Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er vegna þess, að ég hef ásamt hv. 1. þm. Norðurl. v. leyft mér að flytja örfáar brtt. við þetta frv., sem ég kveð mér hér hljóðs við 3. umr., en ég var ekki viðstaddur, þegar 2. umr. fór fram, og dró þess vegna till. til baka til 3. umr. Með því að fundartími er mjög takmarkaður, skal ég reyna að stytta mál mitt mjög, en mér þykir þó hlýða að gera grein fyrir þessum brtt. með aðeins örfáum orðum. Við höfum skrifað undir nál. með fyrirvara, við þessir tveir þm., sem ég áður gat um, og ég vil gera grein fyrir því hvers vegna. Þetta frv. um breytingar á tollskránni fjallar fyrst og fremst um það að lækka tolla af tilbúnum húsum og húshlutum. Ástæðan fyrir því, að þetta frv. er flutt, er svo sem fram hefur komið af málflutningi hæstv. fjmrh. og þeirra annarra, sem túlkað hafa málið af hálfu ríkisvaldsins, sú, að það á að lækka með þessu byggingarkostnaðinn og auka framkvæmdirnar við byggingar. Ég geri ráð fyrir því, að það sé góðra gjalda vert að freista þessarar tilhögunar til þess að lækka byggingarkostnaðinn, sem er eitt af mestu vandamálum, sem við höfum hér við að glíma nú á þessum árum. Það sýnir náttúrlega ástandið á þessum atvinnumarkaði, sem við búum hér við, að menn skuli ekki sjá önnur ráð til þess að koma upp nauðsynlegum híbýlakosti fyrir landsmenn en að flytja inn tilbúin hús frá öðrum löndum og kaupa þannig vinnuna að. Það hefur áður verið reynt að lækka byggingarkostnað og hagnýta sér þessa leið, að flytja inn tilbúin hús. Sú aðferð hefur, eftir því sem ég veit bezt, fram undir þetta gefizt illa. Þau hús, sem hafa verið reist hér tilbúin og aðflutt, hafa reynzt illa, og ég vona, að á því geti orðið breyting nú, því að það eru vissulega vafasöm kaup að kaupa tilbúin íbúðarhús, ef þau reynast ekki betur en raun hefur borið vitni til þessa. En ég get nú ekki varizt því, að mér finnst, að í þessari leið að flytja inn tilbúin hús og húshluta, þó að ég sé út af fyrir sig ekki að mæla því í gegn, felist nokkur uppgjöf hjá þeim, sem átt hafa að framkvæma lög um húsnæðismálastofnun ríkisins. Eins og kunnugt er, er hlutverk húsnæðismálastofnunar tvíþætt. Það er annars vegar að skipta því fjármagni, sem ríkisvaldið lætur af mörkum hverju sinni til þess að lána til húsbygginga. Það er í sjálfu sér ekki vandasamt verk og ætti að vera hægt að vinna að mestu leyti í vélum, og þyrfti ekki margmennar nefndir til þess að sjá um það. En annað meginhlutverk húsnæðismálastofnunar er samkv. 3. gr. l. þar um að vinna að umbótum í byggingarmálum og lækkun á byggingarkostnaði með ýmsum þeim ráðstöfunum, sem taldar eru upp í nokkrum liðum þessarar 3. gr. laganna. Mér finnst, að það hafi ekki verið unnið nægilega skipulega að því að framkvæma þessa 3. gr. Ég hef oft áður gert þetta hér að umtalsefni á hv. Alþ., og ég skal þess vegna stytta mál mitt mjög um það efni. En það eru taldar upp nokkrar leiðir, sem átti að fara til þess að lækka byggingarkostnaðinn. Þær hafa ekki gefizt betur en svo, að nú er helzta ráðið, sem menn sjá til þess að lækka byggingarkostnað, að flytja inn tilbúin hús. Ég hefði fyrir mitt leyti viljað, að a.m.k. jafnframt þessari lausn hefði verið haldið áfram að leggja áherzlu á í ríkara mæli en gert hefur verið að framkvæma 3. gr. l. um húsnæðismálastofnun ríkisins, því að ég tel það í sannleika sagt varhugaverða stefnu, ef það verður nokkurt verulegt framhald á því, að allir Íslendingar verði vinnukraftur við öflun hráefna. Það má vel vera, að það sé þjóðhagslega hagkvæmast, að við séum allir uppteknir við það að draga fisk úr sjó og flaka hann og vinna hann í frystihúsum okkar. En ég hygg, að það sé ekki hollt fyrir þá stefnu, sem við vissulega allir viljum fylgja, að byggja hér sjálfstætt þjóðfélag. Ég vil þess vegna leggja áherzlu á það, að jafnframt þessari leið, sem nú á að reyna og ég er út af fyrir sig ekki að mæla gegn, sé reynt að ná þessu markmiði án þess að raska nokkuð verulega þeirri tollvernd, sem innlendur byggingariðnaður hefur notið. Ég álit því, að um leið og þessi leið er farin, eins og ég áðan sagði, væri æskilegt, ef hægt væri að lækka tolla á algengustu byggingarvörum nokkuð til samræmis við lækkaða tolla á fullunnum húsum eða hálfunnum byggingarhlutum. Ég hygg, að það sé almennt skoðað eðlilegt, að við Íslendingar byggjum sem mest okkar hús sjálfir og byggingariðnaðurinn sé heilbrigð atvinnugrein og það ætti frekast að koma til móts við samtök byggingariðnaðarmanna, sem hafa margsinnis látið frá sér fara óskir um stærra átak í þá átt að auka fjöldaframleiðslu og lækka byggingarkostnaðinn á þann hátt og margan annan, sem þeir hafa nánar greint og oft hefur komið til umr. hér á hv. Alþ. Þetta er þeim mun nauðsynlegra, að lækka byggingarefnið að mínum dómi, sem vitað er, að vaxandi dýrtíð hefur gert aðstöðu þessarar iðngreinar mjög erfiða, og menn verða að athuga það, að í sambandi við gengisskráningu, ef hún er ekki alls kostar rétt, versnar hlutur íslenzkra iðngreina mjög í samanburði við erlenda framleiðslu. Þess vegna höfum við hv. 1. þm. Norðurl. v. og ég leyft okkur að