Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Samkomulag er um, sbr. 3. mgr. 63. gr. þingskapa, að ræða 1. og 2. dagskrármál saman. Umræðunni verður útvarpað og sjónvarpað héðan úr þinghúsinu. Umræðan skiptist í tvær umferðir. Í fyrri umferð hefur hver þingflokkur til umráða 20 mínútur en í síðari umferð 10 mínútur. Röð flokkanna verður þessi í báðum umferðum: Alþfl., Sjálfstfl., Alþb. og óháðir, Þjóðvaki, Framsfl. og Samtök um kvennalista. Ræðumenn Alþfl. verða: Jón Baldvin Hannibalsson, 9. þm. Reykv., í fyrri umferð, en Guðmundur Árni Stefánsson, 9. þm. Reykn., í þeirri síðari. Ræðumenn fyrir Sjálfstfl. verða Friðrik Sophusson fjmrh. og Pétur H. Blöndal, 16. þm. Reykv., í fyrri umferð og Árni M. Mathiesen, 2. þm. Reykn., í þeirri síðari. Fyrir Alþb. og óháða tala í fyrri umferð Ragnar Arnalds, 4. þm. Norðurl. v., og Ingibjörg Sigmundsdóttir, 5. þm. Suðurl., en í þeirri síðari Bryndís Hlöðversdóttir, 12. þm. Reykv., og Sigríður Jóhannesdóttir, 8. þm. Reykn. Fyrir Þjóðvaka tala Jóhanna Sigurðardóttir, 13. þm. Reykv., í fyrri umferð, en Ágúst Einarsson, 11. þm. Reykn., í þeirri síðari. Af hálfu Framsfl. tala Gunnlaugur M. Sigmundsson, 2. þm. Vestf., og Valgerður Sverrisdóttir, 3. þm. Norðurl. e., í fyrri umferð, en Halldór Ásgrímsson utanrrh. í þeirri síðari. Af hálfu Samtaka um kvennalista tala Kristín Ástgeirsdóttir, 14. þm. Reykv., og Þórunn Sveinbjarnardóttir, 19. þm. Reykv., í fyrri umferð, en Kristín Halldórsdóttir, 12. þm. Reykn., í þeirri síðari.

Herra forseti. Fjölmiðlar hafa að undanförnu nær daglega flutt okkur gleðitíðindi upp úr ársreikningum fyrirtækja um batnandi hag og auknar arðgreiðslur til eigenda. En eigendur fyrirtækjanna eiga í vændum óvæntan viðbótarglaðning ef frv. ríkisstjórnarinnar um fjármagnstekjuskatt nær óbreytt fram að ganga. Það er eins konar tilboð sem ekki verður unnt að hafna svo vísað sé til frægra orða. Ég vil því í upphafi máls míns, herra forseti, nota tækifærið áður en það verður um seinan og flytja varnaðarorð í áheyrn alþjóðar. Ef hv. alþingismenn samþykkja frv. ríkisstjórnarinnar um svokallaðan fjármagnstekjuskatt óbreytt, þá eru þeir í reynd að færa hinum fjársterku í þessu þjóðfélagi gjöf á kostnað almennra sparifjáreigenda eins og reyndar einn þingmanna Sjálfstfl., hv. 4. þm. Vesturl., viðurkenndi í umræðunum í gær. Hver er skýringin á þessu? Hún er sú að í frv. ríkisstjórnarinnar um 10% flatan skatt á sparnað almennings hefur verið lætt inn smyglgóssi. Það var ekki að finna í erindisbréfi nefndarinnar sem samdi frv. en það skiptir hins vegar sköpum um skattaleg áhrif frv. Skýringarnar eru þessar: Sjálfstfl. hefur samið um það við fulltrúa fjármagnseigenda og gert það sennilega að skilyrði fyrir stuðningi sínum við fjármagnstekjuskatt að skattur á arð, sölu- og gengishagnað, leigutekjur o.fl. verði lækkaður úr 42--47% eins og er að gildandi lögum niður í 10%. Hin ástæðan er sú að skattfrádráttur vegna útborgaðs arðs til eigenda fyrirtækja er stóraukinn með nýjum heimildum til að uppfæra nafnverð hlutabréfa. Afleiðingarnar verða fyrirsjáanlega þessar: Skattgreiðslur fyrirtækja, hluthafa og einstaklinga í atvinnurekstri munu lækka sem nemur mörg hundruð millj. kr. Ríkið mun tapa tekjum sem því svarar og tekjustofnar sveitarfélaganna munu rýrna um u.þ.b. 300 millj. frá því sem ella væri, enda mótmælir nú Samband sveitarstjórna hástöfum. Það var ekki einu sinni haft fyrir því að láta þá vita af þessu; kannski frumvarpshöfundarnir hafi ekki vitað það sjálfir. Skýringarnar á þessu öllu saman eru eftirfarandi: Sérsköttun sumra tekna með lægri álagningu býður úrræðagóðum fjármagnseigendum upp á ótal leiðir til að færa til fjármagn og skapa sér það sem kallast skattahagræði. Það verður ómótstæðileg freisting fyrir fjársterka aðila að færa til tekjur úr því formi sem ber háa skatta yfir í ívilnandi skattasmugur. Sérstaklega verður þetta freistandi þar sem sérsköttunarleið ríkisstjórnarinnar nær alls ekki til allra fjármagnstegunda, t.d. ekki til rekstrarhagnaðar einstaklinga og sameignarfélaga. Hvort tveggja er þó fjármagnstekjur. Í tillögunum felst því ekki aðeins mismunun milli einstaklinga eftir því hvaða nafn tekjur bera, heldur einnig eftir því formi atvinnurekstrar sem menn velja sér. Sérsköttunarleiðin leiðir til sérréttinda eins og er margsannað mál. Skýrum þetta með dæmum, herra forseti. Reiknað endurgjald sjálfstæðra atvinnurekenda nam um 15 milljörðum kr. árið 1994. Samkvæmt gildandi skattalögum eru þessar tekjur nú skattlagðar eins og aðrar tekjur í hlutfallinu 41,9%. Ef við nú gefum okkur að þeir einstaklingar sem áttu bara helming af reiknuðu endurgjaldi taki tilboði ríkisstjórnarinnar og breyti rekstrarformi í ehf. þá gerist eftirfarandi: Þeir sem áður greiddu 2,6 milljarða í tekjuskatt með tryggingagjaldi greiða nú rekstrarafganginn út sem arð sem ber einungis 10% skatt. Þessi skattahagræðing gæti tryggt þessum aðilum skattalækkun sem nemur um það bil 1,5 milljörðum kr. Það er helmingi hærri upphæð en fjármagnstekjuskattur ríkisstjórnarinnar á að skila að nafninu til. Annað dæmi: Rekstrarhagnaður einstaklinga og sameignarfyrirtækja var um 7 milljarðar kr. árið 1994. Þessir aðilar greiddu í óbreyttu kerfi í tekjuskatt og tryggingagjald 3,1 milljarð. Þetta eru skynsamir menn. Þess vegna skulum við gefa okkur að þessir aðilar breyti um rekstrarform, færi til tekjur sínar í hagstæðari skatthlutfall og verði framvegis hlutafélag. Gefum okkur, vegna þess að það er raunsætt, að aðeins helmingur útborgaðs arðs verði innan en hinn helmingurinn utan 10% skattfrjálsu reglunnar. Þá verður niðurstaðan sú að skatttekjurnar verða 1,7 milljarðar. Það þýðir skattalækkun upp á 1,4 milljarða. Ég hef ekki tíma til að nefna nema þessi tvö dæmi, en um þetta má segja að gjafir eru yður gefnar sumum hverjum. Herra forseti. Í Morgunblaðsviðtali þann 10. mars segir hv. þm. Pétur Blöndal, sem hefur gengist við þessu frv., orðrétt, með leyfi forseta: ,,Þeim sem eiga stórar fjárhæðir í hlutabréfum hefur hingað til reynst auðvelt að komast hjá því að greiða fulla skatta af arðgreiðslum.`` Ekki treysti ég mér til þess að rengja hv. þm., enda má hann gerst vita. En ég spyr: Hvaða nauður rekur til þess að lækka skatta hinna fáu en ríku um hundruð milljóna á sama tíma og arðgreiðslur til þeirra fara ört vaxandi? Eru einhver sérstök rök fyrir því að leggja 10% flatan skatt á almennan sparnað en nýta þær tekjur hins vegar til þess að niðurgreiða skatta þeirra 10% skattgreiðenda sem fá í sinn hlut meira en helming af öllum fjármagnstekjum? Hafi hin fleygu orð hæstv. forsrh. við hæstv. fjmrh. einhvern tíma verið viðeigandi, þá eiga þau við af þessu tilefni: Svona gera menn ekki, hæstv. fjmrh. Herra forseti. Þetta er meginástæðan fyrir því að við jafnaðarmenn með atbeina þriggja stjórnarandstöðuflokka, Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka, höfum lagt fram annað frv. um tekjuöflun og tekjujöfnun, þ.e. frv. sem á að tryggja að upphafleg markmið sem lagt var upp með nái fram að ganga. Aðalatriði frv. okkar eru þessi: 1. Vaxtatekjur verði skattlagðar innan núverandi tekjuskattskerfis. Álagningarhlutfall verður að meðaltali samkvæmt okkar tillögum 11%, þ.e. 1% hærra en í tillögum ríkisstjórnarinnar. Vaxtatekjur eiga að mynda sameiginlegan skattstofn með öðrum tekjum vegna þess að það er aðeins með því að miða við heildartekjur hvers einstaklings án tillits til þess hvernig tekna er aflað sem hægt er að miða álagningu við raunverulega greiðslugetu skattgreiðenda. Rökin fyrir þessu vega þungt. Allt okkar álagningarkerfi skatta, bætur og ívilnanir, miðast við þetta kerfi. Það eru þess vegna engin rök fyrir því að búa nú til sérstakt skattkerfi utan um sumar tegundir fjármagnstekna og sér í lagi ekki þegar þetta skilar ríkissjóði engum tekjum en ívilnar hinum fáu á kostnað hinna mörgu. 2. Samkvæmt okkar frv. er skattstofninn skilgreindur sem 60% vaxtatekna. Rökin fyrir þessu eru veigamikil. Þá er hvorki verið að skattleggja verðbótaþátt vaxta sem eru ekki tekjur né heldur neikvæða vexti, en hvort tveggja er gert í tillögum ríkisstjórnarinnar. Með þessu móti er heldur engin þörf á sérstökum frádrætti á móti vegna vaxtagjalda en það gæti orðið flókið í framkvæmd. 3. Frv. okkar gerir ráð fyrir sérstöku frítekjumarki fyrir almenna sparifjáreigendur. Frádráttur frá vaxtatekjum verður 80 þús. kr. fyrir hjón. Þar með komum við í veg fyrir skattlagningu vaxta af lágvaxtareikningum launþega og veltureikningum sem raunverulega bera uppi skattkerfið og bankakerfið á Íslandi og komum þar með í leiðinni í veg fyrir líkur á hækkun vaxta. 4. Sumir hafa haft áhyggjur af því að álagningarprósentan, af því að hún er innan tekjuskattskerfisins, verði of há. Svarið við því er alveg afdráttarlaust: Nei, menn þurfa ekki að hafa áhyggjur af því. Með því að skilgreina skattstofninn sem 60% vaxtatekna og með því að hafa sérstakt frítekjumark fyrir einstaklinga og hjón, þá verður meðalskattprósentan eins og ég sagði 11%, þegar skatturinn verður fyrst lagður á, en fer hæst í 18% þegar hann verður að fullu kominn til framkvæmda. Þetta verður best skýrt með dæmi: Hjón sem eiga 2,4 millj. kr. í sparifé miðað við 5,5% ársávöxtun, munu samkvæmt okkar tillögum ekki greiða neinn vaxtaskatt af sínum tekjum. 5. Meðalskattprósentan samkvæmt okkar tillögum verður með því lægsta sem fyrirfinnst á samanburðartöflum OECD-ríkjanna. Munurinn á tillögunum er hins vegar sá að greiðslubyrðin í heild, þeirra sem bera skattinn, verður öll önnur og réttlátari samkvæmt okkar tillögum. 6. Um áhrif skattsins á sparnað, vexti og hugsanlegt fjárstreymi úr landi er eftirfarandi að segja: Þar sem meiri hluti sparenda, bæði litlir sparifjáreigendur og lífeyrissjóðir, verða ekki skattlagðir og þar sem um er að ræða lágan skatt í alþjóðlegum samanburði, þá er ekki ástæða til að ætla að hann dragi úr sparnaðarvilja almennings né heldur að hann valdi hækkun vaxta eða ýti undir fjárflótta úr landi. Öfugt við tillögur stjórnarflokkanna, sem fela í sér tekjutap ríkisins og sveitarfélaganna sem nemur mörg hundruð millj. kr., þá má gera ráð fyrir því að þetta frv. okkar skili í reynd um 1 milljarði kr. í tekjur á næsta ári, þar af 800 millj. til ríkisins og 200 millj. til sveitarfélaga, en á næstu árum mun þessi tekjustofn hækka í 1,7 milljarða. Herra forseti. Tekjum samkvæmt frv. stjórnarandstöðunnar má síðan verja til að stuðla að frekari tekjujöfnun með því að verja þessu fé til þess að draga úr tekjutengingu bóta, bæði launþega og lífeyrisþega, og lækka þannig þá jaðarskatta, sem eru helsta böl okkar núverandi skattkerfis, þeir eru orðnir vinnuletjandi, þeir koma í veg fyrir að skuldugar barnafjölskyldur geti unnið sig út úr skuldum og það er rétt forgangsröð að byrja á því. Við þurfum því ekki frekar vitnanna við um það hvor leiðin, leið okkar eða leið ríkisstjórnarinnar, er réttlátari og skynsamlegri. Herra forseti. Hvað hefur hæstv. fjmrh. og aðrir stjórnarliðar fram að færa sér til málsbóta í þessu máli? Þeir nefna klisjuna um nauðsyn samræmingar fjármagnstekna en hún dugar ekki því að þeir eru ekki að samræma skattlagningu á allar fjármagnstekjur. Þeir eru að smíða tvenns konar skattkerfi: Eitt fyrir launafólk og lífeyrisþega með háum sköttum en annað fyrir fjármagnseigendur með lágum sköttum og smugum fyrir skattundandrátt í kaupbæti. Það er sýnd veiði en ekki gefin að nýta eigi ráðstöfunartekjur ríkisins af 10% flötum vaxtaskatti til þess að lækka eignarskatta, en það er helsti boðskapur hæstv. fjmrh. Það er einfaldlega ekki hægt vegna þess að skatturinn hans skilar engum tekjum. Þegar önnur rök þrýtur, þá fullyrða stjórnarliðar: Já, en þetta er samt nauðsynlegt til þess að beina fjármagni almennings í áhættufjárfestingu í fyrirtækjum. Við erum öll sammála um að það hljóti að vera gott því að það örvar fjárfestingu og skapar störf. Svar mitt við þessu er eftirfarandi: Fjárstreymi út úr fyrirtækjum í formi aukinna skattfrjálsra arðgreiðslna til eigenda veikir eiginfjárstöðu fyrirtækjanna en styrkir hana ekki. Ef stjórnarliðar meina það sem þeir segja, þá færu þeir að eins og frægur maður, Erhardt, í þýska efnahagsundrinu á sínum tíma eða Japanar. Þeir fóru nefnilega þveröfugt að. Þeir lögðu lágan skatt á hagnað fyrirtækja eins og við reyndum í fyrrv. ríkisstjórn og lækkuðum þá skatta, en þeir skattlögðu útborgaðan arð til eigendanna upp í topp eins og aðrar tekjur og litu nánast á það sem refsivert athæfi að taka peninga út úr fyrirtækjunum. En íslenska uppa- og jeppaliðið sem lítur á fyrirtæki sín sem skattaskjól og uppsprettu einkaneyslu mun að sjálfsögðu fagna frv. ríkisstjórnarinnar. En ég spyr: Ætlar forusta verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi að fara með í það partí? Herra forseti. Alþfl. hefur sýnt það í verki að hann hefur fullan skilning á nauðsyn þess að atvinnulífið búi við samkeppnishæf skilyrði. Það er einmitt þess vegna sem við beittum okkur fyrir því á seinasta kjörtímabili að lækka skatta á fyrirtæki. Við afnámum aðstöðugjald, við lækkuðum tekjuskatt á fyrirtækjum og við komum á í samstarfi við hæstv. fjmrh. sérstökum skattfrádrætti til þess að örva hlutabréfakaup almennings. Þetta hefur gengið eftir. En við vörum við því að hvetja til þess með sérstökum skattívilnunum að borga út stóraukinn arð til eigenda í stað þess að reyna að bæta eiginfjárstöðu íslenskra fyrirtækja með því að halda fjármagninu virku og innan þeirra. Herra forseti. Í viðtali við Morgunblaðið 10. mars sagði hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., löggiltur endurskoðandi, eftirfarandi um frv. ríkisstjórnarinnar, orðrétt, með leyfi forseta: ,,Gallinn er sá að þeir sem eru með háar tekjur lækka í sköttum.`` En hann bætti svo við: ,,En á móti kemur aukinn hvati til að leggja áhættufé í atvinnulíf.`` Hér viðurkennir formaður Framsfl. berum orðum að þeir framsóknarmenn eru að lækka skatta á háar tekjur eins og ég hef sýnt fram á í ræðu minni með órækum dæmum. Hitt er misskilningur að almenningur verði betur aflögufær til að fjárfesta í fyrirtækjum við það að ríkið hirði tíund af hans litla sparnaði og verji síðan tekjunum til þess að niðurgreiða skatta hinna efnameiri. Þess er skemmst að minnast, herra forseti, að fyrir seinustu kosningar sló Framsfl. öll met í innihaldslausum kosningaloforðum, en í öllum þeim loforðaflaumi um gull og græna skóga minnast kjósendur þess áreiðanlega ekki að endurskoðandinn, formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., hafi lofað að lækka skatta á háar tekjur. Herra forseti. Með því að skattleggja heildartekjur einstaklinga innan tekjuskattskerfisins eins og við stjórnarandstæðingar leggjum til, þá náum við settum markmiðum með þessari skattlagningu, tekjuöflun og tekjujöfnun. Með því að skilgreina skattstofninn sem 60% af tekjum, þá komum við í veg fyrir rangláta skattlagningu á verðbætur og neikvæða vexti. Með sérstöku frítekjumarki hlífum við hinum almenna sparifjáreiganda og viðhöldum sparnaðarvilja almennings sem er nauðsynlegt. Þeir sem fá hins vegar 50% vaxtatekna í sinn hlut greiða samsvarandi hlutfall af skattinum samkvæmt okkar tillögum. Samt verður meðalskatturinn með því lægsta sem þekkist meðal viðmiðunarþjóða. Herra forseti. Þannig náum við fram settum markmiðum um hvort tveggja í senn, tekjuöflun og tekjujöfnuð í þjóðfélaginu. Þess vegna trúi ég því ekki fyrr en ég tek á því að meiri hluti hv. alþingismanna muni ekki við nánari skoðun málsins fallast á rök skynsemi og réttlætis í þessu máli þegar því verður að lokum áfrýjað til æðsta dóms löggjafarvaldsins, þ.e., herra forseti, til samvisku okkar þingmanna allra, hvers og eins. --- Ég þakka áheyrnina.

