Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. 2. umr. um frv. það, sem hér er á dagskrá, hófst í gærdag og gerðu þá tveir þm. Sjálfstfl., hv. þm. Ólafur G. Einarsson og Lárus Jónsson, ítarlega grein fyrir þeim margháttuðu vanköntum sem eru á frv., ásamt þeim vinnubrögðum sem hafa verið viðhöfð í sambandi við lánsfjáráætlunina og meðferð hennar í Alþ. til þessa og að ýmsu leyti eru forkastanleg. Lánsfjáráætlunin kom seint fram og miklu seinna en eðlilegt er, svo að það hlýtur að teljast stórvítavert. Eðlilegt er að lánsfjáráætlunin liggi frammi a. m. k. og helst að hún sé afgreidd um leið og fjárlagaafgreiðsla fer fram. Þá getur Alþ. gert sér grein fyrir því í heild hvernig staðið verði að framkvæmdum, bæði þeim, er kostaðar eru af beinum ríkisframlögum, og eins þeim sem afla á fjármagns til með lánsfé. Ef sá háttur er hafður á, sem hér er gert nú, að lánsfjáráætlun er lögð fram mörgum mánuðum eftir afgreiðslu fjárlaga og síðan ekki afgreidd fyrr en einhvern tíma á sumardögum, eins og nú lítur út fyrir, hlýtur að fara svo að mikil hætta sé á að þær veigamiklu ákvarðanir, sem teknar eru í fjárl. annars vegar og lánsfjáráætlun hins vegar, rekist á. Svo mun einnig fara hér, eins og skýrt var frá í umr. í gærdag. Það er allt mjög óheppilegt og - eins og ég þegar hef sagt raunar vítavert. Það hefur enda komið fram skilningur á því og viðurkenning af hálfu hæstv. fjmrh., að svona vinnubrögð eru síst til eftirbreytni. Vænti ég að ef hann verður áfram í því embætti hlutist hann til um að þetta endurtaki sig ekki. Ég mun ekki ræða þetta frv. mikið efnislega. Ég vil hins vegar segja að það hefur valdið mér nokkurri undrun hversu litlar breytingar hafa verið gerðar á frv. í meðferð hv. fjh.- og viðskn. þessarar d. með tilliti til þess, hversu langan tíma n. hefur tekið sér til að fjalla um málið. Miðað við það, sem fram hafði komið við 1. umr. um þetta mál, hefði ég búist við að gerðar yrðu nokkrar breytingar á frv., m. a. í þá átt að mæta að einhverju leyti ótvíræðum þörfum hitaveitna eða annarra orkuframkvæmda sem yrðu til þess að spara innflutta orku með tilliti til þeirra tíðinda sem í vetur hafa gerst varðandi hækkun olíuverðsins. Svo er að sjá sem ekki sé hugsað fyrir því að gera neinar ráðstafanir til að tryggja með afgreiðslu þessa frv. að bætt verði úr á þeim vettvangi og reynt að vinna að því að örva nýtingu innlendra orkugjafa í stað innfluttrar orku og mæta þannig áföllum, sem þjóðarbúið óneitanlega verður fyrir af olíuverðshækkunum, með því að nýta innlenda orkugjafa í vaxandi mæli í eigin þágu. Þetta er mjög svo athyglisvert, ekki síst miðað við það sem gefið var í skyn af ýmsum talsmönnum stjórnarflokkanna við 1. umr. Enn fremur sýnist mér að mjög óverulegar breytingar hafi verið gerðar á 3. gr. frv. að því er snertir skyldu lífeyrissjóða til að leggja fram fé samkv. þessu frv., og virðist ekki útséð um hvernig það mál allt fer. Ég gerði við 1. umr. málsins grein fyrir að ég hefði, þegar frv. var lagt fram, orðið fyrir miklum vonbrigðum með að ekki skyldi verða staðið við þær yfirlýsingar sem hæstv. iðnrh. hafði gefið varðandi fyrirætlanir ríkisstj. um framlög til Rafmagnsveitna ríkisins til að mæta fjármagnskostnaði þess fyrirtækis og til að reyna með þeim hætti að draga úr þeim mikla mismun sem er á orkuverðinu í landinu. Fyrirheit hæstv. ráðh. um þetta efni, sem m. a. komu fram í umr. á Alþ. hinn 15. des. s. l., þegar rætt var um frv. til l. um verðjöfnunargjald af raforku, voru á þá lund að um það hefði verið rætt í ríkisstj. að bregðast við vanda Rafmagnsveitna ríkisins með tvennum hætti: í fyrsta lagi með beinu fjárframlagi ríkisins til Rafmagnsveitnanna, sem a. m. k. næmi 600 millj. kr. og iðnrn. hefði gert till. um í tengslum við lánsfjáráætlun, og hins vegar með þeirri framlengingu og hækkun verðjöfnunargjaldsins sem þá var um rætt. Þessar yfirlýsingar var á engan hátt hægt að túlka á annan veg en sem bein fyrirheit um að í frv. um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir o. s. frv. í sambandi við lánsfjáráætlun yrði gert ráð fyrir beinum fjárframlögum, 600 millj. kr., til Rafmagnsveitna ríkisins til að mæta þar fjármagnskostnaði og til að unnt yrði að draga úr þeim mikla mismun sem er á verði raforku frá RARIK annars vegar og ýmsum sveitarfélagarafveitum hins vegar. Þessa sögu þarf ekki að rekja, en frv. þetta ber með sér að á fyrirheiti hæstv. ráðh. eru alger brigð. Af þessu tilefni hef ég leyft mér að flytja brtt. á þskj. 571 við 2. gr. frv., sem er þess efnis að staðfest verði yfirlýsing hæstv. iðnrh. frá 15. des. og í ýmis önnur skipti frá síðasta ári. Þessi brtt. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Við 2. gr. frv. bætist: Þó skal ríkissjóður standa að fullu undir afborgunum, vöxtum og öðrum kostnaði við 600 millj. kr. lántöku vegna skuldagreiðslna RARIK.“ Í 2. gr., eins og hún hljóðar í frv., er gert ráð fyrir að lánsfé samkv. 1. gr. sé ráðstafað í samræmi við ákvæði fjárlaga og fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar fyrir árið 1979. Í þeirri lánsfjáráætlun kemur fram að þær 600 millj. kr., sem hér eru gerðar að umtalsefni, eiga að verða nýtt lán til Rafmagnsveitna ríkisins, en greiðast úr ríkissjóði á næstu 5 árum, í stað þess sem fyrirheit voru um að um óafturkræft framlag yrði að ræða. Ég lít svo til, að á því hafi komið fram mikill skilningur hjá fjölmörgum hv. alþm. að ráða þyrfti bót á því misrétti sem ríkir í orkumálum í landinu á þann hátt að draga úr verðmismun á raforku til notenda. Ég tel að það hafi komið mikill skilningur á þessu efni fram í máli mjög margra hv. þm., bæði þm. úr strjálbýli og þéttbýli, og aldrei hefur sá skilningur komið greinilegar fram en þegar umr. fóru fram um frv. til l. um verðjöfnunargjald af raforku í þessari hv. d. Þær umr. skal ég ekki rifja upp að svo komnu máli. En með tilliti til þessa hlýt ég að vænta þess, að sú brtt., sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 571, verði samþ. Ef það er gert lít ég svo til að það, sem ég hef kallað að hér hafi komið fram skilningur margra alþm., úr röðum stjórnarþm., hæstv. ráðh. og úr röðum þm. stjórnarandstöðunnar, hafi verið meira en orðin tóm. Verði brtt. ekki samþ. verður að líta svo á, að tal hv. þm. í þessa átt hafi verið hjóm eitt. Ég vil ekki ætla það að óreyndu. Ég vil sérstaklega beina því til hæstv. ríkisstj. og hæstv. iðnrh., að brtt. mín er flutt m. a. til stuðnings þeim ótvíræðu yfirlýsingum sem hann hefur gefið á hv. Alþ. og e. t. v. má segja að hún sé flutt til að fá úr því skorið hvort meiningin sé að standa við þær yfirlýsingar eða ekki. Ég vænti að við þessa umr. komi fram hvort hv. stjórnarliðar, hæstv. ráðh. eða talsmenn stjórnarliðsins í þessu máli, gætu hugsað sér að taka málið til endurskoðunar á milli umr. Ef einhverjar yfirlýsingar koma fram um það efni, sem ég vonast til að verði, er auðvitað sjálfsagt að draga till. til baka til 3. umr. og láta hana ekki koma til atkv. við 2. umr. Þess vegna vil ég mjög leita eftir hvort hæstv. ráðh. eða hv. talsmenn stjórnarliðsins í fjh.