Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Mér hefur borist eftirfarandi bréf: „Reykjavík 3. nóv. 1976. Skv. beiðni Eggerts G. Þorsteinssonar, 4. landsk. þm., sem nú er á förum til útlanda af heilsufarsástæðum, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður landsk. þm. Alþfl., Bragi Sigurjónsson útibússtjóri, taki sæti á Alþingi í forföllum hans. Benedikt Gröndal, varaform. þingfl. Alþfl.“ Bragi Sigurjónsson hefur tekið sæti á Alþ. fyrr á þessu kjörtímabili og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er flutt, er til staðfestingar brbl. um kaup og kjör sjómanna sem gefin voru út 6. sept. á þessu hausti. Eins og þdm. er í fersku minni, fór fram endurskoðun á hinu svokallaða sjóðakerfi sjávarútvegsins. Til þeirrar endurskoðunar kom vegna beiðni fulltrúa sjómanna og útvegsmanna um að ríkisstj. skipaði n. til þess að láta fara fram ítarlega athugun á sjóðakerfinu og gera till. um breytingar á því. Ríkisstj. varð við þessar beiðni, og mér var falið að skipa þessa n. Í henni áttu sæti fulltrúar Sjómannasambands Íslands, fulltrúar Landssambands ísl. útvegsmanna, Félags íslenskra botnvörpuskipaeigenda, Alþýðusambands Austfjarða, Alþýðusambands Vestfjarða og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Þessi n. tók fljótlega til starfa undir forustu forstjóra Þjóðhagsstofnunarinnar, Jóns Sigurðssonar, sem var eini fulltrúi ríkisvaldsins í n., og hún vann mjög mikið og vandasamt starf. En forsendur þess, að undir það samkomulag væri ritað, voru þær, að ríkisvaldið tæki á sig ákveðnar skuldbindingar til lausnar þessu vandamáli og deilumáli sem búið var að vera um alllangt skeið. Ég átti mjög marga fundi með formanni n., og sömuleiðis átti ég fund með n. allri og það oftar en einu sinni til þess að ná samkomulagi um tiltekin deiluatriði sem þar bar á milli. Annars vegar voru kröfur um algjört afnám velflestra sjóða, hins vegar voru aftur kröfur um takmarkaðar breytingar. Þó var sérstaklega viðkvæmt mál Stofnfjársjóður fiskiskipa, og gerðu útgerðarmenn þær kröfur að hann yrði óbreyttur frá því sem hann var í lögum. En samkomulag varð þar um nokkrar breytingar. Allt þetta leiddi af sér að samkomulag náðist eða í raun og veru samningur í þessari n., sem undirritaður var með yfirlýsingu þar sem aðilar lýsa því yfir að þeir eru samþykkir framlögðum drögum að kjarasamningum aðila og samningarnir verði undirritaðir þegar ákvörðun um fiskverð frá 15. febr. 1976 liggur fyrir í samræmi við forsendur samningsdraganna. Breytingin á sjóðakerfinu gerði kleift að hækka almennt fiskverð mjög verulega, og er talið að dómi Þjóðhagsstofnunarinnar að hækkun fiskverðsins hafi verið að meðaltali um 33% vegna þessara kerfisbreytinga á sjóðunum. N. sendi mér till. sínar um frv. til l. um útflutningsgjald og frv. til l. um Stofnfjársjóð fiskiskipa og lagði á það megináherslu, að hér væri um samningsatriði að ræða á milli aðila vinnumarkaðarins sem ekki mætti breyta af ríkisvaldinu, ekki á nokkurn hátt efnislega. Þessi frv. voru því lögð fram hér á hv. Alþ. efnislega óbreytt og í fullu samræmi við óskir og samþykktir þessarar n. Alþ. sýndi þessum málum mikinn áhuga og greiddi fyrir að málin næðu fram að ganga á mjög skömmum tíma. Og þessi frv. urðu að lögum. Þau voru forsenda fiskverðshækkunarinnar, og forsenda þeirra var að um kaup og kjarasamninga tæki gildi það samkomulag sem aðilar gerðu með sér. Mér var á það bent af fleiri en einum að rétt væri að setja inn í lög um útflutningsgjald og lög um Stofnfjársjóð fiskiskipa að þessi lög tækju ekki gildi fyrr en kjarasamningar væru undirritaðir og tækju gildi. Ég vissi alveg hvernig þessi mál stóðu. Ég vissi að sumir aðilar vildu ekki breytingar á sjóðakerfinu, og ég vissi enn fremur að innan sjómannasamtakanna var mikill klofningur um hversu langt skyldi ganga og jafnframt var stórágreiningur um hvaða aðferð ætti að beita í samningsgerðinni. Þar komu til greina tvær leiðir. Önnur leiðin var lækkun skiptaprósentunnar frá gildandi samningum að þessum hluta sem fulltrúar sjómanna í n. höfðu fallist á. Hins vegar var uppi till. um að taka upp svokallaða aðfangaprósentu sérstaklega vegna þeirrar miklu breytingar sem afnám sjóðakerfisins leiddi af sér, að útgerðin yrði að taka á sig alla olíuverðshækkunina við niðurlagningu Olíusjóðsins. Það voru einkum yfirmennirnir - eða Farmanna- og fiskimannasamband Íslands - sem héldu fram að þessi leið væri miklu eðlilegri að fara í þessum breytingum. En fulltrúar undirmanna í stéttarfélögum sjómanna, sem tóku þátt í samningsgerðinni, töldu að það væri betri aðferð að breyta skiptaprósentunni, það hefði fyrir allmörgum árum áunnist að olíufrádráttur var lagður niður með öllu og hann lagður á útgerðarmennina. Rök hinna voru þau, að þetta háa verð á olíunni hlyti að vera tímabundið og því væri rétt að líta til þess eins og á stæði, en halda sér að öðru leyti við óbreytta skiptaprósentu. Í þessu stappi var staðið þó nokkra stund, og það varð svo að lokum ofan á að skiptaprósentuleiðin varð fyrir valinu, því að ekki var hægt að hafa aðra aðferð fyrir yfirmenn og aðra fyrir undirmenn. Þetta skapaði strax allmikla óánægju hjá mönnum. Ég sagði áðan að mér hefði verið í lófa lagið og sömuleiðis hverjum þm. að setja ákvæði um að lögin tækju ekki gildi fyrr en allt lægi fyrir. En þá væru ekki heldur í dag orðnar neinar breytingar á sjóðakerfinu. Ég treysti á undirskriftir og drengskap manna að standa við sínar undirskriftir. Það leyfði ég mér að gera. Það var alls ekki ætlun nokkurs manns að sjómenn fengju 33% fiskverðshækkun út á þessa grundvallarbreytingu og tækju ekkert tillit til þess í sínum kjarasamningum. Síðan voru þessir samningar lagðir undir atkvæði í stéttarfélögunum, og þá gerist það, að þeir eru samþ. í nokkrum félögum, en felldir í öðrum, og það kemst á þvílík ringulreið í samtökum sjómanna að það fær enginn við neitt ráðið. Þessir félagsfundir voru mjög fámennir víðast hvar, ef ekki alls staðar, og í atkvgr. voru samningar ýmist felldir eða samþ. með örfárra atkvæða mun. Allt niður í 5 félagsmenn í einstöku félagi tóku á félagsfundi þátt í afgreiðslu þessara mála.  En í stað þess að halda verkfalli áfram, eins og búið var að tilkynna og verkfall var hafið, þá leystist verkfallið upp án þess að því væri aflýst og hefur ekki verið aflýst enn. Menn, sem greiddu atkv. á móti samningnum í sínu stéttarfélagi, fóru í aðra verstöð og réðu sig þar á báta, þar sem höfðu verið samþ. samningar. Svona var ringulreiðin orðin á öllum sviðum, því miður. Tvö sambönd, Alþýðusamband Austurlands og Alþýðusamband Vestfjarða, skrifuðu undir yfirlýsinguna um skuldbindingu að ganga til samninga með fyrirvara um sérsamninga, um sérkröfur í sínum byggðarlögum. Alþýðusamband Austurlands fylgdi þessum fyrirvara sínum eftir með viðræðum við sína viðsemjendur um sérsamninga og náðist samkomulag þar um sem var undirritað af trúnaðarmönnum beggja. Aftur fóru samningar þar undir atkv, og voru felldir. En Alþýðusamband Vestfjarða hafði nokkuð annan hátt á. Það undirritaði þetta skýlausa samkomulag, en fór aldrei, ekki af neinni alvöru, í neinar samningaviðræður við sína viðsemjendur og lét þetta lönd og leið. Mér finnst rétt að lesa hér upp það samkomulag sem þessir aðilar allir gerðu og undirritað er 8. febr, á þessu ári, en þar segir: „Sjómannasamband Íslands, Alþýðusamband Vestfjarða, Alþýðusamband Austurlands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, fyrir hönd sjómanna, og Landssamband íslenskra útvegsmanna og Félag íslenskra botnvörpuskipaeigenda, fyrir hönd útvegsmanna, gera með sér samkomulag um eftirgreind atriði: 1. Þar sem ríkisstj. hefur lýst því yfir að hún hún muni beita sér fyrir setningu laga og reglugerða í samræmi við tillögur og ábendingar tillögunefndar um sjóði sjávarútvegs og hlutaskipti, lýsa aðilar því yfir, að þeir muni gera þá samninga sin á milli, sem nú eru lausir, um kjör sjómanna á grundvelli tillagna og ábendinga sem fram koma í skýrslu n., dagsettri 19. janúar 1976. 