Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Í dag verður gert hádegishlé í klukkustund á milli kl. 12.30 og 13.30 vegna nefndafunda.

Forseti vill tilkynna að borist hafa tvö bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneyti þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 1146 og 1147, um rekstrarkostnað og byggingarkostnað Hörpu, ráðstefnu- og tónlistarhúss, frá Pétri Blöndal. Er þess farið á leit við forseta að hann veiti ráðuneytinu lengri frest þar sem ekki næst að afla umbeðinna gagna innan 15 virkra daga.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta? - Það er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta. Sú atkvæðagreiðsla fer fram að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma, kl. 11 í dag.

Til svara eru forsætisráðherra, atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, utanríkisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra.

Virðulegi forseti Hagstofan er nýbúin að birta tölur fyrir síðasta ár og dregur þar upp mjög dökka mynd af stöðunni í hagkerfinu, hér hafi á síðasta ári einungis verið 1,6% hagvöxtur. Á sama tíma sýnir Hagstofan tölur sem benda til þess að ríkissjóður hafi ekki verið rekinn með 20 milljarða halla eins og að var stefnt á síðasta ári heldur 60 milljarða halla, þrefalt meiri halla en að var stefnt. Mig langar til að biðja hæstv. forsætisráðherra að koma hér upp og bregðast við þessum tölum Hagstofunnar og gera grein fyrir því hvað það var í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar sem ekki gekk eftir. Hvað var það sem brást? Átti ríkisstjórnin von á meiri erlendri fjárfestingu? Átti hún von á því að atvinnulífið gæti fjárfest meira en raun varð þrátt fyrir endalausar skattahækkanir? Átti ríkisstjórnin von á aukinni einkaneyslu heimilanna í landinu? Hvað var það sem brást? Gengið hefur verið út frá því að hér gæti verið um það bil 3% hagvöxtur árin 2011 og árið 2012. Það er eitthvað stórkostlegt sem hefur brugðist. Við höfum sagt allt þetta kjörtímabil að of langt hafi verið gengið á braut skattahækkana og með því að setja ný gjöld á bæði heimili og fyrirtæki. Við höfum líka talað gegn því að heilu atvinnugreinunum væri haldið í mikilli pólitískri óvissu eins og átt hefur við um sjávarútveginn og varðandi orkunýtingu í landinu. Meira að segja ferðaþjónustan fékk að finna fyrir þessari stefnu ríkisstjórnarinnar á síðasta ári. Er það ekki staðreynd, hæstv. forsætisráðherra, að stefna ríkisstjórnarinnar hefur algerlega brugðist og neikvæð áhrif þess að seilast sífellt dýpra í vasa fyrirtækjanna og heimilanna birtast okkur í þessum tölum?

Virðulegi forseti. Mér finnst stundum þegar stjórnarandstaðan ræðir um hagvöxt, og nú þegar hann hefur verið heldur minni en menn bjuggust við, að hún haldi að það sé fljúgandi hagvöxtur alls staðar í löndunum í kringum okkur. Það er bara ekki þannig. Það er meiri hagvöxtur hér en í mörgum þeim löndum sem við berum okkur saman við í Evrópu og það er samdráttur líka á ýmsum stöðum eins og Danmörku, Bretlandi, Finnlandi og víðar. Vissulega er hagvöxturinn minni en við bjuggumst við en engu að síður hefur hann aukist tvö ár í röð og það er nokkuð, hv. þingmaður. Árið 2011 voru OECD-ríki með um 1,8% hagvöxt samanborið við að hér var hann 2,9%. Á síðustu árum, mánuðum og missirum hefur hann því verið miklu meiri hér heldur en annars staðar. Samkvæmt spám Seðlabankans mun koma kippur í hagvöxtinn og það stefnir í 3,5% hagvöxt 2014 og 3,9% hagvöxt 2015 og við skulum vona að það gangi eftir. Það er ljóst að fjárfestingar hafa ekki gengið eftir eins og við höfðum vonast til en atvinnuvegafjárfesting hefur þó aukist tvö ár í röð. Hún mætti sannarlega vera meiri, en að raungildi er fjárfesting á síðasta ári t.d. svipuð og hún var 1997 þegar Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn stjórnuðu. Ég er alveg sannfærð um að ef þær fjárfestingar ganga eftir sem eru í pípunum, en við höfum gert ýmsa fjárfestingarsamninga á grundvelli ívilnunarákvæða sem fyrir eru, munu fjárfestingar aukast verulega á næstu árum og hagvöxtur líka. Gangi þær fjárfestingar eftir sem ívilnunarsamningar hafa verið reistir á erum við að tala um fjárfestingar upp á 290 milljarða kr. og 2.200 ársverk. 

Frú forseti. Það er auðvelt að taka undir með forsætisráðherra þegar hún segir að ef fjárfestingar taki við sér verði ástandið betra. En við erum að ræða um það núna að þær hafa ekki tekið við sér og atvinnuvegafjárfesting er 14% þegar hún ætti að vera 20%. Hagvöxtur á Íslandi er lítill og hann er miklu minni en hann ætti að vera, ekki í samanburði við OECD-ríkin eða einhver önnur Evrópusambandsríki, heldur í samanburði við það sem gerist hjá löndum sem hafa lent í eins miklum öldudal og við lentum í. Það var eitt það fyrsta sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sagði haustið 2008: Þið munuð fara niður í hagvexti, það verður mikill samdráttur í hagkerfinu En í kjölfarið kemur kraftmikið hagvaxtarskeið ef þið grípið til réttra ráðstafana. Það kraftmikla hagvaxtarskeið hefur látið á sér standa. Það er mergurinn málsins. Þess vegna tölum við um þetta kjörtímabil sem ár hinna töpuðu, glötuðu tækifæra. Þess vegna er hagvöxturinn ekki hér, vegna þess að valin var röng leið. Ég spyr mig bara að því: Hver væri staðan ef ekki hefði synt inn í íslenska fiskveiðilögsögu 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson lætur eins og við séum ekkert háð alþjóðaumhverfinu, að sú kreppa sem hefur verið í Evrópu hafi engin áhrif haft á fjárfestingar- og atvinnuuppbyggingu og þar með hagvöxt. Vissulega hefur það áhrif og hv. þingmaður á að viðurkenna að miðað við alþjóðlega umhverfið og stöðuna hér er hagvöxtur sæmilegur þótt við vildum auðvitað sjá hann meiri. Það er áhyggjuefni að hann hafi lækkað en eins og ég sagði hefur hann verið að aukast tvö ár í röð og við eigum von á því að sjá hagvöxt með þeim fjárfestingarsamningum sem við höfum verið að gera og þeirri fjárfestingaráætlun sem ríkið hefur gert þar sem við sjáum atvinnuuppbyggingu á næstu árum um allt land. Það hlýtur að vera jákvætt. Ég trúi ekki að hv. þingmaður sé, eins og mér heyrist, að gera lítið úr því átaki sem þessi ríkisstjórn hefur gert í ríkisfjármálum. Hver var hallinn þegar við tókum við? Hv. þingmaður hlýtur að muna að hann var á þriðja hundrað milljarða kr. 

Virðulegi forseti. Í dag hefur verið boðað til fundar í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þar verður á dagskránni frumvarp þar sem þrír formenn stjórnmálaflokka í þinginu leggja til breytingartillögu um breytingarákvæði stjórnarskrárinnar. Í frumvarpinu kemur fram að það eigi að vera hægt að breyta stjórnarskránni allt næsta kjörtímabil. Mér finnst þetta mjög einkennilegt frumvarp vegna þess að í núgildandi stjórnarskrá er hægt að breyta stjórnarskránni á miðju kjörtímabili náist til þess meiri hluti í þinginu. Það fer þannig fram að ef lagðar eru fram stjórnarskrárbreytingar og þær samþykktar í þinginu skal rjúfa þing og boða tafarlaust til kosninga og svo þarf nýtt þing að samþykkja stjórnarskrána. Þess möguleiki er fyrir hendi og hefur verið það frá því að stjórnarskráin var sett 1944. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Hvers vegna að leggja þetta frumvarp fram nú um að breyta breytingarákvæði stjórnarskrárinnar þegar tilgangurinn með því er þegar til staðar í stjórnarskrá Íslands? Styður hún þetta frumvarp ef til þess kemur að það fari fyrir þingið? Eins og flestir vita hefur það verið kappsmál hæstv. forsætisráðherra að leggja heilt frumvarp fyrir þingið til að breyta stjórnarskránni allri en þarna virðast stjórnarflokkarnir ásamt hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni ætla að finna einhvers konar millileið til að slá ryki í augun á fólki, til að telja fólki trú um það að þessi vinna haldi áfram á næsta kjörtímabili. Heimildin er til staðar. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra á ný: Er þetta frumvarp ekki með öllu óþarft?

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega mjög freistandi þetta ákvæði sem hv. þingmaður bendir á um að hægt sé að rjúfa þing á miðju næsta kjörtímabili út af stjórnarskránni og boða til kosninga ef svo illa fer að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn komist til valda. En ég tel að ákvæðið sem er verið að vinna með í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sé nauðsynlegt af því að þá er hægt að breyta stjórnarskránni án þess að boða til kosninga. Ég hefði auðvitað viljað að við hefðum getað gengið miklu lengra og náð miklu stærri áfanga á þessu kjörtímabili en í stefnir og við hefðum getað klárað stjórnarskrána. Mér finnst raunar að ekkert sé að vanbúnaði ef þingmenn tækju sér nokkra daga til að ræða það ágæta álit sem hefur komið frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um heildarendurskoðun á stjórnarskránni. En það er alveg ljóst að til þess er ekki vilji í stjórnarandstöðunni og því hafa formenn stjórnmálaflokkanna farið þá leið að flytja þau tvö mál sem eru núna væntanlega á lokastigi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Vonandi munum við sjá þau fljótlega, helst á þessum degi, í þinginu þannig að hægt sé að taka til við að ræða þau. Ég held að það sé líka mjög brýnt að við sjáum í því máli áður en það verður til lykta leitt á Alþingi að minnsta kosti breytingu á auðlindaákvæðinu. Ég vil spyrja hv. þingmann: Getum við ekki átt von á því að við getum átt samleið í að ná fram breytingu á auðlindaákvæðinu að minnsta kosti, áður en við ljúkum þessu þingi og helst einnig breytingu varðandi beint lýðræði, sem eru þau tvö ákvæði sem hv. þingmaður og reyndar fleiri þingmenn Framsóknarflokksins hafa talað fyrir að ættu að ná fram að ganga. Ég man ekki betur en að lögð hafi verið áhersla á þessi ákvæði í ályktun á landsfundi þeirra nýlega. Ég hefði talið að við gætum átt samvinnu í því og ég skora á hv. þingmann að beita sér fyrir því. Ég skal gera það í mínum röðum þannig að við getum náð sameiginlegri niðurstöðu um þessi tvö mikilvægu ákvæði ásamt breytingarákvæðinu.

Virðulegur forseti. Hér talar hæstv. forsætisráðherra eins og enginn sé morgundagurinn. Samkvæmt starfsáætlun á þinginu að ljúka á morgun en hér er talað eins og það sé hægðarleikur að koma inn með umræðu um stjórnarskrána og breyta núna einhverjum ákvæðum. Hæstv. forsætisráðherra og hæstv. ríkisstjórn hefur ekki gert það auðvelt að skapa umræður um stjórnarskrána í þessum þingsal því að ríkisstjórnin hefur sett sér það markmið að úthýsa verkefninu sí og æ. Það sem ég er að tala um og varpa aftur fram spurningu um til hæstv. forsætisráðherra: Hvers vegna að leggja fram þetta breytingarákvæði á stjórnarskránni? Ég minni á að breytingarákvæði þyrfti að fara í gegnum þingið því að þetta er breyting á stjórnarskránni. Hafi frumvarpið ekki meiri hluta í þinginu eða hæstv. forsætisráðherra á einhvern hátt treystir sér ekki til að fara 

Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir þau sjónarmið sem mér finnst liggja að baki hjá hv. þingmanni að ekki á að vera auðvelt að breyta stjórnarskránni. En hér er um að ræða tímabundið ákvæði sem er virkt á næsta kjörtímabili  Af því að hv. þingmaður minnist á starfsáætlun þingsins og hvað ég sé eiginlega að tala um að taka inn stórmál vegna þess að samkvæmt áætlun á þingi að ljúka á morgun, þá er sú starfsáætlun ekkert heilög í mínum huga. 

Forseti. Ríkisfjármál fjalla um forgangsröðun og sjaldan hefur verið brýnna en nú á þessum tímum að umgangast þau með gætni og varúð. Í fréttum kom fram að skrifað var undir samninga um stofnun og uppsetningu náttúruminjasýningar í Perlunni. Þar á að eyða 500 millj. kr. í stofnkostnað, uppsetningu sýningar. Það sem vakti undrun mína var að við undirritun þessara samninga voru viðstaddir tveir hæstv. ráðherrar, hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra. Af því tilefni vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvaðan henni koma heimildir til að undirrita skuldbindandi samning um rekstrarkostnað við þessa sýningu. Það eru engar heimildir fyrir því í fjárlögum til að reka þá sýningu sem þarna á að setja upp. Í umboði hvers undirritar hæstv. ráðherra þessa samninga? Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera að hausti þegar Alþingi Íslendinga stendur frammi fyrir því við fjárlagagerð fyrir árið 2014 að grípa til fjárveitinga vegna t.d. neyðarástands í heilbrigðisþjónustu landsins? Umgangast menn virkilega fjármálin þannig að skrifað er upp á 200 millj. kr. árlegan rekstrarkostnað án þess að fyrir liggi nauðsynlegar og lögbundnar heimildir fyrir viðkomandi ráðherra sem er í ábyrgð fyrir ríkisfjármálin? Er það eðlilegt að mati hæstv. ráðherra sem ber höfuðábyrgð á fjármálum ríkisins að undirrita þetta án þeirrar heimildar sem tilskilin er í lögum?

Virðulegi forseti. Á fjárlögum fyrir þetta ár eru 400 millj. kr. til að setja upp náttúruminjasýningu á vegum Náttúruminjasafns Íslands. Í hvað héldu menn að verið væri að setja það fé? Héldu menn að þetta yrði bara hálftímasýning sem yrði svo tekin niður í lok árs? Auðvitað er það ekki þannig. 
             Hv. þingmaður spyr hvar heimildin sé. Það eru skýr skilaboð frá Alþingi um að þessi sýning eigi að fara upp. Ég er sannfærð um að hún muni skila okkur töluverðum tekjum og það örugglega innan skamms tíma. Af hverju segi ég það? Vegna þess að í dag heimsækja um 300 þús. manns Perluna árlega, ef ég man rétt. Ef hver þeirra skilaði þúsundkalli yrðu það 300 millj. kr. Það hefur vantað aðdráttarafl á höfuðborgarsvæðinu fyrir ferðaþjónustuna. Það vantar náttúruminjasafn á Íslandi og þetta á eftir að skila okkur miklum tekjum. Ég held að það sé algerlega klárt að á móti þeim 185 millj. kr. sem rekstrarkostnaðurinn mun vera samkvæmt áætlunum komi töluverðar tekjur þar á móti og ég vona að innan skamms muni sýningin geta skilað hagnaði. Þetta mun hafa gríðarlega mikið að segja fyrir ferðaþjónustu á höfuðborgarsvæðinu. Hvað varðar heimildina þá er þetta svona: Við erum með 400 millj. kr. á fjárlögum fyrir þetta ár til að setja sýninguna upp. Hugmyndin var ekki sú að hún stæði bara í ár og væri svo tekin niður heldur er þetta sýning sem á að standa. Vinnan hefur því staðið um að gera samning um varanlegt heimili fyrir sýninguna. Nú er komin niðurstaða í það og að sjálfsögðu var þetta undirritað með fyrirvara um samþykki Alþingis. Það eru mörg fordæmi fyrir því, hv. þingmaður, að slíkt sé gert og það verður Alþingis að taka endanlegan ákvörðun um þennan samning í haust á fjárlögum.

Forseti. Hér liggur fyrir að hæstv. fjármálaráðherra gerir ráð fyrir því að sýningin verði rekin með hagnaði. Annað segir minnisblað sem fjárlaganefnd hefur fengið þar sem gert er ráð fyrir því að 200 millj. kr. árlegur rekstrarkostnaður verði af því uppátæki sem hér liggur fyrir. Þá vil ég spyrja um forgangsröðun. Hér hefur komið fram að það vanti tilfinnanlega þessa sýningu. Það vantar líka tilfinnanlega fé í heilbrigðisþjónustu landsins. Ég var á fundi með forsvarsmönnum Sjúkrahússins á Akureyri ásamt þingmönnum Norðausturkjördæmis um daginn. Þar vantar tilfinnanlega 200 millj. kr. á ári til að komast upp að sársaukamörkum eftir 10% niðurskurð stöðugilda. Þetta er forgangsröðunin. Menn vilja setja 200 millj. kr. á ári, brúttókostnað, í rekstur samkvæmt frumathugun og ekki lækka tölurnar í endanlegri útgáfu af kostnaðaráætlun, en þetta er forgangsröðunin. Hæstv. fjármálaráðherra kýs fremur 

Virðulegi forseti. Það var sem betur fer svo í fjárlögunum fyrir þetta ár að við gátum sett töluverða fjármuni til viðbótar í heilbrigðiskerfið. Töluverðir fjármunir voru settir til tækjakaupa bæði á sjúkrahúsinu fyrir norðan og á höfuðborgarsvæðinu, á Landspítalanum þannig að þetta er ekki alveg sanngjörn umræða hjá hv. þingmanni. Hv. þingmaður veit jafn vel og ég að við þurfum líka að ýta undir vöxt í samfélaginu. Eitt af því er að setja upp svona náttúruminjasýningu vegna þess að hún mun verða aðdráttarafl fyrir ferðamenn sem eru að verða mjög stór tekjulind fyrir okkur Íslendinga, undirstöðuatvinnugrein. Ísland sem sækir ferðamenn hingað á grundvelli náttúruperlna á að eiga myndarlegt náttúruminjasafn. Hvað varðar tölurnar er þetta svona: 185 millj. kr. í rekstrarkostnað brúttó, það er rétt. 

Frú forseti. Á sínum tíma var farið út í mjög víðtækt samstarf við heimilin, skólana og ekki síst kennarasamfélagið við það að móta heildstæða menntastefnu sem leiddi m.a. til heildarendurskoðunar á löggjöf um öll skólastigin. Það var mjög markviss vinna og menn voru samhentir í því að endurskoða kennaranámið. Við mátum það svo á sínum tíma að auka þyrfti bæði veg og virðingu kennarastarfsins en ekki síður að setja aukinn metnað og slagkraft í sjálft námið. Sérstaklega var litið til Finnlands í þeim efnum. Við sammæltumst um að lengja kennaranámið í fimm ár en stór hluti af því, eins og það var hugsað, var að auka starfsnám kennara. Í Finnlandi er mikil áhersla lögð á starfsnámið sem slíkt innan fimm ára námsins. Hér hefur þróunin hins vegar orðið sú að þessi lenging hefur í rauninni eingöngu falið í sér aukningu á fræðilegum hluta kennaranáms. Ég vil því spyrja hæstv. menntamálaráðherra, sem ég veit að hefur verið mjög umhugað um að efla og styrkja kennaranámið, hvaða áform eru uppi um kennaranámið og hvað hefur verið gert til að eiga samtal við sveitarfélögin sem hafa mjög ákveðnar skoðanir á þessu máli og vilja helst stytta kennaranámið á ný. Ég vil lýsa því yfir að ég held að það væri rangur vegur að fara, við eigum miklu frekar að ræða um innihald kennaranámsins á þessum fimm árum og hvernig við getum laðað að fólk í námið. Það er viðfangsefnið. Of fáir sækja um kennaranám í dag. Þá verðum við að hugsa um það hvernig við byggjum upp námið, m.a. í gegnum starfsnámið, í samvinnu við sveitarfélögin en ekki síður háskólana sem sjá um kennaranámið. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað hefur verið gert til að efla og styrkja umgjörðina í kringum kennaranámið? Við höfum rætt það áður, bæði innan þingsins við hæstv. menntamálaráðherra en líka innan allsherjar- og menntamálanefndar, að taka þurfi kennaranámið fastari tökum en nú er 

Frú forseti. Því er til að svara að heilmikil umræða eins og hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir nefndi réttilega hefur farið fram um inntak kennaranámsins eftir að Alþingi samþykkti með lögum að lengja það í fimm ár fyrir öll skólastig. Í framhaldi af þeirri umræðu hefur menntamálaráðuneytið átt í óformlegu samtali við þær háskólastofnanir sem sinna kennaranámi, þ.e. Háskóla Íslands, Háskólann á Akureyri og Listaháskólann. Þá fundi hef ég reynt að sitja. Eitt af því sem hefur verið þar til umræðu er til að mynda sú krafa sem hefur komið upp að allir kennaranemar fái ákveðinn grunn í grunnfögum. Þar hafa verið nefnd íslenska, stærðfræði og hugsanlega einhver þáttur raungreina. Annað sem hefur verið til umræðu er hvernig unnt er að innleiða nýja menntastefnu og allt sem henni fylgir; skóla án aðgreiningar, grunnþætti í aðalnámskrám og annað, inn í kennaranámið. Þriðja hugmyndin er um sjálfa uppbygginguna á kennaranáminu, þ.e. hvernig við getum látið hugmyndina um sveigjanleg mörk skólastiga endurspeglast í kennaranáminu. Einnig hefur verið rætt um það sem hv. þm. nefndi líka, aukinn þátt vettvangsnáms eða starfsnáms í náminu. Eitt af því sem hefur komið fram í þessum umræðum er að sú reglugerð sem hefur verið sett um kennaramenntun er umdeild á vettvangi þeirra sem annast kennaranámið. Þeir telja jafnvel að hún sé of bindandi fyrir háskólana. Niðurstaða okkar hefur hins vegar verið sú að breyta þeirri reglugerð ekki að sinni heldur hefur verið ákveðið að stofna formlegan samráðsvettvang háskólanna og menntamálaráðuneytisins því við teljum mjög mikilvægt að við eigum í þessu virka samtali. Það hefur þegar skilað ákveðnum árangri inn í námið við að styrkja umgjörðina og vega og meta hvort reglugerðarformið sé hið rétta til að áherslurnar sem koma fram í nýrri menntastefnu skili sér yfir í kennaranámið. Þar tel ég eðlilegt að sveitarfélögin komi að, af því að hv. þingmaður nefnir þau. Ég vil líka nota tækifærið og segja að ég er sammála henni um að ekki eigi að stytta kennaranámið. Hins vegar er ég hlynnt því að við horfum til þess að hafa útgönguleiðir úr kennaranáminu, eins og eðlilegt er ef við horfum almennt á háskólanám, að það sé útgönguleið úr kennaranámi eftir þriggja ára nám. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin. Það er mikilvægt að vita að samtal á sér stað á milli þessara aðila, sem eru ráðuneytið, skólarnir, Kennarasambandið og ekki síst sveitarfélögin. Ég vil líka sérstaklega fagna síðustu orðum ráðherrans sem tengjast uppbyggingu námsins og ég er ánægð að heyra að við erum sammála um að umgjörðin eigi að vera áfram og við eigum að gera þessar kröfur. Við verðum engu að síður að huga að því, til þess að laða að fleira fólk - og auðvitað spila aðrir þættir inn í það að fólk sækir ekki í jafnríkum mæli í kennaranám og áður, sérstaklega í leikskólakennaranámið, og það eru meðal annars launakjörin en það er önnur umræða. Ég tel mikilvægt að í þessu samtali reynum við að stuðla að auknum sveigjanleika í náminu og þar spila sveitarfélögin líka stórt hlutverk. Ég tel til að mynda mikilvægt að hugað verði að því, án þess að slaka á kröfum til kennara, að menn fái hugsanlega starfsleyfi eftir þrjú ár og haldi síðan áfram í meistaranámið og 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörkin.

Virðulegi forseti. Já, það sem við höfum rætt við háskólana er að skipuleggja námið út frá Bologna-ferlinu þannig að það sé eðlileg útgönguleið að þremur árum liðnum og það er það sem þegar er gert. Það sem þarf að gera til að fullnusta það er að velta því upp hvað það þýðir þegar maður er búinn með þrjú ár í kennaranámi, hvort það skilar einhverjum titli sem er þá ekki kennaratitill heldur einhver annar titill, sú vinna stendur líka yfir á þeim vettvangi. Talsvert hefur verið deilt um lengingu kennaranáms í ljósi þess að umsóknum hefur farið fækkandi, ekki síst í leikskólakennaranámi, en við verðum líka að horfa á það út frá heildarsamhenginu. Ef við skoðum sögu menntapólitíkur á Íslandi sjáum við að ákveðinn skortur hefur verið á menntarannsóknum til að undirbyggja stefnumótun stjórnvalda og vinna úr þeim gögnum sem við höfum. Ég hef þá bjargföstu trú að með því að efla kennaranámið á þennan hátt og standa að meistaranámi þá eigum við eftir að efla þessar rannsóknir og það eigi eftir að gera stjórnvöldum framtíðarinnar auðveldara með að taka skynsamlegar ákvarðanir byggðar á rökum. Ég hef því trú á því að þessi ákvörðun 

Frú forseti. Í þessari viku hafa stór orð fallið, og jafnvel stærri orð, um skattamál, virðisaukaskatt og fleira. Í ljósi þeirrar umræðu langar mig að beina fyrirspurn til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um tekjutap ríkisins vegna samdráttar í virðisaukaskatti af innlendum vörum og þjónustu. Í umræðunni hér í gær, ef ég man rétt, frú forseti, spurði hv. þm. Vigdís Hauksdóttir um svör við beiðni um skýrslu en svartíminn er löngu liðinn án þess að svar hafi borist. Hún lagði þessa beiðni fram ásamt átta öðrum þingmönnum en þar var meðal annars fullyrt, og verið að spyrja um, að tekjutap ríkisins af virðisaukaskatti af innlendum vörum og þjónustu hafi verið rúmir 25 milljarðar frá árinu 2009 og þetta er samkvæmt ríkisreikningi. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort þetta sé ekki satt og rétt og einnig hvort hæstv. ráðherra sé nokkuð með það á takteinum hvert tapið hafi verið á árinu 2011.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég er nú ekki með þessar tölur á takteinum og varðandi umrædda skýrslu þykir mér leitt að hún hafi borist seint en ég fékk þær upplýsingar, þegar hv. þm. Vigdís Hauksdóttir spurði eftir henni hér undir liðnum um fundarstjórn forseta, að hún væri á leiðinni, það væri verið að prófarkalesa og snurfusa og hún væri að koma hér inn og ég geri ráð fyrir að svo verði nú fyrir helgi. Þá held ég að það væri ágætislag að taka samtal um hana þegar hún er komin. En varðandi virðisaukaskattinn þá vitum við alveg, þó að ég sé kannski ekki tilbúin að nefna einhverjar tölur hér og nú, að við verðum af tekjum í því kerfi. Við horfðum sérstaklega til þess við fjárlagagerðina, þegar við ákváðum að auka aftur fjármuni til ríkisskattstjóra, að bæta í á sviði virðisaukaskattsins, þ.e. eftirliti þar, og fjölga starfsmönnum sem sinna virðisaukaskattinum vegna þess að þeir eru allt of fáir. Ég tel að við getum gert mun betur og vilji minn stendur til þess að gera það og þá þarf líka að horfa á ákveðin svið í efnahagslífi okkar. Mikið hefur verið rætt um ferðaþjónustuna og við þurfum að fara mjög vandlega í gegnum það. Menn mega heldur ekki ganga um og ásaka ákveðnar greinar um að vera í stórum stíl að svíkja undan skatti, það viljum við ekki heldur gera. Við þurfum að hafa rannsóknir og gögn að baki og vinna vel úr þeim þannig að tekjurnar skili sér eins og þær eiga að gera inn í ríkissjóð. Það er það vinnulag sem ég vil hafa á þessu, þ.e. að við sleppum upphrópunum en rannsökum málin vel og grípum svo til aðgerða þegar málin liggja fyrir, þ.e. þegar myndin af stöðunni liggur fyrir eins og hún raunverulega er. En eitt af því fyrsta sem við þurfum að gera er að bæta verulega í starfsmannafjölda og þá sem starfa að innheimtu og eftirliti með virðisaukaskattinum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og fagna því að svar við þessari beiðni um það mál sem ég spurði um sé á leiðinni. Mig langar að bæta aðeins í að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi hlerað innihald þessarar skýrslu sem beiðnin hljóðar upp á. Svo virðist vera að hæstv. ráðherra nánast viðurkenni hér að töluvert tekjutap sé hjá ríkinu af virðisaukaskatti án þess að við förum að fara nánar út í einhverjar greinar og ég tek undir með hæstv. ráðherra, við eigum að efla þetta eftirlit. En af hverju telur ráðherra að tekjutap sé vegna virðisaukaskatts? 

Frú forseti. Ég hef ekki farið yfir þessa skýrslu, ég skal viðurkenna það. Ég mun gera það um leið og hún berst hingað og jafnvel áður. En af hverju ég telji að þetta tekjutap sé af virðisaukaskatti þá tel ég einfaldlega að við eigum möguleika á að fá meira af virðisaukaskatti inn. Ég tel að svo sé en það er hins vegar spurningin um upphæðir í því sambandi. Af hverju held ég að svo sé? Ég held að það séu margvíslegar ástæður. Ein er sú að ég held að við þurfum að einfalda skattkerfi okkar fyrir minni aðila. Minni aðilar þurfa að fá meiri upplýsingar og jákvæðari nálgun á skattamálin og fá meiri leiðsögn. Ég held að það sé ein ástæðan og það er verkefni sem ég hef mjög mikinn áhuga á að beita mér fyrir og þegar er hafin vinna við það hjá okkur í ráðuneytinu. Við eigum ekki alltaf að líta á þetta á neikvæðan hátt heldur eigum við líka að nálgast fyrirtækin með 

Forseta hefur borist bréf frá Illuga Gunnarssyni, þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, um að þingflokkurinn óski eftir því að ræðutími við 2. umr. þingmáls nr. 429, náttúruvernd, verði tvöfaldaður, samanber 4. mgr. 67. gr. þingskapa, vegna mikilvægi málsins. Mun því ræðutími verða tvöfaldaður við 2. umr.

Frú forseti. Á sama tíma og okkur berast fréttir af gríðarlegum náttúruspjöllum í kjölfar Kárahnjúkavirkjunar erum við svo heppin á Alþingi Íslendinga að við höfum fyrir framan okkur nýtt frumvarp til heildarlaga um náttúruvernd þar sem meðal annars er gert ráð fyrir því að varúðarreglan sé í lög leidd á Íslandi og það er mikill vilji til þess hér í þinginu og úti í samfélaginu að ljúka þessu máli á þessu þingi. Í 2. umr. er hægt að tala óendanlega. Nú hefur Sjálfstæðisflokkurinn óskað eftir því að fá að tala tvöfalt óendanlega í þessu máli og við vitum hvað það þýðir. Það á að drepa málið í málæði. Ég fer fram á það, frú forseti, að það verði tryggt að fundarhöld hér á Alþingi haldi áfram eftir páska svo að við getum lokið þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég veit nú ekki hvað gamli stærðfræðikennarinn minn mundi segja um tvöfaldan óendanleika  Virðulegi forseti. Það er ekkert langt síðan við stóðum hér í þessum sal og vorum að leiðrétta villur í lagasetningu og það er mjög mikilvægt að við förum vel í gegnum þetta mál, ræðum það, gefum okkur þann tíma sem þarf til að tryggja að ekki verði gerðar villur í lagasetningu um jafnmikilvægt mál og náttúruvernd á Íslandi.

Virðulegi forseti. Í upphafi máls míns er kannski rétt að fara aðeins yfir það hverjir hafa lagt hér gjörvasta hönd á plóg. Ég held að af þingmönnum sé ekki kastað rýrð á neinn þótt nefnt sé nafn hv. þm. Marðar Árnasonar sem hefur verið talsmaður málsins og framsögumaður fram undir þetta en er nú við störf erlendis. Hann hefur lagt í þetta gríðarlega mikla vinnu og full ástæða er til þess að þakka honum sérstaklega fyrir hans mikla framlag til umhverfisverndar og náttúruverndar, ekki bara í þessu máli heldur mörgum öðrum. Frú forseti. Ég held að óhætt sé að segja að fá mál hafi í seinni tíð, a.m.k. þau sem snúa að náttúruvernd, fengið meiri og ítarlegri umfjöllun úti í samfélaginu og það eru fá mál sem samfélagið virðist hafa meiri skoðun á en þetta. Það er vel. Það er afar mikilvægt fyrir okkur öll sem búum í þessu landi að þjóðin sem hérna býr trúi því að náttúruvernd skipti hana einhverju máli og að þjóðin trúi því að þessi samkoma hér, hv. Alþingi, ætli að vera henni bandamaður í að vernda landið, bandamaður þjóðarinnar í að vernda landið og náttúruna og tryggja að við skilum náttúrunni og umhverfinu öllu til komandi kynslóða í sama ástandi og helst betra en við tókum við því. Þetta er grundvallaratriði og skiptir alveg gríðarlega miklu máli. Í starfi nefndarinnar höfum við tekið á móti miklum fjölda gesta og er rétt að taka fram að gestir sem hafa komið fyrir nefndina hafa verið boðaðir að frumkvæði allra nefndarmanna, held ég að mér sé óhætt að segja. Ég vil þar sérstaklega nefna þátt eins hv. þingmanns úr minni hlutanum, Ásmundar Einars Daðasonar, sem kom með mjög gagnlegar ábendingar um gestakomur sem urðu í vinnslu frumvarpsins til þess að við gerðum afar mikilvægar breytingar að ég tel. Það er rétt að þakka það. Þrátt fyrir að ekki sé það sem einhvers staðar mundi vera sagt 100% samstaða um málið í nefndinni hafa allir nefndarmenn sýnt því áhuga, a.m.k. langflestir, og lagt sitt af mörkum til að málið mætti hafa sem bestan framgang og búa það þannig úr garði að þinginu væri sómi að. Ég geri ráð fyrir að sú ákvörðun hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins að fara fram á það að við gæfum okkur rúman tíma í að ræða þetta mál hér sé lögð fram af góðum hug og í því skyni að þeir geti, eins og aðrir hv. þingmenn, lagt gott af mörkum til að tryggja að þessi lagasetning verði góð og þjóðinni til heilla. Það er líka mikilvægt, frú forseti, að við höfum það sífellt í huga að náttúruvernd er ekki eitthvert stundarfyrirbæri. Hún er ekki eitthvað sem við dustum rykið af á hátíðisdögum, hún er ekki eitthvað sem við tölum bara um þegar okkur langar til að sýna á okkur mjúku hliðina, heldur er hún eitthvað sem skiptir okkur öll og lífskjör í þessu landi alveg gríðarlega miklu máli. Við skulum heldur ekki gleyma því, frú forseti, að nú í seinni tíð erum við í æ ríkari mæli farin að framfleyta okkur sem þjóð á náttúrunni. Auðvitað höfum við gert það áður, til að mynda í sambýli við landið í búskap, en nú erum við í æ ríkari mæli farin að selja náttúruna, ef svo má segja, útlendingum til skoðunar. Fólk flykkist til Íslands til að skoða óspjallaða náttúru, til að skoða þær náttúruperlur sem við erum svo heppin að eiga. Það er í sjálfu sér frábært og í rauninni getum við öll sem þjóð verið afar stolt af því. Þá kemur líka á móti að löggjöfin sem snýr að því að vernda þessa sömu náttúru, vernda þessa auðlind, þarf að vera sterk og geta dugað okkur til framtíðar. Í umræðunni í samfélaginu allra síðustu daga hefur mjög verið rætt um mikilvægi náttúruverndar. Það kom meðal annars fram í ræðum hv. þingmanna við eldhúsdagsumræður í gærkvöldi. Seinast í morgun komu á fundi hv. umhverfis- og samgöngunefndar fram upplýsingar um eina stærstu framkvæmd Íslandssögunnar, þ.e. Kárahnjúkavirkjun, og þau áhrif sem sú virkjun hafði, hefur haft og mun hafa á náttúru þess svæðis sem sú virkjun er á. Það kom fram hjá þeim sem komu fyrir nefndina að þau umhverfisspjöll sem óhjákvæmilega urðu við framkvæmdina séu óafturkræf að langmestu leyti. Ég hvet hv. þingmenn til að staldra við þá staðreynd. Þetta skiptir máli vegna þess að þau skilaboð sem í því felast hljóta að vera þau að þegar við tökum ákvarðanir sem munu varanlega breyta náttúrunni, eins og í þessu tilfelli skaða náttúruna að einhverju leyti, þurfum við að stíga afar varlega til jarðar og við þurfum að tryggja að sú löggjöf sem þar er að baki hjálpi náttúrunni og komandi kynslóðum til að geta notað og notið landsins, náttúrunnar og gæða hennar. Þetta skiptir gríðarlegu máli, frú forseti. Það kom einnig fram í máli gesta á fundi umhverfis- og samgöngunefndar í morgun að með því að virða varúðarregluna í 9. gr. frumvarps til náttúruverndarlaga hefði í tilfelli Kárahnjúkavirkjunar og þessara stórframkvæmda fyrir austan verið hægt að afstýra að minnsta kosti einhverjum hluta þess umhverfisskaða sem af þeirri virkjun hlaust. Auðvitað hefði það að einhverju leyti leitt til þess að framkvæmdirnar hefðu orðið öðruvísi en þær urðu, vafalítið ekki eins stórbrotnar, en ég er ekki með þessu að segja að endilega hefði verið horfið frá öllum framkvæmdunum, síður en svo. Við hefðum þó stigið varlegar til jarðar. Varúðarreglan hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar tekin er ákvörðun, t.d. um skipulag, framkvæmd eða starfsleyfi, án þess að fyrir liggi með nægilegri vissu hvaða áhrif hún hefur á náttúruna skal leitast við að koma í veg fyrir mögulegt og verulegt tjón á náttúruverðmætum. Ef hætta er á alvarlegum eða óafturkræfum náttúruspjöllum skal skorti á vísindalegri þekkingu ekki beitt sem rökum til að fresta eða láta hjá líða að grípa til aðgerða sem geta komið í veg fyrir spjöllin eða dregið úr þeim.“ Þetta er grundvallaratriði í þessari nýju lagasetningu. Á sama hátt eru 6. gr., um almenna aðgæsluskyldu, og ábyrgðarreglan sem kemur fram í 11. gr. afar mikilvægar. Á fundi hv. umhverfis- og samgöngunefndar komu 56 gestir frá yfir 30 aðilum, nánast alls staðar að af landinu held ég að mér sé óhætt að segja, úr langflestum þeim geirum sem hafa látið sig náttúruvernd og náttúruna einhverju varða. Nefndin fékk yfir 70 umsagnir frá umsagnaraðilum eins og talið er upp í nefndarálitinu. Þar er hlutur náttúruverndar- og umhverfisverndarsamtaka býsna mikill, þáttur útivistarsamtaka og ferðahópa einnig, og enn fremur er ánægjulegt að sjá að í mörgum tilfellum gáfu einstaklingar úti í samfélaginu sig að málinu og notuðu tækifærið til þess að koma að því. Það er líka mikilvægt, frú forseti, að gleyma ekki að í aðdraganda framlagningar frumvarpsins hafði farið fram mjög mikil vinna og samráð við aðila úti í samfélaginu, m.a. með nefnd sem hæstv. umhverfisráðherra skipaði í nóvember 2009 sem lauk starfi sínu með viðamikilli skýrslu sem hefur verið nefnd hvítbók og kom út í ágúst 2011. Fjölmargir komu að umsögnum vegna þessarar hvítbókar og mjög margt í henni hefur ratað inn í frumvarpið. Það er mikilvægt að það komi fram hér. Þá er einnig vert að geta þess að í aðdraganda framlagningar þessa frumvarps fór fram í þinginu ítarleg umræða, á síðasta þingi held ég að ég muni rétt, um akstur utan vega sérstaklega. Athugasemdir vegna þess frumvarps og athugasemdir vegna hvítbókarinnar lágu einnig fyrir við afgreiðslu nefndarinnar og umfjöllun. Því er ekki hægt að halda því fram, frú forseti, að hér hafi verið kastað til höndunum á nokkurn hátt, miklu fremur má segja að hér hafi farið fram ítarleg og mikil vinna. Eins og ég kom inn á í upphafi máls míns vil ég þakka nefndarmönnum sérstaklega fyrir það. Það er kannski rétt að taka það fram áður en ég hef lesturinn, eins og einhvers staðar er sagt, að ég mun ekki lesa nefndarálitið frá orði til orðs. Það er ítarlegt og hv. þingmenn hafa haft þó nokkurn tíma til að kynna sér það. Ég hvet hv. þingmenn til að gera það vegna þess að ákvörðun um breytingu á náttúruverndarlögum þarf að taka að vel ígrunduðu máli. Helstu breytingar sem settar eru fram í frumvarpinu fjalla um meginreglur umhverfisréttar. Markmiðsákvæði eru núna sett í lagabúning. Það er með skýrari hætti kveðið á um hlutverk stjórnvalda og ábyrgð og verkaskiptingu á milli einstakra stofnana. Ef frumvarpið verður að lögum mun það styrkja stjórnsýslu náttúruverndar, ekki hvað síst á landsbyggðinni. Staða almannaréttar hefur mjög mikið verið til umræðu og það er kannski eitt af þeim meginmálum sem tími nefndarinnar fór í að ræða og fara yfir. Þar erum við að tala um mjög forn ákvæði í íslenskum rétti en þrátt fyrir að þau séu forn og megi rekja aftur til einnar fyrstu lagasetningarinnar á þjóðveldisöld er þar engu að síður um að ræða réttindi sem okkur Íslendingum hafa þótt afar dýrmæt og þótt vænt um. Rétturinn í kringum þau er styrktur í þessum lögum. Á móti kemur að með því að styrkja almannaréttinn hefur það sjálfkrafa með einhverju móti áhrif á rétt þann landeigenda og eignarrétt á landi sem undir er. Það er nokkuð ljóst að þegar við tölum um að almenningi eigi að vera frjáls för um land, og einhver á það land, er í almannaréttinum og umgengnisréttinum falin ákveðin skerðing á forræði yfir landi. Til að hv. þingmenn átti sig er rétt að nefna að við erum hér að tala um mjög forn ákvæði í íslenskum rétti. Í nefndinni var mikið rætt um þetta mál, almannaréttinn. Þetta eru ákvæði í IV. kafla frumvarpsins, þ.e. 18.–30. gr. Þetta eru eiginlegar lykilgreinar í málinu og í 18. gr. segir, með leyfi forseta: „Almenningi er heimil för um landið og dvöl þar í lögmætum tilgangi.“ Þetta er afar mikilvægt. Það sem kom meðal annars fram á fundum nefndarinnar var að þau fornu ákvæði, sem ég leyfi mér að kalla svo, sneru á þeim tíma þegar þau voru sett kannski að stærstum hluta um för gangandi manna og ríðandi. Hin forna hugsun um almannaréttinn, umgengni og för um land kemur ekkert inn á þær breytingar sem hafa orðið að stærstum hluta til á 20. öldinni og svo núna á 21. öldinni, þ.e. að almenningur fer um landið að stórum hluta til á einhvers konar ökutækjum, hvort sem þau eru vélknúin, fótknúin eða með öðrum hætti. Mat nefndarinnar var að taka þyrfti tillit til þess arna og þess vegna er gerð mjög veigamikil breyting á 18. gr. sem hv. þingmenn geta séð í sérstöku skjali, þ.e. að komið er inn á það að taka vélknúna umferð inn í grundvallargreinina í almannaréttinum. Hún er tekin inn í grundvallargreinina, þ.e. inn í 18. gr. frumvarpsins, en skilyrt með þeim hætti eins og þar kemur fram, þ.e. að akandi umferð heyri til almannaréttar á vegum og vegslóðum, frú forseti. Það er grundvallaratriði. Hv. þingmenn ættu að kannast við þessa hugsun, þ.e. að þarna er í raun verið að tryggja annars vegar þá nútímalegu hugsun að menn fara um landið að stórum hluta til á vélknúnum ökutækjum, það er grundvallaratriði, en akstur slíkra tækja utan vega þarf að vera háður afar skýrum skilyrðum og undanþágur þar frá þurfa að vera skýrar. Það kemur síðan fram í breytingum sem þingnefndin gerir á 32. gr. frumvarpsins sem ég kem inn á hér á eftir. Það var nokkuð rætt um það, og hv. þingmenn hafa vafalaust heyrt það í umræðunni, að reglur um tjöldun, útivist, umferð og annað slíkt væru að breytast mikið og að í mörgum þeirra reglna væri gengið á rétt landeigenda. Nefndin tekur að mörgu leyti undir athugasemdir þar að lútandi og skýrir lagatextann hvað þetta varðar, til að mynda í 22. og 23. gr., og svo aftur til að mynda í 24. gr., um skipulegar hópferðir. Það var mikið um það rætt í nefndinni að ekki ferðist allir hópar um landið í skipulegum hópferðum, það eru ekkert allir hópar sem fara um landið á vegum ferðaskrifstofa eða rekstraraðila, en það er engu að síður mikilvægt að löggjöfin nái einnig til þessara aðila, að löggjöfin verndi rétt þeirra sem eiga land eða hafa forsjá yfir því á sama hátt og þegar stór hópur einkaaðila, skulum við segja, fer um eða yfir land viðkomandi á sama hátt og þegar um er að ræða einhvers konar atvinnustarfsemi. Þetta er afar mikilvægt. Í 29. gr. frumvarpsins kemur aftur að mjög mikilvægu atriði, þar er komið inn á það að þeir sem á einhverjum tímapunkti eru beittir hindrunum eða takmörkunum á þessum umferðar- og almannarétti á eignarlandi hafa nú, verði frumvarpið að lögum, leiðir til þess að fá úrlausn sinna mála ef þeir telja á sér brotið. Á sama hátt getur þetta ákvæði styrkt rétt landeigenda í sama tilgangi. Hv. þingmönnum er vafalítið vel kunnugt um alla þá umræðu sem hefur farið fram í samfélaginu um akstur utan vega og það góða samkomulag sem er í samfélaginu um að akstur utan vega sé nokkuð sem við eigum ekki að líða. Að mínu viti hefur ekki verið mikill ágreiningur um það. Þarna hafa samtök eins og 4x4 og aðrir ferðaklúbbar haft forgöngu um að beita sér fyrir því að til að mynda félagsmenn þeirra virði þær reglur að akstur utan vega sé ekki leyfður nema þá í sérstökum undantekningum eins og kemur fram í frumvarpinu. Nefndin gerir hins vegar umtalsverðar breytingar á þeim greinum sem snúa að akstri utan vega, m.a. í ljósi þeirra breytinga sem við gerum á 18. gr. Þetta er, hv. þingmenn, afar mikilvægt og ég vísa þar til þeirrar umskriftar sem nefndin leggur til á 31. gr. Hún kemur fram á sérstöku breytingaskjali. Ég ætla ekki að lesa hana upp enda er það langur og ítarlegur texti, en hv. þingmenn sjá að þarna verða allverulegar breytingar á lagatextanum. Það á einnig við um 32. gr. Eitt af því sem ég vil nefna í þessu er að inn í lagatextann er tekið sérstakt ákvæði um akstur til að mynda bænda og búaliðs á fjórhjólum utan vega. Það skiptir mjög miklu máli. Það er sérstaklega komið inn á þær undanþágur sem lúta að akstri á snjó, ís og jöklum. Svo skiptir ekki hvað minnstu máli að í 31. gr. er komið sérstaklega inn á að undanþáguákvæði vegna aksturs utan vega geti meðal annars átt við um akstur fatlaðra einstaklinga til þess að gera þeim eins og öðrum Íslendingum kleift að njóta náttúrunnar. Slíkt er gríðarlega mikilvægt réttlætis- og mannréttindamál, en þrátt fyrir að við tökum þetta ákvæði inn er áfram mikilvægt að halda því til haga að akstur þessara einstaklinga, þ.e. þegar hann er utan vega, má ekki frekar en akstur annarra valda skemmdum eða óafturkræfum náttúruspjöllum. Þetta skiptir mjög miklu máli, frú forseti. Gerð kortagrunns sem talað er um í 32. gr. hefur valdið mikilli umræðu í samfélaginu sem er mjög gott vegna þess að eins og ég kom inn á í upphafi skiptir þetta miklu máli og við eigum að láta okkur þetta varða. Það kom fram í máli gesta að það að útbúa slíkan kortagrunn er, ég ætla ekki að segja tæknilega einfalt en það er að minnsta kosti tæknilega hægt og það er sérstaklega hægt með allri þeirri góðu aðstoð og þeirri góðu vinnu sem útivistarhópar hafa þegar lagt til þess verks. Því mun sá tímarammi sem gefinn er í frumvarpinu til þess að klára kortagrunninn duga ágætlega. Engu að síður eru lagðar til breytingar á greinunum um kortagrunninn. Til að mynda er tekið fram að slóða með takmarkaða umferð og slóða sem eru beinlínis lokaðir verði líka getið í þessum grunni. Kortagrunnurinn hefur mikið verið ræddur í sambandi við almannaréttinn. Það má í rauninni segja, frú forseti, að mikilsverðustu rökin þar séu þau sem koma fram í breytingartillögu nefndarinnar við 18. gr., þ.e. að gera kortagrunninn að ákveðinni forsendu þess að hægt sé að taka akstur á vélknúnum ökutækjum inn í almannaréttinn. Öðruvísi er að mínu mati ekki með góðu móti hægt að gera þetta. Öll akandi umferð í landinu þarf að vita hvar má keyra og hvar ekki. Ég nefndi í upphafi ræðu minnar mikilvægi ferðaþjónustunnar á Íslandi og vaxandi mikilvægi hennar sem atvinnugreinar. Það er ekki hvað síst mikilvægt fyrir alla þá fjölmörgu gesti sem við ætlum að fá áfram til Íslands á næstu árum og áratugum til að sýna landið okkar að fyrir liggi mjög nákvæmar upplýsingar um það með hvaða hætti þeim er heimilt að fara um landið. Á sama hátt komu mjög góðar athugasemdir frá kortagerðarfólki um það með hvaða hætti væri hægt að tryggja að til dæmis útgefin kort hefðu tiltekna stöðu, skulum við segja, gagnvart kortagrunninum til að fyrirbyggja það að kort sem væru gefin út stönguðust beinlínis á við kortagrunninn og þær heimildir sem væru til aksturs og umferðar í landinu. Þetta skiptir miklu máli. Því er meðal annars lagt til að við förum þá leið að útgefin kort séu sérstaklega merkt með vísan í kortagrunninn, séu með tiltekna útgáfudagsetningu sem vísar þá í kortagrunninn eins og hann var á þeim tíma þegar kortið var gefið út. Þetta skiptir miklu máli vegna þess að með þessari leið er hægt að tryggja það, frú forseti, að til að mynda útgefendur korta lendi ekki í því að teljast ábyrgir vegna einhverra tiltekinna brota sem ökumaður eða vegfarandi kann að ráðast í, skulum við segja, á grundvelli einhverra upplýsinga sem lágu ekki fyrir þegar kortið var gefið út. Að þessu sögðu átta hv. þingmenn sig á því að með þessu er jafnframt átt við að kortagrunnurinn verði lifandi fyrirbæri, þ.e. ekki gefinn út í eitt skipti fyrir öll og síðan aldrei meir. Náttúran breytist, landið breytist og það kann að vera að vegir og slóðar sem eru á einhverjum fyrri útgáfum kortagrunnsins kunni að hafa fallið algjörlega úr notkun, árfarvegir breyst o.s.frv. sem gerir það að verkum að þeir verða annaðhvort lokaðir eða með takmarkaða notkun á seinni stigum. Þetta skiptir allt máli og þess vegna þarf kortagrunnurinn að vera lifandi plagg. Sem slíkur getur hann orðið afar mikilvægt stuðningstæki, ekki bara við staka ferðamenn heldur einnig ferðaþjónustuna í landinu, ég tala nú ekki um fyrir bílaleigur og þá sem leigja ferðamönnum farartæki. Það getur skipt mjög miklu máli. Frú forseti. Ég hef í fyrri hluta máls míns einbeitt mér aðallega að fyrstu köflum frumvarpsins en mig langar núna að koma aðeins aftur til baka, aftur í skilgreiningarnar þar sem við leggjum til nokkrar breytingar. Þar er til að mynda tekin inn breyting á skilgreiningunni á ræktuðu landi. Breytingarnar þarna eru meðal annars að frumkvæði gesta nefndarinnar og raunar einnig nefndarmanna, þ.e. að 18. töluliður 5. gr. orðist svo: „Ræktað land: Land sem nýtt er til framleiðslu nytjajurta með íhlutun, svo sem sléttun, þurrkun, áburðargjöf, jarðvinnslu, sáningu eða öðrum ræktunaraðgerðum. Land telst óræktað eftir langvarandi notkunarleysi.“ - Þarna er breytingin. - „Skóglendi telst ræktað land þangað til trén hafa náð þeim þroska að venjuleg umferð sakar ekki.“ - Síðan er önnur breyting. - „Lóð undir frístundahús í notkun telst ræktað land í skilningi laga þessara, samanber lög nr. 75/2008.“ Þetta er mjög mikilvægt og einmitt ábending um þetta kom frá gestum á fundi nefndarinnar. Þetta er meðal annars gert til að tryggja að ekki verði óhóflegur ágangur um sumarbústaðalönd frekar en önnur eignarlönd. Nefndin gerir einnig tillögu um breytingu á 14. gr. frumvarpsins, grein sem snýr að náttúruverndarumdæmum. Við teljum ekki að það að bæta náttúrverndarumdæmunum inn styrki stjórnsýslu náttúruverndar með þeim hætti sem hefði kannski mátt ætla af tillögugreininni og leggjum því til að hún falli brott. Það var einnig tekið fram í breytingartillögu við 15. gr. að þar er tekið inn að nokkru leyti, og raunar víðar í frumvarpinu, hlutverk náttúrustofa sem eru víða um landið, á átta plús einum stað. Þær athugasemdir sem komu frá forsvarsmönnum þeirra eru að nokkru leyti teknar til greina enda er starfsemi slíkra stofa afar mikilvæg. Þær skipta mjög miklu máli í héraði. Áfram með nefndarálitið. Það urðu nokkrar umræður um náttúruminjaskrá, friðlýst svæði og sérstaka vernd, þ.e. þau ákvæði sem koma fram í VI.–IX. kafla frumvarpsins. Um þetta varð töluverð umræða í nefndinni og ég held að mér sé óhætt að segja að utan úr samfélaginu hafi komið allnokkrar athugasemdir og orðið umræður um þennan kafla. Eins og sést á breytingaskjalinu gerir nefndin þá mikilvægu breytingartillögu, sem skiptir hv. þingmenn væntanlega mjög miklu máli, að það verði þingið sem tekur ákvarðanir, að Alþingi taki ákvarðanir um náttúruverndaráætlun, hún verði til umræðu í þinginu sem þingsályktunartillaga. Þetta skiptir mjög miklu máli. Að þessu leyti til er þetta kannski veigamesta breytingin sem nefndin gerir á þessum köflum. Það er einnig lögð til breyting á ákvæðum sem koma fram í 37. gr. frumvarpsins þar sem fjallað er um réttaráhrif skráningar minja á náttúruminjaskrá. Breytingar nefndarinnar eru kannski fyrst og fremst til skýringar, eru ekki grundvallarbreytingar á lagatextanum en skipta engu að síður máli. Það er mikilvægt að það komi fram í sambandi við þá umræðu sem hefur farið fram um friðlýsingarkaflana og ákvæði hans að langstærsti hluti þessara ákvæða er þegar í eldri útgáfum náttúruverndarlaga með einhverjum hætti og að þessu leyti til er ekki um grundvallarbreytingar að ræða. Engu að síður fór fram afar mikil umræða um þetta í nefndinni og hjá umsagnaraðilum og eins og raunar kemur fram í breytingartillögunum eru þær breytingar sem nefndin leggur til á þessum greinum frekar tiltekt en að þær séu einhverjar meiri háttar breytingar. Þá erum við komin að framandi tegundum. Menn hafa mikið rætt þær, bæði í þinginu og úti í samfélaginu. Það hefur verið rætt um hvort til að mynda kartaflan eigi að teljast framandi tegund vegna þess að hún hafi ekki komið inn í íslenskt lífríki fyrr en á 19. öld. Auðvitað er það ekki svo vegna þess að kartöflur, nytjajurtir, garðávextir og þess háttar njóta annarrar skilgreiningar og eru þar af leiðandi ekki í skilningi laganna framandi tegundir. Það stóð aldrei til. Ástæðuna fyrir því ártali sem hefur nokkuð verið til umræðu og var sett inn í lagatextann, þ.e. 1750, telur nefndin fyrst og fremst koma til af því að við vorum ekki með mjög ítarlegar upplýsingar um náttúrufar og náttúruvernd í landinu fyrir þann tíma. En til þess að menn fari ekki að hengja sig í eitthvert tiltekið ártal gerir nefndin þá breytingartillögu að talað sé um miðja 18. öld í lögunum fremur en að tiltaka eitthvert sérstakt ártal. Í sambandi við sérstakar greinar sem að þessu lúta er í 63. gr. bætt við túnræktarplöntum sem snúa að undantekningarákvæði um framandi tegundir enda hljóta þær að hafa fallið út af vangá. Í 67. gr. er fjallað um aðgerðir vegna ágengra framandi lífvera og þar leggur meiri hlutinn til að Umhverfisstofnun verði veitt skýr lagaheimild til að semja um slíkar aðgerðir við sveitarfélög og félagasamtök. Ég held að þetta sé líka afar mikilvægt. Varðandi skipulag og stjórnsýslu eru ekki grundvallarbreytingar á textanum en hins vegar er í frumvarpinu, ekki síst í þessum kafla, leitast við að styrkja það samband sem er á milli annars vegar skipulagsvalds sveitarfélaga og hins vegar náttúruverndarlaga. Það skiptir náttúrlega máli og þarna er einnig komið inn á tengsl við orkunýtingaráætlun og rammaáætlun. Ég var búinn að nefna náttúruverndarumdæmin en hvað varðar náttúruverndarnefndirnar sérstaklega er í rauninni hlutverk þeirra þegar til í sveitarstjórnarlögum og sú breyting sem við leggjum til á þessum ákvæðum er fyrst og fremst til að skýra þetta. Auðvitað er sveitarfélagi áfram í sjálfsvald sett að fela hvaða nefnd sem er innan þess að sinna náttúruvernd og umhverfismálum en hins vegar er þarna ítrekað að þessi verkefni þurfa að vera hjá sveitarfélögunum og þau þurfi að sinna þeim en þeim er vissulega í sjálfsvald sett hvaða nefnd innan viðkomandi sveitarfélags er falið verkið. Nokkuð hefur verið rætt um reglugerðir og reglugerðarákvæði og segja má að þessi lög séu þannig úr garði gerð að það sé alveg nóg af reglugerðarheimildum í þeim. Eðli málsins samkvæmt er það að mínu viti ekkert skrýtið þar sem við erum að tala um náttúruna, mjög fljótandi eða „plastískt“ fyrirbæri, þ.e. mjög breytilegt, og þess vegna er ekkert óeðlilegt að það þurfi að vera einhvers konar heimildir og möguleiki á viðbrögðum frá ráðherra til að bregðast við. Nefndin telur hins vegar enga ástæðu til að hafa eitt opið reglugerðarákvæði, algjörlega óútfylltan tékka eins og var í 95. gr. frumvarpsins. Við leggjum því til að hún falli út, því sé bara lokað, það sé ekki einhver opin reglugerðarheimild í þessari grein. Varðandi refsiákvæði er það í mörgum greinum frumvarpsins og eins og kemur fram í breytingaskjali er það skýrt. Það kom fram eftir ágætar ábendingar frá embætti ríkissaksóknara og nefndin leggur til breytingar í samræmi við þær ábendingar. Varðandi kostnaðinn sem talað er um til að mynda í seinustu greinum frumvarpsins, sérstaklega 93. gr., veljum við hreinlega að taka þau ekki til sérstakrar umfjöllunar annarrar en þeirrar sem fór fram á nefndarfundunum. Það kunna vel að vera og eru algjörlega gild sjónarmið sem koma fram í því máli varðandi til að mynda það með hvaða hætti megi taka gjald af þeim sem njóta náttúrunnar, með hvaða hætti þeir sem hafa forræði yfir náttúruperlum megi taka gjald fyrir að sýna þær eða nota. Þessi ákvæði eru hins vegar að grunninum til komin úr lögunum frá 1999 og nefndin valdi þess vegna að taka ekki þá umræðu aftur núna sérstaklega en auðvitað er þess getið í nefndarálitinu. Varðandi þau atriði sem koma fram í kaflanum Einstök önnur atriði í nefndarálitinu ætla ég ekki að tíunda þau nema hv. þingmenn fari sérstaklega fram á það í andsvörum. Ræða mín er þegar orðin alllöng og vafalítið á köflum fullítarleg. En eins og ég gat um í upphafi máls míns erum við hér að tala um alveg gríðarlega mikilvægt mál. Við erum að tala um mál sem snýr að framtíð okkar allra í þessu landi og þess vegna skiptir það máli. Ég á einn ágætan vin í stjórn einnar hreppsnefndar hér suður frá sem talar stundum um að klukka mál, sem kallað er, og á þá við að nefna sérstaklega einhverja tiltekna þætti og sérstök tiltekin atriði. Ég ætla í lok máls míns að nefna örfá svoleiðis mál sem við getum kallað smámál en þau eru samt mjög stór. Það er í fyrsta lagi það að nefndin telur að hjólhestar og reiðhestar eigi ekki heima í sömu greininni., þ.e. að þetta sé eiginlega ekki að neinu leyti skyld umferð og að þess vegna sé rétt að búa um þessa tvo ferðamáta, skulum við segja, hvorn í sinni lagagreininni. Við leggjum til breytingu í þá veru. Það er líka rétt að koma inn á atriði eins og berjatínslu, tínslu kræklinga eða skeldýra og annars sem nefndin kemur aðeins inn á og við tölum lítillega um. Í núverandi lögum er, og verður áfram í þessum lögum, almenn heimild um að menn geti tínt ber og nytjajurtir sér til skemmtunar eða matar á vettvangi en hins vegar höldum við áfram í þau ákvæði sem hafa verið mjög lengi í lögum, að ætli menn að tína ber eða sveppi á eignarlandi í byggð til sérstakra nota, ég tala nú ekki um að hafa af því atvinnustarfsemi eða eitthvað þess háttar, þurfi náttúrlega að leita leyfa og heimilda til slíks. Þetta er afar mikilvægt. Frú forseti. Ég læt máli mínu lokið. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi, hér er um gríðarlega mikilvægt mál að ræða. Ég fagna því að þingmenn sýni málinu svo mikinn áhuga að þeir telji fulla ástæðu til að ræða það ítarlega og fá tækifæri til, a.m.k. í framsögum sínum eða nefndarálitum, að taka sér góðan tíma til þess. Ég hef, eins og hv. þingmenn hafa tekið eftir, nýtt mér það ágætlega vel í ræðu minni en læt nú máli mínu lokið með því að hvetja þingheim eindregið til að kynna sér málið vel, fara vel yfir það og taka að því loknu upplýsta ákvörðun um að færa þjóðinni ný náttúruverndarlög.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni fyrir framsöguna. Það er rétt að minnast á það vegna athugasemdar Álfheiðar Ingadóttur um að hér væri tvöfaldur ræðutími að það kom fram í framsögu hv. þingmanns að ekki veitti af því. Hann talaði í um 50 mínútur sem hann hefði ekki getað gert hefði ekki verið farið fram á lengdan ræðutíma. Það er gott og því ber að fagna að hv. þingmenn Vinstri grænna hafa áttað sig á því að hjólhestar og reiðhestar eru ekki sömu hestarnir eins og kom fram í máli þingmannsins, en þá langar mig til að koma inn á spurningu mína. 18.–30. gr. í þessu lagafrumvarpi hafa verið mest gagnrýndar af útivistarfólki. Hvað finnst þingmanninum um það að nú hafa hátt í 16 þús. Íslendingar skrifað undir beiðni til þingsins um að hleypa þessu máli ekki í gegn, m.a. á grundvelli þessara greina? 