- og viðskn. vilja ekki láta koma fram að þeir séu tilbúnir að taka þetta sérstaka mál til athugunar á milli umr., en gerist það ekki sé ég ekki tilgang með því að draga að till. komi til atkv. Það er svo aftur annað mál, að ef þessi till. verður ekki samþ. hlýtur hv. alþm. að vera ljóst að það, sem hér hefur verið nefnt ranglæti í verðlagningu á raforku og aðstöðu fólks í landinu til að nota raforku, mun ekki minnka. Það mun fremur vaxa frá því sem nú er, vegna þess að rekstraráætlanir Rafmagnsveitna ríkisins hafa verið byggðar á því að fyrirheit hæstv. iðnrh. væri meira en orðin tóm. Það hlýtur að hafa áhrif á verðlagningu orku frá RARIK í þá átt að óhjákvæmilegt mun verða að verðhækkanir verði meiri á orkunni, ef svo kynni að reynast, sem ég vona að verði ekki, að fyrirheit ráðh. verði ekki efnd. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um brtt. mína fleiri orð. Hún skýrir sig raunar sjálf og þarf ekki að útlista hana mörgum orðum. Ég vonast mjög eindregið eftir því, að hæstv. ráðh. og hv. þm. stjórnarliðsins gangi til liðs við þá hugsun, sem hér er fram sett, og samþykki þetta mál. Ég skal ekki fara um það fleiri orðum. Ég skal ekki heldur tefja tímann á að ræða meira um frv. í heild. Það var gert ítarlega í gærdag af flokksbræðrum mínum. Það eru þó ærin tilefni til að ræða ýmsa þætti þess. Má segja að það sé þess háttar, að enn virðist vera verulegur ágreiningur um efni þess meðal stuðningsmanna ríkisstj., og má búast við að það verði að einhverju leyti tekið til frekari vinnslu á milli umr. en þegar er orðið. Hefur þó sú vinna, sem þegar hefur verið lögð í frv., a. m. k. tekið mikinn tíma enda þótt árangurinn sé ekki í samræmi við það.



Herra forseti. Um það munu vera nokkuð samdóma skoðanir í landinu, og þá hefur ekki skipt meginmáli hvar á hinum stjórnmálalega „skala“ menn hafa verið staðsettir, að ein meginundirrót verðbólgu á undanförnum árum hafi verið rangar og óhagkvæmar fjárfestingar. Þetta var lykilatriði í samþykktum Alþýðusambandsþings - þess síðasta - árið 1976. Nú er þess skemmst að minnast, að í ræðum forustumanna launþegasamtakanna 1. maí, þar nefni ég sem dæmi Harald Steinþórsson varaformann Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, var lögð á það megináhersla að hinn stærsti verðbólguvaldur væri ekki laun og hærri laun og alla vega ekki þeir sem lægst hefðu launin, rótanna væri fyrst og fremst að leita í röngum og óhagkvæmum fjárfestingum. Nú er það auðvitað svo, að almennu viti verður ekki komið á þessi mál fyrr en vaxtastefna er orðin með þeim hætti að menn greiði til baka það sem þeir fá lánað. Það horfir þó til bóta í nýsamþykktu frv. um efnahagsmál sem ríkisstjórnarflokkarnir stóðu að. En allt um það er áreiðanlega einn kjarni málsins að rangar og óhagkvæmar fjárfestingar hafa valdið meira en nokkur einn þáttur annar um þá óhemjulegu og óhemjandi verðbólgu sem hér hefur varað um nokkurra ára skeið. Þar af leiddi að stjórnarflokkarnir voru sammála um 10% niðurskurð til fjárfestingarsjóðanna. Hv. 1. þm. Austurl. gerði þann niðurskurð að umræðuefni í ræðu sinni um þetta mál í gær, sagði það hafa verið skoðun sína að niðurskurðurinn ætti eingöngu að vera 10% og bundinn í hlutfall, en ekki í tölur, eins og gert: er í till. meiri hl. fjh.- og viðskn. Um þetta vil ég segja að ég hygg það ekki rétt mat hjá hv. 1. þm. Austurl., vegna þess að á bls. 16 í skýrslu ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun 1979, sem afgreidd var af ríkisstj. allri og að mér skilst afgreidd lið fyrir lið, setningu fyrir setningu, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Áformað er að festa greiðslu framlaga og markaðra tekjustofna á vegum ríkissjóðs við áætlunartölur fjárlaga.“ M. ö. o. eru þau vinnubrögð, sem hér er lýst, stefna núv. hæstv. ríkisstj. í hinum almennu efnahagsmálum. Munurinn er auðvitað sá, að ef við bindum niðurskurðinn við tölu í ársbyrjun getum við notað stjórnunina á fjárfestingunni til þess að halda verðbólgu í skefjum. Ef við hins vegar bindum eingöngu við hlutfall gefur auga leið að þessar tölur munu fljóta eins og korktappi á vatni fyrir þeirri verðbólguþróun sem þá verður ákvörðuð annars staðar og ekki í fjárfestingarpólitíkinni í landinu. M. ö. o.: þegar hv. 1. þm. Austurl. heldur því fram að það hafi verið með samþykki ríkisstjórnarflokkanna að binda eingöngu við 10% niðurskurð, óháð því hvaða tölur var um að ræða, segi ég að það sé ekki rétt athugað vegna þess sem segir á bls. 16 í skýrslu ríkisstj. um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun á þessu ári. Meiri hl. fjh.- og viðskn. hegðar sér því nákvæmlega í samræmi við það sem núv. ríkisstjórnarflokkar höfðu gert samkomulag um, og það er að þessu leyti og að minni hyggju skynsamlegt samkomulag. Hitt er svo annað mál, að það kann vel að vera að ógerlegt reynist á einu sviði, fleiri sviðum jafnvel, að halda fjárfestingu svo í skefjum sem áformað er, að ramminn sé að bresta, að verðbólguskriðan sé að velta út um eitt eða fleiri göt efnahagskerfisins. Mér þótti einmitt ræða hv. 1. þm. Austurl. í gær vera af þeirri verðbólgunáttúru að ekki væri hægt að draga þá ályktun að verið væri að leggja í stríð við þennan vágest, heldur beinlínis að láta undan honum á öllum sviðum. Ég vil svo segja að lokum, að það er auðvitað illbært og óþolandi ef ákvarðanir um stórlán eins og í orku- og virkjunarmálum eru teknar utan við það frv. sem hér er verið að samþykkja. Það á að vera hinn almenni rammi sem stjórni fjárfestingu í þessu landi. Við erum að reyna að hafa stjórn á verðbólgunni. Verðbólgan á ekki að stjórna okkur. En það f;ann að vera að sá rammi sé allur að bresta. Það er svo sem önnur saga.



