Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Með tilvísun til grg. minnar við 2. umr. málsins greiði ég ekki atkv.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Allshn., sem fékk þetta mál til meðferðar, hefur ekki orðið ásátt um afgreiðslu þess. Eftir l. um aldurshámark opinberra embættismanna og starfsmanna frá 1935, þá skal embættismaður leystur frá embætti 65 ára af þeim, sem veitti honum embættið, en þó er heimilt að láta viðkomandi embættismann, ef hann er nógu líkamlega og andlega ern, gegna embætti til 70 ára aldurs. Það er sem sagt á valdi þessa viðkomandi aðila, sem veitti embættið. Nú er lagt til í þessu frv., að aldurshámarkið verði fært upp í 70 ára aldur, og hefur meiri hl. n. ekki getað fallizt á slíka skilyrðislausa hækkun aldurshámarksins, og leggur þess vegna á móti því, að frv. verði samþ. þannig. Það er að vísu svo, og er rétt að láta það koma fram, að það hafa nokkur fleiri sjónarmið komið fram innan n. um það, að ef til vill væri ástæða til að breyta frá því, sem nú er gildandi, enda þótt nm. hafi ekki getað komið sér saman um að flytja nýja brtt. þar að lútandi. En ég tel rétt að láta það koma fram, að ég hef litið svo á, að það væri ekki óeðlilegt, að embættismaður hefði heimild til þess, þegar hann hefur náð 65 ára aldri, að hverfa þá úr embætti, ef hann óskar þess, en mætti þó gegna embætti til 70 ára aldurs, en munurinn er þessi, að þá er það á hans valdi, hvort hann gegnir embætti þennan tíma eða ekki. Að vísu kæmi þá til athugunar að veita ekki þessa heimild sjálfum embættismanninum nema hann hefði þá náð vissum embættisaldri, þ. e. a. s. verið um langan tíma í þjónustu þess opinbera. Ég lít svo á, að það sé ekki óeðlilegt, að embættismanni, sem t. d. hefur unnið 30 ár að opinberum störfum, sé gefinn kostur á því að hverfa frá störfum með þeim réttindum, sem menn mundu öðlast, þegar þeir eru orðnir 65 ára gamlir. Hins vegar mundi það horfa öðruvísi við að gefa slíka heimild án þess að takmarka embættisaldurinn. En um þetta hefur, eins og ég sagði, ekki fengizt samkomulag innan n. Þá hef ég rætt þetta, eftir að málið var afgr. í n., við suma nm. og kynni því að freista þess á síðara stigi málsins að flytja brtt. við l., sem færi í svipaða átt og ég nú hef greint. En að öðru leyti hef ég ekki á þessu stigi málsins meira um þetta að segja. Meiri hl. n. stendur sameiginlega að því að svo komnu að vera á móti því að hækka aldurshámarkið, eins og gert er ráð fyrir í frv., skilyrðislaust upp í 70 ár.



Herra forseti. Það er í forföllum hv. 2. þm. Eyf., sem er frsm. minni hl., sem ég tek hér til máls. Við vorum sammála um að fallast á þetta frv. og töldum það eiga rétt á sér. Eftir þeirri reynslu, sem fengin er af þessu, ætla ég, að nær undantekningarlaust mæli sú reynsla með því, að fallizt væri á þetta frv. Það er engum efa undirorpið, svo framarlega sem menn eru heilsugóðir, að þá hafa þeir starfskrafta til flestra þeirra starfa, sem heyra undir embættismenn, til þess að gegna þessum störfum lengur en til 65 ára aldurs. En náttúrlega er það alveg rétt, að verði menn fyrir heilsubresti, þá standa þeir verr að vígi, þegar þeim aldri er náð. En menn þurfa ekki að vera 65 ára til þess að vera miður sín til þess að gegna störfum, ef heilsan er þrotin á annað borð. Það getur því miður komið fyrir margan manninn löngu fyrr, og þessi lagaákvæði eiga sannarlega ekki að vera neinn mælikvarði á það, hvorki að það eigi að vera né geti orðið. Þessi lagaákvæði eiga við það almenna, þá almennu reglu, þegar menn halda heilsu og gera má ráð fyrir, að menn haldi nokkurn veginn óskertum starfskröftum, og í langsamlega flestum tilfellum, ef heilsan er í lagi, þá halda menn fullum starfskröftum til 70 ára aldurs. Minni hl. n. gæti því fullkomlega fallizt á, að þetta frv. næði