Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í lögum nr. 82/1936, um ríkisútgáfu námsbóka, er svo fyrir mælt, að ríkið annist útgáfu námsbóka og ríkisprentsmiðjan prenti þær. Vegna þess kostnaðar, sem af þessu leiðir, eru jafnframt ákvæði um að innheimta gjald af hverju heimili, þar sem nemandi er, og nemi það 7 kr. á hvert heimili, og hefur þetta verið þannig undanfarin ár, eða allt frá 1940. Frv. þetta fjallar um það að hækka þetta gjald, svo að það nemi 15 kr. á heimili. Rökin fyrir því eru, að útgáfukostnaður hefur hækkað svo mjög síðast liðin 10 ár, svo að óhjákvæmilegt er að vega á móti því með hækkun á námsbókagjaldinu. Menntmn. hefur rætt þetta og féllst á, að óhjákvæmilegt væri að taka tillit til hins aukna kostnaðar, og mælti með, að frv. yrði samþ. En jafnframt því, að lögin nr. 82/1936 feli í sér fyrirmæli um útgáfu námsbóka vegna barnaskólanna, fela þau einnig í sér heimild um, að það megi láta bækur í té til annarra skóla, svo sem héraðs- og gagnfræðaskóla. Ef til þessarar heimildar er gripið, má hækka gjaldið í 15 kr. Í þessu verður því ósamræmi nema heimildinni sé breytt samhliða. Menntmn. leggur því til, að brtt. sé felld í þetta frv., sem er á þá leið, að ráðh. megi hækka námsbókagjaldið í 20 kr. á hvert heimili, sem sendir nemendur bæði í barna- og gagnfræðaskóla. Brtt., sem fjallar um þetta atriði, er á þskj. 167. Einn nefndarmanna vildi gera breytingu á öðru atriði og hefur lagt fram brtt. á sérstöku þskj., og mun hann gera grein fyrir þeim.



Herra forseti. Ég hef, eins og hv. frsm. sagði, flutt brtt. við tvö atriði þessa frv., eru þær prentaðar á þskj. 179. Öllum hv. þm. er kunnugt, að er lögin voru samin 1936, var skólaskyldualdurinn til 14 ára aldurs. Síðan hefur verið gerð víðtæk breyt. á þessu, og með nýju skólalögunum frá 1946 var gerð sú breyt., að barnaskylda var til 13 ára aldurs, síðan unglingadeild og loks framhaldsdeild fyrir ofan þetta. - Brtt. mín fjallar um það, að þar sem búið er að hækka skólaskylduna í 15 ár, þá skuli rétturinn ná til þessa sama stigs, þannig að hver nemandi skuli fá bækur fyrir þetta gjald. Sé þessi brtt. ekki samþ., þá er búið að lækka réttindi þau, sem ákveðin voru með l. frá 1946, um eitt ár, og það er staðreynd, að í lögunum er ekki raunveruleg heimild til að láta börn fá bækur nema til 13 ára aldurs. Í till. minni er lagt til, að í stað „barnafræðslunnar“ í fyrri málsl. 1. gr. laganna komi: barna- og unglingafræðslunnar. Breytingar mínar eru þær, að veita skuli öllum börnum og unglingum, sem stunda nám skv. skólaskyldunni, rétt til að fá þessar bækur.



Herra forseti. Hv. 5. landsk. þm. færði í tal í nefndinni það sjónarmið, sem hann nú hefur gert grein fyrir. Hins vegar gat meiri hl. n. ekki fallizt á hans tillögur, að ríkinu sé skylt að láta unglingafræðslunni líka bækur í té. Eins og kunnugt er, er svo til ætlazt í skólalöggjöfinni, að gagnfræðastig nái yfir fjögur námsár. Tvö hin fyrri námsár er um unglingafræðslu að ræða og eftir það er lokið unglingaprófi, þá miðskólanám og loks eftir hið fjórða skólaár ljúki nemendur gagnfræðaprófi. En nú er þessu svo háttað, að mestur hluti þeirra bóka, sem notaðar eru á gagnfræðastiginu, eru notaðar fleiri en einn vetur. Ef ætti að breyta þessu samkv. till. hv. 5. landsk., þá liggur það í augum uppi, að þetta yrði ekki framkvæmanlegt nema komin væri á alger skipting, þannig að sérstakar bækur væru notaðar fyrir unglingastig og sérstakar fyrir gagnfræðastig að öðru leyti. Og þó að svo yrði, er ljóst, að í gagnfræðaskólum og héraðsskólum yrði niðurstaðan sú, að sumir nemendur þessara skóla fengju bækur ókeypis frá ríkisútgáfunni, en aðrir yrðu að kaupa þær. Það er eðlilegasta skipunin, að skyldan í þessu efni nái til barnafræðslunnar, en heimildin, sem jafnframt er í lögunum, nái til gagnfræðastigsins alls. Af þessum ástæðum vildi meiri hl. n. ekki fylgja brtt. á þskj. 179.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð út af því, sem hv. frsm. sagði. - Hv. þm. vildi færa rök fyrir því, að sumar bækurnar væru notaðar fleiri vetur en einn. En það mun vera fullkomlega eins mikil skipting neðar hjá barnafræðslunni. Mér finnst ekki nægileg rök gegn því, að þeir unglingar, sem skólaskyldunám stunda, fái ekki bækurnar. Rétt er það, að sumir nemendur fengju ókeypis bækur, en aðrir ekki. En ég tel eðlilegast, að þeir, sem gagnfræðanám stunda, eigi að fá bækur eins og þeir, sem barnanám stunda.



