Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar þáltill. frá landbn., sem er á þskj. 288, var til umræðu í þessari hv. d. fyrr í vetur, lá hér einnig fyrir til umræðu brtt. á þskj. 309 frá Birni Jónssyni og Einari Ágústssyni. Þegar umræðunni var frestað, átti landbn. kost á að leita umsagnar nokkurra aðila, sem þessi mál varða sérstaklega, og ræða og skoða þessar till. báðar. Þær voru sendar til umsagnar Búnaðarþingi, til Félags áhugamanna um fiskirækt og til veiðimálastjóra Búnaðarþing lagði til, að till. yrðu samþ. á Alþ., og sama álit kom frá Félagi áhugamanna um fiskirækt. Hins vegar taldi veiðimálastjóri þörf á nokkrum orðalagsbreyt., en till. taldi hann báðar tímabærar og mikilsvert að fá viljayfirlýsingu Alþ. um þessi efni. Landbn. hefur að athuguðu máli valið þann kostinn að orða till. um og hefur með samþykki flm. brtt. fellt saman efni þeirra, og er niðurstöðum okkar nm. að finna á þskj. 378. Við þá athugun, sem n. gerði um þessi fræðslumál, kom í ljós, að við bændaskólann á Hvanneyri hafa um nokkurt árabil verið flutt erindi um fiskirækt, og þótt sú fræðsla hafi verið í smærri stíl en skólastjórinn, Guðmundur Jónsson, hefði óskað, þótti landbn. þessarar hv. d. rétt og skylt að láta þess getið hér í umræðunum, sem vel hafði verið gert í þessu efni, og vildi láta það koma fram, að hér hefði þó verið unnið að þessu, þótt í smáum stíl væri. Í þeirri till., sem hér var fyrr lögð fram og er að finna, eins og ég sagði áðan, á þskj. 288, er gert ráð fyrir því að taka upp fræðslu við bændaskólana, en eins og till. er nú orðuð á þskj. 378, er gert ráð fyrir því að orða þetta á þann hátt, „að fræðsla verði efld við bændaskólana,“ og er það í samræmi við það, sem ég áðan lýsti um starfsemi skólans á Hvanneyri. Þá er í síðari hluta þáltill. á þskj. 378 skorað á. landbrh. að gera svo fljótt sem verða má ráðstafanir til, að ráðunautaþjónusta verði fyrir hendi, þjónusta, er stuðli að þekkingu almennings um það mikilsverða málefni, sem fiskirækt vissulega er. Hins vegar gat n. ekki fallizt á að kveða á um það í þessari till., á hvern hátt þeirri ráðunautaþjónustu yrði hagað í einstökum atriðum, eins og flm. till. á þskj. 309 gerðu þó ráð fyrir. Þessi starfsemi er ný af nálinni og því eðlilegt, að ráðh. leiti þeirrar tilhögunar, sem bezt er við hæfi hverju sinni. Eigi að síður taldi n. rétt, að viljayfirlýsing Alþ. lægi hér ljóslega fyrir. Hæstv. landbrh. hefur svo borið fram viðaukatill. við till. n., og er hana að finna á þskj. 408. Sú till. er í fullu samræmi við sjónarmið landbn. þessarar hv. d og veiðimálastofnunarinnar. Ég vil því, herra forseti, leggja til, að ályktunin á þskj. 378 ásamt brtt. á þskj. 408 verði samþykkt.



