Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Gísli Guðmundsson): Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er flutt af allshn. Það var sent n. af ríkisstj. og undirbúið af henni, og flytur n. það nú, eins og henni var sent það. N. heftir þó ekki að fullu lokið athugun þessa máls, en sér ekki ástæðu til að gera við það neinar breyt. að svo stöddu, en vill áskilja sér rétt til nánari athugunar. Vegna þess að engar umr. voru um málið við 1. umr., vil ég aðeins r if ja upp þau aðalatriði, sem felast í frv. Ég geri þetta aðeins lauslega. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir, að niður falli ákvæði þau um ríkisábyrgð, er áður giltu. Hún þótti nauðsynleg, meðan félagið var að koma fótunum undir sig. En nú horfi þetta allt öðruvísi við. Nú á félagið hátt á 5. millj kr. í áhættusjóði, og er því lagt til, að ábyrgð ríkisins sé alveg lögð niður. Annað nýmæli, sem er allmikilsvert, er það, að gert er ráð fyrir, að félagið leiti endurtryggingar hjá öðrum félögum, og þá helzt innlendum, og að niður falli hámarkstryggingarupphæð húsa, er var 20 þús. kr. í kaupstöðum, en 12 þús. kr. í sveitum. Þriðja aðalatriðið í frv. er, að gert er ráð fyrir að taka upp, að félagið megi greiða ágóðahluta. Fjórða atriðið er heimild fyrir félagið til að stofna eftirlaunasjóð fyrir starfsmenn sína. Eins og ég gat um áðan, hefur allshn. ekki fyllilega lokið athugun á öllum liðum frv. og geymir sér það til 3. umr. Ég legg til, að frv. verði vísað til 3. umr., eins og það liggur fyrir.



Ég get að mestu látið. nægja að vísa til nál. frá meiri hl. fjhn. á þskj. 295. Eins og þar kemur fram, hefur ekki orðið samkomulag um málið í n. Hv. þm. A.-Húnv. hefur skilað sérstöku áliti á þskj. 319 og leggur til, að málinu verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. En hv. þm. Seyðf. kvaðst ekki viðbúinn að taka ákvörðun um málið, þegar það var afgr. í n. Eftir þeim undirtektum, sem þetta mál fékk við 1. umr. hér í d. frá hæstv. ráðherrum og ýmsum öðrum þdm., hefði þó mátt vænta þess, að samkomulag gæti orðið um slíka sjóðstofnun. Í þeim boðskap, sem fluttur var af hálfu hæstv. stj. við setningu þessa þings, var því einmitt yfir lýst, að eitt af aðalverkefnum þessa þings væri að safna fé til að mæta þeim erfiðleikum, sem búast mætti við eftir styrjöldina. Það er kunnugt, að vegna stríðsins hefur dregið mjög úr nauðsynlegum verklegum framkvæmdum, bæði vegna erfiðleika við útvegun á efni og vegna vöntunar á vinnuafli. Af sömu ástæðum er viðhaldi margra mannvirkja ábótavant á þessum tímum. Þörfin fyrir nýjar framkvæmdir verður af þessum sökum enn meiri, þegar stríðinu lýkur, til þess að styðja framleiðslustarf í landinu og afstýra atvinnuleysi, sem að öðrum kosti má búast við, að verði tilfinnanlegt, þegar sú stundaratvinna, sem skapazt hefur í sambandi við hernám landsins, hverfur úr sögunni. Ég vil í sambandi við þetta mál vekja athygli á því, að til eru l. frá 1932 um jöfnunarsjóð, þar sem ákveðið er, að þegar tekjur ríkissjós á rekstrarreikn. fara fraan úr lögboðnum og óhjákvæmilegum greiðslum, og handbært fé ríkissj. samkv. sjóðsyfirliti nemur meira en 4 millj. kr., skuli leggja það, sem umfram er, í sjóð, er nefnist jöfnunarsjóður. Sjóð þennan á að ávaxta í banka, og er óheimilt að veita lán úr honum. Þennan sjóð á síðan að nota samkv. l. til þess að jafna greiðsluhalla á ríkisreikningi að svo miklu