Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Karl Einarsson) Jeg get að mestu látið mjer nægja að vísa til nefndarálitsins um mál þetta, og það því fremur, þar sem flestar brtt. nefndarinnar eru að eins orðabreytingar. Nefndin hefir gert till. sínar með það fyrir augum að gera frumvarpið greinilegra, og, að því er oss virðist, betur orðað. Þó hefir nefndin gert nokkrar efnisbreytingar á frv., og skal jeg lauslega geta þeirra. Fyrsta efnisbreytingin, er nefndin hefir gert, er við 3. gr., 3. brtt. nefndarinnar, þar sem nefndin leggur til, að orðin »kaupstaðir og kauptún« til enda greinarinnar falli burt. Nefndin leggur til, að svo verði gert, vegna þess að hún telur, að það geti verið athugavert, að kaupstaður eða kauptún geri samþykt fyrir sig. Það getur hagað svo til, að fleiri verstöðvar sæki á sömu miðin, og gæti þá orðið ósamræmi á milli samþyktanna, sem ekki væri æskilegt. Það getur skeð, að það hefði mátt undanskilja sum af ákvæðum fiskiveiðasamþyktarinnar, svo sem um gjaldið, en slík ákvæði er vel hægt að setja í samþyktirnar. Önnur efnisbreytingin, sem nefndin ber fram, er við 7. gr. Oss þykir gjald það, sem frumvarpið heimilar, ofhátt fyrir smábáta, en hins vegar treysti nefndin sjer ekki til að flokka bátana. Nefndin hefir því lagt til, að gjaldið sje lækkað. Loks leggur nefndin til, að heimild sú, sem er í 8. gr. frv., um að ákveða megi á tímabilinu frá 30. nóvember til 31. mars, að eigi megi sleppa hákarlsskrokkum í sjó, verði feld burt. Jeg er persónulega ókunnugur því atriði, og get því ekki borið um það, hvort þetta er rjett gert eða ekki, en eftir upplýsingum þeim, er við höfðum fengið, töldum vjer rjettara að fella ákvæðið niður. Jeg vona svo, að háttv. deild samþykki frv. með breytingum nefndarinnar.

Frsm. (Karl Einarsson) Nefndin, sem hafði mál þetta til meðferðar, áleit, að þörf væri á að flýta því sem mest, og hefir því afgreitt það eins fljótt og hún gat. Nefndinni finst að vísu sumar greinar frv. nokkuð harðar í garð brauðgerðarmanna, en verður þó að mæla með, að það verði samþ., því að svo getur farið, að verð brauða breytist enn þá, og þá getur staðið svo á, að erfitt verði fyrir viðkomandi sveitarfjelög að greiða fram úr vandræðunum, ef heimild sú, er frv. þetta hefir að geyma, verður eigi veitt. Þá hefir nefndin lagt til, að gerðar verði nokkrar breytingar á frv. Það eru, eins og brtt. bera með sjer, aðallega orðabreytingar, t. d. í 5. gr. 1. málsgrein. Þar gat nefndin ekki felt sig við, að talað væri um að áfrýja matsgerð, og leggur því til, að sett sje »ekki hlíta« í staðinn fyrir »áfrýja«. Þá er 6 gr. frv. Þar er talað um að yfirheyra menn; það gat nefndin ekki heldur felt sig við, að þessir matsmenn yfirheyri fólk eins og vitni, og leggur því til, að því verði breytt, enda liggur hegning við að gera það rangt Loks eru 2 efnisbreytingar, þó ekki mikils verðar, en heldur til hæginda fyrir eigendur, nefnilega að leigan sje borguð fyrirfram, en ekki eftir á, og ef hús eru tekin eignarnámi, þá sje uppsögn bundin við þrjá mánuði. Jeg skal svo leyfa mjer að óska þess, að frv. þetta nái fram að ganga.

Frms. meiri hl. (Guðmundur Ólafsson) Jeg skal ekki fara mörgum orðum um álit meiri hluta nefndarinnar nje skoðun hans á þessu máli; hún kemur skýrt fram á þgskj. 302, en hins vegar vil jeg ofurlítið víkja að nefndaráliti minni hlutans, á þgskj. 317. Fyrri hluti nefndarálitsins á þgskj. 317 eru almennar frjettir um það, hvernig það hafi gengið til á nefndarfundum, eða má ske, rjettara sagt, hvernig minni hlutinn haldi, að það hafi verið á fundunum, en þar kennir sumstaðar ekki svo lítils misskilnings hjá háttv.þm. (G. G.); þannig hefi jeg t. d. - og eins mun mjer vera óhætt að segja að sje um samnefndarmann minn, háttv. 5. landsk.þm. (H. Sn.) - aldrei látið það í ljós, að jeg teldi breyting hans að neinu leyti, smáu eða stóru, til bóta á 9. gr. fasteignamatslaganna. Þar sem það er álit meiri hluta nefndarinnar, að breytingin sje ekki til bóta, þá leggur hann til, að frv. sje felt, og getur ekki sagt, að till. sjeu góðar og gagnlegar, eins og minni hlutinn vill telja þær. Og meiri hluti nefndarinnar verður enn fremur að líta svo á, að það geti oft verið brýn nauðsyn og mjög þarft að nota tíma þingsins til þess að hefta það, að algerlega óþörf, og enda skaðleg, frv. nái fram að ganga, eins og það á hinn bóginn er nauðsynlegt og rjett að eyða tíma til þess að vinna að því og hjálpa til þess, að góð og gagnleg frv. nái fram að ganga. Minni hl. nefndarinnar (G. G.) segist hafa hneykslast á því, hversu lengi frv. var hjá nefndinni, og hefir oftar um það kvartað. Mjer er nú óhætt að fullyrða það, að það er ekki meiri hluti nefndarinnar, sem á sök á því. Meiri hlutinn var