Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Efni þess frv., sem hér liggur fyrir, er að kveða á um tölu þeirra bifreiða, sem heimilt er að lækka aðflutningsgjöld á vegna fatlaðra og lamaðra. Gerir frv. ráð fyrir því, að sú tala sé óbreytt frá því, sem er í núgildandi lögum. Fjhn. hefur haft þetta frv. til meðferðar og eins og nál. á þskj. 484 ber með sér, mælir hún einróma með því, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég vil taka það fram, að ég er samþykkur þessu frv., en eitt langar mig til að vita í sambandi við þetta mál. Það er, hvort umsækjendur um eftirgjöf á skatti vegna þessara bifreiða eru ekki mun fleiri en sú tala bifreiða, sem frv, gerir ráð fyrir að verði heimilt að slá aðflutningsgjöldum af, hvort hugsanlegt sé um flesta þá, sem sækja um afslátt á þessum bifreiðum, að það sé hægt að veita þeim úrlausn, eða hvort þeir séu allmiklu fleiri. Ég held, að það hafi verið í hittiðfyrra, árið 1961, sem 250 aðilum var veitt undanþága frá lögum í þessum efnum, en árið sem leið munu það hafa verið 150, og svo mun vera ráð fyrir gert enn þá. En hverjar upplýsingar hefur n. fengið um það, hve margir umsækjendur eru nú, og eru líkur til, að hægt sé að fullnægja þeim með þeirri bifreiðatölu, sem frv. gerir ráð fyrir?



Varðandi þá fsp., sem borin var hér fram af hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB), þá hefur þetta mál ekki borið á góma í n. og hún hefur ekki fengið um það neinar upplýsingar. Hins vegar er ég reiðubúinn til þess að útvega þessar upplýsingar fyrir 3. umr., ef hv. þm. telur það viðunandi, en hæstv. viðskmrh. er ekki viðstaddur hér í d. núna, þannig að hann getur ekki svarað fsp., en vera má, að honum sé um þetta kunnugt.



Ég hafði hugsað mér að beina ofur lítilli fsp. til hæstv. viðskmrh. í sambandi við þetta mál, ef hann væri hér viðstaddur, og þar sem hv. form. fjhn. hefur gengizt inn á að bera honum fsp., þannig að svör við þeim geti borizt fyrir 3. umr., þá vil ég, þótt hæstv. ráðh. sé ekki viðstaddur, koma þessari fsp. á framfæri. Mér er kunnugt um það, að mjög lengi hafa öryrkjasamtökin í landinu haft mikinn áhuga á því, að þessar tollaeftirgjafir af bifreiðum yrðu afskrifaðar á vissum árafjölda, og ég hygg, að það hafi verið rætt um, að það mætti helzt ekki vera um lengri tíma að ræða í því sambandi en 5-8 ár. Ég hygg, að það sé öllum ljóst, hversu mikla þýðingu það hefur fyrir marga öryrkja að geta haft sæmileg farartæki til að bera sig yfir og hvaða þýðingu það getur haft fyrir þá, svo að þeir geti stundað sína atvinnu. En þá er það líka auðsætt, að eftirgjöf einu sinni yfir langa ævi dugir skammt til. Þegar það er svo, að við endurnýjun á bílakosti öryrkjanna þurfa þeir að greiða upp þá eftirgjöf, sem þeir hafa áður fengið, þá nær þessi aðstoð vitanlega mjög skammt í þeim tilfellum. Nú er það svo, að það er að ýmsu leyti óhagstæðara fyrir öryrkja en aðra að vera með gamla bíla, og þeir þurfa helzt, ef vel á að vera, að geta endurnýjað þá oftar en aðrir. Manni sýnist því, að sé á annað borð rík ástæða til þess, að öryrkjarnir fái eftirgjöf á tolli af sínum bifreiðum, þá sé þeim málum þannig komið fyrir, að þeir fái einnig eftirgjöf, þegar um endurnýjun á bilakostinum er að ræða. Mér er kunnugt um það, að öryrkjasamtökin hafa gert um þetta fjölda ályktana á sínum þingum, og það mun ekki hafa verið látið ólíklega um það, að til móts við þessar óskir yrði gengið að einhverju leyti. En mér vitanlega hefur enn þá ekki orðið neitt af framkvæmdum í þessum efnum. Ég geri mér ekki alveg ljóst, hvort þörf er nokkurrar lagabreyt. í sambandi við þetta. Ég hygg, að það væri hægt að koma þarna til móts við óskir öryrkjanna með reglugerðarákvæðum frá ráðuneytinu. En sem sagt, ég hygg, að það sé fyllilega kominn tími til þess, að þessi mál séu athuguð og einhverjar ákvarðanir teknar í þeim, því að eins og þessum eftirgjöfum er háttað núna, koma þær að tiltölulega mjög takmörkuðu gagni, meðan ekki er um það að ræða, að eftirgjöfin sé afskrifuð á eðlilegum árafjölda.