leyti sem handbært fé ríkissjóðs umfram 4 millj. kr. nægir ekki til að jafna hann. Samk. þessum l. hefði því átt að leggja að minnsta kosti 11 milljónir af tekjuafgangi síðasta árs í þennan jöfnunarsjóð, því að það var upplýst af hæstv. fjmrh., að handbært fé ríkissjóðs hafi verið eitt;hvað rúmar 15 millj., ef ég man rétt. Ég minnist þess ekki, að fjmrh. léti þess getið, þegar hann skýrði frá afkomu ríkisins á næstliðnu ári, hvort búið er að leggja þetta fé í jöfnunarsjóð samkv. l., en um það væri æskilegt að fá upplýsingar hjá hæstv. ráð. En þrátt fyrir það að þessi l. um jöfnunarsjóð séu í gildi, tel ég eigi að síður réttmætt, vegna þess að um svo miklar og óvenjulegar umframtekjur er að ræða, að stafna þennan framkvæmdasjóð. Ég vil benda á, að þótt þetta frv. verði samþ. með þeim breyt., sem meiri hl. n. gerir till. um, þá mundi samt eiga að leggja nokkra upphæð í þennan jöfnunarsjóð samkv. l. frá 1932. ef miðað er við þær upplýsingar um fjárhagsafkomu á s.I. ári, sem hæstv. fjmrh. gaf við fjárlagaumr. Meiri hl. fjhn. flytur nokkrar brtt. við þetta frv. á sama þskj., 295. Fyrsta till. er við 2. gr. N. telur réttast að ákveða nákvæmlega þá upphæð, sem eigi að leggja til sjóðsins af tekjuafgangi s.l. árs, þar sem það liggur fyrir, hvernig afkoman var á því ári. Er það till. n., að það verði 10 milljónir, og enn fremur greiddir til sjóðsins þrír fimmtu hlutar tekjuafgangs, sem verða kann á árinu 1942, en ekki bundið við lágmarksupphæð, eins og í frv. nú. Þá komst meiri hl. n. að þeirri niðurstöðu, að hægt væri að komast hjá því að kjósa sérstaka n. til þess að hafa umsjón með sjóðnum og gera till. um fjárveitingar úr honum. Í brtt. um það er tekið fram, að fé sjóðsins megi einungis verja til ákveðinna verklegra framkvæmda, samkvæmt sérstökum ákvörðunum Alþingis. Þetta töldum við, að nægja ætti. Þriðja brtt. á þskj. 295 skýrir sig sjálf. Minni hl. gerir nokkuð úr því í nál. sínu, að hér eigi að kjósa sérstaka n. til að hafa umsjá með sjóðnum, en um það er óþarft að deila, þar sem meiri hl. n. komst að þeirri niðurstöðu, eins og ég áðan sagði, að hægt væri að komast hjá því. Verður því væntanlega enginn ágreiningur um þetta. Tekjur ríkisins árið 1941 voru alveg óvenjulegar. Þær voru um það bil þrisvar sinnum meiri en meðaltekjur nokkurra undanfarinna ára. Allar líkur benda til þess; að tekjur yfirstandandi árs fari einnig mjög fram úr áætlun fjárlaga. Meiri hl. n. telur alveg sjálfsagt, að ráðstafanir séu gerðar til þess, að þessar óvenjulegu umframtekjur ríkisins verði að nokkru leyti notaðar til þess að tryggja nauðsynlegar framkvæmdir og framfarir í landinu eftir stríðið. Ef til vill halda sumir menn því fram, að sjóðstofnun í þessu skyni sé óþörf, peningana megi eins geyma í ríkissjóði. Kemur þetta fram í nál. hv. minni hl. En ég vil benda á það, að allur sá fjöldi af útgjaldatill., sem komið hefur fram á þessu þingi, færir okkur heim sanninn um það, að menn verða kröfuharðari um fjárframlög úr ríkissjóði, þegar þeir hafa hugmynd um, að þar sé fé fyrir hendi. Eins og hv. þm. er kunnugt, hefur verið stöðugt að rigna yfir Alþingi till. um alls konar útgjöld úr ríkissjóði, og munu þær nema geysimikilli fjárhæð, ef saman væru dregnar. Sjálfsagt eiga margar þessar till. rétt á sér, en ég vil fullyrða, að margar eru þær framkvæmdir, sem engar till. eru gerðar um, jafnnauðsynlegar og ef til vill nauðsynlegri