Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Karl Einarsson) Jeg ætla ekki að vera langorður um þetta mál að sinni. Á þskj. 140, upphaflega frv., sem þetta frv. er árangurinn af, er gerð ítarleg grein fyrir málinu. Sú breyting hefir verið gerð frá upphaflega frv., að eftir þessu frv. á aðstoðarfjehirðir að fá 500 kr. hærri laun. Mistalningarfjeð er og hækkað um 1000 kr. Þessi brtt. var samþ. í hv.Nd. og álitin rjettmæt. Þetta frv. er fram komið til að bæta úr því ósamræmi, sem er á launum bankastjóranna við þessa tvo aðalbanka hjer. Það er naumast sæmilegt, að ríkið borgi aðalmönnunum við sinn banka miklu ver en hlutafjelagsbankinn gerir til sinna manna. Þó verður enn sá munur eftir, að sá bankastjórinn, sem kosinn er af hluthöfum Íslandsbanka, fær hærri laun, auk þess, sem þeir allir fá ágóðahluta. Jeg fer svo ekki frekar út í þetta að sinni, en vil aðeins taka fram, að jeg álít, að ekki sje neitt meiri erill í Íslandsbanka en orðinn er í Landsbankanum. Enda þótt meira fje væri til meðferðar í Íslandsbanka, þá er það nú líka að jafnast í seinni tíð. Jeg vil því fyrir hönd nefndarinnar mælast til þess, að hv. deild samþykki þetta frv.

Jóhannes Jóhannesson Jeg vil aðeins leyfa mjer að benda á það, að ef þetta frv. verður samþykt, þá slær Alþingi þar með því föstu, að laun embættismanna, eins og þau voru ákveðin 1919, sjeu alt of lág. Vænti jeg því, að ekki verði langt að bíða, að þetta verði lagfært.

Guðmundur Ólafsson Jeg get ekki verið sammála háttv. síðasta ræðumanni (JóhJóh). Laun bankastjóra get jeg alls ekki miðað við laun embættismanna alment nje sjeð, að þau eigi að vera í samræmi við þau. Svo hefir ekki heldur verið, og því til sönnunar vil jeg benda á þau eftirlaun, sem fráfarnir bankastjórar hafa nú, samanborið við eftirlaun annara embættismanna.

Jóhannes Jóhannesson Jeg vil benda á það, að ríkisstjórnin skipar bankastjóra Landsbankans, eins og hún t. d. skipar háskólakennara. Staða þeirra er því trygg. Þeir halda henni, nema þá, að þeim sje vikið frá af sjerstökum ástæðum. Um Íslandsbanka gildir annað, því að staða bankastjóranna þar hefir verið samningsbundin til ákveðins tíma. Þeim má því ávalt vísa burtu, þegar sá tími er liðinn. Landsbankastjórastöðurnar eru því í samræmi við önnur embætti, og álít jeg því, að þingið slái föstu við samþykt þessa frv., að laun annara embættismanna sjeu alt of lág. Jeg er ekki á móti þessari hækkun á launum bankastjóranna aðeins finst mjer, að þingið ætti þá líka að gera betur við aðra embættismenn ríkisins og skuldbindi sig til þess með samþykt þessa frv.

Frsm. (Karl Einarsson) Jeg stend ekki upp til að vekja deilur. Það er rjett, að bankastjórarnir eru embættismenn ríkisins. En það er samt ekki hægt að bera þá saman við allan þorra embættismanna. Embættismönnum þessa lands, að undanteknum hæstarjettardómurunum, er alls ekki bannað að vinna að ýmsu öðru, enda gera þeir það margir. Bankastjórarnir hafa eflaust nóg um að hugsa og nógar áhyggjur, þó þeir þurfi ekki að bera kvíðboga fyrir efnalegri afkomu sinni. Jeg hefi áður sagt, að laun embættismanna væru alt of lág. Sjerstaklega voru þau það þó á árabilinu 1916–1919, því þá voru launin miðuð við hið lága verð sem áður var á öllum nauðsynjum. Og sú litla dýrtíðaruppbót, sem þá var veitt, náði skamt til að bæta upp þá dýrtíð, sem þá var orðin. Er það ekki saman berandi. Á þeim árum mistu margir embættismenn enn fremur tekjur, sem þeir höfðu áður haft; t. d. var svo háttað skipagöng um þá, að embættismenn mistu nær því allar aukatekjur af þeim. Hjer er sjerstaklega átt við bæjarfógeta og sýslumenn, sem urðu mjög hart úti í þessu efni. Jeg sje þó ekki, að hægt sje að bera laun bankastjóranna saman við laun annara starfsmanna ríkisins, nema þá væri hæstarjettardómaranna, og má vera, að laun þeirra sjeu líka of lág. Þeim er þó aðeins bannað að sitja á þingi, en bankastjórum er bönnuð öll önnur vinna. Enda er þetta mikil ábyrgðarstaða, og þarf því að vera vel launuð.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Frv. þetta er nýmæli. Áður hafa engin lög verið um þetta efni. Þetta frv. mun vera sniðið eftir dönskum og þýskum lögum um sama efni. Nú er farið að framleiða talsvert af smjörlíki hjer á landi, og auk þess er mikið flutt inn af því, svo ekki mun vera þarflaust að setja lög um þetta efni. Landbúnaðarnefnd hefir athugað þetta frv., eftir því sem henni var unt, en frv. er nýlega komið frá hv.Nd., svo tíminn var stuttur til athugunar. Hún sá þá ekki annað en að frv. væri nákvæmt og þarflegt, og mælir með því, að það gangi fram óbreytt.

