Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 160 flyt ég ásamt hv. þm. Geir Gunnarssyni frv. til l. um skattadóm og rannsókn skattsvikamála. Frv. þetta er flutt m.a. í tilefni af skýrslu nefndar sem fjallaði um umfang skattsvika og skilaði áliti til fjmrh. fyrr á þessu ári. Hún starfaði skv. þál. um skattsvikamál sem samþykkt var á Alþingi 3. maí 1984 og nefndin var undir forustu Þrastar Ólafssonar hagfræðings. Í skýrslu nefndarinnar koma fram ítarlegar upplýsingar um skattsvik hér á landi, bæði að því er varðar beina skatta og óbeina, og í niðurstöðum nefndarinnar koma fram tillögur um varnir gegn skatt- og bókhaldsbrotum og ábendingar um úrbætur. Í aðalniðurstöðu nefndarinnar segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: 1. Niðurstaða starfshópsins er sú að umfang dulinnar starfsemi hérlendis sé á bilinu 5-7% af vergri landsframleiðslu. - Verg landsframleiðsla á þessu ári er sennilega í kringum 140 milljarðar kr. þannig að hér er um að ræða upphæð á þessu ári sem sjálfsagt er í kringum 8-9 milljarðar króna. Nefndin segir: Ef miðað er við 6% sem meðaltal nemur þetta um 6,5 milljörðum króna árið 1985 miðað við áætlaða verga landsframleiðslu. Tap hins opinbera vegna vangoldinna beinna skatta og söluskatts má áætla 2,5-3 milljarða króna á árinu 1985. - Hér er þess vegna um að ræða gífurlega háar upphæðir í þessu sambandi og ég er reyndar þeirrar skoðunar að mat nefndarinnar sé að þessu leytinu til yfirleitt ákaflega varfærið. 2. Samkvæmt niðurstöðu skoðanakönnunar sem gerð var á vegum nefndarinnar og matsaðferðar sem nefndin beitti eru mestar líkur fyrir dulinni starfsemi - þetta er orðalag nefndarinnar, tek ég fram, þannig að menn eigni mér ekki textann í smáatriðum, málfarslega a.m.k., þó að efnið sé gott- og skattsvikum í eftirtöldum greinum, raðað eftir áhættustigi: a. Byggingarstarfsemi, b. Persónuleg þjónusta, svo sem bílaþjónustugreinar, gúmmíviðgerðir og síðan hárgreiðslu- og snyrtistofur. c. Iðnaður, verslun, veitinga- og hótelrekstur. 3. Engar óyggjandi leiðir eru til að áætla söluskattssvik, segir nefndin. Skv. þeirri aðferð sem lýst er í 5. kafla í nefndarálitinu má þó gera ráð fyrir að umfang söluskattssvika hér á landi sé um 11% af skiluðum söluskatti. Þetta jafngilti um það bil 1,3 milljörðum króna 1985 - þ.e. sennilega á verðlagi þessa árs um 1,5 milljarðar króna sem tapast í söluskatti. 4. Helstu ástæður skattsvika eru þessar: a. Flókið skattakerfi með óljósum mörkum milli hins löglega og ólöglega. Frádráttar- og undanþáguleiðir íþyngja mjög framkvæmd skattalaga og opna margvíslegar leiðir til undanskots frá skatti. b. Skattvitund almennings er tvíbent og verður óljósari eftir því sem einstök skattaleg ívilnunarákvæði einstakra hópa aukast og skatteftirlitið versnar. Þetta grefur undan réttlætiskennd skattgreiðenda. c. Há skatthlutföll hafa áhrif á umfang skattsvika. Þau hvetja til þess að nýta sér þessa möguleika og þeim mun meira sem hlutföllin eru hærri. d. Auk þessa ber að nefna að efalaust eiga ýmsar þær opinberar reglur sem settar eru í þessum efnum sinn þátt í því að örva skattsvik. Að því er varðar þær ástæður sem nefndar eru af nefndinni, ástæður skattsvika, er ég í fyrsta lagi sammála nefndinni um það að skattakerfið sé flókið, frádráttarleiðirnar eru margar og undanþáguleiðir verulegar, sérstaklega fyrir þá sem kunna á kerfið eins og það er gjarnan kallað. Norrænn sérfræðingur í skattamálum kom hér við á Íslandi fyrir nokkrum misserum. Ég hitti hann að máli s.l. haust og spurði hvernig honum litist á íslenska skattakerfið, hvort hann hefði kynnt sér það. Jú, hann sagðist hafa gert það. Og hvernig honum hefði litist á það. Hann sagði að íslenska skattakerfið hlyti að vera paradís endurskoðendanna vegna þess að það væri í raun og veru útilokað fyrir menn að komast í gegnum skattaframtöl eða skattaálagningu öðruvísi en hafa til þess sérmenntun og vera sérfróður í því hvernig með málin er farið. Ég vil fyrst og fremst taka undir þessa ástæðu nefndarinnar og leyfi mér jafnframt að draga hinar kannske nokkuð í efa sem hér voru taldar áðan. Nefndin gerir þær tillögur til úrbóta í fyrsta lagi að einfalda verði skattalögin, fækka undanþágum og afnema margs konar frádráttarliði þannig að skattstofnar verði skýrir og afmarkaðir og greiðsluskylda auðreiknanleg. Einföldun skattalaga og fækkun undanþága og frádráttarliða auðveldar öll skattskil virkara skatteftirlits. Um leið þarf að fækka skatttegundum og gæta þess að einstakir skattstofnar séu ekki ofnýttir. Í öðru lagi segir nefndin: Endurskoða þarf ákvæði um refsingu og álag. Setja þarf ný refsiákvæði um stórfelld skattsvik inn í almenn hegningarlög þar sem fangelsi allt að sex árum yrði lagt við brotum. Eins og kunnugt er er það ákvæði nú í skattalögum að það sé unnt að dæma menn í fangelsi allt að sex árum fyrir stórfelld skattsvik. Þetta ákvæði hefur hins vegar ekki verið sett inn í hegningarlög. Mér skildist á ummælum fjmrh. s.l. sumar, blaðaummælum, að það væri ætlun ríkisstjórnarinnar að flytja frv. um breytingu á hegningarlögunum í þessu skyni. Ég vænti þess að ríkisstjórnin haldi við þessa stefnu en ef hún ekki flytur slíkt frv. er auðvitað sjálfsagt að hjálpa henni til við það og flytja frv. af þessu tagi um breytingu á hegningarlögunum. En fróðlegt væri, af því að hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra er staddur hér í salnum, að inna hann eftir því hvort ætlun ríkisstjórnarinnar er að flytja breytingarfrv. við hegningarlögin, m.a. með tilliti til skattalaga. Þá segir nefndin að nauðsynlegt sé að herða bókhaldseftirlit og viðurlög við brotum bókhaldsskyldra aðila. Fela ætti skattrannsóknarstjóra bókhaldseftirlitið með lögum og veita honum ýmsar auknar heimildir, svo sem sektarheimildir vegna bókhaldsbrota. Þá segir nefndin: Lögfest verði ótvíræð lagaheimild fyrir ríkisskattanefnd til þess að úrskurða sektir fyrir hrein bókhaldsbrot svipuð þeirri sem hún hefur vegna skattabrota. - Í gildandi lögum um tekju- og eignarskatt hefur nefndin, ríkisskattanefnd, heimildir til að úrskurða sektir vegna skattabrota en aftur á móti ekki heimildir til að úrskurða sektir vegna bókhaldsbrota og er þetta í rauninni mjög bagalegt vegna þess að þessi mál fara náttúrlega mjög oft saman þannig að hér er nefndin með beina tillögu um að heimila ríkisskattanefnd að úrskurða sektir vegna bókhaldsbrota. Síðan segir: Sjálfstæð refsiákvæði komi í bókhaldslög. Brot verði þar skilgreind eftir atvikum með mismunandi refsimörkum. Setja þarf í bókhaldslög ákvæði um heimild til sviptingar starfsréttinda að því leyti sem almenn ákvæði hegningarlaga eru talin ófullnægjandi. Þá segir nefndin: Endurskoða þarf ákvæði í almennum hegningarlögum um stórfellda óreglu í færslu bókhalds. Verknaðarlýsing ákvæðisins er óljós og refsimörk eru mjög væg. Að lokum segir: Lögfest verði hlutræn refsiábyrgð lögaðila svipuð þeirri sem nú er að finna um skattabrot. Ég vil ítreka fsp. mína til hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra einnig um þetta efni, ekki aðeins er varðar þá breytingu á hegningarlögunum sem lýtur að fangelsisrefsingu fyrir stórfelld skattsvik heldur vil ég einnig inna hann eftir því hvort dómsmrn. hefur fjallað um aðrar ábendingar í skýrslu þessarar nefndar. Þá gerir nefndin tillögu um skatteftirlit og segir fyrst: Embætti ríkisskattstjóra verði breytt í stofnun er fari með