Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þórarinn Jónsson, flutningsmaður: Þetta frumvarp er framkomið vegna þess, að ábúandinn hefur orðið að snúa sjer til alþingis til þess að fá jörðina keypta. Hann hefur áður leitað kaups á jörðinni hjá sýslnnefnd Austur-Húnavatnssýslu, og fjekk það svar, að sýslunefndin áliti, að jörðin heyrði ekki undir 2. gr. laga um sölu kirkjujarða. Var það samþykt í sýslunefndinni með 3 atkv. gegn 2, en 2 greiddu ekki atkv. og töldust með meiri hluta. Voru þá skipaðir matsmenn og matið sent stjórnarráðinu, en með því að atkvæðagreiðsla sýslunefndarinnar þótti áljós, eða einhverjar aðrar ástæður hafa verið til, var henni sent málið aftur, og fjell það þá með 4 atkv. gegn 1. Aðalástæðan til þess var sú, að jörðin var talin hentugt barnaskólasetur. Þetta atriði var ítarlega rætt í sýslunefndinni. En það sýnist nú vera breytt skoðun hjá hreppsbúum í þessu atriði, þar sem komið hefur verið upp kenslustofu til barnafræðslu á öðrum stað í hreppnum, og því ekki líklegt, að hreppsmenn hugsi til þess, að setja upp heimavistarskóla fyrir börn og taka undir hann stóra jörð, en til heimangönguskóla er Undirfell ekki heppilega sett fyrir alla sveitina, Jeg hygg, að rækileg rannsókn á öllum skjölum máli þessu viðkomandi muni leiða í ljós, hvernig í þessu liggur, og vona jeg því, að hv. deild skipi 3 manna nefnd til þess að íhuga það, og geri jeg það að minni uppástungu, að lokinni þessari umr.

Forseti: Af því ð þetta frv. hefur ekki komið fram fyr en 4 vikum eftir að þing var sett, þarf að leita samþykkis hinnar háttv. deildar til þess, að það geti fengið löglega meðferð hjer á þinginu.

Jósef Björnsson, framsögumaður: Jeg finn ekki ástæðu til að tala margt um mál það, sem hjer liggur fyrir, enda hefur nefndin gert grein fyrir skoðun sinni í nefndarálitinu. Nefndin leggur til, að 2. og 3. gr. frumv. sjeu samþyktar óbreyttar, en aftur vill hún breyta 1. gr., og er þar um allverulega efnisbreytingu að ræða. Í 1. gr. frv, er ætlazt til, að landssjóður leggi styrktarsjóðnum 2500 kr. um óákveðinn tíma. Þetta er 1500 kr. meira en sjóðurinn fær nú úr landssjóði. Nú er fyrst að líta á, hvort styrktarsjóðurinn muni eigi með núgildandi tillögum geta leyst ætlunarverk sitt af hendi. Nefndin álítur það hæpið, jafnvel þótt gera megi ráð fyrir, að fyrst um sinn muni eigi verða mikil þörf á styrkveitingum, þar sem mjög margir af kennurum landsins eru vafalaust ungir menn, og því engin hætta á, að þeir verði styrks þurfandi í nánustu framtíð. Nefndin vill því stuðla að því, að gera sjóðinn svo stóran á næstu árum, að hann geti komið að fullum notum, þegar þörf krefur. Þessu hyggur hún að megi koma til leiðar, ef landssjóður leggur 2500 kr, á ári til sjóðsins, en þó þannig, að eigi megi nota annað en vöxtu sjóðsins til árlegrar úthlutunar, fyr en hann er orðinn 50,000 kr. Eftir þann tíma falli landssjóðstillagið burtu. Samkv. núgildandi lögum má ekki úthluta öðru úr sjóðnum en ársvöxtunum, fyr en hann er orðinn 20,000 kr., en eftir að hann hefur náð þeirri upphæð, má veita 3/4 allra árstekna hans. Ef látið væri sitja við þetta, þá mundi sjóðurinn seint aukast og seint geta fullnægt ætlunarverki sínu. En ef svo er farið að, sem nefndin leggur til, þá mundi sjóðurinn innan fárra ára geta leyst það starf af hendi, sem honum er ætlað. Nefndin hefur miðað við, að af barnakennurum landsins, sem eru um 300, verði styrkþegarnir eða þeir kennarar, sem styrk geta fengið fyrst um sinn, sennilega ekki fleiri árlega en svo, að gera megi ráð fyrir, að vextir af sjóðnum komi að góðum notum. Ef gert er ráð fyrir, að ekki verði þörf á mörgum styrkveitingum fyr en eftir 30–40 ár, og nefndin telur líklegt að svo fari, þá verður sjóðurinn orðinn svo stór, að úthluta má úr honum árlega ríflegri upphæð, eða alt upp að 4000 kr. á ári; því um 1950 verður hann sjálfsagt orðinn alt að 80,000 kr., en þetta nemur allmikið yfir 100 kr. á hvern styrkþurfa, ef styrkþurfar væri 10% af tölu kennaranna. - Jeg finn svo ekki ástæðu til þess, að fara fleirum orðum um þetta mál, en vil taka það fram fyrir hönd nefndarinnar, að hún telur þessa brtill. sína vera til mikilla bóta, bóta, sem koma bæði fram á styrktarsjóðnum, til að auka hann fljótt og gera hann með því færan til að inna starf sitt vel af hendi, og fyrir landssjóðinn, sem innan skamms losast alveg við árgjald til styrktarsjóðsins, og leggur nefndin því mikla áherzlu á, að brtill. verði samþ.

Steingr. Jónsson: Jeg ætla að taka fram það álit mitt, að varhugavert sje, að leggja fram úr landssjóði fjárstyrk þann, sem farið er fram á í frv. þessu, því að það stefnir í sömu átt, sem ýms önnur frv., sem fram hafa komið á seinni þingum, nefnilega að skifta landssjóðnum niður í ýmsa smærri sjóði, sem hin árlegu þing hafa engin umráð yfir: Jeg mun þó greiða atkvæði mitt með þessu frumvarpi vegna þess, að jeg hygg, að með því sje lagður grundvöllurinn undir, að alþýðukennarastjettin komist á eftirlaun, og að þau verði miðuð við eftirlaun þau, sem embættismönnum eru ætluð í eftirlauna, lögunum frá . marz 1904. Þetta frv. er að vísu ekkert eftirlaunafrumvarp, en meiningin er þó að komast að sama takmarki með því og með eftirlaunalögunum. Jeg mun því eins og jeg áður sagði, greiða atkvæði mitt með þessu frv. í þeirri von, að hjer sje um stefnubreytingu að ræða, og að auga alþýðu muni brátt opnast fyrir því, hve heimskuleg sú stefna er að vilja afnema eftirlaun embættismanna, hve heimskulegt það er, að halda, að þau. sjeu skaðleg og útgjaldaauki fyrir landið, í stað þess, að þau eru nauðsynleg og sjálfsögð og til sparnaðar fyrir þjóðina.

Jósef Björnsson, framsögumaður: Jeg er hv. 3. kgk. þakklátur fyrir það, að hann er meðmæltur þessu frv., en jeg get ekki verið honum samdóma um, að hjer sje stefnt að sama takmarki, sem í eftirlaunalögunum. Vil jeg máli mínu til styrktar minna á, að hjer er einungis um það að ræða, að styrkja í bili sjóð, sem kennarar sjálfir stofna sjer til tryggingar í elli sinni, sjóð, sem þeir sjálfir leggja fje í, sem þeir eiga ekki afturkræft, nema þeir síðar sökum fátæktar þurfi styrks við: Hjer er því um alt annað princip að ræða en í eftirlaunalögunum. Eftirlauna njóta bæði þeir, sem þurfa þeirra með, og eins hinir, sem ekki þurfa þeirra, en í þessum lögum er aðeins ætlazt til, að þeir kennarar verði styrksins aðnjótandi, sem þarfnast fyrir hann. Í þessu er aðalmismunurinn fólginn, en hann er líka mjög greinilega markaður.

