Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er nú tekið til umr. frv. til l. um breyt. á vegal. Í frv. felast breytingar á þremur gr. vegal., 85., 86. og 87. gr. Með frv. er að því stefnt að auka nokkuð fjármagn til framkvæmda vegáætlunar og draga jafnframt úr lántökuþörf vegna framkvæmda í vegamálum. Er rétt að vísa um síðarnefnda atriðið til aths. við frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að taka lán vegna framkvæmdaáætlunar fyrir árið 1973, en það frv. liggur nú fyrir Alþ. Í þessu frv. er lagt til, að innflutningsgjald af benzíni hækki um 2 kr. af lítra og gúmmígjald og þungaskattur hækki í sama hlutfalli, að undanskildum þó þungaskatti af benzínbílum, en þungaskattur af þeim verður óbreyttur. Innflutningsgjaldið hækkar úr 7.87 kr. í 9.87 kr., 2 kr. á lítrann, eins og ég áðan sagði. Samkv. vegáætluninni eru tekjurnar af innflutningsgjaldinu á árinu 1973 áætlaðar af 90.2 millj. lítra, en sú áætlun hefur ekki staðizt og er því lækkuð í 88.6 millj. lítra. Reynslan á árinu 1972 varð sú, að áætlunin stóðst ekki og varð 1.4 millj. lítra undir áætlun. Það er staðreynd, að endurgreiðslur vegna ársins á undan koma ekki fram sem hækkun fyrr en á árinu 1974, og ber að taka það með í reikninginn. Almennur þungaskattur af dísilbifreiðum er nú 22 þús. kr. á ári fyrir bifreiðar allt að 2 tonn að þyngd að viðbættum 750 kr. fyrir 100 kg varðandi dísilbifreiðar allt að 5 tonna þunga. Með hlutfallslegri hækkun miðað við innflutningsgjald verður hækkunin annars vegar í 27500 kr. á móti 22 þús. og hins vegar í 950 kr. pr. 100 kg umfram 2 tonn, sbr. hins vegar 750 kr. Þungaskattur af dísilbifreiðum yfir 5 tonna þunga eigin þunga, sem er innheimtur með km-gjaldi samkv. mælum, hækkar líka hlutfallslega samkv. frv. Áætlaðar tekjur af þungaskatti á árinu 1973 eru samkv. vegáætluninni 223.1 millj. kr. og má gera ráð fyrir, að um 50% af þeirri upphæð sé vegna km-gjaldsins. Km-gjaldið er því áætlað 111.6 millj. án hækkunar. Innheimta á fyrsta ársfjórðungi 1973, sem er vegna aksturs á 4. ársfjórðungi þessa árs, er áætluð 22.3 millj. Hækkun km-gjaldsins kemur því aðeins á 89.3 millj. kr. á árinu 1973 og verður um 22.7 millj. Af almenna þungaskattinum, sem er áætlaður 111.5 millj. kr. á árinu 1973, eru um 44.3 millj. kr. vegna þungaskatts benzínbifreiða, þannig að hækkunin kemur á 67.2 millj. kr., og verður sjálf hækkunin þannig 17.1 millj. kr. Þar sem um er að ræða endurgreiðslur vegna ársins á undan, kemur hækkun á þeim ekki fram fyrr en á árinu 1974, eins og ég tók fram. Heildarhækkun á þungaskatti verður því árið 1973 um 39.8 millj. Gúmmí-gjald, sem nú er 36 kr. á kg, verður 45 kr. á kg. Skv. vegáætluninni er reiknað með, að tekjur af gúmmígjaldi árið 1973 verði 50 millj. kr., en hækkunin mundi gefa af sér 12.1 