Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta er flutt til endurnýjunar um eitt ár á l., sem gilt hafa að undanförnu. Ákvæði 1. gr. hafa gilt um allmörg ár, og öll ákvæði frv. gilda þetta ár, sem nú er að líða, nema eitt, og þetta eina er ákvæði 4. gr. um umreikningstöluna, m.ö.o. umreikningstalan sjálf. Í ár gildir umreikningstalan 406. Í frv. þessu að lögum fyrir næsta ár er umreikningstalan 459 og höfð þar til samræmis við núgildandi vísitölu, enda þarf svo að vera, til þess að umreikningurinn nái þeim tilgangi, sem honum er ætlað að ná. Hv. Nd. breytti umreikningstölunni úr 457 í 459 til samræmis við vísitölubreytingu, sem orðið hafði frá því að frv. var samið og þar til nú. Að öðru leyti var frv. samþ. óbreytt í Nd. Fjhn. þessarar d. hefur athugað frv. eins og henni var falið að gera fyrir þessa umr. Hún leggur til, að frv. verði samþ. Tveir nm. skrifa þó undir þá yfirlýsingu í nál. með fyrirvara. Báðir telja þessir hv. þm. fyrir sitt leyti æskilegra, að gerðar séu á frv. breyt., en hvor á sinn hátt. Hv. 1. landsk. flytur brtt. á þskj. 435. Þetta er sama till. og hv. 2. þm. Reykv. flutti í Nd. og þótti ekki koma til greina þar og var felld. Ég tel ástæðulaust að gagnrýna þessa till. og tefja með því umr., af því að hún ber dauðann í sér, enda varla flutt til annars hér í hv. d., en að sýna lit. Hv. þm. Barð. hefur lagt fram till., sem ég hef ekki séð fyrr, en nú á augnablikinu, á þskj. 453. Þetta er í raun og veru ekki till. um breyt. á efni frv., heldur viðbótartill. Hún er í tveimur liðum, a og b. A-liðurinn hljóðar um það, að ríkisstj. skuli fela mþn. þeirri, sem vinnur að endurskoðun skattalaganna, að athuga, hvaða áhrif það hefði á fjárhagskerfi landsins, atvinnuvegina og ríkissjóð, ef lög um tekju- og eignarskatt, stríðsgróðaskatt og tekjuskattsviðauka yrðu afnumin frá 1. jan. 1954. Þessi till. er í samræmi við þær skoðanir, sem hv. þm. hefur látið í ljós hér á Alþ. áður um, að rétt sé að afnema l. um tekju- og eignarskatt. Það er skoðun út af fyrir sig, sem ekki hefur átt hér fylgi að fagna og ég býst tæplega við, að rétt þyki að ganga inn á. Það er nokkuð áhættusamt að hverfa frá því að reyna að leggja á skatta til ríkisþarfa eftir efnum og ástæðum og taka allar tekjur ríkisins með óbelnum sköttum, annaðhvort samkv. nefjafjölda ellegar þá eftir umsetningu þeirri, sem á sér stað í viðskiptalífi þjóðarinnar, án tillits til þess, hvernig þau viðskipti bera sig. En vitanlega má segja, að ekkert sé við það að athuga, þó að rannsakað væri, hvaða áhrif þetta kynni að hafa á þjóðarhaginn og ríkissjóðshaginn. En mér er spurn: Hvernig á það að athugast? Í raun og veru virðist mér, að hv. þm. hafi jafnan þegar hann hefur talað um þessi mál hér á Alþ., svo að ég hafi heyrt, verið að spá í spil um þessa hluti, en ekki getað, eins og eðlilegt er, haft neitt þar til rannsóknar, sem telja mætti raunhæft. Það er trú hans, að það væri rétt að gera þetta, en hann hefur ekki getað grundvallað þá trú á skoðun, sem hægt væri á nokkurn hátt að telja nálgast það að styðjast við útreikninga, sem hægt væri að treysta á. Mig langar mjög mikið til að heyra frá honum, um leið og hann að sjálfsögðu gerir grein fyrir sínum till. hér, á hvern hátt hann hugsar sér, að sú nefnd, sem starfar nú að endurskoðun skattalöggjafarinnar, gæti látið fara fram athugun, sem að gagni kæmi. Í till. kemur enn fremur fram, að það er vilji hv. flm., að þessi breyt. gæti komizt á, og þá ætlast hann til þess, eins og kemur fram í niðurlagi till., að fullt tillit sé tekið til þess í niðurstöðum þeim, er n. að lokum skilar. Till. er sem sé ekki laus við viljayfirlýsingu, og þess vegna tel ég, að þeir menn, sem ekki hafa sömu trú í þessum efnum og hv. þm., geti varla gengið inn á hana eins og hún er. B-liður till. er um það, að ríkisstj. láti hraða svo endurskoðun skattalaganna, að till. um heildarlöggjöf um skattamálin liggi fyrir, er næsta reglulegt Alþ. kemur saman. N. sú, sem starfað hefur á þessu ári, hefur starfað fyrir það, að sameinað Alþ. fól ríkisstj. með þái. að láta endurskoða löggjöfina. Þessi endurskoðun er nú nokkuð langt á veg komin. Hún reyndist að vísu mikið verk, einkum fyrir það, að n. átti einnig að athuga tekjuöflunarleiðir sveitarfélaga og verkaskiptingu milli sveitarfélaga og ríkisins. Ef henni hefði aðeins verið falið að endurskoða löggjöf um tekju- og eignarskatta ríkisins, þá er ég viss um, að hún hefði skilað áliti fyrir þetta þing, en verkefnið var miklu meira en það, því þó að telja megi, að það sé mikið verk að endurskoða löggjöfina um tekju- og eignarskatt til ríkisins, þá er hitt þó mun meira, að athuga og endurskoða verkaskiptinguna milli ríkis og sveitarfélaga og tekjuöflunarleiðir sveitarfélaga. En vegna þess að nefndin er starfandi og komin nokkuð langt áleiðis í því efni, og vegna þess að hún starfar samkvæmt þál, sem þegar hefur verið gerð, þá tel ég fyrir mitt leyti óþarft að vera að setja í lög ákvæði um það, hvenær hún skuli hafa lokið störfum. Ég álít þess vegna, að rétt sé af þessari hv. d. að samþ. frv. óbreytt, eins og við þrír úr fjhn. leggjum til að gert verði.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. fjhn. lýsti hér áðan, þá hef ég skrifað undir nál. með fyrirvara og skal nú nokkuð skýra frá því, hvers vegna ég gerði það, og þá um leið svara nokkuð þeim fyrirspurnum, sem hv. þm. beindi til mín í sambandi við mína till. á þskj. 453. Þessi till. skýrir nú nokkuð ástæðurnar fyrir því, að ég gat ekki samþ. frv. óbreytt og skrifa því undir það með fyrirvara, og skal ég gera grein fyrir því nokkru nánar. Þegar sams konar mál var afgr. hér á síðasta Alþ., bar ég einnig fram brtt. við frv., þess efnis, að það skyldi fyrirskipa með lögum að endurskoða skattalögin. Ég færði þá fyrir því mörg og sterk rök, hversu það væri nauðsynlegt, að þetta yrði gert, en hv. meiri hl. fjhn. þessarar d. og hv. deild féllst ekki á þessi rök og felldi þá till. En á sama þingi samþ. þessir sömu menn þáltill. um það að láta endurskoða skattalögin. Þannig er nú samræmið milli skoðana þeirra í hv. Ed. og í hv. Sþ. um sömu mál. Fyrir það, að sú till. var samþ., hefur þó þokazt það áfram, að það hefur a.m.k. verið sett í það mþn. að athuga lögin, og samkv. yfirlýsingu frá hv. frsm. er þess að vænta, að þessari endurskoðun verði lokið, áður en langt um líður. En ég vil biðja hv. dm. að athuga það, að hafi hv. meiri hl. fjhn. haft rangt fyrir sér í fyrra, og það er sýnilegt, að hann hefur ekki haft þá fullan skilning á málinu, þá kann hann engu síður að hafa rangt fyrir sér í ár. Kann þá að vera; að þau rök, sem færð eru fram fyrir því, að ekki megi samþ. mínar till. nú, séu ekki byggð á fastari grundvelli, en rökin voru á s.l. ári, þegar mín till. var felld. Þetta þykir mér rétt að láta koma fram í sambandi við þetta mál. Það, að ég flyt þessa till. hér, kemur til af því, að það er vitað fyrir löngu, að langsamlega sterkasta ástæðan fyrir þeim erfiðleikum, sem þjóðin á við að búa fjárhagslega og atvinnulega, er hin ríkjandi skattalög. Og það er einmitt þess vegna, sem meiri hluti Alþ. samþykkti í fyrra, að skattalögin skyldu endurskoðuð. Nú er það vitað, að sú n., sem hefur haft þetta til endurskoðunar, hefur ekki komið sér saman um, á hvaða grundvelli skuli leggja till. fyrir Alþ. í sambandi við breyt. á skattalögunum. Þar vilja menn fara í ýmsar áttir, en enginn í þá átt að afnema skattalögin, ekki af því, að það sé ef til vill ekki skynsamlegasta till., heldur af því, að þeir geta ekki fellt sig við svo róttækar till. um breyt. á skattalöggjöfinni, en vilja einmitt ekki einu sinni, eins og hv. frsm. lýsti hér, koma nálægt því að rannsaka, hvaða áhrif það hefði á fjárhagskerfi þjóðarinnar og atvinnuvegina í landinu, ef slíkt yrði gert. Ég tel hins vegar, að það sé alveg óverjandi, eftir alla þá reynslu, sem við höfum haft af skattalöggjöfinni undanfarin ár, að taka það ekki til nákvæmlegrar athugunar, hvort það væri ekki hagkvæmast fyrir atvinnuvegina og ríkið í heild að afnema skattalögin að fullu og öllu. Og ég tel það enga goðgá, þó að það sé sett inn í lög, að sú nefnd, sem starfar að endurskoðun skattalaganna, skuli einmitt rannsaka þessi atriði, því að ef hún hefur gert það og rannsakað það samvizkusamlega, þá er þó a.m.k. hægt að bera það fram á eftir, að þetta mál hafi verið rannsakað og að þeir menn, sem að því stóðu, hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að annaðhvort sé þetta til óhagnaðar fyrir fjárhagskerfi þjóðarinnar eða til bóta. En á