Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Pétur Ottesen) Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta mál, því að það er búið að ræða talsvert um það í sambandi við annað frv. Við flm. þessa frv. höfum leyft okkur að bera það fram til breyt. við 1. um sauðfjárbaðanir. Vona ég, að allir hv.þm. geti orðið sammála um þetta, hvort sem frv. um útrýming fjárkláðans verður að l. eða ekki, því að það er nauðsynlegt að tryggja gagnsemi sauðfjárbaðana á líkan hátt og gert er ráð fyrir í frv. því, sem hér liggur fyrir. Þetta mál er búið að vera til umr. í hv. landbn. og þarf því ekki að fara til hennar aftur, og vona ég, að hv. d. geti fallizt á að láta málið ganga sinn gang áfram.

Jón Pálmason; Það er dálítið skrítið að heyra hv.flm. þessa frv. segja, að þetta mál sé búið að vera til umr. í landbn., því að þangað hefir það alls ekki komið í þeirri mynd, sem það kemur hér fram, heldur kom það fram í breytingarformi við frv. um útrýming á fjárkláða. Ég verð að líta svo á, að þau breytingarákvæði, sem felast í þessu frv. við lögin um sauðfjárbaðanir frá 1914, séu þannig vaxin, að hæpið sé, hvort þær breyt. séu til bóta eins og sakir standa. Mér skilst, að það, sem aðallega er farið fram á í þessum breyt., sé fyrst og fremst það, að ákveðið er, að sauðfjáreigendur mega ekki nota nema eina tegund lyfja til þrifabaðana, sem ákveðin er af ríkisstj. í samráði við forstöðumann rannsóknarstofnunar háskólans. Mér finnst þetta vera vafasöm ákvörðun, ekki af því, að ég vantreysti hæfileikum forstöðumannsins í þessu efni, og að sjálfsögðu má ætlast til þess af okkur landbnm., að við hlýðum hans fyrirskipunum um útrýming kláðans. heldur af því, að það er öðru máli að gegna um almennar þrifabaðanir. Það atriði vil ég ekki lögbinda að svo stöddu. En aðalbreytingarákvæðið í þessu frv. er þó það, að það er skilyrðislaust lögboðið, að séð verði um, að steypt sundþró verði á hverju heimili í landinu. Það er vitanlega gott að koma þessu á, en eins og nú standa sakir, er ég því algerlega mótfallinn, að þetta atriði verði lögboðið, því að aðstaða ýmsra bænda er svo bágborin, að þeir eiga ómögulegt með að koma ýmsu því í verk, sem ekki er unnt að komast hjá að gera, og geta því ekki unnið önnur verk. Frá þessum báðum sjónarmiðum séð legg ég eindregið á móti því, að þetta frv. gangi áfram, því að ég tel eins og sakir standa fullnægjandi, að þrifabaðanalögin haldi áfram að vera í gildi eins og þau eru.

Flm. (Pétur Ottesen) Mér fannst hv.þm. A.-Húnv. bregðast bogalistin, þegar hann fór að mæla á móti þessu frv. okkar, sem vitanlega er ekki sprottið af því, að hann viti ekki, að l. um sauðfjárbaðanir eru mjög ábótavant og að fullkomin nauðsyn er á endurbótum á þeirri löggjöf án tillits til þess, hvort fram fara svokallaðar útrýmingarbaðanir í landinu eða ekki. Jafnframt því sem sauðfjárbaðanir, þrifabaðanir á sauðfé. eiga að vera til varnaðar útbreiðslu kláðans, eru þær einnig til þess að drepa ýms önnur skorkvikindi, t. d. færilús, sem standa fénaðinum fyrir þrifum, ef þau magnast í honum. Hvað sem líður útrýmingu kláðans, þá er mikils virði fyrir sauðfjárrækt landsmanna, að rækilegar sauðfjárbaðanir fari fram árlega, og þetta er fullkomlega þess vert, að hv. þing geri sem tryggilegastar ráðstafanir til þess að girða fyrir það, að þessi óþrifnaður á fénu verði til þess að valda afurðarýrnun. Þar sem hv.þm. er velunnandi landbúnaðarins og, að því er ég hefi heyrt, ágætur fjármaður sjálfur, þá hlýtur hann að hafa opið auga fyrir því, hve nauðsynlegt er, að þrifabaðanirnar séu vel og samvizkusamlega framkvæmdar. Nú er það alkunnugt, að eins og lögin eru nú í þessu efni, þá kveða þau mjög óskýrt á um ýms ákvæði þessa máls, svo að það út af fyrir sig gerir það að verkum, að það er mikil þörf endurbóta á þessari löggjöf. Afstaða hv.þm. A.-Húnv. hlýtur því að byggjast á því, að hann álíti, að þetta frv. okkar geti orðið keppinautur frv. þess, sem hann hefir borið fram um útrýmingu fjárkláðans. Hann hefir borið hærra hlut í þessu efni hér í hv. d., svo að það er óþarft fyrir hann af þeirri sök að sporna á móti því, að gerðar verði nauðsynlegar og sjálfsagðar ráðstafanir til þess að tryggja eftirlit með þrifaböðunum, sem að sjálfsögðu verða að fara fram árlega á landinu. Vil ég því vona, að hv.þm. láti ekki þann skoðanamun, sem hér hefir komið fram um það, hvaða leið væri líklegust til að halda kláðanum niðri, verða þránd í götu nauðsynlegra öryggisráðstafana í þessu efni. Viðvíkjandi þeim tveim röksemdum, sem hv.þm. færði fram á móti frv. þessu, vil ég taka það fram, að ef hv.þm. telur nauðsynlegt, að forstöðumaður rannsóknarstofnunar háskólans sé hafður í ráðum með, hvaða baðlyf bezt sé að nota til kláðaútrýmingarinnar, þá er ekkert á móti því, að hann sé í ráðum með, hvaða baðlyf skuli notuð við þrifabaðanirnar, því að hans afskipti í þessu máli eiga vitanlega að vera til frekara öryggis. Mér skilst, að nauðsynlegt sé að njóta einnig hans sérþekkingar í sambandi við þessar þrifabaðanir. Ég tel enga hættu á því, að hann fari að beita einhverjum einstrengingsskap í þessu efni, þannig að hafa einungis eina tegund baðlyfja, ef hann álítur fleiri tegundir jafngóðar. Þess vegna er þessi ástæða móti frv. alveg út í loftið og einskis virði. Seinni röksemd hv.þm. gegn þessu frv. var sú, að hann taldi það ákvæði frv. óheppilegt, sem gerði ráð fyrir baðþróm til þrifabaðananna á hverju heimili. Nú vill svo til, að hér er hann að hnjóða í sitt eigið fóstur, því að þetta stendur alls ekki í okkar frv., heldur í hans eigin frv. Í okkar frv. er aðeins gert ráð fyrir, að komið verði upp nógu mörgum sundþróm - því að upp úr öðru þýðir ekki að baða -, þannig að hægt yrði að framkvæma böðunina að skaðlausu með því að reka féð saman til böðunarinnar. Á þann hátt er hægt að draga úr kostnaði við að byggja þró á hverju heimili á landinu. Vitanlega verður að sjá fyrir því, að nægilega margar sundþrær séu til í hverjum hreppi. Lengra er ekki gengið í þessu frv. Í þessu sambandi má geta þess, að í Borgarfirði t. d. eru a. m. k. það margar sundþrær í hverjum hreppi, að það er engum vandkvæðum bundið að baða hverja kind upp úr sundþró. Sundþrær eru nú komnar í hverjum hreppi á landinu, svo að þetta er engum vandkvæðum bundið. Yfirleitt dettur nú engum í hug að baða sauðfé öðruvísi en í sundþró. Fyrst og fremst af því, að það veitir miklu meira öryggi um not af böðuninni, og auk þess er að því mikill sparnaður, af því að baðið notast betur og fer síður til spillis. Þær ástæður, sem hv.þm. færði á móti þessu frv., eru því bókstaflega einskis virði. Ég vona, að það sé ekkert annað en bráðlyndi, sem hefir hlaupið með þennan hv.þm. út í þær fáránlegu öfgar og gönur, að bann berst á móti þeim sjálfsögðu ráðstöfunum, er tryggja það, að fram fari árlega fullkomnar þrifabaðanir á sauðfé í landinu, því að það er ómögulegt að neita því, að eins og lögin um þrifabaðanir eru nú, þá eru þau afarófullnægjandi og óákveðin. Hér er því fullkomin þörf á endurbótum. - Út af því, sem hv.þm. sagði, að þetta mál hefði ekki legið fyrir landbn., vil ég taka það fram, að það hefir ekki verið breytt í því einum staf eða kommu frá því að n. hafði það til athugunar. Ég hygg, að þetta frv. hafi áður vakið svo mikinn óróa í hugum sumra hv. landbnm., að það sé ekki vert að ónáða n. með því aftur. Annars skal ég ekki leggja verulegt kapp á það, hvort frv. fer til n. eða ekki; en ef landbn. sækist eftir frv. í þeim tilgangi að drepa það með þeim hætti að setjast á það, eins og mér virtist koma fram hjá hv.þm. A.-Húnv., þá vil ég mótmæla því harðlega, að nefndinni sé gefinn kostur á að beita svo óþinglegri aðferð. En ég ætla ekki að væna hina nm. um það að óreyndu. Og ef frv. fer til n., þá vænti ég, að hugur hv.þm. A.-Húnv. til þess fái að lúta þar í lægra haldi, því að í þessu máli verður að tryggja fullkomið öryggi í landinn fyrir því, að þrifabaðanir á sauðfé verði framkvæmdar á tryggilegan hátt.

Jón Pálmason Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta frv. að sinni. Það fer væntanlega til þeirrar n., sem ég á sæti i. En það voru örfá atriði í ræðu hv.þm. Borgf. þannig vaxin, að ég sé ekki ástæðu til að taka þeim þegjandi. Það er ákaflega mikill misskilningur hjá hv.þm., ef hann heldur, að mótstaða mín gegn þessu frv. stafi af þeim erjum, sem við áttum í út af hinu böðunarfrv., sem afgr. var hér í þd. fyrir nokkrum dögum. Hitt er líka misskilningur, og það herfilegur, ef hv.þm. heldur, að ég og aðrir séum því mótfallnir, að árlegar þrifabaðanir fari fram. En það er engin þörf á þessu frv. til þess að þrifabaðanir geti farið fram árlega á sauðfé bænda. Sú skylda er í núgildandi lögum, og þrifabaðanir hafa farið alstaðar fram samkv. þeirri ákvörðun. A. m. k. er mér kunnugt um, að svo hefir verið í mínu héraði síðan lögin voru sett 1914. Þó að ég sé á móti þessu frv. til breyt. á þeim l., þá stafar það ekki af því, að ég sé andvígur árlegum þrifaböðunum, heldur af því, að frv. er gersamlega óþarft. Nú vona ég, að standi til að fram fari allsherjarútrýmingarböðun í landinu, og eftir það eiga núv. lög um þrifabaðanir að nægja fyllilega eins og þau eru. Hvað það snertir, sem hv.þm. sagði, að ekki hefði verið breytt staf né kommu í frv. síðan það var sem brtt. við annað frv. hjá landbn., þá hefi ég ekki athugað það. En hitt vil ég taka skýrt fram út af þessu, að því var því síður ástæða til að flytja þetta frv., þar sem þær till., er í því felast, hafa áður verið felldar í þessari hv.þd. og allir landbnm. verið þeim mótfallnir. - En frv. fer nú væntanlega til n., og er því óþarft að fjölyrða meira um það. verður síðar tækifæri til að leiða saman hesta sína um það við 2. umr.

