Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta mál til athugunar í morgun. Nál. er nú að vísu ekki útbýtt enn þá, og í sjálfu sér skiptir það ekki miklu máli frá sjónarmiði okkar í meiri hl., sem leggjum til, að þetta frv. verði samþ., en minni hl. mun skila sérálitum og sennilega óska eftir því, að það verði einhver frestur á afgreiðslu málsins, þangað til þau eru fram komin. Ég vil aðeins taka fram í þessu sambandi, að í 5. gr. hefur komið til athugunar innan n., þar sem ræðir um heimild til þess að greiða úr framleiðslusjóði uppbætur á söluverð saltaðrar reknetasíldar, sem veidd var fyrir Suður- og Suðvesturlandi árið 1955, hvort það þyrfti ekki að takast til athugunar, að það mundi vera eðlilegra, að hér væri um Suður- og Vesturland að ræða. Eitthvað af síld hefur verið saltað þar og gert ráð fyrir, að hún nyti sömu fyrirgreiðslu og hér á Suðvesturlandi. Það er þá atriði, sem mætti athuga milli umræðna. Það er álit okkar í meiri hl. að mæla með því, að frv. verði samþ., en eins og ég sagði áðan, eru nál. ekki enn fram komin frá minni hl., og sennilega verður að gera einhverja frestun á afgreiðslu málsins þess vegna. - Fundarhlé.



Herra forseti. Nál. hafa nú víst ekki komið enn þá, en ég mun nú lýsa hér afstöðu minni til málsins í von um það, að brtt. þær, sem við sósíalistar flytjum við frv., verði komnar fram, áður en ég hef lokið máli mínu. Þetta frv. um stofnun framleiðslusjóðs er í rauninni aðeins hluti af þeim heildartillögum, sem hugsaðar eru sem lausn á vandamálum útflutningsframleiðslunnar. Annar hlutinn af þessari allsherjarlausn er ekki lagður hér fram í frv.formi á Alþ., þ. e. sá hlutinn, sem leysa á með bátagjaldeyriskerfinu, en sá háttur hefur verið hafður á á undanförnum árum af hæstv. ríkisstj. að halda öllum ákvörðunum um bátagjaldeyriskerfið fyrir utan verksvið Alþ., og hafa því alþm. ekki átt kost á því að koma fram brtt. í sambandi við það kerfi. Það er hugsað að haga þessu eins nú, að um það bil helmingurinn eða reyndar stærri hlutinn af lausn þessara vandamála sé enn þá hafður gersamlega fyrir utan valdsvið Alþ. En nokkur hluti kemur nú fram hér í þessu frv. Ríkisstj. leggur til, að stofnaður verði sérstakur framleiðslusjóður, og gerir ráð fyrir, að heildarútgjöld úr framleiðslusjóði verði á þessu ári um 152 millj. kr. Það er nú alveg augljóst, að þessi heildarútgjöld úr framleiðslusjóði eru ranglega áætluð. Það er ekki þörf á því samkvæmt þeim gögnum, sem hér liggja fyrir, að áætla útgjöldin svona há og skal ég nú víkja að því sérstaklega. Í 5. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að greiddur verði úr framleiðslusjóði ákveðinn styrkur til síldarsaltenda hér við Faxaflóa, og samkvæmt grg. frv. er talið, að greiðslur þessar muni nema um 10 millj. kr. Þessar greiðslur eiga ekki heima í framleiðslusjóði, vegna þess að það var búið að semja um þessar greiðslur áður. Það var búið að leggja á sérstakan skatt til þess að standa undir þessum greiðslum. Verð á tóbaki var hækkað á sínum tíma í þessu skyni, og vitanlega kemur ekki til nokkurra mála að fara að leggja skatta á aftur í sama skyni og áður er búið að leggja á skatt fyrir. Hér er vitanlega um það að ræða, að ríkisstj. virðist hafa tilhneigingu til þess að gera útgjöld þessa framleiðslusjóðs sem allra hæst til þess að skapa sér aðstöðu til þess að hafa álögurnar aftur á móti sem allra hæstar. Ég fer alveg sérstaklega fram á það, að hæstv. ríkisstj. geri grein fyrir því, hvernig stendur á þess háttar vinnubrögðum, að semja um það við útvegsmenn, að þeir skuli fá tiltekinn styrk til þess að salta síld hér við Faxaflóa, og að leggja á sérstakan tóbaksskatt í því skyni að standa undir þessu, en hlaupa svo frá öllu saman, ætla að hirða þennan tóbaksskatt í ríkissjóð, en koma nú þessum skatti öðru sinni í álögur á fólkið með því að reikna með honum sem útgjöldum hjá framleiðslusjóði. Það ber því að lækka heildarútgjöld framleiðslusjóðs sem þessum 10 millj. nemur. Það er alveg tvímælalaust. Þá er gert ráð fyrir í 7. gr. frv., að varið verði úr framleiðslusjóði 26 millj. kr. til þess að kaupa upp svonefnd B-skírteini. Þessi ráðstöfun er með öllu óeðlileg, og hún er ekki heldur í samræmi við það, sem útgerðarmenn fóru fram á í þessum efnum. Það vandamál, sem þarna var um að ræða, var fólgið og er fólgið í því, að útvegsmönnum þykir, að heldur gangi seint að innheimta og koma til réttra eigenda bátagjaldeyrisálaginu, og þeir hafa óskað eftir því, að ríkisstj. hlutaðist til um að greiða fyrir þessu uppgjöri. Útgerðarmenn bentu á það, að það væri innan handar fyrir gjaldeyrisbankana að veita n. þeirri, sem sér um sölu og uppgjör á innflutningsréttindum bátaútvegsins, bráðabirgðalán sem þessari upphæð næmi, 26 millj., svo að hún gæti flýtt uppgjörinu. Bankar landsins gætu sér alveg að meinalausu veitt þessa fyrirgreiðslu, veitt bráðabirgðalán og tekið, eins og útvegsmenn lögðu til, veð í innflutningsréttindunum. Ef horfið hefði verið að þessari leið, hefði ekki þurft að leggja á landsfólkið 26 millj. kr. í nýjum sköttum sem þessari upphæð nemur. Hér er því algerlega um tilefnislausa álagningu að ræða, sem sjálfsagt er að fella niður, en fallast hins vegar á till. útvegsmanna um að skylda gjaldeyrisbankana til þess að veita þeim þetta umbeðna lán með veði í réttindum útvegsmanna. Í þessu efni má benda á það, að bankarnir hafa jafnan stórar fjárfúlgur liggjandi hjá sér, sem eru fyrirframgreiðslur innflytjenda vegna vörukaupa. Ég hygg, að iðulega sé þessi fjárfúlga um og yfir 100 millj. kr. Bankarnir greiða ekki einn eyri í vexti af allri þessari fjárfúlgu, sem hjá þeim liggur sem fyrirframgreiðsla upp í vörukaup. Það hefði því verið alveg vandræðalaust að taka lítinn hluta af þessari upphæð og lána útvegsmönnum til fyrirgreiðslu í þessu efni. Þegar tillit hefur verið tekið til þessa, þá er sem sagt sýnilegt, að það má áætla heildarútgjöld framleiðslusjóðs 26 millj. lægra en frv. gerir ráð fyrir og 10 millj. vegna Faxasíldarinnar lægra en frv. gerir ráð fyrir, eða samtals 36 millj. lægra, en verða þó við öllum óskum útvegsmanna, skerða ekki þau hlunnindi, sem þeir hafa farið fram úr eða þeir óska eftir, á neinn hátt. En þá eru eftir útgjöld um 116 millj. kr. Nú er upplýst, að í bílasjóði togaranna eða styrktarsjóði þeim, sem aflað var tekna með aukatolli á innflutta bíla, eru fyrir 15 millj. kr. Auðvitað þarf ekki að leggja á sérstök gjöld fyrir þeim, og er þá óhætt að lækka þessi útgjöld sem því nemur, og erum við þá komin í 101 millj. kr. Þá er einnig meiningin að halda áfram þessum aukatolli á innfluttar bifreiðar á þessu ári. Ríkisstj. áætlar, að sá tekjuliður muni gefa 8 millj. nú á þessu ári. Það er auðvitað öllum, sem nokkuð hafa komið nærri því máli, augljóst, að hér er um alranga áætlun að ræða. Miklu nær sanni er að áætla, að þessi liður muni verða a. m. k. 16 millj. kr. Ég vil benda á, að á 15 mánuðum eða svo, sem gjald þetta var innheimt, hljóp gjaldið upp á 53 millj. kr. Að vísu má reikna með því, að innflutningur á bifreiðum á þessu ári verði miklu minni en áður, en fyrr má nú muna heldur en öllu þessu. Það er t. d. kunnugt, að ríkisstj. hefur þegar gert milliríkjasamning um ákveðin bílakaup. Það er gert ráð fyrir því í samningi, sem gerður var við Ítalíu, að keyptir verði a. m. k. 100 bílar, og það er gert ráð fyrir talsvert verulegum kaupum á bílum frá Rússlandi og fleiri vöruskiptalöndum. Ég tel því rétt að áætla tekjur samkvæmt þessum lið 16 millj., en ekki 8, eins og ríkisstj. gerir. Þegar þetta allt hefur verið tekið til greina, erum við komin þannig, að útgjöld, sem vantar tekjur fyrir úr framleiðslusjóði, eru raunverulega 85 millj. kr. Ég hygg, að um þessa áætlun verði í rauninni ekki deilt. Það er aðeins hægt að deila um þennan eina lið, sem er áætlunarliður, að bílatollur, aukatollur af bílum á yfirstandandi ári, verði aðeins 3 millj., í staðinn fyrir að ég áætla hann 16 millj. Hér er gert ráð fyrir því, að þau útgjöld séu nauðsynleg, sem þetta frv. gerir ráð fyrir til hinna ýmsu greina útgerðarinnar og til landbúnaðarins, sem ég skal ekki á neinn hátt vefengja. Ég tek að vísu undir þær aths., sem hér hafa komið fram, að ég tel með öllu óviðeigandi, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki leggja hér fram, bæði fyrir þingnefnd og eins fyrir Alþ. sem heild, þær upplýsingar, sem hún hefur aflað sér um ástæður hinna einstöku greina útvegsins. Ég fyrir mitt leyti efast ekki um það, eins og ég mun víkja nánar að síðar, að eins og í pottinn er búið hér á landi með rekstur útvegsins, þarf togaraútgerðin t. d. fyllilega á þeim stuðningi að halda, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Því er ég vel kunnugur. Ég býst líka við því, að þegar litið er á bátaútveginn í heild, muni honum varla veita af því, sem hér er gert ráð fyrir, þó að þar sé að vísu allmikill skilsmunur á hinum ýmsu fleytum og þeirri aðstöðu, sem þær búa við. Aðstöðumunur frystihúsanna er auðvitað líka feiknalega mikill. Það sjá allir, að það er vitanlega mikill aðstöðumunur við rekstur, hvort stórt og afkastamikið frystihús býr við stofnkostnað upp á ½ millj. kr. eða hvort jafnstórt frystihús býr við stofnkostnað upp á 10 millj. kr., eins og dæmi eru til um. Það er auðvitað alveg augljóst mál, að þegar það húsið, sem býr við hinn háa stofnkostnað, á heldur í fjárþröng, hefur hitt frystihúsið sæmilega rúmar hendur í fjármálum. Enn fremur er vitanlega geysilega mikill mismunur á rekstri frystihúsa eftir því, hvar á landinu er. En sem sagt, ég hef ekki haft aðstöðu til þess eða við hér í minni hl. að gegnumskoða þau gögn, sem ríkisstj. hefur aflað sér frá sínum sérfræðingum, sem þetta hafa rannsakað, og ég átel það, að ríkisstj. skuli ekki treysta sér að leggja þessi gögn hér fram. Ég vil þó miða við það, að Alþ. haldi sér við þær greiðslur til stuðnings framleiðslunni, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, og þær óbreyttar, þeim verði skipt á þá lund, sem hér er lagt til, en vitanlega verður sú skipting að skrifast á reikning ríkisstj. á allan hátt, því að hún ein hefur gögn í höndum um það, hvort þessi skipting sé í eðli sínu réttlát á milli hinna einstöku þátta útgerðarinnar. En þá er svo aftur spurningin um það, hvernig eigi að afla þeirra tekna, sem ég hef hér gert grein fyrir, eða um 85 millj. kr., sem virðist þurfa að afla, til þess að hægt sé að tryggja framleiðslunni það, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ríkisstj. hefur hnigið að því ráði að vilja afla allra þessara tekna í formi hækkaðs vöruverðs, með því að leggja sérstakt gjald á allar innfluttar vörur eða flestar innfluttar vörur, sem ég get ekki annað betur séð en að hljóti að leiða til þess, að verðlag allt í landinu hljóti, þegar líður fram á árið, að hafa hækkað um varla minna en 15–20%. Ég get varla séð, að það fari svo, að verðlagið hækki ekki alltaf um það. Ég tel því, að í eðli sínu sé þessi leið, sem ríkisstj. velur til tekjuöflunar, alveg forkastanleg frá sjónarmiði framleiðslunnar sjálfrar. Það, sem raunverulega er veitt með annarri hendinni í styrkjum, verður tekið að mjög verulegu leyti aftur, a. m. k. þegar líður fram á árið í hækkuðum framleiðslukostnaði, því að hækkað vöruverð þýðir hækkaða vísitölu, hækkuð vísitala þýðir hækkað kaup, og þá fer að verða skertur hluturinn, sem þetta frv. á að færa framleiðsluatvinnuvegunum í landinu. Og það kæmi mér ekki ókunnuglega fyrir sjónir þó að við stæðum frammi fyrir því, þegar komið er fram á seinni hluta ársins, svona fram í septembermánuð, að þá segðu stórar greinar framleiðslunnar, og á ég þar m. a. við frystihúsin: Ja, nú hefur verðlag hækkað það mikið - auðvitað sem afleiðing af þessu - að við höfum ekki lengur hag af rekstrinum. Við ætlum ekki að frysta meira, við ætlum að hætta. - Ef þau gera það ekki, þá er það bara sönnun þess, að þau búa nú við þannig afkomu, að þau hljóta að hafa verulegan hagnað á fyrri hluta ársins, það er ómögulegt annað. Í eðli sínu er því sú leið, sem ríkisstj. velur, í rauninni engin leið. Hún er aðeins skammgóður vermir, hægt að nota hana örstuttan tíma, á meðan sveiflan er að ganga yfir, annars étur hún sig upp sjálf. En þá er aftur hitt: Eru þá ekki til neinar aðrar leiðir til þess að afla tekna í þessu skyni? Við sósíalistar teljum, að það sé fyllilega hægt, og ég skal fara um það nokkrum orðum, af því að við flytjum hér brtt. um það. Það er að vísu ekki búið að útbýta till., en til þess að hraða fyrir umr. mun ég samt ræða þessar till., eins og þær væru fram komnar, og reyna að skýra efni þeirra jafnóðum. Við leggjum til, að í staðinn fyrir þær tekjuöflunarleiðir, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., verði á árinu 1956 gjaldeyrisbankarnir tveir, Landsbankinn og Útvegsbankinn, skattlagðir með aukaskatti um 25 millj. kr. Ja, þetta er ekkert lítill skattur, segja sumir, a. m. k. þeir, sem finna alltaf til með bönkunum. En er þetta óréttmætt? Í tiltölulega nýútkominni skýrslu frá Framkvæmdabanka Íslands segir Framkvæmdabankinn, þegar hann er að gera grein fyrir þjóðarbúskapnum, að gróði banka og sparisjóða í landinu hafi árið 1953 verið 55 millj. kr., en þess er svo jafnframt getið, enda kunnugt af öllum, að hagnaður sparisjóða í landinu er hverfandi lítill. Gróðinn er næstum allur hjá gjaldeyrisbönkunum tveimur. Auðvitað er þetta gefið mál, að þessi gróði bankanna er að mjög verulegu leyti tekinn af útgerðinni í landinu, að vísu ekki allur. Nokkur hluti af gróðanum er t. d. tekinn með því, að bankarnir lána verzluninni í landinu allmikið. En hvað gerir verzlunin við þá vexti, sem bankarnir láta hana greiða? Verzlunin hækkar verðlagið sem vöxtunum nemur. Verðlagið hækkar vísitöluna, verðlagið hækkar kaupgjaldið. Margir geta velt af sér kaupgjaldinu, nema útflutningsframleiðslan, hún getur það ekki. Hún hefur því fengið þennan hluta líka í hausinn. Og nokkurn hluta taka bankarnir af því, að þeir veita mönnum lán til þess að byggja hús eða til að kaupa hús og taka sína háu vexti af því. Og hvert fara þeir vextir? Þeir fara í það, að húsverð í landinu hækkar, að húsaleigan hækkar og að þeir, sem borga háa húsaleigu, vilja fá hærra kaup. Og þetta háa kaup bitnar á útflutningsframleiðslunni. Það er því sannleikur málsins, að öll sú stóra upphæð, sem bankarnir rífa til sín á hverju ári, hvílir öll í heilu lagi á útflutningsframleiðslunni, þegar málið er skoðað ofan í kjölinn. Ég segi, að þegar þarf að grípa til slíkra ráðstafana sem þessara, þá er það sannarlega ekki of mikið þó að bankarnir láti svo sem hálfs árs gróða í þennan sjóð. Þá leggjum við til í öðru lagi, að aflað verði tekna á þann hátt, að olíufélögin í landinu verði nú skattlögð sérstökum aukaskatti, sem nemur 20 millj. kr., til þessa sjóðs. Ja, það eru sumir menn, sem álíta það og hafa aldrei viljað hlusta á það, að olíufélögin hafi meira en bara til hnífs og skeiðar. Ég veit það. Ég þekki þetta vel, því að ég er oft búinn að minnast á þetta áður. En ég vildi gjarnan, að þeir menn, sem vilja taka að sér að verja olíufélögin og verðlagið hjá þeim, gæfu skýringu á því atriði, sem ég skal nú nefna. Þegar ég tek upp olíuverð í þýzkum útgerðarbæ núna um miðjan desembermánuð, bæ, sem er helmingi minni en Reykjavík, og ég tek því ekki lægsta verðið, sem þar er fáanlegt, og tek verð á nákvæmlega sömu olíu, þeirri olíu, sem bátarnir nota hér um sama leyti, hver var þá verðmismunurinn? Verðið hér var 376 kr. hærra á tonn, eða rétt um 70% hærra. Verðið á togaraolíunni var á sama tíma 66 kr. hærra á tonn hér en þar úti. Verðmunurinn á þeirri olíu hefur alltaf verið miklu minni en á bátaolíunni. Verðið hér var rétt um 20% hærra. Þegar ég tek svo samkvæmt opinberri skýrslu heildarolíumagnið, sem selt er hér