Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það mun ekki vera hægt að telja, að það sé að öllu leyti að ófyrirsynju, að endurskoðun og athugun fari fram á gildandi fasteignamati. Svo mikið hefur raskazt verðgildi hluta og verðhlutföll innbyrðis frá því, er síðasta fasteignamat fór fram, að það getur ekki talizt óeðlilegt, að fasteignamatið sé endurskoðað. Mér sýnist þó, að bygging frv. og framsetning þess öll bendi til þess, að aðalatriði málsins verði mat á þeim nýrri framkvæmdum, er fram hafa farið síðan siðasta fasteignamat var gert, og samræming á milli eldra mats, sem óneitanlega hefur raskazt mikið fyrir viðburðanna rás síðan aðalfasteignamatið fór fram. Þó að vísu sé að því vikið í 1. gr. frv., að endurskoðun eigi að fara fram á fasteignamatinu, þá skilst mér eftir öðrum ákvæðum frv., að lögð sé áherzla á mat hinna nýrri framkvæmda, sem gerðar hafa verið eftir að fasteignamatið fór fram, og athugun jafnframt innbyrðis á verðgildi hinna eldri eigna eða þeirra eigna, sem áður höfðu verið metnar. Ef meiningin væri sú, að fasteignamat skyldi fara fram að öllu leyti á nýjum grundvelli, þá tel ég, að ekki sé varlega ákvarðað, hvernig þetta mat skuli gert. Þetta mat eiga að framkvæma þrír menn, eins og segir í 2. gr. þessa frv., tveir, sem kosnir verða af sameinuðu Álþingi, og einn, er fjmrh. skipar. Slík n. getur ekki haft nægan kunnugleika til þess að meta allar fasteignir, hvar sem er á landinu. Það er að vísu sagt í þessu frv., að þessi n. geti leitað til skattstjóra og yfirskattanefnda og þær þá einnig leitað til undirskattanefnda, eins og segir í 4. gr. þessa frv., og vissulega verður hægt að fá nokkrar upplýsingar um þetta efni á þennan veg. En ég efast samt mikið um það, að þær verði eins ýtarlegar og tæmandi og ef verkið væri unnið á þann hátt, sem áður hefur hér tíðkazt, að fyrst hafa verið undirbúnar tillögur frá hverri sveit og síðan höfð yfirnefnd í hverri sýslu, matsnefnd, til þess að meta allar fasteignir innan sýslunnar. - M.a. af þessu, hvernig þetta ákvæði er, geri ég ráð fyrir, að það sé rétt skilið hjá mér, að höfuðviðfangsefni þessarar nefndar sé að meta hinar nýrri framkvæmdir, bæði hvað áhrærir byggingar og umbætur alls konar ræktun á jörðum o.fl., o.fl. Mér finnst, að 3. gr. þessa frv. líka geri einmitt ráð fyrir þessu, því að þar er talað um, að til viðbótar gildandi fasteignamati eigi að fara fram athugun á því, sem gert hefur verið síðan 1942, bæði hvað ræktunarframkvæmdir og byggingar snertir, og einnig beri þá að taka tillit til þess, sem gengið hefur úr sér, þ.e.a.s. fella úr matinu þær byggingar og önnur mannvirki, sem eru ekki lengur til staðar og ber ekki að hafa lengur í mati. En í sambandi við slíkt vil ég á það minna, að þá er einnig nauðsynlegt, að fram fari ýtarlegri rannsókn á því, hvað fasteignir eða - við skulum segja - ræktunarframkvæmdir hafa gengið úr sér frá því, að fasteignamatið fór fram, hvernig ástatt er um þær nú, og tekið sé fullt tillit til þess, sem þær hafa rýrnað að gildi. Þessi viðfangsefni, bæði hvað áhrærir nýjar byggingar og ræktun síðan fasteignamat fór fram og einnig hvað slík mannvirki hafa gengið úr sér, á að vera mögulegt að geta fengið nokkurn veginn ljósar upplýsingar um, svo að þessir þrír menn geti komizt að sanngjarnri niðurstöðu um þessi atriði, því að það er vitaskuld ekki nema lítið brot, ef taka ætti fasteignamatið alveg frá grunni og til nýrrar athugunar, og er mikið annað mál. En í sambandi við hinar nýrri framkvæmdir er samt sem áður margs að gæta, og þar verður algerlega að treysta á það, að heiman úr héruðunum komi það glöggar upplýsingar og skýrar, að matsnefndin, sem þetta verk á að vinna, geti áttað sig til fulls á því, um hvað mikið verðmæti er að ræða, því að annars er það ókleift verk, sem henni er ætlað að vinna, svo að réttlát eða sanngjörn niðurstaða verði fengin í hennar mati. Það er um það getið í 5. gr. frv., að Búnaðarfélag Íslands eigi að gefa upplýsingar um ræktunarframkvæmdir, og þær vitaskuld verða nokkurn veginn tæmandi, en það er engan veginn nóg. Það þarf líka umsögn um það, hvað þessum ræktunarframkvæmdum liður. Það er ekki nóg að fá aðeins upplýsingar um það verðmæti, sem farið hefur til ræktunarinnar eða þessara framkvæmda, heldur einnig, hvað langt er komið áleiðis með slíkar umbætur og hve mikinn arð þær gefa þeim, sem þær á eða hefur kostað. Ég vil í þessu sambandi benda á það um t.d. þá, sem ræsa fram lönd sín til ræktunar, að það er fjarri öllu lagi, ef á að taka þá upphæð, sem til þess hefur gengið, og telja þegar, að þar sé um aukið verðmæti á fasteigninni að ræða, því að eins og kunnugt er, þá líða nokkur ár frá því að slíkt er framkvæmt og þar til umbæturnar fara að gefa eigandanum eða þeim, sem framkvæmir þær, nokkurn arð. Ef um túnrækt er að ræða, þá verða að líða a.m.k. þrjú ár frá því að landið var fyrst brotið og þar til því er lokið og gera má ráð fyrir, að það gefi nokkurn arð. Um þetta og ótalmargt fleira, t.d. framræslu í öðru skyni, þurrkun engja og þurrkun lands til beitar, eins og á sér stað orðið, þá má ekki telja, að fasteignin aukist að verðmæti eins og kostar að gera slíkar framkvæmdir. Á þetta vil ég benda til þess að vekja athygli á því, að þeir, sem koma til með að hafa þetta verk með höndum, hafi aðgæzlu á öllu því, sem máli skiptir í þessum efnum. Í 6. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir, að flokkun fari fram á fasteignunum og miðist við þá breytingu, sem orðið hefur síðan aðalmat fór fram, og sé lagt til grundvallar verðgildi fasteignanna eftir því, hvar þær eru. Fyrir fasteignamatið hlýtur þetta að vera eitt höfuðgrundvallaratriðið, og ég hygg, að við fasteignamöt, sem fram hafa farið, hafi þessa atriðis alls ekki verið gætt sem skyldi. Það verður vitaskuld um þetta efni að miða við það, hvað fasteignin gefur af sér, hvað miklar tekjur hún gefur af sér eigandanum eða þeim, er hana notar. Það er á allan hátt réttlátt, og er sjálfsagt að hafa einmitt góðar gætur á því. Það skiptir miklu meiru en aðeins að leggja til grundvallar verðgildi fasteignarinnar án tillits til þess, sem hún gefur af sér. T.d. er það svo með okkar atvinnugreinar, við skulum segja landbúnað og sjávarútveg, að báðar þessar atvinnugreinar, sem eru þó höfuðatvinnugreinar þjóðarinnar, þurfa að binda mjög mikið fé í sínum atvinnurekstri, sem getur ekki nema að nokkru leyti svarað vöxtum eða greiðslum til eigendanna af því verðmæti, sem í þetta er sett. Það er á allra vitorði, sem til þekkja, hvað landbúnaðinn áhrærir, að hann þarf að hafa afar mikið fé bundið í húsakosti, í íbúð fyrir fólk, sem að landbúnaðinum vinnur, og í peningshúsum. Þar við bætist svo í seinni tíð mjög mikið fjármagn, sem lagt er í verkfæri og vafalaust gefur oft og einatt bændunum, sem verkfærin nota, góðan arð, þ.e.a.s. léttir undir með starfi bóndans, og afraksturinn af starfinu verður miklu meiri miðað við það, sem áður tíðkaðist með ófullkomnari verkfærum. - Þess vegna vona ég og treysti, að þeir menn, sem fara höndum um þetta, gefi þessu góðar gætur, ella gæti þetta, ef ekki væri tekið nægilega tillit til þessara hluta, orðið til þess að íþyngja mönnum stórkostlega og það á ranglátan hátt. Í þessari sömu grein, 6. gr. frv., er gert ráð fyrir, að hækkun á mati megi ekki fara fram úr 400%; það er það hæsta. Ég skal ekkert segja um, hvort menn hitta þar á það, sem hæfilegast er, - slíkt getur verið skoðunarmál, - en mikil trygging er auðvitað í því eftir þessu frv., að hærra verður ekki farið. En um það er ég ekki í neinum vafa, að ef ætti að verða svona allalgild regla, að fasteignamat ætti að hækka nokkuð mikið í áttina við hámarkið, þá mundi það víða koma illa við. Í 9. gr. þessa frv. er ákvæði um það, að þegar þetta nýja fasteignamat er gengið í gildi, láti ríkisstj. fara fram endurskoðun á gildandi lagaákvæðum um eignarskatt og lögum um fasteignaskatt, og endurskoðunin miðist við, að þessir skattar hækki ekki umfram það, sem verið hefur. Þetta er gott og blessað, og hvað áhrærir þessi gjöld þurfa menn ekki að kvíða, að þetta leiði til þess, að hækkun verði á þessum gjöldum eða mönnum verði umfram það, sem er, umfram þær reglur, sem gilda, íþyngt með þeim. Þá er og sagt í þessari gr., að við gildistöku endurskoðaðs mats falli úr gildi allar ákvarðanir stjórnarvalda um opinber gjöld, sem heimt eru sem hundraðshluti af fasteignamati, og komi nýjar ákvarðanir til, eins og stendur í greininni. Samkv. þessum ákvæðum, ef að lögum verða, hækka þessi gjöld ekki samkv. ákvæðum laganna umfram það, sem þau eru. Til þess að svo verði, verða stjórnarvöldin, sem þar eiga hlut að máli, að taka sínar ákvarðanir. En engin minnsta trygging er samt sem áður í þessum ákvæðum, ef hlutaðeigandi stjórnarvöldum býður svo við að horfa, að þessi gjöld hækki ekki alveg í samræmi við fasteignamatið eins og það kann að verða. Og ég er ekki ánægður með þetta ákvæði eins og það er. Mér finnst, að ekki mætti minna vera en nokkur takmörk yrði að setja fyrir því, hvernig þetta yrði í framkvæmdinni, því að hér er um mikla hagsmuni hjá fólkinu að ræða, og vil ég þá sérstaklega snúa mér að því, sem heyrir byggð landsins til, sýslufélögunum og sveitunum, og snertir kauptúnin úti um landið líka, því að hér ræðir um mikil gjöld, sem eru miðuð við fasteignamat og sýslunefndir hafa tekið ákvarðanir um og koma til með að gera áfram og sveitarstjórnir sömuleiðis. Ég vil minna á ýmis gjöld í þessu sambandi, og skal ég drepa á það, sem reyndar kom nú fram í ræðu hv. þm. Borgf., þ.e. gjöldin til raforkusjóðanna, sem sýslunefndirnar hafa tekið ákvarðanir um, þar sem verið er að framkvæma dreifingu raforkunnar, að það er lagt til grundvallar um slík gjöld, hvað ætla má, að framkvæmd á dreifingu raforkunnar kosti. Það eru gerðar áætlanir fyrir héruðin um dreifingu orkunnar og lagt til grundvallar fjarlægðir og verðlag á efni og annað þess konar, sem málið snertir, og síðan er þeim, sem raforkunnar eiga að verða aðnjótandi, gert að greiða sinn hlut af þessum gjöldum. Það er fast gjald fyrir hvert heimili, en auk þess hin svokölluðu heimtaugargjöld eða línugjöld, og þau eru nokkuð mismunandi eftir því, sem stendur á. Í minni sýslu, Árnessýslu, er þetta gjald, sem menn verða að greiða, 45% af fasteignamati, og þar að auki hið fasta gjald fyrir hvert heimili, sem verður að greiða. Nú má kannske segja, að ekki sé mikil hætta á því, að þetta raskist stórkostlega, þar sem gjaldið er að vissum hluta fast, og megi e.t.v. gera ráð fyrir, að mikil breyting verði ekki til hækkunar í framkvæmdinni. En varlega skyldu menn treysta slíku. Það er margt nú, bæði hér hjá okkur og annars staðar í heiminum, á hverfanda hveli og ósýnt nema