Pétur Magnússon Ég verð að segja að röksemdafærsla hv.þm. Eyf., sem þeir hafa fært fram fyrir máli þessu, er sú allra einkennilegasta, sem ég hefi nokkru sinni heyrt hér á þingi. Eins og hv.þdm. er kunnugt, þá er hér farið fram á að lögfesta, að hámarksvextir af lánum Söfnunarsjóðs skuli vera 5%, í stað þess, að áður var þetta óákveðið. Þessir hv.þm. tala um þetta eins og stofna eigi með frv. þessu til almennrar vaxtalækkunar í landinu. Þeir tala um þetta eins og stóran stuðning við atvinnuvegi landsmanna. Fé Söfnunarsjóðs hefir verið um 3 millj. kr., en í veðdeild Landsbankans er fé, sem skiptir tugum milljóna, og er lánað út með 6–8% vöxtum, og hv.þm. Eyf. hafa ekkert við það að athuga. Ræktunarsjóður ræður yfir 3 millj. kr. og lánar út með 6% vöxtum, og ekkert heyrist frá hv.þm. Eyf. um, að þeim þyki það of háir vextir. Ég veit ekki, hvað margar millj. kr. eru í öllum sparisjóðum landsins og ávaxtaðar í lánum með 6–8% ársvöxtum, og hv.þm. Eyf. hafa ekki séð ástæðu til að drepa á það. Svo eru þar að auki allar þær milljónir, sem eru í bönkum landsins. Ég bendi aðeins á þetta til að sýna, að þetta fé, sem hér um ræðir, er hverfandi hluti af því fé, sem atvinnuvegirnir standa undir og borga vexti af. Hér er því ekki um neina almenna hjálp að ræða til atvinnuveganna, en það má segja, að þetta gæti orðið hagnaður fyrir nokkra menn, sem skulda Söfnunarsjóði, en það er aðeins hverfandi hluti allra lántakenda. Og hinum er ekkert hjálpað með þessu frv. Öðrum lánardrottnum er ekki sett neitt hámark eða takmörk um vaxtakjörin upp á við, og það hafa ekki enn komið fram á Alþingi neinar till. í því efni. Undantekningar frá þessu eru vitanlega þær stofnanir, sem styrktar eru af ríkinu eða eru aðnjótandi sérstakra hlunninda eins og t. d. byggingar- og landnámssjóður. Eðlilega koma slíkar till. ekki fram, því það er ekki hægt að setja slíka löggjöf meðan ríkið og atvinnuvegirnir lifa á erlendu lánsfé, sem greiða verður af 6–8% í vexti. Meðan þjóðin notar erlent fé með slíkum vaxtakjörum, er ekki unnt að takmarka vaxtafótinn með lögum. Þetta sjá allir heilvita menn. Hitt eru allir sammála um, og það þarf ekki að rökræða hér, að vaxtafóturinn er hærri en atvinnuvegirnir þola. Það er búið að draga inn í landið milljónir og aftur milljónir af erlendu fé, sem atvinnuvegirnir eru ekki færir um að standa straum af eða borga svo háa vexti sem krafizt er. Ef við því ætlum að gera okkur vonir um að fá lækkaðan almennan vaxtafót í landinu, er eina ráðið til þess að fá ódýr lán í stað hinna vaxtaháu lána, sem við nú búum við. Á annan hátt er alls ekki um að ræða að létta af atvinnuvegunum þessari tilfinnanlegu byrði. Það er ekki annað en herfilegasta rökvilla, þegar hv.þm. Eyf. er að tala um hjálp fyrir atvinnuvegina, þó lækkaðir séu vextir af lánum Söfnunarsjóðs. Það liggur nú hér fyrir þinginu frv. um að ríkissjóður taki þátt í vaxtabyrði landbúnaðarins á þá lund að lækka vexti af landbúnaðarlánunum niður í 5%. Ég held, að það sé engin ástæða til að lækka vexti af lánum þeim, sem hvíla á húsum hér í bænum, sem eru eitt af því fáa, sem getur enn svarað vöxtum. Þetta frv. um lækkun vaxtanna, eða réttara sagt breytingu þeirra með aðstoð eða styrk úr ríkissjóði, efast ég ekki um, að nái fram að ganga, því ég tel vafasamt, að nokkur þm. treysti sér til að beita sér gegn því, eða sjái sér það fært, þó að þessi bráðabirgðalausn sé að ýmsu leyti vandræðaúrlausn. Það sér því hver maður, að frv. þetta, er hér liggur fyrir, er ekki borið fram til að létta á framleiðslunni, heldur til að létta af ríkissjóði. - Ef vextirnir héldust í 51/2% eins og nú er, mundi ríkissjóður verða að taka að sér 1/2% samkv. frv. um breyt. á fasteignaveðslánum landbúnaðarins. Það er því ekkert annað, sem fyrir liggur, en að létta af ríkissjóði þessari greiðslu, á kostnað þeirra sjóða, sem standa í Söfnunarsjóði, sem aðallega er ellistyrktarsjóðurinn o. fl. smærri styrktarsjóðir. En því miður er frv. þetta ekki svo vel undirbúið, að það sjáist, hve sú upphæð nemur miklu. Það er því fullkomlega rétt að halda því fram, að eins vel mætti skattleggja sjóðina til ágóða fyrir ríkissjóð á þann hátt að láta þá greiða 1/2 % í vaxtaskatt. Hagur beggja aðilja væri þá óbreyttur. Það væri því nákvæmlega sama, hvor leiðin væri farin. Það hefir verið talað um, hvaða afleiðingar slík löggjöf sem hér um ræðir, gæti haft, af samþ. yrði. Það er enginn efi á, að Söfnunarsjóður mundi draga inn lán sín, segja þeim upp svo fljótt, sem hægt væri, og verja fé sínu til verðbréfakaupa. Hv. 2. þm. Eyf. taldi það hálfgerðan glæp, ef sjóðstjórnin gengi inn á þá braut. Hv. 1. þm. Eyf. tók ekki eins djúpt í árinni, en hann taldi það þó lítið þjóðþrifaverk. Ég efast ekki um, að sjóðsstjórnin gerir þetta, án þess þó að ég geri ráð fyrir, að hún geri sér leik að því að ganga að mönnum og selja jarðir þeirra, heldur innheimti eins og aðrar lánsstofnanir með lægni. En hún mundi draga inn lán sjóðsins eins ört og hún sæi sér fært, og ég álít það líka hreint og beint skyldu sjóðsstjórnarinnar. Söfnunarsjóður hefir það hlutverk að ávaxta fé á tryggan hátt, og þarf því ekki að reka beina útlánastarfsemi. En það hefir verið gert, vegna þess að um langan tíma var ekki hægt að ávaxta fé á annan eins hagkvæman hátt. En nú er hægt að ávaxta féð á fulltryggan hátt með því að kaupa verðbréf, og það verðbréf eða bankavaxtabréf, sem eru útgefin af þjóðbanka landsins. Ég sé ekki, hvernig hægt væri að vita sjóðsstjórnina, þó hún notaði fé það, er hún hefir handa á milli, til að kaupa verðbréf þjóðbankans. Það hefir verið talað um, að sjóðstj. ætti ekki að hugsa eingöngu um háa vexti, heldur líka um hag almennings. Það er rétt, að ekki á eingöngu að hugsa um háa vexti, heldur líka að ávaxtað sé á tryggilegan hátt, og náttúrlega líka, að féð gangi til þeirra fyrirtækja, sem rétt eiga á sér. Það er vitað, að sjóðsstjórnin hefir hækkað gengi veðdeildarbréfanna úr 75–80, og er það vitanlega nokkurs virði, þó ekki tækist að koma þeim upp í nafnverð, m. a. vegna þess, að hún réð yfir takmarkaðri fjárupphæð. Hitt er ómótmælanlegt, og því hefir enginn reynt að mæla á móti, að það verða að teljast eðlilegir vextir á hverjum tíma, sem veðdeildarbréf Landsbankans gefa af sér, eða svo ætti a. m. k. að vera.

Hvað eru þeir?

. Ég hefi það ekki hér skjalfest hjá mér, en þeir eru sennilega 61/2%.

Þeir eru 6,75%

. Hitt skal játað, að allt of lítið hefir verið gert til að halda veðdeildarbréfunum í gengi, fram yfir það, sem Söfnunarsjóður hefir gert. Það hefir verið minnzt á það hér, að hægt væri að banna Söfnunarsjóði að segja upp lánum sínum. Ég held, að hv.þdm. hljóti að vera ljóst, hvílík fásinna slíkt væri. Og í rauninni ætti ekki að vera þörf að ræða slíka fásinnu hér. Það væri sama sem að Alþ. tæki stjórn sjóðsins í sínar hendur, og ég fæ ekki séð, hvaða menn væru líklegir til að vilja lána nöfn sín til að leppa sjóðsstjórnina fyrir Alþingi. Ég held, að það gæfi sig enginn í það; a. m. k. myndu þeir sömu ekki vera heppilegir stjórnendur slíkrar stofnunar. Ég þykist hafa leitt rök að því, að hér er aðeins um það að ræða að létta af ríkissjóði á kostnað Söfnunarsjóðsins, eða þeirra sjóða, sem ávaxta fé sitt í honum. Hvort ástand ríkissjóðs er orðið svo bágborið, að nauðsynlegt sé að éta upp ellistyrktarsjóðinn, skal ég ekki segja, en ef svo er, þá held ég, að þörf sé á að athuga eitthvað fleira á þessu þingi en vexti Söfnunarsjóðs.

Emil Jónsson Ég vil segja hér örfá orð, af því að hv. 2. þm. Reykv. er ekki viðstaddur, en ég vil ekki láta ósvarað fáeinum atriðum af því, sem hv.þm. Snæf. minntist á í ræðu sinni. Ég vil þá sérstaklega athuga tekjur af lyfjasölu, og til þess að sýna fram á, hvernig þessar tekjur hafa farið sívaxandi í höndum þeirra manna, sem nú fara með þessi mál, vil ég lesa nokkur atriði úr reikningum rannsóknarstofu háskólans, með leyfi hæstv. forseta: Árið 1930 var selt bóluefni fyrir 1349 kr. og seinna á sama ári 2000 kr. Árið 1931 sest ekki, að neitt hafi verið selt af þessu efni. Árið 1932 er selt af því fyrir 16900 kr., árið 1933 fyrir 25000 og enda meira og árið 1934 er selt fyrir 52000 kr. af þessu sama efni. M. o. o. á þessum fjórum árum, frá 1930-1934, hefir salan vaxið úr tæpum 2000 kr. upp í 52000 kr. Það verður því að álítast varlega áætlað, þó að þessi stofnun haldi áfram og önnur ný bætist við, að nýja stofnunin geti haft 30000 kr. tekjur, þar sem það er litlu meira en helmingurinn af því, sem nú er. Annars lætur frv. samband þessara stofnana að mestu laust og óbundið, og hlýtur það að vera samningsatriði. Það er mín persónulega skoðun, að rannsóknarstofa læknadeildar eigi að halda áfram að starfa í sama anda og hún hefir gert, en sé ekki flutt inn undir aðaldeildina, en mér finnst það ekki of hátt áætlað á þessum lið, þó tekjur hinnar nýju stofnunar verði helmingur af því, sem nú er. Þá er hitt atriðið, að fullhátt sé að ætla 10000 kr. fyrir matarrannsóknir, en nú eru greiddar 5000 kr. fyrir rannsóknir á einni vörutegund, og munu framleiðendur vera þessari rannsókn mjög fegnir, því hún gefur þeim það öryggi, sem á að vera og þarf að vera. Þá taldi hv.þm. Snæf. fjörvirannsóknirnar fullhátt áætlaðar með 5000 kr.; á þann lið kemur öll rannsókn á lýsi. Ég heyri nú, að mikið er lagt upp úr rannsókn á lýsi, og það má vitanlega gera ráð fyrir, að mikið meira en 5000 kr. fáist fyrir þær rannsóknir, þegar öryggi er fengið fyrir þeim, og mun þó ekki verða neinn baggi á lýsisframleiðslunni, heldur þvert á móti veita henni aukið öryggi. Biologiskar rannsóknir í sambandi við þessi mál eru á því stigi nú, að enginn getur sagt um, hve stórfelldur árangur getur orðið af þeim með þeirri bættu aðstöðu, sem þær væntanlega fá innan skamms með stofnun rannsóknarstofnunar háskólans. Mér er sagt, að vitaminrannsóknir séu einhverjar þær örðugustu vísindarannsóknir, sem menn fást við, og til þeirra þurfi bæði góða aðstöðu og hina færustu menn. Nú er mér kunnugt um mann, eða menn, sem eru að búa sig undir að takast þennan starfa á hendur hér. Þá er það eitt í ræðu hv.þm. Snæf., að rannsóknarstofnunin yrði að ráða sér sjálf til þess að hún komi hvergi nálægt pólitík og pólitískra áhrifa á hana yrði hvergi vart; en ég sé ekki betur en að í hans frv. sé gert ráð fyrir, að starfað verði eftir reglugerð. Og hver semur slíka reglugerð annar en ráðh. eða hver samþykkir hana? Ég sé ekki mun á þeirri pólitísku íhlutun, sem kemur til greina við reglugerð þessa, og á hinni, sem hv.þm. Snæf. var að tala um að gætu komið til greina við ákvæði frv. Það gladdi mig, að það kom að lokum fram, að fyrir þeim vakti að koma á stofn undirbúningsmenntun fyrir stúdenta. Ég vakti máls á í gær undirbúningsmenntun í teoretiskum fögum, en um það talaði ég þá svo rækilega, að ekki er þörf á að fara út í það nú. En þetta verður ekki gert með því að skipa þrjá prófessora í atvinnudeild. Það frv. verður ekki til að hrinda slíkum undirbúningi af stokkunum, heldur verður það gert með frv. meiri hl. allshn.

Jóhann Jósefsson Eins og grg. ber með sér, er frv. þetta flutt eftir tilmælum fiskimálanefndar, og virðist það vera nauðsynleg lagaráðstöfun til þess að n. fái það vald um íhlutun hvað snertir verkun, meðferð og umbúðir útfluttra sjávarafurða, sem hún þarf að hafa til þess að fullnægja verkefni sínu. Um þetta efni eru áður til fyrirmæli í 1. nr. 88 19. júní 1933, en þau ná aðeins til þess fiskjar, sem fluttur er til Stóra-Bretlands. Þetta frv. aftur á móti nær til allra útfluttra sjávarafurða hvert sem þær eru fluttar, og er því lagt til, að niður falli 2. gr. fyrrnefndra laga, en það er sú gr., sem ræðir um fiskútflutning til Stóra-Bretlands. Ég vil svo aðeins taka fram, að í frv. er einungis að ræða um heimild handa ríkisstj. til þess að setja ákvæði um þetta efni með reglugerð, að því er snertir þær sjávarafurðir, sem ekki eru til sérstök fyrirmæli um í lögum áður. En eins og menn vita, þá eru ákvæði um saltfiskinn í mótslögunum, og um lýsi eru einnig til sérstök fyrirmæli. Þau ákvæði standa öll óbreytt, þó þetta frv. verði samþ. Sjútvn. stendur öll að þessu máli og þar sem hún flytur frv., vil ég mælast til, að því verði vísað beint til 2. umr., að þessari umr. lokinni.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Það eru farnar að verða langar umr. um annað eins smámál og þetta er, því að þar sem hér ræðir um vaxtalækkun, sem ekki nemur nema 1/2% þá er þetta orðið hlægilega smátt mál, sem ekki er ástæða til að streitast fast með eða móti. En ég verð að svara sérstaklega hv. 2. þm. Eyf., því að hann kom fram með nokkur atriði, sem ég get ekki fallizt á. En hann er nú bara ekki við, og vil ég því fresta því, þangað til hann kemur, en minnast fyrst á atriði, sem ég gleymdi áðan, viðvíkjandi því að takmarka vaxtalækkunina eingöngu við lán gegn jarðarveði, eða landbúnaðarlán. Ég held, að það verði erfitt í reyndinni að framkvæma þetta, og er auk þess óeðlilegt að hafa mismunandi vexti við sömu stofnun. Ég held þá, að stjórn sjóðsins myndi verða að lækka alla vexti til þess að sleppa við þessa vafasömu greiningu á lánum til landbúnaðar og lánum til kaupstaða. Frsm. meiri hl. stakk upp á því síðast í ræðu inni, að setja ákvæði inn í frv. þess efnis, að sjóðsstjórnin mætti ekki segja upp lánum. Ég er ekki lögfræðingur og er sjálfur ekki fær um að skera úr, hvort hægt er að rifta gerðum samningum með löggjöf. Ég tel ekki óhugsanlegt, að það mætti, og löggjafarvaldið gæti þannig gripið aftur fyrir sig. En þá held ég mönnum félli nú allur ketill í eld að ávaxta fé í þessum sjóði, ef fyrst ætti að lána féð fyrir lægri vexti en hægt er að fá í tryggustu verðbréfum, en skylda samt sjóðsstjórnina til að ávaxta féð þar, eða binda m. ö. o. hendur hennar, svo að hún verði að halda lægri vöxtunum, hér kemur skýrt fram það ofríki, sem borið hefir á á síðustu þingum. Ef menn fá eitthvað í höfuðið, þá er að fjötra ráð með lögvaldi, og herða svo að öllum stofnunum, þangað til gengið er af þeim dauðum. Hv. 2. þm. Eyf. er ennþá ekki kominn, en ég verð þó að svara honum. Hann sagði, að með því að Söfnunarsjóður keypti verðbréf, þá gerði hann sig að millilið um lánastarfsemi. Þetta er undarleg skoðun hjá hv.þm. Það er einmitt þvert á móti. Í stað þess að lána beint, skýtur hann millilið milli sín og þeirra, sem lánin taka, og tryggir sig þannig betur. Ég held þetta hafi hlotið að vera mismæli hjá hv.þm. það á einmitt ekkert að vera tryggara en slík verðbréf. Í landslögum og í lögum einstakra félaga er ákveðið, að það, sem ekki á að mega bregðast nema allt bregðist, skuli ávaxtast í verðbréfum, svo sem varasjóðir. En þar með eru ekki varasjóðir gerðir að milliliðum. Langt frá því, heldur er millilið skotið inn til tryggingar. Þm. sagði, að ef það brygðist, sem á bak við stæði, þá töpuðust lánin. Já, ef allt bregzt, þá bregzt líka allt. Í veðdeildunum er skotið milli lánveitanda og lántakanda varasjóði, nefnilega sjálfum ríkissjóði. Það er sama og ríkisábyrgð. Þar er öllu skotið á milli, sem til er á Íslandi, svo að féð tapist ekki. Það er því ekkert berandi saman við það að lána gegn tryggustu verðbréfum. En náttúrlega, ef allt tapast, þá tapast líka allt. Þm. varði lögum ræðutíma til að andmæla því, sem ég sagði, að lán úr Söfnunarsjóði hafi verið framúrskarandi hagstæð. Ef ég hefi sagt, að þau hafi verið framúrskarandi hagstæð, þá hefi ég átt við, að þau væru hin hagstæðustu lán, sem eru þau hagstæðustu. Og þar sem Söfnunarsjóður hefir lánað með nokkuð lægri vöxtum en veðdeildirnar, þá kalla ég það framúrskarandi hagstæð lán. Og það, að mikill fjöldi manna situr um að fá þessi lán, er bezta sönnunin um, að þau eru framúrskarandi hagstæð. Enda kemst hv.þm. alstaðar í bendu með þennan hugsunarhátt. Ef lánin væru ekki hagstæð, hví fara menn þá ekki í veðdeildirnar? þar standa opnir flokkarnir, svo að hægt er jafnvel að fá milljónir. Hví segja menn ekki upp lánum Söfnunarsjóðs og ganga inn í veðdeildirnar? Söfnunarsjóður væri feginn að fá sín lán inn, og ef hin lánin væri svo mjög hagstæð, þá hefði menn tekið þau, og borgað upp Söfnunarsjóði. Nei, þm. er í bendu. Lán Söfnunarsjóðs eru mjög hagstæð, en bara ekki út frá þeim hugsunarhætti, að ekki ætti að borga lán. Báðir hv.þm. Eyf. deila á mig fyrir skoðanir mínar á vöxtum. Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði, að ekki væri hægt að segja til um, hvað sé eðlileg renta, þá vil ég taka dæmi. Ég á skuldlaust hús í Reykjavík. Ég sel það og leigi annað í staðinn. Hvað eru þá eðlilegir vextir af því? Ég vil fá það, sem kostar að búa í leiguíbúðinni.

