Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. þetta, og voru á fundi hennar allir nm. nema 1. landsk. þm. (BrB). Frv. er þess efnis að gera greiðari aðgang til kosninga fyrir þá menn, sem staddir eru erlendis, þannig að vararæðismenn Íslendinga erlendis, sem skilja eða mæla á íslenzka tungu, geti leyft slíkum kjósendum að greiða hjá sér atkvæði. Er þessi breyting til frambúðar, gagnstætt því, sem var um það frv., sem ég ræddi hér um síðast. Nefndin telur, að hér sé um að ræða breytingu til bóta, og leggja nm. til, að frv. verði samþ., allir nema sá maður, sem ég gat um áðan, að ekki var á fundinum.



Herra forseti. Þetta frv. hefur, eins og hv. þm. er kunnugt, oft áður legið fyrir Alþingi, og er því efni þess vel kunnugt dm. Sjútvn. hefur nú haft málið til meðferðar og leggur einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt. Málið hefur jafnan verið afgreitt þannig á undanförnum þingum, að veitt hefur verið tímabundin undanþága til handa Bátaábyrgðarfélagi Vestmannaeyja að starfa sjálfstætt. En undanþáguheimild sú, sem nú gildir, er bundin við næstu áramót, og ber því nauðsyn til að hraða meðferð málsins, svo að það geti orðið að l. fyrir ánamót. Á síðasta Alþingi var málið afgreitt þannig, að því var vísað frá í trausti þess, að viðkomandi aðilar gætu náð um það samkomulagi fyrir n.k. áramót. En þetta samkomulag hefur ekki náðst, og halda stjórnendur og meðlimir Bátaábyrgðarfélagsins fast við það, að félagið fái að starfa áfram óháð, og hafa sent til Alþingis erindi undirritað af 65 vélbátaeigendum um það, að frv. nái fram að ganga. Stjórn Samábyrgðarinnar hefur hins vegar lagt til, að gefin verði heimild í l., að ráðherra geti í samráði við Samábyrgðina veitt Bátaábyrgðarfélaginu undanþágu frá ári til árs til þess að starfa áfram á sama grundvelli og áður. Liggur í þessu viðurkenning á því, að það fyrirkomulag sé félaginu fyrir beztu, en Samábyrgðinni ekki til tjóns, eins og sakir standa. Þótti því n. rétt að mæla með því, að frv. verði samþ., einkum af því, að félagið hefur jafnan búið við góðan hag og átt þess kost að geta boðið viðskiptavinum sinum upp á betri kjör en Samábyrgðin. Raddir komu fram í n., aðallega frá hv. 4. landsk., um að tímabinda undanþáguna við 5 ár, en við nánari athugun þótti ekki ástæða til þess. N. leggur því til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil þá fyrst taka það fram, að afstaða mín til þessa frv. fer ekki eftir afstöðu minni til tryggingamálanna almennt. Mér þykir eftir atvikum rétt, að þetta félag fái að starfa áfram, en það, sem kom mér aðallega til að biðja um orðið, var það, að ég vildi beina því til hv. n., hvort hin góða afkoma Bátaábyrgðarfélags Vestmannaeyja muni ekki stafa af því, að það hafi getað haft betra eftirlit með viðgerðum og því um líku, heldur en Samábyrgðin, sem starfar fyrir allt landið. Ef þetta kæmi á daginn, þá væri ástæða til að skipta verksviði Samábyrgðarinnar í hverfi eða deildir, ef þannig mætti ná betra eftirliti og þar af leiðandi hagstæðari afkomu Samábyrgðarinnar, sem aftur mundi leiða til þess, að hún gæti boðið viðskiptavinum sínum betri kjör. Þessu vildi ég beina til hv. n.