Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. á þskj. 4 er staðfesting á brbl., sem gefin voru út 2. ágúst s. l. Efni ákvæðanna eru þrenns konar. Í 1. gr. eru ákvæði, sem heimila ríkisstj. að verja fé úr ríkissjóði til að halda niðri vísitölunni á tímabilinu frá 15. sept. 1945 til jafnlengdar næsta ár með niðurgreiðslu á tilteknum neyzluvörum eða á annan hátt. Síðari málsgr. 1. gr. er ákvæði um, að ef vara er seld tvenns konar verði og niðurgreiðsla hefur farið fram á hæfilegu neyzlumagni vörunnar að dómi ríkisstj., þá skuli vísitalan eingöngu miðast við lægra verðið. 2. gr. er svo ákvæði um, að verðlag á kjöti fjár, sem slátrað hefur verið áður en venjuleg haustslátrun hefst, og á kartöflum, sem teknar eru upp fyrir venjulegan uppskerutíma, skuli eigi hafa áhrif á dýrtíðarvísitöluna. Um efni frv. þarf ég ekki að vera langorður. Það var augljóst í ágústbyrjun, að ekki yrði hjá því komizt að verja fé úr ríkissjóði, ef dýrtíðin ætti ekki að taka stórt stökk upp á við. Reynslan sýndi, að nauðsyn var að greiða niður bæði kjöt og garðávöxt. Eins og kunnugt er, féll heimildin í dýrtíðarl. frá síðasta Alþ. úr gildi 15. sept. s. l., og varð þá ekki hjá því komizt að veita ríkisstj. nýja heimild, ef fleyta ætti áfram. - Um annað efni frv. er það að segja, að það er sett af nauðsyn, eins og hv. þm. er kunnugt. Ég ætla ekki að fjölyrða um frv., og ætti ekki að þurfa að standa mikill styr um það. - Ég leyfi mér að leggja til, að því verði vísað til fjhn. að lokinni þessari umr.

