Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir og farið hefur gegnum 3 umr. í hv. Nd., fjallar um mjög verulegar breytingar á skipan gjaldeyris- og innflutningsmála hér á landi. Sumpart eru þessar breytingar formlegs eðlis, þ.e. lúta að stjórn þessara mála, sumpart eru þær efnislegar og þó einkum og sér í lagi á þann veg, að verulegar breytingar munu verða á framkvæmd þessara mála í framhaldi af því, ef þetta frv. verður að lögum. Það er gert ráð fyrir, að á gildandi reglugerðum og þeim frílistum, sem heimilt er samkv. gildandi lögum og verður áfram heimilt að gefa út, muni verða gerðar mjög verulegar breytingar. Ég skal nú gera nokkra grein fyrir helztu efnisbreytingum á skipan gjaldeyris- og innflutningsmála, sem gerðar munu verða, ef þetta frv. nær samþykki hér á hinu háa Alþingi. Svo sem kunnugt er, hafa nú um nokkurra ára skeið verið í gildi hér á landi tveir frílistar. Annar hefur veitt heimild til þess að flytja inn vörur án leyfis, hvaðan sem er, hinn hefur veitt heimild til þess að flytja inn vörur frá ákveðnum löndum, frá vöruskiptalöndum. En þó að þessir frílistar hafi verið í gildi og átt að veita innflytjendum rétt til hömlulauss innflutnings, hafa þeir ekki verið raunverulegir, sérstaklega ekki sá frílisti, sem veita skyldi rétt til leyfislauss innflutnings frá öllum löndum, því að gjaldeyrisbankarnir, sem þurft hafa að selja gjaldeyri til kaupa á þessum vörum, hafa skammtað þann gjaldeyri mjög verulega. Hins vegar hefur innflutningur verið raunverulega frjálsari frá þeim löndum, sem við höfum haft vöruskiptasamninga við. Sá gjaldeyrir hefur legið lausar fyrir og því í ýmsum tilfellum verið auðveldara, þegar á heildina er litíð, að fá gjaldeyri til innflutnings frá vöruskiptalöndum en frá þeim löndum, sem selja hingað vörur gegn frjálsum gjaldeyri, ef allt er skoðað. Það hefur ekki aðeins verið þannig, að frílistarnir hafi ekki verið raunverulegir og þannig í raun og veru um höft á þeim innflutningi að ræða, sem að forminu til var talinn frjáls og skyldi vera frjáls, heldur hafa einnig þau leyfi, sem hin þar til skipaða nefnd, innflutningsskrifstofan, hefur gefið út og áttu að vera ávísun á gjaldeyri til kaupa á ákveðnum vörum, sem innflutningur er takmarkaður á, þessi leyfi hafa ekki heldur reynzt þau plögg, sem efni þeirra gaf til kynna að þau skyldu vera. Þótt innflytjandi hafi fengið gjaldeyrisleyfi eða innflutningsleyfi í sínar hendur, átti hann eftir að fá gjaldeyri til kaupa á vörunni samkv. innflutningsheimildinni, og það gat oft tekið langan tíma. Það var m.ö.o. einnig skömmtun á gjaldeyri af bankanna hálfu til kaupa á vörum samkvæmt innflutningsleyfum. Ég veit ekki, hvort ég á að segja að hafi verið óheppilegra, að engir frílistar skuli hafa verið í raun og veru, eða hitt, að gjaldeyris- og innflutningsleyfi skuli ekki hafa verið raunveruleg leyfi til innflutnings eða til ráðstöfunar á gjaldeyri, en hvort tveggja þetta hefur að sjálfsögðu verið alls kostar óhafandi ástand. Það er höfuðtilgangur þessa frv. að ráða bót á þessu ástandi. Það er höfuðmarkmið þess, að þeir frílistar, sem gefnir verða út, verði raunverulegir, þ.e. innflytjendur eigi kost á að kaupa gjaldeyri tafarlaust til innflutnings á öllum þeim vörum, sem á frílistunum verða. Það er hins vegar aðaltilgangur frv., að leyfisveitingarnar verði skipulagðar þannig, að tryggt sé, að vörur fáist fluttar inn eins og leyfin segja til um. Gert er ráð fyrir því, að um það bil 60% af vöruinnflutningnum, eins og hann var á árinu 1958, verði á almennum frílista, sem veiti heimild til innflutnings á þeim vörum hvaðan sem er. Það er kunnugt, að undanfarið höfum við flutt allt frá 20 og upp í 35% af þeim vörum, sem við höfum flutt til landsins, frá jafnvirðiskaupalöndum. Það er gert ráð fyrir því, að vörur, sem við höfum að mjög verulegu leyti flutt þaðan, verði á sérstökum frílista og ekki heimilað að flytja þær vörur frá öðrum löndum en jafnvirðiskaupalöndunum, og tekur þessi vörulisti til u.þ.b. 25% af innflutningnum, eins og hann var, miðað við árið 1958. En innflutningur á þessum vörum verður ekki takmarkaður að magni til. Þó að hann verði bundinn við vöruskiptalöndin, er innflutningsmagn hans ekki takmarkað, þannig að segja má með sanni, að engar magnhömlur, engin höft í bókstaflegri merkingu orðsins verði á sem svarar 85% af innflutningnum, eins og hann var árið 1.958. Hins vegar er talið, að óhjákvæmilegt sé að binda leyfum innflutning á vörum sem svarar til um það bil 15% af innflutningsmagninu, eins og það var 1958. En nái þetta frv. fram að ganga, verður mjög breytt um tilhögun á veitingu gjaldeyris- og innflutningsleyfa fyrir þessu vörumagni, sem háð verður leyfum, þessum 15% af innflutningnum. Tilætlunin er að taka upp það fyrirkomulag á veitingu leyfanna, sem á erlendum málum er kennt við glóbalkvóta og mjög tíðkast hjá þeim þjóðum öðrum í Vestur-Evrópu, sem hafa hjá sér hliðstæðar innflutningstakmarkanir og þær, sem gert er ráð fyrir að við komum til með að halda að því er snertir 15% af innflutningnum. En í sem stytztu máli er þetta fyrirkomulag fólgið í því, að fyrir byrjun hvers árs ákveður ríkisstj., hversu mikið magn skuli heimilt að flytja inn á næsta ári af hverri einstakri vörutegund, sem þessi höft taka til, og ákveða það annaðhvort í magni eða verðmæti eða hvoru tveggja. Síðan er þeim aðila, sem með leyfaúthlutunina fer, falið að skipta úthlutun heildarársmagnsins á ákveðin tímabil, t.d. falið að úthluta 5 millj. kr. innflutningi á ákveðinni vefnaðarvöru í tveim, þremur eða fjórum hlutum og ákveðið, á hvaða dögum ársins þessi úthlutun skuli fara fram, og jafnframt eru úthlutunaraðilunum settar ákveðnar reglur um það, hvernig skiptingin skuli fram fara milli innflytjenda, og er þá algengast, að miðað sé við fyrri innflutning á einhverju ákveðnu árabili. Slíkar reglur, sem mikil og góð reynsla hefur fengizt af í nágrannalöndunum, t.d. á Norðurlöndunum hinum, er meiningin að taka upp hér, og ætti með því móti að vera hægt að komast hjá ýmsu handahófi, sem því miður hefur um of einkennt leyfaúthlutun hér á undanförnum árum, auk þess sem innflytjendum er þá gert kleift að vita fyrir fram, hvað heildarinnflutningurinn af hverri glóbalkvótavörutegund verður mikill, og vita fyrir fram nákvæmlega, hvenær því magni, sem í heild verður úthlutað, verður úthlutað, hvernig það skiptist á árið. Ef reglurnar, sem skiptingin milli innflytjenda fer fram eftir, eru líka opinberlega kunnar, eins og meiningin er að láta þær vera hér, þá getur hver innflytjandi vitað fyrir fram, þegar áður en árið byrjar, í öllum aðalatriðum, með hversu miklum innflutningi hann má reikna á árinu. Og ef ekki þurfa að verða snöggar breytingar, ef ekki verða þeir atburðir í viðskiptaheiminum eða á aðstöðu landsins út á við, sem gefa tilefni til snöggra breytinga, má gera ráð fyrir, að hér verði um að ræða fyrirkomulag, sem haldist í öllum aðalatriðum óbreytt frá ári til árs, þannig að öryggi innflytjendanna verður miklu meira en það hefur því miður verið um langan aldur undanfarið. Að því er snertir gjaldeyrisgreiðslur fyrir öðru en innflutningi, er gert ráð fyrir, að þær verði háðar leyfum, t.d. gjaldeyrisgreiðslur fyrir námskostnaði, ferðakostnaði, eignayfirfærslu, skipaleigum og því líku, en reynt mun verða að setja sem almennastar reglur um þessi efni, þannig að leyfaúthlutunin beri sem minnstan keim af handahófi. Ég skal t.d. geta þess, að tilætlunin er að auka mjög verulega þá gjaldeyrisupphæð, sem menn geta fengið, ef menn hyggjast sigla til útlanda, hvort sem er í verzlunarerindum eða í sumarleyfi. Nú hafa menn fengið sem svarar 40 £ í slíku skyni. Gert er ráð fyrir, að það verði aukið upp í a.m.k. 70£ og jafnframt verði flugfélögum og skipafélögum heimilað að selja hér á landi farmiða til hvaða lands í heiminum sem er, þannig að hér þurfi ekki að sækja um gjaldeyrisleyfi til greiðslu á ferðakostnaði erlendis, heldur geri flugfélögin eða skipafélögin það í einu lagi gagnvart gjaldeyrisyfirvöldunum. Með því móti á almenn regla um gjaldeyri til þeirra, sem fara til útlanda, að koma miklu sanngjarnar niður. Um greiðslu námskostnaðar og sjúkrakostnaðar verða að sjálfsögðu settar almennar reglur, þannig að sem minnst handahóf komist þar að. Ég skal þá, eftir að hafa gefið þessa stuttorðu og almennu lýsingu á því kerfi, sem gert er ráð fyrir að taka upp, leyfa mér að skýra hv. þd. frá því í aðalatriðum, hvaða vöruflokkar munu verða háðir leyfum, en það eru fyrst og fremst þessir: Kartöflur, mjölvörur og sykur. Þungavara alls konar, svo sem kol, olía, járn, stál og timbur. Krossviður og hvers konar veggplötur. Vefnaðarvörur úr baðmull verða einnig yfirleitt háðar leyfum, enda er þar um að ræða einn þýðingarmesta þáttinn í viðskiptunum við jafnkeypislöndin, sokkar