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. frsm., að n. leggur einróma til, að frv. þetta verði samþ. Hins vegar, eins og hv. þm. tók fram, hreyfði ég því í n., hvort ekki væri rétt að tímabinda þessa undanþágu, sem frv. gerir ráð fyrir, t.d. við 2 ár, en ekki 5 eins og hv. frsm. sagði. En þetta gerði ég m.a. af því, að ég tel rétt, að á þeim tíma, sem undanþágan gildir, sé unnið að því að samræma þetta undir eitt kerfi um land allt. Annars væri ástæða til að ræða nokkuð tryggingamálin almennt, því að þau munu nú ekki vera í því lagi, sem fyllilega er æskilegt. Ég held sem sagt, að þessar tryggingar, sem nú eru hjá Samábyrgðinni, séu í rauninni of lágar og ófullnægjandi fyrir bátaútveginn með því verðlagi, sem nú er í landinu, og ef þessi rekstur Bátaábyrgðarfélagsins í Vestmannaeyjum og undanþágan, sem þeir óska eftir að fá, er byggð á því, sem mér skilst að sé, að draga úr tryggingum þeirra báta, sem í því félagi eru, þá held ég, að þar sé ekki stefnt í rétta átt. Ég álít ástæðu til þess að endurskoða þessi tryggingamál í heild, þ.e.a.s. lögin um Samábyrgðina verði endurskoðuð með það fyrir augum, að það sé gengið betur frá tryggingum flotans, en gert er samkvæmt þeim l. Ég er dálítið hræddur um, með þeim erfiðleikum, sem bátaflotinn nú á í, að það verði nokkuð erfitt fyrir eigendur bátanna að fá út á þá þau lán, sem þeim eru nauðsynleg til að geta haldið rekstrinum áfram næstu ár, ef þeir eru ekki betur tryggðir en nú, sízt af öllu hjá þeim félögum, sem hafa kannske enn þá veikari tryggingu, heldur en er samkvæmt l. um Samtrygginguna. Ég impraði því á því í n., að það hefði verið rétt að veita þessa undanþágu nú um stuttan tíma og á þeim tíma færi fram slík endurskoðun á tryggingunum almennt sem ég minntist hér á. Ég held, að þá hlyti að verða hægt að fá þann grundvöll fyrir þessar tryggingar um land allt, að ekki væri ástæða til að undanþiggja einstök félög, heldur ætti sú regla, sem þá yrði sett, að gilda fyrir landið allt. Ég hef hins vegar ekki gert um það neina brtt. á þessu stigi, og vafasamt, að ég geri það undir meðferð málsins, en ég hef talið rétt að láta þessa skoðun koma fram, og það er sú skoðun, sem liggur til grundvallar því, að ég impraði á því, að þessi undanþága væri ekki höfð ótímabundin, heldur t.d. 2 ár, og sá tími yrði notaður til að endurskoða þessi mál í heild. Ég flyt sem sagt ekki um þetta brtt., en mér þætti ekki ósennilegt, að eigendur þeirra báta, sem undir Samábyrgðina heyra, muni fyrr en síðar telja sig knúða til þess að óska eftir einhverjum breyt. á þessum grundvelli trygginganna, og því þykir mér sennilegt, að þetta geti komið á dagskrá aftur með þeim hætti, að þetta yrði samræmt meira en nú er og einstök félög ekki undanþegin. Ef það er svo, að rekstur og fyrirkomulag þessa félags í Vestmannaeyjum er hagkvæmara en almennt gerist hjá Samábyrgðinni, þá ætti að vera hægt að styðjast við þá reynslu og leggja hana til grundvallar fyrir þeirri endurskoðun, sem ég tel æskilegt að fram fari á þessum málum, þá væri hægt að nota það til hagsbóta, ekki aðeins fyrir Vestmannaeyjar, heldur fyrir landið allt, ef það er til fyrirmyndar.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. n. fyrir góða og greiða afgr. á þessu máli og hv. frsm. fyrir það, að hann dró fram, að því er mér virtist, öll meginatriði, sem liggja til grundvallar fyrir því, að þessi sterka ósk er fram komin, þar sem eigendur 65 báta í Vestmannaeyjum hafa sent Alþ. undirskrifaða áskorun um, að málið gangi fram. Það var rétt fram tekið hjá hv. frsm., að þetta mál er búið að koma hér fyrir oft áður og hefur fengið lítils háttar fyrirgreiðslu, en þó ekki það, sem þessir menn sættu sig við. Ég held það sé ekki ástæða til að fara út í tryggingamálin almennt, og mér þótti vænt um að heyra, að hv. 1. þm. N–M. sagðist ekki binda afstöðu sína til þessa máls við það, sem snerti tryggingamálin almennt, þó að þar væri að sjálfsögðu margt, sem þyrfti athugunar. Ég held, að sú góða afkoma, sem Bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja hefur haft hingað til, standi að nokkru leyti í sambandi við það, að það hefur einmitt ekki tekið á sig jafnmikinn hluta af ábyrgðinni og tíðkast hjá öðrum félögum. Hv. þm., sem síðast talaði, taldi, að það þyrfti að vera hærri styrkur og meiri hlutur tryggður, og það kann að vera rétt frá vissu sjónarmiði, en þess ber að gæta, að því meiri hlutur sem tryggður er og því minna sem hver eigandi hefur í sjálfsábyrgð, því þyngri verða iðgjöldin, og mér skildist það á forstjóra Samábyrgðarinnar, að það stæði á því að fá iðgjöldin greidd og af slæmum fjárhag útgerðarinnar kæmi það, hvað erfitt væri að leysa af hendi tryggingariðgjöld af bátunum, og það gefur auga leið, að því hærri sem tryggingin er, því hærri eru iðgjöldin. Ég hef orðið fyrir því t.d. í prívatrekstri að missa ég held 2 báta, sem tryggðir voru í Bátaábyrgðarfélaginu, og okkar hlutur var ekki stór. Það var langt frá, að við gætum skaffað okkur hálfan bát fyrir þá tryggingarfjárhæð, sem við fengum, en ef alltaf á að elta verðið og hafa trygginguna mjög háa prósentu, þá leiðir af því, að iðgjöldin verða þung. Það er að vísu rétt til getið hjá hv. 1. þm. N-M., að talsvert af því, sem kann að hafa sparazt hjá Bátaábyrgðarfélagi Vestmannaeyja, hefur sparazt þann veg, að þeir geta haft betra eftirlit með viðgerðum báta, þegar eitthvað verður að, heldur en hægt er þar, sem um víðlendari tryggingarsvæði er að ræða, en á þessum stað er. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta meir. Ég held, að það sé hyggilega gert af sjútvn. að fallast á þann einlæga vilja, sem fram kemur í óskum Vestmanneyinganna til Alþ. í þessu máli, og það er rétt að horfa ekki fram hjá því, að það er þeim metnaðarmál, að þetta félag, sem komið er hátt á níræðisaldur, sé ekki dregið inn í kerfi, sem þeir álíta sér óhentugt að vera í, og þeir óska að fá að standa á eigin fótum framvegis eins og hingað til, og þeir gera ekki kröfur um, að aðrir landsmenn hlaupi undir bagga með þeim í áföllum. Þeir greiða sín endurtryggingariðgjöld til Samábyrgðarinnar, ég held 100 þús. kr. á ári, svo að það virðist ekki vera nein hætta á ferðinni, þó að þessir menn fái að starfa áfram á þeim grundvelli, sem þeir hafa starfað á. - Ég vil þakka hv. frsm. fyrir það, að hann benti á nauðsynina á að fá þetta lögfest fyrir áramót, því að sú heimild, sem gildir fyrir félagið, rennur út einmitt á því tímabili.



Úf af fyrirspurn frá hv. 1. þm. N–M. vildi ég segja nokkur orð. Lögunum um vátryggingu skipa er síðast breytt á þinginu 1947, þeim var breytt 1941, og 1938 var þeim breytt til þess að fella inn í þau ýmislegt, sem nauðsynlegt var að setja inn í l. með tilliti til þeirrar reynslu, sem af þeim hafði fengizt. Árið 1941 er farið inn á þá stefnu, sem hv. þm. ræddi um, að láta héruðin eða staðina hugsa sem mest um þetta sjálf, þ.e.a.s. að deildirnar væru settar svo margar í landinu, að hver deild hefði fullkomið yfirlit yfir vátryggingu, viðgerðir, tjón o.s.frv., á þann hátt, sem þm. minntist á, m.a. að Breiðafjörður yrði sérstök deild, Vestfirðir sérstök deild að undanteknum Ísafirði o.s.frv. En þetta leiddi til þess, að Samábyrgðin komst í vandræði og gera varð upp sumar þessar deildir vegna þess, hversu þær voru fámennar og náðu yfir lítil svæði, og með breyt. 