Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan tvö, að loknum óundirbúnum fyrirspurnum, fer fram umræða utan dagskrár um fyrirhugaðan flutning Atvinnuleysistryggingasjóðs. Málshefjandi er hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.



Eins og áður hefur verið tilkynnt tóku sæti frá og með mánudeginum 8. október varamennirnir Þorvaldur Ingvarsson fyrir Arnbjörgu Sveinsdóttur, Björn Valur Gíslason fyrir Steingrím J. Sigfússon og Guðmundur Steingrímsson fyrir Árna Pál Árnason. Varaþingmennirnir eru nú komnir til þings. Kjörbréf þeirra hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt. Björn Valur Gíslason hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju. Þorvaldur Ingvarsson og Guðmundur Steingrímsson hafa ekki tekið sæti á Alþingi áður og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Þorvaldur Ingvarsson og Guðmundur Steingrímsson hafa undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðnir velkomnir til starfa á Alþingi.

Hæstv. forseti. Blikur eru á lofti í orkumálum landsmanna og hætta á því að hafin sé vegferð sem getur endað á því að þjóðin missi eignarhald yfir dýrmætustu auðlindum sínum, orkulindunum. Þrátt fyrir yfirlýsingar, bæði úr Stjórnarráðinu og frá sveitarstjórnarmönnum, um að ekki standi til að einkavæða orkulindirnar þá er nákvæmlega það að gerast núna. Fyrri ríkisstjórn setti þessa hringekju í gang þegar hún ákvað að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja með því skilyrði að aðeins einkaaðilar gætu keypt. Hér segir, með leyfi forseta: „Íslensk orkufyrirtæki í opinberri eigu mega ekki bjóða í eignarhlut íslenska ríkisins.“ Það voru skilmálarnir sem ríkisstjórnin setti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs mótmæltu þessu og eftir að ný ríkisstjórn var mynduð voru þau mótmæli ítrekuð. Allt kom fyrir ekki, ríkið seldi og nú komu til sögunnar einkafjárfestar sem keppa að því að sölsa undir sig jarðhitasvæðin á Suðurnesjum. Reykjanes Peninsula Geothermal Areas heitir það á ensku á heimasíðu Reykjavík Energy Invest þar sem félagið telur upp eigur sínar. Þar er líka vísað í Hellisheiðina og þar er líka vísað í Nesjavelli. Reyndar er margt mótsagnakennt og misvísandi í fullyrðingum sem fram koma í yfirlýsingum sem gefnar eru út og á heimasíðum orkufyrirtækjanna. Þannig segir í fréttatilkynningu frá Orkuveitu Reykjavíkur þegar hún greinir frá samruna fyrirtækjanna í Reykjavík Energy Invest að fyrirtækið eigi 48% hlut í Hitaveitu Suðurnesja. Á heimasíðu Hitaveitu Suðurnesja segir hins vegar að Orkuveita Reykjavíkur eigi rúm 16% og sé eignarhlutur hins einkavædda fyrirtækis minni sem þessu nemur. Maður spyr sig hvað búi að baki og hver innstæðan sé að baki yfirlýsingum borgarstjórans í Reykjavík, að ekki standi til að einkavæða auðlindirnar. Með leyfi forseta beini ég þeirri fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra hvernig ríkisstjórnin hyggist koma að þessu máli sem hún beinlínis á sök á eins og ég hef hér rakið.

Herra forseti. Ég hygg að þingmanninum sé vel kunnugt um að ekki stendur til að einkavæða Orkuveitu Reykjavíkur. Það hefur margoft komið fram hjá borgarstjóranum í Reykjavík og um það var mörkuð alveg skýr stefna á landsfundi Sjálfstæðisflokksins á síðasta vori. Miklar hræringar hafa verið á orkumarkaðinum, það er vissulega alveg rétt, og það eru mörg sveitarfélög sem áttu miklar eignir í Hitaveitu Suðurnesja sem nú hafa leyst til sín þau verðmæti og geta gert upp skuldir sínar og margt fleira á þeim grundvelli. Ég get upplýst hv. þingmann um það að iðnaðarráðherra er með í undirbúningi lagabreytingar sem skipta máli í þessu sambandi. Ég hygg að ef vel er á öllum málum haldið væri hægt að ná hér breiðri samstöðu um ákveðin atriði í því efni því að ég get tekið undir eitt og eitt sjónarmið hjá hv. þingmanni hvað þetta varðar að auðlindirnar sjálfar, sem eru í almannaeigu í dag, eiga ekki endilega að vera andlag einkavæðingar.

Hæstv. forseti. Heyrði þingheimur hvað hæstv. forsætisráðherra sagði?

Já.

Að orkulindirnar, auðlindirnar, ættu ekki endilega allar  En það eru aðrar hliðar á þessum málum líka sem snúa að ríkisstjórninni. Áhöld eru um það hvort sveitarstjórnarlög hafi verið brotin. Menn hafa nefnt til sögunnar rannsóknarskyldu stjórnsýsluréttar og að ekki hafi verið farið eftir því sem kveðið er á um í lögum um sveitarfélög, að allar meiri háttar ákvarðanir beri að ræða á opinskáan og lýðræðislegan hátt. Það er þá spurning hvernig hæstv. félagsmálaráðherra og ríkisstjórnin hyggst axla ábyrgð í því efni.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður tók ekki rétt eftir. Ég sagði „ekki endilega andlag einkavæðingar“. Hv. þingmanni heyrðist ég segja „allar“ í staðinn fyrir „andlag“. Að öðru leyti hef ég ekki neinu við þetta sérstaklega að bæta.

Hæstv. forseti. Ekki endilega andlag einkavæðingar. Heyra menn hvernig rætt er um þessi alvarlegu mál? Staðreyndin er sú að það er verið að einkavæða orkulindirnar. Það er að gerast núna varðandi Hitaveituna á Suðurnesjum. Þetta er staðreynd. Og hæstv. forsætisráðherra svarar með þeim hætti að næstum óskiljanlegt er hvert maðurinn er að fara. Staðreyndin er þessi: Undir verndarskjóli ríkisstjórnarinnar er verið að einkavæða orkulindir landsmanna. Nú er ég farinn að skilja það líka hvers vegna talað er um að hið opinbera sé of svifaseint fyrir einkareksturinn. Það er náttúrlega þegar verið er að véla á þann hátt sem við höfum orðið vitni að núna á undanförnum dögum, þegar menn eru að færa dýrmætar eignir á milli. Slíkar tilfærslur þola ekki dagsljósið og það höfum við fengið heim sanninn um nú á undanförnum dögum.

Hæstv. forseti. Í ræðu á ráðstefnu þingmanna NATO sem haldin var þann 6. október sl. sagði hæstv. utanríkisráðherra, í stjórnmálanefnd þingsins, með leyfi forseta: „Third, Iceland now engages in the dissemination, analysis and interpretation of information among allies. The main emphasis is on threat analysis connected to our participation in peacekeeping operations. Iceland, is as well for the first time, producing information and intelligence to share with other allies, specifically regarding air activities in our area of responsibility in air surveillance and policing.“ Í lauslegri þýðingu minni: Í þriðja lagi tekur Ísland nú þátt í dreifingu upplýsinga, greiningu og túlkun upplýsinga milli bandamanna. Höfuðáherslan er greining hættu í sambandi við þátttöku okkar í friðarstarfi. Ísland er líka í fyrsta skipti að afla upplýsinga og frétta til að miðla með öðrum bandamönnum einkum hvað varðar aðgerðir í lofti á svæði sem við berum ábyrgð á. Í tilefni þessara orða vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra að gefnu tilefni: Hvaða starfsmenn utanríkisráðuneytisins eða aðrir annast þessa upplýsingaöflun eða miðlun til bandalagsþjóða og á grundvelli hvaða heimilda er þessara upplýsinga aflað og miðlað til annarra?

Virðulegi forseti. Það eru greinilega hin tvítyngdu stjórnmál sem eiga sér stað á Alþingi í dag. Spurt var um það hvaða starfsmenn önnuðust upplýsingaöflun sem ég gat um í ræðu minni á þingi NATO nú um helgina og hvaða heimildir væru til að sinna þeirri upplýsingaöflun. Ég vil fyrst segja það að í ræðu minni á NATO-þinginu sagði ég frá því að Ísland tæki þátt í að dreifa og greina upplýsingar með bandalagsþjóðum og þar átti ég við tvennt. Annars vegar eru upplýsingar sem starfsmenn Ratsjárstofnunar safna úr loftvarnakerfinu og senda til grannríkja eins og ítrekað hefur gerst vegna flugs rússneskra sveita og ítrekað hefur komið fram. Þetta er eina söfnun upplýsinga sem fram fer á Íslandi og henni er sinnt af starfsmönnum Ratsjárstofnunar. Hins vegar berast frá NATO upplýsingar um öryggisástand á svæðum þar sem íslenskir friðargæsluliðar eru að störfum og ráðuneytið tekur við þeim upplýsingum og á grundvelli þeirra fer fram stöðugt mat á öryggi okkar fólks og við reynum að meta það, meðal annars á Sri Lanka, í Afganistan og víðar. Heimildirnar sem að baki þessu búa, að taka við þessum upplýsingum frá NATO, grundvallast á aðild Íslands að Norður-Atlantshafssamningnum frá 1949 og eins aðild Íslands að samkomulagi varðandi réttarstöðu Atlantshafsbandalagsins frá árinu 1954. Hér er fyrst og fremst um að ræða utanríkismál, þ.e. örugga upplýsingamiðlun og samskiptaleið á vettvangi alþjóðasamtaka um öryggi og varnir Íslands.

Hæstv. forseti. Það er nú þannig að varaformaður Samfylkingarinnar hefur hvatt sérstaklega til þess að tekin verði upp tvítyngd stjórnsýsla. Ég er honum að vísu ekki sammála í því efni en það er allt annað mál. Það var hins vegar nauðsynlegt að gera grein fyrir þessum ummælum vegna þess að stundum vilja glatast ákveðin atriði í þýðingu þegar texti er saminn á öðru tungumáli en það er annað mál. Ég þakka utanríkisráðherra fyrir greið svör hvað þetta varðar. Ég átta mig á því að eins og þetta var orðað af hennar hálfu á fundi Þingmannasambands NATO þá virtist vera um miklu víðtækari upplýsingamiðlun að ræða en í raun kemur fram samkvæmt svari hennar og ég þakka svarið.

Hæstv. forseti. Byggðakvótinn er einn af öryggisventlunum fyrir byggðirnar og á að bregðast við þeim ágöllum sem eru á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi og er því mjög mikilvægt verkfæri fyrir þær byggðir sem verða illa út úr þeirri þróun, sérstaklega í ljósi válegra tíðinda af stöðu þorskstofnsins. Framkvæmd sjávarútvegsráðuneytisins og hæstv. ráðherra á úthlutun byggðakvótans er vægast sagt til vansa. Nú fyrst er verið að veiða byggðakvóta vegna fiskveiðiársins 2006/2007 og nýtt fiskveiðiár er hafið. Það er því eðlilegt að spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær stendur til að útdeila byggðakvóta vegna fiskveiðiársins 2007/2008 sem nú er yfirstandandi og hvernig er staðan nú í veiðum á byggðakvótanum? Er ljóst hvort smábátar muni geta veitt þann byggðakvóta sem úthlutað var á síðasta fiskveiðiári? Er sá frestur nægilegur sem þeim var veittur til að veiða hann? Það er því miður staðreynd að þessi framkvæmd hefur verið lýti á byggðakvótanum. Ég verð var við það út um land að umræðan um byggðakvóta er orðin mjög neikvæð og maður hlýtur að velta því fyrir sér hvort það sé ekki vegna þess hvernig sjávarútvegsráðuneytið hefur staðið að verki í þessu mikilvæga máli. Það er mjög mikilvægt fyrir byggðirnar að frá skýr svör við því hvað hæstv. sjávarútvegsráðherra ætlar sér með það mikilvæga stjórntæki sem byggðakvótinn er fyrir byggðirnar.

Virðulegi forseti. Það hefur vonandi ekki farið fram hjá hv. 6. þm. Norðaust. að gerðar voru verulegar breytingar á lögum sem sneru að byggðakvótanum. Það sem var ánægjulegt í þeim efnum var að það tókst að skapa mikla samstöðu um þessi mál á Alþingi og Alþingi samþykkti þessar breytingar samhljóða. Einhvern tíma hefðu það þótt heilmikil tíðindi að breið samstaða tækist á þinginu um það hvernig að haga ætti málum varðandi úthlutun á byggðakvóta. Þessi ákvörðun og lagasetning var gerð við lok þingsins og kallaði á alls konar breytingar sem vinna þurfti að. Þetta gerði það m.a. að verkum að kæruferlar voru gerðir gagnsærri og kærumöguleikar meiri sem hafði það í för með sér að úthlutun byggðakvótans tók lengri tíma auk þess sem þessar breytingar, sem m.a. sneru að sveitarfélögunum, kölluðu á það að menn þurftu að tileinka sér ný vinnubrögð, t.d. hjá sveitarfélögunum. Það komu í ljós margs konar vanhöld á þessu sem við vorum að reyna að bregðast við. Það er ekki þannig að sjávarútvegsráðuneytið hafi verið að tefja úthlutun þessa kvóta. Breytingarnar sem gerðar voru gerðu það að verkum að þessi úthlutun varð einfaldlega tímafrekari en við höfðum gert ráð fyrir. Fram á þennan dag höfum við staðið í því að ljúka þessari úthlutun byggðakvótans. Ég geri ráð fyrir að byggðakvótinn verði að öllu og fullu nýttur fyrir lok þessa árs í samræmi við ákvarðanir sjávarútvegsráðuneytisins. Því er ekkert að vanbúnaði að við getum úthlutað byggðakvótunum miklu fyrr á þessu fiskveiðiári.

Hæstv. forseti. Staðreyndin er sú að sjávarútvegsráðuneytið er enn að vinna í kærum er snúa að byggðakvóta vegna fiskveiðiársins 2006/2007. Þar eru mál enn í ákveðnum farvegi. Það gefur ekki tilefni til bjartsýni um að byggðakvóta fyrir fiskveiðiárið 2007/2008 verði úthlutað fljótlega ef marka má söguna. Það er einfaldlega staðreynd, hæstv. forseti, að aldrei hefur verið nein sérstök hrifning meðal margra sjálfstæðismanna á því fyrirbæri sem byggðakvótinn er. Það er eðlilegt að við veltum því fyrir okkur hvort verið sé að reyna með skipulegum hætti að sverta það orðspor sem fer af byggðakvótanum, því að framkvæmdin á úthlutun á byggðakvóta af hálfu sjávarútvegsráðuneytisins hefur verið með eindæmum og við getum ekki fengið svör hér hvenær ráðuneytið ætlar að auglýsa byggðakvótann fyrir árið 2007/2008 og það er miður.

Virðulegi forseti. Ég frábið mér þessa dylgjupólitík hv. þingmanns. Það var einfaldlega verið að breyta lögum. Það var einfaldlega verið að reyna að bregðast við m.a. athugasemdum umboðsmanns Alþingis. Alþingi komst samhljóða að niðurstöðu um það hvernig standa ætti að úthlutun byggðakvótans. Það þýddi m.a. að kæruferlar voru lengri en þeir voru líka gerðir gagnsærri. Við vitum að við vorum að fara inn í nýtt umhverfi. Allmörg tilvik komu upp þar sem sveitarfélög höfðu gert tillögur um tiltekna úthlutun á byggðakvóta. Þegar þau sáu hvert það leiddi óskuðu þau eftir því sjálf að þessi mál yrðu tekin upp að nýju. Þetta gerði það að verkum að úthlutun byggðakvótans í tilteknum tilvikum gekk hægar fyrir sig. Sú staðreynd að útgerðarmenn og sjómenn og aðrir sem höfðu hagsmuni af málinu gátu sent kærur til sjávarútvegsráðuneytisins gerði það líka að verkum að þessi mál gengu hægar fyrir sig. Ég er hins vegar sannfærður um að við höfum lært af þessu og menn hafa áttað sig betur á því lagalega umhverfi sem Alþingi setti í kringum þetta mál og það verður þess vegna hægt að úthluta byggðakvótanum fyrr en ella. 

Hæstv. forseti. Mér heyrist að þetta málefni sé dálítið viðkvæmt fyrir ráðherrann miðað við hvernig hann hagar sér í ræðupúlti Alþingis. Hér er einfaldlega um staðreyndir að ræða, engar dylgjur. Málið vegna fiskveiðiársins 2006/2007 er enn í farvegi í ráðuneytinu og það veit hæstv. ráðherra vel. Hæstv. ráðherra þarf því ekki að tala um dylgjur hér. Ég held, hæstv. forseti, að það sé kominn tími til að jarðtengja þessa ríkisstjórn. Jarðtengja hana segi ég, því að hæstv. ráðherra kemur hér upp og talar um hvað það sé mikil ánægja og mikil samstaða um byggðakvótann. Hefur hæstv. ráðherra ekkert heyrt í sveitarstjórnarmönnum vítt og breitt um landið? Er mikil ánægja hjá sveitarstjórnarmönnum með það hvernig staðið er að málum hér? Sýnir reynslan það? Nei, því miður. Ég held að það þurfi að jarðtengja þessa ríkisstjórn því að eins og ríkisstjórnin hélt að fólkið í byggðunum væri ánægt með þær mótvægisaðgerðir sem hún stendur að þessa dagana, þá er raunin ekki sú heldur, enda ekki nema von því að hæstv. ríkisstjórn hefur ekkert rætt við sveitarstjórnarmenn 

Virðulegi forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að hv. þingmaður er kominn á flótta undan því máli sem hann hóf máls á í upphafi. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ég er viðkvæmur gagnvart því þegar hv. þingmaður er með dylgjur um það að við séum af annarlegum ástæðum að reyna að koma í veg fyrir úthlutun byggðakvóta þegar hann veit betur. Hann veit að þetta byggir m.a. á því að fram hafa komið sérstakar óskir frá tilteknum sveitarfélögum um að endurúthluta byggðakvótanum og sjávarútvegsráðuneytið hefur verið að reyna að bregðast við því til þess m.a. að koma til móts við sveitarfélögin. Hv. þingmaður virtist alveg hafa gleymt því. Var hann sofandi, var hann fjarstaddur eða vissi hann ekki hvað hann var að gera þegar hann greiddi atkvæði með þeim lagabreytingum sem samþykktar voru í vor? Hv. þingmaður talar eins og hann hafi hvergi komið nærri. Hv. þingmaður er farinn að þvo algerlega fortíðina af sér sem er undarlegt vegna þess að hann á glæsilega fortíð í góðu stjórnarsamstarfi með Sjálfstæðisflokknum.

Herra forseti. Þrem dögum fyrir kosningar og daginn eftir að skipaður var nýr safnstjóri við Náttúruminjasafn Íslands var kynnt samkomulag sem menntamálaráðherra, borgarstjórinn í Reykjavík og háskólarektor gerðu um að leyst hefði verið til frambúðar úr húsnæðisvanda Listaháskóla Íslands. Eðlilega var það öllum áhugamönnum um listmennt til mikillar ánægju og léttis vegna þess að húsnæðismál þessa skóla höfðu verið í miklum vanda. Sá hængur var á að lóðin sem þarna var til umræðu og Listaháskólinn fékk er samkvæmt staðfestu deiliskipulagi ætluð undir Náttúruhús og var reyndar færð Náttúrugripasafni og Hinu íslenska náttúrufræðifélagi í tilefni af 100 ára afmæli þess á árinu 1989. Það kom eins og blaut tuska framan í áhugamenn um byggingu Náttúruhúss og náttúrufræðisafns að þessari lóð, sem hefur verið litið á sem heimanmund nýs safns sem lög voru samþykkt um á síðasta þingi, skyldi hafa verið ráðstafað í annað sinn með þessum hætti og það, eins og ég sagði, sama dag nánast og nýr safnstjóri var ráðinn til starfa. Af þessu tilefni langar mig til að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort ráðherranum hafi verið kunnugt um samkomulag sem menntamálaráðherra, háskólarektor og borgarstjóri gerðu í tilefni af 100 ára afmæli Hins íslenska náttúrufræðifélags og Náttúrugripasafns Íslands um m.a. staðarval fyrir Náttúruhús á svokölluðum byggingarreit G í Vatnsmýrinni á háskólalóðinni. Í öðru lagi, hvort hæstv. ráðherra var kunnugt um að á staðfestu deiliskipulagi er áskilnaður og áritun þar sem segir að þessi lóð sé einungis ætluð fyrir Náttúrufræðisafn og tengda starfsemi Náttúrufræðistofnunar Íslands. Og að lokum. Ef ráðherranum hæstv. var kunnugt um þetta fyrirheit og áskilnað, af hverju var ekki lögð á það áhersla 

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er mikið fagnaðarefni að búið er að leysa í rauninni húsnæðisvanda Listaháskóla Íslands með þeim gjörningi sem undirritaður var á vordögum. Ég held að þar skipti miklu máli framlag Reykjavíkurborgar þar sem efnt var m.a. gamalt loforð um að Reykjavíkurborg mundi leggja til lóð undir Listaháskóla Íslands. Síðan er hitt að lög um Náttúruminjasafn hafa lengi verið til umræðu í þinginu og loksins voru þau samþykkt á síðasta þingi. Ég hef margítrekað og margoft sagt að núna er það helsta verkefni m.a. nýskipaðs forstöðumanns Náttúruminjasafns, dr. Helga Torfasonar, að móta stefnu og framtíðarsýn safnsins í samráði við samfélagið. Í samvinnu m.a. við fræðasamfélagið, háskólana og fleiri sem hlut eiga að máli. Það skiptir því miklu máli að við nálgumst það mál með opnum huga. Hvort heldur Náttúruminjasafnið rís í framtíðinni í Vatnsmýrinni eða í Laugardalnum eða hvar sem er á höfuðborgarsvæðinu, þá skiptir mestu máli að við höfum skýra sýn um það hvert ber að stefna með Náttúruminjasafninu. Safnamál heimsins hafa, eins og hv. þingmaður veit mætavel, breyst mjög mikið á undanförnum 15–20 árum. Náttúruminjasafn í dag er allt annað en það Náttúruminjasafn sem hefði risið hér fyrir 15–20 árum. Við eigum að nýta okkur þær framfarir sem hafa orðið í safnamálum og við eigum að fara með opnum huga inn í framtíðina og hafa að mínu mati hlutverk Náttúruminjasafnsins mjög víðtækt. Við eigum heldur ekki að binda hendur þess forstöðumanns og þeirra sem koma að málinu með því að rígnegla og geirnegla það niður í Vatnsmýrina. Við eigum að hafa opinn huga hvað varðar staðsetningu Náttúruminjasafns.

Herra forseti. Það er rétt að mikið hefur breyst varðandi skipulag náttúruminjasafna í aldanna rás. Þetta er 118 ára gömul saga sem við erum að ræða um, þrautaganga byggingar yfir náttúruminjasafn á Íslandi. Það verður að segjast eins og er að staðarvalið, að velja því stað í Vatnsmýrinni var ekki tilviljun. Þetta er rúmgóð 11 þús. fermetra lóð í tengslum við vísindasamfélagið, í tengslum við Háskóla Íslands og í miðju safnahverfi Kvosarinnar. Ávinningurinn af staðsetningunni er augljós. Þarna yrði náttúruminjasafn í næsta nágrenni við Þjóðminjasafn, Árnastofnun, Þjóðarbókhlöðu, Listasafn Íslands og Listasafn Reykjavíkur, Norræna húsið. Nálægðin við kennslu í líffræði, landafræði og jarðvísindum skapar einnig færi á samnýtingu. Ráðherra svaraði engri af þessum þremur spurningum mínum um hvort henni hafi verið kunnugt um þessi fyrirheit, 

Herra forseti. Að sjálfsögðu var mér kunnugt um þennan gerning. Að sjálfsögðu veit ég líka að það var engin tilviljun heldur hugsuðu menn málið á sínum tíma. En síðan hefur margt breyst í áranna rás. Í ljósi húsnæðisvanda Listaháskóla Íslands, sem er á fjórum stöðum í borginni, tel ég afar mikilvægt og brýnt að Listaháskólinn komist undir eitt þak. Það er verið að vinna að því. Þannig er þessi forgangsröðun. Við vitum líka að það er nýbúið að stofna Náttúruminjasafnið og það fer mikill tími í það og markviss vinna að móta framtíðarsýn og stefnu safnsins. Það var allan tímann ljóst við umræðuna á hinu háa Alþingi hvernig þetta yrði, að fyrst yrði farið í stefnumótun og síðan farið í samráð við sveitarfélögin og Reykjavíkurborg um staðarvalið, hugsanlega með tilliti til háskólasamfélagsins en líka annarra þátta. Ég tel mikilvægt að koma Listaháskólanum undir eitt þak hið fyrsta og síðan beri að huga að framtíðarmálum og húsaskipan 

Herra forseti. Ég legg mikla áherslu á að vel sé búið að Listaháskóla Íslands. Allar þjóðir með sjálfsvirðingu búa vel bæði að listaháskólum og náttúruminjasöfnum. Þar hefur þessa ríkisstjórn og undanfarandi ríkisstjórnir skort metnað og framtíðarsýn. Það var ljóst frá upphafi að Listaháskólinn kærði sig engan veginn um að vera í Vatnsmýrinni. Það hefur alltaf legið fyrir, enda var áskilið í þessari yfirlýsingu að Listaháskólinn mætti ráðstafa þessari lóð annað, sem hefur nú verið gert. Það blasir við að henni hefur verið nú þegar verið afsalað í makaskiptum til Samson Properties, sem er byggingar- og fjárfestingarfélag í eigu Björgólfs Guðmundssonar og fleiri. Í staðinn fær Listaháskólinn ágætis svæði á mótum Frakkastígs, Laugavegar og Hverfisgötu. Árlegt framlag ríkisins, 210 millj. kr., á að fara í leigu til Samson 

Herra forseti. Deiliskipulagið í Reykjavík hefur ekkert breyst þannig að það sé á hreinu - ekki svo ég viti. Aðalatriðið í þessu máli er að við komum tveimur málum á gott skrið. Við erum að koma Listaháskólanum undir eitt þak og lausnin fólst í þessu samkomulagi sem gert var við Reykjavíkurborg annars vegar og hins vegar við Listaháskólann. Í því fólst þetta samkomulag. Við viljum að Listaháskólinn komist undir eitt þak eigi síðar en 2009. Það er margt sem mun gerast 2009, m.a. Tónlistar- og ráðstefnuhúsið. Síðan er hitt, að koma náttúruminjasafninu í ákveðinn farveg. Við ætlum að byggja hér glæsilegt náttúruminjasafn sem vonandi verður líka vísindasafn og fleira og nægilega aðlaðandi fyrir m.a. grunnskólanemendur þessa lands til þess að sækja og yrði til stuðnings skólakerfinu í heild. Við erum með þetta mál í ákveðnum farvegi og eins og sakir standa erum við í stefnumótun varðandi framtíðarsýn náttúruminjasafnsins. Lengra er málið ekki komið.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna frétta sem bárust fyrir nokkrum dögum um 200 þús. kr. styrk sem stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs leggur til við félagsmálaráðherra að verði boðinn atvinnulausu fólki í þeim tilgangi að fá það til að flytja búferlum frá sinni heimabyggð og þangað sem vinna er í boði. Ég geri sérstaka athugasemd við að ætlunin sé að bera fé á fólk til að flytja sig í stað þess að stjórnarflokkarnir axli ábyrgðina sem fylgir því að vera við stjórnvölinn og sinna atvinnumálum um land allt en ekki bara á útvöldum svæðum. Fólk á rétt á að velja sér búsetu og hinu opinbera ber að virða þann rétt í orði og verki. Segja má að við eðlilegar aðstæður í þjóðfélaginu þar sem jafnvægi ríkir geti verið rétt að aðstoða fólk við að flytjast búferlum vegna atvinnusóknar enda mundi þá ekki halla á einhver landsvæði umfram önnur, en því fer fjarri að svo sé um þessar mundir. Undanfarin ár hefur æ meira hallað á mörg byggðarlög á landsbyggðinni í samanburði við höfuðborgarsvæðið, hvort sem litið er til launa, fjölbreytni starfa, nýsköpunar í atvinnulífinu eða grunngerðar samfélagsins. Sérstaklega hefur vatnað undan sjávarbyggðum landsins þar sem starfsöryggi launafólks er með öllu óviðunandi vegna hinna ógeðfelldu vankanta kvótakerfisins. Þessar hugmyndir um sérstakan hvata til að örva fólk til flutnings af landsbyggðinni - eins og það var orðað, því að um það snýst málið - eru eins og löðrungur framan í fólk sem á heima þar og vill eiga heima þar. Það er verið að segja því undir rós að ríkið vilji að fólkið pilli sér suður og hætti að vera stjórnvöldum til ama og leiðinda á hinum og þessum útkjálkanum. Þetta er ekki það sem fólkið vill. Fyrir helgina var kynnt rannsókn sem Fjölmenningarsetrið á Ísafirði vann í samvinnu við Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands um afstöðu fiskvinnslufólks á norðanverðum Vestfjörðum. Þar kom fram að margir höfðu áhyggjur af því að fá ekki vinnu í sinni heimabyggð. Sérstaklega voru það konurnar sem höfðu áhyggjur af þessu. Í einu dagblaðanna var á föstudaginn var viðtal við fiskvinnslukonu á Flateyri af því tilefni að vinnsla var þar að hefjast á nýjan leik í plássinu eftir rúma tvo mánuði. Konan upplýsti að hún hefði ekki þorað að fara á atvinnuleysisbætur ef ske kynni að hún þyrfti að fara eitthvað annað í vinnu. Fólk vill vinnu þar sem það býr, það er niðurstaðan. Fram undan er langvarandi mikill niðurskurður í þorskveiðum með tilheyrandi samdrætti um sjávarsíðuna til viðbótar erfiðleikunum þar undanfarin ár. Greiningardeild Landsbankans segir í nýjustu hagspá sinni að skilin milli vinnumarkaðar á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni muni enn aukast á næstu árum. Þar segir að í fyrsta lagi sé útlit fyrir að stærstu fjárfestingar næstu ára, hvort sem er í íbúðabyggingum, stóriðju eða opinberum framkvæmdum, verði bundnari við höfuðborgarsvæðið en verið hefur. Í öðru lagi muni afleiðinga kvótaskerðingar og frekari hagræðingar í sjávarútvegi og fiskvinnslu fyrst og fremst gæta á landsbyggðinni. Formaður Samtaka fiskvinnslustöðva spáir því að störfum í fiskvinnslu muni fækka um 500 á árinu 2008 og að hátt í 1.000 manns muni sagt upp störfum á næstu tólf mánuðum, þúsundir muni flytjast af landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið á næstu árum ef ekki verði við brugðist. Þetta er kannski afar heppilegt í ljósi þess sem fram kemur í fyrrnefndri hagspá Landsbankans um íbúðabyggingar næstu ára. Þar segir að útlit sé fyrir að framboð nýrra íbúða muni aukast enn á árunum 2008 og 2009 og að a.m.k. 20 þúsund nýja íbúa þurfi inn á svæðið til að fylla þær íbúðir. Það þarf ekki að stafa ofan í menn hvað flutningsstyrkur þýðir við þessar aðstæður. Það er bein aðför að byggð í landinu og fyrst og fremst til þess að efla borgríkið. Félagsmálaráðherrann má taka eftir því að konur munu sérstaklega verða fyrir barðinu á þessari þróun. Áformin um flutningsstyrkinn sýna, eins og hagspá Landsbankans lýsir vel, önnur áform en stjórnin vill vera láta. Þau sýna skeytingarleysi og virðingarleysi fyrir fólki, vilja þess, búsetu, tilfinningum og fjölskylduböndum. 

