Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Matthías Á. Mathiesen Herra forseti. Þær umræður sem nú fara fram á Alþingi eru með afar sérstæðum hætti. Hér er til umræðu frv. sem fjallar aðeins um eitt orð. Gert er ráð fyrir að inn í íslenska löggjöf komi eitt orð, nýtt orð. Það lætur ekki mikið yfir sér þegar slík frv. eru flutt, en ef menn gera sér grein fyrir að þetta orð er breyting á einni þýðingarmestu löggjöf hvers lands, þ.e. í þessu tilfelli okkar lands, að með þessu eina orði er ætlunin með sérstökum hætti að gera breytingu á stjórnlögum Íslands, og virða fyrir sér hvernig staðið hefur verið að þeirri löggjöf og breytingum á þeirri löggjöf á undanförnum áratugum, þá er ég sannfærður um að meiri hluti Alþingis er sammála um að slík málsmeðferð er ekki virðingu Alþingis né þjóðarinnar samboðin. Ég vík að þessu fyrst, áður en ég kem að þeim þætti sem er forsenda þessa eina orðs, þ.e. stjórnun umhverfismála í okkar landi. Þetta er 129. mál þingsins og samhliða því hefur ríkisstjórnin flutt mál sem er 128. mál þingsins og segir nokkuð til um með hvaða hætti skuli breyta íslenskri löggjöf sem afleiðingu af því að þetta eina orð er sett inn í lögin um Stjórnarráð Íslands. Það hefur verið gagnrýnt hér í þessari hv. deild hvernig að þessum málum hefur verið staðið og hvernig vinnubrögðin hafa verið í hv. allshn. þar sem fyrst og fremst hefur verið leitað eftir áliti þeirra aðila sem skiptir máli með hvaða hætti stjórnun umhverfis er hjá okkur. Því hefur verið haldið fram af þeim sem hér hafa talað og verið andvígir framgangi þessa máls að eðli málsins samkvæmt bæri Alþingi fyrst að taka ákvörðun um það hvaða málaflokkar það væru sem tilheyra ættu því nýja ráðuneyti sem hér er verið að leggja til að stofnað verði. Því hefur hins vegar verið lýst af þeim sem best til þekkir og á hans vísu og sagt að þetta sem hér væri væri eins og deilan um hænuna og eggið. Það gæti líka verið um endurnar og eggið, en þessu er nú út af fyrir sig ekki svo varið. Svo einfalt er málið ekki. Í gærkvöldi var sjónvarpsþáttur sem ég horfði á þar sem hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands var í viðræðum við hv. 12. þm. Reykv. Kristínu Einarsdóttur og þau fjölluðu einmitt um vinnubrögð hér á Alþingi í sambandi við þessi mál. Mér fannst einhvern veginn að hæstv. ráðherra léti tilfinningasemina ráða mjög miklu í þeirri röksemdafærslu sem hann hafði í frammi og auðheyranlega varð öllum ljóst að þetta var og er mikið tilfinningamál hjá honum. Mér finnst einhvern veginn að hæstv. forsrh. geti ekki látið það ráða ferðinni um stjórnlög Íslands, um breytingar á stjórnlögum Íslands, hvort það er tilfinningamál hjá einum ráðherra hvenær hann fær ákveðinn embættistitil og allt stjórnast af því. En það voru skýringar sem hæstv. ráðherra gaf í gærkvöldi og mér finnst að við þurfum að taka hér til athugunar, nú við þessa umræðu, þegar hann sagði að það gæti svo sem verið eðlilegt að þessi tvö frv. fylgdust að. Hvernig hugsaði hann sér að láta þessi tvö frv. fylgjast að? Jú, það var með því að afgreiðslu frv. um breytingu á Stjórnarráði Íslands, 129. máli, yrði lokið hér í hv. Nd., málið látið ganga til hv. Ed. og það biði þar við 3. umr. þar til 128. mál þingsins kæmi til Ed. og það væri hægt að afgreiða þessi mál sama daginn út úr hv. Ed. Ég hef nú aldrei litið svo á að löggjafarstarfsemin hjá okkur væri fólgin í einhverjum slíkum starfsaðferðum, heldur og hitt að eðlilegt væri að fyrst gengju fram þau frv. sem gera ætti breytingar á til þess að síðara frv., þ.e. 129. mál, gæti orðið að lögum. Fjölmörg atriði eru í 128. máli þessa þings, þ.e. breyting á lögum um náttúruvernd og um Siglingamálastofnun ríkisins og breyting á ýmsum lögum er varða yfirstjórn umhverfismála. Og síðan koma tuttugu og ein grein í þessu frv. þar sem taldar eru upp tillögur að breytingum einstakra lagabálka þar sem fjallað er um umhverfismál. Slíkt löggjafarstarf, eins og hér er ætlað að verði, er að mínum dómi með þeim hætti að skynsamlegast væri fyrir hæstv. forsrh. eftir yfirlýsingu hæstv. ráðherra Hagstofu Íslands að láta þetta frv. hvíla þar til búið verður af hálfu meiri hluta Alþingis að láta ganga fram þau frv., þær breytingar sem gera þarf til þess að umhverfisráðuneytið fái einhver verkefni. Ég trúi því að bæði hæstv. ráðherra Hagstofu og hæstv. forsrh. muni við þessa 2. umr. tjá sig um þessa hluti, tjá sig um þá gagnrýni sem fram hefur komið og ég trúi því að hæstv. forsrh., að athuguðu máli, komi til með að leggja til að umræðu um þetta frv. verði frestað og þingmenn fái tækifæri til að skoða þær breytingar sem lagðar eru til í 128. máli þingsins og svo fjölmörg mótmæli og fjölmargar athugasemdir hafa borist til hv. allshn. við. Það hefur verið gert minnisblað um þessar athugasemdir og þetta minnisblað, sem ég hef undir höndum, er hvorki meira né minna en upp á tuttugu og eina blaðsíðu og athugasemdirnar á hverri blaðsíðu tvær, þrjár, fjórar. Að meðaltali er hægt að margfalda þrisvar sinnum tuttugu og einn og kemur það nokkuð heim og saman við þá tölu sem hefur verið nefnd í umræðum um þetta mál. Þegar við ræðum breytingu á stjórnarskrá Íslands, breytingar á stjórnlögum Íslands, þá hljótum við að virða fyrir okkur og meta hvernig hefur verið staðið að þessum hlutum og átta okkur á því að þannig hefur verið um hnútana búið á sínum tíma að bestu manna yfirsýn, að vel athuguðu máli. Ég er ekki þar með að segja að það sem var gert og tók gildi 1. jan. 1970 og átti því 20 ára afmæli sem löggjöf um Stjórnarráð Íslands hér hjá okkur, að því megi ekki að sjálfsögðu breyta, en við skulum ekki breyta stjórnlögum eða stjórnarskrá Íslands aðeins breytinganna vegna. Við skulum breyta þessari löggjöf eins og að sjálfsögðu allri annarri af því að við komumst að þeirri niðurstöðu að það sé skynsamlegast að gera breytingarnar. Vissulega er auðveldara að sinna einstakri löggjöf sem ekki er jafnmargslungin og stjórnarskráin og stjórnlög og að sjálfsögðu eru oft á tíðum gerðar breytingar að fenginni reynslu og þá ekki með jafnlöngum aðdraganda og eðlilegt er að hafa þegar við erum að ræða lög um breytingu á Stjórnarráði og stjórnlögum og stjórnarskránni. Við skulum bara muna eftir því að það hefur starfað nefnd í sambandi við stjórnarskrármálið um langan tíma. Það hefur engum dottið í hug að halda því fram að þar sé ekki verið að vinna eða skoða málin, að þeir sem þar sitji séu að tefja, eða þeir vilji ekki vega og meta þær tillögur sem fram hafa komið. Þeir telja að svo langan tíma hafi þeir þurft til þess að sinna þessu. Ég veit að hæstv. forsrh. hefur skoðað þessa hluti og virt fyrir sér aftur í tímann hvernig staðið var að málum, ég mun víkja að því hér á eftir, þegar þau stjórnlög voru sett sem tóku gildi 1. jan. 1970. Ég veit að hann hefur beitt sér fyrir, ekki einu sinni heldur tvisvar, kannski þrisvar, breytingum á lögunum um Stjórnarráð Íslands en einhvern veginn ekki náðst sú niðurstaða sem skyldi. Ekki náðst eins breið samstaða og nauðsynleg er þegar við erum að ræða þá löggjöf sem er grundvallarlöggjöf í hverju þjóðfélagi. Ég verð að segja það í þessu sambandi að þegar hæstv. forsrh. síðast skipaði nefnd, fjögurra manna, en mér skilst að einhverjir séu til hliðar og komi til starfa eftir því sem rétt þykir, þá fannst mér einhvern veginn að ýmsir væru til sem meiri þekkingu og meiri reynslu hefðu, án þess að ég sé nokkuð að gera lítið úr þeim aðilum sem var falið þetta verkefni. Einmitt af reynslu hæstv. forsrh. frá nefndaskipun, ef ég man rétt frá 1984, þá hefði þurft að velja þar til þá menn sem gerst þekktu og voru í raun og veru án pólitískra sjónarmiða, til þess að gera sér grein fyrir hvernig við ættum að breyta, ef við þá þurftum að breyta þeim stjórnlögum sem við höfum í dag. Auðvitað deila menn um það hversu mörg ráðuneyti eigi að vera og þar af leiðandi hversu margir ráðherrar, en ráðherrafjöldanum verður breytt, með ákvörðun þeirra sem ríkisstjórn mynda hverju sinni. Hins vegar þá verður, ef um fámennt ráðuneyti er að ræða, hver ráðherra að fara með fleiri en eitt ráðuneyti eins og við þekkjum. Mér finnst að þetta, sem ég hef sagt, séu atriði sem við verðum að skoða. Ég veit ekki hvort hæstv. forsrh. var