Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að fullgilda fyrir Íslands hönd samning um varnir gegn mengun sjávar frá landstöðvum. Í stuttri grg., sem fylgir frv. þessu, er gerð grein fyrir aðdraganda þess alþjóðasamnings, sem með þessu frv., ef að lögum verður, er lögfestur hér, ástæðum hans svo og því, hverjum aðila hér á landi er ætlað að vera í fyrirsvari varðandi þessi mál og fara með stjórn þeirra mála sem þar er fjallað um. Ég sé ekki ástæðu til að endursegja þessa grg., leyfi mér að vísa til hennar og legg til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég skal hafa mál mitt örstutt. Mér er það bæði ljúft og skylt að koma hér í ræðustól og draga ummæli mín til baka um það, hver ætti mestu þakkir skildar fyrir það að hafa fellt niður nýbyggingargjaldið. Ég sagði í ræðu minni fyrr í þessari umr. að það hefðu verið framsóknarmenn, en nú er upplýst að það er hæstv. landbrh., Pálmi Jónsson, sem á að fá rós í hnappagatið. Ég trúi því, að það sé rétt, og vænti þess, að hæstv. landbrh. haldi áfram á þessari braut. Í þessu máli hafa orðið talsverðar umr. um það jafnframt, af hvers konar völdum þessi lög voru sett á sínum tíma um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Hér hafa komið upp tveir hv. Alþfl.-þm. og sagt að ástæður hafi verið tvær: Annars vegar verðbólguástæður, þ. e. að stjórnendur fyrirtækja hefðu viljað festa fé sitt í húsnæði vegna verðbólgunnar, og hins vegar af þensluástæðum. En auðvitað er það ein og sama ástæðan. Þenslan í þessum efnum átti sér auðvitað rætur í því, að menn tóku lán og festu fjármagn í slíku húsnæði. Þessar forsendur eru horfnar, eins og margoft hefur verið bent á í þessum umr. Þetta hafa þeir hv. Alþfl.-menn, sem sömdu á sínum tíma stefnuna um jafnvægi í efnahagsmálum, skilið, enda kemur nú berlega í ljós hver er höfundur hennar því að hann hefur lýst sig andvígan þessum skatti. Það er hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson. Hann hefur enn einu sinni sýnt að hann hefur yfirburði yfir aðra flokksmenn sína um skilning á efnahagsmálum.



Herra forseti. Sjútvn. hv. deildar hefur haft þetta mál til meðferðar og afgreitt það frá sér fyrir alllöngu. Hún leggur til að frv. verði samþykkt. Þarna er um að ræða lítils háttar breytingu á ákvæðum til bráðabirgða í lögum nr. 25 frá 1977, siglingalögum, á síðustu mgr. þeirra bráðabirgðaákvæða sem hljóðaði svo: „Nú verður breyting á vikukaupi í almennri verkamannavinnu og skal ráðh. þá innan sex mánaða breyta upphæðum bóta samkv. bráðabirgðaákvæði þessu í samræmi við það.“ Hér er um að ræða dánarbætur og örorkubætur. En reynslan hefur sýnt að það hefur ekki dugað að hafa þetta ákvæði svona í þessu bráðabirgðaákvæði og það hefur dregist að breyta upphæðum þessara bóta jafnvel fram yfir þessa sex mánuði. Frv. fjallar um breytingu á þessu til þess að upphæðir bóta breytist fyrr. Samkv. tillgr. er lagt til að bótaupphæðirnar breytist strax. Þarna er um sjálfsagða breytingu að ræða og sjútvn. leggur til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um lífeyrissjóð sjómanna. Frv. þetta er borið fram vegna yfirlýsingar ríkisstj. í tengslum við kjarasamninga sjómanna í febrúarmánuði s. l. Ef þessi breyting, sem hér er gerð till. um, verður að lögum er komin samræmd regla í almannatryggingalög og lög um lífeyrissjóð sjómanna sem opnar sjómönnum rétt til töku ellilífeyris við 60 ára aldur eftir 25 ára starf á sjó og 180 lögskráða daga að meðaltali á ári í 25 ár. Þessi megintilgangur lagabreytingarinnar kemur fram í 4. gr. frv., en þar er lagt til að heimildarákvæði 3. og 4. mgr. 12. gr. laganna verði breytt þannig, að nú sé sjóðfélaga heimilt eftir 25 ára starf að taka ellilífeyri við 60 ára aldur hafi hann verið lögskráður á íslenskt skip eigi skemur en 180 daga að meðaltali í 25 ár. Og eins og áður segir hefur verið gerð breyting til samræmis á almannatryggingalögunum sem gengur í sömu átt. Aðrar breytingar, sem fólgnar eru í þessu frv., eru þær, að lífeyrissjóður sjómanna er opnaður öllum sjómönnum sem ráðnir eru á íslensk skip, 12 rúmlestir og stærri. Þar með eru taldir þeir sjómenn sem eru ekki lögskráðir, en vinna tímavinnu í þágu útgerðar. Í stað gildandi ákvæða um það, hverjir af sjómönnum geti verið sjóðfélagar, tryggir 2. gr. nú öllum sjómönnum, sem ráðnir eru á íslensk skip, 12 rúmlestir og stærri, við hvers konar störf í þágu útgerðar, aðild að lífeyrissjóði sjómanna. Í frv. er einnig gert ráð fyrir breytingu á 10. gr. laganna. Hér er sem sagt gert ráð fyrir því, að iðgjöld sjóðfélaga á fiskiskipum öðrum en skuttogurum, 500 rúmlestir og stærri, skuli reiknast af launum, eftir því sem kveðið er á um hverju sinni í kjarasamningum hlutaðeigandi stéttarfélaga. Er þessi breyting í samræmi við það samkomulag sem varð með aðilum vinnumarkaðarins í kjarasamningunum fyrir skemmstu. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði máli þessu vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Þar sem ég hef ekki tækifæri til að fjalla um þetta mál í nefnd vil ég leyfa mér að gera hér örstuttar aths. Ég held að á þessu frv. séu nokkrir augljósir gallar sem eru kannske frekar tæknilegs eðlis en nokkurs annars. T. d. í 3. gr. frv. hlýtur að eiga að standa í stað orðalagsins „1. og 4. mgr. 10. gr. falli brott“, sem er algerlega meiningarlaust: 1., 2., 3. og 4. mgr. 10. gr. falli brott. Annars hlýtur þetta að verða óskiljanlegt. En þetta er smáatriði. Í 1. mgr. 3. gr. frv. er ekki kveðið á um skiptingu 10% iðgjaldsins milli sjóðfélaga og launagreiðanda. Þess vegna held ég að þar þyrfti að koma aftan við grein, þó að flestir þekki það, að sjóðfélagi skuli greiða 4% og launagreiðandinn 6%. Það telst varla nægilegt að slíkt sé samningsatriði. Það hlýtur að verða að standa í lögunum jafnframt. Í 2. mgr. 3. gr. frv. er kveðið ítarlega á um iðgjaldastofn vegna sjóðfélaga á fiskiskipum öðrum en 500 rúmlesta skuttogurum og stærri. Síðan er talað um heimild sjóðsstjórnar til að ákveða iðgjaldastofn þeirra sem geta fengið aðild að sjóðnum þó að þeir stundi ekki sjómennsku. Þetta er allt gott og blessað. En það sýnist hafa gleymst að kveða á um iðgjaldastofn sjómanna á farskipum, varðskipum og skuttogurum 500 rúmlesta og stærri, og hann hygg ég að þurf1 að koma þarna inn. Jafnframt má geta þess, að iðgjöld vegna umræddra sjómanna hafa frá stofnun sjóðsins verið reiknuð af heildarlaunum, og það er ekki að mínu viti glöggt hvort því á að breyta, sem ég held að geti tæplega verið, þannig að þetta þarf líka breytingar við. Smáatriði í sambandi við nafn frv., sem nú ber heitið Frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 49/1974, um lífeyrissjóð sjómanna: Þar hlýtur að verða að koma: sbr. lög nr. 15/1980, um breyting á þeim lögum, til að öllu sé til skila haldið. Smávegis tilvitnanir eru hér ekki heldur réttar, en ég sé ekki ástæðu til að vera að halda ræðu um það hér í þinginu. Ég mun að sjálfsögðu leggja þetta fram á blaði nefndinni til leiðbeiningar. Í sambandi við breytingar á lögum um eftirlaun aldraðra, nr. 86/1980, voru gerðar breytingar á verðtryggingarákvæðum varðandi greiðslu á lífeyri frá Umsjónarnefnd eftirlauna. Þessar breytingar fólu í sér að lífeyrir nefndarinnar tekur nú breytingum 1. mars, 1. júní, 1. sept. og 1. des. ár hvert, samtímis því að launabreytingar verða á almennum vinnumarkaði og bætur almannatrygginga hækka. Áður breyttust þessar lífeyrisgreiðslur mánuði seinna. Samband almennra lífeyrissjóða hefur nú tekið upp þessa breytingu og þess vegna tel ég að rétt væri að samræma þessa greiðslu nú við þessa breytingu. Ég skal ekki tefja tíma þingsins með því að fara út í þessi smáatriði, en mun leyfa mér að leggja fram brtt. á sérstöku þskj. sem nefndin lítur þá væntanlega á.



