Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta til l. um breyt. á l. um iðnlánasjóð er komið frá Nd. og er framhald á breyt. á sömu l., sem samþ. var á síðasta þingi, þar sem iðnlánasjóði var heimilað m.a. að mynda nýjan lánaflokk í því skyni að veita sérstök hagræðingarlán til viðbótar almennum lánum sjóðsins. Það mál hefur svo verið undirbúið, sett reglugerð í júlímánuði í sumar um hagræðingarlánin, og ríkisstj. veitti fyrir sitt leyti sjóðnum heimild til að gera tilraun með almennt lánsútboð, og um það hefur verið haft samráð milli ríkisstj. og Seðlabanka. Og það er meginefni þessa máls hér, að ef iðnlánasjóður býður út almennt skuldabréfalán samkvæmt þessari grein, mega skuldabréfin svo og vextir af þeim vera undanþegin framtalsskyldu og skattlagningu á sama hátt og sparifé, sbr. 21. gr. l. nr. 90 7. okt. 1965, um tekjuskatt og eignarskatt. Við athugun málsins var m.a. talið nauðsynlegt, til þess að örva sölu slíkra bréfa, að slíkt skattfrelsi væri veitt. Ég vil mega leyfa mér að mega vænta þess, að þetta frv. geti haft skjótan framgang hér í hv. d. eins og í Nd., og þá á ég við með því, að reynt verði að ljúka afgreiðslu þessa máls fyrir þinghlé, sem gefið yrði fyrir jólin, og skuldabréfalánin eða undirbúningur þeirra er það langt kominn, að lánsútboðið gæti þá hafizt hvað úr hverju úr því. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Menntmn. hefur haft til athugunar milli umr. það frv., sem hér liggur fyrir, og brtt. þær, sem fyrir lágu við 2. umr. málsins, en voru þá allar teknar aftur til 3. umr. N. flytur nú 2 nýjar brtt. við frv., og eru þær á þskj. 133. Er fyrri till. miðuð við þær breyttu aðstæður, sem hafa skapazt við tilkomu íslenzks sjónvarps, en hin siðari lýtur að upplýsingaskyldu manna um útvarpsafnot, tilkynningarskyldu, sölu, afhendingu og leigu viðtækja og notkun nafnskírteina í því sambandi. Innheimtustjóri og framkvæmdastjóri fjármáladeildar útvarpsins mættu á fundi n. og gáfu þar ýmsar upplýsingar. Þeir tjáðu n., að töluverðir erfiðleikar væru á því að afla nægra upplýsinga um útvarpsafnot manna og það væri á því mikill misbrestur, að sú tilkynningarskylda, sem útvarpsl. leggja mönnum á herðar, væri rækt á fullnægjandi hátt. Leiddi þetta til óeðlilega lágrar innheimtu á afnotagjöldum og ætti sinn þátt í rekstrarhalla útvarpsins. Þeir töldu, að erfitt væri að afla nógu ýtarlegra upplýsinga frá innflytjendum og öðrum, sem verzla með viðtæki, og þess mundu jafnvel vera dæmi, að kaupendur viðtækja gæfu upp röng nöfn og heimilisföng. Þeir lögðu m.a. mikla áherzlu á það, að aflað yrði ótvíræðrar lagaheimildar til þess að krefjast framvísunar nafnskírteina í öllum viðtækjaviðskiptum, svo að auðveldara yrði að fylgjast með viðtækjaeign og útvarpsafnotum fólks, og einnig lögðu þeir mikla áherzlu á, að aflað yrði lagaheimildar til þess að skylda menn til þess að gefa upplýsingar um útvarpsafnot sín. Að fengnum þessum upplýsingum taldi menntmn. rétt að flytja þær brtt., sem eru á þskj. 133. Um síðari till. á því þskj. sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða eða um efni hennar og rökstuðning fyrir henni frekar en ég hef nú þegar gert. En um fyrri brtt. er það að segja í sambandi við hana, að langsamlega flest sjónvarpsviðtæki, sem eru í notkun hér á landi, munu einnig hafa útbúnað til hljóðvarpsmóttöku. Okkur var tjáð í n., að það mundu eingöngu