Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Menn hafa komið að máli við mig og kvartað undan því að fundarhald væri strangt. Rétt er það, að fundarhöld hafa staðið lungann úr deginum og nú rétt í þessu var að ljúka eldhúsdagsumr. En að því er gætandi, að þeirri ætlan hefur enn ekki verið formlega breytt, að þinglausnir fari fram á morgun, og verði haldið fast við þá ákvörðun er nauðsynlegt að þau mál, 12 að tölu, en nú eftir 7 á dagskrá þessa fundar, nái afgreiðslu í hv. deild, - ef, eins og ég segi, við þau áform verður haldið.



Herra forseti. Það fer nú ekki fram hjá neinum að fundarhöld í þessari stofnun eru orðin á mjög afbrigðilegum tíma. Nú er efnt til fundar klukkan að ganga ellefu að kvöldi til eftir útvarpsumræður. Ströng fundarhöld hafa verið í allan dag og ekki liggur einu sinni fyrir eða fæst úr því skorið hver sé stefna ríkisstj. í sambandi við þinghaldið, hvað hún hyggist fyrir í þeim efnum. Það fæst ekki svar við því. Á sama tíma og þetta gerist, er legið á ýmsum málum í þingnefndum og fást ekki afgr. þaðan. Ég vil nefna t. d. mál eins og frv. um Sinfóníuhljómsveit Íslands, en samkomulag var um það milli allra nm. þegar málið var tekið fyrir á fundi menntmn. á öndverðu þessu þingi, að frv. skyldi afgr. áður en afmæli Sinfóníuhljómsveitarinnar yrði og þetta þing tæki nú einu sinni almennilega afstöðu til menningarmálanna, eins og alltaf er verið að tala um að gera. Í þessu sambandi vil ég einnig minna á það, að þó að hæstv. fjmrh. hafi rausnast til þess að gefa nokkuð eftir í sambandi við söluskatt af atvinnuleikhúsum og tónleikahaldi, þá liggur hér fyrir frv. um að taka á þeim bráða vanda sem atvinnuleikhúsin standa frammi fyrir, og jafnframt er innlend kvikmyndagerð tekin inn í það mál, og væri skemmtilegt ef Alþ. tæki nú afstöðu til þess. Ég vil minna á að í Sþ. bíða ýmis mál. Utanríkismál hafa ekki fengist rædd. Fsp. um hin mikilvægustu mál er ósvarað. Ég vil einnig vekja athygli á því, að það frv., sem mest er talað um núna, húsnæðismálafrv., gerir ráð fyrir því, að enn eigi að fela Alþýðusambandi Íslands aukin völd og áhrif í þjóðfélaginu. Hins vegar er útilokað að fá það út úr félmn., hvaða álit þingið hefur á því frv. sem fyrir liggur um stéttarfélög og vinnudeilur og flutt var af Pétri Sigurðssyni og fleiri mönnum, þar sem talað er um að skylt sé að hafa hlutfallskosningu innan stéttarfélaga með 300 félagsmenn eða fleiri til stjórnar eða trúnaðarstarfa, við kosningu fulltrúa til landssambandsþinga og þinga heildarsamtaka, ef fimmtungur félagsmanna krefst þess. Virðist manni þó, eins og mál hafa atvikast og eins og ýmsir af forustumönnum launþega hafa haldið á þeim málum upp á síðkastið, að það mundi ekki veita af því að auka heldur lýðræðisleg vinnubrögð innan þeirra heildarsamtaka, þannig að nokkurn veginn yrði tryggt að svo sem helmingur þeirra, sem fara með þessi mál, eða svo væri kosinn af þeim launþegum sem ætlast til þess að launþegaforingjarnir hafi sömu skoðun á kjaramálum hvort sem flokksbræður þeirra eru í ríkisstj. eða ekki. Ég vil einnig að gefnu tilefni minna á að það frv., sem ég ræði um nú, um stéttarfélög og vinnudeilur, var þvílíkt áhugamál hæstv. forsrh. meðan hann enn sótti þingflokksfundi í Sjálfstfl., að hann tók sig sérstaklega fram um það fyrir einu ári eða svo að færa þetta mál hér inn í Alþingi. Mætti nú á það minna. Ég veit að hann er málafylgjumaður mikill, og ef hann beitir sér hefur hann sýnt að hann getur þráast við og komið málum áleiðis - nema hann sé fallinn frá því sem hann hugsaði þá um þessi mál. Ég vil einnig vekja athygli á því, að í þeim útvarpsumr., sem fram fóru í dag, var spurt um afstöðu ríkisstj. til þess vanda sem við blasir 1. júní n. k., þar sem m. a. var varpað fram fsp. til einstakra ráðh. um það, hvort þeir hefðu þegar ákveðið eða hvort þeir hefðu í hyggju, að ríkisstj. hlypi til. strax og búið væri að senda þingið heim, og setti brbl. sem fælu í sér enn meira kauprán á verkalýðnum en orðið er og er það þó allnokkuð. Er fróðlegt fyrir þá menn, sem mest beittu sér fyrir „samningunum í gildi,“ eins og hæstv. félmrh., að skoða þá súlu sem kemur fram hjá kauplagsnefnd núna, að öll kaupmáttarskerðingin, sem orðið hefur nú síðustu misserin, hefur orðið eftir að hann kom í ríkisstj. Það breytti um þegar Geir Hallgrímsson fór frá ráðherrastörfum.

Er þetta um fundarsköp?

Þetta er um fundarsköp, herra fjmrh. Það, sem ég er að spyrja um, er sem sagt þetta: Að hverju stefnir hæstv. ríkisstj. í sambandi við þinghaldið áfram? Að hverju er stefnt í sambandi við einstök mál stjórnarandstæðinga? Og hvers er að vænta um framhaldið? Og um leið og ég spyr að þessu mótmæli ég þeim vinnubrögðum sem hér eru höfð, að við skulum hér hvað eftir annað standa frammi fyrir kvöldfundum, jafnvel um helgar, jafnvel á helgum dögum, svo að helgidagalöggjöfin er þverbrotin, jafnvel í dymbilviku. Og nú á sem sé að fara eina ferðina enn og misbjóða starfsfólki Alþingis svo, að þess eru varla nokkur dæmi, þvert ofan í þá löggjöf sem nýbúið er að setja um heilbrigði og hollustuhætti á vinnustöðum.



Herra forseti. Ég vil taka undir þá gagnrýni sem fram kom hjá hv. 7. landsk. þm. um það, að sá æðibunugangur, sem verið hefur í þingstörfum og þingafgreiðslu nú undanfarna daga, er auðvitað með öllu óþolandi. Það er einnig ljóst, að annað af tvennu gerist, að þingið mun starfa lengur þrátt fyrir alla kvöld- og næturfundi og helgarfundi, sem hafa verið haldnir, eða stór frv., eins og frv. um húsnæðismál, munu daga uppi. Það er auðvitað svo, að sú gamla aðferð er orðin úrelt með öllu að nota þessa framsóknarviðmiðun, að miða þingstörf við annars vegar sauðburð og hins vegar seinni göngur, eins og hér er gert. Vitaskuld er það svo, að þm. verða að vera tilbúnir til þess að vinna lengur og starfa lengur, ef þörf krefur. Í vetur hefur Alþfl. iðulega verið kennt um að þingstörf hafi verið með óeðlilegum hætti vegna þess að að sönnu bar hann ábyrgð á þingrofi sem var um miðjan vetur, vegna þess að honum fannst hann ekki lengur geta borið ábyrgð á þeirri stjórnarstefnu sem þá var. Engu að síður verða þeir, sem á slíku bera ábyrgð, auðvitað að vera tilbúnir til þess að vinna lengur en að sauðburði ef á þarf að halda. Og vitaskuld á það að vera svo, að þingið á að sitja svo lengi áfram sem þurfa þykir og án þessara helgar- og kvöldfunda, á meðan við erum að afgr. þau mál sem nauðsynleg kunna að teljast. Það hefur oft verið sagt hér af andstæðingum Alþfl., að það sé Alþfl. að kenna að þingstörf séu með öðrum hætti í vetur en kannske á reglulegri þingum en nú hefur verið. Við eigum auðvitað að vera tilbúnir til þess að sitja svo lengi hér og vinna og starfa svo lengi sem nauðsyn krefur, til þess að þau mál, sem fyrir þinginu liggja, hvort sem um er að ræða stjfrv. eða frv. almennra þm. í stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég tel það vera hárrétt og mjög vel skiljanlegt að hv. 7. landsk. þm., Halldór Blöndal, hefji þessa gagnrýni hér. Það er auðvitað óþolandi með öllu að vera að reyna að rubba þinginu af með þeim hætti sem hér er verið að gera, að ekki sé talað um ef til stendur að fara að setja síðan brbl. nú fyrir mánaðamót. Herra forseti. Þessi gagnrýni hv. þm. Halldórs Blöndals á hinn fyllsta rétt á sér.



Ef miða á þinghald við sauðburð, þá kynni svo að fara að það skærist aftan af því enn meir.



