Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. hefur fjallað um frv. til l. um breytingu á lögum um málefni aldraðra. Efni frv. er tvíþætt. Annars vegar er hækkun nefskattsins sem til Framkvæmdasjóðs aldraðra rennur svo framkvæmdamagn minnki ekki á næsta ári svo neinu nemi. Ótæmandi verkefni bíða og þurfa að eiga að hafa forgang í þjóðfélaginu og því eðlilegt að þau séu tekin öðrum tökum en aðrar athafnir sem fremur má hægja á við þessar aðstæður. Hins vegar er svo lagabreyting sem tekur af öll tvímæli um framlög til sjúkra- og hjúkrunardeilda og tryggir um leið mótframlag á fjárlögum til þeirra. Þannig verður nú 15 millj. kr. framlag á fjárlögum sem fram kemur í brtt. fjvn. í stað 11 sem þar var áður. Alls mun þetta þýða 61 millj. kr. framlög á næsta ári úr Framkvæmdasjóði aldraðra og af fjárlögum í stað 42 svo sem frv. til fjárlaga gerði upphaflega ráð fyrir. Heilbr.- og trn. mælir einróma með samþykkt frv.



Virðulegi forseti. Núgildandi lög um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands eru númer 88 frá 31. maí 1976. Hafa verið gerðar á þeim þrjár minni háttar breytingar frá setningu þeirra með lögum nr. 42/1977, nr. 67/1979 og 38/1981. Frv. til laga um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands var lagt fram á Alþingi í febrúarmánuði 1976 eftir að hafa fengið ítarlega umfjöllun allt frá árslokum 1974 í nefnd sem skipuð var bæði fulltrúum hagsmunaaðila og alþm. Má segja að samþykkt frv. á Alþingi í maímánuði 1976 hafi verið veigamesti þátturinn í þeirri endurskoðun laga og reglugerðar um fiskveiðar sem gerð var um það leyti sem Íslendingar fengu full yfirráð yfir 200 sjómílna fiskveiðilandhelgi sinni. Enda þótt vel hafi verið að þessum lögum staðið og í þeim fjölmörg nýmæli á þeim tíma hefur þróunin í fiskveiðum og stjórnun orðið að mörgu leyti önnur en menn hugðu þegar lögin voru samþykkt. Ástand fiskistofna, aukinn, stækkaður og bættur fiskveiðifloti og ný tækni hefur valdið því hér eins og annars staðar að gripið er til nýrra og virkari stjórnunaraðgerða í veiðum og vinnslu í því skyni að nýta nytjastofna okkar á sem skynsamlegastan hátt. Nú er svo komið að beitt er ýmsum aðgerðum við stjórnun veiða sem engum komu í hug fyrir nokkrum árum. Má sem dæmi nefna þær sóknartakmarkanir sem verið hafa á þorskveiðum undanfarin ár og skiptingu aflakvóta milli veiðarfæra og báta. Þar sem lögin frá 1976 hafa að ýmsu leyti reynst ófullnægjandi sem lagastoð fyrir ýmsum ákvörðunum varðandi skipulag veiða hefur verið leitað halds í lögum nr. 44 frá 5. apríl 1948, en í þeim er víðtæk heimild til að setja reglur til verndar fiskimiðum í fiskveiðilandhelgi. Hins vegar hefur þetta skapað ýmis vandamál þar sem viðurlög við brotum á lögunum frá 1948 og lögunum frá 1976 eru mjög mismunandi. Enn fremur heimila lögin frá 1948 aðeins útgáfu reglna til verndunar fiskimiðum og hefur það skapað nokkra óvissu um lagagildi sumra reglna varðandi stjórnun fiskveiða sem nauðsynlegar hafa þótt og fyrirsjáanlegt er að þurfi að beita í framtíðinni. Þá má og nefna að gildissvið laganna frá 1948 og 1976 er í mörgum tilvikum bundið við fisk og fiskveiðar, en nú eru stundaðar veiðar á ýmsum öðrum tegundum sjávardýra og er full ástæða til að setja heildarlög sem taka einnig til nýtingar þessara stofna. Þann 4. maí 1982 skipaði þáv. sjútvrh. Steingrímur Hermannsson nefnd til að endurskoða lög nr. 81/1976, um veiðar í landhelginni. Fulltrúar hagsmunaaðila áttu sæti í þeirri nefnd. Í janúarlok 1983 skilaði nefndin frv. til l. um veiðar í fiskveiðilandhelginni til ráðh. Ekki tel ég ástæður til að tíunda hér þær breytingar sem nefndin lagði til að gerðar yrðu á gildandi lögum en vísa í þess stað til grg. með frv. Ýmissa orsaka vegna var þetta frv. ekki lagt fram á síðasta þingi. Þurfa ýmsir þættir þess frekari athugunar við. Nauðsynlegt er að halda þeirri vinnu áfram, m.a. er mjög mikilvægt að breyta reglum varðandi stærð skipa og ákvörðun um landhelgislínu. En rétt er að taka fram að nefndin lagði til varðandi landhelgislínur að ráðh. fengi heimild til að breyta þeim með reglugerð. Að mínu mati er mjög óheppilegt að gera það með þeim hætti og rétt að athuga betur hvort ekki sé hægt að komast hjá því því mjög mikilvægt er að reglur um landhelgislínurnar séu fast mótaðar. Það er mikill þrýstingur á það alla tíð að breyta þessum línum og þess vegna getur verið mjög varhugavert að hafa það ekki bundið algerlega með löggjöf. Hins vegar ber brýna nauðsyn til að þær breytingar sem lagðar eru fram í þessu frv. nái fram að ganga og eru ákvæði frv. sem hér eru lögð fram í meginatriðum efnislega samhljóða tillögum þeirrar nefndar sem ég vitnaði til. Meginrökin fyrir breytingum á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi í þá átt að veita sjútvrh. auknar heimildir frá því sem nú er til stjórnunar og takmörkunar á fiskveiðum í fiskveiðilandhelginni eru þessi: Vegna þess að ástand fiskistofna, einkum þorsks, hér við land er óvenjulega slæmt er brýn þörf á vísindalegri stjórnun á fiskveiðum landsmanna í enn ríkari mæli en nú á sér stað. Helstu hagsmunasamtök í sjávarútvegi og Fiskiþing hafa eindregið óskað eftir því að stjórnvöld auki verulega stjórn fiskveiðanna. Eigi að auka stjórn fiskveiðanna frá því sem nú er verður að umbylta núverandi fyrirkomulagi. Slíkt krefst rýmri heimilda til stjórnunar en nú eru í gildi. Skammt er liðið síðan Hafrannsóknastofnun setti fram skýrslu um alvarlegt ástand helstu fiskistofna og bregða verður skjótt við til þess að koma megi á aukinni stjórn og takmörkun á fiskveiðum á næsta ári í samræmi við þær tillögur um aflamörk sem þegar hafa verið settar fram og kynntar. Vil ég þá víkja að einstökum greinum frv. Í 1. gr. er fyrst kveðið á um að ráðh. fái heimild til að ákveða hámark þess afla sem veiða má úr einstökum fiskistofnum og af sjávardýrum á ákveðnu tímabili að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunar. Hér er gengið lengra en í lögum nr. 81/1976 þar sem slík heimild er bundin við að fiskistofn sé hættulega ofveiddur og viðkoma hans því í hættu. Nauðsyn þess að auka vald ráðh. í þessu tilliti byggist fyrst og fremst á því að líta verður á alla fiskistofna og veiðar á þeim í heild sinni en ekki hvern og einn út af fyrir sig. Ef takmarka þarf verulega sókn í einn fiskistofn vegna þess að hann er í yfirvofandi hættu eykst sóknin óhjákvæmilega í aðra stofna með þeim afleiðingum að ofveiði getur átt sér stað á tegundum sem áður voru í jafnvægi. Af þessu höfum við bitra reynslu. Eitt nýjasta og gleggsta dæmið um þetta er þegar loðnuskipaflotinn sneri sér að þorskveiðum eftir að loðnuveiðar voru bannaðar. Sóknin í þorskstofninn jókst og hefur það átt sinn þátt í því hvernig nú er komið fyrir stofninum. Einnig má geta þess að sókn í karfa hefur verið mjög verulega aukin m.a. vegna takmarkana á þorskveiðum og hefur það orðið þess valdandi að karfinn er mjög mikið veiddur. Það liggur nokkuð ljóst fyrir að sú sókn sem hefur verið í karfann á undanförnum árum getur ekki haldið áfram í mjög mörg ár. Allt bendir til þess að stofninn sé í allverulegri hættu. Vegna þessa samspils er ekki nægilegt að setja aflahámark einungis á þá fiskistofna sem eru hættulega ofveiddir heldur verður jafnframt að setja aflahámark á aðra helstu nytjastofna til að forða þeim frá ofveiði. Í fiskverndarmálum ber brýna nauðsyn til að grípa til aðgerða í tæka tíð áður en skaðinn er skeður. Því er nauðsynlegt að hægt sé að grípa inn í gang mála þegar m.a. vísindaleg rök mæla með því að svo sé gert. Í 1. gr. er einnig gert ráð fyrir að ráðh. fái heimild til að skipta hámarksafla úr hverjum fiskistofni milti einstakra veiðarfæra, fiskiskipagerða og einstakra skipa. Gert er ráð fyrir að ráðh. geti ákveðið skiptingu hámarksaflans milli skipa m.a. með hliðsjón af fyrri veiðum skipanna, stærð og gerð þeirra, svo og heimilað flutning á úthlutuðum aflakvóta milti skipa. Heimild til þess sem hér hefur verið rakið er nauðsynleg þegar hámarksafli úr einstökum fiskitegundum er verulega takmarkaður eins og nú verður raunin með helstu fiskistofna okkar. Heimild ráðh. til að skipta þeim afla sem til skiptanna er hverju sinni gerir kleift að tryggja öllum, sem nytjað hafa fiskimiðin, rétt til að gera það áfram og að jafna tímabundnum aflasamdrætti réttlátlega niður á öll skip í landinu. Slík niðurjöfnun er nauðsynleg þegar áföll eins og það sem við nú stöndum frammi fyrir ber svo skyndilega að garði. Stjórnvöld geta með engu móti dæmt skip fyrir fram úr leik. Tíminn einn verður að leiða í ljós hvort skip stöðvast eða ekki. Á þessari stundu er ekki hægt að segja til um með fullri vissu hvernig staðið verður að þessari skiptingu, þ.e. hvort aflakvóti verður settur á öll fiskiskip eða gengið eitthvað skemmra í þá átt. Þá liggur ekki endanlega fyrir hvernig skipta megi réttlátlega á milli skipa, t.d. hvort eigi að miða við veiði þeirra undangengin þrjú ár eða hvort tillit skuli taka til annarra þátta, t.d. stærðar þeirra svo eitthvað sé nefnt. Ég vil taka fram í þessu sambandi að nú er unnið að því að reikna út aflakvóta skipa fyrir næsta ár miðað við reynslu undanfarinna ára og veiði skipanna undangengin þrjú ár. Það er margt sem mælir með því að sú veiði sé lögð til grundvallar því í flestum tilfellum gefur aflinn góða mynd af því hvernig viðkomandi skipum hefur gengið og ætti því að gefa allgóða vísbendingu um hver afli þessara skipa gæti orðið á næsta ári. Hitt er svo annað mál að ýmis vandamál koma upp, m.a. í þeim tilvikum að skip hafa ekki verið að veiðum nema t.d. í eitt ár eða alls ekki verið að veiðum, og á ég þar við ný skip. Einnig getur verið um það að ræða að skip hafi lent í sérstökum óhöppum og verið frá veiðum. Því er nauðsynlegt að taka upp hlutlæga reglu sem tekur einnig til þessara vandamála og að því er nú unnið í þeirri ráðgjafarnefnd um sjávarútvegsmál sem ég skipaði í nóv. s.l. Nefndin hefur þegar skilað af sér tillögum um aflahámark á næsta ári eftir að Hafrannsóknastofnunin lagði fram tillögur í þeim efnum og í framhaldi af því hefur verið ákveðið hvert skuli vera aflamagn fyrir næsta ár. Nefndin vinnur nú að því að semja tillögur um skiptingu aflans með aðstoð Fiskifélags Íslands, en Fiskifélagið hefur mjög nákvæmar upplýsingar um aflann á undanförnum árum bæði að því er varðar einstakar tegundir, veiðar einstakra skipa o.s.frv. Þær aðferðir sem nefndar hafa verið og taldar eru koma til greina hafa að sjálfsögðu bæði kosti og galla sem þarf að vega og meta. Rétt er að taka fram að stjórnvöld hafa nú betri möguleika en áður til að vega og meta hinar ýmsu stjórnunarleiðir sem til greina koma við þessar takmarkanir þar sem nú er hægt að prófa þær í þar til gerðu sjávarútvegslíkani sem spáir um framvinduna sé hin eða þessi leið valin. Gerð þessa reiknilíkans til að vega og meta áhrif breytinga á fiskveiðistefnu á afla og afkomu hefur staðið yfir í fjögur ár. Verkið hefur verið unnið í samstarfi nokkurra stofnana, einkum Raunvísindastofnunar Háskólans og Hafrannsóknastofnunar að frumkvæði sjútvrn. Markmið starfsins var að gera reikningslegt líkan af sjávarútveginum byggt á reynslu margra undangenginna ára sem gæti spáð nokkur ár fram í tímann, m.a. um þorskafla og afkomu veiðanna, að gefnum ákveðnum forsendum, svo sem um stærð, gerð og samsetningu fiskiskipaflotans, fiskveiðistefnu og ástand fiskistofna. Þetta reikningslíkan er þegar komið í notkun til að meta hinar ýmsu stjórnunarleiðir samhliða því að sami starfshópur og var við gerð líkansins vinnur að endurbótum og útvíkkun á reikningsaðferðum við stofnstærðarmat og mælingu sóknar í fiskistofna. En þessi vinna kom að allmiklu gagni við ákvörðun aflamarks fyrir næsta ár. Með öðrum heimildum í þessari grein eins og þeirri að ráðh. geti sett reglur um leyfilega sókn tiltekinna gerða fiskiskipa með tilteknum veiðarfærum í ákveðna nytjastofna er m.a. verið að veita afdráttarlausari heimild til sóknartakmarkana þeirra sem notaðar hafa verið við takmörkun á þorskveiðum undanfarin ár, þ.e. svokallað skrapdagakerfi og þær takmarkanir sem bátar hafa sætt, t.d. páskastopp, stytting vetrarvertíðar, takmörkun netafjölda og fleira. 2. gr. frv. fjallar um auknar heimildir til dragnótaveiða. Öllum er kunnugt um að orðið hefur alvarlegur samdráttur í sölu á saltfiski og skreið undanfarið. Vegna þessarar óvissu á markaði er vert að íhuga hvort við getum með einhverjum hætti breytt okkar veiðiaðferðum þannig að fiskurinn sé gjaldgengari í flestar vinnslurásir, auka þannig veiðar í þau veiðarfæri sem skila betri fisk á kostnað þeirra sem lakari fiskinn veiða. Mín skoðun er sú að við verðum með einhverjum hætti að reyna að auka veiðar með dragnót. Ég held að dragnótin geti í mjög mörgum tilvikum leyst netin af hólmi og skapað okkur miklu betra hráefni. Dragnótin hefur þá kosti að einfalt er að stjórna kjörhæfni veiðarfærisins sem tryggir að í hana veiðist ekki smáfiskur. Veiðarfærið er ódýrt og útgerðarkostnaðurinn sáralítill miðað við flestar gerðir veiðarfæra. Í núgildandi lögum eru heimildir til dragnótaveiða bundnar við báta sem eru minni en 20 metrar og við veiðitímabilið 15. júní til 30. nóv. ár hvert. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að heimilt sé fyrir ráðh. að veita leyfi til dragnótaveiða líkt og til annarra veiða sem háðar eru leyfum. Í þessu sambandi má geta þess að Norðmenn hafa aukið heimildir til dragnótaveiða í stað netaveiða og á s.l. vertíð stunduðu 150 norsk skip dragnótaveiðar í stað netaveiða með góðum árangri. Hitt er svo annað mál að það hentar ekki á öllum svæðum vegna þess að það þarf að vera góður botn en netaveiðar fara að sjálfsögðu einnig fram á ósléttum og slæmum botni og í þeim tilvikum er ekki hægt að koma við dragnótaveiði. Rétt er að það komi fram að margvíslegir fordómar hafa verið í garð þessa veiðarfæris og hefur það af mörgum verið talinn hinn mesti bölvaldur. Þetta eru eftirstöðvar frá því að fjöldi dragnótabáta stundaði afleitar veiðar með smáriðnum vörpum sem engu slepptu. Í þessum efnum verður að fara af varúð og gæta hófs eins og í öðru. Við þurfum að þróa veiðarfærið í okkar þágu og við megum t.d. ekki nota það eins og þorskanót. Þess vegna þarf eins og með aðrar leyfisbundnar veiðar að móta reglur um gerð og notkun veiðarfærisins. 