Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Magnús Gíslason): Herra forseti! Frv. þetta er borið fram af ríkisstj. og hefur gengið í gegnum Nd. óbreytt. Frv. gengur í þá átt, að setja skuli á stofn nýja stofnun, sem kallast læknaráð. Það á að vera skipað 9 læknisfróðum mönnum undir forsæti landlæknis. Starfssvið þessa ráðs á að vera þrenns konar. Í fyrsta lagi er því ætlað að láta í té umsagnir um hvers konar læknisvottorð, sem lögð eru fyrir dómstóla, þó því aðeins, að þeim sé beint þangað samkvæmt dómsúrskurði, sem þar um hefur gengið. Þó er sú takmörkun gerð á þessu í 3. gr., að læknaráð lætur ekki í té umsagnir um sakhæfi manna, nema áður liggi fyrir umsögn sérfræðings á því sviði. Sömuleiðis lætur það ekki í té umsagnir um dánarmein, nema áður liggi fyrir álit sérfræðings. Í öðru lagi er ætlazt til, að læknaráð láti stj. heilbrigðismálanna í té álit sitt um, hvort tiltekin framkoma lækna og annarra manna í þjónustu , heilbrigðismálanna er tilhlýðileg eða ekki. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir, að heilbrigðismálastjórnin geti borið undir læknaráðið ýmis mál, sem varða mikilsverðar heilbrigðisframkvæmdir, sérstaklega sóttvarnarráðstafanir, sem mikil ábyrgð fylgir og mikill vandi er talinn að taka ákvörðun um. Fyrsta atriðið tel ég mjög til bóta. Það hefur mjög vantað yfirdómstól í þessu efni, þar sem hægt væri að fá fullnaðarúrskurð um vafamál, sem upp koma bæði við dómsmál og sérstaklega skaðabótamál út af slysum og einnig við opinber mál. Dómarar hafa oft orðið að láta sér nægja að afla sér vottorða frá þeim, sem ekki hafa verið sérfræðingar í því sambandi, og það, sem verra er, að fyrir hefur komið, að fyrir dómstólana hafa verið lögð vottorð frá læknum, sem ekki hafa verið á sama máli. Til þess að taka af tvímæli í þessu efni, er dómara heimilt samkv. þessu frv., ef að l. verður, að skjóta slíkum vottorðum til læknaráðs til álita og umsagnar, og mundi þá að sjálfsögðu vera álit þess, sem lagt yrði til grundvallar í málinu, vegna þess að þetta ráð ætti að geta gefið fullkomnari upplýsingar um þessi mál en óbreyttir læknar. Viðvíkjandi því að láta í té álit sitt um ávirðingar þerrra manna, sem eru í þjónustu heilbrigðismálanna, þá er það atriði, sem að sjálfsögðu hefur heyrt undir landlækni. Má vera, að ekki sé mjög mikil þörf á breyt. í því efni, en þó virðist ekki vera nema til bóta, að heilbrigðisstj. geti í vissum tilfellum skotið slíkum málum til læknaráðs og fengið álit þess þar um. Loks eru það sóttvarnarráðstafanirnar. Það getur oltið á mjög miklu, hvernig tekst að gera ráðstafanir, sem skyndilega þarf að gera, ef næmar sóttir koma upp eða geisa í nágrannalöndunum og öðrum þeim löndum, sem við höfum miklar samgöngur við. Það hefur verið á valdi landlæknis, hvaða ráðstafanir væru gerðar í slíkum efnum. Hér er mál, sem getur haft svo víðtækar afleiðingar, að aldrei er of vel til þess vandað, hvernig brugðizt er við slíku. Það er því til bóta, að heilbrigðisstj. skuli l. samkvæmt hafa slík ráð til að ráðgast við og fá álit þess um, hvernig slíkar ráðstafanir skuli upp teknar og framkvæmdar. Gert er ráð fyrir, að slík stofnun fái einhverja þóknun fyrir starf sitt, og verður ríkissjóður sjálfsagt fyrir einhverjum útgjöldum í sambandi við það, en ætla má, að þau séu ekki svo mikil, að á nokkurn hátt sé horfandi í það, samanborið við þá kosti, sem það ætti að hafa í för með sér, að þessi nýskipun yrði tekin upp. N. hefur farið yfir þetta frv. og ekki fundið, að hún mundi geta breytt því til batnaðar. Leggur hún því til, að frv. verði samþ. óbreytt.