meðan ekki er fallizt á að rannsaka þetta mál, þá er einmitt verið að dæma málið án þess að hafa nokkur rök fyrir sér í því. Og það er eins og hv. frsm. þori ekki fyrir sitt líf að koma nálægt því að upplýsa, hvaða áhrif þetta hafi á atvinnumál og fjárhagsmál þjóðarinnar. Ég man eftir því, að fyrst þegar þetta mál var borið fram hér á Alþ., þá sagði þessi hv. þm., að hér væri um fjarstæðukennda hugsjón - einhvern veginn svoleiðis held ég að hann hafi orðað það  Hv. frsm. sagði hér, að það væri ekkert við það að athuga, hvaða áhrif það hefði á þjóðarhaginn. Ég veit nú ekki, hvernig hægt væri að mótmæla því, að það væri ekkert við það að athuga að rannsaka það. Mér finnst einmitt alveg sjálfsagður hlutur að rannsaka það. En hann er þó kominn svo nálægt hugmyndinni, að hann viðurkennir nú, að það sé þó ekkert við það að athuga. En hvers vegna er þá verið að mótmæla því, að málið sé athugað, ef það er ekkert við það að athuga, að rannsakað sé, hvaða áhrif þetta hefur á þjóðarhaginn? Hvers vegna er þá hv. þm. að mótmæla því? Jú, hann sagði, að hann væri að mótmæla því vegna þess, að hann vissi ekki, hvernig ætti að fara að að rannsaka þessi mál, ég væri hér að spá í spil. Það voru hans orð um þetta mál. Ég skal þá hér í örfáum orðum gera grein fyrir því, hvernig ég hef hugsað mér, að þessi rannsókn mætti fara fram. Það ber þá fyrst og fremst að rannsaka, -sem ég hef að vísu nokkuð rannsakað sjálfur, en það hefur verið mjög dregið í efa, hvort þær upplýsingar væru réttar, - hvað þessi skattur er mikill hluti af sköttum ríkissjóðs og hvað hann hefur verið það allmörg undanfarin ár. Ég hafði rannsakað þetta yfir 25 ára tímabil, og samkv. þeirri athugun hafði hann ekki verið að meðaltali meira en 10% af ríkistekjunum, og oft og tíðum ekki meira en 6%. Annað, sem þarf að athuga, er það, hvað það kostar ríkissjóðinn mikið að leggja þennan skatt á og innheimta hann. Og það ber n. að sjálfsögðu að rannsaka. Ég hef haldið því fram í mínu nál. og mínum ræðum, að þetta kosti 8 millj. kr. og það færi síhækkandi. Hygg ég því, að það kosti meira en 8 millj. nú. Þá er eitt enn, sem þarf að rannsaka í sambandi við þetta mál, þ.e., hvaða breyt. þarf að gera á launalögunum, þegar búið er að afnema tekjuskattinn, þar sem þeir menn, sem starfa hjá ríkinu, sitja með miklu hagkvæmari kjör þá, en þeir gera nú í dag, því að vitanlega kemur ekki til mála að láta launalögin standa óbreytt, eftir að skattalögin væru afnumin. Það er ýmislegt annað í sambandi við þetta, sem þarf að athuga, því að með því að afnema skattalögin kemur svo margt annað til greina, meðal annarra hluta það að lækka stórkostlega laun opinberra starfsmanna. Ég hygg, að það væri ómaksins vert og ekki einskis virði fyrir hv. Alþ. og hæstv. ríkisstj. að vita um, hvaða áhrif þetta hefði á launakerfi landsins, ef skattalögin væru afnumin. Þá hef ég haldið því fram, og ég hygg, að það sé aðallega það, sem hv. þm. á við með því, að ég sé að spá í spil, - ég hef haldið því fram, að ef skattalögin væru afnumin, þá kæmi það miklu meira líf í öll viðskipti í landinu, að með óbreyttum söluskatti hlytu að koma mjög miklu meiri tekjur inn í ríkissjóðinn, en nú. Ég skal viðurkenna það, sem hv. þm. segir, að það geti ekki verið annað, en spádómur. En það eru spádómar, sem byggðir eru á þeirri reynslu í lífinu, að því hærri tekju- og eignarskattar sem eru hjá þjóðinni, því meira dragast saman viðskipti hinna einstöku manna. Og ég vil í sambandi við það leyfa mér að benda á, að þau fyrirtæki í landinu, sem ekki eru háð hinum þungu skattaákvæðum, eins og Eimskipafélagið, geta ein staðizt þá erfiðleika, sem á hverjum tíma koma yfir þjóðina. Eimskipafélagið hefur getað á þessum árum safnað fé og mætt alls konar erfiðleikum, vegna þess að það hefur fengið leyfi til þess að safna sjóðum og þeir hafa ekki verið teknir til eyðslu fyrir ríkissjóð. Nákvæmlega sama má segja um S.Í.S. og kaupfélögin, því þó að þau hafi ekki verið skattfrjáls, þá hafa þau búið við allt aðra og miklu mildari skattalöggjöf, og fyrir það hefur þeim tekizt að safna sjóðum, sem eru þeirra varaforði til þess að mæta erfiðleikunum. Fyrir önnur fyrirtæki, sem hafa orðið að búa við skattalögin, þar sem þau hafa orðið að láta af hendi svo að segja allar sínar tekjur til ríkissjóðsins, þegar vel hefur gengið, en orðið að standa undir áföllunum, þegar illa hefur gengið, þá hefur það leitt til þess, að þau hafa orðið að hætta rekstrinum, hrópa síðan á ríkissjóð og bæjarsjóðina til þess að aðstoða síg við áframhaldandi rekstur, sbr. útveginn nú, þar sem togararnir koma í hópum og krefjast hvorki meira né minna en frá 500 þús. og upp í 3 millj. kr. aðstoðar árlega frá ríkissjóði til þess að geta haldið áfram sinni starfrækslu. Þetta er svo stórkostlegt umhugsunarefni, að menn, sem bæði eru á Alþ., í hv. fjhn. og í mþn. í sambandi við endurskoðun skattalaganna, ættu að finna hjá sér hvöt til þess að athuga, hvort meinið í öllu þessu stafi ekki einmitt frá skattal., eins og ég hef margsinnis tekið fram hér. Það eru engin rök á móti því að segja, að ég aðeins spái hér í spil í þessu máli. Ég vil einnig í sambandi við þessi ummæli hv. þm. benda á, hvað mikið er spáð hér í spil í sambandi við fjármál á þessu þingi eða á þingum yfirleitt. Hvað var það mikill spilaspádómur, þegar fjárl. voru afgreidd fyrir árið 1950 og gáfu um 109 millj. kr. meiri tekjur, en áætlað var? Og hvað er það mikill spilaspádómur, þegar á hverju þingi eru afgreidd hér fjárl. með þeim árangri, að tveimur árum seinna koma ríkisreikningar, og þá er beðið um fjáraukal. fyrir 30, 40, 50, 60 upp í 200 millj., eins og hefur verið á sumum árunum? Ég verð að segja það, að sumt af því hygg ég að sé meiri spilaspádómur heldur en það að athuga, hvaða áhrif það mundi hafa á reksturinn í landinu, ef skattalögin væru afnumin. Og ég er alveg viss um það, að minn spádómur í sambandi við auknar tekjur ríkissjóðs að óbreyttum öðrum l., þ.e.a.s. öðrum skattal. og tollal., væri nær sannleikanum, um það, að ríkissjóður fengi þessar upphæðir allar eða meira inn, heldur en sá spádómur, sem bæði þessi hv. þm. og aðrir hv. þm. hér gera á hverjum tíma í sambandi við afgreiðslu fjárl., svo að af þeim ástæðum einum ætti ekki hv. þm. að veigra sér við að fylgja till. og reyna að athuga þessi mál. Þá sagði hv. þm., að þessi till. væri ekki laus við viljayfirlýsingu og því mætti ekki samþ. hana eins og hún væri. Það er einmitt vegna þess, að hún er viljayfirlýsing, að það á að samþ. hana, og hv. þm. hefur ekkert leyfi til þess að halda því fram, að það eigi ekki að samþ. till. vegna þess, að hún sé viljayfirlýsing, nema því aðeins að hann sé fyrir fram alveg ákveðinn í því að vilja ekki samþ. að fara inn á þessa braut, þó að rannsókn sýndi, að það væri þjóðinni til hagsbóta, og því vil ég ekki trúa á hann. Till. er einmitt viljayfirlýsing, sterk viljayfirlýsing um það, að það sé athugað, hvort ekki liggi þarna meinið í okkar fjárhags- og atvinnumálum, og ef það liggur þar, þá á að laga það. Ef það liggur ekki þar, þá er það upplýst og þarf ekki að ræða um það þing eftir þing, heldur verður maður þá að beygja sig fyrir þeim rökum, sem fram hafa komið, en hitt eru engin rök, að slá hnefanum í borðið og segja: Þetta eru fjarstæður, og þetta má ekki rannsaka, af því að því fylgir viljayfirlýsing, og ef það er rangt, ef það er til böls fyrir þjóðina, þá má samt sem áður ekki afnema það. - Öðruvísi verður ekki yfirlýsing frá hv. frsm. skoðuð í sambandi við þetta mál. Minar till. á þskj. 453 eru tvær, eins og hv. frsm. lýsti. Önnur er sú, að það sé falið mþn. að rannsaka þessi mál. Ég tel, að ég hafi, ekki einungis nú, heldur margsinnis áður, fært fyrir því fullkomin rök, að það sé ekki einasta ósanngirni, heldur sé það beinlínis rangt að láta ekki þessa rannsókn fara fram. Og ég hef einmitt sett þessa till. sérstaklega, undir sérstökum lið, vegna þess að það er ekkert annað, sem hún fjallar um, heldur en þetta, að rannsóknin skuli fara fram og hún skuli fara fram í sambandi við þá rannsókn, sem nú er látin fara fram út af heildarlöggjöf um skattamál. Og að sjálfsögðu, ef niðurstöðurnar benda til þess, að það sé rétt að afnema l., hvað ætti þá að fylgja annað, en að tekið sé tillit til þess í till. um heildarlöggjöf um skattamál? Mig undrar því mjög á því, hvernig hv. frsm. einmitt gat um það, að það mætti ekki undir neinum kringumstæðum samþ. till., af því að þetta væri innifalið í henni. En það er einmitt þetta, sem þarf að fylgja till., því að annars