Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Einar Olgeirsson Hæstv. forseti. Í nál. því, sem hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. hefur skilað, eru færð fram tvenn rök á móti þessu frv. Í fyrsta liðnum eru færð fram þau rök, að það sé óleyfilegt að gera ráðstafanir til þess að lækka vextina, svo sem þar er lagt til, og tekið þar m.a. svo til orða, með leyfi hæstv. forseta: „Þá yrði það og lögfest að lækka jafnframt vaxtatekjur af þeim bréfum, sem þegar eru seld, og er enginn vafi á því, að ákvæði stjórnarskrárinnar vernda þegnana gegn slíkri fjártöku bótalaust.“ Það er greinilegt, að meiri hl. heilbr.-og félmn. virðist hafa þá skoðun, að vextir séu álíka helgir og eignarrétturinn skv. stjórnarskránni, og það er vert að athuga þessa skoðun hv. meiri hl. dálitið nánar, ekki sízt með tilliti til ýmissa annarra ráðstafana, sem sá meiri hl., er stjórninni fylgir hér á Alþingi, hefur gert. Það er raunverulega alveg dæmalaust, að önnur eins skoðun skuli koma fram og sú, að ráðstöfun til þess að lækka vexti sé svo að segja eignarán og brjóti þess vegna í bága við stjórnarskrána. Það er sérstaklega undarlegt, að slíkar skoðanir skuli koma fram af hálfu ríkisstjórnarmeirihlutans hér, sem sjálfur hefur gert meira en flestar aðrar ríkisstj. og þeirra fylgjendur til þess að ganga á gerða samninga og brjóta samninga, ef í hlut hafa átt verkamenn. Það er undarleg hugmynd um heilagleika fjártekna, þegar þessi meiri hl. virðist álita, að vaxtatekjur af fjármagni séu eitthvað heilagt, sem megi ekki snerta við, en svo framarlega sem verkamaður á í hlut, sem með samningi er búinn að tryggja sér ákveðið kaupgjald fyrir sína vinnu, þá er sjálfsagt með lagaboði að ræna því, svo sem t.d. var gert með breytingunni á ákvæðunum um vísitöluna. Það heyrist ekki eitt orð frá þeim mönnum, sem þykjast vera að varðveita eignarréttinn og telja eignanréttinn helgan hér í þessum þingsal, þegar verið er að skerða þá samninga, sem verkamenn hafa gert við atvinnurekendur um það, hvaða kaupgjald þeir eigi að hafa til þess að lifa af. En svo framarlega sem á að draga úr vöxtum af fé, vöxtum af fjármagni, þá er eins og heimurinn sé að farast. Þetta sýnir bezt afstöðu þessa meiri hluta annars vegar til auðmagnsins og hve heilagt það eigi að vera og hins vegar til vinnuaflsins, sem er sjálfsagt að ræna, hvenær sem hægt er, og það hefur sjaldan komið fram eins greinilega og einmitt í sambandi við þessa skoðun, sem meiri hluti hv. heilbr.- og félmn. lætur hér svona ótvírætt í ljós. Þetta er nú raunverulega ekki aðeins dæmi um ranga skoðun og siðferðilega rangan verknað, að álita sjálfsagt að ræna verkamanninn og brjóta samninga á honum, en álita það goðgá að draga eitthvað úr vöxtum af auðmagninu. Þetta er e.t.v. dálítið tímanna tákn, að svona skoðun skuli koma fram og það í áliti eins meiri hluta einnar n. á hv. Alþingi, vegna þess að sjálft Alþingi hefur á undanförnum áratugum, - mér liggur við að segja: haft það fyrir reglu að hrjóta gegn þeim ákvæðum, sem þessi hv. meiri hl. er núna að reyna að fara að telja heilög. Vextir eru algerlega háðir því, hvort Alþingi leyfir, að þeir séu teknir eða ekki. Vextir eru enginn hlutur, sem er helgaður með stjórnarskránni, - vextir af auðmagni. Alþingi getur ákveðið þá rétt eins og því þóknast með lögum. Vextir eru því aðeins leyfilegir, að Alþingi leyfi að taka vexti, og Alþingi getur bannað að taka vexti. Ef hér væru einhverjir mjög kristilegir menn t.d., sem ég veit náttúrlega að eru ekki, þá mundu þeir kannske fara að vitna í biblíuna og segja, að það væri algerlega bannað og hafi verið og hafi löngum verið svo í kristindóminum, að það væri bannað að taka vexti af fé, það sé algerlega á móti lögmálum Gamla testamentisins. Og náttúrlega væri vel hægt að setja hér lög um, að það bryti í bága við stjórnarskrána, að það yrði bannað á Íslandi, að Ísland yrði gert að svo hákristilegu ríki, að það yrði bannað að taka vexti af fé. Það er t.d. gefið mál, að það er hægt að leggja skatta á vexti, taka vexti svo að segja alveg með sköttum. Það snertir ekki eignirnar nokkurn skapaðan hlut, það er bara verið að taka vissan gróða, sem skapast, með vissu móti. Satt að segja hefur Alþingi ekki látið sér nægja að gera ráðstafanir viðvíkjandi vöxtum á undanförnum árum. Alþingi ákvað langa lengi, að það mætti ekki taka hærri vexti t.d. en 8%. Það varðaði við lög að taka meira, menn voru dæmdir fyrir okur, þangað til núv. hæstv. ríkisstj, afnam okurlögin og sagði, að það væri alveg sjálfsagður hlutur að okra, það væri svo hákristilegt, að það væri engin ástæða til þess að vera að banna það með lögum, að menn tækju, þótt það væru 12% vextir og jafnvel meira, enda bönkum leyft að taka upp í 16% jafnvel og leyft að ákveða sjálfir, hve mikið þeir væru. Og Alþingi hefur satt að segja á undanförnum áratugum ekki látið við það sitja að gera alls konar ráðstafanir viðvíkjandi vöxtum, þó að meiri hl. hv. heilbr.- og félmn. virðist vera búinn að gleyma því. Alþingi hefur satt að segja gert ráðstafanir til þess að gera eignir að engu og talið sér það lögheimilt. Það er nokkrum sinnum t.d. á undanförnum áratugum búið að framkvæma það, sem kallað hefur verið skuldaskil og ég býst við að flestir hv. þm. kannist við ýmist af afspurn eða þeir hafa tekið þátt í því að framkvæma þau. Og hvernig hafa þessi skuldaskil, t.d. útvegsins eða landbúnaðarins, stundum verið framkvæmd? Jú, þau hafa verið framkvæmd þannig, að raunverulegar eignir - skuldir, sem menn hafa átt hjá öðrum, hafa verið gerðar einskis virði, strikaðar út hreinlega, með lögum frá Alþingi, eign, sem maður hefur átt, hefur verið gerð að engu í sambandi við það, að það hafa verið sett lög um skuldaskil. Og það er eins og hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. sé búinn að gleyma þessu algerlega. Það hefur kannske einhver verið að tala um, að það bryti í bága við eignarrétt, en engu að síður gerði Alþingi þessar ráðstafanir. Það voru sett lög um þetta. Og satt að segja er eignarrétturinn heldur ekki til nema bara af því, að hann er í lögum. Hv. frsm. meiri hl. heilbr.-og félmn, sagði, að það væri ekki hægt að lækka vextina, nema ríkissjóður tæki að sér að borga. Það er farin að verða hálfeinkennileg hugmyndin, sem menn gera sér nú á tímum, á þessu síðdegissumri prívatkapítalismans hér á Íslandi, um helgi vaxtanna. Það var hægt að hækka vexti, taka ákvörðun um það að hækka vexti, án þess að ríkissjóður færi að borga vaxtagreiðendunum, en það má ekki lækka vextina, án þess að ríkissjóður eigi að fara að bæta það upp. Sjá menn ekki, hvers konar vitleysu menn eru að tala um þarna, eða er mönnum farið að verða auðmagnið eða fjármagnið allt í einu svona heilagt, að eigi að lækka vexti, þá sé eins og komið við kaunin í allri stjórnarpólitíkinni? Auðvitað getur Alþingi tekið ákvarðanir um jafnt að hækka og að lækka vexti og banna að taka vexti. Þetta eru allt saman bara ákvæði um, hvaða lög skuli gilda í einu landi, og það er alveg dæmalaus hlutur, að meiri hluti einnar n. á Alþingi skuli láta svona hlut út úr sér eins og þarna er látinn út úr sér og ætla að rökstyðja það að vísa frá heilu frv. á slíkum grundvelli. Ég man satt að segja varla eftir, að meiri hl. einnar n. hafi ófrægt sig eins og meiri hl. þessarar n. gerir með afgreiðslu sinni á málinu. Ég veit ekki, hvort þessi ofsatrú á kapítalismann er farin að leiða menn svona afvega, að menn eru hættir meira að segja að sjá, hvað hafi verið praksis á Íslandi um áratugi í þessum efnum og hvað þeir sjálfir hafa framkvæmt. Nei, gróði af fjármagni eða vextir af fjármagni, þeir eru engan veginn helgaðir í stjórnarskránni, ekki á nokkurn máta. Og eins og allir hv. þm. vita, þá er meira að segja sjálft eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar ekki burðugra en það, að það sýnir sig, að með því að kalla eignarnám, - svo að ég noti orð, sem íhaldssamir menn nota stundum um vissa tegund aðfara af hálfu ríkisins, - með því að kalla eignarnám skatt, þá er hægt að taka hvaða eign sem er, og fyrir því liggja hæstaréttardómar nú þegar, eins og mönnum er kunnugt. Meira að segja eignarréttarparagrafinn stenzt ekki betur en þetta. Mönnum er það vafalaust ljóst, að það er hægt af hálfu Alþingis að leggja skatt á hvaða eign sem er, sem mundi samsvara nokkurn veginn þeim vöxtum, sem eignin gæti borið sem höfuðstóll. Þar með er raunverulega búið að taka eignina með því að taka allt, sem hún getur gefið af sér. En það er ekkert í lögum eða stjórnarskrá, sem hindrar slíkt. Þess vegna nær það ekki nokkurri átt að koma fram með á Alþingi svona hluti eins og í þessum fyrsta lið þessa nál. Meiri hl. n., sem gerir sig sekan um að afgreiða á þennan máta, á raunverulega að biðja Alþingi afsökunar og taka svona nál. til baka og vinna dálítið betur úr því. Þetta er því sorglegra, að góðum mönnum eins og þessum meiri hl. skuli verða svona á, sem það er orðin brýnasta nauðsynin í þjóðfélaginu núna að lækka vextina. Það, sem er að drepa íslenzkt þjóðfélag í dag, eru vextirnir. Það eru þeir, sem eru að sliga bæði almenning og atvinnulífið. Hæstv. ríkisstj. skal ekki halda það, að þó að hún hafi fengið 600 millj. upp úr síldinni síðasta sumar, þá bjargi slíkt henni endalaust. Afleiðingarnar af svona okurpólitík, eins og nú hefur verið rekin, koma að lokum í ljós. Þess vegna eru þær ráðstafanir, sem lagt er til að gera með því frv., sem hér liggur fyrir um að lækka vextina, einmitt góð vísbending um þær ráðstafanir, sem þarf að gera á öllum sviðum þjóðlífsins hjá okkur, og þessir riddarar hinna háu vaxta munu eiga eftir að reka sig á það, að vextirnir hafa verið það, sem lengst af hefur sligað atvinnulífið á Íslandi, og hver einasta stjórn og hver einasti flokkur, sem barizt hefur fyrir raunverulegum framförum á Íslandi, hefur orðið að berjast fyrir því að lækka vexti. Það var engin tilviljun í gamla daga t.d., þegar Framsfl. var að hefja baráttu sína á þriðja áratug aldarinnar, að krafan um 21/2 % vexti til landbúnaðarins var ein höfuðkrafa þess flokks. Og það var heldur ekki nein tilviljun, þegar nýsköpunin var hafin í sjávarútveginum eftir styrjöldina, að ein höfuðráðstöfunin, sem gerð var, var að lækka vexti af framleiðslutækjum sjávarútvegsins niður í 21/2 %. Lágir vextir eru lífsnauðsyn ungu þjóðfélagi, sem er að byggja sig upp, og það er ekki til eins banvænt eitur fyrir slíkt þjóðfélag og háir vextir. Það er eins og fjötur um þess fót. Þess vegna er það alveg hörmuleg sjóndepra, sem er að gripa um sig hjá mönnum, er annars segjast vilja vinna að eflingu atvinnulífs, að þeir skuli ætla að láta sig henda að gerast slíkir formælendur hárra vaxta eins og meiri hl. heilbr.