Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jón Ólafsson) Meðal hinna merkustu framfara hins nýja tíma eru efalaust þær, er lúta að eflingu íþrótta. Vil ég þar sérstaklega nefna þá íþrótt, sem fegurst er og nytsömust allra íþrótta, sundið. Hvaðanæfa af landinu berast fjárveitingarvaldinu beiðnir um styrki til þess að reisa sundskála og sundlaugar og til þess að halda uppi sundkennslu. Af þessu má sjá, að almenningur skilur nú til nokkurrar hlítar, hvers virði það er að kunna sund. Mönnum er nú almennt ljóst, að sundíþróttin er eitthvert öflugasta heilsumeðal kynslóðarinnar. Ekkert er betur fallið til þess að blása þjóðinni kjark og þor í brjóst en iðkun íþrótta. Auk þess ber á það að líta, að sundíþróttin kemur mörgum að liði í lífsháska, og það má ganga út frá því sem vísu, að ef sundíþróttinni er gaumur gefinn af hinu opinbera, þá mun hún gefa mörgum manninum líf á ókomnum öldum. Fyrir Reykjavík er þetta sérstaklega mikilsvarðandi mál, þar sem um útgerðarbæ er að ræða, þar sem meginþorri bæjarbúa sækir á sjó einhvern tíma æfinnar. Reykjavík má því sízt verða eftirbátur annara landshluta hvað sundíþróttina snertir. Þetta hefir mönnum skilizt, og því var það, að núv. hæstv.dómsmrh. flutti á þinginu 1928 frv. um sundhöll í Reykjavík. Þá lá fyrir þinginu áætlun um það, hvað slíkt fyrirtæki myndi kosta uppkomið, en áætlun þessi reyndist síðar mjög af handahófi og vanefnum ger og lítt á henni að byggja. Framkvæmd þessara laga var því frestað, í samráði við dómsmálaráðuneytið, sem þetta mál hefir til umsagnar og ráða, vegna þess að auðsætt þótti, að áætlunin væri of lág. Það kom sem sé í ljós við nánari rannsókn, að áætlunin 1928 var svo lausleg, að skakkaði fullum helmingi. Auk þess kom það á daginn, að ef hugmyndin um þrjár sundlaugar ætti að framkvæmast, þá færi hinn raunverulegi kostnaður langt fram úr tvöfaldri áætlun frá 1928. Stóð nú í nokkru þófi um þetta um hríð. Loks var áætlun bæjarstj. hrundið, og þegar ný áætlun var gerð vorið 1929, þá gerði hún ráð fyrir að kostnaðurinn næmi 400 þús. króna. Í þá áætlun vantaði þó eitt, sem hæstv.dómsmrh., og reyndar margir fleiri, hafa lagt mikla áherzlu á, nefnilega að veitt sé köldum sjó í laugina, byggð sjólaug í sundhöllinni. Sá aukakostnaður, sem af því leiðir, hefir verið áætlaður um 80 þús. króna, svo að heildarkostnaður sundhallarinnar er samkvæmt nýjustu áætlun 480 þús. kr. Nú vil ég biðja menn vel að gæta þess, að það eru fleiri en Reykvíkingar, sem gagn hafa af þessari væntanlegu sundhöll. Í bænum er saman kominn fjöldi fólks af öllu landinu, og allir helztu skólar landsins eru í Reykjavík. Vitaskuld yrði sundhöllin notuð afarmikið af skólafólki og stæði því frjáls til afnota sem bæjarbúum. Ennfremur vil ég benda á það, að Reykjavík leggur svo mikið af mörkum til ríkisins, að sízt ætti að telja það eftir, þótt það legði þessu menningarmáli bæjarins nokkurn stuðning. Hygg ég, að Reykjavík sé vel að því komin að njóta dálítillar velvildar af hálfu þings og fjárveitingarvalds, þegar um slíkt stórmál er að ræða. Eins og ég gat um áðan, gerir áætlunin frá því í fyrra ekki ráð fyrir þeim kostnaði, sem sjólaugin hefir í för með sér. Ennfremur hafa menn tekið eftir því, að í áætlunina vantar einnig klefa fyrir baðgesti til þess að klæða sig í, og áhöld til þess að hreinsa vatnið. Þetta eykur kostnaðinn töluvert. Sjóinn verður að leiða sunnan úr Skerjafirði, og er sá kostnaður lauslega áætlaður 70 þús. kr. ásamt lauginni sjálfri. Húsameistari ríkisins hafði ekki gert ráð fyrir nægilega mörgum baðgestum, að því er talið er, og því er álitið, að þurfi að fjölga klefunum. Bæjarstj. Reykjavíkur hefir falið okkur að fara þess á leit við Alþingi, að það veiti styrk til þess að koma sundhöllinni upp, sem nemi helmingi kostnaðar, eins og þegar reistar eru steyptar sundlaugar úti um land. Vonum við, að Alþingi sýni þann skilning á þessu mikla menningarmáli höfuðstaðarins. og reyndar alls landsins, að það sjái sér fært að leggja því það lið, sem fram á er farið. Sé ég svo ekki ástæðu til þess að fara fleirum orðum um þetta að svo komnu, en óska, að því verði vísað til 2. umr. og til fjvn. Hygg ég, að þar eigi það bezt heima, en annars geri ég það að engu kappsmáli. Þó skal ég geta þess, að mér virðist geta orkað tvímælis um það, hvort þessi 100 þús. kr. fjárveiting þarf ekki endurnýjunar við, til þess að ráðh. geti innt hana af hendi. Væntanlega tekur n. það sérstaklega til athugunar.

Magnús Guðmundsson Ég verð að segja, að ég efa það stórlega, að nægilegt sé að gera þá breytingu, sem frv. á þskj. 212 ráðgerir. Mér skilst, að lögin frá 7. maí 1928 setji það beinlínis að skilyrði fyrir 100 þús. kr. framlagi ríkissjóðs, að sundlaug verði fullger og tekin til afnota eigi síðar en sumarið 1930. Nú vita allir, að sundhöllin verður ekki tilbúin í sumar, og falla því lögin alveg úr gildi, nema meiri breyt. sé gerð en þetta frv. ráðgerir. Þessa aths. vildi ég gera, en það, sem aðallega kom mér til að standa upp, voru þau orð í grg. frv., að „eftir margvíslegar samningaumleitanir við ríkisstj. og tilraunir húsameistara að draga sem mest úr kostnaði, fékkst loks samþykki ráðh. á uppdrætti, sem bæjarstj. samþykkti, og telur kostnaðinn vera 480–500 þús. kr., sem að áliti borgarstjóra er of lágt“. - Eftir þessum orðum að dæma lítur út fyrir, að bæjarstj. hafi átt í höggi við hæstv.dómsmrh. um að draga úr kostnaðinum við byggingu sundhallarinnar, og að hann hafi lagzt á móti því. Þykir mér þetta undarlegt, þar sem sami ráðh. flutti frv. á þinginu 1928 um að byggja sundhöll, er væri meir en helmingi ódýrari en sú, er þetta frv. ræðir um. Vil ég því spyrja hv.flm., hvort þeir álíta þessa afstöðu hæstv. ráðh. hafa verið orsök þess, hversu framkvæmdum hefir seinkað í málinu, og að þær skuli nú fyrst vera að byrja, og hvort þeir álíti það orsök dráttarins, að hæstv. ráðh. vildi ekki staðfesta uppdráttinn né ganga inn á þær till., sem bæjarstj. gerði til þess að draga úr kostnaðinum af byggingu sundhallarinnar.