hér í hliðarsal áðan þegar ég minntist á það sem hæstv. hagstofuráðherra sagði í sjónvarpinu í gærkvöldi. Hann hefur heyrt það og væntanlega lætur hann uppi skoðun sína í þessum málum síðar við þessa umræðu og auðvitað hæstv. hagstofuráðherra sem eðli málsins samkvæmt kemur hér til að svara þeirri gagnrýni, ásamt hæstv. forsrh., sem hér hefur verið sett fram. Þar eð ég hef í upphafi kosið að ræða um stjórnlögin og frv. um breytingu á Stjórnarráðinu sérstaklega, þá vildi ég mega vekja athygli á þeim vinnubrögðum sem viðhöfð voru í þessum málum þegar þau lög voru sett sem nú gilda. Það var ekki verið að setja löggjöf sem átti að taka gildi daginn áður en lögin voru samþykkt. Það var heldur ekki verið að afgreiða löggjöf sem átti að taka gildi eftir mánuð. Þegar lögin voru samþykkt þá leið nokkuð langur tími. Það var á þinginu 1968--1969, sem afgreiðsla fór fram á þessu frv. sem þá var lagt fram, en menn höfðu í raun og veru verið að velta þessu fyrir sér allt frá 1958. Frá því þáv. hæstv. forsrh. Hermann Jónasson skipaði nefnd til þess að skoða þessi mál, sem samdi frv. Það frv. er að mér skilst ekki finnanlegt en frá því er skýrt í ræðu sem flutt var af hæstv. forsrh. Bjarna Benediktssyni á Alþingi 14. okt. 1968. Þar víkur hann einmitt að þessu og gerir grein fyrir því í hverju það liggur að ekki var talið þá að frv. sem samið var af þessari þriggja manna nefnd hefði verið tekið til meðferðar og því beið málið. Á kosningalögum voru gerðar breytingar 1959 og þar af leiðandi stjórnarskrárbreytingar og breyting á kosningalögum í framhaldi af breytingu á kjördæmaskipuninni, en það mál sem hér var það var látið bíða og ekki tekið til umræðu eða flutnings af Alþingi fyrr en 1968. Ég hygg að ein forsenda þess að menn töldu eðlilegt og rétt að gera breytingar á stjórnlögunum á þessum tíma hafi verið m.a. sú uppstokkun, sú tilskipan, eða fyrirkomulag sem menn höfðu í sambandi við forsetaúrskurði um skiptingu starfa ráðherra. Ég minnist þess að þegar ríkisstjórn var skipuð 1956, ég held ég fari rétt með, fóru allir ráðherrar þeirrar ríkisstjórnar með einhvern hluta af þeim málum sem tilheyrðu þáverandi samgrn. Hver og einn einasti ráðherra hafði með einhvern málaflokk að gera sem var til staðar, til afgreiðslu og fyrirgreiðslu í þessu ráðuneyti. Þá höfðu menn atvinnumálaráðuneyti en voru m.a. farnir að deila upp atvinnumálaráðuneytinu í sjávarútvegs-, landbúnaðar- og iðnaðarráðuneyti og þetta hvort tveggja var m.a. undirrót þess að menn töldu að slíka breytingu á skipan þyrfti að gera. Hvernig fór svo og hvernig var svo unnið að þessu máli hér á hv. Alþingi? Ég held að það sé töluvert mikið atriði fyrir þá sem vilja nú keyra þessa hluti svo hratt fram sem raun ber vitni að þeir virði það fyrir sér og skoði. Hafi þeir ekki gert það þá langar mig til þess að rifja það upp með þeim hvernig að þessu var staðið. Eins og ég sagði áðan þá var það 17. okt. 1968 sem frv. um Stjórnarráð Íslands er lagt fram. Þegar forsrh. þáv. er búinn að gera grein fyrir þessu frv. talar þáv. formaður Framsfl. sem var þá í stjórnarandstöðu og hann lýkur sinni ræðu þannig, með leyfi forseta: ,,Ég er stuðningsmaður þessa frv. í höfuðdráttum eins og greinilega hefur komið fram af því sem ég hefi þegar sagt.`` Annar þm. Framsfl., Gísli Guðmundsson, lýsir yfir svipaðri niðurstöðu, enda þótt hann hafi vissar athugasemdir til breytinga. Það gerir enn fremur þáv. þm. Hannibal Valdimarsson sem er í stjórnarandstöðu, þannig að þegar málið fer til allshn., þá er búið að lýsa því yfir af hálfu stjórnarandstöðunnar að hún styðji frv. í meginatriðum, en á því þurfi, samkvæmt ábendingu þeirra, að gera breytingar. Þá vík ég næst að því hvenær 2. umr. fer fram á Alþingi um þetta mál. Málið fer til hv. allshn. eins og það gerir nú. Því er vísað til 2. umr. og allshn. með 28 shlj. atkv., það er ekkert atkvæði þar á móti. Það er svo 24. mars sem málið er tekið fyrir til 2. umr. Frá 17. okt. til 24. mars vinnur allshn. að þessi máli. Þegar frsm. allshn. talar síðan fyrir málinu, þá talar hann ekki fyrir meiri hl. og síðan annar þm. fyrir minni hl., hann talar fyrir hönd allrar nefndarinnar. Það vill nú svo til að hv. frsm. allshn. þá situr hér enn á þingi, eins og ýmsir þeir sem fjölluðu um þessa löggjöf, en það er hv. 1. þm. Vestf. Matthías Bjarnason sem gegndi þá formennsku í hv. allshn. Hann gerir í sinni ræðu grein fyrir hvernig unnið hefur verið að þessu máli, og segir að lokum, með leyfi forseta: ,,Við í allsherjarnefnd`` --- og talar þar fyrir hönd allrar nefndarinnar --- ,,teljum að það hafi verið full þörf á því að setja lög um Stjórnarráð Íslands og mælum með samþykkt frumvarpsins með þeim breytingum sem ég hefi hér áður rakið. Það eru breytingartillögur sem búið er að fjalla um í nefndinni og fulltrúar allra flokka á Alþingi eru sammála um.`` Málið gengur svo til 3. umr. Frv. er samþykkt frá Nd. til Ed. með 22 shlj. atkv., það er ekkert atkvæði þar á móti. Frv. var vísað til 3. umr. með 30 shlj. atkv. og ekkert atkvæði þar á móti. Ég sé að hv. formaður allshn. hlustar á með athygli og það þykir mér vænt um af því að ég veit að hann er þannig gerður að hann kysi að vinna að málum með þeim hætti einmitt eins og ég hef hér verið að benda á að hafi verið gert þegar þessi löggjöf var samþykkt á þinginu 1968--1969. Málið gengur svo til Ed. og þar taka til máls þingmennirnir Jón Þorsteinsson, Pétur Benediktsson og Ólafur Jóhannesson. Niðurstaða þar er hin sama og málið er síðan afgreitt á fundi í Ed. með 24 shlj. atkv. án mótatkvæða 13. maí, rétt fyrir þinglok. Ég tel að þau vinnubrögð sem hér voru viðhöfð séu með þeim hætti að þau séu til fyrirmyndar fyrir okkur. Þetta er málefni sem við eigum ekki, þm. á Alþingi Íslendinga, að líða að séu notuð sem einhver verslunarvara í myndun meiri hluta á Alþingi, myndun ríkisstjórnar, og skipun ráðherra. Þvert á móti þá eigi að grundvalla allt sem hér er gert með þeim hætti sem gerðist þegar hv. 1. þm. Vestf. Matthías Bjarnason veitti allshn. forystu hér í þinginu og leiddi það samkomulagsnefndarálit til afgreiðslu sem þá var gert. Ég hef hér gert að umræðuefni það frv. sem hér er til umræðu og vikið að því með hvaða hætti skynsamlegast sé og eðlilegast að vinna að þessum málum. Ef pólitískur vilji er fyrir því að gera breytingu á lögunum um Stjórnarráð Íslands verður að mínum dómi að undirbúa og vinna þá löggjöf með þeim hætti að menn fái ekki hér inn í sali Alþingis minnisblað um athugasemdir upp á 21 blaðsíðu, 60 athugasemdir, og þær allar meira og minna, meira og minna segi ég, með þeim hætti að menn eru andvígir því sem hér er verið að leggja til að gert verði. Jafnvel tvö ráðuneyti, ráðuneyti sem eru á ábyrgð ráðherra, senda frá sér athugasemdir um frumvarp sem ríkisstjórnin hefur flutt. Ég verð að segja það að þessi vinnubrögð eru að mínum dómi með þeim hætti að hæstv. forsrh. yrði maður að meiri með því að stöðva þetta mál hér í umræðu og láta vinna betur að því með hvaða hætti menn vilja koma á samræmdri stjórn umhverfismála. Sjálfstæðisþingmenn hafa komið fram með sína tillögu, lögðu hana fram á síðasta þingi. Hún er 4. mál á þessu þingi en hefur ekki fengist rædd, hvorki í hv. allshn. og þaðan af síður hér á þingi. Og eins og kom fram í ræðu hæstv. forseta Nd. þegar á föstudaginn var, þegar gagnrýnd var fundarboðun og annað eftir því, er verið að ýta þessu máli hér í gegn vegna kröfu ríkisstjórnarinnar. Við bentum þá á að við sætum 63 hér á Alþingi og hefðum tillögurétt og málfrelsi og þær tillögur sem við fengjum og legðum fram ættu að hafa sama rétt til afgreiðslu og aðrar. Einn þm. stjórnarflokkanna, hv. 2. þm. Vestf., kom hér í ræðustól og var þessu alveg sammála. Hann orðaði það að vísu svo að sér fyndist að það ætti að afgreiða málin úr nefnd og fella þau. Á það var svo bent hér af hv. 1. þm. Vestf. að þetta hlyti að hafa verið mismæli og ég er sannfærður um að svo var. Atriðið er að málin fái afgreiðslu í nefnd. Ég leyfi mér að segja að þá ég gegndi formennsku í nefndum hér á Alþingi hafði ég það fyrir reglu að vinna málin og koma með niðurstöðu til afgreiðslu í þinginu. Ég kom með tillögur um að fella að sjálfsögðu ef það var mitt mat að það skyldi gert. En þær