- og félmn. þarna hefur gert. Ef haldið er áfram eins og núna t.d. hvað íbúðarhúsin snertir, þá fer það þannig, að Íslendingar hafa yfirleitt ekki efni á að búa í húsum. Þau hús, sem núna er verið að byggja í Reykjavík, sæmilegar þriggja og fjögurra herbergja íbúðir, - það mun kosta þá menn, sem eru að reyna að eignast þetta sjálfir, um 3000 kr. á mánuði og yfir það að eiga að búa þar í. Og þegar laun manna eru kannske 5000 kr. á mánuði, þá geta menn gert sér í hugarlund, hvaða efni menn hafa á því að búa í slíkum húsum, og jafnvel þó að menn hefðu meira, þótt menn hefðu upp í 6 og 7 þús., þá er gefið, að ef menn eiga að borga helminginn af öllum sínum tekjum í raunverulega húsaleigu, þá er lífsstandardinn orðinn svo lágur, að það er ekki viðhlítandi. Og að lokum hlýtur auðvitað að fara svo, að vextirnir af íbúðarhúsunum leggjast yfir á sjálft atvinnulífið og yfir á útflutninginn í hækkuðu kaupgjaldi. Það er þess vegna ekkert spursmál, að í löndunum t.d. hér í kringum okkur, við skulum segja á Norðurlöndum, þar hefur skynsöm atvinnurekendastétt, ekki sízt þeir atvinnurekendur, sem hafa með útflutning að gera, alltaf séð það, að eitt af því nauðsynlegasta fyrir hana var, að rekin væri slík íbúðapólitík, að húsaleigunni væri haldið niðri, að það væri nógu ódýrt að búa í húsum, til þess að verkamenn yrðu ekki að hækka kaup sitt vegna hárrar húsaleigu, sem kæmi svo aftur seinna meir niður á útflutningsatvinnuvegunum. Hérna aftur á móti virðast þeir atvinnurekendur, sem ráða í þessum efnum, ef þeir þá ráða þessu og láta ekki einhverja skammsýna hagfræðinga ráða fyrir sig, - þá virðast þeir hugsa svo almennt, að ef vextir af kapítali séu háir, þá sé allt gott í þjóðfélaginu, og það menn, sem venjulega eiga hverfandi lítið kapítal sjálfir, heldur verða að fá það lánað hjá bönkunum. Það er satt að segja undarlegt, þegar atvinnurekendur fara að hugsa á þann veg. Fyrsti liðurinn í rökum heilbr.- og félmn. fær þess vegna engan veginn staðizt. Þá er aðalatriðið í öðrum og síðari rökum þeirra á móti frv. það, að það væri að mismuna mönnum að fara að gefa eftir tollana af því byggingarefni, sem farið hefur í þau hús, sem eru enn þá í byggingu, það væri óréttlátt gagnvart þeim, sem áður hefðu byggt. Við vitum nú, hvernig hér standa sakir. Þær standa þannig, að verðbólgan hefur smátt og smátt hjálpað þeim, sem áður voru að byggja, til þess að afskrifa þeirra hús og afskrifa þeirra skuldir. Þeir, sem voru byrjaðir að byggja fyrir svona 2–3 árum og hafa lent í viðreisninni núna, eru að sligast undir því af þeim ástæðum, að þeirra laun standa í stað, þ.e. geta þeirra til að borga, en allt hefur margfaldazt í verði, sem þeir þurfa að kaupa. Það eru þess vegna einmitt þeir, sem 2–3 síðustu árin hafa verið að byggja, sem eiga erfiðast og eru að kikna undir því og er sanngjarnt og eðlilegt að hjálpa og er eðlilegt að Alþingi hjálpi, vegna þess að Alþingi hefur sjálft lagt á þá meiri byrðar en nokkra aðra. Það er þess vegna einmitt réttmætt að létta á þeim, sem nú standa í byggingum, með því að greiða þetta til baka. Viðvíkjandi því almenna rétta í því að afnema annaðhvort tollana á byggingarefninu eða greiða þá til baka, þá er það að segja, að þetta er náttúrlega orðinn hreinn vítahringur, þetta er orðin hrein vitleysa, hvernig tollapólitík íslenzka ríkisins er. Það er lagður tollur á byggingarefni, og í venjulegri íbúð fer kannske í toll af byggingarefni, - ég skal ekki segja það alveg nákvæmlega, það fara kannske 70–80 þús. kr. Svo kemur ríkið og segir: Ég skal hjálpa ykkur til að byggja, ég skal veita ykkur lán. - Og hvað lánar svo ríkið? Jú, það lánar kannske 70-80 þús. kr. M.ö.o.: ríkið lánar það, sem íbúðareigandinn þarf að borga ríkinu í tollana. Ríkið sjálft tekur kannske þetta, sem það þarf að láta íbúðareigandann fá til þess að borga tolla til ríkisins með, að láni með háum vöxtum. Og hvað er raunverulega, sem hefur gerzt, þegar ríkið var búið að taka þessa peninga að láni með háum vöxtum, búið að lána þá síðan út til íbúðarhúseigandans, íbúðarhúseigandinn búinn að borga það til baka til ríkisins? Það eina, sem hefur gerzt, er það, að viðkomandi íbúð er orðin - við skulum segja 20% dýrari en hún þurfti að vera, ef engir tollar hefðu verið á byggingarefni, m.ö.o.: hrein verðbólguráðstöfun og ekkert annað, bara að hækka verð á byggingum. Þetta er nákvæmlega sama hringavitleysan við skulum segja eins og t.d. dæmið, sem allir hv. þm. þekkja, tollarnir á raforkuvélunum til Sogsvirkjunarinnar, þegar ríkið lagði 25 millj. kr. í tollum á vélarnar til Sogsvirkjunarinnar, sem ríkið ásamt Reykjavíkurbæ sjálft á, ákveður síðan að gefa út skuldabréfalán með vísitöluvöxtum og selja þessi skuldabréf til þess að fá inn 25 millj. kr. eða heldur meira, því að það voru meira að segja afföll á þessu, - til þess að fá peninga til þess að borga sjálfu sér 25 millj. kr., - og er svo enn í dag að borga þessar 25 millj., sem það fékk að láni til að borga sjálfu sér með vöxtum og vísitöluuppbót, sem gerir þessar 25 millj. kr. að meira en 30 millj. kr. Og hver er svo afleiðingin? Afleiðingin er bara sú, að Sogsvirkjunin er 25 millj. kr. dýrari en hún þurfti að vera og rafmagnið þess vegna því hærra, þ.e. hrein verðbólguráðstöfun. Tollarnir á þessum hlutum á Íslandi eru orðnir hrein vitleysa almennt séð, þannig að það hefði verið nær, að meiri hl. heilbr.- og félmn. tæki það til athugunar að leggja til að afnema tolla á þessum byggingarvörum, heldur en að standa á móti því, að það væri farið að létta þeim af mönnum. Hins vegar getur náttúrlega komið í sama stað niður fyrir íbúðarhúseigandann að greiða þetta til baka. Það eru tölur, sem tala eins greinilega og hægt er um það, að þetta ástand, sem nú er viðvíkjandi byggingunum, er óþolandi. Það minnkar og hraðminnkar alls staðar á landinu, það sem lagt er í að byggja af íbúðum. Það svo að segja hrynur niður byggingarstarfsemin á íbúðum. Unga fólkið, sem sannarlega hefur ekki vantað áhuga og dugnað til þess að vinna við slíkt og hefur lagt í þetta á undanförnum áratugum og unnið afrek í því, það gefst upp, það gefst hreinlega upp við að reyna þetta. Þeir menn, sem hafa lagt í þetta núna á tímum viðreisnarinnar eða viðreisnin hefur skollið á, eru að sligast undir því, og þeir, sem núna hugsa um og langar til þess að byggja, sjá, að þetta er algerlega ófært, það er ekki hægt að leggja í það. Það hefur því ekki aðeins verið sjálfsagður praktískur hlutur að létta þessum tollum af mönnum, heldur var það beinlínis réttlæti. En í staðinn segir meiri hl. heilbr.- og félmn., að þetta mundi skapa hróplegt ranglæti. Svona er allt orðið öfugt í kollunum á þessum hv. þm. M.ö.o.: það má ekki létta drápsklyfjum af mönnum, sem nú eru að drepast undir þeim vegna þess að nokkrir menn höfðu áður borið allþungar byrðar, sem verðbólgan svo létti þeim. Það væru álíka rök að halda því fram, að menn mættu ekki lifa betur á Íslandi nú, vegna þess að okkar forfeður hefðu haft það mjög bágborið einu sinni. Og það virðist vera hugmyndin, sem meiri hl. gerir sér um réttlæti og ranglæti, að það megi ómögulega létta á þeim, sem eru að sligast undir byrðunum, vegna þess að þá hefðu þeir, sem áður báru byrðarnar, orðið fyrir hróplegu ranglæti. Þegar hv. frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn., hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ), var að ræða um þetta mál, þá minnir mig, að hann hafi klykkt út með því í sambandi við, hvað dýrt væri að byggja hús og annað slíkt, að þetta stafaði af því, að það væru gerðar of miklar launakröfur. Mörg er sú vitleysan, sem sögð er hér í þingsölum stundum, en þetta er þó með því vitlausasta. Það eru ekki of miklar launakröfur, sem eru gallinn á Íslandi núna. Það eru of litlar launakröfur, sem almenningur gerir nú. Það er það, sem Íslandi stendur stór hætta af og íslenzku þjóðfélagi. Við erum að missa marga af okkar menntuðustu mönnum út úr landinu, vegna þess að það er skilningsleysi hjá stjórnvöldunum á réttlátum launakröfum. Við erum að þræla út megininu af íslenzkum verkalýð í 10, 11 og 12 tíma vinnu, sem hvergi þekkist í Evrópu, af því að stjórnarvöldin halda niðri með harðri hendi launakröfum almennings og beita slíkri harðstjórn eins og gengislækkuninni í sumar til þess að reyna að stela af almenningi því, sem hann ávinnur sér með samningum við atvinnurekendur. Það er að hefjast bráðum Norðurlandaþing, sem við hv. 1. þm. Vestf. erum að fara á. Fyrir því Norðurlandaþingi liggur m.a. tillaga um, að Norðurlandaþing beiti sér fyrir því að fara að koma á 40 tíma vinnuviku. Í grg. fyrir þeirri tillögu er minnzt á það, að í Finnlandi hafi 48 tíma vinnuvika, 8 tíma vinna á dag, verið lögleidd fyrir 40 árum. Hér á Íslandi höfum við hana ekki lögleidda af hálfu Alþingis enn, og svo er talað um hér, að það séu gerðar of háar launakröfur. Þeir menn, sem eitthvert vit hafa í stjórnarflokkunum, eins og t.d. hæstv. núv. dómsmrh., hann sagði nýlega hér, einmitt þegar verið var að ræða um 8 tíma vinnudaginn og nauðsyn hans, að það þyrfti að breyta þannig kjörum almennings á Íslandi, að menn ynnu sér inn með 8 tíma vinnu það, sem menn fá nú með sinni 11 tíma vinnu, m.ö.o.: það þyrfti að hækka kaupið um 50%, sem er alveg rétt. Og svo eru til menn hér, og það meira að segja í hv. heilbr.