Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ég tilkynni að 148. mál, fyrirspurn á þskj. 148, er kölluð aftur.

Herra forseti. Í fjarveru hæstv. utanrrh. vil ég leyfa mér að beina fyrirspurn til hæstv. forsrh. Hún varðar stækkunarferli NATO. Eins og kunnugt er hafa NATO-ríkin samþykkt að taka inn sjö ný aðildarríki. Þessi stækkun kallar hins vegar á það að þjóðþing allra 19 NATO-ríkjanna staðfesti þetta. Nú er svo komið að 11--12 NATO-ríki hafa þegar gengið frá þessari staðfestingu. Hins vegar hafa þrjú NATO-ríki satt að segja ekki hreyft sig í málinu. Þau eru Grikkland, Portúgal og Ísland. Í ljósi þess að langstærstur hluti þingsins hefur verið meðmæltur þessari stækkun NATO og verið áfram um það að hún gengi hratt og vel fyrir sig --- einkum og sér í lagi höfum við lagt á það áherslu að Eystrasaltsríkin þrjú kæmu inn í hið vestræna andrúmsloft, bæði með aðild að ESB og ekki síður NATO --- þykir mér skjóta skökku við að við sitjum svona aftarlega á merinni. Mig langaði þess vegna að spyrja hæstv. forsrh. hvort hann hefði hugmynd um stöðu mála í utanrrn. í þessum efnum og hvort vænta mætti tillögu frá ráðherranum og ríkisstjórninni þessa efnis þannig að við gætum gengið frá málinu áður en það er komið í tímaþröng. En eins og kunnugt er þá er stefnt að því að þessi ríki verði fullgildir aðilar eigi síðar en næsta vor.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni fyrir þessa spurningu. Málið liggur þannig fyrir að það hefur verið lagt fram eða kynnt í ríkisstjórn og eins fyrir þingflokkum stjórnarflokkanna og ég geri ráð fyrir því að hæstv. utanrrh. muni mæla fyrir málinu alveg á næstunni. Ég veit til þess að ráðuneytið er í sambandi við þingið um heppilegan tíma fyrir flutning á þessum málum og er viss um að það verður góður og mikill stuðningur við málið hér.

Herra forseti. Ég vil þakka svör hæstv. forsrh. og fagna því að við getum gengið til verka í þessu mikilvæga máli og treysti því að hann sem oddviti ríkisstjórnarinnar ýti við utanrrh. í þessu efni og hann klári verk sín.

Herra forseti. Það er að vísu ekki jafnstórbrotið viðfangsefni og stækkun NATO sem ég hyggst taka upp við hæstv. forsrh. heldur málefni sem varðar Seðlabanka Íslands. Ég beini máli mínu til hæstv. forsrh., þess ráðherra í ríkisstjórn landsins sem fer með málefni Seðlabanka Íslands. Þannig er að nú fyrir skemmstu barst sparisjóðum og útibúum á landsbyggðinni bréf frá Seðlabankanum þar sem tilkynnt er um lokun á 16 af 22 seðlageymslum í landinu. Þessar 16 seðlageymslur eru að sjálfsögðu allar á landsbyggðinni. Seðlabankinn tilkynnir þetta án nokkurs samráðs við viðkomandi stofnanir en hefur að vísu unnið eitthvað að málinu síðan í sumar með fulltrúum Samtaka banka og verðbréfasjóða. Það sem þetta felur í sér, herra forseti, er án nokkurs vafa mikið óhagræði fyrir viðkomandi stofnanir og viðkomandi svæði. Þetta skerðir öryggi í dreifingu peningasendinga um landið og hér er verið að eltast við aura og að mínu mati kasta krónunni og örygginu. Það fyrirkomulag sem hefur verið við lýði er að Seðlabankinn fer um landið tvisvar á ári með sérútbúna bifreið og fjóra menn og fyllir á seðlageymslurnar. Þar eru síðan til staðar, í viðkomandi stofnunum, nægar seðlabirgðir til þess að sparisjóðir og bankar þurfi ekki sjálfir að halda umfangsmikla sjóði. Rekstrarkostnaður er sáralítill fyrir viðkomandi stofnanir til að annast hann. Það sem þetta mun hafa í för með sér er að annaðhvort eða hvort tveggja verða viðkomandi stofnanir að fara að halda miklar seðlabirgðir, peningasendingar með pósti eða með öðrum hætti munu stóraukast og öryggi verður fyrir borð borið. Maður sér ekki hvaða tilgangi það þjónar að fara út í þessar breytingar til þess eins, að því er virðist, að spara fáeinar krónur. Ég vil því spyrja hæstv. forsrh. hvort hann hafi kynnt sér málið og ef ekki hvort hann sé tilbúinn til að gera það og beita sér við Seðlabankann um að þessi ákvörðun verði endurskoðuð.

Herra forseti. Þessi ákvörðun Seðlabankans hefur ekki verið rædd sérstaklega við forsrn. og ekki við mig sérstaklega. Án þess að ég vilji fullyrða neitt geri ég þó ráð fyrir að þetta hafi verið tekið upp í bankaráði bankans þar sem fulltrúar kjörnir af Alþingi sitja. En vegna þess sem hv. þm. sagði síðast, er ég reiðubúinn til þess að setja mig sérstaklega inn í málið og kynna mér það en vil ekki lofa afstöðu fyrr en ég hef gert það, en vil gjarnan hafa samband við hv. þm. um það. Svo er ágætt að fá að deila við menn hér á íslensku.

Herra forseti. Mér heyrist nú reyndar ekki að við séum að deila mikið, við forsrh., frekar en fyrri daginn, þó að það sé gjarnan sett þannig upp. Út af fyrir sig hefði verið gaman að hafa þessar samræður á dönsku svona í tilefni af tengslum okkar við þá ágætu þjóð. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin og tel að þau séu eftir atvikum eins og við gat verið að búast. Ég fagna því að hæstv. forsrh. kynni sér málið og hafi samband við Seðlabankann. Að sjálfsögðu er ekki spurt með því hugarfari að forsrh. eigi að vera með nefið ofan í einstökum ákvörðunum Seðlabankans um rekstur og þjónustu en hér er um ákveðið grundvallaratriði að ræða. Það er um þjónustu þessa miðlæga banka við fjármálastofnanir vítt og breitt um landið og það er mál sem kemur okkur öllum við. Þetta er líka byggðamál og ríkisstjórnin fer með það og það væri alveg ástæða til að hæstv. iðn.- og viðskrh. sem fer með byggðamál væri jafnframt hafður með í ráðum í þessum efnum. Þetta er spurning um þá þjónustu sem landsmenn njóta og stofnanir af þessu tagi án tillits til staðsetningar í landinu. Ég tel að ef einhverjum ber skylda til að standa svona sæmilega að málum í þeim efnum, sé það t.d. seðlabanki þjóðarinnar.

Hæstv. forseti. Ég beini smáfyrirspurn til heilbrrh. vegna fréttaflutnings af niðurskurði á starfsemi Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Fyrirspurnin er einföld og hljóðar þannig: Hver er staða þessara mála að mati ráðherrans og hvernig verður staðið að áframhaldandi uppbyggingu Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri á næstu missirum?

Herra forseti. Varðandi framtíð Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri þá er verið að kanna það hvernig eigi að nýta þær óinnréttuðu hæðir sem eru við sjúkrahúsið. Það er í undirbúningi að innrétta þar 1. hæðina til þess að bæta þjónustu við geðsjúka, þ.e. að koma upp göngudeild. Varðandi afkomu sjúkrahússins almennt og niðurskurð er, eins og kemur fram í fjárlögum og fjáraukalögum, lagt til að framlag til sjúkrahússins verði hækkað á fjáraukalögum um 100 millj. kr. og sú upphæð verði sett inn í grunninn til að styrkja rekstrarstöðu þess. Ég varð var við fréttaflutning, eins og hv. fyrirspyrjandi, um niðurskurð til sjúkrahússins en þar er um misskilning að ræða.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þessar skýringar. Það er mjög mikilvægt að leiðrétta neikvæðan fréttaflutning, sérstaklega þegar viðkvæmur og mikilvægur vinnustaður eins og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri á í hlut. Þar hefur verið mikil og góð uppbygging í gangi og fréttaflutningur eins og birtist í fjölmiðlum fyrir nokkru síðan var heldur til að óróa umhverfið og það er af hinu verra. Ég þakka góðar skýringar.

Virðulegur forseti. Það væri nú vert af forseta að brýna fyrir a.m.k. sumum ráðherrum að brýna nokkuð raustina í ræðustólnum. Því að þó að guð hafi gefið þeim hv. þm. sem hér stendur stór eyru, þá er með naumindum að við sem erum á öftustu bekkjunum heyrum svör sumra. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. heilbr.- og trmrh. varðandi þann dóm sem féll í Hæstarétti sl. mánuð í máli nr. 549/2002, mál Ingibjargar Gunnarsdóttur gegn Tryggingastofnun ríkisins, sem þingmenn og ráðherrar þekkja. Laut það lögum nr. 3/2001 sem sett voru eftir að Hæstiréttur hafði úrskurðað um lögin fyrri nr. 149/1998. Spurningin sem ég vil beina til hæstv. heilbrrh. er: Hvenær mega örorkulífeyrisþegar, sem rétt eiga á greiðslum samkvæmt dómi Hæstaréttar, búast við því að Tryggingastofnun inni þær greiðslur af hendi? Ég vek athygli á því að hér hefur verið úrskurðað að farið hafi verið gegn einkaeignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar og því ákaflega brýnt að því sé hraðað að fara að dómnum og skila fólki lögmætum eigum sínum og það helst án tafar. En sömuleiðis vil ég spyrja hvort heilbrrh. hafi gefið Tryggingastofnun fyrirmæli um það með hvaða hætti skuli staðið að útgreiðslum og þá hvaða fyrirmæli. Fulltrúar Tryggingastofnunar voru í sl. viku á fundi okkar í fjárln. Þar kom fram að það væru uppi ýmis álitamál um túlkun dómsins og hvernig standa skyldi að útgreiðslunum. Það væri gott ef heilbrrh. gæti upplýst hvaða álitamál eru þar á ferðinni, hvort það varðar skattalega meðferð, hvort það eigi að meðhöndla greiðslurnar sem skaðabætur eða tekjur eða hvaða önnur álitamál kunni að vera þarna uppi. Sérstaklega var það tekið fram að við túlkun fyrri dómsins hafi ríkisstjórnin tekið þá grundvallarafstöðu að enginn örorkulífeyrisþegi skyldi vera verr staddur eftir dóminn en fyrir og ástæða til að spyrja hvort slík fyrirmæli hafi verið gefin út.

Herra forseti. Strax eftir að dómurinn hafði verið kveðinn upp kallaði ég á forstjóra Tryggingastofnunar og við fórum yfir það hvernig framvindan yrði varðandi útreikninginn. Ég lagði á það áherslu að hann lægi fyrir sem fyrst. Þetta mál hefur verið sett í forgang hjá Tryggingastofnun að fá þessar upplýsingar upp á borðið. Daginn eftir gerði ég ríkisstjórn grein fyrir þessum viðræðum okkar og við höfum lagt á það áherslu að þessum útreikningi væri flýtt og það næðist til þeirra aðila sem dómurinn fjallaði um. Það voru fyrirmælin frá minni hálfu. Það kom fram hjá Tryggingastofnun að þetta mundi taka nokkurn tíma. Hins vegar er lagt allt kapp á að flýta þessu. Það er ekki komin dagsetning enn þá í málið en ég hef átt viðræður síðan þetta var við forstjóra Tryggingastofnunar til að fylgjast með framvindu málsins og vona að það líði ekki langur tími áður en ég fæ þessar upplýsingar á borðið. Það er rétt að Tryggingastofnun er að athuga m.a. skattalegu hliðina á þessu máli en upplýsingar um þá hlið eru ekki á því stigi að þær hafi komið inn á borð til mín enn þá. Þannig að mér hefur ekki verið gerð grein fyrir stöðu þeirra mála. En það liggur í hlutarins eðli að við verðum að flýta málinu, m.a. vegna þess, svo að maður tali um hreinu fjárhagslegu hliðina, að þarna eru líka dráttarvextir sem falla á greiðslurnar þannig að við verðum að hraða þessu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir þau svör sem hann veitti að svo miklu leyti sem hann gerði það. Ég vil kannski fá að árétta það við hæstv. ráðherra að hér komi fram einhver rammi um tímann í þessu. Geta þeir sem eiga kröfur á Tryggingastofnun á grundvelli þessa dóms vænst þess að greitt verði út á þessu ári eða getur ráðherrann með einhverjum hætti nálgast þær tímasetningar sem fólk má búast við? Hér er auðvitað um þungar búsifjar að ræða fyrir örorkulífeyrisþega sem hafa verið skertir um hálfa milljón króna í tilfelli þess sem stefndi. Hálf milljón króna er gríðarleg fjárhæð í rýrum tekjum örorkulífeyrisþega og ákaflega brýnt að þeim sé það ljóst sem fyrst hvenær svona u.þ.b. megi vænta greiðslunnar þó að ég geti ekki gert kröfu á ráðherrann um að hann nefni dagsetninguna. En má vænta þess að það verði í ár, hæstv. ráðherra?

Herra forseti. Ég vonast til þess að þessar upplýsingar liggi fyrir á þessu ári. Það er ljóst. Við höfum eins og ég segi lagt alla áherslu á það að þessar upplýsingar liggi fyrir sem fyrst og ég vonast til þess án þess að ég vilji nefna dagsetningu í málinu. Ég hef ekki fengið hana hjá Tryggingastofnun enn en ég vonast til þess. Varðandi það hvort einhver standi verr en áður þá gefur dómurinn ekki tilefni til þess. Það var fyrri öryrkjadómurinn sem var þess efnis en þessi dómur gefur ekki tilefni til þess eftir þeim upplýsingum og túlkunum sem ég hef fengið. Ég hef lagt áherslu á að þeir aðilar sem þarna eiga kröfu á ríkið fái sínar greiðslur samkvæmt dómnum og Tryggingastofnun haldi sig við það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir að staðfesta hér að enginn verði verr settur eftir dóminn en áður, en örorkulífeyrisþegar eiga umtalsverðar inneignir a.m.k. samkvæmt fréttum af hæstaréttardómnum sem hér er fjallað um. Og ég vil að síðustu leggja áherslu á það við hæstv. ráðherra að það skiptir miklu máli með hvaða hætti staðið verður að hinni skattalegu meðferð þessara greiðslna því það kann að hafa talsverð eftirköst og afleiðingar ef farið verður þannig með að greitt verði út í einni greiðslu en síðan allt skattlagt eftir á sem tekjur þessa árs þannig að mjög tekjulágt fólk sem býr í rauninni við viðvarandi lágar tekjur alla ævi fái í kjölfar þessara skaðabóta í rauninni aftur á greidda skattreikninga á næsta ári upp á umtalsverðar fjárhæðir. Það getur valdið talsverðum erfiðleikum ef ekki er staðið vel að málinu að þessu leyti.

Herra forseti. Í febrúar sl. var þess farið á leit við þingflokkana að þeir tilnefndu fulltrúa í nefnd til að endurskoða lögin um heilbrigðisþjónustu. Þessi nefnd er auk fulltrúa þingflokkanna skipuð fulltrúum samtaka launafólks og fleiri aðila. Þetta var og er mjög virðingarvert framtak af hálfu hæstv. heilbrrh. að leita eftir breiðri samstöðu í þjóðfélaginu um breytingar á þessum lögum. Ýmis álitamál er brýnt að skoða svo sem hvernig hægt er að styrkja og efla heilbrigðisþjónustuna, hvort nauðsynlegt sé að setja sérstök lög um sérfræðiþjónustu, um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og hvaða stofnanir eigi að sinna einstökum verkþáttum. Allt þetta er mikilvægt að gaumgæfa. Síðan er hinu ekki að leyna að örlagaríkt er hvaða stefna er tekin hér á landi um skipulag heilbrigðisþjónustunnar. Sterk öfl í fjármálalífinu hugsa gott til glóðarinnar, vilja umbylta þessari þjónustu og færa hana yfir á markaðstorgið. Verslunarráð Íslands hefur verið helsti málsvari slíkrar stefnu en ljóst er að á vettvangi stjórnmálanna hefur verið tekið undir þessi viðhorf, fyrst og fremst innan Sjálfstfl. en einnig af hálfu annarra eins og nýleg dæmi sanna. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. heilbrrh. hvað líði störfum starfsnefndarinnar um endurskoðun heilbrigðislaganna.

Herra forseti. Það er rétt að tilnefningar í nefndina voru komnar til mín í vor. Ekki var gengið frá nefndinni fyrr en eftir kosningar og hún er nú komin á laggirnar og mun byrja að starfa af fullum krafti. Ég hef ekki sett þessari nefnd ákveðin tímamörk. Ég tel að þarna sé um mjög viðamikið mál að ræða og að hún þurfi tíma til þess að fara yfir sín verk og þurfi alla vega veturinn til þess þannig að ég reikna ekki með að afraksturinn af starfi hennar verði lagður fram á þessu þingi, en þarna þarf að vanda til verka. Varðandi rekstur heilbrigðiskerfisins almennt þá væri ástæða til þess að taka umræðu um þann hluta og stefnubreytingu Samf. og hina nýju heilbrigðisstefnu þeirra sem er ekkert ný vegna þess að einkarekstur og kaup ríkisins á heilbrigðisþjónustu er ekkert nýtt. Heilbrigðisþjónustan er mest rekin undir þessum formerkjum með kaup og sölu, t.d. öldrunarþjónustan. Ég stóð í mikilli utandagskrárumræðu við samfylkingarfólk fyrir ári síðan út af tilraun að bjóða út eina heilsugæslustöð í Salahverfi í Kópavogi, í langri umræðu hér, þannig að þessi stefnubreyting og þessi kanína sem þeir voru að draga upp úr hatti um helgina, að markaðslögmálið þyrfti bara að leysa heilbrigðisþjónustuna, er ekkert ný. Þarna er bara verið að ganga til liðs við stefnu stjórnarflokkanna í málinu.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin og þó sérstaklega þær áherslur sem fram koma í máli hans um að hann vilji standa vörð um samfélagslega rekna heilbrigðisþjónustu. Ég hefði talið heppilegt að setja nefndinni einhver tiltekin tímamörk en þó er mikilvægast, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra, að hún vandi vel til verkanna. En eitt má hæstv. heilbrrh. vita að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs mun veita honum fullan stuðning við að styrkja samfélagslega rekna heilbrigðisþjónustu, laga þær brotalamir sem þar er að finna og standa gegn ásókn gróðaaflanna sem nú reyna að safna liði um sína hagsmuni. Það er staðreynd að markaðsvædd heilbrigðisþjónusta er dýrari fyrir samfélagið og leiðir til misréttis sem aldrei á að líðast.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir hans mál og stuðning við samfélagslega rekna heilbrigðisþjónustu. Ég tel að hún sé samfélagslega rekin í dag. Og eins og ég segi, það er ekkert nýtt í þessari stefnu Samf. sem hún var að finna upp um helgina nema þeir vilji t.d. bjóða út rekstur geðdeildar Landspítalans. Ég sé að þeir nefna geðmálin sérstaklega, að það þurfi ekkert meiri peninga í þau heldur breytt skipulag og markaðurinn eigi að ráða því. Hins vegar er kannski ekki heiðarlegt af mér að ræða þetta hér undir þessum formerkjum en ég var spurður og það var komið inn á þetta. Ég er tilbúinn að ræða þetta við Samf. þegar þar að kemur en ætla ekki að fara lengra út í þessa sálma hér.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. heilbrrh. um gjaldtöku í heilbrigðiskerfinu fyrir tæknifrjóvgunarmeðferð ungra krabbameinssjúkra kvenna. Ungar konur sem fá alvarlega blóðsjúkdóma svo sem hvítblæði eða krabbamein sem kallar á mergskipti, þurfa að fara í erfiða lyfjameðferð sem hefur þær afleiðingar að þær verða ófrjóar og geta ekki eignast börn eftir slíka meðferð. Þessar ungu alvarlega veiku konur þurfa að greiða háar fjárhæðir, 200--300 þús. kr. og jafnvel meira fyrir aðgerð sem felst í því að láta taka egg og tæknifrjóvga áður en þær fara í lyfjameðferðina. Þetta er erfið meðferð sem þær þurfa að fara í áður en krabbameinsmeðferðin hefst. Þetta er erfið meðferð fyrir heilbrigðar konur hvað þá fyrir þessar veiku ungu konur, og síðan tekur við erfið krabbameinsmeðferð hjá þeim. Ég spyr hæstv. ráðherra: Finnst honum eðlilegt að taka svo háar greiðslur af þessum veiku ungu konum fyrir slíka meðferð svo þær geti eignast börn síðar á ævinni? Ég spyr hæstv. ráðherra einnig hvort hann muni beita sér fyrir því að greiðslur fyrir aðgerðir fyrir þessar ungu konur verði felldar niður þannig að þær fái hana endurgjaldslausa. Í dag kemur ríkið ekki til móts við greiðslurnar og þær greiða samkvæmt gjaldskrá fyrir slíka meðferð.

Herra forseti. Þetta tiltekna mál sem hv. fyrirspyrjandi spyr um hefur ekki komið inn á mitt borð en ég er tilbúinn til þess að láta fara yfir það og skoða þessa greiðsluþátttöku og hvort rök eru fyrir henni. Ég get ekki sagt um það á þessu stigi hvort þarna verður tekin upp breyting en ég mun biðja mitt fólk að fara yfir þessa reglugerð og kanna efni fyrirspurnar hennar. Það er svarið sem ég get gefið um þetta núna á þessu stigi.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka jákvætt í að skoða þetta mál. Ég vil ítreka að hér er um fáar konur að ræða. Þetta eru ungar konur sem standa frammi fyrir því að geta ekki eignast börn eftir krabbameinsmeðferð. Ég hvet hæstv. ráðherra eindregið til að fara yfir gjaldskrá tæknifrjóvgunardeildar og sjá til að þessar konur þurfi ekki að greiða háar upphæðir fyrir meðferðina. Það er nógu erfitt að standa frammi fyrir því að vera með alvarlegan sjúkdóm og þurfa að fara í meðferð við honum og fara líka í erfiða meðferð á undan tæknifrjóvgun. Ég hvet hæstv. ráðherra og treysti því að hann muni breyta þessu til betri vegar.

Herra forseti. Því er við að bæta að greiðsluþátttaka í tæknifrjóvgunum er almennt nokkuð há. Það eru dýrar aðgerðir. En ég endurtek að ég er tilbúinn til að láta skoða þessa reglugerð, hvort til eru undantekningartilvik og hvað þau hafa í för með sér. Ég skil alveg þá aðstöðu sem fyrirspyrjandi lýsir. Ég endurtek að ég hef ekki verið með þetta mál á mínu borði en ég er tilbúinn að taka það upp og láta skoða það.

Virðulegi forseti. Jafnræði skiptir okkur að sjálfsögðu miklu máli. Sömu reglur eiga að gilda um alla, máttur og megin á þar engu að skipta. Því vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Eftir hvaða reglum fer ríkissjóður við greiðslu dráttarvaxta á reikningum eða greiðsluseðlum frá fyrirtækjum eftir að gjalddagi er liðinn og eðlilegir dráttarvextir fallnir á? Þá vil ég sömuleiðis spyrja hæstv. fjmrh. hvort ríkissjóður fari eftir sömu reglum við innheimtu opinberra gjalda. Fer ríkissjóður eftir sömu reglum við greiðslu dráttarvaxta og hann beitir við innheimtu þeirra?

Herra forseti. Ég skal viðurkenna það fúslega að ég kann ekki þessar reglur utan að. Það er auðvitað hægt að kynna sér þær með því að grafast fyrir um þau mál. Það gilda sérstök lög um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda og eftir þeim er farið í sambandi við slík mál.

Virðulegi forseti. Mér var ungum kennt: Það sem þú vilt að aðrir geri þér, það skalt þú og þeim gera. Mér er kunnugt um að ríkissjóður greiðir ekki dráttarvexti af reikningum frá fyrirtækjum sem hafa unnið í verktöku fyrir ríkissjóð þrátt fyrir að ríkissjóður hafi dregið greiðslur sem nemur 5--8 vikum. Ríkið greiðir ekki greiðsluseðlana heldur millifærir beint inn á reikning fyrirtækis. Öll vitum við að ef sömu aðilar greiða ekki opinber gjöld þá falla dagvextir. Ég þekki dæmi um fyrirtæki sem hafa þurft að bíða með hundruð þúsunda jafnvel milljónir eftir greiðslum frá hinu opinbera, haft það þar án dráttarvaxta, á sama tíma og þeir hafa átt í erfiðleikum með að greiða laun, hvað þá hin opinberu gjöld. Þar falla dagvextir á. Ég spyr ráðherra: Finnst honum þetta réttlátt og eðlilegt?

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um sölu ríkissjóðs á hlutafé í Landssíma Íslands hf., nr. 75/2001. Með frv. þessu er lagt til að brott falli ákvæði til bráðabirgða við þessi lög sem mælt hefur svo fyrir að samgrh. fari með eignarhlut ríkisins í Landssímanum. Við brottfall þess tekur fjmrh. við handhöfn hlutafjárins en það er sú skipan sem almennt gildir um mál er varða eignir ríkisins og fyrirsvar vegna þeirra samkvæmt þeirri verkaskiptingu sem ákveðin er með reglugerð um Stjórnarráð Íslands eins og nánar er gerð grein fyrir í athugasemdum við frv. Ekki þykir lengur ástæða til að hafa aðra skipan á meðferð hlutafjár í Landssímanum. Má jafnvel færa fyrir því gild rök að óheppilegt geti verið að fyrirsvar vegna þess sé á hendi sama ráðherra og fer með mál er varða síma og önnur fjarskipti. Ég tel reyndar ekki ástæðu til, virðulegi forseti, að hafa um þetta frv. fleiri orð enda málið afar einfalt og auðskilið í alla staði. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn. enda lýtur það eingöngu að verkaskiptingu í Stjórnarráðinu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þetta yfirlit. Þetta virðist þarft mál og til þess fallið að bæta stjórnsýslu alla. En ég vil nota tækifærið til að spyrja hæstv. forsrh. hvort sömu röksemdir um verkaskiptingu í Stjórnarráðinu og hér hafa verið færðar fram fyrir því að flytja meðhöndlun eignarhluta ríkisins frá fagráðuneytinu til fjmrn. muni þá ekki eiga við um önnur ríkisfyrirtæki. Ég vil þá sérstaklega spyrja hvort það muni ekki eiga við um Landsvirkjun. Væri þá ekki með sama hætti eðlilegt fyrir það fyrirtæki að flytja umsýslu með eignarhlutnum til fjmrn.? Er unnið að því á vegum ríkisstjórnarinnar? Er það í undirbúningi á einhverjum vettvangi og mundu þar ekki sömu sjónarmið liggja að baki?

Herra forseti. Það gildir ekki nákvæmlega það sama um Landsvirkjun og um Símann. Landsvirkjun er ekki í sama formi og Síminn er nú. Landsvirkjun er sameign þriggja aðila, ríkis, Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar. Það segir í lögum, eins og ég man þau lög, um það fyrirtæki að breytingar verði ekki gerðar í þeim efnum nema með samþykki allra eigenda fyrirtækisins, hvaða breytingar sem nafni nefna má. Hins vegar er það svo í þessu tilviki að meginreglan, eins og kom fram í hinni örstuttu framsöguræðu, er samkvæmt reglugerð um Stjórnarráð Íslands sú að fyrirsvar eignarhalds sem byggist til að mynda á hlutafélagalögum liggur hjá fjmrn. En í þessu tilviki liggur fyrirsvar gagnvart Landsvirkjun hjá iðnrn. samkvæmt sérstökum lögum um það efni í samræmi við þá samninga sem í öndverðu voru gerðir um fyrirtækið árið 1965.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svarið og fyrir að upplýsa þann sem hér stendur um að Reykjavíkurborg og Akureyrarbær eigi hluti í Landsvirkjun. Það er mér þó kunnugt enda fulltrúi Reykjavíkurborgar í stjórn fyrirtækisins, eins og raunar hæstv. forsrh. sjálfur á árum áður. Ástæða þess að ég vildi spyrja að þessu er að ég er þeirrar skoðunar og vil koma því á framfæri við hæstv. forsrh. að þær breytingar sem hafa orðið á lagaumhverfi í orkuiðnaðinum á raforkumarkaði, það samkeppnisumhverfi sem verið er að innleiða þar, geri það að verkum að rök fyrir sérákvæði um Landsvirkjun --- ákvæði um að sameignarfélagið sé falið iðnrn.- og viðskrn., eðlilega kannski vegna þess að það hafði stöðu einokunarfyrirtækis á markaði --- eigi í raun ekki lengur við, ekki frekar en þau eiga við um Landssímann eftir þær breytingar sem orðið hafa á síðustu árum á fjarskiptamarkaði. Þess vegna væri vert að skoða með sama hætti hvort umsýsla eignarhalds í Landsvirkjun ætti ekki að vera með sama hætti og Landssímans, leitað eftir samþykki meðeiganda þar um og lögum sem í gildi eru um Landsvirkjun breytt að þessu leyti.

Herra forseti. Eins og ég segi þykja mér gilda nokkuð augljósar og aðrar reglur hvað snertir Landsvirkjun. Hins vegar hefði mátt koma með þau rök að þau sjónarmið sem ég færði fram gagnvart Landssímanum hefðu til að mynda átt við eða getað átt við um bankana á sinni tíð eftir að þeim var breytt í hlutafélög. Hugsunin er sú að t.d. bankamálaráðherrann kemur með vissum hætti að málefnum bankanna, sem eftirlitsaðili í öðru hlutverkinu og eigandi á hinn bóginn. Nú er þetta náttúrlega allt breytt og ekki sömu forsendur fyrir hendi. Það sama gerist með Landssímann, að hæstv. samgrh. kemur fram sem eftirlitsaðili eða yfirmaður eftirlitsstofnunar í einu hlutverkinu og svo eigandi í hinu. Það fer ekki vel á því. Þess vegna eru þessar breytingar gerðar.