1947 er farið inn á að þrengja þetta niður í 8 deildir um allt landið, vegna þess að reynslan knúði á í þessum efnum, og það er eðli trygginganna, að því stærra sem tryggingasvæðið er, því hentugra ætti að vera með tryggingarfélög. Þess vegna urðu menn að breyta og stækka svæðin. Ég álít, að það hafi verið rétt stefna og sé ekki heppilegt að hverfa að hinni stefnunni aftur. - Í sambandi við þetta var líka gerð önnur breyt. á l., sem þótti nauðsynleg, það var að samræma matsverð á því, sem tryggt var, það mat var áður á valdi hverrar deildar fyrir sig, og það er ein ástæðan fyrir því, að Vestmannaeyjar vilja ekki vera í þessu heildarkerfi, að þeir vilja ekki vera skyldugir til þess að hlíta því ákvæði l. En það kom mjög fram í reynslu þessara ára, að matsverðið var annað á jafnstórum bátum, jafngóðum og jafndýrum, og að þeir voru keyptir eða byggðir mismunandi eftir því, úr hvaða deild þeir voru. Þetta þótti Alþ. 1947 ótækt, og við tókum það upp í sjútvn. þessarar d. að krefjast þess, að matsverðið yrði samræmt, að sama mat yrði á sams konar bátum, úr hvaða deild sem þeir væru í landinu, og þetta var gert með breyt. á l. 1947. Þá kom einnig til greina, hvað mikið ætti að hafa til frádráttar, áður en tjón væri greitt, þ.e. efni og viðhald, í hverri deild, og það er einmitt það, sem deildin í Vestmannaeyjum, eins og hæstv. atvmrh. minntist á, lét ganga út yfir viðskiptamennina, sem tryggðu mikið af hinum smærri áföllum. Hin smærri tjón eru ekki greidd af vátryggingarfélaginu, og fyrir það eru vátryggingariðgjöldin í Vestmannaeyjum svo lág sem raun er á, auk þess sem það félag hefur starfað í 90 ár að því að birgja sig upp með sjóði, sem standa á bak við, og getur hjálpað til, þegar illa árar, að grípa til þeirra. Þeir vilja ekki láta þessa sjóði renna inn í Samábyrgðina. Þetta eru meginástæðurnar fyrir þeim ágreiningi, sem hefur verið milli þessara félaga. Samkvæmt þessum l. eiga allar deildir að endurtryggja 75% af upphæðinni hjá Samábyrgðinni. Ég veit ekki, hvort deildin í Vestmannaeyjum notfærir sér þetta, þar sem hún starfar sjálfstætt, þó tel ég það líklegt. Hitt er svo annað atriði, að af því að deildin í Vestmannaeyjum hefur þennan fjárstyrk bak við sig, af því að hún vátryggir með meiri frádrætti fyrir einstaklinga, þá er hægt að afla betri kjara fyrir endurtryggingar fyrir hana en önnur endurtryggingarfélög, af því að hún er sérstök fyrir sig. Þetta er hægt að gera hjá hverri deild, en það stendur þarna betur á, sumpart vegna þess að það þykir betra fyrirkomulag að láta þetta ganga út yfir eigendurna sjálfa. En sannleikurinn er sá, að niðurstaðan verður hin sama, því ef maður verður fyrir tjóni upp á 4.000 kr. og fær borgaðar 4000 kr., þá verður það ekkert annað en lækkun á iðgjaldi. En þetta er ástæðan fyrir því, að þetta er eins og það er í Vestmannaeyjum. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram, og ég hygg, að erfitt sé að fara inn á það kerfi, og n. telur það ekki heppilegt frekar en hv. 4. landsk., að setja meiri ábyrgð á eigendurna sjálfa og lækka iðgjöldin heldur en að halda því kerfi, sem Samábyrgðin hefur um iðgjöld og tryggja a.m.k. 90% verðmætis. En stefnan er sú að tryggja að fullu fyrir því tjóni, sem verður á hverjum tíma. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram. Mér skilst, að hv. 1. þm. N-M. hafi ekki verið að fullu kunnugur þessu kerfi og þessum l. eins og þau eru nú. Vona ég, að honum séu þetta nægar upplýsingar í sambandi við þetta mál.

Frsm. (Lárus Jóhannesson) : Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. þetta, og mæla nm. allir með því, að það verði samþykkt óbreytt, nema 1. landsk. þm. (BrB), sem ekki var á fundi n., þegar þetta var rætt. Frv. þetta er um samþykkt á bráðabirgðalögum, sem út voru gefin í sambandi við síðustu kosningar, og er eins konar kvittun til ríkisstj. fyrir því, að hún hafi þar ekki gert nein afglöp.