Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns lýsa vonbrigðum mínum yfir því, að þetta mál virðist ætla að fara í gegnum þingið á færibandi þó svo ýmsir þm. deildarinnar hafi á s. l. sumri gefið yfirlýsingar um að þeir mundu standa gegn málinu þegar til Alþingis kæmi. En við því er að búast að menn láti undan þrýstingi frá sínum flokkum og ráðherrum og rétti upp höndina með því sem þeir eru í hjarta sínu á móti þegar þannig stendur á. Maður man eftir suðurgöngum úr fornum sögum og ef menn hafa fengið aflausn synda sinna í eitt skipti fyrir öll á helgum stöðum, þá er ekki við því að búast að smáblettur sverti kannske mikið. Í þessu frv. er svohljóðandi mgr., með leyfi hæstv. forseta: „Skattstjórar skulu fyrir 1. júní ár hvert ókeypis og ótilkvaddir gefa Framleiðsluráði upp, í því formi sem það ákveður, afurðamagn og bústofn á hverju lögbýli og hjá öðrum framteljendum, sem hafa meiri hluta tekna sinna af landbúnaði. Einnig er þeim skylt að veita aðrar upplýsingar sem nauðsynlegar eru í þessu sambandi.“ Ég get ekki fellt mig við þvílíkt ákvæði í lögum og tel að það sé dæmalaust og að nauðsynlegt sé að gera úrslitatilraun til þess að þetta ákvæði falli niður. Ég held að ákvæði af þessu tagi eigi sér enga hliðstæðu, en maður er náttúrlega ýmsu vanur orðinn í því lögregluríki sem við erum farnir að búa í, og þetta frv. hefur að því leyti sérstöðu, eins og fram hefur komið, að hinir merkustu lagamenn hafa talið að hér jaðri við stjórnarskrárbrot, þar sem kveðið er á um það, að skattur sé lagður á þegnana eftir ákvörðun ráðh. og þannig um hnútana búið að ekki er einu sinni gert ráð fyrir að þessi skattheimta fari í gegnum fjárlög. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv. landbrh., hvort hann muni standa þannig að þessum málum fyrir næstu fjárlagaafgreiðslu að gert verði ráð fyrir að fóðurbætisskatturinn fari inn og út úr fjárlögum. Ég vil enn fremur varpa þeirri spurningu til hæstv. landbrh., hvort hann sé enn sömu skoðunar og hann var á s. l. ári, að skattur þessi kæmi ekki að gagni nema hann kæmi fyrirvaralaust í bakið á mönnum, til þess að þeir gætu ekki „planað“ á vondu máli búskap sinn til langs tíma, gert áætlun um tekjur og gjöld fram í tímann. Þetta er raunar í fyrsta skipti sem ég heyri svo komist að orði, að skattheimtan komi ekki að haldi nema hún sé ákveðin með brbl., en það var nánast það sem hæstv. landbrh. sagði á s. l. sumri um leið og hann lét þess getið, að það væri úrhendis ef Alþingi hefði gefið heimildir til fóðurbætisskattsins áður en þm. fóru heim á því vori. Ég vil leggja til, herra forseti, að þau orð, sem ég vitnaði til áðan og snerta skattstjórana, falli niður og óska eftir því, að leitað verði heimildar til að þessi brtt. megi verða tekin fyrir.



Herra forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal beindi til mín fsp. og hefur flutt brtt. við frv. eins og það liggur fyrir eftir 2. umr. í Nd. Um aths. hv. þm. varðandi þá mgr., sem hann flytur brtt. um, vil ég aðeins endurtaka það sem ég greindi frá í umr. í gær, að mgr. þessi, um að skattstjórar skuli fyrir 1. júní ár hvert ókeypis og ótilkvaddir gefa Framleiðsluráði upplýsingar um afurðamagn, bústofn o. s. frv., er óbreytt frá því sem hún var ákveðin í lögunum 1979. Hér er því ekki verið að taka upp neinar nýjar kvaðir á hendur skattstofum til þess að gefa upplýsingar. En þær upplýsingar, sem hér er farið fram á, eru nauðsynlegar ef til að mynda beitt er svokölluðu kvótakerfi sem lögin gefa heimildir um. Ég vil því lýsa þeirri skoðun minni, að ég tel æskilegt, að þetta ákvæði sé áfram í lögum, og er því andvígur þeirri brtt. sem hér hefur verið lýst. Hv. þm. spyr mig hvort ég telji að það, sem inn kemur vegna fóðurbætisgjalds, eigi að ganga inn og út í fjárlögum, fyrst vera aflað til ríkisins, en síðan greitt af ríkinu til ákveðinna viðfangsefna. Ég vil segja um það atriði, að hér er ekki um skatt til ríkisins að ræða. Hér er um að ræða gjald á tiltekna rekstrarvöru sem notað er til framleiðslustjórnunar og verður varið í þágu þeirra sem gjaldið er tekið af. Hér er því a. m. k. hæpið og umdeilanlegt að tala um þetta gjald sem skatt, vegna þess að þar er ekki um skattheimtu í venjulegum skilningi að ræða. Ég vísa til þess er ég greindi hér frá í umr. í gær varðandi það sem sagt er, að lögin eins og þau voru gangi nokkuð langt í því að afhenda vald frá löggjafarvaldinu til framkvæmdavaldsins varðandi þessa gjaldtöku og að jafnvel sé hæpið að það standist samkv. stjórnarskrá, eins og hér hefur verið haldið fram. Um það atriði hef ég leitað álits lögfróðra manna, sem lögðu til þær breytingar á lögunum frá 1979, sem ákveðnar voru með afgreiðslu hv. d. á frv. í gær. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjalla um það frekar í löngu máli. Þá spurði hv. þm. Halldór Blöndal hvort ég væri enn þeirrar skoðunar, að skattur þessi eigi að koma fyrirvaralaust, og taldi að ég hefði einhvern tíma sagt að þessi gjaldtaka kæmi ekki að haldi nema ákvörðun kæmi fyrirvaralaust. Þetta gjald var ákveðið með brbl. 23. júní í fyrra og það var mín skoðun, að nauðsynlegt væri eða a. m. k. miklu heppilegra að það væri gert með brbl. og fyrirvaralaust, ekki vegna þess að þessi aðgerð kæmi ekki að haldi þótt lengri aðdraganda hefði, heldur vegna þess að með því að ákvörðun væri tekin fyrirvaralaust hefðu þeir, sem væru betur megandi og hefðu meiri fjárráð, ekki möguleika til þess að birgja sig upp með birgðum af fóðurvörum áður en þessi gjaldheimta tæki gildi. Þess vegna var nauðsynlegt og hyggilegt að um fyrirvaralausa aðgerð væri að ræða. Ef aðdragandi hefði orðið hefði án efa orðið mikil mismunun á milli aðila hvað aðstöðu alla snerti til að afla sér þessara rekstrarvara. Það er allt annað en það, að þessi stjórnunaraðgerð komi að haldi. Hún hefði vitaskuld komið að haldi eigi að síður, þótt verkanir hefðu e. t. v. orðið nokkru lengur að koma fram. Þess vegna er ég algerlega sömu skoðunar enn hvað þetta snertir. Eins og þetta er nú framkvæmt er það í föstu horfi og ekki ráðgerðar neinar snöggar breytingar á því. Það getur þó þurft að grípa til breytingar eftir því sem framleiðsla segir til um, eftir því sem árferði og fóðurforði kann að segja til um og jafnvel eftir verði á innfluttu fóðri.