- og félmn., sem láta sér detta í hug að halda því fram, að það séu gerðar of háar launakröfur á Íslandi. Sannleikurinn er, að það þekkist varla í Evrópu eins hófsöm verkalýðshreyfing og sú, sem hér starfar, og verkalýðshreyfing, sem tekur annað eins tillit til þess þjóðfélags, sem hún starfar í, enda hefur hún lengst af orðið að hafa vitið fyrir atvinnurekendum í þessu landi og meira að segja orðið að kenna þeim það, að lágir vextir væru heppilegir fyrir atvinnulífið, og meira að segja orðið að berja það í gegn gagnvart ríkisvaldinu og bönkum ríkisins, að lágir vextir væru látnir í té atvinnurekendum. Það, sem Ísland þarf að fara að losna við, er sá gífurlegi vinnuþrældómur, sem núverandi kynslóð stynur undir, ekki aðeins vegna þess, að heilsu manna sé ofboðið með því, og vegna þess, að það sé óréttlátt að þræla mönnum þannig út, heldur vegna þess að menningu þjóðarinnar stafar hætta af því, að menn hafi engan tíma afgangs til þess að sinna áhugamálum sínum, engan tíma svo að segja til þess að líta í bók. Það er stór hætta á ferðum með þeim þrældómi, með þeim vinnuþrældómi, sem nú er orðinn hér á Íslandi. Það var eðlilegur hlutur fyrir þjóð, sem lengst af hafði þjáðst af atvinnuleysi, er hún gat fengið nóga vinnu, að menn vildu leggja mikið á sig nokkur ár. Menn tóku það eins og eina langa vertíð, voru vanir að vinna mikið. En þegar slík vinna er farin að standa í 20 ár, þegar það er farin að verða svo að segja heil kynslóð, sem svona vinnur, þá er verið að ofbjóða slíkri kynslóð. Eitt af brýnustu nauðsynjamálum íslenzks almennings nú er, að lausn sé fundin á húsnæðismálunum. Þegar það að greiða sjálfum sér húsaleigu er frá 25–50% af tekjum eins manns, þá er ástandið alveg óþolandi, og þá er notadrýgsta launahækkun, sem almenningur getur fengið, sú, að þessi húsaleiga sé lækkuð, og ef atvinnurekendur á Íslandi hugsuðu að einhverju leyti eins og skynsamir atvinnurekendur gera víða erlendis, þá ættu þeir að gera þá kröfu til ríkisvaldsins og til bankanna, að það verði séð um, að enginn launþegi á Íslandi þurfi að borga meira en t.d. 10% af sinu kaupi í húsaleigu. Þetta væri hægt með skynsamlegu fyrirkomulagi og lágum vöxtum. En jafnvel þó að það yrði upp í 18%, sjötti partur af launum manns, þá er það ekki óþolandi, og flestir mundu líta á það sem gífurlega launahækkun. Það, að menn eru að bíta sig í svona hluti, eins og hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. gerir í þessu sambandi, viðvíkjandi vöxtum af fé, sem fer til íbúðarhúsabygginga, - það stafar af því, að menn hafa tekið þennan gróðaboðskap, sem hefur verið rekinn hér af ýmsum hagfræðingum undanfarið, eins og einhvern fagnaðarboðskap, sem ætti að gilda alls staðar. En það er ekki til neins að ætla að reka íslenzkt þjóðfélag þannig, að það sé hægt að græða á öllum sviðum. Það er bezt líka fyrir atvinnurekendastéttina í landinu að gera sér það ljóst, að ef hún vill halda áfram að vera til, þá er bezt fyrir hana að sætta sig við, að það séu ákveðin svið í þjóðfélaginu, þar sem menn megi græða, en á öðrum sviðum sé bannað að græða. Auðmenn á Íslandi hafa ekkert tækifæri í dag og hafa ekki haft á undanförnum árum til að græða t.d. á bankastarfsemi. Það er að mörgu leyti vel farið. Með því er þeim ýtt að því að græða frekar á sjávarútveginum og iðnaði. Þeir hafa ekki haft tækifæri til þess á undanförnum árum t.d. að græða á áfengissölu. Ríkið hefur tekið það sem einokun fyrir sig og sömuleiðis tóbakið. Það hafa verið ákveðin svið í þjóðfélaginu, sem hafa verið þannig tekin undan gróðamöguleikum auðvaldsins. Þeir hafa ekki haft tækifæri til þess að græða t.d. á pósti og síma, það hefur ríkið tekið fyrir sig. Þeir hafa ekki haft aðstöðu til þess að græða t.d. á því að reka sjúkrahús, taka of fjár fyrir það, ríkið hefur tekið þann rekstur fyrir sig og séð um hann. Og þannig mætti nefna fleiri dæmi. Það er rangt hugsað hjá íslenzkri atvinnurekendastétt og þeim, sem bera hennar hagsmuni fyrir brjósti, ef hún álítur, að það sé heppilegt fyrir atvinnurekstur á Íslandi, að menn græði á íbúðarhúsabyggingum, að nokkur aðili græði á því. Það er bezt fyrir íslenzka atvinnurekendastétt, svo að ég tali nú ekki um launþega, að íbúðarhúsabyggingar séu reknar án þess, að gróðasjónarmið komist þar að, og það sé gengið út frá því, að það sé eins og hver önnur þjónustustarfsemi, þar sem sé um að gera fyrir þjóðfélagsheildina, að þeir, sem þetta eiga að nota, íbúðarhúsaeigendurnir, fái húsnæði sem allra ódýrast. Hins vegar hefur það verið svo, að á undanförnum áratugum gróðavonar á Íslandi og gróðabralls hafa íbúðarhúsabyggingar, íbúðarhúsaleiga og allt mögulegt annað slíkt verið eitt af þeim sviðum, sem hafa verið dregin inn í þetta gróðabrall, og það er mjög illa farið. Það á að taka það út úr því. Það á að skipuleggja íbúðarhúsabyggingarnar þannig, að þar komi enginn gróði til greina og að þar sé fylgt öðrum lögmálum líka hvað snertir vexti af greiðslum en annars tíðkast. Á þessu var byrjað, þegar byrjað var af einhverju viti á þessum málum á Íslandi. Þegar byggingar- og landnámssjóður var hafinn eða þegar verkamannabústaðalögin fyrst voru sett, þá voru vextir ákveðnir 21/2%. Og það er hið eina, sem vit er í í þessu. Og það að vera að hafa þarna hærri vexti er bara vitleysa. Það er ekki aðeins ranglæti, það er vitleysa. Þess vegna miðaði það frv., sem hér var lagt fyrir á þskj. 104, alveg í rétta átt og hefði frekar þurft að vera róttækara í því að lækka vextina heldur en hitt. Og það er alveg dæmalaust dæmi um þá blindni, sem farin er að gripa um sig, og skilningsleysi á þörfum íslenzks þjóðfélags, að meiri hl. hv. heilbr.- og félmn. skuli hafa lagzt á móti þessu frv., enda hefur hann gert það með þeim endemum í sínum rökstuðningi, að í minni verður haft.



Herra forseti. Á mánudaginn eða þriðjudaginn var sagði ég hér örfá orð í sambandi við umr. um það frv., sem við erum nú að ræða, og skýrði frá því, í hverju fyrirvari minn væri fólginn við þetta frv. Hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) sá tilefni til þess að fara um þessa ræðu mína nokkuð mörgum orðum, og virtist mér kenna í þeim mikils misskilnings á því, sem ég hafði sagt, því að ég skildi hann nánast þannig, að hann teldi, að fyrirvarar mínir væru það mikilvægir, að rökrétt afleiðing af þeim hefði verið sú, að ég hefði átt að greiða atkv. gegn frv. Þetta er að sjálfsögðu algerlega rangt hjá hv. 1. þm. Vestf. Ég tók fram og get endurtekið það nú, að aðalatriði þessa frv. eru um vaxtalækkun á byggingarlánum og lengingu lánstíma þeirra. Þessu er ég algerlega fylgjandi, ekki sízt fyrir þá sök, að hæstv. ríkisstj. hefur með efnahagsaðgerðum þeim, sem hún hefur framkvæmt á valdatíma sínum, lagt meiri byrðar á húsbyggjendur með þeim en á flestalla aðila, ef ekki alla aðra aðila í þjóðfélaginu. Ég tel því ekki óeðlilegt, að ríkisstj. komi á einhvern hátt til móts við það fólk, sem hefur orðið fyrir þessum búsifjum af völdum efnahagsaðgerða hennar. Og þá tel ég í fyrstu röð að hækka lánin til húsbyggjenda og í annarri röð að hæta lánskjörin, þ. á m. að lækka vextina. Ég teldi það enga goðgá, þó að framvegis, meðan byggingarkostnaður er jafnhár og hann er í dag, fyrst og fremst af völdum löggjafar, sem afgreidd hefur verið frá Alþingi, yrðu beinlínis tekin upp ákvæði í fjárlögum hvers árs, er miðuðu að því að greiða niður þá háu vexti af byggingarlánum, sem nú eru í gildi. Ég ætla að endurtaka, í hverju þeir fyrirvarar eru fólgnir, sem ég hef við þetta frv.: Í fyrsta lagi, og það er aðalfyrirvari minn, þá er hann við ákvæði 5. gr. frv. um endurgreiðslu tolla af byggingarefni. Ég tel, að sú leið sé erfið í framkvæmd í mörgum tilfellum og geti verið viss hætta á því, að hún skapi misræmi. Ég held, að réttara sé að hækka frekar byggingarlánin til þess fólks, sem lent hefur í hinum háa byggingarkostnaði frá ársbyrjun 1960, heldur en að endurgreiða aðflutningsgjöld af þeim byggingum, sem þegar er búið að koma upp og byggjendur hafa einhvern veginn náð í fjármagn til þess að ljúka. Þetta er minn aðalfyrirvari, og á ég hér í þinginu frv. um hækkun byggingarlána úr byggingarsjóði ríkisins, sem undirstrikar þetta sjónarmið vel. Þá tel ég í öðru lagi vafasamt að láta þá vaxtalækkun, sem um er rætt í 1. gr. frv., ná jafnlangt aftur í tímann og virðist gert ráð fyrir í frv., eða frá byrjun þess að A-lán veðdeildarinnar voru afgreidd. Hv. síðasti ræðumaður kom inn á sjónarmið hér áðan, sem gæti stutt þetta, sem ég er að segja, að vafasamt sé að láta vaxtalækkunina gilda langt aftur í tímann, því að það er ástæðulítið eða a.m.k. ástæðuminna að vera að lækka vexti við húsbyggjendur, sem hafa lokið við sín hús fyrir mörgum árum á tiltölulega lágu byggingarverði, - húsbyggjendur, sem síðan hafa orðið ríkari vegna verðhækkana, því að vegna þeirra hafa húseignir þeirra hækkað í verði. Ég tel meiri ástæðu til þess að hjálpa því fólki, sem nú er að sligast undir þeim miklu drápsklyfjum, sem húsbyggjendur verða að axla, ef þeir eiga að geta lokið íbúðum sínum. Hv. 1. þm. Vestf. vék einnig að því, að nauðsyn bæri til að gera einhverjar ráðstafanir til þess að lækka byggingarkostnaðinn. Um þetta er ég honum algerlega sammála. Það var gerð smátilraun hér á hv. Alþingi, á síðasta þingi, til þess að lækka byggingarkostnaðinn með því að auka rannsóknarstarfsemi í sambandi við byggingariðnaðinn í landinu og annað slíkt. Ég flutti þá ásamt fleiri mönnum frv. um auknar fjárveitingar, sem voru ekki stórar í sjálfu sér til byggingarannsókna, en stórhugur stjórnarliðsins var þá ekki meiri en svo, að hann kolfelldi það frv., eða a.m.k. dagaði það uppi, ég man ekki, hvort heldur var, svo að skilningur stjórnarliða á því mikilvæga hlutverki, sem byggingarannsóknir geta haft til þess að lækka hinn háa byggingarkostnað, virðist vera ærið takmarkaður. Í hv. Ed. liggur nú fyrir frv., sem ríkisstj. hefur flutt, um hækkun lána byggingarsjóðs ríkisins úr l00 þús. kr. í 150 þús. kr. Þetta frv. er í sjálfu sér gott, svo langt sem það nær. En það nægir ekki til þess að standa undir þeirri auknu skattlagningu einni, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt á húsbyggjendur. Mér skildist af blaðalestri frá þeim umr., sem fram fóru í hv. Ed. um þetta frv., að hæstv. félmrh. hefði haldið því fram, að byggingarkostnaður á valdatímabili þessarar stjórnar hefði hækkað miklu minna en margir þm. stjórnarandstöðunnar vildu vera láta. Ég hef hér fyrir framan mig tölur, sem ég tel að séu öruggar og megi byggja á, sem sýna þá þróun, sem orðið hefur í byggingarkostnaðinum á árunum 1960 og 1961. Ég tek hér sem dæmi íbúð, sem í september 1959 kostaði 350 þús. kr. Þessi kostnaður skiptist á milli byggingarefnis og byggingarvinnu þannig, að byggingarefnið var 122500 kr., en byggingarvinnan var 227500 kr. í september 1961, eftir að hæstv. ríkisstj. hafði lögleitt síðari gengislækkun sína, var byggingarkostnaður þessa húss kominn upp í 466 þús. kr., eða hafði hækkað, fyrst og fremst vegna þeirra efnahagsaðgerða, sem hæstv. ríkisstj. hafði framkvæmt á þessum tveimur árum, um rúmar 116 þús. kr., eða um 33.2%. Ég vil því segja, að hækkun byggingarkostnaðarins, sem orðið hefur á valdatímabili núv. hæstv. ríkisstj., er óumdeilanlega það miklu meiri en sú hækkun, sem hæstv. ríkisstj. ætlar nú að gera á lánum úr byggingarsjóði ríkisins, að hún gerir ekki betur en að borga tæpan helming þeirrar hækkunar, sem hefur orðið á 360 m3 húsi frá því í september 1959 og þar til í september 1961. Sömuleiðis tók ég eftir því, að hæstv. félmrh. hefði sagt í umr. í Ed., þegar frv. þetta var þar til 1. umr., að tiltölulega lítið hefði dregið úr byggingu íbúðarhúsa. Þetta er rangt. Sannleikurinn er sá, að samdrátturinn í byggingu íbúðarhúsa nú hin síðustu 2 árin og þá sérstaklega á árinu 1961 er gífurlegur. Við sjáum þetta ekki betur á nokkurn annan hátt en þann að bera saman tölu hafinna íbúðabygginga á undanförnum árum, því að ef á að miða við, hvað miklu lýkst af íbúðum á hverju ári, þá er erfitt að sjá rétta þróun þessara mála vegna þess langa hala, sem verið hefur af ófullgerðum íbúðum á hverju ári. Ég hef hér fyrir framan mig skýrslu, sem byggist á upplýsingum frá Framkvæmdabanka Íslands, er sýnir þróunina í þessum málum. Ég vil taka það fram, að talan fyrir árið 1961 byggist að nokkru leyti á áætlun. En samkv. þessari skýrslu lítur dæmið þannig út, með leyfi hæstv. forseta: Það er tala hafinna íbúða árin 1956-61, og það er flokkað í fjóra flokka: sveitir, kauptún, kaupstaði og svo Reykjavík sérstaklega. Til þess að stytta tímann ætla ég ekki að fara í hvern flokkinn út af fyrir sig, heldur einungis taka þær samtölur, sem hér eru fyrir hvert ár, út af fyrir sig. Og byrja ég þá á árinu 1956. Þá er tala hafinna íbúða 1775. Árið 1957 er hún 1610. Árið 1958 er byrjað á 1462 íbúðum. Árið 1959 er byrjað á 1597 íbúðum. Árið 1960 er byrjað á 1013 íbúðum. Og árið 1961 er byrjað á 770 íbúðum. Sem sagt, á árinu 1956, þegar þjóðin var enn fámennari en hún er í dag, var byrjað á 1775 íbúðum, en á árinu 1961 er talan komin niður í 770 íbúðir. Þetta sýnir mjög vel, hvað hefur verið að gerast í sambandi við þennan mikilvæga þátt í þjóðarbúskap okkar Íslendinga: að þær íbúðir, sem hafin var bygging á 1961, eru rúmur þriðjungur þess, sem byrjað var á á árinu 1956. Ég hef einnig hér fyrir framan mig yfirlit um þá fjármunamyndun, sem orðið hefur við byggingu íbúðarhúsa þessi sömu árin, þ.e.a.s. frá árunum 1956–61, og eru þær tölur reiknaðar til verðlags ársins 1954. Þetta gildir fyrir sömu árin og ég las hér upp áðan um tölu hafinna íbúða á hverju ári. Niðurstaðan er þessi: Árið 1956 er fjármunamyndun við byggingu íbúðarhúsa í landinu 454.3 millj. kr. Árið 1957 er hún 417.3 millj. kr., árið 1958 er hún 365.5 millj. kr. og árið 1959 407.6 millj. kr. Árið 1960 er hún 354.9 millj. kr., og á árinu 1961 er hún komin niður í 290 millj. kr., 290 millj. kr. á árinu 1961 á móti 454.3 millj, kr. árið 1956. Ég hygg, að tölur þessar, sem eru byggðar á upplýsingum frá Framkvæmdabanka Íslands, séu óyggjandi, ef undan er skilið árið 1961, því að sú tala er byggð á áætlun sömu stofnunar. En það eru mjög litlar líkur til þess, að henni skeiki, svo að nokkru verulegu nemi. Af þeim tölum, sem ég hef hér lesið upp, sést vel, hvað er að gerast í sambandi við íbúðarhúsabyggingar, og hv. þm. mega gjarnan minnast m.a. þessa, þegar þeir lesa greinar og hástemmt lof í stjórnarblöðunum um þann árangur, sem „viðreisnin“ hefur náð, t.d. í sambandi við þá sparifjármyndun, sem þeir segja, að hafi orðið hér á tveim seinustu árum. Sparifjármyndunin hér er ekki sízt fengin fyrir það, að fólk, sem áður notaði sitt lausafé og það, sem það hafði af peningum umfram brýnustu þarfir, lagði það m.a. í húsbyggingar. En nú hefur það beinlínis ekki treyst sér til þess í sama mæli og áður var að hefja húsbyggingar og lagt því fé sitt fyrir í þeirri von, að síðar kynnu aðstæður að vera hagstæðari til þess að ráðast í það mikla þrekvirki, sem það í raun réttri er að koma upp yfir sig og sína sæmilegu íbúðarhúsi.

Fram. meiri hl. (Gísli Jónason) Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi máls míns benda á það, sem ég lagði áherzlu á í minni framsöguræðu hér, að það væri mjög aðkallandi að bæta úr húsbyggingarmálunum og þeim vandræðum, sem þar er við að stríða, en það yrði ekki gert með ráðstöfunum, sem sköpuðu enn meiri vandræði en fyrir væru. Ég lagði einnig áherzlu á það, að þær tillögur, sem liggja fyrir hér í þessu frv. á þskj. 104, mundu skapa miklu meiri vandræði í þessum málum en eru í dag, ef það yrði samþykkt, og skal færa fyrir því nokkur rök. En áður en ég sný mér beint að því, vil ég svara ræðu hv. 4. þm. Reykn. Mér þykir gott að ræða við hv. þm., hans málflutningur er slíkur, að það er ekki neinum vandkvæðum bundið að ræða við hann mál. Hann sagði hér í sinni ræðu, - og leiðrétti hann mig, ef ég fer rangt með, - að hans fyrirvari hefði einkum verið um tvennt. Hann væri í fyrsta lagi andvígur því að endurgreiða þá tolla, sem farið er fram á í frv., það mundi skapa misræmi, er þar nákvæmlega á sömu skoðun og meiri hl. nefndarinnar.  Hann telur einnig mjög vafasamt að láta vaxtalækkunina gilda jafnlangt aftur í tímann og ætlazt er til í frv. Ég hafði skilið afstöðu hans svo, eins og hann talaði um þessi mál hér í gær, að hann teldi, að það væri einnig mjög vafasamt að ákveða, að lækka skyldi vaxtaupphæðina á þeim bréfum, sem þegar eru seld, nema því aðeins að einhver aðili tæki að sér að greiða þann mismun, og ég hygg, að hann sé þar á sama máli og meiri hl. n., enda kom hann nokkuð inn á það hér, þar sem hann áleit, að taka ætti upp í fjárlög á hverju ári mismuninn á þessu til þess að geta lækkað vextina. Í meginatriðum er þar af leiðandi hv. þm. sammála meiri hl. um afgreiðslu málsins og hefði getað verið með honum um að undirrita það nál., sem meiri bl. hefur gefið út, og þá afstöðu, sem hann tók, hvað þetta snertir. Hann gat að vísu gert einhvern fyrirvara á því, að hann vildi hafa það á einhvern annan hátt, en í meginatriðum er hann hér sammála meiri hl. n. Og þá eru 80% af nefndinni á móti minni hl. Hefur það komið skýrt fram og verður ekki hrakið. Og þá eiga hin ágætu ummæli hv. 3. þm. Reykv. einnig við um hv. 4. þm. Reykn., og skal ég koma að því síðar. 

Hann sagði, að þetta væri aðalefni frv.

Aðalefni frv. er þetta, að endurgreiða tollana, það er aðalefni frv. samkv. 5. gr., sem hv. 4. þm. Reykn. er algerlega á móti og mundi skapa misræmi, nákvæmlega eins og við höfum sagt, og hitt er það að lækka með lögum vextina á bréfum, sem búið er að gefa út, það er það, sem ég er að ræða um. Ég er ekki að tala um vexti af bréfum, sem eru óseld. Það er annað atriði, og því ruglaði hv. 3. þm. Reykv. rækilega saman, eins og um eitt og sama mál væri að ræða. Þess vegna var öll hans ræða byggð upp á hreinum misskilningi, eins og stundum hefur komið fyrir oftar í ræðum hjá þessum hv. þm. Málið liggur ákaflega ljóst ekki einungis fyrir meiri hl. n., heldur fyrir öllum þm. og öllum almenningi, að það er ekki hægt að lögbjóða lækkun á vöxtum á skuldabréfum, sem hafa verið seld almenningi, nema því aðeins, að einhver taki að sér að greiða það tap, sem kaupandi verður fyrir. Um það verður ekki deilt. Hitt er svo annað atriði, hvort hægt er að lögbjóða að lækka vexti á bréfum, sem bankastofnun, sem ríkið á, hefur keypt. Þar er um ríkisstofnun að ræða, og er þá ekki við aðra aðila að semja en þann banka. Það er nokkurs annars eðlis. Þó hygg ég, að sá banki mundi halda fast í þann rétt að taka ekki á sig það tap, sem af því leiddi. En um það mætti þó ræða milli þessara tveggja aðila. En það er allt óhægara um vik hvað snertir þau bréf, sem almenningur á og menn hafa keypt og bera 7 % vexti. Alþingi getur ekki lækkað vexti slíkra bréfa niður í 4% eða 2% eða yfirleitt lækkað nokkuð vexti af þeim nema bæta viðkomandi aðila tjónið. Þetta atriði hefur ekkert að gera með það, hvort vextir í landinu yfirleitt eiga að lækka. Það er hægt að fara inn á það að lögbjóða að lækka ársvexti af bréfum, sem eiga að seljast ný. Það getum við rætt um. En hver yrði hjálpin, ef inn á þá braut yrði farið að gefa út 100 millj. kr. nýjan verðbréfaflokk með 4% ársvöxtum og selja þau til að greiða fyrir þessum byggingum? Hvað margir aðilar mundu kaupa þau bréf á nafnverði, og hvað yrðu afföllin mikil? Ég efa nú fyrst og fremst, að það væri mögulegt að selja mikið af þeim bréfum, ef þau væru gefin út til 25 ára. En væri það hægt, þá er alveg áreiðanlegt, að þau afföll yrðu svo stórkostleg, að það væri miklu betur varið þeim milljónum, sem færu í að greiða afföllin, til þess að tána með þeim kjörum, sem nú eru, heldur en að gera þessar fjárhagslegu ráðstafanir. Eina ráðið til þess að lækka vextina af þeim bréfum, sem búið er að selja einstaklingum, er að innkalla bréfin öll, borga þau á nafnverði og selja þau siðan út með öðru vaxtagjaldi, og til þess þarf margar milljónir, og þeim milljónum er miklu betur varið til þess að veita ný lán til byggjendanna með þeim lánskjörum, sem nú eru í landinu, og hækka þau upp í það hámark, sem hv. 4. þm. Reykn. talar um. Þetta er kjarni