Herra forseti. Ég vil vegna fram kominnar brtt. á þskj. 571, frá hv. þm. Pálma Jónssyni, segja fáein orð og vegna ræðu hans áðan. Brtt. hans felur það í sér að ríkissjóður standi að fullu undir afborgunum, vöxtum og öðrum kostnaði við 600 millj. kr. lántöku vegna skuldagreiðslna Rafmagnsveitna ríkisins. Í lánsfjáráætlun kemur fram að Rafmagnsveitur ríkisins skuli hafa heimild til að taka 600 millj. kr. lán og lánsfjáröflunin sé ætluð til þess að fyrirtækið geti m. a. endurgreitt 200 millj. kr. lán frá árinu 1977 og að ríkissjóður muni á næstu árum leggja Rafmagnsveitunum til árlega 120 millj. kr. til endurgreiðslu lánsins, en að öðru leyti annist fyrirtækið greiðslur vaxta og afborgana. - Þetta er efnislega það sem fram kemur í texta fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar um þetta atriði. Hv. flm. brtt. á þskj. 571 rifjaði upp að ég hefði við umr. á Alþ. um frv. til l. um verðjöfnunargjald í desembermánuði s. l. greint frá því, að iðnrn. hefði flutt um það till. í ríkisstj. að Rafmagnsveitunum væri heimiluð þessi lántaka og þar væri um að ræða óendurkræft framlag til Rafmagnsveitnanna, þ. e. a. s. að ríkissjóður mundi standa undir vöxtum og afborgunum af lántökunni. Ég vil staðfesta hér að þannig var staðið að málum í rn. mínu og ég fylgdi þessu máli eftir í ríkisstj., en það hlaut ekki aðrar undirtektir þar hjá meiri hl. en fram kemur í texta lánsfjáráætlunar, og lagði ég þó mjög ríka áherslu á að fyrirtækinu væri ekki ætlað að standa undir kostnaði vegna þessarar lántökuheimildar. Ég tel það mjög miður að ekki skuli hafa verið orðið við till. mínum hér að lútandi, en vil algerlega bera til baka það sem mátti skilja á máli hv. tillögumanns áðan, Pálma Jónssonar, að þarna hafi verið um einhver brigð að ræða frá minni hálfu. Ég barðist fyrir framgangi þessa máls eins og hægt var, en það hlaut ekki jákvæðar undirtektir, og reyndi sérstaklega á fjmrn. í þessu sambandi eins og varðandi fleiri þætti. Ég tel mjög miður að svona skuli hafa farið, því að ég tel að sú stefna, sem iðnrn. bar fram og voru undirtektir við tillögu stjórnar Rafmagnsveitna ríkisins að þessu leyti, þ. e. a. s. að ríkissjóður sjái fyrirtækinu fyrir beinum framlögum til óarðbærra framkvæmda, sé rétt stefna og það hefði verið fyllilega eðlilegt að stiga það skref til fulls, en ekki að parta þetta niður eins og gert er ráð fyrir með þeirri afgreiðslu sem niðurstaða varð um í ríkisstj., að ríkissjóður yfirtaki þetta lán á 5 árum og þannig sé á mjög óverulegan hátt létt þeirri skuldabyrði sem á fyrirtækinu hvílir vegna þessa máls og margra óhagstæðra lána sem fyrir eru hjá Rafmagnsveitunum og eiga drjúgan þátt í þeim fjárhagsvanda sem þær eiga við að líma. Ég mun áfram berjast fyrir því, að tekin verði upp sú stefna í sambandi við framkvæmdir og fjármögnun til Rafmagnsveitna ríkisins að greint verði á milli framkvæmda, sem eru arðbærar - eða þar sem greiðslur koma á móti til fyrirtækisins, og hins vegar framkvæmda, sem eru í eðli sínu félagslegar eða óarðbærar, mætt á slíka stiku sem algengt er. Ég vænti þess, að ríkari skilningur verði á slíkri málsmeðferð þegar kemur til afgreiðslu á næsta ári á fjárhagsvanda fyrirtækisins. Ég hefði sannarlega kosið að unnt væri við afgreiðslu lánsfjáráætlunar að fá fram breytingu, því að mikil þörf er á að bæta fjárhagsstöðu Rafmagnsveitnanna þannig að unnt sé að draga úr þeim mikla mun sem er á verðlagi til notenda og viðskiptavina Rafmagnsveitnanna og þess meiri hluta landsmanna sem býr við mun hagstæðara raforkuverð. Ég vil geta þess í þessu samhengi, að sú hækkun, sem samþykkt var á verðjöfnunargjaldi í des. s. l., hefur þó orðið til þess að nokkuð - þó allt of lítið - hefur dregið úr þeim verðmismun sem er á almennum töxtum hjá Rafmagnsveitunum og öðrum rafveitum. Þannig var verðmunurinn á heimilistaxta fyrir síðustu gjaldskrárbreytingu um 73% í staðinn fyrir 88% áður, en þetta bil hefur eitthvað minnkað, þó að í litlu sé, við verðákvörðun á rafmagni um síðustu mánaðamót þó að ég hafi þá tölu ekki handbæra. Varðandi fjárveitingar til orkumálanna að öðru leyti hefur það komið fram í máli mínu fyrr í þessari hv. d., að ég hef gert um það till. innan ríkisstj. í sambandi við þá miklu verðbreytingu sem orðið hefur á olíu og olíuafurðum, að gert verði sérstakt átak í sparnaðarskyni til þess að draga úr tilkostnaði þegar á þessu ári og horft til næstu ára. Þessar till. verða til meðferðar innan tíðar og sem fyrst, að ég vænti, hjá ríkisstj. og þá tekin afstaða til fjáröflunar í þessu skyni, en þarna er þörf á verulegum fjárhæðum sem munu skila sér þegar á þessu ári í olíusparnaði og þar með létta af áfallandi kostnaði mjög fljótlega og bæta stöðuna síðan í enn frekari mæli horft til næstu ára. Þetta vil ég að liggi hér ljóst fyrir. Þessar till. varða hitaveitur víða á landinu, þær varða raflínulagnir, sem ástæða er til að hraða til að draga úr olíunotkun, og fleiri þætti í tengslum við orkuiðnaðinn, þ. á m. rannsóknir og undirbúning vegna framkvæmda sem þörf er á að hraða og koma þurfa á dagskrá fyrr en síðar.



Herra forseti. Það var af hlífð við hv. þm. við atkvgr. áðan að ég bað ekki um nafnakall, en það hefði sannarlega verið eðlilegt. Í þeirri mynd sem frv. er núna er það miklar umbúðir utan um lítið, en þrátt fyrir það segi ég já.



