Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þorleifur Jónsson Jeg gerði við 2. umr. smáathugasemd um einstöku ákvæði frv. Í framhaldi af því hefi jeg leyft mjer, ásamt 2 öðrum hv.þm., að koma fram með nokkrar brtt. Brtt. þessar raska ekki neitt grundvelli frv., en eru, frá okkar sjónarmiði, smálaganir á einstökum ákvæðum frv. Skal jeg þá leyfa mjer að snúa mjer að brtt. 1. brtt. fer fram á það, að atvinnurekendur megi telja með rekstrarkostnaði þá vinnu, sem skyldulið atvinnurekanda leggur fram. Okkur virðist, að eftir frv. verði þeir harðara úti, sem njóta aðstoðar barna sinna við rekstur atvinnunnar, heldur en þeir, sem hafa vandalaust fólk. En það er nú alkunna, að á síðari tímum, síðan aðstreymi fólks í kaupstaðina og útstreymi úr sveitum fór að aukast svo mjög, þá eru mörg sveitaheimili, margir bændur til sveita, sem verða að bjargast við börn sín, eftir því sem þau komast á legg. Þau eru víða eina stoð og stytta heimilanna, og svo ætlast frv. til þess, að þessi vinnukraftur megi ekki teljast til rekstrarkostnaðar við búið. Það er eins og lögin segðu sem svo: Ja, þú hefir nú börn þín. Það getur nú ekki talist til útgjalda sú vinna, sem þau inna af höndum. Með öðrum orðum, það getur litið út fyrir, að þetta sje nokkurskonar refsing á heimilið fyrir það, að börnin tolla eitthvað heima eftir ferminguna. - En okkur virðist, að löggjöfin ætti fremur að hlynna að því, að unglingarnir tyldu í sveitunum, heldur en hitt, að gera lagaákvæði, um það, að þau heimili verði harðar úti en önnur. Jeg hefi verið að aðgæta aths. í stjórnarfrv. um þessa grein, en þar er ekki minst á þennan mismun, sem hjer kemur fram, um vinnu skyldra og vandalausra. í aths. stendur, þar sem rætt er um frádrátt eða það að finna mestar tekjur, aðeins þetta: „Er það auðvitað fyrst og fremst eins og nú allur reksturskostnaður, eða þau útgjöld, sem gengið hafa til að afla teknanna.“ En í gömlu tekjuskattslögunum frá 1877 man jeg ekki eftir neinu ákvæði líku þessu. Býst jeg við, að þetta hafi ekki verið athugað nógu vel og hafi slæðst inn af ógáti. Vænti því, að það mæti engum mótmælum að kippa þessu burt. Þá er 2. brtt. við 13. gr., sem ekki er mikil efnisbreyting, og þarf jeg ekki mikið að tala fyrir henni, enda vonast jeg til ef á hana verður ráðist, þá taki háttv. meðflutningsmenn mínir til andsvara. Þá er 3. brtt. við 29. gr. frv. í 5. lið þessarar greinar er svo ákveðið, að þóknunin til skattanefnda greiðist að hálfu úr ríkissjóði og að hálfu úr sveitarsjóði. Okkur finst, að þessi störf skattanefnda komi ekki sveitarsjóðum neitt við, og viljum því, að ríkið borgi allan kostnaðinn. Má margt færa því til sanns. Og er þetta á móti þeirri reglu, sem gilt hefir um skyld mál. Starf skattanefnda nú er að nokkru leyti sambærilegt við starf hreppstjóra áður, eða fram að þessu. Hreppstjórarnir hafa á hendi, meðal annars, að safna og gera úr garði tíundarskýrslur, sem er undirbúningur undir skattaálögur. En það hefir aldrei verið farið fram á það, að þeim yrði að neinu leyti borgað úr sveitarsjóðum. Ríkið hefir altaf borgað þeim, og enginn annar. Stjórnin talar nokkuð um þetta í aths. við 29. gr. og segir, að sjálfsagt sje, að sveitarsjóðir greiði eitthvað af þóknuninni til skattanefnda, einkum ef fyrirkomulagi sveitaskatta yrði breytt þannig, að sömu nefndir jöfnuðu niður sveitarskatti og ríkisskatti. En það er nú ekki líkt því, að neinn rekspölur sje kominn á það mál ennþá. Enn sem komið er eru það hreppsnefndirnar, sem jafna niður sveitargjöldunum eftir efnum og ástæðum. Enn segir stjórnin, að framtalið, sem fæst við niðurjöfnun ríkisskattsins, geti orðið til mikillar leiðbeiningar fyrir hreppsnefndir við niðurjöfnun aukaútsvars og geti sparað þeim töluvert verk. - Jeg er nú ekki á því, að neitt nýtt ljós renni upp fyrir hreppsnefndum við þetta. Áður hafa þær haft tíundir að fara eftir, og svo annað, sem þær hvort eð er af kunnugleik hafa á vitundinni, um efni og ástæður manna. Jeg held því, að þessi niðurjöfnun skattanefnda verði í færri tilfellum neitt betri mælisnúra. Alt öðru máli væri að gegna, ef eitthvað af tekjuskattinum ætti að renna til sveitarsjóðanna; þá væri sjálfsagt að þóknunin til skattanefnda yrði að einhverju leyti greidd úr sveitarsjóði. Okkur datt að vísu í hug að koma með brtt. um, að eitthvað lítið eitt af tekjuskattinum gengi í sveitarsjóð, en þorðum ekki á neinn hátt að rýra tekjurnar með því, í þessu harðindaári fyrir landssjóðinn. Jeg held jeg þurfi þá ekki að ræða meira um brtt. þessar. Jeg held, að sanngirni sje með því, að sá sjóður, sem á að fá tekjurnar, greiði og allan kostnað við þann undirbúning, sem til þess þarf, að tekjur náist. Þá kem jeg að 4. brtt. okkar. í 43. gr. frv. er svo ákveðið, að hver heimilisráðandi inni af hendi skattinn fyrir þá, sem heimilisfastir eru hjá honum. Við teljum ekki rjett að leggja slíka skyldu á heimilisráðanda. Okkur finst rjett, að það opinbera hafi aðgang að gjaldanda sjálfum, eins og verið hefir með lausafjárskatt og aðra slíka skatta. Við skulum gera ráð fyrir, að skattgreiðandi tregðist við að borga heimilisráðanda; hefir hann þá nokkurn rjett til að heimta lögtak á því? Jeg býst ekki við því. Getur vel farið svo, að heimilisráðandi fái enga endurgreiðslu. 5. brtt. okkar er um það að fella burtu 52. gr. Okkur þykir næsta athugavert, að ekki þurfi annað en ákvæði í fjárlögum til að hækka þennan skatt, þótt ekki sje nema ár og ár í bili. Jeg hefi ekki nokkra trú á því, að það út af fyrir sig myndi stuðla að „hollu íhaldi í fjármálum“, eins og stjórnin segir. Það gæti jafnvel eins vel leitt til hins, að stjórn og þing færi enn ógætilegar í fjárveitingar og hugsuðu sem svo: gerir ekkert til, ekki þarf annað en hækka tekjuskattinn. Auk þess er það mjög vont fyrir gjaldendur að geta aldrei verið vissir um nema miklu meira verði kallað af þeim en lögin áskilja. Þeir geta aldrei um frjálst höfuð strokið. Vita aldrei hvað stjórn og þingi þóknast að plokka af þeim. Jeg hefi þá gert dálitla grein fyrir brtt. okkar, og þar sem þær raska í raun og veru ekki neitt við aðalstefnu eða grundvelli frv., þá vænti jeg, að háttv. deild geti ljeð þeim fylgi sitt. Af þeim sökum þarf hæstv. stjórn eða háttv. nefnd heldur ekki að leggjast á móti þeim. Það eru aðeins lagfæringar, án þess að draga nokkuð verulega úr ákvæðum frv. um skatthæð. Jeg vona, að háttv. nefnd verði mjer sammála um, að brtt. sjeu heldur til bóta, og greiði þeim atkvæði sín.

Pjetur Þórðarson Jeg gat um það við 2. umr. þessa máls, að jeg myndi flytja brtt. við 3. umr. við 10. gr. d., og hefi jeg gert það á þskj. 474. Brtt. er um það, að dagpeningar þeirra manna, sem ferðast frá heimili sínu í almenningsþarfir, skuli eigi undanþegnir skattgreiðslu. Jeg held, að það sje sanngjarnt í flestum tilfellum, hvort sem um matseða skoðunarmenn er að ræða, eins og oftast mun vera tilfellið, eða búnaðarfjelagsráðunauta eða aðra menn, að þeir greiði skatt af dagpeningum sínum eins og öðrum tekjum. Jeg sje ekki meiri ástæðu til að draga þá undan skattgreiðslu heldur en annan ávöxt andlegrar eða líkamlegrar iðju manna, þar sem jeg ætlast til, að annar endurgreiddur ferðakostnaður þessara manna sje undanþeginn skattgreiðslu, eins og frv. gerir ráð fyrir. Jeg held, að venja ráði minstu um þessa undanþágu, heldur sanngirni. Jeg ætla annars ekki að orðlengja um þetta, en læt skeika að sköpuðu. Jeg skal ekki lengja umr. með því að gera grein fyrir atkv. mínu um aðrar brtt. Jeg vil aðeins geta þess, að jeg álít skylt að fara varlega í að fækka gjaldstofnum frv. eða rýra þá. Mjer finst sumir háttv.þdm. sýna of mikla tilhneigingu til þess að fella undan skattinum. Jeg þori því ekki að lofa atkv. mínu með undanþágutill., því að allir verða og eiga að inna af hendi sinn skerf til almenningsþarfa, hvort sem þeir eru efnamenn eða ekki. Þeir fá það aftur borgað í Ýmsum þeim þægindum, sem hið opinbera gengst fyrir.

Jón Þorláksson 1. brtt. mín á þskj. 472 miðar að því að koma meira samræmi á skattgreiðslur hlutafjelaga og samvinnufjelaga. Það hefir verið mikið talað um það að undanþiggja samvinnufjelögskattgreiðslu af þeim tekjum, sem renna til fjelagsmanna sjálfra og leiðir af viðskiftum þeirra við fjelagið. Inn á þennan hugsanagang gengur stjórnarfrv. um tekjuskatt í 9. gr. sinni, sem undanþiggur skattgjaldi þann gróða samvinnufjelaga, sem úthlutað er í árslok til fjelagsmanna. Ef litið er til hlutafjelaga, þá er eins rjettmætt að tala um tvöfaldan skatt, þar sem fjelagið verður fyrst að greiða skatt af ágóða sínum og síðan hver einstakur hluthafi af því, sem honum er útborgað. Stjórnarfrv. leyfir í 13. gr. að draga 4% af innborguðu hlutafje eða stofnfje frá, áður en skattur er greiddur. Þetta er aðeins málamiðlun, sem nær ekki því rjetta, hvor reglan, sem upp er tekin: Að skoða fjelagið sem sjálfstæðan skattaðila, eða skattleggja sama gróðann aðeins einu sinni. Jeg fyrir mitt leyti hallast helst að því, að skattleggja allan gróðann hjá fjelaginu sjálfu, því að það er drýgra og hagkvæmara fyrir ríkið að taka skattinn í einni heild hjá fjelaginu heldur en smáskömtun hjá hinum einstöku fjelagsmönnum, fyrir utan það, að hann getur fremur borið undan skattgreiðslu með því lagi. Jeg hefi þó ekki sjeð mjer fært að bera fram brtt. í þá átt, að bæði samvinnufjelög og hlutafjelög greiddu tekjuskatt af öllum gróða sínum, af því að jeg veit af atkvgr. um samvinnufjelögin, að það væri þýðingarlaust að vænta henni fylgis hjer í deildinni. En jeg vil gefa háttv. deildarmönnum tækifæri til þess að sýna hlutafjelögum sanngirni sína, því að jeg vil í lengstu lög verjast þeirri hugsun, að baráttan fyrir skattfrelsi samvinnufjelaganna sje sprottin af sjerdrægni samvinnumanna. Jeg vil í lengstu lög reyna að trúa því, að þessi stefna þeirra byggist á rjettarhugsun, og sje svo, þá treysti jeg því, að þeir samræmis vegna greiði brtt. minni atkvæði. Í 23. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að með konunglegri tilskipun verði breytt. núgildandi ákvæðum um niðurjöfnun og kosningu niðurjöfnunarnefndar í Reykjavík; auk þess verði á sama hátt sett ákvæði um tekju- og eignarskatt í Reykjavík. Bæjarstjórn Reykjavíkur hefir á sínum tíma farið fram á það við hið háa Alþingi, að gagngerð breyting væri gerð á skattamálum Reykjavíkur, þannig, að í stað niðurjöfnunar kæmi tekjuskattur, og í stað niðurjöfnunarnefndar kæmi skatta nefnd. Tel jeg það illa farið, að Alþingi varð ekki við þeim tilmælum þá. Nú eru tímarnir breyttir svo, að borgarstjórnin treystir sjer ekki til að fara fram á að fá slíka breytingu lögleidda að sinni. En á meðan niðurjöfnun eftir efnum og ástæðum er gildandi í Reykjavík, þá munu Reykvíkingar ekki láta taka af sjer rjettinn til að kjósa niðurjöfnunarnefndina. Það er heldur ekki til neins að hugsa sjer, að sú nefnd taki að sjer skattanefndarstörfin, vegna þess, að það á að framkvæma hvortveggja störfin á sama tíma, en störf niðurjöfnunarnefndar eru ærin fyrir. Þegar svo er, þá skil jeg ekki, hvað það á að þýða að vera að blanda skipun niðurjöfnunarnefndar inn í þessi lög. Brtt. mín miðar að því að fella niður 23. gr., svo að farið verði eins með skipun skattanefndar í Reykjavík og öðrum hjeruðum. 3. brtt. og 4. a. og b. ganga allar út á þetta. Brtt. 4.c. tek jeg aftur, vegna þess, að brtt. sama efnis er komin fram á þskj. 503.

Þorsteinn Jónsson Þó að brtt. mín á þskj. 511 verði samþ., þá hefði það enga röskun á tekjum ríkissjóðs í för með sjer. Jeg ber hana fram aðeins til þess að samrýma anda samvinnulaganna og þessa frumvarps. Eins og jeg tók fram þegar samvinnufrv. var til umræðu, þá er varasjóður samvinnufjelaganna ekki eign neinna einstaklinga, heldur opinber sjóður til almennra þarfa. Brtt. mín gengur út á að undanþiggja það fje, sem renna á í varasjóð, skattskyldu. Samkvæmt 7. gr. frv. eiga samvinnufjelögin að greiða 6% af tekjum sínum í ríkissjóð. En eftir brtt. minni er arðurinn, sem kemur af viðskiftum fjelagsmanna sjálfra við fjelagið, undanþeginn skatti, en aftur á móti er allur arðurinn af viðskiftum við utanfjelagsmenn skattskyldur. Jeg vil biðja menn að athuga það, að mestur hluti af arði fjelaganna er runninn frá þeim viðskiftum. Hinn arðurinn, sem leiðir af viðskiftum fjelagsmanna sjálfra, er hverfandi litill á móts við hann, svo að þetta er í rauninni mest formsatriði. En samkvæmt þeim anda, sem háttv. deild viðurkendi með því að samþykkja samvinnufjelagalögin, þá verður háttv. deild að samþykkja þetta, ef hún vill vera sjálfri sjer samkvæm. Jeg get bent á það til samanburðar, að Danir og Bretar borga ekkert í opinberar þarfir af varasjóðum samvinnufjelaganna. Þeir álíta þá svo líka sparisjóðum, að þeir eigi að njóta sama rjettar og þeir. Till. á þskj. 497 mun vera fram borin vegna misskilnings. Mjer skildist á ræðu háttv.þm. Mýra. (P. Þ.) að arðberandi eignir í sparisjóðum væru ekki skattskyldar. Vitanlega borgar hver einstakur eigandi skatt af þeim með öðrum eignum sínum, eins og sjálfsagt og rjett er.

