Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Í Ed. var sú breyting gerð á frv. til laga um ráðstafanir í efnahagsmálum, að 3. gr. frv. var felld burt. en í upphafi 2. umr. um frv. í Ed. gaf ég svo hljóðandi yfirlýsingu fyrir hönd ríkisstj.: Miklar umr. hafa spunnist um 3. gr. í frv. ríkisstj. um ráðstafanir í efnahagsmálum, en þar er lagt til að frá og með 1. jan. 1979 skuli óbeinir skattar ekki hafa áhrif á verðbótavísitölu eða verðbótaákvæði í kjarasamningum. Fulltrúar launþegasamtaka hafa af ýmsum ástæðum lýst ákveðinni andstöðu sinni við þetta ákvæði. Skoðun og rök ríkisstj. fyrir þessari till. eru skýr og þarf ekki að endurtaka þau. Núverandi vísitöluákvæði hafa óæskileg áhrif á stefnuna í skattamálum, auk þeirrar hættu á víxlhækkun kaupgjalds og verðlags sem þau fela í sér. Það er athyglisvert, að nær allir, sem til máls hafa tekið í umr. um þetta mál, telja vísitölukerfið meingallað. Ríkisstj. telur því rétt að taka verðbótaákvæði í kjarasamningum til allsherjar endurskoðunar og þar með vísitölugrundvöllinn og vill vinna að þessu máli í samráði við samtökin á vinnumarkaðinum þannig að ný skipan geti komið til framkvæmda frá upphafi næsta árs. í samráði við ríkisstj. hefur meiri hl. fjh.- og viðskn., þ. e. í Ed., lagt til að 3. gr. frv. um ráðstafanir í efnahagsmálum verði felld burt, og vill ríkisstj. með því sýna að hún er reiðubúin til samráðs um framtíðarskipan þessa mikilvæga þáttar í ákvörðun launa.

Frsm. meiri hl. (Ólafur G. Einarsson) : Herra forseti. Samkv. þingsköpum hefur fjh.- og viðskn. athugað frv. að nýju eftir þær breytingar sem gerðar voru í hv. Ed. Breytingarnar, sem gerðar voru á frv. þar, eru þrjár. Fyrir utan þá breytingu, sem hæstv. forsrh. gerði grein fyrir, að 3. gr. frv. hefði verið felld brott, voru gerðar breytingar á 10. og 11. gr. frv. Þar er breytt dagsetningum, þar sem frv. varð ekki að lögum þann dag sem ætlað hafði verið. Dagsetningar breytast þannig, að í 10. gr. kemur 19. febr. í stað 15. febr. og í stað 16. febr. kemur 20. febr. og í 11. gr. er breytingin sú, að í stað 16. febr. í 1., 2. og 3. mgr. kemur 20. febr. Meiri hl. fjh.- og viðskn. hefur ekki athugasemdir við þessar breytingar að gera, en minni hl. mun tjá sig um málið.



Herra forseti. Sú breyting hefur nú verið gerð á frv. um ráðstafanir í efnahagsmálum, að 3. gr. þess hefur verið felld brott. Ég held að það sé óhætt að segja það, að niðurfelling 3. gr. sýni að hæstv. ríkisstj. hefur ekki verið alveg ósnortin af þeim mjög svo ákveðnu og hörðu mótmælum sem komið hafa frá launþegasamtökunum gegn þessu frv. og þá einnig þeirri grein sem nú hefur verið felld brott. Síðustu mótmælin, sem borist hafa og mönnum eru þegar vel kunn, eru samþykktir frá formannaráðstefnum Alþýðusambandsins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, þar sem mjög er hart kveðið að orði um ætlun þessa frv. að rifta gerðum kjarasamningum. Nú er það svo, að þessi 3. gr. var vitaskuld aldrei neitt höfuðatriði þessa máls. Hún var, eins og sagt var við 2. umr. málsins í þessari hv. d., tilkynning um það sem gera skal, eins og hv. þm. Ólafur G. Einarsson orðaði það í framsöguræðu fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. Það má segja, að þessi 3. gr. hafi fyrst og fremst verið stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar um framhald þessara mála. Hún snerti ekki kjarasamninga á þessu ári. Niðurfelling 3. gr. er fyrsta undanhald ríkisstjórnarinnar vegna hinna eindregnu mótmæla sem komið hafa frá öllum - bókstaflega öllum launþegasamtökunum. En hæstv. ríkisstj. virðist ekki hafa fallið frá áformum sínum í þessu efni. Í þeirri yfirlýsingu, sem hæstv. forsrh. las hér áðan segir m. a.: „ Ríkisstj. telur því rétt að taka verðbótaákvæði í kjarasamningum til allsherjar endurskoðunar og þar með vísitölugrundvöllinn og vill vinna að þessu máli í samráði við samtökin á vinnumarkaðinum þannig að ný skipan geti komið til framkvæmda frá upphafi næsta árs.“ Það er út af fyrir sig vel, að á undanhaldinu hefur ríkisstj. valið þann kostinn, sem vissulega er skynsamlegri, að ræða þessi mál við samtök vinnumarkaðarins og þá sjálfsagt ekki hvað síst við samtök launafólksins. Þetta er auðvitað það sem er eðlilegt að gera í þessu máli. Sú ákvörðun að setja þetta nú inn í þessi lög, að fella niður alla óbeina skatta úr vísitölunni þannig að þeir hefðu ekki áhrif á vísitöluna eða verðbótaákvæði kjarasamninga, var í rauninni aldeilis fráleit og í rauninni óskiljanlegt að það skyldi vera sett inn í frv. Nú er þó látið líta svo út, að um þessi atriði verði hægt að ræða. Það er út af fyrir sig gott. Hins vegar þekkjum við ósköp vel hvað mikið er að marka þegar sagt er að höfð skuli samráð um jafnstórvægileg mál og hér er um að ræða. Það átti að hafa samráð við verkalýðssamtökin um efni þessa frv., en þau samráð voru einvörðungu í formi þess, að hæstv. ríkisstj. tilkynnti samtökunum um þau áform sem hún hafði á prjónunum um hvað gera ætti og gera skyldi. Það voru í rauninni öll samráðin. Ef ekki verður um önnur samráð að ræða þegar kemur að þessu