Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. sem leggur til að frv. verði samþykkt með brtt. sem hún flytur á þskj. 1055. Þar er um að ræða brtt. sem gerir ráð fyrir að inn komi nýtt ákvæði, bráðabirgðaákvæði sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Fjöldi stofnenda hlutafélagsins og hluthafa í félaginu má vera óháður takmörkunum 2. mgr. 3. gr. og 1. mgr. 17. gr. laga nr. 32/1978 um hlutafélög. Að öðru leyti fer um stofnun og stjórn félagsins skv. hlutafélagalögum.“ Með þessu móti er sett inn í lögin heimild til þess að hlutafélag þetta þurfi ekki að samanstanda af a. m. k. fimm aðilum. En það skal tekið skýrt fram að sú nefnd sem samdi þetta frv. gerði ráð fyrir því að hluthafar yrðu miklu fleiri og í raun og veru er vonast til þess að hluthafar aðrir en ríkissjóður, t. d. þeir sem nefndir eru í 3. gr. frv., eigi meiri hluta í þessu hlutafélagi. Fjh.- og viðskn. klofnaði í afstöðu sinni til frv. Minni hl. skila sérálitum og munu framsögumenn þeirra gera grein fyrir þeim og brtt. minni hlutanna. Ég kemst þó ekki hjá því að gera örlitla athugasemd við nál. annars minni hluta fjh.- og viðskn., en þar segir í 1. tölul. B. orðrétt, með leyfi forseta: „Ríkið á að eiga, svo að segja eitt, nýtt hlutafélag með a. m. k. 200 millj. kr. í hlutafé.“ Þetta er auðvitað alrangt. Það er gert ráð fyrir því að aðrir en ríkissjóður eigi meiri hluta í þessu félagi eins og ég hef áður sagt. Ég tel, herra forseti, að ástæðulaust sé að fjölyrða um þetta mál, um það var talsvert rætt við 1. umr. Nefndin hefur fjallað allítarlega um málið. Ljóst er að nokkrar vonir eru bundnar við það að þetta frv. geti orðið til þess að örva það sem kallað hefur verið nýsköpun í atvinnulífinu. Með stofnun félagsins gerist það sem á þarf að halda í íslensku atvinnulífi, að þeir aðilar, sem eru með nýjar ábatasamar hugmyndir og skortir eigið fjármagn, geti fengið það með framlagi félags á borð við þetta. Meiri hluti fjh.- og viðskn. leggur þess vegna til að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég hef hér gert grein fyrir.



Herra forseti. Ég hef skilað séráliti á þskj. 1061 og brtt. á þskj. 1060. Skoðun mín er sú að hér sé að ýmsu leyti um athyglisverða till. að ræða. Ég styðst þá m. a. við þá reynslu sem mér sýnist hafa verið ríkjandi, nefnilega þá að í sambandi við fjárhagslega fyrirgreiðslu og þá einkum lánveitingar í atvinnurekstri og vegna fjárfestingar í honum hafi sjálfvirkar reglur tryggt lán til hefðbundinna greina. Gjarnan hafi þá niðurstaðan orðið sú að áfram væri haldið að veita fé til þeirra greina og þeirrar starfsemi sem þegar væri mikið af og jafnvel of mikið af í landinu þannig að til vandræða horfir. Í þessu sambandi má minna á sífellda fjárfestingu og viðbótarfjárfestingu í hefðbundnum búgreinum í landbúnaði. Það má minna á mikla fjárfestingu í verslunarhúsnæði sem stundum heitir iðnaðarhúsnæði til að byrja með en er síðan orðið verslunarhúsnæði áður en menn vita af. Það má minna á ævintýrið með stækkun skipastólsins fyrir nokkrum árum síðan. Þetta hefur sem sagt verið reglan að með sjálfvirkum hætti rynni fé til þessara hluta og gjarnan í meira mæli en skynsamlegt gæti talist. Á hinn bóginn hafa nýjungar í atvinnurekstri hvergi átt heima skv. þessu skipulagi. Menn kunna ýmsar sögur af því þegar menn hafa viljað fitja upp á nýjungum að þeir hafa hvergi átt heima til þess að fá fjárhagslega fyrirgreiðslu skv. því kerfi sem í gildi hefur verið. Í þessu sambandi get ég minnt t. d. á fiskeldisstöðvar. Menn hafa rætt um það í löngu máli hverja nauðsyn bæri til þess að efla fiskirækt í landinu og talað um nauðsyn þess að við bakið á henni yrði stutt. En þegar til stykkisins kemur hefur þeim aðilum, sem hafa viljað spreyta sig á þessu, reynst það mikil píslarganga. Enginn bankinn hefur viljað lána út á þetta sem neinu nemur. Þeir hafa ekki átt heima á neinum stað í sjóðakerfinu. Það má líka nefna ýmis dæmi úr iðnaðarframleiðslu þar sem menn hafa ekki getað lagt fram fasteignaveð. Þá lendir allt í uppnámi vegna þess að kerfið á Íslandi er þannig að það er yfirleitt ekki lánað út á neitt nema fasteignaveð séu fyrir hendi. Það er ekki lánað út á rekstraráætlanir, það er ekki lánað út á nýjar hugmyndir, heldur fyrst og fremst út á fasteignaveð. Steinsteypan er þannig það sem hefur fengið að gilda sem aðgöngumiði að byggingu, aðgöngumiði að lánafyrirgreiðslu. Ég tel að þetta kerfi sé mjög staðnað og hafi staðið íslensku atvinnulífi fyrir þrifum með tvíþættum hætti. Annars vegar vegna þess að það hafi veitt fjármagni í of ríkum mæli í greinar og atriði þar sem offjárfesting var fyrir. Í annan stað með því að ekki fengist aðgangur að fjármagni til uppbyggingar í nýjum greinum. Fyrir bragðið höfum við misst af hagvexti og bættum lífskjörum sem hefðu getað staðið okkur til boða. Ég tel sem sagt að það kerfi, sem er við lýði, sé ekki einungis staðnað heldur stuðli að stöðnun og hindri framþróun og nýjungar. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að úr þessu hefði þurft að bæta og tel að það sé orðið mjög brýnt að það dragist ekki öllu lengur. Nú geta menn auðvitað deilt um það með hvaða hætti það eigi að gerast. Ég get nefnt eitt atriði til viðbótar sem einkenni á efnahags- og atvinnumálaúrræðum á Íslandi, nefnilega það að menn séu sífellt að leita sér að einhverri verksmiðju. Þannig leituðu menn uppi steinull, salt, sykur, trjákvoðu og kísilmálm og þar fram eftir götunum. Ég held að tilhneigingin til að leysa vandamál sín með slíkum aðgerðum sé ekki heppileg og menn hafi álpast til þess aftur og aftur að ætla sér að leysa atvinnuvandamál með slíkum verksmiðjufyrirtækjum sem ríkið hefur þá verið meira og minna ábyrgt fyrir á sama tíma og menn hafa ekki verið reiðubúnir til þess að setja kannske tiltölulega litla fjármuni í smærri fyrirtæki sem áttu sér vaxtarmöguleika. Það er ekki auðvelt að tíunda það í fljótu bragði hverskonar fyrirtæki það geti verið og ég held að það sé varasamt að alhæfa í þeim efnum. Mín vegna getur það verið í fatasaumi. Mín vegna getur það verið í framleiðslu á hugbúnaði í sambandi við tölvur. Mín vegna getur það verið eitthvað í elektrónískum iðnaði. Mín vegna getur það verið einhver smáhlutur í blikksmíði sem vel getur fundist erlendur markaður fyrir og sömuleiðis í trésmíði, um það skal ég ekkert fullyrða og ég held að það sé varasamt að alhæfa í þeim efnum. Það sem mestu máli skiptir er tvennt. Annars vegar það að menn hafi frumkvæði og áræði til þess að brydda upp á nýjungum og í annan stað að menn hafi þrótt og þrek til þess að stunda markaðsfærslu á þessum varningi á erlendum vettvangi. Mín vegna getur það verið ágæt fjárfesting að fjárfesta í sölustarfsemi. Þannig vil ég ekki alhæfa um það að við eigum að sérhæfa okkur í einhverjum tilteknum greinum umfram það sem við höfum gert, heldur langtum frekar að vera opnari fyrir hvers konar hugmyndum og nýjungum og stuðla að því. Þetta er ákaflega mikilvægt. Ég held að það hafi staðið íslensku atvinnulífi og efnahagslífi fyrir þrifum að menn hafi sífellt verið að leita að einhverri analýtískri lausn á því hvað það væri sem menn ættu að vera að framleiða og síðan hafi átt að ganga út einhverjar forsagnir um það. Reyndar held ég að þetta ríði enn húsum. Ég tók eftir því nýlega í sambandi við áætlanir sölustofnunar þeirrar sem starfar á vegum iðnaðarins að hún hélt blaðamannafund og taldi að nú þyrftu menn að einbeita kröftunum að ákveðnum sviðum. Hún hafði komist að þeirri niðurstöðu að það væri matvælasviðið sem Íslendingar ættu að einbeita kröftum sínum að. Ég efast um að það sé til góðs að menn einhæfi með þessum hætti. Ég efast um að það sé til góðs að menn ætli sér að stýra sölustarfsemi og framleiðslustarfsemi utan frá með þessum hætti og þröngva þjóðfélaginu og framleiðendum til þess að vera sömu skoðunar um það hvað sé gott að framleiða og hvað sé gott að selja. Í annan stað, að því er valið sjálft varðar, matvælaiðnað, þá er ég ekki alls kostar viss um að þar sé sérstakan vaxtarbrodd að finna í hinu alþjóðlega hagkerfi. Ég held að það sé erfiðast að hafa mikið upp í matvælaiðnaði af öllum þeim greinum sem menn geta fengist við. Ég held að samkeppnin í matvælaiðnaðinum sé harðari en í flestum öðrum greinum. Við vitum að það er offramleiðsla á matvælum á því svæði þar sem við lifum og þar sem menn borga fyrir matvælin þó að það sé hungur annars staðar í heiminum. Ég rek þetta vegna þess að ég tel að hér sé um að ræða eitt af kjarnavandamálum íslensks efnahagslífs. Hér hefur áður bæði af mér og öðrum verið gerð að umtalsefni