Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Magnús Guðmundsson) Eins og hin framkomnu nefndarálit bera með sjer, hefir fjárhagsnefnd ekki getað orðið sammála um meðferð þessa frv., og skal jeg í fám dráttum skýra frá rökum meiri hluta nefndarinnar. Fyrst er þá þess að gæta, að meiri hl. er algerlega mótfallinn þeirri stefnu um endurskoðun laganna, sem komið hefir fram hjá hæstv. fjrh. (MagnJ), að breyta ekki í einu lagi öllu, sem ábótavant þykir eða reynslan hefir leitt í ljós að er óheppilegt. Hið versta er vissulega að vera altaf að grauta í lögunum á hverju þingi. Afleiðingin verður sú, að fæstir geta fylgst með um, hvað gildir, og það mundi verða mjög óheppilegt fyrir störf skattanefndanna. Nú hefir meiri hl. nefndarinnar það fyrir satt, að t. d. skattstjórinn hjer í bænum, sem vitanlega hefir meiri kynni af þessu en nokkur annar maður á landinu, líti svo á, að ýmislegt fleira þurfi að laga en stjórnin fer fram á, og er það næsta merkilegt, að hæstv. stjórn skuli ekki hafa leitað tillagna hans. Þessar röksemdir liggja til þess, að nefndin er á einu máli um, að rjettast sje á þessu þingi að breyta ekki öðrum ákvæðum en skattstiganum og frádráttarreglunum, sem standa í nánu sambandi við skattstigann. Ennfremur verður að breyta endurskoðunarákvæðum laganna, og jeg verð að álíta rjettara að endurskoða lögin 1924 en 1925, enda er vafasamt, að nokkurt þing verði 1925. sbr. frv. það, er nú er fram komið um fækkun þinga. Um breytingar þær á skattstiganum og frádráttarreglunum, sem nefndin stingur upp á, er þess að geta, að meiri hlutinn gat og getur ekki felt sig við, að enginn munur sje gerður á einhleypum og giftum að því er frádrátt snertir. Ennfremur þykir oss það mesta undarlegt og ótilhlýðilegt, að allar tekjur undir 1000 kr. skuli vera skattfrjálsar, en 5 króna skattur strax og tekjurnar verða 1000 kr. eða meira. Úr því að 999 kr. eru skattfrjálsar, þá þykir oss þessi eina króna, sem fyllir á þúsundið, verða skattgreiðanda ærið dýr og gæti leitt til undandráttar í skattaframtali. Fyrir meiri hl. nefndarinnar vakir, að tekjuskatturinn skuli vera almennur, en það getur hann eigi orðið eftir stjórnarfrumvarpinu, því að í mestum hluta landsins mundi einhleypt fólk að miklu leyti sleppa við skattinn. Aftur á móti liggur heilbrigður hugsunarháttur á bak við það, að hver og einn leggi einhvern skerf til alþjóðarþarfa, og jeg er þess fullviss, að ef gagnstæður hugsunarháttur er ekki beinlínis uppalinn af ásettu ráði, hefir almenningur ekki á móti því. Um hinn nýja skattstiga meiri hluta nefndarinnar að öðru leyti skal jeg geta þess, að auk þess, sem heimilaður er frádráttur á aukaútsvörum, er skattstiginn lækkaður um sem næst 20% á lægstu tekjunum. Þegar ofar dregur, minkar frádrátturinn smátt og smátt, uns hann hverfur alveg, þegar komið er upp að 13000 kr. tekjum. Eftir það er skattstiginn hærri en eftir gildandi lögum, en þegar tillit er tekið til þess, að aukaútsvörin dragast frá - en þau eru einmitt mjög há af háum tekjum - mun skattur af háum tekjum að líkindum verða svipaður því, sem nú er, eða dálítið hærri. Samskattur barna og foreldra hefir í ýmsu reynst ósanngjarn, og leggur meiri hl. því til, að hann falli niður. Þá er eitt meginatriði í brtt., að frádráttur fyrir börn hækki úr 300 kr. upp í 500 kr. Þessi breyting er mjög mikilsverð fyrir barnamenn, en það eru einmitt þeir, sem eiga erfiðast með að greiða tekjuskatt. Maður með konu og 5 börn hefir eftir tillögum meiri hl. leyfi til að draga 3500 kr. frá tekjum sínum. Ef um fátækan verkamann er að ræða. myndi hann að líkindum verða skattfrjáls. En eftir frv. stjórnarinnar fengi hann að draga frá 2500 kr. og ekki meira, það er að segja, ef tekjur hans nema 1000 kr. eða meira umfram þessar 2500 kr., greiðir hann skatt af þeirri upphæð, sem umfram er, en annars ekki neitt. Um hinar aðrar breytingar, er stj.frv. ráðgerir, er það að segja, að sumar þeirra eru rangar að áliti allrar nefndarinnar, svo sem 2. mgr. 3. gr., að 3. mgr. 13. gr. laganna falli burt; þá brtt. hefir enginn nefndarmanna getað felt sig við. Aðrar breytingar stjórnarinnar virðast til bóta, og gæti verið rjett að samþykkja þær, ef lögin í heild sinni væru endurskoðuð. En engar þeirra virðast svo áríðandi, að nokkru máli skifti, hvort þær nái fram að ganga nú eða eftir 1 eða 2 ár. Jeg skal geta þess, að í brtt. meiri hl. á þskj. 54 hefir slæðst inn prentvilla í síðustu línu skattstigans: 26% í stað 27%. Jeg geri ráð fyrir, að verði brtt. meiri til, samþyktar, munum við koma okkur saman um að bæta við síðustu málsgr. í 2. gr. stj.frv., um að fastákveða lágmarksgjald af tekjum útlendinga. Um þetta var rætt í nefndinni, en hefir gleymst að taka það upp í till. meiri hl. Í fundarbyrjun var útbýtt brtt. á þskj. 67. frá hv. 3. þm. Reykv. (JÞ). Jeg hefi ekki haft tíma til að athuga þær og skal því geyma mjer að tala um þær þangað til hv.flm. (JÞ) hefir mælt fyrir þeim. Þessar brtt. fara fram á allmikla lækkun og eru því varhugaverðar af þeirri ástæðu, að þær eiga að öðlast gildi þegar á þessu ári, en þar sem gengið hefir verið frá fjárlögunum, getur það komið sjer mjög illa að lækka tekjurnar. Þar sem hæpið er, að nokkuð komi í staðinn.

