Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. 21. maí s.l. var samþykkt í Sþ. svohljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að fela menntmrh. að láta kanna líkleg áhrif tölvuvæðingar á skólakerfi landsins og bendir sérstaklega á að fylgst verði með sérstakri rannsókn, sem nú er í undirbúningi um þetta efni á vegum menntarannsóknarstofnunar OECD. Bæði verði kannað hver áhrifin muni verða á skólahaldið sjálft með aukinni tölvunotkun í skólum svo og hvaða kröfur tölvuvæðing í öllu athafna- og atvinnulífi gerir til skólakerfisins. Reynt verði að meta í grófum dráttum, á hvaða sviðum þjóðlífsins tölvuvæðingin komi til með að hafa áhrif og í hvaða tímaröð þau muni koma fram. Bæði verði tekið tillit til þeirra. sem starfa munu með tölvum eða í tengslum við þær. og einnig til allra hinna, sem verða notendur tölvuefnis. Á grundvelli þessara athugana verði gerðar tillögur um, hvernig skólakerfið bregðist við þessum áhrifum og þeim kröfum, sem af þeim munu hljótast. Þess verði sérstaklega gætt. hver verði áhrif tölvuvæðingarinnar á almenna grunnmenntun.“ Þessi till. var samþykkt hér 21. maí s.l., og þar sem nú er nokkuð um liðið, um tíu mánuðir. síðan till. var samþykkt hef ég leyft mér að bera fram á þskj. 361 svohljóðandi fsp. til hæstv. menntmrh.: „Hvað líður framkvæmd þál., sem samþykkt var á Alþingi 21. maí 1981, um áhrif tölvuvæðingar á skólakerfi landsins?“



Herra forseti. Spurt er um hvað líði framkvæmd þál., sem samþykkt var á Alþingi 21. maí 1981, um áhrif tölvuvæðingar á skólakerfi landsins. Því er til að svara, að af þessu tilefni skipaði ég á vegum menntmrn. vinnunefnd til að fjalla um tölvuvæðingu og reyndar aðra tæknivæðingu í skólum. Formaður þessarar vinnunefndar eða starfshóps er Oddur Benediktsson dósent í Háskólanum, en auk hans eru í starfshópnum Anna Kristjánsdóttir lektor, Halla Björg Baldursdóttir kennari, Jón Torfi Jónasson lektor og Karl Jeppesen fulltrúi. Auk þess, sem segir í þál., á verksvið hópsins að vera eins og ég skal nú greina frá: 1) Að vinna að gerð stöðuyfirlits yfir tölvu- og aðra tæknivæðingu varðandi upplýsingamál í skólum. Enn fremur skal kanna hvort unnt sé að greina einhverja megindrætti í þeirri þróun sem átt hefur sér stað á síðustu árum. 2) Könnun líklegra áhrifa umræddrar tæknivæðingar á námsefni og kennsluaðferðir svo og menntun og þjálfun nemenda vegna notkunar þessarar tækni í daglegu lífi. Í þessu sambandi skal sérstaklega hugað að menntun kennara. 3) Gerð tillagna um aðgerðir innan skólakerfisins til þess að bregðast við þessari nýju tækni og nýta hana í þágu menntunar og skólastarfs eins og unnt er. Gert er ráð fyrir að framangreind verkefni nái til grunnskólastigs, framhaldsskólastigs og háskólastigs eftir því sem við verður komið og við á. Starfshópurinn er kominn vel á stað með þetta verk og mun hann hafa samstarf og á að hafa samstarf við marga aðila. M.a. hefur hann skipulagt fundaröð þar sem fjallað yrði um einstaka þætti málsins, og á fundina er boðið ýmsum aðilum sem á einhvern hátt tengjast þessu máli. Þá er á döfinni könnun á tækjabúnaði og öðrum aðstæðum í skólum sem skipta máli í þessu sambandi. Ég vil geta þess, að ekki er gert ráð fyrir að neinar sérstakar niðurstöður fáist af þessu starfi fyrr en á haustdögum á þessu ári. Ég vænti þess, að þessar upplýsingar nægi sem svar við fyrirspurninni.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans. Ég sætti mig fullkomlega við þau eins og hann bar þau hér fram. Hæstv. ráðh. upplýsti m.a. að skipaður hefði verið starfshópur valinkunnra manna til að fjalla um þetta verkefni og þeir mundu væntanlega skila áliti á haustmánuðum. Sennilega er ekki hægt að krefjast þess að öllu hraðar verði unnið að þessu máli. Hins vegar er þetta mjög mikilvægt mál og ég vil undirstrika það sérstaklega hér. Hin mikla breyting, sem er að verða í þjóðfélaginu vegna aukinnar tölvunotkunar, kemur til með að hafa mjög mikil áhrif á skólakerfið, bæði vegna notkunar tölva í skólum svo og hvernig skólakerfið bregst við að þjálfa nemendur á þessu ört vaxandi sviði. Þess vegna er mjög mikilvægt að haldið verði fast utan um þetta mál. Ég vænti þess, að hæstv. menntmrh. geri það og fylgist vel með því, sem þarna er að gerast, og reki á eftir því, að þessi vinnuhópur skili störfum á þeim tíma sem áætlað er.



Herra forseti. Á þskj. 361 hef ég leyft mér að bera fram fyrirspurnir til hæstv. félmrh. varðandi framkvæmd laga um Húsnæðisstofnun ríkisins. „1. a) Á hvern hátt hefur Húsnæðisstofnun ríkisins framkvæmt ákvæði VI. kafla laganna að því er varðar tækninýjungar og rannsóknir í byggingariðnaði? b) Hvernig hefur verið staðið að opinberri samkeppni um gerð uppdráttar af húsum, fylgst með og kynntar tækninýjungar sem stuðlað gætu að lækkun byggingarkostnaðar? 2. a) Hversu háar fjárhæðir hefur stofnunin veitt í lánum eða styrkjum vegna tækninýjunga í byggingariðnaði s.l. tvö ár? b) Hvaða aðilar hafa fengið þau lán eða styrki?“ Eins og öllum er kunnugt fjallar VI. kafli laga um Húsnæðisstofnun ríkisins um tækni- og þjónustudeild. Hlutverk deildarinnar er tvíþætt: Annars vegar skal hún vera húsnæðisstjórn til ráðuneytis um tæknileg atriði. Hins vegar skal hún veita húsbyggjendum þjónustu með ráðgjöf um byggingarmál og sölu íbúðateikninga. Eitt af verkefnunum er að vera ráðgjafi Húsnæðisstofnunar og stjórnar hennar um tæknimál og annast samskipti við aðra opinbera aðila sem vinna að áætlanagerð, rannsóknum og tilraunum á sviði húsnæðis- og byggingarmála. Hún á einnig að sjá um viðhald og dreifingu teikningasafns stofnunarinnar og afla nýrra lausna með því að gangast fyrir opinberri samkeppni um gerð uppdrátta af húsum og/eða byggingarhlutum og dreifa til byggjenda bestu lausnum sem fást úr slíkri samkeppni. Hún á einnig að fylgjast með og kynna tækninýjungar sem stuðlað geta að lækkun byggingarkostnaðar. Í 30. gr. laganna stendur að Húsnæðisstofnun sé heimilt að veita lán til að taka í notkun tækninýjungar, enda fylgi útreikningar sem sýni á hvern hátt hún geti leitt til lækkunar byggingarkostnaðar. Og í 31. gr.: Fjárhæð láns og lánstími skal ákveðið hverju sinni með hliðsjón af kostnaði við að koma nýjunginni í notkun og mikilvægi hennar fyrir byggingariðnaðinn. Það má spyrja: Hvers vegna er verið að spyrja um þetta hér? Ég vil aðeins segja það, að eins og hér kemur fram var annar höfuðtilgangur laga um Húsnæðisstofnun ríkisins að stuðla að lækkun byggingarkostnaðar, efla viðleitni og rannsóknir og nýjungar í byggingariðnaði í samvinnu við Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, þar með fyrirgreiðslu til að byggja tilraunahús sem gætu stuðlað að ódýrara og hentugra byggingarformi miðað við okkar aðstæður, og til að nýta innlent byggingarefni og innlent hugvit og tækni. Aðilar, sem eru með ýmsar athyglisverðar tilraunir á þessu sviði, bæði hvað varðar nýjungar í húsagerð, svo sem einangrun og byggingarefni og nýjungar í milliveggja- og útveggjagerð, hafa kvartað yfir því að fá ekki viðunandi fyrirgreiðslu hjá Húsnæðisstofnun ríkisins í samræmi við lögin og ekki heldur hjá Iðnlánasjóði. Ég ætla ekki í framsögu að fara nánar út í þetta atriði, en ég vænti þess, að hæstv. félmrh. gefi okkur svör við þessum spurningum.



Herra forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þm. Alexanders Stefánssonar aflaði ég mér upplýsinga um það hjá Húsnæðisstofnuninni, hvernig staðið hefði verið að því á hennar vegum að framkvæma þau lagaákvæði sem hv. fyrirspyrjandi vitnaði til. Ætla ég nú að fara yfir svör Húsnæðistofnunarinnar, dagsett 26. febr. 1982. Í fyrsta lagi fjallar stofnunin um tækninýjungar. Á fundi húsnæðismálastjórnar 12. maí 1981 var samþykkt að fara þess á leit við Iðntæknistofnun Íslands að hún vinni staðal fyrir stærðarmælingar á teikningum íbúðarhúsa. Jafnframt samþykkti húsnæðismálastjórn að greiða þann kostnað sem af því verki leiðir. Á fundi húsnæðismálastjórnar 5. maí 1981 var tekið fyrir erindi frá Sturlu Einarssyni byggingameistara, Reykjavík, þar sem hann fór fram á fjárstuðning vegna tilrauna með nýjungar í uppsteypu veggja. Stjórnin samþykkti að veita honum fjárhagsfyrirgreiðslu að því tilskildu að nauðsynleg hönnunarvinna, sem á undan færi og hún greiddi kostnað af, leiddi í ljós að stefnt væri í rétta átt. Enn hefur ekki verið gengið eftir þessari fyrirgreiðslu af hálfu byggingameistarans. Hannes Guðmundsson byggingameistari, Þorlákshöfn, Edgar Guðmundsson verkfræðingur, Reykjavík, og fleiri hafa leitað eftir og fengið fjárhagslega fyrirgreiðslu vegna tilrauna sinna með framleiðslu á verksmiðjuframleiddum innveggjum. Magnús Thorvaldsson blikksmíðameistari, Borgarnesi, leitaði á s.l. ári eftir fjárhagslegum stuðningi stofnunarinnar vegna framleiðslu á uppistöðueiningum í innveggi. Stjórn stofnunarinnar samþykkti að veita honum umbeðna fyrirgreiðslu að því tilskildu að áður færi fram nauðsynleg hönnunarvinna sem leiddi í ljós að hér væri stefnt í rétta átt. Á liðnu ári bárust enn fremur umsóknir um fjárhagslega fyrirgreiðslu frá Reyni Sf., Akureyri, Brúnási hf„ Egilsstöðum, og þeim Hafsteini Ólafssyni og Halldóri Backman byggingameisturum, Reykjavík. Stjórnin lýsti yfir áhuga sínum á að fylgjast með framvindu þeirra mála sem þeir legðu fyrir stofnunina. Einum aðila var synjað þar sem talið var að erindi hans ætti heima hjá Iðnlánasjóði. Á fundi húsnæðismálastjórnar 16. des. 1981 var samþykki að stofnunin tæki þátt í kostnaði við rannsóknir vegna alkalískemmda. Samþykkt var að þessi kostnaðarhlutdeild mætti nema allt að 40% af kostnaðaráætlun Rannsóknarstofnunar byggingariðnaðarins eða 800 þús. kr. Til þessa hefur Húsnæðisstofnunin greitt (við s.l. áramót) 409 078 kr. í þessu skyni. Á árunum 1975 og 1976 tók Húsnæðisstofnunin ríkan þátt í umfangsmiklum rannsóknum á tvöföldu einangrunargleri sem notað hefur verið hérlendis. Rannsóknir þessar fóru fram á vegum Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og náðu jafnt til innlends sem innflutts einangrunarglers. Þessum rannsóknum mun nú að mestu eða öllu lokið. Stofnunin greiddi til þessara rannsókna 1500 þús. gkr. Fyrir fáum árum veitti Húsnæðisstofnun umtalsverðar fjárhæðir til stuðnings steypuefnaleit í sjó fram bæði á Vestfjörðum og á Austurlandi. Nýlega hefur húsnæðismálastjórn haft forgöngu um stofnun starfshóps nokkurra aðila sem hefur það verkefni að rannsaka gæði og gerð einingahúsa sem byggð eru hér á landi. Á síðasta fundi sínum samþykki húsnæðismálastjórn að verja allt að 80 þús. kr. til þessa verks sem talið er að kosta muni samtals um 170 þús. kr. Upp á síðkastið hefur ekki verið efnt til samkeppni um gerð íbúðarhúsa, en tillögur þar að lútandi eru til athugunar hjá Húsnæðisstofnun og í stjórn stofnunarinnar. Tækninýjungar, sem stuðlað gætu að lækkun byggingarkostnaðar, hafa verið kynntar eftir því sem tök hafa verið á. Hefur það t.d. verið gert með eftirtöldum hætti: Með aðild að starfsemi Byggingarþjónustunnar vill stofnunin leggja sitt af mörkum til þess að koma sem mestri kynningu á framfæri. Aðrir eignaraðilar að Byggingarþjónustunni eru Arkitektafélag Íslands og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Húsnæðisstofnun er aðili að störfum starfshóps hennar sjálfrar og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins varðandi orkusparandi aðgerðir í húsbyggingum. Iðnrn. skipaði þennan starfshóp og eru í honum fulltrúar þess, Orkustofnunar, Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og Húsnæðisstofnunar ríkisins. Framkvæmdaaðilar og einstaklingar eiga kost á margvíslegri ráðgjöf á þessu sviði eftir því sem eftir er leitað. Hér hef ég, herra forseti, lesið upp það svar sem mér barst frá Húsnæðisstofnun ríkisins við fyrirspurn hv. þm. Alexanders Stefánssonar. Af því kemur fram að fjölmargir aðilar hafa leitað til stofnunarinnar um stuðning og fyrirgreiðslu. Þó tel ég að sjálfsögðu víðs fjarri að nægilega hafi verið að gert í þessum efnum. En ég minni á að á því sviði, sem hér er um að ræða, er það ekki einungis Húsnæðisstofnunin sem hefur lagaskyldur. Það á einnig við um Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Herra forseti. Í tilefni af því, að þessi mál ber hér á góma, vil ég leyfa mér að geta þess, að fyrir nokkru fóru hér fram umræður um alkalískemmdir í húsum og ráðstafanir vegna þeirra á vegum opinberra aðila. Það hefur verið mat félmrn. og Húsnæðisstofnunar ríkisins að ekki væri rétt að taka ákvörðun um tegund fyrirgreiðslu vegna viðgerða á alkalískemmdum fyrr en fullnaðarrannsóknir hefðu farið fram á slíkum skemmdum og því, hvaða leið væri heppilegust til að gera við þær. Þær fullnaðarrannsóknir liggja nú senn fyrir, og strax og um það er að ræða mun Húsnæðisstofnunin taka ákvörðun um það, með hvaða hætti hún, undir flokki viðgerðarlána, kemur til móts við þá sem hafa orðið fyrir tjóni á húsum sínum vegna svokallaðra alkalískemmda. Ég vænti þess, herra forseti, að fsp. hv. þm. sé svarað Helgi Seljan: Herra forseti. Mér þykir fsp. mjög svo þörf og vil þakka hv. fyrirspyrjanda að hún skuli koma hér á dagskrá. Hins vegar er enginn tími til þess í fsp.tíma að ræða þetta mál sem skyldi, en verður trúlega gert síðar á öðrum vettvangi. Ég held að óhætt sé að fullyrða að þrátt fyrir þann upplestur, sem hæstv. félmrh. las hér frá húsnæðismálastjórn eða Húsnæðisstofnun, þá sé öllum ljóst að þessu máli er engan veginn nógu góður gaumur gefinn. Hér er í raun um eitt þýðingarmesta atriði að ræða, að því er ég tel., í starfsemi Húsnæðisstofnunar ríkisins og þjóðhagslega mikilvægasta alveg tvímælalaust. Það atriði, er snertir tækninýjungar sem geta orðið til þess að lækka byggingarkostnað okkar, er vitanlega eitt af höfuðverkefnum þessarar stofnunar og stjórnar hennar. Ég tel því að það þyrfti að stuðla miklu betur að þeim nýjungum, sem að gagni gætu komið, og setja enn skýrari fyrirmæli um það fyrir þessa stofnun, að hún verði hvetjandi aðili í þessum efnum, ekki hlutlaus, að ég ekki tali um letjandi, þó að ég sé ekki að væna hana um slíkt. Ég ætla ekki að ræða þetta mál frekar nú, enda ekki tími til þess. Ég vil taka undir það, að kynning á öllum þessum málum þarf að vera miklu gleggri og betri. Það er ekki nóg að nýjungum sé komið fram, að nýjungin sé viðurkennd. Fólk þarf að vita af henni. Fólk þarf að vita af kostum hennar og því, hvað hún hefur í för með sér. Að lokum varðandi þá ályktun, sem hér var samþykkt í fyrra frá okkur nokkrum þm., um sérstaka rannsókn á aðferð við útveggjagerð. Ég hefði talið að Húsnæðisstofnunin hefði eftir þá samþykkt Alþingis tvöfalda ástæðu til að sýna hinar jákvæðustu undirtektir og hreinlega hvetja til aðgerða í þá átt sem þar var fyrir mælt.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir svör hans. Vissulega hefur húsnæðismálastjórn gert margt vel í þessum málum. En ég get tekið undir það sem kom fram hjá hv. 2. þm. Austurl„ að mikið vantar á enn að fullnægjandi sé. Það verður að leggja enn þá meiri og þyngri áherslu einmitt á þennan þátt í sambandi við húsnæðismálin sem gert er ráð fyrir í lögum um Húsnæðisstofnunina að hún eigi að annast. Við hljótum öll að vera sammála um að tækninýjungar til að lækka byggingarkostnað eru það sem hefur mest áhrif, um leið og við hljótum að leita að nýjungum til þess að nýta betur innlend byggingarefni sem við hljótum að-vera sammála um að séu næg til í okkar landi. Ekki síst er vert að minna á það nú þegar miklar umræður fara fram um steinullarverksmiðju o.s.frv. Þá hljótum við að leiða hugann að því, að við eigum ýmsa ónýtta möguleika í landinu sjálfu sem við þurfum að taka til athugunar. Ég tel að bæði Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og húsnæðismálastjórn þurfi að gera betur í þessum málum. Ég vil minna á að hér var samþykki þál. fyrir nokkru um að gerðar yrðu tilraunir til þess að byggja hús úr innlendu byggingarefni, svokallaðri léttsteypu. Þetta er mál sem þarf að sinna, en ég hef ekki orðið var við að það væri gert. Ég vil koma því hér að, að ég tel að Sturla Einarsson byggingameistari, sem hefur komið fram með nýja aðferð við uppsteypu húsa í sambandi við burðarveggi og einangrun, hafi alls ekki fengið þá fyrirgreiðslu, sem hann þyrfti að fá, og jafnvel neyðst til að setja eigið íbúðarhús að veði eða í sölu til þess að standa undir þeim kostnaði sem hann hefur þegar orðið fyrir. Svo er einnig um Magnús Thorvaldsson blikksmið í Borgarnesi. Ég hrökk örlítið við ekki alls fyrir löngu þegar ég rakst á grein í Dagblaðinu eftir formann húsnæðismálastjórnar, Ólaf Jónsson, þar sem hann er að gera grein fyrir starfsemi stofnunarinnar. Hann telur að tækninýjungar og rannsóknir í byggingariðnaði séu fyrirferðarmikill þáttur í þessari stofnun, þessum síðasttalda lið hafi þó verið allt of lítið sinnt á síðustu árum og þurfi þar að verða breyting á. Svo segir hann: „Í fjárhagsáætlun stofnunarinnar á þessu ári“ - þetta var fyrir s.l. áramót - „eru ætlaðar 2 millj. kr. til rannsóknastarfa og tækninýjunga, en ekki eru horfur á að unnt verði að nóta það fjármagn vegna skorts á rannsóknaraðstöðu og starfsmönnum með sérþekkingu á verkefninu.“ Þetta finnst mér vera athyglisverð yfirlýsing og benda til þess, að nauðsynlegt sé að taka þennan þátt í stofnuninni sérstaklega til meðferðar, því að það er sorglegt ef stofnunin getur ekki eytt þeim peningum sem hún hefur yfir að ráða til að sinna þessu nauðsynlega verkefni. Hins vegar var önnur frétt í Morgunblaðinu sem ástæða er til að gleðjast yfir. Það er viðtal við Edgar Guðmundsson verkfræðing. Hann hefur ásamt fleirum beitt sér fyrir verksmiðjuframleiðslu á vissri byggingarnýjung og er að kynna hana og búin að fá einkaleyfi víðs vegar um lönd fyrir þessari nýjung. Þar stendur: „Í öllu þessu höfum við fengið afburðaþjónustu hér innanlands. Við hófum fengið alla þá fyrirgreiðslu sem við höfum þurft. Við höfum fengið afburðaþjónustu hjá Iðnþróunarsjóði, Landsbankanum, einnig hjá Norræna iðnþróunarsjóðnum, og við höfum fengið sérstaka fyrirgreiðslu hjá iðnaðarráðuneyti og Húsnæðisstofnun ríkisins.“ Þarna kveður við nýjan tón og er ekki nema gott um það að segja og undirstrika það, að í þessu tilfelli virðist hafa verið sinnt því hlutverki, sem Húsnæðisstofnunin hefur og aðrar lánastofnanir, að taka rösklega undir slíkar nýjungar og tilraunir. Það er einmitt það sem við erum að leita eftir. Ég vænti þess, að þessi litla fsp. verði til þess, að Húsnæðisstofnunin sinni þessu enn betur en gert hefur verið og ekki þurfi að lesa greinar um það í blöðum að hún hafi ekki nýtt það fjármagn sem hún hefur yfir að ráða í þessu skyni.