Herra forseti. Efni þessa frv. er að heimila Háskóla Íslands að fjölga hlutamiðum í háskólahappdrættinu. Um ástæðurnar fyrir því, að frv. þetta er fram borið, má vísa til grg. frv. og framsöguræðu hæstv. fjmrh. fyrir frv. við 1. umr. Það er þó e.t.v. ástæða til þess að skýra aðeins nánar eitt atriði. Í 1. gr. frv. er talað um heimild til þess að gefa út nýjan flokk hlutamiða, B-flokk, er tengist við þau númer, sem heimilt er að gefa út samkv. ákvæðum þessa töluliðs, eins og það er orðað í frv., sbr. og grg., þar sem rætt er um það, að þetta nýja fyrirkomulag muni spara til muna vinnu við útdrátt o.fl. Það, sem hér er um að ræða, er, að gert er ráð fyrir því, að það verði gefinn út nýr flokkur, B-flokkur, með númeraröð frá 1, og mundi það þá verða þannig, að ef númer kemur upp með vinning í þeim flokki, sem fyrir er, sem mundi þá framvegis verða kallaður A-flokkur, þá mundi það einnig verða vinningsnúmer í B-flokki. Þannig er það, sem sparnaðurinn við útdráttinn, sem um er talað í grg., kemur fram. Hv. þdm. munu e.t.v. hafa veitt því athygli, að bæði lagafrv. og nál. hafa verið prentuð upp, en ástæðan til þess er þó ekki sú, að um neina efnisbreytingu sé að ræða, heldur var það eingöngu vegna prentvillu. Í hinu upphaflega þskj. var talað um frv. til l. um stofnun happdrættis á Íslandi, en í l. frá 1933 er það nefnt stofnun happdrættis fyrir Ísland, og var þetta auðvitað leiðrétt. Fjhn. hefur athugað frv., og eins og nál. á þskj. 485 ber með sér, mælir hún eindregið með því, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls, sem fram fór á fundi d. í gær, vakti ég athygli á nokkrum atriðum í þessu frv. og hafði vænzt þess, að hv. heilbr.- og félmn. tæki málið til athugunar á milli umr. Nú virðist mér, þar sem 3. umr. fer fram nú þegar, þá muni n. hafa unnizt lítill tími til þess að athuga málið að nýju og e.t.v. látið það undir höfuð leggjast. Ég mun nú ekki leggja fram brtt. við mörg atriði frv., en ég vil í framhaldi af því, sem ég benti á við 2. umr., bera fram og freista þess að fá samþ. brtt. við eitt atriði frv. Hún er við 37. gr., að stafl. a orðist þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Ekkja eða ekkill, sem var samvistum við hinn látna eða á framfæri hans, hljóta bætur, 2000 kr. á mánuði í 8 ár. Bætur samkv. þessum stafl. falla ekki niður, þótt ekkja eða ekkili stofni til hjúskapar á ný.“ Efnisbreyt. er sú ein, að fella úr gr. það skerðingarmark, sem að þessu lýtur, en eins og greinin er í frv., þá er gert ráð fyrir því, að þessi mánaðargreiðsla, sem ákveðin er í 8 ár, verði lækkuð, ef tekjur þess látna hafa ekki verið svo háar á þeim tíma, þegar hann féll frá, að þessi fjárhæð nemi 3/4 af vinnutekjum hans. Hér getur aldrei verið um vafamál að ræða, því að dauðaslys er þess eðlis, að það leynir sér ekki, og því ekkert torvelt til úrskurðar. Og þegar þess er gætt, að þessa skerðingu á að reikna og láta hafa áhrif á mánaðargreiðslu í 8 ár, þá sýnist mér það vera fráleitt að miða eingöngu við þær ástæður, sem voru fyrir hendi, þegar slysið bar að höndum. Það má segja, að í sambandi við ýmsar aðrar bótagreiðslur trygginganna hefur sá, sem er á lífi og í starfi, alltaf möguleika til þess að vinna sér aukinn rétt, auka tekjur sínar, en í þessu falli verður þetta ekki aftur tekið. Hér er mat á ástæðum, þegar dauðaslys bar að, og að láta slíkt mat hafa áhrif á mánaðargreiðslur í 8 ár, það sýnist mér fráleitt, einkum þegar þetta kemur niður á þeim, sem tekjulágir eru. Ég vísa að öðru leyti til þeirrar ræðu, sem ég hélt við 2. umr. málsins, og skal ekki fjölyrða um þetta. En vegna þess, hve þetta ber brátt að, verð ég að leggja þessa till. fram skriflega og vænti þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af þessari brtt. hv. 5. þm. Austf. (PÞ). - Þetta er rétt athugað hjá honum, að þetta er breyt. á lögunum, sem þarna hefur verið gerð, og stafar að nokkru leyti af því, að l. hafa verið rýmkuð verulega, bæði að því er við kemur bótum slysatrygginga, dagpeningabótum og einnig þessum bótum. Það er núna mögulegt, að maður, sem hefur ellilífeyri eða slysaörorku, sé fulltryggður þarna líka, og það mun hafa verið það, sem meðfram réð þessu, að þetta skerðingarákvæði var sett þarna inn í. Það þótti ekki eðlilegt, að þar sem svo væri ástatt, þá væri greidd full upphæð. Áður hafði þetta fólk ekki þennan rétt, sem það er búið að fá núna, og endurskoðunarnefndinni þótti óeðlilega mikill réttur, að þarna væri hægt að bæta algerlega við, þótt fólk, sem væri kannske löngu komið á lífeyrisaldur og búið að taka lífeyri, henti slys, þá væri ekki ástæða til í slíku tilviki að greiða hæstu eða fullar bætur. Ég vil bara skýra frá því, hvernig í þessu liggur. Þetta stafar af þessum auknu réttindum, þá þótti endurskoðunarnefndinni nauðsynlegt að setja einhver takmörk, a.m.k. þangað til í ljós kemur, hve mikil áhrif þetta kann að hafa,.



