Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa langt mál um efnishlið þessa frv., sem hér liggur fyrir, vegna þess að það hefur verið svo þrautrætt hér áður, að menn hafa efalaust gert sér fulla grein fyrir afstöðu sinni til þess. En aðaldeilumálið er, hvort leyfa skuli minkaeldi í landinu eða banna það. Mér hefur heyrzt á sumum hv. þm., að þeir teldu, að allflókið væri að leysa úr till. n., en ég held, að það sé næsta auðvelt, ef menn lesa málsskjölin. En ég skal nú skýra bæði vinnubrögð nefndarinnar og hvað er í till. hennar auk þess, sem hv. þm. hafa þegar kynnt sér. Á þessu þingi hafa komið fram tvö frv. um loðdýrarækt og loðdýraeldi. Annað er borið fram af hæstv. ríkisstj. í Ed., þar sem gert er ráð fyrir að leyfa minkaeldi í landinu framvegis, en lögð aðaláherzla á aukið eftirlit með því. Hitt frv. kom fram á svipuðum tíma í Nd. og er borið fram af þeim hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn., sem í aðalatriðum felur í sér bann við eldi minka og að öllum aliminkum sé lógað og breyta reglum um eyðingu villiminka. Þessu frv. var vísað mjög fljótlega eftir að það kom fram til landbn. Nd. N. athugaði málið og virtist nokkuð óeðlilegt, að tvö frv. um sama efni væru til umr. í þinginu á sama tíma, þar sem annað bannaði eldi aliminka, en hitt leyfði það. Eðlilegast var því að sameina umr. um málið og töldum við, að skoðanir með og móti minkaeldi gætu komið fram við umr. um hvort málið sem væri. Við ákváðum því að bíða eftir afgreiðslu frv. þess, sem lá fyrir Ed. Frv. gekk í gegnum Ed. með nokkrum breyt., sem leyfa minkaeldi með nokkrum takmörkunum næstu fimm árin, en þá skal lóga öllum aliminkum og hætta minkaeldi. Það voru einkum þrjú atriði, sem rætt var um í þessu sambandi í nefndinni, en það var ráðunauturinn, róttækar ráðstafanir til útrýmingar á villiminki og hvort banna skyldi minkaeldi í landinu. Um fyrsta atriðið urðum við sammála, að ráðunautsembætti í loðdýrarækt skyldi lagt undir Búnaðarfélag Íslands og þar með lagt niður sem sjálfstætt starf, og mun það hafa nokkurn sparnað í för með sér. Allir nm. voru sammála um annað atriðið, að gera eins róttækar ráðstafanir og mögulegt væri til útrýmingar á villiminki, og um það varð enginn ágreiningur í n. En ágreiningur varð fyrst og fremst innan n. um þriðja atriðið, hvort banna skyldi minkaeldi. Meiri hluti n. var sammála um það, að slíkt væri ekki heppilegt, heldur bæri að vinna að því öllum árum að útrýma villiminkinum. Meiri hl. taldi ekki, að öll hættan lægi hjá þeim minkum, sem nú væru í eldi, og mætti búa svo um, að þeir slyppu ekki úr vörzlu og þó að minkur og minkur slyppi, þá væri það ekki nema einn á móti hundruðum eða þúsundum villiminka. En á síðari árum hefur það getað verið arðvænlegt að ala minka, og hefur afkoma þeirrar atvinnugreinar batnað síðan genginu var breytt. Einnig er það kunnugt, að minkaalendur hafa lagt í allmikinn kostnað til að fá góð dýr til landsins, og má búast við nokkrum tekjum af því á næstu árum. Og við álitum, að á meðan ekki væri sýnt, að takast mætti að útrýma villiminkum úr landinu, þá væri gott að geta fengið nokkrar tekjur af aliminkum. En hv. minni hl. var á annarri skoðun í þessum efnum, en hann mun sjálfur gera grein fyrir henni hér á eftir. Minni hl. vildi láta útrýma villiminkum, en hann taldi það ekki nægilegt, heldur vildi hann einnig banna eldi minka og lóga þeim dýrum, sem nú væru til í landinu. Þetta er meginágreiningurinn á milli nm., og í samræmi við það eru till. nefndarhlutanna. Þannig stendur n. öll að og ber fram brtt. um útrýmingu villiminka, og eins og tili. bera með sér, eru þær mjög svipaðar till. þeim, sem þeir hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn. báru fram í sínu frv. og aðeins um orðalagsbreytingar að ræða frá þeim. Hins vegar ber meiri hl. fram till. á þskj. 522, þar sem hann leggur til, að frv. sé fært í sama form og frv. ríkisstj. var í, þegar það var borið fram í Ed., sem sé ekki tekið fyrir leyfi manna til að ala minka. Minni hl. ber fram sínar till. á þskj. 523, þar sem lagt er til, að allt minkaeldi skuli bannað í landinu frá 1. jan. 1952. En það er, eins og ég sagði, höfuðágreiningsefnið innan n. og yfirleitt, þegar um þessi mál er rætt. Ég held því, ef menn athuga málið vel, að það komi mjög ljóst frá n. Það er um, hvort minkaeldi skuli bannað samkvæmt till. minni hluta, eða leyft, þó með nokkurri skerðingu, samkv. till. meiri hl. Þetta mál hefur nú verið svo þrautrætt, að ég sé ekki ástæðu til að ræða það frekar, en vildi með þessum orðum skýra afstöðu n.



Herra forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Mýr., að mál þetta hefur verið svo mikið rætt hér, að ekki er þörf frekari umræðna um það, en ég vil ræða skoðun minni hl. landbn. nokkuð. Ég vil einnig taka undir með hv. þm. í því, að málið er það ljóst, að menn ættu að geta gert sér grein fyrir því. En eins og frv. nú er, er það ekki eins og frv. þau, sem legið hafa fyrir undanförnum þingum, heldur fjallar þetta frv. um loðdýrarækt almennt og er því ekki minnzt á minka í stjfrv. eins og það var lagt fyrir Ed. En Ed. tók inn ákvæðin um minkaeldi til að frv. gæti fullnægt og yfirtekið frv. það, sem lá fyrir Nd. um minkaeldi. En ég tel, að stjfrv. hafi batnað nokkuð í meðförum Ed., þannig að bann er sett við minkaeldi eftir 5 ár, þannig að þeir, sem hafa dýrin nú í venjulegum vírgirðingum, megi hafa þau þar í 11/2 ár, en verði þá að flytja þau í steinhús, þar sem þeir mega hafa þau í 31/2 ár, en þá verða þeir að lóga þeim öllum. En Ed. hefur ekki skerpt ákvæðin um útrýmingu villiminka. Þegar stjfrv. kom hingað, þá klofnaði n. ekki um frv. sjálft eins og það lá fyrir, heldur hvort ákvæði þess skyldu skerpt hvað snerti tíma þann, sem leyfa skyldi minkaeldi, eða þau felld niður, eins og meiri hl. vildi. Ég þarf ekki að fjölyrða um till. minni hl., því að þær eru að mestu samhljóða þeim till., sem bornar hafa verið fram í þessu máli á undanförnum þingum, þ.e. að banna minkaeldi, en þó er breytt um tímatakmark og miðað við 1. jan. 1952, svo að breyting okkar hv. þm. Dal. frá stjfrv. er ekki mikil í þessu efni, þar sem þar var gert ráð fyrir, að ala mætti dýrin í 11/2 ár í venjulegri girðingu, en við miðum við 1 ár, en við teljum ófært að láta menn byggja steinhús yfir dýrin og skipa þeim síðan að lóga þeim eftir 31/2 ár, og teljum við því heppilegra að láta slátra þeim eftir árið. Svo er annað atriði, sem fram kom í n. og hæstv. ríkisstj. verður að athuga, en það er um bætur til eigenda aliminka. Í bréfi, sem landbrn. fékk frá loðdýraræktarráðunautnum, er gert ráð fyrir að verð minkabúanna muni nema um tveim millj. kr. Ég hef að vísu ekki sannanir fyrir því í höndunum, að þetta sé fullhátt