Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu á sér allsérkennilega sögu og aðdraganda. Árið 1981 var skipuð bankamálanefnd undir forustu hæstv. núv. sjútvrh. Síðan var skipt um formann í nefndinni við stjórnarskipti og hæstv. núv. fjmrh. varð formaður í nefndinni og nefndin skilaði áliti á árinu 1984. Hún skilaði frv. að nýjum seðlabankalögum til hæstv. fyrrv. viðskrh. sem hann hafði í huga að leggja fyrir hv. Alþingi, en þó að frv. væri samið undir handleiðslu formanns Sjálfstfl. og viðskrh. hefði áhuga á að koma frv. fyrir Alþingi sá það aldrei dagsins ljós hér vegna þess að Jóhannes Nordal seðlabankastjóri gat ekki fellt sig við ákvæði frv. eins og það lá fyrir í tillögum nefndarinnar. Hann bannaði ráðherranum að flytja frv. í upphaflegri mynd. Hann hlýddi því. Síðan breytti Seðlabankinn frv. mjög verulega frá tillögum bankamálanefndar og það er það afkvæmi sem liggur hér fyrir, nú flutt af hæstv. ráðherra Matthíasi Bjarnasyni. Frv. eins og það liggur hér fyrir er gjörbreytt. Í grg. frv. er með hefðbundnum hætti fjallað um einstakar greinar þess, en það ber að gagnrýna sérstaklega hvernig málið er fram lagt af hæstv. viðskrh. Í grg. eru birt tvö fylgiskjöl, sérálit Lúðvíks Jósepssonar og hv. þm. Kjartans Jóhannssonar um tillögur bankamálanefndar að frv. til l. um Seðlabanka Íslands. Þessi sérálit eiga við frv. eins og bankamálanefndin gekk frá því. Ríkisstj. sá þrátt fyrir þetta ekki ástæðu til þess að birta sem fskj. frv. bankamálanefndarinnar í heild af einhverjum ástæðum. Ég vil gagnrýna þessi vinnubrögð viðskrn. sérstaklega, að koma ekki á framfæri tillögum bankamálanefndarinnar eins og þær litu út, vegna þess að það að birta sérálitin eins og þau koma fyrir gefur auðvitað engan veginn rétta mynd af stöðu mála. Ég ætla að nefna um það þrjú dæmi úr séráliti Lúðvíks Jósepssonar. Hér segir í fyrsta lagi: "Ég tel ýmsar breytingar, sem í frv. felast, vera til bóta frá gildandi lögum. Þar tilnefni ég sérstaklega þau ákvæði sem miða að því að þrengja verksvið bankans og binda það sem mest við eðlileg seðlabankastörf." Þannig leit frv. út þegar það fór frá bankamálanefndinni. Það átti að binda starfssvið Seðlabankans við eðlileg miðbankastörf. Þegar frv. liggur fyrir Alþingi hefur þessu verið breytt. Í 2. málsgr. 6. gr. segir: "Þegar sérstaklega stendur á má ákveða í reglugerð að Seðlabankinn taki við innlánum frá öðrum peningastofnunum en greinir í 1. málsgr." Það sem er í 1. málsgr. og bankamálanefndin lagði til er tekið aftur í 2. málsgr. sem ríkisstj. nú gerir að sinni tillögu, vafalaust samkvæmt kröfum frá Seðlabankanum. Í annan stað stendur í séráliti Lúðvíks Jósepssonar: "Þá er ég samþykkur því ákvæði frv. að tengja saman svonefnt bindiskyldufjármagn og endurkaup bankans á rekstrar- og afurðalánum." Frv., eins og það liggur hér fyrir, tengir þetta engan veginn saman. Það hefur verið tekið upp annað afurðalánakerfi og samtengingin á milli afurðalána og bindingar fjármagns í Seðlabankanum er gjörsamlega horfin. Samt sem áður er sérálit Lúðvíks Jósepssonar birt, eins og ekkert hafi breyst og hérna séu menn að fjalla um upphaflegar tillögur bankamálanefndarinnar. Síðan segir í nefndaráliti Lúðvíks Jósepssonar: "Þá tel ég mjög til bóta að herða á reglum um það að bankastjórar Seðlabankans sinni ekki störfum utan bankans." Einnig þessu ákvæði hefur verið breytt frá því að bankamálanefndin samdi sitt frv. og sendi það frá sér í upphafi. Ég tel að framlagning af þessu tagi sé í raun og veru með öllu óeðlileg. Ég tel ástæðu til að gagnrýna hana mjög harðlega og ég geri þá kröfu til ríkisstj. að hún leggi fram sem sjálfstætt fskj. með þskj. 393 álit bankamálanefndarinnar, eins og það var í upphafi. Það er í raun og veru ekkert annað sæmilegt í þessu efni vegna þess að með því að menn lesi sérálit þeirra Kjartans Jóhannssonar og Lúðvíks Jósepssonar er verið að gefa í skyn að í frv. standi annað en þar er, eins og það er nú lagt fyrir Alþingi. Þá vil ég einnig benda á að bankamálanefndin mun hafa safnað ítarlegum gögnum um bankamál. Hún mun hafa farið yfir og fengið upplýsingar um bankamál í grannlöndum okkar, kostnað við að reka banka í grannlöndum okkar, mannfjölda hér í bankastörfum miðað við nágrannalöndin o.s.frv. Fjöldamargar slíkar tölur munu liggja fyrir einhvers staðar í gögnum bankamálanefndar. En bankamálanefnd hefur aldrei skilað frá sér greinargerð, skýrslu um stöðu bankakerfisins á Íslandi, eins og er auðvitað eðlilegt að krefjast af henni. Ég vil spyrja hæstv. viðskrh.: Mun hann sjá til þess að bankamálanefndin skili af sér, skili skýrslu til ráðherra og síðan Alþingis um þessi mál? Ég tel að sú greinargerð sem birtist á vegum bankamálanefndarinnar 1973 sé ein besta heimildin sem til er um starfsemi bankanna hér á landi frá síðari áratugum. Það hefði verið mikill fengur að því að fá hliðstæða skýrslu fyrir þessi ár. 1983, 1984, 1985 og 1986, þegar jafnmiklar breytingar eru að verða í bankakerfinu og raun ber vitni um núna. Það er auðvitað alveg kostulegt ef ráðherrann ætlar að líða formanni bankamálanefndarinnar Þorsteini Pálssyni að skila ekki af sér áliti og greinargerð eins og venja er að nefndir geri og eðlilegt er í þessu efni þegar búið er að leggja umtalsverðan kostnað í gagnasöfnun af ýmsu tagi. Nei, herra forseti. Seðlabankinn þoldi ekki upphaflegt frv. bankamálanefndarinnar og það var samið nýtt. Þar er um að ræða gjörbreytingu varðandi marga þætti, bindinguna alveg sérstaklega, stöðu bankaeftirlitsins og fleiri atriði. Kem ég þessu næst að efnisatriðum frv. og ætla áður en ég fer yfir þau lið fyrir lið aðeins að víkja hér að 4. gr. frv. Hún er óbreytt frá gildandi seðlabankalögum. Hún er í raun og veru alveg kjarninn í pólitískri stöðu Seðlabankans í landinu því að þar segir: "Í öllu starfi sínu skal Seðlabankinn hafa náið samstarf við ríkisstj. og gera henni grein fyrir skoðunum sínum varðandi stefnu í efnahagsmálum og framkvæmd hennar. Sé um verulegan ágreining við ríkisstj. að ræða er seðlabankastjórn rétt að lýsa honum opinberlega og skýra skoðanir sínar. Hún skal engu að síður telja það eitt meginhlutverk sitt að vinna að því að sú stefna sem ríkisstj. markar að lokum nái tilgangi sínum." Nú hefur það gerst nokkrum sinnum á liðnum árum og áratugum, herra forseti, að það hafa orðið deilur milli ríkisstj. og Seðlabanka, m.a. um framkvæmd vaxtamála. Seint á árinu 1982 gerði Seðlabankinn tillögu um verulega vaxtahækkun. Þáverandi ríkisstj. lýsti andstöðu við þessa vaxtahækkun. Engu að síður ákvað Seðlabankinn að framkvæma þessa hækkun. Ég tel að við slíkar kringumstæður eigi ríkisstj. að ráða úrslitum, ríkisstj. eigi að hafa vald við slíkar kringumstæður, þegar upp kemur ágreiningur af þessu tagi um framkvæmd peninga- og efnahagsmálastefnunnar. Það er óþolandi og óeðlilegt að Seðlabankinn geti tekið fram fyrir hendurnar á ríkisstj. með þeim hætti sem gerst hefur og gert er ráð fyrir í þessu frv. sem er að vísu óbreytt frá gildandi seðlabankalögum sem sett voru í tíð Alþfl. og Sjálfstfl. 1961. Ég vil síðan víkja að einstökum atriðum í sambandi við þetta frv. og segja í fyrsta lagi: Ég tel það galla á frv. að í því skuli ekki vera ítarlegur kafli um almenna peningamálastjórn. Í raun og veru er hvergi minnst á almenna peningamálastjórn í þessu frv. Ég held að ef slíkur kafli er ekki í seðlabankalögum eigi að vera til sérlög um almenna peningamálastjórn, en Seðlabankinn er auðvitað mjög stór aðili að almennri peningamálastjórn í landinu. Ég vil inna hæstv. viðskrh. eftir því hvaða skoðun hann hefur á þessu atriði varðandi lagaákvæði um almenna stjórn peningamála. Það eru engin slík lagaákvæði til. Seðlabankinn hefur getað stjórnað peningamálum svo að segja eftir sínu höfði. Hann hefur getað tekið sínar ákvarðanir þar og framkvæmt þær jafnvel í blóra við ríkisstj. Þess vegna tel ég að óhjákvæmilegt sé að fá upplýsingar um það hjá hæstv. núv. viðskrh. hvaða hugmyndir hann hefur um almenna peningamálastjórn í landinu. Er hann ánægður með það kerfi sem nú er eða vill hann einhverjar breytingar á því? Vill hann taka það inn í sérlög eða inn í seðlabankalög? Ég vil í öðru lagi, herra forseti, gagnrýna það alveg sérstaklega að í þessu frv. er gert ráð fyrir að bankaeftirlitið verði eins konar útkjálkastofnun í Seðlabanka. Það er algjörlega óeðlilegt fyrirkomulag. Bankaeftirlitið á að vera sjálfstæð stofnun, óháð Seðlabankanum, og á að hafa eftirlit með honum líka, ekki síður en viðskiptabönkunum. Ég tel að það veiti ekkert af því. Og mér finnst kostulegt ef ríkisstj. ætlar sér að afgreiða þessa viðamiklu löggjöf núna án þess að taka á þessu máli, að bankaeftirlitið hafi algjörlega sjálfstæða stöðu en sé ekki niðursetningur hjá Seðlabankanum eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Við Alþýðubandalagsmenn höfum lagt fram á Alþingi sérstakt frv. um sjálfstætt bankaeftirlit sem er á dagskrá síðar á þessum fundi þannig að ég mun ekki fara út í það nánar að sinni en benda á að fari svo mót vilja mínum að ríkisstj. keyri í gegn þessi ákvæði um bankaeftirlitið teldi ég að athuga ætti mjög vandlega hvort menn geti ekki náð samkomulagi um að bankaeftirlitið sé enn frekar undir stjórn bankaráðsins en bankastjóra. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að bankaeftirlitið sé undir stjórn bankastjóranna. Það tel ég óheppilegt fyrirkomulag. Eðlilegra væri að það væri alfarið undir bankaráðinu. Það væri skárra miðað við allar aðstæður. Þá vil ég einnig varðandi þessi ákvæði benda á síðustu málsgr. 14. gr. þar sem gert er ráð fyrir sérstakri nefnd til að fylgjast með starfsemi bankaeftirlitsins. Í nefndinni skulu eiga sæti, segir hér, fulltrúi ráðuneytis, einn bankastjóri Seðlabankans og forstöðumaður bankaeftirlitsins. Ráðherra skipar formann nefndarinnar. Ég er þeirrar skoðunar að bankastjóri Seðlabankans, hver sem hann er, eigi ekki að vera í þessari samstarfsnefnd um bankaeftirlitið. Ég teldi að ef menn hverfa að því ráði að hafa bankaeftirlitið undir Seðlabankanum ætti þarna frekar að vera forstöðumaður endurskoðunardeildar Seðlabankans en bankastjóri bankans. Ég vil einnig víkja að síðustu málsgr. 18. gr. þar sem gert er ráð fyrir að Seðlabankinn gefi viðskrn. skýrslu um starfsemi bankaeftirlitsins eigi sjaldnar en tvisvar á ári. Ég tel eðlilegt að bæta því við að ráðuneyti bankamála sé skylt að gefa Alþingi skýrslu um þessi mál einu sinni á ári þannig að Alþingi fái að vita um þessa hluti milliliðalaust strax og Seðlabankinn hefur lagt sínar greinargerðir fyrir ráðuneytið. Ég vil í þriðja lagi, herra forseti, víkja að 6. gr. frv. Það var upphaflega ætlunin að takmarka vald Seðlabankans. Hann ætti ekki að vera að vasast í almennum viðskiptabankaverkefnum. Hann ætti ekki að vera með alls konar sjóði atvinnuveganna og þjónustusjóði af ýmsu tagi inni hjá sér. Þeir ættu að vera í viðskiptabönkunum sjálfum. Þegar frv. fór frá bankamálanefndinni var gert ráð fyrir því að takmarka starfssvið Seðlabankans að þessu leyti og taka út úr honum ýmsa sjóði sem þar hafa verið. Nú hefur frv. verið breytt frá tillögum bankamálanefndar þannig að hér segir: "Þegar sérstaklega stendur á má ákveða í reglugerð að Seðlabankinn taki við innlánum frá öðrum peningastofnunum en greinir í 1. málsgr." Ég vil spyrja hæstv. viðskrh.: Hvernig hyggst hann framkvæma 2. málsgr. 6. gr. frv.? Hvaða sjóði ætlar hann að taka út úr Seðlabankanum? Hvaða sjóðir eiga að verða eftir í Seðlabankanum skv. hans skilningi og stefnu í þessum efnum? Ætlar hann sér kannske að hafa þetta óbreytt þannig að Seðlabankinn verði áfram að vasast með þessa sjóði upp á fleiri milljarða króna eða ætlar hann tafarlaust að beita sér fyrir því að þessir sjóðir verði fluttir með eðlilegum hætti til viðskiptabankanna í landinu? Þá vil ég í fjórða lagi víkja að 8. gr. frv. í sambandi við bindingu sparifjár. Í upphafslögum um bindingu sparifjár var gert ráð fyrir að Seðlabankinn gæti bundið 15% af innistæðufé viðskiptabankanna. Síðan var þetta hlutfall hækkað nokkrum árum síðar í 20%. Alllöngu seinna var ákveðið að Seðlabankinn mætti binda 28% af innlánsfé viðskiptabankanna. Rökin á bak við þessa innlánsbindingu í upphafi voru tvíþætt: Í fyrsta lagi til þess að hafa áhrif á almenna eftirspurn á peningamarkaði og í öðru lagi til þess að fjármagna sjálfvirk afurðalán útflutningsatvinnuveganna. Um þessi mál hafa oft verið harðar deilur á Alþingi. Þm. Sjálfstfl. í Ed. hafa flutt frv. um að lækka bindiskyldu Seðlabankans mjög verulega frá því sem nú er og þegar sjálfstæðismenn hafa verið í stjórnarandstöðu hafa þeir ævinlega gagnrýnt þetta ákvæði hástöfum. Þegar þeir hins vegar sitja í stjórnaraðstöðu heyrist ekkert í þeim í þessu efni. Og jafnvel þó þeir sitji sem formenn bankaráða ríkisbankanna sem eigi við verulega erfiðleika að etja, eins og Landsbankinn, eins og Útvegsbankinn, um þessar mundir, þá heyrist ekkert í þeim í þessu efni. Hér leggja þeir til, hv. þm. Pétur Sigurðsson og hv. þm. Valdimar Indriðason, að Seðlabankinn geti bundið sparifé innlánsstofnana eins og honum sýnist. Það er ekkert þak á því. Það verður fróðlegt að fylgjast með því hvort hv. þm., formenn bankaráða ríkisbankanna, sérstaklega Landsbankans og Útvegsbankans, láta þetta yfir sig ganga og þá banka sem þeir eiga að veita forstöðu. Eftir því verður grannt tekið þegar umræður um þessi mál fara fram. Ég tel að eðlilegt væri að setja ákveðið þak í þessu efni, þannig að Seðlabankinn geti ekki þarna farið upp úr öllu valdi. Ég vil þessu næst, herra forseti, víkja að 10. gr. frv., en hún er nokkuð skrýtin, nokkuð sérkennileg. Sennilega hefur hún orðið til í einhverju bralli á milli stjórnarflokkanna. Annar stjórnarflokkurinn þykist nefnilega vera á móti vaxtafrelsi, en er með því í framkvæmd, en hinn stjórnarflokkurinn vill markaðsvexti. Hæstv. viðskrh. hefur farið í það að reyna að þvæla saman óskiljanlegri setningu um þessi mál til að brúa bilið á milli stjórnarflokkanna í þessu efni. Þegar hann hélt hér ræðu sína um daginn um þetta kom það fram að sá maður, Matthías Bjarnason, hæstv. ráðherra, sem alla jafna kveður skýrt að orði og kann iðulega að koma betur fyrir sig orði en aðrir menn. hann flutti texta sem var örugglega óskiljanlegur þingheimi og sennilega honum sjálfum líka. Enda eru refirnir kannske til þess skornir, þegar allt kemur til alls, að enginn botni í þessum texta. Hann hljóðar svo. herra forseti: "Seðlabankinn getur bundið ákvarðanir innlánsstofnana takmörkunum meðal annars til að tryggja að raunvextir útlána innlánsstofnana verði eigi hærri en þeir eru að jafnaði í helstu viðskiptalöndum Íslands svo og til að draga úr óhæfilegum vaxtamun milli inn- og útlána." Hér í vor var samþykkt frv. um viðskiptabanka sem gerði ráð fyrir svokölluðu vaxtafrelsi, nær algjöru. Það er alveg augljóst mál - og ég vil lýsa því yfir af minni hálfu og míns flokks - að hægt er að framkvæma 2. málsgr. 10. gr. þannig að ríkisstjórnin og Seðlabankinn geti ráðið vaxtastiginu þegar þeim sýnist. Það er alveg sama þó hæstv. ráðh. reyni í sínum textum að leggja áherslu á markaðsviðmiðanir í þessu efni. Ráðherra, sem vildi fara aðra leið, getur framkvæmt vaxtastefnuna samkvæmt þessari málsgrein þannig að vaxtafrelsið margrómaða verði allt tekið til baka strax og annar ráðherra tæki við viðskrn. Það er kosturinn við þessa grein og það ber að þakka hæstv. viðskrh. fyrir að hafa komið þessari grein svona inn vegna þess að hún skapar möguleika til að stýra vaxtastiginu í landinu og á að geta komið í veg fyrir flóð vaxtahækkana eins og við höfum upplifað að undanförnu. Eða hvað? Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Hvernig hyggst hann framkvæma greinina? Ætlar hann að láta Seðlabankann og ríkisstjórnina stýra vöxtunum eða hyggst hann láta markaðinn ráða? Verði markaðurinn látinn ráða munu vextir hækka stórkostlega hér á næstunni. Hvora leiðina ætlar hæstv. ráðh. að fara upp úr þessari loðmullugrein sem þarna hefur verið samin til þess að stinga einhverju upp í óánægða fulltrúa ríkisstjórnarinnar? En ég tek fram að við þær aðstæður að við gætum haft áhrif á framkvæmd þessara mála mundum við túlka 2. málsgr. 