Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Þorláksson) Þetta frv. var upphaflega lagt fyrir háttv.Ed. af hæstv. stjórn. Voru þar gerðar á því allmiklar breytingar, sem einkum gengu í þá átt að draga úr kostnaði ríkissjóðs frá því, er gert var ráð fyrir í frv. eins og það kom fyrst frá hæstv. stjórn. Allshn. hefir nú haft frv. til meðferðar, eftir að það kom úr háttv. efri deild, og hefir nefndin að mestu leyti fallist á það, með þeim breytingum, er á voru komnar, er það kom hingað í deildina. Eitt atriði er þó á kostnaðarhlið málins, sem nefndin hefir ekki getað fallist á. Í stjórnarfrv. var svo ákveðið, að í þeim stöðum, er sjúklingunum yrði vísað til sjerfræðings, skyldi gjald til hans ákveðið af ráðherra með ráði landlæknis, Það var svo breytt í háttv. efri deild á þá leið, að borgun til sjerfræðinganna skyldi greidd eftir gjaldskrá hjeraðslækna, og greiðir ríkissjóður þetta gjald fyrir þá sjúklinga, er eigi hafa efni á að greiða læknishjálpina sjálfir. Nefndin hefir orðið samdóma um það að ekki geti komið til mála að gjalda sjerfræðingum eftir þeirri gjaldskrá, er hjeraðslæknum er goldið eftir. Það er ekki við því að búast, að sjerfræðingur, sem ekki fær nein föst laun, geti unað við þá gjaldskrá, er hjeraðslæknum er sett, því hjeraðslæknarnir fá aðallaunin fyrir verk sín úr ríkissjóði í hinum föstu launum, en hitt eru einungis litlar aukatekjur. Sjerstaklega gæti þetta ekki gengið hjer í Reykjavík, þar sem dýrtíðin er mest, en þó er svo háttað læknaskipun hjer, að miklum hluta sjúklinganna mundi verða vísað til sjerfræðings. Ef nú ætti að binda hann við gjaldskrá hjeraðslækna, yrði hann óhjákvæmilega að fá styrk úr ríkissjóði, eins og nú er ástatt með nokkra aðra læknasjerfræðinga. Hjá þessu vildi nefndin komast, og tekur því aftur upp ákvæðið úr stjórnarfrv., að ráðherra ákveði gjaldið með ráði landlæknis. Hyggur nefndin, að ríkissjóður verði ekki harðara úti með þessu móti en þótt hin leiðin hefði verið valin. Að öðru leyti eru breytingar þær, er nefndin gerði, smávægilegar. Sumt er einungis til að leiðrjetta mál á frv. Í 6. grein hefir nefndin leyft sjer að breyta einu atriði, sem að öllum líkindum hefir komist í frv. fyrir misgáning; það ákvæði er alls ekki samrýmanlegt þeirri leynd um nafn sjúklingsins, sem verða á annars samkvæmt frv. Á 10. grein hefir nefndin gert efnisbreytingu, þar sem hún vill leggja skyldu á sjúklingana að skýra læknum frá, hvar þeir hafi tekið sjúkdóminn. Samkvæmt stjórnarfrv. er læknum skylt að grenslast eftir þessu, en sjúklingum ekki gert að skyldu að skýra frá því, svo að þeir geta, sjer að vítalausu, neitað að gefa upplýsingar um það. Þetta telur nefndin ekki geta staðist, því að með því yrði erfiðlega náð þeim aðaltilgangi frv. að girða fyrir sjúkdóma þessa og útrýma þeim, svo að þeir verði hjer eigi landlægir, og farið svo, að ein og sama manneskjan sýkti hvern af öðrum, án þess að læknar fengju vitneskju um hana. Ef til vill dettur einhverjum í hug sú mótbára gegn þessu, að sjúklingar yrðu tregari að leita til læknis, ef þessi skylda hvíldi á þeim. Nefndin athugaði þetta rækilega og gat eigi sjeð, að það skifti nokkru máli fyrir sjúklinginn, þótt hann segði frá, hvar hann hefði sýkst, þegar slík leynd er á þessu, að það fer ekki lengra en til læknisins, það mætti ef til vill segja, að þetta ákvæði yrði þýðingarlítið því að ef sjúklingurinn neitaði að skýra frá þessu, þá væri ekki hægt að þröngva honum til þess. En það kann að hafa áhrif, ef læknirinn bendir sjúklingnum á, að þetta sje lagaskylda, því menn hlýða þó fremur því sem þeir vita að eru lög, heldur en brjóta það. Það mætti jafnvel gera ráð fyrir, að einhverjir sjúklingar myndu ekki telja sjer heimilt að segja til þessa, sökum þeirrar þagnarskyldu, sem lögin að öðru leyti krefjast um þessi mál, ef það er ekki beint fram tekið. Nefndin vonar. að háttv. deild fallist á þetta, og eins að sektir samkvæmt 17. gr. verði látnar ná til þessarar greinar.

Forsætisráðherra (SE): Jeg þakka allsherjarnefnd fyrir meðferðina á þessu frv. Mitt álit er. að breytingarnar, sem hún hefir gert, sjeu allar til bóta. Sjerstaklega get jeg tekið fram viðvíkjandi á, gr. frv., að þegar breytingar þær, er háttv.Ed. gerði á henni, voru þar til umræðu, var jeg þeim mótfallinn og taldi óheppilegt að binda gjald til sjerfræðinga við gjaldskrá hjeraðslækna. Síðan hefi jeg átt tal við einstaka menn úr þeirri hv. deild, og ætla jeg, að það verði eigi frv. að falli hjer, þótt breytt verði samkvæmt brtt.hv.allshn.háttv.frsm. (JÞ): gat þess, að ákvæðið í 6. gr., um að efnahagsvottorð sjúklinga skuli fylgja reikningi til landlæknis. muni hafa komist í frv. fyrir misgáning. Svo er þó ekki. Var rætt um þetta atriði í háttv.Ed. meðal annars. Álít jeg, að sama megi segja um brtt. við þessa grein, sem um brtt. við 5, gr., að hv.Ed. muni eigi fella frv., þótt hún nái hjer fram að ganga. Þá skal jeg aðeins minnast á brtt. við 10. gr. Þar er það nýmæli, að sjúklingum skuli skylt að láta lækninum í tje upplýsingar um, hvar þeir hafi tekið sjúkdóminn. Jeg fæ ekki betur sjeð en að þessi breyting sje ekki til skemda. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta mál, en leyfa mjer að mæla með því, að allar brtt.hv.allshn. verði samþyktar.

