Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. var lagt fram í byrjun þings í Nd., en hlaut ekki endanlega afgreiðslu þaðan fyrr en nú fyrir nokkrum mínútum. Þetta frv. fjallar fyrst og fremst um breytingar, sem hefur þurft að gera innan hinna ýmsu greina sjávarútvegsins víð þær aðgerðir, sem samþ. voru í lok síðasta þings með nýrri skráningu og gengi íslensku krónunnar. En ef ekki eru gerðar hliðarráðstafanir, þá eðlilega kemur gengishagnaðurinn á útfluttar sjávarafurðir á síðasta stigi og þá til þeirra sem selja þær úr landi, en hagur þeirra, sem afla þeirra og vinna á hinum ýmsu stigum, verður þá verri eftir gengisbreytinguna nema gerðar séu ráðstafanir til þess að jafna á milli hinna ýmsu greina. Það fer ekki á milli mála að hagur útgerðar almennt var mjög bágborinn miðað við hin svokölluðu júlí-skilyrði og þær upplýsingar sem Þjóðhagsstofnunin hefur lagt fram, og gengisbreytingin var liður í því að bæta hag þeirra greina í sjávarútvegi sem verst voru settar. Þó skal ég taka það fram, að ég tel að það hafi ekki verið gert nægilega með þessu frv. Frv. þetta felur í sér í fyrsta lagi, það grípur inn á verksvið Verðlagsráðs sjávarútvegsins, sem má auðvitað alltaf gagnrýna og hefur verið gagnrýnt, að miða við 11% hækkun á almennu fiskverði. En það var gert af knýjandi nauðsyn vegna þess að verðfall hafði orðið framan af árinu og jafnframt þurfti að gæta samræmis í launahækkunum, þannig að miðað við þær aðgerðir aðrar, sem gerðar voru af ríkisstj. og lagðar hafa verið fyrir Alþ., var ekki talið fært að fara út í frekari fiskverðshækkun þessa mánuði til áramóta. En þrátt fyrir það að kauphækkanir urðu mjög verulega á fyrstu mánuðum þessa árs, þá varð engin breyting á fiskverði frá áramótum og til þess tíma að þessi lög taka gildi og Verðlagsráð sjávarútvegsins hafði gengið frá fiskverði. Það má því segja að fiskverðshækkun hafi verið mun minni en hin almenna kauphækkun í landinu varð á fyrstu mánuðum ársins. En þá verðum við einnig að taka með í reikninginn að almenn kauphækkun varð ekki á árinu á undan,en þá urðu einnig töluverðar fiskverðshækkanir. Mér er fyllilega ljóst að afkoma sjómanna, sérstaklega á minni báta flotanum, er engan veginn nægilega góð og þolir ekki samanburð við margar greinar í landi á þeim verðþenslutímum sem verið hafa á s.l. ári og þetta ár. Hins vegar held ég að enginn geti deilt um það, að afkoma sjómanna á skuttogurum er góð og það er ekki ástæða til þess að kvarta undan þeirri fjárhagslegu afkomu sem þeir menn hafa. En það er ekki mögulegt að gera þar greinarmun á með löggjöf, að hækka mismunandi fisk, eftir því hvort það er bátur eða togari sem veiðir hann. Á sama tíma og þetta gerist er afkoma skuttogaranna sú alversta samkv. því yfirliti og upplýsingum sem Þjóðhagsstofnun lagði fram á sínum tíma. Þessar ráðstafanir fela í sér þær breytingar að stofnaður er sérstakur olíusjóður og tekjur hans eru af sérstöku útflutningsgjaldi, sem er 4% af fob-verði útfluttra sjávarafurða annarra en saltfisks, skreiðar og þeirra afurða, sem koma frá hvalveiðum, selveiðum og hrognkelsaveiðum og hins vegar 5.5% útflutningsgjald af fob.- verði útflutnings saltfisks og skreiðar. Mismunurinn, sem þarna er, er vegna þess að þessar greinar, einkum saltfiskurinn, hafa haft langbesta afkomu á þessu ári, og var talið eðlilegt að taka mun hærra gjald af honum en af öðrum greinum sjávarútvegsins samkv. till. þeirra manna sem um þetta fjölluðu. Nú vitum við ekki, hversu lengi afkoma er góð í þessari grein eða hinni, en það verður að ráðast. Frá því að þessi brbl. voru sett hefur verið um versnandi stöðu að ræða, sérstaklega hjá hraðfrystiiðnaðinum, og heldur lakari framleiðslu á sviði saltfisks og yfirleitt flestra greina sjávarútvegsins. Tilgangurinn með olíusjóði er að greiða niður olíu til fiskiskipanna úr 14.30 kr., sem olíuverðið er, í 5.80 kr., sem útgerðin greiðir sjálf. Í raun og veru er hér um að ræða framhald aðgerða sem teknar voru upp um síðustu áramót fyrir forgöngu fyrrv. ríkisstj. Þá gaf hún útgerðinni loforð um að olían mundi ekki hækka frá því sem hún var í nóvemberbyrjun 1973, og ætlun hennar var að afla fjár til þess að standa undir þessum niðurgreiðslum með sérstöku gjaldi á útfluttar loðnuafurðir. Það kom fljótlega á daginn að loðnuafurðir féllu í verði og þessi fyrirætlun náði ekki fram að ganga því að tekjurnar voru miklu minni en ráð var fyrir gert um síðustu áramót. Það var því gripið til þess ráðs að greiða úr gengishagnaðarsjóði, sem myndaðist eftir gengisbreytinguna 1972, að svo miklu leyti sem hann hrökk til, og láta það gilda til ágústloka. Núv. ríkisstj. eða stuðningsflokkar hennar framlengdu þessa skuldbindingu til 30. sept. Þegar upp var staðið er talið að hafi vantað um 300 millj. til þess að standa undir þessum skuldbindingum, og þær eru teknar af brúttógengishagnaði vegna síðustu gengisbreytingar, sem er áætlað að gefi um 1650 millj. kr., en þar af fari 350 millj. til þess að greiða niður olíuverðið á s.l. sumri, 100 millj. eiga að fara vegna hækkaðs flutningskostnaðar á allar útfluttar afurðir, sem seldar eru og afreiknaðar með hinu gamla gengi, svo að 1250 millj. er áætlað að komi til ráðstöfunar, sem ég kem síðar að. Talið er að heildarolíunotkun bátaflotans nemi um 2600 millj. kr. á ársgrundvelli og útgerðin muni greiða með 5.80 kr. verði milli 1000 og 1100 millj. Það er því um að ræða ca. 1500 millj. sem þarf að afla fjár til, en tekjur af þessu olíugjaldi eru áætlaðar 1230 millj., svo að það eru allar líkur til þess að hér vanti tekjuöflun upp á um það bil 270 millj. ef þessar áætlanir allar standast. Í sambandi við hækkun á útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, þá hefur það hækkað frá gildandi lögum um það sem nemur gengissiginu og gengisbreytingunni á þessu ári, þannig að það helst í því sama og verið hefur, en aftur þegar kemur til að greiða út gamla útflutningsgjaldið, eins og við köllum það, þá hækkar að krónutölu fyrst og fremst og eiginlega eingöngu sá liður sem fer til greiðslu á vátryggingaiðgjöldum fiskiskipa samkv. sérstökum reglum sem sjútvrn. setur eða 87.8%. Önnur framlög haldast óbreytt hlutfallslega, en er talið að standi að krónutölu samkv. áætlun, en það er framlagið til Fiskveiðasjóðs, framlagið til Fiskimálasjóðs og smíði haf- og fiskirannsóknaskips og til bygginga í þágu Rannsóknastofnana sjávarútvegsins. Hins vegar eru tvö smáframlög, annars vegar til Landssambands ísl. útvegsmanna og til samtaka sjómanna samkv. reglum sem sjútvrn. setur. Þau hækka hlutfallslega eins og vátryggingagjaldið eða úr 0.4% í 0.5% til hvors aðila fyrir sig. Það er talið að útflutningsgjaldið muni gefa um 1150 millj. og rúmlega milljarður muni því fara til greiðslu á vátryggingaiðgjöldum fiskiskipa. Ekki liggur enn þá fyrir hverjar breytingar verða á vátryggingum fiskiskipanna. Bæði er það að tjón hafa verið mikil, sérstaklega á s.l. ári, og sömuleiðis hafa tjón verið töluvert mikil á þessu ári. Þar hefur verðbólgan líka haft sitt að segja því að viðgerðir tjóna hækkuðu á fyrstu 4 mánuðum þessa árs um eða yfir 50%. Þetta hefur aukið á útgjöld trygginganna mjög verulega og uppi eru kröfur um töluverða iðgjaldshækkun. Samhliða þessu hafa bæst við flotann ný og dýr skip og verðgildi peninganna hefur mjög rýrnað, þannig að hér er um miklu hærri upphæðir að ræða en áður var. Ég tel að það væri ekki óvarlegt að gera ráð fyrir því að útgjöld Tryggingasjóðs yrðu - ekki milljarður, eins og sagt var í haust, heldur er líklegt að þau muni verða ekki undir 1400–1450 millj. ef reglur verða þær sömu um greiðslu iðgjalda og verið hafa í gildi. En þessi tala er auðvitað alger áætlunartala frá mér sem ég bið hv. þm. að taka á þann veg að hún getur auðvitað breyst nokkuð. Í sambandi við 7. og 8. gr. frv. skulu tekjur Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins vera allt að 3/4 hlutum af verðhækkun samkv. 