löngu fyr búinn með álit sitt en minni hlutinn, svo að eigi stóð á honum, en það er ef til vill yfirsjón, að það lá alllengi hjá nefndinni áður en því var skilið til prentunar; þó var meiri hlutinn þar miklu fyr tilbúinn en minni hlutinn. Þá kvartar minni hlutinn (G. G.) yfir því, að hann hafi ekki fengið álit meiri hlutans til álits og andsvara, líklegast eftir ítrekaðar tilraunir. En um þetta er það að segja, að hann hefir aldrei beðið mig um nefndarálitið. Það fá því allir sjeð, úr hverju vefur hans um þetta er ofinn. Á fundi nefndarinnar var honum lesið álit meiri hlutans, og liggur það hjer prentað orði til orðs fyrir framan háttv. þingdm., eins og það var upp lesið, og þá gerði hann engar aths. Hafði því háttv. minni hluti að eins uppkast að nefndaráliti sínu til upplestrar fyrir meiri hluta nefndarinnar, enda kemur það nú fyrir háttv. deild í mjög breyttri útgáfu. Þá skýrir háttv.þm. (G. G.) frá því, að hann hafi á 17 þingum setið, og hefi jeg ekki gætt að, hvort þar er rjett skýrt frá, en hann er tekinn að gerast maður gamlaður. Þykir honum þessi þingnefnd lítt möguleg og segist enga slíka hafa áðar þekt. Jeg held, að minni hans sje farið allmjög að bila; jeg hefi eigi á mörgum þingum setið, en þó hefir það komið fyrir mig oftar en nú, að nefnd hafi klofnað, og hafa nefndarhlutirnir gefið hver sitt álit og það alveg sjálfstætt. Jeg held, að þessi nefnd sje í þessu efni ekki neitt nýtt fyrirbrigði. Jeg held annars, að hv. minni hl. nefndarinnar (G. G.) verði að kunna mönnum þakkir fyrir, að málið hefir dregist. Tíminn hefir ekki verið óþarfur fyrir hann; hann hefir legið á meltunni og kemur fram með breytingar á frv. sínu, og breytingarnar eru ekki að eins breytingar að forminu til, eins og hann gefur í skyn, heldur líka efnisbreytingar. Í frv. sínu gerir hann ráð fyrir, að síðustu 10 ára umbætur á jörðinni og húsum sjeu skattfrjálsar, en í brtt. sínum ætlast hann til, að skattur sje á þær lagður. Hjer er um meira en formbreytingu að ræða; hjer er að ræða um efnisbreytingu. Í nefndaráliti sínu ákveður hann vissan skatt af húseign leiguliða, en í frv. er ekki gert ráð fyrir skatti af henni. Við 2. gr. frv. hefir hann einnig gert brtt. og leggur nú til, að kaup yfirfasteignamatsmanna verði hækkað. Þá brtt. hefir hann ekki borið fram fyr, en það má segja það um hana, að hún sje ekki nema eðlileg, ef kaup fasteignamatsmannanna er hækkað. Þá vildi hann (G. G.) áður, að kaup fasteignamatsmanna væri hækkað bæði fyrir liðinn tíma og komandi tíð, en nú leggur hann til, að kaupið sje hækkað, en að hækkunin nái ekki til liðins tíma. Hjer er um glögga efnisbreytingu að ræða. Það má því öllum ljóst vera, að háttv. minni hl. (G. G.) hefir notað tímann mjög vel til þess að - skifta um skoðun. Annars gerir minni hl. (G. G.) lítið úr ástæðum meiri hlutans, en jeg fæ ekki sjeð, að. hann hafi hrakið neitt, er meiri hlutinn hefir sagt. Og víst er um það, að ef brtt. minni hl. (G. G.) yrði samþ., þá gæti hún valdið ruglingi á matinu. Það er því hættulegt að samþykkja nú þessa breytingu. Þá eru ástæður meiri hluta nefndarinnar að engu leyti hraktar með ummælum hv. minni hl. (G. G.) um þær, því að þótt fasteignamatsnefndir bókfæri sjer í lagi hverja fasteignategund í húsi sjer, jörð sjer, 10 ára mannvirki sjer o. s. frv., munu þær að líkum aðgæta, hve mörg hundruð það gerir samanlagt, og hefir það þá ef til vill einhver áhrif á málið, hvað þeim finst hæfilegt hundraðatal á jörðu með húsum. Stendur álit meiri hlutans þar óhaggað fyrir svörum háttv.flm. (G. G.). Kauphækkunina hefi jeg minst á áður, og get jeg tilfært þau orð mín aftur, að kaupið verður að teljast sæmilegt, saman borið við kaup það, sem flestir aðrir opinberir starfsmenn hafa. Og ef það yrði hækkað nú, þá yrði það að teljast sem nokkurskonar verðlaun til þeirra, sem skemst eru á veg komnir með starfið. Þær ástæður háttv.flm. (G. G.), að ilt sje að eyða málinu nú, eftir svo langar umr. og vinnueyðslu, get jeg ekki talið mikilvægar. Jeg hefi að vísu haldið eina stutta ræðu í málinu, en því skal ekki neitað, að háttv. flutnm. (G. G) teygði eigi alllítið úr flutningsræðu sinni. En slíkt er engin nýlunda, þótt hann gerist langorður um lítið efni. Eitt var þó athugavert í þeirri löngu ræðu hans. Það var, hve vel hann sagðist hafa kynt sjer málið. Sannleika þeirra orða komast menn best að raun um ef þeir athuga, hversu vel er frá frv. gengið. Eitt dæmi þess er það, að hann hefir sjálfur orðið til þess að koma með brtt., sem gerbreyta báðum greinum þess. Skal jeg svo ekki tefja tímann lengur, en vona, að háttv. deild sje sannfærð um, að frv. sje illa úr garði gert, og sömuleiðis nefndarálit og breytingartillögur háttv. minni hluta nefndarinnar (G. G.).