úr gerviþráðum og gólfábreiður. Enn fremur er gert ráð fyrir, að gúmmískófatnaður og hjólbarðar verði háðir leyfum. Sömuleiðis búsáhöld úr leir og gleri og rúðugler. Enn fremur járn- og trésmíðavélar, sem fluttar hafa verið inn frá jafnkeypislöndunum með góðum árangri. Þá ritvélar, rafmagnsmótorar, rafmagnsgeymar og spennar og jarðstrengur. Að síðustu verða bifreiðar háðar leyfum, að undanteknum vörubifreiðum, langferðabifreiðum og strætisvögnum. Þá þykir mér rétt að skýra hv. d. frá því, hvaða vörur það eru helztar, sem áður hafa verið háðar leyfum eða verið á frílista frá jafnkeypislöndum, en verða nú á hinum almenna frílista, þ.e. verða nú frjálsar frá öllum löndum, þ.e. hvaða vörur það verða, sem innflutningur hefur hingað til verið háður höftum á, en verður nú frjáls frá öllum löndum. Ég tel það upp í sömu röð og það kemur fyrir í tollskránni: Málning, handsápa og raksápa, björgunarbátar, ýmiss konar smíðaviður, síma- og raflagnastaurar, smíðatól og handverkfæri, dagblaðapappír og ýmiss konar annar pappír, þó ekki skrifpappír, pappírspokar, vefnaðarvörur úr ull, laufaborðar og leggingar, ýmiss konar tilbúinn karlmannafatnaður, skófatnaður úr leðri, reiknivélar, saumavélar, hvers konar vélar til iðnaðar og framleiðslu, að undanteknum járn- og trésmíðavélum, raflagningaefni, ljósaperur, vörubifreiðar, langferðabifreiðar og strætisvagnar, sjúkrabifreiðar, slökkvibifreiðar og kranabifreiðar, skip og bátar, flugvélar og hlutar til þeirra, hljóðfæri, ljósmyndavélar og hlutar til þeirra. Svo sem á þessari upptalningu sést, er hér um að ræða mjög verulega aukningu á hinum almenna frílista. Hins vegar hefur frá upphafi verið ljóst, að gefa verður þeim íslenzka iðnaði, sem á mest í húfi vegna aukinnar samkeppni, er af þessum breytingum í viðskiptamálunum mun hljótast, nokkurt svigrúm til þess að búa sig undir þá samkeppni. Þess vegna hafa í samráði við iðnmrn. og samtök iðnrekenda verið valdar nokkrar vörur af þessum almenna frílista, og munu þær verða á sérstökum frílista, sem mun ekki taka gildi fyrr en 6 mánuðum síðar en hinn almenni frílisti, og er þá ætlazt til, að iðnfyrirtæki geti notað þann tíma til að búa sig undir þá vaxandi samkeppni erlendis frá, sem gera má ráð fyrir. Frá þessum lista hefur ekki endanlega verið gengið enn þá, en á honum munu ekki verða margar vörutegundir, að innflutningsverðmæti varla meira en um 20 millj. kr., en ein helzta vörutegundin á þessum lista er leðurskófatnaður. Það hefur komið í ljós, að ef innflutningur á leðurskófatnaði yrði gefinn frjáls nú þegar með hinum almenna frílista, mundi íslenzkur skóiðnaður eiga í vök að verjast, en honum mundi hins vegar nægja hálfs árs tími til þess að framkvæma vissar endurbætur og skipulagsbreytingar til þess að geta staðizt erlenda samkeppni, einkum og sér í lagi ef til kæmu einnig nokkrar breyt. á tollskrá, nokkrar leiðréttingar á tollskrá hinum íslenzka skóiðnaði í vil, og eru þær breytingar í athugun hjá sérstakri sérfræðinganefnd, sem um endurskoðun tollskrárinnar fjallar. Þó að ljóst sé af þessum vörutegundum, sem ég nefndi að muni bætast við hinn almenna frílista, að mjög mun rýmka um höft í innflutningsverzlun landsmanna, er þó aðalbreytingin ekki fólgin í þessari stækkun frílistans, sem ég nefndi, heldur verður aðalbreytingin fólgin í hinu, að frílistinn verður raunverulega frjáls. Nú er eðlilegt, að menn spyrji: Hvernig má það takast allt í einu að gera hvort tveggja í senn, bæði stækka frílistann og lofa því, að hann verði raunverulega frjáls, þegar slíkt hefur ekki tekizt þrátt fyrir ýmsar tilraunir, sem til þess hafa verið gerðar hér á landi öðru hverju s.l. 30-40 ár? Sérstaklega mun þá ef til vill í fersku minni reynslan 1951, þegar einnig var gefinn út frílisti, sem reyndist ekki raunverulegur, þegar fram í sótti. Skýringin á þessu er tvenns konar. Hin fyrri er sú, að jafnframt þessum ráðstöfunum, eða réttara sagt áður en þær koma til framkvæmda, hefur verið gripið til mjög gagngerðra ráðstafana í fjármálum landsmanna innanlands. Það hafa verið gerðar mjög róttækar ráðstafanir að því er snertir útlánastefnu bankanna og þeirra útlánsvexti, þannig að tryggt á að vera, ef sú stefna fær að haldast árið út og framvegis, að ekki verður um óeðlilegar verðbólgumyndanir í útlánaaukningu af hálfu bankakerfisins að ræða á þessu ári. Enn fremur hafa fjárlög verið afgreidd mjög varlega og örugglega hallalaus, þannig að úr þeirri átt á ekki heldur að þurfa að óttast verðbólgupressu á verðlagið innanlands og innflutninginn. En það er einmitt þetta tvennt, sem hefur gert það að verkum, sumpart samtímis, sumpart á víxl undanfarna áratugi, að þær tilraunir, sem hafa verið gerðar til þess að losa um höft á innflutningnum, hafa mistekizt. Eftir heimsstyrjöldina fyrri var höfuðorsökin til þess haftatímabils, sem þjóðin bjó við frá 1920 til 1923–24, röng verðbólgumyndandi útlánastefna af hálfu Íslandsbanka. Hið sama má segja að hafi verið meginskýringin á þeirri haftastefnu, sem haldið var uppi áratuginn frá 1930 til 1939. Frumorsök haftanna þá var að vísu hið mikla verðfall, sem á skall í heimskreppunni miklu 1930 og 1931, það var frumorsök þess, að höftin voru tekin upp, og missir Spánarmarkaðsins átti síðan verulegan þátt í því, að höftunum var haldið lengur en bein áhrif sjálfrar kreppunnar gerðu nauðsynlegt. En ef litið er á seinni hluta áratugsins 1930–40, var höfuðástæða þess, að höftum var þá enn haldið og var nauðsynlegt að halda þeim að öllu öðru óbreyttu, að af hálfu íslenzkra banka var haldið uppi útlánapólitík, sem var í engu samræmi við þá stefnu í innflutningsmálum, sem haldið var uppi, og gerði hana í raun og veru illframkvæmanlega, a.m.k. gerði henni ókleift að ná því marki, sem henni var ætlað að ná að halda uppi gengi krónunnar, enda lauk áratugnum með því, að gengi krónunnar var fellt vorið 1939. Í annan tíma hefur hins vegar röng fjármálastefna ríkissjóðs verið ein af höfuðorsökum þess, að hér hefur orðið að halda uppi höftum. Þetta á fyrst og fremst við tímabilið 1947–49 eða 1950, þegar gífurlegur halli var á ríkisbúskapnum. Reynt var að sigrast á erfiðleikunum með höftum, þó að það tækist hins vegar ekki, enda gripið til mikillar gengisbreytingar enn vorið 1950. Um siðasta áratug, sem nú er nýliðinn, er það að segja, að bæði þessi atriði hafa átt nokkra sök á því, - ég segi sök á því, - að óhjákvæmilegt hefur reynzt að halda útflutningsatvinnuvegunum gangandi með aðstoð nokkurra hafta, en þó hefur það miklu frekar verið sök óeðlilegrar útlánastefnu af hálfu bankanna en rangrar fjármálastefnu af hálfu ríkissjóðs. Auk þess hefur síðan stefnan í kaupgjaldsmálum og það vísitölufyrirkomulag, sem við höfum búið hér við allar götur síðan 1939, átt sinn þátt í að auka á þann skrúfugang verðlags og kaupgjalds, sem einkennt hefur þróunina svo að segja allar götur síðan 1939 og gert það ásamt öðru girnilegt a.m.k. að reyna að sigrast á erfiðleikunum með aðstoð hafta. Með allar þessar staðreyndir í huga hefur ríkisstj., sem nú situr, ákveðið að ráðast fyrst og fremst að rótum meinsins. Hún gerir sér ljóst, að höft er því aðeins hægt að afnema, að skilyrði séu sköpuð innanlands fyrir því, að hægt sé að komast af án haftabúskapar, og þau skilyrði eru fyrst og fremst heilbrigð útlánastefna af hálfu bankanna, þ.e. að þess sé vel gætt, að engin verðbólgumyndandi áhrif komi frá útlánum bankanna, og svo hins vegar heilbrigð fjármálastefna ríkisins, þ.e. ríkissjóður sé örugglega rekinn með tekjuafgangi eða a.m.k. ekki með halla. Þessar ráðstafanir eru grundvöllur stefnu ríkisstjórnarinnar. Af því að hún telur sig hafa gert þær ráðstafanir á þessum sviðum, sem geri henni kleift að afnema innflutningshöft, að því leyti sem hún hyggst afnema þau, hefur hún boðað þá stefnu og vill fá með þessu frv. aðstöðu til að framfylgja henni. Hitt atriðið, við hlið heilbrigðrar stefnu eða jafnvægis í fjármálum innanlands, sem nauðsynlegt er að hafa í huga, ef skapa á aðstöðu til þess að afnema höft að verulegu eða mestu leyti, er, að um sé að ræða, að landið hafi yfir að ráða nokkrum erlendum gjaldeyrisvarasjóði. Eins og gjaldeyrismálum okkar hefur verið háttað á þessum áratug, er öllum kunnugt, að landið hefur ekki yfir að ráða neinum slíkum sjóði, heldur hefur þvert á móti skuldað erlendis. Þess vegna taldi ríkisstj. alveg nauðsynlegt, áður en hún gerði till. til Alþ. um þær efnahagsráðstafanir, sem hún er nú að beita sér fyrir, að tryggja sér yfirráð yfir allverulegum gjaldeyrisvarasjóði erlendis, á þann hátt að afla sér heimildar til yfirdráttar í þeim alþjóðastofnunum, sem hún er aðili að og hafa það hlutverk að veita löndum, sem líkt stendur á um og Ísland nú, yfirráð yfir gjaldeyrisvarasjóði í yfirdráttarheimildarformi. Þess vegna var þess farið á leit í desember