Herra forseti. Ég mun hvorki tala um sauðburð né hrúta, heldur snúa mér að því að ræða það mál sem hér er til umr. Þannig var, að á fundi, sem haldinn var á laugardaginn síðasta, þegar reyndar var komið langt fram á dag og komið fram yfir kvöldmat, þá fór fram 2. umr. um frv. til l. um Iðnrekstrarsjóð, sem er 184. mál Alþingis. Ég leyfði mér þá við umr. að geta þess, að ég flutti brtt. við þetta mál, sem ég dró til baka til 3. umr. meðfram vegna þess að mér fannst hæstv. forseti það kvöld vera nokkuð fljótur til að stöðva umr. sem fóru fram um þetta mál. En það er ekki oft í vetur sem okkur hefur gefist tækifæri til þess, þm. í þessari hv. d., að ræða um iðnaðarmál. Till. mín, sem ég leyfi mér að endurflytja nú við 3. umr., er við 6. gr. frv., þar sem nú stendur í lok gr. með leyfi forseta: „Í því sambandi skal höfð hliðsjón af svæðisbundnum áætlunum er hlotið hafa staðfestingu stjórnvalda.“ Ég þarf ekki að eyða löngu máli í það að endurtaka það sem ég sagði við 2. umr. málsins. Ég tel að þessi mgr. sé allsendis óþörf, hún gefi í skyn að það eigi að fara eftir öðrum reglum en þeim sem eðlilegar geta talist þegar um er að ræða sjóð sem lánar samkv. því hlutverki sem þessum Iðnrekstrarsjóði er ætlað að gera samkv. 1. gr. frv. Ég minntist enn fremur á, að það væru ýmsar fleiri brtt. við þetta frv. sem væri ástæða til að nefna, og nefndi eina þeirra, en hún var flutt við umr. í Ed. og fjallaði um það, að í 3. gr. næði fram að ganga sú breyting að Samband ísl. samvinnufélaga, sem á aðild að stjórn þessa sjóðs, félli út. Ég færði fyrir því ótal rök við 2. umr. og engin mótrök komu fram í þeim umr. Kjarni málsins var sá, að þetta frv. til l. um Iðnrekstrarsjóð gerir ráð fyrir að stjórnin fari með ýmis trúnaðarmal. Og það er fyllilega óeðlilegt að eitt fyrirtæki geti umfram önnur fyrirtæki í landinu haft aðgang að mjög veigamiklum upplýsingum um vöruþróun og hönnun ýmis konar sem styrkja á samkv. 1. gr. þessa frv. Ég benti rækilega á það að það væri furðulegt þegar um Samband ísl. samvinnufélaga væri talað, að þá væri ávallt talað um samtök fólksins þegar Samband ísl. samvinnufélaga þyrfti á aðstoð og fjármunum að halda. En hins vegar ef það ætti að láta eitthvað af hendi, þá væri þetta eitt vesælt fyrirtæki sem ætti ekki að bera meiri kostnað en önnur fyrirtæki í landinu. Mér til mikillar furðu sá reyndar enginn þeirra manna, sem sitja hér í þessari hv. d., ástæðu til þess að fetta fingur út í þessi ummæli, og verð ég að álíta að menn fallist þá á þau gildu rök sem hafa komið fram hjá mér um þetta atriði frv. Eins og ég sagði í upphafi míns máls er það ekki oft sem manni hefur gefist kostur í vetur að ræða um iðnaðarmál. Ber að fagna því þegar tækifæri gefst til þess, og vissulega gefur þetta frv. slíkt. Í aths. við lagafrv. þetta kemur fram í kaflanum sem kallaður er. „Erlendur samanburður - Samkeppni á sviði nýsköpunar“ ýmislegt merkilegt. Með leyfi forseta vil ég lesa fáeinar línur úr grg. Þar segir: „Slíkur stuðningur við rannsókna- og þróunarstarfsemi, markaðsviðleitni og endurskipulagningu fyrirtækja er í fullu samræmi við ábendingar Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu um aðlögun að breytilegum samkeppnisaðstæðum samtímans.“ Síðan er fjallað um það, hvernig þessum málum er háttað erlendis. Og loks segir, með leyfi forseta: „Rannsókna- og þróunarstarfsemi er einn af mikilvægum þáttum umbótastarfs í iðnaði. Komið hefur í ljós við athuganir Rannsóknaráðs ríkisins á fjárframlögum til rannsókna, að íslensk iðnfyrirtæki leggja langtum minna til slíkra mála en samkeppnisfyrirtæki þeirra á Norðurlöndum, svo sem sýnt er á meðfylgjandi súluriti.“ - Það er súlurit sem birtist með frv. - „Ef ætla skal íslenskum iðnaði að standast óhefta samkeppni, verða annars vegar að koma til ný viðhorf hjá fyrirtækjum og hins vegar hvatning af hálfu hins opinbera til aukinna rannsókna og til skylds umbótastarfs í fyrirtækjum. Með því að beina auknu fjármagni til rannsókna á sviði iðnaðar gegn mótframlögum frá fyrirtækjum má án efa hafa veruleg áhrif í þessa átt.“ Hér er greint frá ákaflega merkilegu máli sem ég þekki vegna setu minnar í framkvæmdanefnd Rannsóknaráðs og ég veit að framkvæmdastjóri Rannsóknaráðs hefur unnið talsvert að, m. a. ásamt iðnrekendum, en hann hefur starfað með þeim að ýmsum málum iðnaðarins. Samkv. bandarískum rannsóknum er talið að hagvöxtur hafi minnkað í Bandaríkjunum og reyndar víða um heim aðallega vegna þess að rannsóknastarfsemi og þróunarstarfsemi, bæði innan fyrirtækja og eins í samvinnu við opinberar stofnanir, hefur dregist verulega saman. Þess vegna hefur allt kapp verið lagt á það í þessum löndum, sér í lagi í Ameríku, bæði í Bandaríkjunum og eins í Kanada, að reyna að örva fyrirtækin til dáða í þessu efni, reyna að fá fram meira fjármagn úr hendi fyrirtækjanna og með þeim hætti að örva hagvöxtinn, sem að sjálfsögðu er skilyrði lífskjarabata. Mig langar til þess, vegna þess að um þetta er getið í grg. þessa frv. eða í aths. með þessu frv., að spyrja hæstv. ráðh., hvort ríkisstj. hafi að einhverju marki unnið að þessum málum, hvort fram hafi komið einhverjar tillögur, sem gætu leitt til þess að um slíka starfsemi væri að ræða innan fyrirtækjanna sjálfra, og með hverjum hætti ríkisstj. hyggst örva fyrirtækin með þessum hætti rannsókna- og þróunarstarfseminnar. Ég spyr í og með vegna þess, að fyrir rúmu ári voru sett lög á hinu háa Alþingi, nr. 13 frá 1979, sem eru þau lög sem mest hefur verið vitnað til á hv. Alþingi, en líkast til minnst verið farið eftir. Þetta eru lög sem nefnd voru eftir forsrh. þáv. ríkisstj., Ólafi Jóhannessyni, og kallast Ólafslög í daglegu tali.  „Með frv. þessu er tekin sú stefna að Iðnrekstrarsjóður geti gegnt því hlutverki að styðja slíkt starf. Um verkefni og starfshætti sjóðsins og verkaskiptingu við aðra sjóði vísast til minnisblaðs samstarfsnefndar um iðnþróun til iðnrh., sem er dagsett 23. apríl 1980 og fylgir með frv. Frv. þetta er samið með hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem þar koma fram.“ Þessi lokamgr. rifjar það upp fyrir mér og sjálfsagt öllum öðrum hv. þm., að á þingi s. l. vor kom fram á Alþingi þáltill. um iðnaðarstefnu frá hæstv. iðnrh., þeim hinum sama og nú situr í því sæti. Svo mikið lá á að settar voru fram í heilli bók allar hugmyndir sem þessi samstarfsnefnd um iðnþróun hafði unnið að og gefið út sem fskj. með þessari þáltill. Því miður gafst ekki tækifæri þá til þess að ræða þessa iðnaðarstefnu, og biðu menn þess vegna til haustsins, ekki síst vegna þess að í þessari skýrslu er vikið að mörgum mjög mikilvægum atriðum sem iðnaðurinn bíður eftir að fá að sjá hvernig Alþingi ætlar að taka á. Beðið var til hausts, sama ríkisstj. sat, hæstv. iðnrh., sem þá sat, sá sami og nú situr, lagði fram sína iðnaðarstefnu. Tveimur eða þremur dögum seinna sprakk hæstv. ríkisstj. eins og menn muna, efnt var til kosninga og eftir kosningar var mynduð ný ríkisstj. og í sæti hæstv. iðnrh. settist sami gamli iðnrh. Og nú bjóst þingheimur allur við því að fá að sjá þessa iðnaðarstefnu sem hann lagði svo mikið kapp á að kynna. Menn biðu og menn biðu og menn biðu og enn þá bíða menn. En iðnaðarstefna hæstv. iðnrh. lætur dálítið á sér standa. Ég veit að hæstv. iðnrh. hefur verið upptekinn við ýmiss konar störf, bæði innan þings og utan. En ég hefði gjarnan viljað sjá að hann hefði lagt fram þessa iðnaðarstefnu sína og gefið þinginu tækifæri til þess að ræða um hana hér á hv. Alþingi. Hæstv. iðnrh. hefur ekki kosið að fara þá leið. Og nú spyr ég hann og ætlast til svars, því að senn líður að þingslitum: Hvernig stendur á því, að hæstv. iðnrh., sem er enn iðnrh., var það í fyrra og einnig á næstliðnu þingi, að hann hefur ekki séð sér fært að leggja fram iðnaðarstefnu sína í þetta sinn? Er það vegna þess að nýir samstarfsmenn í ríkisstj., hluti úr Sjálfstfl., hafi komið í veg fyrir það eða er það af einhverjum öðrum ástæðum? Eftir svari bíða ýmsir. Eftir svari bíða iðnrekendur og iðnverkafólk í landinu, og almenningur bíður eftir svari, vegna þess að ef litið er til framtíðar og menn reikna sér kjarabætur með einhverjum hætti, þá hlýtur það fyrst og fremst að byggjast á réttri iðnaðarstefnu. Eitt af því almikilvægasta sem hver ríkisstj. verður auðvitað að fást við, er iðnaðarstefnan og þá ekki síst sá hluti hennar hér á landi sem við getum kallað stóriðjustefna. Stóriðjustefnan hlýtur að vera í beinum tengslum við þá orkustefnu sem rekin er á hverjum tíma. Margoft hefur verið sýnt fram á það, að með stóriðju er hægast að ná fram lífskjarabótum hér á landi. Það hefur verið sýnt fram á það af ýmsum ágætum hagfræðingum og það hefur ekki verið hrakið, að ef hagvöxtur á að aukast hér á landi og kannske tvö- til þrefaldast, ná því jafnvel, sem sumir segja að sé hægt, að vera 7% á ári og geta þannig tvöfaldað þjóðarframleiðsluna á tíu árum, þá verðum við að leita í þá atvinnuvegi sem gefa okkur mest í aðra hönd. Við verðum að beisla orkuna, finna henni það form, sem hún getur fengið á sig til útflutnings, með því að eiga samvinnu við þá aðila sem vilja nota þessa orku. Og ég spyr: Hver er stóriðjustefna þessarar ríkisstj.? Mér finnst það eðlilegt á þessu þingi, þegar þröngva á hverju málinu fram á eftir öðru, að hæstv. iðnrh. taki hér þátt í umr. um iðnaðarmál þegar honum hefur láðst á þriðja þingi, sem hann situr, að setja fram þá iðnaðarstefnu sem unnin var í samráði við ýmsa aðila iðnaðarins hér á landi. Ég ætla mér ekki, herra forseti, að níðast mjög á tíma þingsins sem ég veit að er ekki mjög mikill fram að þingslitum. En ég kemst ekki hjá því, vegna þess hve sjaldan tækifæri hefur gefist í vetur að ræða um iðnaðarmál, að taka hér tvö eða þrjú mál úr þeirri iðnaðarstefnu sem kemur fram í áliti samstarfsnefndar um iðnþróun. Fyrsta málið, sem ég ætla að nefna, er mér nokkuð skylt vegna þess að á næstsíðasta þingi flutti ég hér á hv. Alþ. tillögu um tollamál, sem var nánast samhljóða þeim hugmyndum sem komu fram í áliti samstarfsnefndar um iðnþróun. Talsverðar umr. urðu um þetta mál hér í þingi og hæstv. iðnrh. fannst heldur lítið til koma. Hann sagði nánast að ég hefði tekið - ég vil nú ekki orða það: ófrjálsri hendi, en ég hefði sem sagt notað gögn sem hefðu verið á borðinu hjá samstarfsnefnd um iðnþróun, tillagan hefði byggst á einum lið í þeirri stefnu sem hann ætlaði sér að fylgja fram. Sem betur fer, vegna þess að hæstv. iðnrh. er bardagamaður mikill og fylginn sér, kvaðst hann mundu fylgja þessu máli fram, það gæti bara ekki gerst á þeim tíma, það yrði að bíða til haustsins. Í samræmi við þetta féllst ég á sem 1. flm. þessarar till. að henni væri vísað til ríkisstj., og það var gert af hv. fjh.- og viðskn. Nd. með þeim orðum að þarna væri um bráðnauðsynlegt mál að ræða sem þyrfti að leysa. Mér er kunnugt um að þetta mál hefur verið á hreyfingu, og í raun ætti ég að spyrja hæstv. fjmrh. að því, hvernig þessu máli líði. En þar sem hann hefur nú kosið að yfirgefa salinn eins og aðrir ráðh., en sá hugaðasti situr hér, hæstv. iðnrh., þá leyfi ég mér, vegna þess að þeir eru flokksbræður, að beina þeirri spurningu til hans, hvar þetta mál sé statt í kerfinu. Til upprifjunar vil ég - með leyfi forseta - fá að lesa það sem stendur um þetta mál í skýrslu þeirri sem fylgdi tvisvar sinnum iðnaðarstefnu hæstv. ráðh., en hefur ekki komið fram á þessu þingi. Þar segir á bls. 63 og ég mun ekki lesa marga tugi bls., ég lofa því: „Samstarfsnefnd um iðnþróun leggur til að lögum um tollskrá, nr. 120/1976, verði breytt og 12 tl. 3. gr. flytjist í 2. grein sem ber yfirskriftina: „Tollfrjáls innflutningur.“ Þarna er um það að ræða, svo ég skjóti inn í texta, að færa ákveðna grein úr heimildagrein og yfir í skilyrðislausan tollfrjálsan innflutning. Og ég held áfram lestrinum, með leyfi forseta: „13 tölul. 3. gr. hljóði svo: Aðföng (hráefni, hjálparefni, rekstrarvörur, umbúðir, vélar, tæki, þ. m. t. flutningstæki til flutninga innan verksmiðjulóða, hlutar til véla og tækja, áhöld hvers konar og varahlutir) þeirra iðnfyrirtækja, sem stunda framleiðslu til útflutnings eða eiga í beinni samkeppni við vörur og þjónustu (viðgerðir og verktöku á sviði iðnaðar), sem heimilt er að flytja til landsins, eða óbeinni samkeppni, þegar heimill er innflutningur, sem komið getur í stað innlendrar vöru eða þjónustu. Samkv. skilningi þessa tölul. merkir orðið gjöld í tollskrá toll, söluskatt, vörugjald og jöfnunargjald, eftir því sem við á. Fjmrn. setur nánari reglur um framkvæmd ákvæða þessa tölul. að höfðu samráði við iðnrn. og samtök iðnaðarins.“ Og í grg. segir: „Sá þáttur aðbúnaðarmálanna, sem verið hefur hvað umdeildastur, er álagning aðflutningsgjalda af fjárfestingarvörum og rekstrarvörum iðnaðar í samkeppni við tollfrjálsan innflutning. Afnám aðflutningsgjalda af samkeppnisiðnaði hefur þótt sjálfsagt réttlætismál, en gætt hefur vaxandi íhaldssemi hjá fjmrn. og tollayfirvöldum í túlkun þeirra laga og reglna, sem þar um ræðir. Veldur framkvæmd tollalaga í þessu tilfelli stöðugum erfiðleikum og verða iðnfyrirtæki enn að greiða allháar upphæðir til hins opinbera fyrir vörur, sem ættu að vera undanþegnar slíkum gjöldum. Á aðlögunartíma EFTA-samningsins hafa aðflutningsgjöld af aðföngum samkeppnisiðnaðar smám saman verið felld niður að mestu. Var þetta í fyrsta lagi gert með beinni niðurfellingu aðflutningsgjalda í tollskrá af þeim tollskrárnúmerum, sem aðföng iðnaðar féllu undir, og í öðru lagi með heimildarákvæðum í tollskrá og fjárlögum. Enn eru þó of mörg dæmi um, að fyrirtækjum í útflutningssamkeppnisiðnaði er gert að greiða aðflutningsgjöld af aðföngum sínum, og veldur þar eftirfarandi mestu: 1) Aðföngin falla í svokölluð blönduð tollskrárnúmer, þ. e. aðföng iðnaðar falla í tollskrárnúmer sem að verulegu leyti innifela vörur til annarra notenda en iðnfyrirtækja. Hefur því ekki verið talið fært að fella niður toll í viðkomandi tollskrárnúmerum vegna tekjusjónarmiða ríkissjóðs. 