Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson beindi til okkar stjórnarliða spurningu um það hvort við sættum okkur við það framlag sem ætlað er til íþróttahreyfingarinnar í landinu. Mér er ljúft að verða við ósk hans og svara spurningu hans. Það vill svo til að hv. þm. Jón Kristjánsson, Finnur Ingólfsson og Valgerður Sverrisdóttir hafa lagt fram brtt. við fjárlögin þar sem sett er fram mjög hógvær krafa, þ.e. sú að framlagið til Ungmennafélags Íslands og ÍSÍ verði það sama fyrir árið 1993 og það var fyrir árið 1992. Og mér er ljúft að gleðja þingmanninn með því að tilkynna honum það héðan úr ræðustól að þá tillögu hyggst ég styðja.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. svar hans. Ég vissi að ýmsir af þingmönnum stjórnarliðsins sætta sig ekki við vinnubrögð ríkisstjórnarinnar og áform gagnvart fólkinu og íþróttahreyfingunni. Ég vil spyrja hv. þm.: Hefur málið verið tekið fyrir í þingflokki Sjálfstfl. og hyggst þingmaðurinn láta á það reyna þar hvort fleiri þingmenn ganga til liðs við hann í þessu mikilvæga máli því, eins og hv. þm. Ingi Björn Albertsson gat um hér áðan, oft var þörf en nú er nauðsyn að styðja æskulýðs- og íþróttahreyfinguna í landinu, þegar atvinnuleysisvofan herjar á heimilin og því miður önnur vá, eiturlyf, sem því miður eru í of miklum mæli í okkar blessaða landi.

Hæstv. forseti. Ég skal enn á ný gleðja þingmanninn með því að tilkynna honum að ég er ekki einn um að styðja þessa tillögu.

Herra forseti. Ég á að vísu ekkert orð yfir störf forsætisnefndarinnar hvernig hún stendur að málum. Ég mótmælti kvöldfundi. Það virðist hafa verið samið um næturfund og satt best að segja finnst mér stjórn þingsins orðin það ömurleg að ég nenni ekki að skamma þessa forsætisnefnd. Það var betra að hafa þá menn eina hér við stjórn á sínum tíma sem þorðu að skikka ráðherra til. En það er tvennt sem ég vildi koma á framfæri af því að ég er á mælendaskrá og annað er það að leita upplýsinga um hvort það sé ekki réttur skilningur hjá mér að það sé aðeins einn dagur á ári sem hv. formaður efh.- og viðskn. eigi afmæli þannig að af því að nýr dagur er runninn, þá hafi hann vinnuskyldu eins og aðrir og mæti hér. Hér hafa komið fram upplýsingar um vinnubrögð í efh.- og viðskn. sem eru á þann veg að maður hlýtur að spyrja sig: Er aðalatriðið þar að menn brosi hver framan í annan og séu elskulegir eða fara þeir af þeirri samviskusemi yfir þessi mál að það sé hægt að treysta því að um eðlileg vinnubrögð sé að ræða? Ég hrökk við þegar sagt var að VIII. kafli frv. sé sniðinn að þörfum eins manns. Ég hef ekki vitað svoleiðis lagasetningu áður. En ég vil einnig vekja athygli á því ræðumaður óskar eftir því að forsrh. mæti í salinn. Forsrh. sést í hliðarherbergi en hann mætir ekki í salinn. Hins vegar verð ég að segja að þó að hæstv. viðskrh. sé fjarverandi þessa stundina, og tek það fram að ég er ekki vanur að hæla hæstv. viðskrh., en hann hefur, og það verður hver að eiga það sem hann á, setið hér og hlustað í kvöld og hæstv. félmrh. hefur setið hér og hlustað og fjmrh. hefur vissulega setið hér. Hvort hann hlustar þori ég ekki að fullyrða um. Það er annað mál. En ég óska eftir því að forsrh. verði við hér í nótt og að formaður efh.- og viðskn. geri sér grein fyrir því að nýr dagur er runninn --- afmælið er liðið, við óskuðum honum allir til hamingju með það en það er kominn nýr vinnudagur --- og hann mæti hér og geri grein fyrir vinnubrögðum í nefndinni.

Hæstv. forseti. Þetta hefur verið býsna ströng vinnuvika í þinginu en ekki er ég kominn hingað beint til þess að kvarta. En það hefur verið unnið frá morgni og til kvölds og vel það hvern einasta dag. Lengst höfum við vakað til kl. hálffimm, held ég, eina nóttina. Þannig hefur þetta gengið. Ég satt að segja áleit að um það hefði náðst samstaða í dag að kvöldfundur og næturfundur yrðu ekki haldnir og menn gætu þess vegna gengið til starfa á morgun eins og áformað var og samkomulag var um að halda hér fund á laugardegi. Nú er klukkan að verða eitt og margir eru enn á mælendaskrá og því vildi ég spyrja hæstv. forseta hvort hann geti skýrt okkur, sem sitjum enn þá í salnum og hugsum okkur að vera hér áfram eins og við höfum verið, það er yfirleitt sami hópurinn sem situr hér alla tíð, frá því hver ætlan forseta er með framhald þingsins í nótt.

Forseti vill taka fram að nú eru tveir hv. þm. á mælendaskrá í umræðum um þetta dagskrármál og ætlun forseta er að ljúka þeirri umræðu en taka eigi fyrir umræðu um fleiri dagskrármál sem hafði þó verið ætlunin. Forseti mun láta athuga það hvort unnt sé að verða við þeim óskum sem fram komu í máli hv. 2. þm. Vestf.

Hæstv. forseti. Vegna orða hv. 2. þm. Vestf. og ákúrur hans á forsætisnefnd þingsins hlýt ég að geta þess að ég vil ekki sitja undir þeim ákúrum. Vissulega á ég sæti í forsætisnefnd þingsins en enginn fundur hefur verið haldinn í þeirri nefnd um þinghaldið og ég vil því firra mig allri ábyrgð á því hvernig vinnu er háttað hér nú. Ég hlýt hins vegar að taka undir orð þingmannsins að þessi vinnubrögð ná auðvitað ekki nokkurri átt. Hér var unnið á mánudaginn til klukkan að verða tvö um nótt. Næstu nótt var klukkan hálfþrjú þegar fundi lauk. Á miðvikudagskvöldið var klukkan 4.13 þegar þingmenn fóru heim, í gærkvöldi fóru menn heim klukkan að ganga eitt og nú er klukkan að verða eitt. Öll höfum við nær undantekningarlaust verið komin á nefndafundi kl. 8.30 næsta morgunn. Þetta sér auðvitað hver heilvita maður að er ekki hægt að bjóða nokkurri vinnandi manneskju, ekki einu sinni þingmönnum. Ég vil því ítreka þá spurningu til hæstv. forseta hvort hann sé nokkru nær um það en ég hvort á virkilega að halda hér áfram fram undir morgun. Nú hefur verið tilkynnt að þingfundir hefjist að nýju kl. 11 á laugardegi,  Hæstv. forseti. Ég býst við að það sé eins með þann forseta sem situr nú og stjórnar fundi að fundir hafa ósköp einfaldlega ekki verið haldnir og engra samninga leitað eins og venja hefur verið um sæmilega skynsamleg verkalok áður en þingmenn halda heim til jólahalds.

Hæstv. forseti. Ég vil fá að þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir þær upplýsingar sem hún flutti hér og fyrir að rifja upp fyrir okkur vikuna sem sýndi náttúrlega glögglega í hvers lags óefni er komið í þessum efnum. En ég kom aðallega hér upp til þess að biðja forseta að bæta við svar hans um þinghaldið í nótt hvernig hugsunin er að standa að þinghaldinu á morgun. Ég vildi gjarnan fá það upplýst hvort það er ætlunin að halda hér áfram fram eftir degi og jafnvel fram á kvöld á laugardegi ofan í þessa mjög svo erfiðu vinnuviku.

Vegna þeirra athugasemda sem hér hafa komið fram um fundahaldið, þá vill forseti taka fram að ætlunin er að ljúka þeirri umræðu sem nú stendur og eins og upplýst hefur verið eru tveir hv. þm. á mælendaskrá og það er vandalaust að ljúka þeim ræðum. Varðandi þinghaldið á morgun þá er ætlunin að taka fyrir í fyrsta lagi atkvæðagreiðslur og síðan 3. umr. um fjárlög en atkvæðagreiðslu um fjárlagafrv. verði síðan frestað. Þetta eru þær upplýsingar sem forseti hefur varðandi morgundaginn.

Herra forseti. Stundum virðist svo sem það sem allir þingmenn vita sannast og réttast, að það sé forsætisnefnd sem sé yfir þessu þingi, vera á þann veg að hún sé í reynd geymd utan dyra hvað forsetaherbergið snertir. Mér er ljúft að draga það til baka ef ég hef ofsagt það að hún hafi komið nálægt þeim ákvörðunum sem hér hafa verið teknar. Því var aftur á móti þannig lýst af hv. þm. Geir Haarde, hv. 8. þm. Reykv., að ég gat ómögulega skilið það á annan veg en þann að aðeins þingflokksformaður Framsfl. hefði verið fjarverandi. En þetta er að verða þannig að það er eins og Alþingi Íslendinga sé stjórnað af einhverri næturdrottningu.

Forseti vill taka fram að forseti þingsins ásamt formönnum þingflokka og á stundum formönnum stjórnmálaflokkanna hefur unnið að því að skipuleggja þingstörfin og leita samkomulags um hvernig þau mega fara fram. Það er á hinn bóginn rétt að síðustu dagana hefur forsætisnefndin ekki verið kvödd til fundar um þau efni.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þær upplýsingar sem mér voru gefnar við fyrirspurn minni. Ég lít svo á að það sé þá ákveðið að ljúka umræðu þessa máls í kvöld en samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði verði ekki tekin á dagskrá. Ég veit ekki hvort ég á að segja að ég sé nokkuð hissa á því. Til þess að upplýsa hæstv. forseta, þá er þetta af þeim sem best þekkja til talið eitt af stærstu málum þingsins sem fyrir það hefur komið í tugi ára. Engu að síður er það nú svo að 2 / 3 af þeim tíma sem sú umræða hefur tekið, virðulegi forseti, hefur farið fram að kvöldlagi eða að nóttu til um það mál sem við sem hér erum erum þó sammála um að sé stærsta málið sem Alþingi hefur fengið að fjalla um. Er það ekki verðugt umhugsunarefni fyrir okkur? Alla vega ætti það að vera verðugt umhugsunarefni fyrir forsætisnefndina.

Forseti vill gjarnan mælast til þess að hv. þm. hafi hóf á umræðum um þingsköp til þess að ganga megi að verki og ljúka dagskránni.

Virðulegi forseti. Ég tel mér skylt að upplýsa að í dag var rætt meðal þingflokksformanna hvernig fundi skyldi hagað hér í kvöld. Forsætisnefnd kom mér vitanlega ekki að því máli eins og hæstv. starfandi forseti hefur upplýst, en skv. 10. gr. þingskapa er það forsætisnefnd sem á að skipuleggja þinghaldið. Á fundi formanna þingflokka í dag var rætt um það að hafa kvöldfund, ég endurtek það, hafa kvöldfund, ekki næturfund, og ljúka ef hægt væri umræðu um skattafrv. Gengi það vel að taka þá til umræðu EES-málið og að tveir ræðumenn kæmust þar að. Nú hefur verið upplýst að það sé fallið frá því að taka EES-málið á dagskrá, enda hefur umræðan um skattafrv. dregist lengur en svo að hægt sé að kalla þetta kvöldfund. Ég hygg að enn séu tveir ræðumenn á mælendaskrá og ég mundi vilja beina því til hæstv. forseta að spyrja þá ræðumenn hvort þeir hefðu hug á að fresta sinni ræðu til 3. umr. eða hvort þeir mundu vilja ljúka henni í kvöld því að það var rætt í dag að ljúka þessari umræðu ef það drægist ekki mikið fram yfir miðnætti.

Hæstv. forseti. Ég hygg að það sé lítil sátt um það að ljúka þessari umræðu. Ég hygg að mörgum þingmönnum búi það frelsi í brjósti að berjast gegn þessum skattaálögum. Þess vegna segir það kannski ekki alla söguna þó að tveir þingmenn séu á mælendaskrá. Fyrir utan hitt þegar hæstv. forsrh. líðst slík óvirðing að ef þingmenn vilja eiga við hann orðastað, þá sitji hann í hliðarherbergi. Ég lýsi því yfir, hæstv. forseti, að ég mun ekki sætta mig við það framferði af hálfu forseta að hæstv. forsrh. sýni þinginu þá fyrirlitningu að hann neiti að vera í sínu sæti. Hrokinn er nógu mikill.

Hann skrópar bara úr skólanum.

Því að hann leyfir sér síðan að ganga út um borgina og tala um Alþingi Íslendinga eins og skóla og fara um það háðulegum orðum. Ef það er framferði forseta Alþingis Íslendinga að líða forsrh. þetta framferði, þá er friðurinn úti. Og ég vil fara fram á það að hæstv. forseti kanni við hvaða störf hæstv. forsrh. var í kvöld. Ég fer fram á skýringu á því. Síðan bað ég hæstv. forseta --- þá sat að vísu hæstv. forseti Salome Þorkelsdóttir í forsetastól --- að kanna það hverjar hefðu verið vinnureglur á undanförnum þingum til þess að bera það saman því að Sjálfstfl. var gallharður á því atriði að kvöldfundir skyldu helst ekki vera fleiri en einn eða tveir í hverri viku þegar þeir voru í stjórnarandstöðu. Sannleikurinn er sá að það verður ekki liðið hér af forsætisnefndinni að níðast með þessum hætti á þinginu. Hér var af ásettu ráði EES-málið haft á dagskrá í þrjá sólarhringa til þess að þreyta menn og til þess að hrópa á frið þegar skattafrv. kæmu fram. Þess vegna hefur nú friðurinn verið rofinn af forsætisnefndinni og stjórnendum þingsins. Við erum ekki til friðs um þær miklu skattálögur sem nú á að leggja á fólkið í landinu. Því við gerum okkur grein fyrir því að það raskar stöðu heimilanna og mun leiða af sér atvinnuleysi fleiri hundruð manna til viðbótar.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að lýsa yfir áhyggjum yfir því sem er að gerast hér og vitanlega er það stjórnarliðið sem stendur fyrir þessu. Hér hefði verið þörf fyrir löngu síðan að menn hefðu horfst í augu við það sem er að gerast, menn hefðu sætt sig við að þeir yrðu að semja um málið með einhverjum hætti, hvernig það ætti að ganga fram. Það hefur ekki verið gert. Það hefur verið reynt að ná einhvers konar málamyndasamkomulagi sem hefur átt að ná til næstu klukkustunda og búið og þess vegna hefur svona gengið til. Það óformlega samkomulag, sem svo var kallað og var kynnt fyrir okkur þingmönnum í dag, var kynnt þannig að það væri samkomulag um að hafa kvöldfund og reyna að ljúka því máli sem var á dagskrá og taka síðan tvær ræður um EES-málið. Þetta er núna orðinn næturfundur en ekki kvöldfundur. En nú er búið að kynna það fyrir okkur að það eigi að hætta við EES-umræðuna. Mig langar að spyrja hæstv. forseta vegna þess að hann nefndi það um morgundaginn að þá ætti að klára 3. umr. fjárlaga: Er það alveg sama hvað sú umræða á að vera löng? Eða geta þingmenn fengið einhverja vísbendingu um það hve vinnudagurinn verði langur á morgun?

Ekki á morgun. Ekki ertu að tala um sunnudaginn?

Ég er að tala um morgundaginn.

Er það ekki laugardagur?

Það var svo fast í mér samkomulagið frá í dag að við værum hér á kvöldfundi að ég tala enn um morgundaginn og er ekki búinn að skipta yfir. En ég óska eftir svari um þetta frá hæstv. forseta. Getum við áttað okkur á því hvenær við losnum úr þinginu á morgun?

Forseti vill taka það fram að hann hefur kynnt sér þær fyrirætlanir sem liggja fyrir eins og nú standa sakir varðandi morgundaginn. Forseti hefur ekki neina áætlun um það hversu lengi þinghaldið stendur á morgun og veltur kannski nokkuð á hv. alþm. sjálfum. Ég bið hv. þm. að hafa nú hóf á umræðum um þingsköp og stjórn á þinghaldinu vegna þess að ég hef þau skilaboð að hér hafi verið gert samkomulag á milli þingflokksformanna og forseta fyrr í dag, sem að vísu var mótmælt af nokkrum hv. alþm. vegna þess að það samkomulag hafði ekki verið kynnt í þeirra flokki. Hvað sem um þetta er verður ekki betri svipur á þinghaldinu með því að halda áfram mjög löngum umræðum um gæslu þingskapa.

Herra forseti. Varðandi það samkomulag sem forseti var að vitna til, þá átti ég ekki þátt í því. Einhvern veginn misfórst að ná í mig eða aðra úr stjórn þingflokks framsóknarmanna eða varastjórn. Þar af leiðandi var ekki Framsfl. sem slíkur með í því samkomulagi. Ég vil taka það fram varðandi þingstörfin sérstaklega í gær og dag að við höfum verið öll af vilja gerð í stjórnarandstöðunni til þess að greiða fyrir málum. Það er náttúrlega eðlilegur og sjálfsagður hlutur að menn fái að tjá sig og þetta skattamál er í mörgum liðum og eðlilegt að menn þurfi að fara um það allmörgum orðum og margir að tala. Þrátt fyrir það voru mörg mál afgreidd í gær, eins og á færibandi, sögðu fréttamenn. Það var í gær gott samkomulag um þann dag. Lengst af í dag hefur líka verið gott samkomulag þó aðeins hafi hlaupið snurða á þráðinn undir kvöldið. En ég tel aðfinnsluvert hjá forseta að hann skyldi ekki verða við eðlilegri bón frá einum þingmanni um að kalla hæstv. forsrh. í salinn. Hann er yfirmaður ríkisstjórnarinnar Undir hann heyra efnahagsmál þjóðarinnar í stórum dráttum. Þó að þetta tiltekna skattafrv. sé á forræði hæstv. fjmrh. þá eru efnahagsmálin staðsett í forsrn. og hann á að hafa yfirstjórn og umsjón með efnahagsmálum. Vitað er og alkunna að hæstv. forsrh. er í húsinu og ég skil ekki í tregðu hæstv. forseta við því að kveðja hæstv. forsrh. í salinn. Hvað dvelur orminn langa? Hvers vegna vill forseti ekki stuðla að því að hann komi í salinn svo ræðumenn geti átt orðastað við hann? Ég tel að þessi fundur hafi nú þegar staðið nógu lengi. Við höfum sýnt mikla lipurð að klaga ekki fyrr og meira og óska ekki fyrr eftir fundaslitum en raun ber vitni. Ég hefði út af fyrir sig ekkert á móti því að þessari umræðu lyki og vona að menn geti verið stuttorðir, en þó kann að vera að menn eigi ýmislegt ósagt. En ég árétta bón sem kom fram í ræðu hjá þingmanni að fá forsrh. í salinn og býð hann velkominn. Ég hygg að það muni greiða mjög fyrir umræðum ef hann er viðlátinn það sem eftir er fundarins ef herra forseti heldur því til streitu að halda fundi áfram.

Forseti vill taka fram að þegar ósk kom fram um það að gera forsrh. viðvart að hans væri óskað í salinn, þá var það þegar gert. Forseti fékk þau skilaboð að forsrh. kæmi í salinn þegar hann hefði lokið þýðingarmiklum erindum. Hann hefur nú komið í sæti sitt og umræðan heldur áfram.

Virðulegi forseti. Fyrst örfá orð um þinghaldið. Ég verð að taka undir með þeim sem eru afskaplega ósáttir með gang mála og einkum þann skort á samráði sem verið hefur allt of oft. Mér þykir það allalvarlegur skortur á raunsæi af hálfu ríkisstjórnarinnar hvernig mál hafa gengið fram og mér heyrist að ekki vanti hér mikið upp á óraunsæið varðandi framhaldið en það verður að koma í ljós hvort mín trú er rétt eða einhverra annarra. Ég held að því miður sé það sama vandamálið, sami skortur á raunsæi, sem við erum einnig að glíma við í frv. sem hér er til umfjöllunar og verðskuldar vissulega mikla og ítarlega umfjöllun en þar sem við höfum það verklag innan Kvennalistans að skipta einatt með okkur verkum, þá geri ég ekki ráð fyrir því að hafa hér langa tölu í kvöld og vísa til yfirgripsmikillar ræðu fulltrúa okkar í hv. efh.- og viðskn. Það sem er ámælisvert varðandi vinnubrögðin við þetta frv. og ýmis fleiri er að það hefur ekki verið nógu auðvelt að gera sér grein fyrir hvernig mál stæðu þar sem þau hafa verið síbreytileg. Því miður er ástæða til að ætla að nokkuð sé hér flausturslega unnið og það er áhyggjuefni. Það er aldrei eins mikilvægt að réttlæti og réttsýni ríki eins og þegar illa árar. Fyrr í kvöld urðu nokkrar orðahnippingar um það hvort efnahagsvandinn væri heimatilbúinn eða ekki. Mér þóttu svör forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar bera vott um misskilning. Það er nefnilega ekki aflabresturinn sem veldur mestum vanda heldur hvernig við honum er brugðist af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þegar það minnkar sem er til skiptanna er nauðsynlegt að jafna því réttlátlega og til þess þarf bæði réttsýni og raunsæi. Ég verð að segja að þetta frv. í öllum myndum þess hefur valdið mér vonbrigðum. Þó er þarna ljósa punkta að finna eins og kemur fram seinna í mínu máli og ég ætla ekki að víkjast undan því að benda bæði á kost og löst. Okkur stjórnarandstæðingum er oft borið það á brýn ranglega að benda ekki á úrræði heldur kvarta bara og kveina. Ég vísa þessu á bug. Þetta er einfaldlega ekki rétt. En það sem veldur því að þessi rangfærsla hefur einhverra hluta vegna orðið mjög lífseig er kannski að það er ekki hlustað á úrræði okkar og þar af leiðandi eru þau hvorki talin nothæf né gild né yfirleitt í umræðunni. Við kvennalistakonur höfum bent á það að bæði einstaklingar og fyrirtæki geta verið aflögufær. Þetta er misjafnt. Á því byggist réttlætið að ekki sé verið að taka af þeim sem síst skyldi heldur taka frekar af þeim sem eru aflögufærir. Þeir eru sem betur fer til og það eru bæði, eins og ég sagði, einstaklingar og fyrirtæki. Þar af leiðandi eru aðgerðir eins og hátekjuskattur líklegar til tekjujöfnunar og ætti ekki að koma neinum á óvart. Nógu mikil hefur tregðan verið að fá viðurkennt að þetta væri jákvæð og réttlát aðgerð. Jafnframt eru aðrar leiðir eins og hærra virðisaukaskattsþrep á munaðarvöru. Ég tek ekki undir með hæstv. fjmrh. að það sé svo óskaplega erfitt að skilgreina hvað er lúxus. Það hefur öðrum þjóðum tekist og það bara býsna vel, meira að segja þeim sem eru kenndar við alls konar fallegar skammstafanir eins og OECD og EB og eitthvað þaðan af meira, lengra eða styttra. Ég skal ekki vera að gefa einkunnir um miðjar nætur þegar svefngalsi gæti orðið til þess að frammíkallendur vöknuðu til lífsins. Það er háskalegt. En mér er alvara. Ég veit ósköp vel að þetta er hægt. Það er líka hægt að skattleggja fjármagnstekjur eins og aðrar tekjur og hvers vegna í ósköpunum er ekki búið að gera það? Mikið vildi ég óska að áhrif Alþfl. innan ríkisstjórnarinnar væru meiri hvað þetta varðar og minni varðandi Evrópumálin. En því miður er það ekki svo heldur þveröfugt. 

Hv. frammíhvíslandi.

Ég verð ekki vör við að hér sé neinn frammíhvíslandi. Hins vegar er þaulvanur frammíkallandi staddur í salnum og hefur ýmsa tilburði sem ég ætla ekki að fara að lýsa hér. Ég veit að vegna þreytu og vöku reyna menn að gera sér eitthvað til dundurs til þess að halda sér vakandi. Vitrænast væri auðvitað að vera löngu hættur þessu streði og viðurkenna það, og þá kem ég aftur að þessum skorti á raunsæi, að það þarf að taka tíma í jafnmiklar aðgerðir í ríkisfjármálum og þetta frv. er og það sem því hefur fylgt á öllum stigum málsins. Ég lofaði því að ég mundi geta bæði kosta og galla. Vissulega fagna ég því að fallið skuli hafa verið frá því að ráðast á barnafólk gegnum barnabæturnar en ég hef alvarlegar áhyggjur af því að nú skuli vera farið út á þá braut að skerða persónuafslátt. Það hefur enginn efast um að frekar þyrfti að hækka persónufrádráttinn en lækka. Um leið og farið er út á þá braut að skerða persónuafslátt, þá tel ég að dæmin sýni okkur að meira geti fylgt á eftir og verra. Lágtekjumenn eru ekki of sælir af sínu og við vitum alveg hvernig fór þegar byrjað var að leggja á matarskatt. Það var eins og að rétta ónefndum íbúa neðri byggða litla fingur. Þetta bara versnaði og versnaði. Ég óttast líka að þessi aðgerð brjóti ísinn og það er ekki svo gleðilegt að hugsa þá hugsun til enda hverjir detta ofan í þá vök. Ég mun ekki fara yfir alla efnisþætti þessa frv. en vil þó vekja athygli á að sumar af þeim leiðum sem hér eru farnar væru hugsanlega færar ef öðrum álögum væri létt af láglaunafólki. Ef t.d. virðisaukaskatti yrði létt af mat og drykk, sem teljast til nauðþurfta hjá ýmsum þjóðum og bera því núllskatt eða mjög lágt þrep í virðisaukaskatti, væru ráðstöfunartekjur fjölskyldna þó orðnar töluvert meiri. Þar af leiðandi má velta fyrir sér ýmsum aðgerðum og ég tel að með meira raunsæi og meiri réttsýni hefði verið hægt að gera frv. af því tagi sem við ræðum mun réttlátara heldur en það nú er. Ég veit það vel að ástæðan fyrir því að ráðist er á persónuafsláttinn og nauðþurftirnar er að það er tiltölulega auðvelt að ná þessu af fólki. Hins vegar eru til heilmiklar skýrslur um hvernig eigi að bera sig að því að ná af þeim sem hafa meira á milli handanna, t.d. þeim sem leggja fyrir sig skattsvik. Ég held að menn eigi ekki alltaf að einblína á einföldustu leiðirnar ef þær eru óréttlátar. Þessa heildarsýn réttlætis væri áreiðanlega hægt að finna í góðu samstarfi við stjórnarandstöðuna. Ég verð að viðurkenna að ég hafði ekki mikla trú á því fyrr á þessu hausti þegar blásið var til samstöðu en það vakti þær einu vonir sem maður hafði og vissulega vonaði ég í lengstu lög að það yrði þjóðarsátt um réttlæti. Svo varð ekki. Þótt ég hafi ekki niðurstöðuna nákvæmlega reiknaða varð hún því miður sú að hér er verið að bæta verulegum álögum á lágtekjufólk og það er það alvarlegasta. Ég sé ástæðu til að drepa á tvö önnur atriði þótt liðið sé á nótt. Ég setti mig ekki á mælendaskrá til þess að fara út í eitthvert málþóf eins og oft er verið að bera okkur á brýn og ég tel mjög óréttlátt. Ég hef hvorki áhuga á því að flytja né hlýða á innihaldslausar ræður og ég tel að fólk sem hefur enga sannfæringu ætti ekki að vera pólitík. Ég er í pólitík vegna þess að ég hef sannfæringu og eina ráðið til að koma henni á framfæri er að vinna að þeim málum sem ég tel til heilla horfa og jafnframt reyna að koma í veg fyrir þær alvarlegustu skyssur sem mér sýnast vera í uppsiglingu. Ein þessara skyssa er varðandi þann virðisaukaskatt sem til stendur að setja á íslenskar bókmenntir. Ég vil orða það þannig vegna þess að ég tengi þennan skatt í fyrsta lagi við framtíð íslenskrar menningar, sem mér er mjög annt um, og í öðru lagi við framtíð íslenskrar æsku, sem er í skólum og á ekki annarra kosta völ en nýta sér það að koma sér upp einhverjum bókakosti til þess að halda áfram í námi, en nám er án efa það veganesti sem við getum boðið börnum okkar og unglingum upp á til framtíðarinnar. Einnig er hér um tjáningarfrelsi að ræða sem við tengjum við fjölmiðla og ég vil vekja athygli á því að stéttarfélag mitt, Blaðamannafélagið, hefur bent á hversu háskalegt þetta er lýðræðinu. Ekki má gleyma því að það er hætt við að atvinna gæti flust úr landi ef það verður mikill samdráttur á þessu sviði og ekki megum við við því núna. Það gleymist nefnilega að það er ekki bara íslensk menning sem nýtur góðs af öflugri bóka- og blaðaútgáfu heldur einnig íslenskt atvinnulíf. Ég gæti farið með töluvert tölfræðilegt efni og hafði raunar hugsað mér að gera það. Ég geri ráð fyrir að menn sem áhuga hafa á geti kynnt sér það og svo er 3. umr. eftir en mín ósk er sú að við sjáum þetta frv. í öðru formi þegar svo langt er komið. Kem ég þá að því síðasta sem ég tel ástæðu til að nefna sérstaklega. Það er varðandi ferðamálin. Það skýtur nokkuð skökku við að grípa til þess á samdráttartímum að skattleggja sérstaklega þá atvinnugrein sem hefur verið í mestri framþróun að undanförnu og gengur næst sjávarútvegi sem okkar stærsta og öflugasta gjaldeyrisskapandi atvinnugrein. Þetta er jafnframt sú atvinnugrein sem getur tekið við flestum störfum til aldamóta. Nú munu um 6.000 manns starfa við ferðaþjónustu og margfeldiáhrif þá ekki reiknuð inn í. Það er talið raunhæft að 2.200 ný störf verði til í atvinnugreininni til aldamóta, þ.e. ef hún býr við viðunandi samkeppnisskilyrði. Að þessu er verið að höggva núna og það tel ég ekki bara stórháskalegt heldur enn og aftur dæmi um þann skort á raunsæi sem ég sé í þessu frv. og ýmsum fleiri aðgerðum ríkisstjórnarinnar, bæði hvað varðar samskipti um lögbundið og réttkjörið þing og eins í tillögum. Ég verð að viðurkenna það að ég get ekki upplifað þessa aðför að ferðaþjónustu með öðrum hætti en þeim að mér sýnist að hér sé verið að taka eitt af fjöreggjum þjóðarinnar, spæla það og borða blómann. Ég tel þetta ekki hyggilega gert. Ég veit að gripið hefur verið til mildandi ráðstafana en það er einfaldlega ekki nóg. Samkvæmt þeim plöggum sem við höfum úr fjmrn. og ég geri ráð fyrir að séu gild eiga að koma inn vegna þessa virðisaukaskatts 550 millj. á einu ári, þ.e. hótelgisting og fólksflutningar, og lækkun á gjöldum á móti gerir alls ekki nóg til að koma þarna á móti, enda er það mat manna í þessari atvinnugrein að hér sé farið út á mjög háskalega braut. Ég var einhvers staðar með þetta nákvæmar útlistað en þar sem ég hef tekið tillit til þess að hér eru fleiri en ég sem hafa áhuga á því að ná einu sinni alla vega einhverjum nætursvefni sem er með eitthvað minni niðurskurði en lífskjörin eru eftir meðferð ríkisstjórnarinnar, þá ætla ég ekki að fara í gegnum tölfræðiefni og umsagnir núna. Ég held að ég láti þá þetta duga í bili og vona að teikn séu á lofti um það að einn góðan veðurdag muni ríkisstjórnin og forsvarsmenn hennar, bæði ráðherrar og aðrir, fá svolítið meira raunsæi í veganesti í samskiptum við almenning og fari kannski að hlusta betur á raddir þeirra sem gagnrýna þær aðgerðir sem í frv. eru. Ég ítreka það að þótt margoft hafi verið sagt að þær úrbætur sem við bendum á í staðinn dugi ekki nógu vel, þá fer það raunar eftir því hversu margt er gert og t.d. hversu hár hátekjuskattur er settur og hversu vel gengur með skattheimtu. Það er ýmislegt hægt að gera og þetta vonleysistal er algerlega óþarft.

Frú forseti. Það skal vera örstutt. Ég ætla ekki að gera athugasemdir við skoðanir hv. þm. á aðgerðunum og einstökum þáttum aðgerðanna sem hv. þm. nefndi í sinni ræðu. Þar greinir okkur á og það hefur þegar komið vel fram. Ég vil einungis geta þess af því að mér finnst nauðsynlegt að það komi fram í framhaldi af hennar máli að þegar litið er á heildina varðandi ferðaiðnaðinn og ferðamannaþjónustuna, þá bætir hluti hennar stöðu sína og það er veitingareksturinn. Með því að fella niður aðstöðugjald og tryggingagjald, þá verkar það til bóta fyrir veitingareksturinn upp á 200 millj. kr. Þegar allt er saman talið, eins og fram kemur frá Þjóðhagsstofnun, er einungis um 50 millj. skattaukningu að ræða og er þá ekki tekið tillit til áhrifa gengisfellingarinnar. En eins og allir sjá og vita þá er þetta útflutningsgrein á vissan hátt og þegar verð er auglýst á íslenskum vörum koma út færri einingar í erlendri mynt, einkum og sér í lagi þeirri sem ekki var felld jafnhliða íslensku myntinni. Þetta finnst mér rétt að komi fram til þess að fylla út þá mynd sem varðaði ferðamannaþjónustuna, en ég er sammála skoðun hv. þm. um það að ferðamannaþjónustan er mikilvægur vaxtarbroddur íslensks atvinnulífs.

Virðulegi forseti. Ég vona það að síðustu orð hæstv. ráðherra séu meira en orðin tóm og það verði gengið í það með betri hætti að bæta stöðu þeirra greina innan ferðamannaþjónustunnar sem ekki bæta stöðu sína með þessum aðgerðum. Því það er alveg ljóst að við höfum afskaplega lítið við öflugan veitingarekstur að gera í landinu ef gisting og samgöngur búa við aðstæður sem verða þeim ekki til lífs.

Herra forseti. Ég óskaði eftir því áðan í þingskapaumræðu að hæstv. forsrh. yrði við og vil þakka hæstv. forsrh. fyrir að vera kominn í salinn. Ég óskaði eftir því að hv. 5. þm. Norðurl. v. yrði hér við þar sem nú er kominn nýr dagur. Afmælisfriðhelgi virðum við að sjálfsögðu en eftir slíkan dag kemur nýr vinnudagur, að sjálfsögðu einnig hjá hv. 5. þm. Norðurl. v. En eins og allir vita er hann formaður efh.- og viðskn. Þessu vil ég koma á framfæri strax í upphafi ræðu minnar.

Forseti trúir því að hv. 2. þm. Vestf. hafi skilning á því að hv. 5. þm. Norðurl. v. er ekki hér. Hins vegar er hér varaformaður efh.- og viðskn., hv. 11. þm. Reykn., sem er tilbúinn að vera við umræðuna og svara ef einhverjar spurningar koma frá hv. þm. sem hann vill bera til varaformanns nefndarinnar. Treystir forseti því að hv. þm. hafi skilning á þessu.

Hæstv. forseti. Það er nú eins og að fara fram á að ég hengi bakara fyrir smið ef ætlast er til þess að ég fari að ráðast á hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur, 11. þm. Reykn., þegar ég þarf að eiga orðastað við hv. þm. Vilhjálm Egilsson. Sé það upplýst af forsetastóli að hann verði fertugur tvo daga í röð á þessu ári, þá skal ég ekki eyða meiri tíma í það að ræða það mál. En það má með ólíkindum heita ef svo stendur á hjá manninum. Ég hef hlustað á hæstv. fjmrh. standa hér upp í andsvörum. Hann er búinn að gera það af og til í allan dag. Það merkilega við þessi andsvör er að þau byrja á sama veg og enda á sama veg. Þetta minnir á það í gamla daga þegar ég var að glíma við grammófóninn heima og var að spila plöturnar. Sumar voru orðnar gamlar og nálin festist, fór sama hringinn aftur og aftur og það var náttúrlega tilviljun hvaða texti dundi á þar til ég hafði fært nálina úr stað. Í fáum orðum er boðskapur fjmrh. þessi: Við sem höfum vinnu eigum nú að taka á okkur skattbyrðar til þess að fjölga störfum í landinu til þess að þeir sem ekki hafa vinnu fái vinnu. Þetta er boðskapur hæstv. fjmrh. Þetta er góður boðskapur. Hann er drengilegur og sannkristinn. Það furðulega er hvers vegna Þjóðhagsstofnun hefur ekki frétt af þessu. Þjóðhagsstofnun hefur látið þau boð út ganga að gert sé ráð fyrir meira atvinnuleysi á næsta ári en árinu í ár. Getur hugsast að Þjóðhagsstofnun fylgist ekkert með góðum vilja hæstv. fjmrh.? Rengir Þjóðhagsstofnun orð hæstv. fjmrh.? Hvers vegna er Þjóðhagsstofnun núna í svartasta skammdeginu að halda því fram að atvinnuleysi á næsta ári verði meira en á þessu ári þegar alþjóð veit að hæstv. fjmrh. er að leggja á mestu skatta í sögu lýðveldisins til þess að bjarga málinu? Er ekki nóg sem hvílir á hæstv. fjmrh. þó að Þjóðhagsstofnun sé ekki farin að ráðast á hann opinberlega með þessum hætti? Eru engin takmörk fyrir því hvað embættismenn þessa lands láta sér detta í hug? Eða er kannski tilfellið að hæstv. fjmrh. hafi sagt Þjóðhagsstofnun í trúnaði að ekkert útlit væri fyrir það að þessir peningar færu í þessa hluti, þeir ættu að fara í annað? Það hefur verið sagt úr þessum ræðustól að búið sé að ráða einn starfsmann til Brussel upp á 800 þús. kr. á mánuði. Það þarf nú að taka nokkuð marga fyrir með 70 þús. á mánuði og skattleggja þá til að á slíkri upphæð. Ein af merkari bókum sem er í jólabókaflóðinu núna heitir ,,Mamma, ég var kosinn.`` Eigum við kannski von á því að fyrir næstu áramót birtist bók sem heitir ,,Mamma, ég var ráðinn`` því að allir vita að það er greitt um 25% hærra kaup úti í Brussel en í stjórnarráðum aðildarríkjanna að Efnahagsbandalaginu? Það væri ekki dónalegt ef margir gætu sagt móður sinni fyrir næstu jól: Mamma, ég var ráðinn. En alvaran á Íslandi virðist vera orðin mikil. Hér er ég með frétt úr Dagblaðinu frá föstudeginum 18. des.: ,,Héraðsdómur Reykjaness í máli byggingarverktaka sem stefndi tæknifræðingi. Dæmdur til fébóta fyrir að leggja rangt saman.`` Það er ekkert sem heitir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Tæknifræðingur í Hafnarfirði hefur verið dæmdur til að greiða byggingarverktaka tæpa 1 millj. kr. í bætur vegna samlagningarskekkju í tilboði sem tæknifræðingurinn tók að sér að gera fyrir hinn á árinu 1988. Upphæðin sem hann var dæmdur til að greiða nam þó ekki nema litlum hluta af upphaflegri kröfu byggingarverktakans. Málið kom upp eftir að verktakinn tók að sér að byggja iðnaðarhús í Hafnarfirði. Dóminn kváðu upp Már Pétursson, héraðsdómari á Reykjanesi, og meðdómsmennirnir dr. Ragnar Ingimarsson og dr. Maggi Jónsson arkitekt.`` Ég veit ekki til --- það er vafalaust þekkingarleysi mitt --- að menn hafi áður verið dæmdir í sekt upp á 1 millj. fyrir að leggja rangt saman. En þetta hlýtur að vera nokkuð sem hæstv. fjmrh. er búinn að koma á framfæri til undirmanna sinna í ráðuneytinu, til starfsmanna í Þjóðhagsstofnun og efnahagssérfræðinga ríkisstjórnarinnar að svo geti farið að menn verði dæmdir fyrir margföldun, fyrir deilingu og fyrir frádrátt nema ráðherrann taki sig til og bjóði bara verkið út þannig að hann geti á einfaldan hátt saksótt þá aðila sem valda því ef nú verður vitlaust reiknað. --- Ég sé að hæstv. fjmrh. er þegar farinn í símann til þess að tilkynna undirmönnum sínum að nú sé ákvörðun tekin um að þeir verði allir lögsóttir ef þeir hafa lagt vitlaust saman, margfaldað vitlaust eða deilt vitlaust. Hér duga engin vettlingatök. En þá er það spurningin, verður þetta líka látið gilda um efh.- og viðskn. þingsins og væri nú ekki heiðarlegra ef hv. 5. þm. Norðurl. v. fengi að vita af þessu? Nei. Við köllum menn, sem gera mistök, til ábyrgðar fyrir dómstólakerfi þessa lands. En ráðherrar landsins eru svo vel varðir að það þarf meirihlutasamþykkt á Alþingi fyrir því að það megi stefna þeim fyrir landsdóm hvaða mistök sem þeir gera. Hæstv. fjmrh. á merka sögu á Alþingi Íslendinga. Hann hefur barist gegn skatti á skrifstofu- og verslunarhúsnæði allan þann tíma sem hann hefur verið í stjórnarandstöðu, flutt gagnmerkar ræður um málið, hlotið óspillt lof út um alla Reykjavík, út um hinar dreifðu byggðir. Ég segi ekki að hann hafi verið borinn á höndum sér af ákveðnum hópum í þessu samfélagi. Nú segir hann aftur á móti: Ég er búinn að leggja niður aðstöðugjaldið. Nú er allt í lagi að hafa skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. En er þá málið svona einfalt? Frammi fyrir hvaða vanda stendur borgin Reykjavík í dag? Vita menn það eða gera þeir sér ekki grein fyrir því? Hún stendur frammi fyrir þeim vanda að hún er í samkeppni við aðrar verslunarborgir í Evrópu og ef hún stendur sig ekki í samkeppninni, ef hún verður undir, þá minnka tekjurnar sem hæstv. fjmrh. fær í kassann. Verslunarstétt Íslands er búin að vara hæstv. fjmrh. við. Hann fær engan skatt af skrifstofunum í Glasgow, Dublin eða á öðrum stöðum þar sem innkaupin fara fram. Ef við bíðum eftir hruni í þessum efnum, þá minnka tekjur ríkissjóðs enn. Því miður er það svo að hafi einhvern tíma verið nauðsyn í þessu landi að leggja skattinn af til þess að tapa ekki versluninni út úr landinu þá er það í dag vegna þess að munurinn á flugfari til Egilsstaða og á flugfari til meginlandsins hefur aldrei í sögunni verið minni og þetta veit hæstv. fjmrh. mætavel. Þetta veit formaður efh.- og viðskn., þetta veit varaformaður efh.- og viðskn. en engu að síður er horft á þá staðreynd að ganga þannig frá málum að íslenska verslunin hefur ekki samkeppnisstöðu við þá verslun sem hún þarf að keppa við. Er svo komið fyrir flokknum, sem barðist hvað harðast fyrir seinustu kosningar undir merkinu að þeir ætluðu að lækka skattana, að ég tel að aðeins þrír hv. þm. í Sjálfstfl. muni greiða atkvæði gegn þessum skatti. Íslenska ríkisstjórnin stendur frammi fyrir því að umsvifin í samfélaginu eru að dragast saman. Ef umsvifin í samfélaginu dragast saman áfram á næsta ári þá verður ríkisstjórnin enn fjær því að ná endum saman í útgjöldunum. Í Bandaríkjunum er halli á ríkissjóði. Bandaríska þjóðin kaus mann til forustu sem er ákveðinn í því að auka veltuna í Bandaríkjunum og þegar hefur orðið milli 15--20% aukning í bílasölu í Bandaríkjunum. Vextirnir eru hafðir lágir í Bandaríkjunum. Það fyrsta sem hæstv. fjmrh. gerði þegar hann tók við, og það var hluti af efnahagsstefnu hæstv. núv. forsrh., var að keyra vextina upp og það var banabiti þeirrar efnahagsstefnu sem fór af stað. Þeir voru að koma í veg fyrir það að þeir fengju peninga í ríkiskassann. Þeir voru að draga saman umsvifin í íslensku samfélagi. Þeir voru að grafa sína eigin gröf vegna þess að íslenska ríkið lifir á veltunni, það lifir á umsvifum hins íslenska samfélags. Hér kom inn á Alþingi Íslendinga varaþingmaður í haust, varaþingmaður að austan. Hann lagði eina skriflega fyrirspurn fyrir hæstv. dómsmrh. Með leyfi forseta vil ég lesa hér upp það merka svar sem kemur og kynna textann. Fyrirspurnin var frá Hermanni Níelssyni um gjaldþrot fyrirtækja.  ,,Upplýsingar um lýstar kröfur liggja ekki fyrir enda tíðkast ekki að málaskrár séu svo ítarlegar að rekja megi lýstar kröfur með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir.`` En þar að auki kemur fram í svarinu að þeir vita ekki hvar 56 fyrirtæki af þessum 540 voru skráð. Það má með ólíkindum heita ef þau hafa verið skráð uppi á jöklum eða úti á sjó. Ég hélt að lægi nokkuð ljóst fyrir með hreppabörn og fleira á Íslandi. En liðirnir sem ekki fæst svar við eru: Hve háar upphæðir var um að ræða í hverju sveitarfélagi og í heild yfir landið í lýstum kröfum? Hvernig skiptust lýstar kröfur á milli opinberra sjóða, banka og fyrirtækja, hve mikið tapaðist og hvernig skiptust töpin á milli sveitarfélaga? Ekkert svar. Hvernig samfélag erum við komnir inn í? Eru menn hættir að halda skrár yfir það sem gerist í landinu? Einu sinni voru til annálaritarar sem vöktu við kertaljós til að skrá niður staðreyndir. Núna láta menn sig engu skipta hvað er að gerast. Vita menn ekki hvað gerist ef gjaldþrota fyrirtæki greiðir ekki skuldir sínar? Það sem gerist er einfaldlega það að menn sem áttu með réttu peninga hjá öðrum fá þá ekki greidda og verið er að hægja á öllum umsvifum í samfélaginu. Ekki einu sinni er skráð hvaða upphæðir er verið að taka af mönnum með þessum hætti. Hvað er að gerast? Það er ekki haldin skrá yfir þetta. Einn af þeim mönnum sem ég vissi fyrir mörgum árum að hafði mikil áhrif á skoðanamyndun Íslendinga vegna umsvifamikillar útgáfustarfsemi var Magnús Hreggviðsson. Hann er nú stjórnarformaður Fróða og formaður Samtaka útgefenda tímarita, SÚT. Hann er einn af þeim sem hefur stutt Sjálfstfl. lengi. Hann er einn af þeim sem í prentuðu máli hefur trúlega komið meiri boðskap á framfæri fyrir því að heilbrigt einkaframtak eigi rétt á sér. Hann hefur verið metnaðarfullur í útgáfu þeirra tímarita sem hann hefur staðið að. Nú stendur hann frammi fyrir því að ef Íslendingur kaupir tímarit frá Bretlandi þá er ekki greiddur virðisaukaskattur ef tímaritið er keypt í áskrift, en ef tímarit er keypt af honum þá verður greiddur af því virðisaukaskattur. Þetta þýðir það að ef hann vill keppa þá verður hann að flytja útgáfustarfsemi sína úr landi. Svo einfalt er málið. Því ef rit hans eru í áskrift og koma gegnum póstinn frá Bretlandi, Danmörku eða Svíþjóð þá borgar hann ekki virðisaukaskattinn. Vandamálið hjá þessum manni er aftur á móti allt annað. Hann hefur starfsmenn í vinnu á Íslandi, stóran hóp manna og hann stendur frammi fyrir því að þurfa að segja við stóran hluta þessara starfsmanna ef þetta verður gert: Því miður verð ég að segja ykkur upp. Ef þið flytjið úr landi þá getur verið að ég geti látið ykkur hafa atvinnu. Ég hélt einu sinni að í fremstu víglínu hjá Sjálfstfl. færu ekki aðrir menn en þeir sem væru bisnissmenn eða hefðu komið nálægt atvinnurekstri. Hæstv. fjmrh. segir hér í stólnum: Ég þekki til úti á landi, ég vann úti á landi. Það var nú svo. Ég er með tímaritsgrein sem heitir ,,Árangur eftir ríkisstjórnum`` og þar er m.a. stutt verklýsing æviferils hvers og eins ráðherra. Með leyfi hæstv. forsrh. og leyfi hæstv. forseta ætla ég að fá að lesa upp verklýsingu á æviferli forsrh. og fjmrh. til þess að menn átti sig á því hvort þarna séu þeir bisnissmenn á ferðinni með reynslu í einkageiranum sem flestir trúa að sé til staðar. ,,Davíð er fæddur 17. jan. 1948 í Reykjavík. Hann varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík 1970 og lauk lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1976. Á námsárum sínum í háskólanum má segja að hann hafi komist mest í tæri við einkageirann. Hann var skrifstofustjóri Leikfélags Reykjavíkur 1970--1972. Þingfréttaritari Morgunblaðsins 1973--1974. Starfsmaður Almenna bókafélagsins 1975. Hann varð skrifstofustjóri Sjúkrasamlags Reykjavíkur á árunum 1976--1978 og framkvæmdastjóri þess frá 1978--1982. Frá 1982--1991 var hann borgarstjóri í Reykjavík. Síðan 30. apríl 1991 hefur hann verið forsrh. Þess má geta að Davíð var fyrst kjörinn í borgarstjórn árið 1974 þegar hann var í lögfræðinámi við Háskóla Íslands. Niðurstaðan er þessi: Davíð hefur unnið hjá hinu opinbera frá því hann lauk námi í lögfræði 1976, eða í 16 ár.``  Ég held að það sé óhjákvæmilegt líka að fara yfir starfsferil hæstv. fjmrh., sérstaklega vegna þeirra ummæla að hann lýsti því yfir að hann hefði þekkt til úti á landi, unnið úti á landi ef ég heyrði þetta rétt. ,,Friðrik Sophusson er fæddur í Reykjavík 18. okt. árið 1943. Hann varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1963. Hann lauk lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1972. Á námsárum sínum í háskólanum vann hann sem stundakennari í gagnfræðadeild Hlíðaskóla í Reykjavík. Að loknu lögfræðinámi 1972 varð Friðrik framkvæmdastjóri Stjórnunarfélags Íslands og gegndi því starfi til ársins 1978 þegar hann varð þingmaður Reykvíkinga. Frá 1978 hefur Friðrik gegnt þingmennsku og þegið laun frá ríkinu. Hann var iðnrh. í ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar 1987--1988.  Niðurstaðan er sú að Friðrik hefur meiri hlutann af starfstíð sinni unnið hjá ríkinu, eða í 14 ár. Í einkageiranum, hjá Stjórnunarfélagi Íslands, hefur hann hins vegar unnið í 6 ár. Samtals á vinnumarkaði í um 20 ár.`` Hvergi í þessum texti er getið um þessi miklu störf úti á landi. Hins vegar veit ég að hæstv. fjmrh. átti tengdir vestur á firði og þar var vel rekið útvegsfyrirtæki sem þoldi það að hafa hann sem afleysingaraðila á sumrin af og til þannig að ég veit að hann hefur komið vestur á firði. En það er aftur á móti hæstv. félmrh. sem hefur unnið í einkageiranum. Það blasir við. Ég hygg að forvitnilegt væri að skoða að það er merkt með gulu sem bara hefur verið unnið í opinbera geiranum en með grænu sem hefur verið unnið í einkageiranum --- og grænn er að sjálfsögðu litur Framsfl. En tveir af ráðherrum vors lands, af sjálfstæðismönnum, eru bara gulir, örlar ekki fyrir einni einustu grænu doppu. Og það er einn af ráðherrum Alþfl. sem er bara gulur. Aftur á móti verður að segjast eins og er að hæstv. félmrh. veit hvað hinn harði einkageiri er og það veit líka hæstv. sjútvrh. sem reyndar kynntist honum sem ritstjóri á dagblaði. Ég held nefnilega að þetta sé dálítið umhugsunarefni vegna þess að menn hafa fengið þá mynd af Sjálfstfl. og efnahagsstefnunni að þetta væri flokkurinn sem væri að vinna fyrir einstaklingsframtakið í landinu, að ég tali nú ekki um það sem kom fram hjá hv. þm. Inga Birni Albertssyni, hv. 5. þm. Reykv., sem vissulega sópaði fylgi að flokknum í Reykjavík í seinustu alþingiskosningum. Honum var brugðið þegar hann flutti ræðu sína hér í stólnum. Hins vegar er hv. þm. karlmenni og þorði að segja það sem honum bjó í brjósti og það er ekkert vafaatriði að slíkir þingmenn munu hafa traust íslenskrar þjóðar. Hann minnti flokksbræður sína á það hvað hafði verið sagt fyrir kosningar og hvað var sagt í dag. Hann bað hæstv. fjmrh. að svara aðeins einni spurningu. Hann bað hann að segja sér hvernig maðurinn með 70 þús. kr. mánaðarlaunin gæti risið undir þeim byrðum sem verið væri að leggja á hann. Og hann lofaði að styðja þetta frv. ef hæstv. fjmrh. svaraði þeirri spurningu. Það getur vel verið á þeim klukkutímum sem eftir lifa þar til þetta frv. verður borið undir atkvæði að hæstv. fjmrh. segi hv. 5. þm. Reykv. þetta. En úr þessum ræðustól kom svarið ekki. Þar var gamla platan, sem ég minntist á áðan, um aðgerðirnar til að koma í veg fyrir atvinnuleysið sem Þjóðhagsstofnun hefur ekki frétt af. Hins vegar fannst mér mjög undarlegt þegar hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, 11. þm. Reykn., taldi að þessi ræða væri flutt á röngum stað. Ég hef hugsað mikið um þessi orð í kvöld. Hvar á stjórnmálamaður, sem á sæti í efh.- og viðskn. þingsins, skrifar undir álit með fyrirvara og þarf að gera grein fyrir því í hverju fyrirvari sá er fólginn, að flytja ræðu sína ef hann á ekki að flytja hana úr þessum stól? Ég tel að hv. 11. þm. Reykn. skuldi þinginu svar við því. Er svo komið fyrir Alþingi Íslendinga að menn telji að þar eigi ekki að segja frá því sem er að gerast? Eru menn virkilega að halda því fram að það eigi í áróðri út um borgina og landið að dreifa einhverju til að reyna að slæva dómgreind almennings í stað þess að segja sannleikann úr þessum stól um það sem verið er að gera? Hvað var það sem hv. 5. þm. Reykv. var í reynd að segja úr þessum stól? Hann var að segja það að hann vissi ekki hvernig menn gætu leyst eða borið þær byrðar sem verið væri að leggja á þá. Hvað gerist ef einstaklingur getur ekki borið þær byrðar sem verið er að leggja á hann af hinu opinbera? Það byrjar með því að Gjaldheimtan sendir honum bréf. Ef viðkomandi einstaklingur á einhverjar eignir er næsta stigið að þær eru auglýstar á nauðungaruppboði á síðum Morgunblaðsins og þriðja er að uppboðið fer fram. Það er það sem gerist ef byrðarnar, sem lagðar eru á fólkið í landinu, eru meiri en það fær risið undir. Svo einfalt er það mál. Það mega vera nokkuð góð markmið sem menn hafa ef þeir telja að þetta sé réttlætanlegt. En svo kemur annað inn í dæmið. Húsnæðisstofnun ríkisins hefur ráðið í þjónustu sína leiðbeinendur sem hafa sagt fólki hve hátt lán það gæti tekið og greitt. Menn hafa verið að greiða 10--20% eða 25% af útborgunarverði í íbúðum og tekið hitt að láni. Það hefur verið reiknað út að þeir ættu að geta staðið við þessar greiðslur. Ef hægt er að dæma tæknifræðinginn til að borga 1 millj. kr. í bætur fyrir að leggja vitlaust saman hvað er þá hægt að dæma sérfræðinga Húsnæðismálastofnunar til þess að borga mikið ef þetta þýðir ekki aðeins að þeir tapi íbúðinni sem þeir voru búnir að kaupa heldur tapi líka 25% af útborgunarverðinu sem þeir áttu að greiða? Menn þurfa að vera doktorar í fleiru en fisksjúkdómum og slíku ef þeir eiga að geta svarað þessu. En kannski finnst mönnum þetta ekkert alvarlegt mál. Ég trúi því að margt alþýðufólk í landinu trúi á sérfræðinga, veigri sér við að reikna, trúi á tölvurnar. Það settist fyrir framan þessa sérfræðinga. Það var búið að segja því að það ætti að fá leiðbeiningarnar þarna. Þetta væru menn sem kynnu að reikna. Og það fór að ráðleggingunum. Hvar er ábyrgðin? Er ekki tími til kominn að menn geri upp við sig að það verður að vera einhver ábyrgð í því sem verið er að gera? Ég er búinn að vera hér á Alþingi Íslendinga frá 1979. Nánast á hverju einasta þingi koma ný og ný frumvörp um húsnæðismálin. Á skrifstofu minni er ég með bréf frá manni sem átti lánsloforð samkvæmt gamla kerfinu. Hann var settur út af sakramentinu þar vegna þess að ákveðið var að hætta við að standa við loforðið. Hann er gjaldþrota í dag vegna þess tiltækis. En það var ekki það sem honum fannst sárast heldur hitt að hann hafði beðið vin sinn að skrifa upp á persónulegar skuldbindingar, og hann vissi að þær skuldbindingar mundu falla á hann. Hann gerði þetta eftir að hann var búinn að fá loforð um það að fá lán frá Húsnæðisstofnun, að vísu með því fororði ef lögunum yrði ekki breytt. Ég veit ekki hvaða fororð sérfræðingarnir settu inn í textann varðandi leiðbeiningarnar um kaupin. Var sett það fororð inn að það væri byggt á því að það kæmu ekki verri ríkisstjórnir yfir Ísland en sætu þegar sérfræðingarnir leiðbeindu? Hver ber ábyrgð á þessu? Er nokkuð skrýtið þó að menn vilji að þessi umræða fari fram um svarta nótt? Í Vikublaðinu, 17. des., með leyfi hæstv. forseta, greinir frá jólaskattinum. ,,Jólaskattarnir eru 7,6 milljarðar`` stendur í því blaði. Af því að menn hafa mest lesið upp úr Morgunblaðinu þá leyfi ég mér til tilbreytingar að lesa upp örstuttan pésa, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fyrir síðustu kosningar sagði Davíð Oddsson, formaður Sjálfstfl.: ,,Við getum lækkað skattana en samt sem áður geta tekjur ríkisins vaxið alveg eins og gerst hefur hjá Reykjavíkurborg.```` Auðvitað vildu menn kjósa slíkan mann, mann sem ætlaði að láta tekjur ríkisins vaxa en skattana lækka. Hann sópaði að sér atkvæðum, myndarlegur maður, kom vel fyrir, glaðlegur og meira að segja gamansamur, átti til að segja skemmtilega hluti og koma mönnum á óvart. En þetta atriði að ætla að lækka skattana og auka tekjur ríkisins var slíkt undralyf að það væri ekkert skrýtið þó að menn væru reiðubúnir að kjósa þennan mann sem í dag er hæstv. forsrh. Jólagjöf ríkisstjórnarinnar lítur svona út, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nú eru stjórnarflokkarnir, Sjálfstfl. og Alþfl., að hrinda í framkvæmd skattahækkunum sem nema alls 7,6 milljörðum kr. og hækka til að mynda beina skatta um 31%.`` --- Hinir beinu skattar eru skattarnir sem koma mest við launafólk. ,,Skattahækkanirnar koma mjög hart niður á barnafólki, húsnæðiskaupendum, sjúklingum, ellilífeyrisþegum og öryrkjum og tekjujöfnunaraðgerðum til þess að verja kaupmátt láglaunafólks er ekki beitt.`` Jólagjöf ríkisstjórnarinnar í ár er svona: ,,Beinir skattar 3,1 milljarður, virðisaukaskattur 1,8 milljarðar, bensíngjald 350 millj., barnaskattur 500 millj., vaxtaskattur (1994) 500 millj., meðlagshækkun 715 millj., hækkun tannlækna-, lyfja- og lækniskostnaðar 600 millj.`` Er nokkuð skrýtið þó að menn spyrji: Var til einn einasti maður í hópi stuðningsmanna þessarar ríkisstjórnar sem kaus hana fyrir síðustu kosningar sem bjóst við þessum jólaglaðningi? Ég held að ekki hafi verið til einn einasti maður í þeirra liði sem bjóst við þessu. En það þarf vissulega árræði til að leggja þetta til. Hér var sýndur kosningapési frá Alþfl. Þar lýsti vafalaust ágætur maður því yfir --- það var mynd af honum í pésanum --- að hann kysi Alþfl. af því að hann mundi ekki hækka tekjuskattinn. Og hv. 11. þm. Reykn. sagði í sæti sínu: Hann skilur okkur. En veit hv. 11. þm. Reykn. hvað þeir blekktu marga til þess að kjósa Alþfl. út á traustið sem þeir höfðu á þessum gamla manni? Það hefði ekki þýtt fyrir Alþfl. að setja mynd af Jóni Baldvini Hannibalssyni, hæstv. utanrrh., og láta hann lýsa þessu yfir. Því hefði enginn trúað. En þessum manni treysti hinn almenni maður og þess vegna var myndin höfð af honum. Er drengilegt að blekkja menn svona? Beita þessum blekkingum til að koma málunum áfram? Ná völdum með blekkingum? Hvernig skyldi þessum manni líða í dag? Það getur vel verið að það sé rétt hjá hv. 11. þm. Reykn. að hann skilji þá sem eru að gera þetta. En hvernig skyldi honum líða berandi ábyrgð á því hvað hann blekkti marga með þessu? Það er nefnilega svo merkilegur hlutur að í Sandkorni í Dagblaðinu 18. des. 1992 er mynd af formanni fjárln., hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni, hv. 6. þm. Reykn. Og með leyfi forseta, af því að ég tel að þar sé rétt frá sagt vil ég lesa upp það sem er aðalatriðið í þessu: ,,Meiri hluti fjárln. Alþingis á í miklum erfiðleikum með að koma saman nýtilegu fjárlagafrv. Þeim hefur ekki öllum liðið vel, meirihlutamönnunum, við að skera niður velferðarkerfið og hækka skatta eins og þeir hafa þurft að standa í undanfarnar vikur. Formaður nefndarinnar er gamli verkalýðsforinginn Karl Steinar Guðnason. Honum líður afar illa yfir þessu og getur ekki leynt því í samtölum við menn. Hann stynur þungan yfir niðurskurðinum.`` Hér kemur að vísu athugasemd á eftir sem skiptir ekki máli. Kjarni málsins er sá að þessum manni líður illa. Það stórsér á honum. Ég hygg að hann hafi elst jafnmikið á þessu hausti og seinustu 10 árum sem ég hef fylgst með honum. En það fer fyrir honum eins og fleirum. Hann vill ekki kosningar. Hann langar ekki að labba aftur til mannsins sem myndin var af í pésanum og segja við hann: Fáum við ekki að hafa mynd af þér aftur í næsta kosningapésa? Við veljum annað sem við látum þig segja. Ég veit að hv. 17. þm. Reykv., sem er lærðasti þingmaður Alþfl., ég þori ekki að fullyrða hvort hann er lærðasti þingmaður þingsins, hefur aflað sér mjög mikillar þekkingar á sáralitlu sviði, pínulitlu sviði sem myndar spíss upp í loftið. En þar nær hann langt. Ég segi ekki að hann nái út að ósonlaginu, en það vantar ekki mikið á. En svo eru aðrir sem vita mjög lítið um mjög mikið. Það eru þeir sem hafa hina svokölluðu breiðu alþýðumenntun. Þar er ekki um neina stóra fjallatoppa upp í loftið að ræða heldur samfellda þekkingu niður við grasrótina. Og það lygilega er að það er einmitt sá hópur sem virðist skynja miklu betur hvað er að gerast. Það getur vel verið að það sé hægt að spyrja hæstv. heilbrrh. og hæstv. iðnrh. hvað sé að gerast í háloftunum, í það minnsta hæstv. heilbrrh. En hv. 17. þm. er þar hátt fyrir ofan í sólskini því að sólin heldur sig fyrir ofan skýin á þessum tíma árs og hann heldur gleði sinni að sjálfsögðu þó að hérna niður við yfirborðið gangi yfir hin myrku él. Ég verð að segja eins og er að það er merkilegt að upplifa það að Alþfl., sem var flokkur verkamanna, safnaði eignum, eignaðist Alþýðublaðið og gat gefið það út. Allt þetta gekk nokkuð vel á meðan venjulegir menn sem höfðu litla þekkingu á miklu sátu við stjórnvölinn, en þegar hinir tóku við sem gnæfðu hátt upp, þá fóru allar eigur flokksins út og suður. Og það er dálítið keimlíkt að þetta virtist líka hafa gerst hjá Framsfl. á svipaðan hátt. Þau tíðindi gerðust fyrir seinustu alþingiskosningar að einn af þessum stórséníum sem gnæfði hátt upp og hafði verið settur til þess trúnaðar af verkamönnum í Reykjavík að sjá um félagsskap sem þeir höfðu stofnað og komið upp, KRON, tók við félaginu með mjög góða eiginfjárstöðu, sigldi því með ævintýralegum hraða yfir landamæri lífs og dauða, fékk uppáskrift stórmenna hins íslenska samfélags um að þarna væri maður sem ætti að fara á þing 

Hvernig fóruð þið með SÍS?