væri athugunin á málinu einskis virði. Eða hvað mundi hv. frsm. hafa sagt, ef í staðinn fyrir það stæði í till., að þó að rannsókn leiddi í ljós, að þetta væri eina rétta leiðin, þá mætti ómögulega taka tillit til þess í till.? Hyggur hv. frsm., að það væri eðlilegra, skynsamlegra og betra fyrir þjóðina? Hin till. er um það, að ríkisstj. skuli hraða svo endurskoðun skattalaganna, að till. um heildarlöggjöf liggi fyrir, þegar næsta Alþ. kemur saman. Hv. þm. sagði, að þessa þyrfti ekki með, vegna þess að þetta væri í endurskoðun og það væri komið svo langt nú, að það stæðu vonir til þess, að hægt væri að ljúka þessu innan skamms, ef hægt væri að komast að nokkurri niðurstöðu um það, hvernig ætti að ákveða um tekjur fyrir sveitarfélögin, en það væri nú svo erfitt mál, að þess vegna væri þetta ekki búið, eða það tefði svo mikið fyrir. Ég vil nú í sambandi við þetta leyfa mér að benda hv. þm. á, að það var, eins og ég sagði áðan,lögð á það ákaflega mikil áherzla á síðasta þingi, að skattal. yrðu endurskoðuð, og það voru færð fyrir því svo ótal rök, að það var ómögulegt að standa lengur á móti þessu máli. Og þótt það ekki væri tekið fram í þáltill., þá var það ætlun þm., að þessari endurskoðun væri lokið, áður en þing kæmi saman nú, og ég fullyrði, að þessari endurskoðun gat verið lokið, ef hv. formaður n. og meiri hl. n. hefðu viljað ljúka málinu fyrir samkomudag reglulegs Alþingis. Það þurfti að sjálfsögðu að leggja töluvert mikla vinnu í það, en það var líka nægilega mikill tími til þess að leggja vinnu í það á milli þinga. En það er einmitt það, sem var, að hv. form. n. og hæstv. ráðh. vildu ekki láta þessi mál koma fyrir þetta þing. Það er sannleikurinn í málinu. Þeir höfðu ekki vilja á því samkomulagi, sem þurfti, til þess að væri hægt að framkvæma málið. Annars hefði það verið gert. Og ég veit ekkert um, hvernig sá vilji er hjá hæstv. fjmrh. í dag. Það getur verið; að hann noti nákvæmlega sömu aðferðirnar til þess að draga endurskoðunina og segi síðan: Ja, það þarf að athuga þetta, það er ekki samkomulag um þetta, og það er ekki samkomulag um hitt, - og þannig verði hægt að draga málið ár eftir ár. En það er lífsnauðsynlegt fyrir þjóðina og fyrir atvinnuvegi landsmanna og fyrir hvern og einn einasta mann í þessu landi, að endurbætur séu gerðar á skattalöggjöfinni. Það sést líka hér. Á hverju einasta þingi eru settar út margvíslegar till. til þess að reyna að fá lagað það, sem mest rekur á eftir, og nú er talað um að vísa þessum till. frá hér í þessari hv. deild, beinlínis vegna þess, að lögin séu undir endurskoðun. Ég veit, að hæstv. forseti, sem er formaður fjhn., hefur talað um það að afgreiða þannig skattamálatill. í nefndinni, vegna þess að önnur hv. þingnefnd hafi gengið þar á undan með góðu eftirdæmi, að afgreiða annað mál, með tilvísun til þess, að það væri einnig í endurskoðun í n. og þess vegna sjálfsagt að bíða eftir endurskoðuninni. Ef slíkur háttur á að vera á, þá er hægt að halda endurskoðuninni áfram annars vegar árum saman og hins vegar árum saman, þing eftir þing, að vísa hverri endurbótatill. frá með tilvísun til þess, að ekki sé búið að ljúka endurskoðuninni, og sjá menn, hvaða vit er í slíkum vinnubrögðum. Hv. frsm. gat um það hér áðan, að það, sem mest tefði fyrir að ljúka þessari endurskoðun, væri, hvernig ætti að skipta tekjunum milli sveitarfélaga og ríkisins. En er þar ekki verið að spá eitthvað í spil? Ætli sé ekki meira verið að spá þar í spil, heldur en um það, hvað mikið ríkissjóður fær aftur af þeim skatti, sem hann tapar við tekju- og eignarskattinn, í tollum og söluskatti. Ég hygg, að það sé miklu meiri spilaspádómur þar á ferðinni heldur en um það, hvað ríkissjóður tapar miklu fé, ef lögin verða afnumin. Ég tel, að það sé misskilningur hjá hv. frsm., að það sé alveg óþarfi að ákveða með l., að flýta skuli skattalöggjöfinni. Það er knýjandi nauðsyn, eins og sést bezt af öllum þeim till., sem fram hafa komið hér á hverju þingi. Það er svo knýjandi nauðsyn, að ef ekki er hægt að knýja það fram öðruvísi, en með lagafyrirmælum, þá á að gera það. Og það virðist vera full ástæða til þess í dag að setja um það lög, til þess að mþn. viti, að henni ber að ljúka þessu máli fyrir ákveðinn dag, og hæstv. ráðh. viti, að það er ekki hægt að draga það lengur, en þau lög koma til með að mæla fyrir um. Ég vil því mjög mælast til þess, að mínar till. séu samþykktar, og því miður treysti ég mér ekki til þess að fylgja frv., ef þær verða felldar. Það er á valdi ráðh. að láta framkvæma þessi mál þannig, og vilji hann fá þann skatt, sem hér um ræðir, í ríkistekjur, sem hann sjálfsagt þarf mjög á að halda, þá á hann a.m.k. að vinna það fyrir að taka á sig þá kvöð að verða að láta rannsaka málin annars vegar og verða að láta ljúka rannsókninni á eðlilegum tíma hins vegar.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. hv. fjhn. með fyrirvara, ekki vegna þess, að ég muni ekki fylgja frv., enda þótt það komi til atkvæða óbreytt, heldur vegna hins, að ég tel, að það þurfi að gera á því breytingar, og mun freista þess og flyt þess vegna brtt. við frv. á þskj. 435. Þessi till. hefur áður verið flutt á þessu þingi í Nd. af hv. 2. þm. Reykv., en náði þar ekki samþykki, eins og hv. frsm. tók fram. Það er þó alveg sérstök ástæða til þess, að ég flyt hana hér aftur, og sérstök rök til þess, að mér finnst, að ég hafi ástæðu til þess að ætla, að möguleikar séu á því, að hún verði samþ. í þessari hv. deild. Eitt af þeim atriðum, sem nefnd hafa verið í umræðum þeim, sem fram hafa farið milli ríkisstj. og deiluaðila í því verkfalli, sem nú stendur yfir, var afnám og lækkun skatta á lágtekjum. Þetta mun vera eitt af þeim fáu atriðum, sem hæstv. ríkisstj. mun ekki hafa tekið fjarri að athuga. Hér er að vísu ekki um háar upphæðir að ræða fyrir hvern einstakling, en mundu þó áreiðanlega vera eitt af þeim atriðum, sem gætu stuðlað að því að leysa verkföll þau, sem nú standa yfir. Það var einmitt af þessum ástæðum, að ég lagði til í hv. fjhn., að málinu yrði frestað og að rætt yrði við hæstv. ríkisstj., áður en n. gengi frá nál. sínu. Á þetta vildi meiri hl. n. ekki fallast. Mér þykir þetta ekki bera vott um mikinn áhuga þessara hv. alþm. á því að stuðla að lausn þeirrar vinnudeilu, sem nú stendur yfir. Ég vona, að aðrir hv. dm. líti öðruvísi á, og mér finnst ég hafa fulla ástæðu til þess að vona það. Það er þess vegna mjög fjarri sanni, sem hv. frsm. sagði í sinni ræðu, að þessi till. væri aðeins borin fram til þess að sýna lit, vegna þess að mér finnst ég hafa fulla ástæðu til þess að vona það, að aðrir hv. dm. líti öðrum augum á þetta mál, en hv. frsm., ef maður á annað borð gerir ráð fyrir því, að þeir hafi nokkurn snefil af ábyrgðartilfinningu. Það má að vísu segja, að ekki sé öll nótt úti, þó að málið gangi óbreytt gegnum þessa umræðu. Ég væri fús til þess að taka till. mína aftur til 3. umr., ef einhver von væri til þess, að hv. dm. hefðu þá frekar áttað sig. Skattstjóri hefur nú samkv. beiðni samninganefndar verkalýðsfélaganna í verkfallinu gert athugun á því, hvaða áhrif það mundi hafa, ef till sú, sem hér er til umræðu og ég flyt á þskj. 435, yrði samþykkt. Og niðurstaðan er þessi, ef miðað er við skattaframtal s.l. árs, ársins 1951: Í Reykjavík mundi tekjuskattur lækka um 31/2 millj., en skattgreiðendum mundi fækka um 41%, ef till. yrði samþykkt. Þessi skattaívilnun mundi þess vegna ná til mikils fjölda manna, sem berst í bökkum vegna síversnandi afkomu almennings, en hún mundi kosta lítið. Úti á landi mundi hún ná til miklu fleiri manna. Lækkun skattsins úti á landi hefur skattstjórinn ekki getað reiknað út nákvæmlega, heldur hefur orðið að áætla hana. Og áætlun hans er, að það mundi nema 5 millj. kr., og sá fjöldi skattgreiðenda, sem mundi alveg sleppa við skatt, mundi vera meiri, en í Reykjavík, en þar er hann 41%. Alls mundi þess vegna tekjumissir ríkissjóðs af samþykkt till. verða um 9 millj. kr., nokkuð af þessu er áætlun og váfalaust mjög há áætlun. Þetta er svo lítil upphæð, að ríkissjóð mundi ekki muna miklu, og það mundi hafa harla lítil áhrif á rekstrarjöfnuð fjárl., sem nema nú á 4. hundrað millj. kr., vera m.ö.o. minna en 3% af fjárlagaupphæðinni. Jafnvel þó að ekki væru hinar sérstöku ástæður fyrir hendi, sem ég hef nú nefnt, þá væri samt sem áður sjálfsagt réttlætismál að samþ. þessa till. Það er í sjálfu sér alveg fráleitt að innheimta skatta af tekjum, sem ekki nægja til lífsframfæris. En nú er sem sagt alveg sérstök og rík ástæða fyrir hendi.