vera fáein af elztu sjónvarpstækjum, sem ekki hefðu slíkan útbúnað. Það má því jafnvel gera ráð fyrir því, að eigendur sjónvarpsviðtækja láti sér þau ein duga fyrir hvort tveggja, sjónvarp og hljóðvarp. Það væri óeðlilegt, að þessir notendur slyppu þannig við að greiða afnotagjald hljóðvarps. Með fyrri brtt. á þskj. 133 er lagt til, að eigendur sjónvarpsviðtækja, sem hafa hljóðvarpsútbúnað, verði jafnframt taldir eigendur hljóðvarpsviðtækja. Um hljóðvarpsafnotagjald þeirra gildir þá að sjálfsögðu sú almenna regla, sem gildir yfirleitt um afnotagjald af hljóðvarpi, þannig að þótt heimilað verði að krefjast sjónvarpsafnotagjalds af hverju sjónvarpsviðtæki, þótt fleiri en eitt séu á heimili; mundi annað gilda um hljóðvarpsafnotagjald, miðað við þann hátt, sem hafður er á nú um þá gjaldheimtu, sem ekki er lagt til, að verði neitt breytt með þessu frv. Við síðustu umr. var þegar gerð grein fyrir þeirri brtt., sem menntmn. flutti á þskj. 106, og þarf ég því ekki að ræða hana frekar. Ég skal þá gera grein fyrir brtt., sem meiri hl. menntmn. flytur á þskj. 134. Menntmn. hafði m.a. til athugunar brtt. þá, sem hv. 4. þm. Vestf. flytur á þskj. 114. Samstaða varð ekki í n. um afstöðu til þeirrar till. Meiri hl. menntmn. flytur á þskj. 134 brtt. við brtt. á þskj. 114. Leggur meiri hl. n. til, svo sem fram kemur á þskj., að till. á þskj. 114 verði orðuð um og breytt efnislega, þannig að lántökuheimild miðist við allt að 25 millj. kr. og verði bundin við að koma upp aðalendurvarpsstöðvum sjónvarps. Um rökstuðning fyrir brtt. meiri hl. n. leyfi ég mér að vísa til þess, sem fram kom í umr. við 2. umr. málsins hér í hv. þd. Það liggur auðvitað í augum uppi, að dreifing sjónvarps um landið byggist fyrst og fremst á því, að komið verði upp aðalendurvarpsstöðvum, og þær eru því þær framkvæmdir, sem fyrst þarf að hefjast handa um í þessum efnum. Ég hef þá, hæstv. forseti, gert grein fyrir þeim brtt., sem menntmn. flytur, sem og þeirri brtt.; sem meiri hl. n. flytur við frv., og sé ekki að svo komnu ástæðu til þess að fara um málið fleiri orðum.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls hér í d. lá fyrir brtt. á þskj. 115, sem flutt er af mér og tveim öðrum hv. þm. Við þá umr, gerði ég grein fyrir efni málsins, en tók till. aftur til 3, umr. Nú hefur sú breyting á orðið, að meiri hl. menntmn. flytur till. á þskj. 134 þess efnis, að till., sem fyrir lá við 2. umr. á þskj. 114 frá hv. 4. þm. Vestf., verði umorðuð. Þetta veldur því, að okkur, sem stóðum að till. á þskj. 115, þykir eðlilegra að breyta forminu á okkar till. Till. á þskj. 115 er því tekin aftur endanlega, en í þess stað flytjum við tvær till., sem ég vænti, að komi til atkv. nú að lokinni þessari umr. Önnur þeirra er á þskj. 140 og er brtt. við till. á þskj. 134. Efni hennar er það, að í stað 25 millj. kr. lánsheimildar komi 50 millj. kr. lánsheimild. Hin till., sem við berum nú fram, er á þskj. 139 og felur í sér ákvæði til bráðabirgða, sem nú er orðað með tilliti til þess, sem þegar er fram komið og ég hef gert grein fyrir í sambandi við þá lánsheimild, sem fella á inn í frv. Ég tel ekki þörf á að hafa um þetta fleiri orð. Eins og ég tók fram, gerði ég grein fyrir efni málsins við 2. umr. og endurtek það ekki, nema sérstakt tilefni gefist til, en vildi með þessum orðum gera grein fyrir þeirri formbreytingu, sem við höfum gert á okkar tillögu.