Herra forseti og ágætu áheyrendur. Árum saman hafa ríkisstjórnir reynt að koma á fjármagnstekjuskatti. Sú saga verður ekki rakin hér. Síðasta ríkisstjórn gaf sérstaka yfirlýsingu í tengslum við kjarasamninga þar sem sérstaklega var fjallað um fjármagnstekjuskatt. Þar segir orðrétt: ,,Miðað verður við 10% skatt á nafnvexti sem verður innheimtur í staðgreiðslu.`` Hvers vegna er ég að rifja þetta upp hér og nú? Jú, vegna þess að Jón Baldvin Hannibalsson sat í þeirri ríkisstjórn sem stóð að þessari yfirlýsingu, en nú gerir hann hins vegar tillögu um 25--30% skatt, maður sem áður hafði lýst því yfir að það ætti að stefna að 10% skatti. Skattlagning fjármagnstekna komst aftur á dagskrá þegar sama ríkisstjórn gaf út yfirlýsingu 10. des. 1994, en þar segir, með leyfi forseta, orðrétt: ,,Ríkisstjórnin telur því nauðsynlegt að sem víðtækust samstaða geti tekist um lagasetningu skattlagningar fjármagnstekna og hefur í því skyni ákveðið að bjóða þingflokkum og aðilum vinnumarkaðarins að tilnefna fulltrúa í nefnd til að semja frumvarp um fjármagnstekjuskatt.`` Hvers vegna er ég að minna á þessa yfirlýsingu? Jú, vegna þess að Jón Baldvin Hannibalsson, sem sat í þessari ríkisstjórn, stóð að því að ná sem víðtækastri samstöðu þegar hann var í ríkisstjórn, en nú er hann fyrstur til að slíta í sundur friðinn þegar hann er utan stjórnar. Sá maður sem vildi ná víðtækri samstöðu um 10% skatt hleypur frá niðurstöðunni með tillögu um tvö- til þrefalt hærri skatt og það er von að spurt sé: Er þetta sami maðurinn? Er þetta kannski einhver allt annar Jón? Er þetta kannski einhver umskiptingur? Í beinu framhaldi af yfirlýsingu okkar Jóns þegar við sátum saman í ríkisstjórninni var skipuð nefnd allra þingflokka og aðila vinnumarkaðarins. Ég vek sérstaka athygli á því að í nefndarstarfinu var farið ítarlega yfir fjölmargar leiðir hvað varðar skattlagningu fjármagnstekna, þar á meðal þá leið sem liggur til grundvallar í frv. formannanna þriggja. Að lokinni þessari yfirferð komst nefndin að sameiginlegri niðurstöðu nú í febrúar og skilaði nefndaráliti ásamt frumvarpsdrögum. Allir nefndarmenn stóðu að frv. og tillögum nefndarinnar, jafnt fulltrúar stjórnar sem stjórnarandstöðu auk fulltrúa Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins --- og ég minni á að Alþfl., Alþb. og Þjóðvaki áttu fulltrúa í þessari nefnd. Ég kynnti þessa sameiginlegu niðurstöðu í ríkisstjórn og lagði áherslu á að hér væri um málamiðlun og sameiginlega tillögugerð allra nefndarmanna að ræða og því væri eðlilegt að málið færi óbreytt fyrir Alþingi. Ríkisstjórnin samþykkti þessa málsmeðferð og hið sama gerðu þingflokkar stjórnarflokkanna allt á þeim forsendum að hér væri um sameiginlega niðurstöðu að ræða og mikilvægt að ekki yrði raskað þeirri samstöðu sem nefndin hafði náð. Í því felst ekki að þingið geti ekki gert þær breytingartillögur sem það kýs. Sem kunnugt er fór 1. umr. um þetta frv. fram í gær hér á Alþingi. Í ljósi þessa aðdraganda hlýtur að vakna sú spurning: Hvað býr hér að baki? Hvers vegna flytja formenn þriggja stjórnarandstöðuflokka, Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka, sem allir áttu fulltrúa í nefndinni sem samdi stjfrv., nú sérstakt frv. um sama mál þar sem gert er ráð fyrir allt annars konar skattlagningu fjármagnstekna? Hvers vegna hafna formennirnir þrír sameiginlegum niðurstöðum, málamiðlun, sem þeirra eigin fulltrúar unnu að? Hvers vegna var þeim ekki treyst? Svarið hlýtur að vera það að formennirnir telji sameiginlegu tillögurnar stórkostlega gallaðar. Ekki er tími til þess hér, herra forseti, að hrekja rangfærslur allar og leiðrétta misskilning þann sem kom fram í ræðu málshefjanda, en Jón Baldvin Hannibalsson hefur m.a. haldið því fram að þær tillögur sem fram koma í frv. ríkisstjórnarinnar hygli hinum ríkari á kostnað þeirra sem minna mega sín. Eins hefur hann haldið því fram að tillögurnar leiði til stórfelldra skattsvika og alls kyns óáranar almennt. Ég held að það sé fyllsta ástæða til að skoða þessar fullyrðingar Jóns Baldvins aðeins nánar. Lítum fyrst á fullyrðinguna um það að hér sé verið að hygla hinum betur stæðu. Hvað segir í nefndarálitinu? Á bls. 42 þar sem fjallað er um heildaráhrif skattlagningar fjármagnstekna segir orðrétt: ,,Tekjuháir einstaklingar greiða mun hærri skatta en hinir tekjulægri.`` Með öðrum orðum telur nefndin að sú leið sem hún mælir með og ég hef flutt óbreytta á Alþingi, stuðli að tekjujöfnun, ekki ójöfnuði eins og Jón Baldvin hefur haldið fram. Þetta eru óbreytt orð úr skýrslu sem samin var af fulltrúum allra flokka, líka Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka. Næst skulum við skoða hvað nefndin segir um það hvort æskilegt sé að skattleggja allar fjármagnstekjur með sama hætti. Á bls. 5 í nefndarálitinu segir orðrétt: ,,Nefndin er sammála um mikilvægi þess að allar fjármagnstekjur einstaklinga séu skattlagðar með svipuðum hætti.`` Ekki er nóg með það, heldur er enn frekar hnykkt á þessu á bls. 43, þar sem segir orðrétt: ,,Nefndin telur að sú samræming sé ófrávíkjanleg forsenda fyrir traustri eiginfjárstöðu íslenskra fyrirtækja og öflugri uppbyggingu atvinnulífsins, einkum í litlum og meðalstórum fyrirtækjum.`` Þetta er mikilvægt álit sem öll nefndin stóð að, líka fulltrúi Alþfl. Um það hvort heppilegt sé að hafa sérstakt frítekjumark eins og segir í frv. formannanna segir svo í nefndarálitinu á bls. 8, orðrétt: ,,Nefndin er sammála um að sérstakt frítekjumark flæki skattlagninguna og kalli á hærra skatthlutfall en ella. Jafnframt mun það ekki aðeins nýtast hinum tekjulægstu heldur öllum með eignartekjur og gefa einstaklingum með miklar eignatekjur færi á tilfærslu eigna til annarra sem hafa minni eignatekjur í því skyni að nýta frítekjumark þeirra og lækka þannig skattbyrði sína.`` Þetta er dómur nefndarinnar yfir frítekjumarksleið Jóns Baldvins Hannibalssonar og félaga. Hverjir stóðu að þessu? M.a. fulltrúi Alþfl., fulltrúi Alþb. og fulltrúi Þjóðvaka. Í öllum þessum málum hafði nefndin orðið sammála um að sú leið sem hún valdi og ég flutti óbreytta í frumvarpsformi á Alþingi í gær að sé betri og heppilegri en tillögur þremenninganna en þær voru einnig vandlega skoðaðar í nefndinni. Þetta var ekki aðeins skoðun fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna í nefndinni og fulltrúa aðila vinnumarkaðarins og fulltrúa Kvennalistans, heldur voru fulltrúar Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka sammála, þrátt fyrir bókun þeirra --- eða eins og fulltrúi Kvennalistans í nefndinni sagði orðrétt í Morgunblaðinu hinn 28. febrúar sl.: ,,Þrátt fyrir bókunina stóðum við að nefndarálitinu án fyrirvara.`` --- Ég endurtek: Einn þeirra sem stóð að bókuninni segist í Morgunblaðinu hafa gert það ,,án fyrirvara``. Það var enginn fyrirvari við skýrsluna eða frv. Með öðrum orðum, nefndin varð öll sammála um að þær hugmyndir sem kynntar eru í frv. þremenninganna væru meingallaðar, enda var þeim hafnað í nefndinni. Ég er þess vegna sammála því sem Kristín Ástgeirsdóttir sagði í umræðum á Alþingi í gær að tillöguflutningur þremenninganna ber ekki vott um vönduð vinnubrögð og gæti spillt fyrir því að efnt verði til samráðs við stjórnarandstöðuna í framtíðinni. Gallar formannafrv. eru mjög alvarlegir. Í fyrsta lagi leiða tillögur þeirra til aukinna skattsvika. Það er ótvíræð niðurstaða nefnda sem hafa fjallað um skattsvik að því hærri sem skatthlutföll eru og undanþágurnar fleiri, þeim mun ríkari er tilhneiging til skattsvika. Í öðru lagi geta tillögur formannanna leitt til verulegra vaxtahækkana og fjármagnsflótta. Í þriðja lagi eru áhrifin á tekjujöfnun engan veginn eins ótvíræð og Jón Baldvin heldur fram, þvert á móti. Eins og ég hef áður nefnt kemur fram í nefndarálitinu að sérstakt frítekjumark leiði ekki endilega til tekjujöfnunar því að það muni verða stórlega misnotað með því að vaxtatekjur verði einfaldlega færðar yfir á fjölskyldumeðlimi t.d. eða vini til að nýta frítekjumark sem flestra. Virðulegi forseti. Ágætu áheyrendur. Eins og ég sagði áðan lauk í gær 1. umr. um frv. ríkisstjórnarinnar sem samið var af nefnd skipaðri fulltrúum allra þingflokka og aðila vinnumarkaðarins. Margoft hefur komið fram að nefndin telur ótvíræða og óumdeilanlega kosti felast í þeim tillögum sem hún varð sammála um og birtast í frv. ríkisstjórnarinnar. Þær stuðla að tekjujöfnun í þjóðfélaginu, lágt skatthlutfall og einföld framkvæmd stuðla að betri skattskilum og einnig varð nefndin sammála um að samræmd skattlagning allra fjármagnstekna hafi ótvírætt jákvæð áhrif á atvinnulífið og atvinnuuppbyggingu í landinu. Um öll þessi atriði varð nefndin sammála og færði fyrir því gild rök. Í nefndinni sem vann sleitulaust að því að ná víðtækri samstöðu, varði til þess mörgum mánuðum, sátu ekki aðeins fulltrúar stjórnarflokkanna, fulltrúar Sjálfstfl. og Framsfl., ekki einungis fulltrúi Kvennalistans til viðbótar, Alþýðusambandsins og Vinnuveitendasambandsins, en bæði samtökin styðja stjfrv., heldur sátu þar einnig fulltrúar Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka. Þetta bið ég ykkur, áheyrendur góðir, að hafa í huga þegar þið hlustið í kvöld á fulltrúa þessara flokka sem eiga eftir að tala í málinu. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Ágætu áheyrendur. Það frv. sem við ræðum í kvöld, frv. stjórnarandstöðuflokkanna, er í reynd þannig að það á að taka 42% af 60% vaxtatekna sem er um 25% á nafnvexti. Þessi prósenta er óháð verðbólgu og leggst þyngra á hærri vexti en lægri. Síðan er frítekjumark 40 þús. kr. fyrir einstakling, 80 þús. kr. fyrir hjón sem þýðir það að skatturinn endurgreiðir einstaklingi 10 þús. kr. og hjónum 20 þús. kr. fyrir þá sem eru umfram mörkin. Þessi staðgreiðsla, 25%, var í nefndinni sem hér hefur margoft verið fjallað um talin allt of há til þess að hindra fjármagnsflótta úr landinu. Síðan geta menn í staðgreiðslunni, sem á að vera 25%, fengið heimild til lækkunar gegn því að afnema bankaleyndina, gegn því að falla frá bankaleyndinni. En það var akkúrat það sem nefndin komst að niðurstöðu um, að það væri ekki hægt að hafa frítekjumark án þess að fella niður bankaleyndina. Bankaleyndin var talin svo mikilvæg fyrir sparifjáreigendur að nefndin vogaði sér ekki að leggja til að hún yrði felld niður. Áhrif verðbólgu og vaxta á þetta frv. sem við fjöllum hér í 2,75% verðbólgu, sem er nokkurn veginn það sem við búum við í dag, þá þýða 4% nafnvextir 100% skatt á raunvexti, raunvextirnir hreinlega hverfa. Þessi skattlagning tekur alla raunvextina fyrir þá sem eru með 4% nafnvexti í 2,75% verðbólgu. Með 7% nafnvöxtum kemur 42% skattur á raunvextina. Sem sagt: Þeir sem eru séðir og hafa ráðgjafa, og hafa háar vaxtatekjur væntanlega, þeir ná í hærri vextina og borga lægri skattprósentu. Það er allur jöfnuðurinn. Í dag búum við við órafjölda skattkerfa. Það er alveg með ólíkindum, ekki stærri þjóð. Við erum með sérstaka skatta á vexti, þ.e. 0%. Við erum með sérstaka skatta á arð, þ.e. 42 eða 47% umfram 131 þús. Við erum með sérstaka skattlagningu á leigu, þ.e. 20% af leigunni telst til skatts, allt að 31 þús. eftir það 42 og 47%. Og við erum með sérstaka skattlagningu á söluhagnað hlutabréfa, 42--47% á frá fyrstu krónu og ekki hægt að draga tapið frá. Við erum sem sagt með fimm tegundir skattlagningar á fjármagnstekjur, allt eru þetta fjármagnstekjur. Og nú ætla ég að biðja hv. áheyrendur að átta sig á því hvernig þessi skattlagning er. Ég geri ráð fyrir því að mjög fáir skilji þetta. Þetta er nefnilega óheyrilega flókið kerfi og þetta frv. leggur til að flækja það enn frekar. 60% af vaxtatekjum umfram 40 þús. skulu verða skattlagðar eins og laun. Þetta er ekki einföldun, þetta er flæking. Þegar talað er um að frv. nefndarinnar sé flæking og annað skattkerfi heldur en tekjur, þá getum við bara sett 24% af vöxtunum skuli vera skattskylt með 42% skatti. Það gefur akkúrat 10% skatt og engan persónufrádrátt. Það kemur nákvæmlega eins út þannig að við erum að tala um jafnmikla einföldun og þetta frv. sem hér liggur fyrir. Fyrir utan þessar fimm tegundir skattlagningar á fjármagnstekjur, þá höfum við þrjár tegundir skattlagningar á eignarskatt, á eignir. Við erum með spariskírteini sem eru eignarskattsfrjáls án tillits til skulda og gefur heilmikla möguleika fyrir þá sem ekki nenna að borga eignarskatt að komast hjá því. Og við erum með bankainnstæður, eignarskattsfrjálsar umfram skuldir. Svo erum við með allar aðrar eignir eins og fólk þekkir sem ber eignarskatta í botn, íbúðir og annað slíkt, sem fólk á skuldlaust. Þar er verið að leggja skatt á eignir án þess að það gefi arð, án þess að það gefi tekjur á móti til þess að borga skattinn. Það er hastarlegt og kemur sérstaklega niður á gömlu fólki sem ekki hefur mikið ráðstöfunarfé en á skuldlausar eignir og þorir ekki að taka lán út á þær til þess að minnka eignarskattinn. Svo erum við að sjálfsögðu með tvær tegundir tekjuskatts til viðbótar, 42 og 47% skatt á einstaklinga og 33% á fyrirtæki, en það er ekki til umræðu hér. Þessi skattkerfi öll saman, sem við Íslendingar búum við, vinna að því að stýra fjármagni frá atvinnulífinu, þar sem allt er skattað í botn, bæði arðurinn, eignin og allt saman, yfir til bankanna, þar sem vextirnir eru skattfrjálsir og innstæðan stundum eignarskattsfrjáls, yfir til spariskírteina, til ríkisins. Þetta vinnur að því að færa fjármagn og sparifé frá atvinnulífinu til ríkisins og það er ekki furða þó íslensk fyrirtæki séu með svo veika eiginfjárstöðu að ef eitthvað smávegis á móti blæs, þá bila þau og þá þarf að fara í gengisfellingar og alls konar óáran sem dynur yfir launafólk í landinu í staðinn fyrir að fyrirtækin hafi myndarlega eiginfjárstöðu og geti brúað smááföll þannig að launafólk þurfi ekki að sæta uppsögnum og því um líku eins og það hefur upplifað. Önnur áhrif af núverandi skattlagningu eru þau að uppfinningamenn, nýsköpun, hugbúnaðargerð --- það er gjörsamlega vonlaust að fjárfesta í slíku. Það er gjörsamlega vonlaust vegna þess að hagnaðurinn, þá sjaldan hann kemur, er skattlagður að fullu, fyrst hjá fyrirtækinu 33% og síðan er söluhagnaður hlutabréfa eða arðs skattað með 42 eða 47%. Þannig að við búum við það að uppfinningamenn okkar þurfa að leita til útlanda og þeir sem eru í áhættusömum rekstri fá ekki fjármagn. Þá upplifum við það að ættingjar og vinir eru að skrifa upp á eins og við þekkjum og tapa heilmiklu fé þegar illa fer. Það vantar nefnilega áhættufé inn til þessara aðila og í þessum hugmyndum stendur ekki til að breyta þarna stafkrók. Það á ekki að breyta neinu í þessari óáran, þessari ofsköttun á fjármagnstekjur af því fjármagni sem bundið er í atvinnulífinu. Lýk ég hér með að tala um þessa tillögu sem hér er til umræðu, enda er ég alfarið á móti henni. Starfið í nefndinni. Það var mikill ágreiningur í byrjun. Ég starfaði í þessari nefnd. Ég lagði t.d. til að tekin yrði upp skattlagning á raunvexti og að draga mætti vaxtagjöld frá. Því var hafnað, þótti of flókið. Ég lagði líka til að fjármagnstekjuskatturinn yrði 0%. Því var líka hafnað. Síðan komumst við að málamiðlun sem er það frv. sem ríkisstjórnin lagði fram í gær, frv. nefndarinnar. Ríkisstjórnin kom ekkert nálægt því starfi, ekki til í dæminu. Það var nefndin sjálf, fulltrúar Vinnuveitendasambandsins, fulltrúar Alþýðusambandsins, fulltrúar stjórnarandstöðunnar og fulltrúar stjórnarflokkanna sem unnu að því frv. alfarið. Og það var ekki breytt stafkrók í því þegar það var lagt fram á Alþingi. Að þessu frv. stóð ég og eins og um alla aðra málamiðlun og alla aðra gerninga sem ég lofa og skrifa undir, þá stend ég við það hvort sem það er munnlegt eða skriflegt. Svo er ekki um þá sem voru með mér í nefndinni. En ég tala ekki meira um það. Er málamiðlun nefndarinnar ranglát? Er verið að flytja fúlgur frá stóraðilum? Svo er ekki. Það er hætt að stýra fjármagni í vissa kanala. Það er hætt að færa fjármagnið frá atvinnulífinu til ríkisins. Ég stend við minn stuðning við frv. nefndarinnar og er eindregið á móti þessu frv. vegna þess að það drepur niður sparnað og gerir ekkert fyrir atvinnulífið. Drungi mun færast yfir atvinnulífið í stað þeirrar bjartsýni sem nú ríkir.