fram að ganga, og fellst á þá grg., sem fyrir frv. er, enda skilst mér nú á meiri hl., sem hann sé nokkuð reikull í ráði, því að nú við framsögu hv. frsm., þótt hann leggi á móti frv. og vilji fella það, þá taldi hann, að rétt kynni að vera að gera breyt. á þessu, eins og það er. En ég ætla nú, að það væri þá bezt að leyfa frv. að ganga áfram, því þó að það síðar meir kynni að geta risið upp frá dauðum, þá verður það ekki á þessu þingi. Það vildi ég vona vegna þess, hvernig þessi meiri hl. er skipaður, að hann hefði það í huga, úr því að þeir þó eru það nærri okkur minni hl. að telja, að rétt væri að gera breyt. frá því, sem er í l. Nú er ég þeim þakklátur fyrir það, að þeir hafa komið auga á þessa nauðsyn, en þá vil ég, að þeir breyti eftir því, finnst það viðkunnanlegra fyrir þá sjálfa. Hv. frsm. meiri hl. gat þess, að hann hefði átt tal við nm. um, að rétt kynni að vera að gera breyt. á þeirri reglu, sem nú er í gildi í lögum. Það er sem sé þannig nú eftir gildandi l., að embættismaður á engan rétt á að gegna áfram starfi, sé hann ekki kosinn, ef hann er 65 ára. Hlutaðeigandi ráðh. getur látið hann hætta, þegar hann er 65 ára, hvað sem öllum aðstæðum líður, það er undir geðþótta ráðh. komið. Nú hafði ég það á orði innan n., og ég skýt því að sem ekki mikilvægu atriði, að rétt væri, svo framarlega sem ekki yrði fallizt á frv., eins og það er, að gera breyt. á þessari reglu og snúa henni alveg við, þannig að embættismaður ætti rétt á, ef hann kysi, að hætta, þegar hann er 65 ára í stað þess, að nú getur sá ráðh., sem hann heyrir undir, látið hann hætta, þegar hann er 65 ára. Ég gæti vel fellt mig við það, að þessi breyt. væri á gerð, þannig að embættismaður ætti rétt á því að hætta með óskoruðum réttindum, þegar hann er orðinn 65 ára, ef hann óskaði eftir, en ráðh. gæti ekki skipað honum að hætta, hvað sem starfskröftum hans liði. Hv. frsm. hefur ekki minnzt á þetta við mig, eftir að meiri hl. tók sínar ákvarðanir innan n., en fyrst hann þó hafði það á orði, að hann léti sér detta í hug, að rétt væri að frv. gengi fram í breyttri mynd, þá hefði ég kunnað vel við, að hann hefði talað um það við mig, því þar sem ég hreyfði þessu fyrst í n., hefði hann getað farið nærri um það, að ég vildi tala við meiri hl. Þetta fyndist mér nú viðunanlegasta og viðfelldnasta afgreiðslan á þessu máli, að embættismaður ætti rétt á að vera til 70 ára, en ef hann óskaði, mætti hann hætta þegar hann er 65 ára. Nú berum við minni hl. ekki fram brtt. um þetta atriði í frv., og það var sakir þess, að n. klofnaði. Við vildum ekki eiga á hættu að fara að bera fram brtt. við þessa umr., heldur sjá, hvað gerast kynni um málið við umr. En fyrst meiri hl. stendur þetta nærri okkur, skilst mér, að ekkert þurfi að bera á milli, og vona ég, að hann haldi ekki fast við þá ákvörðun að fella frv., því að þá kemur hann engum leiðréttingum að. Vil ég því beina því til hv. meiri hl., hvort hann vill ekki af sinni hálfu greiða fyrir því, að frv. gangi til 3. umr. og að þá yrði tekið til meðferðar milli umr., hvort ekki næðist samkomulag um breyt., og frv. gengi þá fram í þeirri mynd, sem talizt gæti viðhlítandi og hv. flm. gætu einnig fallizt á. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið. Ég sé, að flm. frv. eru ekki hér við, og má vel vera, a ð það skorti eitthvað á hjá mér af því, sem fram mætti taka frekar til stuðnings þessu máli, því að ég var ekki við því búinn að hafa orð fyrir minni hl., fyrr en nú á þessu augnabliki, þegar málið kom til meðferðar, svo að það getur komið fleira til greina, sem mælir með því, að frv. gangi fram. Og ég vil vona, að menn taki upp þann hátt, þegar ekki ber neitt verulega á milli um málið, að reyna að sameinast um það, svo að það gangi fram í þeirri mynd, sem viðunandi er fyrir alla aðila.