7. gr., sem verður á þeim afurðum fiskiðnaðarins til útflutnings sem lög þessi ná til, og svo aftur á móti að verðbætur skuli aldrei nema meiru en 3/4 hlutum verðlækkunarinnar og ekki umfram það fé sem viðkomandi deild ræður yfir. Þetta þótti nauðsynlegt að setja vegna stöðu hraðfrystiiðnaðarins, að þessar bætur eru hækkaðar úr 50% í 75%, sem gerir það að verkum að teflt er á mjög tæpt vað ef ekki verður breyting til batnaðar á sölu hraðfrysta fisksins á næsta ári. Ef þetta hefði ekki verið gert, þá hefði ekki verið möguleiki á miklum breytingum og þá hefði rekstrarstaða frystihúsanna verið með þeim hætti, að mörg þeirra hefðu stöðvast strax á s.l. hausti. Var reynt að brúa þetta bil með þessum hætti. Þá kem ég að 9. gr. um ráðstöfun á gengishagnaðinum, sem hefur tekið allmiklum breytingum í Nd., enda til þess ætlast af okkur í sjútvrn. Þegar við sömdum þessa gr. höfðum við þetta mjög opið til þess að þegar fyllri upplýsingar lægju fyrir væri hægt að koma þessu í fastara form, svo sem nú hefur verið gert. Ríkisstj. samþykkti eftir útgáfu þessara brbl. að greiða nokkuð út fyrir fram af gengishagnaðinum og varð að samkomulagi að greiddar voru 80 millj. kr. til minni skuttogaranna og 22 millj. kr. til stærri togaranna til þess að bæta rekstrarstöðuna og var það miðað við úthaldsdag á fyrstu 6 mánuðum ársins, janúar til júníloka. Enn fremur var samþykkt að greiða tæpar 20 millj. kr. til norðursjávarbátanna, sem höfðu ekki fengið neina niðurgreiðslu á olíu, en þessir bátar flestir hverjir voru þeir sem mest öfluðu til loðnusjóðsins og stóðu að verulegu leyti undir niðurgreiðslunum á olíunni. Því fannst mér sanngjarnt að koma til móts við þessi skip, og það var gert með sama hætti, eingöngu í sambandi við úthaldsdaga. Nú hefur Nd. Alþ. lagt til, að 600 millj. kr. verði varið til þess að greiða hluta af gengistapi vegna erlendra skulda eigenda fiskiskipa, en erlendar skuldir eigenda allra fiskiskipa, þá á ég bæði við minni og stærri togara og önnur skipakaup og breytingar á skipum, námu 1168 millj. kr. frá 1. jan. til 29. ágúst vegna gengissigs og aftur vegna gengisbreytingar 1523 millj. kr. Nú er ástæðulaust að láta þetta fé allt renna í einu til Stofnfjársjóðsins. Því höfum við talið rétt að láta til tveggja eða þriggja ára 400 millj. kr. til að bæta lausafjárstöðu fyrirtækja í sjávarútvegi. En þegar slíkum lánum verður ráðstafað, þá verður það auðvitað ekki gert nema í nánu samstarfi og samvinnu við hagdeildir bankanna og bankastjóra viðskiptabankanna og þeim þá auðvitað um leið falið bæði að ganga frá þessum lánum og sjá um tryggingar fyrir þeim og innheimtu þeirra. síðan verður að skipta hlutfallslega niður því, sem á að fara til Stofnfjársjóðsins, inn á reikning hvers skips fyrir sig eftir hinum erlendu skuldum, sem verður auðvitað mál sem Stofnfjársjóðurinn kemur til með að hafa með að gera. Til viðbótar þessu er ætlunin að í þeim tilvikum, þegar útgerðir hafa samið um smíði erlendis fyrir gengisbreytingu 29. ágúst, en ekki greitt að fullu sin 20% kaupverðsins, sem greiða skal á smiðatímanum, þá á að greiða gengisbætur til þeirra vegna þess hluta kaupverðsins sem útgerðin hefur ekki staðið skil á, fjárhæðinni eða hluta hennar, um leið og viðkomandi yfirfærsla á sér stað. M.ö.o.: þeir, sem eiga skip í smíðum, eiga að njóta nákvæmlega þess sama og þeir sem skulda í erlendri mynt, þótt þeir séu búnir að fá skipin fyrir 1–2 eða fleiri árum. B-liðurinn er um óafturkræft framlag til bátaflotans vegna rekstrarerfiðleika á árinu 1974, og er þá miðað við útgerðartímabilið til 15. sept. og ætlað að verja í þetta 250 millj. kr. Hér er talað um 15. sept. vegna þess að kauptryggingartímabilið rennur þá út, en annars hefði auðvitað verið miðað við gengisskráningardag. En annað er ófært en að miða við kauptryggingartímabil til þess að fá þar viðmiðun. Er ætlunin að þetta nái til bátaflotans alls og er miðað við 20 tonn og yfir. En hins vegar vill rn. skoða það, ef sérstaklega stendur á með hina minni útgerð, sem viðast hvar á ekki í neitt líkum erfiðleikum og hin svokallaða útgerð af miðlungsstærð, hvað þá skuttogararnir og aðrir togarar, sem eru undir sérstakri grein. Þetta verður allt að skoða og fara yfir í nánu samráði og samstarfi við hagdeildir bankanna, sem hafa í sambandi við lánastarfsemi með þau mál algerlega að gera, og þá verður að hafa í því sambandi mjög náin samráð við þessa aðila. Hins vegar er hugsað að allar útborganir í þessu skyni fari í gegnum Aflatryggingasjóð, og þá verða auðvitað dregnar frá bætur Aflatryggingasjóðs á árinu, en að öðru leyti verði tekið tillit til úthaldstíma að vissu marki eða um 40%, en 60% af greiðslunum verði aftur miðuð við fjölda í áhöfn og stærðarflokka báta og veiðarfæri, sem notuð eru, og þá farið algerlega eftir sömu reglu í þeim efnum og Aflatryggingasjóður setur. Þá er e-liðurinn, það er óafturkræft framlag til skuttogara til að bæta rekstrarafkomu þeirra, 230 millj. kr., og þá yrði það gert á sama hátt og hefur verið gert til 30. júní, að þessari upphæð verði skipt algerlega eftir úthaldsdögum, eins og þeir liggja fyrir á öllum togaraflotanum, bæði minni og stærri togurum, og síðan verður það greitt út í gegnum Aflatryggingasjóð. Þá hafa framleiðendur fiskmjöls farið mjög illa út úr starfsemi sinni á þessu ári og víða eru miklir erfiðleikar í sambandi við þessa grein. Er lagt til að tekið sé upp beint framlag til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, 50 millj. kr., en þessir aðilar hafa ekki verið í Verðjöfnunarsjóðnum og hafa ekki viljað ganga í hann, því miður. Ég fyrir mitt leyti tel að þeir eigi að vera í Verðjöfnunarsjóðnum, og ég vil ekki fyrir mitt leyti standa að því að slík fyrirgreiðsla sé gefin nema þeir komi í Verðjöfnunarsjóðinn, og á því að nota það tækifæri þegar þannig stendur á, en ekki láta eitthvert ákveðið framlag og menn geti svo haldið áfram að vera utan við verðjöfnunarsjóðskerfið, setja það sem ákveðin skilyrði, hvort sem þeim aðilum líkar það betur eða verr. Þá hefur sjútvn. Nd. tekið hér upp tvo liði til sjómanna eða sjómannasamtakanna í fullu samráði við okkur í sjútvrn. Það er til að verðbæta lífeyrisgreiðslur aldraðra, sem fá greiddan lífeyri úr lífeyrissjóðum sjómanna, 15 millj. kr., og til orlofshúsa sjómannasamtakanna, 11 millj. kr. Eftirstöðvarnar verða svo til ráðstöfunar samkv. nánari ákvörðun sjútvrn. Sjútvrn. setur nánari reglur um framkvæmd þessarar greinar og greiðslutíma framlags. Enn fremur kom hér inn önnur till., ákvæði til bráðabirgða, það er heimild að endurgreiða útflutningsgjald samkv. l. nr. 19 1973 af saltsíld og saltsíldarflökum sem framleidd eru á árinu 1974. Ég vil taka fram að allar þær greiðslur og allar þær reglur, sem þegar hafa verið settar, og þær reglur, sem kunna að verða settar, verða lagðar fyrir ríkisstj. til samþykktar, áður en frá þeim verður gengið. Ríkisstj. hefur því í heild með málið að gera. Hins vegar lýsti frsm. meiri hl. sjútvn. því yfir í Nd. eftir mér, að haft yrði einnig samráð við fulltrúa frá sjútvn. þingsins sem fengju tækifæri til að skoða þær reglur sem settar kunna að verða, en nú er mjög naumur tími til stefnu og þarf að hafa hraðan á. Ég hygg að í sambandi við greiðslur til skuttogaranna séu svo hreinar og ákveðnar línur að það er nánast ekkert annað en reikningsatriði, það verði bara reiknað út og sá útreikningur lagður fyrir ríkisstj. og síðan hefjast greiðslurnar. Aftur í sambandi við bátana er þetta mun flóknara, og þá held ég að það verði ekki tími til að ganga endanlega frá þeim reglum fyrir áramót. En þá höfum við mestan hug á því að fá heimild ríkisstj, að mega setja strax af stað ákveðnar útborganir til bátanna, þ.e.a.s. aðeins til þeirra sem sent hafa sín gögn til hagdeildar bankanna. Aðrir, sem ekkert hafa látíð til sin heyra, geta ekki búist við því að fá neina peninga borgaða, því að það er auðvitað algert lágmark, þegar opinberir aðilar biðja um skýrslur og biðja um reikninga fyrirtækja, að þau sendi slíka reikninga frá sér. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. En ég vona að þó að þessi hv. d. fái þetta mál svona seint til meðferðar, afsaki hún það og skilji að það hafa verið ýmsir erfiðleikar í veginum og geri sitt til þess að hraða afgreiðslu málsins, þannig að hægt verði að hefja þessar útgreiðslur fyrir áramót, sem ég hef hér tæpt á, að svo miklu leyti sem það er hægt. . Herra forseti. Ég legg svo til að að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Þetta mál ber að í raun og veru, eins og hæstv. ráðh. drap á, á síðustu mínútum þingsins og því er ekkert svigrúm til að fjalla um það eins ítarlega og menn hefðu annars gjarnan viljað, auk þess sem við vorum kallaðir til fundar í gærkvöldi úr stjórnarráðinu ásamt nm. í hv. sjútvn. Nd. og málið rætt efnislega og um framgang þess, og við féllumst á að vera ekki með málaþras og miklar vífilengjur hér til þess að tryggja framgang málsins sem er nauðsyn úr því sem komið er. En ég tók þá strax fram að ef vissar yfirlýsingar kæmu hér fram af hálfu hæstv. ráðh. mundi ég virða þá beiðni, sem fram var borin, og stytta mjög mál mitt, þó að ég kæmist ekki hjá því að gagnrýna vissa þætti í frv. sem slíku, og er þar um að ræða algeran efniságreining. Nú höfum við heyrt ræðu hæstv. ráðh. og ég skil orð hans afdráttarlaust þannig, enda reiknaði ég með því að svo mundi vera, miðað við þau kynni sem ég hafði af honum, að hann væri því hlynntur að málið yrði ekki eingöngu í hans rn., eins og hann sagði, það yrði mál allrar ríkisstj., og gaf í skyn, sem þó mætti vera ákveðnara, að möguleiki væri að hafa samráð við sjútvn. Byggt á því að ég skilji þetta rétt mun ég ekki hafa þessa ræðu langa. Ég vil þakka fyrir að þetta er gert, vegna þess að ég tel hér um brýnt mál að ræða, bæði fyrir hann persónulega og fyrir þá aðila sem hlut eiga að máli. Þetta er alveg sérstakt, að setja þá kröfu fram að svona stórum upphæðum sé ráðstafað af einu rn. og utan við svigrúm Alþingis. Það er alveg sérstakt og ekki eðlilegt. Það hafa verið margar gengisfellingar áður hér á Íslandi og jafnan verið höfð viðtæk samráð um ráðstöfun á gengishagnaði og hafa allir aðilar talið það rökrétt og eðlilegt, og því verður að ganga út frá því að treysta megi þessari yfirlýsingu í hvívetna, að slíkt verði gert. Það er aðeins með eftirstöðvarnar, sem kom ekki beint fram að væri gripið til á breiðum grundvelli, og mætti þó hugsa sér, eins og drepið var á í ræðu hans undir b-lið, að líta yrði á sérstök byggðarlög þar sem smábátafloti hefði mikið gildi, það ætti að líta á þau byggðarlög sérstaklega og athuga úrlausn fyrir þau, þó að sú úrlausn gæti ekki komið þegar í stað. Þegar hæstv. ráðh. flutti þetta mál, sem er 4. mál á Alþ., í haust, þá sagði hann í ræðu sinni orðrétt, með leyfi forseta: „Áður en ég lýk máli mínu vil ég nefna það, að, með þessum brbl. er hvergi breytt hlutaskiptum sjómanna. En því er ekki að neita að allir þeir, sem vinna að sjávarútvegi, allt frá því að fiskur er dreginn úr sjó og þangað til hann er fluttur að landi, taka þátt í því að bjarga útgerðinni.“ Það er nú svo að ekki sé breytt hlutaskiptum sjómanna. Ekki er beint ráðist á samningsréttinn - og þó. í samningum segir ákveðið hvernig fara skuli um framlag í vátryggingaiðgjöld áður en gert er upp og einnig um Stofnfjársjóð. En báðum þessum liðum er breytt, og það er aðeins að deila um keisarans skegg að halda því fram að kjarasamningum sjómanna sé ekki breytt. Vitanlega er þeim breytt, og það kemur líka fram að það skiptir mörgum hundruðum þús. kr., sú breyting sem á sér stað, ef miðað er við sæmilega gott úthald, ég tala nú ekki um togaraúthald, sem hefur skilað mun hærri tekjum en almennt er á bátaflotanum á yfirstandandi ári þrátt fyrir þeirra mikla taprekstur. En það er viðurkennt af öllum, að staða togaraflotans sé mjög slæm. Ég vil aðeins rifja upp að fyrir kosningarnar var því mjög dreift út af hendi Sjálfstfl. að staða togaraútgerðarinnar væri nú afar slæm og deilt á þáv. vinstri stjórn, og voru notuð til þess ýmis tækifæri sem buðust. Þ. á m. var tækifærið að tala á Sjómannadeginum. Þá var dreginn fram einn af þm. Sjálfstfl., hann talaði, og með þversíðufyrirsögn í Morgunblaðinu er sagt frá ræðu hans og er ekki verið að draga neitt úr því. Þar stendur í þversíðufyrirsögn: „Rekstrargrundvöllur togara verður ekki bættur með því að rýra kjör sjómanna.“ Þetta var rétt fyrir kosningarnar. Auðvitað mundi enginn maður eftir því eftir kosningarnar þegar var búið að mynda ríkisstj. og þurfti að takast á við vandann. Þá voru þessi orð gleymd og grafin. Það undarlega skeður að allar þessar ráðstafanir eru innbyrðis tilfærsla á milli sjómannastéttarinnar yfir til atvinnurekstrarins, svo undarlega vill til, aðeins sú litla breyting sem kemur fram í tveimur þáttum eftir meðferð Nd., annars vegar 15 millj. og hins vegar 11 millj. eru færðar í þágu sjómanna. Það er allt og sumt. En viðurkennt er að við erum að færa hér á milli upphæðir sem verða nálægt tveim milljörðum eða jafnvel meira, eftir því hvernig verðlag hreyfist, svo að vel er nú spýtt í lófa hér og sótt á þau mið sem síst skyldi vera. Þetta undrar mig mjög, að menn skuli reyna að haga sér svo, á sama tíma og það er viðurkennt af bátaflotanum að það er sérstaklega erfitt að manna mikinn hluta bátaflotans, og kemur þar tvennt til: Afli hefur minnkað undanfarið og aflavon er lítil fram undan, og hafa fiskifræðingar spáð því að þorskafli muni reynast allt að 100 þús. tonnum minni á komandi ári en hann var fyrir þremur árum. Það er auðvitað afar alvarlegt mál ef svo er. En það sést best á því hvað Sjálfstfl. með sitt sterka málgagn er forhertur ef á þarf að halda, að ekkert er til sparað að slá upp slíkum yfirlýsingum þegar á þarf að halda, en grafa þær eins djúpt og unnt er þegar að því kemur að takast á við vandann. Það er einnig annað ákvæði í þessum lögum sem hefur vakið óskipta athygli sjómanna, og það er það ákvæði að binda verðhækkunina, sem framkvæmd var í haust, því skilyrði að verð megi ekki hækka meira en 11%. Þetta er alveg einstakt ákvæði. Og því furðulegra er þetta ákvæði þegar það er staðreynd að fiskverð hafði ekkert hækkað allt árið, en kaup hafði hækkað verulega, eins og hæstv. ráðh. drap á. En svo ömurlega taldi hann stöðu fiskvinnslu að ekki væri hægt að hreyfa þetta með nokkru móti hærra. Ég dreg það í efa og margir aðrir, vegna þess að þar sem skynsamlega hefur verið haldið á hlutunum og aðgæslu gætt í hvívetna, t.d. um rekstur og fyrst og fremst á sameignargrundvelli, þar hefur afkoman verið góð. Hins vegar hefur afkoman viða verið erfið þar sem einstaklingar hafa átt sín frystihús aleinir, bæði fjárfest um of og einnig ráðstafað sínum fyrri ára ágóða sem af frystihúsi nam mörgum hundruðum millj., sem bæði kom fram í skattaálögum og viðurkennt af öðrum aðilum, eins og efnahagsstofnuninni, þá er hann skyndilega fjaraður út á andartaki. Þetta er ekki vegna ytri aðstæðna, þetta er vegna eigin aðgerða margra þessara manna. Þess vegna á þetta ekkert skylt við þann vanda, sem hefur komið upp hjá bátaflotanum og togaraflotanum. Það, sem er mjög erfitt fyrir marga af þessum mönnum, er að Fiskveiðasjóður hefur gersamlega brugðist að útvega eðlilegt stofnlán fyrir mörg þessara fyrirtækja, og frá því í vetur afgreiddi hann ekki neitt lán þangað til nú fyrir skömmu, að það er verið að vinna í lánafyrirgreiðslu fyrir tugi fyrirtækja úti um allt land. Aðeins þessi eini þáttur hefur kostað fjölda frystihúsa ósegjanlega erfiðleika og óþarfa vandræði sem ekki verða beint mæld í krónum fyrirvaralaust. Þrátt fyrir loforð hæstv. forsrh. hér á sumarþinginu eftir fsp. frá mér skeði ekkert í þessum lánsmálum fyrr en nú einmitt þessa dagana, svo að þau rök að þeir erfiðleikar, sem frystihúsin eru í, séu eingöngu verðfalli að kenna fá ekki staðist með nokkru móti. Og hið opinbera hefur gengið á eftir með ýmsu móti að setja stórar kröfur við frystihús og umhverfi, án þess að ríkisvaldið tryggði á sama tíma þessum fyrirtækjum eðlileg stofnlán. Þau hafa mörg hver neyðst þess vegna til að hirða, ef svo má segja, eðlilegt rekstrarfé í fjárfestingu og skapað með því móti mikil greiðsluvandræði, bæði til sjómanna og annarra viðskiptaaðila sem þau þurfa eðlilega að hafa viðskipti við. Herra forseti. Er það svo, að hæstv. ráðh. geti ekki verið viðlátinn nema rétt við framsögu? Ef d. er sýnd þessi vanvirða á öllum sviðum sé ég ekki ástæðu til að standa við loforð mitt og mun því halda hér áfram í ótakmarkaðan tíma, ég hef nóg efni í það. Svo atvikaðist nú að aðeins einn stjórnarsinni er í d., þ.e. forsetinn sjálfur. Allir aðrir eru farnir af vettvangi, og er þá varla von að stjórnarandstaðan haldi áfram fundarstörfum, þó að samkomulag hafi verið gert að beiðni hæstv. forsrh. Ég hef nú setið hér átta þing, en ég hef aldrei kynnst öðru eins fyrr - aldrei nokkurn tíma. Ég sé að hæstv. sjútvrh. er genginn í salinn. Ég var rétt að enda við að gera þá aths., hæstv. sjútvrh., að aðeins einn stjórnarsinni væri í salnum og myndi ég ekki á mínum stutta þingtíma eftir öðru eins þegar um stórmál væri að ræða.