3. gr. frv. fjallar um leyfisbindinguna, en leyfisbinding veiða hefur viðurgengist hér á landi um langt skeið. Munu rækjuveiðar vera fyrsti veiðiskapurinn sem stjórnað var með leyfafyrirkomulagi. Með auknum takmörkunum á veiðum hafa jafnframt aukist afskipti stjórnvalda af þeim og er nú svo komið að togveiðar, línuveiðar og handfæraveiðar eru nær einu veiðiaðferðirnar sem ekki eru háðar leyfum stjórnvalda. Eins og kunnugt er eru heimildir til að gera ákveðnar veiðar leyfisbundnar ákveðnar í lögum eða reglugerðum sem settar eru samkvæmt þeim. Í höfuðatriðum er tilgangur með leyfakerfi tvíþættur. Í fyrsta lagi gerir það stjórnvöldum kleift að hafa áhrif á hverjir og hve margir geti stundað tilteknar veiðar á tilteknum svæðum. Í sumum tilfellum fá aðeins þeir leyfi sem búsettir eru við veiðisvæðin eða hafa stundað veiðarnar áður. Eins er oft nauðsynlegt að binda útgáfu veiðileyfa við ákveðna stærð skipa. Reynast þessar takmarkanir oft nauðsynlegar ef margir aðilar sækja um leyfi til sömu veiða. Í öðru lagi eru skipstjórum skipa settar ákveðnar reglur í leyfisbréfum sem þeim ber að fara eftir við veiðarnar, t.d. hámarksaflamagn, veiðisvæði, veiðarfæri, reglur um meðferð afla o.s.frv. 5. gr. frv. fjallar um auknar heimildir til togveiða. Þegar svo er komið að við verðum að takmarka veiðar á helstu nytjastofnum okkar eins og raun ber vitni verðum við að beina sókn hluta flota okkar í þær tegundir sem má vera að séu vannýttar. Það sem hér kemur helst til greina eru ýmsar kolategundir og steinbítur. Skv. núgildandi lögum eru togveiðar bannaðar á mörgum góðum kola- og steinbítssvæðum. Til að nýta megi þessa stofna er nauðsynlegt að hafa í lögum heimild fyrir rn. til að geta leyft takmarkaðar togveiðar á þessum svæðum. Með því móti er mögulegt að beina hluta flota frá þorskveiðum í kola- og steinbítsveiðar á ýmsum árstímum. Ég vil taka fram að það er einsýnt að þessari heimild verður að beita með varúð. Þegar þessi svæði eru ákveðin er nauðsynlegt að undirbúa það vel. Sömuleiðis þarf að fylgjast vel með veiðum, aflasamsetningu, stærð fisks o.s.frv. Rétt er að taka fram að verði frv. þetta að lögum er óhjákvæmilegt, eins og ég hef áður vikið að, að endurskoða hinar almennu togveiðiheimildir skv. 3. gr. laganna. Verður slík athugun og endurskoðun þegar hafin og væri þá e.t.v. hægt að leggja frv. um þetta efni fram síðar í vetur. Endurskoðun þessi tæki þá einnig til réttinda einstakra skipa en mikið misræmi ríkir í þeim efnum og oft óeðlilegur vafi. Í þeirri endurskoðun má einnig taka til athugunar ýmislegt annað í lögum eftir að betur er ljóst hver verður niðurstaða um fiskveiðistefnu og stjórnun veiðanna næsta árið þegar niðurstaða hefur fengist. Virðulegi forseti. Á mjög margan hátt ríkja óvenjulegar aðstæður í okkar fiskveiðum. Nauðsynlegt er að nýta þær miklu auðlindir sem eru við landið af fullri varúð og reyna að búa þannig um hnútana að þær geti nýst komandi kynslóðum sem allra best. Þessi fiskimið hafa alltaf verið grundvöllur búsetu í landinu, grundvöllur allra þeirra framfara sem hér hafa orðið og við sjáum í reynd enga aðra auðlind sem gæti komið í staðinn. Þegar til lengdar lætur leiðir óheft sókn í þessa auðlind til ofnýtingar á fiskistofnunum. Hver einstakur útgerðarmaður og sjómaður skeytir oft á tíðum ekki nægilega um áhrif eigin sóknar á afla og aflabrögð annarra. Þess vegna verður að skapa reglur sem tryggja að heildarhagsmunir þjóðarinnar séu fyrst og fremst hafðir í huga við nýtingu þessara auðæfa. Einnig er rétt að taka fram að sveiflur í tekjum sjávarútvegsins hafa mikil áhrif. Þessar tekjur eru uppistaðan í okkar útflutningstekjum og hafa ekki eingöngu áhrif á afkomuna í greininni sjálfri heldur hafa þær áhrif á allan þjóðarbúskapinn. Stuðla verður að sem mestu jafnvægi þannig að jafnar framfarir verði í hagkerfinu. Mikil veiði eitt árið sem getur orsakað mun minni veiði annað árið veldur því að okkar hagkerfi verður í stöðugum sveiflum. Komið hefur fram í umr. um þetta mál að það hefði mátt standa með öðrum hætti að undirbúningi þess og það hefði þurft að koma mun fyrr fram. Það er út af fyrir sig alveg rétt að æskilegt hefði verið að mál þetta hefði komið fram mun fyrr svo að gefist hefði betri tími til að fjalla um það hér á Alþingi. Það er nú svo að miklar deilur hafa verið um það og skiptar skoðanir á undanförnum árum hvernig stjórnun veiðanna skuli vera háttað. Ég vil taka fram að sú nefnd sem skilaði af sér á s.l. vetri og var skipuð fulltrúum hagsmunaaðila lagði eindregið til að þær stjórnunaraðferðir eða möguleikar til þeirra stjórnunaraðferða sem hér er fjallað um væru fyrir hendi. Hins vegar hafa hin ýmsu hagsmunasamtök í sjávarútveginum ekki viljað ganga eins langt áður fyrr og þau eru tilbúin til að gera nú. Að mínu mati var ekki hægt að undirbúa þetta mál með öðrum hætti en þeim að kynna sér sem best viðhorf hinna ýmsu aðila. Það hef ég gert m.a. með fundum með hagsmunaaðilum víðs vegar um landið, útvegsmönnum bæði á Norðurlandi, Vesturlandi, Suðurnesjum, Vestmannaeyjum og Austurlandi. Ég hef einnig sótt fundi samtaka í sjávarútveginum, svo sem þing Farmanna- og fiskimannasambandsins, aðalfund Landssambands ísi. útvegsmanna og Fiskiþing. Áður en Fiskiþing hófst kynnti ég fyrir nm. í sjútvn. þingsins drög að frv. um stjórnun veiðanna og einnig vissu fulltrúar á Fiskiþingi um þau drög. Strax að loknu Fiskiþingi var gengið frá frv. þar sem voru teknar upp heimildir sem gerðu kleift að beita þeim stjórnunaraðferðum sem Fiskiþing lagði til. Strax eftir þá helgi eða á mánudeginum var það sent þm. til þess að þeir gætu tekið það fyrir í sínum þingflokkum. Hygg ég að það hafi verið gert miðvikudaginn eftir að Fiskiþingi lauk. Á fimmtudeginum, ef ég man rétt, átti ég fund með sjútvnm. og fjölluðum við þá enn um frv. og hugsanlegar breytingar á því. Almennt hefur komið fram að mönnum þykir helsti gallin við þetta frv. það mikla vald sem sjútvrn. fær ef það verður að lögum. Ég get fyllilega tekið undir það og á margan hátt er tekið tillit til þess í frv. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að lögin gildi aðeins til eins árs sem er ekki venjulegt um löggjöf sem þessa. Með því er verið að undirstrika að hér sé um tilraun að ræða sem þurfi að taka upp, en nauðsynlegt að endurskoða svo fljótt sem auðið er. Í öðru lagi kemur skýrt fram í frv. að samráð verði haft við sjútvn. þingsins og einnig kemur skýrt fram í grg. að náið samráð verði haft við hagsmunaaðila. Það samráð verður með þeim hætti, eins og þegar hefur komið fram, að skipuð hefur verið ráðgjafarnefnd sem í eru fulltrúar frá þeim stofnunum sem helst vinna að málefnum sjávarútvegsins og frá fulltrúum hagsmunaaðila, þ.e. útgerðarmanna, fiskvinnslu og sjómanna. Þessi ráðgjafarnefnd mun leggja fram tillögur um stjórnun veiðanna á næsta ári. Þegar þær liggja fyrir verða þær bornar undir fulltrúa hagsmunaaðila í sjávarútveginum, en um langan tíma hefur þróast samráð við þessa aðila og eru þeir oft kallaðir saman í sjútvrn. Ég hef þegar rætt við þessa aðila á fundi í s.l. viku og tjáði þeim með hvaða hætti þessi samráð færu fram og voru þeir, eftir því sem ég best veit, ánægðir með með hvaða hætti það yrði gert. Ég spurði hagsmunaaðila sérstaklega að því hvort þeir teldu ekki að samráð við þá hefði verið mjög styrkt með því að setja upp þá ráðgjafarnefnd í sjávarútvegsmálum sem skipuð var í lok nóvember og var einróma álit aðila að svo væri. Ég vænti þess að menn hafi fulla vissu fyrir því að samráð við þessa hagsmunaaðila verði mjög náið, enda er í reynd ekki hægt að taka upp breytta tilhögun stjórnunar nema í mjög nánu samráði við þessa aðila. Þeir hafa tekið á málum af mikilli ábyrgð að mínu mati og ráðgjafarnefndin hefur sent ábendingar um nauðsynlegar lagaheimildir vegna stjórnunar fiskveiða 1984. Í þeim ábendingum kemur m.a. eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Nefndin bendir á eftirfarandi aðferðir sem slík lög þyrftu að rúma.“ Er þá átt við breytta löggjöf um stjórnun veiða. „1. Allar fiskveiðar í íslenskri fiskveiðilögsögu verði bundnar leyfi. 2. Heimilt sé að setja aflahámark á einstaka nytjastofna fyrir ákveðið tímabil innan árs, vertíðar eða árs. 3. Heimilt sé að skipta leyfilegum afla af hverri tegund milli skipa, m.a. með hliðsjón af afla á undanförnum árum, stærð þeirra og gerð. 4. Heimilt sé að flytja úthlutað aflamark á milli skipa að hluta til eða öllu leyti eftir því sem hlutaðeigendur koma sér saman um, en slíkur flutningur verði tilkynntur sjútvrn. þegar í stað. 5. Ef veiðum verður stjórnað með aflamörkum á skip í auknum mæli þarf að vera lagastoð til þess að rýmka veiðiheimildir, ekki síst til veiða á fisktegundum sem ætlað er að nýta betur en gert hefur verið. Í þessu fælist m.a. að rýmka þyrfti heimildir til dragnótaveiða verulega og leyfa togveiðar innan 12 mílna marka á kola- og steinbítsslóð. Einnig þarf að huga að því að endurskoða ákvæði um möskvastærð með tilliti til veiða á vannýttum fisktegundum. Almenn endurskoðun á togveiðiheimildum og mörkum á milli togveiðisvæða og annarra veiðistaða virðist einnig nauðsynleg við þessar breyttu aðstæður. Síðastnefnda málið þarfnast nánari athugunar og þarf að undirbúa betur en nú er kostur fyrir næstu vertíð. 6. Þörf er á skipulegu samráði við hagsmunaaðila til þess að ráða fram út álita- og ágreiningsmálum ef til þess kæmi að beita kvótakerfinu. Ekki þyrfti þó að lögfesta þetta, en tengja það lagasetningunni með yfirlýsingum ráðh. 7. Endurskoða þarf framkvæmd laga um upptöku ólögmæts sjávarafla með það fyrir augum að allur afli sem á skip kemur verði færður að landi. Leitað verði leiða til þess að veita nauðsynlega hvatningu í þessu skyni til þeirra sem hlut eiga að máli.“ Þessar ábendingar frá nefndinni sem eru undirskrifaðar af Óskari Vigfússyni, Kristján Ragnarssyni, Sigurði Markússyni, Þorsteini Gíslasyni, Jakob Jakobssyni, Jóni Arnalds og Jóni Sigurðssyni eru í reynd að mestu leyti efni þess frv. sem ég hef hér rakið. Ég sé ekki ástæðu, virðulegi forseti, til að hafa lengra mál um þetta frv. Það hefur þegar orðið mikil umr. um það og er það mjög gott. Eðlilegt er að um það séu nokkuð skiptar skoðanir en málið verður samt að skoða í ljósi þess að við stöndum frammi fyrir mjög miklum erfiðleikum í sjávarútveginum og miklu skiptir fyrir ástand þjóðmála á næstu árum að tekið verði á þessum vandamálum af fullri einurð. Ég er ekki með þessu að segja að þetta frv. sem slíkt skipti þar algerlega sköpum, en það gerir okkur þó kleift að draga úr kostnaði við veiðarnar, það er enginn vafi á því. Það gerir okkur einnig kleift að koma málum þannig fyrir að aflaverðmæti aukist og meðferð aflans verði betri. Ef þær heimildir sem um getur í frv. eru ekki veittar er mín skoðun sú að mun minni líkur séu til þess að okkur takist að draga úr kostnaði við veiðarnar og auka verðmæti aflans. Hér er vissulega um tilraun að ræða, en mikilvæga tilraun sem gæti varðað leiðina í framtíðinni. Aldrei verður tekið upp kerfi eða stjórnun veiða sem gilda mun um alla framtíð. Það verður að vera sveigjanleiki í stjórnuninni eftir aðstæðum á hverjum tíma, en nú eru þær aðstæður að ekki verður hjá því komist að auka afskipti af veiðunum til nokkurra muna. Ég vil að lokinni þessari umr. leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og sjútvn.



Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau orð ráðh. að gott sé að umræða eigi sér stað um mál sem þetta. En ég get ekki um leið lýst því yfir að sú umræða sem hefur átt sér stað um málið hingað til hafi verið nægjanleg. Því miður hefur þetta mál borið hér að með þeim hætti að allar umræður í þjóðfélaginu og jafnvel hér á Alþingi hafi verið takmarkaðar. Einnig vil ég taka undir þau orð ráðh. að við þurfum að gera okkur fullkomlega grein fyrir því þegar við fjöllum um þetta frv. og við eigum að undirstrika það að við erum öll sammála um að við viljum fara með fullri varúð að því að nýta þær auðlindir sem hér er verið að ræða um og við vitum að eru og hafa verið grundvöllur allra framfara hér á undanförnum áratugum. Þess vegna er mikið atriði þegar um jafn mikilvægt mál sem þetta er að ræða að kappkostað sé að um það verði samkomulag. Það hefur tekist hingað til þegar teknar hafa verið mikilsverðar ákvarðanir í sambandi við nýtingu fiskveiðilögsögu okkar að ná um þær fullu samkomulagi flokka og almennings í landinu. Í fyrsta skipti núna eiga þeir hlutir sér stað að þetta er gert með ákveðinni, ég vil nú ekki segja valdbeitingu, það er langt frá því, heldur með því að ganga fram hjá því að undirbúa þetta mál meðal allra þingflokka, atmennings og hagsmunaaðila í landinu. Við fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í sjútvn. buðum rétt fyrir kl. 10 að fundi skyldi frestað í hv. deild svo að enn yrði leitast við að ná fullu samkomulagi í þessu máli. Við bentum á að ekki væri svo mikill skoðanaágreiningur um þetta mál að það hlyti að vera hægt. Hv. formaður tók ekki afstöðu í þessu máli, en ég vænti þess að hann hafi borið hæstv. sjútvrh. skilaboð okkar. En til okkar hafa ekki, svo ég viti til, komið nein skilaboð um að þess verði freistað að leita þessara leiða. Ég vil, ef vilji er fyrir því að okkar tilboði verði tekið, ítreka það og bið formann sjútvn. að segja af eða á um það hvort við mættum kannske fresta umr. og hefja frekari viðræður í n.