Steingr. Jónsson: Jeg stend einungis upp til þess að undirstrika það, að jeg álít, að þessi lög, eins og ellistyrktarsjóðslögin, sjeu aðeins byrjun til nýrrar stefnu, einungis hyrningarsteinninn undir því, sem við væntum að þingið muni gera í framtíðinni. Í því trausti mun jeg greiða frumvarpinu atkvæði mitt.



Jeg get fullkomlega skrifað undir það með háttvirtum 3. konungkjörna, að það, sem farið er fram á í þessu frumvarpi, er að tryggja kennurum nokkurs konar eftirlaun, og jeg ætla ekki að fyrirdæma frumvarpið fyrir það. En annað mál er, hvort tillag það, sem farið er fram á að veita úr landssjóði er ekki fullhátt eða hvort það ákvæði, að láta það falla niður að 9 árum liðnum, hefur mikla þýðingu. Jeg býst við, að þegar sjóðurinn er orðinn 50 þús. kr., muni eftir sem áður verða farið fram á riflegt tillag úr landssjóði; eftir því em þessari kennarastjett fjölgar, mun hún eiga öflugri flutningsmenn þessa máls á þingi. Það hefur verið sagt til sönnunar því, að hjer væri um alt annað en eftirlaun að ræða, að einungis þeir kennarar, sem heilsulausir væru og styrks þörfnuðust, ættu að fá tillag úr sjóðnum. En úr þessari sönnun gjöri jeg ekki mjög mikið. Þótt hjer sje ekki um almennan eftirlaunarjett kennarastjettarinnar að ræða, þá mun reynslan sýna, að þessi eftirlaun verða ærið almenn fátækt þessara uppgjafakennara verður víst mjög almenn, og þá ekki síður aðrir verðleikar þeirra til þessa styrks, því á verðleikum er aldrei neinn hörgull, er um það er að ræða að ná í einhvern opinberan styrk; við þann pottinn eru allir einstakir sæmdar- og dugnaðarmenna, sem alls góðs eru maklegir. Við vitum það, að þingmenn eru á hverju ári að koma með alskonar eftirlaunapósta inn á þingið, ýmist fyrir landpósta eða einhverja aðra. En hvað mundi verða, ef öll lögákveðin eftirlaun væru afnumin. Jeg mun greiða atkv. með þessu frumvarpi vegna þess, að jeg álít að það gangi í rjetta átt, og vegna þess að það sýnir, að þeim mönnum, sem hæzt glamra um afnám eftirlauna, er ekki alvara með öllu þessu glamri sínu.



Jeg hef ekki mikla ástæðu til þess að taka til máls, en jeg vil einungis geta þess gagnvart því, sem háttvirtur þingmaður Ísfirðinga sagði, „að þingmenn væru að pota inn á þingið alskonar eftirlauna póstum, enda þótt þeir þættust vilja afnema öll eftirlaun,“ þá get jeg ekki tekið þessi orð hans töluð til nefndarinnar, nje til mín, því hvorki hef jeg nje nefndin verið að flytja inn á þingið neina eftirlaunapósta hvorki fyrir landpósta nje aðra, og um engin eftirlaun er að ræða í frumvarpinu. Þar sem háttv. þm. Ísafjarðar og fleiri háttv. þingmenn eru að halda því ram, að hjer sje um eftirlaun að ræða, þá verð jeg að halda fast við það, sem jeg áður hef sagt, og er alt hjal þeirra um þetta hinn mesti hjegómi og fjarstæða, því að það, sem hjer er farið fram á, er alt annars eðlis en eftirlaun. Hjer er að eins um það að ræða, að styrkja viðleitni manna, til þess að tryggja sjer hjálp í elli sinni, og þótt þessum lögum og ellistyrktarsjóðslögunum væri breytt á þá leið, að hver maður skyldi í elli sinni verða aðnjótandi styrks úr þessum sjóðum, þá væri hjer þó ekki um eftirlaun að ræða á þeim grundvelli, sem eftirlaun embættismanna eru bygð á, heldur væri það styrkur, sem mennirnir hefðu safnað sjer sjálfir eða saman sparað fje, sem þeir hefðu lagt til hliðar, og álít jeg rjett, að landssjóður styrki viðleitni þeirra í þessu efni. En þetta er í samræmi við kröfur þjóðarinnar um afnám eða breytingu á eftirlaunum, því um leið og menn hafa óskað þess, að eftirlaun væru afnumin, hafa þeir lýst yfir þeim vilja sínum, að embættismenn, sem nú njóta eftirlauna, væru styrktir af landssjóði til þess að safna sjer ellistyrk. Þetta hef jeg heyrt tekið fram aftur og aftur á þingmálafundum. Hvort af þessu verði kostnaðarminna fyrir þjóðina, skal jeg ekki þrátta um, en hitt er víst, að ellistyrkurinn kemur niður á alt annan og heppilegri hátt, en þau eftirlaun, sem nú eiga sjer stað, því að hans eiga aðeins þeir að njóta, sem þurfandi eru fyrir hann.



Jeg ætla ekki að fara mörgum orðum um þetta frumvarp. Jeg get tekið undir með þeim, sem telja varhugavert, að skifta landssjóði upp í marga smærri sjóði, og vona, að sú leið verði athuguð, eins og vert er. En jeg get ekki fallizt á það, sem háttv. þingm. Ísfirðinga sagði, að það, sem hjer er farið fram á, sje í rauninni sama og eftirlaun, og virtist hann vera hlyntur málinu al þeirri ástæðu. Þann veg lít jeg ekki á málið, því jeg er þeirrar skoðunar, að afnema beri öll eftirlaun, og þar sem hann sagði, að ef það yrði gert, mundi allskonar styrkbeiðslum rigna yfir þingið, þá get jeg ekki litið svo smáum augum á embættismennina, að búast mætti við slíkum sultarbeiðnum frá þeim. Jeg lít svo á, að það sje vel til fallið, að styrkja viðleitni manna til þess að sjá sjer borgið í ellinni. og þar eð aðeins er farið fram á tillag í nokkur ár, mun jeg verða meðmæltur þessu frumvarpi.. En áður en jeg lýk máli mínu, vil jeg enn á ný mótmæla því, að hjer sje um nokkur eftirlaun að ræða, því. að með eftirlaunum mun jeg aldrei verða, nema ef um eftirlaun til allra væri að ræða.



Jeg er algerlega samdóma hv. þm. Ísaf. (Sig. Stef.) og hv. 3. kgk. (Stgr. J.) um, að rjett sje að samþykkja þetta frv., vegna þess að það kemur algerlega í bága við afnám eftirlauna, því eg get ekki fallizt á það, sem hv. 2. þm. Skgf. sagði, að hjer væri um alt annað en eftirlaun að ræða. Jeg get ekki sjeð, að brtill. nefndarinnar hafi mikla þýðingu, því þótt ákveðið sje, að tillag landssjóðs skuli falla niður, að 9 árum liðnum, getur þetta ákvæði orðið þýðingarlítið. Á þeim tíma verða haldin 4–6 þing, sem hafa ráð á að breyta þessu og framlengja tillagið og mjer þykir ekkert líklegra, en að það verði orðið tvö- eða þrefalt, að þeim tíma liðnum. Að tala um þetta sem ellistyrk, er hin mesta fjarstæða, því að hjer er aðeins um eftirlaun að ræða, og sjezt það beint á því, að í 3. gr. er ákveðið, að ef kennari andist, megi veita ekkju hans eða börnum styrk þann, er hann hefði getað orðið aðnjótandi. Þetta er alveg sami andinn og í eftirlaunalögunum. Jeg mun því verða frumvarpinu samþykkur, vegna þess að jeg álit, að það gangi í alveg rjetta átt, og það gleður mig, að þeir menn, sem hæst tala við kjósendur sína um afnám eftirlauna, en flytja svo annað eins frv. og þetta inn á þingið, geta orðið sjer til athlægis og minkunar fyrir fylgi sitt við þetta mál, annað hvort í nútíð eða framtíð.