Ég get ekki verið í báðum d. samtímis, ég er bara ein persóna.

Þetta mun vera rétt athugað, að enginn maður sé á tveimur stólum samtímis. Hins vegar var gert samkomulag um að við værum ekki með óþarfa málaþras í stjórnarandstöðunni, og það var byggt á því að bæði framsaga mín og annarra yrði stutt, sem ég hef lofað og mun standa við, en þá auðvitað í trausti þess að einhver úr stjórnarliðinu sæti hér í d. því annars höfum við sama rétt að hætta og ganga út. Ef ekki þykir ástæða til að ræða málið eða hlusta á einn eða annan veg, þá sé ég ekki neina ástæðu til þess að við í stjórnarandstöðinni höldum hér fundi mögulegum - ekki með nokkru móti, og er þá brostin forsenda fyrir því að fara að beiðni hæstv. forsrh. og sjútvrh. að flýta fyrir málinu. En ég skil mætavel að það ber margt að núna á sama tíma og hæstv. ráðh. þurfi að hverfa úr d. um stund, enda gerði ég ekki aths. við það þegar hann fór, heldur hve lengi það dróst að hann kæmi til baka og enginn stjórnarsinni væri í d. nema hæstv. forseti d.  Málið er þannig vaxið; að það er búið að velkjast hér fyrir Alþ. í margar vikur og í hugsanlegu samráði við sjútvn. þessarar hv. d., sem einu sinni var lofað, - það brast af einhverjum ástæðum sem ég skal ekki vera með neinar sérstakar vangaveltur um, - en það sýnir að við í stjórnarandstöðu erum ekki mikils metnir á einn eða annan veg, eða ég tek það þannig. Og það er út af fyrir sig hrein smáu. En þar sem margir menn, tugir manna um allt land hafa beðið eftir því að fá þótt ekki væri nema lítiIs háttar fyrirgreiðslu, sérstaklega bátarnir, út úr þessu, viljum við gera allt sem hægt er og í okkar valdi stendur til þess að flýta fyrir málinu þótt við séum ekki efnislega samþykkir því. Hæstv. ráðh. kom eðlilega viða við í sinni framsöguræðu fyrir málinu, drap á olíusjóðinn og drap á vátryggingasjóðinn. Það getur vel verið að þetta sé orðið svona stórt mál með vátryggingasjóðinn, en þetta er gamalt vandamál kringum vátryggingasjóðinn sem hann þekkir mætavel af fyrri störfum í þágu Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum, en hann hefur starfað þar um margra ára bil sem stjórnarformaður. Ég tel að þetta vandamál sé orðið það stórt, ef það fer að nálgast mikið á annan milljarð, að sérstök grg. þurfi að koma fyrir hv. Alþ. um þetta mál og hvernig útlitið er, því að það verður með engu móti þolað lengur, eins og komið hefur í ljós viða um land, að sérstakir skussar séu verðlaunaðir með greiðslum frá hendi annarra manna sem fara vel með sina hluti. Þetta er allt annað en þótt við viljum leggja í verðjöfnunarsjóð fyrir olíu og ýmislegt annað, - það er allt annað sjónarmið frá mínum bæjardyrum séð að verðlauna þá, sem illa fara með sín tæki, með því að veita þeim hjálp í hvaða formi sem vera skal í gegnum vátryggingakerfið. En það er staðreynd að veruleg misnotkun á sér stað á þeim vettvangi. Séu þessar tölur komnar upp í 1.3–1.4 milljarða á næsta ári; er þetta orðið svo stórt og alvarlegt mál, að það er útilokað annað en Alþ. hlýtur að láta þessa þróun til sín taka. Um ráðstöfun á þessu fé má sjálfsagt endalaust deila. En ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir að þessar 250 millj., sem mikið hefur verið fjallað um í röðum útvegsmanna, hafa þó fengið þá myndbreytingu að að hluta er tekið tillit til úthaldstíma og að hluta eftir reglum Aflatryggingasjóðs, og finnst mér ekki ósanngjarnt að þetta, eins og hæstv. ráð drap á, yrði 64% og 40%. Ég tel að bæði sjónarmiðin eigi rétt á sér og heilbrigt að skipa því með þessu móti. Ég sagði í upphafi að ég fagnaði yfirlýsingu hæstv. ráðh. um að 400 millj. yrði ráðstafað með samþykki allrar hæstv. ríkisstj., og einnig legg ég á það áherslu að nokkur samráð séu höfð við sjávarútvegsnefndir, eftir því sem tök eru á. Þetta eru það stórar upphæðir, að það er ekki verjandi annað en um þær náist viðtækt samkomulag. Og eðlilega ættu samtök þeirra aðila, sem fá að njóta þessa fjár og raunverulega standa að því, eitthvað um málið að fjalla einnig. Þá er eftir afgangur sem kann að reynast frá 70–100 millj., eftir því hvernig tekst til um sölu afurðanna, og væri þá ekki um að sakast eða aths. við að gera, þó að hæstv. ráðh. eða hans rn. hefði það til nánari hjálpar vissum svæðum og vissum bátastærðum sem erfitt er að koma auga á hvað þurfa fyrr en dæmið allt liggur ljósara fyrir, og mun ég gera sérstaka aths. varðandi þá tölu. Ég vil aðeins ítreka það að víss svæði á landinu eru verulega háð smábátaflota og þar starfa sjómenn allt árið um kring sem róa á sínum fleytum og hafa ekki verið þiggjendur né kvaðavaldandi aðilar fyrir sjávarútveginn né þjóðfélagið í heild, heldur yfirleitt veitendur, svo að það mætti muna eftir þeim nú við lokauppgjör í þessu dæmi. Afkoma togaranna er sögð afar slæm. Ég hef áður lýst því hér yfir og lýsti því yfir í ræðu um fjárlagafrv. í fyrra að það væri sérstakt vandamál sem þyrfti að fá nákvæma skýrslu um. Ég vil skora á hæstv. sjútvrh. að birta Alþ., eins fljótt og unnt er þegar það kemur saman á næsta ári, skýrslu um stöðu togaraflotans á landinu. Ég hef reyndar lagt fram þáltill. um það efni, að gera athuganir á því hvað raunverulega kostar að veiða hvert fiskkg. hér við land eftir mismunandi skipastærðum og mismunandi svæðum, til þess að gera okkur betur grein fyrir því hvernig við eigum að byggja upp okkar fiskveiðiflota. Landið er það misjafnlega sett eða öll ströndin gagnvart fiskimiðum hringinn í kringum landið, að eðlilegt er að floti okkar sé, eins og raun ber vitni um, mjög misjafn. En engu að síður verðum víð að gera okkur grein fyrir hvað það kostar að fiska hvert veitt kg á þessi nýju og dýru skip, þegar mjög mikil ásókn er í að kaupa skipin, vegna þess hversu lánakerfið er hagkvæmt við þessa stóru togara. Þegar gengisfellingar eru gerðar til þess að bjarga þessum aðilum verðum við að fá að vita hvernig staða þeirra er. Ég tel það alveg óhjákvæmilegt. Og þessi skip eru keypt með svo miklu erlendu láni að ég trúi því ekki, eins og verðbólga er hér innanlands, að þessar ráðstafanir dugi þeim til lengdar, þær dugi þeim því miður ekki til lengdar. Ég hef haldið fram að við verðum að horfast í augu við þá staðreynd, vegna þess að hinn mikli og vaxandi kostnaður við gerð þessara skipa er það mikill, að aflaaukning og tekjumöguleikar eru ekki í nægilegu hlutfalli á móti þeim kostnaði sem þessi skip taka til sín. Því hef ég haldið því fram að fyrr eða siðar yrði ríkissjóður neyddur til þess og þjóðfélagið í heild auðvitað neytt til þess að greiða niður ákveðinn hluta af stofnkostnaði, en menn yrðu hins vegar að vera ábyrgir fyrir sínum rekstri. Það fer ekkert leynt að mjög margir eigendur togara bjóða yfirmönnum og jafnvel öðrum ýmiss konar bakgreiðslur og fríðindi, en síðan er heildarreikningurinn sendur þjóðarbúinu eða innbyrðis í sjávarútveginum, eins og gert er í þessu tilfelli. Ég tel þetta óheilbrigt og óeðlilegt. Hér eiga menn að sitja við sama borð og vera ábyrgir gerða sinna. Svo kemur að saltfiskinum. Það var treyst mjög á loðnu í vetur, og nú er treyst á saltfiskinn og mismunun gerð í útflutningsgjöldum. Þetta er ekki nýtt. En það er annað sem má minna á, og það hefur oft verið reynt hér á Íslandi í fjöldamörg ár að mismuna með útflutningsgjöldum og álögum á vissa þætti, eftir því hvernig