Og hér er spurt úr háloftunum af manni sem hefur ekki fylgst með í hinum jarðneska heimi niður við grasrótina: Hvernig fóruð þið með SÍS? Við fórum m.a., hv. þm., í samstarf við þennan fulltrúa og rákum mjög stóra verslun skilst okkur, félagshyggjumenn í landinu. En það þarf enginn að óttast SÍS í dag.

Hvernig fóruð þið með NT? Hvernig fóruð þið með eigur Framsfl.?

En það gæti farið svo, hv. 17. þm. Reykv., að það þurfi að gera grein fyrir framlaginu sem kom frá norsku verkamönnunum til Alþfl. Peningunum sem komu frá Noregi og aldrei hefur verið gerð grein fyrir hvaðan komu og vonlaust að nokkur maður trúi því að það sé svo ómerkilegt bókhald hjá norsku verkalýðshreyfingunni að það sé hægt að skrifa framlag til Alþfl. á Íslandi og lesa slíkt upp á fundi. Nei, það er nefnilega með þá peninga eins og fleiri sem komið hafa að menn vilja hafa eitthvað fyrir snúð sinn og mér sýnist í dag að verið sé að heimta gjaldið til baka. Herra forseti. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. þeirrar einu spurningar sem íslensk þjóð vill fá svar við á þessari stundu: Telur hann að Þjóðhagsstofnun sé að segja satt þegar hún spáir meira atvinnuleysi á næsta ári, þegar hæstv. fjmrh. segir að þessar byrðar séu lagðar á til að tryggja að það verði ekki atvinnuleysi? Ég vil spyrja hæstv. forsrh.: Hvor hefur rétt fyrir sér í þessu? Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því hvort það megi treysta því, ef hann verður í stjórnarandstöðu á næstunni, að hann greiði atkvæði gegn skattinum, að hann greiði atkvæði með kaupmannastéttinni gegn skattinum á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Þessar tvær spurningar vil ég leggja til þessara manna, hæstv. ráðherra vors lands. Við hæstv. iðnrh., sem á hrós skilið fyrir það að hafa sýnt Alþingi þá virðingu sína að sitja hér betur en aðrir hæstv. ráðherrar, vil ég segja það eitt að þó að það hefði verið gaman að ná þeim árangri að koma hér upp stóru álveri og fjölga störfum, þá held ég að hæstv. iðnrh. verði líka að hafa þrek til að snúa sér að hinum smærri verkefnum, að verja íslenskan iðnað þannig að flóttinn verði ekki jafnhraður og undanfarið. Menn tala um 1.000--2.000 störf sem tapast hafi. Við verðum að heimta þessi störf til baka. Hæstv. forseti. Ég tel að ef þeir þrír ráðherrar sem nú eru í salnum hefðu setið hér í allt kvöld væri lítið eftir af þessari umræðu. En því miður óttast ég að það geti farið svo að hún lengist ef svo fer sem horfir að ráðherrar telji að það sé ekki þess virði að staðaldri að hlusta á þingmenn af því að þeir séu í stjórnarandstöðu, af því að þeir séu leiðinlegir og uni illa því sem verið er að leggja til.

Frú forseti. Það er afskaplega erfitt að spá fyrir af nokkurri nákvæmni um atvinnuleysi eins og menn vita og í sumum löndum varast menn að gera það. Til að mynda eru í Noregi ekki gefnar út slíkar tölur. Alþýðusambandið spáði fyrir ekki margt löngu síðan að atvinnuleysi kynni að verða 20--25% ef engar aðgerðir kæmu til. Eftir þessar aðgerðir er enginn að tala um þess háttar tölur. Það er auðvitað mergur máls. Menn eru að tala um að atvinnuleysi getið verið á bilinu 3--4,5%. Þetta er innan skekkjumarka. Menn eru að tala um að atvinnuleysi verði hér miklu, miklu minna en í nálægum löndum, sem betur fer, en engu að síður meira en við kjósum að það verði. En ég lít þannig á að þessar aðgerðir séu fyrsta skref til þess að sporna við slíkum þáttum. Ég vek athygli á því að menn tala eins og hv. þm. gerði um skattahækkanir og las þar upp úr vikublaði sem komið er út um það efni. Þar var því miður forðast að draga frá skattalækkanir á móti sem auðvitað er nauðsynlegt að gera. Við vitum hins vegar, og það er meginefnið sem kom fram hjá Alþýðusambandi Íslands, að meðan jafnmargir í landinu sleppa við að borga sinn hluta af skattheimtu landsins, þá verða skattar hærri. Það er auðvitað brýnasta verkefnið að ná til skattsvikara. Ef 10 þúsund manns stela undan skatti 1 millj. til að mynda, sem er að vísu gríðarlega há upphæð, þá eru það 10 milljarðar kr. Sumir giska á að slíkum upphæðum sé stolið undan skatti. Það eru þess vegna skattsvikararnir í landinu sem halda uppi skattstiginu og það er brýnasta verkefnið að ná til slíkra aðila.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir að hafa staðið upp og haldið heiðarlega ræðu án nokkurrar sýndarmennsku um alvöru þessa máls sem hér er verið að ræða. Hins vegar vil ég bæta því einu við að því hefur oft verið haldið fram af fulltrúum Sjálfstfl. að ef skattheimta fari yfir visst stig, þá auki hún mjög á þá áráttu manna að stela undan. Það er alvaran stóra. Ég held að sá maður sem ekki fær að halda eftir nema 25% af kaupinu sínu í sínu launaumslagi muni e.t.v. freistast til þess að koma sér undan því að greiða skatta.

Frú forseti. Þetta sem hv. þm. sagði nú síðast er auðvitað hárrétt hjá honum. Ég vek athygli á því að ríkisstjórnin hefur einmitt verið gagnrýnd fyrir það að vilja ekki hækka hátekjuskattana enn þá meira og jafnvel hafa hærri prósentu á þeim sköttum og ekki launatengja ýmiss konar gjöld í enn þá ríkari mæli en gert hefur verið. Það er vegna þess að ríkisstjórnin óttast einmitt þetta sem hv. þm. nefndi réttilega að jaðarskattar geti orðið svo háir, og það hefur orðið reynslan erlendis, að þeir verði beinlínis vinnuletjandi. Þessu þurfa menn auðvitað að gæta vel að. En meginverkefnið hlýtur að vera það að koma böndum yfir þá aðila sem svíkja undan skatti, jafnvel stórar upphæðir, og stuðla þannig að því að skattstigið á Íslandi verði hærra. Það eru þessir aðilar sem eru verstu óvinir lágtekjufólksins og slíkum aðilum þurfa menn auðvitað að koma böndum yfir.

Herra forseti. Til þess að það liggi alveg ljóst fyrir að það er ekki deila á milli mín og hæstv. forsrh. um það atriði að við þurfum að tryggja eðlileg skattskil í þessu landi vil ég taka undir það. Ég held að um það sé ekki deila í þessum þingsal. En hitt er alvörumál eins og fram kom hjá hv. 5. þm. Reykv. ef byrðarnar eru meiri en svo að menn geti borið þær. Þá eru það ægilegir hlutir.

Virðulegi forseti. Það er fyrst örstutt athugasemd við það sem hv. þm. sagði um vaxtahækkun þá sem varð eftir stjórnarskiptin á miðju ári 1991. Sú vaxtahækkun átti sér þá skýringu að vöxtum hafði verið haldið svo neðarlega um nokkurt skeið af skuldabréfum ríkisins að gífurlegt útstreymi átti sér stað úr ríkissjóði. Á sama tíma var ríkissjóður rekinn með afspyrnumiklum halla. Þessu varð auðvitað að snúa við. Annars hefði horft í voveiflega atburði í ríkisfjármálunum og þess vegna hlaut ríkisstjórnin að taka tillit til markaðarins og freista þess að ná inn þeim peningum sem á þarf að halda til að brúa bilið milli gjalda og tekna ríkissjóðs. Í öðru lagi vil ég reyna að svara þeirri fyrirspurn sem til mín var beint. Ég vonast til þess að ég þurfi ekki að greiða atkvæði um skrifstofu- og verslunarhúsnæðisskattinn þegar ég fer í stjórnarandstöðu, ef að því kemur einhvern tíma, einfaldlega vegna þess að ég er að vonast til að sá skattur verði þá horfinn. Og í þriðja lagi, ef hv. þm. skyldi taka til máls einu sinni enn í kvöld 

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. flutti hér í 155. skipti sínar skýringar á því hvers vegna hann gerði þær breytingar á vöxtum sem hann gerði, 155. skipti sinnum d, en d er óþekkt stærð og vegna þess að d er óþekkt stærð liggur ekki fyrir nákvæmlega hver talan er. Aftur á móti tók ég eftir því að hæstv. fjmrh. gerir ekki ráð fyrir því að vera oftar í stjórnarandstöðu. Það þóttu mér dálítið merkileg tíðindi. Ég vil síst af öllu verða til þess núna rétt fyrir jólin að ræna hann gleðinni því að þetta er náttúrlega skýringin á því hvað hæstv. fjmrh. hefur verið glaður hér undanfarið þó að umræður hafi verið langar. Það er áliðið kvölds og ég get ekki notið þeirra forréttinda að lesa upp úr blaði lýsingu á því hversu lengi ég hef verið í einkageiranum. Ég er ekki á blaði yfir slíka menn sem almennar rannsóknir fara fram um.

Kannski Össur bæti úr því.

Hitt vil ég segja að ég hef stóran hluta af minni ævi unnið á hverju ári bæði í einkageiranum og í opinbera geiranum. Það hefur verið sú lífsbarátta sem ég hef búið við.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins þakka hv. þm. fyrir þessar upplýsingar sem voru fróðlegar. Ég held að það sé til gamans að nóttu til að við skiptumst á skoðunum um það hvað á daga okkar hefur drifið á ævinni. Sjálfur get ég upplýst hv. þm. um það að ég hef einnig verið kennari eins og hann. 

Herra forseti. Miðað við það hversu bersöglir menn eru nú orðnir þykir mér nú rétt að taka það fram að hæstv. fjmrh. gerði fleira en hér kom fram því að á framboðsfundi fyrir vestan var minnst á það að hann hefði stundað netaveiðar með góðum árangri en talað um að það hefði verið fyrir utan kvóta.

Borist hefur eftirfarandi bréf: ,,Þar sem Matthías Bjarnason, 1 þm. Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi, getur ekki sótt þingfundi á næstunni vegna veikinda leyfi ég mér með tilvísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Vestfjarðakjördæmi, Guðjón A. Kristjánsson skipstjóri, taki sæti á Alþingi í forföllum hans. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Geir H. Haarde, formaður þingflokks Sjálfstfl.`` Guðjón A. Kristjánsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa.

Um leið og forseti gefur frsm. nál. meiri hluta efh.- og viðskn., hv. 5. þm. Norðurl. v., orðið vill hún leyfa sér að óska honum til hamingju með fertugsafmælið.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir góðar óskir í minn garð. Ég mæli fyrir nál. og brtt. efh.- og viðskn. vegna frv. til laga um breytingar á skattamálum. Ég vil áður en lengra er haldið þakka meðnefndarmönnum mínum fyrir samvinnuna um málið og taka fram að nefndarmenn allir hafa verið einstaklega liprir og viljugir í því samstarfi að láta það ganga áfram. Það er rétt að taka þetta fram vegna þess að frv. var seint fram komið og málið er afar viðamikið mál og margt sem þurfti að skoða í þessu sambandi. Það þurfti að tala við marga umsagnaraðila og vil ég sérstaklega þakka meðnefndarmönnum mínum fyrir góða samvinnu um að ganga frá vinnunni í þessu þó að tíminn hafi verið knappur. Nefndin leitaði umsagna hjá allmörgum aðilum sem getið er á nál. 489 og kallaði einnig allmarga aðila til sem þar er sömuleiðis getið um. Grundvallaratriði í sambandi við þær breytingar sem verið er að gera á skattlagningu með frv. er að verið er að fella niður aðstöðugjald. Þessi niðurfelling þýðir að hækka þarf aðra skatta í staðinn og meginbreytingarnar sem í því felast eru viðbrögð við þeirri nauðsyn. Í meginatriðum eru farnar tvær leiðir í þessu. Annars vegar er tekjuskattur einstaklinga hækkaður og hins vegar eru undanþágur í virðisaukaskatti þrengdar. Ég held að nauðsynlegt sé að þetta grundvallaratriði sé haft í huga vegna þess að að sjálfsögðu er óþægilegt og erfitt að hreyfa við viðkvæmum sköttum eins og tekjuskatti einstaklinga og eins að fækka undanþágum í virðisaukaskattskerfinu. Mat manna hefur verið að niðurfelling aðstöðugjaldsins væri svo mikilvæg að nauðsynlegt væri að grípa til þessara ráðstafana. Niðurfelling aðstöðugjaldsins eykur samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja. Hún eykur samkeppnishæfni þeirra fyrirtækja starfa á innlendum markaði og leiðir til þess að vöruverð getur lækkað og kaupmáttur heimilanna þar með aukist. Niðurfelling aðstöðugjaldsins eykur líka samkeppnishæfni útflutningsgreinanna og leiðir þess vegna til þess að þær fá staðist hærra gengi íslensku krónunnar eða kemur með öðrum orðum í veg fyrir að lækka þurfi gengi krónunnar meira en orðið er. Þess vegna nýtur fólkið í landinu, almenningur, þess að sjálfsögðu í lægra vöruverði en ella væri. Þegar verið er að hækka skatt eins og tekjuskattinn er spurning hvaða sjónarmið liggi þar til grundvallar. Það sem gert er í meginatriðum í frv. og þeim breytingum sem meiri hluti nefndarinnar leggur til er að hækkunin dreifist tiltölulega jafnt yfir prósentvís þangað til að komið er upp í hærri tekjuskalana. Þá hækkar hlutfallsleg byrði allmjög. Það er fyrst og fremst vegna þess að tekinn er upp sérstakur hátekjuskattur á tekjur yfir 200 þús. kr. hjá einstaklingum og yfir 400 þús. hjá hjónum. Í krónutölu er að sjálfsögðu afar mikill munur á því hvernig skattbyrðin vegna tekjuskattsins eykst. Sú leið sem var farin samkvæmt þeim tillögum sem nefndin gerir var að lækka eilítið persónuafslátt, hækka skattprósentuna um 1,5% og síðan að taka upp hátekjuskattinn eins og áður getið. Í frv. var gert ráð fyrir því að persónuafslátturinn yrði ekki sérstaklega lækkaður en þess í stað yrðu barnabætur skertar. Nefndin breytti þessu og taldi þó skárra að lækka persónuafsláttinn eilítið og skerða ekki barnabæturnar. Þegar var farið að reikna nákvæmlega hversu mikið þyrfti að lækka persónuafsláttinn o.s.frv. var líka höfð hliðsjón af því hvað var að gerast í sambandi við hækkun á meðlagsgreiðslum og þeim breytingum sem var verið að gera á mæðralaunum. Því má velta fyrir sér hvort önnur leið til þess að flytja þessa skattbyrði til hefði orðið réttlátari. M.a. geta menn velt því fyrir sér hvort það hefði verið eðlilegra að hækka skattprósentuna og taka í rauninni allan tilflutninginn út í því að hækka einfaldlega prósentuna í tekjuskattinum. Ef það hefði verið gert hefði mátt búast við því að prósentan hækkaði um á bilinu 2,2--2,5%. Þá hefðu skattleysismörkin að sjálfsögðu lækkað. En ef menn hefðu ætlað að halda óbreyttum skattleysismörkum og taka með því allt út í prósentunni á tekjuskattinu, eða eina prósentu, þá hefðum við verið að tala um hækkun á tekjuskattsprósentunni í kringum 4,5%. Ég vil rekja þær breytingar sem nefndin leggur til að gerðar verði á frv. Í fyrsta lagi er lögð til breyting vegna persónuafsláttarins sem ég hef áður getið og þýðir að hann lækkar um 400 kr. á mánuði. Í öðru lagi eru gerðar breytingar sem felast í því að barnabótaauki einstæðra foreldra er hækkaður. Og í þriðja lagi eru gerðar breytingar sem felast í því að á þeim aðlögunartíma sem gefinn er, þ.e. einu ári, þangað til fyrirtæki fá lægri tekjuskattsprósentu er áfram heimilað að draga 15% arð frá. Í fjórða lagi er lenging á þeim tröppugangi niður á við í afsláttarheimildum vegna hlutabréfakaupa. Síðan er lagt til að tekjuskattsprósentan á fyrirtækjunum á þessum aðlögunartíma verði 39% í stað 38%. Í sjötta lagi er lagt til að í lögin komi ákvæði þar sem ríkisskattstjóri skal miða viðmiðunarreglur við laun fyrir sambærileg störf í venjulegum vinnutíma að viðbættu 15% álagi. Þetta er vegna svokallaðra reiknaðra launa við ákvörðun á staðgreiðslu. Síðan er tæknileg breyting á 36. gr. frv. Sömuleiðis 49. gr. og 46. gr. og í 53. gr. 11. brtt. felst í því að nýr kafli bætist við frv. þar sem þau áform sem voru í fjáröflunarskyni í frv. til laga um vörugjald á bensín á bíla er tekið inn í þetta frv., en það frv. er geymt til betri umfjöllunar í þinginu eftir áramótin. Og í tólfta lagi er lagður til nýr kafli þar sem tekin er inn lækkun á gjaldi af umboðsþóknun í gjaldeyrisviðskiptum sem hefur verið í lögum um gjald af umboðsþóknun og gengismun frá 1984. Þar er verið að fella þann skatt niður í áföngum á nokkrum árum og breyta honum reyndar. Það er nauðsynlegt að breyta formi þessa skatts og fella hann niður vegna markaðsskráningar á gengi krónunnar sem fyrirhugað er að taka upp vonandi í byrjun næsta árs.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nál. frá minni hluta efh.- og viðskn. á þskj. 495. Ég vil byrja á því að þakka gott samstarf í nefndinni og óska formanni nefndarinnar til hamingju með daginn. Það er í sjálfu sér ekki mjög skemmtilegt hlutskipti, hvorki fyrir okkur né hann, að þurfa að eyða þessum merkisdegi í þetta mál sem er ekki mjög skemmtilegt og hefur reynst formanni nefndarinnar illt viðureignar. Þetta mál er illa undirbúið. Það er búið að vera mikið hringl í kringum það fram og til baka, eitt í dag og annað á morgun, og hefur mætt mjög á meiri hluta nefndarinnar að þurfa að koma þessu máli áfram. Það er einnig ljóst að helstu hagsmunasamtök í landinu hafa mótmælt þessu frv. með einum eða öðrum hætti og af því má vera ljóst að samstarfið við aðila vinnumarkaðarins um þetta mál hefur mistekist. Mér er það alveg ljóst að það þurfti að hækka skatta vegna niðurfellingar aðstöðugjaldsins. Það lá í loftinu eftir þau samtöl sem höfðu átt sér stað milli aðila vinnumarkaðarins og fulltrúar Vinnuveitendasambandsins og Alþýðusambands Íslands voru með hugmyndir sem gengu í þá átt. Einhverra hluta vegna tókst ríkisstjórninni ekki að nýta sér þann góða samstarfsvilja sem var hjá aðilum vinnumarkaðarins í þessu máli og hygg ég að það sé nokkurt einsdæmi í sögu verkalýðsbaráttu hér á landi að Alþýðusamband Íslands komi fram á völlinn og leggi það beinlínis til að skattur á atvinnurekstur verði felldur niður og í stað þess verði tekinn upp skattur á launþega. Ég man ekki eftir því áður þann tíma sem ég hef starfað í stjórnmálum a.m.k. -- og ég held að það sé enn fráleitara að það hafi gerst fyrr á áratugunum. Það hefði því mátt ætla að þessi góði vilji hefði getað nýst ríkisstjórninni betur. Þar að auki lágu fyrir yfirlýsingar frá stjórnarandstöðunni, ekki síst hv. 8. þm. Reykn., Ólafi Ragnari Grímssyni, sem vildi nánast vera með í þessu máli og lagði til að það yrði myndað hringborð til þess að komast að niðurstöðu um það. Við fulltrúar Framsfl. lýstum því yfir að við gerðum okkur það ljóst að þetta væri nauðsynlegt og studdum það að fella niður aðstöðugjaldið en töldum að framkvæmd þess yrði að sjálfsögðu að vera undir forustu ríkisstjórnarinnar og á ábyrgð hennar. Stjórnarandstaðan hefur einfaldlega ekki þá stöðu að geta tekið þátt í slíku máli nema þá sem aðili að ríkisstjórn. Hins vegar er mjög mikilvægt að vilji stjórnarandstöðunnar liggi fyrir og það hefði hæstv. ríkisstjórn átt að geta notað sér betur. En einhverra hluta vegna rann þetta allt úr höndum þeirra og þegar Alþýðusamband Íslands lýsti því yfir á þingi sínu að þeir væru mótfallnir þessum ráðstöfunum þá svaraði ríkisstjórnin því til að þeir hefðu lagt til miklu verri hlut en ríkisstjórnin sjálf. Skattatillögur Alþýðusambandsins og vinnuveitenda hefðu gengið miklu nær launþegum en ríkisstjórnin vildi setja fram. Það var skynsamleg yfirlýsing eða hitt þó heldur að svara stærstu verkalýðssamtökum landsins með þessum hætti. Og þar að auki lýsti hæstv. forsrh. því yfir að þarna væru ýmsir skattar sem hann væri andvígur en vildi leggja á samt sem áður, m.a. af sálfræðilegum ástæðum, sennilega til þess að hressa upp á samstarfið í ríkisstjórninni. Það er nú orðið slæmt þegar skattar eru lagðir á með þeim formerkjum. En það er ekki nóg með að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar hafi sett fram mjög harkalega gagnrýni í þessu máli. Fulltrúar vinnuveitenda hafa jafnframt gagnrýnt þessar hugmyndir mjög harðlega og talið að þessar tillögur muni leiða til meira atvinnuleysis og minni umsvifa í samfélaginu. Ég get vel skilið hæstv. ríkisstjórn í þeim tilraunum sínum að ná sem minnstum halla á ríkissjóð. En það er varhugavert hvað þeir eru tilbúnir að ganga langt í að ná þeim halla niður með því að leggja skatt á atvinnugreinar sem við sjáum hvað mesta von í. Ég nefni í þessu sambandi ferðaþjónustuna. Þar er um að ræða unga atvinnugrein sem er að vaxa, atvinnugrein sem skilar verulegum gjaldeyristekjum og skapar mörgu fólki vinnu. Er það t.d. skynsamlegt að setja peninga sérstaklega í atvinnusköpun, hvort sem það er viðhald bygginga eða annað, en á móti sé lagður skattur á atvinnugrein sem er í vexti og kyrkja þannig vöxt hennar? Það er í reynd með eindæmum hvernig ríkisstjórnin hefur farið í það mál að stuðla að meiri atvinnu í landinu. Þeir gáfu út yfirlýsingu fyrr í haust um að tilteknu fjármagni yrði varið til opinberra framkvæmda sem var allt góðra gjalda vert. Síðan hafa þeir verið að skera þessar fyrirætlanir niður, sem sýnir að þær voru vanhugsaðar frá upphafi, og þar að auki að taka ákvarðanir um skattlagningu á atvinnurekstur sem hefur trúlega mun verri áhrif og fækkar mun fleiri störfum en hinar aðgerðirnar skapa. Það er þessi skortur á heildarsýn sem gerir það að verkum að ekki nokkur aðili í samfélaginu mælir með þessu. Það er þessi hringlandaháttur frá einum degi til annars sem orsakar það að hvorki vinnuveitendur né launþegar treysta sér til að styðja þetta mál. Og það virðist vera að nánast enginn vilji leggja nafn sitt við þessar aðgerðir nema ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar af hollustu við ríkisstjórnina.  Ég ætla þá að víkja að einstökum þáttum þessa máls. Fyrst vil ég fara nokkrum orðum um skattlagningu einstaklinga. Það sem liggur hér til grundvallar er að skattprósenta einstaklinga er hækkuð um 1,5%, eða hækkuð úr 32,8% í 34,3. Það er gert til þess að mæta niðurfellingu aðstöðugjaldsins. Minni hluti nefndarinnar gerir enga athugasemd við þessa breytingu en hins vegar eru ýmsar aðrar breytingar vanhugsaðar að okkar mati. Ég vil minna á að á síðasta ári var mikil umræða um þær skattabreytingar sem ríkisstjórnin stóð fyrir. Aðalatriði þeirra breytinga var að skattprósentan var ekki hækkuð. Fjmrh. sagði að það væri stefnuatriði ríkisstjórnarinnar að skattar væru ekki hækkaðir. Og hann varði það mjög fimlega á síðasta ári og hélt því fram að það væru engar hækkanir á sköttum.  Auðvitað eru skattar hækkaðir, hæstv. fjrmh. Það kemur skýrt fram í umsögn Alþýðusambands Íslands að ráðstöfunartekjur heimilanna skerðast vegna þessara skattahækkana. Það er svo annað mál hvort það er ekki nauðsynlegt, hæstv. fjmrh., að skattar hækki eitthvað vegna þess efnahagsástands sem er. En það er fráleitt að halda því fram að engar breytingar eigi sér stað á sköttum. Á sl. ári lagði fjmrh. megináherslu á að lækka barnabætur og lækka frádrátt frá sköttum með ýmsum hætti. Það var hans leið til að hækka skatta. Hann hefur því ávallt verið að leita leiða til þess að hækka skattana án þess að breyta prósentunni. Það hefur verið heilagt í hans huga að prósentan mætti alls ekki breytast. Þetta hefur leitt til þess að skattahækkanir hafa komið við þá sem síst skyldi, við fjölskyldur með mörg börn, fjölskyldur sem eru nýlega búnar að koma sér upp húsnæði og þess vegna hefur byrðunum verið dreift á þá sem eiga hvað erfiðast í samfélaginu. Þetta veit hæstv. fjrmh. En hann er því miður fastur í kosningaloforðum sem hann og hans flokkur gaf um það að skattar yrðu alls ekki hækkaðir og því haldið fram að ef aðrir flokkar kæmust til valda á Íslandi væri það nánast trygging fyrir því að skattar yrðu hækkaðir en það væri trygging ef Sjálfstfl. væri við völd að þá myndu skattar ekkert hækka. En fjmrh. getur ekki lengur fundið neina felustaði. Hann er búinn að vera að því lengi og það er svo að ef menn eru að reyna að fela í sig í ákveðnu húsi verða menn að lokum uppiskroppa með staði til að fela sig á. Og menn finna það smátt og smátt og það gerir almenningur líka. Almenningi er orðið ljóst að þessar skattahækkanir, sem sérstaklega hafa bitnað á barnafólki og á þeim sem eru að afla sér húsnæðis, ganga ekki lengur. Það kemur skýrt fram í þessum umsögnum sem ég ætla ekki að fara að rekja lið fyrir lið þó full ástæða væri til þess. Það er einmitt þess vegna sem meiri hluti nefndarinnar tekur þá ákvörðun undir forustu hv. formanns nefndarinnar. að snúa aðeins af leið. Að það sé e.t.v. rétt að stöðva þennan feluleik fjmrh. og láta hann ekki komast upp með það endalaust að vera að finna felustaði fyrir skattahækkanirnar sem eru hvort eð er orðnir svo áberandi að það gengur ekki lengur. Þess vegna lagði nefndi það til að skerða ekki enn frekar barnabæturnar heldur fara beint í það að lækka persónuafsláttinn. Ég á von á því að hæstv. fjmrh. komi hér á eftir og segi: Það er ekki skattahækkun að lækka persónuafsláttinn. Prósentan breyttist ekki neitt.

Þetta var lækkun.

Þar að auki er persónuafslátturinn lækkaður. Ég á ekki von á því, hæstv. fyrrv. fjmrh., þó að þú sért fimur í pólitík að jafnvel þú treystir þér til þess að halda því fram að með þessu væri verið að létta skattbyrði á einstaklinga í landinu. Og ég á ekki von á því að hæstv. fjrmh. haldi því fram heldur. En ég heyrði það á honum áðan að hann ætlar að halda áfram að halda því fram að hér sé alls ekki um skattahækkun að ræða með sama hætti og hann hélt því fram í fyrra að skerðing barnabóta og húsnæðisbóta væri engin breyting á sköttum. Ég ætla að vitna í helstu hagsmunasamtök og álit þeirra á þessum breytingum í örfáum orðum. Ég vil byrja á því að vitna til samþykktar Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, 16. des. sl., sem er síðasta samþykkt eins stærsta verkalýðsfélags landsins um þetta mál. Þeir segja, með leyfi forseta: ,,Þá kom fram á fundinum að stjórnarflokkarnir hefðu svikið öll þau loforð sem þeir gáfu fyrir síðustu kosningar. Skattar hefðu verið hækkaðir stórkostlega með álagningu þjónustugjalda og hækkun lyfjakostnaðar og heilbrigðisþjónusta skert. Í stað efnda á loforði um hækkun skattleysismarka væri nú lagt til að hækka álagningarprósentu og sveitarfélögum bent á að hækka útsvarsprósentu til að mæta niðurfellingu aðstöðugjaldsins.`` Nú er mér alveg ljóst að á þessum fundi var mikið af reiðum launþegum. En það er mjög langt gengið í yfirlýsingu slíks félags að stjórnarflokkarnir hafi svikið öll loforð sem þeir gáfu fyrir síðustu kosningar. Nú veit ég ekki nákvæmlega hver öll þessi loforð voru. En það sýnir hvaða andi ríkir í þessum efnum. Menn eru ekki aðeins vonsviknir heldur reiðir og það er sá andi sem ríkisstjórnin hefur skapað þótt vissulega beri að viðurkenna það að við göngum í gegnum erfiðleika í efnahagsmálum sem hljóta að bitna á okkur öllum. Það er hins vegar nauðsynlegt að dreifa þeim byrðum með réttlátum hætti í bærilegu samstarfi við helstu hagsmunasamtök í landinu og þessi samþykkt lýsir því vel að ríkisstjórninni hefur ekki tekist það. Í umsögn Alþýðusambands Íslands segir m.a., með leyfi forseta: ,,Það er einnig umhugsunarefni hversu skammt er gengið í skattlagningu hærri tekna á sama tíma og verið er að draga úr barnabótum og vaxtabótum. Skerðing barnabóta og vaxtabóta er auðvitað ekkert annað en aukin skattlagning þar sem það er gert að skilyrði fyrir skattlagningunni að viðkomandi eigi börn eða standi undir erfiðri greiðslubyrði vegna öflunar íbúðarhúsnæðis.`` Ég vil benda hæstv. fjmrh. á þessa skoðun Alþýðusambands Íslands, þannig að það eru fleiri en sá sem hér stendur sem hafa haldið því fram að hér hafi verið um skattahækkanir að ræða á síðasta ári. Það eru jafnframt hagsmunasamtök launafólks í landinu, sjálft Alþýðusamband Íslands sem heldur þessu fram. Og þeir halda áfram, með leyfi forseta: ,,Í flestum tilfellum er hér um einn og sama hópinn að ræða. Þeir sem eru komnir yfir miðjan aldur og hafa þokkalegar tekjur sleppa hins vegar mun betur frá aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Þetta er í hæsta máta ósættanlegt og lýsir ASÍ sig mótfallið þeirri stefnu stjórnvalda að leggja stöðugt þyngri byrðar á láglaunafólk, barnafólk og það fólk sem er að koma sér upp húsnæði á sama tíma og og aðrir sleppa.`` Með þessu er Alþýðusamband Íslands að mínu mati að lýsa því yfir að eðlilegt sé að lagðar séu auknar byrðar á fólkið í landinu. Og það er mikilvæg viðurkenning. Það er viðurkenning á því að hér sé erfitt efnahagsástand sem þurfi að takast á við. En þeir sætta sig ekki við hvernig þessum byrðum er dreift. Og enn á ný er komin sönnun þess að ríkisstjórninni hefur mistekist þetta samstarf. Í umsögnum BHMR segir m.a., með leyfi forseta: ,,BHMR vill vegna fyrirliggjandi frv. mótmæla þeim áformum sem í því felast og leiða til lakari kjara almenns launafólks. Þar er sérstaklega mótmælt áformum um hærri tekjuskattsprósentu, óbreyttum persónuafslætti, skertum barnabótum og skertum vaxtabótum. Allir hljóta að sjá það óréttlæti sem felst í sérstöku hátekjuskattsþrepi barnafjölskyldna. BHMR varar við þeirri aðför að barnafjölskyldum í landinu sem felst í þessu frumvarpi.`` Í þessari umsögn BHMR kemur fram andstaða við það að breyta skattlagningu fyrirtækja, þ.e. að fella niður aðstöðugjald og færa þá skattbyrði að verulegu leyti yfir á launafólk. Að því leytinu til er þessi umsögn með allt öðrum hætti en umsögn Alþýðusambands Íslands. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi átt að færa skattbyrði til vegna niðurfellingar aðstöðugjaldsins. Þannig að ég er ekki sammála öllu því sem kemur fram í umsögn BHMR, þótt ég taki undir margt af því. Ég held að við verðum að viðurkenna það að erfiðleikar fyrirtækjanna koma fram í erfiðu atvinnuástandi og minni tryggingu fólks fyrir atvinnu. Þetta hefur verið almennt viðurkennt og þess vegna er ég þeirrar skoðunar að það eigi að leggja á það áherslu að gera atvinnurekstrinum það kleift að halda áfram starfsemi sinni til þess að sem flestir haldi vinnu. Það er hins vegar ekki nóg að hafa þetta að leiðarljósi því að þeim byrðum sem af þessu leiða, ef byrðar má kalla, verður að skipta með réttlátum hætti. Hins vegar er það launafólki afar mikilvægt að sem flest störf séu sköpuð og sem flestir hafi möguleika til að afla sér tekna. Ég vildi aðeins, að því er varðar skattlagningu einstaklinga, víkja að lokum í þeim þætti málsins að þeim sérstaka hátekjuskatti sem lagður er á. Hér er um að ræða hátekjuskatt sem virðist hafa verið málamiðlun milli ríkisstjórnarflokkanna. Og ég vænti þess að hæstv. fjmrh. viðurkenni a.m.k. að þar sé um nýjan skatt að ræða. En þessi skattprósenta kemur sérstaklega ofan á tekjur og hér er um uppgjör eftir á að ræða. Við báðum um upplýsingar um það hvað það mundi kosta að leggja á slíkan skatt. Kostnaðurinn er í sjálfu sér minni en ég taldi að mundi koma fram, en ríkisskattstjóraembættið áætlar að kostnaður verði alls 11.248.000 kr., þar af aðkeypt þjónusta 6.630.000. Þar fyrir utan leggst að sjálfsögðu margvíslegur kostnaður á fyrirtækin. Ég er ekki að þessum orðum sögðum að mæla gegn því að þetta sé gert. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að fyrst farið var í málið með þessum hætti þá hefði verið einfaldara að hækka skattprósentuna og persónuafsláttinn á móti. Sannleikurinn er sá að skattlagningin á lægri tekjurnar er orðin allt of mikil. Því hefði þurft að dreifa skattbyrðinni mun betur. Og það er því miður ekki hægt nema að leggja meira á þá sem hærri tekjur hafa og minna á þá sem að minna hafa. Ég ætla mér ekki að flytja breytingartillögu um þetta við frv., enda er nánast ekki hægt að flytja breytingartillögu við þetta mál. Það hefur ekki gefist sá tími til athugunar að við höfum getað náð utan um heildaráhrif málsins. Og það er af þeim ástæðum sem við leggjum til að málinu verði hreinlega frestað, því vísað til ríkisstjórnarinnar og tekið fyrir á nýjan leik þegar það hefur verið almennilega undirbúið. Ég ætla ekki, hæstv. forseti, að fara fleiri orðum um skattlagningu einstaklinga en snúa mér í örstuttu máli að skattlagningu fyrirtækja. Ég vil í fyrsta lagi taka undir það að mikilvægt er að samræma skattlagningu félaga, fyrirtækja, við það sem gengur og gerist í samkeppnislöndum okkar. Við segjum í nefndaráliti okkar að því miður hafi þessar breytingar verið sáralítið undirbúnar og við nefnum sem dæmi að ríkisstjórnin lagði til að tekjuskattur yrði lækkaður úr 45% í 33%. En síðan þegar frumvarpið var flutt var búið að hækka hann aftur í 38%. Við meðferð málsins í nefnd var tilkynnt á einu stigi að búið væri að ákveða að hann yrði óbreyttur frá síðasta ári eða 45%, en síðan við lokaafgreiðslu málsins var ákveðið að hækka prósentuna í 39%. Þetta er ekki sannfærandi meðferð á einu máli. Það er ekki von að atvinnulífið sé mjög hamingjusamt með ríkisstjórn sem skiptir svona oft um skoðun, enda getur ríkisstjórnin ekki ætlast til þess. Í umsögn Vinnuveitendasambands Íslands koma m.a. fram þessi orð, með leyfi forseta: ,,Sú skyndilega óvænta frestun á nýlega boðaðri stefnu ríkisstjórnarinnar um að lækka skattaálögur fyrirtækja til samræmis við samkeppnislöndin er ekki til þess fallin að vekja traust á efnahagsstefnunni né til að auka mönnum áræði í krafti loforða um að henni verði síðar hrundið í framkvæmd. Allt ber þetta vitni um slæm samskipti ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins og er vísbending um það að ríkisstjórninni er ekki treystandi til að varða veginn í því alvarlega efnahagsástandi sem nú ríkir.`` Þetta eru stór orð frá Vinnuveitendasambandi Íslands. Og það má vel vera að þau séu sögð í hita leiksins en það kom fram hjá framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins að þeir hefðu orðið mjög undrandi á þessum breytingum. Ég gat vel skilið hv. formann nefndarinnar þegar hann lagði til við vinnslu málsins að trúlega væri best að fresta þessu öllu saman og vinna það betur í eitt ár, m.a. í ljósi þessara viðbragða Vinnuveitendasambands Íslands. Það voru eðlileg viðbrögð. Því að auðvitað er hér um flókið mál að ræða og það er ekki alveg einfalt að gera sér grein fyrir því hvenær og hvernig við gætum samræmt skattkjör fyrirtækjanna við það sem gengur og gerist erlendis. Ég var þeirrar skoðunar þegar fjárlagafrumvarpið kom fram að yfirlýsingin um það að lækka tekjuskattsprósentuna úr 45% í 33% hafi verið ótímabær. Og ég býst við því að hæstv. fjmrh. muni þá skoðun mína. Með því var ég ekki að halda því fram að ekki ætti að lækka tekjuskattsprósentu fyrirtækjanna. Ég var þeirrar skoðunar þá að forgangsmál væri aðstöðugjaldið og skattar sem tengjast launum, en breytingin á tekjuskatti ætti ekki að vera forgangsmál, hana þyrfti að undirbúa betur að því er fyrirtækin varðaði. Ég vil t.d. nefna eitt atriði sem er með öðrum hætti hér á landi en gengur og gerist í okkar nágrannalöndum. Það er svokölluð verðbreytingarfærsla. Þessi verðbreytingarfærsla var tekin upp 1978, ef ég man rétt, m.a. vegna þess verðbólguástands sem hér ríkti og þeirrar staðreyndar að fjármagn var verðtryggt og laun voru á þeim tíma verðtryggð og það gekk mjög illa að komast út úr þeirri víxlverkun. Það var gerð tilraun til þess í ársbyrjun 1978 en þeirri tilraun var hrundið m.a. með pólitískum aðgerðum. Við núverandi aðstæður er staðan sem betur fer allt önnur. Verðbólgan hefur farið lækkandi og það er lagt á það kapp af öllum aðilum í landinu, bæði launþegum, vinnuveitendum, ríkisvaldi og Alþingi að halda verðbólgunni í skefjum. Þótt menn hafi mismunandi skoðanir á því hvernig það verður best gert þá er um það almenn samstaða í landinu. Nú er það svo að verðbólga er yfirleitt alls staðar í löndunum í kringum okkur og þar af leiðandi hefur atvinnureksturinn af því nokkur útgjöld í sköttum að eigið fé rýrnar sem verðbólgunni nemur þó að þeim takist oftast að ná því upp með meiri hagnaði. En hagnaður fyrirtækjanna í löndunum hér í kringum okkur er reiknaður út frá þeim gjaldmiðli sem þar ríkir án verðleiðréttinga. Þær verðleiðréttingar sem eru í íslenskum skattuppgjörum og ársreikningum eru atvinnurekstrinum hagstæðar miðað við það sem gengur og gerist í samkeppnislöndunum í kring. Mér finnst fyllilega koma til greina að hverfa frá þessari verðleiðréttingu þó að í því sé nokkur eftirsjá sem tákn um að við ætlum okkur að taka út úr sem flestum lögum slíkar viðmiðanir. Þá þarf það einnig að gerast að því er varðar lánsfjármagn og á ýmsum öðrum sviðum. Sem væri þá staðfesting á þeim vilja þjóðarinnar að halda verðbólgunni sem mest í skefjum. Nú má vel vera að ekki sé tímabært að gera þetta í dag, en ég tók eftir því að formaður Vinnuveitendasambands Íslands var tilbúinn til að fella verðbreytingarfærsluna niður gegn því að skattprósenta fyrirtækja lækkaði enn frekar. Það er breyting sem ekki þyrfti að kosta ríkissjóð nokkurn skapaðan hlut vegna þess að ef verðbreytingarfærslan yrði tekin í burtu í dag mundi það hækka tekjuskatt fyrirækjanna og þar með skapast svigrúm til að koma á lægri skattprósentu. Auðvitað þarf að taka þessa staðreynd inn í matið á því hvort að tekjuskattur félaga á Íslandi er sambærilegur við það sem gengur og gerist erlendis. Þegar að Ísland er kynnt fyrir erlendum aðilum sem mögulegur staður til að koma af stað atvinnurekstri þá er að sjálfsögðu mikilvægt að það liggi sem best fyrir hvaða skattaleg skilyrði eru hér fyrir hendi og hvernig þau eru í samræmi við það sem gengur og gerist í nágrannalöndum okkar. Og þess vegna er það mikilvægt að þessu atriði sé haldið á lofti þegar það er gert því að þetta verður til þess að lækka þá skattprósentu, þá raunskattprósentu sem hér er. Þannig er 39% skattprósenta hér á landi ekki sambærileg við t.d. 33% skattprósentu í öðrum löndum. Á þetta vildi ég benda í þessu sambandi og það er miður að ekki skyldi takast betur í þessu sambandi og það er nú ljóst orðið að það var ótímabært af ríkisstjórninni að tilkynna að nú ætti að lækka skattprósentuna niður í 33%. Í sjálfu sér þarf ekki að hafa fleiri orð um það. Ríkisstjórn sem tilkynnir að lækka eigi skattprósentuna í 33%, fer síðan í 38% og aftur í 45% og að lokum í 39% er ríkisstjórn sem heldur ekki vel utan um það sem hún er að gera enda hefur það verið staðfest af Vinnuveitendasambandi Íslands og þarf í sjálfu sér ekki frekari staðfestingar við. Enda er hringlandahátturinn nægileg rök fyrir því. Eitt af því sem skiptir miklu máli í sambandi við skattlagningu fyrirtækja um þessar mundir er að það sé hvati fyrir almenning til að fjárfesta í atvinnurekstri. Eiginfjárstaða atvinnurekstrarins er slök og það er eitt það mikilvægasta í þjóðfélagsmálum okkar að fá fólk til að leggja áhættufé í atvinnurekstur. Við þurfum á fleiri störfum að halda, við þurfum á fleiri atvinnufyrirtækjum að halda og því eigum við að vera sammála um að þetta sé eitt af þeim forgangsmálum sem við stöndum frammi fyrir í íslenskum þjóðmálum. Á sl. ári ákvað ríkisstjórnin allt í einu upp úr þurru að arður væri ekki lengur frádráttarbær frá tekjum fyrirtækja heldur ætti að skattleggja hann hjá fyrirtækjum en ekki einstaklingum. En eins og menn vitað er arður skattfrjáls upp að ákveðnu marki hjá einstaklingum. Um þetta var nokkuð rætt hér á Alþingi og að lokum tókst sú pólitíska málamiðlun milli stjórnarflokkanna að fresta þessari ætlan. En nú skilst mér að það hafi verið fallið frá henni.

Sem betur fer.

Sem betur fer, segir hæstv. fjmrh. En ætli þetta hafi verið mjög heppileg aðgerð, hæstv. fjmrh., fyrir hlutabréfamarkaðinn? Heldur hæstv. fjmrh. að þetta hafi verið góð skilaboð til þessa unga og viðkvæma markaðar sem hæstv. fjmrh. hefur e.t.v. manna mest barist fyrir að skapa nokkra tryggingu í kringum? A.m.k. á meðan hann var í stjórnarandstöðu. En þegar hann fær tækifæri til þess sem fjmrh. að halda utan um málið þá eru ákvarðanir út og suður og menn vita ekki hvað gildir í dag og hvað mun gilda á morgun. Mér er fullkomlega ljóst að hæstv. fjmrh. átti í nokkrum vanda á sl. ári með hæstv. félmrh. í þessu máli sem virtist ekki skilja eðli þess. En ég hélt satt að segja að hæstv. félmrh. væri farinn að skilja það núna þegar atvinnuleysið fer vaxandi og er orðið jafnmikið og raun ber vitni að þá þyrfti fjmrh. ekki að halda fleiri ræður yfir félmrh. En það virðist ekki vera því að enn á ný er ákveðið að breyta til. En nú hefur verið ákveðið að hafa þetta mál óbreytt. Hv. formaður nefndarinnar komst að þeirri niðurstöðu að best væri að taka fram fyrir hendurnar á ríkisstjórninni og reyna að koma á einhverri niðurstöðu í málið. Nú hefur verið ákveðið að þetta skuli vera óbreytt. Að vísu er tillaga um að fella niður í áföngum frádrátt til manna. Þegar ég tala um menn þá er ég jafnframt að tala um konur. Það virðist hafa verið nokkur misskilningur um það að því er varðar skattalögin því að skattalögin gera ráð fyrir því að skattleggja menn en fulltrúi Jafnréttisráðs gerði við það athugasemd að þetta væri röng hugmyndafræði og þess vegna þyrfti að taka skattalögin til endurskoðunar og lagfæra málfar á þeim. Ég er ekki sammála þessu mati því að ef við getum ekki talað um karlmenn og konur sem menn þá lendum við í miklum vandamálum í allri lagagerð okkar og öllum samskiptum okkar. Af þessu tilefni segi ég þetta. En ég var að tala um arðinn og vildi leggja á það áherslu að reynt væri að skapa sem mesta vissu að því er varðar framtíðina. Ég tel það hins vegar mjög óhepplileg að marka þá stefnu nú að frádráttur manna, sem kaupa hlutabréf í atvinnurekstri, skuli felldur niður í áföngum. Vissulega hefur verið dregið úr þessu. Gert var ráð fyrir því að þessi frádráttur yrði 80% á árinu 1993. Síðan 60% á árinu 1994 og 40% á árinu 1995 og 20% á árinu 1996. Nú hafa verið fluttar brtt. við þetta frv. sem ég hef að vísu ekki séð enn þá því að þær voru ekki alveg tilbúnar í nefndinni þegar málinu lauk af eðlilegum ástæðum. Það er svo mikill hraði á öllu hér að ekki tekst ekki almennilega að halda í við þetta allt saman. En hv. formaður nefndarinnar er svo vinsamlegur að lána mér þessar brtt. sem ég þekki ágætlega en voru ekki komnar í endanlegt form þegar málið var tekið út úr nefndinni. Það sýnir að nokkru þann vanda sem menn standa frammi fyrir í umfjöllun mála á Alþingi. Þar er gert ráð fyrir að þetta verði 50% árið 1996 og 1997 en falli síðan niður. Ég tel að a.m.k. ætti ekki að ganga lengra en að þetta breyttist í 50% á árinu 1996 og láta þá sem mynda meiri hluta á Alþingi þegar þar að kemur taka ákvarðanir um framhaldið. Hæstv. ríkisstjórn hefur tilhneigingu til þess að vilja taka ákvarðanir langt fram yfir umboð sitt. Nú ætlar hún að taka ákvörðun um að hvernig þessum frádrætti verður háttað á árinu 1996 og 1997. Fyndist hv. þm. eðlilegt að ríkisstjórnin tæki um það ákvörðun í þessum lögum hver yrði persónuafsláttur á árinu 1997 eða hverjar yrðu barnabætur á árinu 1997? Þetta mál á sér e.t.v. þá forsögu að ríkisstjórnin hefur ákveðið að leggja sérstakt gjald á sjávarútveginn að kröfu Alþfl. eftir því sem ég best man á árinu 1996. Ég hef enga sannfæringu fyrir því að Alþfl. verði í þeirri pólitísku aðstöðu árið 1996 að hann eigi rétt á að koma fram svo ósanngjarnri kröfu. Ég veit að hv. þm. Eggert Haukdal er mér sammála um það að hann hefur ekki mikinn áhuga fyrir því að Alþfl. verði þá í þeirri stöðu miðað við hvernig hann hefur talað hér og lýst yfir að Alþfl. ráði öllu í núv. ríkisstjórn.

Of miklu eins og í síðustu ríkisstjórn.

Of miklu, já, eins og í þeirri síðustu. Ég þekki betur til í síðustu ríkisstjórn en hv. þm. Eggert Haukdal en ég efast ekki um það að hv. þm. Eggert Haukdal er gjörkunnugur málum í núv. ríksstjórn.  Ég kannast við að hæstv. fjmrh. var með svipaðar hugmyndir og þær voru m.a. rökstuddar með því að Íslendingar gætu ekki haft slíkan afslátt, m.a. vegna þess að það væri okkar ætlan að verða aðilar að hinu Evrópska efnahagssvæði. Ég er ekki sammála því mati að það séu einhverjar skuldbindingar af hálfu Íslands í samningnum um Evrópskt efnahagssvæði sem komi í veg fyrir það að við getum haldið þessum frádrætti. Íslenskt atvinnulíf og íslenskar þjóðfélagsaðstæður eru með allt öðrum hætti en í hinni stóru Evrópu. Hlutabréfamarkaður okkar er ungur og miklu viðkvæmari en gengur og gerist í nærliggjandi þjóðum. Því eigum við ekki að eltast við það að hafa alla hluti nákvæmlega eins og þeir eru á meginlandi Evrópu. Þessi frádráttur hefur reynst uppbyggingu atvinnulífsins mikilvægur. Almenningur er að byrja að treysta því að þessi frádráttur sé til staðar. Atvinnureksturinn er jafnframt farinn að bjóða hlutabréf til sölu í mun meira mæli vegna þessara ákvæða og það þarf að geta komist á nokkurt öryggi í þessu máli. En það að ákveða nú að þetta skuli fellt niður eftir 1997 er út í hött að mínu mati. Ég vænti þess að hæstv. formaður nefndarinnar beiti sér a.m.k. fyrir því að ekki séu teknar ákvarðanir fram yfir 1997 þannig að þeir sem mynda næstu ríkisstjórn hafi ráðrúm til þess að fjalla um málið. Auðvitað geta þeir breytt því aftur.  þessi prósenta ætti að vera. Ef allir stjórnmálaflokkar treysta sér til að standa að því á Alþingi þá mundu menn taka það sem tryggingu fyrir því að ekki væri verið að hringla í þessu á hverju ári. Ég er þeirrar skoðunar að mögulegt sé að ná slíkri samstöðu. Þess vegna hvet ég til þess að þessu máli sé frestað. Virðulegur forseti. Ég hef þá farið í gegnum þau atriði sem varða skattlagningu fyrirtækjanna og vil af þessu tilefni minna á það sem vinnuveitendur segja í sambandi við þetta mál og endurtaka það, með leyfi forseta, sem segir í þeirra umsögn: ,,Allt ber þetta vitni um slæm samskipti ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins og er vísbending um það að ríkisstjórninni er ekki treystandi til að varða veginn í því alvarlega efnahagsástandi sem nú ríkir.`` Ég er mjög sammála þessu mati Vinnuveitendasambands Íslands og tel að mikið hafi þurft að ganga á til að það samband skrifi slíkt bréf og láti slík orð falla. Ég trúi því ekki að Vinnuveitendasamband Íslands vilji koma þannig fram og senda frá sér bréf sem eigi ekki að taka alvarlega. Þannig að ég hef hingað til borið fulla virðingu fyrir því sem kemur frá Vinnuveitendasambandinu þótt ég sé ekki alltaf sammála þeim. Mér finnst með ólíkindum miðað við þau tengsl sem ég veit að eru á milli margra forustumanna í Vinnuveitendasambandi Íslands og ráðherra í hæstv. ríkisstjórn að þeir láti slík orð falla aðeins til áminningar og skrifi þau til þess að taka þau til baka daginn eftir eins og gengur hjá hæstv. ríkisstjórn því þeir eru vissulega mikið í því þessa dagana að segja eitt í dag og annað á morgun. Ég tel þetta alvöruþrungin orð sem ríkisstjórninni beri að taka alvarlega og taka mark á, en því miður sýna þeir engin merki iðrunar hvað þá að batamerki komi fram í háttum þeirra.

Þeir tóku mark á VSÍ og þeir sneru við blaðinu sjálfir.

Ég á von á því, hv. formaður efh.- og viðskn., að þessum orðum sé m.a. beint til hæstv. forsrh. sem hefur komið mjög klaufalega fram í samskiptum við aðila vinnumarkaðarins og verið með ýmsar fullyrðingar sem hafa verið óheppilegar að mínu mati og ég held að sé eitt helsta vandamálið í sambandi við samskipti ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins fyrir utan yfirlýsingagleði hæstv. utanrrh. Formenn þessara tveggja stjórnarflokka koma fram með þeim hætti að það vekur ekki traust innan lands. Ég er hræddur um að margt af því sem hæstv. utanrrh. segir veki heldur ekki nægilegt traust erlendis, t.d. ummæli hans um Alþingi Íslendinga. Þá er komið að þeim lið sem varðar skattrannsóknir og embætti skattrannsóknarstjóra ríkisins. Minni hlutinn styður þær skipulagsbreytingar sem þar eru fyrirhugaðar en vill hins vegar minna á að það er ekki nægilegt að breyta skipulagi og aðskilja skrifstofur að því er varðar skatteftirlit og framkvæmd skattamála. Það hefur verið nokkuð hvimleitt í sambandi við endurbætur á skattkerfinu að stjórnvöld hafa oft og tíðum komið með breytingar á skattalögum og talið að með þeim breytingum sé verið að tryggja framkvæmd skattalaganna mun betur. Þetta á ekki aðeins við um núv. fjmrh. heldur hefur þetta gengið mjög lengi og nánast frá því að ég man eftir. Við erum að breyta skattalögum á hverju einasta ári og þær skattalagabreytingar eru oft og tíðum gerðar nokkrum dögum fyrir jól. Hér er um að ræða breytingar á skattalögum sem eiga að taka gildi á næsta ári. Undirbúningurinn hefur oft verið slæmur en aldrei verri en núna og er þó samanburðurinn ekki góður. Það er að sjálfsögðu ekkert vit í svona framkomu að vera að breyta skattalögum í tímahraki rétt fyrir jól, enda er ég hræddur um að ýmislegt geti gerst í sambandi við þessar breytingar sem þurfi að breyta síðar og náttúrlega alveg ljóst að breytingar þurfa að eiga sér stað vegna samninga á vinnumarkaðinum. Það hefur komið ljóst fram í ummælum verkalýðshreyfingarinnar að undanförnu. En hvað um það. Við erum sammála því að þetta verði gert en bendum á að það er ekki nóg og nauðsynlegt sé að stórauka skatteftirlit. Við vitnum til þess sem segir í umsögn Vinnuveitendasambands Íslands um þetta mál, sem er að mínu mati mjög merkilegt, en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Vaxandi óþols gætir meðal fyrirtækja í VSÍ gagnvart því ástandi sem ríkir að svört atvinnustarfsemi geti starfað og dafnað óáreitt. Vitanlega kemur það illa við heiðarleg fyrirtæki að missa viðskipti til aðila sem ekki gefa tekjur upp til skatts. Fyrir liggur að þeir möguleikar til skilvirkara skatteftirlits sem virðisaukaskattskerfið býður upp á og vonir voru bundnar við hafa ekki ræst. Það liggur einnig fyrir að fjöldi þeirra mála sem rannsökuð hafa verið undanfarin missiri hefur farið fækkandi.`` Ég tel það mjög merkilegt að samtök atvinnurekenda skuli gefa frá sér slíka yfirlýsingu. Innan þessara samtaka eru væntanlega margir sem taka þátt í svokallaðri svartri atvinnustarfsemi. Hér er um að ræða aðila sem gjörþekkja ástandið og er greinilega nóg boðið og þolinmæði þeirra sem reka góð fyrirtæki á heiðarlegan hátt er algjörlega þrotin. Þetta er slæmur vitnisburður um skatteftirlit í landinu og ætti að verða ríkisstjórninni og þeim stofnunum sem fara með þessi mál nægileg hvatning til þess að taka til hendinni. Þegar ein sterkasta hvatning sem hefur komið um árabil í þessu máli kemur frá vinnuveitendum sjálfum, þá hljótum við að álykta sem svo að ástandið sé mjög alvarlegt. Ég sá sérstaka ástæðu til að benda á þetta, hæstv. forseti, en játa að ég hef ekki nægilega þekkingu til að leggja dóm á það hvernig ástandið er í þessum málum. En öll vitum við að á ýmsum stöðum er pottur brotinn í þessum efnum. Þá er ég kominn að breytingum á virðisaukaskatti. Nefndin hefur fjallað mjög ítarlega um breytingarnar á virðisaukaskattinum. Ég hef almennt verið þeirrar skoðunar að þessi skattur ætti að vera sem breiðastur og með sem fæstum undanþágum og hefði verið mikilvægt að ná samstöðu um það strax í upphafi. Ég tel hins vegar að þegar hugað er að breytingum núna í því erfiða ástandi í atvinnumálum sem ríkir þá verði að taka sérstakt tillit til þess. Við í minni hlutanum erum þeirrar skoðunar að þessi breyting muni ekki skila sér í þeim tekjuauka sem ætlað er, sérstaklega vegna þess að hún mun leiða af sér minni umsvif í atvinnulífinu. Sem dæmi má nefna að virðisaukaskattur á ferðaþjónustuna mun leiða til samdráttar í atvinnulífinu og þeirri atvinnugrein og fækka störfum á tímum vaxandi atvinnuleysis. Þetta leiðir aftur til minni skatttekna ríkissjóðs, minni veltu í þjóðfélaginu, lækkun þjóðartekna og þar af leiðandi ekki skila sér til ríkissjóðs eins og menn ætla. Við teljum þetta óskynsamleg ráðstöfun við þessar aðstæður. Ég vil í þessu sambandi nefna að það hafa verið uppi umræður um það í Danmörku að breyta virðisaukaskattinum, sem lagður er þar á hótelgistingu, þannig að þeir sem greiða virðisaukaskatt geta dregið hann frá. Það er að vísu nokkuð annað mál en hér er verið að tala um en sem dæmi um það mat sem lagt er á þetta mál í Danmörku, þá er því haldið fram að ef farið væri út í þessa aðgerð í Danmörku kæmu þá þegar 2.000 ný störf en ef það er ekki gert muni 10.000 störf tapast í Danmörku. Ekkert slíkt mat hefur verið lagt á þetta mál hér á landi. Við höfum farið fram á það við Þjóðhagsstofnun að hún geri það. Þjóðhagsstofnun hefur ekki lokið því mati sínu en við áttum von á slíku áliti frá þeim í dag.  En auðvitað er nauðsynlegt að komast að niðurstöðu um það hvaða afleiðingar slík ákvörðun hefur við núverandi aðstæður og til lengri tíma fyrir þjóðfélagið og fyrir ríkissjóð. Það er ekki nægilegt að minnka halla ríkissjóðs við þessar aðstæður. Ef það verður til þess að minnka þjóðartekjur og auka atvinnuleysi þá er það óskynsamlegt því eftir því sem fleira fólk hefur atvinnu þeim mun fleiri borga skatta og skyldur til ríkisins og þeim mun fleiri búa við þau mannréttindi að hafa atvinnu. En þetta er ekki haft í huga þegar þetta mál er skoðað. Að vísu hefur áformunum verið frestað nokkuð og síðan er til athugunar hvort ekki sé rétt að heimila þessum aðilum að draga frá kostnað vegna þessa mála, en það er eins og annað ekki ljóst og ekki búið að ganga frá því.

