Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þann 7. maí 1982 samþykkti Alþingi lög um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði og kaus stjórn fyrir væntanlegt fyrirtæki. Á grundvelli laganna var þann 4. júní 1982 stofnað fyrirtækið Kísilmálmvinnslan hf. með 25 millj. kr. hlutafé frá íslenska ríkinu. Skv. 3. gr. laganna skyldi stjórn félagsins gera skýrslu um starfsemi þess og athuganir og hún leggjast fyrir næsta Alþingi. Samþykki Alþingi niðurstöður skýrslunnar er ríkisstj. heimilt að leggja fram allt að 200 millj. kr. í hlutafé til viðbótar, segir í lögunum. Stjórn félagsins skilaði umræddri skýrslu til iðnrn. í jan. 1983. Var hún þá þegar send þingflokkum til kynningar og síðan lögð fyrir Alþingi af þáv. ríkisstj. í marsbyrjun 1983 með svofelldri þáltill.: „Með vísan til 3. gr. laga nr. 70 frá 17. maí 1982 um kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði samþykkir Alþingi niðurstöður stjórnar Kísilmálmvinnslunnar hf. dags. 7. jan. 1983 og ályktar að stefna eigi að gangsetningu verksmiðjunnar á árunum 1986–1988.“ Till. þessi varð ekki útrædd á þinginu sem rofið var þann 14. mars s.l. Áhersla var hins vegar lögð á það af iðnrn., að undirbúningi yrði haldið áfram, m.a. varðandi samninga vegna kaupa á vélbúnaði til verksmiðjunnar. Þann 19. maí 1983 samþykkti stjórn Kísilmálmvinnslunnar samning um kaup á tveimur 21 megawatta ofnum ásamt miklu af búnaði í verksmiðjuna frá vestur-þýska fyrirtækinu Mannesman Demag og var sá samningur undirritaður með eðlilegum fyrirvara þann 28. maí s.l. Er samningur þessi hagstæður og kaupverð búnaðar til muna lægra en áætlað hafði verið í skýrslu stjórnar fyrirtækisins hálfu ári áður. Við ríkisstjórnarskipti í vor stóðu mál því þannig að miðað við þá stefnu sem fylgt hafði verið um uppbyggingu kísilmálmverksmiðjunnar sem íslensks fyrirtækis og að því tilskildu að Alþingi samþykkti niðurstöður stjórnar fyrirtækisins um uppbyggingu verksmiðjunnar fyrir árslok 1983 hefði verið unnt að gangsetja verksmiðjuna seint á árinu 1986. Núv. ríkisstj. breytti hins vegar um stefnu á þessu sviði sem öðrum. Í stjórnarsáttmála hennar frá 26. maí 1983 má lesa eftirfarandi: „Nýjum aðilum verði gefinn kostur á eignaraðild að kísilmálmverksmiðjunni.“ Núv. hæstv. iðnrh. gaf fljótlega út þá textaskýringu að hér væri um að ræða erlenda aðila og helst kysi hann að þeir ættu verksmiðjuna að fullu, a.m.k. að meiri hluta. Ekki hefur komið fram mér vitanlega hvort samstarfsflokkur sjálfstæðismanna, Framsfl., hafi skrifað upp á þá stefnu iðnrh. varðandi kísilmálmverksmiðjuna og væri æskilegt að fá það upplýst. Margir urðu hins vegar áhyggjufullir út af þessari stefnubreytingu og áhrifum hennar á framgang verksmiðjumálsins. Á aðalfundi Sambands sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi sem haldinn var 21.–26. ágúst s.l. var m.a. samþykkt áskorun um að viðræður um eignaraðild útlendinga að verksmiðjunni yrðu ekki látnar tefja fyrir ákvörðun um framkvæmdir. Einstaka sveitarstjórnir eystra hafa einnig ályktað í svipaða veru. Afstaða mín og míns flokks, Alþb., til erlendrar stóriðju er fullkunn. Ég tel að með núverandi stefnu í stóriðjumálum sé á ný lagt út á háskalega braut undir forystu Sjálfstfl. hliðstætt því sem gerðist á viðreisnarárunum. Vert er að minna á að í lögunum um kísilmálmverksmiðjuna er kveðið skýrt á um að ekki skuli minna en 51% af hlutafé vera í eigu ríkisins og stjórn fyrirtækisins skipuð fulltrúum ríkisins að meiri hluta. Lítið hefur heyrst um málefni verksmiðjunnar eftir stjórnarskiptin og ekkert bólar enn á tillögum hér á hv. Alþingi til að afla heimildar um framkvæmdir á grundvelli gildandi laga. Þó sagði hæstv. forsrh. í stefnuræðu sinni 18. okt. s.l., „Framkvæmdir við kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði geta hafist á miðju ári 1984 ef Alþingi samþykkir.“ En tillögurnar vantar og þögnin í þessu stórmáli er að verða býsna löng af hálfu núv. ríkisstj. Því ber ég hér fram fsp. í þremur liðum til hæstv. iðnrh. um þetta mál svohljóðandi: „1. Hvenær hyggst ríkisstj. leita eftir heimild Alþingis til að hefja framkvæmdir við kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði skv. lögum nr. 70/1982? 2. Hvenær er áformað að hefja framkvæmdir við verksmiðjuna og byrja rekstur hennar? 3. Hvað hefur gerst í viðræðum við erlenda aðila vegna hugsanlegrar eignaraðildar að Kísilmálmvinnslunni hf. og út frá hvaða forsendum er gengið í þeim viðræðum, m.a. varðandi orkuverð?“



Herra forseti. Sem svar við fsp. hv. 5. þm. Austurl. vil ég taka þetta fram. 1. Ákvörðun hefur ekki enn verið tekin um tillöguflutning en gert var ráð fyrir í stefnuræðu hæstv. forsrh. í byrjun þessa þings að slík till. yrði flutt á yfirstandandi þingi. 2. Tekið er fram: Engin endanleg áform eru uppi um framkvæmdirnar enda mundi þá vera tími til kominn að leita samþykkis Alþingis. Menn hafa bundið vonir við að hefjast mætti handa á þessu ári um undirbúningsframkvæmdir. Verið er að ljúka forhönnun verksmiðjunnar og endurskoða stofnkostnaðaráætlun. Því verki verður lokið fyrri hluta febrúar n.k. Stofnkostnaður var í okt. 1983 áætlaður 65 millj. Bandaríkjadala. Frá því að ákvörðun er tekin um að byggja verksmiðjuna þarf minnst 4 mánuði þar til framkvæmdir á verksmiðjulóð geta hafist. Byggingartími verksmiðjunnar frá því að jarðvegsframkvæmdir hefjast þar til fyrri ofn hennar er gangsettur er um 21/2 ár. Talið er æskilegt að framkvæmdir hefjist snemma vors. Verðákvæði samnings við Mannesman Demag falla úr gildi ef ekki hefur verið ákveðið að hefja hönnun og framleiðslu vélbúnaðarins fyrir 1. jan. 1986. Sé miðað við eðlilegan framkvæmdatíma og fresturinn nýttur til fullnustu jafngildir það því að fyrri ofn verksmiðjunnar verði gangsettur á árinu 1988. 3. Þá tek ég fram í svari mínu að á vegum samstarfsnefndar stóriðjunefndar og Kísilmálmvinnslunnar hf. var gefið út kynningarrit um Kísilmálmvinnsluna h.f. Ritinu hefur verið dreift til fjölmargra aðila í Evrópu, Ameríku og Japan. Kynningarviðræður um eignaraðild hafa átt sér stað við nokkra aðila. Nú þessa dagana er verið að hafa samband við þá aðila sem kynningarritið var sent til og óskað eftir viðræðu við þá. Aðilum þeim sem rætt hefur verið við hefur verið gerð grein fyrir því hver sé framleiðslukostnaður raforku frá nýjum virkjunum á Íslandi. Kynningarritið hefur verið sent 14 aðilum í Evrópu, 5 í Japan og 14 í Kanada og Bandaríkjunum.



Herra forseti. Ég verð að segja að upplýsingar hæstv. iðnrh. koma mér nokkuð á óvart. Hafði ég þó ekki búist við því að hann gæfi hér ákvarðandi yfirlýsingar um þetta efni, þar sem þær hefðu vafalítið verið komnar fram með öðrum hætti. En samkvæmt því sem fram kom í hans máli er ljóst að allt er í fullkominni óvissu um framhald varðandi þetta fyrirtæki og hvenær ráðist verði í framkvæmdir við það. Það er ljóst, að vegna stefnubreytingar þeirrar sem hæstv. ráðh. hefur staðið fyrir og núv. ríkisstj. skrifað upp á tefjast framkvæmdir, bæði undirbúningur og framkvæmdir við þessa verksmiðju stórlega frá því sem áformað hafði verið. Eins og ráðh. greindi hér frá þá liggja ekki fyrir nein endanleg áform um framkvæmdir, eins og hann orðaði það að mér heyrðist. Hér erum við að sjá uppskeruna af þeirri stefnu sem ríkisstj. og hæstv. ráðh. beitir sér fyrir í stóriðjumálum, að ætla útlendingum að ráða þar ferðinni. Það er horfið frá því að Íslendingar séu þarna frumkvæðisaðilar og forustuaðilar í þessum málum og geti tekið sínar ákvarðanir út frá íslenskum forsendum.

Og grætt á öllu saman.

