Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Má ég biðja alþingismenn að standa upp og þakka hæstv. forseta sameinaðs Alþingis góða stjórn á þessu merkilega þingi. (Allur þingheimur stóð upp með lófataki).

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Eins og þingheimi og öðrum er kunnugt, fór hans hátign konungurinn héðan af Þingvelli í gærkvöldi, og var það þegar ráðið áður, þannig að hann getur ekki sjálfur slitið þingi. Hefir verið gefið út konungsbréf um þingslit, svo hljóðandi: „Vér Christian hinn tíundi, af guðs náð konungur Íslands og Danmerkur, Vinda og Gauta, hertogi í Slésvík, Holtsetalandi, Stórmæri, Þéttmerski, Láenborg og Aldinborg, Gerum kunnugt: Vér viljum hér með veita yður sem vorum forsætisráðherra fyrir Ísland umboð til þess í voru nafni að segja Alþingi slitið, þá er þingið hefir lokið störfum sínum nú bráðlega. Ritað í Reykjavík 25. júní 1930. Undir vor konunglega hönd og innsigli. Christian R.“. Samkvæmt þessu umboði lýsi ég yfir, að Alþingi Íslendinga, sem hér var nú háð þúsund árum eftir að hið fyrsta Alþingi var sett, er slitið. Stóð þá upp Ásgeir Ásgeirsson, þm. V.-Ísf., og mælti: „Lengi lifi konungur vor, Kristján hinn tíundi!“ Tók þingheimur undir þau orð með níföldu húrrahrópi. Var síðan af þingi gengið.

Forseti (ÁÁ): Áður hefir verið skýrt frá úrslitum þingmála. Að þessu sinni er aðeins að geta einnar till. til þál., sem samþ. hefir verið hér á Þingvöllum - um gerðardómssamning við önnur ríki á Norðurlöndum. Það er í fyrsta sinni um margar aldir, sem íslenzka ríkið hefir gert samning við önnur ríki án milligöngu erlendrar þjóðar, og minnir á þann atburð, sem gerðist hér á Þingvöllum árið 1022, þegar lögrétta gerði samning við Ólaf konung Haraldsson um gagnkvæman rétt Íslendinga og Norðmanna. Sá milliríkjasamningur var fyrstur gerður af íslenzkum stjórnarvöldum. Það kunna sumir að mæla, að fátt hafi gerzt á þeim þingfundum, sem hér hafa verið haldnir, en þó hygg ég, að það verði dómur framtíðarinnar, að afrek þessa þinghalds á Þingvöllum hafi verið mikil og með sérstökum hætti. Það eru ekki samþykktir eða lög, sem hér hafi verið sett, heldur er það þinghaldið með fornum hætti, það er þjóðfundurinn og þjóðarfagnaðurinn mikli á Þingvöllum, sem mun geymast í minni þjóðarinnar og varðveitast henni til blessunar. Hér höfum vér reist mikla borg til fárra nátta, á líkan hátt og Alþingi var í gamla daga, borg í borgarlausu landi. Þessi hin mikla borg, sem staðið hefir stutta stund, er með öðrum hætti en nokkur önnur borg á Íslandi. Það er borg allra landsmanna. Hér hafa menn dvalið í sátt og samlyndi, eins og Einherjar á kvöldum í Valhöll, þó að barizt sé bæði undan og eftir. Deilur liggja nú niðri, og engin mál eru sótt eða varin. Hér hafa þingstörfin verið meir að hætti Halldórs Snorrasonar, er hann sagði sögur á þingi, að hætti afreksmanna, er sýndu íþróttir sínar; að hætti Ólafs pá, er hann settist hjá Þorgerði Egilsdóttur, - eða Gunnlaugs ormstungu, er hann horfði eftir Helgu hinni fögru. Þessi hinn mesti þjóðfundur, sem haldinn hefir verið á Þingvöllum, mun varðveitast í huga þeirra, sem hér hafa dvalið. Þinghátíðin boðar þjóðinni heill og hamingju. Ég vil biðja þess, að áhrif hennar verði óafmáanleg. Afrek Úlfljóts standa enn í gildi, eins og gjáin, þar sem nú stöndum vér. Alþingi er orðið 1.000 ára; það lofar miklu um ókomnar áraþúsundir. Í þinglok minnumst vér eiðsins, sem allsherjargoðinn vann að baugi. Hann hét því, að vinna svo öll sín verk á þingi, sem hann vissi sannast og réttast og helzt að lögum. Þessi forni eiður á enn að vera eiður þingmanna. Og nú undir lokin vinna þingmenn, í hinni fornu merkingu þessa orðs, þennan eið hver í sínu hjarta.

Forseti (BSv): Það liggur ekki annað fyrir en að slíta hinum hinnsta fundi þeirrar þingsetu, er vér höfum átt á þessu fyrsta ári hins nýja tímabils þúsund ára, sem hefst með setu þessa Alþingis, er kallað var saman hinn 17. janúar í vetur. Hér verður ekki skýrt frá störfum þessarar deildar, sökum þess, að hæstv. forseti sameinaðs þings hefir skýrt frá gerðum þingsins áður, á síðasta fundi, er haldinn var í Reykjavík í vor. Liggur því ekki annað fyrir heldur en segja upp þessum síðasta fundi vorum. Það er á mjög hátíðlegri stundu og hátíðlegum stað, er oss gefst nú kostur að slíta þessum hinnsta fundi þessarar þingsetu vorrar. Síðan endurreisn Alþingis hófst, höfum vér aldrei átt þess kost að slita þingfundi vorum á þessum fornhelga stað, Lögbergi Íslendinga. Vér stöndum hér á þeim stað, sem var grundvöllur hins fyrsta Alþingis, þar sem Úlfljótur stóð, er hann setti hið fyrsta þing vort. Hér stóðu allir lögsögumenn Íslendinga og sögðu fram þingsköp hvert ár og öll lög landsins á hverjum þremur sumrum. Vér höfum og aldrei haft svo marga og göfga áheyrendur, þá er vér höfum lokið þingstörfum, sem nú. Er þetta hvorttveggja oss hinn mesti fögnuður og sómi. Ég vil þakka öllum hv. þingdeildarmönnum fyrir ágæta samvinnu á þessu liðna þingi, árna þeim öllum farsællar og góðrar ferðar brott frá þingstörfunum og óska þeim allra heilla. Vil ég svo, um leið og ég læt þess getið, að lokið sé störfum þessarar hv. deildar, óska þess, að oss megi framvegis hlotnast hylli allra verndarvætta þessa lands, þeirra er land vort hafa varið um þúsund ár. Hjálpi oss svo Freyr og Njörður og Áss hinn almáttki. Segi ég svo þessum hinsta fundi þessarar samkomu slitið.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil biðja hv. þingbræður mína að árna allra heilla vorum vinsæla og djarfa forseta með því að standa upp. (Allir þingmenn og þeir, er á þingpalli voru, stóðu upp).