Frsm. (Karl Einarsson) Aldrei þessu vant hefi jeg skrifað langt nál. og er því ekki þörf á langri ræðu. Eins og sjest á upplýsingum í nál., hefir Leikfjelagið átt við þröngan kost að búa og við margskonar erfiðleika að stríða frá því það var stofnað. Leikendur hafa lítið borið úr býtum og haft mjög vond húsakynni og haft við ótrúlega örðugleika að búa. Nú hefir á síðustu árum keyrt úr hófi fram, svo að Leikfjelagið er við það að gefast upp. Jeg ætla ekki að fara mörgum orðum um það, hvernig Leikfjelaginu hafi tekist að sýna hjer góða leiklist: það mun öllum kunnugt, sem hjer eru. Þeir munu allir hafa átt kost á að njóta ánægju af að horfa á sjónleika hjer, en jafnframt fundið til óánægju yfir því að sitja í leikhúsinu. En það er ekki við betra að búast, þar sem fjárhagurinn er eðlilega mjög þröngur, þar sem hjer eru komin 2 kvikmyndahús, sem hafa sýningar á hverju kvöldi og miklu betri húsakynni. Og mörgum finst, að þeir fái þar þægilegri skemtun á einni klukkustund en þeir fá í leikhúsinu á þrem stundum í vondri vistarveru En verulegir smekkmenn í þessum efnum munu þó fljótlega finna mun á góðri leiklist og því, sem oftast er sýnt í kvikmyndahúsum. Nefndin hefir tekið fram í nál., að hún sje óánægð með það, að frv. er eigi nógu víðtækt, en hún hefir eigi treyst sjer til þess að breyta því í hið upprunalega horf, sem það var í í Nd., sökum þess, að nefndin var hrædd um að tefla málinu í hættu með því. En er Reykjavík hefir fengið leikhús, býst jeg við því, að þm. verði svo víðsýnir, að þeir láti hina kaupstaðina njóta skemtanaskattsins til þess að byggja leikhús við þeirra hæfi. Skal jeg svo ekki fjölyrða frekar um þetta.