Herra forseti. Ákvæði um búferlastyrki til atvinnulausra hafa verið í lögum a.m.k. frá árinu 1981 eða í 26 ár. Á síðustu tíu árum hafa einungis verið veittir átta styrkir alls, að fjárhæð um 310 þús. kr. Hver styrkur hefur numið 50–75 þús. kr. Vegna þess hve styrkirnir hafa lítið verið nýttir og þar sem lagastoð þeirra var endurnýjuð með lögum nr. 54/2006, sem samþykkt voru samhljóða á Alþingi síðasta sumar, líka af hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, hefur stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs haft til umfjöllunar hvort breyta eigi fjárhæð þeirra. Drög að reglum um búferlaflutning vegna starfstilboða til handa atvinnulausum hafa fengið talsverða umræðu og ýmsir orðið til að gagnrýna þau. Það er að hluta til eðlilegt í ljósi aðstæðna og þess að umfjöllun um þau hjá stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs kom upp á sama tíma og mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar. Ég tel að það hafi verið óheppileg tímasetning að fara í endurskoðun á þessum búferlastyrkjum á sama tíma og boðaðar hafa verið uppsagnir í fiskvinnslunni vegna þorskaflaskerðingar. Ákvæði um þessa styrki hafa verið lengi í lögum, eins og ég sagði, og ekki áður verið gagnrýnd. Nú þegar styrkirnir eru settir í samhengi við uppsagnir og þorskaflabrest hefur túlkunin verið sú að verið sé að ýta undir brottflutning af landsbyggðinni sem ég tel ekki alls kostar sanngjarna túlkun. Ég legg áherslu á að ákvörðun um framhald málsins verði að taka á yfirvegaðan hátt. Að því vil ég stuðla og í samráði við sem flesta í samfélaginu. Komist menn að þeirri niðurstöðu að styrkir af þessu tagi séu ekki réttlætanlegir hljótum við að breyta þeim reglum sem nú hafa verið í lögum vel á þriðja áratug. Ég vil hins vegar upplýsa að samkvæmt upplýsingum sem ég aflaði mér hjá Vinnumálastofnun í gær hafa engar umsóknir um styrki vegna búferlaflutninga borist undanfarna daga og vikur þrátt fyrir mikla umræðu um tilvist þeirra, enda er það svo að þessir styrkir eru ætlaðir þeim sem raunverulega ætla að flytja vegna nýrra starfstilboða og hafa verið atvinnulausir þegar þeir flytja vegna nýrra starfa. Umsækjendur um styrki þurfa að leggja fram reikninga sem sýna fram á raunverulegan kostnað við flutningana og yfir þá er farið. Þannig er þetta í raun endurgreiðsla á útlögðum kostnaði. Það er því ekki sjálfgefið að afnema þetta ákvæði og þennan rétt sem hefur verið í gildi um langt skeið fyrir þá sem hafa verið atvinnulausir og vilja nýta þennan kost. Það þarf að skoða vandlega hvort afnema eigi rétt þeirra eða draga úr honum. Ég varpa því hér fram og vil hlýða á öll sjónarmið sem fram kunna að koma þar að lútandi. Til upplýsingar fyrir háttvirta alþingismenn hefur verið fjallað um reglur um búferlaflutning í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs og málið verið rætt þar aftur eftir að gagnrýni kom fram á búferlastyrkinn. Þrátt fyrir það hefur stjórnin ekki lagt fram neinar breytingar á fyrri ákvörðun um að hækka styrkinn í 184 þúsund. Þeir sem eiga aðild að stjórn sjóðsins og þá þessari ákvörðun eru fulltrúar Alþýðusambands Íslands, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, Bandalags háskólamanna, fjármálaráðuneytis, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Samtaka atvinnulífsins. Ég hef enn ekki fengið málið á mitt borð en mun koma þeim boðum til stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs að fyrirliggjandi drög að reglum verði send til umsagnar til nýskipaðra vinnumarkaðsráða, sem eru átta talsins um land allt. Í þeim ráðum eiga sæti, auk fulltrúa félagsmálaráðherra, fulltrúar tilnefndir af samtökum launafólks og atvinnurekenda á hverju svæði auk fulltrúa menntamálaráðherra, heilbrigðisráðherra og sveitarfélaga. Ráðunum, sem skipuð eru heimamönnum, er m.a. ætlað að greina stöðu og þróun atvinnumála á sínu starfssvæði og gera tillögur að vinnumarkaðsúrræðum og það fer ágætlega á því að þetta mál verði þar til umræðu áður en lengra er haldið. Jafnframt mun ég leggja til að regludrögin verði send Sambandi íslenskra sveitarfélaga til umsagnar. Í ljósi umsagna þessara aðila verður tekin ákvörðun um framhald málsins. Ef ekki næst sátt um ákvæðið eða framkvæmd þess kemur að mínu mati til greina að fella það úr lögum eða breyta því í ljósi umfjöllunar um það en slíkar breytingar kæmu þá til kasta Alþingis.

Herra forseti. Þegar manni blöskrar eða finnst eitthvað keyra um þverbak þá er oft gripið til sterkra lýsingarorða. Ég verð að segja að þegar nýjustu tillögur ríkisstjórnarinnar í atvinnu- og byggðamálum hafa á síðustu dögum verið dregnar svo sterkt inn í umræðuna, að fara að borga fólki sérstaka hvatningarstyrki, stuðningsstyrki til að flytja burt, þá finnst mér taka út yfir allan þjófabálk. Fyrst eru fiskveiðiréttindin tekin af fólkinu með óréttlátu kvótakerfi sem hefur leitt til eignaupptöku á auðlindum íbúanna meðfram ströndum landsins og þegar menn þykjast komnir eins langt og komist verður með því þá skal fara þessa leið, að kaupa það burt. Ég vil gjarnan spyrja hæstv. félagsmálaráðherra um annað fyrirtæki, því mér finnst þetta vera nánast eins og fyrirtækjarekstur eins og hæstv. ráðherra lýsti þessu, hvenær borgar sig að kaupa fólk burtu, að álver fyrir austan á Reyðarfirði, sem er bara ríkisrekin framkvæmd, byggt af ríkinu er að bjóða flutningsstyrki, reyna að kaupa fólk, m.a. af Vestfjörðum, til að koma austur til vinnu. Ég heyri þar nefndar enn hærri upphæðir sem fólkinu á að hafa verið boðið til að flytja burt. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hefur hæstv. ráðherra fylgst með þessu og finnst henni þetta réttmætt? Ég spyr líka hæstv. ráðherra: Var það liður í þessum byggðaaðgerðum að lækka lán Íbúðalánasjóðs um 10% sem bitnar nákvæmlega á þessu sama fólki, landsbyggðarfólkinu sem hæstv. ráðherra ætlar líka að bjóða flutningsstyrki til að flytja burt? Nei, ég skora á hæstv. félagsmálaráðherra að afturkalla lækkun á lánshlutfalli Íbúðalánasjóðs. Það væri bót fyrir íbúa landsbyggðarinnar.

Herra forseti. Á síðasta kjörtímabili átti ég sæti í iðnaðarnefnd Alþingis. Iðnaðarnefndin hefur með að gera undirbúning að byggðaáætlun sem samþykkt er til fjögurra ára hverju sinni á Alþingi og Alþingi er skylt að samþykkja. Á þeim tíma kom ég ásamt hv. fyrirspyrjanda að þeim málum og þá var ljóst að áhugi og stuðningur sveitarstjórna hvaðanæva af landinu var fyrst og fremst við að samgöngur á landsbyggðinni yrðu bættar, að menntamálum yrði sinnt af meiri dugnaði en áður hefur verið gert. Áherslan var á að auka menntunarúrræði á landsbyggðinni og bæta samgöngur. Þetta tvennt kom skýrt fram alls staðar. Núverandi byggðaáætlun sem við vinnum eftir tekur einmitt á þessum tveimur meginþáttum sem snúa að því að laga innra kerfi sveitarfélaganna og landsbyggðarinnar þannig að fólk geti búið þar og atvinnulíf þrifist þar betur. Það er ekkert nýtt að fólk flytjist á milli staða vegna vinnu á Íslandi. Þetta hefur verið að gerast síðustu 100 árin á Íslandi. Það er ekki síst flutningur vinnuaflsins frá og til þeirra staða sem sækja sjóinn og vinna afla. Landbúnaðurinn, uppbygging orkuvera allt frá 1968, byggðist á tilflutningi á vinnuafli. Það er kostur í okkar samfélagi að fólk hefur sótt vinnuna, farið í ver. Það er fráleitt að kenna kvótakerfinu um þá fólksflutninga sem við höfum upplifað síðustu 100 ár. Það er útilokað að kenna því um. Fólk leitar auðvitað þangað sem tekjuöflunin er, þangað sem verðmætasköpunin er. Við eigum að leyfa fólki að ferðast þannig á milli. 

Herra forseti. Í kjölfar lítilfjörlegra mótvægisaðgerða vegna niðurskurðar þorskkvóta bárust þau skilaboð frá stjórnarheimilinu að uppi væru hugmyndir um að styrkja sérstaklega með allt að 200 þús. kr. þá sem vegna atvinnuleysis þurfa að flytja sig um set vegna slæms atvinnuástands. Það er út af fyrir sig gott mál að styrkja atvinnulaust fólk sem fær vinnu í öðru byggðarlagi og stendur frammi fyrir dýrum flutningskostnaði. Ég mæli ekki með því að slíkt ákvæði sé tekið úr lögum. En að koma með þessi skilaboð í kjölfar einhverrar afdrifaríkustu ákvörðunar sem ríkisstjórn á Íslandi hefur tekið, um niðurskurð á þorskkvótanum, ber því miður aðeins vott um þá uppgjöf sem ríkir á stjórnarheimilinu gagnvart þeim vanda sem blasir við víðast á landsbyggðinni. Ákvörðunin um að skerða þorskkvótann var risastór ákvörðun. Ákvörðun sem gæti gert það að verkum að hátt í eitt þúsund manns gæti misst vinnuna á næstu 6–12 mánuðum. Ákvörðunin gæti jafnvel leitt til þess að heil byggðarlög muni aldrei jafna sig. Hvarvetna í grannríkjum okkar hafa stjórnvöld í frammi aðgerðir til að stýra eða hafa hönd í bagga með byggðaþróun og hamla gegn því að landsvæði leggist í eyði. Hér á landi eru stór landsvæði þar sem byggð hangir á bláþræði, jafnvel heilir landshlutar eins og Vestfirðir og Norðausturhluti landsins þar sem fólksfækkun hefur verið mikil og meðaltekjur langt undir meðaltali og þarf ekki að ræða það sérstaklega. Hagvaxtarstigið er allt annað á þessum svæðum heldur en á höfuðborgarsvæðinu. Ég skynja því miður eingöngu uppgjafartón og úrræðaleysi úr ræðu hæstv. félagsmálaráðherra. Ég tel það einkennandi fyrir þá ríkisstjórn sem ekki hefur setið í lengri tíma heldur en fimm mánuði. Ég beini þeim vinsamlegu tillögum til ríkisstjórnarinnar um að hún hysji upp um sig og 

Hæstv. þingforseti. Góðir þingmenn. Ég hef löngum sagt að besta byggðastefnan væri að breyta lögum um stjórn fiskveiða. Það er eina raunhæfa byggðastefnan og eina raunhæfa byggðamálið sem við getum sinnt fyrir fólkið í landinu. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. félagsmálaráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur hvort Samfylkingin ætli að viðhalda þessu rangláta fiskveiðistjórnarkerfi. Við vitum hver afstaða sjálfstæðismanna er í þeim málum en mig langar að vita hver stefna Samfylkingarinnar er. Ætlar hún að láta þetta yfir sig ganga. Hv. þm. Helgi Hjörvar gat þess í viðtali um daginn á Útvarpi Sögu að búið væri að stela fisknum úr sjónum frá fólkinu og afhenda fáum útvöldum. Ég vil fá skýr svör frá Samfylkingunni um hvað þau ætla sér í náinni framtíð í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum, hvort þau ætli að láta þetta yfir sig ganga og verja hið rangláta fiskveiðistjórnarkerfi. Það er auðvitað sorglegt að þingmenn eins og hv. þm. Kjartan Ólafsson skuli ekki átta sig á því að þetta er út af fiskveiðistjórnarkerfinu en ekki öðru. 

Herra forseti. Ég skal játa að mér brá ansi mikið þegar ég heyrði að borga ætti um 200 þús. kr. til að hjálpa fólki til að flytja sig á milli landshluta. Ég fór að skoða þetta mál og fylgjast með því hvað væri að gerast og í fyrsta lagi hvort ríkisstjórnin hefði komið fram með slíkar tillögur. Það kemur í ljós að það er Atvinnuleysistryggingasjóður, með aðilum vinnumarkaðarins, sem er að útfæra reglugerð sem m.a. var samþykkt af málshefjanda, hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, í júní sl. Þetta er sett fram sem útfærsla á þeirri reglugerð. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur vakið athygli á því að málið sé ekki einu sinni komið á borð hjá ráðherra og það væri nær fyrir okkur, þingmenn úr Norðvesturkjördæmi, þar sem augljóst er að við þurfum að vinna vel saman að því að snúa við þróuninni við varðandi byggðina í landinu, í stað þess að hrópa hátt og láta eins og hér sé allt að fara til fjandans og ríkisstjórnin að reyna að kollsteypa landinu, að snúa bökum saman og reyna að sinna því að bjarga málunum í okkar kjördæmi. Upphrópanir eins og ætlunin sé að bera fé á fólk til að flytja af landsbyggðinni eða að kalla þetta nýjar tillögur ríkisstjórnarinnar eru eiginlega ekki svaraverðar. Ég held að menn ættu að snúa sér að því stóra verkefni að standa við það sem er í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar, að landið verði eitt atvinnusvæði að fólkið fái að búa á landsbyggðinni. Ég vil heyra frá þeim þingmönnum sem hér hafa talað hvort þeir leggi til að flutningsstyrkurinn, sem er eldgamalt ákvæði, og þingmál um það endurflutt sl. ár og samþykkt af viðkomandi aðilum, verði fellt úr lögum.

Herra forseti. Sú umræða sem að undanförnu hefur átt sér stað um fólksflutningastyrki er í senn bæði niðurlægjandi og móðgandi fyrir landsbyggðarfólk. Hugmyndir af þessu tagi lýsa sömuleiðis algerri uppgjöf stjórnvalda við að leysa atvinnuvanda landsbyggðarinnar og bera vott um ráðaleysi gagnvart ástandi sem ríkisstjórnin hefur sjálf komið landsbyggðinni í. Nú er ekki lengur leitað lausna á vandanum heldur á að flytja hann í burtu. Nú er það fólkið sjálft sem er vandinn, landsbyggðarfólkið og byggðirnar. Í stað þess að einhenda sér í að færa atvinnutækifæri til fólks, styrkja innviði samfélaganna, og vekja von að nýju í brjóstum þeirra sem vilja byggja landið er nú rætt af fullri alvöru um að hvetja fólk til að flytja í burtu frá heimilum sínum, fá það til að yfirgefa heimabyggðir sínar. Þetta vekur upp ýmsar spurningar. Hvert á að flytja fólkið? Hvaðan á helst að færa það? Hvert á að beina fólksstraumnum? Er væntanlegur fólksflutningsstyrkur háður skilyrðum um hvert fólk vill fara? Mun fólksflutningastyrktarsjóðurinn jafnvel veita styrkþegum einhvers konar ráðgjöf, vegvísi til fyrirheitna landsins? Stendur kannski til að bjóða flutningana út, markaðsvæða vandann þannig að einhverjir geti grætt á honum? Hæstv. samgönguráðherra sem er ekki í salnum. Hann þyrfti þá ekki lengur að tala um jöfnunarstyrki til landsbyggðarinnar eins og hann hefur gert síðustu áratugina, þegar enginn verður eftir til að byggja landið. Þvert ofan í svokallaðar mótvægisaðgerðir, sem ætlaðar voru til varnar atvinnulífinu í landsbyggðinni, til varnar byggð í landinu, eru nú uppi hugmyndir um hvernig best er að koma fólkinu af landsbyggðinni, flytja það í burtu. Eru það orðnar einhvers konar mótvægisaðgerðir gegn mótvægisaðgerðunum? Landsbyggðinni stendur ógn af ríkisstjórn sem gefur hugmyndum um fólksflutninga af þessu taginu undir fótinn. Það er kannski kominn tími til þess núna að gert verði ógnarmat fyrir landsbyggðina vegna þeirrar hættu sem af henni steðjar þegar hugdettur af þessu tagi fá hljómgrunn meðal stjórnvalda.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi fagna yfirlýsingum hæstv. ráðherra um að skoða eigi þessi mál nánar og hafa samráð, m.a. við fólkið í byggðunum, um hvernig verði haldið á málum. Það er nefnilega staðreyndin að það væri merki um uppgjöf ef fara ætti að veita fólki rausnarlega styrki til að flytja burt úr hinum dreifðu byggðum, merki um uppgjöf nýrrar ríkisstjórnar gagnvart þeim vandamálum sem blasa við landsbyggðinni. Því væru það mjög slæm skilaboð. Ég vil þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir að vekja máls á þessu. En jafnframt vil ég biðjast undan þeirri ræðu sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson flutti áðan, um að við megum ekki taka upp mikilvæg mál sem snerta landsbyggðina og ræða á opnum vettvangi. Það er náttúrlega ekki boðlegt.

Þið eigið að viðurkenna að þið hafið sjálfir flutt ...

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður talar um að nú þurfum við að einbeita okkur að því að ríkisstjórnin standi við stefnuskrá sína. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar sem hv þingmaður styður? Jú það á að leggja niður flutningsjöfnun á eldsneyti, 400 millj. kr. Þannig mun eldsneytið á Þórshöfn, bensínið hækka um 3,30 kr. og olían um 2,20 kr. Þetta er forgangsverkefni nýrrar ríkisstjórnar. Ég held að það sé rétt að við ræðum það úr ræðustóli Alþingis þrátt fyrir að hv. þm. Guðbjartur Hannesson áfellist okkur fyrir það. Það þarf nefnilega að ræða þessi mál opinskátt. Ég segi að hæstv. félagsmálaráðherra eigi að skammast sín fyrir þá ákvörðun sem hæstv. ráðherra tók, að lækka hámarkslán Íbúðalánasjóðs á landsbyggðinni úr 90% ofan í 80%, skammast sín segi ég því hæstv. ráðherra ræddi oft um það að fyrri ríkisstjórn ætti að skammast sín þegar hún tók ákvörðun um sömu hluti á síðasta kjörtímabili. Þáverandi félagsmálaráðherra, 

Virðulegi forseti. Eitt mikilvægasta hlutverk alþingismanna er að nýta sér þann vettvang sem þingsalurinn er til að taka upp málefni líðandi stundar eða almenna stefnumörkun í stjórnmálum og ástunda þar umræðustjórnmál til þess að hafa áhrif á á ákvarðanatöku í kjölfarið á umræðunum. Því vænti ég þess að það hafi verið mistök sem ekki verða endurtekin að fundið sé að því að menn taki upp í þingsölum tillögur sem eru að fæðast í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs og eru á leiðinni til hæstv. ráðherra, og ræði málið við ráðherrann áður en málið kemst á ákvörðunarstig. Það er eðlilegur hlutur og ekki ástæða til að finna að því. Ég er satt að segja undrandi á því að heyra fundið að umræðustjórnmálum úr þessari átt, virðulegi forseti. Ég tel að hugmyndinni á þessari stundu í þeirri stöðu sem við erum - ofan í þá ákvörðun sem ríkisstjórnin tók, þá vitlausu ákvörðun að skera niður þorskveiðiheimildir um 30%, sem er vitlaus efnahagsleg, vitlaus fiskifræðileg og vitlaus byggðarleg aðgerð - að fara að umbreyta gömlum, úreltum lagaákvæðum sem ekki hafa haft nein áhrif og ætla sér lyfta þeim upp í aðgerð sem bítur fólk í burtu, sé ekki hægt að taka þegjandi, virðulegi forseti. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér fannst svör hæstv. félagsmálaráðherra að mörgu leyti mjög góð. Mér fannst ráðherrann sýna að hún hefði skilning á þörfum landsbyggðarinnar, skilning á því að byggja þarf upp atvinnulíf á landsbyggðinni en ekki að flytja fólkið þaðan. Þó að ég sé ekki alltaf sammála því sem ríkisstjórnin er að gera í þeim efnum, þá er það eitt að grípa til mótvægisaðgerða viðurkenning á því að atvinnumálin 

Virðulegi forseti. Það er erfitt að skilja þennan málflutning, hér er hreinlega öllu snúið á hvolf. Hér er látið eins og tillagan um búferlastyrki sé ein af tillögum ríkisstjórnarinnar í mótvægisaðgerðum. Málið er bara ekki þannig. Þetta ákvæði í lögum hefur verið til í 26 ár. Það ber ekki vott um að mikill hvati sé til þess að nýta sér það þegar einungis átta styrkir hafa verið veittir á síðustu tíu árum. Samt nota hv. þingmenn hér stór orð, eins og að þetta sé hvati til að örva flutning frá landsbyggðinni, aðför að byggðunum í landinu og að verið sé að bera fé á fólk til að flytja það burt af landsbyggðinni. Þetta er bara ekki svona, þetta er ekki þannig. Ríkisstjórnin lagði ekki til þess tillögu. Stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur verið með þessar tillögur uppi á sínu borði. Í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs eiga sæti m.a. fulltrúar BSRB, fulltrúar ASÍ og fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga. Þeir hafa ekki lagt fram tillögu um að hætta við þessa styrki. Mér finnst þetta mjög einkennilegur og sérkennilegur málflutningur sem hér fer fram. Ég hef sagt að vinnumarkaðsráðin, átta talsins, muni nú fjalla um þessa tillögu en í þeim sitja t.d. fulltrúar sveitarstjórna á þessum stöðum. Ef í ljós kemur að þeir vilja ekki þessa styrki, vilja jafnvel fella þá úr lögum, þá verður það skoðað. Ég get líka sent félagsmálanefnd umsagnir vinnumarkaðsráðanna og látið félagsmálanefnd sjálfa ákveða hvort hún vilji breyta þessum styrkjum eða afnema þá. Ég frábið mér að það sé borið á ríkisstjórnina að þetta sé liður í mótvægisaðgerðum hennar og hún sé með þessu að stuðla að því að fólk flytji af landsbyggðinni. Það er bara rangur málflutningur. Við hv. þm. Birki Jón Jónsson vil ég segja að hv. þingmaður ætti að skammast sín fyrir að 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um fyrningu kröfuréttinda. Til að draga fram kjarna málsins má segja að verið sé að færa fyrningarreglur í íslenskum lögum til nútímans en í gildi eru lög frá 1905 í því efni. Lögin eru því orðin meira en 100 ára gömul og kominn tími til að færa þau til nútímans og samræma hinar ólíku reglur um fyrningu eftir því við hvað er átt. Það er mjög mikilvægt að samræma þessar reglur og færa þær til réttlátari og sanngjarnari vegar, t.d. þannig að ekki sé hægt að elta fólk uppi í óhóflega og fáránlega langan tíma út af litlum skuldum, smáum skuldum, ef ekki hefur náðst að ljúka þeim einhvern veginn með öðrum og eðlilegri hætti, að ekki sé verið að elta fólk uppi í áratug út af gömlum símareikningi eða einhverri vangoldinni smáskuld. Það er sanngirnismál að fyrningarfrestur kröfuréttinda verði styttur niður í það sem hér er kveðið á um eða í fjögur ár. Frumvarpið felur í sér heildarendurskoðun á lagaákvæðum um fyrningu kröfuréttinda en þau eru nú í lögum um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda eins og ég gat um frá árinu 1905. Á lögunum hafa litlar breytingar verið gerðar á þeim 100 árum sem liðin eru frá gildistöku þeirra og rúmlega það og ákvæði laganna miðast því eðli málsins samkvæmt í mörgu við löngu horfna og breytta viðskiptahætti. Í þau vantar reglur um ýmis atriði sem æskilegt verður að teljast að mælt sé fyrir um í settum lögum. Reglur um fyrningu eru ein tegund réttarreglna sem mæla fyrir um lagaleg áhrif aðgerðaleysis. Það sem almennt býr að baki fyrningarreglunum er að tryggja að endi verði bundinn á skuldbindingar sem stofnað hefur verið til á ákveðnum tímapunkti þannig að réttarstaða neytenda og hins almenna borgara í samfélaginu batni verulega þegar fyrningarreglur hafa verið samræmdar og færðar í það að almennt séu þær fjögur ár en ekki tíu eins og nú er. Hugtakið fyrning hefur verið skilgreint á þann veg að réttindi falli niður eða missi réttarvernd sína að meira eða minna leyti fyrir það að þeirra er ekki neytt um tiltekinn tíma og ekki gerðar aðrar ráðstafanir um þau sem að lögum gætu varnað því að þau fyrnist. Gildissvið frumvarpsins takmarkast að meginstefnu til við kröfuréttindi. Í því felst að við úrlausn um hvort tiltekin réttindi séu undirorpin fyrningu verður að líta til almennra lagasjónarmiða um hvort réttindin séu kröfuréttareðlis. Að mestu má segja að frumvarpið sé lögfesting á því sem talið hefur verið gildandi réttur. Þó eru nokkur nýmæli þar fyrir utan. Helstu nýmæli frumvarpsins eru eftirtalin: Í fyrsta lagi er lagt til að almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda verði fjögur ár, eins og ég gat um áðan. Meginregla gildandi fyrningarlaga er aftur á móti sú að kröfur fyrnist á tíu árum, sbr. 2. tölul. 4. gr. laganna. Reyndin er hins vegar sú að flestar kröfur fyrnast á fjórum árum, þó ekki næstum því allar. Er að því leytinu um að ræða lögfestingu á gildandi reglu í mörgum tilvikum þó ekki í öllum að sjálfsögðu, enda ekki lögfestur fyrningarfrestur. Í öðru lagi er lagt til að ábyrgðarskuldbindingar fyrnist eftir sömu reglum og krafa á hendur aðalskuldara og að reglurnar verði einfaldaðar nokkuð frá því sem nú er, það er verið að samræma og einfalda þessar reglur. Í þriðja lagi er í frumvarpinu nýtt ákvæði um fyrningu flestra skaðabótakrafna utan samninga og skaðabótakrafna vegna líkamstjóns. Þar er lagt til að skaðabótakröfur fyrnist á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgur er fyrir því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Þó er gert ráð fyrir að krafa fyrnist í síðasta lagi 20 árum eftir að tjónsatburði lauk með tilteknum undantekningum varðandi líkamstjón. Undantekningarnar varða í fyrsta lagi þau tilvik þegar tjónið sem um ræðir hefur orðið í atvinnustarfsemi eða starfsemi sem má jafna við hana og í öðru lagi gildir 20 ára fyrningarreglan ekki meðan tjónþoli er undir 18 ára aldri. Hún byrjar ekki að telja fyrr en tjónþoli er orðinn 18 ára gamall. Þetta er gert til að mæta því að slík tjón, líkamstjón og skaðabótakröfur fyrir utan samninga, eru annars eðlis og eðlilegt að þeir sem í þeim lenda hafi rýmri tíma en aðrir. Þó að hér sé um að ræða almennar samræmdar fjögurra ára reglur þá er verið að tala um í þessum tilfellum að krafan verði til á tjónsdegi og þegar umfang tjónsins er ljóst, t.d. ef einhver lendir í bílslysi og afleiðingarnar koma ekki að fullu fram fyrr en löngu seinna. Þá byrjar fjögurra ára fyrningin að gilda hafi þetta umfang komið fram innan 20 ára tímabilsins. Hér er sem sagt verið að samræma og einfalda með þeim undantekningum er varða líkamstjón, börn o.s.frv. þannig að ýtrustu sanngirni sé gætt gagnvart þessum aðilum. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir fleiri úrræðum til að slíta fyrningu en er samkvæmt núgildandi lögum. Þannig er lagt til að unnt verði að slíta fyrningu með því að leggja málið fyrir stjórnvald sem hefur úrskurðað um málið sem og kærunefndir. Eins og samkvæmt gildandi lögum er gert ráð fyrir að unnt sé að semja um lengri eða skemmri fyrningarfresti en lögin mæla fyrir um. Loks er í frumvarpinu lagt til að settar verði almennar reglur um upphaf fyrningarfrests og því verði afnumdar sérreglur um það. Hér er um að ræða frumvarp þar sem lögð er til endurskoðun á meira en 100 ára gömlum lögum eins og ég gat um áðan og ein af ástæðum þess að nauðsynlegt er talið að endurskoða gildandi fyrningarlög er að orðalag laganna er oft og tíðum bæði torskilið og flókið. Með hliðsjón af því hefur verið leitast við að einfalda uppbyggingu frumvarpsins og gera það eins gagnsætt og kostur er. Þá miðar frumvarpið að því að færa fyrningarreglur til nútímans og þar er kveðið á um ýmis atriði sem þörf er á að kveðið sé á um í lögum en gildandi lög eru þögul um. Því er mikilvægt að frumvarp þetta nái fram að ganga sem allra fyrst. Ég óska eftir að málinu verði vísað til viðskiptanefndar að lokinni þessari umræðu. Aðeins um það sem ég nefndi áðan um 9. gr. frumvarpsins þar sem lagður er til fjögurra ára fyrningarfrestur um þau tjón sem þar um ræðir. Ábendingar hafa komið fram t.d. frá Lögmannafélaginu, talsmanni neytenda og fleirum að umhugsunarvert sé hvort stytta eigi fyrningarfrestinn í fjögur ár eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, þ.e. þó með þeim tilslökunum sem við leggjum þar til með 18 ára aldurinn og 20 ára regluna frá því að umfangið er að fullu komið fram. Ég mun beina því til nefndarinnar að fara mjög vandlega ofan í þetta, hvort ástæða sé til að endurskoða þetta eða halda tíu ára fyrningunni þarna til að ganga eins langt og hugsanlega er hægt gagnvart þeim sem verða fyrir líkamstjóni utan atvinnustarfsemi, verða fyrir tjóni á unga aldri o.s.frv. Þetta er að sjálfsögðu ekkert sem er klappað í grjót eða hefur verið ákveðið endanlega eða tekin endanleg niðurstaða um. Ég tel þetta mjög skoðunarvert. Ég hef velt því mikið fyrir mér eftir mjög málefnalegar ábendingar frá þeim sem ég nefndi áðan, Neytendasamtökunum, Lögmannafélaginu, talsmanni neytenda og fleirum, að þetta verði skoðað. Kæmi mér ekki á óvart þótt nefndin færi ítarlega ofan í það mál, hvort þetta ætti að fyrnast áfram á tíu árum eftir að 18 ára aldri er náð og eftir að tjón eru komin fram að fullu, þannig að það verði gengið mjög langt þar og vikið frá þessu fjögurra ára samræmi. Það verður að sjálfsögðu skoðað málefnalega í nefndinni og er mál sem á að fara mjög ítarlega yfir.