þessa máls. Hugleiðingar hv. 3. þm. Reykv. um vexti almennt, eins og hann flutti það mál, koma þessu atriði ekkert við. Hv. 4. þm. Reykn. benti á alveg réttilega, að hann hefði fyrir ári borið fram tillögu hér á Alþingi um það að veita kveðna fjárupphæð, sem var nú ekkert smáræði, - en látum það liggja á milli hluta, - til þess að gera byggingarannsóknir, svo að unnt væri að lækka byggingarkostnaðinn. Þetta mál var mjög athugað í nefnd á þingi og af þeim aðilum, sem bezt höfðu vit á því fyrir utan þingið, og það var almennt álitið, að því miður gætu slíkar ráðstafanir ekki verkað nægilega fljótt, það gætu ekki orðið skyndiverkanir til aðkallandi lækkunar á byggingarkostnaðinum. Það gæti ef til vill verkað eftir 5 ár, 6 ár, 10 ár, en tilraunirnar sjálfar mundu kosta svo mikið fé og taka svo langan tíma, að málið yrði ekki leyst á þann hátt einan. Ef það hefði verið hægt að gefa nefndinni og Alþingi fullvissu um það, að með þessu móti mætti lækka byggingarkostnaðinn, þá hefði nefndin áreiðanlega fallizt á að leggja til, að það yrði samþykkt. En því miður er þetta allt óraunhæft. Þess vegna þýðir ekki að blanda því máli í þessar umræður. Ég hef þá með þessum fáu orðum sýnt fram á, að hv. 4, þm. Reykn. hefði miklu frekar átt að undirrita nál. meiri hl. í þessu máli en minni hl., eftir að hann hefur skýrt fyrirvara sinn, og skal ekki rætt meira um það. Þá skal ég dálítið snúa mér að ræðu hv. a. þm. Reykv. Hann leggur aðaláherzluna á, að það væri sjálfsagt, að meiri hl. n. tæki nál. til baka og ynni betur að málinu, því að það væri ekki einungis honum, heldur öllum þingheimi til lítils sóma. Ég vil nú segja hv. þm. það í allri vináttu, að ég teldi, að nær væri, að hann tæki aftur 99% af því, sem hann hefur sagt hér á Alþingi, síðan hann kom hingað, ef auka á virðingu alþm. í umr. á Alþingi. Og ég vildi nú vænta þess, að hann hefði þessi ummæli mín til leiðbeiningar í framtíðinni, að minnka ofur lítið allar þær firrur, sem hann hefur látið út úr sér og kannske kemur til með að láta út úr sér í sambandi við umr. á Alþingi um mál, og athuga betur sin eigin verk, áður en hann fer að kasta slíkum kögglum að þingnefndum almennt. Ég skal svo nokkuð fara inn á þau einstök ummæli, sem hann hafði hér um þetta, er hann var að reyna að verja sitt mál. Hann vildi véfengja þær staðhæfingar minar, að einn stór þátturinn í byggingarkostnaði væri hækkuð laun í landinu. Hann hefur ekkert leyfi til þess að álykta af þeim ummælum, að það sé mín skoðun, að verkamenn þurfi ekki þessi laun. Það er allt annað mál. En ég skal í sambandi við þetta leyfa mér að benda hv. þm. á aðra staðreynd í þessu máli, og snertir það einmitt nokkuð það mál, sem hv. 4. þm. Reykn. ræddi hér um, og það eru þær umbætur, sem reynt hefur verið að gera hér í byggingariðnaðinum. Hvernig hafa þær verkað? Hver hefur fengið ágóðann af því, að það kostar ekki nema um 25% af fyrri kostnaði að mála hús nú, eftir að hafa verið teknar upp nýjar aðferðir, þ.e. rúllumálning? Hver hefur fengið ágóðann af því? Hefur það verið byggjandinn? Ég spyr. Hver hefur fengið ágóðann af þeim umbótum í tækni, að það kostar miklu minna að reisa hús nú með skriðmótum heldur en var áður með gamla laginu? Hver hefur fengið þann ágóða? Er það byggingaraðilinn? Og hver hefur yfirleitt fengið þann ágóða, sem hefur náðst með því í tækniþróun að gera þessi verk ódýrari fyrir þá, sem láta vinna þau? Það eru fyrst og fremst þeir menn, sem taka laun fyrir þetta verk. Það er ekki hægt að lækka málningarkostnað, þó að það sé hægt að sýna fram á, að það kosti miklu minna að mála nú heldur en var áður, síðan þessar umbætur voru gerðar. Það kemur bara ákveðinn aðili frá ákveðnu stéttarfélagi og mælir upp, og segir: Þessi veggur er svona og svona stór, þessi flötur er svona og svona mikill. Eftir þeim taxta, sem við höfum samið og haldið lengi, eigið þið að gera svo vel að borga, og það kemur ykkur ekkert við, hvort það hafa verið gerðar hér umbætur eða ekki. - Og nákvæmlega sama gildir um múrverk og ýmsar aðrar iðngreinar. Þeir menn, sem þekkja þessi mál, vita, að þeir aðilar, sem hafa notfært sér þessar umbætur, hafa tekið miklu hærri laun en hinir, sem ekki hafa haft þær. Það hefur orðið að greiðast úr buddu byggjendanna. En það er einmitt eitt af því, sem fyrst af öllu þyrfti að gera hér í byggingariðnaðinum, eins og í mörgum öðrum iðnaði, að skipuleggja nýja tækni til þess að gera byggingarnar ódýrari og láta þann mismun lenda í vasa þeirra manna, sem byggja, en ekki að öllu leyti þeirra manna, sem vinna verkið, eins og gert er. Ég veit, að hv. 3. þm. Reykv. mun kalla þetta fjandskap við vinnustéttirnar í landinu, - ég geri ráð fyrir því, því að þannig leggur hann út flestallt, sem bent er á hér í þessum málum. Hv. 4, þm. Reykn. las hér upp tölur í sambandi við þessi atriði. Hann sagði, að áður en þessi okkar ágæta hæstv. ríkisstj. hefði setzt að völdum, hefði ákveðið hús kostað í efni 122500 kr. og í vinnu 227500 kr. Sama bygging kostaði nú 466 þús., 116 þús. kr. meira eða um 33.2% af byggingarkostnaðinum. En það er eitt, sem hann gleymdi, og það er að greina í sundur, í hverju þessi hækkun liggur og hvernig hún skiptist á milli efniskaupa og vinnulauna. Hvað hefur efni hækkað, og hvað hafa vinnulaunin hækkað? Ég teldi, að það væri mjög æskilegt að fá það upplýst, til þess að sýna hv. 3. þm. Reykv., að það er ekki alveg sama, hvað vinnulaunin eru mikil í byggingarkostnaðinum, og það á ekkert skylt við það, hvort viðkomandi verkamaður þarf að fá þau laun eða hærri laun. Það er svo allt annars eðlis. Hv. 3. þm. Reykv. benti einnig á það hér í sambandi við þetta, að Finnland hefði lögleitt 48 stunda vinnuviku fyrir 40 árum. Við höfum haft 48 stunda vinnuviku lengi. Og Danmörk hefur t.d. ekkert lögfest hjá sér í sambandi við vinnustundir, og þar eru aðeins samningar, og hér hafa einnig verið samningar. Hann hélt því einnig fram, að hér ynnu verkamennirnir allt of tangan tíma o.s.frv., það væri verið að drepa þá í vinnu. En vill þá hv. þm. meina, að ef lögbundin væri hér t.d. 40 stunda vinnuvika, þá gæti byggingarkostnaðurinn lækkað? Það var ekki hægt að skilja öðruvísi hans ræðu, svo að með því að fækka vinnustundunum og með því að hækka vinnulaunin væri það afleiðing af því, að það ætti að vera minni kostnaður við að byggja. Þannig voru hans rök í þessu máli. Þau eru að vísu ekkert meiri fjarstæða en rök hans í flestum öðrum málum, sem hann hefur flutt hér á þingi. Það þarf hvorki lögspeking né heimspeking til að skilja, að með því að stytta vinnutímann, nema því aðeins að jafnframt sé séð fyrir því, að umbætur í vinnuaðferðum gefi meira en þær gáfu með löngum vinnutíma, og með því að hækka launin, þá getum við ekki lækkað byggingarkostnaðinn. Það er augljóst mál. Það er svo allt annað, hvort byggingarkostnaður í einu landi megi vera svo hár, eins og hann er hjá okkur, að hann taki allt of mikinn hluta launanna. En sá vandi verður ekki leystur með því að íþyngja byggingarkostnaðinum enn meira með skemmri vinnutíma, ef ekki fylgja meiri afköst, og með hækkandi vinnulaunum. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að það væru ekki of miklar launakröfur, sem orsökuðu hinn háa byggingarkostnað, heldur of litlar launakröfur. Þessi ummæli verða ekki skilin öðruvísi en svo, að nú sé það eina og aðalbjargráðið að hækka launin við byggingarnar og stytta vinnutímann. Ég skal ekki hafa þessi orð miklu lengri hér. Ef menn lesa nál. og athuga þau rök, sem liggja fyrir því í okkar tillögum um að leggja til, að þetta frv. verði fellt þá mun fara fyrir þeim alveg eins og fyrir hv. 4. þm. Reykn., að þeir munu fallast á okkar skoðun í þessu máli, að þetta vandamál verður ekki leyst með því að samþykkja það frv., sem hér liggur fyrir, heldur verður það miklu frekar til tjóns. Ef það yrði samþ., þá yrðu sköpuð hér önnur vandkvæði, er væri miklu erfiðara að leysa og gerðu ekki þetta mál léttara. Það útilokar ekki þá staðreynd, að það ber að reyna að finna einhverja lausn á þessum mikla vanda. Í fljótu bragði sýnist mér, að það sé um tvö meginatriði að ræða: Annað að koma á raunhæfum byggingaraðferðum, sem komi byggjendum til góða, en það er veigamikið atriði í málinu, og hitt, að það sé hægt að fá stór lán til langs tíma með lágum vöxtum eða lægri vöxtum en hér um ræðir, enda tæki þá ríkissjóður ekki á sig stórkostlega byrði vegna vaxtamismunar á þeim lánum, því að það er nákvæmlega sama og ríkissjóður yrði að greiða beint ákveðnar upphæðir til þess að standa undir byggingarkostnaðinum. Fyrir menn, sem eitthvert vit hafa á fjármálum, er þetta svo auðskilið, að um það þarf ekki að deila. Hitt er svo allt annað atriði, að þetta mál - og þess vegna er það borið fram - er ákaflega þægilegt auglýsingaratriði fyrir ábyrgðarlausa flokka, og menn láta setja ræður sínar um það í blöð og útvarp, svo að fólkið hlusti á það, sem fyrst og fremst skoðar það frá sínu eigin sjónarmiði og út frá þeim vanda, sem það situr í. En við, sem eigum að bera ábyrgð á málinu á Alþingi, verðum að taka á okkur þá byrði, sem því fylgir að sýna fram á, hvað er raunverulegt í hverju máli, og vera menn til að standa við það. Ég endurtek svo, hæstv. forseti, þá tillögu n., að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Eitthvað virðist hv. 1. þm. Vestf. hafa lært, en ekki er það mikið. Hann er þó a.m.k. farinn að komast inn á það, að það sé mjög nauðsynlegt að lækka vexti. Hvað verður hann lengi fylgjandi hæstv. ríkisstj. með þessu móti, ef hann fer nú að láta svona á sjá um að hverfa frá hennar okurstefnu við hverja ræðu, sem maður heldur hér yfir honum? En það, sem hann virtist vera dálitið efins í, var, hvort það mætti lækka vexti, ef það hefðu verið gerðir samningar um vextina. Vaxtabréf, sem gefið er út og selt, er samningur á milli þess, sem selur bréfið, og þess, sem kaupir bréfið. Álítur hv. 1. þm. Vestf., að samningar, sem einn maður gerir við annan, séu ekki háðir breytingum með lögum, að það sé ekki hægt að breyta þeim með lögum?

Tvímælalaust.

