Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef hug á að leggja nokkur orð í belg í þeim umræðum sem staðið hafa um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Það frv. sem kynnt var hér og rætt allítarlega á síðasta fundi deildarinnar felur í sér tímabærar og verulegar breytingar á skattbyrði einstaklinga að því er tekur til tekjuskattsins. Með því er stigið verulegt skref að því marki sem um hefur verið rætt síðustu þrjú árin, að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum. Kjarni þessa frv. er að mjög er dregið úr því mikla ranglæti sem falist hefur til þessa í álagningu tekjuskatts á nauðþurftartekjur manna og er jafnframt viðurkenning á því að hann hefur á síðari árum fyrst og fremst verið ranglátur launamannaskattur. Þetta markmið frv. kemur greinilega fram ef litið er á það hve verulega það mun hækka skattleysismörk einstaklinga frá því sem verið hefur en það er kannske einna bestur mælikvarðinn á þær ráðstafanir sem verið er að gera með þessu lagafrv. Að meðaltali munu hjón með tvö börn ekki byrja að greiða skatta til ríkisins fyrr en tekjur þeirra hafa náð um 960 þús. kr. á ári eða af um 80 þús. kr. tekjum á mánuði. Þær mánaðartekjur, um 80 þús. kr., hjá slíkri fjölskyldu munu því verða tekjuskattslausar skv. ákvæðum þessa frv. ef það verður að lögum. Hjón með eitt barn munu ekki þurfa að greiða tekjuskatt af um 840 þús. kr. árstekjum og skattleysismörk barnlausra hjóna verða að meðaltali 720 þús. kr. árstekjur sem þýðir að um 60 þús. kr. mánaðartekjur þeirra verða skattlausar. Hér er ástæða til þess að nefna að allt eru þetta meðaltalstölur. Vitanlega geta ýmis dæmi komið öðruvísi út vegna mismunandi frádráttar. En engu að síður er það ljóst af þessum upplýsingum, sem er að finna í grg. frv. og leiðir af efnisákvæðum þess, að hér er um ótvíræðar og verulegar skattalækkanir að ræða. Á því hefur oft verið vakin athygli í þingsölum, herra forseti, að sá hópur manna sem einna verst er staddur fjárhagslega í þjóðfélaginu eru einstæðir foreldrar. Með þessu frv. er stigið stórt skref til þess að bæta hag þeirra að því er varðar skattamál, með lækkun þess tekjuskatts sem þeir munu þurfa að greiða. Einstætt foreldri með tvö börn á framfæri byrjar ekki að greiða skatt fyrr en við um 740 þús. kr. árstekjur eða um 60 þús. kr. mánaðartekjur. Einstætt foreldri með eitt barn mun ekki greiða tekjuskatt af um 50 þús. kr. mánaðartekjum skv. frv. Þetta er því mikil og tímabær breyting frá því sem verið hefur, breyting sem hefur verið á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar frá því hún tók við völdum og til staðið að framkvæma í áföngum. Í þeim fyrirheitum sem í upphafi voru gefin var markið sett við afnám tekjuskatts af almennum launatekjum eins og það var orðað og margoft hefur verið endurtekið. Það er því fróðlegt í þessu sambandi að bera saman tölur um almennar launatekjur á þessu ári og þau skattleysismörk sem ráðgert er að lögleiða með þessu lagafrv. Skv. upplýsingum sem ég hef nýlega fengið frá kjararannsóknarnefnd gerði nefndin könnun á því í apríl á þessu ári hverjar væru meðaltekjur iðnaðarmanna og verkamanna á landinu. Niðurstöður þeirrar könnunar eru að þá voru meðaltekjur iðnaðarmanna, með inniföldum öllum álögum en án eftirvinnu sem vitanlega er mjög mismunandi, 44 þús. kr. á mánuði. Hjón sem bæði hafa upp undir slíkar tekjur, svo að dæmi sé tekið, munu því engan tekjuskatt greiða af þeim tekjum á næsta ári, skv. ákvæðum frv. Meðallaun verkafólks í apríl, skv. upplýsingum kjararannsóknarnefndar, voru 32 800 kr. á mánuði með inniföldum álögum en án eftirvinnu. Skattleysismörk einstaklinga eru um 400 þús. kr. skv. þessu frv. þannig að slíkar tekjur eiga því að verða tekjuskattslausar eða því sem næst. Þessar upplýsingar kjararannsóknarnefndar um meðallaun fólks með almennar atvinnutekjur sýna því svo vart verður um villst að í höfuðdráttum má segja að af slíkum tekjum mun tekjuskattur ekki greiðast skv. þessu frv. á næsta ári. Ekki verður því með réttu annað sagt en að með þessari skattalagabreytingu hafi ríkisstjórnin staðið í meginatriðum við þau fyrirheit sem gefin voru um það að almennar launatekjur skyldu gerðar tekjuskattsfrjálsar á þessu kjörtímabili. Ég vek sérstaka athygli á þessu atriði vegna síendurtekinna fullyrðinga, sem sýknt og heilagt hafa verið bornar fram af talsmönnum stjórnarandstöðunnar og raunar einnig af mörgum fylgismönnum stjórnarflokkanna, að ekki hafi verið staðið við þau fyrirheit sem gefin voru við síðustu kosningar um lækkun tekjuskattsins og raunar afnám hans af almennum launatekjum á þessu kjörtímabili. Efni frv. sem er til umræðu og upplýsingar kjararannsóknarnefndar um meðallaunatekjur í landinu sýna að slíkar fullyrðingar eiga ekki við mikil rök að styðjast. Að því leyti til markar þetta frv. nokkur tímamót með breytingu þeirri sem í því felst á þeim rangláta launamannaskatti sem tekjuskatturinn tvímælalaust er. Það mun vonandi eiga sinn þátt í því að greiða fyrir þeim nýju kjarasamningum við aðila vinnumarkaðarins sem nú standa fyrir dyrum. Við þetta má bæta til enn frekari áherslu á þetta atriði að árið 1983, þegar þessi ríkisstjórn tók við völdum, var hæsti jaðarskattur til ríkisins 50%. Nú verður hæsti jaðarskattur sem menn greiða af tekjum sínum til ríkisins ekki nema 36,6% eftir þessar breytingar og ég er hér að tala um tekjuskattinn ef miðað er við 10% fastan frádrátt við skattframtal. Sú breyting sýnir svart á hvítu hve mikið hefur þó áunnist í því efni að lækka tekjuskattinn á skattgreiðendum þessa lands. Við þetta má síðan bæta þeim upplýsingum sem á var minnst í umræðu um frv. á fundi deildarinnar í fyrradag að skattbyrði einstaklinga sem hlutfall af þjóðarframleiðslunni mun verða á næsta ári 4,6% en 1982, síðasta heila árið áður en núverandi ríkisstjórn tók við völdum var þessi sama prósenta 6,1%. Hér er verulegur munur á, allt að því 30% munur, sem skattbyrði sú sem einstaklingar greiða til ríkisins verður lægri en hún var árið 1982. Enn má minna á þá staðreynd að nú eru 10 000 fleiri framteljendur en 1983 sem ekki greiða neinn tekjuskatt. En þótt hér séu stigin mikilsverð skref í skattamálum er þó ýmislegt annað óunnið á þeim vettvangi. Í því sambandi má minna á ályktanir verkalýðshreyfingarinnar og Alþýðusambandsins um skattamál en það er eitt meginmálið sem til umræðu mun verða í þeim kjarasamningum sem nú eru að hefjast. Ég vil fyrst og fremst nefna þrjú atriði í þessum efnum. Enn ríkir verulegt misrétti að því er varðar skattlagningu tekna heimilisins eftir því hvort bæði hjónin eða aðeins annað vinnur fyrir tekjunum. Á því var vakin sérstök athygli á kirkjuþingi sem nýlokið er og um það birtar þar athyglisverðar tölur. Öll sanngirnisrök mæla með því að skattlagning hjóna verði hin sama af sömu tekjum og annarra, þó að teknu tilliti til kostnaðar við dagvistun barna og annarra slíkra atriða þegar fyrirvinnurnar eru tvær. Það er vitanlega alveg rétt sein á hefur verið bent í umræðum um skattamál, bæði innan þings og utan, að vitanlega er meiri kostnaður samfara heimilisrekstri þegar báðir foreldrar vinna utan heimilisins. Í öðru lagi er nauðsynlegt að taka upp staðgreiðslu skatta, svo sem verkalýðshreyfingin hefur nýlega ályktað um, en frv. um það efni er í undirbúningi í fjmrn. eins og hæstv. fjmrh. gat um er hann flutti framsöguræðu fyrir frv. þessu í fyrradag hér í deildinni. Loks má það ekki lengur dragast að ráðstafanir verði gerðar til þess að draga úr þeim skattsvikum sem eiga sér stað í þjóðfélaginu og talin eru í skýrslu sem fjmrh. lagði fyrir síðasta Alþingi nema 2,5-3 milljörðum kr. á ári. Að þessum verkefnum verður brýnast að vinna í skattamálum á næstunni, samfara þeirri grundvallarbreytingu á skattakerfinu sem nú er unnið að í fjmrn. og raunar einnig utan þess, og gera skattakerfið mun einfaldara og réttlátara en það kerfi sem við búum við í þessum efnum í dag.



