Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Það er eðlilegt, að till.fjvn. veki nú, ekki síður en endranær, meiri athygli utan þings og innan en flestar aðrar till., sem bornar eru fram á þinginu. Hefi jeg líka rekið mig á það nú síðan till. nefndarinnar voru lagðar fyrir hv. deild, að skoðanir manna á starfi nefndarinnar eru mjög mismunandi. Þykir mörgum sem nefndin hafi aldrei fyr verið svo smámunaleg og heimsk, og munu ýmsir liggja henni á hálsi fyrir þetta. - Jeg tel því ekki úr vegi nú að byrja framsögu mína með því að skýra í fám orðum frá ástæðum ríkissjóðsins og möguleikunum til þess að gera fjárlögin bæði rjetta mynd og tekjuhallalaus, svo menn fái sjeð, hvernig nefndin var sett og að hún hlaut að skoða það sem sína fyrstu skyldu að sjá ríkissjóðnum farborða. Eins og menn vita, þá nam tekjuhallinn fyrir árið 1923 1½ miljón króna. Bar ríkisstjórnin því fram tollhækkunarfrv. í byrjun þingsins í því skyni að jafna tekjuhallann. En fjhn. komst brátt að þeirri niðurstöðu að sú tollhækkun myndi eigi nægja til þessa, og kom hún því fram með annað frv. í þessu skyni, verðtollsfrv. En jeg geri ráð fyrir, að þótt þeir tollar, sem þessi frv. gera ráð fyrir, standi til ársloka 1925, þá gerum við ekki betur en með þeim að komast yfir árið 1923. Höfum við þá samt sem áður ekkert upp á að hlaupa fyrir þetta yfirstandandi ár. Ef gert er ráð fyrir, að mikið af þessum tollaukum, sem inn kæmu á árinu 1925, gengju til þess að dekka árið 1924, þá er sýnilegt, að lítið má byggja á þeim fyrir árið 1925, sem fjárlagafrv. tekur yfir. Frá fjárlagafrv. stjórnarinnar var nú svo gengið, að reikningslega var þar um ½ milj. króna tekjuafgangur. Fjvn. skilar því frá sjer með 100 þúsund króna tekjuhalla. Stafar þetta þó ekki af því að nefndin hafi sýnt meiri bruðlunarsemi en stjórnin, því mismunur þessi stafar af gætilegri tekjuáætlun nefndarinnar og reikningslegum hækkunartill. á sumum gjaldaliðunum. Eins og sjest á nefndarálitinu hefir nefndin hækkað þessa lögboðnu gjaldaliði um .. 310 þús. Aðra liði og bætt við nýjum ............ 170 - Lækkað tekjuhliðina ........................ 275 - Þetta gerir samtals 755 þús. Upp í þetta hefir nefndin lækkað ýmsa útgjaldaliði um .. 160 - Er þá mismunurinn 595 þús. sem gerir, að frádregnum tekjuafganginum á frv., tæpra 100 þús. kr. halla. Enn má geta þess, að öll kurl eru þó ekki komin til grafar. Þannig hefir nefndin enn ekki tekið ákvörðun um suma liði frv., er stórkostlega þarf að hækka. Má þar nefna útgjöldin til berklavarna, er stjórnin hefir áætlað 100 þús. kr., en verða áreiðanlega eftir undanfarinni reynslu upp undir 360 þús. kr. Stjórnin hafði haft á orði að leggja frv. fyrir þingið um þetta efni, þar sem lagt yrði til að dreifa þessum kostnaði af ríkissjóði yfir á hjeruð, sveitir og einstaklinga, en þar sem frv. þetta er ekki komið fram, og því litlar líkur fyrir að það gangi í gegn, má búast við 200 þús. kr. hækkun á þessum lið. Þá er víst, að dýrtíðaruppbótin fyrir árið 1925 verður hærri en nú. Hve miklu það munar, er ekki gott að segja. Hækki hún um 10%, nemur það um 150 þúsund krónum, og hækki hún um 20%, þá 300 þúsund. Þá hefir landssímastjóri lagt til, að 100 þús. kr. verði veittar til þess að fullkomna loftskeytastöðina hjer áður en nýir samningar byrja við Stóra norræna á árinu 1926. Telur hann þetta óumflýjanlegt öryggi til þess að ná betri samningum, og hefir stjórnin fallist á, að svo myndi vera. Þetta verður þá samandregið: Til berklaveikisvarna, hækkun 200 þús. Hækkun dýrtíðaruppbótar um... 200 - Til loftskeytastöðvarinnar ........ 100 - eða samtals um 500 þús. Þetta er þá orðið, með þeim 100 þús. kr. halla á frv. eftir tillögum nefndarinnar, sem jeg áður nefndi, um 600 þús. kr. Og geri maður svo ráð fyrir, að samþyktar yrðu breytingartillögur frá hv.þm., sem fram eru komnar og nema að hækkunum kringum 200 þús. kr., þá er tekjuhallinn orðinn 800 þús. kr. Nú er spurningin, hvar eigum við að taka fje til að jafna þennan halla. Er það hægt á fjárlagafrv.? Til þess að ganga úr skugga um það, skal jeg nú sýna fram á, að þó við tökum út hverja einustu ólögbundna greiðslu, þá fáum við ekki upp í þetta. Og byrja jeg þá á 7. gr. Greiðslur af lánum ríkissjóðs eru um 2 milj., eða meira en fjórðungur af tekjunum. Allir munu sammála um, að af þessum lið verði ekki tekið. Þá er alþingiskostnaður, konungsfje, til ráðuneytisins, ríkisfjehirðis, hagstofunnar og utanríkismála o. fl., aftur að 11. gr., sem er samtals tæp ½ milj. kr. Úr þessum kostnaði er hvergi hægt að draga nema leggja niður hagstofuna, og vinnast við það 23 þús. kr., sem er ólögbundið, og auk þess nokkuð við niðurlagning sendiherraembættisins, sem þegar er tekið til greina. Til dómgæslu og lögreglustjórnar í 11. gr. er alt lögbundið, um ½ milj. Heilbrigðismálin í 12. gr., 678 þús. kr., eru líka lögbundin, og erum við þá komnir að 13. gr., samgöngumálunum. Af þessari grein hafa verið skornar niður af stjórninni allar framkvæmdir, hversu nauðsynlegar sem þær voru, aðeins gert ráð fyrir viðhaldi á því, sem gert hefir verið, og af skornum skamti þó. Má segja, að þegar svona langt er gengið, eigi enginn útgjaldaliður í fjárlögunum rjett á sjer, því að hjer hefir verið skorið á sjálfa lífæðina. Næst er 14. gr., kirkju- og kenslumál. Hefir nefndin gert þar nokkuð að til lækkunar við skólana, og verður naumast lengra gengið, ef það fyrirkomulag á að halda sjer, sem nú er. En með breytingu á því mætti spara verulega á þessum lið, sem jeg skal koma að síðar. Í 15. gr., listir og vísindi, er ólögbundið um 135 þús. af 211 þús. Þá er komið að 16. gr., til verklegra framkvæmda; nemur hún 439 þús. kr. Með því að skera þar niður hvern einasta eyri til framkvæmda má fella þar niður um 410 þús. kr., því að annað í þessari grein er lögbundið. Af 18. gr. má taka alt ólögbundið eftirlauna- og styrktarfje, sem með dýrtíðaruppbót nemur um 60 þús. kr. Þegar jeg nú dreg þetta saman af allri gjaldahliðinni, sem ekki er lögskipað að greiða, þá verður það: 1. Á Hagstofunni kr. 23 þús. 2. - 15. gr., listir og vísindi ..... -135 - 3. - 16. gr., verklegar framkv... - 410 - 4. - 18. gr., eftirlaun og styrktarfje - 60 - Samtals kr. 628 þús. Þess er nú að gæta, að af þessum kr. 628 þús. hefir nefndin þegar tekið í sínum lækkunum 160 þús. kr. Það eru því ekki eftir nema 468 þús., sem hægt er að lækka um, og vegur það ekki á móti þeim 800 þús. kr. halla, sem jeg áður gat um. Mismuninn, um 330 þús., er hvergi hægt að taka á frv. að óbreyttu því skipulagi, sem nú er á skólum landsins. Og kem jeg þá aftur að 14. gr. Ef ekki á að afgreiða fjárlögin með tekjuhalla eða stórþyngja enn skatta á þjóðinni, sýnist ekki annað ráð fyrir hendi en að fresta öllu skólahaldi í landinu. Með frestun á skólunum ynnust um 580 þús. kr. í sambandi við þetta er það vel athugandi, sem líka kom til tals í nefndinni, að með því að taka aðeins einn lið í þessum skólamálum, barnafræðsluna, og fresta henni, sparast um 270 þús. kr. Þessi stóra upphæð liggur í því, að svo er ákveðið í lögum um laun barnakennara, að verði önnur skipun gerð á þessum málum, sem geri kennarana óþarfa, falla niður laun þeirra með uppsagnarfresti. Með þessu væri við það hægt að rjetta tekjuhallann, þar sem vænta má, að allar till.hv.þm. til aukinna útgjalda verði ekki samþyktar. Verð jeg að líta svo á, að þetta beri vel að athuga, og ekki get jeg talið það beinan þjóðarskaða, þótt þessum málum væri frestað um sinn. Þegar nefndin hafði athugað þetta, eins og jeg nú hefi frá skýrt, var henni líkt farið og ferðamanni, sem kemur að stórfljóti, sem er alófært yfirferðar nema á ís, en hefir þá rutt sig til sjávar. Byltingar undanfarinna ára hafa brotið allar brýr af leið okkar og tefja og teppa alt áframhald. En eins og kuldi náttúrunnar brúar torfærurnar með klaka, eins mun köld og róleg skynsemi best fleyta okkur yfir þessa farartálma. Og þá mun sparsemi og gætni, þó í smáu sje, eiga sinn stóra þátt þar í. Og ef menn ennfremur athuga það, að verði haldið áfram á þeirri braut, sem undanfarið hefir verið farin, að fá árlega miljóna króna tekjuhalla, þá er skamt til stórra tíðinda. Hjer verður því að stöðva, en það er óhugsandi að gera það nema með föstum og ákveðnum tökum, og má þá ekki komast hjá því, að ýmsum líki ver og sjerstaklega þeim, sem hafa haft þann aðaltilgang að komast sem dýpst í landssjóðinn. Að taka ný lán, til þess að rjetta við fjárhag ríkissjóðs, virtist allri nefndinni óforsvaranleg leið og að líkindum ófær. Jeg hefi viljað sýna hv. þingdm. fram á, hvílíkt alvörumál hjer er um að ræða, áður en til atkvæða kæmi, en auðvitað verður svo hver og einn að gera það upp með sjálfum sjer, til hverra bjargráða eigi að grípa. Jeg ætla svo ekki að hafa lengri formála eða fara lengra út í það að sýna fram á, hvernig ástandinu er varið, en ekki verður það hrakið, að taka verður til örþrifaráða til þess að komast yfir alla þröskuldana. Jeg skal svo fara fám orðum um brtt. nefndarinnar. Þær eru margar, og hefir það í sjálfu sjer ekki mikla þýðingu að fara rækilega út í hverja brtt., því margar þeirra eru svo vaxnar, að þær leiða hver af annari. Í fyrsta lagi er tekjubálkurinn. Nefndin hefir þar með fyrstu brtt. lagt það til, að aukatekjurnar væru lækkaðar úr 300 þús. kr. niður í 280 þús. kr. Ástæður nefndarinnar fyrir þessari lækkun eru teknar fram í nál. og eru sjerstaklega þessar, að nefndin telur öldungis víst, að viðskiftin muni fara þverrandi og þar af leiðandi muni falla niður ýmsar aukatekjur, sem verða af miklum viðskiftum. Sýnist það algerlega víst, að aukatekjurnar muni ekki geta náð því, sem stjórnin hefir áætlað þær, enda hafa þær 1923 farið niður í 296 þús. kr. Og því hefir þetta verið lækkað, að nefndin hefir skoðað varlega tekjuáætlun fyrsta og síðasta skilyrðið fyrir sæmilegri útkomu fjárlaganna. Í öðru lagi er sú brtt. nefndarinnar, að hækka áfengistollinn úr 350 þús. kr. upp í 375 þús. kr. Þessi breyting sýnist vera varleg, með tilliti til þess, að 1923 kemst hann upp í 472 þús. kr. Eins og menn muna, kom og fram á síðasta þingi frv. frá fjvn. þess efnis að hækka áfengistollinn, en var tekið aftur í samráði við hæstv. þáv. forsrh. (SE), þar sem hann taldi, að það gæti komið í bág við samninga þá, sem gerðir voru við Spánverja. Í stað þess lofaði stjórnin að hækka verð á vínum þeim, sem seld væru. Það var þó ekki gert, og urðu því tekjurnar af áfengisversluninni minni en búast hefði mátt við, ef svo hefði verið farið að. Í þriðja lagi hefir nefndin lækkað kaffi- og sykurtollinn um 25 þús. kr. Hefir hann líka farið lækkandi undanfarin ár, t. d. var hann 75 þús. kr. minni 1923 en 1922. Nefndin gerir og ráð fyrir, að ef höftum verður komið á, muni draga úr innflutningi þessara vara sem annara. Þá er vörutollurinn lækkaður mjög mikið, eða um 250 þús. kr. Nefndin hefir að sjálfsögðu búist við því, að af því að innflutningshöftum verði á komið leiði, að innflutningurinn verði miklu minni en verið hefir, og hefir þess vegna gert þessa brtt., að henni þykir ekki líklegt, að tollurinn nái hinni áætluðu upphæð. Ef borið er saman hvað tollurinn var 1923, þá sjest, að hann var að vísu rúm 1 milj. kr., eða 52 þús. kr. meira, en þrátt fyrir tollaukann, sem nú bætist við hann, býst nefndin ekki við, að sá tollauki vegi á móti því, sem höftin draga úr, og hefir því ekki sjeð annað ráð en að lækka tollinn. Næst er það, að nefndin hefir lækkað gjald af konfekt- og brjóstsykursgerð um 5 þús. kr. Skiftir það litlu máli, en er fært niður af því að 1923 var það aðeins 16 þús. kr. Nefndin hefir aftur á móti hækkað tekjurnar af víneinkasölunni upp í 300 þús. kr. Telur hún það ekki óvarlegt, vegna þess, að hún býst við, að horfið verði nú að því ráði, sem drepið var á á síðasta þingi, að hækka verð vínsins, sem selt er. Þá hefir nefndin enn gert þá brtt. við tekjubálkinn, að lækkaðar sjeu tekjur af bönkum úr 100 þús. kr. niður í 50 þús. kr., enda hefir sá liður aðeins orðið 52 þús. kr. 1923. Þessar brtt. nefndarinnar við tekjuhliðina nema því, að lækkun liðanna verður 350 þús. kr., en hækkunin 75 þús. kr., eða að tekjuáætlunin er lækkuð alls um 275 þús. kr. Og jeg vil leggja áherslu á það enn sem fyr, að þetta er mest gert af því, að nefndin telur það mestan styrk fjárlaganna, að tekjurnar sjeu varlega reiknaðar, svo að gjaldaliðirnir verði aldrei spentir meira upp en hófi gegnir. Og væntir nefndin, að hv.þd. standi með sjer að þessu máli. Þá kemur næst gjaldabálkurinn. Fyrsta brtt. nefndarinnar við hann er við 7. gr. og fer fram á að hækka vexti af innlendum lánum um 100 þús. kr. Þetta er fram komið af því, að þegar nefndin kynti sjer skuldir ríkissjóðs við Landsbankann, þá komst hún að því, að talsvert af skuldunum er ekki fært á skuldalista stjórnarinnar, eða fullar 2 milj. kr. Ekki er nefndinni kunnugt um hvort fjárhæð þessi er samningsbundin, en telur, að svo sje ekki. Er ekki búist við, að mikið verði greitt af skuldinni, en þó gerir nefndin ráð fyrir, að eitthvað kunni að greiðast, og er því ekki farið fram á meiri hækkun en svarar til 7% af tæplega 1½ milj. kr. En sú hækkun virðist óumflýjanleg. Þá er næst brtt. við 10. gr., viðvíkjandi sendiherra vorum í Kaupmannahöfn. Eins og kunnugt er, hefir núverandi sendiherra lagt niður embættið og eins er hjer á ferðinni í þinginu frv. um, að ekki sje að sinni skipaður maður í hans stafi. Af því að nefndin telur, að greinilegur þingvilji sje með þessu frv., hefir hún gert þessa brtt., að feld sjeu niður laun sendiherra, risnufje og húsaleiga. Aftur leggur hún til, að skrifstofukostnaðurinn sje hækkaður um 3 þús. kr. Jeg skal engan veginn halda því fram, að sú upphæð kunni að vera hæfilega áætluð, því gert er ráð fyrir, að í þeim lið sjeu falin laun þess manns, sem stjórnin kann að fela sendiherrastörfin, þegar henni þykir þörf til þess. Og eftir nánari upplýsingum, sem jeg hefi fengið, þykir mjer vel hugsanlegt, að þessi liður þyki enn helsti lágt reiknaður. Jeg get og getið þess, að samkvæmt landsreikningunum hefir skrifstofukostnaðurinn farið yfir 19 þús. kr., og þó að jeg miði ekki sjerstaklega við það, getur það þó ef til vill gefið til kynna, að nauðsynlegt sje að hækka þetta. Því þó það yrði að einhverju leyti, spöruðum við mikið í þessu máli frá því sem verið hefir. Þá eru næst brtt. við 11. gr. Eru þar fyrst brtt. viðvíkjandi hæstarjetti, ýmsum gjöldum bæjarfógetans í Reykjavík og lögreglustjórans, svo og um 1500 kr. lækkun á húsaleigu lögreglustjóra. Breytingin á hinum þremur liðunum er aðeins fólgin í því að setja „alt að“ við upphæðirnar, svo að girt sje fyrir, að yfir þær verði farið. Næsta brtt. nefndarinnar er við sömu grein, sú að hækka brunaábyrgðar- og sótaragjald um 10 þús. kr. Virðist þessi hækkun óhjákvæmileg, þar sem kostnaðurinn hefir farið yfir 22 þús. kr. 1922, og gjöld þessi fara enn hækkandi, og eru sjerstaklega líkur til þess um ábyrgðargjöldin, að svo fari. Síðasta brtt. nefndarinnar við 11. gr. er um landhelgisgæsluna; hefir upphæðin verið hækkuð um 30 þús. kr. Nefndinni barst erindi frá hv. sjútvn., þar sem farið var fram á að hækka þennan lið upp í 145 þús. kr. Dylst nefndinni ekki, að hjer er um mikilsvert mál að ræða, og telur nauðsynlegt, að lagt sje til þess alt, sem hægt er, en svo hátt vildi nefndin þó ekki fara. Enda virðist hv. sjútvn. hafa verið á svipaðri skoðun, því hún leggur til, að nokkuð af fjenu sje tekið úr landhelgissjóði. Á það gat nefndin ekki fallist að svo stöddu, þar sem landhelgissjóðurinn er bundinn með sjerstökum lögum, og eins hitt, að mikið af honum er runnið í ríkissjóð og orðið að eyðslufje. Virtist nefndinni því, eins og fjárhagnum er komið, ekki gerlegt að hækka lið þennan nema upp í 80 þús. kr. Þá eru brtt. við 12. gr. Er það fyrst að lækka skrifstofukostnað landlæknis úr 2 þús. kr. niður í 1500 kr. Er það gert í samræmi við þá skoðun, að klípa verði af hverjum útgjöldum, sem hægt er. En síðan nefndin gekk frá þessu, hefi jeg fengið nokkrar upplýsingar í málinu. Jeg skal samt strax geta þess, að jeg hefi ekki haft tækifæri til að skýra nefndinni frá þeim, og hefir hún því, eins og aðrir hv.þdm., óbundnar hendur í því efni, hvort hún vill hverfa frá þessari brtt. vegna þessara upplýsinga. Mjer hefir verið skýrt svo frá, að landlæknir hafi fastan mann í skrifstofu sinni, sem vinni þar 6 klst. daglega. Hefir maður þessi lægri laun en nokkur annar í samskonar stöðu, eða 1200 kr. Þær 800 kr., sem eftir eru, tekur landlæknir fyrir húsaleigu, ljós og hita, sem hann sjálfur leggur til. Nú hefir landlæknir fengið tilboð í húspláss þetta, um að leigja það fyrir 1500 kr. Hefir hann því tekið það fram, enda liggur það beint við, að verði skrifstofukostnaðurinn lækkaður, muni hann taka þessu tilboði, sem honum er miklu hagfeldara, og heimta sjer útlagt pláss annarsstaðar fyrir skrifstofu. Jeg vil ekkert segja um þetta, annað en frá mínu sjónarmiði yrði þetta landinu dýrara, en annars ráða menn sjálfir atkvæði sínu um þennan lið. Næst er brtt. um læknisvitjanastyrkinn. Nefndin leggur til, að stjórnin jafni niður styrk þessum eftir svipuðum hlutföllum og verið hefir. Lítur nefndin svo á, að stjórnin standi betur að vígi í því efni en þingið eða fjvn. Getur, eins og oft vill verða í þeim málum, komið fram karp, þegar um líkar ástæður er að ræða. En það vill nefndin taka fram, að hún ætlast til þess, að ekki verði farið fram úr áætlunarupphæðinni. Jeg get í þessu sambandi minst á brtt. frá hv. 1. þm.N.-M. (H- Stef) og fleirum, um sjerstakan styrk til læknis í Jökuldals, Hlíðar-, Tungu-, Hjaltastaðar- og Eiðahreppum. Nefndin hefir ætlast til, að sá styrkur fælist í þessari upphæð, ef læknir fengist þangað, þó vitanlega geti svo farið, að hann verði lægri en áður var áætlað, því hann verður að vera, eins og allir aðrir styrkir, í hlutfalli við aðalupphæðina. Þá er hjer næst brtt. um niðurfærslu á launum aðstoðarlæknisins á Ísafirði. Eins og tekið er fram í nál., telur nefndin ekki að ríkissjóði beri skylda til að greiða honum meira en 800 kr. með dýrtíðaruppbót. En þar sem laun hans hafa verið hækkuð undanfarið, með tilliti til launabóta annara lækna, virðist nefndinni ekki rjett að lækka við hann meira en um 500 kr. að sinni. Þóknanir til lækna, sem kenna við háskólann hjer, augnlæknis, tannlæknis og háls- og eyrnalæknis, hefir nefndin fært úr 1200 kr. niður í 1000 kr. Sömuleiðis ferðastyrk augnlæknis um 200 kr. Um bindandi samninga við menn þessa er nefndinni ekki kunnugt, en upphæðir þessar hafa undanfarið verið mjög á reiki, og taldi nefndin því fært að klípa af þeim eins og öðrum. Þá hefir nefndin næst hækkað starfslaun við spítalann á Kleppi um 2 þús. kr. Að vísu komu fram ýmsar svipaðar kröfur, sem nefndin sá sjer ekki fært að verða við, en samkvæmt upplýsingum og skýrslu geðveikralæknisins taldi hún þessa hækkun óhjákvæmilega. Þá eru næst tveir nýir liðir, sem nefndin leggur til, um styrk til byggingar sjúkraskýla og læknisbústaða í Grímsneshjeraði og Borgarfjarðarhjeraði. Sams konar erindi bárust frá mörgum öðrum hjeruðum og var úr vöndu að ráða fyrir nefndina, hverju sinna skyldi. Kom það jafnvel til umtals, að neita bæri öllu, eins og fjárhagurinn væri. Virtist það samt varla gerlegt, og varð þá ofan á að leggja þetta til, af þeim ástæðum, að í þessum tveim hjeruðum virtust málin lengst komin og best undirbúin. Þannig er búið að setja á stofn læknisbústað í Grímsneshjeraði. Síðasta þingi barst beiðni um, að sjerstakur styrkur yrði veittur til hans. En þá leit deildin svo á, að hjeraðið hefði komist að svo góðum kaupum á Geysishúsinu, sem það hafði keypt í þessum tilgangi, að eigi væri ástæða til að sinna beiðni þessari, og var því till., sem fór fram á 3 þús. kr. styrk til læknisbústaðarins, feld. Nefndin vill engan dóm leggja á það, hve hagfeld kaup þessi hafi verið. Til þess þarf alveg sjerstaka rannsókn. Eitthvað hefir hún samt viljað gera í málinu, og hefir því komið sjer saman um styrk til þessarar stofnunar, en þó eigi hærri styrk en hv.þm. kjördæmisins fór fram á í fyrra. Þótt þingið þá feldi þessa beiðni, þótti nefndinni sanngjarnt að taka hana til greina á þann hátt, sem hún hefir gert. Þá vík jeg næst að beiðni, sem komið hefir frá Borgfirðingum um styrk til læknisbústaðar og sjúkraskýlis. Málið er þar í besta lagi á veg komið; jörð hefir verið útveguð til læknisseturs og nægilegt fje er fyrir hendi af hjeraðsins hálfu. Ekkert er til fyrirstöðu, að hafist verði handa þar. Þar stóð líka svo á, að núverandi læknir hafði, er hann tók við hjeraðinu, fengið loforð um sjúkraskýli og læknisbústað. Mundu hjeraðsbúar því hafa mist hann, ef þessu fengist ekki framgengt, og því sameinuðu þeir sig og lögðu fram fje til þessa. Auk þess má geta þess, að þessi styrkur verður ekki útborgaður úr ríkissjóði fyr en 1925, og munu þá hjeraðsbúar búnir að byggja og leggja alt til í bráðina. Nefndin hefir því viljað leggja til, að þessari beiðni yrði sint af framantöldum ástæðum. Þá kom og beiðni, er gekk í sömu átt, frá Flateyjarhjeraði. Þar stendur svo sjerstaklega á, að þar er læknislaust og ekki líkur til, að læknir fáist þangað, en læknisvitjun út á við hinsvegar svo dýr (um 200 kr.), að efnaminna fólk fær eigi risið undir slíku. Var því margt, sem mælti með þessari styrkbeiðni, en málið var hinsvegar svo lítið undirbúið, að nefndin sá sjer ekki fært að sinna því nú, einkum þar sem ekki varð sjeð, að hjeraðsbúar hefðu fje fyrir hendi til að leggja fram á móti. Gat því alt lent í strandi, þótt veittur hefði verið styrkur úr ríkissjóði. Nefndin telur það líka jafnan fyrsta skilyrðið fyrir slíkum fjárveitingum úr ríkissjóði, að trygging sje fyrir nægu fje af hjeraðanna hálfu. Fleiri slíkar beiðnir bárust, er margt mælti óneitanlega með, en voru of lítt undirbúnar víðast. Eitt af því, sem nefndinni gekk til að taka þær beiðnir til greina, er fyr var getið, var það, að ella hefði getað safnast fyrir of þungur baggi á ríkissjóð síðar meir, er átt hefði að fullnægja öllum þessum beiðnum. Annars verða víst nóg tækifæri að ræða þetta síðar, þótt jeg kunni að hafa einhverju gleymt nú. Jeg vildi aðeins taka fram ástæður nefndarinnar fyrir því, hvers vegna hún tók þessar tvær beiðnir fram yfir hinar. Næsta brtt. nefndarinnar víkur að sóttvörnum. Vill nefndin þar hækka fjárveitinguna úr 4. þús. kr., sem stjórnin áætlar, upp í 15 þús. kr. Það virðist ekki geta komið til mála, að hægt sje að komast af með svo lítið fje í þessu skyni, sem stjórnin ætlar. Þessi liður komst árið 1920 upp í 55 þús. kr. Þá stóð að vísu nokkuð sjerstaklega á, en árið eftir nam hann þó 19 þús. kr. og árið 1922 17500 kr. Þetta mun því síst of hátt áætlað hjá nefndinni. Sama er að segja um næsta lið, um varnir gegn því, að næmir sjúkdómar berist til landsins, sem nefndin vill hækka úr 1 þús. kr. upp í 4 þús. kr. Þessi liður hefir verið nokkuð mismunandi undanfarin ár, en árin 1918–20 var hann þó til jafnaðar um 20 þús. kr. á ári. Það er því í fylsta máta rjettmætt að hækka hann, en nefndin hefir þó ekki viljað fara lengra. Sama er að segja um gjöld samkvæmt fátækralögum, sem nefndin leggur til að hækka um 10 þús. kr. Þessi liður varð síðasta ár 82000 kr., og má búast við, að hann verði nú hærri. Nefndin hefir yfirleitt ekki viljað, að útgjöldin væru langt fyrir neðan það, sem áætlað er, heldur sem næst veruleikanum. Þá kem jeg að næstu brtt. við 12. gr., um lækkun á styrk til Líknar. Samkvæmt tilmælum, sem nefndin hefir fengið, vil jeg leyfa mjer að taka hana út til 3. umr. Næsta brtt. er um að fella niður styrk til yfirsetukvenna. Nefndin var sammála um, að fræðsla í þessu efni væri komin svo langt áleiðis hjerlendis nú orðið, að ekki væri ástæða til að veita styrki þessa, og það því fremur, sem nefndin leggur til að afnema alla utanfararstyrki. Af sömu ástæðum hefir nefndin komið sjer saman um að fella niður utanfararstyrki til hjúkrunarkvenna. Fyrsta brtt. við 13. gr. er um að hækka fjárveitinguna til póstmálanna um 6 þús. kr. Auðvitað var miklu víðar ágreiningur milli póstmeistara og stjórnarinnar, en um smávægileg atriði, sem nefndin slepti; en framhjá þessum lið gat nefndin ekki gengið. Póstmeistari sýndi fram á nauðsyn þessarar hækkunar með nákvæmlega sundurliðuðum reikningi, og þingið veit, að póstmeistari er ekki heimtufrekari en þörf krefst. Nú stendur líka svo sjerstaklega á, að í ráði er, að haldinn verði alþjóðlegur póstmálafundur á næsta ári. Jafnvel þótt enginn maður verði sendur hjeðan á þennan fund, hlýtur þó töluverður kostnaður að leiða af honum fyrir ríkið (eyðublöð o. þ. h.). Nefndinni þótti því sjálfsagt að hækka þennan lið, þar sem póstmeistari áleit, að talsvert af þessum kostnaði hlyti að lenda á árinu 1925. Næsta brtt. fer fram á að lækka um 3 þús. kr. kostnað við aðstoð vegamálastjóra. Nefndin gerði sjer far um við vegamálastjóra að lækka sem mest þennan lið, þar sem um engar framkvæmdir í þessum efnum er að ræða, og vill sömuleiðis lækka skrifstofukostnað vegamálastjóra um 1500 kr. Mönnum þykir kannske einkennilegt, að ekki sje hægt að lækka þennan kostnað meira, er framkvæmdir allar falla niður, en nefndin felst á röksemdir vegamálastjóra fyrir því, að frekari lækkun geti ekki átt sjer stað, því til eftirlits með viðhaldi er óumflýjanlegt að hafa aðstoðarmann. Nefndin hefir fallist á, af sömu ástæðum, að ekki sje varið meira fje til áhaldakaupa en stjórnin leggur til. Þá vík jeg að styrk þeim, er síðasta þing veitti til að halda uppi bifreiðaferðum austur um sveitir, en feldur var niður af stjórninni. Nú hefir komið fram samskonar beiðni aftur. Nefndin veit, að styrkur þessi hefir allmikla þýðingu fyrir þessi hjeruð, en er þó til mests hagnaðar fyrir þá einstöku menn eða þann mann, er nýtur hans, því aðrir setja auðvitað niður fargjöld þessar leiðir eins og sá, sem samið er við. En auðvitað hefir hann líka þá skyldu að halda uppi reglubundnum ferðum um leið og hann nýtur hlunnindanna. Nefndin hefir því viljað verða við þessu, en með því skilyrði, að styrkurinn sje aðeins bundinn við ferðir haust og vor. Ferðir um sumartímann munu hinsvegar frekar vera til gamans en gagns.