veigamikla máli, þá er það fyrir fram dæmt til þess að mistakast, og um það hlýtur að verða mikið stríð. Hins vegar vil ég segja það, að brottnám 3. gr. getur ekki breytt neinu um afstöðu launþegasamtakanna til frv. eða um aðgerðir þeirra gegn lagasetningu sem riftir gerðum kjarasamningum. Það hlýtur auðvitað að vera öllum ljóst. Höfuðatriði og veigamesta atriði þessa frv. er vitanlega í 1. gr. þess, sem kveður á um að umsamdar verðbætur á laun skuli aðeins verða að hálfu við það sem kjarasamningar ákveða. Eins og margoft er búið að taka fram, þá er hér um að ræða ekki minna en 12% kjaraskerðingu í lok þessa árs. Slíkt býður upp á ný stéttaátök, stéttaátök sem máske geta orðið harðvítugri en nokkru sinni áður. Það, sem hæstv. ríkisstj. hefði í rauninni átt að gera núna, hefði verið að draga þetta frv. til baka og taka upp viðræður við launþegasamtökin á grundvelli óskertra kjarasamninga. Ég vil minna á, að í þeirri samþykkt, sem formannaráðstefna Alþýðusambandsins gerði í gærkvöld, er m. a. sagt á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta : „Ráðstefnan ítrekar fyrri áskoranir verkalýðssamtakanna til ríkisstj. um að stöðva framgang frv. Verði ekki orðið við þeim eindregnu tilmælum samþ. ráðstefnan að fela miðstjórn ásamt stjórnum eða fulltrúum BSRB og FFÍ að skipuleggja sameiginlegar baráttuaðgerðir og skal miða við að þær hefjist 1. mars n. k., en þann dag á fyrsta kaupskerðingin að koma til framkvæmda.“ Hér er lögð rík áhersla á það, að ákvæði þessa frv. komi ekki til framkvæmda að því er lýtur að því að skerða kjarasamningana, en fari svo, þá er viðnám verkalýðshreyfingarinnar og launþegasamtakanna allra undirbúið. Því vil ég leggja mjög ríka áherslu á það, að það eina vitlega í þessum málum, eins og þeim nú er komið, er að ríkisstj. hætti við þessa atlögu gegn launþegasamtökunum og kjörum alls vinnandi fólks. Það gæti áreiðanlega komið í veg fyrir mikil vandamál sem annars steðja að þjóðfélaginu.



Herra forseti. Ekki er þörf að endurtaka ummæli um þá undrun sem það varð forráðamönnum launþegasamtakanna, þegar þeir voru á elleftu stundu kallaðir á fund nokkurra ráðh. og þá dregin fram úrræði sem voru hvergi nærri því, sem verðbólgunefnd hafði til hugar komið eða hún hafði rætt í starfi sínu rúmlega eitt ár. Það fer varla á milli mála. að 3. gr. frv., eins og það upphaflega var, vakti mesta undrun, af því að þar var um róttæka og áhrifaríka aðgerð að ræða og ákvæðið, eins og það var í frv., var þess eðlis, að það bar vott um fljótræði og fálm og virtist vanhugsað með öllu, eins og fram kom í umr. og stjórnarmeirihl. í n., sem fjallaði um frv., varð strax að viðurkenna. Þetta mál er þess eðlis, að það eru ekki stjórnmálamenn með fulla ábyrgð eða með eðlilegan hugsunarhátt sem leggja til að það sé framkvæmt á þann hátt sem var í frv. upphaflega. Það er eitthvert furðulegt valdatafl á milli stjórnarflokkanna, sem hlýtur að standa að baki þeirri fáránlegu skyssu sem ríkisstj. þar gerði og hún hefur nú viðurkennt með því að hörfa frá þessu ákvæði í Ed. Hvort það eru sömu mennirnir, sem áttu upphafið að þessari skyssu og réðu því að hún var dregin til baka, skal ég ekki segja. Það vita aðrir betur en ég. En engu að síður verður að viðurkenna, að það er mikill ávinningur að ríkisstj. skyldi þó sjá að sér og draga þetta ákvæði til baka, enda þótt það ætti ekki að koma til framkvæmda fyrr en í byrjun næsta árs. Þetta var óvænt ákvæði, sem átti mikinn þátt í því, hversu mikil harka hefur færst í þessa deilu. Ríkisstj. brást því meginhlutverki sínu að reyna að bera sáttaorð á milli stétta, heldur hellti hún ollu á eld deilnanna. Þetta óskiljanlega ákvæði var hrein ögrun við launþegasamtökin og ógerningur fyrir forustumenn þeirra að skilja það á annan hátt, enda stóðu þeir upp og gengu út af þeim fundi þar sem þeim var skyndilega tilkynnt að þetta væru áform ríkisstj. Engu að síður hafa mótmæli þau, sem borist hafa, og umr. á fjöldamörgum fundum í launþegasamtökum, sem fram hafa farið síðan meðferð þessa máls hófst, snúist meira um það sem gerist 1. mars heldur en 1. jan. n. k. Ég hygg að allur þorri launþega geri sér miklu gleggri grein fyrir því, hvað er verið að taka af þeim 1. mars, heldur en hvað ríkisstj. gæti gert með hið vanhugsaða og fáránlega ákvæði 3. gr., sem stjórnin hefur nú dregið til baka. Látum það kyrrt liggja, ég ætla ekki núv. ráðh. nein ill áform í því sambandi. En þar sem áhyggjur launþegasamtakanna beinast fyrst og fremst að því, sem næst er og til framkvæmda kemur eftir stuttan tíma, þá hef ég fram að færa skriflega till., frávísunartillögu, og skal nú lesa hana, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem breytingar Ed. á frv. draga ekkert úr kjaraskerðingu eða riftun samninga, sem í því felast, og enn stendur boð stærstu launþegasamtakanna um að ræða við ríkisstj. um lausn á vandamálum atvinnuveganna án þess að kjarasamningum sé rift, ályktar Nd., í trausti þess að slíkar viðræður fari fram, að vísa frv. til ríkisstj.“ Flm. þessarar till. eru auk mín Eðvarð Sigurðsson og Karvel Pálmason.



