Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Þorláksson Það má ef til vill segja, að seint sje að bera fram aths. við þetta frv. nú við síðustu umr. þess í þinginu. En jeg ætla nú samt að hætta á það. Mjer finst sjerstaklega athugavert að lögleiða, að lán þau, sem ríkissjóður tekur, sjeu afborgunarlaus. Á meðan ákvæðum laganna verður fylgt á ekkert að borgast af lánunum fyrri en þau eru fallin öll í gjalddaga. eftir 25 ár frá lántökudegi. Ef ekki eru gerðar aðrar ráðstafanir af ríkisstjórnarinnar hálfu, verður þá að ráðast í nýjar lántökur til að borga hin eldri. Þetta verð jeg að telja vanhugsaða ráðstöfun, er leiði út á óheppilega braut. Því mun verða svarað, að ríkisstjórnin geti keypt skuldabrjefin á frjálsum markaði og afborgið lánin á þann hátt. En þegar fjárlög eru samin, er jafnan aðeins gert ráð fyrir lögskyldum afborgunum, og hæpið að aðrar afborganir verði teknar uppá áætlun. Frv. getur því leitt til ógætilegri fjármálastjórnar en áður hefir verið í þessu landi. Þetta gæti þó gengið, ef um leið hefðu verið stofnaðir með lögum sjerstakir afborgunarsjóðir af ríkisskuldum, eins og í enskumælandi löndum. En sú tilhögun er algerlega óþekt hjer á landi, enda ekkert orð í þá átt í frv. Það virðist vera óheppilegt að binda hendur stjórnarinnar um vaxtakjör þessara lána, sem tekin eru handa ríkissjóði. Það getur vel verið, að á næstu árum fáist ekki fje með lægri vöxtum en ákveðnir eru í frv. eins og það kom frá Ed., 41/2% og þar yfir, en það er miðað við núverandi ástand og óþarft að gera ráð fyrir, að vextir geti eigi orðið lægri í framtíðinni. Áður hafa þeir þó verið að minsta kosti 4 af hundraði; tel jeg því varhugavert að lögbinda þetta. Loks vil jeg segja það um frv. í heild sinni, að jeg sje ekki, að það geri annað en að binda hendur stjórnarinnar sjálfrar um atriði, sem betur væri að hún hefði óbundnar hendur um. Og virðist því óheppilegt að setja þau lög að óþörfu. Stjórnin getur sjálf sett takmarkanir, sem við eiga á hverjum tíma, án slíkra laga. Viðvíkjandi innlausnarskyldunni, að skuldabrjefin eiga öll að greiðast í einu eftir 25 ár, má geta þess, að auk þess sem það leiðir til ógætilegrar fjármálastefnu, þá gerir þetta skuldabrjefin óútgengilegri innanlands. Menn eru hjer óvanir þessu. Samkynja brjef hafa áður ávalt hjer á landi verið innleysanleg með inndrætti á vissu árabili, þannig að maður, sem kaupir brjefin, þarf ekki að álíta þau óinnleysanleg til síðasta dags, heldur verði þau smám saman innleyst. Einstaklingar verða því ófúsari að kaupa brjefin með því innlausnarskilyrði, sem frv. ákveður (25 ára frest). - Hjer má ekki miða við aðstöðu í öðrum löndum, þar sem allir vita, að skuldabrjef, sem skráð eru í kauphöllum, eru seljanleg fyrir gangverð hvenær sem eigandi þarf á peningunum að halda. Þessa geta menn ekki vænst hjer á landi. Niðurstaðan verður þá sú, að frumvarp þetta er óþarft, og athugavert að gera það að lögum, Jeg vil þess vegna leyfa mjer að bera fram till. til rökstuddrar dagskrár, sem jeg afhendi hæstv. forseta, þess efnis að vísa frv. frá umr.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Háttv. 3. þm. Reykv. (JÞ) taldi ýms tormerki á, ef þetta frv. yrði að lögum, og voru þau sitt úr hverri áttinni. Taldi hann frv. að sumu leyti þarflaust og að öðru leyti hættulegt fyrir fjármálastjórn landsins. Þetta er ekki rjett; þó að lánstími ríkisskuldabrjefanna sje ákveðinn 25 ár, þá koma fram afborganir af þeim smátt og smátt. Þar sem um smálán innanlands er að ræða, eru þau oftast nokkurn veginn álíka stór árlega, og má því skoða endurgreiðslur þeirra sem afborganir af skuldabrjefunum í heild sinni. Þegar um stærri lán er að ræða, væri auðvitað hægt að koma því svo fyrir að greiða það á t. d. 2–3 árum, þannig að afborganir verði jafnar. Hitt atriðið, að þetta geti leitt til ógætilegrar Fjármálastjórnar framvegis, sje jeg ekki að sje á rökum bygt. Jeg verð að segja, að ef fjármálastjórnin er gætin aðeins af því, að hún er bundin af samninginn og takmörkunum, þá er ekkert í gætni hennar varið. Hún getur þó tekið ný lán til innlausnar skuldabrjefunum. Jeg skal viðurkenna, að það mætti hafa hjer afborgunarsjóði, eins og gert er í sumum löndun; en hjer er um svo lítið að ræða, að jeg álít það varla þess vert. Auk þess ætti það ekki við í þessu efni, því ef fje virkilega er fyrir hendi, gengur það þegar í stað til þess að verjast skuldum, þ. e. lán er þá auðvitað ekki tekið. Að því er snertir vaxtakjörin á lánunum, sem frv. ákveður, þá mun það rjett athugað, að þau sjeu máske fullbindandi. En ef ástæður breytast þannig á næstu árum, að fje fæst með 4%, þá er að taka því og laga þessi ákvæði. Það er algengt, að stjórninni sjeu sett takmörk og skilyrði, hliðstæð þeim, sem eru í þessu frv., svo sem í vegalögum, símalögum o. s. frv. Að vísu mætti fela stjórninni að ákveða vaxtakjörin, en það hefir þótt tryggara að kveða á um þau í lögunum, svo að ekki þurfi að breyta þeim oft. t. d. í hvert sinn og stjórnarskifti fara fram.

Forseti (BSv): Það er komin fram rökstudd dagskrá frá háttv. 3. þm. Reykv. (JÞ), svo hljóðandi: „Með því að deildinni þykir ekki að svo stöddu þörf á lagasetningu um þetta efni, tekur hún fyrir næsta mál á dagskrá“. Þessi dagskrártill. er því einnig til umræðu.

Frsm. (Jakob Möller) Það er ekki svo að skilja, að nefndin geri frv. að nokkru kappsmáli, en telur það hins vegar vera heppilegt og sjer ekkert á móti því, að það sje samþykt, og er hún að þessu leyti alveg ósammála háttv. samþm. mínum. 3. þm. Reykv. (JÞ). Jeg vil fyrst minna hann á, að þetta er ekki eins mikið stórmál og hann virðist ganga út frá. Lögin eru aðeins sett með tilliti til þeirra smálána, sem taka skal frá ári til árs og heimild er til, og því fer fjarri, að þau fari í þá átt að stofna til óvarlegri fjármálastjórnar en verið hefir. Það er einmitt með þessum lögum, að takmörk eru sett fyrir lántökum og hvernig þeim skuli háttað. Afborganirnar eru óákveðnar, og hv. 1. þm. Reykv. hjelt því fram, að þær yrðu svo þungar, að nærri stappaði, að þær myndu verða óviðráðanlegar. En þá er því að svara, að það er fyrst og fremst engin hætta á, að svo mikið seljist af brjefum þessum, og auk þess mundi stjórnin altaf geta fengið heimild til þess að taka lán upp í afborganirnar. Með stærri lán yrði eðlilega altaf leitað til útlanda, og þá eftir sjerstökum lántökuheimildum. Ætlun nefndarinnar var sú að fá skapaðan markað fyrir íslensk ríkisskuldabrjef, en með því einu móti, að þau verði jafnan fáanleg, venjast menn á að kaupa þau smátt og smátt, og miklu síður með lántökum eins og þeirri 1919–20. Stærri lántökur venja menn yfirleitt ekki á að kaupa þau. Að öðru leyti hefir hæstv. fjrh. (MagnJ) svarað flestu. t. d. um vaxtakjörin, að taka megi lán með 4%, annars ekki. Það kemur öllum saman um, að lægri geti vextirnir ekki orðið, og því ætti þetta atriði að vera skaðlaust, því fremur sem þessu ætti að ræga breyta á hverju þingi, og ef brýn þörf væri, ætti stjórnin að geta skapað sjer sjerstaka heimild til þess. Hvað það snertir, að brjefin sjeu óútgengilegri fyrir þá sök, að þau eru óinnleysanleg fyrstu 25 árin, þá kann svo að þykja fyrst í stað. En þó sumum virðist það óheppilegt, þá kann öðrum að virðast það kostur, að þau sjeu til ákveðins tíma, t. d. þegar um sjóði væri að ræða. Hinn árlegi útdráttur brjefanna gefur kaupendum heldur enga verulega tryggingu, því sú upphæð nemur svo tiltölulega litlu, og hending, sem ræður, hvers hlutur kemur upp. Er því vafasamt, hvort tímaákvörðunin í frv. getur talist ókostur. Vjer gerum ráð fyrir, að eftirleiðis verði mönnum hjer eins og annarsstaðar gert hægra fyrir að eignast brjefin, og verði þau þá látin ganga kaupum og sölum, þannig, að þótt einhver þyrfti á fjenu að halda, sem hann hefði sett fast í bankavaxtabrjefum, þá gæti hann selt það öðrum. Nefndin komst því, að öllu athuguðu, að þeirri niðurstöðu, að þetta væri engan veginn varhugavert, heldur miklu fremur trygging fyrir því, að varlegar yrði farið af hendi stjórnarinnar með þær heimildir, sem hún hefir til lántöku. Og því leggur hún til, að frv. nái fram að ganga.