Herra forseti. Eins og ég boðaði við 2. umr. um þetta frv. í þessari hv. d. leyfi ég mér að flytja brtt. við 3. umr. um fyrirliggjandi frv. Í fyrsta lagi skuli nokkru fé varið af óskiptu gengismunarfé til lífeyrissjóðs sjómanna, til orlofshúsa sjómannasamtakanna og til öryggismála sjómanna. Í brtt., sem er á þskj. 540, hefur að vísu orðið prentvilla við uppprentun málsins, þannig að þar stendur „75 millj. kr. til orlofshúsa sjómannasamtakanna“, en á að vera 15 millj. kr. og var þannig í þeirri till. sem útbýtt var upprunalega. Þessi till. er í fullu samræmi við það sem ég boðaði á sínum tíma við 2. umr. um 75 millj. kr. til að verðbæta örorku- og lífeyrisgreiðslur og aðrar tryggingabætur sjómanna er renni til lífeyrissjóðs sjómanna, í annan stað um 15 millj. kr. til orlofshúsa sjómannasamtakanna og enn fremur 10 millj. kr. sem varið yrði til öryggismála sjómanna samkv. nánari ákvörðun sjútvrh. og samgrh. Varðandi öryggismálin er það að segja, að samtök sjómanna hafa látið þau mjög til sín taka að undanförnu og hafa m. a. áhuga á að gera verulegt átak til kynningar og fræðslu að því er öryggismálin varðar, en geta má þess að talið er að ekki sé heldur framfylgt reglum um framkvæmd æfinga um borð í skipunum. - Ég þarf ekki að fara frekari orðum um þessa till. Ég tel að umr. um þessi mál hafi farið fram við 2. umr. Jafnframt þessu leyfi ég mér í annan stað að flytja brtt. við b-lið 3. gr. fyrirliggjandi frv., en sú brtt. er á þskj. 569. Eins og kunnugt er var við 2. umr. samþ. breyting á þessum lið frv., og sú till., sem ég leyfi mér að flytja, gengur til móts við þau sjónarmið sem fram komu í þeirri brtt. Till. er saman sett í fullu samráði og með samkomulagi við 2. flm. ofangreindrar brtt. sem var samþ. við 2. umr., hv. 3 þm. Vestf., Kjartan Ólafsson. Hér er því um að ræða samkomulagstillögu sem ég vænti að flestir geti við unað. Ég þarf ekki að fara um hana mörgum orðum. Að því er varðar fyrstu setningu 1. liðar er hún í samræmi við samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna, en síðan er farið nokkru nánar út í hvernig að skuli standa. Um 2. liðinn er í sjálfu sér ekkert að segja. Hann er samhljóða því sem áður var samþykkt. Um 3. liðinn er það að segja, að þar kemur fram sú stefnumörkun að sameina. það fé sem sérstaklega er ætlað til þess að greiða fyrir því að útgerðaraðilar geti hætt rekstri úreltra fiskiskipa. Sú stefnumörkun er að sameina þann sjóð, sem hér um ræðir, Aldurslagasjóði fiskiskipa og heimild til þess veitt. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um brtt. þessar frekari orðum og tel að þær skýri sig að öðru leyti sjálfar.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. flytur við 3. umr. þessa máls tvær brtt. Er önnur till. þess efnis að aftan við 3. gr. komi ný mgr.: Áður en kemur til skipta á fé samkv. a- og b-lið þessarar greinar skal greiða lífeyrissjóði sjómanna 75 millj. kr. til að verðbæta örorku- og lífeyrisgreiðslur og aðrar tryggingabætur til sjómanna og 15 millj. kr. til orlofshúsa sjómannasamtakanna og enn fremur 10 millj. kr. sem varið yrði til öryggismála sjómanna samkv. nánari ákvörðun sjútvrh. og samgrh. Ég flutti ásamt fjórum örðum þm. till. við 2. umr. málsins hér í hv. d. um að greiða lífeyrissjóði sjómanna 175 millj. kr. til að verðbæta örorku- og lífeyrisgreiðslur og aðrar tryggingabætur til sjómanna og 25 millj. kr. til orlofshúsa sjómannasamtakanna. Sumir hv. þm. sem greiddu atkv. gegn þeirri till., gerðu grein fyrir atkv. sínu og vitnuðu til þess að sjútvrh. mundi að lokum, við 6. umr. málsins á Alþ., flytja till. þess efnis að koma eitthvað til móts við sjómenn. Ég hef haldið því fram, og held því fram mjög ákveðið, að við gengisbreytingar eigi sjómenn fullan rétt á að fá ákveðna hlutdeild í gengishagnaði. Um það er ekki deilt að 50% af gengishagnaði fari til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, en það er gert fyrir allar greinar sjávarútvegsins, sjómenn, útgerð og fiskvinnslu. Hitt er sanngirnismál, að sjómaðurinn, sem er mikilvægur þátttakandi í þessari framleiðslu, fái á einhvern hátt að njóta þess. Till., sem við fimmmenningarnir fluttum, var í samræmi við það sem hafði gerst við næstsíðustu gengisbreytingu og við gengisbreytinguna þar á undan. Það var ekki verið með neitt yfirboð í þessum efnum þó að við værum stjórnarandstæðingar. Till. var í fullu samræmi við þá upphæð sem kemur til skipta af gengishagnaði og í fullu samræmi við það sem gerðist við þær gengisbreytingar sem ég nefndi. En það undarlega gerðist, að hæstv. sjútvrh., sem telur sig til verkalýðsflokks, skar till. niður um helming, lét sem sagt stjórnarliðið, eða það af stjórnarliðinu sem lét að stjórn, fella till., en flytur svo - auðvitað nauðugur - við 3. umr. í síðari d., við 6. umr. málsins, till. um 100 millj. kr. Það má því segja að stjórnarandstaðan hafi þó gert það að verkum að ráðh. flutti till. og þá væntanlega stjórnarliðið eða það af því sem er í stuðningi við hann, en það eru menn úr öllum flokkum. Þar er með talinn 3. þm. Suðurl. sem drap fyrrnefndu till. vegna þess að hann treysti því að till. kæmi frá sjútvrh. við 6. umr. þar sem ekki yrði skorið við nögl, en hann er einn af þeim þm. sem hafa ekki viljað skera framlög við nögl þegar hans starfsgrein hefur átt hlut að máli fyrr en nú eftir að hann lagði traust sitt á Alþfl. með þeim árangri að skorið er niður framlag til lífeyrissjóðs sjómanna um 100 millj., farið niður í 75 millj., og það er skorið niður framlag til orlofshúsa sjómannasamtakanna úr 25 í 15 millj. og 10 millj. varið til öryggismála sjómanna samkv. nánari ákvörðun sjútvrh. og samgrh. - Ég held að 10 millj. kr. framlag til öryggismála sjómanna eða öryggis í skipum sé ákaflega lítilfjörleg upphæð. Það er auðvitað meira virði að auka framlög lánasjóðanna til að lána til útgerðar, svo hún geti bætt öryggismál sjómanna, en koma með þennan sparðatíning. Til orlofshúsa sjómannasamtakanna fer ekki há upphæð miðað við það sem gerðist í tíð fyrri ríkisstj. Mér skilst að hæstv. sjútvrh. og þm. mörgum hverjum hefði ekki þótt mikið til þess koma. En er furða þótt ekki þyki mikið að leggja nú til 15 millj. þegar lítið þótti fyrir þremur árum að leggja fram 11 millj. í þessu skyni? Farið er að draga verulega úr. Og ekki er verið að íþyngja ríkissjóði í þessum efnum því að hér er aðeins um að ræða að skipta því fjármagni sem kom af gengishagnaði vegna breytingar á gengi krónunnar á s. l. hausti. Þarna er ekki um annað að ræða en fé sem myndast innan sjávarútvegsins. Það getur vel verið að meginþorra stjórnarliðsins sé umhugað um að láta alls ekki yfir 100 millj. til málefna sjómanna. Þó vil ég taka fram að 1. þm. Austurl. lýsti yfir stuðningi sínum við till. mína, en hann var fjarverandi þegar atkvgr. fór fram og varamaður hans greiddi ekki atkv. með till., ekki heldur á móti, og flestir flokksmanna hans felldu hana þrátt fyrir yfirlýsingu 1. þm. Austurl. og beggja nm. Alþb. í fjh.