Herra forseti. Það fór ekki svo að við ættum ekki eftir að lifa það að hv. þm. Ólafur G. Einarsson hefði þriðju skoðunina á þessu máli áður en yfir lyki, og þess er auðvitað sárt saknað, að hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason skyldi ekki njóta þess að vera hér staddur og horfa með eigin augum og reyna það sjálfur, eins og ég hygg að hann hafi spáð á sínum tíma, þegar málið var fyrr til umr. hér í d.  Það stendur auðvitað eftir sem áður, að það dettur engum í hug að hæstv. ráðh. hafi breytt um skoðun að því er varðar stefnumörkun í þessu máli. Það eina, sem kemur í veg fyrir þetta, er að þeir fái ekki tækifæri til þess eftir kosningar að framkvæma þetta stefnumark sitt að því er varðar breytingu á grundveili vísitölunnar, eins og 3. gr. vissulega sagði okkur til um að ætlunin væri að gera. Það eitt kemur í veg fyrir að það verði gert, að núv. stjórnarflokkar fái ekki umboð kjósenda í kosningum að sumri til að framkvæma þetta stefnumark. Mér a. m. k dettur ekki í hug að halda að þeir hafi skipt um skoðun að því leytinu til, þeir muni gera þetta fái þeir til þess umboð, og það skiptir mestu máli í áframhaldi af þessu að slíkt umboð fái þeir ekki í kosningum. Það er ekkert vafamál, að eins og þessi málatilbúnaður var af hálfu hæstv. ríkisstj., með því að setja þetta ákvæði inn í frv. án þess að hafa nokkurt samráð haft eða talað við forustumenn launþegahreyfingarinnar í landinu, þá hleypti hæstv. ríkisstj. mikilli hörku í þá deilu sem nú er komin upp og stendur yfir og enginn sér fyrir hverjar afleiðingar kann að hafa. Ég sagði fyrr við umr. um þetta mál, að ég teldi fullvíst að núv. hæstv. viðskrh. hefði átt hugmyndina að því að setja þetta inn, og enginn hefur neitað því. Hæstv. ráðh. hefur ekki borið það til baka, að hér væri rétt til getið, og það verður ekki annað séð en flokksbróðir hans, hæstv. utanrrh., hafi átt tillöguna að því að kippa því til baka aftur. Enginn sér því að Sjálfstfl. hafi haft nein áhrif í þessu máli. Hæstv. viðskrh., formaður Framsfl., kemur greininni inn, og hæstv. utanrrh., flokksbróðir hans, dregur hana út. Þar skiptir engu máli þingstyrkur Sjálfstfl., samstarfsflokksins í ríkisstj. Það er ekki að sjá annað en Framsfl. hafi á öllum stigum þessa máls ráðið ferðinni, hvað gert yrði og ekki gert. Ég skal þó taka það fram og tjá þeim hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni og Pétri Sigurðssyni aðdáun mína fyrir að hafa staðið með verkalýðshreyfingunni í því að gera a. m. k. tilraun til þess, að þetta mál yrði ekki í frv. eins og það var lagt hér fram og sem betur fer er nú búið að lagfæra. Það er auðvitað augljóst mál og mátti hver og einn vita þegar þetta frv. var lagt fram, að launþegasamtökin í landinu mundu mæta því af fyllstu hörku. Það gat vart farið fram hjá nokkrum manni, sem eitthvað þekkti til, að slíkt yrði gert. Það hefur komið á daginn og á eftir að sýna sig enn frekar, ef ekki verður frekar en orðið er hægt að koma viti fyrir hæstv. ríkisstj. með því að draga frv. til baka. Það eitt kemur í veg fyrir að harðvítug átök á vinnumarkaðinum eigi sér stað áður en langt um liður. Það er því full ástæða til að beina því til hæstv. ríkisstj., þegar séð er að hverju stefnir, að hún dragi þetta mál til baka og taki í útrétta hönd launþegahreyfingarinnar í landinu til þess að ræða um sameiginlega lausn á þeim vanda sem fyrir höndum er. Það tilboð stendur enn. Það stendur opið hæstv. ríkisstj. að gera þetta í samkomulagi við verkalýðshreyfinguna og launþega í landinu. En haldi hún áfram og knýi þetta mál í gegnum þingið, þá er eins og áður hefur verið sagt, þá veit enginn hvaða afleiðingar það kann að hafa á næstu dögum, vikum eða mánuðum. Það er fullljóst, að verkalýðshreyfingin hefur um það ályktað að snúast hér til varnar af fyllstu hörku. Hvað þar kemur til með að gerast skal ég engu um spá, en affarasælast væri öllum að hæstv. ríkisstj. áttaði sig enn frekar og drægi málið allt til baka, ekki aðeins 3. gr., heldur frv. í heild.



Herra forseti. Það er við að búast, svo sem bæði hefur komið fram í umr. í þessari d. sem og í Ed., í umr. og atkvgr., að 41 eða þegar best lætur 42 þm., sem standa að ríkisstj., eru ekki að öllu leyti sammála í öllum efnisatriðum. Og mér þykir hlýða og vil gjarnan fyrir mitt leyti gera grein fyrir afstöðu minni í örfáum orðum varðandi fá atriði sem fram koma í þessu frv. Ég vil þá fyrst taka það fram, að ég er sammála því stefnumarkandi atriði sem fram kom í 3. gr. frv., eins og það var í sinni fyrri gerð. En það atriði eitt út af fyrir sig táknar í mínum huga ekki annað en að það verði unnið að því, að nýr grundvöllur verði lagður að útreikningum á verðbótaákvæðum. Alþ. og ríkisstj. eru sökuð um aðgerðaleysi, aldrei sé neitt gert af hálfu löggjafans til raunhæfra aðgerða gegn verðbólgu og víxlhækkunum verðlags og kaupgjalds. Mín skoðun er einfaldlega sú, að það verður aldrei