Ég hef ekki borið þau boð enn þá, fékk þau rétt fyrir kl. 10. Því hefur ekki verið hafnað af forseta.

Ég skil það svo að ekki séu talin tök á að taka tilboði okkar. Þykir mér það mjög miður, en enn vil ég segja að jafnvel þó að svo sé gert sé enn til þess tími. Hæstv. sjútvn. nefndi áðan dagsetningu. Hann sagði að ákveðnir hlutir hefðu skeð miðvikudag eftir Fiskiþing. Við miðum okkar dagatal við merkilegan hlut, og ég vona stóran hlut, í okkar trú. En ég vona að í atvinnulegri sögu verði ekki þessi dagur áfram notaður sem viðmiðunardagur um stór mistök í sjávarútvegsmálum okkar Íslendinga, dagurinn sem Fiskiþing lagði til ákveðnar tillögur um kvótauppbyggingu hér og raunverulega var gengið frá því frv. sem nú liggur fyrir til umræðu. Við erum núna að hefja okkur upp eftir öðrum framsóknaráratugnum. Þetta mál tengist fyrri áratug og hinum öðrum áratug Framsóknar dálítið mikið. Í lok fyrri áratugarins og nú í byrjun annars eru framsóknarmenn sjávarútvegsráðherrar á Íslandi. Mér finnst ekkert geta undirstrikað frekar hvað geysileg mistök hafa átt sér stað í stjórn sjávarútvegsmála á þessum framsóknaráratug en það frv. sem hér liggur frammi. Það er jafnan leið þeirra manna þegar mistök hafa orðið að biðja um aukið vald. Enginn stimpill er augljósari en þegar manni hefur mistekist eitthvað að leita þá sem fastast eftir því að halda verkinu áfram, fá aukið vald, jafnvel þó allt sé rangt gert og einmitt það á sér hér stað. Ráðh. og stefna sem hefur mistekist biður um aukið vald. Og það er dálítið merkilegt að sá flokkur sem hefur talið sig vera umboðsaðila og stjórnunaraðila í landbúnaðinum skuli nú koma til sjávarútvegsins þegar hann er þar í forsvari og fara fram á að fá í sínar hendur allt vald þeirrar atvinnugreinar. Landbúnaðinum hafði þó við sömu skilyrði verið falið af sjálfum forustumönnum landbúnaðarsamtakanna að stjórna sínum eigin kvóta. Og ekki eingöngu að stjórna sínum eigin kvóta heldur einnig að búa til dómstól og úrskurða um þau deilumál sem upp skyldu koma. Undanfarið sumar og þó sérstaklega frá valdatöku þeirrar hæstv. ríkisstj. sem nú situr hefur verið hér á landi mjög neikvæður áróður um sjávarútveg. Það byrjaði raunverulega með þeirri aðgerð hæstv. ríkisstj. að fella gengið, að lýsa því yfir að gengisfellingin væri nauðsynleg vegna sjávarútvegs og útgerðar á Íslandi. Annað eins öfugmæli hefur raunverulega varla heyrst. Stór hluti flotans stendur frammi fyrir því að allur afli yfirstandandi árs fer í að borga þann skatt sem ríkisstj. lagði á flotann með þeirri gengisfellingu. Nokkrir mánuðir liðu og þá skeður það, sem ég veit ekki til að hafi gerst í íslensku bankakerfi eða í íslensku sjóðakerfi fyrr, að allt í einu er kominn í dagblöð og fjölmiðla á Íslandi listi yfir skuldara Fiskveiðasjóðs Íslands. Þetta er mjög sérkennilegt og getur varla átt sér stað öðruvísi en að menn í æðri valdastöðum hafi leyft þetta. Gagnvart sökudólgunum eru þetta slík vinnubrögð og slík niðrun að varla er um það hægt að tala. Bæði þessi atriði sem ég hef nefnt, gengisfellingin og þessi þáttur, eru verk ríkisstj. eða yfirboðara þessara stofnana og engra annarra. Annað hefur ekki raunverulega lítillækkað íslenskan sjávarútveg meir. Eða tal um að verið sé að bjarga útveginum með því að leggja á hann gengisbyrðar og svo láta það ske rétt á eftir að skuldalisti þessara fyrirtækja sé birtur opinberlega og aðilum nuggað upp úr stöðu sinni. Á svipuðum tíma gerðist það sem hæstv. sjútvrh. nefndi hér áðan. Hæstv. ráðh. fór um landið og hélt fundi með hagsmunaaðilum og það skal hann hafa þakkir fyrir. Þar voru ýmis mál rædd eins og vera ber. Þar sagði hann hagsmunaaðilum og þeim sem sóttu þessa fundi m.a. frá skúffufrv. síns fyrirrennara og undirstrikaði að í því frv. væru þættir sem hann gæti ekki fellt sig við. Á þessum fundum skýrði ráðh. frá því sem hann hefur reyndar margoft sagt á hv. Alþingi að hann væri mjög mótfatlinn því að mikið vald væri fært í hendur rn. og sínar og á þessu hefði verið hamrað í sjútvn. og annars staðar, að menn væru yfirleitt mótfallnir því að færa ráðh. svona mikið vald. Fram kemur í grg. hæstv. sjútvn. í Nd., með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin telur í sjálfu sér óæskilegt að Alþingi feli ráðherrum víðtækt vald til ákvarðana án skýrra lagafyrirmæta um efnisatriði slíkra ákvarðana.“ Menn lýsa því yfir hver sem betur getur, jafnt ráðh. sem aðrir, að þetta sé óæskilegt þegar verið er að framkvæma það. Af hverju er það þá framkvæmt? Ég held að slík öfugmæli á hv. Alþingi falli raunverulega ekki inn í eðlilega umr. Í öðru orðinu segja menn að þeir séu á móti en um leið og þeir fara að greiða atkv. samþykkja þeir. Það er reyndar oft leið þeirra sem vilja fá mál samþykkt að haga sér þannig að segjast vera á móti máli, ef það er illa séð, en samþykkja það síðan. Mér virðist einmitt að þessi vinnubrögð hafi verið notuð hér. Bæði hæstv. ráðh. og stuðningsmenn hans á Alþingi hafa rekið þessa pólitík, sagst vera á móti málinu en leggja sig nú alla fram við að fá það samþykkt á hv. Alþingi. Í framhaldi af þessu fóru að koma ýmsar skoðanir fram hjá hæstv. ráðh., sérstaklega þegar hann kom á þing Landssambands ísl. útvegsmanna. Og skyldu þær ekki hafa verið í bjartsýnistón? Nei, ekki aldeilis. Það var nákvæmlega sami tónninn og áður hafði verið, sami tónninn og ríkisstj. hafði haft uppi gagnvart íslenskum sjávarútvegi. Talað var um að nú skyldum við reyna að skipuleggja málin þannig að við skyldum borga mönnum fyrir að liggja í landi. Ekki nóg með að því væri slegið upp oft og mörgum sinnum að þetta væri ein af leiðunum, minnka flotann með því að borga mönnum fyrir að vera í landi - aldrei var nú skilgreint hvernig skyldi farið að því - heldur var bætt við: Ja, við skulum leggja nokkrum togurum. Við ættum kannske að leggja togurunum hérna í Faxabugtinni vegna þess að þeir eru gerðir út frá stöðum sem eru fjölmennir og ekki ber eins mikið á því þó þeim sé lagt. Þar með var ekki verið að tala um að þessir togarar hafi á undanförnum árum veitt tiltölulega lítinn þorsk, aðalstofninn sem við viljum nú verja. Þessir togarar hafa á undanförnum árum fyrst og fremst - kannske til að bjarga atvinnu í stórum byggðarlögum - verið að veiða allt aðra fisktegund en við höfum þurft að verja aðallega. Togarar á Akranesi sem hafa eingöngu stundað karfaveiðar og togarar hér í Reykjavík sem hafa eingöngu stundað karfaveiðar. Allt í einu var þessi lausn komin án þess að nokkur rök væru fyrir henni og án þess að ráðh. væri raunverulega að lýsa því yfir að hann væri fylgjandi þessari lausn, heldur var þetta nefnt, bæði að borga togskip í landi og að stoppa einhvern ákveðinn hluta togaraflotans. Þarna var verið að búa til hræðsluáróður og ekkert annað. Verið var að undirbúa fólk undir að hér kæmi fram lagasetning sem menn skyldu samþykkja. Verið var að búa til hræðslu í landinu, ekkert annað. Fram að þeim degi að Fiskiþing kom með sína tillögu hafði varla verið nefndur kvóti. Hin trausta ríkisstjórn á Íslandi hafði ekki myndað sér skoðun um það hvernig ætti að bjarga vandamálum sjávarútvegsins og aflaleysi. Fiskiþing kom saman. Ég skal upplýsa hv. deild um hvað margir fulltrúar af Vesturlandi eru á Fiskiþingi. Það er einn. Fiskiþing kom saman og samþykkti ályktun um hvað gera skyldi og svo virtist sem allt í einu væru öll mál leyst. Út frá þeirri samþykkt var hægt að leggja þetta frv. fyrir Alþingi og út frá þeirri samþykkt var allt í einu hægt að fara að vinna í öllum tölvustofnunum þjóðfélagsins til að reikna út hvernig kvóta skyldi komið á. Þetta er sterk ríkisstjórn sem við höfum. Hún vill miklu frekar taka mark á einum fulltrúa frá Vesturlandi en okkur Valdimar og jafnvel þó Davíð væri með. Ekki var hægt að leysa þetta í gegnum Alþingi heldur var Fiskiþing allt í einu orðið þessi úrvalsleiðbeinandi í þessum málum. Ég held að rétt sé að víkja að því sem ég sagði frá í upphafi. Við munum í auknum mæli þurfa að finna til þess að við erum að njóta afrakstrar framsóknarstjórnarstefnu í sjútvrn. Leiðin sem er valin til að koma þessu máli í gegn er einmitt af þeim toga. Þetta er valdaþörf ákveðins flokks, ákveðins kerfis í þjóðfélaginu sem verið er að koma þarna í gegn. Vinnubrögðin eru akkúrat í þeim anda. Bæði hjá alþm. og almenningi í landinu er skipulega lætt inn ótta. Og allt í einu er svo slegið fram lausnarorðinu: Við skulum láta sjútvrh. hafa öll völd til að stjórna fiskveiðum á Íslandi næsta árið. Eftir það skulum við svo líta á hvernig málin standa. Það er sagt en við vitum að þegar slík lög eru samþykkt einu sinni er erfiðara að ganga til baka. Í þessu frv. felst mikil vantrú á samtök. Jafnvel þó að við höfum heyrt fyrir stundu úr ræðu ráðh. yfirlýsingar um að fulltrúar ýmissa samtaka hafi lýst því yfir að þeir teldu ekki æskilegt að lagabinda samráð finnst mér það frekar holur tónn. Ef við eigum að stjórna þessari náttúruauðlind rétt er ég ekki í neinum vafa um að besta leiðin til þess er að gera heildarsamtök bæði útvegsmanna og sjómanna og fleiri samtök sem ábyrgust, ekki aðeins að hægt sé að búa til einhvern samningsramma utan um þetta eða samráðsramma, heldur að þessir aðilar séu ábyrgir þegar verið er að taka ákvarðanirnar. Það sé ekki hægt að segja: Jú, þeir samþykktu það hjá LÍÚ og Sjómannasambandinu en það var bara samráð. Það er mikill munur á því að heita samráðsmaður eða maður sem skal taka ákvörðun með einhverjum aðila. Og mér finnst að í allri umræðu um þetta frv. og um hvaða munur sé þarna á milli sé allt of lítið úr því gert. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson fór nokkrum orðum um það í hv. Nd. að hverju stefndi í sambandi við íslenskan sjávarútveg og hvað það þýddi að setja slík valdalög yfir þá atvinnugrein. Ég held að ekki sé ástæðulaust að fara nokkrum orðum um uppbyggingu og eignarþátt almennings og einstaklinga í íslenskum sjávarútvegi einmitt þegar hér er verið að ræða um að fela ákveðinni ríkisstofnun eða rn. allt of mikil völd yfir þessari atvinnugrein. Í lok síðustu aldar var hér allmikil skútuútgerð. Hún var að miklu leyti byggð á kapítali, það voru eigendur sem áttu nokkuð margar skútur. Miðað við okkar þjóðfélag mætti segja að þarna voru stórútgerðarmenn miðað við annað eignahlutfall í þjóðfélaginu. Ósköp skeður svipað þegar togaraútgerðin kemur og fer að hasla sér völl hér, að mynduð eru ansi myndarleg fyrirtæki, má segja allt að því stórútgerð. Við munum vel eftir fyrirtækjum eins og Kveldúlfi og Alliance, Einari Þorgilssyni í Hafnarfirði. Þetta voru fyrirtæki sem ráku allstóra útgerð, útgerð eins og nú á sér stað á Íslandi. Útgerð almennings var mjög lítil. Það voru þá helst árabáta- og trillukarlar. Alliance og Kveldúlfur áttu hér stórar fiskverkunarstöðvar, unnu sinn fisk og þurrkuðu og eins var með þá útgerð sem ég nefndi í Hafnarfirði. Upp úr kreppunni byggja þessi fyrirtæki sig enn betur upp. Þeir leggja í að byggja miklar síldarverksmiðjur á Norðurlandi, bæði Alliance, Kveldúlfur og Einar Þorgilsson sem ég nefndi og reyndar Geir Þorsteinsson og fleiri. Þeir eru sem sagt sterkt atvinnuafl í þjóðfélaginu. Og mér er sem ég hefði séð þá höfðingja sem stjórnuðu þessum fyrirtækjum standa frammi fyrir því að eitthvert ríkisapparat ætti að segja þeim fyrir hvað þeir skyldu gera. En látum það nú vera. Skjótt skipast veður í lofti. Styrjöldin skall á og Íslendingar fiskuðu mikinn fisk fyrir Bretann og fluttu hann að meginhluta út ísaðan. En í lok stríðsins gerðist það að mynduð var hin svokallaða nýsköpunarstjórn með meginhluta Sjálfstfl., Alþfl. og Sósíalistaflokks. Þá var hafin atvinnuuppbygging, sérstaklega í sjávarútvegi. Þá var skipulögð uppbygging og endurbygging á íslenska togara- og bátaflotanum. En það merkilega sem skeði þá var að þessir stóru aðilar, Kveldúlfur og Alliance, komu frekar að þessari uppbyggingu sem frekar litlir aðilar. Og ýmsir í togaraútgerð - ég vil ekki eigna þessum fyrirtækjum það - héldu því jafnvel fram að það væri alveg rangt að fara að kaupa ný skip, við gætum notað okkar kolakláfa sem við höfðum fætt Bretana á í stríðinu, við gætum notað þá enn um nokkur ár. Sú varð ekki raunin á en nýsköpunarstjórnin stóð fyrir stórkostlegri uppbyggingu. Milli þrjátíu og fjörutíu togarar komu og þeir dreifðust vítt og breitt um landið. Stór hópur vélbáta kom og eigendur þeirra vélbáta voru svolítið merkilegir kallar. Það var kannske trillukarlinn sem hafði róið hér út á Svið eða trillukarlinn sem hafði farið út í Keflavík og sótt sér í soðið. Vítt og breitt um landið gerist það allt í einu að almenningur á Íslandi er orðinn útgerðarmenn. Nákvæmlega hið sama skeður í sambandi við togarana. Þeir dreifast vítt um landið. Þar eru búin til alls konar hlutafélög um að taka þennan eða hinn togarann til reksturs og útgerðar. Þetta er fyrsta stóra stökkið þar sem við færum hinum íslenska sjómanni raunverulega verkfærin upp í sínar eigin hendur til að stjórna þeim. Þetta er fyrsta stóra skrefið.  