í landinu á ári, og hlutfalla það niður á þennan verðmismun, þá kemur út, að ársnotkun okkar af olíu er seld hér á rétt um það bil 50 millj. kr. hærra verði en í þessum útgerðarbæ í Þýzkalandi. Hvað er það, sem veldur því, að olíufélögin verða að selja olíuna á svona miklu hærra verði hér? Þau viðurkenna, að þau borgi ekki hærri farmgjöld hingað en þessi markaðslönd borga. Þau hafa meira að segja viðurkennt fyrir mér, að flutningsgjaldið hingað, á meðan olían var flutt frá Mexíkóflóa, eins og flestir þessir aðilar verða að flytja hana og því höfum lengst af flutt hana, hafi verið hefur lægra en bæði til Danmerkur, Noregs og Þýzkalands. En þessi verðmismunur á olíu, sem ég tilgreindi, er mjög sambærilegur eða samsvarandi mismuninum við öll þessi lönd, sem ég nefndi. Það er því ekki til að dreifa flutningsgjaldinu. Sé það rétt gefið upp, er ekki því til að dreifa. Nú, það eru auðvitað vinnulaun, - ýmsir benda á þau. En það er þó vitað mál að vinnulaun eru í þessum efnum alveg hverfandi liður. Á það má t. d. minna, að það kom fram í síðasta verkfalli, að olíufélögin héldu því fram, að einn einasti maður hjá þeim gæti dælt í land allri olíu, og þyrftu engir fleiri að koma nærri, ef hann bara fengi að vera í friði við kranann. Það þurfti ekki meira vinnuafl, sögðu þeir, því að sannleikurinn er sá, að skipin hér úti á legu eru tengd með slöngum við tankana í landinu. Og mikill meiri hlutinn af olíunni er afgreiddur þannig, að olíunni er dælt beint úr birgðageymum félaganna og út í bátana og skipin. Vinnulaun eru ekki ýkjamikill liður, en þó skal ég játa, að þar er einhver munur. Sá munurinn, sem maður hins vegar viðurkennir að er á kostnaði olíufélaganna hér og erlendis, er vaxtamismunur. Þeir segja: Við verðum að borga 7–8% vexti hér, en þeir úti þurfa ekki að borga nema 2–3%, og berast þá böndin enn að þeim hérna í Austurstræti. Ég veit, að þau þurfa að borga meiri vexti, en það eru bara óhófsvextir, sem engu tali tekur. En svo er þó langstærsti liðurinn, sem ég fyrir mitt leyti er alveg sannfærður um að þetta skýrist með. Það skýrist með því, að olíufélögin hér hafa verið að heimta af rekstrartekjum sínum óeðlilega mikið í stofnkostnað, sem þau hafa átt við að glíma. Fyrir örfáum árum treður sér inn í olíusöluna nýtt olíufélag, alveg nýtt. Til þess að það geti verið með, þarf að byggja fyrir nokkra tugi milljóna. Það þarf að kaupa bíla, byggja tankstöðvar og afgreiðslustöðvar úti um allt land og byggja stórar birgðastöðvar hér. Það gat ekki verið með öðruvísi. Það hefur komizt yfir þetta blessunarlega. Og hin olíufélögin hafa ráðizt í tugmilljónaframkvæmdir. Ég hygg, að olíufélögin hagi þessu eins og títt er reyndar um þá, sem í fjárfestingu standa hér á landi, að þau segi: Ja, stofnkostnaðinn verðum við að fá til baka á 10 árum. Það verður að reikna með því, að þessi stofnkostnaður sé borgaður upp á 10 árum, og vextir af þessu verða að borgast 7–8%. - Og þegar þau eru búin að dreifa á olíusöluna í landinu öllum þessum gífurlega kostnaði á stuttum tíma, þá er vitanlega skýringin fengin. Ég eyði svo ekki frekari orðum að þessu til þess að lengja mál mitt ekki um of, að olíufélögin eru að okkar dómi sjálfsögð til þess að bera ekki minna en 20 millj. kr. Ég gæti trúað því, að það væri svona um það bil hálfs árs gróði þeirra. Þá leggjum við í þriðja lagi til, að flutningaskipafélög þau, sem flytja afurðir útgerðarinnar á erlendan markað og flytja aftur til landsins þær vörur, sem keyptar eru fyrir þessa framleiðslu, verði látin borga nú með sérstökum aukaskatti 15 millj. kr. Þá er spurningin: Hvernig hefur hagur þessara skipafélaga verið? Efast nokkur maður um það, að Eimskipafélagið og sambandsskipin og frystiskipin hafi haft góðan rekstur á undanförnum árum? Er það ekki öllum ljóst, að eitt af þessum félögum hefur byggt sig hreinlega upp, þ. e. skipafélag Sambandsins, eignazt 6 stór og vönduð skip á örfáum árum? Og ég veit ekki betur en að Sambandið hafi eignazt þessi skip án þess að leggja einn einasta eyri á meðlimi sína í stofngjald fyrir þessum skipum. Það, sem þarna er um að ræða, er það, að skipin hafa ágætan hagnað árlega. Og Eimskipafélagið, það er kunnugt um það líka, hvernig það hefur byggt upp sinn skipastól. Allir sjá svo, að þessi gróði þessara félaga er fenginn af því, að þau flytja á erlendan markað framleiðslu útgerðarinnar og flytja heim aftur vörurnar fyrir andvirðið. Þau eru rétt komin til þess að borga 15 millj. kr. í þennan sjóð eitt ár, og það er ábyggilega ekki nema hluti af ársgróða þeirra. Þá leggjum við einnig til, að tekna verði aflað í þennan sjóð með því, að vátryggingarfélög í landinu verði látin borga 10 millj. kr. Ég hef líka nokkrum sinnum haldið því fram, að vátryggingarfélög í landinu hefðu aðstöðu til þess að raka til sín allálitlegum gróða. En það er almenn tilhneiging, a. m. k. hjá stjórnarvöldunum í landinu, að halda, að þetta sé allt saman ofsagnir, raunverulega græði olíufélögin ekki, því er nú ekki neitað með bankana, þeir bara þurfa þess, - raunverulega græði skipafélögin ekki, a. m. k. ekki meira en þau þurfa, og raunverulega græði vátryggingarfélögin ekki heldur neinn obba. Ég tók eftir því í nýjustu skýrslu, sem Landsbankinn gefur út um fjármál, Fjármálatíðindunum, að þar er skýrt frá því, að vátryggingarfélög í landinu, önnur en Brunabótafélag Íslands og önnur en Tryggingastofnun ríkisins, eigi þá í árslok 1954 í skráðum skuldabréfalánum röskar 60 millj. Einhverjir kunna nú að halda, og það datt mér í hug fyrst, að út af fyrir sig, þó að þetta bæri vott um allgóðan efnahag hjá þeim, að þau hafi getað lánað þetta, væri þetta kannske margra ára samsafn og því ekki gerandi allt of mikið úr því. En það var þá önnur skýrsla þarna við hliðina í þessum Fjármálatíðindum, þar sem gerð var grein fyrir því, hvað hinir ýmsu aðilar hefðu veitt mikil skuldabréfalán, sem skráð eru, bara á árinu 1954, og þá kemur í ljós, að vátryggingarfélög, önnur en Brunabótafélagið og Tryggingastofnun ríkisins, veittu í skuldabréfalán rúmlega 17 millj. kr. Ég fyrir mitt leyti efast ekkert um það, að þeir aðilar, sem veita svona 17 millj. kr. í lán á einu ári, hafa ekki verið með hallarekstur. Þau veita þetta af því, að þau hafa getu til þess. Og fleiri tölur mætti sýna um það. Ég hef t. d. minnzt á það áður, að það kom fram í bréfi frá einu af þessum vátryggingarfélögum, þegar rætt var um útboð á brunatryggingum fyrir Reykjavík núna fyrir stuttu, þetta vátryggingarfélag gerði það að talsverðu kappsmáli að fá þessar tryggingar, og það rökstuddi beiðni sína um að fá tryggingarnar í fyrsta lagi með því, að það hefði gert hagstætt tilboð, og í öðru lagi með því, að félagið væri orðið svo vel efnum búið, að það ætti nú orðið rúmlega 20 millj. í sjóði. En rétt um sama leyti fékk ég smábók frá þessu félagi, og þar var verið að skýra frá því, að félagið væri núna á sjöunda aldursári. Það var ekki nema rúmlega 6 ára gamalt. Þarna gat ekki farið á milli mála, að félagið hafði grætt. Og það er hægt að rökstyðja það með miklu fleiri dæmum, að vátryggingarfélögin í landinu hafa aðstöðu til þess að hagnast vel. Við leggjum því til, að þau verði látin greiða í þennan sjóð með sérstökum aukaskatti 10 millj. kr., en þó verði undanþegin þau vátryggingarfélög, sem eru hrein bátaábyrgðafélög, svo og Tryggingastofnun ríkisins og Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. Þá leggjum við enn til, að lagður verði sérstakur aukaskattur, sem nemi 15 millj. kr., á alla þá verktaka og verktakafélög, sem hafa tekið að sér stórframkvæmdir á vegum hersins, bæði á s. l. ári, 1955, og vegna samninga, sem þau gera á árinu 1956. - Það vitanlega blandast engum manni hugur um það, að þessir aðilar, sem þarna hafa hreiðrað um sig, hafa aðstöðu til þess að raka að sér miklu fé, sem sleppur allt undan sköttum. Ég nefni í þessu sambandi, að fram undan er mjög dýr hafnargerð í Njarðvík. Ég hef heyrt sagt, að áætlanir væru um það, að hún kostaði ekki undir 150 millj. kr. Það hefur verið upplýst hér, að það væru allar líkur til þess, að íslenzk félög mundu fá þetta verk. Það er mín skoðun, að það eigi að leggja þessar 15 millj. kr. á þessa verktaka og þessi verktakafélög, sem m. a. vinna nú framleiðslunni stórógagn með því að keppa um vinnuafl við framleiðsluna, yfirbjóða í vinnuaflið og gera útgerðina oft og tíðum svo til óstarfhæfa. Þeir væru vel að því komnir að borga, þótt ekki væri nema 15 millj. kr. í eitt ár. Þá hef ég gert grein fyrir till. okkar um 85 millj. til þessa sjóðs, og álít ég, að hér sé auðvitað fyrst og fremst um það að ræða, hvort eigi að fara þá leið, sem ríkisstj. leggur til, að hækka álögurnar á almenningi í landinu, hækka allt vöruverð í landinu með þeim afleiðingum, sem allir sjá, að það hlýtur að hafa, eða eigi að láta þá borga þetta, sem sannanlega hafa gróða og eiga ekki að fá að velta því af sér yfir á verðlagið, og þannig gæti þó framleiðslan fengið að búa að fullu við þær ráðstafanir, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég vil svo víkja með örfáum orðum að því, hvernig raunverulega háttar til og gengur til með þessar ráðstafanir, sem alltaf er verið að gera fyrir útveginn og nú á að gera, og ég skal taka dæmi af því, þar sem ég er kunnugastur, í sambandi við togara. Það er sagt af ýmsum núna, að hlutur togaranna úr þessum ráðstöfunum sé sá bezti, þeir fái mesta hækkun og þeir ættu að mega una við sitt. Já, hækkunin hjá þeim er talsvert mikil. Það er rétt. En við skulum bara líta á með örfáum dæmum, hvernig þetta gengur fyrir sig. Hækkunin hjá togurunum er úr 2000 kr. dagsstyrk upp í 5000 kr. dagsstyrk, eða 3000 kr. á dag, auk 5 aura vinnslugjalds, sem ég skal koma að síðar. Hver togari fær 3000 kr. meiri dagsstyrk en áður hefur verið. Það jafngildir, miðað við 300 úthaldsdaga, en það er það, sem almennt er reiknað með, um það bil 900 þús. í hækkun. Og það er eðlilegt að menn segi: Þetta er nú bara talsvert. - Og það er mikið. En ég fullyrði, að raunverulega verður það svo, að það kemur ekki einn einasti eyrir af þessu í venjulegan sjóð togara. Það er þegar, áður en útborgun byrjar, búið að ráðstafa allri þessari upphæð til annarra aðila og þó líklega heldur meiru. Olíuverð hefur nýlega verið hækkað um 115 kr. tonn til togara. Olíufélögin létu sem sagt ekki standa á sér að ná í sinn hluta af þessu, og þau tilkynna það og hafa þrítekið það við mig, þegar ég hef talað við þau, að enn væri von á hækkun á þessari olíu innan skamms, sem nemur 2 dollurum á tonn eða um það bil 35 kr., vegna þess að grunnverð á olíunni eigi að hækka um þetta erlendis, segja þeir. Þá er olíuverðshækkunin frá því í fyrra 150 kr. á tonn, en það er samkvæmt þeim áætlunum og útreikningum, sem allir viðurkenna, rétt um það bil 1000 kr. á dag, en 1000 kr. á dag eru 300 þús. á ári miðað við 300 úthaldsdaga. Borið saman við úthaldið í fyrra, fara af þessari upphæð 300 þús. í hækkaða olíu. Þar fór um þriðji hlutinn í olíufélögin. Þá er gert ráð fyrir því samkv. þessu frv., illu heilli, að togararnir eigi að fá á næsta ári verð það, sem greitt var fyrir fisk þeirra í desembermánuði 1955, en þá voru frystihúsin nýbúin að lækka verð á karfa úr 90 aurum á kg í 75 aura á kg. Endurskoðandi ríkisstj., sá sem fór yfir reikninga togaranna, reiknaði það nákvæmlega út hverju þetta jafngilti fyrir togarana. Hann tók afla 31 togara s. l. ár, sem bann hafði skýrslur um, og deildi karfaaflanum nákvæmlega niður á þá og sagði: Ég geng út frá þessum karfaafla að meðaltali á skip, sem út úr þessu kom, og lækka síðan karfann úr 90 aurum í 75 aura, og þá nemur það, segir hann, 368 þús., sem skipin fá minna fyrir afla sinn, miðað við sama aflamagn, heldur en þau fengu árið á undan. Þar fór rösklega annar þriðji hlutinn. Það er svo vitað mál, að um nokkurn tíma hafa verið opnir samningar á milli útgerðarmanna og togarasjómanna. Þeir samningar eru komnir allverulega langt, þó ekki alveg búnir. Eins og þeir samningar standa nú, og um leið geri ég þó fyrir mitt leyti ráð fyrir, að þeir eigi eftir að hækka talsvert á þessum dögum, sem enn eru eftir, þá eru þeir mjög nærri því að vera 200 þús. kr. aukin útgjöld á skip á ári. Ég held, að það sé mjög óvarlegt að reikna þarna með minni kauphækkun til togaraskipshafnar en 200 þús. kr. á ári. Hvað er 200 þús. kr. kauphækkun þarna? Hún er, miðað við meðalkaup skipshafnarinnar, rétt um 9% kauphækkun. Það er því alveg þýðingarlaust að segja við togaraeigendur, eins og stundum hefur verið sagt hér í Alþ. og ég gæti svo sem búizt við að yrði reynt að segja nú: Ja, ef togaraútgerðarmenn eru svo „blankir“, að þeir vilja endilega fara að samþykkja hækkaðar kaupkröfur sinna manna, þá verða þeir að eiga um það við sig. - Getur nokkur maður búizt við því, þegar kaup hefur hækkað í landinn, eins og það hefur gert að undanförnu og eins og sjálf ríkisstj. stóð fyrir í sambandi við launalögin, sem afgreidd voru hér rétt fyrir jólin, þegar fjöldamargir aðrir hækkuðu um 30–40% í kaupi, að togarasjómenn, sem eru með opna samninga, sætti sig við öllu lægra en 9%? Er við því að búast? Ég reikna því þarna með 200 þús. Sé svo reiknuð út sú vísitöluhækkun, sem orðið hefur frá því í desembermánuði og þangað til nú, og reiknað með því, að talsverður hluti af kaupgjaldi á togurum er fast kaup og fylgir vísitölu, þá gildir það um 70 þús. kr., miðað við úthald. Ef þetta er tekið saman, eru útgjöld togara fram yfir það, sem þau voru á s. l. ári, 938 þús. Ég fyrir mitt leyti er því alveg sannfærður um það, að togaraútgerðin ber sig ekki betur á þessu ári, sem nú er að byrja, heldur en hún gerði á hinu; síður en svo. Þegar hún fær svo á sig eins og öll útflutningsframleiðslan almennt hækkað vöruverð og almennt hækkaða vísitölu og hækkað kaupgjald, þá hlýtur hagur hennar enn að versna. M. ö. o. er gangurinn þessi: Nú er borgað mikið til togaranna, og margir segja hér í landinu: Þetta er alveg óguðlegt, hvað mikið er borgað með útgerðinni, og það verður að fara að rannsaka þetta, hvernig á þessu getur staðið. - En það, sem um er að ræða og menn hafa aldrei fengizt til þess að hlusta á, er það, að rannsaka þarf, hvað ýmsir aðilar taka mikið af útgerðinni. Það þarf að rannsaka það. Þó að sé verið að veita togurunum á einu ári 66 millj. kr., þá eru ákveðnir aðilar búnir að deila því á milli sín, áður en það kemur til skipta. Það er þetta, sem er aðalatriði málsins. Ég veit, að þetta fer á sömu leið hjá bátunum. Það er t. d. vitað mál, að það er talsvert síðan búið var að reikna út verðhækkunina á bátaolíum, en þessi verðhækkun hefur ekki verið tilkynnt, og ég veit alveg upp á hár, að það mun í mesta lagi liða ein vika, frá því að hér verður endanlega gengið frá bjargráðum vegna bátanna, þar til sú olíuverðhækkun verður tilkynnt, sem búið er að reikna út. Olíufélögin koma þar líka og taka sinn hluta, og þau segja, alveg eins og þau hafa sagt áður: Fragtirnar hafa hækkað mikið, okkar útgjöld hafa hækkað, og við verðum því að fá þetta. - En það má aldrei rannsaka það, hvort þau hafa haft of mikið. Og svo komast þau venjulega upp með það, þegar fragtirnar einn tíma ná hámarki, því að það gerist venjulega einu sinni á ári, að þær fara upp, að fá olíuverð fest eftir þeirri fragt. En það er hins vegar alveg óþekkt fyrirbæri, að það sé verið að slaka eitthvað til á olíuverðinu, þegar lækkunin kemur á fragtirnar. Ég geri nú ráð fyrir því, að þær brtt., sem við flytjum hér, séu um það bil að koma fram eða komnar fram, en ég held, að ég hafi gert grein fyrir þeim flestum. Það eru hér smærri brtt., eins og um skipun sjóðsstjórnarinnar samkvæmt 10. gr. En allar þær brtt., sem hér skipta höfuðmáli, held ég, að ég hafi gert að umtalsefni og þurfi í rauninni ekki að hafa mitt mál lengra.