tilkostnaðurinn við þessa framkvæmd verði miklu meiri en hann er nú, og þá er rétt að hafa allan vara á því, að það sé ekki hægt að velta með svona einföldu móti kostnaðinum yfir á þá menn, sem eiga að vera þessara gæða aðnjótandi. Það gæti orðið þeim þungt í skauti, jafnvel þótt það raskaðist ekki í stórum stíl frá því, sem nú er. En svo eru fleiri gjöld, sem koma hér til greina og fasteignamatið er lagt til grundvallar. Er þá fyrst að telja gjald til sýsluvegasjóða, sem er lagt á sveitarfélögin og fasteignamatið er lagt til grundvallar, hvernig skuli greitt. Þessi gjöld veit ég að skipta í sumum sýslufélögum mörgum hundruðum þúsunda króna á ári, og sýslunefndirnar telja sig hafa allt of litla fjármuni milli handa í þessu efni, svo að ég er ekki ugglaus um, að ef það væri hægt að auka greiðsluna á eins einfaldan hátt og reyndar blasir hér við, þá mundi það gert. Það mætti segja, að miðað við fasteignamatið yrði gjaldið minna, en það gæti í raun og veru orðið hjá þeim, sem greiða, miklu meiri fjárhæð. Þá er einnig sýslusjóðsgjald, og að einum þriðja hluta er fasteignamatið lagt til grundvallar þeim gjöldum. Og þau gjöld skipta líka í hinum ýmsu héruðum hundruðum þúsunda króna. Þannig er það í mínu héraði fyrir árið sem leið, að það gjald er nærri 1/2 millj. kr., og því er jafnað niður á hreppsfélögin og lagt til grundvallar fasteignamat jarðanna. Þá er og enn að telja gjöld sveitarsjóða til hinna almennu trygginga, sem eru líka allmiklar fjárhæðir, og til grundvallar fyrir slíkri greiðslu er einnig lagt fasteignamatið í hverjum hreppi. Þá skal ég og minna á, að gjöld til fjallskilasjóða í ýmsum héruðum miðast við fasteignamat, og í sumum héruðum eru þetta það há gjöld til viðbótar því, sem menn greiða af fjallskyldum fénaði, að á sumum býlum skiptir þetta mörgum hundruðum króna, eins og það er. Ég veit ekki heldur nema gjöld til sveitarsjóðs grundvallist að einhverju leyti á fasteignum innan sveitarinnar. Um það þori ég ekki að segja. Ég veit það ekki alveg með vissu. En mig minnir þó, að ég hafi eitthvað heyrt talað um það, að þegar útsvörum er jafnað niður, þá sé tekið tillit til fasteigna hjá hinum einstöku gjaldendum. Eins og menn sjá á þessu, og vafalaust getur eitthvað fleira komið til greina, þá eiga menn mikið í húfi með, að framkvæmd þessa verks fari vel úr hendi og að ekki sé rasað fyrir ráð fram að hækka fasteignamatið án tillits til alls annars. Ég viðurkenni, að það er næsta óeðlilegt við fasteignamat, þegar menn hafa lagt í einhverja framkvæmd, sem er máske mjög verðmæt, að eftir núgildandi reglu eru menn kannske orðnir allt í einu eignalausir, þó að áður en þeir réðust í t.d. að byggja hús, ættu þeir talsverð efni. Þetta er óeðlilegt, og þetta ber að leiðrétta. En þó verður sú leiðrétting að fara þannig fram, að tekið sé fyllsta tillit til þess, hvert gildi eignin hefur, eftir að búið er að framkvæma verkið, hvert gildi hún hefur fyrir þann, sem hana á eða hennar nýtur. Það kom fram í ræðu hv. þm. Borgf., og ég get tekið undir það, að áður hefði fasteignamat farið fram á þann hátt, að það hefði verið unnið að því fyrst úti í héruðunum, þar væri yfirfasteignamatsnefnd, sem gengi frá þeim plöggum, og síðan hefði það verið samræmt hér. Ef ætti að taka allt matið frá grunni með þessu frv. og leggja það sama til grundvallar og ef fullkomið mat ætti að fara fram, þá teldi ég þetta sjálfsagða leið. En þannig hef ég ekki litið á þessa framkvæmd. Mér væri þökk á að heyra það, ef ég misskildi það eitthvað. Ég hef skoðað það sem höfuðviðfangsefnið að meta það, sem gert hefur verið síðan fasteignamat fór fram, með tilliti til þess vitaskuld, hvaða gildi það hefur, og endurskoðun á hinu,sérstaklega á þann hátt að taka fullt tillit til þess, hvað eignirnar gefa af sér og hvert verðmæti þannig lagað er í þeim fólgið. Það er talsvert annað, og þess vegna, ef ég skil þetta rétt, get ég fyrir mitt leyti látið mér lynda þetta fyrirkomulag, sem er á frv., því að það að stofna til mats úti um allt land, ef það á ekki að vera allsherjarathugun á sama grundvelli og þegar mat hefur farið fram, og svo vinnu hér verður óbærilega dýrt, svo að mér finnst alls ekki vert að leggja í það, því að ég hygg, að séu þessi takmörk sett á þann veg, sem ég hef nú skilið þetta mál, þá megi fá allgóðan og sanngjarnan grundvöll undir þetta mat. Það verður vitaskuld að treysta því, að þeir menn, sem fara með það, vandi sitt verk. Það hef ég enga ástæðu fyrir fram til þess að ætla annað en verði og þá megi vel hlíta því að hafa þetta fyrirkomulag, því að ef ekki ætti að leggja meira í það en svona, þá fyndist mér hitt vera allt of kostnaðarsamt og mundi ekki heldur vera brýn nauðsyn á að hafa það svo. Ég ætla svo ekki að fjölyrða frekar að þessu sinni um málið. En ég vildi gjarnan biðja hv. fjhn. þessarar d. að íhuga fyrir 3. umr. málsins og vildi þá gjarnan mega eiga tal við n., hvort ekki væri hægt að setja einhver ákvæði í 9. gr. frv., að hækkanir þær, sem önnur stjórnarvöld geta haft í sinni hendi, megi þó ekki fara fram yfir visst mark. Það væri mikið öryggi fyrir menn að hafa slíkt í lögunum, og ég ætla, að Alþ. bæði gerði rétt í því og það sýndi þá líka um leið, að fyrir því vekti það eitt, að þetta verk væri vel af hendi leyst, svo að allir mættu hlíta að lokum þeim ákvörðunum, sem eftir þessum lögum væru teknar.



