Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. á þskj. 881, frv. til l. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 60/1984, sbr. lög nr. 77/1985. Eins og hv. alþm. vita voru gerðir nýir kjarasamningar, samkomulag aðila vinnumarkaðarins og ríkisstj. um nýjar leiðir í kjaramálum sem marka vissulega tímamót í efnahagsmálum á Íslandi. Horfið var frá hefðbundnum aðferðum sem ávallt hafa mistekist eða oftast. Ákveðin var niðurtalningarleið sem þýðir lækkun verðlags, tilkostnaðar á öllum sviðum, lækkun gjalda, lækkun vöruverðs og þjónustu, lækkun fjármagnskostnaðar, þar með taldir vextir, stöðugt gengi, sem gefur von um hækkandi kaupmátt. Og áhrifin láta ekki á sér standa. Verðbólgan lækkar og áætlað er að í árslok verði hún jafnvel komin niður í 6%. Ég tel ástæðu til í byrjun þessa máls að fagna sérstaklega þessum kjarasamningum, ekki síst kaflanum um húsnæðismál sem felur í sér stóraukið framlag lífeyrissjóða til byggingarsjóða ríkisins. Ég hef áður sem félmrh. marglýst því yfir og lagt áherslu á nauðsyn þess að aukið fjármagn frá lífeyrissjóðunum komi til að fjármagna húsnæðiskerfið. Þess vegna fagna ég þessari ákvörðun í samkomulaginu alveg sérstaklega. Ríkisstj. fylgdist vandlega með þessum hugmyndum aðila vinnumarkaðarins um breytingu á húsnæðismálum og var viðbúin að taka afstöðu í málinu. Í bréfi ríkisstj. til samningsaðila 27. febr. s.l. gaf ríkisstj. eftirfarandi yfirlýsingu um húsnæðismál: "Ríkisstjórnin fellst á grundvallaratriði þeirra hugmynda, sem fram koma í yfirlýsingu samningsaðila um húsnæðismál, og er reiðubúin til þess að athuga þær vandlega í samráði við aðila vinnumarkaðarins, sérstaklega útgjöld ríkisins í þessu sambandi. Ríkisstjórnin er reiðubúin til að beita sér fyrir breytingum á lögum og reglum um húsnæðismál í samræmi við niðurstöður þeirrar athugunar." Á grundvelli þessarar yfirlýsingar skipaði forsrh. nefnd til að gera tillögur um húsnæðismál. Í nefndina voru skipaðir: Ásmundur Hilmarsson og Jóhannes Siggeirsson samkvæmt tilnefningu Alþýðusambands Íslands; Örlygur Geirsson, samkvæmt tilnefningu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja; Gunnar Birgisson og Vilhjálmur Egilsson, samkvæmt tilnefningu Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna; Jóhann Einvarðsson, samkvæmt tilnefningu félmrh., og Geir H. Haarde, samkvæmt tilnefningu fjmrh. Forsrh. skipaði Hallgrím Snorrason hagstofustjóra sem formann. Með nefndinni hafa unnið frá félmrn.: Gylfi Kristinsson og Þorgerður Benediktsdóttir lögfræðingur. Frá Húsnæðisstofnun ríkisins: Helgi Guðmundsson lögfræðingur, Hilmar Þórisson, Katrín Atladóttir og Percy Stefánsson. Og frá Seðlabanka Íslands: Ingvi Örn Kristinsson. Ég lagði áherslu á það í upphafi að nefndin hefði samráð við milliþinganefnd í húsnæðismálum sem vinnur að stefnumótun til framtíðar og býr yfir miklum gögnum og upplýsingum, m.a. ýmsum tillögum stjórnmálaflokkanna og niðurstöðum ýmissa nefnda og kannana. Gott samstarf var á milli nefndanna og m.a. voru haldnir sameiginlegir fundir. Ég vil nota þetta tækifæri, herra forseti, og þakka nefndinni og öðrum þeim sem hafa lagt fram mikla vinnu við að móta þetta frv. í samræmi við samkomulagið. Sérstaklega vil ég þakka formanni nefndarinnar, Hallgrími Snorrasyni hagstofustjóra. Í skilabréfi nefndarinnar til ríkisstj. segir nefndin m. a.: "Nefndin varð sammála um að einbeita sér fyrst að þeim þætti þessa málefnis sem lýtur að breytingum á hinu opinbera húsnæðislánakerfi. Þeim verkþætti er nú lokið og fylgja tillögur nefndarinnar hér með í formi frv. um breytingar á lögum nr. 60/1984, um Húsnæðisstofnun ríkisins. Nefndin mun að afloknum þessum verkþætti taka til við aðra hluta húsnæðissamkomulags aðila vinnumarkaðarins, þ.e. breytingar á lögum um tekju og eignarskatt, þ.e. húsnæðisafsláttur, og stefnir að því að skila tillögum um það efni sem allra fyrst." Og í bréfi frá forsrh. til formanns nefndarinnar sem er dags. 15. apríl, eftir að nefndin hafði afhent þetta frv., kemur fram að ríkisstj. lýsir sig einnig reiðubúna til áframhaldandi viðræðna um húsnæðisafslátt, sbr. samkomulag aðila vinnumarkaðarins frá 26. febr. s.l. og yfirlýsingu ríkisstj. dags. 27. febr., og felur nefndinni að vinna þetta verk. Og nefndin hefur þegar hafið starf við að móta þessar tillögur. Nefndinni var skammtaður naumur tími til starfa og tók hún því í upphafi þá ákvörðun að einbeita sér að athugun á þeim hluta húsnæðissamkomulags samningsaðila, sem lýtur að breytingum á hinu opinbera húsnæðiskerfi, og samningu tillagna um það efni. Í framhaldi af þessu mun nefndin fjalla um aðra þætti húsnæðisskipulagsins og stefnir að því að ljúka gerð tillagna um það efni hið allra fyrsta. Meginatriði húsnæðissamkomulagsins, svo og þessa frv., er það að lagt er til að lánsréttindi í hinu opinbera húsnæðislánakerfi verði tengd aðild manna að lífeyrissjóðum og lánveitingum lífeyrissjóðanna til húsnæðislánakerfis. Er lagt til að einstaklingar hafi mismikinn lánsrétt eftir því hve lífeyrissjóðir þeirra hafa lánað mikið fé til húsnæðislánakerfisins í hlutalli við ráðstöfunarfé sitt. Lánveitingar lífeyrissjóða til Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna hafa um árabil verið ein meginuppspretta lánsfjár þessara sjóða. Þessar lánveitingar, eða skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna af byggingarsjóðunum tveimur, hafa bæði verið reistar á sérstöku samkomulagi um að sjóðirnir tækju með því móti þátt í fjármögnun félagslegra íbúðarbygginga en hins vegar á lögum. Með lögum nr. 13/1981 var ákveðið að hverjum lífeyrissjóði sé skylt að verja a.m.k. 40% af ráðstöfunarfé sínu til kaupa á verðtryggðum skuldabréfum Byggingarsjóðs ríkisins, Byggingarsjóðs verkamanna, Framkvæmdasjóðs Íslands og fjárfestingarlánasjóða. Skuldabréfakaupin í heild sinni hafa þó aldrei náð þessu marki og skuldabréfakaup sjóðanna allra hafa numið 33-37% ráðstöfunarfjár þeirra undanfarin ár. Að auki hafa sjóðirnir keypt mjög mismikið af skuldabréfum, margir sjóðir hafa staðið við kaupskylduna og vel það, en aðrir hafa keypt mun minna og sumir ekki neitt. Geta sjóðanna til annarra útlána, einkum til einstaklinga, hefur því þegar af þessum ástæðum verið mjög misjöfn og yfirleitt má segja að því minna sem sjóðirnir hafa varið af fé sínu til skuldabréfakaupa af hinu opinbera, því hærri lán hafa þeir getað veitt sjóðfélögum. Meginrökin fyrir þeim tillögum sem fluttar eru með frv. þessu, um að lánsréttur einstaklinga hjá Byggingarsjóði ríkisins verði háður skuldabréfakaupum lífeyrissjóðanna, sem einstaklingarnir greiða til, eru því þau að heildarlánsréttur manna hjá Byggingarsjóði ríkisins og lífeyrissjóðunum sé nú mjög misjafn eftir lífeyrissjóðsaðild. Þannig eiga allir rétt á opinberum húsnæðislánum en mismikinn rétt hjá lífeyrissjóðunum eftir því hve miklu af ráðstöfunarfé sínu sjóðirnir verji til skuldabréfakaupa af hinu opinbera. Kaupi sjóður mikið af skuldabréfum af hinu opinbera og fjárfestingarlánasjóðum á sjóðfélaginn einungis kost á litlu láni úr sjóðnum. Sjóðir, sem vilja lána sem mest til sjóðfélaga, gæta því þess að kaupa sem minnst af skuldabréfum byggingarsjóðanna og annarra fjárfestingarlánasjóða. Það er skoðun samningsaðilanna að verði ekki breyting á þessu og lánsréttindi manna gerð jafnari en nú er, verði að gera ráð fyrir að sjóðirnir hætti almennt að kaupa skuldabréf byggingarsjóðanna en fari í þess stað að lána beint til sjóðfélaga sinna. Auk þess sem hér hefur verið rakið má benda á að með þeim hætti sem hér er lagt til verður unnt að tryggja húsnæðislánakerfinu verulega aukið fjármagn á næstu árum án þess að til komi aukið ríkisframlag. Tillögur frv. þessa um Byggingarsjóð ríkisins eru þríþættar. Í fyrsta lagi er í 1. gr. lagt til að lagaákvæðum um fjáröflun sjóðsins verði breytt á þann veg að gert verði ráð fyrir sérstökum samningum um skuldabréfakaup lífeyrissjóða og enn fremur að felld verði niður ákvæði um lágmarksfjárframlag ríkissjóðs. Í öðru lagi eru í 2.-4. gr. gerðar tillögur um lánsrétt einstaklinga og lánsfjárhæðir og lengingu lánstíma. Í þriðja lagi eru í 5.-12. gr. gerðar ýmsar tillögur um lagabreytingar til að samræma ýmis gildandi ákvæði laganna megintillögum frv. um lánsrétt, lánsfjárhæðir og endurgreiðslutíma lána. Tillögur frv. um Byggingarsjóð verkamanna eru þríþættar. Megintillagan er í 18. gr. og fjallar um hækkun lánshlutfalls úr 80% í 85%. Í öðru lagi eru í 13.-17. gr. ýmsar tillögur sem leiða af þeim tillögum sem gerðar eru um Byggingarsjóð ríkisins, einkum þeirri að hægt sé að miða lán við svonefnda staðalíbúð. Í þriðja lagi eru í 19.-2L gr. tillögur um breytingar sem leiða af hækkun lánshlutfallsins. Hér á eftir verður fjallað um tillögur frv. í einstökum atriðum. Fjáröflun Byggingarsjóðs ríkisins. Í gildandi ákvæðum um fjáröflun segir í 2. tölul. 9. gr. laga um Húsnæðisstofnun að framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins skuli ekki nema lægri fjárhæð en 40% af samþykktri útlánaáætlun sjóðsins hvert ár. Í 1. gr. frv. er lagt til að þetta ákvæði um lágmarksframlag verði fellt niður og framlag ríkissjóðs verði óbundið og ákveðið með fjárlögum hvers árs. Þessi till. er rökrétt afleiðing þeirrar till. frv. að lánsréttur og lánsfjárhæðir verði lögfestar. Samkvæmt gildandi lögum er við ákvörðun framlags ríkissjóðs ár hvert gengið út frá útlánaáætlun sem félmrh. og fjmrh. samþykkja. Í þeirri áætlun er m.a. gert ráð fyrir ákveðnum fjölda útlána og ákveðnum fjárhæðum nýbyggingarlána sem miðaðar eru við byggingarkostnað. Eins og nú háttar geta stjórnvöld því stýrt útlánum sjóðsins með breytingum á hlutfalli lána af byggingarkostnaði og að vissu marki með ákvörðun um fjölda útlána og þar með ákveðið ríkissjóðsframlagið. Í till. þessa frv. er á hinn bóginn gert ráð fyrir að lánsfjárhæðir verði lögfestar miðað við verðlag á fyrsta fjórðungi þessa árs og þær breytist síðan í hátt við breytingar á vísitölu byggingarkostnaðar. Þetta á ekki aðeins við nýbyggingarlán heldur og lán til kaupa á notuðum íbúðum. Þetta hefur í för með sér að möguleikar stjórnvalda til að stýra útlánum og hafa þau áhrif á íbúðarbyggingar og fasteignaviðskipti, sem heppileg eru talin með hliðsjón af framvindu efnahagsmála og efnahagsstefnu stjórnvalda, eru takmarkaðri en nú er og því eðlilegt að ekki sé kveðið á um lágmarksframlag ríkissjóðs í lögum. Jafnframt er nú gert ráð fyrir að lífeyrissjóðirnir beini fjármagni sínu í mun meira mæli en nú er til Húsnæðisstofnunar, en í því felst að vissu marki sameining á núverandi húsnæðislánum og lífeyrissjóðslánum. Gera verður ráð fyrir að þörfin fyrir framlög úr ríkissjóði ráðist fyrst og fremst af tvennu, af niðurgreiðslu vaxtakostnaðar húsbyggjenda og íbúðarkaupenda (þ.e. af muninum á vöxtum af teknum lánum hjá lífeyrissjóðum og veittum lánum til einstaklinga) og af lánsfjáreftirspurn. Í tillögum nefndar þeirrar sem samdi frv. þetta er gert ráð fyrir að kveðið verði á um að vextir af útlánum megi ekki verða hærri en 3,5% á ári. Ríkisstjórnin taldi það ekki heppilegt að kveðið væri á um hámark vaxta í lögum. Á hinn bóginn hefur ríkisstj. ákveðið að vextir af lánum Byggingarsjóðs ríkisins verði 3,5% á ári eins og þeir eru nú og verði ekki hærri meðan þessi ríkisstj. situr. Í 1. gr. frv. þessa er gert ráð fyrir að vextir af skuldabréfum þeim sem lífeyrissjóðirnir kaupa af Húsnæðisstofnuninni verði miðaðir við að lánskjör á þessum bréfum verði miðuð við þau kjör sem ríkissjóður býður á fjármagnsmarkaði hverju sinni, eins og gert er ráð fyrir í húsnæðissamkomulagi aðila vinnumarkaðarins. Ljóst er að þetta getur falið í sér mikla óvissu fyrir Byggingarsjóð ríkisins um þær skuldbindingar sem hann tekst á hendur gagnvart lífeyrissjóðum og um niðurgreiðslu vaxtakostnaðar einstaklinga. Jafnframt leggur þessi tilhögun auknar skyldur á ríkissjóð um þátttöku hans á lánsfjármarkaði. Ýmislegt verður þó að hafa í huga í þessu sambandi. 1. Niðurgreiðsla vaxtakostnaðar hjá Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna hefur viðgengist um langt skeið. Eins og nú háttar eru vextir af útlánum Byggingarsjóðs ríkisins 3,5% en 1% af Byggingarsjóði verkamanna. Vextir af skuldabréfum þeim sem lífeyrissjóðirnir kaupa af byggingarsjóðunum tveimur eru nú 6-9%. Vaxtamunur er því nú 2,5-5,5% hjá Byggingarsjóði ríkisins og 5-8% hjá Byggingarsjóði verkamanna. Þess ber þó að geta að þessi mikli vaxtamunur hefur staðið í tiltölulega skamman tíma. Á árunum 1980-1981 var vaxtamunurinn hjá Byggingarsjóði ríkisins 1% og um 1,25 til 1,75% á árunum 1982-1983. 2. Hafa verður í huga að þrátt fyrir háa vexti á fjármagnsmarkaði að undanförnu og þann vaxtamun sem nú er hafa útlánavextir byggingarsjóðanna ekki orðið hærri en að ofan greinir. Því er óvíst að ákvæði um vaxtaþak, eins og tillögur nefndarinnar gera ráð fyrir, breyti svo miklu um vaxtaákvarðanir og núv. ríkisstj. mun ekki hækka vexti umfram 3,5%. Þá má nefna eins og síðar verður rakið nánar að horfur eru á að ráðstöfunartekjur lífeyrissjóðanna aukist mjög mikið á næstu árum. Þetta stafar ekki síst af því að í kjarasamningunum í febrúar tókst samkomulag um að iðgjaldagreiðslur yrðu auknar í áföngum á árunum 1987-1990 frá því að miðast við dagvinnulaun nú í það að iðgjald greiðist af öllum launum. Þessi breyting er talin munu auka iðgjaldatekjur um 50% og er það varlega áætlað. Að auki hefur ávöxtun á ráðstöfunarfé sjóðanna batnað mjög mikið undanfarin ár. Á hinn bóginn er ljóst að vegna aldursskiptingar þjóðarinnar undanfarin ár mun líða langur tími þar til lífeyrisgreiðslur sjóðanna fara að aukast svo að um munar. Af þessu leiðir að lánsfjárframboðið hjá lífeyrissjóðunum eykst mjög ört á næstu árum og verður að ætla að sú aukning geti haft talsverð áhrif á vexti á almennum fjármagnsmarkaði. Þeir útreikningar sem gerðir hafa verið á vegum nefndarinnar sem vann að máli þessu benda til að verði mismunurinn á vöxtum á teknum lánum og veittum hjá Byggingarsjóði ríkisins meira en 2-3% til lengdar muni lánakerfið sligast. Þannig sýna dæmi sem tekin hafa verið um 5-6% vaxtamun til langs tíma að slík niðurgreiðsla krefjist sífellt meira ríkisframlags og lántöku hjá lífeyrissjóðum. Þetta gæti aðeins staðið mjög skamma hríð og hlyti að kalla á gagngera endurskoðun þessara mála og breytingu á lögum. Sem fyrr segir er í frv. þessu gert ráð fyrir að Húsnæðisstofnunin geri bindandi samninga við lífeyrissjóði um skuldabréfakaup. Lagt er til að samningar þessir verði til a.m.k. tveggja ára þar sem óhjákvæmilegt er að sem mest festa skapist um lánamálin og Húsnæðisstofnun komi við traustri áætlanagerð. Þetta er ekki síst nauðsynlegt fyrir væntanlega lántakendur, enda er það eitt markmiða húsnæðissamkomulagsins að eytt sé óvissu einstaklinga um væntanlega lántökumöguleika eftir því sem kostur er. Gert er ráð fyrir að í samningum þessum verði kveðið á um að viðkomandi lífeyrissjóður skuldbindi sig til að verja að lágmarki tilteknu hlutfalli af ráðstöfunarfé sínu til kaupa á skuldabréfum byggingarsjóðanna. Jafnframt yrði að vera ákvæði um eftirlit með því að við þetta væri staðið og hvernig bregðast skuli við frávikum. Yrði þá að reikna með að vanefndir lífeyrissjóðs hefðu í för með sér skerðingu á lánsrétti sjóðfélaga hjá Byggingarsjóði ríkisins hafi þeir ekki fengið bindandi lánsloforð fyrir. Í samningum þessum yrðu loks ákvæði um lánskjör og endurgreiðslur. Auk þess sem þegar hefur verið nefnt um vexti má benda á að endurgreiðslutími á lánum lífeyrissjóða til byggingarsjóðanna er nú tiltölulega skammur eða mest 10 ár miðað við endurgreiðslutíma útlána til einstaklinga sem er 40 ár skv. tillögu þessa frv. Með hliðsjón af því að iðgjaldatekjur lífeyrissjóðanna munu vaxa mjög á næstu árum, en greiðslubyrði þeirra af lífeyri tekur fyrst að vaxa að mun að alllöngum tíma liðnum, virðist eðlilegt að reynt verði að semja um mun lengri endurgreiðslutíma af lánum lífeyrissjóðanna til byggingarsjóðanna en nú er. Þá má enn fremur hafa í huga að lán lífeyrissjóðanna til sjóðfélaga eru yfirleitt til 20-40 ára. Lenging lánstímans gæti breytt stöðu byggingarsjóðanna til muna næstu árin og þar með útlánagetu þeirra í framtíðinni. Í 1. gr. er lagt til að í 3. tölul. 