en þær, sem till. eru nú gerðar um á þingi. Með því að leggja fé til hliðar, eins og hér er lagt til, sem ekki sé ráðstafað nema eftir sérstökum fyrirmælum þingsins, ætti það að vera betur tryggt, að því verði varið til þeirra framkvæmda fyrst og fremst, sem Alþingi telur, að sitja eigi í fyrirrúmi, að vel athuguðu máli. Og það jafnt, hvort sem hægt er að hrinda framkvæmdunum áleiðis bráðlega eða ekki fyrr en síðar. Sé ekkert fé lagt til hliðar í þessu skyni, en hver einstaklingur komi með kröfur um framlag til þess, sem honum er sérstaklega hugleikið í svipinn, þá er meiri hætta á, að hending ein ráði um ráðstöfun fjárins, en athugun á því, hvað þjóðinni í heild er fyrir beztu, komi síður til greina. Út af því, sem hv. minni hl. víkur að í sínu nál., að skynsamlegast muni að nota umframtekjur frá 1940 til að greiða ríkisskuldir, ef unnt væri að ná samningum um reiðslu á lánum í Bretlandi, þá vil ég benda á það, sem einnig er vikið að í nál. meiri hl., að meiri hl. leggur sem fyrr á það hina fyllstu áherzlu, að reynt sé að ná samningum um að borga skuldir og færa þær inn í landið á þann hátt að bjóða út innanlandslán, þetta telur meiri hl. heppilegra, og ber margt til þess. Má nefna það, að það en af öðrum ástæðum æskilegt, að tekinn sé úr umferð verulegur hluti af þeim peningum, sem nú eru í umferð, og mönnum gefinn kostur á að ávaxta fé sitt á þann hátt að kaupa ríkisskuldabréf. Og ég vil benda á annað atriði. Ef tekjuafgangur þessara ára verður notaður til þess að greiða ríkisskuldir, en ekkert skeytt um það að taka innanlandslán nú, þá er afar hætt við, að það verði örðugt að fá lán, hvort heldur utanlands eða innan, til að hrinda fram nauðsynlegum framkvæmdum eftir stríð. Getur þá svo farið, að nauðsynlegar framkvæmdir verði ekki unnt að hefja eftir styrjöldina vegna þess, að fé verði ekki fáanlegt til þeirra hluta. Ég sé ekki ástæðu til þess, að hafa um þetta fleiri orð, en vil leggja á móti því, að dagskrárlill. minni hl. verði samþ. Ég vil mæla með því, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem meiri hl. n. gerir till. um á þskj. 295.

* Frsm. minni hl. (Jón Pálmason): Ég þarf ekki mörgum orðum um þetta frv. að fara, því að ég hef lagt til, að því verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. En í tilefni af því, að nokkrar aths. hafa komið fram hjá hv. frsm. meiri hl., þykir mér rétt að bæta við fáeinum orðum, enda þótt þær röksemdir, sem hv. þm. færði fyrir málinu, hafi ekki sannfært mig um tað, að það sé sérstök endurbót í því að samþ. þetta frv. Það var í rauninni ekki neinn ágreiningur um það innan fjhn., að þörf sé á því að auka framkvæmdir í ýmsum myndum og halda við þeim mannvirkjum, sem fyrir eru, en ég lít svo á, að það sé ekki til neins að skipta fé ríkisins í tvennt og kalla annan hlutann framkvæmdasjóð og hinn ríkissjóð, því að það er ekkert annað, sem verið er að fara fram á með þessu frv. Nú kom það fram hjá hv. frsm. meiri hl., að það eru til. I. um jöfnunarsjóð frá 1932 og að eftir þeim l. hefði átt að leggja eitthvað til hliðar af umframtekjum ríkissjóðs á s.l. ári, en þetta hefur ekki verið gert. Því sýnist mér engin ástæða til þess að fara að setja ný l., sem gengju alveg í sömu átt eins og þessi jöfnunarsjóðsl. Það er miklu nær sanni, ef menn vilja skipta því fé, sem ríkissjóður hefur yfir að ráða í fleiri staði, að gera till. um það, að l. um jöfnunarsjóð