Jeg ætla ekki að tala um brtill. nefndarinnar, en þar sem sagt var, að með þessu frv. kæmum við inn á nýja braut, eftirlaunabrautina, þá get jeg eigi sjeð, að svo sje, því mjer virðist, að það, sem hjer er farið fram á, standi í alls engu sambandi við eftirlaun, heldur sje alt annars eðlis. Hv. þm. Strand. hjelt, að síðar mundi lögunum verða breytt og tillagið hækkað. Um þetta getum við bara spáð, og það er ekki á okkar ábyrgð, þótt svo verði. Okkar skylda er að ganga svo frá þeim, eins og við álítum rjett og sanngjarnt, án nokkurs tillits til þess, hvað síðari þing muni gera. Hv. þm. Ísaf. talaði mikið um, að nú væri farið að koma inn á þingið með allskonar eftirlaunapósta, og þótti það bera vott um, að þinginu væri ekki alvara með að afnema eftirlaun. En hjer er ekki um nein eftirlaun að ræða; ef þetta ætti að vera í sambandi og samræmi við eftirlaunalögin, þá þyrfti að breyta eftirlaunalögunum á þá leið, að þeirra nytu ekki nema þurfandi og verðugir. En nú á það gagnstæða sjer stað. Eftirlaunin ganga jafnt yfir alla. Hjer er aðeins um það að ræða, að styrkja þá, sem hjálpar þurfa og geta ekki bjargað sjer sjálfir, og ef menn athuga þetta, munu menn glögt sjá muninn á eftirlaununum, eins og þau gerast nú, og þeim styrk, sem hjer er um að ræða. Hv. þm. Strand. sagði, að menn gerðu það til þess, að geðjast kjósendum, að tala á móti eftirlaununum, því það væri alþjóðarvilji, að eftirlaun væru afnumin. Er það þá þessvegna, að hann er þeim svo meðmæltur ? En þessi orð hans get jeg ekki tekið til mín. Jeg hef einmitt reynt að sýna kjósendum mínum fram á, að ef eftirlaun verða afnumin, muni afleiðingin verða sú, að launin hækki og þá vafasamt, hvort það hafi minni útgjöld í för mað sjer en eigi að siður eru eftirlaunin óeðlileg og órjettlát. Betra að hafa rjettlætið, þótt dýrara reyndist.



Jeg ætla aðeins að segja örfá orð, því að hv. þm- Húnv. hefur tekið flest fram af því, sem jeg vildi segja. En það sem hv. þm Strand. var að segja um eftirlaunablaður við kjósendur, get jeg ekki tekið til mín, enda mun hann hafa mælt það til þeirra, sem nær honum standa. Jeg hef ekki haft tækifæri til þess að vera með neitt eftirlaunablaður við kjósendur, nje yfir höfuð að tala neinskonar blaður fyr en þá á þessu sumri. Jeg mótmæli því, að hjer sje um eftirlaun að ræða, því þótt svo sje ákveðið í lögunum, að ekkja og börn kennara skuli njóta styrks úr sjóðnum, ef þau þurfa hans með, þá er hjer um alt annað en eftirlaun að ræða, því þeirra njóta jafnt. þeir, sem þarfnast fyrir þau og hinir, sem ekki þurfa þeirra með. Verðugir og óverðugir. Góðir embættismenn og laklegir. Þetta mál á því ekkert skylt við eftirlaun. Þeir, sem eru málinu hlyntir, hljóta því að vera það, af því að sanngirniskrafa mælir með því, en ekki af þeirri ástæðu, að það eigi neitt skylt við eftirlaun.



Jeg ætla að fara örfáum orðum um ræðu hv. þm. Strand. Hann sagði, að það ákvæði væri lítilsvert, að tillagið fjelli niður eftir ákveðinn tíma. Hann ræður sinni meiningu um þetta atriði, og jeg skal ekki deila við hann um það, hvort þessi skoðun hans er rjett eða ekki, en jeg ætla aðeins að benda á, að slíkt má segja um öll lög, að þau eru ekki sett fyrir tíma og eilífð, heldur geta síðari þing breytt þeim eftir vild sinni, og þessu sama hljóta þau lög að lúta, sem hjer ræðir um. En þetta þarf ekki að hindra lagasetningu og gerir það ekki. Mörg lagaákvæði standa lengi, þótt hægt væri að breyta þeim, og má vel vera, að svo fari um þetta mál. Sami hv. þm. sagði, að það væri fjarstæða, að telja þetta ellistyrk, en jeg segi, að þetta er engin fjarstæða. Hann vildi rökstyðja þetta með því, að í frv. væri ákveðið, að ekkju og börnum látins kennara megi veita styrk þann, sem kennarinn hefði getað orðið aðnjótandi, ef hann hefði lifað. Það er alveg rjett, að þessum aðstandendum kennarans má veita styrk, en þetta er alt annað en ákvæði eftirlaunalaganna, því að þar er sagt, að ekki einungis megi heldur skuli veita ekkju og börnum embættismanna eftirlaunastyrk, og jeg vona, að þingmaðurinn skilji muninn á má og skal. Sami þm. sagði ennfremur, að hann mundi greiða atkvæði með þessu máli, vegna þess að með fylgi sínu yrðu þessir eftirlaunaglamrarar sjer til athlægis og minkunnar hjá þjóðinni. Jeg tek mjer það ljett, þótt þingmaðurinn tali þetta til mín eða nefndarinnar, en jeg verð að segja, að jeg öfunda hann ekki að þeim tvísýna heiðri, að greiða atkvæði með nokkru frv., aðeins til þess að samþingismenn hans verði sjer til minkunar og að athlægi, eins og orð hans lágu til. Ef til vill yrði slíkt nefnt einhverju miður fögru nafni.



Jeg vildi aðeins taka það fram, að það, sem jeg sagði um að það gleddi mig að þeir þm., sem þættust vilja afnema eftirlaun, en bæru svo fram annað eins frv. og þetta, yrðu sjer til athlægis og minkunar, það meinti jeg ekki til hv. deildarmanna minna eða hv. nefndar, því að jeg veit það vel, að frv. er ekki runnið frá þeim, heldur er það komið hingað frá hv. Nd. Allir þeir, sem greiða atkv. með þessu frv., en segjast vera á móti eftirlaunum, þeir eiga þetta, er jeg sagði, því þeir sýna með framkomu sinni, að það er svo langt langt frá, að þeir vilji afnema eftirlaun, að þeir koma með ný eftirlaun, og jeg tel það gott, að fá þannig tækifæri til þess, að sjá, hversu hugur fylgir máli; það á helzt að sjást um aldur og æfi. Og ekki fæ jeg sjeð, að það sje hægt að ganga lengra en hjer er gert, því frv. þetta er frá upphafi til enda nákvæmlega bygt á sama grundvelli og eftirlaunin. Það sýnir því ljóslega, að alt þetta glamur á móti eftirlaununum er eintóm heimska, fáfræði og ósamkvæmni frá upphafi til enda.