2. Aðilar lýsa því enn fremur yfir, að þeir muni beita sér fyrir því, að heimildir verði veittar til þess að taka þegar upp samninga á þessum grundvelli um breytingar á þeim kjarasamningum aðila, sem ekki hefur verið sagt upp, með sama hætti og væru þeir lausir. 3. Aðilar þessa samkomulags gera ráð fyrir að ríkisstj. láti fara fram sérstaka athugun á kjörum áhafna og afkomu útgerðar á stærri togurum (þ.e. 500 brúttólestir og yfir) við þessar breytingar. Athugun þessi verði gerð í samráði við samtök sjómanna og útvegsmanna og fulltrúa þeirra byggðarlaga, sem sérstakra hagsmuna eiga að gæta, með það fyrir augum að tryggja atvinnu sjómanna og rekstur sjávarútvegsfyrirtækja á þessum stöðum, sbr, bréf sjútvrn. til Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, dags. 3. júlí 1975.“ Og undir þetta rita f.h. Sjómannasambands Íslands Jón Sigurðsson, f.h. Farmanna- og fiskimannasambandsins Ingólfur Stefánsson, f.h. Alþýðusambands Austurlands Sigfinnur Karlsson, f.h. Alþýðusambands Vestfjarða Pétur Sigurðsson og f.h. Landssambands ísl. útvegsmanna Kristján Ragnarsson og f.h. Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda Ingimar Einarsson. Samkvæmt þessu og því öðru, sem ég hef sagt hér áður um þessi mál, hangir þetta allt saman: kerfisbreytingin á sjóðunum, fiskverðshækkunin og samningar um kaup og kjör sjómanna, miðað við þessar breytingar eins og samninganefndin lagði fyrir. Hitt er aftur rétt, að vitaskuld eru allir samningar háðir því að félagsmenn samþ. þá. En þegar samningar eru felldir, þá er um leið verið að fella þessa kerfisbreytingu og þá má því segja að þeir, sem ekki vilji semja upp á þessi býti, hafi hafnað kerfisbreytingunni, hafi hafnað því að leggja niður sjóðakerfið í þessari mynd og hafnað því að fá þá fiskverðshækkun sem leiddi af sjóðakerfisbreytingunni. Hinir, sem sömdu, áttu fullan rétt á því að fá þetta, því þeir höfðu staðið við þessa samninga. Útvegsmenn og aðrir, sem skrifuðu undir samkomulagið, skrifa undir það á sömu forsendu og fulltrúar sjómanna, að þetta hangi allt saman, þetta sé allt í einum pakka til þess að það nái fram að ganga. Sáttanefnd ríkisins hélt, þrátt fyrir þessa afgreiðslu á samningunum áfram sínum störfum, að vísu með mjög löngum hléum, - það má segja að þar hafi átt sér stað löng hlé, af þeirri einu ástæðu að menn töldu rétt að bíða um sinn, sjá hvort eitthvað rættist úr. Svo er í júlímánuði, - ég held að það hafi verið 28. júlí, - borin fram till. sáttanefndar sem felur í sér nokkra breytingu til hins betra fyrir sjómenn. Sú till. var til lítillar gleði útvegsmönnum. Ég átti margar viðræður við þessa aðila alla og m.a. reyndi ég eins og ég mögulega gat að hafa þau áhrif á útgerðarmenn, að þeir samþykktu þessa sáttatillögu, og sömuleiðis á forvígismenn sjómannasamtakanna, að þeir skýrðu þessa sáttatill. og samningsgerð alla miklu betur fyrir sínum félagsmönnum en gert var í febr. og siðar á þeim fámennu fundum sem voru haldnir. Ég þori að fullyrða að það hafi verið mikill misbrestur á því að leiðtogar sjómanna hafi fylgt þessum málum eftir. Það var ákveðið að hafa almenna atkvgr. í félögum þeirra, og hún fór á þann veg að það tóku 274 þátt í atkvgr. og miðlunartillaga sáttanefndar var felld með 140 atkv. gegn 122, 7 seðlar voru auðir og 5 ógildir. Til marks um þátttöku í atkvgr., sem stóð í heilan mánuð, þykir mér rétt að upplýsa hvernig þátttakan var í hinum einstöku félögum: Sjómannafélag Reykjavíkur, þar greiddu 18 atkv., í Aftureldingu, Hellissandi, 12, Jökli á Ólafsvík 9, Stjörnunni á Grundarfirði 25, Verkalýðsfélagi Stykkishólms 26, Fram á Sauðárkróki 17, Ársæl á Hofsósi 4, Vöku á Siglufirði 11 Sjómannafélagi Eyjafjarðar 46, Jökli, Hornafirði, 13 og Verkalýðs- og sjómannafélögum Miðneshrepps 6, Gerðahrepps 5, Keflavíkur 19, í Vélstjórafélagi Suðurnesja 36 og í Sjómannafélagi Hafnarfjarðar 21. Þetta er dapurleg útkoma á atkvgr. við þriðju gerð til sátta í þessari deilu í jafnfjölmennum samtökum og sjómannasamtökin eru. Það má segja að í aðildarfélögum Farmanna- og fiskimannasambands Íslands hafi atkvgr. þó verið nokkru betur sótt, en þar fór fram landsatkvgr. um alla samninga í einu lagi og voru atkv. talin þar 16. mars. Þar voru samningarnir felldir með 198:135 atkv., svo að þrátt fyrir þessi úrslit voru auðvitað skoðanir þeirra, sem þátt tóku í atkvgr. mjög skiptar um samningana. Hins vegar var hinn aðilinn, vinnuveitendur. Þeir samþykktu þessa samninga, bæði þessa og sáttatillöguna frá 28. júlí. Þessi brbl., sem út voru gefin 6. sept., kveða á um það, að samningar þeir, sem samninganefndir sjómanna og útgerðarmanna undirrituðu 29. febr. á þessu ári, 1. og 27, mars, 14. maí og 28. júlí, en það var sáttatillaga sáttanefndarinnar, og eru prentaðir sem fskj, með þessu frv., þeir skuli gilda um kaup og kjör sjómanna um land allt, eftir því sem við á fyrir hvert félag sem aðild átti að þeim og fyrir það tímabil sem samningarnir kveða á um. Fyrir þau félög sjómanna, sem ekki áttu neina aðild að samningum þessum, skulu þeir einnig ákveða kaup og kjör, eftir því sem við getur átt og með þeim hætti sem tíðkast hefur. Með því orðalagi er því náð, að þar sem hlutfallið var annað á skiptaprósentu, þar sem það var hlutfallslega hærra en á þeim stöðum þar sem samningarnir voru samþykktir, þá ætti það skiptahlutfall að haldast. Samningurinn frá 28. júlí á einnig að gilda, eftir því sem við á, fyrir þau félög sjómanna sem ekki áttu aðild að honum. Í 2. gr. þessara brbl. segir, að „verkbönn og verkföll, þ. á m. samúðarverkföll eða aðrar aðgerðir í því skyni að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi ákveða, eru óheimil, sbr. II. gr. l. nr. 88 frá 1938, um stéttarfélög og vinnudeilur. Þó er samningsaðilum, sbr. 1. gr., heimilt að koma sér saman um breytingar á þar greindum samningum, en eigi má knýja þær breytingar fram með vinnustöðvun.“ Varðandi það, sem hefur verið sagt allvíða og síðast í gær í „prologus“ fyrir þessari umr. um lagafrv. í víðkomandi deild, að það hafi ekkert verkfall verið og því ástæðulaust að banna verkföll og verkbönn, þá hefur verkföllum ekki, eins og ég sagði áðan, verið aflýst. Verkföllin gufuðu upp vegna þess að félögin réðu ekki við sína meðlími. Þess vegna var hægt að fara í þetta verkfall hvenær sem var. En það, sem máli skiptir, og það, sem er kjarni þessa máls frá byrjun og til þessa dags, er að það sé staðið við það sem um var samið og allt hékk saman og allir treystu að mundi ganga fram. Það var ekki verið að knýja þessa samninga fram á nokkrum dögum eða víkum. Það er búið að vera í 7 mánuði að basla með þetta fram og til baka með þessum líka glæsilega árangri, eins og síðasta atkvgr. segir til um. Það er ekki verið að binda hér hendur samningsaðila eða launþega langt fram í tímann. Það er verið að binda stóru samningana við stærri gerðir togara til áramóta, en þá renna þeir út samkv. ákvæðum þeirra samninga og þá geta auðvitað aðilar hafið sínar samningaumleitanir, en aðrir samningar renna út 15. maí og þá liggur auðvitað það sama fyrir og áður. Það er ekki hægt að lifa í sambúð á milli sjómanna og útgerðarmanna með