9. gr. verði kveðið á um að lífeyrissjóðirnir kaupi skuldabréf af Húsnæðisstofnun fremur en af Byggingarsjóði ríkisins eins og nú er. Þetta stafar af því að lántökuréttur einstaklinga er í frv. háður lánveitingum lífeyrissjóðanna til hins opinbera húsnæðislánakerfis í heild. Því er eðlilegt að skuldabréfaviðskipti verði við Húsnæðisstofnunina sem komi fram fyrir hönd byggingarsjóðanna beggja og skipti síðan niður lánsfénu milli sjóðanna eftir þörfum. Töluverð óvissa ríkir um útlánaþörf Byggingarsjóðs ríkisins næstu árin. Undanfarin fimm ár hafa að meðaltali verið veitt 1368 nýbyggingarlán á ári og um 2000 lán til kaupa á notuðum íbúðum. Auk þess má við mat á byggingarþörf næstu ára taka mið af tölum um breytingu mannfjöldans. Í hverjum árgangi á aldrinum 20-30 ára eru nú um 4300 manns en árlega deyja um 1700 manns. Mismunurinn er 2600 en sýnt er að þessi tala fer lækkandi. Þetta stafar bæði af því að fallandi fæðingartíðni veldur því að fækkar í árgöngum á aldrinum 20-30 ára frá því sem nú er og að tala þeirra sem deyja á ári hverju fer vaxandi vegna aukins fjölda roskins og aldraðs fólks. Séu tveir um hverja íbúð benda þessar tölur til að byggingarþörfin nemi 1300 íbúðum á ári og fer sú tala lækkandi. Við þetta bætist svo íbúðaþörf einhleypinga sem gera má ráð fyrir að aukist, m.a. vegna tíðra hjónaskilnaða. Tölur Húsnæðisstofnunar sýna að undanfarin ár hefur fjöldi lána til þeirra sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn verið um helmingur allra lána til byggingar á nýju húsnæði og kaupa á nýju og notuðu húsnæði. Í áætlunum um útlánaþörf er miðað við að útlán til þeirra sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn skiptist í svipuðum hlutföllum milli nýrra og notaðra íbúða og verið hefur. Enn fremur er miðað við að útlán skiptist líkt á milli þeirra sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn og hinna sem eiga íbúð fyrir. Þá má nefna að sýnt er að meðallán til þeirra sem eru að kaupa notaða íbúð og eiga íbúð fyrir muni fara lækkandi ár frá ári eftir því sem meira verður áhvílandi af húsnæðismálastjórnarlánum á slíkum íbúðum. Þetta gæti haft veruleg áhrif þegar fram líða stundir þótt naumast verði þau áhrif mikil næstu árin. Niðurstaða áætlana um útlán miðast við fyrrgreindar tölur um fjölda lána og skiptingu þeirra, svo og miðað við þær tillögur um lánsfjárhæðir sem gerðar eru í þessu frv., er sú að útlánaþörf gæti numið 4,5-5,5 milljörðum kr. á næstu árum en fari síðan minnkandi. Á hinn bóginn er hæpið að stefna strax í upphafi að ýtrustu útlánum heldur virðist eðlilegt að útlánaeftirspurn verði næstu fjögur árin fullnægt með hliðsjón af vexti ráðstöfunarfjár lífeyrissjóðanna. Auk þess er æskilegt að reynt sé að forðast stökkbreytingar í framboði íbúðalána vegna þeirra neikvæðu áhrifa sem það hefði vafalaust á íbúðaverð og fasteignaviðskipti, svo og á efnahagslífið í heild sinni. Því þykir rétt að gera ráð fyrir að útlánaeftirspurninni í upphafi verði sinnt á þann hátt að þeir sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn og eiga forgang fái lán sín afgreidd með eðlilegum hætti en eftirspurn hinna sem eiga íbúð fyrir verði jafnað yfir lengri tíma. Við könnun á fjárflæði Byggingarsjóðs ríkisins hefur nefndin notið liðsinnis Ingva Arnar Kristinssonar hagfræðings hjá Seðlabanka Íslands. Þá fékk nefndin dr. Pétur H. Blöndal tryggingastærðfræðing til þess að gera áætlun um þróun ráðstöfunarfjár lífeyrissjóðanna. Í áætlunum Péturs Blöndals kemur fram að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna muni vaxa úr tæpum 5 milljörðum kr. á árinu 1986 í 8-9,5 milljarða kr. á árinu 1990 eftir því hvernig ávöxtunar sjóðirnir njóta og lánstíma og fjárráðstöfun þeirra er háttað. Sé reiknað með að sjóðirnir verji yfirleitt 55% af ráðstöfunarfé til kaupa á skuldabréfum og sé gert ráð fyrir svipuðum lántökum Byggingarsjóðs verkamanna og á þessu ári má gera ráð fyrir að Byggingarsjóður ríkisins hafi til umráða af lífeyrissjóðafé um 3,1 milljarð kr. á árinu 1987 og um eða yfir 5 milljarða kr. árið 1990. Sé gert ráð fyrir a) ofangreindum lántökum hjá lífeyrissjóðum b) að aðrar lánveitingar en til kaupa á nýjum og notuðum íbúðum nemi um 300-400 millj. kr. eins og nú háttar og c) áætlað fyrir greiðslum af teknum lánum, tekjum af afborgunum og vöxtum af veittum lánum og rekstrarkostnaði fæst sú niðurstaða að Byggingarsjóðurinn muni hafa til ráðstöfunar af eigin fé og lánsfé um 2,5-2,6 milljarða kr. til útlána til byggingarlána og lána til kaupa á nýjum og notuðum íbúðum á árinu 1987 og 3,8 milljarða kr. árið 1990. Útlánaáætlun má byggja á eftirfarandi forsendum: 1. Eðlileg eftirspurn eftir lánum til kaupa á nýjum íbúðum er talin svara til byggingar 1400 íbúða á ári. Fyrstu tvö árin verði eftirspurnin þó meiri eða sem nemur lánum til 1600 íbúða. Þar af verði um 800 lántakendur sem ekki eiga íbúð fyrir og njóta því forgangs. 2. Eðlileg eftirspurn eftir lánum til kaupa á notuðum íbúðum er talin vera 2000 en jafnframt er bætt við 200 fyrstu tvö árin. Þar af er gert ráð fyrir að um 1100 lán gangi til þeirra sem ekki eiga íbúð fyrir. 3. Gera má ráð fyrir að veitt meðallán verði nokkuð lægri en svarar fullum lánsfjárhæðum, m.a. vegna þess að ekki njóti allir óskerts lánsréttar, að áhvílandi lán verki til lækkunar á veitt lán og vegna mismunandi veðhæfni íbúða. Hér er gert ráð fyrir að meðallán nemi 80% af fullum lánsfjárhæðum. Niðurstaða þessa er sú að lánsfjárþörf vegna forgangslána geti numið 2,6 milljörðum kr. en lánsfjárþörf vegna þeirra sem eiga íbúð fyrir geti numið 1,8 milljörðum kr. Þessar tölur ættu að eiga við árin 1987 og 1988 en eftir það gætu þær lækkað í 2,3-2,4 milljarða og 1,6-1,7 milljarða kr. Auk takmarkaðs fjármagns er margt sem mælir með því að hluta af lánsfjáreftirspurn þeirra sem eiga íbúð fyrir og eiga því ekki forgang að lánum skv. frv. verði í upphafi jafnað yfir lengri tíma en eitt ár. Þetta væri ekki síst til að draga úr þenslu- og verðbólguáhrifum útlánaaukningarinnar á byggingar- og fasteignamarkaði. Má þá jafnframt hafa í huga að sparnaður í hagkerfinu mun aukast í áföngum á árunum 1987-1990 vegna þeirrar aukningar á greiðslum iðgjalda til lífeyrissjóða sem um samdist í kjarasamningnum í febr. s.l. Sé gert ráð fyrir að um helmingi af þeim lánveitingum sem reiknað er með hér á undan til þeirra sem eiga íbúð fyrir verði frestað um eitt ár yrði fjárþörf Byggingarsjóðs ríkisins til lána vegna nýrra og notaðra íbúða um 3,5 milljarðar kr. á árinu 1987. Framlag ríkissjóðs mætti á þessum forsendum ekki vera lægra en 1 milljarður. Lögbundið lágmarksframlag ríkissjóðs miðað við samþykktar útlánaáætlanir á árinu 1986 er 940 millj. kr. Á hinn bóginn mun ríkissjóður verja á þessu ári 1100 millj. kr. til sjóðsins auk 200 millj. kr. til lána til þeirra sem eiga í sérstökum greiðsluerfiðleikum. Hafa verður í huga að framlag ríkissjóðs umfram hið lögbundna lágmark byggist á sérstakri fjáröflun sem fellur niður í lok þessa árs. Þessu til viðbótar ver ríkissjóður 300 millj. kr. til Byggingarsjóðs verkamanna þannig að samtals nema framlög ríkissjóðs til byggingarsjóðanna beggja 1600 millj. kr. á þessu ári. Vegna mikillar aukningar ráðstöfunarfjár lífeyrissjóðanna næstu árin á ekki að skapast hætta á sífellt vaxandi biðröð þótt lánum sé frestað í upphafi. Heppilegt virðist að útjöfnunar lánsfjáreftirspurnarinnar gæti fyrst og fremst á árinu 1987 en eftir það ætti ekki að taka nema 2-3 ár að ná jafnvægi. Er því miðað við að lánsfjárhæðir skv. frv. þessu, ofangreindar tölur um fjölda lána og að framlag ríkisins verði ekki lægra en 1 milljarður kr. á ári. Þörfin fyrir framlag ríkissjóðs ræðst þegar fram í sækir ekki einungis af lánsfjáreftirspurn heldur ekki síður af vaxtaniðurgreiðslunni. Hún er svo aftur háð vaxtamuninum á teknum lánum og veittum og muninum á endurgreiðslu lánanna. Verði hér um verulegan mun að ræða í vöxtum og tíma og vaxtaniðurgreiðslan því mikil kallar það, svo sem fyrr segir, á vaxandi framlag ríkissjóðs. Á hinn bóginn er einnig ljóst að framlag ríkissjóðs ræður miklu um eiginfjárstöðu Byggingarsjóðs ríkisins. Því er óhjákvæmilegt að ákvarðanir um framlag ríkissjóðs á fjárlögum til Byggingarsjóðs ríkisins ár hvert verði teknar með hliðsjón af hvoru tveggja, útlánaþörf sjóðsins á árinu og eiginfjárstöðu sjóðsins. Sem fyrr segir er í frv. þessu gert ráð fyrir að lánsréttur sé háður skuldabréfakaupum lífeyrissjóða af Húsnæðisstofnun. Í 2. gr. eru gerðar tillögur um lánsrétt einstaklinga og er megintillagan sú að einstaklingar eigi fullan lánsrétt kaupi lífeyrissjóður þeirra skuldabréf fyrir a.m.k. 55% af ráðstöfunarfé sínu, lágmarkslánsrétt ef skuldabréfakaupin nema 20% af ráðstöfunarfé, en verji sjóðirnir enn lægra hlutfalli af ráðstöfunarfé til Húsnæðisstofnunarinnar eiga félagar í þeim sjóðum engan lánsrétt hjá Byggingarsjóði. Þessar tillögur stefna að því að jafna heildarlánsrétt einstaklinga í hinu opinbera húsnæðislánakerfi og hjá lífeyrissjóðum og að tryggja húsnæðislánakerfinu nægilegt fjármagn til útlána. Jafnframt er hér lagt til að þeir sem ekki eiga íbúð fyrir njóti forgangs til lána fram yfir hina sem eiga íbúð. Þessar tillögur eru teknar beint eftir húsnæðissamkomulagi ASÍ, VSÍ og VMS og er stefnt að því að sjóðirnir séu hvattir til skuldabréfakaupa fyrir a.m.k. 55% ráðstöfunarfjár en með því móti tryggja þeir sjóðfélögum sínum sem mestan lánsrétt. Athygli skal vakin á því að þótt lán verði eftir sem áður veitt til byggingar eða kaupa tiltekinnar íbúðar verða þau jafnframt háð persónulegum rétti einstaklinganna. Af þessu leiðir m.a. að viðmiðun við byggingarkostnað og fjölskyldustærð sem er í gildandi lögum fellur niður. Í 3. og 4. gr. eru tillögur um lánsfjárhæð og eru þær teknar eftir húsnæðissamkomulagi samningsaðilanna. Er lagt til að hámarkslán til þeirra sem eru að byggja eða kaupa nýja íbúð verði 2,1 millj. kr. Til samanburðar má nefna að húsnæðismálastjórnarlán 2-4 manna fjölskyldu var á fyrsta fjórðungi þessa árs 1 millj. og 50 þús. kr. Lífeyrissjóðslán til einstaklinga voru á bilinu frá um það bil 100 þús. kr. til 1,0 millj. kr. í lok s.l. árs. Algengt er nú að slík lán séu 400-500 þús. kr. en rétt til svo hárra lána vinna menn sér þó yfirleitt inn með iðgjaldagreiðslum í nokkur ár. Af tillögum frv. leiðir hins vegar að menn geta eignast fullan lánsrétt með greiðslu iðgjalda til lífeyrissjóða í tvö ár. Sú hækkun á lánum til einstaklinga sem gert er ráð fyrir í frv. og flestir lántakendur munu njóta, verði það að lögum, er ekki síst mikilvæg fyrir þá sök að hún dregur úr þörf fyrir skammtímalán og léttir því greiðslubyrði verulega fyrstu árin eftir íbúðakaupin. Jafnframt er lagt til að lánstími verði lengdur í 40 ár úr 31 ári fyrir nýbyggingarlán og úr 21 ári hvað varðar lán til kaupa á notuðum íbúðum. Áhrif þessara þátta koma skýrt fram í meðfylgjandi töflu sem sýnir samanburð á greiðslubyrði lántakenda á 2,1 millj. kr. láni í núverandi lánakerfi og í því kerfi sem frv. gerir ráð fyrir. Í tillögum frv. þessa er gert ráð fyrir að þeir sem eiga íbúð fyrir og fullan lánsrétt eigi kost á láni til byggingar eða kaupa á nýrri íbúð sem nemi 70% af lánum til þeirra sem eru að kaupa eða byggja í fyrsta sinn. Fjárhæðin yrði því 1470 þús. kr. Sömu fjárhæð eiga þeir að eiga kost á sem ekki eiga íbúð áður en kaupa notaða íbúð. Þeir sem eiga íbúð fyrir og ætla að kaupa notaða íbúð eiga loks að eiga kost á 1 millj. og 29 þús. kr. láni, þ.e. 70% af láninu til þeirra sem ekki eiga íbúð fyrir. Loks má nefna að lagt er til að lánin eða hlutar þess, sé það greitt út í áföngum, séu verðtryggðir. Í þessu felst í reynd hækkun á lánum frá því sem nú er og eykur hún stórlega öryggi einstaklinga um fjármögnun íbúðakaupa. Ég vil benda hv. þm. á að kynna sér töflu á bls. 21 í grg. þar sem kemur fram að við núverandi kerfi mundi greiðslubyrði lántaka breytast mjög eða sem svarar á fyrsta ári úr 200 þús. kr. í 73 500 kr. sem yrði á 1. og 2. ári ársgreiðsla. Byggingarsjóður verkamanna. Megintillagan sem gerð er í frv. um Byggingarsjóð verkamanna felst í 18. gr. Þar er tekin upp sú tillaga samningsaðila að lánshlutfall verði hækkað úr 80% í 85%. Jafnframt er lagt til að heimilt verði að veita sérstök skammtímalán til þeirra sem eiga í verulegum erfiðleikum með útborgun. Ekki þykir raunhæft að þessi lán verði til skemmri tíma en þriggja ára. Er þá jafnframt gert ráð fyrir að þeir sem fá slík lán þurfi ekki að greiða afborganir af langtímaláni sínu hjá sjóðnum á sama tíma. Að öðru leyti eru tillögurnar um breytingar á ákvæðum um Byggingarsjóð verkamanna aðallega gerðar vegna tillagna frv. um Byggingarsjóð ríkisins eða til samræmingar vegna tillögunnar um hækkun lánshlutfalls. Hér er m.a. um það að ræða að vegna þeirra breytinga sem lagt er til að gerðar verði á ákvæðum um lánsrétt og ákvörðun lánsfjárhæða hjá Byggingarsjóði ríkisins verður hætt að ákveða lán sem hlutfall af byggingarkostnaði svonefndrar staðalibúðar. Ákvæði um staðalíbúðir eru því felld niður en þau hafa jafnframt gilt um lán til verkamannabústaða. Í frv. er gert ráð fyrir að í þess stað ákvarði húsnæðismálastjórn sérstakan kostnaðargrundvöll sem hún geti miðað verkamannabústaðalánin við. Um þetta er vísað til athugasemda við einstakar greinar frv. Herra forseti. Ég get farið að stytta mál mitt en ég vil aðeins koma inn á athugasemdir um 2. gr. frv. sem er í raun og veru mikilvægasta greinin þannig að þar kemur allt fram sem um er að ræða. Til þess að fyrirbyggja misskilning tel ég mjög eðlilegt að alþm. kynni sér mjög athugasemdir um 2. gr. Herra forseti. Ég vil aðeins í lokin draga saman aðalatriði þessa lagafrv. um nýtt húsnæðislánakerfi. Það er í fyrsta lagi, eins og áður hefur komið fram, hækkun lána. Húsnæðislánin hækka sérstaklega til þeirra sem eru að koma sér þaki yfir höfuðið í fyrsta sinn. Lánin geta orðið fyrir þá sem eru að byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð: Ný íbúð allt að 2,1 millj. kr., notuð íbúð allt að 1 millj. 470 þús. kr. Fjárhæðir þessar miðast við byggingarvísitölu 250. Fyrir þá sem eiga íbúð fyrir: Ný íbúð allt að 1 millj. 470 þús. kr., notuð íbúð allt að 1 millj. 29 þús. kr. Þeir sem eru að koma sér þaki yfir höfuðið í fyrsta sinn eru í forgangsröð. Lánsréttur fer eftir því hversu háu hlutfalli af ráðstöfunarfé sínu lífeyrissjóður umsækjanda ver til kaupa á skuldabréfum hjá Húsnæðisstofnun. Skuldabréfakaup fyrir 55% af ráðstöfunarfé veitir fullan rétt en 20% hlutfall veitir minnsta rétt. Miðað er við að umsækjandi hafi greitt í lífeyrissjóð undangengin tvö ár áður en umsókn var lögð fram. Ég vil sérstaklega undirstrika að síðan 1980 hefur öllum launþegum og þeim sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi verið rétt og skylt að eiga aðild að lífeyrissjóði. Ég geri ráð fyrir því, herra forseti, að þarna geti komið upp ýmis vandamál í sambandi við meðferð málsins. Um það verður að fjalla á sérstakan hátt og ég geri ráð fyrir því að það komi til í sambandi við athugun félmn. hvort á að setja varnagla við þessu. Það er sjálfsagt erfitt mál en eins og okkar lífeyrisskyldukerfi er byggt upp má búast við ýmsum vanköntum í sambandi við þetta mál. Lánsréttur einstaklings miðast við skuldabréfakaup lífeyrissjóðsins sem hann greiðir í. Lánsréttur hjóna, eða sambýlisfólks, sem bæði eru á vinnumarkaði, ræðst af meðaltali skuldabréfakaupa lífeyrissjóðs þeirra. Lánsréttur hjóna, eða sambýlisfólks, þar sem heimilisstörf eru aðalstarf annars þeirra ræðst af lánsrétti þess sem er á vinnumarkaðinum. Áður en gengið er frá lánasamningi skal ganga frá greiðslu og kostnaðaráætlun og umsækjanda kynnt greiðslubyrði hans. Heimilt er að synja um lán ef umsækjandi ræður augljóslega ekki við framkvæmdina. Umsækjandi getur átt kost á því að mat kostnaðar og greiðsluáætlana sé á vegum lánastofnana sem Húsnæðisstofnun hefur gert samning við. Sér þá viðkomandi lánastofnun um lánssamning, afgreiðslu og útborgun lánsins. Stærðarreglur. Lán vegna nýrra íbúða skerðast um 2% fyrir hvern fermetra sem umfram er 170 fermetra. Er þá miðað við innanmál útveggja hússins alls að frádregnum bílskúr. Sé lánið greitt út í tveimur eða fleiri hlutum fylgja hlutarnir breytingu á vísitölu byggingarkostnaðar. Lánin eru verðtryggð miðað við lánskjaravísitölu og bera, eins og nú hefur verið ákveðið, 3,5% vexti og eru til allt að 40 ára. Umsækjendur eiga rétt á að fá innan tveggja mánaða eftir að fullgild umsókn er lögð fram bindandi svar um lánsfjárhæð og afgreiðslutíma lánsins. Á tímabilinu 1. sept. til 31. des. 1986 ræðst lánsréttur af því hve háu hlutfalli af ráðstöfunarfé sínu á árinu 1986 lífeyrissjóður umsækjanda ver til kaupa á skuldabréfum Húsnæðisstofnunarinnar. Sá sem á óafgreidda lánshluta getur því fengið þá afgreidda skv. nýja kerfinu strax eftir 1. sept. ef lífeyrissjóður umsækjanda fer inn í kerfið á þessu ári, t.d. kaupir fyrir 55% af ráðstöfunarfé sínu strax á þessu ári. Þeir lánshutar sem eru óafgreiddir eftir 1. jan. 1987 verða allir afgreiddir eftir nýja kerfinu ef umsækjandi óskar þess. Herra forseti. Ég vænti þess að um þetta mál sé víðtækt samkomulag á hv. Alþingi og hægt verði að nýta vel þann stutta tíma sem eftir er af þingtíma og tryggja þannig að þetta frv. verði að lögum. Ég vænti þess einnig að hv. félmn. beggja deilda vinni saman að því að athuga þetta frv. Ég geri alveg ráð fyrir því að margt geti komið upp. Ég vil aðeins áður en ég lýk máli mínu, herra forseti, koma inn á örfá atriði sem eru í samningunum sjálfum, þ.e. í sambandi við aðrar aðgerðir. Mér finnst rétt að geta þess við 1. umr. að fyrsta atriðið í samkomulaginu er um aðgerðir til lausnar á greiðsluerfiðleikum þeirra sem byggðu eða keyptu húsnæði á árunum 1980 og síðar. Samkomulag varð um að varið verði 300 millj. kr. til viðbótar þeim 200 millj. kr. sem fyrr hafði verið ákveðið af ríkisstj. að verja til sérstakra viðbótarlána á þessu sviði. Ríkisstj. brást strax við þessu atriði og ákveðið var að 500 millj. kr. yrðu veittar í þessu skyni og að þetta yrðu lán til 31 árs og hámarksupphæð yrði 400 þús. kr. á hvern lántakanda eftir því sem ástæður væru til. Ég vil aðeins geta þess í sambandi við þetta að í dag hafa borist til ráðgjafarstöðvarinnar tæplega 900 umsóknir sem var búið að bóka. Það var búið að afgreiða í gær um 360 umsóknir, sem nema 70,4 millj. kr., en 493 umsóknir eru í afgreiðslu nú. Ég vil geta þess einnig, vegna þess að það kemur fram í samkomulaginu, að unnið hefur verið að því að fjölga starfsfólki og núna fyrir örfáum dögum var tekið í notkun nýtt húsnæði sem gerir aðstöðu ráðgjafarstöðvarinnar allt aðra en orðið var og mun flýta mjög afgreiðslu þessara mála á næstu dögum. Í sambandi við annað atriði þessa máls var gert ráð fyrir í samkomulaginu að ríkisstj. mundi beita sér fyrir því í sambandi við skuldbreytingalán að bankakerfið gæfi húsbyggjendum og kaupendum kost á lengingu lánstíma í allt að 10 ár. Áður hafði verið samið um átta ára skuldbreytingu í bönkum og strax þegar þetta samkomulag kom upp var tekin upp viðræða við bankakerfið um þetta atriði. Hæstv. viðskrh. er með þetta mál í sérstakri athugun, að fá hrein svör við þessum tilmælum, en ég vil geta þess, skv. upplýsingum frá ráðgjafarstofnuninni, að viðskipti við bankakerfið hvað þetta varðar eru mjög til fyrirmyndar. Þá er í þessu samkomulagi gert ráð fyrir því að Húsnæðisstofnun verði falið að framkvæma könnun á þörf fyrir leiguhúsnæði hér á landi og skal þeirri könnun hraðað eins og kostur er þannig að hægt sé við gerð fjárhagsáætlunar fyrir 1987 að veita fjármagn til byggingar leiguhúsnæðis í ljósi þeirrar þarfar sem er fyrir byggingu slíks húsnæðis hér á landi. Á þessu máli var tekið strax og er könnun á þessari þörf nú þegar í gangi. Í sambandi við breytingu á skattalögum eða hinum svokallaða húsnæðisafslætti hefur komið fram í upphafi máls míns að sú nefnd sem vann þetta frv. er þegar byrjuð að vinna að því að móta þær hugmyndir eða þær breytingar sem til greina koma á þessu sviði og ríkisstj. hefur veitt samþykki sitt til þess að svo verði þannig að ég geri ráð fyrir að við þetta verði staðið. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu, herra forseti, verði frv. vísað til 2. umr. og hv. félmn. Og ég endurtek að ég vonast til að félmn. beggja deilda þingsins vinni ötullega að því að skoða þetta mál þannig að tryggt verði að hægt verði að afgreiða það, eins og lofað hefur verið, áður en þingi lýkur.



Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða dýrmætum tíma hv. Nd. í málalengingar um aðdraganda þessa máls. Hann er öllum kunnur og allir þingflokkar eru sammála um að hraða för þessa frv. í gegnum þingið. Til þess að svo megi verða munu félmn. beggja þingdeilda vinna saman um helgina og þess vegna hefur Kvennalistinn nú þegar lagt fram brtt. við frv. til þess að nefndarmenn fái þær til umfjöllunar strax. Þær eru unnar í samráði við Kristínu Einarsdóttur sem gerþekkir þessi mál eins og þeir vita sem hafa unnið með henni í húsnæðismálastjórn og milliþinganefnd um húsnæðismál þar sem hún er fulltrúi Kvennalistans. Þingflokkar stjórnarandstöðunnar lögðu mikla áherslu á stofnun milliþinganefndar þegar vandi húsbyggjenda og húsnæðiskaupenda var til umræðu á s.l. vori. Þeir lögðu einnig, a.m.k. fulltrúi Kvennalistans, mikla áherslu á samráð við milliþinganefndina þegar frv. það var í samningu sem hér er til umræðu. Það samráð hefði sannarlega mátt vera meira og vil ég gagnrýna þann þátt þessa máls sérstaklega því að þótt haldnir hafi verið þrír fundir með milliþinganefndinni, eins og kemur fram í grg. með frv., og jafnvel eitthvað tekið til greina af athugasemdum hennar er það ekki þetta sem átt er við með samráði. Hér er um svo mikilvægt mál að ræða og flókið að mér er óskiljanlegt hvers vegna nefndin, sem samdi frv., nýtti sér ekki betur þá þekkingu og reynslu sem milliþinganefndin hefur aflað sér. Mun ég nú skýra brtt. Kvennalistans, en raunar höfum við athugasemdir við fleiri atriði en þar koma fram sem e.t.v. hefði verið ástæða til að forma í brtt., en um þær verður væntanlega nánar fjallað í nefndunum. Mun ég reyndar víkja að nokkrum þeirra hér á eftir. En ég tel rétt að lýsa því strax yfir að ég fagna þessu frv. og vona að menn beri gæfu til að fjalla þannig um það á þeim skamma tíma sem menn hafa til þess starfs að takist að gera þetta þannig úr garði að það verði til góðs. Brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur eru á þskj. 933 og mun ég nú snúa mér að því að skýra þær. 1. brtt. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Við 3. gr. Aftan við b-lið nýrrar 13. gr. bætist: Þó skal umsækjandi eiga rétt á hámarksláni hafi hann aðeins nýtt 70% eða minna af lw8ánsrétti sínum við kaup á fyrri íbúð". Til skýringar vil ég segja þetta: Það er vissulega góðra gjalda vert að reyna að takmarka útlán við eðlilega þörf og þeir sem eiga íbúð fyrir þegar farið er út í húsnæðiskaup standa betur að vígi en þeir sem eru að kaupa í fyrsta sinn. Hins vegar er ósanngjarnt að þeir sem kaupa litla og væntanlega ódýra íbúð í fyrsta sinn og hafa þar af leiðandi ekki veð fyrir hámarksláni hafi þá skertan rétt í næsta sinn. Þessi takmörkun getur haft þau áhrif að hvetja fólk til að kaupa stærra í fyrsta sinn en það þarf í raun og veru, og e.t.v. stærra en það ræður við, til að missa ekki endanlegan rétt sinn til hámarksláns. Hér er m.ö.o. í rauninni um að ræða hugsanlega hvatningu til fólks um að reisa sér hinn margfræga hurðarás um öxl. En þetta ákvæði getur líka haft þau áhrif, sem ekki eru síður alvarleg, að þeir sem alls ekki hafa efni á að kaupa svo stóra íbúð í fyrsta sinn að hún standi undir veði fyrir hámarksláni festist endanlega í litlu ófullnægjandi íbúðinni því að þeir hafa fyrirgert rétti sínum til hámarksláns og hafa því ekki möguleika til að stækka við sig. Við leggjum mikla áherslu á að þetta atriði verði rætt og skoðað gaumgæfilega í nefndum þingsins og 3. gr. breytt svo sem við leggjum til til að koma í veg fyrir þetta misrétti. 2. brtt. okkar á þskj. 933 er við 4. gr. frv. og hljóðat svo, með leyfi forseta, er reyndar í tveimur liðum: "a) Orðin "sem nemur 70% af lánum" í 2. málsgr. og "sem nemur 70% af láni" í 3. málsgr. nýrrar 14. gr. falli brott. b) Fyrri málsliður 4. málsgr. orðist svo: Þó má lán, sem veitt er skv. þessari grein að viðbættum áhvílandi lánum, uppfærðum, úr Byggingarsjóði ríkisins, aldrei nema hærri fjárhæð en nýbyggingarlán er á hverjum tíma." Markmiðið með þessari tillögu er einfaldlega að lán til kaupa á nýjum og notuðum íbúðum verði jafnhá og er það í fyllsta samræmi við húsnýtingarstefnuna sem hæstv. félmrh. og aðrir stjórnarliðar, sem um húsnæðismál fjalla, hafa haldið mjög á loft. B-liður brtt. er samhljóða núgildandi lögum, en skv. þeim getur G-lán, það er lán vegna kaupa á eldri íbúð að viðbættum áhvílandi lánum úr Byggingarsjóði ríkisins, orðið jafnhátt nýbyggingarláni. Ef 4. gr. þess frv. sem hér er til umfjöllunar yrði óbreytt að lögum væri því um afturför að ræða og áfall fyrir margrómaða húsnýtingarstefnu. Menn skulu íhuga vandlega hvernig þetta yrði í framkvæmd. Ég vil þá víkja að öðrum atriðum í þessu frv. Ég vil t.d. biðja menn að íhuga vandlega hvað ákvæði 2. gr. þýða fyrir lántakendur. Lánsréttur þeirra er algerlega háður því að viðkomandi lífeyrissjóður hafi keypt skuldabréf í nægilega miklum mæli. Réttur til lána úr byggingarsjóðum ríkisins getur m.ö.o. orðið minni eftir en áður. Þeir eiga auðvitað eftir sem áður hugsanlega möguleika á láni úr lífeyrissjóðum, en slík lán eru yfirleitt ekki á jafngóðum kjörum og lán byggingarsjóðanna þannig að lántakandi getur tapað á því. Hann getur þurft að taka lán á hærri vöxtum. Menn segja að þetta komi ekki til þar sem lífeyrissjóðirnir muni sjá sér hag í því að skipta við byggingarsjóðina vegna vaxtamunar, en þetta þarf að skoða vel með hag allra í huga því að þetta veldur mörgum óvissu og óróleika. Næst skulum við líta á 5. málsgr. 2. gr. frv. Þar stendur, með leyfi forseta: "Lánsréttur hjóna og sambýlisfólks miðast við meðaltal lánsréttar þeirra." Í athugasemdum á bls. 23 í frv., þar sem fjallað er um þetta, stendur þetta, með leyfi forseta: "Um hjón og sambýlisfólk er lagt til að miðað sé við meðaltal lánsréttar þeirra. Hér gæti komið upp sú staða, ef einhverjir lífeyrissjóðir kaupa skuldabréf fyrir minna en 55% af ráðstöfunarfé, að annar makinn eigi betri rétt en hjónin saman. Þetta er ágalli, en á hinn bóginn þykir ekki fært að slaka á í þessu efni þar sem þá væri jafnframt dregið mjög úr þeirri hvatningu, sem í þessu felst, að lífeyrissjóðirnir geri allir samninga um þau skuldabréfakaup sem tryggja sjóðfélögum þeirra hámarkslánsrétt." Undir þetta viljum við taka og biðjum nefndarmenn, sem um þetta fjalla, að íhuga vandlega hvort ekki sé rétt að gera breytingu á 5. málsgr. 2. gr. sem gæti hljóðað svo: Sæki tveir eða fleiri einstaklingar um lán til sömu íbúðar skal fjárhæð lánsins miðast við lánsrétt þess þeirra sem er hagstæðastur. Ég treysti því að vel verði fjallað um þetta atriði og rækilega. Þessi breyting, sem ég orðaði hér hugmynd að, væri að mínu mati til bóta og ég veit að hún kom til greina við samningu frv. því að ég er ekki fyrsta manneskjan sem vek athygli á þessu. Ég sé enga ástæðu til að refsa fólki fyrir hjúskap eða sambúð eins og segja má að verið sé að gera ef 4. málsgr. er látin halda sér eins og hún er í frv. Þá vil ég víkja að 22. gr. frv. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Lög þessi öðlast gildi 1. sept. 1986. Á tímabilinu september til desember 1986 skal lánsréttur einstaklinga ráðast af því hve háu hlutfalli af ráðstöfunarfé sínu á árinu 1986 lífeyrissjóðir þeirra verja til kaupa á skuldabréfum Húsnæðisstofnunar." Mér er ekki ljóst hvort menn hafa almennt gert sér grein fyrir þýðingu þessa ákvæðis. Það þýðir í raun að réttur fólks til hámarksláns nýtist fæstum á þessu ári vegna þess að sárafáir lífeyrissjóðir geta uppfyllt skilyrðin um hæsta hlutfall af ráðstöfunarfé sem veitir lífeyrissjóðsþegum rétt til hámarksláns. Ástæðan er sú að lífeyrissjóðirnir eru margir þegar búnir að ráðstafa fé sínu annað en til kaupa á skuldabréfum Húsnæðisstofnunar. Í umfjöllun um þessi mál síðustu vikurnar hafa verið kveiktar falskar vonir hjá fólki að mínu mati. Menn trúa því almennt að eftir 1. sept. n.k. eigi þeir rétt á hámarksláni að upphæð 2,1 millj. kr. Það er vitanlega ekki tilfellið af þeim orsökum sem ég tilgreindi hér áðan. Margir lífeyrissjóðanna eru þegar búnir að ráðstafa svo miklu af sínu fé að þeir geta ekki náð því hlutfalli í skuldabréfakaupum sem er skilyrði fyrir því að viðkomandi sjóðfélagi fái hámarkslán. Þeir sem fyrir þessu verða geta jafnvel lent í því að lánsréttur þeirra tryggi þeim lægri lánsupphæð á þessu ári eftir samþykkt þessa frv. en núgildandi lög veita. Það er ekki fyrr en eftir næstu áramót sem þessi lög mundu skila tilætluðum árangri. Þetta verða menn að gera sér ljóst. Þetta má ekki fela og vekja með mönnum falskar vonir. Nóg er nú samt í þeim efnum. Ég vil nú víkja örfáum orðum að fjármögnun þess lánakerfis sem við erum hér að fjalla um. Um þetta atriði er töluverður kafli í athugasemdum með frv. og þar koma fram mörg íhugunarverð atriði. Ég ætla ekki að tefja tímann með því að lesa það allt saman upp, enda hefur hæstv. félmrh. vitnað mjög rækilega í þá grg., en hvet hv. þm. til að kynna sér rækilega það sem þar stendur. Á bls. 16 vil ég þó taka út úr eitt atriði, það er neðst á blaðsíðunni, töluliður 4, og ég bið forseta leyfis um að mega vitna í þann lið. Þar stendur: "Þeir útreikningar, sem gerðir hafa verið á vegum nefndarinnar sem vann að máli þessu, benda til að verði mismunurinn á vöxtum af teknum lánum og veittum hjá Byggingarsjóði ríkisins meiri en 2-3% til lengdar muni lánakerfið sligast. Þannig sýna dæmi, sem tekin hafa verið um 5-6% vaxtamun til langs tíma, að slík niðurgreiðsla krefðist sífellt meiri ríkisframlaga og lántöku hjá lífeyrissjóðunum. Þetta gæti aðeins staðið mjög skamma hríð og hlyti að kalla á gagngera endurskoðun þessara mála og breytingu á lögum." Herra forseti. Hér er dregið fram algert meginatriði hvað varðar fjármögnun húsnæðislánakerfisins. Vaxtalækkun er forsenda fyrir því að þetta lánakerfi fái staðist. Ég vil svo, herra forseti, víkja að samkomulagi því sem þetta frv. byggist á, þ.e. samkomulagi Alþýðusambandsins, Vinnuveitendasambandsins og Verkamannasambandsins við ríkið. Hæstv. félmrh. minntist á nokkra liði þessa samkomulags hér áðan, en hann sleppti 4. lið sem ég vil taka hér til umræðu. Ég ætla aðeins að lesa eina setningu úr þeim lið sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Fé Byggingarsjóðs verkamanna verði aukið um 200 millj. á árinu 1986." Mér vitanlega hefur ekkert enn þá frést af því hvernig eigi að standa við þetta. Því spyr ég hæstv. félmrh. og hefði kannske verið ástæða til að leita eftir svari hæstv. fjmrh. líka en hann virðist ekki vera hér viðstaddur: Verður þetta leyst með aukafjárveitingu úr ríkissjóði eða með heimild til lántöku? Nú má raunar vera að hæstv. félmrh. hafi komið að þessu í upphafi máls síns. Það voru einir tveir eða þrír fundir í gangi í kringum sæti mitt þegar hann hóf mál sitt og ég heyrði varla aukatekið orð af því sem hæstv. ráðh. sagði. En ég spyr að þessu ekki síst vegna þess að verði það síðarnefnda ofan á, þ.e. að aukin verði heimild Byggingarsjóðs verkamanna til lántöku á þessu ári, kallar það á frv. til breytinga á lánsfjárlögum og hlýtur að þurfa að ganga frá því fyrir þinglok. Því verður naumast trúað að fulltrúar ríkisins hafi ekki gert sér grein fyrir þessu atriði og tekið ákvörðun um hvernig eigi að standa að lausn þess. Ég óska eindregið eftir svari hæstv. ráðh. við spurningu minni. Hafi hann komið inn á þetta áðan er mér til efs að nokkur hafi heyrt það, slík ókyrrð sem var í salnum þegar hann hóf mál sitt. Ég vil svo að lokum nota þetta tækifæri til að minna hæstv. félmrh. á fsp. hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur á þskj. 681 um eignatap íbúðakaupenda og húsbyggjenda vegna misgengis launa og lánskjara. Þessi fsp. var lögð fram 25. mars s.l. og óskað eftir skriflegu svari. Við leggjum mjög mikla áherslu á að þetta svar fáist og ég vil spyrja hæstv. ráðh. hvort ekki sé ætlunin að svara þessari fsp. fyrir þinglok.