Steingrímur Jónsson, framsögumaður: Sem framsögumaður nefndarinnar, finn jeg mjer skylt, að láta uppi álit um breytingartillöguna á þingskj. 295. Nefndin lítur svo á, að breytingartiltaga þessi sje ekki heppileg. Í frumvarpinu stendur, að alþingiskjósendur eigi að gera út um málið, og það álit jeg lang eðlilegast, því jer er um einskonar lög að ræða, og er eðlilegast, að þetta vald sje lagt í hendur alþingiskjósenda. En í breytingartillögunni er farið fram á, að allir, er hafa atkvæðisrjett í sveitarmálnm og fiskiveiðar stunda, hafi þar um atkvæðisrjett, en þá yrðu þeir miklu fleiri, er ættu atkvæðisrjettinn, og verra að ná til þeirra. Jeg vil benda á það, að eins og breytingartillagan er orðuð, þá má misskilja hana, eða skilja á fleiri en einn veg. Eða hvað þýðir þetta „og“. Á það að vera til þess að fjölga kjósendunum, þannig að atkvæðisrjett fái allir, er hafa atkvæðisrjett í sveitarmálum og auk þess þeir, er fiskiveiðar stunda, þótt þeir ekki hafi atkvæðisrjett í sveitarmálum. Eða á það að vera til þess að takmarka, þannig að þeir einir hafi atkvæðisrjett, sem atkvæðisbærir eru í sveitarmálum, enda stundi fiskiveiðar. En hvor skilningurinn, sem lagður er í orðið „og“, þá yrði oft erfitt að segja, hverjir hefðu atkvæðisrjett, eða hvað feldist í orðunum „fiskiveiðar stunda“, t. d., hvort fiskiveiðarnar þyrftu að vera höfuðatvinna eða aukaatvinna. En ef miðað væri eingöngu við þá, er hafa atkvæðisrjett í sveitarmálum, þá væri auðvitað hægt, að framkvæma þetta, því þá þyrfti ekki annað en fara eftir kjörskrám hreppanna í sveitarmálum. En þá er sá galli á því, að þingið fengi öðrum þetta vald í hendur en þeim, er gefa okkur þingmönnunum löggjafarvaldið, og það álít jeg ekki vera rjett. Jeg álít, að þeir einir eigi að hafa það vald að lögum, og mjer finst ekki rjett, að víkja frá reglu þeirri, er hefur ríkt í samþyktarlögunum fram að síðustu árum. Og ef þessu yrði breytt, þá fengju ýmsir atkvæðisrjett, er varðaði málið ekkert. Jeg skal sem dæmi nefna það, að vinnukona, er væri nýkomin í sveitina, ætti þá atkvæðisrjett um fskiveiðasamþyktina, og það þótt hún flytti næsta ár aftur burt úr sveitinni. Jeg sje því ekki ástæðu til að samþykkja þessa breytingartillögu, og þar sem jeg hef heyrt heimildarlög þau, er samþykt voru hjer í fyrra um móttöku, nefnd í þessu sambandi, þá eru þau alt annars eðlis; þar er um eignarrjett að ræða, og hafa þeir einir atkvæðisrjett, er eiga eða nota móland. Ráða vil jeg því til þess, að hin háttv. deild felli breytingartillöguna.

Jón Jónatansson Jeg býst við, að það geti hvorki orðið til gamans fyrir deildina, eða að það hafi mikil áhrif á úrslit breytingartillögunnar á þingskj. 295, að fara að tala um hana langt mál; tillagan sjálf er stutt, og mjer ekki mál þetta neitt kappsmál. En mjer þótti það rjett, að láta þessa breytingartillögu koma fram til þess, að háttv. þingm. gæfist kostur á, ef þeir kysu, að hafa lög þessi í samræmi við önnur heimildarlög, t. d. heimildarlög um mótak. er voru samþykt hjer í fyrra. Það, sem vakir fyrir mjer, er, að mjer finst það vera ósanngjarnt, og ekki ástæða til, að útiloka konur eða ekkjur, sem hafa sjávarútveg, frá því að hafa atkvæðisrjettum samþykt, því sjálfu sjer ef hjer einungis um sveitarmál að ræða, og ekki um annað en það eitt, hvernig bezt sje að haga þessu eftirliti. Jeg skal játa það, að það er rjett, er háttv. frsm. (Steingr. Jónss.) tók fram, að það megi misskilja orðið „og“, en meiningin í því er, að það skyldi þýða enda, en mjer er þetta annars ekki kappsmál, en virðist þó rjettast, að þeir einir greiði atkvæði um þessar samþyktir, sem málið varða; og þar sem því er haldið fram, að orðalag tillögunnar sje ekki nógu ljóst, og jeg þykist vita, að allmargir geti þó fallizt á fyrri hluta tillögunnar, um að miða kosningarrjettinn við kosningarrjett í sveitar málum, þá vil jeg biðja hæstv. forseta að skifta breytingartillögunni í tvent við atkvæðagreiðsluna þannig, að orðin „og fiski veiðar stunda“ sjeu borin upp sjerstaklega. Jeg geri ráð fyrir, að hinir háttv. deildarmenn hafi gert sjer ljóst, hvernig þeir ætli að greiða atkvæði um tilöguna, svo jeg finn ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um málið.

Jósef Björnsson, framsögumaður: Nefndin hefur leyft sjer að koma fram með brtill. við 4. gr. frv. um upphæðina, er á að greiða sem ársþóknun til stöðvanna. Það, sem farið er fram á í brtill. þessum, er að lágmarkið til stöðvanna sje lækkað þannig, að það verði til 3. flokks stöðva 10 kr. í stað 20 kr. í frv. Og í sambandi við þetta er lagt til, að hámarkið sje lækkað úr 60 kr. í 50 kr. Í samræmi við þetta er brtill. um 2. flokks stöðvarnar. Þetta hefur nefndin gert sumpart til þess, að slá varnagla við því, að gjaldið verði ofhátt, og sumpart eftir samtali við landsímastjórann, án þess þó, að það sje gert í samráði við hann. Það er ekki hans tillaga heldur nefndarinnar. Um breytingartill. á þgskj. 318 finn jeg ekki ástæðu til að tala, fyr en hv. flutnm. hennar (H. K.) hefur gert skil fyrir henni.



Örfá orð vil jeg segja um brtill. á þgskj. 318. Jeg hef borið hjer upp þessa brtill. með tilliti til þess, sem á undan er farið í máli þessu hjer í hv. deild, þar sem hv. nefnd tók upp svipaða símalínu, og hv. deild galt því ákvæði sitt. Með því er fordæmið skapað. Jeg vænti þess, að hv. deild liti vel á þetta mál. Kunnugt má það öllum vera, að þessi símalína gefur nokkuð góðan arð, og má telja hana með beztu símalínunum, þó hagur af henni sje ef til vill ekki eins mikill og af Siglufjarðarsímanum. Með tilliti til þess, er áður hefur verið um þetta talað, finn jeg ekki ástæðu til , að ræða það frekar að sinni, en vænti þess, að hv. deild samþykki brtill., því hún er í alla staði rjettmæt.