Frsm. minni hl. (Þorleifur Guðmundsson) Háttv. frsm. meiri hl. (MG) hefir skýrt nokkuð rjett frá frv. stjórnarinnar. Það klauf nefndina, að hún gat ekki orðið ásátt um stefnubreytingu þá, er kemur fram í stj.frv. og minni hl. álítur til bóta, að reyna að hlífa þeim sem mest, er lágar tekjur hafa, en þyngja á þeim, sem hafa mjög miklar tekjur. Frv. stjórnarinnar fer fram á að lækka að miklum mun skatt þeirra, sem lítið eða ekkert hafa umfram hið nauðsynlegasta lífsviðurværi. Hækkunin kemur fram á tekjum, er nema 15000 kr., og þaðan af hærri tekjum. Þetta er alveg rjett stefna, því að það er rjett og víst, að þegar á að leggja skatt á tekjur manna, á að taka hlutfallslega langmest af þeim, sem svo hafa háar tekjur, að þeir þurfa ekki að nota þær allar til lífsviðurværis. Þó er ekki víst, að þetta hefði skilið nefndina, hefðum við getað fallist á að fella úr stj. frv. ákvæðið um, að tekjur, sem nema ekki fullum 1000 kr. eftir lögákveðinn frádrátt, skuli vera skattfrjálsar. Meiri hl. þótti það óviðkunnanlegt, eins og hv.frsm. (MG) tók fram, að 999 kr. skyldu skattfrjálsar, en 5 kr. skyldi greiða af 1000 kr. tekjum. Háttv. frsm. meiri hl. MG skýrði þetta frá sínu sjónarmiði á þann hátt, að af þessari einu krónu, sem hjer munar, ætti að greiða 5 kr. skatt. En það er ekki rjett. Þessar 5 kr. á að greiða vegna þess, að maðurinn hefir verið þess megnugur að vinna sjer inn 1000 kr., en það mun nægilegt til lífsframfæris einhleypum mönnum víðast á landinu. Minni hl. álítur, að ekki geti komið til nokkurra mála að leggja skatt á þá, sem einungis hafa til fæðis, fata og húsnæðis. Hann lítur svo á, að margir þeir menn, er lægstar tekjur hafa, gjaldi þjóðinni mestan skatt. Það eru þeir, sem erfiðust störf hafa og áhættumest, verkamenn á sjó og landi. Þeir gjalda fullan skatt, þó að hann sje ekki tekinn á þennan hátt. Þá fann minni hl., að frv. stjórnarinnar fór í rjetta átt, að hækka frádrátt fyrir börn úr 300 kr. upp í 500 kr., og fanst mjer hv.frsm. meiri hl. (MG) fallast á það. En hitt virtist mjer einnig skína í gegn, að hann ætti bágt með að fylgja þessu, af því að það var ekki komið frá honum sjálfum. Um það má deila, hvort rjettara sje, þessi tillaga eða það fyrirkomulag, sem nú gildir, því að jafnan mun slíkur frádráttur nokkuð af handahófi, miðað við afkomu manna. Jeg skal þá minnast á skattstiga meiri hl., og virðist mjer það geta verið mjög varhugavert að samþykkja hann. Þó að segja megi, að það sje rjettmætt að draga sveitarútsvörin frá, hygg jeg, að ríkissjóður muni tæplega þola það nú sem stendur. Útsvörin eru langhæst af hinum hærri tekjum, og sjeu þau dregin frá, er sýnilegt, að skatturinn muni minka mest af þeim tekjum, svo að lítið sem ekkert getur orðið eftir, en þaðan á hann helst að koma. Því er varhugavert að breyta þessu þegar í stað á þessu fjárhagsári, en þar sem hjer á hinn bóginn er að ræða um bráðabirgðafyrirkomulag, er lítil hætta, þó að þessi breyting dragist. Hv. frsm. meiri hl. (MG) sagði, að með brtt. stjórnarinnar myndi ríkissjóður tapa að miklu leyti skatti frá vinnufólki í sveit. Þetta er ekki rjett, því að vinnufólk mun hafa hærri tekjur en 1000 krónur. Að vísu hefi jeg heyrt, að menn reikni víða fæði, húsnæði og þjónustu svo lágt, að vinnufólkskaup nái ekki þeirri upphæð. Þar til er að svara, að ógerningur mun að gera þessi lög svo úr garði, að ekki sje auðið að fara í kringum þau. Og hver sem dregur í efa, að fæði og kaup í sveit nái 1000 kr., sá reiknar ekki rjett. Stúlkur hafa að jafnaði yfir 1000 kr.

Alstaðar á landinu.?

. Já, ef rjett er reiknað fæði og húsnæði. En ef einhver er svo lítilsigldur, að hann vinni ekki fyrir 1000 kr., er hann öðrum til byrði og þá rangt að leggja á hann skatt. Þessu til sönnunar skal jeg stuttlega sundurliða, hvað vinnandi kvenmaður í sveit getur haft í tekjur á ári: Vorvinna frá krossmessu fram að slætti að minsta kosti kr. 120.00 Sláttur. 9 vikur. 25 kr. á viku - 225.00 Frá sláttarlokum til 1. okt. - 25.00 Um veturinn til krossmessu 20 kr. á mán - 150.00 Í peningum samtals kr............ - 520.00 Fæði og annar viðurgerningur kr. 1.50 á dag - 547.50 Árskaup samtals kr. 1007.50 Karlmannskaup mun vera frá 1200 upp í 1800 kr. Jeg fæ ekki skilið, hvernig menn geta reiknað sjer verkafólk ódýrara. Skattanefndir geta ef til vill reiknað fæði á 50 aura eða 75 aura á dag, en við því verður ekki sjeð með lagaákvæðum. Það virðist ógerningur að ganga svo frá, að lögunum sje alstaðar beitt rjett, því að það er vitanlegt, að þeim hefir verið beitt misjafnlega í ýmsum hjeruðum; að minsta kosti mun það álit margra hjer í bæ. Þá skal jeg stuttlega athuga brtt. á þskj. (57. frá háttv. 3. þm. Reykv. (JÞ). Jeg býst ekki við, að minni hlutinn geti verið samþykkur þeim, því að þær fara í þveröfuga átt. Þær fara að vísu rjettari leið á fyrstu stigunum en brtt. meiri hlutans. En síðan sverja þær sig í ættina og vilja lækka skattinn af hæstu tekjunum, þar sem síst skyldi. Minni hl. hefir lagt til, að reynslutími laganna um tekju- og eignarskatt verði lengdur til 1925. Háttv. frsm. meiri hl. (MG.) sagði, að það gæti tæplega orðið, vegna þess að á leiðinni væri frv. um stjórnarskrárbreytingu, sem meðal annars færi fram á, að þing yrði haldið einungis annaðhvert ár, og ef það frv. yrði samþykt, myndi ekkert þing verða 1925. En þessi lög eru ekki komin í gildi, þó að hv.þm. (MG) sje búinn að skrifa þau. En færi svo, að frv. hans yrði samþykt. mætti breyta þessu við 3 umr., ef svo langt verður á milli umr. Minni hl. tók það ráð að gera ekki neinar brtt. við stj.frv. Hann áleit þess enga þörf, heldur leggur til, að frv. verði samþykt. Brtt. meiri hl. má að nokkru leyti kalla útúrsnúningm til þess að svo líti út, sem frv. stjórnarinnar hafi ekki náð fram að ganga.