* Frsm. (Magnús Jónsson): Þetta frv. er eins og það næsta á undan (frv. um breyt. á l. um gjaldeyrisverzlun ) borið fram af stj. til staðfestingar á bráðabirgðal. Það tók tveimur breytingum í Nd. Í stjfrv. er gert ráð fyrir að framlengja aðeins um eitt ár að innheimta skemmtanaskatt með viðauka, en Nd. breytir því í 2 ár. Sömuleiðis var þar gert ráð fyrir að innheimta skatt af kvikmyndasýningum með 200% álagi, en sama d. hækkar það upp í 200%. Þannig breytt kom svo frv. þetta til hv. d. hér. Fjhn. hefur skilað sameiginlegu áliti um það, þótt ekki væru allir nm. í rauninni alveg sammála og skrifuðu undir með fyrirvara. N. leggur öll til, að horfið verði að því sama og var í - stjfrv., að l. þessi verði aðeins framlengd um eitt ár. Telur hún það einfaldast og auðveldast, en telur hitt fremur muni valda ruglingi, ef farið verði að framlengja ein l. um 1 ár, önnur l. um 2 ár o.s.frv., þannig að fremur gleymist þá að framlengja einhver lögin.



Herra forseti! Ég hef skrifað undir nál. með fyrirvara. Ég lít svo á, að 200% álag á skemmtanaskatt af kvikmyndasýningum sé of hátt, þar eð það mundi ekki koma niður á kvikmyndahúsunum, heldur þeim, er sækja þau. Það vill oftast verða svo, ef skattlagðar eru vörur, að sköttunum er velt yfir á neytendurna í hækkuðu verði varanna, sem þó oftast eru hækkaðar rúmlega um það, er ríkið ætlar í sinn hlut. Í frv., sem Alþfl. flytur í Nd. um ráðstafanir gegn dýrtíðinni, er í 7. gr. lagt til, að 200% af andvirði seldra aðgöngumiða renni í sjóð, er verja skuli til að halda niðri dýrtíðinni. Vænta mætti, að það, eins og annað, er miðar að því að halda dýrtíðinni í skefjum, mætti ekki mótstöðu nú á Alþingi, og yrði það samþykkt og skatturinn auk þess innheimtur með 200% viðauka, ætla ég, að aðgöngumiðar yrðu svo dýrir, að almenningur mundi vart geta sótt þessar skemmtanir, er hann hefur helzt átt völ á. Þá eru, eins og menn vita, kvikmyndahús úti um allt land, sem þessi hækkun nær einnig til. Þó að menn gætu orðið sammála um, að Reykjavík mundi ekki muna mikið um þetta vegna þeirra tekna, sein menn hér hafa, þá hafa tekjur manna víða úti um land ekki vaxið mikið fram yfir það, sem nemur dýrtíðinni. Þess vegna hygg ég, að þessi hækkun gæti haft það í för með sér, að menn neyddust til að hætta að sækja þessar skemmtanir. Þá má einnig um það deila, hvort þessi skattahækkun öll eigi að renna í þjóðleikhússjóðinn í Reykjavík og hvort ekki væri réttara að verja þessu fé til styrktar leiklistarstarfsemi á hverjum þeim stað, sem þessi skattur er greiddur. Um þetta kom fram brtt. í Nd., en náði ekki samþ. Ég hef ekki enn borið fram brtt. í þessa átt og veit ekki, hvort hún kemur frá hv. meðnm, mínum, 1. þm. Eyf., en ég mun a.m.k. fylgja slíkri brtt., ef hún kemur fram, og mun athuga til 3. umr., hvort ég ber hana fram sjálfur.