tillögur sem ég taldi rétt að gengju fram, með þeim var mælt o.s.frv. Þetta er að mínum dómi skylda nefndanna og forsetar í þingi eiga að fylgja þessu eftir. Til hvers er verið að hafa, samkvæmt þingsköpum, vinnunefnd í þinginu, sem er forsetar og formenn nefnda, nema til að keyra málin áfram? Og ég segi: Ef það frv. sem ég vék hér að, 4. mál þessa þings, hefði fengið umfjöllun í nefndinni og hefði komið hér til umræðu í þinginu værum við e.t.v. ekkert í þessum umræðum hér í dag. Þá væru menn búnir að koma sér niður á með hvaða hætti eðlilegast væri að hafa samræmda stjórnun á umhverfismálum og þyrftu þar af leiðandi ekki að vera í þessum umræðum. Það sem hæstv. hagstofuráðherra sagði í gær, að sér fyndist eðlilegt eða ekki væri óeðlilegt að þessi tvö frumvörp fylgdust að og þess vegna væri hægt að láta það frv. sem hér er til umræðu bíða í Ed. þar til hitt frv., 128. mál þingsins, væri komið þangað og þessi frumvörp færu samhliða út. Þetta eru eins og ég sagði áðan engin vinnubrögð, ekki nein. Við skulum hugsa okkar að það væri enginn meiri hluti fyrir þessu frv. á þingi og við skulum hugsa okkur að Ed. Alþingis samþykkti frv. um umhverfisráðuneyti og við lykjum þessi þingi þannig að búið væri að breyta stjórnlögunum, það væri búið að setja þar inn að til skyldi verða ráðuneyti umhverfismála án þess að hafa nokkur verkefni, hvað þá? Þá koma menn upp og segja: Þá breytum við bara reglugerðinni. Reglugerð, sem nánast er unnin eftir þeirri löggjöf, eftir því hvar hver málaflokkur er vistaður í ráðuneyti. Og við skulum gera okkur grein fyrir því að við höfum ekki fyrir löngu síðan breytt hér lögum og ef hæstv. hagstofuráðherra hefur ekki kynnt sér með hvaða hætti það var gert. Það var að vísu ekki verið að stofna ráðuneyti og einmitt þess vegna kannski frekar hægt að meta málin. Í sáttmála ríkisstjórnarinnar árið 1983 hafði verið samþykkt að allir bankar skyldu heyra undir viðskrn. Áður fyrr var það svo að Búnaðarbankinn heyrði undir landbrn. og Iðnaðarbankinn undir iðnrn. Hvernig var staðið að þessum hlutum? Það var staðið þannig að þessum hlutum að fyrst breyttu menn lögunum um Búnaðarbankann og Iðnaðarbankann. Þegar þeim lögum hafði verið breytt var reglugerð Stjórnarráðs Íslands breytt þannig að í staðinn fyrir að í reglugerðinni stóð að þessir bankar heyrðu annar til landbrn. og hinn iðnrn. heyrðu allir bankar undir viðskrn. Þetta eru þau vinnubrögð sem á að viðhafa og það hvarflaði aldrei að neinum á þessum tíma að forsrh. gæti breytt reglugerðinni til þess að efna stjórnarsáttmálann, og fært þessa tvo banka undir viðskrn. Það hvarflaði ekki að neinum manni og allra síst þeim sem áttu hlut að máli en þannig var að ég gegndi embætti viðskrh. þegar þessir hlutir voru að gerast. Þetta er enn eitt atriðið, herra forseti, sem sýnir hvers konar vinnubrögðum er beitt þegar á að fara að breyta stjórnlögum Íslands, stofna umhverfisráðuneyti. Ég ætla ekki að þessu sinni, herra forseti, að fjölyrða um þær umsagnir sem lagðar hafa verið fram í hv. allshn., þeirra fjölmörgu, en mun e.t.v. gera það síðar. Fyrir mér er það stærsta atriðið að við göngum ekki til breytinga á stjórnlögum Íslands með þeim hætti sem hér er lagt til. Það er hægt að lesa nál. hv. allshn. þar sem sagt er: ,,Flestir eru sammála um að bæta þurfi yfirstjórn umhverfismála hérlendis, en greinir á um leiðir að því markmiði.`` Þ.e. flestir eru sammála og flesta, skv. þessu, greinir á um leiðina að því markmiði. Samt sem áður á að byrja á því að breyta stjórnlögum Íslands til þess að fullnægja samkomulagi sem ríkisstjórnin hefur gert við þingmenn Borgfl. hér á Alþingi til að ríkisstjórnin gæti talið sig hafa þann meiri hluta sem hún þarf til þess að starfa. Niðurstaða nefndarinnar, þegar þessi eina setning er lesin sem röksemdafærsla, er að flestir eru sammála um að bæta þurfi yfirstjórnina. Sjálfstæðismenn hafa lagt hér til frv. um samræmda yfirstjórn og samræmda stjórn. En svo kemur að flesta greinir á um þau markmið. Þegar meiri hluti nefndarinnar hefur skoðað þetta bæta þeir við: ,,Meiri hl. nefndarinnar telur rétt að stofnað verði sjálfstætt umhverfisráðuneyti,,, --- ég átta mig nú ekki á því hver er munurinn á sjálfstæðu og ósjálfstæðu en látum það vera --- ,,þar sem víðtæk samstaða er um slíka ákvörðun.`` Flestir eru sammála um að bæta þurfi yfirstjórnina. Flesta greinir á um leiðir að því markmiði. Samt leggur nefndin til að stofnað verði ráðuneyti þar sem víðtæk samstaða sé um slíka ákvörðun. Einhverjir hafa heyrt öfugmælavísur.  En eins og ég sagði, ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri, herra forseti. Ég áskil mér hins vegar rétt þegar ég er búinn að hlusta á hæstv. forsrh. og hæstv. ráðherra Hagstofunnar sem væntanlega á að verða hæstv. umhverfisráðherra. En eins og hér hefur komið fram er hann farinn að tilkynna það á opinberum vettvangi og ákaflega skemmtileg skýringin sem kom fram hvers vegna hann tilkynnti sig sem umhverfisráðherra. Hún var ósköp einföld. Það var vegna þess að það var erfiðara að skýra það út hvers vegna hann var ekki umhverfisráðherra.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Ég held að enginn deili um það að brýn nauðsyn sé á því að endurskoða lög um Stjórnarráð Íslands og gera þar veigamiklar breytingar. Hér hefur verið mikið rætt um lögin um Stjórnarráðið og sömuleiðis hafa menn haldið því mjög á lofti að nauðsynlegt sé að færa stjórnkerfið saman, fækka ráðuneytum og draga úr kostnaði við yfirstjórn landsins. En það er öðruvísi farið að í framkvæmdinni. Vitaskuld átti ríkisstjórnin ekki að fela stjórnarsinnum eingöngu þessa endurskoðun. Hér er um málefni að ræða sem bæði stjórn og stjórnarandstaða, þ.e. þingið í heild á að búa við og þá vonandi um langa framtíð. Því er nauðsynlegt að leita leiða til þess að ná samkomulagi um þær breytingar sem þar er nauðsynlegt að gera. Því er lýst yfir, m.a. af ráðherrum í ríkisstjórninni, að það sé nauðsynlegt að fækka ráðuneytum. Meira að segja hefur enginn tekið meira upp í sig, aldrei slíku vant, en hæstv. utanrrh. sem ræddi þetta veigamikla mál á fundi í Vestmannaeyjum fyrir skömmu síðan. Hann ætlaði aldeilis, sá kraftakarl, að skera ráðuneytin niður langt umfram það sem þessi stjórnskipaða nefnd leggur til. Ég þori að fullyrða að Sjálfstfl. var reiðubúinn til að standa að veigamiklum breytingum á þessari löggjöf í þá veru að fækka, helst um 3--4 ráðuneyti. Svo eigum við að standa uppi með það að fjölga hér um eitt ráðuneyti. Allt annað er látið bíða. Um þetta er ágreiningur. Svo kemur aftur: Af hverju hefur ríkisstjórnin komið sér í þessa óþægilegu stöðu? Þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar sem mynduð var í september 1987 tekur við hefur hún 32 þingmenn að baki sér. Fleiri vildu nú ekki viðurkenna barnið. Þá skipta þessir þrír flokkar með sér tíu ráðherrum. Þrír, þrír og fjórir og við þá breytingu sem gerð var, að taka inn einn flokk til viðbótar, gerist vitaskuld ekkert annað en það að Framsfl., forustuflokkurinn í ríkisstjórninni sem var og þeirri sem nú er, gefur eftir eitt ráðuneyti og Hagstofuna, það mikla verkefni. En hinir flokkarnir tveir, Alþfl. og Alþb., gefa ekkert eftir. Og það er auðvitað grátlegt til þess að hugsa að flokkurinn sem kemur inn, hinn svonefndi Borgfl., skuli láta sér lynda að formaður hans verði gerður að ráðherra yfir Hagstofunni. Ég fullyrði að það er ekki meira verk að vera hagstofuráðherra en var hjá mér að vera ráðherra yfir Veðurstofunni í samgrn. Ég er viss um að hún tók ekki nema hálftíma á mánuði ef hún náði því og það er ekki meira verk að vera hagstofuráðherra eins og Hagstofunni er stjórnað og hún er skipulögð og hennar hlutverk er. Svo að þetta er auðvitað að verða að athlægi frammi fyrir þjóðinni. Auðvitað áttu Alþfl. og Alþb. að gefa eftir af sínu líka en ekki koma sér í þessa klípu. Hvernig ætlar hæstv. forsrh. og ríkisstjórnin í heild að verja það frammi fyrir þjóðinni núna, eftir að búið er að gera kjarasamninga með mjög skynsamlegum hætti sem allir góðir Íslendingar vona að haldi, að auka útgjöld við stjórnkerfið á sama tíma sem þeir tala og fullyrða að það eigi stórlega að spara og bæta úr? Nú er talað um að skera niður hina nauðsynlegustu hluti. Einn