Jón Þorláksson Hæstv. fjrh. (MagnJ) hjelt því fram, að afborganir mundu komast í kring með tímanum, og er það auðvitað rjett, en eftir frv. verður það ekki fyr en eftir 25 ár, að farið verður að borga af lánunum, sem tekin verða á næstu 25 árum, og heldur þeim afborgunum að sjálfsögðu áfram, svo framarlega sem lán verða tekin árlega, að meiru eða minna leyti á þennan hátt. Við skulum nú líta á, til hvers þessi lán eru tekin. Það mun vera ætlunin að taka á þennan hátt lán til þeirra verklegu framkvæmda, sem heimilað er með ýmsum lögum að framkvæma fyrir lánsfje, svo sem til brúa, síma, vita, ef frv. um vitabyggingar verður að lögum, o. fl. En þessi mannvirki eru öll tímans tönn undirorpin, og jeg verð að telja það mjög ógætilegt að gera þetta með lánum, sem þá fyrst á að fara að borga af, þegar mannvirkin eru orðin úr sjer gengin og þurfa mikils viðhalds eða jafnvel endurnýjunar við. Það er talið rjett að dreifa kostnaðinum við þetta á mörg ár með lántökum, en það er ekki rjett hugsun að skjóta allri greiðslu kostnaðarins á frest um 25 ár. Slíkt er vægast sagt fjármálaóreiða, sem fjarri liggur þeirri hugsun, sem ríkjandi hefir verið hjá þingi og stjórn fram til þessa. Hæstv. fjármálaráðherra sagðist gera lítið úr þeirri fjármálastjórn, sem þyrfti að binda sig fyrirfram til þess að fara gætilega. En jeg segi honum það, að jeg geri lítið úr þeirri fjármálastjórn, sem ekki gætir allrar varúðar í ráðstöfunum sínum frá fyrstu byrjun. Reynslan hefir sýnt, að það er hverjum einstaklingi hollast að greiða afborganir smám saman af skuldum sínum, en fyrst svo er um einstaklinga, þá gildir öldungis hið sama um fátækt þjóðfjelag. Jeg tel þess vegna, að um öll lán handa ríkissjóði eigi að semja um afborganir frá upphafi. Hitt viðurkenni jeg, að nauðsynlegt sje að taka lán í íslenskum gjaldeyri, en til þess þarf ekki lög, og þó þau væru sett, þá þarf ekki að fljetta þar inn í ný ákvæði, sem eru óheppileg og andstæð góðum venjum, sem fylgt hefir verið hingað til. Háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) misskildi mig, þar sem hann hafði eftir mjer, að afborganirnar af þessum lánum mundu verða of þungbærar. Jeg sagði þvert á móti, að það mundu engar afborganir verða greiddar af þeim, en hitt er auðsjeð, að með því að safna skuld á skuld ofan afborganalaust verður vaxtabyrðin á endanum óbærileg. Leiðinlegt er líka, að undantekningu skuli þurfa eða ný lög, er leita skal stærra láns erlendis. Annars get jeg sagt það sama og nefndin, að mjer er þetta ekki kappsmál, en vildi þó ekki láta þessa umræðu fara fram hjá mjer án þess jeg ljeti skoðun mína í ljósi og gæti þess, sem mjer finst vanhugsað eða varhugavert í frv.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Jeg get tekið undir það með hv. 1. þm. Reykv. (JakM), að þetta er í sjálfu sjer ekkert stórmál, en mjer finst það koma berlega í ljós hjá hv. 3. þm. Reykv. (JÞ), að hann hafi gleymt eða ekki gert sjer skýrt í hugarlund, hvernig vjer stöndum. Orð hans fjellu eins og við værum nú allsendis skuldlausir og værum nú að leggja út á þá hættulegu braut að taka fyrsta lánið. Hann er að tala um gætni í fjármálum og gætna fjármálastjórn, sem verið hafi, eins og vjer hefðum engar skuldir stofnað áður. Og hann var að ræða um lántökur til brúa, vita og fleira, eins og vjer hefðum engar aðrar skuldir að borga. Ef vjer þyrftum aðeins lán til að byggja eina brú, væri ekki nema rjett að dreifa jöfnum afborgunum þess á fleiri ár. En því er ekki að heilsa. Vjer höfum áreiðanlega nógar skuldir til þess að afborga á næstu 25 árunum. Jeg býst fremur við, að strandi á peningaleysi en því, að vjer höfum ekki skuldir til þess að láta peningana fara í. Sömuleiðis verð jeg að mótmæla því fastlega, að hjer sje gengið inn á nokkra ógætnisbraut í fjármálum. Hvað mætti þá segja um öll okkar lán í erlendum gjaldeyri? Jeg er þó ekki að víta þau. Fyrir nokkrum árum hafði víst enginn hugmynd um það, hverja þýðingu slíkt hefði fyrir okkar fjárhag, en nú liggur það opið fyrir, hvort heppilegra er að taka lánin í íslenskum eða erlendum gjaldeyri. Því þurfum við að kosta kapps um, að erlend lán minki, en lánin heldur tekin í innlendum gjaldeyri. Og frv. það, sem hjer liggur fyrir, er eitt spor í þá áttina.

Magnús Guðmundsson Mig langar til að gera stutta grein fyrir því, hvers vegna jeg gekk inn á þetta frv. Ástæðan var sú, að eins og mönnum er kunnugt, þá bíða ýms hjeruð eftir framkvæmd mannvirkja, sem heimiluð hafa verið, en vantar fje til. Nú má vel vera, að hlutaðeigandi hjerað vilji sjálft leggja fram fjeð og geti það, en slík fyrirtæki í einstakri sýslu eða hjeraði mundu naumast kosta meira en 50–60 þús. kr. Að gefa út mörg skuldabrjef fyrir þessu og láta draga út á t. d. 25 árum er of mikil fyrirhöfn og ópraktiskt. Hvað því viðvíkur, að renturnar af þessum lánum komi til að verða þungbærar, ef brjefin yrðu ekki dregin út smám saman, þá býst jeg við, að það verði ekki svo hræðilegt sem látið hefir verið af. Það þarf ekki að gera ráð fyrir, að brjef seljist árlega í þessum tilgangi fyrir meira en 100000 kr. til jafnaðar. Það verður eftir 25 ár 21/2 miljón kr. Að því athuguðu verður ekki sjeð, að það sje neitt mikilvægt, þó byrjað verði ekki að afborga lánin fyr en eftir 25 ár, þegar fjeð er notað til slíkra framkvæmda sem brúa, vega o. fl. Að þetta sje hættubraut, fæ jeg ekki skilið; stjórnin hefir miklu fremur hemil á sjer með þessu. Raunar játa jeg, að það sje hæpið, eins og hv. 3. þm. Reykv. (JÞ) sagði, að draga svona lengi afborganir af lánum, en þess ber að gæta, að þau lán sem hjer er um að ræða, eru í rauninni svo smá, að þau geta aldrei orðið þungur baggi á þjóðinni. Nefndin samþykti þetta frv. með það fyrir augum, að lánin gengju til framkvæmda mannvirkjum, sem heimild væri fyrir. En til stórlána til dýrari fyrirtækja, svo sem til járnbrautarlagningar. þyrfti auðvitað sjerstaka heimild.