Flm. (Bjarni Jónsson) Jeg vildi óska, að mjer væri gefinn sá máttur mælskunnar, að jeg gæti farið með eitt ljelegt skólafyrirkomulag eins og hv.þm. ljeku færilúsína áðan, er þeir töluðu hana dauða. Jeg get ekki komist hjá því, að byrja ræðu mína með því að minnast á skólamálið yfir höfuð með nokkrum orðum. Það hefir komið til álita, að menn sæju um fræðslu barna sinna til gagnfræðaskólaaldurs, en þó ekki náð fram að ganga, og því lendir á ríkissjóði að verja til þessa um hálfri miljón króna árlega að óþörfu. Þar á ofan verður svo að bæta því, sem skynsamlegast er að ofan á komi, gagnfræðaskólunum. Hefi jeg hugsað mjer þá í hverri sýslu, kostaða að 1/3 úr ríkissjóði, en að 2/3 af sýslunum sjálfum. Í þessu efni skuli allar sýslur jafnrjettháar. Reykjavík og Akureyri skulu líka kosta sína gagnfræðaskóla að 2/3. Gagnfræðaskólarnir skuli standa 3 vetur og veita undirstöðuþekkingu í öllum algengum námsgreinum, svo sem íslensku, reikningi, sögu Íslands, landafræði, eðlisfræði, eðlisvísindum og íþróttum bæði til gagns og gamans. Þá væri fengin sú undirstöðumentun, sem hver maður, er ekki tekur annað fyrir, á að geta látið sjer nægja; en toppurinn yrði svo kennaraskólinn. Þar þarf að breyta svo til, að gagnfræðapróf yrði inntökuskilyrði, svo hann gæti verið eins og til hefir verið ætlast, reglulegur kennaraskóli, en ekki um leið gagnfræðaskóli, eins og nú á sjer stað um hann. Þar yrði þá aðallega kendar ýmsar greinir kenslufræðinnar, svo sem uppeldisfræðin og undstöðufræðigrein hennar, sálarfræðin, sem er nauðsynlegt þekkingaratriði öllum barnakennurum og öðrum, sem við kenslu fást. Ætlast jeg til, að það verði traust undirstöðuþekking í þessum greinum, sem hjer yrði veitt, en ekki til nasasjónar einnar, eins og tíðkast hefir, og auk þessa fengi þessi skóli lengri tíma til að búa menn undir kenarastöðurnar og æfa þá í kensluaðferðum. Enn fremur koma hjer til, ofan við gagnfræðaskólana, allir aðrir skólar, svo sem verslunar- sjómanna- vjelfræða- og iðnaðarskólar. Þessi grein fræðslumálanna í landinu á að vera ein heild út af fyrir sig, með því höfuðmarkmiði að veita mönnum staðgóða undirstöðumentun í hagnýtum fræðum, til þess að verða að nýtum borgurum í þjóðfjelaginu. Þá er hin grein fræðslumálanna, sem byrjar með lærða skólanum og endar á háskólanum og á að vera algerlega aðskilin og sjerstæð. Það er aðalatriðið, að þessum tveimur greinum sje ekki blandað saman; þar eð lærðir menn þurfa að fá aðra og enn betri undirstöðu þegar í byrjun, og þarf því að kenna þeim betur frá upphafi en þeim, sem ekki fara þann veg. Þetta er því aðaláhersluatriðið hjá mjer, að lærði skólinn verði skilinn frá gagnfræðaskólanum. Jeg tók það fram um daginn, (í ræðu minni um Akureyrarskólann) að höfuðástæðan - þegar kensluaðferðirnar væru undanskildar - væri sú, að skólinn yrði gildra til að búa til lærða öreiga í landinu, með því fyrirkomulagi, sem nú er. Ef skólinn væri í lagi, mundu færri leggja á lærða veginn. Það yrðu ekki aðrir til þess en þeir, sem fúsir væru til að fórna sjálfum sjer, fyrir hugsjónir eða málefni, sem vildu lifa við sult og seyru og vanþakklæti, sem er hlutskifti slíkra manna. Það mundu færri verða til þessa, ef ekki væri þessi skólagildra. Gæti jeg vel trúað því, að innan fárra ára yrðu þeir svo fáir, að fremur mætti óttast hörgul á lærðum mönnum í framtíðinni. Það er því meginregla þetta, að það má ekki kenna lærðaskólanemendum á sama hátt og kent er í gagnfræðaskóla. Það verður þegar frá byrjun að velja þeim, sem ætla sjer að verða að lærðum mönnum, erfið viðfangsefni og krefjast af þeim, að þeir skilji til hlítar alt það, er lýtur að náminu, og venja þá við það erfiði, sem þessu er samfara. Þetta er aðalefni þessa frv., sem hjer hefir áður (í fyrra) komið fram í háttv. deild, og sem þáverandi mentaskólanefnd gerði ýmsar breytingar við og jeg nú hefi tekið upp í þetta frv. Það er því ekki neitt sjerlega nýstárlegt við þetta frv., að undanteknum ef til vill fáeinum nýyrðum, sem jeg hefi tekið upp í það. Nú tel jeg máli voru alls ekki stefnt í neitt óefni, þótt notuð væru hin gömlu orðin, en jeg vildi ekki láta þetta frv. svo frá mjer fara, að gömlu orðunum væri eigi slept. Svo er til ætlast með þessu frv., að skólinn verði 6 ára lærður skóli, eins og hann var áður. Kensla í kristnum fræðum er ætlast til að feld verði niður, sem óþörf námsgrein í þessum skóla, enda er þannig löguð kensla, frá sjónarmiði trúaðra manna, fremur til spillis trúmálum en hitt. Mjer er þetta ekki trúaratriði; lít hvorki á það sem trúaður eða vantrúaður maður; það var aðeins til þess að fá meiri tíma til annara hluta þarfari, sem þetta var felt burtu. Þannig er og dönskukenslan feld niður og látin víkja fyrir höfuðnámsgreinum skólans, íslensku og latínu. Jeg tek það fram, um gömlu málin, að jeg get ekki fallist á, að þau sjeu miklu betri sem grundvallaratriði og undirstaða til æðri mentunar en t. d. náttúruvísindi og stærðfræði. En jeg hefi aldrei gerst svo djarfur að leggja til, að um þetta yrði skift, þar eð jeg vissi, að ef ætti að fara að kenna þessi fræði svo í lagi væri, yrði það svo miklu dýrara, að fje fengist alls ekki til þess, þó þess væri farið á leit. Því þessi grundvallaratriði verður að kenna miklu vandlegar en hjer hefir áður þekst. Latnesk fræði eru á hinn bóginn ævagömul og mál þetta hefir verið kent hjer öldum saman, og því mörgum til að dreifa, sem kunna og færir eru til að takast á hendur kensluna. Í hinum fræðunum, náttúrufræði og stærðfræði, eru varla til hjer nógu margir menn, sem færir eru um að taka að sjer grundvallarkenslu