Jón Þorláksson Jeg á hjer brtt. á þskj. 67 við till. meiri hl. fjárhagsnefndar og skal reyna að gera grein fyrir þeim, þó að það verði meira af vilja en mætti vegna hæsi. Það liggur í augum uppi, að þegar þessi fyrsta endurskoðun tekjuskattslaganna fer fram, er ekki á öðru að byggja en þeirri litlu reynslu, sem þegar er fengin um, hvernig lögin verki. Mesta eftirtekt hefir það vakið, hve undarlegt hlutfall er milli þeirrar upphæðar, sem lögð er á Reykjavík, og þess skatts, sem kemur af öllu landinu utan hennar. Jeg hefi furðað mig mikið á því, að hvorki í skýringum við frv. stjórnarinnar nje í nál. finnast upplýsingar um það, hvernig lögin hafa verkað. Frá slíku verður ekki skýrt, nema með miklum tölum, og á þetta heima í skýringum við frv., en ekki auðvelt að flytja það í þingræðu, svo að jafnskilmerkilegt verði. En af því að þetta hefir farist fyrir hjá þeim. er það stóð næst, verð jeg að gera ofurlitla tilraun til að skýra málið fyrir hv. deild. Um tekjuskattinn í Reykjavík árið 1922, seni reiknaður er út eftir tekjunum 1921, er það að segja, að til skattstofunnar komu 5288 framtöl, og 1258 öðrum gjaldendum var gert að greiða skatt, sem til samans nam 1437803 kr. Við leiðrjettingar og niðurfærslur skattstjóra og yfirskattanefndar fækkaði gjaldendum niður í 6463, sem samtals báru 1103269 kr. í skatt. Frá öðrum landshlutum eru ekki fyrir hendi jafnfullkomnar skýrslur, að því leyti, að ekki liggja fyrir breytingar yfirskattanefnda, en upprunalega skatthæðin var um 428000 kr., og mun láta nærri, að áætla eftir því sem orðið hefir hjer í Reykjavík, að þessi upphæð verði eitthvað neðan við 400000 kr. Árið 1921 var erfitt fyrir alla, og átti Reykjavík þar enga sjerstöðu, en þrátt fyrir þetta fer tekjuskatturinn langt fram úr því, sem hann var áætlaður á þinginu 1921. Heildarupphæðin verður um 11/2 miljón kr. í stað 700000 kr., sem hann var áætlaður, eða með öðrum orðum tvöfaldur á pappírnum við það, sem menn ætluðu, að hann myndi verða í meðalári. Utan Reykjavíkur hefir skattur þessi ekki orðið óvinsæll, sem auðvitað stafar af því, að hann hefir ekki orðið tilfinnanlegur, en í Reykjavík er alt öðru máli að gegna: þar er upphæðin svo gífurlega há, að mismunurinn á aukaútsvörum og skattinum er nær því enginn. Munu flestir sammála um það, að bærinn sje ekki fær um að bera aukaútsvarsupphæðina tvöfalda, því að þótt tekjurnar sjeu hærri hjer en annarstaðar, þá er afkoman ekki það betri, að til mála geti komið, að bærinn geti borið slíkt. Það fyrsta, sem lá fyrir, var því það að fá einhverja rjettingu á þessu, en það er svo langt frá því, að svo sje, því að stj.frv. fer einmitt í gagnstæða átt, þar sem það vill fella úr fjölda af lægstu gjaldendunum, sem áreiðanlega eru tiltölulega fleiri utan Reykjavíkur. Hjer í Reykjavík er það fullur þriðjungur, sem greiðir skatt af 500–1000 kr. skattskyldum tekjum, en þessir eiga að falla í burtu samkvæmt stjórnarfrv. Við þetta út af fyrir sig hefi jeg lítið að athuga, því að það borgar sig varla að jafna þessum lága skatti niður og innheimta hann, en hjer kemur annað til greina, og það er, að fjöldi manna vill ekki verða „feldur úr skatti“ eins og kallað er. Í brtt. mínum fer jeg því fram á það, að þeim verði haldið í skatti, en að skatturinn verði færður niður. Stj.frv. fer nú fram á það að lækka skattgjaldið af tekjum alt upp að 13–14 þús. kr., en hækka hann þar fyrir ofan. Er augljóst, þegar litið er til reynslu undanfarins árs, að sú hækkun lendir öll á Reykjavík. Hjer í Reykjavík hafa 57 gjaldendur goldið skatt af meira en 20 þús. kr. tekjum. Er þetta bein afleiðing þess, að hjer safnast atvinnureksturinn á færri manna hendur en annarsstaðar. Í stj.frv. felst því það, að skatturinn er lækkaður í öllum landshlutum utan Reykjavíkur, en hækkaður þar. Brtt. hv. minni hluta hagga þessu ekki, en þó er jeg þakklátur hv. minni hl. fyrir eina breytingu, þá, að ákvæðið um, að 4% arður af hlutafje standi skattfrjálst í fjelaginu, sem stjórnin vill fella niður, á að haldast óbreytt eftir till. hans. - Það færi enda ekki vel, eftir allar umræðurnar um tvöfalda skattinn, ef menn vildu nú nema burtu það litla brot af sanngirni, sem hlutafjelögunum er nú sýnt, samanborið við önnur fjelög. - Það sanngjarna væri auðvitað, eftir því sem löggjöfin er nú orðin, að hlutafjelögin væru með öllu skattfrjáls, en tekjurnar skattlagðar hjá hluthöfum eingöngu. Till. háttv. meiri hl. hafa heldur ekki í sjer fólgna nokkra rjettingu á þessum misfellum laganna. Að vísu er þar ein tillaga, sem fer í rjetta átt, en allir fundu að var sjálfsögð, sú, að menn greiddu ekki tekjuskatt af þeim hluta teknanna, sem fer í sveitarútsvar. Var sjálfsagt að laga þetta, enda skamt að leita fyrirmyndar, því að í Danmörku er svo fyrir mælt, að ekki skuli greiða skatt af þeim hluta teknanna, heldur er hann dreginn frá tekjunum áður en skatturinn er á lagður. En meiri hl. tekur það með annari hendinni, sem hann gefur með hinni, því að hann vill lögleiða skattstiga, sem yfirleitt er hærri á lágu tekjunum en stj.frv. og miklu hærri á háu tekjunum en núgildandi lög heimila. Með öðrum orðum, hann vill láta ívilnunina, sem lægri gjaldendur fá, bitna á Reykjavík einni. Fyrsta brtt. mín fer fram á nýjan skattstiga, og skal jeg nú skýra hann. Jeg hefi fylgt meiri hl. í því að láta skattinn byrja á lágtekjunum, sem nú er í lögum. Svo er skattstiginn líkur því, sem hann er í stj.frv., upp að 10 þús. kr. tekjum, en eftir till. mínum