heildarstjórn skattamála, bæði faglega og verkstjórnarlega. Það býður upp á mun meiri möguleika til bættrar verkaskiptingar og samræmdra vinnubragða sem bæta munu skattaeftirlit. Öll úrvinnsla og allt eftirlit með framtölum færi fram á einum stað þar sem sérhæft, menntað starfsfólk er fyrir hendi í nægilegum mæli. Skattstofur í núverandi mynd legðust niður en eftir yrðu aðilar sem myndu veita upplýsingar til almennings og hugsanlega afla gagna vegna framtala. Til vara er lagt til af nefndinni að verkstjórnarvald ríkisskattstjóra verði eflt og öll atvinnurekstrarframtöl verði unnin hjá embættinu, svo og álagning og eftirlit með söluskatti. Skattstofunum verði fækkað en haldi þó áfram fyrrverandi störfum að undanskildum atvinnurekstrarframtölum, undir beinni verkstjórn ríkisskattstjóra. Gert verði verulegt átak í menntunarmálum starfsfólks á skattstofum. Endurvekja þarf skattskólann og festa hann betur í sessi. Komið verði á fót sérstakri eftirlitssveit sérhæfðra skattrannsóknarmanna sem geri skyndikannanir á bókhaldi fyrirtækja og taki til rannsóknar flókin og erfið framtöl. Endurskoðuð verði ákvæði um skattalega meðferð hlunnindagreiðslna. Hér hefur nú verið getið um helstu ábendingar nefndarinnar sem fjallaði um skattsvik og skilaði áliti til fjmrh. á þessu ári. Ég hef ekki orðið var við það að ríkisstjórnin hafi enn þá flutt nein þingmál í samræmi við þær tillögur sem nefndin gerði og er það auðvitað slæmt vegna þess að þegar er verulegur tími liðinn af þinginu. Nógur tími hefði verið til þess að fjalla um þessi mál hér. Málin liggja ljóst fyrir og þess vegna ætti ekki að þurfa neinn óratíma fyrir ríkisstjórnina til þess að koma sér niður á tillögugerð í þessum efnum. Ég var lengi þeirrar skoðunar að það ætti að reyna að leysa þessi mál innan hins almenna skatta- og dómsmálakerfis. Ég var m.ö.o. þeirrar skoðunar að það væri hæpið að setja upp sérdómstól í skattamálum eins og ég held að það sé yfirleitt varasamt að setja upp sérdómstóla. Reynslan er hins vegar sú að hjá dómsmálayfirvöldum og rannsóknaraðilum hins almenna réttarkerfis vilja þessi mál mæta afgangi, af hverju svo sem það er. Það vilji dragast úr hömlu, jafnvel árum saman, að tekið sé á skattsvikamálum í réttarkerfinu hér á landi. Ég held þess vegna að það sé kominn tími til þess að settur verði upp a.m.k. um sinn skattadómur sem hafi eingöngu með þessi mál og skyld mál og náskyld mál að gera. Þess vegna og eftir að hafa farið rækilega yfir þessa skýrslu fjmrh. um störf nefndar sem kannaði umfang skattsvika sem var lögð fyrir Alþingi 18. apríl s.l. komumst við að þeirri niðurstöðu að rétt væri að gera þá beinu tillögu hér á Alþingi að settur yrði upp dómstóll í skattamálum. Frv. skýrir sig í rauninni sjálft. Það er 8 greinar og í 1. gr. frv. segir: "Setja skal á stofn sérstakan sakadóm fyrir landið allt og nefnist hann Skattadómur. Aðsetur dómsins skal vera í Reykjavík eða næsta nágrenni." Í 2. gr. er hlutverk Skattadómsins skilgreint: "Hlutverk Skattadóms er að rannsaka fyrir dómi og dæma í málum sem höfðuð eru af ríkissaksóknara til refsingar vegna brota á skattalögum og brota sem tengjast skattsvikum, svo sem brotum gegn bókhaldslögum og gjaldeyrislögum. Leiki vafi á hvort aðalþáttur brots teljist skattsvik eða annars konar brot ákveður ríkissaksóknari hvort mál skuli höfðað fyrir Skattadómi eða öðrum dómstólum." Hér er það m.ö.o. lagt í vald ríkissaksóknara að meta hvar málið eigi að höfðast, hvort það á að gera fyrir hinum almennu dómstólum eða fyrir skattadómnum. Í 3. gr. segir: " Dómsmrh. skipar sakadómara í skattamálum - skattadómara - og skal hann fullnægja lögmæltum skilyrðum til skipunar í héraðsdómaraembætti og hafa aflað sér sérþekkingar á sviði skatta- og bókhaldsmála. Skattadómarinn nýtur réttinda og ber skyldur sem aðrir héraðsdómarar. Skattadómari getur háð dómþing hvar sem er á landinu." Í 4. gr. segir: Við Skattadóm er heimilt að ráða dómarafulltrúa ef þörf krefur að mati dómsmrh. Dómarafulltrúar skulu fullnægja sömu skilyrðum og aðrir dómarafulltrúar. Dómsmrh. ræður og Skattadómi annað starfsfólk eftir því sem þörf þykir á. Í 5. gr. segir: "Um meðferð mála fyrir skattadómi og lögreglurannsókn skal fara eftir ákvæðum laga nr. 74/1974, um meðferð opinberra mála, eftir því sem við á, þar á meðal um meðdómendur." 6. gr. fjallar um rannsókn þessara mála og þar segir svo: "Hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins starfar deild er annast hvarvetna á landinu rannsókn á brotum þeim sem getið er um í 2. gr. laga þessara. Fela skal forstöðu deildarinnar sérstökum deildarstjóra sem lokið hefur lögfræðiprófi og aflað sér sérþekkingar á sviði skatta- og bókhaldsmála. Rannsóknarlögreglustjóra ríkisins er heimilt að fela deild þessari rannsókn annarra mála á skyldum sviðum eftir því sem aðstæður leyfa." Nú er í dag starfandi deild hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins sem hefur með fjármálaafbrot að gera. Með frv. og ef það yrði samþykkt yrði þessari deild skapaður nýr lagagrunnur til að starfa á. Með því yrði vægi deildarinnar aukið auk þess sem þess yrði krafist að forstöðumaður deildarinnar væri sérmenntaður til starfsins. Eðlilegt þykir að heimila rannsóknarlögreglustjóra að fara með rannsókn annarra mála, enda sé um að ræða skyld mál, þó meðferð þeirra mála megi undir engum kringumstæðum tefja afgreiðslu aðalverkefna deildarinnar. Í 7. gr. segir síðan: "Heimilt er að hafa uppi skattakröfu á hendur ákærða fyrir Skattadómi. Um meðferð slíkrar kröfu skal fara eftir ákvæðum 17. kafla laga nr. 74/1974. um meðferð opinberra mála, eftir því sem við á. Heimilt er að gefa út ákæru vegna brota á skattalöggjöf þótt ekki liggi fyrir endanleg ákvörðun skattkröfu." Hér er um að ræða mjög mikilvægt ákvæði, að það sé heimilt að gefa út ákæru vegna skattbrota þó að ekki liggi fyrir endanleg ákvörðun skattkröfunnar sjálfrar en það hefur oft og tíðum tafið mjög verulega meðferð þessara mála og útgáfuákæru að dellur hafa staðið langtímum saman um nákvæma upphæð skattkröfunnar hverju sinni. Herra forseti. Þegar Vilmundur Gylfason gegndi embætti dómsmrh. flutti hann stjfrv. um rannsókn skattsvikamála og skattadómstól. Það frv. náði ekki afgreiðslu, m.a. vegna þess að margir voru þá þeirrar skoðunar að það væri ekki skynsamlegt við þær aðstæður sem þá voru að setja upp sérstakan dómstól í skattamálum, m.a. af því að þá höfðu nýlega verið samþykkt ný lög um tekju- og eignarskatt og menn töldu eðlilegt að láta reyna á úrræði þeirra almennu laga áður en tekin yrði ákvörðun um sérstakan skattadómstól. Frá því að Vilmundur Gylfason flutti frv. sitt hefur það breyst í meðferð málanna frá þeim tíma að Rannsóknarlögregla ríkisins hefur nú starfandi á sínum vegum sérstaka deild sem rannsakar svokölluð "hvítflibbabrot" eins og ég gat um áðan. Þar starfa nú lögreglufulltrúi og lögreglumenn en enginn þeirra er sérmenntaður til þessara starfa. Þá hefur sakadómurum í Reykjavík verið fjölgað og var fyrirhugað að þeir tækju sérstaklega að sér að sinna málum af því tagi sem frv. fjallar um. Ekki er þó um að ræða deildaskiptingu í sakadómi í þessu skyni, að því er mér er best kunnugt um. Vegna fjölgunar sakadómara er þó talið að mál hafi gengið þar hraðar fyrir sig að undanförnu en áður var. Þrátt fyrir þetta töldu flm. rétt að halda inni ákvæðum 6. gr. frv. eins og það var upphaflega með lítils háttar breytingum. Í frv. eins og það er byggt upp er gert ráð fyrir því að skattrannsóknarstjóri annist almennt eftirlit og rannsókn á skattkröfuþætti mála. Síðan annist deild Rannsóknarlögreglu ríkisins rannsókn skattsvika og brota sem þeim tengjast. Embætti ríkissaksóknara fari sem áður með ákæruvald í þeim málum. Þá taki við sérstakur sakadómur í skattamálum - Skattadómur - og skal umdæmi hans vera landið allt. Heyrst hafa hugmyndir um að hafa alla rannsókn og dómsmeðferð skattsvikamála.