir þann möguleika að Sókrates verði nú drepinn á eitri öðru sinni, Kristur verði krossfestur aftur og Galileo brenndur.

Áttaði hv. þm. sig á þessu þegar samþykkt var að fullgilda mannréttindasáttmála Evrópu?

Ég þakka hv. þm. fyrir framíkallið sem er sprottið af sömu hvötum og framíkall mitt til þess að rifja upp og skýra hugsun, en vil vekja athygli hv. þm. á því, að grein þessi í mannréttindasáttmálanum var ekki rökstudd með álíka ræðu og hv. þm. flutti með þessu lagafrv. á dögunum. Ég minnist þess, að er ég aðstoðaði hv. þm. með framíkalli mínu þegar hún mundi ekki hvaða einkunn Þjóðviljinn hafði gefið henni fyrir viðhorfin sem fram komu fyrr í vetur, - það var „biksvart íhald“, - þá brosti hún við, kankvís og broshýr hér í ræðustólnum, eins og Rauðhetta litla eftir að hún var búin að skjóta ömmu sína og gleypa úlfinn og sagði: Ég er stolt af því að vera kölluð biksvart íhald af því málgagni. Ég er stolt af því, sagði hún. Ef við ætlum okkur að tryggja rétt grunnskólabarnanna okkar til fræðslu án fordóma, ef við ætlum að gera tilraun til þess að tryggja þau gegn afmenntun, hvort sem er af hálfu kennara eða foreldra, þá verðum við að standa að því máli með öðrum hætti en staðið er að þessu frv. Og ég ítreka það í lok ræðu minnar, að ég hlýt að trúa því, að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir vilji í raun og veru leita ráða til þess að tryggja eðlilega og fordómalausa fræðslu í skólum landsins þrátt fyrir þetta undarlega og fremur ógeðþekka hugarfar sem fram kom í framsöguræðu hennar, sem kannske orsakast af ótta.



Herra forseti. Undir ræðum tveggja hv. þm. hef ég skrifað örfá minnisatriði með rauðum penna. Þau segja fátt eitt af því sem hv, þm. létu sér um munn fara hér, en þeir höfðu áttað sig á því að þetta frv. væri þeim ekki alls kostar þóknanlegt. Það var ekki vegna þess að þeir sæju neitt að frv. í sjálfu sér, heldur vegna þess sem þeir töldu að ég hefði hugsað þegar frv. var samið.

Það kemur allt fram í ræðunni.