Herra forseti. Ég hef nú kannske ekki fyllilega aðstöðu til að átta mig á þeim till., sem hv. frsm. minni hl. hafa gert hér að umræðuefni, því að þær liggja ekki enn fyrir prentaðar. Ég tel mig þó hafa fengið um þær nægar upplýsingar til að geta lýst því yfir, að ég get ekki á þær fallizt, og ég býst við, að það sé sameiginlegt álit þeirra, sem að því frv. standa, sem hér er til umr. Hv. 1. landsk., sem hér var að enda við að tala, vitnaði mjög í hagfræðingaskýrsluna svonefndu, sem hann taldi að ríkisstj. hefði borið skylda til að leggja fram fyrir alla þá alþm., sem þess óskuðu, en taldi að öðru leyti vera leyndarmál. Ríkisstj. ber náttúrlega ekki skylda til þess að sýna öðrum en þeim, sem hún sjálf óskar, þau gögn, sem hún hefur aflað sér, hvort sem það er á þessu sviði eða öðru. Auk þess liggur það mál svo sérstaklega fyrir, að þegar ríkisstj. fékk þessa ágætu hagfræðinga til að starfa fyrir sig, gaf hún þeim um það fyrirheit, að þeirra umsagnir, rannsóknir og till. yrðu ekki birtar, og um það hefur ríkisstj. borizt skrifleg áskorun að gefnu tilefni frá öllum þessum hagfræðingum, að við það loforð sé staðið. Ég leiði svo aðeins athygli að því, að það er ekki hægt að leggja neitt verulegt upp úr því, sem hv. 1. landsk. segir um þessa skýrslu, vegna þess að hún hefur verið afhent þm. sem trúnaðarmál og ekki honum, og hann getur þar af leiðandi ekkert um það vitað, hvað í henni stendur. Mér dettur ekki í hug að gera neinum þeim, sem þessa skýrslu hefur fengið í hendur sem einkamál og trúnaðarmál, neinar getsakir um, að þeir hafi sagt honum né öðrum frá því, sem þar stendur. Þessi hv. þm. vildi, ef ég skil rétt, gera tvær veigamiklar brtt. við þetta frv. Önnur hné að því, að allir útgerðarmenn og öll frystihús skyldu skoðast sem ein heild. Ef eitthvert frystihús einhvers staðar einhvern tíma græddi, skyldi það greiða tap einhvers annars frystihúss, sem einhvers staðar annars staðar tapaði. Ég geri ráð fyrir, að þetta sé í fyrsta skipti, sem slík till. kemur fram á Alþingi, og mér er hún svo fjarstæð, að ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum. Ég get ekki sætt mig við, að þó að framleiðslustarfsemi landsmanna hafi verið stefnt í voða vegna aukinna og of mikilla krafna eða byrða, sem hafa verið lagðar henni á herðar, skuli af því leiða, að enginn maður megi reka þessa atvinnu nema með þeirri kvöð, að hann skuli, ef honum gengur vel eða sæmilega, nota það, sem honum kann að áskotnast, til að greiða tap fyrir einhvern mann, sem hann hefur aldrei séð né getur nein áhrif haft á hvernig kann að stjórna sínu fyrirtæki. Þetta veit ég að a. m. k. flestum hv. alþm. finnst eðlileg skoðun af minni hendi, því mun ég trúa, þar til annað reynist. Hin aðaltill. hv. þm. var sú, að tekna í framleiðslusjóð skyldi afla með þeim hætti, ef ég skildi rétt, að það ætti að skipa þingnefnd, sem innan 15. febr. ætti að finna út, með hverjum hætti skyldi taka 85 millj. kr. af þeim gróða, sem orðið hefði í þjóðfélaginu frá 1940. Var þetta ekki rétt skilið? Ja, ég veit ekki, hvort hv. þm. hefur átt við 15. febr. n. k. eða t. d. 1966.  Auk þess er ég andstæður þessum eilífa eltingarleik við þá, sem til einhverra bjargálna hafa komizt, eins og það væri pest og mein í þjóðfélaginu, maður, t. d. eins og ungur prófessor, hefði með elju og dugnaði getað eignazt íbúð yfir höfuðið á sér. Við skulum segja, að þessi maður hefði verið vinnuforkur á árunum frá 1940 til 1945 eða 1950, hefði með því að fella dag við nótt getað aflað sér einhverra þeirra tekna, að hann á þeim árum hefði getað komið sér upp smávægilegri íbúð fyrir sig, konu sína og börn, sem kannske í dag væri 500 þús. kr. virði, hefði þá kostað 140–150 þús. kr. Slíkan mann ætti að fara að elta og skattleggja af því, sem hann hefur hagnazt umfram 300 þús. kr. Mér er þetta ákaflega ógeðfelld tilfinning. Auk þess álít ég, að þetta yrði svo vandunnið verk, að þegar af þeirri ástæðu væri ekki leggjandi út í það. Ég skil hins vegar vel, að menn leiti allra úrræða og þá þessara eins og annarra, láti sér detta það í hug, þegar þarf á svo miklum tekjum að halda. En þá vænti ég einnig, að menn skilji, að eins og hv. stjórnarandstæðingar vilja ekki sætta sig við þær till., sem ríkisstj. hefur leyft sér fram að flytja, er ríkisstj: ekki heldur ginnkeypt, - og get ég þó ekki talað í hennar nafni á þessari stundu, því að við höfum ekki borið okkur saman, - en ég hygg, að ég megi segja f. h. míns flokks: ekki ginnkeypt fyrir uppástungum eins og þessum. Ég vil svo aðeins leiðrétta það að gefnu tilefni, sem hv. þm. sagði, að þessi 9.9% tollur eða skattur, sem á að leggjast á innfluttar vörur, er náttúrlega ekki á nærri öllum vörum. Það eru ýmsar vörur þar undanþegnar, þ. á m. ýmsar helztu framleiðsluvörurnar svokölluðu. Ég nefni þar til olíu, benzín, salt, kol, fóðurbæti, áburð, veiðarfæri og ýmislegt fleira, sem ég man nú ekki upp að telja, en ekki er meiningin að skatturinn falli á. Hv. 11. landsk. (LJós) hafði að sumu leyti svipaðar till. að gera og að nokkru leyti ólíkar þó. Hann gerði mjög að umræðuefni, hvað olíuverðið væri miklu hærra á Íslandi en annars staðar, og ef hans tölur eru réttar, viðurkenni ég, að mér þykir það nokkuð undarleg skýrsla, sem hann flutti, og get ekki gert mér grein fyrir, hvernig á þessu stendur. Ég get að sönnu gert mér grein fyrir því, að það er ekki sambærilegt að taka einn útgerðarbæ í Þýzkalandi annars vegar og Ísland, sem hefur meðaltalsverð, hins vegar. Það er enginn dreifingarkostnaður, sem lendir á olíuna frá þessum hafnarbæ, en það eigum við aftur við að búa hér á landi. Hins vegar bendi ég honum og öðrum þeim, sem hér hafa mjög haft í frammi óskir um almennt verðlagseftirlit, á það, að einmitt olían er undir verðlagseftirliti, einmitt hún, og í því hefði ég viljað mega telja að lægi nokkur trygging fyrir hóflegu verðlagi á þessari vöru, a. m. k. í augum þeirra manna, sem svo mjög treysta á verðlagseftirlit sem þessi hv. þm. hefur gert. Ég skal ekkert deila við hv. þm. um það, hvort rétt er, að mikill hluti þeirra bóta, sem togararnir fá með þessu frv., sé nokkurn veginn fyrirsjáanlega af þeim tekinn með hækkun á olíu, sem við náttúrlega ráðum ekki við hér, og með lækkun á karfaverði, sem við ráðum ekki heldur við, og með væntanlegri kauphækkun. Ég geri ráð fyrir, að það sé nokkuð til í því, sem hann sagði, þó að ég vildi mega vona, að það væri ekki með öllu rétt. Ég skal þó benda honum á um þann veigamikla lið, sem hann nefndi, karfann, en hann taldi, að lækkað verðlag á karfa, sem nú á að miða við, frá því, sem það raunverulega var á árinu 1955, mundi lækka hlut togarans um hér um bil 1200–1300 kr. á dag, ef ég man rétt, að það er náttúrlega enginn togari neyddur til að vera endilega á karfaveiðum. Ef útkoman hvað karfa áhrærir er svona miklu verri en áður var, þá geta þeir stundað saltfisksveiðar eða ísfisksveiðar í ríkari mæli, sérstaklega ef takast mætti að ná samkomulagi við Breta um afléttingu löndunarbannsins þar.  Hv. þm. sagði varðandi tekjuhliðina, að hann teldi réttara að áætla 16 millj. kr. tekjur af bílaskatti. Ég hef ekki og við í stjórninni talið óhætt að áætla þetta nema 8 millj. og höfum þá gert ráð fyrir, að bílainnflutningurinn miðaðist við það. Hv. þm. taldi ekki ástæðu til að reikna þarna með Faxasíldinni og kostnaði af henni. Það er a. m. k. hyggilegt að gera ráð fyrir, að á þessu ári, sem nú er byrjað, þurfi að grípa til einhverra svipaðra ráðstafana og gert var á síðasta ári, og þegar þess er gætt, að tóbaksskatturinn gefur ekki nema nokkurn hluta af þeim tilkostnaði, sem hefur verið við stuðning við þessa framleiðslustarfsemi, þá tel ég hyggilegt að ætla 10 millj. í þessa síld með hliðsjón af að endurgreiða ríkissjóði það, sem hann hafði greitt á árinu 1955 umfram tekjurnar af tóbakshækkuninni, og höfum við þá með því eitthvað upp í kostnað á árinu 1956. Varðandi till. bæði hv. 11. landsk. og hv. 1. landsk. um að fella niður tekjuöflun til uppkaupa á B-skírteinum vil ég aðeins segja það, að ég dreg í efa, að þeir hafi skoðað það mál niður í kjölinn. Fyrir okkur vakir að reyna með þessu að girða fyrir, að þessi svokallaði hali B-skírteina, þ. e. a. s. magnupphæð B-skírteinanna, fari vaxandi, og helzt að hann geti farið minnkandi. Ég ætla að ganga út frá og veit, að mér er það óhætt, að þessir tveir hv. þm. þekki alveg það kerfi, sem hér er um að ræða. Ég hygg, að það sé rétt mynd af kerfinu að segja, að í byrjun þessa árs hafi legið óseld B-skírteini, sem séu að upphæð 55 millj. kr. Nú er það svo, að á þessu ári er vitað, að bátaflotinn stækkar og það allverulega, og ef menn leyfa sér að vona, að aflabrögð verði ekki verri og verðlag svipað og var í fyrra, þá vex upphæð B-skírteina. Af því mundi leiða, úr því að bátagjaldeyrislistinn er óbreyttur, að þessar 55 millj. mundu hækka, en ekki lækka. Það gefur hins vegar auga leið, að það getur verið hættulegt að hafa mjög risavaxna upphæð þessara skírteina óselda á markaðnum, og skal ég ekki rökstyðja það frekar. Auðvitað þarf ég ekki að benda þessum hv. þm. á, að engin ríkisstj. gerir það að gamni sinu að fara að hækka álögur á þjóðina um 26 millj. til að kaupa upp þessi skírteini og rífa þau svo eða brenna. Ríkisstj. hlýtur þess vegna að álíta, að þetta sé mikil nauðsyn. Ég skal svo aðeins út af till. hv. 11. landsk. um tekjustofnana segja, að það lítur náttúrlega vel út að taka þetta af vátryggingarfélögum, mér er nú ekkert kunnugt um þeirra hag, af olíugróðanum, sem hann kallar, af bankagróðanum, af verktökunum og skipafélögunum. Það er sjálfsagt hyggilegt til vinsælda að benda á einhverja svona stóra aðila og segja: Látum þá bara borga brúsann, þá erum við hinir lausir. - Og ég væri mjög ánægður, ef einhver vildi borga það, sem mér er ætlað í þessum sköttum. Það er nú kannske ekkert mjög mikið, en ánægður væri ég þó. Ég veit hins vegar ekki nægilega um þessar tekjur, sem hér er verið að ræða um, til þess að segja: Úr því að við þurfum á svona fúlgu að halda, þá nefnum við þarna nokkra menn og segjum, að þeir borgi eða nokkur fyrirtæki borgi. Til þess þurfa auðvitað að liggja fyrir allt aðrar og miklu meiri skýrslur um þeirra efnahag en ég hef handbærar í bili. En aðalatriðið er, og því vil ég að menn veiti athygli, að ef hér er um að ræða svona stórkostlegan gráða hjá þessum félögum, þá hlýtur að vera hægt að ná honum í gegnum tekjuskattslögin, a. m. k. að verulegu leyti. Það hlýtur að vera hægt. Og ef þessir aðilar hafa þessa gífurlegu gjaldgetu og þó þannig, miðað við allar aðstæður, að það sé óhætt að taka þetta af þeim, þá trúi ég ekki, að svo hugkvæmir menn sem hér eiga hlut að máli hafi aldrei komið auga á fyrr en nú, að það væri rétt að gera þetta, en till. man ég ekki eftir að hafa séð um það. Ég veit að vísu, að ég hef sjálfur mjög haldið verndarhendi yfir Eimskipafélagi Íslands, að það hefði skattfrelsi. Það er hæpið, hvað lengi þarf að gera það. Félaginu hefur vaxið vel fiskur um hrygg, og það getur verið, að það komi nú að því, að það geti greitt skatt eins og önnur hliðstæð félög, og skal ég þá sízt hafa á móti því. Ég hef oft talað um það, að þó að megi benda á háa vexti og annað slíkt, þá er það staðreynd, að bankarnir á Íslandi eru ekki of ríkir, heldur of fátækir. Það er staðreynd, og það er ákaflega hæpið fyrir þjóðfélagið að setja það fram sem óskalista, að bankarnir verði sem verst stæðir, auk þess sem það er náttúrlega ákaflega hæpin leið, að löggjafinn grípi snögglega inn í slíka starfsemi og segi með einu pennastriki, svo að við notum gott og gamalt orð: Viljið þið gera svo vel að skila hálfum arðinum, sem þið hafið haft á undanförnu ári eða árum, til vissra þarfa? - Ég hygg, að það mundi ekki verða til að styrkja lánstraust Íslands út á við. Ég er ósköp hræddur um, að vátryggingarfélögin og olíufélögin, ef þau ættu að borga slíka skatta, hefðu kannske einhver ráð með að koma því aftur yfir á útgerðina, svo að það væri þá svipað og það, sem hér er verið að tala um og gagnrýna að eigi að gera. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum, herra forseti, að þessu sinni og vona, að auðnast megi að ljúka 2. umr., svo að málið geti náð sem fyrst afgreiðslu gegnum þingið, vegna þess, sem mönnum nú einnig er ljóst, að það liggur viss hætta í því að tefja úr hófi afgreiðslu málsins, því að með því eru skapaðir möguleikar fyrir einstaka aðila til óeðlilegs gróða.



Herra forseti. Í nál. meiri hl. fjhn. á þskj. 313 er að nokkru leyti gerð grein fyrir afstöðu minni til þessa stóra máls, sem hér liggur fyrir. En mér þykir þó ástæða til að segja til viðbótar nokkur orð um skoðun mína á því. Mér og öðrum var það vissulega ljóst fyrir löngu, að það yrði ekki hjá því komizt að gera stórfelldar ráðstafanir til bjargar útgerðinni og landbúnaðinum, eins og sökum er nú komið, og mér er kunnugt um það, að hæstv. forsrh. og hans aðstoðarmenn hafa lagt í það mikla vinnu undanfarnar vikur að koma á því samkomulagi, sem fram kemur í þessu frv. varðandi aðstoð til útgerðarinnar og útgerðarfélaganna. Ég fyrir mitt leyti er því eindregið þeirrar skoðunar, að það verði ekki hjá því komizt að veita þær upphæðir, sem hér er um að ræða. En mér þykir sá galli á þeim og get ekki leynt honum, að þetta eru bráðabirgðaráðstafanir, sem maður veit ekki nema þurfi að endurtaka baráttuna um strax um næstu áramót. Í þeim till., sem ég hef lagt hér fram í byrjun þings, var til þess ætlazt, að við kæmum á þetta fastri skipan, þannig að það væri hvað útgerðina snerti miðað við það framleiðsluverð, sem sannaðist að vera næsta ár áður hjá bæjarútgerðunum að meðaltali. Þetta virðist hv. þm. ekki hafa viljað hlusta á, en ýmislegt bendir til þess, að þetta væri mjög réttlát leið, og hún gæti dugað ekki einu sinni, heldur og áframhaldandi. Hv. 1. landsk. (GÞG) var að tala um það áðan, að hann treysti ekki ríkisstj. til þess að gera hlutlausa rannsókn á því á hverjum tíma, hvað útgerðin þyrfti að fá mikla aðstoð. Þessi hv. þm., sem er, eins og kunnugt er, ríkisrekstrarmaður og sósíalisti, ætti að geta treyst því, að þessi fyrirtæki, sem hafa hvað bezta aðstöðu af útgerðaraðilum í landinu, ættu að geta sýnt þann árangur, sem ætti að vera hægt fyrir slíkan mann að treysta að einkareksturinn gæti miðazt við. Og þessi sami hv. þm. var að tala um það, að við yrðum alltaf að vera í vafa um það, miðað við þetta frv., hvort ekki væri hægt að reka útgerðina betur en kemur fram í þeim skýrslum, sem hér hafa verið lagðar fram. Nú þýðir ekki í sjálfu sér á þessu stigi málsins að tala mikið um þá leið, sem ég hef hér lagt til. En ég get ekki látið hjá líða að geta þess, að mín skoðun í því efni hefur ekki að neinu leyti breytzt, enda þótt ég fylgi þeim till., sem hér liggja fyrir í I. og II. kafla þessa frv., sem eru bráðabirgðatillögur, og treysti ég mér ekki til að gera á þeim breytingar, miðað við þann grundvöll, sem þær eru byggðar á. En það er annað í þessu frv., sem mér þykir miklu meira neyðarúrræði að samþykkja, enda þótt naumast sé um annað að tala, eftir að búið er að binda það fastmælum milli tveggja stærstu flokka þingsins, að þessa leið skuli fara, en ekki aðra. Þetta neyðarúrræði er það, á hvern hátt tekjurnar eru teknar í þennan stóra sjóð. Meginhlutinn af þeim, kannske svo að segja allt, að undanteknum bílaskattinum, þýðir verðhækkun á vörum, þýðir hækkun á vísitölu, hækkun á kaupgjaldi, hækkun á launum og áframhaldandi dýrtíðarskrúfu. Hins vegar hef ég, eins og menn vita, lagt til, að þær upphæðir, sem þarf að afla á þennan hátt, séu lagðar öðrum þræði á eyðsluna, hins vegar beint á launin yfir alla línuna, þjóðina alla, og þá kæmi það hlutfallslega á fólkið eftir því, hvað hver hefði há laun, og næðist að nokkru leyti það, sem hv. 1. landsk. var að tala um. Hefur hann þó verið mjög á móti þeirri leið, að það yrði farið að nokkru leyti eftir því, hvað menn geta borgað. Þó að þetta væri að mínu áliti rétt leið og leið, sem ekki mundi hafa í för með sér þá vaxandi skrúfu, sem auðsjáanlega heldur áfram og batnar ekki við þær ráðstafanir, sem hér eru gerðar, þá er svo komið, að þegar um það er að ræða, hvort útgerðin á að vera rekin eða ekki, þá verðum við, sem erum í félagsskap um að bera ábyrgð á afgreiðslu mála hér á Alþ., að dragnast með til þess að fylgja slíkum till., enda þótt við teljum aðrar heppilegri og betri. Á þessum grundvelli og á þessum grundvelli einum mun ég neyðast til þess að fylgja þessu frv., eins og ég hef í fjhn. mælt með.