En ef þm. kaupir jörð, hvað eru þá eðlilegir vextir af jarðarverðinu?

. Það fer eftir því, hvernig mér gengur búskapurinn.

Já, ætli það ekki!

. En þá kemur að því, sem vitað er, að það getur ekki annað ákveðið sanngjarna vexti en eftirspurnin. Hverjir hafa vit á því, hvað eru eðlilegir vextir, nema þeir, sem ætla sér að nota féð? Hver ætti að geta sagt um það nema einn, hvað eru eðlilegir vextir af jörð, þ. e. sá, sem kaupir hana? Til hvers er ég að taka lán, ef ég ekki vona að það beri þann arð, sem ég hefi óskað? Sumir geta farið óhyggilega að, þannig að fyrirtækið gefi ekki það af sér, sem búizt var viti. En hverjir eiga þá að ákveða vextina? Reynslan hefir sýnt, að vextir fara upp og niður, eftir því hvað spurt er eftir þeim, hvernig árferði er o. s. frv. Ég veit ekki, hverjir ættu að taka lán með 8%–10%, eins og hv.þm. stakk upp á. Það er auðvitað fjarstæða að halda, að Söfnunarsjóður gæti farið upp í svo háa vexti, þegar kostur er á tryggustu lánum úr veðdeild fyrir lægri vexti. Það er bezt fyrir menn að sleppa þessu og, viðurkenna, að vextir Söfnunarsjóðs eru hagfelldastir af þeim vöxtum, sem fengizt hafa. Og bezta sönnunin fyrir því er það, að menn taka ekki veðdeildarlán til þess að borga hin upp. Hv. 2. þm. Evf. sagði, að það væri ekki heppilegt fyrir sjóðinn að segja nú upp lánunum og ganga að jörðunum. Er það ekki ein sönnun þess, að ekki sé áhættulaust fyrir eigendur peninganna að eiga fé sitt þar? Jarðarveð geta verið óseljanleg nema festa peningana í nýjum lánum aftur. En hitt er annað mál, hvort hlýzt nokkur trygging í niðurfærslu vaxtanna, þannig að allir geti þá staðið vel í skilum. Það er náttúrlega mjög erfitt að segja um það, hvað eru réttir vextir, við getum sagt, að það megi vera 4% nú, - en hvar á þá að nema staðar? Það hefir verið bent á hér, að sjóðsstjórninni gæti ekki legið í léttu sinni, hvernig veltist. Hún á að hugsa um hag sjóðsins og hugsar um, hvernig hann megi tryggja sem bezt, þannig að sjóðurinn fái fé til geymslu og unnt sé að ávaxta það fé á tryggan hátt. Eðlilega langar hana til að geta eins háa vexti og hægt er, svo menn vilji geyma og ávaxta fé sitt í sjóðnum. Eðlileg afleiðing af frv. þessu er sú, að sjóðsstjórnin losaði sig við beina útlánastarfsemi, en tæki samt sem áður þátt í útlánastarfseminni með því að kaupa vaxtabréf, en á ekki jafnhægt með að beina fé sjóðsins þangað, er hún vill helzt. Eftir upplýsingum frá form. sjóðsins hefir því aðallega verið beint í sveitirnar, með því að kaupa jarðræktarbréf, og ég tel það mjög eðlilegt, að sjóðsstjórnin kaupi trygg verðbréf. Ég er viss um, að landbúnaðinum væri það hentugra, að Söfnunarsjóðurinn væri allur ávaxtaður í jarðræktarbréfum, heldur en að knýja niður vextina um 1/2%. Væri það áreiðanlega ólíkt heilbrigðara en að skaða þá, sem eiga fé sitt ávaxtað í Söfnunarsjóði.

Flm. (Emil Jónsson) Allir þeir, sem einhverntíma hafa komið til Hafnarfjarðar, vita, hvernig landið þar umhverfis lítur út. Það er að langmestu leyti hraun, og skyldu menn ætla, að þar gæti enginn ráðizt í jarðræktarframkvæmdir. En það hefir þó verið gert af nokkrum mönnum. Vitanlega er það ákaflega erfitt, og landið, sem telja má ræktanlegt, er svo lítið, að það fullnægir enganveginn þörf bæjarbúa til ræktanlegs lands. Að vísu eru sunnan við kaupstaðinn nokkrar landspildur, sem tilheyra bænum að nokkru leyti, en þeir blettir eru nær því allir útmældir og ræktaðir eins og unnt er. Næst þessu koma svo lönd þriggja jarða: Jófríðarstaða, Áss og Hvaleyrar. Að vísu á Hafnarfjarðarkaupstaður hálfa Hvaleyri. Ás er opinber eign (Þjóðjörð) og ef til vill verður hún til boða Hafnfirðingum til kaups, þegar núv. ábúandi fellur frá, en það getur orðið nokkuð langt eftir því að bíða. Mikill hluti af því landi, sem tilheyrir Jófríðarstöðum, er óræktaður, og mætti vel takast að rækta það. Mundi það þegar hafa verið gert ef Hafnfirðingar hefðu átt þess kost. Til skýringar á þörf Hafnfirðinga fyrir ræktanlegt land skal ég geta þess, að þar búa nú um 4000 manns, og allur þessi fjöldi hefir náttúrlega mikla þörf fyrir mjólk og jarðepli og ýmiskonar garðávexti. Ræktað land er aðeins 30-40 ha., og er það langt frá því að gefa nægilegt fóður handa þeim kúm, sem eru í bænum. Einnig skortir mikið á, að bæjarbúið hafi nægilegt beitiland fyrir kýr sínar og kindur, - en sauðféð er um 2000. Þar fyrir utan er ekki um annað land að ræða en það, sem tilheyrir þessum jörðum. Sunnan við þær tekur við eyðihraun, þar sem engrar bjargar er að vænta. Hér norðan við Hafnarfjörð er ekki um önnur lönd að ræða en þau; sem tilheyrir þeim jörðum, sem lagt er til í 4. lið 1. gr. frv., að teknar verði eignarnámi. En þær jarðir tilheyra Garðahreppi. Það eru í raun og veru smávægilegir landskikar, sem einstaklingana, er á jörðunum búa, munar ekkert um, þó að af þeim verði teknir, en aftur á móti skiptir afarmiklu máli fyrir Hafnfirðinga að fá, til þess að rækta þar tún og garðávexti. Enn er það nýmæli í þessu frv., að Krýsuvík í Grindavíkurhreppi og Stóri-Nýibær verði tekin með. En þar eru einu jarðhitasvæðin í nágrenni Hafnarfjarðar. Hafa Hafnfirðingar mikinn hug á að tryggja sér þau og notfæra á ýmsa lund síðar. Jarðir þessar eru nú lausar úr ábúð og í eyði, því að enginn vill á þeim búa af ýmsum orsökum, svo að tíminn yrði aldrei betur valinn en einmitt nú til að taka þar eignarnámi. Annars er nokkur hætta á, að þar kynnu að lenda í braski, vegna gróðavonar af hitaveitu þaðan síðar meir. Atvinnuhorfur í Hafnarfirði eru eins og víðast annarsstaðar daufar og ákaflega einhæfar, - er þar eingöngu um sjávarútveg að ræða. Þess vegna eru þar löng atvinnuleysistímabil á hverju ári, og verður því að reyna að fylla í þær eyður eins og efni standa til. Hafnfirðingar hafa því tekið sér fyrir hendur að taka illmöguleg landsvæði til ræktunar og hreint og beint óhæfa bletti sumstaðar, en hafa þó jafnframt mátt horfa á önnur margfalt betri lönd í nágrenninu, sem enginn hefir nytjað. Þetta er svo öfugt og ósanngjarnt fyrirkomulag, að við það er ekki lengur unandi. Mér finnst það ekki forsvaranlegt né sæmandi í lýðfrjálsu landi að halda dágóðum ræktunarlöndum lokuðum í nágrenni við kaupstaðina, þar sem ótal hendur eru til þess að erja þau og rækta, þeirra manna, sem vilja nota þau sér til lífsbjargar í atvinnuleysinu. Á Alþingi 1933 voru borin fram þrjú frumv., er öll fóru í mjög svipaða átt og þetta og miðuðu að því að bæta úr brýnni og aðkallandi þörf Hafnarfjarðarkaupstaðar á ræktanlegu landi. Vöru þau flutt í Ed. af þm. úr öllum flokkum. Eitt þeirra var um það, að taka eignarnám á nokkrum löndum og afnotarétti landsvæða í Hafnarfirði, Garðahreppi og Seltjarnarneshreppi, annað var um eignarnámsheimild á afnotarétti landsvæðis úr Garðalandi, en hið þriðja var um eignarnámsheimild á Hvaleyri við Hafnarfjörð. Allir voru flm. sammála um, að þörf Hafnfirðinga fyrir ræktunarlönd vari brýn og aðkallandi, og töldu nauðsynlegt að ráða hót á henni. En það, sem skildi og málið strandaði á, var, að flutningsmennirnir vildu fara sína leiðina hver til þess að greiða úr þessari þörf Hafnarfjarðarkaupstaðar. Ég vona, að nú fari þetta á annan veg; ég vona, að allir hv.þdm. sjái þörfina og viðurkenni hana og veiti þessu frv. öruggt fylgi. Ég þarf ekki við þessa umr. að fara langt út í einstök atriði. Það er gert ráð fyrir, að það verði útnefndur gerðardómur til þess að meta skaðabætur, bæði til einstaklinga, sem afnotaréttur landa er tekinn frá, og eins til þeirra hreppsfélaga, sem kunna að verða fyrir skaða vegna missis gjaldþegna til annars sveitarfélags. Ég skal geta þess einnig, að það hefir verið reynt að hafa um þetta samkomulag við Garðahrepp, en ekki tekizt. Hér er því um að ræða einn leiðina, sem hægt er að fara, því þó það sé rétt, að hagsmunir Garðahrepps séu nokkuð skertir með þessu frv., þá er ekki farið fram á, að það verði gert öðruvísi en að fullar bætur komi fyrir, og það er ómögulegt, að hreppur með einum 14 býlum geti setið yfir rétti 4000 manna, sem nauðsynlega þurfa á þessu landi að halda. Ég vil svo leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Frsm. meiri hl. (Bernharð Stefánsson) Hv. 2. þm. Rang. hóf ræðu sína með því, að þetta væru einhverjar einkennilegustu umr., sem hann hefði heyrt á Alþingi. Ég verð að segja það, að einkennilegasta ræðan, sem ég hefi heyrt í þessu máli, var ræða hans, og þó einkum fyrri hluti hennar. Ég má ekki gera nema stutta aths., svo ég skal ekki fara langt inn á að svara því. Hann byrjaði á því, að háir vextir væru í veðdeildinni o. fl. lánsstofnunum, sem bændur skiptu við og þm. Eyf. hefðu ekkert við það að athuga. En í næstu andrá fór hann að tala um annað mál, sem hér er á dagskrá, frv., sem er flutt af okkur þm. Eyf., þar sem gert er ráð fyrir því, að allir vextir af fasteignaveðslánum bænda, sem eru hærri en 5%, lækki ofan í 5%.

Er þar um vaxtalækkun að ræða?

. Að vísu er það ekki, heldur um tillag frá ríkissjóði, en það verkar alveg eins og vaxtalækkun fyrir bændurna. Hv. þm. vek sjálfur að því í ræðu sinni, að ekki væri hægt að ráða við almenna vaxtalækkun af því við notuðum erlent lánsfé eins og t. d. í veðdeild Landsbankans og víðar. En það fé, sem stendur í Söfnunarsjóði, er innlent fé, og við höfum vald yfir því. Þegar þjóðarhættir eru svo, að hag má telja að slíkum ráðstöfunum, þá hefir Alþ. vald til þess. Þjóðin á sjálf þessa sjóði, eins og t. d. ellistyrktarsjóðina, sem er mikið af því fé, er Söfnunarsjóður hefir til umráða. Ég veit, að fyrir lántakendur væri það sama, þó þetta frv. yrði ekki samþ., en ríkissjóður látinn bera vaxtalækkun með tillagi. En ég álít, að auðvelt sé fyrir stofnunina sjálfa að bera þessa vaxtalækkun án þess að mjög sé tilfinnanlegt, og tel ég því rétt, að hún geri það án þess að ríkissjóði blæði. Mér finnst, að sæmilegir vextir séu goldnir af innstæðufé í Söfnunarsjóði, jafnvel þó hann fái ekki nema 5%. Er það að vísu satt, að lítilsháttar er dregið úr vaxtarmöguleikum sjóðsins með ráðstöfunum þessum, en það er vitanlega fjarstæða, að þeir séu gerðir að engu. Hv. þm. hafði svo sterk orð um hugmynd, sem fram kom frá hv. 1. þm. Skagf., að það gæti komið til mála að banna að segja upp lánum í Söfnunarsjóði, að hann sagði, að það væri fásinna ein og fjarstæða, og kann það vel að vera; ég er ekki að halda þeirri skoðun fram, en ég hefi sagt, að sjálfsagt væri að taka málið til athugunar. Og þó að eitthvert ákvæði væri sett í frv. um það, að ekki mætti segja lánunum upp, þá væri það ákaflega skylt l. frá 1933 um greiðslufrest, þó auðvitað sé það ekki það sama, og þeim l. var hv. 2. þm. Rang. samþykkur.