Þannig háttar með 7. og 8. mál á dagskrá, að þær fsp. fjalla báðar um Húsnæðisstofnun ríkisins og eru það skyldar að hæstv. félmrh. mun svara þeim sameiginlega.



Herra forseti. Þegar unnið var að samningu frv. til nýrra laga um Húsnæðisstofnun ríkisins veturinn 1978–79 voru margar athuganir gerðar og útreikningar á stöðu byggingarlánasjóðanna, þ.e. Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna, m.a. til þess að finna út hve mikið þyrfti að auka fjárframlög ríkissjóðs og annað fjárstreymi til sjóðanna til að unnt yrði að standa við þær stefnumarkanir sem menn höfðu sett sér um nýjar útlánareglur sjóðanna, m.a. þá að auka almenn lán Byggingarsjóðs ríkisins í 80% af brúttó byggingarkostnaði íbúða á ekki lengri tíma en 10 árum og samsvarandi aukningu lána vegna kaupa á eldri íbúðum. Einn liður í þessari athugun var að framreikna tekjur og gjöld af öllum lánum, sem veitt höfðu verið, og öllum lánum, sem tekin höfðu verið frá árinu 1955 til ársloka 1978. Náði útreikningurinn allt til ársins 2011 og var gengið út frá mismunandi forsendum um verðbólguþróun. Eitt af því, sem í ljós kom, var að sú hlutfallslega verðtrygging lána sem tekin var upp árið 1974 skilaði óvæntum niðurstöðum. Lánskjörin voru í raun mun þyngri fyrir lántakendur en menn höfðu ætlað. Ástæðan var einkum sú, að vextir reiknast hverju sinni ofan á uppfærslu verðtryggða hluta lánsins. Hann vex stöðugt að hlutfalli, en óverðtryggði hlutinn rýrnar að sama skapi. Leiðir þetta ekki aðeins til hárrar raunávöxtunar, þegar miðað er við lánstímann í heild, heldur einnig til mjög misþungrar greiðslubyrðar af lánum, því þyngri sem lánin eru til lengri tíma, og greiðslubyrðin þyngist því meira sem lengra líður á lánstímann. Það sýndi sig að þau kjör, sem ákveðin voru fyrir nýbyggingarlán í maí 1978, þ.e. 9.75% vextir og 60% verðtrygging, jafngilda frá 5.1% meðalársvöxtun í 40% verðbólgu og 7% raunvöxtum í 10% verðbólgu og fara helst ekki niður fyrir 5%, hversu hátt sem verðbólgustigið verður. Þessar niðurstöður leiddu til þess, að 1. ágúst 1979 var lánskjörum breytt þannig að upp var tekin full verðtrygging en vextir lækkaðir í 2%, þ.e. 2% raunvextir í stað 5–7% eins og áður var. Þessar niðurstöður leiddu einnig til þess, að í það frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins, sem í smíðum var, var sett bráðabirgðaákvæði til að létta þessum óeðlilega þungu byrðum af þeim sem lán höfðu tekið á tímabilinu frá ársbyrjun 1974 og fram á mitt ár 1979. Ákvæðið er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Húsnæðisstofnun ríkisins skal í samráði við veðdeild Landsbanka Íslands hlutast til um að þeim einstaklingum, sem fengið hafa nýbyggingarlán á árunum 1974–1979 með hlutfallslegri verðtryggingu, verði gefinn kostur á að skipta á skuldabréfum. Skal þá gefa út nýtt skuldabréf fyrir uppfærðum eftirstöðvum eldra lánsins, enda nemi þær þannig reiknaðar hærri fjárhæð en 1 millj. kr. Bréf þetta skal vera með þeim lánskjörum, sem ákveðin eru í lögum þessum. Eigi skal greiða stimpilgjald af hinum nýju skuldabréfum. Breytingar þessar skal, ef henta þykir, heimilt að framkvæma með sérstakri yfirlýsingu eða viðauka við eldri bréf.“ Hér er um mikið sanngirnismál að ræða fyrir viðkomandi lántakendur. Því hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. félmrh. á þskj. 407 um þetta efni, og eins og hér hefur komið fram hefur hv. 4. þm. Vestf. einnig lagt fram fsp. svipaðs eðlis. Fsp. mín er þessi, með leyfi hæstv. forseta: „Hvernig hefur til tekist með framkvæmd á 2. tölul. ákvæða til bráðabirgða í lögum nr. 51 frá 1980, um Húsnæðisstofnun ríkisins?“



Herra forseti. Eins og hv. 5. þm. Suðurl. sagði höfum við spurt efnislega um það sama, hann á þskj. 407 og ég á þskj. 416. Mín fsp. er orðuð á annan veg og er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Hvers vegna hefur Húsnæðisstofnun ríkisins ekki framkvæmt 2. tölul, ákvæða til bráðabirgða í lögum nr. 51/1980, um Húsnæðisstofnun ríkisins? Hvenær mun Húsnæðisstofnun ríkisins gefa þeim einstaklingum, sem fengu nýbyggingarlán á árunum 1974–1979 með hlutfallslegri verðtryggingu, kost á að skipta á skuldabréfum fyrir ný skuldabréf með þeim lánskjörum sem ákveðin eru í lögum nr. 51/1980. um Húsnæðisstofnun ríkisins?“ Ég sé ekki ástæðu til að fara hér að endurtaka beint það sem hv. 5. þm. Suðurl. sagði um það, hvað liggur á bak við þessar fsp. okkar. Það er það, að vaxtakjör lána á tímabilinu 1974–1979 hjá Byggingarsjóði ríkisins eru mun lakari en þau vaxtakjör sem nú eru. Gert var ráð fyrir að þessu yrði kippt í lag, og þess vegna var sett það ákvæði til bráðabirgða í lög um Húsnæðisstofnun ríkisins frá 1980 sem vitnað er til í fsp. minni. Frá upphafi veðlánakerfisins hefur nokkur hreyfing verið á vaxtakjörunum, hinum beinu vaxtakjörum, og ekki síður hefur verið hreyfing á reglunum um verðbindingu. Árið 1956, þegar almenna veðlánakerfið tók til starfa, var um að ræða tvenns konar lán: Annars vegar svokölluð A-lán sem náðu til 75% af heildarláni og voru til 25 ára með föstum vöxtum, upphaflega 7.25%. Hins vegar voru svokölluð B-lán fyrir 25% af heildarláninu, en það voru lán til 15 ára með 5.5% vöxtum og 100% vísitölutryggingu miðað við framfærsluvísitölu. Veðlánakerfið hóf starfsemi sína með þessum lánakjörum. En árið 1964 verður breyting. Þá er horfið frá þessu fyrirkomulagi, öll lán eru 100% verðtryggð og miðað við framfærsluvísitölu en vextir 4.25%. Þetta var ákveðið árið 1964. En það stóð ekki lengi, aðeins í 4 ár. Árið 1968 er enn gerð breyting. Þá er dregið úr verðtryggingunni á þann veg, að ákveðið er að öll lán séu verðtryggð að hálfu, 50% lánanna séu verðtryggð og miðað við framfærsluvísitölu, en vextir séu 4.25%. Alltaf öðru hverju var verið að breyta þessu, og árið 1972 er enn hert á verðtryggingunni. Þá er ákveðið að öll lán verði verðtryggð sem nemur 50% að því marki sem nam meðaltalsvöxtum allt lánstímabilið, en ekki hærra en 7.75%. Þetta var 1972 og gilti til 1974. Enn voru gerðar breytingar árið 1974 sem giltu aðeins í eitt ár, til 1975. Tími minn er naumur, en ég vil aðeins segja það, að þá voru vextirnir ákveðnir 5.25%, en verðtryggingin var 3/10 af hækkun byggingarvísitölu. Árin 1975–1978 eru vextirnir 6.25% og verðtryggingin 4/10 af hækkun byggingarkostnaðar. Árið 1978 eru svo vextirnir ákveðnir 8.75% og verðtryggingin 6/10 af hækkun byggingarvísitölu. Þessi lán með hlutfallslegri verðtryggingu og þetta háum vöxtum eru ákaflega óhagstæð. Það má ekki bregðast að þegar í stað verði kippt í lag þessum vaxtakjörum eins og lofað var og tekið fram í bráðabirgðaákvæðum við húsnæðislöggjöfina frá 1980. Fsp. mín veit að því að spyrja hæstv. ráðh. um hvað dvelji „Orminn langa“ í þessu efni. Er ekki hægt að hefjast þegar handa um þessa lagfæringu?