Hvað er styrkurinn hár!

. Það er satt, að fallið hefir úr brtt. upphæðin, en hún mun vera 1000 kr. Þá kemur næst brtt. nefndarinnar um strandferðirnar. Fjvn. hefir ekki fengið álit samgmn. um þau atriði, er undir hana heyra, bátastyrkina, og geri jeg það því ekki að umtalsefni. Við liðinn til strandferða hefir nefndin bætt við „til Esju“, af því ekki er um annað skip að ræða. Ennfremur leggur nefndin til að veittar sjeu 45 þús. kr. til Eimskipafjelags Íslands, og er það nýr liður til strandferða. Ástæður fjel. eru teknar fram í nál., sem sje þær, að fjelagið getur ekki kept við þau útlendu skipafjelög, er halda uppi siglingum hjer við land einungis í gróðaskyni, en skeyta ekkert um hinar smærri og afskektari hafnir. Í öðru lagi á það mjög erfitt með afborganir og vexti af hollenska láninu vegna gengismunar. Síðasta greiðsla á því á að fara fram 1927. Fleiri málaleitanir, sem hafa komið fram frá fjelaginu, sýna, að þörf sje á að styrkja það, og nefndinni er það ljóst, að kostnaður fjelagsins við strandferðirnar er mjög mikill, en hinsvegar brýn þörf á að halda þeim uppi, og hefir hún því komið fram með þessa brtt. Jeg skal geta þess, að samgmn. beggja deilda hafa mælt eindregið með þessum styrk, og að því leyti hefir fjvn. fengið vitneskju frá hv. samgmn., en alls ekki um önnur atriði. Næstu brtt. nefndarinnar eru viðvíkjandi símakerfinu. 1. brtt. er um að hækka fjárveitinguna til viðauka símakerfisins úr 20 þús. kr. upp í 25 þús. kr. Eftir upplýsingum frá landssímastjóra taldi nefndin rjett að mæla með þessari 5 þús. króna hækkun. 2. brtt. er um hækkun á launum símamanna úr 273150 kr. upp í 300 þús. kr. Þar sem hjer er að ræða um launahækkun, og hana allmikla, þykir mjer hlýða að gera nánari grein fyrir þessari brtt., einkum þar sem þetta hafði verið allmikið ágreiningsatriði milli landssímastjóra og stjórnarinnar. Frá till. landssímastjóra hafði stjórnin dregið 24600 kr., og þó öllu heldur 31200 kr., er hún taldi ekki nauðsynlegar greiðslur. Frádráttinn á 24600 kr. byggir stjórnin á því, að hún telur upp ýmsa starfsmenn við símann, sem hún telur ónauðsynlega. Nefndin gerði sjer alt far um að kynna sjer þetta, svo að áætlunin gæti orðið sem næst sanni. Fann hún, að í þessum 24600 kr., sem stjórnin hafði dregið frá, voru laun ýmsra starfsmanna, sem annaðhvort voru komnir í stöður eða óhjákvæmilegt var að skipa. Þannig hafði stjórnin ekki tekið með laun símaverkfræðings, 3500 kr., þar sem enginn var þá í þeirri stöðu, en nú hefir verið skipað í hana. Þá voru dregnir undan tveir símritarar á Seyðisfirði, sem nú eru komnir í þær stöður, og loks var slept einum 1. flokks skrifara og einni varatalsímakonu. Laun þessara starfsmanna nema samtals 18 þús. kr., eða að viðbættri dýrtíðaruppbót þeirri upphæð, sem nefndin leggur til, að áætlunin verði hækkuð um. Nefndin hefir annars ekki tekið afstöðu til ýmsra atriða, sem stjórnina deilir á við landssímastjóra, hvort nauðsynleg sjeu eða ekki. Fylgir hún stjórninni í því, að þau muni ekki vera nauðsynleg, en þessa hækkun taldi hún óumflýjanlega, þar sem menn væru í öllum þessum stöðum og ekki yrði hjá því komist að greiða þeim kaup. Næsta brtt. er um að hækka fjárveitinguna til bæjarsímans í Reykjavík úr 60 þús. kr. upp í 90 þús. kr. Það þykir sjálfsagt í mikið ráðist að hækka þennan lið um 30 þús. kr., eins og fjárhag ríkisins er komið nú. En þetta er eitt af því fáa, sem gefur ótvíræðar tekjur í aðra hönd. Landssímastjóri telur vafalaust, að fyrir hverjar þúsund kr., sem varið er til aukningar bæjarsímans, aukist tekjurnar um 500 kr., og gefi þetta fje þannig 50% vexti á ári. Auðvitað má segja, að ekki beri brýna nauðsyn til að leggja út í þennan kostnað nú, þar sem hagur ríkissjóðs sje svo þröngur, en nefndin leit þó fremur á hitt, hve miklar tekjur eru hjer í aðra hönd, þar sem þessi viðbót verður greidd að fullu á 2 árum. Þá leggur nefndin til, að hækkuð sje fjárveitingin til Borðeyrarstöðvarinnar um 5000 kr., bæði vegna þess, að nokkur breyting hefir orðið á launum stöðvarstjórans, þar sem nýr maður er kominn í þá stöðu, en hinn, sem áður var, hafði sjerstakan samning, og svo hafði gleymst í frv. að taka með afborgun og vexti af húseign, sem síminn á þar. Þá er lagt til að hækka liðinn til eftirlitsstöðva og annara talsímastöðva um 15000 kr., upp í 80000 kr., sem að nokkru leyti er samningsbundið, en stafar að nokkru af fyrirhugaðri aukningu bæjarsímans í Reykjavík. Loks er stórhækkun á viðhaldi símanna, úr 90000 kr. upp í 110000 kr. Nefndin telur óhjákvæmilegt, að viðhaldið sje í sem allra bestu lagi, og þó að ekki verði veittar nema 90000 kr., kveður landssímastjóri ekki viðlit að komast af með það. Næsta brtt. er nokkuð á annan veg en ýmsar aðrar, þar sem farið er fram á að hækka skrifstofukostnað vitamálastjóra um 500 kr. Hefir hann sýnt nefndinni fram á það með fullum rökum, að þótt ekki verði reistir nýir vitar á næsta ári, sje svo mikið annríki á skrifstofunni, að þar verði ekki fækkað. Síðastliðið ár var skrifstofukostnaðurinn 4500 kr., og þó að sennilegt sje, að hann fari fram úr 3500 kr. á næsta ári, vildi nefndin samt ekki fara hærra. Þá leggur nefndin til, að rekstrarfje vitanna verði hækkað um 5000 kr. Átti hún tal við vitamálastjóra, og taldi hann ekki sennilegt, að komist yrði af með minna. Aftur á móti leggur nefndin til, að fjárveiting til sjómerkja verði lækkuð um 3000 kr., og er það gert í samráði við vitamálastjóra. Jeg hefi nú farið stuttlega yfir brtt.fjvn. aftur fyrir 13. gr. Auk þeirra liggja fyrir allmargar brtt. frá einstökum þm., sem jeg hefi lítið um að segja, fyr en hv.flm. hafa talað fyrir þeim. Þó að venja hafi verið að lýsa afstöðu nefndarinnar til slíkra brtt. strax í framsögu, ætla jeg að geyma það að þessu sinni, þangað til jeg þarf að svara þeim athugasemdum, sem gerðar kunna að verða við tillögur nefndarinnar. Annars hefi jeg ekki meira að segja um þennan kafla af hálfu nefndarinnar. Getur verið, að mjer hafi láðst að taka eitthvað fram, en þess vil jeg þó biðja hv. deild, að hún láti ekki tillögur nefndarinnar gjalda þess, þó að mjer hafi tekist ófimlega framsagan, heldur líti á hitt, að nefndin hefir viljað leggja alla áherslu á að mæla ekki með öðrum hækkunum en þeim, sem hún telur alveg óumflýjanlegar.

Klemens Jónsson Jeg hafði búist við, að hæstv. stjórn mundi taka næst til máls, en þar sem hún hefir ekki kvatt sjer hljóðs, vænti jeg þess, að hv. deildarmenn fyrirgefi mjer, þó að jeg grípi strax orðið. Þegar menn eiga tal við erlenda fjármálamenn um hag ríkissjóðs, spyrja þeir fyrst að því, hvort tekjuhalli sje á gildandi fjárlögum eða tekjuafgangur, og sje þeim sagt, að þau sjeu afgreidd með tekjuhalla, gretta þeir sig og segja, að það sje ákaflega óhyggileg pólitík. Jeg hygg, að þeim mundi fara eins, ef þeir sæju fjárlagafrv. fyrir 1925, eins og hv.fjvn. hefir gengið frá því, að þótt ekki sje nema 100000 kr. tekjuhalli á því, muni þeir telja það óhyggilega ráðið. Auðvitað spyrja þeir ekki um það, hvort fjárlögin sjeu í raun og veru gætilega samin, að áætlunin muni standast, heldur gera þeir að sjálfsögðu ráð fyrir, að svo sje. Nú hefir háttv. fjárveitinganefnd komist að þeirri niðurstöðu, að áætlun stjórnarinnar í fjárlagafrumvarpinu væri ekki nákvæm í ýmsum atriðum, og breytingar nefndarinnar væru frekar reikningslegar en raunverulegar. Jeg býst þó við því, að hv. nefnd muni eiga erfitt með að sannfæra mig um það, að t. d. allar hækkanirnar til símans, sem nefndin leggur til, sjeu eingöngu reikningslegar, en jeg mun víkja nánar að því síðar. Annars er það vitanlegt um tekju- og gjaldaáætlunina, að oft getur verið mikið álitamál, hvort þetta eða hitt sje rjettara. Jeg hygg, að háttv.þm. muni veitast erfitt að gera það upp fyrir sjer, hvort rjettara sje að áætla aukatekjurnar 1925 300000 kr. eða 280000 kr., enda fer það mikið eftir árferði, eins og getið er um í athugasemdum stjórnarinnar við frv. Einnig er ógerningur að gera upp á milli þess, hvort áætla beri kaffi- og sykurtollinn 25000 kr. lægri eða hærri, eða hvort gjald af brjóstsykur- og konfektgerð eða tekjur af víneinkasölu muni verða nokkrum þúsundum lægri eða hærri. Þetta verður jafnan álitamál, og má engan veginn áfellast stjórn eða þing, þó að komist sje að þessari eða hinni niðurstöðunni. Jeg drap á það í framsöguræðu minni við 1. umr. þessa máls, að jeg teldi vörutollinn áætlaðan of hátt, eftir upplýsingum, sem jeg hafði fengið síðan jeg gekk frá frv. Nefndin hefir tekið þessa bendingu til greina, að nauðsynlegt sje að lækka áætlunina, og nemur sú lækkun svo miklu, að það heggur djúpt skarð í þann tekjuafgang, sem áætlaður er í frv. Eins er um ýmsa útgjaldaliði, að erfitt getur verið að áætla, hvort þeir muni verða þúsundinu hærri eða lægri, en auðvitað er best að fara varlega, áætla tekjurnar sem lægstar, en gjöldin svo hátt, sem þau mundu frekast reynast. Það hefir ekki altaf verið gert, þó að menn hafi viðurkent, að þetta sje rjettast. En þó virðist mjer, sem hv.fjvn. hafi í þetta skifti gengið lengra í varfærninni en venja hefir verið áður. Jeg skal þá leyfa mjer að víkja fám orðum að einstaka atriðum í þessum kafla. Tel jeg það sjálfsagða reglu, að einstakir þm. hafi ekki orð um fleiri liði en þeim þykir sjerstök ástæða til að tala um, en þræði ekki hvern lið fyrir sig, eins og frsm. verður að gera, og á þetta ekki síst við um fjöldann allan af brtt., sem komnar eru frá einstökum þm. Fyrsta brtt.fjvn. er að hækka um 100000 kr. þau gjöld, sem um ræðir í 7. gr. 1. lið, en það eru vextir af innlendum lánum. Ástæðan til þessarar hækkunar er sú, að ekki hafi verið tekið upp á skuldalistann lán Landsbankans, sem er upp undir 2 milj. kr. Þetta er að vísu rjett, en við því ætti að mega búast, eftir þeim sparnaði, sem framkvæmdur verður á þessu ári og lagt er til, að gerður verði á næsta ári, að eitthvað verði greitt af þessum lánum. Þau eru ósamningsbundin, og ber því fyrst af öllu að greiða þau. Af þessari ástæðu áætlaði jeg þennan lið ekki hærri. Getur verið, að rjett sje að hækka hann eitthvað, en jeg hygg, að 100000 kr. hækkun muni reynast óþarflega há. Þá leggur nefndin til að hækka fjárveitinguna til gæslu landhelginnar um 30000 kr. Jeg er samdóma hv. nefnd, að þessi hækkun sje nauðsynleg. Það hafa komið margar kvartanir um það víðsvegar af landinu, að landhelgisgæslan sje ónóg, og nú alveg nýlega hafa komið alvarlegar umkvartanir frá mönnum austanfjalls. Þar hafa botnvörpungar vaðið inn í landhelgina og gert mönnum svo þungar búsifjar, að þar, sem hefir verið mokafli daginn áður, er oft engan fisk að fá 1–2 dögum síðar. Þessar alvarlegu kærur hafa komið síðustu dagana, og hefir þó varðskipið sýnt mikinn dugnað það sem af er starfstíma þess á þessu ári. Sýnir það ljóslega, að það skip er ekki einhlítt til að verja landhelgina. Þá leggur nefndin til að hækka talsvert fjárveitingar til ýmsra stofnana til ljóss og hita. Jeg skal geta þess, að við samningu frv. lá fyrir beiðni, jeg hygg undantekningarlaust frá öllum stofnunum og skólum, um hækkun á þessum lið. Jeg fór nákvæmlega yfir þessi erindi, og verð jeg að játa það, að mjer fanst sum á rökum bygð, en þó hvergi nærri öll. Það er alkunnugt, að skólar og svipaðar stofnanir hafa verið fíknar í að fá miðstöðvarhitun og rafmagn, þar sem um það er að ræða. Fyrir miðstöðvarhitun eru jafnan færð þau rök, að við það sparist mikið eldsneyti. En svo undarlega bregður við, að þegar miðstöðvarhitunin er komin, þá er farið fram á hækkun og rökstutt með því, hve dýr hún reynist. Jeg hygg, að meira eftirlit megi hafa með eldiviðareyðslu en gert hefir verið, enda er jeg sannfærður um, að hæstv. stjórn muni hafa alla gát á þessu. Nefndin leggur til, að hækkuð verði gjöldin til sóttvarna, bæði innanlands og til ráðstafana gegn því, að sóttir berist frá útlöndum. Þetta eru lögboðin gjöld, og verður ekki komist hjá að greiða þau, hvort sem þau reynast mikil eða lítil. Reynslan sýnir, að þau hafa verið mjög á reiki á undanförnum árum. Þó verð jeg að segja, að jeg álít, að komast hefði mátt af með talsvert minni kostnað en gert hefir verið. Jeg hygg, að kostnaðarreikningarnir hafi ekki verið gagnrýndir eins og mátt hefði. Vænti jeg þess, að hæstv. stjórn haldi áfram þeirri reglu, sem jeg hefi gert mjer far um að fylgja 2 undanfarin ár, að athuga nákvæmlega alla reikninga til ríkissjóðs, og er mjer óhætt að segja, að margir eru það ekki, sem hafa komist fram hjá þeim hreinsunareldi. Ætti þingið að hvetja hæstv. stjórn til að athuga alla reikninga nákvæmlega og að það verði brýnt fyrir öllum embættismönnum. Hygg jeg, að við það mætti spara talsvert. Í þessu sambandi vil jeg leyfa mjer að minna á, að jeg hef afhent hjer í þinginu frv. um berklavarnir. Jeg hef ekki orðið þess vísari, hvar frv. er niður komið, og leyfi jeg mjer því að lýsa eftir þessu frv. einu sinni enn. Komi þetta frv. ekki fram, verður óhjákvæmilegt að hækka að mun áætlunina um kostnað við berklavarnir. Þá er einn liður, sem háttv.fjvn. hefir bætt við, 1000 kr. styrkur til bifreiðaferða vor og haust frá Reykjavík austur um sveitir. Jeg vil sem þingmaður leyfa mjer að færa nefndinni mínar bestu þakkir fyrir að taka upp þennan lið. Það var af athugunarleysi, eða þó öllu fremur af tilviljun, að þetta var ekki tekið upp í frv., en alls ekki ætlun stjórnarinnar að hætta við þessa tilraun, sem hafin var á síðasta ári og hjeraðsbúar þar eystra voru mjög ánægðir með. Þó að jeg geri ekki ráð fyrir að verða með miklum hækkunum eða greiða atkvæði með nema örfáum brtt. í þá átt, hlýt jeg þó að aðhyllast 38. brtt. nefndarinnar, um 45000 kr. styrk til Eimskipafjelags Íslands til strandferða. Þetta er að vísu allmikil upphæð, en eins og tekið er fram í nál. og hv.frsm. (ÞórJ) gat um, er hagur fjelagsins talsvert þröngur, en fái það þennan styrk, er sennilegt, að það komist yfir mestu vandræðin, sem það er í. Jeg mun því greiða atkvæði með þessari brtt., en sennilega ekki með öðrum í þessum kafla. Þá kem jeg að feitasta bitanum, sem er símakerfið. Nefndin leggur til, að þar verði gerðar ýmsar hækkanir, sem nema hvorki meira nje minna en 112 þús. kr. Jeg er sannfærður um, að af þessari upphæð er mjög lítið einungis reikningsfærsla, heldur mesti hlutinn veruleg gjaldaaukning. Nefndin kemst þannig að orði í nál. um þessa liði: „Reynslan sýnir, að jafnan hafa verið áætluð of lágt gjöldin til símans, enda sjest af skjölum þeim, sem legið hafa fyrir nefndinni, að stjórnin hefir dregið mikið úr tillögum landssímastjóra.“ Þetta væri rjett að orða þannig, að reynslan sýni, að landssímastjóri hafi jafnan farið langt fram úr áætlun, venjulega að stjórninni fornspurðri, sbr. fjáraukalögin fyrir 1922. Jeg veit, að nefndin hafði nákvæma skýrslu um gjöld símans 1922, er jeg krafði landssímastjóra um. Þá þykir hv.fjvn., að stjórnin hafi ekki áætlað nógu hátt starfslaun símamanna og ekki tekið tillit til launa nokkurra þeirra símamanna, sem ekki verði komist af án. Það er satt, að stjórnin bjóst ekki við, að símaverkfræðingur yrði skipaður, en sá sjer þó ekki fært að standa á móti því, er landssímastjóri lagði mjög með því. En það er alkunnugt, að ýmsar tilraunir frá landssímans hendi hafa verið gerðar til að smeygja nýjum mönnum inn í fjárlögin og breyta með því launakjörum starfsmanna símans. Er það mjög óviðkunnanlegt, og ber að gæta varygðar við því. - Nýjum starfsmönnum við símann hygg jeg ekki þörf að bæta við, en það get jeg ímyndað mjer, að sje á skrá landssímastjóra. Þá hefir nefndin áætlað gjöldin við bæjarsímann í Reykjavík 30 þús. kr. hærra en stjórnin. Með tilliti til þess, að bæjarsíminn hefir alveg nýlega fengið miklar og kostnaðarsamar endurbætur, þá virðist þetta vera nokkuð langt gengið, og verð jeg því að ráða hv. deild frá að samþykkja þessa brtt. nefndarinnar. Og þó einhver búist við, að bæjarsíminn gefi af sjer 50% p. a. í gróða, þá mun tæplega verða sú reyndin á. Þá hefir verið hækkuð um 20 þús. kr. upphæðin til viðhalds landssímanna. En þar sem engra gagngerðra umbóta mun þörf nje aukningar á talsímakerfinu, þá verð jeg að álíta, að 90 þús. kr. ættu að hrökkva til. Þá kemur manni það undarlega fyrir sjónir, að hv. nefnd skuli hækka skrifstofukostnað vitamálastjóra, þar sem mjög lítið verður þó unnið að vitabyggingum nú. Raunar er þetta lítil upphæð. En í sama mund leggur nefndin til, að lækkaður verði skrifstofukostnaður landlæknis og biskups o. fl. Get jeg raunar verið því samþykkur. Þá hefi jeg farið nokkuð út í flestar þær till.hv.fjvn., sem jeg finn sjerstaklega ástæðu til að minnast á. Jeg get í fám orðum sagt, að jeg tel flestar hækkanirnar ónauðsynlegar, og mun því greiða atkvæði á móti þeim. Að öðru leyti virði jeg mjög mikils þær tilraunir hv. nefndar, sem fara í þá átt að draga úr útgjöldunum. En hjer hefi jeg fyrir framan mig talsvert af brtt. frá einstökum þm., og þykir mjer leitt til þess að vita, að fæstar af þeim virðast vera í samræmi við þá viðleitni stjórnar og hv.fjvn., að minka nú öll útgjöld sem mest. Er hjer sumstaðar um allháar upphæðir að ræða, og mun jeg greiða atkvæði mitt móti þeim velflestum. Ein sparnaðartill. er þó á ferðinni, sem er slíks eðlis, að jeg get ekki fallist á hana. Er það till.hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) um að fella niður styrkinn til útgáfu manntalsins 1703. Eins og menn muna, var það samþykt á þinginu í fyrra, og lýsti jeg þá allrækilega, hversu merkilegt þetta handrit væri, ekki hvað síst fyrir íslenska ættfræði, en svo sem menn vita, þá er ættfræðin grundvöllur allrar sagnfræði. Rit þetta er sannkallað „unicum“, engin önnur þjóð á rit, sem svo merkilegt er í sinni röð, og hver menningarþjóð myndi hafa flýtt sjer að gefa svo merkilegt rit út. Í því efni er okkur þó nokkur vorkunn, þar sem svo stutt er liðið frá því að mönnum varð kunnugt um, hvar rit þetta var niður komið.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg lýsti yfir því í byrjun, að jeg myndi geyma til 3. umr. að fara nokkrum orðum um fjárhagsástand landsins og gera þá ef til vill nokkrar aths. og viðauka við skýrslu hæstv. fyrv. fjrh. (KlJ), er hann kom með í byrjun 1. umr. Jeg skal þó nú þegar segja nokkur orð, sem nál.hv.fjvn. og orð hv. 2. þm. Rang. (KlJ) gáfu tilefni til. Jeg skal þá strax taka það fram, að jeg er nefndinni yfirleitt þakklátur, og verður ekki annað sagt en hún hafi sýnt alvarlega viðleitni í þá átt að gera fjárlagafrv. að rjettri mynd af tekjum og gjöldum ríkisins 1925. Hv. fjvn. hefir fært niður tekjuhliðina. Og fyrir fjárhaginn er það mjög þýðingarmikið, að hún sje gætilega sett, svo hún verði ekki undir áætlun og fremur verði líkur fyrir einhverjum umframtekjum til að vega upp á móti óhjákvæmilegum umframgreiðslum. Þetta hefir nefndin skilið rjett. En því miður vantar þó ennþá mikið á, að tekjuhliðin sje eins gætilega áætluð eins og vant var á hinum fyrri löggjafarþingum. Hv. 2. þm. Rang. (KlJ) taldi álitamál, hvort tekjuhliðin væri rjettar áætluð hjá stjórninni eða nefndinni. En það á aldrei að vera neitt álitamál, þegar ræðir um tvær tekjuáætlanir, að þá er sú lægri ávalt rjettari, af því að hún er gætilegri. Á gætni og ógætni í því efni getur afkoma ríkissjóðs oltið. Að öðru leyti get jeg undirstrikað það, sem hv.frsm.fjvn. (ÞórJ) sagði, að naumast munu öll kurl vera komin til grafar útgjaldamegin, svo sem kostnaðurinn út af berklavarnalögunum. Í stjfrv. er miklu lægri upphæð tiltekin í þessu skyni en greiða verður að lögunum óbreyttum og mun lægri en greiða verður samkv. þeim brtt. við berklavarnalögin, sem mjer hafa verið afhentar og þó fara fram á talsverða minkun þessara útgjalda. Þetta frv. hefir raunar komist úr mínum vörslum, og er ekki vitað, hvar það nú er niður komið, en það mun þó ekki skaði skeður, þar sem jeg hefi tilbúið annað samskonar frv., sem fer þó öllu lengra í breytingum sínum. Þá kem jeg að öðrum lið, sem er dýrtíðaruppbót embættismanna. Það mun fyrirsjáanlegt, að hún verður hærri árið 1925 en hún er nú, og mun hún of lágt áætluð í frv. stjórnarinnar. Þá vil jeg benda hv.fjvn. á það, að tíska hefir verið að greiða utan fjárlaga ýmisleg gjöld eftir eldri lögum og þál. Jeg álít, að komast beri burt frá þeirri venju að greiða þau gjöld, nema þau sjeu tekin í fjárlögin. Stjórnarskráin (37. gr.) kveður líka svo á, að ekkert gjald megi greiða, nema heimild sje til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. Nú er í fjárlögum gert ráð fyrir fjárgreiðslum út af lögum, sem samþykt eru á þessu þingi, en þá vantar aðeins á, að gerðar sjeu till. um fjárgreiðslur samkv. eldri lögum og þál. Virðist þó innan handar að gera það. Virðist rjettast að líta svo á, að fjárveitingum samkv. eldri lögum, sem ekki væru teknar upp í fjárlögin, væri frestað. Hvað þál. viðvíkur, þá eru þær sjálfar ekki neinar fjárgreiðsluheimildir, nema hvað stjórnin getur greitt þau gjöld upp á fjárveitingu eftir á. Því þyrfti að taka upp í fjárlögin þær greiðslur út af þál„ sem nefndin leggur til, að greiddar verði. Skal jeg um leið geta þess, að stjórn sú, sem jeg á sæti í, mun tæplega telja sjer skylt að greiða fje samkv. þál., nema alveg sjerstakar ástæður sjeu fyrir hendi. Viðvíkjandi hinum einstöku till. þarf jeg ekki að vera margorður. Þó skal jeg taka það fram, að jeg styð brtt. nefndarinnar við 7. gr., um að færa upp vexti af innlendum lánum um 100 þús. kr. Hv. 2. þm. Rang. (KlJ) var raunar þeirrar skoðunar, að hægt myndi verða að borga eitthvað af lánunum með tekjuafgangi ársins 1924, og því myndi ekki þörf að gera ráð fyrir svona miklu fje til vaxtagreiðslu. En tekjuhallinn síðastliðið ár var nærfelt 2 milj. kr., og byrjum við nú árið 1924 með nokkurn veginn jöfnum tekjustofnum sem 1923. Og þó við fellum niður flestar verklegar framkvæmdir, þá er sú upphæð þó ekki hærri en innan við hálfa miljón. Það þarf því varla að gera ráð fyrir, að tekjuafgangur verði til að borga miklar skuldir, nema slíkar tekjur komi ríkissjóðnum af einhverjum nýjum ráðstöfunum, sem þingið gerir. En jafnvel þó einhver afgangur fengist vegna þeirra ráðstafana, þá myndi hann ekki líkt því nægja til að greiða þær lausaskuldir, sem saman hafa safnast og jeg mun gera nánar grein fyrir við næstu umr. Annars verð jeg að segja, að jeg er yfir höfuð á móti nærfelt öllum hækkunartill., nema þær sjeu áætlunarleiðrjettingar, svo sem eru till.hv.fjvn. til hækkunar á nokkrum gjaldaliðum. (Aftan af ræðunni mun vanta alllangan kafla. - J. Þ.).