Já, og fleytt rjómann af sölu orkuverðs og sköttum, eins og Morgunblaðið orðar það í ritstjórnargreinum sínum, sem á að vera uppskeran af stóriðjustefnu flokksins. Þetta er þeim mun hörmulegra, þessar horfur og þessi stefnubreyting, sem allar aðstæður varðandi þetta fyrirtæki hafa reynst vera góðar og batnandi nú hina síðustu mánuði, fyllilega í samræmi við þær vonir og spár sem stjórn verksmiðjunnar lagði fyrir í sinni skýrslu. Þannig liggur það fyrir, að unnt er að fá hagstæð tilboð í framkvæmdaþætti vegna efnahagsástands í heiminum, m.a. úti í Evrópu og einnig hér innanlands. Í öðru lagi liggur það fyrir að kostnaðaráætlun varðandi verksmiðjuna er nú áætluð um 10% lægri en var mat stjórnarinnar í ársbyrjun 1983, sem hefur veruleg áhrif á arðgjöf fyrirtækisins, eða um 2%, þannig að miðað við þær forsendur sem þá lágu fyrir ætti arðgjöfin að metast um 15%. Í þriðja lagi er þess að geta, að verðlag á afurðum þessarar verksmiðju, kísilmálmi, hefur farið verulega hækkandi á undanförnum misserum, úr þeim öldudal sem ríkti 1981 og sérstaklega 1982, eða um 30–40%. Er það í samræmi við spár sem fyrir lágu um verðþróun á þessari afurð. Ég tel að það sé hörmulegt hvernig til hefur tekist fram að þessu í þessu stóra máli fyrir íslenskan þjóðarbúskap, og þá ekki síst fyrir Austurland, þar sem þetta fyrirtæki á að rísa lögum samkvæmt og þar sem það kemur til með að hafa gífurlega þýðingu fyrir atvinnustarfsemi í fjórðungnum og orkunýtingu í framtíðinni. Ég tel að það sé tilgangslaust að vera að tala um orkufrekan iðnað sem jákvæðan þátt í íslenskum þjóðarbúskap nema við Íslendingar sjálfir höfum þar forustu og forræði. Ég tel að þróunin í sambandi við þetta mál tali þar mjög skýrt og ótvírætt. Ég bendi á það, að stjórnarmenn í Kísilmálmvinnslunni, sem hafa ekki fengið að fjalla um þetta málefni nema óverulega að undanförnu, hafa sumir sama mat og ég í sambandi við eignaraðildarmátin. T.d. svarar Halldór Árnason, sem var stjórnarformaður þar til á aðalfundi í nóv. s.l., í viðtali í Þjóðviljanum 14. sept. s.l. spurningunni um eignaraðild útlendinga. Hann er spurður: „Telur þú erlenda eignaraðild nauðsynlega eða æskilega?“ Hann svarar: „Þær athuganir sem gerðar hafa verið á vegum stjórnar félagsins sýna að erlend eignaraðild er alls ekki nauðsynleg. Sýnt hefur verið fram á að nauðsynlegrar tækni og rekstrarþekkingar er auðvelt að afla bæði hér innanlands og erlendis. Mikilvægasta þekkingin og þjálfun starfsmanna verksmiðjunnar fylgir raunar með í kaupum á vélum og búnaði. Erlend eignaraðild er að mínu mati ekki heldur æskileg. Raunar tel ég að fyrir þeim sem prédika um erlenda eignaraðild sé líkt komið og þeim sem í byrjun aldarinnar vildu láta erlenda aðila byggja upp og eiga sjávarútveg á Íslandi. Nýting orkulindanna nú er hlutfallslega minna átak fyrir Íslendinga en uppbygging sjávarútvegs var þá.“ Hæstv. ráðh. nefndi hér kynningarrit sem sent hefði verið 20–30 aðilum erlendis. Ég óska eftir því að hæstv. ráðh. sjái til þess að alþm. fái þetta kynningarrit en ekki aðeins erlendir viðmælendur hans.



Herra forseti. Kynningarritið er ekkert leyndarmálsplagg. Það verður séð svo um að hv. alþm. fái það sent. Við þurfum væntanlega ekki að eyða löngum tíma nú, við hv. 5. þm. Austurl. og ég, að þrætast á um þann mun sem er á stefnu flokka okkar til að mynda í stóriðjumálum og eignaraðild útlendinga að slíkum fyrirtækjum. Það er öllum mönnum fullkunnugt. Og það eflir ekkert sérstaklega stöðu hans í því máli þó að hann vitni hér í sérstakan kommissar sinn, sem hann hafði fyrir stjórnarformann í Kísilvinnslunni, um það hvaða álit hann hefur á aðild útlendinga að stóriðju, því að það var líka kunnugt fyrir fram. Ég vil, vegna þess að arðsemi bar á góma hjá honum, upplýsa að enn vantar nokkuð á að endar nái saman. Það er talið að á vanti um 200 dollara fyrir hvert framleitt tonn til að arðsemi sé nægjanleg, þannig að það stæði vel undir framkvæmdum og rekstrarkostnaði. Og auðvitað er það alvarlegt mál. Það verður reynt til hins ýtrasta að finna aðila sem vill taka að sér áhættuna af rekstri þessa fyrirtækis. Ég ætla ekki heldur að fara að rifja upp þá reynslu sem við höfum haft af meirihlutaeign okkar í járnblendiverksmiðjunni við Grundartanga. Það ætti hv. fyrirrennara mínum að vera fullkunnugt um. Kannske tekst að ráða fram úr því mikla vandamáli sem að því fyrirtæki hefur steðjað. Að því er unnið nú þessa dagana og hefur verið gert. En það er ýmislegt sem er jákvæðara í þeim sökum en maður fyrir fram gat átt von á um áhuga erlendra aðila að eign og rekstri verksmiðju sem þessarar á Reyðarfirði. Og vissulega hefur það komið manni þægilega á óvart, því að satt best að segja var högum okkar þann veg háttað í þessum sökum, að engin sérstök ástæða var til þess að vera mjög bjartsýnn um viðtökur á erlendri grund, þegar Íslendingar sæktu þar um samvinnu um byggingu og rekstur slíkra fyrirtækja, af ástæðum sem ég hirði ekki að rekja frekar hér og nú. Um þetta höfum við deilt og um þetta höfum við þrætt langa hríð á haustþinginu og er ástæðulaust nú í þröngum fsp.-tíma að ýja frekar að því.



Herra forseti. Það var athyglisvert sem síðast kom fram í máli hæstv. ráðh. Deilurnar við Alusuisse vegna álversins í Straumsvík hafa ekki haft þau áhrif sem hann taldi á afstöðu erlendra aðila til Íslendinga og samskipta við okkur. Þetta er viðhorf sem ég hef túlkað hér á Alþingi í umr. um þessi mál, að virðing okkar og traust hefur einmitt aukist erlendis vegna þess málarekstrar. Á meðan þar var haldið eðlilega á málum var mönnum ljóst að Íslendingar væru viðræðuhæfir í reynd. En hæstv. ráðh. fór hér með tölur sem ég held að sé alveg nauðsynlegt að leiðréttar séu því að hann sagði að enn vantaði 200 dollara á framleitt tonn til þess að fyrirtækið stæði undir sér. Hvaðan koma hæstv. ráðh. þessar upplýsingar? Verð á kísilmálmi nú í Evrópu er um 1250 dalir eða nærri því, og í Bandaríkjunum eru það 1300–1350 dalir sem innflytjendur fá fyrir kísilmálm um þessar mundir. Ég tel mig hafa upplýsingar um að skv. arðsemisútreikningum þurfi 1337 dollara á tonn til að fyrirtækið fleyti sér og standi undir vöxtum og afskriftum.

1450.

1337.



Herra forseti. Það er ljóst að framtíð mannkyns veltur allmjög á því hvernig við umgöngumst náttúruna, hvernig við nýtum gögn hennar og gæði og hvort við berum gæfu til að spilla henni ekki svo mjög að ómögulegt verði úr að bæta. Því miður hefur maðurinn oft og víða gengið kæruleysislega um þá jörð sem hann hefur talið sig einan ráða yfir, eytt gróðri, blettað fagurt landslag með ósmekklegum mannvirkjum og spúð eitri yfir láð og lög. Auðlindaþurrð, eyðing lands og iðnaðarmengun steðja að okkur ef ekki er rækilega spyrnt við fótum. Við verðum að hætta að ganga í berhögg við lögmál náttúrunnar með ofnýtingu auðlinda, fyrirhyggjulausri mannvirkjagerð og óhóflegri umferð um viðkvæm landsvæði. Okkur er brýn nauðsyn að koma á jafnvægi á milli manns og náttúru. Til þess duga ekki orðin tóm. Við verðum að marka þessa stefnu með heildstæðri löggjöf um umhverfismál og nýtingu auðlinda. Í upphafi þings var þm. birtur listi yfir þau mál sem ríkisstj. hygðist leggja fram á 106. löggjafarþingi. Þeirra á meðal var boðað frv. um umhverfismál á vegum félmrn. Til að ýta á eftir því máli lagði ég fram fsp. til félmrh. nokkru fyrir jólaleyfi þingsins. Hún er í þremur liðum á þskj. 196 og hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. Hvenær hyggst ráðh. leggja fram frv. um umhverfismál sem boðað var í upphafi þings? 2. Hefur verið skipuð nefnd til að yfirfara áður gerð frv. um umhverfismál eða semja enn eitt um þau mál? 3. Ef svo er, hverjir skipa þá nefnd og hvenær hyggst hún ljúka störfum?“ Nokkrum dögum eftir að þessi fsp. var lögð fram var dreift hér á þinginu frv. til l. um umhverfismál. Það er á þskj. 268, lagt fram af sex sjálfstæðismönnum, þar sem 1. flm. er Gunnar G. Schram. Þetta frv. er að verulegu leyti samhljóða frv. um sama efni sem tvisvar áður hefur verið lagt fram á Alþingi, þ.e. árin 1978 og 1981, en hlaut í hvorugt skiptið afgreiðslu. 1. flm. frv. sem nú liggur frammi átti mikinn þátt í samningu fyrra frv. Um frv. þeirra sjálfstæðismanna er margt gott að segja þótt ég ætli ekki að fjalla um það núna. Það bíður síns tíma. En þessi atburðarás er býsna einkennileg. Ríkisstj. boðar í upphafi þings frv. um umhverfismál og liggur þá beinast við að ætla að samstarfsflokkarnir í stjórninni hyggist koma sér saman um stefnu í þeim málum. Þegar ekkert bólar á frv. er lögð fram fsp. til að ýta á eftir, en áður en henni er svarað og upplýst um framgang málsins kemur fram frv. þm. úr aðeins öðrum stjórnarflokknum. Ég hlýt að biðja félmrh. að skýra það í svari sínu við fsp. minni hvað hér er á ferðinni, hvort um er að ræða ósamkomulag á milli samstarfsflokkanna í þessum umrædda málaflokki og hvort einkaframtak sjálfstæðismannanna sex er líklegt til að tefja að einhverju leyti eða jafnvel koma í veg fyrir að samstaða náist um umhverfismál í náinni framtíð. Það væri að mínum dómi mikill skaði.