Frsm. minni hl. (Guðjón Guðlaugsson) Eins og háttv.þm. er kunnugt varð jeg svo óheppinn að klofna frá í nefnd þessari. Jeg þarf ekki mörgum orðum um að eyða frammistöðu hv. meiri hluta, þótt háttv. frsm hans (G. Ó) vilji ekki kannast við gerðir sínar. Get jeg ekki annað en skoðað hann minni mann eftir en áður, því að það að þræta fyrir sannleikann ber ekki vitni um drengskap, eftir þeirri merkingu, sem jeg legg í það orð. Það er í alla staði rjett, sem jeg held fram í nál. Hinir háttv. nefndarmenn játuðu það, að þörf væri á breytingu, en töldu hana ofsnemma fram komna og hjeldu, að hún mundi valda ruglingi. Háttv. frsm. meiri hlutans (G. Ó.) sagði það oftar en einu sinni, að nógur tími væri til að gera breytingu á lögunum á næsta aðalþingi. Þau orð vill hann ekki kannast við nú, en kveðst altaf hafa haldið því fram, að breytingar væru óþarfar, bæði nú og í framtíðinni. Jeg verð að segja það, að slíkir samverkamenn, sem ekki standa fastar við orð sín, hljóta að verða ljettir á metunum. Þetta sannar líka, að það er rjett, sem jeg segi í nefndarálitinu, að jeg hafi ekki fengið að sjá nefndarálit meiri hlutans. Jeg er ekki svo minnugur, að jeg geti svarað hverju einstöku atriði í löngu máli, sem lesið er upp fyrir mjer í fljótheitum. Jeg hefi ekki heldur svarað nema tveim atriðum Annað þeirra kemur alls ekki í nefndaráliti meiri hlutans. Sýnir það best, að nefndarálitið er ekki í samræmi við það, sem sagt var á fundum nefndarinnar. Ekki get jeg skilið, að sumt af því, sem stendur í nefndaráliti meiri hlutans, sje á rökum bygt, t. d. það, »að telja megi líklegt, ef ekki víst, að á flestum jörðum verði talsvert af húsum undanþegið skatti, og að hús leiguliða verði þá fremur látin njóta þeirra hlunninda en hús jarðeigenda«. Þessi orð sýna það berlega, að háttv. meiri hluti hefir ekki vit á málinu. Það þarf engar líkur að því að leiða, að eftir 9. grein fasteignamatslaganna er sá hluti af matsverði húsa, sem fer fram úr helmingi af matsverði jarðarinnar, undanþeginn skatti. En heimild er þar engin gefin til þess að undanskilja fremur hús leiguliða en jarðeigenda. Þessi orð í nál. geta því ekki talist annað en fálm út í loftið. Þá er því haldið fram, að breytingarnar muni valda ruglingi, og er þeirri fjarstæðu svarað í nál. mínu. Háttv. frsm. og ritari meiri hlutans (G. Ó.) heldur því fram, að miklar líkur sjeu til þess, að fasteignamatsmenn athugi, er þeir meta, hve mörg hundruð hver jörð verður, og að það geti haft einhver áhrif á virðinguna. Það má segja um þessa tilgátu háttv.frsm. (G. Ó.), að margur heldur mig sig og mátulega dyggan. Engum getur dulist það, að rangt væri að leggja slíkt til grundvallar við matið. Rjetti grundvöllurinn er sá, sem flestir matsmenn munu byggja á, hvers virði jörðin er, söluverð hennar síðast, eftirgjald fyr og nú, og hve hátt hún hefir verið metin til verðs. Hitt getur alls ekki orðið neinn mælikvarði, hvað jörðin muni verða mörg hundruð, saman borið við það, sem áður var. Jeg veit af jörð, sem metin er nú á 3500 kr, en er eftir matinu frá 1861 að eins talin 4,2 hundruð. Allir sjá, að ekki er hægt að hafa neitt hundraðatal til hliðsjónar, þar sem svo stendur á, og nýleg ótilknúð sala, virðing til lántöku, eftirgjald og virkilegt álit matsmanna fer í fjarstæða átt. Þá standa þau orð í nál. meiri hlutans, að naumast sje hægt að gera sjer skiljanlegt, hvað því valdi, að þessi grein fasteignamatslaganna stendur svo óþægilega í höfði einstakra manna. Jeg get nú ekki sjeð, að ein lagagrein þurfi að standa neitt óþægilega í höfði manns, þótt maður vilji breyta henni, þegar þess er þörf. Og þessari grein þarf að breyta, og það meðal annars af þeirri ástæðu, að jafnvel lögfróðum mönnum ber ekki saman um skilning á henni. Og því fyr sem breytt er, því betra. Það er trúa mín, að þótt frv. þetta verði felt nú, og þótt háttv.frsm. meiri hlutans (G. Ó.) haldi áfram mótþróa sínum, þá muni málið vekjast upp aftur, jafnvel á næsta þingi, og ekki kæmi mjer það á óvart, þótt kjósendur háttv. sama þm. (G. Ó.) neyddu hann til að haga sjer þá öðruvísi í málinu. Eins og jeg hefi áður sagt, þá er hjer um efnisbreytingu að ræða, en ekki misskilning á