verði framkvæmd. Ég hafði ekki lesið nál. meiri hl., þegar ég skrifaði nál. minni hl., og í n. var ekki sérstaklega um það rætt að gera breyt. á þessu atriði. En nú sé ég, að meiri hl. leggur til að fella niður gr. um þessa nýju n., sem þarna á að skipa, og er það sönnun þess, að það sé rétt, sem ég hef tekið fram í mínu nál., að þetta sé óþörf nefndarskipun. Annars er það aukaatriði, hvort sú n. verður skipuð eða ekki. En höfuðrökin, sem fram komu hjá hv. frsm. meiri hl. með því, að það væri til umbóta að stofna slíkan sjóð, voru á þá leið, að það væri meiri trygging fyrir því, að því fé væri ekki eytt, sem ríkissjóður hefði umfram sínar þarfir. En ég fæ ekki séð, að þessi rök séu að neinu leyti handbær, vegna þess að þetta hefur þau áhrif, að þetta verður bara meira og minna óhagkvæmt fyrir ríkissjóð, þess vegna eru þessi rök, sem eru í rauninni einu rökin, sem hægt er að tala um í þessu sambandi, ekki handbær. Varðandi skuldagreiðslurnar vil ég segja það, að ég tel það alveg ósæmandi fyrir hæstv. Alþ. að gera ekki allt, sem unnt er, til þess að borga af skuldum ríkisins, a.m.k. það, sem mögulegt er að borga vegna gerðra samninga. Þess vegna tel ég, að því fé, sem ríkissjóður fær umfram nauðsynleg gjöld, sé betur verið á þessum tímum til þess að borga skuldir heldur en til þess að leggja féð í sjóð, sem er vaxtálaus, og fara svo aftur að taka lán til skuldagreiðslna. Ég tel þetta óhagkvæma fjármálapólitík og get ekki fallizt á hana. Hv. frsm. vék að því, að það væru miklar líkur til þess, að eftir stríðið yrði ekki hægt að fá lán til nauðsynlegra framkvæmda og þess vegna væri nauðsynlegt að leggja fé til hliðar og taka svo lán til skuldagreiðslna. Ég fæ ekki séð, ef ekki koma einhver sérstök óhöpp fyrir í okkar fjármálalífi, að það séu líkur til þess, að örðugleikar verði á því að fá lán eftir stríðið. En komi slík óhöpp fyrir, svo sem það, að gildi krónunnar hrapi niður, þá er einnig þessi sjóður, sem hér er talað um, lítils virði, því að há þarf að nota hann til þess að standa straum af þeim lánum, sem meiri hl. n. vill láta taka til þess að borga erlendar skuldir með. Ég held þess vegna, að það sé betra að borga erlendar skuldir hreinlega með tekjum ríkissjóðs, og ég held, að það sé eitt af því, sem hæstv. Alþ. þarf að ganga að með alvöru að borga upp skuldir ríkissjóðs og ríkisstofnana, en að gera það með því að taka ný lán, það er ekkert annað en tilfærslur. Það má segja það, að ef hrunið kemur á þann hátt, að gildi krónunnar fellur, þá séu um leið líka fallin þau lán, sem innanlands eru tekin, því að minni hætta stafi þá af þeim erlendu. Þetta er út af fyrir sig atriði, sem taka þarf til greina, hvort það er af ríkisins hálu heppilegt að borga upp þær skuldir, sem hægt er, og hvort það er nokkur ástæða til þess að skipta tekjum ríkissjóðs í marga hluti og kalla þá hinum og þessum nöfnum. Hæstv. Alþ. mun hafa yfirráð yfir því, hvernig fé ríkissjóðs er varið, og er engin breyt. á því gerð samkv. frv. Ef örðugleikar koma fyrir ríkið og það þarf á meiri peningum að halda en það aflar, þá má nærri geta, hvort þetta fé, sem kalla á framkvæmdasjóð, yrði ekki tekið til þeirra þarfa, sem nauðsynlega þarf að sjá fyrir. Ég skal svo ekki fjölyrða meir um þetta. Ég veit að menn geta gert sér það ljóst, hvort þeir telja aukna tryggingu í því að skipta fé ríkissjóðs, eins og farið er fram á með þessu frv.