2) Túlkun 3. gr. 12. tl. bæði hvað snertir gildissvið aðfanga og skilgreiningu samkeppnisiðnaðar er of þröng til að tölul. nái því að heimila niðurfellingu allra aðflutningsgjalda til samkeppnisiðnaðar. 3) Fjmrn. hefur nýverið farið að túlka heimildarákvæðin þannig, að einungis sé heimilt að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld af aðföngum, sem beri jafnhá gjöld eða hærri en samkeppnisvaran. Með fyrrgreindri till. næðist það endanlega markmið, sem að hefur verið stefnt, að fella niður að fullu aðflutningsgjöld af aðföngum þeirra iðnfyrirtækja sem eiga í samkeppni við innflutning, að selja vörur á erlendan markað.“ Hér lýkur tilvitnun í grg. sem birt var sem fskj. með þáltill. hæstv. núv. og um leið fyrrv. iðnrh. og ég hef lesið hér upp til þess að rifja upp fyrir honum, ef hann skyldi vera búinn að gleyma hvað í þessu fskj. stendur. Ég vil ítreka það, að mín spurning beinist að því, hvar þetta mál stendur, sem ég veit að við sameiginlega, ég og hæstv. iðnrh., höfum barist fyrir leiðréttingu á. Er það í fjmrn. sem þetta mál strandar. Í fjmrn. situr nú hæstv. ráðh. Ragnar Arnalds, sem er flokksbróðir hæstv. iðnrh., og þess vegna leyfi ég mér að beina þessari spurningu til hins síðarnefnda. Það væri vissulega ástæða til og vonandi gefst tækifæri til þess fyrr en síðar að fjalla um fjölda annarra mála sem eru í fskj. með iðnaðarstefnu hæstv. ráðh. og ég hef nú verið að lesa úr, en það var mjög mikilvæg vinna sem iðnrekendur og iðnverkafólk ásamt fulltrúa ráðh. stóðu að á sínum tíma. Gerð þessarar skýrslu var ágætt framtak og ég fagnaði því sannarlega á sínum tíma, þegar þessi skýrsla var gefin út, því að í henni voru fjölmargar hugmyndir. Þar var snert við beinum baráttumálum iðnaðarins, svo sem þeim er varða framkvæmd samninga við EFTA og EBE. Fjallað er um gengisskráningu, skattamál, verðlagsmál auk tollamálanna, sem ég gat um fyrr, og fjölda annarra mála, eins og t. d. lánamál og þ. á m. það mál, Iðnrekstrarsjóð, sem er sérstaklega hér til umr. og snýr að ákveðnum þætti iðnaðarins. Um þessi mál öll hefði verið gaman að fjalla á þessum tíma. En ég veit að þm. verða að takmarka sitt mál því að senn líður að þingslitum. En það er eitt mál sem mig langar þó sérstaklega til þess að fjalla um öðrum fremur og er aftar í þessari sömu grg. eða áliti samstarfsnefndarinnar. Það er um stofnun nýiðnaðarfyrirtækja. Hæstv. ráðh. veit jafnvel og allir þeir, sem fylgjast náið með iðnaði, hve erfitt hefur verið að koma á stofn nýjum iðnaðarfyrirtækjum hér á landi. Sérstaklega hefur þetta verið áberandi í þeim iðnaði sem við getum kallað meðalstóran iðnað. Það er sá iðnaður sem er á milli smáiðnaðarins, sem hér hefur fengið að þróast um áratugaskeið, og stóriðjunnar, sem sumir vilja ekki kalla stóriðju, heldur kannske fremur orkuiðju eða orkusölu, vegna þess að um litla innlenda tækni er að ræða og litla innlenda iðnþróun er að ræða í þeim iðnaði og jafnvel lítið um að sú stóriðja, sem hér er stunduð, gefi í aðra hönd þróunarmöguleika fyrir ýmsan smærri íslenskan iðnað. Í því sambandi hefur oftsinnis verið skrifað um það, að hægt sé að nota ýmislegt sem byggt hefur verið upp fyrir stóriðjuna, svo sem hafnaframkvæmdir, raforku, heitt vatn, vegalagningu og þess háttar, til þess að koma fyrir minni iðnfyrirtækjum við hlið stóriðjufyrirtækjanna. Um slíkt hefur því miður ekki verið að ræða, enda virðist vera hlaupin sú feimni í hæstv. iðnrh., að hér á hv. Alþ. er ekki ætlunin að ræða sérstaklega og almennt um íslenskan iðnað í vetur. Við fáum hér í smáskömmtum nokkur frumvörp sem fyrst og fremst fela í sér að það eigi að koma ákveðnum sjóðum undir hendur ákveðinna manna, eins og hvíslað var að mér úti á götu um daginn. Ég læt ráðh. eftir að gera grein fyrir því, hvort satt reynist. Það fær hann tækifæri til í verki. Það mál, sem e. t. v. var stórfelldast að mínu mati í þessari ágætu skýrslu, var sá þáttur sem fjallaði einmitt um stofnun nýiðnaðarfyrirtækja. Ég veit að fyrrv. aðstoðarráðh. hæstv. iðnrh. hafði mikinn áhuga á þessum málum og má vera að fjarvera hans úr rn. geri það að verkum, að minni áhugi virðist nú vera á þessu máli heldur en var í upphafi ráðherraferils núv. hæstv. iðnrh. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að lesa örlitinn kafla til þess að rifja upp fyrir hæstv. ráðh. það sem stendur í þessari skýrslu sem hann hefur gleymt að leggja fram á yfirstandandi þingi. Þar segir - með leyfi forseta - á bls. 171, þannig að ég hef hlaupið yfir 110 síður: „Hér hafa verið gerðar till. um víðtæka eflingu nýiðnaðarstarfsemi, að hluta á grunni starfandi iðnaðar, en þó ekki síður með stofnun nýrra fyrirtækja vegna nýrra og áður óreyndra framleiðslumöguleika.“ - Ég skýt því inn hér að það er einmitt á þessu sviði sem Iðnrekstrarsjóður kemur málinu kannske mest við, þ. e. varðandi þróunarstarfsemina. Ég held áfram lestrinum: „Mörg hinna síðarnefndu verða hlutfallslega dýr í stofnkostnaði og veruleg áhætta fylgir því að hefja rekstur, sérstaklega á þeim sviðum, sem lítil reynsla er fyrir hendi hérlendis, en hagnýttar eru innlendar aðstæður. Má búast við því, að byrjunarerfiðleikar verði fremur reglan en undantekningin, ef marka má reynsluna hingað til. Miðað við stærð fjárfestinga, sem hér hafa tíðkast í iðnaði, sýnist vafasamt, að einstaklingar eða einkafyrirtæki geti fjármagnað stærri framkvæmdir en 500–600 millj. kr. að óbreyttu.“ - Þetta er á þáverandi verðlagi að sjálfsögðu. - „Hér er greinilega mismunur á aðstöðu iðnaðar og sjávarútvegs, þar sem fjárfesting í skipum, sem kosta 1–2 milljarða, er algeng. Lán til skipakaupa nema þó oftast 85–90% og getur það, sem á vantar, fjármagnast af sölu eldri skipa og lausu eigin fé.“ Síðan segir og undirstrikað: „Samstarfsnefndin leggur áherslu á nauðsyn þess, að greiðari aðgangur fáist að lánsfé til fjárfestinga í iðnaði og hærra hlutfall verði lánað en verið hefur, enda réttlæti arðsemi fjárfestingarinnar lánin. Verði þannig unnt að verkja frumkvæði einkaaðila og fyrirtækja til fjárfestinga í myndarlegum nýiðnaðarfyrirtækjum. Það er skoðun Samstarfsnefndarinnar, að frumkvæði eða a. m. k. hlutdeild ríkisins verði óhjákvæmileg í stofnun margra stærri nýiðnaðarfyrirtækja. Sýnist nefndinni nauðsynlegt, að tekið sé gagngert á því máli með einhverjum hætti. Til álita gæti komið að setja allan iðnrekstur á vegum ríkisins undir eitt eignarhaldsfyrirtæki (holding company), sem m. a. hafi það markmið að fara með hlutverk hins raunverulega eiganda gagnvart fyrirtækjum, sem ríkið á aðild að.“ - Það, sem er merkilegt, og ég skýt því inn hér, herra forseti, við þetta er að þarna er nefnd hugmynd sem svifið hefur yfir vötnunum nú um skeið og fjallar um svokallað eignarhaldsfélag, eignarhaldsfyrirtæki eða „holding company,“ eins og það er kallað á erlendum tungumálum. Nú veit ég að þetta var áhugamál fyrrv. aðstoðarráðh. Hann vann mikið að þessu máli. Og mér er kunnugt um að einn af flokksbræðrum hæstv. ráðh. skrifaði um þetta merka grein í tímarit hér á landi fyrir rúmu ári. Þar gætti þessara viðhorfa og mér þykja þau svo merkileg, að ég tel fulla ástæðu til þess að spyrja hæstv. ráðh., áður en ég missi hann af þinginu, hvort eitthvað hafi verið unnið meira í þessum málum að undanförnu heldur en það sem ég hef hér verið að lesa upp og er aðeins í lauslegum hugmyndum. - Ég held áfram lestrinum til að rifja upp fyrir hæstv. ráðh.: „Þannig fáist eðlilegt eftirlit með rekstrinum og þess gætt að hann sé í samræmi við eðlilegar arðsemiskröfur og að ákvarðanir eigandans séu teknar með skjótum hætti og verði ekki pólitískt bitbein milli rn. Pólitískar ákvarðanir, sem hafa í för með sér skuldbindingar sem draga úr arðsemi eða auka stofnkostnað, séu aðskildar frá arðsemissjónarmiðum og þá reiknaðar sérstaklega til kostnaður sem Alþingi eða ríkisstj. taki síðan ákvörðun um. Eignarhaldsfyrirtækið þyrfti að hafa fjárhagslegt bolmagn og sjálfstæði til að stofna ný fyrirtæki, sem metin eru arðvænleg og geti látið fara fram rannsóknir og þróunarstarfsemi til undirbúnings lokaákvörðun. Gæti það þannig tekið á móti hugmyndum ýmist frá opinberum stofnunum (Iðatæknistofnun Íslands o. fl.) sem vinna að þróunarmálum, eða sveitarfélögum, fyrirtækjum eða einkaaðilum og tekið þátt í stofnun fyrirtækis með þeim hætti sem hentar hverju tilfelli. Arður af fyrirtækjum og hlutabréfum í ríkiseign rynni til eignarhaldsfyrirtækisins svo og hugsanlegt andvirði seldra bréfa eða eignir uppleystra hlutafélaga. Væri stjórninni heimilt að ráðstafa slíkum tekjum í nýjan rekstur eða fyrirtæki, sem æskilegt og arðvænlegt sýndist að byggja upp.“ Hér geri ég aðeins hlé á lestrinum. Hér er komið að þeim þætti sem er kannske hvað merkilegastur í þessu, og það er að hreyfa til það fjármagn, sem er bundið í núverandi fyrirtækjum hins opinbera, selja hlutafé, selja fyrirtæki einstaklingum sem vilja taka yfir reksturinn, en nýta fjármagnið, sem þannig fengist, sem lið í iðnaðaráformum í iðnþróun hér á landi. Ég veit að hæstv. ráðh. var með steinullarverksmiðju á prjónunum. Það er kannske skrýtið að hafa steinull á prjónunum. Það gengur kannske illa að prjóna steinullina. En alla vega flaug þessi frétt fyrir í ekki ómerkara blaði en Þjóðviljanum. Hún er kannske betri en ullin hans Ólafs Ragnars, sem var án stálvíranna. En það er önnur saga. Þessi mál um steinullina hafa ekki birst á þessu þingi. Og það má vel vera að hæstv. ráðh. hafi verið veikur undanfarið eða lasinn eða einhver vanhöld á mannskap í rn. hjá honum. En alla vega hafa þau mál ekki komið inn á þingið sem boðuð voru í fréttum dagblaðanna. Væri fróðlegt að heyra, þegar hæstv. ráðh. kemur hér upp á eftir og gerir grein fyrir sínu máli og svarar framkomunum spurningum, hvað hann segir hv. Alþingi frá því, hvað orðið hafi af þessum málum. Það er annað atriði, sem ég tel ástæðu til að nefna enn fremur sem innskot í þessu máli, og það er frétt sem ég sá í Þjóðviljanum ekki alls fyrir löngu og fjallar um að hafnarnefndin í Reykjavík hefði úthlutað Landssmiðjunni landrými við Vatnagarðana gömlu hér í Reykjavík, þar sem á að byggja upp iðnaðarsvæði fyrir skipasmíðaiðnað og járnsmíði sem er tengd skipaiðnaðinum. Mér var kunnugt um það sem fjvn.-manni, að Landssmiðjan fékk leyfi til þess eða öllu fremur ríkisstj. heimild til þess í 6. gr. fjárlaga að selja húsið við Sölvhólsgötu. En mér er allsendis ókunnugt um það, að sama fyrirtæki hafi fengið leyfi réttra stjórnvalda til þess að flytja starfsemi sína, og efast ég þó ekki um að slíkt leyfi hafi fengist. Og nú spyr ég hæstv. ráðh.: Er það leyfi fengið, og hvað er að frétta af þessu máli? Þetta mál tek ég upp hérna einkum vegna þess að Landssmiðjan er eitt þeirra fyrirtækja sem auðvitað er kjörið að selja, ekki síst vegna þess að Landssmiðjan er í fullri og óskoraðri samkeppni við önnur fyrirtæki á sama sviði og hefur frá 4% og kannske upp í 8% af markaðnum. Hins vegar hefur Landssmiðjan stundað starfsemi eins og innflutning sem ekki er gert ráð fyrir að hún geri í lögum um Landssmiðjuna. Má segja að fyrirtækið hafi fyrst og fremst nærst á innflutningi, þvert ofan í yfirlýst stefnumið fyrirtækisins á undanförnum árum og áratugum. Ég tel Landssmiðjuna það gott fyrirtæki, að það sé augljóst mál að einstaklingar, þ. á m. starfsmenn Landssmiðjunnar, kynnu að hafa áhuga á að kaupa fyrirtækið. Og ég vil beina þeim tilmælum til hæstv. ráðh., að hann láti kanna hvort ríkið sé ekki tilbúið að lána ágætum starfsmönnum Landssmiðjunnar nokkurt fjármagn til þess að þeir geti eignast þetta fyrirtæki að nokkru eða öllu leyti. Þetta vil ég að gerist áður en rokið er í það með fjármagni almennings að byggja upp stórt fyrirtæki fyrir Landssmiðjuna og láta hana yfirtaka jafnvel rekstur sem önnur fyrirtæki í Reykjavík, einkafyrirtæki, ráða vel við. Um þetta vil ég gjarnan heyra álit hæstv. ráðh. Ég veit að hann er málinu gjörkunnugur. Ég veit að hann lét á sínum tíma útbúa skýrslu um þetta mál af nefnd sem náskyldur ættingi hæstv. ráðh. sat í, og hann er málefnum Landssmiðjunnar mjög kunnugur. Mér finnst tími til kominn, áður en ég les slíkar fréttir í Þjóðviljanum, að hæstv. ráðh. geri Alþingi grein fyrir hvað er að ske, ekki síst vegna þess að um Landssmiðjuna eru lög. Og ef Alþingi setur lög sem eru um stefnumið ákveðins fyrirtækis, þá þýðir það að hv. Alþingi vill hafa hönd í bagga með hvað gerist í þessu fyrirtæki. Ég hef trú á Landssmiðjunni, ég hef trú á starfsmönnum Landssmiðjunnar, og ég hef þá trú að starfsmenn Landssmiðjunnar kynnu að reka þetta ágæta fyrirtæki jafnvel miklum mun betur en það er rekið í dag. Það er öllum ljóst, að Landssmiðjan er í dag fyrst og fremst þjónustufyrirtæki fyrir ýmsar ríkisstofnanir, og ég efast um að slík viðskipti séu endilega bestu viðskiptin í þessari grein. Landssmiðjan hefur fyrst og fremst notið þess og um leið goldið þess, að Landhelgisgæslan, Skipaútgerð ríkisins og Hafrannsóknastofnunin að einhverju leyti hafa sótt til Landssmiðjunnar um þjónustu. Mér er kunnugt um að þjónustan hjá Landssmiðjunni hefur fyllilega staðist samkeppni um verð, a. m. k. þegar um útboð hefur verið að ræða, þannig að um verðsamanburð er að ræða. Af þessu fyrirtæki hefur ekkert frést annað en það sem stóð í Þjóðviljanum. Nú langar mig til að ítreka þessa spurningu til hæstv. ráðh.: Er eitthvað hæft í fréttum Þjóðviljans að þessi sinni? Ég er að vísu vanur því, að þar er ýmislegt sagt sem vonlaust er að henda reiður á, en til öryggis og af því að ég veit að hæstv. ráðh. er heima- og hagvanur á skrifstofu Þjóðviljans, þá veit ég að hann getur upplýst þingheim um það, hvort hæft sé í þessari frétt.