lagagreininni. Hún er rjett skilin þannig, að hverjar 150 kr. í matsverði jarða og húsa, hvort sem það eru hús leiguliða eða ekki, skuli taldar eitt hundrað á landvísu. Nú liggur það í augum uppi, að engin sanngirni er í því að meta hús eins hátt og jarðir, allra síst hús leiguliða. Jeg hefi því komið fram með breytingar þessar af þörf og af því, að skorað var á mig að gera það. Það er að vísu rjett, að jeg hefi komið fram með brtt. við upphaflega frv., og gerði jeg það einmitt eftir bendingum háttv. meiri hluta nefndarinnar, og er því lítil ástæða fyrir háttv.frsm. hans (G. Ó.) að kvarta undan breytingum þessum. Reyndar get jeg sagt það, að jeg græddi lítið á orðum háttv.frsm. (G. Ó.), heldur var það hinn maðurinn í nefndinni (H. Sn.), sem benti mjer á ójöfnur nokkrar, sem fram kæmu, ef frv. yrði samþykt óbreytt. Þar er svo ákveðið, að hús jarðeigenda skuli metin helmingi lægra en jörðin, og sá hluti þeirra undanþeginn skatti, sem fer fram úr helmingi af matsverði jarðarinnar. Setjum nú svo, að ein jörð sje metin 10 þús. kr. virði, og jarðarhús líka metin á 10 þús. kr; þá verða að eins 15 þús. kr. skattskyldar, en 5 þús. kr. slept, sem engri eign. Þar sem húsin geta talist dýrmæt eign, þótt ekki sjeu þau eins staðgóð og jörðin sjálf, þá virðist ekki nema sanngjarnt, að greiddur sje skattur af þeim öllum, sjerstaklega þegar þess er gætt, að í frv. er gert ráð fyrir helmingi lægra mati á þeim en í lögunum. Jeg hefi því komið fram með brtt. þessa, samkvæmt bendingu háttv. meiri hluta nefndarinnar, og kann jeg þvi illa að verða fyrir skensi fyrir það eitt að hafa tekið til greina sanngjarnar bendingar. Jeg hefi aldrei sagt það, að þetta væru eingöngu formbreytingar. Í nál. mínu stendur: »einkum að forminu«. Jeg veit það vel, að hjer er um efnisbreytingu að ræða, þar sem gert er ráð fyrir, að greiða skuli skatt af öllum húsum, er á jörðunum standa. Þá er felt burt ákvæðið um það, að jarðabætur síðustu 10 ára skuli dragast frá. Álít jeg rjettmætt að fella það burt, og mun það ekki valda neinum ruglingi og ekki breyta neitt starfsaðferðum fasteignamatsmanna, því að, eins og jeg hefi áður tekið fram, þá hafa þeir ekki treyst sjer til að framfylgja ákvæði þessu. En samkvæmt reglugerð landsstjórnarinnar frá 26. janúar 1916 er það skylda fasteignamatsnefnda að bókfæra skýrt og greinilega út af fyrir sig hverja fasteignartegund, jörð, hús jarðeigenda, hús leiguliða og hús húsmanna og 10 ára mannvirki. Jeg álít, að þeir, sem semja fasteignamatsbók, geti alveg eins hæglega unnið úr skýrslum þessum fyrir því, þótt slept sje ákvæðinu um það, að draga skuli frá við matið umbætur síðustu 10 ára. Jeg hygg svo, að ekki sje fleira í þessari 1. gr. frv, sem koma á í stað 9. gr. laganna, er þurfi skýringar við. Þá er ákvæðið um launin. Jeg lýsti yfir því þegar í byrjun, að mjer væri það ekki kappsmál, að þau yrðu hækkuð. Umræður um það atriði urðu ekki heldur miklar í nefndinni. En jeg verð þó að líta svo á, að launin sjeu alt oflág, ef í þeim eiga að felast ferðapeningar. Hefði ef til vill verið rjett að láta þessar 5 kr. standa óhaggaðar, en bæta við ferðapeningum. Slík breyting hefir þó ekki komið fram, enda mætti búast við, að ákvæði það yrði misbrúkað. Mitt frv. var upphaflega sniðið eftir frumvarpi því, sem þingið hafði til meðferðar í vetur. En þar var gert ráð fyrir, að fæðispeningar og ferðakostnaður fasteignamatsnefndarmanna og yfirmatsnefndarmanna skyldi vera 6 kr. fyrir hvern dag. En ef aldrei hefði verið farið fram á breytingu á þessu atriði, þá mundi jeg hafa látið það standa óbreytt nú. Annars geri jeg þetta ekki að neinn kappsmáli, en jeg álít deildinni samt minkun í að fella þessa breytingu. Jeg álít það út í veður og vind, að samnefndarmenn mínir tala um þessa hækkun sem dýrtíðaruppbót. Því að mjer er vel kunnugt um, að þeir myndu síðastir manna verða samþykkir slíkri uppbót. Jeg miða ekki kaupið við það dýrtíðarástand, sem nú er, heldur hefi jeg hjer fyrir augum ástandið eins og það er á vanalegum tímum. Mjer blandast ekki hugur um, að kaupið er langtum oflágt, og jeg ætlast til, að þetta kaupgjald, sem jeg fer fram á, nái jafnt til yfirmatsmanna sem undirmatsmanna.