Mér er það fullljóst, að ákvæði þessara l. er ekki annað en bráðabirgðalausn. Ég hef áður bent á, að finna verði aðra lausn þessara mála en niðurgreiðslurnar. Þetta er eitt af því, sem erfitt er að gera áætlun um með nokkurri nákvæmni. Það hlýtur miklu fremur að verða ágizkun en áætlun. En eftir því, sem næst verður komizt, munu það vera um 80 þús. manns, sem rétt hafa til niðurgreiðslu, en það svarar til 3200 tonna kjöts eða um 14 millj. kr. í niðurgreiðslur. Þar við bætast niðurgreiðslur á mjólk, sem mun nema um 3 millj. kr. Þetta gerir alls um 16–17 millj. kr., og geri ég ráð fyrir, að flestir hv. þdm. segi, að það sé nóg og meira en leggjandi sé á ríkissjóð. Og þótt ríkisstj. hafi af illri nauðsyn orðið að gangast fyrir því, að þessi brbl. væru sett, þá er henni ljóst, að hér er ekki um endanlega lausn að ræða. Mér er ef til vill enn þá ljósara en öðrum, hvaða erfiðleikum þetta er bundið, en þó eru þeir ekki meiri en svo, að það ætti að mega takast að sigrast á þeim, ef allar stéttir þjóðfélagsins standa saman. Hinu er þó ekki að neita, að þótt þessi lausn sé ekki góð, þá er hún samt mikil bót frá því, sem áður var. Bæði er, að þetta er lægri upphæð en áður var, og svo ætti þessi háttur á niðurgreiðslunum að hjálpa fólki til að skilja, hvert þetta stefnir, en það hefur ekki áttað sig á, að kjötið kostaði annað en það, sem borgað hefur verið fyrir það í búðum. (BSt: Hitt hefur verið kallaður styrkur til bænda). Já, það má vel vera. En úr því að hv. 1. þm. Eyf. gat um þetta, þá skal ég geta þess, að ég álít, að hér sé hvorki um neytenda- né framleiðendastyrk að ræða. Hækkun vísitölunnar mundi koma jafnt niður á báðum þessum aðilum. Þetta er neyðarúrræði, sem gripið er til til þess að atvinnuvegirnir stöðvist ekki. Þess vegna hefur það enga efnislega þýðingu, þótt nú sé greitt til neytenda í stað framleiðenda. Ég held svo, að ekki sé ástæða til að ræða þetta frv. frekar, en vil leggja til, að því verði vísað til fjhn.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. hefur nú lagt til, að þessu máli verði vísað til þeirrar n., sem ég á sæti í, og gefst mér þá væntanlega tækifæri til að ræða þetta síðar. Ég get þó ekki látið hjá líða að geta þess, að ég hefði óskað, að ræða hæstv. ráðh. hefði verið dálítið fyllri og skýrt betur, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur hugsað sér framkvæmd þessa máls, þannig að ljóst yrði, hvert hið endanlega verð verður. Það vill svo til, að ég er nákunnugur annarri stærstu kjötverzlun landsins, KEA, og ég held, að það gæti verið fróðlegt fyrir hv. þdm. að heyra, hver áhrif gerðir hæstv. ríkisstj. hafa haft þar. Eins og tíðkazt hefur víða á landi hér, hafa Akureyringar verið vanir að kaupa töluverðan vetrarforða af kjöti að haustinu og látið það svo í frost og reyk eða saltað það. Með þessu móti hafa þeir gert hagfelldari kaup, fengið mikið af því kjöti, sem þeir nota, á heildsöluverði. Hefur þetta verið til mikilla þæginda fyrir báða aðila. Hin síðustu ár hefur þannig mikill hluti kjötmagnsins selzt þegar í sláturtíðinni. En nú hefur brugðið svo við í haust, að mjög lítil sala varð á kjöti. Þegar verðið var fyrst ákveðið í haust, þá trúði því enginn, að það yrði hið endanlega verð, og vildu menn því ekki kaupa kjöt þá nema rétt til matar í hvert sinn. Þegar svo þessi brbl. komu, voru menn litlu nær, því að þar er margt óljóst. Að vísu er heitið styrk, en ekki er fullgreinilegt, hver eigi að fá þann styrk. Mér hefði þótt eðlilegt, að hæstv. ráðh. hefði skýrt þetta nokkru nánar, úr því að búið er að semja uppkast að reglugerð. Ein afleiðingin af þessum framkvæmdum hæstv. ríkisstj. er sú, að ekki hefur verið hægt að fá keypt fast fæði í Reykjavík, og hefur það, sem vonlegt er, skapað mörgum erfiðleika. Það er auðvitað mál, að reglugerð hefði þurft að koma samhliða þessum l., og hefði hvort tveggja átt að vera komið fyrir 15. sept. Virðist þetta ekki hafa átt að vera ofætlun, þar sem hæstv. ríkisstj. hefur tekið sér algert einræði í þessum málum. Þótt svo kunni að fara, að kjötið verði keypt smátt og smátt, þá eru þegar orðin af þessu margháttuð óþægindi og tjón, eins og ég hef bent á í KEA. En svo eru engar líkur til, að sama magn seljist og áður hefur tíðkazt, því veldur ákvæðið í 2. gr. um 40 kg. Menn eru nú svo gerðir, að þeir kæra sig ekki um að kaupa sömu vöru miklu dýrari í einn tíma en annan. Mér virtist af ræðu hæstv. ráðh., að tilgangurinn með þessu væri sá að draga úr kostnaði fyrir ríkissjóð og að hann teldi hann ekki færan um að standa undir meiri niðurgreiðslum, m. ö. o., það á að spara með því að draga úr kjötneyzlu almennings. Þetta mundi vera sparnaður fyrir ríkissjóð, en það er vafasamt, hvort það er heppilegur þjóðarbúskapur að draga úr sölu kjötafurða innanlands, vöru, sem er eftirsótt af landsmönnum, en örðugt er að selja erlendis. Hver útkoman verður fyrir bændur, er mjög óvíst, því að það fer eftir verði innanlands. Með þessum ráðstöfunum og því, hvernig þær hafa verið framkvæmdar, hefur bændum verið bakað mikið tjón. T. d. er mér kunnugt, að svo er í Eyjafirði. En trúa mín er sú, að betra hefði verið fyrir bændur, ef ríkisstj, hefði ekkert skipt sér af þessum málum. En ráðstafanir ríkisstj. eru vægast sagt mjög einkennilegar. L. um dýrtíðarráðstafanir féllu úr gildi 15. sept., og þá þurfti að vera búið að ákveða um verðlagið. Flokksmenn hæstv. landbrh. lögðu til, að Alþ. yrði sett 1. sept., en ríkisstjórnin daufheyrðist við þeim óskum, vegna þess að hún vildi hafa einræði í þessum málum, að minnsta kosti til bráðabirgða. Virðist svona hegðun mjög einkennileg, einu ári eftir að lýðveldi er stofnað í landinu. Síðar verður tækifæri til að ræða þetta atriði nánar í sambandi við annað mál. Það væri æskilegt, að hæstv. ráðh. vildi skýra nánar frá framkvæmd l. samkvæmt 3. og 5. gr., því að það er nauðsynlegt, að fólk fái nánar að vita um þetta.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Ég mun ekki mikið svara hv. 1. þm. Eyf., en mun þó víkja nánar að einstaka atriðum í ræðu hans. Hann deilir á ríkisstj. fyrir seinlæti með l. og segir, að það hafi dregið úr kjötsölu t. d. á Akureyri. Það má vel vera, að það hafi haft einhver áhrif, en ég tel mjög óvíst, hvort það stafar af seinlæti í framkvæmd l. Ég mundi fremur telja það ástæðuna, að verðið er miklu hærra núna en áður. Það er misskilningur hjá hv. þm., að brbl. hafi komið of seint. Það er ekki auðvelt að fá lausn á ástandi þessara mála og því nauðsynlegt, að stj. geri allt, sem í hennar valdi stendur, til að fá sem bezta lausn. Hv. þm. var með till. um að spara fé ríkissjóðs með því, að sem minnst seldist innanlands, en ríkisstj. vill vinna að sem mestri innanlandsneyzlu, til þess að afkoma bænda verði betri. Hv. þm. er sannfærður um það, að síðar verði erfitt að afla fjár til niðurgreiðslu, en ég tel ótímabært að ræða um fjáröflunarleiðir í þessu skyni. En ef það á að gerast með skattaálagningu, þá mun það koma þungt niður á suma. Skoðun hv. þm. stingur mjög í stúf við flokksblað hans, sem prédikar, að verðið sé of hátt. Ég vildi spyrja hv. þm., hvaða vald það er, sem ríkisstj. hefur tekið af bændum með brbl. Hv. þm. er of greindur maður til að fara með svona bull. Hann kvartar yfir vanrækslu ráðh. á því að skýra framkvæmd kjötsölul., því að óvissa manna um það dragi úr kjötsölunni. En menn vita, hvað aðilar hafa rétt til niðurgreiðslu á miklu kjötmagni. Ef þeir eru tortryggnir, geta þeir fengið nótur um kjötúttekt sína. Hitt er vafasamt, hve strangt skal framfylgja því, að menn framvísi nótum, því að alltaf er hætt við, að eitthvað af þeim glatist, og ríkisstj. langar alls ekki til að snuða fólk um niðurgreiðsluna á þann hátt. Ég vil ekki gefa neinar yfirlýsingar um þetta, fyrr en ákveðið hefur verið að fullu um það eftir nokkurn tíma.