Herra forseti. Frv. þetta, sem þegar hefur hlotið samþykki hv. Nd., er flutt skv. ósk síðasta kirkjuþings, sem mæltist til þess, að þjóðkirkjunni yrðu fengin umráð yfir Skálholtsstað með þeim hætti, sem ráðgert er í 1. gr. frv. Efnislega verður sú breyt. á ráðstöfun staðarins frá því, sem verið hefur, að í stað þess að segja má, að nú lúti hann ráðstöfun ríkisstjórnarinnar, ráðherra og eftir atvikum Alþ., þá er ætlazt til þess, að biskup og kirkjuráð taki við staðnum fyrir hönd þjóðkirkjunnar og hafi þar forræði um framkvæmdir og starfrækslu. Sú starfræksla, sem þar kynni að verða ákveðin af þessum aðilum, hlýtur eðli málsins samkvæmt að verða í samræmi við landsins lög og innan þess ramma, sem þau setja á hverjum tíma. En til þess að gera þjóðkirkjunni mögulegt að hafa þar þann rekstur, sem hún ákveður samkv. fyrirmælum 1. gr., er ætlazt til, að ríkissjóður greiði árlega í sjóð 1 millj. kr., og verði því fé varið til áframhaldandi uppbyggingar í Skálholti og síðan eftir atvikum væri það jafnframt rekstrarfé þeirrar starfrækslu, sem biskup og kirkjuráð komi þarna upp. Að meginstefnu varð þetta frv. ekki ágreiningsmál verulegt í hv. Nd., þó að einn þdm. væri að vísu málinu algerlega andvígur og sumir létu það hlutlaust. A milli hinna varð frekar skoðanamunur um það, hvort nú þegar ætti að ákveða eða gera ráð fyrir, að biskupssetur væri sett í Skálholti. Það er skoðun mín, og ég hygg meiri hluta hv. Nd., að ekki sé tímabært að taka ákvörðun um það, fyrr en þjóðkirkjan sjálf óskar eftir því, að biskupssetur verði í Skálholtí, þó að það sé líka óþarfi að áskilja, að þá verði staðurinn til þeirra nota, eins og till. kom fram um, vegna þess að ef biskupssetur verður þar ákveðið, þá verður það því aðeins gert, að þjóðkirkjan sjálf óski eftir því, og þá mun hún að sjálfsögðu ætla staðinn til þeirra nota, eftir því sem þörf er á. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið frekar á þessu stigi, heldur legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Það er aðeins til að segja nokkur orð í sambandi við þetta frv. Kirkjuþing gerði um það samþykkt í vetur að fara þess á leit við ríkisvaldið, að þjóðkirkjan fái Skálholtsstað til eignar og umráða og auk þess árlegt meðlag. Þetta er í sjálfu sér ekkert einkennilegt frá sjónarmiði kirkjunnar, að hún vilji auka sínar eignir og skara eld að sinni köku fjárhagslega. Hæstv. ríkisstjórn hefur orðið við þessum tilmælum kirkjuþings og leggur nú fyrir Alþ. að veita sér heimild til að afhenda Skálholtsstað kirkjunni að gjöf. Í raun og veru þarf ekki að vera svo mikið við það að athuga, þó að hæstv. ríkisstj. taki þá afstöðu, að hægt sé að gefa kirkjunni þessa gjöf. En það, sem mér finnst sérstaklega á skorta, eru rök fyrir þessari ráðabreytni ríkisvaldsins. Hver eru rökin fyrir því, að ríkið afhendi Skálholtsstað sem gjöf? Ég hef ekki heyrt nein rök frambærileg. Það er þetta, sem mér finnst vera aðalgallinn á að afgreiða þetta mál, eins og það er lagt fyrir hér, þ.e. að gefandinn væntanlegur veit ekkert, í hvaða skyni hann er að gefa þessa gjöf. Það er gert ráð fyrir, að kirkjan hafi þarna einhverja starfsemi með höndum. En hverjar eru þær framkvæmdir, og hver er sú starfræksla? Mér minnst ekki óeðlilegt, að Alþ. spyrji um það, hvað eigi að gera við Skálholtsstað. Hvað er ætlunin að gera við Skálholtsstað í náinni framtíð? Ég hef grun um, að hæstv. ríkisstj. hafi ef til vill gripið þetta fegins huga, að henni hafi jafnvel fundizt einkar hentugt, að ríkisvaldið losnaði við Skálholtsstað úr sinni eigu og þar með alla ábyrgð og allt frumkvæði í sambandi við vandamálið Skálholt í Biskupstungum. Ef þetta er rétt til getið hjá mér, að þetta séu aðalrökin fyrir því, að gjöfin sé færð, þá get ég ekki heldur viðurkennt þau rök. Hvorki hæstv. ríkisstj. né Alþ. mega skjóta sér undan þeirri ábyrgð, sem á þeim hvílir varðandi Skálholt og framtíð Skálholts. Það er engan veginn sæmilegt, að þessir fulltrúar þjóðarinnar allrar skjóti sér undan vandanum og leggi hann á herðar kirkju og kennimönnum landsins, sem hafa þegar sýnt það, að þeir eru engu færari um að leysa vandann en ríkisstj. og Alþ. Það má segja, að fram að þessu hefur getuleysið verið sama innan kirkjunnar sem utan kirkjunnar að ákveða framtíðarskipan í Skálholti. Ég hefði ekki haft á móti því, að ríkið gæfi kirkjunni Skálholtsstað og legði fram fé árlega til starfrækslu á staðnum, en ég hefði betur kunnað því að vita, til hvers staðinn ætti að nota og til hvert fénu yrði varið. Um þetta er ekki neitt vitað, og meðan svo er, þá get ég ekki fyrir mitt leyti greitt því atkv., að frv. verði samþ. Nú fer þetta frv. til hv. menntmn., og vil ég beina því til hv. menntmn., hvort hún muni ekki sjá sér fært að bæta úr þessari vöntun í frv., þannig að í frv. komi fram eitthvað jákvætt varðandi framtíðarskipulag Skálholts. Hæstv. ríkisstj. og Alþ. mega ekki skjóta sér undan þeirri ábyrgð, sem á þeim hvílir varðandi Skálholt, og það er ekki hægt að ætlast til þess, að þjóðkirkjan ein standi undir henni. Skálholt er fornhelgur og sögufrægur staður, og það er staður, sem alla þjóðina varðar jafnt, ekki aðeins kirkjuna, heldur alla þjóðina. Ég hefði talið mjög heppilegt, að það hefði verið hægt að afhenda þjóðkirkjunni Skálholtsstað að gjöf í sumar, þegar kirkjan verður vígð, en ég hefði talið miklu heppilegra að færa aðra gjöf í því tilefni, - miklu meira virði, að það hefði verið tekin ákvörðun og gefið fyrirheit um framkvæmdir i Skálholti, sem miðuðu að því að hefja staðinn úr þeirri niðurlægingu, sem hann hefur verið í tvær síðustu aldirnar, og hefja þar nýja uppbyggingu, sem öll þjóðin og kirkjan gætu unað við.