Flm. (Jón Ólafsson) Það er alveg rétt hjá hv. 1. þm. Skagf., að það getur orkað tvímælis, hvort dómsmrh. hefir heimild til þess að greiða þessar 100 þús. kr., eftir orðalagi laganna frá 1928. En ég held þó, að hann muni gera það, svo framarlega sem verkið er hafið á þessu ári, því að þó að verkið eigi að vera fullgert í júlí í sumar, þá getur það varla talizt svo afgerandi atriði, að ríkið sjái sér ekki fært að veita fé til verksins fyrir þá sök eina. Mér skildist á hv. 1. þm. Skagf., að hann vildi fá að vita. hvað farið hefði á milli bæjarstj. og hæstv.dómsmrh. út af þessu máli. Ég er nú ekki svo nákunnugur því, að ég geti skýrt frá því, enda skiptir það litlu máli. En hitt veit ég, að ávallt hefir þótt eitthvað vanta í áætlanir húsameistara ríkisins, og þótt ýmist of háar eða of lágar. Ennfremur hefir hæstv. ráðh. haldið því stöðugt fram, að í sundhöllinni þyrfti að vera sjólaug, og neitað að samþykkja uppdráttinn að öðrum kosti. Upphaflega var ætlazt til, að laugarnar yrðu 3, ein fyrir íþróttamenn, önnur til kennslu, en sú þriðja átti að vera sjólaug. En þegar betur var aðgætt, kom það í ljós, að það myndi verða svo dýrt, að það færi langt fram úr áætlun. Þetta var líka gert í sambandi við það, að bærinn kæmi upp sundlaug til þess að kenna börnum úr barnaskólanum. Um þessa laug til kennslu náðist ekki samkomulag við hæstv.dómsmrh., og var því horfið að því, í sambandi við íþróttamenn, að hafa aðeins eina sundlaug og svo 8x10 m. sjólaug. Að öðru leyti en þessu veit ég ekki til, að hafi verið nokkurt ósamkomulag milli hæstv. ráðh. og bæjarstj. Reykjavíkur. Að vísu var það með ákveðnum skilyrðum, að hæstv.dómsmrh. veitti samþykki sitt til, að sjólaugin skyldi tekin með. Það má vel vera, að bæjarfulltrúar Reykjavíkur, eða sá bæjarfulltrúi, sem líka er þm. Reykv. og flytur þetta frv. með mér, geti lýst því betur, hvort ósamkomulagið milli bæjarstj. og hæstv.dómsmrh. hafi verið nokkuð annað en það, sem ég nú hefi skýrt frá. Mun á báða bóga hafa verið tog nokkurt um þessi atriði: Var þó að síðustu, í öllum aðalatriðum, farið eftir till.hæstv.dómsmrh. í þessum efnum. Held ég svo, að það hafi ekki verið fleira, sem hv. 1. þm. Skagf. spurði um.

Magnús Jónsson Það er aðeins vegna aths. hv. 1. þm. Skagf. um það, að þótt þetta frv. yrði samþ., væri það tæplega einhlítt. Það skilyrði, að sundhöllin skyldi fullbúin fyrir árslok 1930, mundi standa eftir sem áður. Þetta þarf að leiðrétta. Tilætlun mín var sú, að þessi breyt. næði út að orðunum í 1. gr. 1. frá 1928: „.... með þeim skilyrðum, sem hér segir“. Þessi frv.gr. ætti þá að vera þannig: „Upphaf 1. gr. laga nr. 32, 7. maí 1928, um sundhöll í Reykjavík, orðist svo: Ríkissjóður leggur fram helming kostnaðar við byggingu sundhallar í Reykjavík, sem nú er í smiðum, allt að 250 þús. krónum, með þeim skilyrðum, sem hér segir“. Hér er skýrt fram tekið, hvað eigi að takast framan af 1. gr. laganna frá 1928. Þetta vona ég, að n. sú, sem fær málið til meðferðar, athugi, fyrst henni hefir verið bent á það.

Pétur Ottesen Út af þeirri till., sem fram hefir komið, um að vísa þessu máli til fjvn., vil ég geta þess, að á þinginu 1928 var þessu máli vísað til menntmn. Ég sé enga ástæðu til þess að breyta til um nefndarskipun nú og vil að málinu sé vísað til menntmn.

Magnús Guðmundsson Það er alveg rétt, sem hv.þm. Borgf. sagði, að þetta mál var í menntmn. á þinginu 1928. Samt sem áður felli ég mig vel við till.hv.flm., að vísa því til fjvn. Það stendur nú svo á, að sú n. er nálega búin að ljúka störfum sínum, að afgr. fjárl.frv. Þess vegna virðist mér hún hafa nægan tíma til að athuga þetta mál, og trúi ég n. mjög vel til þess. Það er ekki hægt að neita því, að eðlilegast er, að svo stórt framlag sem þetta verði borið undir fjvn., enda ætla ég, að það hafi verið gert á þinginu 1928, þótt sú n. fengi það ekki beinlínis til athugunar. Mér finnst því réttast, að þessu máli sé vísað til fjvn., án þess þó ég vilji gera þetta að kappsmáli. Það er sjálfsagt rétt, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að það þyrfti að breyta orðalagi frv., og skal ég því ekki fara frekar út í það. Ég vil aðeins beina því til þeirrar n., sem fær málið til meðferðar, að hún útvegi sér upplýsingar um það, hvað fyrir sig hefir gengið í þessu máli. Fyrst svo stendur á, að ráðh. sá, sem mál þetta heyrir undir, getur ekki verið hér við, er sjálfsagt, að n. afli sér þessara upplýsinga. Ég segi þetta ekki af því, að ég á nokkurn hátt rengi það, sem hv.flm. hefir sagt um afskipti hæstv.dómsmrh. af þessu máli, heldur vegna þess, að hér er enginn til andsvara af hans hálfu. Þó veit ég ekki nema hæstv.forsrh. geti gefið einhverjar upplýsingar í þessu máli.

Mér er málið alveg ókunnugt

. Fyrst hæstv.forsrh. veit þetta ekki, er enginn úr stj. hér, sem geti tekið til andsvara í málinu. Skal ég því ekki fara frekar út í það hér, en áskil mér rétt til þess, þegar málið kemur frá n. Vona ég, að n. komi þá með upplýsingar um allt, sem gerzt hefir og máli skiptir.

Pétur Ottesen Ég vil benda hv. 1. þm. Skagf. á það, að þótt fjvn. skili bráðum áliti sínu, er langt frá því, að störfum hennar sé lokið. Fyrir henni liggur fjöldi erinda, sem upplýsingar vantar um og verða ekki afgreidd fyrr en til 3. umr.N. hefir því nóg með sinn tíma að gera við að undirbúa fjárlögin. Ég vil í þessu sambandi minna á það, að á öndverðu þingi var máli um Skeiðaáveituna þröngvað upp á nefndina. Þessu máli hefir n. ennþá ekki getað sinnt. Ef n. nú á að fá nýtt mál til meðferðar, sem líka þarf upplýsinga um, er ég hræddur um, að nokkuð tefjist fyrir n. að afgr. fjárlögin. Það hefir líka verið fundið að því hér, að n. hafi ekki lokið svo fljótt störfum sem æskilegt væri. En hvað mun þá verða, ef á að fara að hlaða á hana óskyldum störfum?

Flm. (Jón Ólafsson) Ég hefi ekki margt að segja, því hv. 1. þm. Skagf. tók það fram, sem ég vildi sagt hafa. Ég get ekki annað skilið en þetta mál eigi heima hjá fjvn., því hún hefir næstum því lokið störfum sínum. Ég er hræddur um, að jafnmiklum iðjumanni og hv.þm. Borgf. myndi bregða við, ef hann hefði ekkert að starfa. Mér finnst það því reglulegt gustukaverk að láta hann hafa eitthvað að starfa. Þetta frv., sem hv.þm. var að tala um, hefði mátt afgreiða einhverntíma milli funda. Það, að frv. hefir ekki verið afgr., er ekki beinlínis því að kenna, að nefndin hafi ekki haft tíma til þess, heldur vegna þess, að n. þótti ekki nauðsyn að afgreiða það fyrr en hún gæti tekið það til rækilegrar athugunar. Að vísu var þrem mönnum úr n. falið þetta verk, en þar sem þess var krafizt, að koma fjárl. frá sem fyrst, þótti þeim engin nauðsyn að eyða tíma í að taka ákvörðun um þetta frv. Það ætti ekki að þurfa að daga uppi þess vegna. Ég skal ekki þrátta við hv.þm. Borgf. Mig langar sízt af öllu til að fá mál í fjvn., en þetta mál finnst mér algerlega eiga þar heima. N. verður að athuga og gera till. um, hversu mikið og hvernig skuli veita þessa upphæð, sem hér er farið fram á.