Eins og hv. frsm. gat um og nál. á þskj. 203 ber með sér, höfum við tveir nm. skrifað undir nál. með fyrirvara. Það er ekki allskostar rétt, sem hv. flm. sagði, að okkur þætti hækkunin á skemmtanaskattinum of mikil. Hvað mig snertir er það ekki. Ég álít, að eins og ástandið er í landinu, þegar allir virðast hafa fullar hendur fjár, ekki sízt það fólk, sem slíkar skemmtanir sækir aðallega, þá sé ekkert á móti því að hækka skemmtanaskattinn eins og hér er farið fram á. Það var hitt, sem fyrir mér vakti, sem hv. 10. landsk. minntist á í ræðu sinni, að mér finnst ekki alls kostar sanngjarnt, að allt þetta fé, sem innheimt er víðs vegar um landið, renni til þjóðleikhússins í Reykjavík, því að þótt það sé kallað þjóðleikhús, þá vita allir, að þegar það verður tekið til notkunar, þá verður það hér um bil eingöngu leikhús fyrir Reykjavík. Og þótt leikstarfsemi í Reykjavík eigi við mikla örðugleika að stríða og rétt sé að styðja framgang hennar, þá er á það að líta, að leikstarfsemi úti um land á við enn meiri örðugleika að stríða. Mér finnst því sanngjarnt, að einhver hluti a.m.k. renni til kaupstaða, þar sem skemmtanaskattur er innheimtur, og væri varið til leikstarfsemi þar. En það er svipað að segja um mig og hv. meðnm. minn, er síðast talaði, að ég hef þó ekki borið fram brtt. um þetta við þessa umr., aðallega sökum þess, að eins og hann gat um, var borin fram í Nd. brtt. um þetta efni, en hún var felld. Ég geri því ráð fyrir, að þótt brtt. í þessa átt yrði samþ. hér, þá yrði hún numin burt í Nd. En ég vil a.m.k. með þessum fyrirvara mínum áskilja mér rétt til þess við 3. umr., ef slík till. kemur fram, að greiða henni atkv., hvort sem ég sé ástæðu til að flytja hana sjálfur, með öðrum eða ekki.

* Frsm. (Magnús Jónsson): Ég þarf ekki margt að segja, þar sem brtt. liggja ekki fyrir út af þeim ágreiningi, sem varð í n. Út af þessari hækkun úr 80% í 200% vil ég segja það, sem er reyndar öllum kunnugt, að þótt þetta líti ægilega út á pappírnum, þá er þetta lítill viðauki. Ég ætla, að það muni vera 25 aurar á miða eða eitthvað þess háttar. Mér virtist hv. 10. landsk. búast við, að verð aðgöngumiða mundi hækka meira en skatthækkuninni næmi, en mig minnir, að það sé þannig. að prentað sé á hvern aðgöngumiða, hvað skatturinn er. Miðarnir mundu vera áfram í sama verði, þannig að sama verðið yrði á þá prentað, en aðeins bætt við skatthækkuninni. Ég bið hv. 1. þm. Eyf. afsökunar á, að ég skuli ekki hafa haft rétt eftir honum fyrirvara hans. Ég skildi hann svo, að hann hefði einnig verið á móti hækkuninni, en það er ekki, og leiðréttist það þá hér með. Viðvíkjandi breyt., sem hv. meðnm. mínir ympruðu á í n. og eins hér við umr. um það, hvert skemmtanaskatturinn ætti að renna, þá fer ég ekki langt út í það, úr því að engin brtt. liggur fyrir, en það er veruleg ástæða á móti að bera fram slíka brtt., að hún mundi valda ágreiningi milli d. og hæpið, að málið kæmist í gegnum þingið. Ég vil aðeins segja, að það er rétt, að það virðist hart að styðja á þennan hátt leikhús í Reykjavík, þar sem eru kannske bezt lífsskilyrði, en sannleikurinn er sá, að til þjóðleikhúss eru gerðar kröfur, sem eru umfram þær, sem gerðar eru til gróðarekstrar. Það eru gerðar kröfur til, að þau haldi uppi leikmennt, sem er umfram það, sem praktískast er fyrir leikhús, og þegar þau eru sett í höfuðborgina, þá eru þau auðvitað til mests gagns fyrir þá borg, en þau eru sett þar af því, að flestir koma þó þangað og önnur leikhús geta notið þeirra mikið í sambandi við leikmennt, skóla og allar aðferðir, sem þar eru notaðar. Ég vil svo að endingu mæla með, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem n. leggur til.



