Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti gerir ráð fyrir að tveir fundir fari fram í dag svo og atkvæðagreiðslur svo gera megi 2. dagskrármálið, þ.e. landsdóm, að lögum. Þegar að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma fer fram umræða utan dagskrár um Landeyjahöfn og næstu skref í samgöngum milli lands og Eyja. Málshefjandi er hv. þm. Árni Johnsen og hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Það virðist sem í dag eða í síðasta lagi næstu daga verði gengið frá kjarasamningum. Nú er aðeins byrjað að spyrjast út á hvaða grundvelli samningarnir eru gerðir og þótt þeir liggi ekki fyrir er Seðlabankinn farinn að tjá sig um þann ramma sem menn eru að ræða um. Seðlabankinn hefur sagt að svo virðist sem menn séu að fara út í kauphækkanir næstu árin sem geti mögulega kallað fram verðbólguáhrif sem muni mögulega leiða til þess að Seðlabankinn neyðist til að hækka vexti og að sú hætta sé raunveruleg að kauphækkanirnar sem um er rætt brenni upp á báli verðbólgunnar. Það er eitt sem getur komið í veg fyrir að þetta gerist, það að okkur takist að skapa hagvöxt sem leggi grundvöll undir þær kauphækkanir sem menn ræða um. Sjálfur Seðlabankinn hefur spáð því að hagvöxtur verði undir því sem getur réttlætt þær tölur sem menn hafa rætt, þ.e. allt að 13% launahækkanir á þremur árum, en það er óhætt að segja að sé þetta svona og fari samningarnir með þeim hætti sem lýst hefur verið í fjölmiðlum að undanförnu sé boltinn að fara í fangið á ríkisstjórninni. Ég vil inna hæstv. forsætisráðherra eftir því hvort hún sé sammála því mati Seðlabankans að samningarnir kunni að leiða til aukinnar verðbólgu og þar af leiðandi til vaxtahækkunar. Er hún sammála því að það sé ástæða til að hafa áhyggjur af því að kauphækkanir muni ekki skila sér í auknum kaupmætti launþeganna? 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að fagna því ef svo fer sem horfir að samningar takist milli aðila vinnumarkaðarins í dag. Að því er varðar áhrifin af þessum kjarasamningum höfum við látið skoða hvers megi vænta að því er varðar verðbólguáhrif af þessum kjarasamningum. Hagstofan hafði gert ráð fyrir að laun hækkuðu í ákveðnum takti og það hefur verið metið. Auðvitað er þetta lausleg spá en eftir því sem Hagstofan kemst næst mun þetta hafa áhrif á verðlagið sem nemur á samningstímanum um 0,5% sem verðbólgan verður meiri en gert var ráð fyrir áður í spá Hagstofunnar. Það er alveg ljóst að hér er um verulegar kauphækkanir að ræða sem koma auðvitað misjafnlega niður á atvinnugreinunum. Menn hafa áhyggjur af því hvaða áhrif þessar launahækkanir muni hafa á einstakar greinar, ekki síst verslunina sem stendur nokkuð höllum fæti. En það er gert ráð fyrir því í þeim áhrifum sem menn hafa metið af þessu að kaupmáttaraukning launa gæti á samningstímanum orðið um 6–8% að meðaltali og enn meiri á lægstu laun. En allt fer þetta eftir því, eins og hv. þingmaður nefndi, hvernig gengur að framfylgja þeim fjárfestingaráætlunum sem fylgja þessum kjarasamningum sem eru um að fjárfestingaráform eigi að aukast á tímabilinu um 13% á landsframleiðslu, í 20%. Gangi það eftir getum við búist við þessari kaupmáttaraukningu, þessum verðbólguáhrifum sem ég nefndi og að hagvöxtur á þessu ári 

Frú forseti. Þegar Seðlabankinn segir að verið sé að ræða um óraunhæfar kauphækkanir vill forsætisráðherrann ræða um Hagstofuna. Ég spurði hvaða skoðun hæstv. ráðherra hefði á niðurstöðu Seðlabankans, því bráðabirgðamati að hér gæti verið um of miklar kauphækkanir að ræða miðað við horfur í efnahagslífinu. Munu kauphækkanirnar skila sér í auknum kaupmætti? Það er okkar verkefni að tryggja að svo verði, ekki satt? Ekki síst stendur upp á ríkisstjórnina að svara því hvernig eigi að fá fjárfestingarstigið upp í þessar hæðir sem hæstv. forsætisráðherra nefnir. Því er enn ósvarað. Stóra vandamálið í íslensku efnahagslífi í dag er að ríkisstjórnin hefur ekki getað svarað því hvar í atvinnulífinu fjárfestingin kemur á næstu árum. Meðan kauphækkanirnar eru umfram hagvöxt verður engin kaupmáttaraukning hjá launþegunum. Þannig er það bara, það er hinn 

Virðulegi forseti. Við erum auðvitað sammála um það, við hv. þingmaður, að það veltur á því að við getum náð hagvextinum upp og komið hjólum atvinnulífsins til að snúast, náum því að verðbólguáhrifin verði þó ekki meiri en ég nefndi. Það sem verulegu máli skiptir er að kaupmátturinn aukist þetta mikið, um 6–8% á meðallaunum og að lægstu launin hækki enn þá meira. En það skiptir auðvitað máli að sú áætlun gangi eftir sem og sú yfirlýsing sem ríkisstjórnin hefur gert í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Að því verður auðvitað róið öllum árum. Við erum ekki bara að tala um þessi fjárfestingaráform sem ég nefndi áðan, heldur verður ríkisvaldið með verulega innspýtingu að því er varðar opinberar framkvæmdir. Núna er gert ráð fyrir 21 milljarði í opinberar fjárfestingar í fjárlögum og um 13 milljarðar bætast við í þeim yfirlýsingum sem fylgja þessum kjarasamningum. 

Virðulegi forseti. Strax og Alþingi fór að vinna með frumvarp um endurútreikning lána hafði ég áhyggjur og þegar það var komið í lokaumræðu hafði ég margítrekað lýst yfir þeim áhyggjum mínum að lagatextinn væri alls ekki nógu skýr. Það kom fram í vinnu nefndarinnar að þingmenn sem sátu í viðkomandi nefnd höfðu mismunandi skilning á því nákvæmlega hvernig ætti að reikna þessi lán. Í framhaldi af því óskaði ég sérstaklega eftir fundi með hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þar sem ég lagði mikla áherslu á að það kæmu skýr fyrirmæli frá ráðuneytinu í samræmi við þá reglugerðarheimild sem var í lögunum um það hvernig ætti að reikna þessi lán. Síðan leið og beið og það liðu tveir mánuðir þar til sett var reglugerð um að umboðsmaður skuldara hefði ákveðið eftirlitshlutverk með þessum endurútreikningum. Nú berast hins vegar svör við fyrirspurn eftir ábendingar utan úr bæ um að það sé töluverður munur á niðurstöðum milli fjármálafyrirtækja. Umboðsmaður skuldara hafði fyrst sagt að svo væri ekki en eftir að hafa kallað eftir sambærilegum dæmum frá fjármálafyrirtækjunum hefur nú komið í ljós að það er töluverður munur á milli niðurstaðna fjármálafyrirtækjanna. Í framhaldinu hafa verið sendar fleiri spurningar um það hvernig þessi lán séu meðhöndluð. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann sé sáttur við vinnubrögð sín í þessu máli. Hver er ástæðan fyrir því að ekki var sett reglugerð strax með aðferðafræðinni um það hvernig ætti að reikna þessi mál? Hvað hyggst ráðherrann nú gera til að bæta úr? Þetta er stórmál fyrir íslensk heimili og við getum ekki staðið svona að 

Virðulegi forseti. Með lögunum sem sett voru í desember sl. var kveðið á um endurgreiðslu til handa tugum þúsunda heimila. Það lá alltaf fyrir að það tæki tíma og fjármálafyrirtækjunum var gefinn ákveðinn tími til að vinna þá útreikninga. Mjög mikilvægt er að taka ekki ábyrgðina af fjármálafyrirtækjunum í að standa skil á greiðslunni. Það er þeirra verkefni og óþarfi að ríkisvæða það verkefni að öllu leyti. Í lögunum var sett fram skýr regla um hvernig ætti að reikna. Síðan var umboðsmanni skuldara falið að hafa eftirlit með útreikningunum. Tíminn rann út sem fjármálafyrirtækin höfðu haft, umboðsmaður skuldara hefur verið að kanna stöðuna og telur að það séu einhver brögð að einhverjum mismun en að hann sé ekki mjög verulegur. Umboðsmaður skuldara er enn þá að vinna málið, ræða það við fjármálafyrirtækin og hefur ekki komið með tillögur til okkar um úrbætur en um leið og tillögur berast munum við að sjálfsögðu bregðast við þeim. Aðalatriðið er að við höfum tryggt með þessari löggjöf að tugþúsundir heimila hafa fengið endurreikning á lánum sínum og fengið þann endurreikning fram. Það verður að sjálfsögðu gengið eftir því að sá endurútreikningur sé réttur ef það eru einhver vanhöld á því en eins og málið liggur núna er embætti umboðsmanns skuldara, sem fer auðvitað með eftirlitið í málinu, enn þá að vinna í málinu með fjármálafyrirtækjunum. Það er mikilvægt að það embætti fái tækifæri til að leiða það til lykta og við skulum sjá hverju það skilar okkur.

Virðulegi forseti. Það er sérkapítuli út af fyrir sig að við skulum hafa falið þeim sem brutu á neytendum að endurreikna lánin. Þau svör sem hafa borist frá fjármálafyrirtækjunum gefa til kynna að við höfum ekki bara gert það, heldur líka gefið fjármálafyrirtækjunum nánast heimild til að útfæra sjálf aðferðafræðina við útreikningana. Þetta staðfestir það sem dómurinn í gengistryggingamálinu benti okkur á, að eftirlit með fjármálaafurðum á Íslandi er til háborinnar skammar. Þetta varðar ekki bara gengistryggð lán. Við höfum fengið mjög alvarlegar ábendingar til efnahags- og viðskiptaráðuneytisins frá Neytendastofu um að þetta gildi líka um aðra lánasamninga. Við erum ekki með lög í landinu um það hvernig skuldabréf eiga að vera sett upp. 

Virðulegi forseti. Það er samningsfrelsi í landinu. Það sem við gerðum með löggjöfinni í desember var að hlutast til um það á þeirri forsendu að við teldum efnisrök fyrir því að tryggja að lánin yrðu endurreiknuð á forsendum þeirrar niðurstöðu sem Hæstiréttur hafði komist að. Það er ekkert frelsi fjármálafyrirtækjanna um það hvernig þau endurreikna lánið, það er alls ekki þannig. Það er hins vegar ljóst af stöðu málsins að það verður gengið eftir því að rétt verði reiknað en það var enginn valkostur við það að fela fjármálafyrirtækjunum endurreikninginn.  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að vera ekki með samtöl við ræðumenn í ræðustóli Alþingis.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra en bið jafnframt hæstv. iðnaðarráðherra að leggja við hlustir. Fyrirspurnin lýtur að þeim tíðindum sem hafa borist á undanförnum árum um auknar heimsóknir hvítabjarna til landsins, sérstaklega á Hornströndum þar sem við vitum að eru skráðar allmargar slíkar heimsóknir síðustu ár. Óstaðfest tilkynning barst fyrir þremur árum um hugsanlega tvo birni þar á ferð og síðan gekk núna einn í flasið á bátsverjum undan landsteinum. Á Hornströndum er vænlegt ferðamannasvæði og þar eru áform um umtalsverða uppbyggingu og aukningu í ferðaþjónustu. Þar eru margar skipulagðar gönguferðir með ferðahópa yfir sumartímann en hins vegar eru engar formlegar skráningar á mannaferðum þarna og ekki eftir því sem ég best veit formlegt eftirlit með hvítabjarnaferðum sem ástæða er til að ætla að séu kannski tíðari en staðfest dæmi eru um. Fróðir menn á Grænlandi segja að fyrir hvern einn björn sem sést séu nokkrir aðrir á sveimi. Ekki ætla ég að fullyrða að svo sé á Íslandi en þannig er það á Grænlandi. Hins vegar er full ástæða til að hafa árvekni, finnst mér, í þessu máli og nú langar mig til að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort hann sjái ekki ástæðu til að það verði sest yfir þetta, jafnvel milli ráðuneyta og með viðbragðsaðilum, og farið aðeins yfir málið. Eru t.d. uppi einhver áform um að taka upp reglulegt eftirlit með hvítabjarnaferðum og/eða taka upp lögskylduga skráningu eða tilkynningarskyldu með ferðum 

Hæstv. forseti. Menn höfðu uppi gamanmál í mín eyru þegar ég gekk í pontu. Þetta er þó ekkert gamanmál, þetta er verðugt umhugsunarefni. Það er svolítið skrýtin tilhugsun að fari maður norður á Skaga eða á Strandir sé maður ekki óhultur vegna ísbjarna, þetta er bara staðreynd sem við horfumst í augu við. Hvað varðar árveknina tek ég undir með hv. þingmanni, mér finnst fullkomlega eðlilegt að fulltrúar hlutaðeigandi ráðuneyta og innan stjórnsýslunnar sem hafa með þetta að gera, eftirlit á þeim svæðum á landinu sem eru afskekkt, hafa mikið náttúruverndargildi og kalla á marga ferðamenn, hugi að þessum málum. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja á þessu máls og tek undir að það er eðlilegt að þetta sé skoðað og það alvarlega.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir góðar undirtektir en vil þá jafnframt beina þeirri spurningu til hans hvort hann eða ráðuneyti hans hyggist taka frumkvæði í þessu máli. Mér finnst eiginlega meira um vert að fá vitneskju um að tekin verði einhver markviss skref og raunverulega farið yfir þetta mál. Þetta er mikið öryggismál fyrir þá sem leggja leið sína á Hornstrandir, hvort sem þeir gera það á eigin vegum eða á vegum ferðaskrifstofa, en þetta er líka gríðarlega mikið hagsmunamál fyrir alla ferðaþjónustu, ímyndarsköpun og annað sem lýtur að nýtingu þessa friðlands í þágu fólks og útivistar.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ég muni sem innanríkisráðherra taka frumkvæði í þessu máli. Frumkvæðið hefur þegar verið tekið. Það gerði hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir. Hún beinir þeim ábendingum til ráðuneytis míns og annarra ráðuneyta og þeirra aðila í stjórnsýslunni sem með þessi mál hafa að gera að taka málið upp og ég mun fyrir mitt leyti leggja mitt af mörkum til að svo verði gert.

Virðulegi forseti. Ég rakst á bloggfærslu hjá Jóni Magnússyni lögmanni sem ég verð að viðurkenna að mér fannst frekar ótrúleg þegar ég las hana. Lögmaðurinn upplýsti að í Seðlabankanum er fylgst með öllum kreditkortafærslum landsmanna ef þær eru í erlendri mynt. Þetta hljómar eins og lýsing á STASI í Austur-Þýskalandi. Ef einhver hefur haft áhyggjur af því að stóri bróðir sé að verða umfangsmikill held ég að ekki sé hægt að finna neitt skýrara dæmi en þetta.

Davíð setti þetta á.

Virðulegi forseti. Ég fletti því þess vegna upp til að kanna hvort þetta gæti verið rétt. Og þetta er rétt, og þetta er algjörlega án tillits til upphæðarinnar. Þegar hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson kaupir The Economist sem hann gerir örugglega í gegnum kreditkortið sitt verður fylgst gaumgæfilega með honum og öðru því sem fært er.  Ég vildi spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, því að þetta er auðvitað grafalvarlegt mál, hvort hæstv. ráðherra sé sáttur við að málum sé svona fyrirkomið og hvort hann telji virkilega málefnaleg rök fyrir því að fylgjast með landsmönnum með þessum hætti. Þrátt fyrir að uppleggið sé að fylgjast með að gjaldeyrishöftin séu framkvæmd held ég að hver maður sjái að það stenst ekki 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég hef ekki lesið þessa bloggfærslu og kem því nokkuð af fjöllum hvað varðar fyrirspurnarefnið að öðru leyti en því sem fram kemur í fyrirspurninni sjálfri. Í framhaldi af því að hér voru sett gjaldeyrishöft þurfti að setja upp eftirlitskerfi til að hafa eftirlit með þeim. Jafnvíðtæk gjaldeyrishöft og við höfum í gildi standast ekki nema að með þeim sé haft eftirlit. Það er líka ljóst að undanskotshættan er umtalsverð, jafnvel í litlum fjárhæðum, og skapast þá veruleg hætta á að menn brjóti stærri fjárhæðir niður í smáar og komist þannig fram hjá gjaldeyrishöftunum. Núna stefnum við að því að hefja það ferli að létta á gjaldeyrishöftunum. Það verður ekki auðvelt en því verður líka að fylgja fullvissa þess að farið sé eftir þeim að öllu leyti að því marki sem þau verða áfram höfð í gildi. Undanskotsfreistingin eykst eftir því sem slakað verður á í gjaldeyrishöftum. Það er gömul saga og ný í öllum löndum sem hafa þurft að reiða sig á gjaldeyrishöft. Allt á þetta hins vegar að vekja okkur til umhugsunar um það hversu skynsamlegt það er að þurfa að reiða sig á gjaldeyrishöft með þeim hætti sem við þurfum og vekja hjá okkur efasemdir um að gjaldmiðill sem þarf að styðjast við gjaldeyrishöft sé raunveruleg stoð fyrir íslenskt efnahagslíf til lengri tíma litið.

Virðulegi forseti. Eins og stundum áður er eina lausn hæstv. ráðherra á hinum ýmsu vandamálum Evrópusambandið og evran, en ég hvet hæstv. ráðherra til að íhuga þetta í fullri alvöru. Það er eitthvað mikið að ef málum er svona fyrirkomið. Hæstv. ráðherra getur kynnt sér úrskurð og ákvörðun Persónuverndar frá 3. mars 2010 þar sem þetta er allt saman rakið og ég held að eðlileg nálgun hjá hæstv. ríkisstjórn væri að menn endurskoðuðu persónunjósnirnar í Seðlabankanum. Ég held að það sé hin eðlilega nálgun. Það er nokkuð sem við getum ekki og eigum ekki að búa við, persónunjósnir um venjulega Íslendinga sem eru ekki að gera annað en að eiga eðlileg viðskipti.

Virðulegi forseti. Mér finnst þessi fyrirspurn og umgjörðin í kringum hana sýna best ráðleysi hv. þingmanns þegar kemur að framtíðarskipulagi gjaldmiðilsmála í landinu. Hann getur ekki hugsað sér sterkan og traustan gjaldmiðil, heldur vill hann gjaldmiðil sem þarf að þrífast bak við gjaldeyrishöft - en hann vill götótt gjaldeyrishöft, hann vill eins léleg gjaldeyrishöft og mögulegt er.

Ertu fylgjandi …?


             Virðulegi forseti. Ef við höfum þennan gjaldmiðil eins og við höfum núna treystum við á að hann geti staðist þær þrautir sem á hann eru lagðar í núverandi umgjörð, og það eru raunveruleg gjaldeyrishöft. Þau gjaldeyrishöft þurfa að koma í veg fyrir svik í stóru sem smáu.  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð þegar þeir svara eða bera upp fyrirspurnir.

Virðulegi forseti. Mig langar að koma inn á mál sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur vakið athygli á. Það snýr að afturvirkni laga en ég vil fyrst segja að það er áhyggjuefni þegar við hlustum á svör hæstv. ráðherra við þeim fyrirspurnum sem hér eru bornar upp. Spurningin til hæstv. forsætisráðherra lýtur að því hvort afturvirkni laga geti einhvern tímann átt rétt á sér: Getur afturvirkni laga einhvern tímann átt rétt á sér og þá í hvaða tilvikum? Tilefnið er frétt sem birst hefur á Pressunni um að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, sem þá var í stjórnarandstöðu, hafi vakið athygli á því 2003 að verið væri að brjóta lög með því að láta lög gilda afturvirkt. Síðan kemur í ljós að það sama gildir um þau lög sem samþykkt voru í desember sl. Því er áhugavert að vita hug forsætisráðherra til þess hvort það sama eigi við 2010 og 2011 og var 2003 þegar hæstv. forsætisráðherra, þáverandi hv. þingmaður, gagnrýndi það sem þá var gert. Það hlýtur að vera áhyggjuefni ef það er ekki tekið mark á athugasemdum sem komu klárlega fram þegar þessi gagnrýni kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra. Nú er svo komið, eftir því sem ég best veit, að búið er að kæra þetta mál eða vísa því til umboðsmanns Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég er mjög ánægð þegar ég heyri að þingmenn glugga í gamlar vefsíður hjá mér. Þessi var frá 2003 og það er auðvitað margur fróðleikur þar  Það mál sem hv. þingmaður reifar - hann var að ræða um vaxtabætur, er það ekki rétt? - er að þarna væri um afturvirkni að ræða. Ég hef tekið eftir þessu, haft af því áhyggjur og er að láta skoða hvort það standist að gera þetta svona vegna þess að þetta er íþyngjandi, það er alveg rétt. Þess vegna hef ég látið skoða þetta og fara yfir hvort það geti staðist. Ég vona að ég fái niðurstöðu mjög fljótlega vegna þess að ef svo er ekki verður málið að sjálfsögðu leiðrétt.

Virðulegi forseti. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að þetta er íþyngjandi, sú breyting sem þarna er talað um, og þar af leiðandi held ég að ekki þurfi að hugsa meira um það. Það er að sjálfsögðu ekki heimilt að láta íþyngjandi lög gilda afturvirkt. En þá komum við að öðru máli sem þessu tengist, þeirri aðferðafræði sem höfð er við endurútreikning á lánum. Ég velti því fyrir mér og vænti þess að hæstv. forsætisráðherra svari því: Getur talist eðlilegt, og er það þá jafnframt afturvirkni, að senda fólki sem hefur greitt upp lánin sín, jafnvel fyrir nokkrum árum, bakreikninga núna út frá lögum sem Alþingi hefur samþykkt eða að skýla sér á bak við þau? Er það ekki einnig afturvirkni þegar einstaklingur sem greitt hefur lán sín upp fyrir tveim árum fær núna feitan og pattaralegan reikning frá lánafyrirtæki sínu? Við hljótum 

Virðulegi forseti. Ég vildi óska að hv. þingmaður hefði skýrt betur út hvað hann átti við. Ég er ekki alveg með á nótunum hvaða mál hv. þingmaður er að tala um. 