stjórnarþingmaður kom fram í sjónvarpi í gærkvöldi. Hann hafði nú heldur betur til málanna að leggja. Hann lagði til að hætta allri vegagerð næstu 20 mánuði. Við vitum að hann keyrði á steinsteyptum vegi, en það getur líka komið fyrir að sá vegur lokist eins og í fyrravetur. Þá hugsaði ég að hann mundi telja sjálfsagt að brjóta þessa reglu ef hann þyrfti að fara eitthvað. En svona er nú verið að bjóða upp á og ég segi eins og er: Trúir nokkur maður því að um raunhæfan niðurskurð sé að ræða, að þingmenn stjórnarliðsins, sem koma úr strjálbýlinu þar sem hrópað er á framkvæmdir og neyð er ríkjandi víða, muni sætta sig við svona vinnubrögð? Ég vil líka segja: Er ekki óvarkárni í meðferð fjármála? Hvað gerðist hér við lok afgreiðslu fjárlaga? Þá sprettur bara upp einn þingmaður og leggur til að auka heimild í 6. gr. fjárlaga um að kaupa dagblöð, allt að 500 eintök á þessu ári. Það er ætlað að hér sé um að ræða 30 millj. kr. Hvað varðar Alþingi um það þó að einhver dagblöð seljist ekki? Á þá þjóðin að borga það? Hverjir greiddu þessu atkvæði? Stjórnarliðið greiddi þessu atkvæði. Það þurfti ekki að fara neitt til nefndar með þetta. Ég get svona til gamans upplýst það að styrkur til blaðaútgáfu, framreiknaður á verðlagi þessa árs, nam árið 1978 16 millj. 778 þús. kr., en hann var í reikningum ársins 1989 83,5 millj. og verður, ef ekki verður breyting á, samkvæmt fjárlögum þessa árs hvorki meira eða minna en 132 millj. 140 þús. kr. Hann hefur sem sagt hækkað, á sama verðlagi, úr 16,8 millj. í 132,2 millj. Þetta eru nú hressilegar hækkanir og það er von að menn tali mikið um aðhaldsaðgerðir og að það þurfi að spara þetta eða hitt. Það er hreinn misskilningur sem hefur komið fram að Sjálfstfl. sé eitthvað á móti umhverfisvernd. Við höfum staðið að umhverfisvernd í fjölmörgum tilfellum og það má segja að flestir hafa staðið að því sama. Við teljum hins vegar ekki þörf á því að bæta við sérstöku ráðuneyti í þessu sambandi. Það er nauðsyn á því að samræma betur vinnubrögð. Ég er hins vegar ekki búinn að sjá að ýmsum málum sé betur borgið undir stjórn einhvers nýs umhverfismálaráðuneytis en þeim er nú í höndum hinna ýmsu stofnana, og það er ekki hægt að taka verkefni frá þessum stofnunum þó að komi hér eitt orð inn í stjórnarráðslögin, ,,umhverfisráðuneyti``. Alþingi hefur samþykkt fjölmörg lög um það að ákveðnar stofnanir eigi að hafa með tiltekna þætti umhverfismála að gera. Þau lög gilda alveg jafnt þó að þessu eina orði sé bætt inn í stjórnarráðslögin og því verður ekki breytt með reglugerð og tekin verkefni frá öðrum stofnunum sem hafa þau lögum samkvæmt. Það vita lögfræðingar og meira að segja verkfræðingar. Nú stöndum við frammi fyrir því að ríkisfjármálin eru í ólestri. Það voru afgreidd fjárlög með verulegum halla en þó með minni halla en hægt var þá að sýna fram á því að í fjárlögunum fólust verulegar blekkingar, eins og kom ljóst fram t.d. í ræðum forsvarsmanns Sjálfstfl. í fjvn., Pálma Jónssonar, og hann skýrði hér skilmerkilega frá áður en afgreiðsla fjárlaga fór fram. En nú er aftur sagt að kjarasamningarnir geri þetta, þeir skekki fjárlögin svo mikið. Auðvitað hagnaðist enginn einn aðili meira á þessum skynsamlegu kjarasamningum en ríkissjóður. Ef hér hefðu komið verðbólgusamningar hefði verið enn meiri þörf á auknu fjármagni hjá ríkinu. Ég skil ekki í því að ríkisstjórnin skuli ekki gá að sér. Það er enn þá tími til að gefa formanni Borgfl. eitthvert ráðuneyti. Þeir verða að draga svolítið úr, Alþb. og Alþfl. Það er varla við því að búast að flokkur forsrh. gefi eftir meira en hann er þegar búinn að gefa eftir. Það væri nær að standa að slíkum vinnubrögðum til þess að fullnægja Borgfl. með komu hans í ríkisstjórn. Þar var óbilgirnin hjá þessum flokkum og það er alveg sjáanlegt að það á ekki að taka þetta neitt upp. En hvernig ætlar ríkisstjórnin að réttlæta það fyrir þjóðinni á sama tíma og uppi eru áform um stórfelldan niðurskurð? Það liggur ljóst fyrir að gífurlegur halli er á rekstri ríkisins. Hvernig ætlar hún að verja tugmilljóna ný útgjöld í sjálft stjórnkerfið án þess að draga nokkurs staðar úr? Það er verið að bæta við. Ég spyr: Hvað á svo að ráða marga menn í þetta umhverfisráðuneyti þegar þetta frv. stjórnarliðsins er orðið að veruleika? Hvar eru þá sparsemdarmennirnir allir? Það er ýmislegt sem má draga úr, er auðvelt að draga úr, ef menn vilja, en þetta sýnir vitaskuld algjört kæruleysi stjórnarherranna um meðferð á peningamálum á sama tíma og þeir eru að leggja sífellt nýja skatta á þjóðfélagsþegnana eins og glöggt kom nú fram í desembermánuði sl. og engin svör liggja enn þá fyrir um það hvort eigi að halda því verki áfram því að ákveðin frv. hafa legið allan þennan tíma fyrir nefndum í þingi. Og hver kemur til með að trúa á slíka stjórn sem þannig hagar sér? Finnst ríkisstjórninni ekki vera kominn tími til að hugleiða betur sínar gerðir? Sér hún ekki og finnur hvernig andrúmsloftið er í þjóðfélaginu gagnvart ríkisstjórninni? Og af hverju er það svona? Ríkisstjórnin nýtur sáralítils trausts. Við getum deilt um það hvort skoðanakannanir séu alveg réttar, en við verðum að taka mið af þeim. Eitt er víst að maður heyrir ekki menn, þó að þeir séu harðir flokksmenn í einhverjum þessara stjórnarflokka, mæla ríkisstjórninni lengur bót. Þá er orðið meira en lítið að þegar svo er komið málum. Hvers vegna vill nú ekki ríkisstjórnin hugsa aðeins og þá líka þingmeirihlutinn? Meira að segja nefndarmenn í allshn. Nd. mættu líka fara að hugsa um það að þetta gengur ekki, að halda áfram á þessari braut. Við eigum að geta verið samherjar, bæði stjórn og stjórnarandstaða, í því að minnka kostnaðinn við stjórnkerfið. Þar ættum við að ná saman og sýna það að þessi stjórn meinar það að í samræmi við það sem hún ætlar almenningi að gera, að almenningur sætti sig við tiltölulega minni fjárráð en áður, þá verður hún líka að sýna fólkinu í landinu að hún ætlar ekki að láta sitt eftir liggja í gætilegri meðferð fjármála. En ef hún ætlar að vera svo kolrugluð sem útlit er fyrir á hún auðvitað að halda áfram með þetta frv. og gera það sem allra fyrst að lögum. En þá situr hún uppi með það að vera kolrugluð og þá situr hún uppi með það að hræðslan í stjórnarliðinu heldur áfram að aukast. Sjáið þið ekki hræðsluna núna fram undan? Sumir stjórnarflokkarnir þora ekki orðið að bjóða fram í sveitarstjórnarkosningum nema undir einhverju öðru nafni. Þeir eru búnir að breiða yfir nafn og númer eins og gamlir landhelgisbrjótar gerðu hér fyrr á árum. Þeir eru komnir með strigatusku fyrir nafnið á flokki sínum. Af hverju er þetta? Þetta er bara vegna hræðslu, hræðslunnar einnar. Þetta er annað hræðslubandalag sem nú á sér stað. Það er það sem er að gerast. Kannski geta sumir sagt: Ja, eigum við nokkuð að vera að hafa áhrif á þessa sjálfsmorðssveit sem nú fer þessa braut? Jú, ég vil bara alls ekki að ýmsir flokkar í þessu landi leggist niður þó að þeir hafi verið andstæðingaflokkar mínir. Ég tel að flestir eða allir stjórnmálaflokkar, alvöru stjórnmálaflokkar, eigi rétt á sér og starf þeirra og starfsemi sé nauðsynlegt í þingræðis- og lýðræðislandi. Ég vara hæstv. ríkisstjórn hins vegar við að halda áfram á þessari braut. Ég er fullur samúðar með hagstofuráðherranum, að hann sem formaður í einum stjórnarflokki á að fá ráðuneyti, alvöru ráðuneyti. Og þeir áttu að tala almennilega um þetta sín á milli en ekki halda dauðahaldi í það sem þeir einu sinni hafa fengið eins og hundur á beini. Þarna hefði forsrh. átt að taka á honum stóra sínum. Hann er mikill aflraunamaður og handlangari, eins og allir vita. Það er auðvitað ykkar innan stjórnarliðsins, hvort þið ætlið að halda þessu áfram, þessari vitleysu, að halda áfram að misbjóða þjóðinni. Það er nú gaman að sjá nýjan bankaráðsformann í Búnaðarbankanum. Ég vona að hann haldi betur á fjármálum Búnaðarbankans en ríkisstjórnin heldur á fjármálum þjóðarinnar og ég vænti þess að enn þá sé tími til þess að sjá að sér og hætta við þessa vitleysu, taka upp samstarf um breytingar á stjórnarráðslögunum sem er auðvelt að fá samstarf um ef menn vilja. Það er hins vegar ekki sök þeirra sem vara við glapræðinu, heldur hinna sem fremja glapræðið þrátt fyrir aðvaranir.

