Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jónas Jónsson) : Þetta mál var lagt fram í byrjun þessa þings og hefur hvílt sig í sumar, eins og hv. þm. er ljóst. Ég hef tekið hér fram í grg. þau rök, sem ég tel, að liggi til þess, að full ástæða sé til að kynna sér, hvernig tvær stórþjóðir, Bandaríkin og Sovétríkin, hafa með góðum árangri komið fyrir ákvæðisvinnu - skipulagi, sem líkur eru til, að eigi betur við hér heldur en það, sem við eigum nú við að búa. Það er kunnugt, hvar þessi aðferð með ákvæðisvinnu hefur komizt lengzt og fyrst á hátt stig, en það er í Ameríku, eins og t. d. í bílaframleiðslunni. Þar hafa vinnuafköstin náð því hástigi, að sennilega er ekki hægt að komast lengra. Þar nást bæði mikil vinnuafköst, og þar er einnig tryggt, að duglegir menn fái kaup nákvæmlega í samræmi við vinnuafköst þeirra. Það má segja, að þetta sé hið fullkomnasta skipulag með tilliti til hagsmuna framleiðenda og þeirra, sem vinna við framleiðsluna, ef það er ekki sami aðilinn. Ég tel mjög æskilegt, að hæstv. ríkisstj. reyni sem fyrst að afla sér upplýsinga í þessu máli frá Ameríku og e. t. v. Rússlandi, þegar tímar líða, ef það er ekki hægt nú. Ég gæti hugsað mér, að það þætti við eiga, að mál þetta færi til n. og þá líklega til allshn.



Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér ekkert að athuga við þá þáltill., sem hér liggur fyrir. Ég álít, að það væri vel farið, ef hæstv. ríkisstj. gæti aflað sér upplýsinga um, hvernig skipulagning ákvæðisvinnu væri í Bandaríkjunum og Sovétríkjunum. Í grg. þessarar till. eru þó nokkur atriði, sem ég kann ekki vel við, að komi fram í skjölum Alþ., án þess að mótmælt sé. Það mætti e. t. v. þykja að sumu leyti dálítið einkennilegt, að hv. þm. S.-Þ. skuli flytja till. eins og þessa, sem hér liggur fyrir. Það væri kannske hægt að álíta, að hún væri flutt í þeim tilgangi meðal annars að reyna að koma því til leiðar, að verkafólk gæti átt kost á því að vinna í ákvæðisvinnu og jafnframt aflað sér meiri tekna en það nú á kost á. Það væri vitanlega gott, að slíkt væri gert, en að hinu leytinu mun mörgum verkamanninum þykja ólíklegt, að hv. flm., þm. S.-Þ., hafi nokkurn sérstakan áhuga á því að afla honum skilyrða til þess að auka tekjur hans fram yfir það, sem hann hefur nú. Þá má líka líta þannig á, að megintilgangur till. sé að afla okkur og þá sérstaklega þm., með aðstoð ríkisstj., ábyggilegra upplýsinga um það, hvernig ákvæðisvinnufyrirkomulagið sé í þessum stóru löndum. Mér þætti mikið varið í, ef hæstv. ríkisstj. gæti aflað sér upplýsinga um slíkt og lagt þær fyrir þingið. Er ég þá ekki í vafa um, að þær upplýsingar mundu koma allmikið í bág við þann fróðleik, sem málgagn hv. þm. S.-Þ. hefur flutt okkur um það efni að undanförnu. Það kom líka fram í ræðu hv. flm., að hann hefur ekki mikinn áhuga á því að þessara upplýsinga sé aflað frá Sovétríkjunum, a. m. k. eins og stendur, heldur frá Ameríku. Það má því eins vel álíta, að tilgangurinn með flutningi þáltill. sé hjá þessum hv. þm., a. m. k. að nokkru leyti, til þess að koma fram þeim áróðri, sem felst í grg. þáltill. Það er þess vegna, sem ég sé ástæðu til þess að andmæla nokkrum atriðum í grg. þáltill. Þá er það fyrst og fremst sú staðhæfing, sem hv. flm. hefur leyft sér að setja fram hér í grg., að verkamenn séu