Jörundur Brynjólfsson Jeg kvaddi mjer hljóðs meðfram vegna brtt., sem jeg á við þennan kafla fjárlaganna, sem nú er til umræðu. Jeg get fúslega tekið undir með þeim mönnum, sem talað hafa um, að störf hv.fjvn. hafi ekki verið sem skemtilegust að þessu sinni, því frekar nú en áður, þar sem fyrir henni hafa legið til úrlausnar ýms vankvæði, sem ekki hafa áður verið. Þó nú að sumum hv.þm., sem ekki eiga sæti í henni, þyki ef til vill nokkuð langt gengið að því er snertir ýmsar sparnaðartill., þá vil jeg segja, að henni sje vorkunn, og það miklu frekar nú en áður. Jeg er hv. nefnd mjög þakklátur fyrir það, að hún virðist hafa áætlað tekjurnar fyrir árið 1925 mjög varlega, - miklu varlegar en gert er í núgildandi fjárlögum, því að þar er gert ráð fyrir miklu meiri tekjum en líkur eru til, að þær muni verða. En eins og jeg hefi tekið fram áður, tel jeg það eitt hið hættulegasta fyrir fjárhag okkar að áætla tekjurnar óvarlega. Jeg tel það ennþá skaðlegra en þó að skilið sje við fjárlögin með töluverðum tekjuhalla. Hefir slíkt oft komið fyrir áður, en það, sem þá hefir bjargað og bætt upp tekjuhallann, hefir verið hin varlega áætlun teknanna, sem þá hafa altaf farið fram úr áætlun, og það svo mjög, að þó að gjöldin hafi farið fram úr áætlun, hefir það ekki komið að sök. Hv. fjvn. á því þakkir skilið fyrir að hafa gengið feti framar í þessu en gert var í stjfrv. Um meðferð hennar á gjaldahlið frv. geta eðlilega verið skiftar skoðanir. Þó nú að þær sparnaðartillögur, hver út af fyrir sig, geti ekki talist stórvægilegar, þykist jeg skilja hugsun nefndarinnar í þessu efni, sem sje þá, að vilja draga úr öllum mögulegum útgjöldum ríkissjóðs, til þess að reyna að tryggja fjárhag hans. Mun jeg því styðja nefndina að þessu leyti, eftir því sem jeg get. Þó jeg að sjálfsögðu styðji þessa grundvallarhugsun nefndarinnar, eru þó sumar tillögur hennar, sem jeg get alls ekki fallist á, og býst jeg við, að hv.fjvn. komi það ekkert óvart. Þá eru og nokkrar tillögur hennar svo vaxnar, að ekki hefir orðið komist hjá þeim greiðslum, og því rjettara að taka þær upp í fjárlög. Um þetta er vitanlega ekkert að segja. En aftur eru nokkrar tillögur hennar til aukaútgjalda, sem jeg get alls ekki fallist á, og skal jeg þar sjerstaklega nefna till. um hækkun til símalína, t. d. aukinna símalína í Reykjavík o. fl. Þar er farið fram á allstórar upphæðir, sem jeg get ekki með neinu móti greitt atkvæði með. Úr því að svo er komið fjárhag vorum, að við verðum að draga úr öllum verklegum framkvæmdum úti um land, er ekki nema eðlilegt, að dregið sje einnig úr hinum miklu gjöldum hjer í Reykjavík. Um þær brtt.hv.fjvn. við síðari kafla fjárlaganna, sem horfa til sparnaðar, skal jeg ekki tala nú. Við þennan kafla fjárlaganna á jeg aðeins eina brtt. og er auk þess meðflutningsmaður að annari, og býst jeg við, að fyrsti flm. hennar hafi þar orð fyrir okkur. Brtt. mín er við 25. lið a. á þskj. 163, en er á þskj. 196,IV. Er hún um að hækka styrkinn til Grímsneslæknishjeraðs úr 3 þús. kr. upp í 9 þús. kr. Þar sem tillaga þessi er til hækkunar, mun jeg víkja að því, af hverju jeg hefi leyft mjer að koma fram með hana. Háttv. frsm. (ÞórJ) vjek að þessu máli í framsöguræðu sinni, en ummæli hans gáfu ekki beinlínis ástæðu til andsvara, en þó mun jeg síðar í ræðu minni víkja að þeim. Fyrir háttv. fjárveitinganefnd lágu plögg frá þeim mönnum fyrir austan, er höfðu með höndum byggingu læknisbústaðarins og sjúkraskýlisins í Laugarási. Er þegar sýnt fram á, að húsið hafi kostað rúmar 30 þús. kr., að undantekinni jörðinni. Nú sækja menn þessir til þingsins um samskonar upphæð og venja hefir verið að veita slíkum sjúkraskýlum, sem sje 1/3 kostnaðar. Og þó að undarlegt sje, hefir hv. nefnd ekki getað orðið við þessum tilmælum, en leggur aftur á móti til, að læknishjeraðinu sjeu veittar 3 þús. kr. eða 1/3 af því, sem landið er vant að veita í þessum tilfellum, og nær það tæplega því að vera 1/9 af því, sem skýlið kostaði. Þessu til stuðnings færir nefndin fram í áliti sínu, að hjeraðið hafi áður fengið óbeinlínis styrk, með kaupum á Geysishúsinu, sem rifið var í fyrra og flutt að Laugarási og haft í læknisbústaðinn. Hefðu nú engar aðrar upplýsingar en umr. hjer á Alþingi í fyrra legið fyrir hv. nefnd um þau hlunnindi, sem hjeraðið hefir haft af húsakaupum þessum, væri skiljanlegt, að hún hefði hagað tillögum sínum á þennan hátt. En svo vel vill til, að á síðasta þingi lá engin umsókn fyrir um styrk til þessa sjúkraskýlis, af því að húsið var þá í smíðum og ekki kunnugt um, hvað það myndi kosta. Eru því þau ummæli, að fyrir hafi þá legið styrkbeiðni um 3 þús. kr., alveg röng. Heldur var það flutt af þingmönnum sýslunnar, án þess að hjeraðsbúar óskuðu þess. En út af þeim móttökum, sem þessi tillaga fjekk hjá hinu háa Alþingi, ljet nefnd sú, er sá um byggingu hússins, mæla upp allan viðinn úr Geysishúsinu og reikna hann til rjetts verðs, eins og verðið var á nýju timbri austan fjalls á þeim tíma er húsið var bygt, og reikna svo á honum hæfilega fyrningu. Þessi plögg lágu nú fyrir háttv.fjvn., og hefði hún því getað sjeð, hver hlunnindi læknishjeraðið hefir hlotið við kaupin á húsi þessu. Sannleikurinn er sá, að þegar búið var að reikna flutningskostnað á húsinu frá Geysi til Laugaráss, það sem hann var meiri en ef timbrið hefði verið flutt af Eyrarbakka, og auk þess 20% fyrningu á efninu, þá stóð alveg heima kostnaður og ábati. Það var hvorki gróði nje tap á kaupunum, nema hvað leikna hefði mátt meiri fyrningu en 20%, þar sem húsið var orðið gamalt og hafði aðeins einu sinni verið málað á 15 árum. Matið á húsinu var framkvæmt af mjög trúverðugum mönnum, og jeg vona því, að hv.fjvn. geti ekki vefengt þessa reikninga. Og jeg vænti þess, að þar sem hæstv. atvinnumálaráðherra þekkir einn manna þessara mjög vel og veit, að hann nafnfestir ekki þau skjöl, sem ekki eru rjett, þá efist hann ekki um, að hjer er með rjett mál farið, Mjer skilst háttv.fjvn. byggja ummæli sín í nál. um styrk þann, er hún vill veita læknishjeraðinu nú, á því, að það hafi hlotið óbeinlínis styrk með húsakaupum þessum, því að háttv. nefnd segir þar, að ekki sje sanngjarnt að svifta læknishjeraðið öllum styrk, og vilji hún því sýna einhvern lit og búist við, að hjerassbúar geri sig ánægða með þessar 3 þús. krónur, þó að nú liggi fyrir hærri kröfur. Hefði það verið handahófsregla, sem fylgt hefir verið við úthlutun á þessum styrkjum undanfarið, gat þetta verið rjett. En þar sem það hefir verið föst regla að borga 1/3 kostnaðar við sjúkraskýlin, þá fæ jeg ekki skilið, hvernig hv.fjvn. getur látið sjer detta í hug, að hjeraðsbúar geti gert sig ánægða með það að fá 1/9. Þeir hefðu áður verið búnir að fá nokkum styrk. En svo var nú ekki, því að alt þetta hjal um gróða við húsakaupin er vitanlega ekkert nema hugboð og margsannað, að svo er. Hefði háttv. nefnd af sparnaðarástæðum ekki sjeð sjer fært að verja neinu fje í þessu skyni, þá var á það lítandi og ekkert um það að segja. En með næstu tillögu getur maður sannfærst um, að svo er ekki, því að þar leggur nefndin til, að eitt læknishjerað fái 15 þús. kr., sem mun vera nálægt 1/3 áætlaðs kostnaðar. Það er langt frá mjer að ætla að andmæla þessari tillögu, því að nefndin segir, að hætta sje á, að hjeraðið verði læknislaust, ef læknisbústaður og sjúknaskýli verði ekki bygt. Er það ærin ástæða til þess, að þingið geri sitt besta í þessu efni. En það, sem jeg vildi vekja athygli á, er, að þarna vill háttv.fjvn. verða við þeim óskum hjeraðsbúa, að veita þeim sem næst 1/3 kostnaðar. En mín brtt. fer ekki fram á 1/3. Ætti því hv. nefnd af þeim ástæðum, ekki síður að geta fallist á hana. Hv. fjvn. víkur svo síðar í nál. að því, að sjerstakar ástæður hafi verið fyrir hendi með þessi tvö læknishjeruð, og því hafi hún komið fram með brtt. sínar. En nú er svo ástatt í hjeruðum þessum, að annað þeirra er búið að byggja, en hitt aðeins á pappírnum. Liggur því í hlutarins eðli, að það hjeraðið, sem búið er að byggja, á sanngirniskröfu á að fá þann styrk, sem venjulegt er að veita læknishjeruðum, er svona stendur á. Það er vitanlega ofboð þægilegt, þegar hjeraðið er búið að leggja út í þann mikla kostnað að byggja læknisbústað ásamt sjúkraskýli, að bregða þá fyrir það fæti og segja, að það fái ekki nema svo og svo lítið. En slík hugsun er ekki í samræmi við það, að vilja launa framtakssemina. Annars er jeg hissa á, að háttv.fjvn. skyldi fara að gefa tilefni til að láta Geysishúsið dragast inn í umræðumar nú, með því að rökstyðja tillögu sína í nál. með því, að hún líti svo á, að læknishjeraðið hafi óbeinlínis fengið styrk með kaupunum á því, þar sem hún mátti búast við, að fulltrúarnir myndu andmæla þessari fjarstæðu, sem slegið var fram í þinginu í fyrra alveg út í bláinn. Úr því að farið var að draga þetta mál inn í þessar umræður, get jeg ekki annað en gengið nánar inn á þau ummæli, sem höfð voru hjer um það í fyrra og nefndin endurtekur nú í nál. sínu, til þess að sýna fram á allar þær staðleysur, sem um það hafa verið sagðar. Húsi þessu var illa haldið við, ójárnvarið, nema aðeins þakið, og hjelt hvorki vindi nje vatni. Eftir 15 ár var það svo selt á 3 þús. kr. Það var að vísu gert lítilsháttar við það haustið áður en það var selt, en það var ekki neitt, sem um munaði. Jeg get viðurkent það, að byggingarefni hækkaði á þessum árum, en það var ábyggilega ekki meira en sem svaraði fyrningu á húsinu. Því að húsið hafði gengið mjög úr sjer, einkum vegna þess, að þess var mjög illa gætt. Mjer er ekki grunlaust um, að þetta eigi að vera refsing fyrir það, að húsið var selt, en þá er það mjög einkennilegt, hvar sú refsing kemur niður. Það virðist rjettara, að sú refsing kæmi þá niður á rjettum aðilja, en ekki saklausum hjeraðsbúum, sem alls ekki höfðu sóst eftir húsinu, þó þeir hins vegar keyptu það, þegar þeim var boðið það, og hafa auðvitað búist við að hafa einhvern hag af kaupunum, því annars hefðu þeir eigi gert þau.

Hver bauð þeim húsið?

. Háttv. þm. Barð. ætti ekki að þurfa að spyrja að því, hver bauð það. Jeg get vel sagt hv.þm., hver það var, en jeg býst við, að hann viti það, og af Þingtíðindunum má nokkurn veginn sjá það. En ef hv.fjvn. vill synja styrks vegna þess arna, þá hefði verið sönnu nær að láta refsingu koma niður á þeim, sem sökina á. Og þó svo væri, að með þessari sölu hafi verið farið illa með landsfje, þá varð það ekki til neinna hagsmuna fyrir hjeraðsbúa. Jeg vænti þess svo, að ef hv.frsm. (ÞórJ) hefir eitthvað við þessu að segja, þá komi hann fram með það, því að jeg vil fá að heyra, á hverju hv.fjvn. byggir þessa till. sína. Þótt hv. fyrv. þm. þessa kjördæmis hafi flutt till. um þetta á síðasta þingi, þar sem nefnd var ákveðin, lág upphæð, þá var það ekki af því, að hann vildi ekki, að þetta hjerað fengi hlutfallslega eins mikinn styrk og önnur hjeruð, heldur vegna þess, að honum var eigi kunnugt um kostnaðinn, og þetta var því aðeins áætlunarapphæð hjá honum, og það alt saman í besta skyni gert. Það þýðir því ekkert að skírskota til hans í þessu máli. Ef hv.fjvn. hefði fundist fjárhagur ríkisins svo bágborinn, að ómögulegt hefði verið að veita nokkra styrki í þessu skyni, þá hefði jeg máske ekkert sagt, þó að þetta hjerað hefði ekkert fengið að þessu sinni, þó þar með hefðu vitanlega verið brotin loforð þingsins. En það er auðsjeð, að það hefir alls ekki verið meining hv. nefndar, því hún hefir lagt til, að hærri styrkir væru veittir en það, sem jeg fer fram á að þetta hjerað fái. Jeg vonast því eftir, að hv. deild leiðrjetti þetta með því að samþykkja till. mína. Jeg ætla mjer svo ekki að fjölyrða frekar um þetta, en jeg ætla þó að minnast aðeins á það, sem háttv.frsm. sagði, að nefndin ætlaði sjer ekki að leggja neinn dóm á þau hlunnindi, sem hjeraðsbúar hefðu haft af því að kaupa Geysishúsið. Það má vel vera, að hún hafi ekki ætlað að gera það, en þó hefir hún óbeinlínis gert það, og beiti hún sjer gegn tillögu minni, þá leggur hún dóm á þetta og það rangan dóm. Hún ætti því að vera fylgjandi brtt. minni. Jeg vonast nú eftir, að hv.þdm. afsaki, þótt jeg hafi orðið nokkuð langorður um þetta mál. Jeg var neyddur til þess sökum till.hv.fjvn. að vera nokkuð langorður um þetta, þó mjer sje það hinsvegar alls ekki ljúft að lengja umræður úr hófi fram. Að því er snertir 36. brtt. nefndarinnar, skal jeg taka það fram, að jeg er nefndinni þakklátur fyrir þann styrk, sem hún ætlar til bifreiðaferða austur. Jeg er hv. nefnd sammála um það, að styrkinn eigi að veita vor og haust, og jeg álít ástæður þær, sem nefndin færir fram fyrir því, rjettmætar.

Forsætisráðherra (JM): Það eru aðeins örfá orð, sem jeg ætla mjer að segja um þennan kafla fjárlaganna. Mjer finst niðurfærslur nefndarinnar vera mjög vel skiljanlegar. Þó þær komi víða hart niður, þá tel jeg þær víðast forsvaranlegar, því það er yfirleitt fylgt sömu reglu. Jeg skal geta þess, að jeg hygg að upphæð sú, sem nefnd er í b-lið 9. brtt., við 10. gr., sje heldur lág. Háttv. fjvn. leggur til, að sá liður sje áætlaður 17 þús. kr., en jeg held, að það sje of lítið, og muni ekki veita af alt að 20 þús. kr. til launa handa forstöðumanni og til húsaleigu og yfirleitt til skrifstofuhalds í Kaupmannahöfn. Og ef litið er á þá reynslu, sem fengist hefir á árunum 1922 og 1923, þá virðist auðsætt, að það sje ekki of mikið. Svo getur það líka farið nokkuð eftir gengi íslensku krónunnar hversu hár þessi liður verður. En jeg tel þetta áætlunarupphæð, og er þá ekki af atriði, hvort liðurinn er lítið hærri eða lægri. Hv. frsm. mintist á skrifstofukostnað landlæknis, og jeg hefi engu við það að bæta, sem hann sagði um þann lið. Jeg býst við, að sá kostnaður hljóti að verða hærri en nefndin hefir áætlað hann. Að því er snertir 17. brtt. nefndarinnar, þá skal jeg geta þess, að jeg býst við, að það verði mjög erfitt fyrir stjórnina að úthluta þeim styrk, sem ætlaður er til læknisvitjunar í sveitum, sem eiga erfiða læknissókn. Einkum verður það erfitt þegar búið er að klípa utan úr þeim styrk 1500 kr. til sjerstaks læknis, svo hann er aðeins 3500 kr. En jeg finn hinsvegar ekkert að því, þó þessi styrkur hafi verið lækkaður, því mjer finst að hann hefði mátt falla alveg burtu. Það er svo sáralítið, sem hver sveit fær, að það munar ekkert um það. Þess ber líka að gæta, að heilbrigðismálin taka til sín mjög mikið fje, og það hefir farið sívaxandi. Og ef það er borið saman við fyrri tíma, þá má segja, að það hafi vaxið gífurlega síðustu árin. Sjúkraskýli finst mjer vera rjett að styrkja. Annars tel jeg rjettara, að tekin væri upp sú regla, sem hv.þm. V.-Sk. (JK) leggur til, að þingið veitti ákveðna upphæð á ári í einu lagi, svo mikið, sem það telur fært, til sjúkraskýla og læknisbústaða, og stjórnin úthluti svo styrknum eftir því sem við á. Jeg hefi svo ekki mikið meira um þetta að segja. Jeg skal taka það fram, að mjer finst býsna hart að lækka styrkinn til „Líknar“. Jeg held það væri rjett að halda þeim styrk eins og hann hefir verið. Sömuleiðis álít jeg rjett að veita sæmilegan styrk til utanferða yfirsetukvenna, því að slíkur styrkur hefir altaf verið veittur síðan fyrst jeg man eftir, og jeg tel hann nauðsynlegan.

Jón Kjartansson Jeg ætla mjer ekki að þreyta háttv.þdm. með neinum almennum athugasemdum um fjárlögin. Það er aðeins vegna tveggja brtt., sem jeg á á þskj. 196, að jeg tek nú til máls. Það er alls ekki vegna þess, að jeg hafi neina löngun til að eyða fje ríkissjóðs, að jeg ber þessar brtt. fram, heldur er það knýjandi nauðsyn, sem hefir komið mjer til þess. Jeg hefði helst viljað vera stuttorður, en sökum almennra athugasemda háttv.frsm.fjvn. viðvíkjandi þessum brtt. mínum, verð jeg að segja nokkuð frá tildrögum þessa máls. Jeg vil nú þegar nota tækifærið til þess að taka undir það með hæstvirtum forsætisráðherra, að það er illmögulegt fyrir þingið yfirleitt að taka einstök sjúkraskýli inn í fjárlögin, því jeg tel erfitt að gera upp á milli þeirra. Það er alveg rjett, sem hæstv.forsrh. (JM) tók fram, að það er best að þingið veiti eina heildarupphæð til sjúkraskýla og svo skeri stjórnin úr því þegar til framkvæmdanna kemur, hvernig styrknum verði úthlutað. Háttv. frsm. gat þess, að undirbúningur heima í hjeraði hafi ekki verið fullkominn hjá öðrum hjeruðum en Borgarfjarðar; en þetta er ekki rjett og getur engan veginn átt við Mýrdalshjerað. Skal jeg koma að því síðar. Önnur brtt. er þess efnis að fá 15000 kr. styrk til sjúkraskýlis og læknisbústaðar í Vík í Mýrdal. Jeg þarf eigi að skýra hv.þdm. frá því, hvernig ástandið er að því er snertir samgöngur á sjó og landi í þessu hjeraði og hversu erfitt er að koma sjúklingum burt þaðan í sjúkrahús í öðrum hjeruðum, þegar á þarf að halda. Jeg skal til dæmis nefna það, að fyrir nokkru þurfti að koma sjúkling í sjúkraskýli og það var tekið það ráð að flytja hann til Vestmannaeyja á mótorbát, en þegar báturinn kom í höfn í Vestmannaeyjum, dó sjúklingurinn, og hlýtur öllum að vera það ljóst, að svo erfið ferð með sjúklinga getur haft mjög alvarlegar afleiðingar. Einnig hefir það komið fyrir, að þurft hefir að flytja sjúklinga landveg að Stórólfshvoli eða til Reykjavíkur, því ómögulegt er að byggja á því, að hægt sje að koma þeim sjóleiðis sökum hafnleysisins. Eins og jeg hefi þegar tekið fram, er það alls ekki rjett hjá hv.frsm. að þetta mál hafi verið illa undirbúið. Það er langt síðan hafist var handa þar eystra og byrjað á fjársöfnun og öðrum undirbúningi málsins. Einkum var á árunum 1919 og 1920 unnið að fjársöfnun til sjúkraskýlis, og fengust loforð um 30000 krónur og mun af því fje vera innborgaðar nálægt 25 þús. kr. Og ef þetta er ekki nokkur undirbúningur, þá veit jeg ekki, hversu mikinn undirbúning háttv.fjvn. vill heimta. Það er rjett, að það lá ekki fyrir nefndinni nein áætlun um þetta, eða teikning af byggingunni, en jeg tjáði þegar hv.fjvn. orsakir þess, sem voru þær, að húsameistari ríkisins var að vinna að teikningunum og hafði ekki lokið við þær þegar fjárveitinganefnd fjekk málið til meðferðar. Það er líka eitt, sem er mjög mikilsvert fyrir þetta hjerað; það er að fá ungan og góðan lækni. Nú gegnir hjeraðlæknisembættinu í þessu hjeraði aldraður maður, sem var góður læknir á sínum tíma. Þessi maður mundi ekki taka að sjer að starfa við sjúkraskýli, og hefir hann þess vegna lýst því yfir, að hann mundi segja af sjer þegar skýlið kæmi. Árið 1920 höfðu hjeraðsbúar í hyggju að koma skýlinu upp, en vegna dýrtíðar þá var framkvæmdum frestað. Hjeraðsbúar hafa hinsvegar reynt að fá ungan lækni austur, en það hefir ekki reynst mögulegt, því sá maður, sem þangað færi án þess að fá hjeraðslæknisembættið, gæti ekki vonast eftir að fá aðrar tekjur en það, sem hann hefði upp úr „praksis“, en „praksis“ er auðvitað ekki mikill þar, einkum þar sem ekkert sjúkraskýli er til. En nú er svo komið, að þessi aldraði góði maður er reiðubúinn til að segja af sjer hvenær sem nýr læknir fengist. Vona jeg, að hv.þdm. sjái, hve mikla þýðingu það hefir fyrir þetta fjarlæga og einangraða hjerað, að það fái styrk til sjúkraskýlis nú. Uppdrátt af byggingunni og kostnaðaráætlun, hvorttveggja gert af húsameistara ríkisins, hefi jeg nú í höndum, eins og jeg hefi skýrt hv.fjvn. frá. Kostnaðaráætlunin er kr. 46500,00. Jeg efast mjög um, að rjett sje hjá hv.frsm.fjvn., að hvergi sje meiri nauðsyn en í Borgarfjarðarhjeraði að koma upp sjúkraskýli nú. Jeg veit, að það er nauðsynlegt að byggja skýli þar, en þó hygg jeg, að aðstæður sjeu allólíkar þar og í Mýrdalshjeraði. Samgöngur eru í besta lagi í Borgarfirði og ungur, duglegur læknir situr í hjeraðinu, en í Vík situr aldraður læknir, sem getur ekki lengur notið sín. Er þó fjarri mjer að ásaka nokkuð þennan heiðursmann. Altaf þegar um alvarleg sjúkdómstilfelli er að ræða þar eystra, þá þurfa menn að leita annaðhvort til Síðu- eða Rangárhjeraðs eða jafnvel alla leið til Reykjavíkur. Allir hv.þdm. sjá erfiðleikana á þessu og þann kostnað, sem þetta hefir í för með sjer. Vænti jeg þess því fastlega, að fje verði veitt til þessa sjúkraskýlis, því að hvergi stendur eins á og jeg get ekki sjeð, að annað samskonar mál sje betur undirbúið, og mintist þó frsm. ekki á neinn undirbúning. Þá hefi jeg einnig aðra brtt. um viðbótarstyrk til sjúkraskýlis og læknisbústaðar á Síðu. Síðastliðið ár voru veittar í fjáraukalögum til þessa skýlis 10000 kr. Menn höfðu búist við að byggingarkostnaðurinn yrði minni en raun varð á. En því miður hefir hann orðið kr. 39894,83. Ástæðurnar til þessarar hækkunar eru meðal annars þær, að áætlunin er gerð af óvönum manni. Í áætluninni var ekki tekið tillit til neins flutningskostnaðar á sjó, uppskipunar eða flutnings frá sjó til skýlisins, sem er alllangur vegur. Viðgerðarkostnaður á íbúðarhúsinu áætlaður nokkuð af handahófi, enda í fyrstu ekki gert ráð fyrir að gera við það nema það minsta að hægt væri. Einnig var áætlunin í ýmsu öðru ófullkomin, t. d. fæðiskostnaður starfsmanna, og gerð af handahófi. Hleypti þetta alt fram kostnaðinum allmikið. Auk þessa var ýmislegur kostnaður, t. d. við vatnsveitu, sem bygð var samkvæmt fyrirmælum landlæknis, enda áhjákvæmjlegt annað að gera, því vatnsból er mjög vont. Vatnsleiðslan varð mjög dýr, enda yfir 1000 metra löng. Ýmislegur fleiri aukinn kostnaður varð beint af fyrirskipun landlæknis í samráði við hjeraðslæknirinn, sem er ungur og mjög góður læknir. Jeg vona, að háttv. deild taki fult tillit til nauðsynjar málsins og veiti hjeraðinu þessa uppbót, því að hjerað þetta er illa stætt og á við erfiðleika að stríða eins og aðrir. Eru enn eigi gróin sár þau, er Kötlugosið veitti hjeraðsbúum, og er því meiri nauðsyn, að Alþingi veiti hjeraðsbúum þennan styrk, og að það fái ekki á sig aukabyrði að bera, því þeir hafa hana nægilega fyrir. Hjeraðsbúar, sem hafa lagt fram mikið fje til þessara bygginga, mega ekki gjalda þess, að áætlun sú, er upprunalega var gert, gat ekki staðist; þeir áttu enga sök á því. Einnig ber að líta á það, sem jeg hefi þegar nefnt, að margt af því, sem setti kostnaðinn svona langt fram úr áætlun, stafaði af fyrirskipun landlæknis. Skal jeg svo ekki fjölyrða um þetta meir, en treysti á sanngirni hv.þdm. í þessu máli. Jeg vildi beina þeirri fyrirspurn til hv. form. samgmn., hvað hún hugsi sjer að gera viðvíkjandi styrk til flóabáta. Mjer er kunnugt um, að hv. samgmn. hefir haft með höndum mikið vandamál, að jafna niður styrk til flóabátanna. Þessi styrkur nam á síðastliðnu ári 75 þús. kr. Stjórnin hafði bundið 52 þús. kr.; þar af fór 31 þús. til „Suðurlands“ og 19 þús. til Djúpbátsins o. s. frv. Eftir eru þá aðeins 23 þús. kr., sem jafna átti milli allra annara báta. Jeg sje á brtt.fjvn. í næsta lið á undan, að þær 100 þús. kr., sem áætlaðar eru til strandferða, vill hún binda við e. s. Esju. Er það þá meiningin, að niður skuli falla styrkur til bátaferða á flóum og fjörðum? Jeg spyr þessa af því, að jeg veit, að öllum hv. deildarmönnum má vera kunnugt, að m. b. Skaftfellingur annast sjóflutninga til allrar Vestur-Skaftafellssýslu, hluta af Austur-Skaftafellssýslu og hluta af Rangárvallasýslu. Bátur þessi er eign einstakra manna og mundi verða að hætta, ef styrkur til hans fjelli niður eða minkaði stórum. Jeg spyr því enn, hvaða leið nefndin hefir fundið út úr þessum ógöngum, ef styrkur til flóabátaferða verður látinn falla niður eða lækkaður mjög.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg vil fara nokkrum orðum um 13. gr. Er það þó lítið gleðiefni fyrir atvinnumálaráðherra, því að búið er að reita af henni allar fjaðrir, þar sem ekki er gert ráð fyrir neinum verklegum framkvæmdum á næsta ári og tæplega viðhaldi. En þetta verður svo að vera, eftir því sem nú er komið. Jeg verð sjerstaklega að minnast á ræðu hv. 2. þm. Rang. (KlJ). Ljet hann í veðri vaka, að hann gæti ekki fylgt þeim hækkunartillögum hv.fjvn., sem lúta að 13. gr. Jeg held, að hann misskilji fullkomlega till. nefndarinnar. Þær fara vissulega ekki of langt. Tilætlun nefndarinnar var aðeins sú, að áætla útgjöldin sem næst því, er þau muni verða eftir undanfarinni reynslu, en gera þó ráð fyrir verulegum sparnaði frá því, sem greitt var 1922. í frv. eins og það var lagt fyrir þingið er svo lágt áætlað, að eiginlega nær það engri átt. Slík áætlun er ekki til annars en að svíkja sjálfan sig. Til hvers er að áætla laun starfsmanna lægri en lögákveðið er? Og til hvers er að áætla samningsbundnar greiðslur til símastöðva úti um land lægri en um er samið til fleiri ára? Það getur ekki verið til neins annars gert en að láta fjárlögin líta betur út á pappírnum. En þetta er að draga sjálfan sig á tálar, ekkert annað, því að útgjöldin koma hvort sem er, og þá kemur tekjuhallinn og þing og þjóð vaknar við vondan draum. Þetta vildi fjárveitinganefndin fyrirbyggja, og finst mjer hún eiga þakkir fyrir. Um viðhald landssímanna er þess að geta, að það verður að halda þeim sómasamlega við. Og til hvers er að svæfa samviskuna með því að áætla miklu minna í þessu skyni en eyðst hefir með allri sparsemi undanfarin ár! Jeg hefi átt tal við landssímastjóra um starfsmannafjöldann við símann, og jeg get fullyrt, að starfsmönnum þar verður fækkað, og mun jeg ganga ríkt eftir, að það verði gert eins og fært er. Er þegar fækkað um 2 og verður betur síðar. Viðhaldskostnaður við bæjarsímann hjer var 150 þús. kr. árið 1922. Get jeg ekki sjeð, hvernig 60 þús. eiga að nægja árið 1925. Vil jeg í þessu sambandi minna á, að bæjarsímakerfið hjer gefur 1/5 hluta allra tekna símans. Til Borðeyrarstöðvarinnar áætlar nefndin 7 þús. kr., en árið 1922 fóru til hennar 9600 kr. Hafði gleymst að áætla fyrir greiðslu vaxta og afborgana af lánum, sem síminn hefir tekið, en ekki verður komist hjá að greiða. Þá er 43. brtt. um tillag til talsímastöðva. Álít jeg till. nefndarinnar sjálfsagðar, þar sem hjer er að ræða um samningsbundnar greiðslur. Þessi liður var 77 þús. kr. árið 1922. Get jeg ekki sjeð, að 65 þús. nægi árið 1925, því að síðan 1922 hafa bæst við stöðvar. Jeg held því, að áætlun nefndarinnar, 80 þús. kr., sje nærri sanni. Viðhaldskostnaður landssímans var áætlaður í frv. stjórnarinnar 90 þús. kr., en nefndin áætlar hann 110 þús. kr. Árið 1922 var þessi kostnaður 160 þús. kr. Skil jeg ekki, að þessi áætlun nefndarinnar verði með rjettu talin há. Elstu staurar símans eru mjög farnir að fúna og ónýtast bráðlega. Verða vitanlega þeir staurar látnir standa, sem með nokkru móti geta staðið, og viðurkenni jeg, að nokkurt fje má spara á þessum lið nú á þessu ári, þótt jeg búist við því, að það komi fram síðar. Jeg vil þess vegna vona, að háttv. deild sjái sjer fært að fylgja till. nefndarinnar hvað snertir þessa liði alla. Jeg er þess fullviss, að háttv. deild hafi enga ástæðu til þess að blekkja sjálfa sig með altof lágum áætlunum á þessum liðum. Það er alveg rjett, að nefndin hefir víða hækkað áætlun um ljós og hita skóla og stofnana, af sömu ástæðu. Það hefir sýnt sig, að þessir liðir hafa áður verið of lágt áætlaðir. Þá vil jeg taka það fram út af orðum hæstv. fjármálaráðherra viðvíkjandi 24. gr. frv., að fjárvn. tók þá grein ekki til athugunar, því nefndinni hafði skilist, að fjárhagsnefnd mundi athuga hana. En þetta er víst misskilið, og þá sjálfsagt að fjárveitinganefnd taki hana rækilega til athugunar, ekki síst hvað þál. snertir. Mjer kemur ekki í hug að fara hjer inn á svið frsm. Hann er fullkomlega maður fyrir sínum dyrum. En jeg vildi fara nokkrum orðum um 13. gr. frv., að því er viðkemur mjer sjerstaklega. Hvað snertir styrk til flóabáta, þá leit fjvn. svo á, að samgöngumálanefnd ætti að gera tillögur um það, hvernig þeim styrk væri varið. Þær till. geta komið enn; þó það sje undarlegt, að þær komi á eftir málinu í heild, þá er samt nógur tími að þær komi við 3. umr. Þá vil jeg fara nokkrum orðum um tvær brtt. við 13. gr. Önnur er frá hv.þm. Mýra. (PÞ), þess efnis, að hækka veitinguna til akfærra sýsluvega úr 10 þús. í 20 þús. kr. Það væri auðvitað mjög skemtilegt að geta hækkað þennan lið, enda voru mörg sýslufjelög óánægð áður, meðan hann var þó margfalt hærri. En þess verður að gæta, að þegar ríkissjóður leggur svo sem ekkert til sinna vega, þá er ekki von að hann leggi sýsluvegunum mikið. Þjóðvegirnir standa þó ríkissjóðnum nær en sýsluvegirnir. Hin brtt. er frá háttv. 3. þm. Reykv. (JakM) um uppbót á launum talsímakvenna. Laun talsímakvenna hafa nú verið bætt, bæði í fjáraukalögum 1923 og fjárlögum 1924, því þingið viðurkendi í fyrra, að þessar talsímakonur væru verst launaðar af öllum starfsmönnum ríkisins. Mjer er ekki kunnugt um hversvegna þessi launabót hefir verið feld úr í frv. stjórnarinnar. Það hefir sjálfsagt verið af sparnaðarástæðum. En það er erfitt að spyrna á móti þessu, því öll sanngirni mælir með því. Jeg vildi aðeins skjóta því til háttv.flm. (JakM), að hann vildi ganga inn á það að till. sje borin upp í tvennu lagi, eða hann taki aftur seinni lið hennar að öðrum kosti, því talsímakonur í Hafnarfirði, Vestmannaeyjum og Siglufirði eiga við sömu kjör að búa, og því eðlilegt að þær fái líka uppbót. En ætlast er til þess, að ekki verði veittar nema 10 þús. kr. til þessarar uppbótar. Það er líka vert að athuga það í þessu sambandi, að það lá fyrir þinginu beiðni um launahækkun frá öðrum starfsmönnum símans, sem þingið hingað til hefir ekki sjeð sjer fært að taka til greina. En þá er ekki hyggilegt að neita allra lægst Launuðu starfsmönnunum um lítilfjörlega uppbót, sem nemur eitthvað 25 kr. á mánuði á mann. Jeg veit ekki hvort það er ástæða til þess að minnast á sjúkraskýlin. En úr því jeg er staðinn upp, vil jeg fara um þau nokkrum orðum. Afstaða nefndarinnar til þess máls var mjög örðug. Þó rjeð hún það af að taka nokkur skýlin út úr og veita þeim styrk, enda þótt hún yrði að viðurkenna þörfina víðar. En henni sýndist rjettast að veita þeim styrk, sem lengst voru komin og best undirbúin, en ekki öllum, því til þess skorti fje. Það kom líka til mála í nefndinni að neita öllum framlögum í þessu skyni. En frá því var þó horfið, vegna þess að þá mundi hafa safnast saman mikil fjárhæð til ársins 1926, og þótti nefndinni þá rjettara að skifta henni á bæði árin. Þetta er eins og frsm. (ÞórJ) tók fram, það grundvallaratriði, sem nefndin bygði á í þessu efni. Út af orðum 2. þm. Ám. (JörB) um sjúkraskýlið í Grímsneshjeraði, þá er till. nefndarinnar bygð á því, sem þm. hjeraðsins flutti hjer í fyrra og þá var álitið nægilegt. Þá gekk háttv. deild svo langt, að hún feldi allan styrk til hjeraðsins.