Herra forseti. Um leið og ber að fagna því að frv. það sem hér er lagt fram mun veita húsbyggjendum og íbúðakaupendum aukinn lánsrétt hjá byggingarsjóðunum verður ekki hjá því komist að gagnrýna veigamikla þætti í frv. bæði er lýtur að fjármögnun til byggingarsjóðanna og eins mikla annmarka sem á þessu frv. eru varðandi skilyrði fyrir lánsrétti. Ég vil fyrst fara nokkrum orðum um fjármögnunina. Hér er stefnt að gífurlega auknu lánsfjármagni í byggingarsjóðina frá lífeyrissjóðunum og að því stefnt að lífeyrissjóðirnir veiti 55% af ráðstöfunarfé sínu til byggingarsjóðanna. Miðað við forsendur útlánaáætlunar og þann gífurlega vaxtamun sem leiðir af niðurgreiddum lánum úr byggingarsjóðunum er ljóst að auka þarf verulega fjárframlög úr ríkissjóði til byggingarsjóðanna á næstu árum til að mæta þessum vaxtamismun. Af grg. með þessu frv. má ráða að gert er ráð fyrir að þetta aukna fjármagn frá lífeyrissjóðunum renni að mestu eða öllu leyti til Byggingarsjóðs ríkisins. Ef svo er má spyrja: Er ekki stefnt að því að auka félagslegar íbúðabyggingar með því aukna fjármagni sem frá lífeyrissjóðunum kemur? Mun ég koma að því síðar í mínu máli. Að því er vaxtamismuninn varðar eru vextir nú af skuldabréfum þeim sem lífeyrissjóðirnir kaupa af byggingarsjóðunum tveimur 6-9%. Vaxtamismunurinn er því nú 2,5-5,5% hjá Byggingarsjóði ríkisins og 5-8% hjá Byggingarsjóði verkamanna. Eftir því sem næst verður komist liggur ekki fyrir enn þá neitt heildarsamkomulag við alla lífeyrissjóðina, hvorki um aukin skuldabréfakaup né á hvaða kjörum þau verða. Verður það að teljast harla einkennilegt ef fyrir liggur hér frv., sem stefnt er að að lögfesta á nokkrum sólarhringum, og enn hefur ekki verið rætt við þá sem borga eiga brúsann af auknum lánsrétti húsbyggjenda og íbúðakaupenda. Ekki síst er það einkennilegt í ljósi þess að þau fyrirheit sem húsbyggjendum og íbúðakaupendum eru gefin með þessu frv. standa og falla með því hvort lífeyrissjóðirnir auka verulega skuldabréfakaup sín. Ég vil því spyrja hæstv. félmrh. hvort það sé rétt að ekki liggi fyrir neitt samkomulag við lífeyrissjóðina um þetta mál og engin niðurstaða liggi fyrir um lánskjör eða hvort lífeyrissjóðirnir vilja ganga til slíks samkomulags sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Það veltur t.d. á miklu fyrir ríkissjóð og skattgreiðendur hvort samkomulag næst um 6% vaxtagreiðslu af lánum eða hvort vextir verða 9%. Að því er hreinlega vikið í þessu frv. að verði vaxtagreiðslur 9% verði ríkisframlög og aukin lántökuþörf svo hrikaleg að dæmið gangi aldrei upp og þessi spilaborg muni hrynja á örskömmum tíma. Á það er bent að verði mismunurinn á vöxtum á teknum lánum og veittum hjá Byggingarsjóði ríkisins meira en 2-3% til lengdar muni kerfið sligast. Ef miðað er við 6% vaxtagreiðslur til lífeyrissjóðanna er vaxtamismunur, sem ríkissjóður verður að standa undir, orðinn á áttunda ári, 1994, rúmlega 850 millj. kr. Á árinu 1994 þarf því ríkissjóður að greiða 850 millj. kr. í vaxtamismun og fer hann vaxandi um nálægt 150-200 millj. á ári. Ef miðað er við 9% vaxtagreiðslur til lífeyrissjóðanna verður vaxtamismunur sem ríkissjóður þarf að standa undir orðinn tæplega 1,9 milljarðar á árinu 1994 og fer hann vaxandi um 300-400 millj. kr. á ári miðað við 9% vaxtagreiðslur til lífeyrissjóðanna. Spyrja má hvernig ríkissjóður á að standa undir greiðslum sem eingöngu fara í að greiða vaxtamismuninn á teknum lánum og veittum upp á nær 2 milljarða kr. Eiga skattgreiðendur að bera þennan vaxtamun? Á að leggja á aukna skatta til að mæta vaxtamismuninum? Í 1. gr. frv. segir að lánskjör á skuldabréfum frá lífeyrissjóðunum eigi að miðast við þau kjör sem ríkissjóður býður almennt á fjármagnsmarkaði. Þessi ríkisstj. og núv. fjmrh. hafa haldið uppi háu vaxtastigi, en ríkissjóður býður nú 9% vexti almennt á fjármagnsmarkaði. Því má spyrja hvort hæstv. fjmrh. sé reiðubúinn að semja við lífeyrissjóðina um þau vaxtakjör, 9% vexti, sem ég sé ekki betur en hann þurfi að gera miðað við ákvæði 1. gr. frv. Það þýðir að fjmrh. þarf einnig að vera reiðubúinn að láta úr ríkissjóði eftir örfá ár eða á árinu 1994 nálægt 2 milljörðum kr. eingöngu í hreinan vaxtamismun af veittum lánum og teknum úr byggingarsjóðnum. Ég harma að hæstv. fjmrh. skuli ekki vera viðstaddur þessa umræðu því að ég hafði ætlað mér að beina til hans örfáum spurningum varðandi þetta mál. Er hæstv. fjmrh. í húsinu, herra forseti?

Forseti skal athuga hvort hæstv. ráðh. er í húsinu.

Já, ég mun halda áfram máli mínu, herra forseti. Við því þurfa að fást svör hvort hæstv. fjmrh. sé tilbúinn að beita sér fyrir að lækka vextina sem ríkissjóður býður upp á á almennum lánsfjármarkaði og þar með að skapa betri samningsstöðu við lífeyrissjóðina um skaplega vexti á því gífurlega fjármagni sem nú er ætlað að taka að láni hjá lífeyrissjóðunum. Ég held að ekki verði hjá því komist við þessa umræðu eða a.m.k. áður en málið verður afgreitt úr þessari hv. deild að heyra afstöðu fjmrh. til þessa máls og hann svari því hvort hann sé tilbúinn til að beita sér fyrir lækkun vaxta þannig að þm. geti áttað sig á því hvort við séum að ræða aukna fjármögnun til byggingarsjóðanna og aukinn lánsrétt til húsbyggjenda og íbúðakaupenda sem stenst í raunveruleikanum. Ég tel nefnilega að mikil hætta sé á því að menn séu að byggja sér skýjaborgir með þessu frv. og veita húsbyggjendum og íbúðakaupendum vonir sem erfitt er að standa við. Miðað við 9% vaxtaendurgreiðslu til lífeyrissjóðanna hrynur þessi spilaborg auðvitað fyrr en varir. Ég held að við verðum að átta okkur á því að botninn undir þeim fyrirheitum sem felast í þessu frv. til húsbyggjenda og íbúðakaupenda sé afar veikur og verið sé að gefa fyrirheit sem erfitt reynist að standa við nema á móti komi stóraukin skattlagning. Því ítreka ég að svör verða að fást við því hvort fjmrh. sé tilbúinn að beita sér fyrir lækkun vaxta sem ríkissjóður býður almennt á fjármagnsmarkaði þannig að betri samningsstaða skapist um vaxtakjör á lánsfjármarkaði lífeyrissjóða. Ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. eða hæstv. félmrh. hafa fyllilega gert sér grein fyrir þeirri hrikalegu fjármagnsþörf sem skapast vegna vaxtamismunar á veittum og teknum lánum hjá byggingarsjóðunum. Ef gengið er út frá þeim áætlunum og útreikningum sem gerðir hafa verið um áætluð skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna frá Byggingarsjóði ríkisins þýðir það, miðað við 6% vexti til lífeyrissjóðanna, að á tíu ára tímabili, 1987-1997 þyrfti að verja samtals á þeim árum úr ríkissjóði rúmum 5,6 milljörðum kr. eingöngu vegna vaxtamismunar. Og ef vaxtagreiðsla til lífeyrissjóðanna verður 9% er um að ræða 12,4 milljarða kr. í greiðslu vaxtamismunar úr ríkissjóði á næstu tíu árum. Hér er um hrikalegar fjárhæðir að ræða og hæstv. fjmrh. getur haft mikil áhrif á hvort vaxtaniðurgreiðsla ríkissjóðs vegna þessa frv. sem hér er verið að lögfesta verði tæpir 6 milljarðar eða allt að á þrettánda milljarð kr. á tíu ára tímabili því að lánskjör á skuldabréfakaupum lífeyrissjóðanna, eins og segir í 1. gr. frv., eiga að miðast við þau kjör sem ríkissjóður býður almennt á fjármagnsmarkaði. Fjmrh. getur því með ákvörðun sinni haft áhrif á það t.d. hvort nauðsynlegt verður að leggja á stóraukna skatta vegna þessarar miklu vaxtaniðurgreiðslu eða hvort yfirleitt verður hægt að standa við þau fyrirheit sem felast í þessu frv. fyrir húsbyggjendur og íbúðakaupendur. Því er mikilvægt að fá fram svör hæstv. fjmrh. áður en málið er afgreitt úr deildinni. Ég vil þá snúa mér að því að ræða um aukinn lánsrétt sem í þessu frv. felst, en sú regla sem hér er lögð til að gildi um lánsréttinn getur leitt til þess að húsbyggjendur og íbúðakaupendur hafi mjög mismikinn lánsrétt eftir því hvað lífeyrissjóður viðkomandi hefur lánað mikið fé til húsnæðislánakerfisins í hlutfalli við ráðstöfunarfé sitt. Einnig er um það að ræða að menn telja óeðlilegt hvað snertir ýmsa sterka lífeyrissjóði, sem koma sér hjá skuldabréfakaupum, að sjóðfélagar þeirra hafi fullan aðgang að lánum úr opinbera húsnæðislánakerfinu á sama tíma og lífeyrissjóðir þeirra geta boðið þeim há lán úr sínum lífeyrissjóðum þar sem þeir þurfa ekki að leggja fjármagn til opinbera húsnæðislánakerfisins.

Út af fsp. hv. þm. áðan varðandi hæstv. fjmrh. Það hefur verið grennslast fyrir um það og hann mun væntanlegur í húsið áður en langt um líður.

Já, ég þakka fyrir og held áfram máli mínu. Út af fyrir sig er það skiljanlegt sjónarmið því almennt er gert ráð fyrir að þeir lífeyrissjóðir sem kaupi skuldabréf af byggingarsjóðunum fyrir 55% af sínu ráðstöfunarfé og skapi þannig sínum sjóðfélögum full lánsréttindi á niðurgreiddum vaxtakjörum úr opinbera húsnæðislánakerfinu þurfi að sama skapi að draga úr lánveitingum til húsnæðismála til sinna sjóðfélaga. Því telja menn óeðlilegt að sjóðfélagar þeirra sjóða sem lítið eða ekkert lána til opinbera húsnæðislánakerfisins fái full lánsréttindi á sama tíma og lífeyrissjóðir þeirra hafa bolmagn til að lána þeim háar fjárhæðir til viðbótar þar sem þeir hafa ekki bundið sitt fé hjá byggingarsjóðunum. Engu að síður getur í þessu nýja fyrirkomulagi komið upp mjög óvenjuleg og hreint óviðunandi staða því að húsbyggjendur og íbúðakaupendur fá í raun engu um það ráðið hver þeirra lánsréttur er. Þeirra lífeyrissjóðir hafa allt um það að segja hve mikinn aðgang þeir hafa að niðurgreiddu fjármagni byggingarsjóðanna til að fjármagna sín íbúðakaup. Tveir aðilar, sem sjálfir standa jafnfætis þannig að þeir uppfylla öll skilyrði um hámarkslánsrétt, geta staðið frammi fyrir því að annar þeirra fær hámarkslán 2,1 millj. kr., en hinn ekki eina krónu af niðurgreiddu fé gegnum húsnæðislánakerfið, ekki einu sinni lágmarksupphæðina 700 þús. kr., hafi lífeyrissjóður hans ekkert lánað til húsnæðislánakerfisins. Það er spurning hvort það fær staðist að einstaklingum sé mismunað með þessum hætti þegar þeir sjálfir ráða engu um kringumstæður. Hér er ekki spurt um þörf viðkomandi fyrir niðurgreitt fé úr opinberum sjóðum heldur ræðst lánsréttur hans af því hvað sjóðsstjórnin í hans lífeyrissjóði vill lána hinu opinbera mikið fé. Hér er ekki spurt um hálaunamann eða láglaunamann og sú staða getur komið upp að láglaunamanni eða launamanni með meðaltekjur sé synjað um fyrirgreiðslu eða fái lágmarksupphæðina 700 þús. kr. meðan sá betur setti, jafnvel hálaunamaður, fær hámarkslán með niðurgreiddum kjörum úr byggingarsjóðnum. Hagstjórnartæki þau sem stjórnvöld hafa yfir að ráða til að jafna eigna- og tekjuskiptinguna gætu hér farið að virka öfugt, þ.e. að stuðla að eignamyndun þeirra betur settu með niðurgreiddu lánsfé meðan margir sem verr eru settir fá litla eða enga fyrirgreiðslu af niðurgreiddu lánsfé. Fleira má til taka sem nauðsynlegt er að komi fram og menn geri sér fulla grein fyrir mismiklum lánsrétti húsbyggjenda og íbúðakaupenda skv. þessu frv. Þeim sem síst skyldi er eingöngu ætlaður lágmarksréttur eða 700 þús. kr. Ég nefni elli- og örorkulífeyrisþega sem engan rétt eiga í lífeyrissjóðum, ég nefni þá sem ekki geta verið á vinnumarkaði vegna fötlunar og örorku og ég nefni námsmenn sem skv. þessu frv. fá lágmarksrétt hafi þeir ekki greitt í lífeyrissjóð með fullnægjandi hætti í a.m.k. tvö ár. Þetta er veigamikill galli á þessu frv. sem nefnd sú sem fær það til meðferðar hlýtur að skoða og leiða hugann að hvort ekki sé nauðsynlegt að breyta. Ég spyr líka hæstv. félmrh. í ljósi þess ákvæðis sem í frv. er, að skilyrði fyrir lánveitingu er að viðkomandi hafi greitt a.m.k. tvö ár með fullnægjandi hætti til lífeyrissjóðs: Hvað með þá sem eru í hlutastarfi á vinnumarkaðnum og greiða því hlutfallslega minna en aðrir í lífeyrissjóð? Eiga þeir full réttindi ef þeir hafa greitt í lífeyrissjóð í tvö ár sem svarar iðgjöldum af hálfum dagvinnulaunum? Spurningin snýst um hvað þetta þýðir, hvernig má túlka það að greiða iðgjöld í tvö ár með fullnægjandi hætti. Við þessu er brýnt að fá fram svar ráðherra því að það er óþolandi að takmörkuð séu lánsréttindi þeirra sem ekki hafa aðstöðu til að vera á vinnumarkaðinum nema hálfan daginn. Ég vil einnig spyrja um ákvæði 2. gr. frv. þar sem segir að lánsréttur einstaklings, sem greitt hefur iðgjald til tveggja eða fleiri sjóða næstu tvö árin áður en hann sækir um lán, ákvarðist með hliðsjón af þeim lánsréttindum sem skuldabréfakaup hvers einstaks sjóðs veita. Ég skil þetta ákvæði svo að hafi viðkomandi verið í tveim sjóðum eða fleiri síðustu tvö árin áður en hann sækir um lán eigi að taka meðaltal þeirrar hlutfallstölu sem viðkomandi sjóðir hafa ráðstafað til byggingarsjóðanna. Ég spyr: Ef þetta er rétt túlkun getur þá ekki komið upp sú einkennilega staða að húsbyggjandi eða íbúðarkaupandi hafi greitt mörg ár í sjóð sem að fullu hefur greitt 55% af ráðstöfunarfé sínu í byggingarsjóðina en síðasta árið áður en hann sækir um lán skipti viðkomandi um vinnu og greiði þar með í annan sjóð sem einungis hefur greitt 20% af ráðstöfunarfé sínu til byggingarsjóðanna? Það að viðkomandi ákveði að skipta um vinnu á síðustu mánuðum áður en hann sækir um lán og kannske þar með um lífeyrissjóð getur þá þýtt í reynd að lánsréttur hans skerðist um mörg hundruð þús. kr. Ég spyr hæstv. félmrh. því að ef svo er er hér um verulega ágalla á frv. að ræða og óeðlilegt að við það eitt að skipta um vinnu og þar með kannske lífeyrissjóð síðustu 1-2 árin áður en viðkomandi sækir um lán eigi hann á hættu að lánsréttur hans skerðist um mörg hundruð þús. kr. Annað sem ber að hafa áhyggjur af er að einhverjir hópar sem eru utan lífeyrissjóða verði algerlega út undan með þessu nýja fyrirkomulagi og verði sviptir öllum lánsrétti úr byggingarsjóðunum. Skv. nafnaskrá lífeyrissjóðanna frá 1984 kemur fram að 25 þús. manns fædd 1967 og fyrr standi utan lífeyrissjóða, þar af á aldrinum 25-35 ára 6700 manns. Nú er tryggt með þessu frv. að heimavinnandi fólk sem er utan lífeyrissjóða fái lánsrétt og einnig námsmenn, aldraðir og öryrkjar. Það eru örugglega stærsti hluti þeirra 25 þús. manns sem utan lífeyrissjóða standa. En ég spyr hæstv. félmrh.: Er ekki hætta á því að það séu fleiri en þeir sem tilheyra þessum hópum sem standa utan lífeyrissjóða og fá þar af leiðandi engin lánsréttindi? Hefur þetta verið ítarlega kannað? Ég spyr hæstv. félmrh.: Getur verið að það sé verið að svipta einhverja lánsrétti sem utan lífeyrissjóða standa, lánsrétti sem þeir áður höfðu úr byggingarsjóðunum þegar lánsréttur var ekki tengdur sjóðsaðild í lífeyrissjóði? Þetta er mikilvægt að verði kannað og skýr svör fáist við. Ég vil þá víkja að þeim skilyrðum fyrir lánsrétti sem sérstæðust eru í 2. gr. frv. Það er vissulega jákvætt að þeim sem hafa heimilisstörf að aðalstarfi skuli ætlaður fullur lánsréttur í þessu frv., en sá réttur gildir bara ef um einstakling er að ræða sem hefur heimilisstarf að aðalstarfi. Ef sá einstaklingur tekur upp á því að fara í hjúskap eða sambúð gæti lánsréttur þess sem eingöngu stundar heimilisstörf dottið niður úr 2,1 millj. kr. í 700 þús. Lánsréttur hans verður nú allt í einu háður því hvaða rétt makinn hefur. Sama er að segja um hjón og sambýlisfólk. Þá er reiknað út meðaltal lánsréttar þeirra. Og hvað þýðir þetta í reynd? Jú, karlmaðurinn getur átt fullan rétt eða 2,1 millj. kr., en konan bara lágmarksrétt, 20% svo að dæmi sé tekið, sem þýðir að þessi litli réttur konunnar lækkar lánsrétt heimilisins til íbúðarkaupa úr 2,1 millj. kr., sem annars var fullur réttur karlsins, niður í 1,7 millj. kr. Það má auðvitað velta ýmsu upp, hvaða afleiðingar slíkt hefur t.d. á hjúskap. Er hugsanlegt að þessar reglur ýti t.d. undir óvígða sambúð og dragi úr hjónaböndum? Ef hjónaband þýðir að fólk hefur kannske 400 þús. kr. minna til ráðstöfunar að koma sér þaki yfir höfuðið er ljóst að slíkar reglur, sem Alþingi er nú að samþykkja, gætu stuðlað að vaxandi líkum á óvígðri sambúð en dregið úr hjónaböndum. Ungt fólk, karl og kona, sem hyggja á hjónaband, gætu frekar kosið óvígða sambúð ef hjónaband þýddi að þau hefðu kannske úr nokkur hundruðum þús. kr. minna að spila af niðurgreiddu fjármagni til að koma sér þaki yfir höfuðið. Það stuðlaði líka að því að fólk mundi ekki skrá óvígða sambúð. Það ýtti undir að í slíku sambúðarformi yrðu ekki eignir skráðar á nafn beggja aðila og síðar meir, ef upp úr slíkri sambúð slitnaði, stæði annar aðilinn, sem oftast er konan, uppi allslaus og hefði engan rétt. Þetta vandamál er þegar mikið nú að því er óvígða sambúð varðar. Margir, ekki síst konur, standa uppi allslausir ef upp úr sambúð slitnar, jafnvel þó mikil eignamyndun hafi orðið í sambúðinni. Þessar reglur gætu enn aukið á það vandamál. Sumir vilja líka halda því fram að þessar reglur, sem hér á að lögfesta, gætu ýtt undir hjónaskilnaði. Menn spyrja: Ef fjölskylda vill stækka við sig og getur það ekki, hafi til að mynda lánsréttur konunnar dregið mikið niður lánsrétt karlsins, hvaða afleiðingar hefur það þegar hjónaband þýðir kannske minni aðgang að opinberu niðurgreiddu lánsfé? Ég spyr því: Er það verjandi að Alþingi setji reglur sem leitt geta til fjárhagslegs taps fyrir fólk ef það gengur í hjónaband eða fjárhagslegs ávinnings ef hjón skilja? Við skilnað gætu hjónin bæði