Herra forseti. Frv. þetta er fram borið af hv. þm. Hafnf., en ekki hefur hann samt sjálfur samið það, heldur er það samið af sérstakri n., sem á sínum tíma var fengið það verkefni að undirbúa löggjöf um þetta efni. Ég tel, að ástæða sé til þess að gera nokkrar breyt. á frv., bæði efnislega og eins orðabreyt. Iðnn. hefur flutt nokkrar brtt. við frv., og hefur hv. þm. Hafnf., frsm. n., gert grein fyrir þeim, þegar málið var á dagskrá síðast. Ég tel, að þó þessar brtt. n. verði samþ., þá sé það ekki nóg, heldur þurfi að gera viðtækari breyt. á frv., og þess vegna flyt ég nokkrar brtt. á þskj. 153 og vil fara um þær nokkrum orðum. - Það er gert ráð fyrir því í frv., að þessi löggjöf komi í staðinn fyrir l. um eftirlit með verksmiðjum og vélum, og það mun til þess ætlazt samkv. frv., að þetta opinbera eftirlit nái yfir allmiklu stærra svið en áður hefur verið og verði víðtækara, og þá má gera ráð fyrir, að það verði kostnaðarsamara en verið hefur. Nú er að sjálfsögðu rétt, að gerðar séu allar skynsamlegar ráðstafanir, sem þurfa þykir, til þess að komið verði í veg fyrir slys á vinnustöðum. Hins vegar tel ég, að það sé ekki ástæða til að láta þetta opinbera eftirlit ná yfir stærra svið en þörf er á, því að vitanlega hefur það kostnað í för með sér, og jafnvel þó að ríkissjóði sé ekki beinlínis ætlað að standa undir kostnaðinum, þá hlýtur allur slíkur kostnaður að leggjast á almenning í landinn gegnum þær stofnanir, sem eiga að greiða eftirlitsgjöldin. Í brtt. sinni hefur n. lagt til m. a., að gerð verði breyt. á 1. gr. í þá átt, að undanþiggja fleira ákvæðum l. heldur en nú er í frvgr., en ég hef leyft mér að flytja till., og er það 1. brtt. mín, um það, að til viðbótar verði undanþegin vinna í skrifstofum og sölubúðum. Ég held, að óhætt sé að halda því fram, að ekki hafi verið mikið um slys við þá vinnu, enda sú vinna þannig, að það ætti ekki að vera mikil slysahætta þar, og tel ég því, að það sé vel hægt að undanþiggja þetta, skrifstofur og venjulegar sölubúðir, eigi síður en annað, sem lagt er til að verði undanþegið l. Mundu þá að sjálfsögðu þau fyrirtæki, sem þarna eiga hlut að máli, ekki þurfa að greiða gjald til eftirlitsins. Þá er næsta brtt. mín og margar aðrar um það að fella niður úr frv. kaflann um öryggisráð. - Samkv. frv., VII. kafla þess, er gert ráð fyrir því, að ráðh. skipi 5 manna öryggisráð til 6 ára í senn, síðan eru ákvæði um það, hvernig eigi að skipa í þetta öryggisráð. Ég tel hægt að komast hjá því að setja á stofn þetta ráð, og mér finnst satt að segja, að það sé þegar nógu margt af ráðum og nefndum í voru landi og ætti heldur að athuga möguleika til þess að fækka þeim stofnunum en að bæta við, nema brýn þörf sé, en ég sé ekki, að brýn þörf sé fyrir þetta ráð. Ég skil frv. þannig, að ekki sé gert ráð fyrir því, að í þessu ráði sitji menn, sem hafi það verkefni eitt að hafa með höndum yfirstjórn þessara mála, heldur yrði þarna n. skipuð mönnum, sem hefðu önnur störf að aðalstarfi, og yrði þetta því aðeins aukavinna þeirra, sem sitja í þessu ráði, að koma saman til fundar annað veifið. Ég vil ekkert draga úr því, að það sé haft gott eftirlit með þessum málum, en ég held, að árangurinn yrði betri með því að fela eftirlitið ákveðnum mönnum, sem gera það að starfi sínu og sinna ekki öðrum verkefnum; gera þetta að sínu aðalstarfi, eins og lagt er til í frv., þar sem ákvæði eru um öryggismálastjóra og aðstoðarmenn hans. Ég tel að mestu skipti, að í þetta starf veljist menn vel hæfir til starfs, sem leggi í það sína vinnu án þess að fást við önnur viðfangsefni. Ég hef því gert allmargar brtt. við frv. um að fella niður úr því öll ákvæði um öryggisráð. Þá er hér 7. brtt. mín, við 12. gr. frv. 1. liður er í samræmi við 1. brtt., að fella úr frv. það, sem stendur í upphafi 12. gr., að l. þessi nái yfir verzlunarstaði og skrifstofur. Síðan er brtt. við 10. tölul. 12. gr., en þessi 10. liður er um búningsherbergi o. fl., en allur er III. kaflinn um sérstakar reglur varðandi ráðstafanir til verndar heilbrigði og velferð verkamanna. Sýnist mér, að þar sé víða um óþarfa málalengingar að ræða og hefði verið hægt að komast af með styttra mál. N. leggur til, að gerðar verði breyt. á einstökum liðum. Ég legg til, að 10. tölul. verði í fyrsta lagi orðaður um. Hann er langt mál. Ég tel, að það sé hægt að koma þessu fyrir í styttra máli, og legg til, að liðurinn verði orðaður þannig: „Fatageymsla: Þegar vinnu er þannig háttað, að nauðsynlegt er að hafa fataskipti áður en vinna hefst og að henni lokinni, skal verkamönnum veitt viðunandi aðstaða til þess, m. a. að því leyti, að hægt sé að geyma fatnaðinn svo að vel fari.