við Efnahagssamvinnustofnun Evrópu í París og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í Washington, að þessar stofnanir veittu Íslandi yfirdráttarheimild, sem nemur samtals um 20 millj. dollara, og tókst að ná slíkum samningum við þessar stofnanir og mega þeir teljast vera mjög hagstæðir. Íslandi eru þar að vísu ekki veitt nein sérréttindi umfram það, sem öll aðildarríki þessara stofnana eiga kost á hjá þeim. Samningar þeir, sem um þessa yfirdráttarheimild hafa verið gerðir, eru að öllu leyti hliðstæðir þeim yfirdráttarsamningum, sem þessar stofnanir hafa gert við fjölmörg önnur aðildarríki sín. En engu að síður telst mjög mikil fyrirgreiðsla í þessum yfirdráttarheimildarsamningum. Í þeim felst mjög mikil aðstoð af hálfu þessara alþjóðastofnana við Ísland, meðan það er að tryggja framgang þessara viðreisnartilrauna í efnahagslífi landsmanna. Árin 1950 og 1951 átti Ísland því miður ekki aðgang að neinum slíkum yfirdráttarheimildum erlendis eða neinum slíkum erlendum gjaldeyrisvarasjóðum, og það átti án efa mjög verulegan þátt í því, að þær fyrirætlanir, sem þá voru uppi um afnám hafta, tókust því miður ekki betur en raun bar vitni um. Þá vildi ég fara nokkrum orðum um viðskipti Íslands við jafnvirðiskaupalöndin og þau áhrif, sem sú nýskipan mála, sem gert er ráð fyrir að tekin verði upp, muni hafa á þau. Á hinum sérstaka frílista, sem á munu verða vörur, sem fluttar hafa verið aðallega frá jafnvirðiskaupalöndunum, munu verða vörur, sem nema um það bil 87% af innflutningnum frá þessum löndum eins og hann var 1958, þ.e. eftir sem áður mun verða óheimilt að flytja frá öðrum löndum en jafnkeypislöndunum 87% af þeim vörum, sem fluttar voru frá þessum löndum árið 1958, þannig að segja má, að innflutningur frá þessum löndum sé beinlínis verndaður að því er nemur 87% innflutningsmagnsins frá 1958. Einhverjir kunna nú að spyrja, hvers vegna þetta sé nauðsynlegt og hvort þessi viðskipti séu ekki Íslendingum óhagkvæm, fyrst nauðsynlegt er að bægja samkeppnisvörum frá íslenzka markaðnum til þess að tryggja innflutning hingað á 87% af innflutningnum frá jafnkeypislöndunum. En þessu er ekki svo varið, að þetta sé neitt tákn þess, að þessi viðskipti séu landinu óhagkvæm. Langstærsti viðskiptaaðilinn af jafnkeypislöndunum eru Sovétríkin, og um það bil 97% af þeim vörum, sem við höfum flutt frá Sovétríkjunum, munu verða á hinum bundna frílista. Það mun því ekki verða hleypt til landsins svo að segja neinum vörum til þess að keppa við þær vörur, sem við flytjum inn frá Sovétríkjunum. En þetta er engan veginn tákn þess, að innflutningur okkar á þeim vörum, sem við flytjum inn frá Sovétríkjunum, sé landinu eða þjóðarbúskapnum í heild óhagkvæmur. Hér er aðallega um að ræða olíur og benzín, járn og stál, timbur og aðrar slíkar stórar massavörur, sem á er alþjóðlegt gæðamat, tegundamat, ef svo mætti segja, og fluttar eru hingað inn á heimsmarkaðsverði. Ástæðan til þess, að þessar vörur þurfa að vera á hinum bundna frílista, þannig að samkeppnisinnflutningur sé útilokaður, er fyrst og fremst sú, að nauðsynlegt er að gera stóra heildarsamninga um innflutning á þessum vörum, og engin önnur sjónarmið en þau, að við getum fengið þær jafngóðar frá Sovétríkjunum og annars staðar frá á sambærilegu verði, mega ráða því, að við kaupum vörurnar þar. Þetta sama sjónarmið gildir að vísu ekki í jafnríkum mæli um næststærsta viðskiptalandið, sem er Tékkóslóvakía, vegna þess að þaðan kaupum við miklu fjölbreyttara vörumagn en frá Sovétríkjunum. Það er þess vegna, að hlutfall þeirrar vöru, sem er á bundna listanum, er lægra en af þeim vörum, sem við höfum keypt frá Sovétríkjunum. Engu að síður getur verið nauðsynlegt að binda innflutninginn við þessi lönd, til þess að vörur verði keyptar þaðan, þó að gæði og verð séu í sjálfu sér sambærileg, einungis af því, að gerð vörutegundanna getur a.m.k. í bráð virzt þannig, að ef menn væru algerlega frjálsir að sínu vali, mundu þeir heldur kjósa vörur frá öðrum löndum, sem krefjast frjáls gjaldeyris fyrir útflutning sinn hingað. Þetta á við í mjög mörgum tilfellum og er í sjálfu sér ekki óeðlilegt með hliðsjón af því, að hér er um tiltölulega ný viðskiptalönd að ræða, sem nokkurn tíma getur tekið að vinna sig inn á markað eins og íslenzka markaðinn. Þetta, sem ég hef nú sagt, hef ég sagt til þess að reyna að réttlæta nauðsyn þess að hafa um það bil 87% af innflutningnum frá jafnvirðislöndunum beinlínis sem bundinn lista, þ.e. beinlínis verja þennan innflutning samkeppni frá frjálsgjaldeyrislöndunum. Ég segi aftur og enn, að þessa vernd má ekki túlka þannig, að hún sé í sjálfu sér vottur um litla samkeppnishæfni þessara landa á markaðnum hér. Hitt er svo annað mál, að eðlilegt er, að viðskiptasambönd, sem þó eru orðin jafngömul og þau, sem hér er um að ræða við jafnkeypislöndin, séu ekki vernduð algerlega, að þau fái einnig aðhald nokkurrar samkeppni frá öðrum löndum, frá hinum svokölluðu frjálsgjaldeyrislöndum. Það er þess vegna, sem sú stefna hefur verið tekin að því er snertir 13% innflutningsins frá 1958, að sá hluti hans verði að mæta nokkurri samkeppni frá frjálsgjaldeyrislöndunum. Þær vörur hafa verið til þess valdar fyrst og fremst, þar sem mest reynir á smekk neytandans og mest reynir á fjölbreytni í vöruvali. Ýmsir hafa látið í ljós ugg um, að þessi staðreynd, að um það bil 13% innflutningsins frá 1958 muni nú verða að sæta samkeppni frá frjálsgjaldeyrislöndum, muni valda því, að innflutningur frá þessum löndum muni minnka um þessi 13% a.m.k. og þar með útflutningsmöguleikar okkar til þessara landa að nákvæmlega sama skapi. Þetta held ég, að sé á algerum misskilningi byggt. Ég held, að þessi viðskiptasambönd séu þegar orðin svo gömul og gróin, að tekizt hafi að koma hér upp markaði á Íslandi fyrir vörur frá þessum löndum, sem fullkomlega standist samkeppni frá frjálsgjaldeyrislöndunum, og þess vegna þurfi ekki að óttast samdrátt á viðskiptunum sem þessu svarar. Það þýðir að sjálfsögðu harðari samkeppni en verið hefur, en ég vona það og ég treysti því, að útflutningsfyrirtæki í jafnkeypislöndunum séu reiðubúin til þess að taka þá samkeppni upp og að þau reynist hæf um að standast þá samkeppni. Ef þau reynast það ekki, ber það vott um, að viðskiptin hafi ekki verið eins hagkvæm og æskilegt hafi verið. Þeir, sem láta í ljós ótta um, að þessi staðreynd, að nú verði um að ræða nokkurt samkeppnisaðhald gagnvart nokkrum hluta af innflutningnum frá jafnkeypislöndunum, þeir, sem halda, að sú staðreynd hljóti að þýða minnkandi viðskipti við þessi lönd, hafa minni trú á samkeppnishæfni útflutningsfyrirtækja þessara landa en ég hef. Ég er því mjög eindregið þeirrar skoðunar og vildi undirstrika hana hér alveg sérstaklega, að ég tel ekkert í þeirri nýju skipan gjaldeyris- og innflutningsmálanna, sem væntanlega verður tekin upp, nái frv. fram að ganga, muni geta leitt til þess, að viðskipti við jafnkeypislöndin hljóti að dragast saman og þar af leiðandi útflutningsmarkaðir okkar þar að minnka. Ég tel þvert á móti, að afleiðingin af hinni nýju skipan muni verða sú, að þessi viðskipti muni haldast í öllum aðalatriðum óbreytt, en að samkeppnin muni vaxa í nokkrum hluta þeirra og það leiða til hagkvæmari verzlunarkjara fyrir almenning hér í lækkandi vöruverði og auknu og fjölbreyttara vöruframboði, sem þá jafnframt mun treysta okkar útflutningsmarkaði í þessum löndum, því að það eru sannarlega ekki tryggir útflutningsmarkaðir, sem byggjast á því einu, að fluttar séu inn vörur til landsins á óeðlilega háu verði eða með óhagstæðum hætti, vegna þess að innflutningur þeirra er beinlínis verndaður með innflutningshöftum. Hitt er heilbrigðara, að við flytjum inn í vaxandi mæli frá þessum löndum vörur, sem standast samkeppnina frá frjáls gjaldeyrislöndunum, þó að ég telji, að sú þróun eigi að koma hægt, og þegar innflutningur hingað frá þessum löndum er þannig og þess konar, að hann stenzt heilbrigða samkeppni við fyrirtæki frá frjálskeypislöndunum, þá fyrst er markaður okkar í þessum löndum orðinn fullkomlega tryggður, og að því ber að sjálfsögðu að keppa. Þá skal ég fara fáeinum orðum um þá skipulagsbreytingu á stjórn gjaldeyris- og innflutningsmálanna, sem verða mun, ef þetta frv. nær fram að ganga. Ég lýsti áðan því kerfi, sem mun verða á leyfisúthlutunum, og það er augljóst mál, að öll framkvæmd þess verður miklu einfaldari en þess kerfis, sem verið hefur í gildi um langt skeið undanfarið. Það verður svo miklu auðveldara að framkvæma þær minnkuðu leyfisveitingar, sem gert er ráð fyrir, að ríkisstj. hefur talið vera fært að leggja algerlega niður þá stofnun, sem undanfarið, eða raunar með nokkrum nafnbreytingum um nokkra áratugi, hefur annazt úthlutun gjaldeyris- og innflutningsleyfa. Þess vegna er gert ráð fyrir því í