bera fram þær brtt., sem ég er hér að mæla fyrir. En þær fela það í sér, að algengasta húsatimbur, mótatimbur fyrst og fremst, krossviðarplötur og fleira slíkt, sem notað er í innréttingar, svo og steypustyrktarjárn verði lækkað þannig, að tollurinn breytist úr 35% í 20%. Þessar till. skýra sig algerlega sjálfar og ég skal ekki fara um þær fleiri orðum. Ég vil aðeins bæta því við, að við höfum tekið þann kost nú að flytja ekki fleiri brtt. við tollskrána til þess að koma til móts við þá áherzlu, sem hæstv. fjmrh, hefur lagt á það, að þetta væri aðalefni þeirra breytinga, sem hér um ræðir. Við teljum eftir sem áður fyllstu ástæðu til þess að gera frekari breytingar á tollskrá í samræmi við þær brtt., sem við höfum áður flutt. Ég leyfi mér t.d. að minna á tolla af heimilistækjum, sem við höfum margflutt till. til lækkunar um, ýmsar lækkanir á vélum til iðnaðar, sem við höfum einnig flutt till. um. Það hefur nokkuð verið komið til móts við þær, en að okkar dómi ekki algerlega nóg. Ég vænti þess, að hv. þdm. sjái sér fært að samþykkja þessar brtt. okkar, sem miða að því, eins og meginefni þessa frv., sem hér um ræðir, að lækka byggingarkostnaðinn í landinu, lækka hann á þeim byggingum, sem íslenzkir iðnaðarmenn smíða, til samræmis við þá lækkun, sem nú verður samþ. á innfluttum húsum og húshlutum. Þetta hefði mikil áhrif fyrir byggingarkostnaðinn, því að ég geri ráð fyrir því, og það hefur raunar komið hér fram í málflutningi hjá fleirum, að eftir sem áður verði meginþorri bygginga hér byggður af íslenzkum iðnaðarmönnum sjálfum og fyrir efni, sem þeir flytja inn sem byggingarefni. Ég veit, að það hefur verið talað um það, að ríkissjóður mundi ekki geta verið án þeirra tekna, sem nú eru teknar af byggingarefni. Ég skal viðurkenna það, að ég hef ekki reiknað eða látið reikna fyrir mig, hversu miklu tekjutap ríkissjóðs af þeirri tollalækkun, sem hér er um að ræða, mundi nema. En ég hygg, að með skírskotun til þeirra ástæðna, sem ég hef reynt að gera hér grein fyrir í eins stuttu máli og ég taldi mér frekast fært, sé það atriði, sem horfast verður í augu við, til þess að það samræmi milli bygginga innlendra iðnaðarmanna og innflutnings tilbúinna húsa, sem ég tel æskilegt, geti haldizt.



Herra forseti. Ég vil fyrst nota tækifærið til að þakka hv. þdm., að þeir hafa farið að þeirri ósk minni að blanda ekki inn í þetta frv. ýmsum öðrum áhugamálum sinum um tollalækkanir, sem vitanlega margir bera fyrir brjósti, og þær till., sem hér liggja fyrir til breytinga, eru takmarkaðar við byggingarvörur. Ég verð hins vegar að taka það skýrt fram, sem ég þykist raunar vita, að hv. flm. komi ekki á óvart, að ég tel með öllu óaðgengilegt og útilokað, að það sé hægt að fallast á þær tollalækkanir, sem hér um ræðir. Byggingarefni er mjög mikill tekjuliður í sambandi við aðflutningsgjöld ríkissjóðs, og ef svo væri ekki, er það engum efa bundið, að það hefði á undanförnum árum verið gert meira í þá átt að lækka tolla á byggingarvörum, því að vissulega er það rétt hjá hv. 11. þm. Reykv., að lækkun tolla á byggingarvörum mun að sjálfsögðu stuðla að lækkun byggingarkostnaðar, og þannig má auðvitað segja um ótalmargt annað í okkar þjóðfélagi, að lækkun aðflutningsgjalda á margvíslegum vörum, sem hefur orðið að tolla til þessa, fyrst og fremst til tekjuöflunar og sumt af öðrum ástæðum, allt mundi það hafa áhrif í þá átt að gera ódýrari þá þjónustu, sem þar um ræðir. En það er að sjálfsögðu ekki nema önnur hlið málsins, því að þá verður á einhvern annan hátt að afla þess fjár, sem af ríkissjóði er tekinn með þeim hætti. Það er að sjálfsögðu ekki hugsunin með þeirri breytingu, sem gerð er á tollskránni varðandi lækkun tolla á innfluttum, tilbúnum húsum og húshlutum, að orka neitt í þá átt að brjóta niður innlendan byggingariðnað, það auðvitað kemur engum til hugar, vegna þess að hann á fullan rétt á sér. Hitt er annað mál, sem ég býst við, að við getum allir verið sammála um, að einmitt á þessum vettvangi er langmest þensla í okkar þjóðfélagi og það er útilokað, að það sé hægt að leysa allt það, sem við er að fást á sviði byggingariðnaðarins, og nú er fram undan, eins og hv. þm. vita, með samkomulagi verkalýðsfélaga og ríkisstj. mjög stórt átak í sambandi við byggingar íbúðarhúsa í stórum stíl, sem einmitt þessi löggjöf ekki hvað sízt á að greiða fyrir, þannig að þótt nú verði að því stuðlað og ávinnist eitthvað í þá átt, að inn verði flutt tilbúin hús og þar með að sjálfsögðu flutt inn erlend vinna, held ég, að það þurfi enginn að óttast, að það valdi neinum erfiðleikum varðandi það, að ekki verði nóg að vinna fyrir íslenzka byggingarmenn, enda er sem sagt meira gagnrýnt, að þar sé þenslan of mikil, heldur en hitt, að þar sé hætta á nokkru atvinnuleysi. Það er þess vegna samhliða því að stuðla með þessum hætti að lækkun byggingarkostnaðar, eins og ég tók fram í framsöguræðu um málið, ekki síður atriði að létta á þessu álagi og þessari miklu þenslu og á vissan hátt að opna þarna möguleikann fyrir því, að erlend vinna sé flutt inn, meðan landsmenn hafa nóg við annað að gera, hagnýt störf. Ég