Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Pálmason) Við 1. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir því, af hvaða sökum þetta frv. er flutt, og að nokkru leyti fyrir þeim ágreiningi, sem orðið hefir í sambandi við það á þingi og utan þings á undanförnum árum. Ég sé því ekki ástæðu til, nema sérstakt tilefni gefist, að fara út í þá hlið þessa máls við þessu umr. Nú hefir landbn. athugað frv. og orðið sammála um að mæla með, að það verði samþ. Eins og nál. á þskj. 30 ber með sér, hafa þó tveir af nm. skrifað undir það með fyrirvara, hv.þm. Hafnf. og hv.þm.N.-M., og munu þeir að sjálfsögðu við þessa umr. gera grein fyrir því, í hverju sá fyrirvari þeirra er fólginn. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að lýsa honum, en mun svara þeim rökum, sem þeir hafa fram að bera, þegar þeir hafa gert grein fyrir sínum ástæðum. Að svo mæltu vil ég; mælast til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað áfram til 3. umr.

Emil Jónsson [óyfirl.]: Ég hefi skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, og skal ég með fáum orðum gera grein fyrir, í hverju hann er fólginn. Ég er samþ. aðalefni frv., því, að bændur sjálfir fái yfirráð yfir stjórn Búnaðarfélagsins. En mér finnst samt nokkuð við það að athuga, hvernig málið er fram komið, og í því liggur að nokkru leyti minn fyrirvari og að nokkru leyti í öðru atriði. Uppbygging búnaðarsamtakanna er á þann veg. eftir því sem mér er sagt, að þótt þetta frv. komist í gegn, er alls ekki tryggt, að meiri hl. bænda fái full yfirráð um skipun búnaðarþingsins, vegna þess kosningafyrirkomulags, sem er til búnaðarþings. Ég skal ekki fara frekar út í það. Það eru aðrir hér í hv. d., sem eru færari til þess að skýra þetta mál, en ég veit, að þetta er rétt. Í öðru lagi er í fjárlögum yfirstandandi árs í sambandi við fjárveitinguna til Búnaðarfél. svo hljóðandi aths., er ég nú skal lesa upp með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni er falið að undirbúa till. um framtíðarskipulag Búnaðarfélagsins og leggja þær fyrir næsta þing“. Ég hefði kosið, að hæstv. landbúnaðarráðh. væri hér viðstaddur til þess að gera grein fyrir, hvernig, hann hugar sér að gera till. í þessu máli, en mér finnst óeðlilegt, að einstakir þm. taki sig fram um það verk, sem hæstv.ríkisstj. hefir verið falið. Mér finnst eðlilegt, að hæstv. landbúnaðarráðh. hafi ekki getað skilað áliti sínu um þetta ennþá, þar sem svo stutt er áliðið þings, og í öðru lagi er vitað, að hann hefir haft öðrum störfum að gegna, m. a. erlendi, nú um nokkurn tíma. Mér hefði þess vegna fundizt eðlilegra, að hæstv. landbúnaðarráðh. yrði gefinn kostur á að skila till. sínum um þetta mál áður en hv.þd. fer að slá nokkru föstu um það. Ég er sem sagt í „principinu“ með málinu, en felli mig ekki við þessa afgreiðslu þingsins á því, að ekki sé beðið eftir, að landbráðh. komi með sínar till., sem hæstv. Alþingi hefir beinlínis falið honum að gera. Mér er sagt, að hæstv. ráðh. hafi staðið í samningum við yfirstandandi búnaðarþing um þetta atriði mg önnur, sem málið snerta, og hefði mér því fundizt réttast að fresta málinu þangað til hann hefir komið með sínar till. Mitt atkv. getur því farið eftir því, hvað hæstv. ráðh. segir í þessu máli, en eins og ég sagði áðan, er ég samþykkur því í „principinu“.