þeir standa í augnablikinn, þegar lög eru sett. En jafnan breytist þetta, eins og hæstv. ráðh. þekkir manna best, forsendan breytist og þá hrynur sú viðmiðun eða sá grundvöllur sem þessi gjöld eru byggð á. Ég tel þetta ekki æskilegt og hef oft sagt það áður. Ég tel, að þorskurinn, hráefniskg. af honum, eigi að bera sama grunngjald, - hvort það á að vera hærra eða lægra, það má deila um það, það fer eftir nauðsyn í sameiginlega skattheimtu. En ég tel óeðlilegt að það liggi fyrir að mismuna svona. Við höfum reyndar mismunað á síldinni, við höfum áður mismunað á saltfiski, við höfum áður mismunað á freðfiski og jafnvel eftir pakkningum og ýmislegu, og þetta er eilífðarvandamál að gera þennan mismun á. Vátryggingasjóðurinn þarf lágmarkstekjur, það er alveg pottþétt og rétt. En það er mjög slæmt, að ef við leggjum upp 5 eða 10 fiska, þá beri hvert hráefniskg. mjög misjöfn gjöld eftir því hvernig verkstjóri eða eigandi fisksins ráðstafar honum, og þetta gerir allt þetta mál óeðlilegt og leiðinlegt í framkvæmd. Auk þess er staðreynd í dag, því miður, að sú verðhækkun sem kom fram á saltfiski og góð eftirspurn er nú brostin, því miður, og höfum við orðið að sæta verulegri verðlækkun og geysilegri sölutregðu svo að það er ekki séð fyrir endann á því. Samt sem áður þykir rétt, byggt á einhverju mati og forsendum, sem eru liðnar og enginn veit hvort koma aftur, - samt sem áður er byggt á þessari forsendu og gerður mismunur á útflutningsgjaldi. En það er búið að skila þessum afurðum sem seldust vel í vetur, sem var blautfiskur, og borga það og verður ekki aftur snúið með það. Ég tók svo eftir að hæstv. ráðh. fjallaði lítils háttar um erfiðleika með saltfiskinn. Ég held að honum hljóti að vera kunnugt um það að ufsinn er svo illa settur að um hreina meðgjöf þarf að vera að ræða til þess að hann komist á markað - hreina meðgjöf. Og þannig er nú ástatt í mínu kjördæmi, á Reykjanesinu, að vissir framleiðendur þar eru í geysilegum erfiðleikum nema fá hreina meðgjöf eða eftirgjöf á gjöldum á verkaðan ufsa vegna erfiðleika í sölu og verðfalls. Það getur vel verið að það sé rétt staðhæfing út af fyrir sig að nauðsyn sé að hafa þetta og ná öllu sem hugsanlegt er í þennan vátryggingasjóð og mismuna svona í útflutningsgjöldum. En ég álít að fyrr eða síðar náist þetta ekki og það verði ekki langt í land uns við verðum að breyta þessu aftur. Síldveiðin er undanþegin að hluta núna, sem eðlilegt er, á í sérstaklegum erfiðleikum og vandræðum, og þótt ekki væri nema vegna umbúðanna, sem eru orðnar það dýrar að útflutningsgjald af tunnunni nemur orðið hundruðum kr., þá er eðlilegt að ekki sé seilst til fanga á því sviði, svo að hér er úr allmiklum vanda að ráða. En ég er viss um að sú von í saltfiskinum, sem þarna er sett fram, rætist ekki, sú tekjuöflun, því miður. Það væri auðvitað ánægjulegt ef bæði skreið og saltfiskur gætu uppfyllt vonir manna, en sérstakt vandamál er nú komið upp í skreiðinni. Það er ekki aðeins að það er verðhrun, heldur selst hún alls ekki í bili, alls ekki. Vörusendingar, sem liggja úti á Ítalíu, veit enginn hvað verður um að sinni. Það eru þá alveg nýjar fréttir ef úr hefur ræst með verðið, og svo hart var dæmið um tíma, að hæstv. viðskrh. sá sig til neyddan eða sjútvrh., ég veit ekki hvor þeirra það var, að senda sérstakan fulltrúa til Ítalíu til að reyna að leysa úr þessum vanda. Veit ég ekki hvert erindi hann átti þangað, en hann var sendur vegna vanda við sölu á skreið. Þannig sjáum við, að forsendurnar fyrir mismunandi útflutningsgjöldum geta brostið með litlum eða engum fyrirvara. Þess vegna væri langeðlilegast að á hráefniskg. af fiskinum væri í upphafi sameiginlegt álag, svo að menn vissu nákvæmlega hvað það væri og þyrfti ekki að vera að mismuna þessu og millifæra endalaust, - það er mín persónulega skoðun. Sjómönnum er mætt lítilsháttar eftir meðför frv. í Nd. Það gat ekki minna verið fyrst menn voru að muna eftir þeim á annað borð. En eins og ég tók fram í upphafi ræðu minnar mundi hæstv. ríkisstj. alls ekki eftir þeim og millifærði eingöngu á þeirra kostnað. Allar þessar ráðstafanir byggjast á því, að eingöngu er millifært frá þeim, svo stórar sem tölurnar annars eru, og eru það alveg sérstök vinnubrögð. Ég sé ekki ástæðu til að vera að fara miklu nánar út í vissa þætti í kringum þetta og alla þessa erfiðleika, þar sem við í stjórnarandstöðunni höfum lofað því að vera fremur stuttorðir og málið þarf að komast í höfn. En ég fellst ekki á þetta frv. eins og það er. Það er byggt á slíkri forsendu að það get ég ekki gert og allri tilhögun í kringum það. Hins vegar voru sett um þetta brbl. þegar gengið var fellt til að bjarga hlutunum. Skuldir þessara manna voru hækkaðar um 3 milljarða. Fiskveiðasjóði hefur ekki verið úthlutað nægilegu lánsfé og verður að skera niður lánsumsóknir í stórum stíl nema eitthvað óvænt sé að koma upp í því efni, og gjaldeyrisstaða okkar er mjög erfið og allt er þungt fyrir fæti, því miður. En ég verð enn einu sinni að ítreka það, að ég sé ekki neina snilldarlausn við gengisfellingar. Þegar erlendi þátturinn er svona stór í rekstri þessara skipa sé ég ekki að svona gengisfellingar bjargi við. Samkv. minni reynslu er það alls ekki. Það, sem ég hefði viljað að hefði verið gert, var e.t.v. nokkur gengisfelling til að mynda vissan gengismun, en óhjákvæmilegt var að gera það strax og hafa það undirbúið að tryggja eðlileg stofnlán hjá fjölda fyrirtækja, bæði bátaútvegsmönnum og fiskvinnslunni, til þess að tryggja eðlilegan rekstur, því að ég drap á það áðan, þegar hæstv. ráðh. var ekki viðlátinn, að tugir fyrirtækja eru búin að bíða í marga mánuði eftir eðlilegum stofnlánum og nú er verið að leysa að nokkru úr þeim vanda, en hvergi nærri nægjanlega, Margir hverjir voru neyddir út í stórkostlegar breytingar á sínum fyrirtækjum vegna aukinna krafna um hreinlæti og ytri aðbúnað, og samtímis sem þetta var gert af hálfu ríkisvaldsins var ekki séð fyrir eðlilegum stofnlánum. Aðeins þessi þáttur einn út af fyrir sig hefur skapað mikið vandamál út um allt land og fjöldi fyrirtækja er í sérstökum greiðsluerfiðleikum vegna þessara atriða, og það á ekkert skylt við það hvort reksturinn er góður eða vondur. Þetta er séraðstaða sem kom upp og að mínu viti óháð því hvort um eðlilegan rekstur hefur verið að ræða eða ekki. Hér eru skyndilega settar fram miklar kröfur, og þeim var meira að segja svo hart fylgt eftir á vissum stöðum að loka varð húsum ef ekki var gert í tæka tíð fyrir vissa daga, jafnvel þó að húsin sjálf væru ágæt, vegna þess að það vantaði einhver smáatriði sem ekki var hægt að fullnægja vegna ýmissa annarra atvika, hlutirnir voru ekki til í landinu eða þar fram eftir götunum. Samt sem áður var húsunum lokað. Ekki langt frá Reykjavík vestur um var fyrirtæki sem var búið að fjárfesta á 8, tug millj. núna í haust, en hafði fengið tæpa 2 milljónatugi í fyrirgreiðslu, og þeir voru í algerum greiðsluvandræðum og höfðu fengið viðskiptareikninga hingað og þangað um landið og leitað viða fanga og skuldað sjómönnum, skuldað þeim hráefni. Það eru svona erfiðleikar sem koma þessum mönnum gersamlega í vandræði við sinn rekstur. Þetta hefði sannarlega átt að athuga í tæka tíð og leysa úr jafnhliða því sem gengisfelling var gerð og einhliða tekið af sjómönnum.