Sveinn Ólafsson Jeg hefi ekki átt mikinn þátt í þeim brtt., sem fram hafa komið við þann kafla fjárlaganna, sem nú er til umræðu. Mun jeg að mestu takmarka mál mitt við þær fáu brtt. og ekki tefja tímann. Jeg býst heldur ekki við því að þurfa að eiga í útistöðum við háttv. fjárveitinganefnd, því hún hefir unnið meira að mínu skapi nú að þessu sinni en stundum áður. Jeg get sagt það í fáum orðum, að jeg felli mig yfirleitt vel við flestar tillögur hennar, án þess að jeg þó með því gefi yfirlýsingu um það, að jeg muni styðja hverja einstaka tillögu frá henni. Aðrir háttv.þm. hafa minst þegar á sumar þær till.fjvn., sem mjer þykja helst athugaverðar. Það var einkum hv. 2. þm. Rang. (KlJ), sem það gerði. Jeg vil nú ekki tefja tímann með því að minnast á þær sjerstaklega, en læt nægja að sýna með atkvæði mínu, hvernig jeg lít á þær. Hinsvegar verð jeg að segja fáein orð viðvíkjandi einni brtt. á þingskjali 196, sem jeg á þátt í. Einnig mun jeg lítillega minnast á aðrar brtt. á því sama þskj., er snerta stefnu mína í meðferð fjárlaganna og fara í bága við hana. Annars verð jeg að segja það, að mjer brá í brún þegar þessu þingskjali var útbýtt hjer í háttv. deild og þótti skjóta skökku við þann sparnaðaranda, sem virst hefir áður svo almennur í þinginu. Á þessu þskj. komu fram brtt. um 200 þús. kr. aukningu á gjöldum ríkissjóðs umfram sparnaðartillögurnar, ef alt verður samþykt. Jeg skal nú ekki leggja neinn dóm á það, hve nauðsynlegar hinar ýmsu brtt. eru, sem að auknum útgjöldum lúta. Þær hafa sjálfsagt allar við einhverja sanna eða ímyndaða þörf að styðjast; annars væru þær ekki fram bornar. En um margar af þörfum þessum mun vera svo, að á öðrum stöðum blasi við samskonar þarfir og jafnvel átakanlegri en þær, sem hjer er lagt til að bætt verði úr, án þess að reynt sje að bæta úr þeim. Jeg vík fyrst að brtt. III á þingskjali 196. Jeg er að vísu aðeins meðflutningsmaður þeirrar till., og ekki aðalflm. Sú till. fer að vísu fram á aukin útgjöld, en það er líka eina brtt. mín, sem gengur í þá átt. Með henni er farið fram á, að bætt verði nýjum lið við 3. lið 12. gr. og 1500 kr. styrkur veittur til nokkurra hreppa á Austurlandi, eins og fyrirheitið er í núgildandi fjárlögum, ef þeir ráðast í að ráða sjerstakan lækni. Þessir hreppar, 5 að tölu, Jökuldals-, Hlíðar-, Tungu-, Hjaltastaðar- og Eiðahreppar, hafa verið læknislausir langan tíma og hafa orðið að vitja læknis í önnur hjeruð, þegar á hefir þurft að halda. Háttv. frsm.fjvn. benti á það, að nefndin hefði ætlað að fela þennan styrk í aðalupphæðinni, sem er í 3. lið 12. gr., 5000 kr. til læknisvitjana í sveitum, sem eiga sjerstaklega erfiða læknissókn. Þetta sjest ekki af till. hennar. Nú er þessi styrkur 8400 krónur í gildandi fjárlögum, en hjer aðeins settur 5000 kr. Er þá auðsjeð, að ef hjer á að draga frá 1500 kr., þá verður harla lítið eftir handa þeim hreppum öllum fyrir norðan, austan og vestan, sem njóta eiga þessa styrks, eins og hæstv.forsrh. (JM) tók rjettilega fram. Tilgangur okkar flm. þessarar brtt. er sá, að fá veittar 1500 kr. sjerstaklega handa þessum hreppum, ef til kæmi að þeir fengju sjer lækni, en að sú upphæð yrði ekki tekin af þessum 5000 kr., því að styrkurinn til hinna mörgu hreppa er langt of lítill, ef hann ætti fyrst að skerða um 1500 kr. Jeg verð annars að segja það viðvíkjandi hinum mörgu og tiltölulega háu útgjaldatillögum á sama þskj. um styrki til þess að koma upp læknisbústöðum og sjúkraskýlum, að líklega er enginn landshluti ver skipaður þessum stofnunum og sneyddur sjúkraskýlum og læknishjálp en Austurland. Þó er þaðan engin fjárbeiðni í þessu efni. Jeg vil í því sambandi minna á það, að í fyrra var sýnd nokkur viðleitni í að ljetta undir með mönnum í þessu efni, með því að veita fje til þess að leigja franska spítalann á Búðum. En nú er þessi hjálp feld niður, jafnvel á yfirstandandi ári, og hefir því að engu liði verið. Jeg verð að segja það, að það er óbærilegt misrjetti gagnvart þessum landshluta, sem fram kemur, ef allar þessar brtt. á þskj. 196, sem lúta að heilbrigðisráðstöfunum annara hjeraða, verða samþyktar. Jeg vil minna á það, að á milli Lónsheiðar og Smjörvatnsheiðar eru nú einir tveir læknar, sem starffærir eru, læknirinn á Djúpavogi og læknirinn á Brekku. Hinir eru allir meira eða minna fatlaðir í starfinu. En því meiri og ríkari er ástæðan til þess að bæta ástandið þar en víða annarsstaðar. Jeg vona því, að ef till. um styrk til sjúkraskýla verða samþyktar, þær sem á þessu þskj. standa, að þá verði till. okkar hv.þm.N.-M. um 1500 kr. styrk til íbúa Hróarstunguhjeraðs einnig samþykt. Það hefir verið læknislaust um mörg ár og leitað færis á eigin spýtur að útvega sjer lækni. Jeg mun svo ekki fjölyrða meira um þetta mál. Jeg býst við því, að háttv. aðalflm. till., hv. 1. þm.N.-M. (HStef) muni mæla fram með henni, en jeg drap á hana vegna sambands hennar við fortíðina. Þá er aðeins ein brtt. enn, sem jeg finn ástæðu til að fara fáum orðum um. Það er lítilvæg breyting við 12. gr. 13. m., þar sem farið er fram á það, að niður falli 200 kr. til sjúkrasjóðs Fellshrepps. Jeg fer fram á þetta fyrir samræmis sakir og vegna þess, að háttv.fjvn. hefir látið falla niður ýmsa smástyrki, sem kannske er vafasamt, hvort eigi að fella, ef þessi stendur. En úr því það á að fella niður fjárveitingar til nauðsynlegra fyrirtækja, þá á þessi fjárveiting eigi mikinn rjett á sjer. Mæli ekkert sjerstakt með, þá sje jeg ekki ástæðu til þess að þetta sjúkrasamlag fái styrk framar öðrum sjúkrasamlögum, sem njóta hlutfallslegs styrks af þeirri almennu fjárveitingu til sjúkrasamlaga. Í þessu sambandi vil jeg minnast á brtt.fjvn. við 12. gr. 5. b., um það, að styrkurinn til ferða augnlæknis verði lækkaður um 200 kr., færður úr 700 kr. ofan í 500 kr. Það er hliðstæð lækkun við þá, sem jeg ber fram um að fella niður styrkinn til sjúkrasjóðs Fellshrepps, og jafnstór. Annars held jeg, að þessi lækkun á styrknum til augnlæknis sje mjög óheppileg, því að mikill hluti landsmanna er svo illa settur í tilliti til aðgerða augnlæknis, að ekki má lakara vera. Eftir skilyrðum fjárlagafrv. á augnlæknir í hverri hringferð að dvelja minst ½ mánuð á tveim fjölmennustu viðkomustöðum strandferðaskipsins, sem þá líklegast verða kaupstaðirnir Akureyri og Ísafjörður, og orðalag greinarinnar gefur tilefni til að ætla, að ferðirnar eigi að vera fleiri en ein á ári, en reynslan undanfarið hefir sýnt, að ferðin hefir ekki orðið nema ein, og jafnvel stundum fallið niður. En með því móti fer mikill hluti landsmanna á mis við notin af þessari hjálp. Sjónveiklaðir menn eru eðlilega miklu víðar en á Ísafirði, Akureyri og Seyðisfirði, og búa sumir svo langt frá þessum stöðum, að þeir eiga þess engan kost að ná í lækni, þótt hann komi þar við. Jeg skal í þessu sambandi minna á það, að 1922 var augnlæknir fenginn til þess að fara sjerstaka ferð til Austurlands, þar sem yfir 40 sjónveiklaðir menn biðu hans, er eigi höfðu þá um 2 ár náð til augnlæknis. Sú ferð kostaði um 1200 kr., og tel jeg það því misráðið mjög af hv.fjvn. að rýra þennan styrk til ferða augnlæknis frá því sem var. Jeg held, að það ætti miklu frekar að hækka hann, svo að hægt væri að fá lækni til að fara eina hringferð á sumri með 5 eða 6 dvalarstöðum í þeim fjarlægari hjeruðum, þótt stutt dvöl væri á hverjum, ella munu margir sjónveiklaðir menn eiga örðugt með að hafa not af ferð augnlæknis, en fæstir hafa efni á að vitja hans hingað. Jeg lofaði að tefja ekki lengi þessa umræðu, og vil jeg standa við það; neita jeg mjer þessvegna um það að tala um ýmsar aðrar brtt. nefndarinnar og einstakra þingmanna, sem jeg hefði annars minst á. Má vera, að færi gefist á því síðar. Jeg þykist hafa gefið það nógu ljóslega í skyn, að jeg vilji yfirleitt fylgja brtt. nefndarinnar. En jeg verð tregur til að fylgja stórfjárútlátatillögum einstakra þm. á þskj. 196. Það er nú, ekki síður en fyr, mitt aðalmarkmið að reyna að takmarka eyðsluna svo sem fært er. Er mjer ekki síður nú en áður alvara að leggja mitt lóð í vogarskálina til takmörkunar útgjalda, enda skal ekki standa á mjer til þess. Út af athugasemd hv.þm. V.-Sk. (JK um styrk til flóabáta skal þess getið, að jeg get tekið undir með honum um samgangnaþörfina með suðurströndinni, og þar eð samgmn. hefir enn ekki látið frá sjer heyra, vil jeg gefa hv.þm. nokkrar upplýsingar um það, hvað nefndin ætlast fyrir. Við 3. umr. mun hún hafa skilað áliti sínu. Um skiftingu styrksins mun nefndin gera till., en hún er eigi að öllu sammála um upphæð styrksins, og vill meiri hl. hækka aðalupphæðina í 65 þús. kr., en minni hl. láta sitja við áætlunarupphæð stjórnarinnar, 60 þús. kr. Væntanlega verður það stjórnarinnar verk að úthluta styrknum, líkt og áður, og verða till. nefndarinnar þá til hliðsjónar. En hvað sem um till. verður, þá býst jeg við, að nefndin ætli aldrei minna en 60 þús. til flóabátanna alls, en að öllum líkum þó eitthvað rífara.

Jón Baldvinsson Jeg ætla ekki að þessu sinni að ræða rækilega nefndarálit hv.fjvn., þó að mjer líki það alt annað en vel að öllu leyti. Jeg ætla að minnast á brtt. VII á þskj. 196, um að veita 5 þús. króna styrk til slysatryggingarsjóðs verkamanna og sjómanna hjer í Reykjavíkurbæ. Af hálfu hins opinbera hefir ekkert verið gert til þess að tryggja verkamenn fyrir slysum, þó að allir hljóti að sjá þörfina. Á Alþingi hefir málið að minsta kosti komið þrisvar til umræðu og þingsályktunartill. verið samþyktar í þá átt. En úr framkvæmdunum hefir ennþá ekki orðið. En þar sem þessar samþyktir sýna glögglega, að þingið hefir sjeð og viðurkent þörfina, má ætla, að þessi till. mín á þskj. 196 nái fram að ganga og fjeð verði látið í tje. Slysatryggingarsjóður verkamanna og sjómanna er stofnaður af nokkrum hluta andvirðis botnvörpunga þeirra, er seldir voru til útlanda á stríðsárunum. Hafði það skilyrði verið sett, að nokkuð af andvirðinu rynni til styrktar verkamönnum á sjó og landi. Var fjeð fengið til ráðstöfunar bæjarstjórn Reykjavíkur. Var síðan sjóðurinn stofnaður af 100 þúsund krónum og stjórn hans falin fulltrúaráði verkalýðsfjelaganna. Hefir sjóðurinn starfað síðan 1921, og skal jeg nú minnast á, hve marga hann hefir styrkt og hve miklar fjárhæðir hann hefir lagt fram. Árið 1921 eru styrkþegar 32 og samtals veittar 7 þúsund krónur, 1922 eru veittar 5400 kr., og þá eru styrkþegar 31, og 1923 njóta 57 menn styrksins, sem þá er 7125 kr. Af vöxtum sjóðsins er ákveðið, að leggja skuli á ári hverju 1/10 við höfuðstólinn. Sjá því allir, að vaxtaupphæðin, sem heimil er til úthlutunar, er ekki nærri eins há og styrkurinn, sem menn hafa notið. En á ári hverju hafa verkalýðsfjelögin lagt sjóðnum til 2500 krónur. En nú er altaf að aukast þörfin fyrir starfsemi þessa sjóðs. Og sú hefir verið raunin, að starfsemi sjóðsins hefir ljett mjög mikið undir með bæjarfjelaginu, en ekki einungis með því, heldur líka sveitarfjelögum úti um land, því að margir utanbæjarmenn hafa orðið styrksins aðnjótandi. Og það er auðskilið mál, að margir þeirra, sem hafa hlotið styrk úr sjóðnum, hefðu orðið að leita sveitarstyrks. Eins og jeg hefi tekið fram, er nú þörfin altaf að aukast, fleiri og fleiri beiðnir um styrk berast til stjórnar sjóðsins, og þessvegna hefir hún sótt um 5 þús. króna styrk til hins háa Alþingis. Þar sem engin opinber slysatrygging er til fyrir verkamenn, þá vona jeg, að hv.þm. taki vel í þá fjárbeiðni, sem jeg flyt nú, og eins vænti jeg hins, að Alþingi með lögum bæti úr í þessu efni áður en langt um líður. En ástæðan til þess, að jeg flyt brtt. mína, er sú, að háttv.fjvn. hefir ekki þóknast að verða við beiðni sjóðsstjórnarinnar, þrátt fyrir hina miklu þörf. Aðaltillaga mín fer fram á sömu upphæð og sjóðsstjórnin bað um, og er það tvöfalt það tillag, er verkalýðsfjelögin láta sjóðnum í tje. En til vara flyt jeg tillögu um að styrkurinn verði 2500 kr., til þess að koma í veg fyrir, að með öllu verði synjað um styrk til sjóðsins, ef aðaltillagan þykir fara fram á of háa upphæð. Eru þessar 2500 kr. jafnhá upphæð og tillag fjelaganna til sjóðsins. Og enn vil jeg taka það fram, að jeg vænti þess fastlega, að háttv. þingdeild samþykki tillögu mína og sýni glöggan skilning á nauðsyn þessa máls. Á annað atriði ætlaði jeg að minnast. Er það brtt.fjvn. um styrk til strandferðaskipsins Esju. Vil jeg beina þeirri fyrirspurn til nefndarinnar, hvort upphæðin, 100 þús. kr., muni vera nægilega há. Ef sú upphæð er borin saman við það fje, sem áður fyrrum var veitt til strandferða, er hún hverfandi lítil. En færi svo, að hún reyndist ónóg, mundu nægilega margir verða til að segja, að sönnun þess væri fengin, að strandferðirnar gætu ekki borið sig í höndum ríkissjóðs. Og síðan kæmu fram tillögur um að selja skipið. Um fjárstyrkinn til Eimskipafjelags Íslands hefi jeg ekki mikið að segja. En það er augljóst, að standi hagur þess ekki með blóma, þá er það fyrst og fremst fyrir það, að menn eru ekki eins miklir velunnendur fjelagsins og þeir þykjast vera Þjóðræknin og ættjarðarástin eru þá meira á yfirborðinu heldur en í framkvæmdinni. Eins og allir vita, er flutningaþörfin svo mikil, að mönnum væri í lófa lagið að bæta hag fjelagsins, ef þeir ljetu það ganga fyrir um flutninga, en notuðu sem minst skip hinna erlendu keppinauta þess. Loks ætla jeg að fara nokkrum orðum um brtt.háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) á þskj. 196, um að fella niður styrk til sjúkrasjóðs Fellshrepps. Þykir mjer hv.þm. (SvÓ) of mjög hafa lagst í kjölfar hv.fjvn. um smámunasemi, að flytja till. um að svifta sjóðinn þessum 200 krónum. Á þessi hreppur mjög erfitt um að ná til læknis og hefir nú undanfarin ár reynt að koma sjer upp sjóði. Síðustu 4–5 árin hefir þingið styrkt þessa viðleitni og finst mjer ekki ástæða til að svifta hreppinn nú styrknum. Ekki verður hag ríkissjóðs komið í betra horf með því. Vænti jeg þess, að hv. deild lúti ekki svo lágt að fella styrkveitinguna niður.

Halldór Stefánsson Jeg skal ekki lengja umræður að mun; þær verða víst nógu langar samt. Hv. fjvn. hefir sýnt talsverða viðleitni í því að lækka ýms útgjöld í fjárlögunum, en ekki þykir mjer hún í því efni hafa gert eins hreint fyrir sínum dyrum og skyldi. Sje jeg ekki annað en eins og nú horfir við muni verða um 800 þús. kr. tekjuhalli, þegar tekið er tillit til þess, að útgjöld samkvæmt berklavarnalögunum munu verða talsvert hærri en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. stjórnarinnar, og fleiri atriði, sem fram komu í ræðu hv.frsm. (ÞórJ). En jeg stóð nú aðallega upp til að minnast á það, að feldur hefir verið niður sem sjerstök fjárveiting 1500 kr. styrkur, sem nokkrum hreppum í Fljótsdalshjeraði hefir verið heitið í fjárlögum síðustu ára, ef þeir rjeðu sjerstakan lækni. Áður hefir verið farið fram á það, að stofnað væri þarna sjerstakt læknishjerað, en ennþá hefir því ekki fengist framgengt. Hjeraðsbúar hafa þá sjálfir reynt að útvega sjer lækni, en það hefir ekki tekist enn. Og nú hefir fjárveitingin verið feld niður í fjárlagafrv. stjórnarinnar. Nefndin hefir ekki tekið hana upp og ekki annað sýnna en nú eigi að bregða gömlu loforði þingsins við hjeraðsbúa. Hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) hefir lýst aðstöðunni og það hafa aðrir gert áður. Læknisbústaður er á óheppilegum stað og aðrar aðstæður allar erfiðar. Víðast 2–3 dagleiðir eftir lækni, og sama tíma tekur að fylgja honum heim og sækja nauðsynleg meðul. Í hjeraðinu er alþýðuskólinn á Eiðum, og er afarbagalegt vegna hans, að læknir skuli ekki vera nær. - Illfær vötn eru í hjeraðinu, fjallvegir erfiðir, vegir vondir og snjóþyngsli afarmikil á vetrum. Væri þarna því full þörf á sjerstöku læknishjeraði, en eins og jeg hefi minst á, þá hefir því ekki fengist framgengt. Þá gæti komið til mála að flytja læknisbústaðinn, en um það hefir þingið ekki úrslitaatkvæði. Því ráða sýslunefndir Múlasýslna, og vafasamt er, hvort tekst að fá læknisbústaðnum breytt. En eins og stendur er þarna með öllu læknislaust og ekki annað að leita en til nágrannalæknanna. Og er það ærinn vegur. Innan landfræðilegra takmarka Fljótsdalshjeraðs er aðeins einn læknir, en hann er fyrir upphjeraðið og bústaður hans valinn með tilliti til þess. Virðist því bersýnilegt öllum, sem vilja sjá það, að þörf fyrir styrk í þessu skyni er þarna mikil. Til glöggvunar fyrir háttv.þdm. skal jeg geta þess, að innan landfræðilegra takmarka Fljótsdalshjeraðs eru 4 prestar, 11 kirkjusóknir, en aðeins 1 læknir. Betra en ekki þykir mjer þó það, að hv.frsm. (ÞórJ) ljet þess getið, að sú væri ekki meiningin að draga með öllu styrkinn af hjeraðsbúum, heldur væri þeim ætlað fje af þeirri upphæð, sem veitt er til læknisvitjana í fjárlagafrv. einnig í þessu skyni. En mjer finst óþarfi að breyta um form á þessari styrkveitingu til hreppanna eystra.  (Frsm. ÞórJ: Fjárveitingin hefir ekki áður verið sjerstök í fjárlögunum)  . Jeg skil ekki, að hv.frsm. (ÞórJ) muni það ekki, að liðurinn hefir einmitt verið sjerstakur. Og jeg get ekki skilið, ef til þess kæmi, að þessi fjárveiting þyrfti að dragast frá þegar til skiftingar kemur á þessum 5 þús. krónum, sem veittar eru í einu lagi sem styrkur til þessara hluta, að það, sem hrepparnir fá, verði svo mikið, að það verði að nokkru verulegu gagni. Mjer finst háttv. deild ætti að huga sig tvisvar um áður en hún neitar um þennan styrk til læknisráðningar, og það því fremur, þegar þetta hjerað ætti fyrir löngu rjettlætiskröfu á sjerstökum lækni, þegar þess er gætt, að ýms læknishjeruð á landinu eru ærið miklu minni en þær sveitir, sem hjer er um að ræða. Vænti jeg þess, að hv. deild samþykki tillögu okkar og sýni þá sanngirni, sem jeg að óreyndu hefi ekki ástæðu til að ætla, að hv.alþm. vilji ekki sýna.

Hákon Kristófersson Jeg á ekki við þennan kafla fjárlaganna, sem hjer er til umræðu, nema 2 brtt. Skal jeg strax taka það fram viðvíkjandi brtt. á þskj. 196 VIII., við 12. gr. 13. 1., að jeg tek hana aftur við þessa umr. Þá er aðeins eftir brtt. á sama þskj. undir V., sem jeg ber fram ásamt háttv.þm.N.-Ísf. (JAJ). Er hún í tveim liðum, og ætla jeg aðeins að tala um þann fyrri, a-liðinn, sem veit að mjer sjerstaklega, vegna þess að jeg geri ráð fyrir, að hv.þm.N.-Ísf. tali fyrir b-liðnum, vegna kunnugleika hans á því máli. Þessi brtt. okkar fer fram á hækkun á útgjöldum ríkissjóðs, og er það síður en svo að mjer sje það ljúft að bera fram tillögur um hækkuð útgjöld ríkissjóðs, eins og nú er ástatt. En svo geta verið brýnar ástæður til þess, að þetta verði nauðsynlega að gera, og svo er um þetta mál. Hjer ræðir um 15 þús. kr. styrk til sjúkrahúss og læknisbústaðar í Flatey á Breiðafirði. Jeg sneri mjer til háttv.fjvn. með þetta, en hún hefir eigi sjeð sjer fært að taka þetta upp, og sje jeg ekki ástæðu til að átelja það, en hefði þó talið betur fara á því, að háttv.fjvn. hefði þá alls engar tillögur gert í þessu efni. Jeg hafði einnig talað við landlækni um þetta og taldi hann sig þessu máli mínu fylgjandi, en þó skýtur þar nokkuð skökku við, um álit hans og tillögur, milli mín og hv.fjvn. Annars tel jeg óþarft að fara inn á þá hlið þessa máls, en vík að því eins og það liggur hjer fyrir. Þessar tillögur miða í þá átt, sem hefir mætt allmiklum andróðri frá ýmsum háttv.þm. Mig minnir, að hv. 1. þm. S.-M. kæmist þannig að orði um aðra till., svipaða þessari, að þar stæði alveg sjerstaklega á. Jeg ætla alls ekki að gera lítið úr þeim orðum þess mjög svo merka og mæta manns, en leyfi mjer aðeins að benda á, að þar, sem jeg á við með þessari brtt. minni, stendur einnig „alveg sjerstaklega á.“ Þetta hjerað, Flateyjarhjerað, er að mestu leyti umflotið sjó. Þar verður ekki sóttur læknir á annan veg en að farið sje á sjó til þess. Eigi að vitja læknis frá þeim hluta hjeraðsins, sem ekki er umflotinn sjó, verður bæði að fara á landi og sjó til að ná í lækni, nema að vitja hans í annað hjerað. Þeir sem búa í eyjunum, verða því að fara til læknisvitjana, ef ekki í Flatey, þá til Stykkishólms. Komið hefir það meira að segja fyrir, að orðið hefir að vitja lækni úr Múlahreppi til Stykkishólms. En þeir, sem til þekkja, vita best um það, hve miklum vandkvæðum það er bundið að fara langar ferðir og erfiðar sjóleiðir á Breiðafirði í skammdegismyrkri innan um brim og boða. Því er það í augum uppi, að brýna nauðsyn rekur til þess, að svo verði fyrir sjeð, að læknir verði fáanlegur í hjeraðið, en mesti agnúinn í því máli er bústaðarleysið. Jeg þykist hafa ástæðu til þess að ætla það, að síðasti læknir, sem þarna var, Árni nokkur Vilhjálmsson, hafi látið þau orð frá sjer fara, að hann sæi sjer ekki annað fært en að hverfa á brott úr hjeraðinu vegna bústaðarleysisins. Nú hafa menn þar í hjeraði hafist handa til undirbúnings þessa máls, og meira að segja hefir verið efnt til samskota til þess að byggja fyrir læknisbústaðinn og til þess að kaupa lóð undir hann, og þarf jeg ekki að lýsa því, að þetta fámenna hjerað getur þetta ekki upp á sitt eigið eindæmi. Því hefi jeg snúið mjer til hins háa Alþingis í þessu efni, og vænti þess, að þetta hjerað fái að njóta sömu rjettinda og önnur læknishjeruð hafa notið undanfarin ár; vísa jeg í því efni til gerða síðasta þings. Nú er þessu máli svo langt komið, að húsagerðarmeistari ríkisins, hr. Guðjón Samúelsson, hefir gert teikning að og kostnaðaráætlun um þennan fyrirhugaða læknisbústað, og nemur sú kostnaðaráætlun 81 þús. kr., miðað við Reykjavíkurverð, en við fljótlegt yfirlit verður alt efni til þessarar byggingar að minni reynslu mun dýrara í Flatey en hjer syðra, nema ef vera skyldi vinna. Hæstv. atvrh. (MG) drap á það, að hann vildi styðja að því, að styrktar yrðu þær sjúkrahús- og læknissetursbyggingar, sem mest væri þörfin fyrir að ráðist væri í. Jeg þakka hæstv. atvrh. þessi ummæli hans, en jeg álít, að betur færi á því, að það sje ákveðið, hvað fara á til hvers sjúkraskýlis, því annars gæti það valdið miklum meiningamun, hvaða staðir ættu að ganga fyrir og hverjir að bíða. Færi svo, að háttv. þingdeild hyrfi að því ráði að fella þessa brtt. mína, býst jeg við, að það verði þá aðeins af því, að háttv. þingdeild vilji halda inn á þá braut að veita alls enga styrki í þessu skyni; enda væri það miður heppilegt að taka út úr eitt hjerað í þessu efni og veita því styrk, en setja önnur hjá. Það er að vísu alment viðurkent, að fjárhagur ríkisins er nú svo þröngur, að skera verður við nögl eða fella alveg niður margar fjárveitingar, sem annars eru taldar nauðsynlegar, en því er nú þannig varið, að fjárveitingar, sem miða að því að vernda og tryggja líf og heilsu almennings, má allra síst skera niður eða takmarka að mun. Mjer hafði og af hjeraðsbúum verið falið að leita heimildar Alþingis til þess að fá lán úr viðlagasjóði, en mjer dettur ekki í hug að fara þá leið, þar eð jeg þykist þess fullviss, að það hefði orðið árangurslaust. En þó að nú þingið veiti fjelaginu þennan styrk, verður það samt að fá fje að láni til að greiða hinn hluta kostnaðarins, og jeg býst við., að þeim verði fullerfitt að standa straum af því. Þess vegna vona jeg, að háttv. deild verði mjer sammála um það, að þegar umrætt hjerað vill leggja svona hart á sig til þess að koma þessu í framkvæmd, þá sje rjett að Alþingi veiti þeim þennan umbeðna lága styrk, þrátt fyrir það, þó að fjárhagur ríkisins sje örðugur í svipinn. En hvað snertir fjárbeiðni hv. 2. þm. Árn. (JörB) til Grímsneshjeraðs, hefði jeg leitt það alveg hjá mjer, hefði háttv.þm. eigi gefið mjer tilefni til þess að víkja að því nokkrum orðum. Jeg skaut þeirri spurningu fram í mesta meinleysi, hver það hefði verið, sem hefði boðið viðkomandi hjeraði í fyrra kaup á því margumrædda Geysishúsi. Jeg mundi alls ekki hafa spurt um þetta, ef jeg hefði vitað, að húsið hefði verið boðið fram. Jeg hugði sem sje, að húsið hefði verið selt samkvæmt beiðni hjeraðsbúa, en vissi alls ekki, að það hefði verið boðið fram að fyrra bragði. En mjer fanst yfir höfuð öll ræða háttv. 2. þm. Árn. vera nokkurskonar kisuþvottur á þeim ráðherra, sem seldi Grímsnesbúum húsið. Munu ályktarorð mín og annara, sem andmæltu þessari sölu á síðasta þingi, hafa jafnt gildi eftir sem áður, þrátt fyrir þennan ræðuþvott háttv. 2. þm. Árn. Þegar hann drap á verð hússins - að það hefði kostað um 2000 kr. upphaflega -, þá gat hann þess ekki, sem hann þó hefði átt að gera, að síðan húsið var bygt og til þess er salan fór fram hafði allur húsaviður og annað efni til húsabygginga hækkað að minsta kosti 4–5-falt.