Herra forseti. Ég verð að segja að mig undrar nokkuð að hæstv. forsrh. skyldi ekki sjá ástæðu til að mæla fyrir frv. með ítarlegri ræðu en raun bar vitni. Þá á ég sérstaklega við það að þetta frv. tengist að sjálfsögðu endurvöktum áformum ríkisstjórnarinnar um einkavæðingu Landssímans og það er væntanlega einnar messu virði að ræða það mál þótt ekki væri nema að ríkisstjórnin gerði grein fyrir reynslunni af fyrri tilraun, færi yfir stöðuna og rökstyddi að nú stæði betur á til að leggja í þennan leiðangur á nýjan leik. Þetta mál er ekki bara formsatriði. Það er ekki bara einhver einföld kerfisbreyting að færa forræði í máli frá samgrh. yfir til fjmrh. í kyrrstöðu. Ég hef skilið það svo að þetta sé undirbúningur að framkvæmd þessa ákvæðis stjórnarsáttmálans og yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar að fara nú í að selja Landssímann. Það er ekkert smámál þannig að ég vonast til þess að hæstv. forsrh., þá síðar kannski í umræðunni, geri grein fyrir mati ríkisstjórnarinnar á stöðunni, þar á meðal því hvort ástæða sé til að ætla að betur takist til í tilraun tvö en gerði í fyrstu tilraun, í þessari hraklegu brotlendingu ríkisstjórnarinnar þegar hún hugðist einkavæða eða selja Landssímann fyrir nokkrum missirum. Það er leitun að snautlegri, svo að það ágæta íslenska orð sé viðhaft hér sem ég veit að gleður hæstv. forsrh. jafnan, útkomu á einu máli en því hvernig ríkisstjórnin, undir forustu þá að vísu hæstv. samgrh., brotlenti þeim málum. Úr því að ég bryddaði upp á því, herra forseti, er ástæða til að ræða það efnisatriði málsins fyrst. Er endilega sjálfgefið að ekki séu rök fyrir því að hlutir heyri til fagráðherranna þó að almenna reglan sé sú að fjmrn. fari með eignir og verðmæti ríkisins? Það eru auðvitað mýmörg dæmi um hið gagnstæða þar sem menn telja fagleg rök vera fyrir undantekningunni og þau hafa sannarlega verið fyrir hendi og eru að mínu mati enn þann dag í dag hvað varðar Landssímann sem er með náttúrulega einokun að uppistöðu til á sviði fjarskipta í landinu. Það er kannski einmitt tímanna tákn að við þessa einkavæðingu sé hrint úr vör í tilraun tvö með því að undirstrika að fagleg sjónarmið verði látin lönd og leið og það verði bara svona einfaldur bisness í höndum fjmrh. að selja þetta þjóðarfyrirtæki með náttúrulega einokun á sviði fjarskipta í landinu. Það er sem sagt það. Það er kannski til þess einmitt að fjmrh. geti síðan vísað til þess að hann sé ekki fjarskiptamálaráðherra, honum komi ekki við hvaða áhrif þessi eignasala hefur t.d. á aðstöðu landsbyggðarinnar hvað varðar það að vera fullgildur þátttakandi í þróun upplýsingasamfélagsins o.s.frv. Ég held, herra forseti, að þegar á dagskrá kemur einkavæðing Landssímans séum við komin að enn nýjum vatnaskilum í sögu einkavæðingar í landinu. Ýmislegt má um þau ósköp segja sem hingað til hafa á gengið, eins og með bankana sem núna stunda sjálftöku á gróða sem aldrei fyrr í höndum hinna nýju eigenda og þjóna markmiðum þeirra um valdatöku í íslensku viðskiptalífi eins og við höfum séð undanfarna mánuði. En þegar kemur að Landssímanum og fjarskiptanetinu í landinu er komið að enn nýjum vatnaskilum því að hér á í hlut almannaþjónusta sem skiptir gríðarlega miklu máli að landsmenn standi allir jafnt að vígi gagnvart. Það er verulegur munur í mínum huga og okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði á bönkunum sem fjármálastofnunum annars vegar og Landssímanum sem þessu undirstöðuþjónustufyrirtæki hins vegar, m.a. vegna þess að hin náttúrulega einokun Landssímans er miklu ríkari. Hún liggur grafin í jörðu og í loftinu yfir höfðum okkar í formi ljósleiðarans, koparlagna, örbylgjusendinga, jarðstöðva og fleiri slíkra hluta. Það er ekkert sem breytir í einu vetfangi hinni náttúrulegu einokun Landssímans. Hún er múruð inn í uppbyggingu fjarskiptakerfisins í landinu og auk þess hafa aðstæður á samkeppnismarkaði, ef eitthvað er, þróast þannig að það er algerlega borðleggjandi að það verður engin eiginleg samkeppni í fjarskiptum á Íslandi næstu árin. Það er rugl. Blaðran sprakk þegar hér spruttu upp einhver fjarskiptafyrirtæki sem þóttust ætla að fara að veita Landssímanum samkeppni. Hvert eru þau farin? Þau eru skriðin saman í eitt fyrirtæki. Heitir það ekki Og Vodafone, eitthvað svoleiðis, upp á nútímalega íslensku? Hvað verður þá þegar búið verður að afhenda Landssímann, að vísu gegn smáendurgjaldi því að ég geri ekki ráð fyrir að þeir gefi hann? Það verður svipuð aðferð og með bankana. Hann verður afhentur gegn endurgjaldi. Það er það sem ég kalla þessar aðferðir ríkisstjórnarinnar. Þá verða tveir markaðsráðandi risar eða öllu heldur einn markaðsráðandi risi og einn svona stubbur við hliðina á honum, það verður fjarskiptamarkaðurinn á Íslandi. Halda menn að það verði merkileg samkeppni? Halda menn að það verði flókið fyrir menn að hafa smásamráð? Hvers konar sjálftökuaðstæður er verið að setja þá í sem fá forræði fyrir þessu stóra fyrirtæki í hendur ef þetta verður gert svona, ég tala nú ekki um ef tískufyrirbærið ,,kjölfestufjárfestir`` verður dregið á flot eina ferðina enn og það verður talið nauðsynlegt að hafa kjölfestufjárfesti í Landssímanum? Hvað mun það þýða á mannamáli? Það mun þýða að einn aðili fær í krafti kannski 45 eða 51% eignaraðildar allt vald í þessu fyrirtæki. Og þeim þykir ágætt að einhverjir sem engu ráða eigi á móti þeim, þá þurfa þeir ekki að leggja eins mikið út fyrir völdunum. Hvað verður þá, herra forseti, um t.d. stöðu hinna dreifðu byggða og áframhaldandi fjárfestingar í fjarskiptakerfinu þar, til þess að menn geti haldið áfram að vera þátttakendur í uppbyggingu upplýsingasamfélags, nýtt sér möguleika fjarkennslu og annað í þeim dúr? Ég skal að vísu viðurkenna fyrstur manna að ég er hundóánægður með það hvernig Landssímanum hefur verið beitt undanfarin missiri í þeim efnum og ég tel að það standi stórkostlega upp á hinn stóra eiganda, ríkið, að hafa ekki gefið Landssímanum fyrirmæli um að gera nauðsynlegar úrbætur, t.d. á sviði fjarskiptamála í þeim landshlutum þar sem þau mál eru í ólestri. Fyrir þinginu liggur fyrirspurn sem ég beindi til hæstv. samgrh. um þá hneisu að það skuli látið dragast ár eftir ár eftir ár að gera nauðsynlegar úrbætur í fjarskiptamálum á norðausturhorni landsins og það kostar 35--40 millj. kr. Þetta mikla fyrirtæki sem græðir marga milljarða á ári og greiðir ríkulegan arð í ríkissjóð getur ekki tryggt að Raufarhöfnungar og Kópaskersbúar hafi nútímalega og fullnægjandi fjarskiptaþjónustu. Nei, það bara borgar sig ekki. Það er ekki nógur gróði af því. Þá erum við einmitt komin að vatnaskilunum og því sem mestu máli skiptir. Með hvaða hugarfari er þessi starfsemi rekin? Er þetta bisness til þess að græða á honum, fleyta rjómann þar sem markaðurinn er bestur eða er þetta þjónusta? Er þetta spurning um að það búi ein þjóð í þessu landi og allir geti notað tölvur, farið á netið o.s.frv., hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, sem brosir hér mjög úti í salnum undir þessum ræðuhöldum, hv. 10. þm. Reykv. n.? Það verður fróðlegt að heyra viðhorf þingmannsins til þessara þátta og kannski verður hv. þm. svo vænn að koma hér í ræðustólinn og ræða út frá frjálshyggjuhugmyndafræði sinni hvernig hann sér fyrir sér að þessum málum verði fyrir komið í hinum ríkiseinokunareinkavædda heimi sjálfstæðismanna en um hann dreymir þá mjög. Herra forseti. Maður hefði þó a.m.k. bundið vonir við hæstv. fagráðherra ef allt hefði verið með felldu. Ef samgrh. hefði verið með hýrri há í þessu máli hefði verið til bóta að framkvæmd einkavæðingarinnar væri þó áfram í höndum þess hæstv. ráðherra sem fer með fjarskiptamál. Maður getur þó velt fyrir sér hvort það hafi nokkuð upp á sig samanber hvernig staðið var að málum í fyrri tilraun. Það var t.d. þannig að Ísland ætlaði að gera þetta með meiri frjálshyggju, vil ég segja, heldur en nokkurs staðar annars staðar hefur litið dagsins ljós á byggðu bóli. Fyrri áform um einkavæðingu Landssímans voru þannig að ríkið ætlaði ekki að halda eftir neinu í höndum fagráðherrans til þess að geta haft tiltekin ítök um rekstur fyrirtækisins. Meira að segja Nýsjálendingar, sem lentu í því á dimmustu hremmingarárum sínum þegar nýfrjálshyggjukratar náðu þar illu heilli völdum á 9. áratugnum og einkavæddu allt sem hægt var að einkavæða og helst til útlanda, héldu þó eftir gullbréfi þegar þeir einkavæddu landssímann nýsjálenska. Þeir héldu eftir einu hlutabréfi í höndum ríkisins gegnum hvað var hægt að tryggja vissa hluti, t.d. að meiri hluti stjórnar væri ævinlega í höndum Nýsjálendinga jafnvel þótt eignarhaldið væri farið úr landi og annað í þeim dúr. Ég spurði að þessu á sínum tíma: Á ekki einu sinni að halda eftir gullbréfi í höndum ríkisins ef fyrirtækið verður einkavætt alfarið? Og svarið var nei. Ekkert af slíku tagi átti þarna að gera og það kalla ég meiri frjálshyggju en annars staðar hefur sést í þessum efnum. Það væri auðvitað, herra forseti, ástæða til að fara yfir reynslu annarra þjóða sem hafa ratað í þær ógöngur að einkavæða alfarið fjarskipti sín. Nýja-Sjáland er þar kannski hroðalegasta dæmið þar sem tvö amerísk stórfyrirtæki sem hugsa ekki um annað en gróðann eiga núna fjarskiptamarkaðinn í Nýja-Sjálandi og flytja arðinn úr landi í stórum stíl. Og meira en arðinn, talsverður hluti af starfsemi nýsjálenska símans hefur beinlínis fýsískt verið fluttur til Bandaríkjanna og er unninn þar. Fyrirtækin eru rekin og þeim er stjórnað frá Bandaríkjunum. Það er málamyndastjórn eftir í landinu. Verður t.d. boðið upp á það hér að erlendir risar á sviði fjarskipta kaupi Landssímann? Gæti kjölfestufjárfestirinn orðið eitt útlenskt stórfyrirtæki sem kynni að ómaka sig til að hafa áhuga á þessum litla fjarskiptaaðila hér uppi á Íslandi? Það reyndist ekki síðast, enda þótti það þá kannski ekki nógu góð söluvara mitt í kreppu nýja hagkerfisins og upplýsingafyrirtækjanna en kannski kann að verða annað upp á teningnum nú. Auðvitað sjá menn þarna ákjósanlegar aðstæður fyrir sjálftöku hagnaðar til að ná tangarhaldi á fyrirtæki sem hefur náttúrulegar einokunaraðstæður í einu landi og ekkert er í sjónmáli um að muni sæta neinni umtalsverðri samkeppni á komandi árum. Á vettvangi Norðurlandaráðs, herra forseti, sem mönnum er ferskt í huga þessa dagana var unnin fyrir nokkrum missirum mjög ítarleg skýrsla af þáverandi Evrópunefnd Norðurlandaráðs um fjarskiptamarkaðinn norræna, sérstaklega fjarskiptakerfið og hvernig hinum dreifðu byggðum Norðurlandanna mundi reiða af í þeim efnum. Niðurstaða þeirrar skýrslu var mjög skýr, mjög einföld, og stóðu að henni allir stjórnmálaflokkar sem fulltrúa eiga á Norðurlandaþingi, þar á meðal hægri menn. Niðurstaðan varð sú að enginn annar aðili en hið opinbera gæti séð um og tryggt að undirstaðan væri til staðar, að fjarskiptakerfin væru til staðar, þau væru þróuð, byggð upp og öllum landsmönnum tryggður aðgangur að þeim. Það þýðir ekki endilega að ríkið þurfi að eiga eða reka alla hluti. En hin opinbera ábyrgð er þarna og verður að vera þarna því að það getur enginn annar aðili tryggt þetta. Þessir hlutir eru allir í lausu lofti eins og ríkisstjórnin ætlar greinilega að standa að þessu. Það er merkilegt ef ríkisstjórn Íslands ætlar að láta verða af þessu með leifarnar af Framsfl. innan borðs líka sem einhvern tíma þóttist hafa einhverja meðvitund í þessum efnum. Hann er að vísu farinn úr salnum eins og ævinlega þegar þessi mál ber á góma. Ég man aldrei eftir því að einn einasti framsóknarmaður hafi tollað yfir þessari umræðu stundinni lengur nema þá hann sé bundinn í forsetastól eða er fyrir tilviljun að sortera pappírana sína. Af einhverjum ástæðum vilja framsóknarmenn lítið við tilvist sína kannast þegar þetta mál ber á góma, kannski skiljanlega því að Framsókn þóttist ætla að standa í lappirnar og leggjast gegn því að Landssíminn yrði einkavæddur, þ.e. með grunnnetinu. Það var lengi vel opinber stefna Framsfl. að ekki skyldi ljá máls á því að umferðaræðar fjarskiptanna í landinu, vegirnir fyrir fjarskiptin, yrðu seldar í hendur einkaaðila. Síðan lak Framsókn auðvitað niður, gafst upp fyrir nýfrjálshyggjuliðinu í Sjálfstfl. og hefur núna skrifað upp á hráa einkavæðingu fjarskiptafyrirtækisins að meðtöldu grunnnetinu. Þá bar að vísu svo við að sú stefna var hirt upp af öðrum. Samf. tók hana upp á arma sína, þessa munaðarlausu stefnu um að ekki skyldi selja Landssímann með grunnnetinu, og hefur hana nú við hún, að ég best veit, og það er gott mál svo langt sem það nær. Hitt er miklu miður að einnig að þessu leyti leggur Samf. að hluta til einkavæðingaröflunum lið, hún getur ekki staðið vaktina hér með þeim aðilum öðrum sem vilja yfir höfuð ekki sjá víglínuna færða inn í þá mikilvægu almanna- og samfélagsþjónustu sem undirstöðufjarskiptaþjónustan í landinu er. Að mínu mati, herra forseti, er það þannig að þegar kemur að talsímasamskiptunum, símþjónustunni og upplýsingaflutningunum, á a.m.k. að slá skjaldborg um þá þjónustu og segja: Hún er þess eðlis, hún er svo mikilvæg og hún lýtur þannig lögmálum að þar á einkavæðingin ekki heima. Menn geta keppt um afmarkaða þætti eins og GSM-þjónustu eða annað því um líkt og fyrir því kunna að vera tæknilegar forsendur að þar skapist raunveruleg og virk samkeppni. En það á ekki við um fastlínusamböndin og það á ekki við um gagnaflutninga í miklum mæli, t.d. út um byggðir landsins. Það er augljóst mál að það er enginn í sjónmáli og verður ekki á komandi árum sem veitir þar neina samkeppni. Hugmyndir manna um að svokölluð þriðja kynslóð farsíma eða þráðlausir gagnaflutningar í miklum mæli kæmu til sögunnar og gætu keppt við ljósleiðara eða örbylgjusambönd hafa reynst óraunhæfar. Þær hafa bæði reynst tæknilega óraunhæfar og viðskiptalegar óraunhæfar. Og helstu sérfræðingar Norðurlanda á þessum sviðum, þróunarsérfræðingar Nokia og Ericsson, komu fyrir þá norrænu nefnd sem ég nefndi áðan og skrifuðu upp á það að á næstu árum væri það ekki raunhæfur kostur að keppa við fastlínusamböndin eða örbylgjurnar um slíka gagnaflutninga í miklum mæli. Það gæti komið til sögunnar á afmörkuðum sviðum, og allt í góðu lagi með það, en það mundi ekki breyta grundvallarstöðunni hvað þetta varðar. Og málið, herra forseti, snýr alveg sérstaklega að landsbyggðinni og hinum dreifðu byggðum. Nú þegar er staðan auðvitað orðin önnur á höfuðborgarsvæðinu þar sem eru orðnar vissar tæknilegar forsendur fyrir samkeppni með ljósleiðaravæðingu á vegum annarra aðila eða fleiri aðila en Landssímans og í einstöku öðrum bæjarfélögum kann það að koma til sögunnar. Fyrirtæki eins og Landsvirkjun á hér ljósleiðara norður yfir hálendið o.s.frv. En þar fyrir utan er bara allt annar heimur sem menn lifa í þar sem eru þau byggðarlög önnur sem eru alfarið háð þeirri tæknilegu uppbyggingu og þeirri þjónustu sem þetta stóra fyrirtæki, Landssíminn, veitir. Og ég hef engin svör heyrt, haldbær eða gagnleg í þeim efnum, hvernig tryggja eigi að þessi þjónusta verði fullnægjandi og í boði og að ekki sígi á ógæfuhliðina þegar köld viðskiptasjónarmiðin ein ráða þarna ferðinni, þegar þjónustuhugsuninni er ýtt til hliðar fyrir arðsemiskröfunni og þegar fyrirtæki sem telur sig þurfa á því að halda að geta beitt styrk sínum í mögulegri samkeppni við einhverja aðra þar sem verið er að fleyta rjómanum ofan af, þarf að geta haft sína hentisemi í sambandi við gjaldskrár og annað. Hvað gerðist í Nýja-Sjálandi? Á því eina svæði þar sem amerísku símafyrirtækin fengu samkeppni sem var í höfuðborginni Wellington og í Auckland á Norðurey þar sem upp undir fjórðungur íbúa Nýja-Sjálands býr, lækkuðu þeir verðið og hækkuðu það á landsbyggðinni. Strjálbýlið á Nýja-Sjálandi hefur greitt herkostnaðinn af samkeppni símans á stóru markaðssvæðunum. Þetta er sannað. Um þetta hafa gengið dómsmál og kærur. Það er inn í þessa framtíð sem menn ætla að fara með málin hér. Og það er verra en það, herra forseti. Það er eins og hæstv. ríkisstjórn hafi ekki fengið nóg af því sem hefur verið að gerast í íslenskum viðskiptaheimi undanfarin missiri og hefur ekki síst birst okkur í sviptingunum miklu á haustdögum, af vaxandi fákeppni og markaðsráðandi drottnunarstöðu hringa á sífellt fleiri sviðum viðskipta í landinu. Fjármálaþjónustan er nýjasti geirinn þar sem þrír markaðsráðandi risar skipta markaðnum þannig á milli sín að gróðinn flæðir út úr eyrunum á þeim. Það dettur engum þeirra í hug að lækka hjá sér gjaldskrá. Hvernig stendur á því, herra forseti? Gæti hæstv. forsrh. upplýst okkur um það að þrátt fyrir hinn gríðarlega gróða bankanna og meinta samkeppni, þá hagga þeir ekki gjaldskránni. Enginn þeirra býður minnsta afslátt af þjónustugjöldum til þess að reyna að ná til sín auknum viðskiptum. Hvernig stendur á því? Er það ekki eitthvað skrýtið að enginn þeirra skuli í öllum gróðanum telja sig hafa efni á því að bjóða betri kjör til að ná til sín meiri viðskiptum? Hringja engar bjöllur? Hvað með matvörumarkaðinn, vátryggingarstarfsemi, olíudreifingu o.s.frv.? Er ekki nóg af sviðum í íslenskum viðskiptum sem eru ofurseld þessari markaðsráðandi fákeppni tveggja, þriggja aðila? Hér á að fara að búa til eitt enn. Það er það sem þetta mál snýst um, að koma fjarskiptunum líka yfir í þetta umhverfi. Er það það sem menn vilja þegar komið er að almannaþjónustu af þessu tagi? Ég segi nei, takk. Mér finnst, herra forseti, að menn eigi að geta verið menn til þess að læra af eigin reynslu og annarra. En það er alveg sama hvar borið er niður í þessum efnum, það hefur ekki leitt til farnaðar að einkavæða undirstöðuþjónustu af þessu tagi. Og allra síst þegar í hlut á veitustarfsemi eða fjarskiptaþjónusta sem lýtur lögmálum náttúrulegrar einokunar. Reynslan hrópar öll á okkur og hún er ein og hin sama frá Bretlandi, Bandaríkjunum, Nýja-Sjálandi og annars staðar þar sem þetta hefur verið gert. Það hefur leitt til ófarnaðar. Og hvers vegna þá að ana út í þá keldu hér?

Herra forseti. Ég hlýt nú að ítreka að hér er eingöngu um formbreytingu að ræða og því var ekki efni til þess fyrir mig að halda langa framsöguræðu um annað efni. Ég hef hins vegar ekkert á móti því að menn fari aðeins víðar um í umræðunum og noti tækifærið til þess, mér finnst það í sjálfu sér ekkert óeðlilegt, en það var ekkert tilefni til þess fyrir mig að hefja þá umræðu miðað við tilefnið hér. Einnig vil ég nefna að sú ályktun er röng sem hv. þm. dregur að þessi breyting sé gerð vegna þess að nú ætli menn sér að fara í annan áfanga á sölu Símans. Ég minni á að hæstv. samgrh. hefur áður látið orð falla hér í þinginu. Ég minnist þess að hann gerði það a.m.k. sl. vor, að hann teldi eðlilegt að breyting af þessu tagi væri framkvæmd. Og það hefur hann einnig gert annars staðar en hér, einnig utan þings, alveg óháð því að menn væru að fara í sölu á Símanum. Hitt er annað mál fyrst hv. þm. nefnir það að þá virðist vera hagstæðara umhverfi til sölu á Símanum en var síðast þegar þau mál voru á döfinni fyrir einu til tveimur árum síðan. En það er erfitt að gera mönnum til hæfis í þeim efnum eins og kunnugt er. Því var gjarnan haldið á lofti að menn vildu láta eignir ríkisins fyrir slikk fyrir hina og þessa velunnara og vini seljendanna, eins og það var gjarnan orðað með hæfilegri smekkvísi, en síðan þegar ríkisstjórnin sagði að þau tilboð sem fyrirtæki hefðu gert í Símann væru ekki nógu há og þess vegna vildi ríkisstjórnin ekki selja, þá var sagt að allt söluferlið hefði mistekist og ríkisstjórnin farið hrapallega út úr því o.s.frv., o.s.frv. Einnig minni ég á það að jafnvel þó að hlutir séu í einkaeign, þá getur ríkið jafnað þætti. Það gerum við með olíudreifingu þótt það séu þrjú olíufélög í einkaeign sem reki hana. Við gerum það út af fyrir sig gagnvart rafmagni og hitun og það væri hægt óháð því hver ætti veiturnar o.s.frv. Þannig að allir slíkir möguleikar eru áfram fyrir hendi vilji ríkisvaldið, þingið, jafna stöðu landsmanna eftir því hvar þeir búa í landinu.

Herra forseti. Að þetta frv. sé eingöngu formbreyting, þá er það nú engu að síður svo að hér erum við að ræða breytingu á lögum um sölu ríkissjóðs á hlutafé í Landssíma Íslands. Þannig að það hlýtur að teljast akkúrat að ræða dagskrármálið að inna eftir áformum hæstv. ríkisstjórnar í þeim efnum og er ekki aldeilis að fara með umræðuna út um víðan völl. En að þetta sé ekki tengt áformunum beint sem slíkum, þá hef ég nú fyrir mér m.a. viðtal við formann einkavæðingarnefndar frá því fyrir nokkru síðan, kannski viku, hálfum mánuði, þrem vikum, þar sem hann var einmitt að upplýsa um það að nú væri einkavæðingarnefndin að snúa sér að þessu mikla verkefni. Og eins og venjulega kom þar fram að það fyrsta sem nefndin ætlaði að ræða væri hvaða aðferð hún mundi nú viðhafa í þessu tilviki. En eins og kunnugt hefur einkavæðingarnefnd ævinlega reynt að finna upp nýja aðferð, nýja formúlu í hverju einstöku tilviki. Það hefur aldrei verið notast við sömu aðferðina. Ýmist er verið að reyna að dreifa eignaraðildinni eða verið að reyna að þjappa henni saman til þess að finna kjölfestufjárfesta o.s.frv. Það sem skiptir auðvitað mjög miklu máli hér, herra forseti, er í hvernig umhverfi þetta fyrirtæki kemur þá til með að starfa, ef af verður, þ.e. að það breyti um eiganda að einhverju leyti eða öllu. Verður það allt gert í einu lagi eða yrði farin þarna einhver yfirveguð leið eins og Norðmenn hafa t.d. gert? Þegar þeir hafa verið að breyta eignarhaldi að einhverju leyti í mörgum stórum ríkisfyrirtækjum þá hafa þeir gert það í rólegheitum með því að taka inn nýtt hlutafé eða lækka hlut ríkisins á margra ára tímabili og sú áætlun hefur öll legið fyrir fyrir fram. Eða verður bara haldið eitt uppboð hér og verður jafnvel Síminn seldur í heilu lagi eins og einn kassi ef einhver býður bara í hann? Þetta skiptir allt saman máli. Og varðandi möguleika ríkisins til að tryggja jöfnun þá eru þeir fræðilega séð til staðar. En að þeim hugmyndum er sótt, eins og hæstv. forsrh. veit, t.d. í tilviki olíuverðjöfnunarsjóðs.

Herra forseti. Það gefur náttúrlega augaleið að þetta sérstaka frv. tengist ekki sölunni á Símanum því ef svo færi að salan færi fram að öllu leyti þá skiptir engu máli hver fer með hlutaféð í Símanum eftir það vegna þess að þá er það ekki lengur ríkið, hvorki samgrh. né fjmrh. Þannig að þá mundi það nú ekki skipta öllu máli. Hins vegar er það nú svo að afstaða manna til allra þessara hluta eins og einkavæðingar breytist. Ég minnist þess vegna þess að vitnað var sérstaklega í Samf. að hv. formaður Samf. lýsti því yfir með starfsmönnum Pósts og síma 1995, hygg ég, að hann mundi aldrei styðja það að Póstur og sími, eins og það hét þá, yrði seldur yfirleitt, á fundi í Sigtúni gamla. Þannig að það breytist nú margt. Og meira að segja er það svo að sá ágæti formaður flutti að því er best verður séð athyglisverða ræðu varðandi heilbrigðismál á landsfundi sínum, meira að segja svo athyglisverða að ég held því fram að ef ég hefði haldið þá ræðu þá hefðu hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og nokkrir fleiri verið búin að heimta utandagskrárumræðu við mig út af þeirri fáheyrðu framkomu sem ég hefði sýnt á mínum landsfundi. En hér er allt með ró og friði og spekt þannig að margt er það nú sem breytist í heiminum og er það kannski vel.

Forseti vekur athygli hæstv. forsrh. á því að hann er hér í andsvörum við hv. 5. þm. Norðaust.

Herra forseti. Ég held að hæstv. forsrh. sé nú nokkur vorkunn. Það er auðvitað alltaf gaman þegar áhugaverðir atburðir gerast í samfélaginu og það er eðlilegt að mönnum séu þeir ofarlega í huga. Ég veit að vísu ekki hvort þingsköpin bjóða upp á þann möguleika að hæstv. forsrh. biðji um utandagskrárumræðu og til svara verði hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Ég held að það hljóti að vera þingtæknilega mögulegt og væri áhugavert ef brotið yrði blað í þingsögunni í þeim efnum. Það sem ég vil að síðustu leggja sérstaka áherslu á hér í svari mínu og hæstv. forsrh. kom ekki inn á, er að þetta snýst um meira en bara jöfnun á kostnaði þegar við erum að tala um framtíðina í fjarskiptaumhverfinu á Íslandi ef Landssíminn verður einkavæddur. Það er ekki sá þáttur málsins sem ræðumaður hefur mestar áhyggjur af. Það er tiltölulega gagnsætt og auðvelt að glíma við á hverjum tíma ef verið er að okra á tilteknum hluta landsmanna hvað varðar gjaldskrá fyrir þjónustu og tök til þess í gegnum fjarskiptalög og fleira að hafa þar hemil á. Það sem er miklu stærri þáttur þessa máls og alvarlegri er hin tæknilega uppbygging. Það eru ákvarðanir í rekstri fyrirtækisins inn í framtíðina sem verða teknar í nýju umhverfi og í nýju samhengi. Og það er þannig sem mismunurinn mun læðast aftan að mönnum ef farið verður út á þessa braut. Það er reynslan annars staðar frá og skammsýni hinna nýju eigenda reynist ævintýraleg í þeim efnum, samanber reynsluna frá einkavæðingu járnbrauta, vatnsveitna og fjarskiptafyrirtækja þar sem skammtímagróðasjónarmiðin ráða öllu, að draga nóga peninga út úr fyrirtækjunum. Öryggismálin eru látin sitja á hakanum, langtímafjárfestingar mæta afgangi og infrastrúktúrinn grotnar niður. Þetta er ástæða þess að menn eru núna að þjóðnýta á nýjan leik orkuveitur, járnbrautakerfi og annað í þeim dúr. Og það er þannig ástand sem við viljum ekki varðandi íslenska Landssímann.