í þeim greinum og auk þessa þarf að afla dýrra tækja, til tilrauna og æfinga í þessum greinum; enda ekki víst, hverjir við taka, þegar þeir eru fallnir frá, sem nú eru uppi fræðimenn í þessum greinum. Því þori jeg ekki að leggja til, að eðlisvísindin verði gerð að grundvallarnámsgreinum skólans, en mundi kjósa, að langtum meiri kröfur yrðu gerðar í íslenskum fræðum, svo að nálgaðist það, sem heimtað er til meistaraprófs. Fengju menn þar hæfilegra viðfangsefni og meiri þekking á fortíð og framtíð þjóðar vorrar. Námsgreinir þær, sem jeg hefi nefnt eðlisvísindi, eru hinar sömu og áður hafa kendar verið, og legg jeg ekki áherslu á þetta atriði; hefi skift um nöfnin meira mjer til gamans. Hitt legg jeg áherslu á, að þessar tvær tungur, íslenska og latneska, verði kendar verulega vel og að skólinn verði óskiftur 6 ára lærður skóli. Viðtökuskilyrði hvað aldur snertir set jeg lík því sem eru, 12 ár; en sje ekki ástæðu til að setja efri aldurstakmörkin. Skil jeg ekki að það þurfi að verða að meini, þótt eldri menn væru. Eiga menn að hafa jafnan rjett til náms, þótt fullorðnir sjeu; eða hví skildi ekki fertugur eða fimtugur maður mega stunda nám, ef hann vildi. Þá kemur að breytingum viðtökuskilyrðanna frá því sem nú eru þau; þar hefi jeg gert það að skilyrði, að latína hafi verið lesin og auk þess gerður stíll. Hafði jeg í huga sem svaraði 100 bls. í Caesar eða öðrum ljettari sagnahöfundum; ætti það að vera nægilegt til þess að vígja mann á hina lærðu braut og hæfilegur prófsteinn, hvort hann væri hæfur til þessa eða ekki. Viðvíkjandi dönskunni, þá hefi jeg gert hana að inntökuskilyrði, eða eitthvert annað Norðurlandamálanna, svo að nemandi gæti notað bækur á þeim málum eða skildi þær. Jeg hef ætlað kennurum skólans frjálsari hendur en milliþingafrv. gerði ráð fyrir. Skólaráðið tel jeg vera skólaóráð. Er sjálfsagt, að yfirumráð skólans sjeu í höndum kenslumálaráðuneytisins. Jeg vildi biðja nefnd þá, sem fær þetta frv. til meðferðar, að athuga, að jeg hefi í ógáti kveðið svo á, að laun kennara skuli ákveðin í launalögum og veit jeg að það mun þá fært til betri vegar. Eitt atriði þessa frv. er enn ótalið, sem jeg ætla að minnast á. Það er ekki einhlítt, að þeir, sem vilja gerast kennarar, hafi nægilega þekkingu í þeim fræðigreinum, sem á að kenna, heldur verða þeir einnig að hafa þá skapshöfn, sem nauðsynleg er hverjum þeim, sem við þau störf fæst. Það er alkunna, að menn geta verið fræðimenn góðir, þótt þá vanti algerlega hæfileika til að umgangast ungmenni eða nemendur. Því held jeg rjett að hafa eins árs reynslutíma fyrir kennara, áður en þeim er veittur starfinn. Jeg geri ráð fyrir, að nái frv. þetta samþykki þingsins til að verða að lögum, ættu lögin að geta komið til framkvæmda á næsta vori. Veit jeg, að til þessa munu háttv.þm. klífa þrítugan hamarinn. Þar sem aðsókn að skóla þeim, sem nú er, er að sliga ríkissjóð. Hvað segja háttv.þm. um það, að um 70 nemendur ganga inn í skólann á þessu vori? Hvort mundi hjer engrar breytingar vera þörf ? Það eru því fult eins alvarleg athugunarefni, að taka kenslumálin til athugunar, eins og að vera bollaleggja um það, hvort hægt muni að skera einn sýslumann á háls, eða ekki! Vænti jeg að frv. þetta fái greiðlega að ganga til 2. umr. og að því verði vísað til mentamálanefndar.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Nál. ber með sjer, að allshn. er samdóma um að leggja það til, að málinu verði vísað til stjórnarinnar til frekara undirbúnings. Nefndin er því meðmælt, að almanaksárið sje gert að reikningsári hreppanna. En hún álítur hins vegar, að ófært sje að lögbjóða þetta, án þess að hafa fyrst borið það undir hreppsnefndir landsins. Nefndin er í vafa um, hvort hægt er að koma þessu við, eins og stendur, í einum tveimur sýslum landsins, vegna þess, hve nær sýslufundir eru haldnir þar. Þyrfti þá að færa þann tíma til, sem sýslufundir þessir eru haldnir á, og ætti þá fyrst að bera það undir hlutaðeigendur. Getur það ekki sakað mikið, þótt frestur verði á framgangi þessa frv. í eitt ár. Er þess og einnig þörf vegna þess, að um leið þyrfti að taka til endurskoðunar stóra kafla úr sveitarstjórnarlögunum. Jeg verð þá fyrir hönd allshn. að vænta þess, að hæstv. stjórn, svo framarlega sem ekkert alvarlegt kemur fram, sem mælir á móti, leggi fyrir næsta þing frv., sem gengur í þessa átt.

Sigurður Stefánsson Það er ekki til neins að tala mikið um þetta mál, því jeg býst við að háttv. deild verði sammála um að vísa því til stjórnarinnar til frekara undirbúnings. Jeg tók það fram við 1. umr. þessa máls, að frv. þetta er til komið og flutt vegna tilmæla hreppsnefndarinnar í Hólshreppi. Er henni áhugamál, að þessi breyting nái, sem fyrst, fram að ganga. Jeg skal ekkert um það segja, hversu henni kann að líka dráttur sá, sem hlýtur að verða á þessu máli, ef tillaga nefndarinnar, að vísa málinu til stjórnarinnar, verður samþykt. En taki stjórnin málið til athugunar og leggi það fyrir næsta þing, mun hún sætta sig við það. Sumt, sem háttv. nefnd telur til tormerkja á þessu máli, tel jeg að vísu ekki sjerlega þungt á metum. Um sýslunefndarfundina er það að segja, að þeir eru sjaldnast haldnir svo snemma, að hreppsreikningarnir verði ekki endurskoðaðir þess vegna. Hitt atriðið, um almanaksárið, getur orkað tvímælis, enda sá jeg það strax, að það gat valdið óþægindum, að reikningsárið væri ekki hið sama í sama sýslufjelaginu. Þó að frv. þetta nái ekki að ganga fram á þessu þingi, mun jeg sætta mig við það, ef stjórnin tekur málið til rækilegrar meðferðar og undirbúnings undir næsta þing.