Virðulegi forseti. Í samgöngumálum skiptir stöðugleiki öllu máli, stöðugleiki í tíðni ferða og þjónustu. Það er lykilatriði. Hitt er ekki samgöngur, hitt er áhugamannaaðferðir. Landeyjahöfn sem menn höfðu miklar væntingar til lofar góðu en hefur verið erfið í fæðingu. Það er að mörgu leyti skiljanlegt en það er ekki að öllu leyti ásættanlegt að ekki hafi verið brugðist betur við ýmsum þáttum er lúta að þessu mannvirki. Við skulum muna að samgöngum við Vestmannaeyjar, einn fjölsóttasta ferðamannastað landsins um áratugaskeið, hefur farið aftur svo nemur líklega 50–60 árum. Það þætti ekki boðlegt á höfuðborgarsvæðinu, hæstv. innanríkisráðherra. Þess vegna þarf að kljást við þennan vanda eins og annars staðar af fullri ábyrgð. Til að mynda var flugþjónusta við Vestmannaeyjar skorin niður af fyrrverandi hæstv. samgönguráðherra, Kristjáni Möller, á einni nóttu þótt tugþúsundir ferðamanna færu flugleiðis til Vestmannaeyja. Þetta er flókið mál en ekki það flókið að menn geti ekki ráðið við það ef þeir ganga til verka eins og vanir menn. Það er engin spurning, virðulegi forseti, að þau dæluskip sem hafa verið í Landeyjahöfn ráða ekki við aðstæðurnar þar vegna sjólags. Það hefur vissulega verið erfitt sjólag í vetur en engu að síður eru þarna þröskuldar sem verður að taka á, annaðhvort að leggja drög að nýju dæluskipi sem kostar ekkert stórkostlega mikið, sem gæti þá sinnt fleiri þáttum í höfnum landsins, eða bregðast við á annan hátt. Það er þó jákvætt að sandburður að Landeyjahöfn hefur minnkað um nær 95%, þ.e. gosefnin sem fylgdu Eyjafjallagosinu eru að sigla út úr hafnarmynninu, út úr fjörunum sem þau runnu fram í. Nú er farið að renna í ákveðna átt eins og er hefðbundin aðstaða við Landeyjahöfn og hegðun sjávar og sands. Engu að síður er vandinn á borðinu. Það þarf að taka miklu fastar á í þessum efnum. Það þarf að hefja nú þegar undirbúning að smíði nýrrar ferju. Það er ekki tímabært að taka ákvörðun um það en það er hægt að hefja undirbúning nú þegar og kanna og fylgjast með öllum möguleikum þannig að það tefji ekki þegar þar að kemur, hugsanlega í árslok eða þar um bil. Það verður hægt að taka ákvörðun um það þegar reynslan hefur talað. En þetta má ekki bíða, það verður að skoða möguleika á heflun á hafsbotni sem er aðferð sem þekkist víða erlendis. Það mál er í biðstöðu en frekar ættu menn að skoða núna fastan dælubúnað í hafnarmynninu sem væri hægt að byggja á sumri komanda. Hvort hann kostar plús eða mínus 300 milljónir skal ég ekki segja fullkomlega, en þetta er dæmið sem gæti leyst af dæluskip í Landeyjahöfn. Vandinn við dælingar þar er meðal annars sá að höfnin er svo lítil og erfitt að fá skip til að athafna sig þar við erfiðar aðstæður. Það verður að taka af skarið með þetta, það verður að tryggja smábátaaðstöðuna sem vantar, það kemur um leið og menn fara að ráða við þetta vandamál við höfnina. Það þarf að gera aðstöðu um leið fyrir björgunarsveitir og tryggja þannig að þetta verði höfn í notkun árið um kring. Annað er ekki boðlegt. Það kynni að mega takmarka smábátaferðir yfir háveturinn en ekki að öðru leyti. Um þetta vil ég spyrja hæstv. innanríkisráðherra: Hver verða næstu skref hans í þessu máli til að leysa þarna vanda 

Hæstv. forseti. Margt hefur tekist vel varðandi Landeyjahöfn og allir viðurkenna að hún er gríðarleg samgöngubót og hefur orðið lífinu í Vestmannaeyjum mikil lyftistöng  Það er staðreynd að með gosi í Eyjafjallajökli og tilheyrandi sandburði niður Markarfljót til sjávar skapaðist ójafnvægi á ströndinni við Landeyjahöfn. Um 2 milljónir rúmmetra af gosefnum hafa komið niður fljótið frá gosi og fram á haustið 2010 og þetta efni myndaði sandöldur sem hamlað hafa siglingu Herjólfs um Landeyjahöfn. Þetta er staðreynd sem við ráðum ekkert við. Siglingastofnun Íslands bauð í fyrrahaust út viðhaldsdýpkun á ströndinni við Landeyjahöfn og samdi við Íslenska gámafélagið þann 11. febrúar um að taka verkið að sér. Þetta var samningur til þriggja ára og nam heildarupphæð hans 294,9 millj. kr. Gámafélagið hefur notað sanddæluskipið Skandia til þessa verks. Meginerfiðleikarnir sem við hefur verið að stríða hafa orðið til af mjög rysjóttu veðurfari. Erfiðleikarnir tengjast því hversu fáir dagar hafa gefist til dýpkunar en til að unnt sé að dýpka í höfninni þarf ölduhæð að vera undir tiltekinni hæð sem nemur 2 metrum. Í meðalárferði í febrúar gefast 14 dagar fyrir Skandia að dýpka. Í febrúar í ár reyndust þeir vera fjórir, þetta er bara veðurfarið. Í meðalárferði gefast 17 dagar í mars fyrir Skandia að dýpka, í mars í ár reyndust þeir vera 13. Í meðalárferði gefst 21 dagur í apríl fyrir Skandia að dýpka, í apríl í ár reyndust þeir vera fimm. Þetta eru bara staðreyndir og við semjum ekki við náttúruöflin um þetta. Við vildum að þetta hefði verið á annan veg, en þetta er veruleikinn sem við blasir. Þá er spurningin hvernig við glímum við hann. Eitt af því sem gert hefur verið er að reisa varnargarð við Markarfljót sem mun hafa þau áhrif til framtíðar að framburður úr fljótinu leitar frekar austur frá höfninni og lokar höfninni síður. Það eru ýmsir aðrir þættir sem hér koma til og hv. þingmaður hefur vakið máls á. Hann teflir fram hugmynd um að komið verði upp föstum dælubúnaði svo dæmi sé tekið. Þetta er hugmynd sem fulltrúar Siglingastofnunar hafa einnig sett fram. Þetta mundi að öllum líkindum kosta á bilinu 400–1.000 millj. kr. eftir því hvaða búnaður yrði notaður og athygli okkar í ráðuneytinu hefur verið vakin á því að þetta er að vissu leyti líka tilraunaverkefni. Við getum ekki sagt fyrir um það á afdráttarlausan hátt hverjar niðurstöðurnar yrðu. Þar erum við kannski komin að þungamiðjunni í þessu máli. Við ætlum að leysa þetta mál eftir því sem frekast er kostur en við verðum og erum nauðbeygð til að gefa málinu tíma. Við verðum að sjá hver framvindan verður í náttúrunni og taka síðan mið af því. Ég vísaði í staðreyndir um frávik frá hinu hefðbundna í náttúrunni hvað varðar vindáttir og rysjótt veðurfar að ógleymdu að sjálfsögðu gosinu 

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að Landeyjahöfnin hafi ekki verið mikið opin sýndi hún svo sannarlega á mjög stuttum tíma hversu miklu máli hún skiptir fyrir Vestmannaeyinga, fyrir Suðurlandið allt og í raun og veru alla Íslendinga. Þess vegna hafa það verið mjög sár vonbrigði, ekki hvað síst í Vestmannaeyjum, hve erfiðlega hefur gengið að halda höfninni opinni. Bæjarstjóri Vestmannaeyja, Elliði Vignisson, benti í grein á að Landeyjahöfnin er ekki fullbyggð, verkefninu er ekki lokið. Því verður ekki lokið fyrr en hægt verður að standa við það loforð að höfnin sé framtíðarlausn í samgöngumálum Vestmannaeyinga og að tryggðar séu öruggar ferðir með einungis 5–10% frátöfum. Þetta var sagt í upphafi, þessu trúðum við og þetta er það sem þarf að standa við. Það er ýmislegt sem hefur farið úrskeiðis. Eins og hæstv. ráðherra fór í gegnum má svo sem segja að svo virðist sem menn hafi ekki reiknað með eldgosi. En ég verð hins vegar að segja að það er mjög einkennilegt vegna þess að það hefur sýnt sig margítrekað að Suðurlandið er eitt af virkustu svæðunum hvað varðar eldgos, bæði í Vestmannaeyjum sjálfum og síðan hafa verið skipulagðar ýmsar æfingar til að bregðast við eldgosum á þessu svæði í Rangárvallasýslu. Það má líka benda á sögulega staðreynd sem Siglingastofnun og ráðuneytið hefðu þurft að hafa í huga á sínum tíma. Dráttarskip var staðsett í Vestmannaeyjum fyrir gos sem mér skilst að hafi nánast daglega mokað þegar það var opið þar inn. Það hefur alltaf verið mikill sandur undir suðurströndinni, þetta er sandströnd. Ég hef töluverðar áhyggjur af því 

Virðulegur forseti. Sá sem hér stendur flýgur oft á milli Norðausturlands og Reykjavíkur og eitt sinn var við hliðina á mér kona, búsett á Akureyri, sem var á leið til sinna heimaslóða, Vestmannaeyja, á flugleiðinni Akureyri–Reykjavík. Hún sagði við mig: Hvað bíður mín í Reykjavík? Ég þarf að taka leigubíl frá flugstöðinni og aka með þeim leigubíl yfir á Hótel Loftleiðir og taka þar flugvél með Flugfélaginu Örnum til Vestmannaeyja. Með öðrum orðum þessi kona þurfti að taka leigubíl á flugleiðinni Akureyri–Reykjavík–Eyjar. Þetta er dæmi um samgöngumáta sem margir úti á landi þurfa að búa við. Þegar kemur að samgöngumálum skiptast landsmenn að mörgu leyti í tvö horn um það sem þeir fá fyrir skattpeningana sína. Sumir njóta ríkulegrar þjónustu í samgöngumálum, aðrir mun lakari. Svo hefur verið um Vestmannaeyinga um langt árabil. Það mundi sennilega aldrei líðast að Norðlendingar væru lokaðir inni vegna þess að Holtavörðuheiðin væri ekki rudd reglulega og væri jafnvel ekki rudd og það kæmi jafnvel til greina að hætta vetrarþjónustu á heiðum sem Holtavörðuheiði. Það kæmi einfaldlega ekki til greina. En það virðist sem það komi að einhverju leyti til greina að Vestmannaeyingar búi við minni þjónustu hvað samgöngur varðar og það ber að leiðrétta. Auðvitað er það svo og kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan að landsmenn hafa verið óheppnir með veðurlag í vetur og til þess ber að horfa þegar að endurbótum á Landeyjahöfn kemur. Við skulum vona að með öllum ráðum verði reynt að kippa þessu í liðinn á komandi vikum og mánuðum og að Vestmannaeyingar geti notið þessara 

Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu um Landeyjahöfn og þá merku og mikilvægu framkvæmd er það ekki á hreinu hvort um mistök var að ræða eða ekki. Það mun einfaldlega koma í ljós með tímanum hvort hér er eingöngu um að ræða gosefnavanda eða ekki. Það er svolítið hlálegt að fylgjast með fréttum af því að sjálft sanddæluskipið situr fast í sandinum og getur ekki athafnað sig og ég tel að menn hefðu á upphafsstigum verksins e.t.v. átt að vanda sig betur. Menn virðast ekki vita enn þá hvort hér er um varanlegt vandamál að ræða eða ekki. Þetta þarf skoðunar við, það þarf að gera úttekt á því hvað fór úrskeiðis. Þetta var framkvæmd upp á milljarða króna af skattfé almennings og ef gerð hafa verið mistök við hönnun hafnarinnar og staðsetningu þarf einfaldlega að koma í ljós hvort það var óskhyggja sem réð för við þessa framkvæmd eða hyggjuvit. Eins og ég sagði áðan er það ekki alveg á hreinu. Landeyjahöfn er að sjálfsögðu og á að vera hluti af almennri forgangsröðun í samgöngum og hún er þörf framkvæmd. Það er brýnt fyrir Vestmannaeyinga að geta komist upp á land og geta komist heim til sín aftur samdægurs ef á þarf að halda eins og með okkur hin sem viljum heimsækja Eyjar og viljum kannski ekki dvelja þar of lengi að eiga möguleika á því að fara til baka samdægurs. Þetta snýr hins vegar líka að mikilvægi samgangna annars staðar á landinu og við verðum að forgangsraða í réttri röð. Það eru svæði sem búa við mjög slæmar samgöngur líka. Það þarf að samræma samgöngur á suðvesturhorninu í samræmi við 20/20 áætlunina, tryggja þarf greiðar ferðir yfir Breiðafjörð árið um kring með ferjusiglingum og tryggja þarf betri vegasamgöngur á sunnanverðum Vestfjörðum og tengingar þess svæðis við byggðirnar fyrir norðan. Þetta eiga að vera þau forgangsatriði sem við leggjum áherslu á en ekki einhverjar ævintýralegar nýframkvæmdir sem 

Virðulegi forseti. Grundvallaratriði í þessu máli öllu er að Vestmannaeyingar sitja nú uppi með mun verri samgöngur en áður en ráðist var í þær miklu samgöngubætur sem Landeyjahöfn átti að vera og felast í Landeyjahöfn. Þetta eru góðar samgöngur þegar þær virka. Ofan á lokun hafnarinnar bætist að ríkisstyrkt áætlunarflug var aflagt, reglubundnu flugi á Bakkaflugvöll var hætt og þjónusta Herjólfs á Þorlákshafnarleiðinni er mun verri en áður. Við þessu ófremdarástandi verða samgönguyfirvöld að bregðast með miklu ákveðnari og skilvirkari hætti en verið hefur til þessa. Það er út af fyrir sig alveg rétt hjá hæstv. innanríkisráðherra að hann ræður ekki við náttúruöflin en hann hefur heilmikið um það að segja hvernig brugðist er við þeim og lifað með þeim. Lífið í landinu í gegnum aldirnar hefur einmitt að mestu gengið út á slíka aðlögunarhæfni en ekki uppgjöf. Hér eru ekki bara í húfi þær almennu forsendur fyrir byggð, og mér liggur við að segja mannréttindi, sem felast í viðunandi samgöngum. Ýmsir aðilar í Vestmannaeyjum treystu á þau fyrirheit sem gefin voru um bættar samgöngur og fjárfestu í þeim greinum sem helst áttu að dafna vegna þeirra, svo sem ferðaþjónustu og veitingarekstri. Allt þetta er í uppnámi. Virðulegi forseti. Stjórnvöld verða einfaldlega að svara þeim spurningum sem brenna á fólki og marka einhverja stefnu sem mark er á takandi. Á að sjá til þess að Landeyjahöfn haldist opin árið um kring eða er henni ætlað að vera bara einhvers konar sumarhöfn? Verða styrkir til reglubundins áætlunarflugs til Eyja teknir upp að nýju í ljósi aðstæðna? Þessum spurningum þarf að svara, hæstv. innanríkisráðherra, og best er að svarið verði það svar sem lofað var í upphafi: Já, við ætlum að sjá til þess að höfnin haldist opin árið um kring, já, framkvæmdin verður kláruð, 

Virðulegi forseti. Á vef Siglingastofnunar er eftirfarandi um mögulegar lausnir vegna Landeyjahafnar, með leyfi forseta: „Efnahagsástandið á Íslandi hefur nú sett smíði nýrrar Vestmannaeyjaferju í uppnám og hefur ráðuneyti samgöngumála fallið frá því að ferja verði keypt á meðan gjaldeyriskreppa ríkir hér á landi. Málið verður tekið upp að nýju þegar betur árar í fjármálum þjóðarinnar “ Síðan segir, með leyfi forseta: „Vegna djúpristu Herjólfs eru frátafir áætlaðar 5–10% af tímanum“ - þ.e. siglingar til Landeyjahafnar - „og yfir vetrarmánuðina jafnvel upp í 20%. Svo miklar frátafir eru ekki ásættanlegur kostur. Því er ætlunin að hefja leit að leiguferju þar sem frátafir væru svipaðar eins og upphaflega var lagt af stað með, 3%. Ef sú leit skilar ekki viðunandi árangri verður reynt að nota gamla Herjólf. Til að lágmarka óhjákvæmilegar frátafir mundi hann sigla til Landeyjahafnar frá apríl fram í nóvember en yfir vetrarmánuðina til Þorlákshafnar þegar tíðarfar er rysjóttara.“ Þetta rifja ég hér upp, virðulegi forseti, vegna þess að að stórum hluta var þetta fyrirséð vandamál. Það lá fyrir á þessum tíma. Þetta er frétt frá 19. nóvember árið 2008, þetta er ekki ný frétt. Þetta var birt á vef Siglingastofnunar þegar sú ákvörðun var tekin að fresta byggingu nýrrar Vestmannaeyjaferju. Þetta var fyrirsjáanlegt vandamál að talsverðum hluta til þó að erfiðleikarnir hafi vissulega orðið meiri en gert var ráð fyrir á þessum tíma, m.a. vegna ýmissa aðstæðna sem hér hafa verið nefndar, eldgos og fleira í þeim dúr. Það voru efasemdir líka á þinginu um þessar framkvæmdir og margar í þessa veru, að það yrði illsiglanlegt í þessa höfn yfir vetrarmánuðina samkvæmt þeim sem til þekktu. Ég held að við ættum samt sem áður ekki að afskrifa Landeyjahöfn hér og nú þegar ekki er einu sinni ár liðið frá því að höfnin var opnuð. Það er langur vegur frá því að við eigum að afskrifa þessa góðu samgöngubót, sem hún er. Þetta er og verður góð og 

Virðulegi forseti. Í framhaldi af fyrri ræðu mundi ég vilja beina fyrirspurn til hæstv. ráðherra og ég vonast til að hann geti svarað henni í lokaorðum sínum: Er ætlunin að framlengja samninginn við Íslenska gámafélagið um dýpkun Landeyjahafnar eða ekki? Það kemur fram í frétt á RÚV að hæstv. ráðherra hafi bent á að það hafi verið ákveðið skipulags- og reynsluleysi hjá verktakanum og að skipið hafi ekki haft afkastamikinn dælubúnað. Það er náttúrlega mjög alvarlegt ef það hefur legið fyrir nánast þegar samningurinn var gerður að það væri ekki mikil reynsla af því að standa í svona sandmokstri eins og skipinu var ætlað að gera með samningnum, og líka að skipið væri svona gamalt og hefði svona litla vél eða litla afkastagetu þegar skrifað var undir samninginn. Ég held að það sé mikilvægt að fá svör við þessu. Síðan vildi ég ítreka að mér finnst það aðalatriði að við leggjum áherslu á að tryggja að Landeyjahöfnin sé opin allt árið. Það er hins vegar líka nauðsynlegt að vera með viðbragðsáætlun þegar aðstæður eru þannig að það er ekki hægt. Þá er algjörlega óásættanlegt að við Eyjamenn þurfum að búa við það að þjónustan sé lakari, við erum að borga meira fyrir lakari þjónustu um borð. Starfsfólki hefur verið fækkað, öll þjónustan hefur dregist saman. Það skiptir mjög miklu máli að ekki sé verið að bjóða upp á lakari aðstæður þegar okkur hefur verið lofað betri samgöngum. Ég vil líka benda á, og það kom fram hér í ræðu hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, að talað var um að leigja nýja ferju. Ég veit ekki til þess að neitt sé byrjað að skoða það  Að lokum vil ég hins vegar taka fram að Flugfélagið Ernir hafa staðið sig 

Virðulegi forseti. Auðvitað snúast samgöngumál um mannréttindi, að komast örugglega leiðar sinnar. Þessi mannréttindi eru að mörgu leyti brotin víða um land vegna þess að menn, konur og börn eiga í erfiðleikum með að komast að þeirri þjónustu sem kannski aðrir landsmenn telja vera sjálfgefna og eðlilega í námunda við heimili sín. Vestmannaeyingar búa við þetta, þeir þurfa auðvitað að sækja margvíslega og brýna þjónustu upp á land, sem svo heitir, og má þar nefna sjúkrahúsþjónustu og námsþjónustu margvíslega. Þess vegna er mjög brýnt að þessari mikla samgöngubót, sem Landeyjahöfn er og vonandi verður, verði komið í lag á sem stystum tíma. Ég tel að hæstv. ráðherra muni beita sér með eðlilegum hætti í því máli og ég heyri á mæli hæstv. ráðherra að hann mun leita allra leiða til þess að hafa þessa glæsilegu höfn opna eins oft og mögulegt er. Ég vil hins vegar beina því til hæstv. ráðherra að þjónusta í þessari höfn verði ekki einvörðungu fyrir Herjólf heldur líka aðra ferðamannabáta og skemmtibáta, ef svo ber undir, því að þessi höfn á að geta rúmað eins víðtæka ferðaþjónustu og nokkur kostur er Vestmannaeyingum 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hér hafa átt sér stað. Ég vil þó minna á að ef við hefðum ekki haft hrædda ráðamenn hjá þjóðinni fyrir nokkrum árum, þegar tekin var ákvörðun um Landeyjahöfn, væri núna verið að ljúka við gerð jarðganga á milli lands og Eyja. Þar þarf ekki að berjast við náttúruöflin. Þetta skulu menn hafa í huga. Það kemur tími fyrir það síðar. Landeyjahöfn er vandamál og þó að hæstv. ráðherra segist ekki geta samið við náttúruöflin er það ekki alls kostar rétt vegna þess að reynslan hefur sýnt að menn sem þekkja á náttúruöflin og hafa barist við þau áratugum og öldum saman, hafa náð að virkja þau bæði til lands og sjávar. Reynsla sjómanna, reynsla þeirra sem búa við sjávarsíðuna er á þann veg. Þess vegna þarf að bregðast við þannig að vandamálið sem Landeyjahöfn er í dag verði ekki viðvarandi heldur aðeins til skamms tíma. En þá þarf að hefjast handa, hæstv. ráðherra, og vera ekki að bíða og bíða. Við vitum að sandburðurinn frá Eyjafjallagosinu hefur minnkað um 95%. Þetta er því að komast í eðlilegar aðstæður en samt sem áður þarf að bregðast við. Sandburðurinn að siglingunni, að hafnarmynninu, verður við 2,5 metra ölduhæð og þar þarf að vera hægt að grípa inn í. Þau skip sem nú eru til staðar ráða ekki við það og þá þarf að bregðast við með öðrum hætti. Fastur dælubúnaður á sjávarbotni í innsiglingunni væri eins og fast dæluskip og gæti alltaf unnið fram fyrir sig. Það er röng tala að þetta kosti 400–1.000 milljónir kr. Rétt tala er 300–400 milljónir hámark eins og nánast er búið að semja um 

Hæstv. forseti. Í þessari umræðu, sem að mörgu leyti hefur verið góð, hafa talað margir þingmenn sem sjálfir búa á landsbyggðinni og sem búa í Vestmannaeyjum og málið brennur á. Ég skil mjög vel að þeim sé mikið niðri fyrir, skil það mjög vel og virði það. En ég spyr á móti hvort ekki sé eðlilegt að menn kappkosti hér í þessum sal, þar sem við förum með löggjafarvaldið og fjárveitingavaldið, að vera pínulítið sanngjarnir og raunsæir í málflutningi sínum. Spurt er hvort einhver uppgjöf sé uppi. Nei, það er engin uppgjöf. Við ætlum hins vegar að fara fram af fullu raunsæi í málinu og ég er að benda á þætti sem við höfum ekki ráðið við og á hvern hátt við erum að bregðast við þannig að úrbætur náist. Einn hv. þingmaður talar um að við hefðum átt að gera ráð fyrir gosi í útreikningum vegna þess að Ísland sé eldgosaland, eldfjallaland. Hvernig gátum við vitað þetta? Hvernig gátum við vitað að veðurfar yrði nú rysjóttara en verið hefur um langt skeið, að sandburður yrði með öðrum hætti en verið hefur? Ég segi því: Við eigum að fara að öllu með gát og af fullri yfirvegun en ekki ráðast í einhverjar miklar handahófskenndar fjárfestingar nánast byggðar á duttlungum og með því að reka puttann upp í loftið. Við eigum von á því að fá yfirgripsmikla skýrslu frá Siglingamálastofnun um miðjan maímánuð. 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 1363 við 769. mál þingsins, frumvarp til laga um breytingu á lögum um landsdóm nr. 3/1963, með síðari breytingum.

Forseti biður um hljóð í salnum.

Álitið er, eins og fram hefur komið, frá meiri hluta allsherjarnefndar. Þar kemur fram að nefndin hefur fjallað um málið og ég leyfi mér, frú forseti, að vitna beint til álitsins: „Með frumvarpinu er lagt til að við 2. gr. laga um landsdóm bætist ný málsgrein sem feli í sér að þeir dómarar og varamenn þeirra sem eiga sæti í landsdómi þegar Alþingi hefur samþykkt málshöfðun gegn ráðherra skuli ljúka meðferð þess máls þrátt fyrir að kjörtímabil þeirra sé á enda. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að með því fyrirkomulagi sem frumvarpið felur í sér verði ekki rof á umboði dómenda landsdóms meðan mál er þar til meðferðar og það sé í samræmi við meginreglur réttarfars um milliliðalausa málsmeðferð. Meiri hlutinn telur frumvarpið tryggja að málsmeðferð fyrir landsdómi verði í samræmi við meginreglu sakamálaréttarfars um milliliðalausa málsmeðferð. Verði frumvarpið að lögum munu þeir dómarar sem kjörnir voru 11. maí 2005 til sex ára og varamenn þeirra ljúka meðferð þess máls sem dómurinn hefur til umfjöllunar.“ Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit skrifa, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þingmenn Róbert Marshall, formaður allsherjarnefndar, Valgerður Bjarnadóttir, Eygló Harðardóttir, Þráinn Bertelsson, Mörður Árnason og Þór Saari.

Frú forseti. Ég vil spyrja hv. framsögumann nefndarinnar hvort það hafi verið rætt í nefndinni að fyrir 15. maí nk. þurfi að kjósa landsdóm, þ.e. annan landsdóm vegna þess að lögin taka eingöngu til þess landsdóms, þ.e. þeirra sex einstaklinga, sem vinnur að þessu ákveðna máli. Til að tryggja að hér sé starfandi landsdómur til að taka við nýjum málum, ef upp skyldu koma, þarf væntanlega að kjósa nýjan landsdóm fyrir 15. maí, þ.e. fyrir lok næstu viku. Ég spyr hvernig hv. þingmaður sjái það fyrir sér að tveir landsdómar verði starfandi í landinu og hvort úrskurðir þeirra gætu á einhvern hátt skarast af því að þeir eru hvor um sig í reynd Hæstiréttur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Já, það var rætt í nefndinni. Hér er eingöngu lagt til að framlengt verði kjörtímabil þeirra dómenda sem þegar hafa hafið umfjöllun um mál sem vísað hefur verið til landsdóms og ljúka því. Það þýðir ekki að þeir dómendur séu framlengdir til setu í landsdómi. Það er rétt, sem hv. þingmaður segir, það ber samkvæmt lögum um landsdóm að kjósa að nýju í landsdóm til sex ára. Ég vænti þess að forseti þingsins muni kynna tillögu um það hér á allra næstu dögum því að það er rétt, sem hv. þingmaður sagði, það er ekki langur tími til stefnu.