yfirleitt svikulir við vinnu og svo latir, að ekki sé ótítt að fimm menn hreyfi sig lítið eða ekkert, meðan einn vinnur. Hv. flm. kveður hér upp dóm yfir ísl. verkamannastéttinni, sem leggur fram vinnuorku sína til þess að framleiða margt það, sem þjóðin þarf að lifa af og sér til framfæris. Ég vil ekki, að slík staðhæfing sem þessi verði geymd hér í þskj. án þess að mótmæla henni, og ég sem verkamaður tel mér skylt að gera það og þori að lýsa yfir því fyrir sjálfan mig, að ég kannast ekki við, að dómur flm. hafi við nokkur rök að styðjast. Enn fremur er mín reynsla sú, sem ég hef af þeim verkamönnum, sem ég hef unnið með, að ég tel slíkan dóm með öllu ómaklegan. Mér virðist það sitja verst á þeim mönnum, sem flúið hafa frá erfiðisvinnu og ekki dýfa hendi sinni í kalt vatn, að vera að breiða út slíkan óhróður. Þá er það annað atriði grg., sem ég vildi andmæla með nokkrum orðum, þar sem sagt er, að Sovétríkin hafi lært þá skipulagningu vinnu, sem þar er, af Ford. Í þessu hlýtur náttúrlega að felast það hjá hv. flm., að skipulag vinnunnar og launagreiðslna í Sovétríkjunum séu hið sama og hjá stóriðjuhöldum Bandaríkjanna. Þetta er alveg rangt. Ég skal ekki fullyrða um það, en mér er ekki kunnugt um, að Ford hafi yfirleitt tekið upp ákvæðisvinnu við atvinnurekstur, og þau vinnuafköst, sem honum hefur yfirleitt tekizt að knýja fram, eru ekki þannig til komin. Ég held, að þessum mikla vinnuhraða hafi Ford náð með alveg sérstöku kerfi. Hann sá sér hag í því að stytta vinnutímann, verkamennirnir afköstuðu meira, en þeir geta ekki unnið með eins miklum hraða og krafizt er þar nema nokkurt árabil, og þeir hafa oft ekki getað unnið aðra erfiðisvinnu á eftir. Vinnuorkan hefur alveg verið sogin upp á skömmum tíma. Þetta fyrirkomulag hefur ekki verið tekið upp til þess, að laun verkamannsins hækkuðu, heldur aðeins til að auka gróða atvinnurekandans. Í Sovétríkjunum er þessu öðruvísi háttað, og vinnuhraðinn, sem þar hefur náðst, hefur veitt verkamanninum hærri laun. Þar mun verkamanninum tryggt lágmarkskaup, þannig að hann hefur fast mánaðarkaup, og það kaup er miðað við venjuleg vinnuafköst. Ef verkamaður afkastar ekki því, sem miðað er við, að séu meðalafköst, fær hann eftir sem áður sitt fasta mánaðarkaup, sem miðað er við það, að hann geti lifað af því. Hins vegar er svo ákveðið, að verkamaður fái ákveðna greiðslu fyrir ákveðið vinnumagn, sem umfram er þessi lágmarksafköst, og verður sú greiðsla umfram þau föstulaun, sem honum eru aðeins greidd, og því meiri laun sem vinnuafköst hans eru meiri. Verkamanninum er undir öllum kringumstæðum tryggt ákveðið lágmarkskaup, sem honum nægir til þess að framfleyta lífi sínu, og síðan fær hann svo kaup, sem reiknað er eftir dugnaði hans og afköstum umfram settar lágmarksreglur, sem gilda þar um. Ef það vekti fyrir flm. þáltill. að afla sér upplýsinga um þetta vinnuskipulag með það fyrir augum að taka það upp hér, mundi ég manna sízt vera á móti því. En ég dreg það sem sagt nokkuð í efa, að þetta sé tilgangur hv. flm. En það mun koma betur í ljós við framkvæmd till., ef hún verður samþ. Mér finnst það mjög ákjósanlegt, að Alþ. stæði fyrir því, að aflað sé upplýsinga og athugaðir möguleikarnir á því, hvort taka skuli upp hér sams konar skipulag á vinnu og launagreiðslum og er í Sovétríkjunum.