frv., að innflutningsskrifstofan verði lögð niður og úthlutun gjaldeyris- og innflutningsleyfa verði falin þeim viðskiptabönkum, sem verzla með erlendan gjaldeyri, þ.e. Landsbankanum og Útvegsbankanum. En auk þess er gert ráð fyrir, að fulltrúi úr viðskmrn. starfi að þessari gjaldeyrisúthlutun með fulltrúum gjaldeyrisbankanna, Landsbankans og Útvegsbankans, sem þetta verkefni fá í hendur, til þess að tryggja daglegt samstarf gjaldeyrisbankanna og viðskmrn. Af þessu mun hljótast mjög verulegur sparnaður í mannahaldi og húsnæði, og þetta mun gera kleift að lækka mjög verulega þau gjöld, sem undanfarið hafa verið heimt af innflutningi til þess að standa undir leyfisúthlutunarkostnaðinum. Samkvæmt gildandi lögum ber að innheimta 1% af öllum leyfum, sem gefin eru út. Skv. þessu frv. er ríkisstj. heimilað að leggja allt að 1% gjald á þau leyfi, sem gefin verða út. Útreikningar hafa sýnt, - og það er raunar í nánari athugun einmitt þessa dagana, að líkur benda til, að ekki muni þurfa að innheimta nema sem svarar 1/2% af þeim leyfum, sem gefin verða út, auk þess sem gert er ráð fyrir, að ekkert leyfisgjald verði innheimt af leyfum til vöruinnflutnings frá jafnkeypislöndunum, enda væri það að heimta leyfisgjald af innflutningi þaðan, en taka ekkert leyfisgjald af innflutningi frá frjálsgjaldeyrislöndunum, í raun og veru að mismuna innflytjendum eða innflutningi frá þessum tveimur meginviðskiptasvæðum, og það má að sjálfsögðu ekki gera. Af þessu, sem ég nú hef sagt, er augljóst mál, að þær upphæðir, sem teknar verða af innflutningnum til að standa undir kostnaði við leyfisúthlutunina, munu stórlega minnka frá því, sem verið hefur. Það væri raunar hægt að fara enn lægra, í raun og veru að afnema öll leyfisgjöld af innflutningi, ef ekki vantaði tekjustofn til að standa undir kostnaðinum við verðlagseftirlitið, en um mörg undanfarin ár hefur kostnaðurinn við verðlagseftirlitið einmitt verið greiddur af þessu leyfisgjaldi. Meginhluti af leyfisgjaldinu mun fara til greiðslu kostnaðar við verðlagseftirlitið. Ef annar tekjustofn yrði fundinn til að greiða þann kostnað, mætti fella leyfisgjald algerlega niður, því að kostnaður bankanna mun verða svo smávægilegur, að ég tel víst, að þeir mundu vera reiðubúnir til þess að taka hann á sig án nokkurs sérstaks endurgjalds, og veit raunar, að svo er. Þá skal ég að síðustu fara fáeinum orðum um annað atriði frv. en sjálf innflutningsog gjaldeyrismálin. Það er III. kafli þess, þar sem ákveðið er, að þeim höftum, sem um 13 ára skeið hafa verið á fjárfestingarframkvæmdum, skuli nú létt af. Ákveðið hefur verið, að í stað þess fjárfestingareftirlits eða fjárfestingarhafta, sem tekin voru upp með lögum frá 1947 og ekki hafa reynzt árangursrík, hvorki hvað það snertir að takmarka heildarfjárfestinguna né heldur að beina henni inn á þær brautir, sem æskilegastar kynnu að vera taldar frá þjóðhagslegu sjónarmiði séð, komi víðtæk skýrslusöfnun um fjárfestinguna, sem einnig verði látin taka til fyrirætlana um fjárfestingu, þannig að ríkisstj. hafi aðstöðu til þess, ef henni þykir fjárfestingarfyrirætlanir beinast inn á óheppilega braut í heild eða í einstökum atriðum, að grípa í taumana eða beita sér fyrir því, að bankar grípi í taumana. Í sambandi við þetta stendur svo það, að ákveðið er í 7. gr., að hvorki opinberir aðilar né einkaaðilar megi semja um lán erlendis til lengri tíma en eins árs nema með samþykki ríkisstj. Hér mundi að sjálfsögðu ekki geta verið um að ræða fjárfestingu í neinum stórum stíl, neina stórvægilega fjárfestingu, nema til komi erlent lánsfé eða þá að til komi stuðningur einhvers af ríkisbönkunum. Ef ríkisstj. getur með eftirliti með lántöku erlendis fylgzt með öllum stórvægilegum fyrirætlunum um fjárfestingu, auk þess sem náið samband er og á að vera milli ríkisbankanna og ríkisstj., þá hefur ríkisvaldið eftir sem áður aðstöðu til að fylgjast með fjárfestingunni í heild og einstökum atriðum, bæði með ódýrari hætti og með hagkvæmari hætti en tekizt hefur með því fjárfestingareftirliti, sem verið hefur hér s.l. 13 ár. Að því er snertir ákvæði frv. um útflutninginn, er það að segja, að þau eru óbreytt frá gildandi lögum, nema að því leyti, að útflutningsnefndin er lögð niður, en störf hennar eru lögð undir það ráðuneyti, sem hafði þau með höndum, áður en útflutningsnefndin var stofnuð. Af störfum útflutningsnefndarinnar þykir ekki hafa orðið sú reynsla, að ástæða sé til að viðhalda henni. Hún hefur ekki fitjað upp á neinum þeim nýmælum, sem gera réttlætanlegt að halda henni. Þau verkefni, sem hún hefur unnið að, geta eins verið unnin og verða ódýrar unnin í því rn., sem áður hafði störfin með höndum. Ég hygg, að ég hafi gert grein fyrir meginatriðum þessa frv. og meginrökunum, sem liggja til flutnings þess. Vildi ég að svo mæltu, herra forseti, leyfa mér að mælast til þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og til hv. fjhn.



Herra forseti. Ég mun ekki tala langt mál að þessu sinni, en mun gera nokkrar dreifðar athugasemdir við það frv., sem hér liggur fyrir, sem ég tel rétt að koma á framfæri á þessu stigi. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. viðskmrh. fyrir greinargóða ræðu. Sú ræða var raunar allmiklu hógværari og málefnislegri en maður hefur séð í þeim skrifum, sem hægt hefur verið að lesa um þetta mál í stjórnarblöðunum að undanförnu, og enn fremur hygg ég, að hún hafi verið nokkru hógværari en þær umræður, sem hafa farið fram um þetta mál í hv. Nd. Raunar var það svo, að ræða hæstv. viðskmrh. fjallaði ekki svo mjög um frv. það sjálft, sem hér liggur fyrir, heldur var hún að miklu meira leyti skýrslugjöf um það, hvað ríkisstj. hygðist gera, eftir að þetta frv. hefði náð samþykki og væri orðið að lögum. Nú er það að vísu ágætt og lofsvert í sjálfu sér, að hæstv. ráðh. skuli gefa Alþ. þannig skýrslu, til þess að það geti fylgzt með því, hvað ríkisstj. ætlar að gera. En það er bara sá galli á, að Alþ. hefur ekki neina tryggingu fyrir því, að ríkisstj. standi við þær fyrirætlanir í þessu efni, sem hæstv. ráðherra var að lýsa hér áðan. Við urðum vottar að því rétt áðan við umr. í hv. Nd., að það var verið að spyrjast fyrir um, hverju það sætti, að ríkisstj. hefði horfið frá því að innheimta lögboðið gjald, og það kom fram þar, að ríkisstj. hafði talið sér heimilt að hverfa frá innheimtu lögboðins gjalds, án þess að hún hefði þó við lagaheimild að styðjast. Það er nú hætt við því, að ríkisstj. telji sér því fremur heimilt að víkja frá slíkri skýrslugjöf, sem hún hefur beðið, án þess þó að vera bundin í lögum, og þar sem hún hefur í þessu frv. mjög víðtækar heimildir til þess að skipa þessum málum að sinni vild. En það er einmitt svo, að í þeim umr., sem annars hafa farið fram um þetta mál, hefur það verið túlkað sem eitthvert sérstakt frelsismál. Það hefur verið sagt frá því á þá lund, að ætla mætti, að hér væru að hefjast einhver ný tímamót í verzlunar- og viðskiptasögu landsins. En ég fæ ekki séð, hvernig þetta frv. út af fyrir sig getur markað slík tímamót, og ég get ekki séð, að það felist neitt verulegt skref í þessu frv. í frelsisátt í viðskiptamálum Íslendinga, heldur jafnvel þvert á móti, eins og ég mun síðar koma nokkuð að. Skv. þessu frv„ ef að lögum verður, getur ríkisstj. gert innflutning og útflutning háðan leyfisveitingum. Það getur stjórnin gert. Hitt er annað mál, að hún segist ætla að framkvæma lögin á þá lund, að verulegur hluti innflutningsins verði frjáls, en í raun og veru hefði hún ekki þurft að sækja heimild til þess í þetta frv., því að hún hefði haft til þess út af fyrir sig alveg nægjanlega heimild í gildandi lögum um þetta efni. Breytingarnar, sem í þessu frv. felast frá gildandi l., eru þær, að nýjum aðilum, gjaldeyrisbönkum, ríkisstj. sjálfri og eftir atvikum sérstökum trúnaðarmönnum hennar, er falin úthlutun innflutnings-, gjaldeyris- og útflutningsleyfa í stað þeirra aðila, sem nú annast þessa úthlutun, innflutningsskrifstofunnar, útflutningsnefndar og úthlutunarnefndar jeppabifreiða. Enn fremur á skv. frv. að fella niður þá fjárfestingarstjórn, sem nú er, þ.e.a.s. að fjárfestingarleyfi þurfi til stærri framkvæmda. Það aukna frelsi, ef svo má segja, sem þar í felst, er í raun og veru það eina aukna frelsi, sem felst í þessu frv. út af fyrir sig. En það leiðir svo af ástandi því, sem skapazt hefur hér í efnahagslífi og peningamálum þjóðarinnar fyrir aðgerðir ríkisstj., að það verður síður en svo í reyndinni um nokkurt aukið framkvæmdafrelsi að ræða. Það verður áreiðanlega ekki um auknar framkvæmdir að ræða, enda er það yfirlýst stefna ríkisstj., að draga þurfi úr fjárfestingu, og hún taldi það einmitt eina höfuðhættuna, sem hún yrði að kveða niður, að fjárfestingin væri of mikil í landinu, a.m.k. sú fjárfesting, sem hún eða talsmenn