gert neitt raunhæft. ef ekkert verður gert annað en það sem samkomulag næst um á milli allra aðila vinnumarkaðarins, þ. e. a. s. bæði fulltrúa launþega og fulltrúa atvinnurekenda. Þetta ber þó ekki að skilja svo, að það beri ekki að hafa fullt samráð við þessa aðila og leita þeirra leiða þar sem minnst skilur á milli. Ég hendi á í þessu sambandi, að launajafnandi aðgerðir Alþingis hafa verið brotnar á bak aftur, ekkert síst af launþegasamtökunum, hvort sem það er Alþýðusamband Íslands, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja eða Bandalag háskólamanna. Ég fæ t. d. ekki skilið þau verðbótarákvæði eða þá hugsun sem liggur að baki útreikningi verðbótaákvæða sem gera ráð fyrir tvöföldum verðbótum til þeirra sem hæst hafa laun og besta afkomu miðað við láglaunastéttirnar. Ég var því fylgjandi og er, að fullar verðbætur komi á lægstu launaflokka, takmarkaðar verðbætur á milliflokkana, en engar verðbætur á hæstu launaflokkana. En ég get fallist á þá málamiðlun sem fram kemur í frv., þar sem verðbætur lægstu launaflokkanna eru meiri en hinna. Ég vil taka það fram, að ég tel afnám verðbóta vegna óbeinna skatta aðeins þátt í endurskoðun á verðbótaþætti kaupgjaldsvísitölu. Ég lít svo á, að eðlilegt sé að a . m. k. láglaunastéttum sé tryggður kaupmáttur innan vissra marka, þar sem tekið er mið af þjóðarframleiðslu. Ég tel það ekki höfuðatriðið, hvort lögfest er nú 3. gr. eins og hún var í frv. eða hvort slíkar umr. biða síðari tíma. En ég legg áherslu á það, að engin sú ríkisstj., sem mynduð verður að loknum kosningum í sumar, kemst hjá því að takast á við verðbólguvandann, reyna að knésetja þann dýrbit, sem herjar á fjárbúskap eða efnahagsmál ríkisins. Þess vegna hljóta þessir þættir að verða frumþættir í umr. þegar ný ríkisstj. verður mynduð. Ég tek undir þau sjónarmið sem fram hafa komið um að hlutur atvinnufyrirtækja í beinni skattheimtu er of lítill. Þar er hækkun tekjuskatts að mínu mati ekki nægileg aðgerð. Hér koma miklu frekar til ýmis ákvæði skattalaga og í framkvæmd þeirra, svo sem að því er varðar fyrningu, varasjóð, arðjöfnunarsjóð og e. t. v. fleira, svo að eitthvað sé nefnt sem færir fyrirtæki niður á eða niður fyrir skattleysismörk. Aðstaðan er breytileg á milli einstakra atvinnuvega, en hún er ekki síður misjöfn milli fyrirtækja innan sömu atvinnugreina. En í heild verður að segja, að það getur ekki talist eðlilegt hve stór hluti atvinnufyrirtækja er tekjuskattslaus. Ég vil þá að því er varðar þá grein, sem nú er 11. gr. í frv., um heimild til lækkunar útgjalda, taka þetta fram : Ég bendi á það, að fyrstu aðgerðir í efnahagsmálum á þessu þingi vorn setning fjárl. þar sem dregið var úr opinberum framkvæmdum að verulegu leyti, mörkuð ákveðin stefna í lánsfjáráætlun að því er varðaði erlendar lántökur og líka gert ráð fyrir minni fjárfestingu með takmörkuðu fjármagni til stofnlánasjóða. Ég mun þrátt fyrir heimildina, sem er í 11. gr., standa gegn, - og ég vildi lýsa því yfir hér, þannig að það kæmi engum á óvart, - standa gegn niðurskurði á þeim framlögum sem nú er gert ráð fyrir til sameiginlegra verkefna ríkis og sveitarfélaga. Ég tel að sá niðurskurður hafi verið gerður fyrir jól. É g mun standa gegn hugmyndum um minnkað fjármagn til vegamála, og ég skírskota þar til þeirra sjónarmiða og þess vilja sem kom fram af hálfu allra þingflokka þegar um vegáætlun var rætt á síðasta þingi. En ég er reiðubúinn til þess að athuga aðra þætti, t. d. varðandi einstaka þætti hreinna ríkisframkvæmda sem og varðandi rekstur ríkisins. En ég leyfi mér að vita það óábyrga tal, sem hér hefur átt sér stað í umr. um þetta mál, þar sem talið er að ríkið geti skorið niður svo milljörðum skipti í rekstri ríkisins og þjónustu án þess að þess sjái nokkurn stað. Það þýðir þó ekki að ég hafni því, að víða megi gæta meiri hagsýni en nú er, og hef þá fyrst og fremst í huga heilbrigðisþjónustuna, vegna þess að ég efast um að „afköst“ sjúkrahúsa séu í samræmi við mannafla og tilkostnað. Ég vildi gjarnan láta þessi sjónarmið mín koma hér fram við umr. Ég endurtek það, að það er ekki áeðlilegt að svo stór stjórnarmeirihl. sé ekki samstiga í öllum tilvikum, þó að hann nái saman um ákveðnar lausnir, en ég vildi gjarnan láta þetta koma fram.