Frú forseti. Þá vakna spurningar sem hv. þingmaður, framsögumaður, svaraði ekki: Hvað gerist um samkvæmnina? Hvað gerist um það, af því að báðir þessir dómar eru í eðli sínu Hæstiréttur, ekki er hægt að áfrýja úrskurði þeirra nema þá til erlendra mannréttindadómstóla, og hvað gerist ef þessi dómur fellir úrskurð á einn veg og hinn dómurinn, sem starfar við hliðina á honum, fellir dóm í sambærilegu máli á annan veg?

Frú forseti. Nú er það svo að sá landsdómur sem hér er lagt til að starfi áfram mun aðeins fjalla um eitt mál, það eina mál sem þegar hefur verið vísað til landsdóms. Hann mun ekki sem slíkur fjalla um önnur mál, eitt eða fleiri. Hvað varðar samkvæmni milli dómenda þá þori ég ekki að spá neinu um það. Ég sé ekki að það sé meiri hætta á því með þessu móti en öðru. Þvert á móti er þetta samkvæmt réttarvenju og fordæmi eru fyrir því að ekki sé verið að skipta um dómendur í dómi, svo sem eins og félagsdómi, og eins og hér er lagt til í landsdómi, eftir að dómur hefur tekið til starfa. Þetta er auðvitað eitt aðalatriði þessa máls og eins og bent er á telur meiri hlutinn að málsmeðferð fyrir landsdómi verði með þessum hætti í samræmi við meginreglu sakamálaréttarfars um milliliðalausa málsmeðferð. Ég hlýt líka að vekja athygli hv. þingmanns á því að verði frumvarp þetta ekki að lögum mundi það þing sem nú starfar þurfa að kjósa dómara til að fjalla um það mál sem þegar hefur verið vísað til landsdóms af þessu sama þingi. Ég leyfi mér að fullyrða að slíkt mundi hvergi þykja standast kröfur um réttláta málsmeðferð. Því er nauðsynlegt, að mati meiri hluta allsherjarnefndar, að samþykkja þetta frumvarp og framlengja kjörtímabil þeirra dómara sem skipaðir voru og kosnir af Alþingi í maí 2005, af þeim þingmönnum sem þá sátu, en síðan hafa farið fram tvennar alþingiskosningar eins og hv. þingmanni er kunnugt.

Hæstv. forseti. Í tilefni af orðum hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur áðan er rétt að ég haldi til haga því sjónarmiði sem ég hef svo sem látið koma fram, bæði við 1. umr. um þetta mál og ekki síst í september þegar ákærutillagan vegna þess eina tiltekna máls sem er til meðferðar hjá landsdómi var rædd, að margt í þessu máli stenst að mínu mati ekki kröfur um réttláta málsmeðferð. Það eru þættir sem við ræddum hér í september en ég er reyndar þeirrar skoðunar að atburðarásin frá því að ákærutillagan var samþykkt í september sé líka mjög gölluð að mörgu leyti. Ég nefndi nokkur atriði um það í ræðu minni við 1. umr. Þar má tiltaka marga þætti sem varða bæði það sem gerst hefur í þinginu en líka það sem gerst hefur hjá öðrum aðilum. Það er svo sem utan við efni þessarar umræðu í dag en ég held hins vegar að þegar mál þetta verður allt skoðað að því loknu muni menn sjá að margt hefur verið gallað frá upphafi. Til þess var stofnað á röngum forsendum að mínu mati, en um það deildum við hart á haustþingi eins og menn muna. Ég fer ekki ofan af þeirri skoðun minni að til þessa máls hafi verið stofnað á pólitískum forsendum og ekki neinu öðru og að þarna hafi verið tekið afdrifaríkt skref í því að færa pólitískan ágreining inn í réttarsali. Ég held að hvað sem menn gera í sambandi við löggjöf á sviði ráðherraábyrgðar og landsdóms muni menn sjá í þessu máli mörg víti til að varast. Ég minni á að samþykkt hefur verið á þessu þingi og margyfirlýst að rétt sé að fara í heildarendurskoðun á lögum um ráðherraábyrgð og landsdóm. Ég held að í þessu máli muni finnast afar mörg víti til að varast, allt frá því að til þess var stofnað í upphafi og fram til dagsins í dag, þó að maður voni auðvitað og verði að treysta því að landsdómur muni standa undir þeim miklu kröfum sem til hans eru gerðar þegar málið kemur til dóms. Fyrir fram vil ég ekki varpa neinni rýrð á landsdóm eða þá dómara sem þar sitja, hef enga ástæðu til þess. Margt í aðdragandanum er þó gagnrýnisvert og verður það rætt við síðara tækifæri. Við 1. umr. um þetta mál nefndi ég að sú tillaga sem hér er verið að fjalla um og frumvarpið gengur út á væri hugsanlega skásta lausnin í afleitri stöðu. Ég er ekki sannfærður um það en ég held að svo kunni að vera. Að minnsta kosti voru ýmsar aðrar leiðir ræddar í sambandi við breytingar á landsdómslögunum til að bregðast við þeim vanda sem að sönnu er uppi í þessum efnum og þær leiðir sem nefndar voru eru að mínu mati verri en sú sem hér liggur fyrir. Ég held að til dæmis sé betra að fjalla um þetta mál sem við erum með á borðinu í dag en það frumvarp sem hæstv. innanríkisráðherra flutti í nóvember og reyndar var aldrei klárað við 1. umr. Þar var gert ráð fyrir mun víðtækari breytingum á lögum um landsdóm og ég held að hefðu menn ætlað sér að klára það mál hefði verið farið út á talsvert mikla háskabraut varðandi einmitt réttaröryggi í málinu. Ég get þó ekki látið hjá líða að nefna að sú leið sem hér er lögð til er auðvitað afskaplega viðkvæm, ég held að við hljótum öll að átta okkur á því. Hún er viðkvæm vegna þess að fyrsta og eina málið sem hefur komið til kasta landsdóms er í meðferð núna. Þó að reglan sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu hafi það yfirbragð að um almenna lagabreytingu sé að ræða er þetta hugsað vegna eins tiltekins máls sem er í gangi, það er augljóst. Það er bara eitt mál í gangi og menn hafa áhyggjur af því hvaða áhrif það kunni að hafa þegar kjörtímabil núverandi dómara í landsdómi rennur út í næstu viku. Þess vegna er brugðist við með því að flytja þetta frumvarp og það gerir þetta auðvitað viðkvæmt af því að það er eitt tiltekið mál í gangi, fyrsta og eina landsdómsmálið er í gangi. Það má segja að það sé í miðju kafi og þegar af þeirri ástæðu er auðvitað viðkvæmt að breyta lögunum um landsdóm. Það er að sönnu minni aðgerð af hálfu Alþingis að framlengja umboð þeirra sem nú sitja í dómnum en að kjósa nýja til að fjalla um sama mál. Það er minni aðgerð en það er engu að síður aðgerð, það er pósitíf ákvörðun af hálfu Alþingis um að þeir skuli ljúka málsmeðferðinni sem hafa hafist handa við það. Það er ákvörðun af hálfu Alþingis. Við skulum átta okkur á því. Þetta er auðvitað sérstakt, sérstaklega í ljósi þess að í landsdómsmálum er sú sérstaka staða uppi að Alþingi ákveður málshöfðunina. Hvort sem okkur líkar það betur eða verr og hvort sem aðrir möguleikar eru fyrir hendi eða ekki er staðan einfaldlega sú að það Alþingi sem ákvað að höfða mál á hendur Geir H. Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra, sömu þingmenn, tekur núna ákvörðun um það hvaða einstaklingar eiga að dæma í máli hans. Þannig er það bara. Staðan er vandmeðfarin og vandasöm en þannig bara er þetta. Vegna þess að þetta er svona viðkvæmt lögðum við hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson áherslu á það á vettvangi allsherjarnefndar að af hálfu nefndarinnar yrði rætt við einhverja sérfræðinga á sviði réttarfars um það hvaða áhrif þessi aðgerð gæti haft eða hvaða réttarlegu áhrif gætu stafað af þessu. Allsherjarnefnd fundaði einu sinni um þetta mál milli 1. og 2. umr., í hádeginu í gær, og það lá ljóst fyrir frá upphafi að af hálfu formanns nefndarinnar og meiri hluta hennar væri ekki vilji til að taka málið til frekari skoðunar. Það var talinn óþarfi. Því sjónarmiði andmæltum við hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og ég held að það hafi ekki verið óhjákvæmilegt að afgreiða málið út úr nefndinni með þessum hætti án þess svo mikið sem að ræða við einn sérfræðing á sviði réttarfars. Mat meiri hluta nefndarinnar var að þetta væri rétt niðurstaða og um það ætla ég svo sem ekki að deila við þá hv. þingmenn sem að því stóðu. En ég vakti athygli á því, og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, að það væri auðvitað eðlilegt í ljósi þessa máls að fá á fund nefndarinnar einhverja sérfræðinga sem gætu tjáð sig um þetta mál, hvaða áhrif það kynni að hafa. Ég held að það hefði verið hægt að koma því við með tiltölulega lítilli fyrirhöfn, menn hefðu ekki þurft að tefja málsmeðferð í allsherjarnefnd neitt úr hófi. Ég stakk upp á því á fundi nefndarinnar í hádeginu í gær að nefndin gæti haldið fund, t.d. að loknum þingfundi í gærkvöldi eða í hádeginu í dag, þannig að það vakti alls ekki fyrir mér að tefja málsmeðferðina neitt. Hins vegar hefði ég talið eðlilegt að nefndin gæfi sér að minnsta kosti smátíma til að meta hvort það væri rétt að verki staðið með því að afgreiða þetta mál. Þetta er viðkvæmt, þetta er óumdeilanlega erfitt og mjög viðkvæmt. Það er eitt tiltekið mál í gangi núna og það er auðvitað sérstaklega viðkvæmt vegna þess að það var þetta þing sem tók ákvörðun um að höfða þetta mál. Það gerir það að verkum að þetta er ekki alveg sambærilegt við það þegar almennar réttarfarsbreytingar hafa verið gerðar og dómarar eru látnir ljúka meðferð þeirra mála sem þeim hafa verið falin. Hér er sá aðili sem tekur pósitífa ákvörðun um að framlengja kjörtímabil tiltekinna einstaklinga í landsdómi sama þingið og tók ákvörðun um að höfða málið á sínum tíma. Það gerir þetta svolítið sérstakt og gerir það auðvitað að verkum að það er ólíkt að því leyti breytingum sem vísað hefur verið til, t.d. varðandi félagsdóm og ýmsar réttarfarsbreytingar sem gerðar hafa verið á undanförnum árum. Það er sami aðili, sama þing, sömu þingmenn sem ætla að taka ákvörðun af þessu tagi núna og tóku þá ákvörðun að höfða það mál sem er til meðferðar. Ég hefði talið gagnlegt fyrir allsherjarnefnd að heyra sjónarmið réttarfarssérfræðinga hvað það varðar. Það var mat meiri hluta nefndarinnar að gera það ekki. Ég gagnrýni þá niðurstöðu. Nefndinni er að sjálfsögðu ekki skylt að kalla til sérfræðinga á sviði réttarfars eða öðrum sviðum þegar eftir því er leitað en það er óvenjulegt að ekki sé orðið við lágmarksbeiðnum um slíkt. Sem betur fer er það undantekning að ekki sé staðið þannig að verki. Mér finnst það gagnrýnisvert og ég held að slík yfirferð á einum eða kannski tveimur fundum í gærkvöldi og í dag hefði ekki orðið til þess að tefja framgang málsins. En það er ágætt að meiri hluti nefndarinnar er viss í sinni sök og treystir sér til að gera þetta án frekari skoðunar og án þess að leita ráðgjafar hjá sérfræðingum. Ég er hins vegar ekki tilbúinn til þess. Ég hefði talið réttara að leita álits. Ég veit ekki hvernig það álit hefði orðið, fyrir fram er ég ekki viss um hver niðurstaða sérfræðinga á sviði réttarfars hefði orðið. Það má vel vera að þeir hefðu sagt að þetta væri skásta leiðin í stöðunni, en mér finnast það ekki vönduð vinnubrögð af hálfu allsherjarnefndar og þingsins að afgreiða málið án þess að eiga svo mikið sem eitt samtal við sérfræðinga á sviði réttarfars í þessum efnum. Ég nefni sérfræðinga á sviði réttarfars. Það var reyndar rætt í nefndinni líka hvort ræða ætti við sérfræðinga á sviði stjórnskipunarréttar sem hefði líka verið álitamál út frá kröfum stjórnarskrár og mannréttindasáttmála um réttláta málsmeðferð og þess háttar. Það er líka gilt sjónarmið en réttarfarsráðgjöf hefði verið mikilvæg í þessu sambandi. Ég nefndi það á fundi allsherjarnefndar að þrátt fyrir að 1. flutningsmaður málsins sé ágætur lögmaður og reyndur í störfum sínum á þeim vettvangi, hv. þm. Atli Gíslason, er það svo með öll okkar verk að stundum er ágætt að fá það sem við getum kallað utanaðkomandi sýn á það sem við erum að gera. Án þess að, eins og ég segi, ég vilji varpa neinni rýrð á hv. 1. flutningsmann málsins hefði ég talið gagn að því fyrir þá þingnefnd sem hefur þetta mál til meðferðar að ræða við sérfræðinga á viðkomandi sviði. Eins og sérstaklega hv. þm. Eygló Harðardóttir benti á á fundi allsherjarnefndar er það auðvitað svo að lendi málið fyrir rest hjá Mannréttindadómstólnum í Strassborg verður farið vandlega yfir alla þætti málsmeðferðarinnar, allar ákvarðanir sem hafa verið teknar í þessu máli, bæði á vettvangi Alþingis og annars staðar. Þess vegna er þetta viðkvæmt og án þess að ég treysti mér til að segja fyrir um álit réttarfarssérfræðinga á þessu frumvarpi, ég ætla mér ekki að halda því fram að ég geti sagt til um hvað þeir hefðu sagt um málið, held ég að það hefði verið gagn að því fyrir nefndina að heyra slík sjónarmið, hugsanlega til að fá tillögur um breytingar, hugsanlega til að vera vissari í sinni sök og geta afgreitt málið frá sér í öruggri vissu um að allt sé í lagi. En það varð ekki niðurstaða meiri hluta allsherjarnefndar og það gagnrýni ég enn og aftur.

Forseti. Ég vil óska hv. þm. Birgi Ármannssyni til hamingju með að hann hefur flutt ræðu sem ég hef ekki heyrt áður jafnfrækilega flutta. Lopinn var teygður þannig að ég held að það nálgist met í ræðustóli á Alþingi hvað honum tókst að endurtaka sömu setninguna oft í ræðunni og það verður gaman að bregða á það mælistiku þegar ræðan verður komin í ritað form hvað hann hefur lýst oft óánægju sinni með að hafa ekki fengið að tala við sérfræðinga á sviði réttarfars á vegum allsherjarnefndar. Allsherjarnefnd ber ekki frekar en nokkurri annarri nefnd í þinginu nein lagaleg skylda til að leita ráða, samráðs eða upplýsinga um neitt. Það gera nefndirnar hins vegar yfirleitt þegar þeim hentar. Það er heldur ekkert sem bannar einstökum þingmönnum, t.d. hv. þm. Birgi Ármannssyni, að leita eftir slíku áliti, ræða við menn og flytja síðan þá ræðu í stólnum. En það kaus hv. þingmaður ekki að gera heldur tók hann allan þann tíma sem hann gat í það að segja þessa einu setningu eins oft og hann gat. Kjarni málsins er samt ekki sá hverja allsherjarnefnd talaði við og hverja ekki heldur er hann: Á að gera þetta eða á ekki að gera þetta? Af því að hv. þingmaður hóf ræðu sína þó með því að tala um kröfur um réttláta málsmeðferð hlýtur spurningin að vera sú til hans hvort það stenst ekki kröfur um réttláta málsmeðferð að sömu dómarar starfi áfram sem við málinu tóku. Er það skipan í dómsmáli sem ekki stenst kröfur um réttláta málsmeðferð? Um það snýst þetta mál og ekkert annað.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þingmaður tók eftir, vegna þess að hann hlýddi greinilega vel á ræðu mína, þá sagði ég að hugsanlega væri þetta skárri leið en ýmsar aðrar leiðir sem hefðu verið nefndar í stöðunni. Ég vakti hins vegar athygli á að þetta er óvenjulegt mál og viðkvæmt vegna þess að það er sama þing og tók ákvörðun um að höfða málið sem er nú að taka ákvörðun um að tilteknir einstaklingar sem sitja í landsdómi núna haldi áfram að fjalla um málið. Það er eins og ég sagði líka í ræðu minni hugsanlega minna inngrip, vægara, en ef kosnir væru nýir menn til að sinna því og þar af leiðandi skárra, en engu að síður er þetta auðvitað gallað. Hafi hv. þingmaður hlýtt jafn vel á ræðu mína og virtist af fyrra andsvari hans þá hefur hann væntanlega líka heyrt að ég vísaði til þess að ef við færum í endurskoðun á lögum um landsdóm og ráðherraábyrgð hefðu komið fram í þessu máli fjölmargir gallar sem gæfu okkur tilefni til að gera breytingar. Hvað varðar það sem hv. þingmaður nefndi um nefndir og heimildir þeirra til að kalla til gesti er allt rétt sem hann sagði um það. Nefndum er það í sjálfsvald sett. Þeim ber engin skylda til að kalla til gesti, sérfræðinga á einhverjum sviðum til að ræða við þá um efnisatriði frumvarpa. Það eru hins vegar að mínu mati vönduð vinnubrögð en þegar látið er hjá líða að gera það þegar um það koma fram málefnalegar óskir á vettvangi nefnda þá er það að mínu mati mjög gagnrýnisvert.

Forseti. Já, ég hlustaði mjög vandlega á ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar og ég heyrði það, alveg eins og í 1. umr., að þá talaði hann ekki um að þetta væri hugsanlega skásta leiðin heldur væri það niðurstaða þingmannsins að þetta væri skásta leiðin. Ég skal ekki segja hvort hann sagði líklega, líklega skásta leiðin. Það þýðir að hv. þingmaður hefur komist að niðurstöðu án þess að tala við sérfræðinga í réttarfari og þá prófessora sem hann einu sinni sat í kjöltu þeirra að nema lög. En þetta segir hv. þingmaður vegna þess, hvað sem um hann má segja að öðru leyti, að hann er heiðvirður og réttskiptinn og er ekki í neinum feluleik með skoðanir sínar og viðhorf, a.m.k. ekki enn. Svona er þetta. Þetta er líka niðurstaða okkar. Auðvitað er þetta ekki heppilegt, ég tek undir það með hv. þingmanni. Það er ekki heppilegt að Alþingi sé að breyta lögunum um landsdóm þegar slíkt dómsmál er í gangi. En þetta er skásta, að ég ekki segi besta lausnin á þeirri stöðu sem núna er uppi. Eða vildi hv. þingmaður og félagar hans í Sjálfstæðisflokknum sem hafa staðið á móti þessu máli allan tímann hafa þetta öðruvísi? Vildu þeir að við kysum núna nýja dómara í þetta mál? Var það þannig? Nei, auðvitað ekki. Erindi þeirra gegn þessu máli á sér aðrar rætur. Málflutningur þeirra er líka holhljóma vegna þess að sá kjarni máls sem við stöndum hér frammi fyrir stafar af því að lögin sem farið var eftir og við hlutum að fara eftir vegna þess að ekki voru til nein önnur, eru 48 ára gömul, frá árinu 1963, og þeim hefur ekki verið breytt frá þeim tíma, ekki í einu einasta atriði. Það sem meira er, sjálfstæðismenn hafa allan þennan tíma staðið á móti öllum hugsanlegum breytingum á þessum lögum, m.a. þeim sem hæstv. núverandi innanríkisráðherra lagði til fyrir áramótin og vitnað var til í ræðunni. Þó hafa þeir haft til þess, ef þeir voru á móti lögunum, allan þennan tíma sem liðinn er síðan þau voru sett þegar Sjálfstæðisflokkurinn 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að elta ólar við allt sem fram kom í ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar sem var að mínu mati að meira eða minna leyti einhver pirringur sem ég veit ekki alveg hvaða skýringar á að finna á. Ég saknaði þess hins vegar að hann útskýrði ekki hvers vegna hann teldi að hægt hefði verið að komast hjá því að ræða við sérfræðinga um málið vegna þess að ég held að bæði hann og ég mundum eiga auðveldara með að taka afstöðu til frumvarpsins á grundvelli góðs rökstuðnings ef við hefðum átt slíkt samtal við einhvern sérfræðing á þessu sviði. Ég held að það væri auðveldara fyrir okkur báða að komast að niðurstöðu. Hv. þingmaður hefur vafalaust heyrt að ég hafði ýmsa fyrirvara á afstöðu minni til málsins, ég held að það hafi ekki farið fram hjá hv. þingmanni. Og kynni það ekki að vera m.a. vegna þess að fyrir fram finnst mér erfitt að staðhæfa um réttmæti þessarar niðurstöðu án þess að hafa fengið þá skoðun sem ég hefði talið eðlilegt að fram færi í nefndinni um þetta atriði?

Frú forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson sagði að þetta væri alfarið pólitískt mál, pólitísk réttarhöld. Ég er ekki alveg sammála því. Auðvitað er það vitað að Geir H. Haarde var formaður Sjálfstæðisflokksins og í skjóli Sjálfstæðisflokksins sat hann sem forsætisráðherra. Að því leyti til er þetta pólitískt mál og maður sér líka hérna að það eru sjálfstæðismenn sem hafa haft sig mest í frammi í þessu máli. 

Hæstv. forseti. Ég held að í sjálfu sér sé ekki mjög mikill munur á skoðunum okkar hv. þm. Péturs H. Blöndals í þessum efnum þó að við kjósum kannski að nota mismunandi orð um þetta. Orð mín sem hann vitnar til voru þau að rætur þessarar málsóknar eru að mínu mati pólitískar, ég fer ekki ofan af því. Það var pólitískur leiðangur sem lagt var upp í síðasta haust. Inn í það kunna að blandast alls konar tilfinningar, heift og reiði, ég skal ekki segja um það. En eins og ég horfði á atburðarásina í haust fannst mér um að ræða pólitíska aðgerð af hálfu tiltekinna pólitískra afla og ég fer ekki ofan af því að þannig var það. Ég get hins vegar tekið undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal að þeir sem á þessu máli hafa haldið hafa misstigið sig í fjölmörgum atriðum. Það er kannski utan við efni þessa þingmáls sem beinlínis liggur hér fyrir. En eins og ég vék að í ræðu minni við 1. umr. málsins tel ég að í afar mörgum atriðum hafi menn, sem sáu um og hafa haft með höndum framkvæmd málsins eftir að Alþingi tók ákvörðun um að höfða málið, misstigið sig og verið að fara í mjög langsóttar túlkanir á ákvæðum laganna sem ég skil ekki alveg í. Ég vék að því í ræðu minni við 1. umr. að hugsanlega hefði það tafið 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. En ég vil spyrja hann: Nú hefur landsdómur ekki haldið nema eitt eða tvö, kannski þrjú þing, ég þekki það ekki, og er þess vegna eiginlega óundirbúinn undir málið sjálft þegar og ef ákært verður endanlega. Alþingi er að sjálfsögðu búið að ákæra en síðan þarf saksóknari Alþingis að ákæra og því er spurningin: Er ekki betra að kjósa nýja dómendur frá hendi Alþingis en láta þá dómendur sem eru núna starfandi vera áfram í skjóli meiri hluta Alþingis? Það er í rauninni verið að breyta forsendum laganna og umgerð réttarhaldanna í tvígang eftir að búið er að ákæra, eftir að málið er farið í gang. Ég held að þegar maður lítur á málið frá réttarfarslegu sjónarhorni séu þetta ekki réttlát réttarhöld.