Jósef Björnsson, frsm.; Lýsa vil jeg yfir því, að nefndin getur ekki aðhylzt brtill. á þgskj. 318. Til þess liggja aðallega tvær orsakir. Fyrri orsökin til þess er sú, að framlagið til að leggja símann er tiltölulega lítið úr hlutaðeigandi hjeruðum og minna en á ýmsum stöðum öðrum, miðað við alla upphæðina, er símalínan kostaði. Hjeruðin lögðu til þessa síma 20 þús. kr., en í fjáraukalögunum er lagt til, að þeim verði endurborgaðar 5 þús. kr., og verður því framlag þeirra aðeins 15 þús. kr., en. sími þessi kostaði als 78 þús. kr. Hjeruðin hafa því lagt fram tæplega 1/5 hluta upphæðarinnar, og kemst ekki í neinn samanburð við framlag hjeraðanna til Siglufjarðarsímans, sem lögðu fram 10 þús. kr af 35 þús. als eða 2/7 upphæðarinnar. Ef hjeruðin vestra hefðu lagt jafnmikið hlutfallslega fram, þá hefðu þau átt að leggja fram óskornar 22 þús. kr. í stað 15 þús. kr. Önnur orsökin er sú, að þótt símalína þessi borgi sig vel, þá er hún ekki með hinum fremstu í því efni, og hún gefur ekki tiltölulega við stofnkostnað jafn mikinn ágóða og Siglufjarðarsíminn. Það er því ætt við því, að ef brtill. verður samþykt, þá kunni hún að draga dilk á eftir sjer, og aðrar símalínur koma, er þykjast hafa og hafa eins mikinn rjett til þess, að verða 1. fl. lína og þessi. Vil jeg þar sjerstaklega nefna til símalínuna frá Breiðumýri til Húsavíkur, er stendur eins vel að vígi; annað hvort að verða þá tekin upp í 1. flokk, eða þá að fá endurgreiðslu á framlaginu að meira eða minna leyti. Af þessum ástæðum er nefndin mótfallin breytingartillögunni, og leggur til, að hún sje feld.



Stuttorður skal jeg vera, því jer fellur bezt að segja lítið. Hv. frms. (J. B.) gat þess, að hv. nefnd gæti ekki orðið samferða mjer, að leggja til, að þessi brtill. yrði samþykt. Jeg lái hv. frms. (J. B.) það alls ekki, því hann er búinn að koma fram mesta áhugamáli sínu  (G. B.: alveg rjett!)  . Þar sem h. frsm. var ennfremur að tala um það, að það stæði á fjáraukalögunum 5 þús. kr. endurgreiðsla til hjeraðanna af framlagi sínu, þá er þess að geta, að það er ekki enn endurborgað, og að hjeruðin hafa tapað vöxtum af upphæðinni allan tímann. Það fer bezt á því, að geta hins smáa, eins og hins stóra, þegar verið er að skýra mál. Dettur mjer svo ekki í hug að deila við hv. frsm. (J. B.) frekar um þetta. Jeg hef áður gert grein fyrir þessu. En jeg vænti þess, að tillaga min fái hinn bezta byr í hv. deild samkvæmt atkvæðagreiðslu um Siglufjarðarsímann við 2. umr.



Jeg get ekki öðruvísi talað, en að mjer finst það vera eðlilegt, að hv. þm. Barð. (H. K.) kæmi fram með þessa brtill., því það er ávalt svo, að þegar skriða er farin að renna, þá sópar hún meiru eða minna með sjer, og stækkar á leiðinni. Þessi símalína er, eins og allir vita, ein hin arðmesta fyrir landssjóðinn, og jeg vænti þess, að fleiri samskonar tillögur komi jafnvel á þessu þingi, að minsta kosti á næstu þingum, ef gengið er inn á þessa braut. Jeg tek þetta ekki fram af því að jeg sje með brtill. Það, sem mjer þykir verst við þetta, er að þegar búið er að slá einhverju principi, fóstu þá er strax byrjað á því, að fara að rugla í því, eins og gert var á síðasta þingi með ritsímalögunum. Þetta gerir löggjafarhorfið í hinum þýðingarmestu málum alt að tómum hjegóma, og sýnir stakt stefnu- og staðfestuleysi. Og það er ekki eingöngu í símamálum, er bólar á þessu. Vegalögin eru t. d. ung, og þó er verið að hræra í þeim á hverju þingi alveg gagnstætt stefnu þeirra. Þótt arðsemi Siglufjarðarsímans mæli nú með því, að hann sje settur í 1. flokk, þá ber að líta á það, að þessi arðsemi er eingöngu komin undir því, að síldarafli þar framvegis verði jafnmikill og verið hefur, er þetta er mjög komið undir árferði og getur hæglega breyzt. En breytist það, þá er alt búið og símaálma þessi orðin mjög tekjurýr. Alt öðru mál er hjer að gegna um Patreksfjarðarsímann, þar er skipagangur einna mestur á landinu, og ekki unt að hugsa sjer, að það breytist á meðan fiskiveiðar verða stundaðar hjer við land, bæði af landsmönnum sjálfum og útlendingum. Jeg er því femur með þeirri símalínu en Siglufarðarálmunni, en jeg greiði þó atkvæði móti þeim báðum.

Steingr. Jónsson: Háttv. þm. Barð. (H. K.) hefur sett mig í ljóta bobbann með brtill. á þgskj. 318. Jeg gat þess við 2 umr., að jeg teldi víst, að ef Siglufjarðarsíminn yrði samþyktur, þá hlytu aðrar símalínur að koma á eftir, og hefði jeg vitað, að hv. þm. Barð. mundi koma fram með þessa brtill., þá hefði jeg talið mjer skylt, að koma fram með brtill. um símalínuma frá Breiðumýri til Húsavíkur. Þegar búið er að samþykkja Siglufjarðarsímann, þá get jeg ekki verið á móti Patreksfjarðarsímanum, því eins og hefur verið tekið fram, þá gefur hann góðar tekjur, og hann hefur ákaflega mikla þýðingu fyrir fiskiveiðaviðskifti milli Suðurlands og Vesturlands, og því mjög ólíku saman að jafna við Siglufjarðarsímann, sem að miklu leyti er fyrir Norðmenn, er stunda þar síldveiði, og hefði því ekki verið nema eðlilegt, að þeir hefðu lagt fram fje til hans, enda býst jeg við, að svo hafi verið, þó jeg hinsvegar ekki viti það, af því jeg er ekki nógu kunnugur. Jeg get því ekki annað, að svo komnu, en greitt atkvæði með Patreksfjarðarsímanum í þeirri von og í því trausti, að hv. Nd. felli báðar þessar símalínur, eða þá að hún bæti við öðrum þeim símalínum, er bera sig svo vel, að þær verðskuldi og eigi rjett á, samanborið við þessa síma, að verða í 1. flokki. Annað tveggja af þessu á að gera, og í þeirri von að svo verði, greiði jeg atkvæði með breytingartilögunni á þingskj. 318.