áætlað, en ég hef fengið ýmsar upplýsingar, sem benda til þess að svo sé. Vitanlega verður að gera ráð fyrir, að það verði að greiða tjónið skv. lögum um eignarnám. En til þess að létta þetta af ríkissjóði höfum við þm. Dal. borið fram brtt. á þskj. 523, og í b-lið þeirrar till. leggjum við til, að þeir menn, sem eiga minka nú og þurfa ekki að slátra þeim öllum fyrr en 1. jan. 1952, megi nota og ráðstafa gjaldeyrinum sjálfir, - ekki aðeins þeim, sem þeir fá fyrir skinnin, heldur líka þeim, sem þeir fá fyrir þau dýr, sem þeir geta selt úr landi, og falli þá skaðabótaskylda ríkisins niður að nokkru eða öllu leyti. Slagurinn um gjaldeyrinn, sem ríkisstj. hefur til ráðstöfunar, er svo mikill nú, að sýnt er, að það muni þykja mjög mikið hagsmunamál að fá þennan gjaldeyri til umráða. Og vil ég benda á, að slagurinn um gjaldeyrinn milli ríkisstj. og framleiðendanna er svo mikill, að framleiðendurnir hafa stöðvað gjaldeyrisframleiðsluna. Mikilsvert er því fyrir eigendurna að fá þennan gjaldeyri til afnota, og líkur eru til, að samningar geti tekizt milli þeirra og ríkisstj. um, að skaðabótagreiðslur féllu niður að miklu leyti, og gæti það minnkað útgjöld ríkissjóðs í þessu tilliti. Þessi till. gengur í sömu átt og 6. liður till. landbn. á þskj. 524, þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er þeim mönnum, sem vinna að eyðingu villiminka, að ráðstafa að eigin vild þeim gjaldeyri, er fæst fyrir skinn þeirra dýra, sem þeir vinna.“ - Landbn. er sammála um, að til þess að skapa meiri árangur í útrýmingu villiminka beri að vekja almennari áhuga í þessum efnum, og það ætti að gera með því að gefa mönnum kost á að ráðstafa sjálfir gjaldeyrinum, sem fyrir skinnin fæst. Gæti þetta þá e.t.v. orðið sport margra manna, sem mundu þá taka þátt í því að útrýma villiminkunum. Við hv. þm. Dal. álítum, að banna eigi minkaeldi hér á landi, og teljum, að ekki sé hægt að stemma stigu við útbreiðslu þessara dýra, meðan dýr eru alin í búrum. Þó að það sé rétt, að aðeins 1 minkur á móti 1000 sleppi úr búri, þá er það þessi eini, sem breiðir út afkvæmi sín, og allir þeir villiminkar, sem breiðzt hafa um landið, eru afkvæmi hinna tiltölulega fáu dýra, sem úr búrum hafa sloppið. Ég tel svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta að sinni, vegna þess að málið hefur verið þaulrætt hér áður.



Herra forseti. Það má vel vera, að ekki sé ástæða til þess að tala langt mál um þetta, því að það er rétt, að þetta mál ætti að vera orðið nægilega þekkt. En það er þó sjáanlegt, að ekki hafa allir þingdeildarmenn kynnzt málinu svo vel enn, að þeir hafi áttað sig á því til fulls; og á ég þar aðeins við hv. meiri hl. landbn. Ég mun því fara nokkrum orðum um málið hér, en sérstaklega þó vegna þess, að mér sýnist hv. minni hl. landbn. ekki hafa aðgætt nægilega vel, hvernig ástatt er um málið í Ed.; en ég tel, að það skipti sérstaklega miklu um afgreiðslu málsins hér. - Nd. afgr. þetta mál til Ed. nærri einróma og með afdráttarlausri neitun á minkaeldi - 4 atkv. á móti -, en till., sem gengur í aðra átt, fengu lítinn byr. Í því frv. voru gerðar enn meiri ráðstafanir til útrýmingar villiminkum en eru í gildandi lögum. Við hv. þm. Borgf. hefðum helzt kosið, að það hefði fengið afgreiðslu á þessu þingi. En hv. Ed. stöðvaði málið, vegna þess að fylgi við það var eitthvað stirðara í þeirri hv. deild en í þessari deild, þótt vissa sé fyrir því, að breyting hafi orðið á í Ed. hvað þetta mál snertir. Og er það ekkert óeðlilegt. Því að eftir því sem menn kynnast því betur, hver vágestur og skaðræðisgripur þetta rándýr er, þá er ekki undarlegt, að afstaða manna breytist gagnvart þessu máli hér á Alþingi. Og það gegnir furðu, að til skuli vera nokkrir bændaþingmenn, sem vilja minkaeldi, og það er enn furðulegra, er þess er gætt, að sumir þessara þingmanna eru frá héruðum, sem hlotið hafa miklar búsifjar af þessum dýrum, eins og t.d. hv. þm. Mýr., og ætla ég að nefna eitt dæmi um búsifjar í sveit þessa þm., en þar hefur einn bóndinn fengið 6000 kofur í einni eyjunni, en nú er þetta alveg horfið. Um veiðitjón í ám og vötnum ætla ég ekki að fjölyrða, en aðeins minna á eina sveit á Snæfellsnesi, þar sem menn hafa selt silung í stórum stíl og haft drjúgar tekjur af, en s.l. sumar var þar engin veiði. Og nú fjölgar þessum dýrum meir og meir og þau breiðast út um landið. Nú eru þau komin í Húnavatnssýslu, og þaðan er stutt í Skagafjörðinn. Héraðabönnin, sem sýslun. þar hefur sett á, hafa vafalaust lítið að segja, enda kemur það fram í áliti landbn. Hann er kominn til Eyjafjarðar og í Þingeyjarsýslurnar og vestur á Breiðafjörð. Og einnig er hann kominn norður á heiðar fyrir einu ári og mun fljótlega heilsa upp á varplöndin fyrir norðan og brátt leggja undir sig allt landið; og máske þarf að fara svo, til þess að öllum þingmönnum megi verða ljóst, hvílíkt skaðræðisdýr hann er. Allir vita, hvernig komið er með alifuglaræktina, - hún hefur sums staðar lagzt niður, en annars staðar hefur dýrunum verið haldið í haldi, og eykur það mjög fóðurbætiskostnað. Býst ég við, að mönnum þyki það enginn hégómi í samanburði við sportið, sem menn hafa af því að drepa villiminkana og eltast við þá um allt. Sem dæmi um það, hve ótryggt það er að geyma hænsnin í húsum, get ég minnzt á atburð, sem nýlega skeði austur í sveitum. Þar hafði villiminkur nagað sig gegnum ytri hurðina, en komizt inn um innri hurðina, vegna þess að hún reyndist hviklæst. Þarf auðvitað ekki að geta þess, að hann slátraði álitlegum hóp hænsna. Fer vel á því, að sveitaþingmenn gefi mönnum von um það, að þessu verði haldið áfram!! Það kom fram hjá hv. frsm. meiri hl., að hægt væri með góðu eftirliti að koma í veg fyrir, að minkarnir slyppu út. En hann bætti við, að ekkert gerði til, þótt einn og einn slyppi út! Þarna kom það þá!! En á meðan menn eiga von á því, fæst enginn til þess að leggja á sig erfiði og fyrirhöfn við útrýmingu þessara villidýra, þar sem það mundi algerlega vera unnið fyrir gýg. En á meðan þessi ófögnuður er látinn viðgangast, liggur það ljóst fyrir, að landsnytjar munu ganga saman, fuglalíf eyðileggjast, æðarvarp ganga saman, veiði í ám og vötnum rýrna o.s.frv. Þessi atriði ollu því, að Ed. breytti sinni afstöðu. Fyrir þessari deild lá frv. okkar þm. Borgf. um, að hert yrðu ákvæðin um útrýmingu minkanna, svo að það er eðlilegt, að hv. Ed. hefur búizt við, að frv. okkar þm. Borgf. kæmi ekki í lakari búningi til þeirra nú en í fyrra. Út frá þessu sjónarmiði mun það hafa unnizt á, að sett hafa verið ákvæði í frv. ríkisstj. þess efnis, að allt minkaeldi skuli bannað í landinu eftir 5 ár. Og lengra í þessu mun ekki hægt að komast, því að þetta mun orðið samkomulag í deildinni. Hv. frsm. sagði, að