í nál. meiri hl. er þess getið, að þm. Seyðf. hafi að svo stöddu ekki verið viðbúinn að taka ákvörðun um málið. Þess er reyndar nokkuð getið; hver ástæðan sé, en hún er sú, að óafgreitt er í n. frv. um breyt. á gengisl. Ég vil auk þess geta þess, að ég hefði talið mikið fyllra að taka upp l. um jöfnunarsjóð frá 1932 og gera á þeim þær breytingar, sem teljast nauðsynlegar. Ég benti einnig á það í n., að ef 2. gr. frv. yrði samþ. eins og hún væri, þá mundi það binda 6 millj. kr. af tekjum ríkissjóðs á árinu 1942, án tillits til betra ársins, og nú hefur meiri hl. fallizt á, að þessu verði breytt þannig, að miðað verði við tekjuafgang ársins, hver sem hann verður. Ég er, eins og ég gat um við 1. umr., í höfuðatriðum sammála þeirri meginhugsun, sem í frv. felst, að fari tekjur ríkissjóðs svo stórkostlega fram úr áætlun sem reynslan hefur sýnt á s.l. ári, þá sé eðlilegt, að hæstv. Alþ. hafi meiri íhlutunarrétt um þetta fé heldur en verið hefur til þessa að öðru en því, sem segir í l. um jöfnunarsjóð. Ég hygg, að þegar slíkan hvalreka ber að höndum fyrir ríkissjóð, sem hér er um að ræða, þá sé eðlilegt, að hæstv. Alþ. taki ákvörðun um það, hvernig því yrði ráðstafað, en að það sé ekki í höndum stj. á sama hátt og verið hefur til þessa. Ég er sammála þeim þm., sem á það hafa drepið, að einmitt vegna styrjaldarinnar er það bersýnilegt, að opinberum framkvæmdum er ekki unnt að halda í sama horfi og verið hefur undanfarin ár. Það er ekki heldur heppilegt að ráðstafa vinnuaflinu í landinu á þann hátt, þegar nóg er annað að gera. Því álít ég, að allan tekjuafgang, sem af stríðinu hlýzt, beri að leggja til hliðar, til þess að hægt verði að auka framkvæmdir, þegar verr lætur í ári. Í þessu sambandi vil ég bera fram þá fyrirspurn til hv. flm., hvort þeir leggi ekki þann skilning í 1. gr., þar sem segir: „Hlutverk sjóðs þessa er að veita fé til nauðsynlegra framkvæmda í þarfir atvinnuveganna að styrjöldinni lokinni“, að þessu fé verði eingöngu varið til verklegra framkvæmda. Að því er snertir það álit, sem fram hefur komið í umr., að það beri að nota tekjuafgang ríkissjóðs til þess að greiða upp erlendar skuldir, þá er ég ekki sammála þessu. Ég hygg, að ensku lánin 2 sem ógreidd eru og hægt væri að greiða eftir samningum, nemi 44–45 millj. kr. Ég álít sjálfsagt, og flutti um það till. á síðasta þingi, að reynt sé að leysa þessi lán inn, en ég vil ekki slá því föstu, að það eigi að nota tekjuafgang landsins til þess að borga þau upp. Ég er sammála hv. þm. A.-Húnv. um það, að þegar þessari styrjöld lýkur, þá verði til nægilegt lánsfé innanlands, og þess vegna vil ég ekki leggja svo mikla áherzlu á það að borga upp erlendar skuldir, í stað þess vil ég láta verja því fé til nauðsynlegra framkvæmda fyrst eftir styrjöldina, og tel ég því eðlilegt, að stofnaður verði sérstakur sjóður í því skyni. Ég mun greiða brtt. 295 atkv. mitt, og skal ég geta þess, að þessi upphæð, 10 millj. kr. af tekjuafgangi ársins 1941, er miðuð við það, að það sýni sig, að þetta Alþ. geri ráðstafanir, sem binda verulegan hluta af tekjuafgangi ársins 1942. Eins og komið hefur fram í umr. um málið, þá mun það fara að sýna sig, hvort nota þarf tekjuafgang ársins 1941 til annarra ráðstafana, sem Alþ. teldi svo nauðsynlegar, að ekki yrði hægt að láta þær falla niður.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Út af þeirri fyrirspurn, sem fram kom um jöfnunarsjóð, þá skal ég láta þess getið, að í yfirlitinu um afkomu ársins 1941 lét ég þess getið, að í þessum sjóði væru 15 millj. kr., en ekki er svo að skilja, að það væri allt komið í sjóð, því að eins og hv. þm. vita, er þetta yfirlit að meira eða minna leyti byggt á áætlunum og þar með á áætlunum um það, hvað muni innheimtast í ríkissjóð af slíku fé. Viðvíkjandi frv. sjálfu vil ég segja það, að ég álít það ekki skipta miklu máli, hvort það verður samþ. eða ekki, því að það, sem gert er með þessu frv., er ekkert annað en það, að Alþ. bindur sínar eigin hendur um það, hvernig skuli verja handbæru fé ríkissjóðs. Það er ekki einu sinni svo, að Alþ. sé með þessu að binda hendur stj., því að ég veit ekki betur en að hæstv. Alþ. hafi haft full umráð yfir fé ríkissjóðs hingað til. Ég skal taka það fram, að ég er ekki eins sannfærður um það eins og hv. þm. A.- Húnv., að það beri að borga skuldir með tekjum ríkissjóðs, en það er hins vegar athugandi, hvort ekki er hægt að greiða erlendar skuldir með innanlandslánum. Hins vegar vil ég taka undir það með honum, að þegar mjög þröngt er um tekjur hjá ríkissjóði, þá mundi það hafa áhrif á það, hvað hægt væri að gera í þeim efnum.