Herra forseti. Við fsp. hv. 7. landsk. þm. á þskj. 196 er svar mitt þannig: Í samkomulagi sem gert var á milli stjórnarflokkanna við myndun ríkisstj. var eitt atriðið að sett yrðu lög um umgengni á landinu, verndun náttúru og auðlinda og áhersla yrði lögð á að auka gróður landsins. Í samræmi við þetta samkomulag ákvað ríkisstj. að leggja fram frv. til l. um umhverfismál og var félmrh. falið að setja það mál í gang með því að skipa í það sérstaka nefnd. 12. sept. s.l. var sú nefnd skipuð til að semja frv. til l. um umhverfismál. Í nefndinni eiga sæti Hermann Sveinbjörnsson deildarstjóri, sem jafnframt er formaður nefndarinnar, Markús Einarsson veðurfræðingur, Ólafur Dýrmundsson ráðunautur, Salome Þorkelsdóttir alþm. og dr. Sturla Friðriksson erfðafræðingur. Það er rétt að rekja forsögu þessa máls nokkuð vegna þess að hún kemur inn í umr. Hún er sú, að hinn 4. mars 1975 skipaði þáv. ríkisstj. nefnd til að endurskoða og samræma ákvæði laga um umhverfis- og mengunarmál í því skyni að sett yrði heildarlöggjöf um þau efni og kveðið á um hvernig stjórnarfyrirkomulagi skyldi háttað á þessu sviði. Í nefndina voru skipaðir Gunnar G. Schram prófessor, sem var formaður, Knútur Hallsson skrifstofustjóri, varaformaður, Árni Reynisson framkvæmdastjóri, Edgar Guðmundsson verkfræðingur, Hjálmar R. Bárðarson siglingamálastjóri, páll Líndal borgarlögmaður, Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri, Sveinbjörn Dagfinnsson ráðuneytisstjóri og Þórður Ásgeirsson skrifstofustjóri. Nefndin samdi frv. til l. um umhverfismál sem Gunnar Thoroddsen þáv. félmrh. mælti fyrir á Alþingi í maí 1978 samkvæmt sérstakri samþykkt þáv. ríkisstj. Frv. hlaut ekki afgreiðslu. Þann 13. júlí 1981 skipaði Svavar Gestsson þáv. félmrh. nefnd sem falið var að semja frv. til l. um umhverfismát. Það átti m.a. að fela í sér að helstu flokkar þeirra yrðu settir undir eitt rn. Í nefndina voru skipaðir Árni Reynisson formaður, Eysteinn Jónsson fyrrv. ráðh. og dr. Gunnar G. Schram. Nefndin samdi frv. um umhverfismál og lagði það fyrir ráðh. 30. sept. 1981. Í jan. 1982 fól Svavar Gestsson þáv. félmrh. þeim Stefáni Thors arkitekt og Ingimar Sigurðssyni lögfræðingi að yfirfara frv. þetta. Þeir Stefán og Ingimar komust að þeirri niðurstöðu að verulegrar stefnubreytingar væri þörf frá því sem frv. gerði ráð fyrir og sömdu síðan drög að frv. til l. um stjórnun umhverfismála og lögðu fyrir ráðh. hinn 12. mars 1982. Þetta er forsaga þessa máls. Framhald þess varð ekki lengra hjá fyrrv. ríkisstj. en þarna segir. Þegar félmrh. skipaði fyrrgreinda nefnd til að semja frv. voru henni afhent öll þessi frv. og öll þau fylgigögn sem fylgt höfðu þeirri vinnu sem þar hafði farið fram og óskað eftir því að hún kannaði og samræmdi viðhorfin sem í þessum frv. hefðu komið fram og semdi eitt heildarlagafrv. til að leggja fyrir Alþingið sem nú situr. Nefndin hefur enn ekki lokið starfi sínu, en ég reikna með því að stjfrv. um umhverfismál verði lagt fram samkvæmt ákvörðun ríkisstj. ekki síðar en í marsmánuði n.k. Tel ég þá mjög æskilegt að þingnefnd taki það frv,, svo og önnur slík sem hér hafa verið lögð fram eða kunna að verða lögð fram, til ítarlegrar umfjöllunar og athugunar því hér er vissulega um stórmál að ræða sem vanda þarf mjög vel til á allan hátt. Ég er fyllilega sammála hv. fyrirspyrjanda um það sem hjá honum kom fram í sambandi við þetta mál og þann forgang sem það þarf vissulega að hafa. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið á þessu stigi. Ég vil undirstrika að algjör samstaða er í ríkisstj. um þetta mál. Það frv. sem nú hefur verið lagt fram á Alþingi og hv. 2. þm. Reykn. er 1. flm. að á ekkert skylt við ósamkomulag. Ég vænti þess að um þessi mál náist víðtækt samstarf hér á hv. Alþingi og ég mun gera allt sem í mínu valdi stendur til þess að ekki dragist lengi, helst ekki lengur en fram í byrjun mars, að leggja fram heildarfrumvarpið um þessi mái. sem verður stjfrv., þannig að hægt verði að ræða ítarlega þessi mál á þessu þingi.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hefja umr. um þessi mál á hinu háa Alþingi. Ég er sannfærð um að fá mál eru jafnbrýn og nauðsynleg og áhyggjur manna af eigin skemmdarverkum á móður jörð hafa sennilega aldrei verið meiri en einmitt nú. Ég kom hins vegar hingað til að vekja athygli á því að ég fel að orðið sé mjög brýnt fyrir ríkisstjórn Íslands að leggja fram frv. til l. um breytingar á lögunum um stjórnarskrá Íslands í þá veru að stofnað verði umhverfismálaráðuneyti hér eins og annars staðar gerist, t.d. á hinum Norðurlöndunum. Það er áreiðanlega hemill á öllum aðgerðum í þessum málum að umhverfismál skiptast á a.m.k. þrjú rn. Þetta sýnir sig í alþjóðlegu samstarfi. Þar nægir t.d. að nefna, hæstv. félmrh., sem fer með umhverfismál, að haldin var í nóv. s.l. í Stokkhólmi ráðstefna umhverfismálaráðherra Norðurlandanna. Þar voru gerðar ályktanir um hin ýmsu mál; mengun sjávar, mengun í lofti og margt fleira. En því miður var þar enginn fulltrúi frá íslandi. Þar var hvorki ráðherra né embættismenn. Þetta er öldungis óþolandi. Við þm. fáum svo kannske fyrir hreina tilviljun upplýsingar um hvað samþykkt er á slíkum ráðstefnum. Það gefur þó auga leið að mjög nauðsynlegt er fyrir okkur hér að taka þátt í slíku samstarfi. Ég vil benda mönnum á að ég hef flutt hér fsp., sem ég vona að verði tekin fyrir í næsta fsp.-tíma, um afstöðu Íslendinga til tillögu Norðurlandanna um afstöðu til mengunarmála, sem vekja nú ugg í hugum fjölda manna, mengunar frá endurvinnslustöðvum úrgangsefna frá kjarnorkuverum. Við skulum ekki ganga í neinni blekkingu um að við séum svo langt frá öllu að slík ósköp nái okkur ekki. Það er margsannað mál og vísindamenn hafa sýnt fram á að fólki og fé stendur stórhætta af t.d. endurvinnslustöðinni í Windscale í Bretlandi. Hafstraumar bera þetta fljótlega til okkar og í fiskinn í sjónum. Það er áreiðanlegt að Alþingi Íslendinga þarf að vera á varðbergi um öll þau mál er varða mengunarmál í heiminum.  Ég vil þess vegna einungis ítreka að ég tel að fátt sé brýnna í breytingum á lögum um stjórnarskrá Íslands en að stofnað verði hið allra fyrsta umhverfismálaráðuneyti þar sem einn ráðherra bæri ábyrgð á þeim málaflokki.