Jón Sigurðsson Jeg verð að gera nokkra grein fyrir brtt., sem jeg er einn flutningsmaður að, á þskj. 517. Þegar útflutningsgjaldsfrv. var hjer til 2. umr. gat jeg þess, að jeg gæti ekki, vegna sannfæringar minnar, fylgt því lengra en til 3. umr. Þetta hefir ekki breytst, en jeg gat þess jafnframt, að jeg áliti ríkissjóði vera svo brýna þörf á tekjuauka, að það væri ábyrgðarhluti að fella niður tekjuaukafrv., án þess að setja annað í staðinn. Jeg gat þess ennfremur, að jeg mundi koma fram með till. til hækkunar á tekju- og eignarskattiuum, til þess að vega á móti þeim tekjum, er landssjóður misti, ef útflutningsgjaldið væri felt niður. Það er gert ráð fyrir því í frv., að samtals nemi tekju- og eignarskatturinn 1. milj. kr. Hæstv. fjrh. (M. G.) gerir ráð fyrir, að hann muni nema 700–800 þús. kr. Jeg áætla hann þá 750 þús. kr. Til þess að jafna mismuninn, ef útflutningsgjaldið fjelli, þá mun hæfilegt að setja tekju- og eignarskattinn 35% hærri, eins og brtt. mín fer fram á. Hjer er aðeins um heimild að ræða fyrir stjórnina fyrir árið 1922, en hún fellur úr gildi 31. des. það ár. Ef stjórnin notaði þessa heimild, mundu fást í landssjóð fullar 260 þús. kr. eftir minni áætlun. Jeg þarf raunar ekki að endurtaka það, sem jeg sagði við 2. umr. um útflutningsgjaldið. En vil þó aðeins drepa á nokkur aðalatriði, til stuðnings brtt. á þskj. 517. Útflutningsgjald er óeðlilegt og ranglátt vegna þess, að það er aðeins lagt á framleiðendur, sem ekki eru nema einn sjötti hluti landsmanna. Það er vitanlegt, að þessi flokkur manna er undirstaðan undir þjóðarbúinu; á störfum þeirra hvílir efnalegt sjálfstæði og þrif þjóðfjelagsins, en nú er svo komið, að framleiðendur eiga mjög í vök að verjast, svo að nú væri þess meiri þörf, að hlaupið væri undir bagga með þeim heldur en íþyngja þeim með sjerstökum sköttum. Viðvíkjandi þörf landssjóðs á tekjum, þá hefi jeg áður viðurkent hana fyllilega. Brtt. á þskj. 517 er tilraun til þess að fylla í skarðið, ef útflutningsgjaldið fjelli. Með henni koma þessi gjöld á alla þjóðina, með útflutningsgjaldinu aðeins á lítinn hluta hennar. Ef háttv. deild getur ekki fallist á hana, þá er hún vitanlega sjálfráð um það. En jeg vænti þess, að þeir, sem eru líkt skapi farnir og jeg, greiði brtt. minni atkvæði. Þeir, sem fella hana, koma vonandi með eitthvað annað í staðinn; jeg þykist hafa gert mína skyldu. Tekju- og eignarskatturinn er að flestra áliti miklu rjettlátari skattur, því að hann kemur niður eftir efnum og ástæðum manna. Jeg býst við, að þeim mótmælum verði hreyft, að óheppilegt sje að byrja með honum svona háum. En tekjuskatturinn er ekkert nýmæli; við höfum haft almennan tekjuskatt síðan 1917, og þó að við höfum ekki haft almennan eignarskatt fyr, þá skiftir það ekki svo miklu máli. Það er þegar fengin reynsla um tekjuskatt, og almenningur er farinn að venjast honum. Jeg ætla ekki að fjölyrða um þá mótbáru, að skatturinn náist ekki inn, því að það er í rauninni aðeins staðhæfing út í loftið, það því síður sem frv. hefir góð ákvæði, sem tryggja það, að skatturinn náist vel inn. Hvað tekju- og eignarskatturinn verði hár, getur enginn sagt um með vissu, og þýðir ekkert að þrátta um það. Þessi brtt. mín er meir borin fram af skyldutilfinningu til þess að fullnægja þörf ríkissjóðs heldur en sem kappsmál mitt. Eins og jeg tók fram áðan, þá gat jeg ekki varið það fyrir samvisku minni að vera á móti útflutningsgjaldinu, án þess að koma með eitthvað í staðinn.

Einar Þorgilsson Við, sem eigum brtt. á þskj. 497, en hún fer fram á, að á eftir 15. gr. í frv. um tekjuskatt og eignarskatt komi ný grein, sem þá verði 16. gr., höfum leyft okkur að koma fram með hana af þeirri ástæðu, að við höfum allir verið í skattanefndum, og höfum í því starfi voru fundið, hversu það er vandasamt oft og einatt að komast að raun um, hvað hver einstakur á inni í bönkum eða sparisjóðum. Það er venjulega svo, að það er viðkvæmt mál fyrir viðkomandi menn að gefa upp inneignir sínar, svo eru og bankastjórnirnar þagnarskyldar um þessi efni. Því hefir það reynst svo, að það er ærið vafningasamt fyrir skattanefndirnar að fara þessar leiðir. En þær eru með öllu óþarfar og útilokaðar samkvæmt brtt. þessari. Hún fer sem sje fram á það, að stjórnir viðkomandi stofnana svari skatti af inneignunum beint til ríkissjóðs. Brtt. gerir ráð fyrir því, að skatturinn verði 6% af ársvöxtum inneignarinnar. En hinsvegar á engum öðrum skatti af inneignum þessum til ríkissjóðs að svara. Það má nú vera, að þetta sje í raun og veru lægra en fram á er farið í skattafrv. En hinu verð jeg fast fram að halda, að þetta sje öruggara og drýgra ríkissjóði til tekna. Tekur það og af vafa allan um það, að nokkuð sje eftir skilið eður undan dregið. Af ástæðum þessum höfum vjer látið oss nægja þennan prósentuvísi. Jeg vona nú, að hv. deild sjái, að þetta er einvörðungu gert í því skyni, í fyrsta lagi til að ljetta starf innheimtumannanna, í öðru lagi til þess að gera tekjugrein þessa ríkissjóði öruggari, og í þriðja lagi til þess að losa þá menn, sem fje eiga inni, við það að gefa upp, hversu mikið það er, því að eins og jeg drap á áðan, er það mörgum manni viðkvæmt mál. Sú mótbára hefir komið fram gegn brtt. þessari, að hún mundi geta stuðlað að því, að þeir, sem stórar upphæðir ættu inni, tækju þær út og flyttu þær til útlanda, til þess að losna við að gjalda skatt. Ekki þykir mjer tilgáta þessi líkleg, en þó svo væri, þá hygg jeg, að þeir menn, sem þetta hefðust að, væru ekki líklegir til að gefa rjettilega upp inneign sína, ef til þess kæmi. Skal jeg svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en vænti þess, að háttv. deild samþykki brtt. þessa.

Magnús Jónsson Við 2. umr. þessa máls gerði jeg dálitlar athugasemdir við skattafrv. þetta. í samræmi við þær athugasemdir er brtt. á þskj. 477 komin fram. En það atvikaðist nú svo óheppilega, að brtt. komst ekki rjett á pappírinn, heldur fjell úr henni eitt atriði, sem máli skiftir. En jeg hefi nú sjeð um, að úr þessu verði bætt, og vænti þess, að hæstv. forseti leggi mjer liðsinni sitt með undanþágu frá þingsköpum, þegar þar að kemur. Eins og brtt. er hjer á þskj. 477, fer hún fram á, að skattfrjálsa upphæðin, 500 krónur og 1000 krónur, skuli, meðan dýrtíð ríkir, hækka í sama hlutfalli og laun starfsmanna ríkisins, en sú takmörkun átti að vera á því, en hefir fallið niður, að þetta skuli aðeins ná til tekna undir 10 þús. kr. Hærri tekjur aftur á móti vil jeg ekki skerða í þessu efni, svo að ríkissjóður njóti fulls tekjuskatts af því, eins og í frv. er gert ráð fyrir. Tilgangur minn er aðeins sá að bæta úr því, sem mjer finst of nærri gengið þeim tekjuminni og fátækari gjaldþegnum með frv. þessu.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Mjer þykir það engin furða, þótt fram hafi komið margar brtt. við þetta frv., því að það snertir marga og nokkuð margvíslega, eins og tekið var fram við 2. umr. málsins. Það grípur djúpt inn í hagi einstakra þjóð fjelagsborgara, svo þeir finna nú meira til skattskyldunnar en áður. Jeg hafði þó ekki vænst þess, að svona margar brtt. kæmu fram. Yfirleitt ganga þær allar í þá átt að ljetta skattakvaðirnar, og benda til þess, að frv. sje nokkuð nærgöngult. Auðvitað eru þær nokkuð misjafnar að efni og innihaldi, og væri jeg ekki bundinn við fjhn. með atkvæði mitt, gæti jeg ef til vill horfið að sumum þeirra, en nefndin hefir orðið að bræða svo margt til samkomulags af þessu, sem hreyft er við, að ilt er frá að víkja. Þá skal jeg fyrst víkja að brtt. á þskj. 503, frá þm. A.-Sk. (Þ. J.), þm. Borgf. (P. O.) og 2. þm. Skagf. (J. S.). Fyrsta brtt. á þessu þskj. er við 11. gr.Hv. flm. vilja breyta því ákvæði greinarinnar, að kaup barns, sem vinnur hjá foreldrum sínum, dragist ekki frá skattskyldu fje foreldris, ef það telur ekki fram tekjur sjer í lagi. En mjer finst þetta ákvæði 11. greinar í alla staði eðlilegt. Frádráttur á kaupi barna, sem vinna í heimahúsum, er eftir anda laganna óeðlilegur, ef þau telja ekki fram til skatts. Því að upphæð sú, sem þannig hverfur undan skattskyldu húsföður, hverfur þá jafnframt algerlega undan skatti, en það væri ekki rjettlátt, borið saman við aðra, sem skattinn greiða. Mjer finst sama máli gegna um kaup barns og kaup húsföður, sem eigi má telja til rekstrarkostnaðar bús. Af kaupi barnsins auðgast annaðhvort bú húsföður eða barnið sjálft, en þar er skattstofn óskiftur. Önnur brtt. á sama þskj. er við 13. gr.Brtt. fer fram á það, að manni og konu, sem búa saman, en eru ógift, sje heimilt að hafa 1000 krónur skattfrjálsar, sem væru þau hjón. Mjer fyndist þetta ekki svo óeðlilegt að vísu, ef þau ættu fyrir fjölskyldu að sjá. En annars hefi jeg svarað þessu við 2. umr., og svara því eins nú, að mjer finst ekki rjett að ala upp í mönnum hvöt til slíkrar sambúðar með sjerstöku skattfrelsi, og ekki er það í anda hjúskaparlöggjafarinnar. Þriðja brtt. á sama þskj. er við 29. gr., og lýtur hún að kaupgjaldi skattanefndar. Brtt. þessi skiftir litlu máli og hefir enga róttæka þýðingu, og sje jeg enga ástæðu til að fjölyrða um hana hjer. Þá er fjórða brtt. á þessu sama þskj. um það að fella 43. gr. burtu. En hún gerir húsráðendum að skyldu að greiða eignar- og tekjuskatt fyrir gjaldskylda menn, sem heimili eiga hjá þeim. Háttv. flm. gat þess í ræðu sinni, að svo gæti hæglega farið, að þetta leiddi til þess, að lögtak lenti á húsráðanda, ef heimilismaðurinn reyndist ófær til að inna skattinn af hendi. Þetta er nú nánast lögfræðilegt atriði, sem jeg skal ekki fara út í hjer, en eftir því, sem lögtak hefir verið framkvæmt hingað til, geri jeg ekki ráð fyrir, að slíkt geti komið til nokkurra mála. Ákvæðið er aðeins sett til þess að ljetta innheimtuna, en ekki meiningin að færa gjaldskylduna af heimilismanninum yfir á húsráðanda. Jeg get ekki sannfærst af orðum háttv.flm. (Þorl. J.) um, að þörf sje á að fella greinina burt, en nefndin hefir vikið greininni lítið eitt til frá upphaflegum búningi.*** Þá er fimta brtt. á þessu þskj., og er hún um það að fella 52. gr. niður, en í henni er ákvæði um það, að hækka megi eða lækka tekjuskatt fyrir eitt ár í senn með ákvæði í fjárlögum. Þessu ákvæði hefir verið haldið í sumum frv., en slept í sumum. Jeg veit ekki hvernig því reiðir af í frv. þeim, sem enn eru á leiðinni, en nefndin vildi ekki leggja til að sleppa því hjer. Fjhn. getur ekki fallist á þessa brtt., og yfirleitt engar af þeim brtt., sem nú hefi jeg minst á og athugað nokkuð. Þá skal jeg snúa mjer að brtt.háttv.þm. Mýra. (P. Þ.) á þskj. 474. Hún er við d.-Iiðinn í 10. gr. Þar eru dagpeningar manna, sem verða að vera fjarverandi um stundarsakir frá heimilum sínum vegna starfa í almennings þarfir, ekki taldir til skattskyldra tekna. En hann vill láta fella þá niður úr gr. Brtt. háttv.þm. Mýra. (P. Þ.) hefir komið áður til umr. hjer, og sagði jeg þá skoðun mína á henni. Nú hefir nefndin í heild sinni heldur ekki sjeð sjer fært að taka hana til greina, þótt hún viðurkenni annars sanngirni hennar, ef hægt væri að þræða þar heppilegan meðalveg, sem þó mun ekki unt í framkvæmdinni, og leyfi jeg mjer annars að vísa til þess, sem jeg hefi áður sagt um málið. Þá er brtt. á þskj. 472, frá háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), og gerir hún ráð fyrir alldjúptækum breytingum á frv., þar sem um er að ræða það, að frá skattskyldum tekjum megi draga arð af innborguðu hultafje í hlutafjelögum. Hv. flm. (J. Þ.) ætlast til þess, að þetta verði til að koma á samræmi við annað svipað ákvæði, sem hugsað er að koma í gildi fyrir samvinnufjelögin. Jeg kannast að vísu við það, að að sumu leyti komist á samræmi milli fjelaganna með þessari till., en með því er alls ekki sagt, að það eigi að vera samræmi milli þeirra. Hjer er í rauninni um tvenns konar gagnólík fjelög að ræða, og þess vegna eiga ákvæðin um skattskylduna líka að vera önnur. Samvinnufjelögin leggja upp óskiftilegan sjóð, sem er svo að segja almennings eign, en það gera hlutafjelögin ekki að öllum jafnaði. Þau eru háð hluthöfum sínum. Svo vinna þessi fjelög á alt annan veg og á alt öðrum grundvelli. Samvinnufjelögin vinna að því að bæta hagsmuni almennings, en hlutafjelögin vinna fyrir einstaklinginn. Af þessum og ýmsum fleiri ástæðum er það, að fjárhagsnefnd hefir ekki getað gengið að þessari brtt. Önnur brtt. á sama þskj. fer fram á það að fella niður 23. gr., þar sem sagt er að skipa skuli á sjerstakan hátt tekju- og eignarskatti í Reykjavík. Þegar háttv.flm. (J. Þ.) gerði grein fyrir ástæðum sínum fyrir þessari brtt., verð jeg að segja, að jeg fjelst með sjálfum mjer á það, að margt mælti með brtt. Í rauninni er það tæpast hugsanlegt að hafa sama skipulag á þessu í Reykjavík og t. d. í strjálbygðum hjeruðum úti um land. En hins vegar sje jeg ekki, að í 23. gr. þurfi að felast nein ögrun til bæjarstjórnarinnar, um að neyða hana til þess, sem henni væri ógeðfelt í þessu efni. 23. gr. er því í sjálfu sjer ofurmeinlaus, þótt önnur skipun gæti kannske verið betri, og þess vegna hefir nefndin heldur ekki getað fallist á hana, nje álitið nauðsynlegar aðrar brtt. á sama þskj., enda eru hinar aðeins afleiðing hennar, sem jeg hefi þegar talað um, og skal jeg því ekki fjölyrða um þær. Þá er brtt. á þskj. 410, frá háttv. 1. þm.N.-M. (Þorst. J.), um það, að undanskilja skatti allar tekjur samvinnufjelaganna, aðrar en af viðskiftum utanfjelagsmanna. Þetta atriði hafði áður verið rætt í nefndinni, og bæði nefndarmönnum og háttv. deild mun fullkunnugt um afstöðu mína til þess máls og um það, að við í meiri hlutanum vorum fúsir til að taka þetta ákvæði upp. En af ýmsum ástæðum, sem hjer þarf ekki að rekja, en má vísa um til umr., sem áður hafa fram farið í sambandi við samvinnufrv., varð það ofan á að taka ekki upp þetta ákvæði, en veita nokkrar aðrar ívilnanir í staðinn. Þar sem álíta verður nú, að fengið hafi verið og ákveðið samkomulag um þá skipun, hefir nefndin nú ekki getað tekið upp þessa brtt., enda mundi þá þurfa að gera gagngerðar breytingar á ýmsum öðrum atriðum laganna; sjerstaklega yrði þá ósamræmi í 7. og 9. gr. Og þó að jeg fyrir mitt leyti sje samþykkur efni brtt., verð jeg að líta svo á, sem sæmilega sje búið um hag samvinnufjelaganna með þeim ákvæðum, sem þegar eru samþykt. Þá er brtt. á þskj. 517, frá háttv. 2. þm. Skagf. (J. S.), um hækkun tekju- og eignarskattsins um 35%, og hefir háttv.flm. áður talað um það mál í öðru sambandi. En hækkunin er svo gífurleg, að tæpast getur komið til mála að samþykkja hana, enda mundi hún koma mjög hart niður á hinum smærri gjaldendum. Nefndin getur því ekki mælt með þessari brtt. nú og álítur, að ekki eigi að samþykkja hana nú, hvað sem seinna kann að verða ofan á um þetta efni. Þá er brtt. á þskj. 497, og má segja um hana, að traustlega sje um hana búið í upphafinu, þar sem að henni standa fjórir flutningsmenn. Hins vegar hafði jeg ekki gott næði til þess að hlusta á framsöguna. Brtt. gerir þó ráð fyrir því, að í stað 15. gr. komi ný grein, og held jeg að hún yrði ekki auðveld í framkvæmdinni, þótt hún gæti annars verið sanngjörn í sjálfu sjer. Erfiðleikarnir á því að skattleggja þannig vaxtaberandi innieign með 6% af vöxtum eru ýmsir, og hefir nefndin þess vegna ekki getað mælt með brtt.