get tekið undir það með hv. 11. þm. Reykv., að það ber að sjálfsögðu að leggja á það alla áherzlu, að sinnt verði því verkefni að leita tæknilegra úrræða til þess að lækka byggingarkostnað og húsnæðismálastjórn sinni því verkefni svo sem við verður komið. Með því er ég ekki að segja, að hún hafi ekki lagt sig fram um að gera þetta, ég þekki það ekki nægilega vel. En það er áreiðanlega áhugamál allra, að það verði að því unnið með öllum tiltækum ráðum að lækka byggingarkostnaðinn. Ég vék að því í framsöguræðu minni, að nú hefði verið ákveðið af ríkisstj. að endurskoða allt tollakerfið á þessu sumri og rannsaka til hlítar, hvernig að því mætti stuðla að lækka þá háu aðflutningstolla, sem hér gilda. Að hve miklu leyti það kemur til með að snerta byggingarefni, skal ég ekki um segja. Það er of snemmt að segja um það. En ég held, að það væri algerlega ótímabært, einnig af þessari ástæðu, að fara að gera jafnvíðtækar breytingar og hér er gert ráð fyrir, og það hlýtur þá að vera nægur tími til þess að koma að þeim breytingum, þegar að því kemur að gera grein fyrir þeim till., sem fram koma eftir þessa heildarathugun, sem stefnir í þá átt að gera verulegar lækkanir á tollum og jafnhliða að sjá farborða íslenzkum iðnaði. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu bil þess að fara um þetta fleiri orðum, en endurtek það aðeins að lokum, sem ég vona, að hv. þdm. geti fallizt á, að ekki sé með nokkru móti auðið að framkvæma þá stórfelldu lækkun, sem hér er gert ráð fyrir á byggingarvörum, með hliðsjón af því, hvað þar er um að ræða mikla skerðingu á tekjum ríkissjóðs, svo sem gert er ráð fyrir í þeim fjárl., sem gilda fyrir yfirstandandi ár.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af þessari síðustu ræðu hæstv. fjmrh. Hann segir, að það sé ekki hægt að koma til móts við þessar till. okkar hv. 1. þm. Norðurl. v. vegna þess, að það sé svo mikill tekjuliður í fjárl. tollarnir af byggingarefni. Eins og ég gat um í minni fyrri ræðu, var mér ljóst, að hér mundi verða um nokkra tekjuskerðingu hjá ríkissjóði að ræða, án þess að ég hefði tölur um, hverju það mundi nema. En ég vil í þessu sambandi leyfa mér að minna á, að ef það á að verða gagn að því til lækkunar á byggingarkostnaði að flytja inn tilbúin íbúðarhús, efni og vinnu, hlýtur afleiðingin af því að verða sú, að þetta sé í nokkuð stórum stíl, og þá mundi efalaust draga úr innflutningi á öðru byggingarefni, þannig að það frv., sem hér er til umr., sýnist mér, ef það er nokkuð annað en pappírsgagn, hljóta að verða til þess, að ríkissjóður verði fyrir tekjutapi. Ég veit ekki til þess, að í framkvæmd laganna, a.m.k. er það ekki í frv., að þar séu nein ákvæði um það, hversu miklu þessi innflutningur megi nema, og ef svo er, að verð á innfluttum íbúðarhúsum er til mikilla muna hagkvæmara en verð þeirra húsa, sem byggð eru hér af íslenzkum iðnaðarmönnum úr innfluttu byggingarefni, sýnist mér, að það megi fastlega gera ráð fyrir því, að mjög margir, sem byggja sér hús, noti sér af þessari heimild. Og er þá ekki komin þessi tekjuskerðing ríkissjóðs, sem er þess valdandi, að hæstv. fjmrh. getur ekki fallizt á okkar till., a.m.k. að einhverju mismunandi miklu leyti, sem enginn okkar, hygg ég, veit í dag, hve mikil verður? Ég vil svo aðeins segja það þessu til viðbótar, að ég tel, að það sé vafasamt, hversu langt eigi að ganga í því að innheimta ríkistekjurnar með innflutningsgjöldum af byggingarefni. Ég veit, að þetta hefur verið gert og gert lengi og að hér er ekki um flokkspólitískt mál að ræða og ég ræði það ekki út frá þeim sjónarhóli. En hitt veit ég, að allir viðurkenna nú, að hinn hái byggingarkostnaður sé ein af meginástæðum til þeirrar miklu verðbólgu, sem við eigum nú við að fást, og þess vegna fagna ég því, að hæstv. fjmrh., þó að hann vilji ekki fallast á brtt. mína að þessu sinni, lýsti því hér áðan yfir, að heildarendurskoðun tollalöggjafarinnar stæði fyrir dyrum, og þó að hann vildi ekki lofa neinu um það, ræddi hann a.m.k. um það sem möguleika, að lækkun á innflutningsgjöldum af byggingarefni yrði eitt af því, sem þar kæmi mjög til athugunar. Ég hygg, að 9. tölul. 3, gr. laga um húsnæðismálastofnun ríkisins lúti að þessu, þó að það sé ekki sagt berum orðum, en í þeim tölulið segir, með leyfi hæstv. forseta, að húsnæðismálastjórn eigi að beita sér fyrir lækkun á verði byggingarefnis með því m. a, að stuðla að hagkvæmari innkaupum. En það er greinilega fleira, sem skv. anda laganna og tilgangi löggjafans kemur þarna til greina, og þá leiðir það að sjálfsögðu hugann mjög fljótlega að því, að hægt verði að lækka innflutningsgjöld af byggingarefni. Ég harma það, að hæstv. fjmrh. sér sér ekki fært að samþykkja þessa brtt., sem ég hef hér talað fyrir, en ég tek því náttúrlega sem staðreynd, að hún muni þar með vera fallin, og þegar það vígi er tapað, þá er að snúa sér að því næsta, og ég vil þess vegna leyfa mér að láta að síðustu þá von í ljós, að sú endurskoðun á tollalöggjöfinni, sem fram á að fara skv. fyrirmælum hæstv. ráðh., muni verða til þess, að þessi till. verða framkvæmd, þótt síðar verði.