Herra forseti. Ég þakka félmrh. fyrir svör hans við fsp. og fagna þeirri yfirlýsingu að samstaða sé um umhverfismálin í ríkisstj. Eins og ég drap á áðan er hér um afar brýnt hagsmunamál okkar allra að ræða. Okkur er mikil nauðsyn að marka ákveðna stefnu í umhverfismálum með þessari löggjöf. Mikil vinna hefur þegar verið lögð í undirbúning að setningu laga um umhverfismál - vinna sem hefur dreifst á a.m.k. átta ár og væntanlega kostað mikinn tíma og nokkurt fé. Það væri mikill skaði ef tækist ekki að ná samstöðu um þessi mál á yfirstandandi þingi. Ég tel að nú sé einmitt rétti tíminn til aðgerða. Um þessar mundir eru í undirbúningi breytingar á stjórnskipan landsins og er þá tilvalið tækifæri til að koma skipulagi á umhverfismálin. Og ég tek undir þá skoðun síðasta ræðumanns að umhverfismálaráðuneyti er það sem koma skal. Ég vona að þessar umr. hafi gefið til kynna vilja Kvennalistans í þessu máli og það gefst þá tækifæri til að ræða þessi mál nánar í tengslum við þau frv. sem til umfjöllunar verða væntanlega eftir nokkrar vikur.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. 7. landsk. þm. fyrir að taka þetta mál hér upp og þakka einnig hæstv. félmrh. fyrir þau svör sem hann hefur gefið og skýrt hafa málið af hans hálfu. En það er ekki að furða þó að spurt sé um þetta mál þegar það liggur fyrir í fyrsta lagi að ríkisstj. hefur þetta mál á málalista sínum fyrir yfirstandandi löggjafarþing. Síðan gerist það að einn af þm. ríkisstjórnarliðsins, Gunnar G. Schram, ásamt fimm öðrum hv. þm. Sjálfstfl. leggur hér fram frv. um sama mál, sem er að miklu leyti byggt á frv. sem fyrrv. félmrh. hafa látið vinna, annars vegar Gunnar Thoroddsen, sem hann mælti fyrir á árinu 1978, og hins vegar ég, sem var unnið í nefnd sem hv. þm. Gunnar G. Schram átti sæti í ásamt Árna Reynissyni og Eysteini Jónssyni. Ekki tjáir þó að fara í smáatriðum út í þá sögu, þó fróðlegt væri hér, heldur ber að leggja áherslu á að það verði haldið á þessum málum þannig að við náum hér að eignast löggjöf um umhverfismál. Þá vil ég minna á að það sem olli mestum vandkvæðum við að ná samkomulagi um þá tegund frv., sem hér liggur fyrir frá hv. þm. Gunnari G. Schram og fleirum, var að inni í því var þess ekki gætt sem skyldi að hafa - að talið var samráð við heilbrigðisþáttinn og hollustuverndina í okkar landi. Það var greinilegt að eftir að lögin um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit voru sett var ekki unnt að koma fram sams konar frv. um umhverfismál og áður hafði verið gert ráð fyrir. Það varð sem sagt að eyða nokkrum tíma í að samræma sjónarmið manna í stjórnkerfinu, annars vegar í heilbrigðismálum og hins vegar í öðrum umhverfismálum. Þess vegna var það sem tveir embættismenn, annars vegar Stefán Thors og hins vegar Ingimar Sigurðsson, voru fengnir til að reyna að samræma sjónarmið skipulagsyfirvalda og heitbrigðisyfirvalda. Þeir sendu svo frá sér frv. sem ég fékk í hendur og lagði fram í þáv. ríkisstj. en hún náði ekki að afgreiða. Í því frv. voru ýmis mjög athyglisverð ákvæði að mínu mati, sem eru ekki í því frv. sem hv. þm. Gunnar G. Schram o.fl. hafa sýnt hér í þinginu. M.a. var í því frv. gert ráð fyrir sérstöku átaki til að bæta úr holræsamálum þéttbýlisstaða. Það var beinlínis gert ráð fyrir fjármögnun á því átaki. Ég tel að það sé í rauninni einhver versti bletturinn á þéttbýlissvæðinu hvernig með holræsamál er hér farið. Það er satt að segja ekki sæmandi menningarsamfélagi hvernig á þeim málum er tekið hér á suðvesturhorninu. Þess vegna tel ég mjög mikilsvert að þau mál verði tekin með þegar umhverfislagafrv. verður lagt hér fyrir af ríkisstj. síðar. 
             Ég vildi leyfa mér að fara þess á leit við hæstv. félmrh. að um leið og hann leggur fram frv. ríkisstj. um umhverfismál í marsmánuði n.k. láti hann fylgja sem fskj. það frv. sem þeir Ingimar Sigurðsson og Stefán Thors unnu fyrir mig á árinu 1982 til þess að menn megi átta sig á því hvað það er sem þar var verið að leggja til.



Herra forseti. Ég vil taka undir þakkir til flm. þessarar fsp. fyrir að vekja máls á þessu og ég vil fyrir hönd okkar Bandalagsmanna lýsa stuðningi við þessi mál og lýsa áherslu okkar á að á þeim verði tekið á þessu þingi. Það er viss uggur í brjósti okkar ef þetta mál kemur seint fram því að þá gæti lent í vandræðum með afgreiðslu þess. Það er löngu komið að því að augu okkar Íslendinga opnist fyrir mikilvægi þessara mála. Á tveimur áratugum hafa umhverfismál tengst allri pólitík. Þau tengjast heimsmálum vegna auðlindanýtingar og skiptingar heimsins eftir auði og örbirgð, þau tengjast landsmálapólitík vegna mengunarmála og nýtingar fiskstofna, svo tekin séu dæmi. Þau tengjast sveitarstjórnarmálum vegna skipulagsmála, holræsamála, verndunar lands, verndunar minja, útivistarmála o.fl. Þannig mætti lengi telja og rekja dæmin um hvernig umhverfismál eru í raun komin inn á flest öll þau málasvið sem um ræðir. Ég vildi koma hérna að, áður en ég hætti, því sjónarmiði mínu að um leið og löggjöf og stjórnsýsla í sambandi við umhverfismál eru mikils virði er af einstökum aðgerðum í þessum málum fræðslan allra mikilvægust. Við getum sett lög og við getum sett reglugerðir um nýtingu, um umgengni og fleiri og fleiri þætti, en ég held að þegar til lengdar lætur sé fátt náttúrunni meiri vörn en upplýstur þegn. Ég held að það sé langsamlega mikilvægasta aðgerðin í þessum málaflokki að efla fræðslu meðal almennings og stjórnvalda.



Herra forseti. Það var í þingbyrjun að ákveðið var af hálfu nokkurra þm. Sjálfstfl. að endurflytja með nokkrum breytingum frv. um umhverfismál sem Salome Þorkelsdóttir o.fl. þm. Sjálfstfl. höfðu flutt á þingi 1980–1981 og hafði upphaflega verið flutt af þáv. félmrh. Gunnari Thoroddsen á þinginu 1978. Það var gert til að minna á mikilvægi þessa málaflokks, sem ég held að enginn þurfi að fara í grafgötur um að hefur verið vanræktur af löggjafarsamkundunni. Þessi mál hafa verið á döfinni lengi, eins og kom fram í svari félmrh., og til að ýta á eftir málinu hér var þetta frv. lagt fram, endurflutt, skömmu fyrir jólaleyfi. Meginefni þess er sameining umhverfismála í einu rn. innan stjórnsýslunnar. Það er nú farið með umhverfismál í a.m.k. sjö rn. Það hefur staðið þessum málum mjög fyrir þrifum hve dreifð og sundurlaus stjórnsýslan er á þeim vettvangi. Í öðru lagi er hér sérstaklega fjallað um mengunarmál, en eins og fyrri ræðumenn hafa bent á er þar víða pottur brotinn. Ég vildi í framhaldi af þessu fagna yfirlýsingu hæstv. félmrh. um að í vændum sé að framkvæma það sem kom fram í fskj. með stefnuræðu forsrh., að ríkisstj. hefði í hyggju að flytja frv. um umhverfismál. Það var að vísu eftir að sú ákvörðun var tekin að endurflytja það frv. sem hér liggur fyrir. Það eru ánægjuleg tíðindi og ég vona að það frv. sjái sem fyrst dagsins ljós. Þá gefst Alþingi og hlutaðeigandi þingnefnd tækifæri til að fjalla um öll þessi mál á heildargrundvelli. Við sem að þessu frv. stöndum töldum fulla ástæðu til þess að þau efnisatriði sem í því felast lægju fyrir Alþingi þegar að slíkri athugun kæmi. Þá gefst þingnefnd og Alþingi tækifæri til að fjalla um málið á breiðum grundvelli. Ég vil endurtaka þakkir mínar til ráðh. fyrir eindregna yfirlýsingu hans í þessum efnum og einnig þakkir til fyrirspyrjanda fyrir að hafa vakið máls á þessu hér í deildinni.



Herra forseti. Hér er mjög tímabært mál til umr. og hefðum við áhugamenn um umhverfismál gjarnan viljað hafa séð árangur í sambandi við endurskoðun löggjafar fyrr en raun ber vitni. Það eru nú liðin um tólf ár síðan ég flutti um það till. í nafni Náttúruverndarsamtaka Austurlands á Náttúruverndarþingi, vorið 1972, að stofnað yrði sérstakt umhverfisráðuneyti. Sú till. fékkst þar samþykkt, með smábreytingum þó um að leitast yrði við að sameina sem flesta þætti þessara mála í einu rn. Ég átti sæti í Náttúruverndarráði þegar að þessum málum var unnið undir forustu Eysteins Jónssonar og sérstakar samþykktir voru um þetta gerðar á öðru Náttúruverndarþingi 1975. Í framhaldi af því hófst fyrir alvöru vinna innan ráðuneyta að undirbúningi að endurskoðun löggjafar með það að markmiði að sameina meginþætti þessara mála í einu rn. Þá höfðu nýverið verið stofnuð á öðrum Norðurlöndum, í Noregi og Danmörku, sérstök umhverfisráðuneyti. Ég vil benda hæstv. félmrh. á að kynna sér, hafi hann ekki þegar gert það, hvernig þar var gengið til verka í sambandi við þau efni. Þar var unnið skjótt og að mínu mati vel að því að koma á fót þessum rn., líklega var það 1973–1974 sem þau urðu til, og óhikað gengið gegn sérskoðunum og viðhorfum innan stjórnsýslukerfisins. Það er alþekkt að embættismönnum, ekki síst þeim sem lengi starfa, er annt um þau mál sem þeir sinna og reyna að halda utan um þau. En á Norðurlöndunum sem ég nefndi var gengið mjög skörulega til verks og teknir út ákveðnir þættir úr einstökum lögum og settir undir umhverfisráðuneytin. Það voru sem sagt klofin sundur lög og teknar einstakar greinar í vissum tilvikum og settar undir forsjá umhverfisráðuneytis í þeim löndum. Ég er ekki í vafa um að þau skref á Norðurlöndum sem þarna voru stigin voru farsæl og að það hefur dregist of lengi hér að sameina meginþætti þessara mála í umhverfisráðuneyti. Því á ekki að þurfa að fylgja aukin skriffinnska eða aukinn tilkostnaður, heldur þvert á móti meiri skilvirkni. Vegna þess sem hv. 3. þm. Reykv., fyrrv. hæstv. félmrh., sagði hér um áreksturinn við heilbrigðisþáttinn, sem fram kom í tíð fyrrv. ríkisstj. þegar verið var að fara ofan í þessi mál, þá vil ég benda á að gert er ráð fyrir að löggjöf um hollustuvernd verði endurskoðuð ekki síðar en 1985. Þannig er tilvalið að mínu mati að fara yfir þessi mál og taka á þessum málaþáttum sameiginlega og láta það ekki verða hindrun á eðlilegri breytingu í sambandi við stjórnsýslu þessara mála þó að þar hafi rekist eitt á annars horn varðandi þá lagasetningu og það sem menn ætluðu sér í sambandi við umhverfismálin.



