Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Þórarinn Jónsson) Jeg get verið stuttorður um þetta frv. Mjer hefir verið send sú málaleitun úr Blönduósshreppi, að fara þess á leit við stjórnina, að hún seldi þetta land, og jeg hefi átt tal um það við hana, en hún hefir ekki sjeð sjer fært að selja landið, án sjerstakra laga. Að öðru leyti tók stjórnin vel í málið. Jeg þarf ekki að ræða um nauðsyn þessa frv. Hún er skýrt tekin fram í álitsskjali því, er hjeraðsprófastur, sem jafnframt er umráðamaður landspildunnar, hefir sent þinginu, og hefi jeg þar engu við að bæta. Það hefir verið venja að vísa líkum málum og þessu til nefndar, og er þá eðlilegast, að þetta frv. fari til landbúnaðarnefndar, og getur hún þá fengið allar þær upplýsingar málinu viðvíkjandi, sem henni þykir þurfa. Geri jeg það því að tillögu minni, að þessari umr. lokinni.

Bjarni Jónsson Mjer veittist sá óvænti heiður hjer í gær, að hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) gerði mig að spyrðubandi við stjórnina og setti eldhúsdag á mig um leið, bæði fyrir afskifti mín af samningnum við Dani og afskifti mín af því máli eftir á. Jeg ætla því að byrja á því að svara hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) nokkrum orðum, þótt jeg hefði í fyrstu ætlað mjer að beina máli mínu til hæstv. fjrh. (M. G.). Hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) hjelt því fram, að jeg hefði látið undir höfuð leggjast að krefjast þess af Dönum, að þeir gerðu skyldu sína samkvæmt 8. gr. sambandslaganna. En svo er mál vaxið, að þótt eigi sje tekið fram í sjálfri lagagreininni, hve mikil strandgæslan á að vera af Dana hálfu, þá var þó samþykt þessarar greinar, af hálfu dönsku nefndarmannanna, gerð háð því skilyrði, að Dönum bæri eigi skylda til að auka strandgæsluna fram yfir það, sem verið hefði. Þetta sjest af athugasemd þeirri, sem fylgir 8. gr. sambandslaganna, er svo hljóðar á dönsku: „Den af Danmark udövede Fiskeriinspektion sker paa dansk Bekostning. Danmark er uden Forpligtelse til at udvide dens hidtidige Omfang“. En á íslensku: „Danmörk ber kostnaðinn af þeirri fiskveiðagæslu, sem hún hefir á hendi. Danmörku ber eigi skylda til að auka hana frá því, sem verið hefir“. Með þessari athugasemd voru lögin samþykt af þingi og þjóð, þannig að enginn var leyndur því, hvað í þeim fælist. Þess vegna verður 8. gr. ekki skýrð öðruvísi en samkvæmt athugasemdinni, sem henni fylgir. Hingað til hefir þetta verið þekt og játað af öllum. Hvort hv.þm. (J. Þ.) hefir athugað þetta, um það er mjer ókunnugt, en eftir orðalagi greinarinnar mátti skilja hana á þann veg, sem hv.þm. (J. Þ.) gerði. Hins vegar vil jeg ekki ganga á gerða samninga og krefjast meira af Dönum en þeim ber skylda til að verða við. Mjer ber skylda til þess að gæta rjettinda Íslendinga í nefndinni, en ekki til þess að sníkja af Dönum. Hv. þm. (J. Þ.) kvað sáttmála þann, er gerður var við Dani, vera afsalsbrjef íslenskra rjettinda. Þetta hefi jeg einnig heyrt úr annari átt, en síst kom mjer til hugar, að það kæmi úr þessum tveimur áttum, frá hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) og frá hæstv. forseta (B. Sv.), sbr. orð hans á þingi 1918. Ef átt er við þau rjettindi, sem 6. gr. getur um og mjer telst líklegast, að hv.þm. eigi við, þar sem Dönum er heimilaður sami rjettur til fiskveiða hjer í landhelgi og Íslendingum, þá ætti hv.þm. (J. Þ.) að líta í lög nr. 35, 27. sept. 1901, um rjett til fiskveiða í landhelgi, og sömuleiðis í lög nr. 31, 13. des. 1895, um skrásetningu skipa. Af lögum þessum sjáum við, að alt það, sem heimilað er Dönum í sáttmálanum, er heimilað þeim löngu áður með lögum. Einnig má benda á lög nr. 56, 30. nóv. 1914, um skrásetning skipa. Enn fremur má, viðvíkjandi þessu afsali, vitna í auglýsingu frá 11. maí 1898, um að öðlast og missa rjett innborinna manna. Með lögum þessum er kunngert, að allir Íslendingar sjeu danskir þegnar. En með sáttmálanum við Dani höfum vjer afsalað oss rjettinum til að vera danskir ríkisborgarar. Vjer höfum mist af þeim rjettindum að þurfa að ákveða með íslenskum lögum alt eftir þeim setningum. Nú er frá hinni hliðinni sagt, að íslenskum lögum hefði ávalt mátt breyta. En þess ber að gæta, að áður var það títt, að íslenskum lögum var synjað staðfestingar, og hefði Alþingi komið með lög um, að dönskum ríkisborgararjetti yrði synjað, þá mundu slík lög seint hafa orðið staðfest. Þessum rjetti höfum vjer afsalað oss, svo og rjettinum til að sigla undir Dannebrog, en aðrir menn kveða svo að orði, að í þess stað höfum vjer fengið rjett til að sigla undir okkar eigin fána. Auðvitað er 7. gr. mjög gölluð, en þó er þar viðurkent, að íslensk utanríkismál sjeu til. Þetta var ekki til áður; þá var hægt að ákæra íslenska sendimenn fyrir utanríkisráðherranum danska, og láta umræður fara fram í ríkisþinginu danska um það, eftir hverri grein danskra hegningarlaga bæri að dæma þá. Þessum rjetti höfum vjer afsalað oss. Þetta mál þarf ekki að ræða lengur, enda kemur það ekki við fyrirspurninni. En jeg hefi tekið mjer bessaleyfi. Jeg hefi viljað hafa minn eldhúsdag, eins og stjórnin, bera minn hluta af byrðunum, og þótt menn vildu leggja alla byrðina af sáttmála þessum á mínar herðar, þá teldi jeg mig ekkert vanhaldinn af því. Sami hv.þm. (J. Þ.) taldi það óviðkomandi málinu að tala um „Þór“ í þessu sambandi, af því að hann væri eingöngu björgunarskip. En þetta skip hefir einnig haft með höndum strandvarnir, og sú er reynsla manna, að skip hafi alls ekki farið inn á landhelgissvæðið meðan til þess sást, eða menn vissu af því í nánd, en jafnskjótt og það frjettist, að „Þór“ væri farinn t. d. til Reykjavíkur, þá þyrptust botnvörpungar inn fyrir landhelgislínuna og sópuðu sjóinn með vörpum sínum. Það er ekki eins ýkjabroslegt og hv.þm. (J. Þ.) vildi halda fram, að strandvörn gæti ekki farið fram á skipi, sem væri björgunarskip og væri ekki því hraðskreiðara. Tilgangur strandvarna er ekki sá fyrst og fremst að elta skipin, taka þau og sekta, heldur að skipin hefðu eins og beyg af strandvarnaskipinu. Og þetta hefði þessi bátur Vestmannaeyinga getað fult eins vel og „Beskytteren“ og „Islands Falk“. Gangmunurinn er aðeins hálf míla á þessum skipum. Og dönsku skipin hafa oftast legið við festar, en skipshöfnin lifað í vellystingum pragtuglega í landi. Það, sem jeg annars sagði viðvíkjandi þessu skipi Vestmannaeyinga, var alls ekki það, sem hæstv. fjrh. (M. G.) hafði eftir mjer. Jeg sagði alls ekki, að það hefðu verið alveg nægilegar framkvæmdir að leigja „Þór“, heldur að ef stjórnin hefði gert það, þá hefði hún þó að minsta kosti sýnt lit á því að vilja að einhverju leyti framkvæma ótvíræðan vilja þingsins 1919 og 1920. Þessi ganghröðu skip geta auðvitað hremt skip, svo hægt sje að sekta þau, en slík sekt er alveg tilgangslaus, því að þeir útlendu botnvörpungaeigendur gera með sjer einskonar samábyrgð, og þá munar þá ekki mikið um að borga þær sektir, því að það er vissulega ekki nema í eitt skifti af hundrað, sem skip, og það sama skip, sem er í landhelgi, næst og verður sektað. Jeg vil þá víkja nokkrum orðum að hæstv. fjrh. (M. G.). Mjer þykir leiðinlegt, að hann skuli ganga fram fyrir skjöldu og stofna sjer í hættu í þessu máli. Honum bar engin skylda til þess; ræðu minni í gær beindi jeg að hæstv.forsrh. (J. M.), og það var auðvitað hann, sem átti að svara. Og jeg hagaði svo orðum mínum, að í þeim fælist engin móðgun við hæstv. stjórn. Því jeg vil ávalt koma mjer vel við þá, sem hátt eru settir, enda eru allir þeir, er stjórnina skipa, góðir vinir mínir. Þegar jeg gat þess í ræðu minni í gær, að þær hvatir, er rjeðu gerðum stjórnarinnar í þessu máli, gætu ekki verið aðrar en þær, að þeim væri eigi óljúft að sjá danska fánann blakta á íslenskum miðum, þá brást hæstv. fjrh. (M. G.) reiður við og kvaðst fyrirlíta slíka röksemdaleiðslu. En það var alls engin röksemdaleiðsla; það var miklu fremur spaug. Allar þær ástæður, er hugsanlegar voru, reyndust gersamlega ófullnægjandi. Og hvað var þá annað eftir en þetta? Annars var það hæstv.forsrh. (J. M.), sem átti að svara þessu. En þegar maður talar við þríhöfðaðan þursa, þá er ekki gott að haga skeytum sínum svo, að þau kunni ekki að hæfa það höfuðið, sem ekki var á miðað. Jeg verð að láta mjer nægja að segja hæstv. fjrh. (M. G.), að því skeyti var ekki á hans höfuð miðað. Hæstv. fjrh. (M. G.) sagðist aldrei hafa heyrt talað um það, að slíkt skip mætti hafa sem skólaskip um leið og það væri haft til strandvarna, en jeg hugsaði, að stjórnin hefði getað sagt sjer það sjálf og framkvæmt það upp á eigin spýtur, því til slíkra framkvæmda þyrfti hún ekki lög frá Alþingi. Annars tók jeg þetta fram sem meðmæli með því að styrkja þetta fyrirtæki og ráð til þess að hafa gagn af því. þá vill hæstv. fjrh. (M. G.) ekki ganga inn á það, að stjórnin hafi brugðið loforð við björgunarfjelag Vestmannaeyinga. Þegar stjórnin skrifar Vestmannaeyingum, að ef hún leigi skip, þá muni hún leigja „Þór“, þá hlýtur það að vekja eftirvæntingu hjá þeim. Og þegar stjórnin sendir „Beskytteren“ norður, þá hefir hún þar svikið Vestmannaeyinga. þess verður að krefjast af stjórninni, að hún sje varkárari í loforðum sínum en menn alment. Jeg skoða þetta sem fullkomið loforð. Annars er það og með öllu óverjandi að taka skip frá landhelgisgæslu og láta það vinna það verk, sem leigubátar laglega gætu leyst af hendi. Það var annars rjett að segja liðið yfir hina dönsku samnefndarmenn, er þeir heyrðu hin hörðu orð þingsins 1919 um strandgæsluna. En hvað þingið 1920 hefir gert í þessu byggist á því, að stjórnin hefir líklega ekki sagt alveg rjett frá, eða að hún hefir haft slíkt ástríki af þingmönnum; hún var þá nýfædd, og menn hafa líklega viljað fara vel með hvítvoðunginn. Þingið hljópst á brott, og í stað þess að leggja hinni nýfæddu stjórn þau heilræði, er henni mættu að haldi koma, skildi það hana eftir, með öllu ófæra til allra framkvæmda. Svo jeg svari hæstv. fjrh. (M. G.) um þýska tilboðið, þá mun hann ekki hafa verið kominn í stjórnina, er það lá fyrir. Jeg fjekk skriflega tilkynningu um, að þetta tilboð hefði verið sent stjórninni, sýndi sjávarútvegsnefnd það, en fór ekki með það til fleiri, og hefi síðan ekkert um það heyrt, svo það er ekki von, að það hafi borið fyrir augu hæstv. fjrh. (M. G.). Jeg er maður óvarkár og hefi nú stofnað lífi mínu í hættu. Þar sem jeg nú er dauður um örlög fram, en hæstv. stjórn ódauðleg, þá býst jeg við því, að á gröf minni muni jeg heyra allþungt fótatak, en því verð jeg að taka í þeirri von, að jeg rísi upp aftur og geti þá sungið það hósíanna, sem verðugt sje.