10. gr. þannig að Seðlabanki og ríkisstjórn gætu ráðið vaxtastiginu í meginatriðum og þar með afnumið svokallað vaxtafrelsi með einu pennastriki, reglugerðarákvæði strax við stjórnarskipti. Ég vil þessu næst, herra forseti, víkja hér að ákvæði sem hefur ekki eins mikla þýðingu en er í 20. gr. frv. Þar segir: "Auk Seðlabankans hafa viðskiptabankar og sparisjóðir rétt til að versla með erlendan gjaldeyri innan marka sem Seðlabankinn ákveður að fengnu samþykki ráðherra." Ég sé ekki betur en að hér sé blessunarlega verið að stíga skref í þá átt að viðskrn. geti haft nokkuð með það að segja hverjir fara með gjaldeyrisverslun hér í landinu, verið sé að stíga nokkurt skref til baka frá því sem stefna ríkisstj. hefur verið í þessum efnum. Augljóst er að greinin heimilar ráðherra að þrengja mjög verulega úthlutun leyfa til gjaldeyrisverslunar. Mjög verulega. Í raun og veru getur hann sett þxr reglur í þeim efnum sem honum sýnist eins og textinn hljóðar í þessu frv. Í sjöunda lagi vil ég hér víkja að 21. gr. frv. þar sem segir, með leyfi forseta: "Seðlabankinn hefur með höndum framkvæmd greiðslusamninga við önnur ríki svo og viðskipti við alþjóðafjármálastofnanir í umboði ríkisstjórnarinnar. Hann skal vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um allt er varðar gjaldeyrismál, þar á meðal erlendar lántökur og taka að sér framkvæmd í þeim efnum eftir því sem um verður samið." Ég tel að það sé óþarfi að binda svona ákv;eði í lögum, að Seðlabankinn eigi skilyrðislaust að vera milliliður varðandi samninga af því tagi sem hér er um að ræða. Ríkið á að geta fengið aðra aðila til þess að gera það, aðrar fjármálastofnanir í landinu ef ástæða þykir til. Ég tel eðlilegt að Seðlabankinn sinni þessum alþjóðlegu fjármálaviðskiptum og samningum og lánasamningum í mörgum tilvikum, en ég tel ekki að það þurfi að vera undantekningarlaust. Þarna sé eðlilegra að það sé fjmrn. sem hefur með þessi mál að gera, og það sé afdráttarlaust tekið fram, en að Seðlabankinn geti auðvitað í umboði þess eða beiðni þess sinnt þessum málum, en ég tel ekki rétt að hann sé þarna algjörlega í forgrunni eins og gert er ráð fyrir í þessari grein. Ég vil síðan, herra forseti, í áttunda lagi, víkja að miklu minna atriði í þessu frv.. en það er að í frv. er alls staðar talað um að yfirstjórn Seðlabankans sé í höndum viðskrh. Ég teldi eðlilegt að orð þetta þannig að yfirstjórn Seðlabankans og bankamálanna yfirleitt sé í höndum þess ráðherra sem fer með bankamál. Það eru uppi hugmyndir um breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands og ég held að það væri eðlilegra að taka eingöngu fram að hér sé átt við þann ráðherra sem fer með bankamál. Í níunda lagi kem ég að 27. gr. frv. sem fjallar um bankastjórn Seðlabankans: "Bankastjórnin kýs sér formann úr sínum hópi til þriggja ára í senn." Ég teldi rétt að láta það koma fram í greininni að óheimilt sé að kjósa sama manninn formann bankastjórnarinnar lengur en tvö kjörtímabil í röð eða svo. Ég vil síðan í tíunda lagi víkja að 29. gr.. en ég kem nánar að starfsemi bankastjóranna hér á eftir. Í 29. gr. segir svo í 2. málsgr.: "Bankastjórum og aðstoðarbankastjórum er óheimilt að sitja í stjórn stofnana og atvinnufyrirtækja utan bankans eða taka þátt í atvinnurekstri að öðru leyti nema slíkt sé boðið í lögum eða um sé að ræða stofnun eða atvinnufyrirtæki sem bankinn á aðild að." Ég tel eðlilegt að þarna væri einfaldlega fellt niður ákvæðið um stofnun eða atvinnufyrirtæki sem bankinn á aðild að því að ef um slíkt er að ræða þú eigi aðrir en bankastjórar að vera inni í stjórn þeirra stofnana. Hérna er verið að opna fyrir það að bankastjórar geti verið að grauta í stjórn alls konar stofnana hér og þar úti í bæ. Það er óeðlilegt og þess vegna ber að þrengja þetta ákvæði mjög verulega. Ég hafði hugsað mér að flytja brtt. um þetta atriði ásamt fleiri brtt. sem ég mun hér leggja fram síðar við meðferð málsins. Í ellefta lagi vil ég víkja að greininni um hagnað Seðlabankans og skattlagningu Seðlabankans. Hvernig á að skattleggja Seðlabankann? Á að skattleggja hann eins og hvert annað fyrirtæki? Nei. Hvernig á að gera það? Samkvæmt tillögum frv. er gert ráð fyrir því að árlega skuli helmingur af meðalhagnaði næstliðinna þriggja ára, að frádregnu framlagi í arðsjóð, greiddur í ríkissjóð. Það kemur ekkert fram hvernig meðalhagnaður á að reiknast út. Og af hverju er miðað við meðalhagnað síðustu þriggja ára? Gæti þetta ekki verið haganlegt fyrirkomulag fyrir heimilin í landinu, að mega miða sínar skattgreiðslur við meðaltöl aftur í tímann? Ég tel að þetta sé í raun og veru óeðlilegt ákvæði og Seðlabankann eigi að gera upp eins og hverja aðra stofnun hér í landinu, a.m.k. með mjög skýrum reglum, en þær eru óskýrar í þessu frv. Ég vil spyrja hæstv. ráðh. af þessu tilefni: Hefur hann undir höndum yfirlit um hagnað Seðlabankans síðustu 10 ár á verðlagi ársins 1985? Þetta er yfirlit sem bankamálanefndin undir forustu Þorsteins Pálssonar, hæstv. fjmrh., hefur sjálfsagt aflað sér og liggur sennilega einhvers staðar í pappírshaugunum sem nefndin hefur ekki komið frá sér í formi grg. En það væri fróðlegt ef ráðherrann gæti upplýst um þetta þannig að þingheimur átti sig á því hver gróði Seðlabankans hefur verið og hversu mikla fjármuni hefði verið unnt að sækja í ríkissjóð ef þessi ákvæði hefðu verið í framkvæmd á undanförnum árum. Síðan segir hér að það eigi að draga frá í varasjóð, í arðsjóð, 40 millj. kr. miðað við verðlag í árslok 1984. Hvað er arðsjóður? Til hvers er arðsjóður? Hver stofnaði arðsjóð? Hver borgaði í hann? Hvernig er hann ávaxtaður? Ég held að það væri nokkuð fróðlegt fyrir okkur að fá upplýsingar um eignir Seðlabankans, m.a. þennan arðsjóð - ég er þá ekki að tala um peningalegar eignir hans sem seðlabanka - t.d. væri fróðlegt að fá yfirlit yfir ýmsar fasteignir Seðlabankans, kostnað við húsið hér við Kalkofnsveg og fleira. Alla vega er óhjákvæmilegt að biðja um upplýsingar um þennan arðsjóð, hvernig hann er hugsaður, hvað í honum er, hver stjórnar honum og hver úthlutar úr honum. Það er rétt að hæstv. viðskrh. veiti upplýsingar um það, en auðvitað hefðu upplýsingar um þetta átt að vera hér í grg., ef frv. hefði verið almennilega fram lagt af ríkisstjórninni, sem það er ekki. Síðan segir: "... helmingur árlegra tekna hans [arðsjóðs] skal renna í Vísindasjóð, sbr. lög um Vísindasjóð." Ég held að það sé afskaplega þarflegt að tekjur af Seðlabankanum renni til menningarmálastarfsemi og vísinda. Hins vegar kann það að orka tvímælis hvernig að þessu er farið í lögunum um Vísindasjóð, sem munu vera nr. 51/1957. En ákvæðin um uppgjör Seðlabankans eru öll óljós og þess vegna er óhjákvæmilegt að óska eftir því að ráðherrann komi nánari upplýsingum á framfæri hér við þingið. 41. gr. er gildistökuákvæði frv. Þau eru nú venjulega þannig samin að þau eru einföld og skýr eða þannig samin að þau eru óskiljanleg nema menn fletti mestöllu lagasafninu. Hér er setning sem hljóðar svo, með leyfi forseta, á þessari undarlegu lagalatínu: "Ákvæði VIII. kafla um reikningsskil gilda um reikningsárið 1985." Síðan kemur: "Ákvæði 2. málsl. 2. málsgr. 27. gr. og 2. málsgr. 29. gr. tekur einungis til þeirra sem ráðnir eru bankastjórar eftir gildistöku laga þessara." Hvað þýðir þetta nú á mæltu máli? 2. málsl. 2. málsgr. 27. gr. er um að bankastjórar séu ráðnir til sex ára í senn og hitt ákvæðið, 2. málsgr. 29. gr., er um það að bankastjórar megi ekki sitja í ráðum og nefndum utan bankans. Hreinlegra hefði verið að orða þetta þannig: Þó gilda ákvæði þessa frv. ekki um Jóhannes Nordal. Það hefði verið miklu skýrara og ljósara, bæði fyrir þm. og aðra sem fara yfir þetta plagg.  Eftir að Geir Hallgrímsson og Tómas Árnason hafa verið ráðnir bankastjórar Seðlabankans hefur kommissarakerfið verið flutt innan af Rauðarárstíg niður á Kalkofnsveg. Fulltrúar Framsfl. og Sjálfstfl. sitja þarna á fleti fyrir, stýra þessum banka ásamt Jóhannesi Nordal. Ég tel að það sé alveg augljóst mál að það er útilokað fyrir aðra stjórn en þá sem nú situr að treysta ráðgjöf bankastjóra Seðlabankans. Það er útilokað. Í ljósi þess sem núv. ríkisstj. hefur ákveðið í þessu efni tel ég að tvennt komi til greina: Í fyrsta lagi það að núverandi bankastjórum Seðlabankans verði öllum sagt upp hið fyrsta og að ráðnir verði bankastjórar á almennum, faglegum forsendum til t.d. fjögurra eða sex ára, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., eða sú ákvörðun verði tekin að skipt verði um bankastjóra Seðlabankans í hvert skipti sem breytt er um ríkisstjórn í landinu, ef hin nýja stjórn telur ástæðu til þess. Eftir að Sjálfstfl. og Framsfl. ákváðu að setja þessa pólitísku kommissara inn í Seðlabankann er ekki ástæða til þess að taka mark á Seðlabankanum í efnahagsmálum frekar en hverri annarri flokkssamþykkt innan af Rauðarárstíg frá Framsfl. eða innan úr Valhöll frá Sjálfstfl. Það eru pólitískir trúnaðarmenn þessara flokka sem þarna sitja og það er auðvitað stóralvarlegur hlutur að þannig skuli vera farið með Seðlabankann, miðbanka sem þarf að njóta trúnaðar þjóðarinnar ef nokkur kostur er.