Pétur Ottesen Mér finnst leitað nokkuð langt eftir ástæðu til þess að vísa þessu máli til fjvn., ef það á að vera í gustukaskyni við einstaka nefndarmenn. Sýnir það vel, við hvaða rök þessi till. styðst, þegar grípa verður til slíks neyðarúrræðis sem þessa. Fjvn. hefir frá upphafi haft tvo fundi á hverjum degi, 1½–2 tíma árdegis og alltaf 2–3 tíma á kvöldin. Nefndarmennirnir hafa jafnframt sinnt þingstörfum, og verður því varla ætlazt til meiri nefndarstarfa af þeim. Og ég ætla að biðja hv.þm. (JÓl) að taka eftir því 

Flm. (Jón Ólafsson) Ég ætla að taka það fram, til þess að hv.þm. Borgf. misskilji ekki það atriði, hvers vegna ég vildi vísa málinu til n. hans, að það var mest í spaugi sagt. Hv. þdm. vita það allir, að hv.þm. Borgf. er hinn mesti iðjumaður, sem kann því illa að vera iðjulaus. Það var vegna þess, að ég sagði þessi orð, sem hann var að reyna að snúa út úr.

Ingólfur Bjarnarson Mér finnst rétt að taka í sama strenginn og hv.þm. Borgf., að það er undarleg till. hjá hv. 3. þm. Reykv. að vilja vísa þessu máli til fjvn. Hv. þm. Borgf. hefir skýrt það svo vel, að n. hefir fyrst um sinn meira en nóg að starfa. Þarf ég ekki að skýra það frekar. Ég vil skjóta því til hv. 3. þm. Reykv., að mig furðar á því, að hann skuli telja, að n. hafi lítið að gera. Ég vil benda á það, að störf hennar að þessu sinni hafa ekki gengið það greitt, að ástæða sé fyrir hann að ætla, að hún hafi nægan tíma til að taka fleiri mál að sér en henni ber. Þátttaka sumra nm. hefir heldur ekki verið svo mikil, að það yrði til að flýta fyrir störfum hennar; og er ekki víst, að það verði frekar hér eftir en hingað til. Mig furðar á því, að hann skuli ekki hafa tekið þetta með í reikninginn.

Flm. (Jón Ólafsson) Það hefir komið fram till. um að vísa þessu máli til allshn. og get ég verið því samþ. Vegna þess, sem hv.þm. S.-Þ. sagði, vil ég geta þess, að framan af þinginu var ég dálítið tímabundinn, meðan ég var á fiskiþinginu, og gat þess vegna ekki tekið þátt í störfum nefndarinnar. Ég kærði mig þá heldur ekki um þátttöku í þeim, og þess vegna þurftu nefndarstörfin ekki að tefjast.

Það voru fleiri

. Ég álít, að n. sé skipuð þeim mönnum, sem iðulega sækja fundi, en ég skal fúslega játa, að ég gat ekki komið á fundi um nokkurn tíma, og bið ég velvirðingar á því, eins og ég hefi áður gert.

Halldór Stefánsson Enda þótt brtt. mínar á þskj. 173 séu að vísu nokkuð fyrirferðarmiklir, ætla ég ekki að tala um þær langt mál, því þær eru að nokkru leyti sama efnis og brtt.n. og settar fram í sömu röð. Það er víða aðeins orðamunur, er mér þótti betur mega fara, þótt sumpart séu þar nokkrar breyt. að efni til. Skal ég nú stuttlega víkja að efni þeirra, án þess að rekja hverja einstaka brtt. Mér virðist það óljóst eftir frv. og till.n., hvort refir eigi að teljast fullkomlega ófriðhelgir eða ekki. Ég tel, að villtir refir hafi verið ófriðhelgir og eigi að vera það áfram. En þar sem hreppsnefndum er ætluð á grenjavinnslutímanum öll framkvæmd að eyðingu refa, þykir mér nauðsynlegt að gera þau skil á þessu, að á grenjavinnslutímanum hafi hreppsnefndir einskonar einkarétt til refaveiða, er þær svo láta af hendi til skotmanna, eftir því sem þær skipa til um veiðina, en á öðrum tímum séu þeir ófriðhelgir fyrir öllum, hvernig sem á stendur. Ef álit mitt um ófriðhelgi refa er rétt, þykir mér ekki geta komið til mála, að landeig- andi og ábúandi fái landshlut af ágóðanum af refaveiðum, svo sem n. leggur til. Það er fyrst og fremst alveg rangt að ætla landeigendnm nokkurn veiðihlut, nema þá óbeint að því leyti, sem þeir gætu byggt jörðina hærra en ella, eða þeir séu jafnframt ábúendur, því ef maður hefir skilyrðislausa ábúð á jörð með öllum gögnum og gæðum, á hann vitanlega landshlut fyrir veiði, sem aðrar landsnytjar. Landeiganda kæmi það til nytja, ef þessi hlunnindi væru svo mikil, að hann fyrir þau geti byggt jörðina hærra en annars myndi. Það er líka svo sumstaðar hér á landi, a. m. k. á Austurlandi, að hreppar hafa stór útgjöld af eyðingu refa. Skiptir það jafnvel þúsundum króna. Svo hefir það verið a. m. k. fram á síðustu ár. Útgjöld hreppanna munu þó hafa minnkað nokkuð á síðustu árum, vegna þess hve hátt verð hefir verið á yrðlingum, en eru þó allhá ennþá. Þá sakna ég þess í frv. og till.n., að þar eru engin ákvæði um meðferð grenja. Þess vegna hefi ég leyft mér með 9. brtt. að setja fram stuttar reglur um það, hvaða meðferð skuli hafa á grenjum og hvað beri að varast. Þá er í heiti frv. mótsögn - eyðing og rækt - og fyrirsögn fyrri kafla er ekki nógu yfirgripsmikil, þar sem hann tekur til fleira en grenjavinnslu. Það, sem hér er nefnt eyðing refa, hefir jafnan áður verið nefnt refaveiðar. Frekar skal ég ekki ræða um þessar till. Ég legg það undir dóm hv.þdm., hvernig þeir velja milli till. minna og annara till., sem fyrir liggja í þessu máli.