Það kemur fram í ræðunni, og þess vegna tók ég nú ræðuna með mér. En svo mikið er alveg ljóst, að hv. þm. eiga nú töluvert erfitt af áhyggjum yfir því að þeim skyldi ekki hafa dottið sjálfum í hug að flytja jafnágætt frv. Það er nú svo. Ég veit ekki, herra forseti, hvort á að fara mörgum orðum um þó þá löngu ræðu sem hv. 3. landsk. þm. flutti hér, jafnbarmafulla af rangfærslum, getsökum, hroka og ég vil segja óheiðarlegum málflutningi. Hv. þm. sagði í ræðu sinni að ég hefði haldið þessu og þessu fram í ræðu minni, sem ég gerði ekki. Hv. þm. sagði að ég hefði vitnað til tiltekinna orða í ræðu minni, sem ég gerði ekki. Hv. þm. sagði að ég hefði varið ræðu minni til þess að ráðast gegn ungum fræðimönnum. Rétt er að ég skýrði í ræðu minni, fór nokkrum orðum um dæmi þess, að ekki hafi verið að öllu leyti nægilega vel staðið að tiltekinni þjóðfélagslegri könnun í grunnskóla. Um þetta held ég, að sé út af fyrir sig ekki deilt, og ég veit ekki til að slík verk né ýmis önnur í þjóðfélaginu séu yfir gagnrýni hafin. Vitanlega hafa menn frelsi til að gagnrýna. Ef menn telja gengið með einhverjum hætti á rétt einstaklinga vegna þess að þar um skortir lagareglur, þá er rétti vettvangurinn til að ræða slíkt einmitt Alþ., því að lög eru nú ekki annars staðar sett, svo mikið veit ég, þó að hv. þm. léti það koma vel fram í ræðu sinni, að hann teldi okkur aðra þm. heldur fákunnandi í flestum sökum. Hann vildi bæta þar um, það er sannarlega góðra gjalda vert, en þá skiptir miklu að rétt sé og heiðarlega að farið. Ég margtók fram í framsöguræðu minni, að ég einmitt undirstrikaði mikilvægi sálfræðilegra rannsókna, ekki síst í grunnskólanum, og það er einmitt vísindunum til framdráttar, en ekki til óþurftar, að um slíkar rannsóknir gildi reglur í þjóðfélaginu. Þetta viðurkenna öll menningarríki og hafa sett slíkar reglur hjá sér, að því er ég best veit. Ég átti fyrir skömmu tal við formann n. sem undirbjó norsku tölvulöggjöfina, Helge Seip, fyrrv. menntmrh. þar í landi, og hann skýrði mér frá að það væri sérstök n. á vegum menntmrn. í Noregi sem einmitt fjallaði um öll leyfi til rannsókna í skólakerfinu, þar sem nota þyrfti þau gögn sem þar væru til, að ég ekki tali um ef safna ætti persónulegum upplýsingum með öðrum hætti. Þetta er raunar sjálfsagt í nútímaþjóðfélagi, sérstaklega þegar fyrir hendi eru tæknilegir möguleikar til þess að gera yfirlit yfir slíkar upplýsingar miklu fyllra og nákvæmar en áður var möguleiki á. Með þessu er ekki verið að tortryggja einn eða neinn. Áður hafa flokksmenn þessa hv. þm. talað um þessa hluti með þeim hætti, að þeir ekki einungis tortryggðu fjarstaddar persónur í því sambandi, heldur beinlínis báru þeim á brýn glæpi. Það er ekki gert í þessu tilviki. Þvert á móti er sagt í framsöguræðu minni fyrir þessu frv., ef ég má leyfa mér, herra forseti, að endurtaka það, því að ég sé ekki betur en hv. 3. landsk. þm., sem fór mörgum orðum um ræðu mína, hafði ekki varið til þess tíma að lesa hana, því að svo rangt fór hann með.

Ég bæði hlustaði og las.