Herra forseti. Ég ræddi um þessi mál á síðasta fundi hv. deildar þegar fjallað var um frv. til laga um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt og hef í sjálfu sér ekki miklu við það að bæta sem ég sagði þá, þrátt fyrir þá ræðu sem hæstv. fjmrh. flutti hér. Það sem liggur fyrir af þeim gögnum sem ég kynnti og hann fór svo nánar yfir er það að skattbyrði þyngist á árinu 1987 á einstaklingum miðað við árið 1985, þyngist úr 3,9% af tekjum upp í 4,6% af tekjum. Þetta liggur fyrir í staðfestu skjali frá Þjóðhagsstofnun sem hæstv. fjmrh. gerði enga sérstaka athugasemd við. Þá liggur það einnig fyrir í sama skjali að beinir skattar frá því að ríkisstjórnin tók við eða frá 1982 til 1987, en það er sá tími sem hæstv. ráðh. vill gjarnan miða við, lækka ef þetta frv. verður að veruleika um samtals 300 millj. kr. að raungildi. Þannig að ef þetta frv. hefði ekki verið flutt og yrði ekki samþykkt yrðu beinir skattar á árinu 1987 óbreyttir miðað við árið 1982. Ég tel ekki ástæðu til þess að ræða þessi efnisatriði frekar. Ég vil vekja athygli á því að vísu að hæstv. fjmrh. kvartaði mjög undan því að stjórnarandstaðan hefði verið með kröfur um það að ofteknum sköttum s.l. sumar yrði skilað aftur. Ég hygg að sá maður sem setti fram harðastar kröfur og mest áberandi í þeim efnum hafi verið hv. 2. þm. Reykn. Það er sérkennileg aðferð sem hæstv. fjmrh. hefur yfirleitt þegar hann er að finna að við flokksbræður sína og flokkssystkini að skamma einhvern úr stjórnarandstöðunni. Þetta er gamalkunn aðferð sem hann hefur iðulega beitt og gerði. Hann húðskammaði í raun og veru hv. 2. þm. Reykn., að vísu undir dulnefnum, á síðasta fundi hv. deildar þegar fjallað var um þessi mál. Hæstv. fjmrh. taldi að hér væri ekki um að ræða verulegar breytingar á skattakerfinu en hv. 2. þm. Reykn. taldi hins vegar ástæðu til að bæta um betur og sagði að hér væri um verulegar og tímabærar breytingar að ræða á skattakerfinu. Þannig að sá heilaþvottur sem hæstv. fjmrh. hefur beitt sér fyrir í þingflokki Sjálfstfl. hefur bersýnilega borið þann árangur að hv. 2. þm. Reykn. er ánægðari með þá litlu skattkerfisbreytingu sem hér er gerð tillaga um en hæstv. fjmrh. og er þá langt til jafnað. Varðandi þessi mál að öðru leyti vil ég aðeins vekja athygli á því að síðan við ræddum þetta mál síðast hefur það gerst að það hafa farið af stað viðræður verkalýðshreyfingarinnar og atvinnurekenda. Aðilar vinnumarkaðarins hafa skrifað ríkisstjórninni út af tilteknum atriðum og m.a. hafa þessir aðilar verið að fjalla sérstaklega um skattamál. Alþýðusambandið fjallaði um skattamál sérstaklega á fundi sínum núna um síðustu helgi og þar er um að ræða alveg ákveðnar tillögur í skattamálum. Hæstv. fjmrh. hefur lýst því yfir í viðtölum við fjölmiðla að hann telji þetta athyglisverðar tillögur og að hann vilji í raun og veru gera sitt til þess að koma til móts við þær tillögur sem þar eru settar fram. Með þessu móti er hæstv. fjmrh. auðvitað að segja það sem ég benti á á síðasta fundi deildarinnar að þetta frv. sem hér liggur fyrir, 158. mál Nd., er út af fyrir sig markleysa vegna þess að það eru önnur og stærri skattamál sem þarf að afgreiða hér næstu daga. Og ég endurtek það sem ég sagði síðast að ég mun fyrir mitt leyti beita mér fyrir því að hv. fjh.- og viðskn. fái þessar skattatillögur verkalýðshreyfingarinnar inn á sitt borð þannig að það sé hægt að taka á þessu máli í heild vegna þess að það er mikið stærra og þýðingarmeira mál en þetta klór sem í þessu frv. felst sem gerir sem sagt ráð fyrir þeirri stefnu, sem hæstv. ráðh. hefur fylgt, að skattar hækki frá því sem var a.m.k. í tíð forvera hans í fjmrn. Ég vil ítreka það sem ég sagði um daginn að það er nauðsynlegt að taka á frádráttarmálunum í skattakerfinu. Ég hef, herra forseti, aflað mér upplýsinga um það hverju frádrættirnir nema í framtölum einstaklinga á árinu 1986 og það eru satt að segja býsna fróðlegar tölur. Það kemur fram að fram talinn frádráttur, kostnaður á móti ökutækjastyrkjum, er samtals yfir 1 milljarður kr., 1030 millj. kr. Vafalaust er það svo að í sumum tilvikum og mörgum er hér um það að ræða að menn hafa lagt raunverulega út kostnað við akstur. En við vitum að í fjölmörgum fyrirtækjum er ökutækjastyrkurinn notaður sem launauppbót. Og þegar þessi tala er komin upp í 1000 millj. kr., bara í ökutækjastyrk á árinu 1986, og þegar gera má ráð fyrir að hefði þessi tala verið skattlögð hefði hún gefið ríkinu 300-350 millj. fær þessi tala mann óneitanlega til að staldra við og spyrja: Er ekki óhjákvæmilegt að takmarka þetta þannig að það séu settar hömlur við því hvað menn geta í raun og veru talið mikið fram sem ökutækjastyrk og fengið það svo dregið frá kostnaðarmegin á skattaframtalinu sínu? Það er einnig athyglisvert í þessum upplýsingum sem ég hef aflað mér að vaxtagjöld til frádráttar eru hvorki meira né minna en 21/2 milljarður kr., þ.e. heildarvaxtagjöld til frádráttar. Ef við skattleggjum það með svipuðum hætti og ég nefndi varðandi ökutækjastyrkinn er þar um að ræða tölu upp á eins og 800 millj. kr. eða svo. Ég held að þetta mál eigi líka að taka til sérstakrar endurskoðunar. Mér er kunnugt um að það var rætt í sambandi við húsnæðisframlög að ákveða upphæð húsnæðisframlaga með hliðsjón af tekjutapi ríkissjóðs vegna vaxtagjalda. Mér sýnist að þarna sé komin mjög veruleg tala, sennilega upp á 800 millj. kr. ef þetta væri skattlagt með venjulegum hætti. Ég vil einnig vekja athygli á öðrum frádráttarliðum sem hafa komið inn í skattaframtölin á seinni árum, eins og t.d. frádráttarlið vegna fjárfestingar í atvinnurekstri. Það eru 913 einstaklingar sem draga frá vegna fjárfestingar í atvinnurekstri 37,9 millj. kr. Og arður af hlutabréfum skilar frádrætti upp á 58,9 millj. kr. Arður af stofnsjóði samvinnufélaga skilar aftur 2,8 millj. kr. Frádráttarliðirnir eru sem sagt samtals upp á marga milljarða kr. og það er bersýnilegt að ef menn ætla sér að taka á þessu skattakerfi og breyta því verður að fara yfir þessa frádráttarliði mjög rækilega. Þeir flækja líka myndina og ef á þeim væri tekið skapar það aukasvigrúm til að hækka skattfrelsismörkin mjög verulega. Í framhaldi af þessu vil ég vekja athygli þingheims á því að þó að þetta ítarlegar upplýsingar liggi fyrir um frádrætti einstaklinga, lið fyrir lið, þar sem þetta er allt tölvutækt og tölvukeyrt liggja upplýsingar um frádráttarliði fyrirtækjanna ekki fyrir. Ég vil inna hæstv. fjmrh. eftir því hvort hann sé tilbúinn til að beita sér fyrir því að útvega þingnefndinni upplýsingar um frádráttarliði fyrirtækja - við höfum hér allar tölur um frádráttarliði einstaklinganna - og hvað þeir þýða í tekjutapi fyrir ríkissjóð. Upplýsingar um það liggja ekki fyrir. Hvað þýðir t.d. í tekjutapi fyrir ríkissjóð heimildin til að færa niður 5% útistandandi viðskiptaskulda í árslok? Hvað þýðir það fyrir ríkissjóð að heimilt er að draga frá tekjum sem samsvarar 10% af matsverði vörubirgða í árslok? Hvað þýða fyrningarákvæði skattalaganna í þessum efnum? Hversu mikil risnuútgjöld draga fyrirtæki frá í kostnaði við rekstur sinn hér á landi áður en talið er fram til skatts? Ég held að það væri mjög mikilvægt ef hæstv. fjmrh. vildi beita sér fyrir því að þessara upplýsinga um frádráttarliði fyrirtækjanna verði aflað þannig að hægt sé að átta sig á því hvað það er í raun og veru mikið sem fyrirtækin sleppa við að borga vegna þessara frádráttarákvæða skattalaganna. Ég tel, herra forseti, að ég hafi nefnt þau atriði sem ástæða er til að fara yfir á þessu stigi málsins. Ég óskaði eftir upplýsingum um frádráttarliði fyrirtækjanna. Ég hef lýst því yfir að ég mun óska eftir því að hugmyndir Alþýðusambands Íslands og verkalýðshreyfingarinnar komi inn á borð þingnefndar þegar um þessi mál verður fjallað og ég hef bent á þær tölur sem Þjóðhagsstofnun sendi frá sér um raunverulegar skattabreytingar frá því að þessi ríkisstjórn tók við. Mér sýnist augljóst mál að þetta frv. sem hér liggur fyrir muni í rauninni ekki breyta mjög miklu vegna þess að menn hljóti þegar næstu sólarhringa að staldra við mikið víðtækari skattalagabreytingar en hér eru gerðar tillögur um.