Það er nógur tími eftir áramót.

Það er nógur tími eftir áramót, segir okkar ágæta afmælisbarn og er það vel. En ég er nefnilega á því að það hafi líka verið nógur tími fyrr á árinu og það verði í sjálfu sér ekkert meiri tími á næsta ári en hefur verið á þessu ári. Ég hef ekki séð það að menn vinni að málum með því hugarfari og hef enga sannfæringu fyrir því að þetta mál komi betur undirbúið fyrir þingið síðar á næsta ári. Í þessu sambandi er fróðlegt að gera sér grein fyrir umsögnum sem koma frá þeim aðilum sem starfa í þessari atvinnugrein. Hvað segir Vinnuveitendasamband Íslands um þetta mál? Ég ætla ekki að vitna í nema eina setningu eða tvær í þeirra áliti, með leyfi forseta: ,,Það væri grátbroslegt framlag stjórnvalda til atvinnuuppbyggingar og í reynd sértæk skattheimta á það sem menn vona að nú geti orðið vaxtarbroddur í atvinnumálum framtíðarinnar. Þessi skattheimta má ekki ganga fram eins og boðað er því hækkun á borð við tveggja ára verðbólgu í OECD-ríkjunum hlýtur að leiða til kyrkings í atvinnugreininni.`` Þetta eru stór orð. Það eru stór orð þegar því er haldið fram að ákveðin aðgerð muni leiða til kyrkings í atvinnugreininni. En það er ekki einu sinni gefinn tími til þess að gera sér grein fyrir afleiðingunum eða biðja um úttekt á þeim. Það er fyrst eftir að stjórnarandstaðan fer fram á það að Þjóðhagsstofnun gerir það. Ég á í sjálfu sér ekki von á að Þjóðhagsstofnun geti á þeim stutta tíma sem var til ráðrúms gert sér nægilega góða grein fyrir því og það þurfi lengri tíma í því sambandi. En vonandi er það rétt hjá hv. formanni nefndarinnar að menn muni gefa sér góðan tíma til þess að draga úr þessum kyrkingi og taka ákvarðanir sem koma í veg fyrir það og er það vel. Í umsögn Félags íslenskra ferðaskrifstofa segir m.a.: ,,Því harmar Félag íslenskra ferðaskrifstofa að um leið og áralöng barátta ferðaþjónustu á Íslandi fyrir jafnræði gagnvart öðrum gjaldeyrisskapandi atvinnugreinum hvað varðar aðstöðugjald og tryggingagjald er að bera árangur er sá ávinningur samtímis dreginn til baka og gott betur með álagningu virðisaukaskatts.`` Og í umsögn Sambands veitinga- og gistihúsaeigenda, segir m.a., með leyfi forseta: ,,Á haustmánuðum fóru fram viðræður við fulltrúa stjórnvalda um það hvernig hægt væri að bæta rekstrarskilyrði ferðaþjónustu í síaukinni samkeppni á alþjóðlegum vettvangi. Það var því mikið áfall fyrir ferðaþjónustuna að svarið skyldi vera aukin skattheimta.`` Hér er staðfest að það hafa átt sér stað viðræður milli stjórnvalda og atvinnugreinarinnar um þessi mál og væri fróðlegt að fá hæstv. samgrh. hingað til þess að gera grein fyrir því hvernig þessar viðræður hafa farið fram og hvað hafi farið á milli hæstv. samgrh. og þessara aðila því þeir segja beinlínis hér að þeir séu að fá svar frá hæstv. samgrh. og ríkisstjórn við þessari málaleitan. Og svarið er: 14% virðisaukaskattur. Hæstv. forseti. Þótt ég hafi léð samþykki mitt við því að hæstv. fjmrh. væri ekki viðstaddur um stund er erfitt að sætta sig við að hér skuli ekki vera einn einasti fulltrúi ríkisstjórnarinnar til að fylgjast með þessu máli.

Hæstv. samgrh. virðist t.d. vera í húsinu. Óskar hv. þm. eftir að tala við hann?

Já, ég óska eftir nærveru hæstv. samgrh. þó ekki væri til annars en að hafa hér einn fulltrúa frá ríkisstjórninni. Ég get vel skilið að hæstv. ríkisstjórn hefur miklu að sinna. En ég tel lágmark að a.m.k. einn fulltrúi frá ríkisstjórninni sé viðstaddur umræðuna.

Forseti tekur undir það með hv. þm. og gerir ráðstafanir til að hæstv. samgrh. komi á þingfundinn.

Nú kemur hæstv. samgrh. í salinn. Ég var að segja það, hæstv. samgrh., að í því mikla og stóra máli sem þetta skattalagafrv. er og sem hefur margvísleg áhrif í samfélaginu sé lágmark að einn fulltrúi ríkisstjórnarinnar sé viðstaddur umræðuna. Ég veit að hæstv. samgrh. er sammála mér í því mati því miðað við hvað ríkar kröfur hann gerði til ríkisstjórnar á síðasta kjörtímabili átti ég von á að hann hefði talið að það væri lágmark að hafa mun fleiri ráðherra viðstadda. Ég var að ræða um virðisaukaskatt á ferðaþjónustu, hæstv. samgrh., og vitnaði m.a. til umsagnar Vinnuveitendasambands Íslands í þessu máli en þeir segja m.a. í sinni umsögn: ,,Það væri grátbroslegt framlag stjórnvalda til atvinnuuppbyggingar og í reynd sértæk skattheimta á það sem menn vona nú að geti orðið vaxtarborddur í atvinnumálum framtíðarinnar. Þessi skattheimta má ekki ganga fram eins og boðað er því hækkun á borð við tveggja ára verðbólgu í OECD-ríkjunum hlýtur að leiða til kyrkings í atvinnugreininni.`` Nú er það upplýst að ýmsar aðrar þjóðir líta til þessara mála og það hefur farið fram mat á því m.a. í Danmörku hvað ákveðin aðgerð í skattamálum hótelanna geti skapað mörg störf. Jafnframt er vitað að Ísland er tiltölulega dýrt ferðamannaland og á í vaxandi samkeppni á alþjóðavettvangi. Það eru að opnast möguleikar til ferðalaga til landa sem ekki hefur verið hægt að fara til á undanförnum áratugum, eins og Austur-Evrópu. Því er um að ræða vaxandi samkeppni á þessu sviði. En ástæðan fyrir því að ég vildi fá hæstv. samgrh. hingað er að fá álit hans á því hvaða viðræður hafi átt sér stað við þessa aðila því að í umsögn Sambands veitinga- og gistihúsaeigenda segir m.a., hæstv. samgrh., með leyfi forseta. Ég ætla að endurtaka það: ,,Á haustmánuðum fóru fram umræður við fulltrúa stjórnvalda um það hvernig hægt væri að bæta rekstrarskilyrði ferðaþjónustu í síaukinni samkeppni á alþjóðavettvangi. Það var því mikið áfall fyrir ferðaþjónustuna að svarið skyldi vera aukin skattheimta.`` Ég skil þessi ummæli á þann hátt, hæstv. samgrh., að þeir líti á þetta frv. sem svar við þessari málaleitan. Er það merkilegt að svara svo alvarlegu máli sem þessu með beinu frv. á Alþingi en ræða ekki áfram við þessa aðila og reyna að gera sér einhverja grein fyrir afleiðingunum. Við fulltrúar í minni hlutanum spurðum um það hvaða áhrif þetta muni hafa á íslenska ferðaþjónustu í framtíðinni. Það hafði enginn slíkur útreikningur farið fram. Enda er það upplýst að menn vita ekki einu sinni nákvæmlega hvernig þessi skattur á að vera. Eina sem menn gera nú er að ákveða að hann skuli lagður á. Síðan er boðað að það eigi að taka til endurskoðunar á næsta ári og taka jafnvel inn frádráttarliði til að koma til móts við þessa skattheimtu. Hvers konar vinnubrögð eru þetta, hæstv. samgrh.? Af hverju er þetta mál ekki almennilega unnið og tekin ákvörðun um það hver skatturinn á að vera og hver frádrátturinn á að vera og menn reyni að gera sér grein fyrir því hvort hér verði um samdráttaráhrif að ræða í þjóðfélaginu eða ekki? Ef þessi aðgerð verður til að fækka störfum og leiðir til minni þjóðartekna þá er þessi ákvörðun mikill skaði fyrir íslenskt þjóðfélag. Og menn mega ekki vera svo blindir að líta alltaf eingöngu á útkomu ríkissjóðs í þessu sambandi. Ég veit ekki betur en hæstv. samgrh. hafi m.a. beitt sér fyrir sérstökum atvinnuskapandi aðgerðum í vegagerð og í viðhaldi opinberra mannvirkja. En það er til lítils, hæstv. samgrh., að taka ákvörðun um atvinnuskapandi aðgerðir á einu sviði en taka síðan ákvörðun á öðrum sviðum sem dregur það allt til baka og miklu meira til. Það er ekki von að aðilar vinnumarkaðarins og fulltrúar launþega hafi mikið traust til ríkisstjórnar sem hagar sér með þeim hætti og tekur eina ákvörðun í dag og aðra á morgun og hefur enga heildarsýn í málinu. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að hæstv. samgrh. geri grein fyrir því hvaða afleiðingar þetta muni hafa og hvaða mat hann hefur lagt á það hvað íslensk ferðaþjónusta muni dragast saman af þessum sökum. Auðvitað á Alþingi ekki að láta ríkisstjórn komast upp með það að ganga frá málum með þessum hætti, ekki einu sinni stuðningsmenn ríkisstjórna. Síðan er komið að því að ríkisstjórnin hefur tekið aðra ákvörðun sem er virðisaukaskattur á tímaritaútgáfu og bókaútgáfu. Er það í sjálfu sér ekki málefni hæstv. samgrh. og ég gæti vel sætt mig við að hæstv. samgrh. væri hér ekki lengur og hæstv. menntmrh. kæmi í hans stað en auðvitað væri betra að hafa þá báða. Einnig er nauðsynlegt að hæstv. iðnrh. komi til að gera grein fyrir virðisaukaskatti á húshitun og þeirri jöfnun sem á að ráðast í í framhaldi af því.

Óskar hv. þm. eftir því að hæstv. menntmrh. komi á fundinn núna?

Já, ég óska eftir því. Er hann í húsinu?

Nei, hann er ekki í húsinu eins og er.

Það er e.t.v. hægt að koma því við að hann komi hingað síðar. Ég vil hafa fullan skilning á annríki ráðherra og ætla mér ekki að stöðva mína ræðu af þeim sökum. En hugsanlega kemur hæstv. fjrmh. hingað fljótlega aftur. En ég vildi spyrja hæstv. forseta: Er meiningin að halda áfram alveg stöðugt eða er hugmyndin að gera hlé? Þá mundi ég geta tekið ákvörðun um það hvort ég geymdi þann hluta ræðu minnar sem varðar þessa hæstv. ráðherra.

Forseti hafði gert grein fyrir því í upphafi fundar að það er meiningin að gera hlé á fundinum um kl. eitt í klukkutíma. Ef hv. þm. lýkur ekki ræðu sinni um eittleytið væri óskað eftir því að hann gerði hlé á máli sínu í u.þ.b. klukkustund.

Já, virðulegur forseti. Ég mun þá geyma þetta mál og get snúið mér að öðrum þáttum fram til kl. eitt til að tíminn sé notaður til hins ýtrasta. Ég skal þá snúa mér að atriði sem ég hefði að vísu þurft að ræða við hæstv. fjmrh. um en get alveg eins rætt við hæstv. samgrh. Það er sérstakur skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Ég get að sjálfsögðu rætt það mál sérstaklega við hv. formann efh.- og viðskn.  Þessi skattur er orðinn fimmtán ára gamall. Ekki veit ég nákvæmlega hvort hann á fimmtán ára afmæli í dag en það er búið að leggja hann á fimmtán sinnum. Ég var ekkert sérstaklega hrifinn af þessum skatti í upphafi. Mér er nær að halda að ég hafi ekki verið á Alþingi þegar hann var lagður á, þó má það vel vera og ber áreiðanlega fulla ábyrgð á honum því ég hef oft samþykkt hann.  Ég lýsti því ekki yfir eða Framsfl. fyrir síðustu kosningar að skattar yrðu alls ekki hækkaðir. Ég man ekki betur en formaður okkar flokks, hv. þm. Steingrímur Hermannsson, hafi látið þau orð falla skömmu fyrir kosningar að hann gerði sér grein fyrir því að það gæti komið til þess að það yrði að hækka skatta eitthvað. Og ég man eftir viðbrögðum hv. þm. Sjálfstfl. Að þarna væri nú Framsfl. rétt lýst. Skattpíningarflokknum sem ætlaði að hækka skattana á fólki að kosningum loknum og voru svo hneykslaðir að þeir máttu varla mæla. Ég gæti trúað því að hæstv. samgrh. hafi verið í þessum hópi. En hvað gera þessir menn að kosningum loknum? Þeir hika ekki við að hækka skatta. Þeir hika ekki við að framlengja skatta sem þeir hafa barist á móti í fimmtán ár. Er þetta ekki nægileg vísbending þess, hæstv. samgrh., að það er rétt að hætta þessum leik og rétt að segja við fólk eins og hlutirnir eru: Að það verði að sjálfsögðu að taka mið af aðstæðum á hverjum tíma. Ég get verið sammála hæstv. samgrh. og talsmönnum ríkisstjórnarinnar í þeim efnum að það er eitt mikilvægasta verkefnið að halda útgjöldum ríkissjóðs í skefjum. Ég veit að það er ekki létt verk. Og ég skil erfiðleika ríkisstjórnarinnar og samgrh. í þeim efnum. En þetta mál er besta sönnun þess og besta dæmið um það hvað er lítið að marka yfirlýsingar þessara manna. Ég vænti þess að þetta verði til þess, hæstv. samgrh., að þú og þinn flokkur fyllist ekki sömu vandlætingunni fyrir næstu kosningar ef einhver skyldi halda því fram að það gæti verið að það þyrfti að breyta einhverjum sköttum í framtíðinni. Eða vill hæstv. samgrh. gera eins og á sumum sviðum, bæði í þessu frv. og að því er varðar sérstakan skatt á sjávarútveginn, sem hann hefur samþykkt eftir því sem mér skilst að leggja á á árinu 1996, að ákveða hvernig skattarnir eigi að vera almennt á næsta kjörtímabili? Við höfum gert okkur vonir um það nokkrir á Alþingi að losna við þessa ríkisstjórn a.m.k. í næstu kosningum og helst fyrr og erum alveg mótfallnir því að Alþfl. geti ákveðið það í gegnum Sjálfstfl. hvernig skattheimtu skuli háttað á næsta kjörtímabili. Og ég heyrði það vel á hv. þm. Eggert Haukdal að hann var mér sammála í því mati. Þetta er atriði sem ég vænti að Sjálfstfl. láti sér að kenningu verða og hagi málflutningi sínum þannig að hann verði traustvekjandi og að fólk hætti að trúa því að það sé einhver trygging fyrir óbreyttum sköttum að hafa þessa menn í valdastólum. Ég tel að þetta frv. sé besta yfirlýsingin sem hefur komið frá Sjálfstfl. um að það er að sjálfsögðu engin trygging fyrir því að skattar breytist ekki að hafa þessa menn í valdastólum. Og auðvitað er betra að þar séu aðilar sem tala um hlutina eins og þeir eru. Því það er ekki hægt að lýsa því yfir í eitt skipti fyrir öll að skattar eigi aldrei að breytast. Einu atriði vildi ég koma að meðan hæstv. landbrh. er hér inni. Það er álagning svokallaðs landsútsvars. Skal ég hefja mál mitt á atriði sem ég hefði ekki viljað byrja á en geri það vegna nærveru hæstv. ráðherra. Það er landsútsvar á Áburðarverksmiðju ríkisins. Fylgifrv. þessa frv. gerir ráð fyrir því að landsútsvar verði lagt áfram á Áburðarverksmiðju ríkisins. Hæstv. landbrh. hefur lýst því yfir að hann geri ráð fyrir að það þurfi að loka þessari verksmiðju eftir, ég held, árið 1996. Það er margt sem á að gerast þá. Ég er ekki svo svartsýnn að ætla að það eigi að ganga út frá því að Áburðarverksmiðjan geti ekki starfað áfram. Ég er þeirrar skoðunar að það megi vel skapa henni þá stöðu að hún geti keppt við aðra aðila. Þetta er fyrirtæki sem skuldar sáralítið og á að hafa alla burði til að halda áfram að framleiða fyrir innlendan markað. En það mun að sjálfsögðu ekki hafa neina burði til þess, hæstv. samgrh., ef samkeppnisskilyrði þessarar starfsemi er allt önnur en gengur og gerist í nágrannalöndunum. Og hvernig í ósköpunum má það vera að hæstv. landbrh. er tilbúinn að mismuna þessu fyrirtæki og öðrum fyrirtækjum og öðrum atvinnurekstri í landinu og leggja gjöld á hana sem ekki verður lagt á annan atvinnurekstur? Ég tel nauðsynlegt að hæstv. landbrh. upplýsi það hvort hann getur fellt sig við þetta. Kannski er með þetta eins og flest annað að hæstv. ráðherrar og stjórnarmeirihlutinn ætli sér að taka tíma í það á næsta ári að athuga þetta mál betur. Ég vænti að svo sé en þeir hefðu betur gefið sér betri tíma í það á því ári sem nú er senn á enda. Að því er varðar landsútsvarið að öðru leyti þá er það skattur sem má rekja til veltuútsvarsins á sínum tíma. Og þegar veltuútsvarið var lagt niður var tekið upp aðstöðugjald og landsútsvar. Þessir skattar báðir, landsútsvarið og aðstöðugjaldið, eiga sama uppruna og eru þar af leiðandi alveg sambærilegir skattar. Það hefur hins vegar verið ákveðið af hæstv. ríkisstjórn að leggja aðeins niður annan skattinn. Margir lögfræðingar telja hæpið að það standist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Nú hefur komið fram hjá hæstv. forsrh. og hann lýst yfir mikilli hneykslan vegna þess dóms sem nýlega er fallinn í svokölluðu BHMR-máli. Þar hafi fyrrv. ráðherrar staðið að málum með þeim hætti að þeir fengju í dómi Hæstaréttar að þar hafi um stjórnarskrárbrot verið að ræða og hefur m.a. rætt það í samhengi við inngönguna í EES. En það er mikil hætta á því, hæstv. samgrh., að hér séu menn alveg á mörkum þess sem stjórnarskráin heimilar og mikil hætta er á því að þessi skattlagning standist ekki ákvæði stjórnarskrárinnar.

Forseti vill ítreka það sem kom fram áðan að gert var ráð fyrir að gera hlé á fundinum um eitt leytið. Hentar það hv. þm. að gera hlé á ræðu sinni nú?

Já, það getur hentað þingmanninum ágætlega og mun ég gera hlé á ræðu minni. --- Fundarhlé.

Forseti vill geta þess að það verður aðeins látið bíða að hér fari fram atkvæðagreiðslur eins og gert hafði verið ráð fyrir. Það getur dregist aðeins fram eftir degi og verður þá látið vita síðar.

Virðulegur forseti. Ég var að ræða um áhrif af þeim breytingum sem nú verða á virðisaukaskatti. Ég hafði lítillega gert því skil hvaða áhrif það mundi hafa á ferðaþjónustuna í landinu. Það er jafnframt ljóst að sú breyting sem verður á endurgreiðslu á virðisaukaskatti í byggingariðnaðinum mun hafa veruleg áhrif. Hæstv. fjmrh. er ekki hér staddur en kemur væntanlega fljótlega. Það er rétt að gera sér grein fyrir því að þessi breyting verður ein og sér til þess að byggingarvísitalan hækkar um 3% sem verður síðan til þess að lánskjaravítitalan hækkar um 1%. Og hvaða áhrif ætli það hafi á skuldbindingar ríkissjóðs? Ætli verðtryggðar skuldir ríkissjóðs séu ekki um þessar mundir a.m.k. 60 milljarðar, jafnvel 65 milljarðar? Þannig að þessi breyting ein og sér hækkar skuldir ríkissjóðs um einar 600 millj. Þetta sýnir e.t.v. betur en margt annað hversu erfitt er að binda hlutina ákveðinni vísitölu, hvort sem það eru laun, lánsfé eða skattar. Ég er viss um að allir geta samþykkt að við þessa aðgerð aukast ekki möguleikar þjóðfélagsins til að fá meiri tekjur, þannig að það sem stendur að baki skuldbindingum í samfélaginu er í reynd rýrara í dag vegna efnahagsáfallsins heldur en var fyrir einu eða tveimur árum síðan. En það er nú svo að hinar ýmsu aðgerðir og jafnvel reglugerðir geta haft mikil áhrif á skuldbindingar ríkisins. Þannig getur reglugerð um meiri kröfur um öryggi í byggingu íbúðarhúsnæðis orðið þess valdandi að skuldir ríkisins stórhækka og þeirra sem eru með skuldbindingar samkvæmt lánskjaravísitölu. En þetta er ekki eingöngu gagnvart ríkissjóði heldur gagnvart öllum einstaklingum og fyrirtækjum í landinu. Einstaklingarnir skulda samkvæmt lánskjaravísitölu, fyrirtækin skulda samkvæmt lánskjaravísitölu og þessi aðgerð verður til að hækka skuldir allra einstaklinga og fyrirtækja í landinu um 1%. Það er þetta flókna samspil ríkisfjármála, viðskiptakjara og þjóðartekna sem þarf að hafa meira í huga nú en nokkru sinni fyrr. Ég tel að við gerð þessa frv. hafi þetta ekki verið haft í huga eða í minna mæli en nokkru sinni fyrr. Það má vel vera að ég muni ekki alla hluti rétt eða sé ekki hlutlaus í þeim efnum, en ég man ekki eftir öðrum eins hringlandahætti í kringum afgreiðslu fjárlaga og nú er á Alþingi. Það má vel vera að ég sjái það eitthvað í öðru ljósi nú, en a.m.k. er ég fullviss um það að svona vinnubrögð ganga ekki. Og ef þau eiga sér eitthvert fordæmi hér áður fyrr þá er það heldur engin afsökun. Mér finnst að oft og tíðum séu það sem við köllum ,,ákveðin prinsipp`` brotin og mér finnst eins og samspil embættismannakerfisins, ríkisstjórnar og stjórnmálamanna sé á margan hátt farið að gefa sig. Mér finnst eins og stjórnmálamennirnir séu hættir að virða þau prinsipp sem embættismannakerfið hefur þó reynt að halda uppi hér á landi. Yfirleitt hefur það verið þannig að ef eitthvað vanhugsað hefur komið frá ráðherrum, ríkisstjórnum eða stjórnmálamönnum þá hefur embættismannakerfið yfirleitt veitt visst viðnám. En ég hef það á tilfinningunni að þetta viðnám sé orðið mjög lítið og má vel vera að menn þoli ekki mikið lengur við því það er til siðs að taka menn fyrir og skamma þá jafnvel á almannafæri ef einhver leyfir sér að segja og draga í efa það sem ríkisstjórnin er að gera eins og t.d. þann prófessor sem leyfði sér að senda álit á ákveðnu efni. Það má vel vera að það álit hafi ekki verið nægilega vel unnið, en það er dæmigert ef menn leyfa sér slíkt þá kemur hæstv. forsrh. ræðst á manninn persónulega með svívirðingum á opinberum vettvangi. Ég get út af fyrir sig ósköp vel skilið að ýmsir hiki við að láta í ljós álit í þjóðfélaginu þegar menn eiga von á svona gusum. Það má vel vera að embættismannakerfið sé að verða svo hrætt við ríkisstjórnina og stjórnmálamennina að það sé að meira eða minna leyti hætt að standa á ákveðnum prinsippum. Það má vel vera að hæstv. ríkisstjórn og ráðherrar séu ekki sammála mér í þessu mati en mér finnst þetta áhyggjuefni og í reynd á það ekki að vera svo að skattalagabreytingar í eins miklum mæli og hér eiga sér stað séu framkvæmdar á síðustu stundu meira að minna lítt undirbúnar og tekið fram í ýmsum atriðum að frekari athugunar þurfi við og að til standi að koma með frekari brtt. í upphafi næsta árs. Það er kannski eðlilegt að ríkisstjórnin vilji flýta þessu hér í gegn og reyna að koma því þannig við að sem minnst umræða verði um þetta mál, en það er svo stórt að vöxtum að ekki er hægt að reikna með öðru en að hún verði allveruleg. Þá er ég komin að því að það stendur til að leggja virðisaukaskatt á bækur, blöð og tímarit. Nú er það svo að auðvitað má færa rök fyrir því að þessi þáttur í neyslu manna beri skatt með svipuðum hætti og aðrar vörur sem fólk kaupir. Það er hins vegar ekki þannig að það standi til að leggja virðisaukaskatt á allt sem flokkast undir menningarstarf. Það er ekki ætlunin að gera það í sambandi við tónlistarflutning, leiklistarstarfsemi og margt annað. Það er ekki hugmyndin að leggja skatt á íþróttastarfsemi og ýmislegt fleira. En þetta eins og annað verður að skoðast í því ljósi sem er og í því umhverfi sem við búum við að því er varðar menningarstarfsemina. Bóka-, blaða- og tímaritaútgáfa er í mikilli vörn. Bóksala hefur dregist saman og gert er ráð fyrir að heildarvelta í bóka-, blaða- og tímaritaútgáfu dragist saman a.m.k. um 10--11% í kjölfar þessara breytinga að mati Þjóðhagsstofnunar. Bókaútgefendur sjálfir gera ráð fyrir að þessi samdráttur verði mun meiri. En ef mat Þjóðhagsstofnunar stenst þá er ljóst að þarna mun fækka um 100 störf. Því hefur verið haldið fram af útgefanda tímarita hér á landi að ríkissjóður tapi á þessari breytingu og að tímaritaútgáfa muni að meira eða minna leyti leggjast af. Ekki hefur farið fram neitt heildstætt mat á þeim staðhæfingum og þótt Þjóðhagsstofnun hafi framkvæmt þetta skyndimat þá er það í fyrsta skipti sem menn reyna að gera sér nokkra grein fyrir þessu á opinberum vettvangi. Þeir aðilar sem sömdu þetta frumvarp hafa í engu reynt að gera sér grein fyrir þessum áhrifum. Hér er því um mjög alvarlegar staðreyndir að ræða. Að sjálfsögðu eru áhrifin á menningarstarf hér á landi og bókmenntir okkar alvarlegust. Við erum að komast æ lengra inn í alþjóðlega samvinnu og við erum að komast í meiri snertingu við hið alþjóðlega umhverfi en við höfum nokkru sinni staðið frammi fyrir. Af þessum sökum mun reyna meir á íslenska menningu og menningarstarf okkar en nokkru sinni fyrr. Við lesum önnur tungumál meira en áður, við horfum meira á erlendar sjónvarpsstöðvar og hlustum meira á hvers kyns boðskap erlendis frá. Við þessar aðstæður er afar mikilvægt að standa fast við bakið á íslensku menningarstarfi og íþyngja því ekki heldur veita því stuðning þannig að það fái staðist þessa samkeppni og menningarstarfið viðhaldist sem er að sjálfsögðu mikilvægasti þátturinn í sjálfstæði okkar og fullveldi að við höldum uppi íslenskri menningu, bókaútgáfu og tónlist og öðru sem því tilheyrir. Nú dettur mér ekki til hugar að halda því fram að það sé ætlun hæstv. ríkisstjórnar að koma höggi á þetta starf. Hér er ríkisstjórn í leit að tekjum og er að reyna að koma saman vandasömu fjárlagaverki. Ég hef fullan skilning á því. En ég hef ekki skilning á því þegar ríkisstjórn gerir það án þess að gera minnstu tilraun til að gera sér grein fyrir afleiðingunum. Þetta er allt saman gert í fljótheitum og menn mega vart vera að því að lesa þetta enda á ég ekki von á því að nokkrum hv. þm. hafi í reynd gefist tími til að lesa þetta allt saman yfir í heilu lagi því að allt málið hefur verið að breytast fram á síðustu stundu. En ég vildi gjarnan heyra álit hæstv. menntmrh. á þessu en nú sé ég, hæstv. forseti, að enginn ráðherranna er viðstaddur í salnum en ég hef reynt að gera þá hógværu kröfu að a.m.k. einn þeirra væri hér. Ég hef skilning á því að hæstv. fjmrh. getur ekki verið hér sem stendur en auðvitað er það ekki nægilega gott. En mér finnst að það sé ekki mikil krafa að gera ráð fyrir því að a.m.k. einn fulltrúi ríkisstjórnarinnar sé viðstaddur umfjöllun þessa máls, en vænti þess að hæstv. forseti hafi fullan skilning á því og reyni að bæta þar úr.

Hæstv. ráðherrar, sem hv. þm. nefndi, eru ekki í húsinu eins og er. Forseti heldur að það sé af gildum ástæðum, sem forseti veit að hv. þm. mun taka tillit til, en er að láta kanna hvenær þeir eru væntanlegir.

Já, ég þakka, virðulegi forseti, fyrir það. Ég hef fullan skilning á fjarveru ráðherranna en ég varð hins vegar var við að sumir þeirra komu í upphafi fundar og gerði ráð fyrir að a.m.k. einn þeirra hafi aðstæður til að vera hér. En aðeins að lokum að því er varðar virðisaukaskattinn. Virðisaukaskatt á að leggja á húshitun og fólksflutninga. Rétt er að taka fram að jafnframt því að virðisaukaskattur er lagður á húshitun þá er gert ráð fyrir því að þær byrðar sem leggjast á fólk vegna þess séu að nokkru leyti jafnaðar út en þó munu verða meiri byrðar lagðar á það fólk sem býr við kostnaðarsömustu húshitunina. Það hefur verið kappsmál margra á Alþingi að draga úr því óréttlæti sem þar ríkir en með þessum aðgerðum mun það heldur vaxa en ekki úr því draga. Við könnuðum möguleika á því að framkvæma þessa skattlagningu með öðrum hætti og var það ágæt umfjöllun í nefndinni en ekki þótti fært að taka tillit til þeirrar vinnu og ganga til meiri jöfnunar á þessum álögum eins og hægt hefði verið að gera. Að því er varðar skattlagninguna og fólksflutningana þá mun það leggjast í mjög þungum mæli á þá sem þurfa að sækja þjónustu langt að, þá sem þurfa yfirleitt að fljúga til að komast að helstu þjónustumiðstöðvum landsins. Það er að sjálfsögðu það fólk sem býr við mestu einangrunina eins og fólk á Austfjörðum, Vestfjörðum, ákveðnum svæðum á Norðurlandi, Vestmannaeyjum o.s.frv. Þeir sem geta notað ökutæki sín munu að vísu verða fyrir nokkurri hækkun á skattlagningu í formi bensíngjalds, það mun leggjast jafnt á alla landsmenn. En þeir sem búa við mestu einangrunina verða fyrir meiri byrðum en almennt gerist. Þetta er hugsun sem við í minni hlutanum eigum mjög erfitt með að fella okkur við og teljum að þetta sé mál sem hefði þurft að fá miklu meiri umfjöllun og leita leiða til að jafna þessi áhrif. Þetta er e.t.v. eitt af því sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að skoða betur á næsta ári og má segja að það sé nú með flest af því sem nú stendur til að fá samþykkt að það sé undirbúið með þeim hætti að það þurfi frekari athugunar við. Ég hef þá lokið, hæstv. forseti, að fjalla um virðisaukaskattinn og ég hef farið lauslega yfir helstu atriði frumvarpsins. Upp úr stendur að hér er um að ræða verulega skattlagningu á einstaklingana í landinu. Sumt af þeirri skattlagningu kemur ekki á óvart. En kaupmáttarskerðingin er mun meiri en fram hefur komið að mínu mati. Fjmrn. telur að það sé milli 3 og 4% og Þjóðhagsstofnun telur að það sé svipað. Hins vegar hefur Alþýðusamband Íslands allt annað mat þar á og telur kaupmáttarskerðinguna mun meiri. Eftir því sem ég best veit stendur nú yfir miðstjórnarfundur Alþýðusambands Íslands til þess að fjalla um þetta mál, miðstjórnarfundur þeirra samtaka sem vildu ganga hvað lengst til þess að hafa samvinnu við ríkisstjórnina og vinnuveitendur um það alvarlega ástand sem nú ríkir í þjóðfélaginu. Það verður fróðlegt að sjá niðurstöðu þess fundar síðar í dag. Ég er þess fullviss að þeir munu lýsa yfir mikilli óánægju og vonbrigðum með framvindu mála. Þeir munu ekki geta sætt sig við það að skattar séu lagðir á með þeim hætti sem hér er gert, íþynging á þá sem minnstu tekjurnar hafa er of mikil og of lítil á þá sem betur mega sín. Það er þetta grundvallaratriði sem vekur alla þessa úlfúð. Það er af þessum ástæðum að verkalýðshreyfingin kemur nú fram og krefst þess hreinlega að ríkisstjórnin fari frá. Það er mjög óvenjulegt að verkalýðshreyfing standi upp og lýsi því yfir að rétt sé að fara í aðgerðir til að koma ríkisstjórn frá, verkalýðshreyfing sem nokkrum vikum áður lýsti yfir miklum samstarfsvilja við sömu ríkisstjórnina. Hvernig í ósköpunum stendur á þessu? Er ekki alveg ljóst að eitthvað hefur komið fyrir í þessum samskiptum? Eða hafa menn trú á því að slík stefnubreyting hafi orðið hjá aðilum vinnumarkaðarins að ástæðulausu? Ég hefði talið nauðsynlegt að hæstv. forsrh. gerði þinginu grein fyrir skoðun sinni á því hvers vegna þessi stefnubreyting átti sér stað og vænti þess að hann komi til þessara umræðna einhvern tíma síðar í dag. Ég vil koma því á framfæri og bið menn að skila því til hans, því að hann getur ekki verið hér sem stendur, að ég vænti þess að við þessa umræðu geri hæstv. forsrh. þinginu grein fyrir því hvað hafi komið fyrir í samskiptum aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar sem veldur þessum ósköpum. Ekki er nóg að kenna öðrum um og hreyta í samtök og einstaklinga eins og ríkisstjórnin gerði gagnvart Alþýðusambandi Íslands og sagði einfaldlega að þeir vildu leggja miklu meiri álögur á landsmenn en ríkisstjórnin sjálf vildi. Það er ekki hægt að taka slíkar skýringar gildar enda eru þær til þess eins fallnar að vekja upp enn þá meiri úlfúð. Aðalatriðið er líka það að viðbrögðin eru miklu harðari vegna þess að margt af þessu fólki batt ákveðnar vonir við þá stjórnarflokka sem nú fara með völd og veitti þeim mikið brautargengi í síðustu kosningum. Ég býst við því að Sjálfstfl. hafi fengið góða kosningu m.a. vegna þess hvað hann lofaði miklu í skattamálum í síðustu kosningum. Ég held að ég muni það rétt að flokkurinn hafi lofað að lækka tekjuskattsprósentuna í 35%. Það má vel vera að því hafi ekki verið lofað í Norðurl. v.  Þetta er að sjálfsögðu aðalástæðan fyrir viðbrögðunum nú. Sjálfstfl. hefur kynnt okkur, sem erum nú í stjórnarandstöðu, sem sérstakt skattpíningarfólk sem hefði unun af því að leggja skatta á fólk og vilja láta kjósa á milli þess. Annars vegar eru þeir ímynd mannanna sem vilja lækka skatta og gera allt fyrir menn í skattamálum, en hinir, þ.e. öll vinstri súpan eins og þeir segja, það er fólkið sem hefur ánægju af því að skattpína fólk. Þetta var málflutningurinn fyrir kosningar. Er það nema von að verkamenn í Dagsbrún, sem margir hverjir hafa stutt þennan flokk og verkafólk um land allt, sé vonsvikið? Og ekki bara vonsvikið, það fyllist reiði og krefst þess að svona menn fari frá og vill gjarnan athuga hvað þeir ætla sér að lofa í næstu kosningum. Ég held að þetta sé aðalástæðan fyrir þessum hörðu viðbrögðum og ætti engan að undra. Fróðlegt verður að heyra hæstv. fjmrh. koma einu sinni enn og lýsa því yfir að skattarnir hafi ekki verið hækkaðir nokkurn skapaðan hlut. Það gerði hann í allan fyrravetur og það gerir hann enn því að honum tókst með einu einföldu frammíkalli að halda því fram að þeir hafi ekkert hækkað. Það er óskynsamlegt af hæstv. fjmrh. að halda því fram. Hann á einfaldlega að viðurkenna það að hér eru miklir erfiðleikar og það er nauðsynlegt að mæta þeim með einum eða öðrum hætti, m.a. með endurskoðun á skattalögum en það verður að gera með réttlátari hætti. Það sem er alvarlegast er sá hringlandaháttur sem er í kringum málið. Ég tel mig ekki þurfa að hafa fleiri orð um nefndarálit okkar. Það er allítarlegt og við töldum nauðsynlegt að láta fylgja þau viðbrögð sem hafa komið frá hagsmunasamtökum í landinu þar sem eru útreikningar um þá miklu breytingu sem verður á skattbyrðinni. Vísa ég til þess sem Alþýðusamband Íslands hefur reiknað út og BSRB og fleiri og ætti það að gefa glögga mynd af þessu máli. Sjaldan hefur komið jafnstórt og umfangsmikið skattamál fyrir þingið og er vont til þess að vita að við skyldum ekki hafa meiri möguleika til að fjalla um það í nefndinni. Ég á von á því að enn eigi eftir að berast viðbrögð frá aðilum vinnumarkaðarins um þetta mál meðan það er hér til umfjöllunar. Í ljósi þessa alls erum við í minnihlutanum þeirrar skoðunar að óskynsamlegt sé að samþykkja frumvarpið og það sé í reynd óskynsamlegt að afgreiða það frá Alþingi í ljósi þess að viðbrögðin við því eru mjög hörð. Fram undan eru kjarasamningar þar sem þetta mál mun áreiðanlega verða efst á borðinu. Við erum því þeirrar skoðunar að þessu máli eigi að vísa til ríkisstjórnarinnar og taka það til frekari umfjöllunar þar í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins. Við sem skipum minni hluta nefndarinnar fyrir hönd stjórnarandstöðunnar erum tilbúin að taka þátt í því verki með sama hætti og við höfum lýst yfir áður. Við lýstum því líka yfir í fyrra að við værum tilbúin að taka þátt í starfi að því er varðaði skatt á fjármagnstekjur sem ég hef ekki haft tíma til að koma inn á. Það boð var ekki þegið. En að leggja skatt á þær tekjur með samræmdum hætti er eitt af þeim málum sem nauðsynlegt er að hljóti úrlausn sem allra fyrst. Ekki verður við það unað að aðilar sem hafa miklar tekjur af fjármagni sleppi við skattlagningu en þeir sem hafa aðeins tekjur af launum sínum þurfi að greiða stöðugt hærri og hærri skatt. Sem dæmi um það munu þeir sem eiga verðtryggð verðbréf fá vegna skattaðgerða ríkisstjórnarinnar, endurgreiðslunnar á byggingarkostnaði, 1% hækkun á pappírum sínum en þrátt fyrir það munu skattar þeirra ekki breytast nokkurn skapaðan hlut. Jafnvel þótt ljóst sé að engin þau verðmæti standi að baki þessari hækkun í þjóðfélaginu sem geti staðið undir því. Ég er ekki að kenna hæstv. ríkisstjórn um þessa skipan mála, þetta eru leifar af því kerfi sem að var komið á þegar verðtryggingin byrjaði. Ég held að þetta sanni það svo ekki verður um villst að við eigum að koma okkur út úr því verðtryggingarkerfi sem var komið hér á. Ég vil svo að lokum þakka ágætt samstarf í þessu máli við fulltrúa meiri hlutans. Þeir hafa reynt eftir bestu getu að verða við öllum óskum okkar um upplýsingar og kallað fyrir þá aðila sem við höfum talið okkur þurfa að ræða við í sambandi við þetta mál þannig að ekki er yfir neinu að kvarta í því sambandi. Hitt er svo annað mál að hraðinn á þessu frv. var einfaldlega of mikill þannig að ekki vannst tími til að fara nægilega vel ofan í það. En það hefur verið orðið við okkar beiðnum um viðtöl við aðila og upplýsingaöflun og það ber að virða. Ég vil að lokum ítreka það að við leggjum til að þessu máli sé vísað til ríkisstjórnarinnar jafnvel þótt við höfum afar lítið traust á henni með sama hætti og allir þeir mörgu umsagnaraðilar sem að hafa verið kallaðir til. Ég vænti þess að hæstv. ráðherrar gefi sér tíma til að lesa þær yfirlýsingar sem ekki er nú mikið traust fólgið í og lesa þær helst fyrir jólin því það verður ekki skemmtileg jólalesning, hæstv. fjmrh.

Hæstv. forseti. Ég vil bara segja það að ég er ekki sammála því að óskynsamlegt sé að afgreiða þetta mál nú fyrir jólin. Ég tel að það sé afar mikilvægt að ná fram þeirri aðstöðugjaldslækkun sem felst í þessum aðgerðum og það skipti afar miklu máli fyrir samkeppnisstöðu atvinnulífsins og atvinnu í landinu. Ég vil líka leyfa mér að efast um það að sú leið, sem að hv. síðasti ræðumaður, 1. þm. Austurl., nefndi, sé endilega sú skynsamlegasta, þ.e. þar sem hann talar um að hækka skattprósentuna og skattleysismörkin til þess að ná inn þeim tekjum sem tapast vegna aðstöðugjaldsins. Ég vil einfaldlega benda á ef slíkt er gert og allt tekjutapið vegna aðstöðugjaldsins tekið út í því að hækka skattprósentuna og skattleysismörkin og ef að menn ætla líka að halda þá skattleysismörkunun óbreyttum þá gætum við verið að tala um almenna tekjuskattsprósentu sem væri farin að nálgast 45%. Þegar prósentan er komin í slíkar hæðir þá er venjulegt fólk, láglaunafólk, einfaldlega komið í þá stöðu að það hefur minna upp úr eftirvinnu en dagvinnu og ég held að það þurfi að skoða þá leið líka betur. Ég er ekki viss um að það hafi verið skynsamlegra. Í rauninni held ég að þegar menn eru að gera svona hluti hafi sú leið, sem var farin, þessi blandaða leið að lækka aðeins persónuafsláttinn, hækka aðeins prósentuna og taka upp hátekjuskattinn, samhliða því að hækka aðeins virðisaukaskattinn, ekki verið óskynsamlegri en hver önnur og ekki síst sú leið sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson nefndi, þ.e. að fara eingöngu þá leið að hækka skattleysismörkin og prósentuna.

Virðulegur forseti. Ég hef ekki séð nákvæma útfærslu á því hvað það þýddi að hækka skattprósentuna lítillega og hækka persónuafsláttinn á móti. En það gefur auga leið að það hlífir miklu betur þeim sem minnstu tekjurnar hafa. Ég er sannfærður um að um það hefði verið meiri friður við launþegasamtökin. Ég geri mér alveg grein fyrir því að ekki er um einfalda hluti að ræða. En þetta er einfaldlega hluti af kjörum fólks og þetta mál verður tekið upp í kjarasamningum. Það veit hæstv. ríkisstjórn. Það er óskynsamlegt að hlusta ekki á þær raddir. Þess vegna gengur það ekki að hæstv. fjmrh. skuli alltaf vilja ganga frá skattbreytingum með þeim hætti að hreyfa aldrei prósentuna en allt annað megi hreyfa: persónuafsláttinn, barnabæturnar, vaxtabæturnar og það annað sem að skiptir máli í sambandi við skattlagningu. 

Hæstv. forseti. Ég vil fagna hingaðkomu hæstv. ráðherra, bæði fjmrh. og forsrh. Það vill einmitt svo vel til að ég hafði m.a. hugsað mér að vitna lítillega í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem að var, í ljósi reynslunnar, valið það kostulega heiti Velferð á varanlegum grunni. Mætti nú rifja upp titilinn eins og andinn er í garð hæstv. ríkisstjórnar, m.a. frá samtökum launamanna í landinu þessa dagana. Sömuleiðis vil ég geta þess að ég hyggst ræða síðar í ræðu minni um málefni ferðaþjónustunnar og m.a. álagningu virðisaukaskatts á flugfargjöld bæði innan lands og önnur fargjöld og væri þá ekki úr vegi að hæstv. samgrh. væri nærstaddur. Ég hef ítrekað reynt að eiga þess kost að eiga við hann orðastað um málefni þessarar greinar hér á undanförnum vikum. En svo hefur háttað til í hvert einasta skipti að hæstv. ráðherra hefur verið fjarstaddur þar sem færi hefur gefist á að ræða starfskjör ferðaþjónustunnar undir umræðum um skattamál, fjárlög eða önnur slík. En að þessu kem ég lítillega síðar, hæstv. forseti. Hv. 1. þm. Austurl. hefur gert ítarlega grein fyrir vinnunni að þessu máli og viðhorfum stjórnarandstöðunnar sem er mjög samferða hvað viðbrögð snertir við þessu skattafrumvarpi, þessum mikla skattaormi hæstv. ríkisstjórnar sem er e.t.v. til þæginda að kalla svo til aðgreiningar frá bandorminum sem hér var til meðferðar í fyrra og var að því leyti ólíkur að hann tók ekki aðeins til mismunandi skattalaga heldur og alls óskyldra málaflokka. En hér er á ferðinni frv. sem breytir allmörgum ákvæðum mismunandi laga um skattlagningu. En ég hlýt þó í byrjun að leyfa mér að fara fáeinum orðum um vinnubrögðin við þessar ákvarðanir og þeim aðstæðum, sem hv. þm. í efh.- og viðskn. eru skapaðar, hvað vinnu snertir að þessu máli. Auðvitað ekki bara þeim þingmönnum sem þar sátu heldur öllum þeim sem þessu starfi tengjast og þá ekki síður embættismönnum sem að eiga að vera þingmönnum til aðstoðar við þessa vinnu. Það var með hreinum ólíkindum, og hefur maður þó ýmislegt upplifað í þessum efnum, hvernig þetta var að þessu sinni. Ef maður fer yfir það hvernig efnahagsstefnan og skattastefnan hefur verið mótuð sl. tvö ár þá hlýtur það að vera fleirum en ræðumanni umhugsunarefni að viðkvæm atriði, sem varða álagningu gjalda og geta haft afgerandi áhrif á afkomu einstaklinga og fjölskyldna og heimila, skuli ákvarðast í einhverjum skyndisamningum eða á næturfundum og síðan skellt inn í formi breytingatillagna eða frumvarpa þannig að nánast enginn tími gefst til þess að athuga og reikna áhrif og útkomu slíkra ákvarðana. Ég leyfi mér að taka dæmi af barnabótunum núna, sem hæstv. ríkisstjórn ákveður á einhverjum sparnaðarnæturfundi, ef ég man rétt í nágrenni við mánaðamótin nóvember/desember. Útfærslan lá ekki fyrir fyrr en að þetta birtist okkur hv. þm. í frumvarpsformi fyrir um viku eða svo. Þá er sest niður við að skoða þetta, hvernig þessi 500 milljón krónu skerðing á barnabótum til viðbótar meira en 500 milljón króna skerðingu í fyrra, komi nú út og snerti afkomu fjölskyldnanna í landinu. Við þetta sitjum við hv. þm. í nokkra daga að reyna að átta okkur á þessu. Við leggjum fyrir starfsfólk fjármálaráðuneytis og Þjóðhagstofnunar allmargar spurningar, við biðjum um upplýsingar, við óskum eftir því að keyrð séu út dæmi, hvernig tveggja, þriggja, fjögurra barna fjölskyldur komi út o.s.frv. Í allveglegu nefndaráliti okkar í minni hlutanum er að finna upplýsingarnar sem við létum draga saman. Hér er að finna línurit um það hvernig þetta hefur áhrif á ráðstöfunartekjur fjölskyldnanna. En hvað gerist svo? Um það bil sem við erum að fá þessi gögn í hendur og þar með loksins að verða --- svo ég bregði á loft einu sýnishorni af vinnu af þessu tagi sem til varð vegna óska frá okkur. Um það bil sem við fáum þessi gögn í hendur og það kemur auðvitað í ljós, að t.d. ráðstöfunartekjur fjölskyldna á ákveðnu tekjubili skerðast harkalega, hvað þá? Þá er þessu allt í einu kippt í burtu. Með skyndiákvörðun fyrir nokkrum klukkustundum, liggur mér við að segja, er bara ákveðið að slá striki yfir þetta allt saman sem búið er að valda miklu umróti í þjóðfélaginu, búið er að kosta heilmikla vinnu og við hv. þm. erum búnir að reyna á fundum dögum og nóttum saman að átta okkur á. Þá er því bara hent og ekki er ég að gráta það út af fyrir sig. En ég rek þetta sem dæmi um þær vinnuaðstæður sem okkur voru skapaðar. Í staðinn kemur splunkuný ákvörðun úr allt annarri átt um að lækka persónufrádráttinn við álagningu tekjuskatts. Þá höfum við þangað til að málið er sett á dagskrá og tekið til umræðu innan við sólarhring til þess að átta okkur á því hvernig sú breyting komi út. Öll sú vinna sem lögð var í það að greina áhrif barnabótabreytinganna er ónýt. Og glæný ákvörðun af allt öðrum toga komin og ég er að fá í hendurnar núna 3--4 mínútum áður en ég fór í ræðustólinn fyrsta skriflega gagnið sem við höfum beðið um og tengist útkomu þessarar nýju ákvörðunar. Síðan þetta var kynnt hafði ég reyndar þrisvar óskað eftir því að fjármálaráðuneytið tæki saman fyrir mig framreikning á raungildi persónuafsláttarins sl. undanfarin ár. Ég fékk þetta blað í hendur núna þremur mínútum áður en ég kom í ræðustólinn. Ég er ekki að ráðast hér að starfsmönnum fjármálaráðuneytisins sem gert hafa sitt besta, illa sofnir eins og þeir eru þessa dagana, þetta er bara til marks um þær vinnuaðstæður sem okkur eru skapaðar, bæði þingmönnum og starfsmönnum sem að þessu máli koma.  Auðvitað er hárrétt að vinnubrögðin á undanförnum árum hafa ekki alltaf verið til fyrirmyndar. Heldur ekki í tíð annarra ríkisstjórna. En það er engin afsökun. Það er ekkert betra að þetta skuli gerast svona í dag þó að mönnum hafi áður verið mislagðar hendur í þessum efnum. Ég leyfi mér að segja það, ég leyfi mér að fullyrða það hér, að þetta sem við höfum verið að ganga í gegnum núna er með því allra versta sem ég hef nokkurn tíma tekið þátt í eða séð til. Ég held það sé þannig og það á að vera okkur öllum hv. þm. ærið umhugsunarefni. Tökum líka sem dæmi hringlið með skattalega meðferð fyrirtækjanna: hlutabréfafrádráttinn, arðsprósentuna og tekjuskattsprósentu á fyrirtækjunum. Hvers konar er þetta eiginlega? Ef farið er yfir það hringl núna á þessu rúma ári síðan að ríkisstjórnin var að baksa með þetta í fyrra og það er auðvitað alveg með ólíkindum að menn sem á tyllidögum kalla sig sérstaka stuðningsmenn einkaframtaksins og einkarekstrar í atvinnumálum og forsvarsmenn fyrirtækja og atvinnulífs skuli sitja uppi með svona útkomu eins og hæstv. ríkisstjórn gerir og hæstv. núv. fjmrh. Að verið sé að hringla fram og til baka með hluti eins og þá hvernig eigi að haga skattlagningu á arðgreiðslum hlutafélaga, hversu mikinn frádrátt einstaklingar skuli fá ef þeir leggja fé í atvinnulífið. Þetta er verið að möndla með fram og til baka ár eftir ár. Varðandi tekjuskatt fyrirtækjanna þá er þetta þannig, ekki satt, að ríkisstjórnin boðaði í fjárlagafrumvarpinu að hann skuli lækka um 33%. Þannig stendur það í eina tvo mánuði að fyrirtækin undirbúa sín mál og reikna með því að þau geti treyst því að skattprósenta þeirra lækki úr þessum 45, eða hvað það hefur verið, í 33%. Bíðum nú við. Svo kemur ein skyndiákvörðun ríkisstjórnarinnar enn. Allt í einu er þetta úrelt. Nú skal þetta vera 38% á næsta ári. Og það stendur í eina fjóra sólarhringa að þetta eigi að vera 38%. Svo hittast menn hérna niður í þingflokksfundarherbergi Sjálfstfl. og gefin er út tilkynning: Nei, þetta verða 39%. Og maður bíður bara spenntur, hver verður prósentan í dag og á morgun? Þetta er að verða eins og spennandi reyfari hvernig skattprósentan þróast dag frá degi hjá hæstv. ríkisstjórn. Þetta er myndarlegt eða hvað?

Áhrif þingsins.

Áhrif þingsins, segir svo hæstv. forsrh. sem hefur þóst þess umkominn að kenna góð fordæmi í vinnubrögðum, verkstjórinn fyrir þessu öllu saman, eða hvað? Eða er það kannski einhver annar sem á að fá skellinn núna þegar allt er komið í óefni. Á kannski að skella skuldinni á hæstv. sjútvrh.? Það hefur stundum verið vinsælt í ríkisstjórninni að muna eftir honum þegar eitthvað hefur tekist illa. Nei, hæstv. forseti, þetta er auðvitað þannig, að manni liggur við að segja að það sé þyngra en tárum taki hvernig þetta hefur gengið til. Og alveg eins má í raun og veru því miður fara yfir þetta gagnvart einstaklingunum. Og er það kannski að sínu leytinu til enn þá viðkvæmara þegar menn eru að frétta það allt í einu gegnum kvöldfréttirnar að það eigi að kippa undan þeim fótunum. Hvort það er í einu tilvikinu með hækkun meðlaga eða í öðru tilvikinu með stórkostlegri skerðingu barnabóta eða vaxtabóta. Núna með skerðingu persónufrádráttar lágtekjufólks. Það er auðvitað alveg ævintýralegt að hlutirnir skuli ganga svona fyrir sig. Og ég held að við verðum öll að horfast í augu við það að við þurfum að taka okkur á í þessum efnum. Þá á ég við stjórnmálamenn almennt. Og einhvern veginn verður að fara að taka upp þau vinnubrögð að þetta gangi ekki svona til. Sú ágæta hugmynd kom fram hjá einum ónefndum hv. þm. í efh.- og viðskn., ef ég man rétt, að það ætti hreinlega að banna að breyta skattalögum á haustþingi. Það ætti að setja það í lög, helst í stjórnarskrá, að allar skattalegar ákvarðanir skyldu teknar á vorþingi gagnvart því skattári sem í hönd færi. Þannig að það lægi fyrir hálfu ári áður hverjar yrðu álagningarprósentur tekjuskatts, eignarskatts, virðisaukaskatts o.s.frv.

En útgjöldin, er ekki hægt að gera það sama líka þeim megin?