þeim hætti sem hafði skapast, og það er raunasaga út af fyrir sig hvernig sumir menn hafa tekið þessu, tekið því með miklu upphlaupi og brambolti, en létu sér fátt um finnast, þegar verið var að leita sátta og láta fara fram atkvgr. með þeim hætti sem ég hef þegar lýst. Þá var enginn áhugi á því að hvetja sjómenn eða meðlimi sjómannafélaganna til þess að neyta síns atkvæðisréttar og sýna það svart á hvítu hver var vilji félagsmanna almennt. Þá var enginn hvattur til neins og menn héldu að sér höndum í þessum efnum. En þegar á að skera á og ganga eftir því að haldið sé við það samkomulag sem gert var og ég lýsti hér í upphafi, þá er genginn berserksgangur með lista, sem er hér afhentur í gær, búið að panta ræðumann sérstaklega til þess að tala utan dagskrár og undirbúa hann undir það. Eitthvað hafði þó skolast til í því hlutverki öllu, því að hann byrjaði á því að tilkynna að mér hefðu verið afhentir þessir listar, en það var þá þegar til kom að forseta Sþ. voru auðvitað afhentir listarnir, sendir niður í Alþingi. Eitthvað hafði það nú farið forgörðum. Ég lít á þetta mál - og bið engan afsökunar á því - ég lít á þetta frumhlaup allt sem ósköp lítilfjörlegan skrípaleik í einu orði sagt. Hér er ekkert verið að koma inn á kjaramál sjómanna að öðru leyti en því, að það er verið að lögfesta að þeir, sem njóta hækkaðs fiskverðs vegna kerfisbreytingarinnar, verði allir að taka þátt í því sama. Annað væri mismunun, að ætla að láta þá, sem höfðu samið, taka það á sig, hina, sem neita að semja, vilja ekki einu sinni ræða samninga af neinni alvöru, fá 33% fiskverðshækkun og ekki taka tillit til neins sem var að gerast í kringum þá. Þeir hefðu þá átt að segja strax: Við viljum þetta ekki. - Þá var það ákveðið að sjóðakerfisbreytingin ætti sér ekki stað. Ég get ekki látið svo hjá líða að fylgja þessu máli úr hlaði að ég nefni ekki þær breytingar sem orðið hafa á fiskverði, á skiptaverði, á árunum 1974–1976. Samkv. upplýsingum Þjóðhagsstofnunar var vísitala skiptaverðmætis botnfiskafla 51% hærri í ársbyrjun 1976 en tveimur árum fyrr, humarafla 43% hærri, hörpudisksafla 113% hærri, en hins vegar lækkaði vísitala skiptaverðmætis rækjuafla um 4% og loðnuafla um 16% á þessu tímabili vegna verðlækkana á erlendum mörkuðum. Þegar gert er ráð fyrir því að veitt hafi verið hlutfallslega jafnmikið af einstökum fisktegundum á tímabilinu frá 1. jan. til 15. febr. 1976 og á sama tíma á árinu 1975, þá hefur vísitala skiptaverðmætis alls afla verið að meðaltali 45% hærri í ársbyrjun 1976 en tveimur árum fyrr. Almennt fiskverð var óbreytt frá janúarbyrjun til ágústloka á árinu 1974, en hefur síðan hækkað nokkuð, bæði 1. jan., 1. júní og 1. okt. ár hvert. Við sjóðakerfisbreytinguna 16. febr. hækkar fiskverð verulega, og ef gert er ráð fyrir sömu samsetningu á botnfiskafla 1976 og var 1975, þá hefur skiptaverðmæti þess afla hækkað um 33% við sjóðakerfisbreytinguna samkv. útreikningum Þjóðhagsstofnunar. Humarverðið hækkaði um 67%, rækjuverð um 38% og verð á hörpudiski um 35%. Eftir sjóðakerfisbreytinguna hefur almennt fiskverð hækkað tvívegis: 1. júlí og 1. okt. Auk þess hækkaði verð á karfa um 46% frá 8. júní og til áramóta. Það var í og með gert til þess að auka sóknina í karfann og þar með að minnka sóknina í þorskinn að taka þetta stóra stökk. Það fékkst ekki allt með verðbreytingum erlendis á þeim tíma, en hluti af því, en ríkissjóður tók ábyrgð á viðmiðunarverði Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins. Samtals hefur almennt fiskverð hækkað um 63% frá því fyrir sjóðakerfisbreytingu, miðað við sömu aflasamsetningu og 1975, og um 146% frá ársbyrjun 1974 eða réttara sagt frá ágústlokum 1974, því að verðið var óhreytt það ár til 1. sept. Humarverðið hefur hækkað um 37% frá sjóðakerfisbreytingu, en um 167% frá ágúst 1974. Rækjuverð hefur hækkað um 90% frá 15. febr., en ekki nema um 82% frá árinu 1974 vegna lækkunar á rækjuverði á tímabilinu. Verð á hörpudiski hefur hækkað um 19% frá því fyrir sjóðabreytingu, en það hefur nú lækkað seinni hluta þessa árs, en hækkað þrátt fyrir það um 154% frá 1. sept. 1974. Miðað við að hlutfallsleg skipting verðmætis milli fisktegunda hafi veríð sú sama á árinu 1976 og var 1975, þá hefur skiptaverðmæti alls afla hækkað að meðaltali um 32% við sjóðakerfisbreytinguna, 33% hið almenna fiskverð, en minna aftur verð á öðrum tegundum, þannig að Þjóðhagsstofnun telur að meðaltalsverðhækkunin sé 32%, og um 61% frá því sem var fyrir hana og um 133% frá 1. sept. 1974. Ég held, að ég þurfi ekki að hafa þessi orð miklu fleiri. Ég hef skýrt aðdragandann og ég undirstrika það, að þessi brbl, eru ekki sett til þess að blanda sér almennt í kjaradeilu á milli sjómanna og útvegsmanna, heldur fyrst og fremst til þess að samræmis sé gætt í þeim samningum sem fóru fram á þessu tímabili og voru forsenda þess að þessi kerfisbreyting gæti átt sér stað, að fiskverð hækkaði og samkomulag næðist um kaup og kjör. Herra forseti. Ég vil að lokinni þessari umr. leggja til að frv. verði vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég er andvígur því frv. sem hér er til umr., vegna þess að ég er almennt andvígur því að Alþ. ákvarði kaup og kjör félagsmanna í stéttarfélögum. Stundum hafa slíkar ákvarðanir Alþ. verið afsakaðar með því að í húfi væru umtalsverð framleiðsluverðmæti, framleiðslustarfsemi hafi verið felld niður. Því var ekki til að dreifa þegar þessi brbl. voru sett. Ekki einn einasti bátur lá við bryggju vegna ágreinings um kjör sjómanna. Ágreiningurinn var fyrir hendi, en vinnustöðvun ekki og virtist ekki á næsta leiti. Framleiðslustöðvun, sem þeir, sem tíðum vilja afgreiða kjaramál með lagasetningu, nota sér til réttlætingar, var því ekki grundvöllur að setningu þessara brbl. Miklu fremur má halda því fram, að setning laganna gæti valdið rekstrarstöðvun framleiðslutækjanna. Þótt í brbl. felist bann við vinnustöðvunum í því skyni að knýja fram breytingar á þeim samningum sem þar eru lögfestir, þá getur engin lagasetning knúið sjómenn til að róa ef lagasetning og valdboð um kjör þeirra hvetur þá til að fara úr skiprúmi í mótmælaskyni. Engin lagasetning getur hindrað sjómenn í því að reyna með þeim hætti til þrautar að bæta kjör sín. Sjómenn hafa líklega meira en nokkur önnur starfsstétt orðið fyrir lagasetningum og valdboði um kaup og kjör. E.t.v. er ástæðulaust að gera upp á milli slíkra aðgerða gagnvart þeim, og það breytir ekki afstöðu minni gagnvart þessum lögum þótt vissulega hafi sjómenn orðið fyrir harkalegri og afdrifaríkari árásum á kjör sín með lagasetningum af hálfu sjútvrh. Alþfl. á viðreisnarárunum, þegar verið var með lagaboði að ráðstafa verulegum hluta aflaverðmætis af óskiptum afla í hendur útgerðarinnar. Óvenjulegt og flókið ástand hefur ríkt í kjaramálum sjómanna á þessu ári. Í framhaldi af mjög öflugum viðbrögðum sjómanna til þess að fá sjóðakerfi útgerðarinnar að sem mestu leyti fellt niður náði n. fulltrúa sjómanna, útgerðarmanna og ríkisvaldsins samkomulagi um hvað skyldi á því stigi málsins standa eftir af greiðslum af óskiptum afla í sjóðina, en hitt var óuppgert og hlaut að ákvarðast í kjarasamningum, hve mikið af fiskverðshækkun, sem leiddi af skerðingu sjóðakerfisins, kæmi í hlut sjómanna. Til voru menn, og létu nokkuð til sín heyra, sem héldu því fram að þær lögbundnu greiðslur, sem áður fóru til sjóðanna af óskiptum afla, en voru nú lagðar niður, lægju á lausu á borði samningamanna í þeirri kjaradeilu sem sjómenn stóðu í við útgerðarmenn, til að tryggja sjómönnum alla hækkunina þyrfti ekki annað en