fengið fullan rétt eða sá aðili sem fullan lánsrétt hafði heldur þeim lánsrétti óskertum utan hjónabands meðan lánsréttur konunnar getur dregið hann svo niður að hann fái mörg hundruð þús. kr. minna að láni í hjónabandi. Hjónaskilnaðir í því tilfelli gætu því leitt til fjárhagslegs ávinnings fyrir karlinn því að kerfið verðlaunar honum skilnaðinn með því að lána honum þá mörg hundruð þús. kr. meira af opinberu fé. Hér er um svo alvarlega ágalla að ræða á þessu frv. að ég spyr: Er það verjandi fyrir Alþingi að lögfesta slíkt ákvæði sem leitt getur til þeirra kringumstæðna sem ég hef hér lýst? Ég vara við þessum ákvæðum og tel að sú nefnd sem málið fær til meðferðar verði að athuga gaumgæfilega hvort ekki sé hægt að sníða þessa agnúa af frv. og t.d. miða við lánsrétt makans sem meiri rétt hefur. Ég vil þá víkja að þeim breytingum sem lagðar eru til í þessu frv. á sérstökum lánum til einstaklinga með sérþarfir. Mér sýnist að hér sé um að ræða minni lán en núgildandi lög gera ráð fyrir. Í núgildandi lögum er kveðið á um að sérstök lán til einstaklinga með sérþarfir nemi 80% af byggingarkostnaði eða kostnaði við endurbætur á húsnæði. Í frv. er hins vegar gert ráð fyrir að lán til fólks með sérþarfir megi nema allt að 70% af samþykktri kostnaðaráætlun. Ég fæ ekki annað séð en að hér sé verið að lækka lánshlutfall úr 80% í 70%. Ég spyr hæstv. félmrh. um þetta atriði og hvort rétt sé að hér sé um lækkun að ræða. Sé svo er nauðsynlegt að leiðrétta það nú við meðferð málsins á Alþingi því að ég trúi ekki að meiningin hafi verið að lækka lánveitingar til íbúðarhúsnæðis einstaklinga með sérþarfir. Ég vil þá næst víkja að þeim ákvæðum í 3. gr. frv. sem kveða á um að lán skuli skerðast um 2% fyrir hvern fermetra sem íbúðin er stærri en 170 fermetrar. Hér er enn verið að auka á þau stærðarmörk sem lán er veitt til af opinberu fé. Ég tel að það sé mjög varasamt að veita full lán eða 2,1 millj. kr. til þeirra sem byggja eða kaupa svo stórt húsnæði sem ákvæði þetta gerir ráð fyrir. Þegar úr takmörkuðu fjármagni er að spila er óeðlilegt að veita full lán til þeirra sem byggja eða kaupa svo stórt húsnæði sem hér er gert ráð fyrir og hlýtur að vera skynsamlegra að beina því niðurgreidda fjármagni, sem hið opinbera er hér að úthluta, fyrst og fremst til minni eigna eða hóflegrar stærðar af íbúðum. Ég tel að menn ættu að kynna sér vel þá skýrslu sem fyrir liggur um fasteignamarkaðinn og nefnd hefur unnið sem félmrh. setti á laggirnar. Það er í raun furðulegt að hæstv. félmrh. skuli mæla með þeim stærðarmörkum, sem hér er lagt til að fullur lánsréttur verði miðaður við, eftir að hann hefur kynnt sér niðurstöður þessarar nefndar. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í skýrslu þessarar nefndar um leiðir í húsnæðismálum þar sem sterklega kemur fram að varað er við þeirri stefnu, sem fylgt hefur verið, að veita lán til svo stórra íbúða eða fasteigna. Það kemur fram að nýting þess fjár sem veitt er úr hinu opinbera lánakerfi er ekki nægilega góð. Of mikið fé fer til að byggja stórt húsnæði. Síðan segir í skýrslunni, með leyfi forseta: "Þannig fóru um 25% lánsfjár til nýbygginga 1983 til fjölskyldna sem byggðu hátt í 60 fermetra að gólffleti á fjölskyldumeðlim eða stærra." Enn fremur er bent á að nýbyggt íbúðarhúsnæði hafi farið stækkandi undanfarin ár. Nú er gólfflötur á mann í landinu 40 fermetrar, en þá sé enn eytt stórfé í að auka við húsnæði á hvern Íslending. Með því að draga úr þessari stækkun telur nefndin að ná megi fram betri nýtingu á því fé sem veitt er til húsnæðismála. Í skýrslunni er bent á sem dæmi um áhrif þess sem kallað er nýbyggingarstefna að á árunum 1979-1983 hafi fjárfesting í stækkun húsnæðis á hvern Íslending numið meira en 15 milljörðum kr. Í skýrslunni er síðan bent á að árið 1983 voru byggðir rúmlega 220 þús. fermetrar af íbúðarhúsnæði. Segir í skýrslunni að það ár hefði mátt komast af með 100-115 þús. fermetra til að halda óbreyttum húsakosti miðað við fjölskyldu. Fram kemur í þessari athyglisverðu skýrslu að meðalstærð íbúða sem byggðar voru eftir 1980 var rúmlega 160 fermetrar. Mikill hluti af hinu opinbera lánsfjármagni hafi þannig farið til byggingar eða kaupa á stóru húsnæði. Sem dæmi um áhrif þess á nýtingu lánsfjár kemur fram í skýrslunni að 1 kr. af hverjum 4 sem veitt var til nýbyggingar fór til fólks sem var að byggja um 60 fermetra að gólffleti fyrir hvern fjölskyldumeðlim eða stærra. Ég held að okkur þm. sé skylt að taka tillit til þessara athyglisverðu ábendinga sem fram koma í þessari skýrslu því að hér er verið að marka nýja útlánastefnu í húsnæðismálum, stefnu sem gengur í raun þvert á það sem fram kemur í þessari skýrslu því að hér er lagt til að stærðarmörk sem lán eru veitt til af opinberu niðurgreiddu lánsfé verði stóraukin eða úr 130-150 fermetrum í 170 fermetra. Spurningin sem við verðum að svara þegar við mörkum hér nýja útlánastefnu er þessi: Er eðlilegt að 25% lánsfjár renni til fjölskyldna sem byggðu hátt í 60 fermetra að gólffleti á fjölskyldumeðlim eða stærra eins og gerst hefur? Er eðlilegt að á fjögurra ára tímabili nemi fjárfesting vegna stækkunar húsnæðis á hvern Íslending meira en 15 milljörðum kr. eins og gerðist á árunum 1979-1983? Er eðlilegt að 1 kr. af hverjum 4 af niðurgreiddu opinberu lánsfé renni til fólks sem var að byggja um 60 fermetra að gólffleti fyrir hvern fjölskyldumeðlim eða stærra? Ef menn eru sammála um að óeðlilegt sé að af opinberu niðurgreiddu lánsfé renni svo gífurlega mikið fjármagn til stækkunar húsnæðis og svo stórra íbúða og húseigna sem hér hefur verið lýst, sem menn verða að átta sig á að er á kostnað þess að styðja betur við bakið á þeim sem eru að koma sér upp hóflegri stærð af húsnæði og einnig á kostnað aukningar á félagslegu íbúðarhúsnæði, ef menn svara þessum spurningum játandi er ljóst að við erum að marka ranga útlánastefnu með þessu frv. Við erum að stýra miklu af niðurgreiddu opinberu lánsfé í rangan farveg. Við erum með þeirri útlánastefnu, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, ekki eingöngu að viðhalda þeirri stefnu sem fylgt hefur verið um að stór hluti af opinberu lánsfé renni í stórt íbúðarhúsnæði, stefnu sem gagnrýnd er í þeirri skýrslu sem ég vitnaði í, heldur erum við líka að ýta undir enn frekari stækkun íbúðarhúsnæðis frá því sem verið hefur. Ég er þeirrar skoðunar að af niðurgreiddu opinberu lánsfé eigi eingöngu að lána til hóflegrar stærðar af íbúðarhúsnæði. Ef einhverjir hafa efni á að byggja stórt yfir sig á það að vera þeirra mál og þeir eiga ekki að fá styrki til þess af fé skattborgaranna með niðurgreiddum lánum sem skattgreiðendur verða að standa undir. Í þessum tillögum er af lagt allt sem heitir viðmiðun við fjölskyldustærð. Núgildandi reglur eru þannig að tveggja til fjögurra manna fjölskylda fær fullt lán upp að 129 fermetrum. Ef byggt er stærra skerðist lánið. Fimm manna fjölskylda fær skv. núgildandi reglum fullt lán miðað við 149 fermetra húsnæði, en ef byggt eða keypt er stærra húsnæði skerðist lánið. Skv. þeim reglum sem nú eiga að taka við er engin viðmiðun við fjölskyldustærð og þess vegna getur einstaklingur eða 2-3 manna fjölskylda fengið fullt lán óskert, 2,1 millj. kr., vegna húsnæðis sem er allt að 170 fermetrar, en þá byrjar lánið fyrst að skerðast. Í þessu sambandi vil ég benda á að í raun er opnað fyrir heimild til að lána fullt lán fyrir enn stærra húsnæði í fermetrum en 170 fermetra. Í frv. eru 170 fermetrar miðaðir við innanmál útveggja hússins alls að frádregnum bílskúr. Þetta svarar til 185-190 fermetra eignar ef miðað er við stærðarreiknireglur Fasteignamats ríkisins. Og þó í grg. sé sagt að ekki sé veitt lán til íbúðar sem er 220 fermetrar eða stærra er í reynd verið að tala um 270 fermetra húsnæði ef miðað er við þær reglur sem Fasteignamat ríkisins notar. Ég taldi nauðsynlegt, herra forseti, að eyða í þetta nokkrum orðum því að ég óttast að þessi nýja útlánastefna muni enn auka á að mikið af niðurgreiddu opinberu fé, jafnvel enn meira en áður, renni til fólks sem er að byggja sér svo stórt húsnæði að óeðlilegt sé að styrkja slíkt af fé skattgreiðenda. Ljóst er af þessu frv. að ýmsir endar eru enn lausir í því samkomulagi sem gert var um húsnæðismálin í nýgerðum kjarasamningum. Ég nefni einn veigamikinn þátt sem snýr að hagsmunum þeirra sem nú eru að kikna undan oki fjárhagsskuldbindinga, þeirra sem byggðu eða keyptu húsnæði á árunum 1980 og síðar. Í athugasemdum með frv. eru gefin fyrirheit um húsnæðisafslátt án þess að greint sé frá hve mikill sá afsláttur verður. Er ætlunin samkvæmt því sem fram kemur í athugasemdum að setja á laggirnar starfshóp sem útfærir tillögur í því efni. Meðan ekki liggur ljóst fyrir hvað sá húsnæðisafsláttur verður mikill er erfitt að átta sig á því hvaða úrbótum þetta muni skila fyrir þá sem nú eru í greiðsluerfiðleikum. Að vísu liggur fyrir að verja eigi um 300 millj. kr. til viðbótarlána fyrir þá sem eru í greiðsluerfiðleikum, en það svarar ekki þeirri sanngjörnu kröfu sem þeir sem eru í greiðsluerfiðleikum hafa sett fram. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í bréf áhugamanna um úrbætur í húsnæðismálum, en þar segir, með leyfi forseta: "Margt fólk hefur misst húsnæði sitt fyrir lítið, aðrir ramba á barmi gjaldþrots og mörg heimili eru í upplausn. Við erum nú að súpa seyðið af stefnu í lánskjara og launamálum sem ekki hefur gengið upp fyrir stóran hóp í þjóðfélaginu, einkum þá sem litlar tekjur hafa. Ráðamenn hafa margoft viðurkennt þetta í orði og nú verða þeir að vera menn til að axla ábyrgðina í verki með myndarlegum aðgerðum." Síðan segir, með leyfi forseta: "Með því að bjóða okkur sífellt upp á ný neyðarlán eruð þið í raun að endurlána okkur peninga sem þið hafið þegar tekið af okkur með óréttmætum hætti. Við krefjumst því leiðréttingar aftur í tímann, auk þess sem við teljum okkur eiga rétt á því að njóta allrar þeirrar lánafyrirgreiðslu sem nýtt húsnæðiskerfi kann að bjóða upp á." Þeirri kröfu hefur enn ekki verið svarað eða viðurkennt í verki að bæta þurfi fólki upp þær hrikalegu umframgreiðslur sem þetta fólk hefur þurft að standa undir vegna misgengis launa og lánskjara. Það er orðið brýnt að ná pólitískri samstöðu um að rétta hlut þeirra sem byggðu eftir 1980 og eru að kikna undan oki mikillar greiðslubyrðar og fjárhagserfiðleika sökum misgengis launa og lánskjara á umliðnum árum. Það er ljóst að þeir sem byggðu eða keyptu íbúðarhúsnæði eftir 1980 nutu aðstoðar verðbólgu og niðurgreiddra lána við fjármögnun íbúða sinna. Ekki alls fyrir löngu voru birtar þær athyglisverðu niðurstöður að fyrir tíu árum fóru 18 mánaðarlaun í að fjármagna þriggja herbergja íbúð. Nú fara 50 mánaðarlaun í að fjármagna eignina. Það hlýtur að teljast sanngjarnt að lagt sé fram fjármagn til að jafna húsnæðiskostnað og rétta hlut þeirra sem byggðu eða keyptu á undanförnum árum meðan misgengi launa og lánskjara var sem mest. Um það hafa þm. Alþfl. lagt fram till. sem felur í sér að jafna húsnæðiskostnað milli mismunandi hópa í þjóðfélaginu með því að létta skuldabyrði þeirra sem harðast hafa orðið úti vegna íbúðaröflunar á s.l. árum. Það er lagt til að endurgreiða hluta af kostnaði við öflun íbúðarhúsnæðis til aðila sem keyptu eða byggðu á árunum 1980-1985 og urðu fyrir mikilli hækkun skulda vegna misgengis launa og lánskjara. Þar er lagt til að til grundvallar skuli leggja hækkun á skuldum sem sannanlega verða raktar til íbúðakaupa eða íbúðabygginga á tímabilinu 1980-1985 og nemi endurgreiðsluhlutinn 50% af þeirri hækkun sem átt hefur sér stað fram til 31. desember s.l., umfram hækkun almenns kaupgjalds í landinu. Endurgreiðsluhlutinn renni síðan til þess að greiða í fyrsta lagi vanskil, í öðru lagi lækka skammtímaskuldir viðkomandi og í þriðja lagi lækka skuldir viðkomandi til langs tíma. Hér er um að ræða lausn á vanda þeirra sem nú eru í greiðsluerfiðleikum sem sannarlega mun skila sér til þessa fólks og bæta stöðu þess verulega. Ég tel, herra forseti, að það sé erfitt fyrir þingið að afgreiða þetta frv. um húsnæðismál án þess að á raunhæfan hátt sé tekið á vanda þeirra sem eru í greiðsluerfiðleikum. Hér á aðeins að veita fólki viðbótarlán sem ekki leysir þann mikla greiðsluvanda sem margar fjölskyldur eru í, auk þess sem möguleikar eru á því samkvæmt frv. að sá, sem misst hefur íbúð sína eða mestan hluta eignar sinnar í henni vegna greiðsluerfiðleika eða gjaldþrots, geti fengið fullan lánsrétt. Ég dreg í efa að þetta nýtist þeim sem helst þurfa, fólki sem er fjötrað í skuldum og hefur veðsett eign sína að fullu. Því nýtist ekki viðbótarlán og heldur ekki þó að því fólki sé tryggður sami réttur og þeim sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn, þ.e. fullur lánsréttur. Hvernig ætla menn þessu fólki að borga til baka slík lán þegar það stendur ekki undir þeim skuldum sem fyrir eru og þegar hvíla á eigninni? Ég tel að 300 milljónir sem verja á í viðbótarlán kæmu þessu fólki fyrst til góða og yrðu til að rétta hlut þeirra verulega ef farin yrði sú leið sem lögð er til í frv. Kjartans Jóhannssonar og fleiri um jöfnun húsnæðiskostnaðar og endurgreiðslu í því sambandi. Spurningin er sú: Er hægt að ná pólitískri samstöðu um slíka lausn nú við afgreiðslu málsins? Þm. Alþfl. munu nú reyna að ná samstöðu um þetta mál hér á þinginu og flytja um það brtt. við meðferð málsins hér á Alþingi. Í þessu frv. fylgir einnig með loforð um að ríkisstj. beiti sér fyrir því að húsbyggjendum og -kaupendum verði gefinn kostur á lengingu lánstíma í bönkum og sparisjóðum, þannig að lánstíminn verði a.m.k. 10 ár. Spurningin er: Hvað líður þessum síendurteknu loforðum um lánalengingu í bönkum? Hvað geta húsbyggjendur og -kaupendur treyst á þetta síendurtekna loforð ríkisstj. um að lánalenging eigi sér stað og skuldbreyting á skammtímalánum til a.m.k. 10 ára í bankakerfinu? Ég tel að ef ekkert verður að gert fyrir þá sem nú eru í miklum greiðsluerfiðleikum umfram það sem kemur fram í þessu frv. þá komi það í reynd að litlu gagni fyrir þá sem nú eru með eigur sínar á nauðungaruppboði eða standa frammi fyrir gjaldþroti af því að skuldir þeirra eru orðnar svo risavaxnar að ekki verður við neitt ráðið miðað við óbreyttar aðstæður eða frekari lausnir af hálfu ríkisstj. Ég hlýt hér í lokin, herra forseti, að fara nokkrum orðum um Byggingarsjóð verkamanna og félagslegar íbúðarbyggingar sem mér sýnist að sé nokkuð hornreka og ekki fyrirsjáanlegt að hægt sé að auka mikið félagslegar íbúðarbyggingar miðað við þær tillögur sem hér liggja fyrir. Því ber vissulega að fagna að lánshlutfall til byggingar verkamannabústaða sé hækkað úr 80 í 85% af byggingarkostnaði, en það er þó enn undir því sem var áður en núv. ríkisstj. tók við, en þá var lánshlutfallið 90% af byggingarkostnaði. Auðvitað er ljóst að mjög margir ráða ekki við útborgun í verkamannabústaðaíbúðum. Samt er þetta hagstæðasti kosturinn sem nú er fyrir hendi í húsnæðismálum. Nýlega kom fram í blaði að fólk, sem er innan þeirra tekjumarka sem sett eru sem skilyrði til að eiga rétt á að kaupa íbúð innan verkamannabústaðakerfisins, hefur ekki efni á því að kaupa þessar íbúðir af því að það ræður ekki við útborgunina. Vitnað var til þess að á Sauðárkróki sé verið að byggja 14 íbúða fjölbýlishús á vegum verkamannabústaða og hefur gengið mjög treglega að selja þessar íbúðir. Það er vitaskuld ljóst að láglaunafólki, sem ætlaðar eru þessar íbúðir, er um megn að standa undir útborgun, jafnvel þó hún verði lækkuð niður í 15% eins og hér er gert ráð fyrir. Af íbúð sem kostar 2,3 millj. þarf fólk að greiða 460 þús. kr. í útborgun. Og jafnvel þó útborgunarhluti þess verði 15% eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, þá er engu að síður um að ræða 345 þús. kr. sem mörgu láglaunafólki er um megn að standa undir. Þennan vanda leysa hugmyndir um kaupleiguíbúðir sem Alþfl. hefur lagt fram á Alþingi, og ekki bara á Alþingi því í borgarstjórn hefur borgarfulltrúi Alþfl. lagt fram tillögu um að 90 millj. kr. verði varið til kaupleiguíbúða fyrir ungt fólk. Í kaupleigufyrirkomulaginu er ekki um neina útborgun að ræða heldur fastar, tiltölulega lágar mánaðargreiðslur. Ég skal ekki, herra forseti, tefja tíma þingsins með því að fara ítarlega út í kosti kaupleigufyrirkomulagsins enda hef ég nýlega mælt fyrir þáltill. um það efni þar sem ítarlega var rakið kaupleigufyrirkomulagið. Það er ljóst að kaupleiguíbúðir sameina kosti eignaríbúða, leiguíbúða, búseturéttaribúða og verkamannabústaða. Þær tillögur, sem Alþfl. hefur lagt fram í því efni, leysa ekki bara útborgunarvanda láglaunafólks í verkamannabústaðakerfinu, heldur einnig á almenna markaðnum því í okkar tillögum er gert ráð fyrir að kaupleiguíbúðir verði einnig á almennum markaði fjármagnaðar gegnum Byggingarsjóð ríkisins. Þessi nýja lausn í húsnæðismálum leysir því þann vanda sem er hvað stærstur hjá fólki sem er að koma sér þaki yfir höfuðið, þ.e. að eiga fyrir útborguninni og þurfa að brúa það bil t.d. með skammtímalánum í bönkum. Að því er Byggingarsjóð ríkisins varðar í þessu frv. þá fær fólk aldrei lánað meira en sem nemur 70% af kostnaðaráætlun viðkomandi íbúðar, eða 70% af raunverulegu kaupverði íbúðar. Þetta þýðir að ef miðað er við íbúð sem kostar 2,3 millj., þá þarf fólk að reiða fram um 700 þús. kr. sem það vafalaust þarf að verulegu leyti að brúa gegnum skammtímalán í bankakerfinu þar sem ráð er fyrir því gert að lífeyrissjóðirnir muni draga úr sínum lánveitingum til sjóðfélaga kaupi þeir fyrir 55% af sínu ráðstöfunarfé skuldabréf af byggingarsjóðunum. Þetta vandamál, bæði í félagslegum íbúðarbyggingum og á almennum markaði, er leyst með þeim tillögum sem Alþfl. hefur flutt hér á Alþingi. Það verður að ætla að þm. sjái hvað hér er um góðan kost í húsnæðismálum að ræða sem ekki er dýrari fyrir ríkissjóð en þær tillögur sem hér er lagt til að lögfestar verði. Þm. Alþfl. munu því freista þess við afgreiðslu þessa frv. að flytja við það brtt. sem opnar fyrir lánveitingar til kaupleiguíbúða jafnt í félagslegum íbúðarbyggingum sem á almennum markaði. Ég trúi ekki öðru en að um það geti náðst samstaða. Og ég trúi því ekki að óreyndu að verkalýðshreyfingin hafi á móti því að slík brtt. komi fram og að slík breyting sé gerð á því samkomulagi sem gert var í húsnæðismálum í nýgerðum kjarasamningum. Kaupleiguíbúðir eru sá kostur sem mun koma launþegum miklu betur en þær tillögur sem hér liggja fyrir. Því tel ég að slíkur kostur og slík breyting á frv. hljóti að vera ásættanleg lausn fyrir alla aðila sem hlut eiga að máli. Ég verð að segja að þar sem þessar tillögur sem hér eru til umræðu eru byggðar á samkomulagi sem gert var við verkalýðshreyfinguna þá kemur það mér á óvart hvað lítil áhersla er í þeim lögð á að styrkja félagslegar íbúðarbyggingar og veita til þess auknu fjármagni þannig að hægt sé að auka þær verulega. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. hvers megi vænta í því máli. Hér er lagt til að stórauknu fjármagni verði varið til húsnæðismála. Samkvæmt þeim útreikningum sem fyrir liggja og út frá er gengið er gert ráð fyrir að skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna verði á næsta ári aukin úr 1,6 milljörðum í 3,1 samkvæmt útreikningum, til að ríkissjóður geti að fullu staðið við útlánaáætlun sem fram kemur í grg. með þessu frv. og er sem hér segir: Eðlileg eftirspurn eftir lánum til kaupa á nýjum íbúðum er talin svara til byggingar 1400 íbúða á ári. Fyrstu tvö árin verði eftirspurnin þó meiri en sem nemur lánum til 1600 íbúða. Þar af verði 800 lántakendur sem ekki eiga íbúð fyrir og njóta því forgangs. Eðlileg eftirspurn eftir lánum til kaupa á notuðum íbúðum er talin vera 2000, en jafnframt er bætt við 200 fyrstu árin. Þar af er gert ráð fyrir að um 1100 lán gangi til þeirra sem ekki eiga íbúð fyrir. Ef við þetta er staðið þá þarf ríkissjóður að leggja fram á næsta ári 2,6 milljarða, en framlag ríkissjóðs á yfirstandandi ári er 1,6 milljarðar. Ef hins vegar lánveitingum til þeirra sem eiga íbúð fyrir er frestað um eitt ár, þá þarf ríkissjóður að leggja fram 1 milljarð á næsta ári. Ef þetta verður með þeim hætti að þeir þurfa að bíða í eitt ár sem eiga íbúð fyrir, þá þýðir það að um verulega lækkun á ríkisframlagi er að ræða frá því sem nú er. En ég vil spyrja hæstv. félmrh.: Er einungis ætlunin að leggja Byggingarsjóði verkamanna til 200 millj. kr. aukið framlag? Eða hversu mikið mun hann fá af því aukna fjármagni sem inn í húsnæðislánakerfið kemur? Herra forseti. Ég skal fara að ljúka máli mínu. Þó þetta frv. veiti mörgum aukinn lánsrétt frá því sem nú er, þá eru ágallar þess margir og það svo að þeir sem áður höfðu rétt úr húsnæðiskerfinu fá jafnvel engan rétt. Ef ég dreg saman í örstuttu máli veigamestu galla frv. og þær spurningar sem ég hef lagt fyrir bæði hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh., þá er það þannig í stuttu máli: Í fyrsta lagi. Vegna breyttrar útlánastefnu í þessu frv. stendur fjárhagsgrundvöllurinn afar veikt. Getur ríkissjóður orðið að taka á sig 5,6 milljarða greiðslur eingöngu vegna vaxtamismunar á næstu 10 árum, miðað við 6% endurgreiðslu vaxta til lífeyrissjóðanna, og miðað við 9% þarf ríkissjóður að taka á sig 12,4 milljarða. Ég lagði fram spurningar í upphafi míns máls til hæstv. fjmrh. sem ég vil ítreka. Ég lagði þá spurningu fyrir hæstv. fjmrh., og geri nú, hvort hann sé tilbúinn til að lækka vexti þá sem ríkissjóður býður á almennum lánsfjármarkaði til að bæta samningsstöðu við lífeyrissjóðina og stuðla þar með að því að þetta lánsfjármagn lífeyrissjóðanna fáist á ekki hærri en 6% vöxtum? Ég sé ekki annað, hæstv. fjmrh., en að ef ríkisstj. og hæstv. fjmrh. beita sér ekki fyrir lækkun vaxta, þá þýði það að ríkissjóður verði að greiða lífeyrissjóðunum 9% vexti, því að í 1. gr. frv. er sagt að lánskjör af skuldabréfum skuli miðast við þau kjör sem ríkissjóður býður almennt á fjármagnsmarkaði. Í öðru lagi liggur ekki fyrir heildarsamkomulag við alla lífeyrissjóðina um skuldabréfakaup eða með hvaða kjörum byggingarsjóðirnir fái lánsfjármagn frá þeim. Heildarsamkomulag liggur sem sé ekki fyrir við þá aðila sem standa eiga undir auknum lánsrétti samkvæmt þessu frv. Í þriðja lagi tel ég að miklir ágallar séu á frv. varðandi lánsréttinn, sem leitt getur til mikils mismunar á lánum til einstaklinga úr byggingarsjóðunum, mismunar sem verður að teljast óeðlilegur ekki síst þegar um er að ræða niðurgreitt lánsfé sem greitt er af fé skattborgaranna. Ég hef lagt fyrir hæstv. félmrh. ýmsar spurningar í því sambandi sem ég vænti að hann svari. Spurningar varðandi lánsréttinn eru um réttindi þeirra sem eru í hlutastarfi: Fá þeir sem eru í hlutastarfi full réttindi, hámarkslán 2,1 millj. ef þeir hafa greitt iðgjöld af hálfum dagvinnutekjum í tvö ár? Ég spyr líka: Telur félmrh. eðlilegt að lögfesta ákvæði sem geti mismunað lántakendum, ákvæði sem í raun geta leitt til þess að hátekjumaður fær meira lán af opinberu fé en lágtekjumaður? Telur félmrh. eðlilegt að örorkulífeyrissþegar eða þeir sem vegna fötlunar og örorku geta ekki verið á vinnumarkaðnum, svo og námsmenn, fái lágmarksrétt? Telur félmrh. ekki hættu á að um geti verið að ræða nokkurn hóp, auk námsmanna og örorkuþega, sem standa algerlega fyrir utan lífeyriskerfið og fá þar af leiðandi engin réttindi samkvæmt þessu frv., hvorki úr byggingarsjóðunum né frá lífeyrissjóðunum? Ég spyr: Getur verið hætta á að hópur manna, sem ekki eru í lífeyrissjóði og áður gátu fengið lán hjá Húsnæðisstofnun, að þeir séu sviptir þeim rétti og hafi enga möguleika á lánum? Ég minni á nafnaskrá lífeyrissjóða frá 1984 þar sem fram kemur að 25 000 manns séu utan lífeyrissjóða. Stærsti hópurinn þar er heimavinnandi fólk, námsmenn, elli- og örorkulífeyrisþegar sem tryggður er réttur með þessu frv. En eru ekki í þessum 25 000 manna hópi, sem er utan lífeyrissjóða, aðrir hópar sem sviptir eru lánsrétti af opinberu fé til húsnæðisöflunar með ákvæðum þessa frv.? Ég vil ekki fullyrða að svo sé, en ég spyr félmrh.: Hefur verið gengið úr skugga um að svo sé ekki? Ég spyr líka ráðherra, þar sem að því er stefnt að veita stórauknu fjármagni til húsnæðismála: Er ekki eðlilegt að tengja fyrirgreiðslu til G-lána, þ.e. kaupa á eldra húsnæði, því að útborgunarhlutfall lækki og að það verði skilyrði fyrir lánveitingum til kaupa á eldra húsnæði? Ég spyr ráðherra líka: Hvað með þá sem skipta um vinnu á síðustu mánuðum áður en sótt er um lán og kannske þar með um lífeyrissjóð? Getur það þýtt í reynd að lánsréttur viðkomandi skerðist um mörg hundruð þúsund kr. þar sem lánsréttur einstaklings, sem greitt hefur iðgjöld til tveggja eða fleiri sjóða síðustu tvö árin, ákvarðast með hliðsjón af þeim lánsréttindum sem skuldabréfakaup hvers einstaks sjóðs veita? Ég spyr líka félmrh.: Telur hann verjandi að lögfesta ákvæði um lánsrétt sem ýtt geta undir óvígða sambúð, reglur sem leitt geta til fjárhagslegs taps fyrir fólk ef það gengur í hjónaband, eða fjárhagslegs ávinnings fyrir hjón ef þau skilja? Ég óska einnig svars ráðh. við því hvort í reynd sé verið að lækka lán til einstaklinga með sérþarfir, úr 80% í 70%. Ég spyr um afstöðu ráðherra til ákvæða um stærðar mörk. Telur hann forsvaranlegt, miðað við þá niðurstöðu sem liggur fyrir hjá Fasteignamati ríkisins um að t.a.m. árið 1983 fóru 25% lánsfjár til fjölskyldna, sem byggðu hátt í 60 m2 að gólffleti á hvern fjölskyldumeðlim eða stærra, er það forsvaranlegt, ég spyr, að rýmka enn stærðarmörkin og að af niðurgreiddu opinberu fé fari því mikið fjármagn til óhóflega stórs húsnæðis? Ég spyr einnig ráðherra um aukningu á félagslegum íbúðarbyggingum: Má vænta miðað við ákvæði frv. að aukning verði á félagslegum íbúðarbyggingum eða er einungis ráð fyrir því gert að lítill hluti af auknu fjármagni byggingarsjóðanna fari til að auka félagslegar íbúðarbyggingar? Og ég spyr ráðherra í lokin að því hvort hann muni beita sér fyrir því hér við afgreiðslu málsins að opnuð verði heimild til að lána til kaupleiguíbúða, hvort hann muni styðja þá till. sem þm. Alþfl. munu leggja hér fram við afgreiðslu málsins um það að opna fyrir lagaheimild til að lána til bygginga eða kaupa á kaupleiguíbúðum? Ég hef hér dregið saman nokkrar helstu spurningar sem fram komu fyrr í ræðu minni og ég óska eftir að hæstv. félmrh. svari. Herra forseti. Ég taldi nauðsynlegt að ræða hér nokkuð ítarlega ýmsa ágalla sem ég sé á þessu frv. og ég taldi brýnt að hv. þm. leiddu hugann að og sú þingnefnd sem málið fær til meðferðar skoðaði sérstaklega. Ég geri mér grein fyrir því að stuttur tími er til stefnu, en engu að síður er ekki verjandi að þingið afgreiði frá sér svo stórt mál með svo alvarlegum ágöllum sem ég hef hér lýst. Að vísu geri ég mér grein fyrir að hæstv. félmrh. hafði að vísu lítið um það að segja hvernig þessi frumvarpssmíð var úr garði gerð því að hér er fyrst og fremst um að ræða ákvæði sem samið var um í nýgerðum kjarasamningum og ríkisstj. hefur lagt fram frv. um hér á hv. Alþingi. En hæstv. ráðh. getur vissulega haft mikið um það að segja hvort alvarlegustu ágallarnir verði sniðnir af frv. Ég vil í lokin, herra forseti, að það komi skýrt fram að þrátt fyrir þá ágalla, sem ég hef hér rakið, þá er vissulega í þessu frv. reynt að finna leið til að stuðla að stórauknum lánsrétti og betri lánskjörum til húsbyggjenda og íbúðarkaupenda en verið hefur. Engu að síður er það mín skoðun að ágallar þessa frv. séu margir og einnig það að ég tel að hægt hefði verið að finna betri lausn fyrir launafólk í húsnæðismálum en þetta frv. gerir ráð fyrir, og á ég þar ekki síst við kaupleiguíbúðirnar. Þar sem um er að ræða mál sem vafalaust var ein af meginforsendum þess að samningar tókust milli aðila vinnumarkaðarins í nýgerðum kjarasamningum þá geri ég mér grein fyrir að erfitt verður að ná fram nauðsynlegustu breytingum og lagfæringum á þessu frv. En það er þó skylda alþm. að ganga svo frá þessu máli að verstu ágallar verði af því sniðnir, ágallar sem hætta getur verið á að mismuni fólki mikið að því er lánsrétt varðar af niðurgreiddu opinberu fé til húsnæðismála. Herra forseti. Ég ítreka í lokin það sem fram kom fyrr í mínu máli að þm. Alþfl. munu flytja brtt. sem heimila að lána úr byggingarsjóðunum til kaupleiguíbúða, sem og að jafnaður verði húsnæðiskostnaður þeirra sem byggðu eftir 1980, þannig að endurgreiddur verði hluti umframgreiðslna vegna misvægis launa og lánskjara á umliðnum árum. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.



Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir er tímanna tákn. Það er dæmi um það gagnkvæma traust sem myndast hefur milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstj. og sýnir að aðilar vinnumarkaðarins eru í raun þeirrar skoðunar að þær áherslur sem ríkisstj. hefur lagt í efnahags- og atvinnumálum eru réttar. Að öðrum kosti, ef þetta væri ekki svo, væri auðvitað óhugsandi að frv. af þessu tagi hefði verið lagt fram. Ég vek athygli á því að hér hefur með frjálsum samningum tekist að fá aðila vinnumarkaðarins til að leggja mjög verulegt fé, óhemju mikið fé úr sjóðum sínum til að leysa úr þeim sameiginlegu þörfum sem húsnæðismálin eru. Ég skal ekki við þetta tækifæri fara mörgum orðum um þann þátt málsins. Ég vil hins vegar vegna síðustu orða hv. 3. þm. Reykv. aðeins segja að í tíð ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar, 1971-1974, þvarr fé Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna vegna þeirrar ákvörðunar þáv. húsnæðisráðherra að setja þak á verðbætur eða vexti af hverju láni sem olli því að fé byggingarsjóðanna brann upp í óðaverðbólgu. Af því höfum við síðan sopið seyðið og svo var komið um skeið að gripið var til þess að taka erlend lán til að fjármagna íbúðarhúsabyggingar. Nú hefur til allrar hamingju tekist víðtækt samkomulag, bæði á vinnumarkaðinum og einnig pólitískt vil ég segja, um að sjóðir launþega verði notaðir til þessara þarfa þannig að ekki þurfi til þess að koma að við förum að nota erlent lánsfé í þessu skyni. Ég vil í þessu samhengi einnig minna á að fyrir einu ári tókst samkomulag um það hér á Alþingi að lagður skyldi á sérstakur skattauki vegna húsnæðismálanna til að draga úr nauðsyn þess og komast hjá því að erlent fé yrði tekið að láni til húsnæðismála. Undir slíkum kringumstæðum var meira en réttlætanlegt, það var blátt áfram nauðsynlegt að þyngja skattbyrðina til að ná þessu fram. Það sem mér finnst jákvæðast í sambandi við þetta samkomulag er að grunntónninn í samkomulaginu er sá að launþegar, sem flestir Íslendingar skuli vera sjálfs sín herrar, skuli gefið tækifæri til þess að eignast sitt eigið húsnæði, sína íbúð. Það er enginn vafi á að það hefur mjög mikla þýðingu, bæði menningarlega þýðingu, það eykur sjálfsbjargarhvöt og er mjög sparandi, veldur miklum sparnaði, ef fólkið býr í sínum eigin íbúðum og ber ábyrgð á því hvernig það gengur um íbúðir sínar og hefur forsjá þeirra að öllu leyti í sínum höndum. Það er sparnaður fyrir þjóðfélagið í heild, það dregur úr sameiginlegum útgjöldum og hvetur einstaklingana til dáða. Það er auðvitað mjög ánægjulegt að þetta víðtæka samkomulag skyldi hafa tekist á þessum grundvelli og á að geta orðið til þess að úr deilum um húsnæðismál dragi og að umræður um húsnæðismál verði á öðrum grunni á næstu misserum en verið hefur um skeið. Eins og hér hefur verið rakið er gert ráð fyrir að hámarkslán sé 2,1 millj. og ég held að það sé óhætt að ganga út frá því að þeir sem eru að kaupa eða byggja sína fyrstu íbúð muni njóta þessarar fyrirgreiðslu. Ég held að sá ótti sé algjörlega ástæðulaus að lífeyrissjóðirnir muni ekki kaupa skuldabréf fyrir 55% af ráðstöfunarfé sínu. Ég held að allir lífeyrissjóðirnir muni gera það, einfaldlega vegna þess að þeir sem þeim ráða sækja völd sín til sjóðfélaganna og þeir munu ekki treysta sér til annars. Ég held á hinn bóginn að þær varúðarreglur sem settar eru í 2. gr. séu mjög skiljanlegar og má vera að þær séu nauðsynlegar til þess að það markmið náist fram, 55% kaup án lagaþvingunar af einum eða öðrum toga. Þá er það mikilvægt í öðru lagi að upplýsingar um hversu há lánsfjárhæð sé og hvenær greiðsla lánsins liggi fyrir skuli sendar umsækjanda innan tveggja mánaða frá því að hann sótti um lánin. Þetta er auðvitað mjög mikils virði og á að geta nýst viðkomandi með margvíslegum hætti þannig að hann geti hagað framkvæmdum sínum í samræmi við þessar upplýsingar, fengið með þeim hætti staðgreiðsluafslætti bæði á byggingarefni og jafnvel á vinnu. Það styrkir enn fremur þá skoðun að svo muni verða að lánshlutarnir verða verðtryggðir sem ekki hefur verið. Þétta er auðvitað mjög þýðingarmikið ákvæði. Jafnvel þótt verðbólgan hafi rýrnað svo mjög sem raun ber vitni er þetta ákvæði auðvitað mjög þýðingarmikið og breytir mjög miklu um efnahagslegar ástæður þeirra sem eru að eignast íbúð. Ég vek athygli á því að 8. mgr. 2. gr. hljóðar svo: "Hafi húsnæðismálastjórn gert samning við lánastofnun um afgreiðslu lána skv. 10. gr. skal lántakanda gefinn kostur á að lánssamningur, afgreiðsla og útborgun lánsins verði á vegum viðkomandi lánastofnunar sem þá annast mat kostnaðar- og greiðsluáætlana." Þetta ákvæði er mjög þýðingarmikið og á að geta orðið til þess að auðvelda húsbyggjendum og húskaupendum að komast yfir íbúðir. Ég heyrði á hv. 3. þm. Reykv. Svavari Gestssyni að hann var þeirrar skoðunar að verkamannabústaðir ættu að gera miklu meira af því en verið hefur um hríð að kaupa gamlar íbúðir, notaðar íbúðir. Þetta virðist vera augljóst, en á því er þó sá hængur að það gæti orðið til þess að hækka íbúðarverð mjög verulega og gæti torveldað möguleika annarra til þess að komast yfir notaðar íbúðir á hagstæðu verði. Við megum ekki gleyma því að notaðar íbúðir eiga eðli sínu samkvæmt að vera ódýrari en nýjar og ég held að menn verði að gæta hófs í þessu og verkamannabústaðirnir megi ekki a.m.k. gera of mikið af því heldur verði að halda uppi þeim standard að byggja einnig nýjar íbúðir. Á hinn bóginn er ég ekki í vafa um að nauðsynlegt er að endurskoða verkamannabústaðakerfið frá grunni. Það sést best af því að rúmmetrar í verkamannabústöðum eru mjög misdýrir eftir því hvar byggt er. Mismunandi verð íbúða í verkamannabústöðum er geigvænlegt. Ég man ekki betur um íbúðir í verkamannabústöðum á Húsavík og Akureyri en þar hafi munurinn verið 50% eða þriðjungur eftir því frá hvorum enda reiknað er, en það er náttúrlega allt of mikill munur og