millj. kr. á næsta ári. Hér er svo í fskj. gerð grein fyrir því, hvernig þessar hækkanir kæmu fram á árunum 1973, 1974 og 1975 skv. vegáætluninni, og verður upphæðin á næsta ári 204 millj., á árinu 1974 246.6 millj. kr. og á árinu 1975 262.2 millj. kr. Samtals er áætlað, að þessar hækkanir, sem fara allar í vegasjóð, kunni að nema um 220–225 millj. kr. Ég held, að þetta frv. skýri sig sjálft. Það er ætlað til fjáröflunar fyrir vegasjóðinn til þess að komast hjá lántökum og svo að ekki verði samdráttur á framkvæmdum. Ég hygg, að allir þm. séu sammála um það, að ekki megi slaka á, af því að verkefnin, sem óleyst eru, eru svo mikil og að svo mörgu að hyggja. Allir vilja fá umbætur á vegum og til þess verður að taka fé. Ég undirstrika það, sem sé, að lokum máls míns, að tekjuöflun skv. þessu frv. fer öll í vegasjóð og að engu leyfi inn í það dæmi, sem verið er að leysa með annarri löggjöf, varðandi fjárbag ríkissjóðs eða aðra þætti þess vandamáls, en þar er fyrst og fremst verið að leysa vanda útflutningsatvinnuveganna. Ég held, að ég láti þessar skýringar nægja á frv. Það er alveg ljóst, hver tilgangur þess er, og það liggur alveg fyrir, hvaða hækkanir verða hér á benzíni, þungaskatti og gúmmígjaldi. Það eru tekjustofnarnir, sem þessar hækkanir koma á. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að umræðu lokinni vísað til hv. samgn.



Herra forseti. Ég skal ekki gera þetta frv. að umtalsefni í löngu máli, en mér þykir þó rétt að láta nokkur orð fylgja því við 1. umr. málsins. Ég held, að flutningur þessa frv. sé dæmi um þau handabaksvinnubrögð, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur á fjármálum landsins og málefnum ríkissjóðs, vegasjóðs og þeim málum raunar öllum, sem henni er trúað fyrir. Í síðustu viku þings fyrir jólafrí, er þessu frv. útbýtt hér í hv. d., frv., sem gerir ráð fyrir ekki lítilli hækkun á þeim gjöldum, sem þar er fjallað um. Það er fullyrt af hálfu hæstv. ráðh., að það standi í engu sambandi við önnur þau mál, sem hv. Nd. er nú að ræða um, eða fjármál ríkisins almennt. Ég staðhæfi, að þetta sé rangt, a.m.k. er það eina afsökunin, sem hæstv. ráðh. hefur fyrir því að koma með þetta frv. á síðustu stundu í þessari hv. d., að það standi í sambandi við önnur meiri og stærri mál. En tökum hæstv. ráðh. trúanlegan um, að þetta frv. standi ekki í sambandi við önnur fjármál ríkisins. Ef svo er ekki, hver er þá afsökun hæstv. ríkisstj. fyrir að koma fram með hækkun, sem nemur 25% eða meiru, á gjöldum, sem koma niður á öllum landslýð í einu eða öðru formi. Ég tek það fram, að með þessum orðum mínum tek ég ekki afstöðu til efnis frv. Ég tek ekki afstöðu til nauðsynjar þeirrar tekjuöflunar, sem frv. fer fram á, en bendi á óhæf vinnubrögð og þá óvirðingu, sem hv. þd. er sýnd með þessari framkomu.