Fyrir hönd okkar flm. þakka ég hv. allshn. fyrir afgreiðslu þessa máls, þótt hún hafi tekið langan tíma og n. klofnað um málið. Það stendur þó sennilega allt til bóta, og ég hygg, að nægur tími verði til að koma þessu frv. gegnum þingið, þótt 7 vikur séu síðan það kom fram. En um till. allshn. vildi ég segja þetta: Hv. meiri hl. hefur að sönnu lagt gegn framgangi málsins, en þó ekki sagt því neitt til miska í áliti sínu né véfengt réttmæti þess, sem tekið er fram í hinni stuttu grg., eða þess, sem ég sagði í framsöguræðu minni. En ef til vill er sú staðhæfing mín mergurinn málsins, að síðan 1. um aldurshámark opinberra embættis- og starfsmanna vora sett, hafi breytzt mikið til batnaðar um starfsorku manna, þar sem mannsævin á Íslandi, hefur lengst sökum bættrar aðbúðar þjóðarinnar. Ég verð að líta svo á, þar sem hv. meiri hl. allshn. hefur ekki andæft þessu, ekki fært fram rök gegn því, og frsm. meiri hl. meira að segja látið ótvírætt í ljós, að þetta væri álitamál, ég verð að líta svo á af öllu þessu, að afstaða meiri hl. sé okkur flm. jafnvel í vil. Ég tek undir það, sem hv. frsm. minni hl. tók fram, að ég álít, þar sem hv. frsm. meiri hl. taldi breyt. geta komið til greina á síðara stigi málsins, að þetta megi skoða þannig, að hann sé því ekki mótfallinn, að málið gangi áfram til 3. umr., og þá væri sérstaklega hægt að athuga, hvort unnt væri að koma að breyt., sem væru viðunandi fyrir meiri hl. Hv. minni hl. n. þakka ég sérstaklega afgreiðslu málsins, og ekki sízt það, að hann hefur gert rök. frv. að sínum rökum. Að öðru leyti vil ég svo ekki tefja umr. Ég vil þó aðeins minnast á þá breyt., er hér var tekið fram, að til mála gæti komið, þ. e. að snúa l. við, svo að það verði á valdi opinberra starfsmanna sjálfra, hvort þeir láta af störfum eða ekki 65 ára, en veitingavaldið hafi ekki rétt til að láta þá fara frá störfum fyrr en 70 ára, eða öfugt við það sem nú er. Samkv. núgildandi l. er veitingavaldinu heimilt að láta opinbera starfsmenn gegna störfum til sjötugsaldurs, en starfsmennirnir hafa ekki rétt til að krefjast þess. Fyrr greind breyt. hafði komið til greina, áður en þetta frv. kom fram, og ég taldi þetta álitamál. En síðan frv. kom fram hafa mjög margir bent mér á, að fullyrða mætti, að mjög margir opinberir starfsmenn væru færir um að gegna störfum sínum og embættum lengur en til sjötugs. T. d. væru margir prestar mjög vel til þess fallnir að gegna embættum til 75 ára aldurs og jafnvel lengur, og enn fremur hefur verið bent á, að lenging mannsævinnar og mjög bættur lífsþróttur þjóðarinnar hefði vaxið meira en svarar 5 árum, síðan lög um aldurshámark embættismanna voru sett, og gæti því í rauninni verið hagkvæmt að setja heimild í ný l., er veitti mönnum leyfi til að starfa allt til 75 ára aldurs. Það er nægur tími til að athuga þetta milli 2. og 3. umr., en mér finnst það geta komið til mála. Ég vil leggja áherzlu á, að það er í alla staði óhagkvæmt fyrir ríkið að láta menn fara frá störfum, fyrr en elli krefur. Í fyrsta lagi sökum þess, að reyndir menn eru færari um að rækja störfin en nýir menn og óreyndir, og í öðru lagi sökum þess, að opinber störf eru orðin geysifjölþætt hér og fjölmargir vinna að þeim, og það er því mikið fjárhagsspursmál fyrir ríkið og aðra, er greiða opinberum starfsmönnum laun, að þeir láti ekki af störfum áður en hrörnun þeirra krefst, því að flestir taka þá ellilaun og ekki svo fáir óskert laun, og það fer vaxandi. Ég vænti þess, að hv. meiri hl. allshn. sé því ekki mótfallinn, að málið gangi til 3. umr., og efast raunar ekki um vilja hv. d. í því efni. Og ég get sagt það fyrir mína hönd og meðflm. míns, að við leggjum ekki svo mikið kapp á að flýta málinu, að við viljum ekki komast að samkomulagi um breyt. milli umr., ef það næðist.