Herra forseti. Á þskj. 207 hef ég leyft mér að beina fsp. til hæstv. félmrh. um könnun þá á áhrifum nýrrar tækni á Íslenska atvinnuvegi sem ráðh. setti af stað í nóv. s.l. Á undanförnum árum hafa margvíslegar uppgötvanir verið gerðar á sviði sjálfvirkni og tölvunotkunar. Fyrirsjáanlegt er að þessar tækninýjungar muni hafa geysileg áhrif á atvinnulíf hér á landi í nánustu framtíð. Tala menn gjarnan um að breytingar þessar muni tilsvara nýrri iðnbyltingu. Augljóst er að miklu skiptir að tækninni verði beitt á þann veg að allir þegnar þjóðfélagsins njóti góðs af. Ljóst er að aðstæður á vinnumarkaði munu breytast gífurlega við þessa tæknibyltingu. Líklegt er að mannaflaþörfin minnki til muna og að störfum fækki, fyrir utan þær breytingar sem á þeim kunna að verða. Á sama tíma má hins vegar búast við fólksfjölgun og auknum fjölda fólks inn á vinnumarkaðinn hér á landi. Það er því fyrirsjáanlegt að við óbreyttar aðstæður á vinnumarkaðnum að öðru leyti geta þessar tækninýjungar haft í för með sér gífurlegt atvinnuleysi ef ekki er vandlega á málum haldið strax frá upphafi. Hér eru því stór mál á ferðinni og mikilvægt fyrir landsmenn alla að vel takist til í þessum efnum. En það eru ýmis atriði þessa máls sem snerta konur sérstaklega og mig langar til að vekja athygli á í umr. um þá könnun sem hér um ræðir. Fyrirsjáanlegt er að atvinnuleysi sökum aukinnar tæknivæðingar muni bitna allharkalega á konum, bæði vegna þess að þau störf sem í dag eru hefðbundin kvennastörf, eins og þjónustu- og skrifstofustörf ýmiss konar, koma til með að leggjast niður eða gjörbreytast fyrir áhrif þessarar nýju tækni og eins vegna þess að ófaglært fólk verður venjulega fyrst fyrir barðinu á atvinnuleysi og meiri hluti kvenna á vinnumarkaðnum í dag er í hópi ófaglærðra. Það er því ákaflega mikilvægt að við alla upplýsingaöflun sé tekið tillit til mismunandi stöðu kynjanna í þessu sambandi og hugað að aðgerðum til að jafna hana. Annað atriði, sem snýr að konum sérstaklega í þessum málum, eru þær fréttir sem nýlega hafa borist af því að tölvuskermar geti valdið ófrjósemi og fósturláti hjá konum. Ég tel ákaflega brýnt að allra upplýsinga um áhrif af þessu tagi sé aflað nú þegar í upphafi. Að öllu samanlögðu er það mjög mikilvægt að vel sé fylgst með þeirri þróun sem þessi nýja tækni boðar, áhrifum hennar á vinnumarkaði og stöðu kynjanna þar, áhrifum hennar á atvinnuvegi landsmanna og framtíðarþjóðfélagsskipan hér á landi. Það skiptir öllu máli að við höfum stjórn á tækninni en látum hana ekki stjórna okkur. Hér er mikið verk að vinna og því spyr ég hæstv. félmrh.: Hvernig er háttað störfum þess starfshóps sem ætlað, er að framkvæma könnun á áhrifum nýrrar tækni á íslenska atvinnuvegi í næstu framtíð? Hvernig miðar honum og hverjir skipa hópinn?“

Félmrh. (Alexander, Stefánsson): Herra forseti. Svar mitt við fsp. á þskj. 207 frá hv. 11. þm. Reykv. er svohljóðandi: Þann 9. nóv. 1983 skipaði ég starfshóp til að framkvæma könnun á áhrifum nýrrar tækni á íslenska atvinnuvegi í næstu framtíð. Eftirtaldir aðilar voru skipaðir í starfshópinn: Haukur Helgason skólastjóri og Hilmar Jónasson, formaður Verkalýðsfélags Rangæinga, eftir tilnefningu launþegasamtakanna, Magnús Gústafsson forstjóri og Þorsteinn Geirsson skrifstofustjóri eftir tilnefningu samtaka atvinnurekenda. Síðan skipaði ég án tilnefningar Ingvar Ásmundsson skólastjóra formann starfshópsins og Gylfa Kristinsson, fulltrúa í vinnumálaskrifstofu félmrn., ritara hópsins. Aðdragandinn að skipan starfshópsins er sá, að á 104. löggjafarþingi Alþingis var lögð fram till. til þál. um stöðu, þróunarhorfur og stefnumótun í upplýsinga og tölvumálum. Flm. voru sjö þm. Framsfl. Þál. var samþykkt á Alþingi 20. apríl 1982. Með leyfi forseta er þál. svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa nefnd er geri athugun á stöðu og þróunarhorfum í upplýsinga- og tölvumálum og á hvern hátt unnt er að stjórna þeirri þróun. Jafnframt skal nefndin benda á kosti varðandi stefnumótun og opinbera ákvarðanatöku á fyrrgreindu sviði. Sérstaklega skal athuga hvernig vinnumarkaðurinn geti aðlagast tölvuvæðingunni án þess að atvinnuöryggi sé stefnt í hættu.“ Í kjölfar þessa létu ýmsir aðilar í ljós áhuga á að ríkisstj. hefði frumkvæði að því að fram færi könnun á hugsanlegum áhrifum aukinnar tölvuvæðingar og sjálfvirkni á íslenskt atvinnulíf. Núv. ríkisstj. fól félmrh. að kanna undirtektir helstu samtaka launafólks og atvinnurekenda og boðaði hann til fundar með aðilum 5. sept. s.l. Undirtektir samtakanna voru jákvæðar og í framhaldi af því hefur framangreindur starfshópur nú verið skipaður. Í honum eru tveir fulltrúar tilnefndir af launþegasamtökum og tveir eftir tilnefningu atvinnurekenda, enda er þess vænst að gott samstarf náist um framkvæmd könnunarinnar við aðila vinnumarkaðarins. Í skipunarbréfi starfshópsins er nánar fjallað um verkefni hans. segir þar m.a. að hann skuli framkvæma könnun sem ætlað er að leiða í ljós, eftir því sem unnt er, líkleg áhrif þeirrar nýju tækni sem nú ryður sér til rúms á mannaflaþróun á vinnumarkaði, framleiðni og samkeppnishæfni núverandi atvinnugreina svo og stofnun og viðgang nýrra atvinnugreina. Á þeim stutta tíma sem hópurinn hefur starfað hefur hann haldið níu reglulega fundi. Á þeim hefur m.a. verið samþykkt starfsáætlun. Miðast hún við það að hægt verði að leggja fram áfangaskýrslu með vorinu. S.l. tíu ár hafa verið skipaðir starfshópar í nágrannalöndum okkar til að rannsaka hvaða áhrif hagnýting nýrrar tækni hefði á efnahagslíf og þróun vinnumarkaðar í hlutaðeigandi löndum. Sá hópur sem félmrn. skipaði í nóv. s.l. hefur aflað sér skýrslna eða útdrátta úr skýrslum frá Bandaríkjunum, Bretlandi, Kanada, Þýskalandi og Norðurlöndunum öllum. Enn fremur hefur starfshópurinn kynnt sér gögn frá ýmsum stofnunum sem hafa með efnahags- og atvinnumál að gera, t.d. frá ILO, Alþjóðavinnumálastofnuninni í Genf, og OECD, Efnahagssamvinnu- og þróunarstofnun Evrópu í París. Þess má geta að dagana 6.–8. febr. n. k. gengst OECD fyrir umfangsmestu ráðstefnu um áhrif nýrrar tækni á atvinnulíf sem haldin hefur verið til þessa í heiminum. Mjög hefur verið vandað til ráðstefnunnar og hafa fjölmargir fræðimenn unnið að undirbúningi hennar um lengri eða skemmri tíma. Nú þegar hefur starfshópur félmrn. kynnt sér efni um 30 skýrslna sem hafa verið teknar saman vegna ráðstefnunnar og verða þar til umfjöllunar. Félmrn. hefur ákveðið að senda tvo fulltrúa á ráðstefnuna til að fylgjast með þeim umræðum sem þar verða. Þótt of snemmt sé að fjalla um niðurstöður athugunar starfshópsins má almennt segja að kannanir hliðstæðra erlendra starfshópa hafi einkum beinst að því að leita svara við nokkrum grundvallarspurningum, t.d.: Hvaða þýðingu hefur rafeindatæknin í sambandi við samkeppnisaðstöðu á erlendum mörkuðum? Hvaða áhrif hefur þessi tækninýjung á atvinnustigið? Hvaða þættir ráða því hvort og hvenær atvinnugreinar taka nýja tækni í þjónustu sína? Hver er hlutur tækninnar í hagvextinum? Hverjar verða afleiðingar þess að láta undir höfuð leggjast að fjárfesta í nýrri tækni? Hafa tæknibreytingar áhrif á jafnrétti kynjanna á vinnumarkaðnum? Það vandamál sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir er að mannafli á vinnumarkaði eykst um 30 þús. manns næstu 20 árin. Við vitum að nokkrar atvinnugreinar geta ekki af ýmsum ástæðum tekið á móti þessu vinnuafli. Í öðrum má búast við að ný tækni geti jafnvel leitt til fækkunar starfsfólks, t.d. í fiskvinnslu og sjávarútvegi. Skv. áliti sérfræðinga mun iðnaðurinn ekki taka á móti jafnstórum hluta þessarar fjölgunar og áður hefur verið talið. Af þessu leiðir að þjónusta og hvers kyns þjónustuiðnaður og nýiðnaður verði þær starfsgreinar sem í síauknum mæli munu taka á móti fjölguninni á vinnumarkaðnum og standa undir gjaldeyrisöfluninni. Í þessu sambandi koma til álita rannsóknir, sala tækniþekkingar t.d. á sviði sjávarútvegs og fiskvinnslu, milliríkjaviðskipti, sala á þjónustu við ferðamenn og margt fleira. Vel menntað vinnuafl er undirstaða allra þessara starfa og flestir eru sammála um að hún er mikilvægust í þessu máli. Því ber að leggja höfuðáherslu á góða undirstöðumenntun, þ.e. móðurmálskennslu, stærðfræði og ensku, auk þess mikla og almenna tæknimenntun. Hvað varðar stjórnvöld atvinnumála þá þurfa þau að stuðla að sem snurðulausastri hagnýtingu nýrrar tækni í atvinnuvegum landsmanna. Í því sambandi verður að leggja mikla áherslu á góða samvinnu við aðila vinnumarkaðarins. Taka verður fullt tillit til afleiðinga á atvinnuþróun og atvinnuástand, umhverfismál, heilbrigðis- og hollustuhætti, náttúruauðlindir og margt fleira. Þeir sem hyggjast innleiða nýja tækni í atvinnurekstrinum verða að gera sér ljósar skyldur sínar við starfsmenn sína, gefa þeim hæfilegan aðlögunartíma og veita þeim tækifæri til þjálfunar eða endurmenntunar ef þörf er á. Einnig þurfa stjórnvöld að endurskoða skipulag eftirmenntunar og endurmenntunar. Vegna þess að hér er um mikilvægt málefni að ræða legg ég áherslu á að starfshópurinn hraði störfum sínum. Mér er þó ljóst að verkefni hans eru það umfangsmikil að niðurstaða verður ekki hrist fram úr erminni ef svo má að orði komast. Ég vil bæta því við að starfshópurinn hefur þegar haft samstarf við fjölmarga aðila hér í þjóðfélaginu og alls staðar hefur komið fram mjög jákvæður vilji til þess að taka höndum saman um að sinna þessu verkefni og gera þessa úttekt eins góða fyrir íslenskt atvinnulíf og efnahagslíf og tök eru á.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. greinargóð svör og eins vil ég þakka honum sérstaklega það framtak sem hann hefur þegar sýnt með því að koma þessari könnun af stað. Af svörum ráðh. er það ljóst að auk annarra hluta í þessu stóra verkefni verður tekið tillit til mismunandi stöðu kynjanna gagnvart þeirri nýju tækni sem hér um ræðir og fagna ég því. Hins vegar kom fram hjá ráðh. að engin kona situr í þessum starfshóp sem fulltrúi þeirra er kvennastörfin vinna og er það mjög miður. Ég skora á hæstv. ráðh. að ráða nú þegar bót hér á og ítreka það sjónarmið hversu mikilvægt það er að hugað sé sérstaklega að mismunandi stöðu kynjanna á þessum vettvangi. Enn fremur fagna ég þeirri yfirlýsingu ráðh. að það sé hans vilji að hópurinn hraði störfum sínum sem frekast má verða og hann hafi aðstöðu til að leita fanga sem víðast. Það held ég að sé ákaflega mikilvægt. En ég vil að síðustu mætast til þess við hæstv. ráðh. að þær upplýsingar sem hópurinn safnar og þær niðurstöður sem hann kann að komast að berist jafnharðan til alþm., þannig að Alþingi gefist færi á raunverulegri stefnumótun í þessum mikilvægu málum.