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Það er rétt sem kom fram í máli þingmannsins að 18.–32. gr. í raun hafa mest verið í umræðunni og ég fagna því náttúrlega að svona margir Íslendingar skuli hafa látið sig málið varða. Ég tek undir með þingmanninum, það er afar mikilvægt. Einmitt vegna þessa eru gerðar ítarlegar breytingar til að styrkja almannaréttinn og eins og ég rakti í máli mínu vísa ég sérstaklega til 18. gr. sem er grundvallargreinin í sambandi við almannarétt. Akandi umferð er færð inn í þá grein sem við skulum átta okkur á, hv. þingmenn, að er grundvallarbreyting í íslenskum rétti. Hún er einmitt gerð til að mæta þessum athugasemdum og áhyggjum útivistarmanna. Eins og gefur að skilja eru mótmæli við lagafrumvarpið, en ég er nokkuð viss um, 

Virðulegi forseti. Ég hef farið á nokkra fundi þar sem mótmælum hefur verið komið á framfæri um þetta frumvarp. Það er mikil óánægja hjá útivistarfólki með það og duga ekki til þær lagabætur sem hér eru lagðar fram af meiri hlutanum og hv. þingmaður fór yfir í ræðu sinni. Það er enn megn óánægja með frumvarpið því að þarna skarast einfaldlega hagsmunir og lífsskoðanir. Í venjulegu ríki ætti útivist og umhverfisvernd að fara saman en þetta frumvarp er byggt á stefnuskrá Vinstri grænna þar sem umhverfisvernd er litin því auga að umhverfið og náttúran eigi einungis að vera fyrir örfáa útvalda og þá helst umhverfisverndarsinna sem ég geri ekki lítið úr en það verður að skapa sátt milli landsmanna allra og sérstaklega þeirra sem eiga að nota og njóta þeirra náttúrugæða  Þess vegna spyr ég á ný: Óttast þingmaðurinn ekki 

Frú forseti. Nei, ég óttast það ekki. Ég óttast það ekkert frekar en þegar grundvallargreinarnar sem eru í náttúruverndarlögum nú sem voru settar árið 1999 voru teknar inn og stærsti hluti þeirra mótmæla, sem nú koma fram, var við. Ég hef ekki orðið var við það frá 1999 að það hafi orðið einhver meiri háttar fjöldamótmæli úti í samfélaginu, að menn hafi riðið um héruð og haft uppi slíkar áhyggjur. Það er skiljanlegt að fyrir hendi séu áhyggjur af almannaréttinum í breytingartillögum meiri hlutans, en við verðum að átta okkur á því að við erum að tala um náttúruverndarlög. Það er ekkert óeðlilegt að í þeim séu einhverjar takmarkanir, en ég ítreka það sem ég sagði áðan, nefndin hefur engu að síður bætt mikið í sambandi við almannaréttinn og skýrt mjög ríkulega til að mynda ákvæði um það hvernig menn geta ferðast um landið 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni greinargóða framsögu með því máli sem hér er til umræðu. Það er gríðarlega mikið að vöxtum, fjöldi lagagreina sem kallar á að umræðan verður eðlilega dálítið knöpp í einnar mínútu andsvörum þannig að maður þarf þá að einbeita sér að því að draga saman meginatriðið í því sem maður vill gjarnan fá fram. Það hafa verið mjög skiptar skoðanir um einstök atriði í þessu frumvarpi og jafnvel líka um frumvarpið í heild, eins og hér hefur komið fram. Það kom fram í máli hv. þingmanns að mjög deildar meiningar hafa sérstaklega verið meðal útivistarfélaga um þá þætti sem þeir telja að lúti að takmörkunum á því frelsi sem þeir hafa hingað til haft í náttúru Íslands. Það er tvennt sem ég vil inna hv. þingmann eftir og vænti þess að hann geti gefið mér örstutt svör við sem lýtur annars vegar að  Það eru tvær mínútur á klukkunni, hæstv. forseti, ég biðst afsökunar. Byrjum á kostnaðinum. Getur hv. þingmaður gefið mér í stuttu samandregnu máli yfirlit yfir hann?

Forseti minnir á að þar sem fjórir þingmenn hafa óskað eftir andsvari er ræðutíminn ein mínúta í hvert sinn.

Frú forseti. Mér liggur eiginlega við að segja: Nei, ég get ekki gefið yfirlit um það í stuttu máli. Það er alveg rétt að það er nokkur kostnaður af frumvarpinu. Kannski má samt segja að það sé erfitt að meta mjög stóran hluta af honum. Beini kostnaðurinn snýr til að mynda að gerð kortagrunnsins sem verður á vegum Landmælinga. Þar er stór kostnaðarþáttur, við fellum út náttúruverndarumdæmin sem hefðu vafalítið valdið einhverjum kostnaði og reynum þannig að draga úr kostnaði eins og hægt er. Í rauninni er ekki fyrir fram hægt að nefna einhverja tiltekna tölu og ég leyfi mér að segja að sú ágiskun sem kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofu sé fyrst og fremst það, þ.e. ágiskun. Ég bendi hins vegar á að 

Forseti. Aðeins varðandi kostnaðarþáttinn, ég held að það sé nauðsynlegt að menn átti sig betur á þeim þætti máls. Þessi kostnaðarumsögn fjárlagaskrifstofunnar er dálítið sundurlaus og ég held að það fari eftir samhenginu hvort maður metur 100 milljónir úr ríkissjóði mikil eða lítil útgjöld. Ég tel það gríðarlegar fjárhæðir, en ég held að nauðsynlegt sé að kalla eftir því að það verði farið í gegnum þennan þátt málsins. Ég saknaði þess í máli hv. framsögumanns þannig að ég hvet hann til þess að fara í örstuttu máli yfir það síðar í ræðu, þótt ekki sé annað. Jafnframt óska ég eftir því við hann að hann taki saman í slíkri ræðu það sem stendur út af í þeim gagnrýnisatriðum sem fram hafa komið á frumvarpið og nefndin hefur ekki treyst sér til að mæta í meðferð sinni um það frumvarp sem hún fékk til umfjöllunar. Ég held að það væri gagnlegt fyrir okkur líka að fá yfirlit yfir það 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni brýninguna og tek alveg undir það með hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni að auðvitað eigum við alltaf að hafa kostnaðarþættina til skoðunar. Svo er það alltaf matsatriði hvort mönnum finnst tiltekin upphæð há eða lág. Ástæðan fyrir því að það er erfitt að meta nákvæmlega hversu háar upphæðir við erum að tala um tel ég að liggi fyrst og fremst í því að það er verið að tala um margar undirstofnanir þar sem verður einhver aukinn stjórnsýslu- og umsýslukostnaður hjá nokkrum embættum og nokkrum stofnunum. Þess vegna er ekki algjörlega fyrirséð með hvaða hætti kostnaðaraukinn verður. En ég tek áskorun hv. þingmanns bara vel og mun á síðari stigum máls reyna að koma inn á þá þætti sem hann nefnir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er tvennt sem mig langar að spyrja hv. þingmann um og biðja hann að bregðast við. Hann gat þess í ræðu sinni að mikill undirbúningur hefði verið og víðtækt samráð og mig langar að leita viðbragða hjá hv. þingmanni um til að mynda það sem kemur fram í umsögn frá Landssambandi veiðifélaga. Þar eru gerðar alvarlegar athugasemdir við það samráðsleysi sem var haft við hagsmunaaðila við smíði frumvarpsins. Síðan kemur líka fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga, sem er hitt stjórnsýslustigið, að það hafi komið á framfæri þeirri gagnrýni og athugasemd að við skipun svokallaðrar endurskoðunarnefndar sem hv. þingmaður nefndi hafi það ekki átt sæti í þeirri undirbúningsnefnd.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Fyrst varðandi þær athugasemdir sem koma, ekki bara frá Landssambandi veiðifélaga heldur frá fleiri aðilum, þ.e. menn hafa kvartað yfir því að ekki hafi verið haft nægilega mikið samráð. Ég er ekki sammála því í grundvallaratriðum. Mönnum gafst yfir langan tíma tækifæri til að koma með athugasemdir og leggja þær fram, þetta ferli hefur staðið síðan 2009, og ég tel það ágætistækifæri til samráðs. Hins vegar má deila um hvort það eigi alltaf beinlínis að fara eftir slíkum athugasemdum en það hefur þingnefndin gert og haft við vinnslu frumvarpsins töluvert mikil samskipti við til að mynda Samband íslenskra sveitarfélaga. Margar þeirra breytinga, a.m.k. þó nokkrar sem koma inn í lagafrumvarpið núna, eru byggðar á athugasemdum þess. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég tel mjög mikilvægt að taka tillit til þeirra athugasemda sem hér um ræðir. Samráðið hefði að mínu mati mátt vera mun betra. Síðan bendi ég líka á það sem kemur fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga sem er hinn stjórnsýsluaðilinn, sem sér um framkvæmd laganna. Það þekkir hv. þingmaður jafn vel og ég. Það kemur fram í athugasemd sambandsins að það telji samt sem áður mikilvægt að málið hljóti vandlega umfjöllun í meðförum Alþingis enda sé það eitt af stærstu málum sem þingið hefur til umfjöllunar. Síðan gerir það þá athugasemd að það séu ekki raunhæf og eðlileg vinnubrögð að málið verði klárað á þeim tíma sem hér um ræðir, þ.e. frá því að málið er lagt fram, þótt meðhöndlun nefndarinnar hafi eflaust verið góð. Það er hvatning til þess að staldra við og vanda sig mun betur. Það er klárlega það sem kemur frá hinu stjórnsýslustiginu sem sér um framkvæmd laga.

Frú forseti. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að mér þykir afar vænt um hitt stjórnsýslustigið og vil alls ekki gera hlut þess lítinn. Það er líka rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að Samband íslenskra sveitarfélaga sagði í umsögn sinni að það teldi að mál af þessari stærðargráðu þyrfti meiri umfjöllun. Það er bara matsatriði á hverjum tíma hvenær nákvæmlega samráð eða umfjöllun hefur verið nægilega mikil. Við höfum auk gestakoma frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og margra samtala, tölvupósta og viðtala reynt eftir megni að mæta athugasemdum þess. Sú athugasemd að það þurfi meiri tíma en sem svarar frá janúar og fram í mars til að fara í gegnum málið í þinginu felur bara í sér mat á hverjum tíma. Mitt mat er að sú vinna sem hefur farið fram dugi, þ.e. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna og vil rétt í upphafi hrósa hv. þingmanni fyrir formennsku í nefndinni. Ég held að hv. þingmaður hafi haldið vel á þessu máli þrátt fyrir að um málið séu skiptar skoðanir. Mig langaði að spyrja hv. þingmann sérstaklega út í eitt atriði í mínu fyrra andsvari og snýr það að skilgreiningu á hugtakinu „ræktuðu landi“ sem vissulega var þannig þegar það kom inn til nefndarinnar. „Ræktað land“ var í rauninni þannig skilgreint í frumvarpinu að stór hluti af túnum bænda var orðinn „óræktað land“. Þegar forustumenn bænda komu fyrir nefndina kom meðal annars fram hjá þeim mikil gagnrýni á að ekki hefði verið samráð um þetta til að koma í veg fyrir þetta. Það sem mig langar að velta upp við hv. þingmann er sú skilgreining sem þarna kemur fram. Telur hann nægilega langt gengið? Tökum dæmi af landi sem er nytjað til beitar með þungri beit, kannski hrossum eða nautgripum. Þá get ég ekki annað skilið en að það sé enn óræktað land samkvæmt þessari skilgreiningu 

Frú forseti. Nú ætla ég mér ekki þá dul að þykjast hafa meira vit á ræktuðu landi en hv. þingmaður. Einmitt þess vegna ákvað þingnefndin hreinlega eftir samráð innan nefndarinnar og samtöl við forsvarsmenn bænda að taka inn í frumvarpið þá skilgreiningu sem þarna er á ræktuðu landi. Hvað snýr að ræktuðu landi tel ég að greinin dugi eins og hún er núna. Það sem hv. þingmaður ræddi hins vegar um land til nytja kemur fram í að mig minnir 19. gr. frumvarpsins, að um það gildi þau sömu lögmál að umferð um land sem er notað til ræktar eða nytja eða sérstakra nytja er takmörkuð í samráði við landeigendur eins og kemur fram í greininni.

Frú forseti. Já, það er alveg rétt að þessi skilgreining kemur fram annars staðar. En ég held að það væri mikilvægt strax við orðaskilgreiningarnar að taka þetta inn í umræðuna um ræktað land eða þá að breyta skilgreiningunni í að verið væri að tala um nytjaland eða land sem væri nytjað og víkka þannig út skilgreininguna. Aðeins að öðru sem hefur talsvert verið komið inn á. Sú gagnrýni hefur meðal annars komið fram á þetta frumvarp að verið sé að færa Náttúrufræðistofnun aukin völd og aukin verkefni. Það sjónarmið hefur heyrst að einhver verkefnin ættu að vera hjá Umhverfisstofnun sem eru færð yfir til Náttúrufræðistofnunar. Þau sjónarmið hafa líka heyrst hjá náttúrustofum að verið sé að skrifa þær út úr frumvarpinu. Meiri hlutinn tekur tillit til þess og vitnar til minnisblaðs frá Náttúrufræðistofnun þar að lútandi. Mig langaði bara að ítreka og spyrja hv. þingmann hvort hann telji að engin þessara gagnrýnisradda eigi við rök að styðjast, þ.e. að við séum að flytja fleiri verkefni 

Frú forseti. Ég þakka andsvarið. Varðandi fyrri hluta spurningar hv. þingmanns, þ.e. um verkefni til Náttúrufræðistofnunar, hef ég ekki sömu áhyggjur og hv. þingmaður af þeim þætti, en skil hins vegar alveg þá umræðu sem hefur farið fram og það sem menn hafa áhyggjur af. Hvað varðar hins vegar náttúrustofurnar tekur þingnefndin einmitt undir þau atriði sem koma fram í umsögn um náttúrustofurnar, þ.e. að þær eru beinlínis teiknaðar inn í lagatextann, m.a. vegna þess að þingnefndin telur þetta það mikilvægar stofnanir í héraði að þeirra þurfi að geta í lagatextanum. Og það er gert.

Virðulegi forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um náttúruvernd við 2. umr. Í fyrstu held ég að rétt sé að segja að þetta er gríðarlega stórt mál og tekur til margra ólíkra þátta. Eru mjög ólík sjónarmið uppi um einstaka þætti frumvarpsins. Ég held að það sé ágætt að segja strax í upphafi að formaðurinn, hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson, hefur haldið vel um starfið í nefndinni og þrátt fyrir skiptar skoðanir um einstaka þætti hefur formaðurinn tryggt að mikill fjöldi gesta hefur komið fyrir nefndina og hefur alla jafna orðið við þeim beiðnum sem meðal annars sá sem hér stendur hefur lagt fram um gesti. Með smávægilegum undantekningum held ég að hægt sé að segja að undir formennsku hv. þingmanns hafi starfið í nefndinni verið ágætt. Ég held að líka sé ágætt að fara yfir það í upphafi að náttúruvernd er okkur öllum gríðarlega mikilvæg. Sá sem hér stendur er mikill áhugamaður um útivist og er mikill náttúruunnandi. Ég er mikið úti í náttúrunni. Þetta er mál sem snertir okkur öll, hvernig því er háttað almennt og hvernig haldið er á þessum málum til framtíðar. Það er gríðarlega mikilvægt að við Íslendingar sem erum auðlindarík þjóð, fámenn þjóð í stóru landi, hugum að því hvernig við höldum á landgæðum okkar og auðlindum. Frumvarp eins og þetta er gríðarlega mikilvægt í því efni og einnig gildandi náttúruverndarlög. Markmiðið með lögum um náttúruvernd sem þegar eru í gildi er það að reyna að taka tillit til ólíkra sjónarmiða, mynda um þau sátt og tryggja að þróun náttúrunnar sé sjálfbær, að við göngum ekki á auðlindir og að við getum umgengist náttúruna, allir hafi að henni aðgang o.s.frv. Fram hefur komið gagnrýni, gerði það strax við vinnslu málsins í nefndinni, bæði á það hvernig þetta frumvarp var unnið og eins málið sjálft, að ekki hafi verið kallað eftir ólíkum sjónarmiðum í þessu efni. Frumvarpið var unnið í of þröngum hópi og margir umsagnaraðilar sem komu fyrir nefndina gagnrýndu það og sögðu að koma hefði mátt í veg fyrir ákveðna þætti bæði varðandi almennan misskilning og eins hefði verið hægt að mynda breiðari sátt um aðra þætti ef fleiri hefðu verið kallaðir að borðinu. Þetta kom fram hjá umsagnaraðilum á borð við útivistarfélög, 4x4, hagsmunasamtök o.fl. Það kemur fram í þessu frumvarpi að það byggi á svokallaðri hvítbók sem skilað var hér á sínum tíma og þá kom einmitt fram sambærileg gagnrýni hjá mörgum umsagnaraðilum á aðdraganda og vinnslu þeirrar hvítbókar. Ég held að það sé rétt að það komi fram við umræðu um málið að þessi gagnrýni kom svo sannarlega fram hjá mörgum umsagnaraðilum og gestum nefndarinnar. Raunar kom líka fram hjá sumum gesta nefndarinnar að oft og tíðum hefðu þeir haft á tilfinningunni að það hefði verið boðað einhvers konar samráð eða umsagnir eða annað því um líkt en það væri ekki raunverulegur vilji til þess að beita samráði eða leita eftir því að ná víðtækri sátt, þetta hefði verið einhvers konar sýndarsamráð í aðdraganda þessa máls eins og sumir gestir orðuðu það. Ég hef það bara eftir þeim hér. Vissulega kann það í einhverjum tilvikum að vera vegna þess að til athugasemda einstakra aðila hafi ekki verið hægt að taka tillit. En vegna þess hversu margir gestir nefndarinnar komu inn á þetta held ég að full ástæða sé til þess að velta því upp hvort það eigi ekki að einhverju leyti við rök að styðjast. Í rauninni kom það fram í máli margra gesta að þeir teldu eðlilegt að málið yrði unnið aftur og fleiri aðilar kallaðir að borðinu vegna þess að það væru svo fjölmörg atriði í þessu máli sem þyrfti að taka til skoðunar. Helstu ágreiningsatriði sem komu fram við vinnslu málsins hafa snúið að ákvæðum um almannarétt og akstri utan vega. Einnig hefur verið gagnrýni á frumvarpið um ákvæði sem snerta framandi tegundir og eins það samráðsleysi sem ég kom inn á áðan. Í nefndaráliti 1. minni hluta kemur fram að það sé mikilvægt að leggja ríka áherslu á náttúruvernd. Við getum tekið undir markmið laganna, bæði stóran hluta af markmiðsgreinum frumvarpsins eins og þær liggja hér fyrir og síðan markmiðsgrein gildandi laga um náttúruvernd. Við ítrekum í nefndaráliti okkar að það er mikilvægt að sem flestir komi að breytingum á náttúruverndarlögum, að þau séu skýr og taki til ólíkra sjónarmiða. Ég held að það sé líka rétt í upphafi áður en ég fer ítarlegar í nefndarálitið að segja að fjárlagaskrifstofa fjármála- og efnahagsráðuneytisins bendir á að kostnaður við frumvarpið geti verið allmikill. Það er líka rétt að benda á að stofnun eins og Náttúrufræðistofnun Íslands taldi í minnisblöðum og við vinnslu málsins í nefndinni að hún þyrfti meira fjármagn en gert er ráð fyrir í umsögn fjármálaráðuneytisins. Fyrsti minni hluti leggur til, og ég mun rökstyðja það betur á eftir, að þetta mál verði ekki samþykkt á yfirstandandi þingi, að málið verði unnið betur og tekið mið af þeim fjölmörgu athugasemdum sem borist hafa. Það hefur verið tekið mið af mörgum athugasemdum, eins og hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson kom inn á áðan, en engu að síður eru stór og veigamikil atriði sem 1. minni hluti telur mikilvægt að tekið sé tillit til. Ég ætla að byrja á því að fara aðeins yfir ýmsar orðaskilgreiningar sem koma fram í frumvarpinu og gegna mikilvægu hlutverki í málinu sjálfu vegna þess að þær hafa áhrif á það hvaða ákvarðanir eru teknar. Ég bendi líka á að það er gríðarlega mikilvægt að lagasetningin sé skýr og skili tilsettum árangri, sérstaklega og ekki hvað síst lög um náttúruvernd. Við bendum líka á að almennt við lagasetningu er mikilvægt að draga úr óskýrleika vegna þess að slíkt leiði ávallt til ágreinings og færi dómstólum þar af leiðandi aukin völd. Ég ætla að byrja á því sem hefur verið töluvert til umræðu og kom líka fram hjá hv. þingmanni áðan, formanni nefndarinnar, umræðunni um ræktað land. Í frumvarpinu eins og það kom fram í upphafi fól skilgreiningin á ræktuðu landi það í sér að eldri tún voru í raun óræktað land og stór hluti af túnum bænda var í raun ekki skilgreindur sem ræktað land. Það er kannski hægt að bæta við í tengslum við þetta að meðal annars forsvarsmenn bænda komu fyrir nefndina og sögðu að fyrir svona lagað hefði verið hægt að girða ef eitthvert samráð hefði verið við vinnslu málsins. Þeir bentu á að það gæti tæplega hafa verið markmið framkvæmdarvaldsins og ríkisstjórnarinnar að leggja fram frumvarp sem gerði það að verkum að stór hluti af túnum bænda væri orðinn skilgreindur sem óræktað land. Meiri hluti nefndarinnar hefur gert tilraun til þess að skilgreina hugtakið ræktað land en þessi skilgreining er að mati 1. minni hluta á engan hátt fullnægjandi. Vissulega eru til landsvæði, tún, engjar, mýrar og önnur svæði sem ekki hafa verið ræktuð en samkvæmt skilgreiningunni í breytingartillögu meiri hlutans er óræktað land það sem aldrei hefur verið sléttað, þurrkað, fengið áburðargjöf, jarðvinnslu eða sáningu. Þrátt fyrir að þetta land flokkist ekki undir þetta, hafi ekki fengið áburðargjöf eða véltæka meðferð, verið sléttað eða þurrkað, getur það verið nýtt mjög þétt til beitar fyrir búfénað, t.d. hross eða nautgripi. Ég nefni nautgripa- eða hrossagirðingar. Það ætti að mati 1. minni hluta að flokkast sem ræktað land eða land í notkun. Í frumvarpinu er til dæmis heimiluð tjöldun almennings til skamms tíma á slíkum landsvæðum sem flokkast sem ræktað land. Við horfum upp á vaxandi túrisma á landinu og gestir nefndarinnar tjáðu okkur meðal annars áhyggjur af því að ferðamenn eru farnir að ganga inn í stóðhestagirðingar sem flokkast þá óræktað land samkvæmt lögunum og geta jafnvel dvalið þar. Það getur einfaldlega verið stórhættulegt. Það er gríðarlega mikilvægt að þessar skilgreiningar séu nákvæmar vegna þess að síðan er verið að nota þetta alls staðar í lagafrumvarpinu. Það væri margfalt skynsamlegra að tala um nytjaland eða land sem ekki er nytjað því að land sem er nytjað getur verið í fullri notkun með þéttri búfjárbeit þrátt fyrir að það sé ekki slegið eða borið á það eða búið að slétta það eða ræsa það fram með vélum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að skoða þetta frekar. Síðan eru fleiri skilgreiningaratriði í frumvarpinu og raunar í gildandi náttúruverndarlögum sem maður hefði talið skynsamlegt að skoða samhliða þessu. Það er til dæmis orðið steind. Í frumvarpinu og í gildandi náttúruverndarlögum er orðið skilgreint sem fast efni með ákveðna samsetningu sem finnst sjálfstætt í náttúrunni og hefur ekki orðið til af mannavöldum. Þessi skilgreining er einfaldlega út frá öllum skilgreiningum í náttúrufræði röng því að steind er alltaf steind, alveg sama hvernig hún hefur orðið til. Það er óeðlilegt að mati 1. minni hluta að setja skilgreiningu inn í lagatexta um annað. Til eru iðnaðardemantar, gler, ýmsir kristallar og margt fleira sem vissulega telst til steinda þótt þær hafi verið gerðar af mannavöldum. Ef slíkt eru ekki steindir hlýtur maður að spyrja hvað það sé þá. Þær eru ekki gerðar af mannavöldum en þær eru engu að síður steindir. Borðsalt getur til að mynda ýmist verið náttúrulegt eða gert af mannavöldum. Er það þá steind eða ekki? Það er mikilvægt í lagatexta eins og þessum að þessi atriði séu skýr vegna þess að síðan er vitnað til þessara þátta annars staðar í frumvarpinu. Ég tek fram með til að mynda þetta orð, steind, að það er túlkað í lögum um náttúruvernd eins og þau eru í dag. Því er haldið óbreyttu. Samkvæmt skilgreiningu, bæði í frumvarpinu og gildandi lögum, nr. 44/1999, er „steingervingur“ skilgreindur sem leifar eða steingerðar leifar lífveru eða för eftir hana sem finnast í jarðlögum. Ef við skoðum þetta betur er skeljasandur skilgreindur sem steingervingur samkvæmt frumvarpinu og í 62. gr. frumvarpsins og í 40. gr. gildandi náttúruverndarlaga er lagt bann við því að fjarlægja steingervinga úr jarðlögum, hvort sem er á landi eða í sjó, nema slíkt sé gert í þágu jarðfræðirannsókna. Það er mikilvægt að þessu ákvæði sé breytt og það yfirfarið, hvort sem það er í gildandi náttúruverndarlögum eða frumvarpinu. Ég bendi til að mynda á að það er algengt í landbúnaði að menn sæki skeljasand og beri hann á tún til þess að lækka sýrustig í þeim. Með þessu frumvarpi erum við að skilgreina skeljasand sem steingervinga sem gerir það að verkum að það má ekki fjarlægja þá úr fjörum nema í rannsóknartilgangi. Síðan er „tegund“ skilgreind í frumvarpinu sem ákveðinn hópur lífvera sem afmarkaður er samkvæmt líffræðilegum viðmiðum. Í raun á orðið tegund ekki eingöngu við um lífverur, sérstaklega ekki í lögum um náttúruvernd því að þau lög snúast ekki eingöngu um lífverur, þau snúast líka um jarðfræði, jarðlög og annað því um líkt. Til dæmis eru til margar bergtegundir og margar tegundir steinda til viðbótar við steingervinga og leifar lífvera sem skiptast í tegundir þótt þær séu ekki afmarkaðar samkvæmt líffræðilegum viðmiðum eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Steindir og bergtegundir eru aldrei afmarkaðar samkvæmt líffræðilegum viðmiðum, heldur til dæmis eftir því hvar þær finnast, aldri, útliti o.s.frv. Þeim er síðan skipt niður í tegundir. Í athugasemdum með frumvarpinu er þetta ekkert skýrt frekar og tengist síðan inn í aðrar skilgreiningar í frumvarpinu, eins og búsvæði þar sem vitnað er til tegunda. Síðan hefur annað verið talsvert í umræðunni, bæði í nefndinni og úti í samfélaginu, og hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson kom jafnframt inn á það, þ.e. framandi lífverur. Hv. þingmaður vitnaði til þess að meiri hlutinn hefði gert breytingartillögur við þetta, upphaflega hafi verið miðað við lífverur sem fluttar hafa verið til landsins eftir árið 1750 en því síðan breytt í miðja 18. öld til að hafa það opnara. Í sjálfu sér er sú breyting af hinu góða en bent hefur verið á, bæði í nefndinni og eins í áliti meiri hlutans, að hreindýr voru flutt til landsins 1777 og þau sem nú lifa fyrir austan voru upphaflega flutt til landsins 1787. Það er spurning með þessar skilgreiningar og það vaknar líka frekari spurning um hvort ekki þurfi að skilgreina þetta betur þegar það er sett fram sem skilgreining á framandi tegund að hún hafi flust til landsins af völdum manna. Við getum tekið dæmi af fugli sem flýgur til landsins eftir 1750, þá er hann samkvæmt ákvæðinu ekki framandi tegund en ef sami fugl kæmi með skipi er hann orðinn það. Þetta er óheppilegt og kallar á að þarna sé kallað eftir fleiri aðilum að borðinu til að vinna þessar skilgreiningar. Í mörgum umsögnum eru þessar grunnskilgreiningar frumvarpsins gagnrýndar mjög. Varðandi hugtakið „óbyggðir“ vantar sárlega inn stærðarmörk og nánari skýringar. Samkvæmt þessu orði, í það minnsta eins og sá sem hér stendur skilur það, væri Vatnsmýrin óbyggt svæði vegna þess að mannvirki eru þar lítt áberandi. Hið sama mætti segja um Elliðaárdal, Heiðmörk, Geldinganes og fleiri svæði sem engum dettur í hug að kalla óbyggðir. Óbyggðir eru í almennum skilningi stór landsvæði fjarri byggðu bóli og þrátt fyrir breytingartillögu sem meiri hlutinn leggur fram við málið þar sem „ósnortnu víðerni“ í gildandi náttúruverndarlögum er breytt í „óbyggð víðerni“ breytir það ekki neinu um mikilvægi þess að skilgreina „óbyggðir“ betur. Það breytir engu um það sem var tekið fram hér áðan. Þetta er mikilvægt og ég ítreka það aftur vegna þess að í frumvarpinu sjálfu er alls staðar fjallað um hin og þessi mál sem tengjast ákveðnum heimildum og flokkunum og hinu og þessu gagnvart svæðum sem flokkast undir óbyggðir. Annað hugtak sem er í frumvarpinu og ekki í gildandi lögum er ný skilgreining á „náttúruminjum“. Skilgreiningin á þeim samkvæmt frumvarpinu er náttúrufyrirbæri sem ákveðið hefur verið að vernda með friðlýsingu, friðun eða með öðrum hætti eða sem tekin hefur verið afstaða til að rétt sé að vernda. Ef við tökum orðið náttúruminjar fellur sú skilgreining, a.m.k. að mati þess sem hér stendur, ekki að almennum skilningi á orðinu í íslensku máli. Orðið er notað yfir almenn náttúrufyrirbrigði, hvort sem þau eru vernduð eða ekki. Ef við sjáum í öðru lagi hvar þessu orði bregður fyrir og er notað í tengslum við til að mynda aðrar stofnanir og lagatexta er til dæmis í „náttúruminjasafni“ allt annar skilningur lagður í orðið náttúruminjar en gert er í þessu frumvarpi til laga um náttúruvernd. Þá er átt við gripi sem eru fengnir úr náttúrunni eða sem tengjast henni á einn eða annan hátt. Það getur ekki talist eðlilegt að sama orð hafi mismunandi merkingar eftir mismunandi lagabálkum. Ef sú skilgreining yrði lögfest að náttúruminjar fælu þetta í sér mætti skilja orðið náttúruminjasafn sem stofnun sem hafi það hlutverk að safna og varðveita náttúrufyrirbrigði sem ákveðið hefur verið að vernda með friðlýsingu. Þessar skilgreiningar skipta gríðarlega miklu máli og þetta er ný skilgreining sem er núna inni í þessu frumvarpi en ekki í gildandi lögum um náttúruvernd. Skilgreiningin á „þéttbýli“ hefur verið gagnrýnd aðeins af umsagnaraðilum sem hafa sent inn umsagnir um þetta mál. Í frumvarpinu er það skilgreint sem svæði sem er afmarkað með sérstökum merkjum sem tákna þéttbýli og/eða svæði sem fellur undir skilgreiningu skipulagslaga á hugtakinu. Það væri mjög heppilegt ef notuð væri skilgreining skipulagslaga á hugtakinu á orðinu þéttbýli og margir aðilar bentu á það í umsögnum sínum, m.a. Vegagerðin, að það væri skynsamlegt að notast við þá skilgreiningu. Það getur varla talist nóg að setja upp skilti til að afmarka þéttbýli. Síðan eru nokkur orð í frumvarpinu sem væri mikilvægt að setja inn skilgreiningar á en sem eru hvorki skilgreind í frumvarpinu né í gildandi náttúruverndarlögum, t.d. „vötn“. Það orð kemur fram í frumvarpinu og það vantar algjörlega skilgreiningu á því. Í almennu máli geta vötn bæði átt við straumvötn og stöðuvötn en líka við lindir og volgrur og annað því um líkt. Þá hlýtur að þurfa að skilgreina það ítarlegar. Síðan er það „vöktun“ sem er notað mjög víða í frumvarpinu, m.a. í 74. gr. Það þarf að vera skýrt nákvæmlega að mati 1. minni hluta hvað felst í orðinu vöktun vegna þess að það er meðal annars verið að fela ákveðnum stofnunum að vakta land. Það eru gerðar breytingar á þeim kafla sem snýr að „skipgengu vatni“ í breytingartillögum meiri hlutans en engu að síður er óljóst hvað skipgengt vatn þýðir. Það er full ástæða til að skilgreina það í lögum. Hvernig skip er átt við og hvaða stærð? Er átt við að skip þurfi að geta siglt upp í vatnið eða er nóg að skip geti siglt á vatninu sé það flutt á staðinn? Það er mikilvægt í þessu máli að þessar skilgreiningar liggi nákvæmlega fyrir til að forðast mistúlkun. Svo er annað, ég kom í upphafi inn á skilgreininguna á ræktuðu landi. Ég held að það sé ekki síður mikilvægt að skilgreina „óræktað land“. Að mati 1. minni hluta er ekki nóg að segja að allt land sem er ekki ræktað sé óræktað. Það má líka velta fyrir sér og tengja, sem ég kom inn á áðan, hvort þá væri kannski skynsamlegra að nota hugtökin „nytjaland“ og „land sem er ekki nytjað“ en „ræktað“ og „óræktað“. Þetta held ég að sé nokkuð sem við eigum að skoða og það er mikilvægt að í frumvarpinu sé skilgreining á þessu vegna þess að við getum ekki sagt að samkvæmt skilgreiningunni á ræktuðu landi sem er gríðarlega þröng eins og ég kom inn á áðan sé hægt að segja að allt land sem ekki er ræktað sé þá bara óræktað. Þetta er mikilvægt, m.a. vegna þess að í öðrum ákvæðum frumvarpsins er síðan fjallað um ýmsar heimildir sem þetta snerta, umferð um þessi svæði, heimildir til að dvelja á þessum svæðum, til að fara um þau á vélknúnum ökutækjum o.s.frv. Þessar grundvallarskilgreiningar eru mjög mikilvægar. Í ljósi þess að þetta er frumvarp sem byggir á gömlu lögunum eru mjög mörg ný skilgreiningarhugtök í því sem er full ástæða til að fara betur yfir að mati 1. minni hluta. Þá ætla ég að fara aðeins yfir það sem snýr að akstri utan vega. Í upphafi vil ég segja að 1. minni hluti er fylgjandi því að í gildi séu skýrar reglur um akstur utan vega og hefur bæði á þessu þingi og því síðasta lýst fullum vilja til samstarfs í þá veru að tryggja að svo megi verða. Hann hefur einnig gert það við vinnslu þessa máls. Við höfum hins vegar lagt áherslu á að slíkt sé vel útfært, gangi upp bæði lagalega og í framkvæmd. Við höfum líka lagt áherslu á það að allar undanþágur fyrir akstri utan vega vegna atvinnustarfsemi, björgunarstarfa og fleiri þátta séu skýrar. Við höfum viljað sjá það í lagatexta en að það sé ekki í reglugerðarheimildarformi eins og er í gildandi náttúruverndarlögum. Margir umsagnaraðilar og gestir sem hafa komið fyrir nefndina hafa gagnrýnt það að í lagatexta séu ekki skýr ákvæði um undanþágur vegna aksturs utan vega. Fjölmargir aðilar þurfa starfs síns vegna að aka utan vega og yfirleitt er um að ræða akstur á léttum fjórhjólum sem skemma ekki land sé þeim ekið af skynsemi og yfirvegun. Allt snýr þetta að því hvernig þeir sem stýra þessum tækjum fara um. Það er mikilvægt að þessar undanþágur séu skýrar og samdar í samráði við þá aðila sem málið varðar. Það er viðurkennt bæði í frumvarpinu og gildandi náttúruverndarlögum af meiri og minni hluta nefndarinnar. Sú hefur því miður ekki verið raunin og 1. minni hluti telur að það þurfi að gera breytingar á þessu. Þessi þáttur, akstur utan vega, var til umræðu á síðasta löggjafarþingi og nefndin var þá komin langleiðina með að setja þessar undanþágur inn í lagatextann en ekki í reglugerðarform. Þess vegna er svolítið sérstakt að í frumvarpi til laga um náttúruvernd sem tekur til miklu fleiri og stærri þátta sé ekki tekið tillit til þessara þátta sem þingið var búið að vinna í á síðasta löggjafarþingi. Þegar maður skoðar síðan tillögur meiri hluta nefndarinnar er ýmislegt við þær að athuga sem kallar á það að allir aðilar séu kallaðir að borðinu ef það á að nást um frumvarpið víðtæk sátt. Samkvæmt tillögum meiri hlutans fá björgunarsveitir einungis heimild til aksturs utan vega við björgunarstörf en að öðru leyti eiga æfingar að fara fram á sérstökum æfingasvæðum. 1. minni hluti telur að æfingar björgunarsveita við raunverulegar aðstæður eigi að vera heimilaðar og það er mikilvægt að slíkar æfingar geti farið fram við raunverulegar aðstæður vegna þess að reynsluleysi manna þegar kemur að því að stýra vélknúnum ökutækjum við raunverulegar aðstæður getur reynst mjög dýrkeypt þegar grípa þarf til þess. 1. minni hluti treystir forustumönnum í björgunarsveitum mjög vel til þess að ganga af skynsemi um landið en það er mikilvægt að það sé ekki lokað á það í lögum að þeir sem við treystum á þegar eitthvað kemur fyrir geti stundað æfingar við raunverulegar aðstæður en ekki eingöngu á ákveðnum afmörkuðum æfingasvæðum. Þarna er verið að þrengja þetta og ég held að björgunarsveitir þurfi mun rýmri heimild til æfinga utan vega. Í tillögum meiri hlutans er einnig lagt til að þeir sem þurfi að aka utan vega vegna starfa sinna skuli halda sérstaka skrá um þann akstur og að Umhverfisstofnun eigi að hafa aðgang að þessum upplýsingum þegar þess er óskað. Að vísu er sett inn undanþága fyrir landbúnaðarstörf og 1. minni hluti telur að það ákvæði muni ekki skipta miklu þegar kemur að því að hindra utanvegaakstur og spjöll á landi og bendir á að þeir sem á annað borð ætli sér að skemma land með utanvegaakstri muni aldrei skrá í sérstakar bækur að þeir hafi verið að keyra á ákveðnum svæðum og aksturinn hafi stuðlað að skemmd á landi. Ég held að við séum farin að þrengja þetta of mikið, að þetta ákvæði þjóni ekki tilgangi sínum og stuðli ekki að minni skemmdum á landi vegna utanvegaaksturs. Meiri hlutinn leggur til að teknar verði inn undanþágur úr reglugerð. Reyndar er vitnað til rangrar reglugerðar því að það er vitnað til reglugerðar nr. 508/2005 sem snýr að gildistöku tiltekinnar gerðar Evrópusambandsins um aðskotaefni í matvælum. Þarna hlýtur að vera átt við reglugerð nr. 528/2005 en sú reglugerð fjallar um takmarkanir á umferð í náttúru Íslands.  Ef við skoðum nefndarálitið og breytingartillögur meiri hluta nefndarinnar kemur þar fram vilji til þess að setja inn heimildir til að aka utan vega. En þá ætla ég að fara aðeins yfir hvaða skorður eru settar þessum heimildum. Í nefndarálitinu er ítrekað að þessi undanþága eigi einungis við um bændur en ekki hjálparmenn sem þýðir að bændur sem hugsanlega smala á fjórhjólum geti þá ekki fengið aðstoð frá fólki við smalamennsku og önnur bústörf. Skilgreind undanþága felur ekki í sér neina nema bændur, ekki hjálparmenn þeirra. Í breytingartillögu meiri hlutans er einnig tekið fram, hvort sem það er vegna mistaka eða annarra þátta, að aksturinn megi einungis vera á ræktuðu landi. Þetta er tekið upp úr reglugerð nr. 528/2005 en þegar það er síðan skoðað í samhengi við skýringuna sem ég las upp áðan á ræktuðu landi, sem kemur ný inn í þetta frumvarp, er það eingöngu land sem nýtt er til framleiðslu nytjajurta með sléttun, þurrkun, áburðargjöf, jarðvinnslu, sáningu eða öðrum ræktunaraðgerðum. Með því að takmarka þetta við ræktað land og setja svo inn þessa nýju skilgreiningu sem er ekki í neinu samræmi við textann sem er notaður í frumvarpinu er í raun verið að banna bændum allan akstur utan vega nema á ræktuðu landi. Það eru þá samkvæmt skilgreiningunni tún sem alla jafna er keyrt á dráttarvélum á. Í breytingartillögunni kemur fram að heimildin nái einungis til landsvæða utan miðhálendisins. Þetta er líka tekið úr reglugerð nr. 528/2005 en með því orðalagi sem breytingartillagan felur í sér er í raun verið að undanskilja mjög stóran hluta af fjalllendi og afréttum landsins þar sem menn hafa smalað á vélknúnum farartækjum í bland við gangandi og á hrossum. Í breytingartillögu er tekið fram að með undanþágu frá þessu hvað varðar akstur á afréttum og miðhálendi sé mögulegt að fara í eftirleitir og sækja fé inn á miðhálendið ef sýnt er að ekki sé hægt að ná gripunum með öðru móti og að farið sé á farartækjum sem einungis séu á sex hjólum. Í fyrsta lagi liggur ekki fyrir hvaða vísindalegu rök búa að baki því að þarna eigi að takmarka það við einungis sex hjól sem megi fara inn á landið til eftirleita. Í öðru lagi er með orðalaginu gert ráð fyrir því að ekki megi einu sinni fara á sex hjólum nema sýnt sé að ekki sé með nokkrum öðrum hætti hægt að nálgast viðkomandi skepnur. Þegar maður dregur saman þessar athugasemdir og hvernig þetta er sett upp er sú alvarlegasta skilgreiningin á ræktaða landinu. Í rauninni er verið að banna allan akstur utan vega á fjórhjólum til landbúnaðarstarfa nema á ræktuðu landi og þegar það er sett í samhengi við skilgreininguna á ræktuðu landi í frumvarpinu er meiri hlutinn að leggja til að bændum sé heimilaður akstur utan vega vegna landbúnaðarstarfa, en þegar takmarkanirnar eru skoðaðar og settar í samhengi við lagatextann kemur fram að í raun er með öllu verið að banna akstur utan vega vegna landbúnaðarstarfa  Þess vegna sagði ég að það er einmitt svo mikilvægt við vinnslu mála eins og þessara að líta ekki á þá sem nýta sér þessar undanþágur sem óvini sína þegar verið er að semja svona frumvörp. Það liggur algjörlega ljóst fyrir að það hefði verið hægt að vinna þessar undanþágur af meiri skynsemi. Ég ætla þeim ekki sem hafa sett þetta fram að það hafi verið beinn ásetningur að gera þetta svona. Ég trúi ekki öðru en að einfaldlega sé um mistök að ræða. En þetta kallar þá á að fleiri séu kallaðir að borðinu og að menn séu opnir fyrir því að líta á það sem jákvætt að kalla eftir sjónarmiðum úr fleiri áttum. Þá ætla ég að koma að því sem snýr að kortagrunni vegna aksturs utan vega. Í frumvarpinu er lagt til að komið verði upp gagnagrunni um vegi og slóða. 1. minni hluti er fylgjandi því að unnið verði að kortlagningu vegslóða en hins vegar er mikilvægt að benda á þann kostnað sem fylgir. Miðað við umsagnir þeirra gesta sem komu fyrir nefndina er full ástæða til að ætla að kostnaðurinn vegna áætlana Landmælinga og miðað við umfang þess verkefnis að kortleggja alla þessa slóða um allt land, ekki bara innan miðhálendislínunnar eins og gert er ráð fyrir í breytingartillögu vegna síðasta frumvarps, verði mun meiri en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Þess vegna er mikilvægt að ræða það í samhengi við forgangsröðun í ríkisfjármálum hverju sinni. Slíkur kortagrunnur yrði óneitanlega styrk stoð og hvatning til minni utanvegaaksturs vegna þess að oft og tíðum verður utanvegaakstur vegna misskilnings og ónógrar þekkingar þeirra sem ferðast um. Samhæfður kortagrunnur mundi óneitanlega stuðla að því að á einum stað væri hægt að nálgast allar þessar upplýsingar. Fyrsti minni hluti er mjög fylgjandi því að haldið verði áfram vinnu við gerð slíks kortagrunns og hann er mjög mikilvægur líka í ljósi þess að við sjáum vaxandi ferðamannastraum. Ferðamönnum fjölgar og þeir fara um sveitir, inn á hálendi og annað og það er mikilvægt að það liggi fyrir hvað séu skráðir vegir og hvað ekki. Við höfum hins vegar efasemdir um þá uppbyggingu í frumvarpinu sem kemur inn á að það verði með öllu ólöglegt og í raun refsivert að aka utan þeirra slóða sem eru í þessum kortagrunni. Það hefur komið fram að fjölmargir aðilar hafa gert athugasemdir við þessa grundvallarbreytingu og það er alvarlegt mál ef ferðamaður er jafnólöglegur á vegi eða slóða sem ekinn hefur verið áratugum saman og í ósnortinni og gróinni náttúru af þeirri ástæðu einni að slóðinn er ekki í kortagrunni. Svo er hætta á að slóðar gleymist eða hljóti ekki faglega meðferð, t.d. vegna þekkingarskorts eða mistaka þeirra sem skrá kortagrunninn, og þar af leiðandi lendi sumir vegslóðar ekki í kortagrunninum. Keyri menn síðan þessa slóða og eru teknir við það er það orðið refsivert athæfi. Við teljum ekki sjálfgefið að þessi ákvæði leiði til minni utanvegaaksturs og því er mikilvægt að huga að því með hvaða hætti það sé gert. Það er ekki sjálfgefið að þessi hugmyndafræði muni stuðla að minni utanvegaakstri. Um leið og 1. minni hluti lýsir yfir stuðningi við að komið verði upp sérstökum kortagrunni er lýst efasemdum um að þær fjárveitingar sem ætlaðar eru til verksins séu nægilegar. Því er mikilvægt að ræða almennt um forgangsröðun fjármagns áður en ákvörðun um auknar fjárveitingar er tekin. 1. minni hluti telur að sú hugmyndafræði sé ekki sú eina rétta að kortagrunnurinn verði nýttur í þeim tilgangi sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, þ.e. að akstur á öllum vegslóðum sem ekki eru tilgreindir í kortagrunni sé refsiverður. 1. minni hluti telur að mögulegt sé að ná víðtækri sátt um þetta mál en til þess þarf að kalla alla aðila að borðinu og vinna að málinu með samráði. 1. minni hluti lýsir sig fullkomlega tilbúinn að taka þátt í slíkri vinnu. Þá snýr það að því að setja þannig ákvæði í lögin að þau séu skýrt orðuð, heimildirnar séu örugglega þess eðlis að hægt sé að stunda atvinnustarfsemi, landbúnað, björgunaraðgerðir o.fl. á landinu og jafnframt erum við fylgjandi því að þessum kortagrunni verði komið upp en viljum skoða aðrar leiðir varðandi það setja inn refsiákvæði gagnvart þessu. Við bendum á það í álitinu að ekki sé sjálfgefið að þetta muni leiða til minni utanvegaaksturs. Á það hafa bent meðal annars umsagnaraðilar sem komu fyrir nefndina. Að öðru máli sem tengist óneitanlega mjög mikið lögum um náttúruvernd, þ.e. fræðslu og kynningu á íslenskri náttúru. Það er kannski ágætt, sérstaklega í ljósi þeirrar umræðu sem varð hér í morgun milli hæstv. fjármálaráðherra og hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins þegar kemur að uppbyggingu Náttúruminjasafns og þeirri fjárveitingu sem áætluð er í það í tengslum við forgangsröðun í ríkisfjármálum, að hafa í huga að öflugt náttúruminjasafn er ein meginforsenda þess að fræðsla um náttúruna verði aðgengileg almenningi. Í öllum vestrænum löndum og víðar skipta slík söfn miklu máli í náttúruvernd og fræðslu um náttúruna. Ríkisstjórnin hefur eins og kunnugt er ákveðið að veita hundruð milljóna króna til uppbyggingar náttúruminjasýningar í Perlunni. Það er þess vegna sérstakt að hvergi í frumvarpinu skuli nefnt Náttúruminjasafn Íslands, þessi stoð, fræðslan um náttúruna sem óneitanlega er gríðarlega mikilvæg í náttúruvernd almennt. Stofnuninni Náttúruminjasafni Íslands er ekki ætlað neitt hlutverk og hún hvergi nefnd í frumvarpinu. Í frumvarpinu er hins vegar gert ráð fyrir fræðsluhlutverki um náttúruna, og það kemur fram í 13. gr. frumvarpsins, og það er á vegum Umhverfisstofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands. Náttúruminjasafn Íslands er samkvæmt lögum sett á stofn sérstaklega til að sinna fræðsluhlutverki og óþarft að svo margar ríkisstofnanir sinni sama hlutverki. Í gömlu lögunum um náttúruvernd - þá var ekki Náttúruminjasafn Íslands orðið til - er ekki tekið á þessu. Það er fullkomlega eðlilegt að allt það sem snýr að fræðslustarfi um náttúru Íslands verði flutt til Náttúruminjasafns Íslands og að sú stofnun stuðli síðan í samvinnu við hinar stofnanirnar að þessari fræðslu og öðru því sem náttúruminjasöfn alls staðar í kringum okkur stuðla að. Þetta er svolítið rauði þráðurinn í þessu frumvarpi, en það má gagnrýna að inn í þessa vinnu er ekki tekin sú breyting sem hefur orðið með stofnun Náttúruminjasafns Íslands sem reyndar hefur verið sinnt mjög lítið af sitjandi ríkisstjórn á þessu kjörtímabili. Við munum öll að meðal annars í lögum um Náttúruminjasafn Íslands er gert ráð fyrir því að hún yfirtaki náttúrumuni, m.a. frá Náttúrufræðistofnun Íslands. Og það er sérstakt í ljósi þess að ríkisstjórnin lagði áherslu á það við síðustu fjárlagagerð að veita fjármuni til Náttúruminjasafns Íslands vegna uppbyggingar á Náttúruminjasafni að þá sé þessari ríkisstofnun ekki ætlað neitt einasta hlutverk. Hún þjónar þeim mikilvæga tilgangi í náttúruvernd að byggja upp almenna vitund um náttúruvernd, skilning á náttúrunni og mikilvægi þess að við búum í og með náttúrunni og að við Íslendingar lifum á náttúrunni. Við erum auðlindarík þjóð. Á sama tíma á að setja hundruð milljóna í uppbyggingu á náttúruminjasýningu í Perlunni. Ég kalla það grundvallarhugmyndafræðileg mistök með þessu frumvarpi að Náttúruminjasafni Íslands sé ekki ætlað þarna víðtækara hlutverk. Annað atriði sem hefur verið gagnrýnt við vinnslu þessa máls, bæði með innsendum umsögnum og gestakomum, er náttúrustofur og hlutverk þeirra. 1. minni hluti tekur undir gagnrýni Samtaka náttúrustofa á frumvarpið en samtökin telja að frumvarpið gangi gegn anda laga nr. 60/1992 með því að gera ekki ráð fyrir meiri aðkomu náttúrustofa að stjórn náttúruverndarmála og vöktun. 1. minni hluti telur að náttúrustofur gegni mikilvægu hlutverki í náttúruvernd og auki tengsl náttúruverndar og nýtingar náttúruauðlinda. Mikilvægur hluti af náttúruvernd er að koma samstarfi við Náttúrufræðistofnun Íslands og Umhverfisstofnun við náttúrustofur í formlegra ferli og að verkefnum þessara ríkisstofnana verði beint til náttúrustofa í meira mæli en nú er. Til að bæta við þetta má nefna að það hefur sýnt sig að náttúrustofurnar og hugmyndafræði þeirra var að fleiri verkefni færu til þessara náttúrustofa, að verkefni þeirra á nærsvæði sínu yrðu aukin í þeim tilgangi að tryggja aukinn skilning þeirra sem rannsaka og vakta náttúru Íslands. Samskipti þeirra sem búa í náttúrunni, nytja hana og skapa okkur gjaldeyristekjur dag hvern, matvæli o.fl., tengsl og annað ætti að aukast. Það er gagnrýnivert að ekki skuli hafa verið tekið tillit til þessa þáttar. Í minnisblaði Samtaka náttúrustofa sem nefndinni var sent eftir fund þeirra með nefndinni óskaði sá sem hér stendur eftir ítarlegra minnisblaði um hvernig samstarfi náttúrustofanna og Náttúrufræðistofnunar og Umhverfisstofnunar hefði verið háttað á undanförnum árum og hvort þær teldu að þar með næðust þau markmið sem gert væri ráð fyrir í lögunum. Þá kom fram að samstarfið hefði verið lítið og að í flestum tilfellum hefðu ekki verið í gangi nein formleg samstarfsverkefni á árinu 2012 á milli náttúrustofanna, Náttúrufræðistofnunar og Umhverfisstofnunar, þó með einstaka undantekningum. Á fundi umhverfis- og samgöngunefndar kom fram hjá forsvarsmönnum Samtaka náttúrustofa að náttúrustofurnar væru í raun skrifaðar út úr lögunum og bentu samtökin á ýmsar breytingartillögur sem meiri hlutinn hefur ákveðið að taka ekki inn í frumvarpið. Örlítið um þetta hefur verið tekið inn og í nefndaráliti meiri hlutans er mikilvægi náttúrustofa viðurkennt en ekki gengið í þá átt að raunverulega efla starfsemi náttúrustofanna. Það hefði þurft að ganga miklu lengra í þessa átt vegna þess að með því, eins og ég sagði, værum við að efla almenna vitund, tengja náttúruvernd og hugmyndafræðina um náttúruvernd við nærsvæðin, við þá sem búa á svæðunum. Það er mjög gagnrýnivert að ekki hafi verið tekið tillit til þessa þáttar í nægilega miklum mæli þegar þetta var skrifað. Maður skynjaði það, bara svo það sé sagt, að það virðist vera mjög mikil togstreita á milli Náttúrufræðistofnunar Íslands og náttúrustofanna, rétt eins og maður skynjar togstreitu á milli Náttúrufræðistofnunar og Náttúruminjasafns Íslands. Það virðist sem Náttúrufræðistofnun vilji einhverra hluta vegna ekki láta verkefnin frá sér til náttúrustofanna. Þess vegna er mikilvægt að þegar við skrifum lög um náttúruvernd og horfum til laga nr. 60/1992, um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur, tökum við inn í þau og það sé skýrt afmarkað með miklu víðtækara hætti að frumvarpið sé skrifað með það fyrir augum að starfsemi náttúrustofa eigi að eflast. Það er ekki gert í dag rétt eins og það er ekki skrifað í dag í grunninn miðað við það að miðlun upplýsinga, sýningar á náttúrunni og annað því um líkt sé á hendi Náttúruminjasafns Íslands. Hvorugur þessara þátta er þannig, frumvarpið er ekki skrifað með það fyrir augum að uppbyggingin verði svona til framtíðar. Grundvallarhugsunin á bak við þetta og grundvallarhugsun mín í þessum málum snýr að því að efla vitund nærsamfélaganna og starfsemina úti í náttúrunni og sem næst náttúrunni en ef við náum ekki þeim markmiðum og til lengri tíma er það neikvætt. Það hefur líka verið gagnrýnt í frumvarpinu að stjórnsýsluhlutverk sem ætti að vera hjá Umhverfisstofnun er oft flutt til Náttúrufræðistofnunar. Þrátt fyrir minnisblað frá Náttúrufræðistofnun Íslands þar sem þetta var í raun réttlætt, og meiri hlutinn kemur inn á það í sínu nefndaráliti, eru úreltir stjórnunarhættir að sama stofnun rannsaki, úrskurði og eigi hlutdeild í að veita leyfi. Leyfisveitingar eiga að vera hjá Umhverfisstofnun sem fær umsagnir hjá þeim aðilum sem hæfastir eru. Það er ekki alltaf Náttúrufræðistofnun, það geta verið fleiri stofnanir, fleiri aðilar. Fjölmargir umsagnaraðilar gagnrýna þetta í frumvarpinu og þá grundvallarhugsun að Náttúrufræðistofnun sé fært vald sem ætti að vera hjá Umhverfisstofnun. Það er mjög gagnrýnivert. Fyrsti minni hluti gerir sérstaka athugasemd við þau mörgu hlutverk sem Náttúrufræðistofnun eru falin með lögunum, þ.e. að rannsaka, vakta, halda skrár og gefa umsagnir auk þess að sjá um C-hluta náttúruminjaskrár og taka þátt í leyfisveitingum. Náttúrufræðistofnun er rannsóknastofnun og á nóg með að bæta vöktunarhlutverki við það hlutverk. Stjórnsýsluhlutverk er betur komið hjá Umhverfisstofnun sem og umsjón með náttúruminjaskrám. Sá sem hér stendur er þeirrar skoðunar að vöktunarhluverkið sem er verið að færa yfir til Náttúrufræðistofnunar ætti að færa í auknum máli yfir til náttúrustofanna. Í grunninn ætti hugsunin og hugmyndafræðin þegar þetta er skrifað að vera öll út frá því að sú vöktun ætti að færast út til náttúrustofanna. Þessi hugmyndafræði var gagnrýnd mjög mikið. Það hvernig þetta er gert í frumvarpinu var mjög gagnrýnt af mörgum sem komu fyrir nefndina og 1. minni hluti tekur undir þá gagnrýni. Til að fara beint úr umræðunni um stjórnsýsluhlutverk og óskýr skil um það hvort þessir þættir eiga að vera hjá Náttúrufræðistofnun eða öðrum stofnunum kemur fram í frumvarpinu og fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins að Náttúrufræðistofnun Íslands telji sig þurfa 9 millj. kr. árlega til að sinna þeim verkefnum sem stofnuninni er ætlað með frumvarpinu. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að Náttúrufræðistofnun Íslands telji sig þurfa meiri fjármuni en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Gerir stofnunin ráð fyrir því að þurfa 30 millj. kr. árlega auk 5–6 millj. kr. eingreiðslu við samþykkt frumvarpsins. Þetta er mjög athyglisvert og sýnir okkur að þarna er gert ráð fyrir að þessi vöktunarhluti fari inn til Náttúrufræðistofnunar Íslands. Þetta er athyglisvert líka í samanburði við þróun fjárveitinga til stofnunarinnar á undanförnum fjórum árum þar sem fram kemur að fjárveitingar hafa aukist mjög mikið til Náttúrufræðistofnunar Íslands líkt og sjá má á mynd sem ég er með í nefndarálitinu. Þar kemur fram að Náttúrufræðistofnun Íslands var árið 2007 með 275 milljónir á fjárlögum en er árið 2013 komið í 593 milljónir. Fjárveitingin er sem sagt tvöfölduð, hún hefur tvöfaldast eftir hrun. Þegar til stendur að setja enn fleiri verkefni inn til Náttúrufræðistofnunar er umhugsunarefni sú þróun sem orðið hefur og hvort við eigum ekki að skoða þá gagnrýni sem kemur fram í frumvarpinu og kemur fram í athugasemdum hvaða rök búi almennt að baki því að verið er að flytja stjórnsýsluverkefni sem ættu heima hjá Umhverfisstofnun, verkefni sem ættu heima hjá náttúrustofum yfir til Náttúrufræðistofnunar Íslands, verkefni sem ættu heima hjá Náttúruminjasafni Íslands yfir til Umhverfisstofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands. Þetta er mikið umhugsunarefni og væri fullkomlega eðlilegt að skoða frekar. Annað mál sem hefur mikið komið inn og hefur verið gagnrýnt töluvert í tengslum við þetta mál snýr að almannarétti til að fara um land, dvelja á landi og annað því um líkt. Þetta er í 18.–30. gr. frumvarpsins. Hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson kom ágætlega inn á það áðan og skýrði út þær breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar leggur til, en ég held að það sé umhugsunarefni og við eigum að skoða þessi ákvæði enn frekar. Við þurfum líka að skoða þau í ljósi þeirrar þróunar sem er að verða. Það er minnst á það í nefndaráliti meiri hlutans og það kom fram við vinnslu í nefndinni að ástæða þess að verið væri að lögsetja til dæmis heimildir til að dvelja á landi væri meðal annars vegna þess að sú breyting væri að verða í hinum dreifðu byggðum landsins að sú menning sem tíðkast hefði, að mönnum væri heimilt að ganga um óræktuð lönd og annað því um líkt, væri að breytast með því að það væru hugsanlega erlendir aðilar eða fólk úr höfuðborginni sem keypti jarðir, skellti öllu í lás og heimilaði engum að ganga um lönd sín. Ég get vel tekið undir þessi sjónarmið. Ég kem sjálfur úr sveit og get sagt að það hefur aldrei verið neitt vandamál að fá heimildir ef menn ætla að fá sér göngutúr, fara um á hestum eða hvernig sem það er. Vissulega er þessi hætta til staðar en engu að síður þurfum við að setja þetta í samhengi við það sem er að gerast í dag. Við erum að horfa upp á það að ferðamönnum er almennt að fjölga gríðarlega mikið. Það kom meðal annars fram hjá gestum sem komu fyrir nefndina að á ákveðnum svæðum sé nánast orðið óbúandi yfir sumartímann vegna þess að umferðin sé svo mikil, fólk kíkir á glugga, stoppar við húsgafla, losar sig við úrgang, tjaldar á hlaðinu eða í jaðrinum og gengur inn í graðhestagirðingar sem er stórhættulegt. Meðal annars kom það fram hjá einum gesti sem er búsettur þar sem er töluverð ferðamannatraffík að í fyrrasumar hafi viðkomandi einstaklingi orðið nóg um þegar kom heill bíll af útlendingum sem gengu beint inn í graðhestagirðingu, sem er óræktað land samkvæmt þessum lögum og ekkert hægt að gera í því. Það í rauninni veruleg hætta á því að viðkomandi gæti slasað sig í girðingunni - og hver bæri þá ábyrgð á því? Þetta eru gagnrýnisraddirnar sem hafa komið fram. Í rauninni held ég að það sé full ástæða til að hafa áhyggjur. Nokkrir umsagnaraðilar telja að lögin feli í sér stórfellda skerðingu á eignayfirráðum í landi og að hún fari í bága við stjórnarskrá þar sem mælt er fyrir um friðhelgi eignarréttar. 1. minni hluti hefur efasemdir um að þessi sjónarmið standist en tekur fram að það er mikilvægt hjá nefndinni að skoða þetta. Það hefði þurft að skoða þennan þátt betur við vinnslu málsins. Nú er, frú forseti, tími minn að verða búinn og ég er ekki búinn að gera almennilega grein fyrir nefndarálitinu. 1. minni hluti leggur til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar sem taki mið af þeim athugasemdum sem fram hafa komið áður en málið verður aftur lagt fram á Alþingi. 
             Ég held að ég verði að biðja aftur um orðið til að geta í það minnsta klárað að fara yfir nefndarálitið.