Hver skipaði Guðmund Hjartarson?

Seðlabankinn hefur að þessu leytinu til verið brotinn niður. Tiltrú manna á honum getur engin verið eftir þessa niðurstöðu.

Hvað sagði þm. um Guðmund Hjartarson, hver skipaði hann?

Ég tel nú í rauninni að það komi þessu máli ekkert við, hv. þm., komi því ekkert við. Aðalatriðið er auðvitað það að Framsfl. og Sjálfstfl. eru búnir að setja pólitíska forustumenn sína inn í þennan banka, Seðlabankann, menn sem þóttust vera að brjóta niður hið pólitíska vald í Framkvæmdastofnuninni, en í stað þess fluttu þeir það inn í Seðlabanka. Framkvæmdastofnunarleikurinn var allur sýndarmennska, blekking og ekkert annað.  Ég vil þessu næst víkja almennt að ákvæðum frv. um bankaráðin. Ég tel að það þurfi að setja í frv. miklu skýrari ákvæði og skarpari um bankaráð Seðlabankans. Ég tel að vald þess þurfi að styrkjast á kostnað bankastjóranna. Það á við um margar greinar frv., en þó alveg sérstaklega um bankaeftirlitið sjálft eins og ég rakti hér áðan. Ég hef í fjórtánda lagi spurt hæstv. ráðh. sérstaklega um arðsjóðinn og óska eftir upplýsingum um það mál hér á eftir. Ég vil í fimmtánda lagi víkja að 10. gr. frv. þar sem segir: "Seðlabankinn ákveður vexti af innlánum við bankann og af lánum sem hann veitir." Þetta finnst mér allsérkennilegt ákvæði, að Seðlabankinn geti ákveðið vexti af þessum lánum öllum. Hver er skoðun viðskiptabankanna á þessu ákvæði? Auðvitað væri eðlilegra í þessu efni að aðrir aðilar komi þarna við sögu og Seðlabankinn sé ekki gerður að einvaldi í þessu efni, fulltrúar viðskiptabankanna hafi þarna nokkuð um að segja og þó alveg sérstaklega ríkisstjórnin sjálf. Ég teldi að ákvæði 1. mgr. 10. gr. ætti einfaldlega að segja: Seðlabankinn ákveður vexti af innlánum við bankann og af lánum sem hann veitir, að fengnu samþykki bankamálaráðherra. Það er algjörlega óþolandi að Seðlabankinn geti ákveðið þessa okurvexti á viðskiptabankana sem við höfum kynnst að undanförnu, þar sem er um að ræða refsivexti á annað hundrað prósent. Það er algjörlega óþolandi að afhenda Seðlabankanum einveldi í þessu máli vegna þess að með því að hækka vexti viðskiptabankanna er Seðlabankinn auðvitað að auka sínar tekjur. Ég hygg að það sé algjört einsdæmi að stofnun hafi þannig einhliða vald til þess að auka stórkostlega tekjur sínar jafnvel á kostnað viðskiptabankanna og umfram allt sem kalla mætti eðlilegar og rökréttar þarfir í þessu efni. Ég vil í sextánda lagi, herra forseti, víkja nokkuð að endurteknum fullyrðingum ráðherranna um það að vaxtastefnan hafi skilað auknum innlánum og minnkandi útlánum. Hvað er hæft í því? Upplýsingar um það efni komu fram í ræðu hæstv. viðskrh., en þm. þurfa ekki annað en að lesa Hagtölur mánaðarins fyrir janúar 1986 til þess að sjá að upplýsingar hæstv. ráðh. í þessu efni voru annaðhvort vísvitandi eða óviljandi blekkingarleikur. Í fyrsta lagi kemur það fram í Hagtölum mánaðarins hvaða innlán það eru sem jukust á s.l. ári. Hvaða innlán ætli það séu? Það eru svokölluð almenn óbundin spariinnlán. Það eru ekki verðtryggðu lánin með hærri vöxtum til lengri tíma sem hér er um að ræða, heldur almenn óbundin spariinnlán sem í mjög mörgum tilfellum bera vexti sem eru sagðir undir verðbólgustigi. Það er þess vegna ekki vaxtastefnan, lokkandi ávinningar vaxtastefnunnar, sem hafa dregið sparifé inn í bankana. Það er alveg bersýnilegt því að það eru almenn spariinnlán sem hafa hækkað langmest á s.l. ári. Síðan er því haldið fram að útlán hafi aukist miklu minna á síðasta ári en nemur verðbólgustigi. Einnig það eru falsanir, beinar falsanir sem hæstv. ráðherrar fjármála og viðskipta hafa beitt sér fyrir á opinberum vettvangi. Öll útlán jukust um 31,5% samkvæmt Hagtölum mánaðarins, en það segir ekki nema hluta sögunnar vegna þess að stórfelld birgðaminnkun átti sér stað í sjávarútveginum á s.l. ári og það þýðir sjálfkrafa minni afurðalán. Þegar tekið hefur verið tillit til þess að afurðalánin minnka auðvitað stórkostlega vegna kerfisbreytingar kemur það í ljós að útlán bankanna á síðasta ári jukust um 45,5% sem er 7% raunaukning útlána. Tilraun til þess að halda því fram að stefna ríkisstj. hafi dregið verulega úr útlánum og þannig dregið úr peningaþenslu stenst því ekki þessar tölur í Hagtölum mánaðarins. Það er einnig vert að benda á að auðvitað hlýtur hallinn á ríkissjóði á s.l. ári upp á milljarða króna að hafa veruleg þensluáhrif í öllu hagkerfinu. En tölurnar um stóraukin innlán annars vegar og minni útlán hins vegar, sem stafi af breyttum vaxtakjörum, þær eru blekking. Þær eru vísvitandi blekking sem Seðlabankinn kemur upp um í þessu riti. Hagtölum mánaðarins, með því að birta samanburðartölur. Menn sjá niðurstöðuna ef þeir nenna að leggja það á sig að fara í gegnum þær töflur. Ég taldi óhjákvæmilegt, herra forseti, að mótmæla þessum fullyrðingum hæstv. viðskrh. Hér er um að ræða blekkingarleik og ekkert annað. Í sautjánda og síðasta lagi, herra forseti, vil ég minna á að í tengslum við þetta mál er eðlilegt að fá upplýsingar um skipulagsmál bankanna. Hvað er að gerast í þeim efnum? Hefur viðskrh. beitt sér fyrir könnun á því hvort unnt er að sameina banka, Útvegsbankann og Búnaðarbankann? Hefur það verið kannað að hve miklu leyti Landsbankinn gæti komið inn í þá mynd, að hve miklu leyti einkabankarnir gætu hugsað sér að vera hér aðilar að, eða hvað er eiginlega uppí af hálfu ríkisstj. í þessu efni? Fyrir 4-5 vikum heyrði ég í útvarpi viðtal við núv. seðlabankastjóra, Tómas Árnason. Hann skýrði frá því að í rauninni væri komin sú niðurstaða að einkabankarnir myndu nú ekki sameinast mikið, það stæði þannig. Hins vegar væri sameiningarleiðin ofarlega á blaði með ríkisbönkunum. Og það var ómögulegt að skilja seðlabankastjórann öðruvísi en svo að um það leyti sem þing kæmi saman yrði lagt fram frv. um sameiningu Útvegsbankans og Búnaðarbankans. Einhverra hluta vegna hafa þessar yfirlýsingar bankastjóra Seðlabankans ekki staðist. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að inna hæstv. viðskrh. mjög ákveðið eftir því hvaða hugmyndir hann hugsar sér að framkvæma í þessu efni. Er eitthvað verið að vinna í málinu eftir þær yfirlýsingar sem bæði hann og þó sérstaklega hæstv. forsrh. hafa gefið um að það sé óhjákvæmilegt að taka hér og nú á þessum skipulagsmálum bankanna, þegar ljóst er að bæði Útvegsbankinn og Landsbankinn líka, þrátt fyrir allgóða atkomu á síðasta ári, eiga við vanda að etja meðan vissir bankar í landinu fleyta rjómann ofan af alls konar verslunarviðskiptum en sleppa tiltölulega ódýrt í þjónustu við hina hefðbundnu atvinnuvegi?