nauðsynlegt að aðhaldið í sambandi við verkamannabústaði sé miklu meira en verið hefur. Ég hef raunar oft hreyft þeirri hugmynd hvort ekki sé rétt að stjórnir verkamannabústaða bjóði út hugmyndir að slíkum byggingum, hvernig hægt væri að byggja ódýrar en smekklegar íbúðir sem mundu þjóna að þessu leyti. Ég skal ekki, herra forseti, hafa miklu fleiri orð. Ég álít þetta frv. vera mikið framfaraspor. Ég álít þetta mjög merkilegt plagg. Það eru að sjálfsögðu ýmis atriði í því sem eru álitamál. Við höfum á þessum fundum, sem við höfum átt í milliþinganefndinni, skipst á skoðunum við aðila vinnumarkaðarins og nefnd forsrh. á þeim samráðsfundum sem við höfum verið á. Þessir fundir hafa verið mjög gagnlegir og þeir hafa skýrt margt það sem hér stendur. Ég held á hinn bóginn að við getum ekki vænst þess að þingið geti breytt grunni þessa frv. eða hlaupið allt aðrar leiðir en hér er gert ráð fyrir og ég held þess vegna að þm. verði að gera það upp við sig hvort þeir geti fallist á þetta frv. eins og það liggur fyrir í grundvallaratriðum. Ég ætla ekki á þessum kvöldfundi að hefja almennar búsnæðismálaumræður við hv. 3. þm. Reykv. Ég get aðeins sagt að það er ekki undarlegt þótt margir eigi í erfiðleikum sem byggðu á síðustu árum áður en þessi ríkisstj. tók við völdum. Við vitum að óðaverðbólgan var slík að lánshlutarnir, sem menn fengu greidda eftir á, urðu svo sem að engu þannig að um skeið voru lán Byggingarsjóðs ríkisins komin niður í 10 eða 11% af verði staðalíbúðar þegar verðbólga var tekin inn í dæmið. Erfiðleikarnir voru slíkir að strax haustið eftir að þessi ríkisstj. tók við völdum var tekin ákvörðun um að greiða 50% lánsuppbót á öll lán sem Byggingarsjóður ríkisins hafði veitt síðustu 2-3 árin og síðan hefur verið lagt fé til hliðar á hverju ári til að mæta þeim sem eiga í mestum erfiðleikum vegna húsnæðismála. Þetta frv. gerir ráð fyrir að enn verði 300 millj. varið í þessu skyni þannig að á þessu ári verði 50 millj. kr. varið til að reyna að laga til hjá þeim sem í mestum erfiðleikum eru jafnframt því sem sú breyting var gerð á skattalögum um áramótin að þessi "konverteruðu" lán, þessi lengri lán var heimilt að taka inn sem kaupalán eða sem byggingarlán vegna þeirra íbúða eða húsa sem höfðu verið keypt eða byggð frá árinu 1979, skammtímalán sem höfðu dottið upp fyrir miðað við vaxtafrádrátt skattalaga. Þetta mun líka laga mjög mikið til hjá mörgum og það var með vilja að miðað var við átta ára lán í tekjuskattslögunum vegna þess að með því er verið að þvinga lánastofnanir til að lengja lánin ekki til skemmri tíma en átta ára. Þetta var auðvitað mjög mikið hagræði, munar kannske ekki miklu enn, en strax og sá aukni vaxtafrádráttur, sem þessi breyting hefur í för með sér, mun fara að skila sér í framtölum og minni sköttum mun það auðvitað lækka greiðslubyrði þessa fólks verulega. En aðalatriðið er auðvitað að þetta frv. eins og það er byggt upp lækkar greiðslubyrði til húsnæðislánanna til frambúðar þannig að menn með meðaltekjur eiga að geta eignast íbúð án verulegra erfiðleika og þá kemur þar m.a. inn í myndina að lánin eru afborgunarlaus fyrstu tvö árin sem viðkomandi geta þá notað til að greiða skammtímaskuldir og laga til hjá sér. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, herra forseti, en vænti þess að þm. muni taka höndum saman um að greiða fyrir því að þetta mál nái fram að ganga.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir og sætir vissulega nokkrum tíðindum, er einn mikilvægasti árangur síðustu kjarasamninga. Þeir kjarasamningar eru nokkuð umdeildir, en kannske ætti þetta frv. að nýrri lausn á húsnæðisvandanum að verða til þess m.a. að sýna þeim sem hvað harðast hafa gagnrýnt kjarasamningana að sú gagnrýni var ekki ýkja rökrétt. Verkalýðshreyfingin ákvað við erfið skilyrði að láta á það reyna hvort hún gæti náð auknum kaupmætti fyrir sitt fólk í smáum skrefum án kollsteypu, þ.e. að sá takmarkaði ávinningur sem náðist héldist. Þetta var gert með niðurfærsluleið og það hefur m.a. gleymst í þessari umræðu að sá árangur sem þar með náðist til þess að lækka verðbólgu að frumkvæði aðila vinnumarkaðarins er ekki hvað síst þýðingarmikill fyrir þær fjölskyldur í landinu sem höfðu þunga skuldabyrði, ekki hvað síst af húsnæðislánum. Lækkun lánskjaravísitölu, lækkun greiðslubyrði af skuldum sem fyrsta skref fyrir utan þetta frv. í húsnæðismálum var ekki minnsti ávinningurinn. Menn beri það saman hvaða árangur menn gætu gert sér vonir um ef farin hefði verið hefðbundin kollsteypuleið með mun hærri prósentutölu launa yfir alla línuna og þar með gífurlega aukna verðbólgu, þar með gífurlega hækkun lánskjaravísitölu, þar með gífurlega hækkun á greiðslubyrði þeirra fjölskyldna sem verst eru settar vegna þess að þær hafa tekið á sig miklar fjárhagsskuldbindingar vegna þeirra frumþarfa fjölskyldunnar að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Það er óþarfi að setja hér á eldhúsdag út af fyrir sig um það við hvaða aðstæður verkalýðshreyfingin greip til þessara ráða. Ég get tekið undir það með hv. 3. þm. Reykv., sem byrjaði ræðu sína á að þylja upp nýjar upplýsingar um nauðungaruppboð, hvernig hópur fólks hefur lent í þeirri ólýsanlegu ógæfu að missa eigur sínar á uppboðum á spottprís vegna krafna sem voru trúlega komnar langt umfram endursöluverð eigna, alla vega tvisvar til þrisvar sinnum umfram raunverulegt söluverð á uppboðum. Við þurfum ekki að deila um hvaðan frumkvæðið að þessum málum er komið, hvorki að því er varðar þessa lausn húsnæðisvandans né heldur varðandi þá leið sem farin var í kjarasamningunum og leiddi til þess að ríkisstj., sem þá stóð frammi fyrir 35-40% verðbólgu, gífurlegum viðskiptahalla og gífurlegum halla á ríkisfjármálum ásamt með því ástandi sem við blasti í húsnæðismálum, var neydd til að taka upp nýja stefnu þó að veikleiki málsins sé auðvitað fyrst og fremst byggður á hinum veika grunni sem ríkisfjármálin standa á. Vonir manna um árangur eru hvað veikastar í því efni. Það sem þetta frv. felur í sér og eru stærstu þættir þess og fagnaðarefni er ósköp einfaldlega þetta: Það er verið að verja meiri fjármunum til húsnæðismálanna, það er verið að hækka lánshlutfallið miðað við byggingarkostnað og þar með er verið að stuðla að lægri greiðslubyrði fyrir utan þann árangur sem náðst hefur í því efni með minnkun verðbólgunnar. Þar með ætti að vera minni þörf fyrir húsbyggjendur eða íbúðakaupendur að leysa vanda sinn með rándýrum skammtímalánum í bankakerfinu þannig að þetta er tvímælalaust helsti ávinningurinn. Engu að síður er það svo og ég held að þessar umræður hafi leitt það í ljós að þessi lagasmíð er ekki fullkomin. Margir hv. þm., sem hér hafa talað á undan mér, hafa tíundað þau atriði sem þingið í meðferð nefnda þarf að einbeita sér að. Ég vil drepa þar á nokkur meginatriði sem þarf að halda til skila í því efni. Fyrst er á það að líta að þessi lausn felur í sér að sameina fjármagn lífeyrissjóðanna og ríkisframlag í gegnum Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. Þær brúttótölur sem nefndar hafa verið hér um aukningu á fjármagni til ráðstöfunar til húsnæðislána eru hins vegar ýktar vegna þess að ekki hafa komið fram tölulegar upplýsingar um hve mikill samdráttur verður í beinum fjárveitingum lífeyrissjóðanna til sinna félagsmanna þar á móti. Nefnd hefur verið talan 400- 500 millj. sem þessi nettóaukning gæti orðið við sameiningu á fjármagni lífeyrissjóða og byggingarsjóðanna. Ég nefndi áðan sem annað meginatriði lægri greiðslubyrði vegna hækkunar lánshlutfalls og lengingar lánstíma. Samt sem áður skulu menn hafa í huga að eftir sem áður verða íbúðakaupendur eða þeir sem byggja að leggja fram eigið fé allt að 30% byggingarkostnaðar, eins og nefnt var t.d. allt að 700 þús. kr. venjulegrar íbúðar með byggingarkostnað upp á 2,3 millj. sem er lágur. Það hefur komið fram í þessum umræðum að svo mikið framlag eigin fjár eða útborgunar er ofviða mörgum hópum í þessu þjóðfélagi. Hér voru t.d. nefnd dæmi um að fólki hefur reynst ofviða að standa undir framlagi jafnvel 20 eða 15% hlutar í verkamannabústöðum, hvað þá heldur þegar hlutfallið er tvisvar sinnum hærra. Þetta þýðir að ef við viljum að þetta aukna fjármagn nýtist sem best þeim sem minnst hafa efnin hljótum við að huga að breytingum til að auðvelda þeim nýtingu á þessum bættu kjörum og þar koma þá fyrst og fremst upp í hugann þær tillögur sem víð Alþýðuflokksmenn höfum flutt í formi kaupleiguíbúða. Reyndar árétta ég það, sem við höfum þegar boðað, að við munum við meðferð málsins flytja brtt. um að tryggja lagaheimildir fyrir kaupleiguforminu, ekki hvað síst vegna þess að þar er verið að tryggja mannsæmandi kjör fyrir þann hóp sem ekki ræður við of hátt útborgunarhlutfall eigin fjár til að byrja með. Eitt atriði vil ég nefna enn og það varðar greiðsluerfiðleika þeirra sem hafa verið að byggja eða kaupa á undanförnum árum. Í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins voru gefin ákveðin fyrirheit um lausn á þeim málum. Það byggðist fyrst og fremst á því að verja ákveðinni upphæð, 300 millj. kr., til þess arna. Þar var gefið fyrirheit um húsnæðisafslátt og þar var gefið fyrirheit um að ríkisstj. beitti sér fyrir skuldbreytingum og lánalengingu í bankakerfinu. Í því efni var talað um að því er varðar ráðgjafarþjónustuna að hún yrði efld þannig að afgreiðslu allra umsókna væri lokið innan tveggja mánaða. Þetta er út af fyrir sig gott og blessað, en ef við lítum á frv. er það í fyrsta lagi að þar skortir á að þessi húsnæðisafsláttur hafi verið skilgreindur og tryggður í lögum. Þar er óunnið starf. Síðan er spurningin um nýtinguna á þessum fjármunum. Í því efni vil ég ósköp einfaldlega leggja á það áherslu að við teljum að þessi lausn sé ekki nægjanleg. Í þeim efnum vísa ég til till. sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson er 1. flm. að og felur í sér aðra og haldbetri lausn að því er varðar vanda þessa fólks. Sú till. byggist á því að viðurkenna ósköp einfaldlega að endurgreiða beri ákveðinn hluta af kostnaði við öflun íbúðarhúsnæðis til þessara aðila sem urðu fyrir mikilli hækkun skulda af íbúðaröflun vegna aðstæðna sem ekki voru á valdi þeirra. Grundvallaratriðið verði að miða við hækkun skulda umfram launaþróun á þessu tímabili og að miðað sé við endurgreiðslu helmings upp að ákveðinni hámarksviðmiðun. Þessu fé verði varið til að greiða upp vanskil, lækka skammtímaskuldir og svo að lokum langtímaskuldir og þá í þessari forgangsröð. Ég geng út frá því sem gefnu, t.d. miðað við málflutning hv. 3. þm. Reykv. sem nefndi dæmi um uppboð á eignum manna og dæmi um hvernig menn hafa beinlínis misst eigur sínar á þessu tímabili, að í þeim orðum hans felist stuðningur við að hér þurfi að gera betur. Að því er varðar vaxtamuninn ætla ég ekki að eyða í það mörgum orðum. Ef við gefum okkur gildandi forsendur um hversu gríðarlega mikill hann er, framreiknum hann ósköp einfaldlega, fáum við stjarnfræðilegar tölur. Auðvitað stenst kerfið ekki á þeim forsendum. Þess vegna vil ég aðeins árétta þá fsp. sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir beindi til fjmrh. Hún var fyrst og fremst um það hvort fjmrh. væri reiðubúinn að lýsa því yfir við þessar umræður að hann væri reiðubúinn til samninga við lífeyrissjóðina um lægri vexti af hálfu ríkisins með þeim afleiðingum sem það hefur þá einnig á stöðu ríkissjóðs á lánamarkaði. Þetta er fyrst og fremst spurning sem lýtur að því hvað gera megi ráð fyrir að gerist í vaxtamálunum til skamms tíma þegar á þessu ári, burtséð frá því hver verða áhrifin af aukinni sjóðmyndun lífeyrissjóða hugsanlega til lækkunar vaxta þegar til lengri tíma er litið. Þá vil ég nefna enn eitt atriði sem ég tel þýðingarmikið að fjallað verði um, en það varðar stærðarmörk íbúða. Hér voru nefndar tölur um að í reynd byrji lánsrétturinn ekki að skerðast fyrr en við 270 m2 ef miðað er við þær reglur sem Fasteignamat ríkisins gefur sér um mælingu að utanmáli. Hér var vitnað til upplýsinga vegna skýrslna frá Fasteignamatinu eða nefndar sem félmrn. skipaði áður, hrikalegar tölur um lélega nýtingu á takmörkuðu fé til húsnæðismála sem ég hirði ekki um að endurtaka, en ég legg á það mikla áherslu að í meðförum nefndar leitist menn við að tryggja að húsnýtingarstefna eða nýting á þessu fjármagni verði tryggð með því að sett verði þrengri mörk að því er varðar lán með niðurgreiddum kjörum en hér er um að ræða. Þá vil ég nefna eitt atriði sem ekki hefur komið fram í þessum umræðum en varðar áform ýmissa sveitarfélaga að því er varðar byggingu þjónustuíbúða aldraðra. Í 3. gr. þessara laga, sem er um breytingar á 13. gr., er ákvæði sem hljóðar svo, með leyfi forseta: "Lán skv. þessari grein er einnig heimilt að veita þeim sem byggja sérhannaðar söluíbúðir fyrir aldraða eða leiguíbúðir fyrir almennan markað. Þegar slíkir aðilar eiga í hlut skal lánsfjárhæð miðast við lágmarksrétt." Þetta ber að skoða í samhengi við lagaheimildir um Byggingarsjóð verkamanna, hina umdeildu grein um hámarkslánveitingar til félaga sem hyggjast byggja leiguíbúðir. En það sem mig langar til að vekja athygli á af þessu tilefni er þetta: Við skulum segja að sveitarfélög hafi uppi áform um að byggja þjónustuíbúðir fyrir aldraða með tvenns konar móti, annars vegar til leigu og svo hins vegar með nýjum hætti, þ.e. eins konar búseturéttarbúðir sem byggjast á því að aldraðir í eigin húsnæði eygja kannske í þessu nýja kerfi von um að geta selt tiltölulega stórar eignir og dýrar og vilja eða eiga þess kost að leggja við skulum segja andvirði fyrstu útborgunar, ef hún væri að hámarki eins og hér er 2,1 millj., inn á verðtryggða bankareikninga. Ef bankarnir síðan skuldbyndu sig til gagnvart sveitarfélögum að fjármagna byggingu slíkra þjónustuíbúða, sem væru ekki til varanlegrar eignar hinna öldruðu heldur tryggðu þeim búseturétt meðan líf entist eða áhugi er á, væri þetta því aðeins gerlegt í fyrsta lagi að tryggð séu full lánsréttindi til slíkra íbúða hvort heldur það er að frumkvæði sveitarfélaganna beint eða félagasamtaka. Þannig er ekki ljóst við fljótan yfirlestur á þessari grein hvort þessi hugmynd er framkvæmanleg nema með breytingum á þessum lagatexta. Ég vek í þessu efni sérstaklega athygli á tillögum sem eru í meðferð t.d. bæjarstjórnar Kópavogs í þessu efni og fjalla um að byggja slíkar þjónustuíbúðir og gera það með tvennum hætti. Annars vegar er um það að ræða að aldraðir tryggi sér þennan rétt með því að leggja fram upphæð sem gæti samsvarað næstum því, og þó ekki að öllu leyti, byggingarkostnaði slíkrar lítillar íbúðar sem væri ávöxtuð á verðtryggðum reikningum í bankakerfi. Bankar hins vegar efndu til samvinnu við sveitarfélög eða félagasamtök um fjármögnun bygginganna. Þetta er að því leyti óvenjulegt að hér er ekki um að ræða einfaldan eignarrétt heldur umráðarétt á þessu tímabili. En frumforsenda þess að þessi fjármögnunarleið, sem reynd hefur verið í ýmsum öðrum löndum, takist er sú að um fullan lánsrétt sé að ræða. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri. Þessi atriði, sem varða greiðslubyrðina, tillögugerð um að fá lagaheimild fyrir lánsforminu sem við kennum við kaupleiguíbúðir og við höfum þegar kynnt hér á Alþingi, breyttar lagaheimildir að því er varðar það að koma til móts við þann hóp sem lent hefur í mestum greiðsluerfiðleikum á undanförnum árum, skýrari ákvæði til þess að tryggja góða nýtingu á þessu aukna fjármagni með því að hafa stærðarmörk íbúða takmarkaðri en hér er gert ráð fyrir, sem og þetta atriði sem ég talaði um síðast, sem ætti að tryggja aðilum frekar örari uppbyggingu á þjónustuíbúðum aldraðra, eru atriði sem ég legg áherslu á að fái umfjöllun í meðferð nefndanna. Að öðru leyti vil ég, herra forseti, vísa til þeirra ítarlegu spurninga sem fram komu í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og hún beindi til fjmrh. að því er varðaði vaxtapólitíkina og síðan til félmrh. varðandi mörg önnur atriði svo sem eins og rétt þeirra sem eru í hlutastarfi á vinnumarkaði, um afleiðingarnar af reglunni um meðaltal lánsréttar þeirra sem eru aðilar í tveimur ólíkum sjóðum, hvaða áhrif það hefur ef menn flytjast milli sjóða og fara úr sjóði, sem hafði kannske full réttindi, í annan lakari. Það væri slæm niðurstaða ef tilviljanir af slíku tagi gætu haft ófyrirséðar afleiðingar fyrir fólk. Þá var einnig spurt þar um stærðarmörkin og ég vil leggja áherslu á spurninguna um hvað hafi verið gert nú þegar til að standa við ákvæði samkomulagsins frá 26. febr., þ.e. samkomulag aðila vinnumarkaðarins um skuldbreytingu í bankakerfinu fyrir þá sem eru í alvarlegum greiðsluerfiðleikum. Sem og væri mjög fróðlegt ef hæstv. félmrh. vildi í ræðu sinni á eftir lýsa nánar afstöðu sinni til þess hvort ekki væri ástæða til að gera sérstakar ráðstafanir nú þegar við endurskoðun húsnæðislaganna til þess að tryggja betur fjárhagsgrundvöll hins félagslega kerfis og þá sér í lagi hver afstaða hans er til þeirra hugmynda sem við höfum kynnt um kaupleigukjör í hinu félagslega kerfi. Þá er ástæða til þess að spyrjast enn fyrir um fyrirheitið úr samkomulaginu um 200 millj. kr. viðbótarframlag til Byggingarsjóðs verkamanna. Hvernig er fyrir því séð?