Frsm. meiri hl. (Jóhann Hafstein) : Ég hafði nú hugsað mér með tilvísun til fyrri ræðu minnar að flytja hér brtt. til 3. umr., og sé það eitthvað óþingleg aðferð, verður að virða mér það til vorkunnar sem nýjum þm. En varðandi það sjónarmið í ræðu hv. 1. þm. Árn., að vit kynni að vera í því að breyta núgildandi l. í þá átt, að opinberir starfsmenn hefðu heimild til að þjóna frá 65 ára aldri til 70 ára, í stað þess, að heimildin er nú á valdi veitingavaldsins, þá er það mjög í samræmi við það, sem ég gerði grein fyrir í framsöguræðu minni. Að ekki náðust betri tengsl á milli okkar í allshn., stafar ef til vill af því, hvernig hagaði til, er málið var afgr., en þá voru ekki allir nm. á fundi. Reyna mætti því að komast að nánara samkomulagi milli 2. og 3. umr. Ég álít of nærri embættismönnunum sjálfum gengið með því að hækka aldurshámarkið upp í 70 ár, en á það get ég fallizt, að það eigi ekki að vera á valdi veitingavaldsins, hvort embættismaður þjónar lengur eða skemur. Að því leyti erum við sammála. En ég er andvígur því sjónarmiði, að embættismenn eigi þess ekki kost að láta af störfum frá 65 til 70 ára. Ég fylgi málinu til 3. umr. með þessari forsendu, og ræðst þá um, hvort gerðar verða á því þær breyt., sem ég get sætt mig við.



Herra forseti. Hv. þm. S-Þ. leggur hér til, að heimild verði veitt til þess að leigja Leikfélagi Reykjavíkur þjóðleikhúsið og fela félaginu rekstur þess, og í annan stað leggur hann til, að skemmtanaskattinum verði varið til þess að reisa samkomuhús utan Reykjavíkur. Það er vissulega þess vert að athuga, hvernig haga beri rekstri þjóðleikhússins, þannig að leikarar geti í framtíðinni búið við betri skilyrði en undanfarið hafa verið fyrir hendi. Það er raunar aðdáunarvert, hvað leiklistin hefur staðið með miklum blóma, þar sem eingöngu hefur verið um tómstundavinnu að ræða, og því æskilegt að geta bætt kjör leikaranna, sem fórnað hafa miklu í þágu þjóðarinnar með menningarstarfsemi sinni. Það er raunar ekkert á móti því að heimila Leikfélagi Reykjavíkur rekstur þjóðleikhússins, ef þessi félagsskapur væri nægilega öflugur til þess, en mig grunar, að hér sé verið að reisa félaginu hurðarás um öxl, ef það á að taka við þeirri stofnun, sem þjóðin hefur verið á annan áratug að reisa. Margir telja sjálfsagt að hafa að einhverju leyti kvikmyndasýningar í húsinu. Ég býst þó við, að salurinn sé ekki vel til þess fallinn. Hann er breiður og stuttur og geysihár og að öllu leyti óhagstæður til slíkrar notkunar að minni hyggju. Því held ég, að kvikmyndasýningar verði þar erfiðar. Ég hef hér á þessu þingi borið fram till. um að þjóðnýta allar kvikmyndasýningar, og tel ég, að samþykkt þeirrar till. sé leiðin til að leysa þetta mál. Hér í Reykjavík ætti að afhenda eitt kvikmyndahúsið þeim aðila, er ætti að standa undir rekstri þjóðleikhússins. Viðvíkjandi skemmtanaskattinum þá er það næsta ósanngjarnt að taka skattinn af öllu landinu, þar sem hann rennur til húsbyggingar í Reykjavík. Þjóðleikhúsið verður fyrst og fremst fyrir Reykvíkinga og ætti því að vera reist fyrir fé, sem aflað er innan lögsagnarumdæmisins. Aftur á móti mælir ekkert á móti því, að skemmtanaskattur héðan úr Reykjavík renni til þjóðleikhússins. En ef betur þyrfti að búa að hag þjóðleikhússins, þá ætti það að vera gert