Ég bjóst við því, einmitt af hálfu kommúnistanna, að þeir mundu styðja þessa þáltill., eins og líka hefur komið fram í öllum almennum aths. um þetta mál hjá síðasta ræðumanni. En hinu furðar mig á, að þótt sá flokkur telji ekki skoðun sína sem neina vinsemd við mig, skuli hv. þm. ekki geta stillt sig um að senda mér nokkra hnýfla og hnútur, sem ég sé ekki, að ástæða hafi verið til. Það gleður mig, að hv. þm. skuli styðja þessa till. og kannske, ef hann með sambandi við Rússland gæti fengið upplýsingar um skipulagningu ákvæðisvinnu, enda þótt gera megi ráð fyrir, að þær yrðu e. t. v. eitthvað flokkslitaðar. En allir geta verið sammála um, að æskilegast sé að fá sem flestar og beztar upplýsingar um slíka hluti. En ég hafði dregið það mjög í efa, að hægt væri að fá upplýsingar nú frá Rússlandi, þangað væri ekki greiður gangur. Ég veit ekki til, að kommúnistum hafi tekizt að senda neinn mann þangað til endurbóta, eins og þegar Stefán Pétursson var þangað sendur. Þá sagði hv. þm., að hér væri hallað á íslenzka verkamenn, en ég tel, að það sé ekki rétt athugað hjá honum. Hér í grg. er sagt, að ákvæðisvinna hafi verið hér frá fornu fari og að hún hafi náð hástigi hjá síldarstúlkum á Siglufirði. Ef síldarstúlkur á Siglufirði geta unnið mikið og gott verk í ákvæðisvinnu og fyrir hátt kaup, sýnir það í raun og veru, mjög góðan árangur. Þá gegnir það furðu, að hinir svo hölluðu formælendur verkamanna skuli ekki vilja hagnýta sér slíkar vinnuaðferðir. Þá hljóp hv. þm. yfir það atriði, að oft hefur komið í ljós mikill mótþrói hjá verkamönnum gegn ákvæðisvinnu, og í því liggur það, að hann finnur til þess, að þar er veikur punktur í afstöðu manna hans, og hann vill svo ekki ganga á móti henni. Þá er bent á það hér í grg., sem hv. þm. taldi ekki rétt, að vinnuhraði hefði minnkað, eftir að setuliðið settist hér að. Það er hægt að deila um það, hvort ástand í vinnumálum hafi batnað eða versnað, síðan setuliðið kom. Ef einhver maður væri heimskur, menntunarlítill og ósannsögull, þá gæti hann reynt að halda slíku fram, að vinnuhraðinn hafi haldizt óbreyttur, síðan setuliðið kom, en annars ekki. En ef vinnuhraðinn hefur breytzt og verið meiri áður, er tilgangslaust af þm. (StgrA) að neita og ekki hægt um þetta að deila. Orsökin er hin óskaplega eftirspurn eftir vinnu, vegna þess fara menn að vinna verr. Það stendur mörgum stuggur af því, hvernig ganga muni að fá upp aftur þann vinnumóral, sem var. Dæmi um þetta er m. a., að hér var fyrir skömmu Englendingur á ferð og hefur verið hér oft áður og talar íslenzku. Hann gaf sig á tal við dreng, sem var að vinnu í hitaveitunni, og spurði, hvað hann fengi á dag. „50 kr.“, svaraði drengurinn. „Það er gott“, sagði þessi Englendingur, „því að hjá okkur borgum við góðum mönnum við garðyrkju tvö pund á viku“. Það er borgað hér um það bil sama dagkaup og faglærður maður fær fyrir 6 daga í Englandi. Það getur skeð, að þm. hafi ekki séð Spegilinn í sumar. Þar birtist einu sinni forsíðumynd af borgarstjóranum og verkamanni í hitaveituvinnunni. Það var eftir að borgarstjóri var farinn að borga premíu fyrir aukin afköst, eins og þm. segir, að siður sé í Rússlandi, og þarna segir borgarstjóri verkamanninum, að nú komi hann til að borga honum premíuna. „Láttu hana í vasa minn“, segir verkamaðurinn og hreyfir sig ekki svo mikið sem til að veita peningunum viðtöku. Það kom í ljós við þetta ráð borgarstjórans, premíuna, að þá fjórfölduðust afköstin í sumum vinnuflokkunum. Hvernig