Ja, það væri líka til fyrirmyndar, hæstv. fjmrh., ef menn gætu reynt að vinna útgjaldaákvarðanir ríkissjóðs með það góðum fyrirvara að fjárlög lægju fyrir mörgum mánuðum áður en að þau tækju gildi. Eða t.d. að rammafjárlög, sem tekið væri mark á, lægju fyrir að jafnaði fjögur ár fram í tímann. Þetta er gert í öðrum löndum, hæstv. fjmrh. Og eins og hæstv. fjmrh. vafalaust veit þá hafa menn í því ráðuneyti, sem hann nú stýrir, á því ágæta búi, oft gert atrennur að því að reyna að koma einhverju slíku saman en menn hafa heykst á því. Og það er auðvitað mjög miður að við skulum vera á þessu frumstæða stigi enn þá. Það vakti athygli mína þegar ég var í heimsókn einu sinni sem oftar hjá landstjórn eða heimastjórn Grænlendinga og heilsaði þar upp á fjármálaráðherrann. Hann dreif í mig tvær allmiklar gular bækur. Þar voru á ferðinni annars vegar fjárlög næsta árs, nokkrum mánuðum áður en þau áttu að taka gildi, og hins vegar rammafjárlög til þriggja næstu ára þar á eftir sem voru notuð og færð fram jafnan um eitt ár í senn og lágu fyrir. Og það er enginn vafi á því að með skipulögðum vinnubrögðum af þessu tagi gætu menn bætt sig. Það hefur reynslan sýnt þar sem menn hafa tekið upp skipulögð vinnubrögð af þessu tagi. Svo sem eins og í ýmsum framkvæmdamálum, vegagerð, flugvallagerð og víðar. Hæstv. forseti, ég ætla að renna lauslega yfir nokkur efnisatriði þessa frumvarps. Ég þarf ekki að hafa um það mjög langt mál. Ég get í flestum greinum vísað til þess sem hv. 1. þm. Austurl. sagði og ætla mér aðallega að reyna að bæta þar einhverju við eða koma inn á atriði sem hann ekki gerði til þess að vera ekki með miklar endurtekningar, enda engin ástæða til, hv. 1. þm. Austurl. fór ítarlega yfir þetta mál og gerði það vel. Ég fagna því þrátt fyrir allt að einstöku skynsemisglæta er þó á ferðinni í þessum breytingartillögum meiri hlutans og þar tel ég tvímælalaust, eins og ég lét koma fram við 1. umr., að það sé til bóta að sjá að sér og hætta við að lækka arðsprósentu fyrirtækjanna, þ.e. þá prósentu sem þeim er heimilt að draga frá tekjum vegna útborgunar arðs áður en til skattlagningar kemur. Ég held að það hefði verið heimskuleg ákvörðun við núverandi aðstæður í íslensku viðskiptalífi að draga þannig úr þeim þó fáum hvötum sem eru til þess að nýtt fé komi inn í atvinnulífið. Eða eru menn búnir að gleyma því hvernig skuldsetningu íslenskra fyrirtækja er háttað, að sjávarútvegurinn á ekki fyrir skuldum sem atvinnugrein og meðaltal fyrirtækja í íslensku atvinnulífi er með skuldsetningu, að mér er sagt, um 70%. Einhvers staðar sá ég fljúga fyrir tölur um þetta atriði nýlega. Og hvað er það þá sem við þurfum fyrir utan að lækka vexti og hafa þá hóflega næstu árin, mér liggur við að segja áratugina, ef menn eiga að geta unnið sig upp úr þessu, annað en hitt að ná nýju fé í þessi fyrirtæki. Það getur gerst með tvennum hætti. Annaðhvort að afkoman sé svo góð að það myndist hagnaður í fyrirtækjunum eða með því að fjármagn, sem er einhvers staðar á lausu, laðist að þessari starfsemi. Menn sjái sér hag í því frekar heldur en að leggja fé inn á bók, kaupa erlend skuldabréf sem menn geta farið að gera nú um áramótin eða sólunda því fé innan lands eða utan að leggja það frekar í einhverja uppbyggingu í atvinnumálum. Þarna hafa verið á undanförnum árum, með þessa hugsun að baki, búnir út ákveðnir hvatar, fyrst og fremst tvenns konar, til þess að reyna að beina fé inn í atvinnulífið, inn í fyrirtækin. Annars vegar heimildir fyrir fyrirtækin til að greiða hluthöfum sínum arð og draga þær greiðslur frá skatti og hafa þær heimildir sæmilega ríflegar og þó eru þær það ekki þegar betur er að gáð vegna þess að 15% reiknast af nafnverði hlutabréfanna en ekki markaðsverði. Ef við hugsum okkur að einhver sé að kaupa hlutabréf í Eimskipum og hann kaupir það á fjórföldu nafnverði þá þarf í raun og veru að deila í prósentuna með fjórum til þess að finna þann arð sem fyrirtækið getur í reynd borgað miðað við markaðsverð hlutabréfanna og fengið það frádráttarbært. Og þá er þetta ekki orðin merkileg prósenta, satt best að segja. Hún nýtist nokkuð vel þeim fyrirtækjum sem eru með hlutabréf hverra markaðsverð er nálægt nafnverði en síður hinum, af skiljanlegum ástæðum. Þannig að ég held að ekki sé of í lagt þó að þetta sé haft 15% og úr því að það er 15% þá er ákaflega óskynsamlegt að breyta því niður á við vegna þess að menn horfa á breytinguna og sjá að verið er að fara í þá átt. Og það eru kannski áhrifin af breytingunni sem hafa þarna meira að segja en inntakið sjálft, efnisbreytingin sjálf. Ég er ekki viss um að menn sitji almennt með vasatölvurnar og reikni nákvæmlega út hvað þessi breyting þýðir. Menn sjá bara að þarna eru stjórnvöld að fara í þá átt að minnka möguleika fyrirtækjanna til að greiða þeim arð sem leggja þar inn hlutafé og menn hugsa sem svo: Nú, það er þá væntanlega ekki mjög bjart yfir því í framtíðinni að reyna að ávaxta sitt fé svona úr því að stefnan er í þessa átt. Og sama er á ferðinni varðandi frádrætti einstaklinga sem lagt hafa hlutafé í fyrirtæki. Þeirri reglu hefur verið breytt á undanförnum árum, hún hefur verið lagfærð, sniðnir hafa verið af henni ágallar svo sem þeir að menn gætu keypt bréf fyrir áramót og selt það eftir áramót. Það er ekki hægt lengur. Misnotkun af því tagi er ekki fyrir hendi. Nú þurfa menn að eiga þessi bréf í lágmark tvö ár. Þetta eru samkvæmt skilgreiningu opin hlutafélög, lágmarksfjöldi hluthafa, ef ég man rétt, þarf að vera 25. Og reglurnar eru þannig að þetta eru ekki einhverjir lokaðir okurklúbbar sem þarna eru á ferðinni, það er séð fyrir því með takmarkandi reglum að þetta eiga að vera sæmilega opin hlutafélög sem lúta lögmálum sem slík, þannig að í raun og veru sé um að ræða tiltölulega hreina fjárfestingarákvörðun viðkomandi einstaklings eða fyrirtækis sem leggur þarna inn fé. Ég held að þetta hringl hæstv. ríkisstjórnar með skattafrádrættina hafi verið afar óskynsamlegt. Það er auðvitað ekki bara mitt mat. Fyrir því liggja skjalfest álit fjölmargra aðila eins og Vinnuveitendasambandsins sem hefur í tvígang, bæði í ár og í fyrra, gagnrýnt þessar ráðstafanir og þessa framgöngu hæstv. ríkisstjórnar mjög harkalega. Og það er auðvitað eftir öðru að það skuli þurfa að koma í minn hlut að standa í vörninni fyrir þessi sjónarmið á meðan að ráðherrar Sjálfstfl. og þingmenn koma þessu í gegnum þingið. Finnst mönnum það ekki til fyrirmyndar og alveg snilldarlegt að þannig skuli það ganga fyrir sig? Ég held svo að þetta hringl með skattprósentuna sjálfa sé auðvitað af sama toga óheppilegt. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það hefði verið betra að hrófla ekki við frá byrjun þessum tveimur liðum, arðinum og hlutabréfakaupafrádrættinum, þó að menn hefðu þá náð minni árangri í því að lækka skattprósentu fyrirtækjanna í bili. Það er nefnilega þannig að þau eru ekkert óskaplega mörg íslensku fyrirtækin sem borga fullan tekjuskatt, af tveimur ástæðum. Það hefur ekki verið svo góð afkoma hjá miklum þorra þeirra að þau hafi miklum hagnaði til að dreifa og t.d. eru sjávarútvegsfyrirtæki ekki upp til hópa í þeim flokki sem borgar tekjuskatt. Og í öðru lagi hafa fram undir það síðasta gilt svo rúmar heimildir til handa fyrirtækjum að kaupa yfirfæranlegt tap að mjög mörg þeirra fyrirtækja sem ella hefðu verið í umtalsverðum tekjuskattsgreiðslum hafa náð sér þannig í nægjanlega frádrætti sem þau búa nú að. Fræg eru kaup gróðafyrirtækja á borð við Vífilfell sem keypti ekki ómerkara fyrirtæki en Nútímann og tap hans til þess að eiga í handraðanum þegar að því kæmi að þeir gætu þurft að fara að borga tekjuskatt. Þetta var hægt á þeim tíma og hefur ekki nema að litlu leyti verið stemmt við þessu stigu. Að vísu eru ákvæðin nú þannig að fyrirtækin, sem keypt eru, þurfa að vera í skyldum rekstri. En enn eru þær reglur í gildi að fyrirtækin geta keypt tapfyrirtæki, pappírsfyrirtæki sem eru komin á hausinn, eiga ekkert nema nafnið og eitthvert gamalt tap sem menn þá bara kaupa og eiga svo til að jafna á móti tekjuskatti sem á þau er lagður. Að vísu er það þannig og það er nokkuð til í því að í orðaskiptum, sem ég átti við framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins á einum fundi í efh.- og viðskn., sagði ég sem svo: Ja, miðað við stöðu í íslensku atvinnulífi, sjávarútveginum sérstaklega, þá hefði ekki gert mikið til þótt tekjuskattsprósentan á fyrirtækjunum hefði bara verið óbreytt vegna þess að við erum ekki að hugsa um og við erum í raun og veru ekki að reyna að halda á lífi þeim fyrirtækjum sem borga tekjuskatt. Það er bara eitthvað langt, langt fyrir ofan það sem við þurfum að glíma við með þessum efnahagsráðstöfunum, að reyna að halda sjávarútveginum gangandi og öðrum útflutningsgreinum. Þá sagði sá vísi maður, að vísu er kannski ekki sanngjarnt að hafa slík orð eftir, en í grófum dráttum var hugsunin sú, að menn yrðu auðvitað að horfast í augu við það, svo nöturlegt sem það væri, að nýsköpunar, sóknar og uppbyggingar í fyrirtækjum væri í sjálfu sér ekki fyrst og fremst að vænta frá þeim fyrirtækjum sem berðust í bökkum, eða berðust fyrir lífi sínu, eðli málsins samkvæmt. Þar hugsuðu menn fyrst og fremst um að reyna að lifa af, halda sjó. Heldur væri það frá hinum fyrirtækjunum sem hefðu þokkalega afkomu og ættu afgang, ættu peninga til að gera eitthvað. Út af fyrir sig er þetta alveg rökrétt hugsun. Og af því leyti til má spyrja sig að því hvort að þarna verði ekki að reyna að gera hvort tveggja, að skapa þeim fyrirtækjum sem þokkalega afkomu hafa möguleika til að ráðast í einhverjar framkvæmdir og byggja eitthvað upp en jafnframt gera einhverjar ráðstafanir sem auðvelda hinum lífsbaráttuna. Þetta ætla ég, hæstv. forseti, að láta nægja um skattlagningu fyrirtækja enda fór hv. næsti ræðumaður á undan mér ítarlega yfir það. Ég tel sem sagt að niðurstaða meiri hluta efh.- og viðskn. sé þrátt fyrir allt frekar til bóta, það litla sem það er. Það er verið að reyna að klóra í bakkann. Undir forustu hv. formanns er af mikilli þrautseigju verið að reyna að koma einhverri glóru í þetta. En aðstæður voru mjög þröngar svo ekki sé meira sagt sem hv. form. hafði og hann megnar ekki frekar en aðrir að breyta því að mikið tjón hefur þegar hlotist af hringlandahættinum í þessum málum. Mikið tjón og mikil vitleysa. Og maður hefur þegar orðið var við að fólk sem í raun og veru hefur ekki verið að setja sig nákvæmlega inn í breytingarnar hefur þó náð að skynja það að þarna ætti að hverfa til baka í átt frá þessum hvötum sem við lýði hafa verið til að laða fjármagn inn í atvinnulífið og það er þessu fólki nóg. Það snýr sér þá að því að skoða aðra möguleika til að ávaxta sitt pund, ef það á eitthvert pund. Aðeins svo um skattlagningu einstaklinga, hæstv. forseti. Og þó, áður en ég sleppi alveg fyrirtækjunum leyfi ég mér að benda hv. þm. á umsögn Vinnuveitendasambandsins um þessi skattamál. Hún er býsna fróðleg, komandi úr þeirri átt sem hún kemur. Ég hygg að þeir textar muni nokkuð í minnum hafðir þeim sem yfir þá hafa farið. Það er nokkuð óvenjulegt svo ekki sé meira sagt að sjá þar setningar þar sem jafnfast er að orði kveðið af hálfu umsagnaraðila eins og Vinnuveitendasambandsins svo sem á bls. 2 í umsögninni þar sem segir: ,,Tilgangurinn með lækkun arðsfrádráttar er torskilinn því að ekki getur verið um nema óverulega fjárhagslega hagsmuni ríkissjóðs að ræða. Vandfundin er önnur skýring á þessu slysi en hér sé á ferðinni vanhugsuð pólitísk málamiðlun sem einungis getur grundvallast á skilningsleysi á aðstæðum á fjármagnsmarkaði.`` Þetta eru nú nokkuð mörg og nokkuð sterk lýsingarorð í einni og sömu setninguni.

Svo er . . . að afgreiða slysið.

Það er svo annað mál að stundum er það þannig að menn verða að velja milli vondra kosta, hv. formaður. Og það er vel þekkt að mönnum er ætlað að velja á milli þess að þeir séu skotnir eða hengdir og þá kannski velja menn annaðhvort því þeir telja annað illu skárra en hitt. 
             En ég er nú fyrst og fremst að vekja athygli á því hversu þetta hefur komið við menn, hv. formaður. Ég hygg að þeir hjá Vinnuveitendasambandinu mundu ekki taka svona djúpt í árinni nema þeim þætti ærin ástæða til. Ég ætla ekkert að fara út í pólitíkina á bak við þetta. Ég sé að vísu að Vinnuveitendasambandið er ófeimið við að nefna til sögunnar pólitískar málamiðlanir sem einhverjar skýringar þeirra á þessu slysi og þessum vanhugsuðu aðgerðum. En mér finnst það ekki síður merkilegt, hafandi í huga pólitíkina sem stundum hefur nú loðað við, að það væru nú greiðir gangvegir milli Vinnuveitendasambandsins og Sjálfstfl., ekki satt? Að þeir menn skuli senda hæstv. fjmrh. eða stjórnarmeirihlutanum þessar keðjur. Um persónuafslátt einstaklinga og skattamál einstaklinga --- eða manna, eins og það heitir nú víst í þessum textum og á ég frekar erfitt með að sætta mig við það, hæstv. forseti. Mér finnst þessi notkun á orðinu maður þó að það sé gamalt og gilt og gott og taki að sjálfsögðu til allra manna, jafnt karla sem kvenna samkvæmt gamalli fornri íslenskri málvenju þá finnst mér, þegar það beinist að greiningu, annars vegar milli manna og hins vegar annarra fyrirbæra eins og fyrirtækja eða dýra, að þá sé eins og verið sé að vitna til tegundaheitisins homo sapiens og það finnst mér hálfasnalegt í skattafrv. Ég hefði frekar talið að þarna ætti að koma einstaklingar. Vandinn mun vera sá að hugtakið einstaklingur er fyrir hendi í skattafræðum og merkir annan hlut. En hvað um það. Menn skilja hvað átt er við. Það er skattlagning á tekjur fólks. Þar hafa í raun og veru gerst ævintýralegir hlutir, hæstv. forseti, eins og ég er þegar búinn að fara yfir að nokkru leyti og rakti í sambandi við barnabæturnar. En því miður er þar fleira á ferðinni og þá verður auðvitað að staldra við persónufrádráttinn sjálfan og hvernig hann er nú leikinn af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það er auðvitað með miklum ólíkindum að við skulum standa frammi fyrir því að verið sé að lækka persónufrádráttinn í reynd, eða skattleysismörkin um hátt á þriðja þúsund krónur. En það er niðurstaðan. Það er niðurstaðan með nýjustu ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar eða meiri hlutans í efn.- og viðskn. Ef það verður samþykkt í fyrsta lagi gegnum hækkun skattprósentunnar úr 32,8% í 34,3% án þess að persónuafsláttur sé hækkaður á móti, þá lækka skattleysismörk úr 60.258 kr. niður í 58.073 kr., eða um rúmar 2.000 kr., 2.185 kr. Þetta er óumdeilanlegt. Það er verið að lækka skattleysismörkin með þessari aðgerð um á þriðja þúsund kr. og hver hefði trúað því að við stæðum hér frammi fyrir því að skattleysismörk einstaklinga væru að lækka um á þriðja þús. kr. um áramótin 1992--1993 miðað við öll loforð og allt sem á undan er gengið? Fyrir ári síðan, bæði í desember og í janúar, vorum við í þessum ræðustóli að gagnrýna það og harðlega sumir, þar á meðal ræðumaður, að skattleysismörkin væru ekki færð upp til verðlags um þau áramót. Þá vorum við þó eingöngu að gagnrýna að þau stóðu í stað í krónutölu. Nú eru þau að lækka um 2.185 kr. þangað til í fyrrinótt. Þá var enn bætt um betur og ákveðið að lækka þau um 400 kr. í viðbót með sérstakri ákvörðun í efh.- og viðskn. í staðinn fyrir að falla að vísu frá skerðingu barnabóta. Hver er þá staðan orðin?  Niðurstaðan er sú, ef ég hef náð að reikna þetta rétt, að skattleysismörkin sem voru 60.258 kr. fara niður í 57.673 kr. og hafa þá lækkað um 2.585 kr. á mánuði. Þetta er auðvitað alveg ævintýraleg niðurstaða og mun leiða til þess ein og sér að ráðstöfunartekjur lágtekjufólks við skattleysismörkin lækka um 1,5% eða reyndar meira því þá á eftir að taka 400 kr. inn í dæmið og um sennilega milli 1,6 og 1,7% og um 2% hjá fjölskyldum með meðaltekjur. Ég fékk svo, hæstv. forseti, þetta blað frá fjmrn. sem ég var að tala um áðan þar sem framkvæmdur er sá framreikningur persónuafsláttarins sem ég hafði beðið um. Fljótt á litið, þó að ég hafi eðli málsins samkvæmt ekki haft mikinn tíma til að athuga það blað, sýnist mér það býsna merkilegt. Það kemur t.d. í ljós, sem ég þóttist vita og er e.t.v. ástæðan fyrir því að þetta blað virtist vera nokkurt feimnismál og gekk mjög seint að ná því fram í dagsljósið, að í gegnum þá framkvæmd að persónufrádrátturinn var ekki færður upp um síðustu áramót og síðan hækkaði lánskjaravísitala um 3,4% á fyrra helmingi ársins 1992, átti sér stað veruleg raunskerðing á persónufrádrættinum. Persónufrádrátturinn á tímabilinu janúar til júní 1992 var 23.922 kr. á mánuði sem þýðir að þessi skattleysismörk um 60 þús. kr. sem ég var að nefna áðan. En hann hefði þurft að vera til að halda raungildi sínu miðað við hækkun lánskjaravísitölu 25.091 kr. Þar kemur það auðvitað fram, sem gagnrýnt var um síðustu áramót, að til þess að halda raungildi sínu hefði þurft að hækka persónufrádráttinn um áramótin um a.m.k. helming af áætlaðri hækkun lánskjaravísitölunnar yfir tímabilið til þess að hann héldi nokkurn veginn raungildi sínu gagnvart þeim launum sem greidd væru. Í grófum dráttum er það væntanlega þannig, hæstv. fjmrh. Það sama verður á ferðinni nú. Að vísu byggja áætlanirnar að sjálfsögðu á engum launabreytingum, þar með talið minni verðlagshækkunum, minni hækkun lánskjaravísitölu, en ella verða ef launin hækka. Í raun og veru er því með þessu verið að tryggja það að persónufrádrátturinn skerðist um þær launahækkanir sem menn kynnu að ná í samningum á tímabilinu. Þetta er svo að vísu fært upp til verðlags miðað við lánskjaravísitölu í júlí ár hvert, eins og tilhögunin er nú, en þá hafa menn tapað hálfu árinu. Þá er helmingurinn af árinu búinn og persónufrádrátturinn hefur þá verið lægri sem verðlagshækkununum yfir tímabilið hefur numið. Þó að þetta virki kannski ekki mjög stórt og sérstaklega ekki ef verðlagsbreytingarnar eru litlar, þá er þetta ekki mikið tiltökumál og alla vega ekki borið saman við þá árás á persónufrádráttinn sem felst í ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar nú, munar þó engu að síður um þetta og mundi sérstaklega gera ef einhverjar umtalsverðar launabreytingar yrðu á árinu. Hæstv. forseti. Það er kannski ekki ástæða til þess að fara mikið fleiri orðum um þetta. Þetta mál liggur alveg kristaltært fyrir. Það er auðvitað alveg ljóst að hæstv. ríkisstjórn velur leið sem er hárbeitt gagnvart lífskjörum fólks með lágar tekjur. Það er engin ein aðferð eins virk til þess að skerða kjör yfir alla línuna hjá öllu venjulegu launafólki eins og sú að lækka persónufrádráttinn. Guð minn góður. Það er nánast sú beittasta aðferð sem til er í því sambandi ef menn vilja breyta skattstiganum neðan frá. Ég ætla ekki út í miklar rökræður um það hvort af tvennu illu sé betra að hætta hina sértæku skattlagningu á barnafjölskyldurnar og fara út í þessa aðgerð. Í mínum huga eru þetta tveir nokkurn veginn jafnslæmir kostir. Það er ekki hægt að ætlast til þess og maður á ekki að láta það gerast að manni sé stillt upp við vegg og boðið að velja um slíkt. Ég er einfaldlega á móti þessu hvoru tveggja. Ég hefði talið að þessa fjár ætti að afla og væri auðvelt að afla með miklu sanngjarnari hætti en þessum. Og ég verð að segja alveg eins og er að ég er gersamlega hættur að skilja nokkurn skapaðan hlut hvað hæstv. ríkisstjórn er að fara því að ef ég reyni að horfa á þetta pólitískt eða taktískt, þá spyr ég mig að því, hvers vegna í ósköpunum gera mennirnir þetta svona? Af hverju taka þeir á sig allar þessar óvinsældir sem hljóta að verða af þessum aðgerðum, mér liggur við að segja fyrir svona lítið, hafandi ekki upp úr þessu nema í þessu tilviki 500 millj. kr.? Það hlýtur að verða aðgerð sem stingur alveg rosalega í augu almennings í landinu að færa niður persónufrádráttinn með þessum hætti. Ég get eiginlega ekkert annað gert, þó að þeir eigi hana ekki skilið, en að votta hæstv. ráðherrum samúð mína með þau ósköp að sitja uppi með þetta. Áður en ég skil alveg við þetta, hæstv. forseti, vil ég láta þess getið að ég ætla svo í lokin þegar ég hef farið yfir þessi einstöku atriði frv. fara yfir í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar og reyna að koma þessu í eitthvert samhengi, ef ske kynni að hægt væri, við skattastefnu hæstv. ríkisstjórnar því að ég held að það sé að verða full þörf á því að lýsa eftir því hver stefna hæstv. ríkisstjórnar í þessum málum er. Eða er það bara orðið þannig að ríkisstjórnin ætlist til þess að menn horfi á það grímulaust að stefnan sé búin til með þessum handabakavinnubrögðum og skyndiákvörðunum sem einkennt hafa störfin undanfarna daga? Er það sú vinna við stefnumótun í skattamálum sem hæstv. forsrh. telur vera væntanlega til eftirbreytni og vinnubrögð sem unnt sé að aðrir geti lært af? En eins og kunnugt er hefur hæstv. forsrh. gert talsvert af því að segja okkur hv. þm. til, hæstv. forseti, kenna okkur hvað væru rétt og hvað ekki rétt vinnubrögð á hinu háa Alþingi og við hljótum því að líta svo til að þegar hann segir okkur til, stjórnarliði í hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarmeirihluta, þá sé það sýnikennsla í faglegum og fínum vinnubrögðum. Væntanlega á það að vera svo, hinn mikli skólastjóri, hæstv. forsrh. Ég vísa, hæstv. forseti, til umsagnar Alþýðusambands Íslands um skattafrv. þetta þar sem hagdeild Alþýðusambandsins hefur farið nokkuð rækilega yfir áhrifin á einstaklinga og fjölskyldur og ég held að það sé ágætis úttekt. Það ber að vísu að taka fram að Alþýðusambandið hafði til umsagnar frv. sjálft, þ.e. þá útgáfu sem í frv. er, og hefur væntanlega ekki enn haft tóm til að skoða hvernig breytingarnar koma við þeirra umbjóðendur. Ég ætla þá, hæstv. forseti, að fara aðeins út í virðisaukaskatt á ferðaþjónustu og nokkra aðra liði sem þar eru undir.

Forseta dettur í hug hvort það séu kannski heppileg kaflaskipti hjá hv. þm. í ræðunni vegna þess að gert er ráð fyrir atkvæðagreiðslu kl. 3.30 ( Fjmrh.: Búinn með formálann.) eða hvort hv. þm. er kominn að lokum sinnar ræðu. Nú er forseti ekki dómbær á það.

Mér heyrist hæstv. fjmrh. vera dómbær á það í frammíkalli sínu og telur að ég sé búinn með formálann og við getum þá vel haft það svo. Ef hæstv. fjmrh. vill líta á þetta sem formála eingöngu, þá skal ég reyna að gera honum það til geðs að fylla þá inn í aðalkaflann.

Forseti biður hv. þm. að taka frekar til greina það sem forseti var að spyrja um heldur en frammíköll utan úr sal.

Ég er að sjálfsögðu, hæstv. forseti, fús til að gera hlé á máli mínu hvenær sem hæstv. forseti óskar ef það er til hægðarauka við störfin og mig rekur minni til þess að forseti hafði boðað atkvæðagreiðslu. Það væri hentugt að hún færi fram. Ég tek það þá svo að það hafi tekist að berja hingað nægilega marga stjórnarliða til að stjórnin leggi í atkvæðagreiðsluna og mun að sjálfsögðu gera hlé á máli mínu ef það er það sem forseti fer fram á til þess að atkvæðagreiðslan geti farið fram.

Forseti þakkar hv. þm. fyrir lipurðina.

Hæstv. forseti. Minni hluti hv. fjárln. kýs að sitja hjá við afgreiðslu liðar 02-872 sem varðar Lánasjóð ísl. námsmanna. Þar er tillaga um að lækka framlag til sjóðsins um 220 millj. kr. sem sjóðstjórnin telur sig ekki þurfa að nýta. Minni hlutinn telur ekki einungis raunalegt að harkaleg lagasetning skuli hafa skert kjör námsmanna að því marki að þeim hefur fækkað um 700 eða um 8% á einu ári heldur þykir minni hlutanum þetta beinlínis hættuleg þróun. Til viðbótar hinum nýju lögum hefur nýskipuð sjóðstjórn fengið nær óskorað vald til setningar reglna sem herða svo að námsmönnum að ástæða er til að óttast að þeim fækki enn, ekki síst þeim sem hafa fyrir fjölskyldum að sjá. Minni hluti hv. nefndar telur að hér sé vegið að þekkingu og rannsóknum í landinu og slíkt athæfi eigi eftir að koma niður á afkomu þessarar þjóðar í framtíðinni. Við eftirlátum því meiri hluta nefndarinnar að bera ábyrgð á þessum aðgerðum. Við höfum varað við þeim án þess að á okkur hafi verið hlýtt og kjósum því að sitja hjá við atkvæðagreiðsluna.

Hæstv. forseti. Ég held þá áfram máli mínu.

Forseti vill vekja athygli á því að fundinum er hreint ekki lokið. Það eru að hefjast hér umræður að nýju.

Það er rétt hjá forseta, fundinum er ekki lokið. Ég held þá áfram máli mínu, hæstv. forseti. Ég hafði rétt rúmlega lokið við formála ræðu minnar eins og hæstv. fjmrh. var svo vinsamlegur að vekja athygli á. Út af fyrir sig get ég boðið hæstv. fjmrh. upp á að endurtaka formálann ef hann hefur áhuga á að heyra hann aftur og væri mér það ljúft og skylt. En í öðru lagi ætlaði ég að snúa mér að því að ræða álagningu virðisaukaskatts á nokkrar greinar, ferðaþjónustu, bækur og húshitun og þætti nú vænt um að þeir hæstv. ráðherrar sem eiga eitthvað undir í þessum málum yrðu hér viðstaddir fyrir utan hæstv. fjmrh. ef forseti vildi vera svo vænn að gera hæstv. samgrh. aðvart um það að málefni ferðaþjónustunnar séu hér komin á dagskrá. E.t.v. væri einnig áhugavert fyrir einstaka hv. alþm. af landsbyggðinni að dvelja stundarkorn við að skoða hvaða áhrif upptaka virðisaukaskatts á fargjöld innan lands í innanlandssamgöngum hefur á verðlagningu þeirrar þjónustu. Svo vill til að ég útvegaði mér upplýsingar um það í morgun hvað kosti t.d. að ferðast með flugvélum á helstu flugleiðum innan lands og hvernig þeirri verðlagningu verði orðið háttað þegar hvorar tveggja verða komnar til framkvæmda, hækkanir sem boðaðar hafa verið nú um næstu áramót og . . .

Forseti vill fá hljóð í salnum.

Já, ræðumaður væri auðvitað feginn því líka ef það yrði hljóð í salnum, hæstv. forseti. En það standa margir litlir fundir úti í salnum og aðalatriðið er nú að þeir fari fram í hljóði. En ef menn hafa t.d. áhuga á að vita hvað það kostar að fljúga frá Reykjavík til Þórshafnar í dag og þá er flugleiðin gjarnan þannig að flogið er til Akureyrar og skipt þar um vél og haldið áfram, þá er fargjald fram og til baka 17.350 kr. 17.350 kr. kostar það íbúa á Þórshöfn að fara suður, t.d. til lækninga eða í einhver önnur erindi, og til baka. Nú liggur fyrir samþykkt hækkun í innanlandsflugi upp á 4% um næstu áramót og kemur hún til framkvæmda. Þá verður fargjaldið á þessari flugleið orðið rúmar 18 þús. kr., 18.044 kr. nánar reiknað. Nú skulum við segja að virðisaukaskatturinn komi til framkvæmda að óbreyttu verði og samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið frá Flugleiðum, munnlega að vísu, en þar er unnið að því að taka saman greinargerð um þetta mál, þá mun þurfa að hækka fargjöld í innanlandsfluginu um nálægt 8% við upptöku 14% virðisaukaskatts. Það var a.m.k. mat forstjóra Flugleiða þegar við ræddum um þessi mál nýlega. Þá skulum við reikna 8% hækkun í viðbót ofan á þetta rúmlega 18 þús. kr. fargjald frá Þórshöfn til Reykjavíkur og til baka og þá er það komið í tæpar 19.500 kr. Ef við tökum aðra flugleið, með þeim lengri í landinu, Reykjavík--Egilsstaðir, þá er fullt fargjald þar í dag 15.390 kr., verður rúmar 16 þús. kr. eftir hækkunina um áramótin og fer í 17.280 kr. með 8% hækkun vegna virðisaukaskatts þegar þar að kemur. Nú skulum við taka eina flugleið enn sem er að vísu ekki mjög fjölfarin eða stór, en þarf þó einstöku sinum að leggja undir sig að mér skilst. Það er flugleiðin Reykjavík--Breiðdalsvík. Samkvæmt verðtöflum hjá einni söluskrifstofu í borginni í morgun kostar það í dag 18.350 kr. að fljúga Reykjavík--Breiðdalsvík með áætlun sem er þrisvar í viku. Nú hækkar þetta um 4% um áramótin og þá fer það í 19.084 kr. sem hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, eða Alþingi fyrir hans hönd, má reiða fram í hvert skipti sem hann flýgur fram og til baka flugleiðina Reykjavík--Breiðdalsvík. 

Hefurðu prófað að keyra?

Ég hef að vísu oft ekið þessa leið hv. þm., frammíkallandi og vígður maður, 5. þm. Austurl. En ég hef þó grun um það að menn neyðist til þess, ef svo má að orði komast, af og til að nota sér flugþjónustuna, m.a. þegar vetrarveður geisa eins og nú er og færð er vond eða aldrað fólk sem ekki leggur á sig langa bílferð, kannski við erfiðar aðstæður, þarf að leita sér lækninga og annað slíkt. Eða fólk sem á ekki bíl. Við skulum horfast í augu við það að þó svo þarna sé um litlar flugleiðir að ræða þá er mjög mikilvægt að unnt sé að halda þessari þjónustu uppi. Ég þykist hafa þá þekkingu á þessum málum að ég leyfi mér að fullyrða að þetta mun drepa innanlandsflugið á fjölmörgum flugleiðum ef svo heldur sem horfir. Það hefur ekki verðþol til að taka á sig þessa hækkun í viðbót. Það er þegar of dýrt og þegar hækkanirnar núna um áramótin bætast við og 8% hækkun ef hún verður svo vegna virðisaukaskatts, þá er þetta komið upp úr því sem nokkur von er til þess að ætla að þessi rekstur þoli. Hann er þegar mjög veikur fyrir. Við getum tekið líka þá hækkun á annarri flugleið sem er sú stærsta innan lands, leiðin Reykjavík--Akureyri--Reykjavík. Einhverjir okkar muna það kannski að það kostar 11.610 kr. að fljúga þar á milli í dag. Eftir áramótin fer það væntanlega í rúmar 12 þús. kr. og í rúmar 13 þús. kr. eftir að virðisaukaskatturinn hefur verið lagður ofan á ef áhrif hans verða um það bil þau sem Flugleiðamenn meta nú í dag. Ég spyr ykkur að því, telja menn virkilega líklegt að það verði mikið flug á flugleiðinni Reykjavík--Breiðdalsvík þegar fargjaldið þar verður komið yfir 20 þús. kr.? Það er allmikið undir þeim tilboðsverðum sem ferðaskrifstofur og flugfélög hafa verið að bjóða til erlendra stórborga núna fyrir áramótin. Við getum líka velt því fyrir okkur hvað þetta þýðir fyrir ýmiss konar umsvif og samtengingu í viðskiptum hér innan lands að samgöngumátinn er orðinn svona dýr. Ekki styrkir það samkeppnisstöðu íslenskrar verslunar eða íslenskrar framleiðslu að það sé orðið svona okurdýrt að komast á milli staða í landinu. Ef við lítum á vegina þá er það þannig, hv. 5. þm. Austurl., af því að kallað var fram í og spurt af hverju maður færi ekki á bíl, að það eiga nú ekki allir bíl. Allmargir eru að reyna að nota sér almenningssamgöngur annaðhvort í lofti eða á láði og þá skulum við líta á það hvað kostar að fara með rútum. Milli Reykjavíkur og Akureyrar er fullt fargjald aðra leiðina 3.300 kr., á þessari leið er víst eitthvert tilboð ef farið er fram og til baka. En ef útkoman hjá sérleyfishöfunum verður svipuð og hjá flugfélögunum, þ.e. að af þessum 14% þurfi um 8% að birtast í hækkun fargjalda þá mun fargjaldið fara á þessari leið í 6.480 kr. Ef við tökum lengri áætlunarleið sem er t.d. Reykjavík--Höfn, þá er fullt fargjald þar 3.500 kr., fram og til baka 7 þús., fer í 7.560 kr. Ef við tökum enn lengri leið sem er hægt að fara með áætlunarbílum á sumrin sem er leiðin Reykjavík--Höfn--Egilsstaðir þá er fargjaldið þannig samsett á þeirri leið að það eru 3.500 til Hafnar og 2.270 í viðbót til Egilsstaða, samtals 11.540 kr. báðar leiðir, Reykjavík--Höfn--Egilsstaðir, EgilsstaðirHöfn--Reykjavík, og þegar virðisaukaskatturinn kæmi ofan á er fargjaldið komið í 12.463 með rútu milli Reykjavíkur og Egilsstaða fram og til baka. Það er að verða næstum því jafndýrt að fara með rútu frá Reykjavík til Egilsstaða miðað við þetta og kostar að fljúga til erlendra stórborga miðað við tilboðsverðin þar í haust. Ef ferðalangur ætlar að nýta sér þessa þjónustu og fara með fjörðunum þá er það líka hægt samkvæmt áætlunarleiðum yfir sumartímann og þá er þetta þannig að Reykjavík--Höfn--Egilsstaðir með fjörðum er um 3.500 á Höfn, 2.940 áfram til Egilsstaða. Það gera 12.880 kr. báðar leiðir og með virðisaukaskatti 13.910 kr. eða tæpar 14 þús. kr. Ég segi það við ykkur að þetta er ekki verðlagning sem þolir 14% virðisaukaskatt. Ég hef ekki aflað mér upplýsinga og væri þó vel til fundið að ræða hvað kostar fara t.d. með Herjólfi fram og til baka en það mun að sjálfsögðu hafa sín áhrif þar eins og annars staðar að leggja þetta ofan á. Það er alveg ljóst að virðisaukaskatturinn kemur hlutfallslega þungt við flutningsaðilana. Það verður án efa nokkuð mismunandi hvernig hann kemur út fyrir hinar einstöku greinar ferðaþjónustunnar og það hefur reyndar komið fram í mati Þjóðhagsstofnunar sem unnið hefur verið fyrir efh.- og viðskn. Það er alveg ljóst að vegna samsetningar útgjalda í þessum rekstri leggst hann tiltölulega þungt á fargjöldin og ég vísa aftur í það mat Flugleiðamanna eins og það stendur um þessar mundir að það muni þurfa að hækka flugfargjöldin í innanlandsfluginu um 8% við þessa breytingu. Ég vil spyrja hv. þm. stjórnarliðsins sem koma af landsbyggðinni: Hafa þeir engar efasemdir um þessa aðgerð? Er það virkilega svo að menn séu tilbúnir til þess að skella þessari hækkun ofan á flugfargjöldin? Ég minni á það að á sínum tíma var tekinn upp flugvallarskattur þegar felldur var niður söluskattur af fargjöldum í innanlandssamgöngum og ef menn ætla nú að skella á þetta virðisaukaskatti án þess að gera neinar aðrar ráðstafanr, þá eru menn í raun og veru enn að þyngja skattlagninguna á þessa grein. Það er líka ljóst að þau flugvallargjöld og þau gjöld sem til komu, t.d. vegna flugmálaáætlunar á sínum tíma og voru hér lögfest í tíð Matthíasar Bjarnasonar, hv. 1. þm. Vestf. sem samgrh., lögðust þungt á þessa grein og það vissu menn. En menn höfðu sér það til réttlætingar að það var mjög rík þörf fyrir uppbyggingu á þessu sviði og hún er nú í gangi. En hún hefur kostað álögur á greinina. Það vitum við öll og hefur gert það að verkum að flugið er dýrara en ella því að annars lendir þessi kostnaður á notendunum, hann getur endað annars staðar. Ég held að menn séu að fara í hreinar ógöngur og mér er til efs að þessi skattstofn ríkisins eða ríkisstjórnarinnar verði jafnbreiður og ætla má þegar áhrifin af þessu verða komin fram því að það hlýtur að verða stórkostlegur samdráttur ef ekki hrun í innanlandsfluginu og öðrum innanlandssamgöngum á fjölmörgum leiðum sem þegar standa mjög höllum fæti fyrir. Ég tek eftir því að stjórnarliðar hverfa úr þingsalnum hver á fætur öðrum og það er þó ein hetja hér eftir, hv. 5. þm. Austurl., og ber að virða það. En þeir eru ekki að verða margir og tæmdumst úr salnum jafnóðum og þetta umtalsefni var tekið upp. Hvort það vitnar um sérlega vonda samvisku eða kæruleysi eða þeir séu roknir út til að kaupa sér flugfarseðla áður en þeir hækka skal ósagt látið, en mér finnst það dapurlegt ef menn geta a.m.k. ekki staldrað við þetta tiltekna atriði því að nú er það svo að tæknilega er ekkert því til fyrirstöðu að undanþiggja t.d. fargjöldin í fólksflutningum innan lands, ekki nokkur skapaður hlutur. Ég vek athygli á því að einni grein flutninga er ætlað að vera undanþegin og það er leiguakstur eða fargjöld með leigubifreiðum. Þar voru m.a. færð þau rök að erfitt væri að hafa eftirlit með því en ekki sanngirnis- eða réttlætisrök eða efnisrök af öðru tagi. Ég held að þau séu fyrir hendi a.m.k. hvað flugfargjöldin snertir og reyndar held ég einnig á flutningum á landi og sjó. Ég held að þetta sé bara einfaldlega ekki skynsamlegur skattstofn og langt frá því að leggja þetta ofan á fargjöldin. Auðvitað er enginn vafi á því að þetta er eitt af því sem hefur mjög mikil áhrif og varðar aðstöðumun fólksins í landinu hvað lífskjör snertir. Það er óhemjukostnaður við samgöngur hjá því fólki sem afskekktast býr í landinu. Það væri auðvelt að setja hér upp dæmi t.d. fyrir fjölskyldu á norðausturhorni landsins sem þarf að koma börnum sínum til og frá skóla og í frí hér í Reykjavík og reikna það út að þessi hækkun ein og sér og hleypur það á mörgum, mörgum þúsundum kr. ef ekki tugum þúsunda, bara virðisaukaskatturinn ofan á þessi fargjöld. Við skulum nú hugsa okkur að fimm manna fjölskylda á Breiðdalsvík sé með þrjú börn í skóla hér á höfuðborgarsvæðinu og sendi þau með flugi vor og haust og jólaleyfi og jafnvel páska. Fargjaldið er komið í yfir 20 þús. kr. Hvernig eiga menn að kljúfa svona lagað? Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort það hefur nokkuð upp á sig að reyna að vekja athygli á þessu. Kannski talar maður algerlega fyrir daufum eyrum en það eru nokkur tíðindi fyrir mig ef þingmenn af landsbyggðinni eru svo heillum horfnir. Auðvitað verð ég að játa að ég er þá ekki síst að beina orðum mínum til þeirra sem koma úr stjórnarliðinu að þetta komi ekkert við þá og þeir verði ekkert hugsi yfir þessu. Hvað segir þá t.d. hv. þm. og formaður efh.- og viðskn., Vilhjálmur Egilsson? Nú veit e.t.v. hv. þm. að flug á Sauðárkrók á undir högg að sækja. Sumpart af eðlilegum ástæðum vegna þess að bættar samgöngur á landi veita fluginu harða samkeppni. En hv. þm. veit væntanlega líka að þessi samgöngumáti er eftir sem áður mjög mikilvægur fyrir viðkomandi byggðarlag. Það er geysilega mikilvægt fyrir Skagafjörð að hafa greiðar og góðar samgöngur við höfuðborgina þó að flutningarnir séu eitthvað minni en áður var á meðan vegirnir voru verri.  Ég vona, hæstv. forseti, að útlistun mín á þessum þætti málsins hreyfi við einhverjum. Mér finnst dálítið merkilegt að ekki skuli hafa komið til umræðu fyrr hvað menn eru að hugsa sér með því að leggja virðisaukaskatt ofan á fargjöldin í innanlandssamgöngum. Ég held að það sé alveg óskaplegt glapræði og næstum því eins vitlaust og það sem ég ætla að koma að næst en það er að leggja virðisaukaskatt á húshitun. Ég held þó að ég verði að segja að af tveimur vitlausum skattstofnum þá sé húshitunin enn vitlausari en flugfargjöldin. Þó veit ég ekki hvort það má ekki færa nokkurn vegin sömu rök fyrir því með flugfargjöldin að þar sé um sértæka og mjög ósanngjarna skattlagningu að ræða því að talsverður hluti landsmanna er þannig í sveit settur að hann kemst algerlega af án þessa útgjaldaliðar, hann er algerlega laus við hann. En annar hluti landsmanna situr uppi með hann og á ekki annan kost en að greiða hann. En hvernig er þetta með húshitunina? Virðisaukaskattur ofan á hana verkar í raun og veru eins og öfugur tekjuskattur. Ég segi: Hæstv. ríkisstjórn getur alveg eins tekið upp öfugan tekjuskatt sem er þannig úr garði gerður að menn borgi þeim mun meira sem tekjurnar eru lægri eins og að skattleggja húshitun. Vegna þess að þeim mun meira sem menn hafa þegar borgað í kostnað við að hita upp húsnæði sitt þeim mun meira eiga þeir að borga í skattinn. Hver er þá orðinn munurinn á því að menn borguðu bara hreinlega öfugan tekjuskatt, þeim mun meira sem menn hefðu minni tekjur? Ég sé ekki annað en að það komi mjög svipað út. Við í efh.- og viðskn. létum draga að nokkrar upplýsingar um þetta atriði, m.a. dæmi um það hvort ekki væri hægt að leggja þennan skatt á með einhverjum skynsamlegri hætti ef menn ætluðu út í það á annað borð. Ég tel í raun að við höfum fengið gögn sem sýna að ef menn ætla í þessa skattlagningu á annað borð þá er a.m.k. hægt að gera það með gáfulegri hætti en hæstv. ríkisstjórn leggur til. Þ.e. tryggja það að almenningur í landinu borgi þetta með jafnari hætti en ella. Skattstofninn eins og hann er í dag er auðvitað svo geysilega mismunandi að hann verður bersýnilega ósanngjarn. Þannig eiga t.d. samkvæmt tillögu ríkisstjórnarinnar íbúar á þeim svæðum sem lægstan hafa hitunarkostnaðinn, við getum tekið dæmi af Húsavík og Flúðum, að greiða tiltölulega lága upphæð í þennan skatt eða 2.800 kr. á Flúðum, 3.400 kr. á Húsavík á sama tíma og íbúar Hvammstanga eiga að greiða á sjöunda þúsund í skattlagningu til viðbótar kostnaði sem er á hverju ári upp á 50--60.000 kr. fyrir að hita húsnæðið.  Hæstv. forseti. Að lokum ætla ég að fjalla undir þessum lið um virðisaukaskatt á bækur. Gleður mig nú að sjá hér hæstv. menntmrh. Við höfum fengið frá Þjóðhagsstofnun samkvæmt beiðni úttekt hennar á því hvernig þetta komi út gagnvart bókum, blöðum og tímaritum á umsvif í bókagerð í landinu og prentiðnaðinum. Það eru harla fróðlegar upplýsingar sem þar koma fram og ég hygg að hæstv. menntmrh. sem væntanlega hefur ekki séð þetta frekar en við hin fyrr en þá í dag ætti nú að verða sér út um eintak og stúdera þetta vandlega. Hér er upplýst að 14% álagning virðisaukaskatts eins og henni verður hagað og með tilliti til þess að innlendar bækur, tímarit og dagblöð voru undanþegin virðisaukaskatti samkvæmt núgildandi kerfi en útgáfufyrirtækin fengu eftir sem áður endurgreiddan innskatt af öllum aðkeyptum rekstrarfjármunum, vörum, vinnu, þjónustu og öðrum aðföngum. Þetta var auðvitað mjög hagstætt fyrirkomulag og er alveg ljóst að í skattalegu tilliti bjó þessi starfsemi við verulegt hagræði, enda var það ætlunin. Það var ætlun manna að styrkja innlenda bókagerð og íslenskt mál með slíkum ráðstöfunum. En þetta leiðir til þess að 14% virðisaukaskatturinn lendir allur út í verðið af því að enginn frádráttarréttur myndast á móti sem ekki var þegar fyrir hendi. Það er þess vegna mat Þjóðhagsstofnunar að umsvif í bóka-, blaða- og tímaritaútgáfu muni dragast saman um 10--11% í heild við þessa breytingu. Veltan er upp á 6.400 millj. kr. á árinu 1991 og með framreikningi þýðir þetta þá tekjusamdrátt upp á 650--700 millj. kr. í greininni. Ef fyrirtækin í þessari grein mundu bregðast við, segir Þjóðhagsstofnun, með því að draga úr starfsmannahaldi sem því nemur gæti ársverkum fækkað um allt að eitt hundrað. Ekki er það falleg hliðarbúgrein við þessa breytingu hjá hæstv. ríkisstjórn að til viðbótar auðvitað því áfalli sem þetta er innlendri bókagerð, prentiðnaði og íslensku máli þá muni þetta þýða fækkun starfa um eitt hundrað. Er þá enn eftir að hugleiða áhrif þessa á prentiðnaðinn sem auðvitað er mjög háður umsvifum í þessari útgáfu. Ef þar bætast svo við e.t.v. einn til tveir tugir starfa í viðbót, sem tapast, er dæmið farið að verða harla svart. Ég held, hæstv. forseti, að þetta sé með dapurlegri öngunum í þessu máli, það að hæstv. ríkisstjórn sé hér að taka upp bókaskatt eða lestrarskatt. Það er ekki lengra eða tvö eða þrjú ár síðan að menn ákváðu í mikilli hrifningu og einróma að fella niður virðisaukaskatt, sem áður hafði verið söluskattur á bókum, og styrkja með því alveg sérstaklega þá starfsemi og þar með íslenskt mál. Hvort sem það er að einhverju leyti eða að miklu leyti afleiðing af þeirri breytingu þá er alveg ljóst að að minnsta kosti hvað bókaútgáfu snertir hafa verið blómlegir tímar síðustu árin og menn hugsa til þess með hryllingi ef þar fer allt á niðurleið aftur. Í efh.- og viðskn. var borin fram sú spurning hvort ekki væri unnt og hvað það mundi kosta að undanþiggja að minnsta kosti námsbækur. Ég vil spyrja hæstv. menntmrh. í því sambandi: Hefur sá kostur verið skoðaður? Hefur menntmrn. reynt að útfæra hugmyndir um hvernig væri hægt að undanþiggja að minnsta kosti námsbækur þessari virðisaukaskattlagningu? Auðvitað er það þannig að námsmenn eru eini hópurinn sem er beinlínis þvingaður til þess að borga þennan skatt, verður að gera það ef hann vill á annað borð vera í námi og kaupa námsbækur. Það eru vonandi til svo miklir bókamenn á Íslandi enn þann dag í dag að það megi segja að þeir verði þvingaðir til að borga þennan skatt af því að þeir geti ekki án bókanna verið en það er þó með öðrum hætti en námsmenn eru settir. Ég held að það hljóti að vera svo, þó svo að ríkisskattstjóri hafi skilað efh.- og viðskn. heldur nöldurslegu minnisblaði um þennan möguleika þar sem menn höfðu allt á hornum sér gagnvart því að undanskilja námsbækurnar. Það var þetta venjulega sem við höfum heyrt þúsund sinnum áður, það var svo erfitt. Það þurfti allt að vera svo einfalt og ekki mega vera undanþágur og það er svo miklu erfiðara að vera með svona mörg skattþrep, sagði ríkisskattstjóri. Einhvern tímann hef ég heyrt þetta áður. Samt eru menn hér að fara að leggja á virðisaukaskatt í tveimur þrepum. Er það ekki? Hafandi haldið þúsund ræður um að það væri ekki hægt, að mætti ekki. Það væri gaman að rifja upp ræður hæstv. núv. utanrrh. sem stóð hér dögum oftar á árunum 1987--1988 og barðist gegn því að t.d. matvæli yrðu höfð á lægra skattþrepi með þeim einu rökum, ef rök skyldi kalla, að það mættu ekki vera tvö skattþrep, það yrði að vera eitt, hitt væri svo flókið. En hvað er að gerast í dag? Verið er að taka upp annað skattþrep á tiltekna hluti. Þannig verður það t.d. í rekstri í ferðaþjónustu að fyrirtækin borga umvörpum bæði skattþrepin í hinum daglega rekstri. Leggjandi á bæði skattþrepin, ekki satt? Er það þá orðið eitthvað öðruvísi en að hafa tvö skattþrep lýði, t.d. í búðum? Ef við skilgreindum mjög þröngt hvað skuli teljast námsbækur þá væru það eingöngu þær bækur sem væru gefnar út sem námsbækur sem væru á námsskrám skólanna og jafnvel væri hægt að tengja þetta við starfsemi skólanna þannig að menn fengju niðurfellinguna í gegnum einhvers konar uppáskrift frá skólum sínum. Svo dæmi sé tekið þá mundu menn ekki fá felldan niður virðisaukaskatt af Njálu þó svo hún væri notuð til hliðsjónar við kennslu að einhverju leyti. En af því að hún var ekki gefin út sem slík --- og þó veit maður það aldrei hvað vakti fyrir höfundinum á sínum tíma. Það getur vel verið að hann hafi einmitt verið að skrifa námsbók í ýmsum mannlegum samskiptum. Alla vega má margt af Njálu læra. Segjum sem svo að menn mundu afsala sér því að slíkar bækur yrðu teknar með til að einfalda málin og ekkert annað en námsbækur yrðu gefnar út slíkar og væru á námsskrám skólanna. Jafnvel væri hægt að hugsa sér að eingöngu tilteknar verslanir, sem uppfylltu ákveðin skilyrði, sem hefðu þessa niðurfellingarheimild. Það væri hægt að hafa það þannig, t.d. til að losna við söluturna og aðra slíka aðila sem eru kannski með einhverjar vasabrotsbækur. Þetta mundi þýða að kannski næðist ekki alveg utan um námsbókaflokkinn sem slíkan og þetta mundi girða fyrir misnotkun og mundi tryggja að hinar eiginlegu námsbækur væru undanþegnar. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. menntmrh.: Er hann ánægður með námsbækur sem skattstofn? Telur hann ekki eitthvað á sig leggjandi til að reyna að bjarga, þó í litlu sé, andlitinu í þessu máli og reyna að gangast fyrir vinnu sem hafi það að markmiði að finna færar leiðir, sem eru örugglega til, og ég þykist hafa að hluta til sýnt fram á til að hafa námsbækurnar undanþegnar? Að vísu er svo að það hefur læðst að mér efi um að það væri að öllu leyti rétt að leggja það til að námsbækur yrðu undanþegnar. Ég skal segja hvers vegna. Ég held nefnilega að þetta sé skattur sem sé svo óvinsæll og vitlaus að hann muni verða afnuminn aftur. Þá gæti það þvælst frekar fyrir mönnum en hitt að hann væri þó ekki lagður á námsbækur. Mér liggur eiginlega við að segja að ég held að það væri eiginlega betra að þetta væri þá bara nógu vont til þess að örugglega yrði hægt að sópa þessu burtu aftur næst þegar hugsandi menn kæmust að stjórnveli.  Að lokum um þessi virðisaukaskattsmál þá er þó eitt í þessu sem rétt er að komi fram og er sjálfsagt að hafa í huga og það er að þetta á ekki að taka allt saman gildi strax og reyndar minnst af þessu. Sumt tekur gildi á næsta ári eða við önnur áramót. Það er m.a. ástæða þess að ég geri að nokkru umtalsefni þætti eins og skattlagninguna á farseðlana í innanlandssamgöngunum að ég bind nokkrar vonir við það þrátt fyrir allt að menn noti þann tíma sem þá er fyrir hendi áður en þetta tekur gildi til að hugsa sinn gang. Ég geri það nú þrátt fyrir allt. Svona óforbetranlegur bjartsýnismaður er ég. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að menn séu komnir á það stig í þessum efnum að þeir skelli þessum virðisaukaskatti t.d. ofan á flugfarseðlana. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því. Ég vil þess vegna leyfa mér að ljúka umfjöllun um virðisaukaskattinn með þeim orðum að hvetja menn til að setjast yfir þetta á nýju ári. Ég er alveg viss um að efh.- og viðskn. --- sem hefur unnið vel saman að skoðun þessara mála þó hún hafi því miður ekki haft, mér liggur við að segja aðstæður til að vera sammála um afgreiðslu þeirra að lokum, hendur sumra voru þar bundnar eins og við vitum --- er örugglega tilbúin og verður örugglega tilbúin til að vinna á næsta ári að þáttum eins og skattlagningu bókanna, fargjaldanna og á fleiri hlutum, hvort ekki er unnt að fella þetta niður eða a.m.k. finna á þessu einhverja skynsamlegri útgáfu. Hæstv. forseti. Ég ætlaði þá aðeins til þess að það falli ekki niður að nefna vaxtabæturnar sem hér eru á ferðinni og er auðvitað mikið áfall að hæstv. ríkisstjórn skuli ákveða að skerða vaxtabætur þess fólks sem lagt hefur í kostnað vegna öflunar íbúðarhúsnæðis á undanförnum árum. Það er eitt af þessu mjög svo dapurlega sem hér er á ferðinni í þessum pakka og ég hef þegar farið yfir það. Að mínu mati eru þar á ferðinni hin hreinustu brigð gagnvart því fólki sem hefur treyst því kerfi og fyrirkomulagi sem lögfest hefur verið á undanförnum árum. Hefur treyst margendurteknum yfirlýsingum um að það yrði ekki komið aftan að því í þessu sambandi, hefur hlustað á ráðamenn réttlæta hækkun vaxta í húsnæðislánakerfinu með því að á móti komi vaxtabæturnar sem geri það að verkum að lágtekjufólkið fái hina auknu vaxtabyrði endurgreidda í verulegum mæli eða alveg. Þetta á nú að svíkja, svo einfalt er það. Það hljóta að teljast veruleg tímamót á ferli hæstv. núv. félmrh. að láta það yfir sig ganga. Að vísu hefur heyrst að samstarfsráðherrar hæstv. ráðherra í ríkisstjórn séu orðnir leiðir á hótunum hæstv. ráðherra um að segja af sér sem mun vera orðið nokkuð slitin plata ef svo má að orði komast og þess vegna hafi það bitið óvenjulítið í þessari lotu. Kannski er það ástæða þess að hæstv. félmrh. virðist lítið hafa getað varið sig og situr uppi með þetta. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. ráðherra hafi þótt ákaflega þungbært að verða að ganga á bak marggefinna loforða um að vaxtabætur verði ekki skertar. Ég vek athygli í þessu sambandi á umsögn Húsnæðisstofnunar ríkisins sem má best til þekkja og gerst vita hvaða áhrif geta orðið af því að raska þannig greiðslugrundvelli fjölskyldnanna. Húsnæðisstofnun varar mjög sterklega við því í umsögn sinni að slík áhrif verði höfð á greiðslugetu fólks og bendir réttilega á að fjölmargir hafi á undanförnum missirum sloppið í gegnum lögbundið greiðslumat húsnæðislánakerfisins og fengið þá fyrirgreiðslu sem frekast mátti ætla að þeir gætu staðið undir. Nú er þeim grundvelli raskað og afleiðingarnar geta ekki orðið aðrar en þær að verulegir erfiðleikar steðja að hjá þessu fólki. Hæstv. forseti. Ef maður reynir svo að draga þetta saman í lokin þá er það auðvitað í fyrsta lagi ljóst að vinnubrögðin í þessu máli eru ekki til eftirbreytni eða fyrirmyndar. Ég held að hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh., sem hljóta að eiga að teljast bera nokkra ábyrgð á þeim þætti málsins, báðir og sameiginlega, væru nú menn að meiri að viðurkenna það. Þetta er búið að vera eitthvert mesta klúður sem maður hefur lengi séð, satt best að segja. Ef hægt er að vinna eitthvað með handarbökunum þá er það á þennan hátt. Í öðru lagi er auðvitað ljóst að hér á sér stað umtalsverð skerðing á lífskjörum almennings í landinu. Hún er að stórum hluta til ákveðin með ráðstöfunum stjórnvalda. Þetta hefur leitt til mjög versnandi andrúmslofts í samskiptum ríkisvalds og launamannahreyfingarinnar. Þó það sé ekki mitt að spá í þá hluti þá verður ekki fram hjá því horft að mjög alvarlegar vísbendingar hafa komið fram um það á undanförnum dögum að það stefni í hörð átök á vinnumarkaði og miklu meiri óróleika almennt í þjóðfélaginu en við höfum séð um árabil. Hæstv. ríkisstjórn getur ekki hlaupið frá ábyrgð sinni í þeim efnum. Hún hefur sagt sundur friðinn. Slitið samstarfi við verkalýðshreyfinguna og valið að keyra sínar tillögur í þessum skattamálum fram án minnsta samráðs við þá aðila. Það er staðreynd og það er alveg sama hvað hæstv. forsrh. segir heilagur í framan niðri í kringlu. Þannig bar þetta til og afleiðingunum hlýtur hæstv. ríkisstjórn að taka. Í fjórða lagi held ég að það sé því miður einnig staðreynd að ójöfnuðurinn vex í gegnum þessar aðgerðir. Hann minnkar að minnsta kosti ekki, hv. þm. Ég held að margs konar aðstöðumunur fólks aukist ef eitthvað er. Að vísu má kannski segja að með því að falla frá að skerða barnabæturnar og þeirri sértæku skattlagningu á tiltekna hópa sem þar var á ferðinni og fara í staðinn yfir í hárbeittan niðurskurð með lækkun persónufrádráttar sé þetta gert að almennara áfalli fyrir menn. En hv. formaður efh.- og viðskn. veit þó vel að margar aðrar og miklu réttlátari aðferðir eru til að dreifa þessari skattbyrði en sú að lækka persónufrádráttinn. Það hefði að mínu mati verið miklu skárri aðferð að hækka þá skattprósentuna meira og endurgreiða svo einhvern hluta af þeim tekjum í gegnum hærri persónufrádrátt. Hefði t.d. hv. formaður efh.- og viðskn. haft tíma til þess þá er ég viss um að hann hefði verið tilbúinn til að reikna út það dæmi að í staðinn fyrir 1,5% hækkun hefði hún orðið 2,5% og síðan hefði verulegum hluta þeirra tekna sem þannig kom inn verið ráðstafað í gegnum hærri persónufrádrátt. Þar með verður breyting í skattstiganum. Skattbyrðin færist til og lendir meira upp á hærri tekjubilin. Þetta er augljóst mál. En í staðinn lendir hæstv. ríkisstjórn í þessum hroðalegu ógöngum að enda með því að lækka persónufrádráttinn. Það er varla að ég trúi því enn að þetta sé sama ríkisstjórnin og lofaði mönnum ekki bara gulli og grænum skógum heldur miklum skattalækkunum fyrir einu og hálfu ári. Auðvitað eru býsna dökkar horfur í okkar þjóðfélagi, hæstv. forseti. Það liggur fyrir að það styttist í nýja þjóðhagsáætlun. Við í efh.- og viðskn. höfum fengið ákveðnar upplýsingar um breytingar sem Þjóðhagsstofnun þykist sjá og ég leyfi mér að upplýsa um það hér sem ég veit. Ég skyldi það svo að sú þjóðhagsáætlun væri þá í vændum á næstu dögum. En hvað sem því líður þá er alveg ljóst að Þjóðhagsstofnun segir nú: Það verður meiri samdráttur þjóðartekna, það verður meira atvinnuleysi og það var á flestan hátt þannig að þær breytingar sem stofnunin taldi upp horfðu til hins verra. Að vísu var með varfærnum orðum sagt að atvinnuleysið yrði meira en 4%. Þegar gengið var á forstjóra Þjóðhagsstofnunar og spurt: Hvað þýðir meira? Þá varð fátt um svör, kannski ekki jafnmikið atvinnuleysi og VSÍ eða ASÍ nefndu fyrr í haust, 15 eða 25% en meira gæti þýtt eitthvað á bilinu 4--7%. Sex til sjö prósent atvinnuleysi hafa sumir talað um. Ég held að vaxandi atvinnuleysi, þar með vaxandi fjöldi fólks og heimila í landinu sem í raun og veru missir grundvöll sinn, fellur þannig í tekjum að stórkostlegir erfiðleikar hljóta að skapast. Þegar við höfum svo í huga að skuldir heimilanna í landinu hafa vaxið hroðalega á undanförnum árum og það er auðvitað ekki bara sök núv. ríkisstjórnar enda þótt núv. stjórnarflokkar hafi setið býsna drjúgum við stjórnvölinn á sl. tólf árum þá hafa fleiri komið þar við sögu. Mér er sagt að fyrir liggi tölur um að skuldir heimilanna hafi fjórfaldast á tíu til tólf árum. Það er alvarlegt umhugsunarefni. Mönnum er tamt að hugsa fyrst og fremst um erfiðleika atvinnulífsins og fyrirtækjanna og hafa miklar áhyggjur af því að nú geti fyrirtækin ekki staðið í skilum og ekki borgað af lánum og ekki gengið. En guð minn góður, hvað gerist ef þessi algengasta eining í þjóðfélaginu, fjölskyldan, heimilið, getur ekki klárað sitt dæmi? Hvers konar hrun verður þá ef greiðsluþrot verður almennt og upp til hópa hjá heimilunum í landinu? Þá fyrst munu menn sjá ,,infrastrúktúrinn`` í þjóðfélaginu hrynja ef svo má að orði komast. Ef heimilin almennt lenda í þessum erfiðleikum þá mun keðjuverkunin fyrst láta til sín taka í þjóðfélaginu ef menn geta ekki staðið í skilum með lán sín, ekki keypt eða borgað fyrir þá þjónustu sem þeir þurfa að njóta og það mun síðan segja til sín með margfalt öflugri hætti gegnum keðjuverkun í þjóðfélaginu en þó eitthvert fyrirtæki lendi í erfiðleikum. Þess vegna held ég að athygli manna hafi ekki því miður í nógu miklum mæli beinst að þessum þætti, skuldastöðu heimilanna og möguleikum þeirra til að bera greiðslubyrði af þeim skuldum. Hæstv. forseti. Ég ætlaði að lokum að blaða aðeins í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar sem heitir þessu ótrúlega nafni miðað við núverandi aðstæður: ,,Velferð á varanlegum grunni.`` Ég held að öllu neyðarlegra nafn hefði hæstv. ríkisstjórn ekki getað valið sér þótt hún hefði legið undir feldi í hundrað ár og reynt að finna eitthvað sem væri virkilega neyðarlegt við núverandi aðstæður í landinu  En hæstv. forseti. Það er aðeins um stefnuskrá ríkisstjórnarinnar. Það er svo að þegar maður les yfir þetta núna í ljósi þess sem hefur gerst þá fer maður að velta því fyrir sér hvort þetta hafi átt að vera einhvers konar andsönnun eða öfugmælaframsetning á þessari stefnuskrá. Þ.e. menn hafi átt að lesa þetta með því hugarfari að ríkisstjórnin meinti ævinlega þveröfugt við það sem hún segði.  Var þetta hugsunin á bak við það að lækka arðsprósentuna og draga á hlutafjárfrádráttinn? Svo segir: ,,Skattstofnar eiga að vera skýrt afmarkaðir og með sem fæstum undanþágum svo að skatthlutföll verði sem lægst og hætta á undanskotum sem minnst.`` Sem lægst, hvað eru þau að gera í dag? Og hætta á undanskotum sem minnst. Það er líklegt að það dragi stórlega úr hættu á henni núna hjá einstaklingunum. Svo kemur alveg dýrleg málsgrein á bls. 18. Þar segir: ,,Skatthlutfall einstaklinga hefur hækkað verulega frá því að staðgreiðsla tekjuskatts var tekin upp. Enn fremur hefur tekjutenging færst í vöxt, sem leiðir til þess að raunverulegur skattur hefur farið hækkandi.`` --- Þetta er ljótt mál. --- ,,Stefna verður að lækkun skatthlutfallsins í kjölfar minni ríkisumsvifa og með endurskoðun sérstakra skattaafslátta og annarra ívilnana.`` --- Stefna verður að lækkun skatthlutfallsins. Ég vek athygli á því að það er verið að ræða um skatthlutfall einstaklinga sem ríkisstjórnin í sinni stefnuskrá telur að hafi hækkað ískyggilega á undanförnum árum og í tengslum við aukna tekjutengingu sé þetta orðið hið versta mál. Þetta er nú það sem gekk á prent hjá ríkisstjórninni í fyrrahaust. Nú bið ég þá sem hér eru til svara fyrir hæstv. ríkisstjórn að útskýra fyrir mér hvernig skattahækkanirnar sem nú eru að ganga yfir séu liður í þessari stefnu ríkisstjórnarinnar. Ef maður á að taka eitthvert mark á þessari bók, eða er kannski búið að fella hana úr gildi? Það var að vísu upplýst að hún hefði aldrei verið samþykkt í þingflokkum stjórnarliðsins, aldrei verið sýnd þar. Ég leyfði mér því einhvern tímann að kalla þetta handbók ráðherranna. Svo er meira fjallað um þetta, hæstv. forseti, á ýmsum stöðum og er það næsta kostuleg lesning. Ég vek t.d. athygli manna á kaflanum um ráðdeild í ríkisrekstri. Þar er fín setning. Þar segir: ,,Það er staðfastur ásetningur ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Alþfl. að ná jafnvægi í ríkisfjármálum, draga úr ríkisútgjöldum og skapa skilyrði fyrir lækkun skatta``, o.s.frv. --- Staðfastur ásetningur ríkisstjórnarinnar að skapa skilyrði fyrir lækkun skatta. Þarna er aldeilis ekki verið að boða skattahækkanirnar, ónei. Enda mun það vera svo að í kosningabaráttu Sjálfstfl. í hita leiksins voru frambjóðendur Sjálfstfl. í Reykjavík látnir gangast undir krossapróf. Ef ég man þetta rétt var þetta nokkuð langur og mjór bæklingur og það voru reitir til að krossa í. Þetta var bæklingur sem Samband ungra sjálfstæðismanna eða Heimdallur eða eitthvert slíkt fyrirbæri gaf út og lagði fyrir frambjóðendur Sjálfstfl. í Reykjavík, vel að merkja. Það voru frambjóðendurnir í Reykjavík, segja þingmenn Sjálfstfl. af landsbyggðinni til þess að þeir verði frígjörðir af þessu og er þeim hér með veitt aflausn. Frambjóðendur Sjálfstfl. í Reykjavík svöruðu þessu krossaprófi. Um hvað var spurt? Ekki: Hyggst þú beita þér fyrir skattahækkunum? Nei. Og ekki: Hyggst þú beita þér fyrir óbreyttum sköttum? Nei. Þessi litla hógværa spurning sem var lögð fyrir frambjóðendur Sjálfstfl. var: Munt þú, þegar þú kemst til valda, hv. frambjóðandi Sjálfstfl. --- þar á meðal hæstv. forsrh. --- beita þér fyrir afnámi allra skatta vinstri stjórnarinnar eða bara sumra, strax eða í hvelli eða seinna?