Fjármálaráðherra (M. G.) Það mun best að láta ekki hv.þm. Dala. (B. J.) fúna í gröf sinni og svara honum nokkru, enda þótt hann mætti nú, í þessari ræðu sinni, teljast fremur spakur.  (B. J.: Jeg er altaf spakur)  . Hv. þm. (B. J.) sagði í ræðu sinni, að jeg hefði hlaupið fram fyrir skjöldu. það ætti ekki að saka hann; þess hægari ætti honum að verða atlagan. Hv. þm. (B. J.) gat þess, að það hefðu ekki átt að vera rök hjá sjer, sem jeg sagði í síðustu ræðu minni að jeg fyrirliti, heldur hefði það verið spaug. Fyrst svo er, að honum finst viðeigandi að spauga um þýðingarmikil landsmál, þá get jeg, til að hlífa hv.þm. (B. J.), slept að minnast frekar á þetta. Um að gera „Þór“ að skólaskipi verð jeg að segja, að mig undrar það, að hv.þm. (B. J.) skyldi ekki koma fram með tillögu í þá átt á þinginu í fyrra, þar sem lá þó fyrir tillaga um að veita 300 þús. kr. styrk til skipsins. Annars held jeg, að varla sje hægt að búast við því, að stjórnin fari að lífga fallnar tillögur og framkvæma þær. Að stjórnin hafi brugðið heiti við Vestmannaeyinga um leigu á skipinu er sagt á móti betri vitund, eftir að hv.þm. (B. J.) hefir sjeð brjefið til Vestmannaeyinga og heyrt það lesið upp.  (B. J.: Það stendur í brjefinu)  . Það stendur ekki í brjefinu, og hv.þm. (B. J.) hefir áður lýst yfir því, að stjórnin skilji íslensku, og hún er því bær að dæma um, hvað í því felst.  (B. J.: Jeg geng frá því nú, að stjórnin geri það)  . Hv. þm. (B. J.) má gjarna fyrir mjer ganga frá öllu, sem hann segir. Hv. þm. (B. J.) sagði, að stjórninni bæri skylda til að vera varkár, og hún hefir verið það og ekki bragðið heit sín við Vestmannaeyinga í neinu. Það er ekki heldur rjett hjá hv.þm. (B. J.), að tekið hafi verið þetta eina skip, sem átti að annast strandvarnirnar, til þess að fara norður; skipin voru tvö. Sparnaðurinn er hv.þm. (B. J.) þyrnir í augum, og er hann því reiður yfir því, hversu stutt þingið var í fyrra. Jeg rjeð því nú ekki einn, að þinginu var slitið svo fljótt sem var, en jeg var með í því að samþykkja það, og tel mjer sóma að. Annars sýnist svo, sem hv.þm. (B. J.) æski þess að hafa þing óslitið alt árið.  (B. J.: Það væri best fyrir stjórnina)  . Þess vegna vill auðvitað hv.þm. (B. J.) það. Þá vil jeg víkja nokkrum orðum að umræðunum í gær, og þá fyrst að ræðu hv.þm. Borgf. (P. O.). Hv. þm. talaði mikið um það, hversu miklu færri opnir bátar ætluðu nú að stunda eða stunduðu fiskiveiðar en seinni stríðsárin, og virtist mjer hann eingöngu vilja kenna það yfirgangi botnvörpunganna. Jeg skal nú ekki gera lítið úr þessum yfirgangi, vil aðeins benda honum á, að til þess liggja einnig aðrar ástæður, sem sje þær, að nú eru miklu fleiri, sem hafa atvinnu við fiskveiðar á togurum, en var síðari stríðsárin. Nú munu togarar vera 24, en voru síðari stríðsárin 5–10. Enn fremur verður á það að líta, að þegar mikið er um togaraveiðar, þótt fyrir utan landhelgi sje, er ekki hægt að búast við eins miklu bátfiski og meðan togarar alls ekki, eða að litlu leyti, stunduðu veiðar hjer við land. Jeg hefi ekki haldið því fram, að það ætti að vera framtíðarfyrirkomulag, að Danir hefðu einir strandgæsluna, en jeg vil, eins og jeg hefi skýrt tekið fram, að við þetta ár látum okkur nægja og reynum að komast af með þau tvö skip, sem Danir nú bjóða, með tilliti til þess útlits, sem nú er, og hinna erfiðu ástæðna. Það var ekki álit sjávarútvegsnefndar þessarar hv. deildar um björgunarskipið „Þór“, sem jeg óskaði, heldur álits hv.þm. Borgf. (P. O.). En jeg skil, að hv.þm. (P. O.) vill ekki láta það uppi, og mun jeg því ekki ganga eftir því frekar. Þá vil jeg víkja nokkrum orðum að hv. 4. þm. Reykv. (M. J.). Hann talaði langt mál og hneykslaðist á því, að jeg hjelt því fram, að þingið í fyrra hefði viljað láta sjer nægja strandgæslu Dana, eftir því, sem þá stóð á. En þetta verður ekki hrakið. Jeg fullyrði, að það sjáist ekki eitt orð um það í þingtíðindunum, að tilætlunin hafi verið að leigja „Þór“ til strandvarna. Þvert á móti hefi jeg sýnt fram á, að hið mótsetta má leiða út af gerðum þingsins, og það hefir ekki einu sinni verið gerð tilraun til að hrekja það. Það er eins og ýmsir hv.þm., sem hafa talað, álíti, að ef við fáum eitt strandgæsluskip íslenskt, þá muni enginn togari nokkru sinni komast í landhelgi. En þetta mun reynast á annan veg, og það þarf áreiðanlega mörg skip til öruggrar varnar. Annars hirði jeg ekki um að rekja og hrekja allar hinar prestslegu líkingar hv. 4. þm. Reykv. (M. J.), hvorki um mykjuna við fíkjutrjeð nje annað. En þegar hann vildi líkja strandgæslu þeirri, er við nú eigum við að búa, við það ástand hjá bónda, að hann þyrfti að sækja hunda til nábúa síns í hvert skifti, sem hann þyrfti að reka úr túninu, þá verð jeg að benda honum á, að dæmið er rangt. En vilji hann hafa það rjett, þá væri það þannig, að bóndi fengi lánaðan hund hjá öðrum til vörslu, ekki í hvert skifti, heldur um lengri tíma, samkvæmt þar um gerðum samningi. Og jeg sje ekki, að það væri það vitlausasta, sem hægt væri að gera. Háttv. sami þm. (M. J.) sagði, að jeg hefði sagt, að jeg fyrirliti röksemdir andstæðinganna. En þetta er rangt með farið. Jeg sagði, að jeg fyrirliti þá röksemd hjá hv.þm. Dala. (B. J.), að stjórnin vildi helst ekki sjá íslenskan fána kringum landið, og hv.þm. Dala. (B. J.) hefir nú viðurkent það, að þetta hafi ekki verið neinar röksemdir hjá sjer. Spádóm hv.þm. (M. J.) um það, að þjóðin muni fyrirlíta fjármálastjórn mína, læt jeg mjer í ljettu rúmi liggja. Hann mun ekki eiga að dæma einn um það. Þá sný jeg mjer að hv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.). Hann kvartaði yfir því, að jeg hefði misskilið sig og rangfært orð sín, en ekki er það mín sök, þótt hann vilji ekki við þau kannast, þegar hann er krafinn reikningsskapar fyrir þau. Má hann mín vegna eta þau ofan í sig aftur, og vona jeg, að honum verði ekki bumbult af. Hann lofaði, að jeg skyldi falla á þessu máli, en þá er bara eftir að efna loforðið, og mun jeg ekki harma það. Jeg endurtek það, að engir samningar hafa verið gerðir um leigu á „Þór“, og duga engar Gróusögur úr Vestmannaeyjum til að hnekkja því. Jeg sje ekki, að utanför mín í haust komi þessu máli við, og skal því ekki fara út í hana. En það skil jeg vel, að hv.þm. (Gunn. S.) hafi þótt það ilt, að ríkissjóður tók ekki lán handa honum, til þess að hann gæti haldið áfram hinum þjóðholla atvinnuvegi sínum, sem mjer er sagt að nú gangi heldur tregt. Það er rjett, að sala afurða vorra hefir gengið miklu tregar og ver en bæði jeg og aðrir gerðu ráð fyrir í haust. En síst er ástæða að hælast um yfir slíku, og því valda ófyrirsjáanleg atvik, sem tilgangslaust er að fara út í hjer. Jeg er alveg samdóma hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) um, að strandgæsla Dana hjer sje engin gjöf, og jeg tók þetta fram í fyrri ræðu minni. Er jeg honum þakklátur fyrir þann stuðning, sem hann hefir veitt í þessu máli.