Frsm. meiri hl. (Guðmundur Ólafsson) Háttv. frsm. minni hlutans (G. G.) byrjaði mál sitt á að lýsa yfir því, að lítill drengskapur lýsti sjer í afskiftum mínum af þessu máli. En jeg held, að háttv.þm. (G. G.) farist ekki að bera mjer á brýn ódrengskap, enda neita jeg því fastlega, að jeg hafi komið ódrengilega fram á einn eða annan hátt í málinu. Háttv. frsm. minni hl. (G. G.) gat þess, að jeg hefði verið með breytingu á greininni, þegar málið var til umræðu í nefnd. En jeg sagði þá aldrei og hefi aldrei sagt, að mjer þætti þörf að breyta greininni nú. En jeg sagði, að svo gæti farið, að það þyrfti að breyta henni síðar, og að brtt.flm. (G. G.) á þessari grein væru ekki til bóta. Þá las hann upp kafla úr nefndaráliti meiri hlutans og ljet þess getið um leið, að við hefðum ekki neitt vit á málinu. Og þessi staðhæfing flm.(G.G.) er í góðu samræmi við það, sem hann sagði áður, að hann einn hefði vit á þessu máli, og þykist jeg fullviss um, að mjer takist ekki að bifa þeirri trú hjá honum. Hann kvaðst ekki taka mikið mark á setningunni: »en telja má líklegt, ef ekki víst, að á flestum jörðum verði talsvert af húsum undanþegið skatti, og að hús leiguliða verði þá fremur látin njóta þeirra hlunninda en hús jarðeiganda, má álíta sjálfsagt«. Það gæti auðvitað komið fyrir, að leiguliðarnir yrðu ekki rjetthærri en jarðeigendurnir í þessu tilliti, en það er þó ekki sennilegt. Þá hefir hann mjög reynt að fræða okkur um, hvernig fasteignamatsnefndarmenn höguðu sjer. En jeg skil ekki, að honum sje neitt verulega kunnugt um, hvernig fasteignamatsnefndarmenn haga sjer yfirleitt, jafnvel þótt hann sje fasteignamatsnefndarmaður sjálfur. Jeg er hræddur um, að þekking hans á þessu hljóti að vera takmörkuð, og hann hefir enga sönnun fyrir því, að einhverjir geti ekki litið á þetta atriði á sama veg og meiri hluti nefndarinnar. Þá bar hann mjer það á brýn, að jeg væri móti breytingunni, bæði í nútíð og framtíð, og hjelt að kjósendur mínir mundu ekki kunna mjer þakkir fyrir. En jeg hefi aldrei sagt, að jeg mundi altaf verða á móti breytingu; og jeg óttast ekki dóm kjósenda minna um afskifti mín af þessu máli. Þá tók hann dæmi af jörð, sem metin væri á 10 þús. kr., og húsum, sem metin væru sama verði, eða samtals á 20 þús. kr. Þá yrði greiddur skattur af 15 þús. kr. eftir lögunum. Þetta er rjett athugað. En háttv.flm. (G. G.) hefir skotist yfir það, að niðurstaðan verður samt alveg hin sama sem eftir hans eigin tillögu. Hjer er því ekki um neina breytingu að ræða. Munurinn gæti að vísu orðið dálítill í einstaka tilfellum, en hins vegar óvíst, hversu mikill hann yrði. Einnig hefir hann (G. G.) haft mörg orð um það, að greiða beri skatt af 10 ára mannvirkjum. Jeg skal ekkert fullyrða um það, hversu heppilegt það yrði fyrir landbúnaðinn að leggja skatt á allar þær jarðabætur, sem unnar hefðu verið síðustu 10 árin á jörðinni. En hræddur er jeg um, að slíkur skattur mundi ekki hvetja menn til jarðabóta, ef þær verða gerðar skattskyldar þegar á fyrsta ári. Loks talaði hann (G. G.) um kaup matsmanna. Hann sagðist ætlast til, að bæði yfirmatsnefndarmenn og fasteignamatsmenn fengju hækkað kaup sitt. En í frv. gerði hann ráð fyrir, að að eins fasteignamatsmenn fengju hækkað kaup. Hjer er því um stefnubreytingu að ræða hjá háttv.flm. (G. G.). Þá er það líka stefnubreyting hjá hv.flm. (G. G.) að vilja nú leggja skatt á hús leiguliða; jeg man ekki til þess, að þetta kæmi til tals í nefndinni. En flm.(G. G.) var samt áreiðanlega á móti því við 1. umræðu málsins hjer í hv. deild, að hús leiguliða væru skattskyld. En nú hefir honum snúist hugur um þetta ákvæði, eins og við var að búast.