Virðulegi forseti. Mér fannst megininntak ræðu hv. þm. einmitt beinast að gagnaflutningi og dreifikerfinu. Öll ræðan snerist um þessa grunnþjónustu og mikilvægi hennar. Og ég tek undir þær áhyggjur og deili þeim með þingmanninum. Mér finnst dreifikerfið vera alveg sambærilegt við vegakerfið og að það séu slíkir þættir sem eigi að vera hjá ríkinu, en aðrir samkeppnisþættir eigi svo þess vegna heima annars staðar. Ég minni á að þegar það var úrskurðað að Landssíminn þyrfti að skilja GSM-deildina frá öðrum rekstri af því að komin voru önnur GSM-fyrirtæki í landið og á markað sem töldu að það væri óeðlilegt að slík deild gæti verið innan þess stóra fyrirtækis sem Landssíminn var. Við vitum það, ég og hv. þm., að hlutdeild Íslands í gervitunglum t.d., sem er upp á tugi milljóna króna hver hlutdeild, liggur hjá þessu ríkisfyrirtæki sem Landssíminn er. Við hugsum mjög sjaldan um að við eigum hlutdeild í gervitunglum sem við höfum haft samvinnu um og að sú eign er hjá þessu fyrirtæki. Þess vegna spyr ég þingmanninn: Er þetta ekki aðalmálið? Er það ekki aðalmálið að standa vörð um grunnnetið og gagnaþjónustuna? Er það ekki í raun og veru stóra byggðamálið og stóra málið í þessu öllu að standa vörð um það og skilja það frá eins og hann nefndi réttilega að Samf. hefði lagt áherslu á? Og snýst ekki ræða hans öll um nákvæmlega þetta sama og við erum að leggja áherslu á?

Herra forseti. Það er alveg rétt. Það var eitt megininntakið í mínum málflutningi. Þessi undirstöðuþjónusta, umferðaræðar fjarskiptanna, eru gríðarlega mikilvægar. Það skiptir að sjálfsögðu máli hvernig með þær er farið. Hins vegar er of langt gengið að láta að því liggja að ég og hv. þm. eða ég og Samfylkingin, minn flokkur og síðan Samfylkingin, séu sammála um að þar með sé björninn unninn með því að taka upp þá stefnu að ekki eigi að einkavæða grunnnetið, m.a. og ekki síst vegna þess að það er alls ekkert í boði. Hæstv. ríkisstjórn hefur hafnað þeirri leið. Framsókn lak niður. Það er ekki í boði. Þá verða menn að gera það upp við sig hvort þeir vilji einkavæðingu Landssímans að því gengnu þegar það er alls ekkert í boði og þetta snýst um annaðhvort eða. Það er rétt sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir nefndi og rifjaði upp. Ýmislegt hangir þarna á spýtunni, t.d. sæstrengir, eignarhlutur okkar í gervihnattafyrirtækjum og ýmislegt fleira. Ég hef að þessu spurt áður. Á þetta allt saman að fara með? Mér skilst að svarið sé já. Strax þegar því ágæta fyrirtæki Pósti og síma var skipt upp eða það reyndar ,,háeffað`` í byrjun með svardögum og loforðum um að alls ekki stæði til að einkavæða, ekki hæti. Um það má finna vitnisburðinn úr þessum ræðustóli. Þáverandi hæstv. samgrh., núv. 2. þm. Norðaust., Halldór Blöndal, sagði að það yrði nú aldeilis ekki, þetta væri bara formbreyting og til marks um það yrði bara gefið út eitt hlutabréf. Menn sæju náttúrlega að ekki stæði til að selja hlut í slíku fyrirtæki. Ekki yrði þetta hlutabréf rifið í sundur og seld af því hornin. Nei, nei. Það yrði bara gefið út eitt hlutabréf og það væri til marks um að engin einkavæðing væri þarna fyrirhuguð. Það loforð náði varla að kólna áður en hafinn var undirbúningur að því, fyrst að skipta fyrirtækinu upp og svo að undirbúa einkavæðingu. Þannig hefur þetta allt saman verið. Í raun stöndum við frammi fyrir hreinni víglínu, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir. Viljum við þetta eða viljum við það ekki, það sem í boði er af hálfu ríkisstjórnarinnar?

Virðulegi forseti. Mér fannst þetta ákaflega skrýtin ræða, þ.e. að ekki væri í boði af hálfu ríkisstjórnarinnar að aðskilja dreifikerfið, umferðaræðar fjarskiptanna, eins og þingmaðurinn orðaði það, og þess vegna væri það ekki til umræðu hér. Það er auðvitað til umræðu hvernig við viljum sjá hlutina gerast. Það er heldur ekki í boði af hálfu ríkisstjórnarinnar að hætta alveg við að selja Landssímann og að ríkið eigi fyrirtækið áfram óbreytt eins og núna. Þess vegna erum við hvert fyrir sig eða hver flokkur fyrir sig að skoða hvernig við getum séð fyrir okkur þessa framtíðarþróun og hvað við eigum að leggja áherslu á að halda í að ríkið reki og ríkið eigi. Hér hefur verið afgreitt raforkufrv. og lög sett sem taka gildi um næstu áramót. Þar er skilið milli reksturs og dreifikerfis. Í þeim lögum stendur að vísu ekki að ríkið eigi að eiga dreifikerfið. En ég ætla að taka undir með þingmanninum: Ég vona að sú verði raunin að ríkið haldi áfram að eiga það dreifikerfi. Og ef önnur fyrirtæki verði til þá vona ég að leigð verði afnot af því, því við þurfum a.m.k. að passa okkur á því að vera ekki með of mikið sýnilegt byggt upp í óþarfa. En um það er verið að ræða og af því þingmaðurinn nefndi að Samfylkingin vilji bara selja, tali að vísu um eitthvert dreifikikerfi, þá er svo mikið undir í dreifikerfinu, þ.e. þetta sem við höfum þegar nefnt. Þess vegna hefur Samfylkingin gert það upp við sig að það sem er á samkeppnismarkaði má fara. Ekki skiptir það mig neinu máli hvort ríkið eigi eitthvert GSM-fyrirtæki þegar til eru orðin mörg önnur. Þá mega þau bara vera einhvers staðar annars staðar. Það skiptir mig máli hvað er hjá ríkinu og m.a. þetta. Ég lít á það sem stórkostlegt byggðamál að ríkið sé með dreifikerfið. Þess vegna spyr ég þingmanninn: Hvað annað en dreifikerfi þarf ,,absalút`` að vera hjá ríkinu?

Herra forseti. Hv. þm. má hafa allar skoðanir á mínum ræðum og kalla þær skrýtnar. En veruleikin er bara þessi: Hér er stjórnarfrv. á ferðinni um breytingu á lögum þar sem ekki er gert ráð fyrir því að aðskilja þessa þætti í starfsemi Símans og þar sem er gert ráð fyrir sölu á þessu öllu saman í einum pakka. Þá standa menn frammi fyrir því og að taka afstöðu til þess. Menn geta að sjálfsögðu haldið til haga áherslum sínum og hugmyndum um hvernig hefði verið hægt að gera hlutina öðruvísi. En þegar við komum til með að greiða atkvæði í þessum efnum eða þegar við höfum verið að greiða atkvæði í þessum efnum þá hefur það verið um þetta, einkavæðingu Landssímans eins og hann leggur sig. Að sjálfsögðu væri til bóta að undanskilja grunnnetið. En það er síður en svo án vandkvæða. Það mikið veit ég um þessi mál hafandi glímt við þau talsvert um hríð. Það er alls ekki einföld eða vandalaus leið að fara. Ég tel að hún væri fær og ég tel að hægt væri að gera það og miklu betra en að ana þessa leið áfram. En þá þyrfti að stofna sérstakt fyrirtæki rekstraraðila um grunnnetið. Því yrði að tryggja fullnægjandi tekjur til þess að geta haldið uppbyggingu og fjárfestingum áfram o.s.frv. Það yrði að útbúa reglur á grundvelli hverra menn ættu síðan aðgang að þessu neti á jafnræðisgrundvelli og sanngjörnum grundvelli. Það yrði að kostnaðarreikna þættina o.s.frv. Vandinn m.a. gagnvart því að svara því hvað þurfi að vera á hendi ríkisins eða hvað þurfi að tryggja til að allir landsmenn sitji við sama borð er að það er ekki það sama t.d. í Reykjavík og í strjálum byggðum landsins. Sumt gæti verið í samkeppni hér en það eru engar forsendur fyrir því þegar kemur út um landið. Þess vegna er þetta ekki bara þannig að einhver virðisaukaþjónusta, viðbótarþjónusta eða jaðarþjónusta sé í samkeppni en einhver undirstöðuþjónusta um allt land hins vegar ekki. Það tekur líka mið af landfræðilegum aðstæðum. Ég held þar af leiðandi, herra forseti, þegar upp er staðið og að lokum þá stöndum við frammi fyrir því hvort við viljum fara út á þessa braut eða ekki. Svo einfalt er það. Eitt er víst og það er að ég held að það muni um hvert ár sem það er ekki gert.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði í ræðu sinni prýðilega grein fyrir því hvers vegna hér er lögð til sú breyting sem frv. felur í sér, þ.e. fjarskiptaráðherrann haldi ekki á hlutabréfi í stærsta símafyrirtæki landsins. Hann fór yfir þau mörgu mikilvægu mál sem fjarskiptaráðherrann þarf að fjalla um og setja reglur um, svo sem eins og þjónustu og samkeppnisaðstæður ýmsar. Mér heyrðist því að ekki væri nú langt í að hv. þm. gæti verið sammála ríkisstjórninni um þessa breytingu. Hins vegar kom hv. þm. inn á atriði sem er óháð því að hver fer með hlutabréfið í Landssímanum, þ.e. hvort selja eigi grunnkerfið í Símanum með eða ekki. Um þetta höfum við rætt oft í sölum þingsins og við höfum komist að þeirri niðurstöðu í ríkisstjórninni að það beri að fara sömu leið og allar þjóðir Evrópu sem hafa einkavætt símana hafa farið, þ.e. að selja grunnnetið einnig með. Hvers vegna? Jú, það er vegna þess m.a. að á Íslandi er komin samkeppni í þjónustu í grunnkerfinu. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ber að sínu leyti væntanlega ábyrgð á þeirri samkeppni í gegnum stuðning sinn við R-listann sem hefur með Línu.Neti byggt upp ljósleiðarakerfi á höfuðborgarsvæðinu og tekið þátt í samstarfi innan fyrirtækis með Landsvirkjun sem hefur lagt ljósleiðara yfir hálendið. Það er því kominn vísir að þessari samkeppni hvað varðar grunnnetið og það er hlutverk fjarskiptaráðherrans að setja um þetta reglur. Ég vil vekja athygli á því sem er nauðsynlegt að vekja athygli á, þ.e. að á Íslandi eru GSM-símar notaðir meira en víða annars staðar í nágrannalöndum og internetnotkun er meiri en nokkurs staðar annars staðar í veröldinni. Það er vegna þess að við höfum nú þegar byggt kerfið mjög myndarlega upp þó víða sé þörf á uppbyggingu áfram.

Herra forseti. Þetta er allt rétt. Hver byggði upp kerfið? Hvers vegna hefur Ísland verið í fremstu röð á svipi fjarskipta? Hvers vegna bjuggum við við einhver hagstæðustu símgjöld í allri Evrópu áður en menn fóru að ráðskast með Póst og síma? Það var af því að byggt var upp eitt sterkt sameiginlegt þjónustusinnað fyrirtæki sem veitti landsmönnum ótrúlega góða þjónustu um allt land í okkar stóra strjálbýla landi. Reynslan af hinu opinbera fyrirtæki var nú ekki verri en sú að það er viðurkennt að Ísland var í fararbroddi hvað það varðaði að taka inn tækninýjungar og koma þeim til allra landsmanna. Uppbygging NMT-kerfisins var ein sú hraðasta og fyrst á ferðinni í allri Evrópu hér. Póstur og sími sá um það fyrir 12--15 árum síðan. Sama gerðist aftur þegar GSM-kerfið fór af stað o.s.frv. Það eru þó meðmæli eða hvað með því að það hafi nú ekki verið svo slæmt fyrirkomulag sem gat afrekað þetta í landi við aðstæður eins og raun ber vitni hér? Aðeins varðandi grunnnetið og að rök fyrir því að fara þessa leið séu að hér sé komin á einhver vísir að samkeppni, t.d. á Reykjavíkursvæðinu og að Landsvirkjun eigi ljósleiðara norður yfir heiðar. Þetta er hvort tveggja atriði sem ég nefndi. En ég benti á það líka að þetta tekur aðeins til hluta landsins. Eftir eru þau stóru svæði sem þetta gildir ekki um. Þessi samkeppni verður þá í besta falli sú að tveir aðilar eru til staðar í landinu, þ.e. klassísk fákeppni. Er það þannig umhverfi sem við viljum innleiða hér að öllu leyti? Ég segi nei. Ég tel að það gefist ekki vel á öðrum sviðum viðskipta þar sem menn eru þó síður bundnir lögmálum náttúrulegrar einokunar en hér á við. Ég á ákaflega erfitt með að sjá að þetta geti gengið vel jafnvel þó að fjarskiptamálaráðherrann sé metnaðarfullur og beiti þeim úrræðum sem á að heita að hann hafi í sínum höndum.

Virðulegi forseti. Ég vil minna á að tekið hefur langan tíma að byggja upp fjarskiptakerfi í landinu. Það gerist hins vegar ekki fyrr en í fyrstu ríkisstjórn Davíðs Oddssonar að eitt gjald verður fyrir símnotkun í öllu landinu í fjarskiptakerfinu. Í dag er það þannig að GSM-símaþjónustan er á sama verði alls staðar. Mikil lækkun hefur orðið á kostnaði í gagnaflutningum hin síðari ár. Þessari þróun hefur því allri miðað í rétta átt. Verð á fjarskiptaþjónustu á Íslandi samkvæmt skýrslum OECD er með því allra lægsta sem gerist í veröldinni og það er afar mikilvægt fyrir okkur. Ég tek undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að auðvitað þarf að koma í veg fyrir að eitthvað sem hann kallar náttúrulega einokun geti orðið til þess að koma í veg fyrir að fjarskiptaþjónustan verði það mikla afl til uppbyggingar í landinu sem hún á að geta verið. Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til að njóta hans ábendinga og stuðnings sem ég veit er að einlægur í því að fjarskiptafyrirtækin fái ekki frið til annars en að byggja upp þjónustu sína um landið allt og fyrir því vil ég standa.

Herra forseti. Það er alveg rétt að það var í tíð Halldórs Blöndals, þáv. hæstv. samgrh., að landið varð eitt gjaldsvæði í símaþjónustu. Hæstv. samgrh. hefði alveg mátt halda áfram að rifja upp söguna og svara því hvenær sú stefna var mótuð og hvernig ástandið hafi þróast árin þar á undan. Það var nefnilega þannig þegar ég kom í samgrn. að munurinn á innanbæjarsamtölum og langlínu var einn á móti átta. Það var átta sinnum dýrara að hringja á milli landshluta en innan bæjar. Sá munur var kominn í einn á móti þremur þegar ég skellti þar dyrum og sú stefna hafði þegar verið mótuð að landið yrði allt eitt gjaldsvæði í áföngum. Það er alveg hárrétt, það er alveg gríðarlega mikilvægt atriði og við hæstv. samgrh. erum sammála um það --- það er þó vel --- að allir landsmenn búi við sem jafnastar aðstæður í þessum efnum. Það er orðið algjört úrslitamál hvað varðar alla framþróun í atvinnulífi, í menntun og á fjölmörgum öðrum sviðum samskipta fyrir landsmenn. Það er algerlega ljóst að ef ekki tekst að tryggja þennan jafna aðgang að upplýsingahraðbrautinni, ekki bara í formi verðs heldur líka tækni og aðgangs og jafnvel kunnáttu til að nýta möguleikana, þá verður þetta undirrót hinnar nýju stéttaskiptingar. Það verða þá annars vegar þeir sem hafa þekkingu, tækni eða aðgang að slíku á sínu valdi til að vera þarna fullgildir þátttakendur og hinir sem hafa það ekki. Þess vegna er svo gríðarlega mikið í húfi. Ég hef miklar áhyggjur af því að jafnvel þótt menn af góðum vilja hyggist tryggja slíkt í gegnum reglusetningarvald stjórnvalda þá reynist erfitt í framkvæmd að ná því fram, að misvitrir stjórnendur muni setjast við völd, jafnvel ekki með sama skilning á þessu og núv. hæstv. samgrh., sem ekki beiti tækjunum. Þar getur mismununin læðst aftan að okkur meðal annars.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frv. til laga um breytingu á lögum um sölu ríkissjóðs á hlutafé í Landssíma Íslands hf., nr. 75/2001. Virðulegi forseti. Mér finnst með ólíkindum að ekki skuli vera fleiri hv. þingmenn við umræðuna á hinu háa Alþingi vegna þess að hér er sannarlega um stórmál að ræða. Verið er að opna á það sem ákveðið hefur verið, þ.e. að selja fyrirtækið Landssímann hf. Hvernig fyrirtæki er Landssíminn hf.? Það hefur margoft komið fram hér. Síminn er vel tæknivæddur. Hann þjónar mjög vel hinu 103 þúsund ferkílómetra landi með svo fáum íbúum sem raun ber vitni. Þráfaldlega hefur komið fram að Síminn er ódýr og stenst alla samkeppni við önnur lönd og er meira að segja miklu ódýrari en annars staðar í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Mjög mikilvægt er að fara í efnislega umræðu um hvernig við viljum haga þessum málum. Komið hefur fram t.d. hjá Samf. að hún vilji halda eftir grunnnetinu. En við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum klárlega sett fram þá stefnu okkar að við viljum halda þjónustufyrirtæki eins og Landssímanum í eign ríkisins. Við höfum fært fyrir því fjölmörg rök. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór í gegnum þau mál öll í ræðu sinni áðan og gerði því mjög góð skil. Hver er staðan í fjarskiptamálum í nágrannalöndum okkar? Ég minnist þess að hafa lesið um það að í heimabyggð minni, Dalvík, var einkasími fyrir daga Landssímans. En gallinn var bara sá að síminn á Dalvík náði bara á milli húsa á Dalvík og enginn náði lengra. Símafélagið á Dalvík var því sameinað Landssímanum og gekk inn í hann til að menn gætu átt samskipti á milli svæða, á milli héraða og milli bæja. Einföld tillaga. Hver er reynslan af samkeppni og nýjum félögum inn á símamarkaði t.d. í löndunum í kringum okkur? Í mörgum stórum borgum eru menn orðnir einangraðir í litlum félögum sem ná ekki út fyrir símasvæði sín. Það eru t.d. mörg félög í London sem ná ekki út fyrir og hafa ekki samninga við önnur lönd, þannig að ekki er hægt að hringja á milli. Þetta er afleiðing þess að menn hafa einangrað sig og er áratuga afturför miðað við það sem áður var. Ég minnist þess að ég var í heimsókn á eyjunni Isle of Man þar sem ríkir mikil frjálshyggjustjórn. Þeir sömdu við tiltölulega lítið símafyrirtæki á Isle of Man, Manareyju, um símaþjónustu við landið. Við komumst að því, íbúar frá Norðurlöndum sem þar vorum í heimsókn, að enginn okkar náði út fyrir eyjuna í síma og við héldum allir að símarnir okkar væru bilaðir. En við komumst að því að láðst hafði að gera samning á Isle of Man þannig að símafyrirtækið sem var ráðandi og ríkjandi á markaði þar á eyjunni hafði enga samninga við stóru símafyrirtækin í öðrum löndum, þannig að eyjan var meira og minna einangruð, náði sér í símaþjónustu í gegnum London o.s.frv. Ætla menn að horfa fram á slíka þróun í samfélagi okkar? Við höfum fylgst með hvað þeir hugsa og setja fram sem eiga símafyrirtækin sem eru hér í samkeppnisrekstri. Það hefur margoft komið fram að menn vilja ekki standa í neinum stórræðum um sinn vegna þess að menn líta á það sem biðtíma þar til Landssíminn verður á sölutorgi. Augljóst er af því sem maður ímyndar sér í framhaldi af umræðum um þessi mál að þeir sem eru á markaði og keppa núna hugsa sér að fara fram með þeim hætti að koma á einkavæddri einokun á símkerfi landsins. Ég get ekki túlkað hlutina öðruvísi miðað við það sem ég hef lesið um hug þessara manna til framtíðar fjarskipta af þessu tagi í landinu. Þess vegna teljum við mjög mikilvægt að horfið sé frá þeim áformum. Sérstaklega vegna þess, eins og fram hefur komið m.a. í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að númer eitt, tvö og þrjú mun það verða landsbyggðin sem blæðir fyrir breytt form. Og það er ekki bara vandamál landsbyggðarinnar vegna þess að okkar annar stærsti atvinnuvegur, ferðaþjónustan, þarf svo sannarlega á því að halda og byggist á því að hér séu góð fjarskipti um allt landið, þetta 103 þúsund ferkílómetra land. Það er grundvallaratriði í þessu samhengi. Þess vegna viljum við hvetja til þess að menn fari ekki fram með þeim hætti og rasi ekki um ráð fram. Það hefur margoft komið fram að ríkisstjórnin ætlar ekki að setja neinar girðingar af neinu tagi, t.d. að læra af reynslu Nýsjálendinga hvað varðar einhvers konar tök á fyrirtækinu í framtíðinni. Þetta er virkilegt áhyggjuefni. Virðulegi forseti. Það eru fyrst og fremst þessi atriði sem ég tel að sé nauðsynlegt að þjóðin geri sér grein fyrir. Sumir hv. þingmenn hafa bent á stöðuna á raforkumarkaði og einkavæðingaráform þar eða samkeppnismöguleika sem nýverið er búið að innleiða. Við höfum nú þegar allnokkra reynslu af slíku ferli t.d. í Evrópu, þar sem menn telja að orkuafhendingartruflanir af mörgu tagi, sumar gríðarlega stórar eins og á Ítalíu um daginn, séu bein afleiðing af því sem er búið að gera í einkavæðingu orkugeirans í Evrópu. Þar sögðu menn og settu fram sem meginástæðu fyrir einkavæðingunni að 20% offramleiðsla væri í kerfinu. Þessi 20% ættu að koma neytendum til góða. En það er bara ekki þannig þegar upp er staðið. Menn setja þessi 20% á sölutorg. Þeir loka óarðbærum einingum. Og þegar í harðbakkann slær, veður versnar, álag eykst, þá er kerfið ekki tilbúið vegna þess að eigendur kapítalsins, eigendur fjármagnsins vilja ekki sitja uppi með kvöðina um öryggið af neinu tagi. Þannig gerast kaupin á markaðstorginu. Það er engin kvöð. Það er engin skylda. Það er bara að hala inn í núinu eins miklu og gengið getur. Það eru slík varnaðarorð sem verður að hafa í frammi varðandi sölu á grunnþjónustu eins og Landssímanum. Þau hafa verið höfð í frammi af okkar hálfu varðandi markaðsvæðingu eða samkeppnisvæðingu á raforkumarkaði. Við erum að tala um svið eins og afhendingu á köldu og heitu vatni. Grunnþjónusta sem allir þurfa að nota og verður sú notkun ekki dregin verulega saman þó svo að einhverjir komist yfir að eiga viðkomandi fyrirtæki. En samfélagsleg áhrif, virðulegi forseti, geta orðið gríðarleg. Og það að hafa ekki öflug, góð og ódýr fjarskipti um allt land gerir það að verkum að það er innantómt tal að ræða um uppbyggingu á tækniiðnaði eða hvers konar iðnaði, búsetu fólks úti á landi o.s.frv. nema þessir grunnþættir séu í lagi, þ.e. fjarskiptamálin. Sennilega eru þau að verða eitt af stóru atriðunum eða lykilatriðin í ákvarðanatöku um búsetu á landsbyggðinni og uppbyggingu fyrirtækja þar. Gríðarlega mikilvægur þáttur, auk þess eins og ég nefndi áðan með öruggri afhendingu á annarri orku, svo sem rafmagni eða heitu vatni. Við erum að ræða, virðulegi forseti, um stórmál vetrarins. Mér finnst með eindæmum ef hv. þingmenn ætla ekki að taka þátt í umræðunni og gera þjóðinni frá hinu háa Alþingi grein fyrir því hvar þeir standa í málinu. Það er algjörlega nauðsynlegt. Vegna þess að þjóðin hefur reynslu af þessari svokölluðu formbreytingu sem framsóknarmenn tala um. Formbreyting fyrirtækja, það muni ekki neitt breytast. En við höfum eins og ég segi þessa löngu reynslu þar sem formbreytingin tekur gildi en síðan að örfáum missirum liðnum stökkva menn til og selja, hvort sem það hafa verið fyrirtæki í ríkiseigu eða þjónustufyrirtæki, svo sem eins og bankarnir. Ævinlega var talað um að breytingin á bankakerfinu, þ.e. formbreytingin þar, þýddi ekki endilega sölu. Menn undirstrikuðu það, sérstaklega framsóknarmenn, bara til að halda kjósendum sínum við það að trúa því að þeir hygðust ekki gera það. Það er mergurinn málsins. Framsóknarmenn gengu líka fram í síðustu kosningabaráttu og sögðu öllum sem heyra vildu að þeir mundu ekki selja Landssímann. Það eru staðreyndir mála. Heima í héraði var gengið fram af hálfu framsóknarmanna með þann boðskap. Og hv. þingmenn framsóknarmanna verða að koma fram í þessari umræðu og gera þjóðinni grein fyrir því hvert þeir stefna í málinu og hvernig þeir sjá framtíðina varðandi fjarskiptamálin, þ.e. Landssíma Íslands. Það er algjörlega nauðsynlegt. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir og ég held að enginn velkist í vafa um hug okkar hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði til þessara mála. Við höfum lagt á það megináherslu allt frá stofnun flokks okkar og í málflutningi okkar á hinu háa Alþingi að við viljum og stöndum vörð um grunnþjónustu landsins. Þar undir eru fjarskiptin. Þar undir eru orkumálin og orkuafhendingarmálin, hvort sem við erum að tala um rafmagn, kalt vatn eða heitt vatn. Þar undir eru vegamál. Þar undir er heilbrigðisþjónusta o.s.frv. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um frv. en vil leggja áherslu á að sala fyrirtækisins og það að setja fyrirtækið á markað mun leiða til þess að verðlagning þjónustunnar hækkar. Það gefur augaleið. Menn gera arðsemiskröfur. Við megum ekki ganga að því neitt gruflandi að sala fyrirtækisins mun leiða til þess að menn vilja fá betri afkomu og verðið mun hækka. Þetta teljum við vonda þróun, slæma sýn og viljum leggja okkar af mörkum hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði til að gera hv. þingmönnum og hæstv. ríkisstjórn grein fyrir því að hér er verið að fara inn á óheillabraut með eina af mikilvægustu grunnþjónustustoðum landsins.

Herra forseti. Ég geri engar athugasemdir í sjálfu sér við ræðu hv. þm. Honum er mikið niðri fyrir. Ég verð samt endilega að taka fram að við erum ekki að taka neina ákvörðun núna um sölu Símans. Sú lagaheimild liggur fyrir, í þeim lagabálki sem verið er að gera smávægilega breytingu á. Við erum því ekki að taka neina efnislega ákvörðun um, það hefur löngu verið gert á Alþingi hvað heimildina varðar. Þetta er eingöngu um formbreytingu að ræða með hlutafé í Símanum, fari hæstv. fjmrh. með en ekki hæstv. samgrh. Þannig að við erum ekki að tala um það núna að menn þurfi að taka afstöðu í þeim efnum, þó ekkert sé á móti því eins og ég sagði áðan að menn noti tækifærið til að ræða mikilvægt mál eins og þetta og ég geri ekki lítið úr því.

Virðulegi forseti. Það gleður mig að hæstv. forsrh. kemur fram með það hér að ekki þurfi endilega að selja. Og ef við tölum kannski nógu lengi yfir hv. þingmönnum og hæstv. ríkisstjórn, þá ber það e.t.v. þann árangur að menn hugsa sinn gang. Það er í sjálfu sér gleðiefni. Ég held að við verðum að eflast og tína það fram sem við höfum okkar málum til rökstuðnings þannig að hæstv. forsrh. beygi af leið og hugsi sér ekki til hreyfings, enda kom fram hjá hæstv. forsrh. að hann þyrfti ekki að gera það miðað við frv. og hér væri einvörðungu um formsatriði að ræða. Það gefur manni von og hefði kannski eflt mig enn frekar í framsetningu mála minna áðan ef ég hefði áttað mig á því sem hæstv. forsrh. benti mér á að hér væri ekki verið að fara inn á þá vegferð um sinn. Vonin er þá ekki öll úti um að menn hugsi sinn gang og taki aðrar ákvarðanir en að setja þetta mikilvæga fyrirtæki á markað.