Herra forseti ! Fjhn. hefur athugað frv. þetta, og þykir henni rétt að staðfesta það. Eins og hv. þdm. er kunnugt, var ákveðið, að viss hluti af andvirði ísfiskssölu í Englandi skyldi settur á biðreikning fiskeigenda þar í landi, og var sá hluti ekki til frjálsra afnota hér heima. Var gengið út frá, að svo yrði til styrjaldarloka. En nú hefur þetta breytzt, eins og menn vita, þannig að fiskeigendur fá yfirfært hingað, en ríkið eða bankarnir í dollara vestan hafs. - Enn er ekki tekin ákvörðun um, hvort peningar þessir skuli leystir út eða ekki, en meðan það er ekki gert, er sjálfsagt að ákvæði séu í lögum um það, að ekki sé heimilt að selja eða veðsetja þessa innistæðu, því að á meðan lögin eru, er rétt, að viðurlög séu við því, að þau séu brotin, og mælir n. með, að þetta frv. verði samþykkt.

* Frsm. (Magnús Gíslason): Herra forseti ! Þetta frv. er samhljóða brbl., sem ríkisstj. gaf út 9. des. s.l. Allshn. hefur haft þetta frv. lengi til meðferðar og lengur en hún var ánægð með. Ástæðan til þess var fyrst og fremst sú, að hún taldi nauðsynlegt að leita sér ýmissa upplýsinga og gagna um þetta frv., og það stóð nokkuð lengi á að fá svör við þeim fyrirspurnum, sem n. hafði gefið út. Hún fékk umsögn um þetta bæði frá barnaverndarráði og prófessor í refsirétti við háskólann, Ísleifi Árnasyni. Auk þess taldi n., að hér væri svo mikið nýmæli á ferðinni, a henni væri nauðsyn á að glöggva sig vel á málinu, áður en hún gerði sínar till. um breyt. á því. Ef maður her þetta frv. saman við þá löggjöf, sem nú er til um sams konar efni, um afskipti þess opinbera af börnum og unglingum, verður maður fljótt var við, að hér er um að ræða víðtækar breyt. frá þeim l. Aðallöggjöfin fram til þessa er l. um barnavernd, sem sett voru 1932, og var ekkert tilsvarandi til í l. áður. Með þessum l. var gert ráð fyrir að skipa sérstaka barnaverndarn. fyrir kaupstaði, sem hefði eftirlit með börnum allt til 16 ára aldurs; annars staðar var skólan. falið sama starf. Þetta eftirlit með börnum var aðallega í því fólgið að gæta hagsmuna barna gagnvart foreldrum og forráðamönnum þeirra, gæta þess, að þau liðu ekki skort, væri ekki ofþjakað með of þungri vinnu, yrðu ekki fyrir óhollum áhrifum siðferðilega á heimilunum o.s.frv. Í þessum l. var barnaverndarn. og skólan. gefið nokkurt vald til þess að ráðstafa börnum innan 16 ára, taka foreldraráðin af foreldrum, ef þau að dómi n. eru ekki fær um að ala börnin upp, og eins ef einhver maður dvelur á heimilinu, sem ætla má, að hafi slæm áhrif á börnin siðferðislega. Í þessum l., sem hér er ætlazt til, að verði samþ., er fyrst og fremst gert ráð fyrir, að eftirlit með uppeldi og hegðun barna og unglinga skuli ekki ná til 16 ára, heldur til 20 ára aldurs. Auk þess er gert ráð fyrir, að barnaverndarn. og skólan. hafi miklu víðtækari afskipti af hegðun og uppeldi en áður. Í 2. gr. eru taldir vissir lestir eða ávirðingar, sem annars eru ekki refsiverðar í l., sem barnaverndarn. sérstaklega eigi að líta eftir í fari barna og ungmenna, svo sem lauslæti, drykkjuskapur, slæpingsháttur, óknyttir og aðrir slíkir lestir. Verði n. vör við eitthvað af slíku, á hún fyrst og fremst að telja um fyrir ungmenninu og aðvara foreldra og forráðamenn og reyna