skulu 500 kr. dregnar frá fyrir hvern fullorðinn mann einhleypan, en 1000 kr. fyrir hjón. Mismunurinn á mínum skattstiga og stj.frv. er sá, að minn er 5 kr. lægri upp að þessari takmörkun, en svo, þar fyrir ofan, fellur minn skattstigi næstum því saman við núgildandi skattstiga, en er þó nokkru hærri. Auk þessa hefi jeg felt aftan af skattstiganum tekjur yfir 150000 kr., því að hærri tekjur er þýðingarlaust að hafa á pappírnum nú. Það má nú segja, að það felist ekki mikil rjetting í mínum till. á órjettlætinu milli Reykjavíkur og annara landshluta, og það er satt. - En í áttina er þó farið. Þá sný jeg mjer að frádráttarreglunum. Meiri hl. vill, að aukaútsvör verði dregin frá, og það er rjett. En meinið er, að hann skuli ekki hafa sýnt það með tölum, hvað miklu sú upphæð nemi, því ella má búast við, að það verði notað sem grýla og reynt að telja mönnum trú um, að það hafi miklu meiri lækkun í för með sjer á tekjum ríkissjóðs en það hefir. En sökum þess, hve stutt er síðan till. nefndarinnar komu út, treystist jeg ekki til að gefa svo nákvæma áætlun um það sem skyldi, en skal þó leitast við það að því er Reykjavík snertir. - Gjaldendur hjer í Reykjavík munu vera um 6500 og tekju- og eignarskattsupphæðin um 1100000 kr. eða tæpar 200 kr. á hvern gjaldanda að meðaltali. Mun láta nærri, að tekjuskatturinn verði um 150 kr. að meðaltali á hvern gjaldanda, eða sem svarar skatti af 5000 kr. Má þá sjá af þessu, hverju það munar, ef aukaútsvörin eru dregin af tekjunum áður en þær eru skattaðar. Skatturinn mundi lækka um h. u. b. 3%, ef miðað er við, að útsvörin sjeu yfirleitt jafnhá og tekjuskatturinn. En þetta mundi nema 30–40 þús. kr. hjer í Reykjavík, og sýnist, að þetta yrði ekki mikil lækkun á tekjuskattsupphæðinni í heild sinni. Einhverju getur hjer skakkað, en aldrei miklu. En jeg vil bæta því við, að alveg eins og um aukaútsvörin stendur á með þann tekjuskatt, sem greiddur hefir verið fyrir undanfarið ár. - Það er órjettmætt að láta gjaldandann greiða skatt af því, sem hann hefir goldið í skatt á undanförnu ári. Er því auðsætt, að hvorttveggja þetta á að dragast frá áður en skatturinn er lagður á. Þá vildi jeg svara hv.frsm. meiri hl. (MG) nokkrum orðum. Hann kom með þá mótbáru, að varhugavert væri að lækka skattinn, sökum þess, að fjárlögin væru nú samin með áætlun um tekjuskatt. Þessi fjárlög áætla tekjuskattinn 900000 kr., en eftir mjög erfitt ár 1921 verður þessi skattur 1500000 kr. Er vafalaust, að verði framtöl rjett 1922, þá verður upphæðin enn hærri. sökum þess, hve árið hefir verið betra. Það er því einsætt, að það er óhætt vegna fjárlaganna að gera einhverja breytingu á skattinum til lækkunar. En það er víst, að það borgar sig að nema burtu þá þyrnana við lög þessi, sem mest hafa stungið. Er það mjög áríðandi, að skatturinn verði sem vinsælastur, svo að framtölin verði sem rjettust. Að því er snertir hina afarmiklu hækkun á tekjuskatti hárra gjaldenda, sem bæði stj.frv. og till. meiri hl. fara fram á, þá verð jeg að minna á það, að háar tekjur hjer á landi, þegar annars er um þær að ræða, stafa nær ávalt frá atvinnurekstri, en þess verður að gæta, að atvinnurekstur hjer á landi er yfirleitt mjög áhættusamur; þótt vel gangi í ár, getur vel svo farið, að hann gefi lítinn eða engan arð næsta eða jafnvel næstu ár. Eru því litlar líkur til þess, að gjaldendur fái staðist það, ef of mikið verður tekið af afgangi góðu áranna í þarfir lands og þjóðar, því þá verður of lítið eftir til að mæla vondu árunum með. Í sambandi við þetta má og ekki gleyma því, að búast má við, að gjöld til sveitarþarfa verði reiknuð eftir sömu stigtölum og gjöld til landssjóðs, og verður þá að margfalda tölur skattstigans með tveimur, svo öll gjaldaupphæðin komi fram. Maður, sem hefir ca. 20 þús. kr. tekjur á góðu ári, á samkvæmt frv. stjórnarinnar að láta af hendi 20% af þeim til landssjóðs, og annað eins má þá gera honum að gjalda til sveitar- eða bæjarþarfa, eða með öðrum orðum 2/5 hluta af tekjum sínum. Verður þetta því óhjákvæmilega til þess að draga úr löngun manna til að fást við áhættusaman atvinnurekstur, sem landinu þó er alláríðandi, að ekki falli niður. Það væri því gott að hafa fyrir augum álit annara þjóða, sem lengur hafa búið við svipaða tekjuskattslöggjöf en vjer, t. d. Dana. Í Danmörku er af 20 þús. kr. tekjum goldið í skatt ca. 11-12% og til bæjar- eða sveitarþarfa ekki meira en þessu nemur, eða jafnvel minna; svo að á þessu stigi tekna er stighækkunin hjá oss, samkvæmt frv. stjórnarinnar, orðin tvisvar sinnum hraðgengari en samskonar stighækkun í Danmörku. Þetta eitt ætti að vera nóg til að benda á, hvort hjer sje ekki þegar of langt gengið í þessu efni; að öðru leyti mun jeg ekki fjölyrða um það að sinni, en vænti þess, að atvinnurekendur þeir, er þetta mál snertir, láti og eitthvað til sín heyra um þetta. Svo ætla jeg, til þess að taka alt með, að nefna það, að ef hjer eru til einhverjir menn, sem hafa 20–25 þús. kr. tekjur af eign, eða þar yfir, þá er það auðsætt, ef hjer á að fara mun lengra í skattaálögum en í nágrannalöndunum, að þá flytja þeir á brott hjeðan - flýja, og það er ekki til gagns fyrir landið í heild sinni. Hvað sem mönnunum líður, þá er það tap fyrir landið, því eignir þessara manna eru okkur eins góðar og hvert annað rekstrarfje, sem fyrir hendi er í landinu. Í Danmörku eru nú skattar þessara manna svipaðir og þeir eru hjer nú, og mun það landinu fyrir bestu að láta við svo búið standa.