n. hefði viljað bíða og sjá, hverri afgreiðslu málið sætti í Ed. En landbn. tók okkar frv. fyrir á öndverðu þingi, er það kom frá Ed., og þá brá svo við, að meiri hl. landbn. tók afstöðu gegn frv. Af því má sjá, hver afstaða meiri hl. til þessa máls er. Honum nægir ekki, að meiri hl. deildarinnar sé fylgjandi banni við minkaeldi, heldur vill hann eyða málinu og fella þau bannákvæði úr stjórnarfrv., sem Ed. hefur sett í það. Það er engin trygging fyrir því, að minkarnir sleppi ekki út úr búrunum, þótt þau séu gerð úr steinsteypu. Því að svo er þetta dýr hyggið, að það þarf lítið út af að bregða, svo að það sjái sér ekki leik á borði og notfæri sér það. Og mér þótti vænt um, að frsm. meiri hl., sem er á móti banni við minkaeldi, lét það koma fram í sinni ræðu, að e.t.v. sleppi nú einn og einn út úr búrunum. En hann lét þess nú einnig getið, að það gerði svo sem ekkert til, vegna þess að fjöldi villiminka væri svo mikill! - En hér gengur landbn. ekki hreint til verks, vegna þess að það eru engin rök fyrir því, að það eigi ekki að banna minkaeldi, að búranna sé betur gætt nú. Og það er broslegt að hugsa til þess, að þetta skuli koma frá manni, sem hefur ástæðu til að kynna sér þetta mál betur. Þetta var líka alltaf sagt áður. En hvað hefur tíminn leitt í ljós? Á þó nokkuð mörgum stöðum hafa unnizt dýr, sem sloppið hafa út úr hinum betri búrum. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram, svo að Alþingi gæti gert sér grein fyrir, hversu þetta mál er vaxið, áður en það greiðir atkv. um málið. Þessi ummæli mín eiga við meiri hl. nefndarinnar. En svo að ég víki nú að minni hl., þá vill hann taka undir ákvæði í okkar frv., þ.e.a.s. láta banna frekara minkaeldi og gera ráðstafanir til útrýmingar villiminkum. En minni hl. hefði ekki átt að binda bagga sína með meiri hl. Og mér finnst það kaldhæðni, að í nál. meiri hl. segir, að minni hl. sé sammála honum! Það er þá meiri hl., sem á að hafa forustuna! Og þá geta menn verið vissir í sinni sök, að það verði ofan á að halda minkastofninum við, til þess að menn geti þá haft það sér til augnayndis að horfa á og elta þessar skepnur um allt landið. Það má vel vera, að einhverjir hafi gaman af að elta þessi rándýr um allt upp á sport. En það munu bara ekki vera þeir, sem eiga að útrýma þessum dýrum, sem munu hafa ánægju af þessu sporti. Ég hefði kosið, af því að okkur og minni hl. landbn. ber ekkert á milli, - og þakka ég þeim fyrir grundvallarafstöðu þeirra -, að þeir hefðu fylgt því frv., sem kom frá Ed., því að 4–5 ár eru ekki lengi að líða, og skárra er að ganga að þessu en hafa allt í óvissu um þetta mál. Og ég verð að segja hv. minni hl., að eftir því sem ástandið í málinu er núna, þá er bezt að samþ. það frv. óbreytt, því að stutt er til þingloka og lítil von til þess, að það nái fram að ganga, ef það byrjar að hrekjast á milli deilda. Við þm. Borgf. sjáum okkur ekki fært að gera nú þann háskahlut að breyta frv., því að það yrði aðeins til þess, að málið dagaði uppi. En það er auðvitað áform meiri hl., að svo fari, - bæði segja þeir það í orðum og sýna það í verki. Hann hefur bæði tekið afstöðu gegn þeim ákvæðum, sem sett voru í frv. í Ed., og flutt brtt. til þess að taka þessi ákvæði í burtu, og er það af ásettu ráði gert, til þess að málið nái ekki fram að ganga. Mér er kunnugt um hug manna í þessum efnum, og þó að lagaákvæðin séu ekki ýtarleg, þá er víst, að menn munu gera allt sem þeir geta til þess að útrýma villiminkunum. Höfuðatriðið er að endir verði bundinn á, að dýrunum sé haldið við, m.a. með ráðstöfunum, sem útiloka að þau sleppi úr búrunum. - Hvað áhrærir skaðabæturnar má segja það um fyrrv. loðdýraræktarráðunaut, að hann lætur ekki sitt eftir liggja. Hann kemur hér fram með ágizkanir í þessum efnum, og er óvarlegt af honum að varpa slíku fram, sem hann er búinn að gera. Nú er stofninn um 4000 dýr, og ætla ég, að ekki sé hægt að segja, að af því verði mikill skaði, þótt þeim verði lógað, og þessir kumbaldar, sem dýrin eru í, geta ekki verið svo mikils virði, svo að áætlun hans um skaðabæturnar nær ekki nokkurri átt. Mér finnst, að hv. d. geti fallizt á frv. eins og hv. Ed. hefur gengið frá því. Ríkið kemur til með að greiða þær skaðabætur; sem endilega þarf að greiða, og hvorki meira né minna, og það verða dómkvaddir menn, sem verða látnir meta þetta, þegar þar að kemur, og þar sem dýrin eru ekki fleiri en þetta, hygg ég, að ekki geti orðið um svo mikil útlát að ræða fyrir ríkissjóð. Ég vil líka á það benda, að þessum fjármunum er ekki á glæ kastað, hér er þvert á móti um stórkostlegan sparnað að ræða, og gegnir furðu, að bændur skuli af þessum ástæðum vilja víkja frv. frá sér. Hversu mikils virði fyrir okkur er silungsveiðin í öllum ám landsins og dúntekja af æðarvarpi? Hafa menn gert sér ljóst, hversu mikil verðmæti minkurinn er þarna að eyðileggja? Og svo er verið að tala um, að minkurinn færi okkur gjaldeyri. Hvar er að finna skýrslur yfir slíkar gjaldeyristekjur? Hins vegar væri hægt að nefna álitlegar tölur í sambandi við silungsveiði og dúntekju. Annars er það sama og að tala við steininn að sýna hv. meiri hl. fram á okkar rök, en hins vegar nær það, sem ég hef nú verið að tala um, ekki til hv. minni hl. Um brtt. ætla ég ekki að fjölyrða. Ég get lýst því yfir, að við hv. þm. Borgf. sjáum okkur ekki annað fært - og gengur okkur það eitt til af umhyggju fyrir málinu - en að fylgja frv. óbreyttu eins og það kemur frá hv. Ed. Við munum því greiða atkv. gegn öllum brtt. og viljum ekki gera neitt af okkar hálfu til þess að sú afgreiðsla, sem náðst hefur í Ed., verði eyðilögð. Ég vil og vænta þess, að hv. d. taki þann sama kostinn og greiði atkv. gegn öllum brtt., og þess vegna hefði ég líka viljað vænta þess af hv. minni hl., að hann fylgdi okkur nú í þessu, sérstaklega þegar búið er að upplýsa, hvernig ástatt er um afstöðu hv. Ed. til málsins. Afgreiðsla málsins þar er byggð á samkomulagi innan d., og lengra varð þar ekki komizt varðandi útrýmingu dýranna, en ef landbn. fær brtt. sínar samþ., þá er búið með afgreiðslu málsins á þessu þingi. Ég hygg, að hv. minni hl. n. hafi komið fram með sínar till. af því, að hann hafi gert sér vonir um, að hv. Ed. mundi vera þeim fylgjandi, en mér er kunnugt um, að engin von er til þess, sérstaklega þegar komið er að þinglokum og þegar það er enn fremur haft í huga, að hv. Ed. vissi um frv. okkar hv. þm. Borgf., sem við bárum fram um eyðingu minka snemma á þessu þingi, og þess hefði mátt vænta, að málið hefði verið afgr. frá Ed. í þeim búningi, sem er á okkar frv., væri hún samþykk málinu í þeirri mynd. Það er því fyrirsjáanlegt, að aðra eða betri afgreiðslu verður ekki hægt að fá á málinu í hv. Ed. en er í frv. óbreyttu.