Herra forseti. Í þessum umræðum hafa menn verið að deila um það hverjar væru staðreyndir mála að því er varðar breytingar á skattbyrði milli ára á undanförnum árum. Þær deilur ættu út af fyrir sig að vera óþarfar, þ.e. ef menn treysta þeim gögnum sem um þetta hafa verið birt af hálfu opinberra stofnana. Lítum fyrst á staðreyndir sem hér eru birtar um áætlaða skattbyrði einstaklinga á árunum 1978-1987, sbr. töflu 6 á minnisblaði Þjóðhagsstofnunar um skattbyrði. Þessar tölur eru miðaðar við skattbyrði til ríkissjóðs miðað við greiðsluár. Og þar eru tölurnar þessar að árið 1985, þegar fyrsta skrefið var stigið í átt til þess að lækka tekjuskatt í áföngum, var þetta hlutfall 3,9%. 1986 4,9 en 1987 áætlað 4,6, m.ö.o. hlutfallið nú er til mikilla muna hærra en það var 1985 en að vísu áætlað lægra en á yfirstandandi ári. Og hvað þýðir þetta? Þetta þýðir ósköp einfaldlega að það hefur ekki verið staðið við fyrirheitin um áframhaldandi lækkun tekjuskatts í áföngum. Það þýðir m.ö.o. að tekið hefur verið til baka aftur það sem upphaflega var gert í þessu skyni á árinu 1985. Til þess að staðfesta þetta enn frekar er rétt að líta á töflu 4 á sama plaggi. Þar er verið að fara með tölur um áætlaðar tekjur ríkissjóðs á mann, umreiknaðar miðað við þjóðarframleiðslu 1987, og þessar tölur eru gefnar á verðlagi í árslok 1986, þ.e. á verðlagi fjárlagafrv. og þessa skattafrv. Skv. þeim upplýsingum eru tekjur ríkissjóðs á mann á sambærilegu verðlagi þessar: 1984 16,6 þús., 1985 14 þús., 1986 18 þús. og 1987 18.2 þús. M.ö.o. liggur það alveg ljóst fyrir að skattbyrðin skv. þessu, og við erum að tala um tekjuskatt til ríkissjóðs í tölum talið pr. mann á sambærilegu verðlagi, hefur vaxið frá árinu 1985 allverulega þó að það sé að vísu rétt að hún hefur lækkað ef við miðum við síðasta ár fyrrv. ríkisstjórnar, þ.e. ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens heitins og ríkisstjórnar Ragnars Arnalds, úr 21,2 í áætlunartöluna 18,2. Engu að síður er það staðreynd að skattbyrðin, þannig metin á sambærilegu verðlagi, er nú í tölum fjárlagafrv. og þessa skattafrv. hærri en hún var á árunum 1984, 1985 og 1986. Miðað við þessar upplýsingar verð ég vægast sagt að lýsa furðu minni yfir því að hv. 2. þm. Reykn. skuli virkilega telja þetta vera tilefni til þess að fara með lofræðu um efndir núv. hæstv. ríkisstjórnar á fyrirheitum um afnám tekjuskatts á almennar launatekjur á kjörtímabilinu. Ég held að tölurnar tali allt öðru máli um það. Í annan stað, af því að þeir hæla sér enn af því að það sé meginatriði þessa frv. að jaðarskattur hafi lækkað úr 50%, eins og hann var í áður en þessi ríkisstjórn tók við, niður í 38,8%, vil ég enn ítreka það að þessar tölur eru algjörlega villandi vegna þess að prósentutalan um jaðarskatt hefur ekkert gildi nema menn reikni hana í samhengi við áætlað verðbólgustig. Þannig þýðir 38,5% jaðarskattur í 10% verðbólgu 35% greiðslubyrði á greiðsluári. Og það er hærri tala en þessi jaðarskattur var í reynd á undanförnum árum miðað við greiðsluár því að í 50% verðbólgu reynist hann 31%, í 80% verðbólgu 28% og í 130% verðbólgu síðustu ríkisstjórnar 22% þannig að hér er auðvitað í reynd um að ræða þyngingu á jaðarskatti miðað við tekjur á greiðsluári. Þegar þetta allt er haft í huga sýnist mér staðreyndirnar staðfesta það sem hæstv. fjmrh. raunar viðurkenndi í sinni framsögu. Þetta frv. er ósköp hversdagslegt kerfisfrv. Það boðar engar mikilvægar eða meiri háttar breytingar. Það er viðleitni, örlítið skref í þá átt að koma í veg fyrir að ríkisstjórnin standi algjörlega á gati frammi fyrir margítrekuðum og gefnum loforðum um lækkun skatta. Og eitt er rétt að hafa í huga af því að við erum að tala um beina skatta. Við erum ekki bara að tala um beina skatta til ríkisins. Ef við lítum líka á álagningu útsvars og göngum út frá því sem gefnu að sveitarfélögin muni halda útsvarsálagningunni í sama horfi og verið hefur og ef við gefum okkur að hæstv. ríkisstjórn standi við markmið þjóðhagsáætlunar um lækkandi verðbólgu liggur það algjörlega fyrir og er hafið yfir allan vafa að skattbyrði beinna skatta sem slíkra, ef við tökum bæði tekjuskatt til ríkisins og útsvar til sveitarfélaga, mun fyrirsjáanlega hækka mjög verulega. Það er algjörlega fyrirsjáanlegt. Af því tilefni er rétt að skoða ábendingar Alþýðusambands Íslands, formannaráðstefnunnar og þeirra hugmyndir um tekjuskattinn. Þetta tvennt verður auðvitað að skoða í samhengi vegna þess að ef menn eru að ræða um skattbyrði einstaklinga verður að taka hvort tveggja með inn í myndina, tekjuskattinn til ríkisins og útsvarsálagninguna; fyrir nú utan það að ef við erum að tala um uppstokkun á þessu skattkerfi væri náttúrlega rétt að hafa það í huga líka, ef menn vilja framfylgja raunverulegum valddreifingarsjónarmiðum, að þar þurfa að koma til breytingar á þessu kerfi í samhengi við tillögur um hreinni verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga og aukið sjálfræði sveitarfélaga að því er varðar þennan skattstofn. Ég held að niðurstaðan af þessum umræðum sé ósköp einfaldlega sú að þetta frv. er harla smátt. Það skiptir engum sköpum. Það er gersamlega ofmælt að það boði einhverjar meiri háttar breytingar á núverandi kerfi. Það er reynt að klóra í bakkann, það er reynt að draga úr því að ríkisstjórnin verði ber algjörlega að vanefndum á gefnum fyrrheitum um lækkun á tekjusköttum í áföngum. Það er heldur illa unnið sem kerfisfrv. Dæmin sem fylgja því um áætlaða skattbyrði fjölskyldna geta verið gersamlega villandi vegna þess að þarna eru aðeins örfá meðaltalsdæmi. Það hefði verið sjálfsagður hlutur að gera þá kröfu til fjmrn. að það hefði látið fylgja miklu gleggri dæmi með fleiri tilvikum til þess að niðurstaðan yrði ekki sú að þeir sem lesa þetta taki það sem einhvern bókstaflegan eða raunverulegan hlut. Eftir stendur að ferill hæstv. ríkisstjórnar í ljósi loforðanna hefur verið fálmkenndur. Það hefur verið staðið við fyrsta áfangann um lækkun tekjuskatta. Það hefur verið tekið til baka með annarri hendinni. Heildarendurskoðun skattalaga bíður algjörlega og þetta frv. skiptir engum sköpum í þá átt. Ég hafði lúmskt gaman af því þegar hæstv. fjmrh. tók svo til orða að það væri athyglisvert að jafnvel stjórnarandstaðan og flokkar vinstra megin við miðju virtust vera að taka undir með tillögum Reagan-stjórnarinnar í Bandaríkjunum í skattamálum. Ef menn ætla að gera slíkan samanburð held ég að menn verði að hafa í huga einhvern sögulegan samanburð á því. Tillöguflutningur Alþfl. að því er varðar breytingar á tekjuskattskerfi á sér lengri sögu en Reaganstjórnin. Þar er gott að vísa til staðreynda um aðgerðir ríkisstjórna á fyrri hluta viðreisnartímabilsins þar sem hlutfall tekjuskatta af tekjum ríkissjóðs var lækkað mjög verulega en tillögur Alþfl. þá voru einfaldlega þær að tekjuskattur skyldi algjörlega afnuminn af almennum launatekjum. Það mun hafa orðið að sætta sig við málamiðlun í því efni. Á seinasta áratug byrjaði Alþfl. að flytja tillögur um afnám tekjuskatts á launatekjur með þeim almenna rökstuðningi að hann væri orðinn ranglátur skattur, launamannaskattur, árið 1973. Og ég vek athygli á því að umræðan um skattamál hér á hinu háa Alþingi, sem nú er kannske orðin dálítið fyrirferðarmeiri, var í daufara lagi þegar við þm. Alþfl. byrjuðum þá umræðu 1983-84. Tillöguflutningur