Jeg hefi tekið þetta fram

. Jú, háttv.þm. tók fram í fyrir mjer nú sem oftar, en hafi hann nefnt þetta í ræðu sinni, hefi hvorki jeg nje aðrir heyrt það, og þess vegna dreg jeg það mjög í efa, að þetta komi fram í ræðu hans eins og hún kemur úr höndum skrifaranna. Háttv. 2. þm. Árn. (JörB) gat um það, að efniviður hússins hefði verið metinn til verðs, en jeg spyr þá - án þess að setja beint út á það mat - hvernig var efnið metið? Var viðurinn í húsinu metinn sem telgdur viður samskonar eða sem ótelgdur viður? Þetta getur munað talsverðu, við hvora tegund víðar hefir verið miðað, telgda eða ótelgda. Þá gat háttv.þm. eigi um það atriði, sem þó er allverulegt, að það má telja, að hjeraðið hafi hlotið alls eigi óverulegan styrk í því innbúi, sem fylgdi húsinu, og verður eigi vægar að orði komist en að fyrir sjúkrahús sje þetta alls eigi einskisvirði. Mjer fanst sem kendi nokkurs ásökunarhreims í rödd háttv. ræðumanns (JörB) til þeirra, sem á sínum tíma lýstu óánægju sinni yfir þessari ráðstöfun. Mjer þykir leitt, að hæstv.forsrh. (JM) er hjer eigi viðstaddur; hann kom inn á þá hlið þessa máls, sem veit að lítilfjörlegum styrk til læknisvitjana handa ýmsum hjeruðum, sem fjvn. hefir dregið saman í eitt, og taldi að þessi fjárveiting mætti falla niður, vegna þess hve lítilfjörleg upphæð það væri, sem kæmi í hluta hvers hrepps eða hjeraðs. Jeg veit að vísu, að þetta er smáræði, en eftir því sem upphæðin er minni, ætti og að vera síður tilfinnanlegt fyrir ríkissjóð að greiða það. Jeg tel það engan veginn sanngjarnt, að þau hjeruð, sem eru svo afskekt og illa sett að hafa ekki lækni, fái engan styrk til læknisvitjana. Ennfremur get jeg eigi heldur verið hæstv.forsrh. (JM) sammála um það, að læknar úti um land sjeu afaródýrir. Furðar mig mjög, að jafnstórmerkur maður og hæstv.forsrh. skuli halda þessu fram; því vart mun hann hafa þetta af reynslu mælt, eða að minsta kosti henni eigi víðtækri. Jeg geri ráð fyrir, að hæstv.forsrh. hafi átt við þann taxta, sem hjeraðslæknum er ætlað að fara eftir, en jeg leyfi mjer að fullyrða, að fjölmargir læknar hafa margfaldað þann taxta með 2 eða 3. Þá gleymdi jeg því, sem jeg vildi hafa tekið fram viðvíkjandi fjárbeiðni háttv. 2. þm. Árn. handa Grímsneshjeraði, að orð mín mátti eigi skilja svo, að jeg væri að mæla því í móti, að hjeraðinu yrði veittur þessi styrkur. Jeg læt það mál alveg hlutlaust. Jeg átaldi aðeins þetta, að háttv. 2. þm. Árn. mat það einskis, að hjeraðsbúar fengu margnefnt Geysishús með svo vægu verði, en það tel jeg einmitt, að þeim hafi verið allmikill styrkur. Jeg á auk þessa brtt. ásamt háttv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) o. fl., en jeg ætla ekki að gera hana að umtalsefni að þessu sinni, þar eð jeg geri ráð fyrir, að háttv.þm. V.-Ísf. sjálfur, sem er aðalflm. þeirrar tillögu, taki þar til máls. En jeg treysti því, að þó að þar sje farið fram á allstóra fjárveitingu, sýni háttv. deildarmenn það með atkvæðum sínum, að þessu skuli varið til eins hins mesta þjóðþrifamáls, sem of lengi hefir setið á hakanum hjá þingi og stjórn og má alls eigi bíða lengur. Jeg ætla að leiða hjá mjer að fara inn á till.háttv.fjvn. eða nál. hennar, enda liggur þetta eigi alt fyrir til umr. að þessu sinni. Jeg mun því hvorki færa háttv.fjvn. þökk mína nje vanþóknun, eins og sumir hafa gert. Jeg veit, að hún hefir haft með höndum erfitt verk og ærið vanþakklátt, sem óframkvæmanlegt er á þann hátt, að öllum líki; og viðvíkjandi brtt. einstakra háttv.þm. ætla jeg ekki að segja neitt að sinni, en jeg mun með atkvæði mínu sýna, hvernig jeg lít á þær. En að lokum máls míns vil jeg taka það fram, að þó að háttv. deild samþykki þessa brtt. mína, sem fer alllangt í hækkunaráttina á útgjöldum ríkissjóðs, munar þó meira um þær sparnaðartillögur, sem jeg á við síðari hluta fjárlaganna, og verði þær samþyktar, munu þær draga að mun meir úr útgjöldunum en þessi brtt. mín hækkar þau.

Jakob Möller Jeg á tvær brtt. við þennan kafla fjárlaganna, sem jeg vil fara um nokkrum orðum, þar eð sum atriði þeim viðvíkjandi munu vera ókunn háttv.þm. Þar er þá fyrst brtt. v ð 12. gr. fjárl., X. brtt. á þskj. 196. Fyrri liðurinn er um utanfararstyrk til heilsubótar nafngreindum manni. Upplýsingar þessu viðvíkjandi hafa legið fyrr fjvn., en hún hefir eigi sjeð sjer fært að taka þær til greina. Á síðasta þingi var í fjáraukalögum fyrir 1923 veittur slíkur styrkur, sem hjer er farið fram á, einum manni, og var það gert með það fyrir augum, að úr því að þeir, sem þjást af þessari veiki, berklaveiki, njóta hvort sem er styrks af opinberu fje, þá væri þar ekki um nein ný fjárútlát að ræða. Maður sá, sem styrktur var í fyrra, átti og kröfur til og hafði enda notið styrks vegna veru sinnar í sjúkrahúsi. Gegnir og sama um þann mann, sem hér ræðir um. Hjer er til þess ætlast, að maðurinn verði árlangt ytra, og mun þá þessi styrkur tæplega duga honum; en auðvitað yrði það þá og sparnaður ríkissjóði að veita þetta, ef hann dveldi þar svo lengi. Þetta getur ennfremur orðið sparnaður á annan hátt. Styrkbeiðni þessari fylgir vottorð frá Matthíasi Einarssyni lækni, sem mælir með henni og tekur það fram, að þess sje engin von, að maður þessi fái nokkurn bata, ef hann dvelji áfram þar sem hann er, á frakkneska spítalanum hjer í Reykjavík, en telur hinsvegar megi vænta sæmilegs bata, ef maðurinn færi utan. Ef sú von rættist og hann fengi heilsu aftur og yrði vinnufær, gæti vel svo farið, að meira sparaðist af opinberu fje en það, sem hjer ræðir um. Jeg veit til þess, að maður sá, sem styrktur var af þinginu í fyrra, dvaldi tiltekinn tíma ytra og fjekk allmikinn bata á heilsu sinni. Held jeg hann hafi ekki þurft styrks við síðan, og er þar með spöruð meiri upphæð en sú, sem honum var veitt, miðað við það, að hann hefði allan tímann síðan til þessa dags legið hjer í sjúkrahúsi og verið styrkþegi. Jeg viðurkenni, að með berklavarnalögunum er tekinn allmikill þáttur í kjörum þessara manna. Það er alkunnugt, hve þessi veiki er afarerfið. Jeg hygg, að allir háttv.þm. sjeu mjer sammála með sjálfum sjer um það, að það sje því fremur ástæða til að taka til greina styrkbeiðnir slíkra manna. En svo er þessari veiki háttað, að það eitt, að skift sje um verustað, getur haft mjög mikil áhrif til bóta, og þó að eigi væri hægt að finna neina aðra ástæðu en að skift verður með þessu um verustað, ætti það að vera nóg til þess að taka þessa brtt. mína til greina. Þessi maður, sem hjer um ræðir, er mjög vandgæfur með svefn, og er það víst, að það mundi hafa mjög góð áhrif á líðan hans, að skift yrði um verustað. Þar sem styrkur hefir áður verið veittur í sama skyni og undir líkum kringumstæðum, þá vona jeg, að háttv. deild taki þessu vel og samþykki till. mína. Undir sama tölulið er önnur till. frá mjer, sem sömuleiðis er um sjúkrastyrk. En nokkuð öðruvísi stendur hjer á. Kona sú, sem um er að ræða, er veik af berklaveiki og hefir verið það lengi og hefir algerlega verið á framfæri hins opinbera, lengstum í sjúkrahúsum. í fyrra fór hún þess á leit við þingið, að það veitti sjer 1000 kr. styrk til að leita sjer dvalar í sveit, í stað þess að kosta sig í sjúkrahús fyrir 8 kr. á dag. Þetta var samþykt, því menn sáu, að hjer var um sparnað að ræða, og var fjárveitingin sett í fjáraukalög fyrir 1923 og fjárlög 1924. Það má því víst teljast vangá af stjórninni að hafa ekki tekið þennan styrk upp í fjárlögin 1925. Hins vegar er fyrirgefanlegt, að hv.fjvn. hafi láðst það, því að engin umsókn mun hafa legið fyrir henni. Efast jeg ekki um, að háttv. deild muni samþykkja þetta, því það er alveg í samræmi við anda og stefnu þingsins, sparnaðinn. Þá kem jeg að viðaukatillögu við 13. gr. undir tölulið XII. Er það uppbót á launum talsímakvenna, alt að 10 þús. kr. Það er eins um þetta sem um það, er jeg talaði um síðast, að mig furðar á, að stjórnin skuli ekki hafa tekið þessa fjárveitingu upp í frv. Hún var samþykt bæði í fjáraukalögum og fjárlögum í fyrra með þeim forsendum, að laun þessa starfsfólks ríkisins væru svo lítil, að óhjákvæmilegt væri að bæta þau upp. Hins vegar þótti ekki tiltækilegt að breyta laununum sjálfum, þar sem þau eru ákveðin í launalögunum, en eins og menn vita er í vændum endurskoðun þeirra. Uppbótin var þá áætluð 8400 kr., eða 25 kr. á mánuði fyrir hverja stúlku. Jeg vil þó áætla upphæðina að þessu sinni 10 þús. kr., til þess að ekki þurfi að einskorða uppbótina við ákveðna upphæð, enda getur fjöldi starfsmannanna verið nokkuð misjafn. Jeg get fallist á tilmæli hæstv. atvrh. (MG), að orðin „við bæjarsímann í Reykjavík“ falli burt, og bið hæstv. forseta að taka tillit til þessa, er hann ber till. undir atkvæði. Hygg jeg, að þetta muni ekki mikið meira en 500. kr., miðað við þá upphæð, sem talsímakonum í Reykjavík hefir verið veitt, en upphæðin verður þá aðeins áætlunarupphæð. Jeg get verið hæstv. atvrh. (MG) þakklátur fyrir, hve vel hann tók till. Býst jeg ekki við, að jeg hafi þar miklu við að bæta. Nú sem stendur eru launin 900 kr. á ári, eða um 100 kr. á mánuði með dýrtíðaruppbót, og vita þeir best, sem reyna, hvað dýrt er að lifa hjer, hversu langt slík laun hrökkva. Auk þess er vinnan mjög þreytandi, svo þó þær vinni ekki allan daginn, þá er ekki að búast við, að mikið verði úr auka vinnu, enda er starfstímanum þannig háttað, að hann kemur bæði á fyrri og síðari hluta dagsins til skiftis. Mun honum vera 4-skift. Fleiri brtt. við þennan kafla fjárlaganna á jeg ekki og get því látið staðar numið. En þess vænti jeg, að till. mínar fái góðan byr í gegnum háttv. deild.

Pjetur Þórðarson Hæstv. atvrh. (MG) mintist þannig á þá einu till., sem jeg á á þskj. 190, að ætla mætti, að hann væri henni mótfallinn. Þó er jeg ekki alveg viss um að svo sje. Tillagan er laus við að vera fyrir nokkra einstaka menn eða einstaka hreppa, og er þannig frá almennu sjónarmiði góð og gild. Því býst jeg líka við, að hún hafi snortið hæstv. ráðh. (MG) þannig, að hann hefði í sjálfu sjer gjarnan viljað vera með henni, enda geri jeg ráð fyrir, að svo reynist. Það er líka enginn efi á því, að þessi fjárveiting myndi svara kostnaði og enda verða að hinu mesta gagni og stuðla að því að bæta samgöngumar, þar sem þær eru erfiðastar og gera mönnum hægra um vik að koma afurðum sínum frá sjer og nauðsynjum til sín. Um upphæðina, 20 þús. kr., er raunar það að segja, að hún er mjög lítil, samanborið við það, sem farið hefir til þessa á undanförnum árum. Reynsla liðinna ára hefir sýnt, að 50 þús. kr. hafa ekki hrokkið nema að litlu leyti til að fullnægja óskum manna og þörfum í þessu efni. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að ríkinu væri nær að hugsa um sína vegi áður en það færi að leggja fje til sýsluveganna. En þess ber að gæta, að þessir vegir liggja eins nærri ríkissjóði að því er skylduna til fjárframlaga snertir og aðrir vegir landsins, því að svo miklu leyti sem ríkissjóður leggur fje til sýsluveganna, þá standa þeir honum eins nærri og aðrir vegir, þó tillagið til þeirra sje ekki nema helmingur af því fje, sem til þeirra gengur. Og þó þessarar upphæðar myndi lítið gæta við lagningu nýs vegar, þá gæti hún þó gert mikið gagn með því að knýja fram það fje til vegabóta annarsstaðar frá, sem á vantar. Þörfin í þessu efni er mjög almenn og mjög mikil, enda viðurkendi hæstv. atvrh. (MG) það. Jeg vænti þess, að það verði ekki einusinni allir hagsýnir menn, sem geta fallist á þessa till., heldur einnig allir góðir menn, þar sem hún myndi svo mikið gott af sjer leiða, bæði fyrir menn, sem mikinn baga og tjón bíða við það, hvað vegunum er víða ábótavant, og einnig fyrir skepnurnar, sem líða við það að fara yfir vegleysurnar. Get jeg um þetta dæmt betur en yfirleitt flestir hv. deildarmenn, þar sem það hjerað, sem jeg hefi lengst af dvalið í, á einmitt við mjög mikla erfiðleika að búa í þessu efni. Það er heldur ekki allskostar rjett að líta svo á, að það beri að þvertaka fyrir að leggja fje til þessara vega, þó hætt sje að veita til þeirra brauta og þjóðvega, sem ríkið á að kosta, því jeg býst við, að hv. dm. þekki þörfina á þessu og kannist við, hversu lítið framlag í þessu skyni getur komið miklu góðu til leiðar. Jeg vil meira að segja fullyrða, að hvergi gæti jafnlítil fjárveiting komið að eins miklu haldi sem einmitt sú, sem veitt væri til vegabóta sem þessara. Og ekki er það síst, þar sem fjárhagur manna og sýslnanna er svo þröngur, svo þær eiga erfitt með að leggja fram fje á móti, en hafa á hinn bóginn annað, sem jafngildir peningum, sem sje mannskrafta og hestöfl. Efast jeg ekki um, að hæstv. atvrh. (MG) muni verða mjer og öðrum hv. dm. samþykkur í þessu efni og muni greiða atkv. sitt með þessari till. minni. Jeg skal ekki tefja tímann með því að fara langt út í aðra sálma, þó tilefni væri til. En misskilnings fanst mjer gæta hjá háttv.þm. Barð. (HK), er hann sagði, að ekki væri rjettlátt að veita 1 eða 2 læknishjeruðum í senn styrk til að koma upp sjúkrahúsi, heldur ætti að gera öllum jafnhátt undir höfði og veita styrkinn annaðhvort öllum eða engum. Jeg er annarar skoðunar í þessu efni og tel hv.fjvn. hafa farið rjetta leið, að taka 2 hjeruð fyrir í senn, því með því vinst þó á smátt og smátt, en með hinu næst ekkert. Hvar byrjað er, skiftir í sjálfu sjer minstu máli, því jeg geri ráð fyrir, að í flestum hjeruðum, sem nú keppa um þennan styrk, sje þörfin nokkurnveginn jafnmikil. Að öðru leyti vil jeg ekki orðlengja þetta; jeg vildi aðeins taka það fram, að skilningur hv.fjvn. á þessum málum sje rjettur.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg á brtt. á þskj. 196, undir tölulið I, um að styrkurinn til manntalsins 1703 falli niður. Hefi jeg með þessu hneykslað ýmsa mæta mentamenn, og vil jeg því gera nokkra grein fyrir till. Hún er ekki fram komin vegna þess, að jeg vilji þennan styrk feigan, en ætlun mín var sú, að skjóta inn öðrum styrk, án þess að hækka útgjöldin frá því sem áætlað er, sem sje styrk til útgáfu handritaskrár Landsbókasafnsins. Skal jeg raunar fúslega játa, að það væri hart, ef þessi styrkur lenti milli tannanna á mjer, fyrst hann komst klakklaust framhjá Carybdis stjórnarinnar og Scylla háttv. fjárveitinganefndar. Því vil jeg vænta þess, að enginn samþykki þessa till., sem ekki ætlar sjer að fylgja líka síðari tillögu minni. Þá hefi jeg enn flutt brtt. ásamt 7 öðrum þm., á þskj. 196,11, um að hækka fjárveitinguna til strandvarna úr 80 þús. kr. upp í 120 þús. kr. Að flm. eru svo margir og af öllum landshornum, ber þess skýran vott, hvað óskin um aukna strandgæslu er almenn. Að ekki var meira fje veitt í þessu skyni á þeim árum, sem fjárhagur ríkisins var góður, kom til af því, að þá var tiltölulega lítill ágangur af botnvörpuskipum. Þá komust fiskigöngur hindrunarlaust inn í firði og víða var komið í líkt horf og áður en botnvörpungarnir komu til sögunnar. Þá fjölgaði smábátunum mjög og skipasmíðastöðvarnar höfðu jafnvel ekki við að sinna pöntunum. Og því er nú baráttan um þennan styrk svo hörð, að þörfin á honum hefir orðið því ríkari sem getan til að fullnægja henni hefir minkað. Umræður manna um strandvarnamálið hafa heldur ekki beinst í rjetta átt. Þær hafa flestar snúist um stórt skip, sem gæti fullnægt þörfum alls landsins. Þetta hefir tafið fyrir því, að landhelgisgæslan væri að sinni framkvæmd með þeim hætti, sem við höfum ráð á. Nú munu flestir vera þeirrar skoðunar, að henni sje best borgið með fleiri smáum skipum. Togararnir eru eins og kunnugt er næmir á að finna, hvar stóra strandvarnaskipið heldur sig í þann og þann svipinn. Af þessum ástæðum er þörfin mest að auka styrkinn til smáu skipanna. Og fáum vjer svo frá Dönum 1–2 stór skip þar á ofan, getur gæslan talist á sæmilega góðum vegi. En að útvega stórt skip, eitt eða tvö, sjálfir til landhelgisgæslunnar er okkur ofvaxið að svo komnu. Til strandvarna hafa í fjárlögum verið ætlaðar 50 þús. kr. En hæstv. stjórn hefir greitt meira vegna hinnar knýjandi þarfar, og hefir aldrei verið að fundið. En gallinn var sá, að þessar 100 þús. kr., sem stjórnin greiddi á síðasta ári, gengu allar til síldargæslunnar við Norðurland auk þess sem nokkur fjárhæð var veitt til gæslu í Garðsjó og við Snæfellsnes. Urðu Vestfirðir því fyrir hinu mesta misrjetti, því hvergi er strandvarnaþörfin meiri en þar. Þegar Vestfirðir eru algerlega vanræktir, en Norðlendingar aftur á móti styrktir til að vernda síldarútveginn, þá er von, að tortryggni vakni um það, að öllum sje ekki ljúft að auka eftirlitið með því, að togarar veiði ekki í landhelgi. Styrkurinn hefir gengið allur til að vernda síldveiðar þeirra manna, sem margir hverjir hafa ágóða af veiðum í landhelgi. Þetta misrjetti þarf fyrir hvern mun að leiðrjetta, hvort sem styrkurinn verður hækkaður eða ekki. Gremjan og tortryggnin yfir vanrækslu strandgæslunnar er ekki ástæðulaus, sem sjá má af því, að víða, einkum við Faxaflóa, er smábátaútvegurinn, sem fyrir fám árum var í uppgangi, nú alveg að hverfa. Á Vesturlandi er honum og mikil hætta búin, og er hjer ekki um það eitt að ræða að vernda bátaútveginn, heldur og að reyna að vernda og reisa við þá menning, sem þessi holli atvinnuvegur hefir skapað. Jeg skal taka eitt dæmi til að sýna, hvílík þörf er á strandvörnum. Mjer er það kunnugt um ástandið í Arnarfirði, að togararnir gera á stundum þar svo mikinn aðsúg að smábátunum, að þeir þurfa jafnvel að flytja sig til, svo lífi sjómannanna sje ekki hætta búin. Sópa togararnir þar mið, sem þjettlögð eru veiðarfærum, og toga báðumegin fjarðarins alt upp í netalög. Jeg get til dæmis nefnt það um ágang togaranna, að nótt eina að haustlagi fyrir nokkrum árum mistu 50 bátar í Arnarfirði veiðarfæri sín. Nú hefir hver bátur venjulega 25 lóðir, og kostuðu þær þá 30 kr. hver, og verður það samtals 37500 kr. Þá var og ágætt fiski og má óhætt gera ráð fyrir, að hver bátur hafi tapað 2 skp. á 150 kr. skp., eða alls 15 þús. kr. Ofan á þetta bætist þriggja daga töf til að fara í kaupstað og afla nýrra veiðarfæra og koma þeim upp, og má ætla kostnað og vinnutap 45 þús. kr. Verður þá tapið þannig tæpar 100 þús. kr. á einum firði á einni nóttu, sakir þess, hve landhelgisgæslan er ljeleg. Sjest best á þessu, að varatill. okkar flm. um 100 þús. kr. er sannarlega ekki of há. Því þessi fjörður, sem jeg tók til dæmis, Arnarfjörður, er ekki stór fjörður; hefir á að giska 1000 íbúa, sem lifa mest á sjávarútvegi. Og nefni jeg þennan fjörð ekki af því, að jeg er fulltrúi fyrir Vesturland, heldur þurfti eitthvert dæmi að taka, en líkar sögur berast víðar að. Háttv. 2. þm. Rang. (KlJ) hefir þegar í dag greint frá líku ástandi austanfjalls. Segja menn svo, að þó uppgripaafli sje einn daginn, sje hann ef til vill enginn þann næsta, því togararnir trufla svo veiðina. Slíkar sögur heyrast og frá Austurlandi síðari part sumars hvers. Talar þetta dæmi, sem jeg tók, því ekki aðeins fyrir Vesturland, heldur fyrir hönd alls landsins. Er sjávarútvegsbændum sannarlega vorkunn, þó þeim sje ekki rótt, er þeir horfa á 5–15 togara sópa botninn rjett við landsteinana. Fara bændur stundum út í ófært veður, því í illviðra- köstum er ágangurinn mestur, til þess að bjarga veiðarfærum sínum, og er mikið, að ekki skuli hafa orðið slys af. Hingað til hefir gremjan mest beinst gegn togurunum, en ef þingið og stjórnin heldur áfram aðgerðaleysi um þessi mál, er við því búið, að gremjan snúist gegn þeim fulltrúum þjóðarinnar, sem svo eru skeytingarlausir um hag landsins barna. Menn skilja best, hvað er í húfi og gremju útvegsbænda, þegar menn hugsa sjer, að stórgripir væru reknir í tún landbónda um hásláttinn. Ætli ekki mundi reynt að siga á þá. Hitt dæmið væri kannske rjettara, að ræningjar kæmu, slægju alt túnið, hirtu af því heyið og flyttu burt. Eitthvað mundi gert til að hindra slíkt, ef það kæmi fyrir. En gagnvart sjóránunum er vaninn nú búinn að sljófga menn svo, að menn líta ekki sömu augum á þau og gripdeildir á landi. Víst mundu fáir bændur telja það sparnað, að spara hund, sem þyrfti til að verja túnið. Býst jeg við, að útvegsbændur muni og ekki skilja þann sparnað, að um fje sje neitað til landhelgisgæslunnar. Menn verða að láta sjer skiljast, að landhelgislínan er engin gaddavírsgirðing, sem gerir vörnina óþarfa. Jeg gat þess, að sár gremja væri um land alt yfir því, að strandvörnunum hefir ekki verið sint nægilega. Og sú gremja verður sárari með hverju ári, þegar menn heimta rjett sinn altaf að nokkru leyti - ekki líkt því öllu - og fá engu til leiðar komið eða sama og engu. Síldin gleypir alla fjárhæðina, en smábátaútgerðin er afskift. Er því ekkert furðuefni, þó menn fyllist gremju, er þeir hafa árangurslaust gert ítrekaðar tilraunir til að fá einhvern styrk úr sjóði þeim, sem þeir sjálfir hafa goldið til. Og ekkert er það kynlegt, þó þeir þreytist að lokum, ekki eingöngu á ránskap og yfirgangi togaranna, heldur og á sinnuleysi og deyfð þeirra manna, sem fara með þessi málefni fyrir þeirra hönd. Útvegsbændurnir greiða að vísu ekki öll gjöldin í landssjóð, en þeim háu tekjum, sem landssjóður hefir af stórútgerðinni, er sannarlega ekki betur varið til annars en að hindra ójöfnuð þann, sem stórútgerðin hefir í frammi við þá, sem minni máttar eru. Þessum gjöldum er ekki betur varið á annan hátt. Því slík landvörn er líka stórgagnleg fyrir togarana sjálfa. Því með því að sópa grunnmiðin og drepa ungviðið, spilla þeir veiði sinni á djúpmiðunum. Og togararnir gera sannarlega nóg tjón með veiðum sínum utan landhelgi, sem trufla fiskigöngurnar og hindra þær að komast inn á firði og víkur, þó þeir sundri ekki líka fiskinum á grunnmiðunum. Við flm. förum fram á að fá 120 þús. kr. til landhelgisgæslunnar, en til vara flytjum við aðra brtt., um 100 þús. kr. En áður hefir sjútvn. skrifað hv.fjvn. brjef, þar sem farið var fram á 145 þús. kr. Var sú upphæð skorin við nögl sjer og alls ekki miðuð við fylstu þörf, heldur aðeins við brýnustu nauðsyn. Hv. fjvn. hefir sjeð sjer fært að hækka áætlun stjórnarinnar upp í 80 þús. kr. Á hún þakkir skilið fyrir það, en lengra þarf að fara, og þegar litið er á dæmi það, sem jeg tók um hvað skeð gæti á einum firði á einni nóttu, get jeg ekki skilið í því, að neinn hiki að minsta kosti við það að fylgja varatill. okkar. Það er mikið í húfi. Ekki er veiðiskapnum einum hætta búin, heldur og hinni kjarngóðu kynslóð útvegsbændanna. Smáútgerðin hefir altaf reynst hollasti atvinnuvegurinn. Togararnir gera menn að hálfgerðum farmönnum, slíta þá frá heimilum sínum, láta þá hafa of mikið að gera eina stundina, of lítið hina, og bæta ekki fólkið eins og smáútgerðin. Og síldin dregur menn líka frá heimilum sínum í síldarstöðvarnar, sem landsfrægar eru orðnar fyrir ómenning. Það eru útvegsbændurnir kringum land alt, sem fyrst og fremst þarf að vernda, því smáútgerðin er miklu hollari atvinnuvegur en stórútgerðin. Bátaútvegur í sambandi við landbúnað veitir næga atvinnu allan ársins hring, veitir þeim, sem hann stunda, í einu festu landbóndans og áræði og snarræði sjómannsins. Þetta er aðalatriði málsins, að mannfólkið sjálft er í veði. Það er ef til vill ekki ástæðulaust í þessu sambandi að nefna Jón Sigurðsson, sem alinn er upp í einni af þeim sveitum, sem nú er mest hætta búin af yfirgangi togara, ef eyra þingsins skyldi þá verða þynnra fyrir kröfum þess atvinnuvegar, sem löngum hefir alið það mannkyn, sem löngum hefir reynst best á landi hjer. Það er ekki þorskurinn einn, sem er í veði.

Sigurjón Jónsson Jeg hefi verið svo óheppinn að lenda í andstöðu við háttv.fjvn. út af 2–3 brtt., sem hún ber fram, þó jeg yfirleitt fylgi brtt. hennar. Önnur brtt. nefndarinnar, sem jeg get ekki fallist á, er á þskj. 163, um aðstoðarlækninn á Ísafirði, að laun hans sjeu lækkuð úr 2300 kr. ofan í 1800 kr. Þessi læknir kom til Ísafjarðar fyrir 16 árum síðan, árið 1908, og hafði þá 800 kr. laun. Þessi laun hafa svo verið smáhækkuð, aðallega 1919, þegar hækkuð voru laun lækna yfirleitt, og þegar dýrtíðaruppbót embættismanna var ákveðin, fjekk hann hana, dýrtíðaruppbótina, í hlutfalli við aðra. Það, sem jeg vildi segja um þetta mál, er eingöngu það, að upphæðin í frv. stjórnarinnar er síst hærri, miðuð við laun lækna, en 800 kr. byrjunarlaunin voru 1908. Þá munu læknar hafa fengið 1500 kr. laun, og laun aðstoðarlæknisins því liðugur helmingur. Laun hjeraðslækna nú eru 2500 kr., 3000 kr. og 3500 kr. og fara hækkandi um 15 ára skeið um 1000 kr. í alt, svo að hæstu launin verða 3500 kr., 4000 kr. og 4500 kr. Auk þess fá læknar nú dýrtíðaruppbót, sem er misjöfn eftir árum og verður að líkindum hærri næsta ár en nú. Ef vjer nú berum þessar 2300 kr., sem stjórnin áætlar aðstoðarlækninum, saman við meðallæknislaun nú, þá er þessi upphæð lægri í hlutfalli við læknalaunin en launin voru fyrst, þegar embættið var stofnað, jafnvel þó ekki sje tekið tillit til þess, að laun aðstoðarlæknisins ættu að fara hækkandi eftir þjónustuárum. Jeg vildi benda á þetta, af því að mjer virðist óeðlilegt að fara að minka við einn lækni, jafnvel þó laun hans standi í fjárlögunum, en hrófla ekkert við launum annara lækna. Jeg skal gjarnan játa, að læknar hafa hæst laun allra embættismanna, en jeg sje ekki ástæðu til þess að taka þennan mann einan út úr hópnum. Önnur brtt.hv.fjvn., sem jeg get ekki verið með, er sú, að hækka skrifstofufje vitamálastjóra úr 3 þús. kr. upp í 3500 kr. Sje jeg lítið samræmi í því við aðrar tillögur að hækka við þennan mann, sem búast má við, að hafi fremur lítið að gera í skrifstofunni 1925, þar sem taka á fyrir allar verklegar framkvæmdir og enga vita að byggja. Vildi jeg því skjóta því til hv.þdm., hvort þeim fyndist ekki meira samræmi í því að láta þessar upphæðir báðar, sem jeg hefi nefnt, halda sjer eins og þær eru í frv. stjórnarinnar. Svo vildi jeg benda á einn lið, það er skrifstofukostnaður landlæknis; en það er víst óþarfi, því þótt háttv.frsm. (ÞórJ) hafi ekki tilkynt, að sú brtt. sje tekin aftur, eru víst margir í háttv.fjvn. fallnir frá henni. En jeg vil aðeins taka undir það, sem háttv.frsm. upplýsti, að þessi skrifstofumaður landlæknis fær mjög lág laun, og landlæknir því minna fyrir húsaleigu. En vitanlega ber landlækni full húsaleiga, þó hann hafi skrifstofuna í sínu eigin húsi, en ekki úti í bæ, eins og t. d. vitamálastjórinn. Út af brtt. okkar á þskj. 196, vildi jeg í þessu sambandi geta þess, að sjútvn. hefir sent háttv.fjvn. brjef, þar sem hún gerir tillögur um, hvernig styrkurinn til strandgæslunnar skuli veittur, ef hæstv. stjórn vildi taka tillit til þess, er hún úthlutar styrknum til hinna ýmsu landshluta.