Þótt undarlegt sé taka ýmsir mark á Þjóðviljanum enn þá.

Þá held ég áfram lestrinum og fjalla að sjálfsögðu um iðnaðarmál og er að rifja upp nokkur atriði sem koma því máli við, sem nú er til umr. hér í hv. d., frv. um Iðnrekstrarsjóð, og snertir að sjálfsögðu þetta mál, enda unnið af sömu nefnd og samdi þá skýrslu sem hér er tíðvitnað til, með leyfi forseta: „Lögð áhersla á nauðsyn þess, að slíku fyrirtæki yrði stjórnað með arðsemissjónarmið í fyrirrúmi, en þó með það skýrt í huga að því er ætlað að taka áhættu og vinna brautryðjendastarf, þar sem byrjunarerfiðleikar geta komið upp. Fyrirtækið yrði að ráða yfir mjög hæfu starfsliði á sviði stjórnunar, fjármála, markaðsmála og rekstrartækni og sjá til þess, að reynsla af stofnun og rekstri nýrra fyrirtækja safnist saman og komi að gagni við nýjar framkvæmdir og ný verkefni og bolmagn fáist til að leysa vandamál, sem upp koma.“ Ég hef, herra forseti, lesið hér smákafla um stofnun nýiðnaðarfyrirtækja og sé ekki ástæðu til þess að hafa þann lestur lengri, en legg á það áherslu, að alls staðar í þessum kafla kemur fyrir sama hugtakið, sama orðið, og það er að það verði að gera fyllstu arðsemiskröfur til íslensks iðnaðar. Nú spyr ég hæstv. iðnrh.: Er hann sammála þessum niðurstöðum? Er hann sammála því, að gera eigi miklar arðsemiskröfur til íslensks iðnaðar? Og ég vil enn spyrja hæstv. ráðh.: Hvaða íslenskur iðnaður skilar mestri arðsemi um þessar mundir? Og ég spyr enn: Telur hæstv. iðnrh. að framtíð sé í aukinni stóriðju á Íslandi? Ég spyr hæstv. ráðh.: Hver eru næstu áform ríkisstj. um stóriðju á Íslandi í sambandi við orkuver? Og ég gæti þannig haldið áfram að spyrja hæstv. ráðh. þeirra spurninga sem ég ætlaði að spyrja hann þegar hann flutti ræðu sína um iðnaðarstefnu þá sem hann lét út ganga á síðasta og næstsíðasta þingi, en af einhverjum einkennilegum ástæðum hefur ekki fengið að sjá dagsins ljós á yfirstandandi hv. Alþingi. Ég mun, herra forseti, innan tíðar ljúka mínu máli, en kemst þó ekki hjá því í lokin að rifja það upp, að s. l. laugardagskvöld, þegar við þm. vorum staddir hér í hv. d. og ræddum um Iðnrekstrarsjóð, komu fram tillögur frá tveimur Alþfl.-mönnum. Önnur þeirra till., sem þeir báru fram, hv. þm. Sighvatur Björgvinsson og Vilmundur Gylfason, gekk út á það að verðtryggja lán úr Iðnrekstrarsjóði. Sú till. var felld, og ég mun ekki leggja dóm á réttmæti hennar. Það sagði ég þá enn fremur. En af því tilefni var þráfaldlega um það spurt úr þessum ræðustól hér i hv. deild. Og af því að ég sé að í liðssveit hæstv. ráðh. hér á þingi hefur bæst, liðsaukinn hefur tvöfaldast og inn er kominn fyrrv. hæstv. iðnrh. og núv. hæstv. forsrh. þá víl ég spyrja annan hvorn þeirra og báða, annar þarf þó að vera til svara: Hvað hyggst ríkisstj. gera í sambandi við vaxta- og verðbótastefnu þá sem bundin er í lögum nr. 13/1979? Ætlar hæstv. ríkisstj. að halda þeirri iðju sinni áfram að svíkja þá sem í góðri trú hafa lagt inn á sparisjóðsbækur bundið fé til þriggja, sex eða tólf mánaða? Ætlar hæstv. ríkisstj. að fara að settum lögum? Má búast við því, að innan tíðar verði stefnubreyting hjá hæstv. ríkisstj.? Allir vita að það þing, sem nú situr, er senn á förum. Þinglausnir eru í nánd. Ekkert hefur komið fram af hálfu hæstv: ríkisstj. sem bendir til þess, að hún ætli að fara að þessum lögum, sem ég skal vera fyrstur til að viðurkenna að eru margsinnis brotin, og nánast aldrei hefur verið farið eftir þeim. En ýmsir aðilar hafa þó notað þau sér til varnar, þegar þannig hefur staðið á, og þ. á m. trúað því sem um vaxta- og verðbætur stendur í þessum lögum. Það vakti athygli þm. hér á laugardagskvöldið þegar svar við þessari spurningu birtist í langri og eyðilegri þögn. Sú þögn var eins konar grafarþögn. Ég veit ekki hvort hún er fyrirboði, en hitt veit ég, að sú þögn varð ekki skilin á annan veg en þann, að sú hæstv. ríkisstj., sem hér situr að völdum, ætli sér ekki að fara að lögum, hún ætli að halda áfram að svíkja þá sem eru kannske almerkilegustu hreyfivélarnar í íslensku þjóðfélagi, þá aðila, þá einstaklinga, það fólk sem leggur í banka til þess að atvinnuvegirnir geti gengið, því að eins og allir vita gerir hæstv. ríkisstj. Íslands það að sinni iðju að tæma vasa skattgreiðendanna til þess að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og hikar þá ekki við að taka þá fjármuni sem annars mundu nýtast í atvinnustarfsemina í landinu. Slíkur reginmisskilningur á því, hvernig þjóðfélag vinnur, byggist upp og skapar sin auðæfi, held ég að sé vandfundinn á jarðarkringlunni. Skilningsleysi á því, að það er framleiðslustarfsemin og sala framleiðslunnar sem gildir, en ekki útþensla ríkisbáknsins, - slíkur misskilningur er með þeim hætti að það verður úr þessu húsi, frá þessari stofnun, frá hv. Alþingi að koma hljóð. Og ég mælist til þess enn einu sinni við hæstv. iðnrh. eða hæstv. forsrh. að þeir svari þjóðinni, þeir svari þeim sem lagt hafa fé til hliðar.

Það er ekki hægt að biðja menn um svar þegar menn komast aldrei að.

Ég lýk máli mínu og gef hæstv. forsrh. tækifæri til að taka til máls og vonast til að hann geri það hér á eftir.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hér hljóðs til þess að vekja á því athygli að ég sé ekki betur en að hér stefni í algjört óefni ef fram heldur sem horfir. Ég vil óska þess við hæstv. forseta, og ég tel að við þm. almennt eigum til þess kröfu að fá um það vitneskju, hvert eigi að vera hér framhald fundar, t. d. í kvöld eða nótt eða næstu daga. Ég held að það sé lágmarkskrafa af hálfu okkar þm., að við vitum hvað hér eigi að gerast. Ég sé ekki betur en að hér sé í uppsiglingu málþóf af hálfu sjálfstæðisþm., - og ég er ekkert að ávíta þá fyrir það, síður en svo, í ljósi þess að menn vilja fá vitneskju um hvað á hér að gerast. 

Ég skal gefa þær upplýsingar að aðalforsetar þingsins sitja nú á ráðstefnu um þinghaldið og þess er að vænta að innan tíðar komi fréttir frá þeim um málið.

Er þá ekki æskilegast, forseti, að fundi sé frestað þar til einhverjar upplýsingar, hverjar sem þær verða, koma fram?

Það eru menn hér á mælendaskrá, og við skulum halda fundi áfram þangað til annað kemur í ljós. Hv. þm. hefur orðið.

Ég vænti þess, að að fundi loknum hjá hæstv. forsetum og þá hæstv. ráðh. sjálfsagt líka verði þeirri hulu svipt frá sem yfir þessu virðist liggja nú. Ég hygg að það sé svo um fleiri hv. þm. heldur en mig, að menn telja þetta óverjandi, slíkt ráðslag í þinghaldinu og stjórn þingsins eins og hér virðist hafa verið. Það er ekkert enn sem komið er sem bendir til þess að neinn botn fáist í málið. Ég skal ekki að sinni a. m. k. halda stólnum öllu lengur. En ef ekki fer að koma á þetta lausn og við fáum að vita hvað hér á að gerast, þá er full ástæða til þess að taka málið upp aftur innan ekki langs tíma, um þingsköp, og herða á forsetum og ráðh. um að við fáum úr því skorið, hvort menn ætla hér að vera með þennan leikaraskap áfram eða hvort hér á að ræða mál af alvöru. Nóg er af stórum málum til þess að ræða, og það er ástæðulaust af stjórnendum þingsins að halda þannig á málum að hér sé meira og minna um leikaraskap að ræða fremur en alvarlegar umræður um stórmál.

Ég vil taka fram út af ummælum hv. 6. landsk. þm. að hér er verið að ræða um sérstakt mál, frv. til l. um Iðnrekstrarsjóð, og það hefur ekkert komið fram sem bendir til þess, að óskað sé eftir að takmarka ræðutíma.