Hákon Kristófersson Umræðurnar eru nú þegar orðnar nokkuð langar og hafa snúist um nokkuð annað en til var stofnað af okkur flm. þessarar tillögu. En sökum þess, að jeg er annar flutningsmanna, vil jeg segja nokkur orð. Hv. þm. Borgf. (P. O.), meðflytjandi tillögunnar, hefir nú talað svo rækilega um þetta mál, að jeg hefi þar litlu við að bæta. Þó get jeg ekki stilt mig um að minnast á nokkur atriði, sem fram hafa komið. Það er þá fyrst, að jeg verð að láta undrun mína í ljós yfir því, að tillagan skuli hafa getað orðið orsök í því, að sumir af ágætustu þm. hafa staðið upp til að lýsa yfir því, að samningarnir við Dani 1918 hafi haft rjettindaafsal í för með sjer. Hæstv. forsrh. (J. M.) gat þess í ræðu sinni, að flutningsmaður tillögunnar, hv.þm. Borgf. (P. O.), hefði í raun og veru svarað sjálfur fyrirspurninni, svo að hann hefði engu að svara. Jeg veit nú ekki, hvernig á að skilja þetta, nema ef svo er, að hæstv.forsrh. (J. M.) telji fyrirspurnina óþarfa. Fyrir okkur flm. vakti ekki annað með fyrirspurninni en það, að alþjóð fengi að vita, hvað gert hefði verið í málinu, og hvað hyggilegast væri að gera, og það stoðar ekki, þó að einstakir menn hafi ef til vill einhverja hugmynd um það; almenningi er það jafnókunnugt fyrir því. En úr þessu átti fyrirspurnin að bæta. Hæstv. forsrh. (J. M.) sagði, að stjórnin hefði fullnægt heimildarlögunum frá 1919. Jeg er honum nú sammála í þessu. Þar sem einungis um heimildarlög var að ræða, er ekki hægt að saka stjórnina um framkvæmdaleysi á þeim. En svo kom þingsályktunin á þinginu 1920, og hún var árjetting á gerðum þingsins 1919 og til þess gerð að herða á stjórninni. Og það er einmitt hennar vegna, sem jeg lít svo á, að stjórnin hafi vanrækt skyldu sína í þessu máli. Jeg hygg nú, að þetta framkvæmdaleysi stjórnarinnar stafi mestmegnis frá skilningsleysi hennar á nauðsyn málsins, og byggi jeg þessa ætlun núna á því, að helst er svo að sjá, sem stjórnin, jafnvitur, víðsýn og ágæt, sem hún annars er, haldi það, að nægilegt sje að hafa skip til strandgæslu einhvern vissan tíma, frá febrúar til maíloka, og um síldveiðatímann, en hafi enga hugmynd um það, að til eru haustvertíðir. Mjer dettur ekki í hug að lá stjórninni það, að hún ljet ekki byggja skip eða keypti, eins og þingið ætlaðist til að hún gerði. En þrátt fyrir það hefir stjórnin ekki gert það, sem hægt var að gera í landhelgisgæslumálinu, að leigja skipið af Vestmannaeyingum, sem bæði hefði orðið til styrktar gæslunni og jafnframt verið hlynt með því að góðu fyrirtæki. Það er nú í ráði, sem kunnugt er, að Danir auki landhelgisgæsluna næsta ár, og skal jeg taka fram í sambandi við það, að mjer finst heimska að hafna því tilboði eins og nú standa sakir, og hirði jeg eigi um, þótt einhverjir vilji bera mjer á brýn, að jeg sje lítill sjálfstæðismaður, sökum skoðana minna á þessu máli. Jeg hata eigi Dani, og mjer sýnist það engin minkun að þiggja liðveislu þeirra hjer um, og það enda þótt þeir bjóði meiri strandgæslu fram en þeim ber skylda til. En á það verð jeg að leggja áherslu, að stjórnin hafi yfirráð skipanna, því að eigi Danir að hafa þau áfram, þá álít jeg vörslu þeirra einskis virði, án þess þó að jeg vilji nokkuð blanda mjer inn í ummæli þau, sem fallið hafa hjer um foringjana, að þeir væru betur fallnir til þess að dansa í landi en hafa forustu á hendi, heldur aðeins það, sem öllum er skiljanlegt, að íslenskir foringjar hljóta að hafa meiri áhuga og þekkingu á starfi sínu en hinir dönsku. Jeg er því sammála hæstv. fjrh. (M. G.) um þetta atriði, þótt jeg sje honum annars ósammála, að sjálfsagt sje að reyna þetta næsta ár, því ella verði hjer engin landhelgisgæsla, en slíkt er algert banatilræði við bátaútveg okkar. En þó að þetta sje að mínu áliti rjett, eins og sakir nú standa, þá vil jeg þar fyrir, að stefnt sje að því með atorku, að við tökum strandgæsluna í okkar hendur síðar meir. Og jeg fæ ekki sjeð, þó að horfið verði að þessu ráði, að við verðum neinir bónbjargamenn Dana þar fyrir, nje skerðum í nokkru þjóðarsómann, og eigi hræðist jeg það, þó að hjer sjáist danskur fáni í landhelgi, einungis að skipin gerðu eitthvert gagn. Þó að jeg hafi nú látið þetta um mælt, þá þykist jeg í engu hafa farið þar í bága við vilja þinganna 1919 og 1920, því að orð mín miðast eingöngu við það vandræðaástand, sem nú ríkir, og úrræði til að bæta úr því, en dregur á engan hátt úr því, að við tökum strandvörsluna, þegar við þykjumst færir til. Hvað hv. sjávarútvegsnefnd kann að leggja til málanna er mjer ókunnugt um. Hitt hefði mjer fundist viðeigandi, að álit hennar hefði verið þingmönnum kunnugt, þegar málið var tekið til umr. Að síðustu vil jeg enn leggja áherslu á það, að bak við flutning tillögu okkar lá ekkert annað en það, sem jeg hefi áður getið. Kunni svo að fara, að ástæður þyki til að hrófla eitthvað við stjórninni, þá mun verða hægt að finna aðrar ástæður veigameiri en þessa. Hún hefir að vísu gert lítið í málinu, en það mun, sem jeg hefi áður minst á, meir stafa af skilningsleysi hennar en viljaleysi, að hún hefir ekki framkvæmt vilja þingsins. Hvað orðum hv.þm. Dala. (B. J.) viðvíkur, þá snerta þau mig ekki. Mig langar eigi til að vera bónbjargamaður Dana í nokkru, vil einskis bónbjargamaður vera, ekki einu sinni hv.þm. Dala. (B. J.).

Gunnar Sigurðsson Hæstv. fjrh. (M. G.) er svo heppinn í þessum umræðum, að hafa jafnan sólarhrings millibil til þess að rangfæra og misskilja umræður þm. það er ekki jeg einn, sem hefi undan þessum rangfærslum að kvarta; allir hv.þm., sem eiga orðasennur við hæstv. ráðherra (M. G.), kvarta undan þeim. Hæstv. fjrh. (M. G.) mintist á atvinnuveg minn. Mjer er ekki ljóst, hvað hann átti einkanlega við. Jeg er lögfræðingur, eins og hann, og hefi haft á hendi lögfræðisstörf. Þar að auki hefi jeg rekið fasteignasölu, en einkanlega hefi jeg fengist við að reisa hús. Hefir mjer tekist að reisa 4 hús hjer í bænum í húsnæðisleysinu á stríðsárunum. Jeg skil ekki, að það geti talist óþarft. Annars hefir hæstv. fjrh. (M.G.) líka verslað með hús hjer í bænum. Jeg þori að fullyrða, að óþarfari hefir hæstv. fjrh. (M. G.) verið landinu. Árangurinn af fjármálastjórn hans er ekki betri en það, að það er á allra vitorði, að erlendis er landið alment álitið gjaldþrota og lánstraust þess nær því horfið. Tjónið af ráðsmensku hans verður því alls ekki metið til peninga. Hann hefir látið alt danka og ekkert hafst að, en það var það hættulegasta á þeim tímum, sem voru. En nú vill hann sitja áfram í trássi við meiri hluta þingsins, sem vitanlegt er að er andstæður stjórninni í öllum aðalmálunum. En þegar svo er, er stjórninni áreiðanlega hentast að segja af sjer. Nema ef hún hefir skoðanaskifti í öllum helstu málunum og reynir að lafa á því.