Herra forseti. Það er ekki ástæða til að fjölyrða út af ræðu hv. l. þm. Árn. (JörB), sem ég ætla, að ég sé að hlusta á frá orði til orðs í tíunda skiptið. Það er mála sannast, að meginhlutinn af ræðu hans kom málinu ekkert við, og það er eins og hann gangi út frá, að það sé einhver leyniþráður á milli þeirra dýra, sem eru í búrunum, og hinna, sem leika lausum hala, og um leið og búið sé að lóga síðasta minknum í búri, þá sé búið að útrýma öllum minkum í landinu. Mín skoðun er sú, að það verði að herja á sjálfan villiminkinn eins og hægt er, og þess vegna berum við í n. fram till. um sérstakar ráðstafanir til útrýmingar villiminki. Ég þekki villiminkinn eins vel og hv. 1. þm. Árn. og veit, hve mikill vágestur hann er bæði í ám og varplöndum, og á sjálfur eyju, sem hann hefur eyðilagt allt fuglalíf í. En það er rangt hjá hv. þm. að ætla, að villiminkaplágan sé gengin yfir um leið og eldisminkurinn sé úr sögunni. Þess vegna kom sá langi kafli ræðu hans, sem gekk út á að lýsa, hversu mikið háskadýr villiminkurinn væri, ekkert málinu við, því að allir eru sammála um að vilja gera allt, sem hægt er til þess að útrýma þessum skaðræðiskvikindum. Hv. 1. þm. Árn. er óánægður yfir því, að við í n. skyldum leggja málið þannig fyrir, að þau sjónarmið fái að koma fram við atkvgr., sem í till. felast, og talaði mikið um afstöðu hv. Ed., og vitanlega hefði hún orðið sú sama, þótt hans frv. hefði verið þar. En við vildum nú gera hans frv. svo hátt undir höfði, að við vildum fá atkvgr. um það, sem hann hefur sjálfur borið fram, og finnst mér, að við ættum frekar skilið fyrir það þakkir hv. þm. en aðfinnslur. Eins og málum er nú komið, finnst mér, að það verði að leggja aðaláherzluna á útrýmingu villiminksins, og er ég sammála hv. 1. þm. Árn. um það, að ég vildi óska, að sá atburður hefði aldrei gerzt, að þessi kvikindi voru flutt inn í landið, en úr því sem komið er finnst mér það vera að bæta gráu ofan á svart, ef á að meina mönnum að gera sér tekjur af eldisminki, meðan við stöndum máttlausir gagnvart villiminkinum. Ef við aftur á móti sæjum fram á, að við réðum við villiminkinn, þá væri ég miklu frekar til viðtals um útrýmingu eldisminksins, en finnst það vera að hafa hausavíxl á hlutunum, ef við byrjuðum á því að lóga þeim kvikindum, sem eru undir lás.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa þetta mörg orð, því að hv. 1. þm. Árn. hefur gert svo glögga grein fyrir afstöðu okkar, sem snemma á þessu þ. fluttum frv. um breyt. á l. um loðdýrarækt og um útrýmingu villiminksins. Þetta frv., sem féll í þann góða jarðveg að vera vísað til hv. landbn. d., er nú búið að liggja þar hátt á 3. mánuð og fær svo að lokum þá afgreiðslu hjá n., að það er notað sem meðal til þess að eyðileggja ákvæðin í því frv., sem hér liggur fyrir frá hv. Ed., sem ganga í sömu átt og eru í frv. okkar. Hv. þm. Mýr. (BÁ), frsm. meiri hl. n., ætlast kannske til þess, að við hv. fyrri þm. Árn. föllum á kné fyrir honum og n., fullir auðmjúks þakklætis fyrir slíka fyrirgreiðslu á þessu máli. Nei, svo djúpt erum við ekki fallnir, að við viljum þannig falla í duftið fyrir þá, sem gera tilraun til að koma góðu máli fyrir kattarnef. Hv. fyrri þm. Árn. hefur gert því full skil, hvernig þetta mál liggur hér fyrir, og það er einungis sú hliðin, sem ég vil fara nokkrum orðum um. Hitt er sýnilegt, að því er snertir hv. þm. Mýr., að það er engan veginn þess vert að eyða kröftum í það að ætla sér að færa honum heim sanninn um, hvaða leiðir verður fyrst og fremst að fara til þess að vinna bug á minkaplágunni, sem sé að það verður að taka fyrir allt minkaeldi í búrum. Hann þverskallast við rökum okkar jafnt þótt hann viðurkenni í öðru orðinu, að ekki sé hægt að ganga svo örugglega frá búrunum, að það geti ekki komið fyrir, að minkur sleppi úr búri. Almenningur hefur einmitt af þessari ástæðu ekki gert gangskör að því að nota þau tæki, sem til eru til útrýmingar á villiminki, þar sem menn vita, að þeir eru að vinna fyrir gýg, meðan verið er að halda lífinu í þessum kvikindum í búrunum. Þetta er stærsti þátturinn í þessu máli, og það er alveg sama, hvernig þetta er útlistað fyrir hv. þm., þá þrjózkast hann stöðugt við að fallast á þetta, þótt hann í öðru orðinu viðurkenni, að ekki sé hægt að hafa svo öruggan útbúnað á búrunum, að dýrin geti ekki sloppið út. Eins og hv. fyrri þm. Árn. tók fram, samþ. þessi hv. d. á síðasta þingi ákvæði um að banna minkaeldi, en málið náði þá ekki fram að ganga, var stöðvað í hv. Ed., sem vildi ekki fallast á ákvæðin um bann við minkaeldi. Nú bar svo við, að hæstv. ríkisstj. leggur fram á þessu þingi í hv. Ed. frv. um breyt. á l. um loðdýrarækt, en aðaltilgangur þess var að leggja niður embætti loðdýraræktarráðunauts. Þó voru tekin inn í grg. ákvæði um að torvelda minkaeldi í búrum. Var frv. þetta í Ed. borið fram um svipað leyti og okkar frv. í Nd., og vissum við ekkert um frv. í Ed. Hún hefur nú gengið þannig frá málinu, að þar eru að vísu ekki ákvæði um, að minkaeldi skuli bannað strax eða frá næstu áramótum, heldur skuli minkaeldi enn leyft um nokkur ár, en að því árabili liðnu skuli það vera bannað. Þess vegna er það augljóst, að ekki er hægt að komast lengra hvað snertir slíkt bann hjá hv. Ed. heldur en felst í þessu frv., og af þessu leiðir það nú, að við hljótum að gerast stuðningsmenn að frv. Ed. og hvetjum aðra til að standa með okkur til þess að fá það samþ. óbreytt, því að ef það verður að l. eftir 3. umr. þess, teljum við, að mikið hafi á unnizt eftir þeim atvikum, sem eru til málsins á Alþ. Þess vegna heitum við á stuðning hv. Nd., sem áður hefur veitt okkur mikið lið í þessu máli, með því að samþ. frv., en til þess að svo geti orðið, verðum við fyrst og fremst að stuðla að því sjálfir, að þær till., sem við höfum áður flutt, verði felldar, og biðjum aðra, sem svipaða afstöðu hafa, að ljá því lið. Ég heiti því á hv. þm. að standa að því, að þessi till. verði samþ. Það er það næstbezta í málinu, næst frv. okkar hv. 1. þm. Árn., og eins og málum nú er komið, er það bezta lausnin, sem völ er á, því það er rétt, að í frv. eru ákvæði, sem gætu stuðlað að útrýmingu