Jakob Möller Jeg verð að byrja mál mitt með örfáum orðum um stefnur í skattamálum yfir höfuð, vegna þess, að það ræður afstöðu minni til þessa máls nú: enda var mjer og sjerstaklega gefið tilefni til þess í ræðu hv. samþm. míns, 3. þm. Reykv. (JÞ). Það, sem aðallega markar stefnur í þessum málum, er það, hvort hafa skuli beina skatta eða óbeina. Ef tekjuskatturinn verður rýrður mjög verulega, verður óhjákvæmilegt að hækka óbeinu skattana, tollana. Jeg er og hefi ávalt verið þeirrar skoðunar, að langhollast muni vera að halda sjer sem mest við beinu skattana. Menn svíkja sjálfa sig á hinum síhækkandi tollum. Háttv. samþm. minn (JÞ) taldi ekki mega ganga of nærri góðærisgróða hærri gjaldenda, vegna illæris þess, er altaf bæri að höndum annað veifið. Hvað mætti þá um það segja, ef teknir eru háir óbeinir skattar bæði í góðum og vondum árum, hvernig sem gengur? Af hverjum togara eru nú t. d. borgaðar ca. 5 þús. kr. í óbeinan skatt, þ. e. í útflutningsgjald, hvernig sem árar. Þessi óbeini skattur er einnig tekinn af tapi vondu áranna, en hv. samþm. minn (JÞ) hefir ekki mælt með því, að þessi skattur yrði feldur burt, og bendir það ekki á umhyggju fyrir einum áhættumesta atvinnuvegi landsins. En til þess að útflutningsgjaldinu verði af ljett, er óhjákvæmilegt að afla tekna í þess stað með beinum sköttum. Tekjuskattur er aldrei tekinn nema af beinum tekjum, og ef misfellur hafa orðið á því, er auðvelt að kippa því í lag. Það má athuga það, viðvíkjandi óánægju þeirri, sem vart hefir orðið í Reykjavík út af beinum sköttum, hvora leiðina skuli halda, hvort lækka skuli tekjuskattinn eða aðra skatta. Jeg er þeirrar skoðunar, að það eigi ekki að lækka skatt á háum tekjum, heldur einhverja óbeina skatta. Tekjuskatturinn af lægri tekjum, og þá einkum miðlungstekjunum, var of hár í fyrstu, og þess vegna vil jeg ásamt meiri hl. nefndarinnar lækka skattinn á lægri tekjunum, en vinna þá lækkun að einhverju leyti upp á skattinum af hærri tekjunum, og eins og hv. samþm. minn (JÞ) hefir þegar tekið fram, nemur sú upphæð alls eigi svo litlu, þegar á alt er litið. Hv. samþm. minn (JÞ) áfeldist nefndina fyrir að hafa ekki athugað, hvernig skatturinn kæmi niður og hver áhrif lækkun hans hefði á upphæð alls skattsins. Þetta frv. þarf nú að ganga fram á stuttum tíma, og nefndin hafði ekki tíma til að afla sjer upplýsinga til þess eða að gera útreikninga í þá átt. Þetta hefði þó mátt sjá að nokkru leyti að því er snertir Reykjavík, og þegar nefndin var búin að skila áliti sínu, gerði jeg lauslega áætlun um, hve mikil lækkunin mundi verða fyrir hækkun hundraðstölu skattstigans, miðað við skattinn hjer í Reykjavík. Jeg hefi komist að þeirri niðurstöðu, að lækkun skattsins af lægri tekjunum muni þá vinnast upp með hækkuninni á hærri skattinum. En þá er ekki tekið tillit til þess, að nú er gert ráð fyrir að hækka barnafrádrátt og að leyfa frádrátt aukaútsvara frá skattskyldum tekjum. Hvað þann frádrátt snertir, er ekki auðvelt að áætla, hver hann verður eða reikna út, hver áhrif hann hefir á skattinn í heild sinni Útsvör eru þannig lögð á, að þau standa oft og einatt í engu hlutfalli við árstekjur, þar sem þau eru miðuð við efni og ástæður eða gjaldþol. Og hjer í bænum hafa oft og einatt verið lögð há útsvör á gjaldendur, sem ef til vill hafa tapað á atvinnurekstri sínum það árið. Nefndin sá það því ekki til neins að fara að giska á það, hver áhrif frádráttur útsvaranna hefði á skattinn; því sú ágiskun hefði orðið í alla staði mjög óábyggileg. Jeg gerði athugun á því, hverju munaði hjá einum gjaldanda, ef útsvarið væri dregið frá og ef það yrði ekki dregið frá. Það var gjaldandi, sem taldi fram 60 þús. kr. tekjur til skatts. Varð niðurstaðan sú, að samkvæmt skattstiga meiri hluta nefndarinnar mundi skatturinn hækka nokkuð, þrátt fyrir frádrátt útsvarsins. Það er því augsýnileg fjarstæða, sem haldið er fram af minni hl., að frádráttur útsvara geri skattinn að engu. Tekjuskattinn sjálfan er hægt að reikna út, eða áhrif þess, ef hann væri dreginn frá; en nefndin fann ekki ástæðu til að leggja það til, að hann yrði dreginn frá. Jeg álít, að um hann sje alt öðru máli að gegna en útsvörin. Hann er lagður á tekjur liðins árs, og getur því aldrei komið til greina fyr en á næsta ári, þegar hann er greiddur, en yrði hann talinn með útgjöldum skattársins, væri hann ranglega talinn til útgjalda á tveimur árum. Hins vegar er það hugsunin að leggja tekjuskattinn á hreinar tekjur, að frádregnum öllum rekstrarkostnaði, og verður skatturinn þá utan við og verður ekki talinn til rekstrarkostnaðar fyr en hann er greiddur. Háttv. frsm. minni hl. nefndarinnar (ÞorlG) skýrði rangt frá ágreiningi milli nefndarhlutanna, þar sem hann kvað minni hl. hafa fallist á þá skoðun stjórnarinnar, að ekki mætti leggja skatt á lægri tekjur en 1000 kr., af því að ekki yrði komist af með svo litlar tekjur. - Þetta er alveg rangt: jeg hygg og þori að fullyrða, að fyrir stjórninni hafi vakað, að ekki svaraði kostnaði að innheimta minni skatt en af 1000 kr. Í þessu er jeg ósamþykkur minni hl. nefndarinnar og stjórninni. Jeg álít, að heppilegra sje, að allir gjaldendur, stórir og smáir, gjaldi tekjuskatt. Það hefir uppörfandi áhrif á menn að finna til þegnskapar síns, og skattur af lágum tekjum mun einmitt verða alldrjúgur fyrir ríkissjóð. Jeg hygg, að reynslan muni sýna, að lágir skattar innheimtast yfirleitt með minni fyrirhöfn en háir skattar, auk þess sem almennur tekjuskattur ætti að hafa holl uppeldisáhrif á þjóðina, þegar hver einstaklingur finnur til þess, að hann ber sínar byrðar í þjóðfjelaginu og ljettir jafnframt undir með öðrum. Auk þess hefir það sýnt sig, að menn hafa alloft orðið vonsviknir yfir því að vera ekki taldir á tekjuskattsskrá. Sömuleiðis verður ekki annað sjeð en beinir skattar ættu einnig að hafa sín góðu áhrif á þingið og kenna því að fara varlega með fje það, er það hefir til umráða, því svo mun það vera, að menn finna allajafna meira til beinu skattanna en þeirra óbeinu, ef til þarf að taka að hækka þá. Ágreiningurinn innan nefndarinnar er því eigi sá, hvort taka skuli skatt af þeim fátækustu eða ekki, enda kemur skattur inn einna ljettast niður á þeim fátækustu. Samkvæmt till. minni hlutans greiða hjón með tvö börn skatt af 1500 kr., hafi þau 2500 kr. í árstekjur, og verða það kr. 7.50. Frá tekjunum