Pétur Ottesen Það er nú þegar komið í ljós, sem bent var á við 1. umr. þessa máls, að frv., sem mþn. í landbúnaðarmálum samdi um eyðing refa og refarækt, er að ýmsu leyti mjög ábótavant. Meðferð n., sem fékk frv. til meðferðar, sýnir þetta mjög vel, því hún leggur til, að svo margar breyt. verði gerðar á því, að ekki stendur steinn yfir steini, ef svo má að orði kveða, í hinu upphaflega frv., ef þær verða allar samþ. Í fyrri kaflanum er næstum því ekkert atriði óbreytt eftir till.n. og við síðari kaflann er einnig mörgu hreytt. Enda var það strax augljóst, að í frv. vantaði skýr ákvæði um ýms framkvæmdaratriði þessa máls, sem nauðsynlegt er að hafa í lögunum. Þó gert sé ráð fyrir, að reglugerð, byggð á lögunum, sé gefin út, þarf óhjákvæmilega að taka ýmislegt nánar fram heldur en gert var í þessu stjfrv. Ég er hv. landbn. þakklátur fyrir þá miklu viðleitni, sem hún hefir sýnt til þess að ganga svo frá þessu máli, að við það megi hlíta. Þannig hefir hún t. d. gert nánari skilgreining á því, hverjir það eru, sem standa eiga fyrir framkvæmdum refavinnslunnar. Stjfrv. gerir aðeins ráð fyrir, að hreppsnefndir annist framkvæmdirnar undir yfirstjórn sýslunefnda. En hliðstætt verksvið þessu er umsjón smalamennskunnar á haustin. Og í brtt.n. er það tekið fram, að þar sem fleiri hreppar eiga afrétt saman, skuli sá félagsskapur setja menn til að annast framkvæmdirnar. En n. hefir gleymt einum aðila, nefnilega þeim hreppum, sem eiga sameiginlegan fjallskilasjóð, en ekki sameiginlegar afréttir. Ég hefi því gert þá eðlilegu brtt. við brtt.n., að þessum aðila sé bætt inn í frv. og að þar, sem svo stendur á, skuli sameiginlegur fjallskilafundur ráðstafa framkvæmdum. Margar af brtt. mínum miða einungis að því að samræma orðalag frv. á öðrum stöðum við þessa leiðréttingu, og býst ég við, að hv. landbn. geti fyllilega fallizt á að taka þær til greina. Að hún tók þetta ekki upp sjálf, hlýtur að stafa af því, að henni hafi ekki verið kunnugt um neina slíka staðhætti, sem þessar brtt. mínar byggjast á. Þá er gert ráð fyrir í brtt.n., að þegar greni vinnast í heimahögum einhverrar jarðar, þá skuli landeigandi og ábúandi jarðarinnar í félagi njóta nokkurs hagnaðar af því, ef annars um nokkurn hagnað af grenjavinnslunni er að ræða. Nú tók hv.frsm., fram í gær, að þetta næði ekki til þeirra heimalanda, sem notuð væru sem afréttir. Mér finnst því vanta skilgreiningu á því í frv., hvaða heimalönd njóta þessa hagnaðar og hver eiga að teljast afréttir. Ég hefi gert þá brtt., að um þetta efni fari eftir skilgreiningu fjallskilareglugerðar í hverri sýslu; eru þá þau lönd, sem menn smala sameiginlega, talin afrétt, en þau, sem eigandi á einn að sjá um smölun á, eigi. Það er auðvitað nauðsynlegt að fyrirbyggja, að nokkur misskilningur verði á lögunum, þegar til framkvæmda kemur. Mér hefir verið bent á, að brtt. mín væri einu sinni ekki nógu skýr, og getur það vel verið; en það má þá athuga betur fyrir 3. umr. Þarf ég svo ekki fleira að taka fram viðvíkjandi brtt. mínum við fyrri kafla frv. Þá er brtt. mín við 9. brtt.n., sem er við 8. gr. frv. Í brtt.n. er mælt svo fyrir, að sýslunefndum sé heimilt að setja með reglugerð, sem atvmrn. staðfestir, nánari reglur um „grenjaleitir, grenjavinnslu og kaupgreiðslu til skotmanna o. fl.“. Ég hefi lagt til, að í staðinn fyrir „o. fl.“ komi: „og annað, er lýtur að eyðingu refa“. Mér finnst það skýrara heldur en að hafa aðeins þessa skammstöfun á eftir upptalningunni. Í 10. brtt.n. er gert svo ráð fyrir, að hver, sem ætlar að setja upp refaræktarbú, verði fyrst að fá samþykki sýslunefndar. Það er nú raunar vafasamt, hvort þetta verður heppilegt í framkvæmdinni. Þar sem sýslunefndir hafa aðeins einn fund á ári, getur orðið vandkvæðum bundið fyrir þá, sem eru að brjótast í að koma upp refaræktarbúi, að fá samþykki hennar. Nema þetta yrði þá svo í framkvæmdinni, að sýslumennirnir veittu þetta leyfi fyrir hönd n., eða upp á væntanlegt samþykki hennar síðar, eins og stundum er gert undir svipuðum kringumstæðum. Í sambandi við þetta ákvæði er gerð skilgreining á, hvað telja skuli refaræktarbú, með svo hljóðandi orðum: „Það telst refaræktarbú, þar sem refir eru aldir árlangt, hvort sem fleiri eru eða færri“. Þarna legg ég til,. að bætt verði við: „en hitt refaeldi, þar sem refir eru aldir skemmri tíma“. Er það aðeins til skýringar. Ég býst við, að það ákvæði í sömu brtt.n. að sá, sem sækir um leyfi til að koma upp refaræktarbúi, skuli láta fylgja umsókninni vottorð um, að hann hafi þá þekkingu, sem til starfrækslu búsins þarf, sé fremur þýðingarlítið. Má gera ráð fyrir, að sýslunefndarmenn hafi yfirleitt litla aðstöðu til að dæma um gildi slíkra vottorða. Þó skaðar þetta ákvæði svo sem ekkert. Í 13. brtt.n. er gert ráð fyrir, að atvmrn. setji reglugerð um öryggi refagirðinga. En um önnur atriði frv. er sýslunefndum ætlað að setja reglugerð. Mér finnst þetta óþarfa tvískipting; ég held, að ekkert betur sé gengið frá öryggishlið þessa máls, þó atvmrn. sé falið að gera reglugerð um þetta atriði heldur en að sýslunefndirnar gerðu það, enda hafa þær fremur aðstöðu til að sjá um að reglunum sé fylgt. En þetta skiptir auðvitað ekki miklu máli. Ég hefi hlaupið yfir að geta um 11. brtt.n. og ætla því að drepa á hana nú. Hún mælir svo fyrir, að öll refaræktarbú og einnig annað refaeldi skuli háð eftirliti dýralæknis. Ég hefi gert þá brtt. við þetta, að refaeldi skuli undanskilið dýralækniseftirlitinu. Þar sem ekki er talið til refaeldis annað en það, þegar refir eru aldir mjög stuttan tíma í einu, þá finnst mér óþarflega strangt að leggja þar á þann mikla kostnað, sem dýralækniseftirlit hefir í för með sér víða á landi, sökum þess hvað dýralæknar eru óvíða. Aftur á móti tel ég sjálfsagt, að þar, sem refaræktarbú er starfrækt árið um kring, sé dýralækniseftirlitið gert að skyldu, enda er þar oftast að ræða um svo mikla fjárveltu, að minna munar um kostnaðinn af því. Þá er komið að síðustu brtt. minni, sem er þess efnis, að feila skuli burt ákvæði 14. brtt.n. um það, að ekki megi flytja út yrðlinga fyrr en 20. september. Ég get ekki fallizt á, að það ákvæði sé nauðsynlegt, eða það hafi neina þjóðhagslega þýðingu, eins og hv.frsm. vildi halda fram. En það mundi vitanlega útiloka þá samkeppni, sem verið hefir nú síðustu árin um kaup á yrðlingum, því refaræktarbú eru fá hér innanlands og því ekki hægt að gera ráð fyrir mikilli samkeppni milli þeirra. En einmitt vegna samkeppninnar og sölu yrðlinganna til útlanda er nú grenjavinnslan orðin eftirsóttur gróðavegur. Þess vegna má ekki útiloka þessa samkeppni. Hv. frsm. hélt því fram, og n. gerir það líka í nál. sínu, að meira muni á verði yrðlinganna, hvort þeir eru seldir á vorin eða haustin, heldur en sem svarar kostnaði við eldi þeirra og að þess vegna eigi ekki að selja þá fyrr en á haustin. Ég veit nú ekki, hvaðan hún hefir upplýsingar um þetta, eða á hverju hún byggir álit sitt. Hún hefir e. t. v. heyrt eigendur refaræktarbúanna hér, sem róa að því öllum árum að útiloka samkeppnina um yrðlingakaupin, halda þessu fram. Verður þá ekki mikið úr sannanagildi þess, ef hún byggir eingöngu á umsögn þeirra. Eða kannske hún geti sýnt fram á þetta reikningslega? Ef hún getur lagt sannanir fyrir þessum ummælum sínum á borðið, verður auðvitað að taka það til athugunar, en komi ekki í ljós annar grundvöllur fyrir þeim en „agitation“ refaræktarmanna, þá verður að beita þau fyllstu gagnrýni.