hennar gáfu heitið pólitísk fjárfesting. En ég fer ekki út í það hér að gera grein fyrir því, við hvað sé átt með þeirri fjárfestingu. En hvað sem fjárfestingarstjórn og fjárfestingarleyfum líður, er það alger fjarstæða að halda því fram, að þetta frv. út af fyrir sig lögleiði hér á landi eitthvert nýtt og áður óþekkt verzlunarfrelsi, eins og fyrirsvarsmenn þessa máls hafa viljað vera láta. Ég get ámögulega fallizt á, að þetta frv. sé þvílík frelsisskrá sem formælendur frv. hafa látið í veðri vaka. Og til þess að taka af öll tvímæli í þessu efni ætla ég að taka frv. til nokkurrar nánari athugunar. Og ég ætla þá fyrst að víkja að þeim þætti frv., sem fjallar um innflutnings- og gjaldeyrismálin. Það, sem fyrst og fremst felst í frv., að því er innflutnings- og gjaldeyrismálin varðar, er breytt skipan á stjórn innflutningsmála, og það viðurkenndi reyndar hæstv. viðskmrh. áðan. Stjórn þeirra mála, þ.e.a.s. úthlutun innflutnings- og gjaldeyrisleyfa, er lögð í hendur annarra stofnana en eftir núgildandi lögum. Aðalbreytingin frá núgildandi innflutnings- og gjaldeyrislöggjöf er sem sagt sú, að eftir frv. á innflutningsskrifstofan að leggjast niður, en hlutverk hennar er falið gjaldeyrisbönkunum eða þeim viðskiptabönkum, sem hafa rétt til þess að verzla með erlendan gjaldeyri. Í stað 5. og 6. gr. núgildandi laga, nr. 88 frá 1953, eins og þeim var breytt með l. nr. 62 frá 1957, kemur 2. gr. í frv. Það er öll breyt. að því er til innflutnings- og gjaldeyrismála tekur. Að því er þau málefni varðar, eru engar teljandi breytingar aðrar í frv. frá gildandi löggjöf. Réttmæti þessara ummæla minna má sannreyna með því að bera frumvarpsgreinarnar saman við gildandi löggjöf. Hver og einn getur með slíkum nákvæmum samanburði gengið úr skugga um, hvað er nýtt í þessu frv. Það fær þess vegna ekki staðizt, eins og ég sagði áðan, svo sem ýmsir stjórnarsinnar hafa haldið fram, að með þessu frv. sé út af fyrir sig verið að lögleiða hér nýtt og áður alveg óþekkt verzlunarfrelsi. Sannleikurinn í þessu efni verður alls ekki dulinn, séu ákvæði l. og frv. borin saman um þetta atriði. Í 1. mgr. 1. gr. núgildandi laga um innflutnings- og gjaldeyrismál, nr. 88 frá 1953, segir svo: „Stefna skal að því að gera allan innflutning til landsins frjálsan. Meðan gjaldeyristekjur þjóðarinnar nægja ekki til þess, að svo megi verða, ákveður ríkisstj. hverju sinni með reglugerð, hvaða innflutningur til landsins skuli vera frjáls. Enn fremur ákveður ríkisstj. með reglugerð, hvaða gjaldeyrisgreiðslur skuli frjálsar. Aðrar vörur og gjaldeyrisgreiðslur skulu háðar innflutnings- eða gjaldeyrisleyfum.“ M.ö.o.: eftir gildandi lagaákvæðum ákveður ríkisstj. það með reglugerð, á hverjum vörum skuli vera frjáls innflutningur. Í 1. mgr. 1. gr. frv. segir svo: „Innflutningur á vörum til landsins skal vera frjáls, nema annað sé ákveðið í sérstökum lögum eða reglugerð, sem ríkisstj. er heimilt að gefa út samkvæmt þessum lögum, að höfðu samráði við Landsbanka Íslands, seðlabankann. Sama máli gegnir um gjaldeyrisgreiðslur til útlanda.“ Eins og öllum má vera ljóst, eru þessi ákvæði algerlega sama efnis. Á þeim er aðeins nokkur orðalagsmunur, ofur lítill blæmunur, getur maður sagt, en alls enginn efnismunur. Í upphafi beggja þessara ákvæða er stefnuyfirlýsing, sú stefnuyfirlýsing, að innflutningur til landsins skuli verða svo frjáls eða réttara sagt svo óháður leyfisveitingum, sem ástæður leyfa. Það má að vísu segja, að stefnuyfirlýsingin í frv. sé nokkru fortakslausar orðuð, en það skiptir út af fyrir sig ekki máli. Í báðum tilfellum er aðeins um stefnuyfirlýsingu að ræða, eins og ég áðan sagði, sem í hvorugu tilfellinu hefur raunverulega réttarlega þýðingu. Í báðum tilfellum er raunveruleg réttarleg þýðing ákvæðanna fólgin í framhaldinu, en þar er þó einmitt í báðum tilvikunum, bæði eftir l. og eftir frv., algerlega lagt í vald ríkisstj., hvort og að hve miklu leyti innflutningur til landsins skuli vera óháður leyfisveitingum. Í báðum tilfellum á ríkisstj. að ákveða með reglugerð, hvaða innflutningur til landsins skuli vera frjáls eða óháður leyfisveitingum. Orðalagsmunurinn skiptir engu máli, eins og ég áðan sagði. Að þessu sé svona háttað, er beinlínis víðurkennt í aths. ríkisstj. með þessu frv. Í aths. við 1. gr. frv. segir einmitt orðrétt svo, með leyfi forseta: „Hér er gert ráð fyrir, að ríkisstj. ákveði með reglugerð, að hve miklu leyti innflutningur og aðrar gjaldeyrisgreiðslur skuli háðar leyfum. Rétt þykir, að samráð skuli haft við Seðlabankann, áður en sú reglugerð er gefin út, vegna þess sérstaka hlutverks, sem hann hefur í gjaldeyrismálum. Kveðið er á um þetta hlutverk í lögum um Landsbanka Íslands frá 1957, og gerir þetta frv. ekki ráð fyrir breytingum í því efni.“ Það er því eftir sem áður algerlega lagt í vald ríkisstj. að ákveða, hvort og að hve miklu leyti megi flytja vörur til landsins án innflutningsleyfa. Ríkisstj. hefur eftir þessu frv. engu ríkari heimild til þess að setja vörur á frílista en hún hefur eftir þeim lögum, sem nú gilda. Í öðrum greinum frv., sem að innflutningsog gjaldeyrismálunum lúta, eru ekki heldur neinar breyt., að því er þau málefni varðar, en um þau efni fjallar I. kafli frv. Þannig er t.d. 3. gr. í frv. algerlega samhljóða 2. gr. laganna. 4. gr. frv. er algerlega shlj. 1. mgr. 4. gr. l. nr. 88 frá 1953, nema hvað þar er tekið tillit til nokkurra breytinga, sem síðan hafa orðið í lögum, og sama máli gegnir um 6. gr., sem er shlj. 2. mgr. 4. gr. gildandi laga, að því fráskildu, að í frv. er talað um Seðlabankann, þar sem í núgildandi lögum er talað um gjaldeyriseftirlit. En með landsbankalögunum frá 1957 er Seðlabankanum einmitt falið gjaldeyriseftirlitið. 5. gr. er að efni til arftaki laga nr. 42 frá 1948, og er ekki þar um neitt nýmæli að ræða. Sama er svo að segja um 7. gr., sem ákveður, að ekki megi semja um erlend lán til lengri tíma en eins árs nema með samþykki ríkisstj. Hún kemur í stað 4. gr. l. nr. 105 frá 1945, en samkv. því ákvæði eru það að vísu aðeins opinberir aðilar, sem slíkt samþykki þurfa að fá. 7. gr. frv. er hins vegar einnig ætlað að ná til einkaaðila og má segja, að 7. gr. frv. sé að því leyti til víðtækari. En þetta ákvæði um lántökur einkaaðila erlendis er eitt þeirra ákvæða, sem er algerlega gagnslaust að setja í lög. Það er alveg eins haldlaust og það væri að ákveða í lögum, að einkaaðilar mættu ekki hér innanlands án leyfis einhvers stjórnvalds semja um lán til lengri tíma en eins árs. Slík lagaákvæði eru gersamlega gagnslaus. Þýðing þeirra gæti í hæsta lagi verið sú, að gjaldeyrisyfirvöld teldu sig ekki siðferðilega skuldbundin til að yfirfæra afborganir lána, sem til væri stofnað til lengri tíma en eins árs. En auðvitað er ekki heldur hægt að segja, að slík siðferðileg skuldbinding sé fyrir hendi nú, þótt einkaaðilar stofnuðu til lána erlendis, þar sem þeir gera það algerlega leyfislaust og þurfa ekki áður að sækja um neitt leyfi til slíkra hluta. Ég held því þess vegna fram, að breyt. sé að þessu leyti í raun og veru alls engin, vegna þess að þetta ákvæði er algerlega haldlaust að setja í lög og það er bara sett í lög til þess að sýnast. Niðurstaða mín er því sú eftir athugun og samanburð á I. kafla frv. við gildandi lagaákvæði, að þar sé engin teljandi nýmæli að finna eða breytingar frá gildandi löggjöf, utan 2. gr. frv„ sem kveður á um stjórn innflutningsmálanna. En samkv. henni er, eins og áður segir, gert ráð fyrir því eða ákveðið, að innflutningsskrifstofan skuli niður lögð og úthlutun leyfa falin þess í stað viðskiptabönkunum, sem hafa með höndum kaup og sölu erlends gjaldeyris. Er gert ráð fyrir því, að það verði gert samkv, nánari reglum, er ríkisstj. setur, og maður hafði heyrt, að þessu yrði á þann veg fyrir komið, að það mundi verða sett á stofn gjaldeyrisskrifstofa bankanna, þar sem forstöðumenn yrðu tveir menn, hvor tilnefndur af sínum banka, og sá þriðji frá viðskmrn„ og á þessu fékkst raunar staðfesting í ræðu hæstv. viðskmrh. hér áðan. En jafnframt er ríkisstjórninni, eftir þessu frv., og það er vissulega nýmæli, heimilt að taka í sínar hendur eða fela sérstökum trúnaðarmönnum sínum úthlutun tiltekinna leyfa. Og á þessari heimild er ekki nokkur minnsta takmörkun í frv. Það eru að vísu í aths. við þessa gr. frv. sérstaklega tilnefndir bílar sem sú vörutegund, sem ríkisstj. mundi hafa augastað á að úthluta sjálf eða fela sérstökum trúnaðarmönnum sínum að gera. En auðvitað er sú ráðagerð, sem þar felst í, ekki á neinn hátt bindandi fyrir ríkisstj. Hún getur tekið í sínar hendur úthlutun á hvers konar innflutningi, sem henni lízt, eftir þessu frv. eða falið hann sérstökum trúnaðarmönnum sínum. Það er þessi breyt., sem mér finnst alveg sérstaklega varhugaverð, og það er kannske einna helzt í þessu