Herra forseti. Tveir hv. þm. hafa lagt fyrir mig fsp. um framkvæmd á 2. tölul. ákvæða til bráðabirgða í lögum nr. 51/1980, um Húsnæðisstofnun ríkisins. Í fyrsta lagi er um að ræða fsp. frá hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni á þskj. 407, en hann orðar spurningu sína á þessa leið: „Hvernig hefur til tekist með framkvæmd á 2. tölul. ákvæða til bráðabirgða í lögum nr. 51/1980, um Húsnæðisstofnun ríkisins?“ Í öðru lagi er svo um að ræða fsp. á þskj. 416 frá hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni, en fsp. hans er á þessa leið: „Hvers vegna hefur Húsnæðisstofnun ríkisins ekki framkvæmt“ - stendur hér - „2. tölul. ákvæða til bráðabirgða í lögum nr. 51/1980, um Húsnæðisstofnun ríkisins?“ Hv. þm. fullyrðir m.ö.o. í fsp. að þetta hafi ekki verið framkvæmt, en síðan segir hér áfram: „Hvenær mun Húsnæðisstofnun ríkisins gefa þeim einstaklingum, sem fengu nýbyggingarlánin á árunum 1974–1979 með hlutfallslegri verðtryggingu, kost á að skipta á skuldabréfum fyrir ný skuldabréf með þeim lánskjörum sem ákveðin eru í lögum nr. 51/1980, um Húsnæðisstofnun ríkisins?“ Ég mun nú, herra forseti, að höfðu samráði við fyrirspyrjendur, svara þessum fsp. báðum í senn. Umræddur 2. töluliður í ákvæðum til bráðabirgða í lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins hljóðar svo: „Húsnæðisstofnunin skal í samráði við veðdeild Landsbanka Íslands hlutast til um að þeim einstaklingum, sem fengið hafa nýbyggingarlán á árunum 1974–1979 með hlutfallslegri verðtryggingu, verði gefinn kostur á að skipta á skuldabréfum. Skal þá gefa út nýtt skuldabréf fyrir uppfærðum eftirstöðvum eldra lánsins, enda nemi þær þannig reiknaðar hærri fjárhæð en 1 millj. kr. Bréf þetta skal vera með þeim lánskjörum sem ákveðin eru í lögum þessum. Eigi skal greiða stimpilgjald af hinum nýju skuldabréfum. Breytingar þessar skal, ef henta þykir, heimilt að framkvæma með sérstakri yfirlýsingu eða viðauka við eldri bréf.“ Ég fór þess á leit við Landsbanka Íslands, veðdeild, sem hefur haft með þessi mál að gera, að veðdeildin upplýsti mig um hvernig hefði gengið með framkvæmd á þessu ákvæði. Það kom í ljós að allmargir aðilar höfðu spurst fyrir um þetta ákvæði. Aðeins einn hafði óskað eftir að skuldabréfum hans yrði breytt. Þessar upplýsingar frá veðdeild Landsbankans voru að sönnu ákaflega stuttaralegar, en staðreyndin er engu að síður þessi, að aðeins einn aðili hefur ákveðið að nota þessa lagaheimild. Hins vegar er ljóst, og því vil ég lýsa hér yfir og láta koma fram, að stofnunin hlýtur að skipta um bréf samkv. þessu lagaákvæði hvenær sem farið verður fram á slíkt. Í upplýsingum frá veðdeild Landsbanka Íslands, dags. 11. mars 1982 er fjallað nokkuð um þessi mál og greiðslubyrði sérstaklega. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ekki hefur endanlega verið skoðuð greiðslubyrði lána með 3/10 og 4/10 hluta af hækkun byggingarvísitölu miðað við núgildandi lán, 2.25% með fullri verðtryggingu. En telja má víst að þau séu svipuð og þá heldur betri en gildandi lánskjör. Á þetta einkum við um lán til 26 ára, nýbyggingarlán, og lán til kaupa á eldri íbúðum, sem eru til 15 ára. Lán, sem hafa hlutfallslega verðtryggingu 6/10 af hækkun byggingarvísitölu, eru sannanlega með þyngri greiðslubyrði en almenn lán í dag „eins og fram kemur síðar í töflu sem veðdeildin lét mér í té.“ Á þetta sérstaklega við um lán sem eru til 26 ára og 33 ára, með 6/10 verðtryggingu af byggingarvísitölu. Hins vegar á þetta ekki við um lán sem eru til 15 ára. Þau sýnast vera hagstæðari eftir gömlu kjörunum en núgildandi kjör bjóða upp á. Þessum óhagstæðari lánum, þ.e. til 26 ára og 33 ára með 6/10 af hækkun byggingarvísitölu, var úthlutað á tímabilinu frá 1. maí 1978 til 1. júlí 1979, þannig að hér er fyrst og fremst um að ræða tvo lánaflokka frá þessu tiltekna tímabili, 14 mánaða tímabili, frá 1. maí 1978 til 1. júlí 1979.“ Í töflu Húsnæðisstofnunar ríkisins og veðdeildarinnar um þessi mál kemur fram að lánin með 60% verðtryggingu miðað við byggingarvísitölu eru með um það bil 4% raunvexti þegar þau eru til 26 ára og tæplega 5% raunvexti þegar þau eru til 33 ára. Aftur á móti eru lánin, þegar þau eru til 15 ára, með rétt liðlega 2% raunvöxtum. Þau lán, sem hér er um að ræða, þ.e. 33 ára lánin, voru eingöngu veitt vegna leiguíbúða sveitarfélaga og að sjálfsögðu mundi Húsnæðisstofnun ríkisins, hvenær sem sveitarfélög færu fram á það, vera reiðubúin til að breyta þeim skuldabréfum í núgildandi skuldabréfaform samkv. því ákvæði til bráðabirgða sem hv. þm. eru hér að spyrja um framkvæmd á. Þannig liggur fyrir, herra forseti, að allt frá því að lögin tóku gildi á árinu 1980 hefur Húsnæðisstofnun ríkisins verið tilbúin að breyta þeim bréfum sem menn hafa verið með og hafa talið óhagstæðari en þau bréf sem menn eiga nú kost á. Stofnuninni hafa borist margar fsp. um þetta, en aðeins hefur einn aðili óskað beinlínis eftir breytingum á lánskjörum á skuldabréfum. Nú kann að vera að það væri eðlilegra að fara þannig í framkvæmdina á þessu að vekja athygli allra þeirra, sem bréfin hafa, á því, að þeir gætu skipt á skuldabréfum með þeim hætti sem hér er til umr. Ég hef rætt það við formann húsnæðismálastjórnar, að þessir möguleikar um skipti á skuldabréfum verði kynntir eða auglýstir sérstaklega, svo að þeir sem vilja geti fengið leiðréttingu mála sinna þar sem það á við. En eins og ég sagði hér á undan er fyrst og fremst um að ræða lán sem tekin voru á ákveðnu tímabili, þ.e. frá 1. maí 1978 til 1. júlí 1979, og þó aðeins hluta þeirra lána, þ.e. þau lán sem eru til 26 ára eða 33 ára. Og það eru sveitarfélögin sem eru með lánin til 33 ára. Ég vona, herra forseti, að ég hafi svarað fsp. hv. þm.



Herra forseti. Ég vil taka undir nauðsyn þess að breyta kjörum á lánum Húsnæðisstofnunar ríkisins eins og hér hefur verið spurt um, nota þá heimild sem lög hafa gefið um það. En þetta er ekki nóg fyrirgreiðsla til þeirra sem voru að byggja á þeim árum þegar þessi kerfisbreyting var að ganga yfir. Lánin frá Húsnæðisstofnun voru lág. Húsbyggjendur þurftu að fjármagna byggingar sínar með vaxtaaukalánum og öðrum skammtímalánum til tveggja til átta ára frá almennum lánastofnunum, eins og raunar hefur alltaf þurft að gera. En á þessum árum voru vextir almennt að hækka í landinu og meira að segja lánin að styttast. Margir gerðu sér alls ekki grein fyrir því, að þeir voru búnir að binda sér þunga fjárhagslega bagga með því að ráðast í bygginu, og nú ráða þessir menn ekki við þá fjárhagslegu byrði með óbreyttum tekjum. Það er því nauðsyn að veita þeim mönnum, sem byggðu á árunum 1978–1980, aðstoð eða fyrirgreiðslu hjá hinu almenna bankakerfi vegna lausaskuldalána sem tekin voru á þessum árum. Má ekki vænta þess, að félmrn. beiti sér fyrir að bankakerfið veiti slíka fyrirgreiðslu? Einkum er þetta mikið vandamál víða úti á landi þar sem sölumöguleikar á íbúðum og húsum eru nánast engir. Það er þó möguleiki að selja hér í þéttbýlinu og fá fullt verð fyrir. þó að ekki sé sá kostur góður. En sá kostur er alls ekki fyrir hendi víða úti á landi. Er því ekkert að gera fyrir fjölskylduna, sem hefur verið að byggja, annað en að skerða lífskjör sín verulega eða láta gera sig upp. Hér er alls ekki um slíkan fjölda húsbyggjenda að ræða að það geti verið mikið mál fyrir bankakerfið að láta í té þá fyrirgreiðslu, sem ég hef hér rætt um, að veita þeim, sem byggðu á þessum árum, svipaða aðstöðu og þeir hafa sem áður byggðu og nú eru að byggja, sem sé að létta hina árlegu greiðslubyrði vegna byggingarinnar. Auk þess þarf ríkisvaldið að stuðla að því á allan hátt að hvetja einstaklingana til að byggja yfir sig, m.a. í því skyni að virkja það geysimikla vinnuafl sem einstaklingarnir leggja fram. Þjóðfélagið hefur alls ekki efni á að hafna því framlagi.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess, þegar rætt er um ávöxtunarkjör lána sem Húsnæðisstofnun veitir, að taka fram nokkur atriði sem stundum gleymast. Það er ljóst að sífellt lægra hlutfall fæst úr byggingarsjóði ríkisins miðað víð staðalíbúð og sífellt lægra hlutfall ráðstöfunarfjár kemur frá ríkinu, miðað við það fé sem taka verður að láni hjá lífeyrissjóðunum. Nú síðast þegar hæstv. ríkisstj. hækkaði vexti af spariskírteinum ríkissjóðs upp í 3.5% fylgdu lífeyrissjóðirnir að sjálfsögðu á eftir. Menn sjá hvað gerist í þessu kerfi þegar húsnæðismálastjórn verður að taka lán með 3.5% vöxtum ofan á verðtrygginguna til 12–14 ára, á sama tíma og lánað er út með 2% eða 2.5% vöxtum til 26 ára. Allir sjá hvað gerist á næstu 10–15 árum í slíku kerfi. Í öðru lagi hlýtur það að vera umhugsunar virði, hvernig fara á að þegar lánskjaravísitalan hækkar langt umfram verðbótavísitölu, eins og gerðist á s.l. ári vegna verðbótaskerðingar þeirrar sem átti sér stað af hálfu ríkisstj. og hæstv. félmrh. kallaði undirfögru nafni: „slétt skipti“. Í þriðja lagi held ég að ástæða sé til að í þessum umr. komi fram varðandi launaskattinn að til þess að það standist, sem lýst hefur verið yfir, að 2/3 af kerfinu skuli vera hjá Byggingarsjóði ríkisins og 1/3 hjá verkamannabústöðum, má halda því fram, að það vanti 185 millj. kr. úr ríkissjóði vegna vangoldins launaskatts inn í Húsnæðisstofnun ríkisins. Þetta jafngildir 370 tveggja herbergja íbúðum á staðgreiðsluverði og er hærri upphæð en öll sú upphæð sem Húsnæðisstofnun ríkisins eða Byggingarsjóður ríkisins ætlar að lána til nýbygginga á þessu ári, en samkv. sögn Sigurðar E. Guðmundssonar framkvæmdastjóra munu það vera 164 millj. kr. Þannig hefur hæstv. ríkisstj., sem nú situr, farið með Húsnæðisstofnunina. Það er full ástæða til þess, herra forseti, að það komi fram við þessa umr.



Herra forseti. Það kom fram í svari hæstv. ráðh., að Húsnæðisstofnun hefur litið sem ekkert gert til þess að uppfylla ákvæði laga að þessu leyti. Í lögunum stendur: „Húsnæðisstofnun skal hlutast til um.“ Það er ekkert að hlutast til um þó að hún svari einhverri fsp. Hún á auðvitað að skrifa öllum viðkomandi aðilum bréf og segja þeim að mögulegt sé að gera þetta. Það getur enginn þakkað henni fyrir það, þó að hún svari símahringingum og vísi á veðdeild Landsbankans eða eitthvað því um líkt. Hæstv. ráðh. kom inn á það, að 26 ára lánin væru núna með 4% vexti. Þau eru með 5.1% í 40% verðbólgu, 4% var það í 60% verðbólgu eða þar fyrir ofan. Þau eru með 5.1% vexti í 40% verðbólgu, 26 ára lánin, og lánin vegna leigu- og söluíbúða sveitarfélaga eru með 7% í 40% verðbólgu, svo að það er enn þá verra en kom fram í máli hæstv. ráðh. Það er auðvitað hárrétt, sem kom fram hjá hv. 6. þm. Suðurl., að það er engan veginn nægileg fyrirgreiðsla þó að þetta sé gert. Það er sömuleiðis rétt hjá hv. 10. þm. Reykv., að fyrirgreiðsla og framlög til Byggingarsjóðs ríkisins og það sem hann getur gert er allt að verða að engu. Sannleikurinn er sá, að það er að verða að engu í höndunum á núv. hæstv. ríkisstj. Það er minna í krónum, sem Byggingarsjóður ríkisins fær núna frá ríkissjóði, en það var árið 1979, en lántökurnar hafa fertugfaldast. Byggingarsjóður ríkisins tekur nú 40 sinnum meira að láni en hann tók 1979, en fær tæplega sömu krónutölu frá ríkissjóði. Öll framlög ríkissjóðs fara bráðlega að borga mismun á vöxtum, út og inn, eins og kom fram hjá hv. 10. þm. Reykv. Þarna er því verulegur munur á. Eigi að síður þakka ég hæstv. ráðh. fyrir svarið og vonast til þess að þessar fsp. og umr. um þær verði til þess, að húsnæðismálastjórn ríkisins framkvæmi ótvíræða lagaskyldu sína í þessum efnum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir þau svör sem hann hefur gefið við fsp. minni. Hann gaf þær upplýsingar, að það væri ekki nema hluti af lánunum, sem voru veitt 1978–1979 af Byggingarsjóði, sem væri með óhagstæðari kjörum en þau lán sem nú eru veitt, - þau lán, sem væru til skemmri tíma væru ekki með óhagstæðari kjörum. Ég vefengi að sjálfsögðu ekki þessar upplýsingar, en ég bendi á það, að þegar húsnæðislöggjöfin var sett 1980 og bráðabirgðaákvæði það, sem vitnað er til í fsp. minni, var gert ráð fyrir að um væri að ræða lán með óhagstæðari lánakjörum á tímabilinu 1974–1979. Hæstv. ráðh. sagði að hann hefði töflu eða útreikninga yfir árin 1978–1979. Það voru líka töflur og útreikningar yfir tímabilið 1974–1979 þegar húsnæðislöggjöfin var sett. Ég reikna með, að það hafi verið réttar tölur, og það þarf ekki að hrekja það sem hæstv. ráðh. var að segja. En ég bendi á þetta til þess að undirstrika mikilvægi þessa máls. Það var gaumgæfilega athugað þegar húsnæðislöggjöfin var sett 1980, og ég hygg að það hafi verið rétt með farið þá. Hæstv. ráðh. gaf þær upplýsingar, að allmargir hefðu spurst fyrir um breytingar á þeim lánum sem hér um ræðir hjá húsnæðismálastjórn, en aðeins einn aðili hafi lýst sig fúsan að taka hið hagkvæmara lán. Ég fékk einhverjar svipaðar upplýsingar hjá húsnæðismálastjórn eða veðdeild Landsbankans. En þetta er mér ekki nægilegt. Eins og hv. 5. þm. Suðurl. tók fram er gert ráð fyrir því í lögum, að húsnæðismálastjórn skuli í samráði við veðdeild Landsbanka Íslands hlutast til um að þetta sé gert. Það hefur ekki verið gert. Fsp. mín er borin fram til þess að vekja athygli ekki síst á þessari staðreynd, í því trausti að hæstv. félmrh. láti ekki sitja við það ástand, sem er í þessum efnum, heldur gefi húsnæðismálastjórn bein fyrirmæli um að framkvæma þetta ákvæði laganna eins og ætlast var til þegar þau voru sett. Hér hefur af öðrum verið komið inn á húsnæðismálin að öðru leyti. Ég tek undir það sem hv. 6. þm. Suðurl. sagði um mikilvægi þess að aðstoða þá sem hafa ekki fengið nægileg föst lán til þess að standa undir byggingarkostnaði. Ég tek undir það sem hv. 10. þm. Reykv. sagði um ástandið í húsnæðismálunum. En ég ætla ekki að fara að ræða það. Ég held ég láti nægja núna að vísa til þess sem ég hef sagt í mörgum ræðum á þessu þingi um þau mál.



Herra forseti. Ég ætla ekki frekar en hv. síðasti ræðumaður að fara hér út í húsnæðismálin almennt í þessum fsp.-tíma. Ég steig nú aðallega í stólinn til að svara hv. þm. Siggeiri Björnssyni, 6. þm. Suðurl., vegna þeirra sem hafa byggt og fengið lán á árunum 1978 og 1979, lenda á milli húsnæðislánakerfa, hins gamla og hins nýja, og telja þar af leiðandi að þeir búi við heldur óhagstæðari kjör en aðrir. Vegna þessa og vegna þess að athygli mín var vakin á þessu skrifaði ég húsnæðismálastjórn og leitaði eftir því, að hún tæki á þessu máli sérstaklega og kannaði fyrir mig í hverju þessi munur lægi aðallega. Í framhaldi af könnun húsnæðismálastjórnar sneri ég mér til bankanna og fór fram á að þeir tækju á þessu máli. Þeir hafa aftur svarað og óskað eftir að þeir fái til viðræðna hvern einstakan mann sem þannig stendur á um að hann telji sig hafa borið þyngri byrði frá þessum árum. Bankarnir hafa haft góð orð um að koma til móts við þá einstaklinga að svo miklu leyti sem þarna er um mismun að ræða. - Ég ætla sem sagt ekki að fara út í almennar umr. um húsnæðismál. Ég gæti gjarnan gert það, en ætla ekki að gera það núna. Ég ætla að segja eitt að lokum, og það er þetta: Ég fullyrði að fyrirgreiðsla opinberra aðila við húsnæðiskerfið á Íslandi er síst minni, ef ekki meiri, en í grannlöndum okkar. Það er einn þáttur í peningakerfi íslensku þjóðarinnar sem hefur ekki fengist til skipulegs samstarfs í húsnæðismálum. Það er bankakerfið. Meðan það fæst ekki til skipulegs samstarfs í húsnæðismálum er hætt við að við Íslendingar munum eiga erfitt með að ráða við okkar opinbera húsnæðislánakerfi. Ég fullyrði að svona sé þetta, og þetta er grundvallaratriði í mínum huga. Ef við ætlum að reisa húsnæðislánakerfið í landinu verulega við að tryggja að lánað verði til húsbyggjenda og þeirra, sem kaupa íbúðir, skaplegt hlutfall af verði, bæði byggingarverði og kaupverði á gömlum íbúðum, þá verður bankakerfið að koma til sögunnar í mjög verulegum mæli. Þrátt fyrir tilraunir til þess á undanförnum árum, ítrekaðar tilraunir margra ríkisstjórna og margra ráðherra, að fá bankana til að taka þátt í þessu hefur það ekki tekist. Það hefur ekki tekist enn þá. Það er mjög alvarleg staðreynd sem vert er að hafa í huga. Auðvitað hafa bankarnir ekki takmarkalausa fjármuni fremur en aðrir. En hitt er ljóst, að það er algerlega fráleitt að bankakerfið á Íslandi skuli í rauninni vera það eina á Norðurlöndum sem hefur ekki fengist til að taka skipulega þátt í því að byggja upp húsnæði fyrir fólk eða kaupa eldra húsnæði. Það er sá grundvallarvandi sem við er að glíma í húsnæðismálum á Íslandi.