Herra forseti. Vissulega er þetta mál seint á ferðinni, nú þegar svona margt ber að. Þrátt fyrir yfirlýsingu hæstv. ráðh. er það auðvitað angi af því heildardæmi, sem hæstv. ríkisstj. er að káka við að reyna að leysa. Það gefur auðvitað auga leið. Það kemur einnig fram í sambandi við frv. um lántökur eða framkvæmdaáætlun að það var auðvitað reiknað með þessu, þó að þetta sé svona geysilega seint á ferðinni, að það vinnst nánast ekki almennilegur tími til að afgreiða málið. Það er ekki nýtt, að benzín hafi hækkað hér á landi, og má búast við, að slík þróun eigi sér stað áfram. Þegar fyrrv. samgrh. lagði hliðstætt frv. fram, hafði hann ítarlega skýrslu um verðlag á benzíni annars staðar í Evrópu, og gátum við haft hana til samanburðar. Ef til vill getur samgn. fengið slíka skýrslu, þó að tími sé naumur. Ég á sæti í n., og mun a.m.k. fara fram á að fá að sjá, hvernig þróunin hefur átt sér stað í því efni í öðrum löndum. En hins saknaði ég í ræðunni, hvort endalaust á að vera að hækka bifreiðarekstur landsmanna. Ef ég man rétt, þá er svo komið, að ein bifreið er á, ef við teljum í tölum, 4.4 eða 4.5 manns. Það óumdeilanleg staðreynd, að bíllinn er orðinn þarfasti þjónninn hér á landi. Það snertir því hverja fjölskyldu meira og minna, hvernig verðlag er í kringum bílinn, innkaupsverð og rekstrarverð. Það kom ekkert fram, á einn eða annan veg, að nokkuð væri á döfinni annað en að bíllinn hækkaði fullum fetum í sambandi við gengisbreytingar og aðrar álögur, sem í vændum eru. Þetta tel ég mjög miður. Ég trúi því ekki, fyrr en ég tek á, að hæstv. ráðh. leggi því lið, að bílarnir hækki. Hverja vantar bíl? Hvaða fjölskyldur eru það, sem eiga ekki bíl? Eru það ekki fjölskyldur, sem þessi hæstv. ráðh. hefur æ ofan í æ talið sig vera talsmann fyrir? Auðkýfingarnir, þessir með breiðu bökin, eru ekki á fjórum fótum núna og í vandræðum með að kaupa bíl, heldur fólkið, sem hæstv. ráðh. hefur viljað bera önn fyrir skv. eigin orðum á undanförnum árum á þinginu. Ég get fallizt á að hækka benzínið, ef því fylgir það, að aðrar kvaðir á bílnum lækki, ella er hér aðeins verið að auka mjög verulega skattheimtu og þyngja rekstur bílsins fyrir almenning, sem er gersamlega óhjákvæmilegur. Ef maður hugleiðir þetta með tilliti til hinna dreifðu byggða, sem ráðh, er einmitt umboðsmaður fyrir hér á hv. Alþingi, þá er þetta enn tilfinnanlegra. En það eru einmitt margir sem hafa átt í erfiðleikum og vantar 50–100 þús. kr. til þess að geta eignazt bílinn, og nú vantar á 200 þús. Þeir hafa ekki tök á því eftir þetta og því síður ef þeir sjá, að allur kostnaður vex einhliða í sambandi við bílinn. Tekjuöflun í vegasjóð er auðvitað óhjákvæmileg. Við gerum allir kröfur um góða vegi, við viljum allir leggja til að hafa góða vegi. Það hafa verið teknar í það lántökur erlendis og safnað í það fé innanlands. Við stöndum allir að því meira og mínna og erum tilbúnir að taka á okkur ónot fyrir það. Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. í þessu sambandi, að það kostar vissa gagnrýni að leggja mikið fé í vegi. Sumir segja, að við förum of hratt, aðrir segja, að við förum of hægt og jafnvel mismunum svæðum á landinu. Þetta er matsatriði. En það hefur verið ríkjandi sú stefna, að við leggjum beztu vegina næst þéttbýlinu, þar sem mest umferðin er, vegna þeirrar einföldu staðreyndar, að gífurlegt álag á vegunum fletur þá bókstaflega út, gerir þá svo óhæfa í rekstri vegna viðhalds. Ekki er kostur annars en að koma varanlegu slitlagi á sem fyrst, sbr. veginn Grindavík–Keflavík, er stendur engan veginn undir því álagi, sem á veginn er lagt, enda er þess nú skammt að bíða, að menn sjái, að ekki er hægt að komast hjá því að setja þar varanlegt slitlag. Ég vil ekki lengja þessar umræður, málið er algerlega á síðasta snúning, ef á að koma því gegnum Alþingi. Ég vildi koma þessum athugasemdum á framfæri við 1. umr. og einnig, að samgn. eigi þess kost að gera samanburð við verðlag í öðrum löndum varðandi þá þætti, sem frv. fjallar um.