Spurningin hljóðaði ekki þannig.

Þetta er mjög nálægt því að vera orðrétt en hér er hæstv. forsrh. sem getur sagt hvernig þetta var orðrétt og jafnvel fært okkur bæklinginn. Væri mér mikil þökk í því ef hæstv. forsrh. vildi síma í þá uppi í Valhöll og senda undirrituðum eitt eintak af bæklingnum með krossunum því ég þykist muna það rétt að einn sá allra galvaskasti í krossaprófinu var hæstv. forsrh. Ég man ekki annað en hann hafi sett bara X við já, já, já, fella niður alla skatta ríkisstjórnarinnar strax.

Það var bara eitt já hjá honum.

Bara eitt já. Þá var nú ekki aldeilis kengurinn í mínum manni. Það er varla hægt að gera þá kröfu til ræðumanns að hann kunni orðrétt utanbókar alla texta Sjálfstfl. í síðustu kosningabaráttu og er með ósanngjarnari kröfum sem hér hafa komið fram en efnislega var þetta svona. Það var spurt hvort frambjóðendur Sjálfstfl. væru tilbúnir til þess að beita sér fyrir því að fella niður alla þessa vondu skatta sem ríkisstjórnin hefði komið á. Þessi skattaglaða vinstri stjórn.

Það var enginn sem hafði efasemdir nema Geir H. Haarde.

Já, það var víst einn maður sem hafði smáefasemdir og setti eitthvað í B-flokk eða C-flokk. Hann var ekki alveg viss um að hann gæti fírað þessu öllu út strax, en það var ekki efinn hjá hæstv. forsrh.

Hann var ekki sá eini.

Þetta er að verða mjög áhugavert. Hér koma fram ýmsar upplýsingar. Hv. 5. þm. Reykv. upplýsir að hann hafi haft efasemdir eða er væntanlega að tala fyrir sjálfs síns hönd. Ég tel að það gangi ekki að ljúka þessari umræðu nema bæklingurinn komi fram í dagsljósið, hæstv. forseti, og við getum fengið það alveg á hreint hvernig menn exuðu við í prófinu. En eitt er alla vega á hreinu og það er að hæstv. forsrh. stóð keikur og hafði engar efasemdir um að hann mundi fella niður alla skatta sem þessi vonda vinstri stjórn hafði komið á. Hvar stendur nú sá maður í dag eða situr? Í hverjum sporum er hann? Reyndar er það rétt að t.d. í kosningayfirlýsingu Sjálfstfl., sem ég hef fengið í hendur fyrir góðra manna hjálp, er alveg afdráttarlaus yfirlýsing um þetta. Það stendur í 4. lið, III, eða stjórnmálaályktun fundarins: Fjármál ríkisins verði tekin nýjum tökum. Fyrsta skrefið verði að hverfa frá skattahækkunarstefnu ríkisstjórnarinnar og ná jafnvægi í fjármálum ríkisins. Þensla í umsvifum ríkiskerfisins verði stöðvuð og raunverulegum sparnaði náð. Í framhaldi af því verði unnið að því að lækka skatta. --- Það dugar ekkert minna. Svona er þetta, hæstv. forseti. Nú þjónar þessi málfundur kannski ekki í sjálfu sér þeim tilgangi að svara því fyrst og fremst hvort aðstæður á Íslandi í dag séu þær að þetta hafi verið mögulegt. Það geta menn auðvitað alltaf og endalaust rifist um. Lærdómurinn ætti þá auðvitað að vera að menn ættu ekki að vera að lofa öðru en því sem einhverjar líkur væru á að hægt væri að efna. Það er svo sem ekki málið. En hitt er rétt að það liggi fyrir hvað menn sögðu í þessum efnum. Stjórnarliðar hafa reynt að réttlæta það að ljúka afgreiðslu samningsins um Evrópskt efnahagssvæði með einföldum naumum meiri hluta á þingi, hunsandi kröfur um þjóðaratkvæði og breytingar á stjórnarskrá --- með hverju? Með hverju? Með því að þeir hafi fyrir síðustu kosningar gert afstöðu sína til málsins kunna. Þess vegna megi þeir gera það sem þeim sýnist í þessu máli og hunsa vilja þjóðarinnar og hunsa allar kröfur um breytingar á stjórnarskrá. En hvað sögðu þá stjórnarflokkarnir um skatta fyrir síðustu kosningar? Og ber þeim ekki með sama hætti og þeir telja sig nú geta gert í EES-málinu að umgangast sín eigin loforð um skatta frá síðustu kosningum? Eru það bara sum loforð og bara sum mál sem menn tala um fyrir kosningar sem má taka mark á en önnur ekki? Ef Sjálfstfl. vill lýsa því yfir að allt sem hann segir um ríkisfjármál og skatta sé ekki í þeim hópi sem taka eigi mark á, þá eru það tíðindi út af fyrir sig og gagnlegar upplýsingar fyrir kjósendur komandi ára og áratuga jafnvel, ef Sjálfstfl. verður til svo lengi eins og nú stefnir. Í öllu falli er það alveg á hreinu, hæstv. forseti, að þetta er einhver sú hroðalegasta magalending og útreið sem einn flokkur hefur í langan tíma fengið í íslenskum stjórnmálum hvað varðar annars vegar loforð og fyrirheit og hins vegar efndir í skattamálum. Það hlýtur að verða mikil velgja á ferðinni í mögum þeirra hv. þm. Sjálfstfl. þegar þeir greiða þessari skattasúpu atkvæði.

Virðulegi forseti. Sú ræða sem við höfum nú hlustað á sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon flutti okkur var sérkennileg í hæsta máta. Hér hefur hv. þm. talað hátt á þriðju klukkustund. Ég hlustaði á ræðuna alla og beið í ofvæni eftir því að hv. þm. mundi leggja fyrir okkur hvaða lausnir hann hefði á þeim vanda sem við blasti. Aldeilis ekki. Ekki eitt einasta orð um slíkt. Heldur talaði þessi hv. þm. eins og hann hefði ekki lifað í landinu sl. tvö ár frá því að síðustu kosningum lauk. Það má spyrja hvar hv. þm. hafi alið manninn sl. tvö ár. Er hv. þm. ekki kunnugt um það við hvers konar aðstæður núv. ríkisstjórn er að bjástra? Er hv. þm. ekki kunnugt um það við hvers konar aðstæður fólkið í landinu býr?

Spurðu Hrafnkel.

Er þá ekki kominn tími til að hv. þm. fari að átta sig á því að tími gagnrýninnar er liðinn. Tími samstöðunnar er runninn upp. Að menn reyni nú fremur að leita lausna en að koma dag eftir dag eftir dag til að grafa undan öllum tilraunum til þess að leysa fram úr þeim vanda sem við blasir, ekki einungis að leysa fram úr heldur til þess að reyna að finna einhverjar þær lausnir sem geta gert okkur kleift einmitt að ná fram þeim markmiðum sem Sjálfstfl. m.a. lofaði kjósendum í síðustu kosningum og Alþfl. og Framsfl. líka, Alþb. líka og Kvennalistinn líka. Til þess að það megi gerast verður að leggja ákveðinn grunn og grípa til ákveðinna ráðstafana gagnvart þeirri kreppu sem nú er skollin yfir okkur. 

Má ég biðja hv. 8. þm. Reykn. að leyfa mönnum að ljúka máli sínu.

Hann bannaði það alls ekki. Þetta er misskilningur hjá forseta.

Hæstv. forseti. Ég er þakklátur hv. 5. þm. Austurl. að hafa hlustað með athygli á alla mína ræðu eins og hann vitnaði um að hann hefði gert og virði það við hann. Bara til ábendingar þá hef ég aldrei heyrt að menn leystu fram úr málum, yfirleitt leysa menn úr vandamálum eða leysa frá skjóðunni. Svo geta menn lent í því að leysa niður um sig. Ekki veit ég hvort það hefur verið í huga hv. þm. Það kann að vera að ég hafi ekki eytt miklu af ræðutíma mínum í að útlista úrræði okkar stjórnarandstæðinga. Þau liggja a.m.k. fyrir í tilviki okkar alþýðubandalagsmanna. Það ætti hv. þm. að vita. Við höfðum þó það við, meira en aðrir flokkar, að strax snemma á þessu hausti lýstum við okkar viðhorfum í formi bæði aðgerða í ríkisfjármálum, skattlagningu og úrræða í atvinnumálum sem er meira en Alþfl. getur sagt, sem hefur verið að taka þátt í þessu klúðri hverju á fætur öðru á næturfundum nú á síðustu dögum. Hv. þm. skorar því ekki miklar keilur með því að ætla að snúa sig út úr vandanum, sem hann sannarlega er í sem stuðningsmaður stjórnarliðsins, með því að skammast út í það að aðrir hafa ekki eitthvað til málanna að leggja. Það gerir hlut ríkisstjórnarinnar hvorki betri né verri hvort stjórnarandstaðan hefur sett fram meiri eða minni tillögur. Hann er eins og hann er, hv. þm. Álögurnar á almenning eru eins og þær eru. Það sem ríkisstjórnin ætlaðist fyrir t.d. gagnvart barnafólkinu segir sína sögu um hugsunarhátt þann sem ræður ferðinni í ríkisstjórninni eða lækkun persónufrádráttarins nú. En gæti e.t.v. verið að það sem gerði það að verkum að hv. 5. þm. Austurl. kom upp í þessu hugarástandi sem hann gerði hafi verið upplýsingarnar sem ég kom með um að það eigi að hækka flugfargjaldið á Breiðdalsvík í yfir 20.000 kr. með aðgerðum ríkisstjórnarinnar? Gæti það verið?

Virðulegi forseti. Sá er munurinn á hv. þm. og fólkinu á Breiðdalsvík að fólkið á Breiðdalsvík skilur gjörla við hvers konar erfiðleika er að etja í þjóðarbúinu núna. Það skilur það gjörla þó hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skilji það ekki. Fyrir utan það að bera fram rangar upplýsingar nema ef vera kynni að hv. þm. sé farinn að gæta sérstaklega núna hagsmuna Flugleiða og sé orðinn nokkurs konar kynningar- og blaðafulltrúi Flugleiða í þinginu. Það má vel vera að hann sé kominn á slíkan mála hjá þessu ágæta fyrirtæki sem hann hefur hingað til kennt við kolkrabbann, en er kannski búinn að skipta um ham og kominn í nýtt hlutverk. Það er auðvitað aldrei að vita við hverju maður getur búist frá mönnum sem tala eins og þeir hafi ekki lifað í landinu í tvö ár og þekkja ekki einu sinni fólkið í landinu. Það væri nær fyrir hv. þm. að spara sér orðin og fara að kynnast kjörum fólksins í landinu þannig að hann verði fær um það að leggja fram einhverjar tillögur, frekar en eyða dýrmætum starfstíma til að láta okkur hlusta á gagnrýni ofan á gagnrýni, nöldur ofan á nöldur. Tími sá er liðinn. Við höfum engan tíma til slíkra starfa núna að hlusta á gagnrýnisorðin aftur og aftur. Við verðum að stilla saman strengi til þess að ná fram samstöðu um aðgerðir til þess að bregðast við þeim vanda sem nú er við að etja. 

Hæstv. forseti. Það var viðtal við einn af forustumönnum launamanna í gær í fjölmiðlunum og hann var spurður að því hvort launamannafélögin, samtökin sem hafa verið að álykta síðustu sólarhringa, væru að biðja um kauphækkanir. Talsmaðurinn taldi ekki svo vera. Menn gerðu sér grein fyrir því að það væri takmarkað svigrúm til beinna launahækkana, en --- sagði hann --- við erum að biðja um réttlæti. Við viljum réttlátar aðgerðir hvað varðar dreifingu þessara byrða á þjóðina. Það er það sem þetta mál snýst um, hv. 5. þm. Austurl., séra Gunnlaugur. Það snýst um réttlæti. Og ef hv. þm. ætlar með miklum hávaða að halda því fram að skattastefna hæstv. ríkisstjórnar sé réttlát og að við stjórnarandstæðingar, sem höfum leyft okkur að gagnrýna hana, skynjum ekki þjóðina, höfum ekki búið í landinu, séum úr takt við veruleikann, þá held ég að hv. þm. sé kominn á þunnan ís. Ég held hann sé kominn á mjög þunnan ís. Ég held að t.d. fundur Dagsbrúnarmanna í Reykjavík eða yfirlýsingar Hrafnkels A. Jónssonar í fjölmiðlum í gær séu miklu betri svör um það hvernig fólkið í landinu talar eða hugsar en orðræður okkar, mínar og hv. þm., um það efni. Við getum sjálfsagt lengi deilt um það hvor okkar finni betur hjartslátt þjóðarinnar án þess að komast að samkomulagi. En þegar fólkið sjálft er að tala, eins og það gerir þessa daga, þá held ég að hv. þm. ætti að fara varlega í það, hvort sem það er úr þessum stóli eða einhverjum öðrum stólum, að tala eins og hann gerði áðan. Ég held að hæstv. ríkisstjórn ætti að átta sig á því að hún er ekki mjög vel liðin þessa dagana, fólkið í landinu hugsar henni þegjandi þörfina. Ég held að hv. þm. hafi ekki tekið mikið af leigubílum eða ferðast mikið um, farið í gegnum margar flugstöðvar, litið inn á vinnustaði, ef hann er virkilega þeirrar skoðunar að þetta sé allt í fína lagi, að fólkið telji þetta réttlátar og sanngjarnar ráðstafanir. Það gerir það ekki. Það að hækka lyfjakostnað aldraðs fólks, það að ráðast að barnafjölskyldum og húsbyggjendum, það að lækka skattleysismörkin --- það er ekki réttlæti við núverandi aðstæður, á sama tíma og verið er að stórlækka skatta fyrirtækja. Fólkið upplifir þetta ekki sem réttlæti. Það er ekki þannig.

Virðulegi forseti. Mér gefst síðar tími til þess að fjalla nánar um efnisatriði í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, en það er þó eitt sem ég tel ástæðu til þess að leiðrétta strax þannig að það verði ekki aftur og aftur endurtekið í þessari umræðu. Það varðar skatta og þá ætla ég að minnast á heildarskatta. Það er ljóst að á næsta ári verða heildarskatttekjur ríkissjóðs lægri en á undanförnum árum og á yfirstandandi ári verða skatttekjur lægri en á undanförnum árum. Það þarf að fara aftur til ársins 1988 til þess að finna samnefnið við því. Það verður því að vera alveg ljóst að heildarskatttekjur nú eru lægri en allar götur þegar hv. 8. þm. Reykn. var fjmrh. Þetta þarf að koma skýrt fram. Þetta gerist að sjálfsögðu vegna þess að þeir 4 milljarðar sem koma vegna aðstöðugjaldanna renna beint út aftur til baka í gegnum staðgreiðslukerfið og mynda ekki skatttekjur ríkissjóðs, frekar en útsvar sveitarfélaganna. Þetta verða menn að gera sér grein fyrir. Það sem hins vegar skiptir kannski máli þegar rætt er um skatta er að stór hluti útgjalda ríkissjóðs fer í það að greiða vexti af gömlum hallarekstri ríkissjóðs, u.þ.b. 10% af útgjöldum ríkisins fer til þess. Ég ætla ekki hér, virðulegi forseti, að fjalla um réttlæti en auðvitað má um það deila hvort það sé réttlátt að taka 4 milljarða af fyrirtækjunum og setja yfir á einstaklinga og út í verð. En af hverju skyldi það vera gert? Það er gert til þess að verja þá sem enga atvinnu hafa. Það er gert til þess að fyrirtækin í landinu geti starfað. Það er gert til þess að útrýma atvinnuleysi hjá þjóðinni og þeir sem verða að borga brúsann erum við sem erum svo heppin að hafa atvinnu og tekjur af því. Þetta vona ég að hv. þm. skilji.

Gallinn er sá, hæstv. fjmrh., að það erum ekki við, það var óheppilegt orð sem hæstv. fjmrh. notaði, að það séum við sem borgum þetta sérstaklega. Því að hæstv. ráðherrar, þó laun þingmanna og ráðherra séu nú ekki merkileg, þá er það samt þannig að þeir borga sáralítið meira en aðrir. Það er það sem fólkið í landinu er að gagnrýna. Deilan snýst ekki um það hvort rétt hafi verið og óhjákvæmilegt eða skynsamlegt að færa þessa 4 milljarða til. Hún snýst fyrst og fremst um það hverjir áttu að bera þá. Hvernig átti að dreifa þeim byrðum. Ég held að það sé almenn pólitísk samstaða um að ákveðnar aðgerðir til að treysta grundvöll atvinnulífsins voru og eru óhjákvæmilegar. Það er ekki það sem deilt er um hér heldur það hvernig byrðunum var jafnað. Varðandi það hvort hæstv. fjmrh. sé eða verði skattakóngur, sem þegar er reyndar búið að úrskurða, þá er nógur tími til að fara í gegnum þá umræðu. Við 1. umr. þessa máls leyfði ég mér að halda því fram að það lægi fyrir óhrekjandi að hæstv. fjmrh. mundi slá metið og verða skattakóngur allra tíma og hæstv. fjmrh. viðurkenndi það í svarræðu sinni að sú kóróna mundi eflaust fara sér vel, ef ég man rétt. Ég held því að það sé ekki nema gamanefni að ræða þá hlið málsins og skipti litlu máli og bókhaldsæfingar í raun og veru. Aðalatriðið er að greiðslubyrði almennings vegna skatta verður augljóslega sú hæsta í sögunni á næsta ári. Það er augljóst. Það kann að vera að með einhverjum reikningsæfingum megi reyna að finna því stað að heildarskatttekjur ríkisins, að minnsta kosti að raungildi, verði lægri en við vitum jú að sem hlutfall af verðmætasköpun eða framleiðslu í þjóðfélaginu eru þær hins vegar mjög háar. Þetta fer þá allt eftir því í hvaða samhengi það er sett, hæstv. fjmrh. Ég hef engan áhuga á að neyða upp á hæstv. fjmrh. einhverjum titlum, einhverjum fyrstu sætum í þessu sambandi sem hann á ekki rétt á. Sem íþróttamaður vil ég bara að hæstv. ráðherra sé á réttum palli hvort sem það er fyrsta, annað eða þriðja sæti. Mig grunar því miður að kórónan sé föst hjá hæstv. fjmrh.

Hæstv. forseti. Ég er sérstaklega ánægður yfir því hve hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er vel að sér í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar og byrjaður að skamma okkur stjórnarliða fyrir að standa ekki við hana og hann sjálfur eflaust orðinn sammála hverju orði sem þar stendur. Ég vil upplýsa hann um að fyrir síðustu kosningar taldi ég aðstæður í ríkisfjármálum vera slíkar að það væri ekki hægt að lækka skatta. Það hefur nú komið á daginn að því miður er það ekki hægt og var þá aðalverkefnið að draga úr ríkisútgjöldum til að minnka hallann. Varðandi það sem við erum að gera núna. Við erum náttúrlega að horfast í augu við allt of mikið atvinnuleysi og þess vegna erum við að fella niður aðstöðugjaldið og þurfum þá á móti að hækka tekjuskatt einstaklinga. Ef, eins og mér fannst hv. þm. tala, allt sem gert var í virðisaukaskattinum væri ómögulegt og óalandi og óferjandi þýðir það að hækka þarf tekjuskatt enn þá meira til að geta staðið undir niðurfellingu aðstöðugjaldsins. Ef menn færu hans leið líka í sambandi við prósentuhækkun og skattleysismörkin mundi það kalla á mikla prósentuhækkun og ég held að við séum á gráu svæði hvað réttlæti og óréttlæti snertir og kannski ekki hægt að gerast sá hæstiréttur í réttlæti að segja að sú leið sem ríkisstjórnin fer sé alfarið óréttlát og sú leið sem hv. þm. mundi helst fara sé alfarið réttlát. Ég held að þetta sé ekki alveg svona svart og hvítt og sé kannski grátt svæði hjá okkur báðum. Varðandi það sem hann talaði um virðisaukaskatt á fólksflutninga vil ég segja að samkeppnisstaða flutningaþjónustunnar rýrnar kannski ekki alveg jafnmikið og annars væri vegna þess að bensínið hækkar á sama tíma sem er nú kannski ekki mikil afsökun. En að sjálfsögðu munum við eftir áramótin fara í lögin um vörugjald á bíla og þar með hópferðabifreiðir og þá gefst tími til að skoða ýmislegt varðandi ferðaþjónustuna vegna þess að skatturinn á hana á ekki að taka gildi fyrr en frá og með áramótum 1994.

Hæstv. forseti. Við eigum tækifæri til í efh.- og viðskn. að eiga orðaskipti um þetta ég og hv. formaður nefndarinnar enda ekki tími til mikilla umræðna um það í andsvörum. Mér er það auðvitað vel ljóst að mönnum er þröngur stakkur skorinn að ýmsu leyti í þessum efnum. Og því eru sannarlega takmörk sett hvað t.d. almenna skattprósentan í tekjuskattinum má fara hátt, m.a. vegna þess sem stendur í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar og er rétt og enn réttara nú að tekjutenging af ýmsu tagi hefur stóraukist á undanförnum árum. Það gerir það að verkum að jaðarskattprósentan er orðin óheyrilega há á ákveðnu tekjubili hjá fjölskyldunum, á milli 60 og 70%. Þ.e. það er ekki nema fjórða hver króna sem verður eftir af þeirri sem aflað er á ákveðnu launabili. Það sem ég gagnrýni hins vegar og við höfum gert mjög harðlega er að ákveðnum aðilum er algerlega sleppt í þessum sambandi. Þar nefni ég sérstaklega fjármagnseigendurna. Það er auðvitað alveg með ólíkindum að eina ferðina enn skuli menn gefast upp við að koma sanngjörnum skatti á þá. Á sama tíma og menn eru að ganga í svona aðgerðir gagnvart jafnvel láglaunafólki eins og skerðing persónufrádráttarins er. Deilan er þess vegna fyrst og fremst um það hvað er réttlátast að gera. Hvað er skynsamlegast að gera? Það hefur enginn einkarétt á réttlætinu, hvorki ég né aðrir. Ég hef mína tilfinningu fyrir því hvað sé skynsamlegt og rétt og aðrir hafa sína. Og ég leyfi mér að halda því fram að það sé nokkuð erfitt að rökstyðja það að eina tiltæka leiðin í þessu sambandi hafi verið að lækka persónufrádráttinn núna þegar ekki er hróflað við fjármagnseigendum. Eða reyna að láta þá sem eru með langhæstu tekjurnar greiða meira. Það er mín skoðun að það hefði mátt afla að minnsta kosti með auðveldum hætti á milli 1 og 2 milljarða kr. með fjármagnstekjuskatti og meiri skatti á hæstu tekjur. Það hefði skilað verulega í þessu sambandi. Út á það hefði mátt að einhverju leyti sleppa því að leggja virðisaukaskatt á viðkvæma hluti eins og innlendar bækur og ferðaþjónustu og það hefði mátt hlífa tekjulægstu hópunum við tekjuskattshækkun.

Virðulegur forseti. Það er stórt og mikið mál sem við erum hér að ræða. Það hefur verið afar merkileg reynsla að fylgjast með fæðingu þess undanfarna daga og þeirri vinnu sem átt hefur sér stað í því samhengi. Við höfum orðið vör við það undanfarna daga að það er að skapast mikill órói í samfélaginu. Verkamannafélagið Dagsbrún hélt fund í fyrradag og samþykkti harðorð mótmæli gegn stefnu ríkisstjórnarinnar. Það sama gildir um stjórn Iðju. Einn af verkalýðsforingjum Austurlands, sem reyndar er félagi í Sjálfstfl. og bæjarfulltrúi fyrir hann á Eskifirði, fór hörðum orðum um stefnu ríkisstjórnarinnar í útvarpinu í gærkvöldi. Hann sagði að hún væri að níðast á láglaunafólki. Í dag hefur miðstjórn Alþýðusambands Íslands setið á miðstjórnarfundi og ég á ekki von á öðru en okkur berist mótmæli frá þeim fundi vegna þess að þær aðgerðir sem er verið að boða í þessu frv. bitna fyrst og fremst á launafólki og ekkert síður þeim sem verst standa en öðrum. Hér er verið að ráðast á allt launafólk, líka þá sem bera minnst úr býtum. Að mínum dómi eru hér á ferð aðgerðir sem eru algjört siðleysi. Ég vil taka svo sterkt til orða, virðulegi forseti. Og það sem meira er að á meðan reynt er að byggja upp á einum stað samkvæmt áformum ríkisstjórnarinnar er verið að rífa niður á öðrum. Hér er hver höndin uppi á móti annarri eða eins og sagt var í gamalli bók: Vinstri höndin veit ekki hvað sú hægri gjörir. Ég mun koma síðar að því. Að mínum dómi verða þessar aðgerðir þegar allt er saman lagt til að magna þá kreppu og þann samdrátt sem nú er í þjóðfélaginu. Í fréttum Morgunblaðsins í dag er sagt frá svari dómsmrn. við fyrispurn sem einn af varaþingmönnum Alþfl. lagði fram hér á þingi fyrir skömmu þar sem hann spurðist fyrir um gjaldþrot. Og í svari dómsmrn. kemur fram að á árinu 1991 og það sem af er ársins 1992, það kemur ekki fram hver er síðasti dagur í þeirri viðmiðun, hafa 540 fyrirtæki verið lýst gjaldþrota og eins og gefur að skilja eru flest þeirra í Reykjavík. 22 eru á Akureyri, 18 í Kópavogi, 12 í Keflavík, 9 í Ölfushreppi og 8 á Ísafirði. Þetta segir okkur mikla sögu um ástand fyrirtækjanna í landinu. Við horfum annars vegar upp á það að hagur launafólks þrengist og hins vegar mjög erfiða stöðu fyrirtækjanna í landinu. Hinn 23. nóv. sl. boðaði ríkisstjórnin aðgerðir sem höfðu það að markmiði að bæta stöðu fyrirtækjanna. Eða eins og segir í plagginu, með leyfi forseta: ,,Yfirlýsing ríkisstjórnar Íslands um aðgerðir til að styrkja stöðu íslensks atvinnulífs og sporna gegn auknu atvinnuleysi.`` En það kemur fram í þeim plöggum sem við höfum undir höndum í efh.- og viðskn. að Þjóðhagsstofnun spáir því að hluti þessara aðgerða, sem meiri hlutinn ætlar sér væntanlega að samþykkja í lok þessarar umræðu, muni leiða af sér aukið atvinnuleysi. Hér er verið að leggja þungar álögur á greinar sem eiga í vök að verjast fyrir og það mun leiða af sér aukið atvinnuleysi. Hér er því hver höndin uppi á móti annarri og þetta eru mjög alvarleg tíðindi og alvarleg mál sem við er að fást. Þar við bætist að Þjóðhagsstofnun hefur verið að endurskoða sína þjóðhagsspá fyrir árið 1993 og forstjóri Þjóðhagsstofnunar upplýsti það á fundi í efh.- og viðskn. í gærkvöldi að sú spá væri töluvert dekkri en það sem áður hafði verið boðað. Allt eru þetta auðvitað mjög alvarleg tíðindi. En að mínum dómi er ríksstjórnin að magna þann samdrátt sem fyrir er. Hennar stefna leiðir til þess að samdrátturinn magnast. Það mætti fara mörgum orðum um stefnu ríkisstjórnarinnar undanfarna mánuði. Við höfum horft þar upp á hverjar aðgerðirnar á fætur öðrum sem beinast að því að koma á ýmiss konar þjónustugjöldum og endalaus niðurskurður hjá ríkisstofnunum. Annars vegar tengist þetta yfirlýstri stefnu ríkisstjórnarinnar um að einkavæða ríkisþjónustu og draga úr umsvifum ríkisins. Hins vegar er um það að ræða að ríkisstjórnin er að reyna að bregðast við þeim samdrætti sem hér er orðinn og er fram undan. En allar þessar aðgerðir bera þess merki að það er vaðið áfram. Þær eru vanhugsaðar og illa undirbúnar. Þar er ég sérstaklega að hugsa um aðgerðir hæstv. heilbrrh. sem hafa meira og minna mistekist og menn sitja nú rétt fyrir jól við að hræra í þeim fram og aftur, reikna og reikna til að finna einhverjar leiðir til að ná þeim markmiðum sem heilbrrh. setti sér í bandorminum fyrir árið 1992 við upphaf þessa árs. Þetta hefur allt saman meira og minna mistekist. Það er enn þá verið að hringla í þessu fram og aftur og náttúrlega orðið alveg hrikalegt þegar fólk veit ekkert hvaðan á sig stendur veðrið. Hver árásin kemur á fætur annarri og það er höggvið í sama knérunn aftur og aftur. Í þeirri spá sem Þjóðhagsstofnun gaf út í haust spáði hún því að kaupmáttur ráðstöfunartekna mundi rýrna um 2,7%. Spá þeirra er nú komin upp í 3,5% en Alþýðusamband Íslands spáir því að kaupmáttur muni rýrna um 7--8%. Þetta eru auðvitað mjög alvarleg tíðindi. Þjóðhagsstofnun spáði því um mitt ár að atvinnuleysi yrði í kringum 3%. Við endurskoðun spárinnar hækkaði talan upp í 3,5% og í gærkvöldi sagði forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar að spáin væri nú komin vel yfir 4% og stefndi í töluvert hærri tölu. Allt boðar þetta mikil tíðindi. En ríkisstjórnin bregst við með því að leggja auknar álögur á almenning í landinu. Ég ætla aðeins að renna yfir það, virðulegur forseti, hvaða aðgerðir það eru sem ríkisstjórnin er að grípa til og eru og verða til umræðu á næstu dögum. Þar er fyrst að nefna að ríkisstjórnin samþykkti að fella niður aðstöðugjaldið, sem er tekjustofn sveitarfélaganna í landinu. En í staðinn verður sveitarfélögunum bætt það tekjutap sem þau verða fyrir með hækkun tekjuskatts fyrst og fremst. Í öðru lagi eru gerðar ýmsar breytingar á tekjuskatti einstaklinga og því sem snertir fólkið í landinu eins og ég hef áður nefnt. Þar er fyrst að nefna að tekjuskatturinn hækkar um 1,5%, úr 32,8% í 34,3%, þ.e. hlutur ríkisins. Þar bætist við sérstakur tímabundinn 5% hátekjuskattur 1993 og 1994 á tekjur einstaklinga sem eru yfir 200 þús. kr. og hjóna yfir 400 þús. kr. Þar að auki lækkar persónuafsláttur um 400 kr. á alla línuna, eða um 4.800 kr. yfir árið. Vaxtabætur verða lækkaðar en það kemur reyndar ekki fram fyrr en á árinu 1994. Reiknað endurgjald einstaklinga í atvinnurekstri verður endurskoðað og í brtt. meiri hlutans er að finna útfærsluna á því þar sem ríkisskattstjóri fær heimild til þess að áætla tekjurnar í hlutfalli við sambærileg störf og bæta 15% álagi þar ofan á. Skattafsláttur vegna hlutabréfakaupa verður felldur niður í áföngum og skattafsláttur vegna húsnæðissparnaðarreikninga verður einnig felldur niður í áföngum. Allt kemur þetta við einstaklingana í landinu þó þetta tvennt sem ég nefndi síðast komi fyrst og fremst við hag þeirra sem betur standa. En ég kem síðar að því að þarna getur verið um býsna vafasamar aðgerðir að ræða. Tekju- og eignarskattur lögaðila verður lækkaður. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með því hringli sem þar hefur átt sér stað. Það er ljóst að ríkisstjórnin ákvað að lækka tekjuskatt fyrirtækjanna í landinu ekki eingöngu til að létta á þeim og bæta stöðu þeirra heldur ekki síst til að bæta samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja gagnvart evrópskum fyrirtækjum vegna hins Evrópska efnahagssvæðis sem menn reikna frekar með að verði að veruleika. Það urðu vinnuveitendum og öðrum mikil vonbrigði að sjá það í tillögum ríkisstjórnarinnar að þessi lækkun var ekki sett fram í einum áfanga heldur tveimur. Hún kemur þannig út núna að tekjuskatturinn verður lækkaður úr 45% í 39% á árinu 1993 og síðan í 33% 1994. Það verður fróðlegt að sjá hvað gerist á næsta ári þegar verður farið að hringla í þessum skatti. En þetta leiðir af sér að staða fyrirtækjanna batnar ekki eins mikið og þau höfðu gert sér vonir um. ér er einnig að finna ýmis önnur ákvæði sem snerta fyrirtækin og ég ætla ekki að tíunda nema það að þeirri aðgerð að frádráttur frá hagnaði vegna úthlutaðs arðs, sem átti að lækka, er frestað vegna eindreginna mótmæla fulltrúa atvinnulífsins. Og þá er það að nefna að skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, sem lagður hefur verið á til bráðabirgða í 15 ár, er enn einu sinni framlengdur. Við vitum að þetta þykir ýmsum þingmönnum stjórnarliðsins þyngra en tárum tekur og ég hef grun um að jafnvel muni það gerast að einhverjir þeirra greiði atkvæði gegn þessum skatti, en ég ætla ekki að eyða löngum tíma í hann. Reyndar ætla ég bara að nefna þessa skatta fyrst en fara svo betur út í þá síðar. Þá er það virðisaukaskatturinn. 14% skattþrep í virðisaukaskatti á húshitun, afnotagjöld útvarps og sjónvarps, blaða og bóka sem er eitt alvarlegasta málið í þessum skattaormi að mínum dómi ef frá er talin hin aukna skattbyrði láglaunafólks. Þá bætist einnig við 14% virðisaukaskattur á ferðaþjónustu og fólksflutninga sem hér hefur töluvert verið rætt um í dag. Þá er lækkun á tryggingagjaldi sem m.a. á að koma til móts við þá miklu skattlagningu sem ferðaþjónustan í landinu verður fyrir og er að mínum dómi til góðs. Síðast er það að nefna að inn í þetta frv. voru teknar tillögur úr öðrum frv. sem ekki gefst tími til þess að afgreiða fyrir jól en þar er um að ræða sérstakt bensíngjald vegna fjáröflunar til vegagerðar, hvort sem það skilar sér í vegagerð eða ekki, og einnig er að finna í brtt. meiri hlutans tillögur vegna gjalds af umboðsþóknun í gjaldeyrisviðskiptum sem einnig þurfti að koma að. Virðulegi forseti. Það eru sem sagt allmörg atriði sem hér eru til umfjöllunar og þau vega mismunandi þungt í þessu máli. Þegar þetta frv. var lagt fram til 1. umr. þá vakti það að sjálfsögðu mikla athygli að enn á ný stóð til að skerða barnabætur. Barnabætur voru skertar um 500 millj. á þessu ári og nú stóð til að klípa aðrar 500 millj. af barnafólki í landinu. Sem betur fer hefur ríkisstjórnin fallið frá þessum áformum enda verður að segjast eins og er að aðgerð af þessu tagi hefði verið aldeilis forkastanleg. Að leggja álögur á barnafólk með þessum hætti er óafsakanlegt og ég ítreka enn þá spurningu sem ég vil beina til formanns efh.- og viðskn., sem er fjölskyldumaður og hefur fyrir börnum að sjá, að ég vildi gjarnan að hann skýrði út fyrir mér hver sé fjölskyldustefna þessarar ríkisstjórnar því eins og hún kemur mér fyrir sjónir þá er hún afskaplega fjandsamleg fjölskyldunum í landinu og þá fyrst og fremst barnafólki því að það bólar lítt á aðgerðum til þess að bæta stöðu barnafjölskyldna sem margar hverjar eiga erfitt. Hér er um það að ræða að verið er að leggja aukna skattbyrði á fjölskyldurnar í landinu og stendur til að rýra hag þeirra sem eru að festa kaup á húsnæði. Sem betur fer var hætt við skerðinguna á barnabótunum í þetta sinn en í staðinn stendur til að lækka persónuafslátt einstaklinga, sem sagt allra, um 400 kr. Mér finnst sú aðgerð alveg hrikaleg, ég verð að segja það, virðulegi formaður efh.- og viðskn.

Hvort er nú hrikalegra?

Þetta er kannski aðeins skömminni skárra af tveimur vondum kostum en ég verð að segja það að þetta gengur náttúrlega yfir alla línuna og þegar mér verður hugsað til þeirra kvenna sem t.d. vinna hjá Reykjavíkurborg, hjá ýmsum fyrirtækjum Reykjavíkurborgar og reyndar ríkisins líka og eru á lægstu launum og eiga að bæta fyrst á sig 1,5% hækkun á tekjuskatti og síðan lækkun á persónuafslætti, fyrir utan aðrar hækkanir og skerðingar sem fólk verður fyrir, að maður tali nú ekki um ef fólk verður svo óheppið að vera veikt, þá finnst mér þetta siðlaust. Mér finnst siðlaust að gera þetta. Ég er alveg undrandi á ríkisstjórninni að fara þessa leið. Við höfum reyndar ekki reiknað út hina leiðina sem hefur verið rædd sem er sú að hækka hreinlega prósentuna meira en hækka persónuafsláttinn líka til að verja þá lægstlaunuðu. Það sem mér finnst svo óafsakanlegt í þessu að ráðast svona á það fólk sem hefur lægstu launin. Það hefði átt að hlífa því því að fólk, sem hefur tekjur á bilinu í kringum 60 þús. kr., 60--70 þús. kr., er ekki aflögufært. Við erum að tala um aukningu þegar saman er talið svona upp á 2.000 kr. og þetta fólk, og nú er ég sérstaklega að hugsa um láglaunakonur, munar um hverjar 100 kr., það munar um hvern hundraðkallinn. Ég þekki dæmi um slíkt fólk. Og af því að ég er komin að persónuafslættinum og tekjuskattshækkuninni þá var mér að berast í hendur ályktun Alþýðusambands Íslands frá því í dag, af miðstjórnarfundi ASÍ, og ég ætla að leyfa mér að lesa hana, með leyfi forseta. Hún er svohljóðandi: ,,Miðstjórn ASÍ mótmælir harðlega hugmyndum meiri hluta efh.- og viðskn. um að auka skattaálögur almennings með því að lækka persónuafsláttinn um 400 kr. á mánuði eða 4.800 kr. á ári. Slík skerðing lendir óhjákvæmilega af meiri þunga á því fólki sem hefur lægstu tekjurnar. Miðstjórn fagnar þeirri ákvörðun að fallið verði frá því að skerða barnabætur um 500 millj. kr. á næsta ári en ítrekar að tekjuþörf ríkissjóðs ber að mæta með skattlagningu hærri tekna, fjármagnstekjuskatti og stórhertu skatteftirliti. Miðstjórn lýsir furðu sinni á því að ríkisstjórnin skuli enn hafna því að láta þá sem betur mega sín bera meiri byrðar en velja þess í stað að auka skattálögur lágtekjufólks. Miðstjórn ASÍ minnir Alþingi jafnframt á að þegar staðgreiðslukerfi skatta var tekið upp 1. jan. 1988 voru skattleysismörkin sem svarar rúmlega 72 þús. kr. miðað við verðlag í dag. Skattleysismörk hafa þannig verið lækkuð um rúmar 15 þús. kr. á mánuði á núverandi verðlagi. Einstaklingur með 72 þús. kr. tekjur var skattlaus 1988 en er nú gert að greiða nærri 9% tekna sinna í tekjuskatt og útsvar. Í tíð núverandi ríkisstjórnar hafa skattleysismörkin verið lækkuð úr tæpum 63 þús. kr. í 57 þús. kr. eða um 6.000 kr. á mánuði og skattbyrði einstaklings með 63 þús. kr. tekjur aukin um 3,6%.`` Þetta var ályktun miðstjórnar Alþýðusambands Íslands frá í dag. Ég tek heils hugar undir það sem hér segir og vil ég benda hæstv. félmrh. og öðrum, sem verið hafa að auglýsa eftir tillögum, á það sem fram kemur í ályktun ASÍ þar sem bent er á að þessari tekjuþörf ríkissjóðs beri að mæta með skattlagningu hærri tekna, fjármagnstekjuskatti og stórhertu skatteftirliti. Að vísu er í þessu frv. verið að leggja til lagabreytingar sem eiga að verða til þess að auka skatteftirlit en það var afar merkilegt að hlusta á þá sem komu á fund efh.- og viðskn., þar með talda fulltrúa ferðaþjónustunnar sem bentu á að hér í landi ætti sér stað mikil svört starfsemi í veitingahúsarekstri og ferðaþjónustu í skjóli ríkisins.

Undir verndarvæng.

Já, undir verndarvæng ríkisins, eins og það var orðað. Það er auðvitað alveg makalaust að ríkið skuli láta það viðgangast á tímum eins og þessum þegar tekjuþörfin er jafnmikil og raun ber vitni. Það er þó skömminni skárra að skattleggja eyðsluna og drykkjuskapinn í okkur heldur en að vera að leggja skatta á það fólk sem hefur lægstu tekjurnar í landinu. Ég bið nú hæstv. fjmrh. að íhuga þetta vandlega því enn einu sinni hefur ríkisstjórnin frestað því að taka upp fjármagnstekjuskattinn. Það er svo merkilegt að þessi fjármagnstekjuskattur er svo flókinn, hann er svo ofboðslega flókinn að það þarf að fresta því ár eftir ár að taka hann upp, en þegar menn eru að tekjutengja ellilífeyrinn eða hræra í lyfjakostnaðinum þá er það ekki flókið.  Ég er alveg sannfærð um að árangur næst ekki til lengri tíma litið í ríkisfjármálum nema með verulegri endurskipulagningu og ég vil enn og aftur benda á að ég held að hæstv. heilbrrh. sé á mjög svo röngum brautum í sparnaðarleiðum sínum því að ég er alveg sannfærð um það að á nokkrum árum væri hægt að ná miklum árangri í heilbrigðiskerfinu með fyrirbyggjandi aðgerðum af ýmsu tagi og endurskipulagningu. Ég vil enn einu sinni tíunda það dæmi sem mér finnst svo sláandi að umferðarslys kosta þjóðfélagið 10 milljarða á hverju ári, samkvæmt upplýsingum yfirlæknis slysadeildar Borgarspítalans. Það er augljóst að með fyrirbyggjandi aðgerðum er hægt að ná peningum. Ég beini því til hæstv. dómsmrh. að hugleiða það því að hluta til heyra þessi mál undir hann, sem snerta ökumenn og þær reglur. Ég ætla ekki að fara út í umræður um það núna, það liggur hér fyrir frv. til breytinga á lögum um Umferðarráð og slíkt, ég man ekki titilinn á frv., og þá getum við væntanlega rætt þetta. Ég er alveg sannfærð um að þarna er hægt að ná niður miklum kostnaði og víðar eins og t.d. í heilbrigðiskerfinu. Ég var nú eiginlega komin út á aðrar brautir. Það flýgur margt í hugann þegar verið er að tala um tekjuöflun ríkisins en ég vil benda á það að ríkið á annarra kosta völ en að stinga hendinni dýpra og dýpra ofan í vasa launafólks. Ég vil segja það hér, virðulegi forseti, að í sjálfu sér er ég ekki á móti þeirri 1,5% tekjuskattshækkun sem hér á sér stað ef á móti hefðu komið jöfnunaraðgerðir til hinna lægst launuðu. Það kemur reyndar fram í brtt. meiri hlutans að barnabótaauki til einstæðra foreldra verður hækkaður með fyrsta barni þannig að sá hópur verður fyrir aðeins minni skerðingu en ella hefði orðið en ég get ekki skrifað undir þessa tillögu eins og hún er hér. Ég get ekki skrifað undir það að láglaunafólk skuli verða að taka á sig skattahækkun af þessu tagi. Ég hefði heldur viljað sjá þessa hækkun færða örlítið upp stigann. Aðeins meira um persónuafsláttinn. Ég verð að vekja athygli á því, sem reyndar kemur fram í ályktun ASÍ, að ASÍ hefur deilt nokkuð við fjmrn. um þessa útreikninga á persónuafslætti og vilja þeir meina að launafólk hafi verið verulega hlunnfarið í þessum útreikningum eins og fram kom í þeim tölum sem ég las áðan. En ég vil benda á það að í fyrra, þegar persónuafslátturinn var reiknaður út, var ekki reiknað með því að neinar launahækkanir yrðu á árinu. Síðar kom í ljós að samið var um örlitla launahækkun sem var síðan reiknuð inn í persónuafsláttinn um mitt ár, en í hálft ár var fólk án þess að tekið væri tillit til þeirra verðbreytinga sem urðu. Enn á ný á að leika þennan sama leik, það er ekki gert ráð fyrir neinum verðbreytingum fram á mitt næsta ár a.m.k. en það er alveg augljóst mál og það hlýtur öllum að vera ljóst að þeirri miklu kjaraskerðingu, sem Alþýðusambandið metur upp á 7--8% rýrnun kaupmáttar, verður ekki tekið þegjandi. Það hlýtur að vera alveg ljóst. Þar af leiðandi hvað sem verður samið um þá hlýtur það að gerast að hinum lægst launuðu verði bætt þetta upp á einhvern hátt því það er alveg greinilegt að það er þegar kominn af stað mikill órói meðal verkafólks og annarra launþega vegna þessarar margföldu kjaraskerðingar og það er afar ótrúlegt að þessir útreikningar fjmrn. standist. Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að vaxtabótunum. Það stendur til að skerða þær um 400 millj. kr. á árinu 1994. Ég vil aðeins ítreka það sem ég sagði í gær í umræðum um Húsnæðisstofnun ríkisins að þetta er að mínum dómi hið versta mál. Það er augljóst að vaxtabæturnar eru veruleg upphæð sem greidd er úr ríkissjóði. Ef ég man rétt eru þær 3,3 milljarðar í fjárlagafrv. Þetta eru auðvitað verulegar upphæðir, en það má ekki gleyma því að þetta er nokkuð sem fólk hefur gert ráð fyrir í sínum útreikningum og það er mjög slæmt að vera að hringla í bótunum með þessum hætti og skelfa fólk ár eftir ár með hótunum um að skerða þessar bætur. Ef það er vilji til þess að skerða þær þá verður það frekar að gerast með eignatengingu þannig að þetta færist upp skalann og bitni fremur á þeim sem betur standa að vígi og eiga miklar eignir. Það er býsna merkilegt að í þeirri umsögn sem nefndinni barst frá Vinnuveitendasambandi Íslands benda þeir á að ekki sé viturlegt að ganga lengra á braut tekjutengingar í skattkerfinu, segir í áliti VSÍ, með leyfi forseta. Og þeir segja: ,,Því eru samanlögð áhrif tekjuskattshlutfalls, barnabótaauka og vaxtabóta hjá algengustu fjölskyldum með venjulegar tekjur um og yfir 60%, þ.e. þessar fjölskyldur bæta sinn hag um 40 kr. fyrir hverjar 100 sem bætast við. Ef slíkar fjölskyldur búa auk þess við námslánaskuldir samkvæmt núgildandi lögum fækkar krónunum í 35.`` Þetta er í tengslum við þeirra umfjöllun um tekjuskatt einstaklinga, vaxtabætur og barnabætur. Mér þykir merkilegt og umhugsunarvert að VSÍ skuli benda á þessa tekjutengingu. ASÍ hefur reyndar gert það líka en fyrst og fremst á þeim forsendum að þegar um tekjutengingu er að ræða, eins og mjög færist í vöxt og virðist vera gegnumgangandi stefna ríkisstjórnarinnar, þá gerist það aftur og aftur að viðmiðanirnar eru svo lágar. Þær eru svo lágar að þetta verður til þess að skerða kjör lágtekjufólks og meðaltekjufólks, þeirra sem ætti að hlífa. Varðandi vaxtabæturnar þá kann það vel að vera að þarna hafi enn einu sinni verið búinn til snjóbolti sem hleður stöðugt utan á sig og þarf að skoða því það er auðvitað ekki hægt að horfa upp á slíkt. Það verður að skerða bæturnar þannig að það bitni á þeim sem best hafa kjörin, en ég set alla fyrirvara við þá skerðingu sem hér á sér stað. Þá ætla ég að koma örstutt inn á skatta fyrirtækjanna í landinu. Ég kom aðeins inn á það áðan að þar voru stökkin tekin fram og aftur og tölurnar hækkuðu og lækkuðu til skiptis. Í tengslum við annað það sem stóð til að gera, en sumu af því hefur verið frestað, komst framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands þannig að orði að embættismennirnir í fjmrn. stunduðu bírókratískan leikaraskap, eins og hann sagði. Það væri bírókratískur leikaraskapur sem ætti sér stað í fjmrn. Ég vil taka undir það að ég er sammála því að lækka skatta á fyrirtækjum og ég held reyndar að það sé óhjákvæmilegt í þeirri stöðu sem er í þjóðfélaginu. Ef Ísland verður aðili að hinu Evrópska efnahagssvæði, sem ég er reyndar andvíg, eins og fram hefur komið fram fyrr í þessari viku, er óhjákvæmilegt að sjá til þess að staða íslenskra fyrirtækja sé nokkuð sambærilegt við það sem gerist úti í Evrópu. Maður óttast reyndar að þegar fram í sækir verði þau það ekki. Í frv. er langur kafli um skattrannsóknir sem að mínum dómi er gott mál og ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í þær breytingar. Þær ganga út á það að skilja að skatteftirlitið og skattrannsóknirnar. Hér á að stofna nýtt embætti skattrannsóknarstjóra. Það er gert í þeim tilgangi að bæta skatteftirlitið og reyna að koma í veg fyrir skattsvik. Eins og við vitum er þarna töluverða peninga að sækja ef þessi stofnun eða deild, ég veit ekki hvernig maður á að flokka þetta.

Nýtt embætti.

Nýtt embætti, já. Það er rétt hjá hv. formanni efh.- og viðskn. Ef þetta embætti fær það sem til þarf til að geta sinnt þessu eftirliti af einhverju viti. Það má minna á að það hefur verið ein af kröfum aðila vinnumarkaðarins, sérstaklega ASÍ, að skatteftirlit yrði hert verulega. Þá ætla ég aðeins að nefna það að í þessum tillögum er að finna hert ákvæði varðandi tekjur einyrkja eða sjálfstæðra atvinnurekenda, en menn hafa ástæðu til að ætla að í þeirra hópi eigi sér stað nokkur undanskot frá skatti. Ég er sammála því að þetta sé gert en menn hafa nokkuð velt fyrir sér framkvæmdinni, hvernig þetta muni verða í reynd. --- Virðulegur forseti, hér er hafinn annar fundur úti í horni.

Forseti vill biðja hv. þm. að hafa hljóð í salnum. Ég bið hv. þm. afsökunar á athyglisleysinu.

Þeir geta brugðið sér frá ef þeir vilja. Þá ætla ég aðeins að koma að hátekjuskattinum og aðallega í því samhengi, virðulegi forseti, að við í efh.- og viðskn. létum kalla á fulltrúa sjómanna. Það er ljóst að allnokkur hópur sjómanna mun lenda í þessum hátekjuskatti svo framarlega sem tekjur þeirra dragast ekki mikið saman en því miður hefur verið mikill aflasamdráttur og kjör sjómanna hafa rýrnað allverulega, enda var m.a. þeirra sérstaki skattafsláttur rýrður í fyrra.  Ég tek þetta í þeirri röð sem þessar breytingar koma fyrir í frv. og ætla ég næst að víkja að húsnæðissparnaðarreikningunum. Það er merkilegt að skoða þá töflu sem við fengum frá fjmrn. sem sýnir að fólk hefur nýtt sér húsnæðissparnaðarreikninga í mjög auknum mæli. Hér kemur fram að á árinu 1990 var áætlaður skattafsláttur vegna húsnæðissparnaðarreikninga 19 millj. kr., en á árinu 1991 varð afslátturinn 118 millj. Hann óx frá 19 millj. upp í 118 millj. Það er greinilegt að margir hafa nýtt sér þetta sparnaðarform og hér gildir það sama og áður hefur verið sagt að það er mjög vont þegar verið er að hringla með hluti þennan hátt. Það kom reyndar fram hjá fulltrúum Húsnæðisstofnunar að þessir reikningar virðast vera lítið notaðir til þess að fjárfesta í húsnæði. Þarna er því í rauninni bara um eitt af þeim sparnaðarformum að ræða sem upp hefur verið komið og kannski ástæða til að beina frekar sjónum að því hvernig slíkur sparnaður eigi að vera. Ég hlýt að leggja til að það verði reynt að beina húsnæðissparnaði fyrst og fremst til húsbréfa og fólk safni sér húsbréfum en það verður auðvitað að sjá sér einhvern hag í því. Ég lýsi því ekki yfir mjög mikilli andstöðu við þessa aðgerð eina og sér en það er auðvitað alltaf vont að raska áformum fólks með þessum hætti. Fyrst er reynt að beina því inn á einhverjar ákveðnar brautir í sparnaði og áður en við er litið er öllu kippt til baka. Þetta eru auðvitað ekki góðir stjórnarhættir en reyndar á að afnema þennan skattafslátt í áföngum. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um skattinn á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Ef ég man rétt á hann að skila 435 millj. á þessu ári. Þegar við stöndum frammi fyrir aðgerðum af því tagi sem hér um ræðir verður maður að segja að þessi skattur er skömminni skárri en margt annað, þó ég viti að formaður efh.- og viðskn. er mikið á móti honum og reyndar fjmrh. líka. Þeim er tregt tungu að hræra vegna þess máls að verða að horfa upp á þennan skatt samþykktan 15 ár í röð þó það sé eitt af þeirra helstu baráttumálum að losna við hann. Ég þykist muna það rétt að í þeirri merku bók, hvítbókinni, sem nokkuð hefur verið vitnað til í dag, er að finna klausu sem er svo, með leyfi forseta: ,,Sérstakur skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði verður felldur niður um leið og skattlagning eigna og fjármagnstekna verður samræmd.`` Samkvæmt þessu hefur ríkisstjórnin nokkurn tíma til stefnu til þess að ganga frá þessu máli því það er augljóst að meðan þessi samræming hefur ekki átt sér stað og skatti verið komið á fjármagnstekjur þá hefur ríkisstjórnin ástæðu til að innheimta þennan skatt.

Við höfum því mikinn hvata til að taka upp fjármagnstekjuskattinn.

Já, það er vonandi að hvatinn reynist einhver. En þetta er sorgarsaga sem ekki er ástæða til að ítreka og endurtaka hér. Þá er ég komin að virðisaukaskattinum, virðulegi forseti.

Forseti biður velvirðingar á að grípa svona inn í ræðu hv. þm. en langar að upplýsa að það stendur til að fresta þessari umræðu kl. sex þangað til í kvöld og taka önnur mál sem eru á dagskrá og væntanlega til atkvæðagreiðslu líka áður en þessum fundi verður frestað klukkan hálfsjö. Forseti vildi því spyrja hv. þm. hvort hann á mikið eftir af sinni ræðu af því að forseta heyrðist vera komið að kaflaskiptum.

Ég hef grun um að það séu kannski tuttugu mínútur.

Þá væri gott ef þingmaðurinn vildi fresta ræðunni núna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 96/1990, með síðari breytingum. Heilbr.- og trn. hefur hefur fjallað um frv. og fengið um það umsagnir frá Alþýðusambandi Íslands, Landssambandi atvinnulausra, bæjarstjórn Vestmannaeyja, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Sambandi sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi, bæjarstjórn Mosfellsbæjar, bæjarstjórn Keflavíkur og bæjarstjórn Seltjarnarness. Nefndin mælir með samþykkt frv. Undir þetta rita Sigbjörn Gunnarsson, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Sólveig Pétursdóttir, Sigríður A. Þórðardóttir, Sigurður Þórólfsson, með fyrirvara, Finnur Ingólfsson, með fyrirvara, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, með fyrirvara og Svavar Gestsson, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Frv. þetta er flutt að ósk landbrh. og byggist á áliti nefndar sem fjallað hefur um fjárhagsvanda loðdýrabænda. Frv. felur í sér að Stofnlánadeild landbúnaðarins eru veittar heimildir til að fella niður sem svarar helmingi af heildarskuldbindingum loðdýrabænda við Stofnlánadeild landbúnaðarins. Búist var við því að þessi nýja búgrein gæti að einhverju marki komið í stað þess óhjákvæmilega samdráttar sem orðið hefur í hefðbundnum greinum landbúnaðarins á síðustu árum og þannig treyst búsetu á landsbyggðinni. Verðfall á loðdýraafurðum hefur hins vegar leitt til mikils vanda í þessari grein. Þegar lög nr. 112 frá árinu 1989 voru sett hafði loðdýrarækt búið við mikinn rekstrarvanda um nokkurt skeið. Í greinargerð sem þessum lögum fylgdi segir að þau miði að aðgerðum í þágu loðdýraræktarinnar sem auðvelda skuli einstökum loðdýrabændum að taka ákvörðun um framtíðarbúrekstur sinn. Því miður hefur ekki tekist sem skyldi að létta fjárhagsstöðu greinarinnar. Þess er vænst að með þessu frv. sé fundin leið til að treysta grundvöll loðdýraræktarinnar þannig að sú þekking og reynsla sem fengist hefur varðveitist og nýtist þegar betur árar. 1. gr. gerir ráð fyrir að síðari málsl. 2. gr. laganna um skuldbreytingar vegna loðdýraræktar falli niður en í staðinn fyrir komi sú árétting sem 1. gr. felur í sér. Ég vil svo, virðulegur forseti, leggja til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu, sbr. lög nr. 86/1991. Frv. er að finna á þskj. 486 og er flutt af heilbr.- og trn. Samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða í lögum nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu, var gert ráð fyrir að frá og með 1. jan. 1991 yrði heilsugæslustarfi í Reykjavík og starfsemi Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur þannig háttað að lög nr. 44/1955, heilsuverndarlög, sbr. lög nr. 28/1957, yrðu óþörf og féllu því úr gildi. Hins vegar vannst ekki tími til að ganga frá nauðsynlegum breytingum á heilbrigðisþjónustulögunum varðandi starfsemi Heilsuverndarstöðvarinnar fyrir árslok 1991 og var því með lögum nr. 86/1991 veittur eins árs frestur til viðbótar því sem upphaflega var ákveðið í lögunum. Nýlega hefur heilbr.- og trmrh. látið semja frv. til breytinga á lögum um heilbrigðisþjónustu þar sem gerðar eru tillögur um hlutverk Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur. Í frv. er lagt til að heilsuverndarstarf færist til Heilsuverndarstöðvarinnar og að stofnuninni verði skipuð sérstök stjórn. Ljóst er þó að ekki er nægur tími til að afgreiða það frv. fyrir áramót og er því með þessu frv. lagt til að bráðabirgðaákvæði laganna um heilbrigðisþjónustu verði breytt á þann veg að veittur verði eins árs frestur til viðbótar til að ganga frá lögum um framtíðarhlutverk Heilsuverndarstöðvarinnar. Virðulegur forseti. Ég tel óþarft að vísa þessu máli til nefndarinnar þar sem nefndin flytur frv. og legg til að því verði vísað til 2. umr.

Forseti vill geta þess að það er ráðgert að fresta þessum fundi kl. hálfsjö og gera hlé til kl. hálfníu í kvöld. Þess vegna mun forseti gefa hv. 18. þm. Reykv. orðið á nýjan leik svo hún geti haldið áfram ræðu sinni þar sem frá var horfið.

Hæstv. forseti. Ég lít svo á að það hafi verið að tilkynna að hér ætti að vera kvöldfundur. Ég vil leita upplýsinga um hvort það sé með samkomulagi. Sé svo mun ég ekki gera athugasemdir við það. En mér kemur það mjög á óvart ef það hefur orðið samkomulag um að halda áfram störfum með þeim hætti að hér verði kvöldfundur í kvöld. Það hefur verið mjög mikil umræða í þinginu og kvöldfundur á kvöldfund ofan. Það hljóta að vera einhver takmörk fyrir þeim vopnaburði og þingmenn eigi einhvern rétt á því að hér sé staðið með skipulegum hætti að þingstörfum hvað það snertir að sum mál hafi forgang vegna þess að það þarf að afgreiða þau en önnur mál séu ekki höfð á dagskránni sem ekki er nauðsyn að afgreiða. Ég tel óhjákvæmilegt annað en að koma þessum skoðunum á framfæri og óska eftir upplýsingum um þetta.

Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan að það komi fram að formenn þingflokka eða fulltrúar þeirra hittust fyrr í dag og ræddu þessi mál. Hins vegar náðist ekki til fulltrúa úr stjórn þingflokks Framsfl. vegna þess að formaður þingflokksins var ekki í húsinu né heldur ritarinn, en varaformaðurinn er utan þings eins og kunnugt er. Við fulltrúar hinna flokkanna fjögurra, sem sátum á þessum fundi, náðum samkomulagi um hvernig haldið skyldi áfram í dag og þar á meðal að fundi skyldi fram haldið kl. hálfníu. Þetta samkomulag var síðan borið undir formann Framsfl. og hv. 2. þm. Suðurl., Jón Helgason, sem kváðust ekki gera athugasemdir við þetta fyrir hönd síns flokks.

Þá væntir forseti þess að hv. 2. þm. Vestf. hafi fengið þau svör sem hann leitaði eftir.