Jón Auðunn Jónsson Það væri æskilegast, ef menn vildu halda sjer við málið sjálft, en forðuðust alt skraf um ríkisrjett og annað, sem málinu er næsta óviðkomandi. Ástæðan til þess, að þessi fyrirspurn hefir komið fram, er vitanlega sú, að komist verði að raun um, hvað heppilegast er fyrir stjórnina að gera, til þess að taka landhelgisgæsluna í okkar hendur. Jeg álít að vísu, að ekki hafi verið nein sjerstök þörf á fyrirspurninni. En jeg harma það ekki, að hún er komin fram, því það getur vonandi skýrt nokkuð málið og brýnt fyrir þinginu þörfina á að taka gæsluna í okkar eigin hendur. Jeg álít sem sje, að hún verði aldrei fullnægjandi fyr en við höfum tekið hana í okkar hendur. Jeg segi það ekki vegna þess, að jeg haldi, að þeir Danir, sem hafa haft hana á hendi, hafi ekki viljað stunda hana sem skyldi, heldur hefir þá brostið kunnugleika að vonum, og haft þess utan öðrum störfum að gegna, svo þeir hafa ekki getað sint gæslunni sem skyldi, þar sem skipin hafa verið jafnframt skólaskip, eins og hæstv.forsrh. (J. M.) sagði. Jeg get ekki verið samdóma þeim hv.þm., sem virðast hafa sjerstaka tilhneigingu til þess að álasa stjórninni fyrir aðgerðaleysi í þessu máli, enn sem komið er. Jeg sje ekki, að hæstv. stjórn hafi getað gert sjerstakar ráðstafanir til skipakaupa áður en þing kæmi saman, eins og ástæður voru fyrir hendi. Kolavandræði og mjög ilt að fá skip keypt eða leigð, og tíminn lítill til framkvæmda. Jeg vil taka undir það með hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), að það er sjerstök þörf á að vanda vel til undirbúnings þessa máls; sjerstaklega þarf að varast að kaupa skip eða hafast eitthvað það að, að það geti ekki fallið að lokum undir þá fullnaðarákvörðun, sem verður að gera um allar framkvæmdir og fyrirkomulag á strandgæslunni. Það þarf að gefa stjórninni fasta áætlun, sem síðan er hægt að fylgja fast eftir. Jeg er einn af þeim þm., sem eru úr plássi, sem herjað er mjög af útlendum togurum og - þótt jeg vilji helst ekki fullyrða það - líklegast einnig innlendum. Á sumum stöðum við Ísafjarðardjúp, og þó sjerstaklega í Aðalvík, er árlega eyðilagt svo skiftir tugum þúsunda, vegna gæsluskorts. Án þess jeg ætli að gefa hv. sjávarútvegsnefnd nokkrar sjerstakar bendingar, þá vil jeg skjóta því til hennar, að enn sem komið er álít jeg heppilegra að hafa gæsluskipin fleiri og smærri. Að vísu þyrfti eitt stórt skip fyrir suðurströndinni, en fyrir Vestfjörðum og Norðurlandi tel jeg hitt fyrirkomulagið (fleiri skip og smærri) vafalaust heppilegra. Annars hefi jeg góða trú á árangri af starfi sjávarútvegsnefndar, því í henni sitja kunnugir menn frá ýmsum þeim landshlutum, sem mikið þurfa á gæslu að halda. En jeg vil undirstrika það, að málið þarf góðan undirbúning. En ef hrapað yrði að málinu og það ekki nægilega undirbúið, þá mundum við, sem fulltrúar fyrir þau hjeruð, sem harðast verða úti, eiga erfitt uppdráttar hjá ýmsum þeim mönnum, sem hafa lítinn skilning á málinu, en eru því kröfuharðari og ósanngjarnari. Jeg álít rjett að taka skip Vestmannaeyinga. Ekki vegna þess, að skipið sje vel fallið til strandgæslu, því svo mun ekki vera, og er vel hægt að fá hentugra skip fyrir minna verð. En jeg álít það rjett til að ljetta undir með Vestmannaeyingum, en það eiga þeir skilið fyrir að hafa lagt út í fyrirtækið, og byrðin hins vegar vel kleif fyrir ríkissjóð. Jeg er sammála hv.þm. Barð. (H. K.) um það, að sem stendur er mjög óhægt um vik. Jeg álít því rjett að taka tilboði Dana um að auka strandgæsluna nú á þessu ári, en þó þannig, að landsstjórnin hafi sem mestan íhlutunarrjett um starfið. Ekki vegna þess, að jeg haldi, að gæslan yrði nægileg með því, því hún fæst aldrei með útlendum skipum, eins og jeg tók fram áður í ræðu minni. En að kaupa brúkað skip tel jeg mjög varhugavert. Ef því á að hrinda málinu fram, þá verður annaðhvort að byggja skip eða leigja. Bygging skips tekur minst tvö ár. En ef skip er tekið á leigu eða brúkað skip keypt, þá getur það orðið til þess að koma ringulreið á þá fullnaðaráætlun, sem þarf að gera. En slík aðferð er sama og að byggja vegarspotta hjer og þar, án nokkurs samhengis. Að lokum er vegurinn orðinn svo skrykkjóttur, að hann er verri en enginn.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg skal fyrst geta þess, að það er ekkert óeðlilegt við það, þótt fjrh. (M. G.) svari fyrir mig. Að því er snertir Vestmannaeyjabátinn, þá liggur hann meira undir hans verksvið heldur en mitt. Það er því algerlega óþarft, sem hv.þm. Dala. (B. J.) og hv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.) hafa sagt um það. Jeg ætla annars ekki að fara að rekja allar þær ræður, sem haldnar hafa verið hjer í dag og undanfarna tvo daga út af fyrirspurninni. Það hefir líka farið eins og vant er við þessar heimskulegu umræður, þar sem margir taka til máls um sama efni, að margt af því, sem sagt, er ekkert annað en upptugga, en svo ýmsu blandað inn í, sem ekkert snertir málið og er eingöngu til ógagns. Jeg get þó sagt það, hv.frsm. (P. O.) til lofs, að hann hjelt sjer vel við efnið og talaði þinglega í gærdag, þótt mjer hins vegar þyki hann hafa verið fullharðorður við mig í fyrstu ræðu sinni í fyrradag. Jeg get ekki stilt mig um að fara út í einstök atriði í ræðum nokkurra hv.þm., þó að fjármálaráðherra hafi tekið af mjer ómakið að miklu leyti. Jeg skal fyrst víkja lítið eitt að ræðu hv. 4. þm. Reykv. (M. J.). Það er einatt svo, að mönnum sýnist það nokkur vorkunn, þótt nýir þingmenn sjeu dálítið vankunnandi fyrst í stað. Hitt er annað mál, hvort rjett er að vorkenna þeim, þegar þeir hafa ekki kynt sjer málin nógu rækilega áður en á þing kemur. Það var sagt um einn þingmann, sem var kosinn á þing fyrir löngu og lítið hafði fengist við landsmál, að hann hefði fengið mann til að kenna sjer eða skýra fyrir sjer stjórnarskrána. Það var brosað að þessu, en það var honum einmitt til sóma, sýndi, að hann fann til ábyrgðar þeirrar, sem fylgir þingsetunni. Hv. 4. þm. Reykv. (M. J.) hefði átt að fara líkt að með sambandslögin eins og þessi þingmaður með stjórnarskrána. Hv. þm. (M. J.) lýsti því mjög fagurlega, hve þjóðin hefði glaðst sjerstaklega af tvennu, sem heimilað væri í sambandslögunum, heimflutningi hæstarjettar og því, að kostur væri á fyrir oss að taka sjálfir að oss landhelgisvörnina. Það er alveg furðulegt, hvernig þessi hv.þm. (M. J.) getur gert sig sekan í þessum misskilningi, þar sem hann þó er sagður vel greindur og fróður um margt, af þeim, sem þekkja hann. Ef þessi hv.þm. vissi, hvað sambandslögin eru, þá hefði hann ekki talað svona. Sambandslögin eru tvent: viðurkenning, yfirlýsing um, að Ísland sje fullvalda ríki í konungssambandi við Danmörku. Þetta var ekki hluti af samningi þeim, sem gerður var við Dani 1918. Það var yfir höfuð ekkert samningsatriði. þetta var grundvöllurinn undir samningnum. Það var auk heldur mikið talað um það að hafa þessa yfirlýsingu frá vorri hálfu og viðurkenningu frá Dana hálfu í sjerstöku skjali, svo ekki væri um vilst, að þetta væri ekki hluti af samningnum. En það þótti ekki þörf að halda því fast fram, að um þetta væri gert sjerstakt skjal, því það hefir tekist að setja þetta svo ljóslega fram í sambandslögunum. Að þessari viðurkenningu fenginni gerir konungsríkið Ísland og konungsríkið Danmörk, hvort af sínu fullveldi, samning um þau atriði, sem í sambandslögunum segir. Eitt af þessum atriðum er hæstirjettur. Það er alveg öfugt hjá hv. 4. þm. Reykv. (M. J.) að tala um það sem heimild fyrir oss til að hafa æðsta dómstól sjálfir, heldur er það heimild fyrir hæstarjett í Kaupmannahöfn til þess að dæma íslensk mál þangað til við settum upp hæstarjett sjálfir. Jeg er annars samdóma hv.