röggsama og óhvikula samninganefndarmenn af hálfu sjómanna, samningamenn sem teldu ekki eftir sér að rétta út höndina eftir þessum fjármunum öllum með þeim einfalda hætti að halda óhreyttri skiptaprósentu. Ég held að þessar raddir hafi ekki auðveldað samninganefndarmönnum sjómanna störf þeirra í þágu sjómanna. Niðurstaða kjarabaráttu og kjarasamninga byggist vissulega ekki á neinu sanngirnismati, ekki í þessu tilfelli frekar en endranær. Hér var ekki um það að tefla hvað teldist sanngjarnt og réttlátt að sjómenn fengju í sinn hlut fyrir erfið störf, langan vinnudag, slæman aðbúnað og fjarvistir frá heimilum. Niðurstaðan í samningaþófinu hlaut einfaldlega að byggjast á því afli sem samningamenn sjómanna styddust við frá félagsmönnum í sjómannasamtökunum. Kjarasamningar eru aflraun, og sannleikurinn er sá, að uppbygging sjómannasamtakanna, félagsstarfsemi þeirra og virkni félagsmanna var ekki með þeim hætti að það afl væri fyrir hendi sem dygði til þess að kjörum sjómanna yrði umbylt til hins betra í þessum einu samningum, þó svo að allir sjóðirnir sem greitt var í af aflaverðmæti, hefðu verið lagðir niður. Það verður hver að meta fyrir sig hver árangur fyrir sjómenn fólst í þeim samningsdrögum sem samninganefndir undirrituðu með fyrirvara um samþykki félagsfunda, sem sumir samþykktu og aðrir felldu samningana. En mín skoðun er sú eftir að hafa setið alla samningafundina, að störf samninganefndarmanna sjómanna hafi verið með þeim hætti að þeir hafi náð árangri sem svarar fyllilega til þess afls sem þeir höfðu þá við að styðjast frá félögum sínum, og eftir því ber að dæma slík störf. Það er allt annað mál hvað hver og einn telur að réttmætt væri að greiða sjómönnum fyrir störf þeirra, og hversu mjög sem ýmsa munar í að setjast að hæstv. sjútvrh., Matthíasi Bjarnasyni, þá held ég að það sé varhugavert óraunsæi að telja hann orsök þess að kjör sjómanna eru ekki í samræmi við það sem sanngjarnt væri og réttlátt. Hæstv. ráðh. er ekki höfuðvandamál sjómanna, það er sjómönnum enn nálægara. Þegar hæstv. ráðh. lagði fram frv., sem samþ. voru á Alþ., um breytingar á sjóðakerfi sjávarútvegsins í samræmi við samkomulag sjómanna, útgerðarmanna og fulltrúa ríkisvaldsins, hafði hann að mínu mati réttmæta ástæðu til að gera ráð fyrir að nýir kjarasamningar yrðu gerðir í kjölfar samkomulagsins og í samhengi við breytingarnar á sjóðakerfinu og ekki aðeins hjá sumum sjómannafélögum, heldur öllum, hvort sem samningar þeirra voru lausir eða ekki. Satt að segja held ég að enginn þeirra hv. alþm., sem ræddu frv. um sjóðabreytingarnar, hafi verið svo bjartsýnn fyrir hönd sjómanna að gera því skóna að öll hækkun fiskverðs vegna kerfisbreytinganna kæmi sjálfkrafa og óskert í þeirra hlut og þá jafnvel með þeim hætti að þeir kjarasamningar, sem þá voru bundnir, giltu einfaldlega með óbreyttri skiptaprósentu til loka samningstímans, samtímis því að sjómenn í öðrum sjóðafélögum tryggðu framgang sjóðakerfisbreytingarinnar m.a. með breyttum kjarasamningum. Ég tel því að ekki hafi verið ástæðulaust með tilliti til eðlis málsins og þess samkomulags, sem fulltrúar sjómanna og útgerðarmanna gerðu hinn 8. febr. s.l. og birt er sem viðbótarskjal með því frv. sem hér er til umr., að tengd væri saman gildistaka laga um afnám sjóðakerfisins í þeim mæli sem um hafði verið samið og gildistaka nýrra kjarasamninga allra sjómannafélaga og útgerðarmanna. Í þeim kjarasamningum hefðu sjómenn að sjálfsögðu beitt öllum samtakamætti sínum, verkföllum ef með þyrfti að þeirra mati, til að tryggja sér sem allra mestan hlut af þeirri hækkun fiskverðs sem hlytist af breytingum á sjóðakerfinu. Að gerðum slíkum samningum hefði síðan sjóðakerfisbreytingin tekið gildi og aldrei komið til þeirrar flækju sem kjaramálin lentu í. Í þeirri málsmeðferð þurfti ekki að felast neitt vantraust á undirritun þeirra aðila sem stóðu að samkomulaginu frá 8. febr. Sú undirritun gat aldrei staðið fyrir meiru en texti samkomulagsins sagði til um. Umboð til að opna bundna samninga hlutu formenn sjómannasamtakanna að þurfa að sækja til félagsmanna sinna. Það er ástæðulaust að ég reki hvað síðan gerðist í þessum málum. Kjarasamningar voru samþykktir í nokkrum veigamiklum útgerðarstöðvum, felldir annars staðar og ekki bornir upp sums staðar, þar sem samningar voru bundnir fyrir. Alls staðar var þó róið og ný samkomulagsdrög, þar sem samningar voru lausir, borin upp og felld af sjómönnum við sameiginlega atkvgr., en samþ. af útgerðarmönnum. Enn var róið alls staðar og réttur sjómanna ótvíræður til að grípa til lögmætra og venjulegra aðgerða til að knýja á um nýja og hagstæðari samninga þegar þeir teldu tímabærast og hentugast. Á sama hátt var ótvíræður réttur þeirra sjómanna, sem voru með bundna samninga, að fá úr því skorið fyrir dómstólum hver réttur fælist í þeim samningum gagnvart nýju fiskverði. Þessi réttur sjómanna hvarvetna um landið, raunverulegur samningsréttur styrktur með rétti til verkfallsboðunar og verkfalls og réttur til að láta meta gildandi samninga fyrir dómstólum, hefur verið brotinn niður með brbl. sem hér er leitað eftir staðfestingu á. Brbl. hæstv. sjútvrh. eru árás á samningsfrelsi sjómanna. Þótt sjómenn, sem fellt hafa till. að nýjum kjarasamningum, hafi ekki beitt afli samtaka sinna til hins ítrasta til að ljúka samningum, þá eiga þeir að hafa áfram réttinn til að beita slíkum aðgerðum þegar þeir kjósa. Það er skerðing mannréttinda að svipta þá þeim rétti. Þess vegna er ég andvígur þessu frv. og mun greiða atkv. gegn því. Þau sjómannafélög, sem telja sig eiga rétt á aflahlut samkv. skiptaprósentu í samningum sem voru gerðir áður en sjóðakerfinu var breytt, - samningum sem hvorugur samningsaðila hefur sagt upp, eiga rétt á úrskurði dómstóla um þann rétt sinn. Alþ. á ekki að svipta sjómenn þeim rétti með því að lögfesta önnur launakjör. Slíkar aðgerðir eru skerðing á mannréttindum. Þess vegna á að fella þetta frv. Kjarabarátta sjómanna hefur oft verið ærið erfið og þeir mátt þola harðari aðfarir Alþ. að kjörum sínum og hagsmunum en nokkur önnur stétt, bæði í tíð viðreisnarstjórnarinnar og þeirrar sem nú situr. Ástæðurnar til þess, að slíkar ríkisstjórnir hafa talið og telja sér fært að beita sjómenn slíkum aðgerðum, er fyrst og fremst að leita í félagsmálum þeirra sjálfra. Ég sagði hér áðan eitthvað á þá leið, að hæstv. sjútvrh., Matthías Bjarnason, væri ekki höfuðvandamál sjómannastéttarinnar, þótt ýmsir andstæðingar hans vilji láta líta svo út. Ráð sjómanna eru í raun ekki í hendi hæstv. sjútvrh., Matthíasar Bjarnasonar, eða nokkurs þess manns sem gegnir stöðu sjútvrh. á hverjum tíma. Þau eru í hendi sjómanna sjálfra. Enginn gefur tryggt þeim varanlegan framgang hagsmunamála þeirra nema þeir sjálfir með eigin styrk stéttarsamtaka sinna. Til þess þarf sá styrkur að vera fyrir hendi. Og enginn getur ráðist gegn kjörum sjómanna með árangri nema þeir hafi vanrækt að efla sinn eigin styrk, og það hafa þeir gert of lengi. Árangur sjómanna í kjarabaráttu ræðst af því afli sem þeir sjálfir leggja til með skipulögðum félagssamtökum, samstöðu og stéttvísi. Þinglið Sjálfstfl. og Framsfl. hér á hv. Alþ. mun eflaust samþykkja staðfestingu þeirra brbl., sem um sinn hafa svipt sjómenn verkfallsrétti og þar með samningsrétti í raun. Við því verður ekki spornað hér á hv. Alþ. En þess er að vænta að setning brbl. hafi það einnig í för með sér að sjómenn vakni til vitundar um nauðsyn þess að efla nú svo samtakamátt sinn að engin ríkisstj. treystist til þess framar að svipta þá raunverulegum samningsrétti með lögum.