“ - Með þessu tel ég, að það sé sagt, sem segja þarf viðvíkjandi fatageymslu í verksmiðjum og á vinnustöðum. Í 11. tölul. 12. gr. er tekið fram, að þegar svo stendur á, megi krefjast þess, að vinnuveitandi láti vinnuföt í té. Mér virðist, að þetta ákvæði eigi ekki þarna heima. Með því er ég ekki að leggja dóm á, hver eigi að bera kostnaðinn af vinnufötum og hreinsun þeirra. En ef álitið er rétt, að vinnuveitendur geri það, þá á það að vera samningsmál milli viðkomandi aðila. Hitt get ég ekki fallizt á, að slík ákvæði eigi erindi í löggjöf um öryggisráðstafanir á vinnustöðum. Ég legg því til, að liðurinn sé orðaður þannig, að verkamenn skuli vera í vinnufötum, er vel henta fyrir vinnuna. Þá er næsta brtt., sem ég hef gert, og er hún við 13. gr. Hún er um húsnæði, hvernig það eigi að vera, þegar vinnuveitandi á að sjá verkamönnum fyrir því. Ég tel sum þau ákvæði vafasöm, enda hefur n. lagt til, að einn málsl. verði felldur niður, vegna þess að hann getur ekki staðizt, en ég tel ástæðu til að gera viðtækari breyt., þó ekki efnisbreyt., heldur aðeins að koma ákvæðunum fyrir í styttra máli. Auk þess er sumt fleira í gr., sem vafasamt er, að geti staðizt. Ég legg því til, að gr. orðist svo: „Eigi vinnuveitandi að sjá verkamönnum fyrir húsnæði, skal það vera nægilega rúmgott og vandað, að dómi öryggismálastjóra.“ Þá er það á hans valdi að kveða á um það, hvað viðunandi sé. Næst er 12. brtt. mín, við V. kafla. Hann er 3 greinar. Er hann um lágmarkshvíldartíma og fleira. Ég lít svo á, að hann eigi ekki að vera í þessari löggjöf. Það eru ýmis ákvæði í honum, sem munu almennt vera sett í samninga milli verkamanna og vinnuveitenda og er eðlilegt, að verði áfram samningsmál þeirra á milli, eins og um matar- og kaffihlé, sem alls staðar er ákveðið í samningum. Ég tel það eðlilegra en að ráðh. eigi að setja ákvæði um þetta með reglugerð, eins og lagt er til í 33. gr. Auk þess tel ég hæpið, að rétt sé að setja í þessi l. ákvæði eins og eru í 31. gr. um lágmarkshvíldartíma. Með því er ekki sagt, að ekki geti komið til greina að setja slík ákvæði í löggjöf, en það er svo yfirgripsmikið mál, að ég tel, að það eigi þá að gera með sérstakri löggjöf, en ekki í þetta frv. Í 31. gr. er ákveðið, að sérhver verkamaður skuli njóta hvíldar eigi skemur en 8 stundir samfellt á sólarhring. Það mun vera til ákvæði í l. svipað þessu. Það er um hvíldartíma sjómanna, gamalt ákvæði. Þar eru líka 8 tímar. Þessi löggjöf hefur verið mjög umtöluð á þessu þingi, og liggja nú fyrir tvö frv. um að hækka þetta upp í 12 stundir. Ég er nokkuð hissa á, að menn, sem hafa lýst yfir vilja sínum, að þeir vilji breyta til á þennan hátt, skuli telja rétt að setja inn í þessa löggjöf ákvæði um hvíldartíma, sem sé átta stundir að lágmarki. Mér virðist þetta ósamræmi. En hvað sem um það er, þá er það þannig, að ég tel, að það sé ekki rétt að setja þessi ákvæði inn í þetta frv., heldur sé það mál, sem þurfi nánari athugunar við, því sé þannig varið. 19. brtt. er við 43. gr. og er ekki stórvægileg. Ég legg til, að 1. málsgr. verði orðuð öðruvísi en gert er í frv. Frv. segir, að það skuli gera útdrátt úr l. og reglugerðum, sem settar verða samkv. þeim, og skuli þær festar upp á vinnustað o. s. frv. Ég vil aðeins orða það svo, að öryggismálastjóri geri útdrátt úr þessum lögum og reglugerðum og verkamönnum sé gert auðvelt að kynna sér efni þeirra. Þá er 21. brtt. Hún er við 45. gr. Í upphafi hennar segir, að í hverju fyrirtæki, þar sem fimm verkamenn eða fleiri vinna að staðaldri, skuli þeir velja sér trúnaðarmann, er viðurkenndur sé af vinnuveitanda. Ég legg til í minni brtt., að þetta verði orðað svo, að verkamönnum sé heimilt að velja sér trúnaðarmann, en ekki gert að skyldu. Það ætti að koma að sama gagni fyrir verkamenn. Þeir hafa það þá á sinn valdi að hafa trúnaðarmann. Ég hef þá gert grein fyrir þessum brtt. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þær meir, nema sérstakt tilefni gefist til.