okkar þá beindist mjög að því ranglæti skattkerfisins að tekjuskatturinn væri launamannaskattur, að skattundandráttur og skattsvik væru ólíðanleg, að skatteftirlit væri í molum og að viðurlög við skattsvikum væru ófullnægjandi. Um þetta voru flutt mál og að lokum náðist sá árangur að það var samþykkt krafa um skýrslu um skattundandrátt og sú skýrsla að lokum birt. Því næst er það að fyrir utan þennan málflutning og þessa tillögugerð að því er varðar tekjuskatta höfum við fyrir löngu síðan, og löngu áður en þau tíðindi spurðust af umbótatillögum Reagans í skattamálum í Bandaríkjunum, flutt tillögur um heildarendurskoðun á skattakerfinu að því er varðar beina skatta, einnig að því er varðar hriplekt söluskattskerfi, einnig að því er varðar eignarskatta og nú síðast einnig að því er varðar meðhöndlun á skatttekjum. Þær hugmyndir sem við höfum sett fram hafa ósköp einfaldlega mótast af því að við vildum einfalt skattakerfi, réttlátt og auðvelt í framkvæmd, sem byggðist á því að því er varðaði tekjuskatta að snarhækka skattfrelsismörk, afnema með öllu frádráttarliði aðra en einfaldan frádráttarlið til nokkurra ára fyrir húsbyggjendur sem eru að afla sér húsnæðis í fyrsta sinn, taka upp staðgreiðslukerfi þess kerfis beinna skatta sem eftir stæði, taka því næst upp undanþágulaust skattkerfi óbeinna skatta, söluskatts, með fyrirvara um það að hann gæti verið í virðisaukaskattsformi ef hann fullnægði settum skilyrðum um það að hann væri undanþágulaus, hann væri með mun lægri skattprósentu. Ég nefni þetta bara að gefnu tilefni vegna þess að það verður ekki sagt að þessar hugmyndir hafi verið sóttar vestur um haf til Bandaríkjanna. Þær eru settar fram löngu áður en tíðindi spurðust af þeirri skattalagabreytingu sem þar hefur átt sér stað núna á s.l. misserum.  Að lokum vil ég aðeins árétta það, herra forseti, að svör hæstv. fjmrh. í tilefni af athugasemdum mínum um virðisaukaskatt þóttu mér mjög í skötulíki. Ég nefndi dæmi um ávirðingar og galla þess frv. sem við höfum séð. Hæstv. ráðh. svaraði með því að hann hefði góðfúslega leyft fulltrúum þingflokka að kynna sér frv. og þar hefði á því orðið sú breyting að prósentan hefði verið lækkuð úr 25% í 24%. Það út af fyrir sig er góðra gjalda vert en það er líka hænufet og skiptir engum sköpum. Ágallarnir á þessu frv. eru margir og veigamiklir og ef það er alvörumál hæstv. fjmrh. að reyna að ná samstöðu í þinginu, við þingflokka og þar með hugsanlega þingflokka stjórnarandstöðunnar, um einhverja heildarendurskoðun á skattakerfi liggur alveg ljóst fyrir að það frv. verður að taka til rækilegrar heildarendurskoðunar.



Herra forseti. Ég vil taka undir þau orð sem hv. síðasti ræðumaður sagði áðan að augu manna hafa opnast fyrir því í ríkara mæli á síðustu áratugum að tekjuskatturinn er launamannaskattur. Sá maður sem fyrst setti þá skoðun fram með skipulögðum og sannfærandi hætti var Ólafur Björnsson prófessor fyrir um tveimur áratugum síðan. Það tókst nú að vísu ekki meðan Sjálfstfl. var í ríkisstjórn með Alþfl. á þeim tíma að stíga nógu stór skref í þá átt að lækka tekjuskattinn en hitt man ég að eftir að formaður Alþfl., Gylfi Þ. Gíslason, komst í stjórnarandstöðu flutti hann um það þáltill. að tekjuskattur skyldi með öllu afnuminn. Ég man eftir því að þeir Alþýðuflokksmenn voru mjög stoltir af þessu framlagi þess formanns og ég heyrði á formanni flokksins nú að hann vill enn minna á þessa skoðun Alþfl. í stjórnarandstöðu, að hann sé reiðubúinn til þess að lækka tekjuskattinn þegar aðrir ráða ferðinni. En hver var reynsla manna af Alþfl. síðast þegar hann átti aðild að stjórnarsamstarfi í septembermánuði 1978? Var reynslan sú að fyrstu breytingarnar sem Alþfl. stóð að á lögum um tekju- og eignarskatt væru þær að lækka tekjuskattinn, minnka hlutdeild hans í þjóðartekjunum? Nei, síður en svo. Fyrsta skref Alþfl. á þeim árum var að ákveða það að útflutningsbætur á landbúnaðarafurðum skyldu að fullu greiddar, að það skyldi m.ö.o. rofið það þak sem Ingólfur Jónsson setti á sínum tíma um það að útflutningsbætur mættu ekki nema hærri tölu en 10% af heildarverði landbúnaðarvara og Gylfi Þ. Gíslason studdi sem viðskrh. í viðreisnarstjórninni að rjúfa þetta þak og teygja sig miklu hærra en Sjálfstfl. hafði áður viljað. Og hvað var það annað sem Alþfl. gerði þá? Hann beitti sér fyrir mjög víðtækum breytingum á lögum um söluskatt og allar þessar breytingar gengu út á að fjölga undanþágum sem er gagnstætt því sem formaður Alþfl. prédikar nú. En hvernig aflaði Alþfl. fjár á þeim tíma þegar hann fékk tækifæri til að sýna vilja sinn í verki gagnvart tekjuskattinum? Hvernig fjármagnaði hann þau útgjöld og það tjón sem ríkissjóður hafði orðið fyrir? Með því að setja brbl. um það að álagning tekjuskatts og eignarskatts skyldi fara fram öðru sinni á því herrans ári 1978. Alþfl. undi ekki þeirri álagningu sem gerð hafði verið um sumarið, heldur var skattstjórunum gert að leggja nú á landslýð að nýju sérstakan tekjuskattsauka og sérstakan eignarskattsauka. Og það er athyglisvert að þeir menn sem stóðu fyrir þessari sögulegu hækkun tekjuskattsins, kjarni þeirra manna sem stóð fyrir því, eru einmitt það lið sem formaður Alþfl. hefur nú í kringum sig hér í þingsölunum. Við tökum eftir því þegar formaður Alþfl. er að prédika það að hann vilji draga úr heildarskattheimtu ríkissjóðs, við tökum eftir því. Hann talar þeirri tungu, tæpitungulaust, og hann er skýrmæltur og þessi skilaboð berast út um alla landsbyggðina að formaður Alþfl. vilji lækka tekjuskattinn, alveg með sama hætti og formaður Alþfl., Gylfi Þ. Gíslason, vildi lækka tekjuskattinn, meðan þessir tveir menn voru í stjórnarandstöðu. En við heyrum líka hér inni á Alþingi aðrar raddir og þar kveður við annan tón. Þar eru menn að ræða um það að þeir vilji auka hin ýmsu útgjöld ríkisins. Nú hefur það verið gagnrýnt af formanni Alþfl. að ríkissjóður sé rekinn með halla og við viljum trúa því kannske að hann sé þeirrar skoðunar að hann vilji ekki reka ríkissjóð með halla. Þá verður hann líka um leið að útskýra hvernig hann ætlar að standa undir þeim miklu útgjöldum sem félagar hans í Alþfl. hafa lagt til og vonandi líka í fullri alvöru. Ég hygg að það verði erfiðar stjórnarmyndunarviðræður ef til þess kemur að leitað verði til Alþfl. um það eftir kosningar hvort hann vilji fara í ríkisstjórn. Þá hygg ég að erfiðast verði fyrir Alþfl. að reyna að samræma þessar skoðanir formannsins og hinna sem honum fylgja hvað dyggast í öðrum málum en þeim að lækka ríkisútgjöldin og lækka skattana. Ég hygg að það verði svolítið erfitt. Við skulum líka koma inn á annað atriði. Hann sagði það, formaður Alþfl., í ræðu sinni á mánudag og ýjaði að því hér áðan að ríkisstjórnin hefði við afgreiðslu síðustu fjárlaga staðið við þál. um skattamál sem kæmi til framkvæmda á þremur árum, á árunum 1985, 1986 og 1987. Þá var til umræðu í deildinni frv. ríkisstjórnarinnar um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt, það frv. og þau lög sem við búum nú við og það sem þessi hv. þm. gagnrýnir nú hvað ákafast. í Alþingistíðindum segir formaður Alþfl. um afstöðu sína til tekju- og eignarskattsfrv. - Þetta er stutt ræða og á ekki að tefja fyrir deildinni - með leyfi hæstv. forseta: "Herra forseti. Með 3. gr. þessa frv. er lagt til að skattfrelsismörk til eignarskatts verði lækkuð og á þannig að hækka eignarskatt af eignum umfram launahækkanir. Alþfl. telur þetta ranga stefnu og hefur lagt til að þessi skattfrelsismörk verði þvert á móti hækkuð og mun byggja brtt. sínar við frv. til fjárl. 