Herra forseti. Það er augljóst að ég hef ekki talað nægilega skýrt í fyrra andsvarinu. Þetta frv. hljóðar svo: ,,3. mgr. ákvæðis til bráðabirgða við lögin fellur brott.`` Þetta er nú frumvarpið. Og síðan gildistökugrein: ,,Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2004.`` Það sem ég var að reyna að segja áðan í andsvari við hv. þm. var þetta: Heimildin til að selja og efnisumræðan um þá heimild til handa ríkisstjórninni hefur þegar farið fram í þessum sal, þessum húsakynnum. Sú heimild liggur fyrir í lögunum sem verið er að breyta að pínulitlu leyti. Í þeim orðum mínum felst ekki að ríkisstjórninni hafi snúist hugur og ætli sér ekki að selja. Ríkisstjórnin ætlar sér að selja enda fáist viðunandi verð fyrir fyrirtækið. Það hefur komið fram hjá talsmönnum beggja flokka hvað eftir annað.

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin ætlar að selja. Það liggur fyrir að einkavæðingarnefnd er á fullu við að undirbúa söluna. Þá verður manni á að hugsa: Til hvers þá þessa formbreytingu? Er hæstv. samgrh. ekki treystandi fyrir því að skrifa undir samningana? Hvaða vandamál eru þar til staðar ef menn ætla hvort sem er að selja sem allra fyrst? Þá duga ekki röksemdir hæstv. samgrh. um að hann sé eftirlitsaðili. Hann verður eftirlitsaðili með einhverjum öðrum en sjálfum sér þegar búið er að selja. Þannig tekur því varla að standa í þessari breytingu ef salan er á næstu grösum, nema menn treysti ekki hæstv. samgrh. fyrir því að klára þetta dæmi. Auðvitað gekk hæstv. ráðherra fremur illa með það þegar hann gerði tilraun til að koma Símanum á annarra hendur fyrir nokkru. Við sitjum uppi með það að sumum finnst að fremur illa hafi gengið að stjórna Símanum. Mönnum finnst það af ýmsum ástæðum. Það er t.d. ekki einleikið að hafa þrjá forstjóra á launum hjá einu fyrirtæki. Fleira mætti til telja sem hefur ekki gengið alveg nógu vel. Formbreytingin sem hér er á ferðinni er að mínu viti einskis virði nema í henni megi finna þá bjartsýni sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson leyfði sér áðan, að menn ætli þá að eiga fyrirtækið áfram. Þar með er náttúrlega í sjálfu sér eðlilegra að fjmrh. fari með þetta vald og hæstv. samgrh. hafi eftirlit með fyrirtækinu og sé ekki að forminu til handhafi eignarhaldsins. En til þess eru nú refirnir skornir að taka fjárforræðið af hæstv. samgrh. Ég hefði haldið að það væri betra að fá að heyra aðeins betur í honum um hvort hann er ánægður með þetta. Er hann kannski sannfærður um að hann muni hafa eftirlit með þessu um langa tíð áður en sala fer fram? Þá væri þetta vitanlega bráðnauðsynlegt. Ég skil það mjög vel. En hitt skil ég ekki að það liggi á með þessa formbreytingu ef salan stendur fyrir dyrum. Það er mikið umhugsunarefni að Framsfl., eins og lýst var fyrr í dag, var með miklar yfirlýsingar um að hér skyldi aldrei gengin sú gata sem sjálfstæðismenn hafa marglýst yfir að eigi að ganga, að selja Símann í heilu lagi. Ég verð að segja það fyrir mig að mér finnst fráleitt að menn geri þá tilraun. Ég tel að menn eigi að fara hægt í þetta mál. Það er nefnilega annað mál á næstu grösum sem má segja að sé af svipuðu tagi. Hér stendur til að breyta um rekstur á raforkukerfinu í landinu. Þar hafa menn, eftir því sem ég veit best, tekið þær ákvarðanir að grunnnetið skuli ekki í eigu fyrirtækjanna sem keppa á markaðnum heldur skuli það skilið frá. Ég er mjög sáttur við þá grunnhugmynd þó ég hafi alla fyrirvara á þar sem við höfum ekki fengið að sjá hvernig að því verður staðið. Ég tel að sú grunnhugsun eigi líka að vera við lýði í fjarskiptunum og Símanum. Úti á landi hafa menn miklar áhyggjur af því að grunnnetið verði ekki skilið frá. Þar eru líka þeir sem hafa vit á, t.d. þeir sem vinna hjá Símanum. Þeir hafa verið með yfirlýsingar um að erfitt verði að fá fram alls konar viðbætur og framkvæmdir á strjálbýlum stöðum eigi þetta að vera eins og í stefnir, að einkafyrirtæki eigi að meta málið út frá fjárhagslegum hagsmunum. Þeir óttast að ekki verði litið á þetta sem þjónustu við alla landsmenn eins og þegar hið opinbera á hlut að máli, eins og var hjá Pósti og síma og verið hefur hjá Símanum eftir að skilið var í sundur milli fyrirtækjanna. Hæstv. samgrh. hélt mikla hólræðu um það áðan hvað þetta hefði gengið rosalega vel. Hvergi lægri gjöld. Hvað liggur þá á? Ekki nokkurn skapaðan hlut. Eigum við ekki að gera eina tilraun í einu? Er það ekki nóg? Ég held að þessi tilraun með raforkukerfið geti sýnt okkur hvernig hlutirnir ganga fyrir sig. Það er mikið umrót á öllum þessum þáttum samfélagsins. Þannig hefur það verið undanfarin ár og verður þannig fram undan. Ég tel fulla ástæðu til að fara sér frekar hægt hvað þetta mál varðar. Ég held að það væri öllum til góðs. Ég óttast hins vegar að hluti af því að Framsfl. gleypti stefnuna sína í samningnum um myndun ríkisstjórnar sé að nota eigi þessa peninga í skattalækkanir ríkisstjórnarinnar undir lok kjörtímabilsins og engin önnur leið sé til að standa við stóru loforðin en að ná inn peningum fyrir einkavæðingu Símans. Hvað hefur hæstv. ríkisstjórn haft sem skotsilfur á undanförnum árum til að deila út? Það eru peningar sem hafa komið inn fyrir eigur ríkisins. Þeir hafa svo sannarlega verið notaðir til að auglýsa mátt og mikilleika ríkisstjórnarinnar þegar það hefur þótt henta. Ég held að það sé óhætt að segja um þessa ríkisstjórn að sjaldan bregður mey vana sínum. Hún mun halda þessu áfram, selja eigur ríkisins og reyna að skreyta sig með því þegar líður að kosningum. Hún mun skreyta sig með þeim fjármunum sem þar hafa fengist. Mér finnst að framsóknarmenn megi við þessa umræðu útskýra fyrir hv. Alþingi hvernig þeir sjá fyrir sér að tryggja megi uppbyggingu á samskiptakerfum úti á landi og í öllu landinu svipað og verið hefur á undanförnum árum. Þá skilar okkur kannski eitthvað áfram í þessari umræðu. Það eru verulegar hættur í þessu máli. Ég tel að það sé ekki einleikið ef mönnum liggur svona á. Ég vil taka skýrt fram að ég get ósköp vel skilið að þessi formbreyting eigi sér stað ef menn fresta þessu máli og gefa sér tíma til að sjá hvernig það sem ég vil alla vega að verði fyrri tilraunin gengur, þ.e. með raforkukerfið, áður en menn taka ákvörðun um að fara aðra leið hvað varðar fjarskiptakerfið í landinu.

Hæstv. forseti. Frv. sem hér er til umræðu fjallar um að fjármálaráðherra fari með hlutabréf í Landssíma Íslands í stað samgönguráðherra. Ég held að við sem hér erum séum í meginatriðum sammála um þá breytingu. Ég vil taka það skýrt fram að hér er ekki verið að fjalla um sölu Landssímans. Það er umræða sem tekin verður síðar. Í umræðunni sem fram hefur farið í dag hefur mikið verið kallað á okkur framsóknarmenn og okkur borið á brýn að við hefðum sagt fyrir kosningar að við vildum ekki selja Símann. Sú ákvörðun var tekin á síðasta kjörtímabili. Sjálfur stóð ég í þeirri meiningu í kosningabaráttunni að sú ákvörðun hefði verið tekin. Lagaheimildin liggur fyrir. Það er búið að taka þetta vald af þinginu og framselja framkvæmdarvaldinu. Ég held að menn deili ekki um að þessi lagaheimild hefur legið fyrir og lá fyrir fyrir kosningar. Hvað varðar umræðu um uppbyggingu á dreifikerfinu þá tek ég undir áhyggjur margra hv. þingmanna hvað það varðar. Við verðum að standa vörð um dreifikerfið og byggja það upp. Það er trúlega eitt mesta byggðamál samtímans að byggja upp öflugt dreifikerfi um allt land. Það er eitt stærsta byggðamál hinna dreifðu byggða. Hvað varðar einkavæðingu og söluna á Landssímanum þá verðum við líka að tryggja að samkeppnisumhverfið sé fyrir hendi þegar af sölunni verður. Mér skilst að samkvæmt fjarskiptalögum eigi allir að eiga jafnan aðgang að dreifikerfinu. Ég segi það hér sem mína skoðun að það verður að vera vel ígrundað hvernig samkeppnisumhverfið skuli vera þegar að sölunni kemur. En ég er stuðningsmaður sölu Landssímans.  Ég vil benda á annað. Aðilar á markaði hafa sagt að nú sé lag. Það er mjög gott ástand á markaðnum ef svo má segja. Við megum búast við að fá mikið og gott verð fyrir Landssímann. Ástandið er mun betra en fyrir tveimur eða þremur árum þegar tilraun var gerð til að selja Landssímann. Ég held að það hafi reynst okkur heilladrjúgt að fresta þeirri sölu. Afstaða Framsfl. í þessu máli er mjög skýr. Hún hefur verið skýr og var skýr fyrir kosningar. Við tókum þá ákvörðun á síðasta kjörtímabili að selja Landssímann. Það eru útúrsnúningar og ekkert annað að halda öðru fram en að við höfum verið búnir að ákveða þetta fyrir kosningar. Sú ákvörðun lá ljós fyrir. Ég veit ekki betur en að margir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hefðu talað mjög í þá átt fyrir kosningar að framsóknarmenn og sjálfstæðismenn væru búnir að taka þessa ákvörðun. Við fórum ekkert í grafgötur með það. Ég held að afstaða Framsfl. í þessu máli liggi fyrir. Ég tek samt fram enn og aftur að við erum einungis að tala um mjög litla breytingu, þ.e. að færa hlutabréfin frá samgrh. til fjmrh. Svo munum við væntanlega taka aðra umræðu síðar um sjálfa söluna á Landssímanum.

Herra forseti. Það er ástæða til að þakka það að framsóknarmenn, aldrei þessu vant, viðhaldast í salnum og taka meira að segja þátt í umræðum. Hv. 9. þm. Norðaust. sýnir nokkurn kjark í því að koma hér og reyna að verja hinn hroðalega málstað Framsfl. í þessu máli. Það er virðingarvert við hann sem ungan og óreyndan þingmann að lenda í því. En venjan hefur verið sú að framsóknarmenn hafa forðað sér úr þingsalnum þegar þessi mál ber á góma. Að stefna Framsfl. hafi verið skýr --- jahá. Ja, hún hefur tekið talsverðum stakkaskiptum eins og kunnugt er og ég fór yfir í ræðu minni. Og hv. þm. viðurkenndi það, og ég er honum sammála um það, að uppbygging dreifikerfisins og rekstur þess og hvernig fjárfestingum og uppbyggingu er háttað t.d. á landsbyggðinni sé eitt stærsta landsbyggðarmál samtímans. Það er það augljóslega vegna mikilvægis fjarskiptaþjónustunnar og gagnaflutninganna um landið og þess að vera þátttakendur í upplýsingatækninni. Er þá niðurstaðan sú að Framsókn treysti einkaaðilunum best til þess að gera það, eða hvað? Það er sú stefna sem hér er verið að skrifa upp á. Framsfl. hélt lengi vel, framan af, þeirri stefnu sinni til haga á síðasta kjörtímabili að það ætti ekki að einkavæða grunnnetið. Síðan gafst Framsfl. upp, lagðist á kviðinn í þessu máli eins og fleiri gagnvart nýfrjálshyggjunni og það var farið í að reyna sölu. En þau söluáform runnu út í sandinn. Og þannig var staðan í aðdraganda síðustu kosninga. Þess vegna var málið í sjálfu sér opið á nýjan leik og Framsókn hefði verið í lófa lagið að endurmeta áherslur sínar. Ég leyfi mér að halda því fram og tek undir með hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni --- það var nú ekki beinlínis þannig að frambjóðendur Framsóknar hömpuðu því að eitt af forgangsverkefnum á næsta kjörtímabili yrði að selja Landssímann. Þeir mynduðu hins vegar ríkisstjórn með Sjálfstfl. að loknum kosningum og tóku það inn í stjórnarsáttmála á nýjan leik að selja Landssímann. Þannig að tækifærið til að móta þarna nýja stefnu var ekki notað.

Forseti verður að vekja athygli hv. þm. á því að hann er duglegur að tala inn í rauða ljósið.

Herra forseti. Við erum þó vonandi sammála um það, við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að þessi stefna hafi verið mörkuð á síðasta kjörtímabili og lá ljós fyrir í kosningabaráttunni. Það er á hreinu. Aftur á móti erum við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ekki sammála að því leyti að ég treysti einkaaðilum vel fyrir því að taka við rekstri banka og Landssíma Íslands. Ég held að ríkið eigi ekki að vera að vasast í þeim rekstri í samkeppni við einkaaðila á markaðnum. Þetta er skýr meiningarmunur í okkar pólitík sem við verðum bara að horfast í augu við. Ég segi það sem nýr þingmaður hér að ég treysti því að dreifikerfið verði byggt myndarlega upp í tengslum við sölu Símans. Það munu kannski skapast forsendur með sölu Símans og þeim miklu verðmætum sem munu fást af sölunni að hægt verði að byggja af meiri hraða upp dreifikerfi, sem er gríðarlega mikilvægt byggðamál. Það erum við þó sammála um, við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. En hvað um það --- ég mótmæli þeim málflutningi að stefna okkar framsóknarmanna hafi ekki legið skýr fyrir fyrir kosningar. Ég segi það enn og aftur: Við tókum þessa ákvörðun á síðasta kjörtímabili, það lá fyrir. Þingmenn stjórnarandstöðunnar veltu okkur upp úr því í kosningabaráttunni og við svöruðum fyrir það. Ég held að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon geti ekki sagt annað, við erum nú í sama kjördæmi, Norðaust., og ég held að hann hafi ekki heyrt mig tala um það að ég væri á móti sölu Símans í kosningabaráttunni.

Herra forseti. Ég hef engin orð lagt í munn hv. þm. í þeim efnum hvað hann hafi sagt í kosningabaráttunni. Hitt er alveg ljóst að þetta var ekki í hópi þeirra forgangsverkefna og áherslumála Framsfl. sem mig rekur minni til að sá flokkur hafi auglýst í kosningabaráttunni sérstaklega og vantaði þó ekki að talsvert væri auglýst. Framsfl. auglýsti sig í kosningabaráttunni, eins og kunnugt er, sem eitthvað allt, allt annað fyrirbæri en hann er í raun og veru. Það má út af fyrir sig hrósa þeim fyrir þá hugkvæmni og að komast upp með það: að selja sig inn á þjóðina sem stjórnarandstöðuflokkur, svona félagshyggjuflokkur í stjórnarandstöðu. Eins og kunnugt er þá gagnrýndi Framsfl. ekki síst eigin verk í ríkisstjórninni. Byrjaði langar sjónvarpsauglýsingar á ófremdarástandinu í húsnæðismálum sem Framsfl. var búinn að fara með í átta ár og lofaði svo úrbótum.  Eins og ég var að undirstrika hér þá hafði Framsfl. tækifæri til þess, í ljósi þeirra ófara sem þetta mál allt saman var undirorpið á síðasta kjörtímabili, að reisa skorður við. Mönnum var það í lófa lagið. Staðreyndin er auðvitað sú að Framsfl. gafst upp í málinu. Framsókn þóttist hafa stefnu og sagði það við fólk út um byggðir landsins að þeir vildu ekki einkavæða grunnnetið. Þeir gáfust upp. Þeir kyngdu stefnu Sjálfstfl., nýfrjálshyggju-einkavæðingarstefnunni. Og nú koma hér ungir hv. þm. og tala eins og það sé frá þeirra innstu hjartans rótum runnið, stefna Sjálfstfl. Hún sé þeim vaxin í blóð og merg. Kannski er hin nýja kynslóð framsóknarmanna bara klassískir frjálshyggjumenn. Þá verður fróðlegt að fylgjast með framvindunni einnig að því leyti.

Herra forseti. Ég vona og tel að við séum sammála um það, við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að við viljum efla grunnnetið og leggja meiri fjármuni í að byggja upp öflugt grunnnet um allt land, það er stórkostlegt byggðamál. Með sölunni munum við vonandi fá meira fjármagn til þess að byggja það grunnnet upp. Svo finnst mér merkilegt að heyra hv. þm. Steingrím J. Sigfússon gagnrýna það að Framsfl. skuli ekki hafa auglýst meira í kosningabaráttunni. Áttum við að vera með sérstaka herferð í að auglýsa stefnu okkar í Landssímamálinu? Ég man ekki betur en að á hverjum einasta fundi sem ég var með honum á þá byrjaði hann yfirleitt mál sitt á því að býsnast yfir þeim miklu peningum sem Framsfl. hafði úr að spila og öllum þessum glamúrauglýsingum okkar.

Hvaðan komu þeir?

Svo kemur það í ljós að Framsfl. auglýsti ekki mest í kosningabaráttunni.

Næstmest?

Hann auglýsti ekki næstmest, heldur var hann bara í miðjunni eins og honum einum er lagið. En ég held að niðurstaða orðaskipta míns og hv. þm. sé sú að við erum sammála um það að við viljum byggja upp dreifikerfið víða um land og efla þjónustu við íbúa í hinum dreifðu byggðum.

Herra forseti. Það var engu líkara en hæstv. forsrh. væri að mæla fyrir frv. sem fjallaði um smávægileg formsatriði þegar hann mælti fyrir því að hlutabréfið sem þjóðin á í Landssímanum verði fært frá einu ráðuneyti til annars. Það má til sanns vegar færa að þessi breyting skipti ekki sköpum. En hitt er stórmál hvað verður um Landssímann íslenska. Það er stórmál. Í rauninni spyr ég sjálfan mig hvort þetta sé ekki táknrænt á margan hátt um afstöðu ríkisstjórnarinnar. Landssíminn er fjármálalegt fyrirbrigði sem á að vera komið undir hæstv. fjmrh. að ráðskast með, en ekki samgrh., sem sinnir og á að hafa umsjón og ábyrgð á ákveðnu þjónustuhlutverki sem Síminn hefur gegnt í okkar samfélagi. Þannig að þessi breyting er ekki aðeins breyting á formi, hún er táknræn um pólitíska afstöðu ríkisstjórnarinnar. Nú má spyrja sem svo: Hvaða máli skiptir það hver á Símann? Skiptir það einhverju máli? Ég skal alveg viðurkenna það að mér fannst hinn stóri slagur sem háður var um Landssímann kannski mikilvægari en það sem nú er að gerast, þegar Landssíminn var gerður að hlutafélagi, vegna þess að þá ákváðu menn að taka þessa stofnun og færa hana undan handarjaðri almannavaldsins og yfir á markað. Þetta fannst mér hinn raunverulegi slagur um Símann. En nú spyr ég þegar þetta hefur átt sér stað, við erum komin með Landssímann yfir á hlutabréfamarkað: Skiptir þetta máli? Ef svo er, hvaða máli skiptir það að færa hann í hendur einkaaðila? Ég held að einn stærsti veikleiki hlutabréfaformsins þegar um grunnþjónustu í samfélaginu er að ræða, sé óstöðugleikinn. Eðli máls samkvæmt leitar sá sem fjárfestir í fyrirtæki á einkamarkaði eftir hámarksarðsemi hverju sinni. Og þegar gefur á bátinn heldur hann á önnur mið. Þetta hefur reynst veikleikinn í hlutafélagsforminu í raforkugeiranum og annars staðar þegar um grunnþjónustu er að tefla. Þetta hefur gerst í einkavæddum vatnsveitufyrirtækjum og raforkufyrirtækjum í Frakklandi og víðar. Þetta er veikleikinn í þessu formi. Þess vegna getur það skipt höfuðmáli hver eigandinn er, að hann sé samfélagslega ábyrgur. Hverjir gætu komið þar inn aðrir en ríki og sveitarfélög? Menn mundu hugsanlega líta til lífeyrissjóða. Eru þeir ekki samfélagslega ábyrgir? Jú, það er alveg rétt, þeir lúta slíkri stjórn. Hins vegar er þeim, lögum samkvæmt, gert að leita jafnan eftir hámarksarðsemi í fjárfestingum sínum. Þannig að lögum samkvæmt bæri þeim sem eignaraðila í símafyrirtækjum, raforkufyrirtækjum eða annarri slíkri þjónustu að halda á önnur mið ef fyrirtækinu eða starfseminni vegnaði illa. Ástæðan fyrir því að ég kom aðeins of seint í þingsalinn var sú að ég var einmitt að leita gagna sem ég veit að eru fyrir hendi um þetta: um þessa hættu sem almannaþjónustunni stafar af þessu formi, þessu eignarformi. Auðvitað sjá menn ýmsa kosti við hlutafélagsformið fyrir markaðinn. Það er auðvelt að skipta um eigendur. Í stað þess að eigandi þurfi að selja fyrirtækið á einu bretti, er hægt að gera það smám saman á hlutabréfamarkaði. Það eru ákveðnir kostir. Það er hreyfanleiki og sveigjanleiki í kerfinu sem þessu fylgir. Og það er ágætt. En þetta eru ókostirnir. Það var þetta sem Danir óttuðust t.d. þegar danski síminn var einkavæddur. Það var fyrirtæki í Chigaco, Ameritec, sem keypti yfir 30% af hlutunum. Fyrirtæki sem eignaðist síðan símann í Ungverjalandi og einhvers staðar í Suður-Ameríku. Síðan hafa þessir hlutir verið seldir, fyrirtækið fékk ráðandi hlut í símanum fyrir vikið. En þessu fylgdi óstöðugleiki. Það fylgdi ekki traust rekstrarumhverfi sem á að vera grunnur undir þessa almannaþjónustu. Þegar við horfum til baka spyr maður sjálfan sig: Hafa þau skref sem við höfum stigið verið til góðs? Við vorum með fyrirkomulag sem byggði á nánu samstarfi og sambýli símans og póstsins. Menn sögðu sem svo: Leiðir skilja milli þessara tveggja stofnana, þessarar tvenns konar starfsemi. Ég held að það sé ekki rétt. Ég held að þetta sé einmitt að tengjast aftur í gegnum internet og þessa tækni sem hefur litið dagsins ljós í síma og fjarskiptum almennt. Þetta sambýli var mjög gott og hentaði íslenskum aðstæðum mjög vel. Það byggði á því að síminn gat fært arðinn af sinni starfsemi yfir á póstinn og í okkar litla samfélagi þá gagnaðist þetta afar vel. Hvað hefur síðan gerst? Pósturinn er neyddur náttúrlega til að fara að Evrópusamþykktunum sem eru mjög þrengjandi, lýðræðislegar takmarkandi. Mér finnst þessi óður sem menn eru alltaf með um dásemdir EES-samningsins og Evrópusamvinnunnar alveg furðulegur. Þeir horfa þá fram hjá þeim lýðræðislegu takmörkunum að við megum t.d. ekki reka póstþjónustuna eins og okkur helst líkar og sem hentar íslenskum aðstæðum. Nú þarf að reka póstþjónustuna á markaðsgrunni. Þetta hefur haft það í för með sér að félagasamtökum, landsbyggðarblöðunum, eru þröngar skorður settar. Þegar þetta er komið að fullu til framkvæmda þarf Öryrkjabandalagið að borga vel á aðra milljón meira en áður þurfti til að koma félagsblaði á framfæri við félagsmenn sína. Sama á við um verkalýðsfélögin. Landsbyggðarblöðin eiga í vök að verjast af þessum ástæðum. En hér fyrr á tíð var hægt að færa þarna arðinn á milli. Það var hægt að færa á milli símans og póstsins. Þetta er liðin tíð. Nú er það að gerast að Síminn, Landssíminn er farinn að hugsa afar þröngt, jafnvel þótt hann sé í eign okkar, ríkisins. Það væri fróðlegt að heyra hæstv. samgrh. tjá sig um það efni. Hann er farinn að hugsa um allar þjónustueiningar sem sjálfstæða starfsemi. Ég get sagt það sem dæmi að í sumar var farið að skrúfa niður öryggissímana í orlofsbyggðum verkalýðssamtakanna. Það var farið að skrúfa þá niður. Hvers vegna? Vegna þess að þeir gáfu ekki af sér nægilegan arð. Hér sýnir hæstv. samgrh. mér svona tæki, farsíma. Það eru ekki allir sem hafa slík tæki. Á Eiðum, svo dæmi sé tekið, á Austurlandi, þar sem eru orlofsbúðir, er ekki hægt að ná símsambandi í gegnum þennan síma. Engu að síður átti að skrúfa niður öryggissímann. Hvers vegna? Hann gaf ekki af sér nægilegan arð. Það var hægt að stöðva þetta á síðustu stundu. Það var ekki hægt í öðrum orlofsbyggðum vegna þess að menn eru farnir að hugsa alla hluti þröngt. Það er verið að skrúfa niður almenningssímana í þorpum víðs vegar um landið, jafnvel í pósthúsunum. Það er verið að taka þá niður. Það þykir heppilegra að setja þá inn í verslanir ef það yfirleitt er gert. Þetta er hugsunin sem verið er að innleiða. Þess vegna segi ég: Það er dæmigert og táknrænt um þessa hugsun og þessa afstöðu að færa ábyrgðina á þessari starfsemi frá samgrn. yfir í fjmrn. Þess vegna er þetta ekki bara spurning um form. Þetta er spurning um hvaða tilgang menn sjá með þessari starfsemi og þá ábyrgð, sem hvílir eða á að hvíla á samfélaginu, að sjá öllum landsmönnum fyrir eðlilegum og góðum fjarskiptum. Um þetta snýst málið. Hv. þm. Birkir Jónsson sagði að það yrði rætt síðar hvort Landssíminn yrði seldur. Verður það gert? Ég held ekki. En ég minnist þess á hve óendanlega óheiðarlegan hátt allt þetta ferli hefur verið rekið áfram, vegna þess að upphaflega þegar Landssíminn var gerður að hlutafélagi var því aftur og ítrekað lýst yfir og því lofað af hálfu talsmanna ríkisstjórnarinnar að ekki stæði til að selja Símann.  En að sjálfsögðu stóð aldrei annað til, enda eru það ákveðin rök fyrir því að selja hlutina í hlutafélagi. Það heitir hlutafélag vegna þess að það eru margir hlutir væntanlega. Það er hugsunin. Hugsunin er sú að fara úr einu eftirlits- og aðhaldskerfi, almannaeftirliti í gegnum þing eða lýðræðislega kjörnar stjórnir og yfir í annars konar form sem er markaður og aðhald þá þeirra sem hafa hlutabréfin á hendi. Þetta eru ákveðin rök fyrir þessu. En þá finnst mér að við eigum líka að íhuga þær röksemdir sem ég er að vekja máls á núna, þ.e. stöðugleikann sem er að tryggja að þessi grunnþjónusta sé í höndum aðila, undir eignarhaldi aðila sem er treystandi og sem hlaupast ekki undan merkjum ef gefur á bátinn, eins og hefur gerst í grunnþjónustunni og ég hef áður vikið að. Ég mun við síðari umræðu koma með dæmi um þetta í þeirri von að sé hægt að ræða þetta með tilvísan til reynslu annarra þjóða, þ.e. að við tökum á þessu máli á þann hátt og teflum fram rökum og skoðum reynslu annarra. Ég minni á að hér á þinginu var samþykkt ekki alls fyrir löngu, einhverjum missirum, að skipa nefnd til að rannsaka reynsluna af einkavæðingu víðs vegar um heiminn, einkavæðingu grunnþjónustu. Hún er ekki enn þá farin að starfa enda hefur ekki verið skipað í hana. Ég vil minna hæstv. forsrh. á að það er ógert af hans hálfu að skipa í þá nefnd. Hins vegar get ég alveg sagt að mér finnst ekki skipta öllu máli hvernig að slíkri umræðu er staðið svo framarlega sem hún fer fram. Nú fáum hvern gestinn á fætur öðrum hingað til lands sem varar okkur við að halda út á þessar brautir. Ekki eru margar vikur síðan ljósið slokknaði hjá 50 milljónum Ameríkana. Hæstv. iðnrh. ætlar að hlusta á þá sem slökktu ljósin en ekki hina sem haldið hafa ljósunum logandi því það var almannaþjónustunni í Bandaríkjunum, rafveitunum í eign og umsjá sveitarfélaga og ríkja, sem var haldið gangandi. En það á að horfa til hinna sem mistókst verk sitt. Ætla menn að leita uppi öll mistök sem gerð hafa verið í heiminum og elta þau? Er ekki kominn tími til að reyna að fara í smiðju til þeirra sem hefur vegnað vel, sem hafa búið fyrirkomulag sem hefur skilað góðum árangri? Á að elta uppi mistökin og apa þau eftir? Við erum að fá hingað gesti úr heilbrigðisþjónustunni einnig. Æðstu ábyrgðarmenn í bandaríska heilbrigðiskerfinu hafa komið hingað til lands til að vara okkur við því að fara út á þá refilstigu sem sú þjóð hefur ratað í skipulagi heilbrigðismálanna. En hvað gerist þá? Þá vill Verslunarráð Íslands apa þetta kerfi eftir. Það vill apa þetta upp. Og sterk öfl í Sjálfstfl. hafa tekið undir þetta. Og nú á helginni eru tónarnir frá landsþingi Samfylkingarinnar þeir að einmitt þetta eigum við að gera, nú eigum við að byrja að einkavæða og markaðsvæða í heilbrigðisþjónustunni. Til hvers eru þessi spor stigin? Einn af þingmönnum Samfylkingarinnar hefur kvatt sér hljóðs í andsvari. Ég hlakka til að heyra hans mál vegna þess að mér fannst dapurlegt ...  Þetta eru nefnilega tímamót. Það eru tímamót að flokkur sem kennir sig við félagshyggju og félagsleg sjónarmið sé að taka undir með íhaldinu, með Verslunarráðinu, sem vill koma klónum í arðinn sem má hafa af sjúku fólki og öldruðu. Og ég furðaði mig á því í vor þegar tekist var á um það hér í þingsölum hvort heimila ætti einkavæðingu á drykkjarvatninu að Samfylkingin skyldi taka undir þau sjónarmið. Nú eru menn að sýna andlit sitt á öðrum sviðum í heilbrigðisþjónustunni. Mér finnst þetta dapurlegt og mér finnst það mjög alvarlegt að það skuli vera að gerast. Já, ég tengi þetta allt saman, rafmagnið, vatnið, Landssímann, heilbrigðismálin og menntamálin. Það er um þessa þætti sem félagsleg öfl í samfélaginu, í verkalýðshreyfingunni eða í stjórnmálum eiga að taka höndum saman um að verja gegn gróðaöflunum.