Herra forseti. Ég veit ekki hvort ástæða er við 3. umr. til að orðlengja þetta mjög. En það er eftirtektarvert, að hæstv. landbrh. viðurkenndi óbeint í ummælum sínum áðan að eins og staðið var að brbl. hefði verið höggvið mjög nærri stjórnarskránni, svo að hann treysti sér ekki til annars en kalla til lögfróða menn til þess að athuga, hvort hægt væri að bæta eitthvað þar úr, og þykist með því frv., sem hér liggur fyrir, sneiða fram hjá stjórnarskránni eftir því sem hægt er. Ég get á hinn bóginn ekki fallist á það - og vil ítreka það hér - að með fóðurbætisskatti eins og hann er hér hugsaður sem hagstjórnartæki, - þá get ég ekki fallist á að þvílík heimild eigi að fara fram hjá Alþingi og að landbrh. eigi að geta skotið sér undan þeirri ábyrgð að gera þingheimi grein fyrir því, hvernig hann hefur beitt þessum heimildum. Ég held þess vegna að nauðsynlegt sé að þessi skattur komi inn í fjárlögin og landbrh. lýsi því við meðferð fjárlaga, hvaða sjónarmið hann muni hafa til hliðsjónar við yfirstjórn þessara mála. Ég held að það sé lágmarkskrafa sem hægt sé að gera til eins ráðh., Alþingi geti ekki undir öðrum kringumstæðum sóma síns vegna afsalað sér þessu valdi sem, eins og ég sagði áðan, að bestu bænda yfirsýni brýtur í bága við stjórnarskrána. Ég skal ekki fara mjög mörgum orðum um það, hvort rétt sé hjá hæstv. landbrh. að honum hafi tekist að koma í veg fyrir að bændum væri mismunað, eins og að fóðurbætisskattinum var staðið. Við vitum að ýmsir bændur höfðu skorið niður sinn bústofn til þess að framleiða samkv. kvótanum. Það fyrirfinnast í þessu landi ýmsir stórbændur og smábændur sem hefur tekist að halda á stjórn síns búskapar með þeim hætti að afurðir eru í samræmi við þann kvóta sem þeim var skammtaður. Þessir bændur verða að greiða fóðurbætisskatt ofan á tekjumissinn vegna niðurskurðarins. Þetta er hæstv. landbrh. kunnugt. Honum er einnig kunnugt að hið vonda sumar 1979 hafði þau eftirköst að framleiðslan hlaut að dragast saman. Ég hef meira að segja heyrt því haldið fram, að fóðurbætisskatturinn, eins og að honum var staðið, muni til langframa valda meira tjóni í framleiðslumálum landbúnaðarins en bætt verði á skömmum tíma. Einkanlega á það við um Eyjafjörð, að menn urðu fyrir tvöföldum áföllum vegna þess að þannig var á þessum málum haldið, eins og hv. 2. þm. Norðurl. e. veit allra manna best. Ég hygg að tjón eyfirskra bænda margra hverra nemi millj. gkr. af þeim brbl. sem hæstv. landbrh. lagði fyrirvaralaust á og stóðust ekki stjórnarskrá að margra manna áliti eða a. m. k. jaðraði við að stæðust ekki stjórnarskrá. Ég vil svo ítreka það, að ég tel að þær heimildir, sem hér felast í skyldu skattstjóra til þess að gefa Framleiðsluráði upplýsingar, séu langt umfram það sem nauðsynlegt sé og eðlilegt til þess að hægt sé að halda uppi stjórn á framleiðslumálum landbúnaðarins. Það mundi engin önnur stétt í landinu sætta sig við ákvæði af þessu tagi. Og ég sé ekki að bændur eigi þar að gjalda þess, að forustumenn þeirra standi ekki nógu vel á þeirra rétti. Ég vil þess vegna leggja áherslu á það, að deildin nemi á brott þessar rúmu heimildir Framleiðsluráðsins til þess að hnýsast í einkamál bænda.



Herra forseti. Mál þetta var afgreitt frá fjh.- og viðskn. nál. dags. 12. mars. Ég hafði staðið í þeirri meiningu að mál þetta hefði hlotið afgreiðslu. Þess vegna tók það mig dálitla stund að finna málið. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta frv. á nokkrum fundum. Eins og menn vita er hér um að ræða staðfestingu á brbl. sem gefin voru út 5. sept. 1980. Þessi löggjöf hefur hlotið allverulega umr. hér á Alþingi í tengslum við önnur mál og sé ég ekki ástæðu til að efna til frekari umr. hér um þetta mál. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt, en minni hl. n. skilar séráliti. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson undirritaði nál. meiri hl. með fyrirvara, eins og sjá má í nál: á þskj. 507.