Það eru fáein orð út af því, sem hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn. hafa tekið fram. Ég vil þá fyrst segja, að ég hefði fyrir mitt leyti helzt viljað, að farið hefði fram reglulegt fasteignamat. Ég lagði fram frv. 1951 um, að nýtt fasteignamat skyldi fara fram á venjulegan hátt. Mér fannst þá og finnst enn breyting vera orðin svo mikil, frá því að síðasta mat átti sér stað, að slíkt væri eðlilegt. En því var ekki vel tekið þá og hefur ekki verið vel tekið enn, og þess vegna hef ég til samkomulags við ýmsa og til þess að reyna að tryggja framgang málsins fallizt á, að ekki fari fram nýtt fasteignamat, heldur endurskoðun á fasteignamatinu. Verði sérstök áherzla á lögð að fá inn í matið allar breytingar, sem orðið hafa frá því að síðast var metið, bæði þær breytingar, sem orðið hafa vegna viðauka og endurbóta, og eins þær breytingar, sem orðið hafa vegna sérstakrar rýrnunar á verðmæti eigna eða bættrar aðstöðu. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta, en af þessari stefnu frv. leiðir, að meiningin er að komast hjá því að setja upp fasteignamatsnefnd í hverri sýslu. Í þess stað er gert ráð fyrir einni aðalnefnd, sem fær aðstoð skattstjóra, skattanefnda og yfirskattanefnda og svo ýmissa stofnana við öflun upplýsinga. Ég álít, að þótt ekki fáist fram, að gert verði nýtt fasteignamat, megi vænta þess, að af því, sem hér er ráðgert, verði verulegt gagn og að samræmi gæti fengizt stórum betra en nú er orðið í matinu. Ástandið er þannig nú, að óhugsandi er, að við það verði unað, enda margar stofnanir tekið sig fram um að skora á hv. Alþ. að láta ekki við svo búið standa. Mér finnst blátt áfram ómenning að því að hafa fasteignamat, sem notað er sem mælikvarði fyrir stórfelldum greiðslum, og hafa í því til lengdar slíkt ósamræmi og nú á sér stað. Ég hef ekki skilið hv. þm., sem talað hafa, þannig, að þeir hafi á móti því, að fram fari samræming á fasteignamatinu, og vona ég, að um það séu menn sammála. Ég kvaddi mér eiginlega hljóðs út af því, sem sagt hefur verið um 9. gr. Það er ekki venja, þegar sett hafa verið ný lög um fasteignamat, að slá nokkurn varnagla um fasteignaskatt eða neitt þess konar í sambandi við það. Lögin hafa aðeins verið um, að nýtt fasteignamat skyldi fara fram. Svo hefur auðvitað verið til þess ætlazt, að bæði hv. Alþ. og allir aðrir, sem ráða gjöldum, sem miðuð eru við fasteignamatið, breyti gjaldatöxtunum í samræmi við hið nýja mat, og komi þá að sjálfsögðu til nýjar ákvarðanir alls staðar. Dálítið hefur bólað undanfarið á ótta um það, að tillögur um nýtt fasteignamat ættu rót sína að rekja til áhuga á því að hækka skatta, t.d. til ríkisins, fá meiri eignarskatt eða jafnvel hærri fasteignaskatt til ríkisins en verið hefur. Hefur því verið tekinn upp sá háttur að slá við þessu varnagla í frv. Hann er í 9. gr. Um skattana, sem ákveðnir eru með lögum frá Alþ., eins og eignarskatt og fasteignaskatt, er þannig til tekið, að það skuli endurskoða löggjöfina, þegar fasteignamatið hefur átt sér stað, og miða við það, að skattar þessir hækki ekki almennt vegna hækkunar fasteignamatsins. Ég vænti, að menn skilji, að það er ekki hægt að tiltaka þetta nánar, fyrr en fasteignamatið liggur fyrir. En með þessu er samt sem áður mörkuð stefna um þetta. Vitanlega getum við ómögulega fundið út, á meðan við ekki þekkjum matið, hvernig haga skuli einstökum ákvæðum í þessum lagabálkum, til þess að útkoman verði þannig, að skattabyrðin í heild verði sem allra líkust því, sem hún hefur verið, þegar nýja matið er komið. Að þessu hefur nú ekki heldur verið fundið að öðru en því, að hv. þm. Borgf. vék aðeins að þessu, ef ég skildi rétt. Honum virtist orðalagið um þetta vera dálítið óákveðið. Það má segja, að svo sé, en það er ekki hægt að komast nær þessu að svo vöxnu en að marka stefnuna. Þá er það niðurlag greinarinnar, sem bæði hv. þm. Borgf. og 1. þm. Árn. ræddu nokkuð ýtarlega, ákvæðið um, að falla skuli úr gildi allar ákvarðanir stjórnarvalda um opinber gjöld, sem heimt eru sem hundraðshluti af fasteignamati, og komi nýjar ákvarðanir til. Í þessu sambandi vil ég aftur benda á, að þegar hér hafa verið sett lög undanfarið á hv. Alþ. um nýtt fasteignamat, þá hefur ekkert svona ákvæði fylgt. Það hefur verið álitinn sjálfsagður hlutur, að þeir, sem hér áttu hlut að máli, endurskoðuðu þessi gjöld og miðuðu þau við nýja matið. Hefur þó ætíð verið gert ráð fyrir, að nýtt fasteignamat yrði miklu hærra en það mat, sem áður gilti. Hv. Alþ. hefur treyst því, að þetta yrði ekki misnotað, það yrði ekki smeygt á menn stórhækkuðum gjöldum með því að láta allar prósentutölur standa óbreyttar og nota mikið hækkað mat sem grundvöll. Þetta hefur hv. Alþ. undanfarið látið liggja alveg á valdi þeirra, sem þessum gjöldum eiga að ráða og eiga að bera ábyrgð á þeim gagnvart gjaldendunum, hvort sem það hafa verið sýslufélög, bæjarfélög eða hreppsnefndir. Nú hefur orðið nokkuð vart við ótta um, að nýtt mat gæti orðið misnotað þannig, að reglugerðir eða tilkynningar væru látnar standa óbreyttar, þótt matið hækkaði. Til þess að fyrirbyggja þetta og til þess að tryggja, að yfirvöldin þurfi í hvívetna að taka nýja ákvörðun og bera ábyrgð að nýju gagnvart umbjóðendum sínum, þá