Herra forseti. Þessu frumvarpi er ætlað að leysa af gömul lög. Það er í sjálfu sér ekki alltaf rétt að leggja niður gömul lög, þau hafa reynst ákaflega vel  Það er atriði sem ég vildi nefna hérna sem hæstv. ráðherra kom inn á í lok ræðu sinnar. Ég vek athygli á því að skv. 5. gr. fyrnast skuldabréf á tíu árum, eftirlaun skv. 6. gr. og framfærslueyrir á tíu árum en svo bregður við í 9. gr. að kröfur vegna skaðabóta fyrnast á fjórum árum. Þar er um umtalsverða breytingu að ræða og hallar þar á tjónþola. Kröfur um skaðabætur eru ekkert nema framtíðarlífeyrir, annars vegar varanlegur miski og varanleg örorka, framtíðartekjur. Það er algjörlega augljóst að þessar framtíðartekjur ættu að lúta sömu reglum og eru í 6. gr. um eftirlaun og fleira slíkt. Ég skil ekki af hverju þetta ákvæði kemur inn, þessi fjögurra ára tími á skaðabótakröfu. Þetta lyktar einhvern veginn af tryggingafélögum. Mér sem gömlum lögmanni finnst sem verið sé að skjóta þessu inn að tilefnislausu. Ég vek athygli á því að með þessu ákvæði er verið að skapa ákveðna réttaróvissu. Hún felst í því að í greinargerð með frumvarpinu er fjallað um að það eigi að miða við hinn svonefnda stöðugleikatímapunkt og það liggur líka þannig að í umferðarlögum er sérstakt fjögurra ára fyrningarákvæði. Um þessar fyrningarreglur er engin réttaróvissa. Það er alveg skýr dómaframkvæmd og engin réttaróvissa. Með því að breyta þessu er verið að búa til réttaróvissu, hæstv. ráðherra, sem kallar á nýjar úrlausnir dómstóla og annað slíkt. Og það er algjör óþarfi að kasta þessu þannig inn í umræðuna. Af hverju segi ég réttaróvissa? Jú, vegna þess að vísbending er gefin um svonefndan stöðugleikatímapunkt, þ.e. þegar hinn slasaði hefur náð þeirri heilsu eftir slys að ekki má vænta frekari bata. Þessi stöðugleikatímapunktur er iðulega ákvarðaður löngu eftir að hann er kominn á. Þegar lögmenn eru með tjónþola og skaðabótamál til meðferðar líður oft langur tími þangað til maður sannreynir eða fær vottorð frá lækni um að núna sé tímabært að kalla eftir endanlegu örorkumati. Þá getur matsnefndin, tveggja lækna mat eða örorkunefnd komist að þeirri niðurstöðu með matsgerð dagsettri á tilteknum degi að stöðugleikatímapunkturinn hafi dottið á fyrir tveimur árum og þá eru þegar liðin tvö ár af fyrningarfresti. Ég beini þeim eindregnu tilmælum til nefndarinnar sem fjallar um þetta, viðskiptanefndar, að halda óbreyttum ákvæðum um fyrningarfrest skaðabótakrafna. Undantekningarákvæði í umferðarlögunum um fjögurra ára fyrningu þar heldur áfram en þetta varðar líka vinnuslys og það er mjög oft erfitt að sannreyna tjónið og tekur oft langan tíma. Það er um framtíðartekjur tjónþola að ræða. Það er verið að bæta tekjumissi til framtíðar og nákvæmlega sömu rök eiga við um skaðabætur skv. 9. gr. og lífeyri sem ætlaður er tíu ára fyrningarfrestur skv. 6. gr. þannig að ég vara við breytingum á fyrningarfresti skaðabótakrafna.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um fyrningu kröfuréttinda sem er heildarendurskoðun á lögum um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda frá árinu 1905. Þessi heildarendurskoðun hófst fyrir nokkrum árum og var það þáverandi iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, sem leiddi það mál þannig að í grunninn erum við framsóknarmenn hlynntir því að taka þessi málefni til heildarendurskoðunar. Hins vegar tek ég undir t.d. með hv. þm. Atla Gíslasyni að það er mjög mikilvægt að við förum yfir þetta málefni í nefndinni. Það eru nokkur álitamál þarna sem við þurfum að fara betur yfir og rétt eins og hæstv. ráðherra kom að hér þurfum við að taka tillit til ýmissa sjónarmiða og að sjálfsögðu verður þetta frumvarp sent út til umsagnar til hlutaðeigandi aðila. Ég legg áherslu á að hér er um mjög stórt mál að ræða sem er mikilvægt að nefndin fari vel yfir. Hins vegar vildi ég að það kæmi hér fram að það var m.a. fyrir hlutdeild okkar framsóknarmanna sem þessi heildarendurskoðun fór fram. Ég legg mikla áherslu á að það er mjög mikilvægt að vanda vel til verka í því nefndarstarfi sem er fram undan.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stendur allur að og ég ætla að hefja mál mitt með því að lesa efni sjálfrar tillögunnar og fara síðan nokkrum orðum um rökstuðning sem henni fylgir. Tillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta : „Alþingi ályktar að gerð verði ítarleg rannsókn á áhrifum og afleiðingum markaðsvæðingar samfélagsþjónustunnar. Könnuð verði reynslan af markaðs- og einkavæðingu viðfangsefna ríkis og sveitarfélaga hér á landi og einnig verði dregnar saman og hafðar til hliðsjónar helstu niðurstöður rannsókna á slíkum breytingum erlendis. Sérstök verkefnisstjórn hafi yfirumsjón með rannsókninni, skipuð einum fulltrúa frá hverjum þingflokki, sem og einum fulltrúa frá hverjum um sig, Alþýðusambandi Íslands, Samtökum atvinnulífsins og BSRB, en formann hópsins skipi forsætisráðherra án tilnefningar. Forsætisráðuneytið skal aðstoða verkefnisstjórnina og leggja henni til starfsaðstöðu, en stjórninni er einnig heimilt að ráða sér starfsmenn og kaupa utanaðkomandi sérfræðiþjónustu eftir þörfum. Kostnaður greiðist úr ríkissjóði. Verkefnisstjórn skal skila niðurstöðum sínum í formi skýrslu til Alþingis er þar komi svo til umræðu. Verklok skulu vera fyrir 1. október 2008. Fallið skuli frá öllum áformum um frekari einkavæðingu og einkarekstur þar til niðurstöður skýrslunnar liggi fyrir.“ Svohljóðandi er þessi tillaga sem við berum fram sameiginlega, þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég vek athygli á þessari lokasetningu: „Fallið skuli frá öllum áformum um frekari einkavæðingu og einkarekstur þar til niðurstöður skýrslunnar liggi fyrir.“ Ég spyr: Er til of mikils mælst að þegar ráðist er í grundvallarbreytingar á samfélaginu fari fram ítarleg málefnaleg umræða þar sem leitað verði í smiðju þeirra sem hafa ráðist í samsvarandi breytingar á erlendri grundu? Við þekkjum það öll að víða um heim hafa markaðs- og einkavæðingaröfl knúið fram umfangsmiklar breytingar á almannaþjónustu og víða hefur grundvallarstoðum velferðarsamfélagsins verið breytt. Í sumum tilvikum hefur verið þverpólitísk samstaða um breytingar af þessu tagi, um einkavæðingu hér á landi. Ég nefni sem dæmi að þegar SR-mjöl var einkavætt var ekki um það ágreiningur í sjálfu sér. Menn greindi á um hvernig staðið var að sölunni og Ríkisendurskoðun, eins og marga kann að reka minni til, reiddi fram skýrslu þar sem fram kom að þar var ekki allt sem skyldi. Ég nefni Gutenberg-prentsmiðjuna, hún var seld og enginn ágreiningur um það. Áburðarverksmiðjan var seld. Aftur var ekki ágreiningur um söluna í sjálfu sér, heldur hitt hvernig að málunum var staðið. Það er allt önnur saga. Þegar hins vegar kemur að einkavæðingu innan heilbrigðisþjónustunnar, innan velferðarþjónustunnar, fer því fjarri að samstaða hafi verið um slík efni og við erum núna að verða vitni að einkavæðingu í orkugeiranum og á vatninu. Það stendur til að einkavæða vatnið. Það er verið að búa í haginn fyrir slíkt með hinum illræmdu vatnalögum sem vonandi dagar uppi sem frumvarp sem aldrei átti að verða til. Í upphafi þingfundar í dag var rætt um einkavæðingu eða þá hættu sem við stöndum frammi fyrir núna í orkugeiranum. Nái áform borgarstjórnarmeirihlutans í Reykjavík fram að ganga er ljóst að orkuauðlindir á Suðurnesjum verða færðar í einkaeign. Þetta er staðreynd. Við höfum fylgst með fréttum undanfarna daga um þetta efni. Þar segir borgarstjórinn í Reykjavík, Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, að ekki standi til að einkavæða Orkuveitu Reykjavíkur og hæstv. forsætisráðherra ítrekaði þá afstöðu í sínu máli hér fyrr í dag. En hann sagði ekkert um orkuauðlindirnar á Suðurnesjum vegna þess að þar er stjórn Orkuveitunnar og stjórnarmeirihlutinn í Reykjavík að selja hlut sinn í einmitt orkuauðlindunum á Suðurnesjum. Um það átti umræðan hér fyrr í dag að standa en hæstv. forsætisráðherra svaraði engu og hef ég nú sett inn ósk um utandagskrárumræðu um það efni sem vonandi fer fram á allra næstu dögum. Hæstv. forsætisráðherra tók reyndar allsérkennilega til orða þegar hann tjáði sig um einkavæðingu orkuauðlindanna. Hann sagði, ef ég man rétt, að orkuauðlindirnar yrðu ekki endilega allar andlag einkavæðingar.  Aftur að því þingmáli sem við berum hér fram í sameiningu, þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ég vil minna á að við höfum áður sett fram tillögu svipaðs eðlis. Það gerðum við á Alþingi árið 1999 þegar við lögðum til að sett yrði á laggirnar nefnd með fulltrúum allra þingflokka sem tæki til skoðunar - og hér vitna ég, með leyfi forseta, í þingsályktunartillöguna: „hlutverk og verkaskiptingu ríkis, sveitarfélaga og einkaaðila“. Þessi tillaga var samþykkt að efni til en kom aldrei til framkvæmda. Ríkisstjórnin lét aldrei að vilja þingsins hvað þetta snertir. Í greinargerð með þeirri tillögu er, sem nú er gert, vísað í þær breytingar sem verið er að gera og breytingar sem einkavæðingin og markaðsvæðing samfélagsþjónustunnar hefur í för með sér og hvatt til þess að fram fari málefnaleg umræða áður en ráðist verður í breytingarnar. Annar stjórnarflokkurinn hefur talað mjög mikið um svokölluð umræðustjórnmál. Ég hef skilið það svo að það snúi einmitt að umræðu um grundvallarefni, að áður en ráðist verði í breytingar ræði menn á hvaða forsendum þær skuli framkvæmdar. Það er það sem við erum að leggja til. Í þingskjalinu er vísað í rannsóknarskýrslur víða að. Gerðar hafa verið ítarlegar rannsóknir á afleiðingum markaðsvæðingar í Nýja-Sjálandi, í Bretlandi, í Evrópu almennt, þegar raforkugeirinn og vatnið er annars vegar, og reyndar einnig í Bandaríkjunum. Við hvetjum til þess að menn dragi að sér allan þennan efnivið og skoði til hlítar áður en ráðist verður í breytingar. Og ég minni á eitt: Sönnunarskyldan hlýtur að hvíla á þeim sem stýrir för, þeim sem ætlar að breyta. Hann hlýtur að þurfa að gera skýra grein fyrir ástæðum þess að ráðast beri í breytingarnar. Einhvern tíma var sagt að ef menn ætluðu að gera við eitthvað þyrftu þeir fyrst að vita hvað væri bilað. Þú ræðst ekki í viðgerðir áður en þú veist hvað er að. Á hverju ætlarðu að ráða bót? Hverju ætlarðu að ná fram með breytingunum? Og við sættum okkur ekki við innantómt orðagjálfur sem iðulega heyrist úr frjálshyggjudeild Sjálfstæðisflokksins, að það eigi bara að breyta „af því bara“. Og það er svolítið sérstakt, þegar maður hugleiðir það, að það sama hefur hent frjálshyggjuvæng Sjálfstæðisflokksins og áður einkenndi harða sósíalista á öndverðri 20. öldinni sem létu stjórnast af hugmyndafræðinni einni. Þeir sögðu: Dæmið okkur ekki af verkum okkar, við erum að búa til nýjan heim og þangað til hann verður til skulið þið sýna okkur þolinmæði. Dæmið okkur þegar við höfum skapað nýja veröld. Þetta voru gömlu sósíalistarnir og kommúnistarnir. Þá komu miðjumennirnir og hægri mennirnir, sem vildu fara rólega í sakirnar og skoða reynsluna, hvernig til hefði tekist, pragmatistarnir, en það var reynt að slá þá út af laginu. Hvað er að gerast núna? Nú erum það við sem stöndum til vinstri í stjórnmálum sem viljum skírskota til reynslunnar, skoða hvað hún hefur leitt í ljós. Hverju svarar þá frjálshyggjudeild Sjálfstæðisflokksins? Hún svarar þessu til: Við erum að búa til nýjan heim. Við erum að búa til nýja veröld. Dæmið okkur ekki fyrr en markaðurinn er raunverulega farinn að virka. Þá skuluð þið fella dóma ykkar. Og þegar hver rannsóknarskýrslan á fætur annarri er reidd fram í Brussel, um afleiðingar af einkavæðingu orkugeirans, um afleiðingar af einkavæðingu á vatninu og um afleiðingar af einkavæðingu heilbrigðisþjónustunnar, segja menn nákvæmlega þetta: Við erum að búa til nýja veröld. Við erum að búa til veröld markaðshyggjunnar og þar til markaðurinn er farinn að virka skuluð þið ekki dæma okkur. En við erum búin að fá nóg af þessu og samfélögin eru búin að fá nóg af þessu og ég spyr: Þorir ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn ekki að setjast yfir þessi mál og láta reynsluna tala. Það er það eina sem við óskum eftir og út á það gengur þetta þingmál okkar, að við drögum til okkar gögn um reynslu þjóðanna af einkaframkvæmd í Bretlandi, af einkavæðingu og markaðsvæðingu samfélagsþjónustunnar í Nýja-Sjálandi og annars staðar í heiminum. Að við leggjum í þetta þverpólitíska vinnu með aðkomu allra stjórnmálaflokka, samtaka atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar. En þar til niðurstöður liggja fyrir skulum við setja stopp á allar grundvallarbreytingar á samfélaginu. Við þekkjum öll hótanir Sjálfstæðisflokksins um að ráðast til atlögu gegn heilbrigðiskerfinu. Það var óhugnanlegt að hlusta á hæstv. forsætisráðherra ekki alls fyrir löngu þegar hann sagði að nú væru þeir búnir að finna samverkamenn sem væru til í tuskið. Þeir eru til í að vera með okkur í þessu, sagði hann um Samfylkinguna þegar hann boðaði að nú yrði heldur betur sveigt til hægri þegar heilbrigðiskerfið væri annars vegar og þegar hægt væri að ráðast til atlögu við orkugeirann í samræmi við yfirlýsingar og ályktanir landsfunda Sjálfstæðisflokksins. Það er þetta sem vakir fyrir þessum flokki. Út á þetta gengur hann. En við vitum það líka að innan Sjálfstæðisflokksins og innan allra stjórnmálaflokka á Íslandi eru félagsleg öfl sem vilja hag þjóðarinnar og samfélagsins sem bestan og við erum að biðla til þeirra afla auk þess sem við erum að biðja um sanngirni og samvinnu.

Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar, um rannsókn á áhrifum markaðsvæðingar samfélagsþjónustu, sem fulltrúar í þingflokki Vinstri grænna hafa lagt fram og hafa reyndar gert áður. Í grunninn séð erum við framsóknarmenn ekki að öllu leyti sammála Vinstri grænum þegar kemur að þessum málum eins og umræðan á síðasta kjörtímabili bar vott um. Við höfum til að mynda viljað gera skýran greinarmun á einkarekstri og einkavæðingu, það er gömul umræða sem hefur farið fram á vettvangi þingsins. En í ljósi þess að nýir tímar hafa runnið upp í stjórnmálunum, og ný ríkisstjórn, sem hefur kennt sig við samráð og samræðu, hefur tekið við, tel ég að ganga eigi til móts við þingsályktunartillöguna og skoða þessi mál heildstætt. Ég held að það ætti ekki að vera neitt feimnisatriði fyrir þingmenn að velta þeirri spurningu fyrir sér hvernig þær breytingar sem við höfum staðið fyrir hafa reynst almenningi, hvernig breytingar hafa reynst þeim sem greiða fyrir þjónustuna, hvernig þær hafa komið út gagnvart þeim sem veita þjónustuna og þar fram eftir götunum. Ég er sannfærður um að margt af því sem síðasta ríkisstjórn stóð fyrir hafi verið af hinu góða þó að félagar mínir í Vinstri grænum séu því ósammála. En umfram allt eigum við ekki að vera feimin við að skoða þessi mál og taka þau til umræðu og það er það sem þingsályktunartillagan gengur út á. Ég hef ekki trú á að mikil andstaða verði við það af hálfu stjórnarflokkanna, þessi nýja ríkisstjórn hefur gefið sig út fyrir það að standa fyrir samráð og samræðu. Ég held því að enginn ætti að hræðast að fara í efnislega umræðu um þessi mál. Fram undan eru nýir tímar, tímar breytinga í heilbrigðiskerfinu. Ríkisstjórnin hefur gefið það út að breytingar muni eiga sér stað. Sjálfstæðismenn hafa sagt að nú sé hægt að ráðast í hluti sem ekki hefði verið hægt að gera með framsóknarmönnum, og þar erum við að tala um heilbrigðismál. Er þá óeðlilegt að við veltum fyrir okkur opnum heimildargreinum sem eru í fjárlagafrumvarpinu sem þingið fjallar nú um? Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Að heimila sjúkrahúsum að taka þátt í eða eiga samstarf við fyrirtæki sem vinna að vísindarannsóknum og þróun nýjunga á sviði heilbrigðismála og læknisfræði. Samningar, sem fela í sér fjárskuldbindingar, skulu lagðir fyrir ráðherra heilbrigðismála og fjármála til staðfestingar.“ Margir sjálfstæðismenn hafa velt því fyrir sér hvernig standi á því að Framsókn sé allt í einu orðin svona hrædd við heimildargrein sem hefur verið í mörgum undangengnum fjárlagafrumvörpum. Staðreyndin er sú að Framsóknarflokkurinn hefur farið með heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið síðustu 12 árin. Það er alveg rétt að Framsóknarflokkurinn er ekki tilbúinn að fara út í taumlausa einkavæðingu á sviði heilbrigðismála hér á landi og get ég bent á fyrir hvað hann hefur staðið í þeim efnum og bent á þá yfirlýsingu sjálfstæðismanna að nú sé hægt að ráðast í hluti sem ekki hefði verið hægt að ráðast í með Framsóknarflokknum. Ég horfi til ýmissa samfylkingarmanna sem eru væntanlega reiðubúnir að leggja út á slóð einkavæðingar í heilbrigðiskerfinu. Öðruvísi mér áður brá. Öðruvísi töluðu þessir menn fyrir síðustu kosningar en nú eru þeir reiðubúnir að feta stíginn með frjálshyggjudeild Sjálfstæðisflokksins í átt að einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Ummælin hræða og ljóst er að miklir óvissutímar eru fram undan í heilbrigðis- og velferðarmálum þjóðarinnar. Í því ljósi held ég að það sé nauðsynlegt að við tökum opna umræðu um þessi mál og setjum á fót nefnd til að ræða þau. Ég er reyndar ekki alveg sammála Vinstri grænum í því að fallið skuli frá öllum áformum um frekari einkavæðingu eða einkarekstur þar til niðurstöður skýrslunnar liggja fyrir. Ég held að við þurfum að taka efnislega afstöðu til einstakra verkefna hvað þau mál áhrærir og það þurfum við náttúrlega að gera á vettvangi þingsins. Þess vegna verðum við, hæstv. forseti, að ná þessari heimildargrein út sem veitir heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins sjálfdæmi um það að ráðast í einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu, óháð því hvað þingið hefur um málið að segja, því að með heimildargreininni er farið fram hjá lýðræðislega kjörnum fulltrúum þjóðarinnar og umræðan fer ekki fram á opnum vettvangi. Hæstv. forseti. Verkin hræða líka. Við getum horft til þess hvernig farið var með þær heimildargreinar sem snerta Grímseyjarferjuna, hvernig ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa farið með þær heimildargreinar. Það er víti til að varast og ég hvet hv. þingmenn til þess að huga að þessum heimildargreinum við 2. umr. fjárlaga. Það er mjög mikilvægt að framkvæmdarvaldinu séu ekki gefnar allt of sveigjanlegar heimildir til að ganga fram hjá þinginu sem leiðir hugsanlega til gerbreytingar á heilbrigðisþjónustu landsmanna. Hæstv. forseti. Ég er líka einn af þeim sem hef hugsað mikið um þessar einkaframkvæmdir og það er alveg rétt, sem kemur fram á bls. 12 í þingsályktunartillögunni, að fjárfestingarkostnaður ríkisins í ljósi góðrar stöðu ríkissjóðs er náttúrlega miklu lægri og vaxtakostnaðurinn er miklu lægri hjá ríkinu en hjá einkaaðilum úti í bæ. Það er því mjög eðlilegt að margir sjálfstæðismenn hafi spurt og, að því er mig minnir, fulltrúar úr öllum stjórnmálaflokkum: Er það eðlilegt að aðilar úti í bæ fjármagni verkefni sem ríkissjóður ætti annars að inna af hendi og gæti vel gert? Það er umhugsunarefni hvaða slóðir einstök sveitarfélög hafa fetað í þeim efnum og ég held að það þyrfti einnig að taka þá umræðu inn í nefndarstarfið sem hér er lagt til að fari fram. Hæstv. forseti. Ég lýsi mig í grundvallaratriðum sammála því að við förum í opna og lýðræðislega umræðu um það hverju þessar breytingar hafa skilað okkur og hvert við eigum að stefna í þessum efnum. Eins og ég rakti áðan hafa vinstri grænir og framsóknarmenn ekki að öllu leyti verið sammála í þessum efnum og við getum vitnað til þeirrar umræðu og orðaskaks sem fór fram á síðasta kjörtímabili. Þá umræðu munum við taka á vettvangi þessarar nefndar óhræddir og fordómalausir. Ég legg til, hæstv. forseti, að þingsályktunartillagan verði samþykkt með því fororði að mér finnst fulllangt gengið í því að fallið skuli frá öllum áformum um frekari einkavæðingu og einkarekstur. Ég vil að við fellum þessar heimildargreinar út og tökum þau verkefni sem til gætu komið til umræðu á vettvangi þingsins. Við skulum varast það að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafi rúmar heimildir til þess að ráðast í ýmsar breytingar sem þeir hafa boðað að undanförnu.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir góðar undirtektir við það mál sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flytjum hér. Þetta er fyrsta þingmál sem flokkurinn flytur á þessu hausti, tillaga til þingsályktunar um rannsókn á áhrifum markaðsvæðingar samfélagsþjónustu. Framsögumaður málsins, hv. þm. Ögmundur Jónasson, rakti hvað hefur verið að gerast á undanförnum árum í einkavæðingu, t.d. í samfélagsþjónustu og fjarskiptum og nú er verið að horfa til nýrra þátta, þ.e. markaðsvæðingar raforkukerfisins. Það er því rétt að staldra við áður en lengra er haldið í þeim efnum og taka út hvort þetta hafi verið vegferð til góðs, hvort ekki séu einhverjir annmarkar á. Eins og ég segi, herra forseti, þá vil ég þakka ágætar undirtektir Birkis Jóns Jónssonar en þetta ætti að vera þeim fagnaðarefni, jafnt þingmönnum Framsóknarflokksins sem Sjálfstæðisflokksins, sem hafa það sem trúaratriði að það verði að einkavæða alla hluti. Þessir þingmenn hafa þá fengið staðfestu á trú sinni, einkavæðingartrúnni, sem hefur í rauninni ráðið ferð um of. Ég vil nefna nokkur dæmi um hvernig ég hef upplifað þessa einkavæðingu á sl. árum, t.d. einkavæðingu Símans og fjarskipta. Í fyrstu var Landssímanum breytt í hlutafélag og þá settu ráðherrar Sjálfstæðisflokksins upp mikinn helgisvip og sögðu: Það stendur alls ekki til að einkavæða eða selja Símann, bara að breyta honum í hlutafélag af því að það er sagt að það sé miklu betra, en hann verður ekki seldur. Svo liðu þrjú til fjögur ár og þá var Síminn kominn á hraða vegferð og var síðan seldur, þetta þjónustutæki sem er hvað mikilvægast í að tryggja jafna búsetu og jöfn lífskjör og möguleika um allt land, en markmiðið með Símanum var að hægt væri að beita styrk hans til þess. Það var mjög táknrænt að um leið, eiginlega sama dag og Síminn var seldur lokuðu þjónustuskrifstofur Símans á Siglufirði, Sauðárkróki, Blönduósi, í Vík í Mýrdal og á Hvolsvelli, minnir mig. Þjónustustöðvar sem höfðu verið viðbragðs- og þjónustunet og skapað öryggi í þjónustunni þeim var lokað, eða eins og sagt var vegna þess að nú bar Símanum aðeins að hugsa um arð eigenda sinna, arð þess fjármagns sem eigendur hans höfðu lagt í. Samfélagsskyldurnar voru seldar og komu málinu ekkert við. Það er reyndar mjög athyglisvert að þetta átti að leiða til ódýrari þjónustu en ekki voru liðin nema þrjú ár frá sölu Símans þegar gjaldskrá eða kostnaður vegna t.d. GSM-síma hafði hækkað um 40% á Íslandi, þegar verð á sambærilegri þjónustu hafði staðið í stað eða jafnvel lækkað í löndunum í kringum okkur. Þjónustan hafði ekki vaxið, það hafði ekki fjölgað svo mikið notendum, heldur hafði einkavæðingin haft þetta í för með sér. Þjónustan hefur breyst, ég þekki mörg dæmi þess að fólk hefur orðið að bíða vikum saman eftir að fá þjónustu, fá gert við bilanir eða að fá nýtt inntak. Bara núna síðastliðið sumar hringdi í mig fólk á ferðaþjónustubýli og var þá búið að bíða í tvær vikur eftir því að fá þjónustu hjá Símanum til þess að fá viðgerð á símanum heima hjá sér. Svo var allt í einu hægt að selja grunnnetið frá og búa til sérstakt fyrirtæki, sem var ekki hægt þegar verið var að einkavæða hann því þá var sagt að hann yrði svo verðlaus á eftir. Síðan var hægt að selja hann og skipta því út og viðkomandi fyrirtæki gat farið að selja sjálfu sér aðgang að grunnnetinu. Ég vil líka minnast á orkuveiturnar. Í þessu frumvarpi, í lögunum eru heimildir til hinna ýmsu hluta eins og t.d. að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja, bara slétt setning. Hvernig var hún svo seld? Jú, þegar þingið var farið heim og hvergi var tekið fram í fjárlagafrumvarpinu hvernig átti að fara með söluna, þá var hún seld með þeim hætti að sveitarfélögin mega ekki bjóða í hana, þeir mega ekki bjóða í sinn hlut. Hér á Alþingi var einmitt rætt um að það væri hægt að selja sveitarfélögunum hlut þeirra í Hitaveitu Suðurnesja. Hvað sjáum við svo aftur? Hér stendur aftur nákvæmlega sams konar heimild til að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar, nákvæmlega eins heimild. Ríkissjóður á liðlega 20% í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar og á grunni þeirrar heimildar geti ríkisstjórnin síðan, fjármálaráðherrann, selt hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar og gert það að kröfu að það sé bara Geysir Green Energy eða Glitnir banki eða hvað það nú er - eða bara Baugur beint og milliliðalaust - keypt þann hlut, það er þessi opna heimild og þá er hrein opin heimild áfram. Og hvað er það sem Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar á? Jú, hún á einn stærsta og vatnsmesta hver á Íslandi, Deildartunguhver,  Á grundvelli þessarar litlu, stuttu setningar sem hér stendur um „heimild til að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarness“ er hægt að fara með Deildartunguhver á markað alveg nákvæmlega eins og verið er að fara með hitaréttindi Hitaveitu Suðurnesja, Krísuvík, Svartsengi, allan Reykjanesskagann er hægt að fara með á markað og selja hann, sama hvort það eru innlendir eða erlendir spekúlantar sem byrja á því áður en þeir fara að vinna að því skammta sér svo og svo miklar heimildir til þess að hirða fé úr almannasjóðum, t.d. 700 milljónir, það þykir bara smotterí og verðlítill maður sem ekki tekur a.m.k. það. Á grundvelli þessara heimilda er hægt að fara í bullandi einkavæðingu á Deildartunguhver eins og við upplifðum framkvæmd laganna 

Herra forseti. Ég kveð mér hér hljóðs vegna tillögu til þingsályktunar. Það hefur verið gerð ítarleg grein fyrir efni hennar og aðdraganda og ég ætla svo sem ekki að ræða það. Ég vil þó gera athugasemd við eitt, það er að mér þykir nokkuð lagt upp með þá skoðun að menn hafi ráðist í einkavæðingu og sölu ríkisfyrirtækja einhvern veginn án þess að athuga sinn gang, án þess að kanna málið, án þess að gera sér grein fyrir afleiðingum, aðstöðu eða aðstæðum í hvert sinn. Nú er það þannig að á vegum ríkisstjórnarinnar hefur verið starfandi einkavæðingarnefnd til margra ára og á vettvangi hennar fer fram í hvert skipti sem stendur til að selja eða einkavæða ríkiseignir mjög umfangsmikil og vönduð vinna við að kanna bæði hvað snýr að aðferðafræði við sölu og líka hvaða afleiðingar viðkomandi einkavæðing hefur. Þess vegna var það, af því að hv. þm. Jón Bjarnason nefndi það hérna varðandi sölu Símans, að árum saman var aldrei möguleiki að einkavæða það fyrirtæki einfaldlega vegna þess að þegar menn skoðuðu það mál lá fyrir að það var ekki markaður, það var ekki neinn samkeppnismarkaður á því sviði. Þess vegna var tómt mál um það að tala að ráðast í einkavæðingu Símans fyrr en það voru komin önnur fyrirtæki sem störfuðu á þessum markaði og einnig að þær tæknibreytingar væru orðnar á þeim markaði sem gerðu það að verkum að hægt væri að einkavæða það fyrirtæki, þ.e. Símann. Annað vil ég líka nefna og það kemur inn á það sem flutningsmaður tillögunnar nefndi áðan og snýr að hugmyndafræðinni. Mér þykir það alltaf áhugavert þegar menn vilja ræða hugmyndafræði og ég tel reyndar og ég veit að hv. þingmaður er mér sammála um að það er það sem skiptir mestu máli í störfum okkar hér í þinginu hvaða hugmyndafræði við stöndum fyrir, hverjar grundvallarskoðanir við höfum. Mér eru skoðanir hv. þingmanns mjög vel ljósar og ég tel að hann hafi gert mjög vel grein fyrir sinni hugmyndafræði í gegnum tíðina og ég ætla að þingmanninum séu nokkuð ljósar þær skoðanir sem ég stend fyrir. Það er þó ekki þar með sagt, þó að menn hafi skýra hugmyndafræðilega sýn, að reynslurök eða hver niðurstaðan er sem menn horfast í augu við, t.d. varðandi einstaka einkavæðingar eða önnur þau atriði sem falla undir svið stjórnmála, sem að sjálfsögðu skiptir máli hvaða afleiðingar hafa, þá er það hreinn útúrsnúningur að ætla að þó að menn hafi ákveðna hugmyndafræðilega sýn að þeir láti sig það engu varða hver niðurstaðan er, en oft er það þannig að það veldur miklu hvernig framkvæmt er. Og ég veit að menn geta verið sammála um að stundum hefur mönnum heppnast vel við einkavæðingu, stundum ekki eins vel. Það er aldrei þannig að þessi mannanna verk séu yfir vafa hafin, langt í frá. Síðan tók ég eftir einu í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar, þar gætti einhvers misskilnings varðandi sölu á hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja. Það var ekki þannig að sveitarfélögunum væri bannað að kaupa þann hlut eða bjóða í hann, langt í frá. Sveitarfélögin höfðu forkaupsrétt þannig að þau höfðu rétt til þess að leysa þennan hlut til sín ef þeim hugnaðist svo, það lá alveg fyrir. Það sem voru settar skorður við, af því að þarna var um að ræða sölu ríkiseigna, var að ríkið sjálft eða hið opinbera kæmi að þeim kaupum, það var það sem var sett upp. Sveitarfélögin sem áttu í Hitaveitu Suðurnesja gátu leyst til sín hlutina af því að þau höfðu forkaupsrétt og það er auðvitað mikilvægt atriði að menn átti sig vel á því. Hvað varðar afleiðingarnar af einkavæðingunni á Íslandi geta menn auðvitað rifist um það fram og til baka en ég tel að það sé auðsætt að þegar horft er yfir sviðið hafi afleiðingarnar verið til hins góða. Við skulum bara líta á bankakerfið. Vitanlega geta menn rifist um hvernig var staðið að einkavæðingu bankanna, það er ekkert allt hafið yfir vafa þar. En afleiðingarnar fyrir íslenskt samfélag, breytingarnar sem hafa orðið á íslensku samfélagi vegna sölu ríkisbankanna eru alveg gríðarlegar. Efnahagslíf okkar hefur ekki bara tekið stakkaskiptum, það hefur eflst til mikilla muna. Gamli draumurinn um að losna undan því að vera svo háð sjávarútvegi að við ættum allt okkar undir því hversu margir þorskar væru í sjónum hefur ræst. Það sem ræst hefur því nýja hagkerfi sem er búið að búa til er að mestu máli skiptir hvaða menntun við bjóðum upp á í landinu vegna þess að við höfum breytt hagkerfinu þannig að það er menntunin sem skilar mestu. Það er menntunin og aftur menntunin sem er lykilatriðið. Stór þáttur í því, og horfið bara á bankastofnanirnar, horfið á menntastigið sem þar er inni, horfið á fjölda starfsmanna sem bæði eru að vinna hér á Íslandi og erlendis, þá sjá menn það auðvitað að þessi gata var gengin til góðs. Ég er líka þeirrar skoðunar að rétt hafi verið að einkavæða þau fyrirtæki sem nefnd voru hér áður af flutningsmanni tillögunnar, þ.e. prentsmiðjuna og SR-mjöl og hvað þetta hét nú allt saman, ég held að það hafi verið skynsamlegt og það voru ekki einhver stór rifrildi út af því, en það var tekist harkalega á um t.d. bankana og það var tekist harkalega á um Símann en ég tel að þær ákvarðanir hafi verið pólitískt réttar. Hvað varðar þær hugmyndir eða þær fullyrðingar sem hér eru settar fram varðandi yfirvofandi einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu, þá liggur það alveg fyrir og er óumdeilanlegt frá mínum bæjardyrum séð og það er stefna Sjálfstæðisflokksins í því máli að þjónustan sé greidd úr almannasjóðum, þ.e. að tryggt sé að aðgengi manna að heilbrigðisþjónustunni sé án tillits til efnahags. Það grundvallarsjónarmið er ófrávíkjanlegt. En, og á það höfum við lagt áherslu, að þar sem hægt er að nýta kosti einkaframtaksins, þar sem hægt er að gera meira með peninga skattborgaranna, þar sem hægt er að búa til betri þjónustu fyrir skattborgarana með því að nýta kosti einkaframtaksins þá erum við að sjálfsögðu ekki svo bundin á hugmyndafræðilegan klafa að segja nei við slíkum kostum. Ég óttast ekki að það sé skoðað vel hvaða afleiðingar einkavæðing hefur haft á Íslandi en ég get ekki fellt mig við uppsetninguna á þessari þingsályktunartillögu, því miður, vegna þess eins og kom fram hér hjá öðrum hv. þingmanni þá er gert ráð fyrir því að fallið skuli frá öllum áformum um frekari einkavæðingu og einkarekstur þar til niðurstaða skýrslunnar liggur fyrir. Ég get ekki fellt mig við þetta vegna þess að ég tel að við getum rætt mjög ítarlega hér í þingsalnum og farið vel yfir þau mál sem gætu komið til umræðu ef menn komast að þeirri niðurstöðu að þeir vilji ráðast í slík verkefni. Hér er sá salur sem við getum rætt það, hér getum við lagt fram öll þau gögn sem við viljum, það er hér sem ákvarðanirnar eru teknar. Ég hef því engar áhyggjur af því að menn ráðist fram í einkavæðingu nema að vel athuguðu máli, eins og menn hafa heldur ekki gert áður. Ég fagna því þess vegna í sjálfu sér að þetta sé skoðað og það sé lagt á þetta mat en ég held að menn verði að gera það með aðeins öðrum hætti en hér er lagt til í þingsályktunartillögunni.