Sveinn Ólafsson Háttv. flm. (SSt) lýsti því yfir, að hann, eftir ástæðum, mundi sætta sig við till. nefndarinnar um frv., og gerði ráð fyrir, að mál þetta mundi komast í höfn á næsta þingi. Mjer sýnist það nú ekki horfa þesslega við. Sumstaðar er búið að halda sýslufundi og annarsstaðar verða þeir haldnir á næstu dögum. Þess vegna er ólíklegt, að áform nefndarinnar, um að fá málinu skotið til sýslunefnda, takist að þessu sinni, og þá er hætt við að það verði ekki undirbúið í tíma, til þess að það geti orðið lagt fyrir næsta þing. Jeg álít, að það sje einn aðalgalli á þessu frv., og það er einmitt hann, sem háttv. nefnd notar fyrir frávísunarsök, og þessi galli er sá, að frv. gerir ráð fyrir, að hreppsnefndirnar hafi fortakslausan rjett til að breyta til um reikningsárið, án leyfis sýslunefndar. Ef til vill hefi jeg orðið of seinn að koma fram brtt. mínum um að binda þennan rjett hreppanna við leyfi sýslunefndar. Þó afhenti jeg þær framsögumanni nefndarinnar áður en nefndin tók ákvörðun um málið. Með þeirri breytingu sje jeg enga ástæðu til að óttast neinn árekstur milli reikninga innan sýslu. Yfirleitt tel jeg það vandkvæðalaust að leiða þetta mál til lykta nú á þessu þingi. Þykir mjer hjer vera nokkuð skyndilega að unnið, og hefði jeg kosið, að frv. hefði fengið að ganga til 3. umr. og fá þá búningsbót, sem brtt. mínar fela í sjer, ella fá þær ekki að koma í ljós. Jeg hefi verið í sýslunefnd 20–30 ár, og er því talsvert kunnugur reikningsmálum sýslnanna. Get jeg ekki sjeð, að nein hætta eða vandi þyrfti að leiða af því, þótt frv. yrði að lögum nú þegar.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Þótt svo sje, að sýslufundir sjeu nú um garð gengnir í sumum sýslum, er ekkert því til fyrirstöðu, að hægt sje að bera þetta mál undir sýslunefndir í þeim sýslum. Það má fela oddvitum þeirra, á þann hátt, sem þeir telja heppilegastan. Háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) hjelt að hann hefði orðið of seinn með brtt. sínar til nefndarinnar. En það var ekki, ef nefndin hefði aðeins getað fallist á þær. Nefndin hafði tillögur háttv.þm. (SvÓ) til meðferðar, og ákvað úrslitin samkv. því, að hún gat ekki fallist á að hafa mismunandi reikningsár í hinum ýmsu hreppum sömu sýslu. Enda gæti þetta vel orðið til sundurþykkis milli hreppanna. Ekki náðist heldur samþykki nefndarinnar um tillögur háttv.flm. (SSt), um að láta hina einstöku hreppa fá að ráða þessu sjálfa. Jeg sje ekki ástæðu til að ætla, að þetta mál geti ekki orðið undirbúið fyrir þing; öll svör og tillögur í þessu máli ættu að geta verið komin til stjórnarinnar í lok septembermánaðar nú í haust, og það ætti að nægja.

Flm. (Magnús Jónsson) Eins og sjá má á þskj. 180, er þessi tillaga borin fram samkvæmt tilmælum allmargra útgefenda bóka, blaða og tímrita. Jeg vænti þess, að háttv.þm. hafi lesið fylgiskjalið og kynt sjer þetta mál, sem er alls ekki flókið og engar hættur því samfara, þótt nái fram að ganga. Það liggur í augum uppi, hversu óþægilegt það er að geta ekki hagnýtt sjer jafnþægilega aðferð og póstkröfur eru við innheimtu þessara smáupphæða, sem hjer er oftast um að ræða. Og almenningur vill helst nota þessa aðferð við þess háttar greiðslur. Þessi tillaga til þál. er því borin fram til að greiða úr þessu og þeim erfiðleikum, sem eru á núverandi fyrirkomulagi. Þessi innheimtuaðferð er nú næstum því útilokuð hjer innanlands, vegna þess, að póstkröfur verða ekki innheimtar nema á póstafgreiðslustöðum. Þess vegna er í þessari till. til þál. farið fram á, að einnig verði innheimtar póstkröfur á brjefhirðingastöðunum. Í fylgiskjalinu er bent á aðferð, sem notuð er á símastöðvunum og virðist mjög vera handhæg. Stöðvamar hafa handhæg eyðublöð, sem þar eru útfylt, og eru þau svo send útfylt til eftirlitsstöðvanna á mánaðarfresti, og er þá ávalt auðvelt að kippa í lag, ef eitthvað ber út af þessu viðvíkjandi. Er mjer sagt, að á símastöðvunum fari þetta vel úr hendi, enda er þetta ofureinfalt og óbreytt, og yrði auk þess enn einfaldara í því máli, sem hjer er um að ræða. Jeg ætla ekki að teygja umræður um þetta að sinni, og vænti þess, að þessi till. gangi auðveldlega í gegnum háttv. deild, enda ekki gott að sjá neina agnúa á þessu máli, þar sem hjer er ekki farið fram á annað en það, sem öllum er til þæginda. Það væri þá helst frá póststjórnarinnar hálfu, að hún fyndi einhverja örðugleika á framkvæmd þessa máls; en þá er á það að líta, að hjer er ekki annað gert en skora á stjórnina að koma þessu í kring, og það er þá á valdi hennar að láta það vera, ef póststjórnin telur fram svo ríkar ástæður á móti, að hún treystist ekki til að koma því í framkvæmd.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Jeg get vel tekið undir það með háttv.flm. þessarar till. (MJ), að þetta fyrirkomulag yrði mjög handhægt útgefendum blaða og bóka, til að ná inn andvirðinu. Það vita allir, hversu þetta er erfitt víða um land, og er jeg því fyllilega sammála háttv.flm., að ef þetta væri hægt, mundi það greiða mikið fyrir slíkum viðskiftum úti um landið. En jeg hygg, að þetta verði ekki eins auðvelt og háttv.flm. álítur það vera. Í fylgiskjalinu stendur, að póstmenn telji þetta auðvelt í framkvæmdinni. Jeg skal að vísu ekki rengja þessi ummæli, en jeg hefi líka talað við aðalpóstmeistara um þetta, og annan póstembættismann, og telja þeir, að hækka þurfi laun brjefhirðingamanna, ef þessi störf bætist við þá. Það gefur og að skilja, að með aukinni ábyrgð fylgi, að launin þurfi að hækka að einhverju leyti. Einnig þykir þeim vafasamt, að allir brjefhirðingamenn, þeir sem nú eru, sjeu þessum starfa vaxnir, og þurfi því að skifta um brjefhirðingamenn á nokkrum stöðum. Þetta mál virðist því ekki vera eins auðvelt og háttv.flm.till. hugði. En enda þótt brjefhirðingamenn þeir, sem nú eru, hafi getað sint þeim störfum, sem felast í stöðu þeirra, hingað til, þá er þó óvíst, að margir þeirra sjeu færir um að hafa þá skýrslugerð á hendi, sem innheimta póstkrafna hefir í för með sjer. Þetta skiftir vitanlega ekki miklu máli, en er þó til óþæginda, ef víkja þarf frá mönnum, er lengi hafa gegnt þessari litlu stöðu. Auk þess er líklegt, að kaupa þurfi peningaskápa handa brjefhirðingamönnunum, þar sem þeir oft og tíðum myndu hafa allmikla peninga undir höndum. Þetta, sem jeg nú hefi frá skýrt, eru aðalmótbárurnar gegn því, að till. gangi fram, og legg jeg það á vald þingsins að dæma um það, hvort þyngri muni á metunum, þessar mótbárur, eða nauðsynin á að gera innheimturnar greiðari. Jeg hefi ekki skýrt frá þessum mótbárum sökum þess, að jeg sje persónulega á móti till., heldur vegna þess, að jeg vildi skýra háttv.þm. frá áliti póststjórnar og þeim vandkvæðum, sem gætu verið á því, að till. gengi fram.