Pálmi Jónsson Herra forseti. Hér hefur staðið 2. umr. um þetta mál nokkra hríð, um frv. til laga um breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands, og er það mjög að vonum. Telja verður að af hálfu þeirra sem mæla gegn samþykkt frv. hafi flest aðalatriði málsins þegar komið fram. Þar á meðal hefur komið skýrt í ljós af hálfu talsmanna okkar sjálfstæðismanna hver afstaða Sjálfstfl. er í þessum málum. Ég sé naumast ástæðu til þess að rifja það upp að öðru leyti en því að við sjálfstæðismenn teljum að umhverfismál séu meðal hinna þýðingarmestu mála og að við þurfum að sinna þeim betur á komandi tíð en gert hefur verið til þessa. Það verður best gert með því að efna til samstarfs um þau mál, samstarfs á milli þeirra aðila sem þegar fást við meðferð umhverfismála og mynda einn samstarfsvettvang sem þar hafi forustu. Umhverfismál eru svo snar þáttur í þjóðlífinu og öllum umsvifum, bæði á vegum opinberra aðila og eins á vegum einkaaðila, að þau teygja anga sína hvarvetna og því verður ekki við komið að okkar dómi að setja stjórn á þeim málum öllum undir eitt ráðuneyti. Það er röng stefna. Og það breytir engu um það að við viljum gefa þessum málaþætti meiri gaum og aukið vægi á komandi tíð. Þrátt fyrir það að þegar hafi komið fram flest aðalatriði málsins get ég þó ekki orða bundist. Ég get ekki orða bundist vegna undrunar minnar á málatilbúnaði hæstv. ríkisstjórnar og þeim þunga sem hún virðist leggja í það að koma þessu máli áfram. Ég hef tekið eftir því að stundum í þessari umræðu hefur þetta frv. verið kallað hégómamál. Það er vissulega rétt að öðru leytinu. Það er vitaskuld hégómamál þegar verið er að breyta lögum um Stjórnarráð Íslands til þess að taka þar upp ráðuneyti sem ekki á um leið að kveða á um að hafi með höndum nein verkefni. Þetta er út af fyrir sig hégómamál. En að hinu kastinu er þarna um stóralvarlegt mál að ræða. Ég get rökstutt þá fullyrðingu mína með nokkrum orðum og skal ég taka það fyrir í örstuttu máli, í einum fjórum atriðum. Í fyrsta lagi eru það vinnubrögðin við þennan málatilbúnað og það frv. sem hér liggur fyrir. Vinnubrögðin og það vinnulag sem hæstv. ríkisstjórn hefur notað var hér rækilega tekið í gegn af hv. 1. þm. Reykn. Ég hafði raunar áður vikið að þeim þætti mála við 1. umr. þessa máls, en það eru óheillavænleg vinnubrögð og ekki til eftirbreytni að knýja fram breytingar á lögum um Stjórnarráð Íslands við harða andstöðu stjórnarandstöðunnar á Alþingi og við öflug mótmæli hvaðanæva að úr þjóðlífinu. Ríkisstjórn sem þannig fer að er að knýja fram mál af einhverjum annarlegum hvötum vegna þess að hún treystir sér ekki til þess að viðhafa eðlileg vinnubrögð, þ.e. að um þessa þýðingarmiklu löggjöf, um Stjórnarráð Íslands, sé fjallað af báðum fylkingum, stjórn og stjórnarandstæðingum. En það er ekki einungis sú hæstv. ríkisstjórn sem nú situr sem á að búa við lög um Stjórnarráð Íslands eins og þau verða sett. Ef það vinnulag verður tekið upp að ríkisstjórn breytir lögum um Stjórnarráð Íslands í harðri andstöðu við stjórnarandstöðuna hverju sinni sem ný ríkisstjórn sest að völdum, þá er þar verið að fara inn á óheillavænlega braut og algjörlega í andstöðu við það vinnulag sem áður hefur tíðkast þegar fjallað hefur verið um undirbúning að breytingum á lögum um Stjórnarráð Íslands. Þetta kom afar glöggt fram í máli hv. 1. þm. Reykn. hér áðan og ég sé ekki ástæðu til að fara um það mörgum fleiri orðum. Það er enda svo að nú er ekki verið að breyta lögum um Stjórnarráð Íslands til þess að koma þar á heppilegri skipan, heldur til að þjóna pólitískum hagsmunum núverandi hæstv. ríkisstjórnar og greiða þá skuld sem hæstv. forsrh. stofnaði til við svokallaðan Borgfl. hér á hv. Alþingi þegar þessi flokkur gekk til liðs við ríkisstjórnina á sl. hausti. Þetta er staðreynd málsins og það er ömurlegt til þess að vita að hæstv. forsrh. og hæstv. ríkisstjórn skuli af þessum sökum gera að því leik að breyta lögum um Stjórnarráð Íslands á þann máta sem stjórnarandstaðan hér á Alþingi og verulegur þorri þjóðarinnar a.m.k. og fjöldamargir umsagnaraðilar eru gjörsamlega í andstöðu við. Þetta er fyrsta atriðið sem ég tel að sé stóralvarlegt varðandi þann málatilbúnað sem hér er á ferðinni. Í öðru lagi vil ég nefna að það frv. sem hér er á ferðinni um stofnun umhverfisráðuneytis stríðir gegn eðlilegri skipan þessara mála í íslenska stjórnkerfinu. Og það stríðir gegn þeirri reynslu sem fengin er erlendis hjá ýmsum Evrópuþjóðum og þeim tillögum sem fram hafa komið á alþjóðavettvangi. Að þessum efnum vék ég mjög í ræðu minni við 1. umr. þessa máls og sé ekki ástæðu til að endurtaka það, heldur aðeins að menn taki eftir því að stofnun umhverfisráðuneytis nú með lögum stríðir gegn þessum sjónarmiðum, stríðir gegn reynslu annarra þjóða og þeim tillögum sem mótaðar hafa verið á alþjóðavettvangi vegna þeirrar reynslu sem þar hefur fengist. Það kom fram í ágætri ræðu hv. 2. þm. Reykv. að sú reynsla sem fengin er, til að mynda á Norðurlöndunum og hjá sumum öðrum Evrópuþjóðum, hefur leitt til þess að umhverfisráðuneyti sem stofnuð voru víðast hvar upp úr 1970 hafa orðið gífurleg bákn með miklum fjölda starfsfólks og hóflausum kostnaði. En þau hafa ekki náð árangri eins og til var ætlast, þau hafa orðið til þess að önnur ráðuneyti stjórnkerfisins í þessum löndum sem fara með þá málaflokka, sem að hluta til áttu að fara undir umhverfisráðuneyti, hafa haldið sínu striki og árekstrar hafa orðið. Stjórnsýslan hefur orðið ómarkviss og ruglingsleg, en hlaðið upp kostnaði, hlaðið upp mannafla og þanist út og orðið mikið bákn. Ég tók eftir því að hv. 2. þm. Reykv. vitnaði til þess að til að mynda í Danmörku eru starfsmenn umhverfisráðuneytisins þrjú þúsund og þar hafa allir þessir annmarkar komið í ljós. Enda er það svo að nú hafa Danir tekið það upp að setja á fót að nýju deild innan landbúnaðarráðuneytisins með nýjum deildarstjóra og nýju starfsliði, raunar sumpart starfsliði sem áður fjallaði um umhverfismál þar á vegum ráðuneytisins, til að annast umhverfismál á vegum landbúnaðarráðuneytis, ofan í þrjú þúsund manna starfslið umhverfisráðuneytisins danska. Þetta er ekkert einstök saga, þetta er það sem einnig er að gerast annars staðar vegna þess að reynslan hefur sýnt að þetta skipulag hentar ekki. Umhverfismálin eru það víðfeðm, þau snerta það mörg svið, nærri hvert einasta svið í athöfnum einstaklinga og í stjórnarfarslegum athöfnum, að ekki er mögulegt að ná utan um þau málefni öll með því að hafa allt á einum stað í einu ráðuneyti. Þess vegna þarf að koma til samstarf um þessi efni, samvinna og það þarf að gæta að þessum efnum í hverju ráðuneyti fyrir sig, en hafa síðan samstarfsvettvang þar sem menn bera saman bækur sínar og ná saman um heildarstefnu og ná einnig saman um það að út á við sé einn málsvari. Hér er annar þáttur þess máls sem ég kalla einnig stóralvarlegan. Það er verið að taka upp skipan sem menn hafa komist að raun um erlendis að hentar ekki, að er röng. Við sjálfstæðismenn erum því andvígir og stjórnarandstaðan hér á Alþingi er því andvíg. Ég nefni það vegna þess að stjórnarandstöðufulltrúar í hv. allshn. hafa skrifað sameiginlega undir það nál. sem hér liggur fyrir þar sem lagt er til að þetta frv. verði fellt. Í þriðja lagi nefni ég kostnað. Þó að það hafi að nokkru komið fram í máli mínu varðandi það sem ég kalla annan þátt í gagnrýni minni um þessi aðalatriði, þá er hér verið að stofna til þess að setja á laggir bákn. Það er verið að stofna til að það verði gífurlegur, nýr kostnaður við stjórnsýsluna og það