Herra forseti. Það er gott að fá í eitt skipti eina rödd úr hópi þeirra þm., sem fylgja stjórnarflokkunum. Ég hef undanfarið skorað allmikið á þm. Framsfl. að láta í ljós afstöðu sína til þeirra tveggja mála, sem hérna liggja fyrir, annarra en ráðherranna, og þeir hafa þagað. En einn af elztu þm. Sjálfstfl., fyrrverandi forseti sameinaðs Alþingis og fyrrverandi ráðherra þess flokks, dregur ekkert úr því, hvernig hugurinn sé hjá þeim heiðarlegu mönnum í því liði, sem geta ekki á sér setið að segja sinn hug um þessar till., sem hér liggja fyrir, og hann segist neyðast til þess og dragnast til að fylgja ríkisstjórninni. Svona eru þessi bjargráð, sem hæstv. ríkisstj. leggur fram, að ef nokkur hennar þm. opnar sinn munn, þá gefur hann þá yfirlýsingu, að hann neyðist til að fylgja þessu og hann dragnist til þess að fylgja því. Spurningin er, hvernig þm. stjórnarliðsins líta á málin, sem stjórnin leggur hér fyrir. Svo skulum við hins vegar athuga, hvað hægt væri að gera til þess að koma þeim stjórnarþingmönnum, sem á annað borð færu nú loksins að rumska, inn á einhverjar skynsamlegar leiðir. Mér þykir verst, ef hæstv. forsrh. er hvergi nærri. Hann lét svo lítið að fara að koma fram með nokkur rök í þessum málum, og það hefur fram að þessu verið mjög erfitt að fá hann inn á það að ræða málin, þannig að ég vildi gjarnan víkja nokkrum orðum að þeirri ræðu, sem hann flutti hérna áðan. Ef hæstv. forsrh. er í húsinu, þætti mér vænt um, að hæstv. forseti léti hann vita af því. Hæstv. forsrh. sagðist vera á móti till. á þskj. 315, till. Sósfl. viðvíkjandi því að jafna þessum álögum niður á einokunarauðvaldið í landinu. Mig furðaði satt að segja ekkert á því, en mig furðaði dálítið á röksemdaleiðslunni hjá hæstv. forsrh. í þessu sambandi. Hann byrjaði með því að segja, að hann þyrfti nú meiri skýrslur, hann meinti skýrslur um gróða bankanna og olíuhringanna, flutningaskipafélaganna, vátryggingarfélaganna og annarra slíkra, - hann þyrfti meiri skýrslur. Jæja, hefur þá sérfræðinganefnd ríkisstj. ekki rannsakað neitt afkomu þessara aðila? Hefur hagfræðinganefndin svikizt um að rannsaka það, þegar hún átti að athuga hag útgerðarinnar, hvort einhverjir aðilar væru í landinu, sem stælu af útgerðinni í svo ríkum mæli, að henni væri ekki nóg eftirskilið, til þess að hún gæti borið sig? Hefur hagfræðinganefndin álitið það utan við sitt verkefni að rannsaka þetta, eða hefur hæstv. ríkisstj. bannað hagfræðingunum að rannsaka þetta? Kannske ég mætti fá upplýsingar um þetta, hvort heldur er? Hefur hæstv. ríkisstj. svikizt um að gefa fyrirmæli til sinnar sérfræðinganefndar um að rannsaka þennan hlut? Hefur hæstv. ríkisstj. svikizt um það? Kannske hæstv. ríkisstj. sæi ástæðu til að leggja hérna fyrir okkur skipunarbréf hennar til sérfræðinganefndarinnar, þannig að við fengjum einu sinni að vita, hvað þeim mönnum var falið að rannsaka, sem ríkisstj. lætur vinna í því mánuðum saman og vafalaust borgar of fjár fyrir að rannsaka ástandið í landinn, áður en 200 millj. kr. skattur er lagður á þjóðina. Ég vonast til þess, að hæstv. ráðherrar, sem hér eru inni, ef forsrh. mætir ekki, gefi okkur upp, hverjum er um að kenna. Hafa hagfræðingarnir svikizt um að gera þetta, eða hefur ríkisstj. svikizt um að segja þeim að gera þetta? Nú segir hæstv. ráðh. við okkur: Það vantar meiri skýrslur. - Hér erum við búnir að biðja um skýrslur í marga mánuði. Við erum búnir að leggja til að fá að rannsaka þessa hluti. Við erum búnir að biðja um að fá að vita, hvers konar skýrslur það eru, sem þarna liggja fyrir, og í fyrsta skipti, sem hæstv. forsrh. fæst til þess að svara einni athugasemd eða einni till. um, hvernig eigi að útvega fé, þá segir hann: Mig vantar meiri skýrslur. - Ja, það verður þokkalegt, ef hann á að vera lengi forsrh. og sjá oft um að undirbúa hluti eins og þetta. En ég verð að segja, að mér er ekki alveg grunlaust um, að forsrh. hafi vitað betur en hann vildi láta. Hann talaði um, að þessir aðilar, sem þarna eigi hlut að máli og eigi nú að fara að borga allt í einu, hafi ekki mikil efni á því, bankarnir meira að segja séu ekki of ríkir. En fólkið, verkamennirnir, bændurna, millistéttarfólkið, það er nógu ríkt, það getur borgað. Mennirnir, sem í átta ár eru búnir að búa við lægri laun en þeir höfðu 1997, þeir geta borgað, þar á má hlaða, en þeir aðilar, sem hafa grætt, eins og einn einasti banki í landinu, svo að skiptir hundruðum millj. kr. á þessum tíma, mega ekki borga. Og nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh.: Er hann svona ókunnugur öllum þessum fyrirtækjum, að hann viti ekki neitt um afkomu þeirra? Við skulum taka bankana fyrst: Hverjir eru í stjórn Landsbankans, hverjir eru í bankaráði Landsbankans? Er ekki hæstv. forsrh. sjálfur í bankaráði Landsbankans? Og hefur hann ekki hvað bankastjórnina snertir það þægilegan aðgang að bankastjórum Landsbankans, fyrir utan það að vera bankaráðsmaður, að hann ætti að geta fengið upplýsingar um, hvernig Landsbankinn ber sig? Vill hæstv. forsrh. ræða hérna við mig um reikninga Landsbankans? Ég hef séð heildarreikningana eins og hann. Vill hann staðhæfa, að þó að reikningarnir séu t. d. síðasta árið afgreiddir með um 26–27 millj. kr. gróða, þá sé ekki sá raunverulegi gróði nær því að vera 40 milljónir? Hæstv. forsrh. er sjálfur í stjórn Landsbankans og veit ósköp vel, hvernig þessi banki stendur, og hann veit ósköp vel, hvað hann á í skuldlausum eignum fyrir utan allar fasteignir: á þriðja hundrað milljónir króna bara í sjóðunum, og samt búinn að skrifa niður meginið af öllum skuldabréfum stórkostlega. Nei, hæstv. forsrh. veit ósköp vel, að þessir bankar eru nógu ríkir til þess að bera þetta. Eða þá olíufélögin, skyldi hæstv. forsrh. ekki hafa neina aðstöðu til þess að spyrja t. d. í stjórn Shell, hvernig það gengi? Er það svo fjarskylt honum? Eða hvað snertir Eimskipafélag Íslands, er ekki varaformaður Sjálfstfl. einn aðalstjórnandi Eimskipafélags Íslands? Er ekki bróðir hæstv. forsrh. annar í stjórn Eimskipafélags Íslands? Er ekki mágur hæstv. forsrh. forstjóri Eimskipafélags Íslands? Ætlar hann að reyna að telja okkur trú um, að hann hafi ekki aðstöðu til þess að vita, hvernig þessi félög græða? Nei, það þýðir ekki að koma hér fram og segja neitt slíkt. Viðvíkjandi verktökunum fer ekki á milli mála, hvað þeir hafa grætt á undanförnum árum og hvað búizt er við að þeir græði nú og hvernig ríkisstj. sjálf sem slík er fléttuð inn í allan þann „svindilbusiness“, svo að maður noti orð verzlunarmannanna hér í Reykjavík. Það þýðir ekkert að koma hér og segja, að þeir þurfi meiri skýrslur og þeir þekki þetta ekki nógu vel. Sannleikurinn er, að hæstv. ríkisstj. þekkir þetta of vel. Bankarnir, sem þarna getur um, eru nú meira og meira að verða eins konar einkafyrirtæki Sjálfstfl. Olíufélögin eru helmingaskiptafélög ríkisstjórnarinnar. Flutningaskipafélögin til samans eru eins og helmingaskiptafélög ríkisstjórnarflokkanna. Verktakafélögin, sem annast framkvæmdirnar á Suðurnesjum, eru helmingaskiptafélög ríkisstjórnarflokkanna. Þeim er þess vegna fullvel kunnugt um, hvað þessir aðilar græða, en stjórnarflokkarnir eru sjálfir svo fléttaðir inn í þetta, að það kemur við aðalgróðamenn þessara flokka, ef þessir aðilar eiga að borga. Ég skora á hæstv. forsrh. eða hæstv. fjmrh. eða hvaða ráðh. sem vera skal að koma hér fram og bera á móti því, að þessi félög, sem þarna er lagt til að beri þetta, geti staðið undir því. Eina viðbáran, sem hæstv. forsrh. kom með, var, að bankarnir væru ekki of ríkir, þeir þyrftu að verða enn ríkari. Bankar, sem eru búnir að græða, eins og einn banki hér, á sjö árum hátt á þriðja hundrað millj. króna, eru ekki of ríkir. Þarna höfum við það. Þessir aðilar mega halda áfram að safna auði, þó að það sé farið svo kynduglega að um leið, að þetta fé, sem þeir eiga, eins og eign Landsbankans, sé bókstaflega fellt í verði með þeim ráðstöfunum, sem er verið að gera. Það er þeim alveg sama um, bara ef hægt er að halda áfram að telja fjárhæðina meiri en hún var. Þar veit maður, hvernig stendur á. Þá veit maður nefnilega, að þó að það, sem Landsbankinn á, falli í verði, þá græða þeir, sem hafa séraðstöðu til þess að fá lánin út úr Landsbankanum. Krónan, sem þeir hafa fengið að láni og var allmikils virði, verður lítils virði, þegar þessir skuldunautar eiga að borga hana til baka. Og þar kemur að því, að einkafélög stjórnarflokkanna hafa hagnaðinn af, þegar stjórnarherrarnir eru búnir að lána sjálfum sér út úr bönkunum, fella síðan krónuna í verði og borga svo til baka með lægri krónu. En það eru aðrir, sem hæstv. ríkisstj. finnst að geti borið byrðarnar. Það eru þeir, sem eiga féð í bönkunum. Það eru þeir, sem eiga spariféð. Það er það vinnandi fólk, sem hefur lagt eitthvað inn í bankana í trú á margföld loforð ríkisstj. um að vernda gengi krónunnar. Það eru meira að segja börnin, sem af hálfu þess opinbera hafa verið hvött til þess að reyna að spara. Þessir aðilar mega borga. Á þessa aðila má leggja tvöfalda skatta, annars vegar að gera allar vörur, sem þeir eiga að kaupa, dýrari og hins vegar að minnka spariféð, sem þeir eiga, í verði. M. ö. o.: Fólkið í landinu má borga. Það má rýja það, ef það hefur eitthvað átt, í það endalausa. En stórgróðafélögin, helmingaskiptafélögin, hræfuglarnir, gammarnir, sem hafa hrifsað til sín gróðann, mega ekki borga, þeir eru ekki of ríkir, segir hæstv. forsrh. Svo kemur hæstv. forsrh. með þá röksemd, að það mundi ekki batna lánstraust t. d. Landsbankans og Útvegsbankans við það að verða að borga svona skatt. Veit hæstv. forsrh., að t. d. bankarnir í Danmörku, einkabankar þar, þó að þeir séu margfalt stærri, hafa ekki nema hluta af þeim gróða, sem bankarnir taka hér á ári, en eru samt skattlagðir? Heldur hæstv. forsrh., að lánstraust Landsbankans og Útvegsbankans batni við þær ráðstafanir, sem verið er að gera með þessu frv., um að fella raunverulega íslenzka krónu í verði? Ætlar hann að fara að reyna að telja okkur trú um það, að hann sé að bæta lánstraustið með þessu? Ég gæti trúað, að lánstraustið batnaði meira með því, að t. d. Landsbankinn snaraði út 10–15 millj. kr. af sínum gróða, og að verðlagið héldi ekki áfram að hækka í landinu, heldur en með þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. leggur til að gera. Og ég skora á hæstv. forsrh. að ræða það mál við okkur. Ef þetta eiga að vera aðgerðir til þess að bæta lánstraustið út á við, þá eru það undarlegar aðferðir, og mér þætti vænt um að sjá álit hagfræðinganna um lánstraustsþáttinn í þessum aðgerðum. Hæstv. forsrh. vill enn ekki gefa upplýsingar um skýrslu sérfræðinganna. Af hverju? Er það af því, að þessi skýrsla þoli ekki dagsins ljós? Þá væri honum bezt að segja það. Eða er það af hinu, að þetta eru bara fyrstu ráðstafanirnar, sem lagðar eru til í þeirri skýrslu, og aðrar og verri eiga að fara á eftir ? Þá minntist hæstv. forsrh. á, að olían væri nú undir verðlagseftirliti, svo að þar sæi maður, hvaða gagn væri að verðlagseftirliti. Jú, undir verðlagseftirliti hverra? Stjórnarflokkanna sjálfra, stjórnarflokkanna, sem sjálfir eru beint eða óbeint aðalhluthafarnir í olíufélögunum. Ég spurði hæstv. fjmrh. að því við umræðurnar á laugardaginn, hvort hann treysti sér til þess að láta olíuhringana bera benzínskattinn, 20 aurana, sem þá voru lagðir á, og hann virtist hálfpartinn taka vei í það. En í gær var tafarlaust auglýst, að auðvitað hækkaði benzínið um 20 aura. Það kom ekki til mála að láta olíuhringana bera það. Og það er vitanlegt, að það er ríkisstj. sjálf, sem fyrirskipar þetta. Það er rétt, að verðlagseftirlit þessarar ríkisstjórnar væri ekki mikils virði í þessum efnum. Það er öllu harðvítugra verðlagseftirlit, sem alþýðan sjálf getur haft áhrif á, sem þarf. Ríkisstjórnarflokkarnir álíta sjálfsagt að velta öllu, sem þeir geta, yfir á fólkið. Svo sagði hæstv. forsrh., - og það var táknrænt fyrir hans afstöðu, þegar hann kom inn á að reyna að svara röksemdum hv. 11. landsk. um, hvað verið væri að taka af útgerðinni í sambandi við verðið á karfanum, - þá sagði hæstv. forsrh.: Ja, togararnir þurfa ekki að fara á karfa. - M. ö. o.: Togararnir þurfa ekkert að vera að því að fara á karfa, veiða karfa hér fyrir hraðfrystihúsin, skapa með því stórkostlega atvinnu í landinu, margfalda útflutningsverðmæti fisksins. Þeir þurfa ekkert að vera að því. En hvað áttu þeir að gera að áliti hæstv. forsrh.? Jú, það á bara að ná samkomulagi við Breta um að aflétta löndunarbanninu. Og við vitum, hvað það þýðir: hætta við alla útvíkkun landhelginnar, ná samkomulagi við Breta og taka upp á því að fara að flytja fiskinn út óunninn. Hvað mundi það þýða? Það mundi þýða atvinnuleysi um allt land og stórkostlega minnkun á gjaldeyrisframleiðslu þjóðarinnar. Atvinnuleysi, minnkun gjaldeyrisframleiðslunnar, það er ráðið, sem hæstv. forsrh. bendir á. Þeir þurfa ekki að vera á karfa, við getum bara náð samkomulagi við Breta um að aflétta löndunarbanninu. Það er svarið. Það er fróðlegt að fá þessa yfirlýsingu frá hæstv. forsrh. Það er ekki nóg að leggja þessar álögur á þjóðina, sem hann nú býr sig undir, hann ætlar að koma atvinnuleysi yfir á hana líka. Hæstv. forsrh. kom ekki inn á mál, sem ég hins vegar hafði í ræðu minni hér við 1. umr. þessa máls skorað á hann að ræða, og það voru ósannindin, sem allt þetta frv. er byggt á, ósannindin um það, að þessar álögur stöfuðu af kauphækkun verkamanna s. l. vor. Hæstv. forsrh. reyndi ekki einn sinni að endurtaka þessi ósannindi núna, því síður að fara út í einhverjar röksemdaleiðslur um þetta. Það er búið að leggja fyrir hann svart á hvítu, að það væri hægt að láta þá menn borga og þau félög, sem grætt hafa á tapi útgerðarinnar, sem grætt hafa á vinnu sjómanna og verkamanna, og að það er rétt, að þeir borgi. Hann ber sig illa upp undan því, en hann reynir ekki lengur, hann gefst alveg upp við að reyna að færa rök að því, að þessar hækkanir séu verkamönnum að kenna, enda getur hann það ekki. Hann veit, að kaupgjald er í dag lægra hvað kaupmáttinn snertir en það var 1947. Hann veit, að húsaleigan, sem ríkisstj. hefur séð um að hækka, er í dag tíföld hér í Reykjavík, þegar kaupið er tvöfalt hjá verkamönnum. Ríkisstj. hefur séð um fimmfalt meiri hækkun en þá, sem verkamenn hafa knúið fram, enda er þeirra hækkun það lítil, að hún heldur ekki í við dýrtíðina. Ég hef sýnt hér fram á, hvernig þær ráðstafanir, sem ríkisstj. leggur til, séu einokunarauðvaldinu í hag. Það var þess vegna ekkert undarlegt, þó að hæstv. forsrh. kæmi hér og segði, að hann væri alveg á móti því, að einokunarauðvaldið væri látið borga. En mér er spurn: Hver er afstaða Framsfl. í þessum efnum? Við höfum nú heyrt afstöðu eins af þm. Sjálfstfl., við höfum heyrt andann þaðan, að hann neyddist til að fylgja þessu frv., að hann dragnaðist til að fylgja því, en hver er afstaða Framsfl.? Vill ekki hæstv. fjmrh. láta okkur heyra, hverjum það er í hag að knýja þetta frv. í gegnum Alþingi? Ég lýsi eftir afstöðu Framsfl. Ef hæstv. fjmrh. þorir ekki að taka til máls um þetta, þá langar mig til að leiða eitt vitni um þetta mál. Af því að hv. þm. A-Húnv. kom fram hér áðan sem einn þm. úr hópi Sjálfstfl., þá langar mig nú til að leiða fram einn þm. úr hópi Framsfl. og hann ekki af óæðri endanum. Hann á ekki sæti í þessari deild, svo að hann getur ekki talað hérna. Fyrst hv. framsóknarþingmenn eru svo tregir á að taka til máls og ráðherrar þeirra, skal ég lofa þm. að heyra ofur lítið af skoðun hans á aðferðum eins og þeim, sem hér er stungið upp á, og því, sem gerzt hefur undanfarið. Hæstv. form. Framsfl., Hermann Jónasson, hv. þm. Str., segir í sínum nýárshugleiðingum eftirfarandi m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Rómverjar hinir fornu töldu, að ef eitthvert afbrot hefði verið framið eða skaðleg framkvæmd gerð, væri hyggilegt að spyrja, hverjum það hefði verið í hag, til þess að finna hinn seka. Þessi regla ætti einnig að vera nothæf hér á landi til þess að gera sér grein fyrir raunverulegri afstöðu manna til dýrtíðarmálanna. Ekki græða verkamenn á dýrtíð og krónufalli, alveg þvert á móti. Ekki græða framleiðendur til lands og sjávar, sannanir fyrir því eru kunnari en um þurfi að ræða. Ekki græða embættismenn. Ekki græða þeir fátæku. Hverjir græða? 