Herra forseti. Góðir hlustendur. Fyrr á árum þótti lítt gróðavænlegt að leggja fé á bankareikning. Þá voru vextir neikvæðir og höfðu ekki undan við verðbólguna en flestir festu fé sitt í steinsteypu. Þá var ekki þörf á að skattleggja vexti. En eftir að verðtrygging var tekin upp og þó einkum eftir að raunvextir hækkuðu sem mest um miðjan seinasta áratug, var það hrópandi nauðsyn að leggja skatta á þessar tekjur sem aðrar. Fyrir um það bil tíu árum flutti ég í fyrsta sinn tillögu þessa efnis á Alþingi og benti þá á það ranglæti sem í því fælist að launamenn þyrftu að greiða fjórar af hverjum tíu krónum í skatt en þeir sem hefðu milljónir í vaxtatekjur af verðbréfum þyrftu ekki að greiða af þeim eina einustu krónu. Fyrrv. fjmrh., Ólafur Ragnar Grímsson, lagði einnig fram tillögur um fjármagnstekjuskatt í þáverandi ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar, en þær náðu ekki fram að ganga. Á þeim árum tóku fáir undir með okkur alþýðubandalagsmönnum í þessu réttlætismáli og allt þar til fyrir nokkrum vikum að frumvörp stjórnar og stjórnarandstöðu komu fram var Alþb. eini flokkurinn sem flutt hafði tillögur í þinginu um fjármagnstekjuskatt. Það er sannarlega fagnaðarefni að nú skuli allir stjórnmálaflokkarnir viðurkenna nauðsyn þessarar skattlagningar. En ekki er sama hvernig að henni er staðið. Við alþýðubandalagsmenn höfum frá upphafi lagt áherslu á að reynt yrði að hlífa minni háttar inneignum til þess að slá ekki á sparnaðarviðleitni fjöldans, enda er þjóðinni nauðsyn á almennum sparnaði. Einnig höfum við talið sjálfsagt að vextir sem fólk greiðir af skuldum sínum kæmu til frádráttar vöxtum sem fólk fær greidda áður en skattur er á lagður. Við viljum að farið sé með fjármagnstekjur eins og allar aðrar tekjur, þó þannig að einungis sé verið að skattleggja raunvexti en ekki verðtrygginguna, þ.e. einungis þá vexti sem umfram eru verðbætur. Jafnframt viljum við að allir framteljendur fái sérstakan persónuafslátt til að hlífa minni háttar sparnaði. Þannig þyngist skattbyrðin eftir því sem fjármagnstekjurnar eru meiri og skatturinn fellur með eðlilegum hætti inn í tekjuskattskerfið. Þetta er einmitt sú leið sem farin er í frumvörpum þriggja stjórnarandstöðuflokka. Þar er um að ræða nettóskatt. Áður en skatturinn væri á lagður yrðu vextir sem fólk þarf að greiða öðrum dregnir frá vöxtum sem það fær sjálft greidda. Aðeins yrði lagður skattur á 60% fjármagnsteknanna til að hlífa þeim hluta vaxtanna sem beint eða óbeint telst verðtrygging og það hlutfall yrði síðan endurskoðað árlega með hliðsjón af verðbólgu en síðan fengi hver einstaklingur þar að auki 40 þús. kr. sérstakan frádrátt og hjón 80 þús. kr. sem dregnar eru frá álögðum skatti, en það þýðir í reynd að minni háttar verðbréfaeign yrði áfram skattfrjáls. Stjórnarflokkarnir hafa hins vegar valið allt aðra leið. Þeir gera tillögu um flatan 10% brúttóskatt þar sem allar vaxtagreiðslur, stórar og smáar, yrðu skattlagðar. Varla getur neinum dulist að slík skattheimta er stórgölluð og mjög óréttlát. 10% brúttóskattur fæli í sér nýjar álögur á þá sem litlar inneignir eiga en hinir, sem mæla fjármagnstekjur sínar í hundruðum þúsunda eða jafnvel milljónum króna árlega, slyppu afar vel. En ofan á allt annað fylgir það 10% brúttóskattinum að skattur á arðgreiðslur af hlutafé á að lækka úr rúmum 40% í 10%. Þessi höfðinglega gjöf til þeirra sem eiga miklar eignir í hlutabréfum skyggir nánast á allt annað sem felst í frumvörpum stjórnarflokkanna því að þeir sem eiga mikið af hvoru tveggja, verðbréfum og hlutabréfum, vinna upp það sem þeir tapa á nýjum vaxtaskatti með lækkuðum skatti á arðgreiðslum og vel það því að margir munu stórhagnast á þessum skiptum. Vegna þess að brúttóskatturinn lendir með fullum þunga á þeim sem litlar inneignir eiga er einmitt veruleg hætta á að skatturinn dragi nokkuð úr almennum sparnaði. Sverrir Hermannsson, bankastjóri Landsbankans, lýsti því yfir á dögunum að bankinn mundi greiða vaxtaskattinn fyrir viðskiptamenn bankans. Þessu gat bankastjórinn hótað í skjóli þess að stefnt er á flatan 10% brúttóskatt. Það er einmitt framkvæmanlegt fyrir bankann að borga skattinn fyrir þá sem eiga innstæður í bankanum vegna þess að um er að ræða einfaldan flatan brúttóskatt. Það gengi hins vegar ekki upp ef um væri að ræða nettóskatt með hæfilegum persónuafslætti. Hvar ætlar svo bankastjórinn að fá fjármagn til þess að borga þennan skatt fyrir viðskiptavini sína? Að sjálfsögðu hjá skuldurum bankans í formi hærri vaxta af útlánum. Flatur brúttóskattur er og verður afar frumstæð og óréttlát skattheimta sem oft mun lenda á þeim sem síst skyldi. Langflestir sem eiga einhver verðbréf skulda jafnframt eitthvað, t.d. vegna íbúðakaupa. En þótt þetta fólk hafi í raun og veru engar tekjur af fjármagni vegna þess að það greiðir öðrum meiri vexti en það fær greidda, þá lendir það í þessum skatti af fullum þunga. Brúttóskattur lendir einnig á fjöldamörgum aðilum sem hingað til hafa verið skattfrjálsir, t.d. á líknarstofnunum og styrktarsjóðum sem alltaf geyma nokkurt fé á vöxtum. Sama gildir um sveitarfélögin sem geyma rekstrarfé sitt í lánastofnunum. Þau lenda í þessum skatti. Þar að auki kemur lækkun arðstekna og tekna af söluhagnaði mjög þungt niður á þeim og rýrir tekjur þeirra um 300 millj. kr. en það á ekki við um frumvörp stjórnarandstæðinga sem beinlínis færa sveitarfélögunum 300--400 millj kr. í auknum tekjum. Stór hluti verðbréfa, þar á meðal flest spariskírteini, eru þess eðlis að vextirnir eru lagðir við höfuðstólinn og koma ekki til útborgunar fyrr en bréfið fellur í gjalddaga. Af þessu leiðir að innheimta fjármagnsskatts gefur minni tekjur fyrstu árin. Það er þó engan veginn tapað fé heldur geymist sem inneign ríkis og sveitarfélaga og skilar sér með tíð og tíma. Samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar má gera ráð fyrir að heildartekjur samkvæmt frumvörpum stjórnarandstæðinga geti numið um 1.700 millj. kr. þegar innheimtan er komin í fullan gang. Frumvörp hæstv. ríkisstjórnar skila hins vegar aðeins um 1.000 millj. kr. miðað við sömu forsendur. Þessi mikli munur á tekjum samkvæmt þessum tveimur tillögum er einkar athyglisverður í ljósi þess að gjaldendurnir eru langtum færri samkvæmt okkar frumvörpum þar sem öllum minni háttar sparnaði er beinlínis sleppt með sérstökum persónuafslætti. Þrátt fyrir miklu færri gjaldendur skila frumvörp okkar 70% meiri tekjum sem einmitt sýnir í hnotskurn hvað frumvörp ríkisstjórnarinnar fara mildum höndum um þá sem telja verðbréfaeign sína í milljónum og tugum milljóna. Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að almenn lífskjör í landinu hafa versnað til muna og ójöfnuður aukist á seinustu fimm árum. Sótt hefur verið að fólki með lágar tekjur og miðlungstekjur úr tveimur áttum samtímis. Annars vegar hefur kaupmáttur launanna rýrnað mjög verulega en samtímis hefur skattbyrði á miðlungstekjur stóraukist með síminnkandi persónuafslætti og sílækkandi skattfrelsismörkum. Við alþýðubandalagsmenn höfum lagt á það þunga áherslu undanfarin ár að flytja verði 5--7 milljarða kr. frá fjármagnseigendum, frá hátekjufólki og frá vel stæðum fyrirtækjum sem litla skatta greiða til lágtekjufólksins og til fólks með meðaltekjur með hækkun skattfrelsismarka, með millifærslu til foreldra á ónýttum persónuafslætti ungs fólks sem dvelst í heimahúsum og með sanngjarnri skattlagningu lífeyrisþega. Frumvörp stjórnar og stjórnarandstöðu um fjármagnstekjur endurspegla gerólíkar stefnur í skattamálum á einkar skýran hátt og minna landsmenn um leið á nauðsyn þess að tekin sé hið fyrsta upp ný og réttlátari stjórnarstefna og skattalöggjöfin verði endurskoðuð í anda jafnaðar og sanngirni. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í upphafi vil ég fagna því að álagning fjármagnstekjuskatts skuli vera til umfjöllunar á Alþingi en það hefur verið baráttumál Alþb. til margra ára. Tvö frumvörp um álagningu skattsins liggja hér fyrir, annað frá stjórnarflokkunum og hitt frá Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka. Töluverður munur er á þessum frumvörpum, en ég ætla aðeins að taka á einum þætti þessara frumvarpa, þ.e. áhrif þeirra á tekjur sveitarfélaganna. Samkvæmt frv. þriggja stjórnarandstöðuflokka er að sjálfsögðu reiknað með að fjármagnstekjuskattur verði hluti af hinu almenna skattkerfi og því fái sveitarfélögin sinn hluta skattsins samkvæmt útsvarsprósentu. Þannig er tryggt að tekjutapi sveitarfélaganna vegna breytingar á skatti á arðgreiðslu verði mætt með hækkun útsvars og gott betur. Lengi hefur gætt nokkurrar tortryggni í samskiptum ríkis og sveitarfélaga og ekki verður frv. hæstv. ríkisstjórnar um fjármagnstekjuskatt til að draga þar úr. Við samningu frv. var ekkert samráð haft við Samband ísl. sveitarfélaga og eins og kom fram í máli hæstv. félmrh. í gær eru komin hörð viðbrögð úr þeirra herbúðum. Í stjfrv. er ekki gert ráð fyrir að hluti fjármagnstekjuskatts renni til sveitarfélaganna. Samt er gert ráð fyrir töluverðu tekjutapi þeirra vegna arðgreiðslna en samkvæmt frv. á að greiða 10% fjármagnstekjuskatt af þeim en ekki venjulega staðgreiðsluprósentu eins og áður. Að auki skulu sveitarfélögin greiða 10% fjármagnstekjuskatt af vaxtatekjum sínum án tillits til vaxtagjalda sem í nær öllum sveitarfélögum eru hærri heldur en vaxtatekjurnar. Sem dæmi um vaxtatekjur sveitarfélaga má nefna vexti af skuldabréfum vegna gatnagerðarframkvæmda. Þetta eru lán sem í nær öllum tilfellum eru endurlán. Það er líka rétt að geta þess að í helmingi OECD-ríkja er heimilt að draga vaxtagjöld frá vaxtatekjum. Þessi valdníðsla stjórnarliða er ólíðanleg. Um leið og sveitarstjórnum er gert skylt að skila félmrn. þriggja ára áætlun í upphafi hvers kjörtímabils gerir ríkisvaldið þeim ókleift að fara eftir þessum áætlunum því það er stöðugt verið að breyta tekjustofnum sveitarfélaga eða leggja auknar álögur á þau. En nú er bæði klippt og skorið. Nýjasta dæmið um skerðingu á tekjum sveitarfélaga var þegar þingið ákvað á síðasta ári að breyta skattlagningu lífeyrisgreiðslna og bæta tekjutapið með hækkun tryggingagjalds sem þýddi tekjuskerðingu fyrir sveitarfélögin upp á 700 millj. Loks þegar samkomulag er í höfn um hlutdeild sveitarfélaga í staðgreiðslu skatta í kjölfar færslu grunnskólans frá ríki til sveitarfélaga, ætlar ríkisstjórnin með frv. sínu um fjármagnstekjuskatt að leggja nýjar álögur á sveitarfélögin. Ég legg til að stjórnarliðar kynni sér fjárhagsstöðu sveitarfélaga áður en fleiri slík frumvörp verða lögð fram. Ef þetta frv. verður að lögum þýðir það skerðingu á tekjum sveitarfélaga um 200--300 millj. kr. Það er breyting á skatti á arðgreiðslur um 130 millj. og fjármagnstekjuskattur á sveitarfélög gerir um 70 millj. auk annarra minni breytinga. Í frv. þriggja stjórnarandstöðuflokka fara hins vegar hagsmunir ríkis og sveitarfélaga saman og sameiginlegur tekjustofn sveitarfélaga og ríkissjóðs styrktur því þar eru allar fjármagnstekjur hluti af skattstofni tekjuskatts og útvars. Herra forseti. Ég ætla að trúa því og treysta að við 2. umr. liggi fyrir umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga um þessi frumvörp, mér skilst að þessi umsögn sé reyndar komin í hús, og trú mín á þessari löggjafarsamkundu er enn það mikil að ég treysti því meira að segja að tekið verði tillit til þeirrar umsagnar við endanlega afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Meginmarkmiðið með því að taka upp fjármagnstekjuskatt og helstu áherslur Þjóðvaka í því máli eru eftirfarandi: Skattheimtan verður með þeim hætti að hinir raunverulegu fjármagnseigendur beri meginhluta hans. Ákveðið frítekjumark tryggi að almennum sparnaði verði hlíft við skattlagningu. Skatturinn dragi ekki úr sparnaði og hafi ekki óæskileg áhrif á vaxtastigið í landinu. Tekjur af fjármagnstekjuskatti verði nýttar til að lækka skatta hjá fólki með lágar og meðaltekjur. Fæst af þessum markmiðum nást fram í frv. stjórnarflokkanna. Það er ástæða þess að formenn Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka flytja þetta frv. sem hér er til umræðu. Engu að síður er það jákvætt að stjórnarflokkarnir hafa lagt fram frv. um fjármagnstekjuskatt og munum við í þingflokki Þjóðvaka leggja áherslu á og greiða fyrir því að lög um fjármagnstekjuskatt verði lögfest fyrir þinglok en jafnframt freista þess að ná fram nauðsynlegum breytingum í samræmi við þær áherslur sem ég hef lýst. Það er rangt sem hæstv. fjmrh. hélt fram áðan að 10% vaxtaskattur hefði verið stefnumörkun síðustu ríkisstjórnar. 10% vaxtaskattur var krafa verkalýðshreyfingarinnar í tengslum við kjarasamninga og gerði ég og reyndar fleiri strax mikinn fyrirvara og athugasemdir við þá útfærslu. Herra forseti. Gallar stjfrv. eru því miður mjög margir og raunar með ólíkindum að verkalýðshreyfingin styðji það. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að komið verði á sértækum 10% skatti jafnframt því sem skattur af söluhagnaði og arði, sem fram til þessa hefur verið skattlagður líkt og aðrar tekjur, lækki úr um 40% í 10%. Hvað þýðir þetta? Jú, nú þegar loksins á að fara að taka upp fjármagnstekjuskatt, þá er tækifærið notað og skattar stóreignafólks lækkaðir á kostnað aukinnar skattbyrði launafólks. Þetta er enn eitt dæmið um það að þessi ríkisstjórn stendur fyrst og fremst vörð um hagsmuni fjármagnseigenda í landinu. Þessi breyting að lækka skattgreiðslur á arð og söluhagnað býður líka upp á lögleg en siðlaus undanskot frá skatti. Í reynd getur þessi breyting þýtt að ríkissjóður hafi engar tekjur af fjármagnsskattinum. Tekjur af fjármagnsskattinum, sem að verulegu leyti koma frá hinum almenna sparifjáreiganda samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar, eru þannig fluttar yfir í vasa fyrirtækjaeigenda og stóreignafólks. Þetta er ótækt og þetta er siðlaust því að í hugum flestra hefði ég talið að upptaka fjármagnstekjuskatts væri að jafna skattbyrðina og lífskjörin en ekki að gera með því stöðu stóreignafólks og raunverulegra fjármagnseigenda jafnvel enn betri en hún er í dag. Þetta gerist með þeim hætti að sjálfstæðir atvinnurekendur geta nú sett rekstur sinn yfir í form einkahlutafélags en á einu ári, frá því að lög um einkahlutafélög tóku gildi 1. janúar 1995, hafa verið skráð 628 einkahlutafélög. Þessir aðilar geta tekið verulegan hluta þess fjár sem nú er skattlagður hjá þeim sem reiknað endurgjald eða launatekjur, svo og rekstrarhagnað og fært yfir í arð og greitt af því 10% skatt samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar í stað þess að greiða af tekjum sínum eða hagnaði um 40% skatt eins og nú er. Ef þessi leið er nýtt í miklum mæli, sem ég tel ekki vera neitt annað en undanskot frá skatti, þá hverfa ekki einungis þær tekjur sem ríkissjóður hefur af fjármagnstekjuskattinum heldur getur orðið til viðbótar um verulegt tekjutap að ræða sem áætlað hefur verið að geti skipt hundruðum milljóna, bæði hjá ríki og sveitarfélögum. Auk þess er verið að mismuna einstaklingum í þjóðfélaginu eftir því í hvaða formi þeir fá tekjur til framfærslu. Þannig greiðir hinn venjulegi launamaður yfir 40% skatt af sínum tekjum meðan opnuð er leið fyrir fjármagnseigendur til að greiða einungis 10% skatt af stórum hluta þeirra tekna sem þeir hafa sér til framfærslu. Þetta er leið óréttlætis, leið sem við jafnaðarmenn viljum ekki fara. Síðan er hin hliðin sem snýr að því að skattfrjáls arður verði miðaður við uppfært verð hlutabréfa en það þýðir í reynd að verulega er hægt að auka skattfrjálsan arð sem einungis er greiddur 10% skattur af en ekki yfir 40% eins og nú er sem aftur þýðir umtalsvert tekjutap fyrir ríkissjóð. Hér er um svo stóran galla að ræða á stjfrv. að maður veltir fyrir sér hvort t.d. verkalýðshreyfingin, sem hefur stutt þessa leið um 10% vaxtaskatt, geri sér grein fyrir þessari hlið á útfærslu fjármagnstekjuskattsins. Góðir áheyrendur. Það hlýtur að vera grundvallaratriði varðandi álagningu fjármagnstekjuskatts að þeir sem mestar fjármagnstekjurnar hafa greiði hlutfallslega mest og að skatturinn jafnist sem mest út miðað við greiðslugetu þeirra sem fjármagnstekjur hafa. En þessu er þveröfugt farið í frv. ríkisstjórnarinnar þó hæstv. fjmrh. reyndi að halda öðru fram í umræðunni áðan. Staðeyndin er sú að samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar verið er að skattleggja fólk minna eftir því sem greiðslugetan er meiri. Þetta kemur glögglega fram í yfirliti sem unnið var upp úr gögnum nefndar fjmrh. um fjármagnstekjuskattinn. Af því yfirliti má áætla að hjón, sem eru með hæstu tekjurnar eða allt að 700 þús. kr. á mánuði og hafa einnig mestu vaxtatekjurnar, muni samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar greiða samanlagt um 435 millj. í fjármagnstekjuskatt en samkvæmt frv. okkar formannanna greiðir þessi sami hópur, eða hinir raunverulegu fjármagnseigendur, nálægt þrisvar sinum meira eða um 1.160 millj. kr. Ef síðan er tekið dæmi af hjónum í lægri tekjuhópi eða á bilinu 100--300 þús. kr. mánaðartekjur, þá snýst dæmið alveg við og skattbyrðin leggst með fullum þunga á þá sem minna hafa. Samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar greiða þessi hjón samanlagt 234 millj. í fjármagnstekjuskatt en samkvæmt frv. okkar formannanna næstum helmingi minna eða 132 millj. kr. Því er ljóst að sú leið sem við viljum fara felur í sér að þeir sem hafa mestar fjármagnstekjurnar bera meginhluta fjármagnstekjuskattsins. Þetta er því ekki skattur á almennan sparnað hins venjulega launamanns eins og í frv. ríkisstjórnarinnar heldur raunverulegur skattur á fjármagnseigendur. Fyrir því eru færð rök í frv. okkar að 50% af skattinum myndist á tveimur efstu tekjubilum framteljenda eða þeim sem mestar fjármagnstekjur hafa. Við sýnum jafnframt fram á í okkar tillögum að frv. ríkisstjórnarinnar felur í sér að sköttum yrði létt af þeim sem mesta greiðslugetu hafa. Það staðfestir líka hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. í blaði nýverið, en hann sagði að gallinn við tillögur ríkisstjórnarinnar væri að þeir sem væru með háar tekjur lækkuðu í sköttum. Frv. ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir 10% flötum skatti á vaxtatekjur og engu frítekjumarki utan þess að heimilt verði að nýta ónýttan persónuafslátt til greiðslu fjármagnstekjuskatts sem ég tel að eitt og sér muni litlu breyta til að hlífa almennum sparnaði við fjármagnstekjuskatti. Frv. okkar þremenninga felur í sér að frá vaxtatekjum dragist 40 þús. kr. hjá einstaklingi og 80 þús. kr. hjá hjónum. Af því sem þá stendur eftir leggjast 60% af vaxtatekjum við aðrar tekjur og mynda skattstofn ásamt þeim. Þannig hlífum við sparnaði hins almenna launamanns. Auk þess er með því að hafa skattlagningu vaxta inni í skattkerfinu áfram hægt að nýta hinn almenna persónufrádrátt. Samkvæmt okkar tillögum mega hjón fá um 137 þús. kr. í vaxtatekjur á ári án þess að greiða af þeim neinn skatt og einstaklingur um 70 þús. kr. í vexti án þess að greiða af þeim skatt. Þetta jafngildir því að hjón eigi 2,4 millj. kr. innstæðu án þess að greiða af þeim tekjum vaxtaskatt. Í frv. ríkisstjórnarinnar mundu hjón sem nýtt hafa að fullu persónuafslátt sinn og eru með sömu vaxtatekjur, eða 137 þús. kr., greiða af þeim tæpar 14 þús. kr. en í okkar tillögum ekki eina einustu krónu. Það er hvergi í frv. stjórnarflokkanna gert ráð fyrir að hlífa almennum sparifjáreigendum í landinu. Hver króna í vaxtatekjur er skattlögð. Á það er nauðsynlegt að benda að það er rangt sem andstæðingar þessarar leiðar halda fram að með tillögum okkar sé verið að leggja á yfir 40% skatt í stað 10% skatts eins og er í tillögum ríkisstjórnarinnar. Staðreyndin er sú, eins og fram kemur í frv., að leið sú sem við viljum fara felur í sér að meðalskattur á vexti verður í upphafi í kringum 11% en fer í liðlega 18% þegar hann er að fullu kominn til framkvæmda. Það er í fullu samræmi við það sem almennt gerist í löndunum sem hafa tekið upp fjármagnstekjuskatt. En Ísland er eina landið innan OECD sem ekki hefur tekið upp þennan skatt. Af þessu er ljóst, virðulegi forseti, að frv. okkar felur í sér að hlífa almennum sparifjáreigendum en ekki frv. ríkisstjórnarinnar. Það er grundvallaratriði að ekki sé verið að skattleggja lítinn sparnað venjulegs launafólks. Það er ekki bara sanngirnis- og réttlætiskrafa heldur spornar það gegn því að draga úr sparnaði og að skattlagningin ýti ekki undir aukna neyslu í landinu. Góðir Íslendingar. Ég hef hér sýnt fram á hvað fjármagnstekjuskatturinn kemur óréttlátlega niður og hvernig hinir raunverulegu fjármagnseigendur sleppa vel samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar. Auk þess sem frv. okkar, Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka, er miklu réttlátara og sanngjarnara gagnvart hinum almenna sparifjáreiganda, þá liggur fyrir að útfærsla okkar mun skila meira fjármagni inn í ríkissjóð og þá frá hinum raunverulegu fjármagnseigendum. Þegar fjármagnstekjuskatturinn er að fullu kominn til framkvæmda mun hann skila um 1.700 millj. kr. en frv. ríkisstjórnarinnar einungis um 800 millj. kr. eða helmingi minni tekjum. Ég tel að við eigum að nýta þennan fjármagnstekjuskatt til að jafna tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu með því að lækka skattbyrðina hjá hinum venjulega launamanni. Ég tel að með því sé tilgangi með fjármagnstekjuskatti náð, þ.e. að flytja fjármagn frá þeim sem betur mega sín til þeirra sem minna hafa. Virðulegi forseti. Það er líka nokkuð athyglisvert að í útfærslu ríkisstjórnarinnar eru hafðar tekjur af sveitarfélögunum án nokkurs samráðs við þau, tekjum sem nema um 300 millj. kr. gagnstætt því sem er í frv. Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka. Er það nokkuð sérstakt að Framsfl. taki þátt í þessari aðför að sveitarfélögunum í landinu sem þau hafa nú harðlega mótmælt. Að auki leiða tillögur ríkisstjórnarinnar til þess að félagasamtök ýmiss konar verða skattlögð. Það sama gildir um líknarstofnanir og styrktarsjóði og maður spyr t.d. hvort þetta leiði einnig til skattlagningar sjúkrasjóða verkalýðsfélaganna sem væri fróðlegt fyrir verkalýðshreyfinguna að athuga sérstaklega. Ég nefni líka í lokin, virðulegi forseti, að ég tel að ástæða sé til að óttast það að nú á að fara að skattleggja allar leigutekjur án nokkurs frítekjumarks samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar. Nú eru 250 þús. kr. leigutekjur undanþegnar skatti en áhrif þessara breytinga gætu hugsanlega orðið þau að það dragi úr framboði á leiguhúsnæði í landinu. Það er líka ástæða til að nefna það að um síðustu áramót tóku gildi lög um að helmingur þeirra tekna sem lífeyrisþegar hafa í vaxtatekjur skerði bætur þeirra en þau eiga að koma til framkvæmda 1. sept. nk. Ég spyr: Jafnframt því að vaxtatekjur skerði bætur lífeyrisþega, eiga þeir líka að greiða af vöxtunum 10% skatt? Við því hafa ekki fengist nein svör. Herra forseti. Okkur ber á hv. Alþingi að lögfesta fjármagnstekjuskatt á yfirstandandi þingi og útfæra hann þannig að meginþungi hans lendi á hinum raunverulegu fjármagnseigendum í landinu og að tekjurnar verði nýttar til að lækka skattbyrði hjá hinum almenna launamanni. Ég er sannfærð um það, virðulegi forseti, að það er í samræmi við vilja þjóðarinnar.