að óþörfu. Og það með því að stefna einnig efnislega í ranga átt. Nú er það svo og við höfum tekið eftir því að við flutning á stofnunum ríkisins t.d. milli ráðuneyta sem nokkuð hefur verið um en einnig við flutning á einstökum ráðuneytum milli herbergja eða húsa þá fylgir því ærinn kostnaður út af fyrir sig. Ég nefni í þessu sambandi, vegna þess að það er hægt að vitna til dæma, að flutningur á einu ráðuneyti, sjútvrn. af Lindargötu niður í næstu húsalengju við Skúlagötu, í Fiskifélagshúsið, kostaði fyrir tveimur árum í fjárfestingu við að laga til skrifstofu fyrir hæstv. sjútvrh. og starfsmenn hans fjórtán eða fimmtán, þá kostaði það 36 millj. kr. --- að laga til skrifstofur og afla nýs skrifstofubúnaðar. Voru þó skrifstofur áður í þessu húsnæði. Aðeins það eitt að flytja stofnanir milli húsa eða milli herbergja hefur í för með sér gífurlegan kostnað, a.m.k. þegar þeir sem þar ráða fyrir húsum gæta ekki hófs í búnaði og aðstöðu fyrir sjálfa sig. Þegar verið er að setja á stofn nýtt ráðuneyti, nýtt bákn, nýtt umhverfisráðuneyti, má ætla að kostnaður af þeim sökum verði ekki lítill. En kostnaðurinn verður þó fyrst og fremst og enn meiri í rekstri vegna þeirrar tilhneigingar að þenja út í mannafla og kostnað við slíka nýja stofnun, ekki síst ef sú er meiningin sem sumir sporgöngumenn þessa máls halda fram að þarna eigi að verða stórt ráðuneyti sem hafi yfirumsjón með öllum þáttum þessara mála --- og eru nú báðir hæstv. ráðherrar, hæstv. forsrh. og hæstv. hagstofuráðherra gengnir úr salnum. Í fjórða lagi nefni ég í þessari stuttu ræðu minni að frv. er óþarft og er til óþurftar og í óþökk ábyggilega þorra þjóðarinnar, þar á meðal flestra þeirra sem það á að þjóna. Í nál. meiri hl. allshn. er prentuð skrá yfir þá aðila sem sent hafa umsagnir varðandi frv. Þeir eru nær 40. Flestar þessar umsagnir eru neikvæðar, þær eru andsnúnar frv. Augljóst er að sumir þessara aðila líta svo á að með þessum málatilbúnaði sé verið að kasta stríðshanska í þessu máli, efna til ófriðar og sundra samstarfi og samhug. En mikið starf hefur verið unnið að því að koma á samstarfi milli aðila sem að þessum verkum vinna. Hér er ekki einungis um að ræða ýmsar stofnanir ríkisins. Það er einnig um að ræða ráðuneytin sjálf og í þriðja lagi er um að ræða samtök á vegum einkaaðila, til að mynda Skógræktarfélag Íslands. --- Fundarhlé.

Pálmi Jónsson (frh.) : Herra forseti. Ég átti ekki mjög mikið eftir af ræðu minni þegar fundi var frestað hér kl. hálffjögur. Ég hafði látið þess getið að þó að þetta frv. væri smátt í sniðum og sumir kölluðu hégómamál, væri það þó býsna alvarlegt og það af ýmsum orsökum. Í fyrsta lagi vegna vinnubragða við undirbúning málsins og hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að knýja það í gegn hér á hinu háa Alþingi í algerri andstöðu við stjórnarandstöðuna og í andstöðu við mikinn þorra þeirra aðila sem leitað hefur verið til en þeir eru nær 40. Enn fremur er vitað að þetta frv. er í andstöðu við meginþorra þjóðarinnar. Í öðru lagi hafði ég látið þess getið að frv. stríðir gegn eðlilegu skipulagi í þessum málaflokki samkvæmt því sem reynslan hefur orðið erlendis þar sem umhverfisráðuneyti voru stofnuð upp úr 1970 og er í andstöðu við þau sjónarmið sem fram koma af hálfu alþjóðlegra nefnda og þeirra þjóða sem reynslu hafa í þessum efnum. Í þriðja lagi hafði ég vakið athygli á þeim kostnaði sem þessu mundi fylgja. Þar er kannski ástæða til að staldra aðeins betur við vegna þess að við Íslendingar stöndum þannig í ríkisfjármálum að viðvarandi halli er á ríkissjóði. Fjárlög fyrir þetta ár voru afgreidd með 3,7 milljarða halla, dulinn halli í fjárlögum var verulegur eða eigi minni, eins og forsendur voru þá, en um 3 milljarðar kr., þannig að raunverulegur halli á fjárlagadæminu eins og það var afgreitt var um 6--7 milljarðar kr. Og svo stendur á nú í kjölfar kjarasamninga að hæstv. ríkisstjórn hefur gefið yfirlýsingar þess efnis að hún muni leitast við að mæta auknum útgjöldum ríkisins vegna kjarasamninganna með niðurskurði á útgjöldum ríkissjóðs. Og þá rímar þetta helsti illa saman, að vera í senn að stofna til nýs ráðuneytis, í rauninni upp á punt, ráðuneytis með engin verkefni, ráðuneytis sem eigi að síður fær vafalaust verkefni og ætlast er til að fái viðamikil verkefni í sínar hendur sem þýðir að þar verður mannafli, útgjöld og kostnaður sem enginn gerir sér grein fyrir í dag en ljóst er að verður gríðarlega mikill. Þetta er dæmi um tvískinnungshátt þessarar hæstv. ríkisstjórnar í fjármálum ríkisins sem hvarvetna kemur fram þar sem hún í öðru orðinu talar um nauðsyn þess að spara og draga saman útgjöld en hvarvetna kemur í ljós að hún eykur á eyðslu, sóun, mannahald og kostnað í hvívetna og ekki síst í eigin ráðuneytum. Í fjórða lagi hafði ég vakið á því athygli að þetta frv. er óþarft og til óþurftar og í óþökk þeirra sem þetta ráðuneyti á að þjóna. Ég held þess vegna að þrátt fyrir að í orði kveðnu sé þetta lítið mál, jafnvel hégómamál, þ.e. stofnun ráðuneytis án verkefna, þá sanni þau fjögur atriði sem ég gerði að umtalsefni í fyrri hluta ræðu minnar að málið er að hinu leytinu býsna alvarlegt. Eftir stofnun á umhverfisráðuneyti munu koma verkefni. Það mun verða bákn miðað við reynslu annars staðar, það mun verða gífurlegur kostnaður og þar ofan í kaupið er hér um ranga skipun stjórnsýslu að ræða. Ég vil því endurtaka það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar að ég hef fylgst með þessum málatilbúnaði og þeim þunga sem hæstv. ríkisstjórn leggur á þetta mál, að koma því í gegnum Alþingi, með vaxandi undrun. Og ég undrast það ef hv. þm. stjórnarliðsins almennt vilja fylgja foringjum sínum, hæstv. ríkisstjórn, í þessu máli, ég undrast það. Ég hefði getað látið mér detta í hug að hæstv. ríkisstjórn hefði tekið trúanlega einhverja minni hópa, áróðurshópa, sem hafa viljað vinna þessu máli brautargengi án þess að átta sig á hvernig málið er vaxið í raun og veru. En það er nú víst ekki svo. Í raun og veru mun þetta vera af enn ómerkilegri toga. Það mun sem sé liggja að baki að verið er að greiða gjald fyrir þátttöku svokallaðs Borgfl. í þessari ríkisstjórn. Og til að greiða þetta gjald eru stjórnarráðslögin notuð og þau meðhöndluð með þeim hætti sem engin dæmi eru til um áður og þarf ekki frekar að lýsa því. Það hefur verið gert hér fyrr í dag og af mér einnig fyrr. Vel má vera að þetta sé metnaðarmál hæstv. hagstofuráðherra og því verður ekki á móti mælt að staða hæstv. hagstofuráðherra er næsta aumkunarverð. Það er sjálfsagt að votta honum samúð héðan úr þessum ræðustól. En það afsakar ekki að ráðast að stjórnarráðslögunum með breytingu sem knúin er í gegn með væntanlega litlum meiri hluta hér á hv. Alþingi og gegn þorra þeirra umsagna sem gefnar hafa verið um málið og þær eru nær 40. Ég tel að hægt væri að mæta sjálfsagt eðlilegum metnaði þessa hæstv. ráðherra og eðlilegri starfslöngun hans á annan hátt innan þessarar ríkisstjórnar en með því að brjóta upp stjórnarráðslögin með þessum hætti. Hér hefur verið lýst áður á hvern hátt þurfi að standa að því að vinna að breytingum á lögum um Stjórnarráð Íslands og það er ekki með þessum hætti. Ég held að það sé að sjálfsögðu hægt að skilja að það er ekki sérstaklega áhrifamikil eða merkileg staða sem hæstv. hagstofuráðherra gegnir og eins og ég sagði, staða hans er kannski aumkunarverð, að hafa tekið að sér að verða ráðherra Hagstofu Íslands, þ.e. ráðuneytis án verkefna. Og ef það skyldi nú bætast við að hann fengi annað ráðuneyti án verkefna, þá væri staða hans hálfu