Virðulegur forseti. Halda mætti að farið væri að draga nokkuð nær jólum en raun er þegar hv. 9. þm. Reykv. s. gengur í ræðustólinn og hrópar Grýla, Grýla, í framhaldi af landsfundi Samfylkingarinnar. Hv. þm. Ögmundur Jónasson fer einfaldlega með rangt mál þegar hann heldur því fram að á landsfundi Samfylkingarinnar hafi verið fjallað um einkavæðingu og markaðsvæðingu í heilbrigðiskerfinu. Það er einfaldlega alrangt hjá þingmanninum. Hv. þm. veit einfaldlega betur. Það var fjallað um það að menn í Samfylkingunni vildu, eins og við höfum raunar fjallað um áður, nýta kosti einkarekstrar í heilbrigðiskerfinu og skoða að hvaða leyti markaðslausnir gætu dugað við að takast á við erfið vandamál þar. En einkavæðing er alls ekki á dagskrá Samfylkingarinnar. Það var skýrlega tekið fram um helgina og markaðsvæðing í þeim skilningi sem verður að leggja í það orð alls ekki heldur. Hv. þm. Ögmundur Jónasson er hér að rangtúlka og oftúlka, kannski í þágu ímyndaðra pólitískra hagsmuna sinna eða flokks síns, þá umræðu sem fram fór á landsfundi Samfylkingarinnar um helgina.

Hæstv. forseti. Er hv. þm. Össur Skarphéðinsson hugsanlega að rangtúlka hv. þm. Össur Skarphéðinsson þegar hann talar um markaðsvæðingu innan heilbrigðisþjónustunnar? Ég heyrði ekki betur og las ekki annað  Mér finnst grundvallaratriði að menn tali heiðarlega og menn tali skýrt. Það gerði formaður Samfylkingarinnar og ég kann honum þakkir fyrir það. Mér finnst það gott. Mér finnst þessi boðskapur hins vegar slæmur frá flokki sem vill kenna sig við félagshyggju, að fara að daðra við markaðshyggjuna, við Verslunarráðið, þegar kemur að heilbrigðisþjónustu landsins. Það finnst mér dapurlegt.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson heldur sig enn við það að reyna að rang- og oftúlka það sem sagt var á landsfundi Samf. um helgina. Það er auðvitað aldeilis fráleitt að fyrir dyrum standi af hálfu Samf. einhvers konar einkavæðing, og var það sérstaklega tekið fram á landsfundinum um helgina, þ.e. í þeirri merkingu að einkavæða eigi ríkisstofnanir í heilbrigðisþjónustunni. Hins vegar er ósköp eðlilegt að menn frá einum tíma til annars skoði með hvaða hætti markaðslausnir eiga við til að taka á þeim verkefnum sem eru í heilbrigðisþjónustunni og nauðsynlegt að benda hv. þm. Ögmundi Jónassyni á, ef hann hefur ekki kynnt sér heilbrigðiskerfið nýlega, að í því eru auðvitað fjölmörg dæmi um einkarekstur og markaðslausnir. Við höfum fjölmörg dæmi um sjálfstætt starfandi lækna, um sjálfseignarstofnanir sem reka hjúkrunarheimili, um lyfjaþáttinn í heilbrigðiskerfinu og þannig getum við haldið áfram. Það er aldeilis alveg fráleitt að halda því fram að ekki sé notast við markaðslausnir og einkarekstur í heilbrigðiskerfinu eins og það er í dag og það kerfi er bara alveg ágætt.

Hæstv. forseti. Það var sem sagt ekki verið að segja neitt sem mark er á takandi á flokksþingi Samf., það skipti engu máli, það þýddi ekki neitt. Ég tók hins vegar eftir því hve sláandi lík orðanotkun formanns Samf. var orðanotkun hv. þm. Ástu Möller sem er einn einarðasti talsmaður markaðshyggjunnar á þessu sviði innan Sjálfstfl. Ég sat í útvarpsþætti þennan morgun eftir setningu þingsins og ég hef ekki hitt sælli manneskju en téðan hv. þm. Ástu Möller. Hún var svo glöð yfir því að hafa snúið Samf. á sitt band. Ég er ekki einn um að skilja þetta á þennan hátt. Ritstjóri Morgunblaðsins sat þing Samf. og ekki lýgur hann eða hvað? Var það ekki þetta sem sagt var? Skipta orð engu máli? Skipta yfirlýsingar engu máli? Skiptir yfirleitt engu máli hvað Samf. segir? 

Virðulegi forseti. Ég hafði hugsað mér að ræða um þennan tilflutning á hlutabréfinu frá hæstv. samgrh. yfir til hæstv. fjmrh. en vegna þeirrar orðræðu sem fram fór hér á undan get ég ekki annað en vakið athygli á því að hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur dottið í þá gryfju sem margir gera stundum, þ.e. að fullyrða aðeins, kynna sér ekki málið og fara ekki yfir það sem sagt var. Það sem hv. þm. sagði hér í stólnum áðan var langt frá því sem fram kom á fundi Samf. Á fundinum kom einnig fram að aldrei yrði ráðist í neinar breytingar sem gerðu það að verkum að ekki hefðu allir aðgang að sömu þjónustu. 

Eigum við ekki að skoða nútíðina og reynsluna?

Það er því mikilvægt að hv. þm. fari vandlega yfir það sem sagt var í stað þess að standa hér með hástemmdar yfirlýsingar sem því miður fyrir hv. þm. eiga sér enga stoð í raunveruleikanum.

Ég mundi fagna því.

Ég hvet hv. þm. til þess að fara yfir það. Þó að Morgunblaðið hafi tekið að sér það hlutverk að túlka það sem þar var sagt er ástæðulaust fyrir hv. þm. að detta í sömu gryfju. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í upphafi máls míns er verið að fara yfir og ræða frv. um flutning á hlutabréfi því sem ríkið á í Landssímanum og verið hefur í vörslu hæstv. samgrh. og verið er að flytja til hæstv. fjmrh. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að þessa leið eigi að fara. Ég, ásamt hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur, flutti í tvígang frv. nákvæmlega sama efnis árið 1999 og árið 2001 sem reyndar byggði að mestu á sömu sjónarmiðum og það frv. sem hér er lagt fram, þ.e. að skynsamlegt væri að það sé ekki sami aðili sem fari með hlutabréfið og hafi einnig með eftirlit á markaðnum að gera. Í grg. sem fylgdi með frv. kemur þetta mjög glögglega fram. En á þeim tíma, virðulegi forseti, var þeirri leið hafnað. Meiri hluti Alþingis taldi ekki ástæðu til að fara þá leið og er í sjálfu sér ekkert um það að segja. Þess vegna hljóta spurningar að vakna þegar ákveðið er að fara þessa leið. Hvað veldur því að menn vilja fara þá leið núna? Er það vegna þess að eins og haldið hefur verið á málum telji ríkisstjórnin heppilegra, vegna hugsanlegra sölutilburða sem kunna að vera uppi á næstu vikum eða mánuðum, að hæstv. fjmrh. haldi um þetta mál í stað þess að hæstv. samgrh. geri það? Vegna þess að þau rök sem borin eru fram hafa verið borin fram á hinu háa Alþingi fyrr og slík sjónarmið hafa verið sett fram. Það hefur ekkert breyst í lagaumhverfinu eða umhverfinu frá því að þau frumvörp voru lögð fram eins og veruleikinn er í dag. Það er ekkert í umhverfinu sem gerir það að verkum eða skýrir það af hverju þetta er gert núna en var ekki gert á sínum tíma annað en að það ætlunarverk hefur ekki tekist að selja Landssímann. Ég held að mikilvægt sé að þessi sjónarmið liggi fyrir, virðulegi forseti, í umræðunni. Það er a.m.k. ekki að sjá að önnur skýring sé á þessu en sú að hæstv. samgrh. hafi ekki tekist vel upp í þeirri tilraun sinni að selja bréfið í Landssímanum. Hins vegar er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni áðan að þetta mál, þ.e. sala Símans, kemur ekki aftur fyrir þingið. Umboð þingsins til handa ríkisstjórninni liggur þegar fyrir að selja Símann. Í rauninni er þetta einasta tækifærið til að ræða sölu Símans og ræða hvort sú hugmynd sem gengið hefur ljósum logum og verið kannski meginstef hæstv. ríkisstjórnar, þ.e. að selja Símann í einu lagi, sé heppileg og til þess fallin að efla fjarskiptamarkaðinn til lengri tíma litið. Við í Samf. höfum haft uppi þau sjónarmið að við erum tilbúin að styðja það að ríkisvaldið selji ákveðna þætti sem lúta að rekstri þar sem samkeppni er fyrir. Hins vegar hefur umhverfið breyst dálítið, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á í ræðu sinni, frá því að þessir hlutir voru til umræðu hér fyrir nokkrum árum. Fækkað hefur á markaðnum, það hefur verið sameining sem hefur gert það að verkum að eins og málin standa nú er hugsanlega í uppsiglingu hið dæmigerða íslenska módel, þ.e. að tvö fyrirtæki verði á markaðnum. Ég held að það sé ekki djúpt í árinni tekið þó að fullyrt sé að tvö fyrirtæki á markaði eru ekki mjög líkleg til þess að tryggja samkeppni til lengri tíma litið. Það er langur vegur þar í frá og við höfum mýmörg dæmi þess á Íslandi að það hafi ekki tekist og jafnvel þó að þau væru þrjú, eins og nýleg dæmi sanna og þarf svo sem ekki að fara langt aftur til að rifja upp fræg grænmetismál og þær ásakanir sem uppi eru nú á hendur olíufyrirtækjum og tryggingafyrirtækjum. Hið dæmigerða íslenska módel með fáum stórum fyrirtækjum á íslenskan mælikvarða hefur ekki skilað þeirri samkeppni sem við hefðum viljað sjá. Þess vegna, virðulegi forseti, held ég að ef uppi eru hugmyndir um að selja fyrirtækið í heilu lagi geti það skaðað mjög þróun á fjarskipta- og hugbúnaðarsviði þegar til lengri tíma er litið. Ég held, virðulegi forseti, að lykilatriðið í því, komi til þess að þetta gangi eftir, sé að grunnnetið verði tekið frá. Það tryggir öllum aðgang að grunnnetinu sem er stór hluti í verðmætum fyrirtækisins og það tryggir kannski að smærri og litlir aðilar geti komist inn á þennan markað og einbeitt sér að ákveðnum sviðum þar og tryggt að menn hafi aðgang að markaðnum í gegnum grunnnetið. Þegar hæstv. samgrh. kom upp í ræðustól áðan og fullyrti að komin væri samkeppni á þessu sviði vegna þess að einhverjir væru búnir að leggja ljósleiðara yfir hálendið þá dugar það engan veginn, virðulegi forseti, því að meginsamkeppnin felst í því að ná til neytenda. Það þarf enginn að segja mér að einhver sé að fara að grafa skurði inn í öll hús í landinu til að leggja nýjar heimtaugar. Það er einfaldlega ekki uppi á borðinu. Og það er einfaldlega þannig að framfarir í tækni á þessu sviði hafa gert það að verkum að gamli koparinn sem hefur reyndar fyrir löngu verið afskrifaður hefur nýst mjög vel og með auknum framförum í nýtingu á endabúnaði hefur verið hægt að nota hann miklu meira en nokkurn mann óraði fyrir. Virðulegi forseti. Það er a.m.k. skoðun þess sem hér stendur að miklu frekari rök þurfi til að réttlæta það að selja Símann í einu lagi. Þá óhjákvæmilega, virðulegi forseti, kemur til þess, ef menn ætla að fara þá leið að skapa hér hið dæmigerða íslenska módel, þ.e. með tveimur fyrirtækjum, að lykilatriðið væri til að tryggja eðlilegan rekstur, eðlilega verðmyndun og eðlilega samkeppni að þeir aðilar sem eiga að hafa eftirlit með þessu yrðu efldir til mikilla muna, þ.e. Póst- og fjarskiptastofnun og Samkeppnisstofnun. Ég held að ég taki heldur ekki djúpt í árinni hvað það varðar að núv. ríkisstjórn hefur ekki sýnt mikinn vilja til að efla þessar eftirlitsstofnanir, það hefur hún ekki gert. Hún er því ekki líkleg til að reyna að skerpa þennan þátt málsins ef hún heldur til streitu þeirri ákvörðun sinni að fara þá leið að selja Símann í einu lagi. Að sama skapi held ég að ef sú hugmynd sem birtist í ræðu hæstv. forsrh. og hann vakti athygli á að alltaf væri þó möguleiki fyrir þingið að grípa inn teldu menn að verðþróun og þróun á þessum markaði væri ekki með þeim hætti að það nýttist landsmönnum, þá er það í eðli sínu miklu erfiðari og þyngri aðgerð en ef menn hafa ákveðið vald á þeim þáttum sem mestu skipta í þeirri þróun. Ég held að það væri miklu skynsamlegra, virðulegi forseti, að ganga hægar um þær dyr og reyna að tryggja að menn nái þeim markmiðum sem að er stefnt. Ég vænti þess líka, virðulegur forseti, að í þessari umræðu kæmu fram sjónarmið um það hjá hæstv. ríkisstjórn, ætli hún að halda áfram á þeirri leið að selja Símann í einu lagi, hvaða kröfur hún geri um verð á Símanum. Fyrir nokkrum missirum hafði ríkisstjórnin uppi hugmyndir um að selja Símann í heilu lagi á 42 milljarða en markaðurinn svaraði því þannig að hann hefði ekki áhuga. Nú hafa heyrst tölur eins og 35--40 milljarðar fyrir Símann en manni virðist einnig að markaðurinn hafi ekki neinn áhuga á því heldur. Ég held að það sé mikilvægt að hæstv. forsrh. geri grein fyrir því á hinu háa Alþingi, vegna þess að þetta mál mun mjög ólíklega koma aftur til umræðu í þinginu nema í sérstökum utandagskrárumræðum eða öðru slíku, hvaða verðhugmyndir menn hafi um Símann því það mun vissulega skipta miklu máli hvaða hugmyndir menn hafa á þessu sviði, þó ekki væri nema að menn segðu að þeir mundu aldrei selja Símann undir einhverju tilteknu verði. Það er nú einu sinni Alþingi sem fer með löggjafarvald, a.m.k. að forminu til, hér á Íslandi og það væri mikilvægt að Alþingi yrði gerð grein fyrir þeim áherslum og þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur uppi í þessu tiltekna máli. Virðulegi forseti. Ég vil segja það sem mína skoðun að ég styð það að þetta hlutabréf verði fært frá hæstv. samgrh. til hæstv. fjmrh. Ég held að það sé miklu eðlilegra og skynsamlegra að hæstv. fjmrh. fari með hlutabréf að því er varðar eignir ríkisins og viðkomandi stjórnarflokkar geta þá rætt það sín á milli hverjir fái að tilnefna í stjórnir þessara félaga, sem menn hljóta að geta lent með einhverjum hætti. En aðalatriðið er að það sé eðlilegt að fjmrh. fari með þetta hlutabréf. Hins vegar, eins og ég vakti athygli á í upphafi, hefur svo sem ekkert breyst frá því að þessar sölutilraunir áttu sér stað til dagsins í dag sem skýrir það að menn geri þetta nákvæmlega núna. Hins vegar kom fram í andsvari eftir framsögu hæstv. forsrh. fyrirspurn um það hvað hæstv. ríkisstjórn hygðist gera að því er varðar önnur félög í eigu ríkisins, og var reyndar sérstaklega spurt um Landsvirkjun, og hæstv. forsrh. gerði ákveðna grein fyrir þeim sjónarmiðum sem þar eru. En það má vissulega spyrja um fleiri félög eins og t.d. eignarhlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja sem er hlutafélag. Og það má spyrja hvort hugmyndin þar sé að færa það tilnefningarvald til hæstv. fjmrh. og hvort þetta sé almenn stefnumótun. Það má kannski rifja það einnig upp hér, af því að hæstv. forsrh. taldi að á sínum tíma hefði kannski verið æskilegra að færa hlutabréf sem var í höndum viðskrh. yfir til fjmrh. eftir stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Það vill nú þannig til að frv. þess efnis var flutt hér í tvígang á hinu háa Alþingi, þ.e. af þeim sem hér stendur og hv. fyrrv. þm. Svanfríði Jónasdóttur, sem flutti einnig með mér frv. um að færa bréf ríkisins í Landssímanum yfir til fjmrh. Þannig að það er svo sem ekkert nýtt í þessum efnum. Ég tel hins vegar, einfaldlega vegna þess að Alþingi hefur nú þegar samþykkt umboð til ríkisstjórnarinnar um að fela henni að selja Landssímann, að það væri mikilvægt að í þessari umræðu kæmu fram ákveðin sjónarmið sem skýrðu stefnu ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Ég held að það væri kurteisi og virðing við þingið að þinginu yrði gerð grein fyrir þeim sjónarmiðum sem væru uppi hjá hæstv. ríkisstjórn í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég kem hingað fyrst og fremst til að fræðast hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni sem sat þing Samfylkingarinnar. Ég átti ekki annarra kosta völ en að fylgjast með þinginu í fjölmiðlum. Birtir voru úrdrættir úr ræðu formanns flokksins að ég held í öllum blöðum landsins og við fengum einnig fréttir á ljósvakamiðlunum. Og ég heyrði ekki betur, og það þótti reyndar öllum fjölmiðlum nokkur tíðindi, þegar formaður flokksins talaði um að greiða götu markaðsaflanna innan heilbrigðiskerfisins, að við ættum að nýta okkur markaðinn innan þess. Hins vegar var hann með nákvæmlega sömu uppsetningu á þessu og Verslunarráðið og Sjálfstfl. hefur verið með í seinni tíð, að leggja áherslu á jafnt aðgengi allra að þjónustunni. Það sem væri nýtt væri að Samf. legði ekki neitt upp úr því hvort þjónustan væri samfélagslega rekin eða hvort einkaaðilar gerðu það. Og ég heyrði ekki betur en hv. þm. væri að finna að því við mig þegar ég gagnrýndi þetta, að ég horfði til fortíðar þegar ég var að tala um reynslu annarra af þessum kerfisbreytingum. Mig langar til að biðja hv. þm. Lúðvík Bergvinsson að skýra fyrir mér í hverju minn misskilningur er fólginn.

Virðulegi forseti. Það er nú þannig með hv. þm. Ögmund Jónasson, sem oft og tíðum flytur hér ágætar innblásnar ræður, að hann á það kannski til á köflum að missa sig örlítið í umræðunni. Í þeirri ræðu sem hv. þm. fjallaði um þetta mál hér áðan talaði hann um að Samf. væri gengin til liðs við Verslunarráðið og öll helstu frjálshyggjusamtök og -öfl sem fyrir mætti finna í landinu. Það er langur vegur frá því. Þetta var túlkun hv. þm. og ég mótmælti henni harðlega. Það er hins vegar þannig að flestar þjóðir á Vesturlöndum eru að takast á við þetta verkefni, þ.e. þá miklu þenslu sem hefur verið í heilbrigðisgeiranum. Og það er þannig hjá okkur að það eru margvísleg rekstrarform í núverandi kerfi. Formaður Samf. var í sinni ræðu fyrst og fremst að setja þetta mál á dagskrá og setti það upp þannig að menn færu að vinna að því með skipulegum hætti hvort það mætti gera þetta á annan hátt en verið hefur. Þetta er kjarninn í ræðu formanns Samf., hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Þetta var það sem hann sagði. Hann nefndi það aldrei að hann ætlaði að ganga til liðs við Verslunarráðið og þær hugmyndir sem þar eru, hvað þá önnur frjálshyggjuöfl sem hafa verið að fjalla um þessa þætti, aldrei nokkurn tíma, heldur fyrst og fremst að setja þessa umræðu á dagskrá. Það kemur mér dálítið á óvart að hv. þm. skuli bregðast svona hastarlega við að á dagskrá séu sett mál sem flestar þjóðir eru að fjalla um. Sumar hafa brugðist við á þann hátt sem hv. þm. fór yfir hér áðan og taldi að illa hefði tekist til. Aðrar hafa kannski gert það á annan hátt. En þetta var allt og sumt sem var í þessari ræðu. En síðan voru það 

Hæstv. forseti. Það er alveg hárrétt. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samf., minntist aldrei á Verslunarráðið. Hann minntist heldur ekki á hægrisinna í Sjálfstfl. eða hagsmunaaðila sem vilja hafa arð af heilbrigðiskerfinu. Það er alveg rétt, hann minntist ekkert á þá. En hann er að taka undir sömu sjónarmið og þessir aðilar hafa verið að tefla fram, vegna þess að við stöndum á margan hátt á tímamótum um framtíð heilbrigðisþjónustunnar í landinu og almannaþjónustunnar. Við höfum verið að deila hér um einkavæðingu símkerfisins, við höfum verið að tala um raforkuna, við höfum verið að tala um drykkjarvatnið og við höfum verið að tala um heilbrigðisþjónustuna. Og það eru mikil átök um það í heiminum öllum, ekki bara hér á landi, hvert beri að stefna. Þegar Samf., sem hefur verið að bisa við að kenna sig við félagshyggju, fer að slá þessar sömu baráttubumbur og Verslunarráðið, hægrisinnar í Sjálfstfl. og markaðsöflin hafa verið að slá á undanförnum mánuðum og missirum, þá sperra menn eyrun. Það er ekki að ástæðulausu sem Morgunblaðið fletur þessar fréttir yfir forsíðu sína, að ljósvakafjölmiðlarnir gera þetta að fyrstu frétt, vegna þess að þeir vilja taka Samf. alvarlega. Síðan verðum við vitni að því hér í þingsal að menn koma upp hver á fætur öðrum til að afneita sjálfum sér og því sem þeir hafa verið að tala fyrir. Og ef hv. þm. heldur að ég hafi glaðst yfir þessum tíðindum þá er það mikill misskilningur. Og ef ég hef misskilið eitthvað þá er ég fyrsti maður til að fagna því, vegna þess að ég vil efla þá liðssveit, hvar í flokki sem hana er að finna, sem ætlar að standa í fæturna gegn gróðaöflunum og standa vörð um samfélagsþjónustuna, 

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hv. þm. að hann sé tilbúinn að bakka út úr þeim misskilningi sem hann hefur haft uppi í þessari umræðu og sé tilbúinn til að ræða áfram þetta mikilvæga mál sem hv. þm. kom með inn í þessa merku símaumræðu og tilflutning á hlutabréfum. Ég fagna því ef hv. þm. er tilbúinn að kyngja þeim misskilningi sem hann hafði hér í frammi. Það er hins vegar, virðulegi forseti, dálítið hvimleitt í umræðunni þegar ýmsir koma hér í ræðustólinn og fyllyrða, fullyrða einungis í því skyni að aðrir komi hér upp og reyni þá væntanlega að bakka út úr einhverju til þess að reyna að útskýra. Veruleikinn er einfaldlega sá að Samf. hefur sett heilbrigðismálin á dagskrá. Þau hafa ekki verið mikið til umræðu nema þá helst á þeim nótum að fortíðin hafi gefið svör við öllum verkefnum framtíðar, eins og mátti greina hér á ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar. 

Og allt misskilningur?

Það er eins og hv. þm. sagði, hann er tilbúinn að bakka út úr þeim misskilningi sem var uppi í hans máli. Og ég held að hv. þm. sé bara maður að meiri að bakka út úr því sem hann fullyrti hér.