Herra forseti. Það er full ástæða til að taka undir þau orð sem hafa fallið hér í kvöld um störf þingsins. Hér á sér nú stað hráskinnaleikur sem er þessu hv. þingi bæði til skammar og vansæmdar. Ég held að það sé orðið mjög brýnt að þm. fái að vita hvernig á að halda hér uppi þingstörfum næstu daga, að þeir fái að vita hvort það sé ætlun ríkisstj. að ljúka þingi á morgun. Það kom fram hjá allmörgum þm. í kvöld, í þeim eldhúsdagsumræðum sem hér fóru fram á þingi, að þeir hefðu ríkisstj. grunaða um að vilja senda þingið heim til þess eins að geta sett brbl. vegna þeirra atburða sem munu gerast 1. júní n. k. Það er ljóst að sú hækkun, sem hefur orðið á verðbótaþætti og verður á verðbótaþætti launa, fer talsvert upp fyrir það sem ríkisstj. telur æskilegt, og okkur býður í grun að ætlunin sé að senda þingið heim til að geta sett brbl. Slík framkoma er auðvitað gersamlega óþolandi og nær ekki nokkurri átt. Auk þess er reynt að ýta í gegnum þingið stórum málabálkum sem þurfa mikla yfirlegu og mikla athugun til þess að það sé sómi að því fyrir þingið að afgreiða þá. Mér hefur fundist að stjórn á þinghaldi nú síðustu daga og vikur hafi verið með slíkum eindæmum að ég hef ekki kynnst öðru eins. Ég held að þm. eigi kröfu á því nú á þessari stundu að fá að vita það frá hæstv. ríkisstj., hvernig hún hyggst halda þessu þinghaldi áfram. Það er gersamlega óþolandi að sitja hér undir málþófi, vitandi ekki hvernig þinghald verður. Það er verið að vanvirða þm. og það er verið að vanvirða þessa stofnun. Við eigum kröfu á því og við eigum rétt til þess að fá að vita hvernig störfum þingsins verður háttað á næstunni. Þetta geri ég að minni kröfu, og ég er sannfærður um að helftin af þm. hér gerir það að sinni kröfu líka. Það er t. d. eftirtektarvert, að nú situr í sal Nd. einn ráðh., hæstv. iðnrh. Það er vegna þess að á dagskrá fundar er mál sem hann snertir. Aðrir ráðh. eru ekki sjáanlegir. Eru þeir að skjóta sér undan ábyrgð? Vilja þeir ekki hlusta á þá gagnrýni sem hér kemur fram? Hvað eru þeir að gera? Ég tel að það furðulega verkhætti að ákveða þinglausnir eins og gert var, án þess raunverulega að sjá fyrir endann á afgreiðslu þeirra mála sem hæstv. ríkisstj. setti á oddinn að yrðu afgreidd á þinginu. Það er ekki nokkur leið að þau mál verði afgreidd með eðlilegum hætti, þau 37 eða 38 mál, ef þingið á að fara heim á morgun. Og ef einhverjir þm. sjá eftir þeim tíma, sem í það fer að vinna af vandvirkni að þeim málum sem eftir er að afgreiða, þá er það mín skoðun, að slíkir þm. eigi ekkert erindi hingað. Herra forseti. Ég endurtek þá kröfu mína, og ég vænti þess, að það séu fleiri þm. sem það gera, að þm. fái að vita hvernig þingstörfum eigi að hátta og að menn sitji ekki hér rorrandi yfir málum og lengi starfstíma þingsins með upplestri úr bókum og ritlingum vegna þess að ríkisstj. getur ekki stjórnað þinghaldinu sjálfu. Hvernig í ósköpunum á sú ríkisstj. að stjórna heilli þjóð sem getur ekki stjórnað 60 manna hópi? Þetta hlýtur að vera krafa, herra forseti, þingmanna hér í kvöld og nú, að þeir fái að vita hvort þeir verði sendir heim á morgun eða hvort hér eigi að afgreiða mál með eðlilegum hætti.

Sem forseti hér nú mun ég koma þessari kröfu til réttra aðila.



Herra forseti. Eins og alkunnugt er var núv. ríkisstj. mynduð til þess að bjarga heiðri og sóma Alþingis að sögn sjálfs hæstv. forsrh. Eins og ljóst er nú og hefur verið á undanförnum dögum hefur þeim heiðri og sóma Alþingis verið rækilega bjargað. Störf Alþingis bera þess ljósan vott. Ég hef aðeins eina spurningu að gera til forseta: Er það bráðnauðsynlegt, þó svo að landsstjórnin sé öll í skötulíki, að þá sé þingstjórnin það líka?



Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um Iðnrekstrarsjóð, en eins og glöggt hefur komið fram af máli manna er þetta í fyrsta sinn sem það hv. Alþingi, er nú situr, fær tækifæri til þess að ræða iðnaðarmál, og því hafa umræður hér í kvöld nokkuð snúist almennt um iðnaðarmál. Mér finnst það engin furða þar sem svo er í pottinn búið, og það er ekki vonum fyrr að málefni íslensks iðnaðar komi til umr. á þessu hv. Alþingi. Ég sakna þess, að almennar umr. um þessi mál skuli ekki hafa farið fram hér fyrr. Ég sakna þess reyndar um ýmis önnur mál, að almennar umræður skuli ekki hafa farið fram. Ég tel að það hefði verið full ástæða til þess að ræða ítarlega hér á hv. Alþingi ýmis mál sem ljóst er að ekki munn koma til umr. á þessu þingi ef haldið verður við það sem hefur verið sagt, að ljúka eigi þingi jafnvel á morgun eða í þessari viku. Þá á ég t. d. við skýrslu um utanríkismál, sem hæstv. utanrrh. hefur gefið og hefur lítillega komið hér til umr., en ekki fengist rædd að öðru leyti en því, að fjórar ræður voru hér fluttar, ein frá hverjum flokki, en umr. síðan hætt þegar allnokkrir þm. voru á mælendaskrá. Þetta er því verra að sætta sig við fyrir þm. þegar þingið hefur verið hér verklaust dögum saman og engin stjórn á því raunverulega af hálfu hæstv. ríkisstj., hvaða mál væru tekin hér til umr. og afgreiðslu. Ég held að það sé mjög til góðs að tekin séu til umr. mál sem varða heildarstefnu í ákveðnum málaflokkum, eins og t. d. í iðnaðarmálum, og því raunverulega ekki óeðlilegt og ég vil ekki flokka það undir málþóf þótt t. d. hv. 10. þm. Reykv. hafi flutt hér ítarlega ræðu um iðnaðarmál áðan, þar sem þessi mál hafa ekki fyrr komist til umr. hér á þessu þingi. Ég held að allir séu sammala um það, að iðnaður sé sú atvinnugrein á Íslandi sem við hljótum að binda okkar vonir hvað mest við. Við horfum fram á það, a. m. k. í bili, að sjávarútvegur geti ekki tekið við þeirri aukningu sem verða þarf á atvinnutækifærum hér á landi, nema þá í takmörkuðum mæli. Ég hygg að menn séu sammála um að það sama gildi um landbúnað, og því hljóta augu manna að beinast í ríkum mæli að iðnaði sem framtíðaratvinnugrein á Íslandi og þá ekki aðeins iðnaði í þeim hefðbundna skilningi, sem við þekkjum hann, heldur iðnaði í stórum stíl, orkufrekum iðnaði, en jafnframt ýmsum smáiðnaði. Það hafa verið gefnar upp margar tölur, m. a. í þeirri bók sem hér hefur verið vitnað til um iðnaðarstefnu og gefin var út af iðnrn. í maí 1979, um það, hversu mörg ný atvinnutækifæri þyrftu að skapast á næstu árum. Það kemur t. d. fram á bls. 77, þar sem rætt er um lánamál iðnaðarins, en einn angi af þeim málum er hér til umræðu með frv. til l. um Iðnrekstrarsjóð. Í þessari grg. kemur fram að sú aukna fjárfesting í iðnaði, sem nauðsynleg verði til að skapa um 3000–4000 ný atvinnutækifæri auk reglubundinnar endurnýjunar í iðnaði á næstu 4–5 árum, krefjist verulega aukins fjármagns til iðnaðarfjárfestingar frá því sem verið hefur. Hér er því sem sagt slegið föstu, að nauðsynlegt sé að skapa ný atvinnutækifæri í iðnaði fyrir um 3000–4000 manns á næstu 4–5 árum. Og það er enginn vafi á því, að til þess að slíkt geti átt sér stað þarf að gera mikið átak. Við ræðum oft um stóriðju, og það er miður að mínu mati að markviss stóriðjustefna skuli ekki hafa verið mótuð hér á landi undanfarin ár. Þegar álverksmiðjunni sleppir og járnblendiverksmiðjunni hefur ekki verið mörkuð ákveðin stefna í stóriðjumálum, sem ég held að sé mjög nauðsynlegt, og því tek ég undir þá fsp. sem fram kom hjá hv. 10. þm. Reykv. áðan til hæstv. iðnrh. um það, hver sé ætlun ríkisstj. í stóriðjumálum nú á næstunni. Sannleikurinn er sá, að við höfum fyrir því margfalda reynslu í þeim fyrirtækjum, sem þegar hafa verið sett upp í stóriðju, að það þarf mjög langan undirbúning til þess að setja á stofn stóriðjufyrirtæki. Það er ekki aðeins að það þurfi að koma sér niður á að hvaða greinum eigi að beina kröftum sínum, heldur þarf einnig að koma sér niður á hugsanlega samvinnu við erlenda aðila, og við vitum að slíkar samningaviðræður taka langan tíma og þurfa mikinn undirbúning. Fjármagnsútvegun er og vandasöm í þessu efni og þarf mikinn tíma. En ekki síst tekur það langan tíma að afla þeirrar orku sem þarf til þess að geta rekið slík fyrirtæki. Við vitum að undirbúningur nýrra virkjana tekur langan tíma, og ég hygg að til þess að geta unnið markvisst að næstu áföngum í stórum virkjunum hér á landi þurfi mjög fljótlega að reyna að gera sér grein fyrir því, hver stóriðjustefnan eigi að vera, hver eigi að vera næstu fyrirtæki í stóriðju hér á landi og þá hvaða orkuver eigi að byggja til þess að afla orku fyrir slík fyrirtæki. Ég geri stóriðjuna hérna sérstaklega að umtalsefni því ég held að við verðum að gera okkur það ljóst, Íslendingar, að stóriðjan er eitt af þeim atriðum sem við verðum mjög að hafa í huga ef við ætlum að efla atvinnulíf hér á landi og viðhalda og betrumbæta lífskjör almennings á Íslandi. En ég hygg einnig að við þurfum að ætla fleiri greinum iðnaðar rúm í okkar framkvæmdaáætlunum. Ég las það ekki alls fyrir löngu í grein í erlendu tímariti, að núna, bæði í Bandaríkjunum og víða í Evrópu, eins og t. d. á Norðurlöndum, fer það eins og alda um að menn eru að gera sér í æ ríkari mæli grein fyrir því, að ýmiss konar smáfyrirtæki geta haft mjög mikla þýðingu fyrir aukningu atvinnutækifæra og fyrir aukna þjóðarframleiðslu. Þó að stóriðjan sé góðra gjalda verð og á hana beri að leggja áherslu, eins og ég hef rakið, hafa athuganir leitt til þess, að ýmiss konar smárekstur, þar sem tiltölulega fáir menn starfa í hverju fyrirtæki að framleiðslu eða alls konar þjónustu, skilar ekki síður miklum verðmætum í þjóðarbúið. Þess vegna, eins og ég sagði áðan, hafa augu manna í æ ríkari mæli beinst að því að efla ýmiss konar smáfyrirtæki, gefa þeim kost á auknu fjármagni og reyna að greiða götu þeirra til þess að þau geti náð að festa rætur. Í því sambandi vil ég benda á að það hefur löngum verið áhugamál iðnaðarmanna eða þeirra, sem standa fyrir samtökum iðnaðarins, að reyna að stuðla að viðgangi smáfyrirtækja með rekstri svokallaðra iðngarða. Menn vita að það, sem stendur mörgum fyrirtækjum fyrir þrifum, er sú mikla fjárfesting sem þau þurfa að leggja í húsnæði. Og þó að það hafi reynst mörgum fyrirtækjum vel hér á landi að leggja fjármagn í húsnæði, vegna þess hversu verðbólgan hjálpar upp á sakirnar og sagt er að steinsteypan sé einhver arðbærasta fjárfesting hér á landi, þá er það nú svo um marga aðila, sem hafa góðar hugmyndir um nýjar framleiðslugreinar, hafa hugmyndaflug til þess að hefja nýja framleiðslu, og við eigum marga hugvitsmenn, Íslendingar, að ýmsir þeirra vilja frekar geta lagt það fjármagn, sem þeir hafa yfir að ráða og geta komið höndum yfir, í vélar og tæki, en vilja hins vegar forðast að leggja fjármagn sitt fyrst og fremst í steinsteypu. Hins vegar hafa margir neyðst til þess að gera það vegna þess að því miður hafa sjóðir þeir, sem lána til þessarar atvinnustarfsemi, í allt of ríkum mæli fyrst og fremst krafist þess að geta tekið veð í húsum eða steinsteypu. Sjóðirnir hafa ekki nema í litlum mæli viljað taka veð í vélum og tækjum, sem þó eru jafnlífsnauðsynleg fyrir viðkomandi fyrirtæki og húsnæðið, þó að vélar og tæki séu ekki eins gjaldgengt veð fyrir þær lánastofnanir sem lán hafa á boðstólum. Einmitt þess vegna hafa menn, sem vilja smærri iðnfyrirtækjum vel, í vaxandi mæli beint sjónum sínum að svokölluðum iðngörðum, þ. e. að einhverjir aðilar, jafnvel opinberir aðilar, ríki eða sveitarfélög, taki saman höndum um að byggja húsnæði sem hægt sé að leigja iðnfyrirtækjum fyrir starfsemi þeirra. Þegar borgarstjórn Reykjavíkur, svo ég nefni dæmi, samþykkti stefnu í atvinnumálum í upphafi árs 1974, þá var það einn af mikilvægum þáttum í þeirri stefnu að borgarstjórn hugðist beita sér fyrir því, að byggðir yrðu iðngarðar í Reykjavík, og reyndar hefur allar götur síðan verið ákveðin lóð ætluð fyrir slíka starfsemi, þ. e. iðnaðarlóð uppi í Breiðholti. En einhverra hluta vegna hefur ekki orðið úr þessum framkvæmdum og þeir iðngarðar hafa ekki enn þá verið byggðir. Ég minni enn fremur á það, að hv. 6. þm. Suðurl., Eggert Haukdal, flutti í fyrra á Alþingi till. um iðngarða sem var mjög góðra gjalda verð. Í þeirri bók, sem iðnrn. gaf út á s. l. ári, er enn fremur rætt um iðngarða, og þar segir svo, með leyfi forseta: Samstarfsnefnd um iðnþróun leggur til, að gert verði átak til að koma á fót iðngörðum. Leggur nefndin til, að lögum Iðnlánasjóðs verði breytt þannig, að hann geti lánað til iðngarða í eigu opinberra aðila og/eða annarra áhugaaðila og jafnframt fái sjóðurinn aukið fjármagn er geri honum kleift að lána til slíkra framkvæmda, m. a. í samvinnu við Byggðasjóð. Leggur nefndin til að sett verði sérstök lög um iðngarða er skýri tilgang þeirra og tryggi, að starfsemi iðngarða leiði til jákvæðra umbóta í iðnaði.“ Af þessari ályktun nefndarinnar er ljóst að þessi samstarfsnefnd um iðnþróun hefur gert sér mjög glögga grein fyrir þýðingu iðngarða fyrir uppbyggingu iðnaðarins í landinu, enda segir í grg. svo með leyfi forseta: „Á síðari árum hafa þróast hugmyndir um iðngarða, sem reistir væru af opinberum aðilum, einkum sveitarfélögum og/eða öðrum áhugaaðilum. Iðngarðar stæðu til boða framleiðslufyrirtækjum í nýjum greinum framleiðsluiðnaðar, sem verði til viðbótar við þá starfsemi, sem fyrir er í landinu, en jafnframt geta önnur fyrirtæki í framleiðsluiðnaði átt kost á húsnæði í iðngörðum, ef tryggt er, að starfsemi þeirra skapar ekki neikvæða samkeppni við sams konar fyrirtæki annars staðar á landinu og að viðkomandi fyrirtæki hafi ótvíræða þýðingu fyrir atvinnulíf í viðkomandi sveitarfélagi. Þá kemur til greina að veita iðnfyrirtækjum, til húsa í iðngörðum, sérstök leiguhlunnindi um tiltekinn tíma, ef um er að ræða áhættusama framleiðslu. Einnig verða iðnfyrirtæki til húsa í iðngörðum að geta átt kost á ábyrgðarþjónustu eigenda iðngarðanna, þannig að þau geti sett veð fyrir lánum, eins og yfirleitt er krafist í peningastofnunum. Eðlilegt er að gera ráð fyrir möguleikum á leigukaupum eða beinum kaupum iðnfyrirtækjanna á því húsnæði, sem þau nota til starfsemi sinnar. Iðngarðar bjóða upp á margvíslega möguleika til samstarfs meðal þeirra fyrirtækja, sem þar fengju inni. Einnig hefur sveitarfélagið möguleika til að gera húsnæði þessara aðila betur úr garði en almennt gerist, þannig að unnt sé að tala um fullbúið iðnaðarhúsnæði, en ekki hálfklárað. Hagræði iðnfyrirtækja í iðngörðum getur m. a. komið fram í eftirfarandi formum: 1) Minnkaðri fjárfestingarbyrði og fjármagnsþörf. Fyrirtæki geta einbeitt fjármunum af framleiðslubúnaði og tækjum. Þetta er ekki síst mikilvægt fyrir ný fyrirtæki. 2) Sú atorka, sem fer í húsbyggingar hjá nýstofnuðum fyrirtækjum, sparast, og jafnframt getur fyrirtækið strax notið hagræðis af heppilegu húsnæði. 3) Lægri rekstrarkostnaður, sem leiðir af hagkvæmum byggingum og lægri húsnæðiskostnaði. 4) Möguleikum á samstarfi um ýmsa rekstrarþætti: hráefniskaup - útvegun og aðflutninga efnis, framleiðslustarf, sölusamstarf - afgreiðslur afurðaflutninga, bókhalds- og skrifstofuþjónusta og erindrekstur, matar- og kaffiaðstaða og annar aðbúnaður starfsliðs, bætt umhverfi innanhúss og utan, viðhaldsþjónusta, rekstrarráðgjöf. 5) Hægt er að koma við skipulögðum aðgerðum til að efla reksturinn með fræðslu og námskeiðahaldi fyrir stjórnendur og starfslið og bæta félagslega aðstöðu þeirra sem starfa á slíkum stöðum. Gildi iðngarða er ekki hvað síst fyrir hinar dreifðari byggðir landsins, þar sem erfiðast er að fá þá samverkan í framleiðslu og þjónustu sem auðveldlega kemst á í þéttbýlinu. Er því ljóst, að hér getur verið um mikilvægt byggðastefnumál að ræða. Í framhaldi af umræðum á þingi Sambands ísl. sveitarfélaga haustið 1977 um viðfangsefnið „Sveitastjórnir og iðnþróun“ hafa ýmsir aðilar sýnt málinu verulegan áhuga. M. a. hefur byggðadeild Framkvæmdastofnunar tekið málið upp í tillögum sínum um iðnþróun í Rangárvallasýslu og ýmsar sveitarstjórnin hafa leitað eftir stuðningi hins opinbera í málinu. Á ráðstefnu sveitarfélaganna var upplýst, að Iðnlánasjóður hefði í reynd enga möguleika á að lána sveitarfélögum til slíkra bygginga, þar sem sjóðurinn veiti samkv. lögum forgang þeim fyrirtækjum, sem greiða eða koma til með að greiða iðnlánasjóðsgjald. í hinum stöðuga lánsfjárskorti útilokar þetta lán til sveitarfélaga. Ljóst er, að víða um land þarf félagslegt átak, e. t. v. með frumkvæði sveitarfélaga, til að koma á fót iðnaði, sem vænlegur þykir. Sýnist því rétt að opna fyrir stuðning aðalfjárfestingasjóðs iðnaðarins við iðnþróun á þessum grundvelli, en þó með því fororði, að þar sé ekki stuðlað að neikvæðri samkeppni eða óraunhæfri iðnaðaruppbyggingu, t. d. með mismunun gagnvart fyrirtækjum, sem eiga í samkeppni, eða með því að fjölga fyrirtækjum á þröngum markaði, eða skotið sé skjólshúsi yfir starfsemi, sem ekki hefur gildi fyrir þróun iðnaðar. Hefur samstarfsnefndin að beiðni iðnrn. þegar gert drög að frv. um breyt. á lögunum um Iðnlánasjóð og í ráði er að semja frv. um iðngarða.“ Hér lýkur tilvitnun í þessa skýrslu um iðngarða, sem glögglega ber það með sér, að þeir, sem hana sömdu, telja að iðngarðar séu eitt af því mikilvægara sem hægt sé að koma á fót í þágu íslensks iðnaðar. Fer það mjög saman við það sem ég gat um áðan, þá stefnu sem æ meir ryður sér til rúms í okkar nágrannalöndum ýmsum, að leggja beri aukna áherslu á ýmiss konar smáfyrirtæki og ýmiss konar smærri rekstur jafnhliða stóriðjurekstrinum. Ég vil því spyrja hæstv. iðnrh. að því, hvað líði framkvæmd þessara tillagna sem hér um ræðir, þ. e. hvað líði undirbúningi þess að samið sé frv. um iðngarða og hvenær megi vænta þess að hæstv. ráðh. leggi það fyrir hv. Alþingi. Áðan ræddi hv. 10. þm. Reykv. nokkuð um Landssmiðjuna og þá ákvörðun sem nýlega var tekin.