af hagnaði af kvikmyndahúsum, sem rekin væru af ríkinu, og ætti að afhenda þjóðleikhúsinu eitt kvikmyndahús til afnota. Úr samkomuhúsaþörfinni úti um landið ætti svo að bæta með því að reisa ríkisrekin kvikmyndahús, sem reist yrðu fyrir það fé, sem fengizt hefur af rekstri þeirra kvikmyndahúsa, sem þegar hafa verið tekin í þjónustu ríkisins. Þetta held ég, að sé bezta lausnin á þessum málum, og ættu menn því að sameinast um till. mína um þjóðnýtingu kvikmyndahúsa. Með því er tryggður hagur þjóðleikhússins og bygging samkomuhúsa víðs vegar um landið. Þá gætu Reykvíkingar haft sinn eigin skemmtanaskatt, hvort sem hann fer til að reisa æskulýðshöll eða verður varið til leiklistar, er fyrst og fremst komi Reykvíkingum að gagni.

Frsm. (Gísli Sveinsson) : Herra forseti. Ég hafði það orð við 1. umr. þessa máls, að samgmn. mundi athuga frv. milli umr. N. hefur ekki enn birt neina aths., en óskar þó að fá að segja frekar álit sitt og telur það nægilegt við 3. umr. Það er því farið fram á, að málinu verði vísað á þessu stigi til 3. umr.



Herra forseti. - Það eru aðeins örfá orð í sambandi við það, sem fram hefur komið í umr. um þetta mál. Í sambandi við þær tilraunir, sem verðar voru til að afla markaða í Sovétríkjunum, og út af því, sem hæstv. forsrh. tók hér fram og las upp úr skýrslu, sem þeir hafa samið þessir þrír menn, sem ég nefndi til þess að eiga samtöl við Semenow, umboðsmann frá Exportkhleb, matvælastofnun Sovétríkjanna, vildi ég bæta við það, sem þar er sagt, nokkru, sem gefur skýringu á því, sem hæstv. forsrh. og utanrrh. sagði. Það hefur verið nokkur deila um þetta, hvort slælega eða vel hafi verið unnið að því að afla markaða þessara. Ég ætla ekki að fara inn á þá deilu, heldur benda á, að þegar þessir menn, Ársæll Sigurðsson, Einar Sigurðsson og Ólafur Jónsson frá Sandgerði, fluttu þau tilmæli, að Sovétríkin sendu hingað n, til þess að undirbúa samninga um sölu sjávarafurða til Sovétríkjanna, þá vildi Semenow fá þetta staðfest munnlega eða skrifl. frá utanrrh., annaðhvort við sig eða sendiherra Sovétríkjanna. Ég flutti þá til hæstv. fors.- og utanrrh. orð um, að beiðni um, að Sovétríkin sendu menn hingað til að athuga um samninga um kaup á vörum héðan, þyrfti að var staðfest af honum sem utanrrh., annaðhvort við Semenow eða sendiherra Sovétríkjanna hér. Ég fann strax, að hæstv. utanrrh. fannst einhver tormerki á því að senda slíka skriflega beiðni, en sagði mér þó, að hann mundi eiga tal við sendiherra Sovétríkjanna, þegar þeir hittust hjá Sveini Björnssyni, forseta Íslands, þegar sendiherrann legði fram skilríki sín. En hæstv. utanrrh. hefur láðst að gera það. Og hæstv. utanrrh. hefur gleymt þessu, eins og kom fram, þegar ég talaði við sendiherra Sovétríkjanna. Það hefur ekki borizt til sendimannsins frá Exportkhleb né til sendiherra Sovétríkjanna staðfesting á þessu frá hæstv. utanrrh. Hins vegar mun Semenow hafa sent Exportkhleb tilkynningu um það, að af okkar hálfu væri óskað eftir, að hingað væru sendir menn frá Sovétríkjunum til að athuga um þessa samninga, en ekki væri beinlínis beiðni ríkisstj. hér um, að svo væri gert. Og þar sem Semenow kom ekki hingað aftur, þó að upphaflega væri gert ráð fyrir því, þegar hann fór, þá var ekki hægt að tala við hann meira um þetta hér. - Þannig liggur því ekki fyrir nein beiðni frá íslenzku ríkisstj., hvorki um, að sendir verði menn hingað frá Sovétríkjunum til að athuga um þessa samninga, né heldur beiðni um, að Sovétríkin taki við mönnum héðan í því skyni. Hæstv. fors.