Ja, þá þarf hv. þm. að lesa betur. Ég leyfi mér að segja, herra forseti: „Ég mun ekki, herra forseti, hafa fleiri orð um þetta stóra plagg, þennan spurningalista, því að hann sjálfur er ekkert atriði. Það er í sjálfu sér ekki hægt að áfellast þá, sem gerðu þessa könnun, fyrir að hafa gert hana, því að þeir fengu tilskilin leyfi hjá þar til bærum yfirvöldum.“ Þannig var þetta. Þar fyrir getur verið að þau yfirvöld, sem til þess voru bær, hafi e. t. v. ekki haft nægilega víðfeðma fræðilega þekkingu. Þó að þau yfirvöld, sem um þetta hafa fjallað, hafi haft þekkingu á sínu sviði, þá virðist mér ljóst að þarna hafi verið staðið að máli sem menn hefðu ekki gert með þessum hætti ef meiri þekkingu hefði verið til að dreifa. Ég bætti við, herra forseti, í þessum kafla ræðunnar, þar sem fjallað var um þar til bær yfirvöld sem veittu leyfið, og vitnaði til viðtals í dagblaðinu Tímanum við ráðuneytisstjóra menntmrn., að menntmrn. leyfði allar kannanir „vísindalegs eðlis“ að þeirra dómi, en ekkert lá fyrir um það, hvaða skilyrði þyrfti að uppfylla til þess að kannanir væru vísindalegs eðlis. Til þess að minna frekar á, að hvaða leyti ég undirstrikaði í ræðu minni að ekki væri verið að vinna gegn sálfræðilegum rannsóknum, vil ég taka fram, að ég sagði, með leyfi hæstv. forseta, sem hér segir: „Ég vil þá víkja nánar að þessari sérstöku könnun sem kynnt hefur verið á Alþ. með svari hæstv. menntmrh. Við hana er ýmislegt stóralvarlegt að athuga. Ég vil þó taka fram að ég efa ekki að bæði hafi leyfið verið í góðum hug veitt og rannsóknin gerð af fróðleiksfýsn og vafalaust í góðum hug. En þegar á málum er haldið með þeim hætti sem hér var gert tel ég að það sé hvorki greiði gerður hörnum, foreldrum, þjóðfélaginu yfirleitt né þeirri fræðigrein sem fékkst við úrvinnslu þessara gagna. Ég er í hópi þeirra sem telja að sálfræðiþjónusta í skólum hafi mjög mikilvægu hlutverki að gegna. Hins vegar tel ég að vinnuaðferðir, sem rýra traust á þessari fræðigrein, séu mjög bagalegar. Og ég tel að það geri skaða að ekki séu reglur um slík störf sem séu þess eðlis að ekki sé unnt að tortryggja þau vinnubrögð sem viðhöfð eru.“ Ég held að það geti varla verið deila um að lagasetning um slíkt væri öllum til góðs. Mér sýnist það liggja í augum uppi, og mér finnst það fráleitt og furðulegt að nútímamaður skuli rísa upp á hv. Alþ. og segja að með slíkri tillögugerð sé verið að vinna gegn vísindum og segja að í því birtist andfélagsleg viðhorf og andfræðileg viðhorf og fleira í þeim dúr. Og hv. þm. vék að andlegu frelsi. Þessi grein er einmitt sett vegna andlegs frelsis, til þess að vernda andlegt frelsi. Ég veit ekki betur en sálfræðilegar rannsóknir, þjóðfélagslegar rannsóknir, mannvísindalegar rannsóknir, eins og hv. þm. orðaði það, séu framkvæmdar þannig og eigi að vera framkvæmdar þannig að þeir, sem spurðir eru í slíkum könnunum, þurfi að veita samþykki sitt til þátttökunnar í könnuninni. Það var málið. Ef um ósjálfráða börn er að ræða, þá þurfi einnig samþykki foreldranna. Þetta lá hvorugt fyrir í þessu tilviki sem ég tók hér sem dæmi, en allt að einu, leyfin lágu fyrir, þannig að ég endurtek að það er ekki sérstaklega hægt að áfellast þessa ungu stúdenta sem þarna stóðu að verki. Það má segja að þeir gátu ætlast til þess að þeir fræðimenn, sem á þetta litu, hefðu getað sagt þeim til, þeir hefðu átt að geta bent þeim á þetta. Mér virðist það ljóst vera. Annars hef ég ekki fræðilega þekkingu til að meta hvað þeim fræðimönnum hefði borið að gera. Alla vega lág það fyrir að leyfið var veitt þótt framkvæmdin hafi verið umdeilanleg, og það viðurkenndi hv. þm. Ég tók fram í framsöguræðu minni á sínum tíma, herra forseti, þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Með þessu frv. mínu er alls ekki verið að vinna gegn vísindalegum rannsóknum. Þvert á móti er gert ráð fyrir töluvert rúmum undantekningarákvæðum og möguleikum á leyfisveitingum. Mér er vel ljóst að slíkar rannsóknir þjóna mikilvægum tilgangi, en nauðsynlegt er að þar sé allrar varúðar gætt vegna þeirra einstaklinga, sem í hlut eiga, og líka vegna þeirra fræðigreina, sem í hlut eiga. Enn fremur þarf að gá að því, hvert er verkefni grunnskólans. Það er ekki alveg sjálfsagt að grunnskólinn, þótt hann sé forvitnilegur, sé notaður til margs annars en að uppfræða börnin, en vissulega geta miklir þjóðfélagshagsmunir eða miklir vísindahagsmunir mælt með því, og þá er gert ráð fyrir að til slíks sé möguleiki.“ Það er einmitt gert ráð fyrir að vísindarannsóknir geti farið fram, en þá þurfi vitanlega að liggja fyrir samþykki þeirra sem í hlut eiga. Það, hvernig hv. 3. landsk. þm. fjallaði um ræðu mína, sýnir einungis sérstaka aðferð við málflutning. Hún getur varla talist vísindaleg, hvorki er hún ,,exakt“ né „objektiv“, svo að ég noti orð sem hv. þm. notar sjálfsagt í fræðum sínum stundum. Hún er í hæsta máta óvísindaleg og hún er ekki heldur góð pólitísk aðferð, vegna þess að hún er augljóslega óvönduð og ósönn. Það kann að vera að hv. þm. sé að tala til einhverra sem meta mikils slíkar aðferðir. En ég er ansi hrædd um að hinir séu fleiri, sem láta sér slík hróp út í myrkrið í léttu rúmi liggja. Ég vil nú víkja að því, að hv. þm. sagði að ég hefði lesið upp úr greinargerð Ragnars Ingimarssonar, því að þau orð væru skrifuð í grein hans í Morgunblaðinu. Þetta er alrangt. Nú veit ég að prófessor Ragnar Ingimarsson er maður til að svara fyrir sig ef svo ber undir. En þetta er ekki rétt, ég las ekki upp úr þessari grein, enda birtist hún ekki fyrr en umr. hérna höfðu farið fram.