Herra forseti. Það má sjá það á mörgu, að jólin nálgast nú óðfluga. Maður þarf ekki annað, en að líta á litlu börnin, þau eru að gægjast eftir jólasveinunum og sjá, hvort þeir koma ekki ofan af fjöllunum til þess að færa þeim eitthvað fyrir jólin. Hæstv. ríkisstj. er líka að búast við sínum árlega jólasveini. Þetta frv., sem hér liggur fyrir til umræðu, er gamall húsgangur á hv. Alþ. og hefur verið framlengt mörg ár í röð, og undir hver áramót leggja hæstv. ríkisstj. mikla áherzlu á það að fá þetta frv. afgr., svo að ríkissjóðurinn geti fengið þær tekjur, sem frv. er ætlað að færa honum. Ríkissjóður þarf á sínum jólaglaðningi að halda eins og litlu börnin. Fyrir nokkrum árum var samþ. hér á hv. Alþ. þáltill., þar sem þeirri hæstv. ríkisstj., sem þá var, var falið að láta endurskoða skattalöggjöfina. Í þetta verk var fyrir nokkrum árum skipuð sérstök n. Hún lauk starfi á tiltölulega mjög skömmum tíma og afhenti þáverandi hæstv. ríkisstj. ýtarlegt frv. um endurskoðaða skattalöggjöf. Það var búizt við því, að þetta frv. mundi verða borið fram á Alþ., sem kom saman næst eftir þetta, til þess að ekki þyrfti oftar að endurnýja hinar mörgu bráðabirgðabreytingar, sem gerðar höfðu verið á skattalögunum og haldið var við, frá ári til árs. Á þessu frv. bólaði þó ekki. Það kom aldrei fram, og verð ég að harma það mikið, því að í því frv. fólust margar og mjög gagnlegar breytingar á núverandi skattalöggjöf, og þau atriði, sem á milli bar hjá þeim mönnum, sem að samningu þess frv. stóðu, voru ekki þess eðlis, að ástæða væri til þeirra vegna að láta frv. ekki koma fram. Hæstv. ríkisstj., sú er nú situr, skipaði svo aftur aðra n. til þess að endurskoða lögin um tekjuskatt, tekjuskattsviðauka, eignarskatt og fleira í því sambandi. Verkið, sem fyrir þeirri n. lá, í þeirri mynd, sem hægt er að búast við, að hún leysi það af hendi, var ekki meira, en það, að með sæmilegum vinnubrögðum hefði verið hægt að ljúka því á fáum vikum með hliðsjón af þeim grundvelli, sem að n. var réttur frá þeirri n., sem endurskoðaði þetta mál á undan henni. Ég skal að vísu viðurkenna, að þessari nýju n. var falið að athuga ýmsa hluti og ýmsar breytingar í sambandi við skatta- og útsvarslög, sem hefði tekið mjög mikinn tíma að leysa af hendi, ef unnt hefði átt að vera að fullnægja því verkefni til fulls. Sú n., sem starfaði á undan þessari seinni n., hafði einnig fengizt við þetta verkefni og lagt að því nokkurn grundvöll, og mér er ekki grunlaust um, að árangurinn af' starfi þessarar nýju n. muni verða mjög svipaður og árangurinn af starfi hinnar fyrri að því er þetta aukna og víðtækara starfssvið varðar, þannig að ég hef ekki á því sérlega mikla trú, að frá hinni nýju n. komi annað eða meira, en endurskoðun á l. um tekjuskatt, tekjuskattsviðauka, stríðsgróðaskatt og annað þess háttar. Það, að endurskoða þau lög og koma fram með þær breytingar, sem nauðsynlegastar verður að telja og til bóta horfa, er ekki meira verk, en svo, að hægt hefði verið að leysa það af höndum á fáum vikum, ef raunverulega hefði verið til staðar vilji til þess að fá málið afgreitt á þessu þingi, en eins og hv. þm. Barð. tók réttilega fram, þá virðist sá vilji ekki hafa verið til staðar, og því fór sem fór. Það hefur verið mikið um það rætt og margoft á það bent, að sú skattalöggjöf, sem við eigum nú við að búa, sé að mörgu leyti svo stórgölluð, að nauðsyn sé þar endurbóta, og að þær endurbætur megi ekki dragast. Mér sýnist hins vegar, að það ætli að verða nokkuð sameiginlegt hjá öllum ríkisstj. að hafa nokkra tilhneigingu til þess að fresta þeim breytingum á skattalögjöfinni, sem mest er kallað eftir, og ég hef mikla tilhneigingu til þess að taka undir það með hv. þm. Barð., að það er varthægt að framlengja bráðabirgðaákvæði eins og þau, sem hér eru lögð fyrir, nema ríkisstj. sé gefið alveg nauðsynlegt aðhald til þess að láta ekki dragast lengur, en orðið er að koma fram með nauðsynlegar breytingar á skattalöggjöfinni. Ég ætla ekki að ræða það frv., sem hér liggur fyrir, í einstökum atriðum. Þó vil ég leyfa mér að vekja alveg sérstaklega athygli á, að þetta frv. viðheldur einum af hinum meinlegri göllum, sem verið hafa á skattalöggjöfinni núna um áratug, en það er það óréttlæti, sem gildir í sambandi við umreikninginn. Núgildandi tekjuskattstigi er miðaður við það ástand, sem hér var í peningamálum fyrir um það bil 10 árum. Síðan sá skattstigi varð til, hefur, eins og allir vita, orðið mikil breyting á gildi peninganna og þeir hafa stórum fallið í verði. Þannig fá menn nú handanna á milli margfalt fleiri krónur en þeir áður fengu, þó að verðgildi þess fjár, sem menn hafa nú handa á milli, sé sízt meira en var fyrir 10 árum. Ef ekki væru gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að mæta þessu aukna peningamagni, þá hefur það löngum verið ljóst, að menn mundu fá miklu hærri skatta en eðlilegt væri, vegna þess að menn færðust ofar í skattstiga. Til þess að mæta þessu var tekin upp og lögfest fyrir þó nokkuð löngu umreikningsreglan, sem byggð er á þeirri hugsun, að menn fari ekki ofar í skala en þeir eiga að fara miðað við það, að krónutalan hefur aukizt, án þess að raunveruleg breyting hafi orðið á tekjum. Sú tala, sem tekin hefur verið upp til þess að umreikna með og nú er ákveðin í þessu frv., 459, er raunverulega alveg út í bláinn. Hún hefur raunverulega ekkert að gera með það verðfall, sem hefur orðið á peningunum. Þetta er ekki dýrtíðarvísitalan, og þetta er ekki kauplagsvísitalan. Hún er í algeru ósamræmi við báðar þessar tölur, heldur er hún búin til að langsamlega mestu leyti algerlega út í loftið, og hún er talsvert lægri, en hún ætti að vera samkvæmt því verðfalli, sem raunverulega hefur orðið á peningunum, þannig að þrátt fyrir þessa umreikningstölu lenda menn til muna ofar í skattstiganum en þeir ættu að lenda samkvæmt þeirri hugsun, sem hann var byggður á í upphafi. Það er því brýnasta nauðsyn, að þessi vísitala sé tekin til endurskoðunar og einhverjum hlutlausum aðila falið að reikna út heilbrigða og sanngjarna umreikningsvísitölu. Slíkt verk er ekki hægt að fela neinum öðrum, en Hagstofu Íslands, sem öllum stofnunum öðrum er betur treystandi til þess að framkvæma hér það eitt, sem rétt er og sanngjarnt. Ég vil því leggja til, ásamt hv. 4. þm. Reykv., að 4. gr. þessa frv. verði breytt á þann hátt, að í staðinn fyrir að ákveða umreikningsvísitölu í frv. sjálfu, verði Hagstofu Íslands falið að reikna út vísitölu, er sýni þá breytingu á almennu kaupgjaldi, er orðið hefur síðan 1941, og að tekjuskatturinn og tekjuskattsviðaukinn fyrir 1953 verði síðan ákveðinn á grundvelli umreiknings samkvæmt þessari vísitölu og að svo verði einnig gert í framtiðinni. Ég vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta brtt. um þetta, við 4. gr., og ég vænti, að hún fái að koma hér til umr. og atkvgr.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi skrifleg brtt. við frv. frá Guðmundi Í. Guðmundssyni og Haraldi Guðmundssyni: „4. gr. orðist svo: Hagstofa Íslands skal reikna út vísitölu, er sýni þá breytingu á almennu kaupgjaldi, er orðið hefur síðan 1941. Tekjuskatt og tekjuskattsviðauka 1953 skal umreikna á sama hátt og gert hefur verið, með hliðsjón af ákvæðum a-liðs 14. gr. l. nr. 20 1942, og skal miða við vísitölu þá, sem nefnd er í 1. málslíð greinar þessarar.“ Brtt. er of seint fram komin og auk þess skrifleg og þarf því tvöföld afbrigði, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 276, er flutt í hv. Nd., komið þaðan. Landbn. þessarar hv. d. hefur haft það til athugunar og leggur til, að það verði samþ. Þetta frv. er um eignarnám jarðarinnar Svínadals í Kelduneshreppi í Norður-Þingeyjarsýslu. Samkv. 1. gr. frv. er ríkisstj. heimilt að taka eignarnámi jörðina Svínadal í Kelduneshreppi, og samkv. 2. gr. skal ríkisstj., þegar eignarnám þetta hefur farið fram samkv. 1. gr., selja Kelduneshreppi jörðina fyrir það verð, er dómkvaddir menn meta. Um þessa jörð er það að segja, að nokkuð er óvíst um eiganda hennar. Samkv. veðmálabókum sýslunnar virðist hún síðan á árinu 1914 vera í eigu félags í Englandi, en í seinni tíð hefur þetta félag engin afskipti haft af jörðinni, og eins og segir í grg., sem fylgir frv., „er tilvera þess jafnvel dregin í efa“. Núverandi ábúandi jarðarinnar er fullorðinn maður, sem ekki situr jörðina og hefur ekki gert það nokkur undanfarin ár, og er óvíst um, að hún muni byggjast að honum fráförnum, þó að eigandi fyndist til að semja við. Er það bæði vegna legu jarðarinnar nokkuð og einnig vegna þess, að jörðin er með mjög lítilfjörlegum eða sama sem engum byggingum. Þess vegna er þetta frv. flutt og gert ráð fyrir í 3. gr. frv., að þegar eignarnámið hefur farið fram og viðkomandi hreppi seld jörðin, þá skuli heimalandi jarðarinnar vera ráðstafað til leigu, t.d. til ræktunar, í samráði við Búnaðarfélag Íslands og enn fremur sé hreppsnefnd viðkomandi hrepps skylt að gefa bændum í hreppnum kost á afnotarétti af afréttarlandi jarðarinnar, en land jarðarinnar er þannig, að mikill hluti þess er á afrétti. - Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um þetta, en eins og ég sagði, þá leggur landbn. til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af heilbr.- og félmn. fyrir beiðni fors: og félmrh., en nm. hafa óbundnar hendur um frv. og einstök atriði þess. Ég hafði nú ekki ætlað, að það mundi falla í minn hlut að flytja aðalframsögu fyrir þessu frv., enda verður það lítið, sem ég segi. Ég mun aðeins rekja hér þær greinar og þau ákvæði, sem í frv. felast eftir grg. Vænti ég, að við 2. umr. málsins verði frekari grein gerð fyrir málinu af hæstv. félmrh., sem hér er ekki staddur nú. Í 1. gr. frv. er aðallega að finna þá breyt., sem er síðast í 2. málsgr., um þann rétt, sem Tryggingastofnunin eignast á hendur framfærslusveit föður og dvalarsveit móður. Nýjungin í þessari grein er sú, að þar með er talinn sá réttur að leita yfirvaldsúrskurðar um sveitfesti barnsföður. Þetta hefur ekki þótt alveg afdráttarlaust, og því er lagt til, að þetta sé tekið hér upp í 1. gr. 2. gr. er um það, að íslenzkar konur, sem gifzt hafa erlendum mönnum og þeir fallið frá, yfirgefið þær eða skilið við þær, skuli hljóta sama rétt og ekkjur og fráskildar konur til lífeyrisgreiðslu með börnum sínum samkv. 23. og 28. gr. l. um almannatryggingar, en svo er gert ráð fyrir, að ríkissjóður endurgreiði Tryggingastofnuninni fé þetta. Svo sem í grg. segir, er hér aðallega um að ræða íslenzkar konur, sem gifzt hafa erlendum hermönnum, sem dvöldu hér á ófriðarárunum og hafa af einhverjum ástæðum skilið svo við menn sína, flutzt hingað heim - oft algerlega eignalausar og án þess að hafa nokkra fyrirvinnu. Nú hefur það verið þannig, að Tryggingastofnunin hefur neitað að greiða konum þessum barnalífeyri, vegna þess að börnin eru erlendir ríkisborgarar. Og þrátt fyrir það, þó að sveitarsjóðir hafi gert einhverja úrlausn, þá hefur ævinlega verið talið, að um bráðabirgðaúrlausn væri að ræða. Einnig er hér um að ræða konur, sem hafa gifzt mönnum með erlendu ríkisfangi, og mennirnir hafa flutzt af landi burt og skilið þær eftir með börn án þess að leggja þeim nokkuð til framfæris. Þessar konur halda að vísu sínum íslenzka ríkisborgararétti, en börnin hafa ríkisfang föðurins, og er því einnig í slíkum tilfellum um erlenda ríkisborgara að ræða. Fram að þessu hefur því Tryggingastofnunin orðið að neita um að greiða lífeyri með þessum börnum, þrátt fyrir það þó að þær konur, sem hér eiga hlut að máli, hafi iðulega verið mjög illa settar. Úr þessu er gert ráð fyrir að bæta með 2. gr., og endurgreiði ríkissjóður Tryggingastofnuninni þennan barnalífeyri. Þá er í 3. gr. talað um hækkun samkv. 47. gr. l. nr. 104 1943 upp í 72 krónur. Þetta er hækkun daggjalda fyrir sjúklinga á spítölunum frá því, sem þau voru 1941. Þá voru þau 41 kr., eru nú 60 kr. á þessu ári, og er búizt við, að þessi daggjöld hækki upp í 70 kr. í byrjun næsta árs. Vegna þessarar hækkunar er hámark það, sem ákveðið er samkvæmt l. á framlagi ríkissjóðs og sveitarsjóða til sjúkrasamlaga, allt of lágt, og verður því að hækka það, ef þessar hækkanir eiga ekki að lenda á samlagsmönnunum aðeins. Það er breytingin, sem gert er ráð fyrir með 3. gr. Þá er 4. gr. um takmörkun á lífeyrisgreiðslum til ellilífeyrisþega. En samkv. l. nr. 1 frá 1952, um almannatryggingar, mundi þetta skerðingarákvæði falla úr gildi, ef það er ekki framlengt núna fyrir áramótin. Meginhluti þessarar grg. gengur út á það að skýra þá möguleika, sem væru fyrir hendi, ef að því ráði væri horfið að fella niður skerðingarákvæðið. Og þegar búið var að leggja niður fyrir sér bæði í félmrn. og hjá tryggingaráði þá möguleika, sem fyrir hendi eru, hefur niðurstaðan orðið sú, að það hefur þótt of viðurhlutamikið að ráðast í það nú á næsta ári að nema skerðinguna úr gildi að hluta eða öllu leyti, eins og talað er um hér í þessum skjölum, þannig að það er gert ráð fyrir, að það fari mjög ýtarleg rannsókn fram á tryggingakerfinu öllu, og gert ráð fyrir, að þeirri rannsókn verði lokið fyrir árslok 1954. Þess vegna er líka lagt til, að þetta bráðabirgðaákvæði skuli vera í gildi til ársloka 1954, en það hefur verið reiknað út, að það mundi kosta um 10 millj. kr. að afnema skerðingarákvæðið með öllu. Hins vegar hefur verið rætt um þann möguleika að afnema það smátt og smátt. En vegna þeirrar endurskoðunar, sem fyrir liggur, og ýmislegs annars, þá er þó lagt til að halda því nú um sinn. Þetta eru aðalákvæði frv. þess, sem hér liggur fyrir. Þrátt fyrir það þó að það sé borið fram af n., þá er það borið fram með þeim hætti, að rétt mun vera, að málinu sé vísað til n. aftur, og mun hún þá skila áliti um það. En ég vil beina því til hæstv. forseta, að það mun vera óhætt að taka málið á dagskrá á næsta fundi d., vegna þess að n. mun hraða störfum mjög með þetta, þar sem það þolir enga bið.