á einni hendi. Þessari hugmynd er hafnað með þessu frv. því flm. telja ekki rétt að blanda þannig saman rannsóknarvaldi og dómsvaldi. Þá er þeirri hugmynd einnig hafnað, sem gæti þó komið til greina og hefur stundum verið rædd, að skattrannsóknarstjóri annist rannsókn á refsiþætti skattamála. Ástæðan fyrir þessu er m.a. sú að slíkt ákvæði gæti dregið úr almennu eftirliti hjá embætti skattrannsóknarstjóra. Oft hefur verið um það rætt, herra forseti, að því fylgi ókostir að hafa sér dómstóla eins og ég hef vikið að. Þar hefur einkum verið bent á þann vanda sem upp kemur þegar sami maður er grunaður um mörg mismunandi brot bæði skyld og óskyld skattsvikabrotum. Í frv. er gert ráð fyrir því að skattadómstóllinn geti fjallað um skattabrot og tengd brot, svo sem skjalafals, brot á bókhaldslögum eða gjaldeyrislögum. Aðaláherslan er lögð á skattalagabrotið, enda geta brot á þeim lögum varðað allt að sex ára fangelsi. Telji hins vegar ríkissaksóknari aðalþátt brotastarfsemi vera annan en skattalagabrot getur hann höfðað mál fyrir almennum dómstóli eins og ég gat um áðan. Ég tel ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fara mikið ítarlegar út í frv. þetta. Hér er tekið á mjög stóru og alvarlegu vandamáli í okkar þjóðfélagi. Vandinn er að mínu mati sá að það sem heitir samneysla eða félagsleg þjónusta er í hættu ef við erum ekki með skattakerfi sem fólk getur nokkurn veginn unað við. Ég tel því brýnt út frá félagslegum sjónarmiðum að á þessum málum sé tekið. Við munum Alþýðubandalagsmenn síðar á þessu þingi flytja ýmis fleiri skattamál sem tengjast hinum almennu ákvæðum skattalaganna og gera þá grein fyrir þeim jafnóðum og þau mál verða flutt, en auðvitað nægir skattadómur ekki í þessu efni. Auðvitað verður að einfalda skattalögin. Auðvitað verður að grisja frádráttarfrumskóginn og auðvitað verður í framhaldi af því að hækka verulega tekjuskattsfrelsismörkin frá því sem þau eru nú. Það er auðvitað með öllu fráleitt að staðan skuli hafa verið þannig að á þessu ári voru menn, sem höfðu 544 000 í árstekjur 1985, skattlagðir í hæsta skattþrepi sem hátekjumenn. Slíkt skattakerfi er vitlaust. Það kallar á misnotkun, það kallar á það að menn treysti því ekki og þess vegna er óhjákvæmilegt að á þessum málum verði tekið. Það hefur verið skýrt frá því hér utan þingsalanna að ríkisstjórnin ætli að flytja frv. um breytingu á tekju- og eignarskattslögunum. Ég ætla ekki að fara að hefja umræðu um þær tillögur nú. Ég geri það þegar þær koma - og ég segi "þegar" en ekki "ef". Það er að vísu búið að segja oft að þetta frv. sé að koma, en það er ekki komið enn. Kannske kemur það næstu daga eins og eitthvað fleira af þessum 95 stjfrv. sem meiningin er að afgreiða hér í vetur samkvæmt listanum sem var lagður fram fyrir nokkrum vikum en gengur treglega að koma þeim frá sér í stjórnarflokkunum. Herra forseti. Ég vænti þess að hv. Alþingi taki þessu frv. vel og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Fyrir nokkru var fjallað ítarlega um það í dómsmrn. hvernig ná mætti betri árangri í meðferð efnahagsbrota, eins og þau eru nefnd, og þar undir falla að sjálfsögðu brot á skattalögum. Það varð niðurstaðan af þeirri athugun að gera allmikið átak til að koma þeim málum í betra horf og er það að nokkru leyti rakið í grg. þess frv. sem hv. 3. þm. Reykv. var að mæla hér fyrir. Niðurstaðan af þessum athugunum varð m.a. sú að ekki skyldu settir upp sérstakir dómstólar eða sérstakar stofnanir, hvorki til rannsókna né dóma á þessum málaflokki. Hv. flm. rakti það að hann hefði sjálfur verið andvígur slíku og nefndi eitt atriði sem er neikvætt, þ.e. ef sama málið tengist fleiri en einum brotaflokki. Til viðbótar vil ég nefna það að vegna okkar fámennis og þar sem málafjöldi á einstökum sviðum er misjafn frá ári til árs þá er það heppilegra að geta notað stærri stofnun til að fjalla um málin þegar álag verður mikið, þá er hægt að beita meira starfsliði heldur en væri starfandi við sérstakan dómstól. Niðurstaðan af þessari athugun varð sú að hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins yrði komið upp sérstakri deild sem fjallaði um þessi mál og rannsóknarlögreglumönnum fjölgað í því skyni. Ég þori að fullyrða að árangurinn af þessari breyttu skipan er þegar kominn í ljós. Hann hefur komið í ljós við rannsókn þeirra umfangsmiklu brotamála á þessu sviði sem því miður hafa komið upp síðan þessi skipan var tekin upp. Ég hygg að óhætt sé að fullyrða að rannsókn þessara mála hafi gengið betur en menn þorðu fyrir fram að vona, vegna þess hversu umfangsmikil þau eru, og betur en áður hefur gerst í slíkum málum. Jafnframt þessu var ákveðið að fjölga um einn sakadómara og þá með það í huga að hægt væri að fela einum manni, og það hefur verið gert, sérstaklega þennan málaflokk, en hins vegar er þar ekki búin til nein sérstök deild af þeirri ástæðu sem ég gat um áðan, að álag er misjafnt í einstökum málaflokkum og því ekki heppilegt að binda það algjörlega niður. Einnig var sakadómurum fjölgað og þar var það eins, að gert var ráð fyrir því að einhverjum af sakadómurum yrði falið sérstaklega að fjalla um þessi mál, þó að þar sé um fleiri starfsmenn að ræða og því hægt að skipta þeim á milli fleiri þegar álag verður mikið. Ég held því að það sé rétt að það komi enn betur í ljós hvort þessi skipan, sem ég hef rakið og ég hef beitt mér fyrir, nái ekki því markmiði sem ætlast er til að þetta frv. geri, og nái þá því markmiði á þann hátt sem hv. 3. þm. Reykv. sagði sjálfur að hann hefði talið hingað til að væri æskilegt að hafa þessa skipan á þeim málum. Þá vil ég víkja að einu atriði í sambandi við skýrslu þá sem hann gat um að nefnd á vegum fjmrh. hefði skipað og skilaði áliti á síðasta sumri í sambandi við skattsvik. Í tillögu nefndarinnar var vikið að einu atriði sem sérstaklega beindist að dómsmrn. Þar var um að ræða breytingu á almennum hegningarlögum til þess að meira tillit yrði tekið til þessara ákvæða en ef það væri eingöngu innan skattalaga. Frv. um þetta hefur verið samið. Það hefur verið lagt fyrir ríkisstjórnina og afgreitt þar með heimild til að leggja það fyrir þingflokka stjórnarinnar. Þar er það til meðferðar nú og ég vonast til þess að það taki ekki langan tíma svo að hægt verði að leggja það fram á Alþingi innan mjög skamms tíma. Einnig er gert ráð fyrir að það ákvæði nái þá til brota á lögum um bókhald en að öðru leyti mun ég á þessu stigi ekki fjalla nánar um það frv. þar sem ég vonast til að fá tækifæri til þess hér innan skamms. Ég vil svo að lokum, vegna niðurlagsorða hv. þm., benda á það að þau eru orðin þó nokkur frv. sem ég hef flutt á vegum dómsmrn. þegar á þessu þingi og vonast til þess að njóta stuðnings hv. þm. og hans flokks við að vinna að framgangi þeirra því að sum þeirra eru mjög viðamikil. Ég held að flest eða öll þeirra séu ekki ágreiningsmál milli flokka og vonast því til að þau fái góða afgreiðslu.