Frsm. (Guðmundur Guðfinnsson) Í nefndarálitinu á þskj. 524 er flest það tekið fram, sem nefndin vill segja um þetta mál. Nefndin álítur, að vegalögin eigi að endurskoðast í heild sinni fyrir næsta þing. Vegamálastjóri hefir tjáð nefndinni, að hann hafi ekkert á móti því frá sinni hálfu. Hann álítur einmitt, að viðhaldi flutningsbrautanna verði að ljetta af sýslunum, því þeim sje það bæði um megn fjárhagslega, og auk þess sje ólag á viðhaldinu. Landssjóður hefir ekki sjeð sjer fært að afhenda sumar flutningabrautirnar, vegna þess að vegamálastjóri hefir ekki treyst sýslunum til að annast viðhaldið, svo í lagi væri. Þess vegna verði breytingar óumflýjanlegar. Að vísu mundi þetta hafa aukinn kostnað fyrir ríkissjóð, en það verður þó minna en virðast mætti, vegna þess að tillag ríkissjóðs hækkar mjög eftir frv. því, sem nú nýlega er orðið að lögum. Enda gætu þá sýslurnar notað það fje, sem sparast á viðhaldinu, til þess að auka sýsluvegina. Það yrði meira gert af vegum. Nefndin er á einu máli um, að þetta eigi að ná samþykki. Hjer eru sjerstakar ástæður fyrir hendi. Umferðin t. d. frá Reykjavík austur um sveitir er orðin afarmikil, en sýslusjóður Árnessýslu mjög ausinn. Viðhald er mikið og lán hefir verið tekið. Auk aðalvegarins hefir Árnessýsla 3 aðra vegi, Grímsnesbraut, Skeiðaveg og álmu til Eyrarbakka; svo í mörg horn er að líta. Sama gildir og um Borgarnesbrautina. Þar er mikil umferð norðan og vestan, auk Reykvíkinga. Er því sjálfsagt, að frv. þetta nái fram að ganga. Jeg hefi ekki viljað tefja mál þetta með því að koma með brtt. um, að Holtavegurinn verði tekinn upp í frv., en þar sem vegurinn er nú í endurbyggingu, verður það heldur að bíða þar til lögin verða endurskoðuð, en jeg tel þá sjálfsagt, að Holtavegurinn verði tekinn upp, enda er það álit vegamálastjóra, að þessi vegur verði sá næsti, er ríkissjóður taki við viðhaldi á. Þá er brtt. á þskj. 536, frá háttv. 2 þm. S.-M. (SHK), um að ljetta líka af viðhaldi á brautinni frá Reyðarfirði til Egilsstaða. Nefndin er í sjálfu sjer ekki á móti þessu og hefir óbundin atkvæði um till. En jeg get þó ekki verið með till., vegna þess að jeg vil ekki tefja málið. Jeg tel rjett, að þetta bíði endurskoðunarinnar og gangi sama yfir það og aðrar flutningabrautir.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Háttv. frsm. (GGuðf) mintist á brtt. mína á þskj. 536. 1911 var sú breyting gerð á vegalögunum, að viðhaldi vegarins yfir Hellisheiði var með öllu ljett af Árnessýslu, en ríkissjóður hefir annast hann síðan. Nú er önnur till. komin fram um að ljetta vegaviðhaldi af sömu sýslu, þó ekki sje um fjallveg að ræða. En hjer finst mjer tvisvar höggið í hinn sama knjerunn, ef Múlasýslurnar eiga ekki að fá ljetti viðhalds á fjallvegi þeim - Fagradalsbrautinni - er þær eiga fyrir að sjá. Mjer finst, að það væri sanngjarnt, að Múlasýslurnar fengju þann rjett árið 1923, sem Arnessýsla fjekk árið 1911. Um þetta er annars það að segja, að vegirnir í Múlasýslunum eru í mjög slæmu ástandi. Þar er frá náttúrunnar hendi mjög illa fallið til vegagerðar, einkum í Suður-Múlasýslu. Sýsluvegirnir eru óruddir og sýsluvegafjeð hefir alt gengið í viðhald þessa eina vegar. Hjer er því um mikla þörf að ræða. Brtt. fer ekki fram á, að ríkið kosti viðhald alls vegarins. Vegurinn frá Reyðarfirði að Egilsstöðum er um 35 km. En þessi kafli er hjer um bil 2/3 af allri leiðinni, eða tæplega þó. Það er ekki ósennilegt, að við endurskoðun vegalaganna verði komist að þeirri niðurstöðu, að ríkið kosti viðhald flutningabrautanna að öllu. En hjer er farið fram á minna í bráðina. En þó að endurskoðun fari fram, er óvíst, hve nær slík breyting, sem af leiddi, kæmi til framkvæmda. Á hverju þingi eru gerðar 2–3 breytingar á vegalögunum, því margt þykir þurfa að laga. Mjer finst því öll sanngirni mæla með því, að þessum sýslum sje veitt nokkur línkind, fyrst nú er verið að breyta vegalögunum á annað borð.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Á þskj. 376 eru til teknar 2 flutningabrautir, sem lagt er til, að ríkissjóður kosti. Um fyrri brautina. Reykjavík - Þjórsárbrú, er það að segja, að það munu allir vera á þeirri skoðun, að rjettmætt sje, að ríkissjóður kosti þá braut. Hún kemur hjeraðsbúum í heild sinni að tiltölulega litlum notum, en það mætti með nokkrum rjetti segja, að hún væri miklu fremur fyrir Reykjavík. Hygg jeg því, að það sje tvímælalaust rjett, að sú braut komi á ríkissjóð. Aftur á móti er eigi hægt að segja hið sama um brautina frá Borgarnesi að Haugum. Sú braut er að mestu leyti fyrir hjeraðsbúa eina, enda byrjun á braut, sem nú er komin fram í Reykholtsdal og inn í Hálsasveit. En um þá braut er þó svo mikil umferð, að jeg verð einnig að telja það sanngjarnt, að hún sje tekin á ríkissjóð. Þá hefir komið fram þriðja brtt., frá háttv. 2. þm. S.-M. (SHK), um viðhald á flutningsbrautinni frá Reyðarfirði til Egilsstaða að nokkru leyti. Jeg skal taka það fram, að jeg er ókunnugur á þessum slóðum og veit eigi, hversu mikið af flutningabrautinni er hjer um að ræða, og jeg hefi því miður eigi haft tækifæri til að bera mig saman við vegamálastjóra í þessu efni. En það veit jeg þó, að hvorki þessi braut nje Borgarnesbrautin þola neinn samanburð við Þjórsárbrautina hvað snertir það, að taka þær upp á ríkissjóð. Mun braut sú, er háttv. 2. þm. S.-M. hefir komið með till. um, vera nokkuð hliðstæð Holtaveginum, en það hefir eigi verið farið fram á það enn, að hann væri tekinn upp á arma ríkissjóðs. Er það rjett, eins og háttv 2. þm. Rang. (GGuðf) tók fram, að Holtavegurinn og þessi braut standa líkt að vígi. Annars er það meiningin að taka alt vegamálið til gagngerðrar endurskoðunar fyrir næsta þing. Vegamálastjóri hefir látið uppi það álit sitt, að slík endurskoðun væri nauðsynleg, og er það ætlunin, að hann semji nýtt frv., sem lagt verði fyrir þingið. Af því að mál þetta er eigi rannsakað sem skyldi, þá legg jeg til, að málinu verði frestað og háttv.þm. taki till. sína aftur nú, í trausti þess að gagngerð endurskoðun fari fram á lögunum fyrir næsta þing, og að óskir hjeraðsbúa verði þá uppfyltar að nokkru eða öllu leyti.