Ég er ekki að bakka út úr neinu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að lýsa yfir stuðningi mínum við það frv. sem hér liggur fyrir. Þetta er löngu tímabært frv. Það er í alla staði óeðlilegt að sá sem hefur forræði yfir Póst- og fjarskiptastofnun skuli á sama tíma halda hlutabréfi í því fyrirtæki sem er hvað öflugast og fyrirferðarmest á markaði. Ég tel að þetta frv. sé vísbending um að það séu að verða til skýrari reglur um afskipti og aðkomu hins opinbera að viðskipta- og athafnalífi. Mikið hefur verið rætt hér í dag um þjónustuhlutverk Landssímans. Það er vissulega mjög mikilvægt. Ég er þeirrar skoðunar að einkafyrirtæki geti ágætlega veitt þjónustu og hafi gert það um langan tíma. Því styð ég hugmyndir um einkavæðingu Landssímans. En við verðum að hafa í huga hver markmið einkavæðingar eru. Þau eru ekki síst að auka samkeppni á þessum markaði og með þeim hætti að bæta þjónustuna, en á sama tíma er líka blásið lífi í þessa atvinnustarfsemi sem vissulega skiptir mjög miklu máli hvað varðar framþróun atvinnulífs hér á landi. Við ætlum jú að byggja atvinnutækifæri okkar í framtíðinni ekki hvað síst á tækni og nýjungum á því sviði. En þegar markmiðið að auka samkeppni er skoðað er mjög mikilvægt að hafa í huga hver hlutur grunnnetsins er sem hefur verið hér til umræðu. Ég er þeirrar skoðunar að aðskilnaður grunnnets og rekstrarkerfa sé einmitt heppilegur til þess að auka samkeppni, til þess að bæta þjónustuna á þessu sviði. Þannig er að fylgi grunnnetið þeim aðila sem kaupir þetta fyrirtæki þá er viðhaldið þeirri einokun á grunnnetinu sem er við lýði í dag. Viðkomandi aðila sem rekur grunnnetið ber lögum samkvæmt skylda til þess að veita aðgang að því en hann hefur aðrar leiðir til þess að gera samkeppnisaðilum sínum erfitt fyrir og hann gerir það í gegnum gjaldskrá. Samkeppnisaðilar Landssímans í dag hafa haft uppi þau orð að einmitt með þeim hætti hafi Landssíminn unnið gegn samkeppni. Það þjónar því ekki einvörðungu þeim tilgangi að halda uppi góðri og öflugri þjónustu Landssímans við alla íbúa landsins að skilja að grunnnet frá rekstrarkerfum, það þjónar einnig markmiðum samkeppni og það þjónar einnig því að bæta þjónustu og efla þessa starfsgrein hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég vil reyna að tjá mig aðeins um þetta mál þó að röddin sé nú ekki upp á sitt besta, en það verður að hafa það. Það er alveg rétt sem hefur komið fram í dag í þessari umræðu að Síminn er þjónustufyrirtæki fyrir alla landsmenn og það er alls ekki sama hvernig á þeim sölumálum er haldið. Við höfum tekið eftir því, sérstaklega við sem erum og teljumst vera að vakta hagsmuni m.a. fólks á landsbyggðinni í okkar kjördæmum, að það er lítill áhugi á því hjá Símanum að bæta dreifikerfið og málin virðast vera í talsverðri biðstöðu þar. Ég tel að það muni ekki lagast þegar búið er að selja Símann og dreifikerfið líka. Eins og staðan er nú hér á landi, þar sem aðeins tvö fyrirtæki eru á símamarkaðnum og Landssíminn hefur þar yfirburðastöðu, tel ég að það komi ekki til greina að dreifikerfið sé selt með Landssímanum. Það beri að aðskilja dreifikerfið algjörlega við sölu á Símanum. Reyndar tel ég að það liggi ekki mikið á að selja Símann eins og málum er háttað og betra að því máli væri frestað um þó nokkurt skeið og menn sæju hvernig þessum málum mundi haga til á næstu missirum hér á landi. Ég tel það alveg ljóst að ef við ætlum að tryggja jafnan aðgang landsmanna að símkerfinu og því dreifikerfi sem við þurfum að halda uppi hér á landi verði það best gert með því að ríkið haldi dreifikerfinu og sjái til þess að dreifikerfið sé af þeim gæðum og veiti þá þjónustu sem einstaklingar vítt og breitt af landsbyggðinni gera eðlilega kröfu um, að sitja nokkurn veginn við sama borð og aðrir í þessu efni. Ég tel það ábyrgðarleysi í núverandi stöðu að selja dreifikerfið með Símanum og að það eigi að tryggja það að dreifikerfið verði bætt áður en til þess kemur að Síminn verði seldur. Í öllu falli að halda dreifikerfinu sér, það hlýtur að vera lágmarkskrafa. Núna eru aðeins tvö fyrirtæki á símamarkaði hér á landi og Landssíminn hefur vissulega mikla yfirburðastöðu, þó að málið sé þannig í pottinn búið að bæði fyrirtækin séu að horfa á þann markað sem veitir þeim mestar tekjur. Það eru auðvitað þéttbýlustu staðirnir á landinu. Þetta hefur komið greinilega í ljós þegar verið er m.a. að tala um hvort það þurfi að bæta dreifikerfið, t.d. GSM-símakerfið. Þá er auðvitað á það bent að 98% íbúa, þar sem þeir eru staðsettir í dag, nái að nýta sér það kerfi. Eftir sem áður eru miklar vegalengdir hér á landi þar sem enginn sími næst svo vel sé. Það er líka fjöldamargt varðandi þjónustu í hinum dreifðu byggðum þar sem fólk hefur ekki aðgang að því dreifikerfi sem það gerir vissulega kröfu um varðandi nútímafjarskiptasamband. Þess vegna vil ég segja það, virðulegi forseti, að ég tel að sala á dreifikerfinu með Símanum komi ekki til greina og við leggjumst gegn því í Frjálsl. og teljum reyndar að það þurfi ekki og liggi ekki mikið á í því einkavæðingarferli sem nú er fyrirhugað varðandi Símann. Síminn skilar eiganda sínum, íslensku þjóðinni, miklum arði á hverju ári og það er ekkert sem kallar á að þessum málum sé hraðað, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að lýsa því að frv. það sem hér liggur fyrir er í samræmi við þá áherslu sem Samfylkingin hefur lagt á skýrari stjórnsýslu og að greint verði á milli fagráðuneytis og eignarhluta ríkisins í einu stærsta fyrirtæki landsins á sviði samgöngumála. Ég stend hérna upp til þess að ræða aðeins um þá markaðshagfræði sem hefur verið flutt af hv. þm. Ögmundi Jónassyni og til þess að gera svolitla grein fyrir viðhorfum Samfylkingarinnar til markaðarins. Samfylkingin er flokkur jafnaðarstefnu en hann er líka markaðssinnaður flokkur. Samfylkingarfólk er einfaldlega þeirrar skoðunar að virkur samkeppnismarkaður skili betri árangri en miðstýrð ákvarðanataka hins opinbera, eins og hefur komið fram á svo mörgum sviðum. Þess vegna erum við þeirrar skoðunar að ríkið eigi ekki endilega að standa í samkeppnisrekstri á þeim sviðum þar sem virkur markaður er fyrir hendi eða miklar vonir standa til þess að svo geti orðið. Það er af þessum ástæðum sem Samfylkingin leggur á það áherslu að samkeppnissvið Símans verði einkavætt og telur að það sé eðlilegt, um leið og flokkurinn leggst gegn því að grunnnetið, sjálft dreifikerfið, verði selt heldur verði það áfram í eigu opinberra aðila og það verði opið öllum og aðgengilegt um allt land. Markaðslausnir eiga ekki alls staðar við, síst af öllu innan heilbrigðis- og menntakerfisins, vegna þess einfaldlega að þar er ekki neinn eiginlegur markaður fyrir hendi. Þar eru menn ekki frjálsir að sínum ákvörðunum, hvorki nemendur, a.m.k. á lægri stigum skólakerfisins, né sjúklingar og ýmsir aðrir sem leita til þjónustu heilbrigðiskerfisins, vegna þess að þar eru aðrir sem ráða meðferðum, lyfjagjöf og aðgerðum. Það er því ekki hægt að segja að um óháða aðila, ákvörðunaraðila á markaði sé að tefla. Hins vegar er heilbrigðiskerfið stórt kerfi sem tekur til sín gífurlega mikla fjármuni og það er margreynt, á því eru mörg svið og sums staðar er sjálfsagt hægt að koma við markaðslausnum. Það sem Samfylkingin samþykkti á sínum landsfundi var að það væri nauðsynlegt að horfast í augu við það að með því miðstýrða kerfi sem við höfum á ákvörðunartöku um framlög og skipulag heilbrigðiskerfisins erum við ekki að ná þeim árangri sem við hefðum vænst til. Eins gott og íslenska heilbrigðiskerfið er þá er þar við gríðarleg vandamál að stríða, eins og kemur fram í biðröðum eftir þjónustu og í útgjaldaaukningu sem hefur ekki tekist að hemja á ýmsum sviðum. Svo er komið að margir eru þeirrar skoðunar að það verði ekki mikið lengur haldið áfram á sömu braut og að það verði að nýta fjármunina betur innan heilbrigðiskerfisins en gert er. Það sem Samfylkingin lagði til á sínum fundi var einfaldlega það að kanna að hvaða leyti markaðslausnir gætu komið til greina við lausn þeirra vandamála sem við er að stríða í heilbrigðiskerfinu. Mér finnst það vera heiðarleg niðurstaða að viðurkenna það að við höfum rekið okkur á ákveðna veggi í sambandi við skipulag og rekstur heilbrigðiskerfisins og að það verður að leita nýrra lausna á þeim viðfangsefnum. Það sem fyrir liggur er að kanna þau mál en það er algjörlega ljóst að Samfylkingin mun ekki samþykkja að þessum markaðslausnum verði beitt á þessu sviði nema á ákveðnum forsendum. Þær eru að þjónustan verði ekki verri, að hún kosti ekki meira fyrir sjúklingana, að aðgengi verði opið og öllum jafnt og að það verði sparnaður af þeim aðgerðum fyrir ríkið. Það var athyglisvert að hlusta á breska hagfræðinginn John Kay á landsfundi Samfylkingarinnar. Hann lagði mikla áherslu á það að stjórnmálamenn ættu fyrst og fremst að ræða forsendur og markmið en láta aðila úti í samfélaginu, hvort sem það eru einkaaðilar eða opinberir aðilar, vera í samkeppni um að velja leiðir og sjá um framkvæmdina en ekki að vera of mikið með puttana í því, heldur leggja áherslu á það að koma sér upp aðferðum til að mæla árangurinn af pólitískum markmiðum í samfélaginu og vera tilbúnir að leiðrétta þau mistök eftir á ef þeir sem treyst hefur verið til að sinna þessum verkefnum hafa ekki staðið sig sem skyldi. Það er kannski eitt af því sem stjórnmálamenn hafa átt erfitt með að gera, að horfast í augu við mistök sem gerð hafa verið.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. sem hafa tekið undir frv. sem hér hefur verið kynnt. Það er ekki mikið að vöxtum en menn hafa lýst yfir stuðningi við það og fært fyrir því rök. Ég átti von á því í upphafi að umræðan um þetta mál yrði ekki mjög löng og efnismikil. Sjálft frv. gaf a.m.k. ekki tilefni til þess. Hér hafa síðan verið fjörlegar umræður og gagnlegar á marga lund, sumar næsta óvæntar og sveiflukenndar. Það var fundið að því við mig fyrr í umræðunni af virðulegum forseta að ég væri að nefna Samf. til sögunnar. Ég tel að miðað við umræðuna sé mér það óhætt eins og hinum, miðað við það hvernig þetta mál hefur þróast. En fyrst út af Símanum. Spurt var um hvaða markaðsvirði eða merkimiða ríkisstjórnin setti á Símann. Það hefur engin ný ákvörðun verið tekin í þeim efnum umfram það sem áður hafði verið kynnt og menn þekkja og engin áform hjá ríkisstjórninni umfram þau sem áður voru fyrir hendi, að selja ekki Símann nema tilhlýðilegt og viðunandi verð fengist fyrir hann. Sú stefna er óbreytt. Síðan þróaðist þessi umræða mjög út í að skilgreina stöðu og stefnu Samf. í heilbrigðismálum. Það var mjög athyglisverð umræða og áhugaverð á alla lund. Nú er það svo með okkur stjórnmálamenn, sem lengi höfum verið í þeim störfum, að við lendum allir í því, kannski misoft, að þurfa að éta eitthvað ofan í okkur. Það er ekki mjög lystugt en við látum okkur hafa það ef það er algerlega nauðsynlegt. En það er sjaldgæfar að menn komi og éti ofan í aðra það sem þeir hafa sagt. En það gerðist núna í þessum sal þegar tveir hv. þingmenn, hv. þm. Helgi Hjörvar og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, voru að útskýra ræðu formanns Samf. á landsfundi þess ágæta flokks. Ég horfði á hann sjálfan í sjónvarpi lýsa þessu og ekki fyrir milligöngu neins annars, fjölmiðla eða slíkra, heldur bara beint eins og þetta kom af skepnunni. Þá meina ég þetta auðvitað með virðulegum hætti að sjálfsögðu. Ég þóttist hafa skilið ræðuna sem þar var flutt svo að hún væri merkileg og verðskuldaði þá athygli sem fjölmiðlar sýndu henni, þarna væri verið að hverfa til nýrrar stefnu. Ég heyrði ekki neitt sagt þar af formanni Samf. sem ekki hefði mælst ákaflega vel fyrir á landsfundi Sjálfstfl. Þessu hefði öllu verið vel tekið og ég vona að það dragi ekki úr gleði manna með ræðuna. Það er hrós af minni hálfu að lýsa því yfir að ræðunni hefði verið feiknalega vel tekið af landsfundi Sjálfstfl. Auðvitað hefðu verið einn til þrír menn þar sem mundu telja að þar væri gengið of langt eins og verða vill. Síðan gerðist það að tveir hv. þingmenn fóru að leiðrétta ræðuna. Í rauninni gáfu þeir til kynna að fjölmiðlar hefðu misskilið þetta allt og þetta væri ekkert merkilegt og einhverju allt öðru hefði átt að slá upp úr þessari ræðu. Þar átti ekki neitt markvert að hafa gerst. Annar hv. þm. sem ég nefndi áðan til sögunnar sagði að þetta væri bara lýsing á því ástandi sem væri í raun, bara atvikalýsing á þjóðfélaginu hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, formanni Samf. Ég fór að verða fyrir vonbrigðum og var eiginlega ráðinn í að skoða þetta upp á nýtt, hvort ég hefði ekki misskilið ræðuna. En síðan kom ágætur hv. þm. sem síðast talaði, hv. þm. Einar Karl Haraldsson, og þá lagaðist textinn aftur. Ég heyrði ekki betur en þá kæmi nákvæmlega það sama fram og fram kom í máli Össurar Skarphéðinssonar þannig að ég gladdi mig við að ég hefði ekki misskilið eitt eða neitt og ræða hans hefði líka mælst ákaflega vel fyrir á landsfundi Sjálfstfl.

Enda hlustaðirðu á alla ræðuna.

Af athygli, já, já. Þetta gleður mig vegna þess að allt breytist með tímanum. Það segi ég vegna þess að ég og hv. þm. sátum hér uppi í búrinu samhliða í eitt eða tvö ár, ég sem þingfréttaritari Morgunblaðsins og hann Tímans. Við hefðum ekki ímyndað okkur að við ættum eftir að sitja í þessum sal saman og ræða mál af þessu tagi. En þetta hefur gerst hér og nú, að ég er farinn að trúa því að skilningur okkar sem hlustuðum á formann Samf. og skilningur fjölmiðlamanna, að hér væri um markverða stefnubreytingu að ræða, sé réttur en skilningur þeirra hv. þm. Helga Hjörvars og Lúðvíks Bergvinssonar hafi ekki verið réttur. Ég er hálffeginn því. Það er mjög þýðingarmikið að Samf. sé komin á þetta ról. Ég fagna því. Við höfum haldið þessu fram í háa herrans tíð, sjálfstæðismenn. Ég sný ekki til baka með það. Ef ég hefði haldið svona ræðu á landsfundi Sjálfstfl. og hún verið gerð að aðalmáli þá hefði ég fengið á mig utandagskrárumræðu frá hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, sjálfsagt líka frá hv. þm. Helga Hjörvar og ég veit ekki hverjum. Það hefði orðið mikið fjör, mikil skemmtun.  En nú þarf ég ekki að halda slíka ræðu. Nú er komið slíkt ofurefli liðs með þessa stefnu. Það er fagnaðarefni fyrir mig. Að öðru leyti vil ég halda mig við málið sem ég bar hér fram og fagna því. Það virðist góður efnislegur stuðningur við málið þó að menn hafi síðan, ekki óeðlilega, fjallað um ýmsa þætti er snúa að sölu Símans.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé óhætt að fullyrða að ræða hv. þm. formanns Samf. á landsfundinum hafi vakið mikla athygli. Menn hafa lagt út af henni á ýmsan hátt. Það sem gerð var athugasemd við hæstv. forsrh. með í upphafi, að hann fjallaði um ræðu hv. þm. undir öðru máli, hefur orðið uppistaðan í þessari umræðu. Hæstv. forsrh. sagði einnig að hv. þingmenn hefðu þurft að bakka út úr einhverju eða éta eitthvað ofan í sig. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig sá málsverður var. Það sem ég lagði fram í þessa umræðu í andsvari við hv. þm. Ögmund Jónasson var að ég vildi gera athugasemd við þann skilning hv. þm. að sú ræða sem formaður Samf. flutti hafi verið þess eðlis að þar hafi sérstaklega verið gengið til liðs við Verslunarráðið og ýmis frjálshyggjuöfl. Við bentum á að hv. þm. Össur Skarphéðinsson setti á dagskrá að menn skoðuðu allar færar leiðir til að koma frekari böndum á þenslu ríkissjóðs og útgjöld á þessu sviði. Menn vilja skoða allar leiðir í þeim efnum þó að ákveðnir varnaglar hafi vissulega verið slegnir. Ég vildi bara að þessi túlkun og þessi skýring væri á hreinu. Ég leyfi mér þann munað að frábiðja mér að pólitískir andstæðingar eða menn úr öðrum flokkum sem vilja leyfa sér að túlka þetta geri það á þann hátt að það henti þeim eitthvað sérstaklega.

Herra forseti. Það er kannski fullmikið sagt að segja að formaður Samf. hafi tekið þetta mál á dagskrá þó að hann tæki undir þær hugmyndir sem hv. þm. Ásta Möller hefur margoft reifað í þinginu á undanförnum árum og fleiri úr hennar flokki. En það má segja að hann hafi sett þær hugmyndir Ástu Möller og okkar á dagskrá Samf. Ég er ánægður með það. Ég fagna því og óska flokknum til hamingju með það. Í raun var þetta það eina sem ég varð var við í fjölmiðlum að vekti virkilega athygli á landsfundi Samf. ef frá eru talin framboð sem stundum voru þar á döfinni en varð svo minna úr en til stóð í upphafi.

Virðulegi forseti. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því hvaða tilgangi þetta þjónar í sjálfu sér. Við höfum sett þessi sjónarmið fram, komið þeim mjög skýrt fram og ég ætla að leyfa mér að fullyrða að þær hugmyndir sem þingmaðurinn sem vitnað var til áðan hefur sett fram hafa lítið sem ekkert með það að gera sem við höfum sett fram núna um helgina. Menn þurfa ekkert að velkjast í vafa um það. Það gleður mig hins vegar og segir kannski meira um þann mikla styrk sem Samf. hefur og trúverðugleik hennar hjá þjóðinni, að um leið og formaður flokksins setur tiltekið mál á dagskrá þá vekur það svo mikla athygli að það gegnsýrir alla umræðu um skeið. Jafnvel þegar menn eins og hæstv. forsrh. ganga í að færa hlutabréf milli ráðuneyta þá virðist ræða hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar yfirgnæfa það verkefni. Enda er, eins og hér hefur komið fram í umræðunni, eðlilegt að styðja við ríkisstjórnina í því tilviki.

Herra forseti. Þessi ræða vekur athygli vegna þess að hún er nýlunda á þessum vettvangi. Hún mundi vekja athygli með sama hætti og kafli í minni ræðu á landsfundi Sjálfstfl. þar sem ég lýsti því yfir að við ætluðum að hækka tekjuskatt, hækka virðisaukaskatt og fleira í þeim dúr mundi auðvitað vekja athygli. Menn mundu segja að þar væri alger nýlunda á ferðinni, að formaður Sjálfstfl. væri að boða skattahækkanir á öllum sviðum. Það er af þessum ástæðum sem þessi ræða vakti athygli, að menn fóru yfir á nýjar slóðir og töluðu með allt öðrum hætti en ýmsir hv. myndarlegir þingmenn hafa iðulega talað hér í salnum á undanförnum árum.

Virðulegur forseti. Það er athyglisvert að hæstv. forsrh. skuli farinn að kalla eftir því að Össur Skarphéðinsson flytji ræður á landsfundum Sjálfstfl. Það er fagnaðarefni að hæstv. forsrh. skuli hafa fundið ljós lífs síns og leiðtoga í heilbrigðismálum í hv. formanni Samf., Össuri Skarphéðinssyni. Það er hins vegar rangt hjá hæstv. forsrh. að ég hafi leiðrétt ræðu Össurar Skarphéðinssonar. Ég leiðrétti ræðu Ögmundar Jónassonar sem líkt og hæstv. forsrh. reyndi nokkra útúrsnúninga í máli sínu, þá einkum með því að segja Samf. hafa sett einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu á dagskrá. Það er bara alls ekki rétt. Þó að formaður Samf. hafi sannanlega sagt að við skyldum skoða lausnir markaðarins í heilbrigðisþjónustunni þá fólst ekki í þeim orðum nein yfirlýsing um að fara ætti að selja ríkisfyrirtæki í heilbrigðisþjónustu. Það stendur ekki til af okkar hálfu, að selja Landspítalann svo að dæmi sé tekið. Það er alger oftúlkun og rangtúlkun á orðum formanns Samf. og full ástæða til að leiðrétta ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar en ekki ræðu Össurar Skarphéðinssonar.

Herra forseti. Það stendur aldrei til í mínum flokki að kalla annarra manna flokka til á landsfundi okkar til að halda þar ræður. Hins vegar er það árátta hjá Samf., sem getur ekki notið sín sæmilega nema fá tvo flokksbundna sjálfstæðismenn til að vera aðalnúmer á fundinum. Það gerist ekki hjá okkur að við leitum til andstæðinga með þeim hætti. Við erum nægilega vel mannaðir, 

Virðulegur forseti. Þeim hv. þingmönnum sem fylgst hafa með því hvernig hæstv. forsrh. tekur gagnrýni eða öðrum sjónarmiðum þarf ekki að koma á óvart þó að hæstv. forsrh. hafi ekki áhuga á því að bjóða til landsfundar síns mönnum sem á öðrum skoðunum eru. En við í Samf. erum óhrædd við það. Við teljum einfaldlega, hæstv. forsrh., eins og John Stuart Mill orðaði það, að vondar skoðanir hafi ákveðna gagnsemi, að umræðan í sjálfu sér sé nýtileg. Menn eiga að ræða mál og ræða stefnu og þess vegna er mikilvægt að setja heilbrigðismálin á dagskrá íslenskra stjórnmála. Það hefur ekki verið tekist á við þann vanda sem þar er. Við sjáum enn á ný í fjáraukalögum, enn eitt árið í ríkisstjórnartíð hæstv. forsrh., að það koma inn milljarða bakreikningar, útgjöld sem voru ófyrirséð í fjárlögum og útgjaldavandi sem vex ár frá ári. Ríkisstjórninni virðist alls ekki fært að takast á við vandann. Það er þess vegna sem Samf. hefur ákveðið að ráðast í það verk að kalla til menn úr öllum áttum og ræða hvernig eigi að takast á við heilbrigðismálin. Ég held að það sé verkefni dagsins en ekki útúrsnúningar hæstv. forsrh. eða hv. þm. Ögmundar Jónassonar.

Herra forseti. Ég get fullyrt við hv. þm. að ég tel ekki, miðað við 300 manna fund samfylkingarfólks, að kalla þurfi menn utan úr bæ til að koma þar upp vondum skoðunum.

Herra forseti. Ég trúi að það gleðji hæstv. forsrh. að hann hefur fengið myndarlega umræðu um frv. sitt. Alþingi ræður málflutningsrétti sínum sjálft og hér brestur iðulega á eldhúsdagur eins og gengur. Það er að sjálfsögðu í samræmi við rótgrónar þinghefðir að svo lengi sem umræðan er innan viðeigandi marka hvað þingsköp, ræðutíma og annað snertir er ekkert nema gott um það að segja að stundum stýri umræðan sjálfri sér og berist inn á frjóar brautir. Hér hefur það gerst, upp hefur hafist þó nokkur umræða um í raun og veru grundvallarhugmyndafræði sem menn láta kannski of sjaldan eftir sér, að ræða út frá gefnu tilefni um grundvallaratriði eins og þau hvert hlutverk hins opinbera skuli vera og hvert hlutverk einkaaðila þegar í hlut á mikilvæg almannaþjónusta eins og hér sannanlega er til umræðu, þ.e. fjarskiptaþjónustan. Það er nærtækt að menn beri niður í öðrum hliðstæðum sviðum eins og t.d. orkumálum og heilbrigðisgeiranum. Ég verð að vísu að gera þá athugasemd að mér finnst það til marks um upphafinn hégómaskap og eitthvert misskilið álit manna á sjálfum sér að halda að þeir geti slegið eign sinni á það að koma sumum af mikilvægustu málaflokkum samtímans á dagskrá með því að fjalla um það í einni ræðu. Sá draugagangur hefur mikið verið uppi í Evrópuumræðunni að einhverjir tilteknir menn eigi einkarétt á því að þeir komi þeirri umræðu á dagskrá sem hefur verið linnulaus á Íslandi í 30--40 ár, spurningunni um tengsl okkar í vaxandi samstarfi þjóða á meginlandi Evrópu. Alveg eins er þetta með heilbrigðismálin. Mér finnst með ólíkindum ef menn reyna í alvöru að segja að nú séu þau stóru tímamót að verða að heilbrigðismál séu að komast á dagskrá í þjóðmálaumræðu á Íslandi af því að einn flokkur, þótt merkur sé, fjallar eitthvað um þau á landsfundi sínum. Ég man bara ekki betur en að hvert einasta ár séu hér miklar umræður um þetta mikilvæga svið þjóðmála okkar sem tekur um 40% af íslenskum fjárlögum, útgjöld heilbr.- og trmrn. Sú umræða er eðlileg og sjálfsögð. Það sem ég tel, herra forseti, að hafi kannski verið markverðast við þessa umræðu er að hún hefur á köflum farið upp úr þröngum farvegi fjarskiptanna og spurningarinnar um framtíð Landssímans og snúist um grundvallarhugmyndafræði. Þá er auðvitað stutt í þær kennisetningar sem mjög hafa riðið húsum í vestrænum stjórnmálum sl. 20 ár eða svo, nýfrjálshyggjuna, thatcherismann sem einkavæðingin er óaðskiljanlegur hluti af, og því er eðlilegt að það beri á góma hér. Það er auðvitað staðreyndin að úr smiðju nýfrjálshyggjunnar, thatcherismans, eru þessar einkavæðingarhugmyndir runnar. Þær komast á dagskrá í vestrænum stjórnmálum með valdatöku Margrétar Thatcher í Íhaldsflokknum í Bretlandi og Ronalds Reagans í Bandaríkjunum og þær verða hin leiðandi hugmyndafræði. Því miður verðum við vinstri menn að viðurkenna að svo hefur það verið um langt árabil. Nú er að vísu sem betur fer svo komið að þessi hugmyndafræði er mjög á undanhaldi, t.d. í Bretlandi. Hver er þar í mikilli og vondri vörn með sín mál annar en lukkuriddarinn Tony Blair sem tók thatcherismann upp á arma sína og hefur reyndar gengið lengra í einkavæðingu þar í landi á mörgum sviðum heldur en nokkurn tíma járnfrúin sjálf? Nú sætir hann vaxandi gagnrýni og verður að kyngja því að t.d. borgarstjóri Lundúna hefur komist þar til valda í óþökk hans þótt flokksbróðir sé og fylgir þar allt annarri hugmyndafræði og er að almannavæða ýmsa þjónustu á nýjan leik sem komin var úr böndunum og hafði mislukkast gjörsamlega í einkavæðingunni. Þá ber svo við, frú forseti, að uppi á Íslandi eins og stundum áður ganga eftirlegukindurnar ljósum logum. Gamlir draugar ríða hér húsum þar sem thatcherisminn er, nýfrjálshyggjan, og við erum eins og stundum áður kannski 10 árum á eftir tímanum í þessum efnum. Þetta þykir enn boðleg hugmyndafræði hér þrátt fyrir allar ófarirnar sem menn hafa lent í og eru jafnvel að fá nýja liðsmenn eins og að hluta til úr Samf. sem glöggur maður hér úti í salnum benti mér á að væri kannski skyldust því af öllu sem fyrirbærið Heimdallur hefur boðað í þessum efnum. Ég ætla að sjálfsögðu ekki að fara að leggja formanni Samf. orð í munn, enda geta menn lesið þetta sjálfir. Ég hygg þó að ekki sé ósanngjarnt að segja að þarna hafi verið daðrað við markaðslausnir í heilbrigðiskerfinu. Ég ætla a.m.k. að láta það standa sem mína upplifun af þessu að þarna hafi verið daðrað á gáleysislegan hátt við markaðslausnir í sjálfum kjarna heilbrigðisþjónustunnar og það er ekki boðskapur sem hugnast mér. Svo mikið skal vera víst. Varðandi fjarskiptaþátt umræðunnar á nýjan leik held ég að niðurstaðan þar sé sú að við höfum búið við tiltölulega gott ástand í þeim efnum í aðalatriðum. Það hefur að vísu verið gagnrýnt, og ég hef gert það, að Landssíminn hefði mátt standa betur að málum þar upp á síðkastið, hefði mátt beita afli sínu til þess að halda áfram að bæta fjarskiptakerfið, einkum úti um hinar dreifðu byggðir. Landssíminn hefur tekið að setja sér ýmsar reglur sem eru mjög íþyngjandi fyrir smærri byggðarlög, t.d. ákvæði um lágmarksfólksfjölda í þéttbýliskjörnum sem fái nýjustu og bestu tækni. Það er andstætt því þjónustu- og almannaviðhorfi sem ég tel að svona fyrirtæki eigi að hafa að leiðarljósi. Hvers eiga menn að gjalda ef þá vantar nokkra íbúa upp á 500 svo að þeir fá þá ekki t.d. ADSL-tengingu eða annað í þeim dúr, hvað það nú heitir? Ég vil svo að lokum aðeins inna eftir nokkru eða bera fram ósk eftir atvikum, eftir því hvort hæstv. forsrh. sér sér fært að svara hér við lok umræðunnar eða ekki. Verði farið út í þá aðgerð að selja Landssímann, sem í sjálfu sér er ekki beint undir í þessu frv. en vofir yfir, skiptir miklu máli hvernig að sölunni verður staðið. Það hefur einnig kristallast í þessari umræðu og um það hefur verið spurt með ýmsum hætti. Hvaða aðferðir verða þá notaðar þegar eða ef farið verður inn á þá braut að reyna á nýjan leik að selja Landssímann? Verður þá reynt að tryggja dreifingu eignarhaldsins? Verður reynt að tryggja að eignarhaldið haldist innan lands? Verður þetta gert í einhverjum áföngum eða fyrirtækið selt í einu lagi? Kemur til greina að láta skilyrði eða kvaðir fylgja fyrirtækinu? Kemur til greina að hafa inni í því gullbréf, að ríkið eigi eitt hlutabréf upp á eina krónu sem fylgir fyrirtækinu um aldur og ævi og sé óaðskiljanlegt því, og þessu bréfi fylgi réttindi, fylgi möguleikar til að tryggja ákveðna hluti? Allt þetta er hægt að gera því að sem betur fer eru enn tækifæri til að ganga frá því með hvaða hætti þetta yrði gert. Nú er mér ljóst að ríkisstjórninni ber ekki skylda til að fara með málið sem slíkt fyrir þing á nýjan leik, þ.e. lögin eru til staðar með heimildum sínum en þetta eru að sjálfsögðu bara heimildir. Það þarf ekki að beita þeim og ríkisstjórninni er ekkert að vanbúnaði ef hún vill sýna þinginu þá virðingu og tillitssemi í ljósi mikilvægis málsins að taka það hér inn. Því spyr ég að því eða vil bera fram þá ósk eftir atvikum að þegar einkavæðingarnefnd sem nú hefur hafið vinnu að þessu máli hefur komið sér niður á tillögu um það hvernig verði farið í þetta ef gert verður er ríkisstjórnin tilbúin til þess að taka þær tillögur inn til umfjöllunar á þinginu þannig að aðferðafræðin sjálf og áformin sem slík fái umfjöllun, að mönnum gefist færi á að koma sjónarmiðum sínum fram, og eftir atvikum reyna að hafa áhrif með málflutningi sínum á gang málsins? Geysilega mikið er í húfi. Hér er um milljarðatugafyrirtæki að ræða í verðmætum talið og er það þó alls ekki aðalatriði málsins í mínum huga heldur hitt hversu gríðarlega mikilvægu hlutverki það gegnir og hversu afdrifaríkt það kann að reynast hvernig til tekst verði farið út á þá braut að einkavæða og selja fyrirtækið. Út af fyrir sig og burt séð frá því, hvort sem þetta verður gert nær eða fjær okkur í tíma, verður áframhaldandi rekstur Landssímans í einhverju formi gríðarlega mikilvægur sem slíkur vegna hlutverks fyrirtækisins á komandi árum og ég vil segja áratugum. Það er ekkert annað í sjónmáli og þess vegna er þetta mín síðasta ósk, herra forseti, í þessari umræðu.