*Einar Olgeirsson: Ég hef áður sagt það, að mér fyndist þetta frv. bera vott um skilningsleysi hjá mörgum þm. á því, hvað þarf að framkvæma. Nú, þegar 17 millj. kr. tekjuafgangur er hjá ríkissjóði, eins og var s.l. ár, þá dettur þessum þm. í hug, að nú sé einmitt tækifæri til þess að stofna framkvæmdasjóð. Það virðist svo sem fyrst og fremst þurfi peninga til þess að ráðast í slíkt fyrirtæki, peningarnir séu fyrst og fremst það, sem til þess þarf, sem gera skuli. Hins vegar höfum við hér á Íslandi, síðustu 12 árin, haft nægilegt vinnuafl til þess að ráðast í verklegar framkvæmdir. Vinnuaflið í landinu er óhagnýtt rétt eins og afl fossanna. Alþingi hefur ekki viljað hagnýta þetta afl. Í áratug hafa þúsundir verkamanna gengið atvinnulausir, en engu að síður hefur Alþingi ekki viljað gefa þeim tækifæri til þess að neyta orku sinnar, sjálfum sér og þjóðinni til hagsældar. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu hér. Ég held, að meiri hl. þingsins þurfi að venja sig af þeim hugsunarhætti, sem hann er nú haldinn af, ef einhverju raunhæfu á að koma til vegar í atvinnulífi landsins. Við þm. Sósfl. lögðum til hér á Alþingi 1939, að gerðar væru ráðstafanir til þess að hefja nýsköpun í atvinnulífi þjóðarinnar, - hrinda af stað framkvæmdum, svo að vinnuaflið hagnýttist, reyna eftir megni að útvega erlend efni, sem til þess þyrftu, reyna heldur að spara eitthvað annað: Við bentum á, að þjóðin yrði að keppa að því að verða sjálfri sér nóg og óháð, þegar stríð skylli á, sem við bentum líka á, að væri óumflýjanlegt. Þessum till. var þá ekki sinnt. Nú fyrst, þegar vinnuaflið í landinu er ekki til, er farið að hugsa um þetta. Ég vildi segja þetta fyrst í sambandi við þetta frv. um framkvæmdasjóðinn. Skal ég svo koma að honum sjálfum. Það má margt um það segja, hvað gera skuli við það fé, sem ríkissjóður hefur afgangs. En mér finnst grg. meiri hl. fjárhn. um tilgang og verkefni sjóðsins fram úr hófi losaraleg, og fer fjarri því, að hún afmarki þá stefnu, er fylgja á í þessum efnum. Í þessu nál. segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Viðfangsefnin, sem þarf að leysa, eru mörg. Ný heimili þarf að reisa í sveitum og við sjó og auka ræktun landsins í stórum stíl. Víða í sveitum vantar símalínur, rafstöðvar, vegi og brýr. Nýjar verksmiðjur þarf að byggja, svo sem áburðarverksmiðju, sementsverksmiðju, verksmiðjur til fullkomnari hagnýtingar á sjávarafurðum Skólahús vantar í sveitum og kaupstöðum. Enn má nefna hafnarmannvirki og vitabyggingar“ Og enn fremur í sama nál. segir svo, þegar rætt er um afkomuna eftir stríðið: „Þá verður hins vegar brýn þörf að stofna til framkvæmda til stuðnings atvinnuvegum landsmanna í þeim erfiðleikum, sem vafalaust sigla í kjölfar styrjaldarinnar.