Herra forseti. Í tilefni af þessari fsp. vil ég lýsa því yfir að mér finnst engin ástæða til annars en að þær áfangaskýrslur sem nefndin hefur gert ráð fyrir að senda frá sér verði afhentar alþm. og mun ég að sjálfsögðu beita mér fyrir því. Í sambandi við skipan nefndarinnar vil ég vekja athygli á því, að það var ekki algerlega á valdi ráðh. í þessu tilviki að hafa áhrif á það að kona yrði skipuð í þennan starfshóp, þar sem aðilar vinnumarkaðarins sáu um að skipa fjóra fulltrúa í hópinn en rn. lagði síðan til formanninn. Ég mun að sjálfsögðu ræða þetta við starfshópinn og ekki hef ég á móti því að konur komi að þessu verkefni. Þetta er þýðingarmikið mál ekki síður fyrir konur en aðra þegna þjóðfélagsins og ég mun láta skoða það sérstaklega.



Herra forseti. Á þskj. 196 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. varðandi táknmálskennslu í grunnskólum landsins. Undanfarið hefur töluverð umræða átt sér stað og þá ekki síst meðal unglinga um nauðsyn þess að taka upp almenna kennslu í táknmáli hér á landi. Hafa undirskriftalistar þess efnis gengið í skólum og annars staðar þar sem unglingar koma saman. Mun í ráði, eftir því sem ég best veit, að afhenda þá hæstv. menntmrh. ef það hefur ekki þegar verið gert. Það er út af fyrir sig athyglisvert að unglingar skuli taka frumkvæði í þessu máli en e.t.v. er það mönnum einkar ljóst á því viðkvæma aldursskeiði sem unglingsárin eru hversu brýnt það er að allir, ekki bara flestir, eigi þess kost að tala saman og segja næsta manni hvað í brjósti býr. Það er næsta örðugt fyrir okkur, sem mátið höfum, að gera okkur í hugarlund hvernig þeim liður sem ekki hafa völ á þessu, að því er okkur finnst, sjálfsagða tjáningartæki sem tungumálið er. En við vitum að neyð þeirra er stór. Hér á landi telst það sjálfsagt réttindamál og á að vera tryggt í stjórnarskrá lýðveldisins að attir hafi rétt á að tjá hugsanir sínar, hafi málfrelsi eins og það heitir. En samt er hér á landi nokkur hópur manna sem hefur litla möguleika á að nýta sér þessi mannréttindi vegna líkamlegrar fötlunar sinnar. Það hlýtur því að teljast sjálfsagt réttlætismál að koma til móts við þá einstaklinga sem í hlut eiga og tryggja eim rétt og frelsi til að tjá hugsanir sínar jafnt og öðrum landsmönnum. Almenn kennsla í táknmáli í grunnskólum landsins er greið leið til þess að leiðrétta þetta misrétti og rjúfa einangrun þeirra sem mállausir eru, a.m.k. hvað varðar komandi kynslóðir í landinu. Ég vil einnig vekja athygli á því að kennsla í táknmáli í grunnskólum hefur auk þessa almennt menntunargildi. Táknmál er annars konar tjáningarform en talað mál þar sem það byggist á að forma orð og hugtök með hreyfingum. Sem slíkt opnar táknmál nýja vídd í tjáningarmöguleikum manna og gæti stuðlað að auknum þroska barna á þessu sviði. Í þriðja lagi býður táknmál upp á þá möguleika að verða atþjóðamál, eitt allsherjar esperantó allra þjóða, ef á þann veg er á málum haldið. Gildi táknmálskennslu er margvíslegt en brýnust er vitaskuld nauðsyn þess að rjúfa einangrun þeirra sem mállausir eru, þeirra sem standa hljóðir hjá í mannlegum samskipum. Því spyr ég hæstv. menntmrh. hvort hann hyggist beita sér fyrir því að tekin verði upp kennsla í táknmáli í grunnskólum landsins.



Herra forseti. Um það mál sem spurt er um hef ég leitað leiðbeininga hjá forsvarsmönnum heyrnleysingja sjálfra. Ég vil leyfa mér að vísa til orða sem Guðlaug Snorradóttir skólastjóri Heyrnleysingjaskólans hefur tekið saman og hljóða svo, með leyfi hæstv. forseta: „Heyrnleysingjar fagna því hversu mikill sá áhugi er nú fyrir málefnum þeirra og vænta þess að allar umræður um þeirra mál verði til góðs þeim til handa. Heyrnleysingjar telja sig þó ekki vera í stakk búna til þess að takast á við það mikla mál að hefja kennslu á táknmáli í grunnskólum og vilja leggja fram skýringar máli sínu til stuðnings. Táknmáli eða móðurmáli heyrnleysingjans eins og það er kallað í dag hefur tiltölulega lítill gaumur verið gefinn hingað til. Heyrnleysingjarnir hafa notað þetta tjáningarform um aldir til þess að geta talað saman. Þetta merka kerfi hefur þróast sem mál á meðal þeirra og okkur sem heyrum hefur verið þetta framandi með því að við höfum meira litið á þetta sem ófullkomnar bendingar þeirra í milli fremur en kerfisbundið mál sem hefur ákveðna merkingu og boðskipti milli fólks. Nú síðari ár hafa rannsóknir verið gerðar á Norðurlöndum og í Ameríku á táknmáli heyrnleysingja. Þessar rannsóknir hafa leitt í ljós, svo og opnað augu þeirra sem mest hafa um þessi mál fjallað, að hér er um tungumál að ræða sem hefur sína málfræði og sína uppbyggingu málfræðilega séð hreint eins og annað mál, en að sjálfsögðu er ekki hægt að túlka það beint frekar en annað tungumál. Það verður að taka tillit til þeirrar tungu sem málið er túlkað á eða af hverju sinni. Ósk heyrnleysingjanna er því nú númer eitt að íslenska táknmálið fái meiri tíma til þess að þróast þeim til handa og vaxa á meðal þeirra áður en hægt verði að hefja markvissa kennslu á því fyrir almenning. Í dag hefur íslenska táknmálið um það bil 3000 orð ef allt er upp talið og er það að sjálfsögðu ekki nema lítið brot af íslensku máli. Heyrnleysingjar telja brýna þörf á að gera verði nákvæma athugun og greiningu á máli þeirra, jafnframt gerðar bækur á táknmáli, en ekki fyrr telja þeir að verði hægt að hefja markvissa kennslu á þeirra máli. Enn fremur álíta þeir einnig vafamál að það nái tilætluðum árangri að táknmál verði tekið til kennslu í grunnskólum landsins. Fyrir það fyrsta eru ekki til nægilega margir þjálfaðir kennarar til að kenna en þeir verða að vera heyrnarlausir eða heyrnarskertir til þess að málið komi til skila. Í öðru lagi telja þeir að réttara sé að kynna hvernig beri að umgangast heyrnarlausa og hvernig best sé að haga sér til þess að þeir skilji hinn heyrandi betur og svo hvernig hinum heyrandi beri að reyna að Skilja hinn heyrnarlausa og gera sig skiljanlegan við hann. Hér er um málefni að ræða sem fyrst þyrfti að kynna og hlúa að. Síðan má e.t.v. athuga þær leiðir sem bestar verða til þess að kynna og kenna táknmálið, e.t.v. sem valgrein í skólum, e.t.v. með föstum þætti í sjónvarpi, þá eiga allir sem vilja kost á slíkri kennslu eða jafnvel og ekki síður í ákveðnum hópum þar sem hver og einn ræður því hvað tekið er fyrir, t.d. í námsflokkum hér svo að eitthvað sé nefnt.“ Þetta voru orð skólastjóra Heyrnleysingjaskólans og ég get tekið undir þau. Hér er um fólk að ræða sem gerst má um þennan vanda vita og ég hygg að skynsamlegt sé að haga sér eftir þeim ábendingum sem fram koma í því bréfi sem ég hef lesið, herra forseti.