Frsm. (Jón Pálmason) Ég gerði ráð fyrir, að hv. 2. þm.N.-M. mundi gera grein fyrir sínum fyrirvara, en úr því að það er ekki, skal ég þegar segja örfá orð um þann ágreining, sem hv. síðasti ræðumaður hafði fram að færa í sambandi við þetta mál. Þá er fyrst að víkja að því, hvort það sé óeðlilegt, að einstakir þm. beri fram þetta mál, af því að Alþingi hafi falið ríkisstj. að gera till. til breytinga í þessu efni. Þá er því fyrst til að svara, að ef ég man rétt, þá mun þessi till. um að fela þetta stj. hafa verið að nokkru leyti tekin aftur á síðasta þingi.  Í öðru lagi er það um þetta að segja, að ég lít svo á, að þótt það sé út af fyrir sig gott að vera í samráði við ráðandi ríkisstj. um þessi mál, þá er það að sjálfsögðu fyrst og fremst búnaðarþingið og þeir fulltrúar, sem bændur sjálfir kjósa, sem eiga að hafa vald á því, hvert sé skipulag þessara mála. Að öðru leyti er um þetta mál að segja frá mínu sjónarmiði, að ég hefi enga vissu fyrir því, að hæstv.ríkisstj. leggi fram neina till. til breyt. í þessu efni fyrir þetta þing. en af því að hér er um alvarlegt ágreiningsmál að ræða, sem hefir beðið lengi og nauðsyn bar til að fengi lausn, þá fannst mér ekki ástæða til að bíða eftir því, að fram kæmu frekari till. til breyt. í þessu efni. Þá vil ég víkja að einu atriði, sem hv. síðasti ræðumaður drap á, sem mér skildist vera aðalatriðið fyrir hans fyrirvara, sem sé því, að kosningatilhögun búnaðarsambandanna og til búnaðarþings sé ekki svo heilsteypt, að viðunandi sé, að hún haldist svo óbreytt. Út frá mínu sjónarmiði er það að segja, að ég tel annmarka á því skipulagi að því leyti, að það standa ekki jafnmargir einstaklingar meðal bænda á bak við hvern búnaðarþingsfulltrúa. Það getur líka verið athugavert, að þar sem svo stendur á, að einfaldur meiri hl. ræður á fundum búnaðarsambandanna, getur hann jafnvel fengið alla fulltrúana kosna þar, sem fleiri á að kjósa. Þess vegna er ég að því leyti samþ. síðasta ræðumanni, um að það sé æskilegt að breyta þessu þannig, að jafnréttið njóti sín frekar en nú er. En það breytir engu frá mínu sjónarmiði um það, að þrátt fyrir þetta sé sjálfsagt að afgr. þetta frv., sem hér liggur fyrir, og orsakirnar til þess eru þær, eins og hv. síðasti ræðumaður játaði, að það er ekki hægt að setja þetta hér á Alþingi í fullkomið samband hvað við annað, vegna þess, að það á að vera verk búnaðarsambandanna, Búnaðarfél. Íslands og búnaðarþings að gera þær breyt. í þessu efni, sem æskilegar eru. Og ég ber það traust til þessara aðilja, að það sé óhætt fyrir Alþingi að gera ráð fyrir því, að þær breyt., sem til umbóta eru á þessu skipulagi, komist á í náinni framtíð og þurfi ekki sérstaklega að gera þær að skilyrði fyrir framgangi þessa frv. Enda er frá mínu sjónarmiði óeðlilegt, að Alþingi gangi þannig inn á einkaverksvið þessa félagsskapar með því að gera það að beinu skilyrði fyrir því, að þetta frv. verði samþ. Fleira hefi ég svo ekki að segja að sinni út af ræðu hv.þm. Hafnf.

Frsm. (Jón Pálmason) Frv. það, er hér liggur fyrir á þskj. 29, lá fyrir síðasta þingi og fékk afgreiðslu í landbn., en var fellt hér í hv. d. við 2. umr., eins og menn muna, án þess að á móti því væri mælt. Nú hefir meiri hl. landbn. lagt Þetta frv. fram á ný, til þess að fá frekari fullvissu um, hvort hæstv. Alþingi vill verða við því að samþ. það eða ekki. Ég sé að þessu sinni ekki neina ástæðu til þess að fara út í efnishlið málsins, með því líka að í grg. frv. er tilgangi þess lýst það rækilega, að ekki virðist þörf á að bæta þar miklu við. Það skal fram tekið, að minni hl. landbn., hv.þm. Ak., er mótfallinn málinu. Að svo mæltu vil ég mælast til, að málinu verði vissu til 2. umr., og þar sem það kemur frá n., sé ég ekki ástæðu til, að því sé vísað til n.

Flm. (Gísli Guðmundsson) Ég vil leyfa mér að leggja til, að þessu máli verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv.allshn.

Frsm. (Sigfús Jónsson) Þetta frv. er flutt af fjhn. eftir tilmælum hæstv. fjmrh. Ástæðan til þess, að frv. er fram komið, er sú, að bankarnir hafa óskað eftir undanþágu frá því að stimpilmerkja skjöl, sem þeir gefa út, vegna þess að þeir telja, að það kosti þá svo aukið mannahald, en hinsvegar ætla þeir að haga bókhaldinu þannig, að auðvelt sé að gera upp eftir hvern ársfjórðung, hvað mikið hafi verið gefið út af kvittunum og ávísunum, og greiða þá í einu lagi stimpilgjaldið af því. Fjhn. hefir fallizt á að flytja frv., af því að hún álítur það ekki til neins skaða fyrir ríkissjóð, en til hagsmuna fyrir bankana. Vona ég því, að hv. d. vilji vísa frv. til 2. umr.

Páll Zóphóníasson Ég skrifaði undir þetta nál. með fyrirvara vegna þess, að mér var kunnugt um, að það stóðu yfir samningar milli búnaðarþingsins, sem situr, og ríkisstj. um lausn þeirra mála, sem ætlazt var til, að yrðu leyst með því skilyrði, sem sett var í fjárl. á síðasta þingi. Nú er þeim málum komið svo, að það er fyrirsjáanlegt, að þau leysast á þann hátt, sem allir una sæmilega vel. Þess vegna fell ég frá fyrirvara mínum og mun fylgja frv. gegnum þingið og vona, að gata þess verði greidd eins og hægt er, svo að þeim deilumálum, sem utan um Búnaðarfélag Íslands hafa staðið og ætlazt var til, að stj. leysti, verði sem fyrst lokið en grundvöllur til þess að svo verði, er að þessi lög verði samþ.