Herra forseti. Þau brbl., sem hér eru til umr., hafa, eins og hæstv. sjútvrh. gerði grein fyrir, átt langan aðdraganda. En þrátt fyrir skýringar hans í dag og einnig í gær sannfærðist ég ekki um nauðsyn á gildi þeirra, og við í Alþfl. erum á móti þeim eins og þau hefur borið að, og þó einkum 2. gr. l., því að forsenda fyrir nauðsyn brbl. samkv. stjórnarskrá er auðvitað að leysa mjög harðar vinnudeilur í landinu, en því var ekki til að dreifa í þessu tilfelli. Um það hvernig sjómenn stóðu að sínum málum, hafði ráðh. eitt orð. Hann kallaði það skrípaleik. Það er hans mál. Ég vil miklu fremur taka undir orð síðasta ræðumanns, að ýmis atvík í röðum sjómanna um margra ára bil, og má fara tugi ára aftur í því sambandi, hafa verið þess valdandi að samtakamáttur þeirra er ekki sem skyldi. En að kalla framkomu sjómanna í þessu máli skrípaleik, það má ráðh. einn hafa að sínu orðtaki. Hann heldur því mjög fram að sú samninganefnd, sem fjallaði um breytingu á sjóðakerfinu, hafi haft, að því er manni skilst, skuldbindandi möguleika á því að koma málum sjómanna þannig fyrir að það lægi beint við að þeir samþykktu allt sem kæmi frá n. Þetta er alger fjarstæða. Hún vann sítt verk og gerði það vel, eins og ráðh. hefur skýrt, og menn deila ekki um það. En auðvitað gat hún bara lagt fram ákveðið samkomulag og gefið ákveðna möguleika að nýjum samningum. Hún hafði ekkert annað vald og hefur ekki fengið það í öllum tilfellum. Sums staðar var það staðfest sem hún gerði, annars staðar ekki. Og ráðh. las upp hversu sjómenn væru daufir í því efni að taka afstöðu til þessara mála og þeirra breytinga sem þeir höfðu þó mjög óskað eftir og að sumu leyti með sterkum mótmælum, að staðfesta vilja sinn í því efni. En það veit hæstv. ráðh. um mörg ár í þessu efni varðandi sjómannasamninga, að samningar um allt land eru mjög mismunandi. Og ég sé ekki að nokkur ríkisstj. geti fært þá í eitt allsherjarform. Ég sé það ekki. Viðleitni þessa frv. er að gera það skilyrðislaust. Aðstæður á landinu eru svo mismunandi, að það hefur alltaf komið eitthvað í viðbót við sjálfa skiptaprósentuna, einhver sérsjónarmið, rétt eins og á sér stað á vinnusvæði t.d. Stór-Reykjavíkur. Það er dreginn ákveðinn hringur hér á Reykjavíkursvæðinu þar sem menn fá sérstök hlunnindi ef þeir fara út fyrir. Heildartímakaup er það sama, síðan kemur viss hlunnindatala, jafnvel fríar ferðir, frítt fæði og margt fleira. Sama gildir um sjómannasamningana. Margir hafa sagt að þetta væri hvimleitt og erfitt, en óhugsandi er að afnema það með löggjöf. Aðeins þetta eina atriði er nægilegt til þess að lýsa yfir andstöðu við þessa lagasetningu. Það má deila um það hverjir hafa ráðist mest á sjómenn og fært mest á milli. Mitt mat er það, að enginn hafi gengið lengra í því efni en hæstv. sjútvrh. á sínum tíma, Lúðvík Jósepsson, bæði í fyrri vinstri stjórn og einnig í síðari vinstri stjórn, a.m.k. í tölum talið, í krónutölu talið. En það er ekki alltaf hægt að bera krónurnar beint saman, og það er ekki heldur hægt með einföldu dæmi eins og hæstv. ráðh. las upp. Við verðum að jafna á milli í gengi og reikna það út þannig, og þá vandast málið mjög. En millifærslan fór sífellt vaxandi og var orðin slík að öllum ofbauð. Hún byrjaði hægt í tíð viðreisnar, en jókst hröðum skrefum og varð að milljarða millifærslu, svona mörgum milljörðum í tíð vinstri stjórnar, og svo hélt hún áfram í tíð hæstv. núv. ríkisstj. En mönnum ofbauð allt kerfið og það varð að stokka upp og það varð að brjóta það niður. Um það voru aðilar sammála. En ekki kom til greina að ein ákveðin n. fengi vald til þess að skipuleggja það þannig, að ef menn höfnuðu, eins og hæstv. ráðh. segir, þessu samkomulagi, þá skyldu þeir hafa eitthvert verð sem gilti áður og sjómenn höfðu æ ofan í æ mótmælt, það væri ranglátt og óréttlátt í alla staði og millifært með löggjöf hér á Alþ. í gegnum Olíusjóð og margt, margt fleira. Nei, það samkomulag og sá grundvöllur, sem þessi starfsnefnd lagði fram, hlaut auðvitað að koma til umr. í víðkomandi sjómannafélagi, annað var óhugsandi, gersamlega óhugsandi. Það þýddi ekkert þá og þýddi ekki nú að segja: Annaðhvort takið þið við þessu eða hafíð bið gamla. - Það var aldrei til umr. slík hugsun, aldrei hjá nokkrum manni. Það er tilbúningur hjá hæstv. ráðh. að segja slíkt skilyrðislaust og gera það skilyrt. Menn höfðu mótmælt þessu sívaxandi millifærslukerfi mjög eindregið. Það var ósanngjarnt, það var alla vega milli starfsgreina, það var milli svæða jafnvel, og náði ekki nokkurri átt að halda því í sívaxandi mæli áfram, svo að það hlaut að koma að því að einhverjir aðilar tækju það verk að sér að gera á því uppskurð og leggja fram nýjar till., sem væru grundvöllur að nýjum samningum. En þó að samkomulag næðist í því efni, eins og raun ber vitni, þá átti það ekki að verða með þeim hætti að annaðhvort segðu menn já eða nei skilyrðislaust og allt vera með sama hætti í uppgjöri um allt land. Það hefur enginn aðili vald til að ákveða slíkt og engin samninganefnd. Það getur vel verið að það hafi komið fram ábending á sínum tíma um að lögin tækju ekki gildi nema allir væru búnir að segja já við því samkomulagi sem þessi starfsnefnd lagði á borðið til þess að fella niður þessa miklu millifærslu. Það getur vel verið að þessi ábending hafi komið fram, ég man ekki eftir henni í ræðu hér á Alþ., og hún gat auðvitað komið fram í röðum sjómanna og útvegsmanna, að setja slíkan fyrirvara, þó tæplega nema hjá útvegsmönnum eða sem ábending til ráðh., eins og hann gat um áðan. En það er auðvitað algert aukaatriði. Það var eins og hæstv. ráðh, fann og sagði réttilega: slík löggjöf var ekki boðleg, og hann tók ekki heldur að sér slíkt hlutverk, það mundi enginn hafa gert, að setja slíka löggjöf eða reyna að koma í gegn lögum með slíkri hótun á bak við. Að verðið ætti endilega að hækka um 33%, ef þetta yrði tekið til uppskurðar og sett nýtt kerfi, sú tala var aðeins breytileg, vegna þess að einu sinni heyrðist nefnt um 24–25%. Ég man eftir ræðu eins formanns eða forsvarsmanns a.m.k. yfirmanna samtakanna í útvarpi, og ég var svo heppinn að ég tók hana á segulband og á hana, ef hún væri glötuð annars staðar. Hann hélt því hiklaust fram að fiskurinn mundi a.m.k. hækka um 50% ef allt þetta væri fellt niður og jafnvel meira.

Það átti við alla sjóði.