Bjarni Jónsson Svo skildist mjer ræða hæstv. atvrh. (KIJ), sem póststjórnin hafi gert sjer leit að ástæðum, er mælt gætu í gegn till. þeirri, er hjer ræðir um. En hvort er svo, að pósthús og póstþjónar sjeu fyrir þjóðina, eða þjóðin fyrir þá? Póststarfsemin er orðin það mikið bákn og dýr þjóðinni, að póststjórnin ætti ekki að geta skorast undan að gera mönnum þetta litla hagræði, því ef þessu verður ekki framgengt, verður ókleift að gefa út blöð og tímarit framvegis. Einstökum útgefendum blaða eða rita er ómögulegt að hafa menn úti um alt land til að innkalla fyrir sig andvirðið. Slíkt er nógu erfitt fyrir bóksalafjelagið. Því er alls eigi hægt að berja við, að brjefhirðingamönnum sje starf þetta ofvaxið. Þeir mundu allir geta útfylt skýrslur, sem með þarf, og innkallað fjeð. Þeir mundu vitanlega fá skýrsluform, og það mundi vera auðvelt að útfylla, því starf þetta er ekki margbrotið. Hjer á landi er lítið um skynskiftinga, nema þá ef til vill á hinum hærri stöðum, svo sem vera kynni hjer á þingi, en svo er eigi um allan almenning. Kostnaður af þessari innheimtu mundi enginn verða fyrir póstsjóð, því hann fengist endurgreiddur af fje því, er greitt er fyrir innheimtuna. Jeg vildi segja þessi örfáu orð til stuðnings till., en ekki af því, að jeg viti ekki, að háttv.flm. (MJ) hefir næg rök. Það má ekki vera óátalið, að póststjórnin reyni þannig að koma sjer undan að gera skyldu sína.

Flm. (Magnús Jónsson) Jeg gat þess til, að eina mótbáran gegn till. mundi koma frá póststjórnarinnar hálfu. Jeg er þakklátur hæstv. atvrh. (KIJ) fyrir upplýsingarnar og að hann tók liðlega í málið. Mjer þykir vænt um, að mótbárur þær, er póststjórnin hefir gegn till., skyldu strax koma fram, því við það kom í ljós, að andmælin gegn till. eru alveg hverfandi, og vita þá háttv.þm., að hverju þeir hafa að ganga í þessu máli. Ástæður þær gegn till., sem hæstv. atvrh. (KIJ) taldi fram, fyrir hönd póstmeistara, voru allar smávægilegar. Fyrst mintist hann á, að það myndi hafa í för með sjer launahækkun brjefhirðingamanna, því bæði væri þetta vandaverk, og auk þess fylgdi því talsverð peningaábyrgð. Jeg segi ekki um það, hvort þetta sjeu nægar ástæður til launahækkunar þeirra, því bæði yrði vandinn lítill, ef þeir fá góð skýrsluform, sem auðvelt ætti að vera að útfylla, og peningaábyrgðin þyrfti ekki að vera mikil, ef oft væri gert upp og aldrei látið safnast mikið fyrir. En þó svo væri, að hækka þyrfti launin, þá fær póstsjóður það aftur með innheimtugjaldinu. Þessi ástæða er því svo lítil, að hún vegur ekkert upp í það hagræði, sem fengist með því að láta innheimtuna ná til brjefhirðinganna. Ólíklegt tel jeg, að skifta þurfi nokkursstaðar um brjefhirðingamenn vegna innheimtunnar, og að minsta kosti yrði aldrei hörgull á mönnum, er gegnt gætu starfanum. Væri þar sjálfsagt hægt að fá þrjá fyrir einn. Um peningaskápana held jeg megi segja, eins og háttv.þm. Dala. (BJ) komst að orði, að þar hafi verið leitað að ástæðu. Þeir menn, er brjefhirðingar hafa á hendi, hafa oft miklu meiri peninga handa milli en leiða myndi af innheimtu póstkrafna. Vitanlega yrði það talsverður kostnaður, ef kaupa ætti peningaskápa handa öllum brjefhirðingum, en ótrúlegt, að nokkur þörf sje á því. Yfirleitt tel jeg, að þessar upplýsingar greiði fyrir málinu. Þetta yrði svo mikið hagræði fyrir bóka- og blaðaútgefendur, að andmæli háttv. póststjórnar vega þar ekkert á móti. Almenningi yrði einnig mikið hagræði að þessu, því margir vilja einmitt greiða andvirði blaða og bóka með póstkröfu, sökum þess, að það er mikið umstangsminna, enda er þetta fyrirkomulag mjög mikið notað orðið um allan heim. Á mörgum stöðum hjer á landi er póstafgreiðslustöðum ekki svo vel í sveit komið, að auðvelt sje fyrir almenning í þeim sveitum, er heyra undir póstafgreiðslustaðina, að borga þangað póstkröfur sínar. Get jeg nefnt Hraungerði í Árnessýslu sem dæmi þess. Aftur á móti eru brjefhirðingastaðir svo víða, að flestir geta náð til einhvers þeirra. Jeg ætla ekki að teygja meir umræður um þetta. Býst jeg við, að till. fái góðan byr í háttv. deild. Því að auk alls annars býst jeg við, að hæstv. atvrh. (KIJ) hafi einmitt, af velvilja sínum til málsins, talið rök póststjórnarinnar hjer á móti því, af því að hann hefir sjeð sem var, að þau voru í raun rjettri meðmæli.