Hæstv. forseti. Ég sagði í ræðu minni áðan að trúlega væri það meira inngrip af hálfu Alþingis að kjósa nýja menn til setu í landsdómi nú heldur en gera það sem hér er lagt til, að framlengja umboð þeirra sem þegar sitja þar. Að því leyti væri það í mínum huga síðri kostur. Kannski af tveimur slæmum væri það síðri kostur. Þess vegna sagði ég í ræðu minni að það kynni að vera að þetta væri skárri leið sem hér er lögð til en ýmsar aðrar leiðir sem hafa verið til umræðu. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er margt í þessu máli öllu, bæði sem varðar ákvörðunina sjálfa 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að geta þess sem mér láðist í framsögu minni áðan að hv. þm. Atli Gíslason er áheyrnarfulltrúi í hv. allsherjarnefnd og er samþykkur áliti þessu. Ég bið forláts á því að þetta hafi fallið niður í prentun á þingskjalinu og mun tryggja að það verði leiðrétt í framhaldinu. Ég vil gera athugasemd við málflutning hv. þingmanns því að jafnvel þótt hann segi að hér sé um að ræða skárri kost og annað væri síðri kostur gefur hann til kynna að hér sé um að ræða eins konar bráðabirgðaákvæði, að eingöngu sé verið að taka til eins máls, og það þing sem nú situr sé í reynd að handvelja dómendur til að fjalla um umdeilda ákvörðun Alþingis um málshöfðun gegn fyrrverandi hæstv. forsætisráðherrar, Geir H. Haarde. Þetta er rangt og ég vil leyfa mér að mótmæla þessari túlkun. Hið rétta er að hér er um að ræða almenna breytingu á lögum um landsdóm sem taka mun til allra landsdóma og þeirra mála sem þangað kunna að rata með svipuðum hætti svo lengi sem lögin munu standa óbreytt, verði frumvarpið að lögum. Í öðru lagi eru fyrir þessu skýr fordæmi eins og vitnað hefur verið ítrekað til. Í þriðja lagi eru þeir átta dómendur sem skipa landsdóm valdir af Alþingi því sem sat 2005, í maí hinn 11. þess mánaðar, sem sagt fyrir sex árum, og reyndar voru þeir valdir án atkvæðagreiðslu í þinginu. Hið rétta er og ályktun af þessum orðum mínum er, frú forseti, að Alþingi það sem nú situr kýs einmitt að blanda sér ekki í það val sem fór fram 11. maí 2005 og fylgja fordæmum og réttarvenjum í því dæmi og það er gott. Það er betri kostur og allt annað væri vondur kostur.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan og fleiri ræðum er ég þeirrar skoðunar að ýmsir aðrir kostir í stöðunni hefðu augljóslega verið verri en sá sem hér liggur fyrir. Ég leyfi mér hins vegar að benda á að þessi leið er langt frá því gallalaus þó að hún kunni að vera, og ég legg áherslu á að ég segi kunni að vera, skárri en ýmsar aðrar sem hafa verið á borðinu. Þetta er minna inngrip í málsmeðferðina en t.d. að kjósa nýja landsdómsmenn. Engu að síður er þetta ákvörðun þessa Alþingis um að tilteknir einstaklingar dæmi í þessu tiltekna máli, því að auðvitað er það svo að þó að lagabreytingin sé að formi til almenn breyting tekur hún bara til eins máls. Það er hugsanlegt að hún geti tekið til einhverra mála einhvern tíma í framtíðinni. Það er hugsanlegt en það sem er raunverulegt er að eitt mál er til meðferðar og ástæðan fyrir því að þetta frumvarp er flutt er auðvitað sú að menn hafa áhyggjur af framvindu þess máls vegna þess að kjörtímabil núverandi dómara rennur út í næstu viku. Þetta er ekkert flókið. Það vita allir að þetta er staðan og það vita allir að þetta þingmál er flutt út af áhyggjum manna af því tiltekna landsdómsmáli sem nú er í gangi.

Frú forseti. Ég vil aðeins ítreka það að Alþingi sem sat hér þann 11. maí 2005 valdi í einu hljóði samhljóða átta einstaklinga og varamenn til að skipa landsdóm. Sá dómur skyldi taka við málum ef upp kynnu að koma. Mál kom upp, kom í hendur þess landsdóms sem kjörinn var fyrir sex árum. Það er ekki venja að skipta um dómendur eða skipta um hest í miðri á, eins og oft er sagt, heldur eru fordæmi fyrir því og hefðir að láta þá dómendur sem hafa tekið upp mál og eru að vinna mál ljúka því máli. Það er sú ákvörðun sem hér er verið að leggja til að verði fest í lög hvað varðar landsdóm, ekki aðeins þann landsdóm sem nú starfar heldur alla landsdóma svo lengi sem lögin verða óbreytt.

Hæstv. forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Auðvitað er lagabreytingin almenn eins og hún er sett fram, hún er almenn en hún kemur hins vegar til vegna eins tiltekins máls. Það er ástæðan fyrir því að við erum að ræða þetta í þessari viku. Við gerum okkur öll grein fyrir því. Það er ekki vegna þess að um sé að ræða einhverja almenna endurskoðun á lögum um landsdóm eða eitthvað þess háttar. Það er bara verið að bregðast við tiltekinni stöðu í einu tilteknu dómsmáli. Það er einfaldlega staðreynd málsins. Hins vegar ítreka ég það sem ég sagði áðan að það eru kannski engir góðir kostir í stöðunni. Ýmsir aðrir kostir eru sýnu verri en sá sem hér liggur á borðinu 

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði við 1. umr. um þetta mál þá er með algerum ólíkindum að á Alþingi Íslendinga sé verið að ræða um frumvarp til laga um breytingu á landsdómslögunum einum sjö eða átta mánuðum eftir að meiri hluti Alþingis tók ákvörðun um að draga fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, fyrir landsdóm og krefjast þar refsinga yfir honum fyrir störf sín í þágu þjóðarinnar. Það er viðbúið, eins og ég spáði reyndar í umræðunni um ákærurnar, að þessi málarekstur allur muni taka mun lengri tíma en efni stóðu til og lýst var yfir af hálfu þeirra sem báru ákærutillöguna fram því eins og ég sagði áðan nú sjö eða átta mánuðum eftir að hún var samþykkt er enn verið að fjalla um það að gera tillögur um að landsdómslögunum verði breytt. Það eitt út af fyrir sig er mjög ámælisvert og náttúrlega ákaflega óþægilegt fyrir þann einstakling sem í hlut á. Það er ekkert gamanmál að vera borinn sökum og vera sakborningur í máli fyrir dómi og það er heilagur réttur þess sem í þeirri stöðu lendir að mál hans fái hraða málsmeðferð í gegnum dómskerfið til að endanleg niðurstaða fáist og til að sakborningurinn þurfi ekki að sæta því að hanga í lausu lofti með sína stöðu gagnvart réttvísinni. Tilefni þessa frumvarps er, eins og hér hefur komið fram, þau pólitísku réttarhöld sem meiri hluti Alþingis ákvað að efna til í september sl. Ég hef lýst þeirri skoðun minni áður í umræðum um þetta landsdómsmál, og ég ítreka þá skoðun mína, að þegar meiri hluti alþingismanna ákvað að samþykkja það að draga Geir H. Haarde, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, fyrir landsdóm þá hafi íslensk stjórnmál tekið á sig ógeðfelldari mynd en áður hefur sést á hinu háa Alþingi. Ég stóð í þeirri trú í septembermánuði sl. að tími pólitískra réttarhalda og ofsókna væri liðinn undir lok en ég hafði rangt fyrir mér á þeim tíma eins og niðurstaðan sýnir. Það er alveg ljóst og ekki er hægt að neita því að landsdómsmálið er runnið undan pólitískum rifjum. Í því felast pólitískar ofsóknir á hendur Geir H. Haarde. Það eru stór orð af minni hálfu en ekki þarf annað en fara yfir það hvernig og með hvaða hætti hv. þingmenn gengu fram í atkvæðagreiðslunni um ákærutillöguna. Ég var ósammála því að ákæra ætti ráðherrana fjóra, nú fyrrverandi ráðherra. Ég var ósammála því mati þeirra sem greiddu tillögunni atkvæði sitt og vildu draga ráðherrana fjóra fyrir landsdóm. En þegar í ljós kom að fjórir hv. þingmenn Samfylkingarinnar opinberuðu að þeir stæðust ekki það próf sem fyrir þá var lagt í umfjöllun um þetta mál, það er að segja það að fara með ákæruvald í málinu, og greiddu atkvæði eftir flokksskírteinum, var það staðfest að hér var um pólitísk réttarhöld að ræða og pólitíska aðför að þeim fyrrverandi hæstv. ráðherra sem nú bíður örlaga sinna fyrir landsdómi. Þetta þekkja hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Skúli Helgason og Helgi Hjörvar. Ég hef haldið því fram áður, og ég geri það aftur, að þau hafi í þessu máli greitt atkvæði eftir flokksskírteinum en ekki samkvæmt efni máls. Það komu fram áskoranir á hendur okkar sjálfstæðismanna að grípa til sömu meðala og þessir hv. þingmenn beittu og það hefðum við í sjálfu sér getað gert með því að greiða atkvæði með ákærutillögu á hendur fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, og láta hana þar með fylgja fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, fyrir landsdóm. En það gerðum við ekki vegna þess að menn réttlæta ekki ranglæti sem einn hæstv. fyrrverandi ráðherra er beittur með því að beita annan fyrrverandi hæstv. ráðherra sama ranglæti. Og ég er stoltur af því að hafa ekki tekið þátt í slíkum leik. Þetta mál allt er að mínu mati ákaflega sorglegt, bæði hvernig til þess er stofnað og sömuleiðis hvernig á því hefur verið haldið frá upphafi. Þetta eru pólitísk réttarhöld og þetta verða pólitísk réttarhöld. Í aðdraganda þess að ákæruskjalið eða ákærutillagan var lögð fram, og þegar fyrir henni var mælt, var það mat meiri hluta þingmannanefndar, undir forustu hv. þm. Atla Gíslasonar, að ekki væri þörf á því að gera breytingar á landsdómslögunum. Það kom skýrt fram í ræðu hv. þingmanns og það kom skýrt fram í yfirlýsingum hæstv. ráðherra um þetta mál. Sú niðurstaða var ekki fengin bara einn, tveir og þrír. Þingmannanefndin hafði vikum eða mánuðum saman legið yfir þessu máli og komst að þessari tilteknu niðurstöðu, að ekki þyrfti að breyta landsdómslögunum. Síðan þingmannanefndin komst að þeirri niðurstöðu hafa verið lögð fram tvö frumvörp til laga á Alþingi til breytinga á landsdómslögunum. Það gerði hæstv. innanríkisráðherra fyrst með frumvarpi upp á nokkrar greinar sem lutu að störfum dómaranna við landsdóm en einnig var gerð tilraun til að breyta réttarfarsreglunum og málsmeðferðarreglum fyrir landsdómi eftir að málið hafði verið hafið. Það var sem sagt gerð tilraun af hálfu hæstv. innanríkisráðherra til að breyta leikreglunum í miðjum leik. Það sem var alvarlegt við þann frumvarpsflutning var að forseti landsdóms hafði frumkvæði að því að út í slíkar breytingar yrði farið og við umræður um málið kom í ljós að saksóknari Alþingis hafði einnig komið að þeirri tillögusmíð. Nú liggur fyrir annað frumvarp til breytinga á landsdómslögunum sem snýr einungis að því að lengja setu eða umboð dómara við landsdóm meðan málið yfir Geir H. Haarde er til meðferðar. Á þessu er auðvitað enginn bragur, virðulegi forseti. Þessi málsmeðferð á ekkert skylt við það sem nefnt hefur verið réttlát málsmeðferð og á sér heldur enga samsvörun í því að reyna að tryggja réttaröryggi þess sem í hlut á, sem í þessu tilviki er Geir H. Haarde. Við meðferð málsins innan hv. allsherjarnefndar óskuðum við eftir því, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni, að kallaðir yrðu gestir á fundi nefndarinnar til að segja álit sitt, og einungis munnlegt álit sitt, á því frumvarpi sem er til umfjöllunar. Ég taldi mikilvægt að prófessor í lögum, annaðhvort í réttarfari eða í stjórnskipunarrétti, yrði fenginn til að segja álit sitt á frumvarpinu en við því var ekki orðið af hálfu forustu nefndarinnar. Ég óskaði líka eftir því að verjandi Geirs H. Haarde, Andri Árnason hæstaréttarlögmaður, yrði fenginn til að koma fram með álit sitt á frumvarpinu en þeirri beiðni var einnig hafnað. Ég taldi það mikilvægt og eðlilegt - og þó ekki væri nema fyrir kurteisissakir - að gefa verjanda sakborningsins tækifæri til að segja álit sitt á frumvarpinu og þeirri lagabreytingu sem það felur í sér. En þeirri tillögubeiðni var líka synjað. Í þriðja lagi óskaði ég eftir því að saksóknari Alþingis, Sigríður Friðjónsdóttir, yrði kölluð á fund nefndarinnar til að veita sambærilegt álit. Ástæðan fyrir því að ég óskaði eftir því að saksóknari Alþingis yrði kallaður á fund nefndarinnar er sú að einhverra hluta vegna hefur sá ágæti saksóknari ekki legið á liði sínu við að gefa út opinberar yfirlýsingar og hvatningar til löggjafarvaldsins um að ráðast í breytingar á landsdómslögunum, sem er auðvitað mjög sérstakt. Að saksóknari Alþingis skuli vera að setja fram kröfur um það, eftir að ákæra hefur verið samþykkt á þinginu, að lögunum sem dómsmálið fjallar um og réttarhöldin eiga að fara eftir verði breytt. Það er ekki hlutverk saksóknara Alþingis að koma fram með kröfur eða áskoranir á hendur þinginu um að breyta annaðhvort málsmeðferðarreglum eða öðrum þeim þáttum sem þetta landsdómsmál varðar, það er ekki hennar hlutverk. Hennar hlutverk er að taka við því ákæruskjali sem hér var samþykkt, hefja málið og flytja á þeim grundvelli en hefur ekkert með það að gera að ráðist sé í einhverjar lagabreytingar. Af þeirri ástæðu hefði ég talið eðlilegt að saksóknari Alþingis yrði kallaður fyrir nefndina til að fjalla um þetta frumvarp fyrst hún sjálf hafði frumkvæði að því að kalla á slíkar lagabreytingar. En það var eins og með hina beiðnina að þessari var hafnað og ég skil ekki hvers vegna ekki var fallist á þessar beiðnir. Ég skil ekki hvers vegna meiri hluti nefndarinnar var svo stressaður að koma þessu máli í gegn að hann gat ekki séð af einum klukkutíma til að tala við þessa þrjá gesti og fá álit þeirra á frumvarpinu. Það hefði verið mjög mikilvægt fyrir okkur sem hér erum og þurfum að fjalla um þetta mál vegna þess að sérstaða landsdómsmálsins er svo mikil. Þetta dómsmál er allt annars eðlis en önnur dómsmál sem rekin eru í landinu, hvort sem það er á efra eða neðra dómstigi. Sérstaðan felst ekki bara í því að í landsdómsmálinu var blásið til pólitískra réttarhalda. Sérstaðan felst ekki síður í því að það eru hv. alþingismenn sem samþykkja að ákæra skuli fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra. Það eru alþingismenn sem kjósa dómarana sem hefur verið fengið það hlutverk að rétta yfir þeim ákærða, sakborningnum. Það eru alþingismenn sem leggja fram tillögur um að breyta lögunum sem gilda um landsdóm, ekki bara einu sinni heldur tvisvar, um þessi réttarhöld, leggja til að þeim lögum verði breytt. Og það eru alþingismenn sem gáfu út ákærurnar eða samþykktu ákæruskjalið sem leggja til að umboð þeirra dómara sem eiga að dæma í málinu verði framlengt. Þetta allt saman er mjög sérstakt og sérstætt. Þegar þannig er haldið á málum leyfi ég mér að halda því fram að það sé tómt mál að tala um réttláta málsmeðferð í þessu samhengi. Það er mjög fátt við þessa málsmeðferð sem er réttlátt. Og að réttaröryggi manna sé tryggt - ég leyfi mér að halda því fram að þetta fyrirkomulag, hvenær sem því var komið á fót, standist ekki þær grundvallarkröfur sem gerðar eru í mannréttindasáttmálum og mannréttindaákvæðum, hvort sem það er í okkar stjórnarskrá á Íslandi eða í þeim mannréttindasáttmálum sem við höfum annaðhvort lögfest eða undirgengist með öðrum hætti. Að mínu mati er tómt mál að tala um þetta mál í einhverju samhengi við réttláta málsmeðferð vegna þess að ekkert í þessu máli er réttlátt, ekki neitt. Við vitum hver tilgangurinn með frumvarpinu er. Hann er sá að auðvelda það, hv. þm. Mörður Árnason, að hægt sé að koma lögum yfir hinn meinta sakborning Geir H. Haarde. Það er bara einfaldlega þannig. Menn velta því fyrir sér hvort sú tillaga sem liggur fyrir í þessu frumvarpi sé besta leiðin út úr þeim vandræðum sem þeir sem standa að þessari ákæru gátu valið. Hv. þm. Birgir Ármannsson hefur velt því fyrir sér hvort þetta sé skásta leiðin út úr þeim vandræðum sem menn hafa komið sér í. Það kann vel að vera að það sé skárra að lengja umboð dómaranna en kjósa þá upp á nýtt en báðar leiðirnar eru að mínu mati afleitar. Það má halda því fram að sú tillaga sem frumvarpið mælir fyrir um sé gildishlaðin vegna þess að málareksturinn er hafinn. Við skulum ekki gleyma því. Þeir dómarar sem lagt er til að fái framhaldslíf, ef svo má segja, í þessu frumvarpi hafa komið að málinu. Þeir hafa kveðið upp úrskurð sem varðaði mikla hagsmuni fyrir sakborninginn Geir H. Haarde. Og bara sú ákvörðun, eftir að slíkur úrskurður hefur verið kveðinn upp, sem var sakborningnum í óhag, þeirra sem tóku ákvörðun um að ákæra Geir H. Haarde að framlengja umboð þeirra dómara, er til þess fallin að hægt sé að draga þær ályktanir að þeir sem styðja frumvarpið séu þar með að lýsa velþóknun sinni á dómstörfum þeirra sem nú sitja í landsdómi. Það má halda því fram. Það má líka halda því fram að þannig sé yrðu dómararnir kosnir upp á nýtt, þeir hinir sömu og komu að málinu í upphafi en líklega hefði verið best að draga þetta mál allt saman til baka og hefja það upp á nýtt, taka aðra ákvörðun á þinginu um það hvort ákæra ætti fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra og þá þannig að það væri ljóst að þeir dómarar sem þyrftu að taka afstöðu til þeirrar ákæru hefðu þá verið skipaðir til nægilega langs tíma til að geta klárað málið svo að bragur væri á. Virðulegi forseti. Þetta mál er miklum vandkvæðum bundið og ekki til mikils sóma, hvorki fyrir þingið eða þjóðina. Best færi á því að það færi veg allrar veraldar og menn mundu endurskoða þennan málatilbúnað allan frá upphafi til enda.

Forseti. Mér er engin sérstök ánægja af því að sjá hér grátbólgna og társtokkna þingmenn Sjálfstæðisflokksins koma upp og hafa áður snyrt sig í speglinum til að slá pólitískar keilur út af þessu máli sem á ekki að vera neitt annað en venjulegt afgreiðslumál þingsins til að bæta úr ágöllum sem í ljós hafa komið. En það er auðvitað lærdómsríkt að horfa á þá og einn eftir hér til vinstri handar, hin mesta grátkona af öllum grátkonum Sjálfstæðisflokksins eins og fram hefur komið þegar hann vill það viðhafa  
            

Ég vil biðja hv. þingmann um að gæta orða sinna.

Já, ég skal gera það, forseti, og kanna um leið fordæmi í þingtíðindum, t.d. í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, um það sem ég nefndi hér sem var fullkomlega saklaust. Það sem var athyglisverðast í ræðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar var sú viðurkenning og sú frásögn af fundinum í allsherjarnefnd í gær að ekki einungis kallaði hann eftir því að rætt væri við sérfræðinga um réttarfar, sem er auðvitað eðlileg krafa og hefði verið eðlilegt að verða við henni ef aðstæður hefðu verið með þeim hætti, heldur vildi hann í því máli sem hv. þm. Birgir Ármannsson tók réttilega fram eða sagði um réttilega að væri viðkvæmt sem þetta mál er auðvitað af því að það er dómsmál í gangi eins og hann rakti, og þá vildi hann gera það enn þá viðkvæmara, kreista fram meiri grát, meiri viðbrögð með því að kalla bæði saksóknarann í málinu og verjandann í málinu á fund allsherjarnefndar til að þeir gæfu þar einhverjar yfirlýsingar sem hann gæti síðan flutt hér í málflutningi. Heyr á endemi! 

Virðulegi forseti. Ég get glatt hv. þingmann með því að ég er ekki grátbólginn yfir þessu máli og kannast ekki við að aðrir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins séu það. Munurinn á mér og hv. þm. Merði Árnasyni er hins vegar sá þegar kemur að þessu máli að hann er með slæma samvisku í því en ekki ég. Það er munurinn á okkur tveimur þegar kemur að þessu landsdómsmáli. Það var eðlileg krafa hjá mér, virðulegi forseti, að óska eftir því að verjandi Geirs H. Haardes yrði kallaður fyrir allsherjarnefnd til að segja álit sitt á þessu máli og það var líka eðlileg krafa að saksóknari Alþingis yrði fenginn til að uppljóstra sinni sýn á efni málsins. Ástæðan er sú að saksóknari Alþingis hefur ekki bara einu sinni heldur oftar verið með opinberar yfirlýsingar um það og hvatningar til löggjafarþingsins um að það þurfi að breyta landsdómslögunum vegna þess málareksturs sem þar stendur yfir Geir H. Haarde, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra. Í annan stað var sú beiðni mjög eðlileg vegna þess að það var upplýst í 1. umr. um málið að við vinnslu þessa máls var haft samband við saksóknara Alþingis með einum eða öðrum hætti. Saksóknari Alþingis átti samtal við saksóknarnefnd Alþingis um þetta tiltekna frumvarp og það er eðlilegt í ljósi þess að saksóknari Alþingis kom á fund allsherjarnefndar til að fjalla um þær ábendingar og þær umræður sem hún tók þátt í við undirbúning málsins. Svo segir hv. þingmaður „heyr á endemi“ þegar eftir þessu er óskað. Þetta eru mjög eðlilegar og málefnalegar beiðnir frá mér og hv. þm. Birgi Ármannssyni við meðferð þessa máls.

Forseti. Ég tel að beiðni þeirra hv. þingmanna Sigurðar Kára Kristjánssonar og Birgis Ármannssonar um að fá að tala á vegum allsherjarnefndar við sérfræðinga í réttarfari eðlilega, ég tel hana málefnalega og ég tel að ef aðstæður hefðu verið með öðrum hætti hefði átt að verða við henni. Það var ekki hægt. Hins vegar tel ég algerlega ómálefnalega og eingöngu hrápólitíska þá beiðni eða þá ósk og kröfu að fá að draga það dómsmál sem hér er háð í öðru húsi inn á fund allsherjarnefndar og síðan inn á vettvang þingsins.  Ég tel algerlega fráleitt að þingmenn hér á þinginu séu að ýta undir nákvæmlega þetta í máli sem vissulega er viðkvæmt en Alþingi tók ákvörðun um á sínum tíma og ég sem þá var hluti af því Alþingi ber engan kinnroða fyrir 

Virðulegi forseti. Ég vil taka það sérstaklega fram vegna orða hv. þm. Marðar Árnasonar að þegar beiðnin um saksóknara Alþingis og verjanda sakborningsins Geirs H. Haardes kom fram frá mér og hv. þm. Birgi Ármannssyni var sérstaklega tekið fram að beiðnin væri ekki til komin vegna þess að við vildum efna til einhvers málflutnings um efni ákæranna í allsherjarnefnd, málflutnings sem ætti heima fyrir landsdómi. Það var ekki tilgangurinn. Við töldum hins vegar eðlilegt í ljósi þess að því var marglýst yfir í þessum ræðustól þegar ákærutillögurnar komu fram að ekki þyrfti að breyta landsdómslögum. Síðan er það gert, lögð eru fram tvö frumvörp um breytingu á landsdómslögunum eftir að ákærurnar höfðu verið samþykktar á þingi. Í ljósi þess var eðlilegt að báðir aðilar málsins fengju þó ekki væri nema að segja munnlegt álit sitt á því frumvarpi sem við erum að ræða. Af hverju var það ekki gert? Getur hv. þingmaður útskýrt fyrir mér hvaða hætta stafaði af því að fá einn lagaprófessor og sækjanda málsins og verjanda til að segja munnlegt álit sitt á þessu máli, gefa þeim kannski 30–60 mínútur til að gera það? Getur hv. þingmaður upplýst mig um hvers vegna það var ekki gert? 