Herra forseti. Því er oft haldið fram að stjórnmálamönnum sé gjarnt að yfirbjóða hver annan með loforðum við kjósendur. Telst slíkt vart til tíðinda. Það hlýtur þó að teljast til tíðinda þegar yfirboðið felst í að auka álögur eins og hér er lagt til með tillögu að stóraukinni skattheimtu á sparifé alls þorra landsmanna. Flutningsmenn þessarar tillögu um skattlagningu á sparifé landsmanna, þar með talið eldra fólks og ellilífeyrisþega, eru hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, Margrét Frímannsdóttir og Jóhanna Sigurðardóttir. Í sjálfu sér kemur skattheimtugleði síðasttalinna tveggja hv. þm. ekki á óvart, en það veldur hins vegar vonbrigðum að jafnmikilhæfur og víðlesinn stjórnmálaforingi og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson skuli láta lokka sig til þátttöku í að ráðast með þessum hætti að þeim sem sýnt hafa ráðdeild og fyrirhyggju og lagt fyrir fé af launum sínum. Spyrja má hvort skattheimtufrv. það sem hér er til umræðu gefi forsmekkinn að því sem að sé stefnt með hugsanlegu samstarfi A-flokkanna og Þjóðvaka. Sú stefna sem frv. boðar í skattheimtu á sparifé almennings í landinu er svo á skjön við þá þróun og umræðu sem á sér stað í nálægum löndum að um þetta samstarf þessara þriggja hv. þm. í þessu máli detta mér helst í hug ljóðlínur úr þjóðkvæðinu um Ólaf liljurós, þegar álfkonur fóru að seiða til sín Ólaf og sögðu: Velkominn, Ólafur liljurós gakk í björg og bú með oss. Ólafur liljurós hafði að vísu vit á að ganga ekki í björg. Sú var tíðin að einn flm. skattafrv. þessa boðaði trúna á fjórfrelsið og þar með frjálsa fjármagnsflutninga milli landa. Getur það verið að sú trú sé öll gleymd og sá boðskapur sem þá var fluttur þjóðinni af miklum sannfæringarkrafti sé ekki lengur gjaldgengur? Þeim sem nú boða stórauknar skattálögur á almenning þarf að gera ljóst að Ísland er ekki lengur eyland í skattalegum eða efnahagslegum skilningi. Ég efa ekki að hv. flm. man enn að í hinu margfræga fjórfrelsi felast m.a. möguleikar fyrir einstaklinginn til að koma fjármunum sínum í vörslu í öðrum löndum sé honum íþyngt með óhóflegum skattakröfum. Fjármagnstekjuskattur upp á allt að 28% eins og hér er boðaður hlyti að leiða bæði til fjárflótta og þess að vaxtastig í landinu stórhækkaði. Það segir sig sjálft að ekki sitja þó allir við sama borð hvað það varðar að hafa aðstöðu til að verja sparnað sinn fyrir skattgleði stjórnvalda. Þeir sem búa yfir þekkingu geta alltaf komið fjármunum sínum fyrir þar sem skattaaðstæður eru hagstæðar. Þess vegna er skattheimtufrv. það sem hér er til umræðu fyrst og fremst frv. um gripdeild á sparnaði alþýðu landsins. Almennt er viðurkennt að skattlagning á sparnað sé hæpin aðgerð frá þjóðhagslegu sjónarmiði og geti ef óvarlega er að staðið leitt til fjárflótta með þeim afleiðingum að verulega dragi úr fjárfestingu og vextir hækki. Flutningsmönnum virðist vera þetta ljóst því að í greinargerð með frv. er að finna eftirfarandi setningar. Þar segir: ,,Ekki er ólíklegt að skattlagning vaxtatekna jafnt sem annarra tekna muni leiða til þess að reynt verði að sniðganga skattlagninguna í einhverjum mæli ... Því hærri skattur þeim mun meiri hætta á undankomu og undanskoti.`` Flutningsmenn telja hins vegar 28% skatt á vexti lágan skatt og ekki tiltökumál hvort tekin sé sú áhætta að sparnaður landsmanna flytjist frá Íslandi til Lúxemborgar og Sviss. En það er fleira sem vekur furðu þess sem kynnir sér frv. Innlánsstofnunum er ætlað að standa ríkissjóði skil á vaxtaskattinum og sérstaklega er tekið fram í því sambandi svo að ég vitni aftur í greinargerð með frv.: ,,Staðgreiðsluskil verði ekki sundurliðuð á einstaklinga og engin kvöð verði um sjálfvirka upplýsingagjöf fjármálastofnana um greidda vexti.`` Bankarnir gefa þannig ekki upp hver greiðir hvað í fjármagnstekjuskatt heldur afhenda skattinn í einni summu rétt eins og verið væri að afhenda söfnunarbauk eftir guðsþjónustu. Samhliða þessu er ætlunin að hver einstaklingur hafi 40 þús. kr. frítekjumark. Mér er spurn hvernig flutningsmenn hyggjast haga eftirliti með því að frítekjumarkið verði ekki notað ótæpilega eins og stundum vill brenna við þegar aðgangur í tiltekin gæði er nánast frjáls. Frítekjumark samhliða nafnleynd frá bönkum mun leiða til endalauss skrípaleiks þeirra sem hafa aðstöðu og vilja til að standa í undanskoti og þeir eru víst ekki fáir því að það er sagt að einungis um þriðjungur af vaxtatekjum landsmanna skili sér inn á framtalseyðublöð. Með því kerfi frítekjumarks sem hér er lagt upp með geta t.d. hjón með þrjú börn skipt peningalegum innstæðum sínum niður á fimm nöfn og þannig tryggt sér ekki 40 þús. kr., ekki 80 heldur 200 þús. kr. í frítekjumark í stað þess 40 þús. kr. frítekjumarks sem einstaklingi stendur til boða. Í þessu felst óeðlileg mismunun eftir aðstöðu fólks. Ekkert er því til fyrirstöðu að sparifjáreigendur dreifi sparifé sínu á marga banka og sparisjóði og verði sér úti um 40 þús. kr. frítekjumark á hverjum stað. Hjónin með börnin þrjú geta þannig opnað reikning í 20 innlánsstofnunum, ég held að það séu reyndar 29 á landinu, 20 innlánsstofnunum, haft 5 reikninga í hverri stofnun og þannig tryggt sér með þokkalegu öryggi að losna við skattgreiðslur af vaxtatekjum upp á 4 millj. kr.  Það er fleira sem stingur í stúf þegar frv. og greinargerð þess eru skoðuð. Skatturinn sem getur numið allt að 28% af vaxtatekjum er ætlað að skila skatttekjum upp á 1,7 milljarða þegar hann er kominn að fullu til framkvæmda. Nú er það svo að 1,7 milljarðar eru heilmiklir peningar sem munu án efa hafa áhrif til hækkunar vaxta vegna minna framboðs á lánsfé. Flutningsmenn virðast ekki hafa miklar áhyggjur af þessu því að í greinargerð frv. er sagt og vitna ég í greinargerðina, að auðvelt sé að benda á dæmi sem sýna að jafnhliða minni sparnaði heimilanna komi aukinn sparnaður hins opinbera. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að ég hélt að sá tími væri liðinn að í Alþfl. fyndust stjórnmálamenn sem teldu þjóðhagslegum sparnaði betur komið í höndum hins opinbera en í vörslu þess launamanns sem vann að því hörðum höndum að gera þennan sama sparnað mögulegan. En það er ljóst, svo skær getur verið hinn rauði logi álfkvennanna sem ég vitnaði til í upphafi, að bestu stjórnmálamenn láti glepjast. Það eru engir smápeningar sem frv. gerir ráð fyrir að sóttir verði til almennings. Helmingur af skattinum er sagður eiga að koma frá þeim sem hafa mesta greiðslugetuna, hinn helmingurinn eða 850 millj. kr. verða því teknar af sparnaði hins almenna launamanns því að frv. undanþiggur hvers konar félög frá greiðslu skattsins og gildir sú undanþága væntanlega jafnt hvort heldur um er að ræða tugmilljóna vaxtatekjur vinnudeilusjóðs Vinnuveitendasambandsins eða hinn víðfræga orgelsjóð Langholtskirkju svo að við tökum dæmi. Mér er vel ljóst að sá vilji er nokkuð almennur meðal fólks hér á landi að taka upp einhvers konar skatt á fjármagnstekjur og því hefur ríkisstjórnin lagt fram frv. til laga um fjármagnstekjuskatt. Það frv. er byggt á tillögum nefndar sem fulltrúar allra þingflokka stóðu að ásamt fulltrúum frá ASÍ og VSÍ. Frv. ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir einfaldara og meðfærilegra kerfi en frv. þeirra þremenninga. Í stað 28% jaðarskatts, sem hv. þingmenn leggja til að komið verði á, byggist frv. ríkisstjórnarinnar á því að lagður verði á 10% skattur. Þó ekki sé ástæða til þess að fagna aukinni skattheimtu í sjálfu sér er æðimikill munur á því hvort fólki er gert að greiða 10% eða 28% skatt af vaxtatekjum sínum. Ég hygg að flestir sparifjáreigendur muni láta skatt, sem er ekki hærri en 10%, yfir sig ganga án þess að hætta sé á fjárflótta úr landi eða kröfum um verulegar vaxtahækkanir. Hið sama er því miður ekki hægt að segja ef jaðarskattprósentan er 28%. Það er ekki hægt að láta hjá líða í þessu sambandi að nefna þá landlægu áráttu að leggja í sífellu á þjóðina nýja skatta og álögur. Oft er skattheimtan réttlætt með því að verið sé að koma á jöfnuði milli þegnanna en fáum virðist detta í hug að einnig sé hægt að ná jöfnuði með því að bæta kjör þeirra sem minna hafa í stað þess að draga alla með skattheimtu niður á sama lága kaupmáttarstigið. Hugmyndir að skattlagningu eru undantekningarlítið sóttar til skattkerfa í Danmörku og Svíþjóð og er engu líkara en margir þingmenn og þá ekki síður embættismenn hafi þá trú að guð almáttugur hafi búið til skattkerfi þessara landa og óþarfi sé að leita víðar fanga. Við þurfum að athuga að peningar eru eins og vatn. Hvort tveggja finnur sér glufur og það er ekkert náttúrulögmál að fjármagn streymi frá Íslandi til ávöxtunar erlendis. Ef rétt er á málum haldið og dregið úr skattagleðinni gætum við auðveldlega laðað að erlent fjármagn til vörslu hér á landi og skapað landi og þjóð tekjur og hálaunuð störf af þeirri vörslu. Í ágætri bók um hagfræði er komist svo að orði að hagkerfið þurfi stöðugt að hlaupa hraðar til þess eins að geta staðið í stað. Þá er átt við að stöðugt þurfi að auka við fjárfestinguna til þess að hægt sé að halda uppi fullri atvinnu. Skortur á víðsýni ríður oft við einteyming þegar samin eru frumvörp um skatta og álögur. Það er löngu vitað að mismunun í skattlagningu ólíkra sparnaðarleiða hér á landi hefur dregið úr vilja almennings til að leggja fé í atvinnulífið, að ekki sé minnst á fjármagn til nýsköpunar og áhættusamari verkefna. Á þessum málum er ekkert tekið í frv. ef undan er skilið að sagt er í greinargerð að ekki sé lögð til breyting á skattalegri meðferð arðs og söluhagnaðar. Þó ekki væri annað en þetta er það nóg að mínu mati til að hafna frv. Að lokum, herra forseti, er við hæfi að minnast orða Benjamíns gamla Franklíns sem sagði fyrir rúmum 200 árum að í þessum heimi sé ekkert öruggt nema dauðinn og skattar. Sem betur fer breytum við ekki þessu með dauðann en ég spyr: Er ekki kominn tími til 200 árum síðar að við afsönnum þetta með skattana. Og því legg ég til að það skattafrv. sem hér er til umræðu verði fellt.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Er vilji fyrir því hér á landi að koma á fjármagnstekjuskatti? Það mætti ætla að svo væri ef mið er tekið af því að nefnd, sem unnið hefur að samningu frv. um þetta efni og skipuð var fulltrúum allra stjórnmálaflokka, komst að þeirri niðurstöðu að þetta skyldi gert og hvernig það skyldi gert. Það var ástæða til þess að gleðjast yfir því að nefndinni tókst að ljúka störfum og skila drögum að frv. sem kalla má málamiðlun. Þetta málamiðlunarfrv. var síðan flutt sem stjfrv. af hæstv. fjmrh. og er til meðferðar á Alþingi ásamt því frv. sem hér er rætt. Fulltrúar Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka skiluðu bókun við afgreiðslu málsins sem fól í sér að þeir áskildu sér og flokksfélögum sínum rétt til þess að styðja brtt. sem gætu talist til bóta og fram kynnu að koma við meðferð málsins. En hvað gerist þá? Formenn sömu flokka, sem samkvæmt skilgreiningu Jóns Baldvins Hannibalssonar áðan skulu kallast jafnaðarflokkar, leggja fram annað frv. sem gengur þvert á frv. nefndarinnar og mundi verka eins og sprengja inn á íslenskan fjármagnsmarkað ef að lögum yrði. Eitt er að áskilja sér rétt til þess að bera fram og styðja brtt. við mál. Það er hins vegar allt annar og alvarlegri hlutur að hlaupa gersamlega frá því sem menn hafa undirritað eins og er raunin í þessu máli. Það er ekki til þess að auka álit á störfum á Alþingi þegar alþingismenn og meira að segja formenn stjórnmálaflokka haga sér með þessum hætti. Þessi vinnubrögð vekja furðu og ekki síður það að flutningsmenn skynja ekki betur þjóðfélag sitt en frv. ber vitni um. Ísland hefur haft þá sérstöðu ásamt örfáum öðrum Evrópuríkjum að skattleggja ekki vaxtatekjur sem verða til af innstæðum í bönkum. Það hefur verið stefnumál okkar framsóknarmanna í mörg ár að á þessu máli verði tekið og fjármagnstekjuskatti komið á. Hins vegar hefur alltaf legið fyrir að það væri vandasamt að setja reglur um hvernig þetta skyldi gert þannig að það ylli ekki óróa á fjármagnsmarkaði og fjármagnsflutningum úr landi. Bæði frumvörpin um fjármagnstekjuskatt snúast um að skattleggja nafnvexti en ekki raunvexti. Þetta þýðir að 10% nafnvaxtarskattur, sem stjfrv. leggur til, er í raun 14,9% skattur á raunvexti ef verðbólga er 2% og raunvextir 4%. Skattprósentan sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson og félagar leggja til er 25% á nafnvexti og er því miðað við sömu forsendur 37,3%. Ég fullyrði að þær tillögur hefðu mikil áhrif á umfang sparnaðar en sparnaður er mikilvægur þáttur í stöðugleika í þjóðfélaginu. Stór hluti af minnkandi sparnaði mundi ekki fara til fjárfestinga innan lands heldur fara úr landi. 10% skatthlutfall var ákveðið með það í huga að hafa sem minnst áhrif á vaxtastig, umfang sparnaðar í landinu og koma í veg fyrir fjármagnsflótta. Í nágrannalöndum okkar er almennt talið að 10% skatthlutfall séu þau mörk sem miða eigi við hvað þetta varðar. Þrátt fyrir að gert sé ráð fyrir frítekjumörkum eins og gert er í því frv. sem hér er til umræðu ræður skattprósentan miklu um það hvort fólk tekur þá ákvörðun að leggja fé til hliðar eða verja því á annan hátt. Lítum aðeins á frítekjumarkið. Eins og komið hefur fram er ekkert frítekjumark í frv. fjmrh. en þeir sem eiga ónýttan persónuafslátt hafa heimild til að nýta hann. Ástæður þess að frítekjumarkið var ekki lagt til eru ýmsar. Frítekjumark kallar á hærra skatthlutfall, frítekjumark kallar á misnotkun og þeir sem hafa miklar fjármagnstekjur fullnýta frítekjumarkið en flestir gera það ekki. Það er óréttlæti gagnvart þeim sem hafa litlar fjármagnstekjur. Það er áhyggjuefni í þjóðfélagi okkar hversu þátttaka almennings í atvinnuuppbyggingu er lítil. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að auka fjárfestingar í atvinnulífinu og það er gert áhugaverðara með tillögum þeim sem fram koma í frv. fjmrh. og varða arð og söluhagnað hlutabréfa. Það var eitt meginatriði í stefnuskrá okkar framsóknarmanna fyrir kosningar að fjölga störfum og eru þessar tillögur í fullu samræmi við það. Þetta taldi ég rétt að nefna vegna þess að Alþfl. hefur ekki einkarétt á því að rifja upp kosningastefnuskrá okkar framsóknarmanna. Það gerum við með ánægju. Hæstv. forseti. Það er réttlætismál að koma á fjármagnstekjuskatti. Það er dapurlegt að hugsa til þess að vinnubrögð stjórnarandstöðuflokkanna þriggja í þessu máli á vordögum verða til þess að tefja það mál. Mér segir svo hugur að verði svo geti orðið löng bið á því að lög verði sett um fjármagnstekjuskatt á Íslandi. Þeir sem bera ábyrgð á því bera mikla ábyrgð. --- Ég þakka áheyrnina.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Um árabil hefur verið til umræðu að koma á fjármagnstekjuskatti hér á landi sem fæli það í sér að vaxtatekjur yrðu skattlagðar. Á síðasta kjörtímabili voru í tvígang lagðar fram viðamiklar skýrslur með mismunandi tillögum um fjármagnstekjuskatt, en allt kom fyrir ekki. Alþfl. sem fer mikinn í umræðunni lét sér lynda að sitja í ríkisstjórn í fjögur ár án fjármagnstekjuskatts meðan þeir jaðarskattar sem nú valda formanninum svo þungum áhyggjum voru auknir gífurlega með margs konar tekjutengingum, skattar hækkaðir og þjónustugjöld tekin upp. Nú bregður hins vegar svo við að fyrir Alþingi liggja tvö frv. þar sem boðið er upp á tvær mismunandi leiðir til að koma á fjármagnstekjuskatti. Annars vegar er um að ræða stjfrv. sem byggir á tillögum nefndar sem í áttu sæti fulltrúar allra stjórnmálaflokka auk ASÍ og VSÍ. Hins vegar frv. formanna stjórnarandstöðuflokkanna annarra en Kvennalistans. Síðasta vor skipaði hæstv. fjmrh. nefnd sem falið var að gera tillögur um hvernig heppilegast væri að standa að skattlagningu fjármagnstekna. Þáv. stjórnarandstaða velti því fyrir sér hvort rétt væri að taka þátt í slíku starfi og komst að þeirri niðurstöðu að betra væri að reyna að hafa áhrif og ná samstöðu um fjármagnstekjuskatt en að sitja hjá í máli sem lengi hefur verið baráttumál okkar allra. Eftir margra mánaða starf og ítarlegar umræður komst nefndin að þeirri niðurstöðu að leggja til samræmdan 10% fjármagnstekjuskatt án undanþágna. Það var ljóst allan tímann að allir teygðu sig til hins ýtrasta þannig að samstaða tækist og niðurstaðan varð málamiðlun sem allir töldu ásættanlega og skrifuðu undir. Stjórnarandstöðufulltrúarnir gerðu bókun þar sem þeir áskildu sér rétt til að styðja breytingartillögur og koma um leið á framfæri athugasemdum sínum við þá leið sem sátt hafði náðst um. Það kom okkur kvennalistakonum því mjög á óvart að formenn þriggja stjórnarandstöðuflokka skyldu kjósa að leggja fram nýtt frv. þar sem lögð er til allt önnur leið, leið sem rædd var ítarlega í nefndinni en samstaða náðist ekki um, m.a. vegna þess hve erfið hún er í framkvæmd og vegna þeirra áhrifa sem hún kann að hafa á fjármagnsflótta úr landi. Hvað gengur formönnunum til? Hvaða leik er verið að leika? Ætla þeir að axla ábyrgðina á því að fjármagnstekjuskattur detti enn einu sinni upp fyrir? Ég fæ ekki betur séð en málið sé komið í háa loft og get ekki leynt ótta mínum um að þar með sé fjármagnstekjuskattur úr sögunni í bili. Fari svo munu líða mörg ár þar til aftur verði gerð tilraun til að sameinast um fjármagnstekjuskatt. Sú leið sem nefndin leggur til og er að finna í stjfrv. felur í sér að fjármagnstekjuskattar verða samræmdir og lagður 10% flatur skattur á allar fjármagnstekjur. Það þýðir að skattar lækka á arðgreiðslum, söluhagnaði og leigutekjum. Í heild er áætlað að skatturinn skili um 1.100 millj. kr. í ríkissjóð þegar allt er fram komið og þessi leið hefur þann kost að vextir verða nú skattlagðir að nýju. Aðferðin er einföld og ódýr í framkvæmd og fjármagn er losað sem væntanlega mun nýtast til fjárfestinga í atvinnulífinu og styrkja eiginfjárstöðu fyrirtækja. Gagnrýnin á þessa aðferð er af tvennum toga: Annars vegar að með þessu sé verið að skattleggja eyri ekkjunnar og rýra tekjur sveitarfélaganna um hundruð milljóna. Hins vegar að með lækkun skatta, sérstaklega á arðgreiðslum, sé verið að færa fé til hinna ríku og opna leiðir til breytinga á fyrirtækjum sem leiða munu til verulegs tekjutaps ríkissjóðs. Því er til að svara að 10% skattur á vexti er svo lágur að það er erfitt að sjá að marga muni um hann. Ekkja sem á eina millj. kr. í banka og fær 7,5% í vexti borgar 7.500 kr. í fjármagnstekjuskatt, hvorki meira né minna af heilli milljón og hún á eftir 67.500 kr. af þessum vaxtatekjum. Þetta eru einmitt meðalvaxtatekjur. Þessi sama ekkja mundi greiða tæpar 9 þús. kr. í vaxtaskatt yrðu tillögur formannanna þriggja að veruleika. Er verið að skattleggja síðasta eyri ekkjunnar? Einhver hefði sagt að röksemdir af þessu tagi væru bull. Það má auðvitað spyrja hvort réttlátt sé að skattleggja vexti af sparifé yfirleitt og hvaða áhrif slík skattlaging hafi á sparnað. En það er nú einu sinni það sem vaxtatekjuskattur gengur út á, að skattleggja vexti hvaðan sem þeir koma eins og aðrar tekjur. Þeir sem hafa litlar sem engar tekjur en eiga fé í banka geta notað ónýttan persónuafslátt samkvæmt tillögum nefndarinnar á móti skattinum. Og þó að í þeim hópi kunni að vera einhverjir sem hafa verulegar fjármagnstekjur, þá er langstærstur hluti hópsins gamalt fólk og öryrkjar sem þar með borga engan fjármagnstekjuskatt. Kemur þá að hinu atriðinu, hvaða áhrif lækkun skatta á arðgreiðslur muni hafa. Því hefur verið haldið fram að menn muni í stórum stíl breyta einkafyrirtækjum í hlutafélög eða einkahlutafélög og greiða sér út arð til að komast hjá skattgreiðslum. Þetta atriði þarf auðvitað að kanna sérstaklega, en eftir því sem ég fæ best séð stenst fullyrðingin ekki. Í fyrsta lagi þurfa menn að leggja fram hlutafé og það verulegt til að dæmið borgi sig. Í öðru lagi verða hlutafélög eftir sem áður að greiða tekjuskatt og þar við bætist að lögum samkvæmt má einungis greiða út arð sem nemur 10% af nafnvirði hlutafjár. Það þarf því verulegt fjármagn að koma til þannig að hægt verði að græða á slíkum tilfæringum. Það er auðvitað hægt að búa til alls konar dæmi um allt milli himins og jarðar. En hver er raunveruleikinn, hæstv. forseti? Því eigum við að svara hér á Alþingi við meðferð þessa máls. Þetta atriði sem ég hef fjallað hér um var rætt í starfi nefndarinnar, m.a. að frumkvæði fulltrúa Kvennalistans, Kristínar Einarsdóttur. Niðurstaðan varð sú að ekki þyrfti að hafa sérstakar áhyggjur af slíkum undanbrögðum. Hins vegar er alveg ljóst að stjfrv. mun skerða tekjur sveitarfélaganna um a.m.k. 300 millj. kr. verði það að lögum. Við því verður að bregðast og bæta þeim upp þann tekjumissi. Sveitarfélögin eru að taka við stórverkefnum af ríkinu. Staða þeirra margra er afar erfið og þau mega ekki við neinum tekjumissi. Það er erfitt að meta heildaráhrif 10% vaxtaskatts og þeirra skattalækkana sem boðuð eru í stjfrv. á vexti, sparnað og fjármagnstilflutning. En það er mat þeirra sem skoðað hafa málið að þessir þættir vegi hver annan upp. Víkur þá sögunni að frv. flokksformannanna þriggja sem nú segjast komnir í vörn fyrir fátækar ekkjur og í víking gegn forríkum fjármagnseigendum sem munu maka krókinn að þeirra mati. Í allan dag hafa Alþfl. og Þjóðvaki kallað ekkjurnar og fjöldann snauða til liðs við sig með auglýsingum í Ríkisútvarpinu, hvað sem það nú boðar um framtíðina.  Því er þó ekki að leyna, hæstv. forseti, að tillögur formannanna eru miklu nær þeim hugmyndum sem við kvennalistakonur lögðum upp með í nefndarstarfinu  Mergurinn málsins er þessi, hæstv. forseti: Við kvennalistakonur viljum að komið verði á skatti á vaxtatekjur. Það er ekkert réttlæti í því að þær tekjur séu skattfrjálsar en aðrar ekki. Þó verður að huga að því hvaða áhrif nýr skattur hefur, einkum á sparnað fólks. Við teljum þá leið ásættanlega sem við töldum að málamiðlun hefði náðst um milli allra stjórnmálaflokka og aðila vinnumarkaðarins og viljum styðja þá leið, að því tilskildu að áhrif skattalækkunar á arðgreiðslur verði kannaðar sérstaklega og jafnframt leiðir til undanskota og að komið verði til móts við tekjumissi sveitarfélaganna. Komi aðrir vankantar í ljós er það að sjálfsögðu hlutverk Alþingis að sníða þá af. Öll gögn sem lögð hafa verið fram í málinu sýna að það eru hinir efnameiri í þjóðfélaginu sem hafa fjármagnstekjur, ekki síst vaxtatekjur. Því meiri tekjur og eignir því meiri fjármagnstekjur. Það verða því hinir ríkari sem greiða munu megnið af vaxtaskattinum, skatt sem þeir greiða ekki núna. Skattalækkun á arðgreiðslum mun eflaust skila sér í öðrum fjárfestingum sem aftur koma fram í betri stöðu fyrirtækja sem svo skila sér í ríkissjóð. Þegar á allt er litið verður útkoman væntanlega um milljarður í tekjuaukningu til ríkisins. Hæstv. forseti. Við kvennalistakonur tókum þátt í næstum því heils árs vinnu við að smíða tillögur um fjármagnstekjuskatt. Þótt sú leið sem málamiðlun náðist um sé um margt gölluð finnst okkur mikilvægara að skatturinn komist á en að hann sé nákvæmlega eftir okkar forskrift. Fjármagnstekjuskattur kemst ekki á öðruvísi en að um hann ríki sæmileg pólitísk sátt. Það er betra að þróa skattinn áfram og betrumbæta hann síðar en að drepa í fæðingu þetta baráttumál sem nú loksins hefur litið dagsins ljós og tekist að koma á dagskrá hinnar pólitísku umræðu. Hugmyndir um fjármagnstekjuskatt eru þessa stundina í gjörgæslu okkar þingmanna og því miður fæ ég ekki betur séð en að líf þeirra hangi á bláþræði. Við kvennalistakonur viljum bjarga lífi þeirra og það er enn hægt, en til að það takist verða allir að leggjast á árarnar og róa djarflega því tíminn er naumur. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Skattheimta þarf að uppfylla tvö grunnskilyrði eigi hún að gera eitthvert gagn. Hún skal vera réttlát og færa ríkissjóði tekjur. Auk þess þarf skattkerfi að vera gagnsætt og skilvirkt svo að hinn almenni borgari skilji það og styðji. Þyki tiltekin skattheimta bæði óréttlát og illa framkvæmd er hættara við að almenningur sjái ekki tilgang þess að fara að landslögum og skynji ekki sameiginlega ábyrgð sína á samneyslunni í þjóðarbúskapnum. Nú hillir í fyrsta sinn undir það að gamalt baráttumál Kvennalistans nái fram að ganga og fjármagnstekjuskattur verður lögleiddur hér á landi. Miklu púðri hefur verið eytt í umræðu um vinnubrögð við framlagningu frv. sem til umræðu er í kvöld og frv. ríkisstjórnarinnar líka. Þingmenn hafa sakað hver annan um útúrsnúning og orðhengilshátt, þó sérstaklega þegar rætt hefur verið um bókun sem gerð var af fulltrúum stjórnarandstöðunnar við afgreiðslu tillagna nefndarinnr títtnefndu. Í umræddri bókun sem fulltrúi Kvennalistans skrifaði undir kemur fram að nefndarfólk vildi ekki binda hendur þingmanna við afgreiðslu frv. Að auki kemur skýrt fram að margt megi að þeirra viti betur fara í tillögum nefndarinnar. Ástæða er til þess að ítreka að nefndarfólk hafnaði ekki öðrum leiðum til álagningar skatts á fjármagnstekjur. Hins vegar má orða það svo að fundin hafi verið lægsti hugsanlegi samnefnari í málinu. Af sjálfu leiðir að ekki er um að ræða óskalausn neins sem að tillögunum vann. Herra forseti. Nú ber það hins vegar til tíðinda að sú þverpólitíska lausn sem felst í tillögum nefndarinnar og þar með í stjfrv., er að engu gerð með formannafrv. sem mælt er fyrir í kvöld. Það þýðir aðeins eitt: Lögleiðingu fjármagnstekjuskatts er stefnt í hættu. Það er næsta ógerningur að ræða þessi frumvörp sitt í hvoru lagi. Málsmeðferð býður upp á að bornir séu saman kostir og gallar í þeim báðum. Hér vinnst þó ekki tími til tæmandi upptalningar í þeim efnum. En ég vil leyfa mér að staldra við örfá efnisatriði. Fyrst er að nefna hugmyndir um að verðbætur verði skattlagðar sem vaxtatekjur. Ég nota þetta tækifæri og vara við þeim hugmyndum. Verðbætur eiga að viðhalda höfuðstóli og tryggja fé fyrir rýrnun vegna verðlagsbreytinga. Verðbætur teljast því ekki til tekna af höfuðstóli en það teljast hins vegar að sjálfsögðu vextirnir, hin eiginlega ávöxtun fjárins. Gangi þetta í gegn þýðir það einfaldlega að skattgrunnur fjármagnstekjuskatts yrði hærri en næmi hreinum tekjum af fjárhæðinni. Á verðbólgutímum þýddi það að almenningur þyrfti að greiða skatt af háum verðbótarupphæðum sem eru þó eins og fram hefur komið ekki vaxtatekjur heldur viðhald höfuðstólsins. Þetta skyldu þingmenn hafa hugfast við afgreiðslu þessara mála. Um framkvæmd þeirra tillagna sem frumvörpin fela í sér er það eitt að segja að tillögur stjfrv. tryggja einfalda og örugga innheimtu skattsins með staðgreiðslu í gegnum bankakerfið. Kostnaður við innheimtu er hverfandi og lítið eftirlit þarf að hafa með framkvæmd hennar. Við skoðun á frv. formannanna verður ekki annað séð en að mýmörg tilefni gefist til undanskots og skattsvika við framkvæmd og innheimtu fjármagnstekjuskattsins. Fram hjá því verður ekki svo auðveldlega litið í samanburðinum. Formennirnir þrír halda því fram að nái stjfrv. fram að ganga muni skattur af arði og vöxtum minnka tekjur sveitarfélaga um a.m.k. 300 millj. kr. á ári. Samband ísl. sveitarfélaga telur hins vegar að um tvo þriðju hluta þeirrar upphæðar eða 208 millj. kr. sé að tefla. Sem kunnugt er hefur mjög verið gengið á tekjustofna sveitarfélaga, t.d. með niðurfellingu aðstöðugjalds fyrirtækja á undanförnum árum. Auðvitað hefur aldrei staðið til að rýra tekjur sveitarfélaga með álagningu fjármagnstekjuskatts. Það var alltaf skýrt í starfi nefndarinnar. Þvert á móti er brýn nauðsyn til þess að reikna dæmið til enda fyrir sveitarfélögin og gera tillögur að breyttu hlutfalli í staðgreiðslunni á milli ríkis og sveitarfélaga í framhaldi af álagningu skatts á fjármagnstekjur. Stærsta sveitarfélag á landinu, Reykjavíkurborg, á að sjálfsögðu mestra hagsmuna að gæta í þessu sambandi og einboðið að þingmenn kjördæmisins gangi fram fyrir skjöldu við að tryggja hagsmuni borgarinnar í því máli. Herra forseti. Er það þegar allt kemur til alls ætlun formanna Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka að koma í veg fyrir að fjármagnstekjuskattur komist á á yfirstandandi kjörtímabili?

Nei.