Ég gæti rakið þessa sögu ár frá ári en ég ætla ekki að eyða tíma hv. deildar í það. En svo koma aðrir kaflar, aðrir þættir, önnur tímabil sem halda þessu áfram. Nákvæmlega sama skeður þegar við byggjum upp síldarflotann okkar, m.a. s. á tímabili viðreisnar. Sama skeður 1956 og 1958 þegar tappatogararnir koma. Og enn skeður það sama þegar togarabyltingin síðari á sér stað. Þetta eru eignir sem dreifast vítt um landið og lenda yfirleitt í höndum manna sem hafa verið sjómenn og félagslegir fulltrúar í byggðunum. Það á sér m.a. s. þannig stað að við rekumst nú á fyrrv. formenn verkalýðsfélaga víða í þeirri stöðu að þeir séu framkvæmdastjórar fyrir fyrirtækjum. Ég tel mína stöðu að mörgu leyti einmitt til komna vegna þessarar þróunar. Vegna þess að ég var í félagslegri forustu í mínu byggðarlagi er mér bara allt í einu ýtt út í að taka við forustu í svona atvinnuuppbyggingu. Þetta á sér stað hringinn í kringum landið. Núna á að fara að stjórna þessu liði með valdi héðan úr Reykjavík án þess að í lögum sé bundið að þeirra samtök skuli vera ákvörðunaraðilar um leið. Mér finnst þetta svo fráleitt og svo mikil lítillækkun gagnvart þessu fólki að það tekur engu tali. Bak við lagasamþykktina er eins og ég nefndi áðan margyfirlýst samþykkt Fiskiþings um að koma á kvóta. Ég veit að margir hafa á undanförnum árum lýst yfir: Ég er samþykkur kvóta. Það verður bara að koma kvóta á. Þeir eru mjög fáir sem hafa verið mótfallnir kvóta. Einn og einn hefur verið það varkár að hann hefur sagt: Ja, ég er hvorki með kvóta eða á móti kvóta. Ég vil sjá hvernig kvóti er. Þannig hef ég haldið á málum. Ég hef ekki viljað lýsa yfir að ég væri samþykkur einum eða neinum kvóta en ég geri mér fyllilega grein fyrir því að stjórna þarf íslenskum fiskveiðum. En að lýsa því einfaldlega yfir að ég samþykki kvóta hvernig sem hann verður, það er út í bláinn. Þegar menn fóru að skoða þá yfirlýsingu sem kom frá Fiskifélaginu um að setja skyldi kvóta og deila í með afla þriggja síðustu ára o.s.frv. fóru þeir allt í einu að átta sig. Ja, ég var nú kannske ekki samþykkur þessum kvóta. Ég var samþykkur kvóta sem færði miklu meira í minn hlut. Þeir eru fleiri og fleiri sem gera sér grein fyrir að sá kvóti sem við erum að tala um núna verður illframkvæmanlegur, því miður, kannske má segja það. En þessi kvóti hefði að mínu mati verið framkvæmanlegur hefði verið tekið öðruvísi á málum, hefði verið farið að ræða þessi mál fyrr, hefði t.d. í september verið sest niður og tekin ákvörðun um að á næsta ári skyldu menn fara úf í kvótann. Og ég segi að engin rök eru fyrir því að það skyldi ekki hafa verið gert. Svarta skýrslan var alls ekki sá hnykkur sem þurfti að kalla á okkur til að við þyrftum að stjórna fiskveiðum á Íslandi. Það er af og frá. Kvótanum til ágætis hafa menn líka sagt að vel hafi tekist að stjórna síld- og loðnuveiðum á Ístandi með kvóta. Það er alveg rétt. Ég ætla ekkert að bera á móti því þó að ýmsir annmarkar séu, sérstaklega í sambandi við síldveiðina, sem væri hægt að tala talsvert um. Ég ætla samt ekki að gera það hér. En ég get aðeins sýnt hv. dm. súlurit um það hvernig tekist hefur að landa síldinni og hvað mikil skipulagningin er í gegnum þennan kvóta gagnvart veiðum og vinnslu. En loðnan og síldin eru vitaskuld allt öðruvísi fisktegundir. Þetta er torfufiskur sem hægt er að ganga í nokkurn veginn örugglega á ákveðnum stöðum og fiskileitarskip okkar hafa yfirleitt getað bent flotanum á hvar hann væri að finna. Vinnslan er líka öðruvísi. Loðnunni er landað dálítið tækifærislega, þ.e. raunverulega út frá því hvar miðin eru. Aldrei hefur verið undan því kvartað og ekki skiptir mjög miklu máli hvar loðnunni er landað í sambandi við atvinnu nema kannske á fjórum, fimm stöðum á landinu. Aftur á móti skiptir kvóti á bolfisktegundum raunverulega máli fyrir hvert einasta mannsbarn. Hægt væri að láta síldarkvótann skipta máli fyrir hvert einasta mannsbarn ef honum væri svolítið stjórnað en hann er ekki gerður þannig að atmenningur á Íslandi njóti vinnu og arðs af síldinni sem skyldi. Bent hefur verið á ágæti kvótans á ýmsan veg. Á móti því er sjálfsagt ekki hægt að bera. Talað er um að betri nýting verði á fjárfestingu í útgerð. Ég geri ráð fyrir að svo megi vera ef hugmyndir þeirra sem eru með kvótann fyrir sig og vilja láta færa saman kvóta á milli skipa ná allar fram að ganga. Annar hópur segir: Það er ekki sá kvóti sem ég vil. Ég vil ekki láta færa neitt á milli skipa. Það má ekkert sameina á milli skipa. Ákveðin rök eru fyrir því að það sé hættulegt. Sú skipshöfn sem er kannske með tvöfaldan kvóta, fær kvóta frá öðru skipi, er með tvöfaldar tekjur. Hvers eiga hinar skipshafnirnar að gjalda sem hafa verið dæmdar til að vera með lítinn kvóta? Þessi rök eru því frekar vafasöm og léttvæg í þessari umræðu. Talað er um að kvótinn skili okkur betri fiski. Ég sé engar líkur á því að svo verði fyrir árið í ár. M.a. vegna þess að sótt verður í þann stofn sem við höfum í sjónum núna af engu minni hörku en gert hefur verið á undanförnum árum. Sá fiskur sem við höfum í sjónum eða við gerum okkur áætlanir um að sé í sjónum er svo lítill að hver fiskimaður þarf að byrja í upphafi árs ef hann á að tryggja að hann haldi sínum kvóta og sínum hlut í veiðarfærum. Enginn fiskimaður vill koma með síðasta fiskinn að landi eða vera síðastur með sinn hluta. Af öllu afli verður gengið til veiða á íslenskum fiskimiðum í ár hvort sem verður kvóti eða ekki. Þar af leiðandi eru líkurnar fyrir því að slík breyting á veiðiaðferð breyti einhverju um gæði afla dottnar upp fyrir. En þessu fylgir annað sem kannske er miklu alvarlegra. Kvóti sem er afmarkaður á ákveðið fiskmagn eykur þá hættu sem mikið hefur verið rædd bæði hér á hv. Alþingi og meðal sjómanna og alls almennings í landinu, þ.e. að meira og minna af þeim afla sem á skip fæst sé kastað í sjóinn aftur. Það ýtir undir að sjómaður sem hefur fengið lélegt hal, smáfiskshal, kasti því í sjóinn aftur vegna verðleysis þess, vegna þess hvað er lítið verðmæti fyrir þann fisk að hafa. Ef þær sögur eru sannar sem okkur hafa verið sagðar, að þetta hafi átt sér stað á undanförnum árum, hlýtur það að eiga sér stað í margföldum mæli ef kvóti kemst á. Ekki nóg með að við hér sunnanlands höfum verið átalin fyrir að veiða lélegan fisk sem sjálfsagt hefur stundum verið satt í sambandi við netaveiðarnar. Allt í einu kemur upp hvati til sjómanna að láta nú þriggja og fjögurra nátta fiskinn detta út fyrir í staðinn fyrir að færa hann í land. Svo vont sem það hefur verið að setja þann fisk í skreið er hann verr kominn í hafið aftur. Þá þýðir það raunverulega að sá kvóti, það aflamark sem er búið að tilkynna okkur núna, 220 þús. tonn, er ekkert nema nafnið. Menn halda áfram að slást um að veiða miklu meiri afla en þetta. Það verða ekki aðeins 220 þús. tonn, það verða jafnvel 240–300 þús. tonn. Og ekki nema 220 þús. til lands. Þetta er ein stærsta hættan sem við erum að bjóða heim með því kvótafyrirkomulagi sem rætt hefur verið um. Talað hefur verið um að við sem höfum gagnrýnt kvótann bendum á fáar leiðir. Það er alveg rétt. Því miður hefur ekki verið svigrúm til að ræða á breiðum grundvelli hvaða aðrar leiðir væri hægt að fara en kvótaleiðina. Aðalorsök þess að sú umræða hefur ekki komist af stað er hversu seint þetta mál er á ferðinni. Ef tekin hefði verið ákvörðun í september í haust um að stjórna fiskveiði hér á næsta ári með kvóta eða með ákveðnum reglum hefði málið legið allt öðruvísi fyrir. Ég hef heyrt tillögur frá bæði togara- og bátaskipstjórum um að sú leið sem við ættum að fara núna þegar mál standa eins og þau gera hjá okkur í dag, allt illa undirbúið og allt verið að gera á síðustu stundu, auðveldasta leiðin til að stjórna aflasókn á Íslandi næsta ár sé að takmarka veiðidagafjölda, að byrja á því að framlengja þorskveiðibannið fram í miðjan janúar eða kannske lok janúar og um leið á ákveðnum dögum eftir þetta að banna allar fiskveiðar á Íslandi ákveðinn tíma. Jafnframt þessu mætti lengja löndunartíma fiskiskipa, þá sérstaklega togara. Takmarka mætti úthaldstíma báta líka og þegar er byrjað að gera það. Þegar er byrjað að takmarka veiði báta á netaveiðum til 15. febrúar. Það mætti færa þetta út í auknum mæli. Ef í ljós kæmi eftir vetrarvertíð að enn þyrfti að takmarka aflasókn mætti hreinlega fyrirskipa ákveðið sumarfrí á íslenskum fiskiskipum. Það þýddi að aðalókostir kvótans yrðu lagðir til hliðar en aftur á móti væri hægt að hafa stjórnun á sókn í aflann. Sá þáttur sem launþegar á Íslandi hafa fyrst og fremst bent á er að með kvóta verður yfirvofandi atvinnuleysi hjá okkur. Og ekki aðeins með kvóta heldur líka með stjórnleysi, segja þeir. Það er alveg rétt. Með því að stjórna ekki og með því að hafa vitlausan kvóta vofir yfir okkur atvinnuleysi næstum því hvenær sem er, í hvert skipti sem þetta eða hitt skipið er búið með kvótann sinn blasir við atvinnuleysi í byggðinni. Með því móti að fara að þeirri hugmynd sem ég hef nefnt hér er sem sagt hægt að skipuleggja þann tíma sem fólk þarf að leggja niður vinnu. Og það er ekki of mikil tilætlun að þetta fólk yrði þá tryggt með beinum launum annaðhvort á vegum Atvinnuleysistryggingasjóðs eða í gegnum eitthvert kerfi sem upp væri komið.  Hæstv. ráðh. nefndi að þróaðar hefðu verið samráðsleiðir við hagsmunaaðila. Ég skal ekki bera á móti því að miðað við sjónarmið rn. séu þessar leiðir vel þróaðar, en ég segi fyrir mitt leyti að mér finnst þær ansi einkennilega þróaðar. Ég nefndi áðan að svo virðist sem ráðh. hafi tekið mjög mikið mark á tillögum Fiskiþings. Langt er frá því að ég geri lítið úr Fiskiþingi en það er ekki betur byggt upp en ég nefndi, að af öllu Vesturlandi er einn fulltrúi, ágætur maður. En til að taka stórákvörðun í slíku máli sem þessu finnst mér Fiskiþing frekar veigalítil stofnun til að leggja raunverulega fullnaðarákvörðun í hendur ráðh. Þegar við erum að tala um Fiskifélagið, LÍÚ, Sjómannasambandið, Farmannasambandið, SH, SÍS, SÍF og Skreiðarsamlagið erum við oftast að tala um framkvæmdastjóra, stjórnarformann eða eitthvað þess háttar. Þegar við í sjútvn. Ed. eða í sameiginlegum sjútvn. fórum að spyrja þá höfðingja sem komu til okkar um umboð þeirra, hvernig þeir hefðu rætt þessi mál í sínum stjórnum, kom fram að LÍÚ hafði rætt þetta mál, ekki gert samþykkt um það á sínum fundi eins og okkur er öllum kunnugt um, en hafði til þess nefnd sem tók ákvörðun. Aðrar stofnanir sem þarna komu höfðu lítið eða ekkert rætt þetta mál enda höfðu þær ekki aðstöðu til þess vegna þess að ekkert hafði verið lagt fyrir þær og þær vissu ekkert um að þetta stæði til. Samráð við slíkar stofnanir og ágæta menn eru náttúrlega ekki nein félagsleg samráð. Það liggur alveg ljóst fyrir að ef þessir menn hefðu ákvörðunartektarvald með ráðh. mundu þeir hafa öðruvísi samráð við sín félög en þeir virðast hafa haft í sambandi við þetta mál núna. Það liggur alveg í augum uppi. Hér hafa verið nefndir samráðsaðilar. En í sambandi við þetta mál er mín skoðun sú að sveitarstjórnirnar séu kannske einna mikilvægustu samráðsaðilarnir sem þyrfti að ræða við þegar út í slíka hluti er farið eins og hér er verið að leggja til. Það hefur ekki verið gert. En það var gert og hefur verið gert, eins og ég sagði áður í ræðu minni, þegar um svipuð mál og þessi hefur verið að ræða. Þá hafa fulltrúar rn. og ráðherrar sjálfir komið út og rætt á opnum almennum fundum um þessi mál. Þegar verið var að ákveða hólfin í fiskveiðilandhelginni var það gert á þann veg. Það á ekki að búa til þá grýlu að þetta mál sé einhvern veginn miklu erfiðara til umræðu en það mál, að ekki sé hægt að ræða það á slíkum vettvangi sem þá var gert. Það er af og frá. Lítið hefur verið rætt um mesta vandamál íslenskrar útgerðar í dag, það hefur varla komið inn í þessa umr. Það er rekstrargrundvöllurinn, það er rekstrargrundvallarræfillinn. Hann þarf kannske ekki þegar á verður kominn kvóti. Kannske þarf ekki að hafa neinn rekstrargrundvöll fyrir bát sem hefur verið skammtaður 200 tonna kvóti. Ég veit ekki hvernig á að finna rekstrargrundvöll fyrir slíkt skip. Ég er alveg undrandi á að þessir síðustu dagar Alþingis skuli ekki vera að einhverju leyti notaðir til að láta Alþingi heyra eitthvað um hvað hæstv. sjútvrh. og ríkisstj. ætlast fyrir í sambandi við rekstrargrundvöll flotans. Það er ekki nefnt á nafn. Það eina sem hefur verið upplýst reglulega í sambandi við þau mál er skuldalistinn sem var birtur. Það er það eina. Ekkert hefur verið tekið á þeim vandamálum hvernig um áramót á að koma íslenskum fiskiskipaflota af stað. Ekkert hefur verið talað um fjármagnskostnaðinn, ekkert nema að auglýsa í blöðum hvernig ákveðinn hluti flotans er kominn. Ég sé ekki að þessi kvóti leysi í einu eða neinu þann þátt málsins sem ég tel að sé engu síður mikilsverður en skipulagning veiðanna og ætti vitaskuld að vera samhliða þeirri umræðu og þeirri ákvörðunartekt sem þar á sér stað. Fyrir hvorugu er nokkur grundvöllur. Það er enginn grundvöllur fyrir kvóta, það er enginn rekstrargrundvöllur ef við höfum ekki almennilega skipulagningu á veiðunum. Hæstv. fjmrh. er nú hér staddur en ekki er langt síðan hann var í þessum ræðustól og lýsti því yfir að vandamál útgerðar skyldu leyst með einu pennastriki.