Það voru aðeins heimildarlög

. Já, en þau voru framkvæmd, og það var hv. 2. þm. Rang., sem framkvæmdi þau.

Páll Zóphóníasson Herra forseti! Ég hefi flutt brtt. við þetta frv. og lagði hana fram í morgun en líklega liggur hún ekki fyrir fyrr en við 3. umr.Brtt. þessar ganga í þá átt, að sett séu inn í frv. nokkur nánari ákvæði, sem gætu orðið tengiliður á milli rannsóknarstofnunarinnar og atvinnuveganna. Það er oft svo, að margir vísindamenn komast meira og meira út úr daglegu lífi atvinnuveganna og verða einsýnir á þau viðfangsefni, sem fyrir liggja. Það er því viðbúið, að eins geti farið hér. Það er hætt við, að þau viðfangsefni, sem mest kalla að, verði ekki tekin fyrir nema lifandi samband sé milli atvinnuveganna og rannsóknarstofnunarinnar, svo hún viti sem bezt, hvar skórinn kreppir að. Þessa samvinnu yrði reynt að skerpa með því, að fulltrúanefndin héldi fundi með deildarstjórum rannsóknarstofnunarinnar. Á þeim fundum væru gerðar ályktanir um, hver væru helztu viðfangsefnin, og ákveðið, á hvern hátt væri heppilegast að vinna að þeim. Þar væri líka ákvarðað, á hvern hátt bezt myndi henta að birta almenningi niðurstöður rannsóknanna. Þá er annað atriði, sem mér finnst, að komi til athugunar, þegar ríkið er búið að setja upp þessa stofnun, og það er, hvort ekki væri hægt, með tiltölulega litlum kostnaðarauka, að veita þeim stúdentum, sem ekki geta numið fræði sín hér, nokkra undirstöðuþekkingu og á þann hátt sparað þeim nám erlendis. Mér þætti ekki óeðlilegt, þó þetta færi saman, og með lítilli breytingu á frv. væri hægt að tryggja það. Það er sýnilegt, að hér kemur strax til starfsins sá maður, sem vel gæti veitt kennslu í einni af þessum greinum - efnafræðinni, og vantar þá ekki nema stærðfræðina og eðlisfræðina, sem þyrfti að sækja út, en jafnvel í þessum greinum hægt að veita þá undirstöðu, sem sparaði stúdentum 1-2 ára nám ytra, með viðbótarkennslukröftum. Það ber vel að athuga áður en gengið er frá frv., hvort ekki sé hægt að búa rannsóknarstofnunina þannig út, að hún spari námsmönnum tíma erlendis með því að búa þá betur undir námið heldur en hægt er að gera hér í menntaskólanum. Ég vil skjóta þessu fram til athugunar fyrir 3. umr., hvort ekki muni fært að athuga þetta nánar. Hinsvegar er mér það ljóst, að þetta frv. er miklu aðgengilegra en hitt frv. um sama efni, sem hér var á dagskrá í gær og ég ætlaði að tala um, en fell þá frá orðinu til að spara tíma og flýta fyrir málinu.

Emil Jónsson Hv. um. Snæf. vildi draga í efa, að rannsóknarstofan gæti haft 30 þús. kr. í tekjur, ef ekkert yrði tekið af rannsóknarstofu háskólans eins og hún nú er. En það stendur ekkert í l. um það, og engin ákvæði í neinum lögum, að rannsóknarstofa háskólans eigi að vera ein um hituna gagnvart lyfjasölunni. Það stendur bara í l. frá þinginu í vetur heimild til slíkrar framleiðslu, en ekki einkaheimild. Þessari rannsóknarstofnun, sem sett verður á stofn, er opin leið til að framleiða a. m. k. að einhverju leyti lyf, og þá þykir mér mjög sanngjarnt og vægt áætlað að taka helming af framleiðslunni eins og hún nú er, en það gæti væntanlega orðið meira í framtíðinni. Annars þarf ég ekki neitt að elta ólar við síðustu ræðu hv.þm., þar kom ekkert nýtt fram. Hann sagði, að ég vildi ekki leyfa kennslu við háskólann. Það er mesti misskilningur. Ég undirstrikaði í öllum ræðum mínum í gær og ávallt, að kennsla byrjaði undir eins og hægt væri að dómi rannsóknarstofunnar og atvinnumálaráðh. Og ég sé ekki muninn á því, hvort ráðh. hefir nokkurn íhlutunarrétt um þetta, eða eins og það er orðað í frv. hv.þm. Snæf. og 8. landsk., þar sem stendur, að um kennslu og próf í þessari nýju deild skuli ákveða í háskólareglugerð. Þessa reglugerð verður ráðh. að staðfesta, svo að það munar engu, hvort hann staðfestir reglugerð eða ákveður með rannsóknarstofunni, hvenær kennsla skuli hefjast. Það er rétt, að matvalaeftirlit er ekki lögþvingað. Það getur verið, að eftirlit þurfi með fleiri varningi, og er ekki nema gott eitt um eftirlit að segja. Nýlega talaði ég við einn smjörlíkisframleiðenda, sem kvaðst vera mjög ánægður með eftirlitið, þó að hann verði að borga fyrir það. Slík greiðsla er ekki alltaf baggi, heldur nokkurt öryggi fyrir framleiðanda og kaupanda.

Einar Árnason Ég vil aðeins selja örfá orð út af þessu frv., sem ég er meðflm. að, þar sem svo margir hv. dm. hafa risið upp til að andmæla því. Og það, sem mér virðist hafa verið aðalástæðan hjá þeim, er það, að hér sé verið að ganga á rétt volaðra, vanaðra, haltra og blindra. Ég held það sé gert of mikið úr þessu og það sé yfirleitt allt of mikið kjökurshljóð haft í frammi út af þessu frv. Hv. frsm. tekur það fram í sínu nál. með breyttu letri, að þessi sjóður sé ekki lánssjóður, heldur sé hann aðeins til þess að ávaxta fé manna. Ég vil spyrja hv.frsm. minni hl., hvernig eigi að ávaxta fé öðruvísi en að lána það. Og mér finnst það skipta miklu máli, hvort þessi sjóður breytir nú til frá þeirri reglu, sem hann áður hafði, og fari að gerast milliliður um lánastarfsemi, því það, að sjóður tekur upp þá reglu að kaupa verðbréf, er ekkert annað en að gerast milliliður í lánastarfsemi, til þess að lántakendur fái verri kjör heldur en þeir annars hefðu getað fengið. - Hv. frsm. minni hl. segir, að sjóðurinn geti haft meira upp úr því að ávaxta peningana í tryggum verðbréfum. Þetta getur vel verið, en við megum ekki gleyma því, að það er eitthvað, sem stendur á bak við öll verðbréf, og ef það, sem á bak við þau stendur, hrynur, - hvers virði eru þau þá? - Hv. frsm. minni hl. talaði mikið um það, hvað þessi lán, sem Söfnunarsjóður hefir veitt, hafi verið framúrskarandi hagstæð, og til sönnunar því sagði hann, að mikið hefði verið sótt um þessi lán og margir verið á biðlista. Það er rétt, að mikið hefir verið sótt um þessi lán og margir verið á biðlista, en það er engin sönnun fyrir því, að þessi lán hafi verið svo framúrskarandi hagstæð, þó þau kunni að hafa verið hagstæðari en önnur þau lán, sem sömu mennirnir hafa átt kost á í öðrum lánsstofnunum. Mér er ekki kunnugt um það, að bændur hafi yfirleitt haft aðgang að hagstæðum lánum, áður en Búnaðarbankinn tók til starfa. Þess vegna má segja, að það skársta, sem í boði var, hafi verið hagstætt, en að það hafi verið framúrskarandi hagstætt, get ég ekki fallizt á. Hv. frsm. minni hl. segir, að þessar kröfur um lækkun vaxta séu ósanngjarnar. Ég get alls ekki fallizt á það, og ég býst við, að við höfum sína skoðunina á þessu hvor, af því mér skilst af því, sem hann segir, að við höfum mjög ólíka skoðun á eðli vaxta. Þegar hv.frsm. minni hl. er að tala um eðli vaxta, þá talar hann um það eitt, að þeir, sem eigi peninga, eigi að fá vexti, og það sem hæsta vexti. En ég vil segja, að það eigi að vera nokkuð mikið samræmi í því, sem nægt er að hafa upp úr peningunum með því að fá þá lánaða, og því, sem greitt er í vexti af peningunum. Og það er einmitt þess vegna ákaflega eðlilegur hlutur, að þegar ekki er hægt að láta peningana bera neina raunverulega vexti í þeim fyrirtækjum, sem þeir eru lagðir í, að þá eigi vextirnir að lækka. Það hefir verið talað um það í þessum umr., að Söfnunarsjóður hafi boðizt til þess að bæta ráð sitt með því að breyta vaxtalánum úr 6% niður í 51/2%, með 1/2 % afborgunum. Og ástæðan til þess er sú, að samskonar frv. og þetta kom fram á síðasta þingi. En ég vil bæta því við, þar sem hv.frsm. minni hl. var að tala um þessi framúrskarandi hagstæðu lán, að það eru alls ekki hagstæð lán að lána gegn 6% og engri afborgun. Það eru alls ekki hagstæð eða hyggileg lán, og ég álít, að sjóðsstjórnin hafi alls ekki farið hyggilega að ráði sínu. Ef nú svo fer, að þeir bændur, sem hafa fengið þessi lán með þessum ákaflega hagstæðu kjörum, geta ekki staðið í skilum, hvað verður þá? Ég sé ekki annað en að Söfnunarsjóður, sem undir öllum kringumstæðum hefir fyrsta veðrétt í jörðunum, verði að ganga að þeim. Eins og nú er ástatt í landinu um landbúnaðinn, þá er ég alls ekki viss um, að það verði sérstaklega arðvænlegt fyrir Söfnunarsjóð að ganga að jörðunum. Ég gæti trúað, að það væri heldur hyggilegra fyrir hann að fá lægri vexti og eiga það tryggt, að jörðin, sem hann hefir að tryggingu, fari ekki í eyði. Hv. frsm. minni hl. segir í nál. sínu, að ekki geti komið til mála að skerða ávöxtu þessa fjár í þágu þeirra, sem notið hafa þeirra hlunninda að fá lán úr sjóðnum. En ég vil segja, að þetta geti komið til mála, og það án þess að sjóðsstjórnin vilji það, og einnig án þess að lánþegar vilji það. Það kemur af þessu, sem ég benti á áðan, að þó Söfnunarsjóður hafi lánað með háum vöxtum, - ég segi, að þeir séu háir -, þá hefir hann í rauninni lánað svo lítið út á fasteignir, að þetta hefir ekki komið að fullum notum enn. Þá talaði hv. 1. þm. Skagf. í öðru orðinu með vaxtalækkuninni, en vildi þó láta koma fram, að hann teldi hættu á því, að Söfnunarsjóður myndi þá segja upp lánunum. En stjórnendur Söfnunarsjóðs eru það skynsamir menn, að þeim dytti slíkt ekki í hug, því að þá sætu þeir e. t. v. uppi með verðlausar jarðir og húsaskrokka, sem sjóðurinn yrði þá að taka að sér. Það er mikill vafi, hvernig það gengi, og ákaflega mikill vafi, hvort þeim mönnum, sem eiga fé í Söfnunarsjóði og svo mikið hefir verið um rætt, að væru aðallega gamalmenni og sjúklingar, væri það til svo mikilla heilla, að gengið væri nú að þessum lántakendum. - Mér finnst það hyggilegast að lækka vextina til muna og fara nú að hugsa meira um afborganir af lánunum. Þá mætti fara að losa um féð og koma því í verðbréf með hærri vöxtum. Hv. 1. þm. Skagf. og fleiri hafa haldið því fram, að stjórnendur sjóðsins hlytu fyrst og fremst að líta á hag eigenda sjóðsins. Það er ekki nema sanngjarnt og sjálfsagt, að svo sé gert. En ekki er þó víst, að hyggilegt sé að gera það í öllum tilfellum. Ég held, að þjóðinni sé það fyrir beztu, að vextir af fé séu hafðir sem mest í samræmi við það, sem féð gefur af sér. Á það verður að líta fyrst og fremst, ef hugsa á um þjóðarheildina, en ekki eingöngu þá, sem peninga eiga. Ég skal svo ekki vera langorðari um þetta. Frsm. meiri hl. hefir skýrt frv. fullvel. Ég hefi þar ekki frekar við að bæta, nema lenda þá út í endurtekningum. Ég hygg, að afdrif þessa frv. verði þau sömu, hvort sem rætt verður um málið lengur eða skemur.

Magnús Guðmundsson Hv. frsm. meiri hl. sagði, að það mundi vera einhver mikill ágreiningur um þetta mál, sem tæpast yrði jafnaður í umr. Ég hefi nú satt að segja ekki látið uppi mikinn ágreining við hv.frsm. um þetta mál.

N. klofnaði

. Já, en það bindur mig ekki neitt, þó n. hafi klofnað, því að ég átti ekki sæti í henni. En ég get ekki annað en bent á það, að þegar á að hjálpa ákveðnum hóp manna með því að setja niður vexti, þá er á hinn bóginn hætta á því, að þessum sömu mönnum verði sagt upp þessum lánum, sem lækka átti vextina á, - og hvað vinnur maður þá? Það er vitanlegt, að þegar á að hjálpa mönnum, þá verður að búa svo um samtímis, að engin hætta sé á, að það verði þeim til ills. Það var ekki annað en þetta, sem ég var að benda á í þeim orðum, sem ég sagði áðan, og hv.frsm. viðurkenndi, að þetta gæti verið. Hann segir bara, að stjórn sjóðsins eigi ekki einungis að hugsa um hag sjóðsins; það séu fleiri tillit, sem hún eigi að taka. Ég viðurkenni það, en hún á fyrst og fremst að líta á hag þess sjóðs, sem hún er sett til að stjórna. Það er ekki hægt að neita því. Og eigi það að vera tryggt, að þetta frv. komi bændum að gagni, þá er ég ekki í vafa um, að það þarf ákvæði um, að bannað sé að segja upp þessum lánum, nema ef um veruleg vanskil er að ræða. Það er víst, að hver lánsstofnun sem er getur oft notað sér það, að lánþegi, sem er fjarverandi, verður of seinn með að senda vexti eða afborganir, og skuldabréfin gefa þá hlutaðeigandi stofnun rétt til að segja upp. Það er þess vegna á hennar valdi, hvort hún gerir það eða ekki. Þar af leiðandi er það mikið spursmál, hvort maður tekur ekki með þessu frv. meira með annari hendinni en maður gefur með hinni. - Um vextina af kaupstaðarlánum verð ég að segja það, að mér finnst mikið sanngjarnara að kveða svo á, að þeir skuli vera óbreyttir, því það eru sannarlega mikil hlunnindi, sem þessir menn hafa fengið áður með því að fá lán úr þessum sjóði, þó ekki sé farið að setja niður vextina löngu eftir að þeir tóku lánið. Eins og menn vita, verður hver maður hér Rvík, sem fær lán gegn 1. veðrétti, að borga a. m. k. 6% vöxtu. Þá sér maður, að það er engin sanngirni að lögbjóða nú, að sá maður, sem fengið hefir 51/2% lán, skuli nú ekki greiða nema 5%. - Ég segi eins og er, að mér finnst þetta frv. ekki gera Söfnunarsjóði neitt til. Ég held ekki, að menn hætti að leggja fé í Söfnunarsjóð, þó þetta frv. verði samþ., heldur mun Söfnunarsjóðurinn taka upp þá reglu að kaupa verðbréf, og þá getur hann haft meira en 6% upp úr því, en hætta lánveitingum. - Ég held þess vegna, að það séu allar líkur á því, að þó þetta frv. verði samþ., þá nái það ekki þeim tilgangi, sem því er ætlað að ná.