Tvímælalaust. Má ég þá biðja hv. 1. þm. Vestf. um að taka það að sér fyrir hönd Alþýðusambands Íslands að rukka inn hjá atvinnurekendum Íslands allt það fé, sem verkamenn höfðu samninga við atvinnurekendur um, að þeir ættu að fá greitt samkvæmt vísitölu. Það voru samningar í gildi milli verkamanna og atvinnurekenda 1. febr. 1959 um, að atvinnurekandi samkvæmt þeim samningi ætti að borga verkamönnum kaupgjald með ákveðinni vísitölu. Hv. 1. þm. Vestf. ásamt fleiri þm. hér á Alþingi samþykkti lög um, að þessi vísitala skyldi felld burt, þannig að samningar, sem verkamenn og atvinnurekendur höfðu gert sín á milli, skyldu þannig rofnir af löggjafarvaldinu. Samkvæmt yfirlýsingu, sem hv. 1. þm. Vestf. nú hefur gefið, þá álítur hann, að Alþingi hafi ekki haft heimild til þess að gera þetta og að verkamenn eigi þá inni hjá atvinnurekendum allt það fé, sem tekið hefur verið af þeim með því að rjúfa þessa samninga á þennan hátt. Það er engin smáræðisfúlga. Og ef hv. 1. þm. Vestf. fengi eðlilegar lögfræðilegar prósentur af þeirri fúlgu, þá er það góður „bisness“. Það er þess vegna alveg greinilegt, að hér er hv. 1. þm. Vestf. og með honum öll ríkisstjórnarhersingin komin í mikla klípu. Samningar hljóta þó líklega að vera jafngildir, hvort sem verkamaður gerir þá við atvinnurekanda eða lántaki gerir þá við lánveitanda. Þeir hljóta þá að vera jafngildir, - ekki satt? Verkamaðurinn er ekki nein annars flokksvera í þjóðfélaginu, sem hefur annan rétt en aðrir. Samningarnir ættu þá að vera jafnhelgir. Eða álítur hv. 1. þm. Vestf., að samningar, sem gerðir hafa verið um vexti af fjármagni, séu heilagir samningar, en samningar, sem verkamaður hafi gert um kaupið sitt, séu ósköp vanheilagir samningar, sem megi breyta með lögum, en hinir séu hafnir yfir öll lög? Sér ekki hv. 1. þm. Vestf., í hvaða vandræði hann er kominn? Annaðhvort er allt ólög, sem hann hefur tekið þátt í að gera hér í sambandi við vísitölubreytingu og annað slíkt, allt saman ólög, eða þá að það er fyllilega réttmætt, sem við erum að bera þarna fram. Þessu var ég að reyna að koma inn í höfuðið á honum áðan. Þetta gekk ósköp illa, maður verður náttúrlega oft að vera þolinmóður hér á Alþingi, kemur jafnvel fyrir, að maður verður að halda sömu ræðuna, eftir því sem blöðin segja, yfir þm. aftur og aftur - og stundum jafnvel án þess að þeir skilji það. Það er kannske stundum dálítið skiljanlegt, ef hagsmunirnir eru hins vegar mikið á móti, að þegar menn gera það fyrir hönd atvinnurekenda að rjúfa samninga, til þess að atvinnurekendur geti grætt á því, þá er það sjálfsagt og heilagt, en ef maður, sem á skuldabréf, á að missa einhvers í af vöxtunum af því skuldabréfi, þá er það óleyfilegt. M.ö.o.: Auðurinn á að vera heilagur, vinnan á að vera ófriðhelg. Ég er reiðubúinn að ræða þetta spursmál um samningana og lögin við hv. 1. þm. Vestf., en ég held að hann komist ekki út úr þessu. Ég lagði aðra spurningu fyrir áðan í minni ræðu, sem hv. þm. hefði getað íhugað líka, til þess að hann kæmi sér niður á það, hvað er í þessu. Við skulum segja, að það hafi verið gefin út svo og svo mikil skuldabréf í þjóðfélaginu með 4% vöxtum og ríkið ákveður seinna meir að leggja 4% skatt á þessi skuldabréf. Náttúrlega hefur ríkið rétt til að leggja skatta á. Getur það tekið þannig vextina aftur, gert bréfin vaxtalaus? Vissulega getur ríkisstjórnin það. Þetta er hægt með lögum. Það er hægt með lögum, vegna þess að allir þessir hlutir byggjast á lögum. Eignarrétturinn byggist á lögum, og það er hægt, eins og ég gat um áðan, að breyta honum ákaflega mikið með lögum. Ef til vill kannast hv. þm. við eina aðferð, sem brýtur ekki heldur í bága við stjórnarskrána og mikið hefur verið praktíseruð hér á Íslandi til að gera vissar eignir, eins og t.d. skuldabréf, lítils virði. Það er fyrirkomulag, sem heitir verðbólga og gengislækkun. Ef hv. þm. hefði keypt skuldabréf fyrir 30 árum fyrir 1000 kr., hvers virði er honum það skuldabréf í dag? Það er honum anzi mikils minna virði en það var fyrir 30 árum. Það er ekki búið að taka það eignarnámi eða neitt slíkt, en bara verðbólga og gengislækkanir eru búnar að rýra þess gildi, án þess að það komi nokkuð í bága við stjórnarskrána og hann geti farið og heimtað að koma nokkrum breytingum þar á. Nei, við skulum ekki vera að ræða endalaust um svona mál. Löggjafarvaldið í þjóðfélaginu getur gert ýmsa hluti í þessum efnum, m.a. breytt vöxtum á bréfum, sem fyrir hendi eru, rétt eins og löggjafarvaldið hefur getað breytt og leyft sér að breyta samningum á milli verkamanna og atvinnurekenda. Það er sitt hvað, hvað maður álitur svo óréttiátt, hvað maður álítur ranglátt í slíku. Lög og réttlæti, það þarf ekki alltaf að fara saman. Þar getur verið gífurlegur munur á milli og er satt að segja oft. Þess vegna skulum við ekki ræða þetta mái út frá einhverri sérstakri tilfinningu fyrir t.d. bankavaxtabréfum og ekki hafa neina meiri tilfinningu fyrir þeim en öðrum samningum. Við skulum hara gera okkur ljóst, að vegna löggjafarvaldsins eru hlutir eins og bankavaxtabréf, vextir og eign og annað slíkt til, og er það löggjafarvaldsins að breyta þeim hlutum. Meira að segja hefur löggjafarvaldið á Íslandi verið alveg sérstaklega lagið í því að fara í kringum það, sem kallað er eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar, svo sem t.d. stóreignaskatturinn, sem málin voru höfðuð út af, sýndi greinilegast. Ef eitthvað er kallað skattur, þá er hægt að hafa hann allt að 99% á eign. Dæmin eru þegar fyrir um það. Við skulum þess vegna ekki vera að slá neinu föstu um neinn heilagleika í þessum efnum, neinar skaðabótakröfur eða neitt slíkt. Hins vegar, ef við tökum þessi mál raunhæft, þá vitum við ósköp vel, hvernig ástandið er í okkar þjóðfélagi almennt viðvíkjandi að selja svona bréf. Við vitum, að það er hverfandi litill prívatmarkaður fyrir þessi bréf. Þar er allt öðruvísi háttað í okkar þjóðfélagi en ýmsum öðrum. Við vitum hins vegar, að ákaflega mikið af alls konar bréfum, sem eru gefin út, selst með gífurlegum afföllum, ef þau eru seld, og eina vitið, ef maður ætlar að gefa út svona bréf og láta fólk fá að njóta þess, það er bókstaflega að skylda bankastofnanir til að kaupa þau án affalla. Það eru því miður allt of margir, sem hafa neyðzt til þess að halla sér að þessum svarta markaði hér í Reykjavík og selja sín bréf stundum jafnvel með gífurlegum afföllum, sem kannske menn, sem eiga að greiða stóreignaskatt, kaupa til þess að geta borgað það aftur á fullu verði upp í stóreignaskatt og græða þannig á því og fá afslátt af stóreignaskattinum. Það er það, sem er ríkt í hugleiðingum hv. 1. þm. Vestf., og það þyrfti vafalaust gjarnan að gera ráðstafanir til þess að forða mönnum frá slíku, frá þessum prívatmarkaði, með því t.d. almennt að skylda banka til þess að kaupa svona bréf. Þá var hv. 1. þm. Vestf. að biðja mig um að fara að taka eitthvað aftur af því, sem ég hefði sagt. Ég held, að ég láti það nú standa, ég held, að meginið af því standi nokkuð óbrotgjarnt. En hræddur er ég um hins vegar, að meiri hl. heilbr.- og félmn. hafi reist sjálfum sér niðstöng með þessum orðum, sem ég las upp áðan, og nefndaráliti sínu, þar sem þeir segja, að það að lækka vaxtatekjurnar af bréfunum bryti í bága við ákvæði stjórnarskrárinnar. Svo fór hv. l. þm. Vestf. að ræða um, hve ósvífnir vissir verkamenn í þjóðfélaginu væru og hvernig fólkið fengi ekki að njóta þeirra framfara, sem yrðu í ýmsum greinum, t.d. þar sem praktískara skipulag kæmist á ýmsa vinnu. Ég er hræddur um, að hv. 1. þm. Vestf. sé ekki nógu kunnugur þessum málum. Hann fór að taka dæmi af málningarkostnaðinum. Á ég að segja hv. þm. Vestf., hvernig ég held að meginið af því unga fólki, sem nú er að byggja, fari að viðvíkjandi málningu á sinni íbúð? Það er alveg rétt, að það eru komin ný tæki og praktískari aðferð til að mála, og meginið af öllu því unga fólki, sem er að byggja, kaupir sér þessa hluti og málar sjálft. Maðurinn og konan fara á kvöldin, þegar þau kannske bæði eru búin að vinna úti allan daginn, og mála á kvöldin íbúðina sina og spara sér á því kannske 30 þús. kr. eða 20 þús. kr., - ég veit ekki, hve mikið, ég skal ekkert fullyrða um það. Þau spara sér a.m.k. þó nokkuð mikla peninga. Þetta er það, sem meginið af fólkinu gerir, sem er að berjast við að koma upp íbúðum núna. En hvað gerir svo ríkisstj., ef þetta fólk getur sparað sér kannske 10–20 þús. kr., - hvað gerir þá ríkisstj. gagnvart þessu fólki? Ríkisstj. kemur og hækkar kannske upp undir 100 þús. kr. kostnaðinn, sem þetta fólk verður að borga af sementinu, af byggingarefninu og af öllu öðru, líka vöxtunum, eins og hv. 4. þm. Reykn. las hér upp áðan. Á tveimur árum hefur íbúð, sem kostaði 350 þús. kr., hækkað upp í 466 þús. fyrir aðgerðir fyrst og fremst ríkisstj. Þó að ung hjón spari sér með því að nota nýtízkuaðferðir við málningu, þá kemur ríkisstj. og tekur ekki bara það, sem þessi ungu hjón spara sér, heldur miklu, miklu meira, bindur það á skuldaklafa. Þetta er hjálpin. Svona er ástandið. Það er anzi hart, að fólk skuli ekki geta fengið að njóta þess í friði, sem ný tækni gefur mönnum í því að geta ódýrt byggt íbúðir, vegna afskipta ríkisstj., vegna þess að hún þarf að sletta sér fram í þessa hluti, að hún þarf að lækka gengið, hún þarf að hækka vexti, hún þarf að okra á öllu, er snertir byggingar. Og svo ætlar kannske ríkisstj. að koma og segja, þegar hún er búin að hækka íbúðirnar um 100 þús. kr.: Nú skal ég koma og hjálpa ykkur, ég skal hækka lánin um 50 þús., - svo að það sé auðveldara að borga tollana, sem ríkisstj. tekur. Nei, ég er hræddur um, að hv. 1. þm. Vestf. verði að kynna sér þessi mál ofur lítið betur. Svo fór hv. 1. þm. Vestf. að minnast á, að við höfum haft hér 48 vinnustunda viku lengi. Við höfum frá 1942 haft samninga um, að þegar búið væri að vinna 8 tíma, þá skyldi greitt hærra kaup, en við höfum ekki búið við 48 stunda vinnuviku. Það er undantekning, að unnin sé eftirvinna, við skulum segja t.d. í Englandi, - það er undantekning. Hér er það ekki aðeins regla, að unnin sé eftirvinna, hér er ástandið þannig, að það er auglýst í útvarpinu mikil næturvinna, þegar verið er að reyna að fá menn í vinnu, af því að atvinnurekendur vita, að verkamenn eru það þjáðir af skorti á peningum til þess að geta borgað m.a. af sínum íbúðum, sem ríkisstj. er búin að sprengja upp, að þeir verða að sækjast eftir ekki bara eftirvinnu, heldur næturvinnu, þeir verða að þræla eins og hægt er, orlofin sín og sunnudagana líka, til þess að reyna að geta staðið í skilum með að borga af sínum íbúðum m.a. Svona er ástandið. Verkalýður Norðurlanda hefur yfirleitt sem reglu 8 tíma vinnudag, getur hvílt sig, helgað það, sem eftir er af deginum, sínum áhugamálum og öðru slíku. En íslenzkur verkalýður hefur ekki búið við það. Svo segir hv. 1. þm. Vestf., að ég hafi sagt: Það ætti bara í sambandi við húsnæðismálin að hækka launin og fækka vinnutímunum, þá væri hægt að minnka byggingarkostnaðinn. - Ég sagði þetta að vísu, ég var að tala um þetta út af hans ummælum um allt of miklar launakröfur hér á Íslandi. En hins vegar má þetta náttúrlega til sanns vegar færa, eins og margt, sem hv. 1. þm. Vestf. segir og heldur að sé firra, en reynist aftur á móti satt, rétt eins og margt af því, sem hann segir og heldur að sé einhver mikil speki, reynist mesta firra, þegar farið er að kryfja það til mergjar. Það má mjög hæglega stytta vinnutímann, hækka launin og hafa byggingarkostnaðinn minni. Ég skal nefna hv. þm. t.d. eitt dæmi. Hér í Reykjavík þurfti fyrir 15 árum að byggja eftir útreikningi bæjarstjórnar Reykjavíkur 600 íbúðir á ári til þess að hafa rétt við, og þyrfti vafalaust að byggja meira á ári núna, við skulum segja 800-900 íbúðir á ári. Það er það mikið, að til þess að byggja slíkar íbúðir væri hægt að koma við mjög nýtízkuaðferðum við húsbyggingar, m.a. með því að búa til húsapartana svo að segja í heilu lagi og skella þeim niður. En það mundi gera það nauðsynlegt, svo að ég noti ljótt orð, að það væri eins konar einokun á þessu. M.