Virðulegi forseti. Frá því að ég tók sæti á Alþingi árið 2007 hef ég verið talsmaður þess að við vöndum vinnubrögðin, leggjum okkur öll fram um að vinnan við frumvörp sé vel úr garði gerð. Ég var kosinn til sætis í svokallaðri saksóknarnefnd sem hefur það hlutverk að fylgja eftir og fylgjast með þeim störfum sem saksóknara Alþingis eru falin samkvæmt lögum og kannski fyrst og fremst til að gæta að því að öll lagaumgjörð sé í lagi. Nefndin sem slík hefur túlkað hlutverk sitt afar þröngt. Við viljum ekki á nokkurn hátt skipta okkur af efnislegum atriðum og væntanlegum málflutningi í málinu en lítum svo á að við þurfum að gæta að því að lögin séu í lagi og að dómurinn geti starfað eðlilega. Þannig eru málin núna að 8 dómendur af 15 eru kosnir af Alþingi til sex ára í senn. Alþingi kaus síðast aðalmenn í landsdóm 11. maí 2005  Fyrir Alþingi var lagt frumvarp af hæstv. innanríkisráðherra fyrir síðustu áramót. Frumvarp það fól í sér ýmsar formbreytingar á störfum dómsins en þar var ákvæði svipaðs eðlis og það sem við fjöllum nú um en þar var tekið af skarið um að dómarar sem eiga sæti í landsdómi skyldu ljúka meðferð máls sem væri hafið. Það var reyndar orðað með öðrum hætti en málið sofnaði einfaldlega í nefnd eftir því sem ég best veit og kom ekki til atkvæðagreiðslu á Alþingi eftir 2. umr. þannig að saksóknarnefndin tók af skarið um að þeir dómendur sem nú eiga sæti í landsdómi tækju við meðferð málsins og kláruðu málið þótt kjörtímabil þeirra væri á enda. Rætt hefur verið í ræðustóli Alþingis um að hugsanlega séu einhverjar skárri leiðir og varasamt sé að breyta lögunum. Síðan hefur því verið velt upp hvort þetta sé heppilegt eða óheppilegt. Ég held einfaldlega að þetta sé rétta leiðin. Ég held að rétta leiðin til að gæta réttaröryggis sakbornings í þessu máli sé að rjúfa ekki málsmeðferðina. Það er í fullu samræmi við meginreglur einkamálaréttarfars og opinbers réttarfars um milliliðalausa málsmeðferð. Hvað sem mönnum finnst um málið efnislega þá held ég að flestir séu sammála um að við viljum hafa lögin það vel úr garði gerð að engum blandist hugur um að réttaröryggis þess sem hefur verið ákærður sé gætt. Hér hafa sjálfstæðismenn rætt að þeir hafi kallað eftir sérfræðingum fyrir allsherjarnefnd til að fjalla um þetta. Það var ekki gert í saksóknarnefndinni. Ég leitaði mér hins vegar sjálfur upplýsinga og hef ekki heyrt nokkurn sérfræðing á þessu sviði ýja að því eða færa fyrir því rök að þetta sé á einhvern hátt óeðlilegt eða brot á lögum. Það sé hins vegar að fullu sambærilegt við ákvæði 197. gr. og 198. gr. laga um meðferð opinberra mála, 164. gr. og 165. gr. laga um meðferð einkamála og ákvæði til bráðabirgða við 1. og 2. gr. í lögum um meðferð sakamála, nr. 88/2008, en eins og segir í greinargerðinni sækir ákvæðið fyrirmynd sína í 48. gr. laga um stéttarfélög og vinnudeilur, nr. 80/1938, þar sem fjallað er um dómara í félagsdómi en þar segir að dómarar sem hafa byrjað meðferð máls skuli ljúka því þótt kjörtímabil þeirra sé á enda. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur af þessu miklar áhyggjur og hefur velt því upp hvort þetta komi á einhvern hátt til með að skarast við mögulega nýja dóma eða nýjar málsmeðferðir sem gætu hugsanlega komið fyrir nýjan dóm. Ég held að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því. Fyrir Hæstarétti eru rekin mismunandi mál þar sem eru mismunandi dómarar. Að sjálfsögðu þurfa dómarar að fara eftir ríkjandi fordæmum en það á ekki að valda vandkvæðum í þessu máli. Síðan kom hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og lýsti því yfir að tilgangurinn væri að koma lögum yfir sakborninginn. Ég hafna því alfarið. Það er einfaldlega verið að bregðast við þeirri staðreynd að tími nokkurra dómara rennur út 11. maí næstkomandi og þess vegna varð að bregðast við.

Hæstv. forseti. Það er tvennt í ræðu hv. þingmanns sem ég vildi bregðast við. Ég tek fram að ég get tekið undir ýmislegt af því sem hann sagði í ræðu sinni. En ég fór að velta því fyrir mér þegar hann talaði og hef svo sem gert það á fyrri stigum líka þegar rætt er í þessu samhengi um milliliðalausan málflutning og allt það að við þurfum að átta okkur á því að landsdómur hefur komið saman, held ég, tvisvar og fjallað um formsatriði varðandi kærur út af málsmeðferð. Hin efnislega meðferð fyrir landsdómi er ekki hafin. Það er ekki búið að ganga frá ákæruskjali, það eru engin réttarhöld byrjuð í málinu sjálfu. 

Virðulegi forseti. Fljótt á litið tel ég það ekki skipta máli. Það sem við erum að gera er að tryggja það einfaldlega að seta þeirra dómara sem fjalla um málið verði ekki rofin þannig að réttaröryggi sakborningsins verði skert og þess vegna tel ég þetta nauðsynlegt. Þetta ákvæði á svo við í framtíðinni. Þetta er eðlilegt í dómsmálum yfir höfuð þannig að ég held að við séum að gera eðlilegan hlut sem sé í samræmi við allar meginreglur laga, hvort sem er í stjórnarskrá, mannréttindadómstólum eða laga sem gilda um réttarfar. Því tel ég rétt að bregðast svona við.

Hæstv. forseti. Ég velti þessu upp vegna þess að ég held að þetta kunni að skipta máli þegar við metum það frumvarp sem liggur fyrir. Hin efnislega málsmeðferð í máli Alþingis gegn Geir H. Haarde er ekki hafin. Landsdómur er ekki byrjaður að hlusta á vitnaleiðslur, málflutning sækjanda eða verjanda. Landsdómur er ekki einu sinni kominn með ákæruskjal frá ákæranda í hendur. Auðvitað hefur landsdómur ályktunartillöguna sem var samþykkt á þingi og felur í sér helstu efnisatriði ákærunnar. Saksóknari er bundinn af því skjali en það má alveg líta svo á að það sé enginn málflutningur hafinn í landsdómi og málsmeðferð í hinu efnislega máli sé ekki hafinn. 

Virðulegi forseti. Ég virði skoðun hv. þingmanns um að þetta kunni að skipta máli. Ef ég skil þingmanninn rétt er hann væntanlega að halda því fram að það sé þá óþarfi að leggja fram þessa lagabreytingu. Ég held hins vegar að það skipti ekki máli. Það hefur svo sem ekkert með þetta mál að gera heldur mál í framtíðinni. Þegar meðferð málsins er hafin, við getum svo deilt um hvort hin efnislega meðferð sé hafin eða ekki, þá er hinn eðlilegi farvegur sá að þeir dómarar sem fá málið í hendur ljúki því einnig og að til sé lagaákvæði sem kveði mjög skýrt á um það.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að frá því að hann tók sæti á Alþingi hefði hann verið talsmaður þess að bæta hér vinnubrögð. Hann kom einnig inn á það að með samþykki þessa frumvarps sé réttaröryggi sakborningsins tryggt. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort honum hafi fundist að frá því að sú ákvörðun var tekin að ákæra Geir H. Haardes, sem ég tel eitt mesta níðingsverk Alþingis alla tíð, hafi réttaröryggi sakborningsins verið tryggt. Ef ég man rétt tók það mjög langan tíma og þurfti að ganga eftir því að sakborningi yrði skipaður verjandi. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Hv. þingmaður kom líka inn á það í ræðu sinni að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hefðu gert athugasemd við það að ekki hefðu verið kallaðir sérfræðingar fyrir allsherjarnefnd í meðförum málsins, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnirnar. Varðandi fyrra atriðið er í sjálfu sér erfitt fyrir mig að meta hvort réttur hafi verið fyrir borð borinn gagnvart sakborningi á einhverjum stigum málsins. Ég tel reyndar ýmislegt í þessu máli óheppilegt, það hefði átt að skipa honum verjanda fyrr. Ég treysti mér ekki til að meta hvort það valdi einhvers konar réttarspjöllum í málinu. Það er annarra að dæma. Ég tel fullkomlega eðlilegt að verða við þeirri ósk sjálfstæðismanna að kalla til óháða sérfræðinga. Það sem ég benti hins vegar á í ræðu minni var að það var ekki gert fyrir saksóknarnefnd þegar við ræddum um að leggja fram þetta frumvarp. Ég taldi það einnig óþarfa vegna þess að ég hafði ekki heyrt í neinum sérfræðingi sem hafði út á frumvarpið að setja. En ég er alltaf talsmaður þess að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég fagna því að hann styðji tillögu okkar sjálfstæðismanna um að kalla til sérfræðinga fyrir allsherjarnefnd til að fara yfir þetta vegna þess að hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að hann hefði einmitt gert það sjálfur, séð ástæðu til að leita álits hjá sérfræðingum um hvort þetta væru óeðlileg vinnubrögð, eins og hv. þingmaður orðaði það, eða bryti hugsanlega á bága við lög. Hann fagnaði því að þetta væri gert. Hv. þingmaður svaraði því þannig að hann vildi ekki kveða upp úr um það hvort málsmeðferðin alveg frá því að Alþingi tók þá ákvörðun að ákæra Geir H. Haarde væri með þeim hætti að hún hefði skaðað stöðu sakborningsins. Ég er hins vegar á þeirri skoðun að það hafi gerst. Hann svaraði því þannig að það hefði hugsanlega valdið, eins og hann orðaði það, töfum eða vanbúnaði á réttarstarfinu sem slíku. 

Virðulegi forseti. Ég get svarað síðustu spurningunni heiðarlega, ég var einfaldlega staddur í útlöndum, eins og hv. þingmaður veit, þegar gengið var til atkvæða á Alþingi. Varðandi fyrri spurninguna um hvort málsmeðferðin hefði á einhvern hátt verið brotin vegna þess að það tafðist að skipa sakborningi verjanda þá er það einfaldlega úrlausnarefni landsdóms að meta slíkt. Ég tel mig ekki hafa forsendur til að skera úr um hvort það valdi réttarspjöllum eða ekki. Ég nefndi það í fyrri ræðu minni að ég teldi þetta óheppilegt, reyndar tel ég líka óheppilegt að þetta frumvarp komi fram núna en hafi ekki farið í gegn í meðförum allsherjarnefndar á fyrri stigum málsins. 
             Ég vil svo taka fram, virðulegi forseti, að ég met það svo sjálfur og ég leitaði til sérfræðinga um það 

Forseti. Ég vil gjarnan heyra álit hv. þm. Höskuldar Þórs Þórhallssonar á því hvernig hann metur stöðu þessa máls í ljósi sögu þess þar til nú, frá því að tillaga kom fram um ákæru á hendur fjórum ráðherrum annars vegar og þremur ráðherrum hins vegar og tekist var á um það og niðurstaðan varð þessi. Allt frá því að það lá fyrir að hvorug tillagan var samþykkt og niðurstaðan var allt önnur hefur málið ekki enn komist á og nú eru sjö mánuðir liðnir frá ákæru. Ýmis atriði í gangi málsins hafa verið vandræðaleg svo ekki sé meira sagt og þetta er m.a. einn liður í því að reyna að koma málinu í annan farveg en að var stefnt í upphafi. Hvert er álit hv. þingmanns á þeim gangi málsins sem verið hefur frá því að niðurstaða Alþingis lá fyrir og til dags dato?

Virðulegi forseti. Eins og ég hef lýst hér tel ég eftir því sem ég best veit að hægt hefði verið að standa að þessu á heppilegri hátt, hraða vinnunni. Ein af meginreglum réttarfarsins er sú að allur tími sem líður í málum frá því að ákært er og þangað til málið kemur fyrir dóm er metið sakborningi í hag. Ég er ekki í stakk búinn til að meta það hér og nú hvort þetta valdi einhvers konar réttarspjöllum. Þetta mál er einfaldlega þannig úr garði gert að það er einstakt, landsdómur hefur ekki oft komið saman, og ef við tökum mið af þeim tíma sem líður í sakamálum almennt 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég skal reyna að vera nákvæmari í spurningu minni til hv. þingmanns. Í raun snýst spurning mín um það hvort hv. þingmaður telji málið hafa verið tilbúið til afgreiðslu á þeim tíma sem það var tekið til afgreiðslu á Alþingi fyrir sjö mánuðum í ljósi þeirra tilrauna sem gerðar hafa verið til að breyta gangi þess með einhverjum hætti, þ.e. vandræðagangurinn við það að koma því til vegs. Kjör saksóknara var t.d. á öðru þingi en niðurstaðan varð. Það dróst að skipa ákæranda verjanda og hann þurfti að grípa til ákveðinna aðgerða í þeim efnum o.s.frv. Það dróst að landsdómur kæmist á laggirnar og nú er komin fram tillaga í annað sinn um breytingar á landsdóm. Í ljósi þessara atburða allra spyr ég hv. þingmann þeirrar spurningar: Hvert er álit hans á því að málið hafi verið tilbúið til afgreiðslu á Alþingi á sínum tíma?

Virðulegi forseti. Ég er einfaldlega þeirrar skoðunar að nánast hvert einasta mál sem hefur komið frá stjórnarmeirihlutanum er vanbúið til efnislegrar meðferðar, en ég skal samt segja að í þessu máli get ég ekki sagt fyrir víst hvort svo sé. En staðreyndin er sú í svo mörgum málum hefur ekki verið vandað nægilega til verka, við höfum oft séð það í fjárlaganefnd þar sem hv. þingmaður situr með mér. Það að kalla ekki eftir sérfræðingum og verða ekki við þeirri ósk sjálfstæðismanna tel ég að hafi verið mistök. Þetta er einfaldur hlutur sem ætti ekki að taka langan tíma. Ég veit að þessir sérfræðingar eru tiltækir þannig að þetta hefði verið einfalt. Ég held samt að málið í heild sinni sé í ágætisfarvegi og við skulum eins og ég segi vona að réttaröryggi sakborningsins sé ekki brotið á nokkurn hátt.

Herra forseti. Hv. þingmaður segist hafa verið settur í nefnd til að gæta að góðri lögfræði í þessu máli og ég vil spyrja hann hvort hann telji það vera góða lögfræði að breyta þessum lögum eftir að Alþingi var búið að ákæra. Af hverju í ósköpunum var það ekki gert áður? Hv. þingmaður situr á Alþingi og getur hvenær sem er komið með lagabreytingar. Hann sem lögfræðingur hlýtur að átta sig á því að það stóð til að ákæra ráðherra fyrir landsdómi og hann hlýtur að átta sig á þeirri veilu í landsdómslögunum þar sem segir í raun að það þurfi að skipta um hest í miðri á eins og landsdómslögin eru enn þá. Af hverju í ósköpunum kom hann ekki með frumvarp um að breyta þessu í þá veru? Varðandi réttláta dómsmeðferð, hvað telur hv. þingmaður að Mannréttindadómstóllinn og fleiri …? 

Virðulegi forseti. Þessu er auðsvarað. Ástæðan fyrir því að ég taldi ekki þurfa að leggja fram einhvers konar lagabreytingu eða lagafrumvarp um þessa breytingu var einfaldlega sú að það lá fyrir frumvarp á Alþingi, lagt fram af innanríkisráðherra strax í kjölfar ákvörðunar Alþingis um að ákæra Geir H. Haarde, um að breyta ýmsum formsatriðum þessa máls. Þar var eitt ákvæði sem er í rauninni efnislega samhljóða því sem við erum að gera núna. Ég held að þingmaðurinn sé í raun sammála mér um að það hefði verið hálfankannalegt að koma með tvö lagabreytingafrumvörp þess efnis.

Herra forseti. Nú veit hv. þingmaður miklu frekar en ég hve tímasetningar skipta miklu máli í lagasetningu og í sambandi við lög. Ég hefði talið að góður lögfræðingur hefði getað séð að þessu átti að breyta áður en ákært var með þingsályktun frá Alþingi. Það hefði átt að gera. Þetta mál er því klúður af því að þetta kemur fram eftir á. Ég ætlaði einmitt að spyrja hv. þingmann að því: Hvað telur hann að Mannréttindadómstóllinn muni segja um það að ákærandinn, þ.e. Alþingi Íslendinga, breyti því hvernig dómarar eru valdir? Það ákveður að núverandi dómarar skuli starfa áfram í staðinn fyrir að fara að lögum um að kjósa nýja. Hvernig lítur það út? Og getur verið - nú er ég ekki að gefa það í skyn - að einhver af núverandi dómurum sé vilhallur þeirri ákvörðun Alþingis að ákæra og refsa?

Virðulegi forseti. Ef málið kemur fyrir Mannréttindadómstól Evrópu er mér til efs að hann komi til með að fetta fingur út í þá aðgerð sem við erum að gera í dag. Ég held að Mannréttindadómstóllinn fagni því, ef þannig má að orði komast, 

Virðulegi forseti. Menn velta því væntanlega fyrir sér hvort við séum að ræða gott eða vont mál í eðli sínu og auðvitað má alltaf deila um það. Menn geta haft á því ýmsar skoðanir en í andsvari áðan hjá hv. þm. Merði Árnasyni var mjög athyglisverðu máli slegið á þetta. Ég verð að segja að það er illa komið fyrir einu þingmáli þegar sá sem helst heldur uppi vörnum fyrir það er hv. þm. Mörður Árnason. Ef maður gæti fundið til með þingmáli fyndi ég til með þessu þingmáli fyrir að vera í þeirri stöðu að eiga öngvan vin nema hv. þm. Mörð Árnason. Það eru örlög sem ég hygg að varla sé hægt að kalla yfir nokkurt þingmál. Hvað er hér um að ræða? Um hvað erum við í raun og veru að ræða þegar við fjöllum um þetta þingmál, það frumvarp sem hér er til umfjöllunar og er komið til 2. umr.? Tilefni frumvarpsins er að landsdómur hefur verið kvaddur saman. Hann var kvaddur saman vegna þess að búið var að taka um það ákvörðun á Alþingi að ákæra fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra Geir Haarde. Landsdómur kom þó því aðeins saman að mjög var knúið á um það af verjanda fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra að landsdómur kæmi saman, ella væri hann væntanlega ekki enn kominn saman miðað við allar forsendur. Kjörtímabili þess landsdóms sem nú er að störfum er um það bil að ljúka. Við allar eðlilegar aðstæður, ef ekki hefði komið til þessarar ákæru á hendur fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, væri Alþingi væntanlega að búa sig undir það þessa dagana að kjósa einfaldlega nýjan landsdóm. Þannig hefur það verið allan þann tíma sem þessi lög hafa verið í gildi. Það hefur ekki þurft að velta fyrir sér með hvaða hætti ætti til dæmis að framlengja kjörtímabil sitjandi landsdóms fremur en að nokkrum dettur í hug að velta því upp hvort framlengja ætti kjörtímabil Alþingis eða starfstíma einhverra tiltekinna þingkjörinna nefnda. Ég hef setið á Alþingi í 20 ár og man aldrei eftir því að jafnvel þó að í nefnd sæti hið ágætasta fólk sem allir væru sammála um að væri best til þess fallið að sinna starfi sínu hafi nokkrum dottið í hug að breyta bara lögunum og framlengja starfstíma nefndarinnar, ég tala nú ekki um kjörtímabil Alþingis þó að einhverjum þingmanni þætti kannski dálítið þægilegt að þurfa ekki að ganga undir dóm kjósenda. Hér eru uppi nýjar aðstæður, þær að það er búið að ákæra einn fyrrverandi hæstv. ráðherra, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, og nú hafa menn komist að þeirri niðurstöðu að það gæti verið dálítið vafasamt fyrir það mál sem til stendur að höfða á hendur fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, og Alþingi hefur auðvitað ákveðið að skuli vera höfðað, að ákveða að kjósa nýjan landsdóm. Þetta gæti ekki verið skýrara. Þeir sem flytja málið og þeir sem hyggjast styðja málið gera það með öðrum orðum á þeim forsendum, og gera sér grein fyrir því, að þeir eru þátttakendur í þessu ferli. Hvernig sem menn líta á málið, hvort sem menn kalla þetta illskásta kostinn, besta kostinn eða hvað, er eitt algerlega ljóst, sú ákvörðun sem nú er verið að búa sig undir að taka á Alþingi er beint inngrip í ákæruna og ákærumeðferðina á hendur hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra. Menn geta kallað þetta lítið eða ekki mjög mikið inngrip en þetta er óneitanlega inngrip og hlýtur þess vegna að koma mjög til álita og skoðunar þegar málsmeðferðin hefst fyrir landsdómi hvenær sem það verður. Núverandi saksóknari í þessu máli boðaði það fyrir nokkrum vikum að ákæru á hendur fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra væri að vænta öðrum hvorum megin við páskana. Nú eru páskarnir liðnir og ákæran er ekki komin fram. Kannski er beðið eftir því að þessi löggjöf líti dagsins ljós, ekki skal ég segja um það, það verður fróðlegt að sjá hvort ákæran lítur dagsins ljós fljótlega eftir þetta. Getur það spilað inn í að saksóknari telji sig vera á betri stað með málið að bíða eftir þessari niðurstöðu Alþingis? Það eru getgátur af minni hálfu en auðvitað eru þetta allt saman áhugaverðar spurningar sem óneitanlega koma upp í hugann. Kjarni málsins er sá að ef ekki væri búið að taka um það ákvörðun af hálfu Alþingis að ákæra fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra stæðum við ekki hér og ræddum þetta mál. Þá hefði það ekki komið fram. Skýrara getur það ekki verið um það að þetta er beint inngrip í þessi málaferli hvernig sem það er. Mér fannst mjög athyglisvert að hlusta á ræðu hv. þm. Höskuldar Þórs Þórhallssonar. Hann er í fyrsta lagi lögmaður, a.m.k. fyrrverandi lögmaður, og lögfræðingur. Hann er í öðru lagi einn af flutningsmönnum þessa máls, færði rök fyrir máli sínu og er í saksóknarnefndinni þannig að hann má glöggt vita um hvað verið er að véla. Hv. þingmaður sagði að hann teldi óljóst hvort þetta mál gæti valdið réttarspjöllum. Hugtakið réttarspjöll hljómar í eyrum mínum sem leikmanns, kannski sérfræðings í því að setja lög en leikmanns að öðru leyti í lögfræði, sem ákaflega alvarlegur hlutur og vekur að mínu mati augljóslega upp miklar spurningar um stöðu þessa máls. Hann svaraði í andsvörum og ítrekaði hvað eftir annað að það gæti svo sem verið að þetta mál væri innan marka, hann fullyrti ekkert um það. Síðan var ákveðið að láta vaða og sjá hvort þetta slyppi. Þetta vil ég segja, virðulegi forseti, að er ekki til marks um góð vinnubrögð. Vaknar nú enn upp spurningin, minningin og áminningin frá þingmannanefndinni góðu sem hvatti til vandaðra lagasetninga. Ætli við teljum ekki að þegar við fjöllum um lagasetningu sem í fyrsta lagi lýtur að réttarfarinu sjálfu og erum í öðru lagi á brautum sem við höfum aldrei fyrr farið í sögu íslenska lýðveldisins, þ.e. að ákæra og stefna fyrir landsdóm einum fyrrverandi hæstv. ráðherra, að það hefði verið rétt að vera að minnsta kosti 110% viss um að þessi mál væru innan marka, svo vitnað sé í orðalag hv. þm. Höskuldar Þórs Þórhallssonar, og verið alveg klár á því hvort þetta mál ylli réttarspjöllum eður ei? Nei, það er ekki gert. Það er bara látið vaða, lagó og svo er að sjá hvernig þessu reiðir af. Það er algjörlega deginum ljósara þegar þessi mál eru skoðuð í því ljósi sem við vörpum hér á það, eins og ég hef bent á, að það er verið að breyta leikreglum. Samkvæmt leikreglum sem unnið hefur verið eftir, samkvæmt lögum sem eru í gildi á þessari stundu, samkvæmt lögum sem voru í gildi 28. september þegar Alþingi Íslendinga ákvað illu heilli að ákæra fyrrverandi hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra voru ákveðin lög í gildi er gert ráð fyrir því að það væri starfandi landsdómur og að hann starfaði á tilteknu kjörtímabili. Því kjörtímabili lýkur um miðjan þennan mánuð og þess vegna hlyti þá að blasa við að samkvæmt lögum yrði að kjósa nýjan landsdóm. Nú kom það fram hjá hv. þm. Atla Gíslasyni að menn hefðu ekki áttað sig á því á þessum tíma að þetta kjörtímabil væri að renna út. Gott og vel, þá er það þannig, menn áttuðu sig ekki á því en það breytir ekki málinu. Staðan er sú að 28. september var ákveðið að ákæra, síðan hefur ýmislegt gerst og mikið vatn runnið til sjávar. Hæstv. fyrrverandi mannréttindaráðherra, með upphrópunarmerki, flutti frumvarp í mörgum liðum til að bregðast við, kom inn í málsmeðferðina, kaus að draga það frumvarp til baka og varð maður að meiri fyrir það. Engu að síður var reynt að breyta leikreglunum. Ég held að þetta sé býsna alvarlegt mál og furðulegt má það vera ef það kemur ekki með beinum hætti inn í þá umræðu og meðferð landsdóms á þessu máli þegar það er klárlega verið að breyta leikreglum. Hér hefur hv. 1. flutningsmaður frumvarpsins, hv. þm. Atli Gíslason, sagt á fyrri stigum að hann hefði talið að ef málin yrðu ekki framreidd með þeim hætti sem verið er að gera með þessu frumvarpi teldi hann að réttaröryggi kynni að vera teflt í tvísýnu. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sem mælti fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar tók eiginlega dýpra í árinni. Hún sagði að hún teldi þetta hvergi standast kröfur um réttláta málsmeðferð. Sú staða sem uppi var að gildandi lögum hefði með öðrum orðum ekki staðist kröfur um réttláta málsmeðferð og kynni að hafa teflt réttarörygginu í tvísýnu. Þetta er staðan. Auðvitað eru menn að reyna að átta sig á stöðunni í þessu máli og hvað er réttast að gera. Ég verð að segja að það olli mér furðu að heyra hér að málsmeðferðin í hv. allsherjarnefnd hefði verið með þeim endemum sem hv. þm. Birgir Ármannsson og Sigurður Kári Kristjánsson hafa lýst. Hér kemur þetta gríðarlega umdeilda mál sem við mörg hver höfum sagt að stæðust ekki réttarfarskröfur nútímaréttarríkis, stönguðust á við mannréttindasáttmála sem við höfum gert og skuldbundið okkur til, svo sem mannréttindasáttmála Evrópu, væri hraklegt mál að öllu leyti og hefði verið síðan unnið alveg frá því að því var hrint úr vör 28. september með þeim hætti að það stangaðist á við allar reglur sem eiga að gilda um málsmeðferðarreglur varðandi stöðu þeirra sem sæta ákæru. Síðan er gripið inn í þetta ferli með þeim hætti sem ég hef verið að lýsa. Hefði maður þá ekki ætlað að það yrði að minnsta kosti reynt að vanda til máls af þessu taginu? Menn eru komnir inn á algjörlega nýjar lendur og vita ekkert hvernig hlutunum síðan vindur fram, eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sagði áðan. Það er óljóst hvort þetta mál veldur réttarspjöllum. Samviskan er samt sem áður ekki öðruvísi en svo að þótt lögmaður sem þekkir til mála, situr í saksóknarnefndinni o.s.frv. er í óvissu um það hvort þetta mál kunni að valda réttarspjöllum, einn af flutningsmönnum frumvarpsins, lætur allsherjarnefnd ekki svo lítið að tefja sig í fáeinar klukkustundir á því að fara yfir málið með þeim mönnum sem best mega þekkja til, eins og réttarfarsnefnd. Ég segi eins og Njáll forðum: Það hefði þurft að segja mér þessa sögu þrim sinnum. Engu að síður segja menn nú bara eins og hv. þingmaður, helsti varnarmaður málsins, Mörður Árnason sagði hér: Það er ekki hægt að gera þetta. Það var yfirsjón að gera þetta ekki, sagði hv. þm. Höskuldur Þórhallsson. Svona er staðan. Nú erum við að ljúka 2. umr. Ætla menn síðan virkilega að gera þetta að lögum síðdegis án þess að leita af sér allan grun og skoða þetta mál til hlítar með réttarfarsnefnd eða saksóknara Alþingis sem er beinn aðili að þessu máli eins og allir vita eða verjandi meints sakbornings? Þetta mál, virðulegi forseti, getur ekki lengur talist farsakennt, þetta er að verða tragedía. Sérstaklega finnst mér þetta farið að verða tragedía fyrir Alþingi og mikill áfellisdómur eftir allt sem á undan er gengið að menn skuli virkilega ætla sér að vinna þessi mál með þessum hraklega og furðulega hætti. Þetta mál á sér margvíslega forsögu, m.a. þá að hinn 21. október 2010 ritaði forseti landsdóms, Ingibjörg Benediktsdóttir, þáverandi dómsmála- og mannréttindaráðherra, sem nú heitir innanríkisráðherra, Ögmundi Jónassyni bréf og sendi tillögur um breytingar á lögum um landsdóm. Þær voru í sex tölusettum liðum og voru síðan fyrir handleiðslu hæstv. þáverandi mannréttindaráðherra bornar inn í þingið sem frumvarp. Það er mjög sérstakt að dómarinn í þessu máli skuli hafa beinan atbeina að því að breyta leikreglunum í miðju kafi. Enn vitna ég til hins vitra Njáls og segi: Þetta hefði ég líka þurft að láta segja mér þrim sinnum, að forseti landsdóms ynni að þessu máli með þessum hætti. Síðan var kölluð til ráðslags í þessum efnum saksóknari Alþingis sem hafði skoðanir á einhverjum þessara efnisgreina sem mig minnir að hafi síðan verið tekið tillit til þegar málið kom inn í þingið. Það vekur athygli að þetta frumvarp sem búið var til af forseta landsdómsins og með atbeina saksóknarans skuli hafa verið afturkallað. Hæstv. ráðherra treysti sér ekki, og ég hef sagt áður að er maður að meiri fyrir, til að knýja á um að þetta mál yrði afgreitt af Alþingi, enda hefði verið sérstakt að afgreiða mál sem breytti talsverðum fjölda greina, var frumvarp í átta greinum og tók til allmargra lagagreina, og rammanum utan um löggjöfina um landsdóm til viðbótar við það að framlengja líf landsdómsins eins og hann er skipaður í dag. Þetta er svo undarlegt mál allt saman að það tekur engu tali. Ég held að orð hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Árna Páls Árnasonar, sem líka er lögfræðilega menntaður, séu að verða að áhrínsorðum þegar hann sagði í atkvæðaskýringu sinni þann 28. september þegar þetta óþverramál var samþykkt í þinginu, með leyfi virðulegs forseta: „Virðulegi forseti. Margt er á huldu um forsendur ákæruliða í þessu máli öllu saman en í engu máli er það jafnljóst og í því sem nú er greitt atkvæði um og liggur mér nærri að segja að allar grundvallarforsendur ákærunnar séu upp í loft.“ Þetta getur varla verið harðari dómur frá einum ráðherra, þingmanni eða lögfræðingi um þetta mál eins og það var í pottinn búið. Síðan tók við þessi undarlega atburðarás öllsömul þegar það kom til dæmis upp fljótlega eftir ákvörðun Alþingis þennan örlagaríka 28. september að Alþingi hefði borið að taka ákvörðun um að skipa saksóknara á þeim tíma. Það er alveg ljóst að svo hefði átt að vera en það var ekki gert. Eins og allir vita leið og beið. Það þurfti að ganga eftir því að saksóknarinn væri skipaður og í mínum huga er alveg ljóst að Alþingi braut lög. Það var fundið að þessu strax og þetta lá fyrir en á það var því miður ekki hlustað og það hlýtur með öðru að koma mjög til skoðunar þegar efnisatriði ákærunnar verða rædd í landsdómi hvernig að þessum málum var staðið. Ég rakti í ræðu minni við 1. umr. þessa máls hvernig var skrumskælt og sniðgengið í rauninni lagaákvæðið um varasaksóknarann. Það er alveg skýrt í 13. gr. laganna um landsdóm hvert hlutverk varasaksóknara á að vera. Hann á að vera til afleysingar. Hann á að koma inn í ef saksóknari Alþingis forfallast af einhverjum ástæðum en það var ekki gert. Áður en saksóknarinn var ráðinn opinberlega var sá sem ætlunin var að sæti í því embætti farinn að ræða um hlutverk varasaksóknara. Hann er enginn varasaksóknari, hann er orðinn aðstoðarkokkur í þessu máli, dubbaður upp í hlutverk sérstaks aðstoðarmanns saksóknara án þess að ráð sé gert fyrir því fyrir í lögum. Svo velta menn því fyrir sér hvort þetta frumvarp hér standist reglur um réttláta málsmeðferð. Þetta mál allt saman er þannig vaxið að það stenst hvorki reglur um réttláta málsmeðferð né þær reglur um réttarfar sem við viljum hafa á að skipa 