Jeg verð að styðja mál þeirra hv. þm. Ísaf. (S. St.) og 3. kgkj. þm. (Stgr. L), að brtill. á þgskj, 318 sje í fylsta máta rjettmæt og ekki sje hægt að greiða atkvæði móti henni samkvæmt því, hvernig mál þetta fór hjer við 2. umræðu. Jeg verð að líta svo á, að símalína þessi eigi meiri rjeti á sjer en Siglufjarðarsíminn. Og þó að sá sími gefi nú meiri arð, þá er hann eingöngu fyrir Norðmenn, Í og það er suðsjáanlegt, að tekjur hans eru bygðar á tómri tilviljun, þeirri tilviljun, hvort mikil síldarveiði sje á Siglufirði eða ekki. Við 2. umr. þessa máls, tók háttv. framsm. (J. Bj.) fram, að hann áliti, að tekjur og notkun Siglufjarðarsímans gæti ekki tekið breytingum. En mjer finst það þurfa talsverða heimsku til þess, að halda því fram, að fiskiveiðar geti ekki breyzt. Við vitum það, að fyrir nokkrurri árum, þá streymdi fólkið til austfjarða, einkum til Seyðisfjarðar, vegna þess, að þar var mjög mikil síldarveiði. Nú hefur síldin horfið þaðan, og fólkið er líka farið burtu til annara staða. Svo kemur síldin á Siglufjörð og fólkið þyrptist þangað, einkum Norðmenn, en síldin getur hæglega horfið þaðan aftur og haldið sig upp að Austurlandinu, og þá fer fólkið burtu. Síldinni er ekki svo markaður bás, og það eru áraskifti að því, hvað mikið aflast. Og þegar þess er gætt ennfremur, að lína þessi er nær eingöngu gerð fyrir útlendinga, þá eru þeir líka ekki ofgóðir til þess, að greiða eitthvað af stofnkostnaði símans. Mjer finst það vera hart, úr því þessi símalína var samþykt, að taka þá ekki aðrar símaálmur, sem eru miklu þýðingarmeiri fyrir fiskiveiðar landsins, og það er enginn efi á því, að þar er Patreksfjarðarsíminn fremstur. Þær sveitir, er þar að liggja, eiga mjög glæsilega framtíð fyrir höndum, svo framarlega sem nokkur sveit hjer á landi á framtíð í sjávarútveg. Jeg hefði helzt kosið, að stjórnarfrumv. hefði verið samþykt óbreytt, eins og það kom frá stjórninni, og vildi ekki prjóna neitt aftan við það. Það er leiðinlegt, að fara að rugla í lögum strax á næsta þingi, eftir að þau hafa verið samþykt; það sýnir enga festu hjá þinginu. Atkvæðagreiðslan við síðustu umræðu er þess valdandi, að mjer dettur ekki annað í hug, en að greiða nú atkvæði með brtill. á þgskj. 318, og það, þótt jeg greiddi síðast atkvæði gegn því, að Siglufjarðarlínan yrði sett í fyrsta flokk. Það er rjett, að ósamkvæmnin, sem komst inn í símalögin við síðustu atkvæðagreiðslu, fái að sýna sig með öllum afleiðingum hennar. Aftur á móti mun jeg ekki greiða atkvæði með brtill. á þgskj. 322. Mjer var nóg boðið og þótti naumast lengur sætt í deildinni, þegar jeg sá við síðustu umræðu, meiri hluta háttv. deildar greiða atkvæði brtill. hv. nefndar. Það er annað en skemtilegi, að heyra sífelt barinn lóminn fyrir landsmenn, ef ætlazt er til, að þeir styðji eitthvert nytsemdarfyrirtæki, sem lagt hefur verið upp í hendurnar á þeim fyrir landsfje. Jeg vil ekki verða til þess að greiða atkvæði með því, að fje sje tekið úr landssjóði til þess að svala þessari barlómssýki. Það sligar víst engan hrepp, þótt hann þurfi að sjá um starfrækslu síma hjá sjer. En auðsætt er um það, að ef landssjóður á að taki, að sjer starfrækslu allra símastöðva á landinu, þá seinkar það ekki lítið fyrir lagning nýrra síma. Þetta er hin mesta ósanngirni. Það hefur verið ákveðið, að leggja símalínur til þeirra, sem engar hafa, fyrir fje það, er sparaðist af símatekjunum. Þetta var og næsta sanngjarnt; þessir menn hafa að sínu leyti lagt fje fram í þær símalínur, sem komnar eru, og eiga því fullan rjett á, að fá símalínu sem allra fyrst. En nú á að fara að jeta upp tekjuafganginn, svo að misrjettið haldist sem lengst, og dragist von úr viti, að þessur nýju símalínur verði lagðar. Það kemur hjer fram sem oftar, að ein syndin býður annari heim. Fyrst vill nefndin láta leggja 20–60 kr. til starfrækslunnar; nú er það komið ofan í 1050 kr. Ekki er nú festan meiri hjá henni en þetta; tómt fálm út í loftið. Við þá stöðina, sem jeg þekki bezt til, hefur með ánægju verið borgaðar 100 kr. til starfrækslunnar af hlutaðeigendum. Á þingi í fyrra fjekk jeg hjá háttv. 5. kgk. (B. Þ.) upplýsingar um það, að á Austurlandi væri sú sanngirni ríkjandi, að næstu hreppar við hrepp þann, sem símastöðin væri í, legðu fram sinn skerf til starfrækslunnar. Þegar jeg kom heim af þingi, hreyfði jeg þessu máli, og árangurinn varð sá, að tveir næstu hrepparnir við stöðina, sem jeg nefndi, lögðu fram annar 20 kr. og hinn 25 kr. Ef þessu hjeldi áfram, og tillögur nefndarinnar fengju framgang, ætti sá hreppurinn, sem langmest not hefur stöðvarinnar, ekki að þurfa að borga nema einar 5 kr. Að endingu skal jeg enn taka það fram, að hjer er verið að beita rangindum við þá, sem borgað hafa skatt vegna símanna, borga hann enn, og munu verða að borga hann áfram, án þess að hafa haft þeirra nokkur bein not; það er verið að tefja svo og svo mikið fyrir, að þeir fái síma til sín. Eins og málinu er komið, þá greiði jeg atkvæði með brtill. á þgskj. 318, en á móti brtill. á þgskj. 322.



Jeg leyfi mjer að skjóta því til háttv. forseta, hvort hann vilji ekki taka málið út af dagskrá. Jeg ætlaði mjer að koma með brtill. um, að línan frá Vík að Kirkjubæ á Síðu væri tekin upp í annan flokk, en varð of seinn með hana, en gæti komið henni að, ef málinu yrði frestað.