Eggert Pálsson Jeg skal ekki blanda mjer á neinn hátt inn í ágreiningsatriði nefndarmanna. Jeg vildi að eins athuga brtt. á þgskj. 317, eins og hún liggur fyrir. Mjer virðist ekki laust við, að það kenni stefnubreytingar hjá háttv.flm. (G. G.) í 2. málsgr. 1. gr. Á þgskj. 317 er farið fram á, að eitt hundrað á landsvísu skuli telja »500 kr. í matsverði húsa á jörð utan kaupstaða og sjávarþorpa, sem eru eign leiguliða jarðar eða annara«, þar sem aftur á móti í frv. á þgskj. 39 hús leiguliða eða annara jarðeigenda eru undanþegin skatti. Það er mikill munur á þessu tvennu. Það dylst engum. Og jeg verð að segja það fyrir mitt leyti, að jeg get ekki aðhylst þessa breytingu á þgskj. 317, og því síður get jeg ljeð henni fylgi mitt fyrir það, að hún felur í sjer jafnhliða stefnubreytingu frá sjálfum fasteignamatslögunum, breytingu, sem jeg álít ekki til bóta. Það var víst tilætlun þingins að undanþiggja þau hús skatti, sem ekki fylgdu jörðinni. Einnig mun það hafa verið vilji þingsins að skattskylda ekki umbætur á jörðinni, sem gerðar hefðu verið síðustu 10 árin. Ef háttv.flm. (G. G.) hefði ekki hvikað frá þessari stefnu, hefði ekki verið um neinar verulegar stefnubreytingar frá lögunum að ræða. Breytingin hefði þá að eins verið sú, sem fólgin er í 1. málsgrein 1. gr. Og þá breytingu hefði jeg getað aðhylst, þar eð jeg tel greinina verða skýrara orðaða með henni. En til þess að jeg geti fylgt greininni í heild sinni, þyrfti að breyta 2. málsgr. 1. gr. á þgskj. 317, og taka það skýrt fram, að önnur hús en þau, sem jörðinni fylgja, og 10 ára jarðarbætur, sjeu undanþegin skatti. Jeg er sannfærður um, að breytingin, sem hv.flm. (G. G.) hefir gert á þessu ákvæði, síðustu útgáfunni á nefndu þgskj., 317, mun valda afarmikilli óánægju, ef hún verður samþykt. Og sú óánægja er eðlileg og skiljanleg. Því að það er í alla staði órjettlátt að skattskylda t. d. hús, sem reist hafa verið fyrir einu til tveim árum, og eigandinn stendur oftast nær í meiri eða minni skuld fyrir. Slíkt mundi gera menn ragari til endurbóta á húsum eða jörðum. Og er það þinginu ósamboðið að leggja slíkar hömlur á menn til framkvæmda. Og verði greinin samþykt, vildi jeg leita samkomulags við háttv. flutnm. (G. G.) að fá þessu aftur breytt í svipað horf og sýnilega hefir fyrir honum vakað í upphafi, er hann fyrst samdi frv. Um hækkunina á kaupi fasteignamatsnefndarmanna vil jeg geta þess, að jeg ljet þá skoðun í ljós við 1. umr. málsins, að ekki mundi brýn nauðsyn á þessari breytingu, með því að fleiri starfsmenn þjóðfjelagsins, svo sem hreppstjórar, hreppsnefndaroddvitar og sýslunefndarmenn, væru lágt launaðir, en hins vegar engin ástæða til að hækka fremur kaup þessara manna en annara. En nú hefir verið borið fram frv. í þinginu um hækkun á launum þessara starfsmanna þjóðfjelagsins, bæði hreppstjóra, oddvita og sýslunefndarmanna, og geng jeg að því vísu, að þau verði samþykt. Afstaða mín gagnvart þessu atriði er þess vegna töluvert önnur orðin nú en við 1. umr., þar sem vissa er nú fyrir því, að laun þessara áminstu starfsmanna, hreppsnefndaroddvita, hreppstjóra og sýslunefndarmanna, verða nokkuð hækkuð; þá er ekki jafnmikil ástæða sem áður til að vera á móti hækkun á borguninni til fasteignamatsmannanna. En, eins og jeg gat um áður, er jeg í hálfgerðum vanda staddur um afstöðu mína til 1. gr. Jeg er sem sje samþykkur 1. málsgr., en ósamþykkur 2. málsgr. Jeg vil þess vegna skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki geti samrýmst þingsköpum að bera greinina upp í tvennu lagi til atkvæðagreiðslu. 

Sigurður Eggerz Það er örstutt athugasemd. Jeg álít, að rangt hafi verið, að skattaákvæði voru sett í þessi lög. En úr því að ákvæðin eru nú í lögunum, þá vildi jeg taka þetta fram. Í 9. gr. laganna er takmarkað, hversu mikið af verði húsanna á jörðinni geti komið til skatts, á þá leið, að það getur aldrei orðið meira en sem nemur helmingi af matsverði jarðarinnar. Með þessu ákvæði er það víst haft fyrir augum, að jörðin sje áreiðanlegri gjaldstofn en húsin. Eftir þessu ákvæði er mikið af húsum undanþegið skatti. En eftir brtt. minni hluta nefndarinnar við þessa grein verður að líta svo á, að þessi takmörkun umræddrar greinar sje þar með fallin burt.  (G. G.: Það er líka meiningin)  . En þá er vafamál, hvort húseigandinn er ekki ver settur en áður, því að ef þessar takmarkanir eru feldar burt, verður meira af húsunum skattskylt. Jeg álít, fyrir mitt leyti, að þetta skattamálaatriði mætti taka til athugunar síðar, en jeg get ekki verið með brtt. minni hlutans, sem þetta atriði snerta. Hins vegar álít jeg sanngjarnt að hækka kaup matsmanna.