Sá forseti sem hér stendur er herra 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og yfirferð hans á nefndaráliti sem snýr að þessu máli. Það kom reyndar fram í andsvörum við hv. þm. Ólaf Þór Gunnarsson, formann nefndarinnar, að alvarlegar athugasemdir hefðu verið gerðar vegna samráðsleysis við framlagningu og samningu frumvarpsins. Þess er getið í umsögn frá Landssambandi veiðifélaga og í svari hv. þingmanns kom fram að þau sjónarmið hefðu komið fram frá mörgum öðrum gestum. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki skynsamlegra að menn vinni þetta öðruvísi en hér er gert. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga segir, með leyfi forseta: „Sambandið leggur áherslu á að hér er ekki um að ræða þingmál sem getur sætt flýtiafgreiðslu á þeim stutta tíma sem er til þingloka enda felur frumvarpið í sér róttækar breytingar á gildandi löggjöf um náttúruvernd“. Ég lít það alvarlegum augum þegar slík umsögn kemur frá hinu stjórnsýslustiginu, því sem sér um framkvæmd laganna. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort gestirnir sem komu fyrir nefndina hafi ekki haft ýmsar efasemdir um það hversu skynsamlegt væri að keyra frumvarpið í gegn á þeim stutta tíma sem það hefði verið í meðförum þingsins. Getur hv. þingmaður útskýrt fyrir mér hvernig því var háttað á fundi nefndarinnar?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að biðjast afsökunar á því að hafa ekki titlað herra forseta á réttan hátt, ég tek þær athugasemdir til greina. Varðandi spurningu hv. þingmanns um samráðsleysi þá kom ég inn á það í upphafi máls míns að vissulega væru ávallt skiptar skoðanir þegar mál væru lögð fram. Umsagnaraðila greinir á um hvort það frumvarp sem í hlut á hverju sinni geti orðið að lögum eða ekki, eðli málsins samkvæmt. Þegar um er að ræða frumvarp eins og þetta eru skoðanir mjög skiptar hvað marga þætti snertir. Mér fannst það hins vegar sláandi við vinnslu málsins í nefndinni hversu margir aðilar komu með athugasemdir um að þeir teldu ekki skynsamlegt að klára málið. Ég tel skynsamlegt að taka tillit til þeirra athugasemda sem fram eru komnar. Ég rakti margar þeirra hér áðan sem ég tel fulla ástæðu til að taka tillit til óháð afstöðunni til stóru þáttanna í frumvarpinu. Þarna eru atriði sem einfaldlega þarf að laga og breyta. Ég fór mjög vel ofan í þetta mál, kallaði eftir miklum fjölda gesta og formaður nefndarinnar varð við þeim beiðnum mínum. Ég held að það sé alveg ljóst, eftir að hafa farið yfir þessa umræðu, heyrt í öllum þessum fjölda gesta, allar þessar umsagnir, að skynsamlegt sé að vinna þetta mál betur og leggja það fram aftur þegar tillit hefur verið tekið til sjálfsagðra athugasemda en vera ekki að afgreiða málið á síðustu dögum þingsins og skilja mörg óvissuatriði eftir óleyst. Ég náði ekki í ræðu minni að koma inn á athugasemdir Sambands íslenskra sveitarfélaga. Ég hafði hugsað mér að gera það og átti þann hluta eftir í nefndaráliti mínu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar að spyrja hann út í útgjaldalið frumvarpsins sem mér finnst allt of oft lítil virðing borin fyrir. Í frumvarpinu og í áliti meiri hlutans kemur fram að gert hafi verið ráð fyrir að kostnaðarauki Umhverfisstofnunar yrði 32 millj. kr. Í meðförum nefndarinnar eru þær 32 millj. kr. orðnar 110 millj. kr., upphæðin hefur þrefaldast þegar nefndin er búin að skoða grunninn að frumvarpinu. Í umsögn í frumvarpinu kemur fram að samkvæmt mati umhverfis- og auðlindaráðuneytisins ríki óvissa um kostnaðaráhrif frumvarpsins á sveitarfélögin. Því langar mig að spyrja hv. þingmann, þar sem þetta kemur ekki fram í álitinu, hvort það hafi komið fram í nefndinni hver kostnaðarauki frumvarpsins væri. Ég spyr ekki síst í ljósi þess að búið er að samþykkja lög frá Alþingi sem kveða á um að óheimilt sé að leggja fram lagafrumvörp án þess að kostnaðargreina þau gagnvart sveitarfélögum. Komu þessar upplýsingar fram á fundi nefndarinnar?

Virðulegi forseti. Varðandi útgjaldalið frumvarpsins þá er það hárrétt að ég held að taka þurfi það til skoðunar, að það sé algerlega ljóst hvaða útgjöld frumvarpið hafi í för með sér. Það liggur fyrir að Náttúrufræðistofnun Íslands telur sig þurfa mun hærri fjárhæðir en upphaflega var gert ráð fyrir í frumvarpinu verði þetta mál samþykkt. Ég hef einnig efasemdir um að þær fjárhæðir sem ætlaðar eru til Landmælinga vegna málsins dugi til að klára þennan kortagrunn vegna þess að það er gríðarlega umfangsmikið og stórt verkefni. Ég held að staðreyndin sé sú að þegar maður skoðar þetta þá þurfi mun meira fjármagn inn í þetta mál en gert er ráð fyrir í nefndaráliti meiri hlutans og í frumvarpinu sjálfu. Hvað varðar afstöðu sveitarfélaganna þá verð ég að viðurkenna að ég man ekki eftir því að nákvæmar tölur hafi komið fram hvað það snertir. 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni framsögu hans með því nefndaráliti sem hér liggur fyrir. Þar er drepið á ýmsum þáttum í þessu stóra og viðamikla máli sem hefur verið allnokkurn tíma í vinnslu. Maður hefði haldið að sumt af þeim athugasemdum sem hv. þingmaður, sem fulltrúi 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar, dregur fram í nefndaráliti sínu - að það hefði átt að gefast tími til að eyða þeim misskilningi sem þar er uppi eða skýra betur þær skilgreiningar sem hv. þingmaður gerir athugasemdir við. Einn þáttur þessa máls hefur verið mér nokkuð hugleikinn frá því ég átti þess kost að sitja í umhverfisnefnd hér forðum tíð og það er hinn stjórnsýslulegi þáttur. Ég tek eftir því að í nefndaráliti hv. þingmanns er drepið á þátt náttúrustofa í þessu verki öllu og ég vildi gjarnan inna hann eftir því hvernig sú umræða hefði verið í nefndinni, þ.e. um þá þætti stjórnsýslunnar sem snerta náttúrustofurnar. Ef ég fer aðeins lengra og inn í yfirstjórnina, sem lýtur að Náttúrufræðistofnun Íslands og Umhverfisstofnun, rek ég einnig augun í það í umsögninni að þar hafa menn áhyggjur af því að verkefnin eigi enn eftir að skarast meira en var á þeim tíma þegar ég var að sýsla við þessi efni í umhverfisnefnd fyrir ekki lengri tíma en tveimur árum. Mér þætti vænt um að fá nánari skýringar frá hv. þingmanni á þessum þætti athugasemdanna varðandi náttúrufræðistofurnar og stjórnsýslulega umsýslu í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Varðandi skilgreiningarnar og þá þætti sem eru óskýrir í lögunum vil ég taka það fram að við vinnslu málsins í nefndinni var formaðurinn mjög fús til að verða við beiðnum um að fá gesti fyrir nefndina. Þeir gestir sem komu höfðu þau áhrif að mörg atriði voru löguð eins og formaður nefndarinnar kom inn á í framsöguræðu sinni. Engu að síður gafst ekki nægilega mikill tími til að ræða málið efnislega eftir að gestakomu lauk til að kafa betur ofan í einstök atriði eins og hefði þurft að gera. Það er meðal annars þess vegna sem við leggjum til að málinu verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar og tekið verði mið af þessum athugasemdum. Við höfum áhyggjur af því að enn séu mörg óljós atriði í frumvarpinu sem muni valda ágreiningi og öðru slíku sem hægt sé að koma í veg fyrir. Varðandi stjórnsýslumálin almennt og náttúrustofur þá er hægt að lýsa því þannig að Samtök náttúrustofa sendu inn umsögn um málið og gagnrýndu að ekki væri tekið nægilegt tillit til starfsemi þeirra. Forsvarsmenn nokkurra náttúrustofa komu síðan á fund nefndarinnar þar sem þetta var rakið enn frekar og farið betur ofan í það. Það var þar sem þeir héldu því fram að verið væri að skrifa náttúrustofurnar út úr þessum lögum, að þetta væri ekki í samræmi við þau lög og þá hugsun sem upphaflega hefði verið um verkaskiptingu milli Náttúrufræðistofnunar Íslands og náttúrustofa. Það hefði þurft að taka meira á þessum þætti. En ég held að undir niðri skynji maður, bæði hjá Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofum, ákveðna togstreitu um verkefni. Það er togstreita á milli þessara stofnana og þar á löggjafinn að skera á og hann á að gera það þegar hann setur lög um náttúruvernd. Ég er á þeirri skoðun að við eigum að stórauka starfsemi náttúrustofanna 

Forseti. Ég þakka þetta svar. Ég hef áhyggjur af því að það sé mat forsvarsmanna náttúrustofa að þetta dragi úr umsvifum þeirra. Það er eðlilegt að forstöðumenn stofnana reyni að standa vörð um þá starfsemi sem þeim hefur verið falin, þegar þeir voru skipaðir í embætti, en það er annað mál hversu raunsætt mat þeirra er á því hvort verið sé að veikja grunn þeirra stofnana með frumvörpum sem lögð eru fram eða í lögum. Við sjáum þetta líka eiga sér stað í samskiptum Umhverfisstofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands, þar er bítingur um verkefni. Mér sýnist, og ég spyr hv. þingmann hvort sá sé líka skilningur hans, að sá bítingur hafi leitt til þess að verkefni þessara tveggja stofnana séu farin að skarast þannig að við gætum lent í því að stofnun verði falið hvort tveggja í senn eftirlit og úrskurðir í málum sem lúta að starfssviði því sem lögin marka þeim.

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins að náttúrustofum en ég held að sú gagnrýni sem þar birtist eigi við rök að styðjast. Ef maður skoðar þau lög sem náttúrustofurnar vitna til og eiga að fjalla um starfsemi þeirra og les síðan umsagnir þeirra og hlýðir á málflutning þá held ég að þarna sé eitthvað sem eigi að taka til skoðunar og að grípa eigi inn í. Náttúrufræðistofurnar komu með ákveðnar hugmyndir þar að lútandi, meðal annars um ákveðin verkefni, að þeim væri formlega ætlað meira hlutverk en gert er í þessum lögum. Varðandi Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun, að stjórnsýsla sé þar farin að skarast, þá tek ég undir það með hv. þingmanni. Maður hefur á tilfinningunni að ákveðnir þættir, sem eru að flytjast frá Umhverfisstofnun yfir til Náttúrufræðistofnunar, séu farnir að skarast. Ég kom vel inn á það í nefndaráliti mínu að þarna er eðlilegt að verkefnin séu fremur hjá Umhverfisstofnun en hjá Náttúrufræðistofnun 

Virðulegi forseti. Þetta er skammur tími til andsvara, það er svo ótal margt sem kom fram í máli hv. þingmanns, en mig langar að staldra við nokkur atriði, fyrst þetta sem stendur upp úr mönnum um hið meinta samráðsleysi. Í þessum málflutningi finnst mér þingmaðurinn og fleiri teygja sig býsna langt því að þó að frumvarpið sé seint komið inn í þingið liggur að baki því ansi mikil undirbúnings- og samráðsvinna. Frumvarpið byggir á hvítbókinni svokölluðu, um löggjöf til verndar náttúru Íslands, sem kom út árið 2011. Meðal annars á umhverfisþingi það ár var hún rædd í þaula. Hún byggði á vinnu fjölda sérfræðinga um náttúru landsins og fulltrúa almannasamtaka um sama mál og þar er gerð ítarleg greining á íslensku náttúrufari og sérkennum þess. Náttúruverndarsamtök Íslands hafa tekið fram í yfirlýsingu til umhverfis- og samgöngunefndar að þau telji að aðkoma almennings að gerð frumvarps hafi sjaldan eða aldrei verið meiri. Þessu vil ég fá að halda til haga svona í nafni sanngirninnar. Hv. þingmaður talar líka um meintan skort á skilgreiningum í þessu frumvarpi, gerði meðal annars að umtalsefni að það vantaði skilgreiningu á hugtakinu „óbyggð víðerni“. Ég bendi hv. þingmanni á 46. gr. frumvarpsins þar sem beinlínis er skilgreint hvað við er átt með óbyggðum víðernum. Svo er um fleira sem ég vonandi get komið að í næsta andsvari, m.a. athugasemdir þingmannsins um utanvegaakstur þar sem hann lætur að því liggja að björgunarsveitir og bændur muni ekki geta farið um landið á vélknúnum farartækjum. 

Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur kom vel inn á það í ræðu sinni áðan að oft og tíðum verður maður að gera sér grein fyrir því að þegar mál koma fram er gagnrýni á báða bóga. Oft er borið við samráðsleysi. Það sem kom mér hins vegar á óvart við málið er hversu margir gagnrýndu samráðsleysið. Það er full ástæða til að taka dæmi sem snýr að einfaldri skilgreiningu á hugtakinu „ræktað land“ sem var í frumvarpinu. Þrátt fyrir þetta víðtæka samráð sem átti að hafa farið fram um meðferð frumvarpsins lá fyrir að skilgreiningin á ræktuðu landi hefði, ef menn hefðu tekið tillit til eða rætt við aðila sem þarna búa, hugsanlega falið það í sér að meiri hluti af túnum bænda teldist óræktað land. Það var gagnrýnt af forsvarsmönnum þeirra og þeir bentu á að koma hefði mátt í veg fyrir þetta ef einhver vilji hefði verið til samráðs. Þarna tek ég bara eitt dæmi. Ég hef legið mjög yfir undanþágum fyrir bændur, björgunarsveitir og aðra í akstri utan vega, bæði í nefndinni og eins núna í umræðunni. Því miður er ekki hægt að skilja breytingartillögur meiri hlutans eða nefndarálitið öðruvísi en svo, eins og ég skilgreindi í ræðu minni áðan, að það sé með öllu verið að banna utanvegaakstur, m.a. vegna skilgreiningarinnar á ræktuðu landi þar sem kemur fram í breytingartillögunum að ekki megi stunda utanvegaakstur nema á ræktuðu landi. Svo er skilgreiningin á ræktuðu landi fremst í frumvarpinu. Þetta kemur úr tveimur áttum inn í frumvarpið en engu að síður tengist það saman og þá má skilja það svo að það sé með öllu verið að banna utanvegaakstur. Þetta kallar einfaldlega á, með fullri virðingu og án nokkurra sleggjudóma, að frumvarpið verði skoðað betur 

Herra forseti. Sú sem hér stendur var starfandi formaður umhverfis- og samgöngunefndar þegar málið kom þangað og síðan tók hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson við formennsku. Þingmaðurinn Mörður Árnason er framsögumaður málsins og ég veit að allir þessir þrír aðilar hafa lagt sig mjög fram um að mæta velflestum tækum sjónarmiðum sem fram hafa komið til ábendingar um það sem betur mætti fara. Ég efast ekki um að það sé vilji til þess að taka frumvarpið inn milli 2. og 3. umr. ef það má verða til þess að leysa einhvern ágreining. Málið er mjög mikilvægt og við getum ekki dregið von úr viti að afgreiða þessa heildarlöggjöf. Aðeins vegna gagnrýni þingmannsins í sambandi við björgunarsveitaræfingar og akstur landbúnaðartækja vil ég geta þess að býsna vel er um það mál fjallað í 31. gr. frumvarpsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 1. málsl. 1. mgr. er heimilt, ef nauðsyn krefur, 

Virðulegi forseti. Ég fór yfir það áðan í andsvari við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson að sá sem hér stendur hefur ekkert við vinnslu nefndarinnar á málinu að athuga. Sú vinnsla var mjög góð, málefnaleg og yfirgripsmikil. Það var orðið við öllum beiðnum varðandi gesti, en þetta er stórt mál og það hefði þurft meiri tíma til að geta rætt einstök efnisatriði. Ég fór mjög vel ofan í þáttinn sem sneri að akstri utan vega en frumvarpið tekur til mun fleiri þátta og einmitt þess vegna leggjum við til að þessu máli verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar. Það er búð að fá góða umfjöllun í nefndinni en það þarf að vinna málið aftur og taka mið af þessum athugasemdum. Síðan getur það komið hér fram á nýjan leik þegar búið verður að grípa inn í hvað þessar athugasemdir varðar. Varðandi aksturinn utan vega ítreka ég það sem kom fram í máli mínu áðan, miðað við breytingartillögur og miðað við lestur frumvarpsins um landbúnaðarstörf 

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið hjá fyrri ræðumönnum í dag er um að ræða yfirgripsmikið mál sem hefur á ýmsum stigum verið töluvert umdeilt og er það að sönnu enn, eins og endurspeglast í þeirri umræðu sem hér á sér stað. Forsaga málsins er auðvitað, eins og gerð hefur verið grein fyrir, gerð hvítbókar og margra ára vinna sem fram hefur farið á vegum umhverfisráðuneytisins. Eins og fram kemur í nefndaráliti sem ég hef hér lagt fram ásamt hv. þm. Árna Johnsen er margt gott í þeirri vinnu. Það má hrósa henni að mörgu leyti. Vegna orðaskipta hv. þingmanna Ólínu Þorvarðardóttur og Ásmundar Einars Daðasonar áðan verð ég þó að halda því til haga að bæði í skriflegum umsögnum sem umhverfis- og samgöngunefnd hafa borist og eins í ummælum mjög margra þeirra sem komu sem gestir fyrir nefndina hefur verið kvartað undan skorti á samráði á undirbúningsstigi. Margir þeirra sem um það hafa tjáð sig hafa tekið þannig til orða að samráðið að því marki sem það hafi farið fram hafi fyrst og fremst verið fólgið í einhliða kynningum af hálfu ráðuneytisins og þeirra sem voru á þess vegum. Ég held að það sé ekki tilviljun að mikill fjöldi mjög ólíkra aðila gerir athugasemdir við þennan þátt þannig að ég held að það sé nokkuð sem þarf að taka til umhugsunar og þarf að taka alvarlega að jafnólíkir aðilar og hagsmunasamtök í atvinnulífinu eða hagsmunasamtök landeigenda og á hinn kantinn útivistarhópar og ferðaklúbbar kvarta yfir slíku. Þeir sem við höfum heyrt í um þetta efni eru allt saman aðilar sem koma að þessum málum með veigamiklum hætti. Ég held að við getum ekki alveg horft fram hjá því að eitthvað kunni að vera til í máli þeirra hvað varðar þennan skort á samráði. Í nefndaráliti okkar hv. þm. Árna Johnsens vitnum við meðal annars í nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og gerum orð meiri hlutans að okkar hvað það varðar, þ.e. ábendingu frá meiri hlutanum sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Virðist ljóst að vinna þarf í framtíðinni að miklu nánari tengslum umhverfisyfirvalda, stjórnmálamanna sem láta umhverfismál til sín taka, hagsmunasamtaka, margvíslegra áhugahópa og alþýðu allrar til þess að sem ríkust samstaða náist um breytingar af því tagi sem hér um ræðir.“ Þetta eru orð að sönnu og við tökum undir að það er mikilvægt að það gerist. Það er alveg ljóst miðað við þau viðbrögð sem þetta frumvarp fékk að ekki hafði tekist í aðdraganda þessa máls að ná þeirri samstöðu sem hér er vísað til. Hv. þingmenn hafa haft tækifæri til að kynna sér umsagnir fjölmargra aðila um þetta. Þá er ég að tala um ólíka aðila, t.d. aðila sem við getum orðað svo að séu hefðbundnir gagnrýnendur breytinga á umhverfislöggjöf, svo sem þeir sem standa hvað mest fyrir framkvæmdum í landinu. Þá erum við að tala um aðila eins og orkufyrirtæki, Vegagerðina, jafnvel sveitarfélög sem eru gagnrýnin á þetta frumvarp eins og reyndar mörg önnur frumvörp sem komið hafa frá ráðuneyti hæstv. umhverfisráðherra. Það eru líka mjög ólíkir aðilar sem hafa haft verulegar athugasemdir við þetta. Við sjáum athugasemdir frá, eins og ég segi, samtökum útivistarfólks, skógræktarmönnum og fjöldamörgum öðrum sem ekki mundu teljast til hefðbundinna gagnrýnisradda í þessu sambandi. Í nefndaráliti okkar hv. þm. Árna Johnsens segir um þetta að öllum megi ljóst vera að mikilvæg löggjöf á sviði náttúruverndar verði að byggjast á miklu víðtækari samstöðu en náðst hafi í undirbúningi þess máls. Við tökum líka fram að við teljum ekki raunhæft að ná slíkri samstöðu á síðustu dögum þingsins, því miður, þar að auki við lok kjörtímabils eins og staðan er í dag. Við vekjum líka athygli á því að viðbrögð margra umsagnar- og hagsmunaaðila við nýlegum breytingartillögum meiri hlutans sýni að þær séu ófullnægjandi út frá þeim sjónarmiðum sem réttilega er bent á að þurfi að vera grundvöllur löggjafar á þessu sviði, þ.e. að um breytingar þurfi að nást sem ríkust samstaða. Ég vil taka fram að í ýmsum tilvikum eru breytingartillögur meiri hlutans til bóta. Ég tek undir það sem fram kom áðan í máli hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar að á margan hátt var vel unnið að málinu af hálfu nefndarinnar þótt tíminn væri vissulega nokkuð knappur miðað við umfang málsins. Það er rétt að geta þess sem gott er í því sambandi, eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason gerði þegar hann nefndi að greiðlega hefði verið orðið við óskum um gesti, umsagnaraðilar fengið tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri o.s.frv. Það er eðlilegt í eðlilegri málsmeðferð í þinginu og mætti hafa í heiðri við meðferð mála í fleiri nefndum. En nóg um það. Hvorki ég né hv. þm. Ásmundur Einar Daðason teljum ástæðu til að gera athugasemdir við þetta. Ég get hins vegar líka tekið undir það sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sagði áðan um að sennilega hefði verið betra ef nefndin hefði í sinn hóp náð frekari efnislegri umræðu að gestakomum loknum þannig að reynt væri að ná fram sameiginlegum skilningi á fleiri þáttum en hér um ræðir. Breytingartillögurnar voru fyrst og fremst unnar af hálfu meiri hlutans en síðan kynntar fyrir minni hlutanum. Tími til þess að fara yfir þær veigamiklu tillögur var mjög knappur innan nefndarinnar sjálfrar. Nú kann að vera að gangi málið áfram í störfum þingsins og komi til meðferðar í umhverfis- og samgöngunefnd milli 2. og 3. umr. verði hægt að bæta úr þessu að einhverju leyti. Ég minni þó aftur á að sá tímarammi sem við höfum er mjög knappur. Þingstörfum á að ljúka á morgun miðað við starfsáætlun og jafnvel þótt framlengt verði um nokkra daga er gríðarlega mikið verk eftir varðandi þetta frumvarp, jafnvel þótt það væri eina frumvarpið á dagskrá þingsins næstu daga. Staðreyndin er sú að á síðustu metrum þingstarfanna í lok þingvetrar og í lok kjörtímabils hafa hrúgast hingað inn fjölmörg stór og umdeild mál frá hæstv. ríkisstjórn. Við getum orðað það svo að það er með öllu óraunhæft að hægt verði að ljúka meðferð þeirra allra svo vel sé. Þrátt fyrir að það tengist ekki þessu máli sérstaklega heldur sé almenn athugasemd um störf þingsins á síðustu dögum þingstarfanna, á síðustu dögum kjörtímabilsins, ættum við að beina kröftum okkar fyrst og fremst að málum sem eru annaðhvort þess eðlis að um þau eigi að geta náðst samstaða eða að þau hafi falin í sér einhver slík ákvæði, einhverjar dagsetningar eða slíka þætti, sem gera það að verkum að sérstaklega nauðsynlegt er að ljúka þeim áður en þinginu lýkur. Það eru eðlileg og skynsamleg vinnubrögð, hæstv. forseti. Miðað við þá óskalista sem ég hef séð frá hæstv. ríkisstjórnar og þingflokkum ríkisstjórnarflokkanna er forgangslistinn upp á 90 mál eða kannski er búið að skera listann niður í 70 mál. Það liggur í augum uppi að slíkur málafjöldi verður aldrei kláraður með góðu móti á örfáum dögum, fyrir utan það auðvitað að á þeim lista eru enn fjöldamörg umdeild mál sem uppfylla engan veginn þau skilyrði að vera svo áríðandi að nauðsynlegt sé að ljúka þeim fyrir þinglok. Það er eins og enginn skilningur sé af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, ekki einstakra ráðherra og forustumanna í þingflokkum ríkisstjórnarflokkanna, nefndarformanna og annarra slíkra, á því að það verði að búa til einhverja vitræna forgangsröð í þessu sambandi, að á lokadögum þings, lokadögum kjörtímabils, verði menn einfaldlega að beina athyglinni og kröftunum fyrst og fremst að málum sem raunverulega þarf að klára, ekki endilega öllum málum sem menn vilja klára heldur málum sem raunhæft er að klára og einhver raunveruleg ástæða er til að afgreiða núna en ekki þegar nýtt þing kemur saman. Það getur verið að pólitískur vilji manna standi til þess að klára alls konar þingmál, þetta kannski og fleiri, vegna þess að menn hafi áhyggjur af því að nýr meiri hluti á þinginu verði öðruvísi samansettur. Þetta er ósköp eðlileg tilfinning, en þetta er ekki tilfinning sem þingið sem slíkt getur látið ráða ferðinni í sambandi við afgreiðslu mála. Nú vík ég aftur að efni máls, hæstv. forseti, og bið afsökunar á þessum stutta útúrdúr. Ýmsir þættir má segja að standi út af í þessu máli. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefur gert grein fyrir mörgum þeirra og við hv. þm. Árni Johnsen gerum sumum skil í nefndaráliti okkar. Þar er um að ræða álitamál sem eiga það sameiginlegt að koma fram í umsögnum fjöldamargra aðila sem um þetta hafa fjallað og hafa verið, má segja, þungamiðjan í umfjöllun nefndarinnar en eru hins vegar þess eðlis að á þeim hefur ekki verið fundin fullnægjandi lausn að mati okkar í 2. minni hluta. Fyrsta atriðið sem ég ætlaði að nefna í þessu sambandi er samspilið milli eignarréttar og almannaréttar. Ég held að allir geri sér grein fyrir að þarna þarf að ríkja ákveðið jafnvægi. Eignarréttur landeigenda er mikilvægur. Eignarréttur er grundvallarregla og eignarréttur landeigenda er að engu leyti ómerkari en annar eignarréttur í skilningi laga og mannréttindasáttmála. Í frumvarpinu sem hér um ræðir eru stigin skref til þess að ganga á eignarréttinn á þeim grundvelli að verið sé að auka almannarétt. Ég vil geta þess, hæstv. forseti, að ég hef mikinn skilning á því og tel það ótvírætt að almenningur eigi rétt á því að ferðast um landið. Ég held að það skipti máli, bæði fyrir Íslendinga og eins fyrir þá erlendu gesti sem hingað koma að eiga greiða för um landið. Sá réttur verður hins vegar að taka mið af eignarrétti bænda og annarra landeigenda. Ég get tekið undir áhyggjur sem komið hafa fram af hálfu samtaka bæði bænda og landeigenda um að gengið sé lengra og meir á eignarréttinn í þessu frumvarpi en samkvæmt gildandi löggjöf og lengra en eðlilegt er. Við þekkjum það sem höfum setið í nefndinni að þarna er um að ræða raunverulega og mikilvæga þætti. Það er togstreita milli þeirra sem ferðast um landið, útivistarfólks af ýmsu tagi, jafnvel ferðaþjónustuaðila og fleiri sem auðvitað líta svo á að það sé mikilvægur þáttur í samfélagi okkar að geta ferðast um hindrunarlítið eða hindrunarlaust. Í sumum tilvikum rekst þessi réttur auðvitað á rétt landeigenda. Ég hef áhyggjur af því að jafnvæginu sé raskað í þessu, að réttur landeigenda sé ekki nægilega virtur í þessu sambandi þannig að ég óttast að við sjáum fram á fleiri árekstra á þessu sviði en verið hafa. Ég held að við þurfum að hafa áhyggjur af því að í staðinn fyrir að breytingar sem fylgja þessu frumvarpi verði til þess að leysa deilur eða setja þær niður muni nýja ákvæðið eða breytingar í þessu frumvarpi frekar verða til þess að auka deilur, ágreining og núning. Það er líka mikilvægt í þessu sambandi að hafa í huga að fjölgun ferðamanna hefur mikil áhrif í þessu sambandi. Erlendum ferðamönnum sem koma til Íslands hefur sem betur fer fjölgað mjög mikið á undanförnum árum og það er útlit fyrir að áframhald verði á þeirri þróun. Það má segja að það sé markviss og opinber stefna stjórnvalda að fjölga ferðamönnum. Ekki ætla ég að amast við því. Það er líka æskilegt, gott og jákvætt að Íslendingar ferðist meira um eigið land. En sú jákvæða þróun sem fjölgun ferðamanna og fjölgun Íslendinga sem ferðast um eigið land er skapar hins vegar meiri núning en verið hefur. Eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason kom vel inn á í ræðu sinni höfum við fengið lýsingar á því hvernig þetta getur með ýmsum hætti valdið bændum og öðrum landeigendum óþægindum. Þarna held ég, hæstv. forseti, að það sé mikilvægt að við reynum að leita frekara jafnvægis, annars vegar milli ferðafrelsis og almannaréttar og hins vegar milli réttar landeigenda. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt. Ef frekari vinnsla málsins getur gert það að verkum að unnt verði að setja niður deilur í meira mæli held ég að sá snúningur væri nokkurs virði. Annað atriði sem hefur verið mjög áberandi í umræðunni um þetta mál varðar akstur utan vega. Það er öllum ljóst að akstur utan vega getur valdið óbætanlegum skaða á íslenskri náttúru, um það þekkjum við öll dæmi. Samkvæmt núgildandi lögum er allur akstur utan vega bannaður, en hins vegar er jafnljóst að það hefur reynst erfitt að fylgja þeim lagaákvæðum þegar á það hefur verið látið reyna. Tilraun frumvarpsins til að taka á þessum málum með því að setja að sumu leyti skýrari reglur í lagatextann en verið hafa í gildi og sumpart nákvæmari er út af fyrir sig virðingarverð. Ég hef hins vegar áhyggjur af því sem og fjöldamargir aðrir sem um þetta mál hafa fjallað að þarna sé gengið of langt. Ýmsar breytingartillögur meiri hlutans snerta akkúrat á þessu efni. Það má segja að í sumum tilvikum sé vissulega komið til móts við athugasemdir sem fram hafa komið af hálfu hagsmunaaðila og annarra sem um þetta hafa fjallað. Það er viss rýmkun varðandi vetrarakstur þegar ekki er lengur gert að skilyrði að jörð þurfi að vera frosin þegar ekið er utan vega að vetrarlagi, heldur jafnframt gert ráð fyrir að ef fyrir hendi er snjóþekja sem getur hlíft landinu sé það í lagi. Þetta er ábending sem kom oftsinnis fram í umfjöllun málsins og gott að meiri hlutinn bregst við því. Með sama hætti er augljóslega reynt að koma til móts við athugasemdir sem hafa komið fram af hálfu fatlaðra um að tekið sé tillit til þeirra í textanum og gert ráð fyrir því að hægt sé að veita fötluðum undanþágur þegar um það er að ræða að þeir þurfa ef til vill að ferðast lengra og meira á vélknúnum farartækjum til að komast á þá staði sem um ræðir en göngufólk. Ég viðurkenni að þarna er líka um ákveðna jafnvægislist að ræða því að það er ekki raunhæft, hver svo sem afstaða okkar er til jafnræðis og jafnréttis fatlaðra, að gera ráð fyrir að þeir geti farið á alla þá staði sem ófatlaðir geta hugsanlega komist á. Það er ekki hægt að beita náttúruna fullkominni jafnréttiskröfu hvað þetta varðar. Það er hins vegar jafnljóst að vélknúin farartæki, fjórhjól eða önnur slík farartæki, bílar jafnvel, geta orðið til þess að gefa fólki með margháttaða fötlun tækifæri til þess að njóta náttúrunnar í miklu ríkara mæli en ef það fengi ekki tækifæri til þess að nýta sér slík tæki. Ég fagna því í sjálfu sér að meiri hlutinn í umhverfis- og samgöngunefnd skuli með breytingartillögu koma til móts við ábendingar sem komið hafa fram um nákvæmlega þetta efni. Maður veltir fyrir sér hvort við séum endanlega komin á réttan stað varðandi fyrirkomulagið. Það er gert ráð fyrir undanþáguheimild sem þurfi að sækja um og einhverri stjórnsýslu í kringum það sem getur kannski verið þung í vöfum, en ég mundi hvað þetta atriði varðar segja að komi málið aftur til umfjöllunar milli 2. og 3. umr. þyrftum við að fara aðeins nánar yfir þetta. Þótt verið sé að opna, má segja, möguleikann á að veita fötluðum undanþágu til að aka utan vega þar sem öðrum er það hugsanlega óheimilt er ef til vill verið að búa til stjórnsýsluþröskulda í því sambandi. Ég vil að minnsta kosti taka snúning á því máli til að kanna hvort sú regla sem felst í breytingartillögunni kemur með öllu til móts við þær athugasemdir sem komið hafa fram af hálfu fatlaðra í þessu sambandi. Ég verð hins vegar að segja varðandi þann þátt sem snýr að akstri bænda og búaliðs að sú heimild sem felst í breytingartillögu meiri hlutans er býsna þröng. Ég hef hlýtt á sjónarmið sem meðal annars hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefur haft uppi í því sambandi, og hann þekkir auðvitað betur til en ég á því sviði, en ég mundi halda að þarna sé verið að setja þeim akstri sem tengist störfum bænda fullþröngar skorður. Ef ætlunin er raunverulega að koma til móts við sjónarmið sem komið hafa úr þeirri átt er nauðsynlegt að gera betur en felst í breytingartillögum meiri hlutans. Ég held að það verði líka að hafa í huga í sambandi við stöðu bænda og landeigenda að þrátt fyrir að þeir þekki slóða og annað á sínum eignarlöndum sem geta nýst þeim í starfi þeirra er ekki sjálfgefið að þeim eigi að vera skylt að skrá slíka slóða í gagnagrunn. Mér finnst í raun og veru ansi langt gengið þegar gert er ráð fyrir því. Þarna er atriði sem snýr að bændum og landeigendum sem einnig þarf að hafa í huga. Þá kem ég að kortagrunninum sem er grundvallarbreyting sem felst í þessu frumvarpi. Við vitum og þekkjum að kortagrunnurinn hefur verið í smíðum um margra ára skeið og ég hef ekki heyrt í neinum sem ekki er í sjálfu sér fylgjandi því að Landmælingar komi sér upp góðum gagnagrunni og kortagrunni um þá vegi og slóða sem fyrir hendi eru í landinu. Ég held að öllum hljóti að vera kappsmál að það sé sem best gert og skynsamlegast. Að minnsta kosti var á árum áður mikið samstarf milli útivistarfólks, jeppamanna, og Landmælinga í sambandi við gerð þessa grunns. Ég held að við getum verið sammála um að það sé æskilegt að hann verði sem bestur og nákvæmastur. Hins vegar tek ég undir athugasemdir sem hafa komið fram við meðferð málsins um að það geti verið varasamt að gera þennan kortagrunn að helsta grundvelli refsiheimilda á þessu sviði. Við getum orðað það svo til nokkurrar einföldunar að eins og frumvarpið er sett upp sé gert ráð fyrir því að í þennan kortagrunn verði skráðir allir þeir vegir og slóðar sem heimilt sé að aka og þannig verði gerður tæmandi listi yfir leyfða vegi í landinu. Við getum orðað það þannig. Ég held að athugasemdir sem fram hafa komið, ekki síst af hálfu vanra ferðamanna og útivistarfólks, um að þetta geti verið óheppilegt sem grunnur refsiheimilda séu alveg marktækar. Það hefur verið bent á að víða geti aðstæður verið með þeim hætti að það sé með öllu ómögulegt að aka eingöngu eftir merktum og leyfðum slóðum samkvæmt þessum reglum, samkvæmt þessum grunni, að aðstæður geti verið með þeim hætti að utanvegaakstur kunni að vera nauðsynlegur en líka að hann kunni að vera skaðlítill eða skaðlaus við einstaka aðstæður. Það að setja málin fram svona afdráttarlaust fellur illa að raunveruleikanum. Þess vegna ítreka ég enn efasemdir sem ég hef um að þessi kortagrunnur eigi að vera sá grundvöllur refsiheimilda á þessu sviði sem frumvarpið í núverandi mynd gerir ráð fyrir. Síðan hafa auðvitað verið ábendingar um að gerð þessa kortagrunns sé ekki lokið, það sé óljóst hvernig muni ganga og hvernig gangi að fjármagna frekari vinnu hans o.s.frv. sem auðvitað veikir þetta sem grundvöll refsinga. Aðalatriðið er kannski það að ég held að ekki sé rétt að gera það að afdráttarlausri reglu að akstur utan þeirra vega og slóða sem finna má í gagnagrunninum sé refsiverður nema í þeim tilvikum þegar nokkrar tiltölulega þröngar undanþáguheimildir eiga við. Ég held að í þessu sambandi sé rétt að hlusta betur á sjónarmið sem hafa komið frá fjöldamörgum hópum útivistarmanna um nákvæmlega þetta atriði og það sé mikilvægt að vinna nánar í samráði og samvinnu við þann hóp. Ég held að einmitt í hópi þeirra sem hafa það í mörgum tilvikum að sínu helsta áhugamáli, sumir jafnvel að atvinnu, að ferðast um óbyggðir landsins sé svo yfirgnæfandi meiri hluti fólks líka í hópi náttúruunnenda og þeirra sem vilja virða landið. Mér finnst ekki hægt að horfa fram hjá athugasemdum þeirra. Þarna er líka oft og tíðum um það fólk að ræða sem þekkir hálendi landsins og óbyggðir hvað best, hvort sem um er að ræða þá sem ferðast um á jeppum, veiðimenn eða aðra. Þetta eru þeir sem þekkja sum svæði landsins hvað best, nýta þau sem mest og hafa í mörgum tilvikum mestan áhuga á því að varðveita landið. Það eru fleiri þættir í þessu frumvarpi, hæstv. forseti, sem ástæða er til að nefna. Við hv. þm. Árni Johnsen komum lítillega inn á framkvæmdaáætlun náttúruminjaskrár sem er nýmæli í frumvarpinu þó að það hafi líkingu við núverandi náttúruverndaráætlun. Við tökum fram í nefndaráliti okkar að við teljum að það sé æskilegt, gott og jákvætt að þingið komi að gerð framkvæmdaáætlunar náttúruminjaskrár. Þetta er frekar óþjált heiti, hæstv. forseti, sem þó má notast við. Það er samt spurning hvort hægt væri að nálgast það með því að velja annað orð. En við fögnum því að Alþingi komi að þessari vinnu, að kjörnir fulltrúar á þinginu komi að þeirri vinnu og það sé ekki ráðherra einn og embættismenn hans sem undirbúa og bera ábyrgð á gerð þessarar framkvæmdaáætlunar. Það er ljóst að hún getur haft veruleg áhrif sem snerta marga. Hún felur í sér mjög mikilvæga stefnumörkun sem eðlilegt er að þingið komi að. Þó að undirbúningur eigi sér stað á vegum hæstv. umhverfisráðherra hverju sinni og ráðuneytis hans er fjallað um málið á þingi. Út af fyrir sig er mjög gott að tillit er tekið til þess í þessu máli. Um þetta fjölluðu fjölmargir umsagnaraðilar eins og sjá má af þeim skrifum sem fylgja málinu. Menn hafa velt fyrir sér samspili framkvæmdaáætlunarinnar og annarra áætlana sem gerðar eru. Þar blasir við samspil við rammaáætlun. Það er trúlega rétt að þær þurfa ekkert að rekast á en við verðum samt sem áður að hafa í huga að þarna er um að ræða tvenns konar áætlanir sem hafa óneitanlega töluverðan snertiflöt. Það getur skapast ákveðið flækjustig þegar horft er til samspils þessara áætlana. Það má segja að í breytingartillögu meiri hlutans sé tekið á einu atriði þar sem árekstur blasti eiginlega við í frumvarpinu með því að það er tekið fram í breytingartillögum og nefndaráliti meiri hlutans að ekki verði óheimilt að stunda orkurannsóknir á svæðum sem eru í biðflokki samkvæmt rammaáætlun. Það hefði verið mjög sérkennilegt ef niðurstaðan hefði orðið sú að svæði sem sett er í biðflokk við afgreiðslu rammaáætlunar væru jafnsett svæðum sem njóta verndar samkvæmt rammaáætlun. Það hefði verið frávik frá þeim tilgangi biðflokks að vera raunverulegur biðflokkur þar sem mál eru tekin til nánari skoðunar og rannsókna til að hægt sé að meta hvort þau eigi eftir atvikum þegar tíminn líður að fara annaðhvort í nýtingarflokk eða verndarflokk. Það má segja að þarna sé verið að laga galla sem var á frumvarpinu og allt gott um það að segja. Engu að síður verður ákveðið samspil í þessu sem menn þurfa að huga að. Það leiðir hugann að fleiri áætlunum sem ýmist eru til staðar eða á leiðinni, hvernig þetta spilar saman við hugmyndir um landsskipulag og annað þess háttar sem nú er komið inn í þingið þó að það hafi ekki fengið neina umfjöllun. Hvernig á þetta allt að vinna saman? Það þarf svolítið að hugsa þann þátt betur að mínu mati þótt ég sé ekki með afmarkaðar breytingartillögur að þessu sinni hvað þann þátt varðar. Hvað um það, það er mikilvægt að Alþingi fái framkvæmdaáætlun til meðferðar ef frumvarpið nær fram að ganga. Eitt af þeim atriðum sem hefur valdið hvað mestum deilum í sambandi við þetta frumvarp og reyndar fyrri frumvörp um breytingar á náttúruverndarlögum sem hafa verið til umfjöllunar síðustu sennilega tvö árin er breyting á núgildandi 37. gr. náttúruverndarlaga sem samkvæmt þessu frumvarpi á að verða 57. gr. Þarna er um að ræða breytingu sem ég hygg að komi til með að hafa veruleg áhrif. 37. gr., eins og hún er í dag, felur í sér það sem kallað er sérstök vernd. Ef ég má vísa í núgildandi lagaákvæði í lögum nr. 44/1999 er þar talað um jarðmyndanir og vistkerfi sem njóti sérstakrar verndar og að forðast skuli röskun þeirra eins og kostur er. Þar eru tiltekin í nokkrum töluliðum mikilvægar jarðmyndanir og vistkerfi. Það er vísað til eldvarpa, gervigíga og eldhrauna, stöðuvatna og tjarna, sem eru 1 þús. m² að stærð eða stærri, mýra og flóa, 3 hektara eða stærri, fossa, hvera, annarra heitra uppspretta o.s.frv. sem eru 100 m² eða stærri og svo er vísað til sjávarfitja og leira. Miðað við breytinguna eins og hún er í frumvarpinu eru taldar upp fleiri tegundir svæða. Svo ég vísi í 57. gr. er í fyrsta lagi talað um votlendi, svo sem hallamýrar, flóa, flæðimýrar, rústamýrar, 10 km² að flatarmáli eða stærri, stöðuvötn og tjarnir sem eru 1 þús. m² eða stærri, sjávarfitjar og leirur. Það er vísað til birkiskóga sem einkennist af náttúrlegri nýliðun og aldursdreifingu með nánari skilgreiningum. Svo er aftur vísað til eldvarpa, eldhrauna, gervigíga og hraunhella, fossa og umhverfis þeirra í allt að 200 metra radíus frá fossbrún. Þarna má segja að nýmælið sé það að votlendisskilgreiningin er víðtækari. Bætt er við birkiskógunum. Svo er viðmiðunum breytt í þessu sambandi. Í greininni eins og hún er sett fram í frumvarpinu má segja að skilyrði til þess að veita leyfi til framkvæmda sem með einhverjum hætti raska þessum svæðum séu þrengd. Það er bæði verið að láta þessa grein, sérstöku verndina, ná til stærri svæða, stærri hluta landsins ef svo má að orði komast, en það er líka verið að þrengja að möguleikum til að veita leyfi til framkvæmda á þessum stöðum. Þetta er umdeilt atriði af mörgum sökum. Menn hafa gert athugasemdir við skilgreiningar í þessu sambandi en þó ekki síst tilefni og þörf. Um það eru skiptar skoðanir, bara svo því sé haldið til haga. Það eru til skýrslur sem vísa til þess að núgildandi 37. gr. hafi ekki mikil áhrif. Gegn því hefur verið teflt fram því sjónarmiði að hún hafi áhrif einfaldlega vegna þess að hún hafi áhrif á það í hvaða framkvæmdir er ráðist strax á undirbúningsstigi. Ég minnist þess að Landsvirkjun vísar í það í ágætri umsögn sinni að raunverulega er inntakið í athugasemd Landsvirkjunar að þessu leyti það að 37. gr. hafi meiri áhrif en kannski virðist vegna þess að þeir aðilar sem fara í framkvæmdir hljóti að horfa til þessa þáttar þegar þeir velja hvar þeir láta til sín taka. Ég ætla að vitna í umsögn Landsvirkjunar um þessa grein, með leyfi forseta: „Umræða um gildi þessarar greinar þegar kemur að útgáfu framkvæmdaleyfa, gerð skipulagsáætlana, matsáætlana o.s.frv. hefur kannski ekki farið hátt, en hún hefur tvímælalaust haft mikil áhrif. Í frumhönnun, við undirbúning, framkvæmdir og rekstur hefur Landsvirkjun alltaf reynt að skerða ekki þær landslagsgerðir sem taldar eru upp í greininni.“ Það má segja að greinin eins og hún er hafi hugsanlega áhrif til viðmiðunar þó að það reyni kannski ekki endilega í úrskurðum á síðari stigum á það hvort brotið sé gegn henni eða ekki. Hvað sem þessu líður benda ýmsir aðilar, Landsvirkjun, Samorka, Vegagerðin og fleiri, á það að þarna kunni að vera settar talsverðar skorður sem geti staðið í vegi framkvæmda. Það verður að hafa í huga að þarna er aðeins um að ræða einn af fjölmörgum þröskuldum sem þeir aðilar sem vilja fara í framkvæmdir af einhverju tagi þurfa að komast yfir. Það má segja að á undanförnum árum hafi bæst mjög mikið við þær hindranir eða þá þröskulda sem þeir sem vilja ráðast í framkvæmdir, hvort sem er á sviði orkuvinnslu, vegagerðar eða annarrar mannvirkjagerðar, þurfa að komast yfir til að fá leyfi til að framkvæma. Skilyrðum um leyfisveitingu, umsagnir og annað þess háttar hefur fjölgað til mikilla muna. Ég hef áður í þessum ræðustól lýst því yfir að þarna held ég að sé orðinn til ákveðinn frumskógur sem geri það að verkum að mál af þessu tagi, framkvæmdir í undirbúningi, tefjist oft og lendi í öngstræti, ekki í sjálfu sér vegna þeirra krafna sem gerðar eru til framkvæmdanna út frá raunverulegum náttúru- og umhverfisverndarsjónarmiðum, heldur er fyrst og fremst verið að leggja stjórnsýslulega steina í götu þess sem gera á. Ég hef margoft nefnt það í umræðum um mál sem hér hafa komið til umræðu, mat á umhverfisáhrifum, breytingar á skipulagslögum og fjöldamörg önnur mál, að það væri mikilvægt að fara yfir ferla í þessu sambandi, fara yfir þær leyfisveitingar, skilyrði og aðdraganda sem eru fyrir hendi í hinum mismunandi lögum. Við höfum alltaf fjallað um þetta afmarkað við hvern lagabálk fyrir sig en með því að skoða þetta heildstætt gætum við hugsanlega náð þeim árangri að grisja aðeins skóginn, gera ferla einfaldari, gera málsmeðferð einfaldari, fljótari og jafnvel betri, án þess að slá af kröfum um náttúruvernd eða umhverfissjónarmið. Ég held að þetta sé hægt. Ég hef eftir nokkurra ára setu í umhverfisnefnd séð fjöldamörg frumvörp fara gegnum þingið sem hafa hvert með sínum hætti áhrif í þessu sambandi, hafa bætt við lögbundnum umsagnaraðilum, skyldu til þess að leita umsagna, skyldu til þess að fá leyfi o.s.frv. Kerfið hefur verið flækt til mikilla muna án þess endilega að það snerti með einhverjum hætti við þeim viðmiðunum sem mestu máli skipta í þessu sambandi, þ.e. þeim viðmiðunum sem snúa að vernd náttúrunnar. Það er bara verið að gera ferlið flóknara, tímafrekara og dýrara án þess endilega að auka gæði þeirrar vinnu sem um ræðir. Það er verulegt umhugsunarefni hvernig mismunandi lagabálkar á þessu sviði vinna saman í þessum efnum. Ég segi það þrátt fyrir að hafa setið í hv. umhverfisnefnd um nokkurra ára skeið að yfirsýn mín yfir þessi ákvæði og samspil þeirra hefur frekar minnkað eftir því sem tíminn hefur liðið. Mér hefur fundist kerfið hafa verið gert flóknara án þess endilega að verið sé að stuðla að meiri gæðum eða betri niðurstöðu. Hvað varðar áhrif 57. gr. sem ég hef fjallað örstutt um hafa þeir aðilar sem látið hafa þessi mál sérstaklega til sín taka í umsögnum, margir hverjir, vakið athygli á því að þetta geti gert starf þeirra erfiðara. Ég held að það sé ekki að tilefnislausu að orkufyrirtæki, sveitarfélög, Vegagerðin eða aðrir slíkir geri athugasemdir við fyrirkomulagið eins og það er sett fram. Ég er þeirrar skoðunar að þarna þurfi einfaldlega að fara betur yfir málið og gæta þess að ganga ekki lengra í þessu sambandi en nauðsynlegt er. Ég held, hæstv. forseti, að þeir þrír þættir sem ég hef nefnt sérstaklega, jafnvægið milli ferðafrelsis og eignarréttar, jafnvægið milli banns við utanvegaakstri og eðlilegrar umferðar um landið og 57. gr. sem áður var 37. gr., séu veigamestu atriðin sem þyrfti að vinna betur í. Þetta eru hins vegar engin smáviðfangsefni, þetta eru veigamikil atriði sem snerta kjarna þessa frumvarps. Það eru fleiri atriði sem auðvitað hefur verið fjallað um í sambandi við þetta mál. Að einhverju leyti hefur þegar í umræðunni verið fjallað um stjórnsýsluþáttinn. Ég tel að það sé til bóta að geyma stofnun þessara svokölluðu náttúruverndarumdæma eins og þau voru sett fram í upphaflegu frumvarpi. Ég held að það sé til bóta að skoða þau mál betur áður en ráðist er í lagasetningu á því sviði. Ég held að hins vegar þurfi að velta frekar fyrir sér samspili mismunandi stofnana sem líka hefur sætt gagnrýni. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason fjallaði svolítið um stöðu Náttúrufræðistofnunar í þessu sambandi. Ég tek undir orð hans, Náttúrufræðistofnun vinnur mjög gott starf á mörgum sviðum. Spurningin er hins vegar sú hvort henni sé með frumvarpinu fært hlutverk á einhverjum sviðum þar sem aðrar stofnanir hins opinbera ættu frekar að koma að. Auðvitað verðum við þingmenn oft varir við togstreitu mikilli stofnana hins opinbera þegar mál af þessu tagi koma til umfjöllunar í þinginu. Slík álitamál hafa verið töluvert mörg á sviði umhverfis- og samgöngunefndar á síðustu missirum. Ég held að mönnum hafi ekki tekist að komast að niðurstöðu í sambandið við frumvarpið þannig að ég held að ákveðnir árekstrar verði áfram fyrir hendi. Ég held að við þurfum að huga að því í framhaldi málsins. Síðan er þátturinn sem snýr að sveitarfélögunum. Þau hafa komið á framfæri margvíslegri gagnrýni á þetta frumvarp, bæði einstök sveitarfélög og Samband íslenskra sveitarfélaga. Við þurfum að virða þá meginreglu að skipulagsvald í landinu sé hjá sveitarfélögunum. Það hefur gætt ákveðinnar miðstýringar, tilhneigingar getum við sagt, af hálfu ráðuneyta og ríkisstofnana að ná til sín valdi sem hefur verið hjá sveitarfélögunum, m.a. í sambandi við skipulagsmálin. Ég held að athugasemdir Sambands íslenskra sveitarfélaga og margra sveitarfélaga sem sent hafa inn ágætar athugasemdir séu þess virði að veita þeim athygli. Ég bendi hv. þingmönnum á athugasemdir í þessu sambandi. Við megum ekki gleyma því að sveitarfélög gegna á margan hátt lykilhlutverki varðandi framkvæmd náttúruverndar í landinu. Þau hafa líka mikilvægu hlutverki að gegna við íbúa og atvinnulíf á viðkomandi svæðum. Við verðum að gefa þeim svigrúm og taka tillit til þeirrar meginreglu að sveitarfélög eigi að vera sjálfstæð í störfum sínum. Hæstv. forseti. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason fjallaði um nokkra þætti í ræðu sinni áðan sem ég hef ekki komið inn á, m.a. hvað varðar skilgreiningar sem enn eru að sumu leyti tilefni mismunandi túlkunar og ágreinings. Hann nefndi, sem og fleiri þingmenn hér í andsvörum, kostnaðarþáttinn og fleira þess háttar sem ástæða er til að ræða frekar. Áður en ég lýk máli mínu, hæstv. forseti, vildi ég taka fram að margt í þeirri vinnu sem unnið hefur verið í aðdraganda málsins er af hinu góða. Náttúruverndarlöggjöf í landinu er gríðarlega mikilvæg. Ég held hins vegar, hæstv. forseti, að við séum ekki komin á endapunkt í þessari vinnu, ég held að við séum ekki komin á þann stað að við getum lokið umfjöllun þingsins um þetta. Ég held að það muni ekki gerast á næstu sólarhringum. Ef þetta frumvarp verður samþykkt í þeirri mynd sem það nú er, eða lítið breytt, verður það tilefni áframhaldandi deilna. Í ljósi þess sem ég sagði í upphafi um það hvernig við ættum að forgangsraða verkefnum í störfum þingsins síðustu dagana leyfi ég mér líka að benda á að í þessu frumvarpi eru ekki, eftir því sem ég best fæ séð, nein slík ákvæði sem brýna nauðsyn ber til að afgreiða á næstu vikum. Ég hef ekki komið auga á það. Ég veit að í þessum sal eru fjöldamargir þingmenn sem vilja ná fram þeim breytingum sem hér er að finna, ég veit að það er pólitískur vilji mjög margra að ljúka þessu máli, en ég bið þá hv. þingmenn að velta fyrir sér hvort sá vilji sé nauðsyn. Þá er ég bara að velta því fyrir mér, hæstv. forseti, hvernig við eigum að haga störfum okkar á næstu dögum þar sem fjöldamörg mál eru til umfjöllunar og engin forgangsröðun af neinu viti hefur átt sér stað. Sum mál eru vissulega þess eðlis að það eru einhverjar aðstæður sem kalla á að þau verði kláruð. Þau eru reyndar að mínu mati ekkert óskaplega mörg, en þau eru þarna. Að mínu mati væri miklu eðlilegra að beina kröftunum fyrst og fremst að þeim, ljúka þeim og gera það vel frekar en að reyna að klára öll þau mál sem einstaka ráðherrar, nefndarformenn eða nefndarmenn í einstökum nefndum hafa áhuga á eða pólitískan vilja til að ljúka. Það á, hæstv. forseti, ekki síst við í lok kjörtímabils þegar umboð okkar allra er að renna út og fáar vikur eru þar til saman kemur nýtt þing með nýtt umboð, hugsanlega töluvert öðruvísi samsett en það sem nú situr.