Hæstv. forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vildi koma inn á í síðari ræðu minni við þessa umræðu. Það er rétt til að byrja með að bæta aðeins - ég vil kannski ekki segja að ég sé að leiðrétta minn ágæta félaga hv. þm. Einar K. Guðfinnsson en ég vil aðeins fylla inn í lýsingu hans á afdrifum þess frumvarps sem hæstv. innanríkisráðherra, þá dómsmálaráðherra, flutti í haust því að formlega séð held ég að það hafi ekki verið kallað til baka, það er einfaldlega í 1. umr. enn þá og hefur ekki komið til nefndar. Þess misskilnings gætti nokkuð í umræðum fyrr í dag að málið hefði endað í allsherjarnefnd. Svo var ekki, málið fór aldrei til allsherjarnefndar. Frumvarpið var lagt fram 18. nóvember og ég hygg að það hafi verið tekið til 1. umr. 24. nóvember. Ef ég man þá sögu rétt var sú umræða ekki löng. Hæstv. ráðherra mælti fyrir málinu og tveir eða þrír þingmenn aðrir fóru í ræður, síðan var umræðunni frestað og hefur verið í einhverri frestun síðan. Ég leiddi getum að því við 1. umr. um það frumvarp að það hefði verið mat ábyrgðarmanna frumvarpsins, tillöguflytjenda og hugsanlega annarra, að óráðlegt væri að halda áfram með málið í ljósi þess að verið væri að breyta leikreglum í miðju kafi. Ef það mat mitt er rétt að þær ástæður hafi búið að baki því að málið var ekki tekið upp aftur á þeim fimm mánuðum sem liðnir eru frá því að frumvarpið var flutt, þá er það gott og vel og sýnir, ef þetta er rétt mat hjá mér, að flutningsmaður og aðrir samherjar hans hafi kannski áttað sig á því að það gat haft alvarlegar afleiðingar að gera þetta með þeim hætti. Eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson minnti á fól það í sér ekki bara eina breytingu heldur átta efnislegar breytingar, ef ég man rétt, á lögunum um landsdóm, sumar veigalitlar, aðrar veigameiri. En burt séð frá því held ég að menn hafi, og ég vil draga þá ályktun af örlögum þess frumvarps, áttað sig á því að óráðlegt væri að fara í breytingar á málsmeðferðarreglum í miðju kafi. Sú breyting sem er lögð til í því frumvarpi sem við ræðum núna er alger lágmarksbreyting, við getum orðað það þannig miðað við allar þær hugmyndir sem uppi voru. Það er greinilega ætlun flutningsmanna að breyta eins litlu og kostur er en engu að síður, eins og ég hef bent, á felur samþykkt frumvarpsins á þessu þingi í sér að Alþingi er með pósitífum hætti að taka ákvörðun um að tilteknir einstaklingar sem voru kjörnir í landsdóm fyrir sex árum sitji áfram og ljúki meðferð þess máls sem hafið er fyrir landsdómi. Það er að vissu leyti inngrip í málið, miklu minna inngrip en aðrar breytingar, eins og t.d. þær sem fólust í frumvarpi hæstv. ráðherra í haust, þetta er miklu minni breyting, miklu minna inngrip og minna inngrip en ef kjörnir væru nýir menn til að fara með meðferð þessa tiltekna máls. Að því leyti er þetta skárra en inngrip er þetta engu að síður. Það sem gerir þetta sérstakt, eins og ég hef nefnt áður við þessa umræðu, er að ólíkt því sem gerist varðandi aðrar réttarfarsbreytingar þá snertir þetta eðli málsins samkvæmt bara eitt tiltekið mál sem þegar hefur verið tekin ákvörðun um að höfða, þó að breytingin eins og hún er lögð fram sé formlega almenn lýtur hún bara að einu tilteknu máli. Hún er líka sérstök og óneitanlega nokkuð viðkvæm í ljósi þess að löggjafinn og þingið sem fjallar um frumvarpið og þar með um þá tilteknu einstaklinga sem sitja eiga í landsdóminum er sama þing og tók ákvörðun um að fara út í þennan málarekstur á sínum tíma. Þess vegna er þetta í eðli sínu töluvert ólíkt og viðkvæmara en aðrar þær breytingar á réttarfarslöggjöf þar sem verið er að framlengja umboð dómara. Að þessu leyti er þetta ekki alveg sambærilegt. Ég held að við verðum að hafa það í huga. Eins og ég hef svo sem sagt fyrr við þessa umræðu lítur þetta út fyrir að vera frá mínum bæjardyrum séð skárri leið en ýmsar aðrar sem uppi hafa verið og betri en ýmsar aðrar tillögur sem voru á sveimi í aðdraganda málsins. Það hefði vissulega verið betra ef við hefðum haft meiri tíma til að fjalla um það. Ég ætla alls ekki að áfellast flutningsmenn frumvarpsins, félaga mína í saksóknarnefnd sem tóku að sér að hafa ákveðið frumkvæði í málinu nú á síðustu stigum. Reyndar er ég ekki viss um að það sé hluti af skyldum þeirra sem fulltrúa í saksóknarnefnd að gera það, það er ekkert augljóst í því en hvað um það, þeir tóku sig til og gerðu þetta. Dráttur málsins fram að því er hins vegar dálítið sérstakur af því að þegar hæstv. ráðherra lagði fram sitt frumvarp í nóvember var alla vega ljóst að menn voru þegar farnir að hafa áhyggjur af kjörtímabili dómaranna. En svo líður desember, janúar, febrúar, mars og apríl og ekkert gerist. Svo kemur málið inn núna í þessari viku og þá verðum við að klára það á tveimur sólarhringum. Það er svolítið sérstakt. Ég játa að þetta fer dálítið í taugarnar á mér, sérstaklega vegna þess að því er borið við að ekki hafi verið hægt að fá gesti á fundi nefndarinnar út af tímaskorti. En það hefur legið í loftinu í alla vega fimm mánuði að vilji stæði til að gera einhverja breytingu í þessa átt. Þetta er því allt saman dálítið sérstakt. Varðandi sjónarmið um gesti höfum við hv. þm Sigurður Kári Kristjánsson margtekið fram að óskir okkar gengu ekki út á það að fá einhverjar langar raðir af gestum og miklar greinargerðir, enda kannski ekki tilefni til þess miðað við málið. Okkar ósk var einfaldlega sú að nefndin sem slík viðhefði þau vönduðu vinnubrögð að ræða við einhvern sérfræðing, helst réttarfarssérfræðing eða réttarfarssérfræðinga, og ég er þeirrar skoðunar að því hefði mátt koma við trúlega með nokkurra klukkustunda fyrirvara annaðhvort í gær eða snemma í morgun, það hefði ekki átt að þvælast neitt óskaplega fyrir mönnum. Mér finnst þessi - hvað eigum við að segja, taugaveiklun sem var á afgreiðslu meiri hluta allsherjarnefndar ekki tæk, enda hafa menn viðurkennt, m.a. hv. þm. Mörður Árnason, að óskir okkar, a.m.k. hluti þeirra, hafi að hans mati verið málefnalegar og eðlilegar og virtist leiður yfir því að hafa ekki getað orðið við þeim. En samt vantaði frekari skýringar á því hvers vegna allt þetta var svo ómögulegt. Herra forseti. Ég kemst ekki lengra í þessu núna en ég held hins vegar að það hefði verið mun tryggara að fá utanaðkomandi álit á því hvort vera kunni að einhver réttarspjöll geti stafað af þeirri breytingu sem hér er lögð til.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar á lögum um landsdóm þar sem verið er að framlengja kjörtímabil landsdóms þar til búið er að klára mál og þá ákæru á hendur fyrrverandi hæstv. ráðherra, Geir Hilmari Haarde. Mér fannst hv. þm. Birgir Ármannsson fara mjög vel yfir það í lokaorðum sínum áðan, að hæstv. innanríkisráðherra - sem að sjálfsögðu varð að leggja niður mannréttindaráðherraheitið eftir að hann tók þátt í þessari grímulausu aðför og pólitísku réttarhöldum yfir fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, Geir Hilmari Haarde - lagði fram frumvarp í nóvember þar sem meðal annars var tekið á því að framlengja skipun landsdóms ásamt frekari inngripum. Það mál var, eins og svo margt annað, vanbúið þegar mælt var fyrir því. Ef ég man rétt voru það tveir eða þrír sem töluðu í málinu, svo var málið tekið af dagskrá og hefur ekki verið sett á dagskrá síðan. Síðan hafa liðið fjórir, fimm mánuðir. Þá er saksóknarnefndinni, og þeim hv. þingmönnum sem þar sitja, falið að koma með þetta frumvarp til laga til að bregðast við því sem fyrir löngu er fyrir séð. Það segir kannski ýmislegt að frá því að ákveðið var að gefa út ákæru af hálfu meiri hluta Alþingis á hendur Geir Hilmari Haarde skuli vinnubrögðin vera á þann veg að afgreiða þurfi frumvarpið á tveimur dögum. Hvers konar vinnubrögð eru þetta eiginlega? Það er þyngra en tárum taki að þurfa að fjalla um þetta með þessum hætti. Þegar málið fer síðan til allsherjarnefndar þá gefst ekki einu sinni tími til að kalla til sérfræðinga, eins og fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, hv. þingmenn Sigurður Kári Kristjánsson og Birgir Ármannsson, gerðu kröfu um að yrði gert. Það hefur verið vitað og það hefur legið ljóst fyrir svo mánuðum skiptir að þetta stóð fyrir dyrum. Þetta er náttúrlega til háborinnar skammar og ekkert annað. Síðan kemur hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, sem situr í saksóknarnefndinni, situr reyndar ekki í hv. allsherjarnefnd, lögfræðimenntaður maður, og segist ekki vera viss um hvort af frumvarpinu muni hugsanlega hljótast réttarspjöll. Þetta er náttúrlega ekki bjóðandi, svona vinnubrögð, að gera hlutina með þessum hætti. Í ljósi alls, virðulegi forseti, þá er þetta ferill málsins frá upphafi. Við munum vel að þingmannanefnd var skipuð til að fara yfir skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Hún skilaði síðar af sér, vann það verk í margar vikur og marga mánuði. Niðurstaðan út úr þeirri vinnu varð sú að nefndin var þríklofin. Tillaga kom um það frá sumum að fjórir fyrrverandi ráðherrar yrðu ákærðir en aðrir lögðu til að þrír fyrrverandi ráðherrar yrðu ákærðir. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í þingmannanefndinni, hv. þingmenn Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Unnur Brá Konráðsdóttir, lögðu síðan til að enginn yrði ákærður. Þetta varð afrakstur þeirrar vinnu og í septembermánuði á síðasta ári fjölluðum við um þetta og mér er sú umræða mjög minnisstæð. Ég sat í þingsal og hlustaði á nánast hverja einustu ræðu. Ég varð hins vegar svo sár og svekktur og reiður að ég treysti mér varla til að halda ræðu sjálfur, ég var svo niðurbrotinn yfir vinnubrögðum Alþingis, þeim vinnubrögðum sem ég horfði upp á. Mig langar að rifja aðeins upp og deila því með hv. þingmönnum, og þeim sem eru að hlusta, hvað ég upplifði þegar hæstv. forsætisráðherra flutti ræðu sína þar sem hún skar úr um það að hún mundi ekki styðja ákærurnar. Það var mjög sérkennilegt andrúmsloftið hér í þingsal. Ég man eftir því að sumir hv. þingmenn Vinstri grænna gengu á dyr undir ræðu hæstv. forsætisráðherra, þeim var brugðið. Í framhaldi af því hófst, eins og ég sá það, einhver sú ömurlegasta og mest niðurlægjandi atburðarás sem ég hef orðið vitni að á ævi minni þegar nokkrir hv. þingmenn Samfylkingarinnar fóru í þann leiðangur sem mun verða festur við nöfn þeirra um alla eilífð. Það voru ótrúleg vinnubrögð og þeim til mikillar skammar alla tíð og mun verða svartur blettur í sögu Alþingis. Það sem gerðist þar var svo augljóst að það sáu það allir sem vildu. Að mínu mati var það einn dapurlegasti dagur í lífi mínu, 28. september 2010, þegar þetta mál var afgreitt frá þinginu, afskaplega dapurlegur dagur. Þar var staðfest það versta sem til er í hverjum manni þegar þessir hv. þingmenn Samfylkingarinnar ákváðu að handvelja hverjir skyldu ákærðir og hverjir ekki. Það var ótrúlega niðurlægjandi, sérstaklega fyrir þá að sjálfsögðu og fyrir þingið í heild sinni. Sá blettur mun aldrei hverfa af hinu háa Alþingi. Þessi atburðarás var staðfesting á því að sumra áliti að hér var um ekkert annað en pólitísk réttarhöld að ræða. Það átti að gera upp pólitísk átök, hluti sem hingað til hafa verið gerðir upp í kosningum, hluti sem kjósendur hafa verið látnir gera upp. Það uppgjör var fært inn í þingsalinn og það var afskaplega dapurlegt. Sumir hv. þingmenn stjórnarinnar og allir þingmenn stjórnarandstöðunnar, held ég, greiddu atkvæði eftir sannfæringu sinni  Það er ljóst, að mínu mati, að þetta var alger staðfesting á pólitísku uppgjöri í þingsölum. Ég hef velt því dálítið fyrir mér síðan: Á hvaða vegferð erum við? Mun þetta verða breyting til framtíðar? Eftir næstu kosningar, þegar kemur ný ríkisstjórn - og það er 100% öruggt, leyfi ég mér að fullyrða, að það verður ekki vinstri stjórn - verða æðimörg tilefni fyrir nýjan stjórnarmeirihluta til að draga suma hæstv. ráðherra til ábyrgðar og kæra þá fyrir landsdómi með mun gildari rökum en voru notuð gegn Geir Hilmari Haarde, fyrrverandi forsætisráðherra. Munu hv. þingmenn sem þá sitja á Alþingi halda í þá vegferð? Það getur vel verið, ég veit það ekki. Það gæti verið pólitískt uppgjör, þetta mundi halda áfram. Það sér nefnilega ekki fyrir endann á þessu máli í heild sinni. Þessi vegferð er hugsanlega rétt að byrja og ég ítreka enn og aftur að hér inni eru margir hæstv. ráðherrar sem mun einfaldara væri að færa rök fyrir að draga fyrir landsdóm. Hæstv. utanríkisráðherra bendir á sig. Ég tel að það sé ekki hæstv. utanríkisráðherra en ástæða væri til að draga suma aðra fyrir landsdóm, og með sömu rökum. Það kom líka í ljós, þegar hæstv. innanríkisráðherra mælti fyrir frumvarpi sínu í nóvember, með enn frekari inngripum en hér er verið að gera, að sumir hv. þingmenn líta á sig sem saksóknarvaldið. Það kom mjög vel fram í máli hæstv. innanríkisráðherra þegar verið var að ræða vantrauststillögu á ríkisstjórnina, en hann sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Vilja menn kosningar til að fá nýja verkstjórn á rannsókn efnahagsbrotanna eða vilja menn hafa þau í okkar forsjá? Þar er ég verkstjórinn. Ég heiti mönnum því að við munum standa vörð um þessa rannsókn. Ég hef áður sagt að ef við leiðum ekki til lykta þessa rannsókn mun íslenska þjóðin hafa móralska timburmenn í 300 ár.“ Þetta segir hæstv. innanríkisráðherra í umræðum á Alþingi fyrir örfáum dögum. Ekki er nóg með að framkvæmdarvaldið virði ekki þá skiptingu sem er milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds heldur seilist það inn í dómsvaldið líka. Þrískipting valds virðist ekki vera til í huga hæstv. innanríkisráðherra. Hann telur sig sjálfan vera persónugerving þess að halda þurfi utan um rannsóknir. Þetta er alveg ótrúlegt en þetta afhjúpar einmitt hugsun hæstv. innanríkisráðherra og hvernig hann lítur á stöðu sína, það er ekkert öðruvísi. Hann lítur svo á að hann einn, prívat og persónulega, geti tryggt rannsókn, sem ekki er á hans vegum og á ekki að koma inn á hans borð - ég geng út frá því sem vísu að þeir sem rannsaka þessi mál og dæma mundu ekki einu sinni hlusta á það sem hæstv. innanríkisráðherra hefði fram að færa ef honum dytti í hug að hafa samband við þá og reyna að hafa áhrif á þá. Það er hreint með ólíkindum hvernig þetta hefur verið gert. Ég talaði áðan um að sú vegferð sem hér væri hafin, þ.e. að færa pólitískt uppgjör inn í þingsalinn, sem er í þessu tilviki gert grímulaust, væri hugsanlega rétt að byrja. Ég vona svo sannarlega að svo verði ekki. En það gæti farið svo að menn vildu halda áfram að gera pólitíkina upp hér og draga menn fyrir landsdóm, fyrrverandi eða núverandi ráðherra. Ég velti því stundum fyrir mér hvernig fjallað verður um það sem gerðist hér þegar draga fer úr reiði og heift í þjóðfélaginu, sem gerist því miður allt of hægt. Þegar skýrara ljósi verður varpað á það sem gerðist í kjölfar hrunsins, þær ákvarðanir sem til að mynda voru teknar með setningu neyðarlaganna - helstu sérfræðingar um allan heim hafa talið það vera það eina sem íslensk stjórnvöld hefðu í raun getað gert á þeim tíma, að neyðarlögin hafi bjargað Íslandi. Sá sem stýrði þeim aðgerðum var fyrrverandi forsætisráðherra Geir Hilmar Haarde, hann hefur fengið lof fyrir það frá helstu sérfræðingum heims í efnahagsmálum. En ákveðið er af meiri hluta Alþingis að draga þann sama mann fyrir landsdóm, það varð niðurstaðan, svo dapurleg sem hún er. Virðulegur forseti. Það stendur upp úr hvað varðar frumvarpið sem við ræðum hér, þó að ég hafi verið að ræða aðdragandann að málinu, að það er þinginu til háborinnar skammar að vera að bregðast við aðstæðum sem fyrirséðar voru fyrir mörgum mánuðum, þ.e. að kjörtímabil landsdóms væri að renna út. Frumvarp er lagt fram í nóvember, meðal annars með ákvæði um að framlengja tíma landsdóms. Síðan líður desember, janúar, febrúar, mars og apríl og það er komið fram í maí, sem er sjötti mánuðurinn, og þá loks er flutt frumvarp sem afgreiða verður með afbrigðum á tveimur dögum. Því er vísað til hv. allsherjarnefndar og vegna tímaskorts er ekki hægt að kalla til sérfræðinga til að fara yfir hvort þetta valdi hugsanlega réttarspjöllum í málinu. Þetta er ótrúlegt, algerlega ótrúlegt, vegna tímaskorts er það ekki hægt af því að dagarnir eru það fáir eftir. Það hefði kannski verið hægt að færa eitthvað til en auðvitað hefði fyrir löngu átt að vera búið að gera þetta. En þetta er allt gert með því lagi að ekki er nokkur einasti bragur á því og það verður aldrei neinn bragur á þessu máli. Ég sagði í upphafi máls míns að þetta yrði vonandi svartasti bletturinn á Alþingi alla tíð, vonandi gerist ekkert verra en þetta, ekkert jafnslæmt hefur gerst hingað til. Um er að ræða grímulausa pólitíska aðför. Það sást vel á viðbrögðum margra hv. þingmanna sem greiddu þessari ákæru atkvæði sitt hve vonbrigðin voru mikil með það hvernig málið endaði í heild sinni, að farin skyldi sú lágkúrulegasta leið sem hægt var að fara, að láta einn ráðherra sitja í súpunni, að ákæra einn ráðherra. Enda voru það ekki bara hv. þingmenn sem brugðust þannig við heldur sáum við slík viðbrögð í þjóðfélaginu, almenningi var nánast öllum lokið og var mjög miður sín yfir þessari ákvörðun Alþingis, að þetta skyldi hafa orðið niðurstaðan. Virðulegi forseti. Tími minn er senn á þrotum. Ég vona að þetta mál klárist fljótt og vel. Ég hef þá trú að málinu verði vísað frá, út í hafsauga, og dómur verði ekki felldur í því. Það er mín bjargfasta trú út frá því sem ég hef kynnt mér um þetta mál. Þetta er svartur blettur á Alþingi. Guðjón Þórðarson, hinn mikli fótboltaþjálfari, orða þetta mjög vel: Þetta er grímulaus aðför kommúnista að fyrrverandi forsætisráðherra Geir Hilmari Haarde.