Herra forseti. Sterkasta ríkisstj., sem Ísland hefur þekkt í rúmlega tvo áratugi, er nú að stiga sín síðustu spor. Miðvikudaginn 8. febr. gerðu fulltrúar hennar í verðbólgunefnd ríkisstj. ákveðna till. Þeirri till. hafnaði ríkisstj. Mánudaginn 13. febr. s. l. gerðu fulltrúar hennar í verðbólgunefnd aðra till. til Alþ., sem var um margt annað en till. sem þeir höfðu gert til ríkisstj. miðvikudaginn 8. febr. Og nú nokkrum dögum síðar, fimmtudaginn 16. febr. gera fulltrúar ríkisstj. þriðju till. Hv. formaður fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. hefur þannig á tímabilinu frá 8.–16. febr. gert þrjár till. um meðferð efnahagsmála. Herra forseti. Þetta sýnir okkur aðeins hvers konar hrærigrautur ræður nú ferðinni hjá hæstv. ríkisstj., hvers konar upplausn er í stjórnarherbúðunum. Ég tel mig vera lýðræðis- og þingræðissinna. Ég geri mér engu að síður grein fyrir því, að þjóðfélag eins og okkar byggir lagasetningu sína á því, að borgararnir geri sér ljóst að lög séu réttlát og þau séu í samræmi við réttarvitund þeirra. Ég lét það í ljós í útvarpsumr. nú á dögunum, að ég óttaðist það mjög, að sú lagasetning, sem hæstv. ríkisstj. ætlaði þá að gera og ætlar enn, bryti í bága við réttarvitund borgaranna, eins og hún brýtur í bága við fjárhagsskuldbindingar þær sem aðilar frjálsra kjarasamninga á vinnumarkaðinum, launþegar og vinnuveitendur, hafa bundist, eins og sú lagasetning brýtur í bága við fjárhagsskuldbindingar þær sem hæstv. ríkisstj. hefur fyrir aðeins þremur mánuðum bundist við starfsmenn ríkisins. Ég lét það í ljós í útvarpsumr., að ég óttaðist sérstaklega áhrif þeirrar ákvörðunar ríkisstj., sem fram kemur í 3. gr. frv., að gera með lögum breytingar á grundvelli vísitöluútreiknings án samráðs við verkalýðshreyfinguna. Hæstv. ríkisstj. hefur nú dregið þann þátt stefnumörkunar sinnar í efnahagsmálum til baka. Það tel ég tvímælalaust spor í rétta átt. En ég bendi jafnframi á að það spor sýnir aðeins hversu óþarft þetta ákvæði var í upphafi. Þetta spor sýnir að hæstv. ríkisstj. lítur á afnám þessa ákvæðis frv. þannig, að það skipti engu máli um niðurstöðu þeirra aðgerða sem ákveða á með lagasetningunni, enda er það rétt. Það skiptir engu máli um niðurstöður þeirra aðgerða sem ákveða á með lagasetningu þessari, hvort 3. gr. er afnumin eða ekki. Það sýnir fram á það, að 3. gr., eins og hún var upphaflega ákveðin af ríkisstj., var ögrun gagnvart verkalýðshreyfingunni, sem hefur hrundið af stað atburðarás sem ekki verður séð fyrir endann á. Sá flótti, sú hopun, sem felst í þeirri ákvörðun ríkisstj. að hverfa frá þessari 3. gr., kemur of seint. Ég vil hins vegar líta svo á að þessi afstaða hæstv. ríkisstj. sé til marks um það, að nú á elleftu stundu kunni að vera von til þess að hæstv. ríkisstj. vilji ganga til samningaviðræðna við verkalýðshreyfinguna um samstarf í kjara- og efnahagsmálum. Ég vona að svo sé. Ég tek það fram, að ég óttast, ef svo heldur fram sem horfir, að ríkisstj. haldi fast við sitt og verkalýðshreyfingin, samtök 60 þús. launþega á Íslandi, haldi fast við sitt, eins og full ástæða er til þess að ætla, að þarna verði um að ræða mikla árekstra á milli. Ég óttast niðurstöðu af slíku. Ég er ekki einn um það. Við stjórnarandstæðingar höfum lagt til, að á þessu stigi málsins taki ríkisstj. sér hlé, tíma til þess að kanna hvort möguleiki sé til að samstarf og samráð geti tekist á milli hennar og verkalýðshreyfingarinnar á elleftu stundu, - ekki á elleftu stundu fyrir hæstv. ríkisstj., ekki á elleftu stundu fyrir verkalýðshreyfinguna, heldur á elleftu stundu fyrir íslensku þjóðina. Það væri leitt til þess að vita, ef hæstv. ríkisstj. héldi svo fast við áform sín, að 2, 4, 10, 12 eða 24 klukkustundir mundu skilja á milli feigs og ófeigs, að jafnskammur tími í sögu íslensku þjóðarinnar mundi skilja á milli þess, að samvinna tækist á milli þeirra aðila í þjóðfélaginu sem ráða eftir hvaða farvegi íslensk efnahagsmál falla, samstarf tækist milli slíkra afla og ríkisstj. um að leysa efnahagsmálin, eða að stefnt yrði til stéttastríðs. Með því að fallast á till. okkar stjórnarandstæðinga um að vísa frv. þessu til ríkisstj. er ekki verið að taka efnislega afstöðu til frv. Alþingi er ekki með slíkri afgreiðslu að dæma um það, hvort till. ríkisstj. séu réttar eða rangar. Alþ. er aðeins að taka frest á elleftu stundu til þess að reyna að ná samkomulagi milli stjórnvalda og stéttarfélaga um samstarf og samstöðu. Ég tel að það sé ábyrgðarhluti af okkur alþm. undir slíkum kringumstæðum að neita slíkri beiðni. Hæstv. ríkisstj. getur ekki stefnt landinu til stéttastríðs vegna þess að hún vilji ekki veita frest í 12 tíma. Hún getur ekki stefnt þjóðinni í stéttastríð vegna þess að hún eigi ekki 12 klukkustundir aflögu til þess að ræða við íslenska verkalýðshreyfingu. Það er engin minnkun fyrir stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. að samþykkja að gefa ríkisstj. og verkalýðshreyfingunni 24 stundir til þess að leita samkomulags. Það er skylda okkar alþm. að stuðla að slíku. Það er ekki minnkun fyrir stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. að gera slíkt. Þeir vaxa af slíku, en minnka ekki.