Flm. (Þórarinn Jónsson) Jeg þarf ekki að láta mörg orð fylgja tillögu þessari. Á síðasta þingi lá svipuð tillaga fyrir háttv. deild, og var þessu máli þá svo komið, að þegar var byrjað á rannsóknum um innlenda baðlyfjagerð. Var stjórninni sett í sjálfsvald að nota þau baðlyf, er hún teldi heppilegust, við baðanir síðastliðið haust. Síðan hefir þessum rannsóknum verið haldið áfram. Hæstv. atvrh. (KIJ) hefir ritað bæði Gísla gerlafræðingi Guðmundssyni, er framkvæmdi þessar rannsóknir, og Magnúsi Einarssyni, dýralækni í Reykjavík, og er það aðallega af svari Gísla Guðmundssonar, að sjeð verður, hvað gert hefir verið í málinu síðan í fyrra. Hann telur yfirleitt engin vandkvæði á því að gera innanlands örugg og áreiðanleg baðlyf, og hefir hann haldið áfram rannsóknum í því efni. Í vetur fjekk hann nokkrar kláðakindur til þess að gera tilraunir á þeim, og hefir hann reynt baðlyfið stig af stigi á þeim, svo að hann gæti sjeð, hvaða tegund reyndist best. Telur hann, að innlend baðlyf muni verða töluvert ódýrara en danska baðlyfið, sem keypt var síðastliðið haust, en það er þó ekki dýrt í samanburði við þær tegundir baðlyfja, er menn notuðu mest áður. Hann býst við, að þessum rannsóknum verði lokið í ágústmánuði næstkomandi. Því ber landbúnaðarnefnd fram þessa till., að stjórnin láti halda þessum tilraunum áfram og geri síðan undirbúning undir algerlega útrýmingu fjárkláðans. Á síðastliðnu hausti var keypt baðlyf frá Danmörku, eitthvað um 40 smálestir. Þetta baðlyf var gert eftir sjerstakar rannsóknir, og mátti búast við, að sjerstaklega vel væri frá því gengið. Það var flokkað í 4 flokka, A, B, C og D, og var B-tegundin keypt hingað. Gísli Guðmundsson og efnafræðingur ríkisins rannsökuðu baðlyf þetta, og telur efnafræðingurinn það allgott, en sá galli sje þó á því, að uppleysingin sje ekki sem æskilegust. Gísli gerlafræðingur tók einnig fram, að baðlyfinu væri vant í þessu efni. Þetta baðlyf hefir nú verið reynt víða og hlotið æðimisjafna dóma. Þannig hefir fje drepist sumstaðar af böðuninni, en hvernig á því stendur, og hvort það hefir orðið fyrir handvömm, skal jeg ekki leggja neinn dóm á. En það er víst, að fje hefir sumstaðar drepist af þessu, og segja sumir menn, að lúsin hafi þó lifað eftir. Þetta eru engin meðmæli með baðlyfinu og gefur ekki þá raun, að tiltækilegt sje að kaupa það framvegis. En þá er á það að líta, að þetta er ekki besta tegundin. A-tegundina telja menn mjög góða og að hún hafi alla þá kosti, sem krafist verður af góðu baðlyfi. En sú tegund er miklu dýrari, kostar kr. 1,40 lítrinn í Danmörku, en þessi tegund ekki nema 65 aura, og var hún seld í Landsversluninni fyrir kr. 1,25 lítrinn. Er þá sýnilegt um fjárhagshlið þessa máls, að æðimikið ódýrara yrði að nota innlend baðlyf, þegar trygging er fengin fyrir því, að það sje gott og óyggjandi, heldur en að nota þessi dönsku baðlyf, þegar svona mikill kostnaður þarf að leggjast á þau. Því að besta tegundin yrði þá svo dýr, að mönnum yrði ókleift að kaupa hana, enda ekkert því til fyrirstöðu, að auðið sje að búa til eins gott baðlyf hjer á landi. Þegar gætt er fjárfjöldans í landinu og hve mikið baðlyf þarf á hverja kind, er þetta engin smáræðisupphæð. Samkvæmt búnaðarskýrslunum 1920 voru hjer á landi um 580 þús. fjár. Ef notað er danska baðlyfið, blandað 1:40, og 3 lítra þarf að meðaltali á hverja kind, verður það alt að 45 smálestum. En eftir þeim áætlunum, sem gerðar hafa verið um innlenda baðlyfið, munar þetta 27 þús. kr. árlega. Hjer er því ekki að ræða um neina smáupphæð, auk þess sem það er fyrir öllu, að örugg trygging sje fyrir því, að baðlyfið sje óyggjandi. Aftur er kostnaðurinn við rannsókn og undirbúning þessa máls hverfandi í samanburði við þetta. Gísli Guðmundsson hefir áætlað, að 3000 kr. muni þurfa til þeirra framkvæmda og kaupa á hráefnum og körum við tilbúning baðlyfsins. Ekki veit jeg, hve miklu af þessu er þegar eytt, en Gísli telur, að ekki þurfi að leggja meira fram til undirbúnings þessa en gert hefir verið, annað en til uppihalds kláðakindunum, er jeg nefndi. Þegar kemur til, að þetta nýja baðlyf verði reynt á hausti komanda, býðst hann til að selja það til reynslu á sinn eiginn kostnað, svo að ríkissjóður þarf ekki að verða fyrir útlátum til þess. En af danska baðlyfinu, er keypt var í fyrrahaust, liggur mikið eftir óselt hjá Landsverslun, sem sjálfsagt er að nota. Mætti nota það að hausti, með nákvæmum leiðbeiningum, jafnframt því sem nýja baðlyfið verður reynt, því að ófært er að láta svo mikið verðmæti fara til ónýtis, en hins vegar ætti það að geta komið að notum með góðri fyrirsögn, svo það ætti ekki að valda skaða. Nefndin leggur, svo sem tillagan ber með sjer, sjerstaka áherslu á, að baðlyfjagerðin verði innlend. Og þegar trygging er fengin fyrir því, að baðlyfið sje örugt, liggur næst fyrir að undirbúa algerða útrýmingu fjárkláðans. En í því máli þarf stjórnin mikillar aðstoðar og leiðbeiningar frá dýralækni. Á síðasta þingi lýsti landbúnaðarnefnd því, hvernig hún vildi, að þessum útrýmingarböðum yrði hagað. Jeg skal ekki endurtaka það, en einungis geta þess, að hún taldi sjálfsagt, að fjáreigendur borguðu sjálfir baðlyfin. Ríkissjóður þarf samt að kosta miklu til. Það þarf eftirlitsmenn í hverju hjeraði, er hafi fengið nákvæma tilsögn og leiðbeiningu hjá dýralækni, svo að ekkert fari í handaskolum, þegar svo mikið er í húfi. Á síðasta þingi komu fram raddir um það, að þessi útrýmingarböðun þyrfti ekki að fara fram um alt land. Jeg skal ekkert um þetta segja; legg það algerlega á vald stjórnarinnar og dýralæknis. En þó efast jeg um, að útrýming geti orðið trygg með öðru móti. En skaði sá, er menn eiga jafnan á hættu að verða fyrir meðan pest þessi liggur í landi, er ekki eina atriðið í þessu máli, heldur verður að líta á fleira. Jeg gæti ímyndað mjer, að þessi sjúkdómur sje ein ástæðan til þess aðflutningsbanns, sem er á lifandi fje hjeðan til Bretlands, og má þetta ekki vera því til fyrirstöðu lengur. Getur vel verið, að fleiri ástæður sjeu til þessa banns, þó að jeg viti það ekki, en fjárkláðinn mun þó eiga sinn þátt í því. Jeg vænti þess, að háttv. deild taki þessari tillögu vel, og hæstv. stjórn geri alt, sem í hennar valdi stendur, til þess að undirbúa málið, svo að það komist sem fyrst í framkvæmd og verði lagt fyrir næsta þing, eins og nefndin gerir ríka kröfu til.