Fjármálaráðherra (M. G.) Það hafa komið fram allmargar brtt. við frv. þetta, og þykir mjer því hlýða að fara nokkrum orðum um þær, og tek þær þá eftir röð. Á þskj. 472 eru nokkrar brtt. frá háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.), og verð jeg að segja um þær, að jeg get ekki felt mig við þær, sjerstaklega er mjer illa við það ákvæði, sem 1. brtt. ræðir um, að alt sem borgað er út af hlutafjelagi í arð, skuli talið til tekna hjá hinum einstöku hluthöfum. Slíkt ákvæði rýrir tekjur ríkissjóðs að mjög miklum mun. Í stjórnarfrv. er farin sú leið að taka ákveðna hundraðstölu, er skattist hjá hluthafa, en hitt hjá fjelaginu. Sum af hlutafjelögum þessum eru stórgróðafjelög, og rísi slík fjelög hjer upp, þá er þetta stórtap fyrir ríkissjóð. Jeg skal játa, að tvískattaður er sá hluti af tekjunum, sem útborgaður er yfir 4%. En það er siður að skatta hærra fjelög heldur en einstaka menn, og það af ástæðum, sem yrði of langt að fara út í hjer, en sem jeg tel að öðru leyti á fullum rökum bygðar. Hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) bar þetta saman við samvinnufjelögin, og sagði arð hlutafjelaganna skattaðan, og þótti því ranglæti, að ágóði samvinnufjelaganna yrði ekki undir sama ákvæði. En þetta er ekki eins mikið ranglæti og það sýnist, því að svo er um mælt í lögum samvinnufjelaganna, að ágóði þessi sje ekki eign fjelagsins, heldur sje honum skift upp á milli fjelagsmanna, t. d. við áramót. Fjelögin geta því ekki ráðið yfir þessum hluta ágóðans, en hlutafjelögin geta það; þau ein ráða hvað þau gera við arðinn af sinni starfsemi. Þarna er sá mikli munur: að vera eigandi, eða vera ekki eigandi. Þá er brtt. frá háttv. sama þm. (J. Þ.), um að 23. gr. frv. falli niður. Jeg skal játa, að jeg bjóst við, þegar jeg samdi frv., að bæjarstjórnin bæri fram frv. í svipaða átt og 1917, um breytingar á niðurjöfnun í Reykjavík. Undarlegt, að bæjarstjórnin áliti bráðnauðsynlegt að breyta þessu 1916–1917, en legðist svo á móti því nú. Það er ekki rjett, að þingið stoppaði framkvæmd þessa máls, heldur bæjarstjórnin sjálf. Jeg sat í nefnd þeirri á þingi það ár, sem hafði mál þetta til meðferðar, og það var, ef jeg man rjett, þegar málið átti að fara til 2. umr., að hætt var við alt saman. Jeg sje ekki annað en að gr. þessi megi standa, þar sem samvinna milli ríkis og bæjar er eðlileg, og bærinn hlýtur að hafa mikið gagn af skattskránum. Það er altaf hagur að því að vinna saman, enda verður þá meiri sanngirni og samræmi í skattinum. Niðurjöfnunarnefndin, eða fyrirkomulag hennar hjer í Reykjavík, hlýtur að breytast. Það ástand, sem nú er, er lítt viðunandi. Hinar brtt. sama háttv.þm. (J. Þ.) standa víst allar í sambandi við þessa, eða er ekki svo?  (J. Þ.: Jú)  . Þá er brtt.háttv.þm. Mýra. (P. Þ.), um dagpeningana. Hana mun jeg ekki gera að kappsmáli eða ágreiningsatriði. Mjer skilst þó, að frá dagpeningum verði að minsta kosti að draga þann kostnað, er á legst. En vanalega eru dagpeningar þessir lítið hærri en svo, að þeir hrökkvi fyrir beinum kostnaði. Brtt. á þskj. 477 hlýtur að falla niður, þar sem önnur nýrri er komin í staðinn, svo að um hana þarf jeg ekki að fjölyrða. Þá er brtt. á þskj. 497, um að bankar og sparisjóðir skuli heimta inn skattinn af þeim arðberandi inneignum, er þeir hafa undir höndum. Jeg skal játa, að um það leyti sem frv. þetta var samið, varð tilrætt um, hvort hægt væri að fara þessa leið, en frá því var horfið, að dæmi annara þjóða, því að þær hafa ekki þorað að taka þetta ákvæði upp í skattalöggjöf sína, af ótta við það, að menn myndu þá flytja peninga sína úr landi. Og slíkt er ekki útilokað hjer, þótt minni brögð yrðu kannske að því. Þó mælir ýmislegt með þessari till., en á móti henni er það, eins og hún nú er, að skatturinn fer ekki stighækkandi. Að öðru leyti legg jeg það á vald háttv. deildar, hvað hún gerir í þessu efni; jeg hefi bent á kosti og lesti brtt., og jeg skal bæta því við, að jeg þorði ekki að taka þetta ákvæði upp. En jeg skal taka það fram, út af orðum háttv.frsm. (Sv. Ó.), að það er misskilningur hjá honum, að skattanefndum sje með till. gert erfiðara fyrir, heldur þvert á móti er þeim gert auðveldara í alla staði. Skattanefndirnar þurfa aldrei að fá þessar tekjur taldar fram.  (Sv. Ó.: Jú, vegna eignarskattsins)  . Nei, það stendur, að eignarskatt greiði allir hinir sömu, sem skattskyldir eru til tekjuskatts.  (Sv. Ó.: Þá þarf að breyta 18. gr.)  Nei, þess þarf ekki með. Þá er brtt. á þskj. 503, frá háttv.þm. A.-Sk. (Þorl. J.) o. fl. Jeg vil benda háttv.flm. á það, viðvíkjandi 1. brtt. þeirra, að meiningin með umræddu ákvæði í 11. gr. er sú, að þeir, sem hafa uppkomin börn til vinnu, svari hlutfallslega sama skatti og þeir, sem ekki hafa slík börn. Og eftir reglunni á þá ekki að mega draga frá nema það skyldulið, sem eru sjálfstæðir gjaldendur. Og ef þetta ákvæði reyndist ósanngjarnt í einstaka tilfellum, þá er altaf hægt að láta barnið eða skyldmennið telja sjálft fram, svo að hlutaðeigendur hafa í sínu valdi að leiðrjetta þetta ranglæti. Þá er 2. brtt. á sama þskj. við 13. gr., að fyrir „um hjón er að ræða, sem samvistum eru“, komi: „fjelagsbú hjóna er að ræða, eða manns og konu, er saman búa ógift“. Það er mjög óákveðið þetta, „sem saman búa ógift“. Ef maður býr með ráðskonu, mætti eftir þessu draga undan 1000 krónur, en þó er það ekki rjett, því að ráðskonan er sjálfstæður gjaldandi. Yrði þessi brtt. samþykt, gæti þetta valdið ruglingi í framkvæmd laganna. Þá er 3. brtt. við 29. gr. frv., og hljóðar um þóknun til skattanefnda. Mjer skilst, að það, sem háttv.flm. hafa á móti frv.- gr. sje það, að sveitarsjóðum sje gert að skyldu að greiða nokkurn hluta kostnaðarins; en á það ber þó að líta, að hreppsnefndir hafa mikið gagn að skattaskránum við niðurjöfnunina. Háttv. flm. (Þorl. J.) sagði, að hreppsnefndir hefðu haft framtalið með höndum, en nú er gert ráð fyrir, að framtalið falli burtu.  (Þorl. J.: Já, framtalið undanfarið, en það hefir ekki þurft að greiða hreppstjórunum neitt fyrir það sjerstaklega)  . Já, en því síður verður borgað fyrir það framvegis, þegar það verður alls ekki framkvæmt. Mjer er illa við að fella niður 43. gr., enda getur mjer engan veginn skilist, að það sje neinum vandkvæðum bundið fyrir húsb. að heimta inn skattinn hjá hjúum sínum. Það hlýtur líka að verða margfalt ljettara fyrir húsbóndann að ná gjaldinu heldur en ríkissjóð, sem ef til vill þarf að elta hjúið landshornanna í millum. Slíkt ákvæði sem þetta er líka í sóknargjaldalögunum og kirkjugjaldslögunum, og hefir enginn fundið það órjettlátt. Þess vegna finst mjer rjett að halda þessu ákvæði. 5. brtt. á þskj. 503 geri jeg ekki að neinu kappsmáli, og get því fallist á, að 52. gr. falli niður. Ákvæði gr. er nýmæli og tekið úr skattalöggjöf annara þjóða, og sem sagt, vilji háttv. deild heldur fella það niður, læt jeg mjer slíkt á sama standa. Þó vildi jeg benda á það, að það er ekki erfiðara að breyta tekjuskattsupphæðinni með almennum lögum en með fjárlögum. En trygging dálítil er í því fólgin, að þetta má aðeins gera fyrir 1 ár í senn, en sje það gert með öðrum lögum en fjárlögum, þá gildir það þangað til þau lög eru afnumin. Þá er brtt. á þskj. 511, frá háttv. 1. þm.N.-M. (Þorst. J.), og get jeg tekið í sama strenginn og háttv.frsm. (Sv. Ó.), að mjer finst brtt. þessi ekki eiga heima á þessum stað, og heldur engin þörf á henni. Mjer finst líka, að hún geti valdið ruglingi, og vildi því mega mælast til þess, að háttv.flm. taki hana aftur. Þá er brtt. á þskj. 517, frá háttv. samþingismanni mínum (J. S.), og fram komin til þess að geta losnað við útflutningsgjald. Jeg verð nú að segja, að verði brtt. þessi samþykt, þá verður skatturinn svo hár, að búast má við, að hann verði óvinsæll. Og þó að jeg sje á móti útflutningsgjaldi, þá hlýtur að mega finna betri útvegi en þennan. Slík hækkun sem þessi getur haft slæm áhrif á tekjuskattsframkvæmdirnar, sjerstaklega þó í byrjun. Þar að auki er jeg ekki viss um, að þessi 35% sje nógu hátt, til þess að vega upp á móti útflutningsgjaldinu. Og jeg vildi óska þess, að við þyrftum ekki bæði að hækka tekjuskattinn og hafa útflutningsgjald. Þá er það síðasta brtt. á þskj. 525, frá háttv. 4. þm. Reykv. (M. J.). Og skal jeg þá taka þegar fram um hana, að hún er langverst og fráleitust af Öllum brtt., sem fram hafa komið við frv. þetta, enda rýrir hún svo tekjurnar frá því, sem ætlast var til í upphafi, að jeg vil heldur að frv. sje felt frá þessari umr. en að hún nái fram að ganga. Hjer er áreiðanlega um það að ræða að sleppa að minsta kosti helmingi allra þeirra gjaldenda, sem frv. ráðgerir, og hlýtur það að verða stórkostleg tekjurýrnun. Allir einhleypir menn myndu sleppa undan, en lágmarksákvæðið í frv. var sett til þess að ná í slíka menn, sem annars greiða sama og ekkert til opinberra þarfa. Mjer skilst, að háttv.flm.till. miði hana við embættismannalaun, enda er hann orðinn alkunnur hjer í deildinni fyrir það að halda uppi svörum fyrir þá og þeirra rjett, og ætla jeg ekki að lasta það; en þegar hann í þessu sambandi heldur því fram, að margt smátt geri ekki eitt stórt, þá verð jeg að segja það, að þar er jeg á gagnstæðri skoðun. Það munar einmitt um þessar smátekjur; það er það, sem dregur sig saman; þess vegna megum við ekki við að sleppa öllum þessum fjölda gjaldenda. Víst er um það, að mjer vitanlega hefir engin þjóð enn sjeð sjer fært að hækka tekjulágmarkið svona mikið, þrátt fyrir alla dýrtíð.