Þetta er nú ekki alveg rétt eftir haft.

Hv. þm. Egill Jónsson segir að ég hafi kannske sagt hér heldur mikið. Ég skal alveg strax taka það til athugunar og segja að vandamálin skyldu leyst með pennastriki. Og kannske er pennastrikið komið. Kannske er pennastrik Sjálfstfl. komið í íslenskri útgerð með því að afhenda rn. meginhluta af völdum og sjálfstjórn þessarar atvinnugreinar. Það hélt ég að ætti nú ekki eftir að verða hlutskipi Alberts, hæstv. fjmrh., að úttæra sitt pennastrik á þann máta. En með stuðningi og framgangi þessa máls er vitaskuld verið að útfæra það á þann veg. Það er ekkert pennastrik í sambandi við íslenska útgerð á hv. Alþingi annað en þetta. En þetta er ansi stórt pennastrik. Einnig finnst mér þetta fara svolítið einkennilega á skjön við skoðanir hv. 4. þm. Norðurl. v. í sambandi við frelsi, frelsi við uppbyggingu sláturhúsa o.þ.h. Ég er hræddur um að þeir þyrftu að vera ansi margir þorskarnir sem þyrfti að leiða úr Framsóknarfrystihúsum, taka í sporðinn á, ef hann ætlaði að fara svipaða leið og hann fór með hrútinn. Lítið verður nú úr frelsistali þeirra höfðingja ef allt á að snúast á þann veg að allt eigi þetta að fara undir kapítal Framsóknar. Virðulegi forseti. Ég vil enn á ný taka undir þau orð hæstv. sjútvrh. að nýta þurfi auðlindir okkar fiskimiða af mikilli varúð og þar þurfi ákveðinnar skipulagningar við. En sú skipulagning þarf að vera í höndum allrar þjóðarinnar fyrst og fremst, hún þarf að vera ákveðin í samstöðu meðal allrar þjóðarinnar. Skipulagning sem verður fyrst og fremst með marki boða og banna gengur aldrei upp. Ef taka á raunverulegt athafnafrelsi af hinum duglegu og framtakssömu sjómönnum okkar með einhverjum mjög flóknum kvótareglum sem ég hef nú ekki farið út í að skilgreina til hlítar enda hægt að halda langt mál um, held ég að sé mjög illa farið. Ef skipstjórinn sem núna á væntanlega að taka við Viðey Reykjavíkur en áður fiskaði á Snorra Sturlusyni 5 þús. tonn og hefur nú ætlað sér að taka annað skip og lyfta því upp og fara með skipshöfn sína þangað yfir, ef það yrði 2 þús. tonna kvóti eða eitthvað svoleiðis, ef á að lítillækka íslenskan dugnað á þann máta held ég að sé rangt að farið. Ef skipshöfnin sem hv. þm. Árni Johnsen nefndi áðan á Friðriki Sigurðssyni í Þorlákshöfn á að hirða kvóta einhvers gamals skips þar en horfa á eftir sínum aflakvóta og dugnaði norður fyrir land - reyndar til ágætis dugnaðarmanna þar sem eiga fulla heimtingu á að fá góðan kvóta - en ef þannig á að að fara held ég að þessi leið dæmi sig dauða. Hún dæmir sig dauða vegna þess að í þessu frv. er fyrst og fremst valdahroki og tilraun til valdaátaka í þjóðfélaginu. Verið er að búa til vald sem á að ganga yfir allar eðlilegar reglur án þess að til þess valds og til þess að taka það vald séu kallaðir þeir aðilar sem eru jafnsjálfsagðir og hagsmunasamtök þeirra aðila sem þessi mál bitna á.



Það eru 8 á mælendaskrá og ég hafði hugsað mér að halda áfram fundi a.m.k. til kl. 1 til 1.30. Ekki veit ég hvort okkur tekst að ljúka þessari umr. fyrir þann tíma og koma málinu til nefndar, en ef það tekst ekki, sem reyndar er nokkurn veginn víst að verður, verðum við að halda áfram í kvöld og þá í nótt eftir því sem tilefni gefast til, en erfitt er að segja til um hvenær hægt verður að halda deildafundi í dag vegna fundar í Sþ. og jafnvel þingflokksfunda. En ég vil biðja menn að vera undir það búna að hér verði fundir í dag, kvöld og nótt, eftir því sem tilefni gefast til. 



Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Vesturl. gat þess í upphafi ræðu sinnar áðan að ekki hefði verið leitað eftir því að fá þessari umr. frestað af minni hálfu. Það er rétt. Á óformlegum fundi sem sjútvn. hélt kl. 9 í morgun kom til umr. hvort slíkt væri mögulegt. Ég gat þess þar að ég teldi það óeðlilegt þar sem málið væri ekki komið til n. formlega enn þá. Þó að við höfum verið að fjalla um þetta óformlega, má segja, því að allir vita hvað hefur verið á spýtunni undanfarna daga fór ég ekki fram á þessa frestun. Ég vil að það komi hér skýrt fram enda fannst mér hv. 4. þm. Vesturl. hafa nóg að segja við þessa 1. umr. En ég tek það skýrt fram að þó að þessari umr. sé frestað legg ég höfuðáherslu á það sem nefndarformaður að við getum náð samstöðu í nefndinni um afgreiðslu þessa máls þó að þar séu skiptar skoðanir. Á það skulum við láta reyna nú að lokinni 1. umr. Aðeins ein aths. við ræðu hv. þm. þegar hann talaði um fulltrúa á Fiskiþingi. Rétt er að þar átti Vesturland tvo fulltrúa en ekki fjóra. Deildin á Akranesi var nefnilega endurvakin s.l. vetur og það var fulltrúi þaðan og einnig úr Grundarfirði svo að þeir voru tveir af Vesturlandi þannig að það komi fram sem réttara reynist. Þannig voru þessir fulltrúar kjörnir. Fyrst ég er hingað kominn verð ég að fara nokkrum orðum um það frv. sem hér er til umr. Mikið er rætt í þjóðfélaginu um sjávarútvegsmál almennt síðustu vikur og er það vel. En umr. þessi hefur ekki stafað almennt af sérstökum áhuga fyrir atvinnugreininni, heldur því að hjá þessum atvinnuvegi eru komin upp slík vandamál að atvinnugreinin riðar og þjóðfélagið er að byrja að gera sér ljóst að þangað verður ekki sóttur sá ómældi auður sem verið hefur undirstaða þeirrar velmegunar sem hefur einkennt þetta þjóðfélag undanfarin ár. Nú er svo komið að sú náma sem sótt hefur verið í og lengi hefur verið talið að væri óþrjótandi er að láta undan. Þeir fiskistofnar sem við höfum gengið í meira af kappi en forsjá eru komnir í verulega hættu. Við verðum því að nema staðar og hugsa okkar ráð. Þetta er að mínu áliti meginástæðan fyrir því að þetta frv. er fram komið. Um þetta held ég að flestir séu sammála. En þá kemur vandinn. Hvernig skal framkvæma þá stjórnun sem upp verður að taka? Hvernig er slíkt framkvæmanlegt svo það valdi sem minnstri röskun frá hinu þekkta? Hvernig verður þessi samdráttur framkvæmdur á veiðunum þannig að hann komi sem jafnast niður á skip og byggðarlög og þar af leiðandi á atvinnu fólks sem við sjávarútveg vinnur? Þannig er spurt og er það mjög eðlilegt. Frv. það sem hér er til umr. boðar ekki stórfelldar breytingar - það vil ég undirstrika - á veiðiheimildum í fiskveiðilögsögunni þó að þær séu nokkrar. Aðalbreytingin er sú að lögfesta yfirstjórnun veiðanna í hendur sjútvrh. eins og fram kemur í 1. gr. frv. Margir draga mjög í efa að rétt sé að löggjafinn veiti einum manni svo mikið vald í stórmáli sem þessu og kom það greinilega fram hér í ræðu hv. 4. þm. Vesturl. áðan. En við skulum líta nokkru nánar á málið. Um áraraðir hefur tíðkast að sjútvrh. hafi leyfi til þess lögum samkvæmt að hafa uppi verulega stjórnun fiskveiða í fiskveiðilögsögunni. Ef við lítum á lög nr. 81 frá 31. maí 1976 ásamt breyt. á þeim lögum nr. 42 frá 13. maí 1977 getum við glögglega séð þess dæmi. skal ég benda þar á nokkur, með leyfi hæstv. forseta. Í 5. gr. áðurnefndra laga segir t.d.: „Ráðherra er heimilt að skipta veiðisvæðum milli veiðarfæra og takmarka þannig veiðiheimildir þær sem veittar eru í lögum þessum með því að banna notkun ákveðinna gerða af veiðarfærum á tilteknum veiðisvæðum í takmarkaðan tíma.“ Í 10. gr. sömu laga segir: „Þegar rökstutt álit Hafrannsóknastofnunar liggur fyrir um það að einstakir fiskstofnar séu hættulega ofveiddir og viðkoma þeirra séu í yfirvofandi hættu getur ráðh. í samráði við hana og að fenginni umsögn Fiskifélags Íslands sett reglur um hámark þess afla sem veiða má af hverri fisktegund á tilteknu tímabili, vertíð eða heilu ári.“ Hvað felur þessi grein í sér? Hún ákveður nánast fullt vald til sjútvrh. um algera stjórnun þessara fiskveiða. Eins og þorskstofninum er komið t.d. núna hefur hann í hendi sér skv. lögum sem eru fyrir hendi heimild til algerrar stjórnunar. Í 12. gr. sömu laga segir: „Ráðherra setur reglur um hvað eina sem snertir framkvæmd laga þessara, svo sem um gerð, útbúnað og frágang veiðarfæra, um lágmarksmöskvastærðir netja og um lágmarksstærðir þeirra fiskitegunda sem landa má.“ Þetta skulum við allt gera okkur ljóst þegar við fjöllum um þessi lög. Hvað er þegar fyrir hendi og hverju eigum við að breyta? Í 14. gr. segir: „Veiðar á rækju, humri, síld, loðnu, spærlingi og kolmunna í botnvörpu og flotvörpu skulu háðar sérstökum eða almennum leyfum ráðh. Ráðh. getur bundið leyfi þessi eða úthlutun þeirra þeim skilyrðum sem nauðsynleg þykja. Ráðh. getur einnig ákveðið í reglugerð að aðrar veiðar á tiltekin veiðarfæri skuli háðar sérstökum eða atmennum leyfum.“ Með því að vitna í þessar áðurnefndu greinar núgildandi laga vil ég aðeins vekja athygli á því mikla valdi sem -  Eftir að hin „svarta skýrsla“ kom í haust er sest á rökstóla og farið að reyna að leita ýmissa ráða til að stjórna veiðunum. Þetta vitum við öll. Ég stytti mál mitt í það að mótmæli hafa verið höfð uppi síðan ég man fyrst eftir mér á LÍÚ-þingum um að taka alls ekki kvóta. Ég get sagt ykkur eins og er að mér brá í brún þegar ég heyrði núna eftir þingið á Akureyri að þeir samþykkja þar að meiri hluta að unnið verði að því að taka upp kvótaskiptingu á veiðum. Mælirinn heldur áfram og fyllist á Fiskiþingi. Þar virðist nást nokkurn veginn samstaða. Ég er ekki að gera lítið úr þeim fulltrúum sem þar eru þó að þeir tali ekki fyrir hvern einstakan aðila í hverjum hagsmunasamtökum. Þar kemur líka fram áskorun um að taka upp kvótaskiptingu, það eru 3 atkv. á móti, og þær reglur sem eru á fskj. með þessu frv. eru að stærstum hluta byggðar á þeirra óskum að því er virðist vera. Þetta skulum við gera okkur ljóst. Við höfum staðið saman í sjávarútvegsnefndunum um að kalla saman fólk og aðila og ég vil taka fullt mark á þessum mönnum. Við kölluðum saman fulltrúa frá LÍÚ. Þeir voru sammála um að taka þetta upp. Komið hefur bréf til okkar, mótmælabréf frá Félagi ísi. botnvörpuskipaeigenda. Þeir eru á móti kvótaskiptingu. Þeir voru einnig kallaðir til nefndanna til að skýra sín mál. Við kölluðum saman ASÍ-fólk eða fulltrúa þaðan og við kölluðum saman Sjómannasambandið og alla þessa aðila og ég held að nm. geti verið mér sammála um að allir þessir aðilar fundu ýmsa vankanta og neyðarúrræði við kvótakerfið. En enginn þeirra mælti á móti því að undanskildum fulltrúanum frá Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda, Þórarni Helgasyni. Hinir sögðu: Við verðum að taka upp einhvers konar stjórnun. Og það kom ekki fram hjá neinum hvað væri betra en það sem í loftinu lægi. Við stöndum kannske í svipuðum sporum hér á Alþingi að vissu leyti. Það sem við skulum gera okkur grein fyrir og það sem mér finnst að sé harðast leitað eftir í þessari umr. og eftir því sem ég gat fylgst með í Nd. er óttinn um það hvernig þetta kemur niður á einstök skip og einstök byggðarlög. Hvernig fer minn maður? Hvernig fer mitt pláss út úr þessu? Það er sá ótti sem ríkir mest hjá mönnum.

Sérhvert pláss.

Sérhvert pláss, segir þar, sem er með útgerð. Óttinn hjá þm. sem öðrum sem um þetta hafa fjallað er þessi: Hvernig fer minn staður út úr málinu atvinnulega séð og á ýmsan annan hátt? Ráðh. er þegar með ráðgjafarnefnd í þessu máli. Hún er komin inn í lögin í samráði við sjávarútvegsnefndir Alþingis og hagsmunaaðila sem eru þar nefndir í grg. Ég trúi ekki að við fáum öllu betra form á það mál en þarna sé unnið í þessum nefndum. Ég trúi því ekki á neinn ráðh. að hann gangi í algert berhögg við álit þessara aðila sem um málið fjalla og gangi til stjórnunar gegn sterkum mótmælum frá aðilum sem þarna eru til nefndir.