Herra forseti. Á árinu 1961 var ákveðið að hefja endurskoðun á l. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, og var sú endurskoðun falin stjórn sjóðsins, en hana skipa þeir Hákon Guðmundsson hæstaréttarritari, Guðmundur Guðmundsson tryggingafræðingur og Sigtryggur Klemenzson ráðuneytisstjóri. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er árangur þessarar endurskoðunar. Það lágu ýmsar ástæður til grundvallar því, að rétt þótti að endurskoða l. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Er þess fyrst að geta, að þó að l. um lífeyrissjóð séu talin frá 1955, þá eru þau raunverulega og að öllum stofni til og meginatriðum frá 1943. Á þeim voru gerðar nokkrar breyt. á árinu 1955, en ekki þannig, að grundvallarreglum laganna væri breytt, en þessar breyt. voru svo felldar inn í hin eldri lög og gefin þannig út sem l. nr. 64 1955, um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Síðan hefur einnig verið gerð breyt. á lögunum, en meginefnið í löggjöfinni var sem sagt orðið, þegar endurskoðunin var ákv eðin, um 18 ára gamalt. Sú reynsla, sem fengizt hafði af starfsemi sjóðsins, gaf tilefni til þess að endurskoða löggjöfina í heild. Í öðru lagi hafði það gerzt, að 1960 ákvað Alþ. að fella niður með öllu svokölluð skerðingarákvæði almannatryggingalaganna, og gaf það að sjálfsögðu tilefni til þess einnig að endurskoða 1. með það fyrir augum, að starfsmenn ríkisins fengju nú full lífeyrisréttindi hjá almannatryggingunum, sem þeir höfðu ekki haft, og yrði þá lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins viðbótartrygging við almannatryggingarnar. Í þriðja lagi höfðu borizt nokkrar áskoranir frá tveimur félagasamböndum um breyt. á lögunum. Var þar annars vegar Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og hins vegar Kvenréttindafélag Íslands. Í fjórða lagi þótti svo rétt að kanna löggjöf og reynslu nokkurra nágrannalandanna í þessu efni, og var höfð við samningu þessa frv. hliðsjón af lögum um eftirlaunamál ríkisstarfsmanna í Noregi, Danmörku, Svíþjóð og Englandi. Þessar voru meginástæður þess að ráðizt var í þessa endurskoðun. En í sambandi við þetta og að sjálfsögðu sú ástæða, sem ekki hefur vegið hvað minnst, er sú, að lífeyrir eða eftirlaun skv. lífeyrissjóðslögunum voru engan veginn fullnægjandi. Lágu til þess ýmsar ástæður, en fyrst og fremst sú verðbólga, sem hér hefur verið að verki í landi voru lengst af þeim tíma, sem liðinn er, síðan l. voru sett 1943. Vegna verðbólgunnar og um leið með hliðsjón af ákvæði l. um 10 ára meðaltal launa var lífeyririnn oft mjög ófullnægjandi. En þetta 10 ára meðaltal er í því fólgið, að þegar opinber starfsmaður lætur af starfi, þá skal miða eftirlaun hans eða lífeyri við ákveðna hundraðstölu af meðaltalslaunum þeim, sem hann hefur haft í því starfi síðustu 10 árin. Og að sjálfsögðu dró þessi regla í flestum tilfellum mjög niður þann launagrundvöll, sem lífeyririnn skyldi reiknast af. Eins og hv. þm. er manna bezt kunnugt um, hefur alloft verið gripið til þess að bæta upp hinn nauma lífeyri á tvennan hátt, annars vegar með því, að Alþ. hefur með sérstökum l. eða þál. ákveðið uppbót á lífeyri og sú uppbót þá verið greidd að öllu af ríkissjóði, og hins vegar með því að ákveða í 18. gr. fjárl, ár hvert uppbætur á eftirlaun ýmissa ríkisstarfsmanna. Nú hefur hámark lífeyrisins verið 60% af launum, en hin síðari ár hefur fjvn, oftlega lagt til og fengið samþ., að veitt væri uppbót þannig, að heildarlífeyririnn að meðtöldu framlagi á 18. gr., færi upp undir 80%. Aðalbreytingarnar, sem þetta frv. hefur í för með sér, má segja að séu þessar, - tilgangurinn er auðvitað sá að tryggja sjóðfélögum, þ.e.a.s. ríkistarfsmönnum, viðhlítandi lífeyri, og aðalbreyt. má segja að séu þessar: Í fyrsta lagi, að starfsmenn fái fullan lífeyri hjá almannatryggingunum, sem þeir hafa ekki notið. Það var svo, þegar lífeyrislögin voru sett 1943, að þá voru í gildi alþýðutryggingalögin frá 1937, og skv. þeim voru í gildi skerðingarreglur, en þær voru í meginatriðum á þá lund, að réttur til þess að fá fullan ellilífeyri eða örorkulífeyri var bundinn því skilyrði, að aðrar tekjur manns færu ekki fram úr 1/3 hluta lífeyrisins. Ef aðrar tekjur hans voru meiri en þriðjungur árlegs lífeyris, þá skyldi draga frá lífeyrinum 60% af því, sem tekjurnar voru umfram þennan þriðjung. Þar sem þessi ákvæði voru í gildi 1943, þótti ekki líklegt, að starfsmenn ríkisins eða félagar í lífeyrissjóði mundu geta notið þessa lífeyris frá almannatryggingunum, og var því það ákvæði alþýðutryggingalaganna látið óbreytt, að sjóðfélagar í lífeyrissjóði embættismanna skyldu standa utan við alþýðutryggingarnar, að því er tæki til elli-, örorku- og barnalífeyris. En hina vegar hafa þeir aðeins greitt hluta af persónugjöldum til alþýðu- eða