Forseti (BSt): Í byrjun grg. segir: „Frv. þetta er flutt að beiðni fors: og félmrh., og hafa nm. óbundnar hendur um frv. og einstök atriði þess.“ Þegar svo hefur staðið á um flutning mála, hefur verið venja að vísa málinu til n., þó að það sé flutt af n., en það þýðir, að það ber að gefa út nál. Frv. vísað til heilbr.- og félmn. með 11 shlj. atkv.



Herra forseti. Landbn. hefur athugað tili. á þskj. 437, sem var orsök til þess, að málið var tekið út af dagskrá á síðasta fundi og okkur gefið tækifæri til þess að athuga það frekar. Við höfum í stað hennar leyft okkur að leggja fram till., sem er á þskj. 449. Það er í öllum aðalatriðum sama efni í báðum. Orðalagið er dálítið annað, og auk þess er okkar till. að því leyti frábrugðin, að hún nær líka til sjóða, sem ekki hafa verið staðfestir af konungi, sem eru nokkrir, að því er eftirlitsmenn opinberra sjóða hafa upplýst. - Enn fremur höfum við lagt til, að 1. og 2. málsl. í b-lið frv. eða 8. gr. falli niður. Það, sem er í 1. málsl., er áður upp tekið í 7. gr. og óþarfi að hafa það þarna, og þó að það væri rétt að hafa þetta í frv., þegar dómsmrh. lagði það fyrir hér á sínum tíma, þá hefur það verk, sem þar er ætlað að vinna af eftirlitsmönnum opinberra sjóða, verið unnið af félmrn. og liggur nú fyrir framkvæmt hér í d., svo að það er óþarfi að hafa þá grein, þó að það sé hins vegar sjálfsagt, eins og tekið er fram í 7. gr., að bera ævinlega undir eftirlit hinna opinberu sjóða, þegar breyta þarf reglugerðinni. - Mér hefur skilizt á 1. þm. Eyf., hæstv. forseta, að hann mundi geta verið með okkur að þessari breyt. og mundi þess vegna taka aftur brtt. á þskj. 437, en annars gerir hann að sjálfsögðu grein fyrir því.



Herra forseti. Úr því að hv. alþm. hafa séð ástæðu til þess að bera fram brtt. við frv. eins og það er á þskj. 321, frá Bernharð Stefánssyni og Páli Zóphóníassyni, og hv. landbn. hefur fallizt á, að það væri rétt og eðlilegt að breyta þessum l., þá vildi ég skjóta því bæði til hv. fim. og til hv. landbn., hvort ekki sé ástæða um leið til að breyta því ákvæði l., að Alþ. skuli kjósa 3 menn til þessara starfa. Reynslan hefur sýnt, að þetta starf er ekki meira en svo, að það sé hægt að fela það einum manni, enda mun það sanna vera, að starfið hafi hvílt aðallega á einum manni, og þess vegna eðlilegt, úr því að l. eru nú til athugunar, að þessu verði breytt þannig, að ákveðið verði framvegis, að Alþ. kjósi aðeins einn mann í staðinn fyrir 3, eins og nú er ákveðið í l. - Mér þótti rétt að láta þetta koma fram, úr því að þessir ágætu hv. þm. hafa svona mikinn áhuga fyrir að breyta þessum l., sem hér er verið að ræða um.



Herra forseti. Það var út af því, sem hv. þm. Barð. skaut hér fram um það, að eftirlit sjóðanna hvíldi aðallega á einum manni af þremur. Það er í raun og veru rétt, að formaðurinn hefur framkvæmd þessara starfa aðallega, en aftur á móti höfum við tveir, sem nú höfum einnig verið eftirlitsmenn sjóðanna um skeið, líka unnið með honum og höfum haldið fundi saman og höfum athugað um ýmis mál og tekið ákvörðun um það, hvernig leita skuli gagna til að vinna úr og safna skýrslum, og yfirleitt hafa störfin verið borin undir okkur nm., en ég játa það, að við höfum ekki verið taldir nema hálfir menn á móti formanninum, a.m.k. ekki hvað laun snertir. Við höfum haft að launum, ef ég man rétt, 400 kr. grunnlaun á ári, svo að yfirleitt eru þetta ekki stórar fúlgur, en það þótti, þegar sett voru á stofn þessi lög, rétt, að það væru fleiri til eftirlits um að athuga um þessa sjóði og gera ákvörðun um þá,því að það gæti farið svo, eins og víða er, að betur sjá augu en auga, og þar sem fúlga sú, sem veitt var þá, var ekki nema örlítill hluti af launum eins manns, - öll fúlgan til okkar þriggja, þá var ekki talin ástæða til annars en meginflokkarnir gætu yfirleitt fylgzt með málunum og látið sína menn vera að þessu starfi hver um sig. Ég held, sannast að segja, að það fyrirkomulag sé heppilegt. Ég get búizt við því, að ég fari hvort eð er úr þessari sjóðsstjórn núna, en mér er ekki ósárt um það, að þetta fari sæmilega úr hendi, og þess vegna vildi ég telja það, að það væri ekki heppilega til stofnað, þegar ekki er meira í húfi hvað fé snertir, að fara að fækka þessum mönnum. Þetta hefur gengið vel sameinað og verið reynt að vinna samvizkusamlega og unnið þar í fullkominni sameiningu, og ég er í vafa um, hvort það yrði breytt til batnaðar að fara á annan hátt í þetta mál. En annars skal ég ekki meira segja um þetta efni.

Forseti (BSt): Mér virðist, að þessi tilmæli hv. þm. Barð. séu nú fullseint á ferðinni, þar sem þetta er 3. umr. og ekki einasta 3. umr., heldur framhald 3. umr.



Herra forsetl. Frv. það, sem hér liggur fyrir, var flutt í hv. Nd. eftir beiðni frá formönnum tveggja bifreiðarstjórafélaga hér í bænum, bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils og vörubifreiðarstjórafélagsins Þróttar. Þegar það var flutt, þá hafði það inni að halda tvö meginákvæði, annars vegar það, að allar leigubifreiðar í kaupstöðum skyldu hafa afgreiðslu á bifreiðastöð, sem fengið hefði viðurkenningu bæjarstjórnar, og hins vegar, að bæjarstjórnum skyldi heimilt, ef þær fengju til þess samþykki dómsmrn., að takmarka fjölda leigubifreiða þeirra, sem áður var rætt um að skyldu vera á bifreiðastöðvum. Í Nd. var frv. breytt á þann veg, að ákvæðin um takmörkun á tölu bifreiða voru felld niður úr frv., þannig að eins og það nú liggur fyrir, þá hefur það inni að halda aðeins ákvæði um það, og það í heimildarformi, að allar leigubifreiðar í kaupstöðum skuli hafa afgreiðslu á bifreiðastöð, sem fengið hefur viðurkenningu bæjarstjórnar. Undanþegnir þessu eru þó bæði strætisvagnar og sérleyfisbifreiðar, sem ekki er ætlazt til að falli undir lögin. Þegar samgmn. þessarar hv. deildar hafði málið til meðferðar, kom í ljós, að n. var ekki á einu máli um þetta. Meiri hl. n. taldi frv. betra eftir þá breytingu, sem hafði verið gerð á því í Nd., en minni hl. taldi það hins vegar lakara og hefur nú flutt brtt. hér á þskj. 452 um það, að aftur verði tekin upp í frv. þau ákvæði, sem felld voru úr því í Nd. N. í heild mælti þó með því, að frv. yrði samþ., en einstakir nm. áskildu sér sem sagt rétt til þess að flytja brtt. eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma, og árangur af því er þegar sá, sem ég nefndi áðan, að fram eru komnar þessar brtt. á þskj. 452. Ég var í þeim hl. n., þ.e. meiri hl., sem taldi frv. betra í því formi, sem það nú er, og ég fyrir mitt leyti mæli þess vegna með því, að það verði samþ. óbreytt eins og það nú liggur fyrir. Að sjálfsögðu munu svo flm. till. á þskj. 452 mæla fyrir þeirri brtt. og flytja þau rök, sem þeir telja fyrir því að heppilegra sé að hafa frv. þannig. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að þó að þessi ákvæði að vísu, þ.e. ákvæðin um takmörkun á tölu leigubifreiða væru í frv. þegar það var flutt og inn í það komin eftir beiðni þeirra félaga, eða formanna þeirra félaga, sem óskuðu eftir því, að frv. yrði flutt, þá tel ég nú samt sem áður, að of langt sé gengið í því efni að fara að binda slíka takmörkun leigubifreiða í lögum, og ef stéttarfélögin telja þörf á því að takmarka tölu bifreiðanna í þessari starfsgrein, þá álit ég, að það verði frekar að gera með samningum milli stéttarfélaganna og þeirra aðila, sem þar er við að semja, þ.e.a.s. bifreiðastöðvanna, á svipaðan hátt eins og nú er gert, en það sé ekki rétt að fara að setja slík bindingarákvæði í lög, vegna þess að það atriði hlýtur að vera háð ástandinu á hverjum tíma og getur verið mjög breytilegt og þess vegna óheppilegt að mínu áliti að hafa það í lögum, auk þess sem vafasamt er, hvort fara eigi svo langt inn á þá braut að svo að segja loka atvinnugreinum með lagasetningu. Hins vegar tel ég nauðsynlegt ákvæðið, sem nú stendur eftir í frv., að leigubifreiðar skuli vera skyldugar til þess að hafa afgreiðslu á bifreiðastöð, vegna þess að ekki sízt með því ástandi, sem nú er í þessari atvinnugrein, er nauðsynlegt, að þeir menn, sem stunda þetta sem aðalvinnu, sitji að þeirri takmörkuðu atvinnu, sem nú er í starfsgreininni, en aðrir menn, sem nú eru í fastri atvinnu annars staðar og hafa að sjálfsögðu fyrir það full laun, geti ekki, þó að þeir eigi bifreið, sem hægt er að nota til þess, troðið sér inn í þessa atvinnu þegar það hentar fyrir þá að loknum vinnutíma í sínu aðalstarfi og þannig orðið til þess að draga úr hinum takmörkuðu tekjum þeirra manna, sem annars stunda þetta sem aðalatvinnu. Ég tel réttmætt og nauðsynlegt að vernda á þann hátt, sem hér er gert, aðstöðu þeirra manna, sem hafa þetta sem aðalatvinnu, þótt ég hins vegar álíti ekki rétt að ganga lengra eða eins langt og farið er með hinum ákvæðunum um takmarkanir á bifreiðafjölda. N. hefur sem sagt í heild lagt til, að frv. verði samþ., en ágreiningur er hins vegar um það, hvort taka skuli aftur ákvæði þau upp í frv., sem felld voru úr því í hv. Nd. Ég fyrir mitt leyti legg það til, að það verði ekki gert, en að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir á þskj. 372.