Frú forseti. Ég vil kannski fyrst segja það í upphafi, í framhaldi af orðum hv. þm. Birgis Ármannssonar sem talaði á undan mér, að það er svolítið áhyggjuefni á þessum vettvangi hvernig bestu málin verða oft að alvarlegu ágreiningsefni og hversu erfiðlega það virðist ganga að ná mikilvægum málum fram í málefnalegri umræðu og skilvirkri vinnu í þinginu. Í máli eins og þessu held ég að vilji sé í rauninni það sem þarf. Það er endalaust hægt að þyrla upp vafaatriðum, álitaefnum, vísa í vinnubrögð og biðja um fleiri umsagnaraðila. Það er hægt að gera það í þessu máli sem og svo mörgum öðrum og hefur verið gert í mörgum málum sem við höfum tekið til umfjöllunar í þinginu. Á einhverjum tímapunkti þarf samt að ljúka málum. Þetta mál á sér langan aðdraganda, það hefur gengið í gegnum mikla mótun, það hefur verið fullur og ríkur vilji til þess hjá stjórnarmeirihlutanum í umhverfis- og samgöngunefnd að taka tillit til sjónarmiða, vinna málið vel og leyfa öllum sem vilja leggja því gott til að njóta sannmælis og leggja því gott til í raun. Þetta vildi ég sagt hafa í upphafi míns máls. Ég tel hins vegar að málið sé núna komið á það stig að það sé tilbúið til afgreiðslu. Það liggur þó í hlutarins eðli að í stórri heildarlöggjöf verða alltaf uppi álitamál inn í framtíðina og reynslan mun leiða það í ljós. Hún gerir það alltaf, það eru alltaf einhver atriði sem betur mega fara og ástæða er til að lagfæra í fyllingu tímans. Þetta frumvarp til laga um náttúruvernd, ný heildarlöggjöf um náttúruvernd, hefur það að markmiði að vernda til framtíðar fjölbreytni íslenskrar náttúru, þar á meðal líffræðilega og jarðfræðilega fjölbreytni og fjölbreytni landslags, eins og kemur fram í markmiðsgrein frumvarpsins. Lögin eiga að tryggja eftir föngum þróun íslenskrar náttúru eftir eigin lögmálum. Þau eiga að stuðla að endurheimt raskaðra vistkerfa, svo ég drepi á helstu markmiðum, og þau miða að vernd og sjálfbærri nýtingu auðlinda. Þau eiga að stuðla að því að ekki spillist líf eða land, loft eða lögur. Þeim er ætlað að auðvelda umgengni almennings að náttúru landsins og efla þekkingu og fræðslu almennings um náttúruna og tryggja rétt almennings til að fara um landið og njóta þessarar náttúru í sátt við hana sjálfa. Umræða um náttúruvernd og umhverfismál hefur verið býsna fyrirferðarmikil undanfarin ár og tilefnin sem við höfum fengið til þeirrar umræðu á síðustu missirum hafa ýmist verið jákvæð eða neikvæð. Umræðan um rammaáætlun um vernd og nýtingu landsvæða og afgreiðsla þess máls hefur knúið okkur til þess að ígrunda vel grunnforsendur auðlindanýtingar, umgengni okkar við náttúruna og stöðu hennar. Af sama toga er umræðan um auðlindaákvæði stjórnarskrárinnar og ekki síður náttúruverndarákvæðið sem tillaga er um inn í nýja stjórnarskrá. Neikvæðu tilefnin eru hins vegar alvarleg mengunarslys sem hafa opnað augu okkar fyrir upplýsingaskyldu stjórnvalda í umhverfismálum og afleiðingar mannvirkjagerðar eins og við höfum fengið hrikalegar fréttir af varðandi lífríkið í Lagarfljóti. Þessi dæmi sem ég nefni núna ættu ein og sér að geta opnað augu okkar fyrir mikilvægi þess að taka tillit til náttúrunnar á hennar eigin forsendum, mikilvægi þess að virða varúðarsjónarmið og láta náttúruna njóta vafans þegar þekkingu skortir á áhrifum framkvæmda og mannvirkjagerðar. Þetta frumvarp felur í sér heilsteyptari og skýrari lagaumgjörð en við höfum áður haft um vernd íslenskrar náttúru. Hér er að finna skarpari markmiðssetningu en við höfum áður haft. Við höfum hér kafla um meginreglur, aðlögun friðlýsingarflokka að alþjóðlegum viðmiðum, heimild til friðlýsingar heilla vatnasviða, viðbætur og breytingar á kafla um vernd jarðminja, vistkerfa, vistgerða og tegunda, kafla um framandi tegundir, akstur utan vega, vöktun náttúrunnar og aukin og bætt þvingunarúrræði stjórnvalda til að framfylgja þessum lögum. Náttúruverndarsamtök Íslands hafa fagnað framlagningu þessa frumvarps og skorað á Alþingi að tryggja framgang þess. Þau benda réttilega á að í frumvarpinu er tekið mið af alþjóðlegum skuldbindingum Íslands í samræmi við samninginn um líffræðilega fjölbreytni, svo sem CITES-samninginn um alþjóðaverslun með tegundir villtra dýra og plantna sem eru í útrýmingarhættu, tilskipunum Evrópusambandsins sem teknar hafa verið upp í EES-samninginn, Bernarsamningnum, Ramsar-samningnum um verndun alþjóðlega mikilvægs votlendis og Árósasamningnum sem náttúruverndarsamtökin fagna sérstaklega. Þau benda á að núgildandi lög séu um margt bitlaus og efnisákvæði þeirra veik og telja að fyrirliggjandi frumvarp bæti töluvert úr og benda meðal annars á að ráðherra er í þessum lögum veitt heimild til að kveða á um tímabundið bann við framkvæmdum eða nýtingu sem skaðað geti verndargildi náttúruminja sem teknar eru á framkvæmdaáætlun. Bannið gildir þar til auglýsing um friðlýsingu eða friðun hefur verið birt en verði ekki af friðlýsingu eða friðun innan fimm ára falli það niður. Þau vekja líka sérstaklega athygli á ákvæði í frumvarpinu sem heimila stjórnvöldum að bregðast við brotum gegn ákvæðum laga og reglna, ekki síst með beitingu þvingunarúrræða. Hingað til hefur borið á því, eins og dæmin sanna, að stjórnvöld hafa staðið úrræðalítil eða jafnvel með öllu úrræðalaus þegar brotið er gegn náttúruverndarlöggjöfinni. Náttúruverndarsamtökin vekja líka athygli á því, og ég tek undir það, að Íslendingar mega ekki verða eftirbátar annarra þjóða í þessum efnum enda hljóta meginreglur umhverfisréttarins að vera forsenda hins græna hagkerfis sem við leggjum svo ríka áherslu á. Þau vekja líka athygli á því, eins og við ræddum aðeins fyrr í dag, að aðdragandi þessa máls er allnokkur. Hann byggir á hvítbókinni um löggjöf til verndar náttúru Íslands sem kom út árið 2011. Henni fylgdi víðtæk og ítarleg umræða, hún var meðal annars rædd í þaula á umhverfisþingi árið 2011 og byggir á vinnu fjölda sérfræðinga um náttúru landsins og var fulltrúum almannasamtaka veitt aðkoma að þeirri umræðu. Samtökin telja að aldrei áður hafi verið gerð jafnítarleg greining á íslensku náttúrufari, sérkennum þess og hvernig unnt sé að tryggja betur verndun náttúru landsins með nýrri og öflugri löggjöf. Eftir að frumvarpið kom fram og var sett inn í opið umsagnarferli tóku að heyrast gagnrýnisraddir úr ýmsum áttum um innihald frumvarpsins. Mér fannst ýmislegt af þeim ábendingum sem komu fram eiga rétt á sér og tillit til þeirra hefur verið tekið. Sumt af þessu byggði þó að mínu mati á ákveðinni tortryggni og jafnvel misskilningi, t.d. um að frumvarpið sé illa unnið og án samráðs. Það tel ég ekki rétt, eins og við höfum rætt nú þegar. Ýmislegt í þeirri gagnrýni sem hefur komið fram varðar auk þess ákvæði í núgildandi lögum og framan af umræðunni var það töluvert áberandi. Verið var að gagnrýna ýmsa hluti sem eru í núgildandi lögum sem þetta frumvarp breytir litlu um eða engu, en að svo miklu leyti sem efnislegar ábendingar komu fram var orðið við þeim eftir fremsta megni, eins og ég sagði og margoft hefur komið fram. Þetta frumvarp bætir rétt útivistarfólks, tryggir rétt fólks til að ferðast um landið. Almannarétturinn er styrktur og samkvæmt frumvarpinu er Umhverfisstofnun veitt heimild til að bregðast við, t.d. ef för gangandi fólks er hindruð með ólögmætum hætti. Við getum samt ekki lokað augunum fyrir því að utanvegaakstur og vaxandi umferð vélknúinna ökutækja er veruleg ógn við náttúru landsins, öræfanáttúruna og hálendið. Við höfum séð á myndum átakanleg dæmi þess á síðustu missirum hvernig utanvegaakstur skemmir og eyðileggur landið og skilur það eftir örum rist, má segja. Við því þarf auðvitað að bregðast og í þessu frumvarpi er það gert. Varðandi efnisátektir þeirra sjónarmiða sem lúta að utanvegaakstri finnst mér ástæða til að vekja sérstaka athygli á því að í 31. gr. frumvarpsins er kveðið á um að það sé heimilt, ef nauðsyn krefur, að aka vélknúnum ökutækjum utan vega vegna lögreglustarfa, sjúkraflutninga og björgunarstarfa. Þetta finnst mér ástæða til að taka sérstaklega fram vegna umræðu sem varð hér fyrr í dag. Samkvæmt frumvarpinu skal ráðherra, að fengnum tillögum Umhverfisstofnunar, kveða í reglugerð á um undanþágur frá banni, m.a. vegna starfa manna við landbúnað, landgræðslu og heftingu landbrots. Síðan segir: „Umhverfisstofnun er einnig heimilt að veita undanþágur vegna annarra sérstakra aðstæðna og skal ráðherra í reglugerð samkvæmt grein þessari kveða á um nánari skilyrði fyrir veitingu þeirra.“ Mér finnst rétt að vekja athygli á þessu vegna þess að ef marka mætti umræðuna eins og hún hefur verið að undanförnu, sérstaklega hér fyrr í dag, mætti ætla að bændur kæmust ekki um lönd sín, björgunarsveitir gætu ekki athafnað sig, hvorki á æfingum né í aðgerðum, sjúkraflutningar væru takmarkaðir og annað í þeim dúr, en eins og menn hljóta að sjá þegar lesið er orðrétt upp úr þessu ákvæði fer því fjarri að svo sé. Mér finnst seilst langt til móts við stríðandi sjónarmið í þessu máli en við verðum líka að hafa hugfast að hér er á ferðinni náttúruverndarfrumvarp sem fjallar um náttúruvernd, ekki um ferðafrelsi eða um réttarstöðu akandi vegfarenda. Löggjöfin hlýtur að taka mið af þeim markmiðum sem henni er ætlað að uppfylla. Frú forseti. Ég vil að lokum segja vegna þeirrar gagnrýni sem hefur komið fram, m.a. frá útivistarfólki og akstursklúbbum, að ég er sjálf útivistarkona og unnandi íslenskrar náttúru, ég er göngukona og vil geta tjaldað úti í náttúrunni þar sem því verður við komið, ég hef verið hestamaður nánast allt mitt líf og vil komast ríðandi leiðar minnar þegar svo ber undir, ég er jeppaeigandi og björgunarsveitarmaður og vil geta ekið eftir akfærum slóðum og leitað vaðs þar sem það á við og sem slík, göngukona, jeppaeigandi og hestamaður, er ég ánægð með þetta frumvarp eins og það er orðið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég get tekið undir það sem hv. þingmaður segir, þetta er mikilvægt mál og mjög efnismikið. Frumvarpið sjálft er um 100 greinar ásamt um 20 reglugerðarheimildum til ráðherra ásamt bráðabirgðaákvæðum o.fl. Ég verð þó aðeins að bregðast við því sem hv. þingmaður segir, að mikið samráð hafi verið haft og samvinna verið við samningu frumvarpsins. Við leggjum þá hvort sitt matið á það en ég staldra dálítið við það sem kom fram í andsvari við hv. þm. Ólaf Þór Gunnarsson áðan þegar ég spurði hann um athugasemdir Landssambands veiðifélaga sem kvartaði undan samráðsleysi. Hv. formaður nefndarinnar sagði að það hefði komið fram hjá mörgum sem komu fyrir nefndina að ekki hefði verið haft nægilegt samráð. Það segir okkur að það er matsatriði hvað er mikið samráð eða lítið. Framsögumaður málsins, formaður nefndarinnar, vitnaði í umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem gerir athugasemd við að það hafi ekki átt fulltrúa í nefndinni og það segir sitt um þann undirbúning sem var í þessari undirbúningsnefnd. Sveitarfélögin eru með hitt stjórnsýslustigið og hv. þingmaður veit það eins vel og ég, og jafnvel betur, hversu mikilvægt er að hafa þá aðila með í ákvörðunum. Mig langar aðeins að spyrja hv. þingmann hvort hún hafni því alfarið að það hefði verið æskilegra að hafa meira samráð og samvinnu við undirbúning frumvarpsins.

Frú forseti. Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni að það er mikilvægt að gott samráð eigi sér stað við undirbúning heildarlöggjafar í jafnstórum málaflokki og náttúruverndin er. Hversu langt á að ganga í að teygja sig út til allra hugsanlegra umsagnaraðila á fyrri og síðari stigum máls er alltaf álitaefni. Það er samt mikilvægt í máli sem þessu að hafa samráð við sveitarfélög, náttúruverndarsamtök, landeigendur, útivistarsamtök og aðra þá sem af sjálfsögðum og eðlilegum ástæðum telja sig hafa nokkuð um það að segja hvaða umgjörð er sköpuð utan um möguleika fólks til að njóta íslenskrar náttúru. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir það í nefndaráliti sínu að það þurfi að tryggja inn í framtíðina að slíkt samráð sé ævinlega virt og virkt þannig að ég er hjartanlega sammála þingmanninum um það. Það má heldur ekki gleyma því að þetta mál hefur verið í opnu umsagnarferli á bæði fyrri og síðari stigum. Eftir að mál er til dæmis komið til þingsins er það sett í opið umsagnarferli, öllum gefst kostur á að koma álitum sínum og umsögnum að, hvort sem óskað er sérstaklega eftir því eða ekki. Öll félagasamtök eiga þess kost að óska eftir því að koma til fundar við nefndir í umfjöllun mála þannig að umsagnarferlið og aðkoma þeirra sem telja sig hafa eitthvað um málið að segja er eins opin og virk og hún getur verið. Ég tek undir það að í aðdraganda á fyrstu stigum mála þegar verið er að leggja drög að því á samráðið auðvitað að vera gott og víðtækt. Ég held nú að það hafi líka verið býsna gott og býsna víðtækt í þessu máli þó að sjálfsagt hefði mátt gera betur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Við erum sammála um mikilvægi þess að hafa sem breiðasta samstöðu og sátt eins og hægt er við samþykkt svona mikilvægs frumvarps. Ég held að ekki séu neinar deilur um það, sama hvar menn standa í pólitík eða bara starfa almennt úti í þjóðfélaginu, að menn vilja hlífa náttúrunni og vernda hana. Maður staldrar dálítið við það að búið sé að safna 16 þús. undirskriftum frá fólki sem er mikið í útivist. Mín reynsla af einstaklingunum í þessum 4x4-klúbbum er að þeir séu akkúrat fólkið sem er hvað mest meðvitað um mikilvægi þess að vernda náttúruna. Það gengur þannig um hana. Þó að alltaf séu einhver skemmd epli innan um hefur það komið fram á fundum að þessir aðilar bera einmitt mjög mikla virðingu fyrir náttúrunni og gera sér grein fyrir henni. Þess vegna staldrar maður við. Ég á ekki sæti í hv. nefnd og er að reyna að klóra mig í gegnum þetta með önnunum í þeirri nefnd sem ég sit í en mig rekur ekki minni til þess að hafa séð jafnítarlegt breytingartillöguskjal og lagt er fram af hálfu meiri hluta nefndarinnar. Það eru um sjö blaðsíður af breytingum á frumvarpinu sem eiginlega staðfestir að auðvitað hefði mátt undirbúa málið betur og jafnframt að nefndin hefur lagt mikla vinnu í málið. Það ber að þakka. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hún gæti verið sammála mér um að það væri æskilegra að taka þessar breytingartillögur aftur inn í ráðuneytið og láta útbúa nýtt frumvarp og reyna að taka það til afgreiðslu næsta haust.

Frú forseti. Ég tel að við eigum að ljúka þessu máli núna, ég tel að það sé tilbúið til afgreiðslu. En eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar áðan er það með þessi lög eins og önnur mannanna verk að þau eru ekki helgidómar. Lögum þarf að breyta í fyllingu tímans eftir því sem reynslan kennir okkur og bendir okkur á ýmislegt sem betur mætti fara. Það er svar mitt við þeim hluta spurningar þingmannsins. Þingmaðurinn vakti réttilega athygli á því að nefndarálitið er mjög ítarlegt og breytingartillögurnar allmargar. Það er einmitt vegna þessarar samráðshlustunar sem hefur átt sér stað í vinnu frumvarpsins. Þetta er eins og þegar eggið kemur út úr hænunni, maður sér ekki mikið gerast en svo kemur eitthvað á einhverju augnabliki. Þetta frumvarp er eggið sem er komið í hreiðrið. Margt hefur gerst, mörgu verið breytt og komið til móts við mörg sjónarmið. Þingmaðurinn vakti athygli á aðkomu Sambands íslenskra sveitarfélaga að ýmsu sem lýtur að framkvæmd laganna og þá langar mig aðeins að nefna að í 16. gr. frumvarpsins er til dæmis gert ráð fyrir ráðgjafarnefnd og fagráði náttúruminjaskrár. Í þeirri nefnd er beinlínis gert ráð fyrir því að Samband íslenskra sveitarfélaga eigi þrjá fulltrúa þannig að það er ekki eins og það sé verið að sniðganga stóra hagsmunaaðila í samráði, a.m.k. ekki vísvitandi.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég hjó eftir því í máli hennar að þetta frumvarp snerist ekki um ferðafrelsi heldur náttúruvernd. Ég er í grundvallaratriðum ósammála því að það sé svo einfalt, þetta tengist í mínum huga og er algjörlega ógerlegt að slíta í sundur. Mér finnst það raunar staðfestast í þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir frá hv. umhverfis- og samgöngunefnd því að viðamesta breytingin sem hún gerir er á 18. gr. sem lýtur að breytingum á reglunni um almannaréttinn, þ.e. að taka þar inn nýjungina sem lýtur að því að taka inn rétt vélknúinna ökutækja til að fara um landið. Það er tæpast í anda þess sem hv. þingmaður sagði áðan. Mér finnst bera töluvert á því að hér sé verið að ræða refsingar og það er verið að gera stórar breytingu á 91. gr. Mér þótti hún mjög sérstök í fyrra ákvæði. Hér kemur fram að hægt sé að gera upptækt með dómi vélknúið ökutæki sem hefur verið notað þar sem brot hafa verið framin en þó ekki ef ökutækið er eign manns sem ekki er við brotin riðinn. Hvernig má það vera að það er ekki hægt að gera farartækið upptækt ef ferðalangur á bílaleigubíl eða ég á bifreið hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur geri mig sekan um utanvegaakstur og veld skemmdum á landinu? Það er ekki hægt nema þetta hafi verið minn eigin bíll. Er hv. þingmaður sammála mér um að það sé dálítið afkáraleg reglusetning sem verið er að setja inn í 91. gr.?

Frú forseti. Það sem ég átti við var að ég vildi draga það fram að þetta væri fyrst og fremst frumvarp um náttúruvernd en ekki stöðu akandi vegfarenda en almannarétturinn er þó skilgreindur í þessu frumvarpi. Staða akandi vegfarenda er ekki meginmarkmið frumvarpsins, það er náttúruverndin og staða náttúrunnar sem frumvarpið gengur út á. Markmiðsgrein frumvarpsins skýrir það mjög vel. Síðan koma önnur atriði sem minna máli skipta eins og réttur minn til að komast hvert á land sem er á vélknúnu ökutæki. Það er önnur spurning. Það er reynt að taka á því eftir því sem ástæða er til í þessu frumvarpi, m.a. með skilgreiningu á almannaréttinum og leitast er við að tryggja rétt fólks til frjálsrar farar um landið. Það er komin nokkuð önnur uppsetning á 91. gr. samkvæmt breytingartillögunum þar sem verið er að skerpa á refsirammanum. Mér finnst ekki þægilegt í einnar mínútu andsvari að ætla að fara í mjög lögfræðilega skilgreiningu á því hvernig eigi að skipta sök eða láta hana koma niður í almennri löggjöf. Þar gilda líka almenn hegningarlög, lög um meðferð sakamála og almennar málsmeðferðarreglur í íslenskri löggjöf sem ganga framar lögum sem þessum þannig að ég held að við ættum bara að láta þá rökræðu bíða betri tíma, hv. þingmaður.

Forseti. Í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir stendur, með leyfi forseta: „Þegar alvarleg spjöll verða á náttúru landsins […] má gera upptækt með dómi vélknúið ökutæki sem notað hefur verið við framningu brots […] nema ökutækið sé eign manns sem ekkert er við brotið riðinn.“ Þetta þýðir að það á einungis að refsa ferðamanni sem fremur alvarlegt brot, án þess að alvarlegt brot sé skilgreint, ef hann er ekki á lánsbíl. Það á aðeins að refsa ferðamanni sem er á eigin ökutæki en ef hann er á lánsbíl má ekki refsa honum. Ég fæ þetta ekki til að ganga upp í mínum huga. Ef ég er á lánsbíl á ferð um hálendið get ég sóðað þar út eins og ég vil án þess að vera refsað en ef ég er á eigin bíl er hægt að refsa mér. Ég á mjög erfitt með að skilja hvernig stendur á að þetta ákvæði hafi farið inn og ég held að það þurfi ekki lögfræðinga á fullu tímakaupi til að skýra þetta út fyrir okkur. Mér finnst þetta ósköp einfalt, ef við ætlum að refsa í þessu tilviki fyrir skemmdir á ekki að skipta neinu máli hvort viðkomandi er á lánsbíl eða eigin farartæki. Brotið er jafnt hvernig svo sem eignarhaldinu á viðkomandi ökutæki er háttað.

Frú forseti. Ég held að það sé ákveðinn misskilningur í spurningu þingmannsins vegna þess að eignaupptaka er eitt form refsingar, vissulega, eða sektar eða hvað við köllum það. En við refsum ekki manni með eignaupptöku á því sem hann á ekki. Maður getur refsað honum með öðrum hætti, með sekt, látið hann sæta varðhaldi og standa fyrir máli sínu. Þannig er hægt að refsa ökumanni sem brýtur af sér. Hverjum er verið að refsa ef maður gerir upptækt ökutæki sem hinn brotlegi á ekki? Segjum að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson láni hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni bíl sem brýtur umferðarlög og gerir eitthvað af sér á þeim bíl. Hverjum er verið að refsa ef bíllinn er gerður upptækur? 

Virðulegi forseti. Þetta voru áhugaverðar umræður í lok þessara andsvara en ég held að ég láti það ógert að fara í þann farveg eða taka þátt í því sem þar fór fram. Við fjöllum hér um frumvarp til laga um náttúruvernd, afskaplega yfirgripsmikið mál, um 100 greinar ásamt um 20 reglugerðarheimildum til ráðherra. Ég held að allir séu sammála um að þetta er gríðarlega umfangsmikið og stórt mál. Ég gagnrýni það í fyrsta lagi að málið kemur allt of seint fram í þinginu. Ekki er mjög langt síðan mælt var fyrir því og æskilegra hefði verið að meiri tími hefði gefist til að vinna það. Ekki er heldur hægt að líta fram hjá því að athugasemdir eru gerðar við málið, sumar þeirra eru alvarlegar og lúta meðal annars að skorti á samráði við gerð frumvarpsins. Þeir aðilar sem eiga beinna hagsmuna að gæta gera alvarlegar athugasemdir við það. Í andsvörum við hv. þm. Ólaf Þór Gunnarsson, formann nefndarinnar, sem mælti fyrir meirihlutaálitinu áðan, kom fram að margir umsagnaraðilar og gestir nefndarinnar hefðu kvartað undan samráðsleysi. Eitt er að hafa samráð og leggja málið fram og annað hvernig menn túlka það að tekið hafi verið tillit til þeirra athugasemda sem komu fram við vinnslu málsins. Síðasta haust, þegar verið var að fjalla um fjárlögin, var sagt að fjárlögin hefðu verið í svo og svo margar vikur í meðförum nefndarinnar en þegar afgreiða átti málið var það gert með breytingartillögum sem voru lagðar fram og teknar út nánast á sömu mínútunni eða á sama klukkutímanum í það minnsta. Eitt er að hafa mál lengi í gangi eða lengi inni á vef hjá ráðuneytinu og annað að taka efnislega afstöðu til þeirra ábendinga sem berast. Í ræðu hv. formanns nefndarinnar, Ólafs Þórs Gunnarssonar, var vitnað í álit Sambands íslenskra sveitarfélaga. Hann vék að því að sú undirbúningsnefnd, sem skipuð var þegar verið var að semja frumvarpið, hefði starfað í ákveðinn tíma. Maður staldrar við þegar Samband íslenskra sveitarfélaga gerir athugasemdir við að það hafi ekki átt fulltrúa í þeirri nefnd. Maður hlýtur að staldra töluvert við það eða ég geri það að minnsta kosti sem gamall sveitarstjórnarmaður. Það blasir við að það er gríðarlega mikilvægt að sveitarstjórnir, sem er hitt stjórnsýslustigið í landinu, komi að málum. Óhætt er að segja að vinnubrögðin sem snúa að fjárhagslið málsins séu óvönduð. Í umsögn frá meiri hlutanum og í nefndarálitinu kemur fram - fyrst annar fundur er hér í hliðarsal væri æskilegt að hafa sama málefnið á dagskrá þar, þetta er dálítið ruglingslegt, maður heyrir ekki í sjálfum sér. Þeir hv. þingmenn sem eru í hliðarsal mundu þá kannski vilja fjalla um sama mál og er hér á dagskrá. Í nefndaráliti meiri hlutans, þar sem farið er yfir kostnaðarmatið á frumvarpinu og hvað það þýðir fyrir ríkisfjármálin - eins og ég hef oft sagt í þessum ræðustól þá finnst mér margir hv. þingmenn ekki hafa miklar áhyggjur af fjárhagsstöðu ríkissjóðs, þeir eru alla vega of fáir sem það gera - er sérstakur kafli um það sem undirstrikar að málið hefði mátt vinna betur. Þar kemur fram að í umsögn með frumvarpinu, sem ég kem hér inn á á eftir, er það metið svo að kostnaðarauki Umhverfisstofnunar, sem hlýst af því að samþykkja frumvarpið, verði um 32 millj. kr. í forsendum frumvarpsins. Hv. umhverfis- og samgöngunefnd fer síðan yfir málið og þá kemur í ljós að það eru um 110 millj. kr., þ.e. ekki nema rúmlega þreföldun á því sem gert er ráð fyrir í forsendum frumvarpsins. Það staðfestir enn eina ferðina hversu litla virðingu margir bera fyrir fjárhagslið málanna. Maður staldrar líka við, og það kemur skýrt fram í áliti meiri hlutans og blasir við öllum sem lesa frumvarpið og kynna sér það, þann kostnaðarauka sem er til viðbótar. Kostnaðarauki hjá Náttúrufræðistofnun er metinn á 9 millj. kr. en þegar Náttúrufræðistofnun sjálf er ugglaust búin að fara yfir það og nefndin breytast þær 9 millj. kr. í 49 millj. kr. Það er allt á sömu bókina lært. Og þá er ég að tala um kostnaðaraukann á fyrsta ári, 49 millj. kr. bara hjá Náttúrufræðistofnun. Síðan stendur maður frammi fyrir því að gildistaka laganna er nú á miðju ári og enn eina ferðina á að fara að samþykkja lög sem engar fjárveitingar eru fyrir á fjárlögum ársins. Það eru engar fjárveitingar á árinu 2013 í þetta mál. Ef menn halda því fram að undirbúningurinn sé svo vandaður og góður og hafi staðið yfir í langan tíma, í umhverfisráðuneytinu og á vegum hæstv. umhverfisráðherra, þá blasir við að þetta hefði átt að vera í fjárlagatillögu umhverfisráðuneytisins fyrir árið 2013 en ekki er gert ráð fyrir því. Það kemur bara fram í meðferð nefndarinnar að þetta kosti þessa tugi milljóna til viðbótar. Svo ætla menn að fara að ræða það hér að hægt sé að koma einhverjum rammafjárlögum á. Það er óvinnandi vegur á meðan svona er gengið um ríkisfjármálin, algerlega útilokað mál. Ég spurði í andsvörum áðan út í mjög sérkennilegan texta frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu, þar sem sagt er að að mati umhverfis- og auðlindaráðuneytisins ríki óvissa um kostnaðaráhrif frumvarpsins á sveitarfélögin. Síðan er þetta afgreitt á þann veg að gert sé ráð fyrir auknu samstarfi við þau í frumvarpinu. Hvað segir þetta manni? Þetta segir mér akkúrat ekki neitt og það er nokkuð merkilegt í ljósi þess að það er alveg klárt - nýbúið að samþykkja lög á Alþingi, var reyndar gert 2012 - að ekki er heimilt að leggja fram lagafrumvörp hér öðruvísi en fyrir liggi kostnaðarmat á milli ríkis og sveitarfélaga eða hvaða áhrif samþykkt frumvarpsins hefur á fjárútlát sveitarfélaganna. Það er í lögum sem Alþingi samþykkti 2012. Af hverju skyldi það hafa verið gert? Jú, það var vegna þess að deilur höfðu staðið yfir í áraraðir ef ekki áratugi. Mörgum sinnum á þessu kjörtímabili hafði Alþingi samþykkt lög og sett aukinn kostnað yfir á sveitarfélögin en sveitarfélögin og forsvarsmenn þeirra höfðu mótmælt þeim vinnubrögðum í mjög langan tíma. Til að bregðast við því voru sett lög til að stoppa slíka vitleysu af. Það er bannað að leggja fram frumvörp og afgreiða þau öðruvísi en láta kostnaðarmeta þau gagnvart sveitarfélögunum. En samt stendur þessi texti í þessu frumvarpi sem saminn er og lagður fram eftir að búið er að samþykkja þau lög á Alþingi. Þetta staðfestir að mínu viti, nema maður fái svör við því hvers vegna þessi kafli er svona - og ekki er tekið á þessum hlutum í nefndarálitinu og ekki heldur í breytingartillögum meiri hlutans - að athugasemdirnar sem ég set fram eiga rétt á sér. Það er algerlega ólíðandi að vinnubrögðin séu þannig að stjórnmálamenn taki ákvarðanir sem feli í sér auknar álögur á sveitarfélögin og svo eigi sveitarfélögin bara að standa undir þeim. Ef sveitarfélögin lenda í vandræðum þá senda sömu stjórnmálamennirnir bréf frá eftirlitsnefnd sveitarfélaga vegna þess að fjárhagsáætlanir sveitarfélaga standist ekki. Þetta er gert þó að ástæðan sé einfaldlega sú að ekki er gert ráð fyrir auknum útgjöldum í fjárhagsáætlunum þessara sveitarfélaga, sem hljóta kostnaðinn, vegna laga sem samþykkt eru hér á Alþingi. Þetta er náttúrlega eintóm vitleysa, það er ekki hægt að orða hlutina öðruvísi en þeir eru. Þrátt fyrir að búið sé að setja lög til að taka á allri þessari vitleysu í gegnum öll árin þá bara virka þau lög ekki neitt fyrir sumum. Þetta er alveg furðulegt. Ég skil ekkert í þessu. Ég benti líka á að verið er að meta ákveðna hluti í forsendum frumvarpsins af hálfu ráðuneytisins. Þar segir að kostnaður Umhverfisstofnunar sé metinn á 32 millj. kr. Svo fer nefndin yfir það, þá fer kostnaðurinn í 100 millj. kr. Svo er það sem snýr að Náttúrufræðistofnun 9 millj. kr., svo fer nefndin yfir það og það eru 49 millj. kr. Menn ganga bara um ríkissjóð eins og bandíttar  Ríkissjóður skuldar með skuldbindingum yfir 2.000 milljarða kr. Það er verið að borga 90 milljarða í vexti bara á þessu ári. Það er verið að borga 400 milljarða á næstu fjórum árum. Það dugar ekki til. Það kemur enginn hingað og ver þetta. En stjórnmálamennirnir eru bestir í því að taka ákvörðun um að auka útgjöldin inn á næsta kjörtímabil og láta svo aðra um að borga það. Það er eins og menn hafi meiri áhyggjur af því að tryggja sjálfum sér sæti hér á Alþingi en af því hvernig reka eigi ríkissjóð í framtíðinni. - Ég sé að inn á palla Alþingis ganga nú margir ungir nemendur. Vandamálin færast á herðar þessa fólks, framtíðarlandsins. Það blasir við. Þegar ríkissjóður fer fram af hengiflugi þá lendir það á komandi kynslóðum, þeim sem eiga að taka við af þeim kynslóðum sem nú lifa. Það lendir á þeirra herðum, það er ekkert flóknara en það. Það er hreint með ólíkindum að maður skuli enn og aftur þurfa að ræða hér fjármálakafla í hverju frumvarpinu á fætur öðru þar sem verið er að henda milljörðum, tugum milljarða, inn í framtíðina. Svo monta menn sig af því og taka skóflustungu af Húsi íslenskra fræða og alls konar svona vitleysu á sama tíma og við höfum ekki efni á að reka heilbrigðisþjónustu eða hafa almennilegt menntakerfi. Virðulegi forseti. Nóg um það sem snýr að fjármálum frumvarpsins í bili þó að maður ætti að nota allan þann tíma sem eftir er þar sem það mál er mikilvægt. En þegar við erum í fjárlagaumræðunni hverfa hv. stjórnarliðar eins og dögg fyrir sólu, þeir taka ekki þátt í þeirri umræðu. Þá kem ég að einstaka efnisatriðum frumvarpsins. Ég verð að segja að ég hef ekki séð - ekki á mínum langa þingferli heldur stutta, eitt kjörtímabil - svona viðamiklar breytingartillögur við eitt frumvarp. Þær eru sjö blaðsíður breytingartillögurnar við frumvarpið sjálft, sjö blaðsíður við eitt frumvarp. Hvernig getur það þá stemmt, ef hæstv. ráðherra heldur því fram að undirbúningurinn sé svona góður, að breytingartillögur frá meiri hlutanum séu upp á sjö blaðsíður og það þrátt fyrir mjög alvarlegar ábendingar um að ekki sé nægilega mikið tekið mark á þeim umsögnum sem nú þegar hafa verið lagðar fram? Þetta staðfestir að vinnu meiri hlutans ber að þakka og ekki bara meiri hlutans heldur allra hv. þingmanna í umhverfis- og samgöngunefnd. Þar hafa menn farið mjög ítarlega yfir málið og ef eitthvert vit væri í vinnunni og vinnubrögðunum gefur augaleið - og ég bið bara einhvern um að koma og andmæla því hér ef ég er að fara rangt með. Þetta er frumvarp um náttúruvernd. Eru miklar deilur um náttúruvernd í þjóðfélaginu? Nei, við erum að mestu leyti sammála um að við viljum hlífa náttúrunni og ganga vel um hana. Síðan koma þessar breytingartillögur allar og þetta eru náttúruverndarlög fyrir alla Íslendinga, fyrir alla þjóðina. Væri ekki skynsamlegra - og ég spyr bara upphátt - að taka allar þessar breytingartillögur og láta taka tillit til þeirra í nýju frumvarpi og leggja það síðan fram í haust? Það gefur augaleið að frumvarpið er nánast í tætlum eftir allar þessar breytingartillögur, að minnsta kosti er búið að breyta því mjög mikið. Það er ekki mjög einfalt að setja sig inn í þetta með því að bera saman allar breytingartillögurnar og allar þær umsagnir sem borist hafa til að fá staðfest hvort búið sé að svara þeim hlutum. Ég hef borið það saman við nokkrar umsagnir og það hefur tekið mig mjög marga klukkutíma. Ég á ekki sæti í hv. nefnd, þar sitja einungis níu af 63 hv. þingmönnum. Eru það ekki skynsamlegri vinnubrögð að gera það þannig? Kallar eitthvað á að þetta frumvarp verði samþykkt núna þegar nokkrir klukkutímar eru eftir af þinginu samkvæmt starfsáætlun? Við erum að byrja 2. umr., sem er stærsta umræðan, og þinghaldinu á að ljúka á morgun eða hinn daginn - upphafleg starfsáætlunin gerði ráð fyrir að við mundum hætta á morgun en væntanlega verður það ekki fyrr en eftir helgi. Hvað mundi gerast ef við mundum geyma þetta mál fram á haustið og setja alla hina vönduðu vinnu nefndarinnar inn í það, fá umsagnir frá þeim aðilum sem í hlut eiga og vinna nýtt frumvarp? Það eina sem mundi gerast er að vinnubrögðin yrðu vandaðri. Því til áréttingar væri kannski ágætt að fara yfir það sem gerðist í gær. Þá var verið að breyta lögum um tollalöggjöf sem voru keyrð í gegnum þingið á síðustu klukkutímunum fyrir jól og breyta þeim lögum aftur vegna þess að það þurfti að rétta af þau tollnúmer og þá hluti sem þar voru inni vegna mistaka sem voru gerð. Það er eins menn læri aldrei neitt og aldrei takist ekki að breyta vinnubrögðunum.

Gleymdu ekki að nefna ríkisstjórnina.

- Hv. þm. Árni Johnsen segir: Gleymdu ekki að nefna hæstv. ríkisstjórn. Það getur vel verið að ég geri það í seinni hluta ræðu minnar. En ég vil bara árétta vinnubrögðin. Af hverju skyldi maður segja að maður væri eitthvað hræddur við þetta? Er það vegna þess að maður sé eitthvað ákvarðanafælinn? Nei, ég er ekki ákvarðanafælinn maður. En ég minni bara á eitt: Þegar verið var að breyta sykurskattinum fyrir tveimur árum og hvað gerðist þá? Þá voru sett tollnúmer inn í lögin sem náðu yfir nagladekk. Verð á dekkjum undir fólksbíla hefði hækkað ef það hefði verið samþykkt. Þannig er hraðinn í vinnubrögðunum. Þegar menn fara svo að kalla eftir vandaðri og faglegri vinnubrögðum þá segja menn alltaf: Nú er stjórnarandstaðan í einhverju málþófi og einhverju röfli. Þetta er ekki þannig. Þetta gengur út á það að hafa vandaðri og skipulagðari vinnubrögð, ekki neitt annað. Í þessari fyrstu ræðu minni - ég verð að halda mjög margar ræður til að fara yfir þetta frumvarp sem er mjög stórt og veigamikið - langar mig að byrja á að fara yfir umsögn sem barst frá Landssambandi veiðifélaga. Þar kemur margt mjög áhugavert fram eins og í þeim mörgu umsögnum sem bárust, bæði þar sem bent er á það sem mætti bæta inn í lögin og það sem mætti breyta í lögunum. Ég fer að bera þetta saman við breytingartillögupakkann hjá nefndinni og staldra þar við ýmislegt. Í fyrsta lagi gera þeir alvarlegar athugasemdir við að samráð skorti við framlagningu þessa máls og það hefur komið fram að margir aðrir gerðu það. Hvað er Landssamband veiðifélaga? Er það bara hópur fólks sem vill skemma landið? Nei, það er ekki þannig. Það er nefnilega hópur fólks og hópur landeigenda sem hefur veiðirétt og hefur hagsmuni af því að verja landið. Þeir gera þessa athugasemd, með leyfi forseta: „Landssamband veiðifélaga lýsir sérstakri andstöðu við að það ákvæði sem fram kemur í 1. mgr. 19. gr. Greinin felur í rauninni í sér rétt almennings til að njóta stjórnarskrárvarinna eigna annarra.“ - Þarna staldrar maður við, „stjórnarskrárvarinna eigna annarra“. - „Heimildir greinarinnar um óskilgreindan rétt manna til dvalar innan eignarlanda gengur augljóslega gegn rétti landeigenda sem tryggður er í mannréttindasáttmála Evrópu, um rétt manna til að njóta eigna sinna. Í þessu sambandi verður einnig að líta til stóraukins fjölda ferðamanna til landsins en þeir njóta að sjálfsögðu réttinda á grundvelli þessarar greinar.“ Ég leita síðan í breytingaskjalinu eftir því sem hér er og þá finn ég ekki neinar breytingar á 19. gr. sem snýr að þessum hluta. Í nefndaráliti 1. minni hluta, sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason er flutningsmaður að, er reyndar sett spurningarmerki við þessa hluti. Ekkert er alhæft í því nefndaráliti heldur sett spurningarmerki. Þetta er auðvitað hlutur sem enginn vafi má leika á. Það má ekki vera neinn vafi um það hvort þetta frumvarp gangi gegn stjórnarskránni. Ég treysti mér ekki til að kveða upp úr um það hvort þetta sé rétt ábending hjá þessum ágætu aðilum eða hvort ekki þurfi að hafa áhyggjur af því. En hins vegar er mikilvægt að þetta verði skoðað sérstaklega og hefur væntanlega verið gert í nefndinni. Ég treysti því en engin breyting í þessa veru kemur inn í breytingartillöguna en ég geng út frá því að nefndin hafi unnið þetta þannig. Þarna staldrar maður skarpt við, það sem snýr að þessum hlutum. Síðan kemur önnur ábending sem er nú kannski ekki spaugileg en getur orðið spaugileg ef maður leiðir hugann að málsatvikum. Ég ætla að fá að vitna, með leyfi forseta, orðrétt í umsögnina: „Landssamband veiðifélaga gerir alvarlega athugasemd við ákvæði 21. gr. frumvarpsins um rétt almennings til umferðar og baða í ám og vötnum, en laxveiðiár falla undir skilgreiningu sem vötn í frumvarpinu. Landssambandið telur nauðsynlegt að almenningur geti ekki talið til þess réttar sem frumvarpið geymir í ám og vötnum og á þeim tíma sem stangveiði er stunduð.“ Þess vegna var ég að hugsa að þetta gæti verið spaugilegt; að þegar menn væru að renna fyrir fiski í á kæmu þar einhverjir og hoppuðu út í og færu að baða sig. Í umsögninni er lögð til svohljóðandi breytingartillaga, með leyfi forseta: „Lagt er til að eftirfarandi setning bætist við frumvarpsgreinina: Framangreindar heimildir gilda þó ekki um vötn sem nýtt eru til stangveiða um veiðitíma.“ Mér þótti þetta nokkuð góð ábending frá Landssambandi veiðifélaga og taldi þetta flokkast undir almenna skynsemi, þ.e. að þeir sem stunda laxveiðar - hingað kemur mikill fjöldi útlendinga til að vera hér í ró og næði og veiða lax - geti ekki átt von á því að heilu og hálfu rúturnar af fólki komi og stökkvi nánast út í hylinn sem þeir eru að veiða í. Mér hefði fundist rökrétt hjá hv. þingmönnum meiri hlutans að bregðast við þessari setningu og setja hana svona inn, þá hefði það mál bara verið úr sögunni eða svo langt sem það nær. En meiri hlutinn gerir þá breytingartillögu, með leyfi forseta, að við bætist: „… og böð í grennd við veiðistaði.“ Og hvenær er maður í grennd við veiðistaði? Eru það 10 m, 50 m, 100 m, 200 m - hvað þýðir þetta? Og þegar kvartað er undan þessu og klagað, hvernig á þá að meðhöndla ákvæðið? Hefði ekki verið einfaldara, það hefði að minnsta kosti verið það mínu mati, að bregðast við þessari fínu ábendingu Landssambands veiðifélaga en einhvern veginn sá ég ekki fyrir mér að þetta mundi svara þessum hluta. Það eru allir sammála um að það getur ekki gengið að hálfu og heilu rúturnar séu að stökkva út í laxveiðiár þegar búið er að markaðssetja þær. Það kostar mjög mikla peninga fyrir útlendingana að koma hingað og það gefur algerlega augaleið að þannig getur þetta ekki verið. Mér fannst líka nokkuð áhugavert - ég næ ekki að átta mig á því og ég get ekki séð það í breytingartillögunum, ég ætla samt ekki að fullyrða það, það er hættulegt þegar maður hefur ekki náð að kynna sér þetta nægilega vel. Ég hef ekki rekist á það í breytingartillögu meiri hlutans en ég ætla ekki að útiloka neitt í því og væri ágætt ef hv. formaður nefndarinnar, eða einhver sem á sæti í henni, gæti upplýst mig um það. Það koma nefnilega áhugaverðar ábendingar frá Landssambandi veiðifélaga sem ég staldra við þar sem bent er á tvo þætti sem mætti setja inn í frumvarpið sem gætu orðið liður í því að efla vernd náttúrunnar. Ég ætla að fá að vitna í fyrra atriðið, með leyfi virðulegs forseta: „Þá vantar ákvæði í lög um húsbíla sem ferðamenn flytja til landsins vegna þeirrar hættu sem stafað getur af vatnsgeymum og vatnsbirgðum sem með þeim kunna að verða flutt. Íslenskt vistkerfi í ám og vötnum er algjörlega óvarið gegn framandi sníkjudýrum sem leynast kunna í innfluttu vatni með slíkum farartækjum. Þarna er mikil hætta á ferðum eins og dæmin sanna þegar sníkjudýrið Gyrodactylus var flutt til Noregs með þeim afleiðingum, að nú eru þar yfir 40 laxveiðiár laxlausar af þeim sökum.“ Þetta er eitthvað sem ég hef ekki náð að átta mig á en ég get ekki séð í fljótu bragði hvort brugðist hefur verið við þeirri ábendingu sem þarna kemur fram, ég sé ekki umfjöllun um það. Auðvitað eru allir sammála um að bregðast þurfi við ef þessi hætta er fyrir hendi - hún er það klárlega að mati þessara aðila sem þekkja mjög vel til þessara hluta. Við þurfum ekki að fara mjög langt aftur í tímann þegar hingað bárust með kjölfestuvatni flutningaskipa - það er til dæmis álitið að flundra hafi borist hingað vegna þess að menn voru að dæla í sjóinn, þegar þeir fóru að ferma skipin og losuðu sig við ballestina við komuna til landsins. Ég hefði viljað sjá betur fjallað um þessa hluti og jafnvel að brugðist yrði við af því að ég get ekki séð í fljótu bragði að við þessari ábendingu sé orðið. Ég vil nefna aðra ágætisábendingu sem ég er algerlega sammála og hef ekki legið á þeirri skoðun minni. Ég vil leyfa mér að vitna beint í umsögnina, með leyfi virðulegs forseta: „Landssambandið gerir alvarlegar athugasemdir við að í því frumvarpi sem nú liggur fyrir Alþingi, er ekki að finna ákvæði um skyldu hins opinbera til að verja náttúru landsins gegn ágengum tegundum, svo sem tófu og mink. Þessum dýrategundum hefur fjölgað mikið undanfarin ár og ógna jafnvægi í dýralífi landsins. Á slíkum þáttum þurfa ný lög um náttúruvernd að taka öðru fremur. Þá má einnig benda á hin ósýnilegu verðmæti sem óðum eru að rýrna, svo sem þekkingu landsmanna á örnefnum landsins. Skrásetning örnefna og varðveisla upplýsinga um staðsetningu þeirra á að vera snar þáttur í vernd náttúruverðmæta.“ Ég get tekið undir þær ábendingar sem þarna koma fram. Við þekkjum kannski flestöll ef ekki öll þá vá sem stafar af tófunni og minknum - þó að manni sé auðvitað sýnu verra við minkinn en tófuna svo að það fari ekki á milli mála. En þetta er mjög þörf ábending. Af hverju skyldi þetta ekki vera inni til að vernda náttúruna? Við skulum líka ræða það sem snýr að votlendinu, um mikilvægi þess að vernda votlendið. Við gengum í það í áratugi að moka upp skurðum og fara að rækta land og þurrka og síðan fara menn í að grafa ofan í það aftur til að endurheimta votlendið. Þá hefur maður spurt, kannski bæði í gríni og alvöru: Hvaða gagn er í því að endurheimta votlendið? Jú, það er til að skapa umhverfi fyrir þær mikilvægu fuglategundir sem þar eru, það gefur augaleið. En síðan er tófan bara látin vaða um og éta þær jafnóðum í votlendinu. Maður sér ekki hvernig markmiðin eiga að ná að ganga fram. Það er ekkert gagn að því, ef menn ætla að halda jafnvægi í náttúrunni, að endurheimta fyrst votlendið til að fuglarnir hafi umhverfi til að búa við og dafna í og vaxa en síðan kemur bara refurinn og étur allt upp. Það má eiginlega segja að verið sé að búa til forðabúr fyrir refinn. Ég tek líka undir athugasemdina um þekkingu landsmanna á örnefnum, um skráningu örnefna og varðveislu upplýsinga um staðsetningu þeirra. Þetta er gríðarlega mikilvægur þáttur. Ég held að á síðustu áratugum - sú kynslóð sem er fædd um 1930 eða 1940 eða jafnvel fyrr, það er fólk sem þekkir örnefnin. Miklum verðmætum hefur verið bjargað og ég þekki það til dæmis í minni heimabyggð að undir forustu einstaklinga og Lionsklúbbanna í sveitarfélaginu hafa menn farið í mjög mikla gagnasöfnun og reynt að safna þessum upplýsingum hjá þeim aðilum sem til þekkja, það eru auðvitað ómetanleg verðmæti fyrir komandi kynslóðir. Ég held að það hefði verið gott ef við hefðum sett þetta inn líka. Það hefði verið gott að gera átak í þessum málum. Fram hjá því verður ekki horft að þessi þekking er því miður að hverfa með þeirri kynslóð sem þekkir til. Þetta eru mjög þarfar ábendingar. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti að mér finnst ekki hafa verið tekið nægilega mikið tillit til þessar fínu ábendinga frá þessum eina aðila sem ég hef skoðað og farið yfir í þessari ræðu, þ.e. frá Landssambandi veiðifélaga. Svo er það annað mál sem okkur ber skylda til að leiða hugann að: Fólk sem stundar útivist er búið að safna 16 þúsund undirskriftum vegna þess að það vill ekki að frumvarpið verði samþykkt eins og það liggur fyrir og gerir mjög alvarlegar athugasemdir við margt sem hér er. Væri nú ekki hollt að staldra aðeins við? Ég er ansi hræddur um það. Mín reynsla af útivistarfólki, hvort sem það eru 4x4 eða aðrir þeir klúbbar sem þar eru innan borðs, er sú að þetta sé akkúrat fólkið sem ber mestu virðingu fyrir náttúrunni. Þetta er fólk sem er að ferðast um, þekkir best til og veit hve mikilvægt er að vernda náttúruna. Þetta fólk gengur mjög vel um og hefur unnið ómetanlegt starf við að skipuleggja og kortleggja slóða. Ég gæti lengi talið það upp sem þetta fólk hefur gert í sjálfboðavinnu með það að markmiði að vernda landið. Þetta fólk hefur ekkert annað markmið. Ef þessi hópur gerir athugasemdir við frumvarpið þá eru það að minnsta kosti mín fyrstu viðbrögð að taka þau sjónarmið mjög alvarlega því að þetta fólk veit nákvæmlega um hvað það er að tala. Í upphafi ræðu minnar, og ég ætla að fjalla ítarlegar um það, kom ég inn á það sem snýr að Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Við gerum okkur grein fyrir því að það er hitt stjórnsýslustigið í landinu og það þarf að vera samnefnari, samstaða og samvinna á milli ríkis og sveitarfélaga um hvernig menn standa að náttúruverndarlögum og framkvæmd þeirra. Þaðan kemur athugasemd og þá hljótum við að staldra við. Við hljótum að staldra við þegar Samband íslenskra sveitarfélaga sendir mjög ítarlega umsögn en tillit hefur verið tekið til sumra athugasemda í þessu mikla nefndaráliti og í breytingartillögu meiri hlutans. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga, sem er samnefnari fyrir öll sveitarfélög í landinu, segir, með leyfi forseta: „Sambandið leggur áherslu á að hér er ekki um að ræða þingmál sem getur sætt flýtiafgreiðslu á þeim stutta tíma sem er til þingloka enda felur frumvarpið í sér róttækar breytingar á gildandi löggjöf um náttúruvernd og í því eru mörg mikilvæg álitaefni sem þarfnast umræðu og kynningar.“ Þetta kemur frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem er samnefnari allra sveitarfélaga á landinu. Er ekki æskilegt að staldra aðeins við þetta? Ég hefði haldið að það væri mjög mikilvægt. Væri ekki skynsamlegra að taka allar þær athugasemdir sem ég hef bent á - sjö blaðsíður af breytingartillögum, hv. umhverfis- og samgöngunefnd hefur greinilega unnið vel og vandlega að málinu - og verða við þeim? Væri ekki skynsamlegra að taka ráðleggingar Sambands íslenskra sveitarfélaga, hins stjórnsýslustigsins, sem þarf að fara yfir og framkvæma lögin ásamt ríkisvaldinu, og verða við þeim? Ég held að umsagnaraðilar séu um 50 og nefndin reynir að bregðast við því. Væri ekki skynsamlegra að taka breytingartillögurnar, fela ráðuneytinu og forsvarsmönnum þess að smíða annað frumvarp sem væri þá samnefnari af þessu tvennu hér? Ég man nefnilega ekki eftir í fljótu bragði, þau fjögur ár sem ég hef setið á þingi, að hafa séð svona viðamikið skjal og breytingartillögur út af einu frumvarpi. Ég man ekki eftir því. Það er, eins og stundum er sagt af ákveðnum þingmanni, verksvit að setja þetta hér inn, búa til nýtt mál, setja það í þá samvinnu sem óskað er eftir og taka út alla þessar deilur um hvort samráðið hafi verið mikið eða lítið og koma síðan fram með nýtt þingmál í haust sem byggir á þeirri vinnu. Það teldi ég vera skynsemi frekar en að fara að samþykkja þetta frumvarp hér á lokaklukkutímum þingsins þar sem umræðan er rétt að byrja.