Herra forseti. Á s. l. hausti hélt ríkisstj. því fram, að réttlætanlegt væri að gefa út brbl. og leggja sérstakt vörugjald á innflutt sælgæti og kex vegna samdráttar í innlendri framleiðslu. Á það var bent, að til stöðvunar atvinnurekstrar í þessum iðngreinum gæti komið. Þegar til þings kom hafði ríkisstj. með öllu gleymt þessum forsendum brbl. og til þess að afla ríkissjóði aukinna tekna var þá hækkað vörugjald á sælgæti og gosdrykkjum, en því hefur hins vegar verið breytt nú eins og kunnugt er. Það er ljóst af brbl. að þau voru sett til þess að afla ríkissjóði tekna, en ekki af umhyggju fyrir sælgætisiðnaðinum. Hér er um að ræða framhald af skattastefnu núv. ríkisstj. í framhaldi af skattastefnu vinstri stjórnarinnar 1978–1979 sem undirritaðir nm. eru andvígir.



Herra forseti. Eins og fram kom við 1. umr. um þetta mál í haust, þegar frv. var hér til 1. umr., hafði í kjölfar þess, að innflutningur á sælgæti og kexi hafði verið gefinn frjáls, aukist mjög innflutningur þessa varnings og kom það niður á sölu á innlendri framleiðslu uns svo fór að bæði framleiðendur og verkafólk í íslenskum sælgætis- og kexiðnaði voru farin að hafa stórar áhyggjur af þeirri þróun sem við blasti. Bæði iðnrekendur og eins verkafólk í þessum iðnaði höfðu þess vegna samband við stjórnvöld og óskuðu eindregið eftir því, að eitthvað yrði gert - ekki til þess að stöðva þennan innflutning, heldur til þess að gefa íslenskum iðnaði tækifæri til þess að laga sig frekar að þeirri nýju samkeppni sem hann átti við að etja í þessu sambandi. Hæstv. ríkisstj. tók þess vegna þá ákvörðun að setja brbl. um sérstakt innflutningsgjald á sælgæti og kex. Í brbl. er ákvæði um að þetta innflutningsgjald eigi að falla úr gildi 1. mars 1982. Það hefur margoft komið fram hjá okkur Alþfl. mönnum hér á Alþingi, að við teljum að þegar slíkar aðgerðir eins og hér um ræðir eru gerðar til stuðnings við tiltekna innlenda framleiðslu, sem á í erfiðri samkeppni við innflutta framleiðslu af svipuðum toga, og til þess að vernda atvinnutækifæri fólksins, sem þar starfar, þá eigi frá upphafi að miða slíkar aðgerðir við að þær renni út á tilsettum tíma þannig að menn gangi að því gefnu hvað þessi sérstaki stuðningur, sem auðvitað kemur fram í hærra vöruverði en þyrfti að vera, á að endast lengi og hvað menn fá langt ráðrúm til þess að búa sig undir frekari samkeppni. Það kom því fram strax við 1. umr. þessa máls, að við þm. Alþfl. í þessari hv. d. og raunar í Ed. líka værum reiðubúnir til þess að styðja þetta sérstaka tímabundna innflutningsgjald, en bentum hins vegar á hvort ekki væri eðlilegt að í stað þess, að það félli niður í einni svipan 1. mars 1982, eins og frv. gerir ráð fyrir, en yrði að fullu innheimt til þess tíma, þá yrði gildistökuákvæðinu breytt þannig að það yrði afnumið í áföngum til 1. mars 1982, svo að gjaldið þyrfti ekki að skipta svo miklu máli þegar það yrði endanlega afnumið. Á þetta sjónarmið okkar var hins vegar ekki fallist í nefndinni. Við gerum það út af fyrir sig ekki að svo stóru atriði að við snúumst gegn frv. um staðfestingu á brbl. þess vegna. Frá því að frv. var lagt fram til staðfestingar á þessum brbl. gerðist það hins vegar, að ríkisstj. virtist hafa skipt um skoðun, því að nokkru eftir að þessi brbl. voru gefin út lagði hún með samþykkt stjórnarmeirihluta á Alþingi á þessa sömu innlendu framleiðslu sérstakt vörugjald sem hefur nú nýlega verið lækkað nokkuð á gosdrykkjum. Af þessum ástæðum m. a. undirritaði ég nál. með fyrirvara, því að satt að segja fæ ég ekki séð hvernig ríkisstj. getur rökstutt brbl. sín frá því í sumar með sömu rökum og hún gerði þá eftir að hafa lagt á innlenda sælgætisframleiðslu það sérstaka vörugjald sem hæstv. ríkisstj. gerði með atfylgi meiri hl. síns hér á Alþingi nú fyrir nokkrum vikum. Ég vil aðeins leyfa mér að vekja athygli hv. þm. á því, að bæði þessi gjöld eru nú staðreynd, bæði hið tímabundna innflutningsgjald og enn fremur hið sérstaka vörugjald. Og ég bið menn aðeins að hugleiða hvaða áhrif það mundi hafa fyrir íslenskan sælgætis- og kexiðnað ef hið sérstaka tímabundna innflutningsgjald yrði nú fellt niður með því að þetta frv. yrði ekki samþykkt og brbl. þar með felld úr gildi, en eftir stæði hið sérstaka vörugjald sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt á hina innlendu framleiðslu. Þá yrði staða íslensks iðnaðar að þessu leytinu til mun verri en hún var áður en þetta sérstaka tímabundna innflutningsgjald var lagt á hinn innflutta varning. Fæ ég ekki séð hvernig hv. sjálfstæðismenn geta í raun réttri greitt atkv. gegn þessu frv. um tímabundið innflutningsgjald þegar þær afleiðingar eru hafðar í huga, að verði þetta frv. fellt mundi samkeppnisaðstaða hins íslenska iðnaðar vera verri eftir þá aðgerð heldur en í sumar áður en brbl. um hið sérstaka tímabundna innflutningsgjald voru sett, vegna þess að það hefur breyst í millitíðinni að á hina innlendu framleiðslu hefur, eins og ég sagði áðan, verið í vetur lagt hið sérstaka vörugjald.