aumkunarverðari og tvöföld sú samúð sem hann ætti skilið úr þessum ræðustól og frá hv. þm. hér á Alþingi. Ég hef fylgst með því að hæstv. hagstofuráðherra hefur haft tóm til þess að sýna á ýmsan hátt hvernig hann kýs að meðhöndla fjármuni ríkisins og skattborgaranna í þessu ráðuneyti, Hagstofu Íslands, sem hann hefur tekið að sér að stjórna án verkefna. Ég fæ ekki betur séð en hann hafi ráðið sér þar tvo aðstoðarmenn, tvo pólitíska vildarmenn til að fást við ráðuneyti án verkefna. Ég hef aldrei vitað til þess að sá ráðherra sem fer með málefni Hagstofu Íslands hafi þurft í einu eða neinu að skipta sér af málum í þeirri stofnun. Og ég veit að Hagstofa Íslands hefur svo góðu starfsliði á að skipa að það ætti ekki að þurfa pólitíska aðstoðarráðherra ásamt ráðherranum til að fást við stjórn þeirra mála. Þó í litlu sé hefur þarna verið sýnd tilhneiging í þá átt sem ekki er alveg í samræmi við yfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar um sparnað í ríkisrekstri, það er öðru nær. Hæstv. ráðherra hefur sýnt alþjóð það gleiðbrosandi á sjónvarpsskjánum hvernig hann hafi komist að sérstökum kostakjörum við bifreiðakaup og sýnt skíðabúnaðinn á toppgrindinni sem þarf að nota við eftirlit á gróðurfari hálendisins að sumarlagi, eftir orðum ráðherrans sjálfs. Ég hefði gjarnan viljað að tekið væri til athugunar hvernig er varið með þau bifreiðakaup vegna þess að því er lýst yfir af hæstv. hagstofuráðherra að þessi bifreið sé keypt fyrir umhverfisráðuneytið og greidd af fé umhverfisráðuneytis í fjárlögum. Nú er það svo að á fjárlögum þessa árs eru 22,9 millj. eða tæpar 23 millj. ætlaðar til umhverfisráðuneytis. En ég lít svo til að það sé a.m.k. vafasamt, ef ekki með öllu víst, að óheimilt sé að greiða út af þessum fjárlagalið fyrr en umhverfisráðuneyti hafi verið stofnað með lögum. Og ég ber fram þá ósk til hv. allshn. Nd. að hún fái úr því skorið á milli 2. og 3. umr. hvort hér sé óleyfilega og ólöglega með fé ríkisins farið af hæstv. ráðherra. Ég vænti þess að hér séu einhverjir nefndarmenn úr þeirri nefnd. Ég sé hér hv. þm. Guðna Ágústsson og ég beini því til þessa hv. þm., 5. þm. Suðurl., að þetta verði tekið til athugunar af hv. allshn. á milli 2. og 3. umr. þannig að það liggi skýrt fyrir: Er þessi meðferð á fjármunum ríkisins heimil eða ekki? Ég lít svo til að hún sé ekki heimil fyrr en umhverfisráðuneyti hefur verið stofnað með lögum. Á fjáraukalögum fyrir árið 1989 voru samþykktar fjárveitingar til undirbúnings að umhverfisráðuneyti. Samþykkt var af Alþingi á síðasta ári heimild til að verja því fé til undirbúnings að þessu ráðuneyti, sem mun hafa verið að einhverju marki gert. En hér er ekki um það að tala á árinu 1990, í fjárlögum þessa árs. Nú er ekki gert ráð fyrir neinum undirbúningi heldur er gert ráð fyrir fé til þessa ráðuneytis sem ekki er heimilt að greiða út úr ríkissjóði fyrr en ráðuneytið hefur verið stofnað. Ég tel að ósk mín hljóti að hafa komist til skila og vænti þess að við henni verði orðið, að þetta verði kannað á milli umræðna. Virðulegi forseti. Ég skal stytta mál mitt þó að sannarlega væri ástæða til að flytja hér ítarlega ræðu. Ég talaði nokkuð lauslega um þetta mál við 1. umr. og margt er órætt enn þó að aðalatriði málsins hafi komið fram. Og aðalatriði málsins eru öll gegn þessu máli. Ég skora því hér með á hæstv. ráðherra sem hér er viðstaddur, sem er nú ekki nema einn, og hv. þm. stjórnarliðsins að draga þetta mál til baka en ella að þetta frv. verði fellt eins og minni hl. allshn. leggur til. Við þurfum að koma þessum málum fyrir með heppilegri hætti í samræmi við það sem við sjálfstæðismenn höfum lagt til. Einmitt þær tillögur hafa fengið jákvæðar undirtektir í fjölmörgum þeirra umsagna sem eru gersamlega neikvæðar um það frv. sem hér er á dagskrá og fylgifrv. þess. Ég vænti þess að við þurfum ekki að horfa upp á það að þessi hæstv. ráðherra, sem okkur er auðvitað öllum vel við persónulega, þurfi að hljóta þá tvöföldu niðurlægingu að fara með tvö ráðuneyti án verkefna.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Það má segja hæstv. hagstofuráðherra til huggunar að enginn verður óbarinn biskup. Það getur þurft mikið til að ná þeim áfanga og svo virðist vera í þessu dæmi sem hér er til umræðu. Svo mikið liggur við að koma ráðherradómnum á hæstv. hagstofuráðherra, umhverfisráðherradómnum, að sjálfir kjarasamningarnar eru látnir víkja. Umræðu um þá er frestað vegna þessa máls sem margir hafa viljað kalla hégómamál og má nú minna við. Þeir samningar sem hér hafa verið til umræðu hafa verið kallaðir tímamótasamningar af ýmsum, m.a. af hæstv. ráðherra Júlíusi Sólnes sem hefur talað digurbarkalega um það og viljað þakka Borgfl. fyrst og fremst fyrir þá samninga sem gerðir hafa verið. Engu að síður er forgangsröðin slík að hégómamál Borgfl., greiðslan til Borgfl. fyrir að styrkja stöðu ríkisstjórnarinnar á þingi, gengur fyrir máli málanna í dag, að flestra mati, kjarasamningunum. Þetta er auðvitað til háðungar fyrir þá sem þannig vilja starfa. En það má kannski segja að þannig hafi verið að þessu máli öllu staðið að það er þinginu til háðungar. Síðast í gærkvöldi hlustuðum við á sjónvarpsþátt með hæstv. hagstofuráðherra þar sem hann margítrekar og hneykslast á því að þetta mál sé búið að vera hér í þinginu í þrjá mánuði og tönnlaðist mikið á því. Auðvitað gat hann þess ekki að inni í þeim þrem mánuðum var einn mánuður jólafrí og hann gat þess ekki að dráttur á þessu máli var fyrst og síðast vegna fjarveru sjálfs hagstofuráðherra. Hann lét þetta liggja milli hluta en lét líta út eins og hér hefði verið fundað dag og nótt um verðandi umhverfisráðuneyti og að málþóf og tafir stjórnarandstæðinga hafi valdið. Ég fullyrði þvert á móti að töf á þessu máli er fyrst og síðast vegna fjarveru í fyrsta lagi hæstv. hagstofuráðherra og í öðru lagi vegna fjarveru hæstv. forsrh. Þessir tveir ráðherrar hafa verið beðnir um að vera hér viðstaddir umræðu sem þeir hafa gengist við en ekki getað þóknast þinginu betur en svo að það var nánast ekki hægt að ræða þetta mál vegna fjarveru þeirra og ferðalaga erlendis. Og hvað voru menn svo að gera erlendis? Hæstv. hagstofuráðherra var erlendis í tíma og ótíma sem umhverfisráðherra, titlaður sem slíkur. Auðvitað er þetta fyrir neðan allar hellur. En svona gengur þetta og svona hefur gangur þessa máls verið. Þegar þetta mál var síðan klárað rétt fyrir jólaleyfi var það sent út til umsagnar strax með umsagnarfresti til að mig minnir 10. eða 15. jan. Fyrsti nefndarfundur um málið er kallaður saman 22. jan. Inn eru komnar eitthvað 20--30 umsagnir. Ekki var farið yfir eina einustu umsögn og það má segja: Til hvers í ósköpunum er verið að senda út beiðni um umsagnir til hinna fjölmörgu aðila og stofnana, fá þá til að leggja vinnu í að gefa umsögn um mál sem er síðan ekki litið yfir vegna þess eins að það liggur svo á að koma blessuðum hagstofuráðherranum í, eins og sagt hefur verið, ráðuneyti án verkefna? Þetta er til háðungar. Það er verið að móðga þá aðila sem eru beðnir um umsagnir, hreint út sagt. Auðvitað átti að fara að eins og stjórnarandstaðan bauðst til. Hún bauðst til samstarfs um þetta mál, að málin tvö yrðu rædd saman. Þannig var mælt fyrir málinu og þannig átti það að halda áfram. Það kom hins vegar í ljós í sjónvarpsþætti í gærkvöldi að meining hæstv. verðandi umhverfisráðherra sé að þau fái að fljóta saman út úr Ed. Hann er enn við sama heygarðshornið og hann var við þegar Borgfl. skreið göt á buxurnar sínar til að komast inn í stjórnina. Hann er enn við það að gefa