Frsm. minni hl. (Guðjón Guðlaugsson) Jeg ætla að byrja mál mitt á að svara háttv. 2. landsk.þm. (S. E.). Jeg held, að hann hafi ekki hugsað þetta mál nógu vel. Tökum t. d. jörð, sem er metin á 20000 kr., og hús, sem metin eru á 10000 kr. Eftir lögunum á að borga af húsunum það, sem nemur helmingi jarðarverðsins. En jeg álít hart að verða að gjalda jafnmikið af 10000 kr. í húsum sem af 10000 kr. í jörð. Jeg fer því fram á lækkun með brtt. minni. En nú getur staðið svo á, að þetta standi ekki heima. Ef jörð er metin 10000 kr. og húsin á henni á 10000 kr., þá er 5000 kr. slept undan skattskyldu, eftir lögunum, og þá er breytingin engin, samkvæmt brtt. minni. Eftir brtt. á að gjalda helmingi minni skatt af helmingi meiri fjárhæð. Þetta kemur því alveg í sama stað niður. En ef jörðin er metin 5000 kr. og nauðsynleg hús á henni 4000 kr., þá verður lægri skattur á húsunum eftir minni brtt. en lögin ákveða, í stað þess, að mönnum, sem eiga hús, er metin eru 10000 kr., á jörð, sem metin er 5000 kr., er hlíft. Háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) talaði aðallega um stefnubreytingu, sem feldist í brtt. minni. Það er satt; hún hefir í för með sjer stefnubreytingu. En sú stefnubreyting stafar einkum af tilhliðrunarsemi við nefndina. Jeg álít, að stefnubreyting þessi sje rjettmæt og að ástæður til hennar sjeu nægar. En um skattskyldu á 10 ára jarðabótum er jeg fús til að bera mig saman við háttv.þm. Háttv. fram. meiri hl. (G. Ó.) hjelt, að jeg mundi ekki þekkja allar fasteignamatsnefndir nje tilhögun þeirra, fremur en hann. Það er satt, að jeg þekki þær ekki allar; en jeg geng að því vísu, að þær sjeu skipaðar líkt því, sem á sjer stað um nefndir, sem skipaðar eru til þýðingarmikilla starfa, sjeu skipaðar skynsemi gæddum mönnum, jafnvel talsvert skynsamari en háttv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) reynist. Jeg byggi því á þessu það, að þeir hafi vit á að fara eftir fyrirsögn stjórnarráðsins, sem það hefir gefið út, þeim til leiðbeiningar. Að öðru leyti ætla jeg ekki að svara háttv. fram. meiri hl. (G. Ó.) frekar; jeg álít, að þeim tíma, sem í það fer, sje illa varið, því að jeg treysti mjer ekki til að svara á þann hátt, sem best ætti við.

Sigurður Eggerz Mjer sýnist, eins og jeg tók fram áður, að það muni vera allathugavert að fella takmörkunina burt úr lögunum á því húsverði, sem komi til skattaálagningar. Dæmi það, sem háttv. 4. landsk.þm. (G. G.) tók, sýnir, að ef jörðin er 20000 kr. virði og húsin 10000 kr. virði, þá kemur takmörkunin þar ekki til greina; það er alveg rjett. En á það er þá hins vegar að líta, að þessi jörð, sem er 20000 kr. virði og húsin 10000 kr., verður ekki talin yfirbygð, og er því í sjálfu sjer ekki athugavert að skattleggja húsin þar. Taki jeg aftur annað dæmi, um að 15000 kr. hús sje bygt á 5000 kr. jörð, þá er ekki, samkvæmt núgildandi lögum, skattlagt nema um 2500 kr. af húsverðinu. En samkvæmt brtt. yrði alt húsverðið skattlagt. Jeg get ekki sagt, að neitt sje athugavert við það. En það tel jeg mjög óeðlilegt, þar sem hús á slíkri jörð mundu stór baggi á hlutaðeiganda, jörðin yfirbygð, eins og oft á sjer stað, og því órjettlátt að leggja skatt á þær eignir, sem engan arð veita, en eru svo kostnaðarsamar, að þær gera búskap á jörðinni mjög óaðgengilegan. Það hefir, að því er virðist, vakað fyrir löggjafarvaldinu í 9. gr., að um leið og jörð og hús væru lögð í skatt, þá væri tekið tillit til þess, að húsin væru við hæfi jarðarinnar. Væri ekki takmörkunum haldið í skattgildi húsanna, þá er ofnærri gengið þeim, sem verja miklu fje til að húsa jarðir sínar. Jeg vara því við því að fella þessa sjálfsögðu takmörkun á skattgildi húsanna úr lögunum.

Frsm. meiri hl. (Guðmundur Ólafsson); Jeg vil að eins bera hönd fyrir höfuð meiri hl. með örfáum orðum. Jeg verð að mótmæla því, að minni hl. nefndarinnar (G. G.) hafi breytt til um stefnu vegna meiri hl., hvað jarðabætur snertir; fremur gæti skeð, að segja mætti það um hús leiguliða. Eftir framkomu háttv, minni hl. (G. G.) ætti það ekki að vera vonlaust, að háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) gæti snúið honum í sitt gamla far.

Frsm. minni hl. (Guðjón Guðlaugsson) Það er ekkert nema tölurnar, sem háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) kom með, sem jeg ætlaði að minnast á. Jeg álít, að þetta geti vel verið rjett, að það hafi verið hugsun löggjafans, að hús, sem svöruðu til helmings jarðarverðs, væru þau hús, sem jörðin þyrfti oftast nær með, til þess að vera sæmilega húsuð; það lætur ekki fjarri sanni. En reynsla mín hefir sýnt mjer það, að slík hús geta stundum verið allsendis ónóg. Jeg þekki t. d. eina jörð, sem jeg held að háttv. þingdeild þekki nafn á. Sú jörð er um l½-2 hundr.; á jörðinni eru 2 stór timburhús, engar engjar, að eins túnblettur fyrir 2 kýr. Þessi jörð hefir eigi að síður svona mikla byggingu vegna þess, að þar hefir verið sjávarútgerð og þær skipshafnir, sem sækja sjó þaðan, hafa orðið að vera þar; þar er því margt fólk, og auk þess kemur mikið af gestum þangað, og í því liggur það, að jörðin þarf að hafa svona mikla byggingu. Þá er dæmi það, sem háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) tók, að á jörð, sem er talin 5000 kr. virði, sjeu hús virt á 15000 kr. Jeg verð að segja það, að jeg tel slíka byggingu hreinustu fjarstæðu.  (S. E.: Það kemur víða fyrir)  . Getur verið, en er þá ástæða til, að peningar, sem þannig er varið, gefi ekkert af sjer fyrir landið, þegar tekinn er skattur af húsum, sem bráðnauðsynleg eru fyrir landið? Það er óhóf, sem má ekki eiga sjer stað. Jeg get því ekki skilið, að það geti talist sanngirni að sleppa 12500 kr. skattlausum á jörð, sem er ekki virt nema 5000 kr., þegar í hinu dæminu, sem jeg nefndi, verður að gjalda skatt af öllum húsum. Jeg skil ekki annað, ef menn íhuga þetta atriði, en að menn sjái það, að jeg hefi nokkuð til míns máls.