almannatrygginganna, og sú regla hefur verið í gildi, að tryggingaráð mun hafa, ár hvert metið það, hversu mikils sjóðfélagar í lífeyrissjóði ríkisstarfsmanna mundu njóta af réttindum almannatrygginganna, en það er að sjálfsögðu fyrst og fremst í sambandi við sjúkratryggingarnar. Og nú alllengi hefur það verið metið með hliðsjón af þeim réttindum, sem ríkisstarfsmenn nytu hjá almannatryggingunum, að þeir skyldu greiða um það bil 1/3 af hinum venjulegu persónugjöldum til trygginganna. Þessar skerðingarreglur hafa tekið nokkrum breytingum síðan alþýðutryggingalögin voru sett 1937. Með l. um almannatryggingar frá 1946 var dregið talsvert úr þessum skerðingarreglum, þannig að frá lífeyri skyldi draga helming í stað 60% þess, sem aðrar tekjur næmu umfram jafngildi lífeyrisins, í stað þess að áður var miðað við það, sem aðrar tekjur færu fram úr 1/3 lífeyris. 1956 var enn dregið úr þessum skerðingarreglum, þannig að einstaklingar máttu þá hafa 150% og hjón 200% af einstaklingslífeyri á 1. verðlagssvæði án skerðingar, en af því, sem umfram væri, skyldu dragast 60%. En eins og ég gat um áðan, þá var svo ákveðið 1960, að skerðingarreglurnar skyldu alveg falla niður frá og með 1. jan. 1961. Það er því í rauninni fyrsta meginbreyt. í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, að sjóðfélagar í lífeyrissjóði ríkisstarfsmanna skuli fá fullan lífeyrir skv. almannatryggingalögunum. Nú eru þeir sem sagt orðnir fullgildir aðilar að almannatryggingunum og munu þá greiða full persónugjöld til þeirra eins og aðrir borgarar, og lífeyrissjóðurinn starfar því sem viðbótartrygging. Önnur aðalbreyt. frv. er sú að fella niður 10 ára regluna, sem ég minntist á hér áður, og ákveða í þess stað, að eftirlaun lífeyrissjóðsins skuli miðast við þau laun, sem fylgdu og fylgja síðast því starfi, sem sjóðfélagi var í, þegar hann lét af starfi. Þetta er að sjálfsögðu einnig til mikilla hagsbóta fyrir sjóðfélaga, a.m.k. ef gert er ráð fyrir því, að kaupgjald fari hækkandi ár frá ári hér á landi, að maður tali ekki um, ef kaupgjald tekur þeim stökkbreytingum, sem oft hafa orðið á síðustu 20 árum. Þá er í þriðja lagi gert ráð fyrir því í þessu frv., og fjallar um það 25. gr. frv., að ef almenn hækkun verður á launum opinberra starfsmanna, þá skuli elli-, örorku- og makalífeyrir einnig hækka í sama hlutfalli, og að ríkissjóður endurgreiði lífeyrissjóði þá hækkun, sem þannig verður á lífeyrisgreiðslum. Þetta ákvæði má segja að sé í samræmi við þá venju, sem hér hefur skapazt, en hér er sett inn almennt ákvæði um þetta í stað þess að þurfa hverju sinni að bera það undir Alþ. og fá sérstök lög eða sérstaka þál. eða fjárlagaheimild í þessu skyni. Í 2. og 3. gr. frv. segir um það, hverjir eru sjóðfélagar, og eru sjóðfélagar skv. hinni almennu skilgreiningu í 2. gr. þeir, sem skylt er að greiða iðgjald í sjóðinn og eiga rétt á lífeyri úr honum. Í 3. gr. er það nánar tiltekið í þremur flokkum. Í fyrsta lagi eru það allir þeir, sem skipaðir eru, settir eða ráðnir í þjónustu ríkisins, ríkisstofnana eða atvinnufyrirtækja ríkisins, eins og það er orðað, til ekki skemmri tíma en eins árs eða með minnst 3 mánaða uppsagnarfresti, enda sé það starf þeirra aðalstarf og hlutaðeigandi taki ekki minna en hálf þau laun, er slíku starfi fylgja fyrir fullan vinnutíma. Aðalbreyt. með þessu ákvæði er sú, að starfsmenn við ríkisstofnanir, sem hafa sérstakan fjárhag, eru nú skyldutryggðir skv. þessu frv. Allir almennir ríkisstarfsmenn eru nú skyldutryggðir hjá sjóðnum, en varðandi starfsmenn ríkisstofnana, sem hafa sérstakan fjárhag, er nú í l. aðeins heimild til að taka þá í tölu sjóðfélaga. Sú heimild hefur að vísu yfirleitt verið notuð, en oft hefur verið svo um nýjar ríkisstofnanir, sem settar hafa verið á fót, að inntökubeiðni hefur dregizt á langinn. Það hefur bæði valdið sjóðnum nokkrum óþægindum, en þó einkum starfsmönnum þessara stofnana og stofnununum sjálfum, því að þá hefur vegna dráttar á inngöngu alloft þurft að borga iðgjöld mörg ár aftur í tímann. Með 3. gr. I. a. er því slegið föstu, að starfsmenn ríkisstofnana skuli nú að þessu leyti eins settir og almennir ríkisstarfsmenn, að þeir skuli skyldir að verða sjóðfélagar strax. Í b-lið 3. gr. segir, að starfsmenn þeirra stofnana, sem aðild hafa fengið að sjóðnum skv. eldri lögum, skuli verða sjóðfélagar með nánari skilyrðum. Hér er um að ræða stofnanir, sem ekki eru beinar ríkisstofnanir. En svo er mál með vexti, að í I. var fram til 1955 heimild til þess að taka ýmsar sjálfseignarstofnanir inn í lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, og var það gert um nokkrar slíkar stofnanir, og vil ég hér nefna 3 þeirra. Það er Brunabótafélag Íslands, Íslenzk endurtrygging og Alþýðusamband Íslands, að því er snertir skrifstofufólk þess. Þessi