Herra forseti. Ég veit að allir þm. meta það mikils þegar hv. þm. Guðrún Helgadóttir býðst til þess að aðstoða formenn annarra nefnda við úrlausn mála. Og sumar þeirra ábendinga, sem hv. þm. kom með hér í ræðu sinni, ber vissulega að skoða, en sumt er óþarft vegna þess að getið er um þau atriði í lögunum eins og er sem hún var að tala um. Vera má að frv., eins og það kemur fyrir, skari eitthvað, en til þess að útskýra fyrir hv. þm. hlutföll greiðslna í sjóðinn, þá er greiðsla sjóðfélaga eins og segir í 10. gr. laganna, 1. mgr., 4% og launagreiðanda 6%. Og á öllum stærri fiskiskipum en 500 rúmlestir og einnig á kaupskipum og hjá undirmönnum á varðskipum ríkisins er borgað af öllum launum í lífeyrissjóðinn, bæði af yfirvinnu og aukahlutum og aflahlut eins og á stærri togurunum. Hins vegar hefur það verið frá því að minni fiskiskipin eða félög þeirra gerðust aðilar að sjóðnum - þó eru þar ekki öll, en sama regla mun gilda alls staðar - að um er að ræða samningsatriði um þá upphæð sem kemur til sjóðsins frá þessum aðilum. En skiptin hafa verið hin sömu samt sem áður, 6% og 4%. Í síðustu kjarasamningum náðist veruleg hækkun á þessari greiðslu fyrir fiskimenn á hinum minni skipum, enda voru þeir fjarri öllu samræmi við aðra lífeyrissjóði fram að því og eru reyndar enn þá langt undir. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram hér, en að sjálfsögðu vænti ég þess ásamt hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, að sú nefnd, sem fær þetta til meðferðar, lesi gildandi lög jafnframt því að hún fer yfir tillögur þessa frv.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Vegna þess að við komum aðeins að undirbúningi þessa máls í mínum ráðuneytum vil ég taka fram að það er um að ræða villu í 3. gr. Þar á auðvitað að standa: 1.–4. mgr. 10. gr. falli brott, en í stað komi o. s. frv. Að öðru leyti vil ég þakka hv. 8. landsk. þm. fyrir þær ábendingar sem hér hafa komið fram. Þetta frv. ber að skoða í tengslum við frv. til l. um breyt. á lögum um almannatryggingar þar sem gert er ráð fyrir nokkurri lækkun á lífeyrisaldri sjómanna, réttindaaldri sjómanna þeim megin líka. Það frv. er nú til lokameðferðar í hv. Ed.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1981. Frv. þetta hefur verið samþykkt í hv. Ed. með nokkrum brtt. sem bornar voru fram á þskj. 599. Eins og kunnugt er birtist lánsfjáráætlun Alþingi í tvenns konar mynd. Annars vegar er um að ræða skýrslu um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun þar sem gerð er grein fyrir þjóðhagshorfum, öllum lánahreyfingum í þjóðfélaginu í grófum dráttum, innlánum og útlánum bankakerfisins, útlánum fjárfestingarsjóða, fjárfestingu almennt og fjármögnun til hennar. Og þar er, eins og ég gat um, fjallað almennt um þjóðhagshorfur á grundvelli þjóðhagsáætlunar. Þessi skýrsla er ekki lögð fyrir Alþingi til samþykktar, heldur einungis til umræðu. Í öðru lagi birtist lánsfjáráætlun í formi frv. þess sem hér er til umr., en það veitir ríkisstj. heimildir til lántöku vegna opinberra framkvæmda, vegna framkvæmda ríkisins og ríkisstofnana og vegna framkvæmda sveitarfélaga sem ríkið aflar fjár til. Segja má að lánsfjáráætlun hafi að þessu leytinu til, hvað varðar lántökur ríkisstj. og lántökuheimildir, verið tilbúin í sept. s. l. En skýrsla um hina þætti málsins lá þá ekki fyrir og varð því dráttur á að lánsfjáráætlun væri lögð fram. Þó fór það svo, þegar ljóst var að þessi skýrsla yrði ekki tilbúin fyrir jól, að lagt var fram bráðabirgðayfirlit í desembermánuði um þá þætti málsins sem höfðu raunar legið nokkuð ljósir fyrir alveg frá því í sept., þ. e. um lántökur ríkissjóðs og ríkisstofnana og um lántökur til hitaveituframkvæmda, þannig að menn gætu haft þessi áform til hliðsjónar við afgreiðslu fjárlaga. Raunar eru flestar lántökur í lánsfjáráætlun, sem varða ríki og ríkisstofnanir, einnig inni í fjárlögunum sjálfum og er því fyrst og fremst um það að ræða að draga fram á einn stað þær lántökur, sem getið er um í fjárlögum, og gera grein fyrir því, hvernig ætlunin er að afla fjár til þessara framkvæmda. Hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson tók svo til orða við umr. um lánsfjárlög hér ekki alls fyrir löngu, að verið væri að taka upp þann ósið að afgreiða lánsfjáráætlun og fjárlög í tvennu lagi, og virtist telja að nú væri verið að taka upp einhverja nýja siði. Það er rétt að minna menn á það hér, að lánsfjáráætlun og fjárlög hafa alltaf verið afgreidd hvort í sínu lagi, og það hefur satt að segja ekki gerst nema þrisvar eða fjórum sinnum, að lánsfjáráætlun hafi verið afgreidd áður en fjárlög hafa verið samþykkt. Hins vegar er bagalegt að draga það lengi að afgreiða lánsfjáráætlun, fyrst og fremst vegna þess að stofnanir þurfa að hafa það alveg á hreinu hver er endanleg afgreiðsla mála. Og ég er alls ekki að segja að það sé til fyrirmyndar að þessi dráttur verður, þvert á móti ber að leggja á það áherslu, að þessum málum sé komið á hreint á haustmánuðum, fyrir jól. En ég tel að hvað varðar framkvæmdir ríkisins séu þessi mál nokkurn veginn komin á hreint við afgreiðslu fjárlaga, enda má segja að jafnvel þó að þinginu hafi nú gefist kostur á að skoða þessi mál og ríkisstj. hafi haft ráðrúm til að bæta við o. s. frv., þá voru það ákaflega fáar breytingar, sem urðu á frv. í Ed. nú fyrir skemmstu, og þá fyrst og fremst vegna nýrra beiðna frá hitaveitunum um hærri lántökur sér til handa. Þetta sýnir að í raun og veru lágu þessi mál nokkurn veginn alveg ljós fyrir þegar fjárlög voru afgreidd og afskaplega óeðlilegt að vera að gera mikið mál úr því þó að afgreiðslan hafi dregist þar sem það breytir litlu, nema að auðvitað getur það valdið óþægindum þeim stofnunum sem í hlut eiga. En staðreyndin er sú, að stjórnarandstaðan er að reyna eins og hún mögulega getur að gera miklu meira mál úr þessu en það raunverulega er. Hún er að reyna að læða því inn hjá almenningi, eins og Alþýðublaðið tekur stundum til orða, að lánsfjáráætlunin sé einhvers konar neðanjarðarfjárlög ríkisstj. sem hún noti til þess að smeygja að einhverjum útgjöldum sem hún vilji láta lítið bera á, og svo skilst manni að aðferðin sé sú nánast að fela útgjöldin með því að koma þeim inn í lánsfjáráætlun. Þannig vitnaði hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson í einhverja ályktun Verslunarráðs Íslands þar sem tekið var svo gáfulega til orða, að stór hluti ríkisútgjalda kæmi ekki fram í A-hluta fjárlaga og útgjöld ríkisins væru afgreidd með lántökum, þ. e. fjárlögin sýndu ekki rétta mynd eða ríkisreikningurinn sýndi ekki rétta mynd af útgjöldum ríkisins. Ég er hræddur um að menn, sem setja svona visku á blað, viti ekki mikið hvernig færsla útgjalda hjá ríkinu fer fram. Auðvitað segir það sig sjálft, að það breytir engu hvort útgjöld eru fjármögnuð með lánum eða með beinum framlögum úr ríkissjóði, hvort heldur það er á lánsfjáráætlun eða í fjárlögum, - það breytir ekki neinu um það, hvernig útgjöldin eru færð til gjalda. Þau eru auðvitað færð til gjalda í A-hluta fjárlaganna eða ríkisreiknings og það er auðvitað engin leið að fela þau útgjöld með einum eða neinum hætti. Svona athugasemdir verða því nánast óskiljanlegt þrugl nema eigi að skoða þær í ljósi þess að menn séu að fylla í eyðurnar, reyna að tína eitthvað til sem orðið geti ríkisstj. til áfellis, en hafa kannske ekki upp á mikið að bjóða og þá verður allt hey í harðindum. Hv. þm. nefndi það, að þess væru ýmis dæmi, að tekin væru lán vegna rekstrarútgjalda, og var það auðvitað hámark óreiðunnar að slíkt skyldi gert. Þetta er rétt í tveimur tilvikum og þau tilvik þekkja allir hv. þm. Þetta hefur verið gert um nokkurra ára skeið og er óhjákvæmilegt vegna þess hvernig þar er allt í pottinn búið. Þarna er annars vegar um að ræða byggðalínurnar sem enginn aðili í kerfinu stendur fjárhagslega undir annar en ríkissjóður. Það eru lagðar byggðalínur þvers og kruss um landið og þær eru fjármagnaðar með framlögum úr ríkissjóði og lántökum af hálfu ríkissjóðs, en raforkukerfið sjálft stendur ekki undir afborgunum af þessum lánum og ekki heldur undir vaxtaútgjöldum. Þetta er auðvitað mjög slæmt og ég tel óhjákvæmilegt að þessu verði breytt þannig að orkusala í landinu standi undir þeim útgjöldum sem leiðir af byggðalínunum og ekki sé verið að taka lán í því skyni að greiða þessi útgjöld, vegna þess að það er að sjálfsögðu enginn búskapur. En fyrst verða menn bara að finna það út, hvaða aðili á að taka þennan kostnað á sig og innheimta tekjur fyrir honum. Það hefur verið stefna okkar Alþb.