Jón Kjartansson Áður en háttv.frsm. (ÞórJ) fer að svara ræðum þeim, sem fluttar hafa verið í dag, vildi jeg beina þeim tilmælum til hans, að hann sæi sjer fært að taka út af dagskrá brtt. nefndarinnar um sjúkraskýli og læknisbústaði, með því skilyrði, að við, sem eigum slíkar brtt. á þskj. 196, gerum hið sama. Er þetta gert í því skyni, að háttv.fjvn. komi til 3. umr. með ákveðna upphæð til þessara mála, sem stjórnin skyldi svo úthluta til hinna ýmsu skýla. Hefi jeg átt tal um þetta við alla nefndarmennina í hv.fjvn., og eins þá háttv.þm., sem slíkar brtt. eiga á þskj. 196, og hafa þeir fallist á það. Jeg skil það vel, að ýmsir háttv.þdm. eigi nú örðugt með að greiða atkvæði um ýmsar þessar till. Það er víða ilt að gera upp á milli og erfitt að greina, hvar sje brýnust þörf. Þessi leið yrði tvímælalaust heppilegri, því hún gerir fleiri læknishjeruðum fært að byrja að byggja skýli, því þó þau fengju aðeins hálfan styrk í ár, væri hægt að byrja á 3–4 skýlum þegar á næsta ári. Vona jeg því, að háttv.frsm. sjái sjer fært að verða við tilmælum mínum, og má hann óhætt treysta því, sem jeg sagði um ummæli annara háttv. nefndarmanna. Af því að jeg er bráðum búinn að tala mig dauðan, vildi jeg aðeins víkja örfáum orðum að brtt. II á þskj. 196. Ekki er það þó af því, að jeg ætli að hreyfa neinum andmælum, en vildi aðeins beina þeim tilmælum til hæstv. stjórnar, og þó sjerstaklega til forsrh., sem því miður er ekki viðstaddur, að leitað verði samkomulags um strandgæsluna af Dana hálfu, þannig, að þeir leggi til 2 skip til strandgæslunnar, eins og komið hefir til orða. Jeg þykist hafa sjeð af skýrslum dansk-ísl. nefndarinnar, að málið hafi lent í hálfgerðu klúðri, og að jafnvel hafi verið hafnað tilboðum frá Dönum, er gengu í þessa átt. Jeg vona, að menn sjái, að ekki sitji á oss að viðhafa neinn gorgeir í þessu efni, heldur færum oss í nyt þau hlunnindi, er 8. gr. sambandslaganna lætur oss í tje.

Magnús Torfason Jeg á enga brtt. hjer, en vildi gera nokkrar athugasemdir við brtt. IV á þskj. 196, um sjúkraskýli Grímsneshjeraðs. Það á sannarlega ekki af þessu máli að ganga að verða hnotabit hjer í deildinni. Það var í fyrra gert að stórpólitísku máli, sem varð þess valdandi, að 3000 kr. styrkbeiðni náði ekki fram að ganga. Það var bæði gert að bindindis- og brennivínsmáli í senn, en í slíkum málum hitnar mönnum gjarnast í skapi. Eins og málið liggur við nú, virðist það liggja í augum uppi, að styrkinn ber að veita. Það er sannað með reikningum, að sjúkraskýlið hafi kostað rúmar 30000 kr., og var það auðvitað bygt í því trausti, að einn þriðji hluti fengist endurgoldinn úr ríkissjóði, sem föst venja er til, þegar líkt stendur á. Venjulega koma slíkar kröfur fram áður en skýlin eru bygð, svo að hjer hafa landssjóði verið sparaðir vextir. Hjer er því um feikilegt misrjetti að ræða, ef styrkurinn verður ekki hækkaður, og er þetta líklega fyrsta brotið á reglunni um fjárveitingar til sjúkraskýla síðan hún komst á. Sjerstaklega eru það tvær ástæður, sem fram hafa komið gegn hækkun styrksins. Hin fyrri er sú, að skýlið hafi grætt svo á ríkinu, er hið fræga Geysishús var keypt, að það eigi ekki heimtingu á frekari styrk þaðan. Húsið var talið 20000 kr. virði í fyrra á þinginu. 1907 kostaði skýlið 2000 kr. í því var allur byggingarkostnaður fólginn, og þá grunnurinn líka, sem ekki verður þó fluttur úr stað. Ríkissjóður selur húsið á 3000 kr. Hann hefir því, hvernig sem á er litið, grætt minst 50% á sölunni. Hús þetta var upphaflega bygt sem sumarhjallur og mjög óvandað, t. d. óheflað og ómálað að utan. Enda var það mjög ódýrt, samanborið við aðrar slíkar byggingar í sambandi við konungskomuna, t. d. Valhallarhúsið, er kostaði um 20000 kr. Húsið var því fúið og fyrnt og í það ýtrasta 1500 kr. virði. Annars hvílir öll sönnunarskyldan á þeim, sem halda því fram, að hjer hafi verið um stórgróða að ræða fyrir hjeraðið. Í því efni held jeg mjer fast við reikninga þá og skýrslur frá byggingameistara sjúkraskýlisins, sem eru nákvæmlega sundurliðaðar. Einn af okkar bestu og ráðvöndustu mönnum hefir líka sagt mjer, að svo hafi átt að ganga frá skýrslunni, að ekki yrði að henni fundið. En þótt ríkissjóður kunni að hafa fengið of lítið fyrir húsið, sem jeg efast þó um, þá tel jeg óvíst, að ríkissjóður hefði losnað við húsið með öðru móti en þessu. Hin ástæðan er sú, að aðeins hafi verið sótt um 3000 kr. styrk í fyrra í þessu skyni. Jeg býst við, að ástæðan hafi verið sú, að skýlið var þá ekki fullgert og að þm. sá, er flutti beiðnina, hafi ekki verið nægilega kunnugur málinu, og því orðið misfellur á þessu. Eða hví ætti fátækt hjerað að hverfa frá þeirri skýlausu kröfu, sem það á til að fá þriðjung kostnaðarins endurgoldinn? Jeg sje alls ekki að þessi fjárbeiðni í fyrra komi málinu neitt við. Líklega hefir flutningsmaður haldið, að ekki þýddi að fara fram á meira í bili. Mjer finst, að hjeraðið, sem búið er að koma upp þessu myndarlega húsi, ætti ekki að gjalda þess, þótt það hafi verið gert að pólitísku æsingamáli, því að það er sannarlega ekki hjeraðsbúa sök. Hv. síðasti ræðumaður mæltist til, að teknar væru aftur brtt. um styrk til sjúkraskýla. Jeg sje enga ástæðu til þess; má altaf færa misfellur í lag við 3. umr. Jeg vil svo leggja áherslu á, að jeg tel Grímsnessjúkraskýlið hafa algerða sjerstöðu í þessu máli, þar sem skýlið er þegar bygt og farið er fram á fjárveitinguna sem greiðslu ríkissjóðs á skuld. Það er alt öðru máli að gegna um áætluðu og óbygðu sjúkraskýlin, þótt sjálfsagt og eðlilegt sje, að stjórnin taki fult tillit til þeirra, eftir því sem ástæður verða til.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Jeg er þakklátur hv. deild fyrir það, hve vel hún hefir tekið till. nefndarinnar. Umræður hafa aðallega snúist um fá einstök atriði, og því ekki margt annað, er svara þarf. Áður en jeg fer út í brtt. þær, sem fyrir liggja og standa í sambandi við ýmislegt, er svara þarf, vildi jeg víkja nokkuð að tilmælum hv.þm. V.-Sk. um að fresta atkvæðagreiðslu um nokkrar brtt. Hann sagðist hafa talað við nefndarmenn um þetta og þeir fallist á það. Háttv. varaforseti, þm. Borgf., sem er í nefndinni, hefir sent mjer miða, sem sýnir, að hann er mótfallinn þessu, og sama er að segja um 1. þm. Árnesinga. Jeg hefi því ekki leyfi til þessa, nema sjerstök áskorun komi fram eða jeg fái rætt þetta við meðnefndarmenn mína. - Þá vil jeg athuga þau mótmæli gegn einstökum atriðum, er fram hafa komið. Ef til vill hefði verið kurteislegra að svara hæstv. stjórn fyrst, en jeg mun þó taka þann kostinn, að svara þingmönnum eftir röð, Vil jeg þá fyrst víkja mjer að háttv. 2. þm. Rang. (KlJ). Hann hafði ýmislegt að setja út á gerðir nefndarinnar, sem við mátti búast, þar sem hann er fráfarandi fjármálaráðherra. Hann talaði um, að ýmsar af brtt. hennar væru þýðingarlausar. Átti hann þar við þær till., er hækka hin lögboðnu útgjöld. En það má ekki teljast þýðingarlaust að koma gjaldahlið fjárlaganna í það horf, að hún sje sannur spegill af því, sem greiða þarf, en ekki bein og vísvitandi blekking, - en þannig var hún frá stjórnarinnar hendi. Annars vil jeg geta þess, að starfsemi nefndarinnar hefir yfirleitt hlotið fremur lof en last. Eitt af því, sem háttv. 2. þm. Rang. fann sjerstaklega að, var brtt. við 13. gr. um laun símamanna. Jeg hafði í fyrri ræðu minni nákvæmlega gert upp þennan lið og sýnt fram á, að stjórnin hafði þar alrangt fyrir sjer. Hafði hún dregið frá laun fastra starfsmanna, sem annaðhvort voru þá fastir í stöðunni eða höfðu yfirgefið hana og var búið að veita öðrum, er námu kringum 12 þúsund kr. Þess utan dró fyrv. fjármálaráðherra frá 6500 kr., sem hann hefir aldrei getað gert neina grein fyrir hverskonar upphæð var. Þetta samtals er um 18 þús. kr., sem með dýrtíðaruppbót gerir 27 þús. kr., og það er sú upphæð, sem við launaliðinn er bætt. Annars má háttv. deild trúa því, að nefndin hefir hvergi hækkað hina lögboðnu útgjaldaliði meira en það, sem hún er sannfærð um, að minst verður að greiða. Að öðru leyti hefir hæstv. atvrh. svarað þessum háttv.þm. um hækkun nefndarinnar á öðrum liðum símans, og skal jeg því leiða það hjá mjer. Þá þótti sama hv.þm. nefndin hafa hækkað of mikið vaxtaliðinn af skuldum ríkissjóðs, eða um 100 þús. kr. Eins og jeg tók fram í ræðu minni, eru talsvert yfir 2 milj. ósamningsbundnar skuldir í Landsbankanum, sem stjórnin hefir hvergi tekið til greina. Það er engin minsta von til þess, að af tekjum ríkissjóðs verði þetta greitt á þessu ári. Meira að segja lítil von til þess, að upp undir ¾ milj. verði greitt, eins og nefndin þó gerði ráð fyrir, því vextina reiknaði hún ekki nema af tæpri 1½ milj. Það er því síður en svo, að nefndin hafi gengið hjer of langt - miklu fremur of skamt - og ætti hv.þm. að vera nefndinni þakklátur fyrir að hafa bætt hjer úr vanrækslu hæstv. fyrv. stjórnar. Hann mintist og á, að víða hefðu verið hækkaðir útgjaldaliðir til ljóss og hita. Nefndin getur ekki að því gert. Hjer hefir verið um rangar áætlanir að ræða, og hvort sem miðstöðvarhitun er nú víða komin á eða ekki, eins og hv.þm. var að tala um, þá er það víst, að meira eyðist til þessa en stjórnin áætlaði, og má hv.þm. sjálfum vera þetta allra manna kunnugast. Þá mintist hann og á sóttvarnirnar og sagði, að nefndin hefði hækkað liðinn of mikið. Eins og menn vita, eru áraskifti að því, hve þessi útgjaldaliður er hár. En sú upphæð, er nefndin stingur upp á, er þó lægri en síðasta ár, er ekkert sjerstakt kom fyrir, og lægri en nokkru sinni hefir átt sjer stað síðan 1918. Hann talaði og um berklavarnakostnaðinn og var sammála nefndinni um, að sá liður yrði hækkaður. Frumvarp það, sem á leiðinni er um þetta mál, var ekki kunnugt mjer nje neinum í nefndinni, að því er jeg veit, en nefndin bjóst við því á hverri stundu, og frestaði því að taka ákvörðun um þennan lið. En mun gera það til 3. umr., eftir því sem henni sýnist við eiga eftir frv., sem þá að líkindum verður komið inn í deildina. Þá drap hann og hv.þm. Ísaf. líka á skrifstofukostnað vitamálastjóra. Það er nú máske von, að undarlegt þyki, að nefndin skuli hækka þennan lið. En það er ekki gert að órannsökuðu máli. Enda þótt um engar nýbyggingar sje að ræða, er eftirlitið mikið og kostnaðarsamt og þarf sjerfróðs manns með, þar sem má heita að stöðugar viðgerðir sjeu á einhverjum stað. Nýbyggingar hafa eiginlega minni áhrif á þennan kostnað en margir ætla. Nefndin lagði til að lækka skrifstofukostnað vegamálastjóra um 500 kr. á ári, þar sem líkt stóð á, en sá kostnaður hafði ekki farið yfir áætlun, en skrifstofukostnaður vitamálastjóra var síðasta ár 4500 kr., svo í raun og veru er hann lækkaður um 1000 kr. frá því, sem hann virkilega var. En lækkun stjórnarinnar um 1500 kr. sýnist ekki geta staðist. Þá beindi hæstv. fjrh. (JÞ) þeirri fyrirspurn til nefndarinnar, hversu miklar greiðslur hún mundi leggja til, að ríkissjóður inni af hendi samkvæmt gömlum lögum og þál.Hæstv. atvrh. (MG) hefir svarað því fyrir nefndarinnar hönd, að hún hefði búist við, að hv.fjhn. gerði till. þar að lútandi, svo sem venja hefir verið, en ekki fjvn. Nú hefir hæstv. fjrh. f. h. hv.fjhn. afhent fjvn. slíkar tillögur, og mun hún taka þær til athugunar og bera síðan fram till. sínar í þessu efni. Þá kem jeg að hv. 2. þm. Árn. (JörB). Hann mintist, eins og hv. 2. þm. Rang. (KlJ), á símalagningarnar. Því hefir einnig verið svarað af hæstv. atvrh., og mun jeg láta það svar nægja f. h. nefndarinnar. Þá var annað atriði í ræðu hv. sama þm. (JörB), sem jeg vildi athuga nánar, sem sje styrkurinn til læknishjeraða. Var talsverður þungi í ræðu hans í garð fjvn. út af meðferð hennar á styrk til læknisbústaðar og sjúkraskýlis í Grímsneshjeraði. Var sá þungi máske dálítið eðlilegur, vegna þess að háttv.þm. mun ekki kunnugur því, sem fram kom á síðasta þingi um það, hversu meta bæri hagnað þessa hjeraðs af kaupum Geysishússins. En þá var það meining þingmanna hjeraðsins, sem báðu um 3000 kr. styrk handa Grímsneshreppi til byggingar sjúkraskýlis, að hjeraðsbúar væru ánægðir með þann styrk, enda væri hann hæfilega hár, samanborið þið það, sem önnur hjeruð fengju. Nú má vel vera, að þingið í fyrra hafi metið hagnað hjeraðsins af kaupum Geysishússins fullhátt, enda vildu sumir a. m. k. áætla hann nær 20 þús. kr. En nú skal jeg meta hagnaðinn á mælikvarða hv.þm. (JörB). Hann viðurkendi við hv.þm. Barð., að byggingarefni hefði fimmfaldast síðan húsið var upphaflega bygt, en þá kostaði það 2 þús. kr.

Það hefi jeg aldrei gert, og munu bæði skrifararnir og hv.þm. Barð. geta borið um það

. Jeg skrifaði þessi ummæli háttv.þm. hjá mjer, og enda mun láta nærri, að þau sjeu ekki fjarri sanni. Eftir því hefir húsið átt að vera nær 10 þús. kr. virði. Þá taldi háttv.þm. rjettmætt að slá 20% af fyrir fyrningu o. s. frv., og skal jeg ganga inn á það. Þá verður útkoman sú, að húsið hefði átt að kosta 8000 kr., en var selt fyrir 3000 kr. Sje þetta alt saman rjett, þá hefir hjeraðið hagnast um 5000 kr. á kaupum hússins, og verður sú upphæð að skoðast sem styrkur úr ríkissjóði, því jafnframt hefir hann þá vitanlega skaðast um sömu upphæð á sölunni. Nú fer hv.þm. fram á 9 þús. kr. styrk til læknishjeraðsins, en nefndin vill veita 3 þús. kr. í viðbót við þau 5 þús., sem hjeraðið hefir áður fengið á þann hátt, sem jeg hefi nú lýst. Fer þá munurinn að verða býsna lítill í samanburði við það, sem hv.þm. (JörB) vill vera láta, eða aðeins eitt þúsund krónur. Við þennan útreikning hefi jeg bygt á þeim grundvelli, sem hv.þm. hefir sjálfur lagt, og mun því mega treysta því, að hjer sje rjett með farið. Það er að vísu þýðingarlaust að þrátta um þetta atriði hjer, en geta vil jeg þó þess, að landlæknir gerði engar ákveðnar till. til nefndarinnar í þessu efni. Hann taldi að vísu sanngjarnt, að hjeraðið fengi einhvern styrk, og nefndin hefir líka lagt til, að svo verði. Má vera, að hann sje að einhverju leyti of lágur, en eins og jeg hefi tekið fram, hefir nefndin ekki haft tækifæri til þess að láta rannsaka til hlítar það mat hjeraðsbúa, sem hv.þm. (JörB) byggir svo mjög á. En ef hann hefir rjett til að álíta nefndina hlutdræga í þessu máli, þá hefir hún engu síðri rjett til að álíta hið sama um tillögur hjeraðsbúa sjálfra, þar sem þeir eru annar aðili málsins. En nú hefir hv.þm. sjálfur metið umrædd kaup, og vil jeg f. h. nefndarinnar leggja trúnað á það mat hans, og læt því útrætt um þetta atriði að sinni. Næstur verður fyrir mjer hæstv.forsrh. (JM). Hann gerði 9. brtt. nefndarinnar, viðvíkjandi sendiherranum, að umtalsefni. Taldi hann hæpið, að komist yrði af með 17 þús. kr. í skrifstofukostnað og laun þess manns, sem með embættið færi, en taldi sennilegra, eftir því sem reynslan hefði sýnt, að sá kostnaður færi upp undir 20 þús. kr. Þetta má vel rjett vera, og enda hefir nefndin ekki lagt neina sjerstaka áherslu á það, að liður þessi færi ekki lítilsháttar fram úr áætlun hennar. Telur hún sparnað á þessum lið ærinn samt. En þar sem hæstv., forsrh. hefir talið, að 20 þús. kr. myndu nægja, verður nefndin að leggja áherslu á það, að fram úr þeirri upphæð verði ekki farið, og mun því skoða till. sína sem áætlunarupphæð, ef henni verður ekki breytt við 3. umr. Þá mintist hæstv.forsrh. (JM) á læknisvitjanastyrk, sem hann kvað mega lækka eitthvað. Fyrst er þess að geta, að fjvn. áleit, að hæstv. stjórn hefði betra tækifæri til þess að skifta styrk þessum heldur en nefndin, og leggur því til, að stjórnin verði látin um það verk. En þar sem styrkurinn er í frv. lægri en hann áður hefir verið og þar sem nefndin ætlast til þess, að styrkur samkvæmt brtt.háttv. 1. þm.N.-M. (HStef) o. fl. á þskj. 196 sje innifalinn í þessari upphæð, þá bjóst nefndin við því, að hún mætti ekki lægri vera. Viðvíkjandi því, að ekki sje nægilega tilgreint í aths. um þennan læknisvitjanastyrk, að styrkur samkvæmt áðurnefndri brtt. 1. þm.N.-M. sje innifalinn í honum, þá má breyta því til 3. umr., ef brtt. verður þá ekki samþykt sjerstaklega. Þá stakk hæstv.forsrh. upp á því, að styrkur til sjúkraskýla og læknisbústaða væri ákveðinn í einu lagi árlega, en stjórnin síðan látin taka ákvörðun um það, hverjum hann væri veittur. Vel má vera, að þetta væri í sjálfu sjer rjettara, en þó að svo yrði ákveðið, þá býst jeg við því, að hæstv. stjórn myndi byggja úthlutun sína á sömu gögnum og fjvn. gerir, sem sje tillögum landlæknis. Kæmi þetta þá í sama stað niður. Næstur verður fyrir mjer hv.þm. V.-Sk. (JK). Hann talaði sjerstaklega um styrk til sjúkraskýla, og skal jeg þess vegna víkja að því lítið eitt nánar. Hann sagði, að ómögulegt væri fyrir þingið að ákveða, hvaða skýli skyldu sitja fyrir, heldur ætti stjórnin að gera það. Jeg er nýbúinn að svara þessu, og þarf því ekki að orðlengja frekar um það. Það er rjett, sem hv.þm. (JK) sagði, að undirbúningur sjúkraskýlisins í Vík er að sumu leyti betri en annara sjúkraskýla. Hann er betri að því leyti, að nægilegt fje mun vera fyrir hendi til þess að byggja skýlið, en teikningar af skýlinu lágu ekki fyrir nefndinni fyr en nú alveg nýlega. En annars skal jeg fyrir hönd nefndarinnar taka það fram, að það virðist nokkuð undarlegt, að þegar menn sækja um þessa styrki, þá er eins og þeir haldi, að þeir þurfi ekki annað en kom i með uppdrætti af væntanlegum skýlum og læknisbústöðum. Fyrst og fremst ber húsameistara engin skylda til að láta uppdrætti þessa í tje ókeypis. Og í öðru lagi er haft á orði, að ekki sje í öllu sem „praktiskast“ fyrirkomulag á teikningum hans. Þetta Víkurskýli og læknishús á t. d. að kosta, samkv. áætlun húsameistara, um 40 þús. kr., og er ráðgert, að það hafi aðeins 5 rúm. Önnur skýli, t. d. Borgarnesskýlið, sem nefndinni virtist, þegar á alt var litið, best undirbúið allra þeirra, sem styrks var leitað fyrir, er áætlað að kosti jafnmikið, en hafi 11 rúm. Hafði húsameistari ekki gert þær teikningar. Það er sem sje ekki nægilegt að sníða fyrirkomulag þessara bygginga eftir útlendum fyrirmyndum eingöngu, heldur verður að taka tillit til hjerlendra staðhátta og skapferlis þjóðarinnar. Annars get jeg ekki sjeð, að altaf sje sjálfsagt að veita þessa styrki, hvenær sem um er beðið. Enn er einn annmarki á byggingu sjúkraskýlis í Vík. Þar er aldraður læknir, sem af öllum er talinn óhæfur til að standa fyrir sjúkraskýli. Og þó að hv.þm. (JK) hafi sagt, að hann væri fús til að segja af sjer undireins og sjúkraskýlið kæmi upp, þá hefir engin slík yfirlýsing frá honum legið fyrir nefndinni. Jeg þekki ekki þennan embættismann, en hitt veit jeg, að menn hafa til að sitja sem fastast einmitt eftir að slík skýli eru reist, og ef svo færi hjer þá yrði skýlið að litlu liði fyrsta kastið. Þetta atriði er einmitt mjög athugavert. Þá mintist sami hv.þm. (JK) á uppbótarstyrk til Síðuhjeraðs, vegna þess, að læknisbústaðurinn og sjúkraskýlið þar hafi farið fram úr áætlun. Jeg vil minna hann á, að í fyrra lá fyrir þinginu kostnaðaráætlun yfir þessa byggingu, og var 10 þús. kr. styrkur þá talinn nægja, enda var sú upphæð veitt. En það sýnir, hversu mjög ber að treysta hinum góða undirbúningi, sem allir þeir, sem um slíkan styrk sækja, hrósa sjer svo mjög af, að nú hefir þessi bygging orðið dýrari en í fyrra var áætlað. En nú hefir aldrei verið venja að veita þannig lagaða uppbótarstyrki, og er því ekki að undra, þó að fjvn. mæli ekki með því nú. Það verður að teljast afgert mál, þegar læknishjerað óskar eftir að fá slíkan styrk samkvæmt framlagðri áætlun - og fær hann. Það dugir ekki, að þau geti síðan komið til þingsins eftir á og heimtað uppbætur, ef áætlunin hefir reynst röng. Það vita líka allir, að ríkissjóði ber engin lagaskylda til þess að borga þriðjung kostnaðar við slíkar byggingar. Fyrir því er aðeins stutt venja, sem tekin hefir verið upp á allra síðustu árum. Og í sambandi við það, að hv. 1. þm. Árn. (MT) vildi telja ríkissjóð skulda læknishjeruðunum 1/3 slíks kostnaðar, þegar þau hefðu lokið byggingu sjúkraskýlanna, þá verð jeg að álíta, að ekki sje unt að tala um skuld þar, sem engin skuld hefir verið stofnuð. Það hvílir því engin lagaskylda á ríkissjóði hvað snertir styrk til slíkra sjúkraskýla, þó að fjvn. vilji fara svo langt sem hún gerir í þessu efni. Viðvíkjandi styrknum til bátaferða skal jeg geta þess, að fjvn. kemur hann ekki beinlínis við og hefir því engar till. um hann gert. Er það hv. samgöngumálanefnd, sem um það mál fjallar. Þá kem jeg að hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ). Jeg þarf litlu að svara því, sem hann sagði um læknisvitjanastyrk til Hróarstunguhjeraðs. Fjvn. hefir altaf viðurkent, að sjálfsagt sje að veita styrk þennan, ef læknir kemur í hjeraðið, og er enn sömu skoðunar. Þessu næst mintist háttv.þm. á styrk til sjúkrasjóðs Fellshrepps, sem hann vill láta fella niður, og tók til samanburðar þá till.fjvn. að lækka ferðastyrk augnlæknis. Mjer hefði nú þótt líklegra og betur sambærilegt, að hann hefði borið styrk þennan saman við styrkinn til slysatryggingarsjóðs „Dagsbrúnar“, sem nefndin hefir heldur ekki viljað fella niður. Þessir tveir styrkir komu samtímis inn í fjárlögin og hafa staðið þar saman síðan. Hvað viðvíkur ferðakostnaðarstyrk augnlæknis að öðru leyti, þá skal jeg geta þess, að nefndinni þykir lækningaferðum hans ekki hafa verið hagkvæmlega fyrir komið hingað til. Í stað þess að læknirinn hefir farið eina ferð árlega kringum alt landið, þá telur nefndin heppilegra, að hann skifti landinu niður og heimsæki aðeins nokkum hluta þess árlega, en dvelji þá heldur lengur á hverjum stað. Mun tiltölulega lítið gagn að komu læknisins, nema hann dvelji a. m. k. hálfan mánuð á hverjum stað. Annars er hætt við, að flestir sjúklingar þurfi hvort eð er að leita til Reykjavíkur. Þegar háttv.þm. (SvÓ) tók hina sjerstöku ferð augnlæknis til Austfjarða í fyrra sem dæmi þess, hversu ferðir hans væru nauðsynlegar, þá er því fyrst til að svara, að hvergi hefir verið upplýst, hversu mjög sú ferð var bráðnauðsynleg. Sá ferðakostnaður, 1200 kr., var greiddur í heimildarleysi, þó að jeg vilji ekki beinlínis vefengja, að ástæða hafi verið til ferðarinnar. En slík tilfelli geta engu síður komið fyrir, þó að augnlæknir hagi ferðum sínum eins og hann hefir gert hingað til. Það fyrirbyggir ekki, að augnsjúkdómar geti komið upp í einhverju hjeraði landsins, sem þurfi skjótrar aðgerðar við. Þessir tveir styrkir eru því á engan hátt sambærilegir, og leggur nefndin fyrir sitt leyti á móti því, að feldur verði burtu styrkurinn til sjúkrasjóðs Fellshrepps, enda er upphæðin lítil, einar 200 krónur. Þó getur nefndin ekki aðhylst till.hv. 2. þm. Reykv. (JBald) um að veita nýjan slíkan styrk til slysatryggingarsjóðs verklýðsfjelaganna í Reykjavík. Það er ekki af því, að nefndin viðurkenni ekki nauðsyn þessa sjóðs, en þegar það er athugað, að hann er þegar orðinn talsvert stór, og þegar nefndin bar þennan sjóð saman við ýmsa aðra sjóði og fjárhag ríkissjóðs, þá sá hún ekki fært að veita styrk þennan að þessu sinni, enda kæmi hann að tiltölulega litlum notum. Þar með hefi jeg svarað hv. 2. þm. Reykv. Þá gerði hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) fyrirspurn um það, hvort nefndin hefði nákvæmlega gert upp, að styrkurinn til e. s. Esju færi ekki fram úr 100 þús. kr., sem nefndin hefir lagt til, að hann yrði áætlaður. Því get jeg svarað neitandi. Það er ekki gott að segja með neinni vissu, hve mikið muni eyðast í þessu skyni, en eftir því, sem næst verður komist, er upphæðin of lágt áætluð. Má jafnvel búast við því, að þessi styrkur nemi, þegar til kemur, um 150 þús. krónum, því að á 6 mán., sem skipið hefir gengið, varð hann um 76 þús. kr. Þó býst jeg við, að hann fari ekki fram úr þeirri upphæð, 150 þús., því að enn sem komið er er reynslan með skipið ekki löng, og er helst hægt að gera ráð fyrir, að einhver mistök kunni að vera á útgerð þess fyrst í stað, sem löguð verði er frá líður. Það er því síður en svo, að nefndinni hafi dottið í hug að draga úr eða hætta að einhverju leyti strandferðum skipsins, þó að hún nú hafi lagt til, að þessi upphæð yrði áætluð til þeirra, en vel má vera, að til þess geti þó komið síðar af sparnaðarástæðum. Þá kem jeg að hv. 1. þm.N.-M. (HStef). Jeg hefi svarað honum að mestu, en þó vildi jeg leyfa mjer að geta þess, að það er eigi nema sjálfsagt að skilgreina betur styrkveitinguna til læknisvitjana. Þá er næstur hv.þm. Barð. (HK). Er þar sem víðar annarsstaðar um styrk til læknisbústaðar að ræða. Jeg gat þess í fyrri ræðu minni, að eftir áliti landlæknis hefði styrkur til þessa sjúkrahúss átt að koma næst á eftir Borgarneshjeraði, ef undirbúningurinn hefði verið góður. Og það má um þann undirbúning segja, að hann hafi eigi verið alls fullnægjandi, þar sem teikningu af bústaðnum vantaði, og auk þess var yfirlýsing landlæknis í þá átt, að enginn undirbúningur væri í hjeraðinu með fjársöfnun. Hitt var nefndinni kunnugt, að erfiðleikar eru þarna miklir með læknissókn, og það því mikil ástæða út af fyrir sig. En samt sem áður getur eigi komið til mála að ganga inn á þessa styrkveitingu, því að fyrsta skilyrðið til þess er, að nægilegt fje sje til frá hjeraðinu, því að þó að byrjað yrði að byggja fyrir styrkinn, þá er hætt við, að fyrirtækið strandi sakir fjárskorts, og eru til þess dæmi, sem vert er að varast. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) taldi það mjög óvinsælt að mæla á móti styrkveitingu þar, sem sjúklingar eiga í hlut. Það er af tveim ástæðum, sem nefndin hefir ekki getað gengið inn á brtt.háttv.þm. Önnur ástæðan er sú, hversu örðugur fjárhagur ríkisins er nú, og hin ástæðan er sú, að verði þessi styrkur veittur, þá er hætt við, að fleiri menn komi á eftir. Reynslan sýnir, að þetta er rjett, því þegar þingið gekk fyrst inn á þessa braut, þá kom heil skriða á eftir. Nú hefir þetta legið niðri um tíma, og því vildi nefndin eigi ganga inn á sömu braut aftur. Og jeg skal geta þess um annan þessara sjúklinga, sem fjekk styrk á síðasta þingi, að það er alveg rjett, eins og málið var þá afgreitt, að það leit út sem sparnaður að veita honum 1000 kr. styrk til þess að dvelja uppi í sveit, hjá því sem kosta hann í sjúkrahúsi, en þess ber að gæta, að það vantaði og vantar enn eitt atriði í þetta mál, sem sje það, að sjúklingurinn þarf að hafa læknisvottorð um það, að hann þurfi ekki sjúkrahúsvist, en um leið og hann fær þetta vottorð, er ríkissjóður engan veginn skyldur að kosta hann. Þetta tvent getur því ekki farið saman, læknisvottorð um þörf á sjúkrahúsvist og skylda ríkissjóðs til að kosta sjúklinginn utan sjúkrahúss. Vil jeg svo ekki vegna háttv.þm. fjölyrða meira um þetta. Þá er það önnur till. frá þessum sama hv.þm. (JakM), sem sje 10 þús. kr. uppbót til talsímakvenna. Jeg get því miður ekki komið með ábyggilegan samanburð, launakjörum þessara starfsmanna ríkisins og annara, til þess með vissu að geta dæmt um þörfina til uppbótar, en þó hygg jeg, að ekki sje nein ástæða til þess. Nefndin leggur því á móti þessari till., meðal annars af því, að þá verður þingið að taka fleiri slíkar beiðnir til greina, en nefndin álítur ekki rjett að hreyfa mikið við launum starfsmanna ríkisins þangað til launalögin verða endurskoðuð í heild. Að minsta kosti þurfa slíkar till. sem þessi að vera reistar á sterkum rökum, ef þær eiga, að vera teknar til greina. Þá kem jeg að hv.þm. Mýra. (PÞ). Jeg heyrði að vísu lítið til hans, en jeg veit, að till. hans fer fram á að hækka tillagið til akfærra sýsluvega um 10 þús. kr. Mig minnir, að hæstv. fjrh. hafi svarað þessu í dag á þá leið, að nefndin mundi styðja till., en svo er ekki. Hún telur ekki rjett að hækka tillagið meðan fjárhagur ríkissjóðs er svo erfiður, að hann getur ekki kostað vegi sjálfs sín. Nefndin hefir því lagt á móti brtt. Þá kem jeg að hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ). Hann á hjer 2 brtt. Er önnur þeirra um að fella niður styrk til útgáfu manntalsins frá 1703, og skal jeg ekki fara út í það, en aðeins geta þess, að nefndin hefir óbundin atkvæði um liðinn. Hin brtt. er um landhelgisgæslu, að fyrir 80 þús. kr. komi 120 þús. kr. Jeg skal játa það, að nefndin hefir ekki fært rök fyrir því, að hennar upphæð sje sú rjetta, en hinsvegar gat hún ekki fallist á till. sjútvn. um 140 þús. kr. Taldi hún, að meðan þessi gæsla er jafnskipulagslaus og hún er, verði aldrei sagt með vissu, hvaða upphæð þurfi. Og þó að hún játi nauðsynina á þessu, þá veit hún líka, að fyrirhyggjulaust er hægt að fara með þetta, og því sje rjett að hafa reynsluna og hygnina með og smáauka með ákveðna breytingu fyrir augum, enda er hjer talsvert hækkað frá till. stjórnarinnar. Annars getur þetta altaf verið álitamál, og verða þá atkvæði að skera úr. Út í það, hvort betra er að hafa stórt skip eða smærri báta, skal jeg ekki fara; þar mun engin fullkomin reynsla vera um, en líklegt, að hvorttveggja geti verið heppilegt. Hv. þm. Ísaf. (SigurjJ) taldi 2 brtt. nefndarinnar ekki rjettmætar. Var önnur þeirra lækkun á launum aðstoðarlæknisins á Ísafirði og bar hann laun hans saman við laun annara lækna. Jeg skal benda hv.þm. á það, að launin eru enn í fullu samræmi við það, sem þau voru áður við laun annara lækna. Ef við tökum fastalækni með 2500 kr. launum, þá hefir hann með dýrtíðaruppbót 3700 kr., og eru það helmingi hærri laun en aðstoðarlæknisins nú, sem við setjum 1800 kr. En þegar laun hans voru sett með lögum, voru þau 800 kr., en fastalækna þá læggt 1500 kr. Hlutfallið er því svipað enn. Nefndin taldi ennfremur rjett að lækka þetta þegar af þeirri ástæðu, að engin lagaskylda ber til þess að launa lækninn svo hátt, ekki nema 800 kr. Hvað skrifstofu vitamálastjóra snertir, þá hefi jeg svarað því áður. Og hvað skrifstofukostnað landlæknis snertir, þá hefi jeg einnig svarað því, þó eigi fyrir hönd nefndarinnar, heldur mína eigin. Mjer var falið að leita upplýsinga um það atriði og fjekk þær, en jeg læt mjer nægja að leggja það mál undir atkvæði hv. deildar án frekari greinargerðar. Jeg hefi þá svarað öllu því, sem fram hefir komið, og sje því ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta. Hvað snertir það, að hv. 1. þm. Árn. (MT) talaði um, að sjúkraskýlismálið væri bæði bindindis- og brennivínsmál, þá skal jeg geta þess, að það er ekki mitt að greina það í sundur, og vel mega Árnesingar rífast um það bæði fullir og ófullir. Vænti jeg svo, að jeg þurfi ekki að taka til máls aftur að þessu sinni, enda geri jeg ráð fyrir, að langar ræður hafi ekki nein áhrif á atkvæðagreiðsluna.