Herra forseti. Við framsóknarmenn höfum falið hv. 7. þm. Reykn. mikil trúnaðarstörf í gegnum tíðina. En við höfum aftur á móti dreift valdinu svo að honum eru ekki ætluð einum öll trúnaðarstörf hjá flokknum. Þess vegna höfum við þingflokksstjórn þar sem hann er ekki með innan borðs. Svo höfum við það kerfi á að við höfum líka varamenn í þeirri þingflokksstjórn.

Þetta er bara heilmikið lýðræði.

Ég tel að þetta sé lýðræði og það til fyrirmyndar. Mig undrar það ef hv. þm. Geir H. Haarde heldur að það sé hægt að standa þannig að málum að það sé samkomulag í þinginu um hluti án þess að Framsfl., þ.e. þingflokkurinn, taki afstöðu til málsins. Mig undrar það. Mér þykja það nokkur tíðindi. Ég hef vissulega heyrt hans erkibiskups boðskap í þessum efnum. En þá verður að sjálfsögðu látið reyna á það hvort slík vinnubrögð eru það sem dugar.

Virðulegur forseti. Ekki veit ég hvor okkar er biskupslegri ég eða hv. síðasti ræðumaður.

Það fer ekki á milli mála.

En honum láðist að geta þess hverjir sitja í varastjórn þingflokks framsóknarmanna þannig að unnt sé að ræða þetta mál við þá aðila. En ég tel að það hafi verið séð fyrir því að leita álits Framsfl. eins og sjálfsagt og eðlilegt er í máli sem þessu. 
            

Virðulegur forseti. Það er rétt og ég vil upplýsa það hér að ég mætti fyrir hönd míns þingflokks á þingflokksformannafundi í dag. Við gerðum athugasemd við það aðrir þingflokksformenn að það vantaði fulltrúa frá Framsfl. Það var rætt um það, eins og kom fram hjá hv. þm. Geir H. Haarde hér áðan, að taka þessi þrjú mál sem væru samkomulagsmál innan nefnda. Tvö af þeim eru mál sem nefndirnar sjálfar leggja fram. Þegar það hafði verið rætt var rætt um að halda áfram fundi í kvöld, í kvöld ekki í nótt, og ekki rætt um nein tímatakmörk í því. En það síðasta sem við aðrir þingmenn stjórnarandstöðunnar sögðum þegar við fórum af þessum fundi var að skilyrðið væri að Framsfl. samþykkti þetta. Það er það eina sem ég get upplýst um það.

Hæstv. forseti. Þegar ég kom fyrst inn á þing 1987 urðu mikil mótmæli við þeim hugmyndum að halda kvöldfundi tvö kvöld í röð. Það var nánast ekki gert. Ég man alla vega ekki eftir því frá þeim tíma. Nú er þingmönnum boðið upp á það ekki einungis að halda kvöldfundi heldur næturfundi dag eftir dag eftir dag. Ég hlýt að mótmæla því. Við erum á síðustu dögum fyrir jól og þingmenn, þó sumir kunni að halda annað, eru jú mennskir. Þeir eiga sínar fjölskyldur og vilja fá að undirbúa jólin örlítið með þeim líka. Ég krefst þess að það verði tekið tillit til þess og að ekki verði haldinn kvöldfundur hér í kvöld.

Virðulegur forseti. Áður en ég hef ræðu mína langar mig til að beina spurningu til hæstv. forseta um það hvaða reglur gildi um brúkun tóbaks í þingsalnum.

Forseti getur upplýst það að reykingar eru ekki leyfðar á þessari hæð.

En önnur brúkun tóbaks leyfð?

Það hefur ekki verið fjallað um annars konar brúkun tóbaks. Það er talað um reykingarnar því það er svo með reykingar að þær hafa áhrif á fleiri en þann sem reykir. En um notkun annars tóbaks hefur ekki verið fjallað sérstaklega.

Mig langaði bara að fá þetta upplýst, virðulegur forseti. Mér þykir fara fram nokkuð mikil notkun á neftóbaki í salnum. Ég var þar komin í ræðu minni, virðulegi forseti, . . .

Nú væri gott að hafa hljóð í salnum.


             Kannski þó síðar verði. Ég hef fengið það upplýst að þetta er ekki óleyfilegt og þar með getur verið að viðhorf mitt til þess breytist nokkuð, en ég hef ítrekað neitað boðum um neftóbak hér í salnum. Virðulegi forseti, ég var þar komin í ræðu minni að ég ætlaði að ræða um virðisaukaskatt sem er eitt af stóru málunum í því frv. sem hér er til umræðu en eins og þingmönnum mun kunnugt stendur til að taka upp 14% virðisaukaskattsþrep og leggja það á ferðaþjónustu og flutninga, bækur, blöð og tímarit, þau gjöld sem útvarpsstöðvar og sjónvarpsstöðvar innheimta, svo og húshitun. Hér tel ég vera um nokkur mjög alvarleg mál að ræða, mál sem vert er að velta rækilega fyrir sér og ég vil beina þeim eindregnu tilmælum til stjórnarmeirihlutans að athuga sérstaklega þennan lið og þá ekki síst það sem snýr að bókum, blöðum og tímaritum. Það stafar af því, virðulegi forseti, að samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum fengið þá telja þessar greinar að lífi þeirra sé ógnað með þessum skatti og veruleg ástæða er til að hafa áhyggjur af menningu þjóðarinnar ef 14% skattur verður lagður á bækur. Við í efh.- og viðskn. fórum þess á leit við Þjóðhagsstofnun að hún reyndi að meta hvaða áhrif þessi skattlagning mundi hafa á þessar greinar, þ.e. ferðaþjónustu, bóka- og blaðaútgáfu og á vinnu manna við íbúðarhúsnæði. Ég reyndar nefndi það ekki áðan að það kemur líka skattur á þann lið. Í áliti Þjóðhagsstofnunar segir, með leyfi forseta: ,,Álagning 14% virðisaukaskatts á gistingu, fólksflutninga og fleira nemur um 600 millj. kr. eða 2--2,5% af heildarveltu í viðkomandi greinum. Ef rekstraraðilar beina öllum þessum kostnaði út í verð á þjónustu sinni þá dragast tekjur í greininni saman um rúmlega 2% samkvæmt ofansögðu. Líklegra er þó að greinin taki skattlagninguna á sig að einhverju leyti þar sem mikill fastur kostnaður liggur oft á bak við reksturinn, t.d. rekstur gistihúsa og flug. Þetta gildir sérstaklega sé litið til skamms tíma, en til lengri tíma litið dregst framboð á þjónustu eitthvað saman og verðlag hækkar á móti kostnaðaraukanum, a.m.k. að hluta. Ársverk í ferðaþjónustu samkvæmt skilgreiningu OECD voru um 3.600 árið 1990. Um það bil 70 ársverk væru því efri mörk á fjölda glataðra starfa vegna álagningar virðisaukaskatts ef taka má mark á greiningunni að framan en sennilega verða áhrifin minni, sérstaklega í bráð en einnig í lengd.`` Ég vil vekja sérstaka athygli á þessu síðasta, að Þjóðhagsstofnun telur að störfum muni fækka allverulega í ferðaþjónustu eða um allt að 70 störf. Í ljósi þess atvinnuleysis og þeirrar framtíðar sem við okkur blasir þá er þetta mjög alvarlegt. Fækkun um allt að 70 störf. Þjóðhagsstofnun bendir reyndar á að afar erfitt er að meta einstakar greinar ferðaþjónustunnar en það er ljóst að áhrifin munu verða býsna mismunandi. Þegar kemur að bókum, blöðum og tímaritum þá versnar málið heldur betur. Þar er fyrst vitnað til þess að könnun Þjóðhagsstofnunar á tímabilinu 1957--1987 og það hvernig bóka- og blaðakaup tengjast launakjörum bendir til þess að eftirspurnin minnki um 0,8% fyrir hvert prósentustig sem verð varanna hækkar um. Þá segir í áliti Þjóðhagsstofnunar, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt þessu má ætla að bóka-, blaða- og tímaritaútgáfa muni dragast saman um 10--11% í heild í kjölfar 14% verðhækkunar. Heildarvelta í bóka-, blaða- og tímaritaútgáfu nam 6.400 millj. kr. á árinu 1991, samkvæmt virðisaukaskattsskýrslum. Samdráttur um 10--11% svarar þá til tekjusamdráttar í þessum greinum um 650--750 millj. kr. Ársverk í bóka-, blaða- og tímaritaútgáfu töldust 900 árið 1990. Ef fyrirtæki í þessum greinum bregðast við samdrættinum með því að draga úr starfsmannahaldi í hlutfalli við tekjuminnkun mundi ársverkum fækka um allt að 100.`` Þetta, virðulegi forseti, tel ég vera mjög alvarleg tíðindi. Þjóðhagsstofnun telur að 14% virðisaukaskattur gæti leitt af sér að störfum í blaðaútgáfu, bókaútgáfu og prentiðnaðinum öllum mundi fækka um allt að 100. Á þeim tímum sem við lifum nú á er þetta auðvitað hrikalegt mál. Hér er einmitt komið að því sem ég benti á fyrr í ræðu minni í dag að meðan ríkisstjórnin þykist vera að efla atvinnulífið, auka atvinnu og grípa til aðgerða í því skyni, þá heggur hún niður á öðrum stað með þessum hætti. Það er að mínum dómi mjög alvarlegt mál ef þessi breyting leiðir af sér fækkun starfa um allt að 170 störf til viðbótar við það atvinnuleysi sem því miður vex frá mánuði til mánaðar. Á það er bent að hugsanlega geti greinin tekið á sig einhverja hagræðingu en ég verð að benda á að á því ári sem nú er að líða og á hinu síðasta varð töluverður samdráttur í bókasölu. Við höfum horft upp á það á undanförnum árum að fyrirtæki í bókaútgáfu hafa orðið gjaldþrota, fyrirtæki hafa verið sameinuð og veruleg fækkun fyrirtækja hefur orðið og samdráttur í þeim þó því hafi ekki verið mikill gaumur gefinn, þannig að ég vil draga það í efa að um verulega hagræðingu geti orðið að ræða. Á fundi efh.- og viðskn. benti fulltrúi blaðaútgáfu og tímaritaútgáfu í landinu okkur á að nokkur af stærstu bókaforlögunum römbuðu á barmi gjaldþrots. Ef hér verður enn meiri samdráttur í bókaútgáfu þá eru þessi fyrirtæki farin. Þau eru einfaldlega farin. Hér er því um mjög alvarleg tíðindi að ræða hvað varðar þessa atvinnugrein en þá á ég alveg eftir að koma að þeim hluta sem snýr að bókmenntunum og menningu þjóðarinnar. Ég vil benda á að það var nokkuð rætt í nefndinni hvort hugsanlegt væri að gera einhverja undanþágu varðandi námsbækur en það var sérkennilegt að fulltrúar skattyfirvalda sáu á því öll tormerki að einhvern veginn væri hægt að undanskilja þær. Í ljósi þess að við 2. umr. fjárlaga voru samþykkt skólagjöld upp á 3.000 kr. á nemanda og ef hér á að bætast við allt að 14% hækkun á verði námsbóka þá er verið að skerða kjör námsmanna býsna mikið til viðbótar við það sem svo gerðist hjá Lánasjóði ísl. námsmanna. Þannig að það verður æ skýrara að námsmenn eru auðvitað einn sá hópur sem hefur orðið hvað verst fyrir barðinu á ríkisstjórninni. Formaður þingflokks Alþfl., sem stendur hér, ætti að hugleiða þessar árásir á námsmenn og hans gamla stúdentaráðshjarta ætti að slá örar við slík tíðindi og hann að fyllast eldmóði til að verjast þessum aðgerðum og brjóta þær á bak aftur. --- Er það virkilega svo að þingflokksformaður Alþfl. hafi samþykkt þetta? Ég vona að hann geri grein fyrir afstöðu sinni við umræðu þessa máls. En eitt er sjálf skattlagningin og hvaða áhrif hún muni hafa á fyrirtækin sem vinna í þessum iðnaði, en þau eiga auðvitað nokkurra kosta völ. Einn kosturinn er sá að flytja vinnuna úr landi. Það kom fram hjá fulltrúa tímaritaútgáfunnar að þeir ættu þann kost en hann væri auðvitað illur því eins og hann sagði, hann hefur á annað hundrað starfsmanna í sínu fyrirtæki og það er sárt að horfa upp á störfin flytjast úr landi og þurfa að segja fólki upp á tímum eins og þessum. Auðvitað vilja menn halda uppi þessum iðnaði, þetta er hluti af okkar menningu, prentiðnaðurinn í landinu. Mörg hundruð ára starfsgrein hér á landi, þó að hún hafi reyndar átt erfitt uppdráttar á fyrstu öldunum. Menn óttast að prentun bæði bóka, blaða og tímarita muni flytjast úr landi vegna þess að tímarit í áskrift eru ekki virðisaukaskattskyld af þeirri einföldu ástæðu að afar erfitt er að hafa einhverja stjórn á því eða í rauninni að vita hvaða tímarit eru keypt erlendis frá og koma beint í gegnum póstinn. Þetta er auðvitað leið sem þeir geta farið en það þýðir að störfin flytjast út úr landinu og það er það sem við megum síst við. Manni verður hugsað til allra þeirra auglýsinga sem hafa dunið á okkur í sjónvarpi þar sem verið er að hvetja almenning í landinu til að kaupa íslenskt til að störfin flytjist ekki úr landi. Þá kemur ríkisstjórnin og gerir atlögu að þessum atvinnugreinum og neyðir þær hugsanlega út í að flytja störfin út úr landinu, ef þær verða ekki að gefast upp á sínum rekstri. Þetta, virðulegi formaður efh.- og viðskn., eru hörmuleg og alvarleg tíðindi.  Ég hef oft vitnað til þess og komið inn á það á margvíslegan hátt að við eigum mikinn auð í okkar gömlu bókmenntum. Þær eru okkar sérkenni, þær eru einstakar í veraldarsögunni og þær eru arfur sem við eigum að standa vörð um. Nýjar bókmenntir eru ekki síður mikilvægar því með þeim eru menn að tjá sig og efla umræðu og listsköpun í landinu og það er hörmulegt að þessi ríkisstjórn skuli vera að bregða fæti fyrir menninguna með þessum hætti. Það er hörmulegt. Ég efast ekki um að áhyggjur rithöfunda eru ekki ástæðulausar, ekki síst í ljósi þess samdráttar sem þegar er orðinn. Ég hlýt líka að benda á það sem kom fram í máli formanns Blaðamannafélagsins þar sem hann benti á að í þessari skattlagningu felst líka ákveðin mismunun. Þó ég hafi aldrei verið sérstakur talsmaður frjálsra útvarpsstöðva sem mér finnst því miður hafa reynst vera heldur lítið spennandi og lítill menningarauki af þeim nema ef kannski Stöð 2 er undanskilin að hluta til, þá er það samt ekki boðlegt að aðilum skuli vera mismunað því það er alveg augljóst að á meðan Ríkisútvarpið, sem ég vil styðja og styrkja á allan hátt, hefur auðvitað lögbundin afnotagjöld sem hvert einasta heimili í landinu borgar verða hinir frjálsu fjölmiðlar að velta þessu út í verðlagið hjá sér eða leggja á sína þjónustu, auglýsingar og afnotagjöld sem auðvitað munu svo sem koma fram hjá Ríkisútvarpinu líka, maður getur sagt sér það. En Ríkisútvarpið er þó öllu tryggara og menn verða auðvitað að skoða það að ekki sé verið að mismuna aðilum með þessum hætti, þó eins og ég segi ég sé mikill stuðningsmaður Ríkisútvarpsins og vilji því allt hið besta. Þetta var um bækurnar, menninguna, blöð og tímarit, útvarp og sjónvarp. Ég ætla aðeins nánar að víkja að ferðaþjónustunni en ég hef gert. Að mínum dómi er rétt sem fram hefur komið í máli ræðumanna fyrr í dag að hér er um nýja skattlagningu að ræða á grein sem við teljum vera einn helsta vaxtarbrodd í íslensku atvinnulífi og eiga mikla möguleika í framtíðinni. Það er alveg ljóst að verðlagning ferðaþjónustu hér á landi er komin í hámark og okkur var sagt frá dæmi á fundi í efh.- og viðskn. sem kom frá fulltrúum ferðaskrifstofa þar sem í ljós hefur komið að menn eru að gefast upp á Íslandi. Þýskir aðilar eru að gefast upp á því að senda hópa til Íslands. Þeir eru farnir að semja við Alaska og fara með þá í ævintýraferðir þangað þar sem einnig er að finna hrikalega og fagra náttúru. Ef þessi skattlagning, sem hér er á ferð, kemst á er hætt við að við einfaldlega töpum í þessum leik, við töpum í þessari samkeppni um ferðamennina. Ég vil því vara eindregið við þessum áformum og benda á það sem kom fram í umsögn Vinnuveitendasambandsins um þetta mál en þar var bent á að þetta mundi valda kyrkingi í greininni, eins og þar var komist að orði, með leyfi forseta, en það er alveg augljóst að þetta mun auðvitað koma fram í verðlagi á þessari þjónustu. Ég hefði haldið að það væri miklu nær að reyna að bæta hag ferðaþjónustunnar, m.a. með því að afnema matarskattinn því ég held að þegar á allt er litið sé það verðlag á matvælum hér á landi sem stendur ferðaþjónustunni einna mest fyrir þrifum. Þá minnist ég dæmis sem okkur var sagt frá austur á landi í sumar þegar landbn. var þar á ferð, síðla sumars á Seyðisfirði. Háttsettur maður í ferðaþjónustu þar sagði okkur frá því að ferðamenn, sem komu með Norrænu og ætluðu sér u.þ.b. mánaðardvöl á Íslandi, voru mættir á hafnarbakkann eftir hálfan mánuð því gjaldeyrir þeirra var upp urinn. Þeir höfðu alls ekki gert ráð fyrir því háa matarverði sem hér var. Gistingin er auðvitað dýr líka og hún verður ekki ódýrari með þessari skattlagningu. En það er einu sinni svo í hagfræðinni, virðulegi fjmrh., að afnám skatta . . .

Nú verður forseti að trufla hv. þm. einu sinni enn. Eins og forseti hafði áður upplýst þá stóð til að fresta fundi hálfsjö, en ef hv. þm. er að ljúka ræðu sinni þá væri kannski óhætt að taka í það nokkrar mínútur enn en annars hefði forseti viljað biðja hv. þm. að fresta henni.

Ég á aðeins örlítið eftir og ég held ég kjósi að ljúka henni, ég skal gera það á skömmum tíma. Ég vildi sem sagt beina því til hæstv. fjmrh. að það væri nær að kanna leiðir til þess að bæta hag ferðaþjónustunnar og athuga það í alvöru að lækka eða afnema matarskattinn og finna þá aðrar leiðir til þess að bæta ríkinu þær tekjur. Ég ætla þá aðeins að draga saman í örfáum orðum, virðulegi forseti, það sem ég hef sagt, en að mínum dómi er hér um það að ræða að verið er að flytja skattbyrði af fyrirtækjunum yfir á almenning í landinu. Við þær aðstæður, sem ríkja í okkar samfélagi, hefði verið hægt að sætta sig við slíkt ef sú leið hefði verið farin að leggja byrðarnar á þá sem betur standa, á þá sem hafa breiðu bökin, hvernig sem við svo skilgreinum þau, með hærri hátekjuskatti og með því að hækka persónuafsláttinn þannig að hinir lægst launuðu væru varðir, en hér er ekki um það að ræða. Hér eru lagðar auknar byrðar á alla skattgreiðendur hvort sem þeir hafa 60 þús. kr. eða þaðan af meira og það er ekki hægt að sætta sig við þetta. Með þeim breytingum, sem hér er verið að leggja til, er að mínum dómi verið að magna samdráttinn og auka atvinnuleysið vegna þeirrar skattlagningar sem ákveðnar greinar verða fyrir, jafnframt því sem verið er að rýra kjör alls almennings í landinu. Þar að auki er vegið að menningu Íslendinga með 14% skattlagningu sem hér á sér stað á bókmenntirnar í landinu. Þetta eru að mínum dómi mjög alvarleg tíðindi sem við hljótum að berjast gegn og því mun ég greiða atkvæði gegn þessu frv., virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Síðasti ræðumaður spurði eftir fjölskyldustefnu ríkisstjórnarinnar. Hún felst m.a. í því að reyna að tryggja það að fyrirvinnur fjölskyldna hafi atvinnu og þess vegna er verið að fella niður aðstöðugjald sem lækkar vöruverð og treystir atvinnuna, sérstaklega í útflutnings- og samkeppnisgreinum. Það er líka alveg ljóst að aðstöðugjaldið lækkar vörur hvað mest í matvöru og þeim vörum sem lágtekjufólk þarf á að halda þannig að sú verðlækkun sem þar kemur fram gagnast láglaunafólki fyrst og fremst. Sú leið sem hv. þm. boðar að hafi verið betri en sú leið sem var valin, þ.e. að taka hækkunina á tekjuskattinum sem var nauðsynleg vegna niðurfellingar aðstöðugjaldsins út í hækkun á skattprósentunni, kemur alls ekki betur út þegar upp er staðið. Við verðum að átta okkur á því að skattprósentan er fyrst og fremst skattur á yfirvinnunni hjá lágtekjufólkinu. Ef við tökum t.d. þá leið sem hv. þm. var að tala um, sem hefði auðveldlega getað komið fram í hækkun á prósentunni um 4,5 í staðinn fyrir 1,5, þá getum við sagt okkur það að maður sem eykur tekjur sínar með yfirvinnu úr 60 þús. upp í 75 þús. er með hækkun á prósentunni búinn að borga meira í skatt með því að hækka prósentuna um 1,5% en að lækka persónuafsláttinn um 400 kr. Þess vegna er ekki þetta réttlæti sem þið eruð að boða, hv. stjórnarandstæðingar og ágætu félagar, það er ekki alveg svona svart og hvítt. Þið verðið að skoða þetta aðeins betur.

Virðulegur forseti. Ég rakti það í ræðu minni að ríkisstjórnin gefur með annarri hendinni og tekur með hinni. Það rekur sig hvað á annað. Vissulega er verið að létta af aðstöðugjaldinu og ég styð það. Þessi skattur hefur komið afar mismunandi við fyrirtæki og í þeirri aðlögun sem þarf hugsanlega að eiga sér stað með breyttum aðstæðum er þetta nauðsynlegt. En ekki er sama hvað er gert og hvernig það er gert. Það er ekki réttlætanlegt að leggja auknar skattbyrðar á fólk sem hefur tekjur á bilinu 60, 70 eða 80 þús. kr. Það er ekki hægt að samþykkja slíkt. Þegar hv. þm. rökstyður mál sitt þá gleymir hann því að þessar auknu skattbyrðar munu verða til þess að fólk verður að draga saman seglin í lífsbaráttu sinni. Það leiðir svo af sér minni tekjur ríkisins þannig að hér bítur hvað í skottið á öðru. Ég verð að segja að þessi aðgerð sem hér er lögð til, 400 kr. lækkun á persónuafslættinum, er siðlaus. Hún er siðlaus.

Hæstv. forseti. Sú aðferð að lækka persónuafsláttinn var samt ekki jafnsiðlaus og áformin um að fella niður barnabætur eða draga úr þeim um 500 millj. 

Virðulegi forseti. Það vill þannig til að ég er af sunnlensku galdrakyni. Það eru galdramenn í minni föðurætt sem komist hafa á bækur. Ég hef reyndar ekki orðið vör við að ég beri slík gen í mér þannig að ég ætla nú ekki að reyna neinar galdrakúnstir í skattheimtu. En auðvitað er um það að ræða að það að hækka tekjuskattinn er eitt, það að ná inn fjármagnstekjuskatti er annað og ekkert segir að þessar 4.000 millj., sem meiningin er að létta af atvinnuvegunum, þurfi að koma inn í gegnum tekjuskattinn einvörðungu. Náttúrlega eru aðrar leiðir til þess. Þótt ég hafi í raun ekki séð neina útreikninga á þeirri leið, sem við höfum verið að fara, dreg ég ekki í efa að sú leið er einfaldlega réttlátari við þær aðstæður sem við búum við. Launakjör á bilinu 60 til 70 þús. kr. eru einfaldlega þannig að fólk sem hefur slíkar tekjur, og ég tala nú ekki um barnafólk, er ekki aflögufært, því miður. En hjá ríkisstjórninni virðist vera svo að aldrei megi snerta við þeim sem ríkari eru. Fjármangstekjuskattinum er frestað ár eftir ár. Loksins þegar samþykkt er hátekjuskattþrep upp á 5% þá er það til tveggja ára. Þá vaknar auðvitað spurningin um hvort einhverjir hér muni standa eftir fimmtán ár og samþykkja hátekjuskattinn í fimmtánda sinn.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna þess að hv. þm. Ingi Björn Albertsson minnti á staðreyndir áðan um stjórnun þingsins og meðferð á því fólki, sem hér vinnur, og fer allt fram á ábyrgð hæstv. forseta. Það er ljóst og það er gott þegar einn og einn maður hefur langtímaminni. Ég tek undir það með honum að mér finnst vinnubrögð hér hafa breyst mjög á hinn verri veg. Sjálfstfl. var í stjórnarandstöðu á árunum frá haustinu 1988 til vors 1991. Sjálfstfl. gerði á þeim tíma skýlausa kröfu um að ekki yrði keyrt kvöld eftir kvöld eða nótt eftir nótt í fundahöldum. Að mati Sjálfstfl. á þeim tíma var hámark einn kvöldfundur í viku. Þetta urðu vinnubrögð Alþingis og fór allþokkalega á því. Þingið var með öðrum svip hvað þetta varðaði þegar svona var unnið. Þinghaldið er á ábyrgð hæstv. forseta. Nú hefur hæstv. forseti verið minntur á það að alþingismenn eiga fjölskyldur. Jólin eru fram undan og menn verða að virða þau mannréttindi sem hér er rætt um. Þess vegna skora ég á hæstv. forseta að hverfa frá kvöld- og næturfundi. Ríkisstjórnin er hvort sem er með öll vinnubrögð sín í molum. Henni væri farsælla að sitja heima við vinnu sína en láta þingið starfa í kvöld og nótt, fimmta kvöldið, fimmtu nóttina í röð. Síðan leyfa forustumenn ríkisstjórnarinnar sér að ganga í fjölmiðlum þjóðarinnar og svívirða Alþingi fyrir vinnubrögð. Þetta er látið óátalið af æðstu stjórn Alþingis um þessar mundir. Ég vil líka spyrja hæstv. forseta: Ekki er nóg að verið sé að keyra fimmta kvöldið og inn í fimmtu nóttina heldur stendur líka til að Alþingi starfi á morgun, laugardag. Stendur kannski einnig til að þingið starfi á sunnudaginn kemur? Það er eins gott að fá þetta upplýst. Ég álít að einhver hluti þingflokksformanna geti ekki ráðgast svo með vinnutíma þingsins. Það hlýtur að vera á ábyrgð æðstu stjórnar þingsins og ég treysti á að hæstv. forseti Alþingis taki af skarið og láti ekki níða þingið eins og ráðherrar hafa leyft sér.

Hv. þm. hefur lýst því hvaða álit hann hefur á störfum forseta og hlítir hann því og hefur engu við það að bæta og hefur þess vegna ekki ástæðu til að svara öðru en því að forseti mun láta gera könnun á því með hvaða hætti kvöldfundir hafa farið fram á undanförnum árum til upplýsinga fyrir menn svo staðreyndirnar liggi fyrir. Forseti hefur átt sæti á þingi síðan í desember 1979 og þykist sjálfur þekkja þó nokkuð til nætur- og kvöldfunda.

Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður gat þess réttilega að jólin væru fram undan. Það er nú þannig að það skipulag mála, sem menn eru að reyna að ná saman um, byggir einmitt á því að taka tillit til þess að menn geti komist hver til síns heima á skikkanlegum tíma fyrir jólin og verið þar með fjölskyldum sínum eins og venjulega undanfarin ár. Ég get því miður ekki gert að því ef einstakir þingmenn Framsfl. vilja ekki fela forustumönnum sínum í þingflokk umboð til þess að semja um framgang mála. Það verður þá svo að vera. En ég vil láta þess getið að það hefur verið afskaplega lítið um kvöldfundi á þessu hausti það sem af er þangað til í þessari lotu sem við erum í miðjum klíðum í. En ég minnist þess m.a. þegar ég og hv. þm. voru samherjar í stjórnarflokkum veturinn 1987--1988 að þá var setið kvöld og nætur fyrir jólin. Þá var setið milli jóla og nýárs og þá var byrjað í byrjun janúar. Ég man eftir hringingum kl. fimm að morgni þar sem maður var beðinn að koma niður í sali Alþingis til að greiða atkvæði. Við höfum ekki upplifað neitt slíkt að þessu sinni, sem betur fer. Tekist hefur að koma í veg fyrir að fundir þyrftu að standa fram á morgun. En auðvitað er það ekkert óvanalegt á þessum tíma árs að hér séu kvöldfundir kvöld eftir kvöld. Ég vil líka minna hv. þm. á hvernig hér var ástatt fyrir jólin 1988, það ár sem hann nefndi þegar Sjálfstfl. var í stjórnarandstöðu. Þá voru mjög stífir kvöldfundir fyrir jólin. Vegna hvers? Vegna þess að þáv. hv. ríkisstjórn kom afar seint fram með öll sín mál. Hún gjörbreytti skattkerfinu á þeim tíma og menn urðu að leggja á sig mikla vinnu þess vegna, m.a. þeir sem þá sátu í þáv. fjárhags- og viðskn., sem ég þekki mæta vel, hafandi setið í nefndinni á þeim tíma. Þetta vildi ég að kæmi hérna fram, virðulegi forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta. Ég tel eðlilegt að gera núna matarhlé og hafa það tvo tíma eins og um var talað. En ég fagna því ef forseti hyggst kanna það með hvaða hætti staðið hefur verið að kvöldfundum og næturfundum undanfarin ár þannig að menn þurfi ekki að deila um staðreyndir.

Forseti vill beina þeim vinsamlegu tilmælum til hv. þm. að forseti fái tækifæri til að gera hér kvöldmatarhlé og fresta þessum fundi ef nokkur kostur er eins og gert hafði verið ráð fyrir þó að reyndar hálftími sé nú liðinn umfram þann tíma sem ætlað var.

Hæstv. forseti. Ég gat þess í ræðu minni að ég teldi þau vinnubrögð sem hér væru stunduð óásættanleg. Og ég setti traust mitt á hæstv. forseta að hún mundi snúa þeirri þróun við. Ég gagnrýndi ekki störf forseta en ég minnti hæstv. forseta á það hvað virðingu Alþingis áhrærir þá ber hæstv. forseti mesta ábyrgð. Að halda fundi í friði og ró og stjórna þeim og að ná samstöðu við þingið um það. Ég ítreka það traust mitt til hæstv. forseta að horfið verði frá þeim vinnubrögðum sem hafa verið tekin upp núna síðasta hálfa mánuðinn. Ég minnti á það, hæstv. forseti, að það væri óásættanlegt þegar reynt er að keyra þingið svona áfram að horfa á það að forustumenn ríkisstjórnarinnar, ráðherrarnir sumir hverjir, gengju fram í fjölmiðlum til að svívirða þingið. En ég fagna því að hæstv. forseti ætlar að taka saman skýrslu um síðustu ár í þinghaldinu. Við hv. 8. þm. Reykv. vil ég segja: Ég minnist áranna 1987 og 1988 alveg eins og hann. En ég minnti á að Sjálfstfl., sem var harður flokkur í stjórnarandstöðu, flutti fleiri þingskaparæður en fluttar hafa verið nokkru sinni og náði þeim tökum á störfum Alþingis að ekki var reynt að keyra nótt eftir nótt. Það var virðingarverð stjórnarandstaða að því leyti. Þess vegna er það svo að við, sem erum nú margir í stjórnarandstöðu og erum að verja hagsmuni fólksins í landinu því að ríkisstjórnin ógnar hagsmunum almennings á Íslandi í dag, við viljum hafa skipulag á þinginu og að þau störf, sem þarf að sinna, séu unnin með eðlilegum hætti við dagsbirtu.

Forseti hefur verið mjög ánægð með það hversu fulltrúar þingflokka, bæði stjórnar og stjórnarandstöðu, hafa lagt sig fram um að ná góðu samkomulagi um þinghaldið eins og það hefur verið daga og kvöld núna undanfarið.

Virðulegi forseti. Ég er ekki að kveinka mér undan því að koma aftur til þingfundar í kvöld eftir að nefndastarfi lýkur. Hins vegar var sú leið valin núna þegar menn gerðu þetta samkomulag að leita ekki eftir því hvaða menn væru í stjórn, varastjórn þingflokks Framsfl., og þess vegna var ekkert samstarf haft við þingflokkinn um þetta fyrirhugaða fundarhald í kvöld. Ég veit ekki hvort ég á að beina spurningu minni til hv. 8. þm. Reykv. eða virðulegs forseta þingsins um hvernig fundahaldi verður háttað í kvöld. Hvaða mál verða á dagskrá? Hvað eiga menn við með kvöldfundi? Er það eitthvað fram yfir miðnætti? Þessara spurninga spyr ég einfaldlega vegna þess að ekkert hefur verið rætt við þingmenn Framsfl. um þetta. Það er dálítið mikilvægt nú þegar á að fara að gera kvöldmatarhlé áður en menn ganga til funda í nefndum að þeir viti hvað kvöldið beri í skauti sér.

Virðulegi forseti. Ég útskýrði áðan hvernig stóð á þeim mistökum að því er varðar Framsfl. eða hvernig stóð á því að enginn af þeim bæ var með í ráðum þegar fundurinn var haldinn. Hins vegar var talað við tvo af þeirra þingmönnum, þar á meðal formann flokksins. Mér var ekkert kunnugt um það, og ég veit ekki hvort öðrum þingflokksformönnum var kunnugt um það, hverjir sitja í varastjórn þingflokks framsóknarmanna. Ég er bara ekki það kunnugur innviðum þess flokks. En mér þykir leitt og ég bið hv. þm. Ólaf Þ. Þórðarson velvirðingar á því ef hann á þar sæti án þess að við hinir höfum vitað af því. En ég vek athygli á því að þeir forustumenn úr stjórn þingflokksins, sem voru hér fyrr í dag, hafa ekki gert okkur boð um það hverjir ættu að mæta í þeirra stað á þessa fundi sem eru nú haldnir daglega. Ég vil bæta því við vegna fyrirspurnar hv. síðasta ræðumanns að gert hefur verið ráð fyrir því að ljúka umræðum um skattafrv. sem nú er til meðferðar og í umræðu og byrja síðan á umræðum um hið Evrópska efnahagssvæði þó þannig að þar verði aðeins fluttar tvær ræður, þ.e. fyrsti ræðumaður sem er á mælendaskrá sem mun vera hv. 6. þm. Vestf. og síðan hæstv. starfandi utanrrh., sem verður það ekki lengur á morgun, en hann hyggst svara nokkrum spurningum sem til hans hefur sérstaklega verið beint í þeirri umræðu. Þannig var frá þessu gengið.

Virðulegur forseti. Ég skal ekki lengja þetta mjög mikið. Ég vil einungis segja að ég skil mjög vel þau viðhorf sem hafa komið fram í máli hv. þm. Guðna Ágústssonar. Ég skil mjög vel að menn gerist þreyttir á því að vera hér kvöld og langt fram á nætur. Ástæðan þess að formenn þingflokka hafa reynt að ná saman um þinghald, sem felur þetta því miður í sér, virðulegi þm. Guðni Ágústsson, er einfaldlega sú að menn eru að reyna að haga þingstörfum þannig að sér í lagi landsbyggðarþingmenn geti farið til síns heima og notið jóla. Við erum að reyna að koma því svo fyrir að hægt sé með bærilegum hætti að ljúka þingstörfum fyrir jól þannig að ekki þurfi til þess að koma að menn komi milli jóla og nýárs sem í sjálfu sér væri ekkert óeðlilegt miðað við það mikla vinnuálag og þau mikilvægu mál sem fyrir liggja. Það er þess vegna sem við þingflokksformenn höfum í samvinnu við forsetadæmið neyðst til að leggja til að stundum sé gengið á þennan sjálfsagða hvíldarrétt þingmanna. Mér þykir það miður en staðan er þannig að við leggjum þetta til við virðulegan forseta til að tryggja það að þingmenn komist til síns heima, þ.e. á milli jóla og nýárs og þurfi helst ekki að koma hér aftur fyrr en í lok janúar. Þetta vil ég biðja virðulegan þingheim um að reyna að skilja. Varðandi það sem hefur komið fram varðandi þingflokk framsóknarmanna þá er auðvitað miður að við aðrir þingflokksformenn höfum ekki borið okkur rétt að. Ég segi það hreinskilnislega að mér var ekki kunnugt um að hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson væri varamaður í þingflokksforustunni. Ef ég hefði vitað það hefðum við vitaskuld kallað hann til og munum gera það í framtíðinni ef svo ber undir að við náum ekki til forustu þingflokks framsóknarmanna.

Forseti vill beina því til formanna þingflokka stjórnarliðsins að þeir ræði við þá hv. þm. sem eru í varastjórn þingflokks Framsfl. ef ekki næst til stjórnar þingflokksins núna eftir að forseti hefur fengið tækifæri til að fresta þessum fundi sem forseti ítrekar og óskar eftir að geti orðið sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa því yfir og ég kom reyndar fyrr í dag og lýsti því sem hafði gerst á þessum fundi þingflokksformanna, þ.e. án þess að fulltrúi frá Framsfl. væri þar viðstaddur. Ég endurtek það sem ég sagði þá að það var skilyrði þegar við gengum út af þeim fundi að haft væri samráð við Framsfl. eða fulltrúa hans og þeir væru þessu sammála.

Það var gert.

Hafi það ekki verið gert svo fullnægjandi væri þá er vitaskuld ekkert samkomulag um þetta þinghald í kvöld. Ég vil því taka undir þau orð hæstv. forseta áðan að þingflokksformenn stjórnarliða ræði við þá aðila sem eru réttir til að taka ákvörðun fyrir hönd Framsfl. En meðan ekki er á hreinu hvort Framsfl. stendur að þessu samkomulagi þá er vitaskuld ekkert samkomulag milli allra flokka hér á þingi.

Hæstv. forseti. Ég leitaði á fund Jóns Helgasonar, hv. 2. þm. Suðurl., og spurði hann að því hvort hann hefði samþykkt kvöldfund í kvöld. Hann kvað nei við. Hann sagði að hann hefði svarað því til, þegar gengið hefði verið til hans og hann að þessu spurður, að það yrði að tala við þingflokksstjórnina. (Bankað í borð.) Hér er það einnig upplýst af Jónu Valgerði Kristjánsdóttur, 6. þm. Vestf., ef þetta heyrist fyrir hávaða í salnum, að það hafi verið þannig frá málum gengið að ekki væri samkomulag nema Framsfl. samþykkti það. Hv. þm. Geir H. Haarde veit mætavel af sinni reynslu að það hafa verið formenn þingflokkanna sem hafa mætt til þessara samninga. Hann veit það mætavel. Hér hefur því stríðshanskanum verið kastað, hann verður tekinn upp en ekki látinn liggja.

Virðulegi forseti. Ég get ekki setið undir svona ásökunum. Bara alls ekki. Það var að mínu frumkvæði --- það var ég sem var upphafsmaður að því á þessum fundi þingflokksformanna að hafa orð á því að við yrðum að hafa Framsfl. með í ráðum. Ég get hins vegar ekki gert að því ef formaður þingflokksins er ekki húsinu. Ég veit mætavel að það er hann sem á að annast þessi mál fyrir hönd Framsfl. Hvað gerir maður ef hann er ekki í húsinu? Maður leitar að varaformanninum. Hvar var hann? Hann er utan þings. Hvað gerir maður þá? Maður leitar að ritaranum. Hann var ekki í húsinu því miður. Við hinir fjórir komumst að ákveðinni niðurstöðu, eins og ég hef sagt frá. Ég leitaði síðan uppi tvo þingvana framsóknarmenn, annar þeirra er hvorki meira né minna en formaður flokksins, talaði við þá báða sameiginlega og þeir gerðu ekki athugasemd við þetta. Það var niðurstaðan. Þeir gerðu ekki athugasemd. Ég tek það ekki þannig og ég trúi því ekki að viðkomandi þingmenn hafi sagt við síðasta ræðumann að þeir hafi neitað því að halda hér kvöldfund. Þeir sögðu, það var niðurstaðan, við gerum ekki athugasemdir við þetta. En auðvitað má segja sem svo að það hafi átt að labba á milli allra þingmanna Framsfl. og spyrja þá um leyfi. Ég tek ekki að mér slík verk, en hér hefur engum stríðshanska verið kastað. Ég tel að það hafi í fullkomnum heiðarleika og sanngirni verið reynt að leita samkomulags við Framsfl. eða fulltrúa hans í þessu máli, og ég sit ekki undir því að vera borinn slíkum ásökunum sem hér hafa komið fram.

Nú vill forseti beina því til manna að það sé látið duga að menn tali utan ræðustóls um þessi mál og reyni að ná samkomulagi. Forseti hefur áður lýst því yfir að hún óskar eftir því að formenn þingflokka stjórnarliðsins ræði við fulltrúa Framsfl. eftir að forseti hefur frestað þessum fundi. Nú biður forseti um að menn biðji ekki oftar um orðið til þess að tala um gæslu þingskapa því við komumst ekki að niðurstöðu fyrr en menn ræða saman í rólegheitum utan ræðustólsins. Þar með ætlar forseti að leyfa sér, og vonar að því verði ekki mótmælt, að fresta fundinum. Fundinum er frestað til hálfníu og þá mun forseti mæta hér og fresta fundi aftur um hálftíma ef þá verður of snemmt að hefja fund. --- Fundarhlé.

Herra forseti. Ég tel að það hafi verið skv. 59. gr. sem forseti sleit fundi áðan. Það er heimilt að gera það og ekkert við því að gera. En það er aftur á móti alveg vonlaust að gera ráð fyrir því að boðið sé upp á það að menn í bræðiköstum rjúki í þennan stól til að halda því fram að viðtöl, sem menn eiga við samflokksþingmenn sína, standist ekki. Ég spurði hv. þm. Jón Helgason að því hvort hann hefði samþykkt kvöldfund. Svarið var nei. Hann sagðist ekki hafa samþykkt neinn kvöldfund. Þá er því haldið fram að formaður Framsfl. hafi samþykkt kvöldfund. Ég hef ekki sagt neitt um það hvort hann hafi gert það eða ekki, ég sé hann ekki í þingsalnum. Hafi verið samþykktur kvöldfundur á þann veg að hann hefur hugsað sér að samþykkja hann án þess að vera hér þá er það auðvitað hans mál. En ég mótmæli þeim vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð að þessu þingi sé stjórnað frá Brussel. Ég mótmæli því. Ég mótmæli þeim skrípaleik að forseti þingsins starfi eins og honum komi stjórnarandstaðan ekkert við. Ég mótmæli þeim skrípaleik. Ég fer fram á það að hér verði stöðvaður kvöldfundur á þessu kvöldi. Það er eðlileg krafa. Hér hafa verið fundir, kvöld eftir kvöld og næturfundir. Þegar hv. þm. Geir H. Haarde er orðinn það vanstilltur á skapsmunum að hann er farinn að berja húsgögnin þá geta menn séð hvert álagið er orðið á þingmönnum því það geta allir borið um það vitni að að eðlilsfari er hann dagfarsprúður.

Og elskulegur.

Og elskulegur. Menn verða að átta sig á því að það hljóta að vera einhver takmörk fyrir því hvað hægt er að bjóða mönnum upp á í vinnubrögðum á Alþingi Íslendinga, það hljóta að vera einhver takmörk fyrir því. Ég hef ekki trú á því að það sé hægt að finna eitt einasta fordæmi fyrir þeim vinnubrögðum sem núv. forseti hefur innleitt á Alþingi Íslendinga, ekkert einasta fordæmi frá fyrri árum. Hér virðist hugsunin vera sú að þjóna ráðherrunum, fara eftir öllum þeirra duttlungum, valtra yfir minni hlutann hvenær sem mönnum dettur í hug. Þetta kostar stríð hér í þinginu ef þessum vinnubrögðum verður fram haldið.

Forseti vísar því á bug að hann stjórni þinginu eins og honum komi ekki stjórnarandstaðan við. Það er rangt.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að harma það að enn skuli vera haldinn kvöldfundur. Ég fór fram á það fyrir kvöldmatarhlé og reyndar krafðist þess að svo yrði ekki en fékk engin viðbrögð við því úr forsetastóli. Ég tel að það sé ekki viðunandi ástand að vera hér kvöld eftir kvöld, langt fram á nætur og menn séu að mæta til vinnu ósofnir og illa sofnir og varla hæfir til þess að meta mál á réttum forsendum, einfaldlega vegna svefnleysis og þreytu. Ég tel að það verði að endurskoða það fyrirkomulag sem er hér. Ég minntist líka á það að þingmenn eru eins og aðrir fjölskyldumenn og þeir vilja fá að sinna sinni fjölskyldu eins og kostur er á þeim tíma sem hátíðlegastur er á árinu, þ.e. um jólin, og ég tel að með því fyrirkomulagi, sem nú er viðhaft, sé þess enginn kostur, ekki nokkur. Sem dæmi getur sá sem stendur hér sagt það með stóra fjölskyldu að hann hefur varla séð hana í heila viku. Hann hefur varla séð hana og það liggur við að það þurfi að kynna sig ef maður skyldi rekast á einhverja vakandi. Þetta er náttúrlega ekki hægt, þetta er ekki hægt. Ég er búinn að upplifa það undanfarna daga að menn sofna hér um húsið þvert og endilangt. Menn sofna inni á nefndarfundum. Hvers lags lög halda menn þá að við séum að samþykkja í framhaldi af slíku? Það eru einhver svefnlög --- það eru til vökulög, þau eru þverbrotin, en það eru svefnlög sem samþykkt eru núna þessa síðustu og verstu daga.  Það er auðvitað freistandi að spyrja núna: Hvar eru þeir þingmenn sem eiga að fylla alla þessa tómu stóla núna? Hafa allir fjarvistarleyfi? Hafa allir ráðherrarnir fjarvistarleyfi? Erum við ekki hér að leggja slíkar álögur á fólkið að allir ráðherrarnir eigi að vera hér og svara fyrir það? Ég hefði haldið það. Við erum að leggja slíkar álögur á fólkið að menn verða að svara fyrir þær og þá þýðir ekkert að segja að augu og eyru séu einhvers staðar annars staðar, þá geta alveg eins allir þingmenn setið heima og horft á Sýn. Mig langar að spyrja hæstv. forseta, því að ég hugsa að hér séu ein 30--40 sæti tóm, hafa allir þessir menn fjarvistarleyfi? Ef þeir hafa það ekki þá óska ég eftir að kallað verði í þá. Þeir eiga að vinna hér alveg eins og við, alveg nákvæmlega eins. Ég fer formlega fram á það að það verði hringt út og mönnum gerð grein fyrir því að það er kvöldfundur, jafnt stjórnarliða sem stjórnarandstæðinga sem ráðherra. Ég vil bara að þeir sinni sínum þinglegu skyldum alveg eins og við hinir. Mér þykir örlítið súrt að vera hér að ræða um breytingar í skattamálum og hafa ekki viðstaddan formann efh.- og viðskn.  Virðulegi forseti. Ég hef fyrirvara við þetta frv. en eins og ég sagði áðan er verið að leggja miklar álögur á fólkið í landinu, álögur sem ég tel að mjög margt fólk mun einfaldlega ekki rísa undir og því er hér um mjög alvarlegt mál að ræða. Í þessu plaggi er ýmislegt gott, það er ýmislegt sem er til bóta fyrir atvinnuvegina í landinu en það er yfirlýst stefna stjórnvalda að flytja byrðarnar af atvinnulífinu yfir á einstaklingana. Það er í sjálfu sér allt í lagi að gera slíkt en það á ekki að flytja það yfir á minnstu mennina í þjóðfélaginu --- litla manninn, eins og það var einu sinni orðað. Það er í lagi að færa byrðarnar til en ekki á litla manninn og það er nákvæmlega því miður það sem verið er að gera nú. Við það er ekki hægt að una. Það er einfaldlega ekki hægt að una við það vegna þess að litli maðurinn rís ekki undir því og menn verða að opna augun fyrir því að það er ekki hægt að fara ofan í tóma vasa og ná í pening. Hann er ósköp einfaldlega ekki þar. En það eru til aðrir vasar og það eru til stærri vasar og þar er peningurinn. Þangað á að sækja hann. Þetta frv. hér, eins og ég segi, leggur miklar byrðar á fólk og það er hlálegt, svo ég byrji á frv. aftan frá, að vera að leggja allar þessar byrðar á fólk sem er með 60--70 þús. kr., með börn á framfæri og þarf að borga af húsnæði og annað slíkt, að þá skuli VIII. kaflinn í frv. vera skattfríðindakafli fyrir einn mann --- skattfríðindakafli fyrir einn mann. Á sama tíma og við erum að leggja álögur á fólk. Það er svo falskur tónn í þessu að það er með ólíkindum, enda lagði ég það til í nefndinni að við tækjum þennan kafla út, hann ætti alls ekki heima hérna, það væri hægt að flytja þetta sem sér frumvarp. En að í sama frv. og við erum að leggja miklar álögur á fólk skulum við hafa sér kafla um það að veita einstaklingi skattfríðindi er gjörsamlega út úr öllu korti. Og þegar við erum að skattleggja lágtekjufólkið með þessum þunga þá á enginn að hafa þessi skattfríðindi, enginn. Ef menn eru rithöfundar, tónskáld eða eitthvað annað, þá er það atvinna sem þeir velja sér og þeir geta haft sitt lifibrauð af en við hin eigum ekki að borga fyrir það. Þetta var einn af fyrirvörunum sem ég hafði við þetta frv., hæstv. forseti, að mér finnst það með ólíkindum að hafa þetta hér inni. Annar fyrirvari sem ég hafði og kemur engum á óvart er við skattinn á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og um hann þarf að sjálfsögðu ekki að hafa mörg orð, það mál þekkja allir. Þeir sem hlustuðu á hæstv. félmrh. í gær hafa heyrt að atvinnuleysið í dag er hvað mest í verslun. Ætli það sé ekki tímabært að fara að aflétta þessum álögum af versluninni? Ætli það megi ekki aðeins létta undir með henni? Hér æpa menn: Mismunun, mismunun í skattlagningu. Menn hrópa hér um landsútsvar: Mismunun og aðrar mismunanir. En menn tala ekki um þessa mismunun. Þarna er ein ákveðin stétt tekin út úr. Það er eins og menn horfi alltaf á skrifstofu- og verslunarhúsnæði sem Kringluna. Ég kallaði það kringluaugun hér í fyrra. Það er skrifstofuhúsnæði úti um allt land. Það eru verslanir úti um allt land, byggðaverslun berst í bökkum. Ég hef ekki orðið var við að landsbyggðarþingmennirnir verji hana en þegar þeir koma út í kjördæmin þá stendur ekki á því, en þegar komið er hér inn á þing þá er skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði litinn kringluaugum. Ekkert annað en kringluaugu. Einhver ,,glamor``. En það er bara ekki þannig. Það eru litlir kaupmenn úti um allt og það eru lítil skrifstofuhúsnæði úti um allt. Ef menn eru að tala um mismunun á annað borð þá skulu þeir tala um það alla leið. Þessari atvinnugrein einni sér er mismunað og það gróflega. Þessi skattur á stórafmæli í dag alveg eins og hv. formaður efh.- og viðskn. 15 ára afmæli á þessi tímabundni skattur. Ég harma það, ég harmaði það einnig í fyrra, alveg sérstaklega í ljósi þess að þetta er sérstakt baráttumál míns flokks. Af hverju í ósköpunum stígum við ekki skrefið eða alla vega skref í áttina? Sýnum að við stöndum við orðin. Það er það sem verið er að tala um allan tímann. Nei, það má ekki gera. Virðulegi forseti. Þriðji fyrirvarinn, sem ég geri, er við 5. gr. eins og hún er í þskj. Meiningin var að skerða barnabætur verulega. Eftir mikla umfjöllun í efh.- og viðskn. þar sem ég ítrekað bað um útreikning á því hverjar væru heildarálögurnar sem lagðar væru á fólkið. Við höfðum fengið upplýsingar frá BSRB um að álögurnar væru 220 þús. kr. á ársgrundvelli fyrir fjögurra manna fjölskyldu. með 235 þús. kr. mánaðartekjur. Ég neitaði að trúa þessu. Ég bað um útreikning frá fjmrn. á alveg nákvæmlega sama dæmi þannig að hægt væri að stilla þeim upp hlið við hlið og sjá út mat fjmrn. á þessu dæmi. Það leið og beið þangað til ég fékk að vita þær niðurstöður. Í millitíðinni tók nefndin á málinu á fimm tíma fundi og skipti um skoðun, breytti um stefnu og fór út í það að skera persónuafsláttinn og til þess að ná sömu tekjum og skerðing barnabóta átti að gefa ríkissjóði, þá þurfti að skerða persónuafsláttinn um 300 kr. Það átti að gefa þessar 500 millj. sem skerðing barnabótanna átti að skila í ríkissjóð. Til þess að auka enn frekar aðstoðina við einstætt foreldri með fyrsta barn var bætt við 20 kr., 320 kr. átti því að lækka persónuafsláttinn. 320 kr. sem áttu þá að gefa 535 millj. kr. Þetta var erfitt mál og mér mjög erfitt að kyngja. Þegar ég stóð upp af þeim fundi sagði ég að ekki yrði farið lengra. Hvað gerist? í framhjáhlaupi er ég spurður daginn eftir hvort ég hafi heyrt í fulltrúa ráðuneytisins. Nei, ég hafði ekki heyrt í honum. Hvað átti ég að heyra frá honum? Að skerðingin væri komin í 400 kr., sem sagt hækkað um 20--25% á nokkrum klukkutímum og ekki einu sinni rætt í nefndinni. Ekki rætt í nefndinni.

En rætt í þingflokki Sjálfstfl.

Ekki rætt neins staðar, mér vitanlega, nema þá uppi í ráðuneyti. Þessum vinnubrögðum get ég ekki unað. Ég hafði sagt í nefndinni að ef heilbrn. væri í vandræðum með mál sín þá skyldi hún moka sinn flór sjálf. Hún mokaði hann ekki yfir til okkar. Ef þetta ætti að standa þá félli ég frá öllum stuðningi við frv. Ég styð einstakar greinar en í meginatriðum mun ég vera á móti þessu. Ekki er hlustað á það. Ég gagnrýndi áðan vinnubrögðin í þinginu. Hvers lags vinnubrögð eru þetta? Ekki einn einasti útreikningur á bak við þetta. Getum við fullvissað okkur um að þetta séu 400 kr.? Eru það 410, 420 kr.? Hvar endar þetta? Valdið er farið út úr þinginu, það er komið upp í ráðuneyti, það er komið til embættismanna. Kannski strjúkumst við við ráðuneytismann á morgun og þá er það komið upp í 450 kr. Svona vinnubrögð ganga auðvitað ekki. En það er einn möguleiki á því að ég styðji þetta frv. og allar þessar álögur. Ef ráðherra eða einhver hér inni getur sagt mér hvernig þetta fólk á að rísa undir þessu. Ef menn geta sýnt mér fram á það að þessi tekjuhópur fólks rísi undir þessu þá skal ég styðja þetta frv. En það liggur fyrir að þetta er á annað hundrað þús. kr. fyrir þetta fólk.  Ég ætla að lesa texta úr ágætu plaggi sem ég er með. Það er stuttur texti, með leyfi forseta: ,,Skattbyrði heimilanna er nú með þeim hætti að ekki verður við unað. Svo mikil er skattbyrðin orðin að alþýðufjölskyldan hefur vart fyrir brýnustu nauðsynjum.`` 

Eru þetta kröfur frá Alþfl.?

Ég undra mig ekki á því að hér eigi að herða skatteftirlit. Vel getur verið að fólk hafi hingað til stundað það eða reynt að hagnast pínulítið á því að stinga undan skatti. Það má vel vera. En nú breytast hlutirnir. Ef fólk á að lifa og komast af þá verður það að stinga undan skatti. Þá verður það að gera það. Ég er ekkert hissa á því að það þurfi að herða eftirlitið. Það er alveg ljóst ef fólk ætlar að lifa á þessu tekjubili í þessu landi verður það að finna sér svona peninga. Er þetta þá skattsvikastefna? Ég spyr. En svarið kemur kannski á eftir þegar það verður útskýrt fyrir okkur hvernig í ósköpunum fólk á að rísa undir þessu. Hins vegar er athyglisvert að kaupmáttarskerðingin virðist ekki vera á hreinu á milli ráðuneytanna. Fjmrn. segir að kaupmáttarskerðing sé 3,7%. Við hlustuðum á félmrh. í gær, þá var það komið upp í 4,4%. ASÍ reiknaði það 7,8% eða eitthvað slíkt. Þær tölur sem ég fór með hér áðan voru lágmarkstölur, miðað við 4%. Ég bið menn aðeins að staldra við. Það er komin gjá milli fólks í landinu en hún má ekki vera svo stór að menn sjá ekki yfir hana. Menn segja kannski: Hvar á þá að taka tekjurnar þegar ekki er hægt að kreista þetta af láglaunafólkinu? Hvar á að taka tekjurnar? Ég hef verið andstæðingur hátekjuskatts, ekki vegna þess að ég vilji ekki skattleggja háar tekjur. Ég hef verið á móti því vegna þess að ég hef talið að það væri hálfgerð skemmd á staðgreiðslukerfinu. Fyrst og fremst á þeirri forsendu. En nú er búið að taka um það ákvörðun að hafa hátekjuskatt. Þess vegna segi ég: Af hverju mega þá ekki vera fleiri þrep? Af hverju má þá ekki fara hærra? Af hverju má ekki fara upp í 3 millj., 3,5 millj., og þrepa það upp og taka þá peninga? Þetta orðaði ég líka inni í nefnd, meiri hluta að vísu. Kom ekki til greina. Ég hef stundum talað líka um ferða- og risnukostnað íslenska ríkisins. Ég nefndi um daginn varðandi þyrluna og menn blésu á það og vilja ekki nota peningana í hana. Allt í lagi, notum það þá núna. Ég er með svar við fyrirspurn frá hv. þm. Málmfríði Sigurðardóttur frá 112. löggjafarþingi. Þar kemur fram að árið 1989 er ferða- og risnukostnaður íslenska ríkisins 1 milljarður, árið 1989. Sýnist mönnum að ráðherrar hafi setið mikið heima síðan? Ætli hann hafi ekki aukist eitthvað? Ég reikna með því. Að sjálfsögðu má skera þetta niður. Það má þess vegna taka beina stefnu og segja bara um helming, niður með það. En eru menn tilbúnir í það? Nei, örugglega ekki, því þá er snert við nokkrum tindátum. Þá er snert við tindátum. Hvað með öll margföldu nefndastörfin inni í embættismannageiranum? Hvað er með menn sem eru í þremur, fjórum, fimm, sex eða sjö nefndum, öllum hátt launuðum ofan á dagvinnuna sína? Auðvitað á að þurrka þetta út. Menn eiga að líta inn á við áður en þeir fara að líta út á við og skera niður og leggja álögur. Þegar menn eru búnir að gera það þá geta þeir snúið sér að öðrum og sagt: Ég byrjaði, ég tók sjálfan mig fyrst. Svo koma menn og segja: Skera niður? Við skárum niður dagpeningana, segja ráðherrar. Hvað skáru þeir niður? Þeir skáru niður álagið, þeir fóru úr 120% niður í 100%. Það er einhver almesti niðurskurður sem ég hef vitað um sem kemst ekki einu sinni niður fyrir 100%. Þetta eru náttúrlega engin svör. En þegar við byrjum á okkur sjálfum þá getum við farið að snúa okkur að öðrum og krafist af þeim en ekki fyrr. Ég vil því ráðleggja ráðherrunum og ríkisstjórninni allri að trappa sig aðeins niður. Komið niður til fólksins, talið við það, kynnist viðhorfunum hvernig það er að lifa þarna niðri. Það er allt annað þarna niðri heldur en uppi, það get ég fullvissað menn um. Ég held að menn verði líka að átta sig á því að fólkið í landinu eru ekki einhverjar tölur á blaði. Þetta eru lifandi verur með tilfinningar. Það þýðir ekki að setja reglustiku á blað uppi í ráðuneyti og segja: Svona skal þetta vera. Svona er skattheimtan miðað við hitt eða þetta. Á bak við þetta er fólk, fólk með tilfinningar, fólk með heimili, fólk með börn. Af hverju halda menn að ofbeldi fari vaxandi, unglingavandamál fari vaxandi, fíkniefnaneysla fari vaxandi, agaleysi vaxi? Það er vegna þess að það er enginn eftir til þess að ala börnin upp. Allir verða að vera úti á vinnumarkaðinum. Hjón, bæði í tvöfaldri vinnu, til þess að hafa þetta af. Hver elur þá börnin upp á meðan? Það er gatan. Það er hið harða líf á götunni. Þetta eru afleiðingar skattastefnu, ekkert endilega þessarar ríkisstjórnar, heldur síðustu ára og það er eins gott að menn fari að átta sig á því. Ég held að menn mættu kíkja yfir hafið til verðandi forseta Bandaríkjanna, hvað hann er að gera. Ég veit ekki annað en hann sé að lækka skatta og auka ríkisútgjöld og hann hefur ekki verið talinn beint vitlaus. A.m.k. ekki enn þá. Við skulum sjá hvernig honum reiðir af, en þetta er athyglisverð hugmynd, athyglisverð tilraun. 
             Virðulegi forseti. Það er hægt að hafa mörg orð um aðra þætti þessa frv. Þetta er það helsta sem ég vildi sagt hafa, a.m.k. í þessari atrennu. Vel má vera að ég hafi verið nokkuð stóryrtur en það eru vissulega tilefni til. Það er t.d. allur kaflinn eftir um virðisaukaskattinn og afleiðingar hans. Það er allur kaflinn eftir. Skólagjöld voru ákveðin fyrir nokkrum dögum. Íþyngjandi fyrir heimilin. Það er búið og gert. Bókaskatturinn kemur ofan á það. Í nefndinni var líka reynt að taka út virðisaukaskatt af námsbókum. Það var ekki við það komandi. Mönnum fannst það of flókið sem er að sjálfsögðu ekkert flókið. Það vantaði viljann eða kannski að hugmyndin kæmi frá réttum aðila, ég veit það ekki. Menn líta á ferðaþjónustuna sem aðalvaxtarbroddinn í dag, auðvitað á að skattleggja hana. Auðvitað klípa á vaxtarbroddinn. Ég skil ekki svona stefnu. Ég skil hana ekki. Skattlagning á fólksflutninga. Þar er mismunun. Menn voru að tala um mismunun. Hvað segja Vestmanneyingar sem fá þetta af öllum þunga á sig? Þeir komast ekki upp á land öðruvísi en með ferju eða fljúgandi. Þetta er sérstakur Vestmannaeyjaskattur. Hvað segir íþróttahreyfingin? Hverjir ætlu séu stærstu kúnnar flugfélaganna innan lands? Það er sjálfsagt íþróttahreyfingin. Lítum til Vestmannaeyja. Vestmanneyingar þurfa að borga 12 millj. bara í ferðakostnað flugleiðis. Það kemur beint ofan á það, það er beinn skattur á íþróttahreyfinguna. Ofan í agaleysið í þjóðfélaginu, sem ég var að lýsa áðan, þegar við þurfum hvað helst á styrkri íþróttahreyfingu að halda. Virðulegi forseti, ýmislegt mætti betur fara. Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum í þetta en tel hins vegar alveg nauðsynlegt og ég tel það skynsamlegt að nefndin taki þetta mál aftur til sín og skoði það betur. Fari aftur yfir það, skoði nákvæmlega með opnum augum hvað við erum að gera. Hvað erum við að gera? Þegar menn eru algjörlega klárir á því og svara mér því hvernig fólk rís undir þessu þá skulum við taka afstöðu til málsins en ekki fyrr.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að bera blak af formanni efh.- og viðskn. sem nú er fjarstaddur og ég tel að hann njóti skilnings flestra viðstaddra á því að hann er í burtu í kvöld enda hefur hann verið hér viðstaddur í þingsal í allan dag svo sem honum ber, en við vitum öll hvers vegna hann hefur skroppið frá í smátíma. Það er e.t.v. spaugilegt að ég sé að blanda mér í þessi mismunandi sjónarmið þeirra félaganna í Sjálfstfl. því að þeir eru báðir nefndarmenn í efh.- og viðskn. en mér finnst mér skylt að koma upp sem varaformaður þeirrar nefndar. Við höfum fjallað um þetta frv. saman, öll nefndin, og formaðurinn verið einstaklega lipur að verða við öllum óskum allra um að fá á fund, hvern sem óskað hefur verið eftir og reyna að skoða sem flest sjónarmið þannig að hægt sé að koma sér saman, ekki síst fyrir okkur í meiri hlutanum. Á vissan hátt mætti halda og þess vegna kem ég hér upp, að efh.- og viðskn. væri að flytja þetta mál, væri að flytja þetta skattafrv. og þess vegna þyrfti þingmaðurinn að ræða við formann sinn. Við tókum við frv., við unnum við það, og við erum með efnahagsaðgerðir á borðum okkar sem eru búnar að fara í þingflokka. Auðvitað er rétt að það er eitt og annað sem hver og einn þingmaður hefur athugasemdir við og oft er mjög sársaukafullt að fallast á aðgerðir. En einhvern veginn finnst mér að sú ræða sem hér var flutt hafi verið flutt á röngum stað. Við vorum ekki að umbylta þessu frv., við tókum á ákveðnum þáttum innbyrðis eftir ítarlega umfjöllun eftir hlustun á þá sem komu á fund nefndarinnar. Það er ekki gleðiefni fyrir neitt okkar að gera tillögur um lækkun persónuafsláttar en á sinn hátt voru það viðbrögð við því að okkur fannst að barnafjölskyldur bæru of mikinn þunga af því sem þarna var sett fram. Á sama hátt og við vorum með viðbrögð við því að þegar niðurstaða var að viðhalda arðsfrádrætti þá mundum við hækka tekjuskatt fyrirtækja frá því sem fyrirhugað var. Ég ætla ekki að ræða efnislega þá þætti sem komu fram í ræðu þingmannsins en mér finnst alveg nauðsynlegt að það komi fram að verið var að reyna að taka á ákveðnum þáttum, reyna að lagfæra hluti sem við höfðum möguleika á og að við þá vinnu var reynt að sýna allan þann lipurleika sem hugsast gat.