Hæstv. forseti. Ég tek hv. þingmann á orðinu. Hvernig leggur hv. þingmaður til að við stöndum að þessari umræðu og rannsóknum ef hann fellir sig ekki nákvæmlega við þá aðkomu sem við leggjum til? Hann gagnrýnir mig fyrir að gera því skóna að menn hafi ráðist í einkavæðingu, iðulega að óathuguðu máli. Hann segir að einkavæðingarnefnd hafi staðið fyrir umfangsmikilli og vandaðri vinnu. Ég hef miklar efasemdir um þetta vegna þess að einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar var sett ákveðið verkefni, þ.e. að koma á einkavæðingu. Við óskum eftir að ræða sjálfar forsendurnar og reynsluna af einkavæðingunni, ekki endilega bara framkvæmdina. Við þekkjum hins vegar náttúrlega hvernig til hefur tekist í mörgum tilvikum. Hv. þingmaður nefndi bankana. Ætlar hann að gefa sinn stimpil á einkavæðingu Búnaðarbankans, svo dæmi sé tekið, hvernig staðið var þar að málum? Vill hann kannski halda litla ræðu um öldrunarheimilið Sóltún, hvernig var staðið að því að ráðstafa því til Öldungs hf. og hvernig Aðalverktakar komu þar að málum? Þar átti í hlut fulltrúi í einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar sem var stjórnarformaður í Aðalverktökum, sem fékk verkefnið í sínar hendur. Það var gagnrýnt af Ríkisendurskoðun á sínum tíma. Við skulum fara varlega í að tala um að vel hafi til tekist með einkavæðinguna. Þegar hann síðan nefnir bankana þá þótti mér vænt um hvernig hann orðaði það. Hann talaði um þær breytingar sem orðið hefðu á íslensku samfélagi með einkavæðingu bankanna. Ég verð að segja að í því sambandi hef ég miklar efasemdir. Ég horfi til lýðræðisins, því sem er að breytast á því sviði um alla ákvarðanatöku í samfélaginu og hvað yfirleitt er að gerast í samfélagi okkar, um þá miklu og vaxandi misskiptingu sem við höfum orðið vitni að og á að hluta til rót sína að rekja til einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar. 
            

Herra forseti. Hvað varðar framkvæmd slíkrar athugunar þá held ég að betur færi á að því væri beint til ríkisstjórnarinnar að skipuð yrði sérfræðinganefnd til að fara yfir alla þessa sögu og afleiðingar einkavæðingar. Ég er ekki viss um að það væri best að gera með því að tilskipaðir séu pólitískir fulltrúar, einn frá hverjum þingflokki, einn frá BSRB, með allri mögulegri virðingu fyrir þeim ágætu samtökum eða frá Samtökum atvinnulífsins og ASÍ. Ég held að það færi betur á að skipuð yrði sérfræðinganefnd til að kanna þetta og fara yfir þetta. Það væri þá ekki litað pólitískum viðhorfum heldur nálguðust menn málið út frá faglegum forsendum. Hvað varðar einkavæðingu Búnaðarbankans eða söluna á Búnaðarbankanum þá ætla ég ekki að gefa ein eða nein vottorð um hana. Ég hef komið inn á að þegar kallað var eftir tilboðum í Búnaðarbankann, bárust ef ég man rétt, tilboð frá þremur hópum. Eitt var frá svokölluðum S-hópi, eitt frá svokölluðum Kaldbak og annað frá Samson-hópnum. Samson-hópurinn hafði þá nýverið keypt Landsbankann og kom þess vegna vart til greina sem kaupandi. Þá voru eftir tveir hópar og annar hópurinn bauð betur en hinn. Þannig gekk málið fyrir sig í hnotskurn. Þetta er ekki allt hafið yfir vafa, hv. þingmaður, ekki alveg. Ég skal fallast á það. En þó tel ég að meginlínurnar hafi verið þessar og ég fullyrði að þeir sem þar stóðu að og sátu í einkavæðingarnefnd hafi reynt að vinna sína vinnu jafn vel og kostur var á. Hvað varðar breytingarnar á samfélaginu hefur það gerst að velmegun á Íslandi hefur vaxið meira en nokkru sinni fyrr. Þetta sambland af einkavæðingu, lækkun á sköttum, einföldun á regluverki viðskiptalífsins og inngangan í EES, hefur allt spilað saman til að gjörbreyta þessu samfélagi. Ég tel að það hafi breyst til hins betra. Samfélagið getur veitt þegnum sínum meiri lífsgæði, hvort heldur er í formi opinberrar þjónustu eins og heilbrigðisþjónustunnar, menntakerfisins og hærri laun. Ég tel að það sé engin spurning um að við höfum gengið 

Hæstv. forseti. Ég hef miklar efasemdir um að við göngum götuna til góðs þegar við erum að færa ákvarðanavald í þjóðfélaginu frá stofnunum á borð við þessa, Alþingi Íslendinga eða sveitarstjórnum, yfir til auðmanna, þeirra sem hafa peninga handa á milli. Hugtakið auðvald smellur sem flís við rass, eins og það gerði fyrr á tíð. Viljum við þetta? Viljum við að Baugsmenn, Björgólfar og Jónar Ásgeirar lækni og líkni, ákveði áherslur í heilbrigðismálum, í skólamálum eða í menningarmálum? Viljum við svona þjóðfélag? Viljum við þjóðfélag misskiptingar, sem fer hér vaxandi? Fyrr í dag var rætt um vandamál í hinum dreifðu byggðum landsins. Við heyrum af biðröðum eftir húsnæði. Við fáum fréttir af því að fátækt fólk hafi ekki lengur efni á því að leita sér lækninga. En við fáum líka fréttir af auðmönnunum sem halda upp á afmæli sín, boða til mikilla afmælisveislna hér á landi og utan lands sem kosta mörg hundruð milljónir króna. Þetta er ekki það samfélag sem ég held að íslenska þjóðin sækist eftir. Ég held ekki. Ég er ósammála fulltrúa Sjálfstæðisflokksins við þessa umræðu hvað þetta snertir. Varðandi aðkomu sérfræðinga að þessari vinnu vil ég vekja athygli á því að í þingsályktunartillögunni er vísað til þess að stjórnmálaflokkarnir á Alþingi skipi fulltrúa sína. Að sjálfsögðu munu þeir leita til sérfróðra aðila og að sjálfsögðu mun hið sama gilda um verkalýðssamtökin og samtök atvinnulífsins hvað það snertir. 

Herra forseti. Enn og aftur. Ég tel nær að sleppa millileiðinni sem þarna er farin og skipa slíka sérfræðinganefnd beint, annaðhvort af forsætisráðherra eða af ríkisstjórninni og síðan skili sérfræðinganefndin skýrslu, annaðhvort til forsætisráðherra, þ.e. ríkisstjórnar eða þings. Ég held að sú leið sé betri en sú sem lagt er upp með hér. Ég tel að þetta sé ekki bara pólitískt viðfangsefni. Þetta er rannsóknarefni og það ætti að setja beint í hendur sérfræðinga. Hvað varðar þessa breyttu samfélagsgerð, af því að þar auðvitað rekast á hugsjónir okkar og mismunandi skoðanir á því hvernig samfélagið eigi að verða. Við verðum auðvitað dæmdir af verkum okkar sem berum ábyrgð á þeirri ríkisstjórn sem nú situr og hefur setið undanfarin ár. Það er alveg rétt. Reynslurökin verða að tala, hv. þingmaður, rétt eins og bent var á í upphafi umræðunnar. Hver eru reynslurökin, þegar við horfum til síðustu 16 ára eða svo? Hver er reynsla okkar Íslendinga af þeirri stefnu sem fylgt hefur verið eftir undir forustu Sjálfstæðisflokksins? Hún er þessi: Kaupmáttaraukning á þessum tíma hefur aldrei verið jafnmikil í sögu lýðveldisins. Geta okkar til þess að veita opinbera þjónustu, t.d. heilsugæslu, menntun og félagsþjónustu, hefur aldrei verið jafnmikil. Ríkissjóður Íslands hefur aldrei staðið jafn vel. Við höfum náð að greiða niður skuldir okkar við útlönd. Hver hefði nú trúað því? Á sama tíma höfum við lækkað skatta og skilið meira eftir í buddunni hjá almenningi og um leið aukið útgjöldin til þeirra málaflokka sem ég nefndi hér áðan. Þetta gerist ekki af sjálfu sér. Þegar horft er lengra aftur í tímann er þetta ekki sú saga sem við horfum á. Það er saga um stanslausan ríkishalla, erfiðleika í atvinnurekstri, neyðaraðgerðir til þess að bjarga atvinnuvegunum og samfélag sem var miklu fábrotnara og einfaldara en það sem nú er. Við skulum einmitt tala um reynslurökin. Við skulum tala um það hver reynslan er og þá sjáum við sjálfstæðismenn að við getum staðið stolt og horft til okkar verka og sagt: Við höfum breytt þessu samfélagi 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir innlegg hans í umræðuna. Hann tekur undir að þörf sé á því að gera úttekt á því hvernig markaðsvæðing og einkavæðing almannaþjónustunnar hefur gengið, hvernig henni hefur reitt af. Hverju erum við bættari og hvernig eigum við að halda áfram? Auðvitað hefur sumt farið betur og annað verr. En það sæjum við með því að gera á því úttekt. Það ætti síst að vera Sjálfstæðisflokknum á móti skapi að gera á því rækileg úttekt því fá mál eru meira umdeild í samfélaginu en einmitt þessi. Nýjasta dæmið er markaðsvæðing og einkavæðingarátak í Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja, hvernig það er framkvæmt, að einkavæða og selja orkuauðlindirnar, ef það gengur eftir sem menn þar vilja. Ekki bara það, græðgisvæðingin er þar styrkt. Mönnum finnst allt í lagi að taka til sín 1,5 milljarða og segja: Ég er svona mikils virði í þessu eina máli. Við höfum klofið þjóðina í tvennt. En ég ítreka spurningu til hv. þingmanns: Er ekki bara eðlilegt að við gerum á þessu ítarlega úttekt? Það má vel vera að við þurfum að flétta saman pólitíska úttekt og, eins og hv. þingmaður orðaði það, sérfræðingaúttekt. Við erum reiðubúin að finna þá leið til þess að úttektin verði gerð. En ég fagna því að hann taki undir að þetta sé mál sem sé vel þess virði að taka á.

Herra forseti. Ég geri heilmikinn greinarmun á því hvort um er að ræða pólitíska nefnd, eins og mér sýnist lagt upp með í þessari tillögu  En þó vil ég nefna að fyrir liggja ýmsar skýrslur og athuganir á afleiðingum einkavæðingar. Þar nefni ég aftur einkavæðingarnefnd sem birt hefur skýrslur um einstök einkavæðingarverkefni, hvernig þeim hafi reitt af og hvernig þeim hefur gengið við einkavæðinguna. Vissulega er það miðað töluvert við framkvæmdina sjálfa. En um leið eru menn líka að skoða það umhverfi sem einkavæðingin fer fram í og það er ekki svo að menn hafi ekki velt þessu rækilega fyrir sér. Enn og aftur, af því hér var talað um græðgisvæðingu. Græðgi er í sjálfu sér löstur. Ég vorkenni þeim mönnum sem lifa við þann þunga löst að vera gráðugir. Græðgi hefur ekkert með einkavæðingu að gera.  Það að leggja það að jöfnu eða segja að græðgi sé til vegna einkavæðingar eða hafi fengið þar einhverja sérstaka útrás þá tel ég, þegar horft er til baka í sögunni, að við finnum mörg dæmi um græðgi. Hún hefur sprottið upp hvort sem verið hafa lítil eða mikil ríkisumsvif. En í því fátæka landi sem var hér fyrir ekki svo löngu, þar sem ríkið réð svo miklu og áhrif stjórnmálamannanna voru svo mikil átti græðgin til að finna sér aðrar leiðir en bara gegnum það að eignast peninga. 

Herra forseti. Hv. þingmaður kom inn á sölu á hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja í ræðu sinni áðan sem var sett í fjárlagafrumvarpið með bara einni lítilli setningu: Ríkinu er heimilt að selja hlut sinn í Hitaveitu Suðurnesja. Við höfum rætt um það á undanförnum þingum að sveitarfélögin sem áttu fyrirliggjandi hlut gætu leyst til sín þá hluti. Þegar þetta var til umræðu á Alþingi var látið í það skína að sveitarfélögin hefðu áhuga á því að kaupa hluti. Ég minnist þess að hér var einmitt flutt tillaga af, ef ég man rétt, hv. núverandi formanni þingflokks Samfylkingarinnar um að svo yrði gert og þannig yrði búið um hnútana fyrir einum þremur árum. Þegar þetta er síðan selt af ríkinu án þess að nokkuð nánar sé kveðið á um er skýrt tekið fram, með leyfi forseta: „Íslensk orkufyrirtæki sem stunda starfsemi sem fellur undir raforkulög í opinberri eigu mega ekki bjóða í eignarhlut íslenska ríkisins. Sama gildir um dótturfélög framangreindra fyrirtækja og önnur félög þar sem þau fara með yfirráð í skilningi samkeppnislaga.“ Það var því beinlínis verið að beina þessu í þennan farveg með markvissum, meðvituðum hætti enda þekkjum við síðan leikinn sem enn er ekki búinn. Ég spyr hv. þingmann: Hvað finnst hv. þingmanni um að fara svona aftan að hlutunum og reyna að fara að markaðsvæða orkuauðlindirnar á Reykjanesi með þessum hætti? Nákvæmlega eins standa nú Akurnesingar og Borgfirðingar gagnvart Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar og þar með líka Deildartunguhver, að nákvæmlega á sömu setningu og nú stendur í fjárlagafrumvarpinu er hægt að láta 

Herra forseti. Aftur að söluhlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja. Ástæðan fyrir því að ákveðið var að setja takmarkanir á hverjir gætu keypt eða boðið í þennan hlut var sú að menn vildu koma í veg fyrir aukna samþjöppun á raforkumarkaði. Talið var óheppilegt að annaðhvort Orkuveita Reykjavíkur eða Landsvirkjun gætu keypt þennan hlut. Það var óheppilegt fyrir margra hluta sakir, m.a. vegna þess að slíkum hlut mundi fylgja stjórnarsæti í Hitaveitu Suðurnesja sem aftur er óeðlilegt á markaði þar sem á að kalla fram samkeppni í sölu, að eitt fyrirtæki eigi stjórnarsæti í öðru fyrirtæki og geti þar með nærri því gert viðkomandi stjórn óvirka. Hitt er líka að það yrði að heita undarleg einkavæðing ef ríkið hefði selt eignarhlut sinn í Hitaveitu Suðurnesja og Landsvirkjun hefði keypt. Það hefði verið nokkuð öfugsnúið og gegn þeim markmiðum sem sett voru með sölu hlutarins. Aðalatriðið hvað varðar stöðu sveitarfélaganna, svo ég ítreki það enn og aftur, var að þá lá fyrir að sveitarfélögin höfðu forkaupsrétt í þessu og þess var virkilega gætt með mjög grandvörum og gerhyglum hætti að tryggt væri að sveitarfélögunum væri algjörlega og fullkomlega ljós réttur sinn í málinu, þau hefðu alla þá fyrirvara og allan þann tíma sem þyrfti til þess að meta það hvort þau vildu neyta forkaupsréttar síns enda kom það síðan í ljós að öll þeirra gerðu það. Ég tel því að það hafi verið óheppilegt þegar Orkuveita Reykjavíkur fór síðan í fyrirtækið, ég harma það. Ég held að það upplegg sem lagt var upp með, ef því hefði verið fylgt, hefði verið mun happasælla, betra og drýgra fyrir samfélagið en sú leið sem því miður var farin. 

Herra forseti. Ég var á leiðinni út áðan að fá mér kaffibolla með hv. þingmanni, séra Karli Matthíassyni, þegar ég fékk slíkt magnþrungið augnaráð frá hv. þingmanni Framsóknarflokksins að ég sé mig tilknúinn til að stíga hér í pontu og svara fyrir hönd mína og Samfylkingarinnar í þessum málaflokki vegna þess að það hefur ýmislegt verið sagt um Samfylkinguna og Samfylkingunni gerðar upp skoðanir varðandi einkavæðingu, heyrist mér, í umræðunni. Þetta verður því jómfrúarræða mín á þingi um þetta mál, m.a. út af þessu augnaráði. Það er oft gefið í skyn í umræðunni að Samfylkingin sé á einhvern hátt, ekki síst vegna þess að hún gekk í stjórnarsamstarf við Sjálfstæðisflokkinn, skilyrðislaust fylgjandi því að einkavæða alla hluti. Við höfum hins vegar ljáð máls á því að við verðum að skoða mismunandi rekstrarform í samfélagsþjónustu. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir m.a. að við verðum að skoða heilbrigðisþjónustuna. Virkar hún vel eins og hún er núna? Virkar það vel að hafa einn stóran miðstýrðan ríkisspítala? Eru ekki biðlistarnir þarna gríðarlegir? Talar það ekki sínu máli? Er einkarekstur þegar í heilbrigðisþjónustu? Já, t.d. hjá tannlæknum, augnlæknum og alls konar klíník úti um alla borg sem er einkarekin. En hvert er grundvallaratriðið þarna? Grundvallaratriðið er að þau eru öll innan sjúkratryggingakerfisins og það má að sjálfsögðu aldrei einkavæða. Allir verða að hafa jafnan aðgang að þjónustunni hvernig sem við veitum hana. Svo verður að skoða það hvernig best er að veita hana. Ég er þeirrar skoðunar að fyrirkomulagið eins og það er núna í þessu afmarkaða dæmi heilbrigðisþjónustunnar sé ekkert endilega til fyrirmyndar og ég er viss um að þingmenn Vinstri grænna eru á sama máli. Síðan fagna ég því auðvitað að við ætlum að hefja umræðu og ég held að hún hafi líka verið mjög mikil í samfélaginu um einkavæðingu og hvort hún hafi verið góð eða ekki. Ég ætla alls ekki á mínum fyrsta degi á þingi að taka t.d. alla framkvæmd einkavæðingar Búnaðarbankans í fangið og mæla því einhverja sérstaka bót hvernig hún fór fram. Ég held að ýmislegt megi skoða í því ferli. Ég held að sérhver einkavæðing í samfélaginu og einkavæðingarferli og markaðsvæðing samfélagsþjónustu kalli á spurningar, afmarkaðar spurningar hverjar og einar, t.d. háskólakerfið. Þar höfum við einkarekna háskóla núna og ég fagna því, minn flokkur fagnar því. En þá þurfum við líka að skoða stöðu Háskóla Íslands. Markaðsvæðing háskólakerfisins hefur leitt til fjölbreyttara háskólakerfis en það kallar að sama skapi á spurningar um það hvernig við eflum Háskóla Íslands. Einkavæðing bankanna sem er náttúrlega gríðarlega umfangsmikil kallar á fjölmargar spurningar. Hefur einkavæðing bankanna t.d. leitt til þess að samkeppnisumhverfi sé virkt gagnvart neytendum á Íslandi? Hugsanlega ekki. Þetta má kanna og ég held að við séum stöðugt að kanna það og ég held að þetta sé eitt yfirgripsmesta samfélagsmál nútímans á Íslandi. Þessi umræða fer stöðugt fram þannig að auðvitað fagna ég því að Vinstri grænir vilji opna umræðu um þessi mál hvort sem þeir gera það með þessum hætti eða öðrum. Ef við hefðum þingnefndir á Íslandi sem hefðu leyfi til þess að skoða afmarkaða hluti held ég að það hafi gefist fjölmörg tilefni til þess á undanförnum árum að skoða ýmis einkavæðingarferli. Ég mundi því segja að til langs tíma ættum við að stefna að því, það er mín persónulega skoðun, að koma á slíkum nefndum. Við aðhyllumst umræðustjórnmál, við förum ekkert ofan af því. Hins vegar vekur það athygli mína að í hvert einasta skipti sem samfylkingarmaður opnar munninn á grunni stefnu Samfylkingarinnar um að tilhlýðilegt sé að skoða ýmis rekstrarform á samfélagsþjónustu, þá rjúka ekki síst þingmenn Vinstri grænna upp og væna okkur um það frasakennt að vilja einkavæða allt, eins og það er orðað. Þetta er af og frá. Ég vonast þá til að þingsályktunartillagan sé til vitnis um það að einmitt vinstri grænir sem hafa, leyfi ég mér að segja, verið hvað helst til klisjukenndir í umræðunni og hvað helst í skotgröfum í umræðunni á undanförnum árum, að þeir séu ekki síst reiðubúnir til þess að skoða ýmis rekstrarform á samfélagsþjónustunni með opnum huga nákvæmlega eins og Samfylkingin er tilbúin til að gera.

Hæstv. forseti. Mér þótti þetta vera góð ræða.  Nú höfum við fengið viðbrögð nokkurra flokka við þingmálinu. Sjálfstæðisflokkurinn tekur að sumu leyti vel í þetta en vill hafa þrengri aðkomu að málinu en við gerum ráð fyrir í stað þess að allir pólitískir flokkar á Alþingi skipi sína fulltrúa fyrir sín sjónarmið í rannsóknarnefndina. Að sjálfsögðu mundu menn skipa sérfrótt fólk eða fólk sem þekkir til. Þá vill Sjálfstæðisflokkurinn eða fulltrúi hans við umræðuna að ríkisstjórnin hafi einvörðungu ákvarðanavald um þetta efni, þetta er svona þröng aðkoma. Ég vil spyrja hv. þingmann sem tekur vel í efni málsins hvort hann sé reiðubúinn að lýsa því yfir fyrir hönd flokks síns eða eigin hönd að hann muni samþykkja málið, að ráðist verði í rannsókn af þessu tagi. Mér heyrðist hann taka vel undir það. Hann minnti okkur á að Samfylkingin aðhyllist svokölluð umræðustjórnmál, hann vill komast út úr klisjukenndri umræðu og taka á málinu að því er mér skilst samkvæmt því sem hér er lagt til. Getur hann lýst því yfir að hann muni styðja málið og flokkur hans?

Herra forseti. Nei, ég get ekki lýst því yfir algjörlega fyrir hönd míns flokks að hann styðji þingsályktunartillöguna. Ef ég tala fyrir mig persónulega er ég ekki viss um að þetta sé rétta leiðin til að skoða málið. Ég tek undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni að það kunni að vera fullbratt að ætla sér að setja einhvers konar stopp á það sem kallað er markaðsvæðing í tillögunni meðan við ræðum þessi mál í nefndinni. Ég held að það sé fullbratt og ég held líka að umræða um einkavæðingu á undanförnum árum sem hefur verið gríðarlega umfangsmikil sé of stórt viðfangsefni fyrir eina nefnd að skoða. Ég held að afmörkuð mál, eins og ég sagði áðan í ræðu minni, kalli á afmarkaðar spurningar. Ég sé t.d. ekki alveg hvernig umræðan um markaðsvæðingu háskólastofnana eigi endilega heima í sömu nefnd og fjallar um einkavæðingu bankanna. Ég held að þetta séu það aðskilin umræðuefni að ég tel að við þurfum einfaldlega að ræða þessi mál á mörgum sviðum. Tillaga mín væri sú og óskalending í þessu er að Alþingi væri á einhvern hátt gert virkara í því að fjalla um einstök einkavæðingarferli og einstök mál sem upp koma. Ég held að á undanförnum árum hefðum við margoft haft þörf fyrir sérstakar þingnefndir sem hefðu þá haft tækifæri til að kalla á sinn fund sérfræðinga til að fara yfir ýmis mál og komast að niðurstöðu um hvort rétt hafi verið að málum staðið eða ekki. 

Hæstv. forseti. Það kann að vera spurning um útfærsluatriði hvernig ráðist verði í þetta verkefni. Hv. þingmaður telur að verkefnið, eins og það er tilreitt hér, sé of umfangsmikið og stórt til þess að hægt sé að taka á því með þessum hætti. Ég vil minna á að við höfum af því áhyggjur að það kunni að vera of stórt viðfangsefni fyrir eina þjóð að kokgleypa öll þau áform sem ríkisstjórnin hótar okkur nú með. Er ég þar að vísa aftur í einkavæðingaráformin í heilbrigðisþjónustunni og í orkugeiranum. Ég mun síðar við umræðuna taka upp ýmsa þætti sem hv. þingmaður vék að um heilbrigðismálin og mismunandi rekstrarform þar. En aðrar tillögur hafa komið fram. Fulltrúi Framsóknarflokksins við umræðuna sagði, á svipaðan hátt og hv. þingmaður gerði, að sér fyndist of bratt að stöðva öll áform um einkarekstur eða einkavæðingu í velferðarþjónustunni á meðan rannsókn af þessu tagi færi fram. Fulltrúi Framsóknarflokksins kom með málamiðlunartillögu hvað þetta varðar. Tók undir með hv. þingmanni. Hún var sú að nema brott úr lögum heimildarákvæði, sem þar er að finna, til framkvæmdarvaldsins um einkavæðingu. Nokkuð sem hv. þm. Jón Bjarnason vék að varðandi heimildarákvæði um sölu á orkufyrirtækjum t.d. Hv. þingmaður, fulltrúi Framsóknarflokksins við umræðuna, vék að heilbrigðismálunum hvað þetta snerti. Þannig að þetta er útfærsluatriði sem við kunnum að vera til samkomulags um ef menn fallast á þá meginhugmynd sem við leggjum fram, 

Það er rétt skilið hjá hv. þingmanni að almennt er vel tekið í það, heyrist mér, í þingsal að svona umfangsmikið samfélagsverkefni og svona umfangsmikill samfélagslegur þáttur eins og markaðsvæðing þarfnist alltaf umræðu og skoðunar, þarfnist þess að öll reynslurök séu uppi á borðinu. Hvernig við gerum það er hins vegar til umræðu hér. Ég hef lýst því hvernig ég telji að það verði best gert, það er að við skoðum einstök mál eftir því sem þau koma upp og höfum þannig virka skoðun í gangi á því hvernig einkavæðing samfélagsþjónustunnar fer fram. Eitt dæmi sem mig langar að nefna í lokin á þætti mínum í umræðunni, og er til vitnis um það hversu flókinn málaflokkur þetta er, alla vega frá mínum bæjardyrum séð, varðar orkufyrirtækin og auðlindirnar. Þar horfum við upp á það að án þess að nokkuð hafi verið einkavætt er ákvörðunarvaldið í málaflokknum komið af hendi Alþingis. Þar þurfti engrar einkavæðingar við. Þar voru einfaldlega ýmis ákvæði í lögum sem fela t.d. sveitarstjórnum miklu meira ákvörðunarvald en þær ættu að mínum dómi að hafa í þessum málaflokki. Það er ekki endilega einkavæðingin ein og sér sem er drifkraftur þess að ákvörðunarvald í samfélagsþjónustu fari frá Alþingi og ríkisstjórn heldur ýmislegt annað. Þetta er til vitnis um það hversu flókinn þessi málaflokkur er og líka til vitnis um það hversu mikilvægt er að við höfum stanslaust virka og opna umræðu um nákvæmlega þessi mál.