Herra forseti. Það mál, sem hér á nú að taka til 2. umr., er flutt af hæstv. sjútvrh., ekki sem stjfrv. Nú stendur svo á að hæstv. ráðh. er fjarverandi úr þinginu. Ég tel óhæfu að taka til umr. mál sem þetta þegar flm. er fjarstaddur. Það eru því eindregin tilmæli mín til hæstv. forseta, að 2. umr. um þetta mál fari ekki fram fyrr en hæstv. ráðh., sem er flm., er viðstaddur umr. Mér finnst það lágmarkskrafa, burt séð frá því hvort hann vill að málið verði rætt, - þá sé það lágmarkskrafa okkar þm. að við getum fengið ýmsar upplýsingar og beint fyrirspurnum til ráðh. sem er flm. að málinu. Ég ítreka því að það er eindregin ósk mín til hæstv. forseta að málið verði ekki tekið til umr. fyrr en flm. er viðstaddur.



Skilað var nefndarálitum í þessu máli hinn 19. mars og síðan hefur uppstyttulaust verið nauðað á mér um það af hv. þm. sitt á hvað að taka þetta mál út af dagskrá og ekki orðið uppstytta á því nema snöggvast í páskahléinu. Þessu mun ekki fram haldið með þessum hætti. Alltaf eru einhverjir hæstv. ráðh. til andsvara ef upplýsinga þarf með, fyrir nú utan það sem þetta frv. er örstutt og afar skýrt hvað um er að tefla. Þar við bætist að hv. sjútvn. hlýtur að hafa sent málið til umsagnar og kallað á þá menn sem upplýsingar áttu að veita. Ég mun fallast á að þetta mál verði ekki tekið til umr. í dag, en það verður þá á morgun og þá verður látinn ganga í því leppurinn og þvaran.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að andmæla þessum úrskurði forseta. Eins og hér hefur komið fram er málið búið að fá afgreiðslu í nefnd, það er búið að leita umsagnar og það hafa komið umsagnir um málið, það hafa verið sendar inn mjög ítarlegar ritgerðir og niðurstöður rannsókna frá Hafrannsóknastofnun Íslands. Ég fæ ekki séð hvað er eiginlega til þess að fyrirbyggja að málið sé tekið til umr. nú þegar, nema þessir örfáu menn, sem virðast vera á móti málinu af trúarástæðum og hafa þess vegna ekki mótmælt í páskavikunni, en alla daga endranær, þurfi endilega að fá alltaf sitt mál fram í þessari deild.



Herra forseti. það má vera að oft hafi verið beðið um frestun á þessu máli af einhverjum þm. hér í deildinni. Ég vil þó taka fram að ég hef ekki beðið um frestun á málinu. Ég var tilbúinn að ræða það eftir að n. hafði skilað störfum, eins og hæstv. forseti tiltók, 18. eða 19. mars. Það hefur því staðið á einhverjum öðrum fremur en mér að ræða málið. En ég tel ótækt að taka hér upp þá siði í þinginu að ræða mál - ég tala nú ekki um deilumál - að flm. fjarstöddum. Ég ítreka því enn ósk um það, að þetta mál verði ekki tekið til umr. hér í þinginu nema flm. málsins sé viðstaddur, því að vissulega þó að n. hafi skilað áliti, fengið umsagnir, þá getur verið ýmislegt sem þm. vilja spyrja flm. um og ræða við hann hér í þinginu. Ég ítreka að ég óska þess sérstaklega, að málið verði ekki rætt fyrr en hæstv. sjútvrh. sem flm. málsins er hér viðstaddur og getur tekið þátt í umr.



Hvaða bragða á að neyta ef flm. gengju nú fyrir ætternisstapa.

Þá tek ég ósk mína til baka.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu hægt að óska eftir því, að hv. 6. landsk. fari á miðilsfund og reyni þá að ná sambandi við hann. En mér þykja þetta harla léttvæg rök hjá hv. 6. landsk., að koma hér fram og bera fram einhverjar óskir í nafni sjútvrh. Hæstv. ráðh., sem flytur þetta frv. sem þm., en ekki sem ráðh. - þetta er ekki stjfrv.,- hann hefur flutt og fylgt málinu úr hlaði og málinu var vísað til hv. n. í deildinni sem hefur skoðað málið mjög gaumgæfilega og gefið út sitt nál. Þeir, sem mæla með samþykkt málsins í n., eru að sjálfsögðu reiðubúnir til þess að svara af hverju þeir mæla með málinu. Og ef það er eitthvað sem vefst fyrir hv. 6. landsk., þá veit ég að formaður n.; hv. þm. Garðar Sigurðsson, getur uppfrætt hann um það sem á vantar.



Herra forseti. Ég styð till. og málflutning hv. 6. landsk., en mér dettur ekki í hug að deila við dómarann, hæstv. forseta, fellst því á úrskurð hans. Hins vegar hvað sjálfan mig snertir er mér sama hvort þetta mál kemur undir atkv. seint eða snemma. Ég greiði atkv. gegn því.

Hæstv. dómsmrh. segir nei við málinu.



Þessari umr. um þingsköp er lokið. Ákvörðun mín stendur óhögguð. Mál þetta kemur til umr. á deildarfundi á morgun og þess verður freistað að ná lokaafgreiðslu málsins þá.