Jósef Björnsson, framsögumaður: Það hafa komið fram mörg og hörð mótmæli gegn nefndinni frá ýmsum þingmönnum, og einkum frá háttv. þm. Ísaf. (S. St.) og háttv. þm. Strand. (G. G.), og verð jeg nokkuð að athuga mótmæli þessi. Háttv. þm. Barðst. (H. K.) vil jeg að eins svara því, að hann hefur enn ekki rökstutt tillögu sína svo, að það sýni glögt, að rjett sje fyrir háttv. deild að samþykkja hana. Þetta hefði þó verið öllu þarfara en ummælin um, að jeg væri tillögunni mótfallinn, af því jeg hefði fengið mitt áhugamál fram, því að ummæli sönnuðu lítið. En það vil jeg segja háttv. þm. Barðst. (H. Kr.) og háttv. 6. kgk., (G. B.), sem tók í sama streng, að jeg skammast mín ekki fyrir það, þótt mjer sje áhugamál það, sem jeg álít rjett vera, hvort heldur er í þessu máli eða öðrum. Bæði háttv. þm. Ísaf. (S. St.) og háttv. þm. Strand. (G. G.) þykir brydda á stefnuleysi hjá nefndinni, og tala jafnvel um, að hjer komi fram ný stefna, þar sem lagt er til, að Siglufjarðarlínan sje tekin upp í 1. flokk. Nefndin ber það fram máli sínu til stuðnings, að þessi lína gefi meiri tekjur en aðrar aukalínur landsins. Því hefði og mátt bæta við, að landssjóður hefur hjer lagt fram hlutfallslega minst an skerf (Stgr. J.) Þingeyingar lögðu tiltölulega meira til línunnar Breiðamýri-Húsavík). Eftir upplýsingum háttv. þm. (Stgr. J.) mun þar hafa verið um líka upphæð að ræða. Jeg skal benda á, að þetta stefnuleysi nefndarinnar, sem háttv. þm. tala um, er ekki meira en svo, að það er í fullu samræmi við stefnu háttv. þm. sjálfra á síðasta þingi, þegar þeir voru með því, að Vestmannaeyjasíminn væri settur í fyrsta flokk. Háttv. þm. Strand. (G. G.) var í nefnd þeirri, sem lagði áherzlu á að taka Vestmannaeyjalínuna upp í fyrsta flokk, af því að hún gæfi svo miklar tekjur, og sama skoðun kom fram hjá háttv. Nd. og var glögt tekin fram af framsögumanni nefndar þeirrar, er um málið fjallaði þar, háttv. þm. Vestmanneyinga. Hvernig geta svo hinir háttv. þm. kinnroðalaust haldið því fram, að hjer sje verið að taka upp nýja stefnu. Jeg hef sýnt fram á, að nefndin vill fylgja alveg sömu stefnunni, sem síðasta þing, og þetta er ómótmælanlega rjett. Háttv. þm. Strand. (G. G.) kannaðist við, að Siglufjarðarsíminn gæfi góðar tekjur, en hann vildi halda því fram, að þær væru valtar, þar sem þær væru mestmegnis bundnar við veiðiskapinn, en fiskiveiðar væru breytilegar. Þessu neitar enginn, allir vita, að stundum aflast betur og stundum ver, og enginn nema háttv. þm. Strand. (G. G.) hefur víst heyrt mig halda því fram við 2. umr. málsins, að fiskiveiðar gætu ekki breyzt. eins og hann sagði og taldi heimsku. Þá heimsku má hann sjálfur eiga, hún er hans eigið afkvæmi. Og sje nú litið á þessar tvær línur, sem háttv. þm. Strand. (G. G,) var að bera saman, Vestmannaeyjalínuna og Siglufjarðarlínuna, eiga þær sammerkt í því, að tekjur þeirra eru mjög komnar undir fiskiveiðunum, og í því, að allmikið af brúttótekjunum eru tekjur af símskeytum til útlanda. Háttv. þm. Strand. (G. G.) sagði, að á Patreksfjarðarlínunni væru ýmsar góðar símastöðvar, og stæðu í sambandi við fiskisælar veiðistöðvar, og að samband þeirra við Suðurland væri þýðingarmikið. Þetta efar enginn, en geta ekki fiskiveiðar þar og sambönd miljónafjelagsins tekið breytingum? Um Siglufjarðarlínuna má með rjettu segja svipað um talsímastöðvar og veiðiskap; þar eru ýmsar góðar stöðvar og góðar veiðistöður, og þess er vert að geta, að tekjur af símasamtölum einum hafa verið á þriðja þúsund krónur síðastliðið ár á Siglufirði einum, auk allra annara stöðva á línunni; er það eigi svo lítil upphæð, þótt það sje að vísu minstur hluti af brúttótekjunum, sem eru 11–12000 krónur. Það er sjálfsagt ekki til neins að deila um það, hvernig tekjurnar af Siglufjarðarsímanum muni reynast hjer eftir; reynslan ein getur skorið þar úr til fullnustu, en öll líkindi eru til, að sú lína haldi áfram að vera arðsöm lína, ekki síður, heldur betri en Vestmannaeyjalínan. Þar sem háttv. þm. Strand. (G. G.) hneykslaðist á niðurfærslu nefndarinnar á þóknuninni fyrir starfrækslu símanna, þá verð jeg að játa, að jeg skildi hann ekki vel, enda óvíst, að hann hafi skilið sig sjálfur, þótt skýr sje. Ætli það megi ekki heimfæra þar upp á hann, að „skýzt þó skýr sje“, því yfir þeim hluta ræðunnar var einhver móða. En auðsætt er það; að því minna sem borgað er af símatekjunum til starfrækslu, því meiri verður tekjuafgangurinn til að leggja nýjar línur fyrir, og því minna gætir þá misrjettis þess eða ranglætis, sem háttv. þm. (G. G.) talaði um að þeir yrðu fyrir, sem ekki hafa fengið símalínu. Þetta var vorkunnarlaust fyrir þm. að skilja. Frá sjónarmiði háttv. þm. (G. G.) ætti brtill. því að vera til bóta og er því undarlegt, að hann skuli andmæla henni. Háttv. þm. Strand. (G. G.) kvaðst hafa tekið sjer til inntekta fræðsluna frá háttv. 5. kgk. þm. (B. Þ.) og tekið að prjedika fyrir nágrannahreppum stöðvarinnar, sem hann var að tala um, að þeir skyldu leggja nokkuð fram til starfrækslu hennar, og skildist mjer svo, að árangurinn hefði orðið sá, að hreppurinn, sem stöðin er í, hefði ekki þurft að leggja fram nema einar 5 kr. til starfrækslunnar. Jeg efast ekki um, að háttv. þm. Strand. (G. G.) muni vera góður og áhrifamikill prjedikari, og að honum hafi áunnizt það, sem hann sagði frá. En þessi saga hans snerti ekkert það, sem hjer er farið fram á. Landsjóðstillagið á að vera fastbundið, og ekkert háð því, hvort einn eða fleiri hreppar eða enginn hreppur hleypur undir bagga með hreppnum, sem símastöðin er í. En sennilegt er það, að ýmsir stöðvarstjórar þykist ekki geta stundað símann fyrir 10–20 kr. ársþóknun þar sem minst 7–800 stundir á ári ganga til starfrækslunnar; kemur þá til hreppsins eða hreppanna kasta, að leggja fram það, sem á vantar, og er engum vafa bundið, að það yrði all oft töluvert mikið gjald. Af símatekjunum á ekki að borga meira en þessar 10–20 kr.; og með ákvæðinu er einmitt verið að setja slagbrand fyrir, að hærra gjald verði heimtað, og svo og svo miklu eytt af tekjum símans til starfrækslu þessarar. Jeg skal ekki þrátta um brtill. á þgskj. 318. Um hana verður hver að ráða sínu atkvæði. Að endingu tek jeg það enn fram, að hjer er ekki stefnt inn á nýja braut, þótt farið sje fram á að taka upp í 1. flokk þá línu, sem bezt borgar sig, og ágætar tekjur gefur. Sú stefna var hafin á síðasta þingi, og henni vill nefndin nú fylgja. Jeg verð að neita því fyrir hönd meðnefndarmanna minna, að þeir hafi nokkru sinni sagt, að þeir vildu enga breyting á frumv., eins og það var, þegar deildin tók við því. Þeir hafa báðir neitað því, er jeg spurði þá um það nú á þingfundinum, og það er því ósannindi, sem þingmaðurinn fór með í því efni. Að því er mig sjálfan snertir, tek jeg það fram, að ekki var minst á þetta við mig.  (G. G.: Á dagskrárfundi kvaðst háttv. 5 kgk. enga breytingu vilja: á frumvarpinu)  .

Ef tillagan um Siglufjarðarsímann fær framgang, þá er jeg viss um, að mörg hjeruð koma á eftir með alveg eins rjett mætar kröfur eins og Siglfirðingar. Og hvernig á að fara að neita þeim, þegar hinir hafa fengið sínu framgengt ? Sje þeim veitt áheyrn - og hjá því er ekki auðvelt að komast - þá fer eins og jeg sagði áðan: það kemst truflun á símalagninguna og við það vaknar óánægja, eða mjög mikil útgjöld lenda á landssjóði, fram yfir það, sem til var ætlazt. En þótt það sje bagalegt, að komast inn á óheppilegar brautir með fjármál landsins, þá er þó annað, sem enn síður verður unað við, og það er, að landsmenn sjeu beittir misrjetti. Slíkt má ekki eiga sjer stað. Úr því nú er verið að komast út á þá braut, sem leiðir til ívilnunar fyrir einstök hjeruð, þá verðum vjer svo sem mest má verða, að sjá um, að ekki komi fram misrjetti hjeraða á milli. Með þetta fyrir augum get jeg ekki annað en greitt atkvæði með brtill. á þgskj. 318; því hvorki get jeg nje vil ljá atkvæði mitt til að skapa misrjett. Meira að segja, verði málið tekið út af dagskrá, og komi fram brtill. um hjeruð, sem líkt er háttað, hlýt jeg að verða þeim fylgjandi bæði rjettsýninnar vegna, og til þess að hv. Nd. verði sem ljósast, hvaða dilk brtill. nefndarinnar um Siglufjarðarsímann hlýtur að draga á eftir sjer.