Herra forseti. Ég varð fyrir vonbrigðum með ræðu hæstv. ráðh. Ég bjóst við, að hann gæfi einhverjar upplýsingar um framkvæmd kjötsölumálanna, svo sem full þörf er, en þær komu engar nýjar fram. Hæstv. ráðh. rengdi ekki, að það hefði dregið mjög úr kjötsölu, enda liggja fullar sannanir fyrir um það. Hann efast um, að það sé óvissan í þessum málum, sem sé orsökin, en ég hef heyrt það frá fjölda manna, að það sé óvissan um það, hvort menn fái yfirleitt nokkuð endurgreitt eða þá hvernig. Það er t. d. afleitt, að ekki eru nein ákvæði um einhleypt fólk, sem kaupir fæði á matsölu, því að um það víkur öðruvísi við en um fæði á heimilum. Enginn veit, hvað stj. hugsar sér í því máli. Atvinnurekendur, sem hafa fleiri en þrjá menn í þjónustu sinni, fá ekki þessa endurgreiðslu, og öll matsöluhús hafa fleiri en þrjá menn í sinni þjónustu, og þar eð óvíst er, hvort þeir, sem kaupa fæði, fá endurgreiðsluna, er öngþveitið í málum þessum auðsætt. Ég þekki a. m. k. einn mann, sem hætti við að koma hingað til bæjarins vegna þess, hve mikil óvissa er í þessum málum. Ef aðkomumaður kemur hingað, fær hann aðeins lausar máltíðir og verður að borga 30–40 kr. á dag í fæði, og er það allmikil hækkun. Hæstv. ráðh. taldi þetta ekki einfalt mál viðureignar, og er það vafalaust rétt hjá honum. En ég efast um, að ríkisstj. hafi verið færari um að ráða fram úr því en Alþingi. Sem lýðræðisþjóð hefðum við átt að kalla Alþ. fyrr saman til að ræða þessi mál. En hvers vegna boðaði ríkisstj. Alþ. ekki fyrr saman? Óneitanlega hefði verið skemmtilegra að ráða úr málunum þar en með brbl. rétt áður en Alþ. kom saman. Það er engu líkara en að tilgangur stj. sé að minnka kjötkaupin innanlands. En ég er bara ekki viss um, að þurft hefði að afla nokkurs fjár í þessu skyni, ef hæstv. stj. hefði viljað stjórna að sumu leyti ögn minna en hún gerði. Allir gerðu ráð fyrir því, að niðurgreiðslurnar hlytu að hætta, þegar stríðinu lyki, en það er auðvitað, að þegar ríkisvaldið grípur inn í, eins og það hefur gert í haust, þá verður það gagnvart þeim, sem það tekur ráðin af, að ábyrgjast gerðir sínar, og það getur kostað fé úr ríkissjóði. Hæstv. ráðh. segir, að það sé bull, sem ég hafi verið að tala um, að vald hafi verið tekið af bændum. Hann spurði, hvað ég ætti við og hvaða vald hefði verið tekið af bændum. Ég leyfi mér ekki að segja við jafnháttsettan mann og hæstv. landbrh., að hann fari með bull, en ég vil spyrja hann, hvort hann muni ekki eftir bráðabirgðalöggjöf, sem hann gaf út um að fela svokölluðu landbúnaðarráði, sem hann útnefndi, allt vald um afurðasölu bænda.  Hæstv. ráðh. sagði, að það væri fullkomið aukaatriði, hvernig menn ættu að sanna, hve mikið kjöt þeir hefðu keypt. Það kann að vera aukaatriði hvað suma menn snertir, en það er alls ekki aukaatriði um nokkuð margt fólk, þar á meðal margt af því fólki, sem á hvað örðugast uppdráttar af öllum, eins og skólafólk. Þess vegna er það mjög aðkallandi, að almenningur fái að vita um þetta. Mér er ómögulegt að skilja, að ekki sé hægt eftir allan þennan tíma að gefa það upp, svo að menn fái eitthvað að vita.