Herra forseti. Ég mun kappkosta að efna fyrirheit sem við gáfum, stjórnarandstæðingar í sjútvn., á fundi í gærkvöld um að tefja ekki afgreiðslu þessa frv., vera stuttorðir. Ég mun jafnvel leggja mig allan fram um að verða enn stuttorðari en hv. síðasti ræðumaður um þetta frv. Svo stuttorður má ég aftur á móti ekki vera að ég láti hjá líða að gera grein fyrir andstöðu minni við frv. þetta og tilorðningu þess og rökstyðja andstöðu mína að nokkru. Það hefur þegar komið fram við umr. um þetta mál að það væri það 4. málið sem lagt var fram á þingi er það kom saman nú í haust, og ég tek ekki mark á þeim afsökunum sem færðar hafa verið fram fyrir ýmsum ágöllum þess, ég tek ekki mark á þeirri afsökun, að ekki hafi gefist tími til þess að vinna betur að þessu máli. Loðin svör, sem við höfum fengið frá starfsmönnum sjútvrn. við ýmsum mjög svo brennandi spurningum varðandi ýmsa liði frv., hafa verið afgreidd með tíma skorti, skorti á skýrslum og skorti á upplýsingum. Það er liðinn allt að því hálfur mánuður frá því að okkur var fyrst greint frá þessum skorti á upplýsingum af hálfu rn., og í síðasta samtali við þá ágætu menn kemur í ljós að sami skortur er enn í aðalatriðum óhættur. Nú vill ég síður en svo kasta rýrð á þessa ágætu menn, sem hæstv. sjútvrh. hefur sent okkur til uppfræðslu úr rn. Mér er kunnugt um að þeir eru bæði hæfir í starfi og ólatir. En svo virðist sem ekki hafi verið lögð á það megináhersla að afla upplýsinga fyrir Alþ. áður en það fjallaði um þetta frv. Nú vil ég ekki ætla hæstv. sjútvrh. slíkt hugarfar, að nokkurt kvik hans á setu hér í hv. Ed. stafi af því, að honum sé gersamlega sama um álit d. á frv. Mér er kunnugt um að hann hefur í mörgu að snúast, þarf m. a. nú að fara í síma, sem ég tel löggilt erindi. En hitt staðhæfi ég, að frv. sjálft beri þess ekki merki, eins og það liggur nú fyrir okkur, að unnið hafi verið að því af röskleika að búa þessu máli afgreiðslu á eðlilegan hátt. Hæstv. ráðh. gat þess í framsöguræðu sinni áðan, að hagur togaranna, skuttogaranna, væri sérstaklega slæmur, jafnframt því sem afkoma sjómannanna á skuttogurunum væri sérstaklega góð. Hvort hæstv. ráðh. gat þessa tveggja í sömu andránni til þess að réttlæta þá ráðstöfun að leysa fjárhagsvanda útgerðarinnar svo til eingöngu á kostnað sjómannanna veit ég ekki. Hitt veit ég, hitt er ljóst, að yfirlýsingin um mjög slæman fjárhag togaranna núna er aðeins staðhæfing og hefur ekki verið rökstudd af hæstv. ráðh. Það kann vel að vera að afkoma skuttogaranna í heild sé slæm. Ég er því miður hræddur um að það sé rétt. En hún er misjafnlega slæm eftir því hvernig þeir eru reknir. Hagur útgerðarfyrirtækjanna er misjafn eftir því, hvernig þau hafa verið rekin. Sem dæmi um þetta vil ég geta þess að hinn 1. okt. s.l., þegar lagðir voru fram reikningar Bæjarútgerðarinnar á Norðfirði, þá kom í ljós að hagur Norðfjarðarskuttogaranna var að vísu slæmur, en ekki verri en það að sá þeirra, sem verr hafði staðið sig, var þó kominn með 16 millj. kr. hagnað 1. okt. í haust. Hinn var með í kringum 17 millj. kr. hagnað. Við skulum taka smábátaútgerðarstöðina á Húsavík, sem engan skuttogara hefur, og huga lítils háttar að efnahagsafkomu sjávarútvegsins þar. 1. júlí, að loknum hálfs árs rekstri fiskiðjuversins þar var hagnaðurinn náttúrlega ekki mikill, en hann var þó eitthvað í kringum 17 millj. Ég veit, að ég tek hér tvö sérstök dæmi. Ég hef hér tekið dæmi frá bæjarútgerðinni á Norðfirði sem lengi hefur verið vel rekin, þar sem ágóðinn hefur verið notaður til þess að byggja upp fyrirtækið á löngum tíma, þar sem þeir hafa nú góð skip sem skulda tiltölulega lítið. Ég veit að fiskiðjuverið á Húsavík hefur verið byggt upp á sama hátt með góðri og hyggilegri stjórn. Ég nefni hér tvö fyrirtæki, útgerðarfyrirtæki og fiskvinnslu, sem hafa verið vel rekin um langan tíma . Þau standa þannig að þau þurfa ekki á aðstoð að halda. Að vísu er mér kunnugt um að báðir Norðfjarðartogararnir, sem voru með þessa afkomu, sem ég nefndi áðan, - ég ætla að endurtaka þetta, vegna þess að hæstv. sjútvrh. þurfti að fara í síma: togarar sem annar hafði skilað 16 millj. kr. hagnaði, en hinn 17 millj. kr. hagnaði þegar eftir voru 4 mánuðir af árinu, - þeir fengu báðir sendan sunnan úr Reykjavík styrk sem hæstv. sjútvrh. gat um áðan að útdeilt hefði verið til togaranna. Þeir fengu sendar sunnan úr Reykjavik 7 millj. kr. Ég geri fastlega ráð fyrir því að auðmennirnir á Norðfirði kunni að nota þessa 7 millj., sem þeir fengu þarna, en þeir þurftu ekki á þeim að halda. Nú liggur fyrir okkur frv., sem er þann veg samið að hæstv. sjútvrh. er ætlað að ráðstafa allfrjálslega og ég vil ekki segja að eigin geðþótta, - í þessu eiga ekki að felast neinar aðdróttanir, ekki neins konar aðdróttanir um persónulega hæfileika eða velvilja ráðh., ég slæ því föstu að hann hafi hvort tveggja til að bera í nógu ríkum mæli til að gegna embætti sínu, - en eigi að síður er hér um það að ræða að honum er ætlað að ráðstafa, hafa frjálsar hendur til að ráðstafa hundruðum millj. kr. til þess að bæta slæman hag sjávarútvegsins. Að vísu lýsti hæstv. ráðh. yfir því, að hann mundi um þetta hafa samráð við ríkisstj. í heild. Þá má segja að hann sé búinn að koma að nokkru leyti eða eigi möguleika til þess að koma að nokkru leyti af sér glæpnum yfir á meðráðh. sína. Það breytir ekki þeirri staðreynd að í lagafrv. eru ekki skýr ákvæði um það, ekki óyggjandi ákvæði um það, með hverjum hætti þessu fé verði yfirleitt varið. Og ég trúi að að því leyti sé þetta frv. allmjög frábrugðið því sem gengur og gerist um lagafrv. um háar fjárveitingar og jafnvel lágar. Ég vildi í þessari ræðu minni víkja sérstaklega að b-lið frv., þar sem fjallað er um óafturkræfa fjárframlagið til bátaflotans, 250 millj. kr. handa bátum 20 lesta og þar yfir með ákaflega óljóst orðuðu fyrirheiti hæstv. sjútvrh. um að skoðuð verði sérstaklega einstök tilvik sem varða báta undir þessari stærð, og þá skilst mér sérstaklega á þeim svæðum þar sem slíkir bátar standa að mjög verulegu leyti undir öflun sjávarfanga til fiskiðjuveranna. Þetta fyrirheit hæstv. ráðh. er ákaflega óljóst og í því kemur ekki fram hvort þessi athugun á að ná til allra báta undir þessari stærð. Aftur á móti hafa starfsmenn rn. hans tjáð okkur í sjútvn. þessarar hv. d. að til greina komi að athuga sérstaklega vandamál báta allt ofan í 12 tonn, þar sem svo ber undir, að þessir litlu bátar standi að verulegu leyti undir hráefnisöfluninni á þeim svæðum. Nú ætla ég ekki að neita að það er ákaflega misjafnt hversu miklu hlutverki þessir smærri bátar gegna í útveginum. Það er rétt sem starfsmena sjútvrn. hafa sagt okkur í sjútvn. þessarar d., að hér við Faxaflóann á Suðvesturlandi hafa þessir bátar að verulegu leyti verið notaðir til þess að afla neyslufisks handa þéttbýliskjörnunum hér, handa íslendingum, afla fyrir fisksalana, einnig að þeir hafa m.a. af þeim sökum skilað illa skýrslum varðandi afla sinn. En þetta á aðeins við um það svæði þar sem vélbátaútvegurinn er að öðru leyti verst rekinn á landinu, svæðið hér við Faxaflóa og suðvestanlands, aðeins það svæði þar sem vélbátaútvegurinn og sjávarútvegurinn er yfirleitt verst rekinn. Þessir smábátar gegna miklu stærra hlutverki, sérstaklega á Norðausturlandi, en einnig á Austfjörðum og fyrir vestan. Og ástæðan fyrir því, að þeir gegna stærra hlutverki, er e.t.v. fyrst og fremst sú að afkoma þeirra hefur yfirleitt verið miklu betri, rekstur þeirra hefur gengið miklu betur, af því m. a., eins og hæstv. sjútvrh. veit, - ég er ekki að segja honum neitt sem hann veit ekki, - af því m.a. að þessir bátar hafa verið greiddir niður fyrir löngu, þetta eru orðnir ódýrir bátar, þeir hafa verið greiddir talsvert mikið niður fyrir löngu á sama hátt og skuttogararnir, á sama hátt og aflaskipin þeirra Norðfirðinga hafa verið greidd niður fyrir löngu. Og þeir hafa verið greiddir niður vegna þess að þeir eru svo litlir, af því að eigendur þeirra hafa yfirleitt unnið við þá sjálfir, af því að velflestir þessara báta eru í eigu mannanna sem vinna á þeim. Þeir hafa sinnt þeim þarna fyrir austan, norðan og vestan, þessum bátum sínum, þeir hafa greitt þá niður, af