Hvar eru kjammarnir?

- Hæstv. utanríkisráðherra er orðinn ...

... orðinn svangur.

Hann er orðinn svangur og þá er hann yfirleitt viðskotaillur 

Við Skúli.

Já, já, það er alveg hárrétt hjá hæstv. utanríkisráðherra. En ég tel skynsamlegra að setja málið í þann farveg sem ég fór hér yfir. Hv. umhverfis- og samgöngunefnd hefur að mínu mati unnið mjög vel og við eigum að nýta okkur þá vinnu til þess að útbúa betra frumvarp en það sem nú liggur fyrir.

Forseti beinir því til þingmanna að beina máli sínu til forseta og hvetur þingmenn og ráðherra til að gefa ræðumönnum frið til að halda ræðu.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerði töluvert að umtalsefni vinnubrögð við frumvarpið og þá gagnrýni sem hefur komið fram varðandi skilgreiningar og að betur þyrfti að vinna málið. Mig langar því að spyrja hv. þingmann aðeins nánar út í það og velti fyrir mér þeim skilgreiningum sem hv. þingmaður nefndi varðandi frumvarpið og breytingartillögur. Er ekki varasamt að fara fram með svo veigamikið og mikilvægt frumvarp sem þetta þegar meginskilgreiningar, t.d. varðandi ræktað land, liggja ekki nógu skýrt fyrir, þ.e. að það geti verið deilur um túlkunina? Einnig velti ég því upp við hv. þingmann hvort þingmaðurinn kannist við það að í ríkisfjármálaáætlun sé gert ráð fyrir þeim auknu útgjöldum sem geta orðið allt að 100 milljónir á ári samkvæmt þessu hér á næstu árum. Man hv. þingmaður eftir því og þá hvort þær aukningar á fjárveitingum sem hér er óskað eftir strax á þessu ári hafi verið í fjárlagafrumvarpinu? Þá væri ágætt ef hv. þingmaður hefði tíma, kannski í seinna andsvari, til að svara því varðandi þátt sveitarfélaganna sem eðlilega setja fram athugasemdir hvort það sé ekki nægjanlegt til þess að menn sameinist um að setjast betur yfir málið og átta sig á stjórnsýslulegum afleiðingum þess. Eitt sveitarfélagið gerir meðal annars þá athugasemd að með frumvarpinu sé verið að færa óþarflega mikið af ákvarðanatöku og valdi frá sveitarfélögunum á landsbyggðinni til Reykjavíkur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Það er mjög margt í þessu frumvarpi sem ég náði ekki að fara yfir í þessari fyrstu ræðu minni sem snýr að því sem verður að skoða miklu betur. Breytingartillögur meiri hlutans í umhverfis- og samgöngunefnd eru upp á sjö blaðsíður við þetta eina frumvarp. Þó að það sé stórt og efnismikið tel ég mjög mikilvægt að skoða það nánar áður en það verður samþykkt. Ég held að við náum ekki þeim markmiðum okkar um vandaða löggjöf. Hv. þingmaður spyr um fjárlagahlið frumvarpsins. Ég gerði hana aðeins að umtalsefni í upphafi ræðu minnar af því að ég er orðinn verulega pirraður á því að alltaf sé komið fram með frumvörp og þau samþykkt án þess að gert sé ráð fyrir kostnaði við þau í fjárlögum. Þá blasir við spurningin: Ef undirbúningurinn er svo vandaður og vinnan búin að standa yfir eins lengi og hæstv. ráðherra heldur fram, af hverju er þá ekki gert ráð fyrir því í fjárlögum fyrir árið 2013? Sú spurning blasir við en henni er ekki svarað. Ég rakti þær tölur sem koma fram og þær eru mjög vanmetnar. Það kom fram í meðförum hv. umhverfis- og samgöngunefndar að þær tölur eru miklu hærri. Ég spurði þessa í ræðu minni og vonaðist til að einhver sem gæti upplýst mig um það kæmi í andsvör. Það sem snýr að sveitarfélögunum er líka mjög sérkennilegt. Í umsögninni er sagt að það ríki óvissa um kostnaðaráform frumvarpsins gagnvart sveitarfélögunum en samt erum við nýbúin að samþykkja lög, á árinu 2012, sem skylda ráðuneytin og ríkisstjórnina til að kostnaðarmeta frumvörpin áður en þau eru lögð fram út af kostnaðarhlið sveitarfélaganna.

Virðulegi forseti. Við höfum svo sem séð það einum of oft, held ég, á þessu kjörtímabili að lagasetning er ekki nógu vönduð. Við höfum líka séð að það virðist litlu skipta hvaða fjárlög eru sett, það er farið fram úr og það eru teknar skóflustungur. Einhver hv. þingmaður kallaði þau skóflustungufjárlög í þessum ræðustól þannig að svo virðist sem heildaryfirsýn yfir fjárlögin til lengri tíma sé af skornum skammti. Þar af leiðandi hlýtur það að vera áhyggjuefni ef það er þannig að við fjárlagagerðina og í áætlunum sem horfa til framtíðar sé ekki gert ráð fyrir jafnfyrirséðum hlutum og þeim sem hér eru. Þetta frumvarp er að sjálfsögðu ekki alveg nýtt á þingi og hefur legið fyrir. Það er annað sem mig langar að koma aðeins inn á. Í neðstu breytingartillögunni á bls. 3, um akstur utan vega, segir, með leyfi forseta: „Við eftirleitir er bændum heimilt að sækja sauðfé inn á miðhálendið á léttum vélknúnum ökutækjum með sex hjólum að lágmarki …“ Eru einhvers staðar færðar sönnur á að það sé betra að hafa sex hjól undir þessu apparati en fjögur? Eru þau ekki þyngri, þessi farartæki sem eru með sex hjólum, en þau sem eru með fjórum hjólum? Mér finnst þetta sérstakt. Lokasetningin er upptalning á þeim sem mega aka utan vega vegna ákveðinna starfa, heftingar landbrots o.s.frv. Mér sýnist það vera með sérstöku leyfi Umhverfisstofnunar. Er það þá þannig að þegar menn þurfa vegna 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr réttmætra spurninga. Ég á ekki sæti í hv. umhverfis- og samgöngunefnd en ég var búinn að reka augun í þetta með þessi sex hjól frekar en fjórhjól. Ég þekki bara ekki nægilega vel til þess sem snýr að bændum og búaliði, eins og orðað er hér í breytingartillögunni, hvort það sé eitthvað þyngra eða betra eða hvort það fari betur eða verr með náttúruna. Ég treysti mér ekki til að svara því. Í breytingartillögu meiri hlutans er líka hnykkt á því að vegna sjúkraflutninga og bjögunarstarfa þarf ekki að sæta þessum kvöðum sem koma inn í breytingartillögunum. Það er gott. Svo ég gleymi ekki að svara fyrri spurningu hv. þingmanns blasa við manni þessar setningar um vönduð vinnubrögð og allt það. Það getur vel verið að sumum finnist þetta vönduð vinnubrögð og allt í lagi með það, við höfum misjafnt mat á því. Í frumvarpinu segir: „Samkvæmt mati umhverfis- og auðlindaráðuneytisins ríkir óvissa um kostnaðaráhrif frumvarpsins á sveitarfélögin …“ Það ríkir óvissa sem segir okkur að ekki er búið að skoða þetta nægilega vel. Síðan kemur alveg dýrlegt framhald: „… en gert er ráð fyrir auknu samráði við þau í frumvarpinu.“ Það á einhvern veginn að svara þessu. Ég fór í upphafi ræðu minnar yfir það sem snýr að því að í sveitarstjórnarlögunum sem voru samþykkt á Alþingi 2012 er pósitíft ákvæði um að nú megi ekki leggja fram frumvörp á þinginu öðruvísi en að það sé kostnaðargreint ef það varðar útgjaldaaukningu hjá sveitarfélögunum. Eins og hv. þingmaður þekkir jafn vel og ég sem gamall sveitarstjórnarmaður voru þessar deilur búnar að standa yfir í áratugi og samt voru þau með skriflegan samning um að það skyldi gert. Samt var því ekki fylgt eftir og þess vegna var það sett inn í lög. Svo halda menn áfram að leggja fram frumvörp án þess að taka tillit til þessa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Af því að hv. þingmaður á sæti í fjárlaganefnd langar mig að koma aðeins inn á það sem hv. þingmaður sagði um fjárveitingarnar sem gert er ráð fyrir í þetta frumvarp, hversu mikið þær eru á reiki. Eins og hv. þingmaður kom inn á er í frumvarpinu gert ráð fyrir að um 9 milljónir þurfi til Náttúrufræðistofnunar. Eftir minnisblöð sem bárust frá Náttúrufræðistofnun er upphæðin farin að hlaupa á tugum milljóna. Það er töluverð gagnrýni í málinu á það að almennt sé verið að flytja verkefni, að Náttúrufræðistofnun taki að sér verkefni sem aðrar stofnanir ættu samkvæmt lögum að vera með. Ég nefndi í ræðu minni að til að mynda ákveðin verkefni Umhverfisstofnunar séu að flytjast yfir til Náttúrufræðistofnunar, ákveðin verkefni sem ættu að vera hjá náttúrustofunum væru hjá Náttúrufræðistofnun og að ákveðin verkefni sem ættu að vera hjá Náttúruminjasafni Íslands væru hjá Náttúrufræðistofnun. Í tengslum við vinnslu þessa máls, einkum og sér í lagi vegna þessa sem ég taldi upp, tók ég að gamni saman hvað fjárútlát til Náttúrufræðistofnunar hafa aukist frá árinu 2007 til 2013. Árið 2007 voru fjárveitingar til Náttúrufræðistofnunar 275 milljónir en árið 2013 er gert ráð fyrir því að sú tala verði komin upp í 593 milljónir, verði 600–700 milljónir á næsta ári og hafi þá hækkað úr tæplega 300 milljónum og í yfir 600 milljónir á þessum fimm árum sem eru liðin frá efnahagshruni. Á sama tíma höfum við séð fjárveitingar til Landspítalans skornar niður um 25%. Mig langaði að spyrja hv. þingmann út í þessar fjárveitingar og almennt þær hækkanir sem hafa verið til Náttúrufræðistofnunar af því að hann á sæti í fjárlaganefnd. Getur hann upplýst með hvaða hætti þetta hefur verið og til hvaða verkefna þessar hækkanir hafa runnið? Það kom mér mjög á óvart að sjá svona gríðarlegar hækkanir til þessarar einu ríkisstofnunar meðan allar aðrar taka á sig niðurskurð í þjóðfélaginu, í heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu, 

Virðulegi forseti. Þetta eru réttmætar spurningar hjá hv. þingmanni. Bara svo ég svari þeirri síðustu fyrst var þetta mjög gagnrýnt í fjárlagaumræðunni fyrir árið 2013. Hv. þingmaður bendir réttilega á að í frumvarpinu fyrir árið 2013 er gert ráð fyrir tæpum 600 millj. kr. til Náttúrufræðistofnunar, en hvað skyldu nú allar náttúrustofurnar fá, allar saman um allt land? Þær fá 142 milljónir. Svo er nokkuð merkilegt með þá hækkun sem hefur orðið hvernig hún er rökstudd í frumvarpi til fjárlaga. Þegar menn hækka framlögin til Náttúrufræðistofnunar er skýringartexti með auknum útgjöldum. Ég er ekki að gera lítið úr þessari stofnun og ég veit að hv. þingmaður er ekkert að því heldur, við erum bara að setja þetta í samhengi og í það umhverfi sem við erum að fjalla um. Skýringartextinn er svona, með leyfi forseta: „… er að kortleggja vistkerfi og fuglalíf á Íslandi með það fyrir augum að auðkenna þau svæði sem þarfnast verndunar. Hluti fjárstuðningsins fer í að fjölga starfsmönnum stofnunarinnar.“ Það blasir einhvern veginn við mér að það væri eðlilegast að gera þetta á náttúrustofunum en ekki Náttúrufræðistofnun. Ég hugsa að það sé styttra ferðalag frá náttúrustofunum víðs vegar um landið til að kortleggja fuglalíf á landinu en af höfuðborgarsvæðinu. Þá er spurningin: Hvaða áhrif hefur þetta? Hefur þetta þau áhrif að við eyðum mjög miklum peningum og dagpeningum í starfsmenn sem keyra um vegina? Er ef til vill skynsamlegra að efla starf náttúrustofanna? Ég er alveg klárlega þeirrar skoðunar. Ég hef ekkert á móti Náttúrufræðistofnun, en á sama tíma og verið er að skera niður er verið að auka þarna í. Þetta er ekkert réttlæti í þessu.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að halda áfram með þessa umræðu af því að hv. þingmaður á sæti í fjárlaganefnd. Mér er það minnisstætt að strax eftir efnahagshrunið áttum við hv. þingmaður báðir sæti í fjárlaganefnd. Ég man ekki hvort það var milli 1. og 2. umr. eða 2. og 3. umr. sem tillaga kom frá ríkisstjórninni um aukafjárveitingu til Náttúrufræðistofnunar til að bregðast við samdrætti í sértekjum vegna efnahagshrunsins. Það henti allar stofnanir sem voru með sértekjur eftir hrun að missa þær. Þá kom inn föst aukafjárveiting til Náttúrufræðistofnunar sem ég held að hafi haldist síðan í fjárlögunum. Náttúrufræðistofnun tekur meðal annars að sér að sýna gripi og annast fræðslu sem ætti að vera á hendi Náttúruminjasafns Íslands. Náttúrufræðistofnun hefur tekið að sér stjórnsýsluhlutverk sem ætti að vera á hendi Umhverfisstofnunar. Náttúrufræðistofnun tekur að sér, eins og hv. þingmaður bendir á, verkefni sem ættu heima hjá náttúrustofunum og snúa að fuglatalningu, vöktun o.fl. Þá veltir maður óneitanlega fyrir sér í ljósi gagnrýninnar á þetta frumvarp hvort það kunni að vera að það frumvarp sem við erum að ræða, líka í ljósi þess hvernig fjárveitingarnar hafa aukist, sé skrifað að of miklu leyti til þess að efla Náttúrufræðistofnun Íslands en kannski ekki að ná markmiðum frumvarpsins um náttúruvernd eða að ná markmiðum frumvarpsins að öðru leyti. Ég verð að viðurkenna að fyrst þegar ég leit á þetta mál og fór að skoða umsagnir kom það óneitanlega upp í hugann. Þegar maður skoðar síðan þróun fjárveitinga undanfarinna ára fer maður að velta fyrir sér hvort það fari ekki að verða skynsamlegt að skoða eitthvað starfsemi þessarar stofnunar hvað varðar almenn verkefni 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kemur inn á mál sem ég er búinn að fjalla mjög oft um í mörgum ræðum um mörg önnur frumvörp sem snúa að mörkuðum tekjustofnum. Ég þyrfti eiginlega að fá að tala í hálfan dag og skylda alla til að vera hérna inni því að mér finnst voðalega fáir einhvern veginn vilja taka þátt í þeirri umræðu. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni og svara því játandi að það er gríðarlega mikilvægt að menn fari í forgangsröðun í ríkisfjármálunum yfir höfuð með það að markmiði að verja grunnstoðir landsins, löggæsluna, menntamálin, heilsugæsluna og heilbrigðisþjónustuna. Það eru engar pólitískar deilur um það. Það er gríðarlega mikilvægt að við forgangsröðum í ríkisfjármálum. Hvað gerist ef frumvarpið verður samþykkt? Þá er verið að taka ákvörðun um að samþykkja frumvarp sem engar fjárveitingar eru fyrir í fjárlögum, það er bara ekki króna fyrir þessu í fjárlögum, ekki króna, ekki ein, ekki tíeyringur. Það er ekki gert ráð fyrir því í fjárlögum 2013. Það er ekki gert ráð fyrir neinum fjármunum til að samþykkja þetta frumvarp þannig að það gefur augaleið. Það stendur í frumvarpinu sjálfu að ekki sé gert ráð fyrir þeim útgjöldum í ríkisfjármálastefnunni. Þessi ríkisfjármálastefna er orðin eintómt grín, algjörlega hlægileg. Það eru lögð fram frumvörp, hvert á fætur öðru, og svo er ríkisstjórnin með ríkisfjármálastefnuna. Ég las upp úr henni um daginn þar sem stóð: Ríkisstjórnin mun hvergi nokkurs staðar hvika frá þessari stefnu vegna þess að ef hún gerir það förum við ofan í hyldýpið. Síðan kemur á færibandi hvert frumvarpið á fætur öðru sem ekki er gert ráð fyrir í ríkisfjármálastefnunni. Þannig segir hæstv. ríkisstjórn sjálf að hún sé að fara ofan í hyldýpið, það er ekki flóknara en það, það gefur augaleið, það stendur í stefnunni sjálfri: Ef við höldum ekki þessari stefnu förum við í hyldýpið. Svo fer hún ekki eftir henni.

Hæstv. forseti. Ég vil með nokkrum orðum blanda mér í þessa umræðu um frumvarp til laga um náttúruvernd sem ég fagna mjög að sé komið fram. Eins og með mörg önnur stór mál á þinginu í vetur sem koma það seint á dagskrá þingsins fær það kannski ekki þá umræðu sem það á skilið, bæði málefnalega og sem tæki á þeim greinum sem hugsanlega einhver ágreiningur væri um eða menn vildu skýra betur. Ég er ekki bara að tala um þetta frumvarp heldur önnur sem frekar hafa tekið mið af því að hafa hér lengri umræðu en að fara ofan í efnið. Það er miður. Ég er nokkuð róleg með þá afgreiðslu sem við vonandi náum að klára þó að við hefðum viljað hafa betri tíma til að fara málefnalega í umræðu um frumvarpið. Vinnan að frumvarpinu á sér nokkuð langan og ítarlegan aðdraganda. Margir hafa komið að og hin svokallaða hvítbók sem var undanfari þess að frumvarpið var lagt fram var mjög mikil að efni og fór víða í umsagnir. Mjög margir komu að samningu þeirrar hvítbókar þannig að þetta er ekki frumvarp sem sprettur núna frá umhverfisráðuneytinu eða umhverfisráðherra inn á þingið. Eins hefur frumvarpið farið í umsagnir og eins og kemur fram í nefndaráliti hafa mjög margir gefið umhverfis- og samgöngunefnd umsagnir um það og margir látið í sér heyra bæði með og á móti, hvatt til þess að frumvarpið væri samið eða verið með athugasemdir um að það sé hugsanlega verið að hefta frjálsa för um landið. Nefndin hefur hlustað á þessi rök og tekið tillit til mjög margra eins og kemur fram í breytingartillögu um frumvarp til laga um náttúruvernd frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar sem er upp á einar sjö síður, bæði efnislegar og svolítið snurfus. Mikilvægar efnislegar breytingar eru kynntar þannig að það hefur virkilega verið hlustað á umsagnaraðila og tekið tillit til margs sem þar hefur komið fram. Ég sit ekki í umhverfis- og samgöngunefnd þannig að ég hef ekki fylgst með vinnunni í nefndinni og hef ekki lesið allar umsagnirnar eða farið ítarlega yfir þær. Ég hef samt fylgst með málinu og er mjög ánægð með að þetta skuli vera komið fram. Ég vil þó aðeins segja að undirbúningur þessa frumvarps er góður og mætti líta til þess að það væri svipaður undirbúningur á fleiri sviðum. Ég vil aðeins horfa til dagsins í dag og þeirrar framtíðar sem við munum búa við eftir að þessi lög hafa tekið gildi. Það eru fleiri lög og reglur sem við þurfum að fara eftir, m.a. við mat á umhverfisáhrifum framkvæmda sem verða að taka tillit til þessara laga eins og fleiri. Ég tel að við eigum núna að staldra við og viðurkenna að við séum á ákveðnum tímamótum varðandi bæði löggjöf og vinnubrögð. Það að íbúar á Austurlandi séu núna að átta sig á því, af biturri reynslu, að Lagarfljótið sé það gruggugt af aurburði að allt líf sé að fjara þar út er umhugsunarefni. Það segir okkur að þegar unnið var að undirbúningi að þeim miklu framkvæmdum sem Kárahnjúkavirkjun og álver á Reyðarfirði voru samkvæmt þágildandi lögum um mat á umhverfisáhrifum framkvæmda hafi komið í ljós að mjög margar grunnrannsóknir vantaði um það svæði sem framkvæmdin náði til. Það verður áfram. Þrátt fyrir frumvarp til laga um náttúruvernd þurfum við að efla mjög grunnrannsóknir á sviði náttúrulífs og náttúrufars á öllum sviðum þannig að við séum ekki berskjölduð þegar kemur að ákveðnum framkvæmdum á einhverju svæði. Það sýndi sig við rannsóknirnar við Hálslón og alla þá framkvæmd að það hefði þurft lengri tíma, það hefði þurft að skoða betur þær ábendingar sem komu fram í rannsóknunum sem fóru fram. Það var ekki hægt að svara spurningum af því að tíminn var ekki nægur og það var eingöngu hægt að geta sér til um það eða láta það koma fram í mati á umhverfisáhrifum varðandi vatnið í Lagarfljótinu að vatnið yrði gruggugra þegar Jökla væri komin í það, að þar af leiðandi yrði minni ljóstillífun og að líf í vatninu mundi minnka, vatnsborðið hækka og landbrot verða meira af auknu vatnsmagni. Af hverju er ég að segja þetta núna? Vegna þess að það sýnir sig að margir eru undrandi í dag, öllum þessum árum eftir að kynningin á rannsóknunum fór fram og þessu ferli öllu. Menn undrast að þeir skyldu ekki hafa vitað þetta fyrr. Það sýnir okkur að sama hvort við erum að tala um náttúruvernd, kynningu á kortagrunni, kynningu á hvar megi tjalda, hvar megi ferðast eða hvernig maður eigi að haga sér til þess að fara eftir lögum um náttúruvernd, þarf alltaf að fara í góða kynningu. Það mun þurfa eftir að þetta frumvarp verður orðið að lögum, það þarf að kynna almenningi vel hvernig við eigum að umgangast landið, hvað má og hvað má ekki. Tekið hefur verið tillit til nokkurra þeirra athugasemda sem hafa komið fram um möguleika til ferðamennsku, þ.e. að ferðast um landið á vélhjólum eða ökutækjum, það hefur verið horft til þess. Ég vil fá að bæta við frá eigin brjósti varðandi þann lifandi kortagrunn sem við þurfum að eiga, sem sýnir alveg glöggt hvaða slóða má nota, því að þetta eru ekki allt vegir uppi á hálendinu heldur slóðar, að við vinnum að því að þegar búið er að ákveða hvar slóði eigi að liggja verði hann stikaður. Það má stika hann upp á gamla mátann með gömlu stikunum sem eru ekki eins áberandi og nýju stikurnar sem eru þá leiðarvísir fyrir umferðina, heldur sýni þá stikurnar þegar þær eru komnar að þetta er vegur sem má aka. Ég hvet Vegagerðina og sveitarfélögin til að horfa til þess þegar kortagrunnurinn liggur fyrir að stika þá slóða sem má aka. Þá vitum við sem erum að keyra um og viljum halda okkur inni á slóðunum til framtíðar að ef slóðinn er ekki stikaður er hann ekki til aksturs, þá er hann fyrir bændur eða er þarna frá því að menn máttu keyra þessa slóða en í raun á bara veðrunin eftir að má út mjög marga slóða á hálendinu. Ég hvet líka til þess að náttúrustofurnar fái verulega aukin verkefni og verði efldar, eins og gert er ráð fyrir með þessum breytingum, að hlutverk þeirra verði aukið. Ég tel mjög mikilvægt fyrir þróun byggðar og búsetu að staðið verði við það að auka verkefni þeirra. Það er mikilvægt að fá menntað fólk inn á opinberar stofnanir. Rannsóknir og vísindi styrkja nærumhverfið og draga til sín fleiri stofnanir. Þar fyrir utan eru heimamenn og þeir sem eru og vinna á staðnum oft gleggri á breytingar og náttúrufar en þeir sem eru fjær og vinna á höfuðborgarsvæðinu. Ég er ekki að gera lítið úr þekkingu þeirra og kunnáttu en það er mikilvægt að styrkja staðbundnar rannsóknir og auðvitað þetta samband á milli Náttúrufræðistofnunar og náttúrustofanna. Ég fagna því líka að varúðarreglan er komin inn. Hún er skýr og náttúran skal njóta vafans. Ef við hefðum haft þessa reglu í náttúruverndarlögunum þegar tekin var ákvörðun um að reisa Kárahnjúkavirkjun tel ég að sú framkvæmd hefði aldrei orðið jafnstór í sniðum og hún varð að lokum. Það var farið yfir þau mörk sem náttúran þoldi. Varðandi náttúruna hefði ég viljað sjá skýrt bann við útiræktun á erfðabreyttum lífverum. Mér finnst það hluti af náttúruvernd. Ég hef lagt fram þingsályktunartillögu í þá veru að löndum, svæðum og einstökum aðilum sem og sveitarfélögum sé heimilt að banna útiræktun á erfðabreyttum lífverum á sínu svæði. Þetta er gert í Evrópu og ég vildi óska að við hefðum verið svo gæfusöm að taka skýra afstöðu til þess í þessu frumvarpi. Umræða um bann við útiræktun á erfðabreyttum lífverum hefur ekki verið hávær en ég tel að hún muni koma upp og sérstaklega í tengslum við möguleika okkar á að auka hlut lífrænnar ræktunar. Það er eftirspurn eftir lífrænt vottuðum landbúnaðarvörum og það fer ekki saman að hafa lífræna vottun og ræktun á erfðabreyttum lífverum í nágrenninu þannig að ég hefði viljað sjá þessa skýru afstöðu í frumvarpi til laga um náttúruvernd. Skógræktarmenn hafa áhyggjur af því að skógrækt sé settur, ekki stóllinn fyrir dyrnar en nokkrar hindranir á öflugri skógrækt að öllu óbreyttu í þessu frumvarpi. Ég vona að sú skipulagða skógrækt, bæði til nytja og yndisauka, með mismunandi trjátegundum fái áfram að dafna. Með breyttu loftslagi höfum við möguleika á því að efla skógrækt enn frekar og þá sérstaklega nytjaskóga sem við þekkjum vel austur á Héraði. En til þess þarf líka stuðning, þ.e. við ungplönturæktun, og það hefur komið nokkurt skarð í þá undirstöðu á undanförnum árum. Það var erfitt eftir hrun að forgangsraða á neinn annan veg en þann að heilbrigðisþjónustu og skólunum og annarri velferðarþjónustu yrði hlíft og annað sem gæti beðið yrði fyrir meiri niðurskurði. Það má segja með skógræktina að skógræktarmenn horfa til framtíðar en eftir sem áður er plöntuframleiðslan alltaf í núinu og þar má ekki draga mikið úr. Ég er nú komin aðeins út fyrir efnið nema að því leytinu til að skógræktaraðilar hafa nokkrar áhyggjur af því að ekki verði sami kraftur í skógrækt. Að sjálfsögðu þarf að velja bæði svæði og tegundir eins og skógræktin gerir í dag. Það er orðið mjög gott skipulag á allri nýplöntun og ræktun. Það er ekki hægt að líkja því saman við það sem var fyrir fáum áratugum. Í dag eru öll svæði þaulskipulögð, bæði með hvaða land á að taka, hvaða tegundum eigi að planta og hvar þær eru, þannig að það er hægt að ganga að öllum gögnum. Hæstv. forseti. Ég ætlaði ekki að hafa þetta neitt lengra. Ég vildi aðeins koma inn á nokkur atriði sem mér eru hugleikin.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um náttúruvernd og er málið mjög umfangsmikið. Það er ljóst, og er í raun eðlilegt, að menn hafa á því ýmsar skoðanir og eru ekki allir sammála um það í heild. Miklar breytingar eru lagðar til. Það vekur töluverða athygli að svo viðamiklar breytingar séu lagðar til á máli sem hefur komið fram áður, menn hefðu átt að hafa tíma til að fara yfir þetta, en svo virðist sem það hafi ekki dugað til. Ýmislegt hefur verið gagnrýnt í þessari umræðu og það sem eftir stendur af henni verða margar athugasemdir gerðar við málið. Ljóst að ýmsar hugmyndir eru uppi varðandi það sem þarf að lagfæra í málinu í heild. Það vekur nokkra athygli að margir hafa komið með athugasemdir um hvernig staðið hefur verið að gerð málsins. Af ýmsum athugasemdum við málið og af þeim orðum sem látin hafa verið falla það sem af er umræðunni virðist ljóst að samráð hafi verið af skornum skammti. Hægt er að tala um ýmis atriði í þessu sambandi en mig langar í fyrsta lagi að nefna að mér sýnist að verið sé að færa töluvert af valdi, ef ég má orða það þannig, frá stjórnsýslueiningum úti á landi til Reykjavíkur, að verið sé að koma hlutunum þannig fyrir. Er ljóst að ýmis sveitarfélög hafa haft áhyggjur af þessu og komið því á framfæri í athugasemdum við málið. Miðstýring í þessum málum er ekki endilega af því góða, það er kannski mikilvægara að hafa skýrar og augljósar reglur sem ekki þarf að túlka eða fylgja eftir með atbeina ráðherra eða ákvörðunum ráðherra með reglugerðarsmíð o.s.frv. Það er mikilvægara að hlutirnir séu hreinlega ljósir og uppi á borðinu, það væri til mikilla bóta. Borgarbyggð sendi inn athugasemd og þar segir meðal annars að umhverfis- og skipulagsnefnd Borgarbyggðar hafi áhyggjur af því hversu mikið vald yfir öllu því sem sýslað er í dreifbýli er sett í hendur stofnana í Reykjavík. Það er ljóst að sveitarfélagið - og það á við um fleiri sveitarfélög, veit ég - hefur áhyggjur af því að það virðist hafa verið lenskan að toga valdið og toga ákvörðunarréttinn og toga úrlausnirnar, og þá kannski um leið störfin, af landsbyggðinni og til Reykjavíkur. Þetta er kannski ekkert nýtt í stjórnsýslunni í dag, það er ekkert nýtt að menn standi frammi fyrir þessu á landsbyggðinni. Við þekkjum að það eru ýmsar stofnanir sem ríkisvaldið kemur að eða er með úti á landi - og nefni ég þar til dæmis náttúrustofur sem eru reknar með sveitarfélögunum og ýmsar aðrar stofnanir eða útibú. Það hefur því miður verið lenskan að þessar stofnanir hafa þurft að gefa eftir í því umhverfi sem við höfum verið í undanfarið kjörtímabil. Ég vil til dæmis nefna, sem því miður allt of fáir stjórnarliðar virðast gera sér grein fyrir, að í minni heimasveit, Sveitarfélaginu Skagafirði, hefur opinberum störfum fækkað um milli 40 og 50, í kringum 45, ef ég man þetta rétt. Það er gríðarleg blóðtaka í ekki fjölmennara sveitarfélagi. Þetta eru störf sem eru verðmæt, þetta eru störf á heilbrigðisstofnunum, þetta eru störf í skólum, vísindastörf o.s.frv. Nú veltir maður fyrir sér hver framtíð náttúrustofanna verður, nái frumvarpið fram að ganga. Um leið koma ákveðin skilaboð, eða ég ætla alla vega að túlka umræðu í fjárlögum og annað á þann veg, um að sveitarfélögin eigi að taka meira á sig af rekstri náttúrustofanna og þess háttar. Þetta eru gríðarlega mikilvægar stofnanir, náttúrustofurnar, og skipta miklu, hægt að vera með mikla starfsemi þar í kringum. En þær þurfa að fá meira frelsi og svigrúm til að starfa sjálfstætt, því að á nokkrum stöðum er verið að benda á að verkefnum sé öllum útdeilt frá höfuðborginni eða að þar sé ákveðið ferli. Ég verð að viðurkenna það hér í upphafi, herra forseti, að ég hef ekki náð að fara yfir allar athugasemdir, enda bárust nefndinni gríðarlega margar athugasemdir um þetta mál. Þær eru eðlilega misjafnar, sumar jákvæðar en mér sýnist að í miklu fleiri þeirra sé verið að benda á eitthvað sem betur mætti fara. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga frá 8. mars er lagt til að málið verði unnið betur og lagt aftur fram. Ég held að það sé góð tillaga vegna þess að þegar Samband íslenskra sveitarfélaga kemur svona hreint fram í orðavali - menn eru greinilega ekkert að fara í grafgötur með skoðun sína í þessu máli - er ágætt að hlusta eftir því og eiga þá betra samstarf við þennan stóra aðila, hitt stjórnsýslustigið, sem allt of lítill gaumur er gefinn á Alþingi. Það er eins og sveitarfélögin skipti kannski mestu máli þegar einhverjum dettur í hug að fara að hreyfa við verkefnum, að sveitarfélögin eigi að taka yfir eitthvert verkefni. Hver sem hefur nú frumkvæðið að því þá gleyma menn því gjarnan að hlutverk sveitarfélaganna er svo gríðarlega stórt í samfélaginu að það verður að gefa þeim miklu betri gaum. Ég hef til dæmis verið talsmaður þess að sjá skipulagsvaldið meira hjá sveitarfélögunum vegna þekkingar þar og vegna þess að þar eru menn að vinna með sitt nærumhverfi. Tilhneigingin hefur hins vegar verið sú að reyna að draga þar úr og styrkja miðlægar stofnanir á höfuðborgarsvæðinu til þess að gegna þar meira hlutverki, að hafa meira um skipulagsmál að segja, svo að eitthvert eitt mál sé nú nefnt. Ég er enn fyrst og fremst að tala um málið sem slíkt, ekki einstakar athugasemdir eða greinar. Það vekur líka athygli mína, eftir að hafa rennt í gegnum sumar af þessum athugsemdum, að ekki er nóg með að Samband íslenskra sveitarfélaga bendi á að vinna þurfi þetta betur heldur virðist sem svo að þeir sem bera ábyrgð á þessu máli hafi ekki haft nokkurn einasta áhuga á að eiga samráð við þá sem eru kannski hvað mest að vinna með náttúruna og vinna með henni, þá sem eru hvað helst tengdir henni og lifa í henni, það eru bændur landsins. Í umsögn Bændasamtaka Íslands, sem er dagsett 11. febrúar 2013, segir: „Þegar lög nr. 44/1999 um náttúruvernd voru samin áttu Bændasamtök Íslands fulltrúa í nefnd sem hafði það verkefni með höndum enda voru til umfjöllunar fjölmörg atriði sem snertu bændur og landeigendur með margvíslegum hætti. Hvorki Bændasamtökum Íslands né Landssamtökum sauðfjárbænda var gefið færi á að eiga fulltrúa í nefndinni sem hafði lögin til endurskoðunar veturinn 2010–2011. Eftir að hafa lagt fram ítrekaðar beiðnir um að eiga beina aðkomu að nefndinni var þeim endanlega hafnað, án rökstuðnings. Fjölmörg atriði í frumvarpinu hafa stóra snertifleti við hagsmuni félagsmanna Bændasamtaka Íslands og Landssamtaka sauðfjárbænda. Það er ekki til þess fallið að skapa sátt um mál af þessu tagi að einhverjum stærstu hagsmunaaðilum um náttúruvernd á Íslandi sé úthýst við heildarendurskoðun með þessum hætti.“ Herra forseti. Þetta er með ólíkindum. Íslenskir bændur hafa, að mínu viti og margra annarra, sýnt mikinn dugnað og unnið fórnfúst starf í því að rækta náttúru landsins, halda henni við og vernda. Því miður er gjarnan dregin upp röng mynd af starfi þessa fjölmenna hóps í samfélagi okkar, jafnvel búnar til áróðurskvikmyndir sem svo eru sýndar án nokkurra athugasemda í stærsta fjölmiðli landsins; myndir sem eru þvílíkt endemisbull að það er með ólíkindum að vandaður fjölmiðill skuli setja slíkt efni á dagskrá hjá sér, enda sáu bændur sig nauðbeygða til að svara því sem þar kom fram. Við höfum séð það víða um land að bændur eru að græða upp sanda, koma í veg fyrir landrof og sandfok, breyta svörtum söndum í gróið land; nota til þess heyrúllur og annað sem þeir geta nýtt sér með góðum árangri. Við höfum séð það og sjáum það víða. Þessi hópur og þessi stétt, bændur á Íslandi, á það svo sannarlega skilið að fá að koma að því að ræða jafnmikilvægt mál og náttúruvernd er. Engum dettur annað í hug en að allir alþingismenn telji náttúruvernd stórmál, hún er að sjálfsögðu stórmál. Íslendingar lifa og hrærast í náttúrunni, hvort sem um er að ræða hafið í kringum landið, gróið land eða fast land eða hvað það er; vatnið sem rennur, besta vatn í heimi, segja sumir, sem notað er til að vökva landið og brynna húsdýrum og mannskepnunni. Þetta er að sjálfsögðu eitthvað sem við öll verðum að virða og hafa í heiðri. Hins vegar getur verið meiningarmunur um hversu langt á að ganga. Bændur landsins hafa sýnt það í gegnum árin og gegnum aldirnar að þeir eru að hugsa um landið, þeir eru vörslumenn landsins, og þeir eru að sjálfsögðu líka að stunda atvinnurekstur á því landi sem þeir hafa til umráða. Þar af leiðandi er mjög sérkennilegt að ekki hafi verið talað við samtök þeirra eða þeir hafðir með í ráðum þegar frumvarpið var samið. Hér eru þrjú nefndarálit, nefndarálit meiri hlutans þar sem málið er rakið út frá þeim sjónarmiðum sem þar eru; nefndarálit 1. minni hluta sem er nefndarálit hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar og nefndarálit 2. minni hluta sem er álit hv. þingmanna Birgis Ármannssonar og Árna Johnsens. Í áliti minni hlutans kemur fram töluvert mikil gagnrýni á þessa vinnu alla og þær breytingar sem gerðar eru og skorti á skýringum. Mun ég hér á eftir rekja mig aðeins í gegnum það sem þar stendur. Ég vil byrja á því að lesa upp eina setningu í nefndaráliti meiri hlutans og velta því upp, með leyfi forseta, sem stendur á bls. 2: „Löggjöf um náttúruvernd mótast í ríkum mæli af þeim viðhorfum sem uppi eru á hverjum tíma um samspil manns og náttúru og þeim markmiðum sem sett eru á oddinn hverju sinni.“ Ég er svolítið hugsi yfir þessari setningu. Væntanlega er þarna átt við að sú hugmyndafræði sem uppi er í dag, þá væntanlega innan stjórnarmeirihlutans, endurspeglist á einhvern hátt í frumvarpinu. Þá er vert að spyrja: Er eðlilegt að löggjöf sem þessi taki mið af tíðaranda á hverjum tíma, ég orða það bara þannig, er það eðlilegt? Er það til dæmis eðlilegt að við breytum lögum um náttúruvernd á hverju þingi vegna þess að tíðarandinn breytist eða hugmyndir manna um það hvernig lagaumhverfið eigi að líta út? Er eðlilegt að koma þessu á framfæri þannig að löggjöf í náttúruvernd mótist í ríkum mæli af þeim viðhorfum sem uppi eru á hverjum tíma? Mér finnst þetta svolítið skrýtið og ég geri athugasemd við að lögin séu sett fram með þessari túlkun. Ég held að það sé betra að setja lög, vönduð lög, sem standast tímans tönn. Menn hafa gjarnan nefnt vatnalög frá 1923 sem hafa svo sannarlega staðist tímans tönn, þar var vandað til verka. Ég held að það sé mjög mikilvægt að slíkt eigi við um þessi lög, að þau séu þannig úr garði gerð og unnin á þann veg að þau standist tímans tönn. Það er mikilvægt að ekki verði gengið um lög um náttúruvernd á þann hátt að löggjafinn á hverjum tíma sé alltaf með málið á borðinu hjá sér vegna breytts tíðaranda, vegna þeirra viðhorfa sem uppi eru á hverjum tíma. Ég held að það kunni ekki góðri lukku að stýra. Að baki þessu frumvarpi og allt um kring eru einstaklingar sem hafa eldheitan og sannan áhuga á náttúruvernd og aðilar sem eru í einhvers konar atvinnurekstri og þurfa þar af leiðandi að vinna innan laga um náttúruvernd og taka mið af þeim. Þessir aðilar geta ekki búið við það umhverfi að tíðarandi stjórni því hvernig lagaumhverfið er, geta ekki beðið eftir því hvað stjórnvöld á hverjum tíma ætla sér að gera í málinu. Hægt væri að velta vöngum yfir ýmsu öðru í nefndaráliti meiri hlutans. Hér er nokkur texti um umferð á vötnum, þ.e. straumvötnum og stöðuvötnum, verið er að taka inn atriði sem fram að þessu hafa verið í vatnalögum. Ég verð að viðurkenna að ég er nokkuð hugsi yfir því hvers vegna sú leið er farin og ég kaupi ekki endilega þær skýringar sem hér eru settar fram. Það er hins vegar ágætt að fram komi, eins og ég skil þetta, að ætlunin sé að virða það að landeigendur, og þeir sem eru með náttúruna í umsjón sinni, vatn í þessu tilfelli, hafi ákveðinn rétt sem er þá til umráða og til hagnýtingar. Sá réttur skilur ákveðin réttindi eftir hjá þessum aðilum, sem ríkisvaldinu og okkur öllum ber að virða. Ég ætla ekki að fara nánar út í þetta að sinni, kann að gera það síðar í umræðum um þetta mál. Meri hlutinn leggur til umfangsmiklar breytingar á frumvarpinu. Það verður að viðurkennast að ég hef ekki náð að lesa saman allar þær breytingartillögur sem verið er að gera hér. Eitt og annað hlýtur að vera til bóta með þessum miklu breytingum en annað þarfnast nánari skýringa svo að ekki sé kveðið fastar að orði. Mig langar að koma inn á þessar breytingartillögur. Neðst á bls. 3 segir, með leyfi forseta: „Heimilt er bændum og búaliði að aka utan vega á landi, utan miðhálendisins, sem sérstaklega er nýtt til landbúnaðar ef ekki hljótast af því náttúruspjöll. Við eftirleitir er bændum heimilt að sækja sauðfé inn á miðhálendið á léttum vélknúnum ökutækjum með sex hjólum að lágmarki, enda verði þeim gripum ekki náð með öðru móti og ekki talin hætta á náttúruspjöllum.“ Ég leitaði nokkuð eftir því að finna skýringar á því af hverju sex hjól skuli vera undir því farartæki sem þarna má nýta. Ég ímynda mér að það sé vegna þess að það sé mat - ef til vill hafa þær skýringar komið fram fyrir nefndinni, þ.e. að það sé mat manna að slík farartæki fari betur með náttúruna, skilji eftir sig minni ummerki o.s.frv. Að sama skapi er vert að benda á að tæki þessi eru í langflestum tilfellum, ef ekki öllum, þyngri en svokölluð fjórhjól. Það er spurning hvort þetta þurfi ekki að vera skýrara svo að kostur sé gefinn á því að fara á léttari tækjum sem fara þá jafnvel eitthvað hraðar yfir þannig að menn geti fyrr lokið verkefnum af úti í náttúrunni en gerist á þessum vinnutækjum sem sexhjólin eru klárlega. Þetta hlýtur að skýrast hér í umræðunni. Síðan segir, með leyfi forseta: „Einnig er heimilt, ef nauðsyn krefur, að aka vélknúnum ökutækjum utan vega vegna starfa við landgræðslu og heftingu landbrots, vegalagnir, línulagnir og lagningu annarra veitukerfa, björgunarstörf, lögreglustörf, sjúkraflutninga, rannsóknir, landmælingar, landbúnað og viðhald skála og neyðarskýla með sérstöku leyfi Umhverfisstofnunar, enda sé ekki unnt að vinna viðkomandi störf á annan hátt.“ Einnig segir, þannig að það fylgi nú með: „Ráðherra skal, að fengnum tillögum Umhverfisstofnunar, kveða í reglugerð á um undanþágur frá banni skv. 1. málsl. 1. mgr.“ Ég velti því fyrir mér hvort það sé virkilega þannig að þegar sinna þarf lögreglustörfum eða sjúkraflutningum utan vega þurfi í hvert skipti að fá leyfi Umhverfisstofnunar til þess að fara í þann leiðangur. Ég velti því fyrir mér hvort það sé meiningin með þessu ákvæði. Ég trúi því ekki. Ég held í það minnsta að það sé mikilvægt að þegar á líður umræðuna, og menn koma hér og svara fyrir þær spurningar sem bornar verða fram, verði því svarað hvort það sé hugsunin að þegar inna þarf af hendi lögreglustarf eða fara í sjúkraflutninga utan vega þurfi að hafa samband við Umhverfisstofnun, fá þar leyfi til að geta farið af stað. Mér finnst það mjög undarlegt ef ég skil þetta þá rétt. Það má reyndar segja svo um fleira sem þarna er talið upp. Frú forseti, þegar ég er að lesa þetta fór ég að velta því fyrir mér hvort það að laga raforkukerfið - það hefur kannski farið fram hjá mér, það kann að vera að undanþága sé út af því, ég ætla að geyma mér það þar til ég er búinn að finna það, hvort það falli einnig undir þessa grein. Ég held að það sé alveg sama hvað menn setja í reglur um akstur utan vega og þess háttar, ef einhver ætlar sér að aka utan vegar og hirðir ekki um afleiðingar þess fyrir umhverfið þá mun hann gera það. Ég tel rangt að ganga mjög nærri þeim sem ganga vel um landið, þeim sem hafa hag af því að ganga vel um landið og hafa hag af því að nytja landið eins og bændum og öðrum þeim sem þurfa að sinna störfum - þarna er talað um sjúkraflutningamenn og aðra, að gera umferðina erfiðari. Ég mun seint trúa því að þessir aðilar skilji eftir sig ljót spor í fallegri náttúru okkar. Það er kannski mikilvægara að gera eftirlitsaðilum kleift að fylgjast betur með okkar fallegu náttúru á þeim tímum sem mest er um þennan utanvegaakstur, þar sem menn eru að skemma náttúruna í fíflagangi eða óvitaskap, að hægt sé að hafa öflugra eftirlit með þyrlum eða hvernig sem það er nú útfært. Það er líka sjálfsagt að þeir sem vísvitandi skemma og jafnvel eyðileggja náttúruna, hvort sem það eru sandar eða mýrar eða hvað það er, svari fyrir það á einhvern hátt. En við verðum líka að átta okkur á því að þær aðstæður geta komið upp að menn viti ekki betur og þekki ekki betur til og þá þarf að taka tillit til þess. En þeir sem vísvitandi eru að eyðileggja íslenska náttúru með því að aka utan vega, skilja eftir sig djúp og ljót för og þess háttar, þeir verða að sjálfsögðu að svara fyrir slíkt. Ég mun síðar fara yfir þau sektarákvæði og annað sem hér er lagt til, menn hafa ýmsar skoðanir á því. Ég ætla að fara næst yfir nefndarálit hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar, nefndarálit 1. minni hluta, þar sem býsna ítarlega er farið yfir málið, tilgreind ýmis atriði sem athugasemdir eru gerðar við eða bent á að betur megi fara. Hv. þingmaður bendir á í inngangi að álitinu að margar athugasemdir hafi komið fram. Frumvarpinu fylgir töluverður kostnaður og samt virðist sem hann sé ekki rétt metinn í það minnsta miðað við það sem sagt er um að Náttúrufræðistofnun telji sig til dæmis þurfa meira fé en þarna er nefnt til að sinna hlutverki sínu. Í sjálfu sér er ekkert vit í því að fara fram með þingmál þar sem vitað er að meira fé vantar, þá er betra að viðurkenna það og sýna það svart á hvítu. Náttúrufræðistofnun er enginn greiði gerður með því að hlutverki hennar sé breytt án þess að hún fái það fé sem þarf til að rækja hlutverk sitt nema henni sé ætlað að spara einhvers staðar á móti, ég sé það svo sem ekki þessu máli. Þingmaðurinn gerir í nefndaráliti sínu ýmsar athugasemdir við orðaskilgreiningar og bendir á að sumar þeirra séu óljósar, villandi eða rangar. Hann vill eðlilega að úr því sé bætt. Það er ekki neinum til góðs að fara fram með mál sem þetta ef ekki er nokkuð ljóst um hvað er að ræða, hvernig „ræktað land“ er túlkað og hvað það þýðir að vera með ræktað land. Ef einhver meiningarmunur er um það er hið augljósa yfirvofandi að málaferli munu einhvers staðar rísa yfir því að óskýrt sé hvað ræktað land er samkvæmt þessum lögum og fer þingmaðurinn ágætlega yfir það í máli sínu. Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að lesa athugasemdir þingmannsins varðandi skilgreininguna á þessu. Þar segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu fól skilgreining á „ræktuðu landi“ það í sér að eldri tún voru í raun óræktað land og stór hluti af túnum bænda var í raun ekki skilgreindur sem ræktað land. Meiri hluti nefndarinnar hefur gert tilraun til þess að skilgreina orðið ræktað land en þessi skilgreining er á engan hátt fullnægjandi.“ Það er mikilvægt að fara betur yfir það hvort þetta er fullnægjandi, að menn gangi ekki alla leið. Í framhaldinu segir: „Vissulega eru til landsvæði, tún, engjar, mýrar og önnur svæði sem ekki hafa verið „ræktuð“ (samkvæmt skilgreiningu í breytingartillögu er ræktað land það land sem aldrei hefur verið sléttað, þurrkað, fengið áburðargjöf, jarðvinnslu eða sáningu). Þetta land getur verið land sem er nýtt til beitar fyrir búfénað, t.d. hross og nautgripi, og ætti því að flokkast sem „ræktað land“ eða land í notkun. Frumvarpið heimilar til dæmis tjöldun almennings til skamms tíma á slíkum landsvæðum enda væri þetta svæði flokkað sem „óræktað land“. Skynsamlegra væri að tala um nytjaland og land sem ekki er nytjað.“ Það er alveg ljóst að sé það gert mun túlkunin breytast töluvert eða þannig sé ég það í það minnsta. Hv. þingmaður gerir í nefndaráliti sínu líka athugasemdir við hvernig orðið „steind“ er skilgreint og er einsýnt miðað við athugasemdina að skoða þarf það betur. Hér er líka fjallað um steingervinga og framandi lífverur, svo að eitthvað sé nefnt, tegund og óbyggðir. Það verður að segjast eins og er að miðað við þær athugasemdir sem gerðar eru í nefndarálitinu er full ástæða til að skýra þessi heiti eða þær orðaskilgreiningar sem hér eru settar fram. Fjallað er um undanþágu frá banni við akstri utan vega. Þingmaðurinn bendir á að undanþágur frá reglum um akstur utan vega þurfi að vera vel skilgreindar og skýrðar og helst þyrfti það vitanlega að koma fram í lagatextanum. Það kemur líka fram hér að undanþágur vegna atvinnustarfsemi og björgunarstarfa og annars þurfi líka að vera skýrar. Síðan segir hér, með leyfi forseta: „Margir umsagnaraðilar hafa gagnrýnt það að í lagatexta komi ekki skýr ákvæði um undanþágur vegna aksturs utan vega. Fjölmargir aðilar þurfa starfs síns vegna að aka utan vega og yfirleitt er um að ræða akstur á léttum fjórhjólum sem ekki skemma land sé þeim ekið af skynsemi. Það er mikilvægt að slíkar undanþágur séu skýrar og að þær séu samdar í samráði við þá aðila sem málið varða.“ - Svo segir að sú hafi ekki verið raunin o.s.frv. Síðan er hér eitt mjög áhugavert atriði sem svarar að hluta til því sem ég var að velta fyrir mér áðan varðandi frumvarpið: „Samkvæmt tillögum meiri hlutans fá björgunarsveitir einungis heimild til aksturs utan vega við björgunarstörf en að öðru leyti eiga æfingar að fara fram á sérstökum æfingasvæðum. Æfingar björgunarsveita við raunverulegar aðstæður eru mikilvægur þáttur“ o.s.frv. Ég verð að viðurkenna að ég átti eftir að athuga hvort það væri athugasemd við frumvarpið frá Landsbjörgu, ég mun gera það þegar ég hef lokið þessari ræðu minni. En ég tek undir það með hv. þingmanni, í áliti sínu og gagnrýni, að það er mjög mikilvægt að svigrúm björgunarsveita, út af því gríðarlega mikla hlutverki sem þær sinna, til æfinga sé ekki heft. Það er hins vegar sjálfsagt að gera kröfu til þeirra um umgengni og annað og ég veit að því yrði ekki illa tekið. En vitanlega þurfa björgunarsveitirnar að komast í umhverfi sem er sem raunverulegast, sem er sem líkast því sem þær þurfa að fást við á hverjum tíma. Það eru fjölbreyttar aðstæður, það veit ég, og því þarf að vera alveg klárt að slíkt sé hægt verði frumvarpið að lögum. Síðan segir hér, með leyfi forseta: „Í tillögum meiri hlutans er lagt til að þeir (að bændum undanskildum) sem þurfi að aka utan vega vegna starfa sinna skuli halda sérstaka skrá um þann akstur og að Umhverfisstofnun eigi að hafa aðgang að þessum upplýsingum þegar þess er óskað.“ Það kann að vera að með nýjustu tækni sé hægt að rekja feril bíls, t.d. bíls sem er að leggja raflínu eða gera við, eitthvað svoleiðis, að hægt sé að fylgjast með því, með GPS-tækni eða einhverju slíku, hvaða leið er farin. Það er jafnaugljóst að kjósi einhver að skrá ekki niður afbrotið, eða hvað ég á að kalla það, þegar farið er út fyrir ramma laganna eða keyrt er utan vega og spjöll unnin, þá sé ég nú ekki að viðkomandi muni endilega sinna því að skrá það verk. Einnig er bent á það sem er væntanlega prentvilla í tillögu meiri hlutans, það virðist vera farið númeravillt í reglugerðum samkvæmt áliti 1. minni hluta og það verður þá væntanlega leiðrétt. Farið er yfir ýmis önnur mál í þessu ágæta áliti og mun ég fara betur yfir það síðar. Að lokum vil ég benda á mjög áhugavert graf sem hv. þingmaður er með á síðustu blaðsíðu í nefndaráliti sínu. Það er um útgjöld Náttúrufræðistofnunar Íslands samkvæmt fjárlögum 2007–2013. Þar má sjá að árið 2007 fékk þessi ágæta stofnun 275 milljónir á fjárlögum en nærri 600 milljónir árið 2013. Er mjög forvitnilegt að skoða þetta í samhengi við fjárveitingar til heilbrigðisstofnana, löggæslu og ýmislegs annars. Þetta er væntanlega sú áhersla, sú forgangsröðun, sem við höfum séð á kjörtímabilinu, menn hafa ákveðið að forgangsraða fjármunum til þessarar stofnunar umfram stofnanir í heilbrigðisgeiranum. En það er hlutverk stjórnmálamanna að forgangsraða og það kemur bara skýrt fram í þessu. Frú forseti. Það mál sem við ræðum hér er gríðarlega umfangsmikið. Að mínu viti er mjög mikil bjartsýni fólgin í því að ætla sér að klára það á þessu þingi í þeim búningi sem það er. Ég er ekki að segja að það sé ekki hægt með einhverjum breytingum en það felst mjög mikil bjartsýni í því að ætla að klára það með þessum hætti. Samkvæmt starfsáætlun er síðasti dagur þingsins á morgun. Ekki lítur út fyrir að hún gangi eftir en þannig er þetta samkvæmt áætluninni. Þetta mál - miðað við þá gagnrýni, miðað við athugasemdir sem komið hafa fram, miðað við þann hugmyndafræðilega mun sem er milli stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka - þarf að þroskast töluvert betur. Ég held að engum sé greiði gerður með að fara með svo mikilvægt mál sem frumvarp til laga um náttúruvernd er í gegnum þingið með bægslagangi og látum í miklu ósætti, það er betra að vanda sig.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna, hann kom víða við. Það væri þó dálítið forvitnilegt að heyra afstöðu hv. þingmanns til þess anda frumvarpsins sem snýst í mínum huga um átökin á milli þess sem kalla má „harðlínu“ í umhverfisvernd andstætt því sem við viljum tala um sem fullt ferðafrelsi. Það er athyglisvert að hugleiða umræðuna, ekki síst út frá orðum hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur hér fyrr í dag sem sagði að þessi löggjöf væri ekki hugsuð til að stuðla að og byggja undir ferðafrelsi, heldur fyrst og fremst út frá náttúrunni sjálfri og því að vernda hana. Það er mjög merkilegt ákvæði í 19. gr. þessa frumvarps sem lýtur að umferð gangandi manna. Eftir því sem ég best veit er þar í fyrsta skipti í íslenskri löggjöf sett í frumvarp til laga ákvæði sem bannar eða takmarkar umferð gangandi fólks um landsvæði. Ég vil heyra afstöðu hv. þingmanns til þessarar hugsunar. Hvert erum við komin þegar farið er í íslenskri löggjöf að setja inn órökstutt heimildarákvæði til stjórnvalda sem ekki neinir skilmálar eru fyrir með hvaða hætti verði beitt? Þetta er hugsun í þá veru að 