Það er svo um þetta mál, að það er eitt af þeim málum, sem svo hefur verið hagað með setningu brbl. og framkvæmd þeirra, að útilokað er, þegar málið er komið á þetta stig, að hægt sé að breyta til frá því, sem orðið er, því að það mundi rugla svo alla verzlun í landinu með þessa vöru, að ekki væri við það hlítandi. Málið er þess vegna komið á þetta stig, að það er raunverulega ákveðið fyrir þetta ár með þeim brbl., sem hér liggja fyrir, og með öðrum l., sem ekki liggja hér fyrir, l. um það, hvernig landbúnaðarvörur eru verðlagðar í haust. Ég ætla að sjálfsögðu ekki að ræða það mál hér, því að það liggur ekki fyrir, og ég mun ekki heldur fara að blanda mér í deilu hæstv. fjmrh. og hv. 1. þm. Eyf., en ef hæstv. ráðh. þykir þetta sérstaklega gott úrræði og svo ánægjulegt sem hann heldur fram fyrir bændastéttina að skipa henni fulltrúa með þessum hætti, þá vil ég leyfa mér, vegna þess að hann hefur upplýst, að þessir samningar gangi erfiðlega, að spyrja hann, hvort hann vilji ekki skipa fulltrúa fyrir verkamenn á sama hátt, og kannske er það atriði, sem liggur fyrir á næstunni í hæstv. ríkisstj. En það, sem ég vil sérstaklega segja um þetta mál á fyrsta stigi þess, er það, að þótt þessi hæstv. fjmrh. hafi sagt allt síðastliðið ár, að þessi leið væri ófær, þá er samt auðsætt, að hann ætlar að halda enn áfram á þessari leið, og það, sem liggur alveg sérstaklega fyrir í þessu máli nú og þeim upplýsingum, sem hæstv. fjmrh, gefur, er einmitt þetta, og ekki er getið þar annarra breytinga frá þeirri leið, sem farin hefur verið að undanförnu, en að niðurgreiðsla á mjólkinni verður nokkrum aurum minni á hvern lítra en verið hefur og um kjötið er það þannig, að það er á vissan hátt skammtað, því að það er ákveðin endurgreiðsla til neytenda á visst magn, sem þeir geta neytt með þessum hlunnindum, og í staðinn fyrir að greiða það niður við búðarborð eins og verið hefur, þá á að greiða það þremur mánuðum seinna. Í staðinn fyrir að menn hafa áður afhent peningana við búðarborð og menn fengu til baka niðurgreiðsluna úr ríkissjóði, þá borga menn nú fullt verð við búðarborð og fá niðurgreiðsluna þremur mánuðum seinna og ekki nema á tiltekið magn. Leiðin er því nákvæmlega sú sama, aðeins gerð tilraun til að spara ríkissjóði lítils háttar niðurborgun. Þetta finnst mér það merkilegasta, sem liggur fyrir í þessu máli, og ég sé ástæðu til að vekja athygli á því sérstaklega, að hæstv. ráðh. hefur nú gefið yfirlýsingu um, að leið, sem hann hefur áður talið ófæra, sé nú fær. En það getur tæplega verið, að þessi leið sé frekar fær en sú, sem farin var áður, vegna þess að breytingin er sú ein að spara ríkissjóði tiltölulega mjög litla upphæð, enda kom líka greinilega fram í ræðu hæstv. fjmrh., að svo er þessu háttað. Undanfarnar vikur hefur talsvert verið um það rætt af blöðum hæstv. ríkisstj., að ekki yrði hjá því komizt að fara nýja leið í þessum málum, fjármál ríkisins gætu ekki lengur þolað það og ríkissj. fengi ekki staðizt undir þessu kerfi, sem ríkt hefði til þessa. Þess vegna áleit þjóðin, að nú væri komið að því, að þessi hæstv. ríkisstj. leysti þetta mál, sem henni væri einni treyst til af stuðningsmönnum hennar. Það kom greinilega fram bæði í Þjóðviljanum og Morgunblaðinu, að nú yrði ekki lengur komizt hjá að fara nýja leið í þessu máli. Sérstaklega var þetta áberandi í Morgunblaðinu, og var það þráfaldlega tekið fram þá daga, sem hæstv. fjmrh. upplýsti, að samningar hefðu staðið yfir um þetta mál, en nú upplýsir hann einmitt, að samningar hafi staðið yfir og samkomulag hafi ekki náðst um lausn málsins. Út frá þessu er það bersýnilegt, að enn þá hjakkar í sama farið, því að enn þá er farin sú leið í dýrtíðarmálunum, sem engin lausn er og flestir landsmenn eru farnir að, sjá, að er ófær leið í þessum málum.  Eina leiðin í þessum málum, sem hægt var að fara með sæmilegu móti, var niðurfærslur á öllum sviðum. Það er eina leiðin, sem er fær, í hvaða formi sem hún verður valin. Þetta veit ég, að hæstv. ráðh. er ljóst. En það er augljóst, að með áframhaldi á þessari fjármálastefnu verður það neyðin ein, sem kennir okkur að færa niður á þann hátt, sem nauðsynlegt er. Ef hæstv. stj. hefur ekki þrek eða samheldni til að gera það, þá hefur hún ekki rétt til að stjórna fjármálum landsins, af því að þá stefnir hún út í þessa ófæru, sem er yfirvofandi. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að ræða önnur atriði, enda hefur hv. 1. þm. Eyf. gert ýmsum atriðum skil, sem eru þess verð, að um þau sé rætt. Hin einstöku atriði koma líka fremur til umr. á seinna stigi málsins. Ég vil þó segja, að það er alveg efalaust, að þessi dráttur, sem orðið hefur á málinu, sem hæstv. fjmrh. upplýsir að stafi af því, að samningar hafi verið reyndir, en ekki tekizt, hann hefur valdið miklu tjóni, því að menn bjuggust við allan september, að ráðstafanir hæstv. stj. kæmu daginn eftir. Það hefur aldrei verið skoðun nokkurs manns í þessu landi, svo að ég viti til, sem þekkir inn á þessi mál, að hægt væri að komast hjá að taka ákvörðun fyrir 15. sept. Menn bjuggust við þeim 15., 16. og 17. sept. og drógu að kaupa vöru, sem þeir hefðu annars keypt á þessum tíma. Ég er ekki í vafa um, að þetta sparar hæstv. stj. veruleg útgjöld, því að þótt þessi l. eigi að ná aftur fyrir sig til 20 sept., þá sé ég ekki, að þar sé um nema tvennt að ræða, annaðhvort að stj. krefjist svo lélegra sönnunargagna fyrir kjötkaupum manna, að hægt sé að misnota það af mönnum, sem eru lítið heiðarlegir, eða þá að heimtuð verði svo skýr gögn, að menn hafi þau alls ekki fyrir hendi. Það mun sannast, þegar til kemur, að það verður ekki mikið um greiðslur fyrir þann tíma, sem liðinn var, þegar l. tóku gildi, því að það eru ekki nema örfáir menn, sem hafa heimtað nótur og reikninga fyrir þeim kjötkaupum, sem þeir hafa gert. Mikið af þessu fellur því algerlega fyrir utan það kjötmagn, sem neytendur fá greitt niður, nema sá kosturinn sé valinn að hafa sönnunargögnin svo rúm, að hætt sé við, að það verði misnotað. Það er alveg víst, eins og hv. 1. þm. Eyf. benti á, að það tefur ákaflega mikið fyrir kjötsölunni, að reglugerðin liggur ekki enn þá fyrir. Hver einasti dagur, sem þetta dregst, spillir fyrirsölu á þessari vöru, það er alveg tvímælalaust. Þess vegna vil ég nota tækifærið hér og skora á hæstv. fjmrh. að láta ekki dragast deginum lengur, að frá þessari reglugerð verði gengið, heldur verði hún birt til þess að koma í veg fyrir meira tjón en orðið hefur. Það eru líka ýmis atriði, sem eru ekki vafalaus í þessu máli. Hvernig á t. d. að fara með útlenda menn, sem alls ekki eru á skattskrá? Og hvernig er það með atvinnurekendur? Eru það þeir, sem veita stórum hlutafélögum forstöðu, eða eru það eingöngu þeir, sem hafa þrjá menn í vinnu eða fleiri? Með þessu móti verka þessi l. tvímælalaust þannig, að þeir, sem í mestu stríði hafa staðið af öllum atvinnurekendum, t. d. smábátaeigendur, sem eru kannske verst stæðir nú af öllum mönnum í landinu, þeir verða tvímælalaust taldir atvinnurekendur í þessu tilfelli. Þannig kemur það niður, þegar á að skipta þjóðinni í tvo flokka, annan, sem hefur réttindi, en hinn, sem er réttindalaus. Það er erfitt að gera slíkt með l., sem eru ekki meira hugsuð en þetta og gefin út í skyndi, eftir að samningatilraunir hafa strandað. Mér er því næst að halda, að það sé býsna margt í þessum l., sem verki allt öðruvísi í þjóðlífinu en löggjafinn hefur ætlazt til. Er þar eitt meðal annars, að þeir, sem taka kaup sitt í fæði, þeir eiga ekki að fá neina uppbót. Mér virðist, að þetta muni að sjálfsögðu taka yfir öll vinnuhjú í sveitum, og það eru ekki svo fáir, sem einnig hafa gert þá samninga í kaupstöðum að fá frítt fæði. Þetta verkar því skakkt samkv. tilgangi sínum. Ég held satt að segja, að fyrst þessi leið var farin af hæstv. fjmrh., hafi tæpast verið hægt að ganga lengra en það, að ákvæði eins og þau, er viðkoma sjálfri mjólkinni, haldist fyrir þá, sem vilja samþykkja að fara þessa leið, en viðkomandi kjötinu, að það verði skammtað, en ekki gert upp á milli þegna þjóðfélagsins, því að útilokað sé að gera það á annan hátt en þann, að fram komi hið mesta misrétti. Ég vil benda þeirri n., sem fær mál þetta til meðferðar, á það, að ég held, að það sé bezta ráðið, úr því sem komið er, að breyta löggjöfinni í það horf.