minkanna. Hv. þm. Mýr. var eitthvað að fara á fjörurnar um það í sinni ræðu, að við hv. 1. þm. Árn. hefðum farið í gegnum sjálfa okkur og snúizt gegn okkar fyrra sjónarmiði og með hans með því að fylgja þessu frv. og falla frá frv. okkar um að banna minkaeldi í landinu. Við leggjum jöfnum höndum áherzlu á þetta hvort tveggja. Og í því sambandi vildi ég spyrja: Hvaðan eru þær till. runnar, sem herða á eftirliti með minkaeldi í landinu? Eru þær runnar frá hv. þm. Mýr.? Nei, þær eru ekki runnar frá honum, en óhætt er að segja hv. þm. það til hróss, að hann hefur ekki staðið í gegn þeim, en hann hefur hins vegar verið þröskuldur í vegi fyrir því, að minkaeldi væri bannað í landinu. Meðan svo stendur, að stöðugt er hætta á, að minkar sleppi úr búrum, er ekki hægt að ráðast á villiminkinn, svo að til úrslita geti dregið. Ég þekki vel til þessarar útrýmingar, því að ég hef búið við þessa plágu um fjölda ára, bæði í varplandi og við aðrar kringumstæður, og ég er sannfærður um, að ef hægt er að nema í burtu þennan ótta í mönnum við að minkar sleppi úr búrum, þá er hægt að ná mikilsverðum árangri í þessari baráttu. Menn hafa fundið ýmis ráð til þessarar útrýmingar. Menn hafa alið upp töluvert af hundum, sem drepa mink, náð tækni í eitrun og leggja gildrur fyrir þá og margs konar önnur ráð til þess að ráða bót á þessum ófögnuði. Það er fyrst og fremst hættan á því, að minkar sleppi úr búrum, sem stendur í vegi fyrir því, að ráðizt verði til úrslita gegn þessari meinvætti. Það er merkilegt, hve mörgum greindum mönnum, eins og hv. þm. Mýr. er og unnandi landbúnaði og þeim gæðum, sem landbúnaðurinn hefur upp á að bjóða, svo sem dúntekju, fuglalífi, lax- og silungsveiði, - það er undarlegt, að þeim skuli geta sézt svo hatramlega yfir um það, að þetta sé annað aðalatriðið til þess að hægt sé að vinna bug á þessum vágesti. Ég held, að Íslendingar telji sig fátækari eftir, þegar búið er að vinna bug á fuglalífi, silungi og laxi, auk þess sem vitað er, að til eru byggðarlög, sem beinlínis eiga tilveru sína undir því, að hægt sé að forða þeim frá og vinna bug á þessari plágu. Ég skal ekki fara lengra út í þetta mál, en það er leiðinlegt, hve fáir eru viðstaddir í hv. deild, þegar þetta er rætt, því að það er um mikilsvert atriði að ræða, að hægt verði að bjarga því, sem bjargað verður í þessum efnum, þ.e.a.s. að frv. frá hv. Ed. nái fram að ganga, því að þar er lagður grundvöllurinn að útrýmingu minkanna. Það er ekki aðalatriðið, að útrýmingin fari fram strax, heldur hitt, að grundvöllurinn verði lagður að því, að útrýmingin fari fram á næstu árum. Hv. 1. þm. Árn. hefur gagnrýnt réttilega fullyrðingar þær, sem felast í bréfi frá loðdýraræktarráðunautnum sáluga. Ég tala um hann sem slíkan, en ekki sem mann, því að ég vona honum endist líf og heilsa enn um langan aldur til þess að vinna landi sínu gagn, en úr þessari stöðu sakna ég hans hins vegar ekki. Fullyrðingar hans í þessu bréfi ná ekki nokkurri átt, og það hlýtur því að vera sent í illum tilgangi. Annað getur ekki legið til grundvallar svo fjarstæðukenndra fullyrðinga. Meiri hl. hv. landbn. flytur brtt., sem miðar að því að fella niður þau ákvæði, sem ég hef nú minnzt á og miða að því að banna eldi minka. Miðað er við það, að minkaeldi haldist, en hv. þm. Mýr. túlkaði afstöðu meiri hl. þannig, að hann vilji stuðla að því, að sem bezt yrði séð fyrir búrum. Ég vil í þessu sambandi benda á, að ekki er öruggt, að minkar sleppi ekki úr búrum, jafnvel þótt steypt séu í hólf og gólf. Ef t.d. tréhurð er fyrir búrunum, þá er það ekki langrar stundar verk fyrir minkinn að grafa gat á hana. Ég frétti um atburð austur í Árnessýslu fyrir tveimur dögum. Bóndi hafði þar minka, og var tréhurð fyrir búrunum. Einn morgun, þegar að var komið, var komið gat á hurðina og minkurinn hafði drepið 20–30 hænsni. Þó að það verði að viðurkenna, að ekki verði lengra komizt en að hafa búrin steypt í hólf og gólf, þá er það samt engan veginn öruggt. Hv. meiri hl. leggur til að gera þetta ákvæði að engu með því að veita mönnum heimild til þess að geyma dýr í búrum, sem Búnaðarfélag Íslands hefur samþykkt. Búnaðarfélag Íslands hefur haft þetta eftirlit, sem hefur verið falið ýmsum mönnum, og reynslan samt orðið sú, að minkar hafa alltaf smogið úr búrum, en nú er lagt til, að haldið verði áfram eldi þeirra í þessum búrum. Það er ekki hætt við, að menn fari að leggja út í kostnað við að byggja rammlegri búr, þegar heimild er fyrir hendi til þess að nota gömlu búrin. Mér finnst, að í þessu felist öryggisleysi og það verði að taka öllum fullyrðingum þessara manna með mestu varúð. Það er hægt að sigla fram hjá þessu, ef hv. deild vill verða við tilmælum okkar hv. 1. þm. Árn. og samþ. frv. óbreytt eins og það kom frá Ed. Ég vildi mega vænta þess, að þeir hv. þm., sem hingað til hafa verið andvígir minkaeldi, standi með okkur nú um þessa einu mögulegu lausn í málinu, að fella allar brtt. við það og afgreiða það nú strax eftir helgina sem lög frá Alþingi. Ég vil aðeins drepa á eitt atriði í ræðu hv. þm. Mýr., þar sem hann bar loðdýraræktarráðunautinn fyrir því, að ekkert hafi fundizt af minkum af hinum nýrri stofni meðal þeirra villiminka, sem veiðzt hafa. Ég hef haft tal af manni, sem mikið hefur unnið að útrýmingu minka og þekkir vel muninn á þessum tveim stofnum, og hann fullyrti, að hann hefði orðið var við dýr af nýrri stofninum meðal villiminkanna, og þetta sýnir vitanlega ekkert annað en það, að minkarnir halda áfram að sleppa úr búrunum, enda sagði sá vísi maður, Guðmundur Bárðarson náttúrufræðingur, að aldrei væri hægt að búa svo um minkana, að öruggt væri að þeir slyppu ekki úr haldi. Þessi aðvörun er líka alltaf að rætast, og hún mun halda áfram að rætast svo lengi sem minkaeldi er leyft í landinu, hvaða viðleitni sem er sýnd til þess að halda í hemilinn á þessum dýrum. Þegar þess er gætt, hversu gersamlega þýðingarlaust minkaeldi er fyrir afkomu þjóðarinnar og hins vegar hver verðmæti eru í voða af þessum vágesti, þá er það undarlegt, að til skuli vera andstaða gegn því, að gerð verði alvarleg tilraun til þess að ráða niðurlögum þessarar plágu.