-manna, að ný Landsvirkjun yrði sett á fót sem sameinaði alla stærstu virkjunaraðila landsins og hefði með höndum orkusölu á heildsöluverði hringinn í kringum landið. Og við höfum lagt til að þessi Landsvirkjun tæki byggðalínurnar og innheimti þá þær tekjur, sem þarf til þess að standa undir kostnaði við þær, með eðlilegum hætti. En þetta hefur ekki orðið og á það sér langa sögu eins og menn þekkja. Það tókst ekki að koma á fót þeirri Landsvirkjun sem upphaflegir samningar voru gerðir um. Og seinasta útgáfa Landsvirkjunar, sem ríki, Reykjavíkurborg og Akureyrarborg hafa komið sér saman um að stofna, mun ekki hafa tekið á sig að reka byggðalínurnar. Vel má vera að það verði þá að stofna sérstakt fyrirtæki til þess að reka byggðalínurnar. En þessi vandi er óleystur og þá þarf engan að undra þó að vandinn sé líka óleystur í fjárlögum og lánsfjáráætlun. Sama gildir um Kröfluvirkjun. Þar er um að ræða virkjun sem af ýmsum ástæðum stendur ekki undir sér. Hún hefur ekki verið byggð upp með þeim hætti sem áætlað var. Það hafa ekki verið boraðar holur til gufuöflunar í þeim mæli sem gert var ráð fyrir og þær hafa ekki skilað þeirri orku sem menn áttu von á, þannig að virkjunin er ekki rekin með eðlilegum hætti. Meðan svo er þýðir ekki að ætla sér að láta hana standa undir þessum fjármagnskostnaði. Þess vegna verður að greiða hann með lántökum, raunverulega að fresta þessum vanda þar til virkjunin er í stakk búin til þess að taka hann á sig. Ég er sannfærður um það, að ef tilteknir menn - og tiltekinn flokkur sér á parti - hefðu ekki áorkað að koma í veg fyrir frekari framkvæmdir við Kröflu á sínum tíma og ekki hefði orðið alger stöðvun í borunum á árunum 1977, 1978 og 1979, þá væri þessi virkjun fyrir löngu fær um að standa undir þessum kostnaði. En því miður urðu þau öfl ofan á sem vildu stöðva þessa virkjun og valda sem mestum vanda þar og hindruðu boranir með eðlilegum hætti við hana á árunum 1977, 1978 og 1979. Og við súpum seyðið af því í dag. Vissulega má segja að við Kröflu hafi verið gerð ýmis mistök. En ég held nú að stærstu mistökin séu þau, að ekki skyldi haldið áfram að bora eftir að menn fengu í hendur nýja tækni og nýja vitneskju um vandamálin á svæðinu. - En þetta var útúrdúr og einungis til þess gerður að vekja athygli á því, að hér er um tvö afmörkuð, sérstök vandamál að ræða: byggðalínurnar annars vegar og Kröfluvirkjun hins vegar, sem ekki er hægt að afgreiða með öðrum hætti. Það er bráðabirgðafyrirkomulag sem á þessu er í dag, - fyrirkomulag sem er ekki til neinnar fyrirmyndar, en verður að vera svo meðan ekki er fundin lausn á vandanum. Inn í umr. um lánsfjáráætlun blönduðust vangaveltur hjá stjórnarandstæðingum nú fyrir skemmstu um afkomu ríkissjóðs á seinasta ári og um skuldastöðuna við Seðlabankann. Ég vil taka það fram hér, að ég hef hugsað mér að ræða þau mál á síðara stigi, þegar fyrir liggur bráðabirgðayfirlit um afkomu ríkissjóðs á árinu 1980, en ég geri ráð fyrir að unnt verði að dreifa því til þm. áður en þingið fer í páskaleyfi. Það gæti hugsanlega orðið tækifæri til þess að ræða þá hlið málsins á grundvelli þessarar bráðabirgðaáætlunar við 2. umr. um lánsfjáráætlun, en síðan má gera ráð fyrir að ríkisreikningurinn verði lagður fram áður en þing fer heim í vor. Það er rétt, sem komið hefur fram hjá stjórnarandstæðingum og hefur svo sem ekki verið neitt launungarmál, að miðað við greiðslustöðuna eins og hún var um s. l. áramót hafa gjöldin numið 2.5 milljörðum meira en tekjurnar. Það er sem sagt halli á rekstri ríkissjóðs sem nemur þessum 2.5 milljörðum á hreinum greiðslugrunni. En ég vek á því athygli, að upplýsingar af þessu tagi eru bráðabirgðaupplýsingar og ríkisreikningurinn einn segir til um að hvort rekstrarhalli hafi verið hjá ríkissjóði eða ekki. Ég get upplýst það hér, að rekstrarreikningur ríkissjóðs fyrir árið 1980 mun ekki koma út með halla. Þar koma inn atriði sem breyta þessari mynd sem menn hafa hvað mest haft í hámælum, þ. e. þegar ríkissjóður er gerður upp á hreinum greiðslugrunni 31. des. 1980 er ekki reiknað með í þeim tölum hver hafi verið innkominn söluskattur í des. 1980. Í þeirri tölu er hins vegar söluskattur í des. 1979. Ég get upplýst það, að innkominn söluskattur í des. 1980 er um 10 milljörðum hærri en sú tala sem er í þessum bráðabirgðagreiðslutölum og miðast við des. 1979, þannig að flest bendir til þess að staða ríkissjóðs og velta á árinu 1980 hafi verið langtum betri en þessar hreinu greiðslutölur í árslok benda til. Vissulega þarf að taka fleira til greina en söluskattinn. Það þarf líka að taka hugsanleg gjöld vegna A-hlutans sem kynnu að vera meiri í árslok 1980 en þau voru í árslok 1979. En ég vona að menn geri sér grein fyrir því, að þessar tölur, sem menn hafa verið að nefna, upp á 2.5 milljarða kr. segja ekki söguna nema að hálfu leyti. Þá er eftir að taka tillit til fjöldamargra atriða sem er tekið tillit til við gerð ríkisreikningsins, þ. á m. þessa atriðis sem ég hef nú nefnt og vegur að sjálfsögðu langsamlega þyngst, að tekjur af söluskatti í des. 1980 voru ekki komnar inn í þessa tölu og eru 10 milljörðum hærri en sú upphæð sem miðað er við í þessum bráðabirgðatölum. Endanlega munu þessar tölur hins vegar ekki liggja fyrir fyrr en tekjur og gjöld á ríkisreikningi hafa verið lögð saman og það getur því miður ekki orðið fyrr en að rúmlega einum mánuði liðnum. Um skuldastöðu í Seðlabankanum er það að segja, að það er auðvitað hin argasta blekking þegar menn halda því fram að ríkissjóður safni skuldum í Seðlabankanum og hafi safnað skuldum á seinasta ári. Það er auðvitað ekkert annað en blekking. Um stöðuna gagnvart Seðlabankanum er það að segja, að við höfðum gert ráð fyrir að greiða Seðlabankanum 8 milljarða. En vegna þeirrar útkomu, sem ég var að gera grein fyrir áðan, vegna þess að gjöldin reyndust 2.5 milljörðum meiri en tekjurnar, verður greiðslan til Seðlabankans í raun minni en þetta eða 5.5 milljarðar. Og þetta er auðvitað skuldalækkun, þetta er skuldalækkunin á föstu verðlagi. En til þess að reyna að telja almenningi trú um, að þarna sé um skuldaaukningu að ræða, geta menn auðvitað komið með verðbótaþátt skuldarinnar og bætt honum við og þá er skuldastaðan heldur hærri en hún var fyrir einu ári. En þá verða menn auðvitað að taka til greina að þar er í fyrsta lagi um verðminni krónur að ræða. Í raun er skuldin, á föstu verðlagi reiknuð, miklu lægri en hún áður var. Hún er í krónum talið heldur hærri, en hún er á föstu verðlagi hlutfallslega miklu lægri en áður var. Og auðvitað er það afskaplega langt gengið hjá t. d. talsmönnum Sjálfstfl. að ætla að fara að átelja núv. ríkisstj. fyrir að skuldastaðan við Seðlabankann sé ekki betri en þessum tölum nemur vegna þess að verðbótaþátturinn er talinn með, því að þar er bara einfaldlega um það að ræða að við erum að gjalda fyrir erfðasyndina sem Matthías Á. Mathiesen, fyrrv. fjmrh., skildi eftir í ríkissjóði. Það er þessi skuld við Seðlabankann sem er færð upp á nýju verðlagi um hver áramót og verður að takast með inn í dæmið formlega, en kemur auðvitað ekkert við rekstri ríkissjóðs á liðnu ári. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að öðru leyti ítarlegum orðum um efni lánsfjárlaganna þar sem ítarleg grein er gerð fyrir þeim í athugasemdum með frv. og lánsfjáráætlunin kemur fram í mjög ítarlegri skýrslu sem lögð hefur verið fram. Ég bendi sérstaklega á töfluna á bls. 8 og 9, þar sem gerð er ítarleg grein fyrir lántökum í þágu ríkissjóðs og ríkisstofnana, en síðan er á bls. 22 gerð grein fyrir því, hver heildarlántaka verður þegar allt hefur verið talið saman og þá bæði lántökur ríkisins, lántökur sveitarfélaga, lántökur félaga í sameign ríkisins og sveitarfélaga og lántökur einkaaðila. Í sambandi við þessar erlendu lántökur, sem er afskaplega mikið í tísku að gera mikið veður út af, er rétt að benda á það, að þegar lánsfjáráætlun var sett saman í febrúarmánuði á s. l. ári var gert ráð fyrir að greiðslubyrðin af þessum erlendu lánum, bæði þeim, sem tekin hefðu verið 1980, og þeim, sem tekin hefðu verið á fyrri árum, mundi verða tæplega 15% á árinu 1980. Þegar svo málið kom til meðferðar hér í þinginu eftir páska var upplýst af sérfræðingum að þessi tala væri nú úrelt, greiðslubyrðin væri hvorki meira né minna en 16.7% og hefði hækkað um heil 2% á tveimur mánuðum. Þessar upplýsingar urðu mikill matur í munni hv. stjórnarandstæðinga og þeir höfðu einkar mikla ánægju af að býsnast yfir því, hvað greiðslubyrðin hefði vaxið gríðarlega við gerð þessarar lánsfjáráætlunar. Svo liðu nokkrir mánuðir og þá komu enn nýjar tölur frá sérfræðingunum og nú var ekki reiknað með að greiðslubyrðin yrði 16.7, heldur hafði hún fallið niður í 14%. Þannig birtust okkur stjórnmálamönnum þrjár tölur, ein lág, síðan önnur miklu, miklu hærri, svo sú þriðja sem hafði lækkað verulega. Og þannig hefur þetta gengið, ekki bara á s. l. ári, heldur undanfarin 10 ár. Ég minnist þess vel á vinstristjórnarárunum þegar miklar framkvæmdir voru í gangi í landinu og stjórnarandstaðan var að verulegu leyti sú sama og nú er, með nokkrum breytingum, að sérstaklega fulltrúar Alþfl. hér á þingi gerðu mikið veður út af því, að borist hefðu spádómar frá Seðlabankanum um að nú færi greiðslubyrðin upp í 19% af útflutningstekjum. Og svo skömmu seinna var spáin komin upp í 20%. Ég minnist þess að hafa átt um það orðræður við þá hér í þinginu hversu fjarstæðukennt það væri að reikna með þessu, enda hefðu þessar spár ævinlega verið meira eða minna út í bláinn. Og það reyndist rétt. Ef farið er yfir greiðslubyrði af erlendum lánum á s. l. áratug sjáum við að þessi greiðslubyrði fór aldrei yfir 15%, þrátt fyrir allar hrakspárnar sem menn fengu yfir sig á fyrri hluta áratugarins, og staðreyndin er sú, að þessi prósentutala, greiðslubyrði af erlendum lánum, hefur farið jafnt og þétt lækkandi. Hún er 1975 14.2%, 1976 13.8%, 1977 13.7%, 1978 13.1%, 1978 12.8%, hún lækkar með hverju einasta ári. En það vantaði ekki að öll þessi ár - og raunar miklu fleiri - var alltaf þessi sami söngur uppi, að það væri allt að fara hér á hausinn vegna þess að svo mikið væri tekið af erlendum lánum. Staðreyndin er auðvitað sú, að þessi tala hefur ekki tekið mið af því í útreikningum sérfræðinga, að það er alþjóðleg verðbólga í veröldinni og hún verður auðvitað til þess að lækka þessar tölur verulega. Í öðru lagi fer þessi tala auðvitað eftir því hver er vaxtabyrði af þessum lánum. Vextir hafa verið verulega að sveiflast og þess vegna hefur í raun verið ákaflega lítið að marka þessa tölu þegar betur er að gáð. Í sambandi við þessar erlendu lántökur, sem vissulega eru mjög miklar og við höfum reynt að takmarka eins og nokkur kostur er, er eftirtektarvert að hér í þinginu kemur ekki fram ein einasta till. um að fella niður ákveðnar framkvæmdir sem tekin eru erlend lán til.  