- og viðskn. Svo mikið kapp var lagt á að sinna ekki þessum sjálfsögðu félags- og réttindamálum sjómanna. Það stóð auðvitað ekkert á Framsfl. að skera niður um 100 millj. þegar sjómenn eru annars vegar. Ég skal láta þess getið í leiðinni svo að það fari ekki fram hjá neinum. Hin till., sem hæstv. sjútvrh. flytur, er kannske flutt af annarri ástæðu. Hann varð fyrir miklu áfalli við 2. umr. málsins þegar brtt. Lúðvíks Jósepssonar og Kjartans Ólafssonar voru samþykktar. Það kom mjög á sjútvrh. er till. þeirra voru samþykktar hér í d. Hefur liðið langur tími á milli 2. og 3. umr. af þeim sökum að menn hafa þurft alllangan tíma til þess að jafna sig eftir það áfall. Hæstv. forseti hefur líka verið afskaplega rólegur í því að taka málið fyrir. Sýnir það að hann er trúr og dyggur og góður við ríkisstj. sem góðum stjórnarþm. auðvitað sæmir að vera. En nú á sem sagt að fara að manna sig upp og afgreiða 7. mál þingsins með þeim harmkvælum sem hafa átt sér stað á undanförnum vikum og mánuðum. Brtt. flytur hæstv. sjútvrh. við b-lið 3. gr. Aftur að t. tölul. verði b-liður óbreyttur eins og hann er núna í frv., en í 1. tölul. leggur ráðh. til að 50% skuli veitt til hagræðingar í fiskiðnaði og til þess að leysa sérstök staðbundin vandamál. Meiri hl. í þessari hv. þd. samþykkti við 2. umr. að 50% af því, sem kemur í Gengismunarsjóð af andvirði þeirra afurða sem taldar eru upp í a-lið þessarar greinar, skyldu veitt sem lán til hagræðingar og framleiðniaukningar í fiskiðnaði og lánið skyldi fyrst og fremst veitt til kaupa á vélum og tækjum og til að koma upp kældum fiskmóttökum, eins og segir í samþykkt deildarinnar við 2. umr. Nú er aftur tekið fram að 50% skuli veitt til hagræðingar í fiskiðnaði. Ég spyr: Af hverju má ekki segja eins og d. samþykkti áður, að 50% skuli veitt sem lán til hagræðingar? Því er orðið „lán“ fellt niður? Er það viljandi eða óviljandi gert? Mér er fullkunnugt um, ég vil ekki vera það ósanngjarn við hæstv. sjútvrh., að hann er búinn í trausti þess að hafa meiri hl. á Alþ. fyrir því, að ráðstafa allverulegum upphæðum af hagræðingarfénu. Það kemur sér auðvitað illa. Hins vegar verða menn að flýta sér hægt í þeim efnum nema hafa það alveg tryggt og þá auðvitað fyrst og fremst innan ríkisstjórnarflokkanna. Ef hann hefði viljað leita samstarfs um afgreiðslu á þessu máli, sem er ekkert stórpólitískt mál, - ráðstöfun gengishagnaðar ætti meira að vera samkomulagsmál, - hefði ég talið vera hyggilegra að reyna eftir 2. umr. að fá samkomulag um breytingar sem allir hefðu getað sætt sig við, en ekki að tala við einn ákveðinn nm., þó að hann tilheyri stjórnarflokki, og segja að það sé samkomulag. Ég er ekki búinn að sjá að það sé fullt samkomulag í stjórnarliðinu um þessa brtt. sjútvrh., en það kemur þá á daginn. Annar liðurinn: 40% skal varið til að létta stofnfjárkostnaðarbyrði eigenda fiskiskipa, sem orðið hafa fyrir gengistapi vegna erlendra og gengistryggðra lána. Er niður fellt frá frv. „samkv. nánari reglum sem stjórn Fiskveiðasjóðs setur“. Hæstv. sjútvrh. leggur til að það sé fellt niður. Hvað er á bak við það? Hvað hefur hann á móti því að sagt sé „samkv. nánari reglum sem stjórn Fiskveiðasjóðs setur“? Við ráðstöfun gengishagnaðar við nokkrar undanfarnar gengisbreytingar hafa slíkar reglur alltaf verið settar af stjórn Fiskveiðasjóðs og ákvæði um það var komið inn í frv. eins og það var samþykkt við 2. umr. málsins hér í hv. þd. Hvað liggur þá á bak við að taka þá setningu út? Þetta er fjármagn sem sjávarútvegurinn á, sem kemur til ráðstöfunar í sjávarútvegi. Stjórn Fiskveiðasjóðs er mynduð af fulltrúum bankanna, fulltrúum útgerðar, sjómanna og fiskvinnslu. Hvað er eðlilegra en að ákvæði sem þetta sé í lagagr.? Það var samþ. við 2. umr. samkv. till. nm. Alþb. í fjh.- og viðskn. og ég sé enga ástæðu til að fella það niður. Ég hreinlega skil ekki hvað hæstv. sjútvrh. meinar með því að leggja til slíka breytingu. Nú væri fróðlegt að fá á því frekari skýringar. Þriðji liður í till. sjútvrh, er breyting á orðalagi 3. undirliðar b-liðar 3. gr. Í samþykktinni, sem hér var gerð við 2. umr., segir að 10% skuli renna í Aldurslagasjóð fiskiskipa hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum. En nú skal sagt, og er sú till. sjútvrh.: „10% skal renna í sérstakan sjóð til þess að greiða fyrir því, að útgerðaraðilar geti hætt rekstri úreltra fiskiskipa.“ - Látum þessa breytingu vera, en síðan kemur viðbót: „Heimilt er að sameina þennan sjóð Aldurslagasjóði fiskiskipa og skal að því stefnt.“ - Hvað sér hæstv. sjútvrh. við að gera þessa breytingu og hvað sjá hv. stjórnarliðar og aftaníossar sjútvrh. við það? Ég tel enga ástæðu til þess að tveir aðilar séu að skipta þessu fjármagni, það séu einhverjir pólitískir fulltrúar að skipta hluta á vegum sjútvrn., en aldurslagatryggingin eða Aldurslagasjóður fiskiskipa, sem er innan Samábyrgðar Íslands, eigi að starfa samkv. þeim sérstöku lögum sem samþ. voru á síðasta þingi og voru samþykkt, að því er ég best man, shlj. og eiginlega algerlega ágreiningslaust. Hvers vegna á ekki að láta skiptinguna vera á einum og sama stað? Það er ekki kjörið í stjórn Samábyrgðar Ístands eftir pólitískum línum. Þar kjósa bátaábyrgðarfélögin tvo fulltrúa úr hópi útgerðarmanna, Landssamband ísl. útvegsmanna kýs tvo, sem ráðh. skipar að fengnum till. þessara aðila, og ráðh. skipar fimmta stjórnarmanninn. Ég var ekki í þau 4 ár, sem ég fór með tryggingamálin, flokkspólitískari en það, að ég skipaði ágætan Alþfl. mann í stjórn það tímabil. Ég sé því ekki endilega ástæðu til að vera að hafa sérstaka pólitíska úthlutun á þessu fjármagni og mér finnst það skjóta skökku við þær siðgæðishugmyndir sem flokkur hæstv. sjútvrh. beitti sér mjög fyrir fyrir síðustu kosningar. Flokkur hans sagði að hann hefði á því megnustu fyrirlitningu, og var ekki klipið utan af því af þeim herrum sem fyrir siðvæðingunni ráða í þeim flokki, að láta alltaf pólitíska „spekúlanta“ fara með fjármagnið, það væri kominn tími til að afnema það. Mér finnst því að þingflokkurinn þurfi að taka sjútvrh. á beinið fyrir að hann sé að fara út af línunni í þessum efnum.  Ég vona að hæstv. sjútvrh. skýri í hverju þessar breytingar eru fólgnar. Ég sé ekkert athugavert við áhyggjur hans út af samþykktinni varðandi 1. liðinn, og það er auðvitað margt sem skiptir máli fyrir hann. Hvers vegna er ekki heldur reynt að ná víðtæku samkomulagi og samstarfi um lausn og afgreiðslu á þessu máli en hafa þau vinnubrögð sem hæstv. ráðh. hefur? Ég vil svo að síðustu segja að ég er að mörgu leyti ánægður með að við sjálfstæðismenn höfum orðið til þess að hæstv. sjútvrh. hefur þó flutt till. um að verja til málefna sjómanna 100 millj. kr., þó það sé helmingi lægri upphæð en við lögðum til. Það er þó árangur af þeim till. sem við höfum verið að flytja. Annars hefði engum manni í stjórnarliðinu dottið í hug að sinna verkefnum sjómanna.