Herra forseti. Ég vil þakka ráðh. greinargóð svör en ég hef ýmsar aths. við þessi svör. Það er auðvitað ekki beint verkefni forsvarsmanna heyrnleysingja að hrinda af stað kennslu í táknmáli eða undirbúa jarðveginn að slíkri kennstu þó að vitaskuld sé allt samstarf við þá bráðnauðsynlegt í þeim mátum. Fyrst nú kemur fram að ekki eru til nægileg gögn til að hefja markvissa kennstu í táknmáli held ég að samt væri hægt að byrja með þeim 3000 orðum sem til eru eins og kom fram í máli ráðh. og þeirri þekkingu sem er nú þegar á þessu máti. Það væri hægt að byrja með örlitla kennslu t.d. í neðri bekkjum grunnskólans. Ég þekki litla 5 ára stelpu sem hafði kost á því að læra nokkur orð í táknmáli og hafði mjög gaman af, og var fljót að tileinka sér það, börnin gera þetta að leik. Þannig að hægt væri að ýta þessu úr vör þó að enn sé mikið starf óunnið í þá veru að hægt sé að taka upp kennslu í táknmáli sambærilega t.d. við kennslu í erlendu máli. Ég vil aðeins ítreka það að þegar sé reynt að fara af stað með einhvers konar almenna kennslu á því sem fyrir liggur. Eins tek ég undir þá hugmynd að í sjónvarpi verði fastur þáttur þar sem komið er upplýsingum á framfæri um það hvernig heppilegast er að umgangast heyrnarlausa eins og ráðh. orðaði það og þeirri kennslu í táknmáli sem við verður komið á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Þegar Sigmund Jóhannsson uppfinningamaður og teiknari hafði hannað nýjan sleppibúnað á gúmmíbjörgunarbáta og sá búnaður hafði verið reyndur fyrst, í febrúar 1981; lýstu helstu talsmenn í öryggis- og björgunarmálum þjóðarinnar því yfir að um byltingu væri að ræða varðandi öryggismál sjómanna, ekki aðeins byltingu á Íslandi heldur byltingu þótt víðar væri leitað. Þá tóku ákveðnir aðilar, svo sem rannsóknarnefnd sjóslysa, upp hanskann fyrir þennan búnað, stuðluðu að því að hann yrði kannaður og reyndur, og þróunin varð sú, að það voru gerðar nokkrar útgáfur af þessum sleppibúnaði gúmbjörgunarbáta og við ýmsar aðstæður var hann kannaður og prófaður á ýmsum stærðum skipa. Siglingamálastofnun viðurkenndi búnaðinn sama ár um sumarið og ýmsir tóku að láta setja þennan búnað í báta sína. Nær allir bátar Vestmannaeyjaflotans eru með þennan búnað, nær allir bátar á Hornafirði og einnig er búnaðurinn kominn í báta víða annars staðar. Það var gerð fsp. á Alþingi fyrir tveimur árum um það, hverju sætti að ekki væri sett reglugerð um þennan búnað. Loksins kom reglugerðin 25. júní 1982. Það hefur síðan verið fremur hljótt um framkvæmd málsins. Þar sem um slíkt öryggistæki er að ræða, sem reyndustu talsmenn í öryggismálum sjómanna hafa lýst yfir, þá vekur það spurningar hvers vegna málið er ekki komið lengra á veg. Því hefur ekki verið fylgt eftir sem skyldi. Jafnhliða hefur verið leyfð uppsetning á búnaði sem ekki framfylgir þeim kröfum sem settar eru fram í reglum gefnum út af rn. Ég á þar við að samkv. þeim reglum sem eru í gildi á að vera sjálfvirkur sleppibúnaður með viðurkenndum sjóstýribúnaði, eins og það er orðað, þ.e. búnaðar sem á að losa gúmbjörgunarbát ef mannshöndin kemst ekki að honum. Því hef ég lagt fram fsp. til samgrh. um hverju það sæti að leyft sé að setja búnað um borð í íslensk fiskiskip sem fullnægi ekki þeim kröfum sem besta tækið býður og á hinn bóginn um hvað líði að framfylgja þeim reglum sem settar hafa verið um uppsetningu á búnaði sem er ekki verri en sigmundsbúnaður. Vænti ég að fá svör við þeim spurningum hjá ráðh.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Svar við fyrri fsp., hvað líði uppsetningu löglegs sleppibúnaðar gúmmíbjörgunarbáta (Sigmundsbúnaðar) í íslensk skip samkv. reglugerð þar að lútandi: Sjósetningarbúnaður gúmmíbjörgunarbáta samkv. reglum var kominn í um 400 skip í lok jan. 1984. Frá vélsmiðjunni Þór hf. Vestmannaeyjum eru komnir í skip um 130 sjósetningarbúnaðir gúmmíbjörgunarbáta, frá Vélsmiðju Ol. Olsen hf. Njarðvík eru komnir í skip um 265 sjósetningarbúnaðir og um 3 sjósetningarbúnaðir frá Stálvík hf. í Garðabæ. Afgreiðslufrestur er nú hjá öllum þessu aðilum á Sjósetningarbúnaði og stöðugt verið að setja í fleiri skip eftir því sem afkastageta þessara framleiðenda leyfir. Siglingamálastofnun ríkisins hefur lagt megináherslu á að sjósetningarbúnaður verði sem fyrst settur í minni skipin. Ekki eru tök á að bíða með það. Þess vegna er sú leið farin sem nú er farin.



Herra forseti. Ég þakka samgrh. svör. Mér finnst að þær upplýsingar sem koma fram hjá ráðh. undirstriki aðeins það sem ég hef sagt um þetta mái. Það kemur fram að 130 búnaðir, svokallaðir Sigmundsbúnaðir, eru komnir um borð í skip og það er eini búnaðurinn sem til er, eini búnaðurinn sem er á boðstólum sem býr yfir sjálfvirkum sleppibúnaði. Það er ekki hægt að skilja þarna á milli þótt embættismenn geri það og ég ætla ekki að greina frá af hvaða ástæðum ég tel að það sé. Það er um að ræða í einu samhengi öryggisbúnað sem á að vera til staðar, sem á að bjóða upp á og á ekki að, fara neitt á bak við hvað verið er að gera í þeim efnum. Það er undirstrikað í reglunum að í hverju skipi skal einn björgunargúmmíbátur vera með viðurkenndum sjóstýribúnaði og það eru komnir 265 búnaðir í íslenska flotann sem búa ekki yfir þessum möguleikum. Ég hef ekki fengið svar við því hvers vegna leyfð er uppsetning á tæki sem býr ekki yfir þessum möguleika. Í skýringu ráðh. kom fram að það væri gert ráð fyrir að hægt væri að tengja sjálfvirkan sjóstýribúnað við þau tæki sem ekki hefðu þann möguleika í dag. En það er ekki búið að finna upp þann hluta tækisins sem ég ræði um. Það tel ég ekki aðeins hættulegt fyrir öryggi íslenskra sjómanna, heldur einnig undirstrika slæleg vinnubrögð þeirrar stofnunar sem á að hafa eftirlit með þessum málum, Siglingamálastofnunar. Ég ætla ekki að ræða hér um gerð hvors tækisins fyrir sig. Það er fremur sérfræðinga að fjalla um slíkt. En ég vil benda á að þau 265 tæki, sem nú eru komin í flotann og eru reyndar samkv. upplýsingum sem fram hafa komið í blöðum og hjá fréttastofum nýlega dýrari en það tæki sem býr yfir meiri möguleikum, byggjast á að gormabúnaður sviptir gjörð af gúmbjörgunarbát og skýtur honum frá skipi. Löglegir gormar samkv. kröfum Siglingamálastofnunar hafa ekki fengist framleiddir erlendis og því hefur verið bráðabirgðalausn að sjóða saman tvo gorma úr Bronco-bifreiðum. Það vita allir hvað það þýðir í öryggisatriðum að sjóða saman gorma sem búa við ákveðna þenslu í langan tíma. Þannig eru mörg atriði sem mætti benda á í þessu máli og ástæða er til að benda á og fjalla um, því hér er um líf manna að tefla, og er ástæða til að hvetja til þess að tekið sé fastar á í þessum málum og af meiri ábyrgð en verið hefur. Það má benda á að Sigmundsbúnaður losar loftventil um leið og hann fer í gang og gúmbjörgunarbáturinn byrjar að blásast upp á leiðinni frá skipshlið, en á svokölluðum gormabúnaði sem byggist þó á hugmynd Sigmunds Jóhannssonar að öðru leyti en því að það er belgur annars vegar en gormur hins vegar, þá þarf að kippa í spotta eftir að björgunarhylkið er komið á flot. Það er ástæða til að fjalla um þetta. Það eru nú nokkur ár síðan þessi búnaður var reyndur. Það var engin hreyfing í þessu máli á síðasta ári og það komu fram rangar upplýsingar frá Siglingamálastofnun fyrir nokkrum vikum um að það væri afgreiðslufrestur á þessum tækjum. Þannig er ekki allt sem skyldi í þessum efnum. Ég vildi því vekja athygli á málinu og hvetja til þess að gætt sé hagsmuna sjómanna til hins ítrasta í öryggismálum.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að tala hér um tæknihlið þessa máls. Ég svaraði aðeins þeirri fsp. sem hér liggur fyrir og það svar sýnir að allmikið hefur gerst í sambandi við þennan sjósetningarbúnað, þar sem hann er þegar kominn í um 400 skip. En varðandi tæknihlið málsins og það sem snýr að Siglingamálastofnun, þá spurðist ég fyrir um það hjá siglingamálastjóra og hann gaf mér eftirfarandi svar, sem ég ætla að láta hér koma fram: „Siglingamálastofnun ríkisins leyfir enn þá uppsetningu búnaðar þess sem Sigmund Jóhannsson hannaði og framleiddur er af vélsmiðjunni Þór hf. í Vestmannaeyjum þótt hann fullnægði ekki í öllum atriðum þeim kröfum sem gerðar eru til sjósetningarbúnaðar. síðan þessi búnaður kom á markaðinn hefur verið unnið að ýmsum endurbótum á honum og þeim er enn þá ekki lokið. Það hefur verið ljóst um allnokkurn tíma að belgurinn sem blæs út og hreyfir sjósetningargálgann þolir ekki að vera samanbrotinn til lengdar. Hann veðrast, springur og verður lekur og þar með óvirkur. Síðan í sept. 1983 hefur vélsmiðjan Þór hf. leitað eftir belgjum sem þolað gætu veðrun og frost. Slíkur belgur hefur nú verið framleiddur sem sýnishorn erlendis og hefur reynst þola að blásast út í frosti án þess að springa. Vélsmiðjan Þór hf. mun því væntanlega skipta um belgi í öllum þeim sjósetningarbúnaði af þeirri gerð sem þegar hafa verið settir í íslensk skip. Siglingamálastofnun ríkisins hefur þó ekki talið rétt að draga til baka heimild til að setja upp þennan búnað frá Vélsmiðjunni Þór hf. í Vestmannaeyjum í íslensk skip, því að þótt belgurinn kynni að vera orðinn lekur ef á þyrfti að halda í neyð er samt hægt að koma gúmmíbátnum í sjóinn á hefðbundinn hátt án þess að sjósetningarbúnaðurinn sé virkur. Hins vegar er þess vænst að vélsmiðjan Þór hf. muni fljótlega geta afgreitt nýja gerð af belgjum sem uppfylla muni kröfur til viðurkenningar hjá Siglingamálastofnun ríkisins. Önnur gerð sjósetningarbúnaðar gúmmíbjörgunarbáta hefur verið hönnuð og framleidd af Vélsmiðju OI. Olsen hf. í Njarðvík. Þar er notaður samanþjappaður stálgormur sem aflgjafi til sjósetningarinnar. Þessi búnaður hefur verið prófaður við 60 gráðu halla í gagnstætt borð við sjósetningu, eins og reglurnar krefjast, og með ísingu, og búnaðurinn hefur reynst standast þær kröfur sem Siglingamálastofnun ríkisins hefur gert. Þótt prófanir þessa búnaðar hafi staðfest nothæfni hans, þá hefur Siglingamálstofnunin krafist vottorðs frá erlendum framleiðanda gormanna um efnisgæði og fleira. Þá hefur sjósetningarbúnaður sem Stálvík hf. Garðabæ hefur hannað hlotið viðurkenningu Siglingamálastofnunar ríkisins að afloknum prófunum nú í jan. 1984.“ Það sem ég nú hef sagt eru upplýsingar frá siglingamálastjóra. Í sambandi við þau orð sem hv. fyrirspyrjandi lét falla, þá skal ég fúslega taka undir að allt það sem lýtur að öryggi sjómanna og sjófarenda lít ég opnum augum og allar ábendingar sem fram koma og að gagni mega verða munu verða teknar til vinsamlegrar athugunar og ákvörðunar hverju sinni. Ég tel að allmikið hafi áunnist á þessum tíma þar sem þessi sjósetningarbúnaður er þegar kominn í 400 skip og framleiðendur hafa ekki við að framleiða til að fullnægja pöntunum. Ég vona að úr þessu rætist og að málum þoki vel áfram á nýbyrjuðu ári.