heldur þm. þá, að áður hafi verið unnið? Ætli það fari þá ekki að sannast, sem ég sagði í vor, að stundum stæðu fjórir þar, sem einn ynni? Tölurnar tala um það. Þegar ég skrifaði þetta, var ég nýbúinn að horfa á þessi vinnubrögð við hús, sem verið var að byggja. Ég þarf ekki að fara til verkamanns norðan af Akureyri til að fræðast um þetta. Það gekk ekki hjá Rússum að borga, eins og þm. segir, að auðvaldið borgi, þeim duglegasta og þeim handónýtasta jafnt kaup. Það veit þm. En honum, sem hefur nú skiljanlega ekki neitt óþarflega mikið af almennri menntun, er kannske ekki kunnugt um, hve mjög Rússar sóttust eftir fagmönnum frá Þýzkalandi og Ameríku, - þeir fóru til þessara vinnukúgara eins og Fords til að fá hjá þeim menn, sem kunnu að vinna og gátu kennt þær vinnuaðferðir í Rússlandi. Þetta er það, sem þm. kallar að útníða verkamennina með of hraðri vinnu. Ég lít á allt það sem vitleysu, sem hann segir um þetta vinnulag, sérstaklega er það bein fölsun um ameríska vinnuaðferð, t. d. um það, hvernig Mr. Ford hafi farið að því að knýja fram aukin afköst. Þm. væri vís til að sækja þá hugmynd í sögu eftir H. K. Laxness, að Ford muni hafa lamið menn sína með svipum eins og böðullinn frá Bessastöðum í einni sögunni, en það er ekki tilfellið. Mr. Ford hefur náð árangri sínum með allt öðrum og betri aðferðum, m. a. með því að búa vel að verkamönnum, láta þá hafa stuttan vinnutíma, en keppast við. Það er leiðinlegt fyrir þm. að verða að viðurkenna, að taka má aðferðina, sem hann berst móti, frá síldarstúlkum á Siglufirði eða frá hlutaráðningu sjómanna, og leiðinlegt fyrir hann að neita því, að aðferðin hefur alltaf borið góðan árangur. Ég ætla ekki að fara út í það, hvað taka skuli til bragðs til bjargar þeim mönnum, sem ná ekki meðalafköstum með þessu lagi. Þegar þeir þurfa að fá gjafir frá þjóðfélaginu, er um allt annað en vinnulaun að ræða. Mér gengur ekkert annað til með þessari þáltill. en að hér verði tekið upp það bezta form í þessum efnum, sem hægt er að fá, þegar aftur er unnt að fara að rétta við. Enginn vafi er á, að það yrði hagur fyrir duglegu mennina. Með því að taka annars vegar hið ameríska form og hins vegar formið frá hinu eina sósíalistíska ríki, Rússlandi, ætti að vera hægt að kreppa að þeim, sem vilja standa með vinnusvikunum, eins og þessi hv. þm. hefur reynt. En nú er hann búinn að játa töluvert mikið um Rússa, sem kannske gæti orðið erfitt við að fást fyrir þá, sem verja vinnusvikin.



Ég býst við, að það þýði ekki mikið að deila við hv . þm. S.-Þ. um það, hvort íslenzkir verkamenn eða svo sem 5/6 þeirra séu vinnusvikarar, eins og hann gefur í skyn. En ég vil ekki, að því sé ómótmælt. Ræða hans var um það, að hann hefði ekki verið að halla á íslenzka verkamenn með þessu, aðeins segja satt um þá. Hann áréttar staðhæfingar sínar með einu dæmi, sem hann hafi einhvern tíma horft á við húsbygging nokkra í Reykjavík, en merkasta heimild og sönnunargagn hans virtist þó vera mynd í Speglinum, og því þóttist hann vita hlutina ólíkt betur en verkamaður norðan af Akureyri gæti vitað þá, - verkamenn svikjust ekki aðeins um að vinna, þeir hefðu ekki einu sinni manndóm til að taka sjálfir við kaupinu sínu, svo sem myndin sannaði. Ég get ekki skilið, að hv. þm. S.