Herra forseti. Það var aðeins til nokkurra upplýsinga í tilefni af þessari síðari ræðu hv. 11. þm. Reykv. Ég er honum að sjálfsögðu alveg sammála um, að það er mjög vafasamt, hvað á að leggja mikil aðflutningsgjöld á byggingarefni, þannig að okkur greinir ekki á um það. Þetta hefur verið, eins og hann sagði, langalengi gert, og það er einn þáttur í því vandamáli, sem við eigum við að fást, að yfirleitt eru aðflutningsgjöld okkar á mörgum vörum ákaflega há, og þess vegna þarf að rannsaka það til hlítar, hvort hægt er að koma því fyrir með öðrum hætti. Vitanlega er hinn mikli byggingarkostnaður hér mjög alvarlegt vandamál og á sinn stóra þátt í okkar dýrtíðarspennu, þannig að þótt ég vilji ekki gefa nein loforð um það, tel ég það engum efa bundið, að það verði að sjálfsögðu að kanna það mál mjög rækilega við endurskoðun á tollakerfi okkar í heild, sem nú fer fram, að hve miklu leyti hægt er að koma á lækkun aðflutningsgjalda af þessari vöru. Varðandi hitt atriðið í ræðu hans, að ríkissjóður mundi tapa við þá breytingu, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., þá hygg ég, að það sé á nokkrum misskilningi byggt, vegna þess að þar er hvergi gert ráð fyrir því, að farið sé með tolla niður fyrir það, sem hið innflutta efni mundi vera tollað, ef það yrði flutt inn sem hráefni, þannig að hagnaðurinn, sem hugsaður er við að opna fyrir þessum innflutningi, er sá, að það er mjög sennilegt, þótt ekki sé meira sagt, að erlendis sé beitt meiri tækni við framleiðslu tilbúinna húshluta og ég tala nú ekki um fullgerðra húsa heldur en hér, enda hefur það komið í ljós við athugun á þeim málum hjá ýmsum aðilum, að það hafa jafnvel verið fluttir inn hingað tilbúnir húshlutir, innréttingar, með þeim mjög háu tollum, sem á þeim eru, og hefur þótt þó hagkvæmt, þannig að þótt greitt væri fyrir því og innflutningur hráefnisins að þessu leyti dragist saman á móti, þá mun það ekki hafa neina tekjurýrnun í för með sér fyrir ríkissjóð. Það, sem hér er um að ræða, er að hagnýta sér þá meiri tækni, sem kann að vera erlendis í þessum efnum, og því miður er það svo, að hér hefur ekki komizt á nein fjöldaframleiðsla, t.d. í tilbúnum húsum, og vissulega væri það mjög mikils virði, ef væri hægt að stuðla að því, að sú fjöldaframleiðsla gæti hafizt, og það kann vel að vera, ef sú framleiðsla fer í gang, að þá sé of lítil tollvernd fyrir slíka framleiðslu með þeim ráðstöfunum, sem hér er verið að gera, og þá þarf að sjálfsögðu að kanna það mál. En einmitt þessi ráðstöfun, sem hér er verið að gera, að opna fyrir þessum möguleikum, hygg ég, að gæti e.t.v. orkað í þá átt, og væri það vel, að það yrði af innlendum byggingarmönnum hafizt handa um að reyna að koma á hagkvæmari framleiðslu húshluta, ég tala nú ekki um tilbúinna húsa, heldur en nú á sér stað.