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er á dagskrá, hefur hlotið ítarlegar umr. hér í hv. d. og því sé ég ekki ástæðu til þess að fara að endurtaka efnisatriði úr þeim umr. sem hv. þdm. eru kunnugir. Ég vil þó aðeins láta það koma fram, að mér urðu það vonbrigði þegar hv. 7. þm. Reykv., Eðvarð Sigurðsson, sagði að 3. gr. væri ekkert höfuðatriði, þar sem hún væri yfirlýsing um það sem gera skal. Að vísu má segja, að að því leyti sem 3. gr. er stefnuyfirlýsing og kemur þar af leiðandi ekki til framkvæmda fyrr en um n. k. áramót, þá hafi hún ekki haft þýðingu nú alveg á næstunni. En um stefnuatriðið, sem í henni fólst, var í umr. hér í hv. d. rætt sem meginatriði frv., og það verður að segjast eins og er, að þegar ríkisstj. vill koma til móts við þær ábendingar hv. stjórnarandstöðu að ræða þessi mál nánar og á breiðari grundvelli, - ábendingar sem komu raunar fram frá fleirum, - þá eru það vonbrigði, að rætt sé um að hér sé um að ræða fyrsta undanhald ríkisstj. Það er sem sagt óskað eftir samráði af hálfu ríkisstj. við hagsmunasamtök vinnumarkaðarins. Þegar ríkisstj. verður við þeim óskum, þá er talað um undanhald. Mér finnst þetta strákslegt orðbragð og mjög ólíkt hv. 7. þm. Reykv. Það kemur hins vegar fram, að ríkisstj. er sama sinnis efnislega, þótt hún á hinn bóginn vilji gjarnan nota tímann fram til áramóta til þess að ræða við aðila og taka fleiri þætti málsins til meðferðar á þeim tíma. Það er rætt um það hér og raunar áður í umr., að annar stjórnarflokkurinn eigi fremur en hinn heiðurinn af því að hafa átt frumkvæði að efni 3. gr. eða þeirri till., að óbeinir skattar falli burt úr verðbótavísitölu. Ég verð að segja það eins og er, að ég held að hvorugur stjórnarflokkanna geti fremur hinum eignað sér heiður af þeirri tillögugerð. Ég hygg að það hafi verið almennt álit, að æskilegt væri einmitt að endurskoða verðbótavísitöluna með það fyrir augum að óbeinir skattar, þar með taldar niðurgreiðslur, yrðu ekki í verðbótavísitölu. Við erum reiðubúnir, með því að fella brott þessa 3. gr., að taka málið upp til endurnýjaðrar meðferðar ásamt með hagsmunasamtökum vinnumarkaðarins og kanna málið út í ystu æsar, þannig að sem viðtækust samstaða náist um nýjan grundvöll sem byggt yrði á í kjarasamningum í framtíðinni. Á nauðsyn þessa hefur verið bent af fulltrúum allra flokka hér á Alþ. Um nauðsyn þessa er enginn ágreiningur, þótt skoðanir manna, hvernig á að leysa vandann, geti verið skiptar. Ég hlýt því að segja eins og er, að þegar gengið er til móts við þá sem gagnrýnt hafa þetta frv., þá eru mér vonbrigði að það skuli einskis metið, og þarf ekki fleiri orð um það að hafa. Ég vil aftur á móti undirstrika það, að hv. 2. landsk. þm. Benedikt Gröndal, og hv. 5. þm. Vestf., Karvel Pálmason, töldu ávinning að þeirri breytingu sem hér hefði á orðið. Ég skal láta það koma hér fram, að sé það rétt, að þessi grein frv. hafi vakið mesta undrun og verið óvænt og verið ögrun, þá ætti það að vera fallið burt með brottfalli gr., því að ég trúi því ekki, að skynsamir menn í jafnvægi líti ekki á efnisinnihald máls og láti sig það mestu skipta. Það er fjarri öllum sanni hjá hv. 8. landsk. þm., að ríkisstj. hafi ekki tekið tillit til þeirra till. sem fulltrúar í verðbólgunefnd gerðu. Till. ríkisstj., eins og hún birtist í frv., er í öllum höfuðatriðum byggð á 5. dæminu, sem auðkennt hefur verið með bókstafnum b. En einmitt í umsögn um það dæmi er getið um að ýmiss konar frávik þurfi á að hafa, þegar öll kurl koma til grafar, til þess að dæmið gangi upp og fjárhag ríkissjóðs sé borgið, peningamál og lánamál séu í jafnvægi og viðskiptin við útlönd. Það er talað hér um að það sé merkilegt, að sterkasta ríkisstj., sem hefur verið að störfum um langan tíma, miðað við þann þingmannameirihl. sem hún styðst við, gefi eftir og dragi til baka lagagr. í frv. sem hún flytur. Ég vil einmitt halda því fram, að það beri vitni um styrkleika að geta gengið til móts við andstæð sjónarmið og leitað samninga og sátta. Hins vegar tek ég það skýrt fram, að ríkisstj. hefur látið það koma vel í ljós, bæði gagnvart fulltrúum launþegasamtakanna og hér á hv. Alþ., að því miður er vandinn, sem leysa þarf, svo stór, að ekki verður hjá því komist að breyta reglum þeim sem gilda um verðbætur samkv. gildandi kjarasamningum. Þar greindi fulltrúa ríkisstj. og fulltrúa launþegasamtakanna á, og ríkisstj. hlaut því að velja þá leið sem hún taldi mildasta í þeim efnum og tryggja best kjör launþega bæði í nútíð og nánustu framtíð. Á því byggist það val sem eðli málsins samkv. hlaut að þessu marki að vera einhliða ákvörðun ríkisstj. En ríkisstj. hefur tekið tillit til ábendinga fulltrúa launþegasamtakanna, og það er merkilegt að þeir, sem gagnrýna ríkisstj. fyrir að taka ekki meira tillit til þeirra sjónarmiða, gagnrýna hana líka fyrir að taka þó að því marki sem ríkisstj. tekur tillit til sjónarmiða launþega og tala þá gjarnan um flótta og undanhald. Þetta er ekki stórmannlega mælt, en er auðvitað ekkert aðalatriði, hreint aukaatriði, og ríkisstj. lætur sér það í léttu rúmi liggja. Ég vil aðeins að lokum segja það, að þótt auðvitað sé mikið traust sýnt ríkisstj. að vísa þessu frv. til hennar, eins og fram komin till. ber vitni um, þá legg ég til að þessi frávísunartill. verði felld og frv. samþ. hér í hv. deild.