þannig á friðsamlegan hátt að koma þessu í betra horf. En ef það tekst ekki, þá má beita hæfilegum uppeldisráðstöfunum við þessi börn or unglinga, vista þau í skóla, koma þeim fyrir á heimilum og auk þess að koma þeim fyrir á sérstökum hælum, sem stj. er heimilt að setja upp í þessu skyni. N. hefur ekki úrskurðarvald um þetta, heldur er gert ráð fyrir, að settur verði upp sérstakur dómstóll, sem á að dæma um þessi mál. Héraðsdómari hefur forsæti í dóminum, og auk þess eru tveir meðdómendur, sem bæjar- og sveitarstj. kjósa til 4 ára í senn. Greiðist kostnaður við þá úr ríkissjóði. Auk þess sem þessir dómstólar eiga að hafa úrskurðarvald í málum vegna brota a þessum l., þá er líka gert ráð fyrir, að þessir dómstólar dæmi einnig um refsimál, sem höfðuð eru gegn unglingum upp í 20 ára. Úrskurðir þessir eiga ekki að vera bundnir við ákveðinn tíma, heldur gilda um ótiltekinn tíma, þó þannig, að sami dómur getur aftur tekið upp málið til úrskurðar um, að hælisvistar sé ekki lengur þörf. Þó má þessi dómur ekki fara fram úr 3 árum, nema nýr úrskurður sé kveðinn upp, og virðist ekkert til fyrirstöðu samkv. þessum I., að unglingur sé dæmdur á hæli og sá dómur sé framlengdur um 3 ár í senn, og ef úrskurður er kveðinn upp, rétt áður en unglingurinn verður 20 ára, getur þessi hælisvist náð allt til 2 ára aldurs unglingsins. Svo er gert ráð fyrir í 6. gr., að þessum úrskurðum megi áfrýja til hæstaréttar, en þó því aðeins af hálfu aðila eða lögráðamanns hans, að dómsmálaráðuneytið gefi leyfi til slíkrar áfrýjunar. Svo eru ýmis nýmæli eins og um það, að banna megi unglingum að vinna tilgreind störf, ef álitið er, að þau geti verið skaðleg þroska og siðferði þeirra. Loks er gert ráð fyrir, að refsa skuli þeim, er leiða ungmenni út á siðferðislega glapstigu eða leyfa, að saurlífi viðgangist í þeim húsum, sem hlutaðeigandi á yfir að ráða. M.ö.o., þær breyt., sem er ætlazt til, að verði gerðar á gildandi löggjöf, er fyrst og fremst að auka stórkostlega eftirlit barnaverndarn., þar sem nú er ætlazt til, að það nái allt til 20 ára aldurs, auk þess sem þetta starf á að verða miklu víðtækara, því að n. eiga hreint og beint að líta eftir hegðun þessara ungmenna og vanda um við forráðamenn þeirra og þau sjálf, ef þær verða varar við þá misbresti á hegðun þeirra, sem tilgreindir eru í 2. gr. lá er það nýmæli að skipa sérstakan dómstól, og loks eru viðurlög við þessum brotum, sem er frelsisskerðing allvíðtæk, sem getur jafnvel náð allt til 23 ára aldurs. Í grg. eru ekki tilgreindar aðrar ástæður fyrir frv. en þær, að það sé fram komið vegna þess ástands, seni nú ríkir, og telji stj. því nauðsynlegt að gefa út þessi l. Nú er ekki hægt að álíta, eftir því sem ég þekki til, að drykkjuskapur, slæpingsháttur og óknyttir hafi aukizt svo mjög í seinni tíð, að nauðsynlegt hafi verið þess vegna að grípa til slíkra ráðstafana. Þvert á móti geng ég út frá, að dregið hafi úr slíkum löstum, vegna þess að atvinnuleysi hefur ekkert verið. Unglingarnir hafa meiri kost á að fá sér sómasamlegt lífsviðurværi en þegar atvinnuleysi herjar löndin, svo að það er vafalaust ekki þess vegna, að þessi brbl. hafa verið gefin út. Við þurfum ekki að fana í neinar grafgötur, það er vegna lauslætis, og er