Ég verð að segja, að ég er dálítið undrandi yfir þessum þungu áhyggjum, sem hv. 1. þm. Eyf. og hv. þm. Str. hafa út af þessum dögum í september, sem liðu frá því að sláturtíð hófst og þangað til brbl. voru sett. Ég á erfitt með að skilja, hver bíður tjón, þó að dragist eitthvað fram yfir mánaðamótin, að menn kaupi vetrarforða sinn. Fyrir framleiðendur skiptir þetta ekki nokkru máli, og ekki heldur fyrir verzlanir þær, sem selja kjötið. Það hefur aðeins þá þýðingu, að meira er fryst í september en í október, þegar menn fara að kaupa sér saltkjöt. Hv. þm. Str. talaði um það, að meðan menn vissu ekki, hvaða leið yrði valin í þessu máli, hefðu þeir ekki hugsað um að tryggja sér sönnunargögn, til þess að þeir fengju endurgreiðslu á því kjötmagni, sem þeir hefðu keypt í septembermánuði. Hugsanlegir möguleikar eru það að láta þá fá sömu endurgreiðslur fyrir þessa daga í september í sama hlutfalli og eftir mánaðamótin: Þannig mundi fást nokkurn veginn rétt kjötmagn, þótt það gæti e. t. v. munað nokkrum kg. til eða frá.