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Það er raunar óþarfi fyrir mig að taka til máls, því að háttv.frsm. (ÞórJ) sagði rjett og satt frá öllum málavöxtum, og hefi jeg þar engu við að bæta. En jeg áleit þó viðkunnanlegra að standa upp til að lýsa yfir því, að mjer er sönn ánægja að framfylgja þessari tillögu. Tillagan er í 2 liðum. Fyrri liðurinn, að halda áfram rannsókn á innlendri baðlyfjagerð, er alveg sjálfsagður. Stjórnin fól Gísla gerlafræðingi Guðmundssyni þessa rannsókn; hefir hann haft hana með höndum um nokkurn tíma og býst við að geta lokið henni í ágústmánuði. Að því loknu liggur fyrir að prófa, hvort baðlyfið sje örugt, og reynist það svo, er til þess ætlast, að stjórnin leggi fyrir næsta þing frv. um baðlyfjagerð. Reynist baðlyfið aftur á móti ekki óyggjandi, býst jeg við, að nefndin ætlist til, að rannsóknum verði haldið áfram, en ekki verði ráðist í aðrar framkvæmdir í málinu. Ef það kemur í ljós, sem full ástæða er til að vænta, að baðlyfið reynist gott og örugt, verður stjórnin að hafa vandlegan undirbúning undir frv. Þarf hún þá mikillar aðstoðar, sjerstaklega frá dýralækninum í Reykjavík. Með því verður lagt á hann talsvert aukastarf, sem jeg efast um, að hann telji sjer skylt að inna af hendi endurgjaldslaust, enda efast jeg ekki um, beri þessar tilraunir góðan árangur, að þingið muni ekki telja eftir, þó að honum verði greidd hæfileg þóknun. Verði þessi tillaga samykt, og ef því verður ekki mótmælt, álít jeg því, að í henni felist heimild fyrir stjórnina til að greiða nauðsynlegan kostnað við rannsókn og undirbúning þessa máls. Jeg sje ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um danska baðlyfið, er keypt var síðastliðið haust. Þó skal jeg geta þess, að þó að keypt hefði verið besta tegundin, er kostar kr. 1,40 lítrinn í Danmörku, hefði hún orðið talsvert ódýrari en þau baðlyf, er bændur hafa keypt áður. Kreólín mun hafa kostað 3 kr. lítrinn áður fyr, en að vísu kom yfirlýsing í fyrra frá gömlu lyfjabúðinni í Reykjavík, að hún mundi geta selt það talsvert ódýrara, eða fyrir kr. 1,50 lítrann. Samt þótti A-tegundin of dýr, en B-tegundin var keypt, sú sem kostaði 65 aura lítrinn, þar sem hún þótti sæmilega örugt baðlyf, að dómi Gísla Guðmundssonar og efnafræðings ríkisins. En ástæðan til þess, að baðlyfið varð miklu dýrara í útsölu en menn höfðu búist við og líkur þóttu til, var sú, að brúsamir, sem lyfið var sent í, reyndust afardýrir. Jeg var staddur í Kaupmannahöfn, þegar kaup þessi vora gerð, og var rjett komið að því, að hverfa þyrfti frá kaupunum á baðlyfinu vegna þessa. Það var víða leitað tilboða um þessar umbúðir, og ódýrasta tilboði tekið, en þó þurfti að leggja svona mikið á baðlyfið. Um gæði þessa baðlyfs skal jeg geta þess, að jeg hefi fengið upplýsingar víða af landinu um, að það hafi reynst mjög vel. Fyrir því hygg jeg, svo sem hv.frsm. (ÞórJ) tók líka fram, að þar sem það hafi ekki komið að haldi, eða valdið tjóni, hafi það verið fyrir handvömm eða ranga blöndun, og megi bæta úr því með rækilegum leiðbeiningum. Háttv. frsm. (ÞórJ) bar upp þá spurningu, hvort lagt hafi verið fram nokkurt fje til undirbúnings þessa máls. Jeg man ekki eftir því, að svo hafi verið, og geri ekki heldur ráð fyrir, að það verði gert hjer eftir að neinu ráði. Um það, hversu mikið sje til fyrirliggjandi af þessu baðlyfi, veit jeg ekki, en tel líklegt, að eftirstöðvar birgðanna muni seljast upp í haust.

Sveinn Ólafsson Jeg stend ekki upp til þess að mótmæla þessari tillögu, en ein athugasemd hjá hv. 2. þm. Húnv. (ÞórJ) gaf mjer tilefnið. Hann sagði, að baðlögurinn danski, sem notaður var næstliðið haust og keyptur var eftir ráðum dýralæknis hjer, mundi sumstaðar hafa grandað fjenu, en ekki unnið á færilúsinni. Jeg býst við, að einhverjum hafi þótt saga þessi ótrúleg, en jeg hygg, að hún hafi við talsverð rök að styðjast. Mjer hafa borist frjettir austan af landi um slæma reynslu af baðefni þessu, og að fje hafi farist þar á nokkrum stöðum, þar sem slys af þessu tæi hafa aldrei komið fyrir og þaulvanir menn hafa fengist við böðunina. Hefir um þetta verið leitað til dýralæknis þar, án þess nokkrar verulegar skýringar á slysunum hafi fengist. Giskar hann á, að fjárdauðanum kunni að hafa valdið lungnaormar í fjenu, sem þess vegna hafi eigi þolað baðið. En slíkt er harla ótrúlegt, því að lungnaormar eru alltíðir í fje á þeim slóðum, og þekki jeg þó engin dæmi þess, að fje hafi þann veg drepist eftir böðun, enda er mjer sagt, að fjeð hafi verið mjög hraustlegt og vænt, er baðað var. Jeg verð því að álíta, enn sem komið er, að hjer sje um mjög varasama baðlagartegund að ræða, ef eigi háskasamlega, og mundi mjer þykja miður, ef að nýju ætti að fara að nota leifar þessa baðlagar að hausti. Jeg held, að margir sjeu búnir að fá þær fettur af þessum baðlagarkaupum, að rjettara sje að lofa þeim að nota baðlagartegundir, sem reyndar eru að gæðum og þeir þekkja sjálfir, heldur en óþverra þennan, eða þá að sannprófa nýjan baðlög áður en farið er að nota hann.