þm. (M. J.) um það, að það sje sjálfsagt, að vjer dæmum mál vor sjálfir, og jeg er þeirrar skoðunar, að hefði það mál verið fast sótt, hefðum við getað fengið því framgengt miklu fyr. Jafnvel stöðulögin gáfu það í skyn, að það væri ekki ófáanlegt af Dana hálfu. Þótt jeg sje og hafi verið sömu skoðunar um þetta atriði, þá efast jeg mjög um það, að stofnun hæstarjettar hafi verið svo mikið gleðiefni fram yfir flest annað. Það er kunnugt um marga góða og þjóðrækna Íslendinga, að þeir voru ekkert fíknir í það. Jeg skal nefna einn, sem jeg veit að hv.þm. (M. J.) viðurkennir góðan Íslending; það er Skúli Thoroddsen. Engu síður er það herfilegur misskilningur, þegar hv.þm. (M. J.) er að tala um, að 8. gr. veiti oss heimild til strandvarna. Ef um heimild væri að ræða, þá væri það svo, að Dönum væri þetta heimilað. En hjer er ekki um heimild að ræða. Ákvæðin í 8. gr. eru kaupskapur, eins og hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) hefir bent á. Við leyfum Dönum fiskveiðarjett í landhelgi gegn því, að þeir leggi til landhelgisvörn. Það er heimska einber að kalla það ósóma að versla þannig. Sjerstaklega fer þetta illa gömlum og nýjum sjálfstæðismönnum. Þegar sú eina og sanna og ómengaða þjóðrækni og sjálfstæði hafði völdin og sjálfstæðismenn rjeðu einir öllu á þingi hjer, þá versluðu þeir svo, og geta allir sannfært sig um þetta, ef þeir vilja hafa fyrir því að fletta upp Alþingistíðindunum 1909 og lesa sambandslagafrv. það, er þar var samþykt. Sem sagt, hjer er um kaupskap að ræða, en, eins og jeg hefi sagt, er það bein fáviska að tala um, að hjer sje verið að versla með þjóðarsómann. Eða er það nokkurt vit, að hv.þm. saki mig um það, þótt jeg reyndi að ganga eftir því sem ríkast, að Danir greiddu andvirðið að fullu, eða að tala um bónbjargir í þessu sambandi, eins og hv.þm. Dala. (B. J.) gerði? Aðfinslur um aðgerðir mínar að þessu leyti eru ekkert annað en óvitahjal. Það er næst því, að aðfinsla hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), í þá átt, að jeg hafi ekki verið nógu kröfuharður, eigi við rök að styðjast, en því miður er ekki svo. Eins og lögin eru orðuð, er þetta rjett hjá hv.þm. (J. Þ.), en því miður takmarkast þetta af athugasemdunum, sem jafnframt voru undirskrifaðar af samningsaðiljum. En í athugasemdunum stendur, að Danir sjeu eigi skyldir til frekari strandgæslu, svo að jeg, því miður, gat ekki krafist meira en svo sem 10 mánaða landhelgisgæslu með einu skipi. En aftur á móti taldi jeg rjett að krefjast betra skips en Islands Falk, því að þótt hraði þess skips sje ekki saman berandi við ferð Þórs, þá er Islands Falk þó nú orðið of ganglítill til þess að annast gæsluna hjer, vegna aukins hraða botnvörpunganna. Nú er og ætlað ganghraðara skip, Fylla, til gæslunnar af Dönum. Þá var hv.þm. (M. J.) mjög að finna að því, að það væri verið að hengja sig í það, að lögin frá 1919 væru aðeins heimildarlög, en ekki skipun þingsins; þau væru það aðeins í forminu, en í rauninni hefði þingið 1919 ætlast til framkvæmda. Jeg vil ekki geta þess til, að hv.þm. (M. J.) fari hjer viljandi með rangt mál, en óskiljanlegt er eftirtektarleysi hans. Nú hafði jeg einmitt sagt, að jeg vildi ekki leggja áherslu á það, að lögin væru heimildarlög; það mundi sönnu næst, að þingið þá hefði ætlast til framkvæmda. Með öðrum orðum, jeg talaði um það atriði mjög ólíkt og hann. En jeg hefði, ef jeg hefði viljað, getað lagt nokkra áherslu á það. Jeg hefði getað borið það fyrir mig með fullum rökum, að það er rangt, að þingið 1919 hafi heimtað framkvæmdir þegar í stað. Jeg hafði, bæði í viðtali við sjávarútvegsnefndirnar og á þingfundum, tekið það fram, að þetta væri alt of stórt mál til þess, að hrapa mætti að því, og það kom til orða í hv.Nd. að afgreiða málið með þingsályktun. Um það sagði framsögumaður sjávarútvegsnefndar í Nd. svo: „Þó að nefndir beggja deilda óski auðvitað, að þetta komist sem fyrst í framkvæmd, þá er vitanlega betra en ekki að skora á stjórnina að undirbúa málið og leggja það fyrir næsta þing. Að vísu má vera, að stjórninni þyki þetta nokkuð stuttur tími, en ef áhuginn og viljinn er nógur, eins og jeg held að sje hjá hæstv. forsætisráðherra (J. M.), þá getur það vafalaust tekist. Jeg legg það alveg á vald hv. deildar, hvort henni finst rjettara að leiða málið til lykta með tillögu eða með þessu frv., sem hjer liggur fyrir, og jeg fyrir mitt leyti fellst á.“ (Alþt. 1919 B., d. 1953). Þá má enn fremur vitna til ummæla þáverandi og núverandi hv.þm. G.-K. (B. K.). Hann segir svo: „Mjer þykir leitt, hversu dauft hæstv.forsrh. (J. M.) tekur í þetta mál, því það liggur ekki fyrir nein skipun til stjórnarinnar um, að þetta skuli framkvæmt nú þegar. Þó að standi „skuli kaupa“, þá verður stjórnin auðvitað að hafa hæfilegan frest. Hún verður að kynna sjer, hvort hentugra muni að taka stærra eða minna skip, alveg eins og þó að samþykt væri þingsályktunartill. um, að hún skyldi undirbúa málið. - - -“. (Alþt. 1919 B„ d. 1954–55). Loks má svo vitna til eins hv.þm. í viðbót, sem hjer mun verða stjórninni að liði með orðum sínum, og það er hv.þm. Dala. (B. J.). Eftir honum vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa eftirfarandi ræðukafla: „Jeg vil nú ekki, þótt sett sjeu lög um þessi efni, að framkvæmdir verði svo bráðar, að hæstv. stjórn geti ekki sjeð fótum sínum forráð. Það er engin skylda að byggja skip eða kaupa, hvernig sem á stendur og hve dýrt sem það er. Það stendur í frv., að stjórnin megi leigja skip til þessara hluta, meðan hún lætur byggja skip. Og ekki eru henni sett nein takmörk um, hve lengi megi á þessum framkvæmdum standa. Eftir því, sem hv.þm. annars líta á hlutina, munu þeir þola við, þótt gætt sje hófs og aðgætni í þessum framkvæmdum.“ (Alþt. 1919 B., d. 1960). Jeg vona þess vegna, eftir alt þetta, að jafnvel hv. 4. þm. Reykv. (M. J.) viðurkenni, að það hafi ekki verið rjett af honum að umhverfa svo ummælum mínum, sem hann gerði. Nú ber að gæta þess, að frsm. sjávarútvegsnefndar í Nd. lýsti því fyrir hönd nefndarinnar í báðum deildum, alveg eins og hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), að það ætti að byggja, en ekki kaupa. Hvað hefði þá stjórnin getað gert frekast og næst vilja þingsins 1919, þegar að þingi loknu? Jeg held, að það frekasta, sem heimtað gat orðið af henni, hafi verið það að fá teikningar og áætlanir um kostnað við byggingu skips, af ýmsum stærðum, og ef til vill að leigja skip. Nú hefði það verið alveg ónýtt verk, allmiklu fje kastað í sjóinn, að fara að útvega áætlanir um þetta. Á þeim hefði alls ekkert verið að byggja. Og jeg fullyrði, að Alþingi 1920 ljet sjer vel lynda, að ekki var gert frekara að, þegar það kom saman. Þá á það að vera óverjandi, að stjórnin leigði ekki skip. Jeg held nú, satt að segja, að það hefðu verið talsverðir örðugleikar á því að fá hæfilegt skip. Mjer hefir aldrei dottið í hug, að vjer ættum að taka að oss landhelgisgæsluna á þann hátt að byrja á skipi á borð við „Þór“. Vera má nú samt, að það hefði tekist að leigja brúklegt skip, en það hefði orðið feikilega dýrt að halda því úti. Þess vegna varð jeg sannast að segja mjög feginn, þegar jeg varð þess var, að kostur var á því, frá Dana hálfu, að