Klemens Jónsson Hv. frsm. (ÞórJ) gat þess, að hv.fjvn. hefði fengið alment lof hjá hv. þingdeildarmönnum, en gat þess um leið, að sjer skildist sem svo, að jeg væri ekki ánægður með meðferð nefndarinnar á fjárlagafrv. Þetta er hinn mesti misskilningur, því að svo framarlega sem hv. nefnd fær lof, þá fellur mikill hluti af því lofi á mig líka, því að af 22 tekjuliðum í 2. gr. fjárlagafrv. stjórnarinnar er aðeins hróflað við 6, og af þeim liðum hefi jeg sjálfur einmitt bent háttv. nefnd á 4, er þyrfti að breyta. Jeg benti henni á það, að aukatekjurnar mundu áætlaðar fullhátt, því að þegar jeg samdi þetta, hafði jeg ekki eftir öðru að fara en afkomunni 1922. Sömuleiðis sagði jeg hv. nefnd, að kaffi- og sykurtollurinn mundi vera settur of hár, og þó sjerstaklega vörutollurinn. Ennfremur gat jeg þess, að hækka mundi mega áfengistollinn, en aftur á móti ekki tóbakstollinn. Háttv. nefnd hefir því sjálf aðeins komið með brtt. við 2 liði. Hefir hún lækkað annan en hækkað hinn. Var jeg þar varasamari en nefndin, en hinsvegar get jeg þó viðurkent, að hún hefir fetað dyggilega í fótspor mín yfirleitt. Bæði hv.frsm. (ÞórJ) og hæstv. atvinnumálaráðherra mintust á ummæli mín um gjöld til landssímans. Jeg held því enn fram, að hv. nefnd hafi hækkað gjöldin til ritsímans óþarflega mikið. Hæstv. atvrh. sagði, að eigi mundi verða lengra komist í lækkuninni nú. Það getur að vísu verið, en það er rjett að draga úr útgjöldunum sem mest má verða, því að þau voru orðin óhæfilega há. Samanburður á árunum 1922 og 1925 er ekki vel heppilegur, meðal annars af því, að dýrtíðaruppbótin hefir altaf farið lækkandi, en þó að árin sjeu ekki vel sambærileg, þá sýnir það sig þó, að jeg hefi verið á rjettri braut, þar sem gjöldin hafa á 2 árum lækkað um 138 þús. kr. Hv. frsm. og hæstv. atvrh. tóku það fram báðir, að þeir hefðu sjerstaklega rannsakað launaliðina, er snerta símann, og sögðu, að ekki væri hægt að komast af með minna en 310 þús. kr. Jeg álít, að þetta sje of hátt, miðað við 1922, þegar dýrtíðaruppbótin var miklu hærri, og þegar þess er gætt, að síðan hefir ekki verið bætt við nema einum nýjum manni. Þegar þá nægðu 270 þús. kr., þá þykir mjer undarlegt, að nú skuli þurfa yfir 300 þús. kr. Ennfremur má geta þess, að bæjarsíminn fjekk 1922 gagngerða breytingu, sem átti að geta dugað í nokkur ár. Annars gladdi það mig að heyra frá hæstv. atvrh., að landssímastjóri hefði ákveðið að veita eigi 2 stöður, sem lausar eru við símann. Jeg skal geta þess, að jeg gleymdi áður að minnast á 42. lið, sem hefir verið hækkaður, en það er viðvíkjandi Borðeyrarstöðinni. Hv. frsm. hefir tekið það fram, að sú hækkun sje óhjákvæmileg. Jeg man ekki til, að jeg hafi sjeð neina till. frá landssímastjóra í þá átt. Hafi hún legið fyrir, þá hefir mjer skotist yfir hana, en sje hjer um samningsbundna upphæð að ræða, þá er sjálfsagt að veita hana. Þá hefir komið fram hjer till. frá hv. 3. þm. Reykv. (JakM) um að veita bæjarsímastúlkunum launauppbót. Jeg skal viðurkenna það, að mjer kom til hugar að taka þetta upp í fjárlagafrv., en þar sem þurfti að sneiða svo af 13. gr., þá þótti mjer ekki gerlegt að taka þannig einn flokk út úr. Jeg viðurkenni, að stúlkur þessar hafa lægst laun af öllum sýslunarmönnum landsins, og jeg skal taka það fram, að jeg get greitt atkv. með till.hv. 3. þm. Reykv. eftir að hann hefir tekið aftur úr till. orðin „við bæjarsímann“. Hjer er ekki nema um fáar stúlkur að ræða, og er því hækkunin mjög lítil, sem af þessu leiðir. Hv. þm. V.-Sk. (JK) mintist á till. um strandferðirnar. Styrkurinn til „Suðurlands“ er 31 þús. kr., en til Djúpbátsins 15 þús. kr. En það var óhjákvæmilegt að gera samning Við þessa 2 báta, þar eð þeir flytja póst. Get jeg fullvissað háttv.þm. um, að það var lagt alt kapp á að komast að betri kjörum við „Suðurland“ án þess að það hepnaðist. Hygg jeg, að hv. samgmn. hafi komist að svipaðri niðurstöðu og jeg í þessu efni. Ástæðan til, að styrkurinn hefir verið færður niður fyrir árið 1925, er sú, að það þarf að spara. Það eru aðallega 3 strandferðabátar, sem þarf að styrkja, Suðurland, Djúpbáturinn og Skaftfellingur, því jeg játa, að hann er alveg nauðsynlegur, en smærri bátana verður að fella niður. Hæstv. fjrh. (JÞ) mintist á, að alvanalegt væri, að stjórnin borgaði út fje eftir gömlum lögum, og efast jeg ekki um, að henni sje það heimilt. En aftur á móti er algerlega ólöglegt að borga fje eftir þál. Annars veit jeg ekki til, að það hafi tíðkast fyr en á stríðsárunum; þá kann það að hafa verið nauðsynlegt, en nú er það ekki, og ætti að kveða þann draug niður. Á morgun kemur til umræðu þál um að heimila stjórninni útborgun á hækkuðum launum til nokkurra yfirfiskimatsmanna. Jeg álít, að fiskimatsmennirnir eigi skilið að fá þessa launahækkun, sem þar er farið fram á. En af principiellum ástæðum mun jeg greiða atkv. á móti því og skora á flm. hennar að taka hana aftur.

Atvinnumálaráðherra (MG): Aðeins fáein orð. viðvíkjandi aths. háttv. 2. þm Rang. (KlJ) um laun símafólksins. Það var nákvæmlega reiknað út hjá nefndinni, að ekki mætti áætla minna til launa en hún hefir gert. Það verður að taka tillit til aukningar símakerfisins bæði hjer í bænum og annarsstaðar. Hjer í Reykjavík hefir talsímanotendum fjölgað, nýtt stöðvarborð sett og stúlkum fjölgað við afgreiðslu. Annars fanst mjer hv. 2. þm. Rang. ekki gera mikinn ágreining út af till. nefndarinnar við 13. gr., um hækkun til símanna. Jeg er sannfærður um, að þótt allrar sparsemi verði gætt, mun fjárveitingin ekki nægja fyrir gjöldunum árið 1925. Viðvíkjandi því, sem háttv.þm. Mýra. (PÞ) sagði um sýsluvegina, tek jeg fram, af því hann efaðist um, að jeg mundi vera á móti till., að jeg skýrði frá því í dag, að jeg teldi vera ósamræmi í því að auka framlag til sýsluvega, þegar ekkert er lagt til þeirra vega, sem landssjóður á að kosta að öllu leyti. En jeg fjölyrði ekki frekar um þetta; hv.frsm.fjvn. hefir skýrt frá afstöðu nefndarinnar til þessa máls.

Jakob Möller Það fer hvort sem er ekki hjá því, að hv.frsm. (ÞórJ) þurfi að taka til máls aftur, og mega hv. deildarmenn því ekki áfellast mig mikið fyrir að bæta dálitlu við það, sem hann þarf að svara, þó að mjög sje nú áliðið kvölds. Hv. frsm. hafði það á móti brtt. minni á þskj. 196,X, fyrra lið, að reynslan hafi sýnt, að slíkir styrkir væru mjög eftirsóttir, og væri því hættulegt að fara inn á þessa braut. Mjer skildist á honum, að þessi reynsla væri frá fornu fari, en ekki af því, að einum manni hafi verið veittur svipaður styrkur í fyrra, þar sem háttv.frsm. ljet þess getið, að nú um hríð hefði verið hlje á eftirsókninni. Jeg veit ekki til, að slíkir styrkir hafi verið veittir áður. Það er kunnugt, að berklavarnalögin eru ekki gömul, frá 1921, en styrkurinn, sem veittur var í fyrra, og þessi, sem hjer er farið fram á að veita, eru einmitt rjettlættir með þeim lögum. Þessir sjúklingar eru sem sje á opinberu framfæri hvort sem er, en jeg veit ekki nema þeir styrkir sjeu annars eðlis, sem háttv.frsm. á við. Öðru þarf jeg ekki að bæta við það, sem jeg sagði áður um þetta atriði. Um síðara lið sömu brtt. játaði háttv.frsm. beinum orðum, að það væri hagur að því að veita þeim sjúklingi þessa upphæð, í samanburði við það að sjá honum fyrir sjúkrahúsvist eins og áður. En hann kvað stórt atriði vanta, sem sje læknisvottorð um það, að sjúklingurinn þyrfti að vera í sjúkrahúsi. Jeg tel nægja að vísa til þeirra skjala um þennan sjúkling, sem lágu fyrir þinginu í fyrra og þingið fjelst þá á, og þeirra ummæla hv.frsm., er hann viðurkendi beinan sparnað að þessu. En þyki mönnum læknisvottorð nauðsynlegt, er auðvelt að bæta úr þessu með því að setja athugasemd við liðinn, að styrkurinn sje því aðeins greiddur, að vottorð sje lagt fram. Um uppbótina til talsímakvenna sagði hv.frsm., að fjvn. hefði ekki getað sannfærst um, að rjettmætt væri að bæta þannig kjör þessara starfsmanna ríkisins í samanburði við aðra. Þetta er ljeleg afsökun og lítilsverð, hafi hv. nefnd annars tekið afstöðu til þessa máls. Það er lítil fyrirhöfn að komast að raun um það, og þarf ekki annað en að fletta upp í launalögunum, að þetta er mjög sanngjarnt. Jeg tel það sterka sönnun fyrir því, að þetta sje rjettmætt, að síðasta þing samþykti samskonar uppbót í fjáraukalögum fyrir 1923 og fjárlögum 1924. Nú er aðeins eitt ár eftir þangað til launalögin verða endurskoðuð, og finst mjer sem sterkar ástæður þurfi að liggja til þess að mæla á móti því, að uppbót þessi verði veitt fyrir það eina ár, eins og 2 árin á undan. En hver maður getur sannfært sig um það, að launakjör þessara starfsmanna eru svo langt fyrir neðan laun annara, að ekki þurfa menn að óttast, að aðrir muni telja sig misrjetti beitta, þó að þessi lítilfjörlega uppbót verði samþykt. Þar sem jeg er einn flm.brtt. um aukið framlag til strandvarna, vil jeg víkja nokkrum orðum að ræðu hv.þm. V.-Sk. (JK). Þó að hann tæki fram, að hann vildi ekki mæla á móti tillögunni, fjellu ummæli hans á þann veg, að þau mátti skilja sem hálfvegis mótmæli, þar sem hann hjelt því fram, að rjett væri að mælast til aukinnar strandgæslu af hálfu Dana. Jeg vil benda hv.þm. á, að þótt sú aukning fengist, væri hún allsendis ónóg, og það jafnvel hversu mikið sem Danir ykju við varnirnar. Það kemur til af þeirri ástæðu, hvernig þeir haga landhelgigæslunni. Þeir haga henni öðruvísi en þarf að stunda hana, hugsa mest um að sekta skip í hrotum, en síður um hitt, að verjast stöðugum ágangi togaranna. Það vita allir, Skaftfellingar ekki síður en aðrir, að skip Dana liggja mestan tímann á höfnum inni, án þess að líta eftir, hverju fram fer á fiskimiðunum. En ef koma á í veg fyrir það tjón, sem smábátar verða nú fyrir af ágangi togaranna, er þessháttar landhelgisgæsla alveg gagnslaus, því að þá þarf gæsluskipið að vera að staðaldri á þeim slóðum, sem brotin eru oftast framin á. Besta sönnunin fyrir þessu er saga „Þórs“ við Vestmannaeyjar og fyrir norðan land. Þó að danskt landvarnarskip hafi verið fyrir norðan síðastliðið sumar, er það vitanlegt, að það lá að staðaldri inni á höfnum, en „Þór“ var fyrir utan og gerði það, sem. gert var, til þess að verja landhelgina. Og sömu söguna má segja fyrir sunnan land.

Hákon Kristófersson Jeg hafði ekki ætlað mjer að taka til máls aftur, en vegna ýmsra ummæla háttv. 2. þm. Árn. (JörB) um hið margumrædda Geysishús get jeg ekki hjá því komist. Þó skal jeg strax geta þess, í sambandi við ummæli hv.þm. um vegamálastjóra, að mjer kemur það mjög á óvart, ef eitthvað er athugunarvert við rekstur þess embættis og þar sje ekki gætt alls hófs. Jeg hefi þekt þennan embættismann um langa hríð og veit, að hann hefir jafnan viljað spara og það svo, að mjer hefir þótt fullmikil sparsemi, en hefi þó virt hann fyrir þá sem aðra framkomu hans. Nú segir hv.þm., að hann láti smiðju ríkisins standa auða, en komi verkfærum fyrir til viðgerðar í annari smiðju, sem sje miklu dýrari. Jeg býst við, að hjer sje um einhvern misskilning að ræða, enda mun hv. 2. þm. Rang. (KlJ) geta skýrt frá því manna best, hvort vegamálastjóri sje ásökunarverður og ámælis fyrir embættisfærslu sína. Annars verð jeg að telja það miður vel viðeigandi að ráðast á fjarstadda heiðursmenn. Þá hjelt hv. 2. þm. Árn. (JörB) því fram, að þeir, sem greiddu atkvæði gegn till. hans um fjárveitingu til sjúkraskýlisins í Grímsnesi, væru að refsa hjeraðinu með því. Jeg get ekki sjeð, hvað hv.þm. kemur til að slá fram þessari ásökun. Jeg segi fyrir mig, að jeg hefi enga tilhneigingu til að refsa þeim heiðursmönnum. Hv. þm. gat þess, að maður nokkur hafi keypt innanstokksmunina úr Geysishúsinu og selt aftur sjúkraskýlinu. Þetta er rjett, en eftir því sem sagt er, keypti maðurinn í þeim hug að selja aftur sjúkraskýlinu þá muni, er það þurfti með, og því verði, er hann keypti fyrir. En svo mun hafa verið í hóf stilt um verðið, að talsverður hagnaður hafi verið á þeim kaupum. Þá sagði hv.þm., að efniviður hússins hafi verið metinn eftir gangverði á Eyrarbakka. Hann var svo góður að lána mjer þennan lista, sem hann nefnir mat, þó að það sje í raun rjettri ekkert mat. Það eru að vísu 2 nöfn undir listanum, en ekki getið um það, að þetta sje álit þeirra, þó að venja sje að taka það fram í matsgerðum, sem framkvæmdar eru af dómkvöddum mönnum. Annars þykir mjer matið kynlegt á margan hátt.

Vill hv.þm. ekki lesa það upp?

. Það skal jeg gera með ánægju, með leyfi hæstv. forseta. Í panel er fetið metið á 15 aura, í gólfborðum á 25 aura. Langbönd og utanveggjaborð á 25 aura fetið. Renningar í stafi og sperrur 32 aura fetið. Rammar og stafir 4X4 þuml. 38 aura fetið. Þakjárn 75 aura fetið. Gluggar 182 kr., en ekki getið um tölu þeirra. Hurðir 350 kr., en hvorki getið um tölu eða gerð, og er þó kunnugt, að hurðir eru allmisjafnar að dýrleika eftir gerð. Eldavjel 200 kr., og er mjer óhætt að staðhæfa, að það er þó langt fyrir neðan sannvirði, því að hún mun hafa kostað 600 kr. Mjer er annars ekki kunnugt um, hvar á landinu þessir hlutir hafa fengist fyrir þetta verð á þeim tíma, sem um er að ræða.

Það er leiðinlegt!

. Víst er það leiðinlegt, því að jeg hefði gjarnan viljað nota mjer það verðlag, og býst jeg við, að fleiri muni taka undir það. Auk alls þessa er fimti hluti dreginn frá fyrir fyrningu. Hafði jeg hugsað, að þetta væri nægileg fyrning, en það er síður en svo, þegar litið er á verðið á efninu. Svo eru gerðar 1000 kr. fyrir töfum við smíði og sjálfsagður kostnaður við niðurrif hússins 450 kr. Jeg veit ekki, hve dýr viðarflutningur er þar eystra, en hjer eru gerðar 250 kr. fyrir því, hve flutningurinn mundi hafa orðið ódýrari frá Eyrarbakka. Með þessu móti er auðvelt að fá þá niðurstöðu, að hjeraðið hafi tapað 918 kr. á kaupunum. En þessi reikningur sannar miklu fremur mitt mál, að góður hagur hafi verið af því að kaupa húsið, og er síður en svo, að jeg sjái eftir því. En hinu hefi jeg haldið fram, að rangt hafi verið að rífa nauðsynlegt gistihús, enda gerði jeg ráð fyrir, að það hefði hvorki áhrif á drykkjuskap nje bindindi, þótt hv. 2. þm. Árn. vilji láta líta svo út. Hv. 2. þm. Árn. gaf mjer ekki tilefni til frekari svara, og vona jeg, að hann sje nú orðinn mjer samdóma um það, að þessi reikningur sýni, að hagur hefir verið að kaupunum og að ekkert mat hefir fram farið.

Jón Kjartansson Þar sem jeg eyddi annari ræðu minni í því trausti, að háttv.frsm. (ÞórJ) gæti orðið við þeim tilmælum mínum að taka brtt. um styrki til sjúkraskýla og læknisbústaða út af dagskrá til 3. umr., vænti jeg þess, að hv. deildarmenn virði mjer það til vorkunnar, þó jeg óski nú að gera stutta athugasemd. Jeg verð að leiðrjetta hv.frsm. þar sem hann sagði, að hv.fjvn. hefði ekki getað orðið við tilmælum Mýrdalshjeraðs, þar sem málið hafi ekki verið nægilega undirbúið frá þeirra hendi. Það var viðurkent, að fje væri nægt fyrir hendi, en uppdráttinn vantaði. Uppdrátturinn var þá sendur nefndinni, en hvað var að honum! Jú, hann var eftir húsameistara ríkisins. Þá vefengdi hv.frsm., að jeg hefði sagt rjett til um rúmafjöldann, þar sem kostnaðaráætlunin gerði ráð fyrir 5 rúmum. Það er að vísu rjett, en þó má koma þar fyrir 9 rúmum, eins og jeg tók fram. Hv. fjvn., sem heldur því fram, að málaleitun Borgfirðinga hafi verið betur undirbúin, leggur til, að þeim sjeu veittar 15 þús. kr. En það er ekki tekið fram í brtt., að þetta skuli vera þriðjungur kostnaðar, heldur getur það eftir henni verið helmingur eða hvað sem vera skal. Jeg hefi spurt hv.þm. Borgf. (PO), hvað mörg rúm væri fyrirhugað að hafa í því sjúkrahúsi, og kvað hann það vera 5–10 rúm, eða sama fjölda og gert er ráð fyrir í Vík. Jeg tel ummæli hv.frsm. um, að áætlun húsameistara sje gölluð, alls ekki makleg, og finst mjer rangt, að þau skuli hafa komið fram í háttv. deild. Ef ekkert gagn er í manninum, hvers vegna er þá verið að hafa hann fyrir starfsmann ríkisins?

Staðan er í launalögum

. Það er að vísu satt, en hann hefir háan skrifstofukostnað í fjárlögum. Annan galla kvað háttv.frsm. vera á þessari málaleitun, að læknirinn þar eystra væri alóhæfur til að taka við sjúkraskýli.  (Frsm. ÞórJ: Það var eftir ummælum hv.þm.)  . En það eru einmitt meðmæli með fjárveitingunni, því að læknirinn, sem er aldraður maður, hefir lýst yfir, að hann muni láta af embætti þegar sjúkraskýlið kemur, en hinsvegar kveður landlæknir enga von um að fá nýjan lækni, nema sjúkraskýlið komi. Synjun um styrk þennan er þess vegna tvöfalt ranglæti, sem kemur niður á hjeraðsbúum. Þeir fá ekkert skýli, vegna þess að þeir hafa ekki góðan lækni. Jeg fæ ekki tíma til að ræða um þann viðbótarstyrk, sem jeg hefi farið fram á til Síðuhjeraðs, en jeg skal þó geta þess, að þar stóð á svo sem hv.fjvn. telur heppilegast nú, að húsameistari ríkisins gerði ekki áætlunina, hann kom þar ekki nálægt, heldur annar maður, en hún stóðst ekki, og er því farið fram á fjárveitingu til viðbótar. Ástæðurnar til þess skal jeg ekki endurtaka, þar sem jeg hefi áður getið þeirra rækilega.

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Þar sem hátt. 2. þm. Árn. (JörB) mintist á embættisrekstur vegamálastjóra, þá skal jeg ekki svara því sjerstaklega, heldur láta mjer nægja að taka undir það, sem hv.þm. Barð. (HK) sagði um þetta atriði. Að öðru leyti hefi jeg ekki mörgu að svara úr ræðu hans. Hv. þm. gerði ráð fyrir, að matið á margnefndu Geysishúsi hefði verið sanngjarnt, og hefir hv.þm. Barð. nú lesið það upp, og get jeg einnig látið sitja við orð hans um það. Þá bar hv. 2. þm, Árn. (JörB) það á fjvn., að hún hefði sýnt hlutdrægni í tillögum sínum, með þeim ummælum, að hefði slík tillaga sem hans komið úr Borgarfirði eða Skagafirði, mundi lítil fyrirstaða hafa verið á samþykt hennar. Jeg verð að vísa þessum ummælum á bug sem algerlega tilefnislausum og mjer liggur við að segja ósvífnum. Nefndin hefir gert sjer alt far um að forðast hlutdrægni í verkum sínum. Þá mintist hv. 3. þm. Reykv. (JakM) á sjúkrastyrkinn, en þar kendi töluverðs misskilnings hjá háttv.þm., því að það hefir aldrei orðið hlje á að sækja um hann, en aftur hefir orðið hlje á að veita hann. Út af þessu vil jeg taka það fram, að því er þannig varið með þann styrk, að ef sjúklingur fer í sjúkrahús eftir læknisráði, er ríkissjóður skyldur að annast sjúklinginn, en annars ekki. Þá mintist sami háttv.þm. á uppbótina til símamanna. En eins og jeg hafði áður tekið fram, hafði nefndin ekki ástæður til að rannsaka sem skyldi, svo að hún gæti greint sanngjarnlega á milli þeirra. Annars eru atkvæði nefndarmanna, óbundin um þetta. Þá var háttv.þm. V.-Sk. (JK) með ýmsar hnútur í minn garð og sömuleiðis nefndarinnar. Og kom upp hjá honum, að hin 5 sjúkrarúm, sem hann talaði um áðan og áttu að vera í sjúkraskýlinu í Vík, væru nú orðin 9, en jafnframt skildist mjer á honum, að þau gætu aðeins orðið svona mörg, ef einangra þyrfti sjúklinga - og játar nú þm., að svo sje. Þetta hygg jeg, að sje alt á annan veg, því einangrun fækkar rúmunum. Einnig taldi hann það ekkert athugavert, þó að nú sæti læknir í læknishjeraðinu, sem væri með öllu óhæfur til þess að stunda sjúklinga í sjúkrahúsi. En jeg er ekki á þeirri skoðun, þar sem engin yfirlýsing frá lækni þessum liggur fyrir um það, að hann muni fara, ef skýli þetta verður reist, og þar sem líka landlæknir getur heldur ekkert um þetta. Er því full ástæða til að álykta, að hann myndi hvergi fara, þó að sjúkraskýlið kæmist upp. Þá sagði sami háttv.þm., að enginn læknir fengist í hjeraðið, ef sjúkraskýlið væri ekki bygt. Um það veit hann ekkert, því að mjer vitanlega hefir hjeraðinu aldrei verið „slegið upp“, en þegar það verður gert, er alveg víst, að einhver sækir um það, og verði það góður læknir, sem fær það, má alveg telja víst, að sjúkraskýlið verður reist mjög bráðlega.