atriði, sem kemur fram - reyndar kemur það fram viðar í frv. - sú höfuðstefna, sem er í þessu frv., en hún er á þá lund að draga valdið í þessum viðkvæmu málum meira en nokkru sinni hefur verið áður í hendur hins pólitíska valds, draga sjálfa úthlutunina, jafnvel úthlutun á einstökum vörum eða vöruflokkum, í hendur ríkisstjórnarinnar sjálfrar. Menn muna, að það hefur komið fyrir hér áður, að einstakir ráðh. hafa fallið fyrir þeirri freistingu að fara að úthluta slíkum vörum. Menn minnast þess kannske, að fyrir nokkuð mörgum árum tók ríkisstj. eða fjmrh. að úthluta bifreiðum, og þeir, sem þá áttu leið um Arnarhvol eða það skrifstofuhúsnæði, sem þar er, minnast þess e.t.v., að þá sátu býsna margir gestir í fordyri þess húss, því að þá var þar oft svo þröngt, að það var vart hægt að komast inn. Það var biðröðin, sem beið eftir viðtali við ráðh. út af bifreiðaúthlutuninni. Og það er kannske slík skipan, sem meiningin er aftur að innleiða, að ráðh. eigi að fara að setjast við að úthluta bifreiðum, sem sérstaklega eru til nefndar í aths. við frv., og svo kannske öðrum vörum og vöruflokkum. Breytingin er sem sagt sú, að í stað innflutningsskrifstofunnar kemur gjaldeyrisskrifstofa bankanna eða eftir atvikum sérstakir trúnaðarmenn ríkisstj. eða jafnvel ríkisstj. sjálf. Það er að sönnu engin nýlunda, að breytt sé um skipulag á stjórn innflutningsmálanna, eða réttara sagt, að skipt sé um þær stofnanir eða skipt sé um nafn á þeim stofnunum, sem hafa úthlutun leyfa með höndum, og að skipt sé um menn í þeim störfum. Það virðist því miður vera að færast í það horf, að hver ný ríkisstj. hér á landi beiti sér fyrir slíkum breyt. Einu sinni hét þessi stofnun gjaldeyrisnefnd, næst hét hún innflutnings- og gjaldeyrisnefnd, síðan hét hún viðskiptaráð, svo nýbyggingarráð, svo viðskiptanefnd, svo fjárhagsráð og seinast bara innflutningsskrifstofa. Og stundum hafa setið í þessum stofnunum 2 menn, stundum 5 menn, stundum fleiri. Nú á þessi stofnun sem sagt að skipta enn um nafn, hafa enn fataskipti, og nú á hún að nefnast gjaldeyrisskrifstofa bankanna. Það er nú sannast að segja, að þegar maður lítur yfir þessa sögu, þá er það að vísu svo og rétt og skylt að viðurkenna, að það hafa margir komið hér við sögu og það eiga margir hlutdeild í þessum stjórnarháttum, og þar er sjálfsagt ekki við einn stjórnmálaflokk fremur öðrum að sakast. En hvað sem um það er, þá verð ég að telja, að slíkir stjórnarhættir sem þessir séu óæskilegir og það sé óheppilegt, að það sé verið að hringla með þessi mál til og frá við hverja stjórnarbreytingu. Og sannast að segja er varla hægt að segja annað en þessar sífelldu breyt. á þessum stofnunum séu orðnar hálfspaugilegar. Ég skal annars játa það, að frá mínu sjónarmiði séð er það alls engin fjarstæða, að gjaldeyrisskrifstofa bankanna hafi þetta með höndum. En ég mundi þó telja eðlilegt, að þegar þessu er á þann veg fyrir komið, að það er sérstök gjaldeyrisskrifstofa bankanna; sem á að hafa þetta vald með höndum, þá ætti sú stofnun eða sá bankinn, sem ber höfuðábyrgð á gjaldeyrismeðferðinni og hefur gjaldeyriseftirlitið með höndum, Seðlabankinn, aðild að þessari skrifstofu. En það er ekki gert ráð fyrir því, skilst mér, eftir þessu frv., þó að sjálfsagt sé það reyndar svo víðtækt, að það mætti koma því ákvæði inn í reglugerð. En í sambandi við þetta er náttúrlega sjálfsagt að hafa í huga, að það er ekki lögákveðið, að þessir 2 bankar, sem nú hafa rétt til þess að verzla með gjaldeyri, Landsbankinn og Útvegsbankinn, séu eða verði þeir einu bankar, sem hafa rétt til að verzla með gjaldeyri. Skv. gildandi lögum er það á valdi stjórnar Seðlabankans að ákveða, hverjir bankar skuli verzla með gjaldeyri. Og vel mætti það vera, að stjórn Seðlabankans ákvæði, að fleiri bankar skyldu fá þessi réttindi. Og þá skilst mér, að það mundi sjálfkrafa leiða til þess, að það fjölgaði í þessari gjaldeyrisskrifstofu bankanna, því að sjálfsagt hlytu þeir bankar, sem slík réttindi hlytu, þá af sjálfu sér að öðlast fulltrúa á þessari skrifstofu. Það hefur með réttu verið að því fundið, að það hafi ekki verið að öllu leyti æskilegt lag á þessum málum að undanförnu, og kom það fram í ræðu hæstv. viðskmrh., þar sem það ástand hefur ríkt, að menn hafa getað fengið leyfi hjá innflutningsskrifstofunni, en það leyfi hefur ekki gefið út af fyrir sig neina tryggingu fyrir því, að þeir fengju gjaldeyri út á leyfið hjá bönkunum, og þeir hafa þess vegna oft orðið að fara í tvo staði; þ.e.a.s. þeir hafa orðið fyrst að fá leyfi hjá innflutningsskrifstofunni og síðan að sækja það undir millibankanefnd, hvort og hvenær yfirfærsla ætti sér stað. En þetta hefur einfaldlega stafað af því, að ástandið í gjaldeyrismálunum hefur verið þannig, að gjaldeyrir hefur ekki verið fyrir hendi til þess að yfirfæra skv. leyfum frá innflutningsskrifstofunni. Vitaskuld breytist gjaldeyrisástandið ekkert út af fyrir sig, það eykst ekkert gjaldeyririnn við það, þó að innflutningsskrifstofan verði niður lögð og sett verði á fót þessi sérstaka úthlutunarskrifstofa hjá bönkunum. En það gæti verið eða er a.m.k. ekki óhugsandi, að hún hefði þá stefnu í sinni úthlutun að úthluta alls ekki innflutnings- og gjaldeyrisleyfum fyrr en um leið væri hægt að yfirfæra. Og ef sá háttur v æri á hafður, þá mætti e.t.v. segja, að þetta væri einfaldari og greiðari leið, þannig að ég skal ekkert dæma um það á þessu stigi, hvort úthlutunarvaldið sé í sjálfu sér betur komið hjá innflutningsskrifstofunni, slíku sjálfstæðu stjórnvaldi, eða hjá gjaldeyrisskrifstofu bankanna. Um það má lengi deila, og það getur sjálfsagt verið álitamál. Hinu verður aftur á móti ekki með réttu haldið fram sem röksemd fyrir því að leggja innflutningsskrifstofuna niður og setja á stofn þessa gjaldeyrisskrifstofu bankanna, að af því muni verða svo og svo mikill sparnaður, vegna þess að það er bert af þessu frv., að það á eftir sem áður að innheimta sama leyfisgjald og áður hefur verið innheimt, þannig að innflytjendur verða eftir sem áður að greiða sitt 1% leyfisgjald. Sá er munurinn, eins og viðskmrh. hæstv. benti réttilega á, að eftir gildandi l. ber að innheimta þetta, en í frv. er aðeins heimild til að innheimta þetta. En nú spyr ég: Hefur nokkur hv. þm. nokkurn tíma heyrt um það, að gjald, sem veitt væri heimild til þess að innheimta með l., væri ekki innheimt að fullu? Ég held, að þau dæmi verði ekki mörg nefnd, og það er ekki nokkur vafi á því, að þetta gjald verður innheimt að fullu, og þá er sú röksemd alveg niður fallin, að af þessu muni nokkur sparnaður stafa, enda er það kannske út af fyrir sig ekki veigamikil röksemd í þessu efni. En þó að ég segði áðan, að ég vildi engan dóm leggja á það út af fyrir sig á þessu stigi, hvort úthlutunarvaldið væri betur komið hjá innflutningsskrifstofunni eða hjá sérstakri gjaldeyrisskrifstofu bankanna, þá er hitt aftur á móti alveg sérstaklega varhugavert og beinlínis stórhættulegt réttaröryggi og jafnrétti því, sem á að ríkja milli þegnanna í þessu landi, að sérstakir trúnaðarmenn ríkisstj., sem raunverulega þýðir: sérstakir vikapiltar ríkisstj., eða jafnvel ríkisstj. sjálf fari að úthluta innflutningsleyfum fyrir vörum, bílum og öðrum vörum, sem hún hefur augastað á hverju sinni og sérstaklega kunna þá að vera eftirsóttar. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að þetta ákvæði og þessi heimild, sem ríkisstj. er þarna veitt, getur orðið undirrót mikillar pólitískrar spillingar og getur orðið upphaf að mikilli rangsleitni, sem erfitt er að sjá fyrir endann á. En einmitt þetta ber glöggt vitni um það, sem ég sagði áðan að væri eða virtist vera höfuðstefnan í þessu frv., og það er, að verið er að draga valdið æ meira í hendur hinu pólitíska valdi. Í því sambandi er þetta frv. ekki neitt einstakt fyrirbæri, því að það gengur eins og rauður þráður í gegnum allar aðgerðir þessarar ríkisstj., sem nú situr, að hún vill draga valdataumana æ meir úr höndum Alþ. og í sínar eigin hendur, fá víðtækar heimildir til þess að gera eitt og annað með reglugerðum og fá Alþ. þannig smám saman til þess að afsala sér því valdi, sem það raunverulega hefur og á að hafa, æ meir í hendur ríkisstj. En þetta, sem ég hef nú sýnt fram á, er sem sagt allt viðskiptafrelsið, sem þetta frv. felur í sér á sviði innflutningsmálanna. Það er þess vegna alveg auðsætt, að það er ekkert annað en skrum, þegar verið er að tala um þetta frv. sem einhverja sérstaka frelsisskrá á sviði innflutnings- og viðskiptamála. Ef ríkisstj. ætlar sér að auka frílistann, og því lýsti hæstv. viðskmrh. yfir áðan, og það er ekki ástæða til að efast um, að það sé rétt, sem hann skýrði þar frá, að það vaki fyrir ríkisstj. að gera það, þá hefði hún ekki þurft á neinni nýrri lagasetningu að halda til þess, það hefði hún getað gert að