Ég vil benda hv. þm. á það, að til umr. er 184. mál, um Iðnrekstrarsjóð.

Já, Iðnrekstrarsjóður hefur þann tilgang samkv. 1. gr. að örva nýsköpun í átt til aukinnar og bættrar framleiðslu í iðnaði, að auka framleiðni í samkeppnisiðnaði, og það, sem ég hugðist nú vekja máls á, hæstv. forseti, er sú ákvörðun hafnarstjórnar Reykjavíkur að úthluta Landssmiðjunni stórri lóð hér í Reykjavík. En það mál tengist mjög skipasmíðum og skipaviðgerðum hér á landi, sem er einhver mikilvægasta iðngrein sem við horfum fram á að geta aukið og eflt hér og hlýtur auðvitað að verða eitt af mikilvægum verkefnum Iðnrekstrarsjóðs að stuðla að. Ég vildi fyrst og fremst ítreka þá fsp. sem fram kom hjá hv. 10. þm. Reykv. til hæstv. iðnrh. sérstaklega um Landssmiðjuna. Þannig stendur á, eins og menn víta, að hét í Reykjavík hefur um alllangan tíma verið áhugi á því að koma á fót skipaverkstöð, sem hefði með höndum bæði viðgerðir og jafnvel nýsmíði skipa einnig. Hér í Reykjavík starfa ýmis fyrirtæki á þessu sviði. En þau hafa ekki verið þannig í stakk búin fjárhagslega að þau treysti sér til þess að hefja stórfellda uppbyggingu. En þó er rétt að það komi fram, að það eru þó viss merki þess nú, að t. d. Slippfélagið í Reykjavík hafi áhuga á uppbyggingu, en treysti sér þó ekki til þess að fara á nýjan stað, en vilji gjarnan gera það á sínum gamla stað og hefur lagt fram ákveðnar skipulagshugmyndir fyrir hafnarstjórn þar að lútandi. En það vekur að sjálfsögðu verulega athygli og þess vegna vildi ég spyrja hæstv. iðnrh. að því, hver séu áform Landssmiðjunnar þarna á þessum stað. Okkur var tjáð, sem í hafnarstjórn sitjum, að Landssmiðjan hefði stuðning iðnrn. við umsókn sína. Þetta er mjög dýr lóð, gatnagerðargjald eitt mun kosta tugi millj. kr., og eins og ég sagði áðan er ljóst að þau einkafyrirtæki, sem í þessari grein hafa starfað, hafa ekki treyst sér, a. m. k. ekki enn þá, til þess að fara inn á þetta nýja svæði. Þess vegna væri mjög æskilegt að fá það hér fram, hver sé fyrirætlunin varðandi þessa atvinnugrein hjá Landssmiðjunni. Það vekur nokkra athygli varðandi frv., sem hér liggur fyrir um Iðnrekstrarsjóð, að það miðar að því að víkka hlutverk Iðnrekstrarsjóðs og efla hann verulega, eins og segir í grg., í þeim tilgangi að stuðla að margvíslegu nýsköpunar- og umbótastarfi í þágu iðnaðar. Er þetta gert í samræmi við þá stefnumótun um eflingu iðnaðar sem unnið hefur verið að á vegum iðnrn. Iðnrekstrarsjóður hefur að vísu starfað um nokkurt skeið. En það vekur óneitanlega athygli þeirra, sem hugleiða iðnaðarmál hér á landi, ekki síst fjárfestingar- og lánamál iðnaðarins, hvað kröftunum virðist dreift á marga sjóði sem virðast hafa sama markmið hver og einn. Við höfum t. d. Iðnlánasjóð. Samkv. lögum er það tilgangur hans að styðja iðnað Íslendinga með hagkvæmum stofnlánum. Iðnlánasjóðurinn er sjálfstæð stofnun. Hann hefur sérstaka stjórn, en Iðnaðarbanki Íslands hefur með að gera afgreiðslu þessa sjóðs. Iðnlánasjóður hefur allnokkurt fjármagn yfir að ráða, en samkv. skýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins, sem gerð var grein fyrir í Sþ. í dag, hafa lánveitingar Iðnlánasjóðs undanfarin ár numið sem hér segir: Lánveitingar: 1977 1325 millj., 1978 1840 og 1979 3250. Af þessu má sjá, að Iðnlánasjóður hefur verulegt fjármagn til umráða. Sumum þykir þó vafalaust að það mætti vera meira, og ég dreg það ekki í efa. En hér er um að ræða sjálfstæða stofnun sem vinnur að lánamálum iðnaðarins. Næst rekur maður augun í það, að hér er starfandi svokallaður Iðnþróunarsjóður. Ef maður fer að hugleiða hver tilgangur hans er og hver helstu verkefni hans séu, þá kemur í ljós að hér er um að ræða sjóð sem stofnaður er með sérstakri samvinnu, byggður á samningi milli Norðurlandanna, þ. e. Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar. Þessi sjóður má segja að hafi ákveðið og sjálfstætt hlutverk. Hann er, má segja, eins konar umboðsaðili hér á Íslandi fyrir þessa sameiginlegu norrænu iðnþróunarstarfsemi. Hann hefur sérstaka stjórn og hann lánar allmikið, eins og við sjáum á því að árið 1975 voru bein útlán hans 650 millj., 1976 575 millj., 1977 668 millj., 1978 930 millj. og 1979 1571 millj. Hér er um aðra sjálfstæða stofnun að ræða sem vinnur að lánamálum iðnaðarins. Í þriðja lagi er hér starfandi Veðdeild Iðnaðarbanka Íslands. Nú er Iðnaðarbankinn, eins og við vitum, sjálfstæður banki, hlutafélag, sem fyrst og fremst þeir, er að iðnaði vinna, standa að, og er það ekkert óeðlilegt. Veðdeild bankans virðist hafa úr mun minna fjármagni að spila heldur eru þeir sjóðir sem ég hef nú hér rakið. Samkv. skýrslunni um Framkvæmdastofnun hefur veðdeild Iðnaðarbankans haft til útlána árið 1975 72 millj., 1976 43 millj., 1977 82 millj., 1978 136 millj. og 1979 209 millj. kr. Í fjórða lagi höfum við svo alveg sjálfstæðan sjóð sem við nú erum að fjalla um í þessu frv., þ. e. Iðnrekstrarsjóð. Hlutverk hans er að styðja við umbótastarf í iðnaði í þeim tilgangi að auka útflutning iðnaðarvarnings, að auka samkeppnishæfni íslensks iðnaðar á innlendum og erlendum markaði, og örva nýsköpun í átt til aukinnar og bættrar framleiðslu í iðnaði, að auka framleiðni í samkeppnisiðnaði. Hér er um einn sjálfstæðan sjóð að ræða, sjálfstæða stofnun nr. 4 af þeim sem ég hef greint frá. Hér er um að ræða stofnun sem hefur sjálfstæða stjórn og virðist hafa æðimikið sjálfstæði, eins og reyndar þær stofnanir aðrar þrjár sem ég hef hér greint frá. Hér koma fleiri sjóðir, sem með beinum eða óbeinum hætti stuðla að uppbyggingu iðnaðar, eins og Byggðasjóður og Framkvæmdasjóður. Ég vil af þessu tilefni, vegna þess að ég sakna þess í þeirri skýrslu sem ég vitnaði í áðan um lánasjóði iðnaðarins, spyrja hæstv. iðnrh. að því, hvort á vegum hans rn. hafi ekki komið til álita að reyna að einfalda þessi lánamál iðnaðarins, reyna að sameina þetta meir í eina stofnun, en ekki hafa jafnmargar sjálfstæðar stofnanir sem hver um sig virðist sinna meira og minna sama hlutverki. Það hlyti að vera hagræði að því að reyna að einfalda þessi atriði, þ. e. sjóðakerfi iðnaðarins. Herra forseti. Ég læt nú senn máli mínu lokið. Eins og ég sagði í upphafi minnar ræðu er þetta í fyrsta sinn sem okkur hér, a. m. k. í Nd., gefst tækifæri til þess að ræða almennt um iðnaðarmál, og það er ekki vonum fyrr. Frv., sem hér liggur fyrir, er út af fyrir sig ekki deilu- eða ágreiningsefni. Það hefur komið hér fram ein brtt., frá hv. 10. þm. Reykv., á þskj. 539. Ég styð þá till. En að öðru leyti er ekki ágreiningur um þetta mál. Ég vil geta þess sérstaklega, vegna þess að eins og fram kemur í nál. iðnn. á þskj. 533 var ég vegna annarra starfa nú á þessum síðustu annadögum þingsins fjarverandi frá þeim fundi, að ég styð nál. og er sammála því sem þar kemur fram, með fyrirvara þó eins og ég hef hér frá greint.