Herra forseti. Á þskj. 579 höfum við 1. þm. Norðurl. v. leyft okkur að flytja 2 brtt. við það frv. til l. um tekjustofna sveitarfélaga, sem hér er komið til 3. umr. Fyrri brtt. fjallar um það aðstöðugjald, sem ætlunin er að leyfa sveitarfélögunum að leggja á Síldarverksmiðjur ríkisins, Viðtækjaverzlun ríkisins, Landssmiðjuna og Ríkisprentsmiðjuna Gutenberg. Eins og mönnum er ljóst, er það fyrst og fremst aðeins eitt af þessum fyrirtækjum, sem skiptir máli, þ.e.a.s. Síldarverksmiðjur ríkisins, sem hafa gífurlega veltu á hverju ári og eru staðsettar á allmörgum stöðum á landinu. Það er sem sagt meiningin. að það sé leyfilegt að leggja aðstöðugjald á þessa stofnun, og það þarf ekki að taka það fram, að hér er um mjög merkilegan áfanga að ræða, sem allir eru sammála um, að sé mjög mikilvægt að fáist samþykktur. Áður en frv. var lagt fyrir Alþ., var það borið undir stjórn Síldarverksmiðja ríkisins. Stjórn Síldarverksmiðja ríkisins samþykkti að mæla með frv., en þó með einni breytingu. Í bréfi til félmrn., sem ég hef fengið afrit af, segir, með leyfi forseta, að „stjórn SR geti mælt með frv. með þeim viðauka, að gjaldið verði lagt á í einu lagi og annist skattstjórinn í Reykjavík álagninguna eins og álagningu landsútsvars. Við skiptingu aðstöðugjaldsins milli þeirra staða, sem Síldarverksmiðjur ríkisins eru staðsettar á, skal miða skiptinguna jöfnum höndum við afkastagetu verksmiðjanna á hverjum stað árið fyrir álagninguna og við meðaltal hundraðshluta verksmiðjanna af unninni bræðslusíld á hverjum stað næstu 3 árin á undan álagningu.“ Í þessu bréfi stjórnar síldarverksmiðjanna kemur glöggt fram, hvað þessi breyting muni hafa í för með sér. Það kemur t.d. fram, að afkastageta verksmiðjunnar á Siglufirði er 50% af afkastagetu allra verksmiðjanna. En ef aðstöðugjaldið verður samþykkt eins og það liggur hér fyrir í frv., mun líklega innan við 10% af aðstöðugjaldinu falla í hlut Siglufjarðar, enda þótt þar sé yfirstjórn verksmiðjanna, allar skrifstofur, viðgerðarverkstæði og þjónusta, og það einungis vegna þess, að til verksmiðjanna barst að þessu sinni lítill afli. Stjórn síldarverksmiðjanna leggur sem sagt áherzlu á, að einnig sé miðað við afkastagetuna. Nefna má hér annað dæmi: Skv. bréfi stjórnar síldarverksmiðjanna kemur það fram, að á Skagaströnd eru 10% af vélaafli Síldarverksmiðja ríkisins, en ef þetta frv. verður að l., eins og hér liggur fyrir, fá Skagstrendingar ekki grænan eyri, enda þótt þessi stóra verksmiðja sé þar staðsett, sá staður hafi byggt sig upp og fólk flutzt þangað í því trausti, að þetta mesta stórfyrirtæki á staðnum mundi verða starfrækt. Fólk á Skagaströnd hefur orðið að leggja á sig kostnað við gatnagerð og ýmsa aðra þjónustu við þetta stórfyrirtæki, en það fær ekkert í sinn hlut frá verksmiðjunum, ef frv. verður samþykkt í því formi, sem hér liggur fyrir. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að það mundi verða heilladrýgra til lengdar og skapa meira samhengi, ef miðað væri við hvort tveggja, veltuna á hverjum stað og afkastagetuna. Það munu verða minni breytingar frá ári til árs. Ég þykist vita, að Austfirðingar séu almennt á móti því að gera á frv. breytingu, vegna þess að þeir sjá fram á, að þeir fá meira fé með þeim hætti, sem gert er ráð fyrir í frv. Ég er hræddur um, að þetta sé heldur skammsýn afstaða. Meðan síldin er við Austfirði, fá þeir verulegan hluta af aðstöðugjaldinu, og sveitarfélögin munu venja sig við að byggja fjárhag sinn á þessum tekjum. En þegar síldin hverfur, fá þeir allt í einu ekki neitt. Ég býst við, að þá mundi þeim þykja heldur betra, að miðað hefði verið einnig við afkastagetuna og þannig yrði meiri jöfnuður milli ára. Það vill nú fara svo, að þegar mikil síld berst á land á einum stað, eru miklar tekjur á staðnum og í raun og veru minni þörf fyrir aðstöðugjald. En þegar síldin bregzt, er einmitt mest nauðsynin að hafa tekjur, sem geta vegið þar eitthvað á móti. Ed. hefur nú fjallað um frumvarpið, og því miður hefur þetta sjónarmið hvergi komið fram í þeim umr. né heldur í neinu þskj., sem um þetta mál fjallar. Það hefur ekki komið fram, með hvaða skilyrði stjórn Síldarverksmiðja ríkisins mælti með frv. Við flm. þessa frv. erum að vísu ekki mjög bjartsýnir á, að þessar breyt. nái fram að ganga. N. hefur þegar fjallað um málið, og hún mælir með því, að það sé samþ. óbreytt. En við töldum samt eðlilegt, að sjónarmið okkar kæmi skýrt fram. Önnur brtt.. sem við flytjum við þetta frv.. er við 20 gr. tekjustofnalaganna. Frv. var upphaflega samið fyrir rn. af þremur mönnum. sem til þess voru fengnir, og í því frv.-uppkasti var gert ráð fyrir því, að helmingurinn af landsútsvörum, sem til féllu á hverjum stað eða í hverju sveitarfélagi, kæmi í hlut þess sveitarfélags. Í bréfi, sem okkur þm. barst frá bæjarstjórninni á Siglufirði, kemur skýrt fram. að það var vegna tilmæla stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, að þessu var breytt á þann veg, að aðeins fjórðungur landsútsvara, sem til fellur í hverju sveitarfélagi, kemur í hlut þess, en hlutar fara í jöfnunarsjóð. Bæjarstjórn Siglufjarðar og reyndar fleiri staðir hafa barizt fyrir því, að þessu yrði breytt í a.m.k. helmingaskipti, og till. okkar er flutt til að vekja athveli á þessu sjónarmiði. Þegar landsútsvörum var komið á, var það fyrst og fremst gert af sanngirnisástæðum, vegna þess að talið var, að mörg sveitarfélög ættu rétt á að