þá eðlilega átt þar við kvenþjóðina, að þessi l. hafa verið gefin út. Og þá er spurningin, hver þörf hafi verið að setja þessi l. og hver verður réttaraðstaða þessara ungmenna. Bæði manna meðal og í blöðum og útvarpi hefur verið mikið rætt um þetta ástand, enginn vafi er, að siðferðisástandið hefur beðið mikinn hnekki við, að svo fjölmennt erlent setulið hefur verið í landinu, og það er ekkert nema það, sem mátti við búast. Það er gömul saga, að alls staðar þar, sem fjölmennt setulið er langan tíma, þá hefur það ávallt í för með sér nánari kynni kvenna og setuliðsins heldur en almennt hefur verið talið hollt og sómasamlegt, og hefur oft gengið illa að fá ráðstafanir af hálfu þess opinbera, sem gætu heft þetta eða dregið úr. Fyrir Alþ. liggja engar opinberar skýrslur um, hvernig ástatt sé í þessu efni, en öllum er kunnugt, að hæstv. stj. lét á síðasta ári fara fram rannsókn í þessu sambandi, og hefur verið birt hrafl úr þeirri skýrslu í blöðum. Þessi skýrsla hefur sætt nokkurri gagnrýni bæði af hálfu erlendra hernaðaryfirvalda og eins af hálfu sumra blaða. En hvað um það, enginn vafi er, að ástandið gæti verið betra en það er, og fult þörf er fyrir það opinbera að taka í taumana að svo miklu leyti sem í þess valdi stendur, en þó einkanlega að því er snertir börn og vanþroska unglinga. Nú má um það deila, hversu langt beri að ganga í þessum efnum. Allshn. hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að óheppilegt sé, að þetta eftirlit nái allt til 20 ára aldurs. Í nál. eru færðar fram ástæður fyrir þessu, fyrst og fremst það, að samkv. íslenzkum l. er hver unglingur sjálfráður sinna gerða, þegar hann er orðinn 16 ára. Eftir það hefur hann ráð á að vista sig og þarf yfirleitt ekki að spyrja sína forráðamenn, hvernig hann skuli fara með sitt vinnuafl, og hefur að l. leyfi til að ráðstafa sínum högum eins og honum sýnist innan ramma Iandslaga, og eftir 18 ára aldur hafa konur leyfi til að ganga í hjónaband. N. sýndist alls ekki viðeigandi, að fólk, sem fyrir löngu er búið að fá sjálfræði, sé undir eftirliti barnaverndarn. og skólan. Hitt er annað mál, sem er þess vert, að stj. og þing athugi, hvort það aldurstakmark, sem gert er að skilyrði fyrir sjálfræði, sé ekki of lágt og hvort ekki sé heppilegra að færa það upp, og þá allt upp í 18 ár, og er margt, sem mælir með því, enda er það í samræmi við löggjöf nágrannalandanna, t.d. Danmerkur, þar sem miðað er við 18 ár, en meðan þetta er ekki gert, virðist afar óeðlilegt, að unglingar skuli háðir eftirliti þess opinbera, og það eftir að þeir eru alveg komnir undan yfirráðum foreldra eða forráðamanna. Þó þykir n. einna varhugaverðast í þessu sambandi að gera starf barnaverndarn. svo víðtækt sem hér er ætlazt til, því að auðvitað verður það miklu meira, eftir því sem fleiri unglingar koma undir eftirlit n. Það er mitt álit, að það geti farið þannig, að þar sem þörfin er mest á eftirliti með börnum og unglingum meðan þeir eru óþroskaðir, þar geti dregið úr því, ef starf barnaverndarn. er gert svo víðtækt sem hér er ætlazt til, auk þess sem eftirlitið verður því erfiðara, því þroskaðri sem unglingarnir eru. Ef framkvæmdin verður slík. að hún verður n. ofvaxin, þá getur það aðeins orðið til þess að gera