Sigurður Eggerz Jeg vildi taka það fram, að þegar skattar eru lagðir á, þá er það reglan að leggja ekki skatt á annað en arðsamar eignir. Stóru húsin á litlu jörðunum eru vanalega að eins baggi á þeim. Alt öðru máli er að gegna um hús í kaupstöðum eða sjávarþorpum, sem eru venjulega mjög arðsamar eignir. Samkvæmt gildandi lögum er ekki húsaskattur greiddur af íbúðarhúsum á jörðum eða öðrum jarðarhúsum, og er það af því, að eignir þeirra eru í eiginlegum skilningi ekki arðberandi.

Flm. (Karl Einarsson) Jeg vil fyrst geta þess, að það hefir slæðst villa inn í frv. Konungsúrskurðurinn um gerð fánans er talinn dagsettur 23. nóv. 1913, í stað 19. júní 1915, en það mun verða leiðrjett fyrir 2. umr. málsins. Að öðru leyti skal jeg reyna að vera stuttorður. Jeg ætla ekki að fara að færa rök til þess, hvers vegna við höfum ekki fyrir löngu selt lög um þetta mál. Það þarf ekki; enda myndi það ekki auka þessu máli neitt fylgi að fara að rifja það upp nú. Jeg ætla ekki heldur að færa mörg rök fyrir því, hvern rjett vjer höfum til þess að hafa eiginn farfána; það eitt er nægilegt, að verslunar- og siglingamál vor eru af Dönum jafnvel viðurkend að vera löggjafarmál vor. Enn fremur má tilfæra þá sannreynd, að vjer erum einnig af Dönum viðurkendir, og af öllum öðrum, sem til þekkja, sem sjerstök þjóð, með sjerstaka tungu, sjerstaka menningu og sjerstaka löggjöf. Þá höfum vjer nú og fengið viðurkenning Dana og annara þjóða fyrir því, að vjer megum og getum sjálfir gert samninga um verslun og siglingar á eigin spýtur við aðrar þjóðir, og er það einmitt skýrt tákn þess, að vjer höfum alveldi í þeim málum. Það væri því meira en undarlegt, ef vjer notuðum ekki hið góða tækifæri um leið og þetta er viðurkent í verkum, til að kippa þessu mikilsverða máli í lag, því að sýnulegu táknin um sjerstöðu vora og sjálfstæði hafa hvað einna mesta þýðingu í augum annara, en slíkt sýnilegt tákn er einmitt fáninn. Þá vil jeg með nokkrum orðum víkja að því, hversu lífsnauðsynlegt oss er, eins og nú er ástatt í heiminum, að geta sýnt með þessu sýnilega tákni, að vjer ráðum siglingum vorum og verslun sjálfir að öllu leyti. Enginn veit áður lýkur hverjar þjóðir kunna að flækjast í þessa geigvænlegu styrjöld, sem nú geisar um heiminn. Þar getur komið, að oss sje það alveg nauðsynlegt að sýna, að vjer getum haldið oss skýrt aðgreindum frá öllum öðrum þjóðum, því að tæplega myndi sú þjóð finnast, sem vildi oss mein gera eða ekki hjálpa oss eftir mætti til að halda lífi. Öðru máli er að gegna, ef á oss yrði litið sem hluta úr annari þjóð, sem hennar undirlægjur; því að þá færi auðvitað um oss, svo sem hugur þeirrar þjóðar, sem „faktiska“ valdið gæti fengið yfir oss, stæði til þessarar „yfirþjóðar“ vorrar, eða „aðalþjóðarinnar“. Allir menn sjá, hve þetta er afarhættulegt; það þarf ekki frekari skýringa við. Jeg get ekki vænst þess, að nokkur neiti þessu, nje fari að vefengja rjett vorn og þörf í þessu efni; en þá kem jeg að því í málinu sjálfu, sem að oss lýtur, og það er einurð vor og samhugur. Vilji vor verður að koma fram skýrt og einbeitt; vjer verðum að standa sem einn maður í þessu máli, ekki fallandi á knje og biðjandi, heldur láta látlaust og skýrt í ljós kröfur vorar og halda fast við, að þetta sje rjettur vor, að fá viðurkendan fána vorn. Það er nú einnig svo, að vjer höfum fylstu ástæðu til að ætla, að Danir, og þá sjerstaklega hans hátign konungur vor líti svo á þetta mál vort, að þeir vilji nú unna oss þessa þjóðernismerkis vors; enda mundi það síst skerða samhug vorn til þeirra; þvert á móti mundi það öllu fremur tengja oss fastar við þá í bróðurhug og samheldni. Það er von mín og vissa, að það verði hans hátign konunginum mjög hugnæmt og hugþekt að verða við óskum vorum í þessu efni, vitandi, að það er oss svo mikils varðandi og að hann yrði oss því hjartfólgnari, og þjóðin, sem hann og er konungur yfir, því hugþekkari. Frekara ætla jeg ekki að segja um þetta mál nú, en mun við aðra umr. koma að einstökum atriðum þessa máls, ef þörf krefur. Jeg veit, að háttv. deild muni taka þessu máli vel, og ef tillaga kemur fram um að vísa málinu í nefnd, að umr. lokinni, þá hefi jeg ekkert þar við að athuga, en óska, að þá yrði kosin sjerstök nefnd í málið.