- og utanrrh. sagði, að hann hefði enga beiðni fengið frá mér um þessa hluti. Það er rétt, að ég hef ekki sent slíka beiðni. En það þarf ekki nema að koma niður að höfn til þess að sjá nauðsynina á, að reynt sé að semja um sölu á fiskafurðum okkar. Ég flutti fram við hann munnlega beiðni um, að hann staðfesti þessa orðsendingu, sem hann sendi með þeim Ólafi Jónssyni í Sandgerði og Einari Sigurðssyni til þessa . fulltrúa Exportkhleb, sem hér var. En hæstv. ráðh. gerði það ekki, svo að það er ekki hægt að búast við neinu af þessu, þar sem íslenzka ríkisstj. vildi ekki binda nafn sitt við þessi tilmæli. Ég veit ekki, hvers vegna hæstv. forsrh. vildi ekki staðfesta þessi tilmæli, munnlega eða skriflega. Hann kann að hafa haft sínar ástæður fyrir því. Ég veit það ekki. Og er kannske að finna einhverjar skýringar á þessu í þeim fréttum, sem okkur eru að berast utan úr heimi um ýmsar aths. manna hér á Íslandi í sambandi við viðskiptamál.



Herra forseti. - Það eru aðeins nokkur orð út af ræðu hæstv. samgmrh. Ég á nú bágt með að fallast á, að ég sé að taka fram fyrir hendurnar á honum, þótt ég hafi flutt þetta frv. Ég flyt það ekki sem ráðh., heldur sem þm. og samkvæmt beiðni áhugamanna á Snæfellsnesi. Það er samið í samráði við þá. Ég efast ekki um, að hæstv. ráðh. hafi ýmislega þekkingu á þessu máli og sé mér að því leyti fremri. En það er búið að rannsaka hafnarskilyrði á Rifi, og virðast þar vera góð hafnarskilyrði. Annars hefur verið deilt um það, hvar gera ætti framtíðarhöfn á Snæfellsnesi, og hefur verið talað um Sand, Ólafsvík og Grundarfjörð auk Rifs. En ég býst nú við, að menn almennt á Sandi, og jafnvel í Ólafsvík, hafi nú áttað sig á því, að sennilega sé æskilegast og auðveldast að gera höfn á Rif í allra þeirra staða, sem um er að ræða á þessu svæði. Því eru menn nú almennt á Sandi og að miklu leyti í Ólafsvík orðnir sammála um að einbeita sér að því, að höfnin verði á Rifi. Ýmislegt yrði náttúrlega að rannsaka þar betur, og það yrði sjálfsagt gert. En ég er þeirrar skoðunar, að rannsókn hafi dregizt óhóflega lengi hjá hæstv. samgmrh., og býst ég við, að það sé álit manna á Snæfellsnesi, að þeir lifi ekki af því, sem hann hefur í hyggju að gera. Ég gekkst í þetta mál sökum þess, að hæstv. ráðh. hefur dregið rannsóknina úr hömlu, og fyrir hönd þeirra manna þar vestra, er telja Rif geta orðið góða höfn og útgerðarstað með tiltölulega litlum tilkostnaði. Ég vil einmitt benda á í þessu sambandi, að hæstv. samgmrh. lofaði því sérstaklega á fundi fyrir kosningar í vor, að nú skyldi rannsókn verða hraðað, en það loforð var ekki efnt fyrr en síðast í haust, og sýnir það vel áhugann á málinu. Hæstv. ráðh. sagði, að athuga þyrfti og rannsaka, hvor staðurinn væri hagkvæmari, Rif eða Ólafsvík. Mér virðist þá, að segja ætti, að rannsaka þyrfti, hvaða staður væri heppilegastur, en binda sig ekki endilega við annan hvorn þessara staða, það væri rökréttara. Að velja Ólafsvík er sama og leggja Sand niður. Ég er ekki að segja, að Ólafsvík sé útilokuð, og ef skilyrði reyndust þar betri en