óbreyttum lögum og það hefði hún þá getað verið búin að gera, ef skilyrði til þess eru á annað borð eða hafa verið fyrir hendi. En hvað er þá um hina meginhlið viðskiptamálanna að segja, útflutningsverzlunina? Gerir ekki þetta frelsisfrv. ríkisstj. ráð fyrir nýju og auknu frelsi á því sviði? Það varðar vitaskuld engu minna máli, að sem mest frelsi ríki á því sviði og að sem allra minnst höft séu lögð á útflutningsverzlunina. En á þeim vettvangi hefur því miður alls ekki ríkt það frelsi hér hjá okkur sem skyldi. Útflutningsverzlunin hefur alls ekki verið svo óbundin sem æskilegt væri. Allt frá 1940 a.m.k. hefur sala útflutningsafurða verið háð leyfisveitingum, og eftir þessu frv. á að leggja niður útflutningsnefnd sjávarafurða, sem sett var á fót með l. frá 1957, en með þeim l. var einmitt meiningin að létta nokkuð af þeim höftum og þeirri einokun, sem útflutningsverzlunin hafði lotið. Þó var salan og útflutningurinn háður leyfisveitingum útflutningsnefndar. En nú á sem sagt að leggja þessa nefnd niður. Þá skyldi maður ætla eftir öllu verzlunarfrelsinu, sem svo mjög er haft á orði á þessum dögum, að ríkisstj. gæfi útflutningsverzlunina algerlega frjálsa og að hver sem væri mætti nú fara að verzla með og bjóða vörur til útlanda og að sú verzlun væri gerð óháð leyfisveitingum. En það er eitthvað annað en að svo sé. Skv. 8. gr. frv. og eins og hæstv. viðskmrh. rakti hér áðan er ríkisstj. heimilt að ákveða, að vörur megi ekki bjóða til sölu, selja til útlanda eða flytja úr landi nema að fengnu leyfi hennar. Enn er það í sömu áttina: að draga valdið úr höndum sjálfstæðra stjórnvalda og í ríkisstj. eigin hendur. Og þetta gengur svo langt, að það má ekki einu sinni bjóða vörur til sölu erlendis nema að fengnu leyfi ríkisstj. Þetta er allt frelsið á þessum vettvangi. Þetta er allt frelsið, þegar kemur að sölu útflutningsafurðanna. Og samkvæmt aths. við 8. gr. frv, er það ætlun ríkisstj. að fela tilteknu ráðuneyti þessar leyfisveitingar undir stjórn hlutaðeigandi ráðherra, eins og tíðkaðist, áður en útflutningsnefndin var stofnuð, svo að það á ekki einu sinni að vera fyrir hendi það öryggi, að ríkisstj. í heild eigi þó að fjalla um þessi mál. Nei, heldur á bara einum ráðh. að vera falið þetta vald. Ég er ekki talsmaður þess, að útflutningsverzluninni sé sleppt við allt aðhald og eftirlit, og ég veit, að viðskiptasamningar geta sett útflutningsverzluninni vissar skorður, hjá því verður ekki komizt. En ég held, að það mætti þó að skaðlausu létta af nokkru af þeim fjötrum, sem útflutningsverzlunin raunverulega er hneppt í, og ég bendi á það sem sagt, að þetta ákvæði frv. um útflutningsverzlunina er í ákaflega litlu samræmi við allt það frelsistal, sem á sér stað af hálfu stjórnarsinna í sambandi við þetta mál. Og það er ákaflega undarlegt, að þeir skuli ekki gera neina tilraun til þess að gera útflutningsverzlunina frjálsa. Og manni kemur það þeim mun kynlegar fyrir sjónir, að hæstv. viðskmrh. skuli ekki einmitt nú grípa tækifærið, þegar hann er yfirmaður þessara mála, til þess að gera útflutningsverzlunina frjálsa eða gera tilraun til þess að gera útflutningsverzlunina frjálsa, óháða leyfisveitingum, því að ég man ekki betur en hann hafi einmitt áður hér á hv. Alþ., að vísu ekki í þessari deild, heldur í Nd., flutt till. í þá átt að gefa útflutningsverzlunina frjálsa. Ég man ekki betur en hann flytti einmitt brtt. þess efnis við frv. að núgildandi lögum um innflutnings- og gjaldeyrismál á Alþingi 1953. Hvers vegna hefur áhugi hans fyrir frjálsri útflutningsverzlun minnkað, eftir að hann komst í íhaldshreiðrið? Það væri nokkuð fróðlegt að heyra skýringar hans á því. Það er svo nýtt í þessu frv., eins og ég hef áður nefnt, að fjárfestingarstjórnin, sem nú er, á að leggjast niður og það á ekki lengur að þurfa leyfi, sem nú þarf, til stærri framkvæmda. Það má segja um þessa fjárfestingarstjórn, að ég hygg, að hún hafi ekki þrengt beint að almenningi. Samt sem áður má segja, að það sé auðvitað út af fyrir sig æskilegt, að menn geti búið við sem mest frelsi í þessum efnum og geti framkvæmt það, sem þeir kjósa hverju sinni, án þess að þurfa að sækja þar um leyfi. En sá er galli á, að geta þjóðarinnar setur því nokkur takmörk, hversu mikið megi fara í fjárfestingu á hverjum tíma, hversu miklu fé megi verja til framkvæmda af þjóðartekjunum og hversu miklu fé megi verja af þjóðartekjunum til öflunar atvinnutækja, og meðan svo er, sýnist eðlilegt, að nokkur íhlutun af hálfu þess opinbera eigi sér stað um það, í hvað er lagt á hverjum tíma, og það sé látið ganga fyrir, sem gagnlegast er og mest nauðsyn er á hverju sinni. En nú á að afnema þetta. Og eins og fram kom í ræðu hæstv. viðskmrh., þá er ástæðan til þess, að talið er, að hægt sé að afnema þetta nú, að óhætt sé að sleppa þessu lausu, þær aðgerðir ríkisstj., sem gerðar hafa verið hér innanlands, þ.e.a.s. þær aðgerðir ríkisstj. eiga að tryggja það, að ekki verði ráðizt í það miklar framkvæmdir, að það sé hættulegt að afnema þetta fjárfestingareftírlit, og þessar aðgerðir ríkisstj., sem tryggja það, eru gengislækkunin og sú verðhækkun, sem af henni stafaði, vaxtahækkunin og takmörkun lána. Það voru einmitt þessi atriði, sem hæstv. viðskmrh. benti á í sinni ræðu og nefndi sem aðgerðir, sem m.a. gerðu það kleift að taka upp þá stefnu í þessum málum, sem ríkisstj. hyggst taka upp. Ég hef nú sýnt fram á það, að ég tel, að það sé fjarri lagi, að það felist nokkurt frelsi út af fyrir sig í þessu frv. fyrir almenning. En í því felst hins vegar frelsi fyrir ríkisstj. Það er sannleikurinn í þessu máli, og það er kjarni þessa máls, að í þessu frv. felst frelsi fyrir ríkisstj., það gefur ríkisstj. nær ótakmarkað vald yfir innflutnings- og útflutningsverzlun landsmanna. Hún getur farið þar að eins og henni lízt. Hún getur farið þannig að, eins og hæstv. viðskmrh. hefur gefið yfirlýsingu um að hún muni gera. Hím getur aukið frelsið. Hún getur fjölgað þeim vörum, sem eru óháðar leyfisveitingum. En hún getur líka hneppt allt í fjötra. Hún hefur heimild til þess eftir þessum lögum. Hún getur gert útflutning jafnt sem innflutning háðan leyfisveitingum. Og hún getur jafnvel, eins og ég hef margtekið fram, sjálf tekið leyfisveitingavaldið í sínar hendur. Það er þetta víðtæka valdframsal í hendur ríkisstj., sem ég alveg sérstaklega gagnrýni, sem ég tel fela í sér sérstaka hættu, og ég óttast það einmitt mjög, að þetta vald í hendi ríkisstj. verði, eins og ég áðan sagði, mikil meinsemd, mikil undirrót að pólitískri spillingu og valdamisbeitingu. Þetta, sem ég hef nú sagt, lýtur sérstaklega að þessu frv. En það er á þessa lund, sem lýst hefur verið, að það veitir ríkisstj. svo víðtækar heimildir. Það skiptir þess vegna höfuðmáli, hvernig ríkisstj. notar þær heimildir, hvernig hún ætlar að nota þær heimildir, og það var einmitt um það efni, sem ræða hæstv. viðskmrh. snerist mest. Ríkisstj. segist ætla að nota þetta vald, sem hún fær í þessu frv., til þess að draga úr eða fækka þeim vörum, sem háðar séu leyfisveitingu, fækka þeim stórlega; segir á sínu máli, að hún ætli að gera innflutningsverzlunina að meginhluta til frjálsa. En í því sambandi, þegar menn eru að tala um frjálsa verzlun, þá er auðvitað rétt að gera sér grein fyrir því, í hverju frjáls verzlun sé fólgin. Og hæstv. viðskmrh. vék alveg réttilega að því, að frjáls verzlun væri ekki bara fólgin í því að afnema leyfisveitingar, að gera vöruinnflutning óháðan leyfisveitingum frjáls verzlun væri líka undir því komin, að það væri fyrir hendi nægur gjaldeyrisforði til þess að fullnægja þeirri eftirspurn eftir vörum, sem væri á hverjum tíma og menn hefðu peninga til þess að kaupa, og jafnframt væri það skilyrði fyrir því, að frjáls verzlun gæti átt sér stað, - og það er vissulega skilyrði fyrir því, að frjáls verzlun geti átt sér stað og frjáls verzlun sé meira en í orði, - að bankarnir bæði eigi nægan gjaldeyri og láti þann gjaldeyri í té nokkurn veginn viðstöðulaust. Ríkisstj. segist ætla að fjölga vörum stórlega á frílista og gera þær þannig óháðar leyfisveitingum. En hvaða trygging er fyrir því, að þessar frílistavörur verði fremur eftirleiðis en hingað til fluttar viðstöðulaust inn? Hvaða trygging er fyrir því, að til sé nægur gjaldeyrir til þess að flytja inn vörur fyrir? Það felst ekkert í þessu frv., sem tryggir það. Hæstv. viðskmrh. hefur gert grein fyrir því, hvaða ástæður það séu, sem eigi að tryggja þetta, og hann nefndi þar til tvær höfuðástæður. Það voru annars vegar aðgerðir þær í efnahagsmálum, sem ríkisstj. hefur beitt sér fyrir innanlands og við allir þekkjum og ég skal ekki fjölyrða hér um, en eru fólgnar í því að draga saman framkvæmdir og draga stórkostlega úr kaupgetu. Það á að tryggja það, að eftirspurnin eftir innflutningnum verði ekki