Jakob Möller Við 2. umr. þessa máls gerði jeg hálft í hvoru ráð fyrir að koma fram með brtt. til 3. umr., í sambandi við skattskyldu samvinnufjelaga. En svo sá jeg, að háttv. samþm. minn, háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) hafði borið hjer fram brtt., sem jeg get felt mig við. Að vísu geri jeg ekki ráð fyrir, að hún nái fram að ganga, og dylst heldur ekki, að rjettara hefði verið að fara þá leið, sem jeg benti á við 2. umr. Háttv. frsm. (Sv. Ó.) láðist að taka það fram, að um brtt. á þskj. 472 hefðu nefndarmenn áskilið sjer óbundin atkvæði. Get jeg fyrir mitt leyti vel gengið inn á það, sem í þessari till. felst, að um þessi fjelög eigi að gildi sömu reglur í þessu efni og um samvinnufjelögin. Mjer finst, að þessir menn hafi hjer sömu rjettlætiskröfur og samvinnufjelagsmenn hafa að dómi deildarinnar. Að vísu dylst mjer ekki, að það muni erfiðara að ná inn skattinum hjá meðlimum hlutafjelaga en samvinnufjelaga, vegna þess, að hlutabrjef eru oftast gefin út á handhafa. En það út af fyrir sig finst mjer ekki næg ástæða til þess að vera á móti þessari brtt. Annars finst mjer ekki ástæða til að vera að ræða þetta mikið. Jeg get alls ekki viðurkent þann greinarmun, sem hæstv. fjrh. (M. G.) vildi gera á fjelögum þessum. Verslun er þó altaf verslun, hvort sem um hlutafjelag eða samvinnufjelag er að ræða, og hver maður á að greiða skatt af atvinnurekstri sínum, hvaða nafni sem hann er kallaður. Jeg þarf svo ekki miklu að bæta við það, sem háttv.frsm. (Sv. Ó.) tók fram, en vil þó minnast örfáum orðum á brtt. á þskj. 497. Jeg viðurkenni tilgang þann, sem að baki brtt. felst, að auðnáðari verði skatturinn, en á hinn bóginn er hún þó svo gölluð, að jeg get alls ekki á hana fallist. Innieignir manna í bönkum eru oft engar eignir. Menn taka iðulega lán og leggja það inn í banka um stundarsakir, þangað til þeir þurfa á fjenu að halda. Sje jeg ekki að hægt sje, samkvæmt brtt., að undanþiggja slíkt fje skattinum, en hinsvegar alrangt að taka af því skatt. Ennfremur gæti þetta ákvæði komið í bág við það, að viss hluti af eignum manna á að vera skattfrjáls. Loks má geta þess, að þessi skattur verður tilfinnanlega hár af smærri upphæðum, en margfalt lægri af stórum upphæðum heldur en frv. stjórnarinnar gerir ráð fyrir. Að því leyti fer þessi brtt. í þveröfuga átt. Að öðru leyti get jeg svo undirstrikað orð háttv.frsm. (Sv. Ó.).

Þórarinn Jónsson Jeg ætlaði raunar ekki að taka hjer til máls, en sje, að jeg get sparað mjer hjer umræður um annað mál, ef jeg tala nú, Það er nefnilega hjer á ferðinni brtt. á þskj. 517, sem stendur í sambandi við 1. málið á dagskránni, útflutningsgjaldið. Þessi brtt. er frá háttv. 2. þm. Skagf. (J. S.) og fjallar um að heimila stjórninni að hækka skattinn á næsta ári um 35%, og er hún fram komin vegna þess að þessi háttv.þm. (J. S.) vill ekki að útflutningsgjaldið verði samþ. Fyrst er þá að aðgæta það, að þessi hækkun er æðimikil. Þessi skattur er í raun og veru byrjunarskattur, þótt hann hafi verið til áður að nafninu. Og jeg óttast, að sje hann gerður mjög hár í fyrstu, þá muni að minsta kosti sumir freistast til að telja varlega fram tekjurnar. Er þá illa farið, því að mikils er um vert, að fyrstu sporin sjeu ávalt vel trygð. Og ef nú sú verður raunin á, að menn draga undan tekjurnar, þá er ekki gott um það að spá, hversu mikið muni vinnast með þessari hækkun. Annars reiknar hæstv. stjórn, að mínu áliti, tekjurnar af þessum skatti langt of hátt. Tekjur manna hljóta að verða minni á þessu ári en undanfarið, og langtum færri, sem ná í skatt. Að vísu lækkaði háttv.þm. (J. S.) þessa áætlun stjórnarinnar niður í 7–8 hundruð þús. kr. En jeg fyrir mitt leyti vildi lækka þá áætlun enn meira. En þó að við þetta væri miðað, þá yrði hækkunin samkvæmt brtt. ekki nema 250 þús. kr., en útflutningsgjald mun nema að minsta kosti 350–400 þús. kr. Það mun því vera um ugglaust tap að ræða fyrir ríkissjóðinn, ef horfið verður að þessu ráði háttv. 2. þm. Skagf. (J. S.). Þessi háttv.þm. (J. S.) kvaðst vera andvígur útflutningsgjaldi, og kvað það ósanngjarnt. Jeg er honum samdóma í því efni. En þegar tekjuhalli ríkissjóðs er svo mikill sem nú, þá hika jeg ekki við að leggja til, að útflutningsgjald sje lagt á íslenskar afurðir á næsta ári. Jeg geng þess ekki dulinn, að framleiðendur þyrftu nú hjálpar við, en þó vil jeg láta þá leggja þennan skatt á sig, til þess að þeir þurfi ekki að horfa á tekjuhalla ríkissjóðsins. Að öðrum kosti sje jeg ekki annað en taka verði eyðslulán, en það er hið mesta óráð í mínum augum, og alt til þess vinnandi, að til slíks örþrifaráðs þurfi ekki að grípa. Þá vil jeg með örfáum orðum minnast á brtt. á þskj. 497, sem þessi sami háttv.þm. (J. S.) er flutningsmaður að, ásamt nokkrum fleiri háttv.þm. Þar er gert ráð fyrir, að skatturinn hækki allmikið á lægri upphæðum, en lækki á hinum hærri. Jeg get nú vel viðurkent, að tekjuskattur sje í sjálfu sjer rjettlátur, en hann er því aðeins rjettlátur, að rjettlátlega sje með hann farið. Og þá kalla jeg rjettlátlega með skattinn farið, ef hann hækkar eftir því, sem skattskyldu upphæðirnar vaxa. En þessi till. fer hjer algerlega í gagnstæða átt. Jeg hefi nú að gamni mínu borið saman skatt af nokkrum upphæðum eftir þessari brtt. og eftir stj.frv. Ef einhver á í banka 15 þús. kr., þá þarf hann að greiða af því 45 kr. í skatt samkvæmt brtt., en ca. 10 krónur samkvæmt stjórnarfrv. Ef nú sami maður á 50. þús. kr., þá greiðir hann af þeim eftir till. 1500 kr., en samkvæmt frv. 2121 kr. Mega nú allir sjá, að hjer er um sýnilegt órjettlæti að ræða, ef þessi till. verður samþ. Enn vil jeg taka sömu dæmi og áður, og sýna hvernig þá lítur út tekjuskatturinn, ef báðar till. 2. þm. Skagf. (J. S.) verða samþ. Þá greiðir maður af 15 þús. kr. 45 kr. + 35% = 60.75 kr., en eftir frv. ca. 13 kr. Og af 500 þús. kr. 1500 kr. + 35% = 1925 kr., en eftir frv. með sömu hækkun kr. 2963.35. Svo ekki tekur betra við fyrir það. Till. hefir að vísu þá kosti, að hægra verður að heimta inn skattinn, en þó tel jeg ekki ugglaust, að menn geti ekki falið fje sitt á vöxtum, eða sett það inn í banka undir gervinöfnum. Jeg tel því þessa till. alls ekki hagkvæma og mun greiða atkv. á móti henni. Ef farið er eftir tekjuskattsskala stjórnarfrv., þá kemur enn betur í ljós ranglætið í till. Að vísu má það vel vera, að hægt sje að koma þessu heppilegar fyrir en gert er í frv., en jeg fæ ekki sjeð það, að minsta kosti ekki í svip. Jeg hefi gert þennan samanburð til þess að sýna, að varhugavert sje að samþ. þessar brtt., og því rjettara að hverfa að því ráði að samþ. útflutningsgjaldið.

Magnús Jónsson Jeg skal ekki eyða mörgum orðum til þess að verja brtt. mína á þskj. 525. Háttv. frsm. (Sv. Ó.) var henni ekki fjandsamlegur, sem vænta mátti eftir fyrri orðum hans, enda býst jeg heldur ekki við, að hægt sje, frá sanngirninnar sjónarmiði, að vera henni andvígur. Það var þá líka frá alt öðrum bæjardyrum, sem hæstv. fjrh. (M. G.) leit á hana þeim fjandskaparaugum, sem raun er á orðin. Það er auðvitað, að hún rýrir tekjurnar af frv. En þá mætti alveg með sama rjetti segja, að stjórnin hafi rýrt tekjurnar af frv. með því að ákveða ekki allan skattstigann hærri. Hjer er um meðalhóf að ræða, sem verður að þræða, hlutfall milli gjaldþols manna og teknaþarfa ríkissjóðs, og brtt. mín er ekki stíluð út frá því að ekki sje nóg tekjuþörfin, heldur út frá hinu, að gjaldþol smámennanna sje býsna takmarkað. Og þá þykir mjer hæstv. fjrh. (M. G.) fara nokkuð frekt í sakirnar, þegar hann býst til að taka þetta frv. út og önnur fleiri, ef brtt. mín verður samþ., og undarleg ráðstöfun, því að ekki nær hann fremur í einhleypingana sína með gömlu tekjuskattslögunum. Annars skal jeg ekki þrátta við hæstv. fjrh. (M. G.) um það, því að hann er sjálfráður um það, hvort hann tekur frv. aftur, ef brtt. mín verður samþ. Já, hann mætti meira að segja fyrir mjer leggja niður völd út af því. Jeg skal annars ekki orðlengja þetta frekar, en bara segja enn: Ef skattfrjálsu upphæðirnar, 500 og 1000 kr., eru rjettar og heppilegar, þegar miðað er við lengri tíma, og það hljóta slík lög að gera, - þá er líka rjettlátt að leggja á þær einhverja hækkun á slíkum tímum sem nú, þegar þessar upphæðir eru í raun rjettri ekki nema 200 og 400 krónur. Þetta sný jeg ekki aftur með. - Hvað sem hæstv. fjrh. (M. G. ) segir um, að helmingur gjaldþegna komist undan gjaldi, þá snertir það ekkert þetta mál. Ef þeir hafa svo lágar tekjur nú, þá fara þær, er dýrtíð linnir, hvort sem er niður úr þessu takmarki, og hví mega þær þá ekki fara það nú alt eins? Og þetta um „margt smátt og eitt stórt“, sem ávalt klingir hjer, það fer nú að verða þreytandi, en það er býsna villandi, þegar hv. fjrh. (M.G.) talar um helming gjaldendanna, alveg eins og hann ætlist til, að það skiljist svo, að helmingur skattsins tapist. En nú er því í raun og veru svo varið, að af þessum gjöldum, sem tapast mundu, þarf um 150 gjaldendur á móti einum, sem hefir um 20000 kr. tekjur, og enginn þessara 150 er fær um að borga skattinn á móts við þennan eina. Ef ná þarf tekjum, og það efast enginn um, þá er miklu nær að herða ofurlítið enn á hæstu tekjunum, en ekki nurla skildinga ekkjunnar fátæku. Jeg nefndi ekki verðstuðul í brtt. minni vegna þess, að óvíst er, að því fyrirkomulagi verði áfram haldið að bæta upp eftir verðstuðli, en tekin einhver önnur aðferð. Jeg mótmæli algerlega þeirri aðdróttun, að jeg sje málsvari embættismanna, eða hafi gefið tilefni til slíkra ummæla frá hæstv. fjrh. (M. G.) með framkomu minni hjer. Hann miðar það sennilega við það, að jeg andmælti lögleysunni, sem hjer var framin með lækkun samningsbundinnar greiðslu, og hefði jeg gert það jafnt hvort embættismenn eða aðrir hefðu átt í hlut. Jeg miðaði þessar 10 þús. kr. heldur alls ekki við laun embættismanna, því að þá hefði jeg nefnt 9500, en jeg miðaði það við það, að þegar komið væri yfir 10 þús. kr. væri ekki ástæða til að draga af mönnum eða hlífa við fullum skatti. Brtt. miðar að því einu að leitast við að ná þar í fje, sem fje er til, en ekki þrífa bitann frá munni fátæklings, þó að fjárþörf sje í ríkissjóð. Jeg veit, að þar er fjárskortur, en það er víðar fjárþröng nú.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg átti von á, að það mundi þjóta eitthvað í skjánum hjá háttv. 4. þm. Reykv. (M. J.) út af undirtektum mínum undir brtt. hans. En þennan hvalablástur tel jeg mig litlu skifta. Jeg vissi fyr, að hann vill gjarna, að jeg segi af mjer embætti, en mun ekki um það hirða, þótt hann flaggi með því. Jeg endurtek það, að ef till. hans verður samþykt, tek jeg frv. aftur. Hans brtt. er svo hvatskeytleg og ber vott um svo mikið ábyrgðarleysi í fjármálum ríkissjóðs, að hún má ekki verða samþykt. Háttv. þm. (M. J.) játar sjálfur, að till. muni valda því, að gjaldendum fækki um helming, og væri það nú kann ske fyrir sig, en verra er hitt, að hún veldur því, að sumir þeirra gjaldenda falla burt, sem síst skyldi. Háttv. þm. (M. J.) kvaðst koma með þessa brtt. í nafni mannúðarinnar og prjedikaði talsvert um það, sem og eigi var óviðeigandi af þessum fyrverandi kennimanni. en hann gleymdi aðeins því, að í rann og veru eru allir skattar ómannúðarlegir, en tekjuskattur síst, svo að hann hefði átt að halda þessa ræðu við annað tækifæri. Og ef jeg vildi semja mig að háttum lýðskrumara, skyldi jeg halda miklu hjartnæmari ræðu en háttv. 4. þm. Reykv. (M. J.) gerði, en jeg mundi gera það út af t. d. sykurtolli, sem verður að greiðast jafnt af ríkum og fátækum, og er ómissandi nauðsynjavara, en jeg mundi ekki setja slíka ræðu í samband við tekjuskattinn, því að það er viðurkent, að hann er sanngjarnastur allra skatta. Hv. þm. (M. J.) vildi taka háan skatt af háu tekjunum, en hverjir og hversu margir verða það, sem munu hafa háar tekjur næstu árin? Getur háttv.þm. (M. J.) svarað því? Jeg hygg ekki, og hvar á þá ríkissjóður að taka fje til sinna greiðslna, því að vart mun háttv.þm. (M. J.) gefa eftir laun sín. Jeg býst við, að háttv.þm. (M. J.) vilji þá láta taka lán til þess að jafna hallann, en það er barnalegt úrræði, því að það getur þó ekki til lengdar orðið úrræðið að taka lán á lán ofan, því að það dregur að skuldadögum. Háttv. þm. (M. J.) reiddist af því, að jeg kallaði hann málsvara embættismanna. Hann um það, en jeg tek ekkert aftur af því. er jeg sagði.