Virðulegi forseti. Athyglisvert er að þessa dagana ganga útgerðarmenn; stjórnmálamenn og alls konar menn um eins og frelsaðir væru. Þessi frelsun er svo yfirgengileg að helst mætti hugsa sér að slík frelsun hafi ekki átt sér stað frá kristnitöku í landinu. Þessir menn staglast sýknt og heilagt á kvóta og aftur kvóta. Kvótinn á að leysa öll hugsanleg mál. Kvóti á nú að veita allsherjar syndaaflausn, bæta upp misgerðir liðinna ára. Það hefur verið deilt mikið um þennan kvóta og ekki að ófyrirsynju. Menn eru tortryggnir á hvernig framkvæmdin verður. Menn vita ekki hvað er fram undan. Ég hygg að það séu mikil mistök ef ekki verður leitast við í þessari deild að ná samkomulagi um hvernig menn vilja hafa þessa hluti. Ég hygg að ótrúlega skammt sé á milli manna í þessum efnum og ég skora á stjórnarsinna að beita sér fyrir því að ná allsherjar samkomulagi um þessi atriði. Það er rétt að víðtækar heimildir eru uppi um stjórnun fiskveiða, en þó skortir á að hægt sé að binda fiskveiðarnar við ráðstjórn sem hugsað er að gera nú. Við höfum notað kvótakerfi eða skipulagningu á humarveiðum, rækju o.fl. en ekki varðandi þær tegundir sem menn hafa hvað mest fiskað hér við land og þótt hefur eðlilegt að ganga í eins og sjórinn væri ótæmandi. Þær svörtu skýrslur sem hafa birst á undanförnum árum segja okkur náttúrlega að sjórinn er ekki ótæmandi auðlind og við þurfum að gæta að okkur í þessum efnum. En ég vek athygli á að þær skýrslur sem hafa verið að berast hafa verið hver annarri svartari og menn hafa tekið misjafnlega mikið mark á þeim. Nú allt í einu á að nota þessa skýrslu sem fyrir liggur og menn eru hræddir sýknt og heilagt með því að allt sé að fara til fjandans. Ég leyfi mér að efast um að ástandið verði svo slæmt sem spáð er í þeim skýrslum sem nú hafa komið fram. Ég er sannfærður um að á þessum degi á næsta ári verði menn ekki búnir að veiða 220 þús. tonn. Ég er sannfærður um að það verði nær 260 þús. tonnum. Víst er það frv. sem við erum hér að ræða um veigamesta mál sem Alþingi hefur fjallað um undanfarin ár og sá tími sem við höfum haft til að ræða þessi mál er allt of takmarkaður. Ég tel að undirbúningur málsins hefði mátt vera öðruvísi. Vitnað hefur verið í það að fyrr á árum, þegar menn þurftu að koma sér saman um svo veigamikið mál, hafi verið öðruvísi að því staðið. Má vera að mönnum hafi brugðið svo við þá skýrslu sem nú kom fram að menn hafi ekki farið í þann farveg, en ég tel það mjög miður að þess skyldi ekki freistað að taka upp meira samráð, meiri umræðu í þjóðfélaginu um þær breytingar sem gera á en gert hefur verið. Vissulega eru til margar aðrar leiðir sem fara mætti en kvóti. Ég er ekki viss um að þær séu betri. Ég er viss um að kvóti kemur. Og ég verð að játa að kvótaskipting hlýtur að koma sem tilraun. En það sem ræður mikið afstöðu minni er tortryggni um það hvernig með verður farið. Hún gerir það að verkum að ég á mjög erfitt með að samþykkja þessa leið. T.d. má lengja löndunarfrí togaranna. Stöðva mætti veiðar lengur en gert er nú og það mætti koma til móts við fiskverkunarfólkið á þann hátt að greiða úr sameiginlegum sjóðum landsmanna og reyndar til sjómanna líka til að bæta upp það tekjutap sem þar verður því að vissulega erum við að fjalla um sameiginlegt vandamál. Við verðum að leysa það sameiginlega hvernig sem það verður gert. Í umræðum um kvóta koma margar spurningar upp og ég geri mér grein fyrir því að ekki er hægt að svara þeim nú. En spurt hefur verið: Hvernig fer með kvótaskip sem hefur legið í reiðileysi af óhjákvæmilegum orsökum en er síðan standsett? Hvað verður úr þeim kvóta? Hvað verður um þann kvóta skips sem er seldur úr byggðarlagi? Á kvótinn að fylgja skipinu eða á kvótinn að verða eftir í byggðarlaginu? Þetta hlýtur vissulega að koma til ákvörðunar hverju sinni en ekki vitum við hvernig með verður farið. Mikið er rætt um það þessa dagana að auka þurfi gæði fisksins. Ég er því mjög sammála að það verður að gera því að við getum bætt okkur upp það verðmætatap sem verður hugsanlega með minni afla með því að gera fiskinn verðmeiri. Ég tel að þáttur í að gera aflann verðmeiri sé m.a. að stýra því á hvaða veiðar menn fara. Ég leyfi mér að halda því fram að skynsamlegt sé að línuveiðar verði utan kvóta. Bæði er að línuveiðar skapa ótrúlega mikla atvinnu í landi og líka að fiskur sem veiddur er á línu er mun verðmætari en sá fiskur sem berst að landi fyrir tilstuðlan annarra veiðarfæra. Í 2. gr. frv. segir svo: „Þrátt fyrir ákvæði 2. gr. skulu dragnótaveiðar heimilar skv. sérstökum leyfum ráðh. Ráðh. getur bundið leyfi þessi og úthlutun þeirra þeim skilyrðum sem nauðsynleg þykja.“ Fyrir nokkrum árum fór fram mikil umræða um dragnótaveiðar. Þessar veiðar voru bannaðar í Faxaflóa. Niðurstaðan varð sú að opna fyrir dragnótaveiðum á ný. Voru þær bundnar ströngum skilyrðum og leyfum úthlutað til vinnslustöðva. Ég studdi þessa breytingu og tel að hún hafi verið mjög skynsamleg. Frá því að veiðarnar voru leyfðar hefur þessi veiðiskapur gengið mjög vel og á síðasta sumri veittu þessar veiðar hátt í 200 manns atvinnu. Ég skil grein þessa frv. á þann hátt að nú sé fyrirhugað að auka dragnótaveiðar í Faxaflóa. Fiskifræðingar hafa lengi bent á að á því svæði væri vannýttur koli sem sjálfsagt væri að veiða. Í þeim upplýsingum sem ráðh. dreifði fyrir nokkru kemur einmitt fram að áætlað er að veiða 17 þús. tonn á næsta ári sem er margfalt meira en var á þessu ári. Ég legg áherslu á að þrátt fyrir aukningu veiða verði þess gætt að reglum verði fylgt en ýmsu má breyta og ýmislegt lagfæra. T.d. er bannað að koma með meira en 15% af bolfiski vikulega. Ástæðulaust er að binda þessa reglu við vikuna eina. Miklu fremur væri rétt að binda hana við mánuð. Þá tel ég ástæðu til að rýmka um leyfisveitingar á þann hátt að þær verði ekki eingöngu bundnar við vinnslustöðvar, heldur geti útgerðir eða bátar einnig átt þess kost að fá leyfi, því að komið hefur fram að þeir sem fiskað hafa fyrir þessar vinnslustöðvar hafa ekki fengið greiðslur á tilsettum tíma. Þegar rætt er um kvóta má velta því fyrir sér hvort ástæða er til að taka tillit til rekstrarkostnaðar útgerðar, hvernig hún er rekin. Líka er spurning hvort ekki er ástæða til að hugað verði að því hverjir eru með bátana, hvort það eru fiskifælur eða ekki. Í áliti Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda kemur fram að þeir eru mjög uggandi vegna þessa kvóta og leggja áherslu á að óréttlátt sé að binda kvótann eingöngu við það sem fiskað er á undanförnum árum, taka verði tillit til margra annarra atriða. Í þeim efnum er ég þeim sammála. Ég skil ekki af hverju talan þrjú ár er notuð sem viðmiðun. Ég tel að hyggilegra sé að hafa þetta fleiri ár. Ég frétti áðan að þetta er sama fyrirkomutag og notað er í landbúnaðinum. Þegar þeir fóru að takmarka við sig völdu þeir þrjú ár. Kannske er þetta komið þaðan, ég veit það ekki, en ég furða mig á því af hverju þessi þrjú ár eru endilega tilgreind og spyr sjútvrh. hvort nokkuð mæli á móti því að t.d. sé miðað við fjögur ár og árinu sleppt sem nú er að líða. Í umræðum um þetta mál hefur nær eingöngu verið talað um hagsmuni útgerðarinnar en lítið vikið að öðrum þætti. Á ég þá við vinnsluna. Fólkið sem vinnur aflann er að sjálfsögðu afar háð því hvernig til tekst með skipulagningu veiðanna. Nú er svo komið að hundruð manna ganga atvinnulaus víða um land. Einkum er þetta fiskverkunarfólk sem því miður hefur séð vofu atvinnuleysisins ár eftir ár á þessum árstíma. Á sama tíma sigla togarar með aflann og á sama tíma er stundaður stórfelldur útflutningur á ferskum fiski með flugvélum, útflutningur sem vart er talinn borga sig. Ástæða er til að íhuga hvort ekki er rétt að banna þennan útflutning eða takmarka hann mjög og takmarka verulega siglingar skipa á erlendan markað. Ég tel nauðsynlegt og reyndar sjálfsagt að fulltrúar fiskvinnslufólks fái að fylgjast með mótun fiskveiðistefnunnar og hafa áhrif á hvert stefnt er. Á fundum hjá Verkamannasambandi Íslands og Alþýðusambandi Íslands hafa þessi mál mikið verið rædd og er einróma álit fólks á þeim vettvangi að samráð sé nauðsynlegt í öllu þessu máli. Auðlindirnar í sjónum eigum við öll og hver einasti hlekkur þessarar atvinnugreinar er nauðsynlegur, jafnt útgerðarmenn, sjómenn og verkafólk í landi. „Hvað er hraðfrystihús?“ spyr Úa Umba í Kristnihaldi undir Jökli. Og Umbi svarar: „Það eru íslensk fyrirtæki. Spaugararnir reisa þau fyrir styrk frá ríkinu, síðan fá þeir styrk af ríkinu til að reka þau, þvínæst láta þeir ríkið borga allar skuldir en verða seinast gjaldþrota og láta ríkið bera gjaldþrotið. Ef svo slysalega vill til að einhverntíma kemur eyrir í kassann þá fara þessir grínistar út að skemmta sér.“ Ekki ætla ég að halda því fram að Umbi sé sannorður í þessu tilviki en ég hygg að margur verkamaðurinn og verkakonan hugsi á þennan veg þegar þetta fólk stendur frammi fyrir því að frystihúsum er lokað af alls konar tilefnum, alls konar ástæðum. Eftir situr fólk atvinnulaust og heimili tekjulaus. Ég hygg að Umbi fari ótrúlega nálægt sannleikanum í þessum efnum. Ég tel að það sé hlutverk ríkisstj. og alþm. að tryggja fólki samfellda atvinnu, tryggja rekstur frystihúsanna, ákveða fiskveiðistefnu sem tryggir rekstur þessara fyrirtækja. Ég óttast að verði ekki haldið fimlega á stjórnun fiskveiða komi það afar illa niður á mörgum byggðarlögum, sjávarplássum sem nú síðustu árin hafa búið við þær breytingar að þorskafli hefur sífellt minnkað en karfaafli og afli annarra fisktegunda aukist eitthvað. Dæmi eru um landssvæði sem eru sérlega illa stödd í þessum efnum. Þetta landssvæði er ég þekki til þarf skv. hugmyndum frv. að una við óbreytt ástand burtséð frá því hvort fiskigengd eykst þar eða ekki. Til að vega upp á móti minnkandi afla er alls ekki nóg að koma á ráðstjórn eða skömmtunarkerfi á veiðar. Það verður jafnhliða að skipuleggja vinnsluna, halda uppi fullri atvinnu og auka verðmæti afla. Verkafólk í landi er líka fólk og um það verður að hugsa á annan hátt en nú hefur verið gert. Atvinnu fólks má ekki setja í kvóta því það er ekki nauðsyn og ekki eðlilegt. Eins og ég sagði áðan er ég ekki í vafa um að kvóti verður tekinn upp. En þegar hann verður tekinn upp verður að huga að mörgu og valdsmenn verða að gæta sín svo að þessi kvótaaflausn skapi ekki allsherjar ringulreið, svo að mistök og geðþóttaákvarðanir skrifborðsstjórnenda verði ekki öllum útveginum til mikils tjóns. Gæðamál eru mönnum hugleikin í þessu sambandi. Þau mál geta líka skipt sköpum um afkomu þjóðarbúsins og forðað því að minnkandi afli kollkeyri afkomu þess, heimilanna í landinu, útgerðarinnar og fiskvinnslunnar. Við Íslendingar höfum til þessa stært okkur af því að standa betur að vígi en samkeppnisþjóðir okkar í þessum efnum. Hins vegar vita allir sem til þekkja að margfalt betur má gera því gæðamálum okkar er mjög áfátt. Nú þegar líklegt er að afli verði eitthvað minni en áður verðum við að átta okkur á ástandi þessara mála. Gera verður þjóðarátak í gæðamálum og meðferð fisks. Með slíku þjóðarátaki er hægt að framleiða verðmeiri vöru og skapa meiri þjóðarauð. Ég fullyrði að við Íslendingar getum bætt aflaminnkunina upp og miklu meira en það verði skynsamlega á gæðamálum haldið. Þegar þessi mál eru rædd fer umræðan oft á víð og dreif og hver kennir öðrum um. Fiskvinnslan kennir útgerðinni um, sjómennirnir fiskvinnslufólkinu og fiskvinnslufólkið sjómönnunum. Vafalaust á hver sinn skammt í þessum efnum. Ekki er aðalatriði hver sökudólgurinn er, heldur hvernig betur verði gert. Ég hygg að helsta orsökin sé stundargræðgi og óstjórn sem bæta má úr, ekki aðeins með kvóta heldur á margan annan hátt. Í þessu sambandi kemur í hug dæmi sem mér varð mjög hverft við á sínum tíma. Það var á vinnustaðafundi sem Verkalýðs- og sjómannafélag Keflavíkur hélt fyrir skömmu. Á þessum vinnustaðafundi útskýrði ég lögin um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Í þeim lögum er gert ráð fyrir að öryggistrúnaðarmaður hafi vald til að stöðva vinnu sé öryggi starfsfólks hætta búin. Á fundinum var lögunum fagnað og einkum því hve vald öryggistrúnaðarmanna er ótvírætt. Í lok fundarins komu nokkrar konur til mín og spurðu mig þar sem yfirmenn og stjórar heyrðu ekki til: Heyrðu, hvernig er það, má öryggistrúnaðarmaður stöðva vinnu þegar hráefnið sem við erum að vinna er svo illa lyktandi og ógeðslegt að maður hefst varla við? Ég varð að játa að til þess hefði öryggistrúnaðarmaður ekki vald. Ég veit líka dæmi þess að háseti eða hásetar á togurum hafi verið reknir fyrir að átelja meðferð fisks og þá einkum smáfiskadráp Smáfiskadráp tala menn oft um en lítið er að gert. Ég hygg að smáfiskadráp viðgangist mun meir en menn vilja viðurkenna opinberlega. Taka þarf þau mál sérstökum tökum. Verknaður af slíku tagi er eitthvað það alvarlegasta sem við stöndum frammi fyrir nú um þessar mundir. Það eftirlitskerfi sem nú tíðkast er ónýtt. Það sanna ummæli skipstjórnarmanna og annarra sjómanna. Ég óttast að kvótakerfið muni hafa í för með sér stóraukna hættu á smáfiskadrápi. Ekki er vafi á þegar menn hafa fengið úthlutað ákveðnum kvóta, heimild til að veiða ákveðið magn, að smáfiskur verði mönnum þyrnir í augum sökum þess að ekkert fæst fyrir hann. Hætta er á að þá taki menn til bragðs að henda slíkum fiski fyrir borð, velja það verðmætasta, kasta hinu. Ég tel að nú þurfi að stórauka eftirlit með smáfiskadrápi. Ég tel að núverandi kerfi sé gersamlega ónýtt. Það þarf að verja fjármunum til aukins eftirlits. Þeir fjármunir munu skila sér aftur og margfalt það. Uppi eru margar skoðanir á því hvernig tryggja mætti betra eftirlit. Heyrt hef ég þá skoðun að sérstakir trúnaðarmenn verði skipaðir um borð í hvern fiskibát. Tel ég þá hugmynd ófæra því að ekki gengur að hafa tvo skipstjóra á hverjum bát. Það fyrirkomulag mundi einfaldlega ekki virka því að þeir sem slíkur trúnaður yrði falinn ættu afar óhægt með að gegna sínu hlutverki. Ég tel heppilegast að rn. leigi þrjá til fjóra 100–150 lesta fiskibáta til eftirlits. Áreiðanlegt er að þeir sem hvað minnsta kvóta fá eru fegnir að losna við skip sín til slíkra verkefna. Það er og ástæðulaust að hafa borðalagða menn og skrautmáluð skip til eftirlitsstarfa. Áreiðanlega verður mestur árangur af því að hafa í þessu venjuleg fiskiskip án sérstakra auðkenna. Þeir sem staðnir eru að verki við smáfiskadráp verði síðan sviptir sínum kvóta. Hér er svo mikið í húfi að ekki má sýna neina linkind. Við fyrstu gerð frv. sem okkur sjútvn.- mönnum var sýnd var gert ráð fyrir að flotvarpa yrði bönnuð. Ég spyr: Hvers vegna var það ákvæði fellt úr frv.?  Að síðustu langar mig til að spyrja ráðh. hvernig verði farið með hin einstöku byggðarlög. Vissulega kemur upp hjá hverjum og einum manni forvitni um hvort skipin eigi aðeins að fá kvóta eftir meðalafla s.l. þriggja ára eða hvort tekið verður tillit til einhverra annarra atriða. Það er nú svo að sum byggðarlög í landinu búa við atvinnuleysi og ég óttast að það atvinnuleysi verði meira ef ekki verður hvert einstakt tilfelli skoðað fyrir sig. Auðvitað er rétt að það er aflinn sem ákvarðar það hvort atvinnuleysi er eða ekki en aðgerðir manna í landi geta líka haft mikil áhrif á atvinnu fólksins. Ég veit um byggðarlag sem hefur verið þannig statt á undanförnum árum að þaðan hafa bátar streymt í burtu til annarra byggðarlaga. Það gerir það náttúrlega að verkum að minni afli berst á land í þeirri verstöð. Spurningin er sú hvort menn telja sig reiðubúna til að skoða það vandamál. Á þessum stað er viðvarandi atvinnuleysi alla mánuði ársins, þó verst sé það í jan., febr. og jafnvel í mars, að ég nefni ekki nóv. og des. Ég ætla ekki að ræða þetta miklu lengur að þessu sinni en legg afar mikla áherslu á að Ed.-menn reyni að ná saman um það hvernig þessu frv. verði komið héðan frá deildinni. Ég er sannfærður um að lítið skilur á milli. Kannske er það fyrst og fremst tortryggni, ekki mikil efnisatriði. Það fór svo í Nd. að stjórnarandstaðan var með tvö álit, en í Ed. mun stjórnarandstaða koma með eitt álit. Best væri að við þyrftum ekki að vera að skiptast upp í stjórn og stjórnarandstöðu um svo þýðingarmikið mál sem hér er á ferðinni, mál sem varðar okkur öll. Það er mikils virði að við náum saman vegna þess að eftirleikurinn verður svo erfiður ef ekki tekst að ná sameiginlegri niðurstöðu. Það sem við leggjum áherslu á er að Alþingi fái að fjalla um þetta mál frekar, móta höfuðlínurnar. Ég hygg að betra sé fyrir ráðh. að svo sé gert og ég held að betra sé fyrir málið í heild að svo verði gert. Það gerir kannske stjórnarandstöðuna líka ábyrgari. Ekki er ég að gefa í skyn að hún sé óábyrg, heldur hitt að eftir því sem fleiri samþykkja málsmeðferð, því meiri telja þeir ábyrgð sína á því að þeirri stefnu verði framfylgt sem samþykkt er.