Slík „agitation“ hafði engin áhrif á n.

. Ég vil benda á það, að meiri kostnaður er við yrðlingana til hausts en það, sem eldið sjálft kostar; það þarf eftir kröfum þessa frv. að koma upp dýrum girðingum. Ég byggi brtt. mína á þeirri reynslu undanfarandi ára, að samkeppnin hefir skapað mjög hátt verð á yrðlingum, og ég vil ekki útiloka áhrif hennar á verðið, í óvissu um, hvað við tekur. Hv. frsm. var að tala um það í gær, að gæði dýranna, sem út eru flutt, væru mjög misjöfn og að Norðmenn misnotuðu það þannig, að þeir teldu betri dýrin af grænlenzkum stofni, en hin af íslenzkum. En nú hefir hv.n. tekið upp í brtt. sínar það ákvæði, að ekki megi flytja út neina refi nema eftir nákvæma dýralæknisskoðun. Og það hefir maður, sem er nákunnugur þessum efnum, sagt mér, að það mætti sjá það á yrðlingum mjög ungum, hvort þeir muni gefa af sér góð skinn eða ekki. Svo framarlega að dýralæknisvottorð hafi nokkra þýðingu - og n. gengur út frá því -, má þess vegna jafnt byggja á þeim, hvort sem um eldri eða yngri dýr er að ræða. Ég vil því skora á hv.þd. að samþ.brtt. mína um að fella niður úr brtt.n. þetta ákvæði, að ekki megi flytja út yrðlinga fyrr en eftir 20. september; það er mikið hagsmunaatriði fyrir þá, sem vinna að grenjavinnslu, hvort þeir geta selt yrðlingana í frjálsri samkeppni eða ekki. Ég sé ekki ástæðu til, fyrr en útséð er um afdrif þessarar brtt. minnar, að benda rækilega á það ósamræmi, sem er á milli 8. og 14. brtt.hv.n., eins og hún hefir gengið frá þeim. Í 8. brtt. er ákveðið, að hreppsnefndir og aðrir, sem sjá eiga um framkvæmdir við refaeyðingar, skuli leggja sundurliðaðan reikning yfir tekjur og kostnað við refaeyðinguna fyrir fjallskilafund, sem haldinn er í september á haustin. En aftur á móti ef 14. brtt. er samþ. óbreytt, munu margir neyðast til að koma upp refagirðingu og geyma yrðlingana sjálfir fram yfir 20. september, en þá er vitanlega ómögulegt fyrir þá að gera reikningsskil á fjallskilafundi, sem oftast er fyrr heldur en hægt yrði þá að selja refina. Annars hefir, þar sem mér er kunnugt um, verið venja, að refareikningar hafa verið lagðir fram með fjallskilasjóðsreikningum á sýslufundum, og þeim, sem hefir verið falið að endurskoða hreppareikningana og fjallskilasjóðsreikningana, hefir líka verið falið að endurskoða refaveiðakostnað, og ég sé enga ástæðu til að víkja frá því. En verði till. mín samþ. og þessi liður falli niður, er þetta vitanlega framkvæmanlegt hjá þeim, sem selja yrðlinga skömmu eftir að grenin eru unnin. Að öðru leyti stangast þetta í till. nefndarinnar. Ég ætla ekki að tala meira um brtt. mínar. Ég vænti þess, að hv. d., eða þeir af hv. dm., sem annars fallast á brtt.n., geti líka greitt mínum brtt.atkv., þar sem þær eru aðeins tilraun til að færa í betra horf og taka upp nauðsynleg ákvæði í frv., sem hv.n. hefir sézt yfir.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Þessir tveir hv.þm., sem talað hafa, hafa verið mjög vinveittir afgreiðslu n. á þessu máli og fáar aths. gert. Ég skal taka það fram, að n. hefir ákveðið að taka aftur til 3. umr. 10. brtt. sína. Út af því, sem hv. 1. þm.N.-M. sagði um brtt. sínar á þskj. 173, hefi ég lítið að segja. Hv. þm. tók það sjálfur fram, að þær hefðu nær eingöngu inni að halda orðabreyt., og það er alveg rétt. En slíkt er alltaf álitamál og smekkatriði, og n. getur t. d. ekki verið að deila um það, hvort réttara sé að setja sýslunefnd framan við hreppsnefnd eða öfugt, þegar nákvæmlega sama meining er í till. Hv. þm. sagði, að það væri ekki ljóst af frv., hvort refir ættu að vera fullkomlega ófriðhelgir eða ekki, og þetta atriði gerir hv.þm.brtt. um. Ég hygg, að ákvæði frv. geti ekki orkað tvímælis. Yrðlinga á grenjum er ekki leyft að taka, nema af þeim, sem til þess eru kvaddir, en utan grenjavinnslutíma eru refir fullkomlega ófriðhelgir, þar sem beinlínis er heitið verðlaunum fyrir að vinna þá. Hv. þm. saknaði þess, að ekki væru nein ákvæði í frv. eða till.n. um meðferð grenja. N. leit svo á, að nánari ákvæði um þetta ættu betur heima í reglugerðum sýslnanna en beinlínis í lögunum. Um nafn frv. skal ég ekkert segja. Mér finnst það litlu máli skipta og gott það nafn, sem er. En þar sem till.hv.þm. á þskj. 173 eru að áliti n. gagnslausar, en gætu á hinn bóginn valdið ruglingi, ef farið væri að samþ. einhverjar af þeim, og orsakað ósamræmi í orðlagi, leggur n. til, að þær verði felldar. Hv. þm. Borgf. sagði, að það hefði sannazt, að frv. hefði verið illa úr garði gert af mþn., þar sem heita mætti, að þegar það kemur nú frá landbn., standi ekki steinn yfir steini í því. Þetta er rangt. Fljótt á litið eru brtt. landbn. að vísu margar, en þegar að er gætt, sést, að það er ekki nema í örfáum efnisatriðum, sem nokkru er breytt, svo að það er æðifreklega að orði komizt, að ekki standi steinn yfir steini í frv. mþn. Hv. þm. Borgf. gat um það, að landbn. hefði þótt nauðsyn til bera að taka fram, hvernig að á að fara, þegar fleiri hreppar eiga afrétti saman, og féllst hann í því efni á till.n., en sagði, að n. hefði gleymt þeim möguleika að fjallskilasjóður væri sameiginlegur, en afréttir ekki. N. lítur svo á, að þegar svona stendur á, geti það heyrt undir ákvæði frv. eins og það verður með brtt.n. Svæði, sem hefir sameiginlegan fjallskilasjóð, og þar með sameiginlega stj. fjárskilamála, getur heyrt undir hugtakið upprekstrarfélag. Þess vegna telur n., að ekki þurfi að samþ. þessa brtt.hv.þm., þó að hún leggi hinsvegar ekki á móti henni. Um 4. brtt.hv.þm. (b-lið) er það að segja, að hún virðist takmarka rétt landeigenda eða ábúenda til ágóða af þessum hlunnindum. Hér í hv. d. hafa komið fram raddir um, að takmarkanirnar í frv. væru of miklar. N. hefir samt viljað takmarka þetta við heimaland, en ekki vill hún ganga lengra og leggur því á móti þessari brtt. Hv. þm. Borgf. er okkur sammála um, að réttara sé, að hver einstök sýslunefnd setji reglugerð fyrir sig, heldur en að ein og sama reglugerð gildi fyrir land allt. Hv. þm. finnst meira að segja eiga að ganga lengra, svo að í hverri reglugerð væri ákvæði um refagirðingar. Þó eðlilegt sé, vegna ólíkra staðhátta, að hver sýsla hafi sína sérstöku reglugerð um grenjaleitir og grenjavinnslu, þá kemur þetta ekki til greina þegar um refagirðingar er að ræða. Verður ekki annað séð en að sömu ákvæði geti gilt fyrir land allt um það, hvað telja skuli öruggar refagirðingar. Hv. þm. Borgf. vill fella niður dýralækniseftirlit með refum utan refabúa. Það er auðvitað mál, að ef um mjög lítilfjörlegan rekstur er að ræða, yrði það tiltölulega mjög kostnaðarsamt. En á hitt ber að líta, að um alveg eins mikla sýkingarhættu er að ræða á dýrum utan refabúa. Það getur því verið mjög mikið í húfi, ef ekkert eftirlit er haft. Það má búast við, að verzlun geti átt sér stað á milli þeirra, sem ala refi stuttan tíma, og þeirra, sem reka refabú. Þá kem ég að aðalágreiningsefninu, sem sé till.n. um, að ekki megi flytja yrðlinga út fyrir 20. sept. Hv. þm. Borgf., sem leggur eindregið á móti þessari till., segir, að það útiloki alla samkeppni. Ég skil ekki, að svo þurfi að vera. Ég veit, að þeir, sem stunda refarækt, eru svo margir, að ástæða er til að ætla, að samkeppni eigi sér stað á milli þeirra. Og þar sem þessi atvinnuvegur virðist vera álitlegur, má telja víst, að refaræktarbúum fjölgi í framtíðinni. Hitt kann að vera, enda drap ég á það í framsöguræðu minni, að þetta verði til að draga eitthvað úr samkeppninni, en með tilliti til þjóðarhags er ekki í það horfandi. Hv. þm. Borgf. sagði, að refaræktin væri eftirsóttur atvinnuvegur. Það er rétt, en hér er um tvennt að ræða: atvinnu þeirra, sem vinna grenin, og refaræktina. Annað er rányrkja, en hitt er framtíðaratvinnuvegur, sem bundinn er föstu skipulagi. Ég veit, að þeir, sem leggja það á sig að fara upp um fjöll og firnindi, hvernig sem viðrar, og eiga þar illa æfi, eiga það skilið, að hafa eitthvað upp úr því. En því má ekki gleyma, að refabúin eru álitleg byrjun að atvinnuvegi, sem ekki er rétt að hindra. Hv. þm. talaði um, að þessir menn, sem stunduðu refarækt. væru að „agitera“ í þessu máli, og frá þeim væri komin sú till., að takmarka útflutninginn við 20. sept. Ég man, að í fyrra, þegar þetta var til umr., var hann mjög svæsinn í orðum um þá menn, sem væru að „agitera“ í þm. í þessu máli. Ég mótmæli því að því er snertir landbn., að hún hafi orðið fyrir nokkrum utanaðkomandi áhrifum í þessu máli. Hinsvegar hefir n. leitað álits kunnugra manna og haft einn slíkan mann á fundi með sér. Nm. eru yfirleitt ófróðir um þetta mál, og hafa því aflað sér upplýsinga hjá kunnugum mönnum. Út af þessu sama atriði, um takmörkun útflutningsins, vildi hv.þm. Borgf. halda því fram, að dýralæknisvottorð hefði sama gildi, hvort heldur dýrin væru eldri eða yngri. Hv. þm. hlýtur sjálfur að sjá, að þetta er ekki rétt. Með öllum dýrum geta vitanlega leynzt sjúkdómar, sem ekki eru komnir í ljós, þegar dýrin eru nýfædd. Ég færði rök að því í framsöguræðu minni, hve miklu hægra það er fyrir útlendinga, sem kaupa yrðlinga, að telja, að þeir séu hjá sér fæddir og uppaldir, ef þeir fá þá mjög unga. Þetta gat hv.þm. Borgf. ekki hrakið. Hv. þm. vildi fá sannanir fyrir því, að það fengist meira fyrir dýrin með því að takmarka útflutninginn við 20. sept. Ég hefi ekki í höndunum beina reikninga um þetta, en bæði ég og aðrir nm. hafa séð fullkomin gögn fyrir því, og mun ég geta lagt þau fram síðar, ef hv.þm. óskar. Að lokum drap hv.þm. Borgf. á það, að það gætti ósamræmis í till.n., þar sem n. ætlast til, að reikningar yfir kostnað og tekjur af grenjaleitum og refaveiðum skuli leggjast fram á fjallskilafundi, en hinsvegar bannað að flytja út refi fyrir 20. sept. Ég skal játa, að í fljótu bragði lítur svo úr, að um ósamræmi sé að ræða. En þó er því ekki til að dreifa. Í fyrsta lagi má gera ráð fyrir, að hreppsnefnd selji yrðlingana annaðhvort til refaræktarbúa eða til einstaklinga, sem vildu verzla með þá. En þó að hreppsnefndir hefðu yrðlinga undir höndum yfir sumarið, sé ég ekki, að neitt sé í veginum. Þá eru yrðlingarnir bara taldir sem eign á þeim tíma, sem reikningarnir eru lagðir fram. Svo kemur söluverð þeirra á næsta árs reikning. Ég sé ekki, að þetta sé svo ógurlegt. Samt gæti þetta e. t. v. farið betur á annan hátt, og n. getur tekið það til athugunar til 3. umr.