illt verra í staðinn fyrir að vera til bóta. N. er sem sé þeirrar skoðunar, að börn og unglingar verði fyrst og fremst að fá á heimilunum það uppeldi, sem þau þurfa með. Það er sagt, að án er ills gengis nema heiman hafi, og ég hygg, að grundvöllinn að lífi unga fólksins verði að leggja á heimilunum sjálfum og með þeim áhrifum, sem skólar og kirkja geta haft, og er þar vissulega mikið hlutverk fyrir skóla og kirkju að inna af hendi eins og nú er ástatt í landinu. Ég tel, að afskipti þess opinbera af slíku sé aðeins neyðarráðstöfun, sem er þá allt eins mikið í þágu þjóðfélagsins eins og þeirra unglinga, sem ætlazt er til, að verið sé að bjarga með þessu. Allshn. hefur því lagt til, að aldurstakmarkið verði fært úr 20 árum niður í 18. Auk þess hefur n. lagt til þá breyt. á dómstólnum, að hann færi eingöngu með þau mál, sem höfðuð eru gegn unglingum fyrir brot á þessum I., en nái ekki til refsimála, sem höfðuð eru gegn unglingum innan 20 ára aldurs, eins og gert er ráð fyrir í frv. N. byggir þetta á því, að eins og kunnugt er hefur legið fyrir þinginu nýlega frv. um breyt. á réttarfari í opinberum málam. Sýnist ekki ástæða til að vera að gera í sambandi við þetta frv. serstakar breyt. um meðferð refsimála í landinu, þar sem ganga má út frá því, að innan skamms verði þetta mál tekið upp aftur og fái sína endanlegu lausn hér á þingi. Eins og ég gat um áðan, er í frv. gert ráð fyrir, að úrskurðir um vist ungmenna á hælum eða heimilum séu óákveðnir, en megi þó ekki fara fram úr 3 árum. N. þykir fullmikið, að gengið sé út frá, að ekki sé hægt að breyta slíkum úrskurðum fyrr en þrjú ár eru liðin, og vill færa það niður um eitt ár. Virðist n. það sanngjarnara. Sömuleiðis er gert ráð fyrir, að forráðamenn aðila geti ekki krafizt nýs úrskurðar fyrr en eftir eitt ár. N. vill færa það niður í 6 mánuði. Loks eru í frumv. ákvæði um, að aðeins megi áfrýja þessum úrskurðum af lögráðamanni, ef dómsmálaráðuneytið veitir leyfi til þess. Þetta er brot á þeim réttarprincipum, sem snerta refsimál, að hver maður geti skotið máli sínu til æðri réttar, og sýnist ástæðulaust að veita ekki ungmennum sama rétt, vill þess vegna breyta þessari frvgr. á þann hátt, að ekki þurfi leyfi dómsmr. í hverju tilfelli, sem aðili vill skjóta slíku máli til hæstaréttar. Loks leggur n. til breyt. við 9. gr., en þar eru ákvæði, sem herða á þeim refsingum, sem áður hafa gilt samkv. refsilögum fyrir að leiða ungmenni innan 21 árs á glapstigu eða láta saurlífi viðgangast í húsum sínum, bifreiðum eða öðrum stöðum, sem menn hafa yfir að ráða. N. finnst full ástæða til, að inn í þetta séu líka tekin skip, sem hlutaðeigandi ræður yfir, því að það getur eins komið fyrir, að slíkt framferði eigi sér þar stað eins og í húsum, og gerir n. því brtt. þar að lútandi. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. Brtt. eru ekki stórvægilegar nema 1. brtt., sem er um að færa aldurstakmarkið úr 20 árum í 18 og svo að heimila að áfrýja til hæstaréttar, án þess að leyfi dómsmrn. komi til. Ég vil að lokum geta þess, að í dag hafa n. borizt ný gögn, sem hún hefur ekki haft tíma til að fara yfir. En það í sambandi við 1. brtt., og legg ég því til, að hún verði látin bíða til 3. umr.