er þetta ákvæði sett í 9. gr., þ.e., að allar ákvarðanir falli úr gildi og taka verði nýjar ákvarðanir, sem menn standi ábyrgir fyrir gagnvart þeim, sem þeir eiga að standa reikningsskap gerða sinna. Bólað hefur á því, t.d. hjá hv. 1. þm. Árn., að honum fyndist þetta tæplega vera nógu sterkt ákvæði, og væri máske ástæða til, að því er mér skildist á honum, að setja um þetta sterkara ákvæði, taka valdið að einhverju leyti af þeim, sem hafa það nú, um þessi gjöld, sem miðuð eru við fasteignamatið. Ég hef ekkert á móti því, að þetta sé íhugað í n. Þetta sjónarmið var talsvert hugsað við undirbúning málsins. Samt er rétt að athuga allar bendingar um þetta, hvort hægt er að ná eitthvað frekari tökum á þessu en gert er ráð fyrir í frv. Ég vil í því sambandi benda á til íhugunar fyrir nefndina, að við getum ekki búizt við því, að löggjöf um fasteignamat eða löggjöf um endurskoðun á fasteignamati sé um leið löggjöf um heimtaugargjöld, löggjöf um fjallskilagjöld, löggjöf um sýslusjóðagjöld, löggjöf um sýsluvegasjóðagjöld, tryggingagjöld o.s.frv. Það er óhugsandi að ætla sér að setja ákvæði um öll þessi gjöld inn í lög um fasteignamat eða lög um endurskoðun fasteignamats. Slíks eru engin dæmi í þingsögunni, að þannig hafi verið farið að, enda finnst mér ekki hugsanlegt, að svo verði gert. Þá vil ég enn fremur benda mönnum á, þeim sem bera þann ugg í brjósti, að sýslunefndir eða aðrir þeir, sem þessum gjöldum eiga að ráða, séu á þeim buxunum að hækka þau, að þessir aðilar geta hækkað þessi gjöld, þó að nýtt fasteignamat komi ekki til. Nýtt fasteignamat mundi ekki breyta neinu um þetta. Loks vil ég benda á, að það gæti orðið mjög tvíeggjað, ef farið væri út í að setja hámörk og binda hendur þessara aðila mjög mikið, sumra hverra, sem koma þarna til greina. Jafnvel gæti það orðið til þess að ýta undir hækkun, sem annars yrði ekki. Ef hv. Alþingi færi að setja hér hámörk, sem væru hærri en gjöldin eru nú raunverulega, þá er hætt við, að það freistaði þessara aðila til þess að hækka gjöldin, sem þeir máske létu undir höfuð leggjast, ef þeir væru látnir alveg bera ábyrgð á þessu sjálfir gagnvart sínum umbjóðendum, eins og alltaf hefur verið, þegar nýtt fasteignamat hefur verið gert.



Herra forseti. Þær ræður„ sem hér hafa verið fluttar um þetta mál af hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn., gefa tilefni til þess, að ég f.h. fjhn. gefi nokkru frekari útskýringu á sumum atriðum í þessu frv. Hv. þm. Borgf. fann að því, að eins og frv. væri uppbyggt, þá yrði það mjög til baga, að það yrði minni persónulegur kunnugleiki, sem réði um ákvörðun mats, heldur en ef það væri héraðsnefnd í hverju héraði, eins og er við venjuleg aðalmöt. Þessu er því til að svara, að hér er ekki um að ræða nýtt fasteignamat, heldur aðeins endurskoðun á því gamla, og á að byggja algerlega á þeim grundvelli, sem hið gamla mat byggist á. Aðalatriði málsins er, eins og hv. 1. þm. Árn. tók réttilega fram, ákveðið í 3. gr. frv., og það er að fá inn í matið allar þær umbætur víðs vegar um landið, sem gerðar hafa verið á síðasta þrettán ára tímabili, og þessar umbætur eru svo margvíslegar, að það er allra hluta vegna nauðsynlegt, að þær komi inn í fasteignamat. Það er til þess ætlazt samkv. fasteignamatslögunum, eins og þau nú eru, að það fari fram árlega millimat á húseignum og öðrum stærri umbótum. Þessu lagaákvæði hefur verið fylgt nákvæmlega víðs vegar um land, en ég hef fengið upplýsingar um, að það er líka víðs vegar um landið, sem þessu hefur alls ekki verið fylgt. Þau stjórnarvöld, sem með þetta hafa að gera og eru aðallega hreppsstjórar og skattstjórar og aðrir, sem með skattaálögurnar hafa að gera, hafa allt of mörg brugðizt þeirri skyldu að láta þetta millimat fara fram. Og varðandi framkvæmdina á þessari 3. gr. og þessu starfi, þá er ekki til þess ætlazt samkv. frv., að það verði neitt valdsvið fyrir landsnefndina í þessu efni, heldur sé hér um að ræða eingöngu skýrslusöfnun og skrifstofuvinnu, að færa allar þessar umbætur inn í matið á þeim sama grundvelli og gamla matið er byggt og með sama verði og þar er ákveðið. Þess vegna kemur það ekki neitt nærri lagi, sem hv. 1. þm. Árn. var að minnast á að gæti komið fyrir í því sambandi, því að það eru þá hrein svik við tilgang og ætlun frv., að það geti komið fyrir, að ræktunarframkvæmdir eða annað slíkt sé sett inn á fullu kostnaðarverði; það kemur ekki til mála, því að það væru þá svik hjá landsnefndinni, að hún færi að taka sér vald, sem henni er ekki ætlað að hafa með þessu frv. Þetta á allt að vera metið alveg á sama grundvelli og gamla matið er, og það er aðalatriði málsins. Svo kemur aftur 6. gr., og þar er landsnefndinni gefið vald, sem er í hennar höndum einnar, og það er það, hvernig hún flokkar fasteignirnar í hinum einstöku landshlutum, og það þýðir, að sumar fasteignir víðs vegar um landið, þar sem fjarlægðin er mest við höfuðstaðinn og þar sem minnst er verðgildið, hafa ekkert hækkað, og svo yrði farið eftir stiga þannig, að það sé hæst fimmföldun, og sú fimmföldun kemur auðvitað ekki til greina að minni hyggju eða að mínu áliti annars staðar en hér í höfuðborginni. Svo mikil hækkun á ekki að koma til greina annars staðar, vegna þess að það