Hæstv. forseti. Það var algjör óþarfi af hv. þm. að koma upp og bera blak af formanni nefndarinnar. Ég sagði það alveg skýrt að ég hefði fullan skilning á því ef hann þyrfti að vera annars staðar í tilefni dagsins og í framhaldi af því óskaði ég honum sérstaklega til hamingju með daginn.

Við gerum það öll.

Já, við gerum það öll hér inni þannig að ég skil ekki alveg af hverju þingmaðurinn var að eyða tíma þingsins í þetta. Það hefur eitthvað farið forgörðum. Ég veit ekki hvar ég á að flytja svona ræðu ef ekki hér. 

Virðulegi forseti. Ég býst við því að ég sé ekki sá þingmaður sem mest eyðir tíma þingsins í þingsölum svo ég hef engar áhyggjur af því þó ég hafi komið hér upp --- það var nefnt að ég væri að eyða tíma þingsins með að koma upp. Þetta voru tvær mínútur. Ég kom upp vegna þeirra orða að því miður væri formaður efh.- og viðskn. ekki hér og þingmaðurinn óskaði að tala við hann um þessar aðgerðir. Það mátti skilja þær á annan hátt og þingmaðurinn hefur upplýst það. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það hafi verið upplýst einmitt vegna þeirrar góðu vinnu sem hefur farið fram í nefndinni.

Virðulegi forseti. Það eru örfá atriði sem komu fram í ræðu hv. þm. Fyrst vil ég víkja að skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Það er hárrétt sem hv. þm. sagði að það hefur lengi verið á stefnuskrá flokks okkar að losna við þennan skatt. Um það höfum við rætt árum saman reyndar. En ég vil benda á eitt sem ég held að sé mjög mikilvægt að komi fram í þessari umræðu. Það er verið að varpa aðstöðugjaldinu af fyrirtækjunum, hvorki meira né minna en 4.000 millj. kr. Þessi gjöld eru greidd að langmestu leyti af verslunar- og þjónustufyrirtækjum og þess vegna er það auðvitað léttbærara fyrir þau fyrirtæki að bera verslunar- og skrifstofuskatt en nokkurn tímann fyrr. Hann skilar reyndar áttfalt minna miðað við aðstöðugjaldið því hann skilar ekki nema 500 millj. í ríkissjóð. Þetta vildi ég að kæmi fram og eins hitt að þessi skattur fellur náttúrlega ekki eingöngu á eina stétt, heldur á þau fyrirtæki sem hafa húsnæði sem notað er undir skrifstofur. Í öðru lagi vil ég nefna það hvaða leið var notuð, hvort það ætti að fara barnabótaleiðina sem ríkisstjórnin stakk upp á. Ég vil taka á mig alla ábyrgð á að hafa flutt þetta frv. Nefndin ber auðvitað ekki ábyrgð á því. Nefndarmeirihlutinn stóð hins vegar frammi fyrir vali og valdi frekar þá leið sem farin hefur verið og vildi dreifa vandanum á sem flesta. Þá kem ég kannski að aðalatriði í málinu og það er að verið er að færa til skatta í þjóðfélaginu af fyrirtækjunum --- af hverju? Jú, vegna þess að við viljum létta þeim byrðina þannig að atvinnulífið eflist. Hvers vegna er það? Jú, til þess að hægt sé að halda úti fleiri störfum og til þess að færri verði atvinnulausir því það eru einmitt þeir sem við eigum fyrst og fremst að hugsa um. Það er nefnilega þannig, hv. þm., að atvinnulausir eru líka fólk með tilfinningar og börn og það er sá hópur sem við eigum núna að hafa í fyrirrúmi að vernda í þeim erfiðleikum sem við öll stöndum í og ættum öll að sameinast um að leysa úr.

Hæstv. forseti og hæstv. ráðherra líka. Við náum seint samstöðu um hrun heimilanna. Ég held við náum aldrei saman um það. Það er allt í lagi að velta byrðunum frá fyrirtækjunum en það má ekki velta byrðunum yfir á þá sem kikna undan þeim. Það er það sem við erum að tala um og ég vona að ráðherrann skilji það. Það er verið að velta byrðunum yfir á þá sem ekki standa undir þeim. Þetta er grundvallaratriði. Varðandi aðstöðugjaldið kemur það auðvitað til góðs fyrir verslunina líka, en það breytir því ekki að sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði er áfram mismunun. Það breytir því ekki neitt. Það er enn verið að taka þessa sérstöku grein út úr og skattleggja hana. Þó við höfum linað þjáningarnar á einu sviði sem gekk yfir alla línuna þá er nákvæmlega sama mismunin enn til staðar. Ég vona að ráðherrann sé mér sammála um það. Ég er alveg sammála honum um að auðvitað á að dreifa vandanum á sem flesta og það er einmitt það sem ég er að tala um. Það á ekki að setja byrðar á þá sem ekki geta risið undir þeim. Málið er einfalt. Ég ætla hins vegar að ítreka þá spurningu sem ég var með áðan sem er grundvallarspurningin: Hvernig á fólk að rísa undir því? Ég lýsi yfir fullum stuðningi við málið, ef það er hægt að sýna mér fram á það. Þetta er bara ein spurning og þá er komið já á takkann þarna.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt ekkert langt á milli skoðana okkar hv. þm. á þeim málum sem við erum hér að ræða. Ég vil benda hv. þm. á það sem hann reyndar veit að við erum að dreifa byrðunum með þeim hætti að þeir sem hæstar hafa tekjurnar greiða mest. Ég minni á að ýmislegt, sérstaklega bætur frá hinu opinbera, eru tekjutengdar þannig að þeir sem hærri hafa tekjurnar fá minna. Meiri hluti nefndarinnar stóð frammi fyrir því hvort nú ætti að skerða hjá barnafólki sérstaklega en nefndarmeirihlutinn komst að því að það væri léttbærara að dreifa vandanum á sem flesta. Þetta eru 400 kr. á mánuði. Það er innan við helmingur af áskrift Morgunblaðsins svo ég taki dæmi. 

Allir hinir.

Ég ætla bara að benda á það og það er furðulegt að hv. þm. Ingibjörg Sólrún skuli ekki vita að það er ríkissjóður sem greiðir fyrir hana áskriftina.

Allir hinir.

Það sem skiptir máli, ef ég fæ frið til þess að halda áfram, þá er þetta vandamálið sem við stöndum frammi fyrir. Ég vænti þess, hv. þm., að við öll reynum á þessum tímum þegar mestu varðar að koma til móts við þá sem erfiðast eiga, þá sem ekki einu sinni hafa atvinnu, og hugsum um það hvernig getum við dreift byrðunum réttlátlega á milli okkar hinna. Ég veit að ég og hv. þm. getum komið okkur saman um það og við skulum ræða það. Það get ég ekki gert á þessum örstutta tíma, en ég er sannfærður um það að við getum fundið lausn á því máli eins og mörgum öðrum ef við höfum viljann til þess og sýnum þann vilja í verki.

Virðulegi forseti. Ég held að síðustu klukkutímarnir ættu að færa okkur heim sanninn um að nú sé mál að við förum að hætta í kvöld og reynum að ná einhverri hvíld fyrir 3. umr. fjárlaga á morgun. Mér sýnist allt benda til þess þegar nú síðast ráðherrar eru farnir að nota andsvaratíma til árása á þingmenn úti í sal sem ekki hafa tækifæri til þess að svara fyrir sig nema í formi þingskapaumræðu, virðulegi forseti, sem ráðherrar síðan lýsa úti í þjóðfélaginu sem ofbeldi og aðgerðum sem hér eigi ekki að líðast, þá sé kominn tími til þess að við tökum okkur hlé. Virðulegi forseti. Ég vil einnig benda á það að nú er svo komið að við erum með aðgerðir í ríkisfjármálum, skattalagafrv., í höndunum sem meira að segja að mati stjórnarliða er svo illa unnið að ekki sé um annað að ræða en að senda yfir í nefnd aftur. Þá sé ég ekki betur en hv. 5. þm. Reykv. hefði frekar átt að skrifa undir minnihlutaálit efh.- og viðskn. sem segði það sem þingmaðurinn sagði áðan að málið sé svo illa unnið af hálfu ríkisstjórnarinnar og tímapressan svo mikil að það sé ekkert annað að gera en að senda það til föðurhúsanna aftur. Ég ítreka það við hv. 5. þm. Reykv. að mér sýnist samkvæmt þessu að það hefði verið miklu nær að hann hefði skrifað undir nál. með okkur í minni hlutanum. Því hvað þetta snertir fara skoðanir okkar algjörlega saman. Ég bendi einnig á að ein höfuðástæðan fyrir því hvernig komið er er sú að skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar komu ekki fram fyrr en komið var undir miðjan desember. Tíminn til að vinna þetta er enginn og hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh., sem á stól í þinginu, hefur varla sést hér meðan umræðan um efnahagsráðstafanir ríkisstjórnarinnar, skattafrumvörpin, hefur farið fram. Það getur vel verið að hæstv. forsrh. hafi skömm á þingskapaumræðum, ég ætla ekki að deila um það við hann, en að hann sýni þinginu þá lítilsvirðingu að láta nánast aldrei sjá sig í þingsölum er aftur hlutur sem hann verður að gera bæði Alþingi og þjóðinni grein fyrir. Hér hefur farið fram málefnaleg umræða um skattahliðina á efnahagsráðstöfunum ríkisstjórnarinnar í allan dag og ég veit, virðulegi forseti, að hæstv. forsrh. hefur verið í þinghúsinu en hæstv. forsrh. telur sér skyldara að sitja í bakherbergjum og taka þátt í skákmótum sem þingflokkur Sjálfstfl. skipuleggur þar en hlusta á umræður.

Þetta finnst forseta ekki viðeigandi.

Hvar er hægt að skrá sig í mótið?

Virðulegi forseti. Ég frábið mér þessa viðvörun. Ég benti virðulegum forseta á það að hann leið ráðherra áðan að ráðast að þingmanni úti í sal í andsvaratíma en ef það gerist hér að almennur þingmaður greinir frá staðreyndum gagnvart því hvernig vinnubrögð fara fram í þinginu, þá er hann víttur. Ég bendi á það að ég beindi þessum ummælum til hæstv. forsrh. sem iðulega hefur farið með staðlausa stafi og svívirðingar um þingmenn á opinberum vettvangi. Ég frábið mér, virðulegur forseti, vítur fyrir það. Ef virðulegur forseti veit það ekki þá hefur það ítrekað gerst meðan á þingfundi stendur að þingflokkur Sjálfstfl. er með skipulagt skákmót í stigaherberginu. Í því móti tekur þátt m.a. hæstv. forsrh. sem nennir ekki að sitja yfir almennum umræðum meðan þær standa og sendir okkur síðan tóninn í fjölmiðlum. Nú getur það vel verið, virðulegi forseti, að það sé svo komið hjá mér eins og mörgum öðrum hér sem búnir eru að vaka hverja einustu nótt alla vikuna að það sé farið að setja svip á minn málflutning en við hvert einasta orð af því sem ég hef sagt get ég staðið.

Það eru næg vitni að því.

Það eru næg vitni að því. Nú sé ég að hæstv. forsrh. er kominn í hliðarherbergi og það þurfti þetta til til þess að hann léti sjá sig. 
             Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þau skattafrumvörp sem hér liggja fyrir. Þau hafa vakið þann óróa úti í þjóðfélaginu að það er vandséð hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að komast frá þeim málum. Ég ætla þó að nefna hér örfáa efnisþætti. Ég vil nefna það að fulltrúar hæstv. ríkisstjórnar, ráðherrar og aðrir, hafa ítrekað nefnt það að þessar tillögur séu í meginatriðum samhljóða því sem aðilar vinnumarkaðarins höfðu lagt til. Þessu mótmæli ég harðlega og vil í því sambandi m.a. vitna til greinargerðar sem Alþýðusamband Íslands hefur látið frá sér fara þar sem tíundaðar eru þær aðgerðir sem þar var verið að vinna að og á hvern hátt menn vildu standa að málinu. Ég vil einnig nefna sérstaklega annað atriði og það er hækkun á virðisaukaskatti. Það eru til ýmsar kenningar um hvernig beita á skattlagningu, m.a. sú kenning sem Ronald Reagan stýrði eftir, að með því að lækka skatta almennt gætu menn aukið það mikið veltu í þjóðfélaginu að það horfði til bata í efnahagslífinu og öllu þjóðlífinu. Þessi kenning var rækilega afsönnuð í valdatíð Ronalds Reagans. Eins og þar var afsannað að slík kenning er algild, þá er það alveg jafnljóst að á jaðarsviðum í viðkvæmum greinum stenst hún á þann hátt að skattlagning dregur úr umsvifum og virkar í reynd öfugt og getur í einstökum tilfellum orðið til þess að minnka tekjur ríkissjóðs. Svo er að mínu mati nú. Það á við um útgáfu bóka og tímarita og ferðaþjónustuna. Við fulltrúar í efh.- og viðskn. höfum reyndar í dag, eftir að hafa ítrekað um það beðið, fengið staðfestingu á þessu frá Þjóðhagsstofnun. Þjóðhagsstofnun bendir á að skattlagningin á bækur og tímarit geti fækkað störfum um allt að 100 en treystir sér ekki til þess að meta hver samdráttaráhrifin yrðu í prentiðnaði. Sömuleiðis hefur Þjóðhagsstofnun reiknað út að í ferðaiðnaði getur verið um að ræða fækkun starfa allt að því 70. Virðulegi forseti. Ég ætla að fara örfáum orðum um hvernig ég sé þessar aðgerðir almennt séð. Það var alveg ljóst þegar ríkisstjórnin ætlaði að fara þá leið í haust að hafa samvinnu við aðila vinnumarkaðarins að sú leið var afar vandasöm. Þórarinn V. Þórarinsson, formaður Vinnuveitendasambands Íslands, sagði að það væri rammur grautur sem þar þyrfti að kokka og það var alveg ljóst að þetta var afar vandasamt. Ríkisstjórninni hefur mistekist þetta ætlunarverk sitt. Þær aðgerðir sem við sjáum nú eru í engu samræmi við það sem aðilar vinnumarkaðarins voru að ræða í vetur. Það eina sem þar stendur eftir er afnám aðstöðugjaldsins og skattahækkanir á einstaklinga. Við vissum allan tímann að það þyrfti að gera en því miður hefur tekist afar óhönduglega til við tilflutning á þeim sköttum. Hæstv. forsrh. talaði um hátekjuskattinn sem sálfræðilegt trikk. Eflaust hafði hann sínar sálfræðilegu afleiðingar og róaði einhverja sem vildu láta þá sem hærri höfðu tekjurnar borga. En, virðulegur forseti, ég held að það sem hæstv. ríkisstjórn gerði á lokasprettinum, og knúði meiri hluta efh.- og viðskn. til að samþykkja, að lækka persónuafsláttinn sé ekki sálfræðilegt trikk. Ég held að það sé sálfræðilegt sprengjuefni. Ef ríkisstjórnin dregur þetta ekki til baka, ef hún gerir ekki tilraun til þess að ná frekari samstöðu um þetta mál, þá springur þetta mál framan í andlitið á ríkisstjórninni. Við heyrum nú þegar viðbrögð aðila vinnumarkaðarins. Það sem snýr að almenningi í landinu eftir þessar fréttir er að það er búið að færa aðstöðugjaldið yfir á almenning en því var ekki jafnt dreift. Þeim var hlíft sem eiga miklar eignir og þeim sem hafa miklar tekjur. Það er kjarni málsins. Það er hægt að sýna fram á það með tölum að skerðingin sé meiri hjá hátekjufólki en lágtekjufólki en munurinn er sá að þeir sem hafa lægst kjörin hafa af engu að taka. Þar er ég algjörlega sammála hv. 5. þm. Reykv. Þeir hafa af engu að taka meðan þeir sem úr mestu hafa að spila vita ekki af þessu. Og það sem meira er, virðulegur forseti. Þeim sem hafa allar sínar tekjur af fjármagnseign, lifa af fjármagnstekjum, er algjörlega hlíft. Margítrekuð loforð um að leggja á hátekjuskatt hafa eina ferðina enn verið svikin. Virðulegur forseti. Ég mun ekki hafa mína ræðu lengri en ég beini því aftur til virðulegs forseta hvort ekki sé mál að linni og við þingmenn leyfum okkur þann munað einu sinni, í það minnsta þeir sem hér hafa verið hvert einasta kvöld og nánast hverja einustu nótt og gegnt sinni þingskyldu, að eiga sæmilega hvíld eina nótt.

Eins og forseti hefur kynnt er ætlunin að halda þessari umræðu áfram nokkra hríð enn.

Herra forseti. Sá sérstæði atburður gerðist hér í ræðustól að forseti ávarpaði greinilega ræðumann hvasst en þó það lágt að þingheimur mátti ekki heyra. En hæstv. forseti stöðvaðist svo við þegar þingmaðurinn mótmælti því að hann væri víttur hér í ræðustól. Hafi þingmaðurinn verið víttur þá var hann víttur fyrir að segja sannleikann. Og það er óhjákvæmilegt að því sé svarað úr forsetastól hvort þingmaðurinn var víttur fyrir að segja satt, að það væri skákmót hér í stigaherberginu og forsrh. sæti þar löngum að tafli.

Virðulegi forseti. Ég vil að það komi skýrt fram gagnvart mínum orðaskiptum við forseta áðan að væntanlega hef ég tekið meira upp í mig en efni stóðu til þegar ég sagði að forseti hefði vítt mig. Forseti áminnti mig. Og á því er að mínu mati munur. En ég stend við það sem hv. síðasti ræðumaður sagði að sú áminning var þá fyrir að segja sannleikann í ræðustól.

Forseti vill taka það fram að honum er ókunnugt um þau orðaskipti sem fram fóru úr þessum forsetastóli fyrir fáum mínútum. En forseti getur staðfest að ekkert skákmót fer hér fram í hliðarherbergjum.

Virðulegi forseti. Ef það er svo að hér fari fram skákmót í hliðarherbergi þá held ég að það væri ágætt að hæstv. forseti tilkynnti stöðuna í skákmótinu á milli þess sem menn halda hér ræður.

Eða tilkynnti skákmönnum að hér fari fram þingfundur.

Það væri ekki lakara, hv. þm. Jóhannes Geir. Ég hygg, virðulegur forseti, að það sem menn muna einna skýrast frá kosningabaráttu stjórnmálaflokkanna frá árinu 1991 sé það að Sjálfstfl. lofaði miklum skattalækkunum kæmist hann til valda að afloknum þeim kosningum. Þessi skattalækkunarloforð Sjálfstfl. hljóma nú þannig í eyrum þeirra sem hlusta á hæstv. forsrh. Davíð Oddsson, formann Sjálfstfl., að það hafi staðið til að stöðva skattahækkunarskriðu þeirra flokka sem þá voru við völd. Eða öllu heldur að það hafi ekki staðið til að hækka skattana. Þegar hins vegar fréttamenn Stöðvar 2 ganga hart að því við forsrh. að nú séu skattar hækkaðir þá segir hann: Sko, skattahækkanir eru ekki skattahækkanir þó svo skattarnir séu hækkaðir. Þetta eru aldeilis trúverugar röksemdafærslur af hálfu hæstv. forsrh. En hversu fáránlegar sem þessar röksemdafærslur allar eru og hversu aulaleg sem undanbrögð forsrh. eru í þessum efnum talar landsfundarályktun Sjálfstfl. frá því 10. mars 1991, sem ég er hér með í höndum, langskýrustu máli um það hverju Sjálfstfl. lofaði kjósendum sínum fyrir síðustu kosningar. Þeir kjósendur sem lásu þá landsfundarályktun og þeir frambjóðendur Sjálfstfl., sem fóru um allt land, hvort sem þeir voru í Reykvík eða Reykjanesi, hvort sem þeir gengust undir krossapróf af hálfu forsrh. eða ekki, þá lofuðu allir frambjóðendur Sjálfstfl. fyrir kosningarnar 1991 að skattar skyldu lækkaðir. Enda unnu þeir í samræmi við þá ályktun sem samþykkt var á landsfundi Sjálfstfl., að ég hygg, í lok 10. mars. Eftir að Davíð Oddsson, núv. hæstv. forsrh., hafði verið kosinn formaður Sjálfstfl. þá lofaði Sjálfstfl. íslenskum kjósendum því, og hér ætla ég, með leyfi forseta, að vitna í nokkur atriði úr 29. landsfundarsamþykkt Sjálfstfl. frá 1991. Þar segir í fyrstu setningu: ,,Sjálfstæðisflokkurinn vill lækka skatta.`` Það er fyrsta setning landsfundarályktunarinnar um skattamál. Síðan segir: ,,Skattbyrði heimilanna`` --- og við skulum gá að því að þetta er árið 1991 þegar Sjálfstfl. er í stjórnarandstöðu --- ,,er nú með þeim hætti að ekki verður við unað. Svo mikil er skattbyrðin orðin að alþýðufjölskyldan hefur vart fyrir brýnustu nauðsynjum.`` Síðar í ályktuninni, af því að hæstv. fjmrh. situr hér í salnum, varaformaður Sjálfstfl., segir: ,,Til að einfalda skattheimtuna og gera hana skilvirkari þarf að lækka skatthlutföll og fækka skattþrepum.`` Síðar í ályktuninni segir, sem er öllu merkilegra: ,,Leita þarf leiða til að lækka núverandi skatthlutfall niður í 35% eða lægra hlutfall.`` Hvað hæstv. forsrh. segir nú um það hverju hann lofaði eða hvað hann sagði fyrir kosningarnar 1991 skiptir auðvitað engu máli. Hæstv. forsrh., eins og aðrir ráðherrar flokksins, hlýtur að vera að vinna eftir landsfundarsamþykkt flokksins. Landsfundurinn er æðsta vald í málefnum flokksins á hverjum tíma. Það sem eftir stendur í hugum Íslendinga núna fyrir jólin þegar þeir heyra hverjar skattahækkanirnar eru, hvað það er sem er verið að gera, er það eitt að loforðin sem voru gefin fyrir 20. apríl 1991 standa ekki lengur. Flokkurinn sem við kusum, flokkurinn sem sagðist ætla að lækka skattana og flokkurinn sem lofaði okkur skattalækununum hefur svikið okkur. Og forsrh., sem hér er núna og stýrir ríkisstjórninni, maðurinn sem mest hefur talað um sjálfan sig í þeim efnum að hann standi við allt sem hann lofar, hefur nefnt fáránlegan lista yfir allt sem hann hefur gert hjá Reykjavíkurborg þegar hann var þar einráður. Allt sem ég hef sagt, hefur hæstv. forsrh. sagt, er staðið við, tímasetningarnar, dagsetningarnar og allt. Þjóðin fylgist hins vegar með því í dag að ekkert stenst af því sem hæstv. forsrh. segir. Það stenst ekkert af því sem Sjálfstfl. lofaði fyrir síðustu kosningar. Það er allt saman svikið. Hér ætla ég að taka hæstv. fjmrh. af því að fjmrh. er ráðherra duglegastur við að sitja undir þessari umræðu og er hugmyndafræðingurinn að ,,Báknið burt`` og einn af fáum mönnum í þessari ríkisstjórn sem ég hygg að taki hlutverk sitt nokkuð alvarlega og vill gera vel. En hann kemst ekki upp með það bæði út af samstarfsmönnum og líka vegna þess því miður að hann ræður að mörgu leyti ekki við það hlutverk sem hann er að fást við. En það vill oft verða þannig með menn að þeir lenda einu þrepi of ofarlega og hafa ekki stuðning sinna manna til að gera það sem gera þarf. En hæstv. fjmrh. vill vel, ég er sannfærður um það. Sjálfstfl. sagði fyrir síðustu kosningar, eins og ég vitnaði í úr hans landsfundarályktun, að hann vildi lækka skatthlutfallið, sem þá var 39,85%, niður í 35%. Hvað þýddi þetta fyrir fólkið í landinu sem alls ekki hafði gert sér grein fyrir því hvaða flokk það vildi kjósa? Það kom fram í skoðanakönnunum hvað eftir annað að 40--50% þjóðarinnar voru óákveðin. Hvað þýddi þetta fyrir þennan hóp, 50% þjóðarinnar, sem var óákveðinn? Auðvitað tók það fólk upp sína vasatölvu og reiknaði. Það þýddi skattalækkun upp á 9.150 millj., hæstv. fjmrh. Ef þú hefur reiknað rétt, hæstv. fjmrh., að 1,5% skattahækkun þýddi 2.850 millj. þá þýðir hér um bil 5% skattalækkun 9.150 millj. Þessu lofuðuð þið, hæstv. frambjóðendur Sjálfstfl., fyrir síðustu kosningar, ekki bara í Reykjavík heldur hvar sem þið fóruð um landið, fólkinu í landinu: skattalækkunum upp á 9.150 millj. kr. Hvað er menn að gera í dag? Skatthlutfallið sem var 39,85% mun verða frá þessum áramótum 41,35%. 1,5% hækkun? Nei, skattalækkunarloforð ykkar upp á 9.100 millj. þýðir fyrir okkur öll hin skattahækkun upp á 2.850 millj. kr., tæpa 2,9 milljarða kr. Er þetta í einhverju samræmi, hæstv. fjmrh., við það sem þú og frambjóðendur þínir í Reykjavík og alls staðar annars staðar á landinu lofuðuð kjósendum fyrir kosningar? Auðvitað verjið þið ykkur með því að ástandið sé svo bölvanlegt. En ég segi: Þið sköpuðuð þetta ástand. Þið bjugguð þetta ástand til sjálfir í lok kosninga. Og það veist þú, hæstv. fjmrh., manna best. Vegna þess að þú sem hæstv. fjmrh. í þessari ríkisstjórn hafðir frumkvæði að því að hækka skatta, að hækka vexti. Það kom einnig fram í þessari ágætu landsfundarályktun ykkar frá árinu 1991 að þið vilduð fækka skattþrepum. Hefur það gengið eftir? Nei, hæstv. fjmrh. Það hefur ekki gengið eftir. Þið eruð með þessum skattaormi sem hér er verið að leggja fyrir að fjölga skattþrepunum í virðisaukaskattinum um eitt, jafnvel tvö. Þið eruð að útbúa nýtt skattþrep sem sérstaklega námsmenn, sem þið þó eruð búnir að ganga harðast í skrokk á af öllum hópum í þjóðfélaginu, eiga núna að greiða ásamt öðrum þeim sem þurfa að greiða 14% virðisaukaskatt af því sem ekki þurfti að greiða virðisaukaskatt af áður. Þetta fólk kemur til með að borga 1.800 millj. kr. árið 1993. Eruð þið að framfylgja landsfundarályktun Sjálfstfl. með því að fjölga skattþrepum? Nei, hæstv. fjmrh., þið eruð ekki að því. Vaxtabætur verða lækkaðar um 400 millj. kr. samkvæmt því frv. sem hér liggur fyrir. Og af því að þið vitnuðuð sérstaklega í það að skattbyrði heimilanna væri nú með þeim hætti að ekki yrði við unað, var sagt í mars 1991: ,,Svo mikil er skattbyrðin orðin að alþýðufjölskyldan hefur vart fyrir brýnustu nauðsynjum.`` Hvar heldur hæstv. fjmrh. að skerðing vaxtabótanna komi niður? Það er hjá unga fólkinu sem hefur á undanförnum árum verið að fjárfesta í íbúðarhúsnæði og hefur trú á því að opinber stofnun eins og Húsnæðisstofnun ríkisins væri að gefa heilsteypta ráðgjöf um það hversu mikið menn mættu skulda, hversu háa upphæð menn mættu eyða í það að eignast eigið húsnæði af því að menn hefðu ákveðnar tekjur. Nú er öllum þessum grundvelli kippt í burtu og eftir stendur fólk sem trúði því að opinber stofnun eins og Húsnæðisstofnun ríkisins væri í raun og veru að gefa heilsteypta ráðgjöf og því mætti treysta sem sú stofnun segði. Þetta fólk lendir í miklum erfiðleikum við þessa breytingu. Það fer að skulda og verða vanskilafólk. Innan fárra ára mun sú staða skapast að þetta fólk þarf á aðstoð hins opinbera að halda, á greiðsluerfiðleikalánum. Ég ætla að minnast á nokkur atriði enn áður en ég kem að því hversu alvarleg þessi skattastefna ríkisstjórnarinnar er. 5% hátekjuskattsþrep sem skilar í raun ekki nema 300 millj. kr. er að mínu viti sett við of lágar tekjur. Skattleysismörkin, hæstv. fjmrh., lækka við 1,5% tekjuskattshækkunina úr 60.258 kr. í 58.073 kr. Var þetta ekki nóg, hæstv. fjmrh., lækkun á skattleysismörkunum? Þurfti að stíga það skref að lækka þau um 400 kr. til viðbótar með sérstökum aðgerðum af hálfu ríkisstjórnarinnar? Var það sérstakt markmið hjá þeim flokkum sem sögðu í kosningabaráttunni hvar sem var á landinu, eins og Alþfl., við viljum hækka skattleysismörkin í 70.000 kr. ef við komumst til valda að afloknum kosningum. Ég man ekki hvort hæstv. fjmrh. sagði það nokkurn tímann í kosningabaráttunni en ég heyrði það hjá mörgum hv. þm. Sjálfstfl. að menn sögðu að kjarabótin lægi í því að hækka skattleysismörkin. Og þá voru yfirboðin oft ekki 70 þús. kr. heldur 70--80 þús. kr. Það kom fram í fréttum í kvöld í Ríkisútvarpinu frá miðstjórnarfundi Alþýðusambands Íslands að skattleysismörkin hefðu lækkað í raun um 15 þús. kr. síðan staðgreiðslan var tekin upp. Úr 72.000 raunskattleysismörkum í 57.000 kr. En hvenær skyldi nú aðallækkunin hafa átt sér stað? Einn þriðji var sagt, ef ég tók rétt eftir, ég ætla ekki að fullyrða það, hæstv. fjmrh., í tíð núv. ríkisstjórnar sem þó hefur ekki starfað nema í tæp tvö ár. Hvað er með skatta? Hvað er með kosningaloforðin hjá þessum tveimur flokkum, Alþfl. og Sjálfstfl., sem lofuðu fólki fyrir síðustu kosningar. að skattleysismörkin skyldu hækka? Þó held ég að því miður hafi enginn flokkur gengið jafnhart fram í kosningaloforðum fyrir síðustu kosningar og Alþfl. Hér er ég með, virðulegur forseti, kosningabækling Alþfl. frá síðustu kosningum. ,,Ég set X við A-listann af því að:`` Og síðan koma átján ástæður, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir. Og eftir að vera búin að hækka skattana, tekjuskattinn, skera niður persónuafsláttinn, skera niður vaxtabæturnar og allt þetta þá birtið þið mynd sem sýnilega er af opinberum starfsmanni sem þó, ef hann er í hópi þeirra manna að greiða meðlag því það kom fram á fundi í heilbr.- og trn. í dag að það eru opinberir starfsmenn sem greiða hverju einustu krónu í meðlag, þá segir þessi ágæti maður og lagði allt sitt traust á ykkur fyrir síðustu kosningar: Ég kýs Alþýðuflokkinn, sagði hann, af því ég treysti honum til þess að lækka tekjuskattinn á launafólkið. Hvar skyldi þessi maður vera í dag? Það veit ég ekki, en ég trúi því ekki að ef hann hefur bara kosið Alþfl. út á þetta sé hann enn í þeim flokki. En hvað skyldi hinn virðulegi tónlistarmaður Rögnvaldur Sigurjónsson segja í dag sem kaus Alþfl. fyrir síðustu kosningar vegna þess að Alþfl. leit á Ísland sem samfélag um menningu? Það er akkúrat í dag með þessum skattaormi, sem Alþfl. stendur heill og óskiptur að, verið að skattleggja menninguna á Íslandi í fyrsta skipti í langan tíma. Og á öðrum stað í þessum ágæta bæklingi --- sem er að mörgu leyti mikið áróðursplagg og stórvel gerður og ég öfunda Alþfl. að mörgu leyti af því að hafa komið út slíkum bæklingi en ég öfunda hann ekki af því að hafa fengið þetta fólk til þess að tjá sig um það af hverju það kaus Alþfl. í dag. Hér er landsþekktur íþróttamaður sem heitir Alfreð Gíslason, stjarna okkar Íslendinga í B-keppninni í Frakklandi, stóð sig manna best af öllum sem þar komu fram, ef ég man rétt.  Það eina sem eftir stendur af öllu því sem menn lofuðu, hvort sem það var í kosningunum 1987 eða 1991, mér er alveg sama, það skiptir engu máli, eru svikin kosningaloforð. En af hverju? Af hverju skyldi ég ekki taka fleiri dæmi um fólk sem er hingað og þangað í þjóðfélaginu sem af þeim 18 ástæðum sem hér eru nefndar kaus Alþfl. og hefur orðið fyrir vonbrigðum? Það er einfaldlega vegna þess að ég veit ekki til þess að neinn af þessum 15 sem eftir eru séu enn í Alþfl. Af hverju skyldi þetta fólk ekki vera þar? Flokkurinn hefur brugðist. Það eru svikin kosningaloforð frá síðustu kosningum sem er megineinkennið á stefnu þessara tveggja flokka í ríkisstjórninni. En auðvitað trúi ég því og mér finnst það vera eðlilegt --- það eru í raun og veru eðlileg og aulaleg viðbrögð að reyna að bera því við að erfiðleikarnir séu svo miklir að ekkert sé hægt að gera. En eins og ég sagði áðan er það heimatilbúinn vandi og menn geta ekki ætlast til þess ef þeir útbúa vandann sjálfir, hvort sem það er þjóðin eða einhverjir aðrir, eða stjórnarandstaðan, ég tala nú ekki um það, að þetta sé allt saman leyst fyrir þá. En það er sagt: Við verðum að setja peningana í annað. Við verðum að grípa til aðgerða til að koma í veg fyrir atvinnuleysið. Og hæstv. fjmrh. flutti hjartnæma ræðu fyrr undir þessari umræðu í andsvari og sagði hvers konar vá væri fyrir dyrum ef menn tækju ekki almennilega á. Í því tilfelli ætlaði hæstv. ríkisstjórn að setja peninga í vegagerð til þess að ýta undir atvinnuna í landinu. Það var haldinn sérstakur blaðamannafundur, hæstv. fjmrh., þar sem ég veit að virðulegur ráðherra var settur til hliðar og sjónvarpsvélarnar náðu mjög sjaldan að ná honum í fókus, --- þar var ákveðið, hæstv. fjmrh., að setja hundruðir millj. kr. í vegagerð. Til hvers? Koma í veg fyrir atvinnuleysi. Koma dráttarvélunum, koma gröfunum, koma vörubílunum af stað. En var það til þess að setja fólkið af stað? Nei, fólkið skipti engu máli. Það voru vélarnar sem skiptu öllu máli. Löngu síðar eru efnahagsaðgerðir tilkynntar og hvað gerist þá? Þá telur hæstv. forsrh. að þetta sé eitthvert það alstærsta skref sem stigið hefur verið til atvinnuaukningar á Íslandi. Á morgun stöndum við frammi fyrir því að búið er að skera þetta allt niður. Það var allt saman tómt rugl sem ríkisstjórnin var að tilkynna okkur. Það er búið að lækka allar þessar tölur. Blaðamannafundurinn, yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í efnahagsmálum, allt misskilningur. Búið að skera þetta allt saman niður. Vonin hjá fólkinu, sem trúði því að það ætti að gera eitthvað í atvinnumálunum, er ekki lengur til staðar. Síðan átti að setja peninga í viðhald á opinberum byggingum sem alltaf eru að hrynja. Ekki út af núverandi ríkisstjórn og það er alveg hárrétt, ástand opinberra bygginga er að mörgu leyti í miklu óstandi og það er ekki hæstv. núv. ríkisstjórn að kenna. Þar bera framsóknarmenn mikla ábyrgð. Menn hafa alltaf verið að bögglast við það að loka fjárlögunum með sem minnstum halla. Menn hafa verið að reyta hingað og þangað, tína af milljónir hér og milljónir þar til að geta lokað fjárlögunum með sem minnstum halla. Framsóknarmenn bera ábyrgð á þessu. Ríkisstjórnin vildi stíga nýtt skref og setja 500 millj. kr. í þetta. Blaðamannafundur um málið. Fjmrh. var ánægður með það sem átti að gera og hæstv. forsrh. enn þá ánægðari. Yfirlýsing frá hæstv. forsrh. um að þetta sé aldeilis í samræmi við það sem aðilar vinnumarkaðarins hefðu óskað eftir. Þetta skapaði vinnufúsum höndum atvinnu. Hver er niðurstaðan? Við sjáum hana á morgun. 500 millj. verða þá orðnar að 100 millj. kr. Ekkert mark takandi á blaðamannafundinum, ekkert mark takandi á yfirlýsingunni, allt tómt plat. Eftir stendur það sama að öllu sem var lofað er svikið eins og kosningaloforðin voru svikin fyrir kosningarnar 1991. Nákvæmlega eins, hæstv. fjrmh. Erfiðleikarnir eru miklir, það er að vísu alveg rétt. En þeir eru heimatilbúnir að langstærstum hluta. Hins vegar hefur hæstv. ríkisstjórn óskað eftir samstarfi og samvinnu við aðila vinnumarkaðarins á mörgum sviðum. Við fylgdumst með því í fjölmiðlum, við fylgdumst með því í allri umræðunni í þjóðlífinu þar sem ríkisstjórnin og aðilar vinnumarkaðarins voru allir að reyna að ná saman um aðgerðir til að tryggja atvinnuna, halda uppi atvinnustigi í landinu. Síðan slitnaði upp úr þessu öllu saman. Ríkisstjórnin hefur síðan alið á því að allt sem hún hafi gert sé nákvæmlega það sama og aðilar vinnumarkaðarins vildu gera, þó svo að þing Alþýðusambands Íslands og allir forustumenn launþegahreyfinganna í landinu hafi neitað þessu öllu saman þá leyfir hæstv. félmrh. sér það í umræðu um atvinnuleysi, sem er núna meira en við Íslendingar höfum nokkru sinni fyrr horft fram á, að segja, með leyfi forseta: ,,Í veigamiklum atriðum eru efnahagsaðgerðirnar byggðar á tillögum aðila vinnumarkaðarins. Að vísu förum við`` --- segir hæstv. félmrh. --- ,,ekki eins langt eins og var í tillögum ASÍ varðandi t.d. skattaaðgerðir.`` Það væri nú aldeilis fróðlegt fyrir Alþingi að fá viðbrögð Alþýðusambandsins við því sem hæstv. vinnumálaráðherrann lýsti yfir í gær við umræðu um atvinnuleysið. Það var aldeilis fróðlegt að fá álit þeirra samtaka á því sem hér er um að vera því í dag, ef það er rétt sem hermt var eftir frá miðstjórnarfundi Alþýðusambandsins, þá er þar sagt að álögurnar hafi aldrei verið jafnmiklar og þær eru í dag. Og ef eitthvað er að marka ályktun Dagsbrúnar, sem er kannski eitt af stærstu verkalýðsfélögum innan Alþýðusambandsins, þá kvartar sá hópur þúsund manna, við skulum bara segja að það hafi verið fundur um níu hundruð manna í verkamannafélaginu Dagsbrún í Reykjavík, yfir því hversu álögurnar eru miklar. Þeir kvarta.  En félmrh. er kokhraustur. Á sama tíma og öllu, sem ríkisstjórnin er að gera, er hafnað þá segir hæstv. félmrh., vinnumálaráðherrann: Þetta er nákvæmlega eins og þeir vildu gera þetta, þeir vildu hins vegar ganga heldur lengra. Er þetta trúverðugt á sama tíma og ályktanir koma frá þessum fjöldasamtökum um að allt sem búið er að gera sé tóm vitleysa? Það er það því miður alls ekki. En hvað þýða þær aðgerðir sem verið er að grípa til nú rétt fyrir jólin ef við reynum að líta aðeins á þær hlutlægt út frá því sem er að gerast? Hér kemur ríkisstjórnin inn á síðustu dögum fyrir jól þegar fólkið í landinu má ekkert vera að því að hlusta á hvað það er í raun og veru sem er að gerast. Það er í jólaundirbúningnum. Þá kemur ríkisstjórnin með fleiri lagafrv. inn á Alþingi og segir: Það verður að taka ákvörðun, það verður að samþykkja þetta í hvelli. Við verðum að að fá þetta samþykkt svo fjárlögin standist. Hvað er þarna verið að tala um? Það eru einkum tvö frv. sem leggja álögur á almenning. Það er þessi skattabandormur sem hér er til umræðu og frv. sem mun koma eftir 2. umr. á morgun eða á mánudaginn sem er breyting á almannatryggingalögunum. Þetta eru kannski þau tvö frv. sem ríkisstjórnin þarf að fá í gegn áður en þing fer heim. Hvað þýðir það í raun og veru sem þarna er um að vera? Fólkið í landinu gerir sér enga grein fyrir því fyrr en um mánaðamótin janúar--febrúar og allt árið 1993 hvað þarna hefur í raun og veru verið gert. Það er verið að leggja tekjuskatt á almenning upp á 2 milljarða 850 þús. millj. kr.  þið meinið enn þá minna með því sem þið eruð að gera í dag vegna þess að það er morgundagurinn sem skiptir öllu máli fyrir fólkið sem á að borga. Hér er verið að leggja skattaálögur upp á 2.850 þús. millj. í beinum tekjuskatti. Í virðisaukaskatti upp á 1.800 millj. Vaxtabætur eru lækkaðar um 400 millj. kr. sem er bein skattahækkun á þá sem hafa verið að fjárfesta á undanförnum árum. Bensíngjald fyrir alla þá sem þurfa að nota bílana, keyra í vinnuna --- 350 millj. Verið er að leggja skatta á foreldrana sem eiga börnin og þurfa að senda krakkana sína til skólatannlæknis eða til almenns tannlæknis í Reykjavík í skólaskoðun, eftirlit og meðferð, til tannlæknis almennt 200 millj.; sjúklingana sem þurfa fyrst að fara til heimilislæknis áður en þeir fara til sérfræðings til þess að fá reikninginn að fullu greiddan 270 millj.; og lyfjaskatt sem sjúklingarnir þurfa að borga til viðbótar við það sem þeir borga í dag 500 millj. Þetta bætist, virðulegur forseti, á árinu 1993 við það sem lagt var á árið 1992, og hvað var það? 1.000 millj. kr. lyfjaskattur sem hæstv. heilbr.- og trmrh. Alþfl. lagði á fólkið í landinu. 700 millj. kr. skattur á þá sem þurfa að sækja læknishjálp sérfræðinganna. Hækkunin úr 900 kr. í 1.500 kr. þýðir fyrir þennan hóp 700 millj. kr. 370 millj. kr. fyrir fólkið sem þarf að sækja þjónustu heilsugæslustöðvanna þar sem það gat í tíð fyrrv. ríkisstjórnar gengið beint inn og fengið þjónustuna að kostnaðarlausu hjá sínum trúnaðarlækni. Nei, Alþfl. lagði á 600 kr. gjald. Það þýðir 370 millj. 260 millj. kr. skattur á elli- og örorkulífeyrisþegana sem var tekinn í tekjutengingu elli- og örorkulífeyrisins. 280 millj. kr. skattur á sjómennina. 220 millj. kr. skattur á námsmennina. Og nú á árinu 1993 sem ég skal viðurkenna, hæstv. fjrmh., er ekki skattur en eru álögur sem menn eru að flytja frá ríkinu yfir á einstaklingana, 500 millj. kr. frá ríkinu yfir á þá sem eiga að sjá um framfærslu barnanna hvort sem það eru, virðulegur fjmrh., þeir sem sjá um meðlagsgreiðslurnar eða þeir sem hafa forræðið. Þetta er samtals fyrir báða þessa aðila 500 millj. kr. á árinu 1993. Sjálfstfl. hefur á undanförnum árum sérstaklega kvartað undan því að þær aðgerðir sem fyrri ríkisstjórnir hefðu gripið til væru afskaplega sértækar aðgerðir, alltaf væri verið að bjarga einhverjum. Hafi það verið rétt þá er það svo nú að þegar ríkissjórnin grípur til aðgerða þá hefur hún alltaf verið að reyna að drepa einhvern. Þetta er auðvitað mjög alvarleg ásökun. En svo langt er gengið í þessum efnum, því miður, að það stendur í landsfundarályktun Sjálfstfl. frá árinu 1991 og er rétt að skattbyrði heimilanna sé með þeim hætti að ekki verði við unað. Svo mikil er skattbyrðin orðin að alþýðufjölskyldan hefur vart fyrir brýnustu nauðsynjum. Hafi hún ekki getað staðið undir þessu árið 1991 þá gerir hún það ekki í dag. Þá gerir hún það ekki eftir þessar breytingar sem nú er verið að gera á almannatryggingalöggjöfinni og skattalöggjöfinni. Hverjir bera ábyrgð á því? Það eru tveir flokkar, Alþfl. -- Jafnaðarmannaflokkur Íslands, þvílíkt öfugnefni.  honum haldið niðri --- skilar bara 300 millj. Það eru menn sem greiða ekki námslánin sín til baka vegna þess að þeir fengu námslán og lifðu góðu lífi en þau voru óverðtryggð. Þegar maður talar við þessa menn þá segja þeir hiklaust: Að greiða af námslánunum? Það eru 100 til 200 kr. á ári. Á meðan ég fullyrði að fólk á mínum aldri, sem varð samferða mér í gegnum háskólann, er að greiða á bilinu 100--200 þús. kr. af námslánunum sínum á ári og margir miklu meira. Auðvitað skynja þessir menn ekkert hvað er að gerast. Þeir skynja ekki hvað er að gerast í þessu þjóðfélagi, ekki neitt. En það eru þeir sem taka ákvarðanirnar. Það eru þessir karlmenn sem taka allar ákvarðanirnar. Það er þessi hópur sem lendir fyrir barðinu á þessu. Af því að þessir menn, sem betur fer eru allir við góða heilsu, þurfa ekki að borga fyrir lyfin, þeir þurfa ekki að borga sjúklingaskattinn. Nei, sem betur fer sleppa þeir við það allt saman.

Þeir veikjast ekki.

Þeir veikjast ekki. Ekki af því, hv. þm., að þeir eru svo efnaðir, þeir geta veikst þótt þeir séu efnaðir. Því er nú verr, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir alþingismaður Alþfl., að veikindin fara ekki eftir því hvort menn eiga peninga eða eignir eða ekki.

Ég hélt að þingmaðurinn ætti einmitt við það þegar hann sagði þetta.

Það átti þingmaðurinn ekki við. En ef alþýðuflokksþingmenn halda það almennt að þetta fari eftir þessum línum þá er það mikill misskilningur og þá er málið auðvitað allt í heild sinni einn tómur misskilningur. Það eru sjúklingarnir, öryrkjarnir og ellilífeyrisþegarnir sem verða fyrir barðinu á þessum mönnum. Þessum mönnum sem eru komnir yfir fimmtugt, eru með allt sitt á þurru. En fólkið sem er 25--45 ára, sem er að koma yfir sig húsnæði með fullri verðtryggingu og fullum vöxtum, sem er að eignast börnin, sem er með meðaltekjurnar sem er að borga af námslánunum sínum, verður fyrir þeim árásum sem hérna er um að ræða. Ég segi árásum vegna þess að það eru árásir. En ég skal þó virða þessum mönnum það til vorkunnar að kannski vita þeir ekki hvað þeir eru að gera. En ekki mun líða á löngu ef haldið verður áfram á þessari braut þar til verður ákveðinn hópur í þjóðfélaginu, fólkið sem er úti í samfélaginu, sem mun rísa upp, fólkið á aldrinum 25--45 ára. Fólkið sem er að eignast börnin. Fólkið sem er að koma sér upp húsnæði, fólkið sem er með meðaltekjurnar, fólkið sem er að greiða af námslánunum. Þetta fólk mun rísa upp og segja: Hingað og ekki lengra, nú er kominn tími til að menn átti sig á hvað er að gerast. Það er nefnilega kominn tími til. Það sem er merkilegt að þetta skuli geta gengið yfir okkur á Alþingi núna rétt fyrir jólin eða það er sama hvenær það væri. Vegna þess að ég fór yfir það í dag þegar ég sat hér í sæti mínu og var að velta þessum hlutum fyrir mér að mikil breyting varð á aldurssamsetningu Alþingis í síðustu alþingiskosningum. Það eru 23--25 alþingismenn sem eru á þessum aldri. Nú verðum við, sem erum á þessum aldri, að bindast samtökum þvert á flokkslínur, og stöðva þá hluti sem hér eru að gerast. Af hverju? Vegna þess að þeir hlutir sem hér eru að gerast eru hlutir sem eru byggðir á misskilningi. Hlutir sem byggðir eru á vanþekkingu. Á vanþekkingu þeirra manna sem taka ákvarðanir og ætla að keyra þær í gegnum Alþingi á þekkingarleysinu. En einn og einn þingmaður, og þá á ég ekki við þingmenn stjórnarandstöðunnar, kemur auga á þetta og sér hvað er að gerast. Það er líka einn og einn þingmaður í stjórnarliðinu sem áttar sig á þessu og stendur upp og segir hiklaust: Þetta er ranglæti, þetta er ranglæti. Við urðum vitni að því í kvöld þegar einn af hv. alþm. Sjálfstfl. stóð upp og sagði: Hingað og ekki lengra. En það er auðvitað ekki nóg þó að einn og einn þingmaður stjórnarliðsins standi upp öðru hverju í þessum ræðustól og segi: Ég greiði ekki atkvæði með hinu og þessu. Við sem erum á aldrinum 25--45 ára þurfum að bindast samtökum, við sem erum í forsvari fyrir þennan hóp. Fólk sjúklingana, öryrkjanna --- og nú sé ég að hæstv. forsrh. er í fríi frá skákinni, hann er kominn hér í hliðarherbergi og væri gaman að vita hjá hæstv. forseta hver staðan er í skákmóti Sjálfstfl. hér á eftir þegar ég hef lokið ræðu minni. En við hv. þm., sem erum á þessum aldri, verðum að átta okkur á því hvað er að gerast. Við verðum að stöðva þetta. Gerum við það ekki, hverjir munu gera það? Það mun fólkið úti í þjóðfélaginu gera. Það er ranglæti sem gengur yfir á Alþingi þessa stundina og hefur verið að gerast og mun verða á næstu dögum, vikum og mánuðum. Þetta er ekki bara krafa mín, þetta er krafa fólksins úti í þjóðfélaginu. Krafa fólksins sem er að fylgjast með hvað hér er að gerast. Gleggsta dæmið um það er auðvitað nýhaldinn fjöldafundur hjá Verkalýðsfélaginu Dagsbrún í Reykjavík þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Það er því krafa stjórnar Dagsbrúnar í krafti hins fjölmenna félagsfundar að árásum á lífskjör launafólks linni og ríkisstjórnin snúi sér að því af alvöru að útrýma vaxandi atvinnuleysi ella fari ríkisstjórnin frá og Alþingi verði sent heim og efnt til nýrra kosninga eins og kom fram á fundinum og tekið var undir með lófataki.`` Hvað er hægt að hugsa sér ömurlega en að fá slíka ályktun yfir sig? Ekki bara fyrir ríkisstjórnina og ríkisstjórnarliðið heldur auðvitað líka fyrir stjórnarandstöðuna. Að senda þingmennina heim af því að þeim er ekki treystandi til að koma hér á breytingum, að tryggja atvinnuna, að koma á réttlæti. Þetta er svo langt gengið, virðulegur forseti, og það ætla ég að hafa mín síðustu orð í þessari umræðu. Í Ríkisútvarpinu í gærkvöldi er viðtal við varaþingmann Sjálfstfl., hv. varaþingmann Hrafnkel A. Jónsson, formann verkamannafélagsins Árvakurs. Virðulegi forseti. Ég vitna fyrst í það sem fréttamaðurinn hefur eftir hv. varaþingmanni Hrafnkeli A. Jónssyni, með leyfi forseta: ,,Hrafnkell gefur ekki mikið fyrir þau orð formanns efh.- og viðskn. að ekki sé verið að hækka skatta. Hann segir þau ekki sæma Vilhjálmi Egilssyni, þetta sé orðhengilsháttur. Hann segir að verið sé að auka útgjöld fjölskyldunnar, m.a. þeirra sem hafa bara eina fyrirvinnu og jafnvel lægri tekjur en 60.000 kr. á mánuði.`` Nú ætla ég ekki að kalla á hv. þm. Vilhjálm Egilsson til vitnis vegna þess að ég veit að hann er að halda upp á afmælið sitt og ég samgleðst honum í þeim efnum. Enda held ég að sá hv. þm. hann hafi komið því viti í þetta frv. sem vit er í. Og það væri vitlausara og verra fyrir fólkið í landinu færi það hér í gegn án þess að hv. þm. hefði komið þar nærri.  ,,Enda er það nú þannig að ég, ásamt væntanlega velflestum frambjóðendum Sjálfstfl. í síðustu alþingiskosningum, fór hér um kjördæmið sem ég var í framboði fyrir, fór hér á milli launafólks og lofaði því að berjast fyrir lækkun skatta, hækkun skattleysismarka. Þetta var eitt af þeim kosningaloforðum, sem allir voru sammála um, og ég sé ekki hvernig ég á að koma fram fyrir þetta sama fólk ef ég held áfram í pólitík og biðja það um stuðning eftir að ríkisstjórnin, sem minn flokkur veitir forstöðu, hagar sér með þessum hætti.`` Síðan spyr fréttamaðurinn, með leyfi forseta: ,,Nú sagði Benedikt Davíðsson, nýkjörinn forseti Alþýðusambandsins, í viðtali í sjónvarpsþætti í gærkvöldi að það væri í rauninni rétt að verkalýðshreyfingin beitti sér í því að koma ríkisstjórninni frá ef stjórnarstefnan væri með þeim hætti að það bitnaði illa eða eða ranglátlega á launafólki. Ertu sammála þessu?`` spyr fréttamaðurinn. Hrafnkell svarar, með leyfi forseta: ,,Já, ég er hjartanlega sammála Benedikt í þessu. Það breytir engu þó það hittist nú þannig á að ríkisstjórnin, sem er að níðast á láglaunafólki nú, er studd af Sjálfstfl.`` Þá ætla ég að enda á því, virðulegur forseti, sem ég sagði hér í upphafi ræðu minnar. Hér er það staðfest af frambjóðanda Sjálfstfl. í síðustu alþingiskosningum, sem reið um héruð á Austurlandi, að Sjálfstfl. lofaði skattalækkunum fyrir kosningarnar. Hann hefur svikið það. Ég er búinn að færa rök fyrir því, enda segir einn núv. varaþingmaður flokksins, formaður verkalýðsfélagsins á Eskifirði: Sjálfstfl. hefur svikið kosningaloforðin.

Forseti vill benda á vegna orða sem féllu í máli hv. þm. að það samræmist ekki þingsköpum né þinghefðum að segja ,,þú, hæstv. ráðherra``. Sama gildir auðvitað um einstaka þingmenn. Þetta vil ég í fullri vinsemd benda á.

Virðulegi forseti. Margt fróðlegt kom fram í orðum hv. 11. þm. Reykv. Það er tvennt sem mig langar að nefna við hann í sambandi við þetta fólk sem er liðlega fimmtugt og er mér málið skylt að því leyti sem snýr að aldrinum. Þetta fólk fór í nám, jafnvel til útlanda, í bjartsýni og trú með námslánafyrirgreiðslu upp á þrjá mánuði af tíu mánaða skólum. Þetta fólk er foreldrar barnanna, þess unga fólks sem hann talar um sem er 25--30 ára nú og er að reyna að byggja upp þjóðfélag fyrir sig að búa í. Hv. þm. sagði líka: Þetta er allt heimatilbúinn vandi. Aflasamdráttur upp á 200 þús. tonn af þorski, heimatilbúinn. Verðlækkun á mörkuðum, heimatilbúinn vandi. Minnkandi sala afurða vegna samdráttar í nágrannalöndunum, heimatilbúinn vandi. Harðnandi samkeppni erlendis, heimatilbúinn vandi. En það er heimatilbúinn vandi til staðar, hv. þm., og hann er 11 milljarða vaxtakostnaður. Annar vandi verður heimatilbúinn og hann er ef þeim sem það vilja tekst að afstýra því að hér verði samþykktur samningur um Evrópska efnahagssvæðið. Ég ætla líka að nefna það að þingmaðurinn las upp úr stefnuskrá Alþfl. frá árinu 1987. Það var góður bæklingur með góð markmið og við þau hefur verið staðið í störfum Alþfl. og hann mun standa við þau markmið sem og önnur sem hann hefur sett fram. En það vantaði mikilvægt atriði í þennan bækling vegna þess að þá óraði okkur ekki fyrir því hversu mikilvægt það yrði síðar, núna við aðrar aðstæður í þjóðlífinu, nefnilega það sem yrði tillaga mín nú ef ég væri að búa til kosningabækling og það yrði eina megináherslan ef ég gengi til kosninga, þ.e. að afstýra atvinnuleysi, að snúa vörn í sókn, að búa til ný störf. Svo í lokin, virðulegi forseti. Það skiptir ekki máli hvað stendur í bæklingum. Það skiptir máli hvaða verk eru unnin og með verkin höfum við alþýðuflokksmenn ávallt farið í kosningar.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. 11. þm. Reykn. að það er einmitt þetta fólk, sem er komið yfir fimmtugt, sem ætti að þekkja til aðstæðna þess unga fólks sem ég var að lýsa áðan. Ég skil ekki hvers vegna þessi hópur þekkir ekki til þessara aðstæðna. Ef hópurinn þekkti til kjara og aðstæðna þessa fólks þá hefði t.d. ekki verið samþykkt það frv. um Lánasjóð ísl. námsmanna sem Alþfl. og Sjálfstfl. knúðu í gegnum Alþingi á sl. vori. Varðandi erfiðleikana og heimatilbúninginn, þá má endalaust deila um þá hluti. Ég vil þó aðeins segja þetta, virðulegi þingmaður. Árið 1983 voru menn líka að fást við erfiðleika. Í dag eru 220 þús. tonn sem menn munu veiða af þorski. Árið 1983 máttu menn bara veiða 290 þús. tonn og gátu ekki veitt meira. Í dag veiða menn 40--50 þús. tonn af rækju. árið 1983 veiddu menn bara 3 þús. tonn af rækju. Árið 1983 máttu menn ekki veiða eitt einasta tonn af loðnu. Í dag veiða menn sennilega upp undir milljón tonn af loðnu. Árið 1983 varð verðfall á mörkuðum erlendis. Í dag er verðið þó mun hærra en það var 1983, hefur farið lækkandi en fyrir ári var það hæsta verð sem menn höfðu nokkurn tíma séð á mörkuðum erlendis fyrr. Árið 1983 bjuggust menn við 5.000 manna atvinnuleysi en þá tóku menn á og gripu til aðgerða til að tryggja að það yrði ekki viðvarandi. Í dag búa menn við 7.000 manna atvinnuleysi en gera ekkert. Þetta segir, virðulegi forseti, bara eitt. Þetta er munurinn á því hvort Framsfl. ber ábyrgð á ríkisstjórn eða hvort einhver annar flokkur ber ábyrgð á ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá þingmanninum, það er allt afstætt, líka fyrirgreiðsla úr lánasjóði. Það sem á einum tíma þykir skerðing og slæmt hefði þótt glæsileg fyrirgreiðsla á öðrum tíma miðað við þá viðmiðun og þá kröfu sem viðkomandi setur um fyrirgreiðslu og þátttöku. Húsnæðislánafyrigreiðsla sem viðgengst í dag þekktist ekki á öðrum tíma og hefur verið byggð upp af því að það fólk sem á sínum tíma var við stjórnvölinn hafði skilning á því hvernig það var að byggja þak yfir höfuðið með enga eða litla fyrirgreiðslu. En allt snýst það sem við erum að gera hér nú um það sem ég sagði hér áður og það er að afstýra atvinnuleysi, snúa vörn í sókn og einmitt að taka á málum þannig að hér geti orðið blómlegur tími aftur og fyrirgreiðsla og það er það besta sem við gerum fyrir unga fólkið í dag.