1986 á því. Minni hl. leggur því til að 3. gr. frv. verði felld en mælir með samþykkt frv. að öðru leyti", sem sagt að öllu því leyti sem veik að tekjuskattinum. Nú skulum við rifja upp: Hvað var það sem Þjóðhagsstofnun sagði á þeim tíma um hver væri skattbyrði tekjuskattsins á árinu 1985 Og hver væri skattbyrði tekjuskattsins á árinu 1986? Ég tek aftur fram, og ég geri ráð fyrir að þingheimur viti það, að þessi hv. þm. tekur mikið mark á opinberum skýrslum. Ég tala nú ekki um ef það eru skýrslur Þjóðhagsstofnunar og vill nú, vona ég, telja að það sé sama hvar niður er gripið í slíkum áætlunum. Í desemberáætlun segir í vinnuplaggi Þjóðhagsstofnunar að skattbyrði á árinu 1985 verði 4,4%. Á sama tíma telur Þjóðhagsstofnun að tekjuskattsbyrðin miðað við þau fjárlög sem við þá samþykktum yrði 4,6% og eftir gerð kjarasamninga 4,5%. Á þessum tíma frá des. og fram í endurskoðun í maí á s.l. ári telur Þjóðhagsstofnun að skattbyrðin fyrir yfirstandandi ár hafi lækkað úr 4,4 í 4,2%. Nú er ég að tala um skattbyrðina á árinu 1985. Skattbyrðin er síðan í plaggi sem frá Þjóðhagsstofnun kemur 20. nóv. dottin niður í 3,9%, er mér sagt. Ég hef ekki þau plögg hjá mér en ég þykist hafa tekið rétt eftir. Skattbyrðin hefur m.ö.o. lækkað, að mati Þjóðhagsstofnunar, frá sama tíma fyrir einu ári, um 0,5%. Það vekur líka eftirtekt að á sama tíma og Þjóðhagsstofnun heldur þessu fram hækkaði hún áætlaða skattbyrði yfirstandandi árs og var komin upp í 4,9% í maí s.l., virðist halda sig við þessa sömu skoðun nú í nóvembermánuði. Ég skal ekki um það segja hvað Þjóðhagsstofnun muni um það segja í desembermánuði en ég held að það sé alveg ljóst, eftir því sem ég hef rakið, að ógjörningur er með öllu að ganga út frá því að áætluð skattbyrði einstaklinga eitthvert tiltekið ár að mati Þjóðhagsstofnunar gefi rétta mynd þannig að hægt sé að fara út í nákvæman samanburð fyrr en einu ári eftir að viðkomandi ári lýkur. Það er ekki fyrr en nú í nóvembermánuði að fyrir liggur að skattbyrðin er komin niður í 3,9%. Ég er hér með plagg frá Þjóðhagsstofnun um áætlaða skattbyrði 12. sept. s.l. fyrir árið 1985, þá heldur Þjóðhagsstofnun sig enn við 4,2%. Bara á þessum tveimur mánuðum hefur hún lækkað um 0,3%, ekki alveg um 10% en svona hátt í það, kannske 7,5% eða 8%, eitthvað svoleiðis. Þetta segir okkur náttúrlega að það er ekki mjög gætilegt ef menn vilja koma nálægt sannleikanum að treysta um of á þennan samanburð. Nú vil ég líka segja að ég efast ekki um að formaður Alþfl. hafi viljað jafnvel fyrir einu ári og nú standa við þá þál. sem hann vitnaði til og ég hef ekki alveg í huganum hvernig er orðuð, það skiptir ekki máli. En ef hann fyrir einu ári taldi að við þál. yrði staðið með því að áætluð skattbyrði á þessu ári yrði 4,6% sem verður að ætla að hann hafi talið úr því að hann sá ekki ástæðu til þess að flytja brtt. um tekjuskattsfrv. á síðasta þingi. Ég tek fram að ég hef flett upp á þeim málum sem Alþfl. hefur flutt varðandi tekjuskattinn og þá kemur í ljós að hann hefur ekkert frv. flutt á síðasta þingi, ekki eitt einasta frv. sem snertir álagningu tekjuskatts í heild. Hann hefur flutt breytingar við lög um tekjuskatt og eignarskatt sem snýr að tannlæknum, ef ég man rétt. Ég held að varaformaður Alþfl. hafi gert það og ég held að ég geti glatt varaformann Alþfl. líka með því að góðar vonir standa til þess að Sigurjón Benediktsson, einkavinur hennar á Húsavík, muni kannske ganga til liðs við hana í næstu kosningum þar sem honum finnst varaformaðurinn sterkur talsmaður tannlækna og er ekki nema gott um það að segja. Þetta er snjall maður og munar um hann hvar sem hann leggur sig fram þannig að ég vil nú óska henni til hamingju með það, honum til hamingju með það herra forseti, það á víst að segja hann um þingmenn en ekki hún, ég bið nú afsökunar á því. Manni verður svona á að kyngreina þingmann. En þannig er nú þetta. Við stöndum sem sagt í þeim sporum, við þessir áhugamenn um það að lækka tekjuskattinn og viljum kannske sumir ganga lengra en afkoma ríkissjóðs leyfir, við viljum ganga hratt í þessu efni, og ég er áhugamaður um það eins og formaður Alþfl. raunar. Nú var það svo þegar gengið var til kjarasamninganna á s.l. vetri að ég og ýmsir aðrir töldum að það væri mikið áhugamál launþega að tekjuskatturinn yrði lækkaður. Við höfðum búist við því að svigrúmið sem gæfist til þess yrði kannske fyrst og fremst til þess notað. En þá kom annað atriði upp, sem ég get út af fyrir sig skilið launþegahreyfinguna í, og það var að hún vildi koma til móts við þá sem minnstar tekjur hafa. Ég held að allir þm. séu um það sammála að þær breytingar sem gerðar hafa verið á tekjuskattinum hníga fyrst og fremst að því að hækka greiðslumörkin þannig að sá hópur stækki sem ekki greiðir tekjuskatt. Um leið og við stækkum þann hóp, fjölgum þeim sem ekki greiða tekjuskattinn, þá hefur það þau áhrif að æ stærri hluti ríkistekna fer í það að greiða útsvör fyrir viðkomandi menn. Æ stærri hluti fer til þess að greiða útsvörin, standa undir útsvörunum. Þannig hefur lækkun tekjuskattsins tvöföld áhrif. Þetta hefur valdið því að mjög óhægt er um vik að lækka skattstigana verulega þegar um takmarkað fjármagn er að ræða. Það er af þessum sökum sem athygli manna hefur í vaxandi mæli beinst að því að það kunni að vera skynsamlegt að varpa fyrir róða því tekjuskattskerfi sem við búum nú við, einfalda það. Sumir tala um það að rétt sé að taka upp flatan skatt og ég held að flestir séu nú að verða sammála um það að rétt sé að taka upp staðgreiðslu skatta. Ástæðan fyrir því að menn eru fúsari til þess nú en áður að taka upp staðgreiðsluskatt er sú að menn hafa ekki lengur það hagræði af verðbólgunni í sambandi við skattbyrðina sem þeir höfðu þegar verðbólgan óx frá einu ári til annars. Á þeim tíma var það einfaldlega þannig að skattbyrðin, byrði beinna skatta, lækkaði í beinu hlutfalli við þá óstjórn sem var í efnahagsmálunum að öðru leyti. Ef verðbólgan vex um 50% þá var augljóst að beinir skattar sem miðast við tekjur fyrra árs lækka mjög verulega. Við getum séð þetta mjög greinilega ef við tölum t.d. um það fé sem sveitarfélögin hafa til umráða. Við munum það að á mestu verðbólguárunum töluðu sveitarstjórnarmenn mjög mikið um það hversu illa þeim nýttist útsvarsstofninn af þessum sökum og ég held að óhætt sé að fullyrða að ýmis sveitarfélög hafi annaðhvort orðið að neita sér um nauðsynlegar framkvæmdir eða stofna til tilfinnanlegra skulda vegna þess hvernig verðbólgan fór með útsvörin. Þetta hefur síðan snúist við og ég held að menn hljóti að vera sammála um það að útsvarstekjur sveitarfélaganna nýtast þeim miklu betur nú en þær gerðu þegar verðbólgan lék lausum hala. Nú getum við rætt um það hvað við viljum gera, hvaða breytingar við viljum helst gera á tekjuskattinum. Ég tók svo eftir að hv. 3. þm. Reykv., Svavar Gestsson, ég vona að ég fari rétt með, ef svo er ekki þá mun ég sleppa þeim athugasemdum sem ég hef við það að gera, en ég tók eftir að hann hafi sagt það hér áðan að með þeirri einföldu aðferð að fella niður vaxtafrádráttinn þá fengi ríkissjóður 800 millj. í sinn hlut. Var þetta misheyrn hjá mér?