njóta einhvers hluta af þeim skatti, sem ríkisfyrirtæki væru látin greiða, þ.e.a.s. ríkisfyrirtæki, sem spönnuðu yfir landið allt. En því miður gerðist það, þegar þessi landsútsvör voru samþ., að breytingin varð mjög mikið áfall fyrir Siglufjörð. Ég held ég megi segja, að það sé rétt, sem forustumenn Siglufjarðarbæjar hafa haldið fram, að sú breyting hafi orðið þeim mjög í óhag. Það er þannig ástatt t.d. á Siglufirði, að af atvinnufyrirtækjum á staðnum eru þrjú fyrirtæki, síldarverksmiðjurnar, tunnuverksmiðjan og síldarútvegsnefnd, sem eru með 68% af atvinnurekstri á staðnum, en gjöldin, sem þessi fyrirtæki hafa verið látin greiða, eru sáralítil. Hins vegar skal ég viðurkenna, að með þeim breytingum, sem gerðar eru nú á l., batnar ástandið lítillega, en alls ekki nægilega. Ég vil benda á, hverja sérstöðu Siglufjarðarkaupstaður hefur hvað snertir aðra kaupstaði landsins. Við skulum líta á annað dæmi, þ.e.a.s. hvað útsvör af atvinnurekstri séu í hundraðshlutum af heildarútsvörum. Ef maður nefnir fyrst dæmi af stað eins og Neskaupstað, kemur í ljós, að 50% af heildarútsvörum þar eru útsvör af atvinnurekstri. Ef við lítum á Reykjavík, kemur í ljós, að þar eru 20% af útsvörum útsvör af atvinnurekstri. En á Siglufirði er þetta hlutfall aðeins 1.8%. Það eru launþegarnir, sem verða einir að standa uppi með 98.2%. Ég held, að þetta hlutfall sé algert einsdæmi. Ég held, að það sýni líka vel, hversu illa settur þessi kaupstaður er. Hann hefur algera sérstöðu í þessu máli. En það eru reyndar fleiri staðir, sem eru illa settir, staðir, sem eru einhliða byggðir upp með ríkisrekstri í þágu alþjóðar og þurfa að fá einhverja leiðréttingu sinna mála, staðir eins og t.d. Skagaströnd. Það er ekki aðeins, að þessir staðir hafi glímt við mikil atvinnuvandamál og mikill brottflutningur hafi verið þaðan, heldur er það hin voðalega staðreynd, að fjárhagur þessara sveitarfélaga hefur verið algerlega í molum. Ég vil geta þess hér, að á Siglufirði hefur útsvarsstigi verið notaður eins og lög leyfa með 20% álagi. Samt sem áður hefur vantað undanfarin ár skv. áætlun 4-5 millj. til þess að mæta allra brýnustu útgjöldum, og það skarð, sem þarna vantar að fylla, er raunverulega miklu stærra, líklega milli 7 og 8 millj. Það lendir svo á jöfnunarsjóði sveitarfélaga að reyna að bæta þar eitthvað um, en hann hefur alls ekki fjármagn til þess að koma til hjálpar nema að litlu leyti. Skuldirnar halda því áfram að vaxa. Ég held ég hafi þessi orð ekki fleiri. Því miður hefur heilbr.- og félmn. ekki haft tækifæri til að fjalla um þessar till. Það má vel vera. að þær hljóti ekki mörg atkv. hér í hv. d., en flm. telja, að þessi tillöguflutningur þjóni þeim tilgangi að benda á, að hér er um stórfellt vandamál að ræða, hreinræktað óréttlæti, sem ekki er endanlega bætt úr með þeim mikilvægu leiðréttingum, sem fást fram með þessu frv. Ég tek fram. að við leggjum megináherzlu á, að frv. okkar verði samþ., og þar sem ekki hefur komið fram í þessum umr. neitt, sem bendir til þess, að breyt. á frv. muni tefja framgang þess. sjáum við ekki ástæðu til annars en standa fast við till., enda þótt við undirstrikum, að það skiptir auðvitað mestu máli, að frv. dagi ekki uppi, heldur verði afgreitt.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en það voru aðeins örfá orð, sem ég vildi láta koma hér fram í tilefni af flutningi þessara brtt. Ég skil fullkomlega vel þá hugsun, sem að baki þeim liggur að leysa vandamál, sérstaklega Siglufjarðarkaupstaðar, sem á við mjög mikinn vanda að stríða, og sömuleiðis Höfðahrepps eða Skagastrandar, sem á einnig við mikla atvinnuörðugleika að etja. Ég get hins vegar ekki komizt hjá því að benda á, að þau vandamál verða ekki leyst með þeim hætti, sem hér er gert ráð fyrir, þ.e.a.s. með þeim reglum, sem lagt er til að lögfesta hér um skiptingu útsvara Síldarverksmiðja ríkisins, ekki vegna þess, að það mætti ekki með nokkrum hætti ná auknu fé á þennan hátt, heldur vegna hins, að ef ætti að samþ. reglur sem þessar, er þar gersamlega brotið gegn öllum grundvallarreglum, sem gilda um útsvarsheimtu. Og þó að ég virði fullkomlega þá mætu menn, sem sitja í stjórn Síldarverksmiðja ríkisins, fæ ég ekki séð, að afstaða þeirra í þessu máli geti verið neinn grundvöllur að flutningi slíkrar till., vegna þess að raunar má segja, að sú afstaða hafi verið mjög einkennileg, að fara að leggja til, hvernig þeir gætu mælt með því, ef þessu væri skipt eftir tilteknum reglum. Út í þá sálma skal ég ekki fara. Ég veit, að fyrir þeim, sem að þessu stóðu, hefur gott eitt vakað, en get þó ekki annað en bent á það, sem hv. flm. láðist að vísu að segja, að stjórn Síldarverksmiðja ríkisins væri ekki sammála um þessa afstöðu, þannig að það var ekki einhuga till. um þetta. En það, sem er þó kjarni málsins, hvað sem líður hennar afstöðu, er það, sem ég vona að hv. flm. geti í raunveruleika fallizt á, þó að þeir hreyfi þessu máli, að fyrri till. þeirra felur í sér svo mikla gjörbyltingu á þeim grundvallarsjónarmiðum, sem gilda varðandi útsvarsálagningu, að það þarf a.m.k. miklu nánari athugun til að gera sér grein fyrir, hvort hægt er að taka upp slíka aðferð, vegna þess að hún gæti auðvitað aldrei gilt eingöngu um Síldarverksmiðjur ríkisins. Það eru mörg fyrirtæki til í landinu. sem hafa starfsemi á fleiri en einum stað, og það hlyti þá að verða að koma til athugunar sem almenn regla, hvort það ætti að taka upp