Herra forseti. Hv. 2. landsk. þm. beindi til mín tveimur fsp. Í fyrsta lagi hvort hugsanlegt væri að greiðslur ríkissjóðs yrðu á næstu 10 árum eða gætu orðið 5,6 milljarðar kr. miðað við 6% ávöxtun á því fjármagni sem Byggingarsjóðurinn þarf að taka að láni og hvort slíkar tölur gætu numið 12,4 milljörðum miðað við að vextirnir yrðu 9%. Auðvitað er unnt að reikna sig fram til stærða af þessu tagi og í störfum nefndarinnar, sem unnið hefur að þessu, hafa margs konar útreikningar farið fram og nefndin lét reikna út dæmi af ýmsu tagi og þau geta auðvitað skilað mismunandi niðurstöðu. Það er ekki aðalatriði málsins heldur hitt hvað menn treysta sér og geta gert á hverjum tíma. Nefndin, sem vann að undirbúningi málsins og samningu frv., segir í grg. að ef helmingi af þeim lánveitingum sem reiknað er með til þeirra sem eiga íbúð fyrir verði frestað' um eitt ár yrði fjárþörf Byggingarsjóðs ríkisins til lána vegna nýrra bg notaðra íbúða um 3,5 milljarðar kr. á árinu 1987 og framlög ríkissjóðs mættu þá á þessum forsendum ekki vera lægri en 1000 millj. kr. Nefndin bendir jafnframt á að framlögin eru 1100 millj. kr. í ár auk 200 millj. kr. til þeirra sem eiga í sérstökum greiðsluerfiðleikum. Á þessu stigi málsins er auðvitað ekki hægt að ganga út frá öðru en þessum tölum sem liggja fyrir. Engar frekari ákvarðanir hafa enn verið teknar um fjárveitingar á næsta ári. Svo sem venja er til verða þær ákvarðanir auðvitað teknar við meðferð og undirbúning fjárlaga fyrir næsta ár og lánsfjárlaga. Að sjálfsögðu er fullkomlega ljóst, eins og nefndin bendir á, að framlög ríkissjóðs mega ekki vera lægri en 1000 millj. kr. ef þetta kerfi á að ganga upp og standa á við það samkomulag sem var gert og auðvitað verður við það staðið. Að öðru leyti verður að koma til mats á fjárþörf og möguleikum við undirbúning fjárlaga og lánsfjárlaga fyrir næsta ár. Það er ljóst, og kemur glöggt fram í athugasemdum nefndarinnar, að þetta kerfi stenst ekki 5-6% vaxtamismun. 2,5 til 3% vaxtamismunur gæti gengið og hugmyndirnar eru á því byggðar að slíkur munur geti verið framkvæmanlegur. Hv. 2. landsk. þm. spurði hvort fjmrh. væri tilbúinn að lækka vexti á almennum markaði til þess að þetta fjármagn, sem fá á til Byggingarsjóðsins, fáist á lægri vöxtum, 6%, og hv. 5. þm. Reykv. spurði hvort fjmrh. væri tilbúinn að semja um lægri vexti við lífeyrissjóðina þegar í stað. Því er til að svara að þegar viðræður fóru fram við verkalýðshreyfinguna um lausn kjarasamninganna var einn þáttur þeirrar niðurstöðu sá að lífeyrissjóðirnir lána 925 millj. kr. vegna þeirra efnahagsráðstafana sem ríkisstj. gerði og til þess að hluta til að auka fjármagn Byggingarsjóðsins á þessu ári. Það var eftir því gengið af hálfu ríkissjóðs að þessi lán yrðu tekin á 6% vöxtum. Því var alfarið hafnað af hálfu lífeyrissjóðanna og gerð sú afdráttarlausa krafa að vextirnir yrðu 9%. Það liggur því alveg fyrir að fjmrh. var tilbúinn að semja um lægri vexti af þessum lánum en því var með öllu hafnað af verkalýðshreyfingunni. Fjmrn. hófst þegar handa um undirbúning að þessari lántöku og lífeyrissjóðum hefur verið skrifað af því tilefni. Þess verður freistað að reyna að hraða því að lífeyrissjóðirnir gangi til þess að framkvæma þetta samkomulag. Á meðan það er ekki komið til framkvæmda er af augljósum ástæðum erfitt að lækka almenna vexti af spariskírteinum, meðan það er svo skýlaus krafa af hálfu verkalýðshreyfingarinnar að vextirnir séu þetta háir. Ég hafði hins vegar haft það í huga að vexti af spariskírteinum mætti lækka núna í maímánuði og hef stefnt að því að svo mætti verða. En það getur auðvitað ráðist af því hversu hratt samningarnir við verkalýðshreyfinguna koma til framkvæmda. Nú er það svo að það er auðvitað ekki sama um hverja er verið að tala í þessu efni. Sumir hafa haldið því fram í umræðum um þessi mál að undanförnu að ríkissjóður ætti þann einfalda leik að lækka vextina og þá gengi allt eftir og vextir almennt lækkuðu. En hv. 3. þm. Reykv. benti mjög réttilega á að í þessu efni gilda lögmál framboðs og eftirspurnar. Þegar eftirspurn eftir lánsfjármagni er mikil og framboðið takmarkað eru það auðvitað þeir sem eiga fjármagnið og ráða yfir því sem hafa mest um það að segja hvaða vaxtastig gildir. Hinir, sem þurfa að taka fjármagnið að láni, geta minna um það sagt og nú er ríkissjóður í þeirri stöðu að hann er að taka fjármagnið að láni en það eru lífeyrissjóðirnir sem eiga peningana sem til ráðstöfunar eru og eftirspurnin er meiri en ráðstöfunarféð. Þetta verður auðvitað að hafa í huga þegar þessi mál eru metin. Ég er hins vegar sammála því, sem fram kom hjá hv. 3. þm. Reykv. í þessari umræðu, að lífeyrissjóðirnir mega auðvitað þakka fyrir þegar fram í sækir að þetta samkomulag skuli hafa tekist og þeir eigi þess kost að fá aðila til þess að taka þetta fjármagn að láni því að með því samkomulagi sem gert var á dögunum var um það samið að greiða iðgjöld af öllum launum og það mun stórauka sparnaðinn í lífeyrissjóðakerfinu á næstu árum og þar að auki mun sjóðssöfnunin í lífeyrissjóðunum aukast mjög verulega fram yfir aldamót og þar verður mikil uppspretta þvingaðs sparnaðar í þjóðfélaginu. Það skiptir auðvitað miklu máli fyrir lífeyrissjóðina að eiga þess kost að ávaxta þetta fjármagn. Ég hygg að þegar fram líða stundir muni það skipta lífeyrissjóðina miklu máli að eiga möguleika á því að ávaxta sitt pund með þessum hætti og viðbúið að þeir hefðu lent í miklum erfiðleikum eftir nokkur ár ef þessa hefði ekki verið kostur. Þá kann þetta dæmi auðvitað að snúast við og ríkissjóður kemst væntanlega í sterkari aðstöðu, samningsstöðu gagnvart lífeyrissjóðunum til þess að fá þetta fjármagn á lægri vöxtum. Um þetta er ég fyllilega sammála hv. 3. þm. Reykv. Eins og dæmið blasir við í dag held ég að þetta sé það sem líklegast er að gerist á næstu árum. Á þessu ári er staðan hins vegar sú að fjármagnið er enn takmarkað og eftirspurnin mikil og það mun auðvitað hafa áhrif á vaxtastigið. Ég vænti þess þó enn að sú fyrirætlan að lækka vexti af spariskírteinum í maímánuði muni takast. Það var óhjákvæmilegt að gera bindandi samkomulag við verkalýðshreyfinguna um 9% vexti á þeim 925 millj. sem samið var um að lífeyrissjóðirnir legðu af mörkum til þess að fjármagna þær efnahagsaðgerðir sem gerðar voru í tengslum við samningana.



Herra forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að undirstrika það einu sinni enn að aðalatriðið í þessu máli er það að hér erum við að fjalla um frv. sem byggt er á samkomulagi aðila vinnumarkaðarins með sérstökum hætti. Við verðum náttúrlega að gera ráð fyrir því að þegar stjórnvöld staðfesta slíkt samkomulag sé ekkert óeðlilegt við það að þeir aðilar sem stóðu að þessu samkomulagi og eru höfundar þess komi sínum sjónarmiðum fram í því frv. um breytingu á húsnæðislöggjöfinni sem er aðalatriðið að þeirra mati í sambandi við þetta mál í heild. Þess vegna er ákaflega erfitt fyrir félmrh. eða hvern sem væri úr ríkisstj. að fara efnislega ofan í aðrar kröfur en þar hafa verið settar fram og ég legg mikið upp úr því að gert er ráð fyrir að nefndin, sem samdi þetta frv., komi á fund félmn. á morgun eða þegar þær halda fund og geri grein fyrir hverju atriði sem er í þessu frv. og hvaða rök liggja á bak við þær útfærslur sem koma þar fram. Ég vil aðeins hlaupa á örfáum atriðum sem hér hafa komið fram. Ég vil fyrst nefna vegna spurningar frá hv. 7. landsk. þm. í sambandi við fsp., sem ekki hefði enn verið svarað en skriflegt svar átti að koma við, fsp. frá hv. 3. landsk. þm., að það svar er í vinnslu og reyndist erfiðara að vinna það heldur en ég gerði ráð fyrir en því verður svarað formlega. Ég þori ekki að fullyrða það hér í ræðustól nú að það nái fyrir þinglok inn á Alþingi en alla vega verður það afhent undir eins og það verður tilbúið. Varðandi það sem hv. þm. spurði einnig um í sambandi við Byggingarsjóð verkamanna, en gert er ráð fyrir að fé hans verði aukið um 200 millj. á þessu ári, er því er til að svara að það er búið að ákveða útlán til 1. júlí á þessu ári úr sjóðunum, en eftir er að fjalla um útlánaáætlunina fyrir síðari hluta ársins. Gert er ráð fyrir að þarna verði um tilfærslu að ræða þannig að það geti komið til greina að Byggingarsjóðurinn fái þessa aukningu úr því fjármagni sem um er að ræða. Í sambandi við fsp. hv. 3. þm. Reykv. vil ég aðeins segja að það er með hann eins og fleiri hv. þm. að þeir virðast ekki hafa heyrt þær upplýsingar sem ég gaf við framsögu í málinu. Ég vil segja við hv. þm. að milliþinganefndin heldur áfram og hún hefur það verk að vinna, eins og ég tók fram í framsöguræðu minni fyrr, að móta framtíðarstefnu í húsnæðismálum. Hún á að vinna úr ýmsum atriðum sem meira að segja koma fram í sambandi við þessa samninga eða samkomulag sem um er að ræða og ég vonast til þess að hún nái saman um að marka stefnu og vinni úr þeim skynsamlegu tillögum sem allir stjórnmálaflokkarnir hafa sent inn til hennar um framtíðarlausn húsnæðismála. Hv. þm. spurði einnig um það sem ég þóttist hafa svarað. Ég gaf upplýsingar um aðgerðir til lausnar á greiðsluerfiðleikum þeirra sem byggðu eða keyptu húsnæði á árinu 1980 eða síðar sem var eitt atriðið í þessu samkomulagi. Þar er um að ræða fjármagn upp á 500 millj. kr. og hluti af því er innifalinn í þeim kaupum ríkissjóðs á þessum 925 millj. sem lífeyrissjóðirnir ætla að leggja fram á þessu ári. 300 millj. eiga að koma strax og það hefur komið fram hjá forustu verkalýðshreyfingarinnar að það mun ekki standa á þessu fjármagni til þess að nota í þessu skyni. Ég gaf þær upplýsingar áðan að það eru um 1000 umsóknir sem hafa borist um þessi viðbótarlán frá því að ráðgjafarstofnunin fór að vinna að þessu í vetur og í gær var búið að afgreiða rúmlega 400 umsóknir, að fjárhæð um 70,5 millj. kr. sem búið er að greiða út af þessu fjármagni. Núna eru í vinnslu 493 umsóknir sem verður reynt að hraða. Ég gaf einnig upplýsingar um það að tekið var í notkun nýtt húsnæði - einmitt í samræmi við þetta samkomulag - sem ráðgjafarstofnunin er flutt í og búið að auka mannafla til þess að hraða mjög afgreiðslu þessara mála. Í sambandi við lengingu lána í 10 ár minnst, eins og lögð er áhersla á í þessu samkomulagi, gaf ég upplýsingar um það að áður hefði verið búið að semja við bankakerfið, um að skuldbreyta allt að átta árum, sem hefur gengið mjög greiðlega fyrir sig. Síðan hefur verið unnið að því að fá bankana til að viðurkenna formlega þessa lengingu í a.m.k. 10 ár. Fyrir nokkru síðan sendi ég formlegt bréf til viðskrh., sem sendi það aftur til bankakerfisins, um það að fá skýr svör um þetta, þannig að hægt væri að birta það opinberlega að bankakerfið hefði viðurkennt það að lengja þessa fyrirgreiðslu í tíu ár. Sumir hafa þegar gert það eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið frá stofnunum. Könnun á þörf á leiguíbúðum var atriði sem Húsnæðisstofnun fékk strax fyrirmæli um að setja í gang og eftir þeim upplýsingum sem ég hef var öllum sveitarfélögum landsins gefinn ákveðinn frestur til að gefa upplýsingar um þessa þörf og síðan verður tekin ákvörðun um það, þegar þau svör fara að berast, hvort aðrir aðilar en Húsnæðisstofnunin sjálf og hennar mannafli verða fengnir til að vinna úr þeim svörum eða setja þau upp á skipulegan hátt, þannig að hægt sé að taka ákvörðun út frá því sem verður bitastætt um stefnuna í þeim málum. Í sambandi við húsnæðisafsláttinn eða breytingu á skattalögum, eins og kemur fram, eitt mikilvægt atriði í þessu samkomulagi, kom fram í því sem ég skýrði frá í framsögu í dag að þessi nefnd undir forustu hagstofustjóra er þegar farin að vinna að mótun hugmynda um það hvernig með þetta atriði eigi að fara og gera ákveðnar tillögur um það og eins og kom fram í bréfi nefndarinnar til ríkisstj. og bréfi forsrh. til nefndarinnar er gert ráð fyrir að hraða þessu atriði sérstaklega. Þetta er mikilvægt og reynir sjálfsagt á afstöðu ýmissa aðila hvernig menn vilja breyta þessu atriði. Í sambandi við fsp., sem hv. 2. landsk. þm. bar fram og eru hér á þremur blöðum, vil ég vísa til þess sem ég sagði fyrr, að ég tel að réttast væri að taka þetta upp við nefndina, ýmis svona atriði, eins og hvernig með þá á að fara t.d. sem hafa verið í hlutastarfi og greitt í samræmi við það í lífeyrissjóði og eins í sambandi við skipti milli sjóða og þá sem kunna að vera utan við sjóði. Ég geri alveg ráð fyrir, eins og ég sagði í framsögu, að þetta sé vandamál sem þurfi að athuga alveg sérstaklega, hvort um þetta er að ræða, að það sé fólk í þjóðfélaginu sem verður utanveltu við þetta nýja samkomulag. Það er ekki gert ráð fyrir því og það verður að reyna að finna lausn á því. Í sambandi við fólk með sérþarfir, sem hv. þm. spurði um, held ég að gæti dálítils misskilnings og ég vona að nefndin muni þá útskýra það nánar fyrir félmn. Í 23. og 24. gr. gildandi laga eru ákvæði um sérstök lán til einstaklinga með sérþarfir. Þar er gert ráð fyrir að þetta fólk fái lán sem er komið til viðbótar lánum samkv. aðalreglunni. Og eftir því sem ég túlka þetta geta þessi lán, í þessum tilfellum, sem fara til fólks sem vissulega þarf að fá alveg sérstaka fyrirgreiðslu, numið miklu hærri upphæðum en kemur t.d. til greina með 2,1 eða 1,5 millj. eða hvernig sem það yrði. Það yrði viðbótarlán. Það er í samræmi við 23. og 24. gr. gildandi laga ef menn lesa þær nánar, þannig að það þarf að skoða það og ég held að það mæti þessu alveg. Í sambandi við stærðarmörkin, sem kom einnig fram hjá hv. 5. þm. Reykv. og 2. landsk. þm., get ég verið alveg sammála um það. Ég er í vafa um það hvort stærðarmörkin í frv. eru rétt sett og get lýst því yfir að ég tel að það sé sjálfsagður hlutur að skoða það nánar. Við lögðum mikla vinnu í það á árinu 1984, bæði með skipun opinberra nefnda og ýmissi annarri vinnu í stofnuninni sjálfri, að setja nýjar stærðarreglur sem takmörkuðu mjög rétt manna til að byggja eins og þeim sýndist miðað við það að taka opinber lán og ég er vel inni á því að það þurfi að skoða það nánar. Varðandi þessar nýju hugmyndir eða tillögur Alþfl. í sambandi við kaupleiguíbúðir get ég tekið undir það að þarna sé um merkilegar tillögur að ræða og ég hef sagt það áður að ég tel að það þurfi að skoða þær vel. En það er eitt sem þarf þá að gera sér grein fyrir: Við höfum ekki rúm fyrir allar þessar hugmyndir undir félagslega kerfinu og ég mundi telja að miðað við þessar hugmyndir og útlistun á þeim frá hendi flytjanda komi til greina að þær eigi þá að leysa af hólmi verkamannabústaðakerfið. Mér sýnist að það sé beinlínis stefnt að því að þetta eigi að koma í staðinn fyrir það. Hins vegar get ég sagt það að ég er löngu kominn á þá skoðun að það sé e.t.v. rétt að fara að stokka húsnæðiskerfið þannig upp að það sé einn byggingarsjóður en fleiri útfærslur á félagslegri aðstoð við fólk séu þá settar í löggjöf og ekki þurfi að hafa þessa tvískiptingu. Mér sýnist aðilar vinnumarkaðarins að vissu marki, a.m.k. miðað við áhersluatriðin, jafnvel ganga út frá því að þarna sé byrjun á því að breyta þessu kerfi. En að öðru leyti vil ég ekki tjá mig um þetta nú en ég sé í þessu kerfi með kaupleiguíbúðir að þar er vissulega athyglisvert mál á ferð. Það verður þá að gera upp við sig um leið breytingar á verkamannabústaðakerfinu. Í sambandi við byggingu þjónustuíbúða fyrir aldraða vil ég benda á að í gildandi lögum, í 15. og 16. gr., eru möguleikar á því að koma mjög til móts við þetta fólk og ég veit að Húsnæðisstofnun, að minni kröfu frá því fyrr í vetur, er að athuga með nýjar útlánareglur til þess að mæta þörfum þessa fólks þar sem svo stendur á að ef það getur losnað við íbúðir sínar verði hægt að veita því sérstaka fyrirgreiðslu til þess að komast í hentugra húsnæði eða koma sér fyrir í þjónustuíbúðum sem mörg sveitarfélög vilja byggja með sérstökum hætti og leysa þannig vanda þessa fólks. Það eru einmitt mörg sveitarfélög sem eru að gera það og að mínu mati þarf að lagfæra lánakerfið til þess að auðvelda þetta á sérstakan hátt. Það er einmitt það sem Húsnæðisstofnunin er að taka ákvörðun um og ég vitna þar í mjög merka tilraun sem þeir hafa gert og framkvæmt t.d. á Seltjarnarnesi, og í nokkrum sveitarfélögum eru framkvæmdir í gangi. Herra forseti. Ég held að ég fari ekki nánar út í þetta en vísa á það sem ég sagði áðan að á fund nefndanna kemur einmitt nefndin og hún á að geta útskýrt, og menn þá tekið afstöðu til þess, hvort þarf að breyta ýmsum þáttum til þess að tryggja að ekki verði einhverjir og margir út undan í þessu kerfi því það hefur ekki verið meiningin að mínu mati.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svör þau sem hann gaf við fsp. mínum. Ég er ánægð með að við megum vænta svars við fsp. hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur, en ég verð að viðurkenna að ég skildi ekki svar hæstv. ráðh. við hinni fsp. minni, þ.e. varðandi 200 millj. kr. aukningu í Byggingarsjóð verkamanna. Ég átta mig ekki á því um hvaða tilflutning getur verið að ræða og vil ítreka spurningu mína hvernig eigi að fjármagna þetta atriði, hvort þarna komi til aukafjárveiting eða hvort þurfi að gera breytingu á lánsfjárlögum.

Það er að vísu innifalið í framlagi frá lífeyrissjóðunum.

En þarf ekki að fá heimild fyrir því í lánsfjárlögum? 
             Umr. (atkvgr.) frestað.