Herra forseti. í margra daga umr. um þetta mál hefur það hvað eftir annað vakið undrun mína, að stjórnarsinnar hafa talað um það, að hin upprunalega 3. gr. frv., sem nú hefur verið felld niður í Ed., sé stefnumarkandi, og hæstv. forsrh. kórónar þetta með því að segja í ræðu rétt áðan, að þessi sáluga 3. gr. sé stefnuyfirlýsing. Nú er það að vísu hugsanlegt, að lagaákvæði megi kalla stefnumarkandi, t. d. þegar þau eru á þá lund, að ráðh. skuli setja reglugerðir um nánari ákvörðun eða eitthvað slíkt. En þegar Alþ. setur lög, þar sem orðalagið er eins og upphaflega var í 3. gr., um að frá og með 1. jan. 1979 „skuli“ óbeinir skattar ekki hafa o. s. frv. og kaupgjaldsnefnd „skal“ meta, er ekki um neitt stefnumarkandi mál að ræða. Þetta eru lög sem á að framkvæma. Ég veit ekki hvort það er nálægð kosninga sem veldur því, að menn ruglast svo í kollinum, að þeir vita ekki hvað þessi stofnun er að gera. Halda þeir að þeir séu á flokksþingum að samþykkja stefnumarkandi ályktanir? Að tala um að slík grein sé stefnumarkandi, jafnvel þó að hún eigi ekki að koma til framkvæmda fyrr en eftir 10 mánuði, er svo fáránlegt að engu tali tekur. Mætti ætla að menn þyrftu ekki að hlusta á slíka vitleysu í sölum Alþingis, sem setur þjóðinni ákveðin lög sem á að fylgja. 3. gr. gat aldrei verið stefnumarkandi. Þetta var ekki samþykkt frá Sjálfstfl. eða hinum þögla minni hl. ríkisstj. Þetta áttu að verða landslög, þessar þrjár línur, vanhugsuð ögrun, sem var fleygt inn í mikilvægt stjfrv. á síðustu stundu, og má guð vita hvaða valdatafl á milli hverra þar er að baki, en ég ætla að spara mér þá ánægju að velta frekar vöngum yfir því. Saga þessa máls hefur verið að því leyti athyglisverð, að við svo að segja hverja umr. hafa komið í ljós fleiri brestir í stjórnarliðinu. Ég hef ekki alveg haldið tölu á því, en mér sýnist að meira en hálfur meiri hl. ríkisstj. á þessu þingi hafi lýst yfir ýmiss konar áhyggjum, efasemdum eða andstöðu við þetta mál. Hver veit nema hinn helmingurinn af meiri hl. skilaði sér líka, ef við fengjum að ræða málið í örfáa daga enn? Hæstv. forsrh. hefur sagt að það sé styrkleiki fyrir ríkisstj. að láta undan, og það er rétt. Fyrir stjórnmálamann, sérstaklega þann sem er í valda- og ábyrgðarstöðu, sem hefur þroska til að láta undan, til að miðla málum og tryggja frið, er það styrkleiki. En núv. ríkisstj. hefur sýni bæði styrkleika og veikleika. Það er veikleiki að hlaupa upp á síðustu stundu, eftir að valdir menn hafa rætt um málið í rúmlega eitt ár, og koma þá með ný ögrandi atriði. Það er að vissu leyti styrkleiki að láta undan, en það væri enn þá meiri styrkleiki að láta undan eftir samræður við mótaðilann frekar en að gera allt með einhliða tilkynningum. Það er þessi valdakennd ríkisstj., sem ég tel að sé mikið áhyggjuefni eins og komið er málum. Það eru þeir, sem völdin hafa, sem tilkynna fulltrúum launastéttanna á síðustu stundu, hvernig þeir ætla að hafa þetta frv., gerólíkt öllum þeim undirbúningi, sem fram hafði farið, og öllu sem rætt hafði verið. Og það er líka einhliða tilkynning, sem skyndilega kemur eftir upphlaup eins ráðh. í Ed., þegar hörfað er frá 3. gr. Það má segja að ögrun sé fallin burt. En reynið í mannlegum viðskiptum að sjá hvort menn falla frá öllum deiluefnum á stundinni, þegar einu sinni er búið að efna til þess ástands sem nú er milli yfirvalda og launþegasamtakanna. Það er ekki hægt að kveikja og slökkva eins og á rafmagnsperu. Það er ekki hægt að komast hjá því, að meðferð málsins hefur vakið tortryggni, og sú tortryggni hverfur ekki á stundinni, þó að ríkisstj. taki skyndilega þetta einhliða stökk, ekki eftir samráði við launþegasamtökin, heldur eftir tveggja eða átta manna tal í einrúmi, hver sem hefur ráðið hverju. Ég get ekki fallist á það með hæstv. forsrh., að till. ríkisstj. séu 5. leiðin úr áliti verðbólgunefndarinnar. Þetta er engin 5. leið, þetta er óleið og ekkert annað. Þessar deilur um efnahagsmál hafa að því leyti verið ólíkar flestum þeim, sem á undan hafa farið og eru orðnar ærið margar síðustu áratugi, að nú er um tvo möguleika að deila. Ríkisstj. hefur sínar till., þetta sem hún dró út úr erminni á síðustu stundu. Stjórnarandstaðan og launþegasamtökin hafa tekið upp svokallaða 2. leið, sem er að finna í skýrslu verðbólgunefndarinnar og er, þó að deilt sé um kosti og lesti á henni eins og öllum hinum leiðunum, dæmd þess virði að teljast vera ábyrg leið sem gæti leyst málið. Það er e. t. v. kjarni málsins að ríkisstj. hefur skilyrðislaust hafnað þeirri leið, sem gæti leyst málið án þess að rjúfa gerða samninga og án þess að fram færu nokkrar teljandi umr. milli hennar og launþegasamtakanna um þetta mál. Það er of seint að ætla sér að sýna styrkleika og sanngirni með því að falla frá einu atriði hér í þingsölum, eftir að slitnað hefur upp úr viðræðum við aðila vinnumarkaðarins. Hefði verið nær að fallast á till. stjórnarandstöðunnar um að taka nokkra daga til að ræða á nýjan leik við fulltrúa launþegasamtakanna um það, hvort ekki sé hægt að finna lausn á þessu máli sem ekki gengur á gerða samninga eins og till. ríkisstj. gera. Það er meginmunur á því að ræða við andstæðinga sína, ef ég má nota það orð, - það er meginmunur á því að tala við aðila eða vera sífellt í trausti valdsins að gefa út einhliða tilkynningar, hvort sem það er í fundarherbergi ríkisstj. við Lækjartorg eða hér í Ed. Það er ekki mikill styrkleiki í slíkum einhliða stökkum fram og aftur. Þau hafa takmarkað gildi til að sætta stéttirnar á þann hátt sem nauðsynlegt er. Ég ítreka það, að enn stendur boð stærstu launþegasamtakanna. Við höfum gengið úr skugga um það, áður en við fluttum þá till. sem hér liggur fyrir. Það kann að vera formlega rétt hjá hæstv. forsrh., að það sé örlítið meiri viðurkenning fyrir ríkisstj. að vísa frv. til hennar heldur en að vísa því frá. Við viljum þó stíga þetta skref í þeirri von, að dagar, sem eru fyrir hendi, því að 1. mars er ekki alveg kominn, verði notaðir vel. Úr því að ráðh. fóru ekki á fund Norðurlandaráðs, hví nota þeir ekki dagana til að tala við launþegasamtökin og sjá hvort það er ekki hægt að tryggja stéttafrið og bjarga þjóðinni frá átökum.