Haltu áfram.

Ég var að tala um að ef við gerðum þá breytingu á frádráttarreglum einstaklinga þá mundi ríkissjóður hagnast um 800 millj. ef allur vaxtafrádrátturinn yrði ...

Ef það væri allt skattlagt.

ef það væri allt skattlagt. Nú ætla ég ekki að snúa út úr orðum hv. þm. með því að segja að með því að vekja athygli á þessu hafi hann lýst sig andsnúinn því að komið yrði á móti þeim sem eru að eignast þak yfir höfuðið. Ég held að sú hafi ekki verið meining hv. þm., en þessi staðreynd bendir okkur eigi að síður á eina staðreynd í sambandi við skattamálin sem þm. mættu oftar hugsa um og það er hvað margir eru örlátir á peninga úr ríkissjóði ef þeir vita ekki hver upphæðin er, ef þeir gera sér ekki grein fyrir stærð fjárhæðarinnar. Ég er ekki viss um að við værum reiðubúnir til þess að greiða beinlínis úr ríkissjóði 800 millj. kr. á ári vegna þeirra sem eru að eignast þak yfir höfuðið. Ég er ekki viss um að við getum þannig alveg snúið því við. En sama er, auðvitað mundi það mjög einfalda framkvæmd tekjuskattsins ef vaxtafrádrátturinn yrði felldur niður en aðrar reglur einfaldari teknar upp í staðinn. Í sambandi við flatan skatt vil ég líka segja að það verður að hyggja bæði að húsbyggjendum og sjómönnum sérstaklega ef sá skattur yrði upp tekinn. Ég er sammála Svavari Gestssyni, hv. 3. þm. Reykv., um að nauðsynlegt sé að nefndarmenn fjh.og viðskn. fái tækifæri til að kynna sér þær hugmyndir sem Alþýðusamband Íslands hefur í sambandi við breytingar á skattalögum. Þetta mál snýr líka að launajöfnuði í þjóðfélaginu. Ef aðilum vinnumarkaðarins tekst það nú í þeim kjarasamningum sem yfir standa að bæta kjör þeirra sem verst eru settir, að bæta kjör þeirra sem engan tekjuskatt greiða, þá mundi það auðvelda slíka samningsgerð ef tækist að koma á móti hinum hópunum með aðgerðum varðandi tekjuskatt, þannig að vel get ég tekið undir með hv. þm. að aðgerðir af því tagi gætu greitt fyrir samningum. Ég held ég fari rétt með það, nú verð ég líka að játa að það eru tveir dagar síðan ég hlýddi á formann Alþfl. hér, ég held ég fari rétt með það að hann hafi komist svo að orði í sinni ræðu að skattastefna þessarar ríkisstjórnar bitnaði á þeim sem hefðu lægstu tekjurnar. Er það rétt munað?

Hefði gert í vissu tilviki, já.

Nú veit ég ekki hvað hann kallar lægstu tekjur en ég held að þetta sé algjörlega rangt og ég hefði gaman af því ef hann mundi útskýra, ekki endilega nú í þingsalnum, en þá í fjh.og viðskn., hvar þetta gat er, hvar það kemur fram að skattastefnan hafi íþyngt þeim sem minnstar hafa tekjurnar. Þetta er ekki í samræmi við þá tilfinningu sem ég hef og væri fróðlegt að fá að sjá þetta. Hitt er alveg rétt að þeir sem hafa haft hæstar tekjurnar hafa fengið nokkra þyngingu skattbyrði nú á þessu ári og þá komum við náttúrlega að einu mjög merkilegu atriði í öllum þessum málflutningi, þegar við tölum um heildarskattbyrði, tölum um tekjuskatt og annað, þá komum við að þessu: Gátum við búist við því fyrir fram að hægt yrði að koma verðbólgunni svo niður sem raun ber vitni án þess að nokkur þyrfti að leggja nokkuð á sig í þjóðfélaginu?

Hún er nú að fara úr böndunum aftur.

Gátum við búist við því? Falin er í illspá hverri ósk um hrakför sýnu verri. Ég heyri að formaður Alþfl. brosir yfir því að verðbólgan fari nú aftur úr böndunum en við skulum vona að það hafi ekki verið þannig meint samt. Nú veit ég að fyrir kosningar gæti verið gaman að því að hafa enn eitt atriðið sem hægt sé að áfellast ríkisstjórnina fyrir en við skulum vona að þeim mönnum sem stríðast á í þjóðfélaginu takist að ná því samkomulagi að verðbólgan haldist í skefjum. Við skulum vona það og reyna að tala a.m.k. út frá þeirri forsendu. Ég var áðan að tala um það að ekki hafi verið við því að búast að enginn yrði fyrir skakkaföllum þegar verðbólgan er komin svo mikið niður. Við vitum að sumir hafa hagnast á verðbólgunni, aðrir tapað, það er nú eðli verðbólgunnar, og nú hefur tekist að koma henni þetta mikið niður. Það var niðurstaðan í samningunum að leggja áherslu á lækkun hinna óbeinu skatta. Við vitum líka að sú ákvörðun sem þá var tekin að lækka fyrirframgreiðslu reyndist ekki rétt. Sú staðreynd hversu mikill hluti tekjuskattsins kemur til greiðslu síðari hluta þessa árs veldur því að skattbyrðin er í hugum margra þyngri en hún raunverulega er. Og við getum m.a.s. teygt okkur enn lengra aftur. Fyrirframgreiðsla skatta núna miðast við þær tekjur sem menn höfðu á árinu 1984. Síðan varð mikil raunhækkun tekna á s.l. ári og þá greiddu menn skatta sína af hinum lágu tekjum árið áður og einmitt það ár kom líka til þess að verulegur hluti þegnanna átti í erfiðri kjaradeilu sem enn varð til þess að auka þennan mun. Fyrirframgreiðslan var síðan miðuð við þá skatta sem viðkomandi var gert að greiða á árinu 1985. Þetta veldur því að þunginn af skattgreiðslunum nú síðari hluta ársins er miklum mun meiri en eðlilegt getur talist og einmitt sú reynsla sem við höfum af því hlýtur að ýta mjög undir okkur um það að reyna að ná því máli fram að staðgreiðslukerfi skatta verði upp tekið. Nú skal ég aftur víkja að áætlaðri skattbyrði einstaklinga á þessu ári. Ég veit ekki hvaða skoðun Þjóðhagsstofnun hafði á því í maímánuði hvernig samningarnir mundu reynast. Ég held á hinn bóginn að flestir eða allir séu sammála um að rauntekjur manna á þessu ári séu mun meiri en gert var ráð fyrir í kjarasamningunum. Hversu mikið veit enginn. En ég held að flestir séu sammála um að launaskriðið sé meira en menn sáu fyrir í maímánuði s.l. Ég held að í mörgum greinum atvinnulífsins hafi uppgrip verið mikil og þar fram eftir götunum. Þegar þessi kurl verða komin til grafar hlýtur að koma í ljós að skattbyrðin sé raunverulega mun minni en felst í hinni gömlu spá Þjóðhagsstofnunar frá því í maímánuði. Þetta vil ég að fram komi. Formaður Alþfl. segir að vísu að deilur um skattbyrði ættu að