Já, það átti við alla sjóði. Síðan kom blessunarleg verðhækkun á erlendum markaði, þannig að þessar tölur geta hreyfst upp og niður, eins og allir þekkja til sem um þessi mál hafa fjallað. En meginefni þess, að menn eru óánægðir með þessi brbl., er að þau leysa raunverulega ekki þann hnút, sem um er að ræða, enn í dag og eins og hv. 11. landsk, kom inn á mjög vel í sinni ræðu og ég þarf ekki að endurtaka hér, málið er enn óleyst þrátt fyrir þessi lög og þrátt fyrir að þau verði staðfest. Brbl. í því tilfelli og þeirri neyð, sem þau eru réttlætanleg, eiga að hafa það í för með sér að þau leysi það vandamál sem þau eru að fjalla um. En ég tek alveg undir orð 11. landsk. um það, að þau gera það ekki. Þess vegna eru þau gagnslaus og ber að mótmæla þeim og fella. Hæstv. ráðh. sagði, að lögin ættu að tryggja að staðið væri við það sem undir var ritað. En nefndin, sem fjallaði um uppskipti á þessu sjóðakerfi, hafði ekki það vald að geta sagt öðrum fyrir. Hún lagði til ákveðinn grundvöll, og því miður tókst ekki betur til um staðfestingu á þeim grundvelli en hér hefur verið rakið úr ræðustól og öllum hv. þm. er vel kunnugt um. En það eru sjálfsagt margar ástæður til þess að svo hefur til tekist: áhugaleysi sjómanna þegar frá leið og þeir störfuðu við kannske mismunandi kjör og mismunandi túlkun í þessu máli, sumir sættu sig við fiskverðshækkunina, aðrir ekki, þeir sættu sig ekki við að fá ekki eitthvað meira, einhverja sérþætti fyrir sig á sínu svæði, eins og gengur. Við, sem höfum staðið í slíkum samningum og þekkjum til þessa hugsunarháttar víða um landið, skiljum það mætavel að menn vilja ekki gefa frjálst eftir, - alls ekki - ýmsar sérkröfur sem þeir hafa haft í fjöldamörg ár. Og það gera engin launþegasamtök - ekki nokkur. Það gera ríkisstarfsmenn ekki og það gera engin launþegasamtök. Þess vegna var útilokað að ætla að setja brbl. um þessa samninga sem áttu að þurrka út slíka ákvörðun. Það var gersamlega útilokað. Og það eitt hefði verið nægilegt að mínu mati til þess að sjómenn risu mjög öndverðir gagnvart slíkri lagasetningu. Sjálfsagt fer svo, eins og hv. 11. landsk. spáði, að þessi sterki þingmeirihl. staðfesti lögin sem slík. En ég sé ekki - og undirstrika það enn einu sinni - að tilgangur þessara laga hafi verið réttlætanlegur, og hann mun ekki leysa þann vanda sem samningsmálin eru í í röðum sjómanna. Þess vegna ber að mótmæla þeim, og ég mótmæli þeim mjög eindregið.



Herra forseti. Sennilega hefði ég ekki kvatt mér hljóðs nú við 1. umr. um lagafrv. þetta ef ekki hefði verið stutt aths. hjá hv. síðasta ræðumanni, sem ég var efnislega sammála um flest það sem lýtur að lagafrv. sjálfu, gagnrýni hans eins og hún hljóðaði af hans vörum. Ég fann mig hins vegar til knúinn að gera örstutta aths. við afstöðu Alþfl. eins og hún kemur fram til þessa lagafrv. og brbl., sem þar er um fjallað, og kjaramála sjómanna nú á hinum síðustu dögum. Hv. síðasti ræðumaður lét í ljós þá skoðun sína, að þó umdeilanlegt væri hvaða ráðh. hefði vegið harðast að kjörum sjómanna, þá mundi það nú sennilega vera Lúðvík Jósepsson í sinni ráðherratíð. Ég vænti þess ekki að hann bæri hér fram rök fyrir þessari fullyrðingu sinni, en vil vekja athygli á því, sem flestum er kunnugt, að enginn stjórnmálaflokkur íslenskur hefur borið meginsök á setningu jafnmargra brbl. til lausnar á vinnudeilum eins og Alþfl. Og það voru ráðh. Alþfl. sem öllum mönnum fremur stofnuðu hið illræmda sjóðakerfi sem hv. síðasti ræðumaður fjallaði um. Ég hygg að þeir hafi skotið stoðum undir alla þessa sjóði nema einn. En þetta er nú aðeins innskot, sem varð þó til þess að ég kvaddi mér hér hljóðs og hlýt að fjalla um lagafrv. þetta að öðru leyti. Mér varð hugsað sem svo, þegar ég hlustaði á hæstv. sjútvrh, flytja greinargott yfirlit um sögulegan aðdraganda þessa lagafrv., að hörmulegt væri það, að niðurstaða þessa yfirlits skyldi verða svo greinarlítil og einhvern veginn tuðruleg eins og raun ber vitni. Mér er það býsna minnistætt er lagafrv. um breytingarnar á sjóðakerfinu voru til umr. í þessari hv. d. fyrir nær ári, að ráðh. lagði mjög mikla áherslu á þær staðhæfingar sínar að nýir kjarasamningar við sjómenn mundu taka gildi með samþykkt þessara lagafrv. Einmitt meðferð þessa máls á hv. Alþ. í fyrra og í viðræðunum við samninganefndir sjómanna þá ber þess vott í hvílíkt óefni er komið, sérstaklega um skilgreiningu á á ráðherravaldi og valdi ríkisstj. Því fer víðs fjarri að hægt sé að kenna sjómönnum í einstökum félögum, sem áttu ýmist enga, litla eða óbeina aðild að þessum viðræðum sem þá fóru fram, - það fer víðs fjarri að hægt sé að kenna þeim um það hvernig þarna fór. Ég viðurkenni að vísu að hið félagslega ástand sjómannasamtakanna var ekki með þeim hætti að búast mætti við því að samninganefndarmenn þeirra, fulltrúar þeirra, hefðu tök á hinum einstöku félögum. En þetta var hæstv. ráðh. fullkunnugt. Hann vissi hvers konar umboð það var sem samninganefndarmenn sjómanna höfðu, sem hann ræddi við um þessi mál. Það hafði þá fyrir skemmstu verið gerð alger uppreisn í kjarasamtökum sjómanna, sem hæstv. ráðh. var fullkunnugt um, þar sem þorri starfandi sjómanna, a.m.k. hér við Suðvesturlandið, lýsti í rauninni vantrausti á þá forustumenn sem farið höfðu með samningaumboð sjómanna fram að þeim tíma. Hæstv. ráðh. segir að með frv. þessu vilji hann ekki skerða á neinn hátt kjör sjómanna. Þessu trúi ég, og með þeirri aths. að ráðh. láist hér að gera sér grein fyrir því, að verkfallsrétturinn er býsna snar þáttur af réttindum sjómanna og af kjörum þeirra. Ég afneita þeirri túlkun hæstv. ráðh., að með því að fella samningana, sem svo eru nefndir í 1. gr. þessa frv., hafi sjómenn um leið fellt breytingarnar á sjóðakerfinu. Ég hygg að í vitund sjómannanna, sem greiddu atkv. víðast hvar, hafi þessi hugrenningatengsl hæstv. ráðh, raunverulega ekki verið skiljanleg. Þeir voru að greiða atkv. um skiptaprósentu, en ekki um nein þau mál í raun og veru sem fjallað hafði verið um í viðræðunum um breytingarnar á sjóðakerfinu. Ég óska þess að Alþ. felli þetta frv. um staðfestingu á brbl. frá því í sept., vafasömum, að ekki sé meira sagt, - vafasömum brbl. Ég óska þess að Alþ. felli þetta frv., vegna þess að það blasir alveg við okkur að sjómenn muni ekki hlíta þessum lögum. Það hefur þegar komið fram, þó að ég vilji ekki hnotabítast við hæstv. sjútvrh. um það hvort þessi brbl. hafi þegar verið hrotin. Um slíkt má vafalaust teygja hrátt skinn lengi. En mér finnst það liggja í augum uppi, að þessi lög, þar sem kveðið er á um að samningar þeir, sem samninganefndir sjómanna og útvegsmanna undirrituðu 29. febr. 1976, skuli gilda fyrir þau félög sjómanna sem ekki áttu neina aðild að samningum þessum og að eigi megi knýja breytingar á þessum samningum fram með vinnustöðvun, - ég tel það alveg liggja í augum uppi að samtök sjómanna, sem nú virðast, guði sé lof, hafa vaknað til sjálfsmeðvitundar, muni brjóta þessi lög. Þau eru ósanngjörn og þau eru hættuleg, og ég vil ekki trúa því að þau félög sjómanna eða einstaklingar þeirra sjómannafélaga, sem ekki áttu neina aðild að samningum þessum, fáist til þess að viðurkenna það, að hér sé um að ræða samninga sem fengið hafi gildi við samþykkt. Ég tek að vísu undir þann ugg hv. tveggja síðustu ræðumanna, Jóns Ármanns og Geirs Gunnarssonar, - tek undir þann ugg þeirra að þinglið stjórnarflokkanna muni samþykkja frv. þetta, eins og allt er í pottinn búið. En ég er ákaflega hræddur um að þeir eigi eftir að sjá eftir því.