ö.o.:, ef við ætluðum að koma upp einni verksmiðju til þess að framleiða svona húsaparta, þá yrði það að vera hægt í svo stórum stíl, að hún yrði faktískt að geta framleitt meginið af húsunum, sem byggð væru í Reykjavík. En það er ekki nokkurt spursmál um það, að það væri hægt að stórlækka byggingarkostnað með því að gerbylta þannig um tækninni í þessu. En sú tækni heimtar, ef ég nota ljóta orðið, - þá þarf einokun. Hún heimtar, að að mestu leyti sé það einn aðili, sem gerir þetta. E.t.v. ætti eftir kokkabókum hv. 1. þm. Vestf. eitt prívatfyrirtæki að fá þetta og græða stórkostlega á því. Eftir okkar kenningu ætti að koma upp svona fyrirtæki og reka það með almenningsheill fyrir augum, þannig að þetta yrði til þess að lækka byggingarkostnaðinn eins og hægt væri. Nútímatæknin heimtar svona einbeitingu. Hún heimtar framleiðslu í þetta stórum stíl. Og henni þarf að koma við. Ég efast ekki um, að við Íslendingar hefðum getað byggt þau hús, sem við höfum byggt á undanförnum árum, fyrir svo sem 2/3 af því fé, sem í húsin hefur farið. Við höfum byggt svo ópraktískt, að það nær ekki nokkurri átt. Það kemur svo fram í því, að menn verða að þræla miklu, miklu meira við þetta, þetta verður miklu, miklu dýrara en það þyrfti að vera. Við skulum bara hugsa okkur sem dæmi, að við tækjum heilar götur, 2–3 götur, og byggðum öll húsin, sem við ætluðum að byggja þar við, og hefðum þau hús kannske að miklu leyti eins, sömu teikningarnar og þær væru verulega praktískar. Við gætum komið upp ódýrum húsum með þessu móti. Og það er eitt af því, sem við þurfum fremst af öllu hér í Reykjavík núna, 2–3–4 herbergja íbúðir. Næstum helmingurinn af öllu, sem við höfum byggt undanfarið, hefur verið jafnvel 5 herbergja íbúðir og þar yfir jafnvel stundum. Við þurfum að byggja þarna miklu, miklu praktískar, en það heimtar skipulagningu. En þá efast ég ekki um, að það væri hægt bæði að stytta vinnutímann, hækka launin og lækka byggingarkostnaðinn, þannig að það er engan veginn eins mikil firra og hv. 1. þm. Vestf. heldur. Svo fór hv. þm. að tala um ábyrgðarleysi, og hann hélt, að hann væri mjög ábyrgur. Hann er vissulega ábyrgur fyrir vissum hlutum. Hann er ábyrgur fyrir því að hafa tekið þátt í því að lækka tölu nýbyrjaðra húsa á Íslandi úr 1775 1956 niður í 770 á síðasta ári, eins og hv. 4. þm. Reykn. (JSk) var að skýra frá hérna áðan. Það er ráðstöfun, sem hann er ábyrgur fyrir. En slíkt er ábyrgðarleysi, að gera svona hlut, ábyrgðarleysi gagnvart almenningi. Og það er svo sem ekki í fyrsta skipti, sem svona er farið að. Ég man eftir því, og það man kannske hv. 1. þm. Vestf. líka, að það eru hafðar stundum dálítið mismunandi aðferðir í því að þjarma þannig að almenningi. 1950 var höfð sú aðferð, um leið og gengið var lækkað, að mönnum var bannað að byggja hús á Íslandi nema með leyfi einnar nefndar í Reykjavík. Það hafði aldrei skeð allan þann tíma, sem Danir réðu Íslandi, að Íslendingum hefði verið bannað að byggja hús, aldrei, og þjörmuðu þeir þó að okkur. Það hefur aldrei skeð. Það gerðist í fyrsta skipti, þegar Sjálfstfl. og Framsfl. mynduðu sameiginlega ríkisstj. og amerískur banki tók að sér að stjórna Íslandi á bak við tjöldin. Og þá voru m.a. sett þau skilyrði að það yrði að vera nefnd í Reykjavík, sem réði því, hvort Íslendingar fengju að byggja sér íbúðarhús. Mér er þetta alltaf minnisstætt, vegna þess að einu sinni tókst okkur í fjhn. þessarar hv. d. á þeim árum, - ég held, að það hafi verið 1952 eða 1953, - að fá nefndina sameinaða um það að létta þessu banni af Íslendingum, því að vissulega voru margir í stjórnarliðinu líka óánægðir með þetta bann. Okkur tókst að koma þessu gegnum Nd., að nú skyldi gefa íbúðarhúsabyggingarnar frjálsar, og komst frv. í Ed. alla leið. Og þá uppgötvaði Framkvæmdabankinn, hvernig komið var, að sú geigvænlega hætta vofði yfir, að Íslendingar fengju leyfi til að byggja íbúðarhús af sjálfu sér, væru frjálsir til að hyggja íbúðarhús. Og þá var allt í hættu. Benjamín Eiríksson tilkynnti viðkomandi fjhn. Ed., sem var búin að ákveða að mæla með frv., að svo framarlega sem þetta frv. yrði samþykkt, þá mundu leyfi Ameríkumanna til að nota mótvirðissjóðinn ekki fást. Stóri bróðir þar vestanhafs tók á sínum stóra, tilkynnti, hver það væri, sem réði. Það væri ekki Alþingi Íslendinga sem ætti að ákveða annað eins og það, að Íslendingar mættu byggja, væru frjálsir að því að byggja íbúðarhús. Nei, þá skyldi tekið á honum stóra sínum, þá skyldu þeir fá að kenna á því, ef þeir ætluðu að fara að taka sér svona frelsi, og frv. var drepið. Ég man ósköp vel eftir þessu, af því að ég hitti Benjamín hérna frammi og hafði náð í bréfið, sem hann hafði skrifað, og birt það. Og Benjamín sagði svona hlæjandi: Ja, þar náðirðu aldeilis í eitthvað af okkur. Svona var farið að þá til þess að stöðva byggingar hjá Íslendingum. Það voru sett lög, sem voru verri lög en nokkur lög, sem Danir nokkurn tíma höfðu sett gagnvart okkur, hvað snertir íbúðarhúsabyggingar. Núna á að fara öðruvísi að. Nú á sjálft frelsið að vera svo algert, að með frelsinu sé hægt að hindra okkur í að hyggja. Það á að vera frelsi, sem kemur fram í því, að gengið á okkar krónu sé svo lágt, verðið á öllum vörum svo hátt, kjör almennings það slæm, vextirnir af fjármagninu það háir, að menn geti ekki byggt. M.ö.o.: í staðinn fyrir, að einhver nefnd eigi að vera skömmtunarstjóri, eins og þá var, þá á fátæktin að vera skömmtunarstjórinn að nýju. Fjármagnið á að vera svo dýrt og fólkíð svo útþrælað, að það geti ekki byggt. Að því er verið að stefna, þegar verið er að koma tölu nýbyrjaðra íbúða á Íslandi niður í 770. Á þessum árum hins ameríska banns á íbúðabyggingum Íslendinga fór, ef ég man rétt, árið 1951 tala fullgerðra íbúða í Reykjavík niður í eitthvað 250–260, milli 200 og 300 var hún, helmingi minna en þurfti til þess að viðhalda sæmilegum byggingum hérna. Og í sömu átt er stefnt núna. Með því alræði peninganna, sem nú er verið að koma á á Íslandi, með þeim okurfjötrum, sem nú er verið að spenna atvinnulíf og framkvæmdir Íslendinga í, er verið að vinna sama verkið og var unnið með skömmtunarfarganinu hjá fjárhagsráði fyrir 10 árum, nákvæmlega sama útkoman, enda nákvæmlega sama ameríska alræðið, sem stendur á bak við hvort tveggja. Það eru þessir hlutir, sem við viljum ekki bera ábyrgð á, vegna þess að við álítum þetta ábyrgðarleysi gagnvart fólkinu í landinu, gagnvart Íslendingum, að koma svona fram, að þjarma svona að fólki. Við álítum það ábyrgðarleysi að koma á svona alræði auðs og peninga, að leiða yfir almenning svona böl og svona vandræði og gera þeim, sem þræla, eins og þeir geta, svona erfitt með að eignast þak yfir höfuðið. Sjálfstfl. hefur lýst því yfir sem sinni stefnu, að hver maður skyldi eignast sína íbúð, og þetta eru efndirnar á þeim loforðum. Svona er verið að fara að. Það er verið að neita mönnum um að geta eignazt íbúðir. Og svo virðist hæstv. ríkisstj. halda, að þegar búið sé að þjarma svona að mönnum og menn eru alveg að drepast undir þessu, þá muni þeir falla fram og tilbiðja hana, ef hún bæti nú einum 50 þús. kr. við það, sem menn geta fengið að láni, hafandi svo hækkað verðlagið á íbúðunum um 100 þús. kr. í sinni stjórnartíð. Svona er ekki hægt að fara að. Þetta er ábyrgðarleysi gagnvart almenningi. Þar fyrir er ég ekki að segja, að það sé ekki gott út af fyrir sig, að það séu hækkuð lán um 50 þús. Það er bara of lítið. Það þarf að gera stærri hluti í þessum efnum. Ástandið hjá fólkinu fer hraðversnandi. Lögbirtingablaðið er e.t.v. einn tíðasti votturinn með öllum sínum nauðungaruppboðsauglýsingum. Ef það er hugsjónin, sem ríkisstj. stefnir að, að fjölga gjaldþrotum á Íslandi og sérstaklega gjaldþrotum hjá þeim, sem mest hafa þrælað í því að reyna að framkvæma það, sem Sjálfstfl. lýsti yfir að væri hans hugsjón, að hver maður ætti sína íbúð, og það á að eyðileggja að gera þann draum að veruleika, á sama tíma sem hins vegar er hlynnt að bröskurunum í landinu alveg eins og hægt er, þá er illa farið. Þess vegna situr sízt á hv. 1. þm. Vestf. að saka okkur um ábyrgðarleysi. Ef hann lítur á tölurnar um íbúðarhúsabyggingar t.d. hér í Reykjavík, - og sama býst ég við, að verði upp á teningnum úti um allt land, - og athugaði tölu íbúðarhúsabygginga síðustu 20 ár, þá mun hv. þm. sjá, að það eru tvö tímabil, þar sem íbúðarhúsabyggingar eru mestar. Annað er tímabilið 1944–47, og hitt er tímabilið 1956–58. Það eru þau ár, þegar Sósfl. og Alþb. hafa verið í ríkisstj. og hafa getað komið því fram, að stórir hlutir væru gerðir til þess að gera mönnum mögulegt að geta eignazt þak yfir höfuðið. Og það er engin tilviljun einmitt, að bezta löggjöfin í þessum efnum, löggjöfin um lága vexti og sæmileg lán, er einmitt frá slíkum stjórnarárum, meðan áhrifa verkalýðshreyfingarinnar á ríkisstj. naut við og sú ábyrgðartilfinning, sem einmitt þessir flokkar verkalýðsins hafa gagnvart velferð almennings í landinu, hefur fengið að njóta sín. Það var ábyrgðartilfinning, sem þar kom í ljós. Það er ábyrgðarleysi, sem kemur í ljós í þeirri pólitík, sem nú er rekin.