Herra forseti. Það hafa sumir hv. þm. hér í kvöld kvartað undan því, að það væri verið að fjalla um málefni, sem tefðu þingstörf, og haldið væri hér uppi málþófi af þm., og það menn sem komið hafa upp utan dagskrár. Ég get ósköp vel skilið að það gæti óþolinmæði hjá hv. þm. að vita hvert stefnir með þinghald og hvenær hugmynd er að þinghaldi ljúki. Það hafði verið gert ráð fyrir að það gerðist á morgun. Ég hygg þó að allir viti af hvaða ástæðum það er, sem ekki hefur verið settur punktur aftan við þetta: að ekki mun hafa tekist um það full samstaða enn sem komið er, hvenær þingstörfum ljúki, milli stjórnarsinna og stjórnarandstöðu. Ég vænti þess, að úr því fáist nú skorið áður en mjög langt um líður, þó að mér sé út af fyrir sig ekkert að vanbúnaði að taka hér þátt í þingstörfum næstu daga og vikur, ef áhugi er á því. Ég held að menn þurfi ekki að hafa miklar áhyggjur af sauðburði úti um byggðir landsins nú á þessum góðu vordögum. Það hefði sjálfsagt legið verr á bændum hér, sem áttu sæti á þinginu í fyrra, að komast ekki á bú sín til þess að fylgjast með gangi mála þar. En sem betur fer árar nú öðruvísi, þó að svo hátti að vísu einkennilega í okkar landi að árgæska til lands og sjávar sé ekki endilega talin af hinu góða reiknað á mælistiku okkar einkennilega efnahagslífs, en ég ætla ekki að víkja að því hér. Ég kvaddi mér hér hljóðs til þess að víkja að fáeinum atriðum sem fram komu hér í máli tveggja hv. þm., hv. 10. þm. Reykv. og hv. 6. þm. Reykv., vegna þess máls sem hér er til umr., þ. e. frv. til l. um Iðnrekstrarsjóð. Þeirra málflutningur var í fyllsta máta þinglegur, og ekki þótti mér neitt lakara að vera minntur á efni úr fskj. með þáltill. sem hér var tvíflutt á s. l. ári, út af fyrir sig, þó að ég hafi heyrt grunsemdir um það, að lestur úr þeirri bók væri að einhverju leyti til þess að stytta nóttina hér á hv. þingi. En ég er ekki að gera því skóna, að sú hafi verið ætlan þeirra sem hér töluðu. Það voru sem sagt atriði, sem þeir véku að og beindu til mín fsp., og ég tel mér skylt að víkja að þeim, þó að ekki verði það í löngu máli, því ég hygg að allir hafi áhuga á því að þingstörfum miði hér nokkuð. Væri þó ærin ástæða til þess að fjalla um málefni iðnaðarins nokkuð vítt, eins og reyndar hefur komið fram hjá mönnum hér á þinginu áður. En stutt þinghald og annríki hér á síðustu dögum þingsins veldur því, að svigrúm til slíkrar víðtækrar umræðu er tæpast fyrir hendi og tilefni kannske ekki til þess þegar fjallað er um annars merkilegt málefni eins og það sem hér er til umr. Ég vil þá aðeins í upphafi víkja að því, sem fram kom hjá hv. 10. þm. Reykv., þ. e. fsp. um það, hvers vegna ekki hefði verið borin hér fram þáltill. um iðnaðarstefnu á þessu þingi, en flutt var slík till. tvívegis á s. l. ári, þá á tveimur þingum. Ástæðan fyrir því er ekki sú, að það sé ekki hugur núv. ríkisstj. að standa að slíkri stefnumótun. Þvert á móti er í upphafskafla í stjórnarsáttmála um iðnaðarmál að því vikið, að ríkisstj. hyggist móta slíka langtímastefnu um iðnþróun í landinu. Ég veit ekki annað en það sé í öllum aðalatriðum samstaða um það mál, svipað og það var lagt hér fyrir í fyrra, enda hefur komið fram að undirtektir við þá till., það litla sem hún hefur komist til umr., hafa verið góðar og það í flestum atriðum og óháð því, hvar í flokki menn hafa staðið, enda var undirbúningi málsins háttað með það í huga, að það væri reynt að sameina menn um iðnþróunarátak í landinu. Ég held að það hafi tekist með sæmilegum hætti, þó ég vilji gera greinarmun á þáltill., sem er kjarnaatriði sem þó byggir að verulegu leyti á því fskj. sem hér var vitnað í áðan. En ástæðan fyrir því, að till. var ekki flutt nú á þessu þingi, var sú, að okkur sýndist að það væri óvissa um að málið fengi lyktir á þinginu. Og vegna þess að það er víðfeðmt og vekur eðlilega áhuga margra og þarfnast verulegrar umr., þá var það mat ríkisstj. og mitt mat eftir að hafa heyrt í mönnum í ríkisstj., að það væri ekki rétt að fara að flytja málið nú með svo knappan tíma fyrir stafni eins og sýnilegt var hér á þessu þingi, en frekar að leggja það fyrir að hausti. Ég geri ráð fyrir því, að ef ég gegni starfi iðnrh. þegar þing kemur saman í haust, muni ég beita mér fyrir því að málið komi þá snemma fram á þinginu þannig að hægt verði að ræða það eins og ég heyri að áhugi er um. Hv. 10. þm. Reykv. vék í upphafi máls síns að spurningunni um þróunaraðgerðir, sem tengjast því frv. sem hér liggur fyrir um Iðnrekstrarsjóð, og hvað líði aðgerðum af hálfu ríkisstj. til að örva slíkar aðgerðir m. a. innan fyrirtækja. Ég vil vísa til þessa frv. sem hér liggur fyrir, að því er beinlínis ætlað að verða hvati til slíkra aðgerða. Það er að því vikið, að þarna verði um mótframlög að ræða í mörgum tilvikum til fyrirtækja, þar sem þau leggi fjármagn á móti til rannsóknar- og þróunarstarfsemi á sínum vettvangi og markaðsstarfsemi og fái stuðning á móti úr þessum sjóði sem hér er verið að efla. Ég vil einnig geta þess, að mér finnst það vera mjög til athugunar að það verði reynt að örva rannsóknar- og þróunarstarfsemi í iðnaði með því að gefa fyrirtækjum kost á skattfríðindum í einhverju formi til örvunar. Þetta er leið sem farin hefur verið í ýmsum nálægum löndum, og mér finnst að það sé fullkomlega réttmætt að athuga það, og ég mun láta líta á málið út frá því. Ég held að það sé of lítið gert að því hér að beita ákvæðum skattalaga til þess að hvetja með eðlilegum hætti til uppbyggingarstarfsemi í atvinnulífi, og þurfa það ekki alltaf að vera þættir sem kosta ríkissjóð mikið eða muna miklu að því leyti, en geta riðið baggamuninn þegar um það er að ræða hvort fyrirtækin sinna viðkomandi máli og leggja þar rokkuð af mörkum. Mig minnir að þessi hvati sé á erlendu máli kenndur við „gulrót“ og að sýna gulrót, eins og það er orðað, í slæmri þýðingu þó. Það var í máli beggja hv. þm., sem hér töluðu áðan um málið, vikið að iðnaðarstefnu nokkuð vítt og þ. á m. að stóriðjustefnu og hvað liði vinnu á vegum núv. ríkisstj. að slíku máli og hvað ég hefði í huga í sambandi við það. Ég skal víkja að því í örfáum orðum, það getur ekki orðið í löngu máli. En það gladdi mig að heyra að hv. 6. þm. Reykv. túlkaði hér mál af skynsemi, að mér þótti, í sambandi við viðhorf til iðnaðaruppbyggingar í landinu, og af meiri skynsemi en ég stundum heyri frá talsmönnum í hans flokki, þar sem á honum mátti skilja að stóriðjustefna eða uppbyggingu orkufreks iðanaðar í landinu leysti ekki allan vanda hér og væri kannske ekki það mál mála í sambandi við iðnþróun, þótt mikilvægt geti talist. Ég er honum alveg sammála um að við þurfum að hyggja hér að fjölþættri atvinnustarfsemi og þ. á m. fjölþættri iðnaðaruppbyggingu hjá okkur, þar sem saman fer stuðningur við smárekstur, arðvænlegan smárekstur af ýmsu tagi, smá og miðlungsstór fyrirtæki, sem nú eru mjög á dagskrá eins og hv. þm. vék réttilega að. Hann nefndi Bandaríkin í því sambandi, en ég vil bæta við Norðurlöndum þar sem þetta mál hefur verið til sérstakrar meðferðar á vettvangi Norðurlandaráðs. Nýlega er komið út nál. um málefni lítilla og meðalstórra fyrirtækja og hvernig að þeim er staðið í hinum einstöku löndum og ábendingar um hvernig stjórnvöld geti búið að slíkum rekstri. Um þetta verður haldin ráðstefna fyrir tilstuðlan iðnaðarráðherranefndar Norðurlanda í næsta mánuði, - ráðstefna sem ég mun sækja. Þetta mál er allrar athygli vert. Á sama hátt hlýtur það að vera áhugavert fyrir okkur að hugleiða og gera á því athugun hvernig best verði að því staðið að hagnýta hinar tiltölulega miklu orkulindir landsins: fallvatna og jarðvarma, til atvinnuuppbyggingar í landinu. Þar er á ferðinni sannarlega stórmál, vandasamt mál, sem ég tel fulla ástæðu til að gaumgæft sé. Mitt rn., iðnrn., mun, eins og reyndar fram kemur í fjárlögum, þar sem sérstök fjárveiting er til athugunar á orkufrekum iðnaði, vinna að greiningu á þeim kostum sem helst sýnast koma til greina í sambandi við orkufrekan iðnað í landinu og iðnað sem nýtir orkulindir landsins. Ég tel að það þurfi að fara fram fordómalaus úttekt á þeim kostum og athugun á því, hvernig að slíkri atvinnuuppbyggingu verði staðið með skynsamlegum hætti og hún felld inn í okkar efnahagslíf og atvinnulíf á komandi árum og áratugum, því að engum dettur í hug, jafnvel ekki þeim sem ákafastir virðast í sambandi við svokallaða stóriðju eða orkufrekan iðnað, að þarna verði allt gert í einn, og væna eflaust margir mig um það að vera heldur hægfara í þessum efnum. Ég játa það, að ég vil fara þarna að með mikilli gát, sérstaklega í sambandi við fjármögnun og hvernig að uppbyggingu slíkra fyrirtækja er staðið, þannig að ekki sé neinu hætt til í sambandi við fjárhagslegt sjálfstæði þjóðarinnar. En þarna er einnig að ýmsum fleiri þáttum að hyggja, þetta varðar ýmsa fleiri þætti, félagslegs eðlis, umhverfislegs eðlis, sem taka þarf inn í þessa mynd. Ég tek undir það, að það er full ástæða til að samhæfa iðnaðarstefnu í landinu og orkustefnu í landinu. Það er að vísu svo, að virkjanir í þágu raforkukerfis okkar, einnig stórvirkjanir sem svo eru kallaðar, upp á hundrað mw. í afli, eru taldar hagkvæmar umfram smærri virkjanir, nokkra tugi mw., þó að ekki komi til orkufrekur iðnaður, - hagkvæmari að tiltölu. Hins vegar er það mat manna, að ef menn hafa hagkvæm iðnaðartækifæri, iðnaðarkosti til þess að fella að slíkri uppbyggingu raforkukerfisins, þá geti það verið hagkvæmt, og á það ber að sjálfsögðu að líta í einstökum tilvikum. M. a. af þessum ástæðum er nauðsynlegt, eins