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðum þriggja hv. þm. Ég vil leiðrétta hv. 1. landsk. þm. að ég hefði kallað málsmeðferðina skrípaleik. Ég sagði að það hefði verið skrípaleikur á Alþ. í gær, en alls ekki málsmeðferð, hvorki sjómanna, atvinnurekenda né ríkisvalds, á þessu máli frá því að viðræður hófust um kaup og kjör og allt það sem hefur farið fram á eftir. Ég vil alls ekki kalla það, sem hefur farið fram í sjómannafélögunum eftir þetta, skrípaleik, síður en svo. Mér finnst það miklu frekar sorgarleikur eða raunalegt hve félögin hafa verið veik og ósamstæð. Og ég held að það sé ekki styrkur fyrir ríkisvald á hverjum tíma að aðilar vinnumarkaðarins eigi ekki sterk félög til þess að semja og tala saman Ekkert er meira virði en að þessi aðildarfélög séu sterk og samheldni þar til þess að ná samningum og setja metnað sinn í að ná samningum um kaup og kjör, þannig að það eigi aldrei að koma til kasta ríkisvaldsins. Þetta er ekki skrípaleikur, þetta er sorgarsaga. Og ég ann sjómannasamtökunum þess af heilum hug að þau byggi betur upp sína félagslegu baráttu heldur en raun ber vitni og fleiri aðilar á landinu, hví að félagslegt starf víða er í algerum molum eins og menn vita. Það er líka misskilningur að ég hafi haldið hví fram að það eigi að vera nákvæmlega sömu kjör um allt land með þessum brbl. eða semja um sömu kjör. Það lá fyrir allan tímann að þar sem er um sérsamninga að ræða, þar verður auðvitað að semja að nýju og þeir sérsamningar eiga að vera í heiðri hafðir. Það er sérstaða í hinum ýmsu byggðarlögum sem verður að taka tillit til og bæði launþegar og atvinnurekendur hafa gert, ekki núna síðustu árin, heldur áratugum saman. Það eru mismunandi aðstæður, sérstaklega þó í tveimur landsfjórðungum, Austfjörðum og Vestfjörðum, sem eru með mikinn vertíðarafla. Hitt er svo meira samræmanlegt, í togaraútgerðinni, en þó líka til þar sérkröfur og sérsamningar sem eiga fullan rétt á sér. Með þessum brbl. er ekki verið að breyta þessu á nokkurn hátt. Þeir, sem hafa haft eitthvert forskot, eiga að hafa það áfram Lögin meina alls ekki þeim félögum eða heildarsamböndum að hafa slíkt forskot, og það var aldrei ætlunin með þessum brbl. Hv. 11. landsk. þm. talaði, eins og hans var von og vísa, mjög málefnalega um þetta mál og aðdraganda allan, enda tók hann mjög virkan þátt í þessu starfi sem sáttanefndarmaður og kom fram í þeim efnum og var í því hlutverki, sem hann tók að sér, eins og í öllum sínum störfum, til fyrirmyndar að dómi allra þeirra manna sem með honum störfuðu. Hann er auðvitað á móti þessum lögum af skiljanlegum ástæðum. Hann hefur alltaf verið á móti því að ríkisvaldið blandi sér í lausn deilumála sem þessara. En ég segi fyrir mitt leyti að það, sem á milli okkar ber, er að ég tel að með þessum brbl. séum við ekki að blanda okkur beint inn í þessa deilu, heldur að gera að veruleika það samkomulag sem gert var og var forsenda þess að allt gengi fram Þar ber okkur á milli. Ég hef margsinnis tekið fram að ég tel mjög óeðlilegt og óæskilegt að grípa inn í deilur um kaup og kjör og alls ekki fyrr en sé búið að reyna samninga til hlítar. En ég vil líka benda á það, að brbl. fela í sér allverulegar kjarabætur fyrir þá sem voru búnir að semja til 15. maí á næsta ári. Ef ég væri sjómaður, þá mundi ég telja það mikils virði að líf- og örorkutrygging hefði hækkað með þeirri breytingu að dánarbætur hækkuðu úr 1 millj. í 2 millj. og örorkubætur úr 3 millj. í 6 millj. Það munar um minna hjá fólki, ef sú óhamingja hendir að fyrirvinnan annaðhvort slasast alvarlega eða deyr, að fá þessar bætur sem það fengi ekki fyrr en þá í næstu samningum, eða eftir 15. maí. Þetta verða menn líka að hafa í huga. Brbl. eru ekki eingöngu til þess að minnka rétt sjómanna, þau eru líka í og með að auka rétt þeirra sem höfðu samið, eins og ég nefndi hér dæmi um. Ég biðst afsökunar á því, að þegar ég talaði hér um fiskverðshækkunina, þá sagði ég að fiskverðshækkunin hefði orðið 33% við sjóðakerfisbreytinguna. Það er að vísu rétt að hún var 33% við þann tíma, en af þessum 33% eru 24% vegna sjóðakerfisbreytingarinnar, hitt var vegna hækkunar erlendis, svo að þetta kom ekki nógu skýrt fram hjá mér. Hv. 11. landsk. þm benti mér á þetta, og það vil ég hér með leiðrétta. Ég sé ekki ástæðu til þess að karpa lengur um þetta mál. Ég vii þó aðeins taka fram út af því, sem hv. 5. þm. Norðurl e. sagði, að ég tei að brbl. hafi ekki verið brotin, þau hafi verið haldin af sjómönnum. Þau heimila samninga, og það segir ekkert til um að það eigi að vera heildarsamningar eða samningar verkalýðsfélaga. Ég hefði talið æskilegra, eins og t.d. á Vestfjörðum, að Útvegsmannafélag Vestfjarða og Alþýðusamband Vestfjarða hefðu gert samkomulagið á línubátunum. Hins vegar var deilan á línubátunum þar fyrir hendi í allan fyrravetur. Þar hefur verið, eins og viða annars staðar, bullandi óánægja með skiptaprósentuna og viðast hvar var línuútgerð ekki hafin þegar brbl. voru gefin út. Það var stórkostlega orðum aukið að bátar hefðu stöðvast, því að meira að segja eftir að samningar náðust á sumum stöðum, þá liðu 4–5–6 dagar að bátarnir færu á sjó vegna þess að þeir voru þá ekki einu sinni tilbúnir. Það, sem gerðist og braut ísinn, var á Súgandafirði. Skiptaprósentan hefur jafnan verið hærri vestra en víðast hvar annars staðar, og bar er þá skýringu að finna, að þar er línuúthaldið ólíkt lengra en alls staðar annars staðar á landinu. Yfirleitt byrjar línuútgerð í septemberlok að jafnaði og fyrstu dagana í okt., í einstaka tilfellum fyrr, - þá lít ég yfir nokkur ár í einu, - og henni lýkur ekki fyrr en í vertíðarlok, 15. maí. Og ég held að menn séu sammála um það, að þar eru mestu hörkuveður á vertíðinni og lína er sótt þar af mikilli hörku eða var eiginlega alls ráðandi, og þetta er sennilega einhver erfiðasta vinna á sjó og sömuleiðis í landi við beitingar, sem við þekkjum nú í dag, og mjög langur vinnudagur og ólíkt lélegri aðbúnaður heldur en t.d. á okkar nýrri og glæsilegri skipum. Því tel ég ekki óeðlilegt að skiptaprósentan hækkaði þar. Það var boðin 29.2% skiptaprósenta á móti 28.2%. En það verður þá líka að taka með í reikninginn, ef menn fara eitthvað að hugsa um afkomu útgerðar að viðast hvar annars staðar er beitingin framkvæmd í ákvæðisvinnu, þar sem maðurinn, sem beitir í landi, hefur þá miklu betri afkomu heldur en þessi eini háseti sem fer á sjó. En vestra eru yfirleitt allir menn hlutarráðnir, og það gerir gæfumuninn, að útgerðin getur ekki borgað hærri skiptaprósentu þar heldur en þar sem sumir eru hlutarráðnir, en aðrir vinna í akkorði, og skapar mikið ósamræmi og ósanngirni. Til þess að leysa þetta vandamál bauð fiskkaupandinn á Súgandafirði að greiða 0.8 og var samið um 30% skiptaprósentu. Þetta braut ísinn. Síðan var gert samkomulag á öðrum stöðum og yfirleitt er þetta samkomulag um 30%. En þar var farið út í aðra sálma. Þar var farið út í að minnka línulengdina og þar með aflavonina, og þegar það er reiknað út, miðað við línulengdina á þessum stað sem ég nefndi, þá má segja að það hafi verið dæmi þess að skiptaprósentan sé komin í 31.5% eða jafnvel 32% - ég þori ekki alveg að fullyrða það, en það er alveg um þetta bil. Þetta hefst upp úr því að heildarsamtök reyna ekki að ná samningum. En ég tel þessa þróun vera mjög óeðlilega. Aftur er ég mjög ánægður með samningana í Súgandafirði og tel að þeir hafi verið sanngjarnir í alla staði og engan veginn brjóta í bága við brbl.