Frsm. (Finnur Jónsson) Sjútvn. hefir haft þetta mál til meðferðar og leggur einróma til, að það verði samþ. með þeim breyt., sem eru á þskj. 135. Fyrsta brtt. er við 8. gr. frv., að í staðinn fyrir orðið „konunglegri tilskipun“ og „tilskipun“ komi alstaðar í gr. reglugerð. Ennfremur leggur n. til, að á eftir 8. gr. komi ný gr., er verði 9. gr., svo hljóðandi: Ríkisstj. veitist heimild til að ákveða með auglýsingu, að Ísland gerist aðili að alþjóðasamningum og samþykktum um vernd iðnaðarréttinda. varðveizlu alþjóðamerkja og iðnaðarmáta, alþjóðaskrásetningu verzlunar- og vörumerkja og samþykktum snertandi takmörkun á fölskum upprunaauglýsingum á verzlunarvörum. Ennfremur veitist ríkisstj. heimild til að setja með reglugerð önnur ákvæði, er kynnu að vera nauðsynleg, vegna þátttöku í slíkum samningum. - Þar sem framgangur þessa máls í þinginu getur haft verulega þýðingu fyrir einn aðalatvinnuveg þjóðarinnar, vildi ég mælast til þess, að þingið hraðaði afgreiðslu þess, svo að því verði lokið áður en þinginu verður frestað að þessu sinni. Ég óska, að frv. verði vísað til 3. umr.

Forseti (StJSt): Því hefir verið lýst yfir af hv. form. allshn., að hann óski ekki eftir þessu máli á dagskrá til 3. umr. fyrr en búið er að athuga frv. hv.þm. Snæf. og hv. 8. landsk. í allshn., svo að ég vænti þess, að málið gangi greiðlega til 3. umr.

Thor Thors Mér þótti það engin sérstök fræðsla, að tekjur af lyfjasölu rannsóknarstofu háskólans hefðu aukizt á undanförnum árum - mér var það fullkunnugt. Spurningin er sú, hvort rannsóknarstofa háskólans á að hafa þessar tekjur áfram eða hvort nýja deildin á að fá þær. Ef nýja deildin á ekki að vera ein um hituna og rannsóknarstofa háskólans á að halda starfa sínum áfram, þá er mjög varasamt að ætla nýju stofnuninni 30000 kr. tekjur á þessum lið. Viðvíkjandi matvælarannsóknum hefir það verið tekið fram, að fyrir rannsóknir á smjörlíki séu goldnar 5000 kr., en ég hygg, að þetta sé lögboðið samkv. heimild, sem gefin var um það efni. Það má vitanlega fá miklar tekjur af matarrannsóknum, ef þær eru lögskipaðar, en þá eru lagðir nýir skattar á atvinnuvegina, og það vakir ekki fyrir mér. Þá sagði hv.þm., að við vildum skerða sjálfsforræði atvinnudeildarinnar með því að skipa vissum atriðum hennar með reglugerð. Það er talsverður munur á því, hvort reglugerð eða lög koma til, því að reglugerð er ekki hægt að setja nema innan takmarka laganna. Og aðalákvæði okkar frv. er það, að atvinnudeildin haldi sínu sjálfsforræði, svo sem aðrar deildir háskólans. Það byggist á háskólalögunum. Og í þeim er gert ráð fyrir, að ýmsum smærri atriðum sé skipað með reglugerð, og hefir enginn hingað til leyft sér að draga í efa, að háskólinn hefði sjálfsforræði í sínum málum. Ég get varla skilið, hvernig hv.þm. Hafnf. gat látið þau orð falla, að hann gleddist yfir því, að ég sé kominn inn á þá hugsun, að við þessa rannsóknarstofnun megi fara fram nauðsynleg undirbúningsmenntun. Ég hefi alltaf haldið þessu fram, en hv.þm. vill ekki leyfa þar neina kennslu, nema þá seint og síðar meir. Það getur því ekki vakað fyrir honum, að slík menntun sé tekin upp, því að hún fæst ekki fyrr en kennsla er hafin. Þá sagði hv.þm., að þrír prófessorar gætu varla annað kennslu við undirbúningsmenntun. En eins og kom fram í gær, er það vilji minn, að þar séu ekki eingöngu þrír prófessorar, heldur líka sex aðstoðarmenn. Það er sameiginlegt við bæði frv., að níu menn standi að starfrækslunni, og mætti með því tryggja það, að sæmileg kennsla fáist í hinum nauðsynlegu greinum þessara vísinda.

Magnús Guðmundsson Ég ætla einungis að svara hv. 2. þm. Eyf. því, að Söfnunarsjóður á hægt með að losa sig við sín lán án þess að taka jarðirnar, sem eru að veði. Söfnunarsjóður þarf ekki annað en benda skuldunautum sínum á að taka veðdeildarlán og greiða sjóðnum með veðdeildarbréfum. - Ég skal svo ekki lengja umr. um þetta frekar, þær eru orðnar það langar.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er flutt af hv.þm. Hafnf. og mér í samráði við atvmrh. Það er gert samkv. beiðni verkalýðsfélaganna hér í Reykjavík, sem hafa farið fram á, að eftirlit væri haft með ýmsum vinnustöðum, bæði við höfnina og úti um bæinn, þar sem álitið er, að lög um eftirlit með vélum og verksmiðjum nái ekki til. Eins og þá, sem blöðin lesa, mun reka minni til, þá verður hér hvert slysið á fætur öðru, t. d. við höfnina. Nú eftir nýárið dó þar maður af slysi og nokkrir meiddust hættulega. Eitthvað slíkt kemur fyrir á flestum vertíðum, og það er af því, að uppskipunartækin eru ekki í lagi. Okkur virðist liggja næst að bæta við svipuðum fyrirmælum og eru í l. um eftirlit með velum og verksmiðjum og flytjum því frv. um viðauka við þau. Vænti ég , að því verði vísað til 2. umr. og allshn.

Frsm. meiri hl. (Bernharð Stefánsson) Þetta litla frv. fer fram á það, eins og menn sjá, að vextir af lánum í Söfnunarsjóði Íslands verði lækkaðir um einn af hundraði. Þessi till., sem í frv. felst, er einn liður í þeim aðgerðum að reyna að létta vaxtabyrðarnar, sem hvíla nú á atvinnuvegum þessa lands. Geri ég ráð fyrir, að allir geti orðið sammála um, að þess sé full þörf. Við, sem erum í meiri hl. n., mælum þá líka með því, að þetta frv. verði samþ. við lítum svo á, að þó að þessi vaxtalækkun ætti sér stað, þá mættu samt þeir sjóðir, sem standa nú inni í Söfnunarsjóðnum, og aðrir, sem eiga þar fé, vel við una. Það er í alla staði eðlilegt, að þegar atvinnuvegir landsmanna ganga ekki betur en það, að það fé, sem í þeim stendur, skilar mjög litlum arði eða jafnvel engum, þá hljóti að leiða af því, að arður af peningum, sem hafðir eru á vöxtum, verði líka lægri. Ég sé, að hv. minni hl. fjhn. hefir í nál. sínu á þskj. 136 lagt áherzlu á það, að Söfnunarsjóður væri ekki lánsstofnun fyrst og fremst, heldur sé hann til þess stofnaður að ávaxta það fé, sem í honum stendur. Þetta er náttúrlega rétt út af fyrir sig. En ég sé þó ekki, að það hreki neitt þær ástæður, sem til þess liggja, að við höldum því fram, að vextina beri að lakka. Það var sú tíðin, áður en þær sjóðstofnanir, sem við höfum nú, þekktust, að þegar gjafafé eða annað fé átti að ávaxta, þá var hér 5 landi ekki nema ein leið til þess, sú, að leggja féð í jarðeignir. Arður af slíku fé fór auðvitað eftir því, hvernig búskapur gekk í landinu. Þegar hann gekk illa, þá vitanlega lækkuðu eftirgjöldin eftir jarðirnar og þar með vextirnir af áðurnefndu fé. Þetta, sem í frv. er farið fram á, er þess vegna ekkert nýtt atriði, gripið úr lausu lofti eða utan við veruleikann. -. Sé ég að svo komnu ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar.