Það pólitíska uppistand sem þingheimur og landsmenn allir hafa orðið vitni að á undanförnum dögum bendir ekki til annars en að Alþfl., Alþb. og Þjóðvaki séu í raun tilbúnir til þess að hætta á að fjármagnstekjuskattur verði ekki tekinn upp að þessu sinni og þá að öllum líkindum ekki um langa framtíð. Það er sú pólitíska áhætta sem er tekin með framlagningu formannafrv. sem hér um ræðir. Að lokum hlýt ég að beina spurningu minni til hv. þingmanna Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka: Eru þeir tilbúnir til þess að fórna því tækifæri sem nú gefst til þess að lögleiða fjármagnstekjuskatt hér á landi? Ef svo er verður skammgóður vermir af því pólitíska uppistandi sem landsmenn hafa orðið vitni að á hinu háa Alþingi í kvöld. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir landsmenn. Skattamál eru alvörumál og skattamál snúast ekki aðallega um tæknileg útfærsluatriði sem eru eingöngu á færi sérfróðra aðila heldur eru í eðli sínu stórpólitísk og kalla á afstöðu alls almennings. Það er pólitísk ákvörðun hversu mikið skal borga í skatta og ekki síður hverjir eiga að borga þá og svo hitt hvernig á að verja þeim. Vitaskuld er það til vinsælda fallið í þjóðfélagsumræðunni að tala um að lækka skatta. Þó vilja fæstir sjá á bak nauðsynlegri velferðarþjónustu sem kostuð er af skattborgurum. En hart keyrðir launamenn finna fyrir því að stór hluti tekna þeirra er ekki til beinnar ráðstöfunar fyrir þá og fjölskyldur þeirra heldur rennur í samneysluna og skynja líka, sem er ekki veigaminna, að sumir borga ekki sem eiga að greiða skatta en njóta aðeins þjónustunnar. Af þessum sökum eru þær gagnrýnisraddir í þjóðfélaginu skiljanlegar sem tala um of háa skatta á almennar launatekjur, benda með réttu á hin umfangsmiklu skattsvik, svörtu atvinnustarfsemina og einnig hinn svokallaða löglega en siðlausa skattundandrátt, hin stóru göt í skattkerfi okkar, m.a. það gat að stóreignamenn, sem taka í vasa sinn umtalsverðar tekjur af vöxtum sem verða til vegna drjúgrar inneignar í bönkum og lánastofnunum, hafa ekki borgað. Í okkar litla samfélagi sér fólk einfaldlega í kringum sig of marga hátekjumenn sem borga lítið sem ekkert til velferðarkerfisins á sama tíma skuldsettar fjölskyldur launamanna greiða sinn eðlilega skerf. Þessu þarf að breyta. En skattkerfið er ekki aðeins tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs og sveitarfélaga til að afla fjár til velferðarþjónustu fyrir almenning, heilbrigðisþjónustu, löggæslu félagsmálanna o.s.frv. Skattkerfið er einnig tæki til jöfnunar þar sem unnt er að dreifa byrðum réttlátlega, stýra því þannig að þeir sem geta borgað og hafa fé á millum handa greiði hlutfallslega meira en hinir sem minna mega sín. Það eru hins vegar pólitískar deilur um það í hversu miklum mæli skuli jafna kjörin og hvernig best sé að því staðið. Alþfl. er flokkur jöfnuðar og réttlætis og telur að beita eigi þessu stýritæki, skattkerfinu, rösklega til að jafna aðstöðu og tekjur manna í þjóðfélaginu, þó án þess að kafkeyra eðlilega atorku og frumkraft einstaklingsins. Því miður horfum við framan í þá staðreynd að bilið milli ríkra og fátækra hefur aukist hér á landi. Æ minni hópur þjóðfélagsþegna tekur til sín æ stærri hluta þjóðartekna á sama tíma og hinn stóri minni hluti fær minna í sinn skerf. Nú er það erfiðleikatímabil sem þjóðin átti við að stríða í atvinnu- og efnahagsmálum á hinum síðustu árum, hinn almenni samdráttur, að baki. Launafólk tók á sig byrðar þegar harðnaði á dalnum og nú á það rétt á umbun vegna þeirra fórna þegar efnahagsástandið fer batnandi. Ég minni á að til að forða víðtæku atvinnuleysi voru skattar lækkaðir á atvinnureksturinn á síðasta kjörtímabili. Nú getur atvinnulífið og nú á atvinnulífið að standa á eigin fótum. Fyrirtækin eru mörg hver sem betur fer farin að skila ríflegum hagnaði. Nú þarf að rétta almennu launafólki, skuldugum fjölskyldum í landinu hjálparhönd þegar efnahagslegt ráðrúm er orðið til þess. Það þarf að hækka launin og bæta kjörin hjá almenningi. Þess er hins vegar tæpast að vænta hjá núverandi ráðamönnum. Fyrri ríkisstjórnir Sjálfstfl. og Framsfl. eru þekktar fyrir velflest annað en að jafna kjörin. Þvert á móti hafa þær gengið hart fram í því að treysta stöðu þeirra sem meira mega sín á kostnað hinna. Núv. ríkisstjórn fer í nákvæmlega þetta sama far og fyrri helmingaskipastjórnir Framsfl. og Sjálfstfl. Það er ekki von á góðu. Nýlegar árásir á verkalýðssamtökin og réttindi launafólks eru til marks um þetta. Það er við þessar almennu þjóðfélagslegu kringumstæður sem við ræðum það mál sem hér er á dagskrá í kvöld, frv. um upptöku fjármagnstekjuskatts. Skattlagning fjármagnstekna er einfaldlega réttlætismál. Af þeim sökum hefur verið eðlileg krafa að tekjur fólks af vöxtum og öðrum fjármagnstekjum lúti sömu lögmálum og aðrar tekjur, þar á meðal launatekjur. Með öðrum orðum, að fjármagnseigendur eins og launamenn almennt greiði til samfélagsþjónustunnar sinn eðlilega skerf. Það hefur verið áberandi blettur á skattkerfi okkar að ákveðnir þjóðfélagshópar eru stikkfrí, eru skattlausir, þurfa ekki að greiða skatt af tilteknum tekjum, í þessu sambandi vaxtatekjum. Þessu vill fólk að sjálfsögðu ekki una og þess vegna er það fagnaðarefni út af fyrir sig að loksins, loksins skuli þessi mál vera komin til úrlausnar og væntanlega til afgreiðslu á hinu háa Alþingi og verða að lögum, að loksins verði fyllt í þessa smugu skattleysis. Rétt er að undirstrika það, herra forseti, vegna ummæla sem hafa fallið að í öllum hinum vestræna heimi með örfáum undantekningum er þessu þannig farið að vextir eru skattlagðir og því erum við að fara í kjölfar annarra þjóða en ekki að finna upp hjólið. Auðvitað er það kjarni þessa máls að upptaka skatts á vaxtatekjur, fjármagnstekjuskattur, á að leiða til sköttunar á þeim tekjum sem einkanlega hátekjumenn hafa. Það gerist einfaldlega vegna þess að þeir sem hæstar hafa tekjurnar í þjóðfélaginu, hirða hæstu nettótekjurnar af vöxtum, eru hátekjumenn. Samkvæmt framtöldum vaxtatekjum árið 1994 kemur í ljós að aðeins 3% þeirra hjóna sem einhverra vaxtatekna njóta, aðeins 453 hjón í landinu, taka til sín meira en helminginn af þeim vaxtatekjum sem til falla. Vaxtatekjur eru því augljóslega og óumdeilanlega fyrst og síðast í vösum þeirra sem hafa mikið fé handa í millum. Á hinn bóginn er ljóst að lágtekjufólk hefur stundum nokkrar krónur í vaxtatekjur þótt algengara sé að það greiði háa vexti til lánastofnana vegna þungrar skuldabyrði. Mikilvægt er að koma í veg fyrir að vaxtaskattur nái til smáupphæða sem almennir launamenn hafa lagt til hliðar í bönkum til að mæta framtíðarskuldbindingum. Með upptöku vaxtaskatts á ekki að sækja í hefðbundinn sparnað lágtekjufólks eða fermingarbarnanna sem eru lagðar inn í banka af unglingunum, heldur er verið að slægjast eftir hinum stóru. Munurinn á þeim tillögum sem stjórnarandstaðan leggur fram á þinginu og þeim tillögum sem formenn þriggja stjórnarandstöðuflokka hafa lagt fram og eru til umræðu í kvöld eru einfaldlega þær að Alþfl. vill að þeir borgi sem geta en hinum verði hlíft, en frv. ríkisstjórnarinnar tekur til fleiri greiðenda, skattleggur í raun almennt sparifé landsmanna auk þess sem ríkisstjórnarfrv. leggur til að lækkaðir verði skattar á þeim efnameiri sem hafa haft tekjur af arði og söluhagnaði. Með öðrum orðum, ríkisstjórnin tekur til baka þann ávinning sem felst í því að skattleggja vaxtatekjur með því að leggja til lækkun á skatti á þá sem hafa tekjur af arði og fleiru þess háttar. Annars vegar er því frv. jafnaðarmanna sem leiðir til tekjujöfnunar fyrir ríkissjóð og þar með bætta þjónustu velferðarkerfisins en er um leið tekjujöfnunartæki og hins vegar frv. ríkisstjórnarinnar, helmingaskiptastjórnarinnar, sem nær ekki þessum markmiðum. Ég sat í þeirri þverpólitísku nefnd sem skipuð var til að undirbúa frv. ríkisstjórnarinnar og lagði mitt af mörkum til þess að þau mál næðu inn í þing. Það hefur of lengi verið talað um upptöku fjármagnstekjuskatts í þjóðfélaginu án þess að úr hafi orðið. Á hinn bóginn gerði ég og aðrir fulltrúar stjórnarandstöðunnar í þessari nefnd alvarlegar athugasemdir um einstök atriði þessa frv. og áskildi mér rétt til að styðja aðrar og betri leiðir sem horfa til jöfnunar og réttlætis. Þær tillögur eru fram komnar í formi þessara frumvarpa sem hér eru til umræðu eins og vænta mátti. Hæstv. fjmrh. eyddi mestöllum ræðutíma sínum til að halda því ranglega fram að afrakstur þeirrar nefndarvinnu, sem hér er að finna og gengur aftur í frv. ríkisstjórnarinnar, hefði verið í sátt og samlyndi við alla þá aðila sem í nefndinni sátu. Þetta er rangt. Á lokasíðum þessa nefndarálits er að finna þá bókun sem ég nefndi til sögu og fjórir fulltrúar stjórnarandstöðunnar skrifuðu undir. Þar er m.a. bent á ágalla þeirra tillagna sem ríkisstjórnin heldur nú frammi og aðrar heppilegri leiðir nefndar. En orðrétt segir þar, herra forseti: ,,Undirrituð áskilja sér allan rétt í málinu þegar það kemur til kasta Alþingis og almennrar þjóðfélagsumræðu --- sem og þeir stjórnmálaflokkar, Alþfl., Alþb., Þjóðvaki og Kvennalisti sem þau eru fulltrúar fyrir í nefnd um fjármagnstekjuskatt, þar með að styðja breytingartillögur sem til bóta geta talist.`` Fleiri orð þarf ekki að hafa um þetta. Alþfl. hefur ekki breytt stefnu sinni í þessum efnum. Það er rangt sem hefur verið haldið fram að hann hafi í síðustu ríkisstjórn gengist inn á þá skattlagningaraðferð sem núv. ríkisstjórn heldur frammi. Út í það mál væri hægt að fara í smáatriðum og verður gert á réttum vettvangi þegar tími vinnst til. Fullyrðingar hæstv. fjmrh. í umræðunni um hið gagnstæða eru því einfaldlega rangar. Hins vegar er það stærsta áhyggjuefnið í þessum efnum að nú birtast þeir fram á sjónarsviðið, hinir skefjalausu andstæðingar þessarar skattlagningar stóreignamanna. Þá hélt ég satt að segja að væri helst að finna í Sjálfstfl. með vísan til sögunnar. En mér heyrist á umræðunni í kvöld, herra forseti, að þá sé einnig að finna í samstarfsflokknum, Framsfl., og nú ætli þeir að hlaupast undan merkjum og ekki takast á við það verkefni sem þjóðin hefur óskað eftir að við þingmenn komum í höfn og þeir ætli að reyna að nýta sér það og bera því við að stjórnarandstaðan hafi aðrar hugmyndir um leiðir að þessum markmiðum og þess vegna sé þeim heimilt að hætta við allt saman, engan vaxtaskatt. En auðvitað er það ekki skýringin heldur einfaldlega sérhagsmunagæslan sem gengur aftur ljósum logum í samstarfi þessara tveggja hægri flokka, Sjálfstfl. og Framsfl., þegar þeir ganga í eina sæng. Ég vil hins vegar treysta því og róa að því öllum árum að menn standi við hin stóru orð og fundnar verði leiðir á þeim vikum sem eftir lifa á þessu vorþingi til að koma böndum á þá sem skattlausir hafa verið allt of lengi í þessu þjóðfélagi, þá sem hafa hirt mikla peninga af vaxtatekjum. Þeir verði látnir borga. Sú pólitíska ábyrgð er auðvitað fyrst og síðast í höndum þeirrar ríkisstjórnar sem hér stýrir málum og hins stóra þingmeirihluta sem að henni stendur. Það mun hins vegar ekki standa á stjórnarandstöðunni að leiða þessi mál til lykta með vitrænum hætti þannig að upphaflegum markmiðum verði náð og hinir raunverulegu fjármagnseigendur verði skattlagðir. Hér er um stórmál að ræða. Ef raunverulegur pólitískur vilji er til staðar er unnt að ljúka meðferð þessa máls á viðunandi hátt á þessu vorþingi þannig að raunverulegur fjármagnstekjuskattur verði upp tekinn, skattur sem jafnar kjörin í landinu og veitir nýjum fjármunum inn í velferðarkerfið. Það mun ekki standa á Alþfl. í þeirri baráttu fyrir jöfnuði og réttlæti. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Ágætu áheyrendur. Ég vil í upphafi máls míns lýsa yfir andstöðu við þau frv. sem hér eru til umræðu. Andstaða mín við frv. byggist á andstöðu minni við það að hér á landi verður lagður á nýr skattur, vaxtatekjuskattur. Ekki vegna þess að ég telji vaxtatekjur heilagri en aðrar tekjur heldur vegna þess að ég tel að það sé óskynsamlegt miðað við aðstæður á fjármagnsmarkaðnum og í efnahags- og peningakerfi þjóðarinnar að leggja slíkan skatt á. Ástæðurnar eru eftirfarandi: Sparnaður þjóðarinnar er of lítill og mun minni en gerist meðal nágrannaþjóða okkar. Þessi sparnaður er að mestu kerfisbundinn sparnaður í lífeyrissjóðakerfinu og hinn eiginlegi peningalegi sparnaður í viðskiptabönkum og sparisjóðum þar af leiðandi enn minni. Nýr vaxtaskattur mun að öllum líkindum draga úr þessum sparnaði og þá sérstaklega peningalegum sparnaði í bönkum og sparisjóðum. Framboð á lánsfjármagni til hins almenna borgara mun því minnka af þessum sökum og eyðsla og þensla hugsanlega aukast. Þetta mun bitna á hinum almenna borgara, heimilunum og smærri fyrirtækjum vegna þess að þessir aðilar sækja ekki um skammtímalán eða slá víxla hjá lífeyrissjóðum eða verðbréfafyrirtækjum heldur í viðskiptabönkum og sparisjóðum. Nú búum við Íslendingar við opið fjármagnskerfi. Því eru sparifjáreigendum opnar leiðir til þess að flytja sparifé sitt til þeirra landa sem ekki hafa lagt á vaxtatekjuskatt. Þetta á sérstaklega við um þá sem eiga verulegar upphæðir þannig að fyrirhöfnin borgi sig. Það er því mjög líklegt að umtalsvert fjármagn flytjist úr landi og framboð á lánsfé til almennra borgara og heimila minnki. Þetta mun líka hafa áhrif á lánsfjármagn til rekstrar fyrirtækja, sérstaklega þeirra minni og það getur haft áhrif á atvinnustigið. Hér á landi þurfum við frekar að auka sparnað og fjárfestingar en að minnka þær. Vegna þessa minnkaða framboðs á lánsfjármagni er mjög líklegt að vextir muni hækka og hinn almenni borgari og heimilin greiða þá vexti ásamt fyrirtækjunum, sérstaklega minni fyrirtækjum. Það er einnig líklegt að kostnaðurinn af skattinum muni skiptast í einhverjum hlutföllum sem við þekkjum ekki enn þá, á milli lánþega og sparifjáreigenda. Það mun einnig augljóslega leiða til vaxtahækkunar á lánum til almennra borgara og auka vaxtabyrði heimilanna og smærri fyrirtækja. Herra forseti. Í þessum umræðum hefur verið minnst á frumvörp ríkisstjórnarinnar um álagningu vaxtatekjuskatts og samræmingu skatta á fjármagnstekjur. Þessi frv. eru samin af nefnd allra flokka sem skilaði af sér mikilli skýrslu um þetta efni. Ég hef áður lýst því yfir að ég styðji ekki álagningu vaxtatekjuskatts samkvæmt frumvörpum þessarar nefndar. Það verður hins vegar að viðurkennast að þessi nefnd allra flokka gerir sér grein fyrir þeim vandamálum sem ég hef hér gert grein fyrir og fylgja því að leggja á vaxtatekjuskatt. Sést það bæði í skýrslunni og á frumvörpunum. Á bls. 4 í skýrslunni stendur, með leyfi forseta: ,,... ýmis rök hníga að því að skattlagning vaxta ein og sér kunni að gera hvort tveggja í senn, draga úr sparnaði og auka neyslu.`` Á bls. 6, herra forseti, stendur: ,,Álagning vaxtaskatts mun ein og sér væntanlega fremur stuðla að hærri vöxtum en lægri.`` Og enn fremur segir ,,að skattlagning vaxta kunni að leiða til þess að fjármagn leiti fremur úr landi en inn.`` Frumvörp nefndarinnar reyna að draga eins og kostur er úr vandanum, bæði með því að hafa flata, tiltölulega lága skattprósentu til þess að forðast fjármagnsflóttann og stilla heildarskattlagningunni í hóf, um um það bil 900 millj. kr. á ári. Frumvörp formannanna þriggja fela hins vegar í sér mun hærri skattprósentu og nær tvöfalt hærri heildarskattlagningu, þ.e. 1.700 millj. kr. á ári. Nefndin sem allir flokkar áttu sæti í reyndi líka að draga úr þeim áhrifum til minni heildarsparnaðar sem álagning vaxtatekjuskattsins hefur í för með sér og örva þess í stað annars konar sparnað í þjóðfélaginu með því að lækka skattlagningu annarra fjármagnstekna til samræmis við tillögur sínar um vaxtatekjuskatt og örva þannig tekjumyndun fyrirtækja og þannig stækka skattstofninn. Formennirnir þrír bera þetta ekki við og fara því fram af fullkomnu ábyrgðarleysi gagnvart öllum sparnaði, vaxtastigi og vaxtabyrði heimilanna. Auk þess ýtir þeirra leið beinlínis undir undanskot frá skatti. Formenn stjórnarandstöðuflokkanna gera lítið úr fulltrúum sinna flokka sem sátu í nefndinni. Þeir vanvirða vinnu þeirra jafnframt því að þvinga þá til þess að ganga á bak orða sinna hvað varðar stuðning við frv. Sérstaklega kemur framganga hv. formanns Alþfl. á óvart í þessu máli. Reyndar virðist eins og Alþfl. færist nær Alþb. með hverjum deginum sem líður. Það er því ljóst að af tvennu illu er aðferð nefndarinnar við álagningu vaxtatekjuskatts mun skynsamlegri en ábyrgðarlaus frumvörp formanna stjórnarandstöðuflokkanna þriggja. Herra forseti. Því hefur verið haldið fram að það sé réttlætismál að leggja vaxtatekjuskatt á sparifjáreigendur. Er þá eitthvert réttlæti í því að viðhalda hæsta eignarskatti í Evrópu? Og ég spyr: Hvar var réttlætið þegar spariféð brann á báli verðbólgunnar. Því að staðreyndin er sú að yfir 60% af sparifé í viðskiptabönkum og sparisjóðum er í eigu fólks sem er eldra en 60 ára og yfir 50% er í eigu fólks sem er eldra en 67 ára. Og ég spyr enn fremur: Er eitthvert réttlæti í því að hækka vexti hins almenna borgara og skattbyrði heimilanna og hinna smærri fyrirtækja? Mitt svar er nei. Það er hvorki skynsamlegt né réttlátt. 