Herra forseti. Það verður vonandi hægt að koma þessu máli áfram, óskandi að sértrúarsöfnuður kolaverndarmanna grípi ekki þar í taumana. Allshn. deildarinnar hefur fjallað um þetta mál nokkuð á sínum fundum, að vísu ekki mjög vendilega vegna þess að það var skoðað vel í Ed. Við höfum ekki eytt í það löngum tíma. Málið er nefnilega býsna ljóst. Aðalatriði þess er það, að Ísland verði aðili að samningi um varnir gegn mengun sjávar frá landstöðvum. Það má öllum Íslendingum vera ljóst, að fáum þjóðum er eins mikil nauðsyn á hreinum sjó og Íslendingum. Mengun sjávarins er orðin ákaflega mikil og á hættustigi víða um heim þannig að lífi sjávar er á mjög stórum hafsvæðum veruleg hætta búin og allmörg innhöf eru næstum orðin dauð höf, eins og stundum er tekið til orða. Það verður kannske ekki hér á þessum hafsvæðum, en allt um það tel ég og við í allshn. sjálfsagt að ríkisstj. verði með samþykkt þessa frv. veitt heimild til þess að fullgilda fyrir Íslands hönd samning um varnir gegn mengun sjávar frá landstöðvum.



Herra forseti. Eins og menn hafa orðið áþreifanlega varir sem hlýtt hafa á auglýsingar Ríkisútvarpsins nú í hádeginu, þá eru í dag 30 ár liðin síðan bandaríska varnarliðið tók sér bólfestu hér á Íslandi. Í því sambandi hafa áhugamenn um þau mál boðað til mikilla fundahalda í dag. Frv. þetta er frv. til l. um varnir gegn mengun sjávar og mun sennilega vera eina varnarmálaumræðan sem á sér stað á Alþingi í dag af hálfu þm. Alþb.



Herra forseti. Það var út af upphafsorðum hv. frsm. allshn. sem mig langaði að varpa fram þeirri spurningu, hvort sértrúarsöfnuður koladrápsmanna gæti ekki fallist á að það væri jafnvel áhrifaríkari aðferð við að drepa kola og eyðileggja Faxaflóa að leyfa menguninni að hafa sinn framgang.



Herra forseti. Það fer vart á milli mála, að það er sterkt álit margra þeirra sem í kringum Faxaflóa búa, - og ég tek þetta sérstaklega fram vegna þeirra orða sem hv. 2. landsk. þm. viðhafði hér, - að það sé meiri mengun af þeirri starfsemi, sem þar fer fram af hálfu sementsverksmiðjunnar á Akranesi heldur en nokkurn tíma af örfáum veiðarfærum þótt dragnót heiti í daglegu tali.



Herra forseti. Hv. alþm. hafa gefið tækifæri til þess, þrátt fyrir allt, að skarkolaveiðin í Faxaflóa sé hér rædd. Ég hóf alls ekki máls á því í raun og veru. En ég nefndi þetta, þennan sértrúarsöfnuð, áðan í örfáum orðum mínum vegna þess að sé ekki hægt að ræða það mál sem var á dagskrá áðan, um breytingu á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, vegna þess að flm. sé ekki viðstaddur, þá ætti með sömu röksemdum ekki að vera mögulegt að taka þetta mál til afgreiðslu vegna þess að þarna er um utanríkismál að ræða og utanrrh. ekki viðstaddur. En samræmið og röksemdafærslan er ekki sterkasta hlið þeirra manna sem eru á móti því að sækja hér í sjóinn með ákaflega sakleysislegu veiðarfæti, skaðlitlu, á mjög takmörkuðu svæði í Faxaflóa, líklega í mesta lagi 15% af svæðinu, kolaafla sem er a. m. k. 5 milljarða kr. virði á ári, að vísu gamalla, með tiltölulega litlum tilkostnaði, færandi mikla björg í bú og talsverða vinnu fyrir landsmenn - af ástæðum sem eru mönnum næstum því óskiljanlegar vegna þess að þegar menn eru að tala um dragnót núna, þá sem nú er notuð og þá dragnót sem var notuð hér áður fyrr, þá er þar alls ekki um sambærileg veiðarfæri að ræða, á engan handa máta, fyrir utan það að röksemdafærsla þessara manna gegn dragnótaveiðum, m. a. sú að veiði hafi dregist saman í flóanum vegna þess að dragnótaveiði hafi verið stunduð hér áður fyrr, auðvitað með miklu afkastameira tæki en hér er verið að tala um, hefur alls ekki verið sönnuð. Þetta eru bara fullyrðingar sem hver étur upp eftir öðrum án þess að hafa hugmynd um, margir hverjir, hvað þeir eru að tala um, því miður. Þetta er leiður ósiður. Þetta eru auðvitað bestu menn, sem eru vandir að virðingu sinni og vilja sem best vinna að sínum störfum, t. d, eins og hv. þm. sem skaut þessu fram áðan, Jósef Þorgeirsson. Ég hef unnið með honum í nefnd og hann vinnur þar prýðilega. En þegar kemur að máli eins og þessu, þá er eins og sé dregin svört dula fyrir framan augun á þeim og stungið svörtum töppum - allt skal það vera svart - í eyrun á þeim þannig að þeir hvorki heyra né sjá einfaldar og sjálfsagðar staðreyndir, því miður. Við ræðum þetta betur á morgun. Hæstv. forseti hefur lofað því, að þetta komi á dagskrá og verði rætt. Það eru næstum tveir mánuðir liðnir frá því að þetta mál var afgreitt hér úr nefnd. Ég veit ekki um neitt mál sem hefur verið dregið svo lengi að taka til 2. umr. af öllum þeim málum sem lögð hafa verið fyrir þingið. Til dæmis að taka er verið að ræða núna samtímis þessi tvö mál, frv. um nýtingu kolans við Íslandsstrendur, dýrasta fiskafla sem fyrirfinnst í veröldinni, það er 174. mál, og 263. mál, ósköp einfaldlega vegna þess að tiltölulega mjög fáir einstaklingar virðast ráða óhóflega miklu í þessari löggjafarsamkomu þegar mál af þessu tagi ber á góma. Það er ekki eins og alltaf í munni hv. þm. Halldórs Blöndals um Alþb.-menn að ræða, ekki að þessu sinni. Þeir ráða greinilega ekki miklu þar þegar verið er að fjalla um höfuðatvinnuveg landsmanna.

Alþb. ræður samt miklu.