Hver er höfundur að grg. sem þú vitnaðir í?

Ég sagði í framsöguræðu minni að höfundur grg. væri einn færasti stærðfræðingur landsins. Hann er væntanlegur til landsins innan skamms og lét mér þessa grg. í té fyrir umr.

Er það kannske leyndarmál hver þetta er?

Það er að vísu ekki, en ég kann betur við að hafa þann hátt á, ef ég vitna til slíkra orða, að fá sérstaka heimild höfundar til þess að geta nafns hans. Að vísu geri ég ráð fyrir að sú heimild sé auðfengin, en ég vil allt að einu láta það vera þar til hann er kominn til landsins. Og ég sé ekki að nafn höfundar breyti stærðfræðinni, hún stendur fyrir sínu.

Skyldleikinn við grg. Ragnhildar Helgadóttur.

Skyldleika hefur hv. þm. mikinn áhuga á. Það er ekki í fyrsta sinn hér í dag sem hann grípur til þess, þegar eitthvert mál er flutt sem fer í taugarnar á hv. þm., að reyna þá að draga einhver skyldmenni flm. inn í málflutninginn. Þetta er einhver tegund af spaugsemi eða eitthvað sem hv. þm. finnst ofurskynsamlegt, vísindalegt, greindarlegt eða skemmtilegt. Ég veit ekki hver ástæðan er, en slíkar aðferðir lýsa fremur þeim, sem þær hafa í frammi, heldur en þær feli í sér efnislegt innlegg í málin. Ég held að ekkert í þessari vanstillingarræðu hv. þm. sé í raun og veru þess eðlis að það hreki einn einasta staf í frv. mínu né heldur eitt einasta orð í ræðu minni. Hv. 4. þm. Norðurl. e. einbeitti kröftum sínum fyrst og fremst að 1. gr. frv. og seildist til furðulegra dæma úr sögunni, líkinga að hans dómi. En dæmin voru fráleit. Það væri að vísu ósköp gott ef allt væru það Sókratesar sem kenndu á grunnskólastigi á Íslandi, - vissulega væri það æskilegt, - eða þá Platóar. En hvað sem líður Sókratesi og Plató, þá held ég að það sé alveg ljóst og löngu viðurkennt - já, vel gæti ég hugsað af öllum í þjóðfélaginu, nema kannske einhverjum örfáum sérvitringum, að foreldrar hljóti að bera ábyrgð á uppeldi barna sinna og það beri að virða rétt foreldra til þess að sinna því uppeldishlutverki. Það liggur að baki þessari frvgr., og ég hef skilið sams konar grein í mannréttindasáttmála Evrópu svo, að þessi hugsun liggi þar að haki og líka hin sem hv. þm. nefndi, að fjölskyldan væri grundvallareining þjóðfélagsins. Mér er alveg sama þótt við notum orð Ibsens, að hún sé kjarni þjóðfélagsins því að það er hún og hefur verið á Íslandi í mörg hundruð ár. Ég er ekki viss um að það væri neitt betra fyrir Ísland að við hyrfum frá því fyrirkomulagi. Bollaleggingar Ólafs Ragnars Grímssonar, hv. þm., í sambandi við hjónaskilnaði í iðnvæddum þjóðfélögum, - það var víst nánast eitthvert svoleiðis viðfangsefni sem hv. þm. fjallaði um, - þeir koma þessu ekki hið minnsta við. Forráðamenn barna hafa uppeldisskyldur allt að einu. Því miður breyta svona lagagreinar og grundvallarmannréttindaákvæði litlu um hjónaskilnaði. En af því að hv. þm. talar um rétt barnsins, þá er rétt að minna hann á að í yfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna um réttindi barna er einmitt fjallað um réttindi þeirra til umhyggju foreldra. Og það verður þá líka að virða rétt foreldra til þess að láta þeim í té þá umhyggju. Ég held að tilraunir hv. 4. þm. Norðurl. e. til þess að ráðast gegn þessu grundvallarákvæði um réttindi foreldra og barna úr mannréttindasáttmála Evrópuráðsins séu ákaflega hjáróma. Það má vera að hv. þm. vilji ekki undirgangast slíka mannréttindasáttmála, en hv. þm. ætti þá ekki heldur að samþykkja á Alþ. till. um að fullgilda slíka sáttmála. Þá ætti hann að segja skýrt og skorinort að hann sé á móti slíkum mannréttindum. Ég sé ekki betur en það hafi verið tónninn í ræðu hv. þm. Það er nefnilega svo, að þegar á reynir kemur það stundum í ljós, að hv. þm. Alþb., af hvaða tagi sem þeir eru, hvort heldur það eru kommúnistar til hægri, vinstri, í miðjunni eða einhverjir aðrir Alþb.