því að skipstjóri og vélstjóri og jafnvel hásetarnir eiga persónulega afkomu sína undir því að rekstur þeirra gangi, af því að persónulegur hagur þessara sjómanna er tengdur bátunum. Vegna smábátanna sérstaklega langar mig að víkja að upplýsingum hæstv. ráðh. varðandi niðurgreiðsluna é olíunni til fiskiskipaflotans. Hann sagði okkur að áætlað væri að flotinn mundi eyða olíu fyrir 2:6 milljarða á árinu, sem verður þá eitthvað í kringum 600 millj. umfram það sem áætlað var á árinu sem leið. Einmitt í sambandi við olíunotkunina kemur það fram hversu hagstætt það er fyrir okkur, hversu hagstætt það er fyrir þjóðina að stuðla að því að smáu bátarnir verði notaðir, að það sé hægt að reka þá, að ýta undir rekstur einmitt smábátanna fremur en ýta undir kaup á fleiri skuttogurum. Línubátarnir, einmitt þessir bátar frá 20 tonnum og niður úr, munu hafa skilað okkur í fyrra um það bil 10 kg af fiski fyrir hvert kg af olíu sem þeir eyddu. Ríkisstyrkurinn til olíukaupann.a til þessara báta kemur ekki nema tæpum 1100 kr. á hvert fisktonn, á hvert tonn sem þessir bátar afla. Skuttogararnir aftur á móti munu ekki hafa gert betur en skila einu kg af fiski fyrir kg af olíu sem þeir notuðu. Ríkisstyrkurinn á hvert tonn, olíustyrkurinn á hvert tonn, sem þeir afla, nemur 11 þús. Skuttogari, sem nær 3000 tonnum yfir árið, fær 33 millj. næstum því í ríkisstyrk á olíuna. Húsavíkurbátarnir, sem öfluðu 6 þús. tonn af afbragðshráefni árið sem leið, hráefni sem þannig var um fjallað í fiskiðjuveri þeirra að fiskiðjuverið gat borgað 15 millj. kr. ofan á umsamið fiskverð til sjómanna árið sem leið, - Húsavíkurbátarnir, sem öfluðu þessara 6 þús. lesta, fá í ríkisstyrk fyrir olíuna 6.0 millj. samtals fyrir þessi 6 þús. tonn. En skuttogararnir tveir, sem ná því að afla samtals 6 þús. tonn, fá 66 millj. í niðurgreiðslu á olíu. Og fyrst við tölum um olíukostnaðinn, kostnað hins opinbera af olíuniðurgreiðslunum, kostnað fiskiflotans af olíunni, þá má geta þess í leiðinni að tilraunir, sem gerðar hafa verið á vegum svartolíunefndar með notkun svartolíu á íslensku skuttogurunum, benda til þess að miðað við það verð, sem var á svartolíu og gasolíu fyrri hluta þessa árs, þá sé hægt að spara a.m.k. 5 millj. á hvern minni skuttogaranna á ári með því að nota svartolíuna meira á stærri togarana, þannig að unnt ætti að vera að spara með þessum hætti 200 millj. kr. og ríflega það fyrir togaraflotann allan, og mundi sannarlega muna um það þegar verið er að gera neyðarráðstafanir í sambandi við hag sjávarútvegsins. Einn liður er það enn sem ég vil nú við 1. umr. drepa aðeins á. Það er fyrirhugað framlag, 50 millj., til fiskmjölsverksmiðjanna, sem hæstv. ráðh. sagði að hefðu farið illa út úr framleiðslunni á þessu ári. Þessa staðhæfingu rökstuddi hann ekki nánar, en fiskmjölsverksmiðjurnar, sem hér um ræðir, hafa undanfarin ár yfirleitt verið kallaðar flestar hverjar loðnumjölsverksmiðjur, hétu síldarverksmiðjur áður sumar hverjar. Í hittiðfyrra, úrið þar áður og næsta ár þar áður rökuðu þessar verksmiðjur saman of fjár. Það liggja engar tölur fyrir um að þær hafi tapað árið sem leið á loðnuvinnslunni né hversu miklu þær hafa tapað á vinnslu á fiskúrgangi í ár. Ég trúi því ekki að það hafi verið of fjár. En ég vildi gjarnan að hæstv. ráðh. útskýrði fyrir okkur eftir hvaða reglum peningum verður úthlutað til fiskmjölsverksmiðjanna. Ég get tekið dæmi um tvær fiskmjölsverksmiðjur í sama plássi. Önnur hefur sennilega haft sæmilega útkomu árið sem leið, og vel að merkja er sú fiskmjölsverksmiðja reist sem slík. Hin hefur vafalaust haft mjög slæma afkomu árið sem leið. Þetta eru fiskmjölsverksmiðjurnar í Grímsey. Annars vegar er stóra fiskmjölsverksmiðjan, og vel að merkja, hún var ekki reist sem síldarverksmiðja, heldur sem fiskmjölsverksmiðja. Stóra síldarverksmiðjan, sem reist var í Grímsey í tíð viðreisnarstjórnarinnar, hefur 30 tonna afköst á sólarhring, en hráefnið, sem til fellur í Grímsey og til féll í þann mund, sem verið var að reisa þessa verksmiðju, mun hafa verið um 30 tonn á ári. Þessi verksmiðja hefur aldrei verið sett í gang og er alveg vafalaust að á hana hlýtur að hlaðast geysilegur kostnaður, bæði í vöxtum og öðru slíku. Hún hefur aldrei verið sett í gang til þess að vinna úr þessum 30 tonnum á ári. Í staðinn kom Kaupfélag Eyfirðinga þarna upp lítilli kvörn, sem hefur að mig minnir 250 kg afköst á sólarhring. Hún hefur annað því sem til hefur fallið af hráefni í Grímsey, og ég hef ástæðu til þess að halda að afkoma hennar kunni að vera rétt sæmileg. Nú er spurningin hvor þessara verksmiðja í Grímsey kemur til með að fá styrkinn frá hinu opinbera, sú sem stendur sig vel eða sú sem stendur sig illa. Ég ætla ekki að lengja þetta mál mitt að sinni. Ég mun taka til máls aftur er málið kemur úr n. En ég hlýt í lokin að lýsa yfir þeirri skoðun minni, að alls ekki komi til mála að leysa þennan vanda sjávarútvegsins, eins og hann er skilgreindur, á kostnað sjómanna eða verkafólks við fiskiðjuverin. Það hefur ekki komið fram rökstuðningur fyrir því að þetta fólk hafi of háar tekjur, að það hafi hærri tekjur en nægja til þess að halda því víð þessi þjóðnytjastörf, að það hafi meiri tekjur en það þarf sér til framfærslu. Ég tel að það liggi í augum uppi að hlutarsjómennirnir, sem eiga hlut í þeim fiski sem hér um ræðir, fái bætur að sínum hluta. En um þessi atriði verður fjallað í brtt. minni hl. þegar þar að kemur. Af hálfu flokks míns hefur verið ákveðið, þrátt fyrir það þótt Alþb. hljóti að standa gegn frv. í þeirri mynd sem það er og greiða atkv. gegn þessari afgreiðslu málsins, þá hefur verið ákveðið, að flýta heldur fyrir því að þetta meingallaða frv. fái þinglega afgreiðslu. Yfirlýsing hæstv. sjútvrh. um að hann muni leggja reglur varðandi úthlutun þessa fjár fyrir ríkisstj. í heild, yfirlýsing hans í þessa átt er til nokkurra bóta. Ég vildi gjarnan að hann kvæði skýrara að orði en hann gerði varðandi fyrirhuguð afskipti sjútvn. beggja þd. af þessu máli. Ég vildi gjarnan að það kæmi frá hans eigin brjósti, hann hafði það aðeins eftir formanni sjútvn. í Nd., að formaður sjútvn. í Nd. hefði haft það eftir sér að hann mundi leita til fulltrúa sjútvn. í þessu máli. Ég vildi gjarnan, ef hann vildi segja frá eigin brjósti að hann ætlaði að gera þetta, þannig að það yrði alveg lýðum ljóst. En eins og ég sagði, sjútvrh. hefur lýst yfir því að hann ætli að koma þessu máli - og ég lái honum það ekki neitt - að vissu leyti um hálsinn á meðráðh. sínum líka, og við munum ekki bregða fæti fyrir það. Það er skylda okkar að gera það ekki, forðast það, m.a. samkv. lögum frá 1817, skylda manna að bjarga mönnum sem sýnast dauðir, stendur í þessum lögum. Og í 2. gr., sem er vikið beint að hæstv. sjútvrh. í þessu sambandi, í 2. gr. þessara l. segir: „Það skal vera einnig almenn skylda að annast um að hengdir menn séu skornir niður án tafar.“



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft mál þetta til athugunar, og eins og kemur fram á þskj. 213 mælir n. með samþykkt þess. Mér er sérstök ánægja að mæla með þessu frv. Ég flutti frv. þetta á 92. löggjafarþingi ásamt Páli Þorsteinssyni og Jóni Helgasyni. Það varð ekki útrætt þá og síðan fluttum við aftur þetta frv. um breyt. á l. um rannsóknir í þágu atvinnuveganna á 93. löggjafarþingi og breyttum því þá lítillega með tilliti til þess sem hafði komið fram áður við meðferð þess í sjútvn. þeirri, sem þá starfaði. Þar kom fram að talið var nauðsynlegt að heimamenn greiddu helming af kostnaði við slíkar rannsóknastofur úti um landsbyggðina. Var það gert þá með tilvísun til þess sem gerst hafði í Vestmannaeyjum. Frv. á þeim tíma fékk ekki framgang nema með þeirri breytingu að heimamenn, þ.e.a.s. fiskiðnaðarmenn á heimasvæðinu greiddu helminginn af stofnkostnaði við að setja upp rannsóknastofur. Þannig var frv. samþ. Nú hefur hæstv. ríkisstj. séð að sér að þessu leyti, vil ég leyfa mér að segja, og fellt brott þetta ákvæði um helming kostnaðar af hendi heimamanna, sem ég fyrir mitt leyti áleit aldrei raunhæft, en féllst þó á sínum tíma á til þess að frv. fengi fram að ganga. því sé ég sérstaka ástæðu til þess að fagna þessu fram komna frv.