nauðsyn sölustarfseminnar. En ég er sem sagt að fletta upp öðrum atriðum líka sem skipta máli, spurningunni um það út á hvað er lánað, út á hvað er veitt fé. Það á ekki að vera út á steinsteypu, það á frekar að vera út á rekstraráætlanir og hugmyndir. Það á ekki að einhæfa þannig að það megi einungis vera í einni grein að mínum dómi og það á heldur ekki að einhæfa að því leytinu að halda að menn geti fundið allsherjarlausnir á atvinnumálum okkar í einhverjum verksmiðjulausnum sem menn velja. Þvert á móti held ég að það sé opnun af því tagi sem ég hef hér leitast við að lýsa sem sé lykilatriðið í þessum efnum. Ég tel að í þessu frv. sem hér liggur fyrir sé gerð tilraun til þess að mæta þeim sjónarmiðum sem ég hef hér verið að lýsa, til þess að mæta þörfinni fyrir áhættufé, fjárfestingarfé, rekstrarfé í nýjungum í atvinnurekstrinum, í atvinnugreinar sem hafa orðið útundan í uppbyggingu sjóðakerfisins eins og það er hjá okkur. Þess vegna tel ég að þetta frv. sé af hinu góða. Ég held að ef vel tekst til geti þróunarfélag af því tagi sem þetta frv. gerir ráð fyrir orðið til þess að örva nýsköpun í atvinnulífi, eins og talinn er tilgangur þess, enda verður maður þá að ætla að hugmyndin sé að félagið beiti sér fyrir nýjungum, fyrir nýstárlegum verkefnum sem styðjast við hugvit og frumkvæði íslenskra aðila þar sem menn bindi sig ekki við það að lána út á steinsteypuna eins og gert hefur verið í hinu liðna og gert er fram á þennan dag, þar sem menn séu opnir fyrir þörfum smærri fyrirtækja og bindi ekki féð í einhverju einu stóru verkefni eða einni stórri verksmiðju heldur nýti það á sem fjölbreytilegastan hátt. Þetta er grundvallarafstaða mín til þess frv. sem hér liggur fyrir. Hins vegar er í 4. gr. þessa frv. gert ráð fyrir mjög verulegri lántöku. Greinin eins og hún stendur verður ekki skilin öðruvísi en að hugmyndin sé sú að taka þetta fé að láni erlendis. Miðað við þær aðstæður sem við búum við núna í okkar þjóðfélagi tel ég ótækt með öllu að bæta á erlendar lántökur, hvað þá í þeim feiknlega mæli sem hér er gert ráð fyrir, enda er mönnum hollara að fara hægar í sakirnar til að byrja með, telja sig ekki í mörg hundruð milljónum, a. m. k. ekki á því ári sem nú er og er þegar hálfnað eða því sem næst. Aðalatriðið er að þreifa sig áfram með skynsamlegum hætti. En sú athugasemd sem ég geri og geri jafnframt brtt. um er sú að ég vil ekki auka á erlendar lántökur. Ég vil að þess lánsfjár, sem hér er gert ráð fyrir að afla, verði aflað á innlendum markaði. Ef menn leggja sig fram í þeim efnum og vekja þjóðina til vitundar um nauðsyn þess verkefnis sem hér er verið að fjalla um, vekja hana til vitundar um það að í því að leggja fé í þetta verkefni geti verið fólgin leiðin til bættra lífskjara og fjölbreyttara atvinnulífs, er ég sannfærður um að það á að vera unnt að afla lánsfjár á innlendum markaði. Við höfum margvísleg dæmi um það úr fortíðinni hvernig til hefur tekist þegar fólk hefur vaknað til vitundar um það að það væri verið að vinna góð verk. Ég minni t. d. á Skeiðarársandinn og vegagerð og brúargerð á þeim slóðum og hversu vel þjóðin brást við að leggja fram lánsfé til þeirra verka á sínum tíma. Við getum reyndar líka horft á þá auglýsingaherferð sem hæstv. fjmrh. hefur staðið fyrir undanfarið þar sem Ísland er innpakkað í silkipappír í fánalitunum með innsiglum í bak og fyrir og ýmislegt annað skoplegt er sýnt til þess að reyna að selja skuldabréf ríkissjóðs. Mér skilst að það leiki enginn vafi á því að með þeim vinnubrögðum hafi tekist að auka kaup á skuldabréfum ríkissjóðs. Þetta er sem sagt spurningin um að vekja þjóðina til vitundar um að hér sé um góð verk að ræða. Erlendar lántökur höfum við hins vegar ekki efni á að auka umfram það sem við höfum þegar gert og til þess að mæta hinum albrýnustu verkefnum og sem ekki er hægt að ætla með neinu móti að unnt sé að afla innlends lánsfjár til. Í samræmi við þessi sjónarmið legg ég til að þær greinar í 4. gr. frv., sem fjalla um lántökur, verði orðaðar á þann hátt að heimildin nái til þess að afla fjár með innlendri lánsfjáröflun. Það á við í öllum þremur töluliðum 4, gr., hvort heldur varðar það að leggja fram reiðufé af hálfu ríkisins, 100 milljónir, eða aðrar 100 milljónir til þess að stuðla að því að hlutafé verði keypt eða viðbótarheimildirnar sem eru í 3. tölul. Þetta, herra forseti, er viðhorf mitt til þessa máls og ég legg sem sagt til í nál. mínu að í samræmi við þau sjónarmið sem ég hef hér rakið verði þetta frv. til l. samþykki með þeim breytingum sem er að finna á þskj. 1060 og fela það í sér að lánsfjáröflunin skuli vera á innlendum lánsfjármarkaði.



Herra forseti. Hér er til meðferðar eitt af þremur málum sem ríkisstj. flytur í framhaldi af kröfum landsfundar Sjálfstfl. varðandi Framkvæmdastofnun ríkisins. Hér er Framsfl. að verða við vissum úrslitakröfum íhaldsins í sambandi við stjórnarsamstarfið og eins og fram hefur komið telur forsrh. það aðalefni þingsins þann tíma sem eftir er af því að afgreiða þessi mál. Þessi frv. eru öll merki frjálshyggjuofstækinu sem einkennir þessa ríkisstj., tilraun til að froða markaðssjónarmiðunum alls staðar inn, hvort sem það er í atvinnumálum, félagsmálum, heilbrigðismálum eða skólamálum, og tilraun þannig til þess að draga úr hinum félagslegu, lýðræðislegu ákvörðunum og áhrifum þeirra í atvinnu- og efnahagslífinu á Íslandi. Hér er ríkisstj. Framsfl. að ómerkja það sem ríkisstj. Framsfl., Alþb. og Samtaka frjálslyndra og vinstri manna beitti sér fyrir á árunum 1971–1974. Það er athyglisvert að hugleiða þróun efnahags- og atvinnumála á þessum tíma, velta því fyrir sér hvað hefur verið að gerast, hvernig stjórnmálaflokkarnir hafa breyst í afstöðu sinni og þó einkum Framsfl. Það var eins og kunnugt er þannig á viðreisnarárum Alþfl. og Sjálfstfl. að þá var það bannorð að opinberir aðilar kæmu neins staðar nálægt atvinnulífinu með frumkvæði og fjármagn þó að sú ríkisstj. gengi ekki svo langt að hún færi út í það að selja með kerfisbundnum hætti við lágu verði eignir almennings, þ. e. ríkisfyrirtækin, eins og núv. ríkisstj. hefur gert. Það urðu þess vegna afdrifamikil kaflaskipti í sögu atvinnumála á Íslandi árið 1971. Þá var horfið frá því að láta markaðinn um allar niðurstöður en í staðinn tekin upp sú stefna að efla atvinnulíf í landinu öllu í sjávarútvegi, iðnaði og landbúnaði og einnig í nýjum greinum. Lögð var áhersla á að landsmenn réðu sjálfir auðlindum þjóðarinnar. þ. e. landhelginni, og hefðu úrslitavald þar um. Vinstri stjórnin 1971–1974, ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar, hafnaði þannig þeirri markaðsforsjá á öllum sviðum í atvinnulífinu sem viðreisnarstjórnin hafði beitt sér fyrir. Sú stefna, sem tekin var upp 1971 og skilaði milljörðum og aftur milljörðum króna í þjóðarbúið, stórbættum lífskjörum, bættri félagslegri þjónustu, hækkandi kaupmætti launa og tryggði byggð um allt land, olli kaflaskilum í íslenskum efnahags- og atvinnumálum. Stefna markaðshyggjunnar var í rauninni utangarðs í íslenska stjórnkerfinu á árunum 1971–1983. Þó að áhrifamiklar stofnanir eins og Seðlabankinn færu vissulega sínu fram réðu félagsleg sjónarmið mjög miklu um alla atvinnuþróun og uppbyggingu í efnahagslífinu á þessum tíma. Núverandi ríkisstj. Steingríms Hermannssonar hæstv. forsrh. hefur hins vegar haldið áfram þar sem viðreisnarstjórnin hvarf frá verkum árið 1971. Þessi stjórn er pólitískt, efnahagslegt rökrétt framhald af viðreisnarstjórninni. Hún ryður markaðsöflunum til rúms hvarvetna í atvinnulífinu, í efnahags- og atvinnumálum. Hún ýtir til hliðar félagslegum sjónarmiðum. Hún hrekur á burt lýðræðislega hlutdeild Alþingis í stjórn þýðingarmikilla stofnana eins og fjárfestingarsjóða. Þetta kemur mjög glöggt fram í frv. þremur sem hér eru á dagskrá, þskj. 455, 456 og 457. Varðandi þingmál 455 vil ég taka það fram að við Alþb.-menn höfum verið þeirrar skoðunar að ef Alþingi tekur ákvörðun um að stofna til þess fyrirtækis sem hér er rætt um þá sé að mörgu leyti eðlilegt að því verði valinn staður utan Reykjavíkur. Ég hef hins vegar náð samkomulagi í hv. fjh.- og viðskn. Nd. við hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldór Blöndal um það að flytja við frv. um Byggðastofnun brtt. sem gengur út á það að Byggðastofnunin verði staðsett á Akureyri. Þess vegna vil ég taka það fram, herra forseti, varðandi brtt. á þskj. 806, að ég óska eftir því að atkvæðagreiðsla um frv. um Byggðastofnun fari fram áður en atkvæðagreiðsla fer fram um frv. um þátttöku ríkisins í hlutafélagi til að örva nýsköpun í atvinnulífi o. s. frv. Verði till. okkar hv. þm. Halldórs Blöndals um staðsetningu Byggðastofnunar á Akureyri samþykkt munum við Alþb.