Virðulegi forseti. Það þarf alltaf að rökstyðja mjög vel að mínu viti boð og bönn, hvort sem það varðar þetta tiltekna atriði sem hv. þingmaður nefndi hér eða annað, þ.e. hvort banna eigi umferð gangandi um ákveðin landsvæði, hólf eða hvernig það er skilgreint. Það er vissulega vandmeðfarið. Það kann að vera að í einhverjum tilvikum sé slíkt nauðsynlegt eða hægt en almennt eiga stjórnvöld ekki að gera slíkt, almennt eiga þau að reyna að hafa frelsið sem mest, að sjálfsögðu. Þó ber að virða friðhelgi einkalífsins, að mínu viti, þeirra sem eiga land eða hafa umráð. Að sjálfsögðu þarf að virða það. Sjálfsagt hafa margir lent í aðstæðum þar sem eitthvert ónæði verður. Það er til dæmis ekkert svakalega gaman að vera að veiða og einhver stingur sér í ána af hinum bakkanum til að baða sig. Það geta orðið einhver átök þar um, held ég, en ég verð að viðurkenna, af því að hv. þingmaður talaði um „harðlínu“ í þessu öllu saman, að mér finnst andinn í frumvarpinu og þeim breytingum sem gerðar eru nokkuð harður. Það er farið nokkuð fast fram og settar býsna miklar 

Forseti. Ég þakka svarið. Það eru önnur atriði hér inni og raunar mjög víða, m.a. gerð töluverð breyting á 31. gr. frumvarpsins. Sumt er þar til bóta og annað vekur síðan spurningar, eins og til dæmis það sem lýtur að heimildum til þess að aka utan vega á ræktuðu landi til þess að viðhalda skálum og neyðarskýlum. Það verður ekki hægt nema með sérstöku leyfi Umhverfisstofnunar. Hvers vegna þarf það? Síðan getum við horft á 46. gr. sem lýtur að óbyggðum víðernum. Þar er komin heimild til að takmarka ferðafrelsið og það er líka ákvörðun stjórnvalda að setja slík mörk. Ég velti fyrir mér hvort við hv. þingmaður getum ekki verið sammála um að dálítið langt sé seilst þegar allar ákvarðanir sem að þessum efnum lúta þarf að bera undir stjórnvaldið áður en viðkomandi einstaklingar 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi 31. gr. Ég nefndi það í ræðu minni áðan að mér finnst þurfa skýringar á þessu því að þarna virðist sem Umhverfisstofnun eigi að hafa einhvers konar leyfisveitingarvald og þurfi þá að sækja fyrst til Umhverfisstofnunar ef þeir aðilar sem þarna eru taldir upp þurfa að aka utan vega. Ég vek sérstaklega athygli á lögreglu og sjúkraflutningum, svo er hægt að nefna landbúnaðarstörf og annað. Ég tek undir að það er mjög sérstakt. Varðandi ferðir eins og vitnað er til í 46. gr. þurfum við að velta fyrir okkur ef það á að takmarka mjög umferð um náttúruna til hvers þessi friðun sé ef ekki má horfa á náttúruna og njóta hennar. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Eins og gefur að skilja eru mörg atriði í ræðu hans sem ég hefði viljað ræða við hann. Hann ræddi sérstaklega um umsögn Bændasamtakanna, þar með taldar allmargar athugasemdir þeirra. Eins og þingmanninum er kunnugt um er annaðhvort beint í nefndarálitinu eða í lagabreytingum með frumvarpinu tekið tillit til langflestra athugasemda sem koma fram í umsögn Bændasamtakanna. Nú ætla ég að eftirláta hv. þingmanni að finna það atriði sem við breyttum ekki í samræmi við vilja Bændasamtakanna. Skilgreiningin á ræktuðu landi, eins og hún kemur fram í breytingartillögunni, er orðrétt fengin frá Bændasamtökunum. Við leituðum ráða hjá Bændasamtökunum til að fá þessa skilgreiningu, hún er tekin orðrétt frá þeim fyrir utan athugasemdina um sumarbústaðalönd. Ég spyr þá hv. þingmann: Hefði honum þótt eðlilegra að við breyttum því bara af því að okkur líkaði ekki vel við það sem Bændasamtökin voru að segja? Er það málið? Áttum við sem sagt að leita eftir ráðleggingum og fara ekkert eftir þeim? Er það samráðið sem hv. þingmaður er að fara fram á að sé viðhaft? Maður getur ekki ætlast til þess að haft sé samráð og komið svo í ræðustól þegar menn fara eftir samráðinu og sagt: Nei, þetta samráð var ekki nógu gott. Það gengur ekki og ég mun beina öðrum spurningum til hv. þingmanns í seinna andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar. Hv. þingmaður spyr hvort orðalag það sem þingmaður segir að sé fengið frá Bændasamtökum Íslands hefði átt þá að standa út af, ef ég hef skilið þingmanninn rétt. Ég var bara að benda á að í nefndaráliti 1. minni hluta er því velt upp hvort þessi skilgreining sé nógu skýr. Hér er klárlega verið að velta vöngum yfir því hvort skilgreiningin sé nógu víðtæk og ég sagði einfaldlega í ræðu minni að ef um þessa skilgreiningu frekar en einhverjar aðrar ríki óvissa þurfa menn að fara betur yfir málið. Það kom hvergi fram í máli mínu að þessi skilgreining væri rétt eða röng eða hvort skilgreining einhvers annars væri það. Það kann að vera að að einhverju leyti sé búið að taka tillit til þeirra athugasemda sem bárust en svo virðist sem það þurfi að fara betur yfir málið. Ef það er hætta á mistúlkun eða einhverju svoleiðis, hvort sem menn tala um ræktað land, steind eða annað, er mjög mikilvægt að menn skýri málið. Það var fyrst og fremst það sem ég sagði um þetta mál, og í rauninni það eina.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum svörin. Mig langar í seinna andsvari mínu að koma aðeins inn á það sem þingmaðurinn ræddi um utanvegaakstur. Sú breyting sem þingnefndin gerir á ákvæðum um hann er einmitt gerð að fengnum ábendingum frá umhverfisverndarsamtökum og útivistarsamtökum og raunar einnig forsvarsmönnum bænda. Ég tel það mjög mikilvægt og bendi til að mynda á það sem fram kemur um björgunarstörf og annað, að þegar talað er um að menn sæki um leyfi til Umhverfisstofnunar er átt við að menn sæki um leyfi til slíkrar starfsemi. Auðvitað er ekki átt við að menn eigi að sækja um í hvert einasta skipti sem þeir ætla að fara út fyrir svæðið. Sú mjög góða ábending um að skrá aksturinn er einmitt komin frá útivistarsamtökunum vegna þess að þau vilja meina, 

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum á svipuðum nótum þegar kemur að því hvað er hægt að skrá og hvað ekki. Það er hægt að fylgjast með hvar þeir aka, þeir aðilar sem hafa til þess leyfi og þar til gerðan búnað. Ákvæði þetta mun samt aldrei koma í veg fyrir að einhverjir aðrir sem ætla sér að skemma landið okkar og aka utan vega geri það, og ég veit að hv. þingmaður er ekki að segja það. Ég þakka þingmanninum fyrir skýringar á þessu sérstaka leyfi Umhverfisstofnunar. Það er mjög mikilvægt. Þegar hv. þingmaður segir þetta er það hin augljósa skýring, að menn fái þá varanlega eða tímabundna undanþágu eða hvernig það er til að sinna þeim störfum sem þeir þurfa að gera. Það hefði kannski átt að vera skilgreint betur í lögunum 

Hæstv. forseti. Í tilefni af ummælum hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar, í sambandi við akstur björgunarsveitarmanna og skylda þætti, vildi ég aðeins leggja orð í belg og meðal annars rekja það sem kemur fram í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar þar sem segir, með leyfi forseta: „Heimild björgunarsveita og annarra sem koma nauðstöddum til hjálpar er ótvíræð en meiri hlutinn bendir á að sú heimild takmarkast við sjálf björgunarstörfin. Æfingar björgunarsveita eiga að fara fram á sérstökum æfingasvæðum, eins og algengast mun vera.“ Það er ekki gert ráð fyrir að heimild björgunarsveita til utanvegaaksturs nái til æfinga í tilefni af þessum ummælum og umræðum sem hér hafa átt sér það um það efni. Þá segir í nefndaráliti meiri hlutans: „Bætt er við heimild til aksturs vegna viðhalds skála og neyðarskýla, og er þar gert ráð fyrir sérstöku leyfi Umhverfisstofnunar í hvert sinn.“ Þegar kemur að viðhaldi neyðarskýla og skála þarf að sækja um leyfi til Umhverfisstofnunar í hvert sinn. Að því marki sem snýr að fötluðum er líka ákveðin óvissa. Vissulega er þess getið að Umhverfisstofnun geti veitt undanþáguheimild vegna aksturs fatlaðra utan vega en hins vegar er alveg óljóst um hvers konar leyfisveitingu verður að ræða. Verður um að ræða að tilteknum fötluðum einstaklingi verði veitt almennt leyfi til utanvegaaksturs eða þarf hinn fatlaði einstaklingur að leita leyfis ef hann ætlar að fara í veiðiferð í tiltekna á á tilteknum tíma eða skotveiði á tiltekinn stað á tilteknum tíma? 

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í andsvari eða ræðu, ég man ekki orðið hvort er hvað í þessu, verður þetta að vera alveg skýrt og ljóst með björgunarsveitirnar. Þær þurfa að hafa aðgang að umhverfi sem hæfir öllum þeim fjölbreyttu aðstæðum sem þessar hetjur okkar - ég ætla að leyfa mér að kalla þær það - lenda í og leggja mikið á sig til að geta bjargað og hjálpað fólki. Fyrir nokkrum dögum slasaðist vélsleðamaður úr björgunarsveit við æfingar en það er bara dæmi um það hversu mikilvægt starf þeirra er. Því þurfa þessar sveitir að hafa rétt umhverfi til að æfa sig á og þjálfa sig. Ég verð að viðurkenna að ég staldraði aðeins við það sem hv. þingmaður benti á í andsvari sínu, að þegar lagfæra þarf eða viðhalda neyðarskýlum og skálum þarf sérstakt leyfi í hvert skipti. Það kann vel að vera að menn líti svo á að þessi verkefni séu þannig að það sé ekkert tiltökumál að sækja um leyfi ef þarf að festa þak á skála eða neyðarskýli sem er við það að fjúka af. Ég hefði hins vegar talið betra að þessi heimild væri almenn til þeirra aðila sem þessu sinna því að einhvern veginn hef ég trú á að þeir sem eru með neyðarskýli og skála og sinna þeim séu hinir sömu og er treyst fyrir öðrum hlutum í þessu frumvarpi. Þar af leiðandi finnst mér sérstakt að taka þetta svona út.

Hæstv. forseti. Í framhaldi af þessum orðum er kannski rétt að lýsa þeirri skoðun að ég held að útfærsla þessara ákvæða, hvort sem er í frumvarpinu sjálfu eða breytingartillögunum, sé ekki hugsuð til enda. Ég hef á tilfinningunni að meiri hlutinn hafi ekki velt fyrir sér hvernig þessi ákvæði munu reynast í raunveruleikanum. Þess vegna eru ekki að ástæðulausu gerðar athugasemdir við að ljúka eigi málinu hugsanlega á nokkrum sólarhringum þegar jafnmikilvæg atriði eru enn í lausu lofti. Ég ætlaði að nefna annað atriði sem tengist því sem kom fram í ræðu hv. þingmanns og það varðar skráningu aksturs utan vega. Ég tel að þarna gæti verið um íþyngjandi ákvæði að ræða. Það er verið að flækja hlutina dálítið. Eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson benti á í ræðu sinni 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort við hv. þingmaður verðum sammála og á sömu blaðsíðu með það. Ég næ því ekki alveg hvernig skriffinnskan á að koma í veg fyrir að menn aki utan vega. Ef menn ætla sér að gera það og eru einbeittir í að fara einhverja leið sem ekki má aka og aka þar af leiðandi utan vega segir það sig sjálft að það verður ekki skráð. Ég hef áhyggjur af því að frumvarp þetta verði eins og mörg önnur frumvörp á þessu kjörtímabili - þetta er eins og var í teiknimyndablöðunum, finndu fimm villur, það er alltaf verið að leita, það koma alltaf upp einhverjar villur í þessum frumvörpum - að það þurfi að koma aftur inn til þingsins til að verða leiðrétt. Ég reikna með að ef menn mundu leggja sig fram við það væri mjög auðvelt að finna í þessu frumvarpi þessar fimm villur sem eru svo gjarnan settar fram. 

Virðulegi forseti. Við tölum um frumvarp til laga um náttúruvernd sem er innbundin bók, umtalsvert plagg sem hér er lagt fram. Frumvarpið er búið að vera til vinnslu hjá nefndinni síðla vetrar og kemur hingað í 2. umr. á næstsíðasta starfsdegi þessa þings. Frumvarpið er svo mikið að vöxtum að við getum talað hér endalaust og farið ofan í einstakar greinar til þess að biðja um skýr svör vegna þess að þau hafa sannarlega ekki fengist. Frumvarpið er svo mikið að vöxtum að þrátt fyrir meint samráð, sem ég kem betur inn á á eftir, hefur meiri hlutinn greinilega lagt sig umtalsvert fram í nefndinni - ég hrósa þeim fyrir það - og lagt hér fram breytingartillögur, 56 stykki á sjö blaðsíðum. Hvernig í ósköpunum eigum við, frú forseti, að fjalla um mál sem hefur tekið svo miklum breytingum án þess að um það hafi verið fjallað hjá öðrum? Ég vil benda á að Samband íslenskra sveitarfélaga sendi inn umsögn við málið upp á 13 blaðsíður. Eftir að breytingartillögurnar voru lagðar fram hefur Samband íslenskra sveitarfélaga lagt fram umsögn um þær upp á heilar þrjár blaðsíður. Það hafa hins vegar fæstir aðrir gert. Það er hins vegar þannig sem þarf að vinna svona mál. Frú forseti. Ég verð í upphafi míns máls að tala um það tímaleysi sem þetta mál er sett fram í og þá óvirðingu sem meiri hluti þingsins sýnir málinu með því að troða því á dagskrá á næstsíðasta degi þingsins. Tilgangurinn getur vart hafa verið sá að klára málið á morgun eða á laugardaginn eða á mánudaginn eða þriðjudaginn. Það getur varla verið tilgangurinn með 56 breytingartillögur á sjö blaðsíðum. Hvar er forgangsröðin? Af hverju erum við ekki að klára hér mál sem skipta máli, mál sem mundu létta róður heimilanna, mál sem mundu hjálpa til við uppbyggingu atvinnulífsins? Af hverju í ósköpunum tökum við heilan dag, og stefnum í að vera fram á kvöld og nótt, hefur mér skilist, í að ræða mál sem öllum má vera ljóst að verður ekki klárað? Í fjöldanum öllum af þeim umsögnum sem ég hef kynnt mér stendur að augljóst sé að þetta sé umfangsmikið mál og margar athugasemdir hafi verið gerðar og svo enda umsagnirnar gjarnan á því að segja að málið sé ótækt til afgreiðslu á þessu þingi og rétt sé að það fái umfjöllun og verði síðan lagt fram að nýju með þeim breytingartillögum sem menn hafa gert á næsta þingi og þá komi umsagnir. Þá gætum við farið að taka vitræna umræðu í staðinn fyrir að fjalla hér um 56 breytingartillögur og klára málið á næstu dögum. Þetta er ekkert vit. Forgangsröðunin hér er í þvílíkum molum að maður skilur ekki til hvers þessi háttur er hafður á. Varðandi samráðið eða hið meinta samráð hefur hæstv. umhverfisráðherra jafnvel gengið lengst allra ráðherra í núverandi ríkisstjórn í að senda mál út undir því yfirskini að það sé verið að hafa samráð við almenning og alla, en um leið hefur hæstv. umhverfisráðherra harðneitað að taka inn í vinnuhópana, sem eiga að vinna málin, þá sem hafa vit á og þekkingu. Vitna ég hér til umsagnar Bændasamtakanna sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson fór ágætlega yfir, að þeir hefðu ítrekað leitað eftir því að koma að málinu og að lokum, eftir langan tíma, verið neitað. Svo kemur hv. formaður nefndarinnar, Ólafur Þór Gunnarsson, hingað upp og segir að samráðið hafi átt sér stað við vinnu nefndarinnar og hún hafi tekið upp tillögu Bændasamtakanna að ræktuðu landi. Þegar maður les umsögn Bændasamtakanna er vitnað til þess að sú skilgreining sé ekki til og sent bréf frá fyrrverandi ráðunauti Óttari Geirssyni frá árinu 2002 þar sem fjallað er um tún. Í búfjárhaldslögunum sem við höfum fjallað um í atvinnuveganefnd, frú forseti, er líka fjallað um ræktað land og það sama er þar. Þar er vandinn hvað sé skilgreining á ræktuðu landi, hvað sé nytjaland. Hjá Hagstofunni er nytjaland skráð sem land sem er annaðhvort nýtt til þess að heyja af því gras, korn eða uppskeru af einhverjum öðrum tegundum eða til beitar, skógræktar eða einhvers annars. Það er nytjaland. Það á að skrá hjá Hagstofunni. Í þessu frumvarpi tekur nefndin sér það fyrir að skilgreina ræktað land upp á nýtt með alls kyns vandræðum og pyttum sem hún lendir í. Gott og vel, hafi þessi tillaga komið frá Bændasamtökunum á endasprettinum þarf hún augljóslega meiri umfjöllunar við, fleiri þurfa að skoða hana, það þarf að bera hana saman við önnur lög, það þarf að fá umsagnir frá fleiri aðilum. Það liggur í augum uppi. Það þýðir ekkert að vaða svona áfram, frú forseti, með einfalda hluti eins og hvað orð þýða í lögum því að það er gríðarlega mikilvægt. Ég verð að segja að mér fellur ekki sá andi sem ég skynja í frumvarpinu. Þetta er frumvarp boða og banna. Alls staðar stendur að heimilt sé eða að menn þurfi að sækja sér heimild eða að óheimilt sé og síðan, ef menn brjóta gegn því sem heimilt er, eru auðvitað refsingar og annað í þeim dúr við því. Andinn er neikvæður, í honum felast boð og bönn. Það er ekki að furða, frú forseti, að 16 þús. manns hafi skrifað undir á ferdafrelsi.is til þess að mótmæla þessu frumvarpi og það er ekki að furða að þessa dagana, þegar málið er komið á dagskrá, skuli velta inn tölvupóstur til okkar þingmanna frá útivistarsamtökum, frá félagasamtökum sem hafa farið um landið, frá fólki sem bendir á ágalla varðandi umferð fatlaðs fólks og frá hinum og þessum úr samfélaginu sem segja: Þetta frumvarp er svo gallað að það má ekki fara lengra. Hvað erum við að gera hér, frú forseti, á síðustu dögum þingsins að taka þetta mál til 2. umr. með 56 breytingartillögum meiri hlutans á frumvarpi sem á að hafa verið unnið í feiknalegu samráði í mörg ár? Það er augljóst að það samráð hefur falist í því að senda málið út, eins og hæstv. umhverfisráðherra hefur gjarnan gert, taka málið til sín og hlusta ekki á eina einustu athugasemd sem ekki hentar hinni pólitísku skoðun sem á að koma fram og kemur fram í frumvarpinu. Þetta er þröngsýnt frumvarp. Þetta er ekki sú víðsýni og sá andi sem við viljum búa við á Íslandi. Það vilja allir náttúruvernd á Íslandi.  Frú forseti. Skynsamlegast væri að taka þetta mál af dagskrá og setja önnur skynsamlegri mál á dagskrá er snerta heimilin, er snerta atvinnulífið  Fjárlagaskrifstofa fjármála- og efnahagsráðuneytisins hefur síðustu vikurnar skilað inn umsögnum við hvert frumvarpið á fætur öðru upp á margar blaðsíður, hér eru þær fimm, í frumvarpi almannatrygginga voru þær ellefu, í frumvarpi um LÍN voru þær sjö, þar sem öll þessi frumvörp eru harðlega gagnrýnd fyrir fullkominn skort á samræmi við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að ná núllrekstri í ríkisrekstri, þar sem bent er á fullkomið agaleysi í fjármálum ríkisins, þar sem bent er á að hvergi hafi verið tekið tillit til þess í fjárlagagerðinni, þrátt fyrir að gildistakan sé sögð á þessu ári í frumvörpunum, að það eigi að koma peningar inn í þetta verkefni. Ef frumvörp eru almennilega unnin, gildistakan skýr og fram kemur hvernig eigi að fjármagna þau þá er umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins innan við eina A4-síðu, jafnvel hálf síða. Hingað kemur hvert frumvarpið á fætur öðru illa unnið og með afar óskýran grunn um hvernig eigi að fjármagna augljós merki um gríðarleg útgjöld í framhaldinu, þenslu ríkisins, ríkisstofnana. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason í 1. minni hluta fór aðeins yfir það í ágætu nefndaráliti sínu í ræðu og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson vitnaði einmitt í það að útgjöld Náttúrfræðistofnunar hafa meira en tvöfaldast frá árinu 2007 og munu halda áfram að vaxa á næsta ári. Á sama tíma eru verkefni tekin frá náttúrustofum hringinn í kringum landið í þessu frumvarpi og færð til Náttúrufræðistofnunar, um 140 milljónir til sjö eða átta náttúrustofa. Þensla umhverfisráðuneytisins á þessu kjörtímabili hefur verið ævintýraleg, Umhverfisstofnunar líka. Boð og bönn, frú forseti, boð og bönn. Við framsóknarmenn viljum svo sannarlega ganga vel um náttúruna og um landið og það vilja allir sem senda umsagnir við þetta mál - allir, hver einn og einasti. Þeim finnst einfaldlega að í frumvarpinu sé of langt gengið. Umsögn frá sveitarfélögunum, hinni upprunalegu sem kom frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga upp á 13 síður, var ekki eina umsögnin sem koma frá sveitarfélögum í landinu. Fjölmörg sveitarfélög sendu inn umsagnir. Í viðbótarumsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga stendur eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ýmsar breytingar sem umhverfis- og samgöngunefnd leggur til á frumvarpinu koma ágætlega til móts við athugasemdir sveitarfélaga og samtaka þeirra. Alvarlegum umkvörtunarefnum við frumvarpið hefur þannig fækkað töluvert.“ Ekki er búið að útrýma þeim heldur hefur þeim fækkað. „Að áliti sambandsins myndu sveitarstjórnir samt almennt vilja sjá frumvarpið unnið betur áður en það verði lagt fram á næsta þingi. Í því sambandi vísar sambandið sérstaklega til umsagna einstakra sveitarfélaga þar sem koma fram ábendingar um ýmis atriði sem ekki er fjallað um í umsögn sambandsins.“ Og vegna þess samráðs sem hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar var svo gríðarlega stoltur af ætla ég að nefna hér nokkur dæmi: Í sambandi við 37. gr. segir: „Að áliti sambandsins eru breytingar sem gerðar hafa verið á greininni til bóta en ákvæðið þyrfti samt að vinna betur.“ Um 3. mgr. 57. gr. stendur: „Skýringar í nefndaráliti á orðalaginu „brýn nauðsyn“ eru til ákveðinna bóta en samt alls ekki nægjanlegar.“ Um 6. mgr. 57. gr., þ.e. sömu greinar: „Orðalagsbreyting nefndarinnar er alls ekki til bóta.“ Um 82. gr. segir sambandið: „Sambandið telur ekki heppilegt, miðað við núverandi lagaumhverfi þjóðgarða að segja í 1. mgr. 82. gr. að starfsmenn þjóðgarða séu starfsmenn Umhverfisstofnunar. Verður ekki séð hvaða nauðsyn er á því orðalagi.“ Frú forseti. Ég tók bara nokkur dæmi, ég hefði getað lesið fjölmörg önnur. Hér er þó viðbótarumsögn, hér er þó eitthvað sem við þingmenn getum farið að taka mark á. Hér er eitthvað um það sem búið er að skoða, þ.e. þessar 56 breytingartillögur nefndarinnar. Samt eru fjölmargar athugasemdir gerðar og bent á að í umsögnum einstakra sveitarfélaga eru enn fleiri sem ekki hefur verið komið til móts við. Tökum aðeins síðastnefnda athugasemd fyrir. Því í ósköpunum eiga allir starfsmenn þjóðgarða að vera starfsmenn Umhverfisstofnunar? Þegar Vatnajökulsþjóðgarður var settur á laggirnar var fyrsta starf sem var auglýst undir nýjum lögum og breiðfána - mig minnir að þetta hafi komið frá Samfylkingunni, kannski voru það Vinstri grænir, ég man það ekki - starf án  Ég hef sjálfur til að mynda verið með þær hugmyndir að vera með þjóðgarðana okkar í svipuðum lagaramma og umbúningi og þjóðgarð Skota sem var stærsti þjóðgarður Evrópu áður en við stofnuðum Vatnajökulsþjóðgarð. Þar er sjálfstæð stjórn. Hún heyrir ekki undir ríkið. Þar koma sveitarfélögin á svæðinu að, þar kemur ríkisvaldið að, skoska þingið, og þar koma hin frjálsu félagasamtök að. Þetta er gríðarlega stór stjórn, ég held að það hafi verið 20 eða 40 manns í stjórninni. Þetta er lýðræðisleg stjórn og síðan er minni framkvæmdanefnd sem sér um að stýra garðinum frá degi til dags. Starfsmennirnir eru búsettir í garðinum enda búa 18 þús. manns þar. Í þessum þjóðgarði má gera allt það sem menn gera í venjulegu lífi. Á sumum svæðum innan þjóðgarðsins er hins vegar hámarksvernd þar sem ekki má gera neitt. Við á Íslandi höfum flokkað alla þjóðgarðana og allar friðlýsingar samkvæmt alþjóðlega staðlinum sem ég þori ekki að fara með skammstöfunina á. Mig minnir að flokkarnir séu fimm frekar en sex þar sem í efsta flokknum er allt friðað. Þinghelgin á Þingvöllum er í þeim flokki. Það þarf hins vegar ekki að þýða að allur þjóðgarðurinn á Þingvöllum eigi að vera undir því merki. Vatnajökulsþjóðgarður, sá stóri garður, ætti náttúrlega alls ekki að vera undir slíku. Hann ætti að flokkast í mismunandi flokka. Þannig gæti fólk búið eðlilega og nýtt þjóðgarðinn til atvinnuuppbyggingar eins og við höfum oft verið að tala um og margir hafa gert ágætlega. Ég vil helst hrósa þeim sem hafa staðið að Ríki Vatnajökuls, sveitarfélögunum þar fyrir austan, heimamönnum mörgum, ferðaþjónustuaðilum og einstaka atvinnurekendum sem hafa nýtt sér þetta tækifæri. Hættan er sú og ekki síst með þessu frumvarpi að verið sé að þrengja að og færa valdið inn í ríkisstofnanir sem hafa aðsetur á höfuðborgarsvæðinu í staðinn fyrir að hafa valdið hjá þeim sem starfa á svæðinu. Það væri skynsamlegri leið, frú forseti. Ég held að við séum á villigötum, hér þurfi nýja og víðari hugsun. Ég tel það vera þröngsýni að ætla að setja alla þjóðgarða landsins undir Umhverfisstofnun. Ég tel það rangt og að fara eigi aðrar leiðir. Þess vegna er svo nauðsynlegt að málið fari eitthvert annað og komi aftur inn í þingið eftir að fjallað hefur verið um þetta. Ég ætla aðeins að nefna um einstaka þætti í frumvarpinu. Það sem ég ætlaði að fjalla um fyrst er í XI. kafla, Framandi tegundir. Ég hefði gjarnan viljað að hér væri einhver úr nefndinni til þess að svara þeim spurningum sem ég er með. Það er reyndar tekið fram að þetta gildi „þó ekki um búfé eða framandi plöntutegundir sem ætlaðar eru til yl- eða garðræktar eða hafa verið notaðar til landgræðslu og skógræktar nema innflutningur sé bannaður samkvæmt reglugerð, samanber 5. mgr.“, svo að ég vitni nú hér, vonandi með leyfi forseta, í 63. gr. Ef þetta frumvarp verður að lögum sýnist mér að við séum komin með Umhverfisstofnun og Matvælastofnun, tvær stofnanir, sem fjalla eiga um sambærilegan hlut sem við höfum að stærstu leyti látið einni eftir. Ég vildi gjarnan heyra álit formanns hv. nefndar á því, ef hann getur útskýrt það fyrir mér, hvort hér sé ekki um breytingu á núgildandi lagaumhverfi eða aðstæðum að ræða þar sem við erum að færa umfjöllun um innflutning á þessum lífverum undir tvær ríkisstofnanir með tilheyrandi vandræðagangi, hvort þetta hafi ekki verið með þeim hætti eftir að Matvælastofnun varð til að hún hafi hreinlega óskað eftir umsögn frá öðrum og hafi ævinlega farið eftir því hafi komið neitun frá Umhverfisstofnun eða Náttúrufræðistofnun. Ég held að þarna sé í það minnsta hætta á því að verið sé að fara eitthvað út af brautinni. Það er því mikilvægt, enn og aftur, að við látum staðar numið eftir að þessar umsagnir eru komnar inn og að málið verði sent ríkisstjórninni aftur, eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, flutningsmaður nefndarálits 1. minni hluta í umhverfis- og samgöngunefnd, hefur lagt til, með þeim gögnum sem komin eru, öllum breytingartillögum og umsögnum, og það unnið að nýju. Þá getum við farið að fjalla gáfulega um þetta frumvarp. Varðandi 68. gr. í XII. kafla er gerð - ég ætla ekki að segja lymskuleg breyting, en breytingu er laumað inn á þeirri hugmyndafræði sem við ræddum á sínum tíma í sambandi við landsskipulagsstefnu í skipulagslögunum, sem var á þessu þingi og náðist ágæt sátt um, en gríðarleg átök hafa verið við sveitarfélögin um landsskipulag. Auðvitað urðu þau ekki öll sátt við niðurstöðuna en ég held að sú niðurstaða sem þar varð hafi verið ásættanleg. Hér er hins vegar verið að lauma einu inni, hvort sem verið er að gera það eitthvað laumulega, eins og ég segi, eða bara af því að það stendur í greininni, en í svona mörgum greinum, í svo stóru máli á svo stuttum tíma er einmitt hættan á að slíkt fari fram hjá mönnum, með leyfi forseta: „Framkvæmdaáætlun náttúruminjaskrár er bindandi við gerð skipulagsáætlana.“ Hvað með skipulagsvald sveitarfélaganna? Hvað með þann texta sem var notaður við næstu aðalskipulagsgerð, að sveitarfélögin ættu að reyna að setja þá þætti er snerta landsskipulag og eru orðnir bindandi inn í skipulagið en ættu möguleika á að færa rök fyrir öðru? Hvað varð um skipulagsvald sveitarfélaga í þessari grein? Fjölmargar aðrar greinar er snerta skipulagsvald sveitarfélaga skerða það stórlega og mörg sveitarfélög, frú forseti, gera verulegar athugasemdir við það. Þrátt fyrir að ég hafi rennt yfir sjö blaðsíður með 56 breytingartillögum varð ég hvergi varð við að þessir þættir væru lagaðir. Ég skal ekki fullyrða að það hafi ekki farið fram hjá mér en ég hef ekki séð það. Hér er því atriði sem þarf að skoða. Ég ætla aðeins að vitna til umsagnar sveitarstjórnar Grímsnes- og Grafningshrepps varðandi inngrip í skipulagsvald sveitarfélaga með þessu frumvarpi. Það var vissulega í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga þar sem bent var á að sumt hefði verið lagað en annað ekki, eins og ég fór yfir hérna áðan. Það er til að mynda í 25. gr., Takmörkun umferðar, líka í 31. gr., Akstur utan vega, augljóslega náttúruminjaskráin og fleiri þættir. Ég veit að nefndin hefur tekið út umdæmin, þ.e. náttúruumdæmi og umdæmisstjóra og það allt sem var sérkennilegt mál, en ítrekað er farið ofan í mál sem þó var orðin nokkur sátt um, að ég hélt. Hér segir, með leyfi forseta: „Sveitarstjórn Grímsnes- og Grafningshrepps telur nauðsynlegt að endurskoða þetta frumvarp til laga um náttúruvernd. Í frumvarpinu er ráðherra falið mikið vald til að taka ákvarðanir og setja reglugerðir um hinar ýmsu greinar sem geta verið íþyngjandi fyrir einstaklinga og framkvæmdaraðila án þess að sérstaklega sé getið um það í lögunum. Nauðsynlegt er að gera textann skýrari þannig að ekki þurfi að bíða eftir reglugerðum við einstaka liði frumvarpsins en samtals er vitnað um það bil þrjátíu sinnum í gerð reglugerðar í fyrirliggjandi frumvarpi. Verulega er gengið á ákvörðunarvald sveitarfélaga er snýr að skipulagi þar sem málefna náttúruverndar hefur alla jafna verið getið í aðal- og deiliskipulagi og þess gætt að hvorki sé gengið óhóflega á þau svæði sem eru á náttúruminjaskrá né þeirra sem friðlýst eru.“ Það er einmitt málið, eins og ég nefndi hér áðan um anda laganna, að þetta fer öfugt ofan í fólk sem hingað til hefur staðið vörð um náttúru Íslands og gert það vel, sveitarstjórnir víða um land, bændur víða um land, vörslumenn landsins sem hafa það markmið að skila því í betra ásigkomulagi til næstu kynslóðar en þeir tóku við því. Þessi lög fara þversum ofan í slíkt fólk vegna þess að andi laganna er svo ótrúlega neikvæður í garð þess. Ég kom inn á rekstur þjóðgarða í 81. gr. og ætla ekki að fjalla um það mál frekar. Ég ætla að nota þann litla tíma sem ég á eftir til að fara yfir einstök atriði. Í 14. breytingartillögu stendur, með leyfi forseta: „Á eftir 20. gr. komi ný grein ásamt fyrirsögn, svohljóðandi: Umferð ríðandi manna. Þegar farið er ríðandi um landið skal fylgt skipulögðum reiðstígum eins og kostur er. Bannað er að reka hrossastóð yfir gróið land þannig að náttúruspjöll hljótist af eða hætta skapist á náttúruspjöllum. Á ferð um hálendi og önnur lítt gróin svæði skulu menn hafa tiltækt nægilegt aðflutt fóður fyrir hross sín. Heimilt er mönnum, að fengnu leyfi eiganda eða rétthafa eignarlands þegar við á, að slá upp aðhöldum eða næturhólfum fyrir hross, enda valdi það ekki spjöllum á náttúru landsins. Á hálendi skal þeim valinn staður á ógrónu landi sé þess kostur. Þegar farið er á hestum um eða höfð viðdvöl með hross á náttúruverndarsvæði, samanber XIV. kafla, þar sem starfandi er landvörður eða umsjónaraðili skal haft samráð við hann. Ráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um umferð ríðandi manna og rekstur hrossa.“ Þegar menn lesa þessa grein geta þeir sagt: Já, þetta er bara skynsamlegt. Hljómar þetta ekki nokkuð vel? En þegar við tökum anda laganna, þegar við tökum þær yfirlýsingar sem menn hafa verið með, þegar við tökum þær ákvarðanir sem hæstv. núverandi umhverfisráðherra hefur tekið á kjörtímabilinu, þegar maður tekur dæmi af sögum þar sem fólk hefur farið ríðandi í hópum um hálendið og hitt fyrir landvörð sem hefur sagt þeim að gjöra svo vel að sópa saman öllum hrossaskítnum, setja hann í svartan plastpoka og fara með hann til byggða, þá segir maður: Í hvað er ekki hægt að nota þessa grein? Hver voru rökin fyrir þessari djörfu ákvörðun landvarðarins? Jú, í hrossaskítnum gætu leynst framandi verur sem mundu spilla því náttúrulega umhverfi sem þarna er. Þess vegna átti að banna hrossum að fara um þetta svæði og reyndar ýmsum öðrum, um Vonarskarðið og þar í kring. Þarna mátti fólk hins vegar ganga um án þess að hafa nokkra hreinlætisaðstöðu, fólk sem var jafnvel nýkomið frá útlöndum, hvaðanæva að úr heiminum, hafði borðað ótilgreindan mat í gær með ótilgreindar lífverur inni í sér. Það mátti skilja sitt eftir hingað og þangað um hálendið en hross sem alin eru upp á Íslandi og hafa étið íslenskt hey og íslenskt gras - nei, það varð að taka hrossaskítinn og fara með hann til byggða. Það er þess vegna sem mönnum mislíkar andi laganna. Það er þess vegna sem menn setja út á greinar sem hljóma ekkert illa. Það er þess vegna sem menn segja: Það þarf að vinna þetta betur. Varðandi 31. gr. þá hefur verið fjallað talsvert um hana, um akstur utan vega. Í ágætu nefndaráliti 1. minni hluta hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar er m.a. fjallað um kortagrunninn. Ég ætla aðeins að fjalla um hann. Ég kom ekki inn á hann áðan og sagðist ætla að fjalla um hann síðar, geymdi mér það þar til nú. Ágætisvinna hefur verið unnin í samstarfi sveitarfélaga, Umhverfisstofnunar, áhugaaðila, 4x4 og fleiri, Slóðavina og ýmissa aðila, um að kortleggja þá slóða sem eru í viðkomandi sveitarfélagi og menn eru tilbúnir að setja á kort. Ástæðan er sú að fyrir nokkrum árum var gríðarleg fjölgun á vélknúnum hjólum sem voru fyrst og fremst ætluð til ferðalaga um hálendi Íslands, sem sagt ekki götuhjól. Eins og í öllum hópum leyndist svartur sauður innan um og menn gengu býsna langt. Menn fundu gömul kort frá Landmælingum eða gáfu hugsanlega út sín eigin þar sem slóðar voru settir inn á og svo var keyrt á þeim slóðum eins og ekkert væri. Í nefndarálit meiri hlutans er fjallað um að skynsamlegt sé að slóðar sem ekki eru notaðir eða heimilt að aka á séu á kortum. Ég tel það varasamt. Ég tel að á þeim kortum sem verða gefin út af Landmælingum og verða hin opinberu kort, væntanlega kort sem sýna þá slóða sem má aka, eigi bara að vera slóðar sem má aka. Sá sem fer um hálendið getur fundið kindaslóð og haldið því fram að það sé slóði eða hestagötur og haldið því fram að það sé slóði sem megi aka á vélknúnum hjólum þó að hann sé hvergi á korti og það hafa menn gert. Margir sem ég hef nefnt eru ábyrgir. Slóðavinir hafa til að mynda staðið fyrir heimsóknum bandarískra aðila hingað en þessi samtök eru gríðarlega sterk, skipulag starfseminnar er gríðarlega öflugt, gríðarlega margir koma að því starfi í sjálfboðavinnu að byggja upp vegi á þar til greindum svæðum og síðan er mönnum heimilt að aka um þau, ekki óheimilt eins og er undirtónninn í þessu frumvarpi heldur heimilt, og þurfa ekki að skrá ferðir sínar eða sækja um leyfi heldur er það bara heimilt. Það þarf hugsanlega að kaupa aðgang ef þetta eru lokaðir slóðar, sem þeir eru gjarnan í náttúrlega mun meira mannhafi. En þar eru líka víðerni sem þeir þurfa að ganga um með sambærilegum hætti. Þannig alast menn upp í því að ganga um náttúruna af virðingu alveg eins og þeir sem hafa verið vörslumenn landsins í gegnum aldirnar og hafa haft það markmið þegar geta hefur verið til á undanförnum 100 árum, 150 kannski, alla vega 130, að bæta landið, skila því í betra ásigkomulagi til næstu kynslóðar en þeir tóku við því. Það var auðvitað erfiðara hér á síðari miðöldum eða 17., 18. og langt fram á 19. öld vegna veðurfars. Þessir aðilar vilja einfaldlega gera þetta, en það tekur tíma. Menn verða að vera tilbúnir að eyða þeim tíma í það sem þarf til. Þetta kostar líka umtalsverða peninga. Eftir því sem mér sýndist þegar ég renndi yfir umsögn fjárlagaskrifstofunnar færu í þetta um 20 milljónir á ári í tíu ár, 200 milljónir, bara hjá Landmælingum, fyrir utan alla aðra sem kæmu að málinu. Er ekki gáfulegra að taka smærri skref og byggja þetta upp að einhverju viti? Ég held það. Ég held að það sé óskynsamlegt - af því að hv. formaður nefndarinnar er í salnum - að setja slóða sem menn ætla ekki að nota inn á opinber kort. Ég held að það sé meiri hætta á að þeir verði nýttir því að þeir sem ætla að ganga um á löglegan hátt gera það en hinir sem ætla að brjóta lög munu ekki skrá ferðir sínar og senda Umhverfisstofnun. Þeir munu líka skjótast á þá slóða og segja ef þeir eru teknir á slóðunum: Nú, ég hélt að þetta væri slóði, hann er á kortinu mínu. Þannig er það. Ég held að þarna sé hægt að vinna skynsamlega og fara varlegar að. Af því að ég sé að tími minn gengur mjög hratt ætla ég að geyma mér að fjalla um utanvegaakstur til seinni ræðu og fjalla aðeins um hið ræktaða land sem ég kom inn á í upphafi. Það verður að segjast alveg eins og er, eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason fór ágætlega fyrir, að þegar meiri hlutinn vísar til reglugerðar 508/2005, þar sem verið er að taka þar upp gildistöku ákveðinnar reglugerðar Evrópusambandsins um aðskotaefni í matvælum, þá hlýtur hann að eiga við reglugerð 528/2005 sem fjallar um takmarkanir á umferð í náttúru Íslands. „Þegar þessar tillögur eru skoðaðar“ - segir í nefndarálitinu - „og settar í samhengi við fyrirliggjandi frumvarp koma fram öfgafull sjónarmið, skilningsleysi á aðstæðum og/eða mistök.“ Eða skyldi það vera skortur á raunverulegu samráði, raunverulegum vilja til að setja sig í aðstæður? Ég hef ekki trú á því að þetta sé illgirni. Þetta gætu verið öfgafullar skoðanir, vanþekking og/eða tímaleysi. Í nefndaráliti er ítrekað að þessi undanþága eigi einungis við um bændur en ekki „hjálparmenn“. Það þýðir þá að bændur geta ekki fengið aðstoð frá fólki við smalamennsku og önnur bústörf. Ég verð að segja, „hjálparmenn“, hvað erum við að skrifa inn í lagatexta? Það er mjög sérkennilegt að skilgreina sérstaklega að ekki megi nota fjórhjól á miðhálendinu. Ef miðhálendið er gúglað og prentað út kort af því þá er það allir afréttir landsins. Er það meining frumvarpsins að banna að notuð séu fjórhjól? Svo þarf að sækja um sérstaka heimild. Það er reyndar sagt, ef ég man rétt, að heimilað sé að fara í eftirleitir en þá skuli farið á farartækjum sem einungis séu á sex hjólum. Hvaða vitleysa er þetta? Má hinn vörpulegi nýi formaður Bændasamtakanna, sem hefur setið á þingi sem varaþingmaður, fara um á gríðarlega þungu sexhjóli? Eða er gáfulegra ef 70 kílóa liðléttingur, sonur hans eða starfsmaður, sem mér leiðist að kalla hjálparlið eða hjálparmenn, færi á fjórhjóli? Hvort skyldi skemma meira? Hvaða vitleysu er verið að skrifa inn í lagatexta? Ég verð að segja alveg eins og er að ég varð alveg gáttaður þegar ég las þennan texta. Andinn er neikvæður. „Eftirleitir“, hvað eru eftirleitir í dag? Þekkir hv. umhverfis- og samgöngunefnd eða ráðuneytið og hæstv. ráðherrar hvernig eftirleitir fara orðið fram? Það er víðast búið að fækka þeim. Þær voru þrjár hér áður fyrr, farið var í hefðbundna haustsmalamennsku, síðan var farið í eftirsafn og þá var tekinn kúfurinn af því sem eftir var. Ef það var gott haust og hlýtt var erfitt að smala og margt fé eftir. Ef menn lentu í erfiðu smalaveðri, rigningu og þoku, þá var margt fé eftir. Svo var farið í eftirleitir þar sem fjórir menn fóru ríðandi á fjöll síðla vetrar og voru eins og sögurnar hafa verið hvað bestar, í Fjallkirkjunni hjá Gunnari, Bensa og forustufénu, og fóru um og smöluðu. Núna í dag, frú forseti, skjótast menn á jeppum, fjórhjólum eða með hestakerrur og smala þeim kindum sem þeir hafa séð til að bjarga þeim frá því að verða aldurtila úti í náttúrunni yfir veturinn. 
             Frú forseti. Ég hefði lagt til að það væri meira samráð í þessu máli, það hefði hjálpað málinu. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni ræðuna og bið hv. þingmann forláts á því að ég þurfti rétt andartak að bregða mér frá undir hluta ræðu hans og náði þess vegna ekki fyrri vangaveltunni sem hann bar sérstaklega undir mig. Ég bið hann þá í andsvari að taka þótt ekki væri nema örlítið brot af tíma sínum í að endurtaka hana. Mér heyrðist eins og hann væri að tala um framandi lífverur og dýr en þetta er einmitt eitt af þeim málum sem hv. umhverfis- og samgöngunefnd hefur rætt sérstaklega og er með áform um að taka til nánari skoðunar að ábendingum þeirra stofnana sem mér heyrðist hv. þingmaður nefna. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa lagagrein sem ber yfirskriftina Umferð ríðandi manna: „Þegar farið er ríðandi um landið skal fylgt skipulögðum reiðstígum eins og kostur er. Á ferð um hálendi og önnur lítt gróin svæði skulu menn hafa tiltækt nægilegt aðflutt fóður fyrir hross sín. Heimilt er mönnum, að fengnu leyfi eiganda eða rétthafa eignarlands þegar við á, að slá upp aðhöldum eða næturhólfum, enda valdi það ekki spjöllum á náttúru landsins. Á hálendi skal þeim valinn staður á ógrónu landi sé þess kostur. Þar sem svo háttar til skal haft samráð við landverði eða umsjónaraðila á staðnum þegar farið er um eða dvalist á náttúruverndarsvæðum, sbr. IV. kafla.“ Svo er reglugerðarheimild til ráðherra. Frú forseti. Þetta sem ég var að lesa er 16. gr. í núverandi náttúruverndarlögum frá 1999 sem hv. þáverandi þingmenn Ólafur Örn Haraldsson, Tómas Ingi Olrich o.fl. stóðu að því að setja. Hún er nákvæmlega eins og núverandi tillaga í frumvarpinu 

Virðulegi forseti. Alveg eins og ég sagði, þessi texti hljómaði vel og var fínn texti að lesa en vegna andans í frumvarpinu, ákvarðana hæstv. umhverfisráðherra á yfirstandandi kjörtímabili, reglugerðarheimildarinnar sem hér er vísað til og þeirra dæma sem ég tók af því ástandi sem hefur verið á Íslandi síðustu árin, hvernig menn hafa látið gagnvart fólki sem ferðast um Ísland og hefur gert það um áratugi, verða menn hræddir, m.a.s. við svona fínan texta. Ég var einmitt að segja það, textinn er fínn en menn óttast afleiðingar vegna boða- og banns-andans sem er í frumvarpinu, reglugerðarheimilda til ráðherra og þess valds sem ráðherra hefur sannarlega beitt á yfirstandandi kjörtímabili og hefur meðal annars leitt til þess að einstakir landverðir hafa hagað sér með þeim hætti sem ég lýsti áðan. Þetta var sönn saga, ég var ekki að búa hana til. Það sem ég óskaði eftir að fá fram hjá hv. formanni umhverfis- og samgöngunefndar varðaði XI. kaflann þar sem ég óttast að hér sé verið að flækja mál sem eru einföld í dag, setja mál undir tvö ráðuneyti, tvær ríkisstofnanir, og setja hluti sem hafa virkað fínt í hugsanlegt uppnám. Ég er bara ánægður ef það er tilfellið að nefndin sé að velta því fyrir sér af því að þá bætast við jákvæðar breytingartillögur sem ég lít svo á að fari til hæstv. ríkisstjórnar til þess að leggja þetta mál fram á nýju þingi næsta haust. 
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni hlýlegan tón í svari sínu en mig langar í seinna andsvari að koma aðeins inn á tvö atriði, þrjú ef ég hef tíma til. Í fyrsta lagi varðandi það sem hv. þingmaður sagði um slóðana í kortagrunninum, hvort þeir ættu að vera inni eða úti, er rétt hjá þingmanninum að um þetta hefur farið fram mjög mikil umræða. Við ræddum það ítarlega í nefndinni og raunar var þetta líka rætt ítarlega í aðdraganda samningar frumvarpsins. Upprunalega hugmyndin var að hafa ekki þá slóða inni sem væru ekki ætlaðir til reglubundins aksturs en þær ágætu ábendingar komu fram að það væri mikilvægt, til að mynda fyrir björgunarlið, að slíkra slóða væri að minnsta kosti í einhverju getið. Hins vegar má færa það út annaðhvort í reglugerð eða almennri kortagerð eða reglugerð um kortagerðina hvort slíkir slóðar eigi að fara inn á almenn kort eða hvort þeir eigi eingöngu að vera í kortagrunninum. Það er úrvinnsluatriði að mínu mati og mér þætti gaman að heyra skoðun þingmannsins á því. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi með náttúruminjaskrána sem er getið um í nokkrum greinum er einmitt mjög góð ábending hjá þingmanninum að það er ein af grundvallarbreytingunum sem við gerum á frumvarpinu. Í upprunalega frumvarpstextanum er talað um framkvæmdaáætlun um náttúruminjaskrá. Við viljum að þarna sé um að ræða þingsályktunartillögu þannig að þingið afsali sér ekki þeim rétti að fá að taka afstöðu til þessa máls. Mér fannst mikilvægt að benda á þetta til skýringar, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég hafði einmitt séð að meiri hlutinn hafði tekið þetta, ég gleymdi bara að geta þess og biðst forláts á því. Engu að síður skiptir það öllu máli þegar við erum að velta fyrir okkur hvort verið sé að takmarka skipulagsvald sveitarfélaga miðað við skipulagslögin sem eru ekki mjög gömul og er nokkur sátt um. Á til að mynda sú framkvæmdaáætlun að renna inn í aðalskipulag sveitarfélaga án þess að þau hafi nokkuð um það að segja? Í aðdraganda þess að menn setja slíka áætlun ætti slíkt samráð að hafa verið búið. Sú hefur því miður ekki verið reyndin á yfirstandandi kjörtímabili. Menn hafa farið gegn vilja landeigenda, gegn vilja sveitarfélaga og reynt að friðlýsa gegn vilja þessara aðila. Eiga þeir síðan að sætta sig við að troða því inn í aðalskipulag sem þeir eru búnir að eyða ómældum tíma í á íbúa- og kynningarfundum? Þau hafa alla íbúana með sér í þeirri vinnu og þá kemur einhver ákvörðun frá hæstv. ráðherra, í þessu tilviki þingsályktunartillaga þingsins, og stoppar það. Ég held að þetta þurfi aðeins að skoða betur. Varðandi slóðana þekki ég þessa sameiginlegu vinnu sem ýmsir komu að, Umhverfisstofnun, sveitarfélögin, 4x4 og ég man ekki hverjir fleiri en það komu fleiri aðilar að, til að mynda í sveitarfélaginu Hrunamannahreppi og nokkrum sveitarfélögum á Suðurlandi þar sem þetta byrjaði. Áþjánin er þar talsverð af þessari auknu umferð mjög margra á vélknúnum farartækjum, bæði innlendra sem erlendra. Aðalatriðið var að til var fullt af slóðum sem menn þekkja og þeir vildu ekki setja neina slóða inn á kort nema þá sem þeir ætluðu að nota til framtíðar. Hinir slóðarnir eru sannarlega til og björgunarfólk, t.d. liðsmenn björgunarsveitanna sem búa á viðkomandi svæði, þekkir það og er staðkunnugt. Það getur verið ein leið að hafa þetta í kortagrunninum þannig að björgunarsveitirnar hafi einhvern aðgang að slíku 