1) Þeir, sem eiga miklar vörubirgðir, græða á beinu og óbeinu gengisfalli tugi milljóna. 2) Þeir, sem eiga úreltar vörubirgðir og lítt eða ekki seljanlegar, geta orðið auðugir menn við gengisfall og innflutningshöft. Vörubirgðir, sem voru að gera þá gjaldþrota, fljúga út. 3) Þeir, sem naumast eða alls ekki eiga fyrir skuldum fyrir verðbólguna og gengisfallið, eiga víst að verða efnamenn eftir gengisfall, ef þeir hafa varið lánum til fjárfestingar. 4) Þeir, sem hafa vald yfir fjármagni bankanna og geta hrifsað það til sín til þess að byggja og selja jafnóðum eða til þess að leigja með síhækkandi húsaleigu, meðan skuldirnar afskrifast af sjálfu sér með lækkandi peningagildi, eiga víst að verða auðugir menn. 5) Verðbólga með síyfirvofandi gengisfalli, beinn eða óbeinu, er sú paradís, sem alls konar spákaupmenn þrá mest. Það er því alltaf líklegt, að ekki sé sagt víst, að þeir stjórnmálamenn, sem eru fyrst og fremst fulltrúar þessara fjáraflamanna, vinni í samræmi við hagsmuni þeirra, einmitt þegar þessir sömu stjórnmálamenn tala fjálglega um brennandi áhuga sinn á því að vinna gegn dýrtíð og gengisfalli.“ Þetta eru orð formanns Framsfl., hv. þm. Str., núna um áramótin, birt í Tímanum. Að vísu hefur það vantað, sem vant er annars að koma í sambandi við umr. um svona mál, t. d. frá hálfu hæstv. fjmrh., þ. e., að allar svona ráðstafanir séu gerðar til þess að forða mönnum frá dýrtíð og forða mönnum frá gengisfalli. Það virðist sem stjórnarflokkunum finnist ekki einu sinni þörf á því að hræsna þannig lengur, bezt sé að ganga beint framan að, lækka bara gengið, auka bara dýrtíðina. En hitt er alveg skýrt, að þessum þm. Framsfl., form. hans, fyrrverandi forsrh. landsins hvað eftir annað, er alveg ljóst, í hverra þágu er verið að gera þær ráðstafanir, sem hér er verið að gera. Ég minntist hér áðan á, hvernig hefði verið með húsaleiguna, sem stjórnarflokkarnir slepptu lausri, og hvað hún hefði þýtt, líka í samanburði við kaupgjaldið, og það er máske rétt, að ég lofi hv. þm. að heyra, hvað form. Framsfl. álítur í þeim efnum og hvað hann álítur haldgóðar þær ráðstafanir, sem Framsfl. og Sjálfstfl. núna leggja til að gerðar verði. Hann segir í þessum sömu hugleiðingum eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Við athugun á húsaleigu í nokkrum löndum virðist mér húsaleiga vera um það bil 1/5 af kaupi manna, þar sem hún er hæst. Hér hefur þessi mesta lífsnauðsyn hvers manns og sú, sem mest áhrif hefur á alla dýrtíð, verið gerð að aðalgróðalind verðbólgubraskaranna. Íbúð, sem er þrjú herbergi og eldhús, mun nú ekki kosta minna en 250 þús. kr., húsaleigan er því um 24–25 þús. á ári. Menn geta svo reiknað það sjálfir, hvað sá maður, sem býr í þessu húsnæði, þarf að hafa í kaup. Menn geta einnig hugleitt, hvaða útflutningsframleiðsla muni fá staðizt að greiða slíkt kaup. Við erum nú að komast inn í útjaðar á dýrtíðarröst, sem erfitt er að sjá, hvert ber.“ Og nú kemur hæstv. form. Framsfl. að þessum till. ríkisstj.: „Eftir áramótin mun ríkisstj. bera fram till., og í umr. um þær mun margt skýrast.“ - Ég skýt hér inn í, að hann hefur auðsjáanlega gengið út frá, að þeir mundu taka þátt í umræðunum, ráðherrarnir. - „Það blasir við öllum, að stórauknar nýjar álögur verði nú enn einn sinni að leggja á landsmenn vegna vaxandi dýrtíðar til þess að geta afgreitt fjárlög og bjargað framleiðslunni í bráð. Hve mikið þessar viðbótarálögur eru á annað hundrað millj. kr. fyrir árið 1956, veit ég ekki. Ljóst er, að þessar álögur verður nú að leggja á ýmsar nauðsynlegar vörur, og mun þetta því enn auka dýrtíðina. Svo kemur kauphækkun í kjölfarið. Allt þetta hleður utan á sig í vaxandi mæli eftir sama lögmáli og þegar krakkar velta snjóbolta á undan sér í blotaveðri. Afkoma ríkissjóðs og framleiðslunnar verður næsta haust komin í sama farið aftur eða verra. Ráðstafanirnar eftir áramótin verða því skyndiráðstafanir til að afstýra stöðvun til bráðabirgða, nema gerðar verði gerbreytingar á rekstrar- og efnahagskerfinu.“ Svo mörg eru þau orð hv. form. Framsfl. Væri nú alveg óhugsandi, að hæstv. fjmrh. Framsfl. vildi nú segja nokkur orð hér í deildinni í sambandi við þessa skoðun formanns Framsfl., svo að maður gæti vitað, hvaða skoðun hv. Framsfl. hefur í þessum málum? Ég veit ekki, hvort ég þreyti hv. þm. með því að lofa þeim að heyra fleira af því, sem form. Framsfl. skrifaði, en ég held þó, að þeim sé það hollt. Ég held, að stjórnarandstaðan komist ekki heldur öllu betur að orði um afleiðingarnar af þeim ráðstöfunum, sem verið er að gera, og ætla þess vegna að leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp ofur lítið meira úr áramótahugleiðingum hv. þm. Str. Það hljóðar svo: „Það ættu flestir að sjá, að þetta stjórnarfar fær ekki staðist. Að halda því áfram er háskaleikur með fjárhagslegt sjálfstæði þjóðarinnar. Þetta stafar af ástæðum, sem ég hef áður margrakið. Verkamenn standa utan við ríkisstj. og haft gert það um langan tíma. Þeir hafa því ekki tök á því að hafa áhrif á það fyrir milligöngu fulltrúa, er þeir ættu í ríkisstj., hvernig þjóðartekjunum er skipt milli þegnanna, svo sem með því að halda niðri húsaleigu, vöruverði og öðrum nauðsynjum. Ef verkalýðssamtökin álita, að ríkisstj. afskipti verkalýðinn, hafa þau aðeins eitt úrræði til þess að freista að bæta kjör sín, laga misskiptinguna, og það er að knýja fram kauphækkun með verkfalli:“ - Ég vil vekja athygli hv. þm. á, að þetta eru orð hv. þm. Str., formanns Framsfl., ekki mín, þó að ég geti undirstrikað þau. - „En í skjóli þess valds, sem milliliðirnir og spákaupmennirnir eiga í ríkisstj., hækka þeir samstundis alla álagningu, milliliðakostnaðinn í óteljandi myndum, oft miklu meira en kauphækkuninni nemur.“ Það er ekkert undarlegt, þó að þeir hv. þm. Framsfl., sem í deildinni sitja, aðrir en hæstv. forseti, sem getur ekki vikið úr stólnum, fari út, þegar þeir heyra þetta. Þeir finna til þess, að það er ekkert þokkalegt, sem verið er að láta þeirra flokk samþykkja nú, og kemur heldur illa saman við þær skynsamlegu hugleiðingar, sem þeirra form. hafði í frammi um áramótin. - Hann heldur áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Með þessu er komin á alveg ný tegund borgarastyrjaldar á Íslandi í fjármálalífi þjóðarinnar. Þjóðinni blæðir, en spákaupmennirnir græða. Landsmönnum þeim, sem vilja skilja, er nú ljóst orðið, að þjóðinni verður ekki stjórnað, svo að þolanlegt sé, að þessari leið. Valdið til þess að marka stefnuna og ábyrgðin á stefnunni verður að vera á einni og sömu hendi. Með öðru móti er ekki hægt að stjórna neinu þjóðfélagi án stórslysa. Í mánum huga er engin spurning um það, að samstarf milli bænda, verkamanna og annarra, er vinna þjóðfélaginu nauðsynleg störf, verður að koma og kemur. Spurningin er nú aðeins um það, með hverjum hætti þessu samstarfi verður fyrir komið og hvaða tíma það tekur að koma því á. Verk þessara samtaka verður fyrst og fremst, eins og ég hef oft áður rakið, að stöðva dýrtíðina, koma á jafnvægi í fjárhagskerfi þjóðarinnar, gerbreyta rekstrarkerfinu við sjávarsiðuna. Með þessu móti einu er unnt að koma í veg fyrir þá stöðnun, sem nú vofir yfir, og hefja nýtt og eðlilegt framfaratímabil.“ Þetta voru orð form. Framsfl., hv. þm. Str. Ég hef nú lokið upplestri úr hans áramótahugleiðingum, en menn geta nokkurn veginn séð af þessu, hvernig þeir menn, sem einhverja reynslu hafa í stjórnmálum og eitthvert vit á efnahagsmálum þjóðarinnar og einhvern skilning á því, hvers konar ráðstafanir það eru, sem ríkisstj. nú er að leggja til, hugsa um þessi mál. Ég skil ákaflega vel, að hæstv. fjmrh. kjósi að vera fjarri, þegar verið er að ræða þessi mál. Ég skil ákaflega vel, að meginið af þingmönnum stjórnarliðsins og ekki sízt framsóknarþingmenn kjósi að vera helzt ekki nærri, þegar verið er að tala um þetta. Ég veit, að það kemur ekki til með að vanta hendurnar, sem verða réttar upp til þess að samþykkja þessar álögur. En það getur líka farið svo, að það vanti ekki heldur hendurnar í þjóðfélaginu, sem koma til með að velta þeim af sér, þær vinnandi hendur. Það þýðir lítið hér í þessum sölum að samþykkja álögur eins og þessar, sízt af öllu þegar það er gert með því algera sannfæringarleysi, sem samþykktinni fylgir hjá fylgismönnum stjórnarinnar, eins og nú er auðséð. Það er gefið, að af samþykkt tillagna ríkisstj. mundi leiða nýja gífurlega verðbólgu, sem aldrei verður aftur tekin. Þær till., sem þm. Sósfl. hafa borið fram, mundu afstýra slíkri verðbólgu, mundu koma í veg fyrir hana og gefa þjóðfélaginu heilt ár til þess að gera sínar ráðstafanir í þessu efni. Og það eru fleiri till., sem hægt væri að gera, heldur en þær, sem þar er lagt til, ef menn vildu yfirleitt ljá máls á því að ræða það að láta þá auðugu borga. Það er hægt líka að taka dálítið af verðbólgugróðanum. Það er hægt líka að taka þó nokkuð af stórtekjum heildsalanna. Það væri eðlilegt líka í sambandi við svona mál að setja bann við verðhækkunum, strangt eftirlit og takmörkun á verðhækkunargróða og annað slíkt. Um þetta er allt saman hægt að koma fram till. með, ef það er hér í þinginu yfirleitt nokkur vilji á því að stöðva verðbólgu í þjóðfélaginu, stöðva dýrtíðina, ef meiri hl. þessarar hv. deildar, eins og form. Framsfl. lýsti, er ekki bara sem stjórnmálamenn fulltrúar fjáraflamannanna og verðbólgubraskaranna, þar með taldir þm. Framsfl. Það er eftirtektarvert, að í till. ríkisstj. er ekkert um verðlagseftirlit eða neitt slíkt, enda upplýsti hæstv. forsrh. við 1. umr. þessa máls, að slíkt væru sérfræðingarnir ekki heldur með. Þar átti sannarlega ekki að vera nokkur takmörkun. Húsaleigan, vöruverðið, gróði allra, sem í slíku braska, má vera skefjalaus, þar má vera skefjalaust frelsi. Einu mennirnir í landinu, sem ekki mega hafa frelsi að áliti Sjálfstfl., eru verkamennirnir til þess að hækka sitt kaup, þó að það hafi farið lækkandi. Þeir eru aldrei nógu fátækir að áliti hæstv. forsrh., en bankarnir aldrei of ríkir. Það er gefið mál, að þeir, sem samþykkja þessar till. ríkisstj. hér, vilja verðbólgu í landinu, og tvímælalaust eru þeir að undirbúa gengislækkun. Það sýnir sig líka, að þeir eru það fléttaðir inn í fyrirtæki einokunarauðvaldsins, stjórnarflokkarnir sjálfir, að þeir geta ekki hugsað sér að láta þá, sem græða tugi milljóna á ári, borga lítinn hluta af sínum gróða. En ég vil spyrja þessa hv. stjórnarflokka: Dettur ykkur í hug, að verkalýðurinn í landinu sætti sig við þetta? Dettur ykkur annað í hug en að sjómenn og verkamenn komi til með að svara þessu og það undireins? Þið segizt vera að bjarga útgerðinni. En er ykkur ekki ljóst, að það þarf sjómenn á flota, til þess að flotinn gangi? Haldið þið, að það séu bankarnir og olíufélögin, sem reka togarana og bátana? Haldið þið, að það séu þeir, sem draga fiskinn úr sjónum? Það var talað um í gærkvöld, að það mundi líklega vera samkomulag um fiskverð til sjómanna, kr. 1.30. Hvað haldið þið að sé fyrsta afleiðingin af þessu frv. ríkisstjórnarflokkanna? Fyrsta afleiðingin var sú, að hér uppi á Akranesi fella sjómennirnir, kolfella að sætta sig við kr. 1.30 fiskverð, menn, sem sjá fram undan, að það á að hækka alla dýrtíð í landinu um 15–20%. Án þessara sjómanna aflið þið ekki þessa fisks, sem bankarnir og olíuhringarnir og allir gammarnir hér í Reykjavik græða á. Hvernig haldið þið, að þið getið stjórnað landinu? Viljið þið ekki reyna að sýna okkur fram á það? Það er óstjórn og stjórnleysi, sem þið hafið í frammi hér. Það er háskalegur leikur, sem hérna er verið að leika með alla afkomu þjóðarinnar. Það vil ég, að þeim mönnum sé ljóst, sem nú ætla að ganga til þess að fella allar till. um, að þeir auðugu í þessu landi, þeir, sem reytt hafa af útgerðinni, svo að skiptir hundruðum millj. króna, verði látnir borga. Einokunarauðvaldið og þess flokkar á Alþingi geta kúskað þetta í gegn, en áður en þeir gera það, er rétt, að þeir geri sér afleiðingarnar ljósar. Það er ekki til neins fyrir þá að koma á eftir og segja, að þetta hafi þeir ekki séð fyrir. Ég hef gert þeim þessar afleiðingar ljósar, líka gert þeim þær ljósar með orðum formanns Framsfl. 