Herra forseti. Það eru aðeins stuttar aths. Það er í fyrsta lagi vegna ummæla hv. 4. þm. Vestf., Gunnlaugs Finnssonar, sem talaði um verðbætur í prósentutölu á öll laun og mátti skilja svo, að ákvæði í kjarasamningum verkalýðsfélaganna frá 22. júní hafi m. a. verið af því tagi, að allsráðandi væru verðbætur í prósentutölu, þar sem tvöfaldar verðbætur kæmu á öll hærri laun. Af þessu tilefni vil ég taka fram, ef hv. þm. eða aðrir vita það ekki, að samningar Alþýðusambandsins í sumar voru ekki með þessum hætti. Þar var í fyrsta lagi um að ræða kauphækkun, sem var tiltekin í prósentum og að sjálfsögðu krónutölu á lægstu laun. Síðan kom sú sama krónutala á önnur laun. Þannig voru samningar Alþýðusambandsins í sumar. Verðbæturnar á launin vorn einnig í krónutölu. Það voru fullar verðbætur á lægstu laun og síðan sama krónutala á öll önnur laun í þeim samningum. Hins vegar gilti þetta ekki nema um verðbæturnar sem komu 1. sept. og 1. des. Með þessari krónutölureglu, bæði í grunnkaupshækkunum og verðbótum, þetta tímabil höfðu launataxtar færst mjög saman. Það þótti ekki fært að minnka þetta bil frekar, og verðbætur 1. mars, 1. júní og 1. sept., þ. e. a. s. það sem eftir var af samningstímabilinu, áttu að vera með prósentuuppbótum á öll laun. Þetta er sannleikurinn um þessi mál, og ég tel alveg sjálfsagt og rétt að það komi hér fram, svo að ekki valdi neinum misskilningi, hvernig þessir samningar voru í sumar. Þeir sem sagt voru launajöfnunarsamningar. Slíkir samningar hafa ekki verið gerðir fyrr sem hafa falið í sér jafnmikinn launajöfnuð og fólst í samningum Alþýðusambandsins. Það er hins vegar ekki úr vegi að minna á það, að hæstv. ríkisstj. bauð Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja fullar verðbætur í prósentum á öll laun og þannig var frá þeim samningum gengið. Það var boð ríkisstj. Vegna orða hæstv. forsrh. áðan varðandi efnisatriði 3. gr. frv., sem var, þá taldi hann að sú stefnuyfirlýsing, sem hefði falist í þessari 3. gr., hefði verið eitt aðalatriði frv.

Eitt aðalatriði gagnrýninnar á frv.

Ég gat nú ekki betur heyrt en þetta hafi verið eitt aðalatriði frv. Ég held hins vegar að svo hafi ekki verið, fjarri því, aðalatriði frv. fælist í 1. gr. þess og kjaraskerðingunni sem henni fylgir. Hins vegar taldi ég að það að nema brott þessa 3. gr. væri undanhald ríkisstj. í þessum efnum vegna þeirra snörpu mótmæla sem komið höfðu frá launþegasamtökunum. Hvort þetta heitir undanhald eða eitthvað annað er mér svo hjartanlega sama um. Það var ekki ætlun mín að hafa strákslegt orðalag, en hæstv. forsrh. þótti sem svo hefði verið. Það er þá algerlega óvart og sennilega þá mér meðfætt að nota strákslegt orðalag. En sem sagt, það átti alls ekki að skiljast svo. Ég var hér aðeins að tína fram staðreyndir málsins. Hæstv. ríkisstj. hefur farið á undanhald í þessu efni. Það hélt ég að væri staðreynd, þegar búið var að taka 3. gr. burt. Ég taldi líka í þeim orðum, sem ég sagði áðan, viturlegt af hæstv. ríkisstj. að reyna að leysa þessi mjög svo viðkvæmu mál, sem felast í verðbótaákvæðum kjarasamninga, í samráði við verkalýðssamtökin. Ég lýsti hins vegar því, hvernig þau samráð hefðu verið í framkvæmd, ekki hvað síst við meðferð og undirbúning þessa frv. Ég sagði síðan, að ríkisstj. hefði ekki fallið frá áformum sínum hvað varðaði efnisatriði hinnar sálugu 3. gr. Og hæstv. forsrh. lýsti yfir áðan að einmitt það væri staðreynd, ríkisstj. hefði ekki fallið frá þessum áformum, hins vegar yrðu önnur vinnubrögð höfð við að koma þessu í framkvæmd. Ég ætla ekki að fara að ræða þessi mál neitt frekar hér. Ég lýsti ósköp greinilega, trúi ég, afstöðu minni í fyrri ræðu í kvöld og hef ekki neinu við það að bæta.

Frsm. meiri hl. (Ólafur G. Einarsson) : Herra forseti. Það er rangt hjá hv. þm. Benedikt Gröndal, að fulltrúar Alþýðusambands Íslands, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í verðbólgunefnd hafi sett fram till. um lausn á þessum vanda með því að benda á leið sem verðbólgunefnd hafi talið færa eða hafi verið nefnd í skýrslu verðbólgunefndar. Þetta var ekki svo, heldur var hér um að ræða heimatilbúna undanbragðaleið sem verðbólgunefnd hafði ekki minnst á í áliti sínu. Þessi leið leysir ekki vanda atvinnurekstrarins í landinn, og hún er þess vegna líkleg til að hafa í för með sér atvinnuleysi. Það eru svo örfá orð í tilefni af ræðum hv. þm. Karvels Pálmasonar og Sighvats Björgvinssonar, sem gera nokkurt mál úr því, að ég hafi skipt nokkuð oft um skoðun í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Í tilefni af því vil ég aðeins segja það, að ég er jafnsannfærður nú sem áður um að óbeinir skattar eigi ekki að hafa áhrif á verðbótavísitölu eða verðbótaákvæði í kjarasamningum. Ég lít svo á, að hv. Ed. hafi að frumkvæði ríkisstj. fellt þetta ákvæði úr frv. í trausti þess, að forustumenn ASÍ og BSRB létu af hótunum sínum um lögmæt eða ólögmæt verkföll. Því var auðvitað ekki að heilsa, eins og komið er í ljós. Engu að síður var hér um sáttatilraun að ræða sem var þess virði að reyna. Ég hef ekki skipt um skoðun, eins og hv. þm. hafa gert svo mikið mál úr. Ég hef hins vegar ekki miklar áhyggjur út af því, að hæstv. ríkisstj. fór ekki nákvæmlega eftir þeim till. sem ég og fimm aðrir nm. höfðum gert í verðbólgunefnd. Við, sem stóðum að þeirri till., lítum nefnilega aldrei á okkur í n. sem einhvers konar yfiríkisstj. sem ætti að ráða í einu og öllu um þær leiðir sem fara skyldi í sambandi við okkar efnahagsvanda. En þannig virtust sumir nm. líta á sig í verðbólgunefndinni strax frá upphafi. - Þetta vildi ég láta koma hér fram.