Herra forseti. Hv. þm. V-Húnv. hóf mál sitt á því, að þetta frv. væri að vísu flutt af mér, en ég hefði hins vegar ekki samið það. Þó að ég telji þetta ekki skipta verulegu máli, þá er það að vísu rétt, að ég hef ekki samið frv., en að ég flyt það, er vegna þess, að það var fyrir minn tilverknað, að skipuð var n. til að semja frv., og hafði ég áhuga fyrir, að hennar árangur kæmi að gagni. Ég vil aðeins láta þetta koma fram út af orðum hv. þm. Annars lýsti ég í minni fyrri ræðu fyrir hönd meiri hl. n., að ég ætla, að brtt., sem hér lágu fyrir, væru tvenns konar, annars vegar þær, sem n. var sammála um, en hins vegar þær, sem hv. þm. V-Húnv. ber hér fram á þskj. 153, sem ekki kom fram, að ættu verulegan stuðning í n. Það eru þess vegna hans brtt., sem hér koma fram, eins og þær raunar bera með sér. Þessar brtt. hans ganga allar lengra en n. gat sætt sig við að fylgja honum eftir með. Ég skaf leyfa mér að fara nokkrum orðum um þær, a. m. k. þær, sem máli skipta. Auðvitað getur alltaf orkað tvímælis, hvað langt skuli fara. Mér skilst þó, að hv. flm. þessara brtt. vilji ekki setja fótinn fyrir þann megintilgang, að öryggisráðstafanir verði auknar. Hans brtt. ber þá að skilja þannig, að hann telji óþörf þau ákvæði, sem hann vill nema burt, vegna þess að tilgangurinn náist að mestu eða öllu leyti, þó að hans brtt. yrðu samþ. Það kann líka að mega segja um þær sumar, en áreiðanlega ekki allar. Fyrsta brtt. hans er um að láta l. ekki ná til verzlunar- og skrifstofuhúsa. Það er út af fyrir sig ekki ástæða til, að önnur ákvæði gildi um öryggi þess fólks en annars vinnandi fólks. Hitt er rétt, að í flestum tilfellum er það ekki í eins mikilli hættu og margir, sem aðra vinnu stunda, svo að það má kannske segja, að rétt gæti verið að undanskilja þennan atvinnurekstur að einhverju leyti. En ég ætla, að það komi af sjálfu sér, þar sem engar slíkar vélar eru um hönd hafðar. Mér sýnist því, að þetta mætti vel standa í frv., því að vel getur þetta fólk þurft að njóta öryggisráðstafana ekki síður en aðrir. Auk þess gilda sérstakar reglur um sumt búðarfólk, t. d. afgreiðslufólk í matvörubúðum. Ég held því, að það væri æskilegt, að þetta mætti standa í frv., en ekki fellt úr því, þó að ég geri það ekki að kappsmáli. Hv. þm. segir, að með þessu verði verzlanir og skrifstofur gjaldskyld til eftirlitsins, sem ekki mundi annars vera. Virtist mér það vera nokkur ástæða fyrir að vilja má þetta burt. Ég býst við, að þetta gjald mundi vera svo hverfandi lítið, að það muni engan draga, a. m. k. að það mundi ekki koma á almenning, nema þá í mjög fáum tilfellum. Þá er næsta atriði, sem hann vill gera brtt. um. Það er á þá leið, að hann vill leggja niður öryggisráð. Meginið af brtt. hans er afleiðing af því, af þeirri till. hans, að öryggisráðið verði alveg lagt niður. Í frv. er gert ráð fyrir, að tilnefndir séu tveir menn af hálfu sveina og tveir af hálfu iðnrekenda ásamt einum manni, tilnefndum af ríkisstj., til þess að hafa umsjón með framkvæmd l. Ef þetta starf verður rækt vel, eins og til er stofnað, þá held ég, að það sé aukin trygging að því. Ég get líka getið þess í þessu sambandi, að í nágrannalöndum okkar, Danmörku, Noregi og Svíþjóð, þar sem svipuð l. gilda; þar eru hliðstæð ákvæði þessu, hafa verið tekin þar upp að gefnu tilefni, og reynslan, sem það hefur gefið, hefur frekar örvað til, að þessi öryggisráð væru styrkt, en ekki úr þeim dregið. Í Danmörku eru meðlimir í öryggisráði fimm að tölu, en hefur í nýjum l., sem þar voru sett nýlega, verið fjölgað upp í 11, svo að hægt væri að taka fulltrúa frá sem flestum stéttum og starfsgreinum inn í það og gætu verið þar til tryggingar því, að l. kæmu að sem fyllstum notum. Í Noregi eru líka ákvæði, sem fara í svipaða átt, og í sænsku l. sömuleiðis. Þannig er í öllum þessum löndum gert ráð fyrir, að öryggisráð auki möguleikana fyrir því, að l. verði framkvæmd eins og til er ætlazt. Ég vil því telja hiklaust spor aftur á bak að koma í veg fyrir, að öryggisráð verði starfandi hér. Hv. þm. segir, að það sé meira en nóg af ráðum í þessu landi og mönnum, sem stunda þessi störf án þess að hafa þau að aðalstarfi. Ég játa, að það séu kannske til ráð, sem rækja störf sín ekki eins vel og til er ætlazt. En ef þau gera það, þá eru þau áreiðanlega til bóta, og það er það, sem er ætlazt til með þessum lögum. Þá minntist hv. þm. á nokkur atriði viðvíkjandi 12. gr. og þá fyrst um fatageymslu fyrir verkamenn. Þetta er ekki stórt atriði, en ég tel þó réttara, að það sé eins og það er í frv., og sé því enga ástæðu til að gera breyt. á þessu ákvæði. Í 11. tölulið er gert ráð fyrir, að vinnuveitandi skuli í ýmsum tilfellum láta verkamönnum vinnuföt í té. Hv. þm. telur, að slíkt ákvæði eigi ekki heima í frv. og væri þess vegna ekki rétt að setja það í þessi l. Ég vil vekja athygli hans á því, að um þetta segir svo í frvgr., með leyfi hæstv. forseta: „Sé af heilbrigðisástæðum nauðsynlegt að nota sérstök vinnuföt, má krefjast þess, að vinnuveitandinn láti þau í té og annist hreinsun þeirra.