Herra forseti. Ég mun vera búinn með seinni ræðu mína en ég tek fram að ríkisstjórnin mun beita þeim heimildum sem hún hefur varðandi söluna sem hér verður afgreidd í lagaformi. Ég vil í annan stað vekja athygli á því sem hv. þm. sagði sjálfur í fyrri ræðu sinni að einkavæðingarnefnd er nú að fjalla um þann fasa sem þetta mál mun hafa og er að ganga frá því. Ég á ekki von á að auglýst verði eftir áhugamönnum um kaup á Símanum það sem eftir lifir þessa árs. Ég á ekki von á að það gerist fyrr en á næsta ári þótt ég vilji ekki fullyrða nákvæmlega um tímasetningar í því efni. Mál mun ekki bera að hér frá ríkisstjórninni með formlegum þinglegum hætti en ég vek hins vegar athygli á því sem hv. þm. nefnir, það gefast mörg tækifæri og gott tóm til að fjalla um málið engu að síður með viðræðum við viðkomandi ráðherra.

Herra forseti. Ég hélt að hæstv. forsrh. ætti eftir eina ræðu sem frsm. frv. þó að það sé aukaatriði málsins en ég þakka þau svör sem hér komu í andsvari. Þau eru mér að vissu leyti vonbrigði. Ég held að það hefði verið mikilvægt framlag af hálfu ríkisstjórnarinnar að heita þinginu því að þegar söluáformin sem slík væru komin í búning og í form tillagna frá einkavæðingarnefnd fengju þau hér umfjöllun. Auðvitað er hárrétt að þetta mál má taka upp í ýmsu samhengi, t.d. í tengslum við afgreiðslu fjárlaga og fjáraukalaga og þetta hefur fjárhagsáhrif o.s.frv. Það er hægt að biðja um umræður utan dagskrár og annað í þeim dúr en við slíkar aðstæður og vegna máls af þessu tagi fyndist mér í raun og veru að skemmtilegasti svipurinn á umræðu um það innan veggja væri sá að ríkisstjórnin hefði sjálf forgöngu um það, legði málið fyrir í formi skýrslu til kynningar og umræðu. En auðvitað eigum við þess kost með ýmsum hætti væntanlega að takast á við málið. Það er gott í sjálfu sér að það á ekki að flana að neinu, hér er upplýst að ekki séu líklegar neinar aðgerðir á þessu ári og einn mögulegur leikur þingsins, sem auðvitað hefur valdið í sínum höndum, væri sá að setja skilyrði eða þá kvöð inn í frv. að ríkisstjórnin skyldi ekki nýta heimildir sínar eða væri ekki bær til þess fyrr en að undangenginni umfjöllun á þingi. Vel væri athugandi að leggja það til við 2. umr. og atkvæðagreiðslu í málinu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér kom fram í lok andsvars hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um mikilvægi þess að Alþingi fengi að fylgjast vel með þessu ferli og því sem fram undan er og gæti sett mark sitt og sjónarmið inn í þá umræðu. Mér fannst reyndar í upphafi málsins hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon detta í sömu gryfju og hæstv. forsrh., þ.e. að öfundast út í þá athygli sem umræða og ræða hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar fékk á landsfundi Samf. Meðal annars leyfði hæstv. forsrh. sér að tala um að þetta væri 300 manna þing eða svo þegar það er nær því að vera 1.000 manns sem á hann mættu. En látum það liggja á milli hluta. Hv. þm. talaði í upphafi máls síns um að það væri mikilvægt að annað slagið fjölluðu menn um hugmyndafræði og hinar breiðu línur í þessum málum og mig langaði þá að spyrja hann í ljósi þess --- það breytir þá kannski ekki hvort um er að ræða skipan í heilbrigðismálum, fjarskiptamálum eða öðru slíku en á báðum þessum sviðum er um að ræða mjög blandaðan rekstur, þ.e. það eru einkafyrirtæki á þessum markaði ef markað skyldi kalla, bæði á fjarskiptamarkaði og heilbrigðissviði: Leggur hv. þm. þá með þeim orðum og sjónarmiðum sem hann setur fram til að þessi fyrirtæki verði þjóðnýtt, þ.e. að ríkið leysi þau til sín? Eða er hv. þm. sáttur við það fyrirkomulag sem nú er á þessu sviði, þ.e. ef um blandaðan rekstur er að ræða? Ég vildi fá að heyra sjónarmið hv. þingmanns í þessum efnum vegna þess að hann hefur talað mjög einarðlega fyrir ríkisrekstri á þessum sviðum. Ég vildi gjarnan fá það fram hvort hann hygðist þá grípa til sérstakra aðgerða vegna þeirrar stöðu, virðulegi forseti, sem uppi er á báðum þessum sviðum.

Virðulegi forseti. Ég væri mjög fús til þess að eiga langar og ítarlegar viðræður við hv. þm. um þessi grundvallarhugmyndafræðilegu atriði og útskýra fyrir honum áherslu flokks míns. Mér dettur sannarlega í hug að ekki veiti af. Kannski hefði það haft góð áhrif ef við hefðum verið búnir að eiga slík samtöl áður en hv. þm. Lúðvík Bergvinsson fór á landsfund Samfylkingarinnar. Hugsanlega hefði hann þá getað haft holl áhrif á formann sinn og fleiri sem þar véluðu um. Það er ekki öfund af minni hálfu hvað varðar athygli þá sem ræða formanns Samfylkingarinnar hefur fengið. Ég er ekki hallur undir þær kenningar amerískar að vont umtal sé betra en ekkert svo að það sé algerlega á hreinu. Ég öfunda formann Samfylkingarinnar og Samfylkinguna alla ekki af sviðsljósinu sem landsfundur þeirra er í að þessu leyti. En það er auðvitað ekki mitt að tjá mig um það. Ég hóf ekki þessa umræðu. Ég tek það fram. Það má gjarnan koma fram að ég hef beðist undan því að tjá mig um nákvæmlega þessa sömu atburði við fjölmiðla á meðan helgin gekk af því að ég reyni að halda í heiðri þá reglu að við formenn stjórnmálaflokkanna séum ekki að blanda okkur í innri mál hvers annars akkúrat þegar atburðir af þessu tagi ganga yfir. En fjölmiðlar og umræðan í þjóðfélaginu hefur alveg hjálparlaust af okkar hálfu greinilega fengið sína upplifun af því sem þarna fór fram. Við erum ekki endilega talsmenn þess að færa aftur í opinbera eigu hluti sem eru það ekki í dag. Við erum hins vegar mjög einörð í andstöðu okkar við að færa út landamæri markaðarins og færa þau inn í sjálfan kjarna velferðarþjónustunnar. Það er alveg á hreinu og þegar í hlut eiga almannaþjónustufyrirtæki af tagi Landssímans sem búa við náttúrulega einokun þá horfum við á reynsluna og hvernig það hefur gefist t.d. annars staðar að fara út í breytingar af því tagi sem hér eru fyrirhugaðar. Við sjáum ekki annað en þar hafi menn yfirleitt farið hinar mestu ófarir og þá viljum við draga dám af því. Við viljum reyna að forðast það að við hér uppi á Íslandi þurfum að gera mistök sem aðrir hafa gert á undan okkur og lært af.

Virðulegi forseti. Af því að við ræddum um þessar breiðu línur og hugmyndafræði sem hv. þingmenn og einstakir flokkar standa fyrir þá átti ég kannski von á því að við gætum dregið fram að einhverju leyti línu þessum efnum. Nú er það einfaldlega þannig, eins og hv. þm. komst að orði, að landamæri markaðarins hafa færst út. Í dag eru markaðslausnir notaðar á ákveðnum sviðum. Það má t.d. nefna einkarekstur, sjálfseignarstofnanir og ríkisrekstur. Það má nefna ýmis rekstrarform sem eru til staðar. Þá skil ég hv. þm. þannig að lína hans flokks eða sú hugmyndafræði sem hann byggir á sé sú að þetta verði ekki víkkað frekar út en það er í dag en hann sætti sig þá við það fyrirkomulag væntanlega eins og skipan mála er í dag. Ég skil hv. þm. þannig. En í því eru náttúrlega fólgnar ákveðnar andstæður því mjög erfitt verður að átta sig á því hver lína flokksins er ef hann er í raun að tala um blandað fyrirkomulag á þessu öllu saman án þess að kannski sé hægt að finna nokkra línu í þeim efnum.

Frú forseti. Þetta sýnir nú hvaða víddir svona umræða getur tekið á sig. Nú er þetta farið að snúast um það að ég útskýri í andsvari stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í heilbrigðismálum fyrir hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni. En upphaf umræðunnar voru þessi grundarvallarhugmyndafræðilegu atriði og tíðindin af landsfundi Samfylkingarinnar. Við drögum mörkin að mörgu leyti þar í mínum flokki að við viljum ekki hleypa einkarkestri sem rekinn er í hagnaðarskyni innar í kjarna heilbrigðisþjónustunnar og undirstöðu velferðarþjónustu en nú er. Það er grundvallarmunur á þeim rekstri sem sjálfseignarstofnanir og stofnanir sem ekki eru reknar í ágóðaskyni, starfsemi sem félagasamtök hafa með höndum og hinu að einkaaðilar sem stofna fyrirtæki til þess að græða á þeim peninga fái heilbrigðisþjónustuna sem vígvöll. Það er það fyrst og síðast sem ber að varast og allt sem á eftir fylgir. En þá leggja menn af stað inn á braut sem við vitum hvar endar ef hún er gengin til enda, í tvöföldu amerísku kerfi með tilheyrandi mismunun. Það viljum við ekki. 
            

Virðulegur forseti. Ég verð vegna allrar þeirrar umræðu sem hefur orðið um landsfund Samfylkingarinnar í þessari umræðu um Símann að lesa upp úr samþykktri stjórnmála\-ályktun landsfundarins um einmitt þessi mál sem hafa verið hér til umræðu, þ.e. úr í heilbrigðiskaflanum. Stjórnmála\-ályktunin hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Samfylkingin vill beita sér fyrir framtíðarlausn í heilbrigðismálum þjóðarinnar þar sem nýjar leiðir og fjölbreyttari rekstrarform, svo sem þjónustusamningar og einkaframkvæmd, eru skoðuð,`` --- eru skoðuð. Þetta eru rekstrarform sem þegar eru í heilbrigðisþjónustunni --- ,,án þess að missa sjónar af þeirri stefnumörkun flokksins að allir hafi jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag. Samfylkingin hafnar einkavæðingu í velferðarkerfinu.`` Þetta er hluti úr samþykktri stjórnmálaályktun Samfylkingarinnar frá landsfundinum sem lauk í gær. Ég vil að menn hætti nú hér að tala endalaust um einhverjar túlkanir út og suður hvort sem það er stjórnmálamanna eða fjölmiðlamanna. Þetta er ályktunin eins og hún var samþykkt á fundinum

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. kærlega fyrir upplýsingarnar og þær tilraunir til að hjálpa okkur til dýpri skilnings á því sem þarna raunverulega gerðist sem í því voru fólgnar. Það er að vísu skaði að hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndur hefur ekki verið hér á síðari spretti umræðunnar til þess að útskýra ræðu sína. Mér sýnist þetta dálítið vera farið að snúast um það hvort gildi, ræða formanns eða ályktun landsfundarins, þó formlega sé náttúrlega ljóst að samþykktin er sterkari orðum formannsins ef þar er mismunur á. Að vísu hafa komið af því fréttir að eitthvað hafi verið samþykkt þarna fyrir misskilning eins og t.d. afnám verðtryggingar á húsnæðislánum þannig að kannski skolast þetta nú eitthvað til. Þarf þá orðið það sem kallað var í öðru samhengi kremlarlóga til þess að ráða í hlutina, þ.e. hvað raunverulega var þarna sagt og gert og hvað gildir. 
             Ég ætla ekki að fara dýpra eða lengra út í það en þakka hv. þm. fyrir þennan upplestur sem var til þess fallinn að skýra málið.

Frú forseti. Ég ætla bara að leiðrétta það sem kom fram í andsvari nú. Það var ekkert samþykkt á landsfundinum fyrir mistök. 

Frú forseti. Enn tek ég það fram að hugur minn stendur ekki til þess að túlka eða afflytja á nokkurn hátt það sem þarna gerðist enda er það ekki mitt hlutverk. En svo vill til að ég var að hlusta á kvöldfréttir Ríkisútvarpsins áðan og þar voru viðtöl við hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formann Samfylkingarinnar, annars vegar og varaþingmanninn Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttir, varaformann Samfylkingarinnar, hins vegar. Þar lét sú síðarnefnda að því liggja að kannski hefði nú eitthvað skolast til í afgreiðslu þessa máls hvað varðaði afnám verðtryggingar á húsnæðislánum. En síðan var viðtal við formann Samfylkingarinnar Össur Skarphéðinsson sem bar það til baka með mjög svipuðum hætti og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir gerði hér áðan. Vonandi er þá enginn misskilningur þar á ferð og menn hafa samþykkt það sem þeir ætluðu að samþykkja og ekki annað.

Virðulegi forseti. Þetta er umræða um lítið lagafrv. sem hæstv. forsrh. hefur flutt. Hún hefur þróast út í venjulega eldhúsdagsumræðu og stendur enn núna þegar klukkan er að verða sjö og menn orðnir svangir og vilja fara að komast í kvöldmat. Ég ætla aðeins að draga kvöldmatartímann og fara inn í þessa umræðu vegna þess að hún hefur verið um margt skemmtileg og ýmislegt annað hefur verið rætt en þetta litla frv. segir til um. Eins og hér hefur komið fram er frv. þannig að við þingmenn Samfylkingarinnar getum stutt það enda hafa þingmenn Samfylkingarinnar áður flutt svona frv. um að flytja málið frá samgrn. til fjmrn. Ekkert nema gott eitt er um það að segja. Það er ekki stórmál. En þetta litla mál hefur sem sagt spunnið upp á sig og ýmislegt annað verið hér rætt. Umræðan hefur því eiginlega spunnist út í hálfgerðan eldhúsdag og ber náttúrlega að þakka sérstaklega fyrir það að hér skuli þessi mánudagsumræðutími á hinu háa Alþingi að mestu snúast um landsfund Samfylkingarinnar. Það er kannski eðlilegt vegna þess að þetta var í sjálfu sér mjög merkilegur fundur. Þannig er það oft að þegar stjórnmálaflokkar halda landsfund þá er umræða mikil í framhaldi af því. Það er t.d. enn þá mikil umræða um landsfund Sjálfstfl. sem var haldinn fyrir kosningar og þá á ég við um samþykkt um línuívilnun sem hefur tröllriðið þessu þjóðfélagi hingað til, þ.e. hvað þar var sagt og hvað ekki. Þar voru líka boðaðar miklar skattalækkanir sem átti að kynna strax á fyrstu dögum þingsins. Þær skattalækkanir hafa hins vegar snúist upp í skattahækkanir. Þriðja málið á hinu háa Alþingi á þessu þingi snerist um skattahækkun upp á einn milljarð frá hæstv. ríkisstjórn. Ég á við bensínskattinn og þungaskattinn. Síðan fá aftur aðrir flokkar mikla umræðu fyrir að halda sig langt aftur í fortíð. Þeir samþykkja ýmsa hluti og vilja halda sig við hluti sem eru löngu löngu komnir á öskuhauga í öðrum löndum en eru hér hafðir í hávegum. Ég á við ýmsar samþykktir Vinstri grænna. Ég verð bara að játa að ekkert kemur upp í huga minn núna hvað framsóknarmenn hafa verið að samþykkja upp á síðkastið. En það kannski skiptir ekki máli vegna þess að þegar aðalflokkurinn, Sjálfstfl., hefur ályktað eitthvað þá kemur B-deildin yfirleitt þar á eftir. Það hefur líka komið inn í umræðuna hvort selja eigi Símann, hvenær og á hvaða verði. Sú umræða fór öll fram þegar það var rætt. Var það ekki bara á síðasta þingi fyrir kosningar? Það var mikil umræða hér um sölu Símans og ég tók þátt í henni þá. Skoðun mín hefur ekkert breyst síðan þá. Ég sat þá í hv. samgn. Ég var þeirrar skoðunar að það eigi þegar markaðsaðstæður eru góðar að selja samkeppnishluta Símans og ég var þeirrar skoðunar að það eigi að skilja grunnnetið frá og ekki selja það. Afstaða mín hefur ekki breyst. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram, bara rétt til að árétta það, að rétti tíminn til að selja Símann hefur ekki komið hingað til. Ef til vill misstu menn af því tækifæri þegar uppgangurinn var sem mestur í þessum geira og símafyrirtæki úti seldust á háu verði. En það hefur kannski komið í koll mörgum fyrirtækjum þar á eftir og e.t.v. neytendum í hærri gjöldum. Ef til vill má líka horfa á það þannig að það hafi verið gott að hann seldist ekki vegna þess að það hefði getað komið í hausinn á okkur sem búmerang til baka í hærri gjöldum. Hvenær þessi tími kemur veit ég ekki. En ég tók eftir því áðan hjá hæstv. forsrh. sem flytur þetta mál fyrir hönd sinnar ríkisstjórnar hvort --- ég ætla ekki og get ekki haft það nákvæmlega eftir --- hvort það er fyrir áramót eða á næsta ári. Hvenær sá tími kemur veit ríkisstjórnin ein og e.t.v. hafa einhverjir tjáð áhuga sinn á því að kaupa Landssímann og það er þá auðvitað á borði ríkisstjórnar hvenær það verður gert. En ég hygg og vona að allir hafi sömu skoðun á því að þegar selt verður þá fáist gott verð og ekki verði selt á neini brunaúsölu eins og leit út fyrir á sínum tíma þegar sala Símans og það söluferli var eiginlega tekið til baka. Ég ætla svo að segja, herra forseti, um þetta að ég hef ákveðna skoðun á því hvað eigi að gera við þá peninga sem koma inn fyrir sölu Símans, a.m.k. stóran hluta. Ég held að þegar við Íslendingar seljum Símann, sem hefur verið byggður upp fyrir rekstrarfé almennings í landinu sem hefur borgað misjafnlega mikil símagjöld og vafalaust alltaf allt of mikil að því er fólki finnst, eigum við hiklaust að leggja þá peninga í að byggja nýjan landspítala. Með öðrum orðum, seljum Landssímann og byggjum landspítala. Þá held ég að hluti af þeim peningum sem fyrir Landssímann komi renni virkilega til góðs málefnis, mjög brýns málefnis, þ.e. að byggja við Landspítalann, enda skilst mér að flestir séu á því að byggja þar virkilega vel við þannig að setja megi alla starfsemi Landspítalans undir eitt þak. Ég hygg að það hái starfsemi Landspítala -- háskólasjúkrahúss mjög í dag að vera í tveimur aðskildum húsum. Mig langar að taka dæmi: Hjartadeild er rekin á öðrum staðnum en lungnadeild á hinum. Auðvitað sjá allir að þetta getur ekki gengið. Ég held að rétti tímapunkturinn fyrir okkur Íslendinga til að bæta úr ástandinu --- þetta kostar jú töluvert mikla fjármuni --- sé þegar við seljum Landssímann. Þess vegna vildi ég koma þessu sjónarmiði mínu og hugmyndinni hér á framfæri. Þá held ég að meiri sátt mundi skapast í þjóðfélaginu um sölu Landssímans, þ.e. ef peningarnir yrðu notaðir beint til að byggja jafngott og -mikið húsnæði eins og þarf yfir Landspítalann, og þá til langrar framtíðar þannig að allt geti verið þar undir einum og sama hattinum. Þá kem ég að því sem ég nefndi áðan um sölu Landssímans: Á að selja grunnnetið frá eða ekki? Við í Samf. fluttum tillögu um það sem stjórnarliðar felldu á síðasta þingi. Við það situr. Við vöruðum þá við ýmsum þáttum sem margir hverjir hafa komið á daginn og sannast að hefur ekki verið gert, og hvernig verður það þá þegar búið verður að selja grunnnetið til einkaaðila? Ég er mjög ánægður með að hæstv. samgrh. sitji hér við þessa umræðu og jafnframt ráðherra byggðamála, hæstv. viðskrh., sem situr hér líka og er viðstödd þessa umræðu. Þetta snýst nefnilega að töluverðu leyti um byggðamál. Það var mikið rætt og gagnrýnt þegar lögunum um Landssímann var breytt og sala heimiluð að grunnnetið færi með. Þá var það dregið mjög í efa að einkavætt fyrirtæki eða það fyrirtæki sem fengi Símann mundi ekki standa sig og þjóna hinum dreifðu byggðum landsins hvað varðaði t.d. að leggja ljósleiðara. Og nú hefur það skeð á því ári sem liðið er að Landssíminn hefur ekki staðið sig í stykkinu gagnvart ýmsum byggðarlögum og skal ég hér nefna enn á ný Raufarhöfn og Kópasker sem enn þá eru þannig í sveit sett að þau fá ekki að taka þátt í þessari byltingu sem hefur átt sér stað, með öðrum orðum var ljósleiðari ekki lagður til þeirra. Í svari hæstv. samgrh. til mín á síðasta þingi var það talið allt of dýrt en áætlað er að það kosti í kringum 32 millj. kr. Það kemur líka í ljós að sjónvarpsstöðvar á Íslandi eru með miklar hugmyndir um stafrænt sjónvarp, að fara bara upp í gervihnetti og kasta sjónvarpsefni sínu þannig fram. Eftir þeim upplýsingum sem ég fékk um helgina þar sem þetta var rætt mikið hjá ákveðnum hópi manna. Það sem stendur framkvæmdinni fyrir þrifum er hversu dýrt ljósleiðarasambandið hjá Landssímanum er. Þegar þetta er svona núna hjá ríkisfyrirtækinu, þó að það sé háeffað, Landssímanum, hvernig verður það þá þegar einhverjir aðrir aðilar eru búnir að komast yfir fyrirtækið og gera kannski öðruvísi arðsemiskröfur? Eitt í viðbót ætla ég að nefna sem ég ætla svo að tengja saman við Raufarhöfn og Kópasker, virðulegi forseti. Í Hrísey hafa menn ekki getað tekið þátt í þeirri byltingu sem hefur átt sér stað, menn sitja eftir og fá ekki að njóta sama hraða, ef svo má að orði komast, í ljósleiðara og öðru eins og allir vilja hafa í dag. Hygg ég að þingmenn geti hugsað aftur í tímann þegar þeir voru með minni hraða á heimastöðvum sínum til þess að ná m.a. í gögn frá Alþingi og til þess hraða sem þingmönnum er boðið upp á í dag. Í Hrísey hefur sem sagt verið gerð tilraun af einkaaðila til þess að netvæða, ef svo má að orði komast, eyjuna á nútímalegan hátt. Þar eru sett upp ákveðin tæki sem kasta geisla sínum upp í gervihnött sem fer síðan til Ítalíu og frá Ítalíu til Íslands í gegnum ljósleiðara --- og gæti þess vegna verið að sækja einmitt núna umræður frá Alþingi, hvað á dagskrá Alþingis verður í dag eða hvað hæstv. forsrh. hefur sagt í umræðunni í dag. Síðan fer þetta sömu leið til baka, þ.e. í ljósleiðara frá Íslandi til jarðstöðvar á Ítalíu, þaðan upp í gervihnött og frá gervihnetti norður til Hríseyjar. Og viti menn, stofnkostnaður við þennan búnað var í kringum 1.400 þús. kr., ekki meira en það. Þeir notendur sem taka þetta þurfa að vísu að greiða allan kostnaðinn sjálfir. Það sem meira er: Hríseyingar fá út úr þessu miklu meira, hraðara og betra samband en ADSL-tengingar sem við erum jú að reyna að koma í sem flest byggðarlög landsins í dag. Annað sem er ekki síður merkilegt: fyrir miklu minni pening. Þetta er merkileg tilraun sem einstaklingar eru að gera í Hrísey fyrir eigið fé en ekki, eftir því sem ég best veit, með neinni þátttöku Landssímans eins og auðvitað er gert annars staðar. Og þá kemur að því að ræða um það hvernig menn ætla í framtíðinni að þjóna íbúum norðausturhorns landsins, þ.e. Raufarhöfn og Kópaskeri. Eins og ég sagði áðan --- gott að hæstv. ráðherra byggðamála er hér --- hefur það verið mikið umkvörtunarefni íbúa á Raufarhöfn í framhaldi af erfiðleikum sem þar sköpuðust í fiskvinnslu og með uppsögnum á fólki. Með skipun nefndar ráðherrans til að ræða um málefni Raufarhafnar stendur þar upp úr að vonandi leysist aðalmálið, þ.e. fiskvinnslan, og Raufarhafnarbúar eru heppnir að hafa fengið ungan athafnamann frá Húsavík þar í lið með sér --- en umkvörtunarefni sveitarstjórnarmanna á Raufarhöfn er það að ekkert hafi gerst í þessum málum sem ég nefni hér, að tengja Raufarhafnarbúa og Kópaskersbúa á nútímalegan hátt við netsamband. Þetta man hæstv. ráðherra að var rætt hér um daginn. Nú ætla ég að stytta mál mitt vegna þess að það er komið of langt fram í matartímann en í framhaldi af þessu spyr ég hæstv. samgrh., sem heiðrar okkur hér með nærveru sinni í þessari umræðu þó að hann flytji ekki þetta mál, hvort hann vilji beita sér fyrir því að Landssíminn taki á í þessum efnum, bæði hvað varðar Hrísey, Raufarhöfn og Kópasker, og athugi hvort Landssíminn geti aðstoðað við að taka þessa tækni upp á þessum stöðum. Ef þetta verður til þess að Landssíminn geti kannski sparað sér 30 millj. kr. við að leggja ljósleiðara á þessa staði held ég að það sé þess virði að skoða það. Virðulegi forseti. Þetta er náttúrlega allt annað en við erum hér að ræða um, þ.e. að færa hlutabréfið frá hæstv. samgrh. til hæstv. fjmrh. --- eða frá mér séð frá hægri hönd til vinstri handar, skipað á ráðherrabekknum. En ég vildi nota tækifærið og nefna þetta hér vegna þess að umræðan, eins og ég segi, hefur verið mjög mikil um grunnnetið og aðra þætti og ég hef gert það viljandi að lengja hana ekki með því að ræða um heilbrigðismál og þá umræðu sem heilbrigðismálakafli háttvirts formanns Samf., Össurar Skarphéðinssonar, fékk á landsfundinum. En þetta vildi ég spyrja út í um leið og ég endurtek að ég er sammála þessu litla frv. sem hér er flutt. Það er mjög gott og gaman að geta stutt frv. frá ríkisstjórninni en ég spyr út í þetta atriði og vænti þess að hæstv. samgrh. tjái sig um það eða hæstv. ráðherra byggðamála og að við fáum að heyra hvernig Landssíminn mundi standa sig í þessu og hvort þetta mál verði klárað áður en að sölu Landssímans kemur.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristján L. Möller spyr um tiltekin atriði í fjarskiptum á norðausturhorni landsins. Ég vildi fyrst segja að ég mun væntanlega svara þessu nánar í vikunni þannig að það er best að bíða eftir því að tækifæri gefist til þess að taka þá skriflegu fyrirspurn sem er á dagskrá um þessi efni. Ræða hv. þm. var hins vegar merkileg að því leyti að hún segir okkur hvers vegna það er ekki skynsamlegt að skilja grunnnet Símans eftir í ríkiseign. Þróunin er svo ör, eins og sést af þeirri tækni sem hann var að lýsa, að við getum staðið frammi fyrir því sem menn kannski hafa óttast, sumir hverjir, að grunnnetið yrði ekki eins notadrjúgt í framtíðinni, bara alveg í næstu framtíð, eins og það er í dag. Allar spár ganga út á það að farsímakerfið og stafræna tæknin leysi mjög mikið af þessu af hólmi, leysi tæknivandamálin. Það er hins vegar ekkert nýtt sem hv. þm. vekur athygli á að verið sé að nýta í Hrísey. Hér uppi í Borgarfirði hefur þessi tækni verið notuð einmitt í þröngum dölum og á afskekktum stöðum þar sem erfitt er að nýta ljósleiðaratæknina til þess að koma samböndunum á. Ég er alveg sannfærður um að samstarf símafyrirtækjanna, hvort sem er Landssímans eða annarra símafyrirtækja, og sveitarfélaga eða einkaaðila og notenda símkerfanna getur orðið á þann veg að nýta þessa tækni og koma okkur þannig miklu fyrr í samband en með hefðbundnum koparleiðslum og ljósleiðaratækninni. Þetta sem hv. þm. vakti hér athygli á á sér heilmikla möguleika, að ég tel, og ég treysti símafyrirtækjunum til að nýta sér þetta.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir þetta svar hans þó að ég geri mér ekki alveg grein fyrir því hvort þetta mál hafi verið í fyrirspurnaformi og komi kannski fyrir á miðvikudag. Það er þá eitthvað sem hefur farið fram hjá mér. Engu að síður er það rétt sem hæstv. ráðherra segir, þetta virðist vera notað í nokkrum skólum. Hann nefnir hér skóla sem ég þekki ekki en ég veit um aðra skóla sem nota þessa tækni. En þá má eiginlega spyrja hæstv. ráðherra út í það hvers vegna ekki hafi verið farið af stað með að kanna þessa tækni gagnvart Raufarhöfn og Kópaskeri sem við höfum oft rætt um og eru staðir sem kannski sitja hvað mest eftir hvað þessa byltingu varðar. Hitt atriðið sem ráðherrann nefndi um að þetta væri rökstuðningur fyrir því að selja grunnnetið með --- það er ekkert sem segir það, virðulegi forseti, að grunnnetið í eigu ríkisins, eins og vegakerfi landsins, skuli ekki taka þátt í þeirri byltingu sem á sér stað í þessum efnum. Það er ekki þar með sagt að ríkisapparat sem ætti grunnnetið þyrfti endilega að sitja eftir og gera ekki neitt, ekki frekar en að ríkisapparatið sem á vegi landsins taki þátt í byltingunni við að malbika, byggja upp vegi og annað slíkt. Ríkisvaldinu er alveg treystandi til að taka þátt í þeim byltingum sem eiga sér stað. En það má kannski líka snúa spurningunni við, hæstv. forseti, og segja: Er þá ástæða til að vera að plata einhvern annan til að kaupa þetta grunnnet? 
            