-menn draga til baka brtt. þá sem við flytjum hér á þskj. 806. Á þskj. 1091 geri ég grein fyrir nál. mínu varðandi frv. á þskj. 774. Í nál. 2. minni hl. fjh.- og viðskn., sem ég skrifa undir, segir svo, með leyfi forseta: „ Nál. um frv. til l. um þátttöku ríkisins í hlutafélagi til að örva nýsköpun í atvinnulífi og um heimildir annarra aðila til þátttöku í félaginu. Fyrir Nd. liggja nú þrjú þingmál, mál 455, 456 og 457, sem eru náskyld. Þau fjalla um að skipta Framkvæmdastofnun ríkisins upp í þrjár stofnanir. Í staðinn fyrir eitt höfuð verða þau nú þrjú. Tilgangur frumvarpanna er að fullnægja kröfum landsfundar markaðshyggjuflokksins um að leggja Framkvæmdastofnunina niður. Hér er því um nafnbreytingu að ræða annars vegar, hins vegar er hér á ferðinni enn ein tilraunin til þess að láta markaðssjónarmiðin fá yfirhöndina á öllum sviðum efnahagslífsins. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. hefur þegar skilað álitum um Framkvæmdasjóð og Byggðastofnun og flutt við þau frv. brtt. Verður nú í þessu nál. farið nokkrum orðum um málið í heild og sérstaklega um 455. mál. 1. Fullyrt er að þessi frv. eigi að stuðla að því að draga úr ríkisafskiptum. Hvað er hæft í því? Í rauninni er að sumu leyti verið að auka miðstýringarvald embættismanna. Rök: A) Framkvæmdasjóður er settur undir embættismenn á vegum þriggja ráðh. Vald Alþingis, þingræðisins, verður að engu. B) Ríkið á að eiga, svo að segja eitt, nýtt hlutafélag með a. m. k. 200 millj. kr. í hlutafé. C) Í lögum um Framkvæmdastofnun er gert ráð fyrir því að hún heyri undir ríkisstj. í heild. Í frv. ríkisstj. nú eiga allar stofnanirnar að heyra undir forsrh. einan. Forsrh. á þannig einn að fara með allt vald ríkisins yfir þróunarfélaginu sem getur þýtt það að hann hafi úrslitavald um ráðstöfun 500–600 millj. kr. Niðurstaðan er því þessi: Það er verið að styrkja embættismannavaldið, verið að auka vald eins ráðh., hvort tveggja á kostnað Alþingis. 2. Skv. frumvörpunum er beinlínis dregið úr áherslu löggjafans á byggðasjónarmið og í staðinn lögð áhersla á vald markaðarins, fjármagnsins. Þetta gerist á sama tíma og landsbyggðin stendur álíka höllum fæti og á viðreisnarárum Alþfl. og Sjálfstfl. Þannig segir Framsfl. sig frá byggðastefnunni sem er sérstaklega athyglisvert miðað við aðild hans að ríkisstjórn 1971–1974. 3. Í frumvörpunum er hvergi tekið á heildarvandamálum atvinnulífsins en framleiðslugreinarnar búa nú við stórfellda erfiðleika eins og kunnugt er. 4. Í frumvörpunum er ekkert sem tryggir raunverulega nýsköpun í atvinnulífinu. En það er athyglisvert að Framsfl. skuli nú ætla að stela orðinu „nýsköpun“ eftir áratuga baráttu gegn hvers konar nýsköpun í atvinnulífinu, enda er „nýsköpun“ Framsfl. nafnið tómt. 5. Í frumvarpinu er opnað fyrir það að fyrirtæki geti keypt sig inn í þróunarfélagið og þannig keypt sér aðgang að niðurgreiddu fjármagni, m. ö. o. gjafafé úr ríkissjóði. Þó er bersýnilegt að ríkisstj. hefur mjög takmarkaða trú á félaginu því að meiri hl. fjh.- og viðskn. flytur nú till. um undantekningarákvæði frá hlutafélagalögum þannig að hluthafar í þróunarfélaginu geti verið færri en þar er gert ráð fyrir. 6. Í frv. um þróunarfélag er hvergi um að ræða stefnubreytingu í atvinnumálum sem raunverulega gæti stuðlað að nýsköpun í atvinnulífinu. Þar er ekki minnst á nauðsyn þess að efla smáfyrirtæki né heldur gjaldeyrissparandi fyrirtæki. Frv. er svo opið að það er augljós hætta á því að ríkisfjármunir verði hér notaðir í stórum stíl í fyrirgreiðslupólitík helmingaskiptaflokkanna. Af þessum ástæðum telur 2. minni hl. fjh.- og viðskn. ekki ástæðu til þess að afgreiða frv. þetta á yfirstandandi þingi.“ Hv. þm. Friðrik Sophusson, frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., taldi ástæðu til að mótmæla einu atriði í nál. 2. minni hl. á þskj. 1091, þ. e. því atriði að ríkið eigi að eiga svo að segja eitt þetta nýja hlutafélag. Það er vafalaust rétt, sem hv. þm. Friðrik Sophusson sagði, að þeir sem sömdu frv. þetta hafa gert sér vonir um að fleiri aðilar kæmu til liðs við uppbyggingu í atvinnulífinu en ríkið eitt. Það er vafalaust rétt hjá þeim að þær frómu óskir hafa verið til staðar í þeirra huga. Hins vegar er bersýnilegt að meiri hl. hefur sjálfur vantrú á þessu. Það er þess vegna sem hann flytur brtt. um ákvæði til bráðabirgða varðandi fjölda stofnenda hlutafélagsins og hluthafa ífélaginu, að hvort tveggja verði óháð takmörkunum 2. mgr. 3. gr. og 1. mgr. 17. gr. laga nr. 32/1978, um hlutafélög. Þessi litla brtt. á þskj. 1055 er brtt. frá meiri hl. sem staðfestir að hann hefur sjálfur enga trú á að áhugi verði á að ganga til liðs við ríkið í verulegum mæli í þessu fyrirtæki. Þessi brtt. er þess vegna staðfesting á því sem ég segi hér í nál. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. Þess vegna eru mótmæli hv. 2. þm. Reykv. ekki gild vegna þess að með eigin brtt. gerir hann þau að engu. Í dagskrá þessa fundar er talað um að á dagskrá sé frv. til l. um nýsköpun í atvinnulífinu. Mig minnir að efnið heiti það í þingdagskrám þessa dagana. Hvaðan er þetta orð, „nýsköpun“, komið í íslenska stjórnmálaumræðu? Það var 1944 að nýsköpunarstjórnin, sem í áttu sæti fulltrúar Sjálfstfl., Sósíalistaflokksins og Alþfl., beitti sér fyrir stórfelldri nýsköpun í atvinnulífinu, uppbyggingu atvinnuveganna um allt land, sem hafði í för með sér lífskjarabyltingu fyrir fólkið í landinu, skapaði grundvöll fyrir hærra kaup, betri félagslega þjónustu, nýtt almannatryggingakerfi, ný fræðslulög, annars konar heilbrigðisþjónustu og þannig mætti lengi telja. Á árunum 1944–1946 var einn flokkur í stjórnarandstöðu, Framsfl. Hann lagði ofurkapp á það að berjast gegn nýsköpuninni og hefur í rauninni æ síðan lagt á það mikla áherslu í söguritun Framsfl. - en framsóknarmenn gefa út sagnfræðirit um sjálfa sig af og til - að þessi nýsköpun 1944–1946 hafi verið sóun, hún hafi verð slæm meðferð á almannafé og hafi farið illa með þau tækifæri sem þjóðin átti í stríðslok. Í ævisögu Eysteins Jónssonar, fyrrv. formanns Framsfl., eru ítarlegir kaflar þar sem sérstaklega er fjallað um það hvað nýsköpunin og nýsköpunarstjórnin hafi í rauninni verið fráleit og þar er allt reynt sem hægt er til þess að sverta nýsköpunarstjórnina. Nú á seinni árum gerist það hins vegar að Alþýðusamband Íslands og BSRB óska eftir því í samþykkt, sem birt var í fjölmiðlum í maí 1983, að gripið verði til ráðstafana til að stuðla að nýsköpun í atvinnulífinu. Það er einnig ljóst að það er mikil þörf fyrir það hjá þjóðinni að þannig verði haldið á málum að atvinnulífið verði efld með raunhæfum aðgerðum. Þá bregða menn gjarnan fyrir sig þeim tíma sem talinn er happadrýgstur í íslenskri atvinnumálasögu á síðari áratugum, þ. e. menn nefna nýsköpunarstjórnina og vilja þannig gjarnan endurtaka það átak sem þar var gripið til. Þess vegna er nú svo komið að Framsfl. hefur neyðst til þess eftir 40 ára hatramma baráttu gegn nýsköpun í atvinnulífinu að gera þetta orð að yfirskrift á því frv. sem hér liggur fyrir. En því miður, herra forseti, hugur fylgir ekki máli. Tilraunin er í rauninni eins og nýju fötin keisarans. Nafnið stendur eitt og þegar betur er að gáð kemur í ljós að keisarinn er ekki í neinu. Tilraunin er í skötulíki. Það er út af fyrir sig ekki að undra að tifraun Framsfl. til nýsköpunar í afvinnulífinu hafi þennan blæ þegar hann líka flytur þetta mál í tengslum við Sjálfstfl. í núverandi ríkisstj. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég hafði hér fyrir fundarhlé gert grein fyrir afstöðu 2. minni hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar og fjallað nokkrum almennum orðum um þá stefnumótun í atvinnumálum sem hér er um að ræða. Ég ætta þá aðeins að víkja að lokum, herra forseti, að frv. sjálfu til ítrekunar á mínum sjónarmiðum varðandi einstakar efnisgreinar þess. Hér er verið að gera ráð fyrir því að stofna hlutafélag með allt að 700 millj. kr. að láni og í framlögum frá ríkinu. Eins og ég benti á við 1. umr þessa máls er gert ráð fyrir því að forsrh. fari einn ráðh. með vald yfir þessu gífurlega fjármagni. Ég hygg að það sé fátítt að ráðh. fái heimild frá Alþingi til að sitja yfir fjármunum af því tagi sem hér er gerð till. um upp á mörg hundruð milljóna króna. Það hefur ekkert komið fram í umr. sem bendir til þess að það sé ætlun stjórnarflokkanna að fleiri aðilar komi þarna að en hæstv. forsrh. Það liggur hérna fyrir í þinginu frv. til l. um Framleiðsluráð landbúnaðarins. Þar er gert ráð fyrir því að landbrh. fái sjóð upp á 250 millj. kr. að ráðskast með á ári hverju án þess að nokkur sérstök stjórn eða nefnd sé þar kölluð til. Þessi ríkisstj. hefur sem sé brotið í blað að því leyti að hún ætlar einstökum ráðh. að ráðskast með fjármuni í stærri stíl en nokkur dæmi eru til um. Það eru engin dæmi til í okkar stjórnkerfi um vald einstakra ráðh. yfir eins miklum fjármunum og þeim sem hér um ræðir. Það er sérkennilegt ef Alþingi lætur sé lynda, ef Alþingi líður það að afhenda einstökum ráðh. jafnmikil völd yfir fjármunum og hér er gert ráð fyrir. Alþingi fjallar um fjárlög á ári hverju og þar er verið að togast á um upphæðir - oft nokkra tugi þúsunda króna, oft fáeinar milljónir - í brtt. sem eru lagðar hér fram af stjórn eða stjórnarandstöðu. En það er ekki verið að sýta svoleiðis smámuni í þessu plaggi, heldur á að hrúga til eins ráðh. allt að 700 millj. króna. Í 1. gr. frv. segir: „ Ríkisstj. skal beita sér fyrir stofnun hlutafélags er hafi það markmið að örva nýsköpun í atvinnulífi og efla arðsama atvinnustarfsemi. Hlutafé félagsins verði a. m. k. 200 millj. króna.“ Hér er sem sagt gert ráð fyrir því að hlutaféð verði a. m. k. 200 millj. króna sem þetta félag fær svo að segja í tannfé, gjafafé úr ríkissjóði, vegna þess að það er ríkissjóður sem auðvitað borgar allt þetta hlutafé upp á 200 millj. króna. Hlutafé félagsins verði a. m. k. 200 millj. króna. Meðan það liggur ekki fyrir að aðrir aðilar leggi hlutafé í þetta fyrirtæki, þróunarfélagið, er bersýnilega ætlunin að leggja þetta allt á ríkissjóð. Ég held að það væri nauðsynlegt að fá um það upplýsingar hvaða skilyrði ríkissjóður ætti að setja fyrir hlutafjárframlögum í fyrirtæki af þessu tagi. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir því að viðskiptabönkum, vátryggingafélögum, líftryggingafélögum og fjárfestingarlánasjóðum verði heimilt að kaupa hlut í þessu fyrirtæki. Í umr. um frv. til l. um viðskiptabanka hef ég lýst því yfir að ég sé andvígur því að viðskiptabönkum verði heimilað að fara inn í aðra óskylda atvinnustarfsemi. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að hvað sem fjárfestingarlánasjóðum líður sé óeðlilegt að viðskiptabankar hafi möguleika á því að kaupa hlutabréf í fyrirtæki af þessu tagi. Það er hættulegt fyrir viðskiptabanka að gauka sér í alls óskylda atvinnu- og þjónustustarfsemi eins og hér er gerð till. um. Í 4. gr. í þessu frv. er fjallað um framlög og lán í þetta fyrirtæki. Þar segir að ríkisstj. er í fyrsta lagi heimilt að leggja fram í reiðufé 100 millj. kr. sem hlutafé í félagið skv. 1. gr. Síðan segir: „Ef nauðsynlegt reynist til þess að ná því lágmarkshlutafé sem greinir í 1. gr. skal ríkisstj. heimilt að leggja fram sem hlutafé allt að 100 millj. kr. til viðbótar framangreindu 100 millj. kr. framlagi. Framlag ríkissjóðs skal tekið af fé ríkissjóðs eða af lánsfé sem ríkisstj. skal heimilt að afla ríkissjóði í því skyni.“ M. ö. o. er bersýnilega gert ráð fyrir þeim möguleika að ríkið geti lagt þarna fram 100 plús 100 millj. kr., 200 millj. króna, í þetta fyrirtæki. Það er óvenjuleg rausn af ríkissjóði að leggja fram slíkt fé í eitt hlutafélag sem auk þess eru engar líkur á að geti breytt einu eða neinu í atvinnulífi landsmanna. Hérna er verið að taka skattfé almennings, skattfé fólksins í landinu og troða því inn í svokallað þróunarfélag til að fullnægja ýtrustu kröfum landsfundar Sjálfstfl. Ég hygg að sjaldan hafi samþykktir stjórnarflokka verið keyptar jafndýru verði og lagt er til í þessu frv. Í öðru lagi er hér gert ráð fyrir því að ríkisstj. verði heimilt að veita einstaklingum og félögum í atvinnurekstri lán til allt að fjögurra ára til kaupa á hlutabréfum í þessu félagi. Skal heimilt að lána af fé ríkissjóðs eða af lánsfé, sem ríkisstj. skal heimilt að afla ríkissjóði í því skyni, til greiðslu á allt að helmingi hlutafjárloforða þessara aðila enda séu boðnar fram fullnægjandi tryggingar. Lánin skulu vera verðtryggð og bera venjulega vexti. Hérna er sem sagt opnað fyrir það að ríkissjóður geti lánað þeim aðilum, sem vilja verða hluthafar í þessu fyrirtæki, helminginn af andvirði hlutabréfa þeirra. Hérna er einnig mjög höfðinglega boðið. Þrátt fyrir þetta höfðinglega boð flytur ríkisstj. hér brtt. við frv. um að hluthafar geti verið færri en fimm vegna þess að hún hefur ekki trú á því að margir aðilar komi inn í þetta fyrirtæki þó að hún bjóði helminginn af hlutafénu á gjafverði handa þeim aðilum sem hugsanlega kunna að hafa áhuga á að ganga inn í þetta kompaní. Í 3. tölul. 4. gr. segir síðan að þessu félagi má ríkisstj. útvega lán að fjárhæð samtals allt að 200 millj. króna og endurlána hlutafélaginu án sérstakra trygginga. Það má endurlána þessu fyrirtæki 200 millj. kr. í viðbót án sérstakra trygginga, auk þess að veita ríkisábyrgð fyrir láni eða lánum er hlutafélagið tekur til starfsemi sinnar að fjárhæð samtals allt að 300 millj. kr. eða jafnvirði þess í erlendri mynt. Hér er verið að opna fyrir það að hérna gæti verið um að ræða fjárstreymi úr ríkissjóði af skattpeningum almennings og með erlendum lánum upp á 500–700 millj. króna. Nú gætu menn út af fyrir sig sjálfsagt samþykkt að standa að einhverju slíku ef hér væri á vísan að róa ef hér væru hugmyndir um stóreflingu atvinnulífs á Íslandi, ef hér væru ábendingar um það að efla mætti atvinnulífið og auka þjóðarframleiðsluna stórkostlega hér á komandi árum með þessum fjármunum. Það er ekki. Það stendur ekki neitt í þessu frv. sem bendir til þess að þessi aðferð, að stofna þróunarfélag, skili nokkrum hlut í okkar atvinnulífi. Það er alveg makalaust að þm. stjórnarflokkanna skuli sitja undir því gagnrýnislaust að taka við öðrum eins fjáraustri út í loftið því að þeir vita ekkert og hafa ekki bent á neitt sem bendir til þess að þetta muni skila einhverjum árangri í atvinnulífi landsmanna. Það hefur lengi verið þannig og sagan sannar það best að íhaldsöflunum er aldrei treystandi fyrir skattpeningum almennings. Íhaldsöflin fara yfirleitt illa með skattpeninga almennings. Ríkissjóður er illa rekinn á þeirra tímum eins og dæmin sanna. Þeir hika ekki við að sóa hundruðum milljóna króna í fyrirtæki af því tagi sem hér er verið að tala um á sama tíma og þeir neita um örlitlar upphæðir til þeirra einstaklinga sem eru að sligast undir þeirri byrði sem stjórnarstefnan hefur lagt á fólk. Það má vera fróðlegt fyrir hæstv. félmrh. að íhuga að á sama tíma og hann getur ekki úthlutað húsnæðissamvinnufélögum 50 millj. kr. er verið að setja úf hálfan milljarð eða meira í þetta gæluverkefni landsfundar Sjálfstfl. Herra forseti. Ég held að það sé ekki til dæmi um annan eins fjáraustur út í óvissuna og hér er gerð till. um. Menn vita ekki um og hafa ekki komið fram með neinar upplýsingar um að þessi fjáraustur skili árangri í atvinnu- og efnahagsmálum, þjóðarframleiðslu á Íslandi. Þetta gerist á sama tíma og verið er að skera við nögl framlög til einstaklinga, félaga og félagslegrar þjónustu í landinu. Ég vil mótmæla þessum vinnubrögðum, þessu sukki með almannafé, sem núv. ríkisstj. er orðin fræg fyrir að endemum. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum og ég skora á þm. stjórnarflokkanna að hafa rænu á því, ef þeir einhvern tíma rumska, að átta sig á því hvað hér er á ferðinni. Ég skora á þá að athuga hvað þeir eru hér að gera. Þeir eru með umboð kjósenda sinna til að hafa skoðun á því sem lagt er fram á Alþingi en sitja ekki eins og sofandi sauðir undir frv. sem lögð eru fram til þess að þjóna því ofstæki sem birtist í ályktunum landsfundar Sjálfstæðisflokksins. Herra forseti. Ég hef farið hér í fáeinum orðum yfir álit 2. minni hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar. Ég á kost á því skv. þingsköpum að kveðja mér á ný hljóðs um þetta mál ef ástæða verður til. En ég vænti þess að ég hafi gert það ljóst að í þessu frv. er hvergi bent á raunverulega nýsköpun í atvinnulífi. Hér er orðið „nýsköpun“ notað til að skreyta það sem í rauninni ekkert er þetta er nýsköpun í skötulíki. Þegar málið er skoðað kemur í ljós að keisarinn er í engu. Það er ekkert á bak við þetta annað en ýtrustu kröfur frjálshyggjuaflanna í Sjálfstfl. sem Framsfl. er hér að þjónusta.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. við 455. mál sem er frv. til l. um þátttöku ríkisins í hlutafélagi til að örva nýsköpun í atvinnulífi og um heimildir annarra aðila til þátttöku í félaginu. Þetta hljómar næstum eins og fyrirsögn að einhverjum Passíusálmanna og innihald þessa ágæta frv. er hálfgerð þjáning.