-Þ. hafi áhuga á myndum, sem birtast í Speglinum, því að þar hafa margar góðar myndir verið birtar, og má vera, að hann telji þær full sönnunargögn fyrir þeim málstað, sem þær túlka. En ég tek ekki þessa mynd sem neitt sönnunargagn, og mér finnst, að eftir þessar endurteknu ásakanir um vinnusvik og leti verkamanna, ætti hv. þm. að halda eina ræðu enn um það, að hann sé ekki að halla á íslenzka verkamenn. Í ræðu og riti hefur hann gert það, sem hann hefur getað til að svívirða verkamenn. Það er það, sem ég vil mótmæla hér, þó að ég viti ekki meira um vinnubrögð en „verkamaður norðan af Akureyri“ getur vitað. Ég mótmæli því, að þessar þungu ásakanir á verkamenn almennt um vinnusvik séu á rökum reistar. Ég vil vænta þess, að till. verði samþ., svo að tækifæri gefist síðar til að bera saman fyrirkomulag í þeim tveim ríkjum, sem einkum er um rætt. Ég geri mikinn mun á því, hvort verkamaður er kúgaður til aukinna afkasta með ýmsum þeim aðferðum, sem t. d. Ford notar, svo sem rennibraut, þar sem hver verkamaður verður að ljúka sínum ákveðnu handtökum með geysihraða, eða honum er fleygt út úr verksmiðjunni, og þar sem hann fær ekki kauphækkun fyrir aukin afköst, - geri mikinn mun á því auðvaldsfyrirkomulagi og hinu, að menn séu hvattir með auknu kaupi til að afkasta meira, þó án þess að þeir séu neyddir til að ofbjóða vinnuþoli sínu. Þm. taldi forustumenn íslenzkrar verkalýðshreyfingar hafa sýnt ákvæðisvinnunni andúð og mikinn mótþróa. Ég held það sé ekki rétt hjá honum, en þeir hafa verið móti þess konar ákvæðisvinnu, sem honum er kærust, svo sem undirboðum, sem þýða kaup undir taxta. En einmitt sú ákvæðisvinna, sem hann vitnar mest til, er unnin eftir taxta samþykktum af verkalýðsfélögum. Ég er hræddur um, að hann sé meira á móti sumum þessum töxtum en verkalýðsfélögin og forustumenn þeirra. Hvað segir hann t. d. um taxtann, sem múrarar hafa unnið eftir í ákvæðisvinnu undanfarið? Eða um taxta síldarstúlkna? Það er alkunnugt, að fólk, sem stundar ýmiss konar árstíðavinnu eða sérstök störf, getur í ákvæðisvinnu fengið háar tekjur með því að leggja að sér, og þessum hv. þm. hefur stundum þótt nóg um það. Það er hann, sem er ekki alltaf vinveittur þeirri ákvæðisvinnu eða þeim tekjum verkamanna. Ég segi aftur fyrir mitt leyti, að ég er sízt móti því, að ákvæðisvinna sé unnin miklu v íðar en er, ef hún er greidd samkv. töxtum verkalýðsfélaganna.

Flm. (Jónas Jónsson) : Það hefur hafzt upp úr þessum ræðuhöldum, að það hefur sézt, að þessi fulltrúi verkamanna, sem gerður var óreyndur að forseta þessarar d., hefur tekið að sér að afsaka vinnu, sem er neðan við meðallag. Punkturinn, þar sem þessi þm. hefur valið sér legurúm, er ástandið, eins og það er nú, sérstaklega í setuliðsvinnu og hitaveituvinnu í Reykjavík. Ég hef alls ekki borið öllum verkamönnum á brýn, að þeir væru samsekir um ástandið í þessari vinnu. Þeir eru auðvitað margir, sem hafa ekki unnið þar. Það er vitað, að meiri hluti þjóðarinnar vinnur vel eftir sem áður, eins og ég kom að í grg. till.

Hvar stendur það?

Þessum hv. þm. er velkomið að halda áfram að verja sinn bága málstað og gera sig með því nægilega hlægilegan. Því, sem ég hef sagt um ástandið, neitar enginn heilvita maður nema e. t. v. hann, og það er ekki aðeins það sögulega ranga, sem þm. hefur tekið að sér að verja, heldur einnig „principið“, hugsunarhátturinn bak við vinnusvikin. Hann er sekur, og hann fer bara aftur upp í sinn forsetastól sem sá þm., er fyrstur hefur gerzt sekur um það að afsaka óafsakanleg vinnusvik.

Forseti (ÞÞ): Það hefur komið fram till. um að fresta þessari umr. og vísa málinu til allshn., og þar sem fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs, mun ég bera þá till. upp.