Herra forseti. Tortryggni ríkir í þessum efnum milli stjórnvalda og sjómanna. Það er óeðlilegt þegar um slík mál er að ræða. Ég tel að þessi tortryggni ríki vegna þess að illa hefur verið á málum haldið af hálfu Siglingamálastofnunar. Sá belgur sem Sigmundsbúnaðurinn byggir á hefur aldrei brugðist þegar hann hefur verið reyndur. Það hefur verið leitað eftir því að fá sterkari belg. Sá belgur sem ræðir um er venjulegur lóðabelgur, hefðbundinn lóðabelgur, og framleiddur hefur verið sérstakur belgur mun sterkari, sem að sjálfsögðu tekur við af þeim fyrri. Það er reiknað með því í þessum búnaði að skipt sé um árlega miðað við gömlu belgina. En málið snýst ekki um það. Málið snýst um það að Sigmundsbúnaður gerði miklu meiri kröfur en Siglingamálastofnun stillti upp varðandi annan búnað, mun strangari kröfur, t.d. það að hann þyldi ísbrynju sem væri 12–15 cm, en ekki 3–4 cm eins og Siglingamálastofnun stillti upp. Gormabúnaðurinn fraus fastur á sama tíma og belgbúnaðurinn þoldi 17 stiga frost. Sá belgur sem nú er notaður í þessum búnaði þolir 30 stiga frost. Þegar allt er skoðað og tækniatriði málsins einnig er því um að ræða spurninguna um hvort á að velja besta tækið fyrir sjómenn eða ekki. Ég tel að rn. ætti að taka af skarið, láta ganga úr skugga um hvað er besta tækið og sjá til þess að annað tæki fari ekki í íslensk skip. Það á ekki að bjóða íslenskum sjómönnum annað en það besta í öryggistækjum og öryggisbúnaði og þarna er misbrestur á.



Herra forseti. Ég hef borið fram eftirfarandi fsp.: „Hvaða úrbætur eru fyrirhugaðar í símamálum Sandgerðinga?“ Tilefni þessarar fsp. er það að á undanförnum árum hafa verið bornar fram við símayfirvöld kvartanir um ástand í símamálum í Sandgerði án þess að nokkrar úrbætur hafi fengist. Og þar sem um þverbak hefur keyrt að undanförnu tók hreppsnefndin upp það mál og ályktaði eftirfarandi: „Hreppsnefnd Miðneshrepps mótmælir harðlega því ástandi sem er í símamálum hér í Sandgerði og vekur sérstaka athygli á því öryggisleysi sem er samfara því að ekki næst samband út úr byggðarlaginu svo að klukkustundum skiptir. Þá er bent á að ekki næst samband innan byggðarlagsins og skiptir álagstími þar ekki máli.“ Til frekari skýringar er rétt að benda á að sjúkrabíll, læknir og lögregla eru staðsett í Keflavík og þegar ekki næst símasamband þangað þarf ekki að orðlengja hver alvara er á ferðum. Hvað varðar slökkviliðið, þá er það staðsett í Sandgerði, en útkallskerfi þess er stjórnað frá lögreglustöðinni í Keflavík og þar sem það er jafnalgengt að ekki náist símasamband úr Keflavík til Sandgerðis liggur í augum uppi að mál þetta er alvarlegt. Þá má benda á það sérstaklega að þegar óveður gekk yfir 4. jan. s.l. og stórtjón varð í höfninni í Sandgerði, þá var síminn óvirkur og gerist það alltaf þegar helst þarf á honum að halda sem öryggistæki. Þá kemur þráfaldlega fyrir að um helgar verði símar í Sandgerði óvirkir, þannig að ef hringt er t.d. úr Reykjavík í númer í sandgerði, þá eru þessir símar á tali langtímum saman þó svo að þeir séu ekki í notkun. Vegna þessa lélega símakerfis er enginn vafi á því að símanotendur í Sandgerði greiði mikinn aukakostnað þar sem það kemur mjög oft fyrir að samband slitnar í samtali og hringja verður aftur. Kveður svo rammt að þessu að með ólíkindum er. Þá er rétt að geta þess að mjög oft fá símanotendur skakkt númer og veldur það að sjálfsögðu ómældum aukakostnaði. Þetta ástand hefur valdið mikilli ólgu meðal símnotenda í Sandgerði og hafa þeir sent póst- og símamálastjóra umkvartanir nokkrum sinnum. Nú hafa 186 símanotendur undirskrifað mótmæli og óskir um úrbætur, en þrátt fyrir það að þetta erindi hafi verið sent 9. jan. hefur þeim enn í dag ekki borist svar við því hvað fyrirhugað er að gera. Ég vænti þess að hæstv. samgrh. svari því hvort fyrirhugað er að úrbætur eigi sér stað nú á næstunni.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Varðandi það sem hv. fyrirspyrjandi sagði, að það hefði verið leitað til Póst- og símamálastofnunar um svör en þau ekki fengist, þá harma ég að slíkt skuli eiga sér stað, því að opinberar stofnanir eiga að svara slíkum fsp. sem þessum og á ekki að þurfa að koma til frekari orðaskipta út af því, því að slík svör eiga alltaf að liggja fyrir. En ef ég sný mér að því að svara þessari spurningu þá hefur ástandið í símamálum í Keflavík, Garði og Sandgerði að undanförnu verið óviðunandi. Það hefur leitt til þess að á síðasta ári var pöntuð starfræn rafeindastöð til stækkunar í Keflavík og ný stöð í Garðinum af sömu gerð. Það er stefnt að því að taka þennan símabúnað í notkun um mánaðamótin mars/apríl n.k. Í framhaldi af þessu verður línum milli Keflavíkur og Reykjavíkur fjölgað úr 70 í 90 og línum milli Keflavíkur og Sandgerðis verður einnig fjölgað úr 20 í 30. Afkastageta símstöðvarinnar í Keflavík eykst verulega og þar með á afgreiðsla bæði í og frá Sandgerði að batna til mikilla muna. Símasvæðisumsjónarmaðurinn í Keflavík fylgist reglulega með símabúnaði stöðvanna sem hér um ræðir. Hann fer á 1–2 vikna fresti á allar stöðvarnar sem vinna undir símstöðinni í Keflavík. Vegna hinnar miklu símaafgreiðslu getur svo farið að skipta verði út símstöðvunum í Sandgerði og Vogum áður en langt um líður og þegar því er lokið verður símkerfið þarna í fullkomnu lagi fyrir þá miklu símaafgreiðslu sem fer fram á þessu svæði að dómi Póst- og símamálastofnunar.



Herra forseti. Ég þakka ráðh. skýr og glögg svör. Ljóst er af þeim að úrbætur eru fyrirhugaðar og það verulegar og ber að þakka það.