meiri en góðu hófi gegnir. Og önnur höfuðástæðan og annað höfuðatriðið, sem átti að tryggja það, að hægt væri að hverfa að því nú að gera frílistana að raunverulegum frílistum, eins og hæstv. viðskmrh. orðaði það, var lántaka sú, sem átt hefur sér stað nú fyrir nokkru, sú gjaldeyrislántaka, sem átt hefur sér stað. Um það efni er það að segja, að gjaldeyrisástandið var orðið svo slæmt, að í raun og veru var uppétinn af þessum gjaldeyrisvarasjóði, sem svo var kallaður, þegar það lán var tekið, þá var uppétinn af þeim gjaldeyrissjóði upp undir helmingur. Þannig var nú ástandið, svo að það er kannske ekki alveg til ráðstöfunar allur þessi gjaldeyrisforði, sem gert er ráð fyrir. Í annan stað er það svo, að þetta lán er tekið með þeim skilyrðum, að það á að greiðast upp innan mjög skamms tíma, og það er þess vegna ákaflega óeðlilegt, að hægt sé að festa það um lengri tíma. Og þó að það sé að vísu rétt, að gjaldeyrisástandið sé betra nú í augnablikinu en það var t.d. um síðustu áramót, - jafnvel betra en það var um síðustu áramót, - þó að maður taki ekki tillit til þessara gjaldeyrislána, þá er það svo, að frá mínum bæjardyrum séð er það mikið glæfraspil, svo að ekki sé fastar að orði kveðið, að stofna til alveg óhefts frelsis í þeim skilningi, sem hæstv. viðskmrh. virtist gera ráð fyrir, að menn gætu sem sagt með þennan raunverulega frílista, sem hann kallaði, farið í banka og krafizt þess að fá erlendan gjaldeyri viðstöðulaust út á hann. Ég tel það geysilega mikið glæfraspil. Ég álít, að það gæti svo farið, að eftir nokkurn tíma stæðum við andspænis því, að það væri búið að stofna til svo og svo mikilla skulda erlendis, án þess að við hefðum gert okkur grein fyrir því, og það gæti verið svo komið, án þess að við vissum í raun og veru af, að þessi gjaldeyrisvarasjóður, sem kallaður hefur verið, þetta gjaldeyrislán, sem tekið hefur verið, það væri uppétið og því væri öllu eytt, þegar kæmi að skuldadögunum, - þegar ætti að fara að greiða það, væri ekkert til að greiða með og þá væri svo komið, að skuldirnar við útlönd hefðu hækkað um 800 millj. kr. vegna þessarar gjaldeyrislántöku, vegna þessarar lántöku, sem ætlað er að fara í eyðslulán eða neyzlulán. En það var þó sú tíð, að það voru gagnrýndar ákaflega mikið þær aðgerðir af hálfu vinstri stjórnarinnar að taka lán til margvíslegra nauðsynlegra framkvæmda, þó að þær lántökur væru ekki hærri en sem svarar 450 millj. kr., til nauðsynlegra framkvæmda, og svo nokkuð þar fram yfir, sem aðrir aðilar tóku. Ég óttast það sem sagt mjög, að ef ríkisstj. gerir tilraun til þess að framkvæma þessa stefnu, sem hún nú boðar, þá leiði það okkur í fullkomið öngþveiti í þessum efnum. Og ég vil spyrja hæstv. viðskmrh„ hvert samráð hann hafi haft við bankana um þetta efni, hvert samráð hann hafi t.d. haft við Seðlabankann í þessu efni, hvort það liggi fyrir, að sá banki og sú stofnun, sem hefur mest um þessi mál að segja, telji nokkurt vit í svona ráðagerð, eins og hér er uppi höfð. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það, og náttúrlega væri ekki nema sjálfsagt, að þetta frv. og þá sérstaklega sú fyrirætlun ríkisstj., sem hún gerir grein fyrir í sambandi við þetta frv., væri send stjórn Seðlabankans til umsagnar til þess að sjá, hvort þeir aðilar, sem eru því kunnugastir, hvar skórinn kreppir að í þessu efni, leggja til, að horfið sé inn á slíka braut, eins og ríkisstj. ráðgerir. Ég verð nú því miður að fara að ljúka máli mínu, vegna þess að fundarhlé er að koma, svo að ég skal ljúka þá mínu máli. Það er náttúrlega margt fleira, sem mætti segja um þessi mál, ekki beinlínis í sambandi við frv. sjálft, sem ég hef tekið hér til athugunar, og ég tel ekki ástæðu til þess að bæta við það. Ég hef sýnt fram á, að þetta frv. er út af fyrir sig ekkert annað en sýndarfrv. En það er ástæða til þess að ræða miklu ýtarlegar um mörg atriði, sem komu fram í ræðu hæstv. viðskmrh., og þær fyrirætlanir, sem ríkisstj. hefur í hyggju. M.a. er náttúrlega mjög mikið atriði, sem ég skal þó ekki ræða um í þessu sambandi, þar sem ég mun nú ljúka máli mínu, það eru viðskiptin við vöruskiptalöndin. Því er ekki að leyna, að það bera margir ugg í brjósti, og það kom glöggt fram hjá hæstv. viðskmrh., að hann hefur orðið var við þann ótta, sem er hjá mörgum um það, að af þeirri stefnu. sem ríkisstj. boðar í þessu efni, muni það leiða, að viðskipti við þessi lönd kunni að dragast saman. En hvað sem segja má um innflutning frá þessum löndum, þá er öllum ljóst, að það er lífsnauðsyn fyrir okkur að selja þangað mikið af okkar útflutningsafurðum. Ég skal aðeins, áður en ég lýk máli mínu, benda á eitt atriði í þessu frv., sem gæti komið til athugunar hjá þeirri n., sem fær það til meðferðar, og ég veit satt að segja ekki, hvað fyrir ríkisstj. vakir í því efni. Í þessu frv. er á nokkrum stöðum talað um ríkisstj., að ríkisstj. er falið að gera þetta eða hitt og henni er veitt vald til þess að gera þetta eða hitt. Það er mjög titt í lögum, að það sé notað þannig orðalag, að ríkisstj. sé falið að gera þetta eða hitt. Ég held, að það sé viðtekin lögskýring, þegar þannig stendur í lögum, að þá er það ekki skilið á þá lund, að það sé ríkisstj. í heild, sem eigi að fara með þau mál eða fjalla um þau efni, sem þannig er til orða tekið um, heldur er átt við hlutaðeigandi ráðuneyti. Þetta var mönnum ljóst í sambandi við setningu l. nr. 88 frá 1953, um skipan gjaldeyris- og innflutningsmála. En það var ætlunin eftir þeim lögum, að þau mál heyrðu undir ríkisstj. alla í heild, og þess vegna var talið nauðsynlegt að taka það fram í 13. gr. þeirra laga, að „þar sem í lögum þessum er talað um ríkisstj., er átt við ríkisstj. í heild.“ Þetta ákvæði hefur verið fellt niður úr þessu frv. Það er ekki að finna í þessu frv., og þar af verður ekki önnur ályktun dregin en eftir venjulegum lögskýringarreglum, að þar sem nú er í frv. talað um ríkisstj., þá sé átt við hlutaðeigandi ráðuneyti. Ég veit ekki, hvort þetta er meining ríkisstj. eða hvort hér er um vangá að ræða. En ef það er ætlun ríkisstj., að hér eftir heyri þessi mál, svo viðkvæm sem þau eru og svo mikið vald sem þar er fengið ríkisstj. í hendur, aðeins undir hlutaðeigandi ráðuneyti og undir hlutaðeigandi einn ráðh., án þess að hann þurfi að hafa samráð um það við sína samráðh., þá er þetta frv. enn varhugaverðara þó en það annars væri, því að það er þó alltaf nokkurt öryggi í því fólgið, að það fjalli fleiri menn um mál sem þessi, en það geti ekki bara einn einstakur ráðh. ráðið þeim til lykta, t.d. einn einstakur ráðh. farið að úthluta leyfum eftir geðþótta sínum. Ég skal svo, herra forseti, láta máli mínu lokið að þessu sinni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv. til l. um breyt. á l. nr. 40 frá 16. maí 1955, um Fiskveiðasjóð Íslands. Efni frv. er, að eftir 1. málsl. 1. mgr. nefndra laga komi nýr málsl., svo hljóðandi: „Þó getur sjóðsstjórnin veitt skipasmíðastöðvum lán til byggingar nýrra fiskiskipa innanlands gegn ríkisábyrgð.“ Svo sem segir í grg. fyrir frv., var í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár samþ. heimild til handa ríkisstj. að ábyrgjast allt að 10 millj. kr. lán fyrir skipasmíðastöðvar til bátasmíði innanlands, gegn þeim tryggingum, er hún metur gildar, enda greiðist lánið að fullu af stofnláni, sem Fiskveiðasjóður Íslands veitir. Ríkisstj. setur að öðru leyti nánari skilyrði fyrir ábyrgð þessari. Með þessari samþykkt hefur Alþ. sýnt vilja sinn í að styðja að eðlilegri þróun skipasmíðastöðvanna með það fyrir augum að auka skipasmíðar innanlands. Þá má benda á í þessu sambandi, að samþykkt þessi ætti jafnframt að fela í sér þá tryggingu, að atvinna þeirra manna, sem skipasmíðar stunda, verði bæði jafnari og öruggari en nú á sér stað, en á því er hin mesta nauðsyn. Eins og nú er háttað, er það víða svo, að eina verkefni skipasmíðastöðvanna er hið árlega viðhald bátaflotans, sem verður að framkvæma á sem skemmstum tíma á milli vertíða. Slíkar framkvæmdir eru mjög fólksfrekar, og getur því verið örðugleikum bundið, að fyrir hendi séu að jafnaði nægilega margir æfðir skipasmiðir til að sinna þessu mjög svo þýðingarmikla hlutverki. Það er því höfuðnauðsyn, að hver skipasmíðastöð hafi jafnan með höndum einhverja nýsmíði og tryggi með þeim hætti eðlilegt viðhald og aukningu skipaflotans í landinu og enn fremur samfellda vinnu þeirra manna, sem þessa atvinnugrein stunda. Til þess að sú samþykkt, sem Alþ. hefur þegar gert til stuðnings þessu þarfa máli, megi veita þá fyrirgreiðslu, sem til var ætlazt, er nauðsynlegt, að gerð verði breyt. á l. um Fiskveiðasjóð Íslands, svo sem lagt er til með frv. þessu. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál að sinni, en geri það að till. minni, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.