Herra forseti. Ég vil fagna því hér undir þessum umr., hversu röggsamlega hefur tekizt til og skjótt að koma upp íslenzku sjónvarpi á stuttum tíma. Tilkoma sjónvarpsútsendinga nú á að geta þokað úr sessi því erlenda sjónvarpi, sem þyrnir hefur verið í augum margra Íslendinga og ekki að ástæðulausu. En um leið og ég segi þetta vil ég þó láta þess getið, að ég tel sjónvarpið ekki eins aðkallandi mál og sum önnur á landi hér, eins og t.d. að taka rafmagnsmál og skólabyggingamál, svo að eitthvað sé nefnt. Þar af leiðandi held ég, að lántökur til að hraða dreifingu sjónvarps um landið eigi ekki endilega að sitja fyrir lántökum til annarra enn þarfari framkvæmda. Þegar á málið er litið í heild, finnst mér einnig, að allt of mikilsverðir hlutir í sambandi við það liggi enn óljóst fyrir og að almenningur hafi því ekki áttað sig á því fremur en ýmsu öðru, sem kemur mjög snögglega og menn hafa raunar ekki búizt við svo snemma. Það er jafnvel talað um sjónvarpsdagskrá á hverjum degi strax nú í vetur. Mér finnst, að okkur muni nægja annað hvort kvöld fyrst um sinn og viðráðanlega langur tími hvert kvöld og fremur þurfi að hugsa til þess, að sjónvarpið verði ekki þunnt og leiðinlegt, en að hafa dagskrána svo og svo langa. Svo er einnig kostnaðarhliðin í þessu sambandi mikið atriði og ekki upplýst enn, hversu kostnaðarsamt verði um öflun efnis, ef sjónvarpsdagskrá er mjög löng. Hér liggja fyrir nokkrar breytingar frá menntmn., sem ég geri ekki að umtalsefni, því að formaður n. hefur gert rækilega grein fyrir þeim. Ég skal ekki heldur ræða allsherjarbreytingar á útvarpsl., sem munu vera nauðsynlegar, því að hæstv. menntmrh. hefur lýst því yfir hér við umr. áður, að það mál sé nú í athugun og allsherjarbreytingar muni koma fram innan tíðar. En þar sem fram hafa komið nokkrar brtt. um lántökuheimildir, fyrst á þskj. 114 og síðan á þskj. 115 og loks á þskj. 134, frá meiri hl. menntmn., tel ég nauðsynlegt að fara um þær nokkrum orðum, þar sem nú liggur fyrir að greiða atkv. um þessar till. Að vísu hefur till. frá minni hl. n. verið tekin aftur eða henni breytt, en að efni til er hún þó enn hin sama. Þegar málið var rætt í n., kom það fram, að mjög æskilegt væri að hraða sem allra mest dreifingu sjónvarps út um landsbyggðina, og um það var enginn ágreiningur, að þetta væri æskilegt. Ég held, að yfirleitt sé ekki mikill ágreiningur um þetta. En þó að ýmsar yfirlýsingar hafi komið fram í umr. um dreifingarmöguleika á sjónvarpi og sumar mjög athyglisverðar, verður þó að segja, að í þessu efni eru margir hlutir enn mjög í þoku fyrir almenningi og einnig fyrir þeim, sem reynt hafa að kynna sér þetta mál rækilega, því að engar fullnægjandi skýrslur eða áætlanir hafa verið lagðar fram um það og n., sem hafði þetta mál með höndum, hafði ekkert slíkt í höndum og aðeins fáa daga til að athuga málið. Þetta snertir bæði kostnað við endurvarpsstöðvar og dreifingu um allt land og þá einnig tæknilegu hliðina, sem mun ekki vera enn fullrannsökuð, að því er varðar okkar fjöllótta og strjálbýla land. Umr. um þetta mál og sumar yfirlýsingar, sem þó eru athyglisverðar, hafa vakið miklar vonir úti um land hjá fólki um það, að