Frsm. (Héðinn Valdimarsson) [óyfirl.]: Mér er sönn ánægja að því að svara þeim fyrirspurnum, sem hv.þm. Snæf. kom með, þó að ég í framsöguræðu minni hafi tekið flest af því fram, sem hann spurði um, en hann hafi þá ekki veitt því eftirtekt. Sú breyt., sem á frumv. yrði, ef farið væri að tilmælum háskólaráðsins, er ekki önnur en sú, að rannsóknarstofa læknadeildar, sem sennilega yrði kölluð svo áfram, héldi áfram að hafa leyfi til þess að hafa á hendi lyfjasamsetningu og lyfjasölu. Prófessorar háskólans héldu því fram, að margar af þeim lyfjavörum og efnasamsetningum, sem þessi rannsóknarstofa hefði haft með höndum, gætu ekki fallið undir rannsóknarstofnun í þarfir atvinnuveganna. Aftur á móti fellur sú lyfjasala og lyfjagerð, sem búfénað snertir, undir þessa deild. Hún á líka þau áhöld, sem til þess þarf að nota. Voru þau gefin hingað 1930. var það þýzka ríkið, sem gaf þau og ætlaði þau sérstaklega til búfjárræktunar. Hér er ekki um það að ræða, að eitthvað sé tekið frá öðrum og gefið hinum; enda kemur þetta í sama stað niður, því eigandinn er sá sami - hvorttveggja er ríkisins eign - og húsakynnin eru sameiginleg; en sá kostnaður, sem af þessu yrði, væri þá færður á nýju deildina. Eins og reikningar deildarinnar hafa sýnt, hefir verið sæmilegur hagnaður af þessu starfi. Má gera ráð fyrir, að hann sé um 30 þús. kr. Finnst mér mjög líklegt, að sá sami maður, sem þessu hefir veitt forstöðu - sem er prófessor Niels Dungal - og hefir farið það mjög vel úr hendi, gæti náð samkomulagi við ríkisstj. um það, hvernig starfinu yrði haldið áfram. Ég er ekki á sömu skoðun og hv.þm. Snæf. um það, að rétt væri, að forstjórinn væri einráður um starf rannsóknarstofunnar. Mér finnst réttara að hafa sama fyrirkomulag og haft er í Danmörku, að nefnd sérfróðra manna sé höfð til þess að halda þessu í beinu og lifandi sambandi við atvinnuvegina og sjái um, hvað sérstaklega er á rannsóknarplaninu á hverju ári. Þar sem margir eiga að starfa samhliða, má ekki ganga ákvörðunarlaust til vinnu og búast við því, að verkefnin komi fljúgandi upp í hendur manna og taka aðeins það, sem þannig berst að. Þeir, sem eiga að framkvæma starfið, verða að gera áætlun fyrirfram, þeir verða sjálfir að gera út um það, hver þau verkefni eru, sem mest eru aðkallandi, og hvernig eðli þeirra smærri verkefna, sem þeim kunna að berast, sé háttað og hvernig þetta allt verði framkvæmt í sem nánustu og beztu samræmi við hina ýmsu þætti atvinnulífsins. Tilgangur frumv. er sá, að festa sem bezt lifandi samband milli rannsóknarstofnunarinnar og atvinnuveganna. Þá fann hv.þm. Snæf. að því, að ekki skuli ákveðið að taka upp kennslu af hverjum manni þegar háskólaráðið telur, að skilyrði séu fyrir hendi. Ég tel það heppilegt að hafa það ekki bundið með lögum í hverri grein, hver skuli kenna. Það er á valdi rannsóknarstofnunarinnar sjálfrar að dæma um það, hvort hún álítur sig hafa hæfa menn til að hafa þau störf á hendi og að hverjum sviðum menntunin eigi fyrst og fremst að veitast; og þá er eðlilegt, að staðfestingarvaldið sé hjá ráðh., og ef misbeiting þykir á því valdi, þá er auðvelt að gera á því breyt. og leggja þær fyrir þing og fá þær samþykktar. Þá finnst hv.þm. Snæf. framlag háskólans til rannsóknarstofnunarinnar vera of mikið, og að háskólinn fái of lítið í staðinn. Nú er ætlazt til, að þessu verði þannig skipt, að rannsóknarstofan sjálf leggi til helminginn af byggingarkostnaðinum með jöfnu árlegu framlagi í 10 ár, en háskólinn sjálfur legði fram hinn helminginn, og þó að bein afnot háskólans af þessu yrðu lítil í byrjun, þá yrðu þau strax nokkur, t. d. við efnafræðikennslu, og það segir sig sjálft, að eftir því sem atvinnuvegirnir þroskast og því víðara svið sem atvinnugreinarnar taka yfir, því meiri skylda er háskólanum að leggja þeim stuðning. Það er rétt, að þetta tefur háskólabygginguna um eitt ár og kannske meira en hún virðist nú eiga nokkuð langt í land, ef byggja á eftir tillögum háskólaráðsins, en það er meiri aðkallandi þörf á að koma upp húsnæði fyrir rannsóknarstofnunina heldur en fyrir háskólann sjálfan. Viðvíkjandi kostnaðaráætluninni er því að svara að vel má vera, að hún sé ekki fyllilega rétt. Ég þori t. d. ekki að fullyrða, að það fáist 15000 kr. fyrir matarrannsóknir, en ég get bent á það, að fyrir smjörlíkisrannsóknir eru nú greiddar 5000 kr., svo ef matarrannsóknir yrðu almennar, þá virðist þetta ekki vera of hátt reiknað. Við lýsisrannsóknir má búast við allverulegum tekjum með tímanum, er það kemst í lag, að heimtuð verði um það efnarannsóknarvottorð og þau tekin gild erlendis, og fleira mætti telja. Ég hygg, að þessar tekjur séu fremur of lágt reiknaðar en of hátt. Ég held, að það hafi svo ekki verið fleiri atriði í ræðu hv.þm. Snæf., sem ég þurfti að svara.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Tilgangur þessa frv. er góður, þar sem hann miðar að því að lækka vexti hjá atvinnuvegunum. Ég man, að ég skrifaði undir nál., er mál þetta var hér á ferðinni í haust, en lét jafnframt í ljós, að ég hefði margt við það að athuga. Það er alveg augljóst, að með frv. er gengið á rétt þeirra mörgu, sem sjóðurinn ávaxtar fé fyrir, gamalmenna, sjúkra fátæklinga, námsmanna og búnaðar- og framfarasjóða. Þessir aðiljar eiga að langmestu leyti innstæður í Söfnunarsjóði. Það þyrfti því að finna aðra leið en þessa til vaxtalækkunar. Það má að vísu segja, að vaxtalækkun þessi sé ekki skattur á því fólki, sem hér á hlut að máli, en hlutur þess er engu að síður skertur með henni, með því að ákvæði frv. draga úr vaxtarmöguleikunum. Það er ennfremur líklegt, að þeir, sem stofna sjóði hér eftir, fráfælist að leggja þá í Söfnunarsjóðinn, heldur verði þeir lánaðir út gegn misjafnlega góðum tryggingum eða keypt fyrir þá verðbréf. En slíkt er vitanlega mun ótryggara en að ávaxta þá í Söfnunarsjóði. Þetta gæti jafnvel orðið til þess, að sjóðirnir rýrðust eða týndust á ýmsan hátt. t. d. hjá ógætnum gjaldkera. Ýmsir sjóðir hafa beðið beint tap á því að vera ekki í Söfnunarsjóði. Ákvæði frv. um Söfnunarsjóð eru því mjög varhugaverð. Hv. frsm. sagði, að lánin væru ekki allskostar hagkvæm, t. d. þegar skuld stæði óbreytt árum saman. Mér er óhætt að fullyrða, að afborganir hafi verið heimtaðar á síðari árum, ef jarðarveð hefir ekki verið fyrir hendi. Vextir hafa nú verið lækkaðir í 51/2%, en menn eiga að greiða 6% í vexti og afborganir. Á þann hátt stendur lánið ekki í 200 ár eins og hv.frsm. sagði, heldur í 46 ár. Og það geta varla talizt okurgjör, að greiða 6% í vexti og afborganir í 46 ár. - Hve mikið hefir verið lánað út gegn veði í húseignum, get ég ekki sagt um að svo stöddu. Söfnunarsjóður hefir enn gætt þeirrar reglu að vera þó fyrir neðan almenna vexti. En hinsvegar má líta á það, að höfuðtilgangur þessa frv. er sá, að ég ætla, að létta undir með þeim atvinnuvegi, sem stendur nú alveg sérstaklega höllum fæti, þ. e. a. s. landbúnaðinum. Þess vegna flutti ég á síðasta þingi brtt., sem fór í þá átt, að þessi ákvæði frv. væru aðeins bundin við jarðarveð, að vextir af lánum gegn jarðarveði mættu ekki vera hærri en 5%, en Söfnunarsjóður mun lána gegn öllum veðum. Ég mun við 3. umr. flytja brtt., sem fer í sömu átt og sú, sem ég flutti á síðasta þingi. Það er að vísu rétt, sem hv.frsm. benti á, að það getur verið dálítið óþægilegt að hafa mismunandi vexti hjá sömu stofnuninni. Ég hygg þó, að slíkt sé ekki einsdæmi, að miðað sé við það, hvaða tryggingar eru fyrir lánunum, og að vextir séu hærri eða lægri eftir því, hvað veðin eru trygg. Svo bjartsýn verðum við að vera að álíta jarðarveðin tryggari heldur en veð í húseignum, jafnvel þó ekki sé litið á nema það eitt, að á meðan ekki eru jarðskjálftatryggingar hér á landi, þá kemur sú hætta minna við þar sem um jarðarveð er að ræða heldur en þar, sem um húseign eina er að ræða. Ég mun þess vegna greiða þessu frv. atkv. til 3. umr. og bera þá fram brtt., sem fer í þessa átt.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Eins og hv.frsm. meiri hl. sagði, er þetta frv. einn liður í þeim till., sem komið hafa fram um það, að létta yfirleitt byrðum á þeim, sem skulda í landinu, og það er náttúrlega æfinlega talið, að það séu atvinnuvegirnir, þó vitanlega eigi þar margir aðrir hlut að máli en þeir, sem fé hafa fengið að láni til þess að leggja ráð í kostnað við framleiðsluna. Það eru einnig margir aðrir, sem njóta lánanna. Það er nú yfirleitt svo, að ef maður lítur aðeins á aðra hlið einhvers máls, þá er alltaf mjög auðvelt og fljótlegt að færa rök, eins og t. d. þegar sótt er um fjárveitingar til Alþ., þá vantar ekki rökin fyrir því, að þetta og þetta málið sé ákaflega þarft mál, geti orðið að svo eða svo miklu liði, og þar fram eftir götum. Þær eru allar nauðsynlegar þessar vegabætur, sem það og það frv. hljóðar um, brúargerðir, hafnargerðir og símalagningar. Það er einnig talið alveg nauðsynlegt að styrkja þennan námsmann og þessa menningarstofnun, og hvað svo sem það nú er. Ef ekki væru til tvær hliðar á öllum þessum málum, þá væri auðvelt að stjórna, og svo er einnig í þessu máli. Vaxtalækkun sú, sem hér er farið fram á, hlýtur að koma niður á þeim, sem vextina eiga að taka. Í hverju tilfelli ber á það að líta, hvort rétt þykir að skattleggja þá, sem vaxtanna eiga að njóta, til hagsbóta fyrir hina, sem vextina eiga að greiða. Nú er það svo, að þegar Söfnunarsjóður á að ávaxta það fé, sem honum er falið, og hann hefir vitanlega lánað það út, þá hafa þau lán yfirleitt þótt framúrskarandi hagstæð. Þau hafa verið vaxtalág, og ég hygg, að þau hafi alltaf haldið sér þannig, að þau hafi verið raunverulega þau lengstu lán. Ég skal náttúrlega ekki segja, að það hafi ekki komið fyrir einstöku sinnum, að önnur lán hafi verið ódýrari. En yfirleitt hafa lán úr Söfnunarsjóði þótt svo hagstæð, að vanalega hafa legið fyrir langir listar yfir umsækjendur um lán úr sjóðnum. Ég sótti t. d. einu sinni um lán úr sjóðnum, sem ég aldrei fékk. En mér var þá sagt, að ég yrði að bíða alltaf í 2–21/2 ár til þess að nokkur von væri um, að kæmi að mér um lánveitingu. Þetta út af fyrir sig, hve margir sækja um þessi lán og þurfa að bíða lengi eftir því að fá þau, það sýnir ótvírætt, að þau hafa þótt mjög svo hagstæð. Það er því fjarri því, að þeir menn, sem hér er gerð till. um að ívilna um vaxtakjör á lánum úr þessum sjóði, hafi orðið fyrir nokkrum búsifjum með því að fá þessi lán. Þeir fáu útvöldu, sem þeirra njóta, hafa þau um lengri tíma alveg afborganalaus, svo að þeir þurfa aðeins að standa straum af vöxtunum. Ég verð að segja það, að mér finnst það koma úr hörðustu átt að gera kröfu um, að vextir þessir verði lækkaðir. Það er ákaflega skrítinn skilningur á þessu. T. d. hefir mér verið sagt, að það hafi komið fyrir, að menn, sem hafa haft lengi afborgunarlaus söfnunarsjóðslán, hafi gert kröfu um, að þau yrðu strikuð út, vegna þess að þeir væru búnir að margborga þau með vöxtunum, sem þeir hefðu greitt af þeim. Þó að menn vildu líta á þessa kröfu, sem hér ræðir um í frv., þá ber þó ekki síður að líta á, hvaða fé um er að ræða og á hverjum þessi vaxtalækkun kemur niður, ég hefi nú hér í höndum nákvæma skrá yfir þetta fé. Það er svo að segja allt fé, sem allra sízt virðist fært að lækka vexti af. Það er fyrst og fremst langmestur hluti þess ellistyrktarsjóðir, ekknasjóðir og sjúkrasjóðir, eða fullkomlega 2/3 hl. alls þess fjár, sem sjóðnum hefir verið falið að ávaxta, og ég gat ekki varizt því að segja í mínu nál., að ég álít það talsverð brjóstheilindi, þegar menn, sem eru þó við sinn atvinnurekstur, geta fengið af sér að reyna að skerða tekjur þessara aðilja, sem hér eiga að njóta vaxtanna, sem eru fullkomlega þess styrks þurfandi, bæði ekkjur, sjúklingar og gamalmenni. Það yrði þá, ef svo væri gert, vissulega byrjað á að skattleggja þá, sem sízt allra á að skattleggja. Mér virðist þá fullt svo sanngjarnt að fara fram á það, að ríkissjóður hlypi undir baggann og borgaði eitthvað af þessum vöxtum, ef þeir menn treysta sér ekki til að gera þeirra full skil, sem lán hafa fengið úr sjóðnum. Þar næst eru styrktarsjóðir, sem ávaxtaðir eru til styrktar fátækum ungmennum til náms, framfærslusjóðir og svo fé, sem ánafnað hefir verið til ýmissa þarfra hluta. Eru þessir sjóðir alls um 20000 kr. Þá eru 64000 kr. í erfingjarentu Söfnunarsjóðs, og loks eru framfarasjóðir sveita og búnaðarsjóðir. Langmestur hluti af fé því, sem ávaxtað er í Söfnunarsjóði, eru sjóðir, sem alveg tvímælalaust eru í þörfum tilgangi stofnaðir og ætlaðir mönnum, sem menn sízt mundu vilja, ef þeir hugsuðu út í það, skattleggja til að styðja aðra. Sjóði þessum hefir verið stjórnað þannig, að fyrst framan af var örlítið gjald tekið fyrir að stjórna honum. En nú er þetta gjald ekkert, þannig að þeir, sem fé eiga í honum á vöxtu, njóta allra vaxtanna af því óskertra. Hér er því ekki hægt að höggva í milliliðagróða, svo að þeir, sem eiga að njóta þessa skemmtilega styrks, sem þetta frv. ræðir um, geta vitað það, að hann kemur alveg óskertur á bók þeirra, sem eiga að njóta vaxtanna. Mér hefir verið sagt, að vextir þessara lána hafi verið lækkaðir um 1/2%, þ. e. a. s., að mönnum hafi verið gefinn kostur á því að borga aðeins 51/2% í vexti af lánunum, ef þeir vildu borga 6% áfram, þannig að 1/2% gangi til afborgana. Þetta virðist notalegt tilboð. Því sagði einn maður, sem fékk svona tilboð, að sér þætti vænt um þetta, því að með þessu væru sér gefnir peningar, ef hann ætti að fá að borga lánið með því, sem samið hefði verið um, að hann borgaði í vexti af láninu. Það mun því raunverulega ekki verða um nema 1/2% vaxtalækkun að ræða, þó að frv. þetta verði samþ. Þá vil ég benda á annað atriði, sem sýnir, hve ákaflega óeðlileg eru slík ákvæði sem þessi. Eins og ég get um í nál. mínu og eins og hv.frsm. meiri hl. kom inn á, þá er Söfnunarsjóður Íslands alls ekki lánssjóður fyrst og fremst, heldur í þeim tilgangi stofnaður „að geyma fé, ávaxta það og auka“, samkv. 2. gr. 1. 10. febr. 1888, þó að gripið hafi verið til þessarar aðferðar á meðan ekki voru til innlend verðbréf. Þá var þetta eina aðferðin, að lána það þannig gegn tryggum veðum, til að ávaxta fé, svo framarlega sem sjóðurinn vildi ekki kaupa konungleg ríkisskuldabréf, þ. e. að ávaxta féð með því að lána það öðrum þjóðum. Nú er sjóðstjórnin að hverfa að því að ávaxta féð í bréfum. Og þó að hún kaupi bréfin með sæmilegu verði, þá ávaxtar hún það fé með 6% vöxtum. Ég verð að álíta það hart, ef þetta fé, sem frv. tekur til, á að bera minni arð en það fé, sem ávaxtað er í bréfum, því að alltaf er einhver dálítil áhætta, sem fylgir útlánastarfsemi, jafnvel þó að tryggilega sé búið um lán. Og þó að engin áhætta væri við hana, þá er þar þó alltaf um töluvert meira verk að ræða að sjá um innheimtu á lánum á móts við það að ávaxta verðbréf, þar sem ekki þarf annað en að klippa af arðmiða. Það er því ákaflega einkennilegt, þegar sjóðurinn ávaxtar sumt af fénu í verðbréfum, að þá skuli annað fé, sem hann ávaxtar, eiga að bera 1% minni arð. - Skal ég svo ekki fjölyrða um þetta atriði frekar. nema sérstakt tilefni gefist til. En Söfnunarsjóður hefir satt að segja í sínum ráðstöfunum hagað sér þannig fram að þessu, að engin ástæða er til þess að ætla, að hann verði hér eftir nein okurstofnun. Hann hefir vitanlega hækkað vexti, þegar vextir hafa yfirleitt hækkað í landinu, en haldið sér þó jafnan við það að vera einhver hagkvæmasta lánsstofnun í landinu, þó að segja megi e. t. v., að hann hafi verið eitthvað ofurlítið á eftir með sínar breyt. stundum. En fari vaxtafótur yfirleitt niður, þá er engin hætta á öðru en að Söfnunarsjóður fylgist þar með, að svo miklu leyti sem hann fæst við útlánastarfsemi í framtíðinni. Eins og ég hefi tekið fram í nál. mínu, legg ég því til, að frv. þetta verði fellt.

Magnús Guðmundsson Þetta frv. er borið fram til þess að lækka vexti af landbúnaðarlánum í Söfnunarsjóði. Um þann tilgang frv., að lækka fasteignaveðsvexti landbúnaðarins, er auðvitað ekkert nema gott að segja. En í þessu sambandi má benda á það, að mikið fé hefir einnig verið lánað úr Söfnunarsjóði til kaupstaðanna, þótt það kunni að vera minna en gengið hefir til sveitanna. Um hlutföllin þar á milli er mér ekki fullkunnugt. En ég tel, að það sé utan við tilgang þessa frv. að breyta lánakjörum sjóðsins í kaupstöðum. Ætti því að binda ákvæði frv. við fasteignaveðslán í sveitum aðeins. Ef litið er á starf sjóðsins nú, þá er það rétt hjá hv. 1. þm. Reykv., að sjóðurinn er nú að mestu eða öllu hættur að lána beint, heldur kaupir verðbréf og fær á þennan hátt 6% vexti. Með frv. er sjóðnum bannað að taka meira en 5%. Nú verður að líta svo á, að sjóðsstjórnin sé skyldug til að sjá um hag þeirra, sem hún starfar fyrir, og því er í rauninni ekkert líklegra en að hún neyti allra ráða til að segja upp lánunum, til þess að geta keypt verðbréf fyrir það fé, sem við það losnar. Lánin munu oftast vera bundin við 6 mánaða uppsagnarfrest. Ef stjórn sjóðsins gripi til þeirra ráða að segja lánunum upp, yrðu ákvæði frv. um bjarnargreiði við lánþega, því að nýtt lán fengist ekki undir 6%, en nú eru vextir Söfnunarsjóðsins 51/2%. Ég er því hræddur um, að það sé undir hælinn lagt, hvort landbúnaðurinn hefir nokkuð gott af þessu frv.