Það verður að hafa sinn gang. Við erum að fjalla hér um annað frv. algerlega óskylt hinu fyrra og erfitt að tengja það svokölluðum varnarmálum, eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, formaður þingflokks Alþfl., var að reyna að bögglast við. Sú athugasemd var auðvitað ákaflega þunn í roðinu. En flest er hey í harðindum og ég hef fyrirgefið honum þetta frumhlaup. Herra forseti. Ég legg áherslu á að þetta frv. fái sína eðlilegu afgreiðslu. Það er nú til 2. umr. í seinni deild. Þetta er mjög mikilvægt mál um varnir gegn mengun, þar sem mengun sjávar er líklega það hættulegasta sem fyrir getur komið fyrir þjóð sem lifir á sjávarafla.



Ég neyðist til þess að vekja sérstaka athygli á því, að það frv., sem til umr. er, er ekki frv. um „snurrevoð“.



Herra forseti. Það mál, sem hér er til umr., er mikið og merkilegt mál, og þeim ræðumanni, sem tók hér einna fyrstur til máls, þótti ástæða til þess að láta það mál, sem beðið var um að taka af dagskránni, falla undir það sem verið er að varast með samþykkt þess frv., sem hér liggur fyrir, og líkti við að „snurrevoðin“ væri nánast mengunarvaldur á okkar hafsvæði.

Við segjum ekki „snurrevoð“ fyrir norðan

. Nei, ég veit að þar segir þú bara „snurvoð“. En ég vil benda þeim hv. þm., sem eru sama sinnis og sá hv. þm., á að lesa grg. með þessu frv. Og það er kannske full ástæða fyrir þá menn að gera það fyrst og fremst sem búa á strandlengju Íslands og utan þess hafsvæðis sem hefur verið forðabúr Reykvíkinga og nálægra sveitarfélaga frá því að land byggðist. Það eru þau mið sem Reykvíkingar og nágrannabyggðir hafa sótt á frá því að land byggðist. Sú undarlega skoðun hefur komið upp og orðið ríkjandi hér hjá þm. víðs vegar um land, að þetta hafsvæði eitt ætti að verða „stikkfrí“ frá öllum öðrum til þess að ala upp fisk fyrir þá hina sömu sem í nágrannabyggðunum búa. Það eru harla skrýtnar kenningar, og það er sjálfur hæstv. dómsmrh. sem kemur og heldur þessu fram, hafandi haft þau fríðindi fyrir sitt kjördæmi sem hann hefur haft og fengið fram m. a. með stuðningi okkar þm. hér úr Reykjavík, vegna þess að það var skynsemi í þeirri friðun sem þar var. En það er ekki skynsemi í þeirri friðun sem hér hefur verið viðhöfð gagnvart dragnótinni á liðnum árum. En í grg. með þessu frv. segir svo, með leyfi forseta: „Samningnum“ - sem um er að ræða að staðfesta - „er sérstaklega ætlað að draga úr mengun þessa hafsvæðis frá stöðvum í landi þegar um er að ræða flutning þeirra mengandi efna, sem upp eru talin í samningnum, í frárennsli landstöðva til sjávar, bæði beint eins og í gegnum holræsi“ o. s. frv. Nú bendi ég hv. þm. utan af landi, sem vilja berjast gegn mengun, á að gæta sín allvel á samþykkt þessa frv. Er ekki full ástæða til þess að líta í kringum sig og til sumra sjávarþorpanna þar sem aðalatvinnuvegurinn er fiskvinnsla, þar sem ekki aðeins úrgangur þaðan, heldur allur annar úrgangur frá mannfólkinu, sem þar býr, fer út á fiskimiðin sem þar eru fram undan? Ætli það sé ekki meiri mengunarhætta af þessum efnum heldur en því sem dragnótin gerir á mjög takmörkuðu svæði, innan við 10% af botnsvæði Faxaflóans, ef leyft verður í þeirri mynd sem hæstv. sjútvrh. hefur leyft sér að flytja hér á þingi? Ég geri fyllilega ráð fyrir því. En það, sem gerði það að verkum að ég fór nú upp í ræðustól, er m. a. það, að við erum með á dagskrá nokkur frv. í dag sem flutt eru sem stjfrv., en eru flutt af einstökum ráðherrum og tilheyra þeirra málaflokki. Eigum við að geta skilið það nú á síðustu dögum þingsins, að ef einhverjir þm. koma með ósk um að málin séu tekin út af dagskrá vegna þess að viðkomandi ráðh. sé ekki við, þá verði orðið við því? Eigum við að geta komið hér upp hver af öðrum, ef við værum í þeim ham, stjórnarandstöðuþm., og stöðvað alla starfsemi þingsins í dag vegna þessa? Ég segi þetta af því tilefni sem gafst hér áðan, bæði vegna furðulegrar spurningar og beiðni hv. 6. landsk. þm, og svo úrskurðar forseta.



Herra forseti. Þessi sértrúarsöfnuður koladrápsmanna er vissulega orðinn iðinn við kolann og þeir halda því fram að þeir hafi öðlast einhvern einkarétt á skýrri og rökfastri hugsun. Það kom glöggt fram í máli þess manns sem talaði hér á undan mér, að hann gerði engan greinarmun á því, hvort frv. var flutt sem stjfrv. eða hvort einhver ráðh. flutti málið sem þm. Á þessu er meginmunur og það er í alla staði eðlilegt að mál, sem einstakir þm. flytja, sé ekki tekið til umr. þegar flm. málsins eru ekki viðstaddir í þinginu. Jafnfráleit var röksemdafærsla hv. 4. þm. Suðurl., Garðars Sigurðssonar, þegar hann vildi halda því fram, að númer mála segði til um hvort þau hefðu verið tafin eða ekki hér í deild. Hann benti á það, að frv. til l. um fiskveiðilandhelgi Íslands væri 174. mál Nd. og það væri hér til umr. jafnhliða 263. máli Nd. sem væri um varnir gegn mengun sjávar frá landstöðvum. Ég vil aðeins benda hv. þm. á það, að í gær tók deildin til 3. umr. 7. mál Nd. sem heitir „Horfnir menn“. Og ég ætla að ekki þurfi að hafa um það öllu fleiri rök, að númer mála hér í hv. deild segja ekkert um það, í hvaða röð eigi að afgreiða þau. Það eru heillum horfnir menn sem halda slíku fram.