Herra forseti. Sjútvn. hefur orðið sammála um að mæla einróma með samþykkt þessa frv. um framleiðslueftirlit sjávarafurða með breytingum á sérstöku þskj., þskj. 208. Undir nál. skrifa Steingrímur Hermannsson, formaður sjútvn., Jón G. Sólnes, Oddur Ólafsson, Jón Árm. Héðinsson og Stefán Jónsson. Við tókum við þessu frv., sem áður hafði verið borið fram í tíð fyrri stjórnar og var nú borið fram öðru sinni með mjög lítils háttar breytingum, en hefðum að vísu helst þurft að fá meiri tíma til þess að fjalla um það. Þrátt fyrir tímaskortinn fengum við til okkar á sérstaka fundi fulltrúa sjútvrn. og Fiskmatsins og lásum einnig bréf og álitsgerðir frá ýmsum aðilum, svo sem skólastjórn Fiskvinnsluskólans, Verkfræðingafélagi Íslands og Fiskmatsmannafélagi Íslands. Bréf fengum við undirritað af öllum nemendum Fiskvinnsluskólans og frá nemendafélögum Sjómannaskólans. Ég leyfi mér að fullyrða, að miðað við allar aðstæður fór sjútvn. af samvískusemi í gegnum þau plögg, sem frammi lágu, og gerði nokkrar breytingar á frv. að athuguðu máli. - Við skulum nú aðeins athuga þessar breytingar og gera grein fyrir orsökum. Af hálfu fulltrúa Fiskmatsins var lagst eindregið gegn breytingunni á heiti frv., sem gerð hafði verið frá því að frv. var flutt í fyrra. Fiskmatsstjóri taldi m.a. að það mundi hafa 2–3 millj. kr. kostnað í för með sér að breyta heiti frv., sem áður hét frv. til l. um Ríkismat sjávarafurða, en heitir nú frv. til l. um Framleiðslueftirlit sjávarafurða. Við nm. sannfærðumst aftur á móti um ástæður hæstv. sjútvrh. fyrir nafnbreytingunni. Óþarft er að fara nánar út í þær ástæður, við tókum þær gildar og teljum að þær séu þessa kostnaðar virði, þó að þurfi að skipta um bréfhausa og ýmislegt smávegis sem hafi óneitanlega nokkurn kostnað í för með sér. Í 2. gr. frv., 4. línu að ofan, breytum við einu smáorði, þar sem stendur „Stofnunin skal meta eða hafa eftirlit“. Í staðinn fyrir það komi: „Stofnunin skal meta og hafa eftirlit“. Með þessum hætti hyggst n. taka af öll tvímæli um það að n. beri að hafa eftirlít með útflutningi ofangreindra sjávarafurða. Næsta breyting, sem n. leggur til að gerð verði, er við 5. gr. Hún breytist öll og orðist svo að till. nefndarinnar: „Framleiðslueftirlit sjávarafurða skiptist í eftirtaldar deildir: 1. Hreinlætis- og búnaðardeild, sem einkum skal hafa eftirlit með hreinlæti og búnaði fiskiskipa, flutningatækja vinnslustöðva og því er varðar heilnæmi við framleiðsluna. 2. Ferskfiskdeild, sem einkum skal annast eftirlit og gæðamat á ferskum, nýjum eða ísuðum fiski, krabbadýrum og skeldýrum. 3. Freðfiskdeild, sem einkum skal annast eftirlit og gæðaflokkun á framleiðslu frystra sjávarafurða, meðferð þeirra, geymslu og útflutningi. 4. Saltfisk- og skreiðardeild, sem einkum skal annast eftirlit og gæðaflokkun á öllum söltuðum sjávarafurðum og skreið.“ Síðan kemur óbreytt, eins og er í frv.: „Ráðh. getur breytt deildaskipun og kveðið nánar á um verkefni einstakra deilda að fengnum till. forstjóra stofnunarinnar.“ Við þessa breytingu tökum við sérstakt tillit til till. Fiskmatsins, einnig álits Fiskmatsmannafélagsins, en þessir aðilar töldu að tæpast væri hægt að láta búnaðar- og hreinlætisdeild vinna hlutverk sitt samtímis hlutverki frystideildar. Á 6. gr. frv. gerðum við þá breytingu, að við kváðum á um menntun forstjóra Framleiðslueftirlitsins, að vísu ekki alveg á sama hátt og gert var í frv. til l. um Ríkismat sjávarafurða, heldur ætluðum við sjútvrh. meira svigrúm til þess að velja forstöðumann heldur en gert var í fyrra frv. Það er sem sagt breyting við 6. gr., að aftan við gr. bætist: „Við skipun í starfið skal ráðh. taka tillit til háskólaprófs í matvælafræðum eða annarrar sambærilegrar menntunar umsækjenda“. Með breytingunni hyggjumst við kveða á um það, að hin æðsta menntun á þessum sviðum, sem nú er, í matvælaframleiðslu, gefi nokkurn rétt til þessa starfs, án þess þó að binda algerlega hendur ráðh. um veitingu starfsins. Þá kemur næst breyting við 9. gr. frv. Gr. hljóðar svo: „Matsmenn, er starfa á vegum Framleiðslueftirlits sjávarafurða, framkvæma undir umsjón yfirmatsmanna eftirlit það og mat sem lög þessi gera ráð fyrir. Lögreglustjóri löggildir matsmenn samkv. tilnefningu forstjóra Framleiðslueftirlits sjávarafurða og sér um að þeir riti undir eiðstaf um að þeir vilji rækja með alúð og kostgæfni skyldur þær sem á þeim hvíla í starfi þeirra.“ Aflann við leggur sjútvn. síðan til að komi: „Nemendur, sem lokið hafa prófi frá Fiskvinnsluskólanum, skulu njóta forgangs við ráðningu matsmanna.“ Okkur var kunnugt um að því hafði verið heitið í sambandi við fyrra frv., - frv. eins og það var flutt í sinni upprunalegu mynd, að nemendum frá Fiskvinnsluskólanum skyldi ætlaður slíkur forgangsréttur. Fyrir lágu einnig mjög eindregin tilmæli, bréfleg tilmæli nemendanna um að tekið yrði tillit til náms þeirra í sambandi við samningu laganna. Það töldum við rétt að gera. Við vorum sammála um að mjög æskilegt væri að hvetja fremur en letja ungt fólk til þess að stunda nám í Fiskiðnskólanum. Við gerum síðan ekki brtt. við 10., 11. og 12. gr. frv., ekki fyrr en við 13. gr. Þar breytum við, leggjum til, að gerð verði breyting í 2. línu. Hér stendur í frv.: „Hver sá, sem ætlar að flytja úr landi fisk eða sjávarafurðir sem lög þessi taka til, skal tilkynna það hlutaðeigandi deildarstjóra eða yfirmatsmanni með hæfilegum fyrirvara.“ Við leggjum til að í staðinn verði mgr. svona: „Hver sá, sem ætlar að flytja úr landi fisk eða sjávarafurðir sem lög þessi taka til, skal tilkynna það skrifstofu stofnunarinnar“ -- að út fari „hlutaðeigandi deildarstjóra eða yfirmatsmanni“, í staðinn komi: „skrifstofu stofnunarinnar“. Þá hljóðar 13. gr. svona: „Hver sá, sem ætlar að flytja úr landi fisk eða sjávarafurðir sem lög þessi taka til, skal tilkynna það skrifstofu stofnunarinnar með hæfilegum fyrirvara, enda fari hleðsla vörunnar í skip eða annað flutningatæki fram undir umsjón starfsmanna Framleiðslueftirlits sjávarafurða.“ Fleiri brtt. gerðum við í sjútvn. ekki við frv. En þess skal getið í leiðinni að formaður sjútvn., sem ræddi frv. við hæstv. sjútvrh., kom á framfæri við ráðh. bréflegum óskum Fiskmatsmannafélags Íslands um það, að gerðar verði ráðstafanir til þess í sambandi við þetta nýja frv. að tryggja kjör þeirra betur en nú er gert. Hæstv. sjútvrh. greindi formanni n. frá því, að hann hefði nú þegar gert ráðstafanir í þessa átt til þess að leysa deilu sem um tíma hefur verið á milli fiskmatsmanna og helstu framleiðenda og seljenda sjávarafurða, þ.e.a.s. SH og SÍS annars vegar og Fiskmatsmannafélagsins hins vegar. Hann hefur þegar gert ráðstafanir í þessa átt og lét í ljós mjög svo eindreginn áhuga sinn á því að kjör fiskmatsmannanna yrðu bætt og þeim veitt aukin starfstrygging. Við fengum sem sagt heimild ráðh. til þess að segja frá þessu, um leið og við gerðum grein fyrir áliti sjútvn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég fagna að sjálfsögðu þeim breytingum sem hafa verið gerðar við þetta frv., þær eru allar til bóta, og ég get fyllilega staðið með þeim. Ég fagna vissulega breytingunni við 9. gr. frv. um forréttindi nemenda Fiskvinnsluskólans til starfa við fiskmatið. Það er auðvitað sjálfsögð og rétt viðurkenning á mikilvægi þessa skóla. Eins og ég hef áður bent á hér og hv. frsm. sjútvn. gerði einnig við 1. umr. málsins og gerði aftur að umtalsefni nú, þá er hér einnig um að ræða eldri matsmenn og verður svo lengi enn. Þeir verða við störf sin, og ég játa það að ég er ekki enn fyllilega sáttur við þau ákvæði sem gilda um almenna matsmenn samkv. 9. gr., þ.e.a.s. ég tel að enn vanti á að skýrar sé ákveðið um skyldur þeirra og þó aðallega um réttindi þeirra. Ég hygg að erfitt sé að koma sér niður á einhverja algilda lausn þessa máls og því biði það í raun þessarar nýju stofnunar að endurskipuleggja hreinlega þennan mikilvæga undirstöðuþátt í öllu fiskmatinu hvað sem allri yfirstjórn og öllum reglum líður. Ég fagna því sem hv. frsm. flutti hér áðan frá hæstv. ráðh., m.a. með tilliti til þess sérstaka deilumáls sem uppi hefur verið milli matsmanna og framleiðenda. Ég veit mætavel um óánægju þessara manna eða réttleysi þeirra í raun og veru og illa aðstöðu á mörgum sviðum, ekki bara af hálfu framleiðenda, heldur fyrst og fremst af hálfu Fiskmats ríkisins, svo að ég hlýt að bera þá ósk fram eða ítreka hana, að hæstv. ráðh. sjái til þess, eins og hann hefur þegar gefið vilyrði um, að hann tryggi úrlausn þessum matsmönnum til handa með einhverjum hætti, og það þá um leið, að þeim verði tryggð starfsréttindi langt umfram það sem þeir hafa nú. Það færi sem sagt vel á því að hin nýja stofnun með þessu friða og fallega nafni fengi þetta sem eitt af sinum fyrstu verkefnum, og má vera að það sé þegar í undirbúningi, eftir því sem hér var upplýst áðan.