Virðulegi forseti. Nei. Árin 1983, 1984, 1985, 1986, þekktist ekki það húsnæðisfyrirkomulag sem menn eru með í dag. Í dag er auðvitað 25 ára endurgreiðslutími og tæplega 5% vextir. 1983 gátu menn greitt lánin sín til baka, á 40 árum eða 42 árum og með 3,5% vöxtum. Þá fengu menn ekki opinbera ráðgjöf um hvað þeir mættu skulda og síðan keyptu sér í samræmi við það og hvaða tekjur þeir hefðu. Nú fá menn þá ráðgjöf og síðan er allt sem þeim var sagt svikið. En auðvitað, virðulegi þingmaður, er eitt sem skiptir máli í þessu og það er að þessi maður, sem ég er hér með mynd af, og tjáði sig í kosningabæklingi Alþfl. fyrir kosningarnar 1987 og mér er alveg sama þó það hafi verið fyrir kosningarnar 1991, hann sagði: Ég styð Alþfl. af því að ég treysti þeim til þess að lækka tekjuskattinn á launafólkið. Ef þið eruð sátt við það, hv. þm. Alþfl., að þið hafið staðið við að að þessi maður hafi greitt ykkur atkvæði með góðri samvisku þá er þetta allt í fínu standi.

Hann skilur okkur í dag.

Virðulegi forseti. Ég heyrði á ræðu hv. þm. að hann hefur ekki verið hér í dag og þess vegna misst af þeim upplýsingum sem fram komu. Ég vil benda hv. þm. á að ef litið er á útgjöld og tekjur íslenska ríkisins þá kemur í ljós að skatttekjur íslenska ríkisins á næsta ári og skatttekjur ríkisins í ár eru lægri en 1991, 1990, 1989 á sama verðlagi og það þarf að leita aftur til 1988 til að finna sambærilegt. Þetta er auðvitað vegna veltusamdráttarins í þjóðfélaginu þannig að heildarskatturinn er minni þegar tekið er tillit til alls. Við megum ekki gleyma því, hv. þm., að það hafa fallið brott skattar, þar á meðal jöfnunargjaldið sem gaf 1 milljarð í tíð síðustu ríkisstjórnar. Sá skattur er ekki fyrir hendi og nú er verið að taka 4.000 millj. af fyrirtækjunum í gegnum skattheimtuna og skila aftur til sveitarfélaganna. Þetta kom ekki fram hjá hv. þm. Þá ætla ég að snúa mér að útgjöldunum. Af því að hv. þm. þekkir mjög vel til heilbrigðismála vil ég taka fram að til heilbrigðismála er niðurskurðurinn samkvæmt fjárlagafrv. ekki meiri en svo að útgjöld til heilbrigðismála á föstu verðlagi er meiri á næsta ári og reyndar á yfirstandandi ári líka en árið 1990. Að vísu eru áherslurnar aðrar vegna þess að atvinnuleysið hefur bæst við. Þetta eru að nokkru leyti atvinnuleysistryggingabætur. Nú eru útgjöldin meiri þrátt fyrir allan niðurskurðinn. Ég veit að hv. þm. vill vera sanngjarn. Hann talar mikið um sanngirni og réttlæti og ég tel að hv. þm. ætti að skoða staðreyndirnar með því hugarfari.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh., það er ágætt að bera svona hluti saman. Menn verða bara að spyrja sig, hæstv. ráðherra, einnar spurningar og það er ekki spurning um það hvort þetta yrði fært debet eða kredit í fjmrn. Fólki á Vestfjörðum, Norðurl. v., Austurlandi, Norðurl. e., Suðurlandi, Vesturlandi, í Reykjavík kemur það ekkert við hvort þetta er fært hjá debet eða kredit í fjmrn. Það spyr sig þeirrar spurningar: Er ég að borga hærri tekjuskatt? Er ég að borga meiri lyfjaskatt? Er verið að skerða barnabæturnar? Er verið að hækka á mér skattleysismörkin? Er verið að skerða vaxtabæturnar? Er verið að kippa grundvellinum undan því sem Húsnæðisstofnun ríkisins sagði við mig að ég mætti skulda? Það er þetta sem fólkið spyr sig um. Svo skiptir það ofsalegu litlu máli hvort þetta er fært debet eða kredit í fjmrn. En ég skal vera sanngjarn, hæstv. ráðherra. Það er rétt að útgjöldin, segir hæstv. ráðherra, séu meiri nú en þau voru fyrir tveimur árum síðan í heilbrrn. Það kann vel að vera. Auðvitað þenst heilbrigðiskerfið út, það er ekki nokkur einasti vafi. Það er aukin eftirspurn eftir þjónustunni og eftirspurnin eftir þjónustunni í heilbrigðismálunum er óendanleg en framboðið er nóg og það er það sem skiptir máli. Meðan framboðið er nóg og menn gera enga tilraun til þess að taka á lyfsölunum, á skipulagi læknamálanna, á sjúkrahúsunum en setja bara skattinn á sjúklingana og segja: Þetta er allt saman opið bara ef við borgið, þá mun þetta auðvitað gerast, hæstv. fjmrh. Til þess að ná tökum á þessum hlutum er aðalatriðið auðvitað það að taka á kerfinu. Í fyrsta skipti sem ég sé tilburði til þess að taka á skipulagi heilbrigðiskerfisins frá því að fyrrv. ráðherra fór þaðan út er það þegar hæstv. heilbrrh. sker niður álagninguna á lyfsalana. En hann var búinn að leggja á 1.500 millj. kr. skatt á sjúklingana áður en hann gerði það.

Virðulegi forseti. Mér þykir vænt um að hv. þm. viðurkennir vandann sem við stöndum frammi fyrir. Hann telur að fólk úti á landi skilji eingöngu það sem snýr að tekjuskattinum. Það vill svo til að ég þekki líka til fólks úti á landi, hef starfað lengi úti á landi við atvinnurekstur og ég veit að fólk úti á landsbyggðinni skilur það þegar verið er að færa skattinn af atvinnulífinu til einstaklinganna því að fólkið úti á landi og fólkið í Reykjavík er ekki eins vitlaust eins og sumir hv. þm. framsóknarþingmenn halda að það sé. Hv. þm. gerði síðan mikið úr því að það væri verið að ráðast á fólk á vissum aldri. Ég vil nefna barnabætur, námslán sem eru niðurgreidd, vaxtabætur, sem eru tekjutengdar bætur, tekið er fullt tillit til þess hvað menn hafa í tekjur. Loks er ekki úr vegi að fá svör við því sem hv. þm. svaraði ekki en áðan var komið að í öðru andsvari. Er það heimatilbúinn vandi þessarar ríkisstjórnar hvernig atvinnulífið er í stakk búið og var við upphaf þessa kjörtímabils? Er hallinn frá fyrri árum eingöngu þessari ríkisstjórn að kenna? Er það eingöngu þessari ríkisstjórn að kenna að sjóðirnir eru gjaldþrota þannig að bæta þarf 1.700 millj. í Framkvæmdasjóð, 1.200 millj. í Byggðasjóð, 1.800 millj. í Atvinnutryggingarsjóð og Hlutafjársjóð? Er það þessari ríkisstjórn að kenna? Eru ytri aðstæður þessari ríkisstjórn að kenna, viðskiptakjörin eða samdrátturinn í fiskveiðunum? Hv. þm. vék sér undan að svara þessum fyrirspurnum. Hann hefur tækifæri til þess nú.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að kenna hæstv. núv. ríkisstjórn um allt það sem hæstv. ráðherra spurði mig um en stór hluti af því sem ráðherrann spurði er núv. hæstv. ríkisstjórn að kenna. Auðvitað er um ákveðinn fortíðarvanda að ræða. Ég fer ekkert dult með það og viðurkenni það fúslega að Framsfl. eins og aðrir flokkar sem hafa verið í stjórn þessa lands og allir vildu gera vel á þeim tíma. 

Virðulegi forseti. Hér er um við að ræða frv. um breytingar í skattamálum sem hlýtur að snerta alla þjóðina. Það hefur mikil áhrif, bæði á einstaklinga, heimili, fyrirtæki og sveitarfélög. Frá því í haust hefur mikið verið rætt í í þjóðfélaginu til hvaða aðgerða skyldi gripið í efnahagsmálum. Lengi voru umræður í gangi úti í þjóðfélaginu hjá aðilum vinnumarkaðarins, eins og það var kallað, hvernig bregðast skyldi við og menn biðu lengi og ræddu mikið saman. Allir vissu að fram undan væru erfiðleikar. En það var ekki beðið eftir því hvað kæmi út úr umræðunum. Ríkisstjórnin klippti á þær umræður 23. nóv. sl. með því að boða ýmsar aðgerðir í efnahagsmálum. Það er slæmt þegar ríkisstjórnin er að leika sér við að byggja loftkastala og keppist síðan við að rífa þá niður aftur. Það er slæmt fyrir atvinnulífið, fyrir þjóðlífið allt að geta ekki treyst á að þær tillögur sem koma fram séu varanlegar meira en örfáa daga. Það hefur sýnt sig að það sem átti að gera til bjargar fyrirtækjunum, þ.e. að lækka skattprósentuna úr 40% í 33% hefur tekið ýmsar æfingar, 33, 38, 39. Það endar núna í 39%. Sama máli gegnir um þær hugmyndir að leggja niður aðstöðugjaldið. Þó að það tilheyri ekki beinlínis þessu frv. þá kemur skattprósentan þó inn á þær aðgerðir. Lengi vel var ekki vitað á hvern hátt það yrði gert og þegar þær tillögur eru fram komnar kemur í ljós að það á að bæta sveitarfélögunum aðstöðugjaldið 80% og það er aðeins ákvörðun til eins árs. Yfirleitt bera ráðstafanir ríkisstjórnarinnar keim af því að það eru skammtímaráðstafanir. Ekki er horft til lengri tíma, ekki eru sett nein markmið um langtímaáætlun. Það er kastað fram hugmyndum, einni í dag og annarri á morgun. Ýmislegt hefur gengið á í sambandi við það hvort ætti að hafa eitt eða tvö skattþrep í virðisaukaskatti, hvort það ætti að vera 14% eða 25% skattur eða hvort hann ætti að lækka allur, e.t.v. í 20--22%, hvort ætti að halda áfram að endurgreiða innskatt eða hætta því. Það liggur við að þau fyrirtæki sem þetta hefur snert hafi ekki haft undan að senda frá sér ályktanir eftir því hvað hefur verið ákveðið á hverjum degi. Út af fyrir sig er ég ekki ósammála því að hafa tvö skattþrep í virðisauka. Ég tel það ekki valda neinum sérstökum erfiðleikum. Í þeirri tölvubyltingu sem við búum við hér tel ég ekki nein vandkvæði að fylgja því eftir að reikna það út. Aftur á móti tel ég að það sé ekki rétt að þeim málum staðið með þeirri skattlagningu sem þar er sett á. Ef tvö skattþrep ættu að vera í virðisaukaskattinum þá ætti matur og menning að vera í lægra skattþrepinu. Í aðgerðum ríkisstjórnarinnar er heldur ekki tekið á svartri atvinnustarfsemi. Það hefur oft komið til umræðu hér á hinu háa Alþingi að nauðsynlegt væri að gera átak í þeim málum, að þeir væru allt of margir sem tækju ekki þátt í því að halda uppi velferðarþjóðfélagi okkar. Það er því miður enn og það mun ekki lagast við þær aðgerðir sem fyrirhugaðar eru að lækka skattprósentuna við endurgreiðslu af vinnu iðnaðarmanna við íbúðarhúsnæði. Það er alveg öruggt mál að það verður ekki til þess að skattheimtan verði betri hjá ríkissjóði, heldur þveröfugt, enda segir í áliti minni hluta efh.- og viðskn., með leyfi hæstv. forseta, að ummæli samtaka atvinnurekenda í landinu eru m.a. þessi: ,,Vaxandi óþols gætir meðal fyrirtækja í VSÍ gagnvart því ástandi sem ríkir að svört atvinnustarfsemi geti starfað og dafnað óáreitt``. Þeir rekja það nokkuð frekar. Ég er mjög ósátt við að það skuli eiga að setja virðisaukaskatt á ferðaþjónustu. Það er mjög óskynsamlegt að standa þannig að málum við þá starfsemi í íslensku atvinnulífi sem er helsti vaxtarbroddurinn og hefur átt mestan þátt í því að auka störf á undanförnum árum. Þá hefur Ferðamálaráð einnig gert áætlun til átta ára sem gerir ráð fyrir því að hægt sé að taka við allt að 2.200 nýjum störfum, þ.e. fimmti hver einstaklingur sem kemur út á vinnumarkaðinn geti fengið vinnu á næstu átta árum við ferðaþjónustu ef þannig væri staðið að málum. En hæstv. ríkisstjórn vinnur þvert á það markmið að efla ferðaþjónustu. Þá verð ég að segja að mér finnst 14% virðisaukaskattur, sem nú á að fara að leggja á húshitun, á orkufyrirtæki í landinu, furðulegur. Ef nauðsyn bar til að skattleggja orkufyrirtækin, að skattleggja þann stofn, þá hefði verið miklu raunhæfara og eðlilegra á allan hátt og sanngjarnara að leggja það á notkunina, á kílóvattstundina. Það hlýtur að koma mjög misjafnt niður eins og líka er sýnt á töflu sem er fskj. með áliti hv. minni hluta efh.- og viðskn. þar sem svo mikill munur er á hitunarkostnaði, í þeirri töflu sem þar er sýnd með. Þar er t.d. hæstur hitunarkostnaður á ári miðað við 400 rúmmetra húsnæði 89.682 kr. á ári, þ.e. þegar búið verður að leggja virðisaukaskattinn á. Í dag er hann 84.926. Þetta er hæsti hitunarkostnaður hjá hitaveitunni. En í dag er lægstur hitunarkostnaður að mér sýnist á Húsavík. Hann er þar 24.826 kr. og hann verður 28.302 á ári á meðan á Akureyri er 89.682 kr. Vitanlega sér hver maður að þar sem hitunarkostnaðurinn er þrefaldur þar kemur virðisaukaskatturinn þrefalt til hækkunar og vel það. Það að skattleggja húshitunarkostnaðinn er því ein alvitlausasta aðgerð sem gerð hefur verið, a.m.k. ef á að halda einhverjum jöfnuði í þeim málum, að ég tali nú ekki um það markmið hæstv. ríkisstjórnar sem hún setti fram þegar hún settist að völdum, að jafna orkukostnaðinn í landinu. Þau markmið fara gersamlega fyrir bí með þessari skattlagningu. Þá má nefna það að þessi 14% virðisaukaskattur kemur líka á skólaakstur, t.d. hjá sveitarfélögunum, hann kemur á akstur fyrir fatlaða og hann kemur á akstur almenningsvagna. Hann hlýtur því að verða til allmikils kostnaðarauka hjá sveitarfélögunum í landinu. Ef við ræðum aftur skattinn á orkuna þá leiðir hann einnig til hækkunar á rekstri dagvistarstofnana, rekstri íþróttamannvirkja, margs konar félagsmálastarfsemi og skólarekstri þannig að þessi nýi virðisaukaskattur mun verða til aukins kostnaðar á sveitarfélögin úti um landið og það mun koma harðast niður á dreifbýlinu. Í fyrstu voru hugmyndir ríkisstjórnarinnar að ná 500 millj. í ríkissjóð með því að lækka barnabætur. Ég verð að viðurkenna að þó að ég sé ekki hrifin af því að það skuli hafa verið tekið til þess bragðs að lækka persónuafsláttinn um 400 kr., þá finnst mér það þó sanngjarnari lausn og ég get orðað það svo að af tveimur slæmum kostum er það þó skárra. Það kemur þó öllu jafnar niður. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta skattalagafrv. Mér sýnist það vera eins og ýmislegt sem kemur frá hæstv. ríkisstjórn þessa dagana, frekar illa unnið. Skattalagabreytingar eiga ekki að koma fram á síðustu dögum ársins og það á ekki sí og æ að breyta skattalögum. Það skapar óvissu hjá almenningi, hjá fyrirtækjum, sveitarfélögum, hjá öllum í landinu. Hér er óskað eftir stöðugleika. Ríkisstjórnin segist stefna að stöðugleika. En enginn sýnir meiri óstöðugleika en hún. Ríkisstjórnin kastar á milli sín hugmyndum um skattheimtu, eitt í dag og annað á morgun. Í dag --- enn þá er 18. des., aðeins hálftími í 19. des. --- vita þessir aðilar ekki hverjar verða ráðstöfunartekjur heimila eða fyrirtækja á næsta ári. Skattabreytingar á að vinna með meiri fyrirvara en hér er gert. Gera þarf fjárlög til lengri tíma en eins árs í senn, vinna með meiri langtímasjónarmið í huga. Ef menn setja sér markmið, þá á að vinna þau og undirbúa af meiri fyrirhyggju en gert hefur verið við þessar skattalagabreytingar sem við erum að ræða þegar frumvörpum er kastað á borð þingmanna og þeim ætlað að vinna daga og nætur til að fara yfir þau. Er það boðlegt? Þeir eiga að leita umsagnar og koma með brtt. til að reyna að bæta illa unnin frumvörp á allt of skömmum tíma. Að mínu mati á ekki að vinna þannig á Alþingi Íslendinga.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja ræðu mína með því að minnast örfáum orðum á þinghaldið. Ég vil taka það fram að í ágreiningi við ríkisstjórnina biðst ég ekki vægðar þó að jól séu í nánd. Við eigum skyldum að gegna á þessu löggjafarþingi og mikil verkefni liggja fyrir þinginu. Við sjáum það núna, hverja stund, að hér eru að koma inn í þingið ný og ný gjalda- og skattafrumvörp af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hér hefur ríkisstjórnin og forseti þingsins leyft sér það að keyra þinghaldið í umræðu um EES-málið í þrjá sólarhringa til þess að reyna að þreyta þingmennina og ræða mál sem allir eru sammála um að getur vel beðið næsta árs og er auki þannig gert að það ber að geyma fram yfir áramót. Það þarf að fá úrslit í það mál og sjá þann samning sem raunverulega verður gerður áður en það mál verður tekið fyrir. En þetta var tæknibrella af hálfu ríkisstjórnarflokkanna til þess að ná því fram að helgihald jólanna yrði til þess eins að hægt væri að smygla inn drápsklyfjum á íslenskan almenning og það yrði gert á kvöld- og næturfundum og næði ekki eyrum þjóðarinnar og hafa þeir gert kröfur á stjórnarandstöðuna um að þeir fengju frið við þessa iðju sína. Ég er þakklátur fyrir það að þúsundir íbúa höfuðborgarsvæðisins munu nú fylgjast með umræðu frá Alþingi Íslendinga þar sem kosningaloforð Sjálfstfl. eru svikin, þar sem þeir eru að koma aftan að þjóðinni og fara allt öðruvísi að en þeir hétu í kosningunum. Ég mun rekja það í ræðu minni að nokkru og varpa á það ljósi. Því er það svo, hæstv. forseti, að ég er ósáttur við þá keyrslu sem nú ríkir og tel hana óeðlilega því að það er mikilvægt við þessar aðstæður að málefnaleg umræða fari fram af hálfu Alþingis og að hinir ýmsu aðilar þjóðfélagsins nái að koma inn í þá umræðu til þess að stöðva ríkisstjórnarflokkanna. Enginn vafi er að þessar miklu drápsklyfjar, sem nú er verið að leggja á fólkið og heimilin, munu leiða af sér gjaldþrot heimila og fyrirtækja. Nóg er að gert í þeim efnum. Þeir aðilar sem hafa komist til að veita þessum skattafrumvörpum umsögn sína eru allir sammála um það eitt að þessar drápsklyfjar munu gera það að verkum að gjaldþrotum heimilanna mun fjölga, hjónaskilnuðum mun fjölga og fyrirtækin munu í tugum eða hundruðum fara á hliðina. Það gerðist hér fyrr á þessu þingi að varaþingmaður stjórnarliðsins var kallaður hér inn, hv. varaþm. Hermann Níelsson. Hann lagði fram örlitla fsp. sem hann hefur sjálfsagt ekki gert með vilja stjórnarflokkanna. Það var fsp. um hvernig gjaldþrotin hafa þróast. Við sjáum þá þróun sem verið hefur frá því að núv. ríkisstjórn tók við og stefna hennar komst í framkvæmd, þá hefur það því miður gerst að gjaldþrotunum hefur fjölgað til mikilla muna. T.d. hefur á fyrsta ári ríkisstjórnarinnar farið svo að 540 fyrirtæki á Íslandi hafa orðið gjaldþrota. Því miður spurði þingmaðurinn ekki um hversu margir einstaklingar hefðu orðið gjaldþrota á þessu tímabili, en ég hygg að þeir skipti þúsundum. Það er framferði ríkisstjórnarinnar í málefnum þjóðarinnar sem ræður þarna ferðinni. Af þessum 540 fyrirtækjum varð t.d. 321 fyrirtæki gjaldþrota í Reykjavík á þessu ári. Nú er það spá manna að gjaldþrotunum muni fjölga og að ráðstafanirnar muni gera það að verkum að hundruð manna ef ekki þúsundir muni missa atvinnu sína vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar. Þetta er sorgleg stefna sem ber að stöðva og almenningur er að byrja að vakna. Hinn mikli fundur Dagsbrúnar, sem haldinn var í fyrradag eða svo, boðar tíðindi í þessu þjóðfélagi. Hann boðar að menn ætli ekki að sætta sig við þessa stefnu. Við skulum gera okkur grein fyrir því að þegar þúsund Dagsbrúnarmenn eru komnir saman til fundar þá er þar einhver stór hópur manna sem hefur kosið þessa ríkisstjórn í kosningunum. Með leyfi forseta ályktaði Dagsbrúnarfundurinn á þá leið og það var á þennan veg: ,,Þá kom fram á fundinum að stjórnarflokkarnir hefðu svikið öll þau loforð sem þeir gáfu fyrir síðustu kosningar, skattar hefðu verið hækkaðir stórkostlega með álagningu þjónustugjalda og hækkun lyfjakostnaðar og heilbrigðisþjónustan skert.`` Það er nefnilega svo, hæstv. forseti, að Íslendingar eru ekki jafnvitlausir og menn halda eins og hæstv. fjmrh. orðaði það hér áðan. Þeir gera sér grein fyrir því að gjaldtaka er líka skattur.

Vextir.

Vextir, kallar hv. formaður fjárln. hér fram í. Auðvitað er það svo og í þeim efnum liggur dauðasök ríkisstjórnarinnar því að fyrsta verk hennar var að hækka vexti til stóreignamanna á Íslandi um ein 30%. Það var sú aðgerð sem gerði það kannski að verkum að 540 fyrirtæki fóru á hliðina á Íslandi árið 1992. Það gerði það að verkum að hagur heimilanna versnaði stórlega þannig að þetta frammíkall kom á réttum tíma. Og gerum okkur grein fyrir því líka að hópur einstaklinga í atvinnurekstri hefur sagt mér það að þessar fyrstu aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafi gert það að verkum að menn seldu fyrirtæki sín, menn losuðu sig við atvinnurekstur sinn og hafa síðan verið með það fjármagn sem þeir fengu í sölu fyrirtækisins á vöxtum, á gjaldeyrisreikningum, í braski, í peningasöfnunarkerfi fjmrn. Hvaða vexti er nú ríkisstjórnin að borga þessum stóreignamönnum? Útlánsvexti bankanna á víxlum og verðbréfum. Verið er að borga stóreignamönnum 10 og 11% raunvexti á sparifé. Þeir lifa við þokkalega afkomu um þessar mundir því að ríkisstjórnin hefur neitað að skerða hár á höfði þessara stuðningsmanna sinna. Þeir skulu fríir fara frá borði mestu skattálagningar sem farið hefur fram á Alþingi Íslendinga. Ég var að lesa úr ályktun Dagsbrúnarfundarins þegar hv. þm. Karl Steinar Guðnason kallaði fram í ræðu mína. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Í stað efnda á loforði um hækkun skattleysismarka væri nú lagt til að hækka álagningarprósentu og sveitarfélögum bent á að hækka útsvarsprósentu til að mæta niðurfellingu aðstöðugjalds.`` Síðan segir: ,,Það er því krafa stjórnar Dagsbrúnar í krafti hins fjölmenna félagsfundar að árásum á lífskjör launafólks linni og ríkisstjórnin snúi sér að því í alvöru að útrýma vaxandi atvinnuleysi, ella fari ríkisstjórnin frá og Alþingi verði sent heim og efnt til nýrra kosninga`` eins og kom fram á fundinum og tekið var undir með lófaklappi þar sem þúsund baráttuglaðir Dagsbrúnarmenn sáu þann vænstan kost að halda ekki frið við ríkisstjórn sem hafði rofið friðinn, svikið kjarasamningana við alþýðuna á Íslandi og þá þjóðarsátt sem hér var samstaða um. Og síðan þetta gerðist verðum við varir við það að fleiri og fleiri verkalýðsfélög koma saman, segja upp kjarasamningum og boða stríð við fjandsamlegt ríkisvald. Þetta er sú staða sem nú blasir við enda var það svo að daginn áður en Alþýðusambandsþingið kom saman ákvað ríkisstjórnin með einu pennastriki að færa 10--12 milljarða yfir á launafólkið í landinu, taka byrðarnar af fyrirtækjunum. Þar notuðu þeir þá neyðaráætlun að mörg fyrirtæki eiga í erfiðleikum og vildu bæta stöðu þeirra en þar var ekkert skeytt um þó að vel gengi á einu sviði. Þar voru allir settir undir einn hatt. Stórgróðafyrirtækin voru meðhöndluð eins og þau væru á hausnum. Þetta er sú alvara sem nú blasir við. En það sem gerir það að verkum að maður hikar ekki við þessa umræðu nú í desembermánuði er það að flótti er að koma í stjórnarliðið. Kjarkurinn er að bresta. Menn eru að vakna til vitundar. Ég hygg að þeir Reykvíkingar og höfuðborgarbúar sem fylgjast með þessari umræðu geri sér grein fyrir því að í þessu húsi er það nú að gerast að einhverjir stjórnarliðar eru tilbúnir að yfirgefa mörg af þeim fólskuverkum sem nú á að fremja í nýrri skattálagningu. Það hefur komið hér fram í umræðunni í kvöld. Það hefur komið fram og hér hefur verið lesið bréf frá varaþingmanni Sjálfstfl. á Austurlandi, Hrafnkatli A. Jónssyni, að hann hikar ekki við að reisa hönd sína gegn þessari ríkisstjórn. Það hefur komið fram að harðasti andstöðumaður við þessa ríkisstjórn á ASÍ-þinginu á Akureyri á dögunum var varaþingmaður Alþfl., Pétur Sigurðsson varaþingmaður á Vestfjörðum. Sem betur fer rámar ýmsa af þingmönnum og þingmannsefnum stjórnarliðsins í ýmsar þær ályktanir sem gerðar voru fyrir síðustu kosningar og sætta sig ekki við það sem hér er að gerast. Ég ætla í ræðu minni að fara skjótt yfir sögu. Ég ætla að fletta kosningaloforðum stjórnarliðsins og sýna mönnum hverju Sjálfstfl. lofaði fyrir kosningar og einstakir þingmenn. En áður en ég geri það ætla ég að leggja áherslu á það sem ég var að segja að einstakir menn og einstök félög eru að rísa upp. Ég er t.d. með í höndunum fréttabréf frá Drífanda sem er fréttabréf sjómannafélagsins Jötuns, Verkakvennafélagsins Snótar og Verkalýðsfélags Vestmannaeyja. Hver er tónninn sem er sendur ríkisstjórninni í þessu síðasta fréttabréfi, hæstv. forseti? Fyrir hæstv. forsrh., hæstv. ráðherra og stjórnarliða, svo og fyrir þá fjölmörgu sem fylgjast með þessari umræðu les ég úr þessu fréttabréfi en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Skattahækkun upp á 1,5%, skerðing barnabóta, hækkun hitakostnaðar er hrikalegt óréttlæti á þessum krepputímum. En það virðist ekkert lát vera á jólaglaðningum ríkisstjórnarinnar. Það nýjasta var að koma í ljós sl. mánudag, þar afnema Viðeyjarundrin mæðra- og feðralaun með fyrsta barni og hækka barnsmeðlög um 51%. Hvað verður næst? En vel á minnst. Hvar eru herramennirnir sem heilsuðu upp á okkur fyrir síðustu kosningar og sögðust ætla að hækka persónufrádrátt fiskvinnslufólks. Það væri ekki nema sanngjarnt. Hvar eru sömu herrarnir sem sögðu að það kæmi ekki til greina að hækka skattana? ,,No more taxes`` voru kosningaloforð Bush og herrarnir vildu auðvitað feta í fótspor hans. Það hafði gefist þjóðinni, sem kaus hann, svo vel þó að hann yrði síðan fljótur að svíkja það loforð og auðvitað þurftu herrarnir okkar að gera eins. Samningar eru til að brjóta þá, sagði Hitler sálugi. Loforð eru til að svíkja þau, segja stjórnmálamennirnir. En munið það, elskurnar, að Bush steinlá í næstu kosningum. Það kæmi mér ekkert á óvart þó að eins færi fyrir Davíð og co. fyrir öll svikin``, segir í þessu bréfi frá þremur verkalýðsfélögum í Vestmannaeyjum þar sem ég sé að þeir eru ábyrgðarmenn sem eru mjög framarlega í liði stjórnarflokkanna.  Síðan segir í þessu sama blaði, með leyfi forseta: ,,Stóryrtar yfirlýsingar.`` Þar er fjallað um ASÍ-þingið á Akureyri og þar segir: ,,Ástæðan fyrir reiði þingfulltrúa var sú að um það bil tveimur vikum áður hafði Morgunblaðið birt viðtal við forsrh. þar sem hann gaf þá stóryrtu yfirlýsingu að ríkisstjórnin mundi ekki hlaupast undan merkjum.`` Það væri nú fróðlegt, hæstv. forseti, að fá hæstv. forsrh. í salinn. Mér þætti vænt um ef hæstv. forseti vildi gera hæstv. forsrh. boð.

Forseti skal kanna það þegar í stað.

Ég sá í leiðara Alþýðublaðsins í fyrradag: ,,Öll él birtir um síðir.`` Mig minnir að Njáll heitinn á Bergþórshvoli hafi mælt þessi orð nokkrum klukkustundum áður en hann brann inni. Það kæmi mér ekki á óvart að alþýðuflokksmenn geri sér grein fyrir því að þeir verða að ljúka þessu frjálshyggjusamstarfi ef þeir eiga ekki að brenna inni, ef þeir tapa ekki öllu sínu fylgi í þeim kosningum sem geta orðið fyrr en varir? Þetta er eitt dæmið um það að ágreiningur stjórnarflokkanna er að vaxa. Dæmi um það að vökumenn, sem vilja berjast gegn þessum áformum ríkisstjórnarinnar, skulu ekki hika við að boða til fundar í pólitískum félögum stjórnarflokkanna og ræða við þessa forustumenn. --- Meðan ég bíð eftir hæstv. forsrh. þá sá ég að rennt var inn á borð mitt nýju skattafrv. Í hverju skyldi það skattafrv. hafa verið fólgið?  jöfnunaráform sem hér hefur ríkt. Þeir hafa farið eins og kettir í kringum heitan graut hvað tekjuskattinn varðar því að þá rámar annað veifið í kosningaloforðin og þess vegna ganga þeir á sveig í skatttökunni og fara í vasa foreldranna á Íslandi og skólafólksins. Það er nefnilega þetta sem er að gerast. --- þarna sé ég nú hæstv. forsrh. bregða fyrir til hér hliðar. 

Forseti hefur látið kanna það að að hæstv. forsrh. er í húsinu og ég vænti þess að hann komi senn til að hlýða á hv. ræðumann.

Ég vil spyrja hæstv. forseta þingsins: Til hvers eru allir þessir ráðherrastólar? 
            

Hv. ræðumaður spyr um það sem hann veit. Þeir eru til þess að sæti sé fyrir ráðherra í ríkisstjórn Íslands.

Þess vegna er það nú svo um þessar mundir að hér situr aðeins einn hæstv. ráðherra. Er það viðsk.- og iðnrh. 

Ég vil benda hv. ræðumanni á að það frv. sem hér er á dagskrá lýtur forræði hæstv. fjmrh. í ríkisstjórninni og hæstv. fjmrh. er í salnum.

Hæstv. forseti. Forsrh. er aðalmaður þessarar ríkisstjórnar og forráðamaður hennar. Hann fer með forræði ríkisstjórnarinnar. 

Forseti álítur að hæstv. forsrh. sé á þýðingarmiklum fundum hér í húsinu en væntir þess að hv. ræðumaður geti haldið áfram máli sínu.

Hæstv. forseti. Ég minnist þess þegar Sjálfstfl. var í stjórnarandstöðu, þá voru oft og tíðum allir ráðherrar ríkisstjórnar kallaðir hér til þess að hlýða á þingmenn stjórnarandstöðunnar. Ég hef farið fram á það lítilræði að hæstv. forsrh. komi í salinn.

Hann er að tefla.

Við annað verður ekki unað.

Við höfum biðlund. Ræðumaður verður bara að standa rólegur í stólnum.

Hæstv. forseti. Við ætlumst til þess að þeir sem gegna forsetastörfum séu forsetar þingsins og hefði ég haldið að sá forseti sem nú situr virti þær leikreglur af gamalli reynslu eftir 25 ára starf að gæta hlutleysis og gera kröfu til ráðherranna að þeir hlýddu á mál örstutta stund.

Forseti vill taka það fram sem hv. ræðumanni er kunnugt að hann hefur látið gera hæstv. forsrh. viðvart að hans sé óskað hér til að hlýða á mál hv. 5. þm. Suðurl. og vænti ég að hans sé von þegar minnst varir. Hv. ræðumanni er auðvitað frjálst að halda áfram ræðu sinni ellegar lúka henni og kveðja sér hljóðs síðar þegar hæstv. ráðherra er viðstaddur eða gera þá hlé á máli sínu.

Mun ég, hæstv. forseti, halda ræðu minni áfram og vænti þess að forseti gangi eftir því að forsrh. verði hér síðar á fundinum. Ég sagði áðan að full ástæða væri til þess, þar sem þessi áform ríkisstjórnarinnar í tekjufrumvörpunum snúa að mjög mörgum atriðum og eru svik á kosningaloforðum, að renna yfir kosningabaráttuna sem fram fór fyrir 20 mánuðum eða svo, þremur mánuðum fyrir kosningar. Það er vert að byrja þar sem Morgunblaðið predikaði og lagði línur fyrir stjórnarflokkana sem áttu að taka við. Með leyfi hæstv. forseta stendur í leiðara Morgunblaðsins í febrúar 1991: ,,Skattheimtustjórn ber dauðann í sér. Því eru sem betur fer takmörk sett, eins og hér hefur verið rakið, hve langt er unnt að ganga í skattheimtu. Þeir sem líta fyrst á útgjöld ríkissjóðs og segja að vandinn verði síðan leystur með því að hækka skattana lenda að lokum í ógöngum. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar er komin í þessar ógöngur þótt forsrh. og fjmrh. telji enn nauðsynlegt að hækka skattana.`` Þetta segir í leiðara Morgunblaðsins og harðar hnútur eru settar fram á ríkisstjórn sem senn var að ljúka störfum. En nú vitum við og íbúar þessa lands að enn þá harðvítugri skattheimtustjórn hefur tekið við völdum. Í þessum sama leiðara segir: ,,Árið 1987 voru heildartekjur ríkissjóðs 23,6% sem hlutfall af landsframleiðslu. Í ár er talið að þetta hlutfall verði 28,1%.`` Við skulum líta á fleira sem Morgunblaðið hefur að segja í skattamálum: ,,Eyðslan í ríkisbúskapnum og skattheimtan er í raun tvær hliðar í sama fyrirbærinu. Þess vegna er mergurinn málsins við ríkjandi aðstæður að stöðva viðvarandi vöxt hinnar opinberu eyðslu, m.a. með auknu aðhaldi, hagræðingu og sparnaði. Samtímis verður að búa íslensku atvinnulífi rekstrarlegt umhverfi til að standast samkeppni við umheiminn, til að auka verðmætasköpun í þjóðarbúskapnum, til að stækka skiptahlutinn í samfélaginu.`` Þetta var boðskapurinn. Og hvernig hafa þessir herrar sem út á þennan boðskap náðu völdum í landinu efnt þau loforð? Í ályktun Sjálfstfl. segir, með leyfi forseta: ,,Tekjuskattar verði lækkaðir í 30--35%.`` Hvað er að gerast þessa stundina? Það er verið að hækka tekjuskatta í 41,5% og þar er er verið að sækja til almennings á Íslandi 2,8 milljarða í nýjum sköttum fyrir utan hitt að ríkisstjórnin lækkar viðmiðunarmörkin og sækir til viðbótar þær 640 millj. 3,5 milljarða er nú áformað að sækja í auknum tekjusköttum. Sjálfstfl. sem boðaði það hreint í stefnu sinni að tekjuskattar yrðu lækkaðir í 30--35%. Þó skal það viðurkennt að einn hv. þm. flokksins, sá sem situr nú í forsetastóli, talaði aðeins úr annarri átt og segir í kosningabaráttunni að ekkert svigrúm sé til skattalækkana í fyrstu lotu. En hann var ekki vinsæll í hópnum því það var talið að hann hefði með þessari yfirlýsingu sinni hrætt af flokknum eitthvert fylgi. Hæstv. menntmrh. Ólafur G. Einarsson segir í kosningabaráttunni: ,,Stefna Sjálfstfl. er að lækka skatta.`` ,,Ekki annað verið samþykkt en að skattar lækki strax,`` segir hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson. ,,Stefna Sjálfstfl. er að lækka skatta og hygg ég að það komi skýrt fram í ályktunum landsfundarins, sagði Ólafur G. Einarsson, formaður þingflokks Sjálfstfl., þegar borin voru undir hann þau ummæli Pálma Jónssonar alþingismanns í Morgunblaðinu í gær að ekkert svigrúm væri til skattahækkana á komandi árum vegna linnulauss hallareksturs sem núv. ríkisstjórn bæri ábyrgð á.`` Eyjólfur Konráð Jónsson alþingismaður sagði: ,,Mér vitanlega hefur engin af stofnunum flokksins samþykkt aðra stefnu en þá að skattar verði strax lækkaðir þegar Sjálfstfl. nær valdi til að knýja það fram.``  Nú er það spurning með þá menn sem fastast gengu fram og dekkuðu stærstan hóp kjósenda. Styðja þeir þær skattahækkanir sem nú eru áformaðar? Það hefur komið hér fram í drengilegri ræðu hv. þm. Inga Björns Albertssonar að hann hefur sett fyrirvara um það hvort hann styðji þau áform sem nú eru á borðum ríkisstjórnarinnar. Sjálfstfl. fjallaði mjög mikið um að skattleysismörk yrðu hækkuð. Og svo gerðist það einnig að Alþfl. talaði mjög mikið um það sama efni í kosningabaráttunni, að skattleysismörk yrðu hækkuð. Með leyfi forseta segir í ályktun sem samþykkt var á fulltrúafundi Alþfl., sem haldinn var um helgina, að eitt meginverkefni Alþfl. verði að auka jöfnunarhlutverk tekjuskattskerfisins með hækkun skattfrelsismarka og markvissari beitingu persónuafsláttar, barnabóta og húsaleigubóta. Þetta var boðorð Alþfl., hæstv. félmrh. Sýnist mér nú að öll þau stefnumál séu út af borðinu. Ég hygg að kjósendur þessa lands sætti sig ekki við slík áform. Hér vantar til þessa fundar þann mann sem leiðir efh.- og viðskn., hv. 5. þm. Norðurl. e., Vilhjálm Egilsson. Ég ætla ekki að gera athugasemdir við það. Ég veit að þingmaðurinn er með leyfi en hann hefur haft þá einkennilegu stöðu að geta talað úr tveimur áttum. Hann hefur haft á bak við sig mikil samtök sem oft og tíðum hafa ráðið miklu um stjórnarstefnuna þegar Sjálfstfl. er við völd. Það gerðist fyrir kosningarnar að Verslunarráð Íslands, sem hann veitir forustu, tók að tala eins og heill maður í kosningabaráttunni. Um hvað skyldi Verslunarráðið hafa talað? Það talaði um að virðisaukinn ætti að fara í 15%.

Eins og stefnt er að hjá EB.

Eins og stefnt er að hjá EB, kallar hér fram í hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir. Það var akkúrat það sem Verslunarráðið predikaði. En hverjar hafa efndirnar orðið? Jú. Það sem þessi ríkisstjórn hefur nú verið að gera með örlagaríkum hætti er að taka upp 14% skatt á það sem bar ekki virðisaukaskatt og mun hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér. Virðisaukaskatt á bækur og tímarit, virðisaukaskatt á ferðaþjónustu, virðisaukaskatt á fjölmiðla, virðisaukaskatt á húshitun, virðisaukaskatt á fólksflutninga o.s.frv. Þetta er allt í skattatillögum ríkisstjórnarinnar sem við ræðum á löngum fundum og ég mun koma að síðar að mun hafa alvarlegar afleiðingar. Verslunarráðið lagði svo mikla áherslu á lækkun virðisaukaskattsins og hvað það væri mikilvægt að þeir sneru því upp í að það snerist um að elska konuna sína og þykja vænt um börnin sín. Þessi umræða snerist um að það væri mikilvægt að fá þessa lækkun fram til þess að rétta grunn heimilanna. Nú sjáum við, og ég kem að því síðar, að þetta mun hafa þær afleiðingar í för með sér að fleiri og fleiri fyrirtæki munu hætta rekstri í landinu. Hv. þm. Eyjólfur Konráð, sem ég hef minnst á fyrr, segir í stórri fyrirsögn í grein: ,,Fólkið fyrst, svo ríkissjóður.`` Þetta var stefna Sjálfstfl. fyrir kosningar. Fólkið fyrst svo ríkissjóður. Hv. þm. segir, með leyfi forseta: ,,Það kostar fólkið of mikið að kaupa vöruna sem skattlögð er eins og menn væru óðir orðnir og það kostar fólkið of mikið að borga skattana sem verða til þess að það glatar heilsu sinni, eignum sínum og lífshamingju, fjölskyldum sínum og vinum.`` 
            

Þetta er líka rétt og mjög vel sagt.

Þetta er vel sagt og þetta er sannleikur.

Hvar stendur þetta?

Þetta stendur í ágætri grein sem einn virtasti þingmaður Alþingis í dag ritar í hita kosningabaráttunnar. Og þetta var megininntakið í stefnuskrá Sjálfstfl. Fólkið fyrst, svo ríkissjóður.

Þú verður að geta hver sagði þetta.

En ég hygg að þeir séu ekki allir þau karlmenni sem stjórnina styðja að þeir ætli að standa við þessi orð sín. Ég treysti hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni til þess að standa við orð sín og mér býður í grun að þessi hv. þm. hafi oftar en einu sinni á þessu hausti flutt þessa ræðu við litlar undirtektir í sínum flokki. Hv. þingflokksformaður Sjálfstfl., Geir H. Haarde, leyfir sér það í hita kosningabardagans hinn 6. apríl 1991 að segja 16 milljarða minnisleysi og fjallar þar um skatta og ræðst að fyrri ríkisstjórn. En hér er þessi hv. þm. að leggja á fjölskyldurnar um allt land tugi milljarða í nýjum álögum frá því að ríkisstjórnin tók við, 10--12 milljarða eina nóttina um daginn og hér koma fram skattafrv. hvert á fætur öðru sem munu gera það að verkum. Ég hef því kosið í þessum stól að reyna að hressa upp á minni hv. þm. Sjálfstfl. Hv. þm. Sturla Böðvarsson hefur verið einn vaskasti liðsmaður fjárln. við að færa nýjar álögur á fólkið í landinu. Hvað segir hann hinn 10. apríl, rétt fyrir kosningarnar og hvað skyldi hann hafa fengið mörg atkvæði á Vesturlandi? Hann fékk alla vega það mörg atkvæði út á þessa grein að þeir félagar komust tveir inn úr því kjördæmi. Skatta þarf að lækka. Þýddi þessi grein að skatta ætti að hækka? Hvar er minni þessa hv. þm. sem hefur verið ötulasti verkamaður frjálshyggjunnar við að færa gjöldin yfir á fólkið í landinu sem varaformaður fjárln.? Hvernig hefur svo hæstv. ríkisstjórn hagað sér gagnvart skattsvikunum öllum? Við minnumst þess að þegar hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson var fjmrh. gerði hann iðulega harða hríð að hinum ýmsu fyrirtækjum hvað skattsvik varðar og náði þar verulegum árangri. Nú er þetta mest á pappírum hjá Sjálfstfl. og því miður hefur þessu ekki verið fylgt eftir. En þegar hæstv. fjmrh. sneri sér að því ná í skattsvikarana hvar byrjaði hann? Hann réðist með offorsi á íþróttastarfsemina í landinu. Hann taldi að þar væru aðalþrjótarnir, í íþróttafélögunum og ungmennafélögunum, og meira að segja til þess að leggja áherslu á það, þá mun það vera svo í fjárlögum þessa hausts að framlög til ungmennafélaganna og íþróttafélaganna eru stórkostlega skert og ég spyr þingmenn Sjálfstfl.: Ætla þeir að standa að því að skera öll fjárframlög niður til íþróttahreyfingarinnar? Hæstv. dóms- og kirkjumrh. Þorsteinn Pálsson heitir því í kosningabaráttunni: Fjármagnstekjuskattur í staðinn fyrir eignarskatt. Hvernig fór með fjármagnstekjuskattinn þegar álögurnar voru lagðar? Þá hopaði liðið undan og ákvað að láta þessa stóreignamenn sem eru með tugi milljóna, jafnvel hundruð milljóna á vaxtafóðri upp á 10--11% uppi í eignaumsýslu ríkissjóðs í friði, sem hafa þar tugi milljóna á slíkum kjörum og fleiri milljónir í tekjur á ári í gegnum það. Þetta fólk fékk ekki byrðar þessa hausts. Hv. þm., tíminn er ekki floginn hjá. Það liggur ekkert á, hv. þm. stjórnarliðsins, að afgreiða þessi mál. Með þessari stórkostlegu skattaáætlun mun þyngja mjög á heimilunum, eins og ég hef rakið, þá mun þyngja á fyrirtækjum. Þess vegna hygg ég að það væri skynsamlegra fyrir þá þingmenn stjórnarliðsins, sem ég hef hér hrært upp í minninu á, að þeir komi því í gegnum þingflokka sína að þingið láti af störfum nú fyrir jól og ríkisstjórnin fái tíma til þess að semja um nýjan frið í þjóðfélaginu og nái að snúa af mörgum þeim vitlausu áformum sem hér eru uppi. Ég ætla að fara út í nokkur áform sem standa til. Ég ætla að minnast á einn skattinn og spyrja ykkur um réttlæti þess skatts. Það er húshitunarskatturinn. Það var einn skatturinn að setja virðisaukaskatt á húshitunina. Hæstv. félmrh., eigum við kannski að fara smástund yfir þá áætlun og hvað hún mun þýða og hvert er réttlæti hennar? Við skulum taka 400 rúmmetra húsnæði um allt land og líta á réttlætið. Að hita slíkt húsnæði í Reykjavík kostar 36 þús. kr. á ári. Skatturinn, ef endurgreiðsla er sem yrði engin í Reykjavík, mundi þýða 5 þús. kr. hækkun í Reykjavík. En eigum við að líta á ýmsa sem hafa mjög háa skatta? Eigum við t.d. að skoða Hitaveitu Rangæinga þar sem kostar að hita samsvarandi húsnæði 88 þús. á ári? Skatturinn yrði svipaður þannig að Rangæingurinn yrði að borga 94 þús. á ári meðan Reykvíkingurinn yrði að borga 41 þús Það getur vel verið að þessar 5 þús. kr. sem koma þarna í viðbót geri það að verkum að eitthvert fólk gefst upp undan byrðinni. Það er nógu erfitt fyrir þannig að þetta getur verið dropinn sem fyllir mælinn. Og nú vil ég spyrja hv. þm. Sunnlendinga: Eru þeir tilbúnir að leggja þennan skatt á Hitaveitu Rangæinga sem er ein sú dýrasta á Íslandi? Mig minnir að einn boðskapurinn í kosningabaráttu Sjálfstfl. hafi verið að jafna rafmagns- og húshitunarkostnað um allt land. Við getum litið líka á Vestmannaeyjar. Í Reykjavík var kostnaðurinn 36 þús. á ári, í Vestmannaeyjum 75 þús. Þetta fer upp í 80 þús. Það er glórulaust að leggja slíka skatta á húshitun á Íslandi. Það er engin jöfnun til í því. Þetta eru drápsklyfjar sem gera það að verkum að einhverjir munu gefast upp, hverfa frá eignum sínum og lífsstríði. Ég get farið yfir margar fleiri hitaveitur en ætla ekki að þreyta þingmenn með því. En mér þykir hv. þm. Sjálfstfl. og Alþfl., sem á landsbyggðini búa og predikuðu ekki síst þetta atriði í kosningabaráttunni, hafa brugðist. Og því verður ekki trúað að þessir skattar verði lagðir á. Þetta mál hlýtur að standa í stjórnarflokkunum. Það hlýtur að gerast að þeir stoppi málið því í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Lífskjör verða jöfnuð, m.a. með lækkun húshitunarkostnaðar þar sem hann er hæstur.`` Jöfnuðurinn er fólginn í því að 5 þús. kr. til viðbótar eru lagðar á heimilin sem eru þegar að kikna undir þessum mikla kostnaði. Það segir líka í hvítbók: ,,Einnig mun ríkisstjórnin leita leiða til að jafna enn frekar húshitunarkostnað í landinu.`` 
             Ég ætla að hverfa frá hitaveitunum og líta aðeins á áform um skerðingu vaxtabótanna sem snýr að hæstv. félmrh., sem hlýtur að vera hér nærri. Mér þætti vænt um að hæstv. forseti gerði hæstv. félmrh. viðvart. Ég er með í höndunum ályktunum frá fundi húsnæðismálastjórnar, 10. des. 1992, sem segir allt í þessu máli. Ég les hluta af þessu bréfi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ljóst er að ráðstöfunartekjur almennings í landinu munu lækka verulega á næstunni frá því sem verið hefur um leið og atvinna dregst saman og atvinnuleysi eykst. Möguleikar húsbyggjenda og kaupenda til að standa í skilum vegna íbúða sinna versna því mjög af þeim sökum. Skerðing vaxtabóta til viðbótar breytir aðstæðum þeirra enn til hins verra. Þeir gengust undir greiðslumat og voru í góðri trú um fjárhagslega getu sína þegar ráðist var í framkvæmdir. Hafa verður í huga í þessu sambandi hinn mikla áróður sem rekinn hefur verið í seinni tíð allt frá tilkomu húsbréfakerfisins um að fólk fari ekki út í byggingu eða kaup á húsnæði nema með fullu öryggi. Húsnæðismálastjórn varar sterklega við afleiðingum vaxtabótaskerðingar hjá eignalitlum fjölskyldum með lág eða miðlungslaun sem nú þegar eru á mörkum þess að ráða við greiðsluskuldbindingar sínar. Afleiðingar slíkra aðgerða munu koma fram í auknum vanskilum við byggingarsjóðina og afkoma þeirra og möguleikar til að standa við áætlanir sínar versna.`` Þetta er ályktun húsnæðismálastjórnar. Hverjir skyldu eiga meiri hlutann í þeirri stjórn? Ætli það sé ekki hæstv. ríkisstjórn sem á þar flesta stuðningsmenn?  Sjálfstfl. hefur haft það mjög á orði að hann standi vörð um lýðræði og málfrelsi og honum sé lýðræðið hugleikið. Ein aðgerð ríkisstjórnarinnar snýr mjög að því að skerða lýðræðið á Íslandi. Það er virðisaukaskatturinn upp á 14% sem á að leggja á tímaritaútgáfu, bókaútgáfu o.s.frv. Ég ætla að vitna örstutt í álit sem Magnús Hreggviðsson, stjórnarformaður Fróða, sendi efh.- og viðskn. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Nokkur bókaforlög standa tæpt fjárhagslega. Álagning 14% virðisaukaskatts mun leiða af sér mjög alvarlegar afleiðingar í gjaldþrotum og fækkun starfa. Hækkun verðs á bókum mun leiða af sér val fólks í stórum stíl á öðrum hlutum en bókum í jólagjafir vegna hækkunar. Sá samdráttur einn gæti leitt af sér 25--30% samdrátt í bóksölu milli áranna 1992--1993. Ríkissjóður mun tapa miklum fjárhæðum vegna fækkunar starfa, minni veltu og minnkandi skatttekna.`` Skyldi þessi aðvörun ekki hitta einhvern í hjartastað? Það er ekki bara að málfrelsið og íslensk menning muni líða fyrir þessar aðgerðir, heldur mun þetta valda því, hæstv. fjmrh., að velta mun minnka og skatttekjur munu tapast. Og í þessari ágætu grein Magnúsar Hreggviðssonar segir hann síðar, með leyfi forseta: ,,Ef ofangreindar íþyngingaraðgerðir í virðisaukaskatti á tímarit verða framkvæmdar mun tvennt gerast að mínu viti. Í fyrsta lagi munu útgefendur neyðast til að flytja prentun íslenskra tímarita úr landi til að minnka skattlagningu. Í öðru lagi og samhliða mundi tímaritum fækka enn frá því sem komið er. Fróði mundi líklega neyðast til hvors tveggja. Að mínu áliti mundu afleiðingarnar líklega verða þessar: Íslenskum tímaritum með íslensku efni og íslenskum texta mun fækka um þriðjung. Prent á íslenskum tímaritum mundi að verulegu leyti flytjast úr landi. 40 störf færu úr landi frá Fróða. Þeir sem misstu störfin fengju ekki önnur störf. Íslensk tímarit kæmu til Íslands erlendis frá með pósti. Erlend póstfyrirtæki fengju póstburðargjöldin. Störfum í íslenskum tímaritafyrirtækjum mundi fækka um þriðjung. Þeir sem misstu störfin fengju ekki önnur störf. Margumtöluð fimmföldunaráhrif í hagfræðinni vegna ofangreinds samdráttar mundi skapa samdrátt hjá einkaaðilum, ríki og sveitarfélögum.`` Síðan kemst Magnús að þeirri niðurstöðu að samtals útgjöld ríkissjóðs umfram núverandi ástand yrðu 167 millj. kr. Ríkið tapar tekjum upp á 167 millj. Einhver hundruð manna munu missa atvinnu sína. Stór prentverk munu leggjast af. Útlendingar munu á þessu sviði, eins og svo mörgum öðrum, taka verkefnin af Íslendingum. Ætla hv. þm. Sjálfstfl. og Alþfl. að láta þetta níðingsverk ganga fram? Ætla menn að drepa bókaútgáfuna og hina lýðræðislegu umræðu í blöðum og bókum? Eitt hefur hér mjög verið rætt um. Það er meðlagspabbaskatturinn, sem svo hefur verið kallaður. Hæstv. heilbr.- og trmrh. sagði í þinginu fullum rómi eitt kvöldið að það væri mikilvægt að koma þessari breytingu í framkvæmd og hann sagði að það væri svo mikilvægt til þess að kenna körlum að vera ekki að yfirgefa konur sínar og börn. Þeir mundu hugsa sig um áður, sagði hæstv. heilbr.- og trmrh.

Sérstaklega ef þeir skildu nú.

Nú liggur það fyrir að þegar hjón skilja eru það ekki alltaf karlarnir sem þar eiga alla sök.

Það má sortera þetta . . .

Þar eiga báðir aðilar einhverja sök. Stundum eru það konur og stundum eru það karlar. Það er kannski sorglegt til þess að hugsa að um þessar mundir er þriðja hvert barn á grunnskólastigi í Reykjavík barn einstæðs foreldris. Slík er nú staðan. En það er enginn vafi að þessi áform ríkisstjórnarinnar, þó hún hafi að einhverju leyti snúið frá þeim, munu valda því að fjöldi manna verður gjaldþrota. Það liggur fyrir hjá Innheimtustofnun sveitarfélaga að í dag eru þar mikil vanskil vegna þess að þeir einstæðu feður, sem hafa lent í þessum hremmingum, geta ekki staðið við skuldbindingar sínar. Og þessi áform munu auka á þennan harmleik. En ríkisstjórnin er sjálfri sér lík. Það er ekki bara hæstv. heilbr.- og trmrh. sem kastar hnútum að karlmönnum á Íslandi. Morgunblaðið er oft notað til verkanna og einstaka blaðamenn þar. Hér er ég t.d. með grein sem birtist í blaðinu í dag. Þar er blaðamaðurinn Agnes Bragadóttir kölluð fram og skrifar hún um aumingja meðlagspabbana í bitrum tón og sendir þeim kaldar kveðjur. Hér er nefnilega ríkisstjórnin að ráðast á fólk sem á erfitt. Það eru ekki allir sem hafa lent í þeim harmleik við skilnað að horfa á eftir börnum sínum því að í 99% tilfella mun það vera svo hafi mál farið í hart að konur hafa unnið réttinn yfir börnunum. Og feður sem eiga þrjú, fjögur börn og verða að borga þungar meðlagsgreiðslur hafa ekki átt auðvelt með að komast í sambúð á nýjan leik. Ýmsir af þeim hafa að vísu gert það og eignast börn með nýjum konum. Ég hygg að stöðu þessara manna verði raskað í þessum áformum ríkisstjórnarinnar. Svona mætti halda áfram lengi nætur ef vildi. En mín lokaorð eru þau að ríkisstjórnin hefur bæði svikið kosningaloforð sín og brugðist í þeirri vinnu sem fer fram á Alþingi Íslendinga. Það er umhugsunarefni, hæstv. fjmrh., hvað ráðherraveikin leikur nú menn grátt. Mér sýnist að mein löggjafarstarfsins liggi í því að ráðherrarnir kalla flokksgæðinga sína inn í ráðuneytin til að vinna alls konar óþurftarverk, stefnuskráratriði flokka sinna, og skeyta engu. Þess vegna er hér verið að henda inn ófullbúnum og lítt grunduðum frv. sem koma öllum í koll. Traustið á milli stjórnmálamannanna, ráðherranna og embættismannanna í ráðuneytunum virðist á seinni árum hafa brugðist. Þarna þyrftu ráðherrar að endurskoða störf sín. Ég hygg að það væri heppilegt núna í jólamánuðinum að hvíla sig frá þeim störfum sem hér fara fram, eins og ég hef glöggt rakið í ræðu minni. En ríkisstjórnin er, ég vil segja því miður, trausti rúin. Ég er ekki svo ranglátur að bera þá ósk í brjósti að ríkisstjórn eins lands sé trausti rúin. Ég held að það sé ekkert mikilvægara fyrir íslenska þjóð en að eiga ríkisstjórn sem hún treystir. En þessi ríkisstjórn hefur farið þannig að í störfum sínum, í stríði sínu við þjóðfélagsþegnana, að hún er trausti rúin og henni ber að fara frá. Ef hún ekki fer frá, þá verður hún að endurskoða vinnubrögð sín. Ég vil trúa því að í þessum tveimur ágætu þingflokkum, Sjálfstfl. og Alþfl., séu það margir rétt hugsandi einstaklingar að þeir sjái villu síns vegar og vilji fá tíma til að fara ofan í áform sín, kanna afleiðingar frv., sem liggja þegar fyrir og eru nú að koma inn í þingið, sem drápsklyfjar á alþýðu landsins. Ég vil í lok ræðu minnar leggja áherslu á að þingið fái þann tíma sem það þarf til þess að endurskoða mörg þessara frv. Hæstv. forseti. Ég treysti ekki síst á að forsætisnefnd þingsins átti sig á virðingu Alþingis í þessum efnum því hún má aldrei bresta. Ég hygg að fólkið skilji það að við erum ekki að beita málþófi bara af bölvun við þessa ríkisstjórn. Við erum hér að rökræða við einstaka ráðherra og þingmenn flokkanna til þess að fá þá til að hugsa um þau frv. sem þeir eru með hér í höndunum, um þá skatta í milljörðum sem þeir eru að leggja á fólkið, og snúa frá því. Þessu erum við að berjast hér fyrir og það er hart undir þeim kringumstæðum að forsetar þingsins skuli því miður oftar en ekki virðast vera í vinnumennsku hjá ríkisstjórninni. Ég sætti mig ekki við það. Ég vil sterka forsætisnefnd sem treystir sér til þess að slá á fingur ríkisstjórnarinnar þegar hún gengur með of mikilli hörku að þinginu. Forsætisnefndin er nefnilega hér ekki bara í umboði þingsins. Þjóðin trúir sem betur fer á margt þetta fólk, veit að það er réttlátt í hjarta sínu og treystir því að í gegnum forsætisnefndina náist það fram að Alþingi vandi sín vinnubrögð í þeim erfiðu málum sem nú er unnið að á Alþingi Íslendinga.