Herra forseti. Ég get ekki neitað því, að mér finnst minkafrv. það, sem hér liggur fyrir hv. deild, talsvert undarlegt plagg, og ég undrast yfir afstöðu þeirra hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn. til þessa máls. Ég gat skilið þeirra frv., það var hreint frá gengið, í því fólst að banna minkaeldi með öllu. Ég held, að þó það frv., sem hér liggur fyrir, yrði samþ. og lögfest, þá sé það engin trygging fyrir því, að minkaeldi verði bannað að 5 árum liðnum. Það er ekki lengra síðan en á vorþingi 1950, að rjúpan var alfriðuð, en affriðuð aftur á haustþinginu. Gæti ekki skeð, að það sama yrði um minkinn, að þó að bannað yrði minkaeldi eftir 5 ár, þá yrði það leyft að þeim tíma liðnum? En það er annað verra í sambandi við þetta mál, og það er andi þessa frv. Það er illt, að fyrst er Alþingi búið að gangast fyrir því, að minkar verði fluttir inn í landið, búið að veita mönnum styrk og beinlínis narra menn til að gera þetta að atvinnurekstri, og svo skuli það læðast að þessum mönnum og gera atvinnurekstur þeirra að engu. Það urðu allmiklar umræður um frv. þeirra hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn. á vorþingi 1950. Það frv. náði þá samþykki þessarar hv. deildar, en ekki hv. Ed. Ég mælti þá á móti því frv. sökum þess, að það eru ekki minkarnir í girðingunum, sem valda spjöllum, en hins vegar fellst ég á það, að fram hafa komið svo háværar raddir um þetta mál, að full ástæða er til að verða við þeim og banna minkaeldi í landinu, en Alþingi á að gera það á þann hátt, að það geti varið það. Ef þetta frv., sem hér liggur fyrir, yrði samþ., þá væri það vansæmandi fyrir hv. Alþingi. Það væri að ræna þá, sem hafa lagt í mikinn kostnað fyrir hvatningu frá Alþingi til þess að koma þessum búum upp. Svo þegar búið er að leggja í þennan kostnað, þá er lagt til, að búin verði lögð niður bótalaust. Þessa afgreiðslu tel ég vansæmandi fyrir hv. Alþingi. Þá er frv. þeirra hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn. betra. Þar er hreint gengið að verki, og færi betur á, að það frv. yrði lögfest. Ég vil aðeins geta þess, að það var ofmælt í ræðu hv. 1. þm. Árn. áðan, að villiminkur væri kominn um allar Breiðafjarðareyjar. Hann er hvergi kominn í eyjar á norðanverðum Breiðafirði.

Hann er áreiðanlega kominn í nógu margar eyjar á Breiðafirði.

Það er alveg rétt, en betra er að hafa það heldur, er sannara reynist. Ég mun því frekar greiða atkvæði brtt. á þskj. 523, frá hv. þm. Dal. og hv. 5. landsk., þar sem gert er ráð fyrir, að minkaeldi verði bannað nú þegar; þar er hreint gengið að verki. Þó að þetta frv. verði samþ., þá er það engin trygging fyrir því, að minkaeldi verði ekki leyft að 5 árum liðnum.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Snæf. fyrir afstöðu hans í þessu máli, því að hún er nú önnur en hann hafði til þessa máls fyrir ári síðan. Svo lítið var þá ekki að græða á minkaeldi í landinu. - Ég ætla aðeins að minnast á þrjú atriði í þessu máli. Í fyrsta lagi að í brtt. frá hv. 5. landsk. og mér er gert ráð fyrir að banna minkaeldi algerlega í landinu frá ársbyrjun 1952, eða nákvæmlega það sama og stóð í frv. þeirra hv. þm. Borgf. og hv. l. þm. Árn. Ég hefði ekki trúað því, að þeir breyttu þessari afstöðu sinni og samþykktu, að minkarnir skríði út næstu 5 árin. Í öðru lagi viðvíkjandi því, hvort við viljum ekki taka brtt. okkar til baka, þá vil ég taka það fram, að við munum ekki gera það, en falli hins vegar brtt. okkar, þá munum við fylgja frv. því, sem hér liggur fyrir, þó að við efumst um, að það sé lögfræðilega rétt, þar sem gert er ráð fyrir eignarnámi án endurgjalds. Ég kem svo að lokum að 3. atriðinu, en það er afstaða hv. meiri hl. landbn. um það að banna ekki minkaeldi. Ég þarf ekki að fjölyrða um það tjón, sem minkarnir valda landsmönnum. Aðalástæðan til þess að banna ekki minkaeldi virðist vera sú, að það sé svo dýrt að greiða bætur fyrir dýrin. Það má vel vera, að það sé mjög dýrt, en ég hygg, að það séu ekki minni verðmæti, sem fara í þessi dýr árlega hjá einstökum landsmönnum, og ég vil benda á, að einmitt sá tekjumissir hjá þessum mönnum verður einnig tekjumissir fyrir það opinbera, og það verður álitamál, áður en mörg ár liða, hvort ekki mundi margborga sig að leggja nokkra fjárhæð í það að drepa aliminkana fyrst og fremst og hefja svo skelegga baráttu fyrir eyðileggingu villiminkanna eins og auðið er. Ég vil endurtaka ósk mína um, að till. okkar hv. 5. landsk. verði samþ., en fari svo, að það verði ekki, mun ég fylgja frv. eins og það kom frá hv. Ed.



Ég vil mjög taka undir með hv. þm. Dal. (ÁB), að það er mjög gleðileg sú hugarfarsbreyting, sem orðið hefur hjá hv. þm. Snæf. (SÁ) til frv. okkar hv. 1. þm. Árn. um bann gegn minkaeldi. Sama frv. lá fyrir síðasta þingi, og þá barðist þessi þm. á móti því með oddi og eggju, sá ekki ljósan blett í því, en nú hefur hann lýst því yfir, að ef frv. lægi hér fyrir, - sem það raunar gerir, - þá mundi hann greiða því atkvæði. Þetta er geysileg afstöðubreyting, enda mun hv. þm. hafa fengið þá lexíu heima í sínu héraði, sem hafi bent honum á rétta leið, en hann hefur þá líka verið maður til þess að taka sönsum. En hv. þm. taldi öll tormerki á því að framfylgja frv. eða ljá frv. Ed. atkvæði sitt og að því er mér skildist vegna þess, að það mundi ekki vera gengið nógu skelegglega til verks í þessu, þar sem málið yrði fyrst endanlega leyst að fimm árum liðnum. Bæði þessum hv. þm. og öðrum hlýtur að vera það ljóst, að við hv. 1. þm. Árn. hefðum allan tímann, sem við höfum verið að berjast fyrir þessu máli á Alþ., auðvitað helzt kosið að knýja þetta mál í gegn á sem allra skemmstum tíma, og það er enginn vafi á því, að ef Alþ. yrði einhvern tíma gagnrýnt fyrir að hafa samþ. slíkt frv., mundi sú gagnrýni eingöngu snúa að því, hvað það hefði lengi dregizt fyrir Alþ. að taka ákvarðanir um, að minkaeldi skyldi bannað. Hitt skilja svo allir menn, að þegar ekki er hægt að koma því bezta fram, þá er eðlilegt, að menn taki það næstbezta, og það er það, sem fyrir liggur hér og það eina, sem fyrir liggur í þá átt að fá afgreiðslu á þessu þingi, eins og hv. 1. þm. Árn. gerði mjög