Herra forseti. Þetta mál er flutt af landbn. þessarar hv. d., og hefur verið um það hið bezta samkomulag. Formaður landbn. hefur lýst meðferð málsins, og get ég tekið undir allt, sem hann sagði um það efni. En eftir að landbn. fjallaði um þetta mál og færði það í þann búning, sem þskj. nr. 378 sýnir, hefur verið borin fram af hæstv. landbrh. viðaukatill. við málið. Ég hafði nú vænzt þess, að hæstv. ráðh. hefði getað orðið viðstaddur þessa umr. og gert grein fyrir þessari viðaukatill., en ég sé, að hann muni ekki hafa getað komið því við. Ég ætla þó eigi að síður að fara um hana örfáum orðum. Þegar efla á fræðslu í fiskirækt, kemur það fyrst til greina að leita til þeirra manna, sem sérþekkingu hafa á þessu sviði, og því miður eru þeir menn ekki margir, enn sem komið er, með okkar þjóð. Á vegum Háskólans er ekki kennsla í þessum efnum, og sérþekkingu á þessu sviði mun einna helzt vera að finna hjá veiðimálastjóra og þeim starfsmönnum, sem hann kann að hafa á að skipa. Það er því alls kostar eðlilegt, að leitað sé til þeirrar stofnunar í sambandi við fræðslu í þessu efni. Í öðru lagi kemur það til greina, með hvaða hætti verði bezt náð til þeirra manna, sem afla sér þekkingar í landbúnaðarfræðum og hyggjast gera landbúnaðarstörf að sínu ævistarfi. Og þá verða bændaskólarnir vitanlega þeir staðir, þar sem einna líklegast er að ná til bændaefnanna með þessa fræðslu. Og till., sem landbn. beitir sér fyrir, stefnir einmitt að því, að fræðsla um fiskirækt verði efld í bændaskólunum. Vel má vera, að það verði horfið að því ráði og það fari vel, að einhver samvinna eigi sér stað milli veiðimálastofnunarinnar og bændaskólanna um þessa fræðslu. Í þriðja lagi kemur það til greina að veita fræðslu á þessu sviði þeim mönnum, sem þegar starfa í landbúnaði og kunna að hafa aðstöðu til að koma á fót fiskirækt. Þá kemur að því, hver eigi að hafa á hendi þá leiðbeiningarstarfsemi, sem komið yrði á fót og haldið uppi meðal starfandi bænda. Eins og frá till. er gengið hjá landbn. á þskj. 378, er það alveg látið óbundið, hvaða stofnun eigi að hafa þessa leiðbeiningarstarfsemi með höndum, en aðeins sagt, að ráðstafanir skuli gera til þess, að ráðunautar í fiskirækt og fiskeldi verði ráðnir til starfa. Nú virðist mér, að viðaukatill. landbrh. stefni að því, að þetta sé á hans valdi og óbundið, hvort hann felur veiðimálastofnuninni að hafa þetta með höndum eða einhverjum öðrum aðila. Ég hef ekkert við það að athuga, þótt það sé kveðið nánar á um þetta, eins og fyrir ráðh. virðist vaka, en það, sem ég vildi sérstaklega leyfa mér að benda á er það, að þegar búið er að ákveða í meginefni till., fyrri málslið hennar, að fræðslan skuli efld á þessu sviði í bændaskólunum, finnst mér naumast fá staðizt og ekki eðlilegt að bæta því inn í viðaukatill. að öll fræðsla og leiðbeining um fiskirækt verði á vegum veiðimálastofnunarinnar. Ég hefði því viljað beina því til ráðh., að hann breytti till. sinni þannig, að fella niður orðin „öll fræðsla“, þar sem bændaskólunum er beinlínis ætlað að hafa hana með höndum að verulegu leyti. Nú sé ég, að hæstv. ráðh. er hér ekki, en ég vildi samt sem áður láta þessa aths. koma fram.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. landbn. fyrir það, að hún hefur efnislega tekið til greina þá brtt., sem ég flutti hér ásamt hv. 11. þm. Reykv., og ég sætti mig vel við þá meðferð, sem sú till. hefur fengið, eins og hún er orðuð á þskj. 378. Þó að þar sé að vísu hnikað til orðum, er efni málsins það sama, þ.e.a.s. það, að stefnt verði að því, að ráðunautar í fiskirækt og fiskeldi verði ráðnir til starfa svo fljótt sem verða má. Hins vegar er fellt niður, að það skuli verða í hverjum landsfjórðungi. Það tel ég, að hljóti að verða, þegar tímar líða, hvort sem þessi till. er orðuð á þennan veginn eða hinn, og það skiptir ekki höfuðmáli, heldur hitt, að fyrir liggi viljayfirlýsing um þetta efni. Ég get því algerlega fallizt á tilI., eins og hún liggur fyrir frá landbn., og hef ekki frekari aths. við hana að gera. Hins vegar verð ég að taka undir það með hv. 2. þm. Austf., að mér finnst að viðbótartill. hæstv, landbrh. sé vægast sagt athugaverð og tel það algerlega rétt hjá honum, að ef sú till. er samþ., sé