“ Þetta ákvæði nær því aðeins til þeirra atvíka, þar sem heilbrigðisástæður krefjast sérstaks fatnaðar, og mér finnst ekki óeðlilegt, að þegar verkamanni er fyrirskipað af heilbrigðisástæðum að klæðast þessum fötum, þá séu þau látin honum í té af vinnuveitanda. Það getur verið, að verkamaður eigi illt með að útvega sér slík föt. Störf geta krafizt sérstaks útbúnaðar, sem verkamenn eiga erfitt með að útvega sér, og þá þykir rétt, að vinnuveitandi leggi þau til. Því tel ég rétt, að 11. tölul. fái að standa óbreyttur. Þá vill hv. þm. breyta 13. gr., en hún er um húsnæði fyrir verkamenn, og er tekið fram í gr., eins og hún er, hvernig gerð slíks húsnæðis skuli vera. Það er stundum svo, því miður, að verkamönnum er kasað saman í bragga eða skála, miklu fleirum en hæfilegt er. Þess vegna þykir rétt að setja reglur um það í l., hvað skuli vera lágmarkshúsrúm fyrir hvern verkamann. Þá minntist hann á ákvæðin um, að hengja skuli upp á vinnustað útdrátt úr þessum l. og reglugerðum, er settar verða samkv. þeim. Ég tel eðlilegt að orða þetta eins og gert er í frv., svo að verkamenn eigi greiðan aðgang að þessum l. og reglum, en eigi það ekki undir valdi neins annars, sem gæti hagað því á annan hátt, svo að verkamenn sjái ekki. Þá er eftir aðeins það, sem er langveigamest. Hv. þm. leggur til að feila niður 5. kafla l., 31.–33. gr., um lágmarkshvíldartíma starfsmanna. Ég tel ótækt að fella þann kafla niður. Frv. setur mikið niður, ef þau ákvæði falla burt. Þessi ákvæði eru sett af tvennu, í fyrsta lagi til að tryggja mönnum hæfilega hvíld og það verður ekki sagt, að 8 tímar í sólarhring sé of mikill hvíldartími. Ég sé ekki, að í þessu eigi að felast nein sérstök hætta, sem þyrfti að gera neinar ráðstafanir til að forðast. Í öðru lagi má geta þess, að í l. eru undantekningarákvæði í ákveðnum tilfellum. Það má í vissum tilfellum hafa styttri hvíldartíma en hér ræðir um, ef sérstök skilyrði eru fyrir hendi. Mér finnst með þessu svo vægt í farið, að það megi ekki nema þessi ákvæði úr frv. Og vissulega er það ein af brýnustu lífsnauðsynjum hvers manns og til verndar heilsu hans, að hann fái hæfilega hvíld, og það getur ekki talizt um of, þó að hvíldartíminn sé ákveðinn átta stundir sem lágmark. Það er líka önnur ástæða til þessa lágmarksákvæðis um hvíldartíma manna. Hún er sú, að sumir menn stjórna stórum vélum eða tækjum, sem krefjast lifandi og vakandi athygli allan vinnutímann, og ekki aðeins stjórnandinn, heldur einnig aðrir eiga líf sitt og öryggi undir því, að ekkert beri út af. En eftir því sem þreyta færist yfir menn, sljóvgast athyglin. Á þessu hafa farið fram mjög ýtarlegar mælingar víða um heim. Þannig hefur verið sannprófað, hvernig athygli manna sljóvgast með þreytunni og dregur þá um leið úr öryggi mannsins og annarra, sem eiga öryggi sitt undir því, að þessum manni fatist ekki. Í 32. gr. er gert ráð fyrir, að bifreiðarstjórar, sem flytja fólk, og stjórnendur véla, sem mönnum getur stafað hætta af, skuli eigi hafa lengri vinnutíma en 12 stundir á sólarhring. Þetta er beinlínis sett með hliðsjón af þeirri reynslu, sem fengizt hefur í þessu efni með tilraunum, sem gerðar hafa verið erlendis. Það er ekki talið forsvaranlegt, að maður, sem þarf að starfa svo að segja stöðugt í spenningi, hafi lengri vinnutíma en 12 stundir. Við skulum taka til dæmis bílstjóra, sem stjórnar stórum bíl, sem tekur kannske 30–40 menn. Allt þetta fólk á líf sitt undir því, að maðurinn sé vel fyrir kallaður og athygli hans sé vakandi til fulls. Það má því ekki eiga það á hættu, að athygli hans sé ekki ætíð fullskörp vegna of langs vinnutíma. Ég tel það þess vegna eitt stærsta atriði frv., að það tryggi, að menn, sem við slík störf vinna, fái nauðsynlega hvíld, svo að tryggt sé, að þær vélar og þau verkfæri, sem þeir fara með og stjórna, verði hvorki þeim né öðrum að grandi. Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða fleiri atriði úr ræðu hv. þm. V-Húnv. Um brtt. hans get ég í stuttu máli sagt, að ég er andvígur þeim öllum, því að ég tel, að þær séu til skemmda á frv. Sumar mundu gera frv. miklum mun verra, en aðrar ekki eins mikið, en þó eru þær allar til skaða. Ég hef til samkomulags gengið inn á till. á þskj. 141, sem fluttar eru af n. í heild, þó að sumar þeirra geti orkað tvímælis, en ég sætti mig ekki við brtt. á þskj. 153, frá hv. þm. V-Húnv., því að þær miða allar að því að rýra gildi frv. og draga úr þeim æskilegu áhrifum, sem því er ætlað að hafa.