rækilega grein fyrir í ræðu sinni áðan. Ef þess vegna hv. þm. vill vera trúr þeirri stefnu, sem hann nú hefur tekið og áreiðanlega fellur mjög vel saman við skoðanir manna heima í hans héraði, á hann nú að styðja þann málstað á þinginu, sem getur fleytt þessu máli áleiðis, þ.e. styðja þær till., sem eru beztar í þessum efnum. Hann þarf ekki að óttast, að það verði nein stefnubreyting í þessu að 5 árum liðnum, og þess vegna getur hann með beztu samvizku greitt atkv. með þessu frv. og staðið á móti þeim tálsnörum, sem hér eru lagðar á leið þess. – Þetta vildi ég mjög benda hv. þm. á. Hv. þm. Snæf. sagði, að leyfður hefði verið innflutningur á minkum, en ég man ekki eftir slíku. Það var fyrir nokkrum árum, að nokkrir minkaeigendur sóttu um það til fjvn. að fá innflutningsleyfi fyrir minkum, en því var ákveðið synjað. Við flm. viljum, þegar við getum ekki komið fram okkar frv., sem við auðvitað teljum það bezta í þessum efnum, - þegar það tekst ekki, tökum við að sjálfsögðu sem sannir og raunhæfir menn í þessu máli þann kost að styðja annað, sem næst gengur því, sem okkar till. lúta að, og við heitum á stuðning hv. d. og þar á meðal hv. þm. Snæf. að styðja einmitt þær till., sem helzt geta orðið tilgangi okkar til framdráttar. Það er náttúrlega rétt hjá hv. þm. Snæf., að þeir minkar, sem eru geymdir í girðingum, gera engan skaða, en það eru minkarnir, sem sleppa úr girðingum, sem hafa gert og gera skaða, - þetta mikla tjón, sem á rætur sínar að rekja til þess, að minkar hafa sloppið úr girðingum og tímgazt ört. Og þá vofir þessi hætta alltaf yfir, og reynslan hefur sýnt og það greinilega, að það er ekki hægt frekar hér en annars staðar að búa þannig um búrin, að ekki vofi alltaf sú hætta yfir mönnum, að dýrin sleppi. Þess vegna er það, að þeir, sem hér vilja stemma á að ósi, ganga hreint til verks og beíta sér fyrir því, að minkaeldi verið bannað með öllu og styðja að því með hugsanlegum ráðum, að gengið verði að útrýmingunni með fullum krafti, og það verður áreiðanlega gert, þegar búið er að kippa úr vegi þeim þröskuldum, sem eru á þeirri leið. Þó að fáir hafi verið við þessar umr. hér, ber ég þó það traust til manna, þó að þeir hafi ekki hlýtt á rök með og móti þessu máli hér, að þeir sjái, hvað eru aðalatriði þessa máls, og velji þau að leiðarstjörnu fyrir sig, en hengi sig ekki í aukaatriði eða lendi í þeim snörum, sem nú er verið að leggja með ýmsum brtt. fyrir þetta mál.



Það eru aðeins örfá orð út af ummælum hv. þm. Borgf., að ég hefði vegna þeirrar lexíu, sem ég hefði fengið hjá mínum kjósendum, tekið stefnubreytingu í þessu máli. Snæfellingar eru nú yfirleitt prúðir menn og gætnir og lítið fyrir að gefa sínum þm. lexíu, en hitt er annað mál, að ég tel það yfirleitt skyldu alþm. að láta sínar prívatskoðanir víkja, þegar þeir finna, að vilji alþjóðar fer í allt aðra átt. Þeir eru umboðsmenn síns kjördæmis og eiga að fara eftir því, sem samþykktir í héruðunum ganga. Ég tók það skýrt fram áðan, að ég mundi aldrei geta fylgt þessu frv. eins og það er komið frá Ed. Því er þannig háttað, eins og hv. þm. Dal. (ÁB) tók fram, að það er tvísýnt, hvort Alþ. getur samþ. það, og ég er þess vegna undrandi á jafngreindum og gætnum manni og hv. þm. Dal., að hann skyldi þó lýsa því yfir, að hann ætlaði að fylgja frv., ef brtt. hans og hv. 5. landsk. yrði ekki samþ. Ég tel óþarft að fara fleiri orðum um þetta mál. Það hefur engin stefnubreyting orðið hjá mér í þessu máli, en ég vil segja, að þegar um tvennt erfitt er að ræða, tek ég að minnsta kosti það, sem ég tel mér vera skapi nær, þ.e. frv. þeirra hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. Borgf. Ég mundi frekar greiða því atkv. en því frv., sem hér er til meðferðar, sem ég hef ákveðið að greiða mótatkv. Ég skil ekki í jafngreindum manni og þm. Borgf., að hann skuli líkja þessum tveimur frv. saman, frv. hans og hv. 1. þm. Árn. annars vegar og svo hins vegar þessu frv. hér, því að þau eru á svo margan hátt ólík, nema aðeins að því leyti, að það er gert ráð fyrir í báðum, að að lokum skuli verða bannað minkaeldi á Íslandi. Ég tel svo óþarft að ræða þetta frv. meira að sinni. Ég geri ekki ráð fyrir því, - eða er það ætlun hæstv. forseta, að atkvgr. fari fram núna?



Ég vil aðeins taka fram, í tilefni af ummælum hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn., þar sem þeir skora á mig og hv. þm. Dal. að verða á móti þeim till., sem við flytjum, eða taka þær aftur, að frv. það, sem þessir hv. þm. fluttu á síðasta þingi, hafði inni að halda þau ákvæði, sem felast í brtt. okkar nú, og verð ég að segja, að ég kann alls ekki við, að hv. þm. skuli tala á þennan hátt, þar sem þeir börðust einmitt fyrir þessum sömu breyt. á síðasta þingi. Munum við hv. þm. Dal. ekki taka brtt. okkar aftur.



Herra forseti. Síðast þegar þetta frv. var til umr. hér í d., talaði ég og gerði örfáar aths. við ræðu hv. 1. þm. Árn. um þetta mál. Hann minntist á síldarverksmiðjur ríkisins, þó að mér virtist þær ekki koma málinu við. Ef ég man rétt, mun ríkisstj. hafa falið nefnd að athuga byggingarreikninga síldarverksmiðjanna, og mun það hafa verið þetta, sem hann átti við. Ég hef ekki orðið var við, að ríkisstj. hafi lagt fram neina skýrslu um þessa endurskoðun. Fjhn. þessarar deildar hefur ekki verið falið að endurskoða þessa reikninga, og kemur þetta því fjárhagsnefndarmönnum ekki meira við en öðrum þingmönnum. Hann hafði það eftir mér, að endurskoðendur þyrftu að hafa skráðar reglur til að fara eftir. Ég spurði bara, hvort þeir hefðu ekki reglur, skráðar eða óskráðar, en ég tel þær jafngóðar, hvort sem þær eru skráðar eða óskráðar. Þá skildist mér á honum, að hann vildi halda, að ég væri að skopast að þeim fyrir að vera í húsnæðishraki, en það er langt frá því. Um kostnaðinn við endurskoðunina skal ég ekki fara mörgum orðum; tel hann ekki svo mikinn, að ástæða sé til að ræða um það, ef yfirskoðunin er framkvæmd á þann hátt, sem upphaflega var til ætlazt. - Ég mun ekki hafa fleira að taka fram um þetta, en ég ítreka, að endurskoðendurnir þurfi að hafa ákveðnar reglur til að fara eftir, svo að þetta sé ekki gert af handahófi í hvert sinn.