Út af þeim orðum, sem hv. 1. þm. Vestf. hafði um þær tafir sem orðið hafa á þessu máli innan d., vil ég alveg vísa á bug því sem hann gaf þar í skyn, að ég hefði sem forseti, og þá kannske varaforsetar líka, sett mér það að tefja afgreiðslu málsins. Þessu vil ég mótmæla. Að öðru leyti mun ég ekki ræða ummæli hv. þm.

Af hverju hefur það tafist?



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls flutti ég brtt. ásamt hv. þm. Kjartani Ólafssyni um eitt meginatriði frv., en það snertir úthlutun á því fjármagni sem verið er að ráðstafa af svonefndum gengishagnaði. Á meðan ég var fjarverandi frá þingstörfum kom till. okkar til atkv. og var samþ. í d. og þar með gerð breyting á frv. hvað þetta áhrærir. Nú gerir hæstv. sjútvrh. enn tilraun til að fá frv. breytt og í rauninni í áttina til þess sem upphafleg lög gerðu ráð fyrir, þ. e. a. s. brbl., eins og þau voru túlkuð af hans hálfu, en það er í rauninni ekki í fullkomnu samræmi við það sem brbl. sjálf sögðu. Eitt meginatriði í brbl. var að ákveða að í stórum dráttum skyldi um helmingur gengishagnaðar renna í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Ég hafði lýst - og margir fleiri - stuðningi mínum við þá ákvörðun því að þar með fer sá hagnaður, ef hagnað skyldi kalla, sem til fellur í sambandi við gengisbreytingu í sameiginlegan sjóð þeirra sem hér eiga hlut að máli, þ. e. a. s. útgerðarmanna og sjómanna, og sá sérstaki hagnaður er þá geymdur í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins þar til hann kemur til skipta í sambandi við ákvörðun fiskverðs. Einnig var ákveðið í brbl., að hinum helmingnum skyldi varið til hagræðingar í fiskiðnaði og að nokkru leyti til að styðja við bakið á þeim útvegsmönnum sem töpuðu á sjálfri gengislækkuninni vegna skipakaupalána. Svo var litlum hluta ráðstafað í sambandi við svonefndan Úreldingarsjóð til að gera mönnum kleift að leggja niður gömul skip og hætta rekstri þeirra. Nú hafði ég veitt því athygli og við sem í n. vorum og fjölluðum um þetta mál, að ekki hafði verið staðið að framkvæmd málsins í samræmi við sjálf lögin. Það var gefin út reglugerð í krafti laganna og í reglugerðinni voru ýmis ákvæði sem alls ekki rúmuðust innan laganna sjálfra sem sett voru. Þannig var tiltekið að hagræðingarlánin gætu gengið til miklu fleiri atriða en til beinnar hagræðingar í rekstrinum. Það er ljóst að samkv. reglugerðinni var hægt að teygja þetta þannig og þegar byrjað á að ráðstafa fjármagninu einnig til skuldagreiðslu, og m. a. s. settar upp sérstakar reglur um það, að þar sem svo hafði staðið á, að frystihús höfðu stöðvað atvinnurekstur sinn, skyldu þau eiga sérstakan forgang á að fá fjármagn af gengishagnaðinum. Ég tel fyrir mitt leyti að þessi reglugerð sé ekki í samræmi við lögin og eigi ekki stoð í lögunum. Þetta er ekki eina reglugerðin sem nú er farið að setja í krafti laga þar sem komið er inn á alveg nýjan vettvang eða, eins og ég sagði við fyrri umr. um þetta mál, að mér þykir nokkuð vera farið að bera á því að raunar sé farið að setja lög með reglugerð, fara fram hjá löggjafanum og ákveða atriði, sem ekki hafa komið til tals, í reglugerðum, en ætti í rauninni að ákveða með lögum. Ég vildi því fyrir mitt leyti taka af öll tvímæli í þessum efnum og ákveða að tiltekinn hluti af gengishagnaði ætti að renna til hagræðingar, svo mikið sem hefur verið talað um að koma þyrfti á tæknilegum og rekstrarlegum umbótum í þeirri atvinnugrein sem þarna á hlut að máli. Till. sú, sem ég stóð að, var við þetta miðuð. Þar var greinilega tekið fram, að hluta fjármagnsins skyldi varið til hagræðingar og framleiðniaukningar í fiskiðnaði, og tekið fram til enn frekari skýringar: „Lánin skulu fyrst og fremst veitt til kaupa á vélum og tækjum og til að koma upp kældum fiskmóttökum.“ Og enn fremur var sagt í till.: „Óheimilt er að veita lán þessi til greiðslu rekstrarskulda eða annars sem telja verður til venjulegs rekstrar. Endurgreiðsla lána þessara með vöxtum skal renna til Fiskveiðasjóðs Íslands.“ Þegar þetta ákvæði í till. minni er borið saman við lögin sjálf, brbl. sem sett voru, kemur auðvitað í ljós að till. mín er í fullkomnu samræmi við brbl., en þar segir einfaldlega að 50% af þessu fjármagni skuli verja til að greiða fyrir hagræðingu í fiskiðnaði. Það er auðvitað rangsnúningur að telja að það fjármagn sé veitt til hagræðingarframkvæmda eða framleiðniaukningar í einni grein sem varið er að meira eða minna leyti til að greiða upp eldri skuldir eða annað af því tagi sem verður að teljast falla undir rekstur. Eins og ég hafði bent á var till. mín í fullkomnu samræmi við lagasetninguna sjálfa. Nú kemur í ljós að þessi hv. þd. samþykkti þá till. og efni hennar er því komið inn í frv. En þá vill hæstv. sjútvrh. ekki sætta sig við það og flytur enn till. um breytingu á nefndum ákvæðum. Og hvar vill hann þá breyta og hvernig stendur það í samræmi við brbl. sem starfað hefur verið eftir? Hæstv. sjútvrh. segir í till. sinni að 50% skuli veitt til hagræðingar, - við skulum ætla að það sé til lánveitinga, en sé ekki styrkur, og síðan er bætt við: „og til þess að leysa sérstök staðbundin vandamál.“ Og síðar segir í till: „Lánin skulu einkum veitt til tæknilegrar hagræðingar, svo sem til vélakaupa, endurnýjunar á vinnslurásum og til að koma upp kældum fiskmóttökum. Þar sem sérstaka nauðsyn ber til að tryggja atvinnuöryggi, koma í veg fyrir atvinnubrest eða ná fram hagkvæmari rekstrareiningum er þó einnig heimilt að veita lán til fjárhagslegrar endurskipulagningar fyrirtækja í fiskvinnslu.“ Ég hef margsinnis áður sagt við hæstv. sjútvrh., og get alveg eins sagt það úr þessum stól, að ég mun styðja hann í því að afla fjár til að vinna að umbótum þar sem komið er upp atvinnuleysi eða aðrir rekstrarlegir erfiðleikar. En við erum með sérstakar lánastofnanir sem eiga að sinna því verkefni að greiða úr þar sem annaðhvort er atvinnuleysi eða um almenn rekstrarleg vandamál að ræða, en það eru Framkvæmdasjóður og Byggðasjóður. Þeir aðilar eiga að grípa inn í og hafa alla aðstöðu til þess að útvega annaðhvort lán eða veita styrki í slíkum tilfellum. En ég hef sagt: Ég er alveg andvígur því að taka svonefndan hagnað, sem kemur út úr gengislækkun, og verja þeim hagnaði til slíkra sérstakra framkvæmda. Það er í rauninni mismunun. Þar er verið að gera ráðstafanir til þess að vissar greinar sjávarútvegsins eða vissir aðilar í sjávarútvegi taki á sig þann vanda sem af því hlýst að það eru komnir upp atvinnuerfiðleikar á einum stað. Skoðun mín er sú, að þjóðin öll eigi að standa að því á beinan eða óbeinan hátt að leysa slík vandamál, en það sé ekki sérstakt vandamál þeirra t. d. sem vinna við sjávarútveg í öðrum landshlutum. Þó að í brbl. sjálfum segi skýrt og greinilega, að þessa fjárhæð skuli veita til