Jón Magnússon Það var eiginlega ekkert verulegt, sem jeg hefi við það að bæta, sem háttv.frsm. (GGuðf) tók fram. Nefndin var sannfærð um það, að eigi væri rjett gagnvart öðrum landshlutum að taka upp á ríkissjóð viðhald að öllu leyti á þeim 2 flutningsbrautum, sem um er að ræða, nema viðhaldinu af öðrum flutningsbrautum væri ljett af sýslufjelögunum að miklu eða öllu. Er það eigi rjett, sem hæstv. atvrh. (KIJ) sagði, að flutningsbrautin austur væri hjeraðsbúum til lítilla nota. Það er alkunna, að þeir, sem þar eystra eiga heima, nota þennan veg mjög mikið og að umferðin er mjög mikil af hjeraðsbúum, og munur sá, er hæstv. ráðh. (KIJ) vildi gera á umræddum tveim brautum, er alls eigi rjettur, sennilega þvert á móti, því að Borgarfjarðarbrautin er sennilega notuð tiltölulega meira (til bílferða) af Reykvíkingum en Flóabrautin. Annars ætla jeg mjer ekki að fara að deila frekar um þetta atriði, en skal aðeins geta þess, að nefndin viðurkendi nauðsynlegt, að ríkið tæki viðhaldið á veginum austur, og áleit, að jafnvel ætti að fara lengra og taka Holtaveginn með, enda hefir vegamálastjóri skýrt samgöngumálanefndum í báðum deildum frá því, að það væri óhjákvæmilegt. En nefndin í heild vildi samt eigi, að þessu frv. yrði stofnað í hættu með því að breyta því. Jeg skal taka það fram, af því að jeg er kunnugur í Múlasýslu, að jeg álít rjett að taka þann kafla, sem háttv. 2. þm. S -M. (SHK) fer fram á. upp á ríkissjóð, og jeg mun því greiða þeirri till. atkvæði mitt. En ef til vill getur háttv. 2. þm. S.-M. látið sjer nægja loforð hæstv. stjórnar, um að flutningabrautin verði tekin upp á ríkissjóð við endurskoðun vegalaganna. Við þessa lofuðu endurskoðun býst jeg við, að eigi sje um annað að gera en að taka viðhald allra flutningabrauta á ríkissjóð.