Herra forseti. Ég skal hafa þetta stutt, enda þarf ég ekki að bera af mér neinar sakir. Það er út af tveimur atriðum, sem ég mundi ekki greinilega, og þá fyrst viðvíkjandi þessari 1/2 millj. kr., sem var veitt til hafnargarðsins í Ólafsfirði, hvort heimild hafi verið fyrir því eða einhver ástæða. Heimild var ekki fyrir hendi, en skemmdir höfðu orðið á höfninni, svo að ef ekki var bætt eins fljótt úr og gert var, mátti búast við, að höfnin eyðilegðist. Bærinn hafði ekkert fé undir höndum til að greiða þetta, svo að ríkið ákvað að greiða þetta til að spilla ekki framkvæmdunum meira og tók þetta af fjárveitingu til hafnarinnar á næsta ári. Frekari aðgerðir voru aðkallandi, svo að það gat ekki tekið það af því, sem það hafði þegar veitt, en meiningin var að gera það eins fljótt og unnt væri. - Viðvíkjandi hinu atriðinu, bankaverðbréfunum, þá tók ríkið lán árið 1926 hjá Statsanstalten for Livsforsikring. Það lán var bundið við það, að viss upphæð lægi hjá bankanum. Nú vildi svo til áríð 1946, að það vantaði mörg bréf í bankann, svo að ríkisstj. kaupir bréfin og fær af þeim vexti. Upphæðin minnkar, en bréfin voru fyrr dregin út en upphaflega var gert ráð fyrir. Það er ekki ástæða til að fara frekar út í þetta, og geta allir séð það á ríkisreikningum. Ég drap á síldarverksmiðjurnar, en það gat ekki verið öðruvísi, því að ríkið fékk það mál til meðferðar. Síðan hefur farið fram rannsókn, og höfum við spurt, hvað þessu liði, en ekkert hefur komið fram. Þetta er sameiginlegt fyrir fjhn. og yfirendurskoðendur, og ætla ég, að það halli sízt á endurskoðendurna. Viðvíkjandi því, hvaða reglum við yfirskoðunarmennirnir förum eftir í starfi okkar, þá vil ég benda hv. þm. á það, sem ég hef áður gert í umr. um þetta mál, að um það eru ákvæði bæði í stjórnarskránni og lagafyrirmælum frá 1935 eða '36, og ég hef áður getið um það, eftir hvaða reglum við færum í starfinu, og sé ég svo ekki ástæðu til að orðlengja um þetta.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af orðaskiptum okkar hv. þm. Mýr. fyrir nokkrum dögum um yfirstjórn á fjárreiðum atvinnudeildar háskólans. Þetta er lítilvægt atriði, en hér er um að ræða tvær stofnanir, sem sami maður veitir forstöðu, og það er rétt hjá hv. þm. Mýr., að hann skipaði Þorbjörn Sigurgeirsson formann rannsóknaráðs ríkisins tveim dögum áður en hann fór úr ráðherrastóli, en ég ákvað, að atvinnudeildin skyldi einnig hlíta yfirráðum hans, svo að við höfum báðir nokkuð til okkar máls. Út af fyrirspurn hv. þm. V-Húnv. um það, hvort við yfirskoðunarmennirnir hefðum ekki einhverjar reglur til að fara eftir í starfi okkar, þá vil ég taka fram, eins og hv. síðasti ræðumaður gerði, að við höfum sérstakar reglur að fara eftir samkv. stjskr., og svo hafa yfirskoðunarmennirnir einnig vissar venjur, sem þeir fara eftir. Hv. 1. þm. Árn., sem er nokkru eidri en ég í starfinu, fór fyrstu árin nokkuð lengra í endurskoðuninni heldur en við höfum gert síðari árin, en því var tekið heldur illa, og Alþ. tók ekki mark á þeim aths., sem gerðar voru, svo að samkomulag varð um það okkar á milli að fara ekki lengra í þessum efnum en við værum skyldir til samkv. stjskr. En það er margt, sem miður hefur farið, svo að full ástæða væri fyrir fjhn. og Alþ. að fara út í frekari athugun á því, en það hefur ekki verið gert, og snýr margt af því að þinginu, svo sem fjáreyðsla, sem engar heimildir eru til fyrir, o.s.frv.



Herra forseti. Mér kemur nokkuð á óvart að heyra það, sem hv. 1. þm. Árn. sagði hér, að hvorki yfirskoðunarmenn ríkisreikningsins né fjhn. hafi orðið varir við, að endurskoðun reikninga vegna byggingar síldarverksmiðjanna á Skagaströnd og Siglufirði væri lokið. Mér er kunnugt, þar sem ég hef stundum setið sem varamaður í síldarútvegsnefnd, að þessari endurskoðun er fyrir löngu lokið. Það var framkvæmt svo, að fyrst voru þeir endurskoðaðir af tveim hæstaréttarlögmönnum og síðan af þeim Sigurði Jónssyni, fjármálalegum framkvæmdastjóra síldarverksmiðja ríkísins, og Erlendi Þorsteinssyni, og sú endurskoðun leiddi til þess, að tvö fyrirtæki og ég held raunar þrjú, vélsmiðjan Héðinn, Almenna byggingarfélagið og rafmagnsfirmað Jóhann Rönning, - endurgreiddu síldarverksmiðjunum nær 1 millj. kr. Mjölhússagan frá Siglufirði hefur áður verið rakin svo rækilega hér, að ég sé ekki ástæðu til að fara út í hana nánar, og vegna hennar endurgreiddi vélsmiðjan Héðinn nokkra tugi þúsunda. Og alls nam endurgreiðsla þessara þriggja fyrirtækja um 1 millj. kr. á reikningum, sem byggingarnefndin var búin að samþykkja. Ýmislegt fleira kom fram við þessa endurskoðun, svo sem að ýmsir menn voru taldir hafa unnið mánuðum saman í sambandi við byggingarframkvæmdir, sem síðar kom í ljós við athugun, að þeir hefðu ekki unnið. Og niðurstaðan var sú, að eftir að hæstaréttarlögmennirnir og þeir Sigurður og Erlendur höfðu yfirfarið reikningana, þá var endurgreidd um 1 millj. kr. Það liggja fyrir skýrslur um þessa endurskoðun bæði frá hæstaréttarlögmönnunum og þeim Sigurði og Erlendi, svo að mér kom nokkuð spánskt fyrir, þegar ég heyrði, að yfirskoðunarmönnunum var ekki kunnugt um, að endurskoðun væri lokið, og að fyrir lægju skýrslur um þetta, eins og ég hef nú gert grein fyrir.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt á vegum heilbrigðisstjórnarinnar, og er það ásamt grg. samið af landlækni. Frv. fer fram á sameiningu tveggja læknishéraða, Hesteyrarhéraðs og Ögurhéraðs, og skal læknirinn hafa aðsetur í Súðavík. Undanfarið hefur verið erfitt að fá lækni til að þjóna þessum héruðum, og stafar það af því, að í Hesteyrarhéraði, en því tilheyra Grunnavíkurhreppur og Sléttuhreppur, hefur íbúunum fækkað svo mjög, að til vandræða horfir. Í ögurhéraði munu enn þá vera 700 manns, en byggðin hefur færzt til og læknissetrið verið á sífelldum flutningi, fyrst var það í Vatnsfirði, svo á Melgraseyri og síðan í Ögri. En nú hefur útgerðin færzt á aðra staði, sem eru orðnir fjölmennari, og læknir þá illa settur þar lengur. Í þessi héruð hefur ekki verið hægt að fá lækni nema um sumarið, en báðum þessum héruðum hefur verið þjónað frá Ísafirði. Þetta er erfitt fyrir þann lækni og með öllu óviðunandi fyrir fólkið. Þess vegna hefur verið reynt að ráða bót á þessu og sameina héruðin með aðsetri læknisins í Súðavík, en það er fjölmennasta þorpið. Ef frv. verður samþ., verður byggður þar læknisbústaður, og er þá bætt úr þörf þorpsins. En héraðslækninum á Ísafirði er skylt að gegna þessu héraði eftir sem áður, og eiga þorpsbúar rétt á þeim lækni. Hv. þm. N-Ísf. og hv. 6. landsk. þm. hafa fallizt á, að þetta væri eina lausnin á málinu. - Þetta mál er flutt af nefnd og því þarflaust að vísa því til nefndar, og mælist ég til, að frv. gangi til 2. umr. og verði hraðað svo, að það geti orðið að lögum á þessu þingi, svo að hægt verði eins fljótt og auðið er að bæta úr þörf fólksins þar vestra að þessu leyti.