Herra forseti. Það er algeng við bara þegar upp koma vandamál í okkar hagkerfi, félagslegri þjónustu eða annars staðar, að það megi ekki taka sérstaklega á því máli, það megi ekki setja sérlög, það eigi að leysa málið á almennum grundvelli. Ég þekki þetta ákaflega vel t.d. úr þeim málaflokkum sem ég hafði með að gera í heilbr.- og félmrn. fyrir fáeinum árum þar sem uppi höfðu verið þau sjónarmið að alls ekki mætti setja sérlög. Það ætti að leysa þetta í heild í tengslum við annað o.s.frv. Niðurstaðan varð þó sú að í mjög veigamiklum málaflokkum voru sett sérlög, vegna þess að þeir málaflokkar voru þannig á sig komnir að það varð að taka á þessum málum sérstaklega, og þau sérlög hafa skilað góðum árangri. Nú liggur það fyrir að þegar lögin um tekju- og eignarskatt voru sett 1978 þá vorum við mörg þeirrar skoðunar að eðlilegt væri að láta reyna á ákvæði þeirra laga bæði varðandi ríkisskattstjóra, skattsektanefnd og rannsóknaraðila skattamála. Það er hins vegar ljóst eftir að skýrsla skattsvikanefndarinnar kemur út hér á s.l. sumri og er lögð fyrir Alþingi 18. apríl 1986, þá er ljóst samkvæmt niðurstöðu opinberrar nefndar, þar sem eru fulltrúar frá ýmsum aðilum, sérfræðingar o.s.frv., að hér er um stórfellt vandamál að ræða. Okkur grunaði það, við getum sagt við vissum það, en opinber nefnd hefur sent frá sér ítarlega skýrslu um þetta mál. Það er um að ræða vanda upp á 7-9 milljarða króna á þessu ári sem hverfa út úr landsframleiðslunni, 7000-9000 millj. kr., og koma ekki til skatts. Og það er talið að ríkið og opinberir aðilar tapi á þessu 3000 millj. kr. Það er meira en fer til allra framkvæmdaframlaga ríkisins samkvæmt fjárlagafrv. ársins 1985, sem þarna er um að ræða. Þeir sem hér eru geta borið í huganum þessa upphæð saman við ýmsar fjárveitingar eða kostnaðarliði í ríkisútgjöldunum á næsta ári. Ætli þetta væri ekki drjúgt t.d. upp í kostnaðinn við heilbrigðisþjónustuna, svo ég nefni dæmi? Eða almannatryggingakerfið, svo ég nefni annað dæmi? Það er alveg augljóst mál að ef Alþingi ekki svarar þeim kröfum og niðurstöðum, sem fram koma í áliti skattsvikanefndarinnar frá s.l. sumri, þá er tilgangslaust að leggja hlutina á borðið eins og gert er í þessu fyrir hv. Alþingi vegna þess að menn gera ekki neitt. Menn aðhafast ekki neitt og segja: Þetta er ekki hægt að afgreiða með sérlögum. Þetta verður að gera innan ramma hins almenna kerfis. Ég er alveg sammála því að hæstv. dómsmrh. hefur þó nokkuð ýtt á þessi mál í sinni ráðherratíð og ég er sannfærður um það að þær ákvarðanir, sem hann hefur tekið í þeim efnum og dómsmrn., hafa skilað sér í því að meðferð ýmissa meiri háttar mála, fjármálabrota, hefur gengið hraðar fyrir sig en áður var. Ég er heldur ekki að halda því fram að það að setja niður skattadóm leysi málið, en það mundi sýna alvarlega viðleitni af hálfu Alþingis til að koma til móts við þessar alvarlegu niðurstöður skattsvikanefndarinnar. Ég held að Alþingi verði að taka ákvarðanir í þessum efnum sem hinn almenni skattgreiðandi skynjar sem alvöru en ekki sem kák, ekki sem hálfkák og ég held að ákvörðun um Skattadóm væri ákvörðun og yfirlýsing af hálfu Alþingis um það að hérna ætti að fara að taka á hlutunum af alvöru og festu. Ef menn hins vegar hér á hv. Alþingi gera það ekki, þá er með því verið að lýsa því yfir að þetta rammgötótta skattakerfi sem hér er eigi bara að vera si svona áfram. Það auðvitað gengur ekki. Þar með eru menn orðnir tvöfaldir og margfaldir í roðinu, þegar þeir eru að gagnrýna skattsvik, ef þeir vilja ekki aðhafast neitt til þess að taka verulega myndarlega á þeim málum. Ég vil sem sagt segja það að ég hef tekið eftir því sem hæstv. núv. dómsmrh. hefur verið að aðhafast í tengdum málum og ég tel að það sé þakkarvert sem þar hefur verið gert, en ég er einnig þeirrar skoðunar að þegar skattsvikaskýrslan liggur fyrir sé málið komið á nýtt stig og þar af leiðandi eigi að taka nýjar ákvarðanir, m. a. um að endurskoða fyrri ákvarðanir í þessum efnum, t.d. um það að setja upp sérstakan skattadóm.



Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. 3. þm. Reykv. hér áðan að vísasti vegurinn til þess að draga úr skattsvikum svo um muni sé að gera mikilsverðar umbætur í skattamálum og vil vænta þess að okkur takist nú á þessu þingi að ná því fram að veruleg nýskipan verði lögfest varðandi bæði tollskrá og að það nái fram að ganga að virðisaukaskattur verði tekinn upp í stað söluskatts sem er vitaskuld mjög þýðingarmikið atriði bæði varðandi samkeppnisútflutningsgreinar, til að styrkja stöðu þeirra, og eins til þess að unnt verði að ná til þeirra aðila sem hafa of frjálsar hendur nú og of mikla möguleika til þess að komast undan greiðslu á söluskatti. Ég tek einnig undir það með hv. þm. að nauðsynlegt er að setja mun einfaldari reglur varðandi tekjuskattinn. En allt þetta hefur verið boðað af hæstv. fjmrh. í hans ræðu fyrir fjárlagafrv. og ég stend hér upp til þess að láta í ljósi ánægju mína yfir þeim undirtektum sem þessi nýskipan fær frá hv. þm. Þó ég á hinn bóginn geri mér að sjálfsögðu grein fyrir að í því felst ekki stuðningur við einstök efnisatriði þessarar nýskipanar, þá er hann a.m.k. sammála okkur um að hún er nauðsynleg til þess að unnt verði að draga verulega úr skattsvikum og með þeim hætti gera skattbyrðina réttlátari hér á landi



Herra forseti. Ég vil á sama hátt og síðasti ræðumaður, hv. 2. þm. Norðurl. e., lýsa ánægju minni yfir því að þessi mál skuli vera komin til umræðu á Alþingi vegna þess að það er svo sannarlega full ástæða til þess að ganga til atlögu við þau skattsvik sem hér á landi tíðkast og hafa lengi tíðkast. Nú er það svo að skattsvik fyrirfinnast í öllum þjóðfélögum og sennilega munu þau seint verða með öllu upprætt hér eða annars staðar. Hins vegar verður ekki fram hjá því litið að þær niðurstöður eru uggvænlegar sem fram komu í skýrslu fjmrh. fyrr á þessu ári, um undandrátt frá skatti hér á landi. Niðurstaða starfshóps þessa var að tap hins opinbera vegna vangoldinna skatta, beinna skatta og söluskatts, og hér vegur náttúrlega söluskatturinn í þessu dæmi mjög þungt, er áætlað 2,5–3 milljarðar króna. Og það var alveg rétt, sem hv. frsm., 3. þm. Reykv., sagði áðan, að hér er um gífurlegt fé að ræða ef það er borið saman við það fé sem til verklegra framkvæmda rennur eða til félagslegrar þjónustu. Öðruvísi mundu fjárlög líta út ef þó ekki nema hluti af þessu fé skilaði sér í ríkissjóð. Þess vegna er það mikið mál og tímabært sem er hreyft hér af hv. 3. þm. Reykv. Annað mál er það hins vegar hvaða ráðum er tækast og best að beita í þessu efni. Í frv. því til laga sem hv. 3. þm. Reykv. hefur lagt hér fram er gert ráð fyrir stofnun Skattadóms og rannsókn skattsvikamála. Það er ein leiðin. Eins og frsm. gat um hefur þó jafnan gætt tregðu til þess hjá löggjafarvaldinu að setja á laggirnar sérdómstóla og hann sagðist einmitt sjálfur hafa verið andvígur því hér framan af en síðan hafi hann breytt um skoðun, m.a. í ljósi umfangs þeirra skattsvika sem talið er að eigi sér stað í þjóðfélaginu í dag. Það er vitanlega ein leiðin. En aðrar leiðir eru fyrir hendi. Eins og hæstv. dómsmrh. vék að er æskilegt ef unnt væri að uppræta slíkt innan núverandi kerfis vegna þeirra mörgu örðugleika sem felast í sérdómstólum, þar sem sama brotið getur ekki aðeins tekið til skattsvika heldur til margvíslegra annarra brota á hegningarlögum og raunar á öðrum lögum. Áhrifaríkasta og nauðsynlegasta leiðin er vitanlega sú að breyta skattalögunum á þann hátt að þau verði í fyrsta lagi gerð einfaldari og í öðru lagi að skattbyrði, og þá á ég fyrst og fremst við skattbyrði einstaklinga og fjölskyldna í landinu, verði gerð mun minni og léttari. Hvort tveggja mun þetta horfa í þá átt, auk breytinga á söluskattskerfinu sem boðaðar hafa verið, að gera skattskil mun einfaldari og draga tvímælalaust úr þeim skattsvikum sem eiga sér stað í dag. Hæstv. fjmrh. hefur í fjárlagaræðu sinni boðað umfangsmiklar breytingar á þessu sviði. Ég ætla ekki að gera þær að umtalsefni sérstaklega nú, enda eru þau frv. ekki á dagskrá. Það hefur verið boðuð framlagning frv. um staðgreiðslu skatta, um virðisaukaskatt í stað söluskattsins, og í þriðja lagi frv. sem nú hefur í dag verið dreift hér í deildinni, frv. til laga um breytingu á lögunum um tekjuskatt og eignarskatt, sem er 158. mál þingsins. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þetta síðasta mál mun horfa mjög til bóta, einnig í því efni sem hv. frsm., 3. þm. Reykv., vék að áðan. Það er vegna þess að með þessu nýja frv. um breytingar á tekjuskattinum og eignarskattinum, sem hann vék að í sinni framsöguræðu en hafði þá raunar ekki verið dreift, er gert ráð fyrir allverulegri lækkun skattbyrðar einstaklinga og heimilanna í landinu. Eins og fram kemur í grg. þess frv. munu skattleysismörk barnlausra hjóna á næsta ári af tekjum þessa árs liggja u.þ.b. við 720 000 kr., þ.e. 720 000 kr. verða tekjuskattslausar. Hjá hjónum með eitt barn eru tekjuskattsleysismörkin um 840 000 kr. Hjá hjónum með tvö börn eru tekjuskattsleysismörkin 960 000 kr. og hjá hjónum með þrjú börn eða fleiri yrðu tekjur að upphæð rúmlega 1 millj. kr. tekjuskattslausar. Ég er ekki í vafa um að þau ákvæði sem í þessu frv. felast munu eiga allnokkurn þátt í því að draga úr þeim undandrætti frá skatti sem viðgengist hefur í þjóðfélaginu til þessa. Hér er stigið mikilsvert spor a þeirri braut að einfalda allt skattakerfi landsins og gera það mun réttlátara en það er nú. Það er sanngirnisatriði og það er atriði sem einnig hefur bein áhrif á skattsvikin í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd vegna þeirra orða hv. 3. þm. Reykv. að ekki mætti gera sérstakt átak þegar þörf er á. Ég vildi undirstrika það sem ég sagði í mínu máli áðan að það var vegna augljósra þarfa sem ég lét athuga þetta fyrir nokkru síðan, hvernig bættri skipan yrði á komið, og niðurstaðan varð sú að gera þær ráðstafanir sem ég rakti og raunverulega er ætlað að ná þeim tilgangi sem þetta frv. á þskj. 160 gerir ráð fyrir. En að mati þeirra sem þá fjölluðu um, á hagkvæmari hátt. Og í öðru lagi varðandi það að ekki sé tekið tillit til skýrslu nefndarinnar, sem skilaði sínu áliti í sumar og skipuð var af hæstv. fjmrh., þá skýrði ég frá því að því atriði sem að dómsmrn. víkur er verið að koma í framkvæmd.