Guðmundur Ólafsson Jeg skal taka það fram, að jeg kann eigi vel við frv. eins og það er. Þykir mjer það næsta undarlegt af vegamálastjóra að leggja til, að taka aðeins tvær flutningabrautir á ríkissjóð. Ef nauðsynlegt er að taka nokkrar þeirra upp nú, þá vildi jeg spyrja, af hverju þær eru eigi allar teknar upp. Hjer er aðallega verið að tala um þau hjeruð, sem fengið hafa fyrst brautir, sem ríkissjóður hefir nú hjálpað til að endurleggja, og kvartað hafa undan viðhaldinu á þeim. Nú á að láta líta svo út, að þau hjeruð sjeu sjerstaklega hart leikin, sem fyrst fengu flutningabrautir. En það er alls eigi minst á þau hjeruð, sem nú fyrst eru að fá flutningabrautir. Það hefir komið fram brtt. frá háttv. 2. þm. S.-M. (SHK), og geri jeg ráð fyrir, að ef hún verður samþykt, þá verði von á fleirum. Jeg get ekki sjeð neinn mun á því, hvort viðhaldið á brautunum verður tekið upp einu árinu fyr eða seinna. Vænti jeg þess, fyrst háttv. Alþingi tekur upp þessa stefnu í vegamálunum nú, þá taki ríkissjóður að sjer viðhald annara brauta jafnóðum og þær eru fullgerðar, eftir tillögum vegamálastjóra, og því mun jeg ekki amast við frumvarpinu eins og það er.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Jeg er hæstv. stjórn þakklátur fyrir þau fögru loforð, sem hún hefir gefið um það að taka ósk sýslubúa til greina við væntanlegar breytingar á lögunum fyrir næsta þing. Jeg á að vísu bágt með að skilja það, að till. mín geti orðið til þess, að málið verði eigi afgreitt á þessu þingi. Jeg býst eigi við, að það fari öðruvísi en svo, að ef till. mín verður samþykt, þá fer frv. aftur til háttv.Nd. Að vísu er nokkur hætta á því, að halinn lengist, en það ætti eigi að þurfa að verða frv. að fjörlesti. Jeg skal þó, í trausti til yfirlýsingar hæstv. atvrh. (KIJ), taka till. mína aftur, í þeirri von, að efndirnar verði eftir yfirlýsingunni. 

Frsm. (Guðmundur Guðfinnsson) Jeg hefi eigi miklu við að bæta það, sem jeg sagði í framsögunni. En mjer fanst kenna nokkurs misskilnings hjá hv. 2. þm. S.-M. (SHK) um það, að það hafi svo sjerstaklega verið ljett undir með Árnessýsluvegunum 1911. Það var meira í orði en á borði, því að 1911 var aðeins bætt við 10 km. Vegalögin frá 1907 hafa hingað til þótt sem helgur dómur, er eigi mætti hræra við, og hafa þau því verið sá Akkillesarhæll, sem allar breytingar hvað viðhald flutningabrauta snertir hafa strandað á. Sýslufjelögin hafa eigi ráð á því að afla sjer nýtísku vjela til vegagerðar, og geta því eigi annast viðhaldið sem skyldi. Nefndin leggur áherslu á það, að endurskoðun laganna fari sem fyrst fram og að þá yrði viðhaldið á öllum flutningabrautunum sett inn í þau í einu lagi. Nú er annað frv. á ferðinni hjer í þinginu, um þjóðvegi, sem kemur til greina í þessu sambandi. Háttv. 2. þm. Húnv. (GÓ) gat þess, að þær brautir yrðu síðastar hvað viðhald snertir, sem síðast yrðu fullgerðar. Það er nú svo, að enn er eigi búið að afhenda mörgum sýslufjelögum flutningabrautirnar, og því hefir viðhald þeirra eigi lent á viðkomandi sýslufjelögum. Jeg mun því greiða atkvæði með frv., þrátt fyrir eftirkaupin við næsta þing og stjórn, ef brtt.háttv. 2. þm. S.-M. kemst eigi inn í frv.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Eins og jeg tók fram áðan, þá er það alveg nauðsynlegt að breyta vegalögunum. Og jeg skal hjer með gefa þá yfirlýsingu, að ef jeg verð í stjórninni fram til næsta þings, þá skal jeg sjá um, að slík breyting komi fram. Jeg álít, að eigi geti hjá því farið, að ríkissjóðurinn taki að sjer viðhald á Holtaveginum, og hvað snertir flutningabrautina frá Reyðarfirði til Egilsstaða, þá mun jeg mæla með því, að ríkissjóður taki að sjer viðhald hennar innan þeirra takmarka, sem till. fer fram á. Jeg veit að vísu eigi, hvernig vegamálastjóri mun taka í þetta mál, en þó að hann yrði tregur til þess, þá skilst mjer, að stjórnin hljóti að taka kröfu Múlsýslinga til greina. Jeg get því heitið háttv.flm. (SHK) því, að stjórnin muni mæla með því, að þetta verði gert við væntanlega breytingn á lögunum. Vænti jeg, að háttv. 2. þm. S.-M. (SHK) taki þessa yfirlýsingu mína gilda, og taki þar með till. sína aftur. Út af ummælum háttv. 4. landsk.þm. (JM) um brautina austur skal jeg taka fram, að nákunnugur maður þar eystra skaut því að mjer í þessu, að einungis 4 hreppar af 16 í Árnessýslu hefðu not af akbrautinni austur.