Herra forseti. Þau tíðindi gerðust á Alþ. s. l. laugardag, sem lengi munu í minnum höfð. Þá um daginn voru lögð fyrir Alþ. tvö stjfrv., sem höfðu inni að halda nýjar álögur á allan almenning, sem munu nema talsvert á þriðja hundrað millj. króna. Samkvæmt þessum frv. kemur því hver fimm manna fjölskylda á landinu til með að greiða 7000 kr. til ríkissjóðs að meðaltali á næsta ári til viðbótar þeim tollum og sköttum, sem fyrir eru. Nú hefði mátt ætla, að hæstv. ríkisstj. hefði gefið þm. sæmilegan frest til að athuga þessar nýju till. Annað frv., sem heitir frv. til laga um bráðabirgðabreytingu nokkurra laga og lagt var fram í hv. Ed. af hæstv. fjmrh. og gerir ráð fyrir 47–49 millj. kr. auknum tekjum á þessu ári samkvæmt áliti hans, var knúið í gegn í báðum deildum þingsins á laugardaginn, sama dag og frv. var lagt fram. Mitt álit er, að með slíkum vinnubrögðum hafi hæstv. fjmrh. með stuðningi stjórnarflokkanna og vitanlega allrar ríkisstj. framið slíkt gerræði, að slíkt muni vera einsdæmi í þingsögunni. Nú var það vitað, að hæstv. ríkisstj. hafði haft á prjónunum till. um stórfelldar skattahækkanir. Slíkar hækkanir og till. höfðu að sjálfsögðu verið margræddar á flokksfundum þm. stjórnarliðsins. Hafa þar verið fram lagðar þær upplýsingar, sem fáanlegar voru, og því þessum þm. gefizt tækifæri til að kynna sér málið eins og frekast hefur verið hægt. Aftur á móti var þess vandlega gætt að láta stjórnarandstöðuna ekkert vita um, hvað til stóð, og engar ábyggilegar upplýsingar lágu fyrir um það, hvað stjórnin hygðist gera í þessum málum. Slíkar starfsaðferðir eru með öllu óverjandi og hreint og beint gerræði gagnvart minni hlutanum. Á jafnstuttum tíma og þm. fengu til að lesa yfir og athuga frv. gafst að sjálfsögðu enginn tími til að athuga málið til hlítar. Má með sanni segja, að hér hafi meirihlutavaldið verið notað til hins ýtrasta. Nú er það skoðun stjórnarandstæðinganna, að engin sérstök þörf hafi knúið hæstv. fjmrh. eða ríkisstj. í heild til þess að knýja fram auknar tekjur til handa ríkissjóði, sem að hans dómi nema hvorki meira né minna en tæpum 50 millj. kr., en munu verða, þegar allt kemur til alls, aldrei undir 60–70 millj. kr. Reynsla undanfarinna ára hefur sýnt og sannað, svo að ekki verður um deilt, að útreikningar hæstv. fjmrh. og meiri hl. fjvn. á hinum ýmsu tekjuliðum fjárlaganna hafa reynzt rangir, tekjuliðirnir hafa farið langt fram úr áætlunum. Ekkert bendir til þess, að hæstv. fjmrh. og meiri hl. fjvn. hafi reiknað réttar nú en undanfarin ár. Í þessu sambandi má bara aðeins benda á, að t. d. verðtollurinn er nú áætlaður í fjárlagafrv. fyrir 1956 155 millj. kr., en var í árslok 1955 178 millj. kr. Þannig er með marga aðra tekjuliði. Og hver trúir því, að tekjur yfirstandandi árs verði minni en ársins 1955? Enginn, ekki einu sinni hæstv. fjmrh. Af hverju var þá verið að samþykkja á einni kvöldstund nýjar álögur á þjóðina, sem gefa í ríkiskassann tæpar 50 millj. kr. að dómi hæstv. fjmrh., en munu verða 60–70 millj. kr., þegar öll kurl koma til grafar, þegar líka er hægt að sanna, eins og gert hefur verið af minni hl. fjvn., að hægt var að afgreiða fjárlögin með engum eða mjög litlum tekjuhalla? Manni verður á að spyrja: Hvers konar fjármálalegt siðferði er yfirleitt haft hér í frammi? Eru engin takmörk fyrir því, hvað hinir háu stjórnarherrar leyfa sér, þegar um er að ræða skatta- og tollaálögur á almenning? Þetta frv., sem ég hef hér gert að umræðuefni, er orðið að lögum, og svo mikið lá á, að forseti Íslands staðfesti lögin svo að segja samstundis og Alþ. hafði lokið við að afgreiða þau. Það má segja, að hér hafi rösklega verið gengið að verki, og getur hæstv. fjmrh. sagt með fullum rétti, að drjúg séu kvöldverkin. Hitt stjfrv., sem heitir frv. til laga um framleiðslusjóð, var lagt fram s. l. laugardag og þá tekið fyrir til 1. umr. hér í þessari hv. deild. Frv. þetta gerir ráð fyrir tekjum, sem fengnar séu á eftirfarandi hátt: Af tollverði allrar innfluttrar vöru að viðbættum aðflutningsgjöldum og 10% áætlaðri álagningu skal greiða 9% framleiðslusjóðsgjald. Gjald þetta er áætlað, að muni nema 115 millj. kr. Að sjálfsögðu, byggt á fyrri reynslu, er lítið upp úr þeirri tölu leggjandi fremur en öðrum útreikningum hæstv. ríkisstj. Flestir hennar útreikningar eru að meira eða minna leyti út í bláinn. Bendir ýmislegt til, að gjald þetta verði mörgum millj. kr. hærra. Þetta framleiðslusjóðsgjald er vitanlega ekkert annað en nýr söluskattur, en sá skattur er af öllum almenningi talinn einn óréttlátasti skattur, sem á hefur verið lagður, auk þess sem slík skattálagning gefur alveg beina og opna leið til stóraukinna skattsvika, og þarf ekki frekar orðum að því að fara. Það skilja allir, sem eitthvað hafa kynnt sér slík mál. Til viðbótar þessu skal svo taka nýtt aukagjald af skattskyldri sölu og veltu, og nemur það 3%. Framlengd eru svo leyfisgjöld af bifreiðum og bifhjólum. Á það að vera 100%, eins og verið hefur, af fob-verði bifreiðanna. Áætlaðar tekjur af þessum skatti eru ekki nema 8 millj. kr. Það var bent á það hér áðan af hv. 11. landsk. þm. (LJós), að þessi áætlaða upphæð væri allt of lág, enda er ríkisstj. þegar búin að gera samninga við erlend ríki um kaup á bifreiðum í allstórum stíl. Þetta gjald hlýtur því að verða miklu hærra en hér er gert ráð fyrir. Þá skal enn fremur leggja nýjan toll eða hækka þann, sem fyrir er á innlendum tollvörutegundum, um 40%. Í frv. er talið, að þar sé hægt að aura saman 4 millj. kr. Leggja skal sérstakt aukagjald á alla ávexti, sem til landsins verða fluttir, svo og flestar tegundir búsáhalda, smíðatól, verkfæri o. s. frv. Gert er ráð fyrir, að þarna náist 10 millj. kr. Til framleiðslusjóðs skulu svo renna eftirstöðvar í sjóði vegna togaraaðstoðar. Eru þær eftirstöðvar taldar vera 15 millj. kr. Samtals nema þá áætlaðar tekjur væntanlegs framleiðslusjóðs fyrir árið 1956 hvorki meira né minna en 152 millj. kr., en eins og áður hefur verið bent á, eru fullar líkur fyrir því, að þessar tekjur geti numið mörgum millj. kr., jafnvel tugum millj. kr. hærri upphæð. Flest af þessu eru áætlaðar tölur, eins og áður hefur verið bent á, og engin ástæða er til að ætla, að væntanlegar tekjur hins nýja sjóðs hafi verið rétt reiknaðar, enda máske erfitt, og munu fara langt fram úr áætlun. Það má telja alveg öruggt, að þessar nýju álögur koma til með að verða miklu hærri að krónutölu en gert hefur verið ráð fyrir í frv., enda í fullu samræmi við það, sem átt hefur sér stað með fjárlögin, og þarf ekki fleiri orðum að því að víkja. Það er mjög athyglisvert að athuga þá aðferð, sem viðhöfð er, þegar verið er að reikna út væntanlegar tekjur af þessum eða hinum skattinum. Þá er það föst regla að áætla tekjurnar sem allra lægstar. Þetta er gert til að þjóna alveg sérstaklega sjúklegri tilhneigingu hjá hæstv. fjmrh. um að hafa yfir að ráða nægilegu fé fram yfir það, sem áætlað er, svo að hægt sé að ráðstafa því utan fjárlaga. Nú er rétt að athuga, til hvers þessu mikla fé, sem framleiðslusjóður kemur til með að ráða yfir, skal varið. Í fyrsta lagi skal verja til togaranna 66 millj. kr., eða nánar tiltekið 5 þús. kr. á hvern dag, sem skipinu er haldið út til veiða. Annað er vinnsluuppbót á togarafisk, 9 millj. kr. Gjald þetta nemur 5 aurum á hvert kg af útfluttum togarafiski, miðað við slægðan fisk með haus, nema óslægðan karfa, enda greiði vinnslustöðvarnar sama fiskverð og í desember 1955. Þriðja eru vátryggingargjöld fiskibáta, eða til að greiða vátryggingargjöld fiskibáta, 9 millj. kr. Framleiðslusjóður skal sem sé greiða hálft vátryggingargjald fiskibátanna fyrir árið 1956. Skilyrði eru þau ein, að báturinn hafi verið gerður út frá einhverri veiðistöð yfir vertíðina. Fjórði liður er um bætur á smáfiski af bátum, 7 millj. kr. Fimmti liður er um vinnsluuppbót á bátafiski, 9 millj. kr. Sjötta er verðlagsuppbætur á ýsu og steinbít af bátum, 2 millj. kr. Og sjöunda er uppbætur á síld, veidda við Suðvesturland og í Austurdjúpi, 10 millj. kr. Árið 1955 voru flestar tóbaksvörur hækkaðar allverulega. Hækkun þessi nam rúmum 6 millj. kr. Þessum auknu tekjum af tóbaki, aðallega sígarettum, var svo varið til þess og átti að verja til að greiða útvegsmönnum hér við Faxaflóann og Suðvesturland 80–100 kr.. á hverja tunnu síldar, sem fiskaðist hér við Vestur- og Suðvesturlandið. En nú skeður það merkilega í þessu máli, að hæstv. fjmrh., sjálfsagt með fullu samþykki allrar ríkisstj. og þingflokka hennar, hefur innbyrt þessar rúmar 6 millj. kr. í ríkissjóð, sem hækkunin af tóbakinu gerði. Svo eru bara lagðir á almenning nýir tollar og skattar til að greiða uppbót á væntanlega síld, veidda fyrir Suðvesturlandi á þessu ári. Ja, það verður ekki um deilt, að hæstv. fjmrh. er mjög sniðugur maður og fylginn sér, þegar um er að ræða nýjar tekjuöflunarleiðir fyrir ríkissjóð. Áttundi liðurinn í hinni nýju skrá yfir greiðslur úr framleiðslusjóði er uppbætur á landbúnaðarafurðir. Það eru aðeins 15 millj. kr. og þykir lítið. Níundi liðurinn er svo aðalrúsínan í pylsuendanum, eins og vera ber, en sá liður er til þess að kaupa B-skírteini og taka þau úr umferð. Þar eru 25 millj. kr. Tekjur og gjöld hins nýja sjóðs eru svo látin mætast, og eru báðum megin 152 millj. kr. Ekki vantar nú nákvæmnina í reikningsfærsluna. Eins og sjá má af þessu yfirliti, skal miklum hluta af tekjum framleiðslusjóðs varið til að styrkja útgerð togara, fiskibáta og fiskvinnslustöðvar. Nú skal ekkert um það fullyrt hér, hvort þær upplýsingar um hinn mikla og alvarlega taprekstur þessara fyrirtækja, sem bent er á, séu byggðar á nákvæmri athugun eða ekki. Í athugasemdum frv. er því haldið fram, að öll útgerð, bæði á togurum, fiskibátum og rekstur hraðfrystihúsanna, sé rekin með tapi. Um rekstur togaranna er það að segja, að þar mun vera um allmikið rekstrartap að ræða. Um það liggja fyrir óyggjandi skýrslur. Liggja til þess margar orsakir, sem ekki verða raktar hér, enda má benda á t. d., að ekki hafa togararnir notið þeirra hlunninda, sem bátaeigendur hafa notið og nú hafa verið framlengd, bátagjaldeyrisfyrirkomulagið. Hins vegar eru allar upplýsingar viðkomandi bátaútveginum og fiskvinnslustöðvum í landi af mjög skornum skammti og í sumum tilfellum engar. Ríkisstj. skipaði nýja sérfræðinganefnd í sumar eða haust til að rannsaka ástand útgerðarinnar og til að gera till. til úrbóta. Þessir ágætu hagfræðingar eru sjálfsagt búnir að skila áliti fyrir alllöngu. Þrátt fyrir mjög ákveðnar kröfur alþingismanna leyfir hæstv. ríkisstj. sér að halda þessu áliti sérfræðinganna leyndu fyrir þingmönnum. Slík framkoma gagnvart alþm. er hreint gerræði og algerlega óverjandi. Hverju er hæstv. ríkisstj. að leyna? Er t. d. hagur sumra þeirra atvinnufyrirtækja og atvinnugreina, sem nú á að fara að styrkja með milljónum króna, jafnvel milljónatugum af almannafé, ekki eins slæmur og af er látið? Spyr sá, sem ekki veit. Eru þessar ráðstafanir, sem lagt er til með þessu frv., aðeins byrjun þess, sem koma skal? Er það t. d. rétt, sem margir álíta, að hinir vísu hagfræðingar hafi lagt til stórfellda gengislækkun, en hæstv. ríkisstj. hafi ekki þorað að fara út í slíkar aðgerðir fyrr en að loknum alþingiskosningum? Það er ekki að ófyrirsynju, þótt spurt sé um ýmislegt í sambandi við þetta mál. Allar þessar gífurlega auknu álögur einkennast af því, að þær eru allar teknar með verðhækkunum og neyzlusköttum, en við auðfélögunum er ekki hróflað. Þau eru ekki látin leggja fram einn einasta eyri. Hér er um að ræða einhverja þá stórkostlegustu og um leið svívirðilegustu árás á lífskjör alls almennings í landinu, sem um getur á síðari tímum, og jafnast á við það, sem gerðist, þegar gengisfellingin var látin koma til framkvæmda. Með slíkum ráðstöfunum sem hér um ræðir er hleypt af stað óstöðvandi verðbólguskriðu. Sjáanlegt er, að allt verðlag í landinu hækkar stórlega. Hvað sú verðhækkun verður mikil, getur enginn sagt um með neinni vissu, eins og nú standa sakir. Vel má láta sér þó detta í hug, að verðhækkunin vegna þessara nýju ráðstafana geti numið 15–20% á allar neyzluvörur landsmanna. Vitað er, að vísitalan muni hækka, hvað mikið, liggja ekki neinir útreikningar fyrir, gæti orðið 8–10 stig. Það þýðir, að allt kaupgjald í landinu, eins og áður hefur verið bent á, hlýtur að hækka. Sem sagt, dýrtíðarskrúfan heldur áfram með meiri hraða en nokkurn tíma áður. Ekkert bendir til þess, að hæstv. ríkisstj. ætli sér að auka verðlagseftirlitið. Síður en svo. Braskararnir eiga því að fá að leika lausum hala hér eftir sem hingað til, og alls konar okraralýður á í ró og næði að geta stundað iðju sína og rakað saman of fjár á kostnað alþýðunnar í landinu. Og nú spyrja menn og það í fullri alvöru: Eru allar þessar nýju álögur fram settar með fullu samþykki Framsfl. á Alþingi? Telja framsóknarmenn þessar aðgerðir ríkisstj. í samræmi við öll skrifin í aðalmálgögnum flokksins um t. d. vinstri stjórnina? Það er ekki óeðlilegt, að um þetta sé spurt. Þessum spurningum og ótalmörgum öðrum í sambandi við þetta mál kemst Framsfl. ekki hjá að svara fyrr eða síðar. Þessar nýju tugmilljóna króna álögur á allan almenning eru beint áframhald af þeirri óheillastefnu, sem núverandi ríkisstj. er ábyrg fyrir. Það hefur verið og er stefna núverandi valdhafa að auka allar álögur á launastéttirnar eða m. ö. o. að gera þá fátæku fátækari, en þá ríku ríkari. Það er öllum ljóst, að fjölmörg auðfélög, þar með taldir bankarnir, hafa rakað saman ofsagróða og mergsogið útgerðina úr hófi fram. Það er hjá slíkum aðilum, sem átti að taka peningana til að greiða með hallann á útgerðinni. Það eru hin voldugu auðfélög, sem hafa skapað sér einokunaraðstöðu og fengið óáreitt og í mörgum tilfellum með stuðningi ríkisvaldsins að mergsjúga sjávarútveginn úr hófi fram. Með fullkomnu blygðunarleysi er því haldið fram af hæstv. ríkisstj. og blöðum hennar, að það öngþveiti, sem nú ríkir í atvinnumálum landsmanna, sé að kenna kauphækkunum þeim, sem fengust s. l. vor. Þessar órökstuddu fullyrðingar hafa margsinnis verið hraktar lið fyrir lið. Ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar á Alþingi komu á gengislækkuninni 1950. Með þeim ráðstöfunum voru launastéttirnar rændar stórum hluta launa sinna. Þegar gengisfellingin sýndi sig að vera allt annað en forsvarsmenn hennar vildu vera láta og kom útgerðinni og öðrum atvinnurekstri ekki að nema mjög litlu haldi og það skamman tíma, var gripið til bátagjaldeyrisfyrirkomulagsins, sem vitanlega var ekkert annað en grímuklædd gengislækkun. Allt verðlagseftirlit var á sama tíma gert að engu og hverjum leyft að haga sér eins og honum bezt líkaði og hann gat höndum undir komið að græða á seldri vöru, keyptri vöru, án þess að ríkisvaldið gripi þar nokkurn tíma inn í. Verkalýðsstéttin var því neydd til að rétta hlut sinn að nokkru og lífsnauðsyn að fara út í aðgerðir. Það tókst að rétta hlut hennar að nokkru s. l. vor. En ríkisstj. og flokkar hennar hugðu á hefndir. Það voru ekki liðnir nema nokkrir dagar eða jafnvel nokkrir klukkutímar frá því að samningar við verkalýðsfélögin voru undirskrifaðir s. l. vor, þegar alls konar hækkanir dundu yfir og í langflestum tilfellum algerlega að ástæðulausu. En hæstv. ríkisstj. lét sér vel líka og hreyfði ekki hönd eða fót til að stöðva þessar tilefnislausu hækkanir. Slíkar athafnir voru gerðar að hennar vilja. Svo koma þessir herrar og tönnlast sífellt á þeim ósannindum, að það sé sök verkafólksins í landinu, hvernig nú sé komið hag atvinnuveganna, kaupgjaldið sé of hátt, vinnutíminn of stuttur og þar fram eftir götunum. Hér er of langt gengið í ósannindum, til þess að menn taki slíkan áróður fyrir góða og gilda vöru. Þetta er sami áróðurinn og hefur verið hafður í frammi í hvert einasta skipti sem verkalýðurinn hefur farið fram á að fá kjör sín bætt. Þetta er sami áróðurinn og hafður var í frammi í fyrsta skipti sem verkalýðurinn á Íslandi fór fram á að fá bætt sín kjör, og enn í dag er þessum áróðri haldið fram og það af þeim krafti, sem andstæðingar verkalýðsins hafa yfir að ráða. Væri einhver sannleiksneisti til í þessum áróðri auðstéttarinnar og fulltrúa hennar, væru allir þeir, sem fengjust við verzlun, útgerð og ýmsan atvinnurekstur, fyrir löngu komnir á hausinn fjárhagslega. Staðreyndin er hins vegar sú, að aldrei hefur meiri auður safnazt á hendur auðfélaga og auðmanna hér í þessu landi en einmitt nú síðustu árin. Þannig mun þessi áróður yfirstéttarinnar halda áfram, á meðan fulltrúar auðmanna fara með stjórnartaumana hér í þessu landi. Það er sannarlega tími til kominn, að það fólk, sem ekki er samþykkt óheillastefnu núverandi ríkisstj., taki til sinna ráða og bindist samtökum um, að breytt verði til um stjórnarstefnu. Slíkt er ekki framkvæmanlegt nema með stórauknu samstarfi á pólitískum vettvangi, m. a. meira og betra samstarfi á milli hinna svokölluðu vinstri flokka og annarra þeirra, sem af einlægni vilja snúa við á þeirri óheillabraut, sem hefur verið áfram haldið mörg undanfarin ár og ríkisstj. og þeir flokkar, sem hana styðja, eru beinlínis ábyrgir fyrir. Þeir menn, sem vinna á móti slíkri samvinnu og breytingu á slíkri stjórnarsamvinnu, en telja sig samt í orði vera ósammála stefnu núverandi hæstv. ríkisstj., eru ekki að vinna að hagsmunum verkafólksins í landinu og annarra launastétta, heldur hið gagnstæða. Slíkir menn eða flokkar eru sjálfum sér algerlega ósamþykkir. Um nál. minni hl. fjhn. er ég að öllu leyti sammála. Í því áliti er farið inn á þær einu réttu leiðir, þ. e. að láta þá, sem mergsogið hafa útgerðina á undanförnum árum, skila til baka nokkrum hluta af þeim gróða, sem þessir aðilar hafa haft af viðskiptum sínum við útveginn. Með þessum till. minni hl. er stefnt að réttu marki. Till. hans, ef samþykktar yrðu, mundu ekki auka dýrtíðina í landinu og verka þannig þveröfugt við það, sem stjórnarfrv. kemur til með að gera, ef það verður að lögum. Fyrir því, ef hv. alþm. vilja raunverulega stöðva þá þróun, sem hefur verið undanfarin ár og virðist enn halda áfram hröðum skrefum, ef hv. alþm. vilja stöðva dýrtíðarskrúfuna, þá ber þeim að samþykkja þær till., sem minni hl. fjhn. hefur hér lagt fram. Það eru þær einu raunhæfu till., sem geta orðið til þess að lækna það sjúka ástand að einhverju leyti, sem auðkennir okkar þjóðfélag og kemur einna skýrast fram í því, hvernig komið er fyrir svo að segja öllum atvinnurekstri á Íslandi í dag.