Því hefur verið haldið fram, að í fyrra hafi, þar sem um Vestmanneyjasímann var að ræða, verið gefið fordæmið fyrir brtill. hv. nefndar um Siglufjarðarlínuna. Þar horfði þó öðruvísi við. Nefndin, sem þá fjallaði um símamálið, taldi vist, að símalínan hjer austur og alla leið austur og suður um land ætti að vera 1. flokks lína. Hins vegar bjóst nefndin við, að það gæti dregizt æði lengi, að þessi lína kæmist alla leið. Því ákvað hún, að línan skyldi fyrst um sinn látin enda í Vestmannaeyjum, og teljast til 1. flokks. En línur þær, sem smátt og smátt yrðu lagðar austur á bóginn, skyldu taldar til 2. eða 3. flokks, þangað til línan yrði komin alla leið austur, þar sem henni var ætlað að enda; þá yrði hún öll talin í 1. flokk. Þar er því ekki um reglulegt fordæmi að ræða fyrir því að taka Siglufjarðar- og Patreksfjarðarlínurnar upp í 1. flokk. Jeg er annars þeirrar skoðunar, að síminn allur eigi með tímanum að bera sig sjálfur. Álít jeg því, að smátt og smátt ætti að taka í fyrsta flokk þær línur, sem bezt borga sig, en þó ekki allar í einu. Siglufjarðarsíminn ætti þá að verða tekinn fyrstur, því hann borgar sig bezt, og hinar línurnar síðan smátt og smátt. Það er of fljótt að taka þær allar nú; meira að segja, ef til vill of fljótt með sjálfa Siglufjarðarlínuna. Mjer þótti það ekki rjett, er brtill. h. n. við 9. gr. símalaganna var samþykt, og greiddi jeg því atkvæði á móti henni. Því fremur mun jeg greiða atkvæði móti brtill. á þgskj. 322, því hún gerir greinina enn óaðgengilegri í mínum augum, þar sem hún færir starfrækslugjaldið við símana úr landssjóði enn meira niður. Jeg álít stöðvarstjórunum ekki oflaunað, þótt þeir fái þá upphæð, sem upprunalega var tekin til.



Mjer skildist sem hv. frsm. þætti það ósamkvæmni hjá mjer, að vera nú á móti Siglufjarðarsímanum, en hafa verið með Vestmannaeyjasímanum í fyrra., En hann gætti þess ekki, að þetta var þá ekki nýjar breytingar á núgildandi lögum, enda alt öðru máli að gegna með Vestmannaeyjar. Eyjamenn höfðu sjálfir komið upp hjá sjer símanum, voru næstum að segja þvingaðir til þess, og sá sími borgaði sig vel. Það var því sjálfsagt að taka hann upp í kerfið og setja þar 1. flokks stöð. Og hv. frsm. gleymdi því, að það, sem hjer er nm að ræða, var felt í fyrra. Jeg er á móti því, að breytingar sjeu gerðar á því, sem þá var ákveðið, og mun greiða atkvæði á móti öllum breytingum, er ganga í þessa átt. Jeg sje ekki ástæðu til að taka Siglufjarðarsímann nú upp í 1. flokk frekara en í fyrra. Menn verða vel að gæta að því, að tekjurnar aukast ekki, ef altaf er verið að hringla með lögin fram og aftur. Það seinkar því, að nýjar línur verði lagðar, sem menn hafa lengi beðið eftir og hafa miklar sanngirniskröfur til að fá. Það er algerlega óþarft af hv. framsögum. að segja það, að jeg get ekki kinnroðalaust greitt atkvæði móti þessu atriði. Hjer er um alveg nýja stefnu að ræða, þar sem að í fyrra var sett upp nýtt „system“, og þá var Siglufjörður ekki tekinn í 1. fl. Síðasta þing hafnaði því. Jeg var á móti því þá, og er það eins nú. Jeg er líka á móti Patreksfjarðarsímanum, sem þó hefur meiri rjett til þess að komast í 1. flokk en Siglufjarðarsíminn. Jeg vil flýta fyrir því, að þær línur sjeu lagðar, sem fyrirhugaðar eru; á þeim er sár þörf og þessvegna er jeg með þeim, en ekki eingöngu vegna teknanna, sem af þeim kynnu að fást.

Steingr. Jónsson; Það eru aðeins tvær athugasemdir, sem jeg vil gera. Hv. frsm. gat þess, að til Siglufjarðarsímans hefði verið lagt mest tillag, en þetta er ekki rjett. Þingeyingar lögðu fram 33%, Vopnafjörður og Fáskrúðsfjörður enn meira. Vopnafjörður lagði fram helming og Fáskrúðsfjörður enn meira. Af línum, sem lagðar voru 1907–1909, þá var það aðeins Barðastrandarsýsla, sem lagði minna til eða 20 %. Hin athugasemdin, sem jeg vildi gera, er viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. N.-Múl. (E. J.) sagði, um að taka lán til símanna. En þetta finst mjer ekki heppilegt. Samkvæmt undanfarinna ára reynslu, þá má ganga að því vísu, að hjeruðin sæki um það, að fá eftirgjöf á tillögum sínum eða að minsta kosti því, sem þá er eftir að borga. Mjer finst það vera herfilegt, að taka yngsta símann fyrst, en láta hina bíða, þar til þeir hafa borgað upp lánin Annaðhvort er að taka alla eða enga.



Jeg hef leyft mjer að koma fram með 3 brtill., sem jeg ætla að minnast lítið eitt á. 1. brtill. við 5. gr. er lítið annað en orðabreyting við 3. málsgrein, að í staðinn fyrir: „eða líkið fundizt, en löggæzlumanni ekki tilkynt“, komi „eða líkið hefur fundizt, en löggæzlumanni ekki verið tilkynt“. Mjer finst það muni helzt aldrei koma fyrir, eins og hjer hagar til, að prestur verði beðinn að jarða lík, án þess að hann hafi fengið að vita, að það hafi fundizt einhverstaðar, og því þurfi ekki að gera ráð fyrir, að hann hafi aðeins grun um það. Brtill. við 6. gr. hljóðar um það, að skjóta inn orðunum „eða var fyrst til bæja flutt“. í frv. er talað um, að þegar lík finst megi ekki flytja það úr þeirri sveit, sam það hefur fundizt í. Ef lík finst á fjöllum uppi, þá getur verið hentugra að flytja líkið í aðra sveit en fjalllendið telst til, ef t. d. þar búa ættingjar hins látna. Um 3. brtill. hafði jeg ekki átt kost á að tala við nefndina, en nú hef jeg átt tal við framsögumann hennar, og í samráði við hann tek jeg þá brtill. aftur.

Guðm. Björnsson, framsögum; Jeg leyfi mjer að þakka háttv. 2. þm. N.-M: fyrir, hve vel hann hefur athugað frv., og eins fyrir það, að hann hefur tekið aftur 3. brtill. 1. brtill. við 5. gr er lítil efnisbreyting, en jeg vil þó sýna fram á, að hún er efnisbreyting. Frumvarpið gerir ráð fyrir; að það geti hugsazt, að prestur verði beðinn að jarða lík en sje dulinn þess, að líkið hafi fundizt. Það eru auðvitað litlar líkur til þess, að þetta beri við, en það er þó engan veginn útilokað. Samt vil eg ekki segja, að það sje skemd á frv., þó brtill. verði samþykt. Um 2. brtill. vil jeg lýsa því yfir fyrir hönd nefndarinnar, að hún aðhyllist hana og mælir með því, að hún verði samþykt. Það er alveg rjett, sem háttv. þm. sagði, að það getur komið fyrir, að hentugra sje, þegar lík finst á jöklum uppi, að flytja það í aðra sveit, en þá næstu.