Jón Sigurðsson Jeg ætlaði ekki að taka til máls í þetta sinn, en háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) ýtti svo við mjer, að jeg get ekki setið hjá, án þess að segja nokkur orð. Hann gat mín í lok ræðu sinnar, sjerstaklega í sambandi við till., sem við 4 flm. eigum á þskj.497,og þótti mjer það einkennilegt, þar sem jeg er ekki fyrsti flutningsmaður hennar. Það er ekki þann veg, að mjer þætti vansæmd að þessu, síður en svo. Þótt jeg sje ekki frsm. að till., þá vil jeg gera grein fyrir því, úr því að á mig er yrt í þessu sambandi, hvað fyrir mjer vakti, er jeg gerðist flm. hennar. Háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) gaf það í skyn, að jeg krefðist rjettlætis til handa framleiðendum, en gerði þó jafnframt mitt til að færa rjettlætið úr lagi, og færði það til sjerstaklega, að þessi brtt. mín á þskj. 497 gerði það að verkum, að skatturinn kæmi lítið niður á hærri upphæðunum. Það má vel vera að það sje rjett, að það komi tiltölulega ljettar niður á háar upphæðir í bönkum og sparisjóðum, en það kemur ekki fram fyr en tekjurnar hafa náð vissu hámarki, og það mark er svo hátt, að fáir eða engir munu hafa náð því. En þetta sem aðrar frumsmíðar stendur til bóta. Í tillögu okkar er gert ráð fyrir, að bankar og sparisjóðir greiði skatta af tekjum einstaklinga af innstæðum þeirra. Eftir lögunum á hver einstakur að borga af sínum tekjum, þessum sem öðrum. Til þess að fá vitneskju um tekjur manna af vaxtafje, verða skattanefndir að skrifa bönkum og sparisjóðum og spyrjast fyrir um hvern einstakan gjaldanda. Ef þetta ætti að koma að fullum notum, nást í allar slíkar skattskyldar tekjur, þyrfti hver einasta skattanefnd að skrifa öllum peningastofnunum á landinu, sem eru svo mörgum tugum skiftir, fyrirspurnir um allan þorra gjaldenda í hverjum hreppi. Þetta er lítt framkvæmanlegt verk; skattanefndirnar skrifa nær eingöngu þeim peningastofnunum, sem næstar þeim eru. Sparisjóðsstjórnir kvarta því mjög um, að ýmsir taki út fje sitt og setji það á vöxtu í sparisjóðum, er lengra eru í burtu, eða láni það einstökum mönnum, eða jafnvel leggi það í erlenda banka. Það er jafnvel svo komið, að margir leggja fje inn undir gervinafni, eða þá að ekkert nafn er tilfært í bókunum. Og þegar skattanefndirnar spyrjast fyrir um eigendurna, getur bankinn eða sparisjóðurinn ekki gefið upp nöfn eigendanna, og komast því þessar innieignir alveg undan skatti. Hv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) sagði, að það væri ekki unt fyrir banka að greiða skatt af þessu fje, ef hann vissi ekki um eigandann, en eftir tillögunni eru bankarnir skyldaðir til að greiða skattinn, hver sem eigandinn er. Það færist aðeins sem frádráttur á reikninginn, og skattanefndin þarf þá heldur ekki að vita, hvað hver einstakur á. Sparisjóðsstjórnir bera skattanefndum það á brýn, að þær leggi sparisjóði of mjög í einelti og að ekki sje grenslast eins eftir annarsstaðar um hag manna, svo að sparisjóðirnir bíði stórtjón af þessum ákvæðum skattalaganna. En með brtt. okkar er algerlega fyrir þetta girt og margt annað, sem jeg hefi áður drepið á. Jeg ætla svo ekki að fjölyrða meira um þetta. En úr því að jeg stóð upp, vildi jeg aftur minnast örfáum orðum á brtt. á þskj. 517, og þá sjerstaklega út af ummælum háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.). Hann gat þess, að hann vildi eingöngu leggja útflutningsgjaldið á framleiðendurna, til þess að forðast það, að landið þyrfti að taka lán. Jeg er líka sannfærður um, að framleiðendur munu fúsir til að taka á sig gjöld, að þeir muni síst af öllum skorast undan þeim. Jeg býst við, að jeg geti talað þar fyrir munn okkar allra framleiðenda. En við viljum, að fleiri beri gjöldin en útflytjendur; við krefjumst rjettlætis og samræmis í skattalöggjöfinni sem á öðrum sviðum, en ekki hlunninda handa einstökum stjettum þjóðfjelagsins. Það er það eina, sem jeg fer fram á í tillögu minni. Ef gert er ráð fyrir, að tekju- og eignarskatturinn ætti að greiðast af 30 þús. manna - sú tala er vitanlega áætlun - en eftir lögunum er það nálega hver vinnufær maður, sem verður skattskyldur. Ef svo er gert ráð fyrir, að framleiðendur sjeu 10 þúsund, og upphæðin um 260 þús. kr., sem gert er ráð fyrir, að útflutningsgjaldið gefi af sjer, þá ætti það að liggja öllum í augum uppi, að það er ekki sama hvort 260 þús. kr. deilast niður á 30 þús. gjaldendur eða aðeins á 10 þúsund gjaldendur. Ef það er því rjett, sem háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) hjelt fram, að það sje tilfinnanlegt að borga þetta gjald sem tekju- og eignarskatt, þá geta allir sjeð, hversu langtum tilfinnanlegra þetta er fyrir 2/3 færri gjaldendur. Einn af vinum mínum hjer í deildinni sagði við mig áðan, að jeg mundi eiga í þetta skifti fáa skoðanabræður, en af því að jeg er sannfærður um, að jeg berst fyrir rjettu máli, þá læt jeg mig engu skifta sjálfs mín vegna, þótt jeg standi einn uppi með þessa skoðun.

Jón Þorláksson Út af því, sem sagt hefir verið um brtt. mína, þá vildi jeg aðeins drepa á þær tvær ástæður, er háttv.frsm. (Sv. Ó.) nefndi um hlutafjelögin og samvinnufjelögin. Hann sagði, að samvinnufjelögin söfnuðu í sjóði, sem væru almennings eign, en hlutafjelögin ekki. En þetta kemur ekki beint málinu við. Tillaga mín fer aðeins fram á að skattleggja ekki þann hluta arðsins, sem kæmi til úthlutunar til hluthafa í hlutafjelögum, vegna þess, að tilsvarandi arður er samkvæmt frv. ekki skattlagður hjá samvinnufjelögum, en fjallar á engan hátt um þann hluta arðsins, sem lagður er í sjóði. Það er auk þess rangt, að sjóður samvinnufjelaga sje almennings eign, því að hann er eign fjelagsins meðan það starfar, þó að sett sjeu nokkurskonar ákvæði um erfðarjett til annara fjelaga eða hjeraða, ef samvinnufjelag líður undir lok. Þess vegna er ekki heldur rjett að undanþiggja þá skatti, meðan þeir eru eign starfandi fjelags. Þeir ættu ekki að vera undanþegnir skatti fremur en eignir einstakra manna, af því, að eftir lögum er ákveðið, hverjir skuli erfa þær. Háttv. frsm. (Sv. Ó.) lýsti því í rauninni yfir, að tilgangur samvinnufjelaga og hlutafjelaga væri sá sami. Hann sagði nefnilega, að samvinnufjelögin miðuðu að því að bæta hag fjelagsmanna sinna, en hlutafjelögin vildu styðja hagsmuni sinna fjelaga; þetta er öldungis sama, enda eru hvortveggja fjelögin rekin í hagsmunaskyni, engu síður samvinnufjelögin en hlutafjelögin. Og þótt það sje máske ekki mjög títt, að hlutafjelög sjeu starfrækt hjer fremur í þeim tilgangi að halda uppi þarflegri starfsemi en í gróðaskyni fyrir hluthafa, þá eru slíks þó nokkur dæmi, og ættu slík hlutafjelög þá meiri rjett til undanþágu frá sköttum en samvinnufjelögin alment. Jeg vil leyfa mjer að leiðrjetta þau ummæli hæstv. fjrh. (M. G.), að þessi útborgaði arður samvinnufjelaganna verði aldrei eign þeirra, því að það sje fyrirfram ákveðið að borga hann út, og því eigi ekki að skattleggja hann. Það er nú kannske rjett, að hann sje ekki eign fjelaganna, þegar búið er að ákveða hann og færa hann yfir á reikninga hvers einstaks fjelagsmanns í bókunum. En jeg veit, að hæstv. fjrh. (M. G.) muni sannfærast um það, þegar hann athugar málið, að t. d. eigendur Sláturfjelagsins, sem fá því vörur til sölu, geta ekki gert kröfu um arð eða talið hann fjelaginu til skuldar, fyr en reikningsárinu er lokið og búið er að færa arðinn yfir á nöfn einstakra fjelagsmanna eða að ákveða að borga hann út. Allur arðurinn er eign fjelagsins uns þessi athöfn er um garð gengin, annaðhvort að ákveða að borga hann út eða yfirfæra hann á nafn. Og það er þá alveg tilsvarandi athöfn hjá hlutafjelögunum, þegar þau ákveða að borga út allan arð sinn. Af þeirri ástæðu er það ekki fremur rjettlátt að skattleggja þennan hluta arðsins hjá hlutafjelögum en hjá samvinnufjelögum. En mín tillaga fer nú ekki fram á það, að skattleggja hann hjá samvinnufjelögunum, því að jeg veit, að það mundi ekki fá framgang, heldur vildi jeg, að samræmi væri komið þar á með því, að útborgaður arður hlutafjelaga yrði einnig undanþeginn skattgjaldi. Hæstv. fjrh. (M. G.) lýsti því yfir, að ekki væri ástæða til, að breytt yrði ákvæðinu um niðurjöfnunina í Reykjavík, vegna þess, að ákvæðið verði ekki látið koma til framkvæmda nema samkomulag náist við bæjarstjórnina. Jeg efast ekki um, að hann geti lofað því, að svo skuli verða í hans tíð, en það er naumast bindandi fyrir eftirkomendur hans. Því að ef lögin verða samþykt eins og þau eru núna, þá áskilja þau ekki, að samþykki bæjarstjórnarinnar skuli til koma. Jeg get þess vegna ekki fundið neina ástæðu til að falla frá brtt. Mjer finst ástæða til að henda á lofti þau ummæli hæstv. fjrh. (M. G.), að ekki sje auðveldara að breyta hundraðsgjaldinu með fjárlagaákvæði en með venjulegum lögum. Þetta er ekki rjett, því að ef heimilt er að breyta þessu með fjárlögum, þá þarf ekki nema eina umr. í deildinni, og ekki einu sinni að ná samþ. beggja deilda. Hjer er því óþarfur hinn mikli íhreinsunareldur, sem einföld lög þurfa að ganga í gegn um. Jeg er hræddur um, að tekjuskatturinn muni aðallega lenda á sjávarútgerðarmönnum og embættismönnum, en landbændur sleppi. Og ef sú yrði reyndin, og það er hætt við því, þá yrði óheppilegt að gera þennan skatt hreyfanlegan.

Einar Þorgilsson Mig furðar á því, hvað eins skýrt erindi og brtt. á þskj. 497 getur skolast fyrir háttv.frsm.fjhn. (Sv. Ó.). Hann sagðist ekki hafa tekið eftir því, sem mælti með till. Ef hann hefir lesið till., þá hlýtur hann þó að hafa fengið skýringu á þessu. Enn fremur sagði hann, að erfitt væri fyrir skattanefndir úti um land að leita sjer upplýsinga suður í löndum um inn eignir manna í bönkum og sparisjóðum. Þetta er ekki rjett skilið hjá háttv.þm., því að eftir brtt. hafa skattanefndir ekkert að gera með það að vita um eignir manna í sjóðum. Till. ber með sjer, að það eru stjórnir banka og sparisjóða, sem eiga að reikna út skatt af inneignum manna, og skila honum til ríkissjóðs. Jeg tók það fram í framsöguræðu minni, að oft væri erfitt að fá hið rjetta og sanna að vita í þessu efni, því að það væri ekki óalgengt, að menn legðu fje inn í sparisjóði undir gervinöfnum. Það er því höfuðkostur till. að losa skattanefndir við þá erfiðleika, að leita að því, sem þær ef til vill geta ekki fundið. Það er líka valt að ætla, að menn segi rjett til um slíkar eignir; mönnum er þetta viðkvæmt mál, enda þótt þeir sjeu fúsir til að greiða skattinn. Hæstv. fjrh. (M. G.) fann brtt. það til foráttu, að hætt væri við því, að menn flyttu inneignir sínar til útlanda, til að fá þær skattfrjálsar. Þetta get jeg ekki fallist hjá hæstv. fjrh. (M. G.), því að eftir því sem skattar eru þar í öðrum greinum, þá býst jeg ekki við, að peningainneignir sjeu skattfrjálsar. En ef til slíks kæmi, þá gefur frv. engu síður en brtt. ástæðu til þess. Jeg verð því að álíta þessa mótbáru einskis virði. Háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) kvaðst hafa athugað till. og fundið þar fleiri galla en kosti. Meðal annars sagði hann, að upphæðir, sem væru í sjóðum, gætu verið villandi, því að þær gætu verið að láni. En þar hefir víst háttv.þm. (Jak. M.) átt við hlaupareikninga, en vextir af því fje eru ekki svo miklir, að lítill hundraðshluti yrði mikil upphæð, enda þeim mönnum, sem þannig velta fje, sjaldnast vorkent að greiða skatta, enda eru það venjulega umsvifameiri starfsmenn. Það, sem vakir fyrir okkur till.-mönnum, er það, að auðveldara sje að innkalla skattinn og komast hjá því að þurfa að grenslast eftir inneignum einstakra manna. Háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) reiknaði allmörg dæmi og fann það út, að 1% gjald væri of hátt eða lágt í samræmi við frv. Jeg skal viðurkenna, að það er einn galli á till., og það er, að stigbreyting hefði átt að vera á gjaldi af arði inneigna. En það er hægt að samþykkja till. fyrir því hjer í háttv. deild, því að það má fá því breytt í Ed. Þetta þyrfti að reikna í 5–6 stigum. Af 100.000 kr. inneign í banka fást 5000 kr. í árstekjur með 5% ársvöxtum. Og eftir okkar 6% afgjaldi yrði þá skatturinn 300 kr. Þetta er því dálítið lægra en það yrði eftir frv. En það er vandalaust að koma því í samræmi við frv. Það hefir verið sagt, að það væri ekki eftir anda frv. að gjalda skatt af inneignum alt upp að 5000 kr. Jeg álít, að það sje meiningarlaust að hafa slíkt fje skattfrjálst. Við skulum taka t. d. einhleypa menn, sem hefðu fyrir engum að sjá og hefðu erft fje, sem lægi á vöxtum. Væri sanngjarnt að láta þá vera skattfrjálsa, en láta mann, sem á húskofa, gjalda skatt, þótt kofinn sje margveðsettur, svo að engin eign sje í honum fram yfir áhvílandi veðskuldir. Jeg fjölyrði svo ekki meira um þetta mál, en vona, að háttv. deild samþykki þessa till., enda þótt þessi eini galli sje á henni, því að eins og jeg benti á áðan, getur háttv.Ed. ráðið bót á því, með því að hafa hundraðsgjaldið hærra af háu vöxtunum en þeim lægri, svo að í nákvæmu samræmi væri við eignartekjufrv.