Vissulega mættu margir verða til þess að svara þessum spurningum. En ég beini þeim sérstaklega til hv. stjórnarandstæðinga og þá sér í lagi til ritstjóra Alþýðublaðsins, Jóns Baldvins Hannibalssonar - sem því miður er nú ekki hér í salnum - vegna ræðu hans hér um daginn þar sem hann reyndi að draga upp einhverja ógnarmynd af stöðu mála og telja þjóðinni trú um að hún sé að leggja á sig einhverja ógnarlega hlekki vegna þessarar lántöku, sem auðvitað er bráðnauðsynleg til þess að við getum sparað erlendan gjaldeyri í stórum stíl á næstu árum. Raforkuvirkjanirnar, raforkuverin og hitaveiturnar og annað það, sem gert er ráð fyrir að lán séu tekin til og eru meginhluti lánsfjáráætlunar, allt eru þetta framkvæmdir sem skila þjóðinni miklum arði og spara gjaldeyri í stórum stíl. Herra forseti: Ég held að það sé ekki ástæða til að fjölyrða frekar um þetta frv. Vissulega mætti margt fleira tína til, en ég vil leyfa mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það hefur verið rætt mjög ítarlega bæði um frv. til lánsfjárlaga og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, bæði í hv. Ed. og eins í Sþ. Enn fremur hafa sjálfstæðismenn í Ed. gefið út mjög ítarlegt nál. þar sem sjónarmið flokksins koma glögglega fram. Þess vegna er óþarfi fyrir mig að gerast mjög langorður við þessa 1. umr. um frv. til lánsfjárlaga í Nd. Helstu atriðin í gagnrýni stjórnarandstöðunnar er þó rétt að láta koma fram. Vil ég í fyrsta lagi minnast á það atriði sem kom fram hjá hæstv. fjmrh. þar sem hann gerði lítið úr þeirri gagnrýni stjórnarandstöðunnar, að illa væri staðið að gerð lánsfjáráætlunar og lánsfjárlagafrv. Hæstv. ráðh. vitnaði til þess, að tiltölulega nýlega hefði verið byrjað á því að leggja fram lánsfjáráætlun og lánsfjárlög eins snemma og gert væri nú og á síðasta ári. Eins og allir vita er það nú lögbundið, hvernig að þessu skuli staðið, og má finna um það ákvæði í svokölluðum Ólafslögum, lögum nr. 13 frá 1979, þar sem skýrt er tekið fram að leggja skuli lánsfjáráætlunina fram ásamt fjárlögum, en það er gert ráð fyrir að þau liggi fyrir við upphaf þings. Þetta eru lög sem hæstv. fjmrh. sjálfur setti ásamt þeirri stjórn sem hann átti þá sæti í. Hann getur því ekki við neinn annan sakast en sjálfan sig um þetta efni. Gagnrýni okkar byggist auðvitað á því, að hann hefur sjálfur sett sér þessar eðlilegu reglur, en síðan þegar á hólminn er komið, neitar hann að fara eftir þeim. Fyrir jól, þegar átti að afgreiða fjárlög, var gefið út bráðabirgðaplagg sem kallað var lánsfjáráætlun. Þar kom fram að ætlunin var að leggja fram strax eftir jól lánsfjáráætlun og lánsfjárlög. Það dróst hins vegar svo, að það var ekki fyrr en síðustu daga í marsmánuði sem lánsfjáráætlun og lánsfjárlagafrv. sáu dagsins ljós á Alþingi. Því verður ekki á móti mælt og hefur ekki verið hrakið, að lántökur aukast gífurlega samkv. því lánsfjárlagafrv. sem hér er til umr. Það er auðvitað auðvelt að reka ríkiskassann hallalausan um stundarbil þegar efnt er til slíkra lána erlendis, en menn verða að gæta þess, að slíkt háttalag bindur auðvitað hendur þeirra sem í framtíðinni þurfa að setja fjárlög og gera áætlanir fyrir ríkissjóð. Það er tiltölulega lítill vandi að fá lán erlendis, jafnvel lán sem ekki þarf að greiða af svo áratugum skiptir. Og mér er sagt að eitt slíkra lána sé á þann veg, að fyrsta afborgun eigi að fara fram árið 2016. Þá verður hæstv. forsrh. 106 ára og hæstv. fjmrh. að nálgast áttrætt. Og þó að ég viti að þessir ágætu höfðingjar báðir tveir eldist vel, þá er ég ekki viss um að þeir verði í fararbroddi þeirra stjórnmálamanna árið 2016 sem þurfa að taka ábyrgð á þessum endurgreiðslum.  Danir hafa lent í miklum erfiðleikum einmitt vegna þess að þeir hafa tekið mikil erlend lán. Nú er svo komið, að nánast allar opinberar framkvæmdir í Danmörku eru fjármagnaðar með lántökum, en til rekstrar danska ríkisins er aflað fjár með skattgreiðslum og síðan aðeins afborganir af lánum. Þetta vildi ég láta koma fram strax í upphafi sem svar við því sem kom fram hjá hæstv. fjmrh. En til viðbótar kom hæstv. ráðh. inn á það atriði að ekkert væri að marka bráðabirgðatölur vegna afkomu ríkissjóðs á s. l. ári þar sem þær tölur væru byggðar á greiðslugrunni og væri t. d. ekki tekið tillit til tekna ríkissjóðs af söluskatti vegna desembermánaðar sem yfirleitt er miklu hærri en aðra mánuði. Þetta er út af fyrir sig einkennileg yfirlýsing þegar þess er gætt, að fjárlögin og þá um leið ríkisreikningur, sem borinn er saman við fjárlög, er á svokölluðum greiðslugrunni og ekki tekið tillit til útistandandi skulda. Þær tölur á hverjum tíma, sem sjást í fjárlögum, eru á greiðslugrunni, þ. á m. söluskatturinn eins og allur annar skattur. Það er þess vegna alveg út í bláinn þegar hæstv. fjmrh. ætlar að réttlæta afkomubrest ríkisins með þessum hætti. Það er öllum ljóst að baráttan við verðbólguna er tengd baráttunni við það að halda fjárlögum niðri, útgjöldum ríkisins í skefjum. Fyrir síðustu kosningar skrifaði ágætur framámaður og einn af forustumönnum Sjálfstfl. grein í Morgunblaðið og þar segir 28. nóv. 1979, með leyfi forseta: „Áður en fjárlagagerð hefst verður ríkisstj. að ákveða hámark ríkisútgjalda, þak á fjárlögin. T. d. mætti ákveða að þau skuli á næsta ári vera 10% lægri en fjárlagafrv. sem vinstri stjórnin lagði fram í okt. og hljóðaði upp á 350 milljarða.“ Ég skýt því hér inn, að það er okt. 1979. „Innan þessa ramma verða fjárlaga- og hagsýsludeild og fjvn. Alþingis að koma útgjöldunum fyrir. Niðurgreiðslur úr ríkissjóði á landbúnaðarvörum kosta nú milli 20 og 30 milljarða á ári og eru komnar úr hófi. Hér má spara milljarða. Bændur sjálfir og samtók þeirra hafa látið í ljós að þær megi helst ekki verða meiri en mismunur á framleiðsluverði og söluverði. Þessar miklu niðurgreiðslur skekkja verðlag og draga úr hvöt til að ráðast í nýjar búgreinar. Þær bjóða heim hættu á misnotkun og spillingu. Þær leiða til þess, að þeir ríku fá meira í sinn hlut úr ríkissjóði en þeir snauðu. Þegar dregið verður úr niðurgreiðslum á að bæta láglaunafólki það upp með tekjutryggingu, fjölskyldubótum og afnámi á tekjuskatti þannig að kaupmáttur þess fólks minnki ekki.“ Hér lýkur tilvitnun í Morgunblaðið 28. nóv. 1979. Tilvitnunin er í grein eftir núv. hæstv. forsrh. og ég verð að segja að ég held að hann hafi ekki - þrátt fyrir eflaust góðan vilja - komið í gegn sínum sjónarmiðum, nema síður sé. En ég veit að hann hefur ekki misst trú á þeim málstað sem þarna kemur fram. Það, sem hins vegar hefur gerst, er að aðrir aðilar í ríkisstj. ráða því hve mikið fer í eyðslu ríkissjóðs og þess vegna hefur hæstv. forsrh. ekki haft sína stefnu fram. Þau lánsfjárlög, sem nú er verið að fjalla um, benda eindregið til þess, að hæstv. forsrh. eigi enn langt í land í þeim efnum að ná tökum á ríkisfjármálunum eins og hann helst vildi gera. Sjálfstæðismenn hafa bent á það í umr. um lánsfjárlög, að megineinkenni frv. til lánsfjárlaga fyrir yfirstandandi ár séu þau sömu og lánsfjárlaga s. l. árs, en þau voru fyrstu lánsfjárlög núv. ríkisstj. Þessi megineinkenni eru að því er varðar stýringu lánsfjár og fjárfestingar sem hér segir: 1. Heildarfjárfesting er enn um eða yfir 26% af þjóðarframleiðslu þrátt fyrir áformaðan magnsamdrátt í stórvirkjunum, stóriðju og hitaveituframkvæmdum. 2. Opinberar framkvæmdir aukast enn að magni til þriðja árið í röð og er það eini meginliður fjármunamyndunar í landinu sem þróast þannig. 3. Stórfelldur samdráttur er fyrirhugaður í fjármunamyndun atvinnuveganna, eða 12.6% að magni til, og fyrirsjáanlegur er samdráttur í íbúðabyggingum þriðja árið í röð. Það, sem er alvarlegt við það sem þarna er að gerast, er að atvinnuvegirnir, sem nú verða að standa að fullu straum af auknum fjármagnskostnaði, verða áfram skattpíndir og geta því ekki fjárfest, en arðsöm fjárfesting þeirra er auðvitað nauðsynleg forsenda nægrar atvinnu og batnandi lífskjara. Það fjármagn, sem skattgreiðendur, þar með talin fyrirtækin, lögðu fjárfestingarlánasjóðum til, hefur minnkað hlutfallslega, en ríkisvaldið notar það til annarra þarfa, einkum rekstrar og niðurgreiðslna, til samneyslu og millifærslna. M. ö. o.: Það er út af fyrir sig eðlilegt að fyrirtækin greiði sparifjáreigendum fullan fjármagnskostnað og ávaxti fé þeirra með þessum hætti, en þá verður ríkisvaldið auðvitað á móti að slaka á skattheimtunni. Það hefur núverandi stjórnarherrum láðst að gera. 4. Erlend lánsfjáröflun til opinberra framkvæmda er aukin um rúmlega 1 milljarð nýkr. eða tæp 105% og heildarlántaka til opinberra aðila um 85%. 5. Erlendar skuldir í árslok 1980 voru tæplega 6 milljarðar nýkr. miðað við áramótagengi. Áformað er að taka ný erlend lán um 1.5 milljarða á árinu. Þetta þýðir 71.4% hækkun erlendra skulda að raungildi á fjórum árum. 6. Greiðslubyrði erlendra lána verður á næsta ári 15.716.4% af útflutningstekjum og skuldastaðan 36.6% af þjóðarframleiðslunni í árslok 1981. Greiðslubyrði í prósentum af útflutningstekjum var til samanburðar árið 1977 13.7% og skuldastaðan 31.6% af þjóðarframleiðslu. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hæstv. fjmrh. í ræðu hans hér áðan, að þessar tölur eru auðvitað áætlunartölur sem geta að sjálfsögðu breyst, ekki síst vegna þess að stofninn breytist, þ. á m. þjóðarframleiðslan, en það rýrir samt á engan hátt gildi slíkrar áætlunargerðar. Og ég þykist vita að þessar tölur, sem koma fram í áætlunum hæstv. ráðh. sjálfs, séu til þess gerðar að gera gleggri og betri grein fyrir því, hver þróun mála sé. Þess vegna verður stjórnarandstaðan að treysta á að þær tölur séu réttar, a. m. k. miðað við þær forsendur sem gefnar eru á hverjum tíma. 7. Haldið er áfram niðurskurði á framlögum ríkissjóðs af samtíma skatttekjum til þess að halda uppi framkvæmdum. Þetta er í raun nýtt form á hallarekstri ríkissjóðs eins og áður var rækilega minnst á. Ég hef nú gert grein fyrir hver eru helstu megineinkenni frv. að áliti okkar sjálfstæðismanna. Ég tel þó ástæðu til þess að benda á til viðbótar að hæstv. ráðh. hefur aflað sér tvennra heimilda, til þess annars vegar að skera niður ríkisútgjöldin og hins vegar til þess að fresta opinberum framkvæmdum. Annars vegar hefur hann heimild í 6. gr. fjárlaga og hins vegar lá honum gífurlega mikið á um s. l. áramót að afla sér nýrrar heimildar til þess að geta frestað opinberum framkvæmdum. Þá var því lýst yfir af ríkisstj. að brýna nauðsyn bæri til þess að setja lög til þess að ríkisstj. hefði heimild til að fresta opinberum framkvæmdum. Nú kemur hæstv. ráðh. í ræðustól á Alþingi, þegar komið er fram um miðjan aprílmánuð, og spyr stjórnarandstöðuna: Viljið þið láta fresta þessu, viljið þið skera þetta o. s. frv., o. s. frv. - og telur þar upp hitaveitur og annað það sem ríkisstj. og sveitarfélögin hyggjast framkvæma á árinu. Þetta er kynleg aðferð þegar þess er gætt, að þessi sami hæstv. ráðh. hefur þegar aflað sér heimildar og það hlýtur að vera í hans verkahring að koma til alþm. með skrá yfir þær framkvæmdir sem hann vill láta fresta. Það er í raun skylda hans að leggja slíka skrá fyrir fjvn. þingsins. Eftir því sem lengra líður á árið er erfiðara fyrir opinber fyrirtæki að endurskoða áætlanir sínar vegna þess að mesti framkvæmdatíminn er yfir sumarmánuðina og ef það dregst öllu lengur gerist það nánast ómögulegt fyrir ýmis stærri opinberu B-hluta fyrirtækin. Þá er í þessu sambandi einnig ástæða til að benda á að hæstv. ráðh. Framsfl. hafa ítrekað, bæði innan þings og utan, lýst yfir að þeir vilji lækka skatta á almenningi og skera niður og fresta framkvæmdum á móti. En engar upplýsingar, engar tillögur, engar hugmyndir um slíkan niðurskurð eða frestun koma aftur á móti frá þessum sömu mönnum. Er nú til of mikils mælst af hæstv. ráðherrum ríkisstj., bæði Framsóknarráðherrunum og Alþb.-ráðherrunum, að þeir segi þingi, áður en þing fer heim, hvernig þeir ætla að notfæra sér þær heimildir sem þeir hafa þegar aflað sér með meirihlutavaldi á Alþingi til frestunar og niðurskurðar? Það mál, sem mesta athygli hefur vakið í sambandi við afgreiðslu lánsfjárlaga að þessu sinni, er án efa bygging flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Ég sé ekki ástæðu til að ræða það mál ítarlega nú, en minni á að fyrir jólin fluttum við fjvn.-menn Sjálfstfl. og Alþfl. till. þess efnis, að á fjárlögum yrði gert ráð fyrir fjármagni til flugstöðvarbyggingar á Keflavíkurflugvelli. Við drógum þessa till. til baka vegna orða hæstv. viðskrh. Tómasar Árnasonar sem sagði að hæstv. utanrrh. mundi beita sér fyrir málinu í hæstv, ríkisstj. Ekki var annað að skilja á hæstv. viðskrh. en að hann væri sammála hæstv. utanrrh. í málinu. Nú hefur það sýnt sig í Ed. að ekki var meiri hluti fyrir málinu þar. Afstaða hæstv. utanrrh. er hrein og klár og hún kemur þess vegna ekki á óvart. Um hana var vitað frá því í haust. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt fyrir hv. Alþingi að gefa út viljayfirlýsingu um það, að ætlunin sé á næstunni að byggja flugstöð á Keflavíkurflugvelli. Þetta er þeim mun nauðsynlegra sem það er ljóst að við verðum ekki eini aðilinn sem stendur að framkvæmdunum. Af þessu tilefni hafa sjálfstæðismenn ákveðið að athuga það rækilega nú við meðferð málsins í Nd., hvernig hægt sé að vinna þessu máli brautargengi svo að sjöttungur þingsins geti ekki komið í veg fyrir að slíkrar heimildar sé aflað, ekki síst með tilliti til þess - svo að vitnað sé til grg. hæstv. utanrrh. - að það er álit hans að þrátt fyrir heimildina geti ríkisstj. að sjálfsögðu ráðið því hvort hún notar slíka heimild eða ekki. Það er ástæða til þess að benda á þetta hér. Ríkisstj. hefur margfaldar heimildir til þess að fresta opinberum framkvæmdum. Í lánsfjárlögum er fyrst og fremst um heimildir að ræða. Samt sem áður fær Alþingi Íslendinga ekki vegna ofríkis 11 þm. að gefa út viljayfirlýsingu í þessu máli. Og í þessu sambandi skil ég afstöðu hv. framsóknarmanna þannig að þeir í hjarta sínu fylgi auðvitað fremur ályktun miðstjórnar flokksins en boðum og bönnum Alþb. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjalla frekar um þetta mál að sinni. Nefndarmenn hv. fjh.- og viðskn. úr röðum sjálfstæðismanna munu að sjálfsögðu vinna að þessu máli og gera þær tillögur sem þeir telja eðlilegastar í málinu.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns geta þess og vekja athygli manna á því, að flestallir hæstv. ráðh. eru fjarverandi þessa umr. þ. á m. sá hæstv. ráðh. sem er flm. þessa máls. Gerist það nú æ og aftur, þegar rætt er um mál frá ríkisstj. sem hún leggur áherslu á að séu afgreidd, að enginn ráðh. hefur tíma til að vera við umr. og getur því ekki hlýtt á neinar spurningar sem til viðkomandi ráðh. kann að vera beint. Ég vil sem sé fara þess mjög eindregið á leit við hæstv. forseta, bæði nú og framvegis, að hann sjái helst til þess að a. m. k. 1. umr. í jafnstóru máli og hér um ræðir fari ekki fram öðruvísi en viðkomandi ráðh. sé viðstaddur. Það er óvirðing bæði við hæstv. forseta og viðkomandi þd. að tala hér fyrir tómum stólum ráðh. í málum sem þeir leggja höfuðáherslu á að Alþingi afgreiði á nokkrum klukkustundum. Ég vil sem sé spyrjast fyrir um það, hvort hæstv. forseti hafi gert ráðstafanir til þess að hæstv. fjmrh. sinni að þessu leyti þingskyldu sinni. 
             Um frv. til lánsfjárlaga og lánsfjáráætlun sem fylgir hefur þegar verið rætt mikið hér í Alþingi, bæði í ítarlegu máli í Ed. og nú fyrir örfáum dögum í Sþ. Er þeirri umr. raunar ekki lokið. Ég ætla því ekki að þessu sinni að bera í þann bakkafulla lækinn að fara að endurtaka ýmislegt af því sem þar hefur verið sagt, en fara fremur fljótt yfir sögu. Aðeins vil ég þó koma að nokkrum orðum, sem komu fram í furðulegri ræðu hæstv. fjmrh. áðan, og víkja þá fyrst að því, að það er að sjálfsögðu engin afsökun fyrir að vera að afgreiða lánsfjáráætlun nú á vordögum. Þegar lögum samkvæmt ber að afgreiða hana samfara fjárlagaafgreiðslu að hausti til, er það að sjálfsögðu engin afsökun fyrir slíku hátterni þó svo að menn hafi lagt fram eitthvert gerviplagg í des. um hugmyndir manna um ýmis atriði í lánsfjáráætluninni sem svo reyndust ekki hafa neitt hald þegar til kom. Það stendur eftir sem áður óhaggað, að hæstv. ríkisstj. og hæstv. fjmrh. bar ekki aðeins siðferðisleg, heldur einnig lagaleg skylda til að leggja fram lánsfjáráætlun samhliða fjárlögum. Og þeim bar lagaleg skylda til þess að standa þannig að málum, að lánsfjáráætlun yrði afgreidd fyrir áramót ásamt fjárlögum, til þess að menn gætu fengið heildstæða mynd af ríkisfjármálunum, en þyrftu ekki að vera að afgreiða þau í bitum fram eftir öllum vetri. Þetta hefur hæstv. ríkisstj. ekki getað gert, og er það einkennilegt til að vita um ríkisstj. sem var fyrst og fremst, að eigin sögn, mynduð til þess að bjarga heiðri og sóma Alþingis. Hún getur ekki einu sinni hagað störfum sínum hér á Alþingi þannig að hún standi við þá starfshætti sem ríkisstjórnum er lögskylt að framkvæma á Alþingi Íslendinga. Það er ekki mikill sómi að því hjá hæstv. ríkisstj., hvað þá þegar umr. fara hér fram dag eftir dag, eins og ég hef vakið athygli á, án þess að nokkur ráðh., sem málið varðar, sé viðstaddur. - Ég vil enn ítreka spurningu mína til hæstv. forseta deildarinnar, hvort hann hafi nokkurn grun um það, að hæstv. fjmrh. sé staddur - ja, mér liggur við að segja í landinu.  Hæstv. fjmrh. sagði í ræðu sinni hér áðan að það skipti engu máli hvort útgjöld ríkissjóðs, hefðbundin venjuleg útgjöld ríkissjóðs, væru fjármögnuð með framlagi á fjárlögum eða með lántöku í lánsfjáráætlun, það kæmi í sama stað niður. Þetta er auðvitað algerlega út í hött vegna þess að framlag á lánsfjáráætlun, lántaka, kemur fram sem breyting á lánahreyfingum, en ekki sem útgjöld á rekstrarreikningi. Og það er náttúrlega alveg fráleitt að halda því fram, að það skipti engu máli hvort hluti af hefðbundnum útgjöldum ríkissjóðs er færður sem lánahreyfing eða til útgjalda á rekstrarreikningi. Það væri teikandi létt að búa til fjárlagadæmi fyrir ríkissjóð, þar sem ríkissjóður væri ávallt rekinn með rekstrarafgangi á rekstrarreikningi og ríkisstj. hrósaði sér yfir því að hafa alltaf jákvæðan rekstrarafgang, með því einu að fjármagna hluta af útgjöldum ríkisins ávallt með lántökum og láta það koma fram sem hreyfingu á lánareikningum. Þetta hlýtur hæstv. fjmrh. að vita og mér er hulin ráðgáta hvernig hann getur komist að orði eins og hann gerði hér áðan, að það skipti engu máli. Það er einmitt þetta sem hæstv. fjmrh. er að gera núna. Mjög venjubundin útgjöld á venjulegum rekstrarreikningi fjárlaga, eins og afborgun af lánum og vaxtagjöld, sem að sjálfsögðu eiga að færast á rekstrarreikning, t. d. af Kröflulánum, sem samtals munu nema nokkuð á sjöunda milljarð gkr., þeim er nú breytt í fyrsta skipti, svo lengi sem ég