heimild hefur ekki verið í I, síðan 1955, en með þessu ákvæði 3. gr. er því slegið föstu, að starfsmenn slíkra stofnana, þó að ekki séu það ríkisstofnanir, sem voru búnar fyrir þennan tíma að fá inngöngu í sjóðinn, skuli áfram vera sjóðfélagar. Í þriðja lagi segir svo í 3. gr., að ekki sé skylt að taka í tölu sjóðfélaga þá starfsmenn, sem a-liður tekur til, þ.e.a.s. starfsmenn í þjónustu ríkisins, ef þeir eigi rétt á lífeyri úr öðrum sjóðum, sem stofnaðir eru annaðhvort með sérstökum l. eða skv. reglugerð, sem staðfest hefur verið af ráðh. Hér er átt við, að því er fyrra tilvikið snertir, lífeyrissjóði stofnaða með lögum, þá er átt við t.d. lífeyrissjóði barnakennara, hjúkrunarkvenna og ljósmæðra, enda er það eðlilegt, að þar sem sérstakir sjóðir eru fyrir þessa starfsmannahópa skv. sérstökum lögum, þá er ekki ástæða til, að þeir séu teknir í lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Hinn flokkurinn eru lífeyrissjóðir, sem starfa skv. reglugerð, sem staðfest hefur verið af ráðh., og er þar um að ræða fyrst og fremst lífeyrissjóði bankastarfsmanna og raunar nokkra fleiri. Starfsmenn þessara sjóða er ekki skylt að taka í lífeyrissjóðinn, enda ekki ástæða til þess, þó að þeir sem sagt teljist til ríkisstarfsmanna. Þá segir í 4, gr., að stjórn sjóðsins sé heimilt að taka í tölu sjóðfélaga starfsmenn bæjar-, sýslu- og hreppsfélaga og stofnana, er þeim heyra til og sérstakan fjárhag hafa, enda fullnægi þeim skilyrðum, sem greinir í 3. gr., um ráðningartíma og aðalstarf. Nú er það þannig, að sum sveitarfélög hafa sína eigin lífeyrissjóði, og er náttúrlega langstærstur þeirra lífeyrissjóður Reykjavíkurborgar, en ef einhver sveitarfélög eða stjórnir lífeyrissjóða á þeirra vegum óskuðu eftir inngöngu í Lífeyrirssjóð starfsmanna ríkisins, þá er sjóðssjóninni heimilt að veita þeim viðtöku skv. 4. gr. Eins og ég gat um, er eitt meginatriði þessara laga það, að starfsmenn ríkisins fái hér eftir bæði lífeyri úr lífeyrirssjóði og lífeyri frá almannatryggingunum. Hins vegar er ekki einfalt mál að leysa þetta, þar sem hér er í rauninni verið að fella saman tvö óskyld kerfi; annars vegar lífeyrissjóð, sem byggður er á almennu tryggingakerfi, og hins vegar skyldur og réttindi gagnvart almannatryggingum, þar sem um er að ræða fast persónugjald borgaranna til stofnunarinnar. Þetta mál hefur verið leyst eins og nánar greinir í frv., og gerir það að verkum, að iðgjöldin til lífeyrissjóðsins verða nokkru margbrotnari en áður. Hingað til hafa ríkisstarfsmenn greitt 4% af launum sínum í lífeyrissjóðinn, en nú verður sú breyt. á, að þeir greiða misjafna hundraðstölu eða, eins og segir í 10. gr., frá 21/4 af hundrað til 41/4 hundraðshluta af launum sinum, sem er mismunandi eftir launaflokkum. Þessi breyt. er óhjákvæmileg til þess að samræma þessi bæði kerfi. Til nánari skýringar á þessu má geta þess, að í fyrsta lagi greiða sjóðfélagar lífeyrissjóða nú 4% af launum sínum til sjóðsins, en auk þess greiða þeir um það bil 1/3 af persónugjaldi til almannatrygginganna. Það verður að sjálfsögðu mjög mismunandi prósentutal af launum eftir því, hversu há launin eru. Ef tekinn er sá launaflokkur, sem er almennastur, og um leið það gjald, sem mætti heita jafnaðargjald, þá mun það vera um 0.75% af launum, sem ríkisstarfsmenn greiða til almannatrygginganna. Nú er það meginreglan, að eftir 30 ára starfstíma verði lífeyrisgreiðslur frá sjóðnum og almannatryggingunum um 25% hærri en greiðsla lífeyrissjóðsins var. Og ef við leggjum nú saman 4% til sjóðsins og 0.75% sem meðaltalsgreiðslu til almannatrygginganna og leggjum svo 25% ofan á hvort tveggja, fáum við út rétt tæplega 6%. Og niðurstaðan er sú, að gert er ráð fyrir, að samanlögð iðgjöld ríkisstarfsmanna til sjóðsins og almannatrygginga ættu að vera um 6 % af launum. Ellilífeyrir er nú að hámarki 60% samkv. gildandi lögum. En samkv. frv. mundi ellilífeyrir úr sjóðnum og almannatryggingunum til samans verða 75% fyrir einhleypan mann, sem starfað hefur 30 ár í þjónustu ríkisins, en fyrir hjón, þar sem bæði hafa lífeyrisréttindi, þ.e.a.s. bæði komin á þann aldur, mundi ellilífeyririnn samanlagt verða 85-95% af launum manns, þegar hann lætur af störfum. En ef við tökum meðaltal, er gert ráð fyrir, að það mundi verða um 80%. Flestir mundu fá nokkru hærri heildarlífeyri eftir nýju reglunum samkv. þessu frv. en eftir þeim gömlu. Þó eru nokkrir aðilar, þ.e.a.s. þeir, sem hæstar uppbætur hafa fengið samkv. 18. gr. fjári., sem mundu fá hærri heildarlífeyri eftir gömlu reglunum en þeim nýju. En ákvæði er um það í 24. gr. frv., að þessir lífeyrisþegar skuli einskis í missa, heldur fá áfram sama heildarlífeyri og áður. En þar segir svo: „Þeim lífeyrisþegum, er fengu greiddan lífeyri samkv. 