Herra forseti. Ég vil, líkt og 1. flutningsmaður þingsályktunartillögunnar, hv. þm. Ögmundur Jónasson, þakka það sem ég vil kalla mjög góðar undirtektir við hana. Ég hygg að þingheimur allur átti sig á því að sá einkarekstur og sú einkavæðing sem farið hefur fram á undanförnum árum er ekki endilega mjög markviss og hefur ekki endilega skilað þeim samfélagslega árangri sem hún þarf að gera þó að hún hafi kannski skilað aurum í buddu einhverra gráðugra eða feitra katta, eins og það er kallað upp á enska tungu svona létt snarað. Það er hugsanlega of bratt að ætlast til þess að menn taki afstöðu til þessarar tillögu af eða á, hér og nú. En mjög gott færi mun væntanlega gefast á því í þingnefnd sem mun fá málið til umfjöllunar. Ég tel eins og fleiri að um mjög brýnt verkefni sé að ræða sem Alþingi megi ekki láta fram hjá sér fara án þess að taka afgerandi ákvörðun um þróun mála í framhaldinu. Það er ekki hægt að gera það öðruvísi en á grundvelli rannsókna. Það hefur farið svolítið fyrir brjóstið á mönnum, þeim hv. þingmönnum sem hafa talað, að síðast í tillögugreininni er gert ráð fyrir því að fallið verði frá öllum áformum um frekari einkavæðingu og einkarekstur þar til niðurstöður skýrslunnar liggja fyrir. En ég hygg að ef menn skoða þann tímaramma sem settur er, áætlað er að verklok geti verið fyrir 1. október 2008, sem sagt að ári liðnu, ætti það ekki að vera svo mikið vandamál. Vissulega er hér spurt um hugmyndafræði og því er ekki að leyna að oft finnst manni eins og hugmyndafræði frjálshyggjunnar hafi gripið þetta samfélag þannig að líkja megi við kverkatak. Við sjáum byggðirnar engjast undan græðginni sem hefur gripið um sig í orkugeiranum bara á undanförnum dögum. Við skulum gæta okkar í þessari umræðu að göfga ekki græðgina. Vissulega er hún löstur. Við skulum ekki göfga hana með fallegum orðum eins og að menn hafi komið miklu í verk og séu duglegir. Við skulum gæta okkar á því. Það er eðlilegt að sérstaklega sé rætt um heilbrigðismál þegar verið er að tala um markaðsvæðingu í samfélagsþjónustunni. Í stefnu ríkisstjórnarinnar, eins og fram kom í stefnuræðu forsætisráðherra og reyndar líka í frægri ræðu hans í Valhöll í lok september, er lögð á það sérstök áhersla að gera breytingar í heilbrigðisþjónustunni, meðal annars með útboðum og þjónustusamningum. Ekki þarf að fjölyrða í þessum sal um ástandið á heilbrigðisstofnunum landsmanna og það mikla vinnuálag og þau lágu laun sem starfsmenn þar búa við og ekki síður það öryggisleysi og þá biðlista sem plaga sjúklinga sem þangað leita eftir þjónustu. Svör ráðamanna, og nú ríkisstjórnarinnar og nýs heilbrigðisráðherra, við því hvað eigi að gera í þeim efnum eru öll á einn veg. Töfraorðið er svokallaður einkarekstur. Það eru útboðin og það eru þjónustusamningarnir og það er einkareksturinn sem nú á að bjarga öllu. Menn taka vissulega fram að alls ekki sé um einkavæðingu að ræða, alls ekki ameríska módelið. Þeir segjast ekki ætla að hverfa frá norræna módelinu sem byggist á jöfnum aðgangi allra að þjónustunni án tillits til efnahags og ekki ætla að hverfa frá því að þjónustan sé að mestu greidd úr sameiginlegum sjóðum. En sporin hræða og við sjáum að nú þegar er orðin mikil mismunun í kerfinu eftir efnahag. Við sjáum líka að heilbrigðisþjónustan er í æ ríkara mæli borin uppi af framlögum beint úr buddunni en ekki úr samfélagslegum sjóðum. Ég vil því ítreka að ekki er allt sem sýnist þegar menn segja að þetta sé ekki á þennan veg. Menn afneita sem sagt ameríska módelinu og einkavæðingu í heilbrigðisgeiranum en klæða þessar aðgerðir í afskaplega aðlaðandi búning fyrir alla hlutaðeigandi. Talað er um að nýta kosti einkaframtaksins og að auka fjölbreytni í heilbrigðisþjónustu. Talað er um að samkeppni muni minnka tilkostnað í kerfinu og loks á einkarekstur að auka valfrelsi sjúklinga og hækka laun starfsmanna. Það hljóta allir að sjá að það er afskaplega erfitt að hafna svo lokkandi boði miðað við þær aðstæður sem eru á heilbrigðisstofnunum. Það er athyglisvert að hækka eigi laun starfsmanna og bæta öryggi þeirra með útboðum og þjónustusamningum. Hvað gerist ef starfsmannaleigan, sem þarf að bjóða í verk hins opinbera og jafnvel á Evrópska efnahagssvæðinu ef umfangið er mjög mikið, fær ekki þjónustusamninginn eins og gerðist á dögunum á Landspítalanum? Hvaða tryggingar hafa starfsmennirnir þá fyrir störfum sínum? Hvar er þá atvinnuöryggið sem þeir njóta í hinu opinbera kerfi? Maður hlýtur í þeim efnum líka að spyrja: Hvaða samfella getur orðið í starfinu á sjúkrahúsunum ef starfsmannaleigur eiga sí og æ að sjá deildum fyrir starfsmönnum? Við skulum átta okkur á því að sú einkavæðing, sá einkarekstur, sem nú þegar er í heilbrigðisþjónustunni og samfélagsþjónustunni hjá okkur hefur ekki orðið til vegna einhverrar markaðrar stefnumótunar eða vegna þess að sýnt hafi verið fram á að hún sé svo miklu hagkvæmari. Það er afskaplega tilviljunarkennt hvað er úti á einkamarkaðinum og hvað ekki. Því hefur jafnvel verið hreyft að það sem er úti á markaði í heilbrigðisþjónustunni geti verið tilkomið þar vegna þess að viðkomandi læknar, sem reka þá þjónustu úti í bæ, séu jafnframt í aðstöðu til þess inni á sjúkrastofnunum að takmarka aðgang að þjónustunni og lengja þar með biðlista. Þetta eru atriði sem við verðum að horfa á. Það er ekki nóg að fullyrða að einkarekstur sé hagkvæmur. Það verður, áður en lengra er haldið, að rannsaka árangur og áhrif einkavæðingar í samfélagsþjónustunni. Það eru allt mælanlegar stærðir en það þarf að mæla bæði fjárhagslegan og samfélagslegan ávinning. Ég lít svo á að með góðum undirtektum við tillöguna geti þingheimur 

Virðulegi forseti. Þessi þingsályktunartillaga sem hér er til umræðu fjallar um rannsókn á áhrifum markaðsvæðingar samfélagsþjónustu og lagt er til að meðan sú rannsókn fari fram verði engar frekari breytingar frá núverandi fyrirkomulagi. Mér finnst að þessi tillaga lúti í sjálfu sér, svo pólitísk sem hún er í eðli sínu, ekki að réttu viðfangsefni þar sem hún snýst fyrst og fremst um formið á þjónustunni þar sem tekið er fyrir og athugað hvort þetta form eða hitt sé betra eða verra með þeirri gefnu forsendu að annað sé betra en hitt og þess vegna eigi ekki að gera neinar breytingar á meðan rannsóknin fari fram. Mér finnst að menn eigi kannski að einbeita sér að hinum pólitísku viðfangsefnum á þessu sviði sem eru hlutir eins og að rannsaka áhrifin af vaxandi misskiptingu í þjóðfélaginu. Það eru út af fyrir sig mælanlegir hlutir. Það er hægt að fá fólk til að gera þá athugun. Það er hægt að rannsaka áhrifin af því að ráðstafa auðlind þjóðar, réttindum hennar til einkaaðila án endurgjalds, að gefa þeim fullt frelsi til þess að endurselja þá þau réttindi um lengri eða skemmri tíma eins og reynslan er komin af kvótakerfinu í fiskveiðistjórn. Við getum rannsakað þetta og haft það til hliðsjónar þegar menn velta fyrir sér hvernig eigi að skipa málum með löggjöf varðandi önnur réttindi sem eru í þjóðareign eða menn vilja hafa á almenningsvettvangi, annaðhvort sem eign með beinu eignarhaldi eða með því að tryggja þjóðinni tekjur af nýtingu þessara réttinda. Þessa hluti geta menn tekið fyrir að mínu viti og eiga að gera slíkar athuganir. Menn geta líka látið athuga hvaða áhrif það hefur að varpa kostnaði í heilbrigðiskerfinu yfir á einstaklinginn, yfir á sjúklinginn. Það eru til erlendar rannsóknir á því sviði sem leiða það í ljós að af því leiðir ekki neinn sparnaður, þ.e. kostnaðarvitund einstaklingsins er ekki sú, í þessu tilviki í heilbrigðismálum, að þó að kostnaði sé velt meira og minna yfir á hann leiði það til þess að kostnaðurinn við þjónustuna í heild minnki. Þvert á móti leiðir þetta frekar til aukins kostnaðar miðað við þær athuganir sem fyrir liggja. Þetta getum við athugað líka hér innan lands. Að skoða þetta form finnst mér eiginlega beina athyglinni að röngum hlut í málinu. Það er ekki að mínu viti skurðarpunkturinn í pólitískri umræðu hvort tiltekinn rekstur sé unninn af starfsmönnum hins opinbera eða starfsmönnum einkafyrirtækja. Ég held að það hafi enga þýðingu að gera athugun á því hvort það hafi verið betra að starfsmenn áhaldahúsa sveitarfélaga hafi verið starfsmenn sveitarfélaganna eða hvort verkið sé unnið af verktökum sem hafa sína starfsmenn í vinnu eins og snjómokstur og annað slíkt sem nú er meira og minna unnið af einkaaðilum. Ég held að það sé ekki mjög frjótt athugunarefni. Ég held að það sé ekki mikill ávinningur í því að fara að stöðva t.d. þá þróun sem vonandi fer í gang að ríkið felli undir sjúkratrygginguna allt munnholið og tannbeinin sem tekið var undan sjúkratryggingunni fyrir nokkuð löngu með mjög slæmum áhrifum. Tannheilsu hefur mjög hrakað eftir að það gerðist. Eðlilegt er að ríkisvaldið beiti sér fyrir samningum við tannlækna um að veita öllum landsmönnum þessa þjónustu en það eru þá samningar um einkarekstur líklega eða jafnvel einkavæðingu samkvæmt skilningi þeirra sem flytja þetta mál og yrði þá lagst gegn því að það ætti sér stað á meðan þessi rannsókn færi fram. Það hefur verið tekið upp á síðustu árum að heimila að einstaklingar geti hugsað um veikt fólk. Maki fær greiðslur úr ríkissjóði til þess að hugsa um veikan maka sinn heima hjá sér eða einhver sem á lögheimili með honum. Ef við rýmkum þetta ákvæði eins og við höfum lagt til, þingmenn Frjálslynda flokksins, þannig að það ætti við aðra einstaklinga en þá sem eiga lögheimili með hinum veika væri væntanlega litið á þetta sem frekari einkavæðingu og hv. þm. Ögmundur Jónasson mundi þá líklega telja þetta slæma þróun, en ég efast ekki um að hann teldi þetta góða þróun. Ég held að málið sem hann flytur beinist kannski ekki að nákvæmlega þeim þáttum sem ég held að hann vilji láta athuga. Ég held að menn þurfi svolítið að endursemja þennan texta til þess að fá fram athugun …  Við eigum að ræða hér í þingsal og nefndum þingsins um pólitíkina, hvernig við ætlum að fara með auðlindir þjóðarinnar, ráðstafa réttindum til að nýta orkuna. Það eru pólitísk viðfangsefni sem við eigum að taka fyrir, við eigum ekki að leggjast gegn því að þeir sem munu nýta þessa orku eigi endilega að vera opinber fyrirtæki. Ég sé það ekki fyrir mér að það sé skilyrði framtíðarinnar að enginn megi nýta eða virkja hér á landi nema fyrirtæki eins og Landsvirkjun eða annað opinbert fyrirtæki. Það er ekki framtíðarsýnin. Það væri alveg jafnóskynsamlegt að mínu viti og að segja: Það má enginn nýta fiskveiðiauðlindina nema fiskiskip í eigu hins opinbera. Auðvitað dettur engum í hug að setja atvinnulífi landsmanna þær skorður til framtíðar litið. En við hv. þm. Ögmundur Jónasson kunnum að vera sammála um að það er óskynsamlegt að opna fyrir einkavæðingu inni í orkugeiranum áður en menn setja skynsamlega löggjöf um það hvernig afraksturinn af nýtingu auðlindarinnar skiptist. Mér finnst, virðulegi forseti, rétt að tala fyrir því að menn beiti málinu meira inn á skýr pólitísk álitaefni en festi sig ekki í deilum eða afstöðu til rekstrarforma í tilteknum rekstri.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram. Ég tek fram að ég held að við séum sammála um mjög margt sem snýr að samfélagsþjónustunni, ég og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, sem hér talaði síðastur en hann gagnrýndi jafnframt nokkuð nálgun okkar til málsins og taldi að við beindum ekki sjónum okkar að öllu leyti í rétta átt. Það gæti ekki skipt máli hvort það væru starfsmenn hins opinbera, ríkisstarfsmenn eða starfsmenn sveitarfélaga, sem sinntu verkefnum á vegum samfélagsins eða starfsmenn einkafyrirtækja. Ég held að málið snúist ekki um þetta, heldur hvaða lögmál eru virkjuð, hvaða markmiðum tiltekin rekstrarform hlíta eða starfa samkvæmt. Við skulum taka dæmi. Landspítalinn er á vegum ríkisins og er opinber stofnun að öllu leyti. Það er Hrafnista ekki, það er SÍBS ekki. Þær stofnanir eru sjálfseignarstofnanir sem eru sprottnar upp úr samtökum sjúklinga, samtökum verkalýðshreyfingar eins og Hrafnista, en þessar stofnanir og þessi mismunandi rekstrarform eiga eitt sameiginlegt, samfélagsleg markmið eru höfð að leiðarljósi en ekki gróðamarkmið. Hvernig skyldi standa á því að Ríkisendurskoðun komst að þeirri niðurstöðu að eðlilegt væri að hið einkarekna fyrirtæki öldrunarstofnunin Sóltún væri dýrari í rekstri en sjálfseignarstofnanir eða opinberar stofnanir, hún væri skattborgaranum kostnaðarsamari en hinar stofnanirnar? Hver var ástæðan fyrir þessu? Jú, það kom fram í álitsgerð Ríkisendurskoðunar að eðlilegt væri - ég held að ég muni orðalagið rétt - að eigendur þessa fyrirtækis greiddu sjálfum sér arð, til þess fjárfestu þeir í þessari starfsemi. Það er um þetta sem málið snýst, ekki um hitt hvort starfsmennirnir heita opinberir starfsmenn eða ekki, heldur hvaða lögmál eru virkjuð í samfélagsþjónustunni. Ég er alveg sammála hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni um að við eigum að horfa á hinar samfélagslegu afleiðingar þeirra kerfisbreytinga sem ráðist hefur verið í og skoða málin í víðu samhengi. En ég vek athygli á því sem fram kemur í greinargerð með þingsályktunartillögunni hvað þetta snertir, við tíundum þetta nefnilega nákvæmlega. Við nefnum sem dæmi um spurningar sem vert væri að spyrja: Hvernig hafa breytingarnar reynst almenningi? Svo er gerð ítarleg grein fyrir því hvað hér er um að tefla. Ég nefni sem dæmi þó að ekki sé vikið að því í greinargerðinni: Hvernig hefur það reynst almenningi að markaðsvæða raforkukerfið? Hvernig hefur það reynst almenningi í Evrópu þar sem vatnsveitur hafa verið einkavæddar? Það liggja fyrir um þetta skýrar niðurstöður í rannsóknarskýrslum sem m.a. hafa verið unnar á vegum Evrópusambandsins. Við erum að hvetja til þess að við öflum þessara gagna og rýnum í þau. Við þurfum ekkert að finna upp hjólið á öllum sviðum, það er til mikið af rannsóknum um einkaframkvæmd í velferðarþjónustunni á Bretlandi. Því fer fjarri að skiptingin sé hægri/vinstri í pólitík um afstöðu til þessara breytinga, Verkamannaflokkurinn undir stjórn Tonys Blairs hefur gengið miklu harðar fram en margir íhaldsmenn hafa viljað. Þegar svo var komið að einkaframkvæmdarverkefni voru farin að ganga kaupum og sölum á markaði voru það íhaldsmenn, þingmenn Íhaldsflokksins, sem gagnrýndu það harðast. Ég vísa í rannsóknarskýrslur sem gerðar hafa verið um þetta efni, umfjöllun í breska ríkisútvarpinu BBC sem vísað er til hér og slóðir gefnar í greinargerð með þingmálinu. Þetta er ein spurningin sem við höfum spurt: Hvað þýðir það að virkja markaðslögmálin innan heilbrigðisþjónustunnar og innan annarra geira? Hv. þingmaður, fulltrúi Samfylkingarinnar við þessa umræðu, sagði að innan íslenska heilbrigðiskerfisins væri ekkert einhlítt í þessu efni. Við værum með einkarekstur á ýmsum sviðum, nefndi tannlækningar, nefndi aðra þætti einnig. Þetta er alveg rétt, við höfum verið með blöndu, eins konar kokteil sem hefur verið sæmileg sátt um. Spurningin er: Hvert eigum við að hreyfa okkur í því efni? Slagurinn, átökin undanfarin ár á milli stjórnvalda, Tryggingastofnunar, heilbrigðisráðuneytis og sérfræðilækna svo dæmi sé tekið, er um hve langt eigi að ganga í að virkja markaðslögmálin. Þar hefur verið gengið lengra gagnvart einni stétt, tannlæknum, en öðrum stéttum lækna vegna þess að þeir hafa haft frelsi um gjaldskrána jafnvel þótt þeir hafi fengið greiðslur frá Tryggingastofnun. Hið sama gildir ekki um marga aðra sérfræðilækna. Þeim hefur verið gert að hlíta þeim verðskrám sem almannatryggingar hafa sett. Þarna er verið að reisa skorður og setja bönd á markaðslögmálin. Spurningin er: Hversu langt eigum við að ganga í þessum efnum? Það er því alveg rétt sem hér hefur verið sagt, það eru til mismunandi rekstrarform en ágreiningurinn hefur snúist um hve langt við eigum að ganga í markaðsvæðingaráttina. Þetta eru hlutir sem við höfum kallað eftir umræðu um. Við viljum spyrja hvernig breytingar í markaðsvæðingarátt hafa reynst þeim sem greiða fyrir þjónustuna. Hefur hún orðið dýrari eða ódýrari fyrir einstaka greiðendur og samfélagið í heild sinni, hvort sem það eru einstaklingarnir eða samfélagið? Núna er Sjálfstæðisflokkurinn búinn að taka upp þá stefnu sem hann hafði ekki fyrir 1998 þegar hann lagði áherslu á að við einkavæðingu og einkaframkvæmd ætti að láta einstaklinginn, notandann, greiða sem mest - það kom fram í skýrslu frá fjármálaráðuneytinu á þeim tíma - nú segir hann: Samfélagið á þá að borga. Við viljum einkarekstur - og Samfylkingin hefur tekið undir þessi sjónarmið - en samfélagið á að borga, skattgreiðandinn á að borga. En bíðum við, borga hvað, endalaust? Ef ég stofna klíník eða háskóla á ég þá kröfu á hendur skattgreiðendum samfélagsins alveg sama hvað ég geri? Eru engin takmörk fyrir því hve miklir peningar eru til og hver á að ráða þá um framvinduna? Á bara að vera sjálftaka þessara stétta? Á að vera sjálftaka stofnana sem settar eru á laggirnar? Nei, að sjálfsögðu þurfum við að hafa einhvern hemil á þessu. Þetta þarf að ræða og um það hafa þessi átök snúist. Markaðssinnarnir hafa viljað láta samfélagið fjármagna sig, þeir eru himinlifandi yfir þessari stefnubreytingu Sjálfstæðisflokksins, en þeir vilja líka fá að ráða sér sjálfir um verðlagningu og annað eins og tannlæknarnir hafa gert. Þá hefur það gerst að það hefur færst í sundur, annars vegar sú greiðsla sem kemur frá samfélaginu, almannatryggingum, og það sem notandinn, sjúklingurinn, greiðir fyrir hins vegar. Þetta eru hlutir sem við þurfum að taka afstöðu til. Ég held því ekki fram að þetta sé einhver einföld umræða sem verði afgreidd í einum pakka. Að sjálfsögðu getum við greint hana í sundur í einstaka liði og tekið einstaka þætti til skoðunar, að sjálfsögðu eigum við að gera það. Við hvetjum einfaldlega til þess að umræða fari fram því að í allt of mörgum tilvikum hefur verið ráðist í breytingar umræðulaust eða án teljandi umræðu. Þar held ég að við hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson höfum æðioft verið sammála. Við höfum verið ósammála um ýmsa þætti en um þetta atriði höfum við þó verið sammála, við viljum láta fara fram opna og gagnsæja umræðu um þessi mál. Síðan höfum við spurt: Hvernig hafa breytingar af þessu tagi reynst þeim sem veita þjónustuna? Aftur er ekkert einhlítt svar, það er ekkert einhlítt svar við því. Einkavæðing velferðarþjónustunnar hefur reynst mörgum mjög vel, mörgum starfsmönnum alveg prýðilega, öðrum illa. Ég held að skiptingin þarna sé nokkuð tekjutengd. Því hærri tekjur, því meira sjálfræði sem maður hefur sjálfur, því betur hefur hún reynst. Því lægri tekjur, því verr. Ég vísa t.d. í einkavæðingu á ræstingarþjónustu á sjúkrahúsum. Hún hefur ekki verið sérstaklega hagfelld þeim sem veita þá þjónustu, alls ekki. Ég get reitt fram mörg dæmi um það. Sama er í skólunum. Einkavæðing á ræstingarþjónustunni í skólunum hefur ekki reynst starfsfólkinu vel. En þetta þurfum við að kanna og fara í saumana á og það er það sem þetta mál gengur út á. Ef það eru einhverjir þættir sem er erfitt að ná utan um þurfum við að skilgreina þá og hvað það er sem við getum sameinast um. Síðan varðandi nokkuð sem hér kom fram við umræðuna, ég held að það hafi verið frá Samfylkingunni, þar sem málið var afgreitt með þessum hætti - afgreitt er kannski ekki sanngjarnt að segja því að reynt var að velta upp ýmsum hliðum á málinu en engu að síður var spurt hvort við værum ánægð með heilbrigðisþjónustuna, hvort þetta kerfi væri óskaplega gott á Íslandi og hvort við ættum ekki að vinda okkur í að breyta því af þeim sökum, það svona lá í hugsuninni. Þetta heyrum við iðulega. Við heyrum þetta iðulega um skólana og aðra þætti samfélagsþjónustunnar: Er þetta nógu gott, erum við nógu ánægð, eigum við ekki að breyta? Þá vil ég minna á ljótan leik sem æðioft hefur verið leikinn, að svelta stofnanir til einkavæðingar. Það er gert nákvæmlega svona, það er skorið niður nógu lengi og svo er spurt: Eruð þið ánægð með þessa þjónustu? Og til starfsfólksins: Eruð þið ánægð með kaupið ykkar og kjörin? Eigum við ekki bara að vinda okkur í einkavæðinguna? Þetta var hugsunin sem við fengum að heyra hér áðan. Þetta er ekki sanngjarnt, þetta kalla ég að svelta menn til hlýðni. Þetta er aðferð sem var úthugsuð á Nýja-Sjálandi á sínum tíma sem varð eins konar tilraunastofa fyrir frjálshyggjumarkaðsöflin og reyndist þjóðinni afskaplega dýrkeypt en þetta var leiðin sem var farin, að svelta þessar samfélagsstofnanir til einkavæðingar. Þessi sami leikur hefur verið leikinn gagnvart starfsfólkinu. Því miður hafa verið nokkur dæmi um það innan heilbrigðisþjónustunnar að farið er að ráða fólk á verktakakjörum. Eflaust eru þau kjör í einhverjum tilvikum betri en í þeim tilvikum sem ég hef kynnt mér, haft aðstöðu til að kynna mér, hafa þau verið lakari en samningar stéttarfélaga kveða á um. Þar er um að ræða starfsfólk sem var ráðið á tímakaupi sem var heldur hærra en stéttarfélagsbundið fólk hafði. Svo bara leið tíminn, fólkið fékk ekki umsamdar kjarabætur eins og starfsmenn í stéttarfélögunum fengu og síðan kom á daginn þegar viðkomandi veiktist að það var enginn veikindaréttur. Viðkomandi var sagt að þetta væri bara allt inni í kaupinu. Þetta er leikur sem farið er að leika. Mér skilst að ríkisspítalarnir séu að reyna að hamla gegn þessu og er það vel en þetta eru ljótar hliðar á markaðsvæðingu velferðarþjónustunnar sem ég held að væri mjög hollt að taka til ítarlegrar skoðunar. Þetta er að sjálfsögðu bara ein hliðin en ég vísa mönnum á þingmálið, 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi Öldung og samninginn við það fyrirtæki um að veita hjúkrunarþjónustu fyrir aldraða. Ég tek undir það að mér finnst ekki æskilegt að semja um slíka þjónustu við aðila sem starfar á arðsemisforsendum. Ég verð að viðurkenna það. Það kunna að vera í því fólgnir einhverjir fordómar. En mér hugnast ekki að fara inn á þær brautir. Ég mæli með því að ríkið í slíkum samningum gangi út frá því að hafa að minnsta kosti mjög stífar takmarkanir á mögulegum arðgreiðslum. Hins vegar vil ég segja það því fyrirtæki, Sóltúni, til framdráttar og ríkinu líka, að þar er um að ræða mjög vel skilgreinda þjónustu sem veitt er og um samið. Vistmenn fá mjög góða þjónustu þar og plássin eru mjög eftirsótt, sérstaklega í samanburði við aðrar öldrunarstofnanir eða fyrirtæki. Ríkisendurskoðun hefur einmitt gert athugasemdir við það að ríkið hafi ekki samið við aðra aðila sem veita þessa þjónustu, hvort sem það eru sjálfseignarstofnanir eða undir öðrum formerkjum, ekki samið við þá um þjónustuna. Þeir fá greitt og enginn virðist fylgjast með því að hinir öldruðu fái þá þjónustu sem ríkið borgar fyrir. Mér finnst að það eigi að taka til að því leytinu til og að ríkið eigi að keppast við að gera samninga við þá sem veita þessa þjónustu. Það mundi væntanlega heita einkarekstur eða jafnvel einkavæðing í skilningi hv. þm. Ég sé ekkert athugavert við það. Þetta er fyrirkomulag sem hefur byggst upp og hefur að mörgu leyti reynst vel. Það þarf að bæta það og það sendur upp á ríkið að beita sér fyrir því.

Hæstv. forseti. Ég er því að sjálfsögðu fylgjandi og við erum það í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að fjárveitingavaldið og löggjafinn veiti þeim stofnunum sem fjármunum er veitt til eðlilegt aðhald, að sjálfsögðu. Ég hef trú á því að það sé gert gagnvart heilbrigðis- og öldrunarstofnunum almennt. Við höfum hins vegar gagnrýnt að þessum stofnunum skuli mismunað á grundvelli rekstrarforms að því leyti að sá skuli fá mest í sinn hlut sem þarf að greiða eigendum sínum arð. Það var sett niður á blað í skýrslu Ríkisendurskoðunar að þetta væri skýringin á þessu. Þetta var skýringin á þessu. Um það snerust deilurnar um Öldung hf. á sínum tíma. Síðan var það náttúrlega ýmislegt annað í þeirri ráðagjörð allri, og ég vék að því hér fyrr í dag, um útboðið og hvernig að því var staðið. En það er önnur saga og talsvert lengri.

Virðulegi forseti. Ég held að menn ættu einmitt að skoða reynsluna af þessum samningi, vita hvernig til hafi tekist, athuga til dæmis hvernig gangi að manna Sóltún starfsfólki í samanburði við aðrar sambærilegar stofnanir sem ekki er neinn þjónustusamningur við gagnvart ríkinu. Kannski er reynslan sú að það gangi betur að manna störf hjá Sóltúni en öðrum öldrunarþjónustustofnunum með svipuðum hætti og það gengur mun betur í Hjallastefnunni að fá fólk til starfa en á almennum leikskólum. Stundum virðist vera - þó að ég viti það ekki, því að ég hef þekkingu á því og það hefur ekki verið gerð úttekt á því - en stundum virðist sem betur gangi að manna og veita þjónustu ef formið er svolítið annað en hefðbundið ríkisform eða hið opinbera form. Við megum ekki alveg slá það út af borðinu eins og gert er í þessari þingsályktunartillögu. Það á einfaldlega að frysta það sem er á meðan verið er að athuga. Það er gengið út frá því að opinbera fyrirkomulagið sé betra. Það þarf að sanna hitt. En mér finnst nú margt í reynslunni, hvort heldur í heilbrigðiskerfinu eða menntakerfinu, benda til þess að það sé ekkert einhlítt. Þess vegna er ekki skynsamlegt að hafa einhlíta afstöðu í því. Skólar eru ekkert endilega verkefni ríkisvalds. Þeir hafa verið reknir í hundruð ára af einkaaðilum sums staðar í Evrópu. Menntun hefur gengið eftir kynslóðunum utan arma hins opinbera í gegnum aldirnar þannig að það er ekkert endilega sjálfskipað viðfangsefni ríkisins að reka skóla þó að það sé eðlilegt að það hafi tekið það að sér og hafi sinnt því að mörgu leyti vel vegna þess að þar koma menn þó fram tiltekinni pólitískri stefnu. Spurningin er: Geta menn ekki haldið áfram og komið með aðalatriðin í þeirri pólitísku stefnu fram þó að formið breytist?

Hæstv. forseti. Spurningin snýst ekki um það að frysta það sem er. Við erum fyrir breytingar og við erum fyrir framfarir. Við höfum hins vegar efasemdir um að einkavæðing sjúkrahúsanna og heilbrigðisþjónustunnar og orkulindanna feli í sér nokkrar framfarir. Við höfum þá skoðun að það kunni að fela í sér mikla afturför. Við erum fylgjandi breytingum og tölum fyrir breytingum og framförum en vörum við kerfisbreytingum að þessu leyti. Hvort það er auðveldara að ráða fólk til starfa hjá stofnunum sem hafa rýmri fjárráð en hjá hinum sem hafa þau rýrari þá held ég að það liggi í augum uppi að ríkari stofnunin á auðveldara með að bjóða betri kjör og af þeim sökum eigi hún auðveldara með að ráða fólk til starfa. Hér erum við að tala um útgjöld ríkisins. Við erum að tala um hagsmuni greiðandans og þá viljum við láta kanna. Ég veit að sveitarfélögin hafa haft mismunandi skoðun á þessu. Sum sveitarfélög hafa ráðist í umfangsmikla einkaframkvæmd. Önnur hafa ekki gert það. Mér kemur eitt í hug sérstaklega. Það er Kópavogur. Þar er bæjarstjóri fyrrverandi hv. þm. Gunnar Birgisson, maður sem við þekkjum ágætlega. Hvernig skyldi standa á því að hann ræðst ekki í einkaframkvæmd? Gæti það verið vegna þess að hann er bisnessmaður og svolítið klókur sem slíkur?