Stefán Stefánsson Mjer þótti gott að heyra orð hæstv. atvrh. (KIJ) og allar undirtektir hans í þessu máli, þótt jeg hins vegar telji mjög vafasama þá ályktun hans, að handvömm ein hafi valdið, hvernig baðanirnar reyndust á sumum stöðum. þá vil jeg víkja að því, er hv. 2. þm. Húnv. (ÞórJ) tók fram, að þar sem þetta baðlyf hafi verið notað, hafi það komið fyrir, að fjeð hafi drepist af því, en færilúsin ekki. Að vísu er þetta fremur ólíklegt, en þó er mjer kunnugt, að í nágrenni við mig kom það fyrir, að nokkrar kindur drápust af böðuninni. Stjórnuðu þó lærðir baðstjórar frá dýralækni böðununum, svo því verður naumast um kent, að undirbúningur hafi verið ónógur eða þekkingarleysi hafi hjer um ráðið. Lá nærri, að 2 kindur dræpust af þessum ástæðum hjá mjer. Bólgnaði önnur þeirra bæði á kviði og nárum eftir baðið og virtist vera með hitaveiki í nokkra daga. Líkt var að segja um hina kindina, þó ekki væru eins mikil brögð að því. það er og alkunna, að þessi baðlyf eru mjög misjöfn ár frá ári, þótt frá sömu verksmiðju sjeu og með sömu merkjum. Bæði hefir reynslan sýnt þetta, og svo hefir maður umsögn efnarannsóknarstofunnar, að svo er, og líkurnar benda á, að þetta verði svo áfram, meðan baðlyfin eru ekki búin til hjer innanlands. Það er því bráð nauðsyn, að farið sje að vinna að innlendri baðlyfjagerð, og það því fremur, þar sem hr. Gísli Guðmundsson gerlafræðingur telur það fullvíst, að baðlyfin geti bæði orðið tryggari og ódýrari á þann hátt. Sem merki þess, hve þetta baðlyf, er síðast var notað, var misjafnt að gerð, þá voru sem botnfall í sumum ílátunum smáhratörður, illuppleysanlegar, að líkindum samanrunninn harpix, og þegar svo óvandlega er frá gengið, er ekki undarlegt, þótt reynslan verði dálítið misjöfn. Jeg ætla svo ekki að orðlengja meira um þetta, en vildi aðeins geta um reynslu okkar í þessu efni og taka það fram, að það var ekki af þekkingarleysi, eða á annan hátt baðstjóranum að kenna, að slys varð á stöku stað af notkun baðlyfjanna.

Hákon Kristófersson Það var viðvíkjandi því, sem kom fram í ræðu hæstv. atvrh. (KIJ), að ef aðstoðar dýralæknis þyrfti með, yrði það kostnaðarauki fyrir ríkissjóð. Þessu vil jeg mótmæla fyrir hönd allra bænda, og jeg býst við, að jeg megi óhætt fullyrða, að svo megi segja vegna margra annara hv. deildarmanna; í það minsta fullyrði jeg, að við 3 bændur, sem sitjum hjer hver hjá öðrum, munum vera þar allir á einu máli. Laun dýralæknis eru svo ríflega ákveðin, að þessa á ekki að vera þörf; enda geri jeg ráð fyrir, að dýralæknir sje sjálfsagður ráðunautur stjórnarinnar í þessu efni. Þessu vildi jeg ekki láta ómótmælt, ekki síst af því, að hæstv. atvrh. (KIJ) sagði, að fje yrði greitt fyrir aðstoð dýralæknis, ef enginn mælti á móti því nú. Hitt er annað mál, að hafi dýralæknir einhvern kostnað af ferðalögum eða þ. u. 1., þá ber honum að sjálfsögðu endurgjald fyrir það. En þó að stjórnin leiti álits og umsagnar dýralæknis og njóti að öðru leyti smávægilegrar aðstoðar frá honum, á slíkt ekki að geta leitt til neinna útgjalda. Viðvíkjandi baðlyfinu verð jeg að segja, samkvæmt minni eigin reynslu, að til þess að það verði óyggjandi, verður að blanda það sterkt; en ekki veit jeg til, að lyfið hafi valdið slysum. Um verðið skal jeg ekki ræða sjerstaklega; fer það alt eftir blönduninni. En það er líklega fremur dýrt. Árangurinn af notkun þess hygg jeg ekki að hafi verið sem verstur, að minsta kosti drap það færilúsina á mínu fje. Baðlyf það, sem jeg fekk frá stjórnarráðinu á síðastliðnu hausti, kom svo seint til mín, að þá voru margir búnir að afla sjer baðlyfs annarsstaðar frá; enda baðlyfið nokkru dýrara en önnur baðlyf, þegar tillit var tekið til þess, hve lítið mátti blanda það. Mjer gat því ekki tekist að selja nærri því alt baðlyfið. Þó hygg jeg, að svo mikið hafi verið notað af því í mínum hreppi, bæði af mjer og öðrum, að jeg geti nokkurn veginn dæmt um nothæfi þess. Mín reynsla var sú, eins og jeg hefi þegar tekið fram, að baðlyf það, sem hjer er um að ræða, sje mjög vel nothæft, en mun dýrara en ýms Coopers-baðlyf. Og það hygg jeg, að óskaðlegt sje það, ef rjett er með farið. Kemur mjer því mjög á óvart, að það hefir reynst skaðlegt annarsstaðar, eftir því sem hv.þm. skýra frá.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Hæstv. atvrh. (KIJ) taldi, að það þyrfti að greiða sjerstaklega dýralækninum fyrir aðstoð hans, en hv.þm. Barð. (HK) mótmælti því aftur á móti. Jeg tel sjálfsagt, að svo framarlega sem þetta kemur ekki í bága við önnur nauðsynlegri embættisstörf hans, þá sje aðstoð dýralæknisins ókeypis. En þurfi hann mikið fyrir að hafa eða það rekur sig á önnur störf hans, þá þurfi auðvitað að greiða honum fyrir ómak sitt. Viðvíkjandi kaupum á danska baðlyfinu, þá er það að segja um tillögur þeirra þar um, dýralæknis og Gísla Guðmundssonar, að dýralæknirinn segir, að fjáreigendur muni sækjast eftir því sem góðu og ódýru baðlyfi, en Gísli Guðmundsson mælir svo fremi með kaupunum, að tilraunastofa landbúnaðarháskólans ábyrgist, að lyfið sje gott. Það er og eftirtektarvert, að báðir taka það fram, að lyfið leysist illa upp, og tel jeg því líklegt, að slysin geti hafa stafað af því. Jeg tel því nauðsynlegt, að ítarlegar leiðbeiningar um uppleysing þess og aðra meðferð verði útvegaðar, þar á meðal, hve lengi fjeð skuli vera niðri í baðinu. Má vera, að hin slæma reynsla á baðinu eigi þar rót sína, því jeg sje á fyrirsögn um gæði og notkun baðlyfsins frá Dönum, að til þess að þessi tegund drepi maurinn, verður kindin að liggja niðri í baðleginum meira en 3 mínútur, eða 202 sekúndur.