Forsætisráðherra (SE): Þegar jeg var sýslumaður í Mýrasýslu stundi sýslan undir vegaviðhaldinu. Viðhaldið var svo mikið, að það fór svo að segja alt fje sýslunnar í það. Jeg sá það þá, að það var óhjákvæmilegt, að ríkissjóður tæki kostnaðinn á herðar sjer. Hvað snertir hinn liðinn, þá þarf jeg eigi að tala um hann. Jeg mundi hafa greitt atkvæði með till.háttv. 2. þm. SM., ef jeg hefði eigi heyrt hæstv. atvrh. (KIJ) segja það, að með henni væri frv. stefnt í voða. En þar sem hæstv. atvrh. hefir gefið þá yfirlýsingu, að krafan skuli tekin til greina á næsta ári, þá virðist mjer, að hv. 2. þm. S.-M. megi vel við una.

Jónas Jónsson Jeg mundi eigi hafa tekið til máls, ef málið hefði eigi verið flækt með því að taka till.háttv. 2. þm. S.-M. upp aftur. Jeg er samdóma vegamálastjóra um það, að nauðsynlegt sje, að landssjóður taki að sjer viðhald veganna. Það er enginn vafi á því, að öll sanngirni mælir með því, að brautinni frá Reykjavík til Þjórsár verði haldið við á landssjóðs kostnað. Um braut þessa fara um 200–250 bifreiðar á sumri, og stundum um vetur, og er hún því sú braut, sem einna erfiðast væri að láta hvíla á hjeraðsmönnum einum. Það má fullyrða, að ef Suðurlandsbrautin hvíldi eigi svo þungt á hjeraðsbúum, þá mundu eigi hafa verið umr. um þetta hjer í dag. Hinar brautirnar, sem nefndar hafa verið í þessu sambandi, halda hver annari í skák. En þó held jeg, að mest sanngirni mæli með því, að landið taki að sjer viðhald Fagradalsvegarins. Jeg á því erfitt með að greiða atkvæði á móti till.hv. 2. þm. S.-M. En þar sem útlit er fyrir, að þá komi fleiri brautir á eftir og að frv. dagi við það uppi í hv.Nd. og verði orsök til nýrrar deilu á næsta þingi, þá held jeg, að þeir, sem eru hlyntir Fagradalsveginum, geri málinu ógagn með því að greiða atkvæði með till. nú.

Sigurður Jónsson Mjer þykir eigi víst, að eitt verði látið ganga yfir allar flutningabrautir á landinu í þessu efni og að 2 flutningabrautir verði látnar ganga fyrir, sem sje Fagradalsbrautin og Borgarnesbrautin. Þó að langt sje í land enn, að sú hugsun verði framkvæmd að leggja bílfæran veg milli Akureyrar og Reykjavíkur, þá bætist þó þar við þörfina á sínum tíma. Jeg álít, að Fagradalsbrautin og Hellisheiðarvegurinn sjeu nokkuð hliðstæð í þessu efni. Jeg tek undir með háttv. 5. landsk.þm. (JJ), að mjer er erfitt að greiða atkvæði á móti till., sem hv.þm. Snæf. (HSt) hefir tekið upp aftur; en jeg treysti loforði því, er hæstv. stjórn hefir gefið um þetta mál, og mun því greiða atkvæði á móti till. að svo komnu máli.

Jóhannes Jóhannesson Mjer er ekki ljóst, hvað hv.þm. Snæf. (HSt) gengur til að taka upp till. þá, sem hv.flm. (SHK) hefir tekið aftur. Jeg mun, úr því sem komið er, greiða atkvæði á móti till., í trausti til loforðs stjórnarinnar. Þykir mjer og gott, að tveir hv.landsk.þm., sem sæti munu eiga á næsta þingi, hafa tjáð sig málinu fylgjandi, þótt þeir nú greiði atkvæði á móti þessari brtt.