Fjmrh. (Einar Árnason) Þetta frv. hefir nú fengið allstóran viðauka frá því það var síðast til umr. í hv. deild. Það upphaflega frv., sem afgr. var héðan til hv.Ed. fyrir nokkru síðan, er 4. kafli þessa frv., sem hér liggur fyrir. En fyrstu þrír kaflar frv. eru að öllu leyti nýir. - 1. gr. 1. kafla frv. fjallar um stofnun hlutafélags, sem heita skal Útvegsbanki Íslands og á að hafa það verkefni að starfrækja banka, sem sérstaklega skal styðja sjávarútveg, iðnað og verzlun. Þrátt fyrir allt, sem á milli hefir borið um þetta Íslandsbankamál, þá eru menn þó sammála um það, að hér þyrfti að vera til starfandi banki, sem hefði það sérstaklega með höndum að styðja og efla sjávarútveginn. Í 1. kafla þessa frv. er nú einmitt gert ráð fyrir slíkum banka. Það er gert ráð fyrir, að hann sé hlutafélag, og í 2. gr. frv. er mælt svo fyrir, að hlutaféð skuli vera 2½ millj. kr. Af þeirri upphæð skal ríkissjóður leggja til 1½ millj. kr. En viðbótarinnar skal aflað með hlutafjársöfnun innanlands, samkv. opinberu útboði. Það er gert ráð fyrir því, að þessum banka verði veitt réttindi til þess að reka alla almenna bankastarfsemi, taka við peningum að innláni, bæði með sparisjóðskjörum og á hlaupareikning, kaupa og selja víxla og ávísanir og veita lán gegn víxlum og tryggingum. Um stj. þessa banka er það að segja, að aðalfundur hluthafa kýs 5 manna fulltrúaráð með hlutfallskosningu. Þetta fulltrúaráð er í rauninni yfirstjórn bankans og ræður bankastjóra, og ákveður jafnframt, hvað þeir skuli vera margir. En hvenær fyrsti aðalfundur skuli koma saman og hvernig, það er lagt undir forustu fjmrh. Þetta frv. er nú í raun og veru þannig byggt, að það er nauðsynlegt að setja nánari fyrirmæli um ýms framkvæmdaratriði. Verður það að sjálfsögðu gert með samþykktum og reglugerðum, sem fulltrúaráðið setur, svo sem um bókhald bankans og reikninga, innstæður, hlutverk bankaráðs, laun þess o. fl. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að það er ekki ólíklegt, að næsta þing kynni að þurfa að endurskoða þessi lög, eftir þeirri reynslu, sem þá kynni að vera fengin, svo framarlega sem bankinn getur komizt á stofn. Ég get vel búizt við, að það þurfi að semja lögin nokkru fyllri en hér er gert ráð fyrir. En hinsvegar mun fyrst í stað mega komast af með það fyrirkomulag, sem hér er bent til, með því að fylla út í eyðurnar með reglugerðum. Þá er 2. kafli frv., þar sem gert er ráð fyrir, að þessi banki geti tekið við og starfrækt Fiskiveiðasjóð Íslands, ef um hann skyldu verða sett lög, eins og ætlazt er til með frv., sem liggur fyrir þinginu. Verður þá sá sjóður sérstök deild í bankanum með sérstöku reikningshaldi. a. kafli þessa frv. fjallar um Íslandsbanka. Þar er gert ráð fyrir, að núverandi Íslandsbanki renni inn í þennan útvegsbanka með vissum skilyrðum. Eru þau skilyrði nánar tiltekin í 11. og 12. gr. frv. Ég býst ekki við, að það þurfi að skýra þau neitt nánar. Aðeins vildi ég segja það, að á þessari stundu verður ekkert um það fullyrt, hvort þessi skilyrði, sem um ræðir í 3. kafla, verða fyrir hendi, þó að hinsvegar megi gera sér vonir um, að svo geti orðið. En vegna þess, að ekki er full vissa fyrir því, að þessi skilyrði verði fyrir hendi, þá kemur 4. kafli þessa frv., sem er einskonar varaákvæði, þar sem tiltekið er nánar, hvernig fara , skuli að um bú Íslandsbanka, ef ekki verður hægt að koma á því skipulagi, sem gert er ráð fyrir í 1. og 3. kafla þessa frv. Ég þykist fullviss um það, að allir hv.þdm. hafi fylgzt svo vel með þessu máli, að það sé aðeins tímaeyðsla að fara út í nánari skýringar á því. Þess vegna læt ég þessi fáu orð nægja. Hinsvegar vildi ég mega vænta þess, að hv. deild greiði sem bezt fyrir þessu máli, svo að því geti orðið sem fyrst ráðið til lykta. Ef bankanefnd sú, sem hér var kosin á dögunum og hafði til meðferðar Íslandsbankamálið, og hv. d., telja nauðsynlegt og rétt að setja þetta mál í nefnd, þá vil ég ekki setja mig beinlínis á móti því, þótt ég hinsvegar hefði kosið, að það fengi afgreiðslu nú. En þá vildi ég vænta þess, ef málið verður sett í nefnd, að n. vildi flýta svo störfum, að málið gæti komið til umr. á morgun sem fyrsta mál klukkan eitt. Og ef svo færi, að málið væri látið ganga til n., þá tel ég ekki sérstaka nauðsyn á að ræða það nú. En sem sagt, ég vil láta hv. d. ráða því, hverja skipun hún hefir á þessu