man a. m. k., í sérstaka lántöku á lánsfjáráætlun og koma þannig fram sem hreyfing á lánajöfnuði. Og ég verð að taka það fram að þetta hlýtur auðvitað að skipta máli, þegar menn skoða rekstrarreikning ríkissjóðs, að fá ekki nema hlutamynd af heildardæminu þegar búið er að breyta venjulegum rekstrarútgjöldum ríkissjóðs að verulegu leyti yfir í tilfærslur á lánareikningum. Auðvitað er hægur vandi fyrir hvaða ríkisstj. sem er og hvaða fjmrh. sem er að haga þannig búskap sínum að velja t. d. inn á útgjaldareikning rekstrarreiknings þau útgjöld sem henni hentar og nægja nokkurn veginn til þess að tekjur dugi fyrir þeim, en taka síðan það, sem upp á vantar af rekstrarútgjöldum ríkisins, í erlendum lánum og láta það koma fram sem hreyfingu á lánareikningi og halda því svo fram og sýna reikningstölur úr ríkisbókhaldinu fyrir því, að ekki sé halli á ríkissjóði. Það er þetta sem Verslunarráðið var að benda á. Og mér er alveg hulin ráðgáta ef hæstv. fjmrh. er ekki það vel heima í þessum málum að honum sé þetta mætavel ljóst. Enn verra er þetta búskaparlag að sjálfsögðu þegar margir mánuðir líða frá því að fjárlög voru afgreidd - og útgjöld á rekstrarreikningi ríkissjóðs koma þar fram eins og þau eru áætluð - og þar til lánsfjárlög eru afgreidd, þegar verulegur hluti af rekstrarútgjöldum ríkissjóðs er færður yfir á lánsfjárlögin. Þetta hlýtur hæstv. fjmrh. að vita. Ég furða mig á því, að hann skuli halda að þetta skipti ekki nokkru máli þegar hann í öðru orðinu er að tala um hagstæða afkomu ríkissjóðs. Það er enginn vandi að búa til hagstæða afkomu á rekstrarreikningi ríkissjóðs á hverju einasta ári með svona bókhaldsbrellum. Það athyglisverðasta í ræðu fjmrh. hér áðan var þó þegar hann var að gera uppskátt fyrir þingheimi að hann hefði fundið í rn. sínu sjálfa erfðasyndina. Hann sagðist hafa orðið þess áskynja eftir að vera búinn að sitja í eitt ár í ráðherrastóli að fyrrv. fjmrh., Matthías Á. Mathiesen, hefði skilið erfðasyndina eftir í fjmrn. Hefur nú hæstv. fjmrh. helst unnið sér það til afreks í fjmrn. að finna sjálfa erfðasyndina þar, og ég ætla að vona fyrir hönd íslensku þjóðarinnar að hann gæti hennar vel svo að hún komist ekki mikið út fyrir fjmrn. Ég held að það sé ekki miklu meira sem ég hef við ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan að athuga, og fer ég ekki að gera það tímans vegna, né heldur ætlaði ég að fara mörgum orðum um lánsfjáráætlunina sjálfa, eins og ég sagði hér áðan, af þeim ástæðum sem ég tilgreindi, annað en aðeins að minna menn á að um svipað leyti í fyrra var afgreidd lánsfjáráætlun hæstv. ríkisstj. með samþykkt lánsfjárlaga. Samt sem áður, þó að lánsfjárlög væru afgreidd svona seint, vantaði mikið að þau stæðust. Þau lánsfjárlög, sem afgreidd voru á s. l. vori, voru raunar merkingarlaus vegna þess að svo til hver einasta tala, sem tiltekin var í afgreiðslu Alþingis, stóðst ekki þegar á reyndi. Ég minni bara hæstv. fjmrh. á að einn stjórnarliða, formaður fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, hv. þm. Halldór Ásgrímsson, vítti hæstv. fjmrh. fyrir það úr ræðustóli hér á Alþingi að hafa ekki haldið sig við þær heimildir til lántöku sem Alþingi veitti á s. 1 vori. Hann tók það sérstaklega fram, þessi stjórnarsinni, að það hefði verið tekið fram fyrir ári af honum og fleirum, að til þess væri ætlast að þær tölur, sem þá voru afgreiddar í lánsfjárlögum, væru fastar tölur. Því hefði hæstv. fjmrh. ekki fylgt, heldur haft afgreiðslu Alþingis að engu. Formaður fjh.- og viðskn. vítti þetta og sagði að slík afgreiðsla af hálfu Alþingis væri auðvitað marklaus. Eftir eins árs reynslu af framkvæmd hæstv. fjmrh. á þessu máli má reikna eins með því, að þau lánsfjárlög, sem hér er verið að afgreiða, verði jafnmarklaus og þau lánsfjárlög sem afgreidd voru í fyrra og því ástæðuminna að fara mjög mörgum orðum um þau efni. Hins vegar verð ég að segja eins og er - og ástæðulaust að draga fjöður yfir það, að almennar þjóðhagshorfur á árinu í ár verða sem komið er að teljast allgóðar. Þjóðhagsstofnun hefur t. d. áætlað að verð þjóðarframleiðslu á Íslandi geti orðið óbreytt frá fyrra ári, en í millitíðinni hafa verið gerðir samningar um skreiðarsölu, sem eru 10% hærri en samningarnir sem gerðir voru í fyrra, og um saltfisksölu sem eru 70% hærri en gerðir voru í fyrra. Auk þess er vitað að fiskmjölsverð á heimsmarkaði er nú hærra en það var á s. l. ári og ríkisstj. sjálf, forsrh. sjálfur hefur sagt að hann eigi von á því - og er staðfest af sjútvrh. - að verðlagsþróun á árinu á útfluttum fiskafurðum Íslendinga í Bandaríkjunum verði hagstæð. Þá er einnig talið líklegt að verð á áli og kísiljárni muni hækka í ár og auk þess hefur gengi Bandaríkjadollars styrkst allnokkuð. Af þessu öllu má sjá að öll ytri skilyrði okkar þjóðarbúskapar hljóta nú að teljast nokkuð góð, miklu betri en menn áttu von á. Og þessi góðu ytri skilyrði ættu að geta veitt hæstv. ríkisstj. sérstaka möguleika á því, meiri en oft áður, að ná stöðugleika í íslensku efnahagslífi án þess að rýra lífskjörin. Þetta hafa ráðherrar ríkisstj. raunar sjálfir tekið fram. Þeir hafa tekið það fram og það er rétt, að ytri aðstæður séu okkur nú á ýmsan hátt miklu hagfelldari en menn áttu von á. Þeim mun vandaminna ætti að vera fyrir hæstv. ríkisstj. að tryggja stöðugleika í búskap þjóðarinnar án þess að þurfa að rýra lífskjör. Og sér í lagi ætti við þessar aðstæður að skapast tækifæri til þess að draga úr verðbólgu án almennrar kjaraskerðingar. Forsrh. lýsti því yfir - eða það er haft eftir honum í blaði í dag, að nú sé verðbólguhraðinn kominn niður í 35%. Miðað við allar þessar hagfelldu ytri aðstæður, sem ég taldi upp áðan, ætti að vera vandalaust fyrir hæstv. ríkisstj. að tryggja að verðbólgan á þessu ári færi ekki mikið yfir 40–42%. Til þess hefur hún allt í höndunum. Hún hefur hækkandi verð á ýmsum helstu útflutningsvörum landsmanna. Hún hefur miklu hagstæðari samninga um skreiðarsölu. Hún hefur 70% hærra saltfiskverð en var í fyrra. Hún horfir að eigin sögn fram á líklega verðhækkun á íslenskum fiski í Bandaríkjunum. Hún hefur stöðugt gengi Bandaríkjadollars. Hún hefur líklega verðhækkun á áli og kísilmálmi. Allt þetta ætti að gera henni þetta verk miklu auðveldara en ríkisstjórnum á undanförnum árum. Það ætti því að vera hæstv. ríkisstj. innan handar að tryggja að verðbólgan, sem nú er 35%, fari ekki mikið yfir 42–45%. Og gangi það ekki eftir, þá er það, eins og komið hefur fram í máli ríkisstj. sjálfrar, ekki ytri aðstæðunum að kenna, sem ráðherrarnir hafa keppst hver við annan um að lýsa sem svona hagfelldum, heldur því einu að ríkisstj. hefur mistekist að nýta sér það lag sem nú er til þess að ná árangri. Nái ríkisstj. ekki þeim árangri á árinu að verðbólgan fari ekki yfir 42–45%, þá er það vegna þess að hún hefur ekki getað nýtt sér þessar hagstæðu ytri aðstæður sem forsrh., fjmrh. og sjútvrh. eru ávallt að guma af. Það er satt, að ríkisstj, hefur a. m. k. þrjú s. l. ár aldrei haft jafngóð tækifæri til þess eins og nú vegna hagstæðra ytri aðstæðna að ná árangri. Og þá stendur upp á þessa ríkisstj. að sýna hvað hún getur. Þeir hafa sagt það, hæstv. ráðh., að ef svo færi eins og ég er að lýsa hér og þeir hafa sjálfir lýst, þá sé þetta ekki mikill vandi. Nú skulum við sjá. Nú hefur verið samið um 10% hærra verð á skreið en í fyrra, 70% hærra verð á saltfiski, kísilmálmur hækkar verulega á heimsmarkaði, ál einnig. Að sögn sjútvrh. á hann von á fiskverðshækkun á Bandaríkjamarkaði. Staða Bandaríkjadollars er styrk, verðbólgan er að sögn hæstv. forsrh. komin niður í 35%. Ef ríkisstj, nær ekki þeim árangri sem hún segist stefna að, sem hún hefur betra tækifæri til að ná nú í ár heldur en margar ríkisstj. á umliðnum árum hafa haft, hverjum er það þá að kenna, við hvern getur forsrh. þá sakast annan en sjálfan sig? Að sjálfsögðu engan. Hins vegar gefur sú lánsfjáráætlun, sem hér er til afgreiðslu, því miður ekki góðar vonir um að ríkisstj. kunni að halda á þessum hagfelldu ytri aðstæðum sem ég skal vissulega ekki draga úr að er rétt hjá henni að hún á nú að fagna. Herra forseti. Þá kemur það einnig til með að hjálpa ríkisstj., sem aðrar ríkisstjórnir hafa ekki fengið að njóta góðs af, að nú í fyrsta skipti um margra ára bil er um verulega innlánsaukningu að ræða hjá öllum bankastofnunum í landinu. Nú er vaxtastefna Alþfl. loksins farin að skila þeim árangri að það er að verða jafnvægisbúskapur í peningamarkaðnum í landinu og með mánuði hverjum aukast innlán í bönkum og ráðstöfunarfé bankanna til útlána. Hæstv. ríkisstj. gumar af því, að þetta hafi gerst, en hún gleymir að geta þess, hverjum það er að þakka og hverju. Það er auðvitað því að þakka, að upp var tekin sú vaxtastefna sem að skoðun allra bankamanna, án tillits til hvar þeir eru í flokki, hefur skapað þetta ástand á peningamarkaðnum. Þeir standa upp núna, þegar bankarnir flytja ársskýrslur sínar, hver eftir annan - og enginn þeirra tengdur Alþfl. - til þess að lýsa því yfir, að þarna hafi orðið alger kaflaskipti á s. l. mánuðum í þróun peningamála og innlánsmála lánastofnana. Og hver eftir annan lýsa þeir því yfir, að þetta sé að þakka ákvæðunum sem við Alþfl.