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka fyrir þær undirtektir sem þetta frv. hefur fengið og þá umræðu sem hér hefur farið fram. Bent hefur verið á að væntanleg séu allmörg frv. um skattamál hér á komandi vikum. Þar er í fyrsta lagi bent á það frv. sem hér er nú dreift á borð alþm., um breytingu á lögum um tekju og eignarskatt, en það gerir ekkert annað en að færa skattstigana til og breyta þeim. Þar er hvergi tekið á frádráttarfrumskóginum sem ég held að sé í raun og veru aðalvandamál skattakerfisins á Íslandi í dag. Ef menn ætla sér að lækka skatta, tekjuskatt á einstaklingum, þá er alveg ljóst að menn þurfa jafnframt að leggja til hvað á að koma í staðinn nema menn vilji skera niður félagslega þjónustu á móti þessari skattalækkun. Ég tel að það sé alveg augljóst og hægt að sýna fram á það með tölum að fyrirtæki hér á landi bera mjög litla skatta. Þau eru í skjóli af þessum frádráttarfrumskógi. Ég held að leiðin til að lækka verulega tekjuskatt á einstaklingum og hækka skattfrelsismörk í raun til frambúðar sé sú að flytja skattbyrðina að einhverju leyti í staðinn yfir á fyrirtækin. Í öðru lagi hefur verið minnt aðeins á frv. um virðisaukaskatt, en ég ætla ekki að fara neitt út í umræðu um það, og í þriðja lagi hefur verið nefnt hér frv. um breytingu á tollalögum. En þannig háttar til, herra forseti, að um það er talað að það fari jafnvel fram alþingiskosningar fyrir miðjan apríl á næsta ári. Fari það svo, sem mér skilst að sé krafan í flokki fjmrh., þá þýðir það að menn þurfa að komast hér til kosningabaráttu, þó ekki væri annað, þegar kannske einn eða tveir mánuðir eru liðnir af næsta ári. Það þýðir að tíminn til starfa hér á Alþingi, m.a. til að taka á stórum og þýðingarmiklum málum eins og grundvallarbreytingu á lögum um óbeina skatta, sem væri upptaka virðisaukaskatts, eins og á tollalögum, tíminn til að taka á þessum málum er að verða hverfandi lítill. Ég verð enn og aftur að láta í ljós undrun á því hvernig á því stendur að menn eru þennan tíma að þvælast með málin í stjórnarflokkunum þegar jafnvel er búið að afgreiða þau í ríkisstjórninni eins og þetta mál sem hæstv. dómsmrh. greindi frá áðan varðandi einfalda, alveg nauðaeinfalda breytingu á hegningarlögunum sem er í raun og veru bara samræming við skattalögin. En það er einhver brotalöm í verkstjórninni á ríkisstjórnarheimilinu í þessum efnum. Ef það er ekki það að þeir hlaupi með leyndarmálin hver fyrir öðrum þá er það eitthvað annað sem þeir eru að bauka við. Ég endurtek það, herra forseti, að ég þakka fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram og vænti þess að þær geti aukið skilning á þessu máli í heild.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns aðeins ítreka þann skilning sem fram kom hjá hv. 3. þm. Reykv. í ræðu hans hér áðan að vitaskuld geta alþingiskosningar ekki orðið síðar en í aprílmánuði þegar kjörtímabilið rennur út. Ég held að það sé alveg augljóst mál að alþm. eru kjörnir til fjögurra ára og ég held að það sé mjög hæpið að nokkrum þm. detti í hug að Alþingi hafi á einhverjum tíma samþykkt stjórnarskrá og í henni felist að Alþingi ætlist til þess að það verði lagt niður svo og svo langan tíma í staðinn fyrir að rétt sé að kjósa að fjórum árum liðnum. Venjan er nú sú og almennur málskilningur að auðvitað kjósa menn að nýju þegar kjörtímabil rennur út. Engin bein ákvæði eru í stjórnarskránni eru um að Alþingi eigi að leggja niður. Þvert á móti er skýrt kveðið á um það í stjórnarskránni að Alþingi fari með löggjafarvaldið þó svo heimild sé til þess að ríkisstjórn geti, ef sérstök nauðsyn ber til, gefið út brbl., en ég fæ ekki séð að hægt sé að túlka þessi ákvæði stjórnarskrárinnar með þeim hætti að Alþingi geti undir einhverjum sérstökum kringumstæðum lagst niður, t.d. vegna þess að menn nenni ekki að undirbúa kosningar á réttum tíma, og síðan skuli allt löggjafarvald falið ráðherrum. Ég kannast ekki við að hafa gefið þessari ríkisstjórn svo mikið umboð og þekki raunar engan almennan þingmann nema fáa sem gætu hugsað sér slíkt. En hins vegar hefur verið sterk tilhneiging hjá þeim sem í hinum háu stólum sitja að taka til sín meira vald í einstökum málum en Alþingi hefur gefið þeim og er það síst til fyrirmyndar. Ég skal svo ekki fara nánar út í þetta mál. 
            

Forseti biður hv. þingdeildarmenn um að gefa hv. ræðumanni möguleika á því að tala fyrir máli sínu.

Hann heldur sig ekki við umræðuefnið.

Ég veit að hæstv. menntmrh., sem einu sinni var hæstv. forseti þessarar deildar, skildi á þeim tíma sem hann sat í forsetastólnum að ógerningur væri að ná máli fram í þinginu nema í tíma væri til þess tekið hvenær ætla mætti að þinglausnir yrðu. Með þeim formála sem ég hef nú verið að gera á mínu máli er ég að leggja áherslu á að sú nefnd sem þetta frv. fær til meðferðar hraði störfum sínum svo að tími vinnist til þess að það fái afgreiðslu nægilega tímanlega til að hv. Ed. geti einnig gert góða athugun á málinu og vinnist tími til að afgreiða það á þessu þingi. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er flutt af þeirri ástæðu að á s.l. vetri gaf hæstv. sjúrvrh. út reglugerð um Fiskveiðasjóð, en í þeirri reglugerð fólst það m.a. að jafnhátt lán skyldi veita úr sjóðnum til nýsmíða fiskiskipa hvort sem í hlut ætti skip sem smíðað væri hér á landi eða skip sem smíðað væri erlendis. 50% lán skyldi veitt í báðum tilvikum. Þetta reglugerðarákvæði er að mínu viti í beinni andstöðu við margyfirlýstan vilja Alþingis um hið gagnstæða og þess vegna hef ég á þskj. 157 endurflutt frv. til l. um breytingu á lögum um Fiskveiðasjóð Íslands ásamt þeim hv. 5. þm. Reykv. Jóni Baldvini Hannibalssyni, hv. 3. þm. Reykv. Svavari Gestssyni og hv. 12. þm. Reykv. Pétri Sigurðssyni. Efni þessa frv. er í stuttu máli að taka af skarið um að óheimilt sé að ákveða með reglugerð eða samþykkt stjórnar Fiskveiðasjóðs að munur á lánum til skipa smíðaðra hér á landi og erlendis sé minni en hér er kveðið á um eða 15%. Lagt er til að lán til skipa, sem smíðuð séu hér á landi, megi nema allt að 75% sem er í samræmi við þær ályktanir sem Félag dráttarbrauta og skipasmiðja hefur samþykkt og með sama hætti gert ráð fyrir að lán til skipa, sem smíðuð eru erlendis, megi hæst vera 60% kostnaðareða matsverðs. Auðvitað er það álitamál hvort rétt sé að miða við 60% varðandi hin erlendu skip á meðan svo stendur á sem nú er, að við höfum engin viðbrögð sýnt gegn þeim framleiðslustyrkjum sem erlendar skipasmíðastöðvar hafa fengið. Það er auðvitað hægt að rökstyðja að nægilegt sé að 50% matsverðs eða kostnaðarverðs skips skuli lánuð ef um erlenda smíði er að ræða, en við göngum ekki svo langt hér til þess að reyna að ná samkomulagi um þetta mál og eigum von á því að frv. þetta geti gengið greiðlega gegnum þingið. Ég vil, herra forseti, víkja að skipasmíðaiðnaðinum og starfsaðstöðu hans í heild í tilefni af þessu frv. og styðst þar ekki síst við ályktanir Félags dráttarbrauta og skipasmiðja, en aðalfundur þess var haldinn síðustu dagana í októbermánuði. Á þessum aðalfundi kom fram að á síðustu árum hefur starfsfólki í skipaiðnaði fækkað talsvert og sárafáir hafið nám í skipasmíði undanfarin þrjú ár. Á sama tíma hafa nýsmíðar nánast legið niðri og meginviðfangsefni stöðvanna verið viðgerðir og endurbætur. Þetta er í samræmi við fyrri reynslu, að þegar nýsmíði liggur niðri fækkar starfsfólki og viðgerðir og endurbætur aukast. Skipaviðgerðir hafa raunar vaxið sérstaklega á undanförnum mánuðum og má þakka það betri stöðu útgerðarinnar. Hins vegar kom skýrt fram á fundinum að þrátt fyrir góða verkefnastöðu skipasmíðastöðvanna hafa flestar þeirra aðeins verkefni í sjónmáli til tveggja eða þriggja mánaða. Það er því alger misskilningur að verkefnastaða stöðvanna nú gefi tilefni til þess að beina verkefnum við skipasmíðar og viðgerðir til útlanda eins og gert hefur verið. Fundarmenn voru sammála um að enn stefni í eina flóðbylgju í innflutningi skipa ef ekki verður gripið til ákveðinna aðgerða í málefnum skipasmíðaiðnaðarins. Jafnframt færist nú mjög í aukana að skip séu send til útlanda til viðgerða og endurnýjunar. Fundurinn samþykkti ítarlega ályktun þar sem sérstaklega var tekið mið af þessum atriðum. Í ályktuninni er bent á eftirfarandi leiðir til að leysa þann vanda sem nú er við að etja í íslenskum skipasmíðaiðnaði. 