bæta við öðru varðskipi, og hugði jeg, að við það mætti bjargast fyrst um sinn og sleppa því að leigja skip. Og jeg varð einskis annars var en að þingið 1920 ljeti sjer það vel lynda. Þá kemur þál. 1920. Það er síðari málsgrein till., sem stjórnin á að hafa vanrækt. Þar er ekki sagt, hvað eigi að gera, hvort heldur að kaupa eða leigja, ekki heldur í framsöguræðu hv. framsögumanns sjávarútvegsnefndar, og bendir það ekki á neinn fjarskalegan áhuga, að enginn annar en hv. framsögumaður segir eitt orð um málið hjer í deildinni, og í hv.Ed. aðeins framsögumaður fá orð. Jeg held, að rjettast sje að skilja þál. svo, að þar með vilji þingið halda málinu vakandi. Þingið 1920 hafði fengið - einnig hjá mjer - upplýsingar um möguleika til þess að kaupa skip, en sagði ekkert frekara um það mál. Hv. framsögumaður í Nd. leggur áherslu á það, að stjórnin leiti fyrir sjer um kaup á skipi. Það hafði stjórnin gert og skýrt þinginu 1920 frá, og enn í vor athugaði jeg þetta og komst þá að raun um, að það mundi vera vinnandi vegur að kaupa brúklegt skip, en það var ekki hægt að fara að gera neinn kaupsamning; þar til náði ekki vilji þingsins. Hv. sjávarútvegsnefnd hefir ekkert spurt mig um þetta, því þá hefði hún getað fengið nokkrar upplýsingar um það. En auðvitað eru þær upplýsingar fremur gagnslausar nú, vegna breyttra kringumstæðna. Aðgerðaleysið á þá að vera í því fólgið, að ekki hafa legið fyrir þinginu nú kauptilboð eða leigu. Nú vil jeg biðja alla sanngjarna menn að athuga það, hvaða gagn hefði t. d. verið í kaupboði frá því í fyrravor, eða jafnvel frá fyrra ári. Ef þetta þing ætti að kaupa skip, þá er auðvitað ekkert vit í öðru en að leita kauptilboða einmitt nú, eða helst síðar á þessu ári. Að jeg ekki tali um aðgerðir á skipinu, sem sjálfsagt hefði verið að láta bíða til þessa árs. Jeg held þess vegna, að stjórninni verði enn ekki að rjettu fundið neitt til saka í þessu efni. Það er enn auðvelt að kaupa skip, ef þinginu þóknast svo, og það sjálfsagt með miklu lægra verði nú en í fyrra, en þó verður það enn þá ærið kostnaðarsamt, ásamt viðgerðinni. Hv. 4. þm. Reykv. (M. J.) talaði um það, að dönsku eftirlitsskipin væru skólaskip. Þetta bendir enn á ókunnugleika hv.þm. (M. J.). Þessi skip eru ekki skólaskip, - slík skip eru alt önnur, - og æfingar þær, sem á varðskipunum eru á hermönnum, koma á engan hátt í bága við landhelgisgæsluna. Þá sagði hv.þm. (M. J.), að menn muni nú fara að stinga saman nefjum um það að koma stjórninni frá. Ójá, rjett eins og sje ekki opinbert leyndarmál, að nef ýmsra hv.þm. hafa verið límd saman, ef svo mætti segja, alveg frá þingbyrjun og fram á þennan dag, einmitt í þessu skyni. Og þó er ekki lengra komið enn þá. Og jeg get fullvissað hv.þm. (M. J.) um það, að jeg er ekkert hræddur við eldinguna, þegar hún loksins kemur úr sortanum, hverjar verkanir sem hún kann að hafa. Svo vil jeg enn víkja stuttlega að orðum hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) um það, hvernig skilja eigi lögin frá 1919, í samanburði við skuldbindingu Dana. Jeg held, að það sje alveg rjettilega vakin athygli á þessu, og vil jeg því - þó að mikið sje búið að lesa hjer upp - með leyfi hæstv. forseta lesa einn kafla úr fundargerðum lögjafnaðarnefndarinnar: „Það, sem Ísland getur krafist, er, að eitt skip sje hjer til eftirlits með fiskveiðum meginhluta ársins, um 10 mánuði, en „Islands Falk“ kemur ekki lengur að fullu haldi til eftirlits með þeim hraðskreiðu botnvörpuskipum, sem nú tíðkast.“ (Gerðabók dansk-íslensku ráðgjafarnefndarinnar, 4. ágúst 1920, bls. 6). Jeg veit nú ekki, hvort hv.þm. Dala. (B. J.) furðar sig á því, þegar hann er að gefa mjer ráð nú, þótt mjer detti í hug orðin: „Trautt mun ek trúa þér, troll, kvað Höskollr“. Annars hefir hv.þm. (B. J.) má ske heyrt það, sem alment er sagt um ráðleggingar, að þeim, sem ráðin fær, þyki þau góð því aðeins, að þau falli saman við skoðun og fyrirætlun hans sjálfs. Hvað sem rjett kann nú að vera í þessu yfirleitt, fer þessu nokkuð á þann veg fyrir mjer um ráð hv.þm. Dala. (B. J.); ef þau koma heim við skoðun mína og fyrirætlun, þá þykja mjer ráðin góð. Annars tek jeg þau ekki til greina. Jeg skal sem sagt aftur víkja að því, að jeg vona, að hv.þm. Dala. (B. J.), sem þykist hafa svo mikið að segja hjer á þingi, standi nú við það, sem hann sagði 1919, og var hyggilega mælt, og taki ekki hart á stjórninni, þótt hún kunni fótum sínum forráð. Það var rjett hjá hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), að efi sje nokkur á, hvernig skilja beri lögin frá 1919. Eftir sambandslögunum ætti að segja hreint nú, að landið taki gæsluna. En jeg tók það fram 1919, að þessi lög bæri að skoða svo, sem ræða sje um aukning. Jeg tók það fram 1919, að stjórnin myndi gera sitt til að hrinda málinu í framkvæmd á þessum grundvelli, þ. e. að auka eftirlitið. Hv. fyrirspyrjanda, þm. Borgf. (P. O.), þarf jeg ekki miklu að svara, eða meðspyrjanda hans, hv.þm. Barð. (H. K.), og sömuleiðis ekki hv.þm. V.-Ísf. (Ó. P.). þeir lögðu allir aðaláhersluna á málið sjálft og framkvæmdirnar og töldu nauðsyn góðrar strandgæslu aðalatriðið. Báðir hv. fyrirspyrjendur virtust vorkenna stjórninni skilningsleysi hennar á málinu, og afsaka með því aðgerðaleysi hennar. Þetta má nú kann ske skoða sem góðan hug til stjórnarinnar hjá þessum hv.þm., og því sjálfsagt að þakka svona ummæli. En nú vill einmitt svo til, að stjórnin hefir ekki þetta skilningsleysi sjer til afsökunar. Jeg get fullvissað hv.þm. um það, að jeg er vel kunnugur þessu máli og skil mætavel, að það er stórt og mikið nauðsynjamál. Jeg hefi verið á þeim stöðum, þar sem yfirgangur botnvörpunga hefir einna mestur orðið, bæði hjer á Faxaflóa og í Vestmannaeyjum, svo jeg þekki þetta af eigin reynd. En sem sagt, hv.þm. verða að líta á þetta mál eins og þeim líkar sjálfum. Stjórnin er þess ekki meðvitandi, að hún hafi gert neitt það, sem víta þurfi í máli þessu. Og jeg skal bæta því við, að jeg tel það lítt mögulegt fyrir nokkra stjórn nú að leigja skip eða kaupa, sem tekið gæti til starfa á næsta ári, eins og allur fjárhagur er örðugur nú. Jeg sje ekki, að nokkur stjórn geti lofað skilyrðislaust að framkvæma þetta, eins og hv. fyrirspyrjandi (P. O.) fór þó fram á. Sje meiningin að kaupa skip nú þegar, má fara að leita sjer upplýsinga um það, og jeg skil ekki annað en hv.þm. Borgf. (P. O.) hljóti að viðurkenna, að þetta sje eina rjetta leiðin, enda heimtaði hv.þm. (P. O.) ekki meira í fyrra en að kauptilboð um strandvarnarskip lægi fyrir þinginu nú. Þetta er svo mikið fjármál, að að því má ekki hrasa, heldur verður að viðhafa alla gætni. Fleira þarf jeg ekki að taka fram. Mjer skilst á ræðum manna, að flestir vilji, að Danir sendi hingað tvö skip. Annars skal jeg ekki fara út í skipulag landhelgisgæslunnar. Má vera, að smámótorskip væru hentug, sjerstaklega á Vestfjörðum. Auðvitað get jeg lofað hinu, að stjórnin geri alt sitt til þess að verða að vilja þings og þjóðar í máli þessu, og ráðgast þá vitanlega um framkvæmdirnar við sjávarútvegsnefndir. Hv. þm. Dala. (B. J.) var að kvarta um það, að hann væri dauður og gæti því ekki borið hönd fyrir höfuð sjer. Vildi jeg því styðja að því, að honum yrði leyft að ganga aftur og gera stutta athugasemd, í svo sem hálfa klukkustund, því jeg þykist hafa sýnt fram á það, að hann muni einna líklegastur til þess að verja gerðir stjórnarinnar í þessu efni, eftir því, sem honum hafa farist orð á undanfarandi þingum.