Herra forseti. Ég gat þess áðan, að hv. þm. Hafnf. mundi ekki sjálfur hafa samið þetta frv. Ég gæti búizt við, að ekki væri þörf á að gera á því svo margar breytingar sem raun ber vitni, ef hann hefði samið það sjálfur. Hv. þm. Hafnf. virðist enn vilja halda í það ákvæði, að þetta eftirlit nái einnig til sölubúða og skrifstofustarfa, þó virtist mér hann ekki telja það mjög þýðingarmikið, enda hefur reynslan sýnt, að ekki þarf eftirlit með slíkri vinnu, og í 1. brtt. á þskj. 141 er lagt til, að með reglugerð megi ákveða, að vélar og önnur áhöld, sem lög þessi ná ekki til, en ætla má að sérstök hætta geti stafað af, skuli vera háð því eftirliti, er lögin mæla fyrir um. Ég geri ráð fyrir, að þetta verði samþ., og þá er tryggt, að ef í skrifstofuhúsum eru einhver slík áhöld, sem eftirlit þarf með, þá mundi öryggismálastjóri láta líta eftir þeim, og ekkert er dregið úr örygginu á viðkomandi stöðum, þótt brtt. mín verði samþ., en samþykkt hennar mundi gera allt þetta eftirlit umfangsminna og draga úr kostnaðinum við það. Hv. þm. Hafnf. segir að vísu, að kostnaðurinn við það muni verða lítill. Ég skal ekki um það dæma, en öll þessi gjöld hljóta þó að auka rekstrarkostnað viðkomandi fyrirtækja og leggjast síðan á almenning á einn eða annan hátt. Þá er það öryggisráðið, sem hv. þm. Hafnf. segir, að muni betur tryggja eftirlitið. Ég er hér á öðru máli og tel, að lítið gagn muni verða að ráðinu. Í það mundu veljast menn, sem hefðu þetta að aukastarfi og kæmu saman annað veifið til að skeggræða um þessi mál. Aðalatriðið er, að valdir verði hæfir og samvizkusamir menn til að vinna að eftirlitinu og að þeir hafi ekki annað starf á hendi, og það er ekki til fyrirmyndar, þegar eftirlitsmaður véla og verksmiðja var fyrir nokkru skipaður af þáv. ríkisstj. í nefnd til að sjá um byggingu síldarverksmiðja. Þessir eftirlitsmenn mega ekki hafa annað starf með höndum. Þá segir hv. þm. Hafnf., að l. um slíkt öryggisráð séu í gildi á hinum Norðurlöndunum og hafi gefizt þar vel, en ekki er þar með sagt, að það sé nauðsynlegt hér, því að þar er þessi starfsemi öll umfangsmeiri og iðnaður stórum fjölbreyttari og þarf meira eftirlit en hér, þar sem er mun minni atvinnurekstur. - Þá er það um fatnaðinn. Hv. þm. Hafnf. segir, að vinnuveitendur eigi að leggja verkamönnum til föt, aðeins þegar það sé nauðsynlegt af heilbrigðisástæðum að fá sérstakan fatnað. Þetta getur nú átt við í æði mörgum tilfellum. Við skulum taka t. d. fiskverkunarfólk í frystihúsi. Það þarf að vera sérstaklega hreinlegt til fara til þess að forðast óhreinindi í meðferð vörunnar, og mætti þá segja, að af heilbrigðisástæðum þyrfti það á sérstökum búningi að halda. Þannig gæti þetta ákvæði náð til flestra eða allra starfsmanna við sum fyrirtæki. En þetta tel ég eiga að vera samningsatriði milli vinnuveitenda og verkamanna, hvað hver leggur til af vinnufötum, en það á ekki heima í þessum l. - Þá er það viðvíkjandi húsnæðinu, sem vinnuveitendur eiga að láta verkamönnum í té. Hv. þm. Hafnf. segist telja ástæðu til þess að hafa gr. í l., þar sem það sé ákveðið, hvaða lágmarksloftrými megi vera í svefnherbergjum verkafólksins, og í þeirri gr. frv., sem um þetta fjallar, er einnig talað um visst bil milli rúma, en n. leggur til að fella þetta niður og fleira, sem ekki er ástæða til að hafa, svo sem niðurlag 1. málsgr. 