Herra forseti. Hv. frsm. samgmn. hefur nú lýst þessu frv., hvernig það er til komið og hvaða breytingum það tók í hv. Nd. Við meðferð frv. í samgmn. kom það fram, eins og hv. frsm. tók fram, að það var ekki fullt samkomulag um afgreiðslu þess eins og það lá fyrir og liggur nú fyrir eftir 3. umr. í Nd. á þskj. 372. Ég og hv. 11. landsk. höfum borið fram brtt. við frv., sem er prentuð á þskj. 452 og hefur það inni að halda að taka aftur upp í frv. þau ákvæði, sem felld voru úr því við meðferð þess í Nd. Eins og hv. frsm. tók fram, þá er þetta frv. flutt að tilmælum stjórnar bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils og vörubílstjórafélagsins Þróttar hér í bænum, og það er flutt, eins og segir í grg., sem fylgir frv. frá formönnum stjórna þessara félaga, eftir að þeir hafa athugað, hvort nauðsyn beri til þess að skipuleggja akstur leigubifreiða hér í bæ og annars staðar að því er snertir leigubifreiðar til fólksflutninga, sem taka allt að 8 farþega, svo og vörubifreiðar, sem leigðar eru almenningi og hafa afgreiðslu á bifreiðastöð, aðallega með það fyrir augum, hvort nauðsynlegt væri að setja löggjöf um takmörkun þeirra. Þetta segir meðal annars í grg., og þeir segja enn fremur að eftir að þessi athugun hafi farið fram, þá hafi þeir sannfærzt um það, að atvinnumöguleikar fyrir leigubifreiðar væru mjög takmarkaðir eins og nú er, miðað við þann fjölda bifreiða, sem notaðar eru nú í Reykjavík eða eru í gangi á bifreiðastöðvunum. Leigubifreiðar til fólksflutninga, þ.e.a.s. þær bifreiðar, sem taka allt að 8 farþegum í Reykjavík, eru, eftir því sem þessir menn segja, 450, en vörubifreiðar 250, og segja þeir, að svo virðist, að það séu mun fleiri bifreiðar, en nokkur þörf sé fyrir. Einnig segja þeir, að því sé fyrirsjáanlegt, að brýn nauðsyn sé til þess að takmarka fjölda leigubifreiða, ef eigi að vera nokkur möguleiki fyrir þá menn, sem stunda þessa atvinnu að aðalatvinnu, til þess að lifa af henni. Þess vegna sé nauðsynlegt að setja þessi ákvæði eða lögfesta þetta, að í fyrsta lagi allar leigubifreiðar, eins og segir í 1. gr. frv. eins og það kemur frá Nd., skuli vera á viðurkenndum bifreiðastöðvum, og einnig að heimila bæjarstjórnum að fengnu samþykki dómsmrn. að takmarka fjölda leigubifreiða þeirra, er greinir í 1. mgr. Þeir benda á í þessu sambandi einnig, að með því að í þessum greinum séu starfandi miklu fleiri bifreiðar, en nauðsynlegt er, þá sé verið að binda vinnuafl sem óþarfi sé að binda, og einnig, að eftir því sem bifreiðarnar séu fleiri, eftir því verði að koma til innflutningur á meiri rekstrarvörum til bifreiðanna. Þeir benda á það að lokum, að fjöldi manna hafi lagt mikið fé í að kaupa sér dýrar bifreiðar í þeirri von, að akstur vöru- og fólksflutningabifreiða sé mjög arðvænleg atvinnugrein, en margir þessara manna hafi komizt síðar í miklar fjárkröggur, vegna þess að atvinnan hefur brugðizt að töluverðu leyti, vegna þess að of margir voru fyrir í atvinnugreininni, en þetta hafi einmitt meðal annars orðið til þess, að ýmiss konar spilling hafi komizt að þarna, og þarf ég ekki að minnast á það, hvað þeir eiga þarna við, en þeir segja þetta. - Við getum t.d. bent á það atriði. sem mikið er um talað, og það er einmitt fjáröflunarleið bifreiðarstjóra með leynivínsölu. Þetta er opinbert og hefur komið mikið til umr. einmitt hér í hv. Alþ. og ekki ólíklegt, að einmitt þetta, sem þessir menn benda á hér í grg. með spillingu, eigi við þetta meðal annars. Með tilvísun til þess, sem ég hef nú nokkuð rakið hér í þessari grg., eru þessir menn sammála um, að nauðsyn beri til þess, að sett verði löggjöf um heimild til takmörkunar á fjölda leigubifreiða til vöru- og mannflutninga í kaupstöðum landsins og það sem fyrst. Þessi rök bifreiðarstjóranna virðast vera nokkuð sterk og benda á þá leið, að heppilegt sé að heimila bæjarstjórnum með löggjöf að takmarka fjölda leigubifreiðanna innan viðkomandi kaupstaða. Vegna þessa og með þessi sjónarmið fyrir augum meðal annars er brtt. okkar hv. 11. landsk. á þskj. 452 fram komin. Enn má benda á það, að ekki virðist hætta á, þó að þetta yrði lögfest, að hrapað yrði að órannsökuðu máli að þessu, vegna þess að það er gert ráð fyrir í 1. gr., að hlutaðeigandi stéttarfélög bifreiðarstjóra geri till. til bæjarstjórnar um þetta, að allar bifreiðar t.d. skuli vera á viðurkenndri bifreiðastöð í viðkomandi kaupstað, síðan verði dómsmrn. að leyfa og þá loks sé heimild fyrir bæjarstjórnina fyrir hendi. Þetta er þannig ekki einföld og bein heimild til bæjarstjórnanna, að þær geti framkvæmt þetta, án þess að athugun hafi áður fram farið. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð mín fleiri, en þykist með þeim hafa gert grein fyrir, hvers vegna við hv. 11. landsk. fluttum brtt., sem fyrir liggur á þskj. 452.



Það eru aðeins örfá orð út af því, sem hv. 2. þm. Árn. var að segja hér í ræðu sinni. Ég fellst alveg á þau rök, sem hann var að flytja hér og tók upp úr grg. fyrir þessu frv., –grg., sem samin er af formönnum þeirra félaga, sem hafa beitt sér fyrir, að þetta frv. yrði flutt, - um það, að atvinnuástandið í þessari atvinnugrein sé þannig, að það sé nokkur þörf á því að takmarka tölu þeirra bifreiða, sem að þessu starfa eins og sakir standa, og að það að binda í þessu starfi fleiri menn en nauðsyn krefur á hverjum tíma verði til þess, að vinnuafl fari til ónýtis, og önnur slík rök, sem hann tók hér upp úr þessari grg. Þó dregur það nokkuð úr gildi þessara raka hvað vinnuaflið snertir, að það er í fleiri atvinnugreinum svo ástatt nú, að frekar litið er að gera, og þegar er allverulegt atvinnuleysi í landinu, þannig að það er síður en svo, að það væri nokkur trygging fyrir því, þó að fækkað yrði í þessari starfsgrein, að þeir menn hefðu greiðan aðgang að atvinnu annars staðar, þannig að vinnuafl þeirra nýttist nokkuð betur. En samt sem áður er það ekki þetta, sem okkur greinir fyrst og fremst á um, heldur hitt, að ég vil ekki láta binda þessa takmörkun í lög, heldur vil ég, eins og ég gat um áðan, þegar atvinnuástandið í þessari atvinnugrein er þannig, að þá verði reynt að koma fram takmörkuninni með samningum á milli viðkomandi stéttarfélaga og bifreiðastöðvanna, eins og gert hefur verið undanfarið. Og ég vil til stuðnings því, að þessi leið sé bæði heppileg og vel fær, benda á það, að þó að í þessari grg. sé talað um, að 450 bifreiðar séu hér starfandi að fólksflutningum, þá er það nú ekki eins og sakir standa. Þessi grg. var með frv. þegar það var flutt á síðasta þingi, en síðan hefur þessum bifreiðum fækkað niður í 401, og það hefur verið gert án þess að nokkur löggjöf væri fyrir hendi um þetta atriði, aðeins með samningum á milli bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils og bifreiðastöðvanna hér í Reykjavík. Þetta álit ég að sé sú eðlilega leið, sem eigi að fara, og hana sé auðvelt að fara, án þess að nokkur ákvæði séu um það í lögum, og það sé aðeins til hins verra, vegna þess, eins og ég gat um áðan, að þetta ástand er að sjálfsögðu svo breytilegt og miklu auðveldara að miða aðgerðirnar við ástandið á hverjum tíma, ef það er aðeins samningsatriði á milli viðkomandi aðila, en ekki sett um það löggjöf. Þetta er aðeins það, sem okkur greinir á um, en ekki hitt, að atvinnuástandið, eins og það er nú í dag, gefi ekki tilefni til þess að takmarka nokkuð þá tölu bifreiða, sem að þessu starfa. En þó að frv. yrði nú samþ. aðeins eins og það liggur nú fyrir, þá mundi bætast við nokkur takmörkun frá því, sem nú er, vegna þess að þá yrðu útilokaðir frá þessu starfi þeir menn, sem stunda allt aðra atvinnu, en hafa hlaupið í þetta með bifreiðar sínar til samkeppni við hina, sem hafa þetta að aðalatvinnuvegi, og það tel ég meira virði, en að fara að setja löggjöf um hina takmörkunina. Þá vil ég aðeins drepa á það, að það er ofur lítill misskilningur hjá hv. 2. þm. Árn., þegar hann var að tala um, að þessi takmörkun yrði ekki gerð nema í fyrsta lagi að frumkvæði stéttarfélaganna og síðan með samþykki bæjarstjórnar og dómsmrn. Mér skilst, að í tillögu hans, og eins og það var líka í frv. upphaflega, sé það aðeins komið undir ákvörðun bæjarstjórnar og dómsmrn. án allrar íhlutunar eða tillöguréttar frá viðkomandi stéttarfélögum, og það tel ég líka óheppilegt og eiginlega fráleitt, að stéttarfélögin ættu ekki fyrst og fremst að eiga þá frumkvæðið að því, ef um slíkt væri að ræða. En sem sagt, ég vil helzt, að frv. sé samþ. óbreytt eins og það liggur nú fyrir.