Þórarinn Jónsson Það er auðvitað, að það er auðveldur vegur til að ná í tekjur, þetta sem farið er fram á í brtt. á þskj. 497. En hann er ekki að sama skapi rjettlátur. Eftir till. á að taka hlutfallslega jafnt af þeim, sem eiga litlar upphæðir, og þeim, sem eiga háar inni í bönkum eða sparisjóðum. Þetta held jeg geti orðið til þess, að þeir, sem eiga litlar upphæðir í inneignum, mundu taka þær út. Önnur ástæða er mikils virði, hún gerir auðveldara að ná inn skattinum og mönnum gert erfiðara að leyna eignum sínum. Jeg geri ráð fyrir, að stjórnir þessara stofnana (banka og sparisjóða) láti sveitarstjórnum í tje allar upplýsingar um inneignir manna. Þetta gæti orðið mikill ljettir fyrir sveitarstjórnir, því að það vill oft ganga illa að fá menn til að gefa upp inneignir sínar. Háttv. 2. þm. Skagf. (J. S.) sagði, viðvíkjandi tekju- og eignarskatti, að hann væri rjettlátari en útflutningsgjald. Þetta get jeg fallist á. Það kemur jafnast og rjettast niður að láta menn greiða opinber gjöld eftir eignum sínum og tekjum, og engu öðru. Hin aðferðin, að leggja á útflutningsgjald og tolla, er óheppilegri, því að leggja á framleiðslu eða veltu hlýtur altaf að verða að meira eða minna leyti ósanngjarnt. En þetta gamla fyrirkomulag getur ekki verið til frambúðar, og dagar þess fara að verða taldir. En hins vegar ber á það að líta, að tekjuþörf ríkisins er mikil nú, og er varhugavert að tefla svo út í tvísýnuna að afnema gömlu tekjustofnana og treysta á þá nýju. Enginn veit, hvað inn kann að koma af tekju- og eignarskatti. Það er ekki víst nema tilkostnaður verði nærri eins mikill og tekjurnar. Það er því athugavert að treysta um of á þennan nýja og óreynda tekjustofn, þó að hann sje að mörgu leyti rjettlátari og heppilegri en það, sem fyrir er. Það er satt, að útflutningsgjald kemur aðallega niður á framleiðendum, en þeir standa einnig best að vígi með að greiða skatta. Þó að tap verði á framleiðslu, þá er framleiðslustofninn eftir, og ef hann er ekki fær um að bera gjöld, þá eru aðrir það ekki fremur. Auk þess má benda á, að framleiðendur eiga yfirleitt hægra með að framfleyta sjer og sínum heldur en aðrir. En þetta er ekkert aðalatriði. Aðalatriðið er það, að ríkissjóður þarf tekjur og útflutningsgjald er ekki ranglátara en margir aðrir skattar, en gefur vissar tekjur. Útflutningsgjald er neyðarúrræði, til þess að vinna bug á tekjuhalla. Jeg þarf ekki að svara háttv. 1. þm. G.-K. (E. Þ.) sjerstaklega, því að hann bar fram sömu ástæður og háttv. 2. þm. Skagf. (J. S.). Af þessum ástæðum get jeg ekki greitt atkv. með brtt. á þskj. 497, þó að hún sje að stefnu til aðgengileg. Jeg skal játa, að þetta er vandræðamál, eins og skattamálin yfirleitt, en ríkið vantar tekjur, og þær þarf að útvega.

Jakob Möller Jeg vildi segja örfá orð út af ræðu háttv. 1. þm. G.-K. (E. Þ.). Jeg sje ekki betur en að mjög miklir örðugleikar verði að ná í skatt þann, sem till. á þskj. 497 fer fram á. Menn geta skift inneign sinni í sparisjóðum í smáhluti, sett hana undir öðrum nöfnum og flutt hana í annað hjerað, svo erfiðara verði að komast fyrir, hver eigandinn sje. Jeg er sannfærður um, að framkvæmdir verða handahóf, og skatturinn þess vegna órjettlátur í raun og veru, þó að hann sje skárri á pappírnum. En þetta er ekki aðalatriði, heldur hitt, að með þessum skatti er vikið frá þeirri stefnu, að skattur vaxi með tekjum manna. Þessi skattur tekur ekkert tillit til þess, hvernig sá er stæður í raun og veru, sem innstæðuna á. Þess vegna verð jeg að leggjast á móti honum. Eins má benda á eitt vandræðaatriði í þessu máli, og það er hvenær eigi að krefja skattinn, við hvaða tíma eigi að miða. Ef miðað er t. d. við nýár, þá geta menn tekið peninga sína út í bili til þess að losna við skattinn. Þá vil jeg víkja að brtt.háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) við 23 gr. Hann vill láta eignar- og tekjuskatt hjer í Reykjavík renna til bæjarsjóðs, en ekki landssjóðs. Þess vegna vill hann fella greinina. Þetta verður að vera samkomulagsatriði, og þarf ekki að fella greinina til þess. Hún kemur ekki til framkvæmda nema bæjarstjórn gangi inn á það, og þess vegna má hún standa. Jeg mun því greiða atkv. gegn till. þessa háttv.þm. (J. Þ.).

Fjármálaráðherra (M. G.) Hv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) hefir tekið af mjer ómakið með að svara háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.). En það skal jeg taka fram á ný, að Reykjavíkurbær muni ekki verða neyddur til neinnar samvinnu við landið um tekjuskattinn; en jeg hjelt, að bærinn vildi það. Ef bærinn vill halda sinni niðurjöfnunarnefnd, fær hann það að sjálfsögðu. Viðvíkjandi mun á samvinnu- og hlutafjelögum er það að segja, að arði hlutafjelaga er varið samkvæmt ákvörðun hluthafafundar, en arður samvinnufjelaga skiftist milli fjelagsmanna, og geta þeir fengið sjer dæmdan sinn hlut. Á þessum fjelögum er því mikill munur, einnig að ýmsu öðru leyti, sem óþarfi er að taka fram, því að öllum háttv.þm. mun hann í raun og veru kunnur.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Jeg skal sleppa að svara öðru en því, sem sjerstaklega þarf svara við. Mjer fanst háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.) gera lítið úr þeim tekjuauka, sem fengist, ef verðstuðull væri lagður á skattfrjálsu upphæðina. Hann túlkaði það svo, að þetta næði aðallega til efnalítilla manna, og væri lítið af þeim að hafa og ekki rjett að reyna um of þolrif þeirra. Jeg hefi aðallega í huga lausamenn og þess konar fólk, og er það satt, að tekjur þess eru ekki miklar, en útgjöldin eru að sama skapi lítil, og eru þeir ekki ófærari um að greiða skatta en aðrir. Og jeg held, að ef till. verður feld, muni mikið dragast undan skatti og hann lækka að sama skapi. Þá er till. um að skattleggja inneignir í bönkum, og þarf jeg þar engu við að bæta það, sem sagt hefir verið, því að háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) og háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) hafa sýnt fram á, að till. er ekki aðgengileg. En till. er fram komin án þess, að flm. hennar hafi borið sig saman við nefndina um hana, og þykir mjer aðferð sú heldur pukursleg. Þá kem jeg að háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) og muninum á hlutafjelögum og samvinnufjelögum. Þessi munur hefir verið margtekinn fram, en háttv.þm. (J. Þ.) virðist eiga erfitt með að skilja hann. Samvinnufjelög miða að því að bæta hag almennings, en ekki að safna fje, en hlutafjelög eru stofnuð í gróðaskyni, eru samtök manna, sem eitthvað eiga, til þess að eignast meira, eignast sem mest. Háttv. þm. (J. Þ.) virtist vilja bera mjer á brýn, að jeg teldi þessi fjelög samskonar, en það vil jeg ekki láta hafa eftir mjer. Annað var það í ræðu háttv.þm. (J.Þ.), sem jeg gat ekki felt mig við. Hann spáði því, að eignar- og tekjuskatturinn mundi aðallega lenda á kaupstaðabúum og embættismönnum, og þennan spádóm þóttist hann byggja á reynslu. Þetta er hálfeinkennilegt, því að ekki er líklegt, að menn geti frekar dregið undan eignir sínar í strjálbýlum sveitum en í fjölmennumkaupstöðum, þar sem hægt er að dreifa fje sínu í allskonar hlutafjelög, án þess að menn viti, hver á það í raun og veru; þar sem hægt er að fela fje sitt hingað og þangað, til þess að láta það draga sem mest að sjer, en bera sem minstan skatt. Jeg býst við, að háttv.þm. (J. Þ.) sje kunnugt um, að þetta er mögulegt. Um till.háttv. 2. þm. Skagf. (J. S.), um að hækka tekjuskattinn, en afnema útflutningsgjaldið, skal jeg verða fáorður. Samanburður hans var ekki rjettur að því leyti, að útflutningsgjaldið kemur ekki niður á færri mönnum en skatturinn. Það getur hver sagt sjer sjálfur. Auk þess má benda á, að ekki er hægt að vita, hve viss tekjustofn eignar- og tekjuskatturinn verður, en útflutningsgjaldið er reynt að því leyti, og þess vegna er varhugavert að breyta svo algerlega til.

Einar Þorgilsson Aðeins örstutt athugasemd. Háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) kvað okkar till. mundu leiða til þess, að menn tækju eigur sínar og flyttu þær úr bankanum, þangað sem þær væru skattfrjálsar. Þannig skildi jeg að minsta kosti orð hans, því að vart munu menn farga eigum sínum alveg eða geyma þær vaxtalausar. Háttv. þm. (Þór. J.) sagði, að ekki mætti hjálpa mönnum til þess að fela eignirnar. Jeg fæ ekki sjeð, að mönnum sje gefið nokkuð frekar tækifæri til þess með brtt. en áður, eða vill þm. (Þór. J.) halda því fram, að innieignir manna hafi til þessa verið gefnar svo upp, að sveitarstjórn hafi með öllu verið ljóst, hvers virði þær væru eða hversu háar fjárupphæðir væri um að ræða? Þetta held jeg, að ekki hafi átt sjer stað, og það fyrirkomulag, er till. okkar fer fram á, mundi einnig geta komið sveitarstjórnum að liði við niðurjöfnun aukaútsvara. Hins vegar er búið að taka það svo skýrt fram, að fyrir ríkissjóð er þetta langbesta leiðin. - Sami háttv.þm. (Þór. J.) mintist á brtt.háttv. 2. þm. Skagf. (J. S.) og í sambandi við hana á frv. til laga um útflutningsgjald. Háttv. þm. (Þór. J.) segir, að það sjeu fæstir framleiðendur, sem greiði útflutningsgjald. Þessi ummæli eru mjer með öllu óskiljanleg. Þeir, sem flytja út, munu taka til greina þetta gjald og láta það koma niður á framleiðendum. Jeg skal viðurkenna, að það er mjög hægt að ná þessu gjaldi, vegna þess hve fáir flytja út, en þeir láta það bitna á framleiðendum, svo að það er með öllu rangt, að framleiðendur losni alveg við þetta gjald.

Þórarinn Jónsson Jeg vildi aðeins leiðrjetta það, sem háttv. 1. þm. G.-K. (E. Þ.) hefir misskilið í ræðu minni. Jeg sagði, að till. gæti orðið til þess, að menn flyttu burt eignir sínar, og átti jeg þá við það, að meðan eignirnar væru svo litlar, að þær næðu ekki skatthæð, þá vildu menn heldur vaxta þær annarsstaðar, meðan þær væru að ná skatthæðinni, einkum ef um margar og smáar upphæðir væri að ræða. Þá er annað atriði. Jeg sagði, að mönnum væri gefið tilefni til þess að fela fje sitt. Auðvitað átti jeg ekki við það, að mönnum væri bönnuð öll viðleitni til þess að grenslast eftir því, heldur að þeim væri gerð viðleitnin svo erfið, að t. d. sveitarstjórnir gætu ef til vill engu náð af stóreignum. Hins vegar er tæplega við því að búast, að menn geri mikið að því að skýra rangt frá, þar sem refsiákvæðin eru svo há, að þau geta numið tífaldri skattupphæðinni, sem á að borga. Orð háttv. 1. þm. G.-K. (E. Þ.) um útflutningsgjaldið skildi jeg alls ekki. Hann sagði, að jeg hefði sagt, að fæstir framleiðendur greiddu útflutningsgjald. Þetta hefi jeg aldrei sagt.  (E. Þ.: Jeg hefi þá misskilið háttv.þm.)  . Jeg sagði, að það mundu verða fæstir, sem greiddu tekjuskatt.

Frsm. (Stefán Stefánsson) Við 1. umr. skýrði jeg frá ástæðum fyrir því, að þetta frv. væri flutt. Var því vísað til allsherjarnefndar, er nú mælir eindregið með því, að það nái fram að ganga. En jafnframt vildi nefndin benda á það, að heppilegt væri, að stjórnin gæfi út auglýsingu um það, fyrir hvern tíma menn, er vildu öðlast þennan rjett, ættu að vera búnir að sækja til stjórnarráðsins, svo að ef fleiri en einn sæktu, þá gætu þeir allir komist í eitt frv. Skal jeg svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Jeg vil aðeins geta þess, að jeg skírskota til þess, sem jeg hefi sagt áður í umræðunum um tekjuskattinn, viðvíkjandi brtt., er þar kom fram, og ætla því ekki að fjölyrða um þetta mál frekar.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg skal ekki tefja tímann. Hefi gert grein fyrir þessu frv. við framsögu fjáraukalaganna. Mun ræða einstakar greinar þess við 2. umr., en vænti, að háttv. deild leyfi því að ganga til 2. umr.

Frsm. (Jakob Möller) Þess er getið í nál., að nefndin hafi einróma fallist á frv. En undir því standa aðeins 6 af nefndarmönnum. Stafar þetta af því, að eitt nafnið fjell af vangá burt við prentunina. Annars tel jeg ekki þörf að mæla með frv., því jeg veit, að hv. deild sjer, að full sanngirni er í því, að frv. gangi fram. Hjer er aðeins um fáa menn að ræða og ekki farið fram á annað en að þeir njóti jafnrjettis við aðra embættismenn um eftirlaun. Útgjöldin eru hverfandi lítil.

Fjármálaráðherra (M. G.) Mjer er ekki vel ljóst, á hverju hv.frsm. (Jak. M.) byggir það, að hjer sje um litla upphæð að ræða. Mjer skilst, að þetta frv. nái til allra presta, sem nú eru í embættum og eftirlaunarjett hafa, en hinu er haldið fram, að það nái aðeins til þeirra, sem nú eru á eftirlaunum. Annars virðist það dálítið undarlegt, að þingið 1921 hækkar eftirlaunin, en á þinginu 1919 var samþ. að afnema þau. Trúi jeg því ekki, að þingið geri sig sekt um þvílíkan hringlandahátt. Skal jeg, í sambandi við þetta, láta þess getið, að nú eru 25 prestar á eftirlaunum. 6 af þeim hafa fast starf, sæmilega launað. Hafa starfskraftar þeirra eigi verið að þrotum komnir, þó að þeir hafi ekki kosið að vera prestar lengur; 4 þeirra hafa fengið allmikla bót á launum sínum í 18. gr. fjárlaganna og 3 af þeim eru stórefnamenn. Í fjárlögunum nú hefir einnig verið veitt helmingi hærri upphæð en áður var til eftirlauna presta og prestsekkna. Jeg sje því ekki, að í hlutfalli við önnur eftirlaun sje hjer um nokkra sanngirniskröfu að ræða, heldur óviðkunnanlegan hringlandahátt í því að lögleiða hjer eftirlaun fyrir sjerstaka stjett. Biskup kom með þetta frv. til mín í vetur og bað mig að flytja það, en jeg sagði honum, að jeg vildi það eigi. Sýndi jeg honum fram á, hvers vegna jeg vildi það eigi, og virtist mjer hann fallast á það og skilja vel ástæður mínar. Jeg er hissa á hv. fjárhagsnefnd að mæla með þessu frv., og skora á hv. deild að fella það.