dragast aðeins 1000 kr. fyrir börnin. Samkvæmt till. meiri hl. greiða sömu hjón í skatt 4 kr. af 500 k þ. e. a. s., undan skatti eru þar dregnar 1000 kr. fyrir hjónin og 500 kr. fyrir hvort barn. Er menn athuga þetta, þá skilst mönnum, að það hefir, eins og hv.frsm. (MG) tók fram, aðeins verulega þýðing fyrir vinnufólk og lausafólk í sveitum að fella fyrstu 1000 kr. undan skatti. Hv. frsm. minni hl. (ÞorlG) sagði, að hver einasti vinnukarl og kona til sveita hefðu 1000 kr. tekjur og þar yfir. En jeg vil leyfa mjer að spyrja: Hverjum kemur þá 1000 kr. undantekningin í hag ? Jeg get nú orðið stuttorður um það, sem eftir er, og óþarft að taka fleiri dæmi, enda hefir hv. deild fyrir sjer till. beggja nefndarbrotanna til samanburðar. Munu menn sjá, er þeir athuga þetta nánar, að lækkun skatts á lægstu tekjunum samkvæmt till. meiri hl. er engu minni en samkvæmt till. minni hl., þó að hundraðstalan sje ögn hærri. Sje um hjón að ræða, þá vinst það upp við frádráttinn, en þó að skatturinn sje ögn þyngri á einhleypu fólki. Þá get jeg að minsta kosti ekki fundið, að það sje neitt athugavert; tel það miklu fremur heppilegt. Fleira finn jeg ekki ástæðu til að athuga í ræðu hv.frsm. (ÞorlG). Eitt atriði var það í ræðu hv. samþm. míns (JÞ), sem jeg vildi fá tækifæri til að minnast á. Hann talaði um, að mest væri um vert, að hægt væri að leiðrjetta skattahlutfallið milli Reykjavíkur og annara landshluta. Þetta er auðvitað rjett. En á hinn bóginn fæ jeg ekki annað sjeð en of mikið hafi verið gert úr rangsleitninni gagnvart Reykjavík í þessu tilfelli. Það er öllum kunnugt, að sveitabúskapurinn hefir ekki borið sig undanfarin ár og bændur því alment safnað skuldum, og er því ekki að undra, þótt þeir hafi borið lágan skatt. Hinsvegar er ljóst, að lögin gefa enga trygging fyrir því, að fult rjettlæti eigi sjer stað í hlutfallinu milli sjávar og sveita, og jeg hygg, að sú trygging muni ekki fást með ákvæðum í tekjuskattslögunum. Eina leiðin yrði líklega að hafa einhvern sjerstakan skatt fyrir landbúnaðinn, annaðhvort með eða í staðinn fyrir tekjuskattinn, og þá t. d. að taka upp ábúðar- eða lausafjárskattinn. Annars fæ jeg ekki sjeð, að hv. samþm. minn (JÞ) geri í tillögum sínum nokkra minstu til raun til að jafna þetta misrjetti milli sveita og bæja. Lækkun skattsins á lægri tekjunum er langmest í hans till.: hann lækkar hundraðstöluna niður í helming, en meiri hl. nefndarinnar þó ekki nema um 1/5. En þessi lækkun lægsta skattsins kemur fyrst og fremst sveitunum til góða, og eykur því fremur en minkar misrjettið. Þá talaði hann um, að ef hart væri gengið að þeim stóreignamönnum, sem hefðu eignir, en ekki tekjur, þá gæti það orðið til þess, að þeir flyttu burt með eignir sínar, og gæti það haft hinar skaðlegustu afleiðingar. Þó að þetta megi til sanns vegar færa. Þá held jeg samt, að sú hætta sje ekki yfirvofandi. Það er nefnilega hæpið, að stóreignamenn, sem flyttu burt hjeðan með eignir sínar, gætu haft eins miklar tekjur af þeim annarsstaðar. T. d. munu óvíða gefnir eins háir vextir af innlánum og hjer, mismunur þeirra t. d. hjer og í Danmörku nemur ca. 25%. Og hvað verðbrjefum viðvíkur, þá mundi vera hægt að útvega þau hjer með eins góðum skilmálum og annarsstaðar. Þegar öllu er á botninn hvolft, verður því vafasamt, hvort tapið við það að flytja burt með eignir sínar hjeðan mundi ekki nema margfalt meira en mismuninum á skattinum. Þessi grýla virðist því ekki vera mjög ægileg. Að öðru leyti kemur þetta um eignirnar ekki svo mjög við, er rætt er um tekjuskattinn. Það munu hvort sem er ekki vera svo ýkjamargir hjer, sem hafi svo háar tekjur af eignum sínum, að þeir verði fyrir barðinu á lögum þessum. Engin till. hefir heldur komið fram um lækkun eignarskattsins, og er vafamál. hvort ekki hefði verið rjett gert af nefndinni að athuga þetta. Jeg fyrir milt leyti mundi ekki hafa lagt á móti einhverri smávegis hækkun. Að lokum vil jeg leyfa mjer að undirstrika það, að fyrir mjer vakti það ekki fyrst og fremst að lækka skattinn, heldur það, að gera hann sem sanngjarnastan. Eins og skatturinn var samkvæmt 1. frá 1921, var skatturinn á lægri tekjunum margfalt tilfinnanlegri en skatturinn hærri tekjunum, auk þess sem þess ber að gæta, að þessar hærri tekjur, og yfirleitt hæstu tekjurnar, hafa einmitt helst þeir menn, sem í raun og veru eru þannig settir, að þeir komast yfirleitt ljettara frá óbeinu sköttunum en aðrir. Fyrir mjer vakir einmitt að reyna að ná til þeirra manna og jafna niður á þá líka þeim útgjöldum, sem framleiðslan er nú látin bera í útflutningsgjaldinu.

Frsm. meiri hl. (Magnús Guðmundsson) Jeg get verið stuttorður í þetta sinn, enda hefir hv. samnefndarmaður minn. 1. þm. Reykv. (JakM) svarað þeim aðalmótbárum, sem komið hafa fram gegn till. meiri hl. En jeg vildi fá tækifæri til að minnast á þau ummæli, er snúist hafa gegn mjer persónulega hjer við þessar umæður. Mjer hefir verið borin blekking á brýn viðvíkjandi einu krónunnni sem fimm króna skattur getur oltið á. Því hefir þó ekki verið með rökum mótmælt, að því sje svo varið, sem jeg benti á í framsöguræðu minni. Það er þessi eina króna, sem fyllir þúsundið, sem veldur 5 kr. skattinum og get jeg ekki sjeð neina skynsamlega ástæðu fyrir því að taka svona stórt stökk. Þá sagði hv.frsm. minni hl. (ÞorlG), að jeg hefði eignað mjer till. um barnaframfærsluna; Þetta er samt misskilningur hjá hv.þm.. því að jeg tók það fram, að sú till. er tekin upp eftir stj.frv. Þá talaði háttv.frsm. minni hl. um það, að hvergi í landinu mundi einhleypt fólk komast undan skatti, þótt 1000 kr. lágmark verði sett; það má vel vera, að þetta sje svo þar sem hann á heima og kringum hann, en um ástandið annarsstaðar trúi jeg betur mönnum þeim, víðs vegar utan af landi, sem segja þveröfugt frá um sín hjeruð. Mjer skildist líka á hv.frsm. minni hl., að langur tími gæti liðið á milli 2. og 3. umr. þessa máls, en jeg vil benda honum á, að málinu þarf að hraða, ef lögin eiga að koma að notum um þetta ár. Þá vill hv.frsm. minni hl. (ÞorlG) ljetta sköttum af einhleypu fólki. Jeg býst við, að fleiri verði á sömu skoðun og jeg í því efni, að meiri ástæða sje til að gera þá vægari á fátækum fjölskyldumönnum. Hv. 3. þm. Reykv. (JÞ) mælti með sínum brtt. Honum þótti sem órjettur ætti sjer stað í skattahlutfallinu milli Reykjavíkur og annara hjeraða landsins og