er gefinn hlutur, að hér hefur verðgildi fasteignanna aukizt langsamlega mest. Svo er það náttúrlega, eins og gefur að skilja, mjög vandasamt mál, hvernig á að flokka hin einstöku héruð í þessu sambandi. Þá skal ég aðeins minnast á það, sem hér hefur verið vikið að með 9. gr. og er náttúrlega stórkostlegt meginatriði, og það er, hvernig verði farið með alla þá skatta, öll þau gjöld, sem hvíla á fasteignum. Þeir tveir ræðumenn, sem hér hafa talað, hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn., hafa báðir minnzt á heimtaugargjöldin og aðrar greiðslur, sem standa í sambandi við rafmagnsframleiðsluna. Það er ætlazt til þess, að þær breytingar, sem koma fram á verði fasteigna við þá ákvörðun, sem til er tekin í 3. gr., komi til samræmingar og leiðréttingar, þannig að það verði að þessari endurskoðun lokinni í því miklu meira réttlæti en nú er. Það gefur auga leið, að það er ákaflega ranglátt, eins og nú er, ef t.d. í einni sýslu hafa farið fram millimöt í sumum sveitunum, en öðrum ekki, og í sumum sýslum og öðrum sýslum ekki, að gjöldin, bæði þessi gjöld og mörg önnur, verði misjöfn á mönnum eftir því, hvað skattayfirvöldin hafa rækt vel sínar skyldur, en þannig er ástandið eins og er núna og gildir um fjölda af gjöldum. Það, sem hv. þm. Borgf. vék hér að og skaut til mín eða óskaði eftir, að ég svaraði varðandi 9. gr., er orðið „almennt“, þar sem segir í gr., að skattar þessir, eignarskattur og fasteignaskattur, hækki ekki almennt vegna hækkunar fasteignamatsins. Það má vera alveg augljóst, hvað við er átt með þessu, því að það er með þessu átt við það, að þessir skattar hækka auðvitað vegna þeirrar hækkunar, sem fram kemur af framkvæmd 3. gr. frv., þar sem eru umbæturnar, sem orðið hafa síðan fasteignamatið fór fram. En það er ekki ætlazt til þess, þetta ákvæði á að grípa yfir það, að þessir skattar og helzt engir skattar eða gjöld, sem á fasteignunum hvíla, hækki vegna þeirra breytinga, sem verða á fasteignamatinu samkv. ákvæðum 6. gr. Það má vel vera, að það sé hægt, eins og hér hefur verið vikið að, að ganga betur frá því en gert er í 9. gr., að það verði ekki hækkuð ýmis þau mörgu gjöld, sem á fasteignum hvíla, en þeirri grein var nú nokkuð breytt af hæstv. fjmrh., frá því að frv. var upphaflega samið, og má vera, að það sé hægt að tryggja það betur með breytingu. Skal ég fyrir nefndarinnar hönd lofa, að hún athugi það nánar fyrir 3. umr., og þá hafa samráð við þá menn, sem hér hafa aðallega talað gegn þessum ákvæðum. Að öðru leyti held ég að það séu ekki fleiri atriði, sem ástæða er fyrir mig sem frsm. hv. fjhn. að taka fram í sambandi við það, hvernig framkvæmd þessa máls er hugsuð.



Herra forseti. Samkvæmt 37. gr. laga frá 29 frá 9. apríl 1947, um vernd barna og unglinga, er svo ákveðið, að ríkisstj., eftir því sem fé er veitt á fjárl., stofnsetji og reki hæli fyrir börn og unglinga, sem lent hafa á glapstigum. Skulu þessi hæli vera að minnsta kosti tvö, annað fyrir drengi en hitt fyrir stúlkur. 1952 var stofnað til vistheimilis fyrir drengi í Breiðuvík á Barðastrandarsýslu. Það ár og 1953 og 1954 voru árlega veittar 150 þús. kr. til rekstrar, en raunverulegur rekstrarkostnaður mun hafa orðið nokkru meiri og t.d. s.l. ár hátt á þriðja hundruð þús. kr. Til stofnkostnaðar hælisins mun ríkissjóður þegar hafa varið að meðtalinni fjárveitingu þessa árs nálega 11/4 millj. kr. Upphaflega mun ætlunin hafa verið sú, að þetta vistheimili rúmaði 30 drengi. Má gera ráð fyrir, að að því verði stefnt, eftir því sem þörf krefur og fjárveitingar hrökkva til. Á s.l. ári munu 10 drengir hafa dvalið á hælinu, þegar flest var, en ætlazt er til, að nú sé hægt að hafa þar 15 drengi. Er það þó dregið í efa, nema húsakostur sé eitthvað aukinn frá því, sem nú er. Við þetta vistheimili vinna 7 manns, og er gert ráð fyrir, að einum manni þurfi að bæta við, miðað við 15 drengja vist. Í tillögum framkvæmdastjóra vistheimilisins um fjárveitingar til þess árið 1955 var beðið um 300 þús. kr. til rekstrar og 950 þús. kr. til stofnkostnaðar. Bárust hv. fjvn. skjöl um þetta efni frá framkvæmdastjóranum, og segir þar m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Til þess að geta starfrækt heimilið í framtíðinni og draga úr rekstrarhalla þarf að auka stórkostlega búið, byggja peningshús og brjóta landið, og er áætlun um fjárfestingu á næsta ári byggð á því, að hluti af þessu verði framkvæmt nú þegar. Þá er óhjákvæmilegt í framtíðinni að bæta aðstöðu til útgerðar á staðnum, og er erfitt að segja um, hve mikið fé þarf í allar þessar framkvæmdir, fyrr en fyrir liggur heildarskipulag, áætlanir og teikningar hér að lútandi. En telja má, að fyrir minna en 4-5 millj. kr. verði þessar framkvæmdir ekki allar gerðar.