1. gr. þeirrar ályktunar hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: "Tryggt verði að innlend lán og heimildir til erlendrar lántöku vegna nýsmíða, endurbóta eða viðgerða á fiskiskipum verði ekki veitt án undangenginna útboða á verkþáttum þar sem borin eru saman verð þeirra sem þjónustuna bjóða og viðurkenndar viðskiptalegar aðferðir eru viðhafðar." Ástæðan fyrir þessari samþykkt Félags dráttarbrauta og skipasmiðja er augljóslega sú að það virðist vera orðin regla hér á landi nú að menn festi kaup á fiskiskipum erlendis án þess að íslenskum skipasmíðastöðvum sé gefinn nokkur kostur á því að bjóða í slík verkefni. Það virðist vera orðin viðtekin venja og virðist ekki skipta máli hvort fyrir slíkum kaupum á skipum erlendis frá standi opinberir sjóðir og hafi þar öll tök a málunum eða einstaklingar. Þetta er algerlega óþolandi staða, einkanlega með tilliti til þess að skipasmíðaiðnaðurinn hefur ekki farið fram á það fram að þessu að með opinberum aðgerðum verði honum bættar upp þær niðurgreiðslur og framleiðslustyrkir sem erlendar skipasmíðastöðvar njóta eða með því að sérstakt gjald verði sett á þau fiskiskip sem smíðuð eru erlendis, en sá háttur virðist mjög viðhafður erlendis. Gott dæmi um það er sú staðreynd að þegar Slippstöðin á Akureyri varð hlutskörpust í alþjóðlegu útboði á kassavæðingu og lengingu allmargra skuttogara frá Nova Scotia brugðust þingmenn þar mjög hart við og gerðu harða hríð að okkur Íslendingum fyrir þá sök að hér væri skipasmíðaiðnaðurinn styrktur verulega með opinberu fé og af þeim sökum hefði okkur tekist að ná svo hagstæðu útboði. Auðvitað var þessi misskilningur leiðréttur, en þetta sýnir glögglega hversu stjórnmálamenn í öðrum löndum gæta vel að þessum iðnaði, enda ógerningur að hugsa sér að hér á landi sé rekin meiri háttar útgerð án þess að fullnægjandi þjónusta sé jafnframt og þekking í landinu til að sinna nauðsynlegum viðgerðum og endurbótum fyrir þennan flota. Við flm. höfum ekki í þessu frv. lagt til að sú regla verði upp tekin í Fiskveiðasjóði varðandi nýsmíði fiskiskipa að lánsbeiðandi sýni fram á að hann hafi gefið íslenskum skipasmíðastöðvum tækifæri til að bjóða í nýsmíðina, en auðvitað hlýtur það að verða umhugsunarefni hvort ekki sé nauðsynlegt að sá háttur sé upp tekinn ef það á að vera regla og venja að opinberir sjóðir hafi meiri áhuga á því að leysa verkefni þeirra sem vilja leita erlendis en hinna sem láta á það reyna hvort innlendar stöðvar séu sambærilegar erlendum í verði, en við vitum að þær eru það í verkþekkingu og verkgæðum. Ég vil líka í þessu sambandi geta þess að fyrir skömmu fór fram annað útboð varðandi endurbætur á skipum frá Kanada og það var mikið gleðiefni fyrir okkur Íslendinga og við vorum stoltir yfir því að Slippstöðin á Akureyri varð númer tvö í því alþjóðlega útboði, var með næstlægsta tilboðið annað skiptið í röð. Það er okkur líka mikið ánægjuefni að Kanadamenn hafa leitað hingað með enn frekari verkefni vegna þess að þeir telja að verð á vinnu íslenskra skipasmíðastöðva sé ekki hátt borið saman við þá verkþekkingu og gæði sem þar er um að tefla. Í öðru lagi segir í ályktun Félags dráttarbrauta og skipasmiðja, með leyfi hæstv. forseta: "Veittar verði sambærilegar bankaábyrgðir vegna skipaiðnaðarverkefna innanlands og veittar eru þegar verkefnin eru unnin erlendis." Svo mörg eru þau orð. Ég sé ekki, herra forseti, að um það þurfi að fara mörgum orðum hversu óeðlilegt sé að viðskiptabankar hér á landi, ég tala ekki um ríkisbankar, skuli vera viljugir og sýna því mikinn áhuga að tryggja hagsmuni erlendra skipasmíðastöðva, vilja ganga í ábyrgðir fyrir útgerðarmenn til að geta gert upp við erlendar skipasmíðastöðvar á sama tíma og íslenskum skipasmíðastöðvum er ógerningur að ná sambærilegum samningum. Ég hygg að slík afstaða peningavaldsins þekkist hvergi í víðri veröld nema hér á landi. 3. gr. ályktunar Félags dráttarbrauta og skipasmiðja er svo, með leyfi hæstv. forseta: "Ávallt verði tryggt 80% lánshlutfall til allra skipaiðnaðarverkefna sem unnin eru hér á landi svo sem leitast hefur verið við að gera með sérstakri lánveitingu Byggðasjóðs til endurbótaverkefna að undanförnu." Ég vil um þetta segja að ekki er nóg með að peningastofnanir hér á landi hafi verið fúsar til að veita ábyrgðir vegna endurbóta og viðgerða sem fara fram erlendis heldur hefur líka komið í ljós að slíkum aðilum hefur verið gert auðveldara fyrir en þeim sem versla við íslenska að fá erlend lán ýmist til lengri tíma en eins árs eða þá innan ársins til að geta gert upp við skipasmíðastöðvarnar erlendis. Á sama tíma hefur það verið hlutverk skipasmíðastöðvanna hér á landi í sumum tilvikum að veita útgerðarmönnum greiðslufresti, sem er auðvitað sjálfsagt og eðlilegt hjá þeim stöðvum sem það geta, en það hlýtur að vera mjög miklum takmörkunum háð hversu öflugar stöðvarnar eru í slíkri fyrirgreiðslu. Það hefur náðst fram fram að þessu að 80% kostnaðar við meiri háttar viðgerðar- eða endurbótaverkefni hefur verið lánað hér a landi ef verkið hefur verið unnið í innlendri skipasmíðastöð og hafa þær lánveitingar farið í gegnum Byggðasjóð. Ég hygg að það sé allra mat að framkvæmdin hafi verið mjög til sóma. Það er líka ánægjuefni að þessi sérstöku lán hafa innheimst mjög vel. Útgerðirnar hafa staðið vel í skilum með þessi lán. Þessi lánafyrirgreiðsla er hugsuð þannig að skipasmíðastöðvarnar hafi viðunandi samkeppnisstöðu gagnvart erlendum stöðvum varðandi lánsfyrirgreiðslu. Ég vil taka fram í þessu samhengi að þær 150 millj. sem í frv. til lánsfjárlaga eru ætlaðar til þessa verkefnis eru hvergi nærri nógar. Á þessu ári voru lánaðar nær 200 millj. í þessu skyni og auðvitað er óhjákvæmilegt að á næsta ári verði sú tala hækkuð a.m.k. hlutfallslega og helst meir vegna þess að á yfirstandandi ári voru hér mikil verkefni frá