sjónvarpið væri senn að koma til þess út um alla landsbyggð. Því miður er ég hræddur um, að fleiri örðugleikar séu þarna á vegi en skýrðir hafa verið enn fyrir fólki og þetta muni reynast snuð eitt næstu árin á sumum stöðum. Samt efa ég ekki, að það muni takast mjög bráðlega að koma sjónvarpinu til þéttbýlli svæða landsins, eins og hér suðvestanlands og sunnanlands og um Eyjafjarðarsvæðið og eitthvað til Austurlands og Vesturlands. En er ekki ákaflega hætt við, að það reynist miklir örðugleikar á því að koma því mjög hratt og kostnaðarlítið yfir allstóra skika landsbyggðarinnar? Og meðan málið er ekki meira undirbúið en er í hendur þn., sem fékk aðeins fáa daga til að athuga það, finnst mér helzt til bráðráðið að kasta fram till. um stórar heimildir til lántöku til að hraða þessu áfram, a.m.k. örðugt fyrir þn. að átta sig á því að taka afstöðu til þeirra till. jákvætt á svo stuttum tíma sem um var að gera. Þar á ég bæði við það, hvað snertir upphæðir, sem nefndar hafa verið í þessu efni, og einnig þá tímalengd, sem um er talað í till. á þskj. 114, sem er aðeins 3 ár, og mér þykir ákaflega mikil bjartsýni að láta sér til hugar koma, að það takist að reisa endurvarpsstöðvar og allar þær smærri stöðvar, sem til þurfa, fyrir einar 50 millj., sem hér er talað um, og er mjög hræddur um, að þetta geti ekki staðizt. Þess vegna vil ég ekki ljá því lið að vekja vonir hjá fólki um svona auðvelda framkvæmd á þessu máli, sem það mundi binda við till. eins og þessa. Nær væri að hugsa sér, að þær framkvæmdir, sem hér er talað um, kynnu að vinnast með 100 millj. kr. lántöku, eins og hv. 4. þm. Vestf. hefur flutt. till. um, en þó ætla ég, að það muni vera alls fjarri, að einnig hún nái tilgangi sínum. Þar af leiðandi hef ég ekki áhuga fyrir að styðja hana á þessu stigi málsins. Við viljum sjálfsagt öll að því stuðla, að sjónvarpsdreifingu verði hraðað sem mest út um land, og það ætti sízt að sitja á mér að vera með úrtölur í því efni, þar sem í hlut á sá hluti landsbyggðar, sem ég tel verst settan og hafa einna mesta þörf fyrir þetta menningartæki, sem svo er nefnt, vegna þess að það fólk, sem þar er, er í meiri fjarlægð við tinnur menningartæki, sem þéttbýlisfólkið hefur aðgang að. En ég held, að málið sé bara ekki svona einfalt, eins og sumir virðast halda, eða a.m.k. liggja ekki enn fyrir rök, sem styðja það, hvað þá sannanir. Þessar eru ástæður fyrir því, að ég tel ekki tímabært að samþykkja þær till., sem hér um ræðir til lántökuheimildar. Þær eru ófullnægjandi, þótt samþykktar væru, og mundu þar af leiðandi aðeins vekja vonir, sem ekki rættust hjá landsfólkinu. Aftur á móti er sú till., sem meiri hl. n. leggur hér til, að verði tekin upp, raunhæf um 25 millj. kr. lánsheimild. Hún er undirbyggð þeim rökum, eftir því sem fram kom í ræðu hæstv. menntmrh., að það má ætla, að hún verði að því gagni, sem ráð var fyrir gert. Þar af leiðandi hefur n. fundið ástæðu til þess að taka hana upp og styðja þannig að því, að þau byggðarlög, sem mundu njóta þeirra endurvarpsstöðva, sem gert er ráð fyrir að byggja fyrir þetta fé, mundu ná sambandi við sjónvarpið fyrr en ella, og þó að maður geti ekki sinnt öllum, er æskilegt að geta sinnt einhverjum, sem möguleikar helzt leyfa að sinnt verði. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar. En ég vil aftur víkja að því, sem ég byrjaði á, að þó að sjónvarpið sé stórt mál og mikilsvert, tel ég það þó ekki í fyrstu röð stórmála og stórframkvæmda, sem þörf er á, og þess vegna eigi að athuga málið vel, hversu lántökumöguleikar eru miklir og hversu miklir möguleikar eru til að standa undir lánum, áður en því er raðað upp, hvaða lántökur eigi að sitja fyrir. Og ég er ekki í nokkrum vafa um, að þó að sjónvarpið sé mikils háttar mál og sjálfsagt mjög þráð af öllum íbúum landsbyggðarinnar, eru þó önnur mál þar í fyrirrúmi, eins og t.d. raforkumál, bæði dreifiveitur og virkjanir, og einnig skólabyggingamál, og þar af leiðandi eru þau miklu meiri undirstöðumál, og ég vil segja, að þeir, sem hafa áhuga á miklum framkvæmdum og hröðum, ættu öllu heldur að snúa öllu sínu afli að því að hrinda þeim málum fram með lántökum en þó þessu, því að ég geri ekki ráð fyrir, að við höfum svo mikla lántökumöguleika og mikla getu til að standa undir lánum, að við getum tekið lán til allra hluta, sem við viljum viðurkenna að nauðsynlegir séu. Þó að ég segi þetta, vil ég ekki, að það sé skoðað svo, að ég sé að lasta sjónvarp, þvert á móti. En það er bara mál, sem ekki er fremsta mál í mínum augum nú, eins og sakir standa, að því er snertir framkvæmdir úti um landsbyggðina.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess eins að mæla með samþykkt brtt. meiri hl. menntmn. á þskj. 134. Ég vil endurtaka það, sem ég hef áður sagt við fyrri umr. um þetta mál hér í hv. Ed., að ríkisstj. var þegar búin að taka ákvörðun um byggingu aðalendurvarpsstöðvar dreifikerfisins á Skálafelli og um byggingu endurvarpsstöðvar fyrir Norðurland, aðalstöðvarinnar á Norðurlandi á Vaðlaheiði. Og fjármagn ríkisútvarpsins sjálfs mun duga til þess að greiða kostnað af byggingu þessara endurvarpsstöðva. Hins vegar er á þessari stundu ekki fyrirsjáanlegt, að fjárhagur ríkisútvarpsins sjálfs leyfi að byggja á næstunni aðalendurvarpsstöðvarnar fyrir Vestfirði og Austfirði. En vegna hins mikla áhuga, sem komið hefur fram í þessum landsfjórðungum á því að fá aðalendurvarpsstöðvarnar fyrir þessa landsfjórðunga líka, hefur ríkisstj. fyrir sitt leyti viljað mæla með því, að henni sé veitt heimild til lántöku, sem nægi til þess að koma upp þessum Vestfjarða- og Austfjarðaendurvarpsstöðvum. Ég hef áður gert grein fyrir því, að 25 millj. kr. lánsheimild til ríkisstj. í þessu skyni á að duga til þess, að Vestfjarða- og Austfjarðastöðin komist einnig upp, þannig að nokkurn veginn samtímis komist upp endurvarpsstöðvar fyrir alla landsfjórðungana fjóra og hornsteinar dreifikerfisins, ef svo mætti segja, komist því upp nokkurn veginn samtímis og á næsta tveggja ára tímabili. Ég endurtek, að eins og nú horfir, mun 25 millj. kr. lánsheimild duga í þessu skyni, og þess vegna get ég mælt með þeirri brtt., sem um þetta efni er flutt af hálfu meiri hl. menntmn. á þskj. 134. Ef ríkisstj. telur síðar nauðsynlegt að taka viðbótarlán til dreifingar sjónvarpsins um landið, verður leitað lagaheimildar til þess, þegar þar að kemur.