-menn höfum verið skammaðir hvað mest fyrir að hafa beitt okkur fyrir að sett yrðu í hin svonefndu Ólafslög vorið 1979. Engin ríkisstj. hefur áður búið við slíkt árferði í peningamálum, - engin. Íslendingar, sem þekkja ekki aðra bankapólitík en þá að lánsfé sé svo takmarkað að það verði að skammta úr hnefa, horfast nú í fyrsta skipti í augu við þann möguleika að bankarnir geti haft yfir mjög verulegu innlánsfé að ráða sem standi til ráðstöfunar m. a. fyrir hæstv. ríkisstj. Ég ætla aðeins að biðja menn að hugsa um þau orð í þessu sambandi sem féllu á ársfundi Seðlabanka Íslands nú fyrir nokkrum dögum. Og ég ætla að biðja menn að skoða fréttir blaðanna af aðalfundum bankanna sem haldnir hafa verið að undanförnu, þó að það séu að vísu undantekningar, einkum og sér í lagi um einn ríkisbankann. En nú standa vonir til að eitthvað fari þar að rofa til, a. m. k. ef marka má dugnað og framtak hv. þm. Alberts Guðmundssonar sem þar er bankaráðsformaður og ætlar að beita sér af sínum alkunna dugnaði fyrir því að reyna að rífa þann banka upp og áfram. Engin ríkisstj. hefur áður búið við slík skilyrði í peningamálum og mér er sagt að ef þessi þróun haldi áfram geti ríkisstj. átt kost á því sem engar ríkisstjórnir hafa átt á umliðnum árum að breyta mjög verulega til á árinu um lánaáform sín og hverfa frá því að taka eins mikið af erlendum lánum og að er stefnt, en auka þess í stað lántökur sínar á innlendum peningamarkaði. Það er álit bæði Seðlabanka og Þjóðhagsstofnunar að þessi möguleiki sé fyrir hendi, ef sú hagkvæma þróun í innlánsmálum bankastofnana heldur áfram sem þegar er hafin. Slíkum ytri aðstæðum hafa engar ríkisstjórnir átt að fagna önnur en sú sem nú situr að völdum í landinu. Því sameinast allt, bæði út á við og inn á við, sem ætti að geta hjálpað þessari hæstv. ríkisstj. að ná árangri í ár. Hitt er svo allt annað mál, hvort hæstv. ráðherrar og þeir, sem að ríkisstj. standa, eru menn til þess að leika þannig úr þeim spilum, sem þeir hafa fengið á höndina, að þeir nái einhverjum árangri, að þeir fái einhverja slagi. Herra forseti. Það mál, sem almenningur bíður sjálfsagt hvað óþreyjufyllstur eftir að hljóti afgreiðslu hér í þessari deild, er till., sem kom fram í Ed., um heimild fyrir ríkisstj. til þess að taka lán til að hefja byrjunarframkvæmdir við flugstöð á Keflavíkurflugvelli ef að áliti utanrrh. verður nauðsynlegt að hefja þær framkvæmdir á þessu ári. Nú hefur því verið haldið fram, m. a. af nokkrum þm. Framsfl. í Ed., að málið væri ekki enn það vel undirbúið og undirbúningi væri ekki lokið þannig að ekki væri ástæða til þess að taka um það ákvörðun nú. Vegna þessara yfirlýsinga hef ég aflað mér sérstakra upplýsinga í utanrrn., bæði hjá varnarmáladeild og hinni almennu deild. Þar er mér tjáð að öllum undirbúningi að smíði flugstöðvarinnar sé lokið og útboð geti farið fram. Að sögn utanrrn.-manna er ekkert að vanbúnaði, að þessi ákvörðun sé nú þegar tekin, og enginn undirbúningur, sem eftir er að vinna, sem geti komið í veg fyrir að hafist sé handa er ákvörðun liggur fyrir. Ég hef óskað eftir því, að þeir utanrrn.-menn og forstöðumaður varnarmáladeildar utanrrn. komi á fund fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis á mánudagsmorgun til að staðfesta þetta fyrir nefndinni sem ég hef hér sagt. Í annan stað er því haldið fram, að framkvæmdin við flugstöðina þurfi ekki að hefjast fyrr en í síðasta lagi fyrir októbermánuð árið 1982, því að þá fyrst falli fjárveiting Bandaríkjaþings úr gildi. Þetta er ekki rétt. Að vísu er það rétt, að fjárlagaár Bandaríkjanna hefst í okt. 1981 og lýkur í okt. 1982 og í okt. 1982 fellur úr gildi sú fjárveiting sem samþykkt var til byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. En að áliti utanrrn. - og þetta mun ég líka fá staðfest í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar á morgun - er nauðsynlegt að geta hafið framkvæmdir helst fljótlega eftir n. k. áramót. Því er að mati utanrrn. tímabært að taka ákvörðun nú. Það má e. t. v. slá henni á frest í fáar vikur eða örfáa mánuði, en utanrrn., bæði ráðh. og starfsmenn utanrrn. sem við þetta mál hafa fengist, telja tímabært að taka ákvörðunina nú og nauðsynlegt að einhverjar framkvæmdir verði hafnar fljótlega eftir næstu áramót. Þetta verður einnig staðfest á fundi fjh.- og viðskn. - ætla ég - n. k. mánudag. Þá er það tvímælalaust álit utanrrh., að flokksbræður hans í Framsfl. allir séu honum sammála um þetta flugstöðvarmál. Þeir hafa hins vegar kosið að snúa við honum baki og skilja hann einan eftir um afstöðu, a. m. k. í Ed. Ég trúi vart að það sé að undirlagi Framsfl. sem það er gert, að utanrrh. var þar látinn standa einn, en flokksbræður hans sneru baki við honum. Slíkt verður aðeins að undirlagi eins hóps manna hér á þinginu, að undirlagi þeirra 11 þm. Alþb. sem að mati utanrrh. eru einu þm. sem andvígir eru þessari framkvæmd af hinum 60 sem hér sitja. Finnst mönnum það rétt lýðræði og rétt þingræði, eins og málið er í pottinn búið, að 11 þm. á 60 manna löggjafarsamkomu skuli mynda hér meiri hl., að 11 þm. Alþb. skuli beygja alla þm. Framsfl. utan einn og sá eini skuli vera látinn standa einn af sínum flokksbræðrum, þó svo hann sé aðeins að framfylgja stefnu flokksins sem fyrst var mörkuð af varaformanni Framsfl. 22 okt. 1974 og var síðast ítrekuð á aðalfundi miðstjórnar Framsfl. s. l. sunnudag? Það er von að menn spyrji hvernig það geti gerst, að næststærsti stjórnmálaflokkur þjóðarinnar skuli láta 11 alþm. Alþb. svínbeygja sig með þessum hætti. Skýringin er mjög einföld. Skýringin er sú, að árið 1978 varð Framsfl. fyrir mesta pólitíska áfalli í sögu sinni. Þá tapaði hann ekki aðeins fjölmörgum þingsætum og varð minnsti flokkur landsins, heldur tapaði hann í ýmsum tryggustu kjördæmum sínum talsverðu af sínu tryggasta fylgi yfir til kommúnista. Einn af þeim, sem beið hvað mest tap í þessum kosningum, er núv. formaður Framsfl., hæstv. sjútvrh., sem ekki aðeins varð að horfa á eftir heilum sveitahreppum yfir til Alþb., heldur missti einnig þingsæti í sínu kjördæmi vegna uppgangs Alþb. Og þessir menn urðu svo skelfingu lostnir yfir þessum tíðindum, að þeir tóku þá ákvörðun að þeir yrðu framvegis að lima sig svo þétt upp að íslenskum kommúnistum, að ekki gengi þar hnífurinn á milli, og það mætti aldrei koma til ágreinings milli Framsfl. og kommúnista ef Framsfl. ætti að vinna þetta fylgi aftur. Þess vegna var það í ríkisstj. Ólats Jóhannessonar að ef kom upp ágreiningur í ríkisstj. milli kommúnista og Alþfl.-manna, þá vöruðu framsóknarmenn sig alltaf á því að ganga ávallt með Alþb. í þeim leik. Þeir þorðu ekki að efna til ágreinings við þá. Í kosningunum 1979 þóttust framsóknarmenn hafa fengið sönnur fyrir því, að þessi stefna um undirlægjuhátt við kommúnista væri rétt því að þeim tókst að vinna aftur nokkuð af þeim atkvæðum, sem þeir höfðu tapað til Alþb. í kosningunum þar áður, og formaður flokksins endurheimti þingsætið á Vestfjörðum. Eftir þessi úrslit, þar sem framsóknarmenn þóttust vera búnir að fá sönnur fyrir því, að undirlægjuskapur við kommúnista skilaði þeim árangri í atkvæðum, hefur Framsfl. að örfáum mönnum undanskildum verið svínbeygður undir íslenska kommúnista, meira að segja gengið svo langt, að formaður þingflokks Framsfl. lýsir því í blaðaviðtali að hann viti ekki betri menn, hreinskiptnari menn eða menn, sem hann vildi heldur eiga samleið með, heldur en íslenska kommúnista. Slík er skelfingin orðin.  Herra forseti. Að sjálfsögðu munum við láta reyna á þessi mál hér í þinginu. Við munum láta reyna á það, hvort framsóknarmenn í Nd. ætla líka að láta utanrrh. sinn standa einan og hafa að engu samþykkt síns eigin flokks, gera ómerking úr fyrrv. utanrrh. sínum og varaformanni flokksins, Einari Ágústssyni, vegna hræðslunnar við kommúnista, vegna þrælslundarinnar í þeirra garð. Við skulum bíða og sjá hvernig þau átök og það uppgjör endar. Í blöðunum hefur verið látið að því liggja að einn mætur maður hér á Alþingi, Albert Guðmundsson, mundi hlaupa þar undir bagga. Ég hef enga trú á að svo muni verða. 26. mars s. l. voru þessi mál til umr. hér á Alþingi. Þar var hv. þm. Albert Guðmundsson ekkert að liggja á sínum skoðunum frekar en hann er vanur að gera þegar hann stígur hér í ræðustól og þarf að taka afstöðu til mála. Afstaða hv. þm. var mjög afdráttarlaus og skýr. Hann sagði um flugstöðina á Keflavíkurflugvelli orðrétt, með leyfi hæstv. forseta, m. a. þetta: „Það hefur komið í ljós að við samkomulag um myndun ríkisstj. var gerður svokallaður málefnasamningur milli þeirra sem standa að ríkisstj., leynt eða ljóst. Í þessum málefnasamningi segir að ákvörðun skuli ekki tekin um flugstöðvarbyggingu nema að fengnu samþykki allra aðila innan ríkisstj. og allir séu sammála um að málið komi á dagskrá. Ég tel að enginn flokkur eigi að hafa neitunarvald, hvorki innan ríkisstj. né á Alþingi, um slík mál sem þessi. Ég vil mótmæla því, að þetta mál komi ekki fljótlega á dagskrá. Ég óska eftir því, að þetta stórmál komi á dagskrá Alþingis hið fyrsta og að Alþingi taki ákvörðun um framhaldið. Ef ríkisstj. telur sér ekki fært að bera þetta mál fram verða þeir, sem telja sig frjálsa og óháða, að bera málið fram og láta reyna á það á Alþingi hver hinn eiginlegi vilji Alþingis og alþm. í þessu máli er. Og ég hef þá trú að þrátt fyrir málefnasamninginn sé meirihlutavilji á Alþingi fyrir því að framkvæmd við flugstöðvarbygginguna verði hafin sem fyrst.“  Þetta, herra forseti, sagði þessi mæti þm. 26. mars s. l. um flugstöðvarbygginguna. Hann talaði enga tæpitungu. Hann bað um að málið yrði látið ganga til Alþingis strax. Hann sagði að ef ríkisstj. gerði það ekki yrðu þm. að taka sig saman um að gera það. Og hann bað um að málið kæmi hér til afgreiðslu svo að hægt væri að samþykkja það. Og halda menn að hv. þm. Albert Guðmundsson, sem þannig talaði 26. mars, muni í byrjun apríl greiða atkv. í þveröfuga átt?