Virðulegi forseti. Það er ekki verið að plata neinn til þess að kaupa köttinn í sekknum, fjarri því. En tæknin er að breytast mjög hratt og því er spáð að símanotkunin færist yfir á farsímakerfin en gagnaflutningarnir nýti sér ljósleiðaratæknina og koparinn í jörðu. Það eru allar líkur á því að enn um sinn, að sjálfsögðu, verði símkerfið afar mikils virði vegna vaxandi notkunar gagnaflutninga. En þá kem ég að því sem hv. þm. nefndi af því að hann klifar stöðugt á því að það eigi að aðskilja netið. Við skoðuðum þetta afskaplega vel og fengum sérfræðinga til þess að meta stöðuna og það voru alveg ótvíræð ráð sérfræðinga sem við treystum og einkavæðingarnefndin lét vinna þetta verk, að aðskilja þetta ekki. Það væri svo flókið að greina frá annars vegar lagnakerfið og tölvurnar í símstöðvunum að það væri ekkert vit í að gera það. Og það sem við gerðum í þinginu til þess að koma til móts við áhyggjur manna var að tryggja þetta í löggjöf sem gerir kröfu um aðgang að þessu kerfi. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sem fór vandlega yfir þetta í samgn. ásamt Kristjáni L. Möller veit að löggjöfin um aðgang að neti er mjög skýr og ströng og símafyrirtækin sem eru markaðsráðandi geta ekkert undan því vikist að hleypa öðrum símafyrirtækjum að grunnkerfunum. Þannig tryggjum við hagkvæmni og komum í veg fyrir það að byggja upp margfalt grunnkerfi í landinu og í því felast hagsmunir neytenda.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta nema að hér hefur komið fram, sem við erum sennilega ekkert ósammála um, að gagnaflutningar munu nota ljósleiðara og kopar í jörðu í framtíðinni og áfram þó svo að símatæknin breytist mikið. Á ráðstefnu sem haldin var á Ítalíu fyrir um hálfum mánuði kom fram --- þó að ég sé ekki með alveg á hreinu niðurstöður þaðan en mér hefur verið sagt óljóst frá því sem þar gerðist --- að hreyfingin sé í þessa veru og tæknin að breytast svo hratt að það verði margt orðið úrelt innan eins árs sem við teljum vera sjálfsagðan hlut í dag. En það er líka sem dæmi um hvað þetta breytist hratt að þegar við vorum að ræða sölu Símans á sínum tíma og ég og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sátum í samgn. fyrir hönd Samf. þá fengum við m.a. til okkar aðila sem lýstu því mjög greinilega hvernig Landssíminn notaði sér markaðslega yfirburði og notaði sér aðstöðu sem hann hafði gagnvart línum í jörðu og grunnnetinu til þess að koma í veg fyrir samkeppni. Nefnd voru dæmi þar sem aðilar aðrir en Landssíminn voru að bjóða þjónustu sína til fyrirtækja. Þeir þurftu um leið að kanna hvaða leið væri hægt að fara í jörðu eða í lofti í gegnum Símann. Og viti menn hvað gerðist? Yfirleitt komu fulltrúar frá Símanum daginn eftir og buðu svipaða þjónustu. Sem betur fer er þetta nú liðið og það er dæmi um það hvað þetta gengur hratt fyrir sig. En ég vildi bara ítreka og segja það, og bíð þá eftir þeirri fyrirspurn sem hér liggur fyrir, ef ég hef skilið hæstv. ráðherra rétt að þessu verði svarað þar og þá munum við taka þátt í þessari umræðu sem ég hef verið að nefna gagnvart Raufarhöfn, Kópaskeri og kannski fleiri stöðum á landinu, en ég hvet til þess vegna þess eins og áður segir að hér sitja ráðherrar bæði samgöngumála og byggðamála og hæstv. forsrh., áður en við förum í mat, að þetta verði tekið upp í ríkisstjórn og hvort það er ekki athugandi að leysa strax málefni þessara byggðarlaga sem ég hef hér gert að umræðuefni á þann einfalda hátt sem mér virðist að hægt sé að gera.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um vátryggingarsamninga sem er 204. mál þingsins á þskj. 215. Frv. þetta var lagt fram á seinasta þingi en hlaut þá ekki afgreiðslu og er lagt fram óbreytt að nýju. Vil ég fyrst, hæstv. forseti, rekja stuttlega forsögu frumvarpsstarfsins og undirbúnings þess. Löggjöf um vátryggingar og vátryggingarstarfsemi er í meginatriðum tvíþætt. Annars vegar eru reglur um vátryggingarsamninga, þ.e. um réttarsambandið milli vátryggingartaka og vátryggingafélags. Hins vegar eru reglur, opinbers réttar eðlis, um vátryggingafélög, stofnun þeirra og skilyrði fyrir því að þau hafi starfsleyfi og um eftirlit með þeirri starfsemi. Löggjöf um starfsemi vátryggingafélaga hefur nýlega verið endurskoðuð og breytt í ýmsum atriðum í takt við kröfur nýrra tíma. Nú gilda lög nr. 60/1994, um vátryggingastarfsemi, með síðari breytingum, og lög nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi Frv. það sem hér er til umræðu varðar réttarsambandð milli vátryggingartaka og vátryggingafélags. Eitt megineinkenni vátrygginga er að þeirri áhættu sem einstaklingur eða lögaðili býr við er dreift milli fleiri aðila sem allir búa við sömu eða sams konar áhættu. Þörf fyrir að takmarka eða útiloka hættu á fjárhagslegu tjóni að því marki sem unnt er að fullnægja með vátryggingum hefur lengi verið fyrir hendi en hefur vaxið með viðgangi umfangsmikils atvinnurekstrar, tæknivæðingar og hvers konar tækjavæðingar í atvinnurekstri og í lífi einstaklinga. Aukin hagsæld og eignasöfnun eykur einnig þörf fyrir þá fjárhagslegu vernd sem vátryggingar geta veitt. Mikilvægt er því að lagaumhverfi vátryggingarmarkaðarins sé með þeim hætti að settar séu leikreglur sem bæði séu þeim sem starfa á markaði til hagsbóta og viðskiptamönnum þeirra. Frv. þetta er að meginefni til samið af nefnd sem forveri minn skipaði í mars árið 1999. Til þess að leiða starfið var fenginn Viðar Már Matthíasson lagaprófessor og skilaði nefndin frumvarpsdrögum sumarið 2002. Nokkrar ástæður lágu til þess að talið var nauðsynlegt að ráðast í að semja frv. til nýrra laga um vátryggingarsamninga. Í fyrsta lagi eru gildandi lög frá 1954 byggð á samnorrænni lagasmíð frá þriðja tug síðustu aldar. Á þeim tíma var öll umgjörð og umhverfi vátrygginga mun einfaldari en síðar varð. Ýmsar vátryggingargreinar sem síðar hafa orðið algengar voru ekki eða lítt komnar fram á sjónarsviðið. Það vantar í lögin frá 1954 ýmis þau ákvæði sem taka hefur þurft á vegna þróunar vátryggingarmarkaðarins og síðast en ekki síst hefur þróun löggjafar um samskipti neytenda og fyrirtækja öll hnigið í þá átt að auka vernd neytenda. Þá má bæta því við að annars staðar á Norðurlöndunum hefur almennt átt sér stað endurskoðun á lagaumhverfi vátryggingarsamninga og byggir frv. þetta á norskum lögum um sama efni. Vegna þess hversu umfangsmiklar breytingar frumvarpshöfundar lögðu til og í ljósi þess hversu margir kynnu að hafa áhuga á efninu var ákveðið að setja frumvarpsdrög nefndarinnar á heimasíðu ráðuneytisins. Jafnframt var fjölmörgum aðilum ritað bréf til kynningar á efni frumvarpsdraganna. Allmargir sendu ráðuneytinu athugasemdir og ábendingar. Óskað var eftir því að frumvarpshöfundar færu yfir aðsendar athugasemdir og gerðu þeir ýmsar breytingar á texta frv. af þeim sökum. Frv. var síðan búið í endanlega mynd af sérfræðingum ráðuneytisins. Frumvarpið er í fjórum hlutum. Í fyrsta hluta þess eru reglur um skaðatryggingar, en það eru þær vátryggingar sem einkum er ætlað að bæta raunverulegt fjárhagslegt tjón sem kann að verða á hlut, réttindum eða öðrum hagsmunum hins vátryggða og í samræmi við þá grundvallarreglu í skaðatryggingum að enginn eigi að geta hagnast á vátryggingunni. Til skaðatrygginga teljast m.a. eignatryggingar, rekstrarstöðvunartryggingar og ábyrgðartryggingar. Skaðatryggingar eru venjulega skilgreindar neikvætt, þ.e. sem þær vátryggingar sem ekki teljast til persónutrygginga. Í öðrum hluta frumvarpsins eru reglur um persónutryggingar, en það eru vátryggingar sem vernda eiga hagsmuni sem felast í lífi manna eða heilsu. Til persónutrygginga teljast líftryggingar, slysatryggingar og sjúkratryggingar. Í þriðja hluta frumvarpsins eru nokkrar almennar reglur og í fjórða hluta eru gildistökuákvæði og ákvæði um breytingar á öðrum lögum. Megineinkenni frumvarpsins er að það hefur að geyma reglur um almenn atriði sem varða skaðatryggingar og persónutryggingar. Í því eru ekki tillögur um reglur er varða einstakar tegundir skaðatrygginga nema að því marki sem nauðsynlegt þykir að mæla fyrir um réttarstöðuna í ábyrgðartryggingum og hópvátryggingum á þessu sviði, svo og einstök sérákvæði. Ekki eru þannig gerðar tillögur um sérstakan kafla um sjóvátryggingar eða búfjártryggingar eins og gert er í gildandi lögum heldur gilda reglur frumvarpsins um þessar tegundir skaðatrygginga eins og aðrar og mæla þannig fyrir um lágmarksvernd vátryggingartaka við gerð og framkvæmd vátryggingarsamninga á þessum sviðum. Eins og áður segir voru norsku lögin um vátryggingarsamninga sem tóku gildi 1. júlí 1990 nýtt sem fyrirmynd og er uppbygging frv. því í meginatriðum hin sama og uppbygging norsku laganna. Efnisskipan einstakra greina er einnig með svipuðum hætti, en um nokkur sérstök atriði er reglum þó skipað með öðrum hætti eða lagt til að lögfestar verði reglur sem ekki er að finna í norsku lögunum. Í athugasemdum með frv. er að finna fróðlega samantekt á þróun vátrygginga frá dögum Hammúrabís Babýloníukonungs og til okkar daga. Ætla ég ekki að rekja þá sögu nánar en get þó ekki stillt mig um að geta merkilegs framtaks í Norður-Þingeyjarsýslu á sviði vátrygginga en árið 1885 voru stofnuð fyrstu samtök til vátryggingar nautpenings, a.m.k. frá þjóðveldisöld en þetta var Kýrábyrgðarfélag Keldhverfinga. Stofnendur félagsins voru konur og konur munu alla tíð hafa staðið að því félagi og stjórnað því, en ekkjumenn munu þó einnig hafa verið gjaldgengir félagsmenn og munu einhverjir slíkir hafa verið í félaginu. Ekki var félaginu kosin stjórn fyrr en árið 1925, en fram til þess tíma var kjörin forstöðukona til eins árs í senn sem fór með alla stjórn félagsins. Iðgjaldið var fyrst í stað tvö pund af smjöri fyrir hverja kú félagsmanns, en árið 1906 var ákveðið að greitt skyldi iðgjald í peningum, 1,50 kr. fyrir hverja kú. Félagið bætti að hálfu það tjón sem eigandi varð fyrir er kýr drapst. Á starfstíma félagsins mun það hafa bætt um 60 kýr. Vegna búháttabreytinga og tæknivæðingar reyndist ekki grundvöllur fyrir starfsemi þess til frambúðar og mun það hafa hætt eiginlegri starfsemi fyrir lok áttunda áratugar síðustu aldar, en síðasta fundargerð þess mun vera frá árinu 1977. Félaginu hefur ekki verið slitið formlega. Mun ég nú, hæstv. forseti, fjalla um meginefni frv. og helstu nýmæli. Frumvarp þetta hefur að geyma almennar reglur um vátryggingarsamninga. Þær lúta einkum að þeim hluta vátryggingastarfsemi sem tekur til réttarsambandsins milli vátryggingafélagsins og vátryggingartaka eða hins vátryggða. Reglur þess eru því einkaréttarlegs eðlis að meginstefnu til. Reglur frumvarpsins tengjast öðrum réttarreglum um stofnun, framkvæmd og slit samninga. Réttarsamband vátryggingafélags og vátryggingartaka eða hins vátryggða lýtur því almennum reglum samningaréttar og kröfuréttar að því leyti sem ekki er sérstaklega mælt fyrir um annað í frumvarpinu. Af þessu leiðir að reglur frumvarpsins tengjast reglum laga nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, með síðari breytingum, og ýmsum öðrum sérlögum á þeim réttarsviðum sem nefnd voru. Auk þess eiga ýmsar almennar og óskráðar réttarreglur samninga- og kröfuréttar við t.d. um túlkun vátryggingarsamninga. Sú grundvallarbreyting er lögð til í frv. að ákvæði þess, verði það að lögum, verði ófrávíkjanleg en ekki frávíkjanleg eins og er um ákvæði gildandi laga frá 1954. Þetta felur í sér grundvallarbreytingu og helgast af því markmiði að treysta betur en gildandi lög réttarstöðu neytenda, þ.e. með því að veita þeim lágmarksvernd. Frá þessu eru gerðar undantekningar þegar í hlut eiga þeir sem hafa með höndum viðamikinn atvinnurekstur. Er ekki gert ráð fyrir því að slíkir aðilar njóti þeirrar neytendaverndar sem almennt er gengið út frá í frv. eiga þeir enda að hafa fulla burði til þess að semja sjálfstætt við vátryggingafélög um viðskipti sín. Þrátt fyrir það að reglur félagsins séu ófrávíkjanlegar leiðir það ekki sjálfkrafa til þess að ekki sé svigrúm til samninga við gerð og framkvæmd vátryggingarsamninga. Í fyrsta lagi er beinlínis tekið fram í ýmsum ákvæðum frumvarpsins að semja megi um tiltekin atriði. Í öðru lagi taka reglur frumvarpsins einungis til takmarkaðra þátta vátryggingarsamninga. Ekki er t.d. leitast við að setja því mörk gegn hvaða áhættu er vátryggt og í sjálfu sér er ekki amast við samningum um skýrar hlutlægar takmarkanir á ábyrgð vátryggingafélaga. Í þriðja lagi eru engin ákvæði um takmarkanir á ákvörðun iðgjalds eða með hvaða hætti er samið um hækkun þess, eða lækkun, ef því er að skipta. Svigrúm til samninga er því verulegt og í frumvarpinu er ekki að finna reglur sem takmarka ættu möguleika vátryggingafélaga til samkeppni þeirra á milli um viðskiptavini. Ég gat þess hér áðan að eitt megintilefni þess að ráðist var í samningu þessa frv. sé að það sé í takt við áherslu síðustu áratuga á aukna neytendavernd að tryggja betur en gert er í lögum frá 1954 lágmarksréttindi vátryggingartaka. Nefna má eftirfarandi atriði til stuðnings þeirri áherslu sem lögð er á vernd lágmarksréttinda vátryggingartaka og verður í því sambandi að hafa í huga þá meginreglu frumvarpsins að reglur þess eru ófrávíkjanlegar. Í fyrsta lagi eru ítarleg ákvæði í frumvarpinu um upplýsingaskyldu vátryggingafélaga og annarra sem koma fram fyrir þeirra hönd, einkum við gerð vátryggingarsamninga. Í lögunum frá 1954 eru ekki ákvæði um upplýsingaskyldu vátryggingafélaga, einungis um upplýsingaskyldu vátryggingartaka. Lýtur upplýsingaskylda sú sem lögð er á vátryggingafélög í frv. bæði að efni löggjafar, þegar við á, að atriðum sem varða vernd þá er vátrygging veitir og ráðgjöf um viðbótarvernd. Upplýsingaskyldan er fyrst og fremst virk við gerð vátryggingarsamnings, en einnig er mælt fyrir um takmarkaðri upplýsingaskyldu við endurnýjun hans. Þess ber einnig að geta í þessu sambandi að upplýsingaskyldu er ekki létt af vátryggingartakanum miðað við reglur gildandi laga. Hann verður að veita umbeðnar upplýsingar og á í sumum tilvikum að hafa frumkvæði að upplýsingagjöf, einkum um atriði er verulega þýðingu hafa fyrir mat félagsins á þeirri áhættu sem það undirgengst með vátryggingarsamningnum. Í öðru lagi er í frv. leitast við að ráða bót á einu mesta álitaefni sem tengst hefur framkvæmd laganna frá 1954, þ.e. hvaða mörk eigi að setja hlutlægum ábyrgðartakmörkunum, einkum þegar þær tengjast háttsemi hins vátryggða eða manna sem verða samsamaðir honum. Það er gert með því að skilgreina hugtakið varúðarreglur víðtækar en gert er í gildandi lögum, en einnig með því að vátryggingafélögunum er gert að upplýsa skýrlega í vátryggingarskírteini um hvaða varúðarreglur séu í samningnum sem leitt geti til takmörkunar á ábyrgð þess, auk þess sem ákvæði frv. bannar að félagið beri fyrir sig fyrirvara vegna brota á varúðarreglum ef ekki er við vátryggðan að sakast eða sök hans er óveruleg. Í þriðja lagi eru í frumvarpinu ýmsar reglur sem tryggja eiga lágmarksvernd vátryggingartaka eða hins vátryggða við framkvæmd vátryggingarsamnings. Margar þessara reglna eru í gildandi lögum, en til viðbótar koma ýmsar nýjar reglur. Í fjórða lagi vil ég sérstaklega nefna reglur um vátryggingarsamninga en efni þeirra er skipað með þeim hætti að vátryggingartaki hefur mikið svigrúm til þess að slíta samningnum, en miklar takmarkanir eru á heimildum félagsins til þess að slíta vátryggingarsamningi, ekki aðeins á vátryggingartímabilinu, heldur einnig við endurnýjun hans. Af þessum reglum leiðir að vátryggður á rétt á að halda vátryggingarvernd sinni, einnig við endurnýjun, nema sérstök rök réttlæti slit á samningnum. Í fimmta lagi eru ýmsar reglur í frumvarpinu um uppgjör vátryggingabóta, en í núgildandi lög skortir slíkar reglur að öðru leyti en því að þar er að finna nokkrar reglur um greiðslutíma vátryggingabóta. Þessar reglur frumvarpsins lúta að því innan hvaða marka félögin geti skuldajafnað vangoldnum iðgjöldum af tiltekinni vátryggingu eða vátryggingum við gjaldfallnar bætur. Eru settar takmarkanir við rétti til skuldajafnaðar sem eru þrengri en leiða mundi af almennum reglum. Einnig er að finna takmarkanir á heimildum félagsins til þess að skuldajafna bótagreiðslum til þriðja manns við kröfur sem það kann að eiga vegna vátryggingarinnar eða á hendur þeim sem greiðsluna á að fá. Í sjötta lagi eru ákvæði í frumvarpinu um mjög aukna vernd tjónþola þegar sá sem bótaskyldur er nýtur verndar ábyrgðartryggingar. Hin aukna vernd felst einkum í því að tjónþolinn á beinan rétt á hendur félaginu, þ.e. hann er ekki bundinn við það að beina kröfum sínum að hinum bótaskylda, þ.e. hinum ábyrgðartryggða, og leiða þær til lykta með samskiptum við hann. Leitast er við að tryggja einnig rétt þess sem er ábyrgðartryggður, þ.e. að því leyti að tjónþoli og vátryggingafélagið geti ekki gert tjón upp sín á milli án samráðs við hann þannig að bindandi sé fyrir hann. Í sjöunda lagi eru í frumvarpinu sérstakar reglur um hópvátryggingar, en engin ákvæði eru um slíkar vátryggingar í lögunum frá 1954. Réttarstaðan í hópvátryggingum getur verið flókin. Um er að ræða þrjá aðila, þ.e. félagið, vátryggingartakann og hina vátryggðu. Mikilvægt er að afmarkað sé hverjir teljist á hverjum tíma til hópsins og hvaða skilyrðum þurfi að vera fullnægt til þess að einhver teljist hluti af hópnum, svo og hvaða skilyrðum þarf að vera fullnægt til þess að sá sem telst til hópsins hætti að gera það. Þá er mikilvægt að tryggja að þátttakendur í hópnum fái nauðsynlegar upplýsingar um réttarstöðu sína, t.d. skilmála, breytingar á þeim o.fl. Þess vegna þarf að taka af skarið um það á hverjum sú skylda hvílir að miðla upplýsingum til hópsins. Þá þarf að slá því föstu á hverjum skyldan til að greiða iðgjaldið hvílir. Loks þarf að taka afstöðu til þess hvort heimila eigi þeim sem tilheyrir hópnum en hættir í honum af tilgreindum ástæðum að viðhalda vátryggingarvernd. Í áttunda lagi er lagt til í frumvarpinu að settar verði skorður við því að vátryggingafélög geti krafið þann sem óskar eftir persónutryggingu eða hefur óskað persónutryggingar, um nánar tilgreindar heilsufarsupplýsingar, þ.e. heilsufarsupplýsingar sem lúta að erfðafræðilegum þáttum. Eðlilegt er að slíkar takmarkanir séu settar. Ýmsir kostir eru tiltækir við skipan slíkra reglna, en í frumvarpinu er sett fram regla sem er sambærileg reglu um sams konar takmarkanir í dönskum rétti, en sú regla var sett þar í landi á árinu 1997. Engar sambærilegar reglur er að finna í lögunum frá 1954. Í níunda lagi eru í frumvarpinu reglur þar sem lagt er til að lögfest verði tilvist úrskurðarnefndar í vátryggingamálum og hvaða reglur eigi að gilda um hana og starfsháttu hennar. Vátryggingafélög hafa haft með sér samstarf um úrlausn ágreiningsmála er varða vátryggingar. Þá hefur verið samkomulag milli stjórnvalda, neytendasamtaka og vátryggingafélaga um starfrækslu úrskurðarnefndar á sviði vátryggingamála. Neytendur hafa því átt þess kost að afla skjótrar úrlausnar með ódýrum hætti um ágreining í slíkum málum. Eðlilegt er að grundvöllur úrskurðarnefndar í vátryggingamálum verði treystur með því að fastsetja í lögum að slík nefnd skuli vera starfandi. Verksvið nefndarinnar verður aukið verulega frá því sem nú er og réttur neytenda til að skjóta málum til úrlausnar með skjótum hætti því rýmkaður verulega. Ljóst má vera að mörg af þeim atriðum, sem talin hafa verið upp hér að framan, muni leiða til nokkurs kostnaðarauka fyrir vátryggingafélögin ef frumvarp þetta verður að lögum. Á móti kemur að gera má ráð fyrir að skýrari og ítarlegri reglur um ýmis atriði muni leiða til fækkunar ágreiningsmála og þar með til minni kostnaðar sem tengist þeim. Verður að telja að aukin neytendavernd sé samfélaginu til hagsbóta þegar til lengri tíma er litið. Hæstv. forseti. Frumvarp til laga um vátryggingarsamninga er mikið að vöxtum, tæpar 200 blaðsíður með athugasemdum. Má ljóst vera að í framsöguræðu sem þessari gefst aðeins tóm til þess að tæpa á helstu atriðum. Vegna þess hversu snemma þings mælt er fyrir frv. er það von mín að hv. þingmenn hafi gott tækifæri til þess að kynna sér efni þess. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskrh. fyrir ágæta framsögu eins langt og það nær. En eins og hæstv. ráðherra sagði þá er frumvarpið sem hér um ræðir mikið að vöxtum og vitaskuld ekki hægt að fara nákvæmlega yfir öll ákvæði þess eða þær stefnur og þau sjónarmið sem þar eru ríkjandi. Ég vildi þó til gamans nefna það, af því að Hammúrabí var nefndur til sögunnar í umræðunni og eins Þingeyingar, að ef ég man rétt úr fræðunum í háskólanum má upphaflega rekja vátryggingar til samstarfs bænda sem komu sér saman um, held ég á 11. öld, að koma sameiginlega að brunatjónum sem hugsanlega kynnu að verða í sveitinni. En hvar það var nákvæmlega man ég ekki, hvort ég geti hampað Þingeyingum eða einhverjum öðrum vegna þeirra afreka get ég lítið sagt um. Hins vegar, virðulegi forseti, er hér vitaskuld verið að ræða mjög merkilegt frumvarp sem tekur á stórum þáttum íslensks samfélags og ekki hvað síst er hér um mjög stórpólitískt frv. að ræða. Við þekkjum það mætavel að í gegnum tíðina hafa reglur þessa efnis ekki verið vátryggingafélögunum andhverfar, svo að ekki sé dýpra í árinni tekið. Það hefur ekkert með núv. hæstv. viðskrh. að gera, enda eru, ef ég man rétt, núgildandi reglur frá 1954, a.m.k. var það það sem ég fór yfir á sínum tíma. Það þarf kannski ekki að koma á óvart því að tryggingafélög og aðrir slíkir sem hafa jafnan mikið umleikis og mörg og stór verkefni, hafa haft veruleg áhrif í samfélaginu og hafa kannski öðrum frekar getað komið sínum sjónarmiðum á framfæri. Eins hafa þessi félög haft veruleg áhrif í öllum stjórnmálaflokkum, ég held að það þurfi ekki að draga þá í sérstaka dilka hvað það varðar. Þannig hafa þau átt mjög auðvelt með að koma sínum sjónarmiðum að. Því held ég að grundvallarútgangspunkturinn í meðferð þessa frv., en ég sit í hv. efh.- og viðskn., verði hvernig neytendavernd er best tryggð. Við höfum verið að ganga í gegnum það undanfarin missiri að vera að opna hér flesta markaði, auka við frelsið. Það hefur vitaskuld gefið mönnum tækifæri til þess að færa út kvíarnar á mörgum sviðum og kannski að mörgu leyti gert neytendum erfiðara um vik því þetta aukna frelsi hefur gert það að verkum að sérfræðingar standa jafnan betur að vígi. Það eru fleiri sjónarmið sem þarf að skoða, það eru fleiri möguleikar. Þar af leiðandi standa þeir sem vel eru að sér og eru sérfræðingar á þessum sviðum, betur að vígi í samningum, sérstaklega við einstaklinga. Því verðum við að fara mjög vandlega yfir það þegar við förum yfir þetta frv. hver staða einstaklinganna er. Eins þurfum við að velta því fyrir okkur við meðferð þessa frv. að þróun til að mynda vátryggingafélaga og eignarhald þeirra á Íslandi er að þau séu að færast nær viðskiptabönkunum. Við þurfum því að velta því upp hvort sú þróun kunni að hafa áhrif á það frv. sem við ræðum hér. Ég mun í þeirri meðferð sem fram undan er í efh.- og viðskn. leggja ríka áherslu á þessi atriði. Við munum væntanlega fara vandlega yfir þær skyldutryggingar og annað sem eru í lögum og kannski ekki hvað síst þau tækifæri sem tryggingafélögin hafa til þess að segja sig frá ábyrgð eiginlega með hlutlægum hætti. Það er eitt af því sem ég held að við munum fara mjög vandlega yfir því að vátryggingasviðið er gríðarlega víðfemt, nær nánast til allra einstaklinga sem búa hér á landi. Því eru þau sjónarmið og sú stefnumörkun sem fram kemur í reynd mjög pólitísk og þeir hagsmunir sem þar eru í fyrirrúmi. Ég get ekki sagt það, virðulegi forseti, að ég geti á þessu stigi dregið það fram með mjög skýrum hætti þó að ég hafi flett þessu frv. og reynt að setja mig inn í efni þess. En eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra eru þetta tæpar 200 síður og reyndar mjög flókið efni. Þetta svið er mjög flókið og tekur mikinn tíma að setja sig inn í þessa hluti. Ég vildi aðeins, virðulegi forseti, setja þessi sjónarmið fram við 1. umr. Hér er náttúrlega um stórt mál að ræða, stórpólitískt mál, sem skiptir alla mjög miklu máli. Því er mikilvægt, að minni hyggju, að neytendavernd verði tryggð eins og kostur er og mun ég leggja á það áherslu í málflutningi mínum í nefndinni, vegna þess að ég tel, virðulegi forseti, að eftir því sem frelsið eykst og tækifærin verða fleiri, þeim mun erfiðara geti það verið fyrir einstaklingana að átta sig á því hvað máli skiptir og hvað ekki. Því skiptir miklu máli að það verði mjög vönduð meðferð á þessu frv. Ég verð einnig að segja það að ég hefði viljað sjá fleiri taka þátt í umræðu um jafnmikilvægt mál og raun ber vitni. En ég lofa því að við munum leggja okkur alla fram um að fara vandlega yfir þetta frv. og reyna að tryggja það að neytendavernd verði tryggð. Vitaskuld kemur það óhjákvæmilega inn í umræðuna af því að hæstv. ráðherra nefndi það í sinni ágætu framsögu, að frv. hefði það m.a. að markmiði að tryggja einhvers konar samkeppni um viðskiptavini vátryggingafélaganna. Það er eitt af því sem við munum skoða, ekki hvað síst í því ljósi sem umræðan um þá hluti hefur verið undanfarin missiri. En ég vildi setja þessi sjónarmið fram og nefna að þetta eru kannski þeir áherslupunktar sem Samfylkingin mun leggja mikla og ríka áherslu á í yfirferð á þessu frv. í efh.- og viðskn.