Jón Þorláksson Mjer fanst efnið í síðustu ræðu hæstv. fjármálaráðherra vera í fám orðum það, að vjer værum nú svo djúpt sokknir í skuldir, að vjer mundum eiga nóg með að afborga þær næstu 25 árin, og yrðum þess vegna að taka afborganalaus lán þetta tímabil. En sje svo sem hann segir, þá held jeg því fram, að vjer megum engin ný lán taka fyrri en vjer erum vaxnir því að greiða afborganir einnig af þeim. Háttv. 1. þm. Skagf. (MG) gerði of mikið úr því, hvaða skilning hann og nefndin hefðu lagt í lögin, án þess að taka tillit til þess, hvað í sjálfum lögunum stendur. Þetta eru nefnilega engin heimildarlög, eins og helst hefði mátt ætla eftir ummælum hans. Og það er miklu nær miljón en hundrað þúsundum það fje, sem nú fer árlega til verklegra framkvæmda, sem heimilað er að kosta með lánsfje, og altaf verið að auka þetta. Það eru því staðlausir stafir, að þær lántökur, sem frv. fjallar um. mundu ekki nema meira en svo sem 100 þús. kr. árlega. Vjer vitum ekkert um það, og lögin gefa enga ástæðu til, að slíkur skilningur sje lagður í þau.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Jeg þarf aðeins að segja fáein orð, til þess að svara hv. 3. þm. Reykv. (JÞ). Hann bjóst við því, að þessi lán yrðu stórfeldari heldur en aðrir hugsa sjer. Hann gerði einnig ráð fyrir því, að ef ekki væru peningar atgangs frá núverandi borgunum af lánum, ætti engin ný lán að taka. En það er auðvitað mál, að ef nógir peningar eru fyrir hendi til nauðsynlegra framkvæmda, þarf ekki og verður ekki tekið neitt nýtt lán. Og það er fjarstæða að vera að tala um ógætni í fjármálum í sambandi við þetta. Með frv. er þvert á móti verið að leggja aðhald að stjórninni um lántökur.

Frsm. (Jakob Möller) Mig furðar dálítið á afstöðu hv. samþm. míns (JÞ), þar sem hann talaði um það, að ekki mætti taka ný lán, ef ekki væru nógir peningar til að greiða hin gömlu. Hví segir þá ekki háttv.þm.: Úr því við getum ekki borgað allar okkar skuldir í dag. megum við ekki hafast neitt að, ekki framkvæma neitt. Hjer er talað um lántöku til bygginga og framkvæmda, sem ekki er gert ráð fyrir, að lokið verði fyr en eftir um 25 ár. Og í því gæti verið samræmi að segja, að ekki ætti að eiga við neinar framkvæmdir, sem lánsfje þarf til, fyr en goldið væri það lánsfje, sem þegar er tekið til annars. Annars er það þýðingarlaust, hvort eitthvað er borgað af í ár og tekið því hærra lán næsta ár. Jeg hygg annars, að nú sje borgað árlega eins mikið af áhvílandi skuldum og frekast þykir unt, þó við munum annars hafa nógar skuldir að burðast með í náinni framtíð. Mjer þótti háttv.þm. (JÞ) líka gera of lítið úr því í þessu sambandi, hvað mannvirkin gætu eða mundu endast, og af því er sennilega sprottinn ótti hans við það meðfram, að afborganir af lánum muni reynast of þungar. En það má vera ljeleg brú, sem ekki endist í 25 ár, svo að jeg held, að þar sje ekkert að óttast.

Frsm. (Magnús Kristjánsson) Jeg geri ráð fyrir því, að frv. þetta þurfi ekki að valda miklum umræðum. Bráðabirgðalögin um þetta efni komu fram eftir ráðstöfun síðasta Alþingis og af þeirri brýnu nauðsyn, sem fyrir hendi var. Jeg geri þess vegna ráð fyrir því, að málið gangi nú óhindrað í gegnum deildina, og er þarflaust að eyða fleiri orðum að því. En jeg vil þó nota tækifærið til að geta þess, að mjer og mörgum öðrum þótti framkvæmd þessara laga óþarflega seinfær, því það tók um 6 mánuði að koma þessu í kring, og var það bagalegt mjög, því sannkallað vandræðaástand ríkti þá í landinu í þessum efnum. Er því vonandi, að hæstv. stjórn hafi vakandi auga á því, að slíkt komi ekki fyrir aftur.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Jeg skal viðurkenna, að dráttur nokkur varð á framkvæmd máls þessa, en hann stafaði einungis af því, að smiðjan, sem myntina sló, var ekki fyr tilbúin, og mun verða sjeð um þetta framvegis svo tímanlega, að ekki verði bagi að.

Lárus Helgason Það er nú orðið svo langt síðan jeg bað mjer hljóðs, að jeg hefi nú lítið að segja, því jeg vil ekki taka upp það, sem aðrir hv.þm. hafa sagt af því, sem jeg hefði minst á. þessara vörutegunda. En það gengur skrælingjahætti næst að ætla sjer að banna innflutning á ávöxtum í ávaxtalausu landi. Það hefir verið sagt, að menn hafi komist af hjer án þeirra áður. Menn komust líka af áður án eins mikils kornmatar og nú er, en samt dettur engum í hug að banna innflutning á korni. Sannleikurinn er sá, að lifnaðarhættir manna hafa breyst og krefjast nú ýmislegs, sem ekki var áður tíðkað, og fram hjá því verður ekki gengið. Og meðal þess eru einmitt ekki hvað síst nýir ávextir. Og það er því betra, sem meira er flutt inn af þeim, þannig, að fólk geti notað þá. Jeg held, að það væri góðra gjalda vert, þó ekki væri annað en það, að börnin fengju meira af nýjum, hollum ávöxtum en nú, í stað brjóstsykursins og annars slíks, sem þau leggja sjer til munns. Jeg vænti þess því, að hv. deild sýni þann menningarþroska að banna ekki á þennan hátt innflutning nýrra ávaxta.