Passíusálmarnir eru gott verk.

Passíusálmarnir eru gott verk, en innihaldið er þjáning. Ef ég fæ frið til að lesa nál. 3. minni hl. fjh.og viðskn., sem í er undirritaður, þá er það svo, með leyfi forseta: „Stofnun félags, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, er til einskis ef ekki eru fyrir hendi þær almennu aðstæður sem hvetja til frumkvæðis, áhættu og tilrauna í atvinnulífi. Það er á valdi ríkisstj. að skapa slíkt andrúmsloft með hvetjandi aðgerðum, t. d. í fjármálum, og með fræðslu og áróðri fyrir stofnun og rekstri fyrirtækja. Í þessu tilliti hefur núv. ríkisstj. brugðist. Sú staðreynd að þetta frv. sér loks dagsins ljós á síðustu vikum venjulegs þinghalds, eftir tveggja ára valdatíma ríkisstj., talar sínu máli um áhugann. Á frv. sjálfu er sá stóri galli að þar er ekki mörkuð stefna um athafnasvið félagsins. Ýmsar nýjar atvinnugreinar, svo sem fiskeldi, eru mjög fjármagnsfrekar og áhættusamar og í vissum skilningi stóriðja. Aðrar nýjar greinar byggjast meira á einstaklingum, frumkvöðlum með hugmyndir og þor til að ráðast í framkvæmdir ef aðstoð fæst. Með hliðsjón af því að væntanlegt fjármagn þessa félags verður ekki til skiptanna, ef ráðist er í stóru verkefnin, sýnist undirrituðum nauðsynlegt að marka stefnu í þessum málum í byrjun. Skorturinn á áhuga, örlæti og hvatningu stjórnvalda á þessum sviðum verður tilfinnanlegri þegar á hverjum degi berast upplýsingar um lífskjör, bruðl og flottræfilshátt stóriðjuhirðarinnar. Kísilmálmæðið kostar nú t. d. 40 millj. kr. án þess að nagli hafi verið rekinn í spýtu af því tilefni á Reyðarfirði. Nýsköpun í afvinnuháttum þarfnast fjölmargra samverkandi breytinga í innviðum samfélagsins, menntun, rannsóknum og peningamálum svo dæmi séu tekin. Þess háttar stórátak er óumflýjanlegt og hvert misseri, sem líður án þess, verður okkur dýrt. Hugmyndin að baki frv. sjálfs er rétt og sú samvinna ríkisvalds og fleiri aðila, sem það gerir ráð fyrir, er af hinu góða. En með tilliti til hins almenna stefnu- og áhugaleysis stjórnvalda um nýjar leiðir er ljóst að samþykkt frv. sjálfs mun ekki styrkja nýsköpun í atvinnulífi. Þess vegna mun undirritaður ekki samþykkja þetta frv.“ Í þessu nál. er vikið að nokkrum mikilsverðum atriðum. Í fyrsta lagi er vikið að því að það verður ekki nýsköpun í atvinnulífi af því einu að segja orðið nógu oft, eins og manni hefur stundum virst eina stefna ríkisstj. í þessum málum. Nýsköpun í atvinnulífi verður að verka hvetjandi og skapa andrúmsloft sem hvetur þúsund blóm til að spretta. Það er einmitt það sem vantar og það er ein meginástæðan og ein meginaðfinnslan sem ég vil vekja máls á í þessu tilfelli. Þessi skortur á andrúmslofti, þessi skortur á hvatningu eins og segir í frv. lýsir sér á ýmsan hátt. Í fyrsta lagi kemur þessi skortur fram í þeirri einföldu staðreynd að þessar aðgerðir voru boðaðar í málefnasamningi ríkisstj. en sjá loksins dagsins ljós eftir tvö ár. Það ber vitni um áhugann. Ríkisstj. virðist raunar vera sér meðvituð um þetta vegna þess að hún setur það öryggisnet undir að það þurfi svo sem engan til þess að taka þátt í stofnuninni nema þá sjálfa. Þeir eiga alls ekki von á því að það sýni þessu nokkur maður áhuga. Það er kannske gleggsta viðurkenningin á að þeir gera sér grein fyrir því að meginforsendan er ekki fyrir hendi, en hún er að hafa virkilega hvatt til þess að svona hlutir gerist í samfélaginu, að hafa ræktað upp og sáð í þann garð sem að lokum getur orðið skjól fyrir nýsköpun. Þetta er fyrsta atriðið sem ég vildi gera að umtalsefni og ætla ég nú að víkja nánar að því hvernig skapað er umhverfi í einu landi sem hvetur til slíkra verka. Tökum dæmi af því sem er kannske best þekkt á Íslandi, þ. e. stóriðja, hvernig skapast hefur umhverfi í kringum stóriðju, hvernig skapast hefur það umhverfi, eins og ég lýsti áðan, að þar renna milljónatugirnir, milljónahundruðin og milljónaþúsundin næstum því eftirlitslaust. Nú er ég alls ekki að segja að það sé af hinu góða. En það segir okkur að það hefur skapast það umhverfi í samfélaginu sem sannfærir alla um að stóriðjan hljóti að vera af hinu góða. Þetta gerist t. d. þannig að mestu áhrifamenn í íslenskum stjórnmálum eru um leið flestir áhrifamenn í stóriðju. Þeir sitja annaðhvort í stóriðjunefndum eða virkjunarnefndum eða þeir sitja í stjórn Landsvirkjunar eða þeir eru í samninganefndum um einhverja orkuprísa eða álverksmiðjur. Þetta eitt út af fyrir sig verður til þess að skapa ákveðið verndandi umhverfi utan um stóriðjuhugmyndirnar. Það sem ég er að biðja um er þó ekki væri nema örlítill vottur eða snefill af þessari alltumvefjandi væntumþykju handa nýsköpun í smærri fyrirtækjum og á allt öðrum grundvelli. Við gætum tekið ýmis dæmi af því sem ég talaði um áðan, hvernig áhrifamenn í íslenskri pólitík eru um leið áhrifamenn í stóriðjumálum. Það geta verið menn bæði innanþings og utan. Utan þings er oftast nefnt dæmið um seðlabankastjóra sem situr í öllum stólum þar sem ákvarðanir eru teknar um eitthvað í sambandi við orku eða stóriðju. Við höfum einnig dæmi um hv. þm., sem eru t. d. hér í deildinni, sem sitja í iðnn. þingsins og eru líka í samninganefndum um stóriðju eða álver, eins og hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson og Gunnar G. Schram. Þessi aðstaða og margra ára áróður fyrir stóriðju á Íslandi gerir það að verkum að það verða til ákveðnir innviðir sem þessi hugmyndafræði getur síðan þrifist á og þarna styður hvað annað. Við vitum t. d. hver hin ýmsu áhrif þessarar hugmyndafræði hafa orðið. Það hefur t. d. orðið vöxtur og styrking vissra greina í Háskólanum. Jarðfræðigreinar hafa nærst á stóriðju og virkjunarhugmyndafræði. Ákveðnar greinar verkfræðinnar, ýmiss konar verkkunnátta og ýmiss konar almenn innstilling í samfélaginu hefur orðið til vegna þessarar almennu sannfæringar stjórnmálamanna, embættismanna og fjölmiðla og yfirleitt allra sem hafa áhrif á ákvarðanir eða skoðanir í samfélaginu og allir eru jafnsannfærðir um að stóriðja sé svarið. Þetta er bæði gott og slæmt, eins og ég sagði. Það sem okkur vantar fyrir nýsköpun og fyrir stuðning við smáfyrirtæki og annars konar iðju fólksins í landinu er vísir af þessu hvetjandi og verndandi umhverfi og þeirri sannfæringu að það sé þetta sem koma skuli. Auðvitað hefur þetta síðan ýmsar slæmar afleiðingar sem við höfum séð dæmi um næstum því á hverjum einasta degi. Þá ætla ég ekki að gera að neinu sérstöku umtalsefni það sem minnst er á í þessu nál., sem eru lífskjör þessarar dýrðar og lífshættir, heldur t. d. það að þegar allur þessi bolti er farinn að rúlla munu líða ár og kannske áratugir áður en það rennur loksins upp fyrir mönnum að þeir hafi verið á rangri braut. Það er það hættulega við það þegar sannfæringin verður svona sterk að þá er þetta eins og stórt olíuskip sem er komið á stað og tekur tugi sjómílna að stöðva. En það er annað mál. Það sem ég fer fram á og það sem ég ætla að segja ríkisstj. - og það má gjarnan einhver skila því til hennar af því að það eru nú fáir úr henni hérna - er að það gerist ekkert í nýsköpun á Íslandi fyrr en menn huga að þessum almennu atriðum varðandi umhverfið. Það er ekki hægt að hvetja til nýsköpunar með því að stofna félag og skera niður menntakerfið í landinu með hinni hendinni. Menn ættu að heimsækja stofnanir eins og skólana, háskóla, tækniskóla og þær stofnanir þar sem þekkingin verður t. d. til og spyrja menn hvað þeim finnist um nýsköpunarstefnu ríkisstj. Menn segja: Nýsköpunar- hvað? Menn