Ef einhverjir hafa birgt sig upp fyrir veturinn og vanrækt að afla sér sönnunargagna fyrir því?

Eftir því, sem hv. þm. talaði áðan, er ekki sennilegt, að margir hafi birgt sig upp á þessum tíma. Út af því, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði í síðari ræðu sinni, vildi ég benda honum á það, að ég get ekki komið auga á, í hverju eru falin þau vafaatriði, sem hann talaði um. L, verða eins ljós eða óljós eftir að reglugerð er sett í þessu efni. Þeir, sem kaupa fæði, - ég fæ ekki séð, að það skipti máli, hvort þeir eru giftir eða ógiftir, - eiga að fá endurgreiðslur á sama hátt og aðrir. Það veltur auðvitað í fyrsta lagi á því, hvort maðurinn hefur rétt til endurgreiðslna samkv. 3. gr., þ. e. a. s. að hann hafi ekki sauðfjárrækt að atvinnu að meira eða minna leyti, 3 menn eða fleiri í þjónustu sinni eða fái laun sín greidd í fæði.

Segir ekki í 5. gr., að leggja eigi fram sannanir fyrir því, að visst kjötmagn sé notað ?

Það ætti að vera auðvelt að fá það upplýst á matstofunni, hvaða kjötmagn er notað í fæðinu í hlutfalli við hvern matþega, og hann ætti þá að geta fengið endurgreiðslur í hlutfalli við það. En þó að einhverjar efasemdir séu um þetta atriði, getur reglugerð ekki tekið neinn vafa af um það, því að með reglugerð verður l. ekki breytt. Hv. þm. talaði um það, að rétta leiðin hefði verið að kalla saman þing í tíma og láta það ráða fram úr vandamálinu. Ég hugsa hv. þm. sjái það sjálfur, hve mikil vandkvæði voru á því að kalla þing saman og láta það fjalla um málið. Í fyrsta lagi voru þingmálin ekki undirbúin, svo að störf þingsins hefðu að öllu leyti lent í stappi um þetta mál. Og það var augljóst, að þótt þingið hefði verið kallað saman, hefði orðið að leysa þetta mál með samkomulagi milli þeirra flokka, sem að ríkisstj. standa. Og það er einmitt það, sem gert var. Það var ekki stj. ein, sem leysti málið, heldur flokkarnir, sem að stj. standa. Þm. stjórnarflokkanna höfðu tækifæri til að kynna sér .málin, eftir því sem hægt var að ná til þeirra. Hér er því ekki um það að ræða, að stj. hafi tekið sér einræði í þessu máli. Þá vék hv. þm. að því, að stj. hefði með l. um búnaðarráð tekið vald af bændum landsins, og benti hann á, að það hefði verið, gert rétt í sama mund og bændur hefðu verið að stofna sitt stéttarfélag sjálfir. Þm. veit vel, að nú síðustu 11 árin hafa bændur ekki haft vald til að verðleggja vörur sínar sjálfir. Valdið hefur verið hjá stjórnskipuðum n., sumpart samkv. tilnefningu neytenda, sumpart samkv. ábendingu frá stofnunum, sem að standa framleiðendur, en þó hefur það jafnan verið þannig, að afgerandi valdið hefur legið hjá form. n., sem skipaður var af ríkisstj. Ekki hefur mér virzt, að hv. þm. hafi í þessi 11 ár tekið þetta mjög nærri sér fyrir hönd bændastéttarinnar. Ég man ekki betur en hann hafi einmitt beitt sér fyrir þeim l. En þegar stj. tilnefnir fjölmenna n., sem skipuð er eingöngu bændum eða fulltrúum bænda, og verðlagningarvaldið svo falið fámennari n., sem kosin er af þeirri stærri, þá er farið að tala um það, að bændastéttin sé svipt valdi, sem hún eigi siðferðislegan rétt til. Ég verð að segja það, að ég hef varla heyrt rangsnúnari ásakanir en þær, sem beint er að ríkisstj. í þessu máli. Að vissu leyti hefur ríkisstj. með aðgerðum sínum í þessu málið falið bændastéttinni vald, sem hún hefur ekki haft undanfarinn áratug.

Eru 25 menn bændastéttin?