Jakob Möller Jeg vil fyrst vekja athygli á því, að þar sem sagt er í þessu máli, að verndartollastefnunni yfirleitt sje að aukast fylgi út um lönd, þá er þetta eiginlega ekki rjett. Þar sem eitthvað í þessa átt á sjer stað, er það eingöngu sprottið af samkepninni við þau lönd, sem hafa svo lágt gengi, að þau geta framleitt miklu ódýrari vörur en annars. En hjer er ekki um neitt slíkt að ræða. Og í rauninni er ekki hægt að kalla þetta verndartolla, vegna þess, yfirleitt, að ekki er til nægilegt af þessum vörum, sem um er að ræða, í landinu sjálfu, t. d. vefnaðarvörum. Því það er ekki nóg að ullin sje nægileg, fyrst ekki er unnið úr henni. Nokkru öðru máli hins vegar að gegna, ef talað væri um það, að leggja aðeins toll á ullarvörur, en þær eru ekki nema litill hluti vefnaðarvaranna. Svo verða menn enn fremur að gæta þess vel, hvort það muni yfirleitt borga sig að auka þannig dýrtíðina til þess að vernda innlenda framleiðslu. Þar sem talað hefir verið um það t. d. í þessu sambandi að vernda þyrfti hjer framleiðslu á niðursoðinni mjólk, ef mjólkurniðursuða kæmist á til muna, þá er það dálítið undarlegt að sumu leyti, ef það er t. d. borið saman við aðrar svipaðar framleiðslutegundir. T. d. hafa smjörlíkisframleiðendur aldrei farið fram á það að fá slíka vernd, og standa þeir þó það ver að vígi en mjólkurniðursuða, að þeir þurfa að fá allmikið af hráefnum utanlands frá. En ef smjörlíkisframleiðslan getur staðist óvernduð, því skyldi þá mjólkursuðan ekki geta það líka? En ef um eitthvað slíkt væri annars að ræða, og þörf á því, lægi nær að veita þessum atvinnugreinum einhvern styrk. - Um ávextina þarf ekki að tala meira, því háttv.þm. Str. (MP) hefir gert það rækilega. Út af því, sem hv.þm. Borgf. (PO) sagði, að menn ættu að nota hjer innlenda sokka og Reykvíkingar ættu að kemba, spinna og prjóna í stað þess að sitja inni á kaffihúsum og eyða þar fje sínu, þá get jeg verið háttv.þm. sammála um, að þetta væri mjög heppilegt. En það er þrátt fyrir það ekki til neins að vera með slíkar bollaleggingar. fyrst og fremst kann fjöldi manna hjer alls ekkert til slíkrar vinnu - eins og sveitamönnum mun best kunnugt, er hún ekki lærð í einu hendingskasti. Auk þess eru lifnaðarhættir manna hjer á landi svo breyttir nú, að vart er að ætla, að slíkri venju yrði á komið. Menn eru nú svo vanir orðnir þessum útlenda klæðnaði, í bæjunum að minsta kosti, að hæpið er, að hann verði niður lagður. Það eru því engar líkur til þess, að tollhækkun þessi yrði til nokkurra bóta. Hún yrði aðeins til að hækka verðið á þessum vörutegundum. Má vera, að eitthvað örlítið yrði keypt minna af þeim. Að því er snertir heytollinn, þá vil jeg minna hv.þm. Borgf. (PO) á afstöðu hans til útsvarsskyldu á slægjum, sem um var rætt hjer í deildinni í fyrra. Þá kvartaði hann sárlega yfir því, að slægnaleigur til kauptúnanna væru að eyðileggja nærsveitirnar. Taldi hann þetta slíkt skaðræði fyrir landbúnaðinn, að nauðsyn bæri til að koma þeirri venju af sem fyrst. Það er eins og þessi hv.þm. (PO) þá tók fram, alt annað en glæsilegt búskaparlag að reka slíka rányrkju á sveitajörðunum. En þeim mun meira furðar mig nú á afstöðu þessa háttv.þm. til þessa máls. Því auðsætt er, að þessi verndartollur fer mjög í bága við þá stefnu. Hann neyðir einmitt kaupstaðarbúa til að snúa sjer eingöngu til sveitabænda, þegar þá vanhagar um hey. Þetta væri nú gott og blessað, ef nóg væri af heyi. En svo er ekki. Að vísu vantar ekki sjálft grasið, en það vantar menn í sveitirnar til að ná því. Af þessum rökum er órjett að banna innflutning á heyi, því þá verður meiri eftirspurnin eftir þessu heyi, sem sveitirnar mega svo illa vera án. Starfskraftarnir í sveitinni eru, eins og menn vita, mjög takmarkaðir einmitt um sumartímann.

Það er af því, að menn nenna ekki að vinna

. Nei. Það er af því, að þá býðst mönnum önnur vinna, betur borguð. Auðvitað er, sem hv. 1. þm. Skagf. (MG) tók fram, að of seint er að ná í útlent hey í harðindum, er fellir er fyrir dyrum. En óbeinlínis getur þó stafað hætta af þessu. Því ef bannaður er innflutningur á heyjum, þá verður nær gengið heyafla landsins til að fullnægja þörfum þurrabúðarmanna í kauptúnunum. Hjer við bætist svo, að ef rjett er, eins og sá hv.þm. (MG) tók fram, að innflutningur á heyi sje sáralítill, þá hefir þetta enga „praktiska“ þýðingu, hvort tollurinn á því er hækkaður. Þess gætti yfirleitt hvergi, en yrði bara ósanngjarn skattur á þeim fáu mönnum, sem hey kaupa. Hvað það snertir, að óviðfeldið sje fyrir þjóð, sem framleiðir svo mikið hey, að flytja það inn, þá hefir slíkt ekkert að segja. Það hagar nú einu sinni svo til hjá oss, að þessa getur verið þörf, og er það því vægast sagt misskilinn metnaður að rísa gegn því af þeirri sök. Háttv. 1. þm. Skagf. (MG) gat þess áðan, að tilgangur meiri hl. fjhn. væri sá, að Ijetta af útflutningstollum, að svo miklu leyti sem unt væri, ef vörutollsfrv. þetta næði fram að ganga. Kvaðst hann vænta þess, að margir þm. myndu mikið vinna til þess, að þetta næði fram að ganga. Það mun rjett vera. Að minsta kosti vil jeg mikið til vinna, en ekki með þessum hætti. Útflutningstollurinn á að vinnast upp með beinum sköttum, en ekki því, að leggja á annan toll, enn ranglátari. Það er yfirleitt rótgróin skoðun mín, að beinu skattarnir eigi að bola tollunum burt. Tollarnir eru og verða altaf handahóf. Og hvað vernd þá snertir, sem þeir veita innlendu framleiðslunni, gegn aðfluttum varningi, þá lít jeg svo á, að sá innflutningur eigi að minka af sjálfu sjer eftir því, sem þörfin minkar, en ekki fyrir slíka tolla. Þó sá tollur, sem hjer er um að ræða, sje ekki hár, þá er „principielt“ ekki hægt að ganga að honum. Auk þess býst jeg við, að ekki hafi verið athugað til hlítar, hvaða afleiðingar tollur á vefnaðarvöru gæti haft í för með sjer fyrir verslunina í landinu. Innlenda vefnaðarvöruframleiðslan er samkepnisfær, svo langt sem hún nær, og þarfnast því engra verndartolla. Að því leyti yrði því tollur þessi áhrifalaus. En hann gæti haft áhrif á öðru sviði. Hann mundi reynast stórverslunum verndartollur gagnvart smáverslununum, eins og slíkir tollar ávalt gera. Þetta yrði til þess, að verslunin kæmist á fárra manna hendur, og gæti það haft drjúgum meiri áhrif á verð vörunnar en sem nemur vörutollinum sjálfum. Jeg álít þetta atriði svo athugavert, að rjett sje að drepa á það. Að því er snertir orð hæstv. fjrh. (MagnJ) um útflutningsgjaldið, þá get jeg ekki fallist á skoðun hans. Jeg álít, að best væri að það yrði afnumið umsvifalaust. Annars skal jeg ekki fara að ræða um það nú, en vil bíða betri tíma.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg skal geta þess, að nefndin hefir í hyggju, ef hún fær þessar brtt. samþyktar, að bæta við enn einni tegund ávaxta, vínberjum. Það var aðeins fyrir gleymsku, að þau voru ekki tekin með. Jeg er hv.þm. Str. (MP) ósamþykkur að því er snertir nytsemi nýrra ávaxta fyrir oss. Jeg tel mjög lítið gagn að þeim. Má vera, að sjúklingar noti þá eitthvað, en aðallega munu þeir fara í börn og unglinga. Er það leiðinleg sjón að sjá börn standa á götum úti og eta skemda ávexti, sem hafa verið keyptir ránverði. Því auðvitað er það, að helmingur þeirra ávaxta, sem hjer eru seldir, eru meira eða minna skemdir, svo illa sem þeir þola geymslu. Vil jeg sjerstaklega mælast til þess, að till. nefndarinnar verði samþyktar að því er þetta snertir. Viðvíkjandi því, sem hv.frsm. minni hl. (JakM) talaði um tollana, þá vil jeg taka það fram, að jeg lít svo á, að verði þessi tollhækkun á vefnaðarvörutegundunum ekki samþykt, þá verður naumast auðið að lækka útflutningsgjaldið. Það var einmitt tilætlun nefndarinnar að skifta á þessu. Háttv. frsm. minni hl. (JakM) tók það rjettilega fram, að slíkir tollar yrðu aldrei rjettlátir. Jeg er honum fyllilega samdóma um það. En hjer ber á að líta, að þessa tolls gætir svo lítið, að varla er ómaksins vert að gera slíkt veður út af honum. Mjer þykja merkilegar þær umræður, sem hafa orðið um heytollinn, og líkastar deilunni um skegg keisarans. Innflutningur á heyi er nú sáralítill. En borist hafa sagnir um það, að í ráði sje að auka hann að mun, og fyrir það átti að byggja með þessu. Jeg veit ekki, hvort háttv.þm. Borgf. (PO) hefir í hyggju að svara því, sem háttv.frsm. minni hl. (JakM) skaut að honum um slægjuafnotin. Jeg get frætt háttv.þm. (JakM) á því, að það var viðvíkjandi aukaútsvarsálagningu, sem orð hv.þm. Borgf. (PO) fjellu í fyrra. Kvað hann tekjustofninn eyðilagðan með þessu, en ekki jarðirnar Jörð þarf ekki að skemmast neitt, þó selt sje burt af henni heyið í stórum stíl, ef til dæmis er um flæðiengi að ræða. Þá er þetta ágætis tekjugrein fyrir bóndann, sem sjálfsagt er að hagnýta sjer. Getur hann haldið jörðinni í fullri rækt fyrir því, þótt hann selji það hey. Háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) sagði, að lækkun útflutningsgjaldsins yrði að koma niður í beinum sköttum. Hann veit þó, hversu erfitt það var hjer fyrir skemstu að halda í horfinu um þann eina eiginlega beina skatt, sem vjer höfum, tekju- og eignarskattinn. Jeg sje því ekki, hvernig hann getur búist við þessu. Og hvernig myndi þá sækjast að koma á nýjum sköttum? Sami háttv.þm. kvartaði undan því, að vörutollurinn myndi gera það að verkum, að smásalarnir hættu að standast samkepni við þá stærri. Það kvað við annan tón hjá honum er tóbaksfrv. sæla var á ferðinni; þá taldi hann fært vegna smásalanna að hækka tollinn.