18. gr. fjárl. og höfðu að honum meðtöldum hærri lífeyri eftir gömlu reglunum en hinar nýju mundu veita þeim, skal greidd uppbót þannig, að þeir halda sama heildarlífeyri og þeir höfðu áður.“ Þetta var varðandi ellilífeyrinn, og er þá rétt að minnast næst á örorkulífeyrinn, en um hann eru ákvæði í 13. gr. frv. Þar eru nokkrar breyt. á gerðar, og þar er einkum að geta þess nýmælis, að örorkulífeyrir á samkv. frv. að verða fleiri hundraðshlutar af hámarksörorkulífeyri en örorkan er metin, ef hún er yfir 50%. Nú er það þannig, að þegar örorka er metin í prósentum, þá greiðist öryrkja sú sama prósenttala af hámarksörorkulífeyrinum. En hins vegar virðist reynsla bæði hér og erlendis benda til þess, að mönnum með mikla örorku gangi tiltölulega verr að nýta þá starfsorku, sem þeir eiga eftir, heldur en þeim, sem hafa lítið skerta starfsgetu. Þess vegna er svo ákveðið í 13. gr., að ef örorka sjóðfélaga er á milli 10 og 50%, skuli örorkulífeyrir hans vera sami hundraðshluti af hámarkslífeyrinum. Ef örorka manns er t.d. metin 40%, mundi hann fá 40% af hámarksörorkulífeyrinum. En ef hann hefur misst meira en helming af orku sinni, breytist þetta þannig, að fyrir hvert 1% örorkunnar yfir 50% greiðast 2% af hámarksörorkulífeyrinum. Ég skal skýra þetta með dæmi. Ef maður er 60% öryrki, fær hann ekki 60% af hámarksörorkulífeyri, heldur 70%, vegna þess að út á 50% örorkunnar fær hann fyrst 50% af hámarkinu, en fyrir þessi 10% til viðbótar fær hann 20% af lífeyrinum. Og sá, sem er metinn 75% öryrki eða meira, á rétt á hámarksörorkulífeyri. Í þriðja lagi vil ég nefna makalífeyrinn, sem um eru ákvæði í 14. gr. Og þar eru verulegar breyt. á, einkum á þá leið, að makalífeyrir er hækkaður og að sjálfsögðu til samræmis við annað, að makalífeyririnn skal fylgja launum í því starfi, er sjóðfélaginn gegndi síðast. Afnám 10 ára meðaltalsreglunnar kemur hér að sjálfsögðu einnig fram. Eftir 30 ára starfstíma verður makalífeyrir nú 50% af launum hins látna og fylgir svo sömu prósenttölu af þeim launum, sem fylgja því starfi framvegis. Og þetta er sama hundraðshlutahækkun, 25%, eins og á ellilífeyrirnum. Er sérstök ástæða til að minnast á nýmæli í 6. mgr. 14. gr., en þar segir svo: „Þegar sjóðfélagi deyr, sem verið hefur tvígiftur, og lætur eftir sig tvo maka á lífi, skiptist makalífeyririnn milli þeirra í beinu hlutfalli víð þann tíma, sem hvor þeirra hefur verið giftur hinum látna sjóðfélaga á þeim tíma, er hann ávann sér lífeyrisréttindi og/eða naut lífeyris úr sjóðnum. Ef annar hinna eftirlifandi maka giftist að nýju, fellur allur lífeyririnn til hins, en skiptist aftur, sé því hjónabandi slitið, enda veiti síðara hjónabandið ekki rétt til lífeyris úr sjóðnum eða öðrum hliðstæðum sjóði. Hliðstæð regla gildir, séu rétthafar makalífeyris fleiri en tveir.“ Þetta ákvæði er sett inn sumpart eftír fyrirmynd í dönskum og norskum lífeyrissjóðslögum og sumpart eftir eindreginni áskorun Kvenréttindafélags Íslands, en á 7. fulltrúafundi þess, sem haldinn var 20. og 21. júní 1962, ályktaði Kvenréttindafélagið að beina þeirri áskorun til þeirrar n., sem vann að endurskoðun 1., að réttur maka til lífeyris eftir fráfall sjóðfélaga eigi ekki að falla niður, þótt hjúskap sé slitið að lögum og sjóðfélagi hafi stofnað til nýs hjúskapar. Lífeyrissjóðsgreiðslur ættu að skiptast hlutfallslega milli eftirlífandi maka sjóðfélaga. Þetta ákvæði er því algert nýmæli í 1., en hliðstæð ákvæði, þó að þau séu ekki alveg samhljóða, eru bæði í dönskum og norskum lögum um eftírlaunasjóði ríkisstarfsmanna. Þá er í fjórða tagi barnalífeyrir, og um hann eru ákvæði í 16. gr. frv. Þar segir, að börn eða kjörbörn, sem sjóðfélagi lætur eftir sig, þegar hann andast, og yngri eru en 18 ára, skuli fá árlegan lífeyri úr sjóðnum, þangað til þau eru fullra 18 ára að aldri o.s.frv. Þar er einnig í 2. mgr. ákveðið, að ef barnið á foreldra eða kjörforeldra á lífi, er sjá um framfærslu þess, þá skuli samanlagður lífeyrir þess frá almannatryggingum og lífeyrissjóðnum vera 50% hærri en barnalífeyrir almannatrygginga. Nú er hins vegar árlegur barnalífeyrir 25% hærri en barnalífeyrir almannatrygginganna, en verður sem sagt nú 50% hærri. Í 3. mgr. 16. gr. er einnig nýmæli, en það er um, að börn ellilífeyrisþega skuli fá barnalífeyri, sem sagt barnalífeyri fái ekki aðeins börn, þegar foreldri er látið, heldur einnig ef foreldri, sem verið hefur starfsmaður hjá ríkinu, er komið á elli- eða örorkulífeyri. Þetta er nýmæli. Ég ætla, að ég hafi gert grein fyrir helztu breytingum, sem gerðar eru á eldri l. samkv. þessu frv. og miða mjög í þá átt að veita sjóðfélögum hærri og meiri lífeyri og réttindi en nú er. Um ýmsar aðrar breyt. skal ég ekki ræða hér nánar, en vísa til hinnar ýtarlegu grg., bæði um frv. almennt og hinar einstöku greinar. Varðandi kostnaðinn af þessu frv. er þess fyrst að geta, að ætlazt er til, að sjóðfélagar beri kostnaðinn að sínum hluta eins og verið hefur, þ.e.a.s. 40% af lífeyrisgreiðslum. Það hlutfall er gert ráð fyrir að verði óbreytt. Ríkissjóður greiðir einnig sinn hluta kostnaðarins, en hann hefur staðið undir 60% af kostnaðinum auk hinna sérstöku uppbóta, sem hvað eftir annað hafa verið veittar vegna launahækkunar. Ríkissjóður stendur undir sínum hluta kostnaðarins, og kemur það m.a. fram í hækkuðu framlagi ríkissjóðs til almannatrygginganna; svo sem gerð var grein fyrir hér af hæstv. félmrh. í sambandi við frv. til almannatryggingalaga. Hins vegar er svo gert ráð fyrir því, að þeir sjóðfélagar lífeyrissjóðsins, sem nú fá uppbót eða viðbót samkv. 