Forseti. Það mál sem hér er til umræðu er mikið að vöxtum eins og margoft hefur komið fram í umræðunni í dag. Ég hef átt þess kost á undanförnum mánuðum að fylgjast nokkuð með umræðum Samtaka útivistarfélaga, Samút, um það frumvarp sem þá lá fyrir og hef raunar hitt fjölda einstaklinga sem hafa verið innan vébanda þeirra samtaka í ýmsum félögum. Einnig hef ég hitt fólk sem er mjög áhugasamt um þau efni sem frumvarpið tekur til, þ.e. til verndunar náttúru, ferðafrelsis og hvað eina sem að þessum efnum lýtur. Þetta hafa verið ákaflega fróðleg skoðanaskipti og í rauninni ánægjulegt að finna og upplifa þá sýn sem þetta ágæta fólk hefur til landsins og áhugamál sín sem er að eiga sem frjálsasta för um okkar ágæta land. Ég held ég geti sagt að viðhorf þorra þeirra einstaklinga sem ég hef mætt og átt samskipti við og samræður um þessi efni hefur helgast af því að vitnað er til almannaréttarins og þeirrar hefðar sem fyrir honum er í íslenskum rétti gegnum aldirnar. Ég held ég geti dregið viðhorf þessa ágæta fólk saman í þá setningu að viðhorf þeirra til þessa máls helgast af því að náttúra Íslands sé sameiginleg gæði allra landsmanna sem þeim sé öllum jafnfrjálst að nota. Það er svona grundvallarstefið sem það fólk heldur fram, að náttúra Íslands sé sameiginleg gæði allra Íslendinga og öllum sé jafnfrjálst að njóta hennar. Að því gefnu að það sé rétt mat hjá mér og ég þykist skynja eftir viðtöl mín við þetta ágæta fólk þá get ég á sama hátt sagt að upplifun mín af þeim viðhorfum þeirra er sú að það fólk hefur jafnframt afskaplega skýra sýn til þess að það ber um leið að gera þá kröfu og þá skyldu til allra sem vilja njóta íslenskrar náttúru að umgangast hana af virðingu og tillitssemi, náttúruna sjálfa, sem og landeigendur og þá sem um þessi mál véla. Það er það viðhorf sem fólkið hefur borið í brjósti til allra þeirra sem vilja njóta þeirra gæða sem náttúran býður. Það sem mér þykir eða þótti í rauninni svo einkennilegt þegar ég kom fyrst að málinu var það hversu einbeittur þessi hópur var í því að bera upp þá skoðun sína að það frumvarp sem lagt var fram væri á margan hátt þess eðlis að það gengi gegn þeim ríka rétti sem einstaklingarnir töldu sig hafa til að ferðast um landið okkar. Þegar maður fór að kynnast þessu nánar kom upp úr kafinu að sá hópur - náttúruverndarsinnar sem ég kalla svo, þó að þeir séu í Samút - er fyrst og fremst fólk sem unnir náttúrunni og vill veg hennar sem mestan. En viðhorf þess var að undirbúningurinn að málinu var með þeim hætti að því var ofboðið, hvernig málið var unnið og vísaði oftar en ekki til þeirrar undirstöðu sem frumvarpið hvílir á, sem er hin svokallaða hvítbók. Um það má örugglega hafa mörg orð, ég ætla í sjálfu sér ekki að eyða löngum tíma í það efni. En þó vil ég segja um samningu hvítbókarinnar og viðhorf þessa hóps til hennar að fólk telur sig lítt hafa komið að þeirri undirbúningsvinnu og því síður var því gefinn tími til þess, Samút-félögunum, að gera athugasemdir við hið 500 síðna plagg sem hin svokallaða hvítbók er. Mat þeirra er einfaldlega það að þeir hafi fengið allt, allt of skamman tíma til að gera athugasemdir við grunnvinnuna að því frumvarpi sem við erum að fjalla um. Einnig sagði þetta ágæta fólk, og heldur því fram, það liggur raunar fyrir í umsögnum og vitneskjan öll um að það hafi fengið fáa daga til þess að gera athugasemdir við drögin að frumvarpinu, einungis örfáa daga. Það er meðal annars af þeim ástæðum sem andstaðan við þetta verkefni hefur verið svo rík í þeim hópi sem við sjáum staðfestast í því að 16 þúsund einstaklingar skrifa undir opinn vef þeirra til að leggja nafn sitt við það að hvetja Alþingi til að rasa ekki um ráð fram og geyma eða gefa sér rýmri tíma til afgreiðslu málsins. Um það eru örugglega mjög skiptar skoðanir, bæði meðal stjórnarliða og stjórnarandstöðunnar á þingi. Þó held ég að við viljum öll vanda sem mest við getum til þessa verks, það er nauðsynlegt í mínum huga. Þær röksemdir hafa heyrst hér í kvöld og í umræðunni í dag að breytingarskjalið frá hv. umhverfis- og samgöngunefnd sé mikið að vöxtum. Þar er að finna gríðarlegan fjölda breytingartillagna við það frumvarp sem tekið var til 1. umr. Sú breytingartillaga ber vott um að nefndin leggur sig fram um að vinna góða vinnu, en maður skyldi ætla að slíkur fjöldi breytingartillagna við frumvarpið gefi fullt tilefni til þess að gefa þeim sem sendu inn athugasemdir færi á því að tjá sig um þær breytingartillögur sem gerðar eru. Málið er mikið að vöxtum, þetta er gríðarlega mikilvægt mál fyrir alla aðila, hvort heldur þeir eru að knýja fram breytingar á náttúruverndarlögunum eða ekki, og ekki síður hina sem hafa lagst gegn þessu. Mjög mikilvægt er að búa til þessa svokölluðu sátt og sem mesta um það sem við viljum fá fram í þeirri lagasetningu sem hér er stikað inn í. Ég hef sagt að átakaásinn í málinu snúist fyrst og fremst um það með hvaða hætti og hvernig við viljum takmarka ferðafrelsi og frelsi til ferðalaga á Íslandi. Ég er þeirrar skoðunar að frumvarpið og þær áherslur sem í því eru séu þess eðlis að þar sé verið að færa frá einstaklingnum, sem vill ferðast um sitt land, alla ábyrgð til opinberra stofnana, annaðhvort Umhverfisstofnunar, Náttúrufræðistofnunar Íslands eða þá umhverfisráðherra. Að þeim opinberu stjórnvöldum sé ætlað hálfpartinn að hugsa eða taka ákvarðanir fyrir einstaklingana í stað þess að þeir beri ábyrgð á gerðum sínum alfarið sjálfir. Í því efni vil ég leyfa mér að vitna til einnar breytingartillögu sem ég gerði að umtalsefni í andsvari í dag sem lýtur að 31. gr. og snýst um akstur utan vega. Á einum af þeim fundum sem ég gat um í upphafi ræðu minnar kom fram athugasemd frá fulltrúa eins ferðafélags úti á landi sem laut að því að það ferðafélag vildi fá heimildir til að endurnýja skála sinn í nágrenni Herðubreiðar. Það var mikil þrautaganga og því var vísað fram og til baka í kerfinu. Ég efast raunar um að heimildin sé komin enn einfaldlega vegna þess að samkvæmt reglunum sem gilda um þjóðgarðinn sem þarna á við var óheimilt að fara yfir landið til að endurgera þann skála sem um ræddi. Þetta atriði ásamt fleirum er nú komið í 31. gr. greinilega með það fyrir augum að reyna að bæta úr slíkum vanköntum sem upp hafa komið í vinnu nefndarinnar. Þar er verið að telja upp ákveðna þætti sem heimilt er að veita undanþáguákvæði frá, því ákvæði sem bannar utanvegaakstur til ýmissa athafna, línulagna, veitulagna, björgunarstarfa, löggæslu o.s.frv. Þar er líka meðal annars nefnt, með leyfi forseta, „viðhald skála og neyðarskýla með sérstöku leyfi Umhverfisstofnunar.“ Ég staldra örlítið við þetta tiltekna atriði sem lýtur að því að viðhalda eigum utan alfaraleiðar. Þetta eru byggingar, í þessu tilfelli skálar og neyðarskýli, sem eru háðar byggingareftirliti sveitarfélaga sem bera þá ábyrgð og skyldur gagnvart ríkisvaldinu og síðan þeim sem sækja á um breytingar eða byggingar, eða viðhald í þessu tilfelli. En þarna er verið að skjóta inn í þetta ákvæði því atriði að annar opinber starfsmaður í ríkisstofnun þurfi í rauninni að leggja yfir það blessun sína. Umhverfisstofnun þarf að leggja yfir það blessun sína og heimila eða hafna ósk frá eiganda eða umráðamanni skála eða neyðarskýlis, hvort heldur það eru einstaklingar með skála eða samtök ferðafélaga eða frjáls félagasamtök. Umhverfisstofnun þarf með öðrum orðum að taka afstöðu til þess hvort leyfa eigi umferð utan vega, eins og kallað er, til að framkvæma hin sjálfsögðu verk sem þarna um ræðir. Þetta er atriði sem mér hugnast lítt. Ég hefði talið að það mætti þá miklu fremur vera með reglur sem segðu til um það fyrir félagasamtök eða einstaklinga svo að þeir gætu þá áttað sig einfaldlega á því hvað væri heimilt og hvað ekki. En þetta er lagt í eitthvert mat opinberrar stofnunar án þess að fyrir liggi eftir hvaða reglum viðkomandi stofnun, í þessu tilfelli Umhverfisstofnun, á að starfa og meta þær beiðnir sem upp kunna að koma. Með sama hætti, eins og það er óljóst, er reynt að skauta fram hjá því þannig að ráðherra sé falið það vald og hann skuli, að vísu að undangengnum tillögum frá Umhverfisstofnun, kveða á um í reglugerð undanþágur frá banni samkvæmt þessum lið. Það er engin nánari lýsing í þessum efnum hvert á að vera innihald þeirrar undanþágureglugerðar og sömuleiðis er kveðið á um undanþágur í þessari lagagrein sem unnt er að veita af hálfu Umhverfisstofnunar „vegna annarra sérstakra aðstæðna, svo sem fötluðu fólki“ og þá skal ráðherra sömuleiðis ákveða í reglugerðinni einhver skilyrði fyrir slíkum undanþágum. Þar er fötluðum einstaklingum gert að sækja um til opinberrar stofnunar hvort þeir eigi og megi eiga frjálsa för um Ísland. Þetta er í mínum huga algerlega ólíðandi staða sem fatlaður einstaklingur er settur í, að hann hafi ekki nokkur einustu tök á því að ákveða það sjálfur hvort hann vilji fara frá stað A til B heldur þarf hann í rauninni að sækja um það til ríkisstofnunar hvort honum sé yfir höfuð heimilt að ferðast um landið. Þetta er ekki æskileg nálgun að mínu mati og langt frá því að vera sæmandi. Ég tel einboðið og ég geri í rauninni kröfu um að við göngum betur frá málum fatlaðra einstaklinga en hér lagt er upp með. Ég hefði álitið að þetta væri málefni sem væri mjög þarft að finna aðra lausn á en hér er boðið upp á, því að þetta er ekki lausn heldur er verið að skjóta þessu „vandamáli“ til ríkisstofnunar og fela henni eitthvert allsherjarvald í þeim efnum. Ég hefði álitið til muna eðlilegra og betra að Alþingi setti þær reglur sem um þessi mál ættu að gilda, og annaðhvort giltu sömu ferðareglur um fatlaða einstaklinga og aðra einstakling í landinu eða ekki. Hér sýnist mér málið liggja þannig fyrir að skjóta eigi fötluðum einstaklingum í einhvern annan hóp með tilliti til ferðalaga eða ferðafærni og það er að mínu mati ekki viðunandi staða. Ég nefndi það einnig varðandi þá tilhneigingu sem ég þykist skynja í frumvarpinu sem lýtur að því að efla miðstýringuna, þ.e. að reyna að takmarka utanvegaakstur og ég kem að því síðar í ræðu minni. Það er annað sem lýtur líka að takmörkunum og snýr að takmörkun gangandi fólks um landsvæði. Í 19. gr. frumvarpsins er sett inn heimildarákvæði þar sem stjórnvöldum er heimilt að takmarka för fólk um landsvæði á einhverjum forsendum sem ekki eru raktar í frumvarpinu. Mér þykir hið opinbera vera farið að færa sig ærið djúpt inn í alræðið þegar við erum farin að horfa upp á það í þessari frumvarpssmíð að íslensk stjórnvöld ætli að fara að setja hömlur á ferðir gangandi fólks um tiltekin landsvæði. Ég leyfi mér að fullyrða að það er einnig nýmæli það sem lýtur að almannarétti og kemur fram í 18. gr. ef ég man rétt, þar sem gerð er að minni hyggju mjög jákvæð og markverð breyting sem lýtur að því að almenningur eigi rétt til þess að hafa frjálsa för um vegi og vegslóða þar sem akstur er heimill samkvæmt kortagrunni sem kallaður er. Það er ákvæði sem er til mikilla bóta og greinilegt að ríkur vilji er til þess að mæta þeim óskum sem uppi voru á fjölmörgum fundum sem haldnir voru um þessi mál. Það er vel og það ber að virða. Ég er síður hallur undir þá takmörkun sem verið er að setja í 19. gr. og teldi í það minnsta að skýra þyrfti það mun betur en gert er í frumvarpinu. Ég minntist áðan á 31. gr. sem laut að ákvörðun Umhverfisstofnunar. Ástæða er til að nefna annað atriði varðandi 31. gr. sem varðar akstur utan vega. Ljóst er að þar er sömuleiðis verið að reyna að mæta óskum um breytingar í þeim efnum sem frumvarpið gerði ráð fyrir. Þar hefur umræðan sérstaklega orðið töluvert mikil um bændur og búalið og svo er verið að færa þetta örlítið út. Það er vel að svo sé gert. Ég vek athygli á því að ein af höfuðröksemdunum fyrir því að ráðast í smíði þessa frumvarps var meðal annars sú að reyna ætti að stemma stigu við utanvegaakstri. Það er út af fyrir sig hið besta mál. En ég held að ástæða sé til að ræða það líka í aðeins víðara samhengi vegna þess að ég tel að umræðan um utanvegaakstur sé á margan hátt broguð. Það eru oftast nær einstaklingar, fjölskyldur, þaulvant ferðafólk sem ferðast um á fjöllum sem ber mikla virðingu fyrir náttúrunni, sama hvernig það ferðast um. Að sjálfsögðu leiða skemmdir annað slagið af utanvegaakstri vegna björgunarstarfa, línulagna, virkjana o.s.frv. en ég tel þær minni háttar, þær skemmdir sem af því stafa. Og ég hef það álit að á margan hátt þurfi að grípa til nauðsynlegra aðgerða. En ég vil síst af öllu kalla það yfir þjóðina að við þurfum að takmarka för almennings um landið á grunni slíkra skemmda sem óhjákvæmilega verða þegar við stöndum til dæmis í björgunaraðgerðum. Ætli ekki megi fullyrða að í mörgum tilvikum sé ástæða utanvegaaksturs sú að þar sé á ferð fólk sem ekki þekkir til, fólk sem fer villt vegar í flestum tilfellum. Það eru alltaf einstök undantekningartilfelli, en við getum með sama hætti sagt að oftar en ekki hefur komið í fréttum að um sé að ræða fólk af erlendu bergi brotið, án þess að ég ætli því endilega að standa í slíkum skemmdum mestan part, það er langur vegur frá. Ég leyfi mér að fullyrða að þær hugmyndir sem uppi eru um þennan svokallaða kortagrunn og regluverkið, það sem lítur að umferð um þá, síðan um refsiákvæðin o.s.frv. sé ekki endilega best til þess fallið að ætla það að við getum stemmt stigu við utanvegaakstri. Við getum bara horft til okkar sjálfra, ef við ferðumst til útlanda er það ekki það fyrsta sem við kynnum okkur endilega, eitthvert regluverk á tilteknum svæðum. Við vinnum þetta ekki með þeim hætti. Og ef við ættum að koma þessu inn í ferðaplön erlendra einstaklinga, fjölskyldna eða ferðaþjónustuaðila þá yrði að þýða þetta á mörg tungumál og treysta þá á að menn muni læra þetta til muna betur en Íslendingar virðast gera þó svo að þetta séu lög og reglur sem eru settar á þeirra eigin móðurmáli. Ég vil aðeins segja um utanvegaaksturinn, þær fullyrðingar eða að menn gefi sér það að hann sé að aukast ár frá ári eru langan veg frá því að vera réttar. Það stangast meðal annars á við fullyrðingar hæstv. umhverfisráðherra, Svandísar Svavarsdóttur, þar sem hún hefur upplýst það meðal annars á vef umhverfisráðuneytisins að tilvikum um utanvegaakstur hafi fækkað um 15–30% á milli áranna 2009 og 2010. Þá spyr maður: Í ljósi þess að meiri fræðsla og meiri upplýsing er að gefa okkur þennan árangur, er þá á sama tíma réttlætanlegt og eðlilegt að við séum að herða ákvæðin við utanvegaakstri með þeim hætti sem hér er lagt upp með? Ljóst er að þau áform sem birtast í 31. og 32. gr. er eitthvað sem eru gerðar mjög miklar og alvarlegar athugasemdir við, hvort tveggja út frá því hvernig þetta muni virka, kortagrunnurinn um vegi og vegslóða, en ekki síður hafa menn margar spurningar varðandi kostnað og ábata og skilvirkni þess kerfis sem þarna er verið að setja upp. Í ljósi þess sem þarna um ræðir er ekki úr vegi að rifja aðeins upp ákvæði um utanvegaakstur í íslenskum lögum. Hann er bannaður skilyrðislaust í íslenskum lögum í dag. Í 5. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987, segir: „Í þéttbýli má ekki í heimildarleysi aka, stöðva eða leggja vélknúnu ökutæki utan vega á svæði sem ekki er ætlað fyrir umferð vélknúinna ökutækja.“ Að öðru leyti gilda um þessi ákvæði, ákvæði náttúruverndarlaga, nr. 44/1999, en þar segir í 17. gr.: „Bannað er að aka vélknúnum ökutækjum utan vega. Þó er heimilt að aka slíkum tækjum á jöklum, svo og á snjó utan vega utan þéttbýlis svo fremi sem jörð er snævi þakin og frosin.“ Þetta er þrengri merking eftir því sem mér er sagt en er í náttúruverndarlögunum frá 1996. Þar var akstur utan vega og merktra slóða óheimill þar sem hætta var á náttúruspjöllum. Því var meginreglan sú samkvæmt 16. gr. gömlu laganna að akstur utan vega var leyfilegur ef það olli ekki náttúruspjöllum. Ákvæðin voru því hert í 17. gr. náttúruverndarlaganna og þar var verið að leggja áherslu á að setja skýrar reglur við banni við akstri utan vega og vilji löggjafans á þeim tíma var sá að þrengja og skýra reglurnar frá fyrri lögum um náttúruvernd. Við setningu þeirra laga var líka vakin athygli á því að það var ekkert skilyrði fyrir refsinæmi verknaðarins, að spjöll hefðu verið unnin á náttúru landsins. Af því að ég nefni það get ég ekki látið hjá líða að nefna eitt ákvæði sem mér þykir mjög sérstakt, svo að ekki sé meira sagt, sem er að finna í 91. gr. frumvarpsins og lýtur að refsiábyrgð. Í sjálfu sér er enginn ósáttur við að refsingar liggi við að skemma náttúru okkar en hins vegar er 91. gr., eins og hún liggur fyrir, óljós og hún mismunar aðilum. Þar er sagt að hægt sé að gera vélknúið ökutæki upptækt sem notað hefur verið við að fremja brot, þegar alvarleg spjöll eru unnin á náttúrunni. Í fyrsta lagi er ekki skilgreint hvað alvarleg spjöll eru í þessu samhengi. Það er mjög matskennt hugtak hversu alvarlegt viðkomandi brot er. Fer það eftir því á hvaða svæði það er framið eða fer það eftir því hvers eðlis brotið er á viðkomandi svæði o.s.frv.? Ekki er tekið á því í þeim efnum og vantar því alla skilgreiningu fyrir dómstóla til að fara eftir þegar svo matskennt hugtak er sett inn í lagatexta. Enn fremur er atriðið sem ég gerði að umtalsefni, sérstaklega í andsvörum í dag, að það á einungis að refsa ferðamanni sem er á eigin ökutæki. Lagaákvæðið er þannig að ef ég fer og veld spjöllum, alvarlegum umhverfisspjöllum á mínum eigin bíl, þá er unnt að refsa mér og gera bifreiðina upptæka. En ef ég hefði fengið lánaðan fjallajeppann hjá hv. formanni umhverfis- og samgöngunefndar til að skreppa upp á friðað svæði og tæta þar og trylla eins og sagt er, jú, vissulega væri hægt að beita mig refsingu en ekki væri hægt að gera bifreiðina upptæka vegna þess að ég á hana ekki. Hún er í eigu einhvers annars aðila. Þarna eru menn settir í töluvert mismunandi stöðu og mætti með sanni segja að ákveðinn hvati væri til þess í ákvæðinu eins og það er, að þeir ökumenn sem ætla sér að fara inn á viðkvæm svæði séu hvattir til þess að fá leigða eða lánaða bíla til slíkra ferðalaga í stað þess að ferðast á sínum eigin. Þetta tekur þá sérstaklega til erlendra ferðamanna, ekki nema við viljum horfa til þess þannig að íslenskir ferðaklúbbar fari að útbúa og starfrækja einhvers konar skiptimarkað með bíla til að eiga betra með að komast hjá því að bifreiðar þeirra verði gerðar upptækar þegar þeir fara að reyna að átta sig í þeim frumskógi sem þessi svokallaði kortagrunnur verður, þegar erfitt verður fyrir þá sem á ferðinni eru að átta sig á því hvort þeir séu að aka löglegan slóða sem færður er í kortagrunninn eða einhverja leið sem ekki er lögleg. Að minni hyggju er verið að setja hér hindranir eða ákvæði inn sem byggja á miklu mati sem erfitt er að sjá hvernig á að vera hægt að framkvæma. Ein spurning er sem lýtur til dæmis að því atriði hvernig á að meta tjón vegna utanvegaaksturs. Kemur inn í slíkt mat hver áhrifin verða af náttúrunni sjálfri, til dæmis vatni, snjó eða vindi sem kann að laga það tjón sem hugsanlega kann að koma til? Ég minnist í því sambandi nýlegrar myndar sem birt var í einu dagblaðanna þvert yfir síðu þar sem hjólför voru í mel. Þar var ekki að sjá einn einasta gróðurspotta eða strá. Þetta var bara jökulruðningur rétt utan við bílastæði. Talað var um að þar hefðu orðið miklar skemmdir af völdum utanvegaaksturs en svo kom tveimur eða þremur dögum seinna frétt um það að menn gerðu ráð fyrir að þetta mundi bara jafna sig, einfaldlega af veðrun, með vindi, vatni eða snjó og væri til tölulega lítið mál. Það er alþekkt af hálendi Íslands til dæmis að för yfir vetur, eða þótt um sumar væri, hverfa jafnvel milli daga þó að það sé nú að sjálfsögðu ekki algilt. Ég nefndi kortagrunninn sem spilar að sjálfsögðu inn í þetta ákvæði varðandi refsiábyrgðina. Mjög mikil umræða hefur verið um, í það minnsta á þeim fundum sem ég hef átt um þetta verkefni, að gert er ráð fyrir að kortagrunnur verði settur upp. Þar eru gerð frávik frá þeirri reglu sem viðgengist hefur í íslensku réttarfari, eins og í flestum öðrum lýðræðisríkjum, að það sé leyft sem ekki sé sérstaklega bannað. En hugsunin í þessum kortagrunni er þvert á það, í rauninni þarf að taka það fram sérstaklega sem er leyft og það sem ekki er tilgreint og heimilt, það er allt bannað. Þetta hefur í för með sér að ákvörðun um hvaða veg eða slóða skal ferðast um á hálendi Íslands, eða á þeim vegum og slóðum sem vilji manna stendur til að fara, þarf að taka með öðru móti en hingað til hefur verið gert. Í sjálfu sér er ekki óeðlilegt að svo sé, sjálfsagt að skoða núverandi fyrirkomulag, en athugasemdirnar sem maður hefur fengið við þau áform frá þeim sem gerst þekkja að mínu mati vegi og slóða á hálendinu eru þess eðlis að taka ber ríkt tillit til þeirra athugasemda. Hættan sem slíkt fyrirkomulag býður upp á er að allnokkur ár taki að búa til þennan gagnagrunn. Og þá skapast ákveðin réttaróvissa um ferðalög á hálendinu eða á þeim svæðum sem menn vilja sækja á. Hvar eiga að vera löglegir slóðar og hvar ólöglegir? Stóra málið í mínum huga er ekki það að útbúa þennan gagnagrunn. Stóra málið í þessu er það að setja upp regluverk sem við getum ekki framkvæmt eða haft eftirlit með. Ég treysti því fólki fyllilega, sem ég hef átt samskipti við vítt um land vegna þessara mála, til að umgangast náttúruna, virða hana og akta með þeim hætti að sómi sé að, alveg tvímælalaust. En það að ætla því ágæta fólki að keyra eftir gagnagrunni þar sem sumir slóðanna eru „gamlar leiðir“ sem fólk hefur farið - sumir hafa fullyrt að þeir slóðar eða þær leiðir séu þess eðlis að það valdi ekki nokkrum einustu skemmdum ef menn gera það á þann hátt sem þeir þekkja til og hafa farið. Og margir af þessum slóðum eru leynislóðar. Stóra hættan er gagnvart almennum ferðamönnum sem villast inn á tiltekna slóða sem ekki má fara. Hvernig ætlum við að haga eftirlitinu með því regluverki sem við ætlum að setja? Hvernig ætlum við að hafa eftirlit með því að tiltekinn slóði sem ekki má fara, að þess sé gætt að hann sé ekki ekinn? Við erum ekki einu sinni í stakk búin til þess í dag að halda úti eftirliti eða starfsemi eins og við vildum gera í þjóðgörðum landsins. Við erum ekki í stakk búin í dag til þess að halda úti sómasamlegri löggæslu í mörgum stórum löggæsluumdæmum á landinu. Til dæmis má nefna að í mínu kjördæmi erum við uppi með þá stöðu að við höfum einn lögregluþjón sem er við embættið á Húsavík og starfssvæði hans nær frá Húsavík og allt austur á Þórshöfn. Hann þarf að vera á vakt og bakvakt frá Þórshöfn – Bakkafjörður – Raufarhöfn – Kópasker – Kelduhverfi. Hann sinnir þessu í einu stöðugildi. Hann er jafnframt á bakvakt. En svo erum við að setja upp kerfi yfir ótölulegan fjölda vega og slóða sem suma má aka og aðra ekki. Ég segi fullum fetum að það er markleysa í rauninni að setja slíkt veganet upp nema við höfum þá hugsað betur fyrir því en birtist í frumvarpinu hvernig við ætlum að hafa eftirlit með því að það sé virt. Ef við höfum ekki þennan fjölda útivistarfélaga með okkur í þeirri reglusetningu, þá held ég að betur sé heima setið en af stað farið. Ég tel að meðan við höfum ekki löggæslu eða einhvers konar vélrænt eftirlit, ég veit ekki hvernig menn hafa hugsað þetta, með því að það sé virt, ef við höfum það ekki við höndina á sama tíma og við ætlum að setja upp eftirlit sem hinn stóri fjölmenni áhugamannahópur er ekki sammála þeim áætlunum sem þar koma fram þá býður það ekki upp á annað en að lögin verða ekki virt og það regluverk sem við erum að setja upp. Ég tel miklu eðlilegra að gefa sér rýmri tíma til að komast til ráðs við þá sem flestir eru og mestir notendur þeirra svæða sem hér um ræðir, og ganga til þess verks að gera þá þetta fólk skuldbundið því regluverki sem við erum að setja upp. Meðan það gerist ekki óttast ég að við lendum í svipaðri stöðu með þessi ágætu áform, mörg hver sem hér liggja fyrir, og við virðumst hafa á sumum svæðum landsins lent í og orðið fyrir með hin góðu áform sem stofnað var til þegar Vatnajökulsþjóðgarður var settur á stofn. Viðhorf heimamanna á þeim svæðum sem þjóðgarðurinn tekur til, í það minnsta þar sem ég þekki til úr mínu kjördæmi, eru þess eðlis að þar hafi grið verið rofin um þá sátt sem sköpuð var þegar Vatnajökulsþjóðgarði var komið á. Þar hafi verið gefin ákveðin fyrirheit um hvernig aðkomu heimamanna að því verkefni ætti að vera háttað en stór hluti heimamanna telur þau grið hafa verið rofin sem veldur því um leið að stuðningurinn við verkefnið og tiltrúin á það hverfur og úr henni dregur á heimasvæðinu. Það er það versta sem gæti gerst í verkefni eins og þessu við setningu nýrra náttúruverndarlaga, að við hefðum ekki tiltrú þeirra flestra sem það nýta og njóta.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir ræðuna. Ég hef verið að glugga aðeins í þetta frumvarp til laga um náttúruvernd og sé í því tölur og fjármuni. Þar sem ég vinn við það finnst mér við hæfi að spyrja hv. þingmann, sem situr í fjárlaganefnd, um tvennt sérstaklega. Í sjálfu frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið óbreytt að lögum er reiknað með að útgjöld ríkissjóðs aukist um 24 millj. kr. á síðari helmingi ársins 2013 …“ Þegar maður skoðar nefndarálit frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar eru allt aðrar tölur þar, miklu hærri, á árinu 2013.

Við erum svo skynsöm.

Það er gott að menn komi með réttar tölur en þá er klykkt út með: „Ekki er reiknað með fjárveitingum vegna frumvarpsins í fjárlögum fyrir árið 2103 …“ Ég spyr hv. þingmann af því að hann situr í fjárlaganefnd: Eru þetta vinnubrögð sem sæma hinu háa Alþingi og fjárlaganefnd, að koma með kostnaðarauka og brjóta alla ramma? Það er alltaf verið að tala um að reyna að halda fjárlög og gera rétt fjárlög en ég get ekki séð að þetta hjálpi fjárlaganefnd til þess.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Sigfúsi Karlssyni andsvarið. Nei, það er ekki góður háttur að vinna svona að framgangi máls sem lýtur að því að gildistaka frumvarpsins er samkvæmt texta þess áætluð 1. júlí 2013. Það er ljóst að kostnaður fellur til strax á árinu 2013 ef frumvarpið verður að lögum. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það er töluverður munur á kostnaðarmati fjárlagaskrifstofunnar og nefndarinnar sjálfrar. Ég treysti hvorugu matinu, einfaldlega vegna þess að allt kostnaðarmatið við frumvarpið verður alltaf gróf nálgun. Við munum aldrei sjá neina endanlega tölu fyrr en í fyrsta lagi þegar það verður komin reynsla á þetta en það er mjög ólíklegt að við fáum niðurstöðu fyrr en við sjáum hvernig frumvarpið lítur út á endanum. Þetta er ekki til fyrirmyndar og það ber mjög á því núna á vormánuðum að við fáum hvert frumvarpið á fætur öðru sem ber þess merki. Þetta er það sem ég hef kallað ósk um lög, óskalög með tilliti til fjárlaga, og þessar óskir koma hver á fætur annarri. Það er ekki gert ráð fyrir þessum frumvörpum á fjárlögum og þeim kostnaði sem af þeim leiðir og það er ekki til fyrirmyndar að gefa til kynna að við höfum burði til að ráðast til þessara verka af þeirri einföldu ástæðu að það er ekkert á heftinu til að mæta þessum kostnaði. Það er að minni hyggju nauðsynlegt orðið, ekki síst í ljósi þess fjölda frumvarpa og óskalaga sem hefur komið fram á síðustu tveimur vikum, að fara að taka þetta saman þannig að menn horfist í augu við þann óskalista sem þarna hefur safnast upp á tiltölulega skömmum tíma. Hann er styttri en þeir dagar sem eru til næstu kosninga.

Herra forseti. Já, þetta er eins og mér datt í hug að vinnubrögðin væru. Það sem kemur samt sem áður mjög mikið á óvart, eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu, er að í frumvarpinu sjálfu var umsögn fjárlagaskrifstofu á þessa vegu eins og ég tjáði mig, 24 milljónir, en í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram að meiri hlutinn hafi beðið „forsvarsmenn Umhverfisstofnunar og Náttúrufræðistofnunar að meta að nýju kostnaðarauka“ sem og fjárlagaskrifstofu. Þar jókst þetta rosalega á milli ára og ekki nóg með að þetta sé ekki í fjárlagafrumvarpi 2013, þetta er ekki heldur í langtímaáætlun um ríkisfjármál og þá verður afkoman þeim mun lakari með þessa fjármuni þarna. Svo er líka eitt sem vekur svolitla furðu mína, það er að vísu í þessum tölum og verður að bæta upp þeim stofnunum, að þær verða af tekjum með þessu frumvarpi. Það er svolítið merkilegt.

Forseti. Bara svo það sé alveg skýrt tel ég það til fyrirmyndar þegar nefndir vinna eins og þarna er gert með kostnaðarhluta frumvarpsins. Það er mjög gott mál, en ástæða þess að ég hef fyrirvara, sérstaklega í þessu tilviki, á þessum tölum öllum er tillagan um þennan opinbera korta- og gagnagrunn. Meðan útfærslan á slíku kerfi liggur ekki nákvæmlega fyrir höfum við því miður þá reynslu að kostnaðurinn eykst eftir því sem við göngum lengra inn í verkið og það fer að þróast. Menn vilja alltaf gera þetta betra og betra, og gott eitt um það. Þess vegna hef ég allan fyrirvara á þessum tölum og tel að þær verði til muna hærri en þarna kemur fram. Ég hjó líka eftir því hjá hv. þingmanni að hann nefndi að opinberar stofnanir mundu hugsanlega tapa tekjum yrði þetta að lögum. Þrátt fyrir það mat að tekjur viðkomandi stofnana dragist saman hef ég ekki séð á móti áform um að draga úr starfsemi viðkomandi stofnana. Í þessu hærra kostnaðarmati má gera ráð fyrir viðbót vegna tekjusamdráttar. Reglan er hins vegar sú, eins og við sjáum í ágætu nefndaráliti frá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni, að vöxturinn í þessum miðlægu, opinberu stofnunum á sviði náttúruverndar og umhverfismála hefur verið jafn og stöðugur öll síðustu ár. Ef ég man rétt hefur árlegur kostnaður Náttúrufræðistofnunar Íslands vaxið um um það bil 250 milljónir frá árinu 2009 til ársloka 2012. Það er umtalsvert mikill vöxtur í ekki stærra batteríi og til muna hærri og meiri en víðast hvar annars staðar í 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni ræðuna og þann áhuga sem hann sýnir málinu með því að taka þátt í umræðunni. Við hv. þingmaður höfum einmitt á vinnslustigi þessa máls, bæði í sameiningu og væntanlega líka einir og sér, átt kost á því að eiga mjög gagnleg samtöl við útivistarfólk, náttúruverndarfólk og fullt af fólki náttúrlega um málið. Ég held að það samtal sé afar gagnlegt. Hv. þingmaður kemur inn á það sem ég held að sé mjög mikilvægt, að almannarétturinn er mjög mikils virði. Nú er almannarétturinn rýmkaður umtalsvert frá núgildandi lögum, þ.e. 14. gr. núgildandi gilda miðað við 19. gr. í frumvarpinu. Það er töluverð rýmkun á almannaréttinum. Er hv. þingmaður að segja að hann vilji þetta ekki?  Hv. þingmaður talaði um rétt fatlaðra einstaklinga. Í núgildandi náttúruverndarlögum er ekkert um aukinn rétt fatlaðra, nákvæmlega ekki neitt, til að njóta landsins. Því er hér stigið skref til að reyna að mæta þessum hópi einstaklinga, og er þingmaðurinn þá ekki ánægður með það? Í þriðja lagi er það sem hv. þingmaður nefndi um heimild til utanvegaaksturs til að koma við viðhaldi á skálum ekki heldur í núgildandi lögum og ef við klárum ekki þetta verkefni núna frestast væntanlega um ótiltekinn tíma að klára að gera þessum ferðafélögum og útivistarhópum kleift að sinna skálum sínum með boðlegum hætti. Er þingmaðurinn þá að mælast til þess að við frestum því enn um sinn?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég minni hv. þingmann á það að í upphafi ræðu minnar fagnaði ég sérstaklega því atriði sem laut að breytingum á 18. gr., um útvíkkun á almannaréttinum. Á sama tíma vakti ég athygli á því að það er líka verið að setja inn frekari hömlur við umferð gangandi fólks sem ég tel einsdæmi, þ.e. 19. gr.,  Varðandi málefni fatlaðs fólks er vissulega tekið réttmætt skref en ég lýsti því hér mjög skýrt að mér þætti stuttur spotti genginn. Ég tel fullfært að gera þetta með betri brag en þarna er lagt til, að setja fatlaðan einstakling í þá stöðu að þurfa að sækja um ferðaheimild til Umhverfisstofnunar um eigið land. Ég er hér með tölvupóst frá einstaklingi sem hann sendi á okkur þingmenn þar sem hann lýsir því að sér finnist það mikil minnkun að þurfa að sæta því að þurfa að sækja sérstaklega um það til Umhverfisstofnunar að fá að ferðast um sitt eigið land. Viðkomandi einstaklingur hefur verið bundinn í hjólastól frá 1978, ferðast víða erlendis og hvergi lent í vandræðum vegna þess. Það ber að fagna hverju skrefi sem stigið er, það hef ég gert, en mér þykir þetta mjög stutt skref og tel, og lýsti því ágætlega í ræðu minni, fulla getu til þess hjá hv. umhverfis- og samgöngunefnd að útfæra þennan þátt málsins til muna betur þannig að meiri sómi sé sýndur þeim kröfum sem uppi eru hjá fötluðum einstaklingum á Íslandi í þessum efnum.

Herra forseti. Ég þakka svörin. Varðandi þau atriði sem hv. þingmaður nefnir að mætti koma betur inn á og skrifa ítarlegar um réttindi fatlaðs fólks til þess að njóta náttúrunnar - sem í rauninni þarf ekki með sérstökum hætti, auðvitað hafa þessir einstaklingar réttindi eins og aðrir - finnst mér algjörlega koma til greina að skrifa það ítarlegar inn í lagatextann. Það er eitt af því sem má athuga milli 2. og 3. umr. Ég mótmæli hins vegar því sem hv. þingmaður segir um 19. gr. Ef hv. þingmaður ber saman 19. gr. frumvarpsins sem er sambærileg við 14. gr. núgildandi laga er rýmkunin umtalsverð. Það er farið nær lögunum frá 1956 í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir en er í gildandi lögum. Það hlýtur að vera til bóta því að við hv. þingmaður erum sammála um að almannarétturinn sé mjög mikilvægur og einn af grundvallarréttindum Íslendinga, raunar nú orðið allra EES-borgara, til að ganga og ferðast um landið.

Þurftirðu nú að eyðileggja ræðuna með þessu?

Mig langar síðan að benda hv. þingmanni á að 91. gr. sem hann ræddi sérstaklega, þ.e. um refsiheimildir, hefur verið umskrifuð algjörlega í breytingartillögum nefndarinnar, einmitt vegna ábendinga frá embætti ríkissaksóknara. Sú umskrift var gerð í góðu samráði við það embætti. Þau atriði sem hv. þingmaður nefndi um að það væri verið að mismuna einstaklingum varðandi það hvort hægt væri að gera bifreiðar upptækar og þess háttar sýndist okkur í starfi nefndarinnar að ekki væri hægt að koma þessu fyrir öðruvísi og það er gert með samráði við ríkissaksóknaraembættið. Að lokum er ég ánægður að heyra að hv. þingmaður fagni þeirri ábyrgð sem nefndin sýnir í því að heimta það að kostnaðarmatið sé endurnýjað sem fram kemur í frumvarpinu vegna þess að það eiga 

Forseti. Það kann vel að vera að ég misskilji eitthvað varðandi 19. gr. og þá biðst ég velvirðingar á því og kynni mér málið betur. Ég skal gera það mætavel. Það breytir hins vegar ekki þeirri sannfæringu minni að það skilur á milli sýnar minnar til þessara þátta og hv. þm. Ólafs Þórs Gunnarssonar að ég er andvígur þeirri tilhneigingu sem ég reyndi að draga fram í ræðu minni sem lýtur að opinberri umsýslu og umsjá og forræði yfir því hvernig ég kann að eiga möguleika á því að ferðast um mitt ágæta land. Maður sér þess stað í frumvarpinu að þar er horft til þess að ríkisstofnunum sé beitt með einhverjum hætti gegn sveitarfélögum, og einstaklingum síðan sett skilyrði og þeim gert að sækja undir sig í stað þess að búa regluverkið þannig að mér sem einstaklingi sé bara frjálst og eðlilegt og skylt að lesa úr því á mínum eigin forsendum en matið sé, eins og frumvarpið er lagt upp, lagt í hendur opinberra starfsmanna og stofnana. Jafnframt bætist við þetta í mínum huga að stjórnkerfið verður dýrara og flóknara. Ég leyfi mér að fullyrða að það verður minna skilvirkt og ég treysti því að þetta frumvarp verði ekki í þessari mynd að lögum fyrir þinglok og vænti þess að við náum samkomulagi um það. Það get ég fullyrt að ef menn ljúka þessu verki á óbreyttum fyrirliggjandi grunni mun ég, og örugglega félagar mínir í Sjálfstæðisflokknum, beita mér fyrir því á næsta þingi að þeim lögum verði breytt.

Herra forseti. Við ræðum hér á næstsíðasta starfsdegi Alþingis, a.m.k. samkvæmt starfsáætlun, frumvarp til laga um náttúruvernd sem er gríðarlega umfangsmikið frumvarp um mjög mikilvægan málaflokk sem kemur inn í sali Alþingis allt of seint í ljósi mikilvægis málsins. Við framsóknarmenn höfum gert mjög margháttaðar athugasemdir við það frumvarp sem hér um ræðir og er ágætlega gerð grein fyrir í nefndaráliti hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar sem ég mun meðal annars fylgja úr hlaði í þessari ræðu minni. Útgangspunkturinn í málflutningi okkar framsóknarmanna er virðing fyrir málaflokknum. Það að hin svokallaða græna vinstri stjórn skuli ætla að þröngva þessu máli í miklum flýti í gegnum þingið þrátt fyrir mjög alvarlegar ávirðingar og athugasemdir hagsmunaaðila og fræðimanna sem hafa farið yfir frumvarpið finnst mér mjög alvarlegur hlutur. Það á einfaldlega að drífa þetta mál í gegn. Ég vek athygli á að málið var það gallað þegar það kom til nefndarinnar að frá meiri hluta nefndarinnar liggja fyrir 56 breytingartillögur á greinum frumvarpsins þannig að það er gríðarlega vanreifað. Það gekk svo langt á Alþingi í dag þegar sú sjálfsagða ósk kom fram að við fengjum rúman tíma til þess að ræða þetta mál, að umræðan yrði lengd þannig að menn gætu fengið að tjá sig um einstakar breytingartillögur og framtíðarsýn í þessum málaflokki, kom hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hér upp og hneykslaðist alveg ofboðslega á því að menn ætluðu að ræða hér í einhverjum mæli um frumvarp til laga um náttúruvernd.  Reyndar hélt ég að þeim flokki væri meira umhugað um þennan málaflokk en svo að það ætti að reyna að troða málinu vanreifuðu í gegn með fjöldann allan af athugasemdum á bakinu í skjóli nætur á næstsíðasta degi þingsins. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að þessi vinnubrögð einfaldlega gangi ekki upp. Þetta er svo sem ekki í fyrsta sinn á þessu þingi sem við tölum fyrir daufum eyrum í þeim efnum. Það er hægt að rifja upp fjölmörg mál þar sem stjórnarliðar vildu bara kýla málin í gegnum Alþingi, koma þeim í gegn. Það er hægt að nefna fjölmargar atrennur sem ríkisstjórnin átti til að mynda í Icesave-málinu sem átti að troða í gegnum Alþingi. Þá kvörtuðu akkúrat hv. þingmenn Vinstri grænna undan því að menn voguðu sér að vilja ræða um það mál, rétt eins og við viljum ræða hér um málefni náttúruverndar sem kemur mjög breytt út úr nefnd til 2. umr. Ég vek athygli á því núna, á næstsíðasta degi þingsins, að 3. umr. um þetta mál er eftir. Það hefur verið óskað eftir því að málið fari aftur inn til nefndar á milli 2. og 3. umr. þannig að mér er alveg fyrirmunað að sjá hver forgangsröðun stjórnarinnar er, þ.e. að málið komi svona seint inn í þingið og að við skulum ekki forgangsraða málum hér fyrst þetta mál er svona vanreifað, að við skulum ekki ræða hér um mál sem tengjast málefnum heimilanna í landinu eða atvinnulífsins. Þau mál eru ekkert á dagskrá hjá þessari ríkisstjórn. Hún hefur sýnt það og sannað. En það að þurfa að takast á við þetta mál með þessum gríðarlegu breytingum og athugasemdum vekur furðu. Það þarf gríðarlegt ímyndunarafl hjá stjórnarliðum ef þeir halda að málið fari í gegn á þessu þingi. Samband íslenskra sveitarfélaga og sveitarstjórnarmenn vítt og breitt að af landinu hafa hvatt til þess að núna þegar búið er að gera við þetta frumvarp 56 breytingartillögur af hálfu nefndarinnar væri gáfulegast að senda málið svo breytt aftur til umsagnar og fá í hendurnar umsagnir frá helstu hagsmunaaðilum og sérfræðingum málaflokksins. Við skulum senda málið til umsagnar áður en þetta þing fer heim og vinna málið sómasamlega á haustdögum.

Nákvæmlega.

Við skulum ekki klára málið hér í skjóli nætur rétt eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson þekkir sem þurfti oft að standa í pontunni til að ræða um milliríkjasamninga Íslands við önnur ríki þar sem setja átti miklar klyfjar á herðar íslenskum almenningi vegna ónefndra samninga sem ég ætla ekki að nefna meira í þessari ræðu minni. Þetta er staðreynd málsins. Svo er mjög sérstætt að sjá það þegar við ræðum frumvarp til laga um náttúruvernd og förum yfir feril málsins á undanförnum árum að þar hafa aðilar fengið sæti í nefnd til þess að semja þetta frumvarp en á sama tíma hefur þeim hópi einstaklinga sem kannski hvað mest umgangast náttúruna verið haldið utan við allt samráð. Ég er að tala um Bændasamtök Íslands. Bændur umgangast landið okkar mikið og bera mikla ábyrgð í þeim efnum, þeim þykir líka vænt um landið sitt og þess vegna finnst mér með ólíkindum að sjá það viðhorf hjá umhverfisráðherra Vinstri grænna að Bændasamtökum Íslands hafi ekki verið hleypt að því borði að koma að því að semja frumvarp til laga um náttúruvernd hér á landi. Það er algjörlega fáheyrt enda er niðurstaðan kannski í samræmi við það, hvorki fleiri né færri en 56 breytingartillögur eru við þetta frumvarp í tillögum meiri hluta nefndarinnar. Stjórnarliðar halda því fram að umræðu um þetta mál eigi að klára núna í kvöld og að menn eigi að ganga til atkvæða um það á morgun og væntanlega gera það að lögum á morgun. Það er með ólíkindum að sjá hvers lags verklag er hjá núverandi ríkisstjórn þegar kemur að mikilvægum málaflokki eins og náttúruvernd. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefur gert ágætlega grein fyrir áliti 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Þar segir hann um frumvarpið, með leyfi frú forseta: „Einnig snerist gagnrýni á frumvarpið um ákvæði um framandi tegundir, um heimild til að tjalda, náttúruumdæmi, náttúruverndarnefndir og náttúrustofur. Þá var nokkuð gagnrýnt að ekki hefði verið haft nægilegt samráð við hagsmunaaðila og sérfræðinga við undirbúning frumvarpsins. 1. minni hluti leggur ríka áherslu á náttúruvernd og tekur undir markmiðsgreinar laganna og mikilvægi náttúruverndarlaga til að ná þessum markmiðum. 1. minni hluti ítrekar mikilvægi þess að sem flestir komi að breytingum á náttúruverndarlögum, þau séu skýr og taki til ólíkra sjónarmiða. Fjárlagaskrifstofa fjármála- og efnahagsráðuneytisins bendir á í umsögn sinni að kostnaður við frumvarpið geti orðið yfir 100 millj. kr. á ári verði það samþykkt óbreytt. 1. minni hluti bendir á að þrátt fyrir þær breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu geri Náttúrufræðistofnun Íslands til dæmis ráð fyrir því að þurfa meiri fjármuni heldur en gert er ráð fyrir í frumvarpinu.“ Maður veltir fyrir sér hvort mönnum sé alvara með að þetta mál eigi að fara hér fram í ljósi harðrar gagnrýni fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins á frumvarpið þar sem fram kemur að með þessu plaggi hér sé ekki búið að gera ráð fyrir fjárveitingum til málaflokksins í langtímaáætlun um ríkisfjármál. Hvers lags ríkisstjórn er það sem leggur fram frumvarp upp á 118 blaðsíður þar sem ekki er í langtímaáætlun um ríkisfjármál gert ráð fyrir fjármunum til málaflokksins sem gert er ráð fyrir í því frumvarpi sem hér um ræðir? Reyndar kemur fram, og það verður þá verkefni næstu ríkisstjórnar ef þessu máli verður þröngvað hér í gegn, að setja þarf umtalsvert meiri fjármuni til málaflokksins. Ég vil svo sem ekkert útiloka það en ég bendi á það sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason gerir ágætlega grein fyrir í nefndaráliti sínu, að það hefur ekki beinlínis verið niðurskurður hjá sumum stofnunum umhverfisráðuneytisins frá því eftir hrun. Til að mynda voru árið 2009 framlög til Náttúrufræðistofnunar Íslands 349 milljónir en árið 2013 er gert ráð fyrir að þær verði 593 millj. kr. Hér er verið að hækka framlög eftir hrun til þessarar stofnunar um 250 millj. kr. sem mér sýnist í fljóti bragði að geti verið 75–80% hækkun á rekstrargrunni Náttúrufræðistofnunar Íslands. Ég ætla ekkert að gera lítið úr Náttúrufræðistofnun Íslands, en við hljótum að ræða um forgangsröðun þegar maður hefur horft upp á blóðugan niðurskurð hjá til að mynda Heilbrigðisstofnun Þingeyinga og Heilbrigðisstofnun Skagfirðinga. Þar var ekki vandamál að setja fram niðurskurðartillögur upp á 40%, takk fyrir, á einu ári líkt og gert var ráð fyrir í fjárlögum fyrir þremur árum. Mér sýnist að menn þurfi að taka þessi mál til heildarendurskoðunar og ræða þau í mun víðara samhengi en kannski þessi umræða mun endurspegla í kvöld, nótt og á morgun eftir atvikum. Í nefndaráliti hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar kemur fram mjög athyglisverður punktur sem lýtur að starfi björgunarsveita í landinu. Björgunarsveitirnar hafa sinnt mikilvægu hlutverki og eru í raun stolt okkar Íslendinga, hafa bjargað hundruðum mannslífa á undangengnum árum og þúsundir einstaklinga starfa innan björgunarsveitanna hér á landi. Þetta fólk þarf sína þjálfun. Menn þurfa að vera hæfir til að bregðast við mismunandi aðstæðum, en nú bregður svo við samkvæmt þessu frumvarpi hér að um undanþágur frá banni við akstri utan vega kemur fram, svo ég vitni orðrétt í álit hv. þingmanns: „Samkvæmt tillögum meiri hlutans fá björgunarsveitir einungis heimild til aksturs utan vega við björgunarstörf en að öðru leyti eiga æfingar að fara fram á sérstökum æfingasvæðum. Æfingar björgunarsveita við raunverulegar aðstæður eru mikilvægur þáttur í starfsemi þeirra og getur reynsluleysi við raunverulegar aðstæður verið dýrkeypt. 1. minni hluti telur mikilvægt að björgunarsveitum sé veitt rýmri heimild til æfinga utan vega.“ Hér er um gríðarlega mikilvægt mál að ræða. Ætla menn að fara að setja upp mjög sérhæfð svæði, eitt eða tvö á landinu, þar sem allar björgunarsveitir landsins eiga að æfa? Væri ekki réttara í ljósi þess að þær eru staðbundnar og eiga að þekkja vel til á sínum heimasvæðum að menn fengju rýmri heimildir til æfinga á sínum heimasvæðum? Samkvæmt þessu frumvarpi er verið að þrengja allverulega að svigrúmi björgunarsveitanna þegar kemur að þeim mikilvæga þætti í starfsemi þeirra sem er að æfa sig undir mismunandi aðstæður. Ég hefði haldið að það væri meira en einnar messu virði að ræða þennan hluta málsins ef það er svo að með því að samþykkja þetta frumvarp séum við mögulega að hefta nær algjörlega mjög mikilvægar æfingar björgunarsveita vítt og breitt um landið. Það er kannski eðlilegt að formaður nefndarinnar, hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson, komi í salinn og svari þeirri fyrirspurn minni hvort hann telji þrengt allverulega að björgunarsveitum í landinu með þessu frumvarpi og hvort hann hafi ekki áhyggjur af því sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason nefnir í nefndaráliti sínu. Það er annað sem mér þykir líka vert að ræða í þessu samhengi og snertir utanvegaakstur. Nú má enginn skilja það sem svo að ég sé einhver sérstakur talsmaður utanvegaaksturs, það er langt í frá og mörg ljót lýti sem við höfum séð á landinu okkar fagra vegna slíks, en margar atvinnugreinar eins og til að mynda landbúnaðurinn þurfa að athafna sig þannig að slíkt er óhjákvæmilegt í daglegum rekstri. Þá kemur það fram í þessu frumvarpi að það eru settar inn undanþágur sem fjalla um þessi mál og snerta landbúnaðinn, en samkvæmt niðurstöðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar kemur í ljós að þegar þær takmarkanir sem meiri hluti nefndarinnar leggur til gagnvart bændum og utanvegaakstri eru skoðaðar og settar í samhengi við lagatextann sé verið að banna með öllu akstur utan vega vegna landbúnaðarstarfa. Það eru mjög drastískar breytingar. Ég hefði talið rétt að senda þetta frumvarp aftur til umsagnar með áorðnum breytingum - það eru 56 breytingartillögur - þannig að við fengjum heildstæðari mynd raunveruleikanum verði þessar breytingar samþykktar og það frumvarp sem við ræðum hér. Þetta vil ég segja áður en ég held áfram að fara yfir þetta umfangsmikla mál, í ljósi þess að mjög harðar ályktanir hafa komið frá sveitarfélögunum og Bændasamtökunum, m.a. um þetta ákvæði. Mér sýnist svo mikill flaustursgangur á þessu máli að alla heildaryfirsýn yfir möguleg áhrif af þessu frumvarpi vanti. Þessi vinnubrögð eru ekki til eftirbreytni og það er ekki hægt að segja að hér hafi verið vandað til verka miðað við hvernig á að keyra þetta mál í gegn á næstsíðasta starfsdegi þingsins. Frú forseti. Mig langar að ræða einstakar efnisgreinar frumvarpsins og byrja á 57. gr. sem er breyting á 37. gr. núgildandi laga. Ég er meðal annars með umsagnir frá Samorku, Landsvirkjun og Vegagerðinni sem gagnrýna harðlega hvernig sú grein er úr garði gerð. Þessu var ekki breytt í tillögum meiri hluta nefndarinnar og það snertir mjög ríka hagsmuni þegar kemur að vegagerð í landinu, nýtingu náttúruauðlinda og fleira mætti nefna. Ég vitna fyrst í umsögn Samorku, samtaka orku- og veitufyrirtækja, með leyfi frú forseta: „Ljóst er að ákvæði 57. gr. frumvarpsins gætu þrengt verulega að framtíðarnýtingu orkulinda hérlendis, verði þau óbreytt að lögum. Þegar er hér fjallað um breytt orðalag 2. mgr. um röskun (á við um 37. og 57. gr.) en jafnframt er í 57. gr. bætt verulega við upptalningu 37. gr. núgildandi laga um náttúrufyrirbæri sem njóta skuli sérstakrar verndar. Hraunhellar og birkiskógar bætast þar við fyrri upptalningu, umhverfi fossa í allt að 200 metra radíus frá fossbrún, lífríki tengt hverum og heitum uppsprettum og eftir atvikum virkar ummyndanir og útfellingar þeim einnig tengdar. Þá nær ákvæði 57. gr. til mýra og flóa allt niður í eitt þúsund m 2 í stað 3 þúsund m 2 í núgildandi lögum. Er þar um nokkuð róttæka breytingu að ræða, verði hún samþykkt, sem að mati Samorku væri býsna langt seilst. Eða er staðan virkilega svona slæm hvað varðar vatnasvæði hér á landi, að seilast þurfi svona langt í sjálfkrafa verndun þeirra? Hefur ekki endurheimt votlendis verið á dagskrá árum saman? Nýlega gaf Umhverfisstofnun út til kynningar drög að stöðuskýrslu fyrir vatnasvæði Íslands. Þar kemur fram að ástand vatns sé yfirleitt mjög gott hérlendis, einkum ef horft sé til annarra Evrópulanda. Samorka vill jafnframt í þessu sambandi ítreka fyrri athugasemd (um 37. gr. frumvarpsins) með vísun í orðalag 37. gr. núgildandi laga (um að forðast beri röskun …). Samtökin lýsa efasemdum um að mörg íslensk sveitarfélög séu í aðstöðu til að byggja upp og viðhalda grunnþjónustukerfum án þess að neitt þeirra náttúrufyrirbæra sem talið er upp í 57. gr. komi þar við sögu.“ Hér er um að ræða miklar breytingar sem sveitarfélög og orkufyrirtæki hafa gert mjög miklar athugasemdir við og gætu varðað gríðarlega mikla hagsmuni sem ég tel að við þurfum að fara mun betur yfir og ræða hér. Það er ekki alveg til fyrirmyndar að við ætlum að gera það í skjóli nætur daginn áður en þing fer heim en það er eins og með annað þegar kemur að stórum hagsmunamálum þjóðarinnar, þ.e. undirstöðuatvinnugreinum landsins, þá áskilur þessi ríkisstjórn sér rétt til að haga málum eftir eigin geðþótta  Nú hef ég lokið tilvitnun í umsögn Samorku um 57. gr. þessa frumvarps. Í umsögn frá Landsvirkjun er svipaður tónn og ég ætla svo sem ekki að endurtaka það þar sem farið er yfir það hvaða neikvæð áhrif svona takmarkanir geti haft, m.a. á undirbúning framkvæmda frá fyrstu hugmynd til og með rekstri. Við höfum talað fyrir því að um leið og við eigum að sjálfsögðu að beita okkur fyrir því að farið sé varlega um landið gangi menn ekki öfgafullt í hinar áttirnar þannig að það sé komið í veg fyrir margar mjög umhverfisvænar og þjóðhagslega hagkvæmar framkvæmdir. Margar áhyggjuraddir hafa verið settar fram er snerta 57. gr. frumvarpsins hvað þessi mál áhrærir. Að auki segir Landsvirkjun, með leyfi frú forseta: „Með 5. mgr. 57. gr. er þrengt að heimildum leyfisveitenda til að veita framkvæmdaleyfi eða byggingarleyfi. Þeir þurfa ekki einungis að leita umsagnar Náttúrufræðistofnunar Íslands og viðkomandi náttúruverndarnefndar og eftir atvikum annarra fagstofnana, heldur einnig að rökstyðja sérstaklega ákvarðanir ef þær ganga gegn áliti þessara stofnana. Landsvirkjun bendir einnig á að með því að ætla Náttúrufræðistofnun Íslands svo veigamikið hlutverk sem hér er lagt til gætu skapast árekstrar vegna rannsókna sem stofnunin kann að hafa sinnt við undirbúning viðkomandi verkefnis. Gera þarf skýran greinarmun á hlutverki stjórnsýslustofnunar og rannsóknastofnunar. Landsvirkjun telur ljóst að ef 57. gr. frumvarpsins verður að lögum án breytinga verður þrengt verulega að öllum framkvæmdum þar með talið að nýtingu orkuauðlinda.“ Maður veltir fyrir sér hvort þetta sé mögulega tilgangur frumvarpsins að hluta. Við höfum séð við umfjöllun rammaáætlunar sem fór í gegnum Alþingi að þar höfðu fremstu sérfræðingar þjóðarinnar í náttúruvernd og orkunýtingu verið að störfum við það að meta hvernig við ættum að bera okkur að við það að vernda og nýta orkuauðlindir landsins. Það kom ákveðin niðurstaða út úr því ferli sem tók ein 13 ár, gríðarlega merkileg vinna sem sett var af stað undir forustu Framsóknarflokksins á sínum tíma. Í raun var ákveðið samkomulag um að niðurstaða þessara sérfræðinga og allra þeirra undirhópa sem höfðu fjallað um rammaáætlun yrði salómonsdómur. Svo ljúka þessir sérfræðingar við vinnu sína og hver er raunveruleikinn í framhaldinu? Jú, ríkisstjórnarflokkarnir Vinstri grænir og Samfylking fóru að „víla og díla“ um það í hvaða flokka viðkomandi orkuauðlindir ættu að fara, þ.e. í nýtingu, bið eða vernd, og ákváðu að breyta niðurstöðum þeirra sérfræðinga sem höfðu unnið að málinu í 13 ár. Mörg hundruð manns höfðu komið að þeirri vinnu en það var ákveðið að setja það mál á hið pólitíska taflborð og niðurstaðan varð sú að virkjunarkostir í neðri hluta Þjórsár voru færðir úr nýtingarflokki yfir í biðflokk að kröfu Vinstri grænna. Með þessu frumvarpi og 57. gr. sem ég hef verið að vitna í virðist margt benda til þess að Vinstri grænir og hluti Samfylkingarinnar vilji þrengja enn frekar að umhverfi þeirra fyrirtækja sem hafa verið að rannsaka og viljað nýta náttúruauðlindir okkar Íslendinga. Það kemur beinlínis fram í þessu frumvarpi og þrátt fyrir mjög málefnalegar athugasemdir þessara aðila gerir meiri hluti nefndarinnar ekkert með það að koma til móts við sjónarmiðin í þessum umsögnum, heldur skal keyra málið í skjóli nætur í gegnum Alþingi Íslendinga, alveg sama hvað hverjum finnst um það, og það á næstsíðasta degi þingsins og þrátt fyrir að hvorki fleiri né færri en 56 breytingartillögur liggi við það frumvarp sem við ræðum hér. Frú forseti. Ætli ekki megi finna einhverjar villur í öllum þessum breytingartillögum sem meiri hluti nefndarinnar leggur til? Hefur verið farið ítarlega yfir það hvort einhverjar breytingartillögur muni mögulega skarast á við aðra löggjöf sem hefur verið sett á Alþingi? Við sjáum því miður allt of mörg dæmi þess að Alþingi gerir mistök við lagasetningu og það er ekki við starf sérfræðinga þingsins að sakast í þeim efnum, heldur við verklagið. Ríkisstjórnin kemur inn með frumvörp sem skal keyra í gegnum þingið, helst í skjóli nætur eins og það frumvarp sem við ræðum hér. Þetta eru vítaverð vinnubrögð og það á ekki að líðast að framkvæmdarvaldið geti komið svona fram gagnvart löggjafarvaldinu, sett þvílíkan þrýsting á málið, eftir að hafa lagt fram svo gallað frumvarp að hvorki fleiri né færri en 56 breytingartillögur þurfti af hálfu meiri hluta nefndarinnar. Þetta vinnulag dæmir sig sjálft og í raun hefur fólk í landinu fyrir löngu áttað sig á því að verksvitið hjá þessari ríkisstjórn er afskaplega takmarkað. Svo hart hefur verið gengið fram að aðilar vinnumarkaðarins, Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins, hafa loksins orðið sammála um að einfaldlega sé ekki hægt að eiga samskipti við þessa ríkisstjórn. Hún hefur skipti eftir skipti svikið skriflega samninga við aðila vinnumarkaðarins og hafa þeir nú sagt að sjaldan hafi verið gengið eins freklega gegn undirskrifuðu samkomulagi og í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er farið að ganga á ýmsu í samfélaginu þegar Alþýðusamband Íslands er búið að segja sig úr lögum við þessa ríkisstjórn. Það heldur því fram að menn verði að þreyja þorrann, bíða eftir kosningum og bíða eftir því að ný stjórn taki við, stjórn sem hægt er að treysta og stjórn sem stendur við það sem skrifað er undir.