“ Af þessu má ráða, að eftir þriggja ára starfsemi er æði margt laust í reipunum um framkvæmdir á þessum stað, þar sem svo virðist sem enn geti það munað milljón eða jafnvel milljónum, hvað þarna verður ráðizt í að framkvæma á næstu árum. Virðist þó nauðsynlegt fyrir hæstv. ríkisstj. að gera sér einhverja grein fyrir þessu, áður en hún ræðst í þá framkvæmd, sem til er ætlazt, þ.e. að stofna og starfrækja vistheimili fyrir stúlkur, sem lauslega er áætlað að kosta muni 6–8 millj., ef byggt er, og vart getur rekstur vistheimilis fyrir 30–40 stúlkur kostað árlega minna en nálægt 1/2 milljón króna, ef dæma má eitthvað eftir rekstri heimilisins í Breiðuvík. Á þessu þingi lagði hv. þm. Barð. (GíslJ) fyrir hv. Ed. frv. til laga um vistheimili fyrir stúlkur. Frv. þetta tók allmiklum breytingum í hv. Ed., og þegar frv. kom til þessarar hv. d., var því vísað til menntmn., sem hefur svo rætt það á nokkrum fundum. Eins og frv. kom frá hv. Ed., má segja, að þrjú væru meginatriði þess: 1) Að ríkisstj. hefji þegar undirbúning að stofnun og rekstri vistheimilis fyrir stúlkur. 2) Að ríkissjóði sé skylt að leggja fram nauðsynlegt fé til stofnunar og rekstrar heimilisins. 3) Að ríkisstj. sé heimilt að útvega hentugt húsnæði, sem til kann að vera, hvort sem það er nú eign þess opinbera eða annarra. Menntmn. er samþykk 1. og 3. atriði frv. Getur það ekki leikið á tveim tungum, að æskilegt er, að farið sé að undirbúa framkvæmdir í þessu máli, ekki sízt þar sem búast má við, að sá undirbúningur geti tekið nokkurn tíma. Þarf bæði að vanda staðarval og gera sér fulla grein fyrir rekstrar- og stofnkostnaði, og einnig er þýðingarmikið að meta þá möguleika að fá til starfseminnar húsnæði, sem til kann að vera, í stað þess að þurfa að byggja stofnunina upp frá grunni. Hins vegar gat menntmn. ekki fallizt á það ákvæði frv., að ríkissjóði sé skylt að leggja fram allt fé til rekstrar og stofnkostnaðar án tillits til þess, hvort fé er veitt til þess á fjárl. eða ekki. Er slíkt ákvæði óvenjulegt, enda í rauninni þýðingarlaust, þegar um mikil fárframlög er að ræða, eins og hér hlýtur að verða. Þegar hér var komið, virtist ekki meira eftir af hinu upphaflega frv. hv. þm. Barð. um vistheimili fyrir stúlkur en það, sem fremur ætti að afgreiða með þál. en lögum. Niðurstaða n. varð þó sú að leggja til, að samþ. yrði viðauki við 37. gr. laga nr. 29 frá 9. apríl 1947, um vernd barna og unglinga, og að tekin yrðu þar upp þau atriði úr frv. hv. þm. Barð., eins og það kom frá hv. Ed., sem n. gat fallizt á og ég hef hér skýrt frá. Menntmn. leggur einróma til, að hv. þd. fallist á frv. hennar á þskj. 482, og væntir þess, að svo verði. Að lokinni þessari umr. óska ég þess, að málinu verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Svo sem hv. frsm. menntmn. hefur tekið fram, hefur þetta frv. breytzt allmjög frá því að hv. þm. Barð. (GíslJ) bar það fram í Ed. og dregizt mjög saman. Mætti ætla, að það væri orðið það skýrt og mótáð, að ekki þyrfti að gera athugasemdir við það frá öðrum aðilum, þar sem svo mjög hefur verið um það fjallað í Ed. og menntmn. Nd. En ég held samt sem áður, að ekki hafi verið athugað eða komi nógu skýrt fram það, sem er í raun og veru mergur málsins. Hér er talað um vistheimill. Í raun og veru skilja menn nokkuð þýðingu þess orðs, en þrátt fyrir það er annað orð, sem þarf að bindast þessu, til þess að það sé óvefengjanlegt, hvað við er átt með þessu, og það er orðið skóli. Það þarf að vera alveg ákveðið, að það sé vistheimili og skóli fyrir þessar stúlkur, sem þarna eiga að dveljast. Vistheimili getur verið dvalarstaður um stundarsakir, eins og við þekkjum dæmi til úr okkar þjóðlífi. Það hefur verið gripið til þess oft og tíðum og oft misheppnazt, því miður. Stærsta dæmi þess er frá styrjaldarárunum síðustu, þegar stofnað var vistheimili í Borgarfirði fyrir stúlkur, sem höfðu afvegaleiðzt, eftir að herinn kom til landsins. Það má segja, að þrátt fyrir góða viðleitni í sambandi við rekstur þess heimilis hafi hann mjög farið öðruvísi en til var ætlazt, ég vil ekki segja mistekizt, ég er ekki nógu kunnugur málum, en það náði ekki þeim tilgangi, sem æskilegt var. Og hvers vegna ekki? Vegna þess, að til þess var hlaupið að stofna þetta vistheimili mjög fljótlega, án þess að hafa meginhugsjónina fyrir stafni, þ.e.a.s. þá meginhugsjón, að stúlkurnar hefðu ákveðin markmið til þess að keppa að, ekki til þess að þeim væri hent út úr borgarlífinu eða þjóðlífinu um stundarsakir, meðan ærsl þess lékju áfram. Það er alveg nauðsynlegt, að með stofnun svona vistheimilis sé einnig ákveðinn skóli, sem hafi það takmark að gera stúlkurnar, sem þangað verða sendar, að hæfum borgurum til þess að gegna vissum og ákveðnum störfum. Þetta er gert í öðrum löndum með svona vístheimilum og skólum, en ég held, að það hafi ekki verið nægilega tekið fram hér í þessum umræðum; ég hef að vísu ekki fylgzt með þeim í Ed., en ég sé, að af því frv., sem hér er lagt fram, er þetta ekki greinilegt. Þau kvennasamtök, sem hafa sent Alþ. orðsendingar um þetta mál, hafa þessa skoðun, sem ég bendi hér á. Ég er hér með skjöl, sem áfengisvarnanefnd kvenna og Mæðrafélagið í Reykjavík hafa sent Alþ., eftir að frv. kom til umræðu í Ed. Vitanlega eru konur eins og sennilega allir meðmæltar því, að eitthvað sé gert og sem fyrst og sem bezt í þessum málum. En þær benda hér á, t.d. Mæðrafélagið, að það sé nauðsynlegt að taka fyrirmynd, t.d. frá Norðurlöndum, um að stofna skóla, sem gefi stúlkunum ákveðið takmark og veiti þeim ákveðin réttindi, þegar þær hafa verið þar sinn tíma, t.d. tvö ár. Það getur vel verið, að sumt af þessu kæmi fram í reglugerð fyrir slíkri stofnun sem hér er gert ráð fyrir að sett yrði á fót. En það er í sambandi