einhverja slíka skiptireglu, sem hér er gert ráð fyrir, og sannast sagna er skiptireglan, - og velt ég, að hv. flm, gera sér grein fyrir því, svo óljós, að ég hygg, að það yrði hárla erfitt að finna, hvernig að ætti að fara. Varðandi það, að þetta komi ekki að gagni Skagaströnd eða Siglufirði, vil ég ekki fallast á Það, vegna þess að ég vil mega vænta þess og tek alveg undir það, sem ég veit að vakir fyrst og fremst fyrir flm., að það verði reynt að stuðla að því, að þessar síldarverksmiðjur gangi og til þeirra verði flutt hráefni og þær borgi þá með eðlilegum hætti sín útsvör, þannig að málið, eins og það liggur fyrir, er auðvitað mikið hagsmunamál þessara staða, jafnvel þó að þessi brtt. verði ekki samþykkt. En með hliðsjón af því, sem ég áðan sagði, að hér er um mjög teknísk vandamál að ræða í sambandi við útsvarsálagningu og þær reglur, sem um það gilda, vil ég enn einu sinni ítreka það, sem ég hef áður sagt hér í samþandi við þetta frv., að ég tel það miklu varða, að breytingar séu ekki gerðar í tekjustofnamálum í grundvallaratriðum nema í samráði við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga. Ég gerði jafnframt í hv. Ed. grein fyrir því og get gert það hér, að ég mundi vilja beita mér fyrir því, að endurskoðun yrði framkvæmd nú á þessu sumri á landsútsvarsreglunum yfirleitt, til þess að gera sér grein fyrir, hvort ástæða væri til þess að breyta þeim. Og á það þá að sjálfsögðu einnig við síðari lið till., þar sem gert er ráð fyrir, að skiptaprósentunni verði breytt úr 3/4 í 1/2, sem renni til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, að það er einnig svo mikið grundvallaratriði, að Samband ísl. sveitarfélaga hefur á þessu stigi ekki treyst sér til þess að mæla með þeirri breytingu, enda mundi það að sjálfsögðu einnig rýra mjög verulega aðstöðu jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, sem er til hagsbóta fyrir allt landið. Einmitt vegna tilkomu jöfnunarsjóðs hefur tekizt að hlaupa undir bagga með bæði Siglufjarðarkaupstað, Höfðakaupstað og fleiri sveitarfélögum á s.l. ári, m.a. á þann hátt, að Siglufjarðarkaupstaður fékk sem beint framlag úr jöfnunarsjóði 3 3/4 millj. kr. til þess að leysa sinn mikla vanda og Skagaströnd fékk þar 800 þús. kr. og tvö önnur sveitarfélög, sem í rauninni njóta einskis góðs af því, sem hér er verið að ræða um og hafa ekki slik fyrirtæki innan sinna vébanda, fengu einnig framlag úr þessum sjóði, þannig að það er áreiðanlegt, að jöfnunarsjóðurinn sem slíkur og landsútsvörin og hugsunin, sem bak við þau liggur, er það þýðingarmikið, að við megum ekki verða til þess að spilla þeirri hugsun, þó að okkur þyki kannske ekki allt hafa náðst með þeirri breyt., sem hér er gert ráð fyrir, sem einstaka þm. hefðu viljað óska fyrir sína staði. Ég hef því mjög viljað leggja áherzlu á það, að hv. d. geti fallizt á að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir óbreytt.



Herra forseti. Ég má til með að taka það fram, vegna þess að ég á sæti í stjórn Síldarverksmiðja ríkisins og rætt var nokkuð um það áðan, hver afstaða síldarverksmiðjustjórnarinnar væri til þessa máls, að ég mælti með þessu frv. í síldarverksmiðjustjórninni óbreyttu, eins og það liggur hér fyrir, og tel langskynsamlegast að samþ. frv. óbreytt. Ég vil benda á, að forráðamenn þeirra bæjarfélaga, sem hér eiga hlut að máli, hafa á undanförnum árum barizt fyrir því, að það yrði breytt reglunum um greiðslur af rekstri Síldarverksmiðja ríkisins til bæjar- og sveitarsjóðanna. Og ég veit ekki betur en forráðamenn þessara sveitarfélaga hafi verið sammála um að reyna að fá það í lög, að þessar stofnanir greiddu eftir hliðstæðum reglum og annar atvinnurekstur á hverjum stað til sveitarsjóðanna. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er í aðaldráttum byggt á þessari hugsun, að þessi atvinnufyrirtæki greiði hliðstætt og annar atvinnurekstur á staðnum og þá til þess hrepps eða þess kaupstaðar, þar sem hver verksmiðja um sig starfar. Þetta sýnist mér og sýndist líka, þegar þetta var til meðferðar í síldarverksmiðjustjórninni, vera eini réttláti grundvöllurinn, og ef farið væri út af þessum grundvelli, mundi verða mjög erfitt að finna jörð til þess að standa á, og þá yrðu það ekki aðeins, eins og hæstv. fjmrh. tók fram, síldarverksmiðjur, sem ættu að koma undir slíkt, heldur ætti það þá einnig að gilda um ýmis fyrirtæki, sem hafa rekstur á mörgum stöðum í landinu, að ekki væri greitt á hverjum stað miðað við þann rekstur, sem þar er. Ég skal ekki fara út í meting á milli héraða um þessi málefni, en mér hefur alltaf sýnzt reglan í frv. vera eina reglan, sem væri sanngjörn, og sú eina, sem hugsanlegt væri að fóta sig á, og ég hygg, að hún sé alveg í samræmi við þann anda, sem upphaflega hefur ríkt í þessum málum, sem sé að þessi fyrirtæki greiddu hliðstætt við önnur fyrirtæki á staðnum. Ég vil svo vísa til þess, sem reyndar hefur komið hér áður fram í sambandi við þetta mál, að það mun hafa orðið samkomulag um það hjá Sambandi ísl. sveitarfélaga að mæla með þessu frv. eins og það liggur fyrir, og þar munu vera fulltrúar frá öllum þeim byggðarlögum, sem hér eiga hlut að máli. Ég vil leggja áherzlu á það, sem kom fram hjá hv. fyrra flm. brtt., að þetta frv. er stór ávinningur fyrir bæjarfélögin og sveitarfélögin, hvernig sem fer um skiptingartill. þeirra félaga. Ég mæli með því, að frv. verði samþ. óbreytt, og tek undir með hæstv. fjmrh.