Herra forseti. Hvað varðar þau orð sem hér féllu hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni um sveltistefnu af hálfu hins opinbera eða ríkisvaldsins gagnvart einstökum stofnunum eða þjónustu er rétt að halda því til haga að á undanförnum árum og áratug hafa útgjöld til þeirra málaflokka sem við erum helst að ræða í þessari umræðu aukist gríðarlega að raungildi. Ég nefndi það hér fyrir bara nokkrum dögum úr þessum ræðustól að útgjöld til bæði heilbrigðismála og menntamála hefðu aukist að raungildi um tugi prósenta frá árinu 1997. Megnið af þeim rekstri er opinber. Og nú stöndum við frammi fyrir því, hv. þingmaður, að útgjöld til heilbrigðismála eru á Íslandi hvað hæst í öllum löndum OECD og þá sem hlutfall af þjóðarframleiðslu og á sama tíma er íslenska þjóðin ein sú yngsta. Með öðrum orðum þá stöndum við frammi fyrir því verkefni hvernig við ætlum að tryggja þjóðinni sambærilega og betri þjónustu en við höfum núna í komandi tíð þegar þjóðin eldist og heilbrigði hennar þar af leiðandi versnar sem því nemur. Ég tel að þess vegna verði menn að nálgast þetta umræðuefni fordómalaust. Þeir verða að varpa af sér klafa hugmyndafræðinnar og vera ekki bundnir við það að segja: „Ég tek bara ekki í mál einhverja ákveðna lausn.“ Þeir verða að skoða þetta einmitt pragmatískt og segja: „Þar sem hægt er að koma við og þar sem við getum fengið betri nýtingu á fjármagni, þar eigum við að gera það, þar eigum við að nota einkarekstur. Þar sem við getum það ekki þar gerum við það heldur ekki.“ Mér finnst að þetta eigi nálgast svona og tek undir með þingmanninum frá fyrstu ræðu hans að menn eigi að vera pragmatískir og það tel ég að við höfum verið. Síðan vil ég segja örstutt um skólana að ég vek athygli á því að munurinn á Íslandi og Norðurlöndunum er sá að á flestum hinna Norðurlandanna, í Danmörku, Noregi, Svíþjóð og Finnlandi, eru í kringum 10–12% grunnskólabarna í sjálfstætt reknum grunnskólum á meðan sambærilegt hlutfall á Íslandi er í kringum 1%. 

Hæstv. forseti. Það skyldi þó aldrei vera að við gætum náð saman í þessu máli um að fara í rannsóknina. Hv. þingmaður tekur undir með mér varðandi það sjónarmið að við eigum að skoða málið pragmatískt eins og hann segir, þ.e. með tilliti til reynslu, og út á það gengur þingmálið okkar. Hann bendir á að útgjöld til heilbrigðismála og útgjöld til menntamála hafi aukist að raungildi hér á landi á undanförnum árum og áratugum. Það er rétt, ég efast ekki um það. Það hefur líka gert það hjá öðrum þjóðum. Ég minni á að sú þjóð sem ver hlutfallslega mestum fjármunum til heilbrigðisþjónustu í heiminum er Bandaríkjamenn. Ég hef nefnilega alltaf haft ákveðnar efasemdir um þennan mælikvarða. Þegar um gæði þjónustunnar og aðgengi að henni er hins vegar að ræða þurfum við að fara varlega. Spurningin sem við veltum upp hér er að rannsókn fari fram á því hvaða kerfi hafi reynst best frá sjónarhóli þess sem nýtir þjónustuna, frá sjónarhóli þess sem greiðir fyrir hana, hvort sem það er notandinn beint eða skattborgarinn, og í þriðja lagi frá sjónarhóli þess sem veitir þjónustuna. Að sjálfsögðu viljum við taka þá lausn sem er hagstæðust, sem svarar öllum þessum spurningum játandi. Ef hv. þingmaður getur sannfært mig um það að breytingar sem hann vill standa fyrir - ef hann svarar öllum þessum spurningum játandi - skal ég hiklaust vera með honum í liði hvað það snertir.

Herra forseti. Þetta þótti mér afskaplega ánægjuleg ræða. Ég er þess fullviss að félagi minn og samflokksmaður, hæstv. heilbrigðisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson, mun fara létt með það á næstu missirum að sannfæra þingmanninn um að sú stefna sem Sjálfstæðisflokkurinn leggur til í þessum málum mun svara játandi þeim spurningum sem hv. þingmaður bar fram. Það verður tilhlökkunarefni fyrir okkur óbreytta þingmenn að fylgjast með því þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson tekur undir, að þessum skilyrðum gefnum, að menn beiti þeim kostum sem einkarekstur getur haft í för með sér í heilbrigðisþjónustunni. Það er tilhlökkunarefni og ég er sannfærður um að við getum glaðst sameiginlega yfir því í fyllingu tímans. Síðan er hitt sem ég hafði ekki tíma til að koma að í svari mínu áðan en vil ítreka hérna varðandi útgjöld til þessara málaflokka. Við ræddum reyndar í síðustu viku, ég og hv. þingmaður, að það er alveg rétt að útgjöldin hafa hækkað hjá öðrum þjóðum. En þau hafa hækkað hraðar og meira á Íslandi en hjá þjóðum sem við berum okkur saman við. Það er ánægjuefni og við getum verið stolt yfir því. Þess vegna skiptir máli hvaða kerfi menn hafa búið til í kringum samfélagið. Ég segi að það að hafa einkavætt, lækkað skattana og einfaldað regluverk efnahagslífsins hefur skilað þjóðinni og þar með ríkissjóði gríðarlegum fjármunum sem við nýtum til þess að bæta almannaþjónustuna ár frá ári. Við gerum það á sama tíma og við getum staðið undir þeirri þjónustu á næstu áratugum ólíkt mörgum þeirra landa sem við berum okkur saman við. Við erum með lífeyrissjóði sem standa undir sér, við erum með ríkissjóð sem stendur undir sér og við erum með sjálfbæra þróun hvað þetta varðar. Þess vegna þýðir lítið að bera saman það sem við búum við og þær þjóðir sem við vitum að geta ekki haldið uppi því þjónustustigi sem þær gera núna vegna þess að þær hafa ekki klárað að borga í lífeyrissjóðina sína o.s.frv. Þetta er því lykilatriði og afleiðing af skynsamlegri stjórnarstefnu sem hefur verið hér frá því að Sjálfstæðisflokkurinn fór að veita ríkisstjórn forustu árið 1991.

Hæstv. forseti. Ég get ekki farið út í nein ítarleg svör um afleiðingar markaðsstefnu og einkavæðingarstefnu Sjálfstæðisflokksins, ekki síst ef við lítum til orkugeirans þar sem raforkuverðið hefur farið upp úr öllu valdi, nokkuð sem menn þekkja hvað best á landsbyggðinni. Sömu sögu er að segja af ýmsum þáttum heilbrigðisþjónustunnar sem hafa verið einkavæddir. Við þekkjum það líka sem erum sæmilega jarðtengd í íslensku samfélagi að þótt kaupmáttur hafi farið vaxandi á umliðnum árum er það erfiðara fyrir tekjulítinn mann að vera sjúkur núna en þegar Sjálfstæðisflokkurinn komst til valda 1991. Fyrir tekjulítinn einstakling og tekjulitla fjölskyldu er erfiðara að komast yfir húsnæði en það var 1991 þegar Sjálfstæðisflokkurinn komst til valda. Þetta eru því miður staðreyndir máls. Hv. þingmaður sagði að það yrði eflaust létt verk fyrir kollega sinn, hæstv. heilbrigðisráðherra Guðlaug Þór Þórðarson, að sannfæra mig um að einkavæðing innan heilbrigðisþjónustunnar væri ódýrari og hagkvæmari kostur en samfélagslega rekin þjónusta. Á þessa lund var röksemdafærslan. Ef það er tilhlökkunarefni að sjá hæstv. ráðherra sannfæra mig um þetta er ekki síður tilhlökkunarefni hjá mér að sjá hvernig félagar hv. þingmanns í Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu, fulltrúar stjórnarmeirihlutans á þingi, taka þingmáli okkar, hvernig þeir afgreiða það, hvort þeir fallast á að fram fari málefnaleg rannsókn á afleiðingum þeirrar stefnu sem þeir boða.

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta hafa verið mjög áhugaverð umræða sem hér hefur farið fram og tel að mjög þarft sé að þessi mál verði skoðuð gaumgæfilega eins og fram kemur í tillögunni. Menn geta auðvitað haft á því misjafnar skoðanir hvernig nákvæmlega eigi að raða niður verkum, skipta í verkþætti o.s.frv. Það finnst mér eiginlega ekki vera efni málsins þannig lagað séð heldur fyrst og fremst að við ræðum það og fáum farveg til þess að skoða það vandlega eftir að í það hafa verið settir menn til verka til að kanna í hvaða farvegi þjóðfélagið hefur verið á undanförnum árum og missirum. Höfum við gengið götuna til góðs? Vafalaust - ég geng bara út frá því - er það ekki stefna okkar allra á hv. Alþingi að færa hlutina fram til góðs fyrir þjóðina í heild sinni? En okkur greinir auðvitað á um það hvaða markmiðum við höfum náð og hvernig við stígum þau skref. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég hef efasemdir um það hvernig við höfum stigið þessi skref á undanförnum árum. Vafalaust kemur það engum á óvart að miðað við þær mörgu ræður sem ég flutti, m.a. um raforkumálin á sínum tíma þegar verið var að koma því hér í gegnum þingið, að ég hafði miklar athugasemdir við það hvert við stefndum á þeim vettvangi. Ég hef þær enn. Enda hefur komið í ljós að það sem átti að verða neytendum til hagsbóta í þeim efnum hefur ekki fært þeim ávinning, þvert á móti. Í mjög mörgum byggðarlögum hefur orkuverð hækkað verulega, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum. Þó að við höfum reynt að bæta úr ágöllum þess með því að taka upp niðurgreiðslur hefur það ekki dugað til og lífskjörin í hinum dreifðu byggðum hafa versnað fyrir vikið. Þetta er einn af þeim þáttum sem við þurfum vissulega að skoða og verk sem var fylgt eftir af síðustu ríkisstjórn. Ég tel að afleiðingarnar séu þær að við höfum í mörgum tilfellum alls ekki farið réttar leiðir í þeim efnum. Ég tek hins vegar undir það að á sumum sviðum heilbrigðisþjónustunnar má örugglega nýta fjármagn betur með því að fela verkefni einkaaðilum og að þeim fylgi fjármagn til þess. Hins vegar á ekki að gera það með því að setja heimildarákvæði í 6. gr. fjárlaga. Það er alveg arfavitlaus aðferð og er okkur alls ekki til sóma að á bls. 55 í fjárlagafrumvarpinu standi eitthvað á þá leið að sjúkrahúsum sé heimilt að semja um ákveðna verkþætti og ef þeir samningar leiða til kostnaðarauka skuli fjármálaráðherra og heilbrigðisráðherra kynnt málið. Þetta er ekki vönduð stefnumótun. Ég tel því fulla ástæðu til að fara ofan í þessi mál með þeim hætti sem hér er lagt upp með en það kann vel að vera að menn þurfi að skipa þessu öðruvísi og setja það í öðruvísi verkferla en hér er lagt til. Efnislega tel ég að tillagan sé þó af hinu góða. Þess vegna held ég að reyna eigi að vinna málið hratt og vel og fá um það góða yfirferð. Hvort setja eigi á fót sérstaka sérfræðinganefnd skal ég ekki um segja. Ég hefði talið að það væri alveg eins gott að fulltrúar þingflokkanna ættu aðild að slíkri nefnd en leituðu til sérfróðra manna um það að vinna með nefndinni o.s.frv. Ég held því að málið sé ekki í slæmum farvegi eins og það er sett upp af hálfu flutningsmanna en fyrst og fremst er það einfaldlega þannig að það er mikilvægt fyrir framtíðina að þingheimur komi að þessum málum með öðrum hætti en mér hefur fundist vera staðið að þeim á undanförnum árum og ég hef ekki heyrt annað af máli hv. þingmanna í dag en að flestir telji eðlilegt að skoða þessi mál þótt menn hafi misjafnar áherslur. Við erum auðvitað að vinna málið fyrir almenning og eigum að horfa til þess hvað kemur honum best og hvernig okkur tekst að fá sem mest út úr því fé sem við viljum verja til einstakra málaflokka. Varðandi það að dæma um einkavæðingu á einhverjum sviðum fyrir fram að því er þetta varðar ætla ég ekki að tjá mig að því er varðar heilbrigðissviðið. Ég tel hins vegar að mjög margt sem snýr að orkugeiranum, vatninu, jarðhitanum, séu mál sem við þurfum í ljósi reynslunnar og umræðunnar að vanda okkur vel við og við höfum ekki stigið þar gæfuskref að undanförnu að mínu viti, hæstv. forseti.

Herra forseti. Hér liggur fyrir tillaga til þingsályktunar um rannsókn á áhrifum markaðsvæðingar samfélagsþjónustu. Þetta hefur um margt verið merkileg umræða í dag en mér finnst hún hafa dreifst út um víðan völl. Það er alveg ljóst að við sjálfstæðismenn teljum að einkarekstur í heilbrigðisþjónustu sé hlutur sem geti verið af hinu góða. Við höfum mörg dæmi þess, og þau hafa verið nefnd hér af hv. þingmönnum, að sú þjónusta hafi skilað góðum árangri. Það sem er verra er að hér hefur verið látið að því liggja að heilbrigðisstarfsmenn leiki þann leik að útskrifa fólk af sjúkrahúsum til að sinna þeim annars staðar. Við vitum að stórum hluta af heilbrigðisþjónustunni er sinnt af sérfræðingum, svo sem sjúkraþjálfurum, læknum og hjúkrunarfræðingum, sem hafa gert samninga um það við Tryggingastofnun ríkisins. Dylgjur sem þessar eru varhugaverðar. Ég er þeirrar skoðunar að ef við horfum til framtíðar verði einkarekstur í heilbrigðiskerfinu eitt af því sem þurfum að skoða og nota einfaldlega vegna þess að við fáum betri þjónustu og hún er hagkvæmari. Til þess að nefnd sem þessi geti skilað árangri þurfa menn að vita hvernig þjónustan er veitt í dag og hver gæði hennar eru. Þar þurfum við að byrja.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir að blanda sér í umræðuna og ég óska hv. þm. Þorvaldi Ingvarssyni til hamingju með ræðuna, ég hef ekki heyrt hann flytja ræðu hér fyrr. Ég hygg að hv. þingmaður hafi mikla reynslu af heilbrigðismálum og það er ágætt að fá hans innlegg inn í umræðuna. Ég fagna þeim áhuga sem hv. þingmenn, m.a. í Sjálfstæðisflokknum, sýna því að tekin sé umræða um einkavæðinguna og hvernig hún hefur tekist til, einkavæðing og markaðsvæðing á samfélagsþjónustunni. Að sjálfsögðu geta menn nefnt dæmi um að eitthvað hafi tekist vel, enda er þessi þingsályktunartillaga ekki sett fram bara til að mæla eitthvað sem hefur örugglega tekist illa, alls ekki, heldur til að fá sem sannasta mynd af því sem hefur verið að gerast varðandi ákveðna samfélagsþætti núna einmitt í markaðsvæðingu almannaþjónustunnar og hvort ekki sé rétt að staldra við og meta það, því að það er í sjálfu sér stórpólitískt mál að meta það áður en farið er út í stóra þætti, nýja, eins og t.d. markaðsvæðingu og einkavæðingu á heilbrigðisþjónustunni þar sem formaður Sjálfstæðisflokksins hefur lýst sérstakri ánægju með að vera kominn í samstjórn með Samfylkingunni svo hægt sé að gera stórátak í einkavæðingu heilbrigðisþjónustunnar.

Herra forseti. Hér er verið að ræða mjög athyglisverða þingsályktunartillögu um að gerð verði ítarleg rannsókn á áhrifum afleiðinga markaðsvæðingar samfélagsþjónustunnar. Það er náttúrlega hægt að ræða mikið um þetta mál og þar er eins og sagt er verið að ræða grundvallarmál um það hvernig reka eigi hinar ýmsu stofnanir í samfélaginu. Í greinargerð með tillögunni er vitnað í nokkrar skýrslur. Mér sýnist í fljótu bragði að þær sýni fram á eða þeir sem gerðu skýrslurnar og unnu þær að allt hafi algjörlega mistekist og það borgi sig alls ekki að vera með einkavæðingu. Þannig finnst mér í raun og veru koma fram í þingsályktunartillögunni eða greinargerð með henni næstum því gefin niðurstaða, eins og gengið sé út frá því að ef eitthvað er einkavætt og einkaaðilum er falið að reka eða sjá um rekstur á opinberum fyrirtækjum hljóti það að leiða til bölvunar fyrir þá sem eiga að njóta þjónustunnar. Ég minnist þess, herra forseti, að árið 1972 var ég á fundi ungra sósíalista á Akureyri hjá Alþýðubandalaginu og eitt af því sem þar var mikið rætt var hvort leigubílastöðvar ættu að vera reknar af ríkinu eður ei og hvort leigubílar mættu vera í einkaeigu. Það er á vissan hátt í hugum sumra samfélagsþjónusta að vera með slíkan þjónustuakstur.  Það sem skiptir mestu máli, og kom svo greinilega og vel fram í ræðu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar, þegar við töluðum um almannaþjónustu eins og t.d. sjúkrahús, að hlúa að öldruðum, menntun og svo mætti lengi telja, hlýtur að vera sú grundvallarhugsun að hver einasti þegn landsins hafi aðgang að þessari þjónustu án tillit til efnahags. Verður það að vera svo að ríkið eigi alla heilbrigðisþjónustuna? Verður ríkið að eiga alla skóla? Verður ríkið að eiga alla bíla sem búa til vegi landsins? Er það þannig? Það hefur borið við á minni lífsleið að ég hafi talað við gamalt fólk sem vann hjá Vegagerðinni fyrir fjölda ára. Þeir menn unnu hjá ríkinu, þeir voru að vinna hjá Vegagerðinni með skóflur og hjólbörur o.s.frv. Síðan þegar tækin fóru að verða stærri og tæknin að verða meiri komu upp ýmsar spurningar um það hvort ríkið ætti að vera að kaupa vörubíla, hvort ríkið ætti að vera að kaupa jarðýtur og alls konar tæki og tól til að búa til þessi mannvirki. Hver er niðurstaðan í dag? Ríkið lætur gera vegi en á ríkið tækin sem eru notuð til að gera vegina? Nei, verkin eru boðin út og það eru margir sem sækjast eftir því að gera vegina og sinna framkvæmdunum. Það er ekkert athugavert við það að minni hyggju og hef ég nú greinilega snúið frá þeirri skoðun sem ég var að tala um áðan að ríkið ætti t.d. að eiga allar leigubílastöðvarnar í landinu. 
             Því segi ég það, herra forseti, að ég tel sjálfsagt að nota undir vissum kringumstæðum tæki markaðarins, aðferðir hins frjálsa markaðar til að veita þjónustu, kaupa þjónustu sem ríkið kaupir en þegnarnir fá endurgjaldslausa. Það er grundvallaratriði. Þetta sjáum við t.d. í öldrunarþjónustu. Elliheimilin á Íslandi eru ekki ríkisrekin elliheimili. Það er aðeins eitt fyrirtæki sem ég er algerlega sannfærður um að sé best borgið í eigu ríkisins og það er Áfengis- og tóbaksverslunin til að reyna að draga sem mest úr þeirri starfsemi, draga eins og hægt er úr útbreiðslu alkóhóls og nikótíns í landinu. Ég vildi bara koma þessu að og benda á greinargerðina af því að mér finnst athyglisvert að allar þær skýrslur sem vinir vorir í Vinstri grænum eru að vitna til, að því er mér sýnist í fljótu bragði, herra forseti, ég er ekki alveg búinn að þaullesa þetta, benda til þess að það borgi sig alls ekki að einkavæða neitt og því finnst mér hlutleysisblær tillögunnar og sá máti sem tillagan er lögð fram á og kynnt á þinginu ekki koma alveg nógu vel fram með þessu. Kannski eru dæmin bara þannig að engin einkavæðing hafi nokkurn tíma tekist í allri veröldinni.

Herra forseti. Ég vil aðeins leiðrétta þetta, það er alls ekki svo sem hv. þm. Karl V. Matthíasson sagði áðan að allar þær rannsóknir sem gerðar hafa verið á árangri einkarekstrar, bæði fjárhagslega og félagslega, séu á einn veg. Þær eru mjög misvísandi. Við leggjum áherslu á það að spyrja þriggja spurninga um hvert eitt verkefni; hvort það er betra fyrir viðkomandi sem á að njóta þjónustunnar, hvort það er betra fyrir þann sem á að borga þjónustuna eða hagkvæmara og hvort það er betra fyrir þann sem á að vinna við þjónustuna. Það er ekki endilega alltaf einhlítt já eða nei við öllum þessum spurningum. Gerðar voru tilraunir með að setja heilu sjúkrahúsin í einkarekstur á Norðurlöndunum, m.a. í Svíþjóð og Noregi, fyrir síðustu aldamót og nú eru menn að gera upp reynsluna af þeirri vegferð og það kemur til að mynda fram að fyrir Stokkhólmslén var miklum mun dýrara að hafa tiltekið sjúkrahús þar í einkarekstri. Þjónustan batnaði ekki mikið - það skal tekið fram að hún var mjög góð á þessu sjúkrahúsi fyrir - og vinnuöryggi starfsmanna varð ekki betra. Það er því ekki svo, hv. þingmaður, að við séum endilega að draga bara fram allt hið versta, við erum bara að segja: Það er ekki hægt að fullyrða fyrir fram eins og einn hv. þingmaður gerði áðan að einkarekstur sé einfaldlega betri og ódýrari. Það er bara ekki þannig, langt í frá. Það eru mjög misvísandi niðurstöður í þessum efnum og við getum ekkert fullyrt og haldið áfram eins og ekkert hafi í skorist án þess að leggja mat á árangurinn hér á landi, bæði fjárhagslega og félagslega.

Hæstv. forseti. Ég hélt því ekki fram að einkavæðing bjargaði öllu og það ætti að afnema allan ríkisrekstur. Ég var bara að greina frá ákveðnum viðhorfum og sjónarmiðum og skoðunum sem ég hef haft í gegnum tíðina. Viðhorf mín hafa breyst. Eigum við að orða það þannig að þau hafi mildast? Ég get alveg séð fyrir mér og sé það og veit það að enda þótt fyrirtæki sé í eigu ríkisins er ekki þar með sagt að það sé illa rekið eða rekið með tapi eða að það hljóti að vera óhagkvæmt. Veldur hver á heldur. Það er fullt af einkafyrirtækjum og miklu fleiri einkafyrirtæki sem hafa lotið í lægra haldi á markaðnum, það er fullt af fyrirtækjum sem fara á hausinn þó að þau séu einkafyrirtæki. Það er eins í sambandi við ríkisreksturinn, sumt er vel gert innan ríkisins og annað ekki. Það var umræða um daginn sem kom í kjölfar ummæla hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra varðandi fangelsismál, að opna möguleika á að reisa fangelsi á vegum einkaaðila. Það má náttúrlega ræða um slíka hluti fram og aftur en hvað hvetur menn til að koma með þessi orð? Er það vegna þess að þeir telja að fangelsin séu ekki í nógu góðum farvegi? Þetta eru hlutir sem við verðum að ræða og skoða með sanngirni en útiloka ekki hvorn þáttinn fyrir sig. Það getur verið að báðir kostirnir séu góðir, ríkisrekstur og einkarekstur.

Frú forseti. Við skulum aðeins átta okkur á því hver munurinn er á einkarekstri, opinberum rekstri og síðan rekstri sjálfseignarstofnana því að hér var rætt um öldrunarþjónustu og öldrunarstofnanir sem eru í ýmiss konar rekstrarformi. Maður hlýtur að spyrja: Hver er tilgangurinn með rekstri þessara stofnana annar en sá, sem ég hygg að sé í öllum tilfellum, að veita sem besta þjónustu fyrir það fé sem lagt er til starfseminnar? Í einkarekstrinum er gengið út frá því að arður sé af því fé sem lagt er í reksturinn, að hagnaðarvon sé í rekstrinum. Sá hagnaður er þá tekinn út úr starfseminni og rennur í vasa fjárfestanna, eigendanna, úti í bæ. Það er auðvitað misjafnt hversu skýrt þetta er en við sjáum þetta mjög greinilega núna í stóru einkavæðingarmálunum. Í ríkisrekstri er gengið út frá því almennt að reka þjónustuna á kostnaðarverði og reyna að komast eins hagkvæmt frá henni og mögulegt er. Þegar um sjálfseignarstofnanir er að ræða þá er það kannski blanda af báðum leiðum. Menn mega ekki rugla því saman við einkarekstur vegna þess að ef einhver hagnaður verður af rekstri sjálfseignarstofnana, eins og Reykjalundar, eins og DAS, eins og Krabbameinsfélags Íslands o.fl., þá rennur sá hagnaður beina leið til þess að bæta þjónustuna en ekki í vasa fjárfesta úti í bæ. Þetta er munurinn, hv. þingmaður. Þetta eru grunnatriði sem við verðum að ganga út frá þegar við ræðum þessi mál. 
            

Það er náttúrlega hægt að ræða þetta endalaust. Við erum að tala um grundvallarmál. En við eigum ekki að líta svo á að ríkisrekstur, bara af því að það er ríkisrekstur, hljóti að skila sem mestum ávinningi. Það er ekkert lögmál sem þarf að vera þar á milli. Margir hafa bent á að ýmis vandamál séu t.d. við Landspítala Íslands sem er ríkisrekinn og það megi stokka þar upp og það þurfi að skoða þann rekstur betur. Grundvallaratriðið í málinu, það sem við samfylkingarmenn höfum haldið fram, er einfaldlega það að velferðarþjónusta sé tiltæk öllum þegnum samfélagsins.

Við erum sammála um það.