uppi í Háskóla, sem ættu að vera í fararbroddi og ættu að vera leitandi og hvetjandi í þessum efnum, sitja við og fletta Mogganum og leita sér að vinnu einhvers staðar annars staðar af því að launin eru orðin algerlega óviðunandi. Þannig getur t. d. launastefna opinberra aðila orðið liður í nýsköpun. Á sama tíma og menn fletta einhverju gagnslausu plaggi um félag um þróun og nýsköpun í landinu með annarri hendinni, þá eru þeir að grafa undan undirstöðunni, undan sökklunum, með hinni. Þetta er eitt af því sem hefur gerst. Það verður nefnilega að marka stefnu, til þess hefði mátt nota tímann í þessi tvö ár, að marka almenna stefnu til þess að byggja upp það umhverfi sem fóstrar og nærir áhugann á nýsköpun. Þá verða menn að huga að því hvar upphafsins er að leita. Er upphafsins að leita í frv. sem dettur allt í einu ofan úr skýjunum þó að aðdragandinn sé svo sem nógu langur? Þar er talað um að stofna þróunarfélag. Eða er upphafið í því að fóstra, í því að hlúa að og í því að hvetja allan landslýð til þess að sinna þessum efnum? Ég held að menn ættu að líta í kringum sig út af þessu. Það þarf ekki að fara langt. Það er alveg sama hvort við förum til Norðurlandanna eða við förum til Bretlands eða Bandaríkjanna, við getum hvert sem við förum séð ljós vitni þess hvernig menn vinna að þessum málum. Við getum t. d. farið í verslun og keypt kassettu sem við getum spilað í bílnum okkar á leiðinni í vinnuna, en á henni eru upplýsingar um hvernig menn t. d. stofna fyrirtæki. Það eru upplýsingar um það hvar hægt sé að fá fjárhagsaðstoð. Það er hægt að fá upplýsingar um það hvar hægt sé að fá sérfræðiaðstoð. Það eru kassettur, það eru spólur með hugmyndum um verkefni í iðnaði og þjónustu eða hverju sem er. Það eru reknir tölvubankar sem menn geta tengst með litlum kostnaði, annaðhvort á sína eigin tölvu eða fengið útskriftir. Þar geta menn fengið margar blaðsíður með hugmyndum, aðstoð og ýmsu sem verður að koma fyrst. Menn eiga ekkert erindi í neitt þróunarkompaní nema þeir hafi áhuga og hafi hugmyndir og vilji vinna að þessum hlutum. Menn ættu líka að íhuga hvort ekki væri ástæða til þess að setja upp námskeið í framhaldsskólum landsins um atvinnulíf. Hvernig virkar atvinnulíf? Af hverju ekki að kenna öllu þessu fólki sem núna vill útskrifast sem stúdentar í tvo vetur, tvo tíma á viku um möguleika í atvinnulífi, segja því hverjir möguleikarnir eru, hvað þarf að varast, hverjir eru hagir eigendanna, hverjir eru hagir verkamannanna og hvaða möguleikar eru fyrir hendi? Ég held að það komi virkilega til greina að kenna þetta í skólakerfi landsins. Þetta eru menn líka að hugsa um t. d. í útlöndum þar sem menn byrja ekki á því að stofna kompaníið sem á að taka við fólkinu heldur byrja á því að reyna að „mótivera“, reyna að hvetja fólkið. Þannig hlýtur þetta að gerast. Það verður að huga að uppsprettunni. Það hafa verið að gerast nokkuð merkilegir hlutir í þessum efnum, kannske víðast annars staðar en á Íslandi á undanförnum árum eins og ég vék að áðan, þar sem hefur verið virk þjónusta og virk starfsemi af hálfu opinberra aðila í langan tíma í mörgum löndum til að hvetja og upplýsa á þann hátt sem ég lýsti áðan. Við getum séð um það ýmis dæmi. Ég er t. d. hérna með einn lítinn bækling sem er gefinn út af bresku ríkisstjórninni og heitir: A big help to small business. Þetta er bæklingur sem dreift er um landið og lýsir þeirri almennu þjónustu sem fólk getur átt aðgang að. Ég á úti á skrifstofu minni bæklinga um tiltekin verkefni, t. d. upplýsingar um hvert þú getur farið ef þig vantar pening. Ef þú ætlar að sækja um peninga til bankastjóra, hvað þarftu að gera? Hvernig útbýrðu fjárhagsáætlun fyrir bankastjóra eða framkvæmdastofnunarstjórn sem þú ætlast til að trúi því sem þú ert að fara fram á og styrki þig og styðji þig? Hvernig hegðar þú þér ef þú ert kominn með góða hugmynd og vilt fá einkaleyfi á henni? Þú átt að geta gengið að þessum upplýsingum í aðgengilegu formi og fengið aðstoð. Um það snúast þessi mál. Þegar menn hafa gengið í gegnum allt þetta, þá eru þeir kannske tilbúnir til að leita á náðir hlutafélags til að örva nýsköpun í atvinnulífi, svo að notuð séu orð sem eru hér. Það sem hefur verið að gerast í þessu í kringum okkur á undanförnum árum er sívaxandi áhersla á frumkvöðla, á einstaklinga, á fólk. Menn hafa sagt: Á þessu byggist þetta allt saman. Þetta er ekki spurning um kompaní, þetta er spurning um fólk. Það er hægt að finna gífurlegt magn af upplýsingum um það hvernig hugmyndir menn hafa um aðstæður sem eiga að hvetja fólk til átaka. Ég tók hingað með mér að gamni mínu ljósrit úr blaðinu Economist, eintaki sem kom út 16. febrúar s. l. Þar er grein sem einn af ritstjórum ritsins skrifar, Norman Macrae. Þar eru 25 hugmyndir um það hvernig hægt sé að styðja fólk og frumkvæði þeirra á þennan hátt. Það er athyglisvert að inngangurinn að þessari tillögugerð og fyrsta till. varða smáfyrirtæki. Þá kemur að því sem ég kem inn á í nál. mínu, því sem mér finnst vera skortur á, stefnumörkun um hlutverk þessa nýsköpunarkompanís. Á það að stofna þrjú fiskeldisfyrirtæki á ári eða 300 lítil fyrirtæki? Fyrsta atriðið í upptalningu ritstjórans er um smáfyrirtæki. Við Bandalagsmenn lögðum hérna inn á þing í vetur till. til þál. um eflingu atvinnulífs með stuðningi við stofnun og rekstur smáfyrirtækja. Nú stendur til að afgreiða þá till. með þeirri rökstuddu dagskrá að í trausti þess að ríkisstj. hafi uppi markvissar aðgerðir til eflingar íslensku atvinnulífi. þ. á m. til stofnunar og rekstrar smáfyrirtækja, þá sjái Alþingi ekki ástæðu til sérstakrar ályktunar um þetta mál og taki fyrir næsta mál á dagskrá. Það er mikið vitnað til þess að menn treysti nú á að ríkisstj. geri hitt og þetta. Síðast í dag gengu menn hingað hver á fætur öðrum upp í ræðustól og lýstu skoðunum sínum og greiddu síðan atkvæði án þess að hugur fylgdi máli en gerðu það þó í trausti þess að ríkisstj. ætlaði að halda uppi ákveðnum atriðum. Ég treysti þessari ríkisstj. ekki nokkurn skapaðan hlut til þess að gera þessa góðu hluti. Það hefur tekið þessa ríkisstj. tvö ár að „pródúsera“ þetta plagg um þetta þróunarkompaní og það er í fyrsta lagi allt of seint og allt of lítið. Ef hún væri traustsins verð hefði hún notað þessi tvö ár til þess að undirbyggja, til þess að fá fram þann áhuga og þá hvatningu sem er nauðsynleg til þess að einhver nenni að leita í svona þróunarkompaní, eins og ég sagði áðan. En þeir reikna greinilega ekki með því að nokkur hafi áhuga á því vegna þess að þeir hafa lagt til að það þurfi engan til þess að stofna það nema ríkið sjálft og þeir eiga ekki von á neinum aðilum sem sýni þessu máli áhuga. En í þessari þáltill. er að mínu mati vikið að þeim hlutum sem skipta máli ef menn vilja virkilega hugsa um það að efla atvinnulíf. Það gleður mig að einn af ritstjórum Economist skuli vera okkur Bandalagsmönnum sammála um það. Við verðum að ganga þarna út frá ákveðnum atriðum. Við verðum að koma upp þeirri trú og þeirri sannfæringu að rekstur smáfyrirtækja á Íslandi sé einhvers virði. Við verðum að koma upp því andrúmslofti að jafnvel þó að mönnum líðist ekki allt stóriðjuæðið í nafni smáfyrirtækjarekstrar þá örli samt sem áður á þeirri sannfæringu og menn trúi því alla vega að rétt sé að gefa því umhugsun að það eigi að breyta um stefnu. Við verðum smám saman að byggja upp þá sannfæringu að atvinnukosta sé að leita í öðru en stórverksmiðjum, hvort sem það eru kísilmálmverksmiðjur, álverksmiðjur