Magnús Kristjánsson Jeg hafði fyrir nokkru kvatt mjer hljóðs til að víkja nokkrum aths. að hinum og þessum háttv.þm. En hjeðan af er ástæðulítið fyrir mig að taka til máls, því aðrir hafa tekið margt af því fram, sem jeg ætlaði að segja. Jeg vil þó bæta við nokkrum orðum. Það gerir hvorki til nje frá, því verði jeg ekki til þess að eyða tíma þingsins, þá gera aðrir það. Jeg kann ekki við, að örfáir menn hafi nokkurskonar forrjettindi til að eyða tíma þingsins með mælgi sinni. Jeg álít, að það kynni að geta orðið til lækningar á þessum leiða þingkvilla, ef allir tækju upp þann sið, um nokkurn tíma, að tala sig dauða í hverju máli. Þessi orð mín koma að vísu ekki málinu við, en eins og ástandið nú er, álít jeg þau ekki með öllu óþörf. Háttv. 1., 2. og 3. þm. Reykv. (JakM, JB og JÞ) eru á móti þessu frv. Svo er og um háttv. 1. þm. Eyf. (StSt), háttv. 2. þm.N.-M. (BH), háttv.þm. Str. (MP) og fleiri, sem jeg nenni ekki upp að telja. Jeg fæ ekki annað sjeð en að það, sem allir þessir háttv.þm. hafa haft fram að færa gegn frv., sje svo líkt hvað öðru, að jeg geti svarað þeim öllum í einu, og á þann hátt sparað mjer að nafngreina hvern út af fyrir sig. Það kemur hálfundarlega fyrir, þegar menn, sem halda því fram, að skilyrðið fyrir fjárhagslegri velmegun þjóðarinnar sje það, að hún læri að bjargast sem mest við það, sem hún sjálf getur framleitt, að einmitt slíkir menn skuli taka svo í þetta mál sem raun er á orðin. Jeg hýst við því, að allir þessir háttv.þm. haft þessa skoðun, sem jeg mintist á. Að minsta kosti hefir hún komið fram hjá þeim flestum. En nú lítur út fyrir, að þeir ætli að verða á móti þessu máli, og þá fer að verða nokkuð torskilið samræmið milli orða þeirra og athafna. Með frv. þessu er gerð tilraun til að minka innflutning á óþarfavörum, en nota fremur það, sem landið sjálft gefur af sjer. Jeg fæ ekki sjeð, að á nokkurn hátt sje hjer óhóflega að verið, hvað snertir hækkun innflutningsgjaldsins á þessum vörutegundum. Málið er ekki heldur óaðgengilegra eftir að nefndin hafði það til meðferðar. Það hefir að vísu verið hækkað aðflutningsgjald á ávöxtum, sem háttv. læknir deildarinnar hefir nýlega lagt svo mikið upp úr, vegna heilsu landsmanna. Jeg held nú, að sú kenning hans hafi fremur verið fram sett í því trausti, að enginn treystist til að andmæla hinum sjerfróða manni. Hann sagði, þessi háttv. heilbrigðisfulltrúi, að það gengi næst skrælingjahætti að fara að takmarka innflutning á þessari vöru. Jeg vil þó halda því fram, að það stappi nær skrælingjahætti ástandið, sem hjer hefir verið að undanförnu. Það hlýtur að vekja eftirtekt allra hugsandi manna að sjá alla glugga í hverri búðarholu þessa bæjar fulla af þessum varningi og börnin um allar götur með fullan gúlinn af þessum meira og minna skemdu ávöxtum. Í þessu liggur stórfje, og þetta er hreinasta tálbeita fyrir marga fáráðlinga, enda fjöldinn, sem bitur á hana. Verst er þó, að mikið af þessum vörum er flutt inn án allrar fyrirhyggju. Talsvert af andvirðinu er ógreitt og sumt greiðist aldrei. Bíða erlendir viðskiftamenn tjón við þetta, og er það siðspillandi og þjóðinni til minkunar. Hjer við bætist svo, að þessi varningur er undirorpinn miklum skemdum við geymsluna. Ekki má miða við það, þótt furðanlega hafi slarkast af í ár, þar sem nú er svo óvanalega góður vetur. En svo er ekki ávalt, og margur hefir hjer hlotið stórtjón af slíkum vöruskemdum. Þegar svo er komið, er þessum varningi, stórskemdum, otað að almenningi, sem svo glæpist til að kaupa hann, sjer til efnatjóns og heilsuspillis. Eins og tímarnir eru nú, verða takmörkin einhversstaðar að vera á því, hvað menn geti veitt sjer af því, sem þeir óska helst. Alt tal um það, hversu þungbært þetta yrði almenningi, ef fram nær að ganga, er ekki annað en blekking þeirra manna, sem vilja láta lita svo út sem þeir sjeu að vernda hagsmuni þjóðarinnar með því að forða henni frá tollhækkun, en þess verður þá jafnframt að gæta, að hjer er aðeins um tollhækkun á ónauðsynlegum vörum að ræða. Mjer er sama, hvort þessi andróður gegn þessari umbótaviðleitni kemur fram í blöðunum eða því er haldið á lofti í þingsalnum, blekking ein er það og ekkert annað. Það er margbúið að sýna fram á það, að þessi tollhækkun á vefnaðarvöru nemur mjög litlu. Þessu máli til skýringar skal jeg geta þess, að þegar nefndin fjekk þetta frv. til meðferðar, gekk hún svo langt, að hún útvegaði vog, og nefndarmenn klæddu sig nálega úr hverri spjör, og vógu föt sín; sýnir þetta samviskusemi og áhuga nefndarmanna fyrir því að fá sem nákvæmastar upplýsingar og komast að sem rjettastri niðurstöðu í málinu. Niðurstaðan af þessum rannsóknum nefndarinnar varð sú, að skatturinn nemur sem svarar einni krónu á meðalkarlmannsfatnaði. Það er þessi skattur, sem enginn á að geta risið undir; hreinn og beinn barnaskapur, sem jeg á bágt með að trúa, að alþýða þessa lands sje svo skyni skroppin að gleypa við, svona alveg ómelt. Er því sýnt, að þessar mótbárur hafa við alls engin rök að styðjast, og að þessu er aðeins slegið fram, til að sýnast fyrir mönnum. Tel jeg því óþarft að fara lengra út í þessi atriði, og þori vel að taka á mig ábyrgð þá, sem af þessu leiðir, þótt öðrum kunni að vaxa hún í augum. Þegar farið er að tala um það, að ýmskonar hluta verði ekki aflað í landinu sjálfu, t. d. vefnaðarvörur ýmsar o. fl., vil jeg benda mönnum á, að þessi tollhækkun stuðlar einmitt að því að styðja innlendan iðnað, því, sem allir þykjast vilja vinna að. Þá vil jeg og sýna fram á, að margskonar vefnaður er unninn hjer á landi, einnig úr öðrum efnum en ull, og stendur sá iðnaður, þótt heimilisiðnaður sje, alls ekki að baki útlendum iðnaði af því tagi, nema síður sje. Vil jeg því biðja háttv.þm. að athuga einmitt þetta, hvort hjer sje ekki einnig um stuðning fyrir íslenskan iðnað að ræða. Jeg álít, að það sje sannanlegt, að mikill hluti af því, sem flutt er inn, bæði af vefnaðarvörum, ávöxtum, o. fl., sje í raun og veru óþarfi. Jeg vil og bæta því við, enda þótt sumum kunni að þykja fáránlegt, að svo mun víðast hvar haga til, hvar sem er á hnettinum, að framleiða megi það, sem þarf til lífsins viðurhalds. Og þótt hjer hagi alt öðruvísi til en t. d. á Suðurhafseyjum, þar sem menn geta nær eingöngu lifað á ávöxtum og öðrum jurtagróðri, þá held jeg, að þjóð vor veslist vart upp, eða dragi mjög úr þroska hennar, þó minna sje flutt inn af þessum hlutum. Læt jeg þess getið, þrátt fyrir það, að hinn eini læknir vor hjer í deildinni og einasti heilbrigðisráðunautur vor deildarmanna sje á gagnstæðri skoðun. Það þýðir heldur alls ekki að vera að halda því fram, að þetta sje sama og að banna innflutning þessara hluta, því það á sjer engan stað. En hitt teldi jeg skaðlaust, þótt hann kynni að minka eitthvað. Jeg ætla svo ekki að fara lengra út í þetta að sinni, enda býst jeg við, að bráðum muni koma einhver demban yfir mig, til að reyna að hrekja þessar kenningar mínar, án þess að jeg búist við að það hafi mikil sannfærandi áhrif á mig. Það er ekki ómögulegt, að mjer gefist tækifæri til að taka aftur til máls um þetta efni, ef nauðsyn krefur.