Herra forseti. Mér er illa við einokun í hverri mynd, sem hún kemur fram, og þegar þetta mál kom fram í hv. Nd., þá var það með glöggum einkennum viðleitni til einokunar, og þótt það fengi þar lagfæringu allmikla, þá finnst mér enn ekki laust við það, að finna megi af því keim einokunar. Þó vildi ég ekki sem nm. bregða fyrir það fæti í þeirri mynd, sem það er, en hefði samt fundizt réttara í sjálfu sér, að það hefði verið sniðið til þannig, að það hefði verið heimild handa þeim stöðum einum, sem þeir menn eru frá, sem fluttu málið inn í Alþ., nefnilega þeim stóru stöðunum: Reykjavík, Akureyri og Hafnarfirði. Mér virðist, að það, sem getur átt við á þeim stöðum, geti stundum verið óheppilegt fyrir aðra staði, þó að staðirnir hafi það samnafn að vera kaupstaðir. Mér virðist, að það geti vel svo farið, að í fámennum kaupstöðum geti það verið á margan hátt til óþæginda, þar sem atvinnustarfsemin er nokkuð mikið blönduð, að knýja það fram, að allar þær bifreiðar, sem einhvern tíma eru til leigu, séu skyldaðar til að vera á bifreiðastöð. Þannig háttar til, að ýmsir eiga bifreiðar vegna síns sérstaka atvinnurekstrar, sem gott þykir að grípa til á stundum, t.d. um helgar, til þess að fullnægja óskum almennings um hópferðir, og þá væri það ekki sérstaklega mikið í þágu bifreiðastöðvar, að neitað væri um slíkt, en það væri til óþæginda fyrir almenning. En hins vegar kynnu bifreiðastöðvar að nota sér þetta, þar sem þannig hagar til, og heimta það, að slíkar bifreiðar, sem hjálpa upp á sakir á stundum, væru skyldaðar til þess að hafa afgreiðslu á stöð hjá sér til þess að bera uppi kostnað við stöðina, þó að það væri í raun og veru ekki nema hjálparstarfsemi og ígrip til þess að fullnægja þörfum almennings og óskum, sem þessar bifreiðar inntu af höndum. Nú hafa komið fram brtt. við þetta frv. eins og það liggur hér fyrir um að færa það í hið upphaflega einokunarform, og á móti þeim er ég algerlega og hlýt að vera á móti frv., ef þær till. ná fram að ganga. Mér finnst það fjarstæða, ef á að fara að setja lög um það, hvað margir megi stunda vissa atvinnu í hverjum kaupstað. Ég er sömu skoðunar og hv. frsm. n., að ef um takmörkun á að vera að ræða, þá á hún að fást eftir öðrum leiðum, en löggjafarleiðinni. Ef ætti að takmarka leigubifreiðarekstur, hví ekki þá að setja löggjöf um, hvað smiðir mega vera margir o.s.frv.? Inn á þessar brautir vil ég alls ekki ganga. Ég vil ekki gefa neinum atvinnuhóp tækifæri til þess að geta útilokað menn frá ákveðnu starfi á þennan hátt. Önnur brtt. er um það, að dómsmrn. skuli með reglugerð ákveða um takmörkunina samkv. 1. gr. Mér er spurn: Hvers vegna á dómsmrn. að fara með slík mál sem þessi, ef til kemur? Ég sé ekki, að hér sé um dómsmál að ræða, og eftir verkaskiptingu í stjórnarráðinu fyndist mér sjálfsagt, að hvert mál heyrði undir þá deild, sem hefur með þær starfsgreinar að gera, sem henni eru skyldastar, og þar sem til er samgmrn., þá fyndist mér alveg sjálfsagður hlutur, ef um svona ákvæði væri að ræða í löggjöf, þá heyrði það undir samgmrn. að meta þarna ástæður, því að hér er hreint samgöngumál og þeir, sem stunda leigubifreiðaakstur, vinna fyrir samgöngumálin, en ekki dómsmálin.



Herra forseti. Hv. þm. S-Þ. hefur nú að nokkru tekið af mér ómakið að tala, því að margt af því, sem hann sagði, vildi ég sagt hafa og undirstrika. Mig undraði það satt að segja, þegar ég sá frv. á þskj. 66 lagt fyrir Alþ., - frv., sem flutt var af þrem hv. sjálfstæðismönnum í Nd. og tveim jafnaðarmönnum og gengur inn á þá braut - skýlausu braut - að skerða athafnafrelsi manna. Það er flutt af mönnunum, sem hafa talið sig forgangsmenn þess hér á landi, að persónufrelsi manna ætti að vera í hávegum haft og athafnafrelsi ekki síður. Og ég vil nú spyrja þá tvo hv. þm., sem hafa tekið upp baráttu fyrir þessu sama hér í d. og ég satt að segja hélt að væru ekki neinir einvaldssinnar hvað það snertir að vilja láta fyrirskipa ofan frá, hverju hver einstakur maður ynni að, en það á hér að gera með bílstjórana, - ég vil spyrja þá að því, hvort þetta boði það, að orðin sé stefnubreyting í flokknum, þannig að það sé hætt að hugsa um það, að hver maður fái að gera það, sem hann vill í lífinu, heldur eigi að fyrirskipa ofan frá, hvað hver og einn skuli aðhafast. Þetta skalt þú gera, góði, og þetta skalt þú gera. Það mega ekki vera fleiri lögfræðingar í landinu heldur en hundrað og eitthvað, - ekki fleiri læknar í Reykjavík heldur en eitthvað og eitthvað, - ekki fleiri bílstjórar í Reykjavík heldur en þetta eða þetta, - ekki fleiri kaupmenn í Reykjavík heldur en þetta eða þetta. Það eru núna 12% af þjóðinni, sem lifa á því að verzla við hina. Boðar þetta það, að þeir ætli að ganga inn á þessa braut? Og hvað þá um skólana? Hví að láta fleiri læra til t.d. læknis en leyfa á að verða það? Við eigum kannske næst von á því, að í Reykjavik megi ekki vera fleiri kaupmenn heldur en þetta, og þar næst ekki fleiri hjúkrunarkonur en þetta o.s.frv., o.s.frv.? Er það þetta, sem koma skal? Er hér orðin stefnubreyting þannig lagað, að það eigi að fara að segja ofan frá, hvað margir menn í þjóðfélaginu megi vinna að þessu eða þessu og menn eigi ekki sjálfir að ráða því, að hverju þeir starfi? Þetta langaði mig til að fá að vita. Mér skilst, að þetta sé andinn í brtt., sem liggur fyrir á þskj. 452, og þetta var andinn í frv. upprunalega - alveg ótvírætt. Nú geri ég ráð fyrir því, að það sé þörf á því í Reykjavík að láta þá bílstjóra, sem hér vinna og lifa á sínum akstri, vera á ákveðinni stöð, svo að fólkið geti náð í þá og haft greiðari aðgang að þeim, en þurfi ekki að elta þá í einstök hús, þar sem þeir eiga heima. En eins nauðsynlegt og þetta er í eins stórum bæ og Reykjavík og reyndar fleiri bæjum, eins fráleitt er t.d. á Sauðárkróki eða Ólafsfirði að skylda þannig einstaka menn. Það eru líklega þrír menn á Sauðárkróki eða eitthvað svoleiðis, sem lifa á því að keyra bíla, þeir eru í húsum sínum, þeir hafa síma í þeim - og að fara að skylda þá til þess að taka sér heila stöð á leigu úti í bæ og vera allir þar alltaf til staðar til að keyra, það er fráleitt. Þetta er komið frá mönnum, sem lifað hafa í dreifbýlinu og eiga þess vegna að þekkja þar til. Þess vegna tel ég, að fráleitt sé að samþ. frv. eins og það er núna eftir 3. umr. í Nd. og liggur fyrir hérna, áður en brtt. komu. Það getur vel verið, að það sé þörf á því hér í Reykjavík, og þá á að breyta því í það horf að láta það ná til þeirra staða, sem þörf er á, en hinna ekki. Við skulum taka til dæmis Reyðarfjörð, þar er nú bílstöð hjá kaupfélaginu. Þar eru prívatbílstjórar nokkrir, sem hafa bíla og líka keyra fólk. Á að fara að skylda þá alla til að byggja sér einhverja sérstaka stöð til að keyra frá? Hvers vegna mega þeir ekki keyra heiman að frá sér? Hvers vegna mega menn ekki hringja í hvern þeirra sem þeir vilja, þegar þeir vilja ná sér í bil? Eða eiga þeir allir að fara á kaupfélagsstöðina og vera þar? Það er eina stöðin, sem er í þorpinu. Ég skil mennina, sem flytja frv. Það eru þrír þm. héðan úr Reykjavík og þm. úr Hafnarfirði og þm. af Akureyri. Þeir þekkja þessa kaupstaði. Þar er sjálfsagt þörf á því að hafa stöð. En þegar það koma svo tveir hv. þm. hér, annar austan úr Árnessýslu og hinn vestan úr Dalasýslu, heimilisfastur, þó að hann sé nú fyrir allt landið, þá skil ég ekki, að þeir þurfi að negla sig þannig á sjónarmið stóru staðanna að fara að binda sig við, að ýmsir staðir komi upp bílstöðvum, sem engin þörf er á. Ég skil þá ekki. Mér er þetta alveg óskiljanlegt. Og ég held, að þeir hafi bara gert þetta án þess að athuga það verulega vel, hvað þeir voru að gera með því að flytja þessa brtt. Ekki skil ég heldur, hvers vegna dómsmrn. á að veita þetta. Hvers vegna er það í samgmn. hér í d.? Hví var það ekki í allshn.? Var það af því, að okkur fyndist það vera dómsmál, sem ætti að heyra undir allshn.? Nei, það var af því, að okkur fannst öllum, að það væri samgöngumál, og þess vegna settum við það þangað. Ef það á að fara inn á það að skerða svona frelsi manna til að keyra bíla, þá á það vitanlega að heyra undir samgmrn. Ég skal nú ekki hafa þetta lengra, en mig langar til að fá svör við því alveg skýrt og ákveðið: Er hér að ræða um stefnubreytingu hjá - í þessu tilfelli Sjálfstfl., þeir geta ekki svarað fyrir hinn flokkinn? Á að fara að ganga inn á það að takmarka, hvað margir menn í þjóðfélaginu megi vinna í hverri stétt út af fyrir sig? Er þetta byrjunin á því? Hvað kemur næst? Koma lögfræðingarnir næst, læknarnir, eða hver kemur næst? Eða kaupmennirnir? Þeir eru sjálfsagt tiltölulega langflestir, því að það er enginn vafi á því, að það er ekki nokkur minnsta þörf á því, að 12% af þjóðinni lifi á því að verzla við hina.