eða hvað sem er. Þegar menn velta fyrir sér og skoða t. d. hvað er að gerast í þessum málum í kringum okkur kemur í ljós að stóriðjurekstur er víða í hinum vestrænu samfélögum, sem við viljum bera okkur við um lífshætti og aðbúnað allan, á útleið. Þetta eru atvinnuhættir gærdagsins, þetta er eins konar Árbæjarsafn. Ef við ætlum að halda áfram á þessu stóriðjufylliríi lengi enn verður sú upplifun miklu sárari þegar að henni kemur að okkur hefur þrátt fyrir allt ekki tekist það, sem við ætluðum okkur og menn eru búnir að tala um í 17. júní-ræðunum í öll þessi ár, að renna nýjum stoðum undir efnahagslífið og veita fleira fólki atvinnu. Rannsóknir, sem farið hafa fram í vestrænum löndum, sýna svo að ekki verður um villst að það eru smáfyrirtæki sem hafa alls staðar staðið fyrir aukningu atvinnutækifæra og nýrri atvinnusókn. Ég ætla að nefna nokkrar. Það var gerð rannsókn Í OECD-löndunum á árunum 1977 og 1978. Hún bendir til þess að smáfyrirtæki hafi lagt til 40–70% af allri atvinnu í iðnaði. Við eigum tölur t. d. frá Bandaríkjunum, frá rannsókn sem gerð var við tækniháskólann í Massachusetts á bandarískum fyrirtækjum fyrir tímabilið 1969–1976. Þessi rannsókn sýndi að næstum 2/3 hlutar allra nýrra starfa mynduðust hjá fyrirtækjum sem höfðu 20 starfsmenn eða færri. Þriðja rannsóknin, sem ég get vitnað í, er rannsókn sem bandaríska viðskrn. gerði. Þar var bandarískum fyrirtækjum skipt niður í þrjá hópa. Í fyrsta hópnum voru gömul rótgróin fyrirtæki. Í öðrum hópnum voru fyrirtæki sem höfðu fylgst vel með tímanum og sýnt góð merki nýsköpunar. Í þriðja hópnum voru ný fyrirtæki í svokölluðum nýtæknigreinum, svo sem rafeindaiðnaði, upplýsingaiðnaði og þess háttar. Vöxtur í sölu og atvinnu á árunum 1969–1974 hjá þessum fyrirtækjum var mældur. Gömlu grónu fyrirtækin sýndu einungis 1% fjölgun á störfum, framsýnu fyrirtækin í öðrum flokki höfðu þó 4.3%, en aukning á störfum í nýtæknifyrirtækjunum, litlu fyrirtækjunum, var upp á 41%. Sölutölur gáfu mjög svipaða niðurstöðu. Gömlu grónu fyrirtækin juku sölu um 11.4%, fyrirtækin í öðrum flokki juku sölu um 13.2%, en nýju smáfyrirtækin sýndu 43% vöxt í sölu. Það eru svona upplýsingar sem við eigum að taka mark á vegna þess að við erum á sama róli og þetta fólk í kringum okkur. Við búum í sama heimi og það verða með hverju árinu sem líður minni og minni skil, við verðum þeim sífellt háðari og háðari, með auknum samgöngum, með auknum samtengingum af ýmsu tagi. Við eigum að horfa á þessa hluti. Okkur ríður á að verða svo þolinmóð gagnvart smáfyrirtækjarekstri á næstu misserum, segi ég, að við líðum þeim sem að þeirri hvatningu standa jafnvel að tapa 20–30 millj., bara broti af því sem dagpeningarnir, kísilmálmurinn og allt það hefur kostað. Við líðum þeim að tapa þó ekki sé nema broti af því í aðstoð og athuganir og prufukeyrslur á nýjum hlutum fyrir smáfyrirtæki. Við verðum að gefa þeim séns. Ég hef fylgst með framgangi ákveðinna hluta í sambandi við rannsóknir í líftækni hérna á Íslandi. Það hefur verið alveg grátlegt að horfa upp á að á sama tíma og upplýsingarnar hafa barist um það hvernig peningarnir streyma næstum óaflátanlega inn í Versali stóriðjunnar hafa þessir menn þurft að kreista blóðið undan nöglunum á ráðamönnum t. d. bara til þess að fá peninga til þess að gefa út einn lítinn bækling með upplýsingum um það sem þeir eru að gera. Þeir peningar eru ekki taldir í tugum milljóna. Þeir eru ekki einu sinni taldir í milljónum. Menn spyrja hvort þeir geti ekki fengið einhverja tugi þúsunda. Ég er ekki að biðja um bruðl í nýsköpun og stofnun nýrra fyrirtækja. Ég er bara að biðja um það að þeim sé gefinn séns. Og meira en það að þeim sé gefinn séns. Ég er að segja: Við eigum að taka upp virka stefnu til hvatningar í þessu. Við eigum helst að hafa það svo öflugt að menn brenni í skinninu að komast í þetta, alveg eins og menn brenna í skinninu víða að komast í stóriðjubransann. Við eigum að reka svo öfluga upplýsinga- og áróðursstarfsemi að það komi bréf frá samböndum sveitarfélaga eða einstökum sýslunefndum eða sveitastjórnum úti á landi, ekki til þess að kvarta yfir því að það sé ekki komið upp stóriðju á staðnum án tillits til hagkvæmni, heldur að þeir leggi áherslu á frumkvæðisskyldu ríkisvaldsins til þess að ýta af stað þessari nýju iðju. Það er það eina sem getur bjargað okkur í þessu. Það er meira en peningarnir í þessu. Það er líka spurningin hvers konar umhverfi við erum að skapa fyrir framtíðina. Erum við enn þá sömu trúar og Einar Ben. að Íslendingar muni verða hamingjusamir stóriðjuþrælar? Við erum það ekki. Þó að Einar Ben. hafi staðið á bökkum Tínar og talið að verkamennirnir þar væru sælastir í þessum kolabrunnu maskínum og þessum stóru og stórvirku iðnfyrirtækjum þess tíma, þó að hann hafi haldið að það væri upphaf hamingjunnar þá vitum við að það er ekki. Við vitum líka að þess háttar iðja er á leiðinni út. Menn þykjast heppnir ef þeir koma henni fyrir í Nígeríu eða einhvers staðar þar fyrir sunnan. Það fækkar sífellt þeim sem vilja taka við þessum fabrikkum. Reynslan sýnir að það er í allt annars konar atvinnurekstri, það er í þessum litlu nýfyrirtækjum sem fólk vill vinna. Það er af ýmsum ástæðum. Það er t. d. vegna þess að félagslegar aðstæður á staðnum eru fólki miklu geðþekkari, það myndast allt önnur samskipti meðal starfsfólks og milli starfsfólks og eigenda. Gjarnan eru engin skil á milli starfsfólks og eigenda. Hin nýju rekstrarform, sem sækja á og t. d. er hvatt og stutt við í Bretlandi, ganga út frá því að það eigi þetta allir saman. Það er annað sem gerist, að stjórnun innan slíkra fyrirtækja er líka miklu markvissari og miklu geðþekkari. Það myndast ekki þessi skörpu skil milli yfirmanna og undirmanna. Það eru ekki þessi aðskildu bílastæði þar sem limosínurnar eru öðrum megin og reiðhjólin og smábílarnir hinum megin. Það myndast ekki þessi skil þar sem rjóminn af mannskapnum fer í sérstakan borðsal og borðar þríréttað og skríllinn fær skammtað í blikkdollur og hefur ekki um neitt að velja. Fólk er að hafna þessum gömlu siðum. Það er annað sem gerist. Rannsóknir í Bandaríkjunum sýna að fólk flytur sig frá stórfyrirtækjunum til smáfyrirtækjanna vegna þess að þar er andrúmsloft þeirrar hvatningar sem ég hef verið að tala um að vantaði hérna. Fólk streymir frá stóru kompaníunum og í hin minni t. d. vegna þess að þar eru launakjör yfirleitt betri. Það kveður meira að segja svo rammt að þessu að fyrirtæki, sem voru orðin stór, eins og Hewlett Packard í Ameríku, og ýmissa aðstæðna vegna eiga ekki auðvelt með að verða smá, fara að kljúfa sig upp innan frá. Þau neyta allra bragða við að mynda lítil fyrirtæki, sjálfstæðar einingar innan hins stóra ramma sem fyrirtækin óumflýjanlega eru. Þetta er hinn nýi siður og þetta er það andrúmsloft sem býr til fólk sem leitar að þróunarkompaníi eins og ríkisstjórnin er að tala um hérna. En það þýðir ekkert að stökkva fram með þróunarkompaníið og segja: Komið þið, komið þið. Það kemur enginn, eins og ríkisstj. hefur reyndar viðurkennt, vegna þess að það vantar réttar aðstæður, það vantar hvatningu. Það er til vísir að svona hugmyndafræði hér og það verður að segja að þess vísis er í flestum tilfellum að leita hjá einkaaðilum, þ. e. að það eru félög, eins og t. d. Stjórnunarfélagið og ýmis slík félög og reyndar nú orðið ýmis fyrirtæki, sem bjóða upp á kennslu, upplýsingar og fræðslu í þessum efnum og hafa þannig farið á undan. Það hefur líka verið gert