Herra forseti. Samkvæmt frv., sem hér liggur fyrir, á að stofna svonefndan framleiðslusjóð og safna til hans allmiklu fé á þessu ári. Fé sjóðsins á að nota til stuðnings útflutningsframleiðslunni og þá fyrst og fremst til þess að koma í veg fyrir, að útgerð fiskiskipa stöðvist á árinu. Í sambandi við þetta mál er vissulega ástæða til að íhuga, hvað það er, sem einkum veldur því, að afkoma sjávarútvegsins er þannig, að þörf er fyrir þær ráðstafanir, sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Það er fleira en eitt, sem veldur tapi á útgerðarrekstrinum, m. a. er það óheppilegt fyrirkomulag á afurðasölunni hjá mörgum útgerðarfyrirtækjum. Hér á landi hafa risið upp mörg fyrirtæki, sem stofnuð eru í þeim tilgangi að kaupa óverkaðan afla fiskiskipa til vinnslu og sölu. Mörg af þessum fyrirtækjum hafa byggt fiskfrystihús. Önnur hafa komið upp verkunarstöðvum fyrir saltfisk og harðfisk. Enn önnur hafa sett upp verksmiðjur, þar sem fiskúrgangur er gerður að söluhæfri vöru. Eins og skiljanlegt er, vilja eigendur þessara fyrirtækja reka þau þannig, að þeir hafi ágóða af rekstrinum. Það er því hagsmunamál þeirra að fá fiskinn hjá útgerðarmönnum og sjómönnum fyrir sem lægst verð. Margir útgerðarmenn selja afla sinn óverkaðan til fiskvinnslustöðvanna, vegna þess að þeir hafa ekki aðstöðu til að verka fiskinn sjálfir. Um hver áramót eiga þeir í samningum við eigendur vinnslustöðvanna um fiskverðið. Aðrir útgerðarmenn þurfa ekki að standa í slíkum samningum, vegna þess að þeir hafa komið upp fiskverkunarstöðvum og verka þar aflann af skipum sínum. Og það mun óhætt að fullyrða, að á undanfarandi árum hefur útkoman af rekstrinum yfirleitt verið hagstæðari hjá þeim útgerðarmönnum, sem hafa verkað aflann sjálfir, heldur en hjá hinum, sem hafa selt fiskinn óverkaðan upp úr skipunum. Ýmsir eigendur fiskvinnslustöðva á þeim stöðum, þar sem mikill afli berst á land á skömmum tíma, hafa áreiðanlega grætt á viðskiptunum við útgerðarmennina á undanfarandi árum. Þegar rætt er um afurðasölumál sjávarútvegsins, virðist ekki óeðlilegt, að bent sé á til samanburðar, hvernig þeim málum er fyrir komið hjá landbúnaðinum, og vil ég fara um það nokkrum orðum. Samvinnufélög bændanna eiga mjólkurbúin, slátrunar- og kjötfrystihúsin, þar sem afurðirnar eru gerðar að söluhæfum vörum, og félögin annast einnig sölu þeirra. Flestir bændur hér á landi afhenda samvinnufélögunum, sem þeir eru þátttakendur í, nú vöru sína til vinnslu og sölu, og með þessu fyrirkomulagi tryggja þeir sér það verð, sem þeim ber fyrir framleiðsluna, þ. e. a. s. söluverðið að frádregnum vinnslu- og sölukostnaði. Félögin eru ekki stofnuð til þess að græða á þessum viðskiptum, heldur til þess að veita framleiðendum þá þjónustu að taka vörur þeirra til vinnslu og sölu og skila öllu andvirðinu heim til þeirra að frádregnum óhjákvæmilegum kostnaði. Þetta fyrirkomulag hefur svo vel gefizt, að bændunum mun ekki koma til hugar að hverfa frá því. Að vísu er það svo, að nokkrir bændur selja kaupmannaverzlunum framleiðsluvörur sínar að einhverju eða öllu leyti, en þá oft með þeim skilmálum, að þeir fái þar sama verð og stéttarbræður þeirra fá frá samvinnufélögunum. En mikill meiri hluti bændanna felur eigin fyrirtækjum, samvinnufélögunum, að annast sölu á framleiðsluvörunum. Það er áreiðanlegt, að þeir bændur eru fáir, ef þeir eru þá nokkrir, sem telja hyggilegt að hverfa frá samvinnunni og taka upp þá viðskiptahætti útgerðarmannanna að selja einstöku kaupsýslumönnum eða hlutafélögum fárra manna framleiðsluvörurnar fyrir ákveðið verð. Bændur ættu þó sennilega kost á þessu, ef þeir vildu, því að trúlegt er, að kaupmenn væru fáanlegir til að kaupa fé til slátrunar að haustinu og verzla með afurðirnar. Og menn, sem hafa áhuga fyrir kaupsýslu, gætu líka stofnað hlutafélög hér og þar um landið, sem hefðu það verkefni að kaupa landbúnaðarvörur frá bændum og verzla með þær. En það eru engar sjáanlegar líkur fyrir því, að slík kaupsýslustarfsemi aukist frá því, sem nú er. Það er vegna þess, að bændurnir vilja yfirleitt alls ekki skipta við slík einkafyrirtæki. Þeir hafa komizt að raun um, að samvinnuskipulagið á afurðasölumálunum, sem þeir hafa búið við í marga áratugi, hefur svo mikla kosti, að þeim kemur ekki til hugar að hverfa frá því. Þeim þætti áreiðanlega ekki fýsilegt að þurfa að eiga í samningum við óviðkomandi aðila um verð á búvörunum í byrjun hverrar kauptíðar, á svipaðan hátt og útvegsmenn eiga nú í samningaþófi við eigendur fiskvinnslustöðva um verð á fiskinum í byrjun hverrar vertíðar. Það fyrirkomulag á afurðasölumálum munu flestir bændur áreiðanlega telja mjög óviturlegt. Hér þarf að verða breyting á hjá sjávarútveginum. Fiskverkunarstöðvarnar eiga að vera undir stjórn útgerðarmanna, reknar í þeim tilgangi einum að útvega þeim sem hæst verð fyrir aflann. Og þeir sjómenn, sem taka laun sín í hlut af afla, þurfa að eiga þess kost að vera þátttakendur í þeim félögum, sem reka fiskvinnslustöðvarnar, með fullum réttindum til þess að eiga hlut að stjórn þeirra og fylgjast með öllum rekstri, svo að þeir geti falið þeim að annast sölu á sínum aflahlut í stað þess að selja útgerðarmönnum hann fyrir ákveðið verð, eins og nú er gert. En eitt af nútímans fyrirbærum í þessum efnum er samningaþófið milli útgerðarmanna og sjómanna um verð á aflahlut sjómannanna, og oft liggur við borð, að útgerðin stöðvist vegna ósamkomulagsins þar. Hefur þá sáttasemjari ríkisins verið til kvaddur að reyna að koma á samkomulagi eins og í vinnudeilum. Þessi togstreita gæti horfið, ef sjómenn hefðu aðstöðu til að verka sinn aflahlut hjá eigin fyrirtækjum og tryggja sér á þann hátt sannvirði hans. Það ætti ekki að vera hættumeira fyrir bankana að velta félagsfyrirtækjum útgerðarmanna og sjómanna lán til þess að koma upp fiskvinnslustöðvum og reka þær heldur en þeim einkafyrirtækjum, sem nú fást við þann atvinnurekstur. En hvaða möguleikar eru til þess að koma á nýju og hagkvæmara fyrirkomulagi í þessum efnum? Fyrst og fremst þarf vilja til þess hjá þeim, sem hafa hag af því, að breytt verði til, útgerðarmönnunum sjálfum. Ýmsir þeirra munu sjá þörfina fyrir breytta starfshætti í þessum efnum og vilja vinna að því, að þeir verði upp teknir, en aðrir vilja halda öllu í svipuðu horfi og nú er. En félagssamtök útvegsmanna munu vera þannig uppbyggð, að í þeim eru ekki aðeins útgerðarmennirnir, sem þurfa að fá sem hæst verð fyrir fiskinn, heldur einnig fiskkaupmenn eða forstöðumenn fiskkaupafyrirtækja, sem hafa hag af því að fá keyptan fisk fyrir sem lægst verð. Sjálfstæðisflokksmenn hafa verið mestu ráðandi í Landssambandi ísl. útvegsmanna, og ráðherrar þess flokks hafa á undanfarandi árum farið með yfirstjórn sjávarútvegsmála í ríkisstj. Það eru því sjónarmið þess flokks, sem hafa verið mestu ráðandi í sjávarútvegsmálunum, þ. á m. í afurðasölumálum útgerðarinnar. En öllum er kunnugt, að um fyrirkomulag afurðasölunnar og viðskiptamálin yfirleitt er djúpstæður ágreiningur milli núverandi stjórnarflokka. Þess er ekki að vænta, að sjálfstæðismenn beiti sér fyrir þeim breytingum á vinnslu- og sölufyrirkomulagi sjávarafurða, að þar verði tekinn upp félagsrekstur á samvinnugrundvelli í stað þess kaupsýslufyrirkomulags, sem nú ríkir. Það er ekki hægt að búast við því, að Sjálfstfl. felli sínar ær og kýr með því að ganga inn á stefnu framsóknarmanna í viðskiptamálum. Hér fást því ekki verulegar breytingar, nema aðrir menn veljist til forustu í málunum, en það er mjög þýðingarmikið, að í þessum efnum verði breytt um til hins betra. Hitt er svo annað mál, að jafnvel þó að útvegsmenn og sjómenn hefðu verkun aflans í eigin höndum og sú þjónusta væri rekin á hagkvæmastan hátt og þó að þeir hefðu félagsinnkaup á öllum útgerðarnauðsynjum, þá mundi þetta ekki nægja, eins og nú er ástatt, að öðru óbreyttu, til þess að útgerðin gæti orðið rekin hallalaust. Það er vegna þess, að verðið, sem fæst fyrir útfluttar vörur í erlendum gjaldeyri, umreiknað í íslenzka peninga með núverandi gengisskráningu, er ekki nógu hátt til að vega á móti framleiðslukostnaðinum. Stundum heyrist talað um það í nokkrum ásökunartón, að útvegsmenn séu stöðugt að gera kröfur á hendur því opinbera um stuðning við atvinnureksturinn. En ef að er gáð, þarf þetta ekki að vera neinum undrunarefni. Það er vegna þess, að útvegsmenn eins og aðrir búa við verzlunarhöft, sem sett eru af ríkisvaldinu. Þeir og aðrir, sem selja vörur úr landi, þurfa að afhenda erlenda gjaldeyrinn, sem fyrir þær fæst, fyrir verð, sem ákveðið er af yfirvöldunum. Auk þess eru önnur höft á útflutningsverzluninni og einokun á a. m. k. einni útflutningsvörutegund, sem ekki hefur fengizt samkomulag um að létta af. Þegar á þetta er litið, getur það ekki talizt undarlegt, þó að útvegsmenn og aðrir, sem selja vörur úr landi, kalli á ráðstafanir stjórnarvaldanna, þegar framleiðslan ber sig ekki. Allt öðru máli væri að gegna, ef hér væri viðskiptafrelsi, en því er ekki að heilsa, að svo sé. Það mun óhætt að segja, að hér hafi verið meiri og minni viðskiptahömlur síðan í byrjun fyrri heimsstyrjaldarinnar, árið 1914, og enn sést alls ekki hilla undir verzlunarfrelsi hér á landi, þó að sumir menn séu oft að spjalla um slíkt. Þjóðin má ekki við því, að útgerð fiskiskipa hætti og vörusala til annarra landa falli niður. Til þess að koma í veg fyrir, að svo fari á þessu ári, er frv. þetta lagt fyrir þingið. Samkomulag hefur orðið milli stjórnarflokkanna um frv., og því hef ég mælt með samþykkt þess, eins og fram kemur í nál. á þskj. 313. Oft er það svo, þegar samið er um mál milli tveggja eða fleiri flokka, að niðurstaðan verður nokkuð önnur en hvor eða hver flokkur hefði helzt kosið. Þannig mun vera um þetta frv., að ýmsir þeir, sem stuðla að framgangi þess með atkvæði sínu, hefðu kosið að hafa einstök ákvæði þess nokkuð öðruvísi en samkomulag hefur náðst um milli flokkanna. Annar af meðnefndarmönnum mínum í meiri hl. fjhn., hv. þm. A-Húnv., hefur lýst því yfir, að hann væri mjög óánægður með frv., þó að hann greiði atkv. með því, og birtir hann andvarp frá sér á prenti í nál. meiri hluta fjhn. Hann minnir þar á frv. um verðtryggingarsjóð, sem hann hefur flutt á þessu þingi. Í sambandi við aths. hv. þm. A-Húnv. vil ég taka fram, að þess hefur ekki heyrzt getið, að Sjálfstfl. hafi bent á hans frv. sem úrræði, þegar var verið að undirbúa það frv. um framleiðslusjóð, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Í fjhn. urðu menn ekki sammála um afstöðu til þessa frv. Meiri hl., fulltrúar stjórnarf'lokkanna, vildi mæla með samþykkt þess óbreytts. Þó tók einn fulltrúi stjórnarflokkanna í n. fram, svo sem kemur fram í nál. meiri hl., að honum litist í raun og veru alls ekki á þær ráðstafanir, sem hér væri verið að gera. Hann tók það skýrt fram, að þetta væru vandræðaráðstafanir. Hann vísaði til þess, að hann hefði sjálfur flutt till. til lausnar á framleiðslu- og efnahagsvandamálum þjóðarinnar, sem hann teldi miklu betri en þær, sem hæstv. ríkisstj. hefði hugkvæmzt að leggja til í þessu frv. M. ö. o. hefur það gerzt, að einn af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. hefur lýst yfir vantrausti á henni, hefur tekið fram, að þær till., sem ríkisstj. hefur lagt fram, séu að mörgu leyti lítt merkar og að fara ætti allt aðrar leiðir en hún vill fara til þess að leysa vandann. Er lítill vafi á því, að fleiri stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. hugsa eitthvað á svipaða leið og þessi stuðningsmaður hennar, sem tekið hefur kjark í sig og sagt hreinskilnislega, að þessar till. séu öngþveitistillögur. Mergur þessa máls, sem hér er um að ræða, er tvenns konar: Í fyrsta lagi, hversu mikla aðstoð á að veita útgerðinni, og í öðru lagi, hvernig á að afla nauðsynlegs fjár í nauðsynlega aðstoð. Ég ræddi málið almennt við 1. umr. þess, og skal ekki endurtaka neitt af því hér, heldur snúa mér að einstökum atriðum málsins, svo sem ætlazt er til við 2. umr. Ég skal þó endurtaka, að ég dreg ekki í efa í sjálfu sér, að nauðsyn sé á víðtækum ráðstöfunum útveginum til stuðnings. Það er augljóst mál, að væri ekkert að gert, yrði hlutur þeirra, sem við útveginn starfa, of rýr, miðað við það, sem þeir bera frá borði, sem vinna hliðstæð störf í þágu þjóðarheildarinnar. Einhverjar ráðstafanir eru því tvímælalaust nauðsynlegar. Spurningin er fyrst og fremst, hve þessi aðstoð eigi að vera mikil. Ríkisstj. hefur undirbúið eða notað marga mánuði til að gera sér grein fyrir því, hversu aðstoðin ætti að verða mikil. Hún hefur ráðið marga sérfræðinga til þess að annast athuganir í því sambandi. Ríkisstj. skipaði t. d. 4 manna hagfræðinganefnd fyrir mörgum mánuðum til þess að gera athuganir hér að lútandi og skila áliti og tillögum um þessi efni. Hún hefur enn fremur látið ýmsa af ráðuneytisstjórum sínum og fiskimálastjóra vinna að miklum rannsóknum um þessi efni. Hins vegar hefur svo undarlega brugðið við, að hæstv. ríkisstj. hefur neitað stjórnarandstöðunni algerlega um að fá nokkurn aðgang að þeim upplýsingum, sem þessir sérfræðingar hennar hafa aflað og kostnaðurinn við hefur verið greiddur af landsfé. Stjórnarandstaðan hefur talið, að hún ætti rétt á því að fá að sjá niðurstöður þessara rannsókna. Hún hefur tekið fram, að hún ætlaðist ekki til þess að fá að vita um það fyrir fram, hvaða tillögur í einstökum atriðum þessir sérfræðingar gerðu eða hvaða tillögur hæstv. ríkisstj. hygðist gera. En hún hefur talið sig eiga kröfu á að fá aðgang að þeim skýrslum og rannsóknum, sem gerðar eru fyrir opinbert fé. Þær eiga ekki og mega ekki og geta ekki verið einkamál ríkisstj. einnar. Svo hefur hins vegar brugðið við, að hæstv. ríkisstj. hefur talið þessar rannsóknarniðurstöður vera sitt einkamál einvörðungu. Þetta hlýtur að vekja tortryggni í þá átt, að það, sem lagt er fram hér opinberlega sem till. ríkisstj., sé ekki að öllu leyti a. m. k. rökstutt með þeim hlutlausu rannsóknum, sem gerðar hafa verið. Hæstv. ríkisstj. mun hafa látið stuðningsmenn sína, a. m. k. helztu stuðningsmenn sína hér á hinu háa Alþ., fá aðgang að ýmsum skýrslum, sem um þetta hefur verið safnað. Það hefur orðið þess valdandi, að nokkuð hefur síazt út um, hver t. d. hafi verið niðurstaða hagfræðinganefndarinnar og hvað hún hafi lagt til. Eftir þeim fregnum, sem mér hafa um þetta borizt, lagði hún til, að bátagjaldeyriskerfið í heild væri afnumið, m. ö. o., að einn helzta stefnuatriði núverandi stjórnarflokka varðandi framkvæmd aðstoðarinnar við útveginn skuli breytt, en jafnframt skuli B-skírteini innleyst. Mér hefur skilizt, að hagfræðingarnir hafi enn fremur lagt til, að hliðstæðu gjaldi yrði haldið á þeim vörum, sem fluttar hafa verið inn samkvæmt bátagjaldeyriskerfinu, 60% álagi á vörur fluttar fyrir frjálsan gjaldeyri og 30% álagi á clearing-vöru, og enn fremur hafi þeir lagt til, að 30% gjald yrði lagt á fjölmargar aðrar innflutningsvörur, þó að undanskildum nauðsynjum almennings og útvegsins. Þeir hafa gert ráð fyrir því að afla með þessu móti 220 millj. kr. í útflutningsstyrktarsjóð. Innifalið í honum er það, sem bátagjaldeyriskerfið hefur gefið og reikna má að sé um 110 millj. kr. Þá var afgangurinn um 110 millj., en það, sem afla á samkv. þessu frv., er 137 millj. kr., svo að það virðist vera, ef þessar fregnir, sem ég hef af þessu haft, eru réttar, sem þeir hafi talið, að nauðsynlega þyrfti ekki nema um 110 millj. kr. nýjar álögur, þar sem hæstv. ríkisstj. telur að þurfi næstum 140 millj. kr. nýjar álögur. M. ö. o. hafa hagfræðingarnir talið, að komast mætti af með 30 millj. kr. minni álögur en ríkisstj. hefur nú gert till. um. Þeir gerðu ráð fyrir, að halda ætti áfram að greiða togurum rekstrarstyrk með svipuðum hætti og verið hefur og að bátarnir fengju uppbót í formi ákveðinnar greiðslu á fisk upp úr sjó. Hver getur verið ástæðan til þess, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki fengizt til þess að gera kunnar rannsóknarniðurstöður