Frsm. minni hl. (Guðmundur Guðfinnsson) Þetta mál hefir nú verið hjer lengi á ferðinni og tekið ýmsum breytingum. Síðustu brtt. eru á þgskj. 504. Jeg hefi borið þær fram, en átti áður brtt. á þgskj. 410, en tek þær hjer með aftur. Þetta er gert í samráði við sögunefndina svo kölluðu og landsstjórnina. Aðaláhugamál mitt í þessu efni er að friða Þingvelli og undirbúa væntanlega hátíð þar 1930. Það er eitt atriði í þessu, sem hefir valdið deilum, en það er að taka gjald af gestum, sem þar koma. En nú er það sett á vald stjórnarinnar, og vænti jeg, að hún geri hið besta í þessu efni.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) Jeg get verið mjög stuttorður um þessa fyrirspurn. Jeg bjóst við, að henni mundi verða svarað fyr, en jeg geri ráð fyrir, að hún hafi þótt nokkuð umfangsmikil. Og þótt einhverjar upplýsingar fáist nú, þá hygg jeg, að mikill hluti svarsins verði að bíða til næsta þings. því gerði jeg þessa fyrirspurn, að jeg áleit, að svarið gæti orðið liður í þjóðhagslegri „statistik“ og væri hægt að sjá á því, hvernig þjóðin hefir komist í fjárhagsvandræði þau, sem hún er nú komin í. Öll árin, sem liðin eru af þessari öld, hefir stefna þingsins verið sú, að fjölga starfsmönnum ríkisins. Þetta hefir orðið ríkissjóðnum vaxandi byrði ár frá ári, og ef slíku er haldið áfram, má búast við því, að ríkissjóðurinn endist ekki til annars en þessa. Það verður því að breyta algerlega skipulaginu á stjórnháttum okkar. Það er margt, sem mætti spara. Jeg hefi komist að því, af viðtali við einn landskjörinn þingmann, sem fór hjeðan í fyrra, að það mætti spara mikið fje við Alþingi, ef tekin væri upp sú ráðbreytni að láta fjárveitinganefndir þingsins koma saman svo sem 3 vikum fyrir þingsetningu. Þá þyrfti ekki að standa á fjárlögunum. Ef hægt væri að stytta tíma þingsins um þriðjung með þessu, þá er í því fólginn eigi lítill sparnaður. Jeg tek þetta sem dæmi upp á eitt af því, sem spara mætti; en annars skal jeg ekki fara frekar út í þetta að svo stöddu.