Herra forseti. Ég vil fyrst út af fsp. frá hv. 1. þm. N–M., þar sem hann spurði um það, hvort hér væri um að ræða stefnubreytingu hjá Sjálfstfl. að hætta samkeppni og fyrirskipa skipulagningu í ýmsum atvinnugreinum, svara því til, að mér er ókunnugt um, að Sjálfstfl. sem slíkur hafi fyrirskipað nokkuð um þetta atriði. Hér er borið fram frv. á þskj. 66 af tveim sjálfstæðismönnum. Og svo mikið frelsi hefur ávallt ríkt og ríkir enn þá í Sjálfstfl., að mönnum er ekki fyrirskipað þar, hvað þeir megi gera og hvað þeir megi ekki gera í sambandi við afgreiðslu mála. Ég hygg, að ég geti því sagt það hér, að hér er ekki um neitt flokksmál að ræða, heldur mál einstakra þm., m. a. þm. Reykv., sem - eins og hv. þm. sagði - hljóta að hafa sérstakt sjónarmið í þessu máli. Sú venja hefur aldrei ríkt í Sjálfstfl., enda engin tilhneiging til að koma henni á, að þótt menn hafi einhverja aðra skoðun í ákveðnum málum en meiri hluti flokksins, séu þeir í atkvgr. á Alþ. kúgaðir til þess að hafa þar einhverja aðra skoðun heldur en þeir hafa látið í ljós í umræðum og á þskj., sbr. afgreiðslu hér núna nýlega á áfengislöggjöfinni, þar sem ekki verður séð annað en að Framsfl. hafi kúgað hv. 1. þm. N-M. til þess að falla frá sínum ágætu till. í sambandi við áfengislöggjöfina. Slíkt á sér ekki stað í Sjálfstfl., og það er þess vegna, sem þetta frv. er fram komið, en ekki af því, að það hafi átt sér stað nein stefnubreyting í Sjálfstfl. Ég vildi óska þess, að Sjálfstfl. kæmist aldrei inn á þá braut, að hann reyndi þannig að kúga þm. sína, svo að þeir mættu ekki hafa sjálfstæða skoðun og greiða atkv. í sínum málum eins og þeim sýndist eða ræða þau hér á þingi frjálst og óháð. Ég skal þá koma að málinu sjálfu. Ég fyrir mitt leyti mun ekki greiða atkv. með frv. Ég er andstæður þeirri stefnu, sem hér er tekin upp, og mun greiða atkv. á móti frv. eins og það er á þskj. 372. Mér er nokkuð kunnugt um, hvernig þetta hefur verkað í Englandi. Þar eru slík ákvæði, að það er gefið einstökum mönnum sérleyfi til þess að hafa akstur bifreiða í ýmsum stöðum. Mér er m. a. kunnugt um, að í York situr einn maður, sem um mörg ár hefur fengið leyfi til þess að hafa allan bifreiðaakstur í Selby og hefur haft þar af gott lífsviðurværi án þess nokkurn tíma að koma upp í bil. Hann leigir sín réttindi til annarra. Og vegna þess að hann er verndaður með löggjöf, getur hann haft af því það miklar tekjur án þess að koma nálægt starfseminni sjálfur. Ég óska ekki eftir slíku ástandi hér í þessu landi, hvorki í Reykjavík, Sauðárkróki, Búðardal né öðrum ágætum stöðum. Ég mun því greiða atkv. móti frv. eins og það liggur nú fyrir. Ég mun einnig greiða atkv. á móti brtt. á þskj. 452 af sömu ástæðum sem ég þegar hef nefnt og svo á móti málinu í heild, þó að þær verði samþ. Út af því, sem hefur verið spurt um hér, hvers vegna þetta mál eigi að heyra undir dómsmrn., og út af því, sem fram kom í framsögu hv. 2. þm. Árn., þar sem hann sagði að, að áliti þessara manna, sem stæðu fyrir þessum félagsskap, þá væri nú komið í það horf hér, að þeir geti ekki lifað á sjálfu starfinu, en yrðu að hafa ólöglega vínsölu með, eftir því sem hann upplýsti hér áðan, vildi ég mega spyrja: Var það aðalsjónarmið hjá hv. 4. landsk., þegar hann fylgdi Framsfl. um að fella allar umbæturnar á áfengislöggjöfinni, að viðhalda því ástandi? Var það það sjónarmið hans að tryggja, að það væri hægt að halda áfram slíkri atvinnu í sambandi við vöruflutninga eða fólksflutninga hér í þessum bæ? Og ef því væri þannig varið, þá held ég, að væri ástæða fyrir hv. frsm. og form. allshn. að endurskoða fylgi sitt og það, sem á bak við það hefur legið, frá því að málið var afgr. hér fyrir nokkrum dögum. En það verð ég að segja, að þá er illa farið, ef það á að ráða afgreiðslu jafnmerkra mála, að annars vegar beitir stór stjórnmálafl., sem situr í stjórn, valdi sínu til þess að kúga sína flokksmenn, og hins vegar annar stjórnmálaflokkur til þess að afgreiða málið fyrir allt aðrar ástæður, en gefið er upp í þingskjölum. En það voru mjög athyglisverðar upplýsingar, sem hv. 2. þm. Árn. gaf um þetta mál í sambandi við þetta. Sé ég ekki, að nein önnur ástæða sé fyrir því, að dómsmrn. er komið inn, en það, að hér sé full vissa fyrir því, að þannig sé málum komið hér, og þá er ekki óeðlilegt, að dómsmrn. hafi eitthvað um það að segja, hverjir fái leyfi til þess að aka og hverjir ekki, þegar svo er komið, að það er ekki orðið aðalverkefnið að flytja fólk eða vörur, heldur hitt, að hafa vinnu af því að selja óleyfileg vínföng. Þá get ég vel skilið, að málið sé látið heyra undir dómsmrn. og það hafi vakað fyrir þeim, sem sömdu frv., að fyrirbyggja þetta á þann hátt, sem reynt er að gera hér á þskj. 66. En þrátt fyrir það get ég ekki fallizt á að fylgja því. Ég álít, að þau mál eigi að taka allt öðrum tökum, en hér er gert í þessu frv., og ég mun því hvorki greiða atkv. með frv. sjálfu né brtt.



Herra forseti. Ég kom hér í ræðustólinn aðallega af þeim ástæðum, að ég vildi geta þess, að við tillögumenn að brtt. á þskj. 452 vildum láta það koma fram, að við óskum eftir og munum koma með brtt. við þá till., sem - með leyfi hæstv. forseta - mundi hljóða þannig: „Bæjarstjórn er enn fremur, að fengnum tillögum stéttarfélaga bifreiðarstjóra og samþykki dómsmrn., heimilt að takmarka fjölda leigubifreiða þeirra, er greinir í 1. málsgr.“ Ég veit ekki almennilega, hvort hæstv. forseti hefur haft frið til að hlusta á það, sem ég var að lesa upp hér núna, fyrir öðru masi, en ég vil taka það fram og tel heppilegast nú að fresta umr., svo að hægt sé að koma þessari brtt. að núna við þessa umr. eins og ég hef lýst henni. Annars þótti mér hér ýmislegt í ræðu hv. þm. S-Þ. vera dálítið kyndugt. Ég veit ekki betur en að hv. þm. S-Þ. hafi verið með hinum mesta bægslagangi og einnig með hvíslingum og áróðri að reyna að koma upp einni stofnun, sem kölluð er bæjarstjórn í Húsavíkurkaupstað, og eru ekki nema 2 ár - held ég - síðan það var, en nú er svo komið um þetta afkvæmi hans, að hann hefur ekki meira traust á því heldur en það, að hann vill ekki einu sinni gefa þessari blessaðri bæjarstjórn heimild til að ákveða um tölu bifreiða eða hvernig skuli skipa niður á bifreiðastöðvar, ef fleiri en ein er í kaupstaðnum.  Þá minntist hv. 1. þm. N-M. á ýmsa hluti hér, en að nokkru leyti svaraði hv. þm. Barð. honum, en hann spurði áfjáður um það, hvernig stæði á þeirri breytingu og hvaða fyrirskipun hefði komið í flokkinn, að áður hefði hver maður fengið að gera það, sem hann vildi í lífinu, eftir því sem hann orðaði það. Ég held sannast að segja, að Sjálfstfl. hafi verið á móti því, að menn fengju að gera allt það, sem þeir vildu í lífinu. Þó að það sé langheiðarlegasti flokkurinn, Sjálfstfl., þá eru þó alltaf innan um menn með ýmsar tilhneigingar til umbrota. En yfirleitt hefur það ekki verið stefnan að gera þá hluti. En það hefur oft verið, að í „handjárnaflokknum“ hefur ekki komið til mála, að menn hafi fengið að gera hér á þinginu í atkvgr. eða ræðum það, sem þeir vildu.  Annars hneykslast menn mjög á því, að því skyldi verða skotið undir dómsmrn. að gera ákvarðanir um þessa hluti, eins og er í till. okkar, að það fengi samþykki dómsmrn. Það er vitanlegt, að dómsmrn. er það rn., sem ræður yfirleitt yfir bilum. Án þess að nokkurt brennivin hefði komið í hug okkar eða hjarta, þá töldum við alveg sjálfsagt, flm., að dómsmrn. réði yfir þessum málefnum. Ég veit ekki betur, en það aðallega réði yfir bilaeftirlitinu hér og undir það heyri ótal atvik, sem snerta bílamálin hér á landi, og fannst mér það því rétt og sjálfsagt og okkur báðum, að það væri dómsmrn., sem skærist þarna í leikinn. Ef bæjarstjórnin þarna - Karlsdóttir - færi að gera einhverja vitleysu, þá er þó þarna mjög mikið aðhald, að hún verður þó að gæta sín í málinu. Og enn fremur það, sem hér á að bætast inn í og ég tók fram, að leitað væri um þetta tillagna stéttarfélags bílstjóra á staðnum. Ég held, að með því verði þetta ekki svo ógurlegt mál og væri rétt og sjálfsagt að samþ. þessar brtt., ef menn á annað borð vilja nokkuð fyrir þetta frv. gera, því að það í raun og veru skaðar aldrei. Það hefur verið sagt, að sumar bæjarstjórnir, þessar litlu, nýfæddu, hafi ekkert með þetta að gera. En öðrum er það nauðsynlegt, að mínu áliti. Og þegar það er aðeins heimild, þá er þetta í raun og veru engin hætta með það. Þeir, sem þörfina hafa fyrir það, gera þessa ráðstöfun, - þær bæjarstjórnir, en þó undir eftirliti frá dómsmrn. og eftir till. frá bílstjórafélögum, og þá er það ekki orðið voðalegt. En ég vildi sem sagt óska þess, af því líka að atkvgr. getur varla farið fram, að það væri nú frestað umr., til þess að hægt væri að koma að þessari brtt., sem ég hef boðað núna í þessari umr., ef hæstv. forseti vildi gera svo vel. Og sem sagt vonast ég til þess, að við munum ekki lengja þær umr. mikið með málflutningi, svo að það gæti tekið heldur skemmri tíma, en að fara að koma þeirri brtt. inn við 3. umr. Ef menn á annað borð ætla ekki að ráða frv. bana núna, sem mér þó ekki skilst á öllum, þá held ég þetta væri heppilegasta aðferðin og vildi óska þess, að hæstv. forseti tæki þetta til athugunar.