í raun og veru komin mótsögn í till., þar sem því hefur áður verið lýst í till., að skorað sé á landbrh. að hlutast til um, að nú þegar, eða svo fljótt sem verða megi, verði fræðsla um ræktun og eldi vatnafisks efld við bændaskólana í landinu, en síðan eigi að bætast við þetta ef - eitt stórt ef - , ef það þykir betur henta en að öll fræðsla og leiðbeiningar um fiskirækt verði á vegum veiðimálastofnunarinnar. Ég sé ekki betur en það sé þarna verið að gefa með annarri hendinni og taka með hinni. Nú er það svo, að þó að hér sé að sjálfsögðu um mál allrar þjóðarinnar að ræða, þar sem er það mikla stórmál, hvort okkur getur tekizt á næstu árum að gera Ísland að fiskræktarlandi, þá álít ég þó, að það séu öðrum fremur bændur landsins, sem eiga hér ríkra hagsmuna að gæta, og þess vegna sé ekkert eðlilegra en að sú fræðsla, sem hið opinbera getur í té látið, fari fram gegnum bændaskólana, þó að þar með sé vitanlega ekki sagt, að það liggi neitt bann við því eða á neinn hátt hindrað, að fræðsla geti farið fram með öðrum hætti einnig. En ég tel, að það sé jafneðlilegt, eins og ég sagði hér um daginn, þegar þetta mál var til umræðu, að fræðsla um þetta efni sé í frammi höfð við bændaskólana, alveg eins og í öðrum greinum búskapar, öðrum greinum landbúnaðar, og einnig, að það sé jafnrökrétt, að ráðunautar á vegum bændasamtakanna og Búnaðarfélagsins séu starfandi í þessari búgrein eins og öðrum höfuðbúgreinum í landbúnaðinum. Það er að vísu svo, að í till., eins og hún er orðuð á þskj. 378, er engu slegið föstu um það, á hverra vegum ráðunautar skulu vera starfandi, hvort það er Búnaðarfélagið eða veiðimálastofnunin eða einhverjir enn aðrir aðilar. En ég vil lýsa því hins vegar sem minni skoðun, að ég tel, að þarna liggi langnæst lagi, að það sé Búnaðarfélagið, sem hafi með þessa ráðunauta að gera og þeir séu í þjónustu þess, alveg eins og aðrir ráðunautar í öðrum búgreinum. Það er nú svo, þó að ég ætli ekki að fara langt út í þá sálma hér, að veiðimálastofnunin, eins og hún hefur verið starfrækt á undanförnum árum, er ákaflega umdeild stofnun, og hefur verið mjög um það rætt og mjög um það deilt, hvort hún hefur haldið vel og rétt á fiskiræktarmálunum, og það er, held ég, mjög vægt að orði komizt, að það sé mikill ágreiningur manna á milli og að þessi stofnun hafi hlotið mikla gagnrýni á opinberum vettvangi fyrir alla frammistöðu sína í þessu máli. Og ég tel þess vegna fráleitt, eins og nú standa sakir a.m.k. um starfsemi þessarar stofnunar, að það sé hér í till.-formi frá hæstv. Alþ. verið að gefa því undir fótinn, að þessi stofnun skuli raunverulega hafa einhvers konar einkaleyfi á allri fræðslu og leiðbeiningum um fiskrækt og jafnvel sé verið að ýta undir það, að hún sé réttari vettvangur til að skipuleggja fræðslu í fiskræktarmálum en bændaskólarnir. Hins vegar er það auðvitað alveg rétt, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Austf., að ef þessi stofnun er rekin með eðlilegum hætti, tilraunastarfsemi hennar og annað slíkt, er það auðvitað eðllegur hlutur og sjálfsagður, að samvinna sé milli bændaskólanna og veiðimálastofnunarinnar um að dreifa þeirri reynslu og þekkingu, sem stofnunin öðlast, sérstaklega gegnum starfrækslu á fiskeldisstöð sinni í Kollafirði, en hingað til hefur það verið svo, að afrekasaga veiðimálastofnunarinnar í sambandi við þá fiskeldisstöð hefur verið heldur blaðafá og farið litlar sögur af þeirri fræðslu og þeirri þekkingu, sem þaðan hefur dreifzt út til manna í landinu um fiskræktarmál, þó að það sé svo auðvitað ekki útilokað, að framtíðin kunni að bera eitthvað annað í skauti sínu í þeim efnum en þegar hefur komið fram. Ég tel þess vegna, að eins og nú er ástatt í þessum málum, yrði samþykkt á till. hæstv, landbrh. eins og hreinn og beinn hortittur við till., mundi veikja hana í alla staði og sé ekki aðeins til stórlýta á annars ágætri till., heldur hreint og beint skaðleg. Ég tel, að hér sé sá eðlilegi háttur á gangi mála, að fræðsla fari fyrst og fremst fram í bændaskólunum, og ráðunautastörf, og til þeirra verður stofnað, verði á vegum búnaðarsamtakanna. Ég mun þess vegna greiða atkv. á móti brtt. eða viðbótartill. hæstv. landbrh. og vænti þess, að hún verði felld.