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykn. ræddi í löngu máli á síðasta fundi um frv. um Seðlabanka, en langur kafli fór þó í ræðuhöld um það sem í raun og veru kemur ekki þessu frv. við. Hann gerði nokkrar fsp. til mín, m.a. um það hvort reglugerð um tryggingarsjóð viðskiptabanka hefði verið samin og jafnframt hvort hún hefði verið birt. Þessi reglugerð var undirrituð af mér 31. janúar s.l. og hefur verið birt en núna er búið að biðja um sérprentun sem mér er sönn ánægja að senda hv. þm. þegar hún kemur úr prentun. Tryggingarsjóður viðskiptabanka er settur með stoð í 51. gr. laga um viðskiptabanka frá s.l. ári og öðlast þegar gildi. Tryggingarsjóður hefur að markmiði að tryggja full skil á innlánsfé við viðskiptabanka ef bú bankans er tekið til gjaldþrotaskipta. Það er stefnt að því með þessum tryggingarsjóði að eigið fé tryggingarsjóðs nemi 1% af heildarinnlánsfé viðskiptamanna bankanna á innlánsreikningum. Í þessu skyni skal hver viðskiptabanki greiða eigi síðar en 1. mars ár hvert gjald til tryggingarsjóðs er nemi allt að 0,15% af heildarinnlánsfé um næstu áramót á undan. Ráðherra ákveður nánar þetta hlutfall að tillögu stjórnar tryggingarsjóðs. Í tryggingarsjóði verður þriggja manna stjórn skipuð til þriggja ára. Tveir stjórnarmanna skulu skipaðir af ráðherra samkvæmt tilnefningu Sambands ísl. viðskiptabanka og skal annar þeirra koma frá ríkisviðskiptabönkum en hinn frá hlutafélagabönkum. Ráðherra skipar einn stjórnarmann án tilnefningar og er hann jafnframt formaður sjóðsstjórnar. Forstöðumanni bankaeftirlits er heimilt að sitja stjórnarfundi með málfrelsi og tillögurétti. Þessi skipun hefur ekki farið fram. Það er leitað eftir tilnefningu bankanna á sínum tveimur mönnum. Ég hef þegar ákveðið hvern ég mun skipa formann stjórnar, en læt það ekki uppi fyrr en tilnefning er komin frá bönkunum. Hv. 3. þm. Reykv. gerði að umræðuefni framlagningu frv. um Seðlabanka og kvartaði mjög undan því að skýrsla bankamálanefndar hefði ekki legið fyrir. Ég held að það sé rétt munað hjá mér að bankamálanefndin lauk störfum og skilaði af sér 21. mars 1984. Þar með hefur hún lokið sínum störfum. Ég sé ekki ástæðu til, þó ég hafi tekið við starfi viðskrh. í október 1985, að krefjast þess af nefnd sem látið hefur af störfum hálfu öðru ári áður að hún skili ítarlegri skýrslu. Hún er búin að ljúka störfum og skila af sér því frv. sem fyrir liggur. Hv. 3. þm. Reykv. býsnaðist mikið yfir 4. gr. þessa frv. sérstaklega. Ég tel að 4. gr. frv. um bindiskylduna sé mjög til bóta frá því sem var í því frv. sem fjh.- og viðskn. þingsins fengu seint á s.l. ári eða fyrir þinglok, fyrir afgreiðslu frv. um viðskiptabanka. Hér er tekið út það hlutfall sem Seðlabankinn getur ákveðið að binda. Ég tel að það sé af því góða. Seðlabankinn þarf undir högg að sækja. Hann þarf að hafa samþykki viðskrh. eða bankamálaráðh. fyrir ákvörðun um bindiskyldu. Ég get því ekki séð að það þurfi að yggla brún yfir þessari breytingu nema síður sé. Minnst var á hugmyndir um almenna peningastjórnun. Af hverju á hún endilega að vera inni í seðlabankalögunum? Hún er að vissu marki inni í lögunum um viðskiptabanka það sem nær til þeirra. Hugmyndir um peningastjórnun eru mjög viðamiklar og þeim verða ekki gerð glögg skil í einni ræðu. En varðandi þá fsp., sem kom fram síðast í máli hv. þm., hvað liði tillögum og aðgerðum í sambandi við sameiningu banka eða stærri eininga í bankakerfinu, þá hafa farið fram ítarlegar viðræður á milli viðskrn. og fulltrúa allra ríkisbankanna, sömuleiðis fulltrúa þeirra tveggja einkabanka sem óskuðu eftir því að ræða þessi mál við ráðuneytið. Engar ákvarðanir hafa enn þá verið teknar. Hér er um afar vandmeðfarin og viðamikil atriði að ræða. Það er byggt á áliti svokallaðrar bankamálanefndar eða Gylfanefndar sem svo hefur verið kölluð. Þar er bent á tiltekin atriði sem ekki hefur verið neitt lagst á því að það nefndarálit hefur verið birt frá orði til orðs í flestum eða öllum dagblöðum landsins og þar koma ákveðnar hugmyndir til greina. Þessar hugmyndir allar verður að skoða. Það er ekki hlaupið að því þó að á móti blási hjá einum ríkisbanka, eins og Útvegsbankanum sem hefur orðið fyrir alvarlegu áfalli, að leggja hann niður svo að segja á engum tíma án þess að huga nánar að því hvernig sú starfsemi öll, sem hann hefur farið með, á að verða í framtíðinni. Í Útvegsbankanum eru fyrirtæki, einkum í sjávarútvegi, einnig í iðnaði og verslun, sem þarf að sjá fyrir að komist í viðskipti í öðrum bönkum. Það er engin ástæða til að óttast um þá sem innlánsfé eiga. Þeim eru allar dyr opnar á hverjum tíma. En hér er um að ræða t.d. heilu byggðarlögin í atvinnulegu tilliti sem þarf nánar að huga að og ná samkomulagi um hvernig komið verði fyrir. Ég vil líka vekja athygli á því að þegar við tölum um að takmarka útlán til einstakra aðila, einstakra fyrirtækja eins og hafa komið hér til umræðu, skulum við einnig líta á það og miða þá við eiginfjárstöðu hvernig eigið fé í hlutfalli af niðurstöðutölu efnahagsreiknings bankanna hefur breyst á undanförnum árum. T.d. var það hjá viðskiptabönkum 10% á árinu 1960, en í lok árs 1984 er það komið niður í 5,6% . Sparisjóðir hafa hins vegar frá 1962 hækkað úr 7,4% í 12,5% á árinu 1984. Ef við lítum á eigið fé að frádregnum varanlegum rekstrarfjármunum í hlutfalli af niðurstöðutölu efnahagsreiknings að frátöldum varanlegum rekstrarfjármunum hefur það farið úr 9,1% hjá viðskiptabönkunum á árinu 1960 og er í árslok 1984 komið niður í 1,4%. Hins vegar má segja að það hafi heldur aukist hjá sparisjóðum eða frá árinu 1972 úr 3,6% í 5,3%. Allir sjá af þessu að eiginfjárstaða banka í þessu landi stendur mjög höllum fæti. Þegar maður heyrir talað um bankaauðvaldið eins og sumir gera held ég nú að það sé óhætt að segja að íslenskir bankar standi ekki traustum fótum. Landsbankinn, eftir 100 ára starf, er ekki kominn með nema hátt á annan milljarð í eiginfjárstöðu. Það tel ég að sé heldur léleg útkoma eftir 100 ára starf þrátt fyrir sáralitlar afskriftir á mörgum undanförnum árum. Traust viðskipti byggjast auðvitað á því að bankarnir eigi eitthvað sjálfir, hafi eitthvað upp á að hlaupa. Það hljóta allir að skilja. Hv. 3. þm. Reykv. talar um að það þurfi skýrari ákvæði um skattamál Seðlabankans og af hverju hann borgi ekki eins og einstaklingarnir í landinu. Hvert fer það fé sem eftir er hjá Seðlabankanum? Er því dreift út um borg og bý? Það er í eigu þjóðarinnar. Það er til þess að styrkja peningastofnanir í landinu. Ég er hræddur um að ef Seðlabankinn hefði ekki átt neitt hefði orðið erfitt að halda uppi reglulegri starfsemi eins ríkisbankans undanfarna mánuði. Hv. 3. þm. Reykv. sagði að það hefði verið óskiljanlegt í minni framsöguræðu sem varðaði vaxtamálin. Hann las það síðan upp og skýrði það nokkuð vel sjálfur. Ég var alveg hissa hvað hann skildi þetta vel. Þess vegna vísa ég því heim til föðurhúsanna að hv. þm. hafi ekki skilið nákvæmlega það sem ég var að segja. Ríkisbankarnir ráða ferðinni í vaxtamálum. Ríkisbankarnir á Íslandi eru alls ráðandi í bankaviðskiptum. Það vitum við allir. Með lögunum um viðskiptabanka er þeim fengið stóraukið vald í vaxtamálum og bankaráðum viðskiptabankanna er fengið það vald. Hverjir skipa bankaráðin? Það eru þeir sem Alþingi kýs. Það eru fulltrúar Alþingis, fulltrúar fólksins í landinu. Þeir hljóta að vera á hverjum tíma að meiri hluta stuðningsmenn ríkisstjórnar. Sama er að segja um seðlabankastjóra. Þessir aðilar hafa töglin og hagldirnar þegar vextir eru ákveðnir á hverjum tíma. Þetta veit ég