Herra forseti. Það verður að afsaka við nýliða í þinginu, að þeir eru ekki fyllilega búnir að gera sér ljóst, hversu röggsamur forseti Nd. er, og kveðja sér þá e.t.v. ekki eins snögglega hljóðs og skyldi og þörf er á. Ég skal koma á móts við forseta og reyna að vera stuttorður og ekki tefja þær umr., sem hér hafa farið fram um þessi mál. Ég vil strax lýsa því yfir, að ég tel, að frv. það, sem hér liggur fyrir um tekjustofna sveitarfélaga og samkomulag er um innan Sambands ísl. sveitarfélaga, er til bóta fyrir sveitarfélögin almennt. Það, sem vakir fyrir okkur flm. þeirrar brtt., sem er á þskj. 579, er að bæta nokkuð hag og aðstöðu tveggja sveitarfélaga, Siglufjarðar og Skagastrandar. Það er ekkert launungarmál, og þessar brtt. bera það með sér. Við berum þær fram skv. áskorun frá bæjarstjórn Siglufjarðar. Og ég veit ekki betur en þar hafi fulltrúar allra stjórnmálaflokka, sem eiga sæti í bæjarstjórninni, staðíð að þeim till. Ég vil vekja athygli á því, sem ég held að hv. alþm. viti ekki, að meðalútsvar, sem Síldarverksmiðjur ríkisins greiddu Siglufjarðarkaupstað frá 1952-1961, er hvorki meira né minna 150 þús. kr. á ári. Það sjá náttúrlega allir hv. alþm., hversu fjarstæðukenndar þessar upphæðir eru: 150 þús. kr., meðalútsvar á ári frá 1952-1961 frá einu stærsta fyrirtæki landsins. Það skal að sjálfsögðu viðurkennt og vakin athygli á því, að hér var um að ræða síldarleysisár. En það ber líka að hafa í huga, að á þessum síldarleysisárum þurfti Siglufjarðarkaupstaður að setja hundruð þúsunda í gatnagerðir. m.a. vegna þessara verksmiðja. Það þarf að halda uppi brunavörnum, sem kosta tugi þúsunda fyrir svo lítið bæjarfélag. Og þó að Síldarverksmiðjur ríkisins hafi greitt og greiði skv. lögum vatnsskatt, þá er það sáralítil upphæð, ég hef þá upphæð ekki hér tiltæka og man hana ekki nákvæmlega, en það er lítil upphæð, sem verksmiðjurnar hafa greitt í skatta. En verksmiðjustjórnin hefur engu að síður sagt við Siglufjarðarkaupstað: Ef vatnsból eru ekki nægileg til að tryggja vinnslu í verksmiðjunum, ef nægileg síld berst, þá er Siglufjarðarkaupstaður ábyrgur fyrir slíkri stöðvun. Og á árunum kringum 1950-1955 lagði Siglufjarðarkaupstaður í vatnsvirkjunargerð vegna síldarverksmiðja á staðnum, sem kostaði hundruð þúsunda, til að tryggja fyrir sitt leyti rekstrargrundvöllinn. Ég vil bara vekja athygli á þessu til að benda hv. alþm. á það, hvernig viðskipti Siglufjarðarkaupstaðar og síldarverksmiðjanna hafa verið. Ég hef hér í höndunum tölur, sem sýna, að landsútsvar til Siglufjarðar var árið 1965, eftir breytinguna, 421 þús. kr. En 1961, áður en landsútsvarsfyrirkomulagið kom til sögunnar, greiddu þó S.R. 425 þús. kr. Hvað ætli tilkostnaður allur hjá Siglufjarðarkaupstað 1965 eða 1966 sé á móts við það, sem hann var 1961? Það sjá allir, að þessar tölur tala sínu máli. Það er alveg rétt, sem hæstv. fjmrh. benti hér á, að Siglufjarðarkaupstaður hefur fengið allmikið fé úr jöfnunarsjóði sveitarfélaga. En ég held, að ef dæmið yrði gert upp, hvað Siglufjarðarkaupstaður hefur fengið frá jöfnunarsjóði sem framlag og frá Síldarverksmiðjum ríkisins í útsvar, kæmi það í ljós, að bæjarsjóður Siglufjarðar hafi farið frekar halloka í viðskiptum við Síldarverksmiðjur ríkisins. Ég geri mér það ljóst, að þessar till., sem við flytjum á þskj. 579, verða felldar, þær verða felldar eftir þær umr., sem hér hafa farið fram. En ég fagna hins vegar þeirri yfirlýsingu hæstv. fjmrh., þar sem hann sagði, að endurskoðun muni fara fram á landsútsvarslögunum á þessu ári.