taldi nýjan skattstiga fyrir landbúnaðinn nauðsynlegan til þess, að úr því yrði bætt. Jeg býst nú við, að þetta eigi ekki við mikil rök að styðjast. Eigi misrjetti sjer stað, þá er það framkvæmd laganna, en ekki lögunum sjálfum að kenna. Og hafi Reykjavík þeim mun meiri tekjur sem hún ber þyngri skatta, þá er það ekki nema rjett og sjálfsagt. Það er nú einu sinni svo, að þeir, sem mestar hafa tekjurnar, borga mest af skattinum, og í Reykjavík eru flestir hæstu gjaldendurnir. Það virðist því ekkert undarlegt, þótt skattsupphæðin verði hlutfallslega hærri hjer en annarsstaðar. Að hinu leytinu er heldur ekki við því að búast, að mikill skattur komi úr sveitunum árið 1921, því þá var yfirleitt tap á landbúnaðinum. Og í annan stað leyfi jeg mjer að efast um, að hlutfallið sje eins og látið hefir verið í veðri vaka, Það er kunnugt, að fjölmörg eða flest togaraútgerðarfjelög hafa engan skatt greitt fyrir árið 1921. Þá var að því fundið, að nefndin skyldi ekki koma með skýrslur og áætlanir um tekjuskattinn. Sannleikurinn er sá, að þótt skattskrár sjeu komnar úr sumum hjeruðum, eru þær ekki komnar úr þeim nærri öllum, og því er ekki auðið að koma með rökstuddar áætlanir. Og yfirleitt verð jeg að álíta, og hefi ávalt verið á þeirri skoðun, að jafnt eigi yfir alla að ganga, og engin sanngirni mælir með því að veita Reykjavík nokkra sjerstöðu í þessu efni. Hv. 1. þm. Reykv. (JakM) gat þess, að tekjuskatturinn væri yfirleitt vinsæll úti á landi, en óvinsæll hjer. Jeg veit ekki, hvað satt er í því, en hitt vil jeg benda á, að sömu reglur gilda um hann þar og hjer, og því ekki með rjettu hægt að finna að tekjuskattslögunum sjerstaklega hjer í Reykjavík. Ennfremur sagði hann, að tekjuskatturinn hefði reynst hærri árið 1921 en hann hefði verið áætlaður. Það er rjett en deilt var um það í þinginu. hve hátt hann skyldi áætlaður. Jeg áætlaði hann 1 miljón, en aðrir færðu hann niður; sumir vildu jafnvel áætla hann aðeins 500 þús. Og þótt hann væri fulllágt áætlaður 900 þús., þá veitti ekki af. Það er hvort sem er venjan, að einhverjir gjaldaliðir komast upp fyrir áætlun og ekki síst þegar ekkert er áætlað fyrir fjáraukalögum og fleiru. Enn má taka það fram, að okkur hv. 3. þm. Reykv. (JÞ) skilur á um beina skatta og óbeina. Hann virðist minni vinur beinna skatta en jeg, þó jeg hins vegar játi, að það sje ótímabært að innleiða þegar í stað tóma beina skatta. En að draga úr þeim, sem við höfum nú, er jeg ófús á.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Þar sem hjer er alt útlit fyrir langar umræður, skal jeg ekki á þessu stigi málsins rekja nema nokkur aðalatriði. Fyrst og fremst þá auðvitað það, að hv.fjhn. hefir öll gengið inn á aðalatriði þess, sem fyrir stjórninni vakti, það sem sje, að nauðsyn bæri til þess nú þegar að breyta skattalögunum. Hitt er þýðingarminna í þessu sambandi. Þótt nefndinni komi ekki saman um þessar breytingar í einstökum atriðum. Hefði svo verið, að ekki hefði nauðsyn verið á að lækka tekjuskattinn, hefði getað legið fyrir að koma með breytingar á öðrum sköttum. t. d. útflutningsgjaldinu, eins og talað hefir verið um. En eins og ástæður eru, var nauðsynlegt að koma með breytingar einmitt á tekju- og eignarskattinum. En þar sem nauðsynin á breytingu þessa skatts er í því fólgin, að lækka þarf hann á vissum flokki manna, leiðir af því, að ekki er jafnframt hægt að koma með lækkanir á öðrum sköttum. Í raun og veru eru brtt. stjórnarinnar ekki til umr. nú. heldur aðeins sá litli útdráttur úr þeim, sem jeg hafði hugsað mjer, að gæti komið til framkvæmda nú þegar á þessu ári, og verður þó undirbúningstími skattanefnda lítill, jafnvel þótt málinu verði hraðað hjer mjög, eins og nauðsyn ber til. Mjer getur að vísu ekki annað en fallið það vel, að hv. nefnd hefir getist svo vel að sumum brtt. stj.frv., að hún hefir tekið þær upp til breytinga við litla frv., til gildistöku þegar á þessu ári, en það er þó naumast rjett, því að það er þýðingarlaust að taka upp í þetta frv. nokkur atriði, sem ekki geta komið til framkvæmda nú þegar. Því framtölin eru þegar komin, og eftir því verður að fara á þessu ári, því tæplega verður farið að safna nýjum framtölum. Í þessu sambandi er t. d. að minnast á niðurfellingu samskattsins, sem í sjálfu sjer er rjett, og tekið upp í frv. stjórnarinnar, en ekki til framkvæmda þegar í stað, því samskatturinn er kominn inn á öll framtöl nú. Annars skal jeg ekki fjölyrða um þau einstöku atriði, sem á milli ber hjá meiri og minni hluta nefndarinnar. Þó vil jeg víkja stuttlega að því, sem sagt hefir verið um lágmarkstakmörkin fyrir skattinum og um þessar 999 kr., sem sagðar eru skatt frjálsar, og einu krónuna, sem á að kosta 5 kr. Menn geta náttúrlega leikið sjer svona með orðin, ef þeir hafa gaman af því, en rjett er þetta auðvitað engan veginn. Því einhversstaðar verða takmörkin að vera, og þá má altaf segja þetta sama um síðustu krónuna eða eyrinn, sem á takmörkunum liggur, aðeins með þeim mun, að því hærri sem talan er sett, því fleiri verða krónurnar, sem „síðasta krónan“ kostar skattgreiðandann. Eitt atriði, sem ekki er rjettlátt í núgildandi lögum og ekki hefir verið leiðrjett í brtt.hv. nefndar. verð jeg ennfremur að minnast á. En það er afstaða ekkna og ekkjumanna og sá frádráttur, sem sje hálfur á við gifta, sem þeim er ætlaður. Einnig vil jeg minnast stuttlega á aukaútsvörin eða frádrátt þeirra. Það er tekið eftir dönskum skattalögum, að draga megi aukaútsvörin frá skattaframtalinu. En þó er þetta alls ekki sambærilegt hjer og í Danmörku. Þar eru sem sje aukaútsvörin einnig lögð á eftir reglum ríkisskattalaganna, en ekki, eins og hjer, eftir efnum og ástæðum, og þess vegna getur maður, sem t. d. ekki kemur í tekjuskatt, vel fengið aukaútsvar. Frádráttur aukaútsvaranna kemur því til með að verka af handahófi, þar sem bæjargjöldin eru ekki lögð á eftir sama mælikvarða og ríkisgjöldin. Auk þess er að sjálfsögðu til þess ætlast, þó ekki sje þess sjerstaklega getið, að aðeins þau aukaútsvör megi draga frá, sem borguð eru, því engin meining va-væri í því að fá lagt á sig svo og svo hátt aukaútsvar aðeins til frádráttar í skatti, en ekki til þess að borga það raunverulega. Um þá mismunandi skattstiga, sem fram eru komnir, þarf jeg ekki að fjölyrða. Það er eðlilegt, að menn greini þar nokkuð á, og altaf nokkurt álitamál um slík efni.