Jakob Möller Jeg verð að vekja athygli hæstv. forseta á því, að jeg er minni hluti nefndarinnar og þarf því ekki að binda mig við neina stutta athugasemd.  (Forseti BSv: Jeg geri heldur ekki ráð fyrir því)  . Þó ætla jeg að vera mjög fáorður. Háttv. 1. þm. Skagf. (MG) skildi ekki í því, að jeg gæti ekki fallist á svona óverulega hækkun á tollinum. Jeg skil þar ekki hugsunarhátt þingmannsins. Jeg vil helst enga tolla hafa, því jeg hefi haldið fram, að allir tollar væru að meira eða minna leyti ranglátir, og þess vegna vil jeg heldur enga tollhækkun; tollarnir verða auðvitað því tilfinnanlegri, sem þeir eru hærri. Hann mintist á tóbakið, og að þegar það mál var á döfinni, hafi jeg ekki verið hræddur við verðhækkunina, nje heldur þá hugsað svo mjög um að vernda smásalana. Þá er því þar til að svara, að af tvennu illu velur maður jafnan það skárra, og þegar um einokun eða einkasölu var að ræða annars vegar, áleit jeg það skárra að hækka tollinn. Hins vegar er þar um svokallaða munaðarvöru að ræða, sem alment er fallist á, að leggja megi á tolla. Hjer er því ekki um neitt ósamræmi að ræða í fari mínu. Hvað viðvíkur ræðu háttv.þm. Ak. (MK), veit jeg ekki, hvort hann meinti það til mín, að jeg færi með blekkingar í því efni, að tollhækkunin væri of þungbær; þá kemur þetta í berhögg við það, sem jeg hefi sagt um málið. Jeg lagði aðaláhersluna á grundvallarregluna - „principið“ - að jeg er á móti öllum tollum. Þetta er alt saman nokkuð skrítið hjá hv.þm. (MK), því samkvæmt áliti hans sjálfs ætti ekki að leggja skatta á þá, sem hafa tekjur undir ca. 5 þús. kr., en þessi tollur getur þó orðið nokkur skattur á fátækari fjölskyldum, og tekjuskatturinn því orðið þeim tilfinnanlegri fyrir bragðið. Hvað snertir grisjusokkana Borgfirðingaþingmannsins, kemur þessi tollur þar að engu haldi; á slíku hismi eins og silki, eða jafnvel bómullargrisju, verður tollurinn auðvitað sama og ekkert, er það er svo ljett efni í sjer. Á mörgum nauðsynjavörum verður hann aftur á móti alltilfinnanlegur. Háttv. þm. Ak. (MK) talaði um, að það ætti að vernda baðmullariðnað þann, sem hjer væri hafinn; þar hygg jeg, að alt sje í svo smáum stíl, að varla taki að hafa orð á slíku, enda nær eingöngu um heimilisiðnað að ræða. Hins vegar fer því fjarri, að hjer sje um slíka vernd að ræða, því að efni til þeirrar iðju er jafnt tollað og það, sem úr því er unnið. En bómull vex ekki hjer á landi, svo jeg viti. Þá eru ummæli sama háttv.þm., um það, að hvar sem er á hnettinum megi framleiða það, sem menn þarfnast; slíkt má að vísu altaf segja, en lifnaðarhættir og venjur manna eru nú orðnar svo breyttar frá því, sem áður var, að vart mun auðvelt að koma þeim í það horf, sem þm. (MK) hugsar sjer, og síst verður það gert með lögum.

Magnús Pjetursson Jeg bjóst ekki við að þurfa að fara að skattyrðast að þessu sinni, en get ekki látið ræðu háttv.þm. Ak. (MK) hlutlausa, og skil jeg ekki, að nefndin standi hjer uppi berskjölduð, eftir því sem hann lýsti störfum nefndarmanna. Jeg þurfti engra upplýsinga með frá háttv.þm. (MK), eða öðrum, um að ávextir skemdust; jeg hefi ávalt vitað það, því það er alkunna, að ávextir geta skemst. En mjer finst ekki ástæða til að banna innflutning á þeim fyrir því.

Það er alls ekki verið að banna það

. Það er að minsta kosti verið að bægja öllum almenningi frá notkun þessarar fæðu, sem sparnaður gæti verið í, ef notaðir væru alment, og eru þetta því í sjálfu sjer þarfar vörur. Ætti fremur að byrja á vörum, sem skaðlegar eru heilsu manna, en ekki á því, sem öllum kemur saman um að sje gagnlegt. Þá var þm. (MK) að tala um, að vart mundu menn veslast upp fyrir það, þó ávextir flyttust eigi inn í landið. Þetta hefir enginn sagt og er alt annað en þó hinu hafi verið haldið fram, að þeir gæti verið nauðsynlegir. Því er ekki talað um að tolla innflutning á kartöflum? Þær er hægt að framleiða hjer, en alls eigi ávextina, og væri því frá þessu sjónarmiði nær að tolla þær, þó jeg auðvitað myndi ekki geta mælt með slíku, en það ætti að falla nefndinni vel í geð.