… endurkjörin.

Hv. þm. Björn Valur Gíslason kemur með spádóm klukkan hálftíu að kvöldi um að þessi ríkisstjórn verði endurkjörin.

Mér heyrðist þú segja það.

Honum heyrðist ég segja það. Honum verður ekki að ósk sinni í þeim efnum en þó má segja hv. þingmanni það til hróss að hann er bjartsýnismaður. Hver veit nema  
             Mig langar að halda áfram að ræða þetta viðamikla mál. Nú gerðist það undarlega sem gerist ekki oft þegar lagafrumvörp eru til umfjöllunar á Alþingi - og eins og ég hef bent á eru lagðar fram 56 breytingar á frumvarpinu við meðferð málsins - að Samband íslenskra sveitarfélaga sendi gríðarlega langa umsögn með mjög mörgum athugasemdum um það frumvarp sem við ræðum hér. Eftir að þessar 56 breytingar komu fram sá Samband íslenskra sveitarfélaga sig knúið til þess að senda inn viðbótarumsögn við frumvarp til náttúruverndarlaga vegna þess að frumvarpið hafði breyst svo gríðarlega í meðförum meiri hluta nefndarinnar. Nú ætla ég að vitna til viðbótarumsagnar sambandsins, með leyfi frú forseta: „Að áliti sambandsins mundu sveitarstjórnir samt almennt vilja sjá frumvarpið unnið betur áður en það verði lagt fram á næsta þingi. Í því sambandi vísar sambandið sérstaklega til umsagna einstakra sveitarfélaga þar sem koma fram ábendingar um ýmis atriði sem ekki er fjallað um í umsögn sambandsins.“ Ég vek ég athygli á því að Samband íslenskra sveitarfélaga hafði ekki haft ímyndunarafl til að halda að þessi ríkisstjórn ætlaði að keyra þetta mál í gegn í skjóli nætur vegna þess í framhaldsumsögninni gefur sambandið sér að þetta mál verði aftur lagt fram á næsta þingi, þá væntanlega í einhverjum öðrum búningi, og telur að vinna þurfi frumvarpið miklu betur áður en það verði aftur lagt fram. Sambandið gerir ekki ráð fyrir því að málið verði klárað í skjóli nætur eins og vinstri grænir og samfylkingarmenn ætla sér að gera á næstsíðasta starfsdegi þingsins. Það er alveg hreint með ólíkindum að alþingismenn ætli sér að afgreiða svona viðamikið frumvarp með áorðnum slíkum gríðarlegum breytingum á einungis nokkrum klukkutímum. Eru menn ekki að grínast? Er þetta virkilega lagt fram í alvöru? Þetta er mjög slæmur brandari ef þetta er eitthvert grín vegna þess að mörg mál bíða, m.a. sem við framsóknarmenn og aðrir flokkar í stjórnarandstöðu höfum lagt fram um málefni heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Við eyðum hér heilu kvöldi og jafnvel heilli nótt í að fara yfir frumvarp sem kemur út úr nefnd með gríðarlega miklum breytingum, langflestir aðilar sem gerðu athugasemd við frumvarpið telja að það eigi að bíða og verða lagt aftur fram á haustþingi með öllum þeim fjölmörgu breytingum sem meiri hluti nefndarinnar leggur til vegna þess að það eru hin eðlilegu vinnubrögð þegar við ræðum um frumvarp til náttúruverndarlaga. Mig langar að nefna eitt sveitarfélag úr mínu kjördæmi, Norðurþing. Skipulags- og byggingarnefnd sveitarfélagsins kynnti sér frumvarpið og gerði á nokkrum blaðsíðum fjölmargar athugasemdir við það eins og það var. Það er slæmt fyrir sveitarstjórn Norðurþings að hafa ekki haft tóm til að sjá allar þær 56 breytingar sem meiri hluti nefndarinnar gerði núna fyrir 2. umr. og ætlast til að verði afgreiddar í nótt. Það hefði kannski verið ágætt fyrir sveitarfélögin í landinu og fleiri aðila að fá tóm til að kynna sér allar þær breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar hefur lagt til. Áður en til allra þessara breytingartillagna kom stóð svo í umsögn Norðurþings um þetta frumvarp, með leyfi frú forseta: „Skipulags- og byggingarnefnd Norðurþings hefur kynnt sér frumvarp til laga um náttúruvernd, þingskjal 537, 429. mál. Nefndin harmar þann stutta tíma sem gefinn er til athugasemda, en hann dugar ekki sveitarfélögum eins og Norðurþingi þar sem reglulegir nefndafundir eru mánaðarlegir. Það er ekki hvað síst bagalegt í ljósi þess hversu mikilvægt frumvarpið er stjórnsýslu sveitarfélaga. Ekki er ásættanlegt að svo róttækar breytingar á gildandi löggjöf um náttúruvernd lendi í flýtiafgreiðslu þar sem umsagnaraðilum er gefinn takmarkaður tími til yfirlestrar og athugasemda. Meiri hluti nefndarinnar óskar að koma eftirfarandi athugasemdum á framfæri vegna áframhaldandi vinnu við frumvarpsgerðina“ - og síðan eru hér fjölmargar breytingartillögur sem meiri hluti skipulags- og byggingarnefndar Norðurþings leggur til. Nú væri óskandi að fulltrúar í skipulags- og byggingarnefnd Norðurþings væru að horfa á útsendinguna frá Alþingi. Vafalaust eru einhverjir að horfa, líkt og minn ágæti vinur Hjálmar Bogi Hafliðason bæjarfulltrúi sem fylgist mjög mikið með framgöngu þingmanna hér og hvaða augum við lítum framfaramál sem snerta Húsavík og Þingeyjarsýslur. Nú liggur fyrir þeim væntanlega sú vinna í kvöld og nótt að fara yfir 56 breytingartillögur vegna þess að meiri hlutinn á Alþingi ætlar sér að klára þetta mál á morgun. Það er ekki hægt að horfa upp á ráðslag af þessari tegund og í raun vil ég meina að það sé fáheyrt að nokkur ríkisstjórn hafi farið fram í málefnum náttúruverndar á Íslandi með þeim hætti sem þessi ríkisstjórn gerir. Hefur hún gerst fræg við málsmeðhöndlun margra stórra mála á Alþingi sem ég ætla svo sem ekkert sérstaklega að rifja upp, en mér sýnist að það sé verið að bíta höfuðið af skömminni með þessari málsmeðhöndlun hér. Því miður er takmarkaður tími sem maður hefur til að fara yfir þetta stóra mál en mig langar að lokum að vitna til umsagnar Bændasamtaka Íslands sem fengu ekki aðild að starfshópi sem átti að semja það frumvarp sem við ræðum hér, fulltrúar bændastéttarinnar, þeirra aðila sem umgangast landið og náttúruna hvað mest hér á landi. Þvílík fásinna að þeim skyldi ekki hafa verið hleypt að undirbúningi þessa máls. Mig langar að vitna í umsögn Bændasamtaka Íslands, með leyfi frú forseta: „Þegar lög nr. 44/1999 um náttúruvernd voru samin áttu Bændasamtök Íslands fulltrúa í nefnd sem hafði það verkefni með höndum enda voru til umfjöllunar fjölmörg atriði sem snertu bændur og landeigendur með margvíslegum hætti. Hvorki Bændasamtökum Íslands né Landssamtökum sauðfjárbænda var gefið færi á að eiga fulltrúa í nefndinni sem hafði lögin til endurskoðunar veturinn 2010–2011. Eftir að hafa lagt fram ítrekaðar beiðnir um að eiga beina aðkomu að nefndinni var þeim endanlega hafnað,“ -  Það er ekki til þess fallið að skapa sátt, segja fulltrúar Bændasamtakanna, að viðhafa verklag með þessum hætti. Maður veltir fyrir sér hvort markmiðið hafi kannski aldrei verið það að ná einhverri sátt um þetta mál. Það væri kannski eftir öðru sem þessi ríkisstjórn hefur haft, m.a. þegar kemur að orkumálum eða málefnum sjávarútvegsins, þar hefur forsætisráðherra ekki beinlínis hvatt til sáttar innan lands og meðal þjóðarinnar. Nei, frekar til sundrungar. Þegar verst hefur staðið á hjá þessari ríkisstjórn hefur hún iðulega reynt að búa til einhverja óvini, óvini sína þar sem ríkisstjórnin er fulltrúi fólksins í landinu og þá eru það einhverjir ímyndaðir óvinir sem hún á við í einstaka málum á þeim tímum sem við hefðum þurft að hafa ríkisstjórn sem hvetti til samræðu, samvinnu og samheldni. Því miður höfum við haft ríkisstjórn sem hvetur til sundurlyndis og elur á þeim fjanda sem sundurlyndið er. Mig langar að lokum að vitna aftur í umsögn Bændasamtakanna, þar sem segir síðar í umsögn þeirra: „Bændasamtök Íslands og Landssamtök sauðfjárbænda gerðu athugasemdir við þá fyrirliggjandi frumvarpsdrög með bréfi til umhverfisráðuneytisins, dags. 18. janúar 2011. Tekið hefur verið tillit til þessara athugasemda að mjög takmörkuðu leyti. Enn er ástæða til þess að gera athugasemdir við frumvarpið sem sumar hafa verið gerðar ítrekað allt frá upphafi málsins árið 2010.“ Frú forseti. Ég held að með þessu stutta innleggi mínu hér og tilvitnunum í fjölmargar umsagnir aðila sem hvað best þekkja til náttúruverndar á Íslandi og þess með hvaða hætti við viljum nýta íslenska náttúru og landsins gæði fái það frumvarp sem við ræðum hér algjöra falleinkunn. Það er fráleitt að ríkisstjórnin ætli að klára þetta mál í skjóli nætur eftir 56 breytingartillögur í nefnd  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og vil taka undir það sem hann sagði um að til standi að keyra þetta mikilvæga mál í gegn í skjóli nætur eftir allt of litla umfjöllun um það en málið er um 100 greinar. Stór hópur útivistarfólks, t.d. þeir sem nefna sig 4x4 og fleiri, sem ferðast mikið um í náttúrunni og þekkir hana mjög vel er kunnur fyrir að ganga einstaklega vel um náttúruna, rækta hana og fylgjast vel með. Þegar ég skoðaði póstinn mitt eftir hádegið höfðu um 16 þús. manns skorað á okkur á Alþingi að samþykkja ekki lögin eins og þau liggja fyrir. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að stjórnarmeirihlutinn ætlar að keyra málið áfram með ofbeldi, eins og svo mörg önnur mál. Ef maður á að geta sér þess til fengi frumvarpið kannski um 35 atkvæði ef allir væru í þingsal. Ég vil því leita eftir viðbrögðum hv. þingmanns og skoðunar á því hvort það geti verið að þingmenn stjórnarflokkanna séu svo úr sambandi við fólkið í landinu að þeir telji að 35 hafi meira að segja en þær 16 þús. áskoranir sem liggja fyrir frá fólki sem ferðast um í náttúrunni, þekkir vel til og er umtalað fyrir að hafa gengið vel um náttúruna í gegnum tíðina. Það fólk gerir ekkert annað og hefur engan áhuga á því að skemma náttúruna, eina markmið þess er að hlúa sem best að henni. Fólkið vill ekki láta hefta ferðafrelsi og auðvitað er sjálfsagt að leyfa fólki að ferðast um landið á eðlilegan hátt. Ég leita viðbragða hv. þingmanns við ofríki meiri hlutans á Alþingi gagnvart öllum þeim ábendingum sem hafa borist til okkar hv. þingmanna.

Frú forseti. Mér finnst andi frumvarpsins og öll nálgun á það hér einkennast mikið af boðum og bönnum. Mér finnst andinn í málaflokknum, eins og frumvarpið er lagt fram, frekar neikvæður. Við höfum orðið vör við umfjöllun þeirra sem kannski þekkja hvað best til þegar kemur að útivist, þeirra sem stunda útivist og hafa 16 þús. einstaklingar skrifað undir tilmæli þess efnis að menn breyti um kúrs í málinu. Ég á ekkert sérlega von á því að ríkisstjórnin kippi sér upp við það þótt 16 þús. Íslendingar skrifi undir áskorun til ríkisstjórnarinnar, hún sé ekki á réttri leið. Það var ekki mikið hlustað þegar tugir þúsunda Íslendinga skrifuðu undir áskorun vegna Icesave, það skipti engu máli. Þegar 16 þús. manns, sem mér finnst mjög mikill fjöldi og virðingarvert framtak, láta í sér heyra finnst mér vert að staldra við og fara yfir hlutina enda er málið ekki tækt til neinnar afgreiðslu á Alþingi. Málið er kannski tækt til að bæta þeim breytingartillögum sem liggja fyrir inn í frumvarpið, senda málið aftur til umsagnar út í samfélagið og síðan væri hægt að taka það fyrir á nýju þingi í haust og gera það sómasamlega. Þá væri líka hægt að gera það í tengslum við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2014 því að í áætluninni er gert ráð fyrir ákveðnum fjármunum inn á það ár og því finnst mér það harmónera ágætlega saman. Ég spyr því hv. þingmann á móti hvort honum, sem hefur verið í fjárlaganefnd á öllu þessu kjörtímabili, fyndist ekki gáfulegra verklag að haga hlutunum þannig.

Virðulegi forseti. Svo ég svari strax þeirri spurningu hv. þingmanns hvort mér finnist það ekki gáfuleg vinnubrögð get ég upplýst hann um að í fyrstu ræðu minni um málið lagði ég mikla áherslu á menn tækju allar breytingartillögur, sem eru á sjö blaðsíðum og skipta tugum, settu þær inn í frumvarpið, smíðuðu nýtt frumvarp, sendu það til umsagnar og afgreiddu það síðan í haust. Það er auðvitað eina vitið, eins og sagt er, það eru einu faglegu vinnubrögðin. Hv. þingmaður kom töluvert inn á Samband íslenskra sveitarfélaga og ítarlega umsögn þeirra sem liggur fyrir. Þar kemur mjög skýrt fram, með leyfi forseta: „Sambandið leggur áherslu á að hér er ekki um að ræða þingmál sem getur sætt flýtiafgreiðslu á þeim stutta tíma sem er til þingloka enda felur frumvarpið í sér róttækar breytingar á gildandi löggjöf um náttúruvernd og í því eru mörg mikilvæg álitaefni sem þarfnast umræðu og kynningar.“ Samband íslenskra sveitarfélaga eru samtök sveitarfélaga á öllu landinu með öllum sveitarstjórnarmönnum sama hvar þeir eru í pólitík, það skiptir akkúrat engu máli. Sveitarfélögin eru líka hitt stjórnsýslustigið sem kemur töluvert að framkvæmd laganna. Hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni, og það kemur reyndar líka fram í umsögninni frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, að Bændasamtökunum hefði ekki verið heimilt að sitja í nefndinni sem kom að undirbúningi frumvarpsins og gerir Samband íslenskra sveitarfélaga sömu athugasemd við málið, þ.e. Samband íslenskra sveitarfélaga fékk ekki að skipa fulltrúa í nefndina sem kom að undirbúningi frumvarpsins. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um að það sé algjör falleinkunn að Sambandi íslenskra sveitarfélaga hafi ekki verið hleypt að undirbúningnum í nefndinni sem undirbjó frumvarpið áður en það var lagt fram.

Frú forseti. Að sjálfsögðu er ansi athyglisvert að eitt af stjórnsýslustigunum í landinu, sveitarstjórnarstigið, skyldi ekki hafa fengið að koma að undirbúningi málsins né heldur varðmenn landsins sem eru bændur. Það er náttúrlega með ólíkindum að sjá  Ætlar hæstv. utanríkisráðherra virkilega að verja það að málið verði keyrt í gegn í skjóli nætur gegn vilja 16 þús. Íslendinga? 16 þús. Íslendingar sem hafa yndi af útivist segja anda löggjafarinnar þannig að ekki sé við það búandi. 

Forseti. Við hlýddum á hv. þm. Birki Jón Jónsson flytja innblásna ræðu,  Ég held að í rauninni sé nauðsynlegt að spyrja hv. þingmann af því tilefni hvort hann viti hvaða lög gilda um akstur á hálendinu. Eru það vegalög, náttúruverndarlög, lög um Vatnajökulsþjóðgarð eða einhver önnur lög? Ég hef ekki hugmynd um það. Það væri mjög gott ef maður gæti áttað sig á því í frumvarpinu. Ég skynja frumvarpið þannig að sá laga- og reglugerðarfrumskógur sem er verið að reisa í málaflokknum sé orðinn slíkur að það liggi við að það sé nánast eingöngu á færi lögfróðra manna að ferðast um hálendið og helstu náttúruperlur landsins. Spurning mín til hv. þingmanns er hvort hann geri sér grein fyrir því hvert stefni í þeim efnum og hvort hann hafi 

Frú forseti. Það er ljótt, eins og hv. þingmaður spyr að, ef maður þarf að hafa lögfræðing sem leiðsögumann í framtíðinni um hálendi Íslands, ef skógur regluverksins verður líkt og margt bendir til. Mér finnst umræðan kannski einkennast af því að menn skorti heildaryfirsýn yfir þennan málaflokk. Menn þurfa að fara miklu betur og ígrundað yfir þetta. Vaðið er áfram með alls konar breytingartillögur sem fjölmargir aðilar, sem höfðu áður gert mjög alvarlegar athugasemdir við frumvarpið, hafa ekki haft kost á að kynna sér og bregðast við. Það er náttúrlega verklag sem sæmir ekki nokkrum meiri hluta á nokkru löggjafarþingi sem þekkist, alla vega í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Af því að hv. þingmaður nefndi stofnanavæðinguna var það frægt kosningaloforð Samfylkingarinnar í aðdraganda síðustu kosninga, aðalbyggðamálið sem þeir lofuðu, störf án staðsetningar.

Ég fann það upp.

Hann fann það upp, segir hæstv. utanríkisráðherra og brosir. Munið þið hvert fyrsta verk Samfylkingarinnar var? Að auglýsa stöðu framkvæmdastjóra Vatnajökulsþjóðgarðs.

Nei, nei.

Jú, og það var þannig að flestir gerðu ráð fyrir því að hann yrði annaðhvort staðsettur á norðausturhorni landsins, á Austurlandi eða á suðausturhorni landsins. Nei, vegna þessa útvíkkaða hugtaks Samfylkingarinnar  Mig langar að spyrja hv. þm. Kristján Þór Júlíusson um það ákvæði í lögunum, af því að Samfylkingin ætlar að halda áfram á þeirri leið, að skylda eigi starfsmenn þjóðgarða til að vera starfsmenn Umhverfisstofnunar, - nú á alveg að bíta höfuðið af skömminni og setja allt kirfilega á höfuðborgarsvæðið - hvað honum finnist um það. Til hvers vorum við að setja sérstaka sjálfstæða þjóðgarða á stofn? Hvað þykir hv. þingmanni um þetta?

Við getum haft það í Fjallabyggð.

Forseti. Nú er andsvarið farið að snúast upp í spurningu frá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni og ég skal glaður svara þeirri spurningu sem hann varpar yfir til mín af því tilefni. Mér þykir sú þróun döpur sem hv. þingmaður lýsir en ef til vill er þetta liður í því sem birtist í frumvarpinu. Það er orðið að töluverðri flækju að ferðast um hálendið og væntanlega kemur í aðdraganda næstu kosninga fram ný túlkun frá Samfylkingunni og uppfinningamanni hugtaksins eða slagorðsins „störf án staðsetningar“, það verða störf án staðsetningar í reglugerðarfrumskóginum. Það verður þá góður atvinnuvegur fyrir lögfróða menn þegar fer að draga úr störfum þeirra fyrir slitastjórnir föllnu bankanna, allt hefur sína kosti og galla. Ég vil hins vegar ekki skilja við umræðuna án þess að inna hv. þingmann eftir afstöðu hans til þess ákvæðis sem er lagt fram til breytinga í 31. gr. frumvarpsins sem lýtur að umferð Íslendinga um eigið land. Einn hópur fólks þarf samkvæmt frumvarpinu að sæta því að hafa ekki ferðafrelsi nema með heimild Umhverfisstofnunar Íslands. Það eru þeir einstaklingar sem eru fatlaðir og þurfa í rauninni áður en þeir taka til ferða sinna að sækja um leyfi hjá Umhverfisstofnun til að þeim sé heimilt að fara um landið. Sjálfum þykir mér það heldur dapurt og hefði viljað sjá regluverkið búið þannig úr garði að fatlað fólk gæti hreinlega metið sjálft hvort, hvenær og hvernig það vildi ferðast um Ísland. 

Frú forseti. Mannréttindi á Íslandi í dag eiga að vera þannig að við flokkum ekki fólk eftir líkamlegri getu þess og öðru slíku. Ég hefði haldið að það væri árið 1970 og kannski einhvers staðar í Austur-Evrópu ef menn eru í alvöru að tala um að einn þjóðfélagshópur, þ.e. fólk með fötlun, þurfi að lúta því að sækja sérstaklega um leyfi til opinberrar stofnunar til að fá að ferðast um landið sitt. Það þarf þá eitthvert utanumhald utan um slíka þjónustu hjá viðkomandi stofnun. Ætli það þurfi ekki að rannsaka hagi viðkomandi? Ég átta mig ekki á þeirri hugmyndafræði sem um ræðir og þarf svo sannarlega að fara betur yfir hana, þ.e. ef meiri hlutanum verður ekki að þeirri ósk sinni að keyra málið í gegn í nótt og það verði ekki orðið að lögum á morgun. Ég hefði viljað að forustumenn fatlaðra hér á landi fjölluðu eitthvað meira um þetta vegna þess að mér finnst við í raun og veru vera að hverfa aftur til fortíðar með því að skilgreina fólk með fötlun sem einhvern sérstakan þjóðfélagshóp, akkúrat þegar við höfum verið að vinda okkur í hina áttina með því að veita fólki jöfn tækifæri og jöfn mannréttindi hér á landi óháð fötlun. Ég verð því að játa, hv. þingmaður, að ég hef ekki kynnt mér þetta ákvæði eða breytingartillöguna til hlítar en hún hlýtur að segja okkur að enn meiri ástæða sé til að fara betur yfir málið vegna þess að verið er að afgreiða það í þvílíkum flýti og hraða því í gegnum þingið og engum er sómi að því.

Virðulegi forseti. Við höldum áfram að ræða ný lög um náttúruvernd. Ég vil í upphafi máls míns halda aðeins áfram þar sem hv. þingmenn voru að skiptast á svörum og andsvörum um ferðafrelsi fatlaðra einstaklinga. Það er rétt að það komi hér fram að hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson, formaður nefndarinnar, kom með það áðan að kannski væri verið að reyna að bæta það. Það breytir því samt ekki að það getur ekki verið að fatlaðir þurfi að sækja um sérstakt leyfi og umsögn til Umhverfisstofnunar ætli þeir að ferðast um hálendið eða út í náttúruna. Það gefur augaleið að þetta þarf að skoða betur og fara yfir vegna þess að það er ekki í takt við þá tíma sem við lifum núna og þær aðstæður að ef einhver ætlar að ferðast um hálendið þurfi hann að hafa margra daga fyrirvara á því, jafnvel vikna. Það segir sig sjálft að það gengur ekki. Ég vil aðeins koma inn á athugasemd sem ég gerði í andsvörum áðan og snýr að Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Ég fór í fyrstu ræðu minni töluvert yfir umsögn frá Landssambandi veiðifélaga sem var mjög ítarleg og góð og margar góðar ábendingar þar sem mér finnst persónulega ekki hafa verið svarað nægilega mikið í breytingartillögum meiri hlutans. Ég staldra við athugasemdir sem eru gerðar við þá hættu sem snýr að laxveiðiánum með því að það þurfi að fylgjast betur með þeim húsbílum sem koma til landsins þannig að það komi ekki sníkjudýr eins og gerðist í Noregi. Þar eru núna 47 laxveiðiár laxlausar sem voru miklar og góðar laxveiðiár áður. Eins er með það sem snýr að því að það skuli ekki vera í náttúruverndinni. Á þetta bendir Landssamband veiðifélaga og segir að það væri mjög æskilegt að þetta væri í náttúruverndarlögunum. Eins bendir sambandið á nauðsyn þess að skylda hið opinbera í náttúruverndarlögunum, hvort heldur ríki eða sveitarfélög, til að sjá til þess að útbreiðsla á ref og mink verði ekki með þeim hætti að það sópi upp öllu fuglalífi á landinu. Þetta hefði ég talið mjög áhugavert að setja inn í frumvarpið vegna þess að þar er fjallað um til að mynda votlendið og tilraunir til að endurheimta það og menn telja það grunn að því að fuglalíf geti þrifist. Síðan blasir við hið augljósa með þessi mál sem eru í algeru skötulíki og hafa verið það í nokkur ár, að refurinn kemur og étur alla fuglana þegar búið er að rækta upp landið svo fuglarnir hafi viðunandi skilyrði til að fjölga sér. Ég gef svo sem ekki mikið fyrir það vegna þess að þeir færa sig að sjálfsögðu til. Þetta eru staðreyndirnar. Það er meira að segja þannig að í fjárlögum eru veittir fjármunir sem eru ekki einu sinni nýttir. Það kom fram í vinnslu við lokafjárlögin að þetta er ekki einu sinni nýtt þannig að það er lítið gert með þennan vágest í náttúru landsins. Það tel ég ekki gott. Nú sé ég að hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson, formaður nefndarinnar, er kominn í salinn, var eflaust að hlusta niðri, og þá langar mig að bera upp þær spurningar sem ég óska eftir að hv. þingmaður bregðist hér við, enda einstaklega lipur og bóngóður maður. Í fjárlagakafla frumvarpsins eru athugasemdir frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu og eins frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, svohljóðandi, með leyfi virðulegs forseta: „Samkvæmt mati umhverfis- og auðlindaráðuneytisins ríkir óvissa um kostnaðaráhrif frumvarpsins á sveitarfélögin …“ Þessu er ekki svarað nema með þeim hætti að gert sé ráð fyrir auknu samstarfi við þau í frumvarpinu. Það er ekkert fjallað meira um þetta en eins og við vitum voru samþykkt sveitarstjórnarlög 2012, sem var mikil samstaða um, þau unnin þverpólitískt í þinginu og í góðu samstarfi við sveitarstjórnarmenn og forustumenn þeirra í nefndinni, og í þeim kom fram að ekki væri heimilt að leggja fram frumvarp á Alþingi öðruvísi en að það væri kostnaðarreiknað ef það hefði áhrif á samskipti ríkis og sveitarfélaga, þ.e. reiknaður sá kostnaðarauki sem félli hugsanlega á sveitarfélögin. Þetta var sett sérstaklega í sveitarstjórnarlögin 2012 og þetta samkomulag hafði verið í gildi í töluvert langan tíma, í raun og veru skriflegt samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga um að þetta yrði gert svona. Það gefur augaleið að þegar verið er að samþykkja lagafrumvörp sem fela í sér aukinn kostnað fyrir sveitarfélögin er mjög mikilvægt að sá kostnaður liggi fyrir. Svo maður gæti allrar sanngirni er það ekkert frekar þessi ríkisstjórn en einhverjar aðrar sem stóðu ekki við þennan hluta. Það var farið dálítið frjálslega með þetta og sveitarfélögin höfðu kvartað mjög mikið undan þessu. Þess vegna var það ekki vandamálið og menn urðu sammála um að setja það inn í sveitarstjórnarlögin að kostnaðarreikna frumvörp og þar af leiðandi mætti ekki leggja fram frumvarp á Alþingi öðruvísi en gera það. Þetta er ein af þeim spurningum sem mig langar að velta upp við hv. formann umhverfis- og samgöngunefndar, þ.e. hvort þetta hafi ekki verið gert. Ég átta mig ekki alveg á því, það er ekki brugðist við því í meirihlutaálitinu, hvernig megi skilja þetta þannig að það er gríðarlega mikilvægt að þetta komi fram. Ef við erum nýbúin að ná þessu samkomulagi og hreinlega setja í lög að ekki megi leggja fram frumvarp nema kostnaðarreikna það er mjög mikilvægt að það komi fram hér hvort það hafi verið gert. Ég átta mig ekki á því og það kemur ekki fram hér. Þessi texti truflar mig töluvert mikið og það er mikilvægt að þetta komi fram í þessari umræðu. Síðan eru tvær spurningar til viðbótar sem mig langar að velta upp við hv. þingmann. Þetta er mjög viðamikið mál og miklar breytingartillögur við það þannig að það er ekki alveg einfalt að átta sig á því og lesa það saman við allar umsagnirnar sem eru mjög margar, og margar mjög ítarlegar. Til að mynda fór ég í fyrri ræðu minni ítarlega yfir umsögn frá Landssambandi veiðifélaga. Vegna einnar umsagnarinnar sem ég átta mig ekki á og get ekki séð að sé búið að bregðast við langar mig að spyrja hv. þingmann hvort ég skil rétt þær ábendingar sem mér hafa borist um að utanvegaakstur sé túlkaður þannig að þótt menn keyri í fjöruborði þar sem gætir sjávarfalla flokkist það undir utanvegaakstur. Eins er með það að ef menn keyra með árfarvegi, sem menn riðu svo oft, koma svo að vaði og ætla sér að fara yfir og ef það gengur ekki keyra menn kannski upp eftir og niður eftir með ánni sjálfri á bakkanum, yfirleitt á sandeyrum, er það túlkað sem utanvegaakstur eins og þetta er í frumvarpinu? Ég átta mig ekki alveg á þessu og þess vegna þætti mér vænt um ef hv. þingmaður gæti svarað þessum spurningum. Núna eru komnar einar 16 þús. undirskriftir frá útivistarfólki sem bendir okkur á undirskriftalista á ferdafrelsi.is og maður hlýtur að taka þær áskoranir mjög alvarlega. Því fólki sem ferðast mikið um landið, 4x4 og öllum þeim góðu samtökum, er mjög umhugað um náttúruvernd. Það fólk hefur verið í fararbroddi með að laga vegslóða, mér er kunnugt um það, hefur lagt í mikla sjálfboðavinnu, reynt að merkja vegslóðana, laga þá og gera margt sem er til mikillar fyrirmyndar. Starf þessa fólks verður auðvitað að meta. Það hefur sýnt og sannað í umgengni við náttúruna hversu vænt því þykir um hana en hefur þörf fyrir að ferðast um hana og það er mjög mikilvægt að hlusta eftir þeim röddum. Nú sný ég mér að því sem kemur fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Það leggur skýra áherslu á að það þingmál sem hér um ræðir, frumvarp til nýrra náttúruverndarlaga, sé algerlega ótækt, það sé óásættanlegt að það fái flýtiafgreiðslu á þeim stutta tíma sem er til þingloka. Það er mjög skiljanlegt vegna þess að sveitarfélögin eru hitt stjórnsýslustigið og auðvitað blasir við hvatinn til að nýta þá miklu og góðu vinnu sem umhverfis- og samgöngunefnd hefur unnið með sjö blaðsíðum af breytingartillögum. Það þarf að setja þær inn í þetta frumvarp eins og það er núna og senda síðan aftur til umsagnar. Það væru að mínu mati hin réttu vinnubrögð. Síðan gerir sambandið líka athugasemd við að það skuli ekki eiga sæti í undirbúningsnefndinni sem sá um að semja frumvarpið. Ég verð að viðurkenna að það kom mér töluvert á óvart. Það blasir við öllum sem hugsa um af hverju það er, af því að þetta eru fulltrúar allra sveitarfélaga og ekki einhver pólitísk samtök. Sveitarstjórnarmenn gefa umsögn fyrir öll sveitarfélög í landinu þó að einstaka sveitarfélag hafi reyndar gefið eigin umsögn um málið. Þetta er ekki pólitískt plagg og í þessu eru bæði hægri sinnaðir og vinstri sinnaðir og alla vega og það er mjög mikilvægt að það verði skoðað. Síðan staldra ég dálítið við og gat ekki séð að brugðist hefði verið við athugasemd frá sveitarfélögunum sem snýr að hlutverki náttúruverndarnefnda. Það er sláandi. Ég hef stundum tekið skiptinguna á fjármununum upp í fjárlagaumræðunni. Ég vil, með leyfi forseta, fá að vitna beint í þessa athugasemd frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga: „Sambandið leggur sérstaka áherslu á að þingnefndin gaumgæfi afstöðu sveitarfélaga til þessa aukna hlutverks náttúruverndarnefnda, með hliðsjón af reynslu þeirra af störfum þessara nefnda. Í því sambandi telur sambandið mikilvægt að nefndin kalli eftir upplýsingum um hvernig staðið hefur verið að leiðbeiningum til þeirra náttúruverndarnefnda sem nú eru starfandi, af hálfu Umhverfisstofnunar, og skýrslugjöf nefndanna til Umhverfisstofnunar, samanber 3. mgr. 11. gr. laganna. Á grundvelli slíkra upplýsinga ætti að vera hægt að taka afstöðu til þess hvort rétt sé að fela nefndunum aukið lögbundið hlutverk og einnig hvaða kostnaðarauki kann að hljótast af slíkri breytingu.“ Þarna staldra ég aftur við kostnaðaraukann. Síðan verð ég að viðurkenna að ég hrökk aðeins við, þessari tilvitnun lýkur með að sambandið vekur athygli á því að ekki hefur enn verið sett reglugerð til að kveða nánar á um hlutverk þessara nefnda og tengsl þeirra við náttúrustofur, samanber 4. mgr. 11. gr. gildandi laga. Það er ekki búið að klára reglugerðina sem snýr að náttúruverndarnefndum og hlutverkum þeirra þótt það sé í núgildandi lögum. Þetta er töluvert sláandi. Þegar maður skoðar það sem hefur verið að gerast kem ég að því sem ég hef gagnrýnt í fjárlagaumræðunni og áherslur til þessara ágætu náttúrustofa um allt land. Markmiðið var að færa starfið nær náttúrunni, ekki satt? Getum við ekki orðað það þannig? Náttúrustofunum er dreift um landið. Skoðum útgjöldin til þessara stofa. Hér er ég með frumvarp til fjárlaga árið 2013 og þar sést að á árinu 2011 var til dæmis Náttúrufræðistofnun með 462 milljónir en er komin núna í um 600 milljónir. Á sama tíma eru náttúrustofurnar samanlagt komnar úr 117 milljónum í 142 milljónir. Aukningin sem er tilgreind sérstaklega á náttúrustofunum milli ára upp á 16,5 milljónir er ný náttúrustofa á Höfn í Hornafirði, þ.e. þetta 16,5 milljóna framlag fer allt til reksturs nýrrar náttúrustofu á Höfn í Hornafirði. Það er skýringin á aukningunni og síðan er annað sem útskýrir af hverju allar náttúrustofurnar fá þessa aukningu. Síðan staldrar maður við þegar kemur að auknum fjárheimildum til Náttúrufræðistofnunar Íslands. Ég er ekki að tala niður til þeirrar stofnunar, það má ekki skilja það þannig. Ég er eingöngu að gagnrýna hér af hverju sumir á þessu sviði fá miklu meira en aðrir. Þá kemur það fram í skýringartextanum með fjárlögunum að ástæðan er sú að það þarf að kortleggja vistkerfi og fuglalíf á Íslandi með það fyrir augum að auðkenna þau svæði sem þarfnast verndunar. Hluti fjárins fer í að fjölga starfsmönnum stofnunarinnar. Þetta eru fín og göfug markmið en við hljótum að spyrja hvort við séum að nýta fjármagnið rétt þegar á að fjölga starfsmönnum á Náttúrufræðistofnun á suðvesturhorninu. Það gefur augaleið að ef sett væri meira fjármagn út í náttúrustofurnar sem er dreift um allt heila landið, hvort sem það eru Vestfirðir, Norðurland, Vesturland, Suðurland eða annars staðar, alveg hringinn í kringum landið, mundi það nýtast betur í þágu náttúrunnar. Við værum ekki að fjölga í höfuðborginni til að láta starfsfólkið þar sitja í bílum og keyra út á land. Væri þetta ekki skynsamlegri nálgun? Ég næ ekki að fara öllu lengra inn í álitið frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, ég mun fara betur í það í næstu ræðum mínum en verð að segja í lok þessarar ræðu að auðvitað þarf, að mínu viti, að taka kostnaðaraukninguna. Ég sé reyndar að hv. umhverfis- og samgöngunefnd hefur greinilega lagt mikla vinnu í málið og það er þakkarvert, ég hef líka sagt það í þessari umræðu, en þarna er ranglega gert ráð fyrir því að kostnaðaraukinn við Umhverfisstofnun sé 32 milljónir. Eftir að nefndin hefur farið yfir hann sést að það eru 110 milljónir og síðan er metinn aukakostnaður hjá Náttúrufræðistofnun upp á 9 milljónir sem fer í 49 milljónir. Þetta kveikir mörg viðvörunarljós hjá mér, að það skuli vera þetta mikill munur á þeim tölum sem hér um ræðir, sérstaklega í ljósi þess að ekki er gert ráð fyrir þessum aukakostnaði í fjárlögunum, ekki nema hæstv. ráðherra ætli að forgangsraða einhvern veginn í verkefnum sínum sem hefur ekki komið fram í umræðunni. Manni ber því að líta svo á að ekki sé gert ráð fyrir þessum auknu fjárútlátum ríkissjóðs í fjárlögum. Er einhvern veginn alltaf sjálfgefið að það sé hægt að samþykkja hér lög án þess að fjárheimildir séu fyrir þeim í fjárlögum? Sá tími verður að fara að líða og þau vinnubrögð að hætta.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna og þann áhuga sem hann sýnir málinu. Ég gat því miður ekki verið, eins og ég tjáði hv. þingmanni, við fyrri ræðu hans og finnst það miður en reyni nú að bæta úr því þótt í litlu sé. Þingmanninum varð tíðrætt um samráð við sveitarfélögin og það er hárrétt hjá honum að það er afar mikilvægt. Þingnefndin hefur lagt sig í líma við að hafa samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga, bæði með því að fá fulltrúa þess til okkar sem gesti en einnig með því að sækja ráðleggingar og samráðsfundi með sveitarfélögunum meðan á vinnu við frumvarpið hefur staðið. Við getum ekki sem þingnefnd breytt orðnum hlut en við getum leitast við að tala við sveitarfélögin á okkar forsendum og teljum okkur hafa gert það. Varðandi þær áhyggjur sem hv. þingmaður ræddi um kostnað og kostnaðarmat gagnvart sveitarfélögunum er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er skylda í sveitarstjórnarlögum að leitast við að hafa þetta nokkurn veginn á hreinu, þ.e. við vitum hvaða byrðar við leggjum á sveitarfélögin þegar við setjum lög hérna. Það er hins vegar tekið fram bæði í greinargerðinni með frumvarpinu og að vissu leyti í nefndarálitinu að í þessu tilfelli er það mjög erfitt vegna þess að alls ekki er fyrirséð með öllu hversu mikill kostnaðarauki sveitarfélaganna verður og því kannski miklu erfiðara en ella að segja til um það nákvæmlega. Nefndin gerði hins vegar það sem ég hef sagt fyrr í umræðunni í dag að nefndir ættu alltaf að gera; við leituðumst við að leggja okkar mat á kostnaðinn og fengum einmitt stofnanir á vegum umhverfisráðuneytisins 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég geri mér grein fyrir því sem hv. þingmaður er að upplýsa mig um, það er kannski ekki mjög einfalt verk að meta þetta og maður verður að setja það í samhengi við veruleikann eins og hann er. Ég held að það fari ekki á milli mála að við hv. þingmaður erum sammála um að það þarf að hafa mjög gott samráð og samstarf við sveitarfélögin enda erum við báðir - ja, ekki gamlir sveitarstjórnarmenn, ég held að hv. þingmaður sé enn þá sveitarstjórnarmaður, það er eins gott að passa sig með það, en ég er gamall sveitarstjórnarmaður og hv. þingmaður hefur starfað lengi í sveitarstjórnum. Við þekkjum því hvernig að þessu er staðið, sveitarfélögin gera fjárhagsáætlanir og síðan eru samþykkt lög frá Alþingi sem gera það að verkum að útgjöld sveitarfélaganna aukast. Þá sendir eftirlitsnefnd sveitarfélaga sem starfar á vegum hins opinbera sveitarfélögunum bréf og segir að þau verði nú að passa sig á því að fara eftir fjárhagsáætlunum þó svo að ástæðan sé kannski sú að búið er að samþykkja lög á Alþingi sem keyrir þau fram úr. Það eru mörg dæmi um það, hækkun á tryggingagjaldi og margt, margt fleira. Svo maður gæti allrar sanngirni þá byrjuðu þessir árekstrar milli sveitarfélaganna og ríkisvaldsins ekkert í tíð þessarar ríkisstjórnar, það gerðist löngu áður. En ég ætla að rifja upp seinni spurningar mínar til hv. þingmanns þannig að hann hafi tækifæri á að svara þeim, því tíminn er ekki langur. Í fyrsta lagi hvort það verði flokkað sem utanvegaakstur ef maður keyrir í fjöruborði þar sem fellur yfir á flóði og í öðru lagi ef maður kemur til dæmis að vaði yfir á sem er ófært og keyrir kannski aðeins ofar eða neðar með ánni, eða upp eða niður með ánni, til að leita að færu vaði. Mundi það flokkast sem utanvegaakstur? Það er mjög sérkennilegt að mínu mati ef svo er.

Herra forseti. Já, spurningin er hvað er utanvegaakstur og hvað ekki. Hv. þingnefnd ræddi þetta ítarlega í umfjöllun sinni og meðal annars sérstaklega akstur meðfram ám, akstur yfir vöð og akstur á söndum. Þetta er að hluta til tekið fyrir í nefndarálitinu en álit hv. nefndar er að þegar um er að ræða það sem við getum kallað eðlilega leit að vaði yfir á geti það tæplega talist utanvegaakstur, svo fremi að ekki sé um að ræða að af akstrinum hljótist umtalsverðar skemmdir á landi. Þarna þarf náttúrlega að gæta varúðar eins og annars staðar. Akstur á söndum þar sem flóðs og fjöru gætir og skolast yfir förin í næsta flóði er eins og gefur að skilja ekki utanvegaakstur eða að minnsta kosti ekki hættulegur utanvegaakstur. Ég ítreka að varúðarreglan sem er sett í 9. gr. leggur í rauninni ítrekaða skyldu á ekki bara ökumenn heldur alla sem fara um í náttúrunni um að ummerki um för þeirra, hvert sem þeir fara, eiga ekki að vera þannig að sjái á landinu eftir. Það kemur skýrt fram í frumvarpinu að það er andi laganna. Hv. þingmaður hefur hárrétt fyrir sér í því að það að gera spor í sandinn, eins og einhver hefði sagt, er auðvitað ekki hættulegt fyrir náttúruna. Varðandi hitt sem þingmaðurinn spurði um, hvort umsagnir hefðu verið lesnar saman og hvernig það hefði farið fram þá var það eitt af því sem nefndin lagði sig í líma við, að lesa saman umsagnirnar. Það voru annars vegar athugasemdir sem voru gerðar við þetta frumvarp en hins vegar, í mjög mörgum tilfellum, reyndust athugasemdir sem gerðar eru nú eiga við fyrri lög. Nefndin lagði sig í líma við að svara og bregðast við þeim athugasemdum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það sést auðvitað í nefndarálitinu og öllum þeim breytingartillögum sú mikla vinna sem hefur farið fram í hv. umhverfis- og samgöngunefnd og hana ber að þakka. Ég er þeirrar skoðunar að miklu betra væri að setja allar þessar breytingartillögur í frumvarpið eins og það liggur fyrir núna og leggja það svo fram aftur í haust og hafa aukið samráð um þessa hluti. Það held ég að væri skynsamlegri leið og nálgun en að gera þetta svona í ákveðnu krampakasti í lok þingsins. Það er dálítið vont að sitja kannski uppi með það að ekki sé nógu vel skilgreint hvernig utanvegaakstur er túlkaður, og ég vísa þá til þessara tveggja tilfella sem ég var að tala um, akstur í fjöru þar sem flóð fellur yfir, það gætir sjávarfalla, og síðan akstur um og niður með árvegi. Það getur kannski hafa verið líka í gömlu lögunum. Ég hitti góðan mann sem var búinn að strita hálft sitt líf við að byggja upp fyrirtæki, sem fluttist og gerðist skógarbóndi vestur á Snæfellsnesi. Hann sagði mér í þessari viku þegar ég hitti hann að hann hefði lent í því að vera að fara í kringum vað og var kærður. Þetta er einstaklega mikill náttúruunnandi og hefur gert stórkostlega hluti vestur á Snæfellsnesi í uppbyggingu. Það var búið að hlaða fyrir vaðið og hann hefði keyrt nokkra metra, einhverja tugi metra alveg í vatnsyfirborðinu sem féll yfir. En hann var kærður og hann endaði á því að fara með málið fyrir dóm, hann var svo ósáttur. Þannig að þetta er kannski svona í gömlu lögunum og maður þarf að átta sig á hvort það hefur orðið breyting á því í frumvarpinu, nýju lögunum. Við erum auðvitað öll sammála um að þetta flokkist ekki sem utanvegaakstur og við erum sammála um það, ég og hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ræðuna. Við erum enn að ræða frumvarp til laga um náttúruvernd - ég var nú á hlaupum um húsið áðan þannig að ég heyrði ekki alveg alla ræðuna þegar hv. þingmaður talaði um allan þann fjölda breytingartillagna sem er við frumvarp. Ég var reyndar búinn að taka eftir þessu og lesa það, en það er náttúrlega mjög sérstakt að við frumvarp eins og þetta komi frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar breytingartillaga upp á 56 liði á sjö blaðsíðum. Það er náttúrlega ekkert smámagn af breytingartillögum við eitt frumvarp. Ég heyrði óljóst við lok ræðu hv. þingmanns tillögur, hugmyndir og skoðanir hans á því hvað við eigum að gera við þessar tillögur, þ.e. gagnvart frumvarpinu sjálfu. Það mætti náttúrlega æra óstöðugan að bera allar þessar breytingar saman við frumvarpið sjálft ef á að klára þetta í nótt. Hvert var álit hv. þingmanns á þessu atriði?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er hárrétt sem hv. þingmaður nefndi, ég kom inn á það í ræðu minni að mikil og góð vinna hefur greinilega farið fram í hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Skoðun mín er alveg skýr. Eins og hv. þingmaður bendir réttilega á eru hér 56 breytingartillögur á sjö blaðsíðum og margar þeirra mjög viðamiklar. Ég man ekki til þess þó að ég hafi verið hér í fjögur ár að hafa séð svona ítarlegt breytingarskjal með tillögum, nema með fjárlagagerðinni sem er náttúrlega allt öðruvísi hlutur. Þetta er venjulegt frumvarp þó að það sé mikið og stórt að efnum, 100 greinar, en ég man ekki eftir að hafa séð svona ofboðslega miklar breytingar. Mér finnst einhvern veginn blasa við að skynsamlegast væri að taka allar þær breytingartillögur sem hér eru og færa þær inn í frumvarpið eins og það er og breyta því í þá veru, taka síðan málið og senda það aftur til umsagnar og stemma þetta allt af. Því það mætti æra óstöðugan, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, að lesa þetta allt saman. Ég hef farið í gegnum tvær umsagnir sem hafa borist og borið þær saman við þessar breytingartillögur - maður verður að gera það bara skjal fyrir skjal til að átta sig á því hvernig brugðist hefur verið við. Það hefði verið mjög gott ef líka hefði fylgt skjal þar sem meiri hlutinn hefði ekki talið ástæðu til að bregðast við, þá væru menn fljótari að fara í gegnum það og átta sig á því hvað í raun og veru stæði út af í umsögnunum í staðinn fyrir að stemma allt af til að finna það út. Það hefði verið mjög gott plagg til að hafa við þá vinnu en það liggur ekki fyrir. Skoðun mín er alveg klár og skýr; breytingartillögurnar inn í frumvarpið, nýtt frumvarp og aftur út til umsagnar.

Herra forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni. Mér finnst þetta mjög skynsamleg leið til að vinna verkið betur. Ég er ekki að segja í sjálfu sér að verkið hafi verið illa unnið en það var unnið í flýti. Og eins og sagt var fyrr í dag í þessari umræðu vorum við hv. þingmenn að afgreiða nú í vikunni, laga og leiðrétta lög sem voru keyrð hér í gegn í skjóli nætur fyrir jól. Það sama er að gerast með þetta frumvarp. Þetta er allt of skammur tími. Mig langar í seinna andsvari mínu að spyrja hv. þingmann út í 57. gr. í frumvarpinu og athuga hvort hann er sammála mér. Ég sé að það eru tvö nefndarálit, þ.e. frá 1. minni hluta og 2. minni hluta. Í 2. minni hluta eru hv. þm. Birgir Ármannsson og Árni Johnsen en í 1. minni hluta er hv. þm. Ásmundur Einar Daðason. Ekki er getið um það sem ég ætla að vitna í í nefndaráliti 2. minni hluta. Í 1. minni hluta er getið um 57. gr., þar segir, með leyfi forseta: „Þessi grein frumvarpsins byggist á 37. gr. gildandi náttúruverndarlaga en greininni er mikið breytt. Í greininni eru talin upp ákveðin vistkerfi og jarðminjar sem njóta sérstakrar verndar. Þessi svæði eru: a. votlendi, svo sem hallamýrar, flóar, flæðimýrar, rústamýrar […] b. birkiskógar sem einkennast af náttúrulegri nýliðun og aldursdreifingu […] Eftirtaldar jarðminjar njóta sérstakrar verndar […] a. eldvörp, eldhraun, gervigígar […] b. fossar og umhverfi þeirra, hverir og aðrar heitar uppsprettur […] Óheimilt verður með öllu að raska þessum svæðum nema brýna nauðsyn beri til og aðrir kostir séu ekki fyrir hendi.“ 
             Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála þeirri athugasemd hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar, þar sem hann setur það fram að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna vegna þess að þetta er eitt af þeim atriðum sem ég ætlaði að koma inn á í ræðu minni en náði ekki vegna tímaskorts að gera, þ.e. 57. gr. Hv. þingmaður nefndi Vegagerðina. Ég staldraði við umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Þar gera þeir mjög alvarlegar athugasemdir - eða hvort við eigum að kalla það ábendingar, látum það liggja milli hluta. Mér finnst sá texti frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga mjög umhugsunarverður. 57. gr., sérstök vernd tiltekinna vistkerfa og jarðminja, er mjög umfangsmikil í frumvarpinu og allar þær upptalningar sem hér eru. Þá kemur breytingartillaga frá meiri hlutanum, sem maður les saman við skjölin eins og við hv. þingmaður ræddum áðan: „Í stað orðanna „gangi hún gegn áliti“ í fyrri málslið 5. mgr. 57. gr. komi: fari hún í bága við niðurstöðu.“ Þetta er breytingin hjá meiri hlutanum í 57. gr. Eftir að hafa skoðað ábendingar frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga staldra ég auðvitað við þær. Þeir halda því fram og gefa þessar ábendingar, með leyfi forseta: „Að áliti sambandsins eru 57. gr. og einnig 97. gr., sem kveður á um breytingar á skipulagslögum, til þess fallnar að flækja stjórnsýslu á sviði skipulagsmála og tefja afgreiðslu mála langt umfram það sem nokkra nauðsyn ber til.“ Sú athugasemd við 57. gr. sem hv. þingmaður benti réttilega á og kemur fram frá Vegagerðinni, kemur líka frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. En breytingartillaga meiri hlutans er mjög veigalítil, einungis orðalagsbreyting, og maður áttar sig ekki í fljótu bragði á hvort þeir á nokkurn hátt bregðast nægilega vel við þessum athugasemdum.