            

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Það hefur verið rakið mjög ítarlega í umræðunni í kvöld hver munurinn er á þeim tveimur tillögum sem liggja fyrir Alþingi um fyrirkomulag fjármagnstekjuskatts. Hann felst einkum í því að með leið formannanna þriggja er það tryggt að þeim sem minni sparnað eiga er hlíft við skattinum en þeir sem meiri fjármagnstekjur hafa greiða meiri skatt. Það er grundvallarmunurinn á þessum tveimur leiðum og þess vegna er leið formannanna þriggja betri leið sem tryggir jöfnuð og réttlæti mun betur en leiðin sem farin er í stjfrv. Í umræðum um stjfrv. sem fram fóru í gærdag gerði ég grein fyrir afstöðu minni til þessa máls sem kemur jafnframt fram í bókun sem ég ásamt þremur nefndarmönnum, er áttu sæti í nefndinni er undirbjó tillögurnar sem ríkisstjórnin síðar byggir sitt frv. á, skrifaði undir. Það var rakið í umræðunni í gær hvernig aðkoma stjórnarandstöðunnar var að nefndarstarfinu, hvernig henni eru gerð skil í bókuninni þar sem fulltrúarnir fjórir áskildu sér allan rétt í málinu svo og þeir flokkar sem þeir eru fulltrúar fyrir, þar með talið að styðja aðrar tillögur eða leggja fram tillögur er til bóta gætu talist. Efnislegar athugasemdir fjórmenninganna koma fram í bókuninni en þar segir, með leyfi forseta: ,,Undirrituð telja ýmsar aðrar leiðir koma til greina við álagningu fjármagnstekjuskatts en farnar eru í tillögum nefndarinnar. Flatur 10% nafnvaxtaskattur kallar á tvískipt tekjuskattskerfi, annars vegar skatta á launatekjur og hins vegar á fjármagnstekjur, en slík aðferð leiðir til ákveðinnar mismununar og óréttlætis. Meginatriðið er þó að fjármagnstekjuskattur verði tekinn upp eins og í öllum nágrannalöndum okkar. Sú leið sem hér er lagt til að farin verði er að mörgu leyti gölluð, en þó ásættanleg að öðrum tilgreindum valkostum frágengnum. Því vilja undirritaðir nefndarmenn árétta að verði hún að veruleika sé hún aðeins til bráðabirgða, gildi einungis um skamma hríð og verði þannig áfangi á leið til heildstæðrar skattlagningar fjármagnstekna sem taki mið af öðrum megineinkennum íslensks skattkerfis, þar sem reynt er að verja kjör þeirra sem minna mega sín og stuðla að auknum tekjujöfnuði í þjóðfélaginu.`` Í framhaldi af þessu er það rakið í bókuninni að nokkur atriði í greinargerð nefndarinnar séu varhugaverð. Þar eru tínd til atriði eins og það að ákveðið sé að hafa ekki sérstakt frítekjumark og lýst er yfir efasemdum um að umdeildanlegt sé að lækka skatthlutfallið á arðgreiðslum. Það átti því hverjum manni að vera ljóst, þar á meðal hæstv. fjmrh., að það var ekki fullkomin sátt um þá leið sem farin er í tillögum nefndarinnar. Ástæðan fyrir því að ég skrifaði undir álit nefndarinnar í stað þess að ganga út úr nefndarstarfinu eða að semja sérálit þar sem mínum óskatillögum og Alþb. væri lýst, var einfaldlega sú að það er mikið nauðsynjamál sem alls ekki má lengur undan víkjast að koma því fyrirkomulagi á að fjármagnstekjur séu skattlagðar eins og aðrar tekjur. Þess vegna tel ég þá leið sem farin er í frv. ríkisstjórnarinnar betri en enga og mun styðja hana að öðrum tillögum frágengnum. Þessi leið hefur ákveðna galla en það er mikilvægt að það gerist ekki enn eina ferðina að hugmyndum um fjármagnstekjuskatt verði hafnað vegna þess að stjórnmálamenn geta ekki komið sér saman um hina einu sönnu leið sem eftir allt er líklega ekki til. Það er hins vegar deginum ljósara að þær tillögur sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar lögðu áherslu á í nefndinni um fjármagnstekjuskatt og birtast nú í frv. formannanna þriggja, nutu ekki velvildar og njóta ekki velvildar hjá ríkisstjórnarflokkunum og það er einnig alveg ljóst að þær hefðu aldrei fengið ítarlega efnislega umfjöllun í þinginu ef ekki hefði verið farin sú leið að leggja fram frumvörpin sem hér eru til umræðu. Ég vona jafnframt að þær tillögur og sú umfjöllun sem þær hafa fengið á hinu háa Alþingi sem og úti í þjóðfélaginu verði til þess frv. ríkisstjórnarinnar verði betrumbætt og af því verði sniðnir þeir agnúar sem hér hefur verið bent á og fram hafa komið í umræðunum í gær og í dag og að niðurstaðan verði réttlátur fjármagnstekjuskattur sem tryggi að þeir sem hafa mikil fjárráð greiði sinn skerf til samfélagsins, en þeim verði hlíft sem minni fjárráð hafa, fjármagnstekjuskattur sem er í tengslum við aðra þætti íslensks skattkerfis, fjármagnstekjuskattur sem leitast við að tryggja jöfnuð og réttlæti í þjóðfélaginu. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ekki alls fyrir löngu sá ég sett upp í blaði eftirfarandi dæmi: Hjón eiga tvö börn. Eiginmaðurinn hefur í laun 125 þús. kr. á mánuði. Hjón þessi búa í leiguíbúð og njóta því húsaleigubóta. Börnin eru ekki á dagheimili þar eð móðirin er heima. Gerist nú það að móðirin á umræddu heimili fái sér vinnu úti í bæ og fái í laun 80 þús. kr. á mánuði, sem má telja nokkuð gott á þessum síðustu og verstu tímum, þá eru áhrif jaðarskatta þau að ráðstöfunartekjur heimilisins vaxa ekki um 80 þús. kr. Nei, þvert á móti. Ráðstöfunartekjur hjónanna skerðast um rúmlega 1.000 kr. á mánuði. Hvað segir þetta dæmi okkur? Það segir okkur í fyrsta lagi að laun á Íslandi hafa með margítrekuðum þjóðarsáttum verið keyrð langt niður fyrir öll velsæmismörk. Sumir hafa af því tilefni sagt Ísland vera láglaunaland. En þetta dæmi um fjölskylduna og launin hennar segir okkur meira. Það segir okkur líka að skattkerfið í landinu er þannig spyrt saman við lág laun að það er beinlínis vinnuletjandi. Vegna lágra launa og hárra skatta flýr nú fólk land í stórum hópum. Ég hef samúð með þessu fólki. Það er ólíðandi að þúsundir Íslendinga snúi baki við ættjörð sinni vegna þess að þeir geti ekki lifað þar mannsæmandi lífi af vinnutekjum sínum. Eitt sinn var talað um móðuharðindi af manna völdum. Hvernig er komið þeirri þjóð sem missir árlega þúsundir þegna sinna á flótta undan ranglátu launakerfi og siðlausri skattastefnu? Ég hafði gert mér vonir um að fjármagnstekjuskatturinn sem verið hefur til umræðu í allmörg ár gæti m.a. orðið til að hægt væri að taka til í skattafrumskóginum, ekki síst til að lækka jaðarskattinn sem íþyngir mjög almennu launafólki. Það hefur lengi verið stefna Alþb. að skattleggja beri fjármagnstekjur rétt eins og aðrar tekjur. Engin skynsamleg rök mæla með því að tekjur sem aflað er með leigu á fjármagni séu skattlagðar öðruvísi en aðrar tekjur. Ríkisstjórnin vill hins vegar fara þá undarlegu leið að leggja á fjármagnstekjuskatt algerlega án tillits til annarra tekna. Þetta þýðir með öðrum orðum að þeir sem greiða t.d. skatt af arði fá lækkaða skatta og greiða ekki lengur tekjuskatt af arðgreiðslu sinni heldur aðeins flatan 10% skatt, verði frv. ríkisstjórnarinnar að lögum óbreytt. Hér er því horfið frá þeirri grundvallarstefnu að skattleggja eftir greiðslugetu, heldur fer skattheimtan minnkandi eftir því sem greiðslugetan er meiri. Ef þessi breyting verður samþykkt stöndum við uppi með skattkerfi sem gerir launamanninum að greiða hærra skatthlutfall af launum sínum en fjármagnseigandanum af fjármagnstekjum sínum. Þrír stjórnarandstöðuflokkar hafa sameinast um að leggja til að fjármagnstekjuskattur verði inni í núverandi skattkerfi og myndi sameiginlegan skattstofn með öðrum tekjum. Þannig nýtist persónuafsláttur eðlilega. Sömu reglur sem allir þekkja gilda um fjármagnstekjuskatt og tekjuskattinn. Stígandin í skattheimtunni miðast við greiðslugetu. Þessar tillögur gera ráð fyrir að einungis 60% vaxtatekna komi til skatts og að fólk fái eðlilegan frádrátt þannig að ávöxtun sparifjár verði ekki neikvæð. Gert er ráð fyrir ákveðnu frítekjumarki þannig að hjón gætu t.d. átt 2,5 millj. kr. innstæðu á 5,5% ársvöxtum án þess að greiða skatt af þeim vaxtatekjum. Engin veruleg hætta ætti að vera á því að skattur þessi leiði til vaxtahækkunar eða fjárflótta úr landi. Eins og áður hefur verið nefnt í umræðunum, kom það í Morgunblaðinu í janúar sl. og haft eftir Sverri Hermannssyni bankastjóra að Landsbanki Íslands muni slá skjaldborg um viðskiptavini sína og greiða af sínu ráðstöfunarfé hvern eyri sem á innlánseigendur verður lagður með hinum nýja skatti. Auðvitað verður svo sá útgjaldaauki bankans fjármagnaður með hærri útlánsvöxtum. Það væri aldeilis ekki ónýtt fyrir launþega ef atvinnurekendur almennt tækju sér bankastjórann til fyrirmyndar og reiddu fram af ráðstöfunarfé sínu þá skatta sem starfsfólki er gert að greiða af launatekjum sínum. Kannski hefur bankastjóri alls landsins einmitt hitt á það þjóðráð sem eitt kann að duga til að bæta kjör almennings í landinu. Í öllum helstu viðskiptalöndum okkar er skattur lagður á fjármagnstekjur. Það er réttlætismál að þeir greiði mest til sameiginlegra þarfa sem hafa aðstöðu til að skapa sér mestu tekjurnar í þjóðfélaginu. --- Ég þakka áheyrnina.

Herra forseti. Það liggur ljóst fyrir að það er pólitísk samstaða um að leggja á fjármagnstekjuskatt í landinu. Það er reyndar orðið tímabært. Ísland er eitt fárra landa þar sem fjármagnstekjuskattur er ekki við lýði. Það hafa engin rök verið borin fram í þessari umræðu um að fjármagnstekjuskattur muni leiða til fjárflótta eða minnkandi sparnaðar. Það á við bæði frv., bæði flokksformannafrv. og frv. ríkisstjórnarinnar. Það er sanngjarnt að það sé lagður sambærilegur skattur á fjármagnstekjur og launatekjur. Þetta er réttlætismál og ég fagna því að þingheimur, langflestir hér, taka undir þetta sjónarmið. En umræðan í kvöld hefur leitt annað í ljós. Hún hefur sýnt okkur það að annar stjórnarflokkurinn, þ.e. Sjálfstfl., dregur lappirnar í þessu máli. Það er alveg augljóst hvaða hagsmuna hann er að gæta. Hann vill helst engan fjármagnstekjuskatt. En ef það þarf að leggja á fjármagnstekjuskatt, þá á hann að vera þannig að stórhluthafar, fyrirtækin og lífeyrissjóðirnir sleppi eins billega frá því og hægt er og það varð niðurstaðan í þeirri nefnd sem vann þetta mál. Það hefur nefnilega komið fram, óvanalegt, þó ekki. Hæstv. fjmrh. talaði fyrir stjfrv. Hv. þm. Pétur Blöndal talaði fyrir nefndarstarfinu og varði það. Hv. þm. Árni Mathiesen var á móti öllu saman. Sjálfstfl. er eina ferðina enn með þrjár skoðanir í sama málinu. Það hefur gefist þeim flokki vel að koma þannig fram fyrir alþjóð. Nú reynir á varadekkin. Það sprakk eitt í kvöld þegar Árni Mathiesen lýsti yfir andstöðu við stjfrv. og reyndar frv. okkar. Látum það svo sem vera. En varadekkin eru farin að springa. Ég vil nefna það af því að hér hefur verið talað um að nefnd hafi verið starfandi með þátttöku verkalýðshreyfingarinnar. Það er ekki rétt. Það voru einungis fulltrúar Alþýðusambandsins sem áttu aðild að þessari nefnd. Það var enginn fulltrúi BSRB og BHMR í þessari nefnd og þeir hafa ekkert fengið að koma að málinu. En það verður reyndar bætt úr því í störfum þingnefndarinnar sem fær þetta mál. Þessi spurning sem er hér uppi er pólitísk. Hvað ætlar Framsfl. að gera við stjfrv. sem var lagt fram í gær? Ætlar hann að fylgja því eftir og taka þá tillit til þeirra ábendinga sem koma fram í frv. sem við erum að ræða núna, formannafrv.? Ég bendi á að það hafa komið fram veigamiklar athugasemdir við útfærslu stjfrv. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson áttaði sig á því, og þeir eru fleiri að átta sig á því, að stjfrv. gengur á hagsmuni almennra sparifjáreigenda og hyglar hinum stærri fjármagnseigendum. Það sama sjónarmið kom fram hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni í gær. Menn eru aðeins að átta sig á þessu máli. Þetta er flókið og erfitt mál og það er vel að það skýrist betur í hugum þingmanna. Ef maður lítur á efnisatriði formannafrv., þá er það tiltölulega einfalt. Skattur á fjármagnstekjur er felldur inn í skattkerfið. Það er engin skattlagning á venjulegar eignatekjur. Hún er lítil á millitekjufólk og nokkru meiri á þeim sem meira mega sín. Það eru engar ívilnanir settar inn í það frv. til stóreignaaðila og atvinnurekstrar. Það er skýrt í þessu frv. sem við erum að ræða. Friðrik Sophusson talaði um 25--30% skatt. Þetta er rangt. Ég veit ekki hvort hann hefur lesið frv., líklega ekki, en það kemur skýrt fram að skattbyrðin er í kringum 11% fyrst en hækkar upp í 18%. Hann segir að frv. leiði til fjárflótta. Þetta er líka rangt. Það eru engin rök færð fyrir því. Og ég segi: Hvorugt frv. leiðir til fjárflótta úr landinu. Við leggjum fram sérstakt frv. af því að við teljum að stjfrv. sé tæknilega illa útfært og við viljum gera þetta betur. Við viljum leggja á fjármagnstekjuskatt, nákvæmlega eins og ríkisstjórnin vill. Gott ef það var ekki eitt af loforðum Framsfl. ásamt fleirum hér áður fyrr að gera þetta. Við viljum gera þetta þannig að það sé heil brú í því. Við kærum okkur ekki um að vera með skattalöggjöf sem er götótt. Og um það snýst málið. Það að vitna í þessa frægu nefnd --- ég er nú orðinn þreyttur á að heyra talað um nefndina en vil lesa upp úr bókun eina setningu. Þar tala nefndarmenn, fulltrúar stjórnarandstöðunnar, með leyfi forseta um ,,... nauðsyn þess að samræmingar sé gætt milli skattlagningar launatekna ... með öðrum orðum að allar tekjur, þar á meðal fjármagnstekjur lúti sömu lögmálum og almennar launatekjur eins og víða tíðkast í nágrannalöndum okkar.`` Þetta er beint úr bókun stjórnarandstæðinga í nefndinni. Það er einmitt þetta sem frv. formannanna snýst um þannig að það er bara vitleysa að tala um að hér hafi verið rofin einhver málamiðlun og sátt. Menn verða þá að lesa betur nefndarálitið sem hér liggur til grundvallar. Stjfrv., sem er hinn valkosturinn, felur í sér að það eru teknar inn aukasporslur í frv. án þess að það sé gert mikið úr því og við höfum bent á það. Skattur á arð er lækkaður í 10% úr 43%. Greiðslur sem hingað til hafa verið skattlagðar með almennum hætti eru breikkaðar og færðar undir lægri skattamörk. Það eru gefnar aukaívilnanir sem lækka skatta hjá fyrirtækjum og hjá fólki sem á mikið af hlutabréfum. Þetta hefur verið rakið í umræðunni. En þetta kemur mjög skýrt út úr stjfrv. og því bendum við m.a. á að ríkisstjórnin hefði átt að ganga hreint til verks og segja: Við ætlum að leggja fram skattafrv. sem ívilnar vissum hópum vegna þess að við teljum það örva atvinnulíf. Það er svo matsatriði, og það verður útfært á þennan og þennan hátt og svo ætlum við líka að leggja skatta á almennar vaxtatekjur. Þá eru menn að segja nákvæmlega það sem þeir meina í stað þess að rökstyðja mál sitt eins og hér sé bara verið að fara með fjármagnstekjuskatt í frv. Það er ekki verið að gera það. Það er verið að veita tilteknum hópi í þjóðfélaginu ívilnanir með því frv. sem stjórnin lagði til. Það er ekki einungis þetta sem frv. stjórnarinnar gerði og formennirnir þurftu að leiðrétta í sínu frv. Það er ráðist á sveitarfélögin og á þriðja hundrað millj. eru hafðar af þeim. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa upp úr áliti Sambands íslenskra sveitarfélaga, bréf sem er undirritað af Þórði Skúlasyni. Þar segir orðrétt: ,,Þessi niðurstaða [þ.e. stjfrv.] kemur sambandinu algerlega í opna skjöldu og er henni hér með harðlega mótmælt og þess krafist að sveitarfélögin í landinu verði ekki fyrir fjárhagstjóni vegna setningar laga um fjármagnstekjuskatt.`` Átti að hlunnfara sveitarfélögin líka í stjfrv.? Það kemur skýrt fram í áliti þeirra sem standa í viðræðum við ríkið um að yfirtaka grunnskóla að aldrei hefði verið nefnt að það ætti að hlunnfara sveitarfélögin á þriðja hundrað millj. Þetta eru vinnubrögðin. Þar sem að um mjög flókið mál er að ræða höfum við þingmenn átt í vissum erfiðleikum með að setja okkur inn í það og það er mjög eðlilegt. Skattamál eru flókin en það er verið að reyna að blekkja. Málflutningur ríkisstjórnarinnar í málinu hefur byggst á blekkingum og það er ámælisvert, herra forseti. Vitaskuld hefði átt að skoða þessi mál í víðara samhengi. Það eru sérstakar ívilnanir gerðar til handa lífeyrissjóðum. Það er hægt að færa rök fyrir því en það hefði átt að taka lífeyrissjóðsmálin inn í stærri endurskoðun heldur en gefa þeim þarna viss réttindi á fjármagnstekjumarkaði þó svo það megi rökstyðja það. Það er sömuleiðis aðferð varðandi fjármagnstekjuskatt, sem er ekki gefinn nógur gaumur. Hv. þm. Pétur Blöndal talaði um að þetta væri frv. nefndarinnar. Það þarf að kenna mönnum hvað Alþingi snýst um. Frv. ríkisstjórnarinnar er stjfrv. Það er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar, borið fram af tveimur þingflokkum. Við tökum ekki til umræðu frv. manna úti í bæ. Það getur byggst á nefndarstarfi ef svo vill en þetta er frv. ríkisstjórnarinnar þó svo fjmrh. kjósi að fylgja því eftir með hálfum huga og vilji helst ekkert vita af þessu. Hins vegar er mikilvægt að þetta frv. sé afgreitt núna á vorþingi og ég bendi á að ríkisstjórnin hefur barið í gegn fjármagnstekjuskatt á einn hóp. Hún gerði það í haust. Hún setti á fjármagnstekjuskatt á ellilífeyrisþega í sambandi við bótakerfi almannatrygginga. Þá var ekki erfitt að framkvæma það. Það rann í gegnum stjórnarmeirihlutann þegar átti að koma fjármagnstekjuskatti á þennan hóp. Forgangsröðunin er alveg ljós hjá ríkisstjórninni og höfum við stjórnarandstæðingar verið að gagnrýna þegar útfærsla er tekin á þessum fjármagnstekjuskatti. Nú skulu menn ekki halda að við séum að tala um einhverjar rosatölur varðandi skattlagningu. Frv. okkar gerir ráð fyrir tekjum upp á 1,7 milljarða þegar best lætur, þegar það er komið í fullan gang, stjfrv. kannski upp á milljarð. Þetta eru ekki stórar tölur þegar maður horfir til fjárlaga upp á 100 milljarða. Það er blekkingaleikur að halda því fram að með þessu frv. sé verið að rústa einhverju í hagkerfi okkar. Það er fráleitt. Upphæðirnar eru ekki slíkar og það er hvorki gert með stjfrv. né með flokksformannafrv. Það frv. sem flokksformennirnir leggja til er einfaldlega miklu betra í útfærslu og það er þess vegna sem það á að taka mjög alvarlega til umræðu og samþykkja málið með þeirri útfærslu. Það er mjög skýrt og ég nefndi það. Meðalskatturinn er í kringum 11%. Það er innan við það sem gerist í nágrannalöndunum. Jaðarskatturinn eða skatturinn á síðustu krónuna er lægri í frv. okkar en gengur og gerist í nágrannalöndunum. Það er allt annað sem menn hafa verið að segja í umræðunni, þá er það byggt á þekkingarleysi. Frv. okkar flokksformanna er með lægri vaxtaskatt en langflest ríki OECD þannig að þetta fellur mjög vel að því kerfi sem notað er hvað víðast annars staðar. Það sem ég óttast í málinu er að ríkisstjórnarflokkarnir ætli að skjóta sér á bak við ágreining við stjórnarandstöðuna í nefnd og salta málið þess vegna. Þá segi ég: Fyrst stjórnarandstaðan er farin að ráða málum með þeim hætti að ekki sé hægt að koma málum í gegn og lögfesta þau vegna þess að stjórnarandstaðan er andvíg þeim þá minni ég á að við erum með nokkur frumvörp í þinginu, vinnumarkaðsfrumvörp um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og stéttarfélög og vinnudeilur sem stjórnarandstaðan hefur lýst andstöðu við reyndar ásamt öðrum hópum í þjóðfélaginu. Er þá ekki ráð, hæstv. fjmrh., að þá sé beitt sömu aðferðafræði? Þarf þá ekki að salta þau mál líka vegna þess að stjórnarandstöðunni líkar ekki alveg sú útfærsla sem ríkisstjórnin leggur þar til? Nei. Ætli þeir hugsi þá nokkuð um það. Ég bið þá hæstv. ríkisstjórn um að nota þingmeirihluta sinn og láta reyna á varadekkin og knýja þá sitt stjfrv. í gegn. Ég er þó þannig gerður að ég hlíti meiri hlutanum. Ef frv. flokksformannanna okkar nær ekki fram að ganga verður það bara að gerast og þeir samþykkja sína slæmu útfærslu með meiri hluta sínum á þingi. En þá skulu þeir sækja það mál með jafnmiklu offorsi og þeir sækja mál sem snúa að réttindamálum launafólks. Það verður hin pólitíska spurning næstu vikna hvort ríkisstjórnin ætlar að fara þessa leið og þá sér maður hvort hugur fylgir máli þegar menn tala um fjármagnstekjuskatt. Það verður sú pólitíska spurning sem almenningur í landinu mun fylgjast með á næstu vikum vegna þess að það sýnir hvað þessi ríkisstjórn meinar, hvort hún muni afgreiða þetta mál á næstu vikum eða ekki. Ef hún gerir það ekki sjá menn skýrt hvaða hagsmuni hún er að verja í þjóðfélaginu og það eru ekki hagsmunir almenns launafólks.