Thor Thors Það er ekki ástæða til að ræða mikið um þetta nú, þar sem aðalflm., hv. 2. þm. Reykv., er horfinn úr deildinni. Mér er það ekki almennilega ljóst, þegar hv. 2. þm. Reykv. heldur því fram, að tekjur hinnar nýju rannsóknarstofnunar af lyfjasölunni muni nema 30000 kr., þó að rannsóknarstofa læknadeildar haldi lyfjasölu áfram. Mér finnst þetta rekast á. Ég hygg, að sú verði raun á, ef rannsóknarstofa læknadeildar heldur starfi sínu áfram, þá muni þeir menn, sem vanir eru að skipta við hana og reynt hafa viðskipti hennar, snúa sér til hennar framvegis eins og hingað til. Mér hefir skilizt á kennurum háskólans, að þetta samkomulag byggist á því, að rannsóknarstofa læknadeildar óski eftir því að halda starfi sinn óskertu áfram. Ég veit, að læknadeild háskólans leggur mikla áherzlu á, að þessi rannsóknarstofa læknadeildar fái að halda áfram starfa sínum vegna starfa hennar í þágu læknadeildarinnar og læknanámsins, en ef taka ætti frá henni lyfjasöluna - eins og vildi skína í hjá hv. 2. þm. Reykv. -, þá gæti þessi stofnun ekki lengur risið undir byrði sinni. Út af því, sem talað hefir verið um yfirstjórn deildarinnar, vil ég segja það sama og ég hefi áður haldið fram: Að það er bezt, að hún fái eins og aðrar vísindastofnanir að vera sjálfráð sinna rannsókna. Frumskilyrði fyrir þróun allra vísinda er, að þau fái sjálf að ráða sér, en séu ekki dregin undir pólitísk yfirráð. Hinsvegar er rannsóknarstofnuninni, samkv. ákvæðum frv., skylt að starfa í þágu atvinnuveganna, og er því nægileg trygging fyrir því, að þeim viðfangsefnum atvinnuveganna, sem vísað er til stofnunarinnar, verði ekki vísað frá. Hv. 2. þm. Reykv. vildi halda því fram, að tekjuáætlunin væri fremur of lág en of há. Ég hefi nú bent á, hvernig þetta komi út í sambandi við lyfjasöluna, og af matarrannsóknum hygg ég fullhátt að ætla 10000 í stað 15000 kr., og tel það muni mjög vel reiknað að áætla 5000 kr. tekjur af fjörvirannsóknum og gerlarannsóknum. 2. þm.N.-M. fór inn á sömu hugsun, sem vakti fyrir okkur, um að atvinnudeildin veiti stúdentum undirbúningsmenntun, sem geti stytt námstíma þeirra erlendis, með stofnun atvinnudeildar til bráðabirgða. En úr því að hugsun hans er þessi, þá á hann einmitt að fylgja okkar frv., en ekki þessu, og ég býst við, að þegar hv. 2. þm.N.-M. hefir gert sér þetta betur ljóst, hvað sú stofnun, sem við viljum koma á fót, á að hafa með höndum, þá leiði það til þess, að hann verði fylgjandi okkur, sem flytjum frv. um atvinnudeildina, því þá sé fengin frekari trygging fyrir því, að undirbúningsmenntun komist fljótt í það horf, sem hann óskar.

Forseti (EÁrna): Ég geri ráð fyrir, að ekki verði lokið umr. um þetta mál nú, og sé ég því ekki þýða að halda umr. áfram lengur að sinni. Fresta ég því umr. og tek málið út af dagskrá.

Frsm. meiri hl. (Bernharð Stefánsson) Ég býst nú ekki við, að ágreiningur um þetta mál hverfi við frekari umr., en vil þó svara nokkrum mótbárum, sem fram hafa komið. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að við flm. hefðum aðeins litið á aðra hlið málsins. Ég þóttist nú, satt að segja, hafa litið á báðar hliðar þess. Ég verð að álíta, að aðstandendur Söfnunarsjóðs geti vel unað við frv. Hv. 1. þm. Reykv. kallaði það jafnvel skattaálagningu á sjóðinn, að hann mætti ekki taka nema 5% vexti. Ég á nú erfitt með að sjá, að slíkt geti talizt nokkur skattur. Það er rétt, að töluvert hefir verið sótzt eftir lánum úr Söfnunarsjóði, en ef rétt er á litið, hafa þau ekki verið eins hagkvæm og af hefir verið látið. Árgjöld hafa að vísu verið lág, en oft aðeins vaxtagreiðsla, svo að skuldirnar hafa staðið óbreyttar. Ég get ekki séð, að það sé nein goðgá að lækka vextina nú. Hv. 1. þm. Reykv. bendir á í nál. sínu, að sjóðurinn sé stofnaður 1880, og talar um leið um tilgang hans. Þá tók sjóðurinn ekki nema 4% í vexti, enda voru þá vextir almennt lægri en síðar varð. Nú eru vextir að lækka aftur, og þurfa að lækka. Því ætti sjóðurinn nú að færa sig í þá átt. Það er rétt, að mikið af því fé, sem sjóðurinn ávaxtar, er fé, sem verja á til gagnlegra hluta, en alveg eins og ekki er alltaf fé í ríkissjóði til að styðja öll hugsanleg fyrirtæki, þó þarfleg séu, eins verður það að byggjast á getu þjóðarinnar, hvað hún greiðir háa vexti innanlands. Það er því ekki hægt að kalla það skatt, þótt vextir þessir séu lækkaðir ofurlítið. Það er rétt, að lánþegum hefir verið gert tilboð um að lakka vextina niður í 5/2%, og á því sest, að sjóðsstjórnin skilur, að lækkun er nauðsynleg. Hér er farið fram á 1/2% lækkun til viðbótar til samræmis við önnur landbúnaðarlán. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að sér fyndist, að með frv. væri verið að gefa lánþegum eftir skuldir. Ekki er neitt um það í frv. 5% vextir eru alveg forsvaranlegur arður af peningaeign, og maður skyldi halda, að lækkun vaxtanna yrði til þess, að auðveldara yrði að greiða afborganir. Þessi ráðstöfun yrði því miklu fremur til að tryggja sjóðnum greiðslu á því fé, sem hann á útistandandi. Það er rétt, að við því mætti búast, að stjórnin keypti fremur verðbréf eftirleiðis, eins og hún er nú farin að gera, heldur en að hún lánaði út á fasteignir. Þetta vitum við flm., en nú er málið af fé sjóðsins einmitt útistandandi lánum, og tilgangur frv. er einmitt sá, að fá vexti af þeim lánum lækkaða. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að þessum lánum myndi verða sagt upp, ef frv. yrði að lögum. Þetta getur að vísu hugsazt, et sjóðsstjórnin lítur ekki á neitt annað en reikningslega hagsmuni sjóðsins. En bæði treystum við því nú, að sjóðsstjórnin liti á fleira, og auk þess á Alþingi að geta haft þetta á valdi sínu, þar sem það kýs menn í sjóðsstj. Og auðvitað er það tilgangur frv., að lánunum verði ekki sagt upp. Hitt gæti verið gott, að áskilja afborganir, eins og stjórnin hefir þegar gert. Út af þeim ummælum hv. 1. þm. Skagf., að aðeins nokkur hluti lána sjóðsins hafi gengið til landbúnaðarins, verður að segja það, að vextirnir séu meira en nógu háir í kauptúnunum líka, enda myndi erfitt að gera þar upp á milli og hafa þær reglur um vaxtakjör, fyrir bændur og bæjarmenn. Vera má þó, að hægt sé að finna einhverja nýja leið í því máli.

Frsm. meiri hl. (Bernharð Stefánsson.): Ég get að mestu leyti fallið frá orðinu, því að samþm. minn hefir tekið fram mest af því, sem ástæða var til að segja. Þó vil ég geta þess, út af því, sem hv.þm. Dal. vek að, hvort ekki væri rétt að láta ákvæði frv. ná einungis til landbúnaðarlána, að ég vil ekki taka afstöðu til þessa ákvæðis nú við þessa umr., en tel sjálfsagt, að n. taki það til athugunar milli umr. Á hinn bóginn sé ég nokkurn örðugleika á því að skipta lánunum svo, að þau verði með mismunandi kjörum. En hvort þeir örðugleikar eru svo miklir, að þeir útiloki, að ég geti orðið með till. í þessa átt, vil ég ekki segja um nú. Því hefir verið haldið fram, að með frv. væri gengið á rétt þeirra sem eiga fé í Söfnunarsjóði. Hv. 10. landsk. sagði, að gengið væri á rétt þeirra, sem erfiðast ættu, gamalmenna, ekkna, fátækra námsmanna o. s. frv., því að í Söfnunarsjóði væru ýmsir sjóðir, sem styrktu þessa aðilja. En með þessu frv. er ekki farið fram á að draga úr vöxtum, sem sjóðurinn tekur, frá því, sem áður var, þegar hann var stofnaður og þegar flestir sjóðirnir í Söfnunarsjóði voru þangað látnir. Hv. 1. þm. Reykv. fannst það orðaleikur, hvort verið væri að skattleggja eða ekki, og hvernig þá. En hann hélt því þó fram, að verið væri að skattleggja eigendur fjárins í Söfnunarsjóði. Samþm. minn vek að skyldu efni, svo að ég fer ekki um það mörgum orðum, þó að gaman væri að athuga það nokkru nánar, t. d. hvað hefir verið gert við það fé, sem tekið hefir verið að láni úr ræktunarsjóði, og hvort það fé gefur hærri vexti en þeir vextir eru, sem Söfnunarsjóður fær. Mér finnst, að engu síður mætti segja, að lántakendur borgi einskonar skatt til ekkna, gamalmenna og annara, sem hér hefir verið um rætt. Ég veit ekki um hagi hv. 1. þm. Reykv. En ég get vel hugsað mér hvorttveggja, að hann skuldi í Söfnunarsjóði og eigi hlutabréf í Eimskipafélagi Íslands. Þá mætti líta svo á, að til þess að geta eignast hlutabréf í Eimskipafélagi Íslands, hefði hann tekið lán í Söfnunarsjóði. Það þótti um tíma álitlegt að eiga bréf í Eimskipafélagi Íslands, og enginn neitar því, að félagið geri þjóðinni gagn. En hvað mikil eign verður í þessum hlutabréfum? Og þó ekki sé tekið þetta dæmi, þarf ekki nema að eiga fé í búrekstri, mótorbát eða slíku. Hvaða vexti gefur það? Hv. 1. þm. Reykv. nefndi áðan eðlilega rentu. Ef við gætum fundið rétt, hvað væri eðlileg renta af peningum, þá mætti segja, að ef farið væri fram á, að Söfnunarsjóður lánaði fé fyrir lægra en eðlilega rentu, þá væri verið að skattleggja eigendur fjárins, og öfugt, ef hann lánaði fyrir hærra. En hvað er eðlileg renta af peningum nú? Út frá skoðun hv.þm. í viðskiptamálum myndi hann svara þannig, að eðlileg renta væri sú, sem boðin sé, ef lán er að fá. Ég veit ekki nema hægt væri að lána fé með meira en 6% vöxtum. Hví þá ekki út frá hans hugsun að láta vexti Söfnunarsjóðs stiga upp í 8% eða 10%, því ég býst við, að lánið gengi samt út. En ef litið er á, að fé renti sig í fyrirtækjum, þá hygg ég, að ekki sé farið niður fyrir eðlilega rentu, þó að þetta frv. verði samþ. Það er auðvitað atriði til athugunar, sem hv. 1. þm. Skagf. hefir minnzt á, að hætta sé á, að stjórnendur sjóðsins segi lánunum upp, ef þetta frv. yrði lögtekið, ég álít samt, að þar sem stjórn sjóðsins eru þingkosnir menn, þá hafi þeir verið kosnir með fleira fyrir augum en það, að hafa sem mest upp fyrir Söfnunarsjóð. En sé ástaða til að óttast þetta, þá mætti bæta inn í frv. ákvæði um það, að ekki mætti segja lánunum upp fyrir þessar sakir. Ég þakka fyrir þessa bendingu, og vil ég athuga fyrir 3. umr., hvort ástæða muni til að setja svona ákvæði inn í frv.