Magnús Jónson Jeg vil leyfa mjer að þakka hv. fjárhagsnefnd fyrir, hvað hún hefir greitt vel fyrir frv. þessu, sem jeg var flm. að. Jeg get ekki með nokkru móti komið skilning á, að frv. þetta fari í bága við stefnu þá, sem nú er uppi, um afnám eftirlauna, því hjer er eigi verið að veita neinni stjett eftirlaun, sem ekki í hafði þau áður. Er hjer aðeins verið að bæta úr ósamræmi, sem þingið 1919 gerði sig sekt í, því á þessu þingi var það samþ. með launalögunum, að prestar skyldu að öllu vera undir sömu kjörum, sem aðrir embættismenn, hvað laun og eftirlaun snerti. Er þetta því í fullu samræmi við þingið 1919, því að hjer er eigi um nein hlunnindi til handa prestum að ræða, heldur aðeins að þeir fái jafnháa hndr.tölu af sínum lágu launum sem aðrir embættismenn. Get jeg vegna þess ekki fallist á skoðun hæstv.fjrh. (M.G.). Viðvíkjandi þeirri grýlu hæstv. fjrh., að allir prestar, seni nú eru í embættum, komist á eftirlaun, er því til að svara, að tæplega má gera ráð fyrir, að meira en hluti þeirra komist nokkru sinni á eftirlaun. Komast sennilega færri prestar á eftirlaun nú en áður, sökum bættra launa. Er ekki svo að skilja, að jeg gefi í skyn með þessu, að prestar hafi farið fyr á eftirlaun en þeir þurftu, heilsunnar vegna. En líkindi eru til þess, að þeir endist betur, ef þeir geta notið betra lífs og betri aðhlynningar, sökum bættra launakjara því var haldið fram hjer við 1. umr., að þessa væri ekki þörf, vegna þess, að margir uppgjafaprestar væru í lífvænlegum stöðum. En þetta er á engan hátt frambærileg ástæða, og hefir ekki heyrst, ef um aðra embættismenn hefir verið að ræða. Er hjer ekki um nein forrjettindi handa prestum að ræða, og vel má vera, að þeir sjeu færir um að stunda hjer einhver „kontor“-störf, þó alls ófærir sjeu að standa í vosmiklum ferðalögum. Sjá það og allir sanngjarnir menn, að á einhverju verða þeir að lifa, því að eftirlaun þeirra hrökkva skamt. Hin ástæðan, að margir þeirra sjeu stórefnaðir menn, er heldur tæpast svara verð, því samkvæmt henni ætti að mega svifta alla menn launum sínum, ef þeir væru sæmilega efnaðir. Sýnist mjer, að mótbárurnar hnigi allar að því, að hjer sje verið að stofna til sjerstöðu fyrir prestana, en þetta er algerlega rangt, eins og jeg hefi áður sýnt fram á. Þá sagði hæstv. fjrh. (M. G.), að það hefði orðið að samkomulagi, eða biskup hefði getað felt sig það, að styrkurinn til synodus yrði hækkaður, og þar við látið sitja. Hjer við er það að athuga, að biskup fór fram á 12000 kr., en þingið samþ. aðeins 8000 kr. En auk þess er líka aðgætandi, að þessi styrkur til synodus er í raun og veru óviðkomandi þessu, sem hjer ræðir um, því að meginhluti hans, eða 9/10, fara til prestsekkna. Ef frv. þetta verður samþ., mundi þessi litli styrkur falla að öllu leyti til prestsekknanna. Held jeg, að hv. deild hafi felt hækkunina, sem hv.fjvn. lagði til, einmitt með það fyrir augum að samþ. þetta frv., og má því segja, að hún hafi gefið fyrirheit um, að samþ. frv.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg get ekki horfið frá því, að hjer sje um ósamræmi að ræða frá stefnu þingsins 1919 í þessu máli. Er það líka öllum auðsætt, að það hlýtur að vera ósamkvæmni, að taka eina stjett út úr og hækka eftirlaun við hana, einmitt þegar búið er að afnema þau. Um þá ástæðu hv. 4. þm. Reykv. (M. J.), að prestar komist síður á eftir laun nú, vegna bættra launakjara, er það að segja, að hún styður einmitt mitt mál, að ekki sje þörf á því, að auka við eftirlaunin. Annars hefir það sýnt sig, að þessi hv.þm. (M. J.) vill reyna á alla lund að auka gjöldin, en draga úr tekjunum. Er skamt á að minnast, máli mínu til sönnunar, að fyrir 5 mínútum síðan, eða svo, greiddi hann atkv. móti útflutningsgjaldsfrv. Það er enn fremur villandi hjá þessum hv.þm. (M. J.), að kostnaðurinn við þetta frv. hans fari fljótt minkandi. Eru til þess engar líkur, miklu fremur hið gagnstæða.

Frsm. (Jakob Möller) Það er ekki rjett hjá hæstv. fjrh. (M. G.), að hjer sje um ósamræmi við stefnu þingsins 1919 að ræða. Hjer er ekki verið að taka neina sjerstaka stjett út úr, heldur aðeins verið að bæta úr gömlu misrjetti, sem þessi stjett varð fyrir 1919. Hefir hv. samþm. minn (M. J.) gert glögga grein þessa, og er það í fullu samræmi við skoðun nefndarinnar. Er líka þess að gæta, að þó að sumir þessara presta sjeu í föstum stöðum, þá eru þeir þó allir aldraðir menn, eftir þeim upplýsingum, sem biskup hefir gefið. Það, að sumir þessara manna hafa fengið nokkra uppbót á eftirlaunum sínum, sýnir einungis, að laun þeirra hafa þótt óviðunandi, og er því þessi ástæða fremur til stuðnings málinu en móti. Hv. samþm. minn (M. J.) tók það einnig rjettilega fram, að uppbót fjárlaganna varð ekki svo há, sem til var stofnað, vegna þess, að hv. deild vissi af þessu frv., og er mjer kunnugt um, að sumir hv.þdm. greiddu atkv. á móti hækkun fjárlagastyrksins af þeirri ástæðu. Hjer er aðeins um það að ræða að bæta úr því misrjetti, að sumir prestar fá í eftirlaun aðeins nokkur hundruð, en aðrir miklu meira, samkv. launalögunum frá 1919 og lífeyrissjóðslögunum, og hjer koma aðeins þeir prestar til greina, sem ekki hafa gengið undir nýju launalögin.

Fjármálaráðherra (M. G.) Mig furðar stórlega þessi skilningur á frv., og langar mig til þess að spyrja hv.flm. frv. (M. J.) að því, hvort það sje ekki rjett skilið hjá mjer, að frv. nái til allra presta, er voru komnir í embætti fyrir 1. jan 1920. Þeir eigi ekki líka að teljast með, sem gengu undir launalögin 1919.

Flm. (Magnús Jónsson) Auðvitað, ef þeir voru komnir í embætti áður. Þetta atriði er skýrt tekið fram í frv. Þar stendur, að allir prestar, sem á eftirlaun um eru, eða eftirlaunarjett hafa, skuli taka framvegis eftirlaun sin samkv. frv.

Fjármálaráðherra (M. G.) Mjer kemur það undarlega fyrir, ef á að neita því, að prestar, sem gengu undir launalögin 1919, hafi eftirlaunarjett samkv. þessu frv. Er það bersýnilegt, að frv. nær til allra presta, sem voru í embættum 1. jan. 1920. Skilningur minn á þessu frv. er alveg rjettur, og verð jeg að láta í ljós undrun mína yfir þeim yfirdrepsskap, sem hjer er viðhafður, bæði hjá frsm. (Jak. M.) og ígreinargerð frv. Þetta hefir vilt fjárhagsnefnd, en nú hefi jeg lyft frá slæðunni, og er ekki hræddur um nú, að frv. verði samþ., einmitt vegna þeirrar undirferli, sem notuð hefir verið í málinu.

Frsm. (Jakob Möller) Jeg skil ekki, að þeir hafi eftirlaunarjett. Eða er það þá meiningin, að þeir bæði safni í lífeyrissjóð og hafi eftirlaun?

Fjármálaráðherra (M. G.) Þeir fá bæði eftirlaun og safna lífeyri. Þetta hefir nefndin ekki athugað. Jeg óska því, að hv. nefnd vilji athuga þetta betur, og taki málið út af dagskrá. Jeg finn, að hv.frsm. (Jak. M.) er hjer í góðri trú, og því er þetta best.

Forseti (B. Sv.) Er það þá ósk hv. nefndar, að málið sje tekið af dagskrá?

Frsm. (Jakob Möller) Ætli það ekki. Forseti tók málið af dagskrá. Frv. var aldrei á dagskrá tekið framar og varð ekki útrætt.

Magnús Pjetursson Jeg vil aðeins gera grein þess, hvers vegna jeg greiddi og mun greiða atkv. móti þessu frv. Hefði ákvæði þetta verið sett inn í launalögin upphaflega, hefði jeg ekkert haft við það að athuga. En nú er jeg mótfallinn því sökum þess, að jeg lít svo á, og veit að margir lögfræðingar, þar á meðal hæstv.forsrh. (J. M.), líta einnig svo á, að hjer sje um samningsbrot að ræða. Munu því hlutaðeigendur geta fengið rjett sinn, ef þeir leita til dómstólanna, og sýnist mjer að það stappi því næst því að mega teljast ósæmilegt, að þingið samþykki lög, sem auðsæilega brjóta samninga, sem þingið hefir áður gert við menn þessa.

Jón Þorláksson Jeg er alveg samþykkur ræðu háttv.þm. Str. (M. P.), en jeg vil bæta því við, að jeg er líka á móti því vegna þess, að jeg tel mjög litlar líkur til þess, að þetta komi að notum. Jeg geri mjer engar vonir um, að verðlag fari jafnt lækkandi á þessu 5 ára tímabili, sem um er að ræða, heldur þykir mjer miklu sennilegra, að það hækki og lækki á víxl. Þó að, eins og nú stendur, þetta sje hagnaður fyrir ríkissjóð þetta árið, þá er engan veginn víst, að svo verði áfram. Jeg hlýt því að greiða atkv. á móti þessu frv., enda þótt jeg vilji af alefli styðja allan rjettmætan sparnað á útgjöldum ríkissjóðs.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Það þýðir ekki að hefja langar umr. um málið nú, enda ætla jeg mjer það eigi. Það má vel vera, að verðlag sje reikult enn sem komið er, en frv. á einmitt að miða að því, að embættismenn og, ríkissjóður biði sem minstan halla af þessu reikula verðlagi. Ef verðlag hækkar mikið, rjett eftir að verðlagsskráin er samin, eða jafnvel áður en hún kemur í gildi, þá er ekki sanngjarnt að embættismenn fái miklu lægri dýrtíðaruppbót samkvæmt verðlagsskránni. Eins er það ósanngjarnt, að ríkissjóður gjaldi alt árið miklu hærri dýrtíðaruppbót en sem samsvarar hinu raunverulega verði, sökum skyndilegs verðfalls, rjett eftir að verðlagsskráin kemur í gildi. Fyrir þetta er að mestu leyti bygt með tveimur verðlagsskrám á árinu. Annars tel jeg litlar líkur á því, að vörur hækki, en yrði það, þá er að taka því. Jeg veit, að hæstv.forsrh. (J. M.) telur þetta samningsrof, en ýmsir aðrir lögfræðingar líta ekki svo á. Og fyrst ágreiningur er um þetta, sje jeg ekkert á móti því, að úr þessu verði skorið af dómstólunum, svo framarlega sem embættismenn telja það viðeigandi að fara til þeirra með þetta mál. Verðlag á þeim vörum, sem verðstuðullinn er miðaður við, hefir nú lækkað um 30%, og með þeirri lækkun sparaðist ríkissjóði síðara misseri þ. á. um 350 þúsund krónur, ef verðlagsskráin væri sett í júnímánuði næstkomandi; sjá allir, hvílíkur sparnaður þetta yrði fyrir ríkissjóð, og skil jeg ekki, að nokkur þm. ætti að sjá eftir því, eins og nú lætur í ári með tekjur ríkisins. Skal jeg svo ekki fjölyrða meira um málið.

Magnús Jónsson Mjer skildist, að ástæður hv.frsm. og flm. frv. þessa (S. St), þegar hann bar það fyrst fram, væri sparnaður fyrir ríkissjóð og ekkert annað. En nú sýnist, eftir nál.hv.allshn., að þetta sje aðallega gert fyrir starfsmenn ríkisins. En væri farið fram á þessa breytingu aðallega vegna sanngirni við embættismennina, þá hefði nefndin átt að leggja til, að embættismönnum yrði bætt upp laun sín frá 1. júlí 1920. En þetta hefir hún ekki gert og það vegna þess, að ástæðan er einungis sparnaðurinn fyrir ríkissjóð, enda þótt nefndin vilji nú láta það líta svo út, sem það sje, með fram að minsta kosti, gert vegna starfsmannanna. Sýnist mjer, að það hefði verið miklu drengilegra af nefndinni að kannast við þennan tilgang sinn, sem er virðingarverður, heldur en reyna að villa mönnum sýn með því að bera aðra ástæðu fyrir. En gallinn við frv. er það, að sparnaðurinn getur enginn verið, því að rjettargrundvöllinn vantar. Er, að því er jeg veit best, enginn lögfræðingur í vafa um, að hjer er um samningsbrot að ræða. Efast jeg ekki um, að hv. deild muni athuga þetta, og samþykki ekki lög frá Alþingi, sem eru markleysa.