Við erum sammála um það. Ef það er hagkvæmara og æskilegra að ríkið, sem veitir þessa þjónustu, kaupi hana af einhverjum einstaklingum úti í bæ frekar en að ríkisfyrirtæki sjái um hana, ef það kemur betur út að einkaaðilar sinni því afmarkaða verkefni hverju sinni, þá er það bara allt í lagi. Það finnst mér þurfa að koma fram í þessari umræðu og ekki síst vegna þess að talað hefur verið um að Samfylkingin vilji einkavæða allt o.s.frv. Það er ekki þannig. Við erum jafnaðarmenn og viljum byggja upp velferðarkerfið á Íslandi og við viljum nota öll góð meðul og ráð til þess að hægt sé að halda því áfram og efla það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga, um staðfestingu Alþingis á bráðabirgðalögum um rafmagnsöryggismál í íbúðar- og skólahúsnæði fyrrum varnarsvæðis á Keflavíkurflugvelli. Eins og þingheimi er kunnugt var ákveðið að íbúðar- og skólahúsnæðið á fyrrum varnarsvæðinu yrði tekið í notkun á þessu hausti en það hafði þá staðið autt frá því herinn yfirgaf Ísland. Rafföng og raflagnir á svæðinu uppfylltu ekki þær kröfur sem gerðar eru í íslenskum lögum og reglugerðum og ljóst var að skipta þurfti um raflagnir innan svæðisins. Það er afskaplega viðamikið verkefni að skipta um raflagnir og koma íslenska kerfinu á í öllum þeim miklu mannvirkjum sem þarna eru og talið að það kosti ekki minna en 1 milljarð kr. Það má minna á að þetta er stórt og mikið þorp sem áður hýsti á sjötta þúsund manns. Í því eru gífurleg verðmæti fólgin fyrir samfélagið suður með sjó að fá þetta tækifæri eftir efnahagsleg áföll, eftir að herinn fór og kvótaniðurskurður kom til en veiðiheimildir á þorski hafa verið mjög miklar í Grindavík og víðar. Þegar það kom upp snemmsumars, að taka átti þetta húsnæði í notkun, varð að sjálfsögðu að taka það mál fyrir á þennan hátt. Það hefur mikinn kostnað í för með sér fyrir Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar sem fékk þetta til umfangs og hafði ekki yfir slíkum fjármunum að ráða að svo stöddu að unnt væri að ljúka endurbótum til að uppfylla íslensk lög og kröfur um öryggi þannig að skólastarf gæti hafist haustið 2007, eins og búið var að leggja upp með og auglýsa og undirbúa með ýmsum hætti og innrita þarna á annað hundrað nemendur o.s.frv. Ákveðið var að afhenda fyrstu íbúðirnar til leigu um miðjan ágúst og var algjörlega ómögulegt að koma raflögnum í rétt ástand fyrir þann tíma vegna þess hve knappur hann var, auk þess sem erfitt var að fá iðnaðarmenn til starfsins nákvæmlega á þeim tímapunkti. Af þeim ástæðum þótti nauðsyn bera til að sett yrðu bráðabirgðalög svo að skólastarf gæti hafist um haustið. Það má segja að það sé ámælisvert af hálfu þeirra sem fara með málið að hafa ekki komið að máli við stjórnvöld fyrr, hafa t.d. ekki komið með málið á borð mitt sem viðskiptaráðherra snemmsumars þannig að hægt hefði verið að taka málið til eðlilegrar afgreiðslu á sumarþingi og afgreiða um það hefðbundin lög. Sumarþingi var lokið þegar þetta mál kom upp og þá var annaðhvort að bregðast við því með þessum hætti - auðvitað hefði verið hægt að kalla þingið saman, enda situr þingið allt árið eins og þekkt er, en tilefnið var kannski ekki nógu brýnt til að gera það. Þó er það brýnt samfélagslegt mál að koma þessum miklu mannvirkjum í notkun sem allra fyrst, samfélaginu þarna suður frá til mikils ábata sem og íslensku samfélagi öllu. Minna má á að það var ekki bara það að þarna væri verið að mæta efnahagslegum áföllum eftir að herinn fór og út af verulegum kvótaniðurskurði sem bitnaði mjög harkalega t.d. á Grindavík og Sandgerði og öðrum svæðum þarna. Það var einnig verið að mæta uppsafnaðri þörf til margra ára fyrir leiguhúsnæði og þá ekki síst fyrir ungt fólk, enda mjög alvarlegt ástand á þeim markaði. Þarna gafst færi á að koma íbúðum á markað, ódýru, hagstæðu leiguhúsnæði fyrir ungt fólk. Hvort sem það er að nema við Keili eða er í iðnnámi eða háskólanámi á Reykjavíkursvæðinu þá er það umsóknarhæft fyrir þetta húsnæði og gafst kostur á að leigja sér ódýrt húsnæði í mjög fínu samfélagi þar sem allt er til alls, leikskólar, skólar, búðir, ferðir til og frá Reykjavík o.s.frv. Þannig að allt mælti með því að þessum verðmætum yrði komið í gagnið ekki seinna en strax. Þessi leið var farin. Það er alltaf umdeilanlegt að setja bráðabirgðalög en það er gert. Ég er sannfærður um að það var réttlætanlegt og nauðsynlegt að gera það. Ekki þótti nógu mikið tilefni til að kalla þingið saman og þess vegna setti ég bráðabirgðalög til þess að koma þessu í gagnið, sem aftur kæmu til afgreiðslu á fyrstu dögum Alþingis. Það var því ekki eins og verið væri að ganga fram hjá þinginu, alls ekki. Ég ætla að rekja málið í nokkrum orðum, hver staðan er, af því að þetta er einnig öryggismál sem snertir marga þætti. Helstu efnisatriði bráðabirgðalaganna eru þau að heimilað er að nota raflagnir og rafföng í núverandi ástandi á íbúðar- og skólasvæði fyrrum varnarsvæðis til 1. október 2010. Þetta er sem sagt afmarkað og skilyrt og þetta er sá tími sem Þróunarfélagið fær til að skipta út öllum raflögnum og rafföngum þarna þannig að það sé algjörlega orðið að íslensku kerfi á þeim tíma. En líklega gerist það miklu fyrr, eins og ég kem að í máli mínu á eftir, því svo vel gengur að skipta út gamla kerfinu fyrir hið íslenska. En þá verður endurbótum lokið á rafmagnsöryggismálum á svæðinu til samræmis við gildandi lög um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga. Í öðru lagi er kveðið á um að Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar ehf. afhendi Neytendastofu áætlun um hvernig unnið verði að lagfæringum sem hér um ræðir fyrir 1. október 2007, sem nú er liðinn. Og það hafa þeir að sjálfsögðu gert, enda hafa þeir hjá Þróunarfélaginu unnið mjög vel með Neytendastofu og stjórnvöldum að því að standa eins vel og hægt er að þessum málum. Enda mjög mikilvæg mál á ferðinni. Í þriðja lagi er kveðið á um að Þróunarfélagið tilnefni sérhæfðan fulltrúa í rafmagnsöryggismálum sem verði tengiliður Neytendastofu vegna verkefnisins. Hann skal uppfylla þær hæfniskröfur sem gerðar eru til þeirra sem fara með öryggisstjórnun á sviði rafmagnsmála, sbr. ákvæði í reglugerð 246/1971, um raforkuvirkjun, með síðari breytingum. Í kjölfar þess að íslensk stjórnvöld tóku við fyrrum varnarsvæði á Keflavíkurflugvelli á síðastliðnu ári fóru fram fundir milli Þróunarfélags Keflavíkur og Neytendastofu um rafmagnsöryggismál á svæðinu. Samkomulag varð um að Neytendastofa mundi gera úttekt á ástandi raflagna í húsum á fyrrgreindu svæði og var sú úttekt send félaginu í febrúar árið 2007. Úttektin sýndi að umfangsmiklar breytingar væru nauðsynlegar á svæðinu til þess að unnt væri að uppfylla íslenskar og samevrópskar reglur á þessu sviði enda rafkerfið á svæðinu miðað við aðra staðla. Hér var um að ræða breytingar á rafmagnskerfi svæðisins í heild og öðrum rafbúnaði sem fylgir húsnæðinu, svo sem raflögnum, rofum, rafmagnstenglum, aðalrafmagnstöflum, útsláttaröryggjum í rafmagnstöflum og jarðtaugum og loks þarf einnig að breyta spennukerfi á umræddu svæði til samræmis við íslenskar reglur. Samtímis var að sjálfsögðu unnið að því af hálfu Þróunarfélagsins að taka í notkun eins fljótt og hægt væri íbúðir á þessu svæði og nýta meðal annars í þágu nýnema á háskólastigi og fleiri eins og ég nefndi áðan. Miðað við umfang framkvæmda og með tilliti til tíma og kostnaðar var ljóst að nauðsynlegt væri að áfangaskipta þessu verkefni því það einfaldlega tækist ekki að ljúka þessu umfangsmikla verki á þeim tíma sem þá var eftir fram að afhendingu fyrstu íbúða um miðjan ágúst. Miðað við ástand á atvinnumarkaði þótti einnig einsýnt að ekki væri hægt að ná því markmiði að gera allar æskilegar breytingar innan þeirra tímamarka. Því var ákveðið, af því að þessi staða var uppi eins og ég nefndi áðan, að það var útilokað tæknilega og verklega að ná því að breyta öllum þessum raflögnum fyrir ágústmánuð núna þá varð annaðhvort að stoppa allt, að hætta við auglýst skólastarf og hætta við að koma íbúðunum í gagnið og bjóða nýstúdentum hvar sem þeir eru í námi á þessu stóra svæði öllu, höfuðborgarsvæðinu og Suðurnesjunum, aðgang að þessum íbúðum eða grípa til þess að setja bráðabirgðalög. Af framangreindum ástæðum voru þau því sett 6. júlí í því skyni að treysta grundvöllinn fyrir hagnýtingu íbúðanna án þess þó - sem er algert grundvallaratriði - án þess þó að öryggi væntanlegra íbúa yrði stefnt í hættu. Við fórum mjög ítarlega yfir það áður en lögin voru sett og þau tekin fyrir í ríkisstjórn að það væri alveg á hreinu að ýtrasta öryggis væri gætt í þessu máli og þegar sú áætlun lá fyrir í samráði við Neytendastofu þá var þetta gert. Það er rétt að gefa hér yfirlit yfir stöðuna í öryggismálunum af því að þau skipta þarna mjög miklu máli og þróunina á þessu fyrrum varnarsvæði eftir að lögin voru sett 6. júlí. Það er byggt á upplýsingum Neytendastofu frá því 20. september síðastliðinn um stöðu mála og svo upplýsingum frá Þróunarfélagi Keflavíkurflugvallar ehf. Í samræmi við ákvæði 2. gr. bráðabirgðalaganna hefur Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar tilnefnt umsjónarmann öryggismála á svæðinu. Umsjónarmaður ber ábyrgð á og hefur umsjón með öllum neysluveitum svæðisins og er hann jafnframt tengiliður Neytendastofu sem fer með yfireftirlit með framkvæmd rafmagnsöryggismála hér á landi. Hins vegar er það svo að Hitaveita Suðurnesja ber ábyrgð á raforkudreifikerfi svæðisins og er hún jafnframt undir yfireftirliti Neytendastofu um framkvæmd rafmagnsöryggiseftirlitsmála. Samkvæmt upplýsingum frá Neytendastofu störfuðu alls níu löggiltir rafverktakar að því að lagfæra rafkerfi um 340 íbúða sem verið er að taka í notkun á svæðinu. Þar er um að ræða 220 fjölskylduíbúðir og 80 stúdíóíbúðir og um 40 einstaklingsherbergi. Auk þess hafa starfað að málinu með einum eða öðrum hætti, auk umsjónarmanns öryggismála, fjöldi rafvirkja og ráðgjafa með þekkingu og reynslu af svæðinu og rafkerfi þess meðan það féll undir varnarliðssamninginn. Samkvæmt tölum frá mánaðamótunum ágúst, september síðastliðnum var búið að tilkynna breytingar á raflögnum í 266 íbúðum af þeim 340 sem taka á í notkun í fyrsta áfanga eða 66% af íbúðarhúsnæðinu sem tekið verður í notkun. Neytendastofa hefur látið faggilta skoðunarstofu skoða 130 þeirra eða um helming íbúðanna sem er mun hærra skoðunarhlutfall en Neytendastofa er almennt að láta framkvæma á skoðun neysluveitna í landinu. Lagfæringarnar hafa verið unnar í samræmi við tillögur sem þróunarfélagið lagði fram á fundi með Neytendastofu þann 10. júlí síðastliðinn. Milli Neytendastofu og þróunarfélagsins hefur jafnframt tekist samkomulag um hvernig þessu stóra verkefni verður skipt upp. Í fyrsta lagi snýr sú uppskipting að húsnæði og rafbúnaði á svæðinu, þ.e. raflögnum í íbúðarhúsnæði, notkun rafmagnstækja og þess háttar. Í öðru lagi snýr samkomulagið að því hvernig staðið verði að umbreytingu raflagnakerfisins í takt við uppbyggingu og nauðsynlegrar breytingar innan dreifikerfisins á svæðinu. Í framhaldi af því er stutt yfirlit um nánari stöðu þessara mála, núna þegar frumvarp þetta er lagt fram á Alþingi, enda er um að ræða brýna öryggishagsmuni sem stjórnvöld vilja standa vel að og hafa gert að mínu mati. Varðandi húsnæði og rafmagnsbúnað sem neytendur nota í húsnæðinu hefur þróunarfélagið í samvinnu við Neytendastofu skipt verkefninu í tvo áfanga og jafnframt skilgreint nánar einstaka verkþætti hvors áfanga fyrir sig. Í fyrsta áfanga í þessum hluta þessa viðamikla verkefnis hefur orðið að samkomulagi að skipt sé um greinatöflur í íbúðum með því að ný tafla kemur yfir eldri töflu. Í fjölskylduíbúðum er rafmagn fyrir tvo fasa, þ.e. fyrir 230 volt og einnig 150. Allar greinatöflur á íbúðum eru gerðar samkvæmt íslenskum reglum með sjálfvari og lekastraumsrofa. Ljós og tenglar í íbúðunum eru fyrir 230 volt og öll stærri raftæki sem fylgja. Önnur raftæki sem nota á í íbúðunum eru gerð fyrir 220–240. Rafmagn í sameignaríbúðum þar sem eru 115 volt, þar hafa allir tenglar verið huldir og þar af leiðandi ekki í notkun til að koma í veg fyrir hættu sem gæti skapast af því. Þegar kemur að stúdíóíbúðum og einstaklingsherbergjum þá eru greinatöflur einnig samkvæmt íslenskum reglum í öllum íbúðum þ.e. með lekastraumsrofa og sjálfvari. Allir tenglar eru nú fyrir 230 volt. Allir leigutakar eru að sjálfsögðu vel upplýstir á meðan á breytingunum stendur um hvernig málum er háttað og handbók var gefin út til leiðbeiningar og umfjöllun um mismun kerfanna. Leigutakar verða jafnframt upplýstir um breytingarnar jafnóðum og þær gerast. Allur rafbúnaður sem var tekinn í notkun á svæðinu verður skoðaður af öryggisfulltrúa Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar efh. og félagið mun sjá um viðhald þess rafbúnaðar sem fylgir íbúðunum. Í öðrum áfanga þessa verkefnis á að gera nauðsynlegar breytingar á íbúðarhúsnæðinu og á raftækjum á svæðinu og verður unnið að uppbyggingu á nýju rafdreifikerfi þar sem spennan verður 400/230 og spennukerfið 50 rið eins og við þekkjum í íslenska kerfinu. Í framhaldi af því verður framkvæmd útskipting á raftækjum og rafkerfi uppfært eftir því sem þar á við. Þá verður skipt út aðalrafmagnstöflu fyrir hvert einasta hús. Kvíslum að greinatöflum verður skipt út þar sem nauðsynlegt er og stefnt að því að öll kerfi verði uppfærð að öðru leyti við íslenskar kröfur. Frekari breytingar á rafkerfi alsvæðisins, þar með talið raforkudreifikerfinu sem Hitaveita Suðurnesja mun bera ábyrgð á, til samræmis við íslenskar reglur eru útlistaðar í verkáætlun frá þróunarfélaginu sem inn var skilað fyrir 1. október til Neytendastofu. Breytingar á rafkerfi bygginga til samræmis við íslenskar reglur eru því þegar hafnar af fullum krafti eins og sést á þessu yfirliti og upplýsingum frá Neytendastofu og þróunarfélaginu. Gert er ráð fyrir því að framkvæmdatími við umbreytingu kerfisins að fullu yfir í íslenskt kerfi að öllu leyti geti tekið þrjú ár. Það er það tímaviðmið sem við settum í þessum lögum en hins vegar miðað við hvernig gengur, miðað við hvernig dampurinn er í málinu þá er allt útlit fyrir að því verði lokið löngu fyrr. Rafkerfið mun því þegar aðlögunarfrestinum lýkur samræmast íslenskum reglum sem almennt gilda í okkar kerfi að öllu leyti. Samkvæmt framangreindri skýrslu frá Neytendastofu sem einnig er byggð á upplýsingum frá þróunarfélaginu má vera ljóst að vel hafi tekist til um framkvæmdir á sviði öryggismála á þessu fyrrum varnarsvæði og vænti ég þess að með samstilltu átaki verði framkvæmdum lokið hið allra fyrsta við samræmingu rafkerfis á svæðinu við íslensk lög og reglur settar samkvæmt þeim svo að öllum öryggiskröfum verði fullnægt. Virðulegi forseti. Ég legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. viðskiptanefndar til umfjöllunar.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi til laga um notkun raflagna og raffanga í núverandi ástandi - Það er svolítið sniðugt að nota orðið ástand í sambandi við þessi mannvirki á Keflavíkurflugvelli - á íbúðar- og skólasvæði fyrrum varnarsvæðis á Keflavíkurflugvelli. Í raun er verið að mæla fyrir bráðabirgðalögum sem sett voru í sumar, 6. júlí 2007, um að fá lagalega heimild til þess að nota raflagnir og rafföng í ástandi sem ekki er viðurkennt að megi gera samkvæmt íslenskum lögum á íslensku landsvæði. Í fyrsta lagi fagna ég því að herinn og það sem honum tengdist skuli vera farinn úr þessu húsnæði. Ég hygg að ... 

Og hann var gamall herstöðvarandstæðingur.

Já, já, hann var gamall herstöðvarandstæðingur og flokksbróðir utanríkisráðherra - ekki þáverandi en sem var síðast í fyrrverandi ríkisstjórn. Það var því mikið lagt á sig til að halda hernum í landi. Meira að segja voru notuð rök eins og þessi, þ.e. að styðja innrásina í Írak til þess að bæta samningsaðstöðu sína til þess að halda hernum í landi.  Viðfangsefnið sem slíkt er gott. Ég minnist ræðu sem ég flutti einmitt þegar verið var að ræða um að hugsanlega færi herinn úr landi. Þá talaði ég í utandagskrárumræðu og lagði til að mannvirkin yrðu einmitt notuð til að stofna friðarháskóla, alþjóðlegan friðarháskóla, stofnun sem beitti sér fyrir eflingu friðar í heiminum í stað hernaðar eins og þessi mannvirki voru notuð til. Þá var ég úthrópaður fyrir að ég væri að spilla hagsmunum þjóðarinnar með því að vera á móti því að láta herinn vera í þessu húsnæði þannig að þetta er mjög ánægjulegt hvað þetta varðar. Hins vegar verð ég jafnframt að tjá það að það að þurfa að keyra þetta mál í gegn með bráðabirgðalögum finnst mér ansi dapurt. Í ljósi þess að þessar eignir komu í hendur íslenska ríkisins fyrir meira en ári síðan, að mig minnir, kannski fyrir einu og hálfu ári síðan og það var alveg ljóst hvernig þetta væri …  En við skulum halda okkur við það alvörumál að hér er verið að flytja frumvarp til staðfestingar bráðabirgðalögum sem hefði átt að vera í lófa lagið að taka fyrir með eðlilegum hætti á vorþingi og ég bara gagnrýni það jafnmikinn skilning og ég sýni því að það þarf að finna lagalegar heimildir til að þessu megi ganga frá eins og lögin mæla þarna fyrir um. Í annan stað velti ég fyrir mér stöðu þessa húsnæðis. Hvert er eignarhald á því? Hver á þetta húsnæði? Ég velti líka fyrir mér ábyrgð á þeim sem búa í því og koma með sín tæki og tól, þ.e. ef hann reynir síðan ekki að uppfylla íslensk skilyrði ellegar þá að af því geti hlotist slys að vera með tæki sem nota aðra spennu. Af því geta hlotist slys. Ég velti fyrir mér hver skaðabótakrafan sé, hvort hún sé einhver og hvar hún þá lendi - svona öryggin í þessu - og hver beri kostnað af þeim breytingum sem þarna er verið að gera. Hvernig reiknast það inn? Ég hef verið að skoða frumvarp til fjáraukalaga þar sem þetta kemur inn á ýmsum stöðum. Þetta kemur inn undir rekstri utanríkisráðuneytisins, undir liðnum 215, Rekstur fyrrum varnarsvæða við Keflavíkurflugvöll, þar sem er verið að ræða um eignir og annað því um líkt sem tilheyrir. Síðan heyrir þetta líka undir fjármálaráðuneytið, undir liðnum 985 þar sem er rekstur fyrrum varnarsvæða við Keflavíkurflugvöll. Þar kemur fram að stofnað hafi verið sérstakt þróunarfélag sem annist rekstur svæðisins en það kemur ekki skýrt fram hver á þær eignir og hver hefur þá rétt til þess að selja þær eða kaupa. Ef ég man rétt hefur það verið kynnt á síðustu dögum að hluti af þessum eignum hafi verið seldur. Þetta eru eignir ríkissjóðs og maður veltir fyrir sér fjárlagaheimild til þess að selja þær. Maður veltir því líka fyrir sér í hvaða ástandi þær eru seldar. Uppfylla þær byggingarreglugerðir og lög um byggingar sem verið er að selja á markaði til íbúðar? Mér finnst ráðstöfun á þessum eignum svolítið flaustursleg. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, ef hann þá veit það: Hvernig er eignarhaldi háttað og hvernig er verið að ráðstafa eignarhaldi á þessum húsum? Samkvæmt hvaða lögum og reglugerðum er verið að selja þessi hús sem uppfylla kannski ekki eðlilegar kröfur sem gerðar eru á íslenskum byggingamarkaði til íbúðarhúsnæðis? Er verið að selja húsnæði sem uppfyllir ekki almennar kröfur um íbúðarhúsnæði hér á landi þó að verið sé að veita undanþágu í þessum húsum hvað raflagnir varðar? Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta. Ég vildi ítreka að ég fagna því að herinn skuli vera farinn úr þessu húsnæði, harma það hins vegar að ríkisstjórnin skuli hafa fallið í þá gryfju að auka aftur hernaðarumsvif hér á landi og auka útgjöld til hernaðar með öðrum hætti. En það er fagnaðarefni að þetta húsnæði skuli vera komið úr notkun hersins og ýmislegt er á sig leggjandi, einmitt hvað meðferð stjórnarskrár varðar, til þess að hreinsa upp eftir hinn erlenda her sem hér hefur verið til óþurftar um allt of langan tíma en er nú farinn. Þrátt fyrir mikla baráttu ráðherra og ríkisstjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, fyrir því að halda hernum fór hann. Fari hann vel og komi aldrei aftur.

Virðulegi forseti. Örlítið fyrst um lagasetninguna sjálfa á sumarþinginu, sem hv. þingmaður vék að. Eins og ég gat um í framsögu minni tek ég heils hugar undir það með þingmönnum að þetta mál hefði að sjálfsögðu átt að koma inn á sumarþing til þeirrar hefðbundnu afgreiðslu sem það er í núna. Þá var nógur tími til þess að afgreiða það. En ekki var komið með málið til mín eða ríkisstjórnarinnar fyrr en eftir að sumarþingi lauk. Þá stóðum við frammi fyrir þremur valkostum: Að stoppa af þá starfsemi sem var fyrirhuguð þarna, auglýst og margboðuð, og átti að hefjast um miðjan ágúst, setja bráðabirgðalög eða kalla þing saman aftur. Tilefnið þótti einfaldlega ekki nægjanlegt til þess að kalla þingið saman en bráðabirgðalög voru sett af því að málið var samt sem áður mjög brýnt enda kæmu lögin að sjálfsögðu til meðferðar Alþingis strax á fyrstu dögum þingsins. Við töldum það skástu leiðina í málinu af því að gífurlega miklir hagsmunir voru í húfi, þeir hagsmunir að koma mannvirkjum fyrir milljarða í gagnið þarna suður frá, hefja skólastarf og leigja út íbúðir til nýstúdenta á höfuðborgarsvæðinu og Suðurnesjunum o.s.frv. Það var engin spurning í mínum huga að þessu þurfti að koma í gagnið og þetta var skásta leiðin í stöðunni. Hvað varðar öryggismál og meðferð eigna þá er Þróunarfélagið hf. einfaldlega með umsýslu eignanna og er náttúrlega rekið eins og hvert annað fyrirtæki og tekjustofnar eru hér og þar, þeir voru að selja Keili o.s.frv. Það er ekki á mínu borði þannig að ég þekki ekki smáatriðin í þeirri sögu. Þetta einstaka mál snýr að mér og sem betur fer er það komið til þingsins til meðferðar.

Frú forseti. Í sjálfu sér er ekkert að segja um svar hæstv. ráðherra hvað það varðar að setja þurfti bráðabirgðalög til þess að hægt væri að taka húsin í notkun. Hæstv. ráðherra tekur undir þá gagnrýni að undir öllum eðlilegum kringumstæðum hefði málið átt að koma inn á vorþingið og afgreiðast þar því að nægur tími hefði verið til þess. Annað mál er það er varðar not á húsunum og hugsanlega sölu þeirra ef ekki er búið að taka upp raflagnir og breyta þeim samkvæmt íslenskum byggingarlögum og reglugerðum. Nú veit ég ekki hvort svo er en ég held að það sé mjög mikilvægt að við höfum það alveg klárt í hvaða ástandi verið er að leigja hús til langs tíma eða jafnvel selja. Og þó svo að þetta heyri ekki beint undir hæstv. viðskiptaráðherra er þetta engu að síður mál sem snertir ráðstöfun þessara húsa, að sú ráðstöfun fari að lögum og reglum.

Frú forseti. Fullt tilefni er til þess að taka undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Auðvitað hefðu þeir sem standa að atvinnustarfseminni þarna suður frá átt að gera vart við þörfina fyrir lög af þessu tagi löngu fyrr. Það er alveg hárrétt hjá honum að það hefði verið miklu þægilegra og eðlilegra að geta komið þessum lögum fram á sumarþingi. Ég er viss um að hinn ágæti gamli herstöðvaandstæðingur, sem ber sér á brjóst í gleði sinni yfir því að herstöðin er loksins lokuð og henni breytt í miklu geðþekkari vistarverur, tekur þátt í því með okkur hinum að koma þeim í gegn. Það má líka segja að það sé ámælisvert af þeim sem áður fóru með utanríkisráðuneytið, það er þeim ágæta þingmanni sem hv. þingmaður átti orðastað við í frammíköllum áðan, að hafa ekki haft vara á sér og komið fram með þetta mál löngu fyrr. Það hefði mátt ætla að þeir sem véluðu um þetta mál heilan vetur hefðu átt að sjá þessa þörf fyrir en eins og við vitum var allt öðruvísi farið með þetta. Hv. þingmaður man að húsin voru látin vera þarna í reiðileysi og frostspringa og miklar skemmdir urðu og sannarlega er það líka ámælisvert. Það má svo velta því fyrir sér hvort hv. þingmaður geti séð í gegnum fingur sér við ríkisstjórn sem er ný og er nýlega staðin upp með þingheimi öllum eftir sumarþing þegar þetta kemur skyndilega í ljós. Hann getur deilt á það, og hefur fullt tilefni til þess. Mér finnst þó að hv. þingmaður ætti að gleðjast yfir því hvers konar rífandi gangur er í atvinnulífinu í kringum hina gömlu herstöð. Þegar hann og ég deildum vistarverum í Alþýðubandalaginu forðum tíð höfðum við alltaf uppi drauma um að þegar herinn færi væri hægt að byggja þarna upp þróttmikið atvinnulíf og það er að gerast. Þarna er dugmikið og framsýnt fólk sem hefur komið fram með hugmyndir og er að hrinda þeim í framkvæmd. Eigum við ekki að gleðjast yfir því, hv. þingmaður, en ekki reka hnýflana á okkar kollóttu höfðum 

Frú forseti. Þetta er ágæt ræða hjá hæstv. iðnaðarráðherra. Hann missti greinilega af þeim kafla í ræðu minni þar sem ég greindi frá því að líklega eru ein fjögur ár eða meir síðan ég lagði til á Alþingi að við losuðum okkur sem fyrst við herinn og byggðum þar upp alþjóðlegan háskóla sem hefði það verkefni að sinna friðarmálum á alþjóðlega vísu - og kannski veitti ekki af því hér á höfuðborgarsvæðinu líka - þannig að það er ánægjulegt að hlutirnir skuli vera að þróast á þennan veg. Ég er ekki endilega að blessa öll þau ímynduðu rekstrarform sem þarna eru sett upp. Þarna virðast dúkka upp hinir ýmsu aðilar og maður veltir því stundum fyrir sér hvort það sé tilgangur þeirra að komast yfir eignir ríkisins á sem billegastan hátt. En það er nú einu sinni þannig að hrægammar eru oft á ferðinni, hvort sem það á við í þessu tilviki eða ekki, ég veit það ekki. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að það er óforsvaranlegt að hafa ekki verið búinn að kanna þetta áður og vita þetta til að geta lagt þetta fyrir þingið með eðlilegum hætti. Ég man ekki betur en við hér á þingi höfum einmitt krafist úttektar á ástandi mannvirkjanna sem herinn var að yfirgefa, hvernig hann var að skilja við og hvaða ábyrgðir hann bar á þeim viðskilnaði. Þetta var náttúrlega flausturslegur og kæruleysislegur viðskilnaður enda börðust ráðherrar fyrrverandi ríkisstjórnar, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, fram í rauðan dauðann fyrir því að halda hernum í landi og vildu aldrei viðurkenna að hann væri farinn þó að hann væri farinn. Þar stóð hnífurinn í kúnni.

Frú forseti. Mér finnst nú að hnífurinn standi ekki síður í kú hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Mér sýnist allt hans mál nefnilega einkennast af ákveðnum söknuði. Hann er haldinn því sem heitir á erlendum tungum „nostalgía“, þrá eftir fortíðinni, því að auðvitað leiddi brottför hersins til þess að heimsmynd hans breyttist og heimsmynd okkar. Munurinn á mér og hv. þingmanni, ríkisstjórninni og að minnsta kosti þessum parti stjórnarandstöðunnar, er sá að við fögnum hinum nýja veruleika og tökumst á við hann. Hv. þingmaður saknar hans, hann vill helst vera rótfastur í tímum kalda stríðsins. Frú forseti. Allt það sem þarna er að gerast er mjög jákvætt. Hv. þingmaður talar um háskóla, það er verið að búa til háskóla í gömlu herstöðinni. Iðnaðarráðuneytið tekur þátt í því, bæði sjálft og í gegnum Nýsköpunarmiðstöðina, að byggja þarna upp starfsemi á háskólastigi sem tengist orkuútrás og orkurannsóknum. Orkan er hugleikin flokki hv. þingmanns á þessum tímum. Iðnaðarráðuneytið er á næsta ári að senda sendinefnd til Bandaríkjanna til þess meðal annars að ýta undir samstarf af þessu tagi. Þessu á hv. þingmaður að fagna. Við eigum að fagna því sem er jákvætt. Þarna er verið að byggja upp starfsemi af margvíslegu tagi, hátæknistarfsemi. Þessi nýi staður, þessi ágætu húsakynni sem þarna eru skilin eftir af hernum laða til sín hvers konar starfsemi, stórauknar fjárfestingar utan úr heimi og af hverju er það hægt? Af því að hæstv. viðskiptaráðherra lagði það þó á sig að bera fram þessi umdeildu bráðabirgðalög. Ef ekkert rafmagn væri í þessum húsum hefðum við ekki tilefni til þess að fagna þeirri starfsemi sem þarna er. Horfum á það sem er jákvætt í málinu og það er sú staðreynd að þarna er að byggjast upp þróttmikið atvinnulíf. Það sem Alþýðubandalagið og síðan Vinstri grænir og svo ákaflega margir töluðu um, að ef herstöðin færi mundi skapast rými fyrir jákvætt og þróttmikið atvinnulíf, er að gerast núna. Hv. þingmaður ætti að koma hingað 

Frú forseti. Mér finnst hæstv. iðnaðarráðherra vera haldinn miklu óöryggi hvað það varðar að hafa misst herinn úr landi. Ég hef lýst yfir fögnuði með það og ætla meira að segja að umbera það þó að eiginlega sé verið að þjarma að lýðræðinu með því að fara með bráðabirgðalög í gegn, sem á að heyra til algjörrar undantekningar, um að breyta innstungum og rafmagnstöflum í ákveðnum fjölda húsa á Keflavíkurflugvelli, að keyra bráðbirgðalög í gegn til þess. Ég deili ekki þessu óöryggi hæstv. iðnaðarráðherra sem birtist einmitt á blaðsíðu 311 í fjárlagafrumvarpinu þar sem stendur Varnarmál. Það þola nú ekki einu sinni gamlir alþýðubandalagsmenn sem komnir eru í faðm íhaldsins sem var nú þeirra mesti ógnvaldur áratugum saman, heldur á núna að fara að stofna eigin varnarmálaskrifstofu og varnarmálaframlaga. Meðal annars er hér sótt um 100 millj. kr. framlag til viðbúnaðar á öryggissvæði, sótt er um 42 millj. kr. til heræfinga og sótt er um 30 millj. kr. til þess að standa straum af kostnaði erlendra herja sem eru í heræfingum á Íslandi. Ég hélt að við hefðum alveg losnað við þennan bagga. En því miður. Þó að það hafi verið blessunarlega gott að vera laus við herinn af Keflavíkurflugvelli 

Virðulegi forseti. Hún er svolítið brosleg þessi umræða sem hefur snúist upp í nagg og trumbuslátt tveggja gamalla herstöðvarandstæðinga, hæstv. iðnaðarráðherra og hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Spurt hefur verið um hver eigi þessi mannvirki. Mér sýnist af ræðum tveggja síðustu ræðumanna að þeir hafi kannski hvorugur sett sig nógu vel inn í það sem er að gerast á öllu svæði Keflavíkurflugvallar. Það er alveg ljóst að íslenska ríkið á eignirnar á Keflavíkurflugvelli. Það er líka alveg ljóst að Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar hefur umboð til að selja eignirnar og ganga þar til verka. Það fer ekkert á milli mála. Þetta ættu allir að vita sem fjalla um þetta mál. Talað hefur verið um hættuna af rafmagni, 110 volta rafmagni. Það er alveg ljóst að rafkerfið á Keflavíkurflugvelli er mjög vel gert og vandað. Þar er 110 volta kerfi. Það er ekki nákvæmlega sama uppbygging á því og 220 volta kerfinu, t.d. varðandi lekaleiðara og slíkt, en það hefur alls staðar reynst mjög vel. Í Japan til að mynda, þar sem hefur verið mest þróun í þessu, geta menn valið um það hvort þeir taka 220, 110 eða 60 volta kerfi. Þetta er einfaldlega hlutur sem menn horfast í augu við í nútímanum. Það er alveg ljóst að ef breyta ætti kerfinu á Keflavíkurflugvelli mundi það kosta um 4 milljarða kr. Það mundi binda alla rafvirkja á Íslandi í tvö til þrjú ár. Það yrði enginn rafvirki til aflögu annars staðar. Svo það er af mörgum ástæðum sem menn verða að horfast í augu við að gera þetta almennilega. Það hefur verið gagnrýnt að málið hafi komið seint fram frá Keflavíkurmönnum eða flugvallarmönnum. Þeir hafa unnið aðdáunarlega hratt og vel að framgangi þessa máls eftir það áfall sem varð þegar herinn fór mjög skyndilega. Það er ástæðulaust fyrir iðnaðarráðherra að gera mikið úr þeim skemmdum sem urðu í frostum á sínum tíma því að þær voru miklu, miklu minni en um var fjallað í fréttum. Það ætti auðvitað hæstv. iðnaðarráðherra að vita.

Frú forseti. Sá vinkill sem hv. þm. Árni Johnsen kemur með á málið kemur kannski ekki beint þessum bráðabirgðalögum við en allt í lagi með það. Ég hygg þó að þingmaðurinn yrði var við ef hann væri með rakvélina sína sem stillt væri á 60 volt og setti hana síðan í samband við 110 volt eða 220. Ég hugsa að hann mundi verða var við það. Það er alveg sama hversu gott rafmagnið er menn mundu verða varir við það. Ég endurtek að það er fagnaðarefni að þessar byggingar skuli vera komnar úr hernaðarnotum. Þarna þarf að ráðast í endurbætur þó að það sé gert með þessum bráðabirgðalögum eða þurfi staðfestingu með bráðabirgðalögum sem við höfum gagnrýnt hér, allir hljóta að gagnrýna það í sjálfu sér að þurfa að fara með mál með þeim hætti í gegnum þingið, ekki síst þar sem fullt tækifæri var til að gera það tveimur vikum fyrr, eða liðlega tveimur vikum fyrr á reglulegu þingi í vor, það hefði verið eðlilegt en þetta gengur nú svona fyrir sig. Varðandi síðan eignarhaldið sem við komum að þá er það nú svo að meira að segja í fjárlagafrumvarpi næsta árs er verið að sækja um heimildir til að selja þessar eignir. Ég held að það sé mikilvægt að fá svör við spurningunni: Í hvaða ástandi er verið að selja þessar eignir? Eru þær með gamla rafmagninu eða eru þær komnar með rafmagn sem uppfyllir kröfur íslenskra byggingarlaga, óháð því hvort rafmagnið geti verið gott eða slæmt eða tengingarnar? Það er svo mikilvægt að um það sé vitneskja. Ég vil svo bara ítreka að það er virkilegt 

Virðulegi forseti. Ég vil nú hvetja hv. þm. Jón Bjarnason til upp á Keflavíkurflugvöll og skoða þau mannvirki sem þar eru.  Það er líka alveg ljóst að það er alveg sama hvar maður kemur í heiminum, maður þarf að kynna sér öll grundvallaratriði. Það er auðvitað borðleggjandi að þeir sem sjá um framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli hljóta að kynna það mjög vel að það sé 110 volta rafmagn á Keflavíkurflugvelli. Það ætti ekki að vera neitt erfitt fyrir venjulegt fólk að umgangast það. Þessi umræða hefur farið svona út og suður og mér fannst svolítið skrýtið þegar hv. þm. Jón Bjarnason fór að tala um að umræðan væri farin úr böndum þegar maður benti á staðreyndir málsins og meira að segja það sem að var spurt því að hv. þingmaður margspurði: Hver á eiginlega þessar eignir og hver hefur leyfi til að selja þær? Ég held að ég hafi svarað því alveg rétt.