Thor Thors Ég kann því illa, að þetta mál fari gersamlega umræðulaust til 3. umr., meðan ekki er vitað, hvaða meðferð það frv., sem við hv. 8. landsk. flytjum um svipað efni, fær í hv.allshn. Ég vil því leyfa mér að ræða nokkrar gr. þessa frv. og bera fram fyrirspurnir til hv.flm. um það, hver er tilgangurinn með ýmsum ákvæðum þeirra. Það kom upp nokkur ágreiningur milli háskólaráðsins og skipulagsnefndar atvinnumála um það, hvort rannsóknarstofa háskólans, sú er nú starfar, skyldi halda starfsemi sinni áfram og hvort hún eins og hingað til skyldi hafa með höndum lyfjasölu, eins og samþ. var með lögum frá síðasta þingi. Skipulagsnefndin breytti frv. sínu samkv. óskum háskólaráðsins þannig, að það virðist vera tilgangurinn að rannsóknarstofa háskólans fái áfram að verzla með lyf, en samt sem áður eru í grg. frv. ráðgerðar 30 þús. króna tekjur fyrir hina nýju rannsóknarstofnun af lyfjasölu. Þetta getur ekki staðizt, ef leyfa á rannsóknarstofu háskólans þessa starfrækslu, eins og mér skildist vera orðið samkomulag um milli skipulagsnefndarinnar og háskólaráðs. Þá er tekið fram í 5. gr. frv., að hin nýja rannsóknarstofnun, þ. e. a. s. búnaðardeild hennar, skuli hafa með höndum búfjársjúkdómarannsóknir, en þær hafa hingað til verið í höndum rannsóknarstofu háskólans, og ég hygg, að það sé almannadómur, að hún hafi starfað til mikilla nytja að þessum rannsóknum og allir hlutaðeigendur séu ánægðir með það. Nú vil ég spyrja hv.flm. þessa frv., hv. 2. þm. Reykv., hvernig stendur á því, að þessar rannsóknir á að taka af rannsóknarstofu háskólans, enda þótt hún hafi öll tæki til slíkra rannsókna, og þau tæki, sem hún notar við rannsóknir mannlegra sjúkdóma, eru mikið þau sömu sem þarf til rannsóknar búfjársjúkdóma. Við ákvæðin um stjórn þessarar nýju rannsóknarstofnunar, sem koma fram í 8. og 13. gr. frv., hefi ég það að athuga, að eðlilegt er, að forstjóri hverrar deildar ráði málefnum hennar, en séu fleiri en einn hlutgengir um stjórn hverrar deildar, skuli atvmrh. skera úr, en að öðru leyti fari um stjórn þessarar stofnunar eins og hverrar annarar deildar við háskólann. Við það ákvæði 13. gr., að skipa skuli nefnd, sem sé fulltrúi atvinnuveganna og ríkisstj. og rannsóknarstofnuninni sé skylt að ráðfæra sig við um viðfangsefni rannsókna sinna og leggja árlega fyrir skýrslu um fyrirhuguð viðfangsefni, finnst mér það að athuga, að ég er hræddur um, að þetta verði í reyndinni nokkuð þýðingarlaust eftirlit með rannsóknarstofnuninni, því vitanlega fer verkefni hennar ekki eftir árlega fyrirfram saminni áætlun, heldur verða þarfir atvinnuveganna á hverjum tíma að segja fyrir um, hvaða rannsóknarefni á að meta mest. Í frv. eru ákvæði þess efnis, að rannsóknarstofnuninni skuli vera skylt að sinna rannsóknum í þarfir atvinnuveganna. Þarf því ekki að óttast, að forstöðumenn hennar einskorði sig um of við sín sérstöku vísindalegu hugðarefni, þar sem á þeim hvílir bein lagaskylda að sinna viðfangsefnum atvinnuveganna. Það mun verða metnaður þessarar stofnunar, sem stofnuð er til þess að vinna í þágu atvinnuveganna, að láta sem mest nýtilegt frá sér fara og verða atvinnuvegunum að sem mestu liði. Þess vegna tel ég enga nauðsyn á að hafa slíka yfirstjórn eða eftirlitsnefnd, sem ráðgerð er í frv. Innan þeirra takmarka, sem frv. markar, hygg ég, að bezt fari á því, að þessi rannsóknarstofnun hafi, eins og önnur vísindastofnun og háskóladeild, fullt sjálfsforræði yfir sínum málum. Þá verð ég að telja, að það sé varhugavert, svo sem ráðgert er í 14. gr. frv., að eigi megi þessi rannsóknarstofnun taka upp kennslu við háskólann í þeim fræðigreinum, sem hún hefir með höndum, fyrr en hún sjálf og atvmrh. telja að svo skuli vera. Hér er atvmrh. gefið algert stöðvunarvald um það, hvenær þessir vísindamenn, sem þarna starfa, skuli taka upp kennslu við háskólann og jafnframt fræðilega fyrirlestra fyrir almenning, eins og gera má ráð fyrir, að þeir gerðu þegar þetta væri orðin sjálfstæð deild við háskólann. Ef þetta frv. á að ná fram að ganga, eins og öll sólarmerki benda til, þá held ég, að betur færi á, að sett væri inn í það ákvæði um, að kennsla skuli hefjast þegar háskólaráðið telur þörf á því og skilyrði til þess fyrir hendi. Þá hefi ég það við 15. gr. frv. að athuga, að þar er lögð sú skylda á háskólann að leggja fram 100 þús. kr. til byggingar þessarar stofnunar, en mér finnst háskólinn fá næsta lítið fyrir. Þetta 100 þús. kr. framlag yrði vitanlega til þess að tefja byggingu háskólans, en allir viðurkenna, að á henni er orðin hin brýnasta nauðsyn. Ég tel því eðlilegt, að ef háskólinn á að leggja fram þetta fé á annað borð, þá fái hann það endurgreitt á þann hátt, sem stungið er upp á í frv. okkar um atvinnudeild, að gjald það, sem háskólinn á að greiða ríkinu fyrir happdrættisleyfið, endurgreiðist honum unz allur kostnaðurinn við byggingu rannsóknarstofunnar er greiddur. Þá verð ég að ætla, að sú kostnaðaráætlun, sem fylgir í grg. þessa frv., sé ekki allskostar rétt. Það er t. d. augljóst, að ef rannsóknarstofa háskólans á að fá að halda áfram lyfjagerð sinni og sölu eins og hún hefir rétt til samkv. lögum frá síðasta Alþingi, þá má ekki ætla, að þessi nýja rannsóknarstofnun hafi 30 þús. kr. tekjur af lyfjasölu. Þá er og vafasamt að reikna 15 þús. kr. tekjur af matvælarannsóknum, og það er ennfremur varhugavert að reikna 5 þús. kr. tekjur af fjörvi- og gerlarannsóknum, svo sem einnig er gert í grg. Það hafa kunnugir menn talið, að í stað þess sem stendur í grg. frv., að aukinn kostnaður fyrir ríkissjóð verði 12 þús. kr., þá megi varla áætla þessi útgjöld minna en 50-60 þús. kr. Ég tel rétt, að menn reyni þegar í öndverðu að gera sér grein fyrir hinum raunverulega kostnaði, sem þessu máli er samfara, því blekkingar í þessu efni verða aðeins til þess eins og endranær að vekja óánægju síðar. Ég fyrir mitt leyti horfi ekki í að fylgja þessu máli fram, þó það hafi í för með sér töluvert aukinn kostnað fyrir ríkissjóð, því ég er svo bjartsýn að vona, að það fé komi aftur til atvinnuveganna fyrir bættar aðferðir vegna þeirrar rannsókna atvinnuvegunum til framdráttar, sem vænta má, að þessi stofnun láti frá sér fara.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Landbn. hefir flutt 4 brtt. við þetta frv., og eru þær á þskj. 148. - 1. brtt. er um það, að um leið og ræktunarsjóður tekur við þeim hluta af viðlagasjóði, sem er fram yfir það, sem veðdeild Búnaðarbankans á, fari fram mat á sjóðnum, og ráðh. ákveði um tilhögun matsins, að fengnum till. bankastjórnar Búnaðarbankans. Það er vitanlegt, að skuldir þær, sem viðlagasjóður á úti, eru margar hverjar óvissar, og líklegt, að sumar þeirra falli niður með öllu. Er því ekki sanngjarnt að afhenda bankanum þær með nafnverði og láta þær koma fram síðar sem tap bankans. Þess vegna er þessi till. fram borin. 2. brtt.n. er umorðun á 7. gr. frv. Sú grein er um það, eins og menn sjá, að innlausn vaxtabréfa hvers flokks skuli lokið 35 árum eftir að flokknum var lokað, í stað þess, sem stendur í gildandi l., 35 árum eftir að flokkur var opnaður. N. þykir þetta nokkuð óákveðið, og auk þess nægir þetta ákvæði ekki til að fullnægja ákvæðum 10. gr., sem lengir lánstíma á tveimur tegundum ræktunarsjóðslána um 10 ár, en þetta ákvæði 7. gr. lengir frestinn að því er bréfin snertir í hæsta lagi um 8 ár, því að flokki þarf að vera lokað á árum eftir að hann var opnaður. N. þykir því réttara að lengja frestinn beinlínis um 10 ár og leggur því til, að í staðinn fyrir „35 árum“ síðast í 3. gr.l. komi: 45 árum. Þá er 3. brtt.n., sem segir, að c-liður 10. gr. skuli falla niður, en með þessum lið var gefin heimild til þess að breyta eldri lánum í Ræktunarsjóði í sama horf og ætlazt er til, að verði í framtíðinni samkv. þessu frv. Ástæðan til, að n. leggur til að fella þennan lið niður, er í fyrsta lagi sú, að þetta yrði nokkuð erfitt í framkvæmdinni. Það þyrfti nýja útreikninga á árgjöldum allra þeirra eldri lána, sem ákveðið yrði nú að láta koma undir þetta, og í annan stað telur n., að á þessum ákvæðum e-liðs sé ekki svo brýn þörf sökum þess, að nú þegar er til í l. - nfl. l. um ýmsar ráðstafanir vegna fjárkreppunnar, frá 19. júní 1933 - heimild til þess að veita greiðslufest á afborgunum á föstum lánum um 5 ár. Það mundi verða hentugra í allri framkvæmd, jafnvel þó að til þess þyrfti að taka að framlengja þennan greiðslufest, heldur en að fara að reikna út í hverju tilfelli ný árgjöld af eldri lánum. N. lítur svo á, að þetta geti ekki verið óhagkvæmara, a. m. k. nú í bráðina, fyrir þá, sem skulda eldri lán, en allmiklu hagkvæmara fyrir bankann að því er til starfsins kemur. Þá er 4. brtt. Er hún aðeins leiðrétting og þarf ekki skýringar við. Um þær brtt., sem fram hafa komið við frv. frá einstökum hv.þdm., skal ég ekki ræða að svo vöxnu máli.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Ég hefi í raun og veru mjög fáu að svara, vegna þess meðfram, að aðrir hv.þm. hafa nú sagt ýmislegt af því, sem ég annars hefði farið út í. Hv. frsm. meiri hl. vildi ekki fallast á það, sem ég sagði, að með þessu væru þeir í raun og veru skattlagðir, sem vaxta eiga að njóta af því fé, sem í Söfnunarsjóði er. Það er náttúrlega hreinn orðaleikur að tala um það, hvort hér sé um skattlagningu eða ekki að ræða. En það er vitanlega óbein skattlagning, þegar í þágu einhvers alþjóðamálefnis, eins og t. d. að létta undir með atvinnuvegunum, er farin sú leið að draga af þeim vöxtum, sem goldnir eru af fé. Mér er sama, þó þetta sé ekki borið fram sem bein skattlagning, því þessu má vitanlega ná með því að leggja á skatt einhversstaðar og greiða svo þeim, sem lánað hafa úr þessum sjóði. Það mætti líka skattleggja vaxtatekjur, eins og frv. hefir komið fram á þingi um. Það er skattlagning, þegar vextir eru lækkaðir, ekki af eðlilegum ástæðum, heldur í ákveðnum tilgangi, til þess að veita öðrum styrk. Þetta fé er nú þannig, að ef hægt væri að taka það út, mætti ávaxta það utan Söfnunarsjóðs með því að kaupa t. d. veðdeildarbréf yfir 6%. Söfnunarsjóður hefir gert sér að skyldu að kaupa veðdeildarbréf með nokkru hærra verði heldur en þau annars eru og fær þó 6%. Þetta sýnir, að þetta fé má ávaxta með nokkru meira en 6%. Hv. frsm. sagði, að í fyrstu mundi aðeins hafa verið greiddir 4%. Það er þessu máli alveg óviðkomandi, því eins og við vitum, eru vextir alltaf að hækka og lækka í landinu. Annars hafði Söfnunarsjóður þá reglu að hafa sömu útlánsvexti og Landsbankinn, og eftir að veðdeildin var sett á stofn að jafnaði eitthvað lægri heldur en raunverulegir vextir hennar. Og þessari reglu hefir verið fylgt. Það má náttúrlega segja, eins og hv.frsm. meiri hl. kom inn á, að þar sem vextir eru nú að lækka, beri Söfnunarsjóði að færa niður sína vexti. Hann er nú að byrja á því. Annars má gera of mikið úr þeirri almennu vaxtalækkun í landinu, því hún er nokkuð sitt á hvað. En stjórn Söfnunarsjóðsins hefir viljað fara hægt í þetta, því hún vili ekki útiloka, að menn eins og áður setji sjóði í Söfnunarsjóð, en það er sama sem að taka fyrir það, að sjóðir séu lagðir þangað af frjálsum vilja, ef auðvelt er að ávaxta þá með tryggustu verðbréfum. Stjórn sjóðsins hefir einmitt þess vegna verið að reyna að þræða meðalveginn og vera ekki ósanngjörn í vaxtatöku, en reyna þó að útiloka það ekki, að Söfnunarsjóði verði faldir sjóðir til geymslu. En þessi ástaeða fer náttúrlega að hverfa hvað af hverju, eftir því sem meira og meira í sjóðnum er ávaxtað í verðbréfum. Og það er alveg auðséð, að sjóðsstjórnin stefnir nú að því að ná þessum lánum inn. Það sýna þau tilboð, sem gerð hafa verið um það, að lánin skuli greiðast upp á tæpri hálfri öld. Það er alveg eðlilegt, af því að sjóðurinn á að ávaxta féð í verðbréfum. Það er svo fjarri því, að löggjafarvaldið ætti að grípa inn í, eins og hv.frsm. meiri hl. hélt fram, ef sjóðsstjórnin yrði svo ósvífin að hugsa eingöngu um fé sjóðsins. Sjóðsstjórnin er skyldug til þess, þar sem það er sagt í 2. gr.l. um Söfnunarsjóð, að tilgangur hans sé að geyma og ávaxta fé á tryggan hátt, en ekki að vera lánsstofnun og taka tillit til atvinnuveganna og annars slíks. Það er skylda sjóðsstjórnarinnar að vinna hægt og hægt að því að ná þessum lánum inn og ávaxta féð í tryggum verðbréfum. Það er ekki eins og þessi sjóður hverfi þá frá öllum stuðningi við atvinnuvegina. Það getur vitanlega komið að eins miklu gagni fyrir atvinnuvegina, að Söfnunarsjóður kaupi verðbréf, jarðræktarbréf og önnur slík bréf, og hefði aldrei verið gert annað í upphafi, ef þess hefði verið kostur. Mér virtist hv.frsm. meiri hl. vilja taka undir grínsögu mína um manninn, sem fannst hann vera búinn að borga upp lán sitt, af því hann var búinn að borga sömu krónutölu í vexti. Ég trúi því náttúrlega ekki, að hv.þm. taki undir þessa fjarstæðu. Ég gat aðeins um þetta til þess að sýna, hvað menn geta verið glámskyggnir á svona hluti. Ég veit ekki hvers lags það væri, ef ég t. d. byggi í húsi við eðlilega leigu og þættist svo eftir svona að ár eiga rétt á að eiga húsið. Nei, það er ómögulegt að komast í kringum það, að eðlilegir vextir af peningum er bara gjald fyrir það að nota peninga, sem annar maður á. Annars nefndi ég þetta bara í sambandi við þessar einlægu kröfur um vaxtalækkun. Það má ekki fara of mikið eftir þeim, því það er dálítið til af þeim hugsunarhætti, að menn eigi enga vexti að borga. - Ég hefi því miður ekki skrá yfir það, hvað mikið af þessum lánum hefir farið til sveita og hvað mikið til kaupstaða. Ég þykist vita, að þó nokkuð hafi farið til húsabygginga í Rvík, svo ég ætti ekki sem fulltrúi Rvíkinga að amast við því, þó lækkaðir væru vextir, en ég geri það aðeins vegna þess, að ég tel það ekki sanngjarnt. Mér finnst, að menn hafi fengið þarna mjög óhagfelld lán og að þeir vextir, sem eru greiddir af þessu fé, fari til svo mikilla guðsþakkaverka, að það sé hvorki sæmilegt né réttlátt að nota einmitt þessa styrkþega sem gjaldendur til þess að styðja jafnvel atvinnuvegina. Þar verður að leita annara ráða.

Frsm. (Páll Þorbjörnsson) Sjútvn. hefir haft þetta frv. til meðferðar og leggur einróma til, að það verði samþ., með því að það felur ekki í sér raunverulega breyt. frá því, sem nú er í framkvæmdinni. Því er nefnilega þannig varið, að við Íslendingar eigum ekki þeim mönnum á að skipa, sem kunna til veiði- og verkunaraðferða á þessum hvalveiðaskipum. Þess vegna þarf að ráða a. m. k. 2-3 erlenda menn til slíkra starfa á hverju skipi, sem fæst við þessar veiðar. Í frv. þessu er veitt undanþága til þess að ráða megi þrjú erlend skip, með 3 útlendinga á hverju skipi, til að reka hvalaveiðar hér við land. Þessi undanþáguheimild gildir til tveggja ára. En það er sá tími, sem nægir til þess, að Íslendingar geti lært til þessara veiða, og verið, að þeim tíma liðnum, fyrir um að starfa að þeim á eigin spýtur. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. N. er sammála um að leggja til, að frv. verði samþ.