Jón Auðunn Jónsson Háttv. 2. þm. Reykv. (JB) var hissa á því, hversu þm. bænda, eða bændur, væðu uppi í nefndinni, og eitthvað þessu líkt undraðist háttv. 3. þm. Reykv. (JÞ) framferði þm. kaupstaðabúa. En nú vill svo til, að það er aðeins einn bóndi í nefndinni. Jeg vil taka það fram, að jeg er fremur hlyntur bændum, en vil þó ekki ívilna þeim neitt sjerstaklega; en ef það á að fara að takmarka eitthvað innflutning á miður nauðsynlegum vörum, lendir það oftast harðast á íbúum bæjanna; sama er og um tollhækkun á slíkum vörum. Jeg veit ekki betur en báðir þessir háttv.þm. (JB og JÞ) játi, að það ætti að draga úr innflutningi á ónauðsynlegum varningi og að þetta frv. fari í þá átt, svo og hitt, að ná tekjum í ríkissjóð. Þá hefir verð sagt, að hjer væri verið að banna innflutning á grænmeti og mikið talað um nauðsyn þess og nytsemi, og því er jeg samþykkur, en eins og frv. ber með sjer, er slíkt ekki tilgangurinn. En sultuðu og niðursoðnu grænmeti má og á að hækka tollinn á, því það er ekki nauðsynlegt, vegna þess, að þurkað grænmeti má fá á flestum tímum árs. Annars veit jeg ekki til, að fátækari alþýða neyti mikils af þessu tæi, minsta kosti er það ekki tíska í mínu kjördæmi. Aftur er það egg og ostur, sem eru meiri nauðsynjavörur. Það má gera ráð fyrir að ca. 18 egg vegi 1 kg., og nemur þá tollhækkunin sem svarar 1 til 11/4 eyri á hvert egg. Margir hafa talað um, að vefnaðarvörutollurinn komi harðast niður á erfiðisfatnaði og ódýrari fataefnum. Þetta er misskilningur, því kaupmenn munu í engum tilfellum leggja tollinn á vöruna eftir þunga, heldur taka hverja „faktúru“ með hinum ýmsu tegundum vefnaðarvöru, og leggja tollinn á vöruna eftir hundraðsgjaldi (%) af innkaupsverði. Löggjafarvaldið hefir ávalt verið að leita eftir leiðum til að tolla hátt silkivefnað og aðra miður nauðsynlega vefnaðarvöru, en altaf strandað á eftirlitsörðugleikunum. Jeg er viss um, að tollurinn kemur mest niður á dýrari vörum, ef frv. nær fram að ganga, og þykist hafa fært fullar líkur fyrir því, með því að benda á álagningsaðferð kaupmanna. Í sambandi við tollinn á vefnaðarvörum vil jeg enn benda á það, að mjög mikið meira mætti nota af íslenskum fatnaði en gert er, og þá einkum nærfatnaði. Nú er mjög kvartað yfir atvinnuleysi hjer á landi á vetrum, einkum í kaupstöðum, og Íslendingar eru ekki orðnir það illa að sjer enn, að þeir kunni ekki að tæja föt úr ull. Auk þess er það víst, að íslensk föt verða ódýrari, fyrir utan það, hve miklu skjólbetri og endingarbetri þau eru. Viðvíkjandi heytollinum vil jeg endurtaka það, að jeg ætlast til, að stjórnin megi nota sjer heimild, sem hún hefir í lögum nr. 38, frá 27. júní 1921, til að færa tollinn niður. Háttv. þm. Borgf. (PO) var ekki alveg fallinn frá því, að leggja toll á niðursoðna mjólk, en jeg vil benda honum á það - án þess, að jeg vilji draga úr íslenskum framleiðslumöguleikum - að sjálfsagt verður ekki hægt að framleiða niðursoðna mjólk hjer á landi fyrir það verð, sem bændur geta fengið fyrir mjólkina á annan hátt. Nú munu þær verksmiðjur, er framleiða niðursoðna mjólk utanlands, gefa 27–29 aura fyrir lítrann, en á tekjuskattsframtali bænda reikna þeir sjer mjólkurpottinn á 30–40 aura, og ætla jeg, að það sje mjög í samræmi við það verð, sem nú er á smjöri og öðrum mjólkurafurðum.

Jón Baldvinsson Háttv. þm. Ísaf. (JAJ) neyddi mig til að segja nokkur orð. En fyrst jeg er á annað borð staðinn upp, ætla jeg að gera athugasemdir við ræður nokkurra háttv.þm., frá því málið var hjer síðast til umr. Háttv. frsm. meiri hluta fjhn. (MG) vildi mæla gegn því, að tollur af sykri væri mjög hár, en um það verður ekki deilt, að hann er mjög tilfinnanlegur fyrir alþýðu manna. Hann mintist og á, að jeg væri á móti öllum óbeinum tollum og vildi fella þá burtu, en væri jafnframt á móti því, að beinir skattar væru lagðir á. það er alveg rjett, að jeg er á móti óbeinum sköttum, en jeg hefi ávalt haldið fram beinum sköttum, svo það er rangt hjá þm. Og jeg skyldi ekki hafa á móti þeim skatti, sem nú er ákveðinn af lægstu tekjum manna, ef allir óbeinir skattar væru látnir niður falla. Háttv. sami þingmaður (MG) gaf og í skyn, að jeg væri á móti tollálagningum, sökum þess, hve vinsælt það væri meðal kjósenda. En jeg vil benda honum á það, að með sama hætti má segja, að hann, sem þingmaður bændakjördæmis, sje að vinna til þakklætis kjósenda sinna, með því að reyna að þyngja skatta á kaupstaðarbúum sjerstaklega. Þá ljet hann og á sjer heyra, að jeg væri ekki mikill sparnaðarmaður, en líklega má deila um það, hvor okkar sje betri að því leyti, og það ætla jeg óvíst, að hann haldi sparnaðarmenskuorðinu út þetta þing. Fjáraukalögin frá 1920–1921 eiga eftir að koma til umræðu hjer. Og þá gefst mönnum á að líta sparnað hans. Jeg ætlaði mjer að koma með brtt. við 3. umr., en háttv.þm. Str. (MP) tók af mjer ómakið, þótt ekki gangi hans tillaga eins langt og jeg hefði óskað. Háttv. þm. Borgf. (PO) benti á ýmislegt í ræðu sinni, sem þörf væri á að koma í framkvæmd, ef hægt væri, svo sem að fólk það, sem nú sækir bíó og kaffihús, settist að iðnaði heima hjá sjer á kvöldin. En það er hjer sem annarsstaðar töluvert annað að geta bent á galla og fundið ráð við þeim og að koma þeim ráðum í framkvæmd. Háttv. þm. Ak. (MK) taldi tollinn, sem frv. færi fram á, vera hóflegan, en jeg veit ekki hvar á að setja mörkin fyrir því, hvað hóflegt skuli teljast, þegar tollur af sumum vörutegundum samkv. þessu frv. nemur meiru en innkaupsverði vörunnar. Munu fleiri en jeg telja slíkt háan toll. Háttv. þm. Ísaf. (JAJ) talaði um það, að hvert land ætti að bjargast við sín gæði. Það getur nú verið gott og blessað, svo lengi sem hægt er að framleiða í landinu sjálfu þau gæði, sem menn þurfa, til þess að lifa sómasamlegu lífi. En því eru viðskifti milli þjóðanna, að ein hefir það, sem aðra brestur, og þessi viðskifti bæta lífið og gera það fjölskrúðugra og þægilegra. Hjer er t. d. ekki hægt að framleiða ávexti, og verður því að fá þá erlendis frá. Mig minnir einnig, að einhver hjeldi því fram, að hjer fengist nóg grænmeti, en það er alls ekki rjett. Þótt hjer kunni að vaxa t. d. skarfakál, hundasúrur, eða hófblöðkur, þá telst slíkt vart til grænmetis. Háttv. þm. Ísaf. (JAJ) áfeldist þau orð, að bændur væru farnir að gerast ágengir, þar er þeir heimtuðu bæði verndartolla og verðlaun fyrir útfluttar afurðir. Hann hefir þó orðið mjer sammála um það, að nokkuð langt væri gengið með því að tolla niðursoðna mjólk, því fjhn., þar sem hv.þm. á sæti, feldi það niður úr hinu upprunalega frv., sem hjer var borið fram. Sami háttv.þm. (JAJ) hjelt því fram, að í nál.háttv.fjhn., á þskj. 123, beri að skilja orðin „niðursoðnum ávöxtum og grænmeti“ og „syltuðum ávöxtum og grænmeti“ svo sem „niðursoðnum“ og „syltuðum“ætti þar einnig við grænmeti. Þetta er mjög óljóst orðað, ef það á að skiljast svo, því samkvæmt málvenju eiga umrædd orð einnig við hverskonar grænmeti. Þessu þarf því að breyta, ef fyrirbyggja skal, að tollur verði lagður á grænmeti, sem ekki er niðursoðið eðá sultað. Jeg vil ekki deila við hv.þm. Ísaf. (JAJ), hve mörg egg sjeu í kílóinu; nefndin hefir verið svo samviskusöm, að hún hefir klæðst úr hverri spjör, til þess að afla sjer upplýsinga. Svo mun þó alment talið hjer, af verslunarmönnum, að eigi sjeu eins mörg egg í hverju kílógrammi sem háttv.þm. segir, en sem sagt, um þetta má deila, enda eggin misþung. Þá þykir mjer og alltilfinnanlegur tollur, sem leggja skal á ostinn, eða 20 aura á hvert kílógramm. Jeg vona, að háttv. deild sjái, að eigi er sanngjarnt að samþykkja þetta frv., en verði það gert, þá vona jeg, að það verði með breytingum samkv. brtt.hv.þm., Str. (MP), en best þætti mjer, að alt væri felt.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg vil benda háttv. 2. þm. Reykv. (JB) á það, að það er hægt fyrir hann að segjast ætla að vera á móti beinu sköttunum, uns búið er að Ijetta af öllum óbeinum sköttum. Háttv. þm. veit vel, að þeim sköttum er ómögulegt að ljetta af, nema beinu skattarnir sjeu smátt og smátt auknir, uns þeir geta alveg tekið við af hinum. Í þessu máli er því háttv.þm. á móti sinni eigin stefnu. Misskilningur er það hjá sama háttv.þm., að orðin „niðursoðnum“ og „syltuðum“ í nál. eigi ekki við grænmeti jafnt og ávexti; ómögulegt að fá annað út úr orðunum, í því sambandi, sem þau standa, en að þau eigi jafnt við grænmeti, enda var svo ætlast til af nefndinni. Óþarfi var af þessum háttv.þm. að bregða mjer um það, að jeg hefði borið honum kjósendadekur á brýn. Jeg mintist ekki á slíkt í ræðu minni, og hefi hvorki borið slíkt á hann nje aðra hv.þm. Þá mintist hann á fjáraukalögin 1920 og 21. Jeg treysti mjer vel að ræða um þau við hann á sínum tíma, og skal geta þess, að hækkunin, sem þau gera á fjárlögunum frá þeim árum, er ekki meiri hlutfallslega en brauðin hækkuðu hjá honum í Alþýðubrauðgerðinni á sama í tíma.