Virðulegi forseti. Það getur hent okkur öll sem sitjum á Alþingi að segja ýmislegt í ræðustól sem við hefðum kannski mátt orða aðeins öðruvísi. Það hefur hent mig. Ég verð að segja að eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar held ég því miður að það hafi hent hann í þeirri ræðu. Ég hef aldrei talið mig vera kommúnista. Það var að sjálfsögðu ekki grímulaus aðför kommúnista  Ég hef ákveðna samúð með Sjálfstæðisflokknum og þar með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni hvað þetta mál varðar. Ég er ekkert sátt við að niðurstaðan skyldi hafa orðið sú að einn maður var ákærður. Ég lagði fram tillögu um að fjórir yrðu ákærðir og talaði fyrir því. 
             Hluti af því að taka þá ákvörðun að leggja til að Alþingi mundi ákæra fjóra menn var að fara yfir forsendurnar fyrir því og skoða önnur sambærileg mál eins og úrskurði Mannréttindadómstóls Evrópu, sérstaklega varðandi hið svokallaða Tamílamál. Forsendan fyrir því að sá dómur var staðfestur var að ekki voru gerðar neinar breytingar á samsetningu ríkisréttarins. Það sama er verið að gera hér, þetta er lágmarksbreyting. Það er ekki verið að gera breytingar á samsetningu dómaranna eftir að búið er að taka ákvörðun um að ákæra.

Virðulegi forseti. Aðeins út af því sem hv. þingmaður endaði á í sambandi við frumvarpið sem við ræðum, sem er reyndar mjög stutt og bara verið að framlengja skipun landsdómsins, þá er alveg hárrétt hjá henni að farið var mjög vel yfir það í ræðum fyrr í dag. Það sem vakti athygli mína var ræða hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar sem er flutningsmaður málsins. Hann sagðist hafa kynnt sér það sjálfur prívat og persónulega hvort þetta væru óvenjuleg vinnubrögð eða hvort þau stönguðust á við lög. Hann taldi svo ekki vera en hann gat ekki skorið úr um það sem löglærður maður hvort þetta væru réttarspjöll og það var það sem ég vitnaði til. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að ég hef lent í því í þessum ræðustól og jafnvel oftar en einu sinni að segja eitthvað sem ég hefði kannski betur sleppt. Ég tel hins vegar að það hafi ég ekki gert í umræddri ræðu. Ég vil að það komi skýlaust fram að hv. þm. Eygló Harðardóttir er að mínu mati ekki grímulaus kommúnisti. Ég var að lýsa í ræðu minni atburðarásinni þegar hæstv. forsætisráðherra hélt ræðu sína og lýsti yfir andstöðu við málið og því sem gerðist í þingsal þegar sumir hv. þingmenn Vinstri grænna gengu á dyr og ég sá hvernig menn drógu aðra til hliðar og út í horn. Hv. þingmaður sagði reyndar í andsvari sínu að hún hefði verið mjög ósátt við þá niðurstöðu sem varð, hún hefði talað fyrir annarri niðurstöðu og hefði gert það heiðarlega og samviskusamlega. Ég efast ekki um það svo að það komi skýrt fram. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún geti ekki verið sammála því 

Virðulegi forseti. Ég vona eða geri ekki ráð fyrir að það megi skilja orð hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar svo að ég sé þá kommúnisti með grímu fyrst ég er ekki grímulaus kommúnisti. Ég hef þá trú á félögum mínum sem sitja á þingi að þeir greiði atkvæði um mál eftir bestu getu og sannfæringu. Ég hef engar forsendur til að telja að það hafi verið eitthvað öðruvísi í þessu máli en öðrum málum. Þetta var gífurlega erfitt mál. Það tók mikið á okkur öll, held ég, sem sitjum á Alþingi þannig að ég get ekki tekið undir þau orð hv. þingmanns að þetta hafi verið pólitískt uppgjör eða að menn hafi greitt atkvæði gegn samvisku sinni. Niðurstaðan varð þessi. Ég vildi að hún hefði orðið önnur. En ákvörðunin um að ákæra bara fyrrverandi forsætisráðherra en ekki aðra ráðherra gerði það ekki að verkum að ég vildi draga afstöðu mína til baka af því að það ætti að ákæra hina ráðherrana. Ég greiddi atkvæði eftir bestu sannfæringu og verð að treysta því að aðrir þingmenn hafi gert það líka. Hvað varðar svar hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar held ég að hann hafi að vissu leyti sýnt hver niðurstaðan hefði orðið ef við hefðum kallað einhverja lögfræðinga fyrir nefndina. Það getur náttúrlega enginn svarað því nema landsdómur sjálfur og svo í framhaldinu Mannréttindadómstóll Evrópu hvort þetta hafi umrædd áhrif. Þetta er lágmarksbreyting og ég hef þá sannfæringu að ef við færum út í það að samþykkja t.d. frumvarp innanríkisráðherra sem gengur lengra eða ef við mundum ekki gera þessa breytingu værum við að fremja lagaspjöll og þá værum við virkilega að gera mjög alvarlega hluti því að þá hefðum við bein áhrif á það hverjir 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á og sagði réttilega að þegar niðurstaðan varð sú að kæra einungis einn hæstv. fyrrverandi ráðherra lágu þrjú álit þingmannanefndar fyrir, í fyrsta lagi að ákæra fjóra ráðherra, í öðru lagi þrjá ráðherra og í þriðja lagi engan. Mín skoðun hefur alla tíð verið sú að fyrst engin þessara tillagna var samþykkt hefði þingið átt að falla frá ákærunni. Eins og ég sagði í ræðu minni og ég get staðið við hvar sem er og hvenær sem er en ég fylgdist ég mjög vel með í þingsalnum, sat nánast undir hverri einustu ræðu allan tímann og öllum andsvörum, þá afhjúpaðist í atkvæðagreiðslunni það versta sem hefur gerst á þingi. Ég saka ekki hv. þm. Eygló Harðardóttur, sem kom í andsvar við mig, um að hún hafi ekki greitt atkvæði samkvæmt eigin sannfæringu. En ég hef tilfinningu fyrir því að fyrir atkvæðagreiðsluna hafi verið handvalið hvernig menn greiddu atkvæði og hvernig hún skyldi enda. Það hafi verið ákveðið af sumum með hrossakaupum, enda sáum við hvernig atkvæðagreiðslan var. Þetta er mín skoðun eftir að hafa upplifað það sem gerðist, hið dapurlegasta verk sem Alþingi hefur nokkurn tíma framkvæmt. Ég vil ítreka það sem ég sagði að eðlilegra hefði verið, eftir að engin af tillögum þingmannanefndarinnar var samþykkt, að fallið yrði frá ákæru á hendur fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra.

Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um landsdóm, nr. 3/1963, með síðari breytingum. Það frumvarp sem er til umræðu lætur ekki mikið yfir sér en það snertir hins vegar landsdóm sem nú er ætlunin að kalla saman í fyrsta sinn. Það verður að segjast eins og er, virðulegi forseti, að það er afar sérstakt hvenær og með hvaða hætti þetta frumvarp kemur fram. Alþingi og alþingismenn verða að fara að velta fyrir sér því verklagi sem hér ríkir í einstaka málum og verða að átta sig á því að ekki er boðlegt að leggja fram frumvarp, taka það til umræðu með afbrigðum, en segja jafnframt að tíminn sé svo skammur að ekki vinnist tími til að kalla til sérfræðinga í allsherjarnefnd til að fara yfir og gefa skoðun sína á því hvort það sem hér er verið að gera kunni síðar meir að falla undir það sem menn hafa kallað lagaspjöll. Að Alþingi skuli ætla á örfáum dögum að ljúka slíku máli á þennan hátt er, frú forseti, í hæsta máta óásættanlegt. Frú forseti. Slíkt vinnulag er algjörlega óboðlegt, það er þinginu algjörlega óboðlegt að fara fram með þessum hætti. Það er ekki eins og þeim hv. þingmönnum sem leggja frumvarpið fram hafi ekki verið ljóst frá því að ákæra var gefin út þann 28. september 2010 á hendur fyrrverandi forsætisráðherra þjóðarinnar, Geir H. Haarde, að hugsanlega þyrfti að skoða hvort málinu yrði lokið fyrir 11. maí 2011 þegar kjörgengi þeirra sem sæti eiga í landsdómi og kosning þeirra rynni út, kjörtímabilinu væri lokið og dómurinn ekki lengur virtur. Þann 28. september ákváðu sumir hv. alþingismenn að ákæra fyrrverandi forsætisráðherra ríkisstjórnar Íslands, Geir H. Haarde. Flutt var þingsályktunartillaga um málshöfðun gegn fjórum og önnur þingsályktunartillaga gegn þremur en aðeins einn fyrrverandi ráðherra var ákærður. Í fyrsta skipti í sögunni frá því að landsdómslögin voru sett er landsdómur kallaður saman til þess að fjalla um ákæru á hendur ráðherra vegna hugsanlegra brota í starfi. Virðulegi forseti. Menn drógu í efa hvort það stæðist lög að nýtt þing var sett 1. október 2010 og menn kusu saksóknara og varasaksóknara í ákærumáli á hendur fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra þann 12. október vegna þess að lesa mætti út úr þeirri grein landsdómslaga að kjósa ætti saksóknara á sama tíma og ákæran væri lögð fram. Við erum aftur stödd hér og nú á þeirri vegferð að menn velta fyrir sér í ræðustól Alþingis hvort það sem verið er að gera stangist hugsanlega á við lög. Aftur í sama máli sem er jafnstórt og yfirgripsmikið og einstakt, eins og það að ákæra fyrrverandi forsætisráðherra, skuli kosning saksóknara og varasaksóknara og hugsanlega breytingar á lögum um landsdóm orka tvímælis í lagalegu tilliti. Frú forseti. 12. október var saksóknari og varasaksóknari kjörinn. Á sama tíma var saksóknarnefnd Alþingis kjörin og í henni eiga sæti þeir hv. þingmenn sem leggja fram þetta frumvarp ásamt hv. þm. Birgi Ármannssyni sem ekki stendur að frumvarpinu. Það er annað, frú forseti, í málinu sem vekur líka furðu. Það er að núverandi hæstv. innanríkisráðherra, þá hæstv. dómsmálaráðherra, lagði fram frumvarp 18. nóvember 2010, frumvarp til laga um breytingar á lögum um landsdóm. Hann mælti fyrir því 24. nóvember 2010. Þá varð líka töluverð og mikil umræða um að þá kosinn saksóknari Alþingis sem og aðrir, forseti landsdóms, hefðu á einn eða annan hátt haft aðkomu að því hvernig breyta ætti lögum um landsdóm þann hvar þeir báðir koma að. Það er því ekkert, frú forseti, í þessum ferli frá því að ákæran var samþykkt 28. september 2010 - allt verklag er snýr að kosningu saksóknara, frumvarpi innanríkisráðherra og nú þessu frumvarpi, ekki er annað hægt að segja um þennan feril en að hann sé varðaður vandræðum. Það er vandræðagangur í meðferð þessa máls frá því að við kjósum saksóknarann og allt virðist orka tvímælis. Ég trúi því ekki, frú forseti, fyrr en það verður sýnilegt á hinu háa Alþingi að menn ætli sér að keyra í gegn þessar breytingar á lögum um landsdóm og kalla ekki til sérfræðinga til að skoða frekar það sem hér er verið að leggja til, hvort það kunni hugsanlega að valda því að þegar fram líða stundir verði það metið sem lagaspjöll. Ekki er ég löglærð heldur leikmaður í þessu tilviki en það nægir, frú forseti, að hér koma löglærðir menn í ræðustól Alþingis og geta ekki fullvissað okkur hin um hvort um lagaspjöll sé að ræða eða ekki. Ég trúi því ekki að það sé þá ekki hægt að gera hlé á fundum Alþingis, eins og í dag og á morgun - það eru reyndar ekki fundir í þingsal á morgun - og kalla til sérfræðinga til allsherjarnefndar, fleiri en einn og fleiri en tvo, og fara yfir það frumvarp sem liggur fyrir, ganga úr skugga um hjá fleirum en einum hver skoðun þeirra er á frumvarpinu og koma síðan aftur með það inn. En að greiða atkvæði á Alþingi um lagafrumvarp sem tekið er inn með fyrirvara af því að það kemur svo seint og tími vinnst ekki til þess að kalla til einstaklinga til að fjalla um það í allsherjarnefnd er ekki boðlegt. Frú forseti. Ég segi það enn og aftur: Það er ekki boðlegt að unnið sé á Alþingi með þessum hætti. Þessi vinnubrögð eru Alþingi til vansa, algjörlega til vansa, og menn verða að átta sig á því, hvort sem þeim líkar það betur eða verr, hvort sem það eru þeir sem lögðu fram þingsályktunartillögu um ákæru þar sem í lok þeirrar umræðu allrar var einn maður ákærður, einn ráðherra ákærður af þeim fjórum sem upp var lagt með í þá vegferð, þá verða menn að geta staðið í lappirnar. Alþingi sem ákveður að ákæra fyrrverandi ráðherra í ríkisstjórn hlýtur að sjá sóma sinn í því að ganga þannig frá málum að ekki þurfi að orka tvímælis að þær breytingar sem gerðar eru séu í lagi og standist lagalega. Frú forseti. Ég sat í þeirri nefnd sem fór yfir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Ég veit að það var engum auðvelt þegar kom að þeim lokahnykk sem varð í þeirri nefnd. Ég er ekki að brjóta neinn trúnað við þá samnefndarmenn mína þegar ég segi svo, það var engum auðvelt. Menn höfðu ólíkar skoðanir á því á hvern hátt ætti að fara með málið í lokin og nefndin klofnaði. Við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni töldum að engan ráðherra ætti að ákæra, aðrir töldu fjóra og sumir töldu þrjá. Þingsályktunartillögurnar fóru þannig að einn var ákærður. Það eitt að Alþingi ákveði að ákæra er svo stórt og mikið mál að við hljótum að bera siðferðislega ábyrgð á því að ganga þannig frá þeim þáttum er snúa að landsdómi sem fjalla á um ákæru á hendur fyrrverandi forsætisráðherra þjóðarinnar, Geir H. Haarde, að þær breytingar sem verið er að gera á síðustu metrunum orki ekki tvímælis. Það hlýtur að vera spurn, frú forseti, hvers vegna í ósköpunum þetta mál kemur inn í þingið svona seint. Það hlýtur að vera umhugsunarefni hvers vegna frumvarp þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra, núverandi hæstv. innanríkisráðherra, hefur ekki verið rætt síðan 24. nóvember. Hvað var það í því frumvarpi sem menn komust að raun um að mundi kollvarpa ákæru Alþingis frá 28. september? Vegna þess að það er kristaltært að eitthvað er í því frumvarpi sem gerir það að verkum að það er dregið til baka eða réttara sagt ekki rætt frekar vegna þess að einhverjir sérfræðingar einhvers staðar hafa komist að þeirri niðurstöðu að það frumvarp mundi væntanlega ógilda að málið færi fyrir landsdóm með þeim breytingum sem það frumvarp hefði haft í för með sér. Þess vegna, frú forseti, væri æskilegt að fá svar við því í fyrsta lagi: Hvers vegna er þetta frumvarp að koma fram núna og við að ræða það 5. maí þegar kjörgengi þeirra dómara sem sæti eiga í landsdómi rennur út 11. maí og það hefur öllum verið ljóst síðan 2005 að svo væri? Það var öllum ljóst í september 2010, í október 2010 og í nóvember 2010 lá þetta ljóst fyrir. Þetta vinnulag, frú forseti, er gjörsamlega, og ég endurtek enn og mér er mikið niðri fyrir, þetta er algjörlega óboðlegt og Alþingi Íslendinga einfaldlega til háborinnar skammar. Ég treysti því að forseti þingsins sjái til þess að þetta mál fari aftur til nefndar nú þegar og að til verði kallaðir til þess bærir sérfræðingar að skoða og kveða upp úr með það hvort hér sé hugsanlega verið að fara af stað með frumvarp sem síðar meir gæti flokkast undir lagaspjöll. Ekki það, frú forseti, það ætti kannski að vekja með mér gleði ef ég sæi einhverja hugsanlega annmarka á því að landsdómur gæti komið saman og starfað og fjallað um það mál sem er ákæra á hendur Geir H. Haarde, og kannski er það svo. En ég er hér líka sem alþingismaður og þá gengur hlutverk manns lengra en persónulegar skoðanir manns og hugsanlega væntingar. Frú forseti. Ég óska eftir því að forseti þingsins sjái til þess að sú setning að ekki sé tími til þess að kalla til sérfræðinga til að fara yfir þetta mál betur en gert hefur verið áður en gengið verður til atkvæða um það, að sú setning liggi ekki yfir okkur þingmönnum, hangi hér í loftinu eins og svipa um að tíminn sé of skammur. Frú forseti. Það lætur lítið yfir sér í orðum þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um landsdóm, nr. 3/1963, með síðari breytingum. En verklagið, vinnulagið og hugsanlega það sem þessi litla breyting kann að hafa í för með sér er Alþingi til vansa.