Þeir eru fulltrúar bændastéttarinnar og góðir fulltrúar hennar. Varðandi hitt atriðið, sem hv. þm. var að tala um, að stéttarsamtök hefðu verið stofnuð um líkt leyti, vil ég segja þetta. Stofnfundur samtakanna var 7. sept., eða 8 dögum áður en gert var ráð fyrir, að haustkauptíð byrjaði, 8 dögum áður en mjólkur,verðið skyldi ákveðið. Ég skil ekki, að hv. þm. geti látið sér detta það í hug í alvöru, að nokkur stjórn hefði getað beðið í óvissu um stofnun þessara samtaka, sem ekki eru stofnuð enn, ef ég hef skilið það rétt, þar sem aðeins var upp á 8 daga að hlaupa til að skipa málunum, ef það hefði ekki gengið. Og ég geri ekki ráð fyrir því, að hv. þm. ásaki stj. fyrir að hafa ekki gefið stjórnarandstöðunni fullkomið vald til þess að taka verðlagningarvaldið í sínar hendur meðan ekki var ákveðið, hvort niðurgreiðslur kæmu í staðinn, og meðan rætt var um, í hvaða formi þær skyldu þá vera. En þegar þessi hlið er úr sögunni, getur vel komið til mála, að stéttarsamtök bænda taki þessi mál í sínar hendur, og þá er ekki víst, að það verði ég, sem verði í meiri andstöðu við það mál en hv. 1. þm. Eyf., nema síður væri. Málin gætu skipazt þannig, ég er ekki að segja, að endilega þurfi að fara svo. Það liggur í augum uppi, að stjórnin varð að sjá um það, að verðlagningarvaldið væri miðað eingöngu við hagsmunasjónarmið bændastéttarinnar, en ekki við það, hvað kæmi hinum pólitísku flokkum landsins betur eða verr.

Ég held það hafi þó einmitt verið svo

. Ég hef ekki heyrt hv. þm. geta um það. Mér hefur heyrzt á ræðum hans og hv. þm. Str., að kjötverðið hafi fremur verið ákveðið of hátt en of lágt.

Ég held það sé misskilningur hjá hæstv. ráðh.

. Hv. þm. Str. lagði áherzlu á það, að ég hefði látið þá skoðun í ljós, að það yrði að hverfa frá niðurgreiðsluskipulaginu. Frá því að ég kom á þing 1942, hef ég ekki farið dult með það, að ég tel þessa aðferð óviðunandi. Hv. þm. sagði, að þegar ekki náðist samkomulag um aðra leið, hefði stj. borið skylda til að segja af sér. Og hann lagði áherzlu á það, að þetta væri aðalvandamál stj., sem hún ætti að standa og falla með, enda hefði það ráðið um stofnun núv. ríkisstjórnar. Í fyrsta lagi vil ég benda hv. þm. á það, að þótt niðurgreiðslur haldi áfram, þá verður því ekki neitað, að mikið er vikið frá þeim grundvelli, sem gilt hefur um þessi mál á undanförnum árum. Í fyrsta lagi er ekki greiddur niður nema sá skammtur, sem tekinn er inn í vísitöluna, eða rúmlega það, og má ætla, að það sé ekki meira en meðal neyzluskammtur. Í öðru lagi er um stórvægilega breyt. að ræða, þar sem fallið er frá öllum útflutningsuppbótum. Þessi breyt. ein út af fyrir sig verkar þannig, að uppbæturnar verða helmingi minni en þær ella hefðu orðið. Svo að ekki þýðir að neita því, að hér er um að ræða stórvægilegar breyt. frá því, sem áður var. - En auk þess er það misskilningur hjá hv. þm., að þetta hafi verið aðalmál ríkisstj., þótt ég játi það, að þetta er mjög vandasamt og erfitt mál. Höfuðviðfangsefnið er annað og miklu meira, þar sem ríkisstj. hefur heitið að beita sér fyrir endurskipulagningu atvinnulífsins í landinu. Það hefur stjórnin talið aðalverkefni sitt, og hvort henni tekst að leysa það eða ekki, ræður því, hvort hún treystir sér til að fara með völd. Það er gott, að hv. þm. Str. sér leið til að leysa þetta betur, því að eflaust verður horfið til þess að leita hans ráða, þegar allt annað bregzt.- Það er fullkomin hártogun á orðum mínum, þegar hv. þm. talaði um, að gjaldþrot ríkissjóðs stæði fyrir dyrum. En það mál verður rætt hér eftir nokkra daga, þegar fjárl. koma til 1. umr. Það er sem betur fer ekkert slíkt, sem vofir yfir. Hitt sagði ég, að án lántöku yrði erfitt að standa undir þeim greiðslum, sem á ríkissjóð verða lagðar á næsta ári. Hins gat ég, að haldið mundi verða áfram að vinna að því að koma málinu inn á þá braut, sem til frambúðar mætti telja og allir gætu vel við unað.



Aðeins nokkur orð. Ég vil segja það, að ég hef ekki gefið yfirlýsingu um, að falla ætti frá útflutningsuppbótunum. Og það er berlega sýnilegt, að þegar löggjafinn féll frá þeim, leysti hann dýrtíðarmálin aðeins á einn veg, með því að ganga á rétt einnar stéttar.