Herra forseti. Það er náttúrlega að snúa hlutunum við, þegar fullyrt er af hæstv. félmrh., að innihald þessa frv. sé ekki hluti af stærra vandamáli. Að sjálfsögðu stendur það í beinu sambandi við þann vanda, sem ríkisstj. er að glíma við. Skulum við ekki blekkja okkur á því. Það er einnig blekking að halda því fram, að bíll sé lengur eitthvert lúxustæki, sem menn geti verið án. Sannleikurinn er sá, og það kom fram í ræðu hæstv. félmrh. áðan, að hann teldi það ekki vera erfiðan bita fyrir sig að kingja að bera þetta frv. fram, þótt það þýði stórkostlegar álögur á allan almenning í landinu. Bíll er orðinn nánast eitt af þeim heimilistækjum, sem talið er hverri fjölskyldu nauðsyn. Það er ekki eingöngu vegna þessara aðila, sem hafa komizt yfir bíl, sem ég hef áhyggjur. Getur hæstv. ráðh. upplýst okkur t.d. um, hvað gjöld með almenningsvögnum, langferðabílum og strætisvögnum Reykjavikur muni hækka? Hvað hyggst ríkisstj. leyfa mikla hækkun á þessum daglegu útgjöldum almennings út á þær auknu tekjur, sem menn í landinu eiga að fá? Þetta vildi ég gjarnan, að yrði gert heyrinkunnugt, því að það er óumdeilanlegt, að það er lægst launaða fólkið, sem notar þessa almenningsvagna, og hver á kjararýrnunin með tilkomu þessa frv. að verða? Við þessu vildi ég gjarna fá einhver svör, áður en málið heldur miklu lengra.



Herra forseti. Ég held, að ég megi þakka sæmilegar undirtektir undir frv. Ég heyrði ekki betur en að hv. 2. þm. Reykv. tæki ekki afstöðu til málsins og veitti því þannig enga mótspyrnu, og er ég honum þakklátur fyrir það. Ég gat ekki reiknað með meiru af hans hendi eða hans flokks í sambandi við frv., sem sannarlega er frv. um skattálögur á þegnana. En hins vegar varðandi þá afstöðu hans, að það væri verið að sýna Alþingi óvirðingu að bera fram frv. núna rétt fyrir jólin, vil ég segja það, að það væri þá mikil siðabót, sem orðin er á Alþingi Íslendinga, ef jólavikan eða páskavikan væri friðuð fyrir frv.-flutningi. Það hefur ekki tíðkazt hingað til á þessum bæ, svo að ég viti, ekki heldur hjá þeim, sem hér réðu húsum áður. Það var sannarlega ös á Alþingi í jólavikunni vegna flutnings stórra mála hjá fyrrv. ríkisstj., hefur alltaf verið og verður alltaf. Nei, það er enga óvirðingu verið að sýna Alþingi með því að flytja frv. jafnt í jólavikunni sem öðrum vikum. Þetta er auðvitað mikil starfsvika og hefur alla tíð verið, og eins fyrir páska og þingslit. Þetta eru hápunktar vertíðarinnar hjá okkur alþm. Þeir hafa talað hér 2 hv. þm. Alþfl., og ég heyrði ekki betur en að hv. 5. þm. Reykn. talaði um hina miklu nauðsyn fjáröflunar vegna vegamála í ræðu sinni. Þetta frv. er eingöngu um það, það er eingöngu um fjáröflun til framkvæmda í vegamálum. Hann segir, að þörfin sé þar mikil, og vitanlega er hann sammála mér um það, að til þess þarf peninga, ef ekki á að verða samdráttur í þeim framkvæmdum. Hann taldi líka, að komast ætti hjá