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég sé, að gerðar hafa verið nokkrar brtt. við þetta frv., sem eru að mínu áliti allar heldur til hins verra. Eins og ég gat um við 1. umr. þessa máls, var frv. um þetta tilbúið, þegar haustþingið kom saman, en var ekki vilji meðal þm. að samþ. svo ströng ákvæði sem það frv. gerði ráð fyrir. Er ekkert við því að segja, en ég vil gjarnan, að það komi hér fram, að það stóð ekki á mér að ganga frá þessu, nú það var ekki vilji fyrir því hjá þm. Það var reynt að ganga skemmra í þessu máli og koma með ákvæði, sem mættu verða að gagni, og var það gert í því frv., sem var hér lagt fyrir, og eftir að hafa borið sig saman við þá, sem vildu ganga skemmst í þessu máli, var þetta frv. samþ. Ég held, að þótt vera kunni eitthvert gagn í þessu frv., eftir að búið væri að draga úr því eins og gert yrði, ef þessar brtt. væru samþ., þá verður frv. miklu rýrara en frv. það, sem var lagt fyrir upphaflega.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég verð að segja það, að ég er mjög undrandi á ræðu hæstv. forsrh. Hann kastar því fram, að allar brtt. séu til ills eins, en gerir svo ekkert til að rökstyðja mál sitt. Frsm. n. gerði ýtarlega grein fyrir brtt. og rökstuddi þær, en hæstv. forsrh. gaf sér ekki tíma til að hlusta á mál hans, og nú þegar ég stend upp, þá gengur hann af fundi. Ég sé ekki annað en að l. þessi nái tilgangi sínum, þótt aldurstakmarkið sé lækkað og fresturinn lækkaður um eitt ár. Mál þetta er mikið vandamál, og enginn „fasistiskur“ hernaðarandi, að ráða því til lykta hér, því að ég trúi ekki, að harkan ein sé góð til að koma því í framkvæmd, sem gera þarf. Þar sem hæstv. forsrh. er ekki á fundi, en til hans beindi ég orðum mínum, þá virðist mér tilgangslaust að hafa þessi orð mín fleiri. En ég tel brtt. vera til bóta fyrir málið.



Þetta frv. lá fyrir Alþingi árið 1938 og var þá flutt af iðnn. Nd. að tilhlutun þáv. atvmrh. Það var afgreitt af þeirri deild þá, en dagaði hér uppi. Ekki mun hafa verið bein andstaða gegn því, en það var sett í samband við annað frv., frv. um raforkusjóð ríkisins, er nokkur skoðanamunur var um, og döguðu bæði uppi. Nú er frv. þetta flutt eitt út af fyrir sig og í sama formi og árið 1938. Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta mál, því að ég geri ráð fyrir, að hv. dm. sé það svo kunnugt. Þó vil ég aðeins geta nokkurra atriða. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir í þessu frv., að skipt verði meira niður en áður kostnaði við að leiða raforku til landsmanna, þannig að ríkið ýmist reisir eða tekur á leigu orkuver, sem til eru. Í öðru lagi og sérstaklega er gert ráð fyrir, að ríkið leiði rafmagn frá orkuverunum til kaupstaða eða sveita. Í þriðja lagi er félögum heima fyrir heimilað að sjá um dreifingu rafmagnsins á viðkomandi stöðum, veita því til neytendanna og selja það. Það er eftirtektarvert, að með frv. þessu er heimilað að hrinda í framkvæmd og leysa hið mikla mál um raforkunotkun í landinu. Í því eru mörg góð og gagnleg ákvæði, er til kemur, en engin skaðleg, en skoða verður það þó sem undirbúningsspor, sem stigið verður e.t.v. til fulls bráðlega. Að lokum lýsi ég yfir því, að iðnn. leggur með, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.