við hugmyndina um vinnuskóla, sem starfræktir eru annars staðar á Norðurlöndum, sem benda má á, að stúlkur, sem hafa verið á svona skólum og endað sinn tíma, eru jafnvel teknar fram yfir aðrar stúlkur til þeirra starfa, sem þær hafa tekið próf í. Það er tekið hér fram í grg. frá Mæðrafélaginu, þar sem það mælir með því, að eitthvað sé gert í þessum efnum, að t.d. vefnaður, þvottar, bökun, barnagæzla, garðrækt og fleira sé kennt, - ég ætla ekki að sundurliða það, - en þetta tilheyrir sérstaklega kennslu í skólum, og það er ekki hægt að stofna svona heimili eða samþykkja stofnun svona vistheimilis eða skóla án þess að annað atriðið sé algerlega fyrir hendi. Það er gott að fá veggina upp, skólana, en hitt atriðið er þó enn þá mikilsverðara, og það er starfsfólkið eða kennararnir, sem eiga að sjá um þetta. Er fyrir hendi nokkur maður eða nokkurt fólk, - það má vel vera, að svo sé, en það þarf líka að vera upplýst, - sem getur tekið að sér störf slíks heimilis eða slíks skóla? Ef svo er ekki, - og þeir eru nokkrir, sem þyrftu að starfa við svona heimili, - þá er ekki hægt að stofna það. Þá fer alveg eins og hér uppi í Borgarfirðinum, að hjörðin tvístrast og árangurinn verður hæpinn og e.t.v. stundum neikvæður, því að það að senda stúlkur á svona heimill er mjög ábyrgðarmikið. Þær verða að fara af frjálsum vilja, og þær verða að sjá vonarglætu í því, að þær geti sinnt sínum áhugamálum, því að allar eiga nú einhver áhugamál. Fái þær það ekki og séu sendar samt, þá er einmitt líklegt, að verr sé af stað farið en heima setið. Það má vel vera, að það upplýsist, að hér séu fyrir hendi menn, sem geti tekið þetta að sér en það þarf líka að vera jafnhliða. Ég vildi koma með þá till., - ég veit ekki, hvort það er hægt að skjóta orðinu skóli hér inn, en held, að það geri þetta sterkara og ákveðnara, ef það er nefnt vistheimili og skóli. Vistheimili, eins og ég sagði áðan, getur táknað aðeins dvalarstað um stundarsakir. Það má segja, að fangar séu settir til vistar á Skólavörðustig 9 um stundarsakir, en þeir eiga ekki að vera þar til neins annars en að eyða þar tímanum annaðhvort vegna dóms eða að bíða dóms. Ég vildi því leggja til, að þessu orði verði bætt inn í, ef það er hægt á þessu stigi málsins, en annars skjóta því til nefndar. Ég legg áherzlu á, að jafnframt sé séð fyrir, að heimilið geti starfað, og það getur ekki starfað, nema því aðeins að kennslukraftar séu fyrir hendi. Það þarf alveg sérstaka menn til þess að læra að umgangast þetta fólk. Ég hef kynnt mér þessi mál nokkuð á Norðurlöndum fyrir stríð og komið á mörg slík heimili, sérstaklega í Danmörku, og þar voru menn, sem höfðu lengi kynnt sér þessi mál, áður en þeir voru álitnir færir til þess að taka við skólunum og stjórna þeim. Í raun og veru, þegar senda skal stúlkur á svona heimili, þarf að vera sérþekking á hverri þeirra, og skólinn þarf að vera svo margbrotinn, að hann geti sinnt sem flestum eða öllum þörfum þeirra á þessum sviðum. Ég lýsi vitanlega fylgi við þetta frv., að það komist í gegn, því að það er nauðsynlegt, en vil benda á þá nauðsyn, að þetta hvort tveggja sé fyrir hendi, að þar sé skólafólk, sem getur og kann að fara með þá, sem þangað verða sendir, og að til þess að það sé ótviræðara um stefnu og starf þessarar stofnunar, verði bætt þarna inn í orðinu „skóli“.



Herra forseti. Það er auðvitað alveg rétt hjá hv. 6. þm. Reykv. (GMM), að þessi stofnun verður að vera annað og meira en dvalarheimili í líkingu við fangelsi. Það hefur heldur engum manni dottið í hug, að svo yrði, og þeir, sem kynna sér þau lög um vernd barna og unglinga, sem þetta frv. er flutt sem brtt. við, geta gengið úr skugga um, að það er annar andi, sem svifur þar yfir vötnunum. Að sjálfsögðu mun n. taka til athugunar milli umræðna þá ábendingu, hvort taka á fram, að um sé að ræða vistheimili og skóla. Ég er ekki viss um, að þess sé þörf, og held raunar ekki. Ég vil benda á, að við vistheimllið að Breiðuvík fyrir afvegaleidda drengi er starfandi einn kennari eins og er, með þó ekki fleiri en 10 piltum mest, og gert er ráð fyrir að bæta öðrum við, eftir því sem ég veit bezt, ef drengjunum fjölgar upp í 15. Þetta bendir til þess, að þeir, sem hafa þessi mál með höndum, hafi fullan skilning á því að sjálfsögðu, að starfrækslan sé meir í formi skóla en fangelsis. Ég tek undir það hjá hv. 6. þm. Reykv., að það veltur auðvitað ákaflega mikið á, að forstaða heimilisins sé góð. Það er ekki nóg að eignast hús og aðrar aðstæður til þess að reka svona heimili. Mestu máli skiptir, að til þess veljist fær maður til forstöðu og gott fólk til starfa við heimilið. Ég geri hins vegar ráð fyrir, að ekki eigi við að fella slík ákvæði inn í frv., heldur verður í því efni að ráðast, hvernig til tekst, þegar til starfrækslunnar kemur.

forseti (SB): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Gunnar Thoroddsen, 7. þm. Reykv., mun verða erlendis nú um alllangt skeið og getur af þeim sökum ekki setið á Alþingi. Er þess því óskað, að fyrsti varaþingmaður Sjálfstfl. í Reykjavík, frú Kristin Sigurðardóttir, taki á meðan sæti hans á Alþingi. F. h. miðstjórnar Sjálfstæðisflokksins, Magnús Jónsson.“ Samkvæmt þessu tekur frú Kristín Sigurðardóttir sæti á Alþingi.