Jakob Möller Háttv. frsm. (ÞórJ) sagði, að ríkissjóði bæri ekki skylda til að greiða sjúkrastyrk, nema því aðeins, að sjúklingurinn þyrfti að fara í sjúkrahús eftir læknisráði. En jeg veit, að hv.frsm. skilur það, að það hefir áhrif á sjúkrahúsvistarþörfina, hvort maðurinn hefir nokkuð milli handanna eða ekki. Það er sannanlegt, að sjúklingur þessi var í sjúkrahúsi, og þá á framfærslu af almannafje. En síðan hann fjekk þennan styrk, hefir hann ekki þurft að njóta sjúkrahúsvistar, en það er víst, að verði hann sviftur honum, mun hann mjög bráðlega, þurfa að fara í sjúkrahús aftur, ella hverfa út úr þessu lífi áður langt um líður.

Jörundur Brynjólfsson Háttv. þm. Barð. (HK) drap á það, sem jeg mintist á smiðju landsins og taldi þau ummæli á misskilningi bygð. Læt jeg þau ummæli mjer í ljettu rúmi liggja. Þá er það ekki mín sök, þó að hann vissi ekki, hvað timbur kostaði hjer síðastliðið ár. En það get jeg sagt honum, og því má hann trúa, að matið á efninu úr Geysishúsinu var miðað við það verð, sem þá var á byggingarefni á Eyrarbakka, en ekki við það verð, sem kann að hafa verið hjá honum vestur í Haga. En eins og jeg hefi margtekið fram, getur hv.þm. fengið að sjá þessa reikninga, og þá mun hann sannfærast um, að hagnaðurinn af þessum húsakaupum hefir enginn verið. Jeg trúi ekki, að hann þori að vefengja þá reikninga, að þeir sjeu rjettir. Háttv. frsm. (ÞórJ) mótmælti því, að fjvn. hefði gert upp á milli manna í tillögum sínum. Það má vel vera, að hún hafi ekki ætlað að gera það, en jeg verð þá að segja, að henni hafa verið mjög mislagðar hendur. Því að jeg vík ekki frá því, sem jeg sagði í fyrri ræðu minni, að sá mælikvarði, sem tillaga mín er miðuð við, er rjettur og er orðinn að fastri venju; því að, eins og jeg hefi margtekið fram, hafði hjeraðið ekki eyrisvirði í hagnað af húsakaupunum. Út af því sem frsm. nefndarinnar sagði um þetta, vil jeg með leyfi hæstv. forseta lesa nokkrar línur upp úr nál.: „Grímsneshjerað hefir þegar bygt sjúkraskýli og læknisbústað. Hafði það keypt af stjórninni hið svo nefnda Geysishús til byggingarinnar. Var því haldið fram á síðasta Alþingi, að læknishjeraðið hefði fengið óbeinlínis styrk til fyrirtækisins, þar sem það hafði komist að óvenjugóðum kaupum á húsinu, og mun Nd. Alþingis af þeirri ástæðu hafa felt 3000 kr. styrkbeiðni til byggingarinnar, er þá lá fyrir þinginu frá hjeraðsbúum.“ Háttv. nefnd veit ekki síður en jeg, á hverju hún byggir þessi ummæli sín. Og það læt jeg henni eftir, með hvaða hætti hún kemst frá þeim.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg skal ekki lengja umræðurnar mikið, en vil aðeins taka það fram, að flest það, er háttv. 2. þm. Árn. (JörB) sagði um Geysishúsið, var rangt. Þá kunni jeg heldur ekki við það, að hann skyldi nota þetta síðasta tækifæri sitt til þess að sveigja að vegamálastjóranum fyrir það, að verkstæði landssjóðs hefir verið lokað í vetur. Því að það er beinlínis sparnaðarráðstöfun, sem gerð er beinlínis eftir fyrirlagi fráfarandi stjórnar. Því að hún leit svo á, að þar sem lítil eða engin vinna á að verða á árinu 1924, myndi verða þar svo lítið að gera, að ekki myndi borga sig að halda föstum mönnum við verkstæðið, heldur yrði ódýrara að fá það litla, sem þyrfti að vinna, gert annarsstaðar. Fyrir þessu beygði vegamálastjóri sig, þrátt fyrir það, þó að honum væri á móti skapi að láta sína vönu og góðu verkamenn fara. Er því ekki rjett af háttv.þm. að vera að beina ásökunum til hans fyrir þetta.

Hákon Kristófersson Jeg get þakkað hæstv. fjrh. (JÞ) fyrir það, að hann sannaði ummæli mín um landssjóðssmiðjuna. Hv. 2. þm. Árn. (JörB) sagðist ekkert geta að því gert, þó að jeg vissi ekkert um verð á byggingarefni á Eyrarbakka og að það hefði verið ódýrara en vestur á Barðaströnd. Þetta er bara út í loftið og sannar ekkert, að það verð, sem húsið hefir verið metið eftir, hafi ekki verið of lágt. Annars er jeg óhræddur að heyra allar þær upplýsingar, sem háttv.þm. getur gefið í þessu máli, því jeg veit, að jafnsannleikselskur maður og þessi háttv.þm. er kemur ekki með neitt það, sem mjer er niðrun í, og því skal jeg lofa honum að þrátta ekki meira um þetta, því að öll ummæli mín í þessu máli standa óhrakin ennþá, enda ekki gott að hrekja sannleikann.

Jón Baldvinsson Það hefir valdið hjer töluverðri deilu, að vegamálastjóri hefir ekki látið smiðju ríkissjóðs starfa í vetur. Er því haldið fram, að ríkissjóður hafi tapað á þessari ráðstöfun, og það er jeg sannfærður um, því að ótrúlegt er, að hann hafi fengið ódýrari viðgerðir á áhöldum sínum hjá öðrum. Hefir áður verið að því fundið opinberlega, að farið hafi verið með smíðavinnu fyrir ríkissjóð til einstakra manna, þótt hægt væri að fá sömu vinnu gerða í landssjóðssmiðjunni fyrir mörgum þúsundum króna minna verð. Sú aðfinsla varð til þess, að þessu var kipt í lag. Jeg held því, að það hafi verið hin mesta ósparnaðarráðstöfun að láta loka smiðjunni, og því stór nauðsyn að láta hana taka til starfa sem allra fyrst.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) Nefndin varð einhuga um það að leggja til, að frv. verði samþykt. Brtt. sú, sem hún hefir gert við það, er aðeins orðabreyting og er miðuð við það, að ekki er ávalt svo, að það komi til greiðslu á sektum, því sektirnar má sitja af sjer. Þá þótti nefndinni og nákvæmara að tiltaka það, að gullkrónan skuli miðast við gengið þann dag, sem sektin er ákveðin. Er það enginn vandi fyrir lögreglustjóra að reikna út sektarfjárhæðina, því ekki þarf annað en að síma til Landsbankans og spyrjast fyrir um gullgildi krónunnar. Skal jeg svo þakka háttv. meðnefndarmönnum mínum fyrir það, hve þeir hafa tekið vel í þetta mál, og vona jeg, að hv. deild taki því engu síður, því hjer er aðeins um það að ræða að greiða jafnháar sektir og ætlast var til upphaflega.

Forsætisráðherra (JM): Jeg hefi að vísu ekki haft tíma til að athuga þetta frv. nákvæmlega, en jeg get í fljótu bragði ekki sjeð annað en að það megi vel svo vera. Það er mjög eðlilegt, að sektirnar hækki að krónutali eftir því, sem krónan fellur, og þar sem þetta virðist ekki valda neinum auknum erfiðleikum eða fyrirhöfn, þá sje jeg ekki betur en að þessi breyting sje á rökum bygð.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Fjhn. hefir fallist á þetta frv. í aðalatriðum þess, en hefir hinsvegar fundist, að gera þurfi á því nokkrar breytingar. Nefndin leggur til, að gerðar verði tvær aðalbreytingar á lögum nr. 8, 20. júní 1923. Fyrri aðalbreytingin er sú, að rýmka um ákvæðin um nafnverð brjefanna. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að stjórnin geti ákveðið nafnverð þessara brjefa niður í 25 og 50 krónur. Nefndin álítur heppilegra að leggja þetta algerlega á vald stjórnarinnar í hverju einstöku tilfelli, vegna þess að búist er við því, að ýms hjeruð vilji sjá stjórninni fyrir lánsfje til innanhjeraðs framkvæmda, t. d. brúagerða, símalagninga o. fl. Telur nefndin vera rjettara að einskorða þetta ekki, en láta stjórnina hafa vald til ákvörðunar. í öðru lagi leggur nefndin til að gera þá breytingu á frv. að heimila stjórninni að ákveða vaxtafótinn í hvert sinn, en festa hann ekki eða ákveða í lögunum. Í lögunum er vaxtafóturinn ákveðinn 4½–5½%, en nú sem stendur eru vextir allir mjög breytilegir, og er því rjettara að fela stjórninni að kveða á um þetta eftir því, sem best á við í hvert skifti. Önnur aðalbreyting nefndarinnar á frv. er þó sú, að ríkisskuldabrjefin skuli vera útdráttarbrjef í stað þess að standa öll ógreidd til enda útgáfutímans. Fyrir þessu telur nefndin tvær ástæður. Fyrri ástæðan er sú, að samkv. áliti nefndarinnar yrðu brjefin auðseldari, ef þau væru útdráttarbrjef, þar sem kaupandinn ætti þá von á, að einhver hluti þeirra yrði dreginn út árlega; eins mundi þetta gera brjefin veðhæfari. Síðari ástæðan er sú, að nefndin álítur ekki rjett, að ríkið taki lán, þótt til verklegra framkvæmda sje, er standi lengur en lengst 25 ár. Nefndin álítur, að ef brjefin eigi að greiðast öll í einu lagi eftir 25 ár, mundi það oftast verða til þess, að ríkið yrði að taka ný lán til þess að greiða þau eldri. En nefndin telur rjettast, að slík lán ríkissjóðs standi aðeins hæfilega langan tíma. Vegna hins erfiða fjárhags ríkisins hefir nefndin leitað ýmsra ráða til þess að bæta úr erfiðleikum ríkissjóðs, og meðal annars hefir hún borið fram allverulegt tekjuaukafrv., þar sem er verðtollsfrv., og leggur sömuleiðis til, að frv. um dýrtíðaruppbót á ýmsum tollum verði samþykt af hv. deild. Telur nefndin naumast fært að ganga lengra í þessa átt að sinni, en aftur á móti hygg jeg, að flestir muni vera nefndinni sammála um, að eins og nú er komið fjárhagnum, yrði naumast hægt að halda áfram neinum verklegum framkvæmdum fram yfir fjárlög. Nefndinni hafði jafnvel hugsast að koma fram með frv., þar sem tekið væri fyrir það, að stjórnin nú fyrst um sinn ljeti framkvæma neitt af því, sem gera má hún eftir sjerstökum lögum, svo sem húsagerð, brúagerð o. fl. Nefndin hætti þó við að bera fram þetta frv. að sinni, en æskir eftir ákveðinni yfirlýsingu eða loforði frá hæstv. stjórn um að nota ekki þessar sjerstöku heimildir í lögum eða ráðast ekki í aðrar verklegar framkvæmdir en þær, sem standa í fjárlögunum. Mun þá nefndin hlíta því loforði, en ella mun hún bera þetta frv. fram. Einn hv. nefndarmanna hafði sjerstöðu í nefndinni að því er við kom breytingu á frv., en um þetta síðasta atriði, sem jeg nú gat um, var hann oss hinum nefndarmönnum fyllilega sammála.

Jakob Möller Jeg ritaði undir nál. með fyrirvara, vegna þess, að mjer fanst ekki vera þörf á því að breyta lögunum að svo stöddu í þessa átt, enda þótt jeg telji ekki það miklu máli skifta, ef mönnum er það svo mikið áhugamál að fá þessu framgengt. Eins og sjá má á þskj. 187, er aðalbreytingin í því fólgin að gera ríkisskuldabrjefin að útdráttarbrjefum og stytta um leið umferðartímann, og er þetta fram komið í sambandi við fyrirtæki, sem menn hafa hugsað sjer að koma í framkvæmd með því að selja ríkisskuldabrjefin í þeim hjeruðum, sem framkvæmdirnar eiga að fara fram í. En þótt yfirlýsingar hafi komið frá einhverjum hjeruðum um, að íbúar þeirra væru fúsir til þess að lána ríkinu fje til þess að gera brýr, leggja síma o. s. frv., þá er þar það við að athuga, að þeir vilja ekki lána ríkinu fje til eins langs tíma og lögin frá 1923 ákveða, sem sje til 25 ára, heldur er hjer samkv. nál. ætlast til, að lánin sjeu aðeins til 15–25 ára, og sjeu þau greidd með jöfnum afborgunum árlega. Þannig ætti þegar á fyrsta ári að greiða 1/15–1/25 hluta þessara lána. Þetta sýnist mjer vera allmikil rýmkun á lánskjörunum í vil þeirra hjeraða, sem veita lánin. En þar sem nefndin er sammála um að beina því til stjórnarinnar að fara ekki freklega í það að ráðast í slík fyrirtæki, sje jeg því minni ástæðu til þess að vera að breyta lögunum. Hitt atriðið, hvort ríkisskuldabrjefin eigi að vera inndregin eða innleysist ekki fyr en eftir ákveðinn tíma, er mjer ekkert kappsmál hvort heldur er, en sje þó ekki neitt varhugavert við það, þótt þau verði ekki útdráttarbrjef. Skuldir ríkissjóðs eru það miklar orðnar, að hann hefir nóg með fyrst um sinn að afborga þær, sem fyrir eru. En hinsvegar sje jeg ekki, að óttast þurfi, að svo mikið seljist af þessum ríkisskuldabrjefum, að ríkissjóði verði ofvaxið á sínum tíma að greiða þær árlegu afborganir, sem á þann hátt fjellu í gjalddaga. En ef svo færi, að hann þættist ekki geta undir þessu risið, má altaf gefa út ný ríkisskuldabrjef og selja. Það, sem milli bar mín og annara nefndarmanna, var það, að jeg áleit ekki eins mikla þörf á því að draga út brjefin, og eins það, að vafasamt væri, hvort rjett væri að stytta svo lánstímann á þeim skuldabrjefum, er hjeruðin kaupa í því skyni, að ríkið láti gera ýmisleg mannvirki fyrir þau; t. d. hefir verið rætt um, að ríkissjóður tæki á þennan hátt lán til 15 ára til brúagerða í Skagafirði, en jeg tel það fráleitt, að slíkt lán verði tekið. Eigi að ráðast í að láta gera mannvirki, sem standa eiga til frambúðar, er sjálfsagt að haga lántökunni þannig, að sem minst þyngsli verði að fyrir ríkissjóð.

Jón Sigurðsson Jeg ætla að byrja mál mitt með því að þakka hv. nefnd fyrir góðar undirtektir að því er þetta frv. snertir. Það var fram borið sem heimild fyrir stjórnina, en nefndin hefir fært það í það horf, að breyta lögunum í þátt átt, sem heimildin benti til. En það var ekki út af brtt. nefndarinnar, sem jeg kvaddi mjer hljóðs, heldur var það niðurlag nál., sem jeg ætlaði að minnast á. Nefndin beinir því til stjórnarinnar að fresta öllum verklegum framkvæmdum samkvæmt brúa- og símalögum, húsabyggingum o. fl., sem lántökur þurfi til, og er þetta bæði eðlileg og sjálfsögð krafa Er nú svo komið hag ríkissjóðs, að skuldirnar eru orðnar það miklar, að nú verður að nema staðar, og því fyr, því betur. Jeg hlýt því að taka undir þetta með hv. nefnd, en jeg vil þó benda hæstv. stjórn á það, að það geta komið fyrir þau atvik, að frá þessari reglu verði að víkja. Ef einhversstaðar er svo brýn þörf á aðgerðum, að almenningur gerist fús til þess að taka sjer stórkostlegar byrðar á herðar á þessum krepputímum samkvæmt þessum lögum, þá sýnir það svo augljósa og knýjandi þörf á þeim mannvirkjum eða umbótum, að undir þeim kringumstæðum getur verið varhugavert að fresta þeim. Því verður ekki neitað, að þeir, sem við þetta eiga að búa, vita gerst, hvar skórinn kreppir. Það getur svo á staðið, að bæði líf og fjármunir margra manna sjeu í hættu staddir, ef ekki er aðhafst. Jeg vil aðeins benda á þetta, að það geti verið varhugavert að slá þessu föstu sem ófrávíkjanlegri reglu. Mjer þykir sennilegast, að engar slíkar kröfur komi fram, enda eru þessháttar tilboð ekki á hverju strái. En færi svo, að þessháttar tilboð kæmi fram, þætti mjer hart, ef stjórnin neitaði því. En viðvíkjandi því, að hv. 3. þm. Reykv. (JakM) taldi ekki vera rjett, að ríkið afborgaði slík lán til verklegra framkvæmda á 15 árum, þá má nefna mörg hjeruð í landinu, þar sem ríkissjóður hefir lagt alt fje fram til slíkra framkvæmda, og jafnvel tekið lán til styttri tíma.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg vil taka það fram, að jeg fyrir mitt leyti er ekki við því búinn að svara fyrirspurn hv.þm.N.-Ísf. (JAJ) við þessa umr. Jeg held, að það þurfi rannsóknar við, hvort ekki geti verið einhverjar þær framkvæmdir, sem ekki verður unt að fresta. Jeg er hræddur um, að það geti verið einhverjar brýr o. s. frv., sem komnar sjeu að niðurfalli, sem þurfi samkvæmt gildandi brúalögum að endurbyggja. Mig minnir, að vegamálastjóri hafi eitthvað vikið að þessu í viðtali við hv.fjvn. Get jeg því ekki gefið þá yfirlýsingu, sem hann óskaði eftir, fyr en þetta hefir verið rannsakað; því að ef slíkt loforð eða yfirlýsing er gefin, verður auðvitað að standa við hana.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Háttv. 2. þm. Skagf. (JS) sagði, að það gæti skeð, að stöðvun framkvæmda riði á lífi og fjármunum margra manna. En ef svo stendur á, væri reynandi að koma fjárveitingu til þess háttar hluta í fjárlögin; það ætti ekki að vera frágangssök. Nefndin heldur fast við það, að stjórnin ráðist alls ekki í neinar verklegar framkvæmdir utan fjárlaga. Á undanförnum árum hefir það átt sjer stað, að utan fjárlaga hefir verið greitt á ári hverju samkvæmt heimildum í öðrum sjerstökum lögum um milj. króna. Verði áframhald af slíku, verður ekki unt að gera fjárlögin tekjuhallalaus fyrir næsta eða næstu ár. Jeg skal ekki þrátta um nauðsynina á sumum þessum framkvæmdum, sem gerðar hafa verið, en hitt er óumdeilanlega augljóst, að margt af þessu hefði mátt bíða. Samkvæmt landsreikningnum fyrir 1922 hefir verið greitt samkv. sjerstökum lagaheimildum um 1800000 kr., og auðvitað var margt af því þannig vaxið, að ekki var hægt að komast hjá þessum greiðslum, en sumt hefði eflaust getað beðið, eins og jeg hefi áður sagt. Jeg er sammála hv. 3. þm. Reykv. (JakM), að ef brjefin eru útdráttarbrjef, er engin ástæða til þess að láta þau hjeruð, sem leggja lánin fram, fá þau greidd á 15 árum. Jeg tel víst, að menn mundu fremur vilja kaupa útdráttarbrjef, þótt gefin væru út til lengri tíma, en brjef, sem ekki væru dregin út, jafnvel þótt þau væru gefin út til styttri tíma. Ef Skagfirðingar vilja leggja út í þetta, hygg jeg, að þeir mundu eins gera það, þó að brjefin væru gefin út til 25 ára, af þau aðeins væru útdráttarbrjef. Það er mitt álit, að ríkið gæti gefið út slík brjef með lægri vöxtum, væru þau útdráttarbrjef. Það mundu fleiri verða til þess að kaupa þau, þótt þau væru með lægri vöxtum, ef þau væru dregin út, en ef þeir yrðu að bíða eftir borgun þeirra í 25 ár, þótt hærri væru vextirnir. Þessi breyting ætti því bæði að vera til hagsbóta ríkinu og landsmönnum sjálfum. Svar hæstv. atvrh. (MG) get jeg vel látið mjer lynda og beðið eftir því til 3. umr., að hann fyrir hönd stjórnarinnar svari áskorun nefndarinnar. Það getur vel verið, að einhverjar sjeu t. d. brýr, sem skjótra aðgerða þurfi við, en jeg vona, að það sjeu ekki margar verklegar framkvæmdir, sem þannig er ástatt með.

Jón Kjartansson Það var aðeins lítil aths. til hv. nefndar. Jeg vildi undirstrika það, sem hæstv. atvrh. (MG) og hv. 2. þm. Skagf. (JS) sögðu, að það er ekki hægt að rígskorða þetta þannig, að banna algerlega allar aðgerðir. Jeg veit til þess, að það eru brýr í V.-Skaftafellssýslu, sem eru að falli komnar og sem er lífshætta að farið sje yfir. Má þar nefna Skaftárbrúna, en þar er umferð mikil, og þess vegna nauðsynlegt, að við hana sje gert hið bráðasta. Hygg jeg því, að hv. vegamálastjóri hafi átt við þessar brýr og fleiri, sem líkt stendur á og þarna, með ummælum sínum. Þar er svo háttað samgöngum, að það getur orðið mönnum ókleift að ná í lífsnauðsynjar sínar, ef þessara brúa missir við. Yrði það beint fjárhagstjón fyrir ríkissjóð að fresta slíkum framkvæmdum, enda ómögulegt.

Jakob Möller Mjer finst sem þeir herrar hæstv. atvrh. (MG), hv. 2. þm. Skagf. (JS) og hv.þm. V.-Sk. (JK) hafi misskilið tillögur hv. nefndar. Það, sem nefndin vill fá fram, er ekki annað en að hún vill, að gert sje ráð fyrir öllum slíkum framkvæmdum í fjárlögunum í hvert sinn. Það er ekki undir því komið, að fje sje til, heldur hitt, að þessi atriði standi í fjárlögum, enda mætti þingið, ef vildi, taka lán til þeirra, því það er jafnframt tilgangur nefndarinnar, að farið sje eins varlega í þessháttar framkvæmdir og unt er. Hitt þarf að taka fyrir, að stórar greiðslur fari fram utan fjárlaga. Það, að það sje meining nefndarinnar að þvertaka fyrir allar framkvæmdir, hversu nauðsynlegar, sem eru, nær engri átt. Enda geri jeg ekki ráð fyrir, að það yrði erfitt að koma þessháttar fjárveitingu inn í fjárlög samkvæmt þar til fengnum upplýsingum vegamálastjóra. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. Skagf. (JS) sagði, að undanfarið hefði verið tekið lán til skemri tíma, þá má það vera, að svo sje. En þótt óvarlega hafi verið farið í þessum efnum undanfarið, þá lít jeg svo á, að ekki sje rjett að taka upp þá reglu.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg vildi mæla með því, að brtt.hv. nefndar verði samþyktar. Það þarf væntanlega ekki að gera ráð fyrir lánum til mikilla verklegra framkvæmda nú, og því ekki mikil ástæða til að fella niður heimildina, en hinsvegar þætti mjer það óviðkunnanlegt, ef ekki væri hægt að fara eftir fyrirmælum þessara laga, þegar um innanlandslán væri að ræða. Því það er vitanlegt, að til þess var ætlast, að öll slík innanlandslán yrðu látin heyra undir þessi lög. Um hitt atriðið, ósk hv. nefndar um yfirlýsing stjórnarinnar, skal jeg ekki segja neitt að svo stöddu, og mun hv. nefnd fá skýr svör í því efni við 3. umr.

Björn Líndal Það togast hjer á tvær andstæður, og ætla jeg, að nú verði eins og oftar heppilegt að fara millileiðina. Mun jeg við 3. umr. reyna þetta og koma fram með brtt. þess efnis, að ekkert verði dregið inn af brjefunum fyrstu 5 árin, í þeirri von, að fjárhagur ríkisins að þeim tíma liðnum verði eitthvað skárri en hann er nú.

Jörundur Brynjólfsson Út af fyrri ræðu minni verð jeg að drepa á tvö atriði, sem mjer láðist að geta þá um. Hið fyrra þeirra er skrifstofukostnaður og aðstoð vegamálastjóra. Eftir fjárlagafrv. stjórnarinnar er þessi kostnaður 27 þús. kr., en fjvn. hefir fært hann niður í 23500 kr. Þykir mjer þetta býsna mikill umsjónarkostnaður, þegar þess er gætt, að allar framkvæmdir eru lagðar niður. Í sambandi við þetta vil jeg vekja athygli hæstv. stjórnar á því, hvort ekki færi betur að því, að smiðja ríkissjóðs ynni að nauðsynlegum aðgerðum á tækjum landsins, en að þeim yrði ekki komið fyrir í smiðjum einstakra manna. Vænti jeg þess að stjórnin kippi þessu í lag. Einnig vil jeg geta þess, að mjer finst fullrífleg fjárhæð fara til umsjónar með vitamálum landsins. En það má vera, að ekki verði komist að með minna. Til þessara tveggja stofnana ganga, til býsna lítilla starfa, samkvæmt till.fjvn. 40–50 þús. kr. Þá kem jeg að háttv.þm. Barð. (HK). Hann kvaðst ekki hafa vitað um, hvernig var ástatt um sölu Geysishússins. Vísa jeg í því efni til ræðu fyrri þm. Árn. á síðasta þingi. Þessi hv.þm. Árn. hafði allmikil afskifti af sölu hússins og benti á, að heppilegt væri, að það yrði notað til læknisbústaðar, þar eð það kæmi að mjög litlum notum. Jeg veit, að hjeraðsbúum hefir verið boðið húsið, en þeim ekki dottið í hug að óska eftir því. Og enda þótt þeir hefðu óskað eftir því og einhverjum háttv.þm. þætti þetta óheppileg ráðstöfun, væri engin meining að refsa hjeraðsbúum með því að synja þeim um rjettmætan styrk til hússins.

Það hefir engum dottið í hug að refsa þeim

. Jú, þeir háttv.þm., sem greiða atkv. á móti till. minni, gera það. Háttv. þm. kvað mig ekki hafa minst á verðhækkun síðan húsið var bygt. Skírskota jeg í því efni til skrifara þingsins. Jeg vænti þess, að þeir nái það nákvæmlega ummælum manna, að unt sje að sjá helstu atriði, sem menn taka fram í ræðum sínum. En þótt jeg hefði ekki minst á þetta, skiftir það engu máli. Skal jeg nánar gera grein fyrir því. Úr því efnið úr húsinu var mælt og virt eins og það væri nýtt þegar salan fór fram, þá liggur í augum uppi, að þetta skiftir engu máli. Í þessu efni skjátlaðist háttv.frsm. líka Jeg fer svo ekki nánar út í þetta atriði. Hv. þm. Barð. (HK) kvað innbúið hafa verið selt mjög vægu verði. Jeg skal ekkert um það segja, en jeg býst við, að þetta megi sjá í umræðunum frá síðasta þingi. Hv. þm. drap einnig á óánægju, sem hefði átt að koma fram út af þessari sölu. Já, jeg held, að þingtíðindin beri þess vott. Hitt tel jeg sannað, að það var engin goðgá, þó að húsið væri selt. Þá kem jeg að hv.frsm. Það, sem kom fram í hans ræðu, fór í líka átt og nál.hv.fjvn. Hann lagði mjer orð í munn og bygði á þeim röksemdafærslu sína. En orð þessi hafði jeg aldrei látið mjer um munn fara. Höfuðatriðið er, að efnið var metið sem væri það nýtt, en dregið frá fyrir fyrningu. Einnig var kostnaður við að rífa húsið og flytja efnið að læknissetrinu, það sem hann var meiri heldur en ef efnið hefði verið flutt af Eyrarbakka. Háttv. frsm. drap á, að landlæknirinn hefði enga ákveðna tillögu gert um styrk til sjúkraskýlisins. En mjer er kunnugt um, að landlæknirinn hefir lagt bestu meðmæli með styrk til læknisbústaðarins og sjúkraskýlisins. Ef til vill hefir háttv. fjárveitinganefnd ekki þótt eins hagfelt fyrirkomulag hjá okkur sem í Borgarfirði, og að við þess vegna eigum að gera okkur ánægða með 1/9 hluta. Fyrirkomulag byggingarinnar á þó að vera svipað; á báðum stöðum á að hita húsin upp með hveragufu. Sá er aðeins munurinn, að hjá okkur er byggingunni lokið, en í Borgarfirði er þetta enn aðeins á pappírnum. Háttv. frsm. gat um, að það væri ekki lagaskylda að greiða þennan styrk. En ef svo hefði verið, hefði heldur ekki þessi leið verið farin til að ná styrknum. Finst mjer hafa komið í ljós í þessum undirtektum fjvn., að hún hafi gert það, sem síst má henda Alþingi, að gera upp á milli hjeraða landsins. Það er að vísu einstaklega þægilegt, þegar menn vilja ekki láta sama ganga yfir alla, að skjóta sjer undir það, að þetta eða hitt sje ekki lagaskylda. Jeg verð að segja, að eftir því, sem fram er komið um þetta atriði, hygg jeg, að það geti orðið erfiðara fyrir læknishjeruð að afla sjer hjer eftir fjár til sjúkrahúsa, ef þau eru beitt þeim brögðum eftir á, að þau fá annaðhvort engan styrk úr ríkissjóði eða þá ekki nema lítinn hluta kostnaðar.  (Frsm. ÞórJ: Alþingi ræður)  . Það ræður, jeg verð að segja því miður, ef það fer illa með völd sín. Það væri því miklu fremur ástæða til að ákveða fyrirfram, hvílíkum styrk menn megi búast við í þessu efni. Jeg veit, að ekki hefir verið fyrirstaða að greiða þennan styrk sumum hjeruðum. Fyrir skömmu var t. d. gert lítilsháttar við sjúkraskýli eitt, og fjekst þriðjungur kostnaðar til þess úr ríkissjóði. Eftir því, sem á undan er gengið, tel jeg engan vafa á því, að hefði þetta sjúkraskýli staðið einhversstaðar annarsstaðar, þá mundi máske lítil fyrirstaða á þessum styrk, en jeg tel reyndar óvíst, að öll önnur hjeruð mundu eiga eins mikla von á honum. Hv. frsm. (ÞórJ) drap á, að jeg mundi ekki vera jafnkunnugur því, sem kom fram í þessu máli í fyrra hjer í hv. deild, eins og þeir, sem sæti áttu á því þingi og hlýddu á umræðurnar um Geysishúsið. Jeg hefi þó lesið allar umræðurnar um þetta, og verð jeg að segja það, að ýmsir þingmenn ljetu þá þau orð falla um þetta mál, sem eru þeim síst til vegsauka. Jeg tek ekki að mjer að verja gerðir þess ráðherra, er rjeði sölu hússins, eins og háttv.þm. Barð. (HK) kvað mig gera, því að það mál er mjer alveg óviðkomandi. En annað mál er það, að þegar jeg sje hallað rjettu máli og það er gert í sambandi við mál, er hjer liggur fyrir, þá vil jeg láta sannleikann koma í ljós. Hirði jeg ekki, hvort sumum mönnum kann að líka það betur eða ver. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira um þetta efni, en skýt því undir rjettarmeðvitund hv. deildar, hvernig hún fer með þessa brtt. mína. Ræður hv. deild því, hvað hún gerir, en gefa skal jeg fyrirheit um það, að þykist jeg ósanngirni beittur, skal jeg láta heyra meira frá mjer um þetta mál, og munu menn þá fá að sjá, hvort jeg þekki ekki sögu málsins á síðasta þingi.