Frsm. minni hl. (Þorleifur Guðmundsson) Jeg get verið fljótur með mína ræðu, ekki síst þar sem umræðurnar eru orðnar ærið langar, og leiðinlegar sjálf sagt líka, að því er mörgum mun finnast. Jeg skal samt byrja á hv. 3. þm. Reykv. (JÞ), sem talaði mikið skynsamlega og rökfast. eins og hans er vandi, þótt jeg sje hins vegar ekki sammála honum í öllum atriðum, þar sem hann er í rauninni málsvari þeirra manna, sem auðveldast eiga með að borga. En þar sem hann talar um það t. d., að erfitt sje að borga 20% af 25 þús. kr. árstekjum, þá verð jeg fyrir mitt leyti þvert á móti að segja, að það sje auðveldara fyrir slíkan 25 þús. króna mann að borga 20% heldur en fyrir þann, sem aðeins hefir 1000 kr. tæpar, að borga ekki neitt. Þá skal jeg snúa mjer að hv. 1. þm. Reykv. (JakM). Það hefir verið mikið um það talað, hvað útsvörin í Reykjavík væru orðin há, og er það sjálfsagt rjett. En það eitt út af fyrir sig er engin sönnun þess, að rjettlátt sje að draga þau frá framtalinu til ríkisskattsins. Því ef draga á há útsvör frá skattstofninum ofan á allan annan frádrátt, er hætt við því, að ekki verði altaf mikið eftir, svo að ríkið fái þá ekki mikið. En það er nú sem stendur eitt aðalatriði þessa máls í mínum augum, að ríkissjóður má alls ekki við því að missa á þann hátt tekjur. Auk þess kæmi þessi frádráttur helst fram hjá þeim, sem mestar hafa tekjurnar og þar af leiðandi mest gjaldþolið, og þess vegna munar mest um fyrir ríkissjóðinn og er tilfinnanlegast að missa úr skatti. En það tel jeg einmitt rjetta stefnu, að efnuðustu mennirnir eigi að bera þyngsta skattinn. Hvað frádráttarreglurnar snertir, þá geta þær aldrei, eins og jeg hefi áður sagt, orðið annað en handahóf, og hygg jeg, að sýna megi rjettilega fram á það eftir frádráttarreglum meiri hlutans, að dæmið, sem háttv.þm. tók með hjónin, sem ættu tvö börn og hefðu 2400 kr. tekjur, mundu eftir skattstiga og frádráttarreglum meiri hl. gjalda nokkuð minna heldur en eftir fyrirkomulagi stjórnarfrv., þá er þarna gripið í sjerstakt dæmi, sem auðveldlega getur breyst. Ef við t. d. hjeldum áfram og ljetum þessi sömu hjón, sem hv. meiri hl. hefir þóknast að láta eiga tvö börn, máli sínu til styrktar, eignast þriðja barnið í viðbót, þá yrðu þessi hjón einnig skattfrjáls eftir skattstiga stj.frv. Sýnir þetta því, að jeg hefi haldið því rjetti,ega fram, að ekki er hægt að finna frádráttarreglur svo öruggar, að ekki geti kent misrjettis einhversstaðar. Hins vegar verð jeg að mótmæla sjerstaklega þeim ummælum sama hv.þm. (MG) um afstöðu mína til þessara mála, þar sem hann sagði, að jeg hefði sagt, að jeg fylgdi stj.frv. í aðalatriðunum aðeins af því, að það væri frá stjórninni. Það er nú hvorttveggja, að það er ekkert meiri sanngirni af honum að segja þetta um mig en ef jeg segði, að hann væri á móti sama frv. aðeins af því, að það er frá núverandi stjórn, en ekki t. d. frá honum sjálfum. Sannleikurinn er sá, að jeg hefi þegar í fyrri ræðu minni gert nákvæma grein fyrir afstöðu minni og rökstutt skoðanir minni hl., alveg án nokkurs tillits til flokks eða stjórnarfylgis, aðeins út frá því, hvað sanngjarnast og samviskusamlegast mundi vera, eins og skylda er. Það, sem sagt hefir verið um kaupgjald vinnufólks í sveitum. þarf jeg ekki að fjölyrða mikið um. Það getur verið, að þessu sje eitthvað öðruvísi varið í bygðarlögum hv.frsm. meiri hl. (MG) en þar sem jeg þekki best til, og trúi jeg því þó tæplega, að munurinn sje mikill. Að minsta kosti þori jeg að fullyrða, að minna en 1000 kr. hafi slíkt fólk alment ekki, ef það á annað borð vinnur fyrir sjer, sem kallað er. Og menn mega ekki miða aðeins við það, sem það fær í beinhörðum peningum, því auðvitað kostar eitthvað það fæði, húsnæði og þjónusta, sem það fær. Hitt er alt annað mál, að þetta getur verið framkvæmt á mismunandi hátt hjá mismunandi skattanefndum. þannig að sumar reikna fæði lægra en aðrar o. s. frv. En ef sanngjarnlega er í sakirnar farið, er það áreiðanlegt, að minna en 1000 kr. er ekki hægt að fá út úr þessu, eða að minsta kosti vildi jeg gjarnan fá upplýsingar um það, hvar þetta afskaplega ódýra vinnufólk er að fá, svo mínir sveitungar gætu notið góðs af því líka, því hjá okkur er það ekki til og líklega er það ekki til annarsstaðar heldur. Að öðru leyti þarf jeg ekki að svara ræðum hv. andmælenda minna, en get vísað til nál. og framsöguræðu minnar, enda hefir í rauninni ekkert komið fram, sem hnekki því, sem þar er sagt, og treysti jeg svo sannsýni og sanngirni þessarar háttv. deildar, að hún sjái það, þrátt fyrir ýms an óverulegan skoðanamun, að till. okkar minni hl. fara í rjetta stefnu og sjeu ríkissjóði til mestra heilla og jafnframt almenningi til sjávar og sveita til mestrar sanngirni, og þá er aðalatriðið unnið. En það, sem aðallega vakti fyrir minni hl., þegar hann ákvað það að fylgja stjfrv. óbreyttu, var sú sanngjarna leið, sem það virðist fara, sem sje að að minsta kosti verði sveitarómagar ekki framvegis látnir gjalda skatt til ríkissjóðs. Því sá, sem ekki getur sjeð fyrir lífsnauðsynjum sínum, hlýtur að fá það, sem hann þarf í skattinn, annnaðhvort hjá sveitarfjelagi sínu eða þeim öðrum, er ala önn fyrir honum.