Ólafur Thors Ég vildi leyfa mér að bera fram þá ósk, að málinu verði vísað til bankamálanefndarinnar, og þá með þeirri forsendu, sem hæstv. fjmrh. gat um.

ATKVGR. Frv. vísað til 2. umr. með 12 shlj.atkv. og til allshn. með 10 shlj.atkv.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Við 1. umr. þessa máls skýrði ég að nokkru breyt. þær, sem felast í þessu frv. Þær ganga að mestu í þá átt, að hægt sé að hegna fyrir brot gegn reglugerðum um þetta efni, en í lögunum frá 1928 hefir þinginu skotizt yfir að setja ákvæði, sem heimiluðu það. Flestar till. lúta að þessu, en það eru aðallega tvær brtt., sem fela annað í sér, sem sé 1. gr. og 6. gr. Nú hefir allshn. haft málið til meðferðar og hún hefir verið alveg samþ. um það, að sjálfsagt sé að hafa lögin þannig, að þau megi koma að tilætluðum notum. Hinsvegar var strax frá byrjun ágreiningur um 1. gr. innan n., og fer ég því nánar inn á efni hennar. - Hún gengur út á það, að óheimila útlendum skemmtiferðaskipum að veita gestum vín um borð í skipunum, er þau liggja hér á höfninni, en hingað til hefir þeim verið heimilað að veita vín. Ástæðan fyrir þessari breyt. er sú, að álitið er, að af þessu hafi nokkur drykkjuskapur stafað, og þá einkanlega hér í Reykjavík, og er það án efa rétt. Hinsvegar hafa þau mótmæli komið fram gegn því að setja þetta ákvæði í lögin, að hér séu útlendir ferðamenn beittir harðari ákvæðum en landsbúar sjálfir, þar sem þeim sé heimilt að hafa vín um hönd í heimahúsum, ef fylgt er fyrirmælum áfengislaganna. Þá hafa ýmsir, sem kunnugir eru viðskiptum þjóða í millum, látið þá skoðun í ljós við mig bæði innan þings og utan, að þetta ákvæði sé alls ekki frambærilegt. Hafa þeir nefnt sem dæmi upp á þetta, að íslenzka ferðamannafélagið, sem hefir það starf með höndum að reyna að auka gestkomuna hingað til lands, kynni að bjóða einhverjum gestanna til borðhalds á bezta matsöluhúsi bæjarins, t. d. hótel Borg, sem hefir leyfi til að veita vín við máltíðir. Ef svo þessir erlendu gestir vildu gera lík skil og byðu mönnum um borð til svipaðra veitinga, þá væri þeim óheimilt að veita gestum sínum vín með mat, þótt þeim sé sjálfum heimilt að neyta þess. Þetta hafa ýmsir mætir menn álitið varhugavert og látið þá skoðun sína í ljóð við mig, og þótt ég sé þeim ekki að öllu leyti samþykkur, get ég þó fallizt á, að þeir hafa nokkuð til síns máls, og mun því ekki mæla með þessari breytingu. Ég vil taka það fram, að ég vil vinna allt fyrir áfengislöggjöfina, sem að gagni má verða, en vil hinsvegar forðast að setja ósanngjörn ákvæði inn í lögin, sem vekja almenna óánægju og geta orðið til að veikja áhrif laganna. Þá vil ég fara nokkrum orðum um hina brtt., sem valdið hefir ágreiningi í n., sem er 6. gr. Hún gengur í þá átt, að numið sé úr gildi það ákvæði, sem heimilar lögreglustjóra að veita undanþágu um vínveitingar við sérstök tækifæri. Ég lít öðrum augum á þetta atriði en hv. meðnm. mínir, en hefi þó beygt mig undir vilja þeirra til þess að fá samkomulag um þær breyt., sem ég legg aðaláherzluna á að nái framgangi. Ég hefi því gengið inn á að sitja hjá við atkvgr. um niðurfelling þessa atriðis og láta hv. deild ráða úrslitum. Aðrar brtt.n. eru aðeins lagfæringar, en um 8. gr. er það að segja, að n. þótti betra að orða gr. alveg um heldur en að breyta þar einstökum orðum. Síðasta brtt.n. mælir fyrir um það, að ef frv. þetta nái fram að ganga, skuli það fellt inn í lögin frá 1928 og þau gefin út þannig breytt, til þess að almenningur eigi aðgang að lögunum í einu lagi Að síðustu vil ég þakka fyrir góða samvinnu í allshn. og vona, að hv. deild sýni frv. þessu velvild, svo það nái fram að ganga.