hagræðingarlána, er samt sett reglugerð um að ráðstafa megi þessu fé einnig til annars en þess sem lögin mæltu fyrir um. Og þegar Alþ. hefur tekið undir skoðun mína og breytt lögunum virðist hæstv. sjútvrh. ekki una við það og vill á nýjan leik fá það orðalag inn í frv. að hægt sé að taka á óákveðinn hátt af því fjármagni, sem átti að ganga til hagræðingarlána, til þess að rétta við rekstrarstöðu atvinnufyrirtækja á hinum ýmsu stöðum eftir atvikum. Ég tel þessa málsmeðferð fráleita. Í fyrsta lagi stenst hún ekki sem lög, en hún er líka samkv. eðli málsins óeðlileg. En sjálfsagt er að grípa á því vandamáli, sem hæstv. sjútvrh. hefur í huga, eftir hinum lögskipuðu og eðlilegu leiðum. Það veitir sannarlega ekki af að það fjármagn, sem hér er um að ræða, sé notað til að koma á rekstrarlegum umbótum, koma á tækniumbótum í fiskiðnaði. Því er alveg ástæðulaust að fara inn á þessa braut til þess að ná í fjármagn til mála sem t. d. Byggðasjóður á sérstaklega að sinna. En um það stendur sýnilega nokkur deila. Það er ákaflega fróðlegt að fá úr því skorið á hv. Alþ. hver er afstaða alþm. til þessa. Eru þeir á þeirri skoðun, að standa eigi þannig að gengislækkunum sem gerðar eru fyrir sjávarútveginn sem heild samkv. almennum röksemdum, að taka svonefndan gengishagnað, sem þá fellur til, og ráðstafa honum ekki til sjávarútvegsins í heild, heldur nota hann til að leysa úr tímabundnum eða staðbundnum atvinnuvandamálum sem koma upp á einhverjum stöðum? Ég er algerlega á móti því. Ég vil halda allt öðruvísi á málinu. Hér er ekki deila um hvort eigi að leysa atvinnuvandamál þessara staða eða ekki, heldur hvernig skuli afla fjár til þess. Ég er því á móti hinni nýju brtt. hæstv. sjútvrh. og mun greiða atkv. gegn henni. Hún miðar að því að fara út fyrir þann ramma sem brbl. settu, því að þau miðuðu við að gengishagnaðarlán ætti að renna til hagræðingarlána. Það er ekkert um að villast. Ég álit því að rangt sé að ætla að breyta þessu ákvæði enn og aftur. En þá kemur hitt atriðið sem hér hefur einnig komið nokkuð til umr. Í fyrri brtt., sem ég stóð að og samþ. var við 2. umr. málsins, var gengið út frá því að lítill tiltekinn hluti af gengismunarfé skyldi renna, eins og gert var ráð fyrir í brbl., til þess að gera mönnum kleift að losna við gömul og úrelt fiskiskip. Það var að vísu ekki ákveðið nákvæmlega hvað það skyldi vera mikill hluti af heildarupphæðinni, og mér þótti rétt að n. tæki af skarið í þeim efnum og ákvæði hlutfallið. Vorum við, sem stóðum að þeirri till., á því, að eðlilegt væri að þetta fjármagn rynni í sjóð sem stofnaður hefur verið og allir fiskiskipaeigendur í landinu greiða til og eiga rétt á að fá greiðslur úr þegar þeir ætla að leggja af skip sín vegna aldurs eða vegna þess að þau séu orðin ónothæf. Það hefur verið myndaður sérstakur Aldurslagasjóður hjá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, og sýndist augljóst mál að þessi fjárhæð ætti að renna í þann sjóð sem starfar samkv. lögum, en ekki yrði farið að hrúga upp öðrum sjóði við hliðina á honum til þess að annast nákvæmlega sama verkefnið. Það kom líka í ljós að hv. þd. féllst á þetta sjónarmið og samþykkti að fjármagnið skyldi renna í Aldurstagasjóð. En ég sé líka að hæstv. sjútvrh. er á því að halda eigi þessu fjármagni alveg aðgreindu frá þeim sjóði, sem stofnaður hefur verið, og úthluta því sérstaklega. Hvað þýðir þetta í raun og veru? Þetta þýðir að aðili, sem ætlar að hætta að reka skip af því að það er orðið gamalt og úrelt, þarf að sækja fyrst til Aldurslagasjóðs, sem settur hefur verið á fót, og sækja um ákveðinn styrk eða greiðslur úr honum, en svo þarf hann einnig að sækja til hins nýja sjóðs sem úthlutar því fjármagni sem hér er um að ræða til sama verkefnis. Auðvitað sjá allir að þetta eru óeðlileg vinnubrögð. Það eru í hæsta lagi óeðlileg vinnubrögð að standa svona að málum. Ég get ekki séð annað en að í till. hæstv. sjútvrh. felist að hann beri ekki traust til þeirra sem hafa með framkvæmd Aldurslagasjóðs að gera, það sé ekki hægt að láta þetta fjármagn renna til þeirra og gera ráð fyrir að því verði úthlutað úr Aldurslagasjóði eftir þeim reglum sem þar gilda, en hann trúi því að féð fari aðeins rétta leið ef tiltekin úthlutunarnefnd, sem hann hefur skipað, úthluti því. Þetta eru líka óvenjuleg vinnubrögð og ég fyrir mitt leyti skil þau ekki og sé ekki ástæðu til að styðja till. í þessa átt. Ég hef ekki heldur heyrt nein frambærileg rök um hvernig á því stendur að hæstv. ráðh. vill koma á fót sérstakri deild og úthluta fénu sérstaklega. Ef menn væru ekki fyllilega ásáttir um þær reglur sem gilda hjá Aldurslagasjóði fiskiskipa væri vitanlega best að snúa sér að því að breyta þeim reglum, en ekki fara að setja upp aðra stofnun við hliðina á Aldurslagasjóði til þess að fást við sama verkefnið. Af þessari ástæðu mun ég einnig greiða atkv. á móti þessum lið í till. hæstv. sjútvrh. Þá kemur brtt. frá hæstv. sjútvrh. um sama efni og nokkrir þm. höfðu áður flutt till. um. Fyrir lá till., þar sem 1. flm. var hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, um að hafður yrði á svipaður háttur nú og oft áður, að nokkrum hluta af því fjármagni, sem er um að ræða af gengishagnaði, yrði varið til beinna hagsmunamála sjómanna. Ég hafði lýst yfir stuðningi mínum við þá till., tel hana mjög eðlilega. Ég verð líka að segja, að ég treysti mér ekki til að styðja þá till. sem hæstv. sjútvrh. flytur um sama efni. Hún gengur mun skemmra. Ég sé enga ástæðu til að skera framlög þessi niður. Þvert á móti hefði mátt vera um frekari fjárframlög að ræða, en ekki minni. Afstaða mín er því sú, að ég styð þá till. sem er á þskj. 430, en ég er á móti þeirri till., sem hæstv. sjútvrh. flytur um þetta sama efni því að hún gengur mun skemmra og ég sé ekki ástæðu til þess.  Ég þarf í rauninni ekki að lengja mál mitt öllu meira, vegna þess að þó að nokkuð sé langt um liðið hafði ég rætt málið allítarlega á fyrra stigi þess og lagði þá megináherslu á að gæta þyrfti þess vel hvernig á að skipa málum eins og þessum, sem snerta ráðstöfun á gengishagnaði. Það er engin sanngirni í því að ráðstafa svonefndum gengishagnaði, sem til fellur, öðruvísi en þar sé um að ræða ráðstöfun til hagsbóta fyrir atvinnugreinina sem heild. Það á ekki að nota það fjármagn til einhverra sérverkefna sem er eðlilegt að leysa eftir öðrum leiðum. Auk þess ber svo að gæta þess, að ekki séu settar reglugerðir sem fela í sér lagaákvæði og eru ekki í samræmi við þau lög sem reglugerðin er sett eftir. Ég hef lýst afstöðu minni til þeirra till. sem hér liggja fyrir. Ég get ekki fyrir mitt leyti stutt þær till. sem hæstv. sjútvrh. flytur, því að þær eru í andstöðu við það sjónarmið sem ég hef lýst og ég hef margsinnis áður tekið fram að ég hef í málum hliðstæðum þessu.