erlendum lántökum til vegamála, og þetta frv. leggur því sjónarmiði einnig lið. Ég held, að ekki gangi vel að koma inn í vegamálafrv. breytingum varðandi verðlag á bílum og öðru slíku. Það yrði eitthvert hnoð, held ég, ef farið yrði inn á þá braut. Ég held þess vegna, að við verðum að bíða með það til annaðhvort sérstaks frv: flutnings eða a.m.k. að koma því inn í annað frv. en frv. um breyt. á vegalögum. Hv. 1. landsk. þm. ræddi líka um málið og vildi fá upplýsingar um, hverjar breytingar yrðu á fargjöldum með almenningsvögnum. Það er engin leið að koma neinu um það inn í þetta frv. heldur. Það mál lá fyrir, þó að þetta frv. væri ekki flutt, og verður áreiðanlega að gefa réttum aðilum svar við því. En það hefur engin áhrif á ákvörðun um fargjöld með strætisvögnum, hvort þetta frv. verður samþ. eða ekki. Vandinn er fyrir hendi. Það er vaxandi dýrtið í landinu, það hefur enginn neitað því, og þá er eðlilegt, að þeir sem hafa með rekstur að gera, fari fram á, að rekstur þeirra sé tryggður með verðhækkunum. Ég held, að þetta mál liggi alveg ljóst fyrir, og ég hef ekki heyrt nein rök gegn því. Þvert á móti hafa allir tekið undir, að vegasjóður verði að fá sitt til þess að mæta auknum kostnaði við framkvæmdir og komast hjá stórfelldum erlendum lántökum. Þá er auðvitað það eitt fyrir hendi að taka afstöðu til þess, hvort menn viðurkenna þau rök og þá ríku nauðsyn, sem fyrir því sé. Fleiru geta menn, held ég, ekki blandað inn í þetta mál. Það er ofur einfalt og fjallar um hækkun á benzíni, á gúmmívörum til bifreiða og hækkun á þungaskatti og nemur samtals um 220–225 millj. kr. eftir nákvæmustu áætlun þeirra, sem bezt þekkja til. Ég hef aldrei lofað kjósendum mínum því, að bifreiðar skuli ekki hækka í verði, og er ég ekki neinn svikari við þá, þó að svo kunni að fara, að bifreiðar hækki í verði sem annað. En það má vera, að þessir hv. þm. hafi lofað sínum kjósendum því ásamt fleiru.



Herra forseti. Mér fannst hæstv. ráðh. fara svolítið á hlið við það, sem ég veit hann hefur skilið, að ég var að spyrja hann um hér áðan. Ég var ekki endilega að spyrja um hag þeirra, sem reka langferðabifreiðar eða almenningsstrætisvagna, eftir gildistöku laganna, heldur það, hvers farþegar þessara farartækja mættu vænta. Hvað mega þeir gera ráð fyrir mikilli hækkun á sínum daglegu greiðslum? Þetta var það, sem ég óskaði að fá að vita. Ég var ekki að spyrja um, eins og hann vildi þó vera láta, hver yrði hagur þeirra, sem gera út þessar bifreiðar, heldur þeirra, sem þessar bifreiðar nota. Það er tvímælalaust lægst launaða fólkið í landinu, sem er neytt til þess að nota þessar bifreiðar framar öðrum og á nokkurn rétt á því að vita, hvaða kauprýrnun það á í vændum með hækkuðum fargjöldum hjá almenningsvögnum, áður en við hnýtum lokapunktinn á þetta hér í þinginu. Það er þetta, sem ég vildi fá svar við en ekki endilega hver útgerðarkostnaður þessara tækja væri.