vera óþarfar ef menn treystu þeim gögnum sem birtar eru af opinberri hálfu. Ég hef ekki nýjasta vinnuplagg Þjóðhagsstofnunar en ég þykist hafa gengið úr skugga um að þegar talað er um skattbyrðina í ár sé enn miðað við endurskoðunina í maí. Ég veit ekki, herra forseti, hvort ástæða er til að hafa um þetta fleiri orð. Fyrir liggur að skattbyrðin í heild hefur lækkað í tíð þessarar ríkisstjórnar. Menn geta talað um að það sé minna en þeir höfðu vænst eða meira en þeir höfðu vænst, það hlýtur ævinlega að vera álitamál, en hitt liggur fyrir að skattbyrðin hefur lækkað. Það liggur líka fyrir að skattbyrði tekjuskattsins hefur lækkað frá því sem var áður en þessi ríkisstjórn tók við völdum. Ég er ekki í vafa um að sú niðurstaða Þjóðhagsstofnunar sé rétt að skattbyrðin s.l. ár af beinum sköttum sé minni en nú, einfaldlega vegna þess að tekjumunur þessara ára var mun meiri en tekjumunurinn nú og í fyrra, það er eðli eftirágreiddra skatta. En ég held að óhætt sé að fullyrða að skattbyrðin er ekki jafnmikil og kom fram í spá Þjóðhagsstofnunar í maímánuði s.l



Herra forseti. Í umræðum um þetta frv. á síðasta fundi deildarinnar kom fram að Kvennalistinn hefði aðrar hugmyndir um það hvernig áður boðuð 300 millj. kr. tekjuskattslækkun ríkissjóðs gæti dreifst á skattgreiðendur, hverjum hún skuli nýtast best og á hvern hátt, og ég boðaði brtt. Kvennalistans við þetta frv. Þær brtt. hafa nú birst hér á borðum þm. og því ætla ég að skýra þær með örfáum orðum. Þær er að finna á þskj. 210 og eru fluttar af hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur ásamt mér. Í 1. lið á þessu þskj. er um það að ræða að 2. tölul. b-liðs 30. gr. falli brott. En sá liður fjallar um undanþágu vegna arðs af hlutabréfum. Brtt, okkar þýðir því einfaldlega að arður af hlutabréfum yrði skattlagður til fulls. Þar með væri afnumið það óréttlæti að hluti þjóðarinnar hefur nú möguleika á að njóta verulega mikilla skattfrjálsra tekna. Ég gerði tilraun til þess að fá það nokkuð nákvæmlega upp gefið hvað þetta mundi hafa mikinn tekjuauka í för með sér fyrir ríkissjóð. Það reyndist töluverðum erfiðleikum háð en gróflega áætlað gætu það verið 15-20 millj. kr. Þetta er í rauninni aðeins eitt dæmi um þær undanþágur sem sjálfsagt er að afnema þótt við gerum ekki till. um fleira í þeim dúr í þetta sinn. 2. liður brtt. felur það í sér að hækkun skattþrepa verði í samræmi við tekjubreytingu á milli ára en ekki umfram það. Enn fremur að skattprósentan í efsta þrepi skattstigans lækki ekki frá því sem nú er. Í 3. lið leggjum við svo til að barnabætur hækki um 42% í stað 15% eins og hefði orðið ef miðað hefði verið við tekjubreytingu milli ára. Ríkisstjórnin leggur hins vegar til 20% hækkun. Ef þessar till. okkar fást samþykktar verða barnabætur með fyrsta barni 15 000 kr. á ári í stað 12 250 kr. samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar og 22 500 kr. með hverju barni umfram eitt í stað 18 350 kr. samkvæmt frv. Barnabætur með börnum einstæðra foreldra verða þá 30 000 kr. með hverju barni í stað 24 500 kr. samkvæmt frv. og bætur með börnum yngri en 7 ára í lok tekjuársins 15 000 kr. umfram í stað 12 250 kr. samkvæmt frv. Í 4. lið er svo gerð till. um breytingu á 6. gr. frv. um sérstakan barnabótaauka og næmi hann óskertur samkvæmt till. Kvennalistans 30 000 kr. í stað 24 500 kr. samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar. Mér finnst rétt að undirstrika það rækilega að till. Kvennalistans breyta ekki heildardæminu. Það er ekki innifalin í þessu sú breyting sem yrði á tekjum ríkissjóðs, sú breyting sem fælist í 1. lið brtt. okkar. Lækkun tekjuskattstekna ríkissjóðs verður eftir sem áður 300 millj. kr. Þetta er aðeins spurning um það hverjum sú lækkun á að nýtast og á hvern hátt. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þessar till. en vísa þeim hér með til umfjöllunar hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég hef þegar talað tvisvar í þessum umræðum og kem því hér upp aðeins til þess að bera af mér sakir sem fluttar voru í þeirri "Blöndælu" um skattamál sem við heyrðum hér áðan. Fyrsta ásökunin var sú að Alþfl. hefði þá fyrst flutt till. um lækkun tekjuskatta þegar hann var kominn í stjórnarandstöðu. Þá sögufölsun vil ég leiðrétta. Það var eitt fyrsta verk viðreisnarstjórnar að lækka tekjuskatta mjög verulega bæði út frá sjónarmiðum skattbyrði sem og sem hlutfall ríkistekna. Annað ásökunarefnið varðaði ýmsar vafasamar stjórnarathafnir ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar frá árinu 1978-79. Um þá ríkisstjórn hef ég það eitt að segja að ég tel hana hafa verið pólitískt umferðarslys og ber á henni enga ábyrgð. Þriðja ásökunarefnið var að það stæði upp á formann Alþfl. að útskýra með hvaða hætti hann vildi afla tekna og hafa ríkissjóð í jafnvægi til þess að standa undir útgjöldum þeim sem þm. Alþfl. aðrir kynnu að hafa flutt. Í því efni vísa ég hv. þm. Halldóri Blöndal til þess að kynna sér rækilega 75 brtt. okkar Alþýðuflokksmanna við seinustu fjárlög þar sem það dæmi er allt skilmerkilega útreiknað. Í fjórða lagi var það ásökun um að ég hefði á sínum tíma gert athugasemdir við að skattfrelsismörk í eignarskatti væru hækkuð, með vísan til till. sem við höfum flutt. Þær till. snerust um það einmitt þvert á móti að við gerðum þar ráð fyrir því að skattfrelsismörk í stigbreytilegum eignarskatti í þremur þrepum væru hækkuð mjög verulega að því er varðar skuldlausa eign upp að vissu tekjumarki, þetta var allt saman miðað við verðlagsforsendur á árinu 1986, sem hefði leitt til þess að skattbyrði í eignarskatti venjulegrar fjölskyldu hefði lækkað og þá miðað við þær verðlagsforsendur um 76 millj. þegar við tökum tillit til þess að heildarálagning var, ef ég man rétt, eitthvað aðeins innan við milljarð. Þetta eru svona þær helstu athugasemdir sem ég vildi gera við "Blöndælu" að svo stöddu.