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ég hef reynt að hlusta á þessa umræðu í kvöld af athygli og ég vona að áheyrendur séu nokkru nær um það um hvað þetta mál snýst. Þá rifjaðist upp fyrir mér að fyrir svona um það bil einum aldarfjórðungi lærði ég allmikið í skattamálum og tók líka þátt í framkvæmd skattamála hér á landi með aðstoð við einstaklinga og fyrirtæki. Þá lærði ég þau sannindi, sem ég hef alltaf haft í huga síðan, að flókið skattkerfi kann að sýnast réttlátt í fyrstu en hins vegar geta hliðarverkanirnar verið svo miklar að þær skapi slíkt óréttlæti að ekki verði við það unað. Þess vegna eru það einföld sannindi að einfalt skattkerfi er skilvirkt og miklu réttlátara en hið flókna þegar flókna skattkerfið er komið í framkvæmd. Þetta hélt ég að við værum búin að læra af langri reynslu og ég ætla að nefna sem dæmi að við höfum verið að breyta ýmsu í okkar tekjuskattskerfi á undanförnum árum. Barnabætur hafa verið tekjutengdar í nafni réttlætis. Húsnæðisbætur hafa verið eignatengdar og tekjutengdar í nafni réttlætis en þegar upp er staðið eru jaðaráhrifin svo mikil að þetta sem menn töldu vera réttlæti er orðið að óréttlæti. Ég tel að sú nefnd sem hefur unnið að þessu máli og ég hélt að það hefði verið gert í allmikilli sátt hafi haft allar þessar einföldu reglur að leiðarljósi í vinnu sinni. En það frv. sem formenn nokkurra stjórnarandstöðuflokka hafa flutt hafa ekki haft þessa einföldu reglu að leiðarljósi því að þeir hafa leitast við að búa til svo flókið kerfi í kringum væntanlega skattlagningu fjármagnstekna að hliðaráhrifin munu gera það mjög óréttlátt. Enda þótt þeir tali í nafni réttlætis og tali um að með þessu verði réttlætinu náð er það því miður rangt. Allt er þetta gert í nafni meðaltalsins. Því er haldið fram að vegna þess að meðaltalsskatturinn sé 11% sé þetta fínn skattur. Það er svona eins og að leggja út af því að í einni ákveðinni á sé meðalrennslið tiltekið magn vatns og alltaf sé hægt að fara yfir hana með þeim hætti og aðeins meðaltalið skuli haft í huga. Þetta er hin nýja stefna Alþfl. að allt skuli miðað við meðaltal og meðalmennsku í stað jafnaðarmennsku og er flokkurinn þá væntanlega orðinn meðalflokkur. Ég spyr hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson: Er það líklegt að ef einstaklingur ætlar að taka ákvörðun um það hvort hann eigi að geyma sparifé sitt á Íslandi eða hugsanlega flytja það til útlanda að hann muni taka þá ákvörðun með meðaltalið að leiðarljósi? Ætli það sé ekki líklegt að hann taki þá ákvörðun miðað við það hvað hann borgar í skatt á Íslandi og taki þá ákvörðun út frá tæplega 30% skatti? Mér þykir það líklegt. Er það líklægt að aðilinn sem er að hugsa um að flytja fjármagn á milli einstaklinga í fjölskyldunni muni gera það í nafni meðaltalsins? Er líklegt að bankinn, sem ætlar hugsanlega að sjá til þess að enginn tapi á þessu og hækka vexti vegna þessarar ákvörðunar sem ákveðinn bankastjóri hefur í reynd hótað, muni gera það allt í nafni meðaltalsins? Þetta eru náttúrlega röksemdafærslur sem er ekki hægt að bera á borð fyrir almenning að mínu mati. Því hefur verið haldið fram að ég hafi sagt það, og hefur verið vitnað í það sem einhver heilög sannindi, að þetta frv. leiði til þess að skattur muni lækka á ákveðnum aðilum sem hafa hærri tekjur og þetta er alveg rétt. Það liggur alveg ljóst fyrir að þeir sem hafa tekjur af arði umfram tiltekin mörk greiða í dag 42--47% skatt, en munu greiða 10% skatt. Það þarf ekkert sérstaklega að vitna í mig þessu til sönnunar. En hvað segir svo nefndin sem vann þetta mál um þetta tiltekna efni? Hún segir, með leyfi forseta: ,,Nefndin telur að sú samræming sé ófrávíkjanleg forsenda fyrir traustri eiginfjárstöðu íslenskra fyrirtækja og öflugri uppbyggingu atvinnulífsins, einkum í litlum og meðalstórum fyrirtækjum.`` Nefndin kemst sem sagt að þeirri niðurstöðu að ef það eigi að taka upp fjármagnstekjuskatt, sem allir eru sammála um, þá sé nauðsynlegt að samræma skattlagningu á tekjum af arði. Þetta er niðurstaða nefndarinnar. Það stendur ekki ,,meiri hluta nefndarinnar``. Það stendur ,,nefndarinnar``. Og þeir sem skrifa undir ákveðinn fyrirvara, skrifa ,,undirrituð undir nefndarálitið`` og telja það ásættanlegt og svo kemur ,,með vísun til bókunar þessarar``. Verður ekki að skilja það svo að allir nefndarmenn telji þetta ásættanlegt og verður ekki að skilja það svo að þessi samræming sé ófrávíkjanleg? Í þessu eru mikil sannindi. Það verður stundum að kaupa ákveðna hluti tilteknu verði. Það er enginn vafi á því að ef tekjur af arði verða skattlagðar með þessum hætti mun staða atvinnurekstrarins styrkjast og atvinna aukast í landinu. Ef menn vilja hafa það markmið í fyrirrúmi að atvinna aukist og atvinnuleysið minnki þá styðja menn slíka stefnu. En ef menn telja að áfram eigi að búa við það mikla atvinnuleysi sem hér er þá eigi ekki að gera það. Það er ástæðan fyrir því að við í Framsfl. höfum ákveðið að styðja tillögu nefndarinnar vegna þess að við teljum að þau markmið séu mikilvægari en önnur markmið. Herra forseti. Ég verð aðeins að víkja að sögu þessa máls því að 10. des. 1994 lýsti þáv. ríkisstjórn því yfir að hún vildi mynda samstöðu og samstarf með stjórnarandstöðunni og aðilum vinnumarkaðarins til þess að vinna að málinu. Ég var ekki mjög ánægður með það. Það var alveg ljóst að ég taldi að það lægi ljóst fyrir að þáv. ríkisstjórn gat ekki komið sér saman um málið og hún vildi leita til stjórnarandstöðunnar og aðila vinnumarkaðarins til þess að taka þátt í lausn málsins. Ég taldi að það yrði verkefni nýrrar ríkisstjórnar. Hins vegar féllust aðilar vinnumarkaðarins á þessa niðurstöðu og hinir stjórnarandstöðuflokkarnir á undan Framsfl. og 22. febr. 1995 rekur hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson þetta í almennum stjórnmálaumræðum. Hann talar um að nú hafi þeir boðið til samstarfs um útfærslu á framkvæmd fjármagnstekjuskatts sem kæmi til framkvæmda um næstu áramót. ,,Nú vill svo til að aðilar vinnumarkaðarins og fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna hafa lýst sig reiðubúna til slíks samstarfs, en mér skilst að enn standi á Framsfl. Ef hægt er að nefna nokkurt eitt mál, réttlætismál sem mun skipta sköpum um það að stuðla frekar að kjarajöfnun, þá væri það þetta. Ég skora á formann Framsfl. að láta ekki bíða lengur eftir sér.`` Þetta sagði hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson  Formaður þeirrar nefndar sem undirbjó málið, Ásmundur Stefánsson, fullvissaði okkur um það á sínum tíma að gott samstarf væri í þessari nefnd og það væri góð samstaða í nefndinni. Með því hugarfari tókum við málið upp í Framsfl. og féllumst á það, eins og m.a. kom fram í þingræðu formanns Alþfl. á sínum tíma, að standa að málinu. Hér er ekki verið að leggja til af formönnum stjórnarandstöðunnar að breyta neinu í frv., t.d. að koma með tillögu um að greiða eigi einhvern annan skatt af arði umfram tiltekin mörk. Það gæti verið tillaga og menn gætu samt haldið því fram að það yrði gert í nafni réttlætis. Hins vegar hefur hún aðra galla. Nei, ekkert slíkt er lagt til heldur er komið með óframkvæmanlega samsuðu sem mun leiða til vaxtahækkunar. Það er enginn vafi. Þar með mun byrði atvinnulífsins og einstaklinga í landinu stóraukast. Þetta frv. mun leiða til vaxandi atvinnuleysis, það mun leiða til einhvers fjármagnsflótta úr landinu. Formaður Alþfl. ætti að vita það betur en allir aðrir að við verðum að taka upp sambærilegt kerfi í þessum efnum og gengur og gerist í löndunum í kringum okkur. Ef hann heldur allt í einu að Ísland sé orðið eitthvert einangrað fyrirbæri þar sem hann getur komið með einhverja hundalógík og einangrað þessa hundalógík við Ísland, fer hann villur vegar. Við erum háð fjármagnsmörkuðum annarra landa og við getum ekki tekið upp eitthvert allt annað skattkerfi en gengur og gerist í löndunum í kringum okkur. Og ég fullyrði að það hefur engum dottið í hug í löndunum í kringum okkur að taka upp svona skattkerfi eins og formaður Alþfl er að mæla hér fyrir.

Verði gengið fellt ...

Það er rangt og ég bið hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson að koma með staðreyndir um það. Ég get a.m.k. fullyrt að ef það er einhvers staðar sem má vel vera, á Ítalíu eða einhverjum öðrum slíkum ríkjum, þá eru menn að vinna að því að breyta því og taka upp einfaldara og skilvirkara kerfi. En að einhverjum hafi látið sér detta í hug að viðhalda svona kerfi eins og hér er lagt til, það held ég að geti alls ekki verið rétt. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu. Ég vænti þess að það geti náðst einhver bærileg samstaða um þessi mál. Það hefur verið hvatt til slíkrar samtöðu, það hefur verið unnið að málinu með þá samstöðu í huga. Hér hafa ákveðnir aðilar rofið þá samstöðu og ég tel að það sé þeirra skylda að endurskoða afstöðu sína og koma að málinu með eðlilegum hætti á nýjan leik. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Spurning dagsins snýst um tvær leiðir til þess að skattleggja fjármagnstekjur landsmanna. Við höfum heyrt talsmenn beggja leiða tíunda sín rök. Þau hafa verið studd prósentutölum af ýmsum stærðum sem reka sig hver á aðra og því spurning hvort áheyrendur eru nokkru nær sannleikanum eftir en áður. Það fer hins vegar ekki á milli mála að mörgum er heitt í hamsi og finnst vegið að réttlætinu, ekki síst 1. flm. þess frv. sem hér er til umræðu. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson sparar ekki fullyrðingar um kosti sinna tillagna og um þær skelfilegu afleiðingar sem lögfesting frv. ríkisstjórnarinnar hefði. Hann er orðfimur baráttumaður og ég get ekki varist þeirri hugsun að mikið hefði ég viljað hafa hann með allan sinn skaphita og sannfæringarkraft í liði með okkur sem harðast börðust gegn matarskattinum á Alþingi veturinn 1987--1988. En því miður, þá var Jón Baldvin Hannbalsson fjmrh. og barðist fyrir matarskatti í nafni einföldunar, skilvirkni og réttlætis. Herra forseti. Það er sanngirnismál að fólki sé ekki mismunað í skattlagningu eftir því hvort það hefur tekjur sínar af launaðri vinnu, lífeyri, fjármagni eða öðrum eignum. Fjármagnseigendum ber ekki síður en launafólki að standa undir kostnaði vegna þjónustu samfélagsins. Skattlagning fjármagnstekna er því réttlætismál. Þetta eru meginröksemdir flestra fyrir því að komið verði á fjármagnstekjuskatti. Það hefur komið á daginn sem búast mátti við að skattlagning fjármagnstekna gengi ekki þrautalaust fyrir sig og reyndar er svo komið að vonir manna hafa nokkuð dofnað um að af því verði í þessari lotu. Sú lota hefur verið löng og ströng en leiddi þó til sameiginlegrar niðurstöðu fulltrúa allra þingflokka og aðila vinnumarkaðarins, sameiginlegrar niðurstöðu um leið að markinu. Nákvæmlega það atriði var afar merkileg niðurstaða. Hún markaði í raun tímamót í þessu máli. Þessi niðurstaða var að vísu ekki óskaleið allra, m.a. ekki þeirrar sem hér stendur. Ég hefði fremur kosið aðlögun fjármagnstekjuskatts að núgildandi tekjuskattskerfi í líkingu við það sem lagt er til í því frv. sem hér er til umræðu. Og ég hefði viljað nýta þær tekjur sem ríkið fengi af slíkum skatti til þess annaðhvort að hækka skattleysismörkin eða lækka skattprósentuna til að létta byrðar almennings. En það er hins vegar ekki lagt til í frv. formanna Alþfl., Alþb. og Þjóðvaka. Sjálfsagt hugsar einhver að þar með væri unnið gegn einu af markmiðum skattlagningar á fjármagnstekjur sem er vitaskuld að afla tekna í ríkissjóð. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég er sannfærð um að lækkun tekna af tekjuskatti einstaklinga mundi skila sér til baka að langmestu leyti í formi óbeinna skatta. Staðreynd málsins er hins vegar sú að um þessa leið, þ.e. skattlagningu fjármagnstekna á sama veg og annarra tekna, náðist ekki sátt. Ekki bara vegna þess að hvorki Sjálfstfl. né Vinnuveitendasambandið vildi fara þá leið, heldur var það beinlínis krafa Alþýðusambands Íslands sem það setti fram í tengslum við gerð kjarasamninga fyrir þremur árum að lagður yrði á einfaldur, lágur fjármagnstekjuskattur, ekki bara fjármagnstekjuskattur heldur einfaldur, lágur fjármagnstekjuskattur. Og þegar aðilar vinnumarkaðarins, sem eru kannski valdamestir allra í þjóðfélaginu, leggja saman og fá til liðs við sig forustumenn Sjálfstfl., þarf varla að spyrja að leikslokum. Það hefði í rauninni mátt gefa sér niðurstöðuna fyrir fram. Það er líka staðreynd að báðar þær leiðir sem settar hafa verið fram á Alþingi, önnur í frv. ríkisstjórnarinnar, hin í frv. þriggja flokksformanna, hafa sína kosti og galla. Samkvæmt núgildandi skattkerfi eru vextir skattfrjálsir, arður er skattlagður með ákveðnu frítekjumarki, húsaleigutekjur með öðru frítekjumarki og söluhagnaður á enn annan hátt. Samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar verða allar fjármagnstekjur skattlagðar á svipaðan hátt og það eitt út af fyrir sig er kostur burt séð frá skattprósentunni. Að öðru leyti eru helstu kostir þeirrar leiðar sem ríkisstjórnin valdi að ráði nefndarinnar þeir að skattlagningin er tiltölulega einföld og auðskilin, leiðir til undanskots eru fáar og skatthlutfallið er ekki hærra en svo að skatturinn mun ekki hafa veruleg áhrif á fjármagnsmarkaðinn. Í öðru lagi má nefna að breytingar á skattlagningu arðs munu að vísu leiða til lægri tekna ríkissjóðs af þeim sköttum en á móti er vonast til þess að það muni leiða til aukinnar fjárfestingar í atvinnulífinu. Um það eins og svo margt annað verður auðvitað ekki spáð með neinni vissu, það getur tíminn einn leitt í ljós. Helstu ókostirnir við þá leið sem ríkisstjórnin valdi eru hins vegar þeir að með skattlagningu nafnvaxta án frítekjumarks er ekki aðeins verið að skattleggja vexti heldur einnig verðbætur. Í öðru lagi tekur 10% flatur nafnvaxtaskattur ekki tillit til greiðslugetu nema að því leyti að þeir allra tekjulægstu munu geta nýtt sér vannýttan persónuafslátt. Í þriðja lagi mun þessi leið við innheimtu fjármagnstekjuskatts hafa veruleg áhrif á tekjur sveitarfélaganna sem alls ekki mega við tekjutapi um leið og þau eru að taka við auknum verkefnum af ríkinu. Í fjórða lagi er um að ræða nýtt skattkerfi sem hefur aukakostnað í för með sér. Að vísu er áætlað að sá kostnaður nemi aðeins nokkrum tugum milljóna, en það er engu að síður ókostur með tilliti til þess að skatturinn gefur ríkissjóði hlutfallslega litlar tekjur. Helstu kostirnir við þá leið sem formannaþrennan valdi eru þeir að samkvæmt henni verða vaxtatekjur skattlagðar innan núverandi skattkerfis, þ.e. að þeim verður einfaldlega bætt við þær tekjur sem nú mynda skattstofn og því má segja að greiðslubyrðin verði fremur eftir efnum og ástæðum en samkvæmt þeirri leið sem lögð er til í frv. ríkisstjórnarinnar. Í öðru lagi er gert ráð fyrir frítekjumarki vaxtatekna sem ætti að tryggja að verðbætur séu ekki skattlagðar og allnokkur sparnaður ber engan skatt. Í þriðja lagi má gera ráð fyrir að þessi leið skili ríkissjóði meiri tekjum en hin leiðin auk þess sem hagur sveitarfélaganna er tryggður. Helstu ókostirnir eru hins vegar þeir að svo virðist sem þessi leið verði talsvert flókin í framkvæmd og bjóði upp á nokkra möguleika til undanskota, t.d. með því að viðskiptum verði dreift á margar innlánsstofnair þótt ekki reikni ég með mörgum dæmum af þeirri stærðargráðu sem þingmaður Framsóknar, Gunnlaugur M. Sigmundsson, lýsti í ræðu sinni áðan. Í öðru lagi er um tiltölulega stórt stökk að ræða sem hætt er við að valdi röskun á fjármagnsmarkaði, dragi úr innlendum sparnaði og stuðli að hækkun vaxta. Þetta mun einmitt vera meginástæðan fyrir því að ekki náðist sátt um þessa leið í nefndinni sem fyrr er til vitnað. Báðar þessar leiðir hafa verið settar fram á Alþingi að undangenginni mikilli vinnu og í samráði við sérfræðinga úr ýmsum áttum. Samt eru niðurstöðurnar jafnólíkar sem raun ber vitni og ólíkt mat á árangri og afleiðingum hvorrar leiðar fyrir sig. Alla þessa þætti, kosti og ókosti hvorrar leiðar fyrir sig, verður nú að meta enn einu sinni og freista þess að ná sátt um málið á Alþingi. Kvennalistakonur hafa unnið af heilindum að þessu máli og vilja mikið til vinna að koma því í höfn á þessu þingi. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Mér skilst að við þingmenn höfum unnið okkur það til óhelgi á þessu kvöldi að koma í veg fyrir sýningu eins vinsælasta þáttar ríkissjónvarpsins sem ber það ágæta nafn Bráðavaktin. Málsbætur okkar kunna hins vegar að vera fólgnar í því að hér á Alþingi er nú vandræðabarnið fjármagnstekjuskattur komið á eins konar bráðavakt. Við skulum vona að það deyi ekki í höndunum á okkur vegna skorts á sanngirni og samkomulagsvilja. --- Ég þakka áheyrnina og býð góða nótt.