Herra forseti. Síðasti ræðumaður, 1. þm. Austurl., sagði að hann væri á móti því að gengishagnaði yrði varið til þess að leysa staðbundin vandamál. En í samstarfsyfirlýsingu núv. stjórnarflokka segir þó einmitt svo í kaflanum um efnahagsmál og fyrstu aðgerðir, að gengishagnaði af sjávarafurðum verði ráðstafað að hluta í Verðjöfnunarsjóð, að hluta til útgerðar vegna gengistaps og loks til hagræðingar í fiskiðnaði og til að leysa sérstök staðbundin vandamál. Það er í samræmi við þessa stefnu í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna sem hefur verið starfað, og það er líka í samræmi við þá stefnu sem sú brtt. er samin sem hér liggur fyrir og er samin í samráði og fullri samvinnu við hv. þm. Kjartan Ólafsson, eins og ég gat um áðan, sem er 2. flm. að þeirri brtt. sem samþ. var við 2. umr. Varðandi það, að sá sérstaki sjóður, sem eigi að greiða fyrir því að útgerðaraðilar geti hætt rekstri úreltra fiskiskipa, hafi orðið til með einhverjum sérstökum hætti, vil ég upplýsa að til sjóðsins var stofnað að höfðu samráði við Landssamband ísl. útvegsmanna, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og Sjómannasamband Íslands. Skoðun þessara aðila kemur t. d. fram í bréfi frá Landssambandi ísl. útvegsmanna sem ég vil leyfa mér að lesa úr: „Með tilvísun til þess, að bætur Aldurslagasjóðs eru bundnar með reglugerð og reyndar með lögum ákveðinni krónutölu á rúmlest skips, er nauðsynlegt að binda ekki bætur af gengismunarfé með sama hætti. Nokkur sveigjanleiki er nauðsynlegur þegar semja þarf við skipseiganda um hvort hann leggur skipi sínu eða lætur framkvæma meiri háttar lagfæringar á skipinu.“ Það er í samræmi við þetta sjónarmið sem sjóðsstofnun hefur átt sér stað. Hins vegar hef ég lýst því yfir áður að ég telji eðlilegt til lengri tíma lítið, og þá með tilliti til þess að endurskoða þau ákvæði sem gilda um Aldurslagasjóð, að sjóðirnir tveir verði sameinaðir þannig að hér verði um sameiginlegan sjóð að ræða. Í þá nefnd, sem hefur með þetta að gera samkv. reglugerð, hafa verið skipaðir fulltrúar frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, frá Sjómannasambandi Íslands, frá Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, frá Fiskveiðasjóði og einn fulltrúi sjútvrn. Þarna er því ekki um neina sérstaka pólitíska úthlutunarnefnd að ræða, eins og gefið var í skyn. Að því er varðar annan liðinn og þá fsp. sem kom fram frá hv. 1. þm. Vestf., Matthíasi Bjarnasyni, fer sú úthlutun auðvitað fram samkv. reglum sem stjórn Fiskveiðasjóðs setur, þó að það standi ekki sérstaklega hér, og að því er varðar 1. liðinn er eingöngu um lán að ræða, eins og reyndar kemur fram í framhaldi setningarinnar sem fjallar um það mál, þó að ekki komi fyrir orðið „lán“ í fyrstu setningu þess liðar. Þetta vildi ég að kæmi fram vegna þeirra fsp. sem bornar höfðu verið fram.



Herra forseti. Það eru örfá orð út af aths. hæstv. forseta áðan við það sem ég sagði. Ef við lítum á meðferð þessa máls og hve oft það hefur verið á dagskrá, hve oft hefur dregist að taka það fyrir, er það staðreynd sem ekki verður móti mælt að orðið hefur óhæfilegur dráttur á afgreiðslu þess. Forseti má ekki taka það á þann veg að ég sé að ætla honum að hann hafi valdið þeim drætti, en það hafa aðrir, og þá fyrir atbeina ríkisstj., gert það að verkum að afgreiðsla málsins hefur dregist úr hömlu. Mér fundust þau svör, sem hæstv. sjútvrh. gaf við þeim aths. sem ég gerði áðan og síðan hv. 1. þm. Austurl., ósköp léttvæg. Í sambandi við 3. liðinn í b-lið 3. gr. sagði hann að tveir embættismenn ættu að úthluta fénu og einn alþm., Alþfl.-maður, sem er formaður nefndarinnar sem sjútvrh. skipaði. Ég endurtek þau rök sem ég viðhafði og hv. 1. þm. Austurl. ræddi enn ítarlegar en ég: Ég sé enga ástæðu til að baka mönnum aukin óþægindi, sem þurfa að sækja um styrk til að gera skip sín ónýt, með því endilega að sækja styrkinn til tveggja aðila í stað eins, en sá aðili er til og löggjöf um starfsemina. Ég tel því að ef menn vildu eitthvað einfalda kerfið og minnka skriffinnskuna væri miklu hyggilegra að hafa úthlutun þessa á einum og sama stað. Það er afskaplega óþægilegt, og það er eitt af því sem er nú orðið mjög áberandi í hinu þunglamalega kerfi, hvað ýmsar stofnanir tefja afgreiðslu mála vegna þess að önnur stofnun eitthvað lík er ekki búin að afgreiða þau. Það getur vafist fyrir slíkum stjórnum vikum og mánuðum og jafnvel árum saman að afgreiða mál vegna þess, að þær eru alltaf að bíða hver eftir annarri. Ég held að sannarlega sé kominn tími til að gera skipulagið einfaldara, en ekki vera sífellt að bæta við. Ég er mjög óánægður með þann niðurskurð sem hæstv. sjútvrh. hefur gert á þeirri till. sem hlaut afgreiðslu við 2. umr. og ég flutti þá ásamt fjórum öðrum þm. Ég vil því leyfa mér ásamt hv. 1. þm. Austurl. að flytja þá skrifl. brtt. við till. sjútvrh., að í stað „75 millj. kr.“ komi: 125 millj., og í staðinn fyrir „15 millj.“ komi: 25 millj. kr.