Herra forseti. Það var stórkostlegt að hlusta á hæstv. ráðh. flytja þessa ræðu. Þetta er sá hæstv. ráðh. sem stendur að því að leggja nýja skatta á bankakerfið. Hver greiðir þá að lokum? Þetta er sá hæstv. ráðh. sem segir í skýrslu til Alþingis að nú eigi innlenda bankakerfið að taka meiri þátt í innlendum framkvæmdum til að spara megi erlend lán. Þetta er sá hæstv. ráðh. sem hefur staðið að því að hækka vexti af spariskírteinum ríkissjóðs þannig að peningarnir streyma úr bankakerfinu til kaupa á slíkum bréfum, fjármagnið sogast til ríkisins. Og þetta er sá hæstv. ráðh. sem í fyrra lét gera samninga við bankakerfið og sparisjóðina um að þeir tækju þátt í að fjármagna það sem á vantaði í húsnæðiskerfinu. Í nýjustu yfirlýsingu ríkisstj., í skýrslu um efnahagsmál, kemur fram að nú eigi að breyta þeim lánum í ný lán. Og þá spyr ég: Hvað er eftir fyrir hina nýju húsbyggjendur sem þurfa að koma í þetta sama bankakerfi sem búið er að ræna og rupla af núv. hæstv. ríkisstj.? Hvað um þessa nýju húsbyggjendur? Þessu svaraði hæstv. ráðh. ekki. Hann kaus að fara fram hjá þessu atriði í ræðu sinni vegna þess að þar stendur hann á gati. Þar getur hann ekki svarað. Þar er hans málstaður slæmur.



Herra forseti. Mér þykir hæstv. félmrh. vera kokhraustur um ágæti sitt sem yfirmanns húsnæðismála í landinu sömu dagana og stjórn verkamannabústaða hér í Reykjavík situr sveitt yfir því að úthluta íbúðum. Ég hygg að það sé rétt hjá mér, að það sæki fjórum sinnum fleiri um íbúðir en möguleiki er að veita fyrirgreiðslu. Ég veit ekki eftir hvaða reglum hæstv. félmrh. hugsar sér að stjórnin fari, og væri skemmtilegt að fá um það upplýsingar hjá honum núna hverjir eigi að sitja fyrir eða hvaða hugmyndir hann hefur um hvað bíður þeirra rétt um 1000 manns sem enga úrlausn fá núna í sambandi við úthlutun verkamannabústaða. Hvenær mega þeir vænta þess að fá íbúðir? Getur hæstv. félmrh. svarað því, hann sem svo mjög ágætti dugnað sinn í þessum málum þegar hann settist í stólinn? Svo kemur hann hér upp og segir að aðalvandi okkar í húsnæðismálunum sé sá, að hið almenna bankakerfi geti ekki lánað. Segir ekki hæstv. landbrh. að aðalvandamál Bjargráðasjóðs sé það í sambandi við harðindin fyrir norðan og hallæri bændanna þar, að hið almenna bankakerfi vilji ekki lána? Hvað segir hæstv. sjútvrh. þegar hann er spurður að því, hvernig togararnir eigi að ganga? Hann segir að hið almenna bankakerfi eigi að standa undir hallarekstrinum. Hvað segir iðnrh. þegar talað er um SÍS-verksmiðjurnar á Akureyri og þær eigi að ganga? Er það þá ekki hið almenna bankakerfi sem á að standa undir öllum hallanum? Og á sama tíma og bankakerfið á að standa undir æ þyngri kröfum vegna óstjórnar þessarar ríkisstj. eru hæstv. ráðherrar að reyna að afsaka sig með því, að bankakerfið geti ekki spýtt út peningum hér og þar eftir þeirra geðþótta. Ríkisstjórninni væri nær að reyna að tryggja einhvern grundvöll atvinnulífsins og gera mögulegt að einhvers staðar myndist hagnaður í þessu þjóðfélagi þannig að annaðhvort fólkið sjálft eða atvinnureksturinn eigi eitthvað afgangs til að leggja inn í bankana. En auðvitað getur fólk þetta ekki, af því að skattarnir hafa þyngst, álögurnar hafa aukist og óstjórnin magnast, báknið þanist út.



Herra forseti. Það er gaman að heyra í vinum bankanna hérna, sérstaklega hv. þm. Halldóri Blöndal, sem blæs sig út, eins og hann gerir yfirleitt þegar hann kemur hér í ræðustólinn, í þetta skipti yfir því, að ríkisstj. fari illa með bankana og geri ósanngjarnar kröfur til vesalings bankanna. Bankakerfið er sá lítilmagni sem Sjálfstfl. telur helst ástæðu til að taka upp hanskann fyrir í þjóðfélaginu nú orðið. Ég ætla að benda hv. þm. á að á síðasta ári gerðist það, að sparifjáraukning í landinu jókst með þeim hætti að nam 3% af þjóðarframleiðslu. Hefur þjóðin aldrei sparað annað eins og undir stjórn hæstv. núv. ríkisstj. Þó margt megi henni til lasts finna er ástæðulaust að halda ekki því til haga sem hún hefur vel gert. Ég veit að hv. 7. landsk. þm. er svo sanngjarn maður að hann viðurkennir þessa staðreynd.



Herra forseti. Svo segir í gamalli vísu að norðan: Margur blásinn belgur sprakk, bljúgur laut að Fróni, í sem glettin ungfrú stakk ástar títuprjóni. Það er rétt að hæstv. félmrh. blæs ekki lengur út. Það er búið að stinga á honum svo að hann lognast einhvern veginn út af. En sleppum því. Það er verið að tala um sparnað í þjóðfélaginu. Kemur þessi sparnaður fram í því að fleira fólk leggur út í að reisa þak yfir höfuðið á sér? Þar var býsna mikill sparnaður hér áður. Eigum við að bera þann sparnað saman við það sem nú er? Auðvitað er það kjarni málsins í þessum deilum, að peningavandamálið í sambandi við húsnæðismálin hlýtur að magnast þegar það er gert helst ómögulegt fyrir einstaklingana að standa sjálfir í húsbyggingu. Ég man eftir því þegar hæstv. forsrh. var borgarstjóri, hvað honum tókst vel upp í smáíbúðahverfinu. Það væri ráð að hann fræddi hæstv. félmrh., af því að það fer nú vel á með þeim, eitthvað um það, fyrir hverju hann beitti sér þegar hann var á hans aldri. Það getur vel verið að það kæmi þá í ljós, að hæstv. félmrh. byggi yfir einhverjum óvæntum dugnaði og hæfileikum og gæti kannske líka tileinkað sér þetta í fari hæstv. forsrh. Það er síður en svo að hæstv. forsrh. hafi ekki stundum staðið sig vel. Þess vegna héldum við upp á hann, að hann gerði oft margt vel. Ég vil nú mælast til þess við hæstv. forsrh., að hann segi félmrh. pínulítið til í sambandi við húsnæðismálin. Þá mundum við kannske eignast annað smáíbúðahverfi einhvers staðar uppi í Breiðholtinu.



Herra forseti. Ég hélt að ég þyrfti ekki að biðja aftur um orðið. Hæstv. félmrh. gaf þá yfirlýsingu áðan, að hann ætlaði ekki að fara að tala um húsnæðismálin almennt. En hann gerði það heldur betur og tók sérstaklega bankakerfið fyrir og hallmælti bönkunum að vilja ekki vera jákvæðir í húsnæðismálunum. Þetta minnir mig á það, að þegar veðlánakerfið var sett upp var það byggt upp í samráði við og með aðstoð og með beinni þátttöku bankanna. Ég hef nokkuð fylgst með þessu í gegnum árin. Ég hef ekki orðið var við að það hafi verið viljaleysi af hálfu bankanna, heldur hafi vandinn verið hvernig ætti að ráðstafa því takmarkaða fé sem bankarnir hafa. Hæstv. ráðh. hefur sýnt meira ráðleysi í húsnæðismálunum en dæmi eru til af nokkrum félmrh., og á ég þá við það, hvernig hann hefur staðið að því að svipta almenna veðlánakerfið og Byggingarsjóð ríkisins þeim tekjustofnum sem hafa staðið undir eðlilegum rekstri.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í sambandi við þau orð sem hér hafa fallið um peningamál og bankana. Ég hef nýlega fengið í hendur skýrslu frá Seðlabanka Íslands um framvindu peningamála á árinu 1981. Samkv. þeirri skýrslu kemur fram að sem hlutfall af þjóðarframleiðslu hækkaði meðaltal heildarinnlána um 3.5% á árinu 1981 og náði hærra en það hefur áður gert síðan 1973. Það kemur einnig fram í þessari skýrslu, að á árinu í heild nam aukning útlána 69% og innlána 71%. Lausafjárstaðan féll nokkuð frá apríl til nóvembermánaðar, eða um 158 millj., og í árslok var hún orðin 259 millj. kr. samanborið við 319 millj. í ársbyrjun. Ýmislegt fleira kemur fram í þessari skýrslu, en þetta eru kannske þau atriði sem ástæða er til að nefna að gefnu tilefni. Til viðbótar vil ég upplýsa það, að ég átti í viðræðum við Seðlabankann og Landsbankann og bankakerfið um möguleika á að bankarnir tækju frekari þátt í fjármögnun húsnæðismála. Þeim viðræðum er ekki að fullu lokið, en það hefur komið fram, að bankakerfið lánar til húsnæðismála um það bil 100 milljarða gkr. þegar allt er lagt saman, bankarnir og sparisjóðirnir. Þetta eru ekki skipulagsbundin lán, heldur er þetta lánastarfsemi sem fer fram í bankakerfinu í sambandi við húsnæðismálin, sjálfsagt langsamlega mest til að brúa bil sem fólk þarf að brúa í sambandi við húsbyggingar, og sumt meira og minna varanleg lán. Í fyrra gerðist það, að bankarnir skuldbreyttu, eins og kunnugt er, lausaskuldum húsbyggjenda í nokkrum mæli. Eins og kom fram hjá hæstv. félmrh. hafa þeir tekið vel í að athuga slík mál ef þau berast þeim, en hafa að vísu bent á að það sé örðugt að hefja allsherjarskuldbreytingu ár eftir ár því að það muni hafa í för með sér vaxandi vanskil manna.



Herra forseti. Mér þykir hæstv. félmrh. vera kokhraustur hér í umr. En það virðist svo með suma einstaklinga að þeir kunni ekki að fyrirverða sig, og það á við um hæstv. ráðh. Hann vék hér að því, að sparifjáraukning hefði orðið mest í tíð núv. ríkisstj., og mátti á honum skilja að það væri vegna aðildar Alþb. að ríkisstj. Ekki er þetta svo. Þetta hefur gerst þrátt fyrir að Alþb. hefur beitt sér gegn þeim ráðstöfunum sem gerðar hafa verið til að fá sparifjáreigendur í landinu til að ávaxta fé sitt með eðlilegum hætti. Mönnum er öllum ljóst að Alþb. hefur barist gegn vaxtahækkun á innlánsfé. Það er því afskaplega sérkennilegt að verða vitni að því, að hæstv. ráðh., formaður Alþb., skuli koma upp í ræðustól á Alþingi og í raun og veru hæla sér og sínum flokki fyrir það sem vel hefur tekist, þrátt fyrir að sá flokkur hefur barist gegn því og það lengi. En svona virðist málum komið í íslenskri pólitík.  En þetta er ekki einsdæmi. Það er öllum ljóst, sem til þekkja og vilja þekkja, að í tíð núv. hæstv. ríkisstj. hefur það gerst í byggingarmálum, í Byggingarsjóði ríkisins, í verkamannabústaðakerfinu, að það fer minna raunverulegt fjármagn til þessara framkvæmda en verið hefur. Og enn skal hert á þessari ól. Ég veit ekki betur en uppi séu hugmyndir í ríkisstjórnarflokkunum um að skerða enn frekar framlög til verkamannabústaðakerfisins með afgreiðslu lánsfjárlaga hér á Alþingi, væntanlega á næstu dögum. Það er einn sjóðurinn, verkamannabústaðasjóðurinn, sem á að skerða enn. Svona mun haldið áfram þangað til rjúkandi rústir eru í þessum þætti í stjórn efnahagsmála eins og í öðrum þáttum þjóðmála í tíð núv. ríkisstj. En vei yður, hræsnari! má segja við hæstv. félmrh. þegar hann kemur hér upp og ætlar að hæla sér af því hvernig hefur þróast í innlánsaukningu peningastofnana í landinu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fsp. til hæstv. viðskrh., en hún liggur frammi á þskj. 430. Fsp. varðar bókasafn Landsbankans og Seðlabankans að Einholti 4. Það má öllum ljóst vera að nokkurn tíma tekur að setja sig inn í starfsemi hinna ýmsu fyrirtækja þjóðarinnar, og starfsdagur alþm. nægir þar ekki til nema starfsár verði nokkur. Við lestur hinna ýmsu gagna, sem okkur alþm. berast, rekumst við öðru hverju á þætti sem við þekkjum lítið til. Þannig fór fyrir mér við lestur ársskýrslu Seðlabankans fyrir árið 1980. Á bls 68 getur að líta skrá yfir fastafjármuni bankans og þar á meðal húseignina Einholt 4, sem ég vissi ekki hvað geymdi. Brunabótamat þessarar eignar var í árslok 1980 455 gamlar millj. Neðar á síðunni er getið um bóka- og myntsafn sem metið er til trygginga þá á 155 millj. Við athugun kom í ljós að umrætt bóka- og myntsafn reyndist einmitt vera til húsa að Einholti 4. Í ljós kom að ekki var þessa stofnun að finna í símaskrá, en auðvelt að fá beint samband frá skiptiborði Seðlabankans. Ég fór því fram á að fá að skoða þetta safnahús og fékk til þess góðfúslegt leyfi forstöðumanns. Ekki fór þá á milli mála að þetta stóð mér aðeins til boða vegna stöðu minnar hér á Alþingi. Í mig hringdi síðan Baldvin Jónsson hrl. og bauð mér fylgd um safnið, sem ég vitanlega þáði, en sögu þess þekkir hann öðrum betur. Ég bauð síðan með mér borgarbókaverði Reykjavíkurborgar, Elfu Björk Gunnarsdóttur, sem mikillar virðingar nýtur sem afburða fagmaður í bókasafnsfræðum. Fyrir heimsóknina í safnið reyndi ég að finna bókaskrá og ársreikning safnsins, en hvorugt virtist á lausu fyrir almenning. Því er ekki að leyna, að okkur rak báðar í rogastans að finna svo mikið og dýrmætt bókasafn og svo allt annars eðlis en gefið er til kynna í skrá yfir rannsóknar- og sérfræðibókasöfn opinberra stofnana og félagasamtaka í Reykjavík sem gefin er út 1977. Þar segir svo um efnissvið safnsins og safngögn og fleira, með leyfi forseta: „Efnissvið: Hagfræði, viðskiptafræði, lögfræði, stjórnmál, íslenskir atvinnuvegir, saga sýslna og héraða, afmælisrit, ævisögur, yngri og eldri tímarit, fágætar bækur, bókfræðirit og almenn uppsláttarrit.“ „Safngögn,“ segir nokkru síðar: „Bækur, tímarit, skjöl, kort og ljósmyndir úr sögu bankanna (ekki vitað um fjölda safngagna, sennilega nokkur þúsund bindi), aðgangur að ljósritunarvél.“ Í þessu mikla og glæsilega safni getur að líta æðimiklu meira en það sem þarna er greint, auk þess sem safnið er vart til vinnu fyrir starfslið bankanna þar sem varla er stól eða borð að finna fyrir gesti, en að sögn eiga starfsmenn Landsbanka og Seðlabanka að eiga aðgang að safninu. Engin bók er lánuð út og ekki leyndi sér að safnvörðum er litið áhugamál að fólk noti safnið. Þarna gat í stuttu máli að líta fegurstu bækur sem ég og ég held einnig borgarbókavörður - hef augum litið í svo miklu magni hér á landi. Nær hver einasta bók er bundin í fegursta skinnband og eiga starfsmenn bókbandsstofu safnsins mikinn heiður skilinn fyrir handbragð sitt. Sama má segja um annað starfsfólk sem augljóslega sinnir bókunum af mikilli alúð. Þarna er að finna mikið úrval fagurbókmennta af öllu tagi, auk hundraða sjaldgæfra bóka. Sumum hverjum á Landsbókasafn landsins ekki eintak af. Engum getum þarf að því að leiða við skoðun slíks safns, að gífurlegt fjármagn liggur í því. Í ljós kom og að forstöðumaður hefur nær frjálsar hendur um kaup á bókum og hlýtur það að teljast til algerrar undantekningar í þeirri stétt. Sem áhugamaður um bókasöfn landsins og starfsemi þeirra skal ég síst amast við safni fagurra bóka, en þegar almannafé er notað til slíkrar starfsemi hlýtur að teljast eðlilegt að leita eftir tilgangi og tilurð hennar. Við lestur laga um Seðlabanka Íslands, nr. 10 frá 1961, er ekki að finna ákvæði um rekstur bókasafns né söfnun sjaldgæfra bókmenntalegra dýrgripa. Aðrar stofnanir hafa samkv. lögum það hlutverk. Fjárveitingar til þeirra eru miskunnarlaust skornar niður á ári hverju, en bókasafn Seðlabankans sýnist ekki skorta fé. Ég spurði þó nokkra alþm. um þetta safn eftir heimsóknina þangað, en enginn viðmælenda minna, sem voru ekki undir 10, hafði hugmynd um hvar það væri til húsa.  Í viðtali við hv. þm. Halldór Ásgrímsson í Tímanum 11. mars s.l. kemur fram að keyptar voru bækur og tímarit árið 1980 fyrir um það bil 30 gamlar millj. kr. Það sama ár voru keyptar bækur og tímarit fyrir háskólabókasafn landsins fyrir 53 millj. kr., en það safn skal vera undirstaða fræða og vísinda í landinu. Þessar tölur sýna að hér er á ferðinni safn sem er meira en hálfdrættingur á við háskólabókasafn. Munurinn er einnig sá, að bókakaup þess safns eru samþykki af yfirvöldum, en erfitt er að sjá hver hefur samþykkt bókakaup Seðlabankans. Ég mun reyna að stytta mál mitt, herra forseti, og áður en lengra er haldið vil ég því beina þeim spurningum, sem hér liggja fyrir á þskj. 430, til hæstv. viðskrh., en þær hljóða svo, með leyfi forseta: 1. Hvenær var umrætt bókasafn stofnað og hvert var upphaflega hlutverk þess? Hvenær flutti það í núverandi húsnæði og hve mikið rými er því ætlað. 2. Hver er heildarkostnaður við bókasafnið frá upphafi miðað við núvirði: a) við húsnæði, innbú og tæki, b) við launagreiðslur, - en við bókasafnið eitt vinna nú 5 manns, c) við bókakaup, d) við annan rekstrarkostnað. 3. Eru ársskýrsla safnsins og ársreikningur ásamt bókaskrá gefin út? 4. Hve margir starfsmenn vinna við safnið og við hvað? Starfar bókasafnsfræðingur við safnið? 5. Hvert er hlutverk safnsins nú, hverjir eiga aðgang að því og hve margir nýttu sér hann s.l. ár? 6. Hvaða aðili fer með yfirstjórn safnsins og hver ber á því fjárhagslega ábyrgð? Almenningsbókasöfn landsins eru nú fjársvelt svo að mörg þeirra þjóna á engan hátt tilgangi þeim sem lög mæla fyrir um. Á því berum við alþm. fulla ábyrgð. Það hlýtur því að vera nokkurt undrunarefni að finna fyrir tilviljun glæsilegra bókasafn en flest almenningsbókasöfn eru, rekið af almannafé, án þess að nokkur maður viti um tilvist þess úti í þjóðfélaginu. Ég vænti því að hæstv. viðskrh. gefi okkur alþm. á því nokkra skýringu.