Virðulegi forseti. Það orkar ekki tvímælis að nauðsyn er að stjórnvöld hafi heimild til að mæta þeim vanda sem að ber þegar fiskistofn er hættulega ofveiddur og viðkoma hans því í yfirvofandi hættu. Slík heimild er fyrir hendi í lögum nú. sá vandi sem nú er mestur í þessu efni varðar þorskstofninn. Fiskifræðingarnir gera tillögur um minnkun þorskveiða sem þýðir alvarlegan samdrátt í þjóðartekjum. Fiskifræðingarnir gefa ráð sín á grundvelli sinna rannsókna. Svo gæti virst að ekki lægi kannske ljóst fyrir hvort ástand þorskstofnsins í dag er fremur að kenna líffræðilegum skilyrðum sjávarins en dánartölu fiskanna vegna veiða. En samt sem áður er nú nauðsyn gagngerra aðgerða til verndar þorskstofninum, svo mikið er í húfi. Spurningin er aðeins hvað eigi að gera. Hvaða aðferð á nú að beita? Mikilvægt er að sú aðferð sé rétt til fundin. Þegar það er metið þarf að hafa viss grundvallaratriði hugföst. Sjávarútvegurinn er undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar. Framleiðnin í íslenskum sjávarútvegi er meiri en annars staðar þekkist. Sú staðreynd skapar okkur yfirburði fram yfir aðra. Þrátt fyrir mikilvægi góðs skipakosts og veiðarfæra og tækjakosts er hugur og hönd mannsins það sem er mikilvægast. Sókn og keppni íslenskra sjómanna er og hefur verið drifkrafturinn. Þess vegna er mest um vert að afburðamennirnir sæki sjóinn og fái að njóta sín. Það er ekki einungis mikilvægt að hver einstök útgerð beri sig heldur varðar það mestu þjóðhagslega. Þetta á ekki síður við eins og ástandið er í dag. Nú er sóknarmáttur fiskiskipastólsins of mikill miðað við þann takmarkaða þorskstofn sem um er að ræða. Það er ekki aðalatriðið að halda öllum skipaflotanum til veiða heldur hitt, að þau skip sem haldið er úti hafi sem bestan rekstrargrundvöll og skili sem mestum arði í þjóðarbúið. Einungis með því móti hafa stjórnvöld möguleika til að mæta með raunhæfum úrræðum þeim erfiðleikum og vandamálum sem óhjákvæmilega hljóta að koma til þegar veiðiskip heltast úr lestinni. Það fjármagn sem til þessa þarf verður ekki tekið af öðru en því sem sjávarútvegurinn sjálfur leggur til þjóðarbúsins sem höfuðatvinnuvegur þjóðarinnar. En hvernig kemur það frv. sem við hér ræðum heim og saman við þau grundvallaratriði sem ég hef vikið að? Kvótafyrirkomulagið eða skipting hámarksafla milli skipa, sem hér er lagt til, gengur þvert á þau grundvallaratriði sem ég hef hér vikið að. Þetta kvótafyrirkomulag á að stuðla að því að halda sem flestum skipum á veiðum. Þetta er í raun gert á kostnað þeirra sem m.a. vegna aflasældar hafa haft þolanlegastan rekstrargrundvöllinn þó að þau skip séu ekki aflögufær, heldur þvert á móti hafi barist í bökkum. Afleiðingin verður augljóslega sú, að rekstri þessara skipa verður stefnt í tvísýnu. Á hinn bóginn verður þetta ekki heldur til að tryggja hlut þeirra sem verst voru settir áður. Þar þarf meira að koma til. Afleiðingar kvótafyrirkomulagsins, sem hér er lagt til, gætu vissulega orðið kvíðvænlegar. Stefnt er að jöfnuði með því að vængstýfa þá sem möguleika hefðu til að bjarga sér og stungið tálbeitu að hinum sem ekki geta hvort sem er náð sér til flugs nema meira komi til. Þegar útgerðin hefur verið þannig leikin með stjórnvaldsráðstöfunum á hún ekki annars úrkosti en að segja við stjórnvöld að þau verði að taka afleiðingunum af eigin gerðum og skapa skipunum rekstrargrundvöll, því að nauðsyn krefur að róið sé til fiskjar. Þegar svo væri komið gæti kvótakerfið, sem hér er lagt til, orðið örlagaríkt skref til þjóðnýtingar í sjávarútvegi með þeim afleiðingum sem þá blasa við. Ekki yrði þá öruggt nema síður sé að við nytum þeirra yfirburða í þessari atvinnugrein gagnvart öðrum þjóðum sem við höfum gert fyrir framtak einstaklinga og félagssamtaka þeirra. Það er vissulega ástæða til að vara við þeirri stefnu sem frv. þetta felur í sér með skiptingu hámarksafla milli skipa. Það er aðalatriðið. Umræður hafa orðið miklar um framkvæmd þessa kvótafyrirkomulags. Það er að vonum því að þar er margt óljóst svo að ekki sé meira sagt. Það er deginum ljósara að þar munu vegast á margvíslegir sérhagsmunir, stofnað verður til úlfúðar og illinda milli einstakra útgerða, einstakra útgerðarstaða og landshluta. Hætt er við að ýmis samtök, sem hingað til hafa gagnað útgerðinni best, geti í þeim leik orðið rifin á hol engum til gagns. Í umr. um þetta mál hefur allmikið verið talað um að misráðið væri að fela í hendur sjútvrh. svo mikið vald sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Í mínum huga er þetta ekki aðalatriðið. Raunar hygg ég að best gæti farið á því að þetta vald sé einmitt hjá ráðh. sem ber pólitíska ábyrgð á gerðum sínum. Ég tek fram að ég ber fullkomið traust til núv. hæstv. sjútvrh. í þessum efnum. En framkvæmdin er ekki aðalatriðið fyrir mig heldur hitt, að stefnan sjálf er röng. Kannske hafa einhverjir fleiri haft sínar efasemdir. A.m.k. er gert ráð fyrir, ef frv. þetta verður að lögum, að þau gildi aðeins eitt ár. Er þá gjarnan á það bent að sjálfgert sé að fella kvótakerfið niður, ef reynslan verði ekki góð, þar sem lögin falli úr gildi í árslok 1984. Ég dreg ekki í efa heilindi þeirra sem ábyrgð bera á þessu atriði en bendi á að oft er það svo, eins og haft er eftir miklum lagaspekingi, að það sé varanlegast í lagasmíði sem fyrst er sett til bráðabirgða. Við þekkjum hér í okkar störfum á Alþingi hin ýmsu lög sem við framlengjum frá ári til árs. Ég legg því ekki mikið upp úr því að nokkru breyti þó að gert sé ráð fyrir aðeins eins árs gildistíma. Aðalatriðið er að við förum ekki inn á þá braut sem frv. stefnir á með því kvótafyrirkomulagi sem ég hef gert að umræðuefni. Við eigum ekki einu sinni að taka fyrsta skrefið í þá átt. En lítum þá nánar á hvað eigi að vinnast að því er varðar þorskveiðarnar með fyrirhugaðri löggjöf á þessu eina ári, árinu 1984. Á því ári sem nú er að líða, 1983, er gert ráð fyrir að veidd verði 290 þús. tonn af þorski. Af þessu magni veiðir loðnuflotinn 25 þús. tonn, bátaflotinn sem stundar bolfiskveiðar og togaraflotinn veiða því samkv. þessu 265 þús. tonn á árinu 1983. Nú hefur sjútvrn. ákveðið að kvótahámark fyrir þorsk á árinu 1984 verði 220 þús. tonn. Skv. þessum tölum er gert ráð fyrir að minnka sóknina í þorskinn á næsta ári um 45 þús. tonn frá því sem er í ár. Þá er gert ráð fyrir að loðnuflotinn fari ekki á þorskveiðar á næsta ári og því ekki reiknað með loðnuflotanum bæði árin. Skv. þessu er það 45 þús. tonna minnkun á þorskafla sem á að ná með því að lögfesta það frv. sem við nú ræðum. Ef að líkum lætur má ætla að þessi 45 þús. tonna tala geti lækkað ef svo fer sem oft áður að aflakvóti verði hækkaður síðar á árinu frá því sem áætlað var í ársbyrjun. Enn fremur ber að hafa í huga að kvótakerfið stuðlar að því að fleygt verði meira af smáfiski en áður. Á það atriði hefur verið rækilega bent af ræðumönnum hér á undan mér. Ætla má því að það sem á að nást með ákvæðum þessa frv., ef að lögum verður, geti orðið að raungildi miklu minna en 45 þús. tonna skerðing á þorskveiðum eða jafnvel óveruleg frá árinu í ár. Það er þá til að ná m.a. slíkum árangri sem frv. þetta er flutt. Til þess eru refirnir skornir. Það er látið svo sem kvótakerfið, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, sé eina leiðin eða a.m.k. besta leiðin. Það á að koma upp kerfi sem gengur þvert á líftaug fiskveiðanna sem fært hefur okkur Íslendingum yfirburði yfir aðrar þjóðir með því að atorka íslenskra sjómanna hefur fengið að njóta sín í keppni við öflun verðmætanna. Til að ná samsvarandi aflasamdrætti í þorskveiðum og stefnt er að þarf ekki að grípa til slíkra örþrifaráða sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Það er hægt að ná slíkum árangri í varðveislu þorskstofnsins með þeim heimildum í lögum sem fyrir hendi eru. Þannig er hægt t.d., eins og vikið hefur verið að í þessum umr. af öðrum, að beita þeim heimildum sem nú eru í lögum til að koma við auknum veiðibönnum bæði togara og báta. Þannig má lengja páskabann netabátanna. Þannig má koma við almennu veiðibanni að sumarlagi og samrýma sumarleyfum sjómanna og verkafólks í fiskiðjuverunum einmitt á þeim tíma þegar átan er mest í fiskinum og hann er erfiðastur til vinnslu. Það er og hægt að hafa veiðibann í háskammdeginu þegar sjósókn er erfiðust vegna veðurfars og búa þannig betur að öryggi sjómanna um leið og sjómönnum verði betur tryggð þau mannréttindi að geta haft sín jólaleyfi með fjölskyldu sinni og ástvinum til jafns við annað fólk í landinu. Það sem ég hef hér nefnt sem úrræði er ekkert nýtt. Það er raunar ekki framtíðarlausn á aðalvanda sjávarútvegsins. En það er heldur ekki úrræði þess frv. sem við hér ræðum nema síður sé. Eftir er hinn raunverulegi vandi sjávarútvegsins, sem ekki verður leystur nema með kerfisbreytingum og bættri skipan, svo sem á fiskverðsákvörðunum og á Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins. Með tilvísun til þess sem ég hef þegar sagt tel ég hyggilegt að mál þetta verði ekki afgreitt áður en Alþingi frestar fundum sínum vegna jólahátíðarinnar. Auk þess er sú málsmeðferð ekki með öllu óeðlileg þegar litið er til þess hve lítill tími er til stefnu fyrir þessa hv. deild til að afgreiða málið ef það á að verða fyrir jól. Að vísu er það ekki nýtt fyrirbrigði að fljótaskrift geti orðið á þingstörfum síðustu daga fyrir þingfrestun eða þingslit. En hafa ber í huga alvöruþunga þessa máls, sem hér um ræðir og grundvallarþýðingu þess fyrir undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar. Við skulum og minnast þess að stjórnskipunarlög okkar búa svo um með deildaskiptingu Alþingis að lagagerðin megi verða sem vendilegast unnin. Það getur svo best verið gert að síðari þingdeild, sem fær frv. til meðferðar, gefist ráðrúm til þess að vega og meta það sem frá fyrri þingdeildinni kemur og leiðrétta og breyta því sem efni standa til. Skv. þessu gætu það ekki talist óeðlileg vinnubrögð að við hefðum þann hátt á að afgreiða þetta frv. nú til 2. umr. og n. þar sem það yrði til meðferðar þar til Alþingi kemur saman í janúarmánuði að loknu jólaleyfi.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta frv. í trausti þess að leitað verði eftir samkomulagi í sjútvn. þessarar hv. deildar. Það er ekki það breið gjá á milli stjórnar og stjórnarandstöðu í þessu efni að tímaskortur eigi að ráða mestu um hvort samkomulag verður eða ekki. Þetta er slíkt stórmál að tíminn er allt of naumur til þess að fastsetja kvótaskiptingu. Nægir að minna á umsögn Kristjáns Ragnarssonar, formanns LÍÚ, í Tímanum þriðjudaginn 8. nóv. s.l. Þar segir hann að tveir mánuðir séu of skammur tími til að setja fram fastmótaðar tillögur um kvótaskiptingu. En hvað má segja um 1–2 daga í hv. Ed. Alþingis? Hv. Ed. Alþingi á að hafa 1–2 daga til að fjalla um þetta mál. Við sem fulltrúar fólksins í landinu getum ekki afsalað okkur þeim rétti að geta tekið afstöðu til þeirrar reiknireglu sem á endanum yrði fylgt um skiptingu kvóta milli skipa. Það koma mörg vafaatriði inn í dæmið þegar litið er á einstök skip. Þau hafa jafnvel gengið kaupum og sölum. Hafi duglegur skipstjóri keypt sér bát sem illa hefur gengið á undanförnum árum hefur hann keypt sér ólukkuna, þar með keypt sér minni aflakvóta sem mundi fylgja því skipi, en þveröfugt ef keypt hefur verið skip sem hefur fiskað undanfarin ár betur en önnur. Í þessum hugmyndum er skipið orðið að aðalatriði eins og það sé óháð því hvernig skipinu hefur verið stjórnað og hverju velgengni þess er að þakka. Það veiðir ekkert skip án áhafnar. Það er því í mörg horn að líta þegar rætt er um kvótaskiptingu og getur komið misjafnlega niður á landshlutana og margir misrétti beittir. Það er því ekki neitt smámál sem við erum að tala um hér. Við getum jafnvel dæmt menn á hausinn, sem hafa staðið sig vel undanfarin ár, en lyft öðrum upp sem síst skyldi. Því er ekki hægt að ætla einum né neinum þm. að taka afstöðu til kvótaskiptingar á þessu stigi, þar sem við höfum ekki fengið neina reiknireglu eða neitt sem haldbært er í þessu efni. Ég verð að segja það sem mína skoðun að ég skil ekki hvers konar fljótaskrift á að verða á þessu máli núna fyrir jólahlé. Það hefur komið fram a.m.k. hjá ýmsum aðilum að reiknireglan verður ekki tilbúin fyrr en jafnvel um miðjan eða endaðan jan., svo að ef til þyrfti að koma að kalla þing saman fyrr í jan., þá fyndist mér það ekkert frágangsatriði. En mér finnst aðalatriðið að við fáum að sjá út í hvað er verið að ganga og fáum að segja okkar álit á því efni og skoða það betur. Í trausti þess að reynt verði að ræða þetta betur í n. þar sem ég á sæti ætla ég að láta máli mínu lokið að þessu sinni.