Herra forseti. Ég þakka virðulegum forseta fyrir þann velvilja sem hann sýnir mér með því að gefa mér orðið, en ég sá ekki beint ástæðu til að kveðja mér hljóðs fyrr en síðasti ræðumaður lauk máli sínu, og þá geri ég það til þess að bera af mér það orð sem hann með orðum sínum reynir að festa við mig. Allt, sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson lét hér falla í minn garð, er að sjálfsögðu rétt. En ég tel að sú till., sem fram hefur komið í sambandi við lánsfjáráætlunina og varðar upphaf framkvæmda við umrædda flugstöð á Keflavíkurflugvelli, sé ekkert í áttina að þeirri hugmynd sem ég kom fram með hér. Ég vil taka það fram, að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson upplýsti að öll úfboðsgögn væru tilbúin til byggingarframkvæmda vegna þessarar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli, og dreg ég það ekki í efa. Líklega er það rétt, enda voru upplýsingarnar fengnar hjá utanrrn. og varnarmálanefnd. Þá taldi þm. furðulegt að Alþingi skuli láta lítinn minni hl. á Alþingi ráða í þessu máli. Hinn virðulegi þm. er ekki að láta lítinn minni hl. á Alþingi ráða þessu máli eða framgangi málsins með þeirri till. sem hann flytur hér. Hann er að láta enn þrengri hóp þm., ríkisstj., ráða í þessu máli. Og það er hægt að þrengja þann hóp ráðh. enn þá meira, því að eftir upplýsingum, sem fyrir liggja, er hver ráðh. í ríkisstj. með neitunarvald, þannig að hann er að afhenda hér ákvörðunarvald til einstakra ráðh. í ríkisstj., og einmitt því var ég að mótmæla. Ég hef verið á móti því, að þessi till. kæmi fram í því formi sem hún er núna. En ég hef líka lýst því yfir, að það kemur ekki til mála annað en meiri hluti Alþingis ráði í þessu máli eins og öðrum. Ef Alþb. heldur að það geti ráðið að fengnum meiri hl. Alþingis, þegar Alþingi hefur tekið ákvörðun um að bygging skuli fara fram, þá er það misskilningur hjá Alþb.-mönnum eða öðrum þeim minnihlutahópum sem halda sig sterkari en meirihlutavald á Alþingi. En ef þið hafið ekki kjark, kæru vinir úr Alþfl., til að bera fram þá till. sem kæmi hugmyndum ykkar og vilja á framfæri, þá skuluð þið ekkert vera að koma með sýndarmennskutillögur, því að þessi till. leysir ekki þau mál sem þið viljið leysa. Við skulum láta reyna á það þegar þar að kemur. Ég vil sem sagt mótmæla því, að sú tillaga, sem hér hefur verið lögð fram í sambandi við lánsfjáráætlunina, geri neitt annað en að þrengja vald til ákvörðunar um framkvæmdir við hina nýju flugstöðvarbyggingu á Keflavíkurflugvelli, alveg þveröfugt við það sem till. á Alþingi segði til um ef Alþingi væri að taka ákvörðun um að hefja byggingarframkvæmdir. Þessi till., eins og hún liggur fyrir núna, gerir ekkert annað. Ég harma að hæstv. utanrrh. skuli vera fjarstaddur. Hún gerir ekkert annað en fullnægja því sem hann þarf að fullnægja sjálfum sér með, þ. e. að fylgja eftir ákveðnum ummælum sem hér hafa verið viðhöfð á Alþingi.



Herra forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu, að hv. þm. Albert Guðmundsson, eins og ég bjóst við að hann mundi gera, stendur í einu og öllu við yfirlýsingu sína og orð sem féllu 26. mars s. l. um kröfu um að málið verði afgreitt með þingmeirihluta og styður að sjálfsögðu þá afgreiðslu. Ég vil aðeins taka það fram, að það liggur engin till. fyrir í málinu. Það hefur engin till. verið lögð fram í þessu máli og liggur engin till. frammi í málinu í þessari hv. deild. 



Herra forseti. Ég fagna því, að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson lýsir yfir fullri samstöðu við hug minn og tal í þessu máli, og ég fagna því, að hann - og ég reikna þá með hans þingflokkur - muni vilja og sé reiðubúinn til þess að starfa að slíkri tillögugerð. En ég vil jafnframt undirstrika það, að ég er ekki reiðubúinn til þess að steypa þjóðinni út í langvarandi stjórnarkreppu, eins og reynsla er fyrir, vegna þessa máls. Ég vona að við eigum samstarf í þessu máli.



Herra forseti. Aðeins um það sem hér hefur síðast verið mælt. Ég skil orð beggja síðustu hv. ræðumanna á þá leið að þeir muni bindast samtökum í þessu máli. Ég styð það. Og hv. þm. Albert Guðmundssyni get ég sagt að þó að þessi ríkisstj. klofni með einhverjum hætti, þá verður það án efa skoðað rækilega af þingflokkum stjórnarandstöðunnar, hvort þeir séu ekki tilbúnir til þess að koma til liðsinnis við þá, sem eftir sitja, til að bjarga þjóðinni frá glötun.



Herra forseti. Á þskj. 631 flyt ég frv. til l. um tilraunastöð Búnaðarsambands Suðurlands og Rannsóknastofnunar landbúnaðarins að Stóra-Ármóti. Meginefni þessa frv. er fólgið í því, að landbrh. er heimilt að semja við stjórn Búnaðarsambands Suðurlands um sameiginlegan rekstur tilraunastöðvar að Stóra-Ármóti í Flóa. Árið 1952 tókst Búnaðarsambandi Suðurlands að fá jörðina Laugardæli í Hraungerðishreppi leigða til 25 ára og stofnaði þar tilraunastöð í nautgriparækt. Jörðin var í eigu Kaupfélags Árnesinga sem hafði rekið þar bú í 15 ár, en þetta vor seldi Kaupfélagið Búnaðarsambandinu bústofn og lausafjármuni alla og leigði því jörðina á hagstæðum kjörum til starfrækslu tilraunastöðvar í nautgriparækt. Þáv. nautgriparæktarráðunautur gekkst fyrir því að ríkissjóður styrkti þessa stofnun með árlegu framlagt, og gerði það Búnaðarsambandinu kleift að hefja nauðsynlegar framkvæmdir í Laugardælum. En tilraunastöðinni var þá þegar ætlað fjölþætt hlutverk, sérstaklega á sviði tilrauna í nautgriparækt og mjólkurframleiðslu. Á þeim 28 árum, sem þessi tilraunastöð hefur starfað í Laugardælum, hefur hún sinnt fjölþættum viðfangsefnum á sviði tilrauna. Skulu hér rakin helstu verkefni stöðvarinnar, sem hún hefur fengist við, nokkurn veginn í réttri tímaröð. 1. Afkvæmarannsóknir á nautum. 2. Tilhögun beitar og áburðargjafar á ræktað land fyrir mjólkurkýr. 3. Sumarbeit lambáa á ræktað land. 4. Samanburður á vaxtarhraða og kjötgæðum ungneyta af íslenskum stofni og blendinga af Galloway-stofni. 5. Fóðurtilraunir á kálfum til lífs og til slátrunar. 6. Tilraunir með mismikla votheysgjöf til mjólkurkúa í lágri eða hárri nyt. 7. Könnun á kjarnfóðurgildi grasmjöls og grasköggla. 8. Rannsóknir á gildi þess að blanda dýrafitu í grasköggla. 9. Rannsóknir á átgetu mjólkurkúa á heyi með mismikilli kjarnfóðurgjöf. 10. Samanburður á afurðagetu mjólkurkúa sem fóðraðar eru á snemmslegnu og síðslegnu heyi. Í fyrstu var leitað af hálfu Tilraunastöðvarinnar í Laugardælum samstarfs um verkefnaval og framkvæmd tilrauna við Tilraunaráð búfjárræktar sem þá var sú stofnun sem fór með þessi mál í umboði ríkisins. Síðan færðist þetta samstarf yfir á herðar Rannsóknastofnunar landbúnaðarins af hálfu ríkisins, eftir að sú stofnun var sett á laggir, og s. l. sex ár hefur Rannsóknastofnun landbúnaðarins haft fastan tilraunaeftirlitsmann í Laugardælum auk þess sem sérfræðingur á stofnuninni hefur komið þar vikulega. Fullyrða má að samstarf þessara aðila hefur gengið með ágætum og árangur af starfi þessarar tilraunastöðvar hefur orðið veigamikill fyrir íslenskan landbúnað. Í Laugardælum er aðstaða að ýmsu leyti góð eða sæmileg enda þótt þar sé margra úrbóta þörf. Þannig er þó ástatt, að Búnaðarsamband Suðurlands hefur á undanförnum árum leitað eftir því að fá jörðina Laugardæli keypta af Kaupfélagi Árnesinga, en þær tilraunir hafa ekki borið árangur. Nú hefur Búnaðarsambandið jörð þessa á leigu til fimm ára og kann auðvitað að vera að unnt sé að fá þann leigusamning framlengdan. En óvissa er slík um framtíð stöðvarinnar á þessum stað að forráðamenn Búnaðarsambandsins telja hana ekki til frambúðar. Á s. l. vori var Búnaðarsambandi Suðurlands gefin jörðin Stóra-Ármót í Hraungerðishreppi fyrir tilraunastarfsemi Búnaðarsambandsins. Jörðin er álíka landmikil og Laugardælir eða um 700 hektarar og ræktunarland er þar gott. Jörðin er nágrannajörð við Laugardæll. Fyrirhugað er að flytja starfsemi þessarar tilraunastöðvar frá Laugardælum að Stóra-Ármóti og er þetta frv. flutt til þess að kveða á um samstarf Rannsóknastofnunar landbúnaðarins fyrir hönd ríkisins og Búnaðarsambands Suðurlands um að flytja stöðina til sem þessu nemur og um starfrækslu hennar þar. Ég tel í fyrsta lagi að það sé mjög nauðsynlegt að halda áfram starfi þessarar tilraunastöðvar sem rekin hefur verið af myndarskap af Búnaðarsambandi Suðurlands. Einnig tel ég það æskilegt form, að samið sé um hlutdeild ríkisins í þeirri uppbyggingu, sem þarna er fyrirhuguð, og um fyrirhugaðan rekstur á hinum nýja stað. Í frv. er kveðið á um það, að þátttaka ríkissjóðs í kostnaði við mannvirkjagerð og rekstur ákvarðist af fjárveitingu hverju sinni. Enn fremur er kveðið á um það, að við tilraunastöðina starfi sérfræðingur í fóðurfræði og rannsóknamaður sem ráðnir séu af Rannsóknastofnun landbúnaðarins og þar með á ríkislaunum. Það er mjög heppilegt að starfsemi sem þessi sé að veigamiklu leyti á ábyrgð og í höndum heimaaðila, og ég lít svo til að með því frv., sem hér er flutt, sé stefnt að heppilegu fyrirkomulagi á rekstri þessarar tilraunastöðvar er gæti e. t. v. orðið fyrirmynd að slíkri starfsemi annars staðar á landinu. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að óska eftir því, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og til hv. landbn.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt um það mál sem liggur fyrir og hæstv. landbrh. hefur mælt hér fyrir. Þetta er stórmál fyrir bændasamtökin á Suðurlandi sem hér hefur verið lagt fram. Eins og hæstv. ráðh. minntist á hefur verið rekin tilraunstöð í Laugardælum í 28 ár þar sem ýmis mikilvæg málefni hafa verið rædd og rannsökuð og gerðar tilraunir á margvíslegum þáttum landbúnaðarins, bæði hvað varðar fóðrun mjólkurkúa og beit á ræktað land, afkvæmarannsóknir og margs konar fóðurtilraunir: Þetta eru þær rannsóknir sem landbúnaðurinn byggist að stórum hluta á og er mjög mikils vert að gerðar séu úti í hinum stærri landbúnaðarhéruðum. Er Suðurland óneitanlega eitt af þeim. Sú stöð, sem þarna hefur verið rekin af Búnaðarsambandi Suðurlands, nær yfir fjórar sýslur á Suðurlandi. Það er mjög mikilvægt að sú samstaða, sem ríkt hefur, geti haldið áfram. Þar á ég ekki síst við það, að Rannsóknastofnun landbúnaðarins hefur haft þarna aðstöðu og verið góð samvinna við þá stofnun um framkvæmd og uppbyggingu tilraunanna. Ráðunautar Búnaðarsambandsins hafa líka átt þarna gott starf við að skipuleggja þær tilraunir. Ég vil undirstrika það, að ánægjulegt er að þetta frv. skuli nú liggja fyrir. Það verður athugað í landbn. sem ég á sæti í, og ætla ég því ekki að ræða þetta nánar núna, en vil taka það fram, að ég hvet til að þessu máli verði hraðað í gegnum þingið.