Herra forseti. Við höfum haft töluverða möguleika til þess að kynna okkur þessi brbl. Þau hafa verið rædd bæði opinberlega, í fjölmiðlum og síðast á Alþ. í gær, auk þeirrar umr. sem hér fer fram nú, enda er það vel, því að hér er nm mjög stórt og viðamikið mál að ræða. Grundvöllurinn að þessum brbl. er í samkomulagi því sem gert var með fulltrúum sjómanna og útgerðarmanna og birt er sem viðbótarskjal á bls. 44 með frv. því til laga sem við ræðum hér um. Ég vil líta sérstaklega á tvö atriði þar: 1. líð, þar sem því er lofað að sjómenn og útgerðarmenn muni leita eftir samningum um kjör þar sem samningar eru lausir, og svo 2. líð, þar sem segir, að aðilar lýsi því enn fremur yfir að þeir muni beita sér fyrir því að heimildir verði veittar til að taka upp samninga á þessum grundvelli um breytingar á þeim kjarasamningum aðila, sem ekki hefur verið sagt upp, með sama hætti og væru þeir lausir. Ég vil taka undir það með hæstv. ráðh., að það er satt að segja sorglegt og kannske hörmulegt að ekki skuli hafa verið meiri þátttaka sjómanna í atkvgr. um svo viðamikið mál eins og raun varð á þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir. Ég tel að það hafi verið allvel að tilraunum staðið til þess að ná samkomulagi um kaup og kjör sjómanna. Hins vegar eru brb1. um kaup og kjör ákaflega viðamikið mál og mjög varhugavert hvenær skal beita þeim. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti, að ég er ekki sannfærður um að rétt hafi verið að beita þessari aðferð, þrátt fyrir tvær tilraunir til þess að ná samkomulagi þar sem samningar voru lausir. Ég vil þá snúa mér að 2. líð þessa samkomulags sem ég las áðan. Ég vil gjarnan spyrja að því, hvort tilraun hafi verið gerð til þess af hálfu hæstv. ráðh. að fá þær heimildir, sem þar er lofað, til að taka upp samninga á þessum grundvelli um breytingar á þeim kjarasamningum aðila sem ekki hefur verið sagt upp. Ég tel það ákaflega viðamikið að setja brbl. um kjör sjómanna þar sem samningum hefur ekki verið sagt upp og því ekki gerð tilraun til að nú samningum á frjálsum grundvelli. Samningar þessir, t.d. á Vestfjörðum, voru bundnir þegar þetta samkomulag var gert í febr. s.l. Hins vegar var möguleiki til þess að segja þessum samningum upp s.l. vor, Það notuðu útgerðarmenn sér ekki. Ég hygg að það hafi vakið nokkra furðu, og ég vil gjarnan spyrja hvort hæstv. ráðh. sé kunnugt um hvers vegna útgerðarmenn notuðu ekki þessa heimild. Ég vil taka undir það, sem kom fram hjá hæstv. ráðh. að skiptahluti á Vestfjörðum hefur verið nokkur annar en víða annars staðar um landið, og ég tek undir það sem hann sagði um ástæður til þess að svo hefur verið. Þær eru eðlilegar og hann skýrði þær fullkomlega. Því sýnist mér að það hafi verið vafasamt að setja sjómenn á þessu svæði undir sömu skiptakjör og annars staðar gilda samkv. þessum lögum. Að vísu segir í 2. gr. að samningsaðilum sé þó heimilt að koma sér saman um breytingar á þar greindum samningum, en hins vegar megi það ekki gerast með vinnustöðvun. Ég verð að segja það því fyrir mitt leyti, að ég hef ýmsar efasemdir um þessi brbl., og ég vil að það komi fram hér, að það var ekki leitað til mín sem stuðningsmanns þessarar ríkisstj. og sem formanns í sjútvn., áður en lög þessi voru sett. Ég hef því ekki lofað stuðningi mínum við þetta frv. og mun skoða það vandlega þegar það kemur til n., áður en ég geri þar upp hug minn. Ég sé hins vegar nauðsyn á því að stundum þurfi að leysa slíkar deilur með brbl. Það er ljóst. En sú spurning er rík í huga mér, hvort ástæða hafi verið orðin til þess þegar brbl. voru sett. Og ég vil gjarnan að það komi hér fram, að ég tel að það eigi að vera meira samráð, ekki aðeins innan ríkisstj., - þar sem það hefur eflaust verið, ég efa það ekki, - heldur einnig með stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. áður en svo viðkvæmu máli er hreyft sem þessu með setningu brbl.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð út af ræðu síðasta ræðumanns. Þá vil ég upplýsa það, að nokkru fyrir þinglok var mikill þrýstingur á mig og ríkisstj. að flytja á Alþ. frv. til lausnar þessu máli. Þá voru málin rædd í þingflokki Sjálfstfl. og í þingflokki Framsfl., að það þyrfti að grípa til aðgerða til lausnar þessu máli. Í þingflokki Sjálfstfl. var það samþykkt og á þeim grundvelli samþykktum við ráðh. Sjálfstfl. að flytja málíð. Og formaður Framsfl. lýsti því yfir í ríkisstj, að málið hefði verið rætt í þingflokki Framsfl. og þar hefði einnig verið lítið sömu augum á málið. Þetta var það sem fyrir lá í vor. En hins vegar var tímasetning ekki ákveðin, hún var tekin í ríkisstj. rétt áður en brbl. voru gefin út, og öll ríkisstj. var sammála. Þetta vildi ég að kæmi hér fram. Varðandi bundnu samningana get ég ekki svarað hér, hvorki fyrir aðildarfélög sjómanna né Landssamband útvegsmanna. En þó hygg ég að ástæðan fyrir því, að samningum hafi ekki verið sagt upp, sé samkomulagið sem aðilar skuldbundu sig til að vinna að, að „aðilar lýsa því enn fremur yfir, að þeir muni beita sér fyrir því, að heimildir verði veittar til þess að taka þegar upp samninga á þessum grundvelli um breytingar á þeim kjarasamningum aðila, sem ekki hefur verið sagt upp, með sama hætti og væru þeir lausir“ - þar sem samningar voru sem sagt bundnir væri það gert. Ég hygg að það sé á þessari forsendu að samningum á þessum stöðum og hjá þeim samböndum, eins og Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, var ekki sagt upp. Það er auðvitað útilokað að setja brbl. á hluta fólks í landinu, en ekki á menn á öllu landinu. Þá hefði mátt undanskilja vestfirðinga og alla yfirmenn í Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Þá hefði ég heldur farið úr ríkisstj. en að setja þau brbl. Þetta er svo sem ekkert skemmtilegt verk, en það var algerlega útilokað að gera, eins og menn hljóta að sjá. Þetta hygg ég að sé ástæðan fyrir því sem hv. þm. spurði um. Svo er aftur hitt atriði málsins, sem mér finnst, að skipti verulegu máli. Það er það, að þar sem 24% af þessari 33% fiskverðshækkun verða til vegna sjóðabreytingarinnar, þá er auðvitað ekki hægt að bera það á borð og segja, að sjómenn aðeins á þeim svæðum, sem eru með lausa samninga, eigi að bera þetta, en ekki hinir. Þess vegna segi ég það, að þó að mér sé mjög umhugað um vestfirðinga, þá vil ég alls ekki stuðla að þvi, að þeir séu í þessum efnum nein forréttindastétt. Hins vegar er ég mjög áfjáður i, að þeir haldi sínum sérsamningum og sérkröfum. Ég var fyrr á árum í samninganefndum þar og gekk þar á ýmsu og yfirleitt endaði þetta alltaf mjög vel, og ég held að þeir sérsamningar séu flestir í gildi, með auðvitað þeim breytingum sem nauðsynlegt er að gera alltaf og þarf að endurskoða eftir því sem breytingar verða á.



Herra forseti. Ég get fallist á það hjá hæstv. ráðh., að það er erfitt að setja brbl, um kaup og kjör fyrir hluta af landinu. En gagnrýni mín beinist einkum að því, að ekki var leitað þeirrar heimildar sem um getur í 2. gr., það reyndi ekki á frjálsa samninga. Ég hygg að hæstv. ráðh. hafi ýmsa möguleika til að knýja fram að þeirrar heimildar sé leitað, þótt hann sé þar ekki ábyrgur fyrir, ég fellst að sjálfsögðu á það. Og ég verð að viðurkenna að ég verð að skoða betur hvernig samþykkt var gerð í þingflokki Framsfl. þegar þetta mál var þar rætt, áður en ég fer að ræða um það hér. En ég vil taka undir það, að þegar umrætt samkomulag var gert um sjóðabreytingarnar, þá var á það fallist af báðum aðilum að breyting yrði gerð á skiptahlutfallinu, og ég vil gjarnan taka það fram, að það kom greinilega fram á þeim fundum, sem sjútvn. þessarar d. hélt, m.a. með samningamönnum sem í þessu tóku þátt, að skiptahlutfallið lækkaði nokkuð miðað við þá auknu byrði sem útgerðarmenn taka á síg. En ég verð að skoða betur hvort það hafi verið á það fallist af þingflokki Framsfl. að málið yrði leyst með brbl. eins og þessum.