og till. hagfræðinganefndarinnar? Mig grunar, að meginástæðan sé sú, að í áliti hagfræðinganna hafi falizt mjög veruleg gagnrýni á stjórnina og stefnu hennar, að hagfræðingarnir hafi verið sammála um að gagnrýna ýmis veigamikil atriði í stjórnarframkvæmdum ríkisstjórnarinnar, þeir hafi t. d. talið, að bátagjaldeyriskerfið hafi gengið sér fullkomlega til húðar og það sé óverjandi að halda því áfram. Samt sem áður ætlar hæstv. ríkisstj. að halda því áfram. Enn fremur hefur mér skilizt, að þeir hafi gagnrýnt verulega þá fjárfestingarstarfsemi, sem haldið er uppi og studd af ríkisvaldinn, en engin breyting mun vera í aðsigi á því sviði af hálfu hæstv. ríkisstj. Hvað sem þessu líður, er það tvímælalaust, að án þess að eiga aðgang að þeim skýrslum og rannsóknum, sem fram hafa farið á vegum ríkisvaldsins, er ógerningur að gera sér nákvæma grein fyrir því, hver er raunveruleg aðstoðarþörf togaraútvegsins og bátaútvegsins. Í sjálfu sér getum við í minni hl. hv. fjhn. því ekki gert brtt. um þær upphæðir, sem hér er lagt til að greiddar skuli í rekstrarstyrki eða uppbætur. Nokkur atriði eru þó hér, sem augljóst er að mætti færa til betra horfs, og hefur hv. 11. landsk. þm. (LJós) þegar gert grein fyrir sameiginlegri skoðun okkar á því máli. Við erum sammála um, að eðlilegra væri að fara aðra leið en þá að kaupa B-skírteini af útvegsmönnum, þ. e. að fara þá leið, sem þeir sjálfir stungu upp á í till. sínum til ríkisstj., að hlutazt væri til um að bankarnir veittu lán, helzt vaxtalaus, með veði í innflutningsréttindunum. Ef það yrði gert, væri óþarfi að framkvæma nokkur kaup á óseldum B-skírteinum. Enn fremur erum við sammála um að fella niður 5. gr., þ. e. að láta það duga, sem þegar hefur verið gert til að afla fjár til greiðslu uppbóta á söluverð saltaðrar reknetasíldar, en um það gilda nú þegar fastir samningar milli útvegsmanna og hæstvirtrar ríkisstjórnar. Við þessar tvær ráðstafanir minnkar fjáröflunarþörfin í sjóðinn úr 152 millj. í 116 millj. kr. Þar af eru til í bifreiðasjóði frá fyrra ári 15 millj., svo að nýtt fé, sem afla þarf, ætti samkv. því að vera 101 millj. kr. Nú tel ég það vera merg málsins í sambandi við slíkar ráðstafanir allar, að með þeim er tapið á útveginum í raun og veru þjóðnýtt, það er gert að alþjóðarmáli að tap skuli vera á útveginum, ef til engra ráðstafana sé gripið. Hvað liggur þá beinna við en að segja sem svo, ef einhvers staðar í útveginum er ágóði: Á þá ekki einnig að þjóðnýta hann? Er þá ekki a. m. k. eðlilegt, að sá gróði, sem verður á einstökum sviðum í því mikla kerfi, sem útvegurinn er, gangi til þess að mæta því tapi, sem er á öðrum sviðum í útveginum? Það hefur verið altalað undanfarin ár, að þó að sjálf fiskveiðitækin hafi verið rekin með halla, þ. e. bátarnir og togararnir, hafi verið verulegur gróði af fiskvinnslunni, og sum árin hefur það verið tvímælalaust, að um gróða hefur þar verið að ræða. Leiðin, sem farin hefur verið, hefur verið sú, að tapinu, sannanlegu tapi af rekstri togara og báta, hefur verið velt yfir á herðar alls almennings í landinu, ríkissjóður hefur tekið að sér greiðslu þess taps, en gróðinn í fiskvinnslustöðvunum hefur fengið að renna eftir sem áður í vasa þeirra, sem þær eiga, þangað til á þeim fer að verða tap, þá er ekki ætlazt til þess, að gróði fyrri áranna fari til að borga tapið, heldur er þá komið til ríkisvaldsins og ætlazt til, að tapið verði greitt af almannafé. Þetta er óeðlilegt. Í þessu er fólgin hin fyllsta öfugþróun. Hér verður að jafna á milli ára, gróði eins árs verður að ganga upp í tap annars árs, og hér verður að jafna á milli aðila innan útvegsins, gróði sá, sem einn aðili hlýtur á að fara til að jafna tap, sem annar aðili ber. Ef reynslan sýnir ár eftir ár, að tap er, og ef reynslan sýnir, að tap er á öllum starfsháttum útvegsins, þá er ekkert við því að segja, þó að sótt sé greiðsla á því tapi í almannasjóð. Slíkur undirstöðuatvinnuvegur sem sjávarútvegurinn verður máttúrlega að fá þann hluta af heildarþjóðarframleiðslunni, sem honum ber, til þess að geta séð öllum þeim, sem við hann vinna, fyrir hliðstæðum kjörum og aðrir menn njóta fyrir jafnþjóðnýt störf. En hvað á að gera til þess, að fyrir það verði tekið, að allt tap sé greitt af hinn opinbera, en gróði, ef hann verður og þegar hann verður, falli í skaut þeim, sem eiga þau fyrirtæki, sem hér eiga hlut að máli? Mér finnst, að nú, þegar þetta mál er til umr., sé tími til þess kominn að staldra við. Með þessu frv. er gert ráð fyrir langstærstu uppbótargreiðslum til útvegsins, sem nokkurn tíma hefur verið gert ráð fyrir. Nú á að taka af almannafé meira til þess að greiða kostnaðinn við þjóðnýtingu tapsins en nokkurn tíma hefur verið gert áður. Þá finnst mér tími kominn til að gera ráðstafanir til þess að ganga úr skugga um eða tryggja, að sá gróði, sem þarna kann að myndast á einstökum sviðum, fari til þess að mæta tapinu, áður en komið er að ríkissjóðnum, áður en farið er að sækja fé í vasa almennings. Þess vegna tel ég eðlilegt, að nú sé það gert að skilyrði fyrir aðstoð samkv. þessum lögum, að sá ágóði, sem myndast kann á einstökum sviðum útvegsins, sé endurgreiddur í framleiðslusjóðinn, ef athugun sýnir, að um ágóða er að ræða. Hér dugir ekki að veita ríkisstj. rétt eða skylda hana til þess að ganga úr skugga um, hvort um ágóða er að ræða á einstökum sviðum útvegsins. Menn treysta ríkisstj. alls ekki til þess að framkvæma hlutlausa rannsókn á afkomunni á útveginum. Ríkisstj. hefur meira að segja átt í hörðu við hraðfrystihúsin um að fá reikninga hjá þeim, sem þau þó fyrir löngu höfðu skilað skattayfirvöldum, og þegar einstakir atvinnurekendur í útvegsstétt gerast svo baldnir gagnvart ríkisstj. og ríkisstj. er jafnmáttlaus gagnvart þeim og raun ber vitni, dugir ekki annað en að taka málið nokkru fastari tökum. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja brtt. við frv., sem er í prentun, en berst væntanlega sem þskj. innan nokkurra mínútna. Þar sem henni hefur ekki verið útbýtt, vil ég leyfa mér að lesa hana, með leyfi hæstv. forseta. Hún er um, að á eftir 7. gr., greininni um greiðslu aðstoðarinnar, komi ný gr., svo hljóðandi: „Skilyrði fyrir aðstoð samkv. lögum þessum er, að útgerðarmenn og eigendur fiskvinnslustöðva séu félagar í sameignarfélagi, sem stofnað sé í hverri verstöð. Stjórn hvers félags skipa þrír menn og skal einn þeirra kosinn af útgerðarmönnum og eigendum fiskvinnslustöðva, annar af sjómannafélögum verstöðvarinnar og hinn þriðji af ríkisstj., og skal hann vera formaður stjórnarinnar. Stjórnin á aðgang að reikningum allra þátttakenda í félaginu og hefur úrskurðarvald um einstaka kostnaðarliði þeirra. Henni er enn fremur rétt og skylt að rannsaka rekstrarfyrirkomulag sérhvers félags og miða viðurkenningu sína á réttmæti einstakra kostnaðarliða við það, að um hagkvæman rekstur sé að ræða. Komi í ljós, að tekjuafgangur verði hjá félaga sameignarfélagsins, skal hann greiddur framleiðslusjóði, en þó aldrei hærri upphæð en nemur aðstoð þeirri, er hlutaðeigandi hefur fengið úr sjóðnum.“ Ég skal leyfa mér að skýra meginhugsun þessarar brtt. með örfáum orðum. Ég tel algerlega óverjandi að ætla sér að greiða hátt á annað hundrað millj. kr. til útvegsins til þess að mæta tapi innan hans, án þess að það sé jafnframt fullkomlega tryggt, að verði hagnaður í einstökum greinum hans, gangi sá hagnaður fyrst og fremst til þess að mæta tapinu. Ég lít á útveginn allan sem eina heild, þar sem bæta eigi í þann vasann, sem vantar í, úr hinum, sem safnast fyrir í, og ráðið til þess er að gera það að skilyrði fyrir aðstoðinni, að í hverri verstöð sé myndað félag, sameignarfélag útgerðarmanna og eigenda fiskvinnslustöðva, og félagi þessu stjórnað af þrem mönnum, einum frá útvegsmönnum, einum frá sjómönnum og einum frá ríkisvaldinu, og að þessir aðilar eigi fullkominn aðgang að öllum reikningum og öllum upplýsingum um rekstur hinna einstöku fyrirtækja í verstöðinni. Það, sem ég legg sérstaka áherzlu á hér, er það, að sjómenn öðlist aðild að stjórn þessara félaga og þar með rétt til þess að kynna sér rekstur allra fyrirtækja útvegsins í eigin verstöð út í æsar til þess að ganga úr skugga um, hvort um hagkvæman rekstur sé að ræða eða ekki, og fá að vita um það, ef um gróða eða gróðamöguleika er að ræða. Ef það kemur í ljós, að reksturinn er alls staðar þannig, að rekstrarhagkvæmnin verður ekki aukin og að það er tap, þrátt fyrir það að fyllstu hagsýni sé gætt í hvívetna, þá hlýtur sjómaðurinn og allir landsmenn að viðurkenna, að nauðsyn er á opinberri aðstoð til útvegsins. Komi aftur á móti í ljós, að um hagnað sé að ræða á einhverju stigi, t. d. við fiskvinnslu, á að skila þeim hagnaði aftur í framleiðslusjóðinn. Með þessu móti einu bygg ég að hægt verði að sætta almenning í landinu við áframhald á þeirri braut, sem nú er komið út á í þessum efnum. Þjóðnýting á tapinu er því aðeins réttlát, að þeir, sem sjálfir vinna framleiðslustörfin, sannfærist um, að ekki sé hægt að reka framleiðsluna betur en gert er og að sá gróði, sem kann að myndast, fari fyrst og fremst til að jafna tapið, sem verður á öðrum sviðum. Þá kem ég að hinu meginatriði málsins, hvernig eigi að afla þeirra tekna, sem nauðsynlegt er að afla í þessu skyni, samkv. þeim styrkjum, sem gert er ráð fyrir í I. kafla frv. Ég sagði áðan, að ég teldi, að um 101 millj. kr. tekjuöflun í framleiðslusjóðinn nægði til þess að standa straum af þeim verkefnum, sem honum eru falin. Í bifreiðasjóði eru þegar 15 millj. kr., sem ég geri ráð fyrir að gangi í sjóðinn, eins og frv. einnig gerir. Teknanna á samkv. frv. að afla aðallega með fernu móti: í fyrsta lagi - og það er langstærsti tekjustofninn - með 9.9% gjaldi á nær allan innflutning, enn fremur með 30% gjaldi á ýmsa tollvöru, með 40% álagi á ýmsa innlenda tollvöruframleiðslu og með 100% álagi á fob-verð innfluttra bifreiða og bifhjóla. Eina tekjuöflunaraðferðin af þessum fjórum, sem ég get fallizt á, er sú að halda áfram að leggja 100% gjald á fob-verð innfluttra bifreiða, og geri ég því ekki till. um, að þeim ákvæðum verði hreytt. En við erum sammála um það í minni hl. fjhn., að tekjuáætlunin, að upphæð 8 millj., sé of lág og að fyllilega væri óhætt að tvöfalda þá tekjuáætlun og reikna með 16 millj. kr. tekjum af þessu bifreiðaleyfagjaldi. Eftir verður þá nauðsyn á 85 millj. kr. tekjuöflun í framleiðslusjóðinn. Ég get með engu móti fallizt á, að sanngjarnt sé að afla þessara tekna fyrst og fremst með því að leggja hlutfallslega jafnt gjald, næstum 10%, á nær allan innflutning í landinu, og rökstyð ég það með tvennu móti. Fyrri röksemdin er sú, að með þessu móti er byrðunum af aðstoðinni við útveginn velt á herðar alls almennings hlutfallslega jafnt, hvort sem um nauðsynlega neyzlu er að ræða eða ónauðsynlega, hvort sem hlutaðeigandi er ríkur eða fátækur. Þetta er ranglátt, og þetta er, held ég, í fyrsta skipti, sem stórfjár er aflað í ríkissjóð, án þess að nokkur tilraun sé gerð til þess að miða álögurnar að einhverju leyti við gjaldgetu þeirra, sem þær eiga að bera. Hingað til, er um slíkar stórálögur hefur verið að ræða, hefur alltaf verið reynt með einhverjum hætti að leggja þyngri byrðar á þá, sem breiðari hafa bökin. Hér er það ekki gert, hér skulu allir greiða jafnt, hvort sem þeir eru ríkir eða fátækir hvort sem þeir nota nauðsynlega vöru eða ónauðsynlega. Í þessu sambandi má geta þess, að eftir þeim fregnum, sem ég hef haft, gerði hagfræðinganefndin ekki till. um að fara þannig að. Það gjald, sem hún reiknaði með á innflutninginn og var að vísu hærri hundraðshluti, átti alls ekki að falla á helztu nauðsynjavörur almennings og helztu nauðsynjavörur útvegsins. Hjá þeim var sjónarmiðið auðsjáanlega það að hlífa hinni bráðnauðsynlegustu neyzlu og hlífa framleiðslunni. Ríkisstj. hefur tekið hinn kostinn að leggja jafnþungt á nauðsynlegu neyzluna og að leggja jafnmikið á framleiðsluna. Þetta er óeðlilegt, og á þetta get ég með engu móti fallizt. Hin meginröksemdin gegn þessu er sú, að hér er verið að taka af framleiðslunni með annarri hendinni það, sem henni er rétt með hinni, því að samkv. vísitölukerfinu, sem er í gildi og á að vera í gildi áfram, hækkar auðvitað verðlag og þar með vísitala og kaup, svo að útvegurinn verður mjög bráðlega að bera hærri kaupgreiðslur en hann hefði þurft, ef nauðsynjavörunum hefði verið hlíft, og er það auðvitað það sjónarmið, sem vakað hefur fyrir hagfræðingunum, er þeir gerðu sínar tillögur. En þá er spurningin, hvernig eigi að afla þeirra 85 miilj. kr., sem ég fellst á að aflað sé í framleiðslusjóð til bráðabirgða, þangað til séð verður með því fyrirkomulagi, sem ég geri að öðru leyti ráð fyrir í brtt. mínum, hvort ekki verður um gróða að ræða á ýmsum öðrum sviðum útvegsins, sem gæti minnkað þá álöguþörf. Ég hef leyft mér að flytja till. um, hvernig þess fjár skuli aflað, og er sú till. einnig í prentun, eins og hin fyrri, sem ég nefndi. Ég vil því leyfa mér að lesa hana upp, með leyfi hæstv. forseta. Hún er um, að 13. gr. frv. orðist þannig: „ Ríkisstj. skipar eftir tilnefningu þingflokkanna 5 manna nefnd til að undirbúa lagasetningu um skatt á verðbólgugróða, og skal hún hafa lokið störfum fyrir 15. febr. n. k. Skatturinn skal lagður á eignarauka, sem orðið hefur á tímabilinu frá 1. jan. 1940 til 30. des. 1955, vera stighækkandi og nema sem næst 85 millj. kr. samtals. Skatturinn skal þó aðeins lagður á þá skattþegna, sem hafa aukið skuldlausa eign sína um meira en 300 þús. kr. á þessu tímabili. Við ákvörðun eignaraukans skal miða við gangverð eigna. Í lögunum skal vera heimild til þess að framkvæma birgðatalningu og skrásetningu verðbréfa.“ Ég legg svo til, að aðrar gr. í frv. um tekjuöflun verði felldar niður. Megintilgangurinn er að láta þá, sem hagnazt hafa á hinni gífurlegu verðbólguþróun undanfarinna 15 ára, greiða þær 85 millj. kr., sem nauðsynlegt er að útvegurinn fái í sinn hlut, að því er séð verður nú, í stað þess að allur almenningur eigi að greiða þessar 85 millj. af neyzlu sinni á liðandi ári. Á því er ekki nokkur vafi, að gróðamyndun á s. l. 15 árum hér á landi hefur verið gífurleg, nemur mörg hundruð milljónum, ef ekki milljörðum króna. Hvað er eðlilegra, þegar gera þarf hallærisráðstafanir eins og þær sem hér er um að ræða, þegar gerðar eru slíkar öngþveitisráðstafanir útveginum til hjálpar, en að taka féð þar, sem gróði hefur safnazt saman á undanförnum hálfum öðrum áratug. Það á auðvitað að gera, áður en seilzt er ofan í vasa alls almennings, sem nú hefur í ýmsum stéttum ekki meira en rétt til hnífs og skeiðar. Þessa tekjuöflun tel ég margfalt réttmætari og skynsamlegri en að leggja tekjuöflunina á neyzlu manna, hlutfallslega jafnt á alla neyzlu. Mergurinn málsins er svo auðvitað sá, að það þarf að koma útvegsmálunum í það horf, að ekki þurfi ár eftir ár að grípa til neyðarráðstafana eins og hér er gert. Því verður auðvitað ekki haldið áfram ár eftir ár að taka allt að 100 millj. kr. af eignaraukanum síðan 1940, og það er ekki heldur ætlunin. Mergurinn málsins er sá, að snúið sé við á þeirri óheillabraut, sem mál útvegsins hafa verið á undanfarin ár, þannig að enn þurfi ekki að koma til svipaðra ráðstafana. Það er í trausti þess, að þetta sé í síðasta skipti, sem til slíkra vandræðaráðstafana er gripið, að ég legg til, að þessi aðferð verði viðhöfð, að verðbólgugróði s. l. hálfs annars áratugs sé fyrst og fremst notaður til þess að greiða það, sem útvegurinn nú þarf á að halda. Ég er sannfærður um, að þessar 85 millj. kr. eru ekki nema lítill hluti af þeim feiknagróða, sem safnazt hefur saman á ýmsum sviðum íslenzks atvinnu- og fjármálalífs á undanförnum hálfum öðrum áratug. Ef frv. er afgreitt á þennan hátt, þá held ég, að útvegurinn mætti vel við una. Það er séð fyrir þörfum hans á yfirstandandi ári, en það eru ekki lagðar ósanngjarnar byrðar á almenning til þess að standa straum af nauðsynlegum aðgerðum útveginum til hjálpar.