Frú forseti. Ég ítreka bara meginmál mitt hér sem hv. þingmaður virðist skauta fram hjá að hlusta á vegna þess að sjálfsagt hefur hann verið í hópi þeirra sem vildu halda í herinn sem lengst. Ég ítreka það hversu ánægjulegt er að vera laus við herinn. Ég heyri að það er tregi í hv. þingmanni, enda var það eitt af meiriháttarkappsmálum fyrrverandi ríkisstjórnar að halda í herinn. Hún lagði allt í sölurnar til að halda í herinn og þess vegna vildi hún aldrei viðurkenna að hann væri farinn. Meira að segja, eins og hæstv. iðnaðarráðherra kom inn á, vildu menn ekki einu sinni fara og tékka á vatninu á húsunum því að þeir vildu ekki viðurkenna að herinn væri farinn. Þeir börðu þannig höfðinu við steininn. Hv. þm. Árni Johnsen skipar sér í þann hóp sem hefur ekki viljað viðurkenna það. Það er virkilegt fagnaðarefni að herinn skuli vera farinn og sjálfsagt að reyna að nýta þessi hús en auðvitað verða þau að uppfylla íslensk byggingalög og byggingareglugerðir til að mega vera á markaði. Það er að minnsta kosti mín skoðun. Frumvarpið er flutt til þess að lagfæra megi raflagnirnar þannig að nota megi húsin. Þrátt fyrir að þessi fjallabaksleið sé farin, að flytja þurfi um það bráðabirgðalög sem á að heyra til undantekninga, og í ljósi þess hve ánægjulegt það er að herinn er farinn þrátt fyrir baráttu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks til að halda honum, þá er meira að segja hægt að fagna því að hægt sé að nota þessi hús til annars og til borgaralegra nota, jafnvel þótt flytja verði hér bráðabirgðalög til að hægt sé að breyta raflögnunum í þá veru. Burt með herinn, komi hann aldrei aftur.

Virðulegi forseti. Ekki er gerð athugasemd við það af hálfu þingflokks okkar, Frjálslynda flokksins, að þetta húsnæði sé tekið til þeirra nota sem reyndin er og reynt að styrkja atvinnulíf á Suðurnesjum til mótvægis við þá breytingu sem varð þegar herinn fór þaðan, því að vissulega urðu miklar breytingar þar og margir misstu atvinnuna við þau tímamót. Það er því eðlilegt að ríkisstjórnin leitist við að styðja við bakið á fólki sem þar býr og nýta m.a. þessar eignir til atvinnuskapandi aðgerða. Það má kannski geta þess vegna þess að í dag fór fram umræða um flutningsstyrki að mér sýnist að í þessu máli sé í raun og veru um ígildi flutningsstyrkja að ræða í formi þess að húsnæðið er lagt til félagi fyrir lítið sem ekkert fé. Það getur leigt út húsnæðið á mjög lágu verði, svo lágu að fólk sem býr í Reykjavík og er þar í háskólanámi sér sér hag í því að flytja til Keflavíkur og búa þar en stunda námið áfram í Reykjavík. Ég sá í blaði í sumar að talið væri að þessi stuðningur ríkisins jafngilti um 100 þús. kr. á mánuði fyrir hverja íbúð. Ég hef ekki kannað sannleiksgildi þess. Þetta er hins vegar augljóslega mikill stuðningur sem ríkið er að leggja fram til að efla atvinnulíf á þessu svæði. Ég vil draga það fram einmitt af þessu tilefni að í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hafa verið uppi hugmyndir um að hækka verulega flutningsstyrk til að fá fólk til að flytja sig frá stöðum þar sem vinna hefur horfið eða er að hverfa og á aðra staði þar sem vinnu er að hafa. Þarna er um að ræða mjög ólíka nálgun til sambærilegra viðfangsefna og ég vil lýsa yfir stuðningi mínum við viðbrögð ríkisstjórnarinnar hvað þetta varðar á Suðurnesjum þannig að það liggi fyrir. Hins vegar hef ég efasemdir um að rétt sé efnislega að setja lög sem undanskilja ákveðinn hluta landsins eða íbúa öryggisákvæðum laga sem ætlað er til að vernda líf og limi fólks. Ef það er nauðsynlegt að hafa slík ákvæði í lögum, hvort sem það varðar raflagnir eða eitthvað annað, þá sé ég ekki rökstuðninginn fyrir því að unnt sé að víkja frá þeim ákvæðum í þrjú ár á tilteknu svæði þannig að fólk á því svæði geti með fullkomnu öryggi eftir sem áður búið þar og öryggisákvæðin eigi ekki við. Það fer ekki saman að mínu viti og ég set fram efasemdir um að rétt hafi verið að gera slíkt, a.m.k. finnst mér ekki hafa komið fram sá rökstuðningur fyrir því að víkja frá með staðbundnum hætti ákvæðum laga af þessum toga. Ef það reynist vera svo að ríkisstjórnin telji óhætt að gera það hlýtur það að vera yfirlýsing um að slíkt geti átt við önnur öryggisákvæði á öðrum svæðum landsins og hvert erum við þá komin, virðulegi forseti? Ég geri alvarlegar athugasemdir við það að sett voru bráðabirgðalög. Ég minni á ályktun þingflokks Frjálslynda flokksins sem send var út í sumar þegar lögin voru sett þar sem við mótmæltum því harðlega. Rökstuðningur hæstv. ráðherra fyrir þessu er ekki sannfærandi þar sem hann segir annars vegar: Það var ekki nægjanlegt tilefni til að kalla Alþingi saman að mati ríkisstjórnarinnar. Ég endurtek: Það var ekki nægjanlegt tilefni til að kalla Alþingi saman. Og hins vegar: Það voru gífurlegir hagsmunir undir. Þetta fer ekki saman, virðulegi forseti. Ef það eru gífurlegir hagsmunir undir er það auðvitað viðfangsefni Alþingis að útkljá mál sem tengjast því. Ég vil í stuttu máli rifja upp að þegar gerð var breyting á stjórnarskrá lýðveldisins 1991 og deildaskipting Alþingis afnumin, þá var líka gerð breyting sem lýtur að bráðabirgðalagavaldi ríkisstjórnarinnar eða forsetans að formi til og því var lýst mjög nákvæmlega í framsöguræðum þeirra sem fluttu það mál í efri og neðri deild Alþingis, Ólafs G. Einarssonar og Margrétar Frímannsdóttur. Ólafur G. Einarsson sagði um þetta mál í þingræðu á fyrra þinginu sem stjórnarskrárbreytingin var til umfjöllunar, með leyfi forseta: „Við þingflokksformenn höfðum ekki uppi tillögur um að breyta starfstíma Alþingis að neinu verulegu leyti. Það verður að þróast eftir sínum lögmálum á næstu árum. En við leggjum til að þingið verði sett 1. okt. og það starfi fram í maí, lengur eða skemur eftir því sem verkast vill. Þá sé þingfundum frestað til loka þingársins með því skilyrði að það sé kallað saman ef nauðsyn krefur,“- ég endurtek: með því skilyrði að það sé kallað saman ef nauðsyn krefur - „t.d. til þess að afgreiða aðkallandi löggjöf að ósk ríkisstjórnar eða efna til mikilvægra umræðna. Við teljum þetta mikilsverða breytingu sem treysti störf Alþingis og stöðu löggjafarsamkundunnar í stjórnkerfinu. Alþingi er því starfshæft allt árið og getur komið til funda mjög skjótlega ef þörf er á.“ Ólafur G. Einarsson segir líka í ræðu sinni fyrir þessu þingmáli að þingflokksformenn hafi rætt við undirbúning málsins hvort gera ætti verulegar breytingar á heimild forseta til að gefa út bráðbirgðalög. Hann segir, með leyfi forseta: „Niðurstaða okkar varð sú að gera nokkrar breytingar á ákvæðunum um útgáfu bráðabirgðalaga og meðferð þeirra á Alþingi, og mun ég koma að þeim síðar, en jafnframt þessa breytingu á starfstíma Alþingis í því skyni að ekkert stæði í vegi fyrir því formlega að Alþingi gæti komið saman til fundar með stuttum fyrirvara ef eftir því væri óskað og ríkisstjórn teldi það mikilvægt. Þetta var sú niðurstaða sem unnt var að fá með samþykki allra nefndarmanna.“ - Allra þingflokksformanna sem þá voru. Margrét Frímannsdóttir, fyrrverandi þingmaður, sagði um þetta mál í framsöguræðu sinni fyrir málinu í neðri deild, með leyfi forseta: „Að vísu er það svo að ríkisstjórn mun áfram hafa heimild til þess að leggja til við forseta að gefa út bráðabirgðalög meðan þingfrestanir standa, en það er skilningur allra sem að þessu máli hafa staðið að til þess komi ekki nema í sérstökum neyðartilvikum, heldur verði tekinn upp sá nýi siður að verði þörf á skjótri löggjöf utan venjulegs starfstíma Alþingis, t.d. yfir sumartímann, þá verði Alþingi kallað saman til aukafunda til þess að afgreiða hana með eðlilegum hætti.“ Virðulegur forseti. Ég læt lokið tilvitnun í framsöguræður þingmanna fyrir stjórnarskrárfrumvarpinu 1991, á fyrra þinginu sem það var lagt fyrir og samþykkt á Alþingi, til að skýra hvernig það samkomulag sem stjórnarflokkarnir á þeim tíma gerðu um breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins og sérstaklega skilning þeirra á meðferð lagaákvæðisins eða stjórnarskrárákvæðisins um bráðabirgðalög. Í þessu tilviki hefur ekki verið haldinn sá skilningur sem menn komu sér saman um, ekkert frekar en það var gert árið 2003 þegar þáverandi landbúnaðarráðherra gaf út bráðabirgðalög sem ég gagnrýndi harðlega þá, bæði utan þings og innan. Ég held enn fram þeim skilningi sem samkomulag varð um og ég stóð að á síðara þingi árið 1991 til að það falli ekki í gleymskunnar dá og til þess að ríkisstjórnin fari ekki að fikra sig upp eftir þessum þræði og útvíkka bráðabirgðalagaheimildina frá því sem ætlunin var að yrði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni prýðilegt innlegg í þessa umræðu. Eins og ég kom inn á í framsögu minni deili ég í sjálfu sér viðhorfum hans, það deilir enginn um það að þingið situr allt árið og þegar upp koma brýnar aðstæður þá er best að kalla þingið saman. Hér voru einfaldlega afar sérstakar aðstæður, alþingiskosningum var nýlokið, sumarþing hafði nýlokið störfum og var farið heim. Það var ákvörðun ríkisstjórnarinnar að ekki væri heppilegt að kalla þingið strax saman aftur en þetta mál yrði að leysa með þessum hætti og það kæmi inn á þingið strax á fyrstu dögum þess. Um leið og þing kæmi saman í haust væri hægt að leysa þetta svona. Það er aldrei eftirsóknarvert að þurfa að setja bráðabirgðalög en í þessu tilfelli var það nauðsynlegt fyrst ekki var vilji til að kalla þingið saman. Aðeins um lög sem undanskilja öryggisreglur, þ.e. að víkja frá hefðbundnum reglum eins og þingmaðurinn talaði um áðan. Hér er það líka réttlætanlegt að mínu mati þar sem mjög sérstakar aðstæður eru uppi og einstakar. Þetta er yfirgefin herstöð sem verið er að taka í gagnið. Það er verið að taka hana í gagnið í áföngum og það er mjög brýnt að gera það sem fyrst en ekki eftir 4–5 ár þegar kannski væri búið að skipta út rafföngum og raflögnum. Þess vegna er hægt að víkja frá reglum í þessu tilfelli af því að talið er að ýtrasta öryggis sé gætt, og þótt þetta sé annað kerfi er það ekki endilega miklu verra kerfi, það er einfaldlega annað kerfi. Þetta var amerísk herstöð á íslenskri grundu með sitt sérstaka kerfi. Við erum að skipta því út, við gáfum Þróunarfélaginu þrjú ár til þess. Það gengur miklu hraðar en efni stóðu til þá, sem betur fer. Í það heila tekið stendur málið mjög vel þó að ég taki undir með hv. þingmönnum að best sé að þurfa aldrei að setja bráðabirgðalög. En svona stóð málið þá og það varð að leysa það til að koma húsnæðinu í gagnið.

Frú forseti. Ég fellst á athugasemdir hv. þingmanns varðandi útgáfu bráðabirgðalaga. Ég er honum sammála í því að menn eiga að fara sparlega með þá heimild. Hér hefur verið marglýst yfir af hverju og til hvers þessi bráðabirgðalög voru sett og ég get svo sem fallist á þau rök hjá hæstv. viðskiptaráðherra. En mig langar til að spyrja hv. þingmann. Hann talaði um að vikið sé frá öryggisstöðlum með þessum lögum og hann talar eins og að einhver ógnarhætta skapist þarna í 2–3 ár. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig fóru Ameríkanar að því að vera þarna í 50 ár með þessa ógnarhættu yfir sér allan tímann? Nú er sagt að raflagnir þarna séu í samræmi við ameríska staðla. Er hv. þingmaður að gefa í skyn að 280 millj. Bandaríkjamanna lifi í stöðugri ógn og hættu og að þeir ættu að taka sig snarlega til og taka upp íslenska staðla? Ég held að þetta sé misskilningur. Þessar raflagnir eru gerðar samkvæmt amerískum stöðlum og þeir staðlar eru mjög góðir og öruggir fyrir þau tæki sem þar eru notuð. Ég bendi á að 110 volt er miklu lægri spenna en 220 volt og bara þess vegna er kerfið miklu hættuminna en það kerfi sem við búum við sem er 220 volt en sparar náttúrlega mikið í viðnámi og slíku því það er þekkt að þegar spennan minnkar eykst viðnám og það þarf sverari víra. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji að þarna sé virkilega hætta á ferðum næstu þrjú árin?

Virðulegi forseti. Það segir í aðfaraorðum bráðabirgðalaganna, með leyfi forseta: „Raflagnir og rafföng, sem séu á svæðinu, uppfylli ekki þær kröfur sem gerðar eru í íslenskum lögum og reglugerðum og því sé ljóst að skipta verði um raflagnir sem séu innan svæðisins.“ Það er niðurstaðan þrátt fyrir bráðabirgðalögin að það verður að skipta um þær. Það er niðurstaða ráðherra og niðurstaða Alþingis í löggjöfinni sem fyrir liggur að þetta sé ekki öruggt. Þess vegna tek ég svo til orða. Ef þingið eða ráðherrann teldi að þetta gæti verið svona áfram þá væri auðvitað lagt til að þetta yrði svona áfram, þá væri ekki verið að gera kröfu um að skipta um. Hættan að mínu mati liggur ekki í því að kerfið er á lægri spennu. Hættan er sú að í íbúðunum mun búa fólk sem er vant hinu kerfinu og er með tæki og búnað sem hefur verið stilltur miðað við það. Það að vera með tvö kerfi í gangi er það sem ég hygg að sé skýringin á því að menn telji að þetta skapi hættu og því nauðsynlegt skipta um. Ég vil samt segja, virðulegi forseti, að þetta er ekki mitt sérsvið þannig að ég tel mig ekki besta manninn til að útskýra þetta tæknilega.

Frú forseti. Það hefur verið séð við þessu um heiminn allan vegna þess að menn eru með mismunandi staðla í klóm, bandarískar klær eru allt öðruvísi en okkar klær og menn setja ekki tækin í samband nema í rétt kerfi. Auðvitað gæti það gerst að einhver íbúi þarna setti tæki sem væri fyrir íslenskan staðal í samband þarna en þá gerist ekki neitt vegna þess að spennan er of lág og tækin brenna ekki yfir. Færu menn hins vegar hina leiðina og settu eitthvert tæki frá Bandaríkjunum í samband á Íslandi þá gæti það brunnið yfir og það hefur svo sem margur Íslendingur reynt sem hefur keypt rafmagnstæki í Ameríku.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 28/1998, um verslunaratvinnu, með síðari breytingum, sem lýtur að eigendasögu myndverka. og er nokkuð þekkt mál úr umræðunni. Lagafrumvarp þetta sem samið er í viðskiptaráðuneytinu og flutt var á síðasta löggjafarþingi en var ekki lokið, tekur mið af tillögum starfshóps sem menntamálaráðherra skipaði í maí árið 2004 til að fjalla um fölsun listaverka og gera tillögur um hvernig unnt væri að bregðast við þeim mikla vanda sem var kominn upp og er uppi á íslenskum listaverkamarkaði þar sem fram komu alls konar vísbendingar og staðreyndir um að umfang falsaðra verka á listaverkamarkaði væri töluvert, bæði eftir fræga meistara sem allir þekkja og aðra. Slík vitneskja, slíkur orðrómur og slík staða vegur að sjálfsögðu að listaverkamarkaðnum í heild, gengisfellir listaverkin og kemur óróa og óvissu á markaðinn og veldur þar uppnámi sem verður að leysa. Staðan er sú að markaðurinn tryggir ekki án einhverrar aðkomu okkar að þessu að listaverk séu ekki fölsuð í stórum stíl og markaðurinn þannig eyðilagður. Hliðsjón hefur verið höfð af umsögnum sem komu fram um frumvarpið í fyrra, t.d. til hvaða myndverka ákvæði þessi ættu að ná o.s.frv. Von mín er því sú að frumvarp það sem nú er lagt fram nái fram að ganga og skjóti þannig mikilvægum stoðum undir listaverkamarkaðinn. Í frumvarpinu er í stuttu máli gerð krafa til þess að seljandi leggi fram eigendasögu myndverks, enda sé myndlistarmaðurinn, innlendur sem erlendur, á skrá Listasafns Íslands. Gildir þetta ef myndverkið selt hjá listaverkasala sem annast viðskipti í atvinnuskyni ellegar á opnu eða lokuðu listmunauppboði. Bera annars vegar seljandi og hins vegar verslunaraðili, listaverkasali eða uppboðsstjóri, nánar tilteknar skyldur hér að lútandi. Ákvæði frumvarpsins um ábyrgð hafa verið hert með breytingu á 3. mgr. 23. gr. laganna, þ.e. ákvæðunum um svik. Ná þau ekki aðeins til seljenda heldur einnig til verslunaraðila. Jafnframt er kveðið á um að gæta skuli sérstakrar varúðar varðandi ranga eignaraðild og hættu á fölsun verkanna. Áskilnaður um eigendasögu við sölu myndverka hinna tilteknu myndlistarmanna hjá listaverkasala, á opnu listmunauppboði eða á lokuðu listmunauppboði getur dregið úr hættu á fölsunum myndverka með þar af leiðandi tjóni, jafnvel miklu tjóni fyrir ýmsa aðila, eins og ég gat um áðan, svo og myndlistarmarkaðinn í landinu í heild sinni. Það veikir og vegur að stoðum markaðarins og svo er að sjálfsögðu um að ræða mikilvæga neytendavernd fyrir þá sem kaupa myndlistarverk hvort heldur er til að fjárfesta í eða skreyta heimili sín eða hvoru tveggja. Eigendasagan kemur einkum að gagni þegar um er að ræða eldri eða mjög dýr myndverk þar sem minnstum vafa má vera undirorpið hvort um er að ræða falsað verk eða ekki. Ekki er þó með kröfugerð unnt að tryggja að eigandi leggi eigendasöguna fram. Skortur á eigendasögu eða hnökrar á henni geta hins vegar leitt til þess að viðkomandi myndverk verði ekki tekið til sölu, seljist á lægra verði eða seljist jafnvel alls ekki. Hér er að því stefnt að bestu fáanlegu upplýsingum sé safnað saman fyrir alla aðila, bæði þá sem selja verkin, eiga verkin og þá sem kaupa verkin o.s.frv. sem einhvers konar varnagla gagnvart fölsunum. Fjármálaráðuneytið telur að frumvarpið leiði ekki til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ég hef verulegar athugasemdir við þetta frumvarp. Í fyrsta lagi sé ég engan tilgang með því, það er algjörlega óþarft vegna þess að markaðurinn gæti jú sett sér sínar reglur sjálfur og gerir það örugglega. Það þarf ekki atbeina löggjafans til þess að setja svona reglur. Ég er sérstaklega á móti þessu vegna þess að þetta er takmörkun á eignarrétti eða skerðing á honum að einhverju leyti. Menn geta ekki lengur selt eignir sínar án þess að eitthvað fylgi með sem löggjafinn er búinn að skilgreina sem eigendasögu og síðan er Listasafn Íslands með mjög sérkennilegt hlutverk þarna, að skilgreina hverjir eru listamenn á Íslandi, hverjir eru myndlistarmenn. Nú veit ég ekki einu sinni hvað myndlistarmaður er því að ég veit ekki hvernig er með ljósmyndara. Ég tek heilmikið af ljósmyndum og ég veit ekki hvort ég ætti þá að fara á skrá hjá Listasafninu. „Myndverk“ er örugglega mjög víðtækt hugtak og þetta gæti orðið mjög stórt mál fyrir Listasafn Íslands, að skilgreina hverjir eru þess verðir að falla undir slíka skrá og hverjir ekki. Hvað gerist ef maður fellur inn á þessa skrá með mikinn fjölda af málverkum eða listaverkum sem ekki hafa verið skráð þangað til eigendasaga var fyrir? Ég sé ekki að það sé þörf á atbeina ríkisvaldsins og löggjafans til þess að setja svona reglur. Ég mun greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi. Á ýmsum sviðum hafa menn sett sér svona reglur. Ég minni á að Hundaræktarfélagið er með ættartölu fyrir hunda án þess að það sé sett í lög, - ég kannast ekki við það - og Kattaræktarfélagið og mörg önnur atriði þar sem menn telja að skipti máli að einhver saga sé til staðar setja menn sér svona reglur sjálfir. Þetta gæti myndlistarmarkaðurinn að sjálfsögðu gert. Ég vil benda á að það gæti verið að sumir menn mundu skirrast við að kaupa málverk mjög dýrum dómum og vera svo stimplaðir sem eigendur þeirra seinna meir. Þeir kæra sig kannski ekkert um að hafa verið eigendur að verki sem er óskaplega dýrt. Það er því ýmislegt sem mælir gegn þessu. Menn geta fengið málverk að gjöf og vilja kannski ekkert endilega gefa upp hver gaf þeim það þannig að mér finnst þetta vera inngrip inn í frelsi einstaklingsins, inngrip inn í rétt hans til að fara með eigur sínar og gera það sem hann vill við þær án þess að settar séu einhverjar skorður við því í lögum.

Virðulegi forseti. Það má í sjálfu sér taka undir prinsippin sem fram komu í ræðu hjá hv. þingmanni sem hefur talað fyrir frjálsræði og frelsi einstaklinga á öllum sviðum í mörg, mörg ár. Nú er það einu sinni svo að við setjum takmarkandi reglur á hinum ýmsu sviðum til að vernda frelsi einstaklinganna á einhverjum öðrum sviðum. Við setjum takmarkandi reglur um húsnæðisviðskipti, bílaviðskipti, viðskipti með skepnur, eins og þingmaðurinn talaði um áðan, og ef hann hefði farið að ræða um útflutning hrossa þá gilda þar mjög stífar reglur, um nákvæmlega það sem við erum að tala um hér, þ.e. ættarsöguna, foreldra o.s.frv., mjög stífar reglur. Auðvitað er best ef markaðurinn bregst við slíkum vanda, sem kom upp fyrir nokkrum árum, með því að setja sér slíkar reglur sjálfur. Það er lang-, langbest og hefði verið óskandi að hann hefði gert það og einhvern veginn unnið gegn þessu meini eða hættunni sem steðjar að honum. Þess vegna er þetta opinbera inngrip á ferðinni núna af því að við erum að freista þess með takmarkandi reglum sem vissulega hafa áhrif á hið algjöra frelsi á þessum markaði. Það er líka ófrelsi eins að kaupa falsaða vöru ef það er engin neytendavernd gegn fölsuninni eins og okkar ágætu heimspekingar sem mest fjölluðu um frelsið, t.d. John Stewart Mill, John Locke og fleiri bentu á, þ.e. réttlætingin fyrir reglusetningu sem takmarkar frelsi eins er að vernda frelsi annars. Við erum því í sjálfu sér þarna að ná fram nauðsynlegu markmiði sem er að sporna gegn umfangsmikilli fölsun á verkum frægra meistara sem varpa rýrð og óstöðugleika og ókyrrð á listamarkaðinn í heild sinni. Það er aldrei ákjósanlegt að grípa inn í með einhverjum íþyngjandi eða takmarkandi reglum en stundum er nauðsynlegt að gera það og mér finnast þessar reglur nú býsna mildar. Það eru engin viðurlög, það er verið einfaldlega að kalla eftir eigendasögu eins og hún liggur best fyrir.

Herra forseti. Það er einmitt það sem ég var að segja. Það þarf enga lagasetningu um þetta mál. Markaðurinn gæti sett sér svona reglur án viðurlaga, án nokkurs, hann bara setur svona reglur. Svo er það spurning, maður sem kaupir fallegt málverk, er hann ekki að sækjast eftir fegurðinni og af hverju ætti það að skipta máli hver nákvæmlega málaði það? Er þetta spurning um snobb eða hvað? Svo þótti mér sérstaklega gaman að heyra hv. þingmann - sem hefur nú ekki alltaf verið þeim megin - dásama útflutning hrossa sem eitthvert fordæmi fyrir þessu frumvarpi því að landbúnaðarkerfið á Íslandi hefur stundum verið gagnrýnt fyrir ofstjórn og ofreglusetningu. 
            

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á umferðarlögum, nr. 50/1987, og lögum um vátryggingastarfsemi. Tilefni og tilgangur þessa lagafrumvarps er innleiðing tilskipunar sem hér er vísað í um breytingu á lögum um ábyrgðartryggingu vegna notkunar vélknúinna ökutækja. Tilskipunin, sem almennt gengur undir heitinu „fimmta tilskipun um ökutækjatryggingar“, var tekin upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar 7. júlí 2006. Samkvæmt 6. gr. tilskipunarinnar átti að hafa verið búið að innleiða hana eigi síðar en 11. júní 2007 en vegna þess hve vorþingið stóð stutt reyndist hins vegar ekki unnt að standa við þau tímamörk og þess vegna er málið komið núna á haustþingi og fresturinn í sjálfu sér runninn út. Í tilskipuninni eru ákvæði sem gera auknar kröfur um vernd tjónþola sem verða fyrir tjóni af völdum vélknúins ökutækis, þannig að þetta er mikilvæg tilskipun í sjálfu sér og eykur neytendarétt í landinu gangi hún fram og er hluta þessara ákvæða þegar að finna í íslenskri löggjöf. Í frumvarpinu eru því eingöngu tillögur um lagabreytingar sem eru nauðsynlegar til að aðrir hlutar tilskipunarinnar verði innleiddir. Hæstv. forseti. Ég ætla að gera nánari grein fyrir þeim ákvæðum fimmtu tilskipunarinnar sem kalla á lagabreytingar og eru tilefni þessa frumvarps sem ég mæli nú fyrir. Í 4. mgr. 4. gr. fimmtu tilskipunar er mælt fyrir um breytingu á ákvæði í þriðju tilskipun þess efnis að vátryggingartaki skuli hvenær sem er eiga rétt á að óska eftir yfirlýsingu eða vottorði frá vátryggingafélagi um skaðabótakröfur sem varða vátryggt ökutæki eða um að ekki sé um slíkar kröfur að ræða. Yfirlýsingin skal ná til fimm ára og vátryggingartakinn skal fá yfirlýsinguna í hendur innan 15 daga frá því hann setti fram beiðni um hana. Það kemur fram í aðfaraorðum tilskipunarinnar að rökin fyrir ákvæðinu séu þau að aðili, sem óskar eftir að kaupa nýja vátryggingu í öðru vátryggingafélagi, eigi að hafa möguleika á því að færa sönnur á tjónasögu ökutækisins samkvæmt fyrri vátryggingarsamningi. Samkvæmt 1. mgr. 94. gr. umferðarlaga setur viðskiptaráðherra reglur um framkvæmd vátryggingarskyldunnar, þar á meðal um skyldu vátryggingafélaga til að taka þátt í gagnkvæmu ábyrgðarkerfi vegna tjóna af völdum óvátryggðra eða óþekktra ökutækja. Það skal lagt til að þessi heimild verði rýmkuð þannig að ráðherra geti sett reglur um skyldu vátryggingafélaga til að gefa vottorð með upplýsingum um skaðabótakröfur sem varða vátryggt ökutæki eða að ekki sé um slíkar kröfur að ræða. Á grundvelli þeirrar heimildar er síðan unnt að setja reglur um vottorðagjöfina í tiltekinni reglugerð. Í 5. mgr. 4. gr. fimmtu tilskipunar er enn fremur kveðið á um breytingu um að upplýsingamiðstöð, sem viðurkennd er í samræmi við 4. tilskipun (á Íslandi Alþjóðlegar bifreiðatryggingar sf.), skuli veita upplýsingar, sem nefndar eru í tilskipuninni, til sérhvers sem átt hefur hlut að umferðarslysi sem vátryggt ökutæki veldur. Þar með er fellt niður skilyrðið um að tjónið hafi orðið í öðru ríki en heimaríki tjónþola. Sú tilskipun mælir fyrir um aukna möguleika á aðgangi tjónþola, vátryggingafélags hans eða lögmanns að grundvallarupplýsingum sem eru nauðsynlegar fyrir meðferð tjónamáls. Tilskilið er að þessar upplýsingar skuli í ríkum mæli liggja fyrir í rafrænu formi á miðlægri skrá í hverju aðildarríki og vera aðgengilegar þeim aðilum máls sem um þær biðja. Til grundvallarupplýsinga má telja upplýsingar um skráningarnúmer ökutækis, hvernig vátryggingu er háttað, nöfn og heimilisföng, símanúmer þeirra sem hlut eiga að máli og tjónsstað ásamt upplýsingum í lögregluskýrslu eða tjónstilkynningu um aðdraganda tjónsatviks eða tjónsuppdrátt. Samkvæmt 1. mgr. 94. gr. b umferðarlaga skal ráðherra viðurkenna upplýsingamiðstöð til að aðstoða við öflun upplýsinga um vélknúið ökutæki sem valdið hefur tjóni og vátryggingu þess. Alþjóðlegar bifreiðatryggingar á Íslandi sf. (ABÍ) hafa verið viðurkenndar sem upplýsingamiðstöð, sbr. 21. gr. reglugerðar um lögmæltar ökutækjatryggingar og getur ráðherra sett nánari reglur um starfsemi hennar. Í 3. gr. fimmtu tilskipunar er kveðið á um breytingu á annarri skaðatryggingatilskipuninni og breytingin felur í sér að vátryggingafélag getur notað útibú sitt eða dótturfélag sem er vátryggingafélag í öðru aðildarríki sem tjónsuppgjörsfulltrúa vegna starfsemi félagsins í ökutækjatryggingum. Í athugasemdum sem fylgja frumvarpinu er gerð ítarleg grein fyrir ákvæðum tilskipunarinnar og þeim hlutum hennar sem innleiða þarf með lagabreytingum og ég hef núna verið að stikla í gegnum, þeim hlutum sem þegar hafa verið innleiddir og þeim sem unnt er að innleiða með reglugerð. Þær reglugerðir eða reglugerðabreytingar verða ýmist gefnar út af viðskiptaráðherra eða, eins og gefur augaleið, samgönguráðherra. Vegna þeirra ítarlegu umfjöllunar sem er í athugasemdunum með frumvarpinu tel ég ekki, virðulegi forseti, tilefni til að fara nánar yfir þetta hér og nú. Viðskiptanefnd mun fá málið til umfjöllunar að lokinni þessari umræðu og fara að sjálfsögðu vandlega og ítarlega yfir þetta ágæta mál.