18. gr. fjárl., fái hana ekki áfram, heldur gangi hún inn í þær hækkanir, sem verða á lífeyri almennt. Ég skal svo láta þessi orð nægja, en aðeins geta þess að lokum, eins og ég minntist raunar á í upphafi máls míns, að Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefur borið fram ýmsar óskir í sambandi við endurskoðun þessara laga, og hafa fulltrúar bandalagsins fylgzt með endurskoðuninni, og er í öllum meginatriðum gengið til móts við og teknar til greina óskir bandalagsins. Ég legg svo til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leyfa mér að lýsa ánægju minni yfir framkomu þessa frv. Að mínu viti felast í þessu frv. tvær höfuðstefnubreytingar. Í fyrsta lagi, að lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins er gerður að viðbótarsjóði við almannatryggingarnar, og í öðru lagi, að breytt er því viðmiðunarmarki, sem lífeyrir er reiknaður eftir, þ.e.a.s. að horfið er frá meðaltalslaunum 10 síðustu ára og í stað þess miðað við þau laun, sem á hverjum tíma fylgja því starfi, sem lífeyrisþegi síðast gegndi. Ég held, að það sé rétt stefna að breyta hinum sérstöku lífeyrissjóðum í viðbótarsjóði við almannatryggingarnar. Ég held, að það sé rétt stefna, bæði frá sjónarmiði þeirra, sem í sérstöku lífeyrissjóðunum eru, og eins frá sjónarmiði almannatryggingakerfisins. Mér sýnist það þess vegna til bóta, að horfið er að þeirri skipun um lífeyrirssjóð starfsmanna ríkisins. Það er að vísu rétt, að lífeyrisþegar hafa, margir hverjir a.m.k., notið nokkurrar uppbótar á sinn lífeyri, þar sem þeim hefur verið veittur nokkur styrkur eða stuðningur til viðbótar lífeyri sínum á hinni svokölluðu 18. gr. fjárl. En ég tel, að það sé viðkunnanlegra og skemmtilegra fyrir alla aðila, ef hægt er að koma þessum málum í það horf með þessum hætti, að hlutaðeigandi starfsmenn geti fengið fullnægjandi lífeyri með þeim hætti að taka lífeyri bæði í hinum sérstaka lífeyrissjóði og hjá almannatryggingunum. En sérstaklega álít ég það mikla réttarbót frá sjónarmiði opinberra starfsmanna, eins og nú horfir og horft hefur um skeið, að hverfa frá þeim útreikningi á lífeyrisgreiðslunum, sem verið hefur, þ.e.a.s. að miða við þetta 10 ára meðaltal, en það er auðséð, eins og launabreytingum hefur verið háttað að undanförnu, að slik útreikningsregla hefur leitt til mjög óhagstæðrar niðurstöðu fyrir sjóðfélaga. Ég álít þá reglu, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., að sjóðfélaginn skuli taka hundraðstölu af þeim launum, sem á hverjum tíma fylgja því starfi, sem hann síðast gegndi, miklu aðgengilegrí, sanngjarnari og eðlilegri. Ég skal svo ekki fara út í einstök atriði þessa frv., enda þótt það séu ýmis atriði, sem þar er breytt, til viðbótar þessum tveimur, sem ég tel höfuðstefnubreytingar frv., en fyrir þeim breyt. mörgum hverjum hefur hæstv. fjmrh. gert grein, og skal ég ekki fjölyrða um þær, en vil sérstaklega leggja áherzlu á það, að ég fyrir mitt leyti tel þessa breytingu, sem ég nefndi síðast, um útreikninginn á lífeyrinum, til mikilla hagsbóta og til mikilla réttarbóta fyrir lífeyrisþega. Ég skal, eins og ég sagði, ekki fara út í einstök atriði frv. Ég get þó ekki stillt mig um að benda á, að mér finnst heldur óeðlilegt orðalag á 2. lið 3. gr., og vildi mælast til þess, að n. tæki það til athugunar, þar sem segir, að það sé ekki skylt að taka í tölu sjóðfélaga þá, sem þar greinir. Það er öllum ljóst, hver meiningin er, og kemur fram í aths., að það er gert ráð fyrir því, að þar sem sérstakir lífeyrissjóðir starfa nú samkv. l. eða staðfestir í reglugerð, þá haldi þeir áfram að starfa. En mér finnst, að með þessu orðalagi sé gefið í skyn, að það sé einhver aðili, sem gæti ákveðið það, að starfsmenn þessara sérstöku sjóða skuli koma í lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, það sé bara ekki skylt að veita þeim viðtöku. Þetta orðalag virðist mér ekki alls kostar skýrt, enda þótt það sé ljóst í aths., hver meiningin er. Mér sýnist þess vegna, að þetta ætti að vera orðað meira í stíl við 4. gr., að það væri heimilt að taka þessa starfsmenn í sjóðinn, ef þess er óskað.