að hv. 3. þm. Reykv. skilur mætavel. Varðandi það hvort ég hafi í höndum yfirlit um gróða Seðlabankans í tíu ár reiknað til verðlags í dag, þá verð ég að segja hv. þm. að ég hef það ekki í höndunum. Ég skal líka segja honum að ég hef ekki heldur beðið sérstaklega um það í tíu ár. En þetta allt saman er til. Mér fannst ástæðulaust hvernig hv. þm. talaði um þá grein sem fjallaði um gildistöku þessa frv. og að hann þyrfti að fara vítt og breitt um allt lagasafnið til að skilja hana. Svo skilgreindi hann hana með einu mannsnafni litlu síðar. Ég er alveg sannfærður um að hann hefur ekki flett öllu lagasafninu til að skilja greinina um gildistöku frv. Þar var hann að bregða á leik. Það má hann auðvitað eins og aðrir. Mér finnst fulllangt gengið að tala um að það megi alveg eins setja eitt mannsnafn í sambandi við þetta. Ég tek ekki undir þetta sífellda neikvæða tal um Jóhannes Nordal seðlabankastjóra. Vitaskuld má eitthvað að honum finna eins og að okkur öllum hinum, en ég held að það fari ekki á milli mála að Jóhannes Nordal hefur unnið gífurlega mikið starf að efnahagsmálum og banka- og peningamálum þessarar þjóðar og að hann býr yfir mikilli þekkingu á þessu sviði og hefur meiri kunnugleika en flestir ef ekki allir aðrir í sambandi við þá sem við þurfum oft og tíðum til að leita. Ég sé því ekki ástæðu til að taka undir þessi sífelldu hnjóðsyrði í hans garð heldur öfugt. Hv. 3. þm. Reykv. brá sér í alveg nýtt gervi þegar hann talaði um að það næði ekki nokkurri átt að fyrrverandi þingmenn eða stjórnmálamenn væru bankastjórar Seðlabankans og það ætti helst að reka þá alla og koma með einhverja fagmenn. Ég sé ekki neitt afhugavert við að fyrrverandi fjmrh. og fyrrverandi viðskrh. og lögfræðingur, eins og Tómas Árnason, sé einn af bankastjórum Seðlabankans. Ég sé heldur ekkert athugavert við að maður eins og Geir Hallgrímsson, lögfræðingur, einn af fremstu stjórnmálamönnum á liðnum áratugum í sambandi við þekkingu á efnahagsmálum, sé bankastjóri í Seðlabankanum. Báðir eru þetta traustir menn og öruggir starfsmenn ásamt fagmanninum Jóhannesi Nordal sem búinn er að vera öll þessi ár í Seðlabankanum. Ég bið hv. 3. þm. Reykv. að gleyma því ekki að það hafa fleiri flokkar en núverandi stjórnarflokkar tekið menn úr sínum herbúðum í bankastjórastörf. Menn mega ekki gleyma þó að viðkomandi Alþýðubandalagsmaður sé kominn yfir sjötugt að hann hafi verið bankastjóri. Þar var settur fyrir nokkrum árum bankastjóri Guðmundur Hjartarson sem lét af störfum fyrir aldurs sakir. Eftir því sem ég best veit um sér hann um byggingarframkvæmdir seðlabankahússins svo hann nýtur þó nokkuð góðrar vinnu í ellinni og mætti mörgum þykja það gott þegar þar að kemur. Ég bið formann Alþb. og hv. 3. þm. Reykv. að setja ekki upp algeran helgisvip og gleyma alveg því sem gerðist nokkrum árum áður. Ef hann er búinn að gleyma þessu skal ég minna hann á að sá sem skipaði Guðmund Hjartarson var Lúðvík Jósepsson sem hann vitnaði mikið til í sambandi við bankamálanefndina. Eitt eiga þeir sameiginlegt þeir félagar sem hér hafa talað, hv. 3. þm. Reykn. og 3. þm. Reykv., að þeir minntust hvorugur á það sem verið er að gera jafnhliða þessum málum og þessum málaflutningi öllum, en það eru þau frv. sem annaðhvort er búið að leggja fram á Alþingi eða eru væntanleg og marka á margan hátt nýmæli í peninga- og viðskiptamálum. Það var eins og það hefði farið fram hjá þeim báðum. En ég er alveg sannfærður um að það hefur farið fram hjá hvorugum. Þeir hafa talið það vera eitthvað skemmtilegra að reyna að telja það sem þeir töldu vera neikvætt en sleppa því sem er jákvætt. Ég vil því minna hv. þm. á að fyrir Alþingi liggja frv. til l. um verðbréfamiðlun og nafnskráningu skuldabréfa. Í þeim frv. er að finna mikilvæg ákvæði sem ættu að stuðla að heilbrigðum viðskiptaháttum á þessu sviði. Það er gert ráð fyrir að þessi starfsemi verði leyfisbundin samkvæmt frv. og mun veitingarvaldið vera í höndum ráðherra. Við veitingu leyfis til þessa starfa skal verðbréfamiðlari setja bankatryggingu allt að fjárhæð 2 millj. kr. til að standast greiðslu skaðabóta vegna skaða sem hann kann að valda viðskiptamanni sínum. Samkvæmt frv. skal verðbréfamiðlari veita viðskiptamanni greinargóðar upplýsingar um þá viðskiptakosti sem honum standa til boða. Einnig segir í sama frv. að verðbréfamiðlari beri ríka ábyrgð gagnvart viðskiptamanni vegna fjárhagslegs tjóns sem viðskiptamaður kann að verða fyrir og er verðbréfamiðlara skylt að bæta slíkt tjón eftir almennum reglum skaðabótaréttar. Eftirlit með því að verðbréfamiðlari haldi skyldur sínar gagnvart frv. er í höndum bankaeftirlitsins. Til viðbótar má nefna ógildingarákvæði samningalagafrv. sem ríkisstj. mun leggja fram á Alþingi, rýmkun á misneytingarákvæði hegningarlaga og frv. um nafnskráningu skuldabréfa. Samkvæmt gildandi lögum um verðlag, samkeppnishömlur og ólögmæta viðskiptahætti geta þeir sem telja óviðunandi viðskiptahætti viðgangast í verðbréfaviðskiptum snúið sér til verðlagsráðs sem getur gripið til aðgerða. Ég held að eftirtektarvert sé og athyglisvert að leggja á það mjög þunga áherslu hversu veikt okkar bankakerfi er og að eiginfjárstaða bankanna er langt frá því að vera með þeim hætti sem sómasamlegt getur talist. Þess vegna þarf að stefna að því í bankamálum að efla bankakerfið sem fyrir er. Útlánaþörfin er svo mikil, miðað við þau lög sem núna eru, að jafnvel ber nauðsyn til að setja ákvæði um hámark lána til einstakra viðskiptaaðila, en það getur leitt af sér að þau viðskipti og þau fyrirtæki sem þurfa mikið fjármagn þurfi að geta leitað á erlendan peningamarkað. Ég tel það koma fyllilega til greina að gera breytingu í þá átt að gera stærri fyrirtækjum kleift að leita á peningamarkað erlendis. Jafnvel gæti ég hugsað mér fyrir mitt leyti að hér væri leyft að hafa skrifstofur frá erlendum bönkum sem flyttu inn peninga til að lána bæði íslensku atvinnulífi og til uppbyggingar. Það varð árásarefni á mig fyrir nokkru í einu dagblaði þessa lands er ég var spurður að því af fréttamanni hvort ég teldi ekki eðlilegt og sjálfsagt að leyfa þeim sem peninga eiga að færa þá í erlendan gjaldeyri þannig að þeir gætu keypt skuldabréf á alþjóðamarkaði fyrir peninga sína. Ég taldi það alveg fráleitt. Það kæmi ekki til greina að mínum dómi að allir peningamenn landsins fengju þau forréttindi að geta breytt íslenskum peningum í erlent fjármagn og þá í sterkustu myntir heims og stundað verðbréfaviðskipti á alþjóðamarkaði. Þetta var talið fráleitt af mér að segja og ganga ekki inn á að leyfa slíkt. Hvað mundi það þýða fyrir almenning og atvinnureksturinn í landinu? Samdrátt á öllum sviðum og fækkun fyrirtækja og stöðvun þeirra og þar með auðvitað stórfellt atvinnuleysi. Ég vil endurtaka hér að ég er ekki þeirrar skoðunar að það eigi að fara inn á slíka stefnu. Ég tel hana meira en varhugaverða. Ég tel hana fullkomlega hættulega. Ég frábið mér þá gagnrýni, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv., að ég hafi verið að fela nokkurn skapaðan hlut við framlagningu þessa frv. Sérálit tveggja manna í bankamálanefndinni eru birt. Þau eru birt sem álit sem fylgdu nál. Hins vegar skýrði ég ítarlega hverja einustu breytingu sem gerð var á frv. frá því að bankamálanefndin skilaði af sér. Lengra var ekki hægt að ganga í þeim efnum. Það má kannske gagnrýna það helst að maður hafi birt þessi sérálit með frv. En hér er ekkert verið að dylja og ýmis atriði í þessum ræðum hljóta að koma til umræðu og umfjöllunar í þeirri nefnd sem fær þetta frv. til meðferðar sem verður fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar. Ég sé ástæðu til að gefa svolítið yfirlit um peningamál á s.l. ári. Þegar litið er á stöðu reikninga Seðlabankans um síðustu áramót og þær breytingar sem urðu á henni frá fyrra ári felast helstu breytingarnar í verulega bættri gjaldeyrisstöðu bankans sem eykst úr 2,1 milljarði í 7,6 milljarða. Kröfur á innlánsstofnanir minnka hins vegar úr 10 milljörðum í 5,7 milljarða og grunnfé eykst um 2,1 milljarð, úr 8,5 í 10,6 milljarða kr. Kröfur á ríkissjóð og ríkisstofnanir námu í árslok 1985 3,1 milljarði samanborið við 1,1 milljarð árið á undan. Aðrar stærðir, svo sem bundnar innstæður, seðlar og mynt, breyttust óverulega frá árinu á undan. Í sambandi við kröfu Seðlabankans á ríkissjóð og ríkisstofnanir er rétt að líta á þróun þeirra mála frá t.d. árinu 1978 til ársloka 1985. Á þessu tímabili hefur staðan ætíð verið ríkissjóði neikvæð. Verst var staðan á fyrri hluta árs 1979, en skásts á árinu 1983. Síðan þá hefur heldur hallað undan fæti og nam skuldin um síðustu áramót um 3,1 milljarði kr. Heildarinnlán innlánsstofnana námu um síðustu áramót 38,2 milljörðum kr. á móti 38,6 milljörðum í heildarútlán. Heildarinnlán jukust um 12,5 milljarða frá fyrra ári samanborið við 8,9 milljarða aukningu á útlánum. Þrátt fyrir þetta var lausafjárstaða innlánsstofnana neikvæð um 2 milljarða kr. um síðustu áramót. Það er athyglisvert að skoða tölur frá 1978 til loka ársins 1985 um lausafjárstöðu innlánsstofnana. Þar kemur fram að lausafjárstaðan var yfirleitt jákvæð fram til fyrri hluta árs 1982, en hefur síðan verið neikvæð. Lökust var staðan síðari hluta árs 1984, en hefur frá þeim tíma heldur batnað, enda þótt hún hafi numið um 2 milljörðum kr. um síðustu áramót eins og ég sagði fyrr. Úr reikningum viðskiptabanka má sjá að eignir og skuldir viðskiptabankanna námu í árslok 51,5 milljörðum miðað við 40 milljarða árið áður. Af eignaliðum eru útlán langstærsti liðurinn, 47,3 milljarðar. Þar af var endurlánað erlent lánsfé 13,5 milljarðar. Ýmsar innistæður í Seðlabanka námu 6,3 milljörðum og neikvæð lausafjárstaða viðskiptabanka nam um 2,2 milljörðum um síðustu áramót. Útlán jukust um 7,5 milljarða á árinu samanborið við 8,6 milljarða árið á undan. Af þessari aukningu munaði mest um mikla aukningu á víxlum og verðtryggðum útlánum. Af skuldum viðskiptabanka voru eðlilega innlán frá viðskiptamönnum langstærstar eða um 31,8 milljarðar og höfðu vaxið um 10,5 milljarða kr. Af þessu sést að innlán hjá viðskiptabönkum jukust talsvert meir en útlán og var þar með þróuninni frá árinu á undan snúið við sem betur fer. Mikil aukning innlána er að mestu til komin vegna mikillar aukningar á almennum bókum og öðru óbundnu sparifé. Einnig jukust innstæður á hlaupa- og gíróreikningum verulega svo og á verðtryggðum innlánum, sex mánaða, og á gjaldeyrisreikningum. Af öðrum skuldum viðskiptabanka má nefna fyrirgreiðslu Seðlabankans upp á 2,1 milljarð. Framleiðslulán vegna afurða eru 3,9 milljarðar, voru 1,4 milljarðar árið áður. Erlent lánsfé til endurláns nam tæpum 12 milljörðum kr., en 9,9 milljörðum kr. árið áður. "Annað" er nettó tæpur 1 milljarður og eigin fé nam í árslok 2,7 milljörðum sem er nánast óbreytt frá árinu á undan. Eignir og skuldir sparisjóða námu 6 milljörðum um síðustu áramót, sbr. 4,1 milljarð árið á undan. Lausafjárstaða þeirra var jákvæð um 0,2 milljarða, ýmsar innstæður í Seðlabanka námu 1,5 milljörðum og útlán námu 4,3 milljörðum kr. sem er aukning um 1,3 milljarða miðað við árið á undan. Af heildarútlánum innlánsstofnana fór langstærstur hluti þeirra til fyrirtækja sem eru um 72% af heildarútlánum innlánsstofnana. Þar af er hlutur sjávarútvegs stærstur 31%, hlutur verslunar 27%, hlutur iðnaðar 17% og landbúnaðar 15%. Til þjónustustarfsemi var varið 6% og til annarra 4%. Til einstaklinga var varið 21% af útlánum innlánsstofnana. 3% fóru til annarra lánastofnana en banka, rúmlega 2% fóru til bæjar- og sveitarfélaga og tæplega 2% fóru til ríkissjóðs. Við samanburð á útlánum á milli viðskiptabanka og sparisjóða kemur í ljós að viðskiptabankarnir lána mest af sínum lánum til fyrirtækja meðan sparisjóðirnir lána hlutfallslega mest af sínum útlánum til einstaklinga. Þannig námu lán til fyrirtækja sem hlutfall af útlánum viðskiptabankanna um 75%, en hjá sparisjóðum var þetta hlutfall aðeins 43%. Útlán til einstaklinga sem hlutfall af heildarútlánum námu hins vegar 48% hjá sparisjóðum, en hjá viðskiptabönkum 18%. Ef útlán eru flokkuð eftir tegundum lána kemur í ljós að u.þ.b. helmingur þeirra eru löng lán og eru vísitölubundin lán þar langþyngst á metunum. Fjórðungur þeirra eru afurðalán og fjórðungur önnur stutt lán. Bankar lána nærri öll afurðalán, en sparisjóðir lána hlutfallslega meira af sínu útlánsfé til langs tíma eða u.þ.b. 2/3. Af einstökum bönkum er Landsbankinn langstærstur með 40% af öllum innlánum sem bankar hafa yfir að ráða og um 50% af öllum útlánum bankanna voru frá honum. Næststærstur er Búnaðarbankinn með 22% af innlánsfé bankanna og lánaði út 20% af heildarútlánsfé þeirra. Þá kemur Útvegsbankinn með 12% og 12% af heildarútlánsfé, Iðnaðarbankinn með 9 og 7%, Samvinnubankinn 8 og 6% og Verslunarbankinn 6 og 3%. Alþýðubankinn er þeirra minnstur með tæplega 3% af innlánsfé bankanna og 2% af útlánsfé þeirra. Ef litið er á aukningu inn- og útlána á s.l. ári kemur í ljós að innlánsaukning banka og sparisjóða nam um 48% að meðaltali, en útlánsaukning banka nam 28% að meðaltali en sparisjóða 43%. Við samanburð á innlánsaukningu einstakra banka kemur í ljós að innlánsaukning var mest hjá litlu bönkunum, hjá Alþýðubankanum, Verslunarbankanum, Samvinnubankanum, og hjá Búnaðarbanka og Iðnaðarbanka var aukningin hvorki meira né minna en 57%, en var minnst hjá Landsbankanum 37%. Þetta er í hlutföllum. Auðvitað vega krónurnar í hlutfalli meira hjá litlu bönkunum en tiltölulega lítið hjá risunum eins og gefur að skilja. Það breytir engu að síður ekki þeirri staðreynd að Landsbankinn vegur hér langmest eins og ég sagði fyrr í minni ræðu. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv. að þessu sinni. Það fer til fjh.- og viðskn. og þar gefst nm. og fulltrúum flokkanna á Alþingi tækifæri til að óska eftir margvíslegum upplýsingum sem ekki mun standa á viðskrn. að útvega að svo miklu leyti sem það er á þess færi.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. svaraði fsp. minni um tryggingarsjóðinn. Hann gerði kannske ekki nákvæma grein fyrir reglugerðinni, en hafði uppi góð orð um að það mundi ekki líða á löngu þangað til ég fengi hana sérstaklega afhenta og er það vel. Um önnur atriði sem ég gerði að umtalsefni hafði ráðherra hins vegar færri orð. Ég vil þess vegna ítreka spurningu mína um hvað líði hugmyndum um sameiningu Útvegsbanka og Búnaðarbanka eða sameiningu Útvegsbanka og annarra banka eða yfirleitt um stöðu Útvegsbankans vegna þess að ég sé ekki betur en samkvæmt gildandi lögum sé ráðherra skylt að leggja fyrir Alþingi tillögu um ráðstafanir er grípa skuli til. Í 45. gr. gildandi laga um viðskiptabanka eru ákvæði um hvernig með skuli fara þegar eigið fé viðskiptabanka fullnægir ekki þeim skilyrðum sem sett eru samkvæmt lögunum. Bankaeftirlitið á þá að krefja bankaráð viðkomandi ríkisviðskiptabanka tafarlaust um grg. þar sem fram kemur til hvaða ráðstafana bankaráðið hyggist grípa og bankaeftirlitið skal þegar í stað afhenda ráðherra reikningsuppgjör skoðunarmanna og grg. bankaráðs ásamt umsögn sinni. Í næstu málsgr. segir: "Skal ráðherra síðan leggja fyrir Alþingi tillögu um ráðstafanir er grípa skuli til af þessu tilefni." Samkvæmt þessu ber ráðherra að gera Alþingi grein fyrir þessu máli og leggja tillögur um það fyrir Alþingi. Reyndar segir í seinustu málsgr. 