Herra forseti. Mér sýnist nú, að það gæti allmikils misskilnings í ræðum þeirra tveggja hv. alþm., sem hér hafa talað núna næst á undan mér, varðandi þá till, eða viðaukatill„ sem hæstv. landbrh. hefur borið fram. Mér sýnist, að það sé mjög ljóst, að viðaukatill. er bundin síðari hluta þeirra till., sem landbn. ber fram, eða bundin við þá ráðunautaþjónustu, sem hér er talað um, en á ekki frekar við fyrri hlutann. Þetta hygg ég, að sé augljóst, þegar málið er skoðað. Ég get ekki annað en komið aðeins inn á það efni líka, sem hér kom fram í ræðu 4. þm. Norðurl. e. um veiðimálastofnunina, þar sem mér þótti gæta vanmats á starfi hennar, og hann ræddi um það, að hún hefði verið mjög umdeild. Það má vel vera, ég geri nú ráð fyrir því, að það sé ekki eina opinbera stofnunin í landinu, sem einhver hafi eitthvað við að athuga. En ég vil benda á að það eru ekki mörg ár síðan þessi stofnun var algerlega vanmegnug þess að vinna störf, sem henni voru ætluð, vegna þess að hún hafði hvorki fjármuni né starfsmenn til þess að sinna því eins og skyldi. Á þessu hefur orðið allmikil breyting nú síðustu árin. Hún hefur fengið meira starfslið, og mér þykir rétt að upplýsa það, sem virtist ekki vera ljóst fyrir þeim ræðumanni, sem hér talaði um þetta, að veiðimálastofnunin hefur sinnt, eins og ég hef komið lauslega inn á fræðslu við bændaskólann á Hvanneyri á síðustu árum og það í vaxandi mæli. Mér er kunnugt um það, að t.d. hafa þeir menn, sem eru við framhaldsnám á Hvanneyri, verðandi kandidatar, þeir hafa tekið kúrsus í þessum efnum og veiðimálastofnunin lagt til þá kennslukrafta, sem til þessa hafa verið fengnir að skólanum. Og þessir piltar hafa tekið próf að loknum þeim námskeiðum, sem þeir hafa notið þarna. Ég er ekki að segja, að það hafi hvert verkefni heppnazt veiðimálastofnuninni, sem hún hefur tekið sér fyrir hendur, en ég hygg, að þegar á að meta starfsemi hennar, þurfi vel að hafa það í huga, að hún hefur fram undir síðustu tíma ekki haft þá starfsaðstöðu, sem hún þurfti, til þess að geta sinnt verkefnunum. Þetta vildi ég nú láta koma hér fram, af því að mér fannst ekki sanngjarnt, að það yrði ekki leiðrétt eða látið koma fram hér í þessum umræðum, að veiðimálastofnunin vinnur þarna verk og hefur unnið á undanförnum árum við bændaskólana, sem við að vísu teljum að beri að efla, en það verður því aðeins eflt, að hún fái til þess fjárráð og starfslið að sinna þeim verkefnum. Ég vil svo endurtaka það, sem ég sagði hér í fyrri ræðu minni, að þó að landbn. hafi ekki staðið að þessari viðaukatill., sem hér hefur verið lögð fram frá hæstv. Iandbrh., þá sýnist mér, að hún sé í fullu samræmi við það sjónarmið, sem landbn. hafði í þessum málum, og vil ég því mæla með samþykkt hennar.



Herra forseti. Það eru ekki mörg orð. Ég sagði það hér, að mér væri kunnugt um það, að veiðimálastofnunin væri umdeild stofnun og einnig það, hvernig hún hefði yfirleitt haldið á fiskræktarmálunum, og teldi ég ekki ástæðu til að taka upp um það almennar umræður hér og nú. Það má vel vera, að hún hafi á einhverju sviði komið að gagni, og það er vel, ef það er, en ég er þó þeirrar skoðunar, að það sé tiltölulega lítil gagnsemi miðað við það stórfellda fjármagn, sem til þeirrar stofnunar hefur verið varið á undanförnum árum, og það hefði e.t.v. verið hægt að verja því betur í þágu fiskræktarmálanna en gert hefur verið. En hitt er aðalatriði málsins, eins og það liggur nú fyrir, það er sú brtt., sem hæstv. landbrh. hefur flutt hér, og ég get ekki fallizt á, að það er enginn misskilningur, hvorki hjá mér né hv. 2. þm. Austf., að með samþykkt þeirrar brtt. sé því gefið undir fótinn, að öll fræðsla og leiðbeiningar um fiskrækt eigi að fara fram á vegum veiðimálastofnunarinnar. Það getur ekki verið neinn misskilningur um það, hvað öll fræðsla er. Það hlýtur einnig að vera sú fræðsla, sem áður er talað um að eigi að fara fram í bændaskólunum. Ef þetta er hins vegar svo, að hv. landbn. eða frsm. hennar hefur á þessu annan skilning, að þetta eigi aðeins við um síðari hluta seinni málsliðs till., ber vitanlega að orða þetta á annan hátt, og þá ber að fresta enn umræðunni og athuga um annað orðalag. En ég vil hins vegar segja það, að jafnvel þótt þarna sé aðeins um ráðunautastarfið að ræða, breytir það í engu afstöðu minni til till. Ég er jafnmikið á móti henni fyrir því.