13. gr., þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Konur skulu hafa svefnklefa sérgreinda frá svefnklefum karla.“ Þetta lítur náttúrlega nógu vel út við fyrstu sýn, en ef þetta ákvæði væri sett í l., þá er það lagabrot, ef hjón, sem vinna á sama vinnustað, sofa saman í vinnuskála, og þykir mér þetta nokkuð hart að gengið. Legg ég því til, að gr. verði umorðuð og hljóði þannig: „Eigi vinnuveitandi að sjá verkamönnum fyrir húsnæði, skal það vera nægilega rúmgott og vandað, að dómi öryggismálastjóra.“ Með þessu tel ég, að sagt sé allt, sem þarf að segja, og getum við þá sparað okkur allar vafasamar málalengingar um það frekar. Þá er sú brtt. mín, sem hv. þm. Hafnf. telur mjög varhugaverða, en hún er um það að fella niður kaflann um lágmarkshvíldartíma. Ég verð nú að segja, að ég er dálítið undrandi yfir því, að þeir, sem helzt telja sig málsvara hins vinnandi fólks, skuli vilja setja hér inn ákvæði um 8 stunda lágmarkshvíld eftir allt það, sem búið er að tala um 12 stunda hvíld togarasjómanna og núverandi 16 stunda þrældóm. Auk þess eru í þessum kafla vafasöm atriði, eins og það, að ráðh. geti með reglugerð ákveðið hvíldartímann handa mönnum. Ég held, að þetta eigi að vera almennt samningsatriði, og það er mjög óviðkunnanlegt að gefa einum ráðh. vald til að ákveða þetta með einu pennastriki, og yfirleitt tel ég, að þessi kafli eigi niður að falla. Það er vafalaust rétt, að slys geta af því hlotizt, ef menn þreytast um of við vinnu, t. d. við að stjórna vélum og farartækjum, en yfirleitt held ég, að menn séu ekki óhóflega lengi við slík störf, og varhugavert er að setja um þetta allt of einstrengingsleg ákvæði, svo sem um bifreiðarstjóra. Það er auðvitað fullkomlega nóg verk að aka bifreið 12 tíma, en það geta komið fyrir þau atvik, að tæpast sé hægt að framfylgja l., ef þau verða eins og hv. þm. Hafnf. ætlast til. Til er hlutafélagið Norðurleið, svo að eitthvert dæmi sé tekið, sem annast fólksflutninga milli Reykjavíkur og Akureyrar. Nú hagar svo til, að farið er á einum degi milli þessara höfuðstaða sunnan og norðan lands. Ég veit ekki, hver hvíldartími bifreiðarstjóranna er milli ferða, en hann er sjálfsagt sómasamlegur. Nú tekur þessi ferð æði langan tíma, og þótt venjulega sé henni lokið á 12 tímum, þá geta komið fyrir tafir, svo sem af bílunum, svo að ferðin taki lítið eitt lengri tíma, og sýnist mér þá varhugavert að hafa þetta svo, að það sé skýlaust lagabrot, ef bílstjórinn ekur ½–1 klukkustund fram yfir tímann, svo að hann að 12 tímum loknum yrði að hætta, en annar bílstjóri þyrfti að vera með í ferðinni til að vera til taks í slíkum tilfellum. Ég geri ekki lítið úr nauðsyn þess, að slíkir menn ofþreyti sig ekki, en það er varhugavert að hafa um þetta allt of einstrengingsleg lagafyrirmæli, og sumt í þessum kafla er þess eðlis, að Alþingi á ekki að setja um það l., heldur á það að vera samningsatriði viðkomandi aðila.