lofsvert framtak á ýmsum stöðum á landinu, t. d. með því að stofna iðnþróunarfélög og með því að koma upp stöðum iðnráðgjafa. En þetta er ekki nema brot af því sem þarf. Það sem þarf að gera er að það þarf að reka fyrir þessu áróður, sannfæra stjórnmálamenn, embættismenn og almenning allan um þessa nýju siði. Þá er kannske von til þess að eitthvað geti gerst. Þessi fræðsla á að byrja í skólunum. Þar á að kenna krökkunum um það hvernig fyrirtæki eru rekin -  Ég sé t. d. í þessum bresku upplýsingum að þar segja menn að það sé bara bærilegt ef þriðjungur af þeim fyrirtækjum, sem stutt er við til að komist á fót. sleppur næstu eitt, tvö árin. Þeir segja líka: Við reiknum ekki með að nema kannske 1% af þessum fyrirtækjum lifi lengur en í þrjú, fjögur ár vegna þess að það sem er kannske galdurinn í sambandi við þennan atvinnurekstur er að koma auga á möguleikana á meðan þeir eru, nýta þá meðan þeir eru en vera síðan ekkert að streitast við heldur loka sjoppunni þegar þessir möguleikar eru úti. Það kemur kannske yfir landslýðinn að vilja éta sultu í eitt, tvö, þrjú ár. Það á að framleiða sultu fyrir fólkið en það á ekki endilega að þýða að sá sem stofnar fabrikkuna finni sig knúinn af fjölskyldunni til þess að reka sultuverksmiðju allt sitt líf. Hann framleiðir sultu og hann selur sultu á meðan þjóðin vill éta sultu. Svo getur hann þess vegna farið í að selja snjódekk eða eitthvað svoleiðis ef einhver vill kaupa þau. Það sem ég er að tala um er nýr hugsunarháttur. Það á alls ekki að vera skömm að því að fara á hausinn. Mér finnst að það ætti jafnvel að byrja á því að sæma menn heiðursmerki fyrir það að fara á hausinn. Þá á ég við: Við verðum að losa fólk við þessa hræðilegu skömm, þessa sektarkennd, að fara á hausinn. Það að fara á hausinn eftir rekstur sem hefur kannske staðið í þrjú, fjögur ár er oftast eðlileg afleiðing af því að þær kringumstæður í samfélaginu, sem voru fyrir hendi í upphafi, eru ekki lengur fyrir hendi. Þá eiga menn ekkert að vera að þrjóskast við. Allt saman eru þetta að mínu mati aðalatriði, þ. e. þessi innstilling. Ég veit ekki af hverju við erum svona aftarlega á merinni í þessu en við þurfum ekki að leita neinna sérstakra heimspekilegra útskýringa á því. Við þurfum bara að átta okkur á því og við þurfum að móta stefnu. Þörf er á fræðandi aðgerðum. Fyrir utan það að gefa þessa almennu innstillingu og vekja þennan almenna áhuga á því að taka þátt í atvinnulífi þarf svo að standa til boða ýmiss konar sérfræðiþjónusta. Þá á ég t. d. við upplýsingar um lögfræðileg atriði sem lúta að stofnun og rekstri smáfyrirtækja. Það eru upplýsingar um fjármál, eins og ég benti á áðan. Það eiga að vera til á einum stað, í einni bók og einu tölvuprógrammi, upplýsingar um það hvert hægt sé að leita til þess að fá pening, hvernig maður eigi að útbúa umsóknir, hvernig menn geri markaðsathuganir og hagkvæmnisathuganir eða hvert menn geti leitað til að fá aðstoð við að gera þær. Allt saman þarf þetta að vera í sambandi við fjármálin. Það á líka að taka á markaðsmálum og sölumennsku. Það er alveg ótrúlegt að þangað til fyrir um tveimur árum hefur enginn á Íslandi þorað að viðurkenna að hann sé sölumaður. Ég þekki mann sem barðist við að kalla sig verslunarmann en ekki sölumann heila ævi. Það er ekki fyrr en hann komst á eftirlaun og er næstum á áttræðisaldri að hann er að upplifa það að nú er kannske allt í lagi, samfélagið lætur gott heita að hann hafi verið sölumaður. Verslunarmaður skyldi það vera vegna þess að ekki vildi hann gera fólkinu sínu þá skömm að hann væri sölumaður, ómerkilegur kaupahéðinn. Hvað hefur þetta haft í för með sér? Þetta hefur haft það í för með sér að við eigum enga sölumenn, við getum talið þá á fingrum annarrar handar. Mér fannst góð saga sem Þráinn Þorvaldsson sagði á fundi þar sem ég var um daginn. Hann kom upp í Háskóla þar sem hann var að kenna viðskiptafræðinemum sem höfðu valið sér sérsviðið sölumennsku og spurði þessa nemendur: Hvað ætlið þið að verða þegar þið verðið stórir eða í hvaða grein viðskiptafræðinnar ætlið þið að fara? Þeir sögðu allir: Við ætlum að fara í fjármálastjórn. - Þeir höfðu valið sér sölumennsku sem sérsvið en það ætlaði ekki nokkur maður í það. Það kom ekki nokkrum til hugar að það gæti verið mannsæmandi eða sæmilega virðulegt að vera sölumaður í þessu lífi. Að því þurfum við líka að hyggja. Eins og ég segi er um tvennt að ræða: í fyrsta lagi breytingu á hugsunarhætti, þetta er breyting á innstillingu og svo eru það þessar virku aðgerðir, þessi upplýsingamiðlun sem verður að vera. Ég get haldið áfram að telja þetta upp. Það eru t. d. upplýsingar í sambandi við vöruþróun. Hvernig á maður að standa að svona hlutum? Það eru t. d. leiðbeiningar við stjórnun. Hvernig á ég að stjórna svona fyrirtæki, eða hvar get ég fengið upplýsingar um hvernig ég á að stjórna svona fyrirtæki? Allar slíkar upplýsingar er hægt að gefa á fjöldamargan máta. Í fyrsta lagi á að búa til fræðsluefni fyrir fjölmiðla. Ég veit t. d. að BBC, breska sjónvarpið, hefur búið til þætti til flutnings í útvarpi og sjónvarpi einmitt um þessi mál. Hvernig verð ég „entrepreneur“. hvernig verð ég frumkvöðull? Hvernig eru frumkvöðlar? Og hvað gera þeir? Íslenskir aðilar ættu hreinlega að leita að svona efni, þetta er til út um allan heim. Þeir eiga að leita að þessu efni og þeir eiga að byrja að sýna þetta hérna. Það er hægt að gefa út handbækur eins og ég hef minnst á hérna. Svo er það námskeiðahaldið. Það er talsvert haldið af námskeiðum núna og það er gott svo langt sem það nær. Ég veit t. d. að suður í Keflavík er áhugasamur iðnráðgjafi sem hefur tekist að ná í 20–30 manns á slík námskeið, alla vega „en gang í mellem“. En þetta þarf að vera miklu virkara vegna þess að þegar búið er að hvetja, þegar búið er að örva fólkið á þennan hátt, þá kemur það í þróunarfélagið og segir: Nú er ég hérna með hugmynd, hún er úttærð, ég hef markað, ég hef þetta og þetta og hjálpið þið okkur nú. Það vantar t. d. einhvers konar tæknismiðju. Ég þekki íslenskan hugvitsmann sem fær ágætar hugmyndir. En í hvert skipti sem hann fær hugmynd verður hann að fara til útlanda. Þetta er hræðileg áþján á hans fjölskyldu vegna þess að ef pabbi fær hugmynd þá fer hann út. Hann fer til Danmerkur. Þar er einhver entrepreneur og þar fær hann inngöngu. Þar getur hann gengið inn og lagt þessar hugmyndir fyrir. Hann fær aðstoð við að teikna og síðan er smíðað eftir teikningunni líkan eða hugmyndin er könnuð. En það að fá góða hugmynd hérna þýðir að þú labbar niður í Flugleiðir og kaupir þér farmiða til útlanda. Þessu hljótum við að þurfa að breyta. Það endar með því að menn óttast það á hverjum einasta degi að þeir fái góða hugmynd þannig að þeir lendi í útlöndum, hvort sem þeir hafa efni á því eða ekki, vegna þess að það er annað sem drífur svona menn og það er fullvissan um að þeir séu að gera góða hluti og þeir láta jafnvel eigin lífshagi og fjölskyldunnar og allt sitja á hakanum til þess að koma þessu áfram. 
             Ég á talsvert miklu ólokið, já. Ég á eftir að fara í ræðu og tillögur Normans Macrae sem eru í Economist, 25 tillögur.

Þá vildi ég gjarnan spyrja hv. þm. hvort hann sé ekki ásáttur með að hætta nú. Enn eru fjórir hv. þm. á mælendaskrá fyrir utan hann, þannig að útséð er að málinu verður ekki lokið.

Jú, ég er fús að taka þetta mál upp aftur og þá vænti ég að þetta verði á fundi á morgun.

Já, ég hygg að það megi treysta því að það verði á fundi á morgun.