Herra forseti. Vegna ummæla þeirra fóstbræðra hv. 3. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykv. vil ég gera örfáar athugasemdir og draga fram skýrar staðreyndir um breytingar á skattbyrði. Það liggur fyrir í þeim gögnum sem vitnað hefur verið til frá Þjóðhagsstofnun að skattbyrði hefur lækkað á tíma þessarar ríkisstjórnar úr 6,1% af þjóðarframleiðslu niður í 4,6%. Skattbyrðin er þannig fjórðungi léttari en hún var þegar þessi ríkisstjórn kom til valda. Þetta er augljóst, liggur fyrir skjalfest. Auðvitað er það svo, eins og áður hefur komið fram í þessum umræðum, að hlutfall skattbyrði miðað við þjóðarframleiðslu er ekki hárnákvæmur mælikvarði vegna þess að verðbólga og breytingar á kaupmætti, sem ekki eru fyrirséðar, geta haft áhrif þar á. Þess vegna m.a. varð skattbyrðin lægri 1985 en að var stefnt með setningu fjárlaga og þess vegna má líka finna dæmi úr tíð fyrri ríkisstjórnar þar sem skattbyrðin var verulega hærri en 6,1%. En það er ekki sanngjarnt að vitna endilega til þess sem hæst var á tímum þeirrar ríkisstjórnar. Hér um liggja fyrir skýrar tölur. Það liggur líka fyrir að ef stuðst hefði verið við skattalög óbreytt með öllu frá því sem var í tíð fyrri ríkisstjórnar, þá væru tekjur ríkissjóðs nú 2700 millj. kr. hærri en þær eru. Skattalækkanir í heild hafa þannig numið 2700 millj. kr. Þar af um 1100 millj. kr. í tekjuskatti og barnabætur væru 350 millj. kr. lægri ef enn væri stuðst við þau skattalög og þær skattareglur sem í gildi voru í tíð fyrri ríkisstjórnar. Það liggur líka fyrir að hjón með tvö börn verða að meðaltali skattfrjáls hafi þau 70-80 000 kr. í tekjur á mánuði á þessu ári eftir að það frv. hefur verið samþykkt sem hér er til umræðu. Því verður auðvitað ekki á móti mælt að með þessu hafa verið stigin veruleg skref í þá veru að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum þegar þessar staðreyndir liggja fyrir. Hv. 3. þm. Reykv. innti eftir því hvort fjmrn. mundi láta af hendi upplýsingar um frádráttarliði atvinnufyrirtækja í störfum nefndarinnar. Að sjálfsögðu verður nefndinni séð fyrir þeim upplýsingum sem handhægar eru og fyrir liggja um þau efni. En ég vil mótmæla því að hækkun skatta á atvinnufyrirtæki muni endilega þýða að tekjur ríkissjóðs aukist að sama skapi. Það á sama við um atvinnufyrirtæki og einstaklinga í þessu efni. Óhóflega háir skattar lama framtak manna til nýrrar atvinnustarfsemi, til þess að takast á við ný verkefni í atvinnufyrirtækjum. Óhóflega háir skattar á einstaklinga lama vilja manna til þess að vinna og afla tekna. Þannig að það er auðvitað ekki endalaust hægt að hækka tekjur ríkisins með því að hækka tekjuskatta. Það er mikill misskilningur. Hv. 5. þm. Reykv., formaður Alþfl., hélt hér mjög kynduga ræðu. Það er nú einhvern veginn svo að það er fátt sem upp kemur í þjóðfélaginu sem Alþfl. telur ekki að hann hafi verið upphafsmaður að og fundið upp. Nú hefur formaður Alþfl. lýst því yfir að í raun og sannleika hafi það verið Alþfl. sem hafi fundið upp hugmyndafræði Reagans Bandaríkjaforseta og keyrir þá um þverbak í þeim málflutningi. En það var athyglisvert að formaður Alþfl., hv. 5. þm. Reykv., sagði að Alþfl. hefði fundið upp þær skattaumræður og skattahugmyndir, sem nú eru mest til umræðu, snemma á síðasta áratug. Í bráðskemmtilegum sjónvarpsþætti í gærkvöldi lýsti hann því yfir, varðandi setu Alþfl. í ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar 1978-79, að Alþfl. hafi þá fyrst hlaupið út úr þeirri ríkisstjórn þegar gengið var gegn meginhugmyndum Alþfl. Þá fyrst hefði Alþfl. hlaupið út. Hann hefði setið í þeirri ríkisstjórn meðan farið var að meginhugmyndum Alþfl. En nú hefur verið á það minnt hér í þessari umræðu að það var fyrsta verk þeirrar ríkisstjórnar að leggja skatta á með afturvirkum hætti, ekki að lækka tekjuskatta heldur að hækka þá með afturvirkum hætti. En Alþfl. gekk ekki frá því stjórnarsamstarfi af þeim sökum. Nei, það var meira en heilu ári seinna að gengið var fyrst gegn meginhugmyndum Alþfl. Hvernig eiga menn að treysta þeim mönnum, sem tala með þeim hætti.sem hv. 5. þm. Reykv. gerir hér, þegar reynslan sýnir hvernig þeir hafa staðið að verki þegar þeir hafa farið með ábyrgð á stjórn landsmála? Auðvitað treysta menn ekki svona málflutningi þegar reynslan sýnir allt annað. Hvernig eiga menn að treysta því þegar Alþfl. talar um það að nú eigi að stórlækka skatta þegar önnur hver ræða, sem flutt er hér á vegum Alþfl., gengur út á það að stórauka ríkisútgjöld. Það var gott að formaður Alþfl., hv. 5. þm. Reykv., skyldi minna hv. 2. þm. Norðurl. e. á tillögur Alþfl. við afgreiðslu fjárlaga á síðasta ári. Það var býsna gott að hann skyldi gera það í þessu sambandi. En eins og rakið hefur verið og nokkrum sinnum minnt á, þá fólu þessar tillögur í sér að halli á ríkissjóði hefði aukist um 500 millj. kr., að þegar allt var dregið saman þá höfðu ríkisútgjöldin aukist um 500 millj. kr. Það átti að auka tekjur ríkissjóðs með því að breyta söluskattskerfinu. Um hátt í 3000 millj . kr. átti að auka tekjur ríkissjóðs með breyttu söluskattskerfi. Svo kemur formaður Alþfl. hér upp og segir: Virðisaukaskattsfrv. er ómögulegt vegna þess að það á að taka inn allt of miklar tekjur með þessu frv. Sjálfur hefur hann lagt til að taka inn tæplega 3000 millj. kr. í auknum tekjum með því að breyta söluskattskerfinu. Hvernig á nú að treysta mönnum sem hlaupa svona til og frá þegar þeir skipta um frá einni ræðu til annarrar? Auðvitað verður það ekki gert.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um fasteigna- og skipasölu, nr. 34 5. maí 1986, á þskj. 204. Þau lög voru samþykkt á s.l. vori. Þegar að því kom að hefja undirbúning að framkvæmd þeirra þá þótti það ákvæði, sem tekur fram að þeir sem hafa fengið útgefin leyfi til fasteignasölu skv. lögum nr. 47 1938, skuli hafa sett tryggingu þá sem krafist er að þeir setji skv. hinum nýju lögum, ekki nægilega ótvírætt en augljóst var að ætlast er til í lögunum að allir þeir sem slíkt leyfi hafa hafi slíka tryggingu. Af þeim sökum varð það að ráði að endurskrifa 16. gr. laganna, svo og 2. mgr. 21. gr. til þess að taka þarna af öll tvímæli. Að öðru leyti er ekki um breytingu að ræða. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. á þskj. 205, 194. máli. Það liggur í loftinu að það verði farið að ræða tollamál, tollskrármál og annað slíkt eftir því sem hæstv. ríkisstjórn hefur boðað og það er því ekki úr vegi að hreyfa hér smámáli sem snertir þessi efni. Við vitum allir þm. að það er alls konar misræmi í tollskránni og aðflutningsgjöldum og má sjálfsagt mörgum athugasemdum hreyfa í þeim málum. Tollskráin sjálf er afskaplega flókin og ekki nema fyrir einstaka menn að kunna hana til nokkurrar hlítar. Efni þessa frv. varðar borðtennisútbúnað sem ég skal nú nánar greina. Það er alkunna að ríkisvaldið ver tiltölulega takmörkuðu fé til að byggja skólamannvirki. Þessi hús eru yfirleitt mjög dýr og það er mikið átak sem ýmsar byggðir landsins og forráðamenn þeirra verða að takast á hendur við að koma upp góðu skólahúsnæði með öllu sem því þarf að fylgja að lögum. Nú er það svo að ríkið er þarna verulegur aðili og þar veltur á miklu að þessar fjárveitingar af hálfu ríkisins berist í tæka tíð. Á þessu vill oft verða mikill misbrestur. Við gagnrýnum það að framlög til opinberra framkvæmda á fjárlögum hafa rýrnað mjög á liðnum árum svo að til vandræða horfir, verð ég að segja. Samkvæmt því fjárlagafrv. sem við fjöllum um nú eru að vísu ætluð nokkuð hækkuð framlög til skólamannvirkja og hafna. En fiskihafnir landsins hafa verið gjörsamlega sveltar að framkvæmdafé af hálfu ríkisins a.m.k. tvö s.l. fjárlagaár. Nú er það mjög mikið vandaverk nú á tímum að stjórna fjölmennum heimavistarskóla. Það held ég að allir viðurkenni. Skólastjórar verða að fylgjast með, hafa góða stjórn á sínum skóla og sjá um að þeir nemendur, sem þeir eiga að kenna, gangi eftir þroskabraut, hafi ávallt eitthvað gagnlegt og gott fyrir stafni og taki framförum í skólanum. Til þess að slík skólastjórn geti farið vel úr hendi þarf m.a. að vera hægt að vísa nemendum á hollar og hressandi íþróttagreinar sem þeir geta iðkað í frístundum sínum. Við vitum það að sums staðar verða skólastjórar að búa við það að kenna hópi nemenda í skólum sem eru, mér liggur við að segja, hálfbyggðir. Þar skortir oft aðstöðu m.a. til þess að iðka íþróttir. Sannleikurinn er sá að það er mikils virði að geta beint nemendum út á leikvang eða í sundlaug eða á annan slíkan stað þegar þeir hafa til þess tíma. Hér er minnst á borðtennis sem er mjög hressandi og skemmtileg íþróttagrein. Það þarf ekki mikinn útbúnað til þess að grípa í þennan leik. Það er einmitt mjög hentugt að iðka þennan leik í tómstundum. Ég man það að hér fyrir mörgum áratugum hresstum við okkur á þessari íþróttagrein í erfiðum prófum, m.a. lögfræðiprófi. Þessi íþrótt var talsvert mikið iðkuð á Garði í fyrri tíð. En það er hentugra að umbúnaður, þó hann sé ekki margbrotinn, sé löglegur því að þetta er viðurkennd keppnisgrein á Ólympíuleikum. Samkvæmt tollskránni sem nú gildir á að greiða 50% toll af borðtennisbúnaði og 24% vörugjald að auki. Þetta eru mun hærri aðflutningsgjöld en greidd eru af öðrum sambærilegum íþróttavörum. Efni þessa frv. gengur út á það að þarna verði leitað samræmis, að tollur þessi verði lækkaður í 35% og vörugjald fellt niður. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál en legg til að frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.