Virðulegi forseti. Mér er fullljóst að tími er skammur til umr. um þetta mál og ég skal ekki vera langorður. Það er ekkert launungarmál að mér líst ekki sem allra best á þetta mál og mundi sjálfsagt verða tvístígandi að greiða fyrir framgangi þess nú ef ekki vildi svo til að Alþingi kemur saman aftur fljótlega, og þó að það hafi nú sett lög er alltaf hægt að breyta þeim lögum og jafnvel afnema á meðan þing situr. Ef svo væri ekki hefði ég kannske lagt til að frestað yrði að afgreiða málið þar til þing kemur saman að nýju en mun ekki gera það heldur reyna að greiða fyrir því að það verði samþykkt með öllum þeim annmörkum sem á því eru. Ég held að allir séu sammála um að mikið vandamál verður að framkvæma þessa kvótaskiptingu. Hv. þm. Skúli Alexandersson nefndi hér t.d. ungan aflaskipstjóra sem fer af Snorra Sturlusyni, og hafði víst fiskað um 5 þús. tonn þar, á annað skip sem hafði fiskað 2 þús. Og þó að málið sé mér skylt af því að þetta er reyndar systursonur minn, en það skiptir ekki máli, er þetta táknrænt dæmi um það hve erfitt er að framkvæma slík lög og þetta verður auðvitað allt saman tekið til endurskoðunar. En ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs var sú að mig langar að vekja athygli á tveim hugmyndum sem ég setti fram í utandagskrárumræðum í Sþ. fyrir skemmstu. Önnur var þá að vísu kannske lítt hugsuð en hún var um það að við mundum hreinlega stöðva allar fiskveiðar t.d. frá miðjum desembermánuði og út janúarmánuð. Ég rökstuddi þetta með því að á þessum árstíma eru veiðar yfirleitt litlar. Vegna veðurs er oft mikið veiðarfæratjón, venjulega mikil olíunotkun og afli oftast lítill eins og ég sagði. Þetta er óhagstæðasti tíminn til að stunda sjóinn hérlendis, en það sem alvarlegast er, þetta er langsamlega hættulegasti tíminn. Þegar við þurfum að leggja flotanum hvort sem er svo og svo mikið á hverjum árstíma eða takmarka veiðar með þeim hætti sem hér er lagt til sýnist mér liggja í augum uppi að við eigum einmitt að gera það á þessum tíma og þá að skipuleggja, þó að það orð sé mér alltaf heldur leitt í munni. Hv. þm. Skúli Alexandersson talaði hér áðan og sagði svo margt sem var eins og talað út úr mínu hjarta að við brostum báðir, en engu að síður held ég að þetta liggi í augum uppi. Raunar tók sá ágæti þm. undir þessa hugmynd í ræðu sinni áðan og það gladdi mig mjög. Ég hef talað um þetta við allmarga sjómenn og raunar landverkafólk líka. Þá kem ég aftur að þessu orði að skipuleggja. Það yrði þá með þeim hætti að landverkafólk mundi taka sér eitthvert frí á þessum árstíma og þá kannske eitthvað skemmra sumarfrí. Raunar kemur fram og er til athugunar líka að stöðva veiðar alveg einhvern tíma að sumarlagi eins og hv. þm., sem ég áðan nefndi, kom inn á. Auðvitað yrði þá að sjá fyrir því að fólkið hefði einhver laun á þessum tíma, en það er alveg eins hægt að leysa og t.d. orlof o.s.frv. Hægt er að koma því öllu fyrir. Mér er fullkunnugt um að fiskvinnslustöðvarnar tapa líka á þessum tíma. Það er svo slitrótt vinna þar yfirleitt að allir tapa í rauninni á því. Það eru tiltölulega lítil laun sem fólk hefur oft, t.d. við uppskipun o.s.frv., en húsin tapa á þessum árstíma. Í viðbót má kannske færa það fram sem rök að auðvitað þarf að gera við þessi skip, það þarf að gera við húsin og halda þeim við og lítil vinna er hjá iðnaðarmönnum og jafnvél verkamönnum einmitt á þessum árstíma. Það gæti kannske greitt fyrir atvinnu þessa fólks sem er meira og minna atvinnulaust í mesta skammdeginu ef þessi háttur yrði upp tekinn. Þá yrði viðhald húsanna framkvæmt, þá yrði gert við skipin og þeim komið í gott lag o.s.frv. Ég held sem sagt að þessi till. hafi kannske ekki verið eins vitlaus og ég sagði í umr. að hún kannske væri, a.m.k. vilji menn hugsa alvarlega um hana. Ég nefni hana hér af því að hæstv. sjútvrh. er hér viðstaddur, að hann hafi í huga - þó að ég viti að ekki sé hægt að koma því á í einni svipan - hvort þarna væri kannske ekki ein af þeim leiðum sem heppilegt væri að fara. Hin hugmyndin var kannske svolítið meira hugsuð og enn þá mikilvægari. Hún er sú að við beitum núna krafti okkar og afli - því afllaus erum við ekki orðin - til að byrja í alvöru hagnýtingu fiskstofna á þeim hafsvæðum þar sem við eigum hafsbotnsréttindi og munum öðlast fiskveiðiréttindi ef rétt er á haldið. Vil ég þar fyrst nefna Reykjaneshrygg, að þar verði farið að stunda veiðar. Tilraunaveiðar verða þær að kallast og kannske þarf að styrkja þær eitthvað fyrst í stað. Farið verði að stunda veiðar á svæðinu vestur af Rokknum, á Rockallhásléttunni allri og þar með talið Hattonbanka. Um það komu t.d. fréttir að nú í okt.- og nóvembermánuði hefði norskur línuveiðari farið þangað og komið með fullfermi af boltaþorski, ýmist söltuðum eða flökuðum. Það finnst mér engin smáfrétt þó þetta sé bara eitt skip. Af hverju í ósköpunum senda Íslendingar ekkert skip á þessi mið? Á Rockall-hásléttunni fiskaði norskur línuveiðari og kom með fullfermi af frystum flökum og saltfiski til Noregs eftir tiltölulega stutta veiðiferð nú um mánaðamótin okt.-nóv. minnir mig. Enginn íslenskur bátur eða skip hefur farið þarna suður. Að vetrarlagi eru veður þarna líklega ekki eins hættuleg, a.m.k. ekki ísingarhættan, og hér á norðlægustu miðunum. Það er heldur ekki lítils um vert, það er nánast algerlega nauðsynlegt að við byrjum á að hagnýta betur Jan Mayen-miðin. Eftir okkar samningum við Norðmenn tel ég ótvírætt að ef rétt er á málum haldið eigum við þarna helmings fiskveiðiréttindi á móti Norðmönnum. Samning okkar við Norðmenn ber að skilja með þeim hætti. Við eigum meira en helmingsréttindi að því er loðnuveiðarnar varðar vegna þess að við getum einir og höfum einir ákveðið aflahámarkið á loðnunni. Við eigum að hagnýta aðra fiskistofna á þessu svæði strax. Jafnvel þó að útgerðin verði með tapi á ríkið að koma þar inn í. Það eru að skapast réttarreglurnar í hafréttinum á þessu sviði og við þurfum að gæta okkar réttinda og halda þeim til haga. Síðan ég hélt þessa ræðu fyrir hálfum mánuði eða svo í Sþ. hafa komið upplýsingar sem ég vissi ekki um þá frá okkar sérfræðingum og einum helsta sérfræðingi í hafréttarmálum í allri veröldinni, sem er að vinna fyrir okkur, sem staðfesta að við eigum réttindi á öllum þessum hafsvæðum sem ég hef verið að nefna. Þeim ber að halda til haga og vera nú ekki að tvínóna við þetta lengur. Þetta er búið að velkjast núna í 4 eða 41/2 ár frá því að fyrsta till. í Alþingi var um þetta samþykkt. Nú er ekki lengur til setunnar boðið. Þegar okkar fiskstofnar eru í hættu, því í ósköpunum reynum við þá ekki að hagnýta þessi fiskimið sem eru okkar framtíðarfiskimið? Hér erum við ekki að deila um eitt ár. Látum vera hvernig þetta fer væntanlega meira og minna úrskeiðis. Ég treysti kannske engum manni betur en hæstv. sjútvrh. núv. til að framkvæma þetta af réttsýni því að ég þekki störf með honum lengi og vel. Þetta verður aldrei nema til eins árs, þessi ósköp sem við væntanlega samþykkjum hér, en þær tvær hugmyndir sem ég hef þegar gert grein fyrir eru þess eðlis að menn verða að hugsa um þær.



Virðulegi forseti. Ekki kemur mér á óvart þó að þeir séu sammála um ýmsa hluti sem varða atvinnulíf og atvinnurekstur, hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson og hv. þm. Skúti Alexandersson. Ég þekki þá báða nokkuð og veit að þeirra sjónarmið falla að ýmsu leyti í sama farveg. Ég er þeim ósammála um ýmis atriði í þessu sambandi en þó get ég alveg tekið undir þá till. sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson reifaði áðan, að sú hugmynd yrði athuguð nánar að fiskveiðar yrðu hreinlega stöðvaðar frá miðjum des. og eitthvað töluvert fram eftir jan., tími sem allajafna er ódrjúgur af ýmsum ástæðum. Svartasta skammdegi og veður oft válynd. Þó að engu síður geti kannske komið harðari veður á útmánuðum held ég að þessi till. sé fyllilega athugunar virði. En annað vildi ég segja í upphafi máls míns, virðulegur forseti. Nú er fundum hér fram haldið af miklum þunga. Hér hefur verið fundað frá kl. 10 í morgun og ekki gefið matarhlé sem er næsta óvenjulegt í störfum þingsins. Þm. eru sjálfsagt bærilega haldnir og þola vel að sleppa úr einni máltíð. Ég geri ekki ráð fyrir að það komi neitt að sök hér en þetta eru fremur óvenjuleg vinnubrögð og ég tek fram að ég er ekki að áfellast virðulegan forseta fyrir þetta. Ég veit að mjög er knúið á um að þetta mál geti náð fram að ganga. Hins vegar vil ég að hér komi fram og sé alveg tvímælalaust að mér finnst nokkuð mikil tilætlunarsemi að ætlast til að Ed. afgreiði þetta mál nánast á einum degi. Nd. hefur tekið sér afar rúman tíma til að fjalla um þetta mál sem er stærsta mál þessa þings og kannske langstærsta málið sem komið hefur til kasta Alþingis í mörg ár. Þá er ætlast til að við sem sitjum í þessari hv. deild slökum þessu í gegn heldur betur snarlega og það eiginlega bara á einum degi. Nú veit ég að vísu að sjútvn. þessarar hv. deildar var búin að fjalla nokkuð um málið meðan það var í meðförum Nd. En það eitt dugir ekki til. Mér finnst það ansi mikil tilætlunarsemi og satt best að segja alls ekki nægilega gott að Ed. skuli ekki fá meira ráðrúm til að ræða þetta mikilsverða mál og þá fyrst og fremst meira ráðrúm til að ná samkomutagi sem ég held að sé alls ekki útilokað. Ég held að á síðustu sólarhringum hafi menn færst nær hver öðrum í þessu og ég held að alls ekki sé útilokað að um þetta megi ná samkomulagi ef menn gefa sér tíma og svolítið andrúm til þess og ég held að það skipti höfuðmáli. Það er grundvallarmunur á því hvort þetta mikilsverða mál er afgreitt út úr þinginu sem ágreiningsmál eða hvort unnt er með því að gefa sér örlítið lengri tíma að ná um það samkomulagi. Þetta er frá mínu sjónarmiði meginatriði málsins núna á þessum stundum þegar á að knýja þetta í gegnum hv. Ed. án mjög mikilla umr. Auðvitað gætum við stjórnarandstæðingar valið þann sama hátt og þm. Alþb. höfðu í Nd. að þvælast fyrir þessu endalaust með linnulausu málþófi en það er ekki leiðin til að leysa þetta mál. Við leysum þetta mál ekki hér í ræðustóli frekar en önnur, það eru alveg hreinar línur. Við leysum þetta með því að leita samkomulags á fundum. Ég legg ríka áherslu á að nú þegar þessu máli verður vísað til nefndar, væntanlega áður en mjög langt um líður - við erum ekki miklir málþófsmenn hér í Ed. - verði þess freistað til hlítar að ná samkomulagi. Menn hafa talað mikið um að verði þetta frv. samþykkt fari fram eitt mesta valdaafsal sem hér hafi átt sér stað. Það er sjálfsagt nokkuð djúpt í árinni tekið en nokkuð er þó til í því. Nú vil ég að skýrt komi fram sem raunar fleiri hafa hér sagt að ég vantreysti ekki hæstv. núv. sjútvrh. til að vinna þetta vandasama mál af alúð og samviskusemi. Hins vegar er ekki hægt að persónugera mál með þeim hætti og miða afstöðu við það. Það er alveg ljóst að þegar farið verður nánar ofan í saumana á þeirri úthlutun sem hér er gert ráð fyrir að fari fram muni koma fram nánast óteljandi vandamál, óteljandi ólík tilvik, sem taka verður tillit til, óteljandi matsatriði og úrskurðaratriði. Þeir eru sannarlega ekki öfundsverðir sem við þau þurfa að fást. Öllum er ljóst að einhvers konar stjórnun verður hér að koma til. Spurningin er bara hvernig og hverjir eiga helst að hafa þar hönd á. Gerð hefur verið grein fyrir sjónarmiðum míns flokks í málinu. Ég ætla engu við það frekar að bæta en ítreka aðeins að við munum ekki þæfa þetta mál hér. En ég legg ríka áherslu á að samkomulags verði leitað og legg enn ríkari áherslu á að málið fái hér þá eðlilegu umfjöllun að menn geti talað eins og þeim þurfa þykir, en því verði ekki hespað í gegn á óeðlilega skömmum tíma þannig að ekki gefist tími til að ræða málið eins og þm. þessarar hv. deildar þykir þurfa.