-menn, þá er þetta fólk sem því miður gerist hvað eftir annað bert að því að vera á móti mannréttindum. Það er deginum ljósara þegar menn standa hér í ræðustól á Alþ. og keppast við það, eftir því sem þeir hafa krafta til, að berjast gegn hugsuninni á hak við alþjóðleg mannréttindaákvæði um réttindi foreldra og barna. Ég held að sómi hv. umræddra þm. mundi e. t. v. verða örlítið meiri ef þeir samþykktu nauðsynina á því, að slík ákvæði væru í lög leidd á Íslandi, og með því mundu þeir fremur tryggja þann rétt sem börn eiga á því, að foreldrar geti sinnt uppeldishlutverki sínu, að skólinn og heimilið vinni saman - ekki hvort gegn öðru, heldur saman að því markmiði að koma börnunum til hins besta þroska á allan hátt. Ég held, herra forseti, að ég fari ekki frekar út í einstök atriði í hinum furðulegu ræðum hv. þm., 3. landsk. þm. og 4. þm. Norðurl. e. Það væri auðvitað hægt að tína endalaust til setningar úr ræðum þeirra. En að mínu mati væri þá komið langt frá efni þessa máls. Sannleikurinn er sá, að ég er þeirrar skoðunar að það liggi á því að lögfesta þetta mál. Mér finnst ekki vansalaust að nútímaþjóðfélag eins og Íslendingar fari ekki að koma því í verk að lögfesta ákvæði eins og þau sem eru í þessu frv. Það var nú svo, þegar hv. þm. Alþb. voru í stjórnarandstöðu, að þá hömuðust þeir mikið við að leggja áherslu á nauðsyn þess að setja lög um tölvunotkun. Það leiddi þá m. a. ásamt hugmyndum fleiri þm. til þess, að n. undirbjó lög um vernd manna gegn söfnun upplýsinga um einkahagi, gegn söfnun skrásettra upplýsinga um einkahagi. Þetta frv. hefur ekki verið lagt fram í tíð núv. hæstv. ríkisstj. af einhverjum furðulegum ástæðum. Ég bið hæstv. forseta að leiðrétta mig ef ég fer rangt með, en ég hef ekki fundið þetta frv. í mínum skjölum. Af einhverjum ástæðum virðist Alþb. allt í einu vera orðið á móti því að vernda rétt einstaklinga í slíkum tilvikum. Nú er möguleikinn að koma málinu fram eða ætti að vera, ef þeir vilja vera alveg vissir um framgang þess. En sá möguleiki er ekki notaður, og þegar fram kemur frv. sem beinist í slíka átt á því grundvallarstigi þjóðfélagsins sem skyldunámið getur kallast, þá ærast hv. þm. og hrópa um það, að verið sé að hneppa vísindin og fræðimennina í fjötra. Það er engu líkara en hv. þm. vilji láta það gott heita og sjálfsagt vera, að einskis sé virtur réttur einstaklingsins til friðhelgi einkalífs í slíkum tilvikum. Og börnin, sem skylduð eru til að vera í skóla, eru að þeirra dómi svo sem rétt mátuleg til að gefa hvaða upplýsingar sem er um sjálf sig og foreldra sína. Ég endurtek einu sinni enn, eins og raunar stendur í frv., að gert er að sjálfsögðu ráð fyrir möguleika til vísindalegra rannsókna. Og ég endurtek, að ég met mikils þá gagnsemi sem að slíkum rannsóknum getur verið. En slík gagnsemi verður því aðeins veruleg að um þær rannsóknir gildi skynsamlegar reglur sem fullnægja bæði kröfum um vísindaleg vinnubrögð, um vísindaleg gæði verksins, og kröfum sem virði rétt manna til friðhelgi einkalífs.