Kanada sem drógu úr getu skipasmíðaiðnaðarins til að sinna þeim verkefnum sem féllu til hér á landi þannig að ég tel nauðsynlegt að það komi skýrt fram að þessar 150 millj. kr. eru ónógar og ég lít eingöngu á þær sem bráðabirgðatölu. Í 4. gr. ályktunar Félags dráttarbrauta og skipasmiðja segir svo, herra forseti: "Framleiðslulán til skipaiðnaðarfyrirtækja verði aðgreind frá hinum endanlegu lánveitingum til kaupa." Svohljóðandi grein er gerð fyrir þeirri hugsun sem býr að baki þessum orðum í drögum að ályktun aðalfundar félagsins, með leyfi hæstv. forseta: "Nauðsynlegt er að innlendur skipaiðnaður búi við svipaðar aðstæður og erlendir samkeppnisaðilar að því leyti að lánafyrirgreiðsla til verkefna í vinnslu, framleiðslulán, fari fram á einum stað, hjá einum sjóði. Lánin nemi 80% af kostnaði og lánstíminn verði 7-8 ár. Lánveitendur útgerðarfyrirtækjanna, sem lána þeim hin endanlegu fjárfestingarlán eða stofnlán, endurkaupi síðan framleiðslulánin að hluta eða öllu leyti og breyti þeim í það lánsform sem þeir nota. Sá hluti lánsins sem ekki yrði endurkeyptur yrði þá samkeppnislán þannig að lánshlutfallið yrði sambærilegt við erlent lánshlutfall, 80%, þótt þessi hluti lánsins héldi áfram að vera til 7-8 ára." Ég vil bæta því við það sem hér stendur að nú er starfandi svokallaður útflutningslánasjóður sem hýstur er í Landsbankanum en er í eigu Landsbanka, Seðlabanka og Iðnaðarbanka. Hlutverk þessa sjóðs er að veita sérstök framleiðslulán til iðnaðarverkefna sem unnin eru hér á landi til að bæta stöðu þessara iðnfyrirtækja gagnvart erlendum iðnaði. Ég tek tekið sem dæmi: Ef t.d. yrði keypt færiband í verksmiðjutogara og þetta færiband yrði smíðað hér á landi mundi útflutningslánasjóðurinn lána 50% til smíði þess. Þetta er hugsað sem sérstakt framleiðslulán. Ég hef spurst fyrir um hvernig á því stóð að skipasmíðaiðnaðurinn skyldi ekki koma inn í útflutningssjóðinn þannig að hann mundi einnig veita sérstök lán til að bæta samkeppnisstöðu hans og var mér sagt að það væri af þeim sökum að verkefnin í skipasmíðastöðvunum væru svo fjárfrek, þar væri um svo háar fjárhæðir að tefla að ógerningur væri að færa það verkefni inn í útflutningslánasjóðinn heldur yrði að taka á málefnum skipasmíðaiðnaðarins með sérstökum hætti. Nú hefur það verið gert í gegnum Byggðasjóð. Ég get vel fallist á að það sé kannske ekki verkefni Byggðasjóðs sérstaklega að greiða fyrir þessum iðnaði, en þá er á hitt að líta að enginn annar sjóður í landinu virðist tiltækur til að taka þetta verkefni að sér og í öðru lagi er erfitt að sjá að.aðrar atvinnugreinar standi strjálbýlinu nær, hinum dreifðu byggðum, en einmitt skipasmíðaiðnaðurinn, þessi hliðargrein sjávarútvegsins sem óhjákvæmileg er ef við viljum halda hér uppi nútímafiskveiðum. Þetta mál hlýtur því að verða til athugunar og mikil spurning hvort ekki sé nauðsynlegt að taka þetta sérstaka atriði fyrir á þessu þingi, hvernig rétt sé í framtíðinni að standa að því að eðlileg framleiðslu og samkeppnislán falli skipasmíðaiðnaðinum í skaut. Í ályktunum Félags dráttarbrauta og skipasmiðja er lagt til að nálgast það markmið með þeim hætti að lögum um Fiskveiðasjóð verði breytt á þann veg að skipaiðnaðurinn tilnefni einn mann í stjórn sjóðsins á meðan hann er framleiðslulánasjóður skipaiðnaðarins. Ég er ekki sannfærður um að þessi leið sé rétt. Eins og lög um Fiskveiðasjóð eru nú er hann hugsaður sem stofnsjóður sjávarútvegsins. Ég get fremur fellt mig við það, sem fram kemur í öðrum stað í ályktunum Félags dráttarbrauta og skipasmiðja, að framleiðslulánin fari fram á einum stað, í einum sjóði, en síðan komi stofnsjóður sjávarútvegsins inn í, sem í þessu tilviki er Fiskveiðasjóður, og yfirtaki þann hluta framleiðslulánanna sem eðlilegt er að líta á sem stofnlán af þeim hluta sem eðlilegt er að lána af heildarframkvæmd. Hér er, herra forseti, ályktað um að lánshlutfall Fiskveiðasjóðs til nýsmíða innanlands verði hækkað a.m.k. upp í 75%, en það er einmitt lagt til í því frv. sem hér liggur fyrir. Í sjöunda lagi segir í ályktun Félags dráttarbrauta og skipasmiðja: "Veitt verði sérstök samkeppnislán, óafturkræf að hluta, til þess að mæta einstökum undirboðstilboðum frá erlendum skipasmíðastöðvum." Þessi ályktun er að sjálfsögðu samþykkt vegna þeirrar tregðu sem hefur verið á því að skipasmíðaiðnaðurinn fái eðlilega fyrirgreiðslu og geti gengið að fjármagni vísu og þannig bætt samkeppnishæfni sína gagnvart erlendum keppinautum. Þessi grein ályktunarinnar er svo rökstudd í drögunum, með leyfi hæstv. forseta: "Þegar um er að ræða beinar erlendar niðurgreiðslur á einstökum verkum, eins og tíðkast upp á síðkastið, t.d. í formi endurgreiðslu á vöxtum, er óhjákvæmilegt að gerðar verði hliðstæðar gagnráðstafanir. Það er óþolandi að erlendar skipasmíðastöðvar, sem í krafti opinbers stuðnings bjóða hagstæð lán, geti gengið að því sem vísu að íslenskur skipasmíðaiðnaður sé ekki í aðstöðu til að bjóða hliðstæð kjör. Á þennan hátt hafa stór verk, sem eru undirstaða tæknivæðingar og stöðugleika í innlendum stöðvum, verið hrifsuð hvert á fætur öðru úr höndum íslenskra aðila. Vaxtaendurgreiðslur má flokka undir "dumping" sem í öllum iðnvæddum löndum mundi verða svarað á viðeigandi hátt. Félag dráttarbrauta og skipasmiðja telur að rétt sé að meta slík tilvik hverju sinni og ef nauðsynlegt reynist að grípa til þessara sérstöku ráðstafana." Svo mörg voru þau orð. Ég sé ekki ástæðu til að bæta þar neinu við. Ég hef, herra forseti, fram að þessu ekki tekið undir að rétt sé að styðja skipasmíðaiðnaðinn með þessum hætti. Hins vegar hlýtur maður að endurskoða þá afstöðu sína þegar fyrir liggur að jafnvel opinberir sjóðir ganga svo gersamlega fram hjá íslenskum stöðvum að þeim er ekki einu sinni gefinn kostur á að bjóða í þau verkefni sem þó eru fyrir hendi. Nú er mér sagt að sex fiskiskip séu í smíðum erlendis og ég veit að ekki eitt einasta þeirra hefur verið boðið út á innlendum markaði þannig að íslenskum stöðvum hefur ekki verið gefinn kostur á því að bjóða í smíði þessara skipa. Auðvitað geta einstök verkefni verið svo hagstæð að erfitt er fyrir okkur að keppa við þau. Við getum tekið sem dæmi það heildarútboð sem gert var í sambandi við vélaskipti og endurbætur á Japanstogurunum í Póllandi því þar var um svo miklar niðurgreiðslur að ræða að það var mikið álitamál og kannske óverjandi að þar yrði gripið inn í, enda hef ég ekki heyrt að að því hafi sérstaklega verið fundið af talsmönnum Félags dráttarbrauta og skipasmiðja, en það breytir á hinn bóginn ekki því að við höfum verið mjög kærulaus að þessu leyti í málefnum þessa iðnaðar. Herra forseti. Mál mitt hefur að vísu orðið kannske óþarflega langt, en það skýrist af því að mér er mikið niðri fyrir varðandi þennan iðnað og vil biðja um að þessu frv. verði vísað til sjútvn. og 2. umr.