á Rifi, er sjálfsagt að taka tillit til þess. En í Ólafsvík hagar nú þannig til, að hafnarmannvirkin eru á þurru landi, eins og stendur, og tilraunir til dýpkunar hafnarinnar hafa reynzt óforsvaranlega dýrar og ekki komið að fullum notum. Það er álit almennings þar, að ekki þýði að halda þeim tilraunum áfram og að hafnarmannvirkin séu lítils virði. Á Sandi eru hafnarmannvirkin ónothæf, eins og er. Þar er útfiri mikið og útgerð leggst þar niður, ef ekki er úr bætt. Þá sagði hæstv. samgmrh., að það mundi ef til vill kosta milljónir að gera veg milli Ólafsvíkur og Rifs. Ég fór vestur þangað í sumar og hitti vegamálastjóra, er var að athuga veg milli Sands og Ólafsvíkur, og hann sagði, að um Ennisdal að Hliði, eða Sandi, væri um 11 km leið og engin sérstök torfæra á milli Ólafsvíkur og Rifs. Enn fremur sagði hann, að vegagerð á þessari leið væri ekkert sérstakt vandamál, nema vegurinn væri lagður yfir Ennið eða undir Enni. En ekki kvað hann þess þurfa, heldur væru fullkomnir möguleikar á því að leggja hann um Ennisdal, og taldi hann ekki á því nein sérstök tormerki. Og það er sérstaklega með tilliti til þessa álits vegamálastjóra, er hann lét í ljós við fleiri en mig þar vestra, að ég hef ekki fyrr gert neina sérstaka grein fyrir vegamálunum í þessu sambandi. Varðandi aðrar hafnir þarna á nesinu tel ég, að Rifsós ætti engan veginn að koma í staðinn fyrir þær allar að öllu leyti. Höfnin þar væri að sjálfsögðu fyrst og fremst fyrir Sand, en Ólafsvíkingar gætu raunar einnig notað hana, og væri hún þannig fyrir bæði þorpin. Grundarfjörður hefði vitanlega sína sjálfstæðu höfn, og haldið væri áfram með hafnargerð þar, en þó gætu bátar þaðan einnig haft afnot af höfn á Rifi sem öruggari höfn. Það er engan veginn ætlunin, að landshöfn á Rifi kæmi fyrir eða útilokaði aðrar hafnir á nesinu, en þó ætti hún að geta orðið mikils virði fyrir Ólafsvík, ef það kæmi í ljós, að ekki væru tiltök að gera góða höfn þar. Úr því mun reynslan skera. Alþ. á. ekki að kveða upp dauðadóm yfir nokkru þorpi, þó að reynslan eða lega þorpanna sjálfra geti stundum gert það.



Herra forseti: Hæstv. atvmrh. hafði ekkert við það að áthuga þó að hann flytti þetta frv. sem þm. Siglufjarðar. Þó að mér finnist flutningur þessa frv. óeðlilegur frá ráðh., mun ég ekki deila við hann um það atriði. En burt séð frá því hef ég sitthvað við frv. að athuga. Ég tel málið alls ekki nægilega undirbúið til þess að bera það fram hér. Hæstv. ráðh. sagði, að lokið væri að rannsaka skilyrði fyrir höfn á Rifi til fulls. Þetta er ekki nema að nokkru leyti rétt. Staðurinn hefur verið kortlagður, en aðeins örfáar prufur gerðar af því, hvað djúpt væri á fastan botn, en slík rannsókn er hvergi nærri fullnægjandi, ef byggja skal þarna landshöfn. Ráðh. sagði enn fremur, að rannsóknin hefði dregizt af völdum mínum, en þetta er alls ekki rétt. Ég hef fyrir löngu óskað eftir því við vitamálaskrifstofuna, sem hefur með þessi mál að gera, að hún framkvæmdi þessa rannsókn, en sökum anna hjá þessari stofnun hefur það ekki verið hægt. Sá óhóflegi dráttur, sem ráðh. kennir mér um, er því óviðráðanlegur af gildum orsökum, en alls ekki mér að kenna. En eins og ég hef áður sagt, tel ég, að þessi rannsókn sé ekki nægilega langt komin, til þess að hægt sé að hetja byggingu