Sjútvmrh. (Emil Jónsson) Hæstv. forseti. Ég hafði nú sannast sagna ekki hugsað mér að taka þátt í þessum umr., því að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er að mínu viti ekki þannig vaxið, að með því verði ráðin mikil bót á vandkvæðum þeirra, sem hús byggja í þessu landi, nema því aðeins að því fylgi jafnframt mikil framlög úr ríkissjóði til þess að jafna metin og meiri en slegið verði föstum, a.m.k. að svo stöddu. Ég skal svo ekki fara frekar út í að ræða það. Það, sem kom mér til að segja hér nokkur orð, var það, sem hv. 4. þm. Reykn. (JSk) beindi til mín í sinni ræðu og hafði eftir mér í umr. um svipað efni í hv. Ed. Hann sagðist hafa lesið það í blöðum, að ég hefði haldið því þar fram, að byggingarkostnaðaraukningin væri ekki nálægt því eins mikil og menn vildu vera láta, og sömuleiðis, að fækkun nýbygginga væri minni en haldið hefði verið fram. Það rétta í þessu máli er það, að ég lét í ljós í hv. Ed. við umr. um frv., sem ríkisstj. hefur lagt þar fram svipaðs eðlis eða til lagfæringar á þessum málum, þá skoðun, að ég teldi vafa á því, að þetta hvort tveggja, byggingarkostnaðarhækkunin og nýbyggingafækkunin, væri eins mikið og haldið hefði verið fram. Hv. 4. þm. Reykn. sagði hér áðan, að byggingarkostnaðarhækkunin hefði orðið á tilteknu tímabili, sem hann nefndi, 32.5%, að ég ætla. Og kann að vera, að það megi með því að taka eitthvert sérstakt tímabit fá þessa tölu út. En ef tekin er hækkun byggingarkostnaðarvísitölu frá október 1958, sem mér finnst ekki óeðlilegt, það er síðasta talan, sem verður til í tíð hv. vinstri stjórnar, sem þá vék frá störfum rétt á eftir, og til október 1961, þá hefur hækkunin á byggingarkostnaði orðið úr 134 vísitölustigum og upp í 168 stig samkv. upplýsingum í síðasta hefti Fjármálatíðinda, sem lagt hefur verið á borðin hér hjá okkur þm. fyrir 2–3 dögum. Þannig hefur byggingarkostnaðarhækkunin eða vísitöluhækkunin orðið á þessu tímabili, á þessum þremur árum, frá október 1958 til október 1961, 34 vísitölustig, eða rétt um 25%, en ekki 32.3%, eins og hv. þm. sagði. Þetta er frá okt. 1958 til okt. 1961 samkv. uppgjöf tímaritsins, og það ætla ég að verði ekki vefengt, þannig að byggingarkostnaðurinn hefur samkv. þessu hækkað á þriggja ára tímabili um 34 vísitölustig eða 25%. Það veltur þess vegna á öllu, hvaða stærð íbúðar eða hve dýra íbúð menn taka til þess að miða hækkunina við. Ef hún er yfir 400 þús. kr., þá verður byggingarkostnaðarhækkunin yfir 100 þús., ef hún er undir 400 þús. kr., þá verður hækkunin lægri. En nú finnst mér, að það sé ekkert óeðlilegt að athuga þá um leið, hvort þetta sé óþekkt fyrirbrigði, að byggingarkostnaður hafi hækkað. Ef við lítum á vísitölu byggingarkostnaðar í ársbyrjun 1957 og vísitölur byggingarkostnaðar í árslok 1958, þá sýnir það sig, að vísitala byggingarkostnaðar hefur hækkað á þessu tveggja ára tímabili, árunum 1957 og 1958, úr 113 stigum og upp í 134 stig, um 21 stig eða um 19%. Hún er 113 stig í ársbyrjun 1957, og hún er 134 stig í árslok 1958, þannig að hækkunin hefur orðið, eins og ég segi, 21 vísitölustig eða 19%. Í tíð vinstri stjórnarinnar hefur byggingarkostnaðurinn hækkað á tveimur árum um 19%, en á þremur næstu árunum á eftir, í tíð stjórnar Alþfl. og þeirrar stjórnar, sem nú situr, hefur byggingarkostnaðarvísitalan hækkað um 25% eða 34 stig, þ.e.a.s. meðalkostnaðarhækkunin á s. l. þrem árum er minni en á þeim tveim árum, sem vinstri stjórnin sat við völd. Hún er minni. Og hvað hafðist hæstv. stjórn að 1957 og 1958 til þess að bæta úr þessu? Vildi hún lækka vexti? Nei, það bar ekki á því. Áhuginn verður fyrst fyrir hendi nú, þegar þeir eru komnir út úr stjórninni, þó að byggingarkostnaðarhækkunin á þessum síðustu þremur árum hafi verið minni en á tveim árum vinstri stjórnarinnar samkvæmt óvefengjanlegum tölum, sem hér liggja fyrir í Fjármálatíðindum. Ég sé þess vegna ekki, að það sé mikið um að sakast það, sem nú gerist, samanborið við það, sem var 1957 og 1958. Vissulega er það illt, að byggingarvísitalan þurfi að hækka. En til þess lágu í fyrsta lagi þær ástæður nú, að það var ekki hægt að koma peningakerfi landsins á heilbrigðan grundvöll nema með því að breyta um gengi, og gengisbreytingin er það, sem að verulegu leyti hefur valdið þeirri hækkun, sem orðið hefur á s.l. 3 árum, auk þess sem svo kauphækkun í fyrra hefur valdið þar áreiðanlega nokkru um einnig, því að vinnulaunakostnaðurinn við húsbyggingar er meiri en efniskostnaðurinn. Ég skal svo ekki fara frekar út í þetta, en ég vil bara undirstrika, að það er svo sem ekkert einsdæmi, að byggingarkostnaðurinn breytist frá ári til árs, og jafnvel var það svo í hinni ágætu vinstri stjórn, sem hugsaði mikið um hag almennings og allt, sem þar til heyrir, að byggingarkostnaðarhækkunin hjá henni varð á ári meiri en hún hefur orðið nú síðustu 3 árin. Þetta vildi ég að kæmi fram, til þess að menn gerðu sér grein fyrir því, hvernig þessi mál hafa þróazt, og ekki aðeins miðað við tvö síðustu árin. Þá sagði hv. 4. þm. Reykn., að fækkun hefði orðið mjög veruleg í nýbyggingum, þ.e.a.s., það hefði verið hafizt handa nú upp á síðkastið um miklu færri nýbyggingar en áður, og er það sjálfsagt rétt. En þessi fækkun er ekki nýbyrjuð. Eftir þeim tölum, sem hann gaf sjálfur og ég heyrði ekki vel að vísu, en tók þó þannig eftir, að það hefði verið byrjað á 1775 íbúðum á árinu 1936 og það hafði verið komið niður í 14 hundruð og eitthvað árið 1958, - því miður tók ég ekki eftir 14 hundruð og hvað, kannske hv. þm. geti lesið það upp síðar aftur fyrir mig.  Þessu til viðbótar má svo bæta því, sem upplýst var í hv. Ed. á dögunum, þegar þessi mál voru til umr. þar, að í janúarmánuði hafa borizt til húsnæðismálastjórnar fleiri umsóknir um lán en nokkurn tíma í sögunni. Að vísu er eins og alltaf nokkur hluti þessara lánbeiðna fram kominn vegna þess, að það er beðið um viðbótarlán, og sjálfsagt er einhver hlutinn í þessum umsóknafjölda þannig til kominn. En því verður þó ekki neitað, að þetta hefur líka verið áður þannig, verulegur hluti af umsóknunum hefur verið um viðbótarlán. Þrátt fyrir þetta varð því umsóknafjöldinn um lán úr húsnæðismálasjóði meiri í næstliðnum janúarmánuði en hann hefur verið nokkurn tíma áður. Ég held þess vegna,að þrátt fyrir allt sé áhugi manna á því að byggja talsvert mikill enn í dag. En það, sem háir þeim fyrst og fremst, er það, hvað lánin eru lág. Þegar lögin um húsnæðismálastjórn voru sett, var sett það hámark í lögin, að lánin mættu ekki fara yfir 100 þús. kr. En hvað kom á daginn? Mjög fljótlega, eftir að þessi lagasetning var staðfest á Alþingi, varð hún í framkvæmd þannig, að mjög fáir - ef nokkur - fengu hærri lán en 70 þús. kr. Þeir fjármunir, sem fyrir hendi voru, voru ekki meiri en það, að það nægði ekki til þess að láta út á hverja íbúð hærri upphæð en 70 þús. kr. Að vísu var þessu breytt, um leið og hækkanirnar urðu í sambandi við gengisfellinguna, þá var þessi upphæð aftur hækkuð upp í 100 þús. kr., þannig að segja má, að ef frv. ríkisstj., sem lagt hefur verið fram í hv. Ed., nær fram að ganga, þá sé sú raunverulega hækkun, sem í því felst fram yfir það, sem var fyrir 1960, hækkun, sem nemur um 80 þús. kr., þ.e.a.s. hækkun úr 70 þús. kr. raunverulegu láni upp í 150 þús. kr., eins og nú er heimilað. En ég vil halda líka, að þessi 80 þús. kr. hækkun á íbúð sé um það bil eða nálægt því eins og byggingarkostnaðaraukningin hefur orðið á minni íbúðum, sérstaklega hjá þeim, sem að einhverju leyti hafa getað hjálpað sér sjálfir með því að vinna nokkurn eða verulegan hluta af byggingarframkvæmdunum. Ég held þess vegna, að með þeim úrbótum, sem nást með hækkuninni úr 70 þús. kr., eins og lánveitingarnar raunverulega voru fyrir 1960, og upp í 150 þús. kr., eins og ákveðið er með frv., sem lagt hefur verið fram í hv. Ed., þá sé ráðin veruleg bót á lánsupphæðinni og henni komið í svipað og þó betra horf hlutfallslega en áður var, þannig að hlutfallslega meiri hluti af byggingarkostnaðinum fáist þá lánaður en var fyrir 1960. Þá er eftir sá hlutinn, sem snýr að vöxtunum. Ég hef enga trú á því, að það dugi, eins og segir í þessu frv., sem hér liggur fyrir, að lækka A-lánin eða vextina af þeim með einu pennastriki niður í 4%. Það er miklu flóknara mál en hægt sé að gera það svona. Sjálfsagt er það rétt hjá hv. 3. þm. Reykv., að vextirnir eru svo sem ekkert friðhelgir, og það hefur oft verið breytt vöxtum í þessu landi. En hitt er annað mál, að ég ætla, að það sé ófrávíkjanleg regla, að þegar menn hafa keypt skuldabréf með ákveðnum vöxtum, þá sé það skoðað sem samningur við viðkomandi aðila, sem skuldabréfið gefur út, og því slegið föstu, að meðan vaxtabréfið er ógreitt upp, þá skuli vextirnir vera eins og í skuldabréfinu segir. Það séu beinlínis brigð eða svik af hálfu annars samningsaðilans, ef vöxtunum er breytt. Og það þykir aldrei góð regla í viðskiptum, þegar annar aðilinn leitast við að svíkja hinn þrátt fyrir gerða samninga.  Út af vöxtunum vil ég líka segja það, að sú vaxtahækkun, sem ákveðin var í sambandi við gengislækkunina í ársbyrjun 1960, var tímabundin, eða réttara sagt, hún var ekki hugsuð sem varanleg. Hún var hugsuð sem einn liður í því kerfi, sem verið var að reyna að byggja upp til þess að koma fjármálum þjóðarinnar á viðunandi grundvöll, og það var gengið út frá því strax í upphafi, að þegar aðstæður væru orðnar slíkar, að mögulegt væri að lækka vextina, þá yrði það gert. Og það var líka gert í ársbyrjun 1961. Þá voru vextirnir lækkaðir nokkuð eða í flestum tilfellum um helming þess, sem hækkunin nam. Og þannig voru hjá húsnæðismálastjórn, sem hafði hækkað sína vexti úr 7% upp í 9%, vextir lækkaðir úr 9 og niður í 8 og með þeim bakþanka að halda áfram lækkuninni, þegar tækifæri gæfist til. Og ég vildi ætla, að með þeim árangri, sem náðst hefur, þá sé sá dagur ekki mjög langt undan, að frekari vaxtalækkun verði möguleg. Ég held þess vegna, að ef einhver skynsamlegur árangur á að nást af þessu starfi og hægt á að vera að greiða fyrir húsbyggjendum eins og mögulegt er, þá verði að fara aðrar leiðir en gert er ráð fyrir í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Enn fremur vildi ég undirstrika það, að það er svo sem ekkert einsdæmi, að byggingarkostnaður hafi hækkað. Hann hefur vissulega hækkað meira á árunum 1957 og 1958 en á hinum þrem síðustu, eins og ég hef leitt rök að, og það var ekki talið, að heimurinn væri að farast þá, þó að þessi hækkun ætti sér stað, og ekki hlaupið til að gera neinar sérstakar ráðstafanir, eða ég minnist þess ekki. Og í þriðja lagi vil ég halda því fram, að það geti verið sérstakar ástæður til þess, að nokkur samdráttur hefur orðið á nýbyggingum. Menn telja sig ekki eins nauðbeygða til að festa fé sitt nú eins og áður, vegna þess að það er talið tryggara og fullt eins góð ávöxtun og húsbyggingar að leggja það í banka. - Ég var, eins og ég sagði í upphafi, ekki undir það búinn sérstaklega að ræða þetta mál og mundi ekki hafa gert það nema að gefnu tilefni.