Jón Þorláksson Ég held, að ég hafi við 1. umr. þessa máls mælzt til þess við hv.allshn., að hún tæki það til athugunar, hvort ekki væri rétt að gera fleiri brtt. við þessa löggjöf, og þá einkanlega sektarákvæðin. Þetta virtist mér rétt að taka til athugunar í sambandi við dóma, sem fallið hafa. Ég hefi heyrt það sagt af kunnugum mönnum, að dómurum virtust núgildandi sektarákvæði svo grimmdarfull, að þeim þætti þyngra að verða að beita þeim heldur en að hafa framið brotið, sem dæma á fyrir. Mér er kunnugt um eitt slíkt tilfelli, sem einmitt kom fyrir í kjördæmi hv. 2. þm. S.-M., en það var þannig, að maður nokkur bjó til öl til heimanotkunar, en eitt sinn varð það nokkru sterkara en lög leyfðu. Þetta komst upp og maðurinn var ákærður og var dæmdur, að því er ég held, í 1.000 kr. sekt, en þar sem þetta var fátækur maður, duldist það hvorki dómaranum né öðrum, að þetta myndi verða mjög þungt gagnvart konu og börnum. Ég hefi ekki kynnt mér þetta mál nægilega sjálfur, en hinsvegar hefi ég átt tal við dómara, sem hafa álitið þetta óhæfu. Nú vildi ég spyrja hv.n., hvort hún hafi athugað þetta mál og spurzt fyrir um það, og hvort henni virtist ekki rétt að breyta þessum ákvæðum nú, þótt það sé vitanlega leiðinlegt að breyta lögunum svo fljótt.

Jón Þorláksson Ég get ekki óskað mér neinnar betri málfærslu fyrir því, sem ég hafði gert að athugunarefni, heldur en þessa ræðu hv. 2. þm. S.-M. Hann segir, og það er rétt, að bannlögin gera yfirleitt í refsiákvæðum mjög verulegan mun á því, hvort brotin eru framin í atvinnu- og ágóðaskyni eða ekki, og allir eru sammála um, að svona á þetta að vera. Refsiákvæðin eiga að vera hörð, þegar brot eru framin í atvinnu- og ágóðaskyni, en vægari, þegar ekki er um það að ræða. Nú veit ég ekki, hvort hv.þm. hefir átt við sama mál úr Suður-Múlasýslu og ég átti við. Hann fullyrðir, að sá maður hafi gerzt brotlegur við bannlögin með því að selja heimatilbúið öl, sem var sterkara en lög leyfa. En í því tilfelli, sem ég ræddi um, sannaðist það ekki í málinu, að hlutaðeigandi hefði selt neinum eða látið af hendi of sterkt öl. Og dómarinn, sem ég nefndi, tjáðist ekki hafa getað dæmt hann fyrir það, að hafa brotið bannlögin í ágóðaskyni. Því að hvað sem einn eða annar kann að álíta um brotið, verður dómarinn að heimta, að brotið sannist. En hitt sannaðist, að maðurinn hafði búið til og notað sjálfur sterkara öl en lög leyfðu, og þetta var hann dæmdur fyrir. En það er yfirsjón í lögunum, að í þessu tilfelli er ekki gerður greinarmunur á því, hvort brotið er framið í ágóðaskyni eða ekki. Þetta á að laga. En hitt er ákaflega léleg úrlausn á málinu, sem hv. 2. þm. S.-M. benti á, og sem hafi verið eða verði tíðkuð, að enginn vildi kæra og enginn vildi rannsaka, þegar heimabruggun færi fram eingöngu til eigin notkunar, þó að bruggað sé sterkara öl en leyft er. Þarna gerir réttarmeðvitund almennings vart við sig. En það er ekki betra að hylma yfir og láta lögin sofa heldur en að breyta refsiákvæðum, sem eru svo ströng, að framkvæmd þeirra er meira brot á réttarmeðvitund almennings en sjálft áfengislagabrotið, sem verið er að refsa fyrir. Það, að hafa löggjöfina svona, er einmitt til þess að veikja hana. Það er æskilegast, að löggjöfin sé með svo samræmdum refsiákvæðum, að bæði almenningur og dómarar sjái sér fært að framfylgja þeim að fullu. En hv.þm. verða að kannast við, að svo er ekki. Annars má segja, að mér farist ekki að tala um þetta við þessa umr., þar sem ég hefi ekki komið með brtt., og skal ég þess vegna láta hér staðar numið. En ég get alveg eins vel og hv.n. tekið til athugunar, hvort ekki sé rétt að bera fram brtt. við 3. umr., ekki til þess að veikja löggjöfina, heldur til þess að samræma hana og styrkja.

Erlingur Friðjónsson Mér þykir þessi n., sem hefir fjallað um brtt. á bannlögunum, hafa orðið nokkuð veikhentari á till. heldur en ég hefði talið ástæðu til. Á ég þá sérstaklega við það, að hún virðist vera sammála um það, þótt hv.frsm. hafi þar sérstöðu, að fella niður 6. gr. þessa frv., sem er um það, að numið sé úr áfengislöggjöfinni það óheppilega ákvæði, sem skotið var inn í áfengislögin við 3. umr. málsins í hitteðfyrra, að lögreglustjórar gætu leyft áfengisnautn fram yfir það, sem lögin sjálf gera ráð fyrir að almenningi sé frjálst. Það er m. ö. o. undanþága, sem lögð er á vald lögreglustjóra að ákveða, hvenær skuli veitt. Reynslan hefir sýnt, að í æðimörgum tilfellum hafa lögreglustjórar veitt þessa undanþágu frá löggjöfinni. Þetta er mjög ranglátt gagnvart öllum almenningi, því slíkrar undanþágu getur almenningur ekki orðið aðnjótandi, jafnvel þótt gert sé ráð fyrir, að lögreglustjórar noti þetta töluvert víðtækt. Og þó að ég tali hér um, að það sé ranglátt, þá er ekki svo að skilja, að ég telji það nauðsynlegt fyrir almenning að geta notað þessa undanþágu, heldur af hinu, að það er vitanlegt, að svona undanþágur verða einkum notaðar af sérstökum mönnum og félögum og sennilega eingöngu í þeim kauptúnum og kaupstöðum, sem hafa mesta löngun til þess að ganga á móti anda áfengislöggjafarinnar. Mér þykir það harla leitt um hv.frsm. þessa máls, að hann treystir sér ekki til að greiða atkv. á móti þeirri brtt., sem n. flytur á þskj. 215 viðvíkjandi þessu ákvæði, því að í mínum augum er þetta í raun og veru stærsta atriðið, sem tekið er fram í þessu frv. á þskj. 78. Það er a. m. k. óhætt að segja, að ef á að skjóta slíku máli undir réttarmeðvitund almennings, eins og hv. 3. landsk. var að tala um og vildi skjóta sumum þessum málum undir, þá dæmir réttarmeðvitund almennings þetta ákvæði í áfengislöggjöfinni tvímælalaust óhafandi. Ég vil því beina því til hv. 3. landsk., sem vill skjóta málum sínum undir þann dómstól, að hann ætti að hjálpa til þess að koma þessu ákvæði burt úr áfengislögunum, enda þótt hann hafi orðið til að setja það inn fyrir ekki alllöngu síðan. Ég mun því hiklaust greiða atkv. á móti þessari brtt. og fleirum, sem n. flytur, því að yfirleitt ganga þær í þá átt að draga úr ákvæðum frv. Ég skal aðeins í sambandi við þetta minnast á þá skoðun, sem fram hefir komið hjá hv. 3. landsk., að réttarmeðvitund almennings, eins og hann komst að orði, væri á móti ströngum refsiákvæðum.  Það, sem hann vildi aðallega sanna, var það, að löggjöfin kæmi ekki að fullum notum, ef réttarmeðvitund fólksins væri á móti henni, fyrir þær sakir, að fólkið fari þá að hylma yfir brotin.