Fyrirspyrjandi (Pjetur Ottesen) Það eru nú orðnar langar umr. um þetta mál, og er því síst að neita, að ýmislegt hefir slæðst inn í þær, sem alls ekkert kom þessu máli við og átti þar ekki heima. Tel jeg það lítilsvirðingu við þetta nauðsynjamál, hvernig menn hafa snúist við því á ýmsan hátt, blandað inn í það ádeilum á stjórnina fyrir óskyld efni, og verið að leiða ýmsar getur að tilgangi mínum með fyrirspurninni. Hjelt jeg þó, að jeg hefði sýnt það í ræðum mínum fullskýrt, hvað fyrir mjer vakti. Hæstv. forsrh. (J. M.) hefir reynt, eins og vænta mátti, að verja aðgerðaleysi stjórnarinnar í málinu og sýna þinginu, að stjórnin hafi ekki brugðist skyldu sinni nje sýnt vanrækslu í þessu efni. Mjer kom það upphaflega kynlega fyrir, hvernig hæstv.forsrh. (J. M.) kom fram í máli þessu á þingi 1919. Í Ed. sá hann ekkert því til fyrirstöðu að framkvæma vilja þingsins í þessu efni og hreyfði ekki mótmælum. En þegar málið var til umræðu í Nd., sjer hæstv.forsrh. (J. M.) svo mörg ljón á vegi þessa máls, að mig og fleiri stórfurðaði á, hversu sljóskygn hann virtist vera á þá hættu, sem þessi þátttaka í landhelgisgæslunni af okkar hendi átti að reyna að hamla upp á móti. En nú, eftir að jeg hefi hlustað á ræður hæstv.forsrh. (J. M.) og svör hans, held jeg, að mjer fari að skiljast betur afstaða hans þá til málsins. Hann hefir sýnilega ætlað með því að koma dálitlum glundroða á málið, sem lítinn árangur bar, að búa sjer vígi, sem hann gæti flúið til og leitað skjóls í, þegar stjórnin yrði krafin reikningsskapar um málið. Það var rjett, að í Nd. kom fram rökstudd dagskrá, sem sýnilega átti að vera til þess að koma málinu fyrir kattarnef, eða, eins og tíðast er áð orða það, að vísa málinu til stjórnarinnar, og ýmsir telja einskonar „drekkingarhyl“ fyrir málin. Dagskrá þessa flutti þm. S.-Þ. (P. J.), núverandi atvinnumálaráðherra, og varð mjer þá að benda á, að eitthvert leynisamband væri ef til vill milli hans og hæstv.forsrh. (J. M.) um þetta ráðabrugg, enda styrkist jeg betur í því nú, að svo hafi verið. Dagskrá þessi var steindrepin þegar. Hæstv. forsrh. (J. M.) las upp áðan kafla úr ræðu þm. V.-Ísf. (M. Ó.), sem var framsögumaður sjávarútvegsnefndar, og þótti hann ekki hafa kveðið fast á um málið. Jeg skal nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa hjer upp nokkur orð úr ræðu framsögumanns sjávarútvegsnefndar í Ed. (Kristins Daníelssonar). Honum fórust orð á þessa leið: „Jeg verð að halda mjer fast við það, sem jeg sagði, um að málið þolir enga bið; mjer er bæði af sjón og raun kunnugt um það, og er má ske næmari fyrir málinu fyrir þá sök“. (Alþt. 1919. B„ 1944. d.). Það er einmitt þetta, að við, sem eigum atvinnu okkar að meira og minna leyti undir því, að sjávarútvegurinn leggist ekki í kaldakol, við erum næmari fyrir því, og mjer finst það líklegasta lausnin á aðgerðaleysi stjórnarinnar, að hana hafi brostið skilning á því, hvað í húfi sje. Hæstv. forsrh. (J. M.) vill nú að vísu ekki við þetta kannast, en líklegri tilgáta finst mjer þetta þó, því væri það ekki, en drátturinn aftur á móti sprottinn af tómlæti og skeytingarleysi á því að bæta úr svo bráðri þörf, þá er þetta enn verra en jeg hefi þó enn ætlað. Að því væri haldið fram þá (1919), að stjórnin ætti eingöngu að láta byggja skip, en kaupa ekki, er rjett, en sá varnagli var þó sleginn, að ef hún gæti ekki látið byggja skip, þá ætti hún að leigja skip í bili. Það voru aðeins tvær leiðir, sem stjórnin gat farið; henni var enginn frestur gefinn í málinu. þess vegna þarf ekki að slá því fram hjer, að stjórnin hafi átt að bíða næsta þings og næsta þings. Nei, hún átti í þessu efni eingöngu að fylgja vilja þings og þjóðar í framkvæmdum þessa máls; hann var svo skýrt markaður, að um hann þurfti ekki að deila og þarf ekki að deila. Þetta vissi stjórnin og veit, þó að hún leitist nú við að koma með undanbrögð í málinu. Það er hægt að segja nú, að það hefði verið óráð að kaupa skip, sökum verðfalls þess, sem orðið hafi á skipum og svo mikið er talað um, en þó er því aðeins hægt að halda þessu fram, að við höfum ekki beðið meira tjón en sparnaðinum nemur við mismun skipaverðsins. Jeg er viss um, að tapið hefir numið margfalt meiru, eins og jeg sýndi fram á í gær, er jeg taldi upp afleiðingar þær, sem nú eru farnar að sýna sig og enginn hefir hrakið enn. Að vísu benti hæstv. fjrh. (M. G.) á það, að aukinn trollaraútvegur og mótorbáta hefði breytt þessu að nokkrum mun, en við höfum nóga menn á opnu bátana þrátt fyrir það; og í þessu lýsir sjer skammsýni hjá hæstv. fjrh. (M. G.), því landhelgisgæslan er ekki einasta til að vernda fiskveiðamar í dag og á morgun, heldur, og ekki síst, fyrir framtíðina, vernda viðkomu fiskjarins, ungviðið, sem mikið heldur sig innan landhelginnar. Og hvernig er hann svo kominn, þessi trollaraútvegur? Hæstv. forsrh. (J. M.) mintist á aðgerðir þingsins í þessu máli 1920. Þótti honum svo, sem þar hefði komið fram lítill áhugi á málinu, þar sem ekki hefðu nema tveir menn tekið til máls, framsögumenn sjávarútvegsnefnda í báðum deildum. En jeg get sagt hæstv.forsrh. (J. M.) það, að á því þingi var eindreginn áhugi á strandgæslumálinu, sem best lýsir sjer í því, að enginn hreyfði andmælum; menn gerðu orð framsögumanna að sínum orðum og tillögur nefndanna að sínum tillögum. Hæstv. forsrh. (J. M.) las upp kafla úr ræðu þeirri, sem jeg hjelt í þessu máli á þinginu í fyrra, þar sem jeg sagði, að þingsályktunartill. ætti ekki hvað síst að vera til þess að leggja áherslu á það við stjórnina að leita fyrir sjer um kaup á skipi, hentugu til strandvarna. En til hvers átti stjórnin að leita fyrir sjer? Auðvitað til þess að kaupa skip. Þarf ekki annað en líta á þetta í sambandi við það, sem á undan var gengið í málinu, til að sjá, ef þetta þykir ekki nógu ljóst, að þetta var meiningin, þótt ef til vill sje hægt fyrir þaulæfðan procurator að hártoga þetta, með því að slíta þessi orð út úr rjettu sambandi. En það vissi hæstv.forsrh. (J. M.) fullvel, að svo bar að skilja þessi ummæli, sem jeg hefi sagt, þótt hann nú grípi til þess örþrifaráðs að reyna að vefengja þau. Mjer þótti það nokkuð undarlegt, sem hv.þm. Ísaf. (J. A. J.) lagði til þessara strandgæslumála. Hann taldi það rjett af stjórninni að hafa slegið málinu á frest, en áleit þó, að af þessu aðgerðaleysi stjórnarinnar hefðu sjómenn við Aðalvík beðið tjón svo tugum eða hundruðum þúsunda króna skifti. Jeg sýndi fram á það í gær, að þótt ekki væri keypt nema eitt skip, þá væri það mjög mikil bót. Jeg sýndi einnig fram á það, að strandgæsla Dana hjer væri ónóg, og væri það sumpart að kenna því, að oft væru foringjaskifti á þeim skipum, og einnig að strandgæslunni væri illa stjórnað. Við Íslendingar þurfum sjálfir að taka forustuna í okkar hendur á þann hátt að hafa eitt skip, gott og hraðskreitt, sem væri stjórnað af duglegum, áhugasömum og vönum sjómönnum, að þetta skip starfaði með og í fjelagi við dönsku varðskipin, hefði þar á hendi forustuna og slægi ekki slöku við. Jeg sný ekki aftur með það, að það er hvorttveggja, að stjórnin hefir vanrækt að framkvæma skýlausan vilja þingsins og einnig skýlausan vilja þjóðarinnar, og af þessari vanrækslu hefir hlotist það tjón, sem ekki verður tölum talið. Þá mintist hæstv.forsrh. (J. M.) á það, að það væri miður sæmilegt af mjer að vitna í orð Jóhannesar Jóhannessonar í fundargerð ráðgjafarnefndarinnar.  (Forsrh. J. M.: Jeg sagði það ekki)  . Þóttist hann ekki skilja, að jeg gæti neitt að þeim fundið. Þessi umræddi nefndarmaður viðhefir þau ummæli, að ekki beri að leggja annan skilning í lögin frá 1919 en að eftirlitið væri ófullnægjandi. Mjer þykir þetta satt að segja undarlegur skilningur á lögunum og þeirri hugsun, sem lá til grundvallar fyrir þeim. Og því undarlegra er þetta, þar sem þessi sami hv.þm. er þá búinn að samþykkja frv., sem skipar stjórninni að kaupa, leigja eða byggja skip til strandvarna. Því skipuninni var ekki kipt burtu úr frv. fyr en í hv.Nd.; þó var þetta í rauninni engu síður skipun til stjórnarinnar, þótt því væri í burtu kipt, og það vissi stjórnin. Jeg þarf ekki að endurtaka það, að rökfærsla stjórnarinnar um kostnaðinn, er aukin strandgæsla hefði í för með sjer, eru gagnslaus rök. Stjórnin gat framkvæmt vilja þingsins í þessu efni. Og því lengur sem framkvæmd málsins dregst, því meira verður tjónið, sem við bíðum, tjónið, sem skiftir áreiðanlega miljónum króna. Hæstv. forsrh. (J. M.) sagði, að hann gæti ekki svarað spurningum þeim, sem jeg lagði fyrir hann í gær; kvað hann yfirleitt ekki ráðlegt að fela nokkurri stjórn framkvæmd málsins. Jeg heyri, að sumir þm. muni vera í þann veginn að koma fram með vantraust á stjórnina. Jeg hefi ekki átt neinn þátt í því ráðabruggi. En eftir þessari yfirlýsingu fæ jeg ekki annað sjeð en að stjórnin hafi sjálf lýst á sig vantraustinu, og kemur það þó sannarlega úr hörðustu átt.

Jón þorláksson: Aðeins örstutt athugasemd viðvíkjandi rjetti Íslendinga samkvæmt 8. gr. sambandslaganna. Jeg viðurkenni, að vegna athugasemdanna við þá grein hefir stjórnin ekki rjett til að gera kröfu til Dana um meira en eitt skip til strandvarna hjer. En jeg lít þó svo á, að hin almenna skylda samkvæmt 8. gr. nái svo langt, að alt, sem Danmörk gerir eða kann að gera í þessu máli, falli undir það að inna af hendi skyldu samkvæmt þeirri grein. Þess vegna geti ekki verið um neina gjöf að ræða, svo sem utan hjá samningnum, þótt Danir auki hjer strandgæsluna. Læt jeg þessa getið hjer, til þess að undirstrika ummæli hv.þm. Barð. (H. K.), að okkur sje engin minkun í því að taka við aukningu strandvarnanna frá Dönum. Mjer finst sjálfsagt að taka því með þökkum, ef þessarar skyldu sje gætt frá Dana hálfu um fram það minsta, sem tilskilið er. Jeg tel rjett, að við viðurkennum þetta og látum það, hve Danir eru fúsir á að halda þetta samningsatriði drengilega, verða til þess, að önnur atriði samningsins verði vel og drengilega haldin af vorri hálfu. Því svo er best borgið sæmd beggja samningsaðilja, að þeir láti sjer umhugað um að reynast í hverju atriði betur, en ekki ver en tilskilið var.