Frsm. (Björn Hallsson) Jeg hefi fengið hálfgerð skilaboð frá hæstv. forseta (B. Sv.), að hann muni láta þessa tillögu koma til umræðu í kvöld, þótt áliðið sje, ef jeg og hv.flm. (E. E.) verðum stuttorðir, vegna þess, hvað orðið er framorðið og menn orðnir þreyttir af langri fundarsetu. Jeg þykist ekki hafa stutt að því að teygja lopann, eins og sumir hv.þm. í dag, og þykist því ekki þurfa að biðja velvirðingar á því, þótt jeg tali í fjórðung stundar eða svo. Nál. landbn. tekur flest fram af því, sem þörf er á að segja fyrir nefndarinnar hönd. Það, sem nefndinni og hv.flm.till. (E. E.) ber sjerstaklega á milli, er það, að nefndinni þótti hann ekki leggja mesta áherslu á það, sem hún telur meginatriðið í þessu máli. Jeg þarf ekki að lýsa ástandi heimilisiðnaðar eða ullar hjer á landi eins og hann er nú kominn, því að flestir þekkja það mál og vita, að hann er svo að segja kominn í kaldakol. Í því sambandi get jeg bent á, að það er ekki lengra síðan heldur en t. d. þegar jeg var unglingur, að allur klæðnaður var unninn á sveitaheimilum hjer á landi, jafnvel yfirfrakkar. Nú má það kallast undantekning, að heimaunnin utanyfirföt sjáist, því jafnvel nærföt eru keypt frá útlöndum. Innlendu verksmiðjumar geta ekki nálægt því fullnægt þörfinni. Þessu valda breyttir tímar, dýr og ónógur vinnukraftur o. fl. Fólkinu hefir fækkað að mun í sveitunum og fólkshald orðið svo dýrt, að ekki borgar sig að láta vinna tóvinnu með handafla. Það minnast margir þess gamla og góða siðar, þegar fólkið sat við vinnu á kvöldin í baðstofunum og einn skemti með sögulestri eða kvað rímur. Það er dálítið gert að þessu enn, en það er miklu minna. Þessi siður vann tvennt eða fleira í einu, fólkið vann með meiri áhuga verk sitt og það fræddist og skemti sjer við það, sem lesið var. Að þessi siður er lagður niður, er nokkuð að kenna breyttum húsakynnum. Nú er víða bygt eitt hús í stað allra bæjarhúsa, og mörg herbergi víðast komin í stað baðstofunnar. Það er ekki svo að skilja, að jeg vilji lasta þá breytingu; hún er óneitanlega til bóta í heilbrigðisáttina, þótt gölluð sje. Karlmenn eru nú orðnir fáir á heimilunum og hafa því nóg að starfa úti, við gegningar gripa. Verða þeir því fegnir að hvíla sig á kvöldin, þegar þeir koma frá útiverkum. Dregur það úr tóvinnunni. Kvennfólkið er líka fátt og hefir nóg búsverka að vinna og getur ekki snúist við tóvinnu að miklum mun. Og ekki svarar kostnaði að kaupa fólk til þessara starfa. Niðurstaðan verður þá sú, að ullin er send utan og seld litlu verði, stundum hrakverði, en í staðinn kaupa menn frá útlöndum nærföt og utanyfirföt dýru verði. Það er líka orðin tíska, að ekki þykir nógu fínt að ganga í heimaunnum utanyfirfötum. Það þarf að fá það utanlands frá og er oft úr öðru efni en ull, sem þykir þá fylgja betur tískunni. Nú er þó vöknuð alda í þá átt að efla heimilisiðnað. Má þar fyrst og fremst nefna stofnun heimilisiðnaðarfjelagsins. Hefir þessi hreyfing það aðallega fyrir augum að draga úr kaupum frá útlöndum og nota það, er vinna má í landinu sjálfu. Þá vil jeg drepa á till. á þskj. 393 og brtt. nefndarinnar við hana. Nefndinni virðist tiltækilegast að byrja með því að leggja áherslu á að útvega vjelar til hjálpar heimilisiðnaðinum. Sú undirstaða mun verða viðráðanlegust, að því er kostnað snertir. Nú eru víða komnar prjónavjelar og er þeim nokkuð að fjölga. Sömuleiðis er nýfundin upp álitleg spunavjel. Þyrfti að kosta kapps um að útvega og útbreiða þessar vjelar og koma sem víðast upp kembi- og lopavjelum, til þess að lyfta undir heimilisiðnaðinn. Nú er lítið unnið að dúkavefnaði í vefstólum. Telur nefndin nauðsynlegt að auka þann iðnað og álítur, að námsskeið út um land hafi góð áhrif, og þarf þá líka að útvega góða vefstóla. Með því er hægt að spara kaup á ýmsu, svo sem borðdúkum, handklæðum, rúmteppum, gluggatjöldum, milliskyrtuefnum o. fl. En auðvitað þarf ef til vill að kaupa eitthvað af tvisti til þess að hafa með bandi í sumt af þessu. En það er þá samt unnið í landinu. Ekkert af þessu er svo óviðráðanlega dýrt, að ekki megi ráðast í það, þótt fjárkröggur sjeu. Þá vill nefndin leggja áherslu á, að stofnaðar sjeu klæðaverksmiðjur, sem framleiði voðir handa landsmönnum. Þær mundu auðvitað kosta mikið. Þarf nákvæma rannsókn áður en ráðist verður í stofnun þeirra. Það verður að fara eftir aðstöðu, hvort þær verða hafðar fleiri og minni eða fáar og stórar. Er þó venjulega ódýrara að leggja í eitt stórt fyrirtæki heldur en mörg smá, sem framleiða jafnmikið. Við höfum hvorki viljað binda verksmiðjurnar við landsfjórðunga eða tölu. Verður það að fara eftir því, hvað hagkvæmast reynist við rannsóknina. Þá leggur nefndin til, að mönnum verði veittur utanfararstyrkur til þess að kynnast meðferð vjela og þess háttar. Ætlast er til, að kostnaðurinn við það og rannsóknirnar verði veittur úr ríkissjóði, eins flm.till. (E. E.) leggur til. Álítum við rjett, að utanfararstyrkurinn sje veittur þeim hjeruðum eða tóvinnufjelögum, sem reka verksmiðjurnar, og teljum tryggara, að hann verði veittur hæfum mönnum, ef fjelögin ráða yfir honum heldur en hæstv. stjórn, sem ekki þekkir umsækjendur. Hins vegar getum við ekki fylgt hv.flm.till. (E. E.) í því að vilja láta nú þegar fara að rannsaka eða hrinda af stað sútunarverksmiðjum til skinnasútunar eða klæðaverksmiðjum, sem framleiði dúka úr allri íslenskri ull. Við álítum, að þetta yrði svo dýrt, að rjettara sje að fresta rannsókn á því fyrst um sinn, meðan fjárhagurinn er eins erfiður og hann nú er og má búast við, að hann verði fyrst um sinn. Hins vegar kostar slík rannsókn eflaust talsvert fje, og virðist rjett að leggja ekki í hana nú þegar, þar sem fje er ekki fyrir hendi til framkvæmda, og er þá líka rjettara að spara rannsóknarkostnaðinn í bráðina. En okkur kemur ekki til hugar að neita þýðingu þessa iðnaðar; það er eflaust framtíðar- og framfaramál. En það má heita gott, eins og nú er ástatt, ef ríkið getur komið nokkru verulegu til leiðar á þeim grundvelli, sem nefndin hefir bent á í áliti sínu og tillögum. Það má benda á það, að ekki er ólíklegt, að samvinnufjelögin og kaupmenn vilji vinna eitthvað að endurbótum á verkun húða og skinna, sem þeir hafa á boðstólum. Ætti það að vera áhugamál þeirra, að þær vörur gengju sem hæstu verði. Ekki fanst nefndinni tiltækilegt, að ráðist sje í sameiginlegan ullarþvott að svo komnu máli. Mundi vera erfitt að koma slíkum stöðvum á víða vegna strjálbýlis, og verksmiðjumar þvo líka ullina, sem til þeirra er send. Í það minsta þarf að rannsaka vel, hvort ullin muni hækka að mun í verði á erlendum markaði við bættan þvott. Hins vegar er líklegast eitt haldbesta ráðið til þess að bæta ullina það, að bæta fjárkynið og meðferð fjárins með því að rækta þelþykkra og ullarbetra fje. Það er engum blöðum um það að fletta, að aukin ullarvinna að mun innanlands er eitt af allra þýðingarmestu málum vorum. Ber því að vinna að því máli með alvöru og af alefli. Nú er ullin í hrakverði, en rándýr útlend vara og verri keypt í staðinn. Sæi jeg lítið eftir eftir því, þó að silkidruslunum fækkaði dálítið í búðunum og haldgóð ullarföt kæmu í staðinn. En stúlkurnar eru líklega ekki allar þar á mínu máli. Jeg er nú búinn að taka flest fram fyrir hönd nefndarinnar og ætla ekki að bæta meiru við fyr en hv.flm. (E. E.) hefir talað.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg stend upp einungis til þess að láta í ljós þakklæti mitt til hv.flm.till. (E. E.) og hv. landbúnaðarnefndar. það er sárt til þess að vita, að þetta mikilsverða mál skyldi ekki vera komið lengra á leið áður en fjárkreppan fór að þrengja að. Stjórnin hefir síðan hvorki haft tíma nje fje til þess að sinna málinu. Þó var vakið máls á því á aukaþinginu í fyrra. Jeg er þakklátur hv. nefnd fyrir að leggja aðaláhersluna á heimilisiðnaðinn, því að jeg hygg, að ef hægt er að efla hann, muni það reynast drýgst og útlátaminst. Jeg get borið vitni um það, að það, sem eftir eimir af tóvinnu um miðbik Þingeyjarsýslu, er mikið að þakka tóvinnuvjelunum á Halldórsstöðum og því, að náðst hefir til vjelanna á Akureyri. Það er víst um það, að ef kembingarvjelar væru til víða á landinu, mundi það lyfta mjög undir heimilisiðnaðinn, með því að losa heimilin við kembinguna, því nú komast þau ekki yfir það fyrir fólksfæð og of miklum kostnaði við fólkshald. Þá er líka nauðsynlegt að koma upp spunavjelum á heimilunum, eins og nefndin ráðgerir. Þess ber að geta, að heimilisiðnaðarfjelagið hefir gert mikið til þess að hrinda af stað þessu máli. Jeg hallast að brtt.hv. landbn. Og þó að skinnaverkunin þurfi líka að takast með og það sje bágt til þess að vita, að meðferð á skinnum hefir alls ekki batnað, heldur jafnvel þvert á móti á síðustu 50–60 árum, þá mundi það verða frekar verkefni fyrir einstaka menn eða fjelög að koma upp skinnasútunartækjum. Þess vegna held jeg, að tóskapurinn verði að sitja fyrir. Jeg hygg, að sútunarverksmiðjur komist ekki á fót fyrir ríkisstuðning einan. Jeg get bent á það, að Samband íslenskra samvinnufjelaga hefir haft það mál talsvert í huga, en ekki getað enn aðhafst neitt vegna fjárkreppunnar. Þó að þetta sje mikilsvert, þá verð jeg að telja ullariðnaðinn mikilsverðari. Var jeg yfirleitt svo samþykkur hv.frsm. (B. H.), að mjer fanst flest, sem hann sagði, eins og talað frá mínu eigin brjósti.

Eiríkur Einarsson Vegna þess, hve áliðið er dagsins og þingfundurinn orðinn langur, skal jeg flýta máli mínu, enda þótt það, sem hjer er til umræðu, verðskuldaði það, að því væri helgaður lengri tími en flest annað, er hjer verður til málalenginga. Hv. landbúnaðarnefnd, er hefir haft till. mína til álita, reiðir hátt til höggs, en allar breytingar hennar falla að mestu í sama farið og verða endurtekning á tillögum mínum, með öðrum orðum og nokkrum úrfellum, er gera það að verkum, að till. verður veigaminni og lítilsigldari. Þó eru nokkrar af brtt. nefndarinnar, er jeg tel fremur til bóta, svo sem það, að hún leggur til, að ungum og efnilegum mönnum verði veittur utanfararstyrkur eftir því, sem óskað kann að verða heiman úr þeim hjeruðum, þar sem um ullariðnað er að ræða, en í minni till. er þetta ekki sjerstaklega tekið fram, heldur einungis gert ráð fyrir utanfararstyrk handa efnilegum mönnum í þessu skyni, en vitanlega var þar undirskilið, að slíkt færi fram á eðlilegan hátt, í þágu og þá eftir tillögum úr þeim hjeruðum, er hefðu málið á prjónunum til framkvæmda. En það er ekki nema til bóta, að slíkt sje skýrt tekið fram. Á hinn bóginn byggir landbn. í lausu lofti, er hún í þessu sambandi talar um tóvinnufjelög, eins og þau væru til, en gerir engar tillögur um, hvernig þau skuli stofnuð, en að mínu áliti er það höfuðatriði, er heyrir til nauðsynlegum undirbúningi málsins, sem ræðir um í 6. lið till. minnar, er nefndin vill, að falli í burtu án þess, að nokkuð komi í staðinn. þetta tel jeg misráðið af nefndinni. Ef alt á ekki að lenda í handaskolum, er einmitt nauðsynlegt, að hjeruðum, er hafa áhuga fyrir ullariðnaðarmálinu, sje sem allra best leiðbeint um fjelagsstofnanir og fyrirkomulag, eins og jeg hefi fyr bent á. Við höfum of mörg dæmi fyrir okkur til þess að sjá ekki, hvað það þýðir að flaustra til fyrirhyggjulausra fjelagsstofnana, þar sem alveg er undir hælinn lagt, hvort nokkur ber skyn á málið, þeirra, er þar eiga hlut að. Er því nauðsynlegt, að stjórnin, með þeirri aðstoð, sem henni er hagkvæmust, sje til ráðuneytis frá öndverðu um stofnun tóvinnufjelaganna, bæði að því, er snertir eignarfyrirkomulag, og að öðru leyti. Í nágrannalöndum okkar, svo sem Noregi og Danmörku, er einmitt leitað slíks ráðuneytis þegar stofnuð eru iðnaðarfyrirtæki, annaðhvort til einskonar stjórnarskrifstofu, eins og Norðmenn hafa til leiðbeiningar í Kristjaníu, eða þá að iðnfjelög beitast fyrir þvílíku, eins og á sjer stað í Danmörku. Vildi jeg því, einkum að því, er þessi undirbúningsatriði snertir, koma tillögunni aftur í það horf, er hún hafði frá minni hendi. Það brýtur ekki í bága við það, að hlutaðeigandi hjerað hugsi sjálft fyrir fjáröflun, þótt það njóti leiðbeiningar. Nefndin vill láta sútunar- og skinnaverkunarrannsóknir falla niður. Læt jeg mig það litlu máli skifta, því þess hefi jeg áður getið, að slíkar framkvæmdir mundu eiga lengra í land en ullariðnaðurinn, þótt það mál sje einnig merkilegt og verðskuldi rannsókn fyr en síðar. Nokkur atriði í tillögu minni hefir hv. landbúnaðarnefnd alveg misskilið. Hún vill takmarka klæðaverksmiðjurannsóknirnar við klæðaþörf landsmanna, en horfir í kostnaðinn, ef athugað væri, hve miklar vjelar og verksmiðjutæki þyrfti til að vinna úr allri ull í landinu. Nefndin gáir þess ekki, að þegar undirbúningur og rannsókn þessa tóvinnumáls er komin á rekspöl, þá skiftir minstu, hvað kostnað snertir, hvort miðað yrði við meiri eða minni ull í væntanlegri skýrslu um rannsóknirnar. Þesskonar yrði hægt að finna reikningslega, úr því grundvöllurinn er fundinn. Þessi breyting nefndarinnar gerir því svo sem hvorki til nje frá, en sýnir, að hún misskilur málið. Eða heldur hún, að í rannsóknaryfirliti felist skuldbinding eða einskonar kvöð um, að alt þetta komist strax í framkvæmd? Nefndin er á sama máli og jeg um það, á hverju eigi að byrja. í 5. lið till. minnar er einmitt gert ráð fyrir, að rannsóknum skuli flýtt og sjeð um, að þær verði glöggar og ítarlegar í stærstu framleiðsluhjeruðum landsins, og jafnframt skuli annarsstaðar stuðla að því, að smærri vjelum til kembingar o. fl., sem eru nauðsynleg undirstaða heimilisiðnaðarins, verði komið á. Það kemur skýrt fram, að hið sama vakir fyrir nefndinni í 1. og 2. tölulið hennar till.; orðalaginu er aðeins breytt, sem einu má gilda, úr því meining málsins raskast ekki. Jeg hefi því ekkert á móti því, að till. verði samþ. eins og þær komu frá nefndinni, en áskil mjer rjett til að bera fram nokkrar brtt. til annarar umr., svo að till. komist í það horf, er jeg tel þessu merkilega máli best borgið með.

Frsm. (Björn Hallsson) Jeg hafði ætlað mjer að svara flm.till. (E. E.) nokkrum orðum. En með því að áliðið er orðið dags og menn þreyttir af langri fundarsetu, fell jeg frá því í kvöld, en mun gera það seinna. Salurinn er líka orðinn því næst tómur.