Herra forseti. Það fór aldrei svo að hv. 8. landsk. þm. kæmi því ekki að í framhjáskoti á þessu þingi, að hún væri á móti hernum, því að ekki hefur borið mikið á þeirri baráttu það sem af er þessu þingi. Ég vil út af því máli, sem hér er til umr., annars segja það, að dregist hefur úr hömlu að aðlaga framhaldsskólastigið breyttum grunnskóla, og mjög hvetja til þess, að reynt verði að flýta þessu máli, og þó ekki um of, því að ég hygg að nauðsynlegt sé að frekari rannsóknir en orðið hafa verið á því, hversu grunnskólakerfið hefur reynst og hversu fjölbrautaskólar hafa reynst og hvort námskröfur séu með eðlilegum hætti nú á þessum síðustu og verstu tímum. Ég skal ekki hafa um þetta mörg orð, en leggja áherslu á það, að tíminn til næsta árs verði vel notaður til þess að safna gögnum svo að menn geti betur áttað sig á því í fyrsta lagi, hvort rétt sé og skylt að framlengja skólaskylduna um eitt ár, hvort nauðsynlegt sé að hverfa til gamla horfsins og breyta efstu bekkjum grunnskólastigsins til þess horfs sem áður var og vel gafst meðan gagnfræðaskólinn var, og enn fremur auðvelda skiptin yfir í framhaldsskólann þannig að fyrstu námsárin þar komi að betra gagni fleiri nemendum en nú er. Ég er ekki kunnugur því lengur í einstökum atriðum hvernig skólastarfið hefur gengið, en hitt hef ég fundið á kennurum, bæði hér í Reykjavík og eins úti á landi, að nauðsynlegt er að koma ýmsum lagfæringum við varðandi bæði grunnskólann og framhaldsskólann. Mjög skiptar skoðanir eru t. d. um það, hvort rétt sé að hverfa að fjölbrautaskólanum á Akureyri eða fara aðrar leiðir. Að síðustu vil ég svo láta í ljós ugg minn út af því, að móðurmálskennslan sé vanrækt í skólunum og við gætum þess ekki sem skyldi að standa þar í ístaðinu. Ég skal svo ekki orðlengja það, en mun fylgja því frv. sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka undir orð hv. þm. Halldórs Blöndals. Það er ekki nokkur vafi á því, að sú ákvörðun að færa kennslu í erlendum tungumálum á sífellt neðri stig í grunnskólanámi hefur komið niður á móðurmálskennslunni, vegna þess að flestallir þeir tímar sem þannig hafa bæst við hafa komið niður á og fækkað tímum sem notaðir eru til móðurmálskennslu. Það hefur lengi verið talin regla, að sá, sem ekki kynni eigið mál, ætti erfitt með að læra mál annarra þjóða. Kennarar munu nú mjög margir, ég get ekki sagt flestir, en mjög margir, vera komnir á þá skoðun. Mér er kunnugt um að sú hefur verið niðurstaða kennarafunda í ýmsum grunnskólum, að þeir vilja hverfa frá þessu. Þeir telja að þetta hafi haft þau einu áhrif, að dregið hafi úr móðurmálskunnáttu nemenda án þess að kunnátta þeirra í erlendum tungumálum hafi í rauninni nokkuð batnað frá því sem verið hafði þegar komið er upp í efri bekki skólanna. Að lokum vil ég aðeins taka það fram, að á 30 ára afmælisdegi dvalar bandarísks varnarliðs á Íslandi hafa umræður um varnarmál af hálfu Alþb. á hinu háa Alþingi nú farið fram. Hv. fyrrv. þm. Hannibal Valdimarsson sagði eitt sinn, þegar honum fannst lítið koma til málflutnings andstæðings síns eins - 