Herra forseti. Brtt. mín á þskj. 114 var mikið rædd við 2. umr. þessa máls. Síðan hefur menntmn. tekið till. mína til athugunar, og hefur nú meiri hl. menntmn. lagt fram till. á þskj. 134, brtt. við till. mína á þskj. 114. Ég taldi mig færa sterk rök fyrir minni till. við síðustu umr., og ég skal ekki hér endurtaka neitt, sem ég þá sagði. En ég vil með tilliti til þess, sem síðar hefur skeð, taka fram: Ég tel aðalatriðið, að tekið sé lán til að braða dreifingu sjónvarpsins um landsbyggðina. Það er mín skoðun, að lántaka sé nauðsynleg til að gera mögulegan þann hraða á framkvæmdum þessum, sem menn virðast almennt gera ráð fyrir. Þess vegna taldi ég rétt, að ríkisstj. yrði veitt í lögum lánsheimild í þessu skyni. Till. mín var um lánsheimild allt að 100 millj. kr. Þessi till. miðaðist við framkvæmd verksins í heild, þ.e. framkvæmdir, sem stæðu yfir í nokkur ár. Nú er komin fram frá meiri hl. menntmn. sú brtt. við mína till., að upphæð lánsheimildar sé miðuð við 25 millj. kr. í stað 100 millj. Þessi breyting þykir mér ekki vera til bóta og raunar vera ástæðulaus. Hins vegar hefur menntmrh. nú lýst yfir, að ákveðið sé að nota lánsheimild þessa, allt að 25 millj. kr., til að reisa aðalsendistöðvar fyrir Vestfirði og Austfirði, en það þýðir, að þessar stöðvar verði reistar svo til samtímis öðrum aðalsendistöðvunum. Með þessu á að vera tryggt, að fyrstu áfangar sjónvarpsdreifingarinnar verði framkvæmdir svo fljótt sem kostur er. Enn fremur hefur menntmrh. lýst yfir, að ef ríkisstj. telur síðar nauðsynlegt að taka viðbótarlán til dreifingar sjónvarpsins um landið, verði leitað lagaheimildar til þess, þegar þar að komi. Með hliðsjón af því, sem hér er fram komið, er mér ekki aðalatriði, hvort till. mín er samþ. með óbreyttri upphæð lánsheimildar eða ekki. Mér er aðalatriðið, að tryggð sé lántaka til að sjá svo um, að eðlilegur hraði verði á verkinu. Ég vil hér ítreka það, sem ég sagði, er ég mælti fyrir till. minni við 2. umr. málsins: „Það má kannske segja, að það sé ekki aðalatriðið, hvað lánsheimildin er samþykkt há núna, því að það kemur þing eftir þetta þing, og það má að sjálfsögðu alltaf breyta þessum lögum.“ Með tilliti til þessa mun ég hvorki greiða atkv. með brtt. á þskj. 134 né gegn henni.