og ég gat um, að greina þá kosti sem hér sýnast helstir fyrir hendi, og er þar af mörgu að taka og ætla ég ekki að fara út í þau efni. Ég vil samt rifja það upp, sem hér hefur þó fram komið, að við erum með í mótun - og um það var raunar spurt hér áðan - miðlungsstóra iðnaðarkosti sem nota innlendar orkulindir: jarðvarma og raforku, að vísu ekki í ríkum mæli, en styðjast við orkulindirnar og þar sem innlend orka er undirstaðan í þeim iðnaðarkostum. Við erum farin að kalla þetta til styttingar hin „fjögur S“ uppi í iðnrn., svona sem skammstöfun, því það vill til að þarna er um að ræða verksmiðjur sem allar hefjast á S: steinullarverksmiðja, sykurverksmiðja eða sykurhreinsunarverksmiðja, saltverksmiðja og stálbræðsla, sem svo er kölluð. Allar þurfa á innlendri orku að halda og byggja á því, ef úr þeim verður. Um eitt af þessum fyrirtækjum var sérstaklega spurt hér áðan, þ. e. um steinullarverksmiðjuna, hvar það mál sé statt. Það er alveg rétt, að það var gert ráð fyrir að svo kynni að fara að það væri hægt að leggja frv. um þetta fyrirtæki fyrir núverandi þing. Það varð ekki niðurstaðan að athuguðu máli, að svo yrði gert. Það er unnið að því að greina alla þessa iðnaðarkosti, þ. á m. steinullarverksmiðju, og ég vænti þess, að það liggi fyrir fyrir haustið og þá væntanlega einnig hvar menn teldu æskilegt að reisa slíka verksmiðju, en það er eitt af því sem eftir er að fara ofan í saumana á og nú er unnið að. Það er unnið að greiningu allra þessara kosta. Þá vil ég aðeins víkja að því, sem ég var sérstaklega spurður um af hv. 10. þm. Reykv., hvort ég teldi að það bæri að hyggja að arðsemi í íslenskum iðnfyrirtækjum. Það er nú dálítið undarlegt kannske, að svona spurning sé fram borin. En ég vil, til að taka af allan vafa, svara því svo, að ég tel skipta meginmáli að þess sé gætt í sambandi við þau fyrirtæki, sem hér eru reist, - ég tala nú ekki um stærri fyrirtæki, þar sem hinu opinbera er ætlað að leggja fram verulegt fjármagn, - að þar sé ekki teflt í tvísýnu að bestu manna yfirsýn í sambandi við arðsemi slíkra fyrirtækja. Þannig tel ég að þurfi að standa að málum, og m. a. af þeim sökum höfum við ekki flýtt okkur mjög að knýja á um ákvarðanir af hálfu hv. Alþ. í sambandi við iðnaðarkosti af þessu tagi. Það var fjölmargt fleira sem hv. þm. véku að, þ. á m. hvar væri stödd athugun á tollamálum, þar sem iðnaðinum, samkeppnisiðnaði okkar, væri enn íþyngt. Það er mál sem liggur á borðum rn., bæði iðnrn. og fjmrn. Einhver úrlausn fékkst um daginn þegar veitt var eftirgjöf á tollum fjárfestingarvara fyrir fiskiðnað sérstaklega, en þar flutu með nokkur atriði sem varða einnig annan iðnað en fiskiðnað, þannig að þar fór eitthvað út af listanum sem við hv. 10. þm. Reykv. berum fyrir brjósti að iðnaðurinn fengi leiðrétt. Hitt verður athugað í sumar og væntanlega fæst úr því skorið hvar mörkin verða dregin, og ég vænti að sú niðurstaða verði iðnaðinum í hag eins og réttmætt er. En þarna er, eins og um var getið, í ýmsum tilvikum um allflókin markamál eða jaðarmál að ræða, þar sem getur munað ríkið allverulega í tekjum, en skiptir iðnaðinn kannske ekki teljandi máli, þó að það geti verið íþyngjandi fyrir einstök fyrirtæki alveg sérstaklega. Svo aðeins varðandi iðngarðana sem hv. 6. þm. Reykv. vék að. Hann hefur sennilega ekki tekið eftir því, af því hann var ekki kominn á Alþing þá, að í fyrravetur var sett löggjöf um breyt. á l. um Iðnlánasjóð þar sem stofnað var til sérstakrar Lánadeildar iðngarða hjá Iðnlánasjóði og henni ætlað nokkurt fjármagn. Þessi lánadeild á að taka til starfa á þessu ári, og ég hygg að þegar sé búið að taka á fyrstu umsóknunum úr þessari deild, sem sérstaklega er ætlað að styðja sveitarfélög sem ætla að ráðast í byggingu iðngarða. Ég held t. d. að Selfosshreppur hafi lagt þar inn umsókn og fengið afgreiðslu nýlega eða vilyrði fyrir því að fá slíkt. Þó að hugsað sé til byggðaviðhorfa hygg ég að það sé ekki ætlunin að einskorða fyrirgreiðslu í sambandi við iðngarða við slíkt, en það er hugmyndin að setja fyllri reglur um slíka starfsemi, því að það er held ég mjög þýðingarmikið að húsnæði af þessu tagi verði ekki tekið undir aðra starfsemi, eins og því miður hefur verið nokkuð um varðandi húsnæði sem reist hefur verið með lánafyrirgreiðslu úr sjóðum iðnaðarins og hefur farið í önnur not fyrr en varði, önnur og óskyld not, og það er ekki til fyrirmyndar að svo sé. Svo var spurt um sjóði iðnaðarins og hv. 6. þm. Reykv. þótti sem þar væri nokkur frumskógur á ferð. Ég get vel skilið það, að þeim, sem að þessum málum koma og eru ekki í þeim mun meiri snertingu við þau frá degi til dags, finnist það nokkuð flókið kerfi sem þarna er á ferðinni. Og sams konar spurningar hafa komið upp í mínum huga varðandi þetta. Hvað snertir Iðnrekstrarsjóð var sérstaklega ofan í það farið á vegum hv. núv. forsrh. á árinu 1975, af nefnd sem hann skipaði þá, hvort réttmætt væri að sameina Iðnrekstrarsjóð og Iðnlánasjóð, en niðurstaða af þeirri athugun varð sú að gera það ekki. Það hefur verið stefnt að einföldun lánamála iðnaðarins með því að tryggja samstarf þessara sjóða, sem hér voru nefndir, og reyna að koma þar á skipulegri verkaskiptingu jafnhliða því sem þeir viti hver af öðrum. Slík samvinna - ég vil segja góð samvinna - hefur tekist með sjóðunum, og þá er meginverkaskiptingin þessi: Iðnlánasjóður er aðalstofnlánasjóður hins almenna iðnaðar í landinu, enda greiða iðnfyrirtæki sérstakt iðnlánasjóðsgjald í þann sjóð og hann mun hafa til útlána um 6 milljarða kr. á yfirstandandi ári, þ. á m. til iðngarða - það er innifalið - og til skipaiðnaðar. Iðnþróunarsjóður var stofnaður í tengslum við inngang Íslands í EFTA með samnorrænu átaki, og hér er reyndar frv., sem liggur fyrir þinginu um breyt. á lögum um hann, sem ég vænti að samþykkt verði hér á næstu klukkutímum eða dögum. Þessi sjóður, sem hefur haft verulegt gildi og á að hafa til ráðstöfunar um 2.5 milljarða á yfirstandandi ári, - stjórn hans hugsar til þess að styðja einkum við stærri iðnfyrirtæki, stærri iðnaðarkosti, uppbyggingu þeirra, þó að það einskorðist ekki við það, en áherslan verði lögð á slíkt. Það held ég að sé mjög skynsamleg stefna sem þar er á ferðinni. En vegna þess hve sá sjóður er sérstakur hlýtur hann að hafa sérstaka löggjöf og er með stjórnaraðild annarra Norðurlanda, eins og kunnugt er. En Iðnrekstrarsjóður er, eins og ég gat um hér um daginn, stuðningssjóður við iðnþróun af ýmsu tagi, hann á að vera eins konar fjörefnisgjafi í þeirri iðnþróun, sem að er stefnt, og hann starfar í samvinnu við Iðnlánasjóð eða þar veit hvor af öðrum. Báðir hafa aðstöðu í Iðnaðarbanka Íslands, og það er ákveðin samhæfing þar á milli. En hlutverk þessa Iðnrekstrarsjóðs, sem hér er stefnt að því að efla, er allnokkuð annað en hinna sjóðanna, eins og fram kemur í fyrirliggjandi frv. Ég gæti haldið hér áfram að svara fsp., þ. á m. um Landssmiðjuna, sem fram hafa verið bornar. Um það efni vil ég aðeins segja að fyrirtækið hyggst flytja á nýjan og hentugri stað og endurreisa þar starfsemi sína. Það er áhugi á því hjá forráðamönnum fyrirtækisins að það tengist skipaverkstöð í Reykjavík við Sundahöfn, en ákvarðanir þar að lútandi eru mjög í höndum borgaryfirvalda Reykjavíkur og sókn í því máli hlýtur að koma frá sveitarfélaginu Reykjavík, uppbygging þeirrar skipaverkstöðvar. Núv. ríkisstj. hefur reyndar tekið það mál inn í sinn málefnasamning með þeim hætti að lýsa yfir stuðningi við það fyrirtæki, og það á að auðvelda sveitarfélaginu Reykjavík að sækja það mál. Ég held að það verði þessari skipaverkstöðvarhugmynd til verulegs framdráttar ef Landssmiðjan rís þar í tengslum við hana og getur orðið einn af stuðningsaðilum við þá skipaverkstöð, þar sem ég tel að ýmis skipaiðnaðarfyrirtæki á Reykjavíkursvæðinu og náttúrlega innan Reykjavíkurborgar, sem hafa búið við heldur þrönga aðstöðu í vesturbænum eða vesturhöfninni, geti flutt þangað, kannske smátt og smátt, sína aðstöðu, en gjarnan megi hugsa til víðtækari samvinnu skipaiðnaðarstöðva í nálægum sveitarfélögum sem gætu þarna orðið aðili. En varðandi hugmyndina um að selja Landssmiðjuna til annarra, þá hefur hún heyrst frá ýmsum, og vegna þess að hv. 10. þm. Reykv. vék sérstaklega að því máli, held ég að sé einfaldast að vísa honum á að líta inn í Landssmiðjuna og heyra í mönnum þar. Ég hygg raunar að hann hafi heimsótt starfsmenn Landssmiðjunnar fyrir síðustu kosningar. Ég vænti þess, að hann sjái ástæðu til þess að koma þangað aftur, og þar mun hafa komið fram, ef ég er rétt upplýstur, að áhugi þeirra á að breyta rekstrarformi hafi ekki verið mjög mikill. Vil ég þó taka það fram, að ég tel það enga goðgá að hugsa til þess að starfsmenn fyrirtækja séu eigendur þeirra eða eigi með einum og öðrum hætti verulega aðild að stjórn viðkomandi fyrirtækja og gjarnan sem meðeigendur. Læt ég svo svörum við þessum fsp. lokið, en vil þakka þeim hv. þm. sem rætt hafa þetta efni hér, frv. til l. um Iðnrekstrarsjóð, fyrir stuðning við málið. Vegna þeirrar brtt., sem hér liggur fyrir við 3. umr., get ég endurtekið það, að ég tel að hún skipti ekki miklu efnislega í þessu máli og það sé nokkur misskilningur sem búi þar að baki hjá hv. flm. Það eru ekki byggðaviðhorf eða þess háttar sjónarmið sem er meginhvati þess sem þar kemur fram, heldur að tekið sé mið af þeim áætlunum sem gjarnan eru unnar svæðisbundið og staðið er að á vegum stjórnvalda, þ. á m. sveitarfélaga, og að stjórn Iðnrekstrarsjóðs geti haft hliðsjón af slíkum staðfestum áætlunum þegar hún tekur á málum.