Fjármálaráðherra (KIJ): Jeg er sammála hv. fyrirspyrjanda (JJ) um, að það hefði mátt svara fyrirspurn þessari fyr. Það hefði meira að segja mátt svara henni strax eftir 2–3 daga, og svarið hefði þá orðið sama og nú, að fyrirspurnin er alt of yfirgripsmikil til þess, að hægt sje að svara henni ítarlega að þessu sinni. Einn af skrifstofustjórum stjórnarráðsins spurði einn alkunnan starfsmann, sem er þessum málum mikið kunnugur, hve langan tíma þyrfti til að búa sig undir að svara þessari fyrirspurn, og hann sagði, að einn maður mundi þurfa 5 mánuði. Jeg hygg nú, að þetta sje ofmælt, en það mun ekki of mikið í lagt, að einn maður þurfi tvo mánuði til þess. Hjer þarf að rannsaka landsreikningana fyrir 22 ár og taka hvert atriði í fjárlögunum til greina. Þótt fyrirspurnin sje ekki nema í 3 liðum, þá felast í hverjum lið margar aðrar fyrirspurnir, sem sjest, er menn athuga liðina. Þótt þetta sje að vísu merkilegt atriði fyrir hagfræði landsins. Þá hygg jeg, að það þurfi ekki svona ítarlega sundurliðun, sem hv. 5. landsk.þm. (JJ) gerir ráð fyrir. Það er ómögulegt að svara þessari spurningu ítarlega nú, en mun Verða hægt á næsta þingi, en þeirri gagnspurningu vil jeg beina til hv. 5. landsk.þm. (JJ), hvort hann geti ekki fallist á að takmarka þetta nokkuð og hafa sundurliðunina ekki svona ítarlega. Annars stendur svo einkennilega á, að jeg get svarað fyrirspurninni nokkuð ítarlegar en aðrir, því jeg hefi sjerstaklega rannsakað þetta spursmál áður og samið ritgerð, sem út kom í Andvara 1917, er heitir: Fjárhagsstjórn Íslands 1875–1915. Þar hefi jeg sundurliðað það, er hv. fyrirspyrjandi spyr um, að nokkru leyti; þó ekki eins nákvæmlega og hann vill, því að jeg hefi tekið 10. hvert ár. Og jeg vil halda, að slík skýrsla komi að eins miklu gagni, þó að hún væri miðuð við annaðhvert ár, og jafnvel þó að hún væri miðuð við 5. hvert ár. En að minsta kosti verður hún að miðast við fjárhagstímabilið, sem sje tvö ár. Jeg skal þá stuttlega minnast á skýrsluna í ritgerð minni, til þess að gefa fyrirspyrjanda svar að eins miklu leyti og jeg get að þessu sinni. Útgjöldin voru 1905 áætluð 2250000 kr. og skiftast þannig niður: Til Alþingis, umboðsstjórnar og dómgæslu 15,2% Til læknastjettarinnar ............... 10,6% Til kirkju- og kenslumála ........ 13,6% Til eftirlauna ..................... 4,8% Eða alls til embættisstjettarinnar 44,2% Til búnaðarframfara ................... 11,1% Til fiskiveiða ...................... 1,4% Til samgöngumála ................... 35,8% Til vísinda og bókmenta ......... 4,4% Afgangurinn gekk til ýmissa útgjalda. Það sjest því hjer, að embættismannastjettin hefir gleypt 44,2% af tekjum landsins. En 52,7% ganga til verklegra framkvæmda, vísinda og bókmenta. Þá hleyp jeg yfir næstu 10 árin og kem að árinu 1915. Þá eru tekjurnar 4,5 milj. kr. Þær skiftast þannig: Til Alþingis, umboðsstjórnar og dómgæslu ...... 10,5% Til læknastjettar......................... 10% Til kirkju- og kenslumála ........... 16,2% Til eftirlauna................................ 3,7 % eða alls til embættisstjettarinnar 40,4% Til búnaðar ......................... 5,6% Til samgöngumála 30% Til eflingar fiskiveiða ............. 1,8% Til vísinda og bókmenta ........... 4,8% Til verklegra fyrirtækja........... 3,3% Til greiðslna af lánum .......... 10,9% Alls 96,8% Það sjest því á þessu yfirliti, að enn tekur embættismannastjettin 40,4% af tekjum ríkissjóðs. En til annara framfara, þar með taldar afborganir af lánum, fara 56,4%. Þá eru fiskiveiðarnar ekki komnar lengra en svo, að til þeirra gengur aðeins 1,8%. Jeg hefi þá í yfirliti þessu gert dálítið í áttina til að svara fyrirspyrjanda, þó að skýrsla þessi sje ekki eins sundurliðuð og hann vill, sem jeg tel ekki nauðsyn á vera, því að jeg hefi stiklað hjer á tíu árum. Jeg býst þá ekki við að geta svarað hv. fyrirspyrjanda frekar nú, en vænti að fá að heyra frá honum, hvort hann ljeti sjer ekki nægja að fá skýrsluna þannig sundurliðaða, að hún væri einungis fyrir annaðhvert ár og ekki í eins mörgum liðum og hann ætlast til í fyrirspurn sinni.

Fyrirspyrjandi (Jónas Jónsson) Jeg get verið þakklátur hæstv. fjrh. (KIJ) fyrir að hafa svarað fyrirspurn minni að nokkru leyti, þó að það svar hafi ekki verið eins ítarlegt og jeg í fyrstu ætlaðist til. Mjer þykir mjög merkilegt að heyra, að ritgerð um þetta efni skuli vera til, því að mjer var hún alls ekki kunn áður. Aðalatriðið, sem fyrir mjer vakir með fyrirspurn minni, er að fá sem glegst yfirlit yfir það, hvernig eyðsla landssjóðs hefir komist í það horf, sem nú er. En það skiftir mig ekki miklu máli, hvort það svar kemur á þessu þingi, eða þá ekki fyr en á því næsta, því jeg sætti mig vel við dráttinn. Þá skal jeg taka það fram, að jeg get vel gengið inn á, að skýrslan sje miðuð við annaðhvert ár yfir tímabilið fram að stríðsárunum. En jeg vil beina þeirri ósk til hæstv. stjórnar, að skýrslan verði miðuð við hvert ár út af fyrir sig eftir að stríðsárin byrja, því að mjer er forvitni á að vita, hvernig við höfum farið að eyða öllum tekjum ríkissjóðs árlega í alt annað en verklegar framkvæmdir. Jeg hygg, að ekki þurfi að sjá eftir þeirri vinnu, sem hagstofan leggur í þetta, því jeg býst við, að hún verði látin vinna þessar skýrslur. Og þar sem hún er eins seinlát og kunnugt er, mun jeg sætta mig vel við dráttinn, en vænti að fá skýrsluna sundurliðaða yfir stríðsárin og þau ár, sem liðin eru síðan.