Herra forseti. Ég tel að vísu, að tilgangslítið sé fyrir okkur hv. þm. V-Húnv. að karpa um þetta, einkum þar sem d. er langt frá því að vera ályktunarfær, en ég get þó ekki stillt mig um að segja nokkur orð út af síðustu ræðu hv. þm. V-Húnv., en skal vera stuttorður. Fyrst eru það þá skrifstofurnar og verzlanirnar, hvort þær eigi að heyra undir lögin. Hv. þm. V-Húnv. verður að viðurkenna, að í mörgum tilfellum koma slíkar stofnanir hér til greina, t. d. verzlunarhús með lyftu. Lyftan og lyftubúnaðurinn verða að vera háð eftirliti, eins og önnur tæki. Það er ekki óeðlilegt, að þetta sé skoðað, eins og önnur tæki, sem varða öryggi manna. - Um hlífðarfötin og húsrýmið þarf ég ekki að fara mörgum orðum. Það er gengið út frá því, að þar sem í frv. er talað um, að vinnuveitandi þurfi að skaffa vinnandi mönnum sérstök hlífðarföt, þá sé um önnur en venjuleg vinnuföt að ræða, og þar sem oft er erfitt fyrir verkamenn að afla þeirra, þá er eðlilegt, að vinnuveitendur sjái um að útvega þau. Ég veit ekki, hvort hv. þm. V-Húnv. vill lögleiða það, að konur og karlar sofi saman í vinnuskálum, en hann virtist vera á móti þessum aðskilnaði, en ef hann vill innleiða þann sið, að konur og karlar sofi þarna saman, þá get ég ekki heldur fylgt honum í því, en aðalatriðið er það, að ég taldi, að þar sem verkamenn eru hýstir, verði að takmarka það, hvað mörgum má hrúga saman í svo og svo lélegar kytrur. Þess vegna eru í frv. ákvæði um lágmarksloftrúm í svefnherbergjum verkamanna, en það er ekki í brtt. hv. þm. Það má náttúrlega diskútera um það, hve loftrúmið á að vera mikið, en ég tei óheppilegt að hafa engin ákvæði um það í frumvarpinu. Þá er aðeins eftir öryggisráðið og hvíldartíminn. Ég skýrði frá því, að slík öryggisráð hefðu gefizt vel á Norðurlöndum. Hv. þm. taldi, að það kæmi okkur raunar ekki við, þar sem við byggjum við aðrar aðstæður, en ég held, að við höfum oft gott af því að líta til nágrannanna, og í þessu tilfelli gætum við lært af reynslu þeirra að meta, hvaða gagn slíkt öryggisráð getur gert. Þá sagði hv. þm., að meðlímir öryggisráðsins mundu einnig gegna öðrum störfum og vanrækja eftirlitið þess vegna, en í þessu ráði eiga að vera menn, sem við þessi tæki, sem líta á eftir, búa og vita því, hvar skórinn kreppir að. Þá eiga þeir einnig að líta eftir starfrækslu öryggismálastjóra, að hún verði eins vel af hendi leyst og hægt er. Ákvæðin um öryggisráðið eiga því að vera í frv., en ekki falla burt. Um hvíldartímann segir hv. þm. V-Húnv., að sér þyki undarlegt, að við, sem höfum barizt fyrir 12 tíma hvíld og talað um 16 tíma þrældóm, skulum vilja lögfesta 8 stunda hvíld, og hann telur, að þetta eigi að vera samningsatriði. Hér er ég honum alveg ósammála. Það eiga að vera til lagaákvæði um hvíldartíma handa öllum, sem ekki er leyfilegt að brjóta. Ég veit ekki til þess, að þegar samið er, þá sé mönnum bannað að vinna t. d. einn sólarhring í striklotu, það eru aðeins ákvæði um það, hvað skuli vera dagvinna, hvað eftirvinna o. s. frv., en menn mega vinna eins lengi og þeir vilja, en þetta á að banna með lögum, því að frumskilyrðið til að tryggja heilbrigt eftirlit og öryggisráðstafanir er það, að allir hafi lágmarkshvíldartíma og alveg sérstaklega þeir, sem gæta vandasamra véla, svo sem bílstjórar. Þó að 12 stunda vinna sé sett sem hámark, þá er ekki þar með sagt, að menn þurfi að vinna svo lengi. Samningar milli vinnuveitenda og verkamanna verða bara að vera innan þessara takmarka, og ekki þarf endilega að fara upp að hámarki. Hv. þm. V-Húnv. veit, að menn stjórna ekki bifreið á 12. eða 13. tímanum eins vel og á 1. tímanum, og eftir því sem bifreiðarstjórinn ekur lengur, þá dregur úr öryggi hans og þeirra, sem eiga líf og limi undir stjórn hans. Þetta á því að vera löggjafaratriði, það á að lögbjóða 12 stundir sem lágmarkshvíld, en svo geta vinnuveitendur og verkamenn samið þrengra. Ég mun svo ekki pexa meira um þetta við hv. þm. V-Húnv. Við höldum líklega hvor sinu, og þar sem ekki eru fleiri hér í hv. d., þá er tilgangslítið að deila um þetta frekar.



Herra forseti. Rétt er það, að við hv. þm. Hafnf. höfum fáa áheyrendur, en ég læt því ekki ómótmælt, að skv. mínum till. eigi að hrúga saman í kytrur svo og svo mörgu fólki. Samkv. till. minni skal húsnæðið vera nægilega rúmgott og vandað, að dómi öryggismálastjóra. Ég tel óþægilegt að setja um þetta fast takmark, en ef öryggismálastjóri er starfi sínu vaxinn, þá á ekkert að þurfa að óttast í þessum efnum. Í frv. var fleira um þessa hluti, svo sem um bil milli rúma, og orðalagið á því var svo vitlaust, að það gat ekki staðizt, enda er varhugavert að setja föst takmörk um slíkt og enda þýðingarlaust. Þá er það öryggisráðið. Hv. þm. Hafnf. vill, að fyrst stjórni ráðuneytið þessu og líti eftir öryggisráðinu, síðan líti öryggisráðið eftir öryggismálastjóra, sem svo á aftur að hafa eftirlit með eftirlitsmönnunum. En ég held, að hægt sé að fella úr einn milliliðinn. - Annars held ég að óþarfi sé að pexa meir um þetta. En aðalatriðið er, að í þetta starf veljist hæfur maður, og ætti að vera séð fyrir því. Um lágmarkshvíldartímann er það að segja, að ég held, að yfirleitt sé vinnubrögðum hagað þannig, að það sé ástæðulaust að deila um það. Ég held ekki, að dæmi séu til þess nú, að verkamönnum sé skylt að vinna meira en 16 tíma. En ef verkamaður vill hins vegar vinna 17 tíma eða lengur, er það hans einkamál. - Læt ég þetta svo nægja.