Herra forseti. Ég vil þakka nefndinni fyrir skjóta afgreiðslu á þessu litla frv. Ég ætla ekki að rekja ástæðurnar fyrir því enn einu sinni, að þetta frv. er flutt og ég hef farið fram á það að frestað verði gildistöku eða framkvæmd skólaskyldunnar í níu ár. Það kemur fram í grg. og ég flutti um þetta nokkuð ítarlega ræðu þegar málið var lagt fyrir. En ein meginástæðan er sú - og ég vil leggja á það mikla áherslu - að það er ekki að mínum dómi full samstaða um það, hvernig fara skuli með þetta mál, hvort framkvæma skuli 9 ára skólaskylduna eða halda sér við 8 árin. En það, sem kom mér nú til þess að standa upp, voru nokkrar almennar athugasemdir tveggja hv. þm. um grunnskólann. Ég vil geta þess, að eins og fram kemur í aths. við frv. hefur nefnd manna farið yfir grunnskólalögin nú nýlega og skilað áliti um málið. Þetta álit liggur fyrir, því verður dreift til þingflokka og því verður dreift til skólamanna. Eins og ég hef áður skýrt frá verður haldin ráðstefna um grunnskólamál á grundvelli þessa nál., og ég vænti þess, að þeir hv. þm., sem áhuga hafa á þessum málum, sem ég veit að eru margir, fylgist með því þegar þessi ráðstefna verður haldin, og þeir eru boðnir velkomnir til þess að sækja hana og láta þar álit sitt í ljós um þau efni sem þar verða rædd. Ég er sammála þeim um það, að þetta eru ákaflega stór mál og það er engin ástæða til þess að gera ekki sitt besta í því að ræða skólamál frá öllum hliðum og reyna að finna þar bestu lausnirnar. Ég ætla ekki að fara að deila um það hvernig til hefur tekist í einstökum atriðum um fræðslu á þessu skólastigi, á grunnskólastiginu, m. a. um það sem hér var sagt um það að byrja erlenda málakennslu svo snemma að það komi niður á móðurmálskennslunni. Það má vel vera að þessa séu dæmi og að eitthvað sé til í þessu, en ég held samt að það liggi ekki fyrir neinar ákveðnar athuganir á þessu eða fullar sannanir fyrir því að svo sé. En hitt veit ég, að það eru margir þeirrar skoðunar, að það sé óheppilegt að byrja of snemma kennslu erlendra mála og að slíkt geti komið niður á móðurmáli vegna þess að þroski barna er auðvitað mismunandi. Þetta þarf allt að athuga og ekkert sem mælir gegn því að það sé gagnrýnt og athugað eins og annað sem varðar framkvæmd skólamála.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur haft til athugunar frv. til l. um sérstaka meðferð mála vegna rangrar notkunar stöðureita fyrir ökutæki o. fl. Eitt megininntak þessa frv. er það að hætta að líta á brot eða ranga notkun stöðureita sem refsivert athæfi og taka heldur upp þann hátt að krefja bifreiðaeigendur um sérstakt aukaleigugjald ef þeir brjóta gegn reglum þeim sem um stöðureiti gilda. Nefndin hefur athugað þetta frv. rækilega og haft til meðferðar umsagnir nokkurra aðila um það. Einnig komu á fund nefndarinnar til viðtals Ólafur Walter Stefánsson úr dómsmrn. og Gunnar Eydal og Guttormur Þormar frá Reykjavíkurborg. Þeir höfðu, sérstaklega fulltrúar Reykjavíkurborgar, ýmsar aths. fram að færa við þetta frv. Eftir allítarlegar umr. í n. varð niðurstaðan að flytja tvær brtt. varðandi frv. Önnur breytingin felst í því, að í stað þess, að í frv. er gert ráð fyrir að aukaleigugjaldið renni í ríkissjóð, legg;um við til að í þeim sveitarfélögum þar sem sveitarstjórnir samþykkja að taka eftirlit með stöðureitum í eigin hendur og launa stöðumælaverði, jafnframt því sem sveitarstjórnirnar kosta uppsetningu stöðumæla og viðhald þeirra og eiga einnig sjálfa stöðureitina, renni þetta aukaleigugjald í viðkomandi sveitarsjóð, en ekki í ríkissjóð, eins og er samkv. núverandi fyrirkomulagi og er eðlilegt þegar lítið er svo á að gjald þetta sé sekt eða refsing fyrir brot. En þar sem svo verður ekki litið á framvegis, ef þetta frv. verður að lögum, er jafnframt eðlilegt að gjaldið falli til sveitarsjóðs. Hin breytingin, sem nefndin leggur til að gerð verði á frv., varðar það atriði að í 7. gr. frv. er ráð fyrir því gert, að gjald samkv. 2. gr., þ. e. svokallað aukaleigugjald, njóti lögtaksréttar og lögveðs í viðkomandi ökutæki. Jafnframt eru ákvæði um það í 7. gr., að þetta lögveð gangi á undan öllum öðrum veðum nema lögveði vegna bifreiðagjalds og iðgjalda vegna lögboðinna ábyrgðartrygginga af ökutæki. Nefndin lítur svo á að þetta sé varhugavert, því að mjög algengt er að í viðskiptum manna á milli séu bifreiðar notaðar sem andlag veðs. Það er því mikilsvert öryggisatriði fyrir þann sem á veð í bifreið, að hann viti hvaða veðréttir eru á undan veðrétti hans. En ef þetta yrði gert með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frv., þá veit hann ekki fyllilega hvar hann stendur. Þess vegna leggur nefndin til að þetta forgangsveð verði afnumið. Eftir sem áður verði lögveð í bifreiðunum fyrir aukaleigugjaldinu, en hins vegar njóti það ekki forgangs umfram samningsveð.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á lögum nr. 35 frá 1960, um lögheimili. Það er meginefni þessa frv. að víkka þær undanþágur sem eru í lögum um lögheimili og einkum eru tengdar því, að fólk dvelst á stofnunum. eða hælum án þess að það missi sitt lögheimili, að víkka þetta út þannig að þó að fólk búi í eigin íbúðum, sem byggðar eru í tengslum við dvalarheimili, haldi það áfram lögheimili í sinni heimasveit. Nefndin leitaði álits Hagstofu Íslands á þessu frv, og fékk álitsgerð frá henni. Í samræmi við það álit leggur n. til að gerðar verði breytingar á 3. mgr. 2. gr. laga nr. 35 frá 1960, um lögheimili, og flytur um það sérstaka brtt.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til l. um þýðingarsjóð sem liggur fyrir á þskj. 469, 237. mál. Nefndin hefur fjallað um frv. og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess með þeim brtt. sem fluttar eru á þskj. 736. Fjarverandi afgreiðslu málsins var hæstv. ráðh. Friðjón Þórðarson. Breytingar þær, sem liggja fyrir á þskj. 736, eru í þá veru, að 1. brtt. felur í sér að í stað þess að eingöngu sé um að ræða styrki til útgefenda, þá er gert ráð fyrir að einnig sé hægt að lána útgefendum fé til að kosta þýðingar - eins og segir - viðurkenndra skáldverka og fræðirita. Nefndinni þótti ekki nógu skýrt kveðið á um hvernig sjóðsstjórnin skyldi skipuð. Því er gert ráð fyrir í 2. brtt., að inn komi ný grein er verði 4. gr. og hljóði svo, með leyfi forseta: „Menntmrh. skal skipa þrjá menn í stjórn sjóðsins til tveggja ára í senn, einn tilnefndan af samtökum útgefenda, einn tilnefndan af Rithöfundasambandi Íslands og einn án tilnefningar og skal hann vera formaður stjórnarinnar.“ 3. brtt. er um lítilvægar breytingar á ákvæði um að menntmrh. setji reglugerð um framkvæmd laganna að höfðu samráði við Rithöfundasamband Íslands og samtök útgefenda, í stað þess að áður var talað um samtök rithöfunda, þýðenda og útgefenda, en eins og kunnugt er eru samtök þýðenda innan Rithöfundasambands Íslands. Annað er ekki um þetta að segja. Nefndin mælir með því að frv. nái samþykki með þessum brtt.