Herra forseti. Hv. 8. landsk. þm. hefur beint til mín spurningum varðandi bóka- og skjalasafn Landsbankans og Seðlabankans. Ég óskaði þegar eftir því við þessar stofnanir, að þær gæfu mér skýrslu um málið, og mun ég nú rekja svör bankanna hér á eftir. - Fyrst vil ég rekja svar Seðlabankans: „Upphaf bóka- og skjalasafns Seðlabankans sem skipulagðs safns má rekja aftur til ársins 1962, en þá var hafist handa um flokkun margvíslegra gagna í eigu Landsbanka Íslands og Seðlabankans er geymd voru í kjallara Neskirkju. Var hér um að ræða alls kyns skjöl og bókhaldsgögn, er náðu allt aftur til stofnunar Landsbankans árið 1886. Auk þess hafði í þessum stofnunum safnast á löngum starfsferli þó nokkur bókakostur, þ. á m. bækur og tímarit til notkunar fyrir stjórnir og sérfræðinga bankanna. Seðlabankinn var formlega stofnaður í apríl 1961, en fjórum árum áður hafði stjórn hans og starfsemi verið algerlega skilin frá viðskiptabankahluta Landsbankans. Það má reyndar segja að Seðlabankinn hafi í reynd verið stofnaður með lögum nr. 33 frá 1957, en þá var sett sérstök stjórn yfir tvær deildir Landsbanka Íslands, annars vegar viðskiptadeild og hina deildina sem hét samkv. þeim lögum Seðlabanki Íslands, og það var sérstök bankastjórn einnig fyrir hvora deildina um sig. Seðlabankinn hafði þá þegar komið á laggirnar nokkrum vísi að bóka- og skjalasafni. Á árinu 1962 var gert samkomulag milli bankanna tveggja um að koma upp sameiginlegu safni þar sem öllum sögulegum gögnum, sem ástæða þætti til að varðveita, yrði komið fyrir, auk bóka og annars efnis er varðaði sögu þeirra og þróun efnahagsmála. Var þá skjalavörður, hagfræðingur að mennt, ráðinn að safninu að hálfu hjá hvorri stofnun. Húsnæðið í kjallara Neskirkju varð brátt fullnægjandi og var safnið flutt í geymsluhúsnæði Landsbankans að Höfðatúni 6 á árinu 1967. Smám saman bættist við bókasafnið og varð sú viðbót að mestu á vegum Seðlabankans. Einnig óx skjalasafnið og hafist var handa að koma upp mynt- og seðlasafni. Hafði skjalavörðurinn nokkuð frjálsar hendur um uppbyggingu og skipulag safnanna í öllum almennum atriðum, en meiri háttar ákvarðanir voru bornar undir bankastjórnir viðkomandi banka. Af hálfu stjórnar Seðlabankans var ákveðið að stefna markvisst að því að koma upp vönduðu safni um bankakerfið í landinu og jafnframt um atvinnulíf og almenna landshagi fyrr og síðar. Með stækkun safnanna og vaxandi þörf Seðlabankans fyrir geymslurými fyrir bókhaldsgögn og alls konar skjöl var ákveðið að Seðlabankinn kæmi sér upp eigin húsnæði, m.a. fyrir starfsemi af þessu tagi. Keypt var íbúðarhús að Einholti 4 og það stækkað og lagfært. Var flutt í húsið vorið 1980 og fengu söfnin um þriðjung hússins eða ca. 450 fermetra, en þar af eru 100 fermetrar ætlaðir mynt- og seðlasafni. Söfnuninni í Einholti má skipta í fjóra flokka: 1. Íslenskar bækur, skýrslur, blöð og tímarit. 2. Erlendar bækur, skýrslur og tímarit, erlendar bækur aðallega um Ísland. 3. Söguleg skjöl Landsbanka og Seðlabanka með væntanlegri viðbót frá öðrum bönkum, svo sem Íslandsbanka. 4. Mynt- og seðlasafn. Hlutverk og uppbygging safnanna fer eftir eðli þeirra hvers um sig. Í bókasafninu er að finna hvers konar bækur, opinberar skýrslur og smárit, sem fjalla um hagsögu og stjórnmál landsins bæði fyrr og síðar. Einnig er þar mikið af almennum sögulegum ritum er lýsa þróun þjóðfélagsins í gegnum aldirnar, þ. á m. sóknarlýsingar, staðalýsingar og almennar landlýsingar. Í erlenda safninu eru margvísleg hagfræðirit, bæði sígild og nútímaverk, einnig ýmis tímarit og bankaskýrslur svo og aðrar skýrslur frá fjölda erlendra stofnana sem íslendingar eiga viðskipti við með einhverjum hætti. Í skjalasafninu eru öll skjöl Seðlabankans svo og söguleg skjöl Landsbankans frá upphafi, enda var Seðlabankinn í raun lengst af hluti hans. Einnig eru þar sérsöfn, svo sem bréfa- og skjalasafn Tryggva Gunnarssonar og skjalasafn Jóns Árnasonar. Mynt- og seðlasafn er að stofni til safn er Seðlabankahluti Landsbankans átti. Var um að ræða bæði innlenda peninga og erlenda er víða höfðu borist að í gegnum árin. Eftir að viðunandi húsnæði hafði verið tryggt var gert samkomulag við Þjóðminjasafnið um að Seðlabankinn kæmi upp og varðveitti sameiginlegt þjóðarsafn seðla og myntar og er það nú orðið verulegt að vöxtum. Bíður safnið nú endanlegrar uppsetningar í Einholti 4 og gera menn sér vonir um að frágangi þess ljúki á þessu ári og þá verði hægt að opna það almenningi til sýnis. Kostnaði við rekstur safnanna hefur ekki verið haldið aðgreindum frá öðrum rekstrarkostnaði þeirrar starfsemi sem er í Einholti 4. Hins vegar eru öll kaup safnanna færð sérstaklega og var varið til bókasafnsins 59 715 kr. árið 1980 og 138 763 kr. á árinu 1981. Eftir að safnið komst í viðunandi húsnæði hefur skipulega verið unnið að faglegri skráningu þess og er m.a. stefnt að því, að íslenski hlutinn verði tölvuskráður í samvinnu við Landsbókasafnið. Við áðurnefnd söfn starfa nú forstöðumaður, sem einnig hefur umsjón með annarri starfsemi í Einholti 4, bókasafnsfræðingur í hálfu starfi, bókbindari, aðstoðarmaður, sem einnig vinnur önnur störf, skrifstofumaður í hálfu starfi við söfnin. Búist er við að fækka megi starfsfólki þegar skráningu og frágangi safnsins hefur að fullu verið lokið. Hlutverk safnsins er að þjóna starfsmönnum bankanna og öðrum þeim sem vilja kynna sér atvinnusögu landsins og efnahagsmál á hverjum tíma. Utanaðkomandi umgengni hefur verið lítil til þessa, enda hafa söfnin verið í uppbyggingu og mótun. Skipulag, skráning og hið nýja húsnæði skapa hins vegar skilyrði til breyttra starfshátta, og er að því stefnt að fræðimenn geti fengið aðgang að því til rannsóknastarfa. Á síðasta ári var gert samkomulag við Landsbankann um að Seðlabankinn bæri allan kostnað af vörslu safnanna og stjórni þeim.“ Þetta var svar Seðlabankans. Nú les ég svar Landsbanka Íslands: „Eins og kunnugt er hefur Landsbankinn starfað í nálægt 100 ár. Á þeim tíma hafa safnast saman til varðveislu ýmis gögn, skjöl og bækur, bæði prentað mál og skrifað. Þar er fyrst og fremst um að ræða bókhaldsgögn bankans, en auk þess margvíslegt innlent og erlent efni af ýmsu tagi viðvíkjandi bankastarfsemi og fjármálum, hagfræðirit, skýrslur, reikningsyfirlit, árbækur og sitthvað fleira sem meira og minna söfnunargildi hefur. Nefna má sýnishorn af bókhaldsbókum, fundargerðarbækur, minnisblöð frá starfsmönnum bankans o.fl. Að sjálfsögðu hefur margt verið eyðilagt, en reynt að geyma það markverðasta. Sumt hefur því miður eyðilagst bæði vegna ófullnægjandi og slæmra geymslna og nokkuð vegna hirðuleysis. Árið 1967 keypti bankinn gamalt verksmiðjuhús við Höfðatún 6. Húsið var nokkuð lagfært og komið þar fyrir birgðastöð fyrir eyðublöð og skrifstofugögn bankans. Auk þess eru þar geymd gömul fylgiskjöl, sem skylt er að geyma lögum samkvæmt í tiltekinn tíma þangað til þau má eyðileggja. Á þennan stað var safnað saman því er til náðist af áðurnefndum söfnunarverðmætum, þ. á m. frá útibúum úti á landi. Þá hafði nokkuð verið flokkað af þessum gögnum, lítils háttar bundið inn af bókum og gert við band á öðrum, plöggum raðað í möppur og komið fyrir á aðgengilegan hátt. Var því haldið áfram næstu árin. Um bókakaup né bókasafn í þess orðs merkingu var ekki að ræða, en bókaeign Landsbankans var lítil önnur en að framan getur. Þó þarf óhjákvæmilega að kaupa nokkuð af nauðsynlegum handbókum, sem margar ganga úr sér og úreldast á stuttum tíma. 16. febr. 1981 var gert samkomulag við Seðlabankann um að hann tæki að sér að geyma í Einholti 4 áðurnefnd gögn Landsbankans er varðveita þarf til frambúðar og verið höfðu í vörslu skjala- og birgðavarða Landsbankans og Seðlabankans að Höfðatúni 6. Þar var fyrst og fremst um að ræða þau gögn Landsbankans er teljast hafa sögulega þýðingu og verulegt varðveislugildi. Haft var í huga að þau notuðust með safni Seðlabankans og jafnframt var gert ráð fyrir að frá Útvegsbankanum eða Íslandsbanka kæmu sambærileg gögn er notuðust í heildarsafnið. Ekki er hægt að svara spurningunni um heildarkostnað frá upphafi í þessu sambandi, hvorki að því er snertir húsnæði, launagreiðslur, bókakaup né annan rekstrarkostnað. Allt þetta hefur fallið í almennan rekstur bankans og er um óverulega fjárhæð að ræða. Þá skal þess getið, að Seðlabankanum hefur ekki verið greitt fyrir vörsluna eftir að þetta var flutt í Einholt 4. Ekki hefur verið tilefni til að semja ársskýrslu, en verið er að gera skrá yfir áðurnefnd gögn. Varðandi 4. spurninguna er vísað til skýringa og svara Seðlabankans. Hagnýting gagna Landsbankans er fyrst og fremst í sögulegum og fræðilegum tilgangi fyrir þá er það varðar, en bætt aðstaða til að nota gögnin mun verða fyrir hendi innan skamms að Einholti 4. Bankastjórn Seðlabankans fer með yfirstjórn safnsins að Einholti 4. Að því er snertir eignarhluta Landsbankans í gögnum þar fellur stjórn hans undir bankastjórn Landsbankans eins og aðrar eignir hans.“  Ég hef raunar litlu við þessi svör að bæta annað en það, að ég heimsótti safnið í gær og kynnti mér nokkuð meginefni þess sem safnað hefur verið og áður er lýst. Húsnæði er hið besta, allur viðbúnaður er góður og myndarlega og menningarlega að málum staðið. Ég hygg að frá menningarlegu, sögulegu og raunar sérfræðisjónarmiði sé fengur að þessari starfsemi. Þarna eru varðveitt dýrmæt skjöl, bréf og bækur. Þarna er t.d. allt bréfasafn Tryggva Gunnarssonar, sem er gífurlega mikið að vöxtum. Kann að orka tvímælis hvar á að geyma slík verðmæti, en þau eru þarna í góðri vörslu og í fullri reglu og reiðu. Þá er talsvert mikið af bókum. Ég heyrði að hv. fyrirspyrjandi gerði nokkra grein fyrir þeim. Ég fór ekki ítarlega út í það, hvaða bækur þarna væru. Ég spurðist þó fyrir um hvort Jón Oddur og Jón Bjarni væru þarna og fékk þau svör að þeir væru þar ekki. Hins vegar var látið í það skina að það mætti kannske bæta úr því. Að sjálfsögðu má deila um hvaða mörk skal miða við þegar um svona skjalasöfn, bréfasöfn og bókasöfn er að ræða, og skal ég ekki hætta mér út á þá braut. Myntsafnið, sem þarna er verið að koma fyrir, er mjög verðmætt. Til marks um hvað það er verðmætt var mér sýndur einseyringur frá árinu 1881, danskur einseyringur, sem er búinn að vera í vörslu safnsins um langa hríð, sennilega frá því fyrir aldamót. Svona einseyringur var seldur í fyrra á 20 þús. danskar krónur. Þetta er ósköp nöturlegur og litið ásjálegur einseyringur, satt best að segja. En þetta er dæmi um þau verðmæti sem þarna eru geymd. Þarna eru náttúrlega til margir mjög verðmætir munir sem þarf að hafa í reiðu á þurrum og góðum stað. Ég dreg ekki í efa að upplýsingar hv. fyrirspyrjanda um mat á eignum og önnur möt, sem hún nefndi, eru réttar. Ég hef ekki kynnt mér það. En ég get látið þau orð falla hér, að ég var dálitið undrandi þegar ég skoðaði þetta safn. Mér fannst safnið vera veglegt. Mér fannst það myndarlegt. Mér fannst ákaflega vel að þessu staðið að flestu leyti. Það er ekki búið að skrásetja það, eins og kom fram í svörum bankanna. Það er verið að því. Þess vegna er það ekki tilbúið til notkunar eins og ætlunin er að verði síðar meir. En ég vil aðeins endurtaka að ég álít að þarna sé um að ræða starfsemi sem hæfir bókaþjóð eins og okkur Íslendingum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svör hans þó að mér þyki þau duga skammt við þeim meginatriðum sem ég hef viljað fá svör við. Ég vil upplýsa það strax, að ég verð að hryggja aðstandendur bókasafns Seðlabankans með því, að ég mun ekki senda þeim eintök af mínum bókum vegna þess að þær eru skrifaðar til að verða lesnar. Ég gæfi þá frekar aukaeintök til annarra bókasafna þar sem þjóðin kemur og les þær bækur sem hún á. Sannleikurinn er þó sá, að margt af þeim upplýsingum, sem fram komu, var harla áhugavert. Það kemur fram að við getum ekki fengið að vita hvað þessi stofnun kostar, hvað hefur verið miklu fé í hana eytt. Það er kannske ekki að furða. Þegar lesin eru lög um Seðlabanka Íslands er fyrst sagt í VII. kafla að yfirstjórn Seðlabankans sé í höndum ráðh. þess, sem fer með bankamál, og bankaráðs, en síðan segir: „bankastjórn ber ábyrgð á rekstri Seðlabankans og fer með ákvörðunarvald í öllum málefnum hans sem ekki eru öðrum falin með lögum þessum,“ segir hér. Síðan segir um arðinn af starfsemi Seðlabankans, með leyfi forseta: „Af tekjum ársins skal greiða allan rekstrarkostnað svo og tap sem bankinn hefur orðið fyrir á árinu. - Af tekjuafgangi þeim, sem þá er eftir, skal greiða 5% arð af stofnfé bankans, enda nemi arðgreiðsla aldrei hærri upphæð en helmingi tekjuafgangsins. Bankaráð getur þó eftir tillögu bankastjórnar ákveðið hærri arðgreiðslu, ef aðstæður leyfa. Þeim hluta tekjuafgangsins, sem ekki er greiddur út sem arður, skal bankaráð ráðstafa til varasjóða bankans og deilda hans eftir tillögu bankastjórnarinnar.“ Ég hlýt að halda að m.a. sé þetta fé notað til að reka þetta myndarlega bókasafn, sem því miður er ekki opið eins og segir í Tímanum í viðtali við formann bankaráðs, hv. þm. Halldór Ásgrímsson. Þar er fyrirsögnin: „Þetta er ekki lokað safn.“ Þetta er lokað safn, herra formaður. Hér kom að máli við mig maður áður en þingfundur hófst sem hafði reynt að komast inn í safnið, en var sagt að hann gæti kannske hringt eftir helgi. Það kalla ég lokað bókasafn, herra formaður. En það er lítill tími hér. Meginspurningarnar má taka saman í örfá orð: Hverjir annast verðveislu bóka á Íslandi lögum samkvæmt? Er það Seðlabanki Íslands? Hér var mikil umr. um húsnæðismál áðan og hæstv. félmrh. kvartaði yfir því að bankarnir vildu lítið til þeirra leggja. Það væri kannske ráð að leggja eitthvað af þessu fé til húsnæðisbygginga fyrir almenning en ekki í pjattbókasafn, sem enginn veit fyrir hvern er. Ég hef talað við æðimarga starfsmenn Landsbanka og Seðlabanka sem hafa aldrei stigið fæti inn í þetta safn, og ég efast um að þeir fengju að koma þar þó þeir færu þangað. Hér er um að ræða heila stofnun sem hefur slíkt húsnæði að einn stór salur þar stendur galtómur. Þar stendur að vísu eitt langborð með heldur nöturlegum stólum í kring. Ég spurði hvað ætti að gera við þennan sal? - Jú, hann á að hýsa bókasafnið ef það stækkar, en þangað til er hann fundarsalur bygginganefndar húsbyggingar Seðlabankans. Ég gæti rekið sem borgarfulltrúi í Reykjavík tvö dagheimili í þessum sal. Ég vil ekki láta fara svona með peninga þjóðarinnar. Það hefur enginn hér inni á hinu háa Alþingi gefið bankaráði Seðlabankans umboð til þess.  Út er gefin samskrá Landsbókasafns, Háskólabókasafns og 10–11 annarra bókasafna þar sem eiga að vera upplýsingar um allar bækur sem til eru í opinberum bókasöfnum. Seðlabanki Íslands hirðir ekki um að taka þátt í þessari samskrá. Þegar beðið var um það kom það, sem keypt hafði verið 1980 af erlendum tímaritum og er niðri í Austurstræti 11. þ.e. eitthvert tímaritarusl sem starfsfólkinu er ætlað að lesa. Það er engar upplýsingar hægt að fá um hvað í þessu safni er. Bókavörður taldi að ekki væri þar undir 14–15 þús. bindum, en inni í Dugguvogi 9–11 eru bækur, sem ekki eru komnar í þetta safn, ásamt geymslu Háskólabókasafns. Í Finnlandi t.d. hygg ég að arður af seðlabanka renni að hluta beint í ríkissjóð. Við getum hæglega notað þessa peninga, ef við fengjum að ráða hvað við gerum við þá. Menn segja: Þetta er opið fræðimönnum. Vill ekki formaður bankaráðs Seðlabankans, sem ætlar að standa hér upp, sé ég er, fræða mig um hvernig Seðlabankinn skilgreinir orðið fræðimaður. Það væri fróðlegt að vita. Mig langar líka að vita hvort þeir fimm starfsmenn, sem vinna við bókasafn Seðlabankans. hafa verið ráðnir til þeirra starfa gegnum ráðninganefnd ríkisins. Það væri fróðlegt að vita. Sannleikurinn er sá, að upplýsingarnar, sem koma frá bönkunum, eru kannske ekki ósannar, en þær eru ekki nema hálfur sannleikur. Þarna er stofnun, sem ekkert okkar hefur hugmynd um, nema örfáar manneskjur sem hafa kynnt sér málið, og kostar hundruð gamalla milljóna. Þarna eru dýrgripir fyrir guð má vita hve mikið fé, enda er augljóst að þarna er lagt kapp á að ná í sjaldgæfa gripi. Mér var raunar sagt í leiðinni, til þess að ég vissi alveg hvar ég stæði, að félagi Karl Marx, sem var þó hagfræðingur hvað sem öðru líður, yrði ekki bundinn í skinn því að safnmenn væru á móti honum.