Virðulegi forseti. Allt orkar tvímælis þá gert er og kannski ekki jafnmikið á nokkrum vettvangi og pólitík vegna þess að þar ræður geðþóttinn, þar ráða sjónarmiðin, hugsjónirnar og alls kyns hlutir sem geta myndað margs konar flækjufætur. Gjörðin að vekja upp landsdóm voru mikil mistök. Ég skynja að það var gert af góðum hug fyrir eðlilegu og æskilegu réttarkerfi og réttlæti en reynslan hefur sýnt að margt hefur farið úrskeiðis síðan enda menn leikið út og suður í þeim efnum. Það sorglega er, virðulegi forseti, að þær reglur sem hafa verið smíðaðar og tálgaðar til í meðferð uppvakningar á landsdómi standast ekki réttarreglur né reglur um sanngjarna málsmeðferð. Landsdómsmálið er ekki bara undarlegt mál, það er skandall. Það er skandall í sögu íslensku þjóðarinnar og Alþingis um leið. Allar forsendur ákærunnar voru byggðar í pólitísku moldarflagi, ekki á sandi, hvað þá á bergi heldur í pólitísku drullusvaði, þar sem þingmenn úr stjórnarflokkunum léku samningaleiki í atkvæðagreiðslum þar sem hvorki var gætt jafnræðis né sanngirni. Alþingi hefur brotið íslensk lög um eðlilegan framgang réttarkerfis og dómskerfis með afskiptum sínum af meðferð og tilurð landsdóms eftir að upphafleg skýrsla kom fram sem hv. þm. Atli Gíslason stýrði, margtætt málið og nagað og músarbitin þar eru orðin mörg og þau eru pólitísk. Það sannast nú sem oftar að sárt bítur soltin lús og það hefur ríkisstjórnin gert í þessu efni. Sárt hefur hún bitið vegna hefndarþorsta á pólitískum grunni. Það er ekki björgulegt og til eftirbreytni og skilar engum árangri, hvorki í réttlæti né í hugmyndum fólks, vilja fólks, og er í raun árás á ósköp venjulegt brjóstvit almennings í landinu og eðlilegan skýrleika. Þegar fram líða stundir mun sagan dæma þroskastig þingmanna á þessum árum landsdómshugmynda. Hún mun dæma það þroskastig lágt og vanframkvæmt í svo mörgum þáttum. Látum liggja á milli hluta að landsdómur er í raun uppvakningur úr fortíðinni, settur á sínum tíma til ákveðinna markmiða og þjónustu, ákveðins aðhalds, en í dag er landsdómur úreltur miðað við það sem almennt gerist og tíðkast í nútímareglum og vinnubrögðum þeirra réttarríkja sem lengst hafa náð og menn telja í fararbroddi þótt allt orki tvímælis í þessum efnum eins og ég gat um í upphafi. Uppvakningur í líki landsdóms. Maður þakkar bara fyrir, virðulegi forseti, að þessum hópi alþingismanna og ríkisstjórnar sem klifar á þessum uppvakningsmálum detti ekki í hug að fara í heimsókn á Rauða torgið í Moskvu til að vekja upp múmíuna sem þar liggur í grafhýsi.  Virðulegi forseti. Ekki er mikill metnaður, í raun enginn metnaður, að leggja upp með þau vinnubrögð að kenna öðrum um, kenna öðrum um. Sá er málflutningur hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur  Hversu oft hefur hæstv. forsætisráðherra bent á að allt sem heita ófarir sé sjálfstæðismönnum að kenna? Sjálfstæðismenn eru sem betur fer bara venjulegt fólk af því bergi brotið, íslensku bergi, þar sem lögð hefur verið áhersla á áræði og áhættu. Þá kunna mistök að fylgja. Við verðum að horfast í augu við að menn verða þá líka að reikna með ákveðinni ábyrgð. En ef kæra átti einhverja, átti þá ekki að kæra þá ráðherra sem voru í ríkisstjórninni á undan þeirri sem nú situr? Átti ekki að kæra til að mynda hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur? Auðvitað átti hún að vera innifalin ef menn vildu ekki vinna þetta eins og pörupiltar. Engin rök eru fyrir því í pólitík þar sem allir reyna að gera sitt besta, með misjöfnum árangri þó, að kæra fyrir hugsanleg og í raun ósýnileg afglöp í starfi. Það er bara hlutur sem menn verða að reikna með eins og að það getur rignt í flekkinn. Ef það hefði átt að kæra ráðherra, ég nefndi núverandi ríkisstjórn, ætti ekki að kæra hæstv. fjármálaráðherra Steingrím J. Sigfússon fyrir að hafa látið skrifa undir hina fyrri Icesave-samninga vitandi að hann hafði ekki þingmeirihluta til þess? Auðvitað voru það afglöp. Ég held því ekki fram að það hefði átt að kæra hann en miðað við það sem menn gera núna er ósamræmi í þessu öllu. Svona mistök hafa fylgt hæstv. fjármálaráðherra lengi. Ég minnist þess um 1980 þegar hann var í hlutverki samgönguráðherra að hann heimilaði sölu á Kirkjuferju og Kirkjuferjuhjáleigu í Árnessýslu eða jörðum tengdum þeim vegna sorpvinnslu í Árnessýslu án þess að hafa til þess nokkra heimild, enga heimild til þess, hvorki í 6. gr. fjárlaga né öðru. Hann braut lög og lét selja einhverjum svokölluðum gæðingum eignir til að þéna á. Hverjir björguðu hæstv. fjármálaráðherra, þáverandi samgönguráðherra, út úr því máli? Það var fjárlaganefnd Alþingis sem tók af skarið og borgaði án þess að til væri eðlileg heimild fyrir því á Alþingi. Allt í þessum efnum getur verið kæruefni og álitamál. En aumingjaskapurinn er mikill, virðulegi forseti, hjá hv. þingmönnum, stjórnarsinnum sem settu sig í þá stellingu að vera pörupiltarnir sem bentu á einn og sögðu: Þetta er honum að kenna. Hvað er að þessu liði? Því er ekki bara vorkunn, miklu verr er komið fyrir því fólki en svo að hægt sé bara að vorkenna því. Þetta er illgirni sem á ekki að tíðkast í fremstu víglínu samfélags okkar. Virðulegi forseti. Afskiptasemi þingsins eftir að tilkynnt var um ákæru - ég geri mikinn mun á því hver var niðurstaða nefndarinnar sem vélaði um málið og hvernig framgangurinn hefur verið síðan. Að mínu mati var margt álitamál í niðurstöðu nefndarinnar en að henni var faglega staðið að mörgu leyti undir forustu hv. þm. Atla Gíslasonar. Alveg sama þó að maður væri ekki sammála öllum þáttum var faglega að henni staðið. En kannski var hún of saklaust sett upp fyrir refina sem tóku við málinu, fyrir refina sem bjuggu til farveg sem hefur leitt til tortryggni, úlfúðar, öfundar, óvissu og vanlíðunar í íslensku samfélagi, því það hefur gerst síðan. Það er einfaldlega svo að hægt er að treysta fólki a.m.k. 99%. Fólk metur sitt, sama hvað sagt er. Það metur sitt og reynsla þess, brjóstvit, lífsviðhorf, almenn venja í samfélagi okkar tryggir að af því leiðir almenn sanngirni. En með afskiptasemi Alþingis og breytingum á lögum um landsdóm eftir að tilkynnt er að lögð verði fram kæra, í raun breytingum í meðferð málsins og öllum undirbúningi, er náttúrlega verið að smíða hluti sem búa til vandamál, búa til misræmi. Þá er ekki gætt jafnræðis eða réttlætis en það eigum við að hafa í heiðri í öllum slíkum málum. Það er komið að því í málinu að hæstv. innanríkisráðherra ætti auðvitað að draga það til baka vegna þess að það er ekki tækt fyrir Alþingi miðað við almennar réttarreglur ríkis, það er ekki tækt. Ekki er hægt að velja einn part úr þessu, eina lummu af mörgum, og segja: Þessi er þokkaleg, í henni eru rúsínur sem henta ríkisstjórninni. Taka verður á þessu í heild og miklu skiptir að menn skirrist ekki við að þora að gera slíkt. Það væri líka í anda hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundar Jónassonar, að draga svona fásinnu til baka því að bæði hefur hann sterka réttlætiskennd, það hefur sýnt sig lengi, og hann hefur stórt hjarta. Það eru kannski bestu kostirnir í fari stjórnmálamanna. En hann hangir á snaganum hjá hæstv. Jóhönnu, dinglar í brúðuleikhúsinu þar sem brúðurnar mættu vera betur gerðar. Jón gamli heitinn Guðmundsson brúðugerðarmaður gerði snjallar brúður á sínum tíma á Íslandi, brúður sem voru sýndar um allt land og fólk hafði gaman af og gleði. Þær sprikluðu og töluðu og þær töluðu mannamál í takt við anda fólksins í landinu. Nú sitjum við uppi með nýtt brúðuleikhús, ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, þar sem engin samstaða er um neitt, þar sem öllu er vísað á bug, stóru og smáu, hvort sem um er að ræða virkjanir til að vekja atvinnulíf landsins til dáða, auka atvinnu fyrir 15–20 þúsund íslenska atvinnuleysingja, hvort sem það er til þess að styrkja og hleypa eðlilegu fjöri í rekstur sjávarútvegs í landinu sem er burðarás íslenska samfélagsins. Hér væri ekkert Alþingi, hér væri ekki sjálfstæð þjóð ef ekki hefði notið við öflugs sjávarútvegs í allri sögu lýðveldisins. Þetta á að rækta, þessu á ekki að rugga. Jafnvel vanir sjómenn sem eru innan borðs á Alþingi láta draga sig á eyrunum - ég nota ekki forskeytið - í þeim efnum, tala máli fjármálaráðherra, forsætisráðherra, tala út í loftið gegn reynslu sinni, gegn verksviti sínu og brjóstviti - til hvers? Til að þjónka undir herrana, ráðherrana, kannski til að safna prikum fyrir einhverja stóla í framtíðinni, ég skal ekki segja um það. Þetta er allt í skötulíki og öll málsmeðferð landsdóms er skandall fyrir íslenska þjóð og sérstaklega Alþingi þar sem pörupiltarnir hópuðu sig saman, gerðu allir einhver mistök en bentu á einn í hópnum og sögðu: Þetta er honum að kenna. Við erum saklausir, 

Forseti vill minna hv. þingmenn almennt á að nota fullt nafn þegar bæði hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar eru ávarpaðir.

Virðulegi forseti. Það hefur verið gert töluvert mikið úr því af hálfu þeirra sem flytja þetta mál og tala fyrir því að verið sé að tryggja sakborningnum Geir H. Haarde réttláta málsmeðferð og þeir sem flytja málið og styðja það vilja halda því fram að þeir séu að standa vörð um réttaröryggi Geirs H. Haardes. Ekki verður annað sagt en að í þeim fullyrðingum felist heldur síðbúin velvild flutningsmanna fyrir fyrrverandi. hæstv. forsætisráðherra sem þeir sjálfir ákváðu að ákæra einn manna og draga fyrir landsdóm. Ég ákvað að kveðja mér hljóðs enn einu sinni til að fjalla aðeins um hugtakið réttlát málsmeðferð og réttaröryggi vegna þess að ég tel að fullyrðingar hv. þingmanna um að með þessu frumvarpi sé verið að standa vörð um réttaröryggi Geirs H. Haardes og treysta réttláta málsmeðferð séu rangar og að slíkar fullyrðingar standist ekki fyrir utan það hversu ótrúverðugur slíkur málflutningur er, sérstaklega þegar hann kemur úr munni þeirra sem töluðu fyrir því að hann yrði dreginn fyrir landsdóm. Hér á landi eru í gildi lög um landsdóm og réttarfar landsdómslaga er ákaflega sérstakt. Ég hef haldið því fram í ræðum um þetta mál, bæði gerði ég það í umfjöllun minni um ákærutillöguna í september og líka í þeirri umræðu sem við eigum núna, að réttarfarsreglur landsdómslaga og öll sú framkvæmd sem þau lög byggja á standist ekki meginreglur nútímamannréttindareglna og meginreglur sem farið er eftir við meðferð sakamála. Það er auðvitað mjög sérstakt og menn hljóta að sjá hversu vafasamt það fyrirkomulag er að alþingismenn taki ákvörðun um að ákæra þennan tiltekna einstakling. Auk þess kjósi þeir sömu alþingismenn og samþykktu ákæruna dómara til að rétta yfir hinum ákærða og sömu alþingismenn kjósa sér þar fyrir utan og þessu til viðbótar sérstakan saksóknara til að reka málið fyrir landsdómi. Þetta fyrirkomulag sem við búum við er ekki burðugt þegar það er mátað við meginreglur mannréttindasáttmála og stjórnarskrár um réttláta málsmeðferð. Það hefði einfaldlega verið betra ef menn hefðu betur borið gæfu til þess að endurskoða landsdómslögin áður en málið gegn Geir H. Haarde var höfðað, en það var niðurstaða þeirra sem sátu í þingmannanefndinni og mæltu fyrir tillögunni um að ákæra Geir H. Haarde að ekki þyrfti að gera neinar breytingar á landsdómslögunum, þau héldu. Síðan hafa verið lögð fram tvö frumvörp til þess, eigum við að segja að tjasla upp á núgildandi landsdómslög, þvert á það sem áður hafði verið sagt. Það er til mikill litteratúr í lögfræði um réttláta málsmeðferð. Ég greip með mér eina bók sem skrifuð var árið 1999 af nýbökuðum hæstaréttardómara, Eiríki Tómassyni. Hún heitir Réttlát málsmeðferð fyrir dómi , ágætisrit þar sem fjallað er um meginregluna um réttláta málsmeðferð samkvæmt 70. gr. stjórnarskrár og 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þar kemur margt athyglisvert fram þegar farið er yfir hvað felst í meginreglunni um réttláta málsmeðferð sem flutningsmenn þessa máls vilja meina að frumvarpið byggi á. Þar er t.d. lögð áhersla á þegar menn túlka meginregluna um réttláta málsmeðferð fyrir dómi að málsaðilar njóti jafnræðis í þeim málum sem þangað rata. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að í máli Alþingis gegn Geir H. Haarde njóti aðilar málsins ekki mikils jafnræðis og hafi ekki gert fram til þessa og ég mun koma nánar inn á það á eftir. Mikil áhersla er líka lögð á það í túlkun á meginreglunni um réttláta málsmeðferð fyrir dómi að málsmeðferð sé fljótvirk, að málsmeðferðin dragist ekki úr hófi og að úrlausn fáist sem fyrst. Í þessu sambandi vil ég nefna að Alþingi ákvað að ákæra Geir H. Haarde í september árið 2010. Nú er maí árið 2011 og enn er verið að krukka í lögin sem réttarhöldin byggja á og það er í rauninni uppi vafi um hvort málið sé byrjað, hvort málareksturinn sé hafinn, hvort hann hafi hafist með ákvörðun Alþingis um að ákæra Geir H. Haarde eða hvort það gerist ekki fyrr en saksóknari Alþingis gefur formlega út ákæru en það hefur ekki enn þá verið gert einhverra hluta vegna. Í þessari meginreglu er lögð mikil áhersla á að sjálfstæður og óvilhallur dómstóll fjalli um mál en mikil áhersla lögð á réttindi sakbornings samkvæmt 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þar er t.d. tryggður réttur sakbornings til að fá vitneskju um ákæru sem hann sætir - en hún hefur í þessu máli ekki enn verið gefin út - og sömuleiðis rétturinn til að fá vitneskju um ákæru án tafar og vitneskju í smáatriðum um eðli og orsök ákærunnar. Það eru fjölmörg önnur atriði sem ég hef ekki tíma til að fjalla um sem Eiríkur Tómasson, hæstaréttardómari og prófessor, gerir grein fyrir í bók sinni Réttlát málsmeðferð fyrir dómi og eitt af því er auðvitað réttur sakbornings til þess að halda uppi vörnum og fá skipaðan verjanda. En hvernig var það í máli Geirs H. Haardes? Sá ágæti sakborningur fékk ekki skipaðan verjanda heldur þurfti að ganga á milli Heródesar og Pílatusar til að fá skipaðan verjanda í þessu máli. Það endaði með því að hann þurfti að senda inn kæru til að treysta réttarstöðu sína með þeim hætti og til að geta borið hönd fyrir höfuð sér. Maðurinn fékk ekki einu sinni skipaðan verjanda og svo tala menn um það hér, þeir sem mæltu fyrir því að Geir H. Haarde yrði ákærður fyrir landsdómi, að þeir séu með þessu máli að tryggja honum réttláta málsmeðferð og standa vörð um réttaröryggi hans. Virðulegi forseti. Það er bara þannig að öll málsmeðferð samkvæmt landsdómslögunum er ekki réttlát, hún er óréttlát. Það er ekki eðlilegt að alþingismenn ákveði að gefa út kærur á hendur mönnum, að sömu menn kjósi dómara og sömu aðilar kjósi sér síðan saksóknara til að koma lögum yfir sakborninginn, þann ákærða. Þar við bætist að þessir sömu alþingismenn hafa reynt að breyta lögunum eftir að leikurinn er hafinn, bæði varðandi málsmeðferðina og varðandi skipunartíma dómara. Það sem gerir málsmeðferðina enn ósanngjarnari er það að bæði forseti landsdóms og sérstakur saksóknari Alþingis hafa verið með puttana í þessum tillöguflutningi. Á sama tíma þurfti hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra að ganga á milli Heródesar og Pílatusar til að fá sér skipaðan verjanda, sem er sjálfsagður réttur allra sakborninga í öllum réttarríkjum. Ekkert í tengslum við þetta frumvarp eða þennan málarekstur allan á nokkuð sameiginlegt með því hugtaki í íslenskum lögum og evrópskum sem kallað hefur verið „réttlát málsmeðferð fyrir dómi“ því að allt í tengslum við þetta mál er óréttlátt, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég hef ekki blandað mér í þessa umræðu fyrr en nú, nema með andsvörum við þá þingmenn sem hafa talað. Það er aðallega andsvör hv. þm. Marðar Árnasonar sem ollu því að ég kem aftur upp í ræðupúlt vegna þess að hann sagði að þingmenn Sjálfstæðisflokksins væru grátandi eins og grátkonur. Þannig var hans málefnalega innlegg í þessa umræðu. Ég vil taka það fram að ég er ekki gráti nær og mótmæli því að slíkur málflutningur fari fram á Alþingi. Það kom fram hjá þeim ágæta hv. þm. Merði Árnasyni að hann vildi hafa sem minnsta umræðu um þetta mál, hann teldi það frekar neyðarlegt og vildi að það færi hratt og fljótt í gegn þannig að ekki væri mikið verið að trufla framganginn. Ég ætla ekki að trufla framganginn þó að ég komi inn á nokkur atriði. Ég tek undir það sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði rétt áðan, að þetta mál væri allt saman eitt allsherjarklúður. Það að breyta lögum frá Alþingi til að gera landsdómslögin rökréttari fellst ég ekki á. Ég felst ekki á að í máli sem búið er að hefja skuli menn vilja breyta lögum, breyta umgjörðinni utan um málið, segjast gera það til að gæta hagsmuna sakbornings eða þess sem ákærður var, ég veit ekki einu sinni hvort hann er sakborningur því að það er ekki búið að ákæra hann formlega enn, og þykjast gera það til að samfella sé í málarekstrinum. Nú hefur landsdómur haldið tvö þing, að mér skilst, og tekið formlega á ýmsum deilumálum en ekki fjallað efnislega um þetta mál, enda er ekki búið að ákæra. Þess vegna skil ég ekki, frú forseti, af hverju menn geta ekki hreinlega kosið átta nýja fulltrúa Alþingis í nýjan landsdóm samkvæmt núgildandi lögum og haldið sig við þá lagasetningu í þessu máli þannig að ekki sé verið að breyta lögunum á miðju ferli. Það lítur alla vega ekki vel út gagnvart þeim sem hugsanlega fjalla um þetta víðar, kannski Mannréttindadómstóli Evrópu, að Alþingi, sem er ákærandi, saksóknari og kýs átta af 15 dómurum, skuli hafa breytt lögunum eftir að málið var hafið. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson tók líka þátt í umræðunni og fyrst ég er kominn í ræðustól er rétt að ég komi inn á að hann sagðist hafa verið kosinn til að gæta góðrar lögfræði í málinu, enda mikill og góður lögfræðingur. Ég mundi nú ekki monta mig af öllu því, frú forseti, sem við upplifum af lögfræðilegu klúðri í þessu máli. Það frumvarp sem við ræðum átti að sjálfsögðu að leggja fyrir áður en ákært var og áður en þingsályktunartillagan sem fól í sér ákæru á hendur hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde var lögð fram. Maður gerir kröfu til þess að góðir lögmenn, eins og hv. þm. Atli Gíslason, átti sig á svona hlutum áður en út í mál er farið. Þetta frumvarp átti að liggja fyrir mun fyrr í ferlinu. Þá hefði enginn getað sagt að umgjörðinni hefði verið breytt eftir að komið var út í miðja á. Þetta mál er allt saman hið mesta klúður. Ef ég væri lögfræðingur mundi ég helst ekki viljað hafa komið nálægt því, hvað þá að ég bæri ábyrgð á því eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson lét að liggja. Hann var spurður að því af mér hvernig þetta liti út hjá Mannréttindadómstóli Evrópu. Hann var ekki lengi að kveða upp dóm fyrir þann ágæta dómstól. Hann sagði að Mannréttindadómstóll Evrópu mundi ekkert hafa við málið að athuga. Hann kvað upp dóm héðan úr ræðustól um hvernig Mannréttindadómstóll Evrópu mundi afgreiða málið og sýnist mér óþarfi að vísa málinu þangað. Þetta er náttúrlega með ólíkindum, frú forseti. Ég ætla Mannréttindadómstóli Evrópu að kveða upp sína dóma án aðstoðar einstakra hv. þingmanna hér. Tíminn líður. Ég hef tekið eftir því að hann líður hratt  „Öllum ber réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur eða um ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli.“ Hæfilegur tími. Það eru komnir sjö mánuðir. Og allan þann tíma situr hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde og bíður. Hann er tekinn úr sambandi. Það var kannski tilgangurinn með þessu öllu. Hann getur ekkert gert. Hann getur ekki borið hönd fyrir höfuð sér, getur ekki varið sig. Hann situr og bíður. Þetta er ekki réttlát málsmeðferð. Svo stendur: „fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli.“ Landsdómur er hvorki óhlutdrægur né óháður. Hann er kjörinn af Alþingi. Hann er kjörinn af þeim aðila sem ákærir.  Ég vil taka undir það sem hv. þm. Árni Johnsen sagði áðan um þá sem alltaf kenna öðrum um. Sumir hv. þingmenn opna varla munninn í ræðustól Alþingis án þess að kenna Sjálfstæðisflokknum um. Gott ef veðrið er ekki slæmt suma daga af því Sjálfstæðisflokkurinn var við völd í 18 ár. Það er orðið allt að því hlægilegt, frú forseti, hvernig hv. þingmenn undanskilja sig allri ábyrgð, taka ekki ábyrgð á nokkrum hlut af því að allt er Sjálfstæðisflokknum að kenna. Þetta er svo auðvelt að það rennur upp úr þeim eins og bráðið smjör.  Ég get ekki lokið máli mínu nema velta því fyrir mér hvar uppruni þessa máls er. Af hverju erum við að ræða um breytingar á lögum um landsdóm? Hvers vegna var ákært? Hvaðan kom neistinn sem kveikti í þeirri sprengju? Hver sagði að við skyldum nota gömlu lögin um landsdóm? Hverjum datt eiginlega í hug að nota landsdóm sem hafði sofið rólega að mig minnir í 60 ár? Hverjum datt það í hug? Hvaðan kom neistinn? Af hvaða hvötum kom sá neisti? Hér hefur því verið haldið fram að þetta séu pólitísk réttarhöld. Það er eflaust rétt, ég tek undir það. Þetta eru pólitísk réttarhöld, en þau eru meira en það. Ég hef grun um að á bak við þau sé reiði, heift og óvild. Það kann aldrei góðri lukku að stýra að blanda slíkum tilfinningum inn í ákæru sem á að vera efnisleg og málefnaleg. Einhvers staðar hefur kviknað sá neisti að nota landsdóm til að ákæra ráðherra í því mikla hafi af reiði sem þá umlék þjóðfélagið. Ég hygg að ekki hafi verið pólitík á bak við það. Ég hygg að það hafi hreinlega verið reiði sem varð til þess að því var hvíslað að nú skyldum við ákæra fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde ásamt með þrem öðrum ráðherrum. Mönnum datt allt í einu í hug að nota þetta gamla fyrirbæri, landsdóm, til þess. Nú erum við að reyna að laga þennan landsdóm þannig að hann sé nokkurn veginn skikkanlega óháður og fullnægi minnstu kröfum sem hægt er að gera um óhlutdrægan dóm, eins og stendur í stjórnarskránni, að allir eigi rétt á að fá mál sín tekin fyrir innan hæfilegs tíma fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli. 
             Ég hefði gaman af að vita hvaðan þessi hugmynd kom. Hvar fæddist hún? Ég hugsa að hún sé ekki pólitísk, ekki nema að hluta til. Hún er að miklu leyti tilfinningaleg, sprottin af neikvæðum tilfinningum, reiði og heift, sem ég tel að fólk eigi ekki að láta stjórnast af þegar það ákærir einstakling.

Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði um frumvarp til laga um breytingu á lögum um landsdóm. Því hefur verið haldið fram af hálfu þeirra sem mæla fyrir þessu máli og hafa lýst stuðningi við það að með þessu frumvarpi og þessum breytingum á landsdómslögunum sé verið að tryggja réttláta málsmeðferð og standa vörð um réttaröryggi sakborningsins Geirs H. Haardes í þeim málaferlum sem fram undan eru fyrir landsdómi. Það þykir mér heldur síðbúin umhyggja frá því fólki sem tók ákvörðun um að ákæra þann ágæta mann og draga hann fyrir landsdóm. Ég tel að það sé rangt að breyta landsdómslögunum eftir að ákveðið hefur verið að ákæra fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra. Ég mun ekki taka þátt í að breyta leikreglunum eftir að leikurinn er hafinn 

Frú forseti. Samkvæmt 70. gr. stjórnarskrárinnar, sem ég las rétt áðan og ég ætla að lesa aftur af því að margir hafa bæst í salinn, stendur svo, með leyfi forseta: „Öllum ber réttur til að fá úrlausn um réttindi sín og skyldur eða um ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli.“ Ég endurtek: óháðum og óhlutdrægum dómstóli. Við ræðum mál sem breytir reglunum um þennan „óháða“ dómstól - ég fullyrði að hann er hvorki óháður né óhlutdrægur, hann er skipaður af Alþingi og ákæran var samþykkt á Alþingi. Það er ekkert í þessu óhlutdrægt eða óháð vegna þess að Alþingi ákærir og Alþingi kýs meiri hlutann af dómurunum, átta af 15, og Alþingi skipar ákæranda. Ég get því ekki greitt atkvæði með þessu frumvarpi, ég greiði atkvæði gegn þessu.

Virðulegi forseti. Ég vildi upplýsa þingheim um að ég mun og hef lagt það til að menn samþykki ekki að lengja þennan þingfund. Ég lagði það til fyrr í dag að málefni Stjórnarráðsins yrðu geymd þannig að önnur mál gætu fengið afgreiðslu í þinginu á venjulegum fundartíma. Ekki þótti ástæða til að gera það. Það er hins vegar mjög sérstakt að við förum í að keyra það mál í gegn þegar ljóst er að ósætti og ósamstaða er ekki bara milli stjórnar og stjórnarandstöðu heldur líka innan stjórnarliðsins. Þess vegna hefði verið skynsamlegt að taka þetta mál einfaldlega til hliðar svo að við gætum látið önnur mál ná fram að ganga og senda til nefndar sem minni deilur eru um. Það fellur ekki í góðan jarðveg og þess vegna stöndum við frammi fyrir þessu núna. Ég legg til að þingmenn hafni því að vera hérna í kvöld.

Virðulegi forseti. Ég ætla að greiða atkvæði gegn því að haldinn verði kvöldfundur til að halda áfram umræðu um frumvarpið um Stjórnarráð Íslands vegna þess að ég tel að enginn kvöldfundur geti bætt þetta mál sem er fullkomlega vanbúið, 

Frú forseti. Ég þreytist ekki á því að koma hingað upp og minna forseta á að hann talaði um það í upphafi ferils síns að þetta yrði fjölskylduvænn vinnustaður. Ég er í félagsmálanefnd og ég hef áhuga á heimilinu og fjölskyldunni. Því miður er þannig statt hjá mér persónulega að ég get ekki sinnt hér störfum í kvöld nema að vanrækja skyldur mínar við fjölskylduna og þannig hygg ég að sé með fleiri þingmenn. Ég mun því greiða atkvæði gegn þessu ófjölskylduvæna atriði að hafa kvöldfund að ástæðulausu, finnst mér, og ég tilkynni forseta hér með að ég mun verða frekar stopult hér í kvöld vegna skyldna minna við fjölskyldu mína.