Magnús Jónsson Jeg skal ekki vera mjög langorður; tel það þó skylda kurteisi að svara þeim nokkru, er að mjer hafa sjerstaklega beinst. Hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) fór ekki alveg rjett með orð mín í ræðu sinni. Hann sagði, að jeg hefði haldið því fram, að ekkert gerði til, hvort strandvarnaskip væru hraðskreið eða ekki. Þetta hefi jeg aldrei sagt. Jeg benti aðeins á það, að ekki væri alt undir hraðanum komið, og að oft væri meira komið undir smið en verkfæri. Auðvitað kann jeg fyllilega að meta það, að skip sjeu hraðskreið, en þar með er bara ekki alt fengið. Sami hv.þm. (J. Þ.) var mikið að tala um það, hve heppilegt það hefði verið af stjórninni, að hún gerði ekki samning um byggingu á skipi 1919. Jeg er þm. (J. Þ.) alveg sammála um það. En mjer finst það samt lýsa fulleindregnum vilja á því að verja stjórnina, að telja henni það til hróss, að hún hafi þó ekki valið alverstu leiðina af þeim þremur, er fyrir hendi voru. Því þrjár leiðir voru fyrir stjórnina, að kaupa, byggja eða leigja skip. Hæstv. fjrh. (M. G.) þarf jeg varla að svara. Hann sagði satt um það, að ekkert stæði um það í þingtíðindunum, að stjórnin ætti að leigja skip Vestmannaeyinga, Þór. Jeg hefi aldrei sagt, að þetta stæði í þingtíðindunum, og jeg veit vel, að slíkt stendur þar hvergi. Því þótt jeg sje haldinn ófróður um landsmál, þá las jeg þó í þingtíðindunum allar umræður um þetta mál. Jeg benti aðeins á þetta, að gott hefði verið fyrir stjórnina að leigja „Þór“ og sýna með því þó örlítinn lit á því, að hún vildi framkvæma vilja þingsins 1919. En þetta hefir stjórnin ekki gert. Jeg get ekki gengið inn á það hjá hæstv. fjrh. (M. G.), að betra sje að fela túnvörslu öðrum en að framkvæma hana sjálfur. Hv. þm. Ísaf. (J. A. J.) var á þeirri skoðun, eins og sumir þm. aðrir, að þingsályktunartill. 1920 hafi dregið úr lögunum frá 1919. Mjer finst þetta vera vottur um undanhald, eins og menn þori nú illa að standa við einurð þingsins 1919. Jeg held fast við minn skilning á till., þann sem jeg hjelt fram í gær, að sú þingsályktun væri árjetting á vilja þingsins 1919, en drægi ekki úr honum á nokkurn hátt. Og skal jeg rökstyðja það. Þinginu 1920 þótti stjórnin lítið hafa aðhafst í strandgæslumálinu. Því samþykti það þingsályktunartill. þess efnis, að strandvarnirnar skuli auknar. En till. tekur ekki fram, hvernig varnirnar skuli aukna, af þeirri einföldu ástæðu, að þingið næsta á undan hafði tekið það fram, og það hefir ekki talið þörf á að stagla þessu inn í stjórnina, eins og barnakennari, sem verður að margtyggja það sama í skólabörnin. Mjer finst, að þetta hljóti að vera hverjum manni ljóst. Og þó ekki yrðu miklar umræður um þingsályktunartill. 1920, þá sannar það engan veginn, að áhuginn hafi verið lítill fyrir málinu og skoðanir skiftar, heldur þvert á móti. Því það er alkunna, að miklar umræður stafa ekki af eindrægni um málefnið, heldur af sundurþykkju og skiftum vilja. Hefir þetta og greinilega sýnt sig hjer á þinginu nú. Þau frv., er flestir eða allir hafa verið sammála um, hafa gengið í gegnum deildina umræðulítið eða umræðulaust. En þar sem fylgi hefir verið skift um eitthvert frv., þar hafa og umræður orðið langar. Þá kem jeg að ræðu hæstv.forsrh. (J. M.). Hann mintist á, að mörgu hefði verið blandað hjer inn í umræðurnar, sem ekki kæmi málinu við. Vítti hann slíkt, og það rjettilega. En því undarlegar kom mjer það fyrir, er hann tók sjálfur að blanda inn í strandvarnarmálin dómum um gáfnafar mitt og þekkingu. Jeg hjelt, satt að segja, að slíkir dómar kæmu ekki strandgæslumálinu við, og því væri hæstv.forsrh. (J. M.) hjer að gera sjálfan sig sekan í því, sem hann vítti svo mjög hjá öðrum. Annars þakka jeg honum fyrir þá föðurlegu umhyggju, sem hann virtist bera fyrir mjer. Væri æskilegt, að hans nyti lengi við hjer í þinginu til þess að fræða fávísa þm. En þó verð jeg að segja það, að í þessari kenslustund lærði jeg fremur lítið. Getur verið, að það hafi stafað af því, að þetta var fyrsta kenslustundin. Jeg vissi það ofurvel, að þegar byrjað var á samningunum við Dani, þá þótti Íslendingum rjettast að hafa ekki samninginn allan í einu lagi, heldur væri sjerstakt skjal, þar sem því væri lýst yfir, að Ísland væri frjálst og fullvalda ríki, en því næst væri gerður samningur um ýms mál, er sameiginleg yrðu fyrst um sinn í meðferðinni, þó að hitt yrði nú að samkomulagi. Hafi jeg notað orðið „heimild“, –jeg man það ekki fyrir víst, - þá hefir það verið til þess, að jeg gæti gert mig betur skiljanlegan, en slíkt stafaði alls ekki af fáfræði frá minni hlið. Bæði í 8. og 10. gr. sambandslaganna er og svipað orðalag því, sem jeg notaði. Þar er sagt, að Íslendingar geti tekið málin, þegar þeir vilji. Jeg býst því við, að enginn lái mjer, þótt jeg hafi hjer lagt meiri áherslu á að gera mig skiljanlegan heldur en hitt, að hengja mig í ákveðið orðalag, og hart, að hæstv. stjórn skuli nú bjóða hártoganir á einstökum orðum í ræðum manna, í stað þess að standa skil á því, sem Alþingi hafði heimtað að hún framkvæmdi. Um það, hvað sjálfstæðismenn gerðu á þingi 1909, þá kemur mjer það ekkert við. Jeg mun þá hafa verið unglingur norður í landi. Jeg hefi aldrei talað um, að það væri þjóðarósómi, að Danir hefðu hjer á hendi strandgæslu. En hitt kalla jeg ósóma, þó að jeg viðhefði ekki svo óþinglegt orð í ræðu minni um daginn, að stjórnin skyldi ekki hafa farið eftir vilja þings og þjóðar í strandgæslumálinu. Hæstv. forsrh. (J. M.) sagði, að jeg gæti verið ánægður með skýrslu sína um þetta mál. Það er nú svo. En jeg tel ekki mest undir því komið, hvað stjórnin hefir sagt í málinu, heldur hinu, hvað hún hefir gert til þess að framkvæma vilja þingsins. Þá get jeg ekki verið hæstv.forsrh. (J. M.) sammála um það, að það hefði verið ófært og óverjandi að byrja strandgæsluna með „Þór“. Jeg hefi áður bent á það, að heppilegasta aðferðin til að verja landhelgina væri sú, að varðskipið væri á sveimi, þannig, að togararnir sæju það stöðugt og þyrðu því ekki að koma í landhelgina. Og til þesskonar varna þarf ekki hraðskreitt skip. Hitt get jeg gengið inn á, að gott væri að hafa líka hraðskreitt skip, er færi vítt um þau svæði, er ekki væru skip á til varna að staðaldri. Að lokum var svo hæstv.forsrh. (J. M.) að tala um það, að nef þm. hefðu verið límd saman nú upp á síðkastið. Jeg veit auðvitað ekki, hvar nef hv. þingmanna hafa verið, en mjer þykir rjett að geta þess, að mitt nef hefir alls ekki verið í þeirri nefjakássu. Yfirleitt benti ræða hæstv.forsrh. (J. M.) í þá átt að reyna að leggja sem allra minst inn í þær skyldur, sem þingið hefir lagt stjórninni á herðar. Þetta sannfærir mig enn betur en áður um það, hve óheppilegt og háskalegt það er að fela þeim að fara með þau mál, er varða heill þjóðarinnar, sem sjálfir hafa ekki áhuga á þeim. Svo eru lög, sem hafa tog. Og víst er það, að sú stjórn, sem sjálf hefði haft áhuga á því, að Íslendingar kæmu góðu lagi á landhelgisvarnirnar, og viljað vel gera, hún hefði getað fengið alt annað og miklu meira út úr lögunum frá 1919 og þingsályktunartill. 1920.

Forsætisráðherra (J. M.) Hv. frsm. (P. O.) sagði, að hann áliti, að stjórnin gæti nú lofað að kaupa skip. En jeg sagði, að stjórnin gæti ekki skilyrðislaust lofað að kaupa skip. Enn fremur sagði jeg, að ef þingið endilega vildi kaupa skip, þá gæti hún leitað upplýsinga um, hvað það mundi kosta. Hv. þm. Dala. (B. J.) sagði, að jeg hefði sagt, að jeg vildi ekki fara að neins manns ráðum. En jeg sagði, að jeg færi ekki að hans ráðum, nema þau fjellu saman við mína skoðun. Hv. 4. þm. Reykv. (M. J.) þarf jeg alls ekki að svara. Það var ekki nokkur skapaður hlutur í þessari löngu ræðu hans svaravert, og hún var yfir höfuð ógnar tilkomulítil. Mjer þótti leitt, að hann skyldi ekki hafa haft neitt gott af því, sem jeg sagði um sambandslögin. En það verður að heimta það af hverjum þingmanni, að hann þekki sambandslögin út í æsar. Það er ekki sama, hvaða orð eru brúkuð í þessu sambandi, og það er vorkunnarlaust, jafngreindum manni, að greina hjer rjett frá. Hv. þm. (M. J.) sagðist ekki hafa viðhaft orðið „þjóðarsmán“, en hann mintist eitthvað á spegilmynd sjálfstæðisins og fleira í sömu átt. En það mun hafa verið hv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.), sem mintist á þjóðarsómann. Þar sem hann segir, að hann hafi ekki tekið þátt í ráðagerðum um að steypa stjórninni, þá var ekki hægt að hugsa annað, því að mjer vitanlega hefir ekki heyrst, að hann hafi haft annað til brunns að bera, eða haft aðra verðleika til þingmensku, en það eitt, að lofa því að vera á móti núverandi stjórn.