hafnarmannvirkja, sem kosta tug, ef ekki tugi millj. kr. Í þessu frv. er að vísu gert ráð fyrir 5 millj. kr. til hafnargerðar, en 4 millj. til fiskiðjuvers. En ég er sannfærður um, að hafnargerðin kostar ekki 5, heldur 10 millj. kr., því að þessar 5 millj., sem hér er gert ráð fyrir, fara allar í skjólgarð, sem verður að byrja á að byggja. Með öðrum orðum, þó að þessar 5 millj. verði lagðar fram, fæst örlítið afdrep, en þá er engin bryggja fengin. Af þessu er það sýnilegt, að slík mannvirki sem hér er gert ráð fyrir kosta ekki undir 20 millj. kr., en til þess að leggja í slíkt fyrirtæki tel ég þurfa traustari grundvöll en hér er fyrir hendi, meðan rannsóknir eru ekki fullkomnari en nú á þessum stað. Hæstv. ráðh. sagði, að ekki mætti stilla dæminu upp þannig, að ætlazt væri til, að þessi höfn yrði endilega fyrir öll þorpin á Snæfellsnesi, heldur bæri að gera þar víðar góðar hafnir, ef þess þyrfti. En þá hygg ég, að við Íslendingar séum ríkari en ég hingað til hef haldið, ef við getum byggt hafnar mannvirki fyrir tugi milljóna með 6 km. millibili. Þá var ráðh. að tala um, að hann hefði hitt vegamálastjóra þar vestra í sumar og hefði hann talið kleift að leggja veg frá Ólafsvík að Rifi. Þetta er að sjálfsögðu rétt, en það liggja bara engar áætlanir fyrir um þá vegarlagningu og alveg órannsakað, hvað hún mundi kosta. Við slíkt mannvirki sem þarna er gert ráð fyrir er nauðsynlegt að hafa vegarsamband til Reykjavíkur, en frá því hefur ekki verið gengið á viðunandi hátt. Þó að það sé mjög æskilegt, að byggð verði góð höfn á Rifi sem fyrst, þá tel ég nauðsynlegt að treysta betur grundvöllinn að því mannvirki, áður en lengra er haldið. Það getur vel verið, að hæstv. ráðh. telji það óhóflegan drátt hjá mér, að ég skuli vilja láta ljúka rannsóknum, áður en hafizt er handa um framkvæmdir, en ég vil benda honum á, að það er ekki hægt að hlaupa í að gera mannvirki, sem kosta tugi millj. kr., eins og reisa ætti fjárhúskofa.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég vil þakka hæstv. samgmrh. hans fyrirheit um, að rannsókn skuli fara fram, en ég er bara á þeirri skoðun, að rannsóknum sé það langt komið, að óhætt sé að hefja verkið. Ég er langt frá því að vera á móti fullkominni rannsókn, en þarna er bara brýn nauðsyn að gera eitthvað fyrir þennan stað, svo að fólkið yfirgefi hann ekki, og svo er það vitað, að mannvirki eins og hér um ræðir verða ekki byggð á svipstundu. Það er vitað, að hafnargerð á Rifi byggist fyrst og fremst á því, að gerður verði skjólgarður, og auk þess á dýpkun. Á þessu tel ég vera hægt að byrja, eins og málin nú liggja fyrir, og mundi þessi byrjun, ef framkvæmd yrði, geta orðið strax til mikilla nota. Ástandið er þannig orðið á Sandi, að fólkið bara flytur burt úr plássinu, ef ekki verður hafizt handa. En eins og vitað er, eru þar út af ein beztu fiskimið. Það er því hreinn og beinn þjóðarskaði, ef þau nýtast ekki. Ég tel því, að ekki sé hægt að bíða eftir fullkominni rannsókn, enda hennar ekki þörf til að hefja verkið. Það má vel vera, að fullkomin hafskipahöfn þar vestra kosti 20 millj., eins og samgmrh. sagði. En ég er þeirrar skoðunar, að með því að hefja verkið og leggja til þess 5 millj. megi koma þarna upp allgóðri bátahöfn, sem svo smám saman megi bæta, eftir því sem getan leyfir.