45. gr. að þegar ráðherra hafi borist gögn skv. 3. málsgr. eða lokið er meðferð skv. 4. málsgr. er honum heimilt að veita hlutaðeigandi viðskiptabanka frest í allt að sex mánuði til þess að auka eigið fé að lágmarki skv. 36. gr. og síðan sé honum heimilt að framlengja þann frest ef til þess eru ríkar ástæður. Mér sýnist þess vegna fyllsta ástæða til að ítreka þá fsp. til ráðherra hvenær þess sé að vænta að hann leggi tillögur fyrir Alþingi um ráðstafanir í þessum efnum. Hér er um ótvíræða lagaskyldu að ræða og það hefur verið vitað um allnokkra hríð hver staða Útvegsbankans sé. Ég gerði líka að umtalsefni svokölluð kreditkort og vil nú ítreka það vegna þess að þetta er ekki í fyrsta skipti sem kemur til umræðu hér á Alþingi að þörf sé fyrir löggjöf varðandi kreditkort. Oft hefur um það verið rætt að slík löggjöf yrði sett, en efndirnar hafa látið á sér standa. Ég gerði líka að umtalsefni að í séráliti mínu hefði ég talið eðlilegt að auk seðlabankalaganna verði sett sérstök lög um peningamálastjórn. Sama atriði kom í rauninni fram í ræðu hv. 3. þm. Reykv. Hann taldi eðlilegt að lög um peningamálastjórn væru inni í lögunum um Seðlabanka. Ráðherra sagði að til þess væri engin sérstök ástæða. Ég get í sjálfu sér tekið undir þá skoðun ráðherra að það geti verið sérlög, en það sem á skorti hjá ráðherranum var spurningin um hvaða skoðun hann hefði á slíkri löggjöf, hvort hún væri í undirbúningi og hvort þess væri að vænta að slík lög yrðu sett bráðlega. Í fjórða lagi langar mig þá til að víkja að atriði sem ég gerði að umtalsefni sérstaklega í minni fyrstu ræðu um þetta málefni og það varðar svokölluð ávöxtunarfyrirtæki. Mér þótti ráðherra fara heldur losaralega með það mál í sínum málflutningi. Hann orðaði það svo að ég hefði fjasað um hluti sem kæmu þessu frv. ekkert við, en það kom ekkert fram í máli ráðherrans um hvernig hann teldi að halda ætti á málum af þessu tagi eða hvað hann hygðist fyrir nema það að hann vísaði í frv. sem lagt hefur verið fram um verðbréfamiðlun. Það er mér vitaskuld kunnugt um að hér sé fram lagt og ég gat um það í upphafsræðu minni, en ég tel það algjörlega ófullkomið til þess að fást við það viðfangsefni sem hér er um að ræða. Í útvarpinu kom fram nýlega einn af forsvarsmönnum sjóða af þessu tagi, einn af forsvarsmönnum Hávöxtunarfélagsins, Pétur H. Blöndal. Tilefni þess að hann tók til máls í Ríkisútvarpinu var sá málflutningur sem ég hafði uppi haft í þinginu um þessa ávöxtunarsjóði. Það var athyglisvert að þessi talsmaður sjóðanna mótmælti ekki einu einasta atriði í málflutningi mínum og sagði að margt af því sem ég hefði sagt væri réttmætt og eðlilegt og löggjöf væri eðlileg í þessum efnum. Hins vegar taldi hann að ég væri á neikvæðri braut í umfjöllun minni um þetta mál þó að ekki hafi verið bent á að ég hafi farið að neinu leyti rangt með heldur einmitt hitt, sem þessi talsmaður sjóðanna tók fram, að margt af því sem ég hafði sagt hafi verið réttmætt. Hverjar voru þær jákvæðu hliðar sem ég átti ekki að hafa gert að umtalsefni? Jákvæðu hliðarnar áttu að vera þær að hér væri smælingjunum gefinn kostur á hárri ávöxtun. Við eigum eftir að sjá hver ávöxtunin verður eins og var í rauninni minn boðskapur. Menn eiga eftir að reyna það þegar þeir fara að reyna að selja þessi bréf. Mér skildist að annað jákvætt væri það að hér kæmu peningar til atvinnulífsins. Ég get ekki séð að þessir peningar komi neitt frekar til atvinnulífsins þessa leið en þó þeir væru til ávöxtunar í bönkum eða í öðrum skuldabréfum með öðrum hætti. Hins vegar hef ég bent á að eins og þessir sjóðir halda á málflutningi sínum get ég ekki séð að þeir séu að leitast við að leiða fólk í sannleika um hvernig þessum málum sé háttað. Ég vísa því þess vegna gjörsamlega á bug að ég hafi fjallað um þessi mál með einhverjum sérstökum neikvæðum hætti. Tilgangur minn hér með því að gera þetta að umtalsefni er að vekja athygli á hvernig málið er í pott búið. Og við skulum rifja það upp í stuttu máli. Nú eru engin lög eða reglur í gildi um svona sjóði. Hvaða spilaklúbbur sem er getur stofnað sjóð af þessu tagi. Sumir sem að þessu standa geta verið ráðvandir. aðrir ekki. Í öðru lagi ráða upphaflegir stofnendur sjóðsins öllu um hann. Þeir sem kaupa ávöxtunarbréfin hafa engan íhlutunar- eða eftirlitsrétt. Þessir sjóðir eru ekki undir neinu eftirliti. Þeir reikna sjálfir út hvert þeir telja vera verðgildi bréfanna. Þeir reikna sjálfir út hver þeir telja að ávöxtunin hafi verið. Menn hafa ekkert annað að leita til þess að ganga úr skugga um hvernig þeir útreikningar eru gerðir eða að hve miklu leyti þeir standast. Þessir sjóðir virðast geta auglýst hvað sem þeim sýnist og ráðamenn þeirra geta farið með sjóðinn eins og þeim sýnist. Sú ávöxtun, sem auglýst er og verið er að telja mönnum trú um að menn séu að fá, er útreiknuð ávöxtun en ekki það sem getur talist staðreynd. Og það er ekkert sem tryggir mönnum neina tiltekna lágmarksávöxtun í framtíðinni. Það er engin ávöxtun útgreidd jafnóðum, eins og ég hef gert að umtalsefni. Eina ráðið sem menn hafa til að fá raunverulega vexti á fé sitt er að selja ávöxtunarbréfin og einu kaupendurnir að þessum bréfum eru sjóðirnir sjálfir sem áskilja sér rétt allar götur til ársins 2005, sagði ég víst í ræðu um daginn en nú hef ég komist að því að hinn sjóðurinn hefur það allar götur til ársins 2010, að kaupa þessi bréf. Hvernig auglýsa svo þessir sjóðir? Þeir auglýsa ekki með neinu smáletri. "Til hamingju. Þið völduð rétta kostinn. Á hálfu ári hafa kjarabréfin skilað eigendum sínum 26,8% ársávöxtun umfram verðtryggingu." Síðan kemur lítil stjarna og stjarnan vísar til smáleturs í horninu um að sú ávöxtun sem hér sé verið að auglýsa miði við tiltekið tímabil sem er 17. maí 1985 til 17. nóvember 1985. Valdir dagar væntanlega, ekki til að sýna lága ávöxtun heldur valdir dagar til að sýna sem hæsta ávöxtun. Og það má rekja með hvaða hætti menn geta fengið svo háa útreiknaða ávöxtun. Þeir klípa ekki utan af því. Auglýsingarnar eru stórar og þær birtast í litum. Hér segir að kjarabréfin séu stórmerk nýjung. Þetta er auglýsing úr Morgunblaðinu og segir þar að "á hálfu ári hafa þau skilað eigendum sínum 26,8% ársávöxtun umfram verðtryggingu". Þau hafa skilað því með þeim hætti að þetta er útreikningur sjóðsins sjálfs. Það þarf ekki eyrir að hafa farið til eigendanna í útgreiddum vöxtum eða í útreiddu fé. Þeir segja líka í þessari auglýsingu: "Kjarabréfin eru stórmerk nýjung." Þar eru nokkrir punktar. Ég gríp niður í þeim. Einn punkturinn er svona: "Þú getur innleyst kjarabréfin hjá verðbréfasjóðnum með nokkurra daga fyrirvara." - Þetta er auglýst í blöðunum: Þú getur innleyst bréfin hjá sjóðnum með nokkurra daga fyrirvara. Þetta eru kjarabréfin. Það var um þau sem ég greindi frá því að til þess að fá innlausn þyrfti að senda umsókn á sérstöku eyðublaði. Síðan ætti stjórn sjóðsins að innleysa bréfin samkvæmt ákvæðum í bréfinu eigi síðar en 90 dögum frá þeim degi að innlausnarkrafa barst eða næsta virkan dag þar á eftir, en að stjórn verðbréfasjóðsins sé heimilt að fresta innlausn telji hún ástæðu til þess, sbr. þó ákvæði um endanlegan gjalddaga sem er árið 2005.

Ég vil spyrja hv. ræðumann hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni.

Þó nokkuð.

Þá er komið að því að þessum fundi verður lokið í dag og þessu máli verður haldið áfram síðar.

Umr. frestað.