Herra forseti. Það er auðvitað eðlilegt að hv. þm. Guðrún Helgadóttir skuli bera fram spurningar hér um þetta bókasafn, vegna þess að augljóst er að það er finna, í það er meira lagt og í það hafa farið meiri fjármunir heldur en algengt er um slíkar stofnanir. Ég vil þó leiða hjá mér að mörg orð mætti hafa um flottheit og pjatt á vegum Seðlabankans. Eitt er þó alveg ljóst og verður að vera það sem kemur út úr þessari umr., að þetta safn verður að vera öllum opið sem það vilja nota. Það gengur ekki og er ekki rétt, hvernig sem á er litið, að safn eins og þetta skuli aðeins vera opið fyrir einhverja fáa útvalda. Burt séð frá öllu öðru, burt séð frá fjáraustri, burt séð frá því, hvað mönnum finnst vera pjatt og flottheit, sem menn eflaust geta haft mismunandi skoðanir á. þá gengur það ekki að safn af þessu tagi sé ekki opið nema fyrir einhverja fáa útvalda. Þetta safn verður að vera öllum opið sem það vilja nota. Ég treysti því, að hæstv. ráðh. vilji taka undir þau sjónarmið og vinna að því að svo verði gert.



Herra forseti. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir beindi spurningum til mín í sambandi við þetta safn. Ég vil segja það, að ég tel mikilvægt í okkar þjóðfélagi að öllum menningarverðmætum sé bjargað, og til þess að bjarga menningarverðmætum þarf að eyða fjármagni. Seðlabanki Íslands og Landsbanki Íslands hafa gert sér far um að bjarga þeim verðmætum sem rekið hefur á fjörur bankanna í gegnum áratugina með ýmsum hætti. Það hlýtur að teljast eðlilegt, og ég veit að allir þm. eru mér sammála um það, að slíku á að bjarga frá glötun. Hvort á að binda það í skinnband eða með hverjum hætti eða geyma það skal ég ekki leggja dóm á, en það, sem þarna hefur verið gert, er að mínu mati mjög merkilegt starf. Hv. þm. mætti hafa í huga að í það húsnæði, sem þessar bækur eru geymdar í núna, var flutt vorið 1980 og verið er að koma þessum bókum þarna fyrir. Ég veit að hv, þm. hefur tekið eftir því, að það er mjög mikið starf að ganga frá öllum þeim gripum sem þarna eru. Þegar því er lokið verður þetta safn opnað. Að sjálfsögðu, eins og hefur komið fram, er þetta safn fyrst og fremst fyrir fræðimenn. Að mínu mati kemur ekki til mála að fara að lána út úr þessu safni. Þetta er ekki safn sem er byggt upp til útlána. Þetta er safn sem er byggt upp sem varðveislusafn og safn til þess að stunda rannsóknarstörf. Og þá væri nær fyrir hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, sem gefur sig út fyrir að vera mikinn vin menningarverðmæta, að gleðjast yfir því, að öllum þeim verðmætum, sem þarna eru, hefur verið bjargað frá glötun.



Herra forseti. Við eigum mikið af merkum stofnunum í þessu landi. Sumar komast ekki sómasamlega yfir að sinna þeim verkefnum sem þeim eru ætluð, e.t.v. vegna fjárskorts, en aðrar virðast varla komast yfir að koma í lóg þeim fjármunum sem þær hafa undir höndum, e.t.v. vegna þess að það er erfitt að fá lóðir. En það gladdi mig sem menntamálanefndarmann að átta mig á því, að til væri stofnun í landinu sem ynni að menningarmálum og hefði til þess næga fjármuni. Við erum satt best að segja á hreinum hrakhólum með Sinfóníuhljómsveitina, og hv. formaður fjvn. hefur verið ákaflega tregur á að samþykkja það sem bráðustu nauðsyn fyrir þjóðina að veita henni fjármuni. Mín fsp. er hvort hugsanlegt sé að Seðlabankinn taki nú að sér rekstur hljómsveitarinnar, m.a. til að viðhalda þeim menningararfi sem þar er um að ræða, og hlaupi einnig undir bagga af því að það er takmarkað fjármagn sem veitt er til menningarmála.



Herra forseti. Ég var satt að segja hálfundrandi á þeim pjatttón sem var í ræðu hv. fyrirspyrjanda, hv. 8. landsk. þm., sem hefur þó gefið sig út fyrir að vera menningarsnobb. Sannleikurinn er auðvitað sá, að það er til mikils vansa fyrir okkur, hversu margvíslegum menningarverðmætum er litill gaumur gefinn í þessu þjóðfélagi. Á undanförnum áratugum hefur ómetanlegur skaði verið unninn vegna hirðuleysis ekki aðeins ríkisvaldsins, heldur einnig einstakra bankamanna, kaupmanna, kaupmannasamtaka, verkalýðsfélaga og þar fram eftir götunum. Hins vegar hefur það orðið gifta okkar, að óvenjulegur hirðumaður hefur orðið bókavörður í bókasafni Seðlabankans sem ekkert lætur framhjá sér fara og er vakinn og sofinn í því starfi að gera sem mest og best úr þeim fjármunum sem hann fær til að byggja þetta safn upp. Hv. þm. var að reyna að gera litið úr því þó stjórn Seðlabankans og Landsbankans sýndi þessum manni traust, en það er einungis eðlileg afleiðing af því, að maðurinn hefur reynst starfi sínu vaxinn. Ég vil benda á að það er ekki aðeins að bankarnir hafi komið sér upp myndarlegu bókasafni og safni handrita, heldur kaupa þeir á ári hverju töluvert mikið af málverkum, svo að ég nefni dæmi. Á hverju ári getum við séð merkilegar málverkasýningar sem ríkisbankarnir halda og raunar aðrir bankar á sínum listaverkum, og hefur ekki verið talið eftir hér á Alþingi. Þessi hreyfing er ekki einungis þarna og tek ég undir það með hv. 5. þm. Vestf. Það er gáman að vita til þess, að til skuli vera stofnanir í þjóðfélaginu sem eigi fé aflögu til menningarstarfsemi. Ég vil þar einnig nefna Alþýðusamband Íslands, en það hefur orðið ríkinu fyrirmynd að því, hvernig reka eigi listasafn, svo að ég taki annað dæmi, færa það út til fólksins og á vinnustaðina. Á hinn bóginn er svo vesældarlega búið að Listasafninu að það hefur engin starfsskilyrði til þess að rísa undir nafni, hvað þá meir.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. 3. þm. Austurl., formanni bankaráðs Seðlabankans, að það þarf að eiga fjármagn til að bjarga verðmætum frá glötun. Þetta er alveg rétt. En ég lít þannig á að ríkisstarfsmenn, í hvaða stofnun sem þeir vinna, hvort sem það eru bankarnir eða aðrir, geti ekki verið sjálfskipaðir verðmætagæsluaðilar, þeir geti ekki sjálfir ráðstafað eignum og því fjármagni, sem bankarnir eiga, á þann hátt sem þeir ákveða frá einum tíma til annars. Þeir geta ekki ætlað sér slíkt hlutverk. Það er afmarkað hvaða störfum þeir eiga að gegna sem ráðnir bankastjórar. Ég tel að það sé alveg sama hve aðilinn er fjársterkur, hvort það er ríkisstofnun eða forstöðumenn, þeir hljóta að sækja sína heimild til þess að rástafa fjármagni almennings eða sinna stofnana. Það, sem ég vil undirstrika hér og ég tel að hafi komið fram í þessum umr., er að það þarf að endurskoða lög um Seðlabanka Íslands. Það þarf sannarlega að endurskoða lög um Seðlabanka Íslands. Það þarf að staðsetja hlutverk Seðlabankans í þjóðfélaginu. Ég veit ekki til þess, að nokkuð af því, sem Seðlabankinn vinnur að, hafi nokkurn tíma verið samkv. heimildum. Eru of margir bankastjórar í Seðlabankanum? Þar eru þrír bankastjórar. Hvernig stendur á því, að þeir geta tekið að sér aukastörf hingað og þangað, verið í burtu langtímum saman? Það kostar líka peninga. Eru þeir of margir? Ef þeir eru of margir þarf að fækka þeim og gera það þannig að það sé nóg að gera. Það verður að setja þeim erindisbréf og það þarf að koma inn í alla bankastarfsemina, eins og ríkisfyrirtæki almennt, að þeir sæki sína fjárfestingarheimild til Alþingis ef þurfa þykir, af því að þarna á Seðlabankinn hlut að máli, en alls ekki að hann geti ráðskast með fjármuni bankans til og frá eins og honum hentar, hvað mikið sem við getum fagnað því, að þessum verðmætum er bjargað. Það er allt annað mál. Ég vil taka undir þá hlið málsins.



Herra forseti. Það hefur verið drepið á ýmislegt í þessum umr. Mér þykir leitt að Karl Marx er ekki þarna í bandi. Mér þykir ekki líklegt að Seðlabankinn bindi hann í skrautband. Mér þykir það heldur ólíklegt. Varðandi Sinfóníuhljómsveitina óttast ég það dálítið, ef þessar umr. dragast á langinn, að fram komi fleiri óskir um að Seðlabankinn taki að sér ýmsa menningarstarfsemi. Kannske væri ráð að ljúka umr. áður en í óefni er komið að því er það snertir. Varðandi Seðlabankann sem slíkan og safn af þessu tagi er rétt að geta þess, að allir seðlabankar á Norðurlöndum, breski seðlabankinn, vestur-þýski seðlabankinn og eflaust flestir seðlabankar eiga skjalasöfn. Þeir eiga sín bréfasöfn, þeir eiga bókasöfn, sérfræðibókasöfn o.s.frv. Sum þessara safna eru mjög vegleg. Það er auðvitað talsverður vandi að draga mörkin, hvaða bækur eiga heima í svona safni. Ég sá t.d. þarna ævisögu Tryggva Gunnarssonar í þremur bindum. Ég geri ráð fyrir því að slíkar bækur eigi heima í svona safni. Þær varða svo hagsmuni, atvinnumál og efnahagsmál.  Varðandi framtíð safnsins er þess að geta, að það er ekki búið að ganga frá safninu. Það er ekki lokið við að skrásetja það og það er ekki búið að skipuleggja það. Þess vegna er e.t.v. ekki eðlilegt að það sé þegar opið. En mér finnst eðlilegt að safnið verði opið þegar þar að kemur, þó að mér þyki langlíklegast að sérfræðingar og aðrir þeir, sem sérstaklega fjalla um efnahagsmál, peningamál og atvinnumál og aðra slíka þætti í hagkerfinu, verði þar tíðastir gestir. Varðandi endurskoðun á lögum um Seðlabankann get ég upplýst það, sem raunar hefur verið skýrt frá fyrir alllöngu, að starfandi er nefnd fulltrúa þingflokkanna sem m.a. hefur það verkefni að endurskoða lög um Seðlabankann. Það er sérstaklega tekið fram í skipunarbréfi nefndarinnar, að hún eigi að endurskoða lög um Seðlabankann og gera tillögur til viðskrh. um þau málefni. Það er hins vegar spurning hvað á að setja strangar reglur varðandi bókasafnið. Eins og ég tók fram áður finnst mér, með tilliti til þess, að við teljum okkur fræga bókaþjóð, varla ástæða til að lasta það að Seðlabankinn hafi freistast til að kaupa einhverjar bækur sem ef til vill má telja að fjalli ekki sérstaklega um peninga, banka eða efnahagsmál yfirleitt.



Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. alþm. sem tekið hafa til máls í þessari umr. Ég vísa því beint heim til föðurhúsanna að hér hafi farið fram eitthvert last um starfsmenn bókasafns Seðlabankans. Það er með öllu ósatt, og var skýrt tekið fram að þeir inntu sitt starf af hendi af hinni mestu prýði. Hins vegar hefur því ekki verið svarað, hvort ráðning þeirra hafi farið fram gegnum ráðninganefnd ríkisins. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Albert Guðmundsson, 3. þm. Reykv., sagði áðan. Það er mál til komið að lögin um Seðlabanka Íslands verði endurskoðuð. Það er mál til komið að bókasafn Seðlabankans láti frá sér fara ársskýrslu eins og aðrar opinberar stofnanir, svo að hægt sé að sjá hvað mikið fé er í þetta veitt, jafnframt því sem gefin verði út bókaskrá. Ef hver einasta ríkisstofnun í landinu, þar sem fagurkerar kunna að sitja við stjórn, getur freistast til að stofna söfn um hitt og þetta, þá veit ég ekki hvar það gæti endað. Mér verður hugsað til Framkvæmdastofnunar ríkisins í glæsilegu húsi sem reka mætti í hvaða deild bankanna sem er, flóðlýstu til yndis og ánægju vegfarendum. Ég ætla að vona að sá ágæti maður, framkvæmdastjóri hennar sem er yfirlýstur unnandi fagurbókmennta, taki sig ekki til og verði gripinn af þeirri áráttu að safna dýrmætum bókum. Það er ekkert svar að hér sé verið að amast við bókasöfnun. Hér er verið að amast við því, að stofnanir eins og Seðlabankinn fari sínu fram, fram hjá öllum, ráðskist með fé landsmanna án þess að spyrja kóng eða prest. Því hlýt ég að mótmæla sem alþm. hér á Alþingi. Við það verður ekki unað. Stofnanir eiga ekki að fá að ráðskast með fé á þennan hátt. Ég held að margir væru mér sammála um að stofnun eins og Framkvæmdastofnun ríkisins mætti að skaðlausu leggja niður. Enginn mundi nokkru sinni sakna hennar. Síðan á að fara að byggja hér annað eins stórhýsi eða meira utan um Seðlabanka Íslands. Það skal tekið fram, að ég spurði hvort bókasafnið flytti þá í hina nýju byggingu. Svarið var nei.



Herra forseti. Ég vil taka það fram að starfsmenn Seðlabankans eru ekki ráðnir af ráðninganefnd ríkisins. Starfsmenn bankanna eru ekki ráðnir af ráðninganefnd ríkisins og þessir starfsmenn að sjálfsögðu ekki heldur. Það kom hér fram að þeir aðilar, sem þarna starfa, hafi ótakmarkaðar heimildir, til að kaupa bækur. Þetta er alrangt. Þeir hafa engar ótakmarkaðar heimildir til að gera slíkt. Þeir hafa engar heimildir til að ráðskast með fé eins og þeim sýnist. Aðalatriðið er þetta: Er eðlilegt að stofnanir eins og Seðlabankinn og Landsbankinn, sem er elsti banki þjóðarinnar, varðveiti slíkt safn sem þetta? Það tíðkast í nágrannalöndunum, svo að vitnað sé í þau, þó að ekki eigi að byggja allt á þeim. T.d. er bókasafn seðlabankans þýska álíka að vöxtum og Landsbókasafnið íslenska. Það er vegna þess að í þá stofnun hefur safnast mikið af heimildum sem ákveðið er að varðveita með skipulegum hætti. Í vörslu bankanna hefur komið mikið af tímaritum og alls konar gögnum sem hefur verið byggt utan um. Það hefði kannske verið miklu eðlilegra að henda þessu öllu saman. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Það á að sjálfsögðu að varðveita þetta og það á að gera það heillegt svo að það nýtist þjóðfélaginu í heild og hægt sé að nota það með skipulegum hætti.



Herra forseti. Ég skal ekki ræða frekar um safnið heldur aðeins segja örfá orð í tilefni af því sem hv. þm. sagði um Framkvæmdastofnun ríkisins. Hv. þm. sagði að það ætti að leggja þessa stofnun niður. Honum virðist ekki vera kunnugt um að hans flokkur tók þátt í að setja þessa stofnun á fót. Í öðru lagi er alveg sýnilegt að hv. þm. er ekki kunnugur úti á landsbyggðinni. Hann mundi finna það, þó hann finni það ekki hér, ef hann hefði átt heima úti á landsbyggðinni, hvaða verkefni það eru sem Framkvæmdastofnun ríkisins hefur látið sig varða á undanförnum 10–11 árum í sambandi við margþætta uppbyggingu atvinnulífsins hringinn í kringum landið. Það mundi hann finna. Mig langar aðeins til að segja þetta í tilefni af því sem hv. fyrirspyrjandi sagði, en varðar ekki þá spurningu sem beint var til mín.



Herra forseti. Hinn 8. des. s.l. var hér til umræðu fsp. sem ég hafði þá lagt fram vegna harðinda norðanlands. Þar spurðist ég m.a. fyrir um það, hvenær þess yrði að vænta að bændur fengju úrlausn sinna mála vegna uppskerubrestsins sem varð á s.l. hausti. Þá hafði verið skipuð nefnd til að athuga það tjón sem orðið var, og í svari landbrh. kom fram að hann vænti þess, að tillögur þeirrar nefndar yrðu teknar til athugunar í ríkisstj. í lok þeirrar viku eða mjög fljótlega a.m.k., að ríkisstj. mundi taka málið til meðferðar fyrir jólin. Mér er kunnugt um að bændur væntu þess, að þeir gætu fengið einhverja úrlausn fyrir áramótin, þó að úr því yrði ekki. Síðan hafa þeir mátt þreyja þorrann og góuna og þess sjást engin raunveruleg merki að úrlausn fáist á þeirra vanda. Ég þarf ekki að taka það fram, að það er náttúrlega mjög bagalegt fyrir allan rekstur þegar tekjurnar detta alveg niður, verða að engu og menn verða að fleyta sér áfram á lánum, ég tala ekki um þegar lánakjörin eru orðin jafnerfið og núna. Mér er kunnugt um að hjá þeim bændum, sem mest treystu á kartöflurnar, t.d. við Eyjafjörð, og verst voru staddir áður, eru nú miklir erfiðleikar. Sumir þeirra hafa orðið fyrir verulegum óþægindum vegna þess að þeir hafa ekki getað staðið í skilum eða gert neinar áætlanir um það, hvernig þeir gætu staðið undir rekstrinum á næstu mánuðum. Ég hygg að þeir hafi ekki enn fengið svör um það, hvað þeir geti vænst hárra lána úr Bjargráðasjóði. Ég hef rétt nýverið fengið bréf frá formanni félags kartöflubænda við Eyjafjörð þar sem hann leggur m.a. á það áherslu, að bjargráðasjóðslán yrðu undanskilin tekjufærslu við útreikning á tekjuskattsstofni. Skal ég ekki fara út í það hér, en athuga það mál á öðrum vettvangi. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð miklu fleiri. Ástæðan fyrir því, að ég legg þessa fsp. fram, er einvörðungu sú, að bændur eru í erfiðri stöðu, þeir vita ekki hvers þeir mega vænta og þau viðskiptafyrirtæki, sem þeir versla mest við, eiga einnig í miklum erfiðleikum vegna þess, hversu fyrirgreiðsla Bjargráðasjóðs hefur dregist á langinn. Það er satt að segja engin sýnileg ástæða fyrir því, að þessi dráttur hefur þurft að verða. Það er alveg ljóst að hægt hefði verið að kippa þessu í liðinn fyrir löngu ef til þess hefði verið nægilegur vilji. En reynslan sýnir okkur að þessi nægilegi vilji hefur ekki verið fyrir hendi í ríkisstj. allri, hvað sem um hæstv. landbrh. má segja, en ég efast ekki um að hann hafi skilið þetta vandamál betur en ýmsir aðrir í ríkisstj. Fsp. mín er þessi, með leyfi hæstv. forseta: Hvað lýður fjáröflun fyrir Bjargráðasjóð til að bæta bændum tjón vegna uppskerubrests? Í öðru lagi: Hvenær er þess að vænta, að bændur megi búast við fyrirgreiðslu úr Bjargráðasjóði?



Herra forseti. Í tengslum við þessa fsp. þykir mér rétt að gefa örstutt yfirlit yfir störf þeirrar nefndar sem að þessum málum hefur unnið. Fóðurbirgðanefnd var skipuð 20. ágúst. Áttu sæti í henni Gísli Hjörleifsson bóndi, Jónas Jónsson búnaðarmálastjóri og Stefán Á. Jónsson bóndi sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar. Nefndin hóf þegar störf og hefur skilað nokkrum áfangaskýrslum um störf sín til rn., en lauk störfum með bréfi dags. 5. mars s.l. Til þess að gefa stutt yfirlit yfir störf nefndarinnar vil ég rifja það upp, að 26. ágúst skrifar hún sveitarstjórnum bréf með beiðni um könnun á fóðurbirgðum. 29. sept. sendir nefndin landbrn. frumtillögur um úrbætur á þeim vanda sem henni var falið að gera tillögur um. 14. okt. sendir nefndin þessar frumtillögur til sveitarstjórna ásamt beiðni til þeirra um að hraða forðagæsluskýrslum. Í síðari hluta nóvembermánaðar fól landbrn. tveimur mönnum að taka út tjón sem orðið hafði á garðlöndum kartöflubænda, einkanlega við Eyjafjörð. Þessir tveir menn skiluðu úttekt sinni um mánaðamótin nóv.-des. 3. des. var fóðurbirgðanefnd ásamt fulltrúa frá Landssambandi kartöflubænda, Sveinberg Laxdal, falið að gera tillögur um fyrirgreiðslu til kartöflubænda og annarra garðyrkjubænda sem orðið höfðu fyrir tjóni vegna snjóa og árferðis. 14. des. berast tillögur frá fóðurbirgðanefnd um fyrirgreiðslu vegna garðyrkjubænda ásamt meginniðurstöðum. 17. des. skilar fóðurbirgðanefnd bráðabirgðaniðurstóðum um lán til bænda vegna fóðurskorts, en vekur athygli á því, að skýrslur vanti enn frá allmörgum sveitarfélögum. 1. febr. skilar nefndin tillögum um aðstoð, um lán samtals að fjárhæð 1501 millj. kr. til 377 bænda vegna fóðurvöntunar og til 93 bænda vegna tjóns á garðlöndum. Og 5. mars skilar nefndin lokaniðurstöðum sem höfðu þá tekið örfáum breytingum frá 1. febr. Fela þær tillögur í sér að 381 bónda í 92 hreppum verði veitt lán úr Bjargráðasjóði, samtals að fjárhæð 10 001 100 kr., og 93 bændum verði veitt lán úr Bjargráðasjóði vegna tjóns á garðávöxtum, að fjárhæð 4 829 200 kr., eða samtals 14 830 300 kr. Mál, er þetta efni varða, hafa verið lögð fyrir ríkisstj. Í fyrsta lagi frumtillögur fóðurbirgðanefndar sem skilað var til rn. 14. okt., í öðru lagi bráðabirgðaniðurstöður nefndarinnar frá 14. og 17. des. og í þriðja lagi niðurstöður nefndarinnar eftir 1. febr. Ríkisstj. tók þessi gögn til athugunar og afgreiðslu. Í fyrsta lagi voru í samræmi við tillögur nefndarinnar veittar fyrir fram af jarðræktarframlögum 2.5 millj. kr. fyrir áramót vegna grænfóðurakra á óþurrka- og kalsvæðunum. Var það greitt fyrir fram af fjárlögum þessa árs með velvilja fjmrn. Í öðru lagi voru samkvæmt tillögum nefndarinnar veittar 25 þús. kr. til þessa að styrk ja efnagreiningar á heyi að hluta á helstu óþurrka- og kalsvæðum landsins. Á hinn bóginn var ekki afgreitt í ríkisstj. að útvega lán til þess að mæta lánsfjárþörf Bjargráðasjóðs meðan niðurstöður lágu ekki fyrir og enn vantaði að verulegu leyti skýrslur frá allmörgum sveitarfélögum. Óhætt er að segja það hér, að þetta atriði tafði verulega störf nefndarinnar, sem að þessu efni vann, og hefur þar af leiðandi tafið verulega að úrbætur fengust í þessu mikilsverða máli. Er það ekki ný saga að bíða þurfi helst til lengi eftir skýrslum sem einstök sveitarfélög eru beðin að láta í té. Á hinn bóginn samþykkti ríkisstj. eftir skamma athugun tillögur nefndarinnar óbreyttar eftir að þær bárust 1. febr. s.l. Síðan hefur verið unnið að útvegun fjármagns. Ég ræddi þann þátt málsins bæði við Seðlabanka Íslands og viðskiptabankana og fékk þar nokkrar undirtektir, en var vitaskuld bent á að samkv. venju eru það fjmrn. og félmrn. sem annast það að ganga frá slíkri lántöku. Var síðan í höndum þeirra ráðuneyta að ganga frá og útvega fjármagn til að mæta þessum vanda, sem nam 15 millj. kr. Öllum er kunnugt að Bjargráðasjóður heyrir undir félmrn. Það var þess vegna ráðuneytisstjórinn í félmrn., sem jafnframt er formaður Bjargráðasjóðs, sem hefur annast útvegun fjármagns að meginhluta ásamt ráðuneytisstjóra fjmrn. Nú er svo komið að það fé liggur fyrir sem þarf á að halda til þessarar aðstoðar. Hefur það verið fengið frá Seðlabanka Íslands, Viðlagatryggingu Íslands og að nokkru frá viðskiptabönkunum. Jafnframt hefur verið unnið að því á vegum Bjargráðasjóðs að undirbúa afgreiðslu lána. Ætti ekki að verða löng bið á því, að sá þáttur málsins leysist. Þegar fjárlög voru afgreidd fyrir jól var tekin inn í 6. grein fjárlaga heimild fyrir ríkisstj. til að afla Bjargráðasjóði lána til að endurlána bændum vegna afurðatjóns af völdum kals og uppskerubrests. Segja má að það hafi komið mér á óvart, að þessi texti í fjárlögum ríkisins þótti ekki fullnægjandi til að ganga frá þessari lántöku. Kom það ekki í ljós fyrr en afskipti fjmrn. hófust af málinu nú á síðari stigum. Þess vegna hefur nú verið útbýtt brtt. fjh.- og viðskn. hv. Nd. við frv. til lánsfjárlaga og í þeim brtt. er till. þess efnis, að inn komi ný málsgr. svohljóðandi: „Bjargráðasjóði er heimilt að taka lán á árinu 1982 allt að fjárhæð 15 millj. kr.“ Er það niðurstaða þessa máls, að ekki teljist unnt að afgreiða þessi lán til bænda fyrr en lánsfjárlög hafi verið afgreidd. Ég vonast sannarlega til þess, að lánsfjárlög verði unnt að afgreiða í þessari viku eða a.m.k. strax eftir næstu helgi og þegar sú afgreiðsla Alþingis hefur farið fram verði unnt að leysa úr þessu máli. Ég vil hins vegar taka það fram, að mér þykir mjög miður að orðið hefur meiri dráttur en æskilegt er á úrlausn í þessu efni. Eins og ég tók fram hefur það sumpart verið vegna formsatriða um ábyrgðir og heimildir ríkisstj. í lögum og í öðru lagi vegna þess að allmikill dráttur varð á að ná saman þeim skýrslum sem leggja þurfti til grundvallar.



Herra forseti. Vegna þeirrar umr., sem hér fer fram, langar mig að skjóta nokkrum orðum að hæstv. landbrh. og öðrum þeim sem hlut eiga að máli. Í fyrsta lagi er auðvitað mjög alvarlegt mál hvernig staða Bjargráðasjóðs er orðin. Það kemur æ oftar fyrir að sjóðurinn er fullkomlega vanmegnugur að bjarga málum af þeim toga sem hér um ræðir. Auðvitað gengur það ekki lengi, að sjóðurinn taki erlend lán til þess að bjarga í horn þegar svo stendur á sem nú. En liður af þessu máli er það, að í ljós hefur komið að undanförnu æ betur að lán úr Bjargráðasjóði - eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi með nokkrum orðum - og önnur aðstoð við bændur vegna uppskerubrests eða harðæris hvers konar er ekki undanskilin við útreikning til verðbreytingarfærslu í framtali. Það hefur því gerst - það er sannað mál - að skuldaaukning vegna harðæris hefur verið skattlögð. Það jafngildir því í stuttu máli, að skaðinn hafi verið skattlagður. Þetta gengur auðvitað ekki heldur. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. landbrh. hvort hans ráðuneyti hefði eitthvað kannað þetta mál eða hvort von væri á einhverjum lagfæringum, sem kæmu í veg fyrir að bændur hlytu enn alvarlegri skell en sjálft tjónið gefur til kynna, með því að fá aðstoð frá sjóðum eins og Bjargráðasjóði. Ég vil enn fremur, af því að ég er hingað kominn, geta þess - og skal vera stuttorður, herra forseti - að landbrh. minntist á tjón sem varð vegna kalkskemmda. Ég lagði fram á þingi fyrr í vetur tillögu um sérstakan stuðning vegna kalrannsókna að Möðruvöllum í Hörgárdal þar sem við eigum tvímælalaust einn hæfasta sérfræðing landsins í kalrannsóknum. Ég er dálítið hissa á að þessi till. virðist hafa dagað uppi í nefnd hér á þinginu. A.m.k. hefur hún ekki komið á borð þm. aftur frá nefnd þrátt fyrir það að Búnaðarþing hafi lýst yfir fyllsta stuðning við þessa till.