“ Ef á að fullnægja öllum þeim atriðum, sem þarna eru talin upp, er enginn munur á þessum sjóði og sjálfum ríkissjóði. Hann á að gera allt mögulegt, leggja símalínur, reisa rafstöðvar, leggja vegi, reisa brýr o.m.fl. Ríkissjóður ver árlega stórfé t.d., til vega og brúargerða í landinu. Á hverjum einustu fjárlögum eru áætlaðar fjárupphæðir í þessu skyni. Það er því alveg auðsætt mál, að ekki á að taka fé til slíkra framkvæmda úr framkvæmdasjóði. - Þessi sjóður á ekki að vera til þess að hlaupa undir bagga með gjaldendunum í landinu í framtíðinni, svo að þeir þurfi minna að greiða til ríkisins, til þess á ekki að fara sá tekjuafgangur, sem nú er, heldur á þessi sjóður að fara til nýsköpunar í atvinnulífi þjóðarinnar og til þess að lyfla stórum átökum, t.d. reisa áburðarverksmiðju, annaðhvort sem eign ríkisins eða sem blandað hlutafélag, þannig að borgararnir eigi allt að helming í henni, reisa sementsverksmiðju, ef fært þykir, skipasmíðastöð o.fl., yfirleitt stuðla að því, að hér geti rísið upp blómlegur atvinnurekstur, er reistur sé á heppilegum grundvelli með þörf þjóðarinnar fyrir augum. Sjóðurinn á að takmarkast við hin stóru, átök, en ekki vera til þess að létta skattabyrðinni af borgurunum. Að öðru leyti er ég og þm. Sósfl. þessu máli fylgjandi, en ég mun bera fram brtt. við 3. umr. um, að tilgangur sjóðsins verði skýrt afmarkaður við það, er ég hef nú lýst. Afstaða okkar til málsins mun svo fara eftir því, hvernig þeim till. reiðir af. Viðvíkjandi 3. gr., um 5 manna nefndina, veri ég að segja það, að ég er nú orðinn langþreyttur á þessum nefndum a.m.k. hef ég enga trú á því, að nefnd, sem Alþingi kýs, sé neitt betri heldur en t.d. fjvn. hér í þinginu. Ef tillögur þessarar nefndar eiga að vera vel undirbyggðar, væri miklu nær að velja hana utan þings. En sem sagt, ég mun greiða frv. atkv. við þessa umr., en afstaða mín við 3. umr. fer eftir því, hvernig brtt. þeim, er ég ætla að bera fram við frv., reiðir af.



Ég vil taka það fram út af ræðu hæstv. fjmrh., að meiri hl. n. er það að sjálfsögðu ljóst, að hér er ekki um neina nýja fjáröflun að ræða, heldur er þetta frv. til þess að tryggja betur en ella, að féð verði til, þegar á þarf að halda. Það er. auðvitað rétt, að Alþingi hefur ráð yfir fénu og því þess vegna aðeins ráðstafað með samþykki Alþingis, annaðhvort fyrir fram eða eftir á. Hv. þm. A.-Húnv. sagðist ekkert sjá unnið við það að skipta ríkissjóðnum. Ég minnist þess þó, að hann hefur stundum gert athugasemdir við, að fé úr ríkissjóði væri varið umfram það, er fjárlög heimila. Bjóst ég því við, að hann væri ekki á móti því að gera ráðstafanir til þess, að tekjuafgangi ríkissjóðs væri nú ekki eytt á þann hátt. En hann telur kannske minni hættu á því nú en fyrr. Ég minnist þess einnig, að einn þm. Sjálfstfl. flutti í fyrra tillögu þess efnis, að ríkisstjórnin léti fara fram rannsókn á því, hvort tiltækilegt væri að taka hér upp skyldusparnað. Ríkisstjórnin hefur nú látið framkvæma slíka athugun. En það hefur komið í ljós við umr. um það mál í fjhn., að fulltrúi Sjálfstfl. þar virðist hafa lítinn áhuga fyrir málinu, þegar til á að taka. Út af fyrirspurn hv. þm. Seyðf. um það, hvernig meiri hl. n. telji, að ráðstafa beri fé úr þessum sjóði, vil ég benda á nál. meiri hl. Þar er að vísu aðeins um bendingar að ræða.