Herra forseti. Það er oft sagt um menn, ef þeir vilja ekki standa í þrasi um eitt og annað, að þeir hlusti þannig, að þeir sleppi því út um annað eyrað, sem þeir setja inn um hitt. Mér virðist þannig hafa orðið afstaða hæstv. ráðh. Ég var ekki að bera neitt á hann að hann hefði lofað neinu. En ég velti vöngum yfir því, hvort hann mundi ekki hugleiða það í leiðinni, hver heildarrekstrarkostnaður yrði fyrir fjölskyldu, sem á bíl, vegna þess að í hinni deildinni er verið að tala um ráðstafanir, sem hafa það í för með sér, að billinn mun stórhækka. Ég spurði hæstv. ráðh. um það, og það kemur í ljós, að hann hefur ekkert hugleitt það og hefur ekki af því áhyggjur, og það er mjög fróðlegt fyrir okkur hér í hv. d. og almenning. Það er mjög fróðlegt að vita, að hann hefur engar áhyggjur af því, hver heildarkostnaðurinn, stofnkostnaðurinn og rekstur bílsins, muni verða fyrir almenning. Það var það, sem ég var að spyrja um, en ekki um ein eða nein loforð. Ekki á nokkurn hátt. Ég tók fram, að við verðum að glíma við að útvega fjármagn. Það hefur verið tvenns konar: erlend lán og innlend fjármögnun í gegnum benzíngjald. En ég vildi forvitnast um það í leiðinni, hvort hæstv. ríkisstj. hafi nokkuð hugleitt heildarkostnað við bílinn, en svo er ekki. Það er fróðlegt að fá að vita af því.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. virtist vera feginn því, að ég tók ekki afstöðu gegn þeirri gjaldahækkun, sem í frv. felst, við 1. umr. Það er e.t.v. hans háttur að taka afstöðu gegn frv., sem ríkisstj. flytur, sem hann er í andstöðu við, án þess að hafa kynnt sér málið. Í þeim skilningi get ég vel skilið, að honum finnist þetta virðingarverð afstaða. Ég vonast til þess, að hæstv. ráðh. taki upp þennan hátt, þegar hann lendir í stjórnarandstöðu, að hugsa málin fyrst, áður en hann tekur afstöðu, og taka ekki afstöðu til mála eingöngu á grundvelli þess, hvort hann er í stjórn eða stjórnarandstöðu. Það, sem við þdm. ætlumst til af hæstv. ríkisstj., er, að hún leggi mál þannig fyrir, að unnt sé að taka afstöðu til málsins. Eins og mál þetta er lagt fyrir, er ekki unnt a.m.k. við 1. umr. málsins að taka afstöðu til þess. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta mál stæði eitt sér, sjálfstætt, fjallaði um fjáröflun í vegasjóð til þarflegra framkvæmda. Á þessu stigi skal ég ekki ræða, hvort gjaldahækkun á þessu stigi málsins, eins og nú er umhorfs í okkar þjóðfélagi, er réttlætanleg, það er svo annað mál. Þetta vil ég láta koma fram. En þá vil ég líka spyrja hæstv. ráðh., ef frv. það verður að l., sem hann nú hefur mælt fyrir, hvað verð á benzínlítranum í útsölu verði, þegar búið er að taka tillit til hinnar nýju gengisskráningar ísl. kr. og þeirra gjaldahækkana, sem þetta frv. hefur í för með sér. Hvað verður útsöluverðið á benzínlítranum til neytenda?



Herra forseti. Ég hef upplýst það, að hver einasti eyrir, sem leiðir af tekjuhækkun þeirri, sem þetta frv. fjallar um, fer í vegasjóð og er þannig óviðkomandi allri fjáröflun til annarra hluta. Þetta vildi ég undirstrika. Að sjálfsögðu hef ég ekki útreikninga á því, hvað lítrinn af benzíninu kosti, ef gengisbreyting sú, sem nú er verið að ræða í Nd., verður samþykkt. Ég hef enga aðstöðu til þess að svara þeirri spurningu og bið velvirðingar á því, að ég hef ekki svör við henni á reiðum höndum. En hækkunin á benzínlítranum, sem leiðir af þessu frv., er 2 kr. á lítrann, það liggur klárt fyrir, og aðrar breytingar get ég ekki reiknað út á þessari stundu eða gefið svör við. Það fer um það eins og önnur verðáhrif þeirrar lagasetningar, þegar hún hefur tekið gildi, á almennt verðlag í landinu. Ég held, að það sé ekki hægt að blanda því inn í afgreiðslu þessa máls, ég get a.m.k. ekki á þessu stigi gefið svör við því. Málið fer nú til athugunar í n. og það er að sjálfsögðu auðvelt fyrir n. að leita þar allra upplýsinga, bæði um þetta atriði og önnur, sem hún telur hlýða að fá upplýsingar um, eins og t.d. verð á benzíni í nágrannalöndunum. Það hef ég fyrir satt, að verðlagið á benzíni í nágrannalöndunum sé enn nokkru hærra en hér á landi.