Herra forseti. Það er eðlilegt að umr. verði um mál af þessu tagi eins og það liggur fyrir núna. Við höfum átt því að venjast, að horft hafi til vandræða þegar Bjargráðasjóður hefur þurft að hlaupa undir bagga vegna skaða sem orðið hefur. Er skemmst að minnast þess, að á s.l. ári, þegar foktjónin urðu sem mest 17. febr., stóð lengi á því í Alþingi að útvegað væri fjármagn til að koma þar til hjálpar, því að tryggingar voru ekki fyrir hendi í þessu tilfelli. Fjármögnun sjóðsins, eins og hann hefur verið upp byggður, er greinilega orðin ónóg. Er því mikil nauðsyn að taka það kerfi allt til endurskoðunar sem við getum kallað að sé eins konar tryggingarkerfi fyrir ekki einungis landbúnaðinn, heldur landsbyggðina á ýmsum sviðum. Ég minntist áðan á foktjónið sem varð í fyrravetur. Það má nefna harðærið í vor og sumar sem hér hefur verið minnst á. Það má líka minna á óhöpp sem hafa orðið viðvíkjandi uppskeru, uppskeruóhöpp getur maður kallað það, bæði kartöflurnar í Eyjafirðinum, sem fóru undir snjó, og mikið um að gulrófuakrar hafi orðið ónýtir á Suðurlandi. Ég vil því spyrja hæstv. landbrh. hvort ekki væri á áætlun í ráðuneyti hans að taka þessi mál til gagngerrar endurskoðunar. Mér er óhætt að greina frá því, að á Búnaðarþingi var þetta mál mikið til umræðu og þar var hvatt til þess að raunar tekin ákvörðun um að beita sér fyrir því, að endurskoðun yrði gerð á þessum tryggingarmálum. Hefði mátt vænta að hún mundi tryggja framgang málsins ef hæstv. landbrh. hefði talið ástæðu til að leggja hönd að því verki eða styðja að því.



Herra forseti. Hv. þm. Árni Gunnarsson og Steinþór Gestsson hafa gert að umtalsefni stöðu Bjargráðasjóðs og spurst fyrir um það, hvort ekki væri í ráði að taka þau mál til endurskoðunar. Ríkisstj. hefur þegar skipað nefnd til þess að endurskoða hlutverk og tekjustofna Bjargráðasjóðs. Ég veit að hv. þm. muna eftir því, að sú nefnd starfar á vegum félmrn. vegna þess að Bjargráðasjóður heyrir undir það ráðuneyti. Þess vegna hefur það ekki getað verið hlutverk landbrn. að setja nefnd í þetta verk. Ég hef hins vegar hvatt mjög til þess, að það væri gert, og það raunar um langan tíma. Ég veit ekki betur en að nefndin hafi þegar verið skipuð, a.m.k. er frá því gengið fyrir nokkru. Mjög er nauðsynlegt að í þetta verk verði ráðist, og ég tel að það sé hvergi ofsagt sem hér var rætt um af hv. þm. Árna Gunnarssyni, að það gengur ekki að byggja starfsemi sjóðsins á lántökum í sífellu. Það er hins vegar misskilningur hjá hv. þm. að sjóðurinn hafi byggt starfsemi sína á erlendum lánum. Hann hefur til þessa tekið innlend lán og sú fjáröflun, sem nú hefur farið fram til að mæta þeim vanda sem nú er við að fást, er innlend fjáröflun. Einhvers staðar hef ég sagt frá því í sambandi við fjáröflun til Bjargráðasjóðs annars vegar og fjáröflun til Viðlagatryggingar hins vegar, að einn bóndi í minni sveit greiðir meira til Viðlagatryggingar en sveitarfélagið í heild auk Bjargráðasjóðs. Þetta eru ekki jöfn skipti, þetta er ekki eðlileg fjáröflun til tveggja sjóða af þessu tagi. Það er útilokað annað en að breyta lögum um Bjargráðasjóð þannig að hann hafi tryggari tekjustofna og geti verið þess megnugur að standa á eigin fótum til að sinna því hlutverki sem honum ber. Annar þáttur þessa máls, sem fram kom í máli hv. þm. Árna Gunnarssonar, var að skattalög eru svo haganlega úr garði gerð, ef maður orðar það svo, að lánveitingar úr Bjargráðasjóði, sem allajafna bera nokkru lægri vexti en lán á almennum lánamarkaði, verða til þess að þeir, sem þau taka, fá verulega tekjufærslu. Þessi lán geta þess vegna orðið skattstofn til ríkisins. Þetta er auðvitað einn þáttur í þeim ákvæðum skattalaganna sem hér um ræðir og er eða getur a.m.k. orðið ósanngjarn. Ég vil ekkert um það segja, hvort þessum ákvæðum skattalaga verður breytt nú. En ég tel að skattalögin séu að þessu leyti þannig að það þurfi a.m.k. að gæta vel að því, að þau leiði ekki til þess, að þeir, sem verða fyrir sérstökum óhöppum og hljóta aðstoð til að mæta þeim óhöppum af hálfu opinberra aðila, verði kollsigldir af skattlagningu. Þetta er út af fyrir sig verulega alvarlegt mál og við höfum auðvitað haft þetta fyrir augum frá því að skattalögin voru færð yfir í þetta form fyrir nokkrum árum, að ég hygg á árinu 1978. Ég held að þegar menn sjá reynsluna af þessum ákvæðum skattalaganna muni ýmsir sannfærast um að þar sé breytinga þörf. Hv. þm. Árni Gunnarsson ræddi um till. um kalrannsóknir. Ég hef ekki mikið fylgst með þeirri till. hér í þinginu, en veit þó af henni. Auðvitað hefur mikið verið unnið að kalrannsóknum í áratugi hér á landi. En það er rétt, að einn af starfsmönnum tilraunastöðvarinnar á Möðruvöllum hefur aflað sér sérstakrar þekkingar í þeim efnum. Ég beitti mér fyrir því, að útvegað væri fjármagn til að geta nýtt kunnáttu þessa manns við kalrannsóknir á síðasta ári, og ég hygg að það hafi orðið til þess, að þekking hans gæti nýst betur. Vissulega er þörf á að sú vísindaþekking, sem okkar færustu menn ráða yfir í þessu skyni, nýtist bændum og þar með þjóðinni allri og geti orðið til þess að draga úr áföllum af kali svo sem hér hafa orðið og við erum nú að ræða afleiðingarnar af.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því, að loksins skuli komið að því, að út rætist hjá þeim bændum sem hafa orðið fyrir þungum skakkaföllum á s.l. hausti. Á hinn bóginn get ég ekki skilið þau orð hæstv. ráðh., að tómlæti sveitarfélaganna hafi valdið þeim drætti sem orðið hefur á því að kartöflubændur við Eyjafjörð fengju úrlausn, sem er sérstakt mál og öðru óviðkomandi í þessum efnum. Ég verð líka að segja það með fullri virðingu fyrir hæstv. fjmrh., sem ekki er hér staddur, að stundum hefur hann notað vafasamari lánsfjárheimildir til að afla lánsfjár bæði hér og erlendis en þá heimild sem samkomulag varð um við afgreiðslu fjárlaga. Auðvitað er í fjárlögunum fullnægjandi heimild til þess að taka lán handa Bjargráðasjóði til að endurlána bændum vegna afurðatjóns af völdum kals og uppskerubrests. Hitt er ekkert annað en fyrirsláttur til þess að reyna að slá striki yfir vanrækslusyndir ríkisstj. í þessu máli. Ég get vel skilið að hæstv. landbrh. skuli taka það fram, að það sé í höndum hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh. að sjá um fjármagnið, lántökurnar til Bjargráðasjóðs. Ég trúi því að hann segi það satt, að þangað megi rekja þennan slóðaskap. Samt sem áður verður hann að sætta sig við það, að hann getur ekki með öllu firrt sig ábyrgð af þessu tómlæti. Bændur hafa auðvitað orðið fyrir verulegu tjóni vegna þessa dráttar. Aðstoð Bjargráðasjóðs kemur ekki að sömu notum og hún hefði gert ef ríkisstj. hefði verið fyrr á ferðinni og þetta fjármagn hefði borist fyrr. Auðvitað kemur fjármagnið ekki að jafnmiklum notum nú og þá hefði verið. En sem sagt, málið er loksins að komast í höfn og er ástæða til að fagna því. En ég vil um leið taka undir þau orð hv. 6. þm. Norðurl. e., að það ríkir náttúrlega óskaplegt tómlæti um mörg af helstu málefnum bænda. Ég tala nú ekki um þegar hugurinn beinist að kalrannsóknunum og því, hversu illa er staðið að uppbyggingu tilraunastöðvarinnar á Möðruvöllum fyrir norðan. Ég veit satt að segja ekki hvernig á að lýsa því, en þar er búið að kasta miklu fé á glæ með því að reisa hús hálfvegis, festa fjármunina svo að þeir komi engum að notum og halda uppi hallærisbúskap á jörð sem á að vera til fyrirmyndar. En það var auðvitað ekki við öðru að búast. Um leið og eyfirskir bændur slepptu hendinni af tilraunabúinu og afhentu það ríkinu hlutu þeir að finna að húsbóndinn var orðinn annar. Það var ekki við því að búast, að myndarlega yrði staðið að þessum rekstri eftir að ríkið tók við honum. Þetta er það sem maður reynir oft þar sem hin dauða hönd ríkisins kemur nálægt.



Herra forseti. Á Alþingi var s.l. vor samþykkt ályktun um nefndarskipan í menntunarmálum fangavarða. Þetta var gert eftir miklar og fróðlegar umr. hér á Alþingi um úrbætur í þeim málum og það sem brýnast mætti þar telja til úrbóta. Viðbrögð ráðh. voru mjög lofsverð og skjót og nefndarstörf hygg ég að hafi verið mjög til fyrirmyndar um flýti og góð vinnubrögð. Slíkt ber sannarlega að þakka og meta, enda ekki oft sem það kemur fyrir, að nefndir skili áliti áður en maður á von á. Ég taldi rétt að hér á Alþingi yrði gerð grein fyrir því af hæstv. dómsmrh., hverjar eru helstu niðurstöðurnar í nefndarálitinu, þó að ég sjái raunar að því hefur verið dreift á borð þm. sem skýrslu, ágætu plaggi sem ég er með í höndunum og vissulega ágætt að fá í hendur, svo að allir þm. geti gert sér grein fyrir hvaða tillögur nefndin hefur gert. Mér finnst hins vegar ástæða til að kynna hinar helstu niðurstöður fyrir Alþingi og þá um leið almenningi sem fær þá af því gleggri tíðindi, hvað þessi skýrsla hefur inni að halda og hvað sé til ráða. Í öðru lagi er fullljóst að ráðuneytið þarf við ýmsu að bregðast í ljósi þessara niðurstaðna. Ég sé raunar fyrstu viðbrögðin hér í dag í frv. um ákveðin atriði varðandi fangelsi og vinnuhæli, starfslið þessara stofnana. En mörg viðamikil mál bíða úrlausnar. Það sést best við að lesa þessa skýrslu og líta á það námsefni og það námsfyrirkomulag sem þar er gert ráð fyrir. Því er spurt á þskj. 435: Hverjar eru helstu niðurstöður úr áliti þeirrar nefndar sem lauk störfum í jan. s.l. og fjallaði um menntun fangavarða? Í öðru lagi: Hvað hyggst ráðuneytið gera í framhaldi af þessu ítarlega nefndaráliti?



Herra forseti. Í dag var skýrslu nefndar til að endurskoða menntun fangavarða dreift um borð hv. alþm. Skýrsla þessi hefur og verið kynnt ríkisstj. fyrir skömmu. Hefur hún væntanlega að geyma fullnægjandi svör við spurningum hv. 2. þm. Austurl. Ég mun þó í fáum orðum svara fsp. hans á þskj. 435. 1. Hverjar eru helstu niðurstöður úr áliti þeirrar nefndar sem lauk störfum í jan. s.l. og fjallaði um menntun fangavarða? Svar: Umrædd nefnd skilaði áliti 12. jan. s.l. Tillögur hennar varðandi menntun fangavarða eru í stuttu máli þessar: 1. Varðandi grunnmenntun leggur nefndin til að gera skuli þá kröfu til þeirra, sem sækja um fangavarðarstarf, að þeir hafi lokið grunnskólaprófi og tveggja ára viðbótarnámi eða menntun eða starfsþjálfun sem meta má að jöfnu. 2. Nefndin leggur til að þeir, sem ráðnir eru til fangavarðarstarfa, sæki þriggja vikna fornámskeið áður en þeir hefji starf. Á því námskeiði séu þeim kynntir ýmsir þættir í starfi fangavarða og þær reglur sem í fangelsi gilda. 3. Nefndin leggur til að úr hópi þeirra, sem slíku fornámskeiði ljúka og hafa síðan starfað við afleysingar á orlofstíma, séu árlega valdir 6–8 menn í námsstöður sem þeir gegni í eitt ár. Að þeim tíma liðnum eigi þeir kost á að sækja eins vetrar námskeið, er standi frá því í október þar til í apríl, 25 vikur eða samtals 750 kennslustundir. Á því námskeiði verið kennd tungumál, fangelsisfræði, afbrotafræði, samfélagsfræði, heilsufræði, hvers konar líkamsrækt og sjálfsvarnartækni og ýmislegt fleira sem að gagni er talið koma í starfi fangavarða. Þeir, sem námskeiðinu ljúka teljast fullmenntaðir fangaverðir. Meðan þeir sækja námskeiðið fá þeir full fangavarðarlaun. 4. Nefndin leggur til að þeir fangaverðir, sem þegar eru í starfi, eigi kost á að sækja framhaldsnámskeið. Árlega verði fjórum fangavörðum heimilað að sækja námskeiðið. 5. Nefndin gerði kostnaðaráætlun um framkvæmd tillagnanna og hljóðar sú áætlun upp á 1.4 millj. kr. á ári miðað við verðlag í des. s.l. 2. Hvað hyggst ráðuneytið gera í framhaldi af þessu ítarlega nefndaráliti? Svar: Í fyrsta lagi hyggst ráðuneytið leita eftir lagaheimild til þess að stofna til slíks námskeiðahalds með því að bera fram frv. til laga um breytingu á lögum um fangelsi og vinnuhæli og ef slík lagaheimild fæst að leita eftir nauðsynlegum fjárveitingum til að stofna til námskeiðanna. Því má svo loks bæta við, að frv. af þessu tagi, frv. til laga um breytingu á lögum um fangelsi og vinnuhæli, nr. 38 frá 24. apríl 1973, hefur verið dreift á borð hv. alþm. í dag.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. svör hans. Ég vil þakka honum fyrir skýrsluna, sem hér hefur verið dreift á borð þm., og það frv., sem hann hefur nú lagt fram í hv. Nd. sem fyrsta áfanga að því að koma þessari skýrslu eða nefndaráliti í framkvæmd. Fyrir hönd okkar þremenninga, sem stóðum að flutningi þessarar þáltill. í fyrra, vil ég nota þetta tækifæri til að þakka nefndinni, sem vann þetta starf, mjög skjót og góð vinnubrögð. Ég vænti þess sannarlega að í ljós komi að hún hafi haft erindi sem erfiði.



Herra forseti. Ég kveð mér hér hljóðs um þingsköp. 25. nóv. á s.l. ári bar ég fram fsp. til fjmrh. á þskj. 119. Þessari fsp. hef ég ekki fengið svarað enn þá, þrátt fyrir það að hún er búin að vera á dagskrá Sþ. sem 2. mál í nokkur skipti. Þess vegna vonast ég til, herra forseti, að mér leyfist að spyrja hverjar reglur gildi um skyldur ráðh, að svara spurningum alþm. sem bornar eru fram á þinglegan hátt.



Ég hef spurt hæstv. fjmrh. m.a. í dag um það, hvort hann hefði svar á reiðum höndum við þessari fsp. Hann tjáði mér að það væri ekki í dag. Hann er nú farinn af fundi.