Þorleifur Guðmundsson Eitt atriði er það í þessu máli, sem ekki hefir verið tekið nægilega vel fram enn þá, en það er heytollurinn. Mjer virðist, að þeir hv.þm., sem flestir eru úr kaupstöðunum, er hæst hafa talað hjer um, að eigi megi leggja toll á aðflutt hey, muni aðallega hafa haft fyrir augum þá einstaka menn í kaupstöðum, er þurfa á heyi að halda, en virðast hafa gleymt því, að ýmsir aðrir kjósendur þeirra í kaupstöðunum hafa það beinlínis fyrir atvinnu, að afla heyja og selja í kaupstöðunum. þessir háttv.þm. hafa slegið því fram, að bændur skaðist á því að selja hey frá jörðum sínum, sökum þess, að þeir geti ekki haldið þeim í eins góðri rækt með því móti, og að það sjeu mest búskussar, er slíkt gera. Þótt þetta geti verið rjett í einstaka tilfellum, þá eru þó ástæðurnar, sem mæla með því, að það hey, sem þörf er á hjer á landi, þess sje aflað hjer, yfirgnæfandi. Skal jeg nú telja helstu rökin, sem til þess liggja. Fyrst má telja það, að á þessum tímum, þegar atvinnuskortur er hjer á landi, þá ber síst að bægja mönnum frá því að vinna að aukinni framleiðslu þess, sem hjer er hægt að afla. En ýmsir kaupstaðabúar hafa lagt það fyrir sig, að heyja á sumrum, til þess að selja hey til þeirra, er á því þurfa að halda í kaup stöðunum. Er það þjóðinni fyrir bestu, að launa fremur vinnu þessara manna en þeirra, er vinna að sama starfi erlendis. Í öðru lagi má telja það, að víða er nú svo komið hjer á landi, að slægjur eru ekki notaðar eins og hægt er að gera, jörðunum að skaðlausu. Bæði er það, að jarðir eru sumstaðar komnar í eyði, og slægjurnar því ekki notaðar, einnig hafa sumstaðar aukist slægjur, sökum áveitu, svo að ábúandinn hefir ekki nógu stóran bústofn til að nýta alt það hey, sem jörðin getur gefið af sjer. Þá eru og heiðalönd og landsvæði, er afla mætti heyja á, ef markaður væri fyrir það. Væri það þjóðnýtara og eðlilegra, að landsmenn nýttu þessar slægjur og seldu heyið í kaupstöðunum, eða að þeir, sem á heyinu þyrftu að halda, sýndu þá framtakssemi, að kaupa slægjur og heyja sjálfir, heldur en að kaupa inn erlent hey og láta ónotaðar slægjur hjer verða úti á hverju sumri. Hey er sú vara, sem lengst hefir verið framleidd hjer á landi, og sú varan, sem sjálfsögðust er, að vjer sækjum ekki til annara þjóða. Nóg er samt af aðfluttum varningi, þótt ekki fari það að bætast við. Ef brögð ættu að verða að slíku framvegis, þá tel jeg landið ekki lengur byggilegt, og væri þjóðinni þá nær að flytjast þangað, sem heyið er framleitt. En þá vil jeg koma að því, er háttv. 3. þm. Reykv. (JÞ) hjelt fram. Hann sagði, að oss bæri frekar að stuðla að því, að hey yrði flutt hjer inn, sem hráefni. En þótt jeg eigi bágt með að skilja, hvað háttv.þm. meinar með því, þar sem enginn slíkur iðnaður er hjer á landi, er þarfnast slíkt hráefnis, eða getur borið það, þá vil jeg snúa mjer að öðru efni, sem líklegt er, að framleiða megi með heyinu, sem er ær eða hross. Þá vil jeg spyrja háttv.þm. að því, hvort hann hafi athugað, hvað ærin þarf mörg pund af slíku heyi, hvað það kostar, og hvaða arði hún skilar, og hvað hægt muni að ala upp hross á útlendu heyi, hvað mikið við þurfum handa þeim á hverju ári, og hvað við fáum fyrir þau, er við seljum þau upp komin. Ef háttv.þm. (JÞ) vildi reyna að setja sig inn í þetta, mundi hann fljótt komast að raun um, að fóður handa hrossi, sem fóðrað er á útlendu heyi, eftir því, sem nú er, mundi verða um 240–250 krónur, og þegar hesturinn er orðinn 6–8 vetra, fæst ekki meira fyrir hann en sú upphæð, er kostar að ala hann upp á ári hverju, og er það þó aðeins sjötti til áttundi hluti af kostnaði við uppeldi hans. Mjer finst, að ef á að fara að leiða þjóðina út á þessar götur, að kaupa alt mögulegt frá útlöndum, þá lendi það alt í botnlausum öfgum. Til þess að sýna, hvað þjóðin virðist vera gjörn á að flytja alt mögulegt inn, skal jeg nefna sem dæmi, að nýlega kom jeg niður á hafnarbakka, er verið var að skipa upp úr einu millilandaskipinu, og verð jeg þá var við stóra pakka af mold eða torfi, sem með skipinu höfðu komið. Og þótt segja mætti, að framleiða mætti gas gegnum slíkt efni, og slíka mold sje ekki að finna hjer, þá er það auðsætt, að gas ber ekki að framleiða hjer á landi, þar sem gnægð er til af möguleikum til að framleiða rafmagn. Haldi þetta áfram, án þess að þing og stjórn taki hjer í taumána, getur farið svo, að menn fari að verða leiðir á íslensku grjóti sem byggingarefni, og færu að seilast eftir gulu grjóti frá Frakklandi, af því að þeim þættu gráu steinamir alt of gráir.

Jón Þorláksson Jeg ætla að gera örstutta athugasemd við ræðu háttv. 2. þm. Ám. (ÞorlG). Jeg tel mjer óþarft að gera alla þá útreikninga, er hann kvað þurfa að gera; tel jeg hann sjálfan einfæran um það. En jeg ætla að benda háttv.þm. á það ósamræmi, sem er í því, að vilja setja hindrunartoll á erlent hey, sem óneitanlega er þó það hráefni, sem mjólk er framleidd af, en vilja ekki tolla aðflutta mjólk sökum mjólkurskorts í kaupstöðunum. Er það illa viðeigandi, að meina þeim mönnum, er nú kaupa erlenda dósamjólk, að flytja inn hey, ef þeir vilja gerast svo framtakssamir að framleiða mjólkina handa sjer sjálfir. Ef það næði fram að ganga, að hindrunartollur yrði settur á hey, mundi það verða sama sem verndartollur fyrir erlendan kúabúskap.

Þorleifur Guðmundsson Jeg vil benda hv. 3. þm. Reykv. (JÞ) á það, að ef ætti að fóðra kú hjer á aðfluttu heyi, þá mundi það kosta um 900 krónur yfir veturinn, og þá má mjólkurpotturinn vera dýr, ef það borgar sig, því ef ekki ætti sjerstaklega að kaupa kraftfóður handa henni, ásamt útlenda heyinn, þarf ekki að gera ráð fyrir meira en 1600 pottum yfir árið.