dagsetningar á dagsetningar ofan eins og þegar Borgfl. reyndi og reyndi að komast inn í ríkisstjórnina þá voru eilífar dagsetningar. Verði þetta ekki komið núna fyrir þennan ákveðna tíma þá tökum við ekki þátt í þessari stjórn. Næstu helgi, næstu mánaðamót. Nákvæmlega sama er að gerast núna. Ráðuneytið verður komið á fyrir einhvern ákveðinn tíma í desember, áður en þing fer í jólafrí. Síðan dynja á okkur dagsetningarnar. Þegar allshn. kemur saman eftir jólaleyfi er viðtal sama dag við hæstv. hagstofuráðherra um það hvenær umhverfisráðuneyti verði komið á laggirnar, sama dag og allshn. kemur saman í fyrsta sinn til að ræða málið og fara yfir umsagnirnar. Fyrir helgi verður það komið út úr Nd. og sennilega á mánudag, þriðjudag út úr Ed. Hinar sífelldu yfirlýsingar ráðherrans gera náttúrlega það eitt að tefja störf nefndarinnar og ekkert annað. Ég hugsa að ef ekki væri slegið fram svona dagsetningum lon og don væri hæstv. hagstofuráðherra sennilega kominn langleiðina með að vera umhverfisráðherra nú. Ef einhver tefur málið er það hæstv. hagstofuráðherra sjálfur. Stjórnarandstaðan hefur boðið upp á samstarf allan tímann. Yfir stjórnarandstöðuna var hins vegar keyrt í hv. allshn. Ég leyfði mér að kalla það ofbeldi hér um daginn. Kannski tók ég of stórt upp í mig þá, ég hefði kannski átt að segja að það hefði verið keyrt yfir okkur. Mér þykir það bara ekkert betra. Málið var ekki rætt heldur tekið beint út úr nefnd í krafti meiri hluta. Það segir kannski ákveðna sögu um þau störf og vinnuhætti og vinnulag sem viðgengst hér í þinginu. Vinnulag sem hæstv. hagstofuráðherra ásamt mér og félögum mínum fyrrv. í Borgfl. gagnrýndum harðlega á sínum tíma, að málum var þröngvað í gegnum nefndir trekk í trekk. En það er náttúrlega allt annað þegar menn eru komnir í stjórnaraðstöðu. Þá eru þeir fljótir að gleyma og slíkt hefur gerst með hæstv. hagstofuráðherra, því miður. Auðvitað áttu þessi mál að verða samferða í gegnum deildina. Hæstv. forsrh. lagði línuna, hann mælti fyrir þeim báðum í einu. Frjálslyndir hægrimenn eru á móti þessu frv. og eru á móti stofnun sérstaks umhverfisráðuneytis. Þeir telja að þennan málaflokk sé hægt að vista inni í öðru ráðuneyti sem þegar er til staðar. Við teljum að það þingmál sem hér er til umræðu og felur í sér í rauninni aðeins eitt orð, sé sennilega eitt dýrasta þskj. í sögu þessa þings. Það á eftir að koma í ljós að þetta verður dýrasta þskj. og dýrasta eina orð sem borið hefur verið upp hér á þinginu því að umhverfisráðuneyti verður, áður en við vitum af, orðið að bákni, orðið að fjölmennu og stóru bákni sem við ráðum ekkert við. Parkinsonslögmálið á eftir að koma þar greinilega í ljós. En á þetta vilja menn ekkert hlusta. Ráðherradóm og ráðherrastól skal ég fá. Það skiptir engu hvað íslenskir skattgreiðendur þurfa að greiða, ráðherrastólinn skal ég fá og því til staðfestingar skal ég strax byrja að eyða. Ég skal strax kaupa mér bílinn. Bíllinn var keyptur og hér var spurt mjög ákveðinna spurninga af hv. þm. Pálma Jónssyni um það hvort í rauninni væri heimilt að kaupa þessa bifreið. Ég vil taka undir þá fsp. og ég tek undir það sem hv. þm. sagði að þetta beri að skoða milli 2. og 3. umr. í hv. allshn. Ég vil líka vita hvort hér var kannski um aukafjárveitingu að ræða. Þá er komið annað hljóð í strokkinn en var hjá hv. formanni fjvn. fyrr í vetur. En greiðslan til Borgfl. skal fara fram. Víxillinn er löngu fallinn. Það eru löngu komnir dráttarvextir á hann en eitthvað á það eftir að dragast enn. Í hv. allshn. Nd. liggja, eins og ég sagði fyrr, fjölmargar umsagnir. Hv. þm. Matthías Á. Mathiesen kom inn á það að aðeins úrdráttur úr þeim umsögnum væri sennilega um 63 punktar. Yfir megnið af þessu á eftir að fara og vegna fjölda þessara mála þarf að kalla menn til umsagnar og ræða við þá. Það er deginum ljósara að nokkrar vikur eru eftir enn þar til málið fer út úr þessari deild. Þá á Ed. eftir fjalla lítillega um málið. Það er grátlegt að horfa upp á fyrrverandi félaga sína í pólitíkinni, fyrrv. félaga í Borgfl., hvað þeir eru orðnir aumir í dæminu í dag. Það er ekki nóg með að þeir hafi skriðið gat á buxurnar heldur er líka komið sár á hnén. Og ég verð að segja: Mér líður hálfilla fyrir þeirra hönd. Það má kannski segja að landlæknir komist vel að orði í sinni umsögn sem hann sendir inn um þetta mál þar sem hann er að ræða um tilflutning Geislavarna ríkisins og Hollustuverndar ríkisins, hvort þær stofnanir eigi að færast undir umhverfisráðuneyti. Þar segir landlæknir, með leyfi forseta: ,,Væri mjög misráðið ef hagsmunum þessara tveggja stofnana væri fórnað á taflborði tímabundinna vandamála í stjórnmálum og á engan hátt til framdráttar fyrir átak í umhverfismálum sem þó er mjög þarft.`` Þetta er náttúrlega hverju orði sannara og mjög vel að orði komist hjá landlækni, að það væri misráðið ef hagsmunum tveggja stofnana væri fórnað á taflborði tímabundinna vandamála í stjórnmálum. Betur er nánast ekki hægt að komast að orði. Hæstv. forseti. Ég stóð að því að gera hér samkomulag um að þessari umræðu lyki nú laust fyrir kl. 6. Ég skal virða það. Ég vil hins vegar hafa allan vara á því að ég á nokkuð mikið ósagt í þessu máli og mun nýta tíma minn eins og ég tel mig best þurfa hér á morgun ef 3. umr. fer fram þá. Ég skal því ekki hafa þessi orð öllu fleiri að sinni. Ég vil þó benda á, eins og fjölmargir aðrir hafa gert, að stefna ríkisstjórnarinnar, í orði a.m.k., er að fækka ráðuneytum þannig að það hlýtur að koma spánskt fyrir sjónir þegar fyrst á að fara út í það að fjölga ráðuneytum og síðan fækka. Auðvitað gengur svona skollaleikur ekkert upp. Að sjálfsögðu á umhverfisráðuneytið ekkert að komast á laggirnar öðruvísi en nánast sem stofnun innan annars ráðuneytis. Hv. þm. Alþb. eða Alþfl. geta vafalaust séð af einhverjum ráðherrastól til handa hæstv. hagstofuráðherra. Það er náttúrlega hlálegt þegar nánast öllum í þjóðfélaginu, láglaunafólki og öllum launamönnum í landinu er gert að herða sultarólina, þeim er gert að gera samninga sem minnka kaupmátt, þá skuli báknin blása út hér beint fyrir framan nefið á okkur. Það er forkastanlegt, hæstv. forseti.

Hjörleifur Guttormsson Það frv. sem hér eru greidd atkvæði um felur í sér heimild til að stofna umhverfisráðuneyti. Það hefur um nær 20 ára skeið verið áhugamál mitt að slíkt ráðuneyti yrði stofnsett hér á landi til að bæta stöðu Íslendinga í umhverfismálum. Samþykkt þessa frv. er mikilvægt skref í þá átt og hefði þurft að stíga það miklu fyrr. Í allshn. þessarar deildar er nú fjallað um annað frv. um breytingu á ýmsum lögum sem varða yfirstjórn umhverfismála og þar með verkefni væntanlegs ráðuneytis. Ég hefði kosið að það mál væri komið úr nefnd þannig að deiildin gæti fjallað um það samtímis. Sú hefur því miður ekki orðið reyndin en í trausti þess að einnig það frv. liggi fljótlega fyrir til afgreiðslu hér í deildinni segi ég já.

Kristín Einarsdóttir Virðulegi forseti. Það eru kvennalistakonum mikil vonbrigði að geta ekki greitt stofnun umhverfisráðuneytis atkvæði sitt hér á Alþingi, svo mjög sem þær hafa borið það mál fyrir brjósti. Þær telja þá afgreiðslu sem stjórnarflokkarnir vilja þröngva fram lýsa fullkomnu ábyrgðarleysi og vanvirðu við málefnið. Kvennalistakonur vilja koma á fót raunverulegu umhverfisráðuneyti þar sem verkefni og ábyrgð haldast í hendur. Við viljum ekki bregða fæti fyrir frv. með því að greiða atkvæði gegn því en lýsum andúð okkar á ábyrgðarlausum vinnubrögðum stjórnarflokkanna með því að sitja hjá við þessa afgreiðslu. Ég greiði því ekki atkvæði.