Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Utanrmn. hefur fjallað um þáltill. um staðfestingu Flórens-sáttmála og birtist nál. á þskj. 412. Nefndin hefur fjallað um till. og mælir einróma með því að hún verði samþykkt.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um till. til þál. um könnun á orsökum hins háa raforkuverðs til almennings á Íslandi. Nefndin flytur brtt. við þáltill. og leggur til að hún verði samþykkt þannig: „1. Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa nefnd þriggja óháðra sérfræðinga til að kanna gaumgæfilega orsakir verðmyndunar á raforku til almennings og almenns atvinnurekstrar og gera samanburð á verðmyndun á raforku hérlendis og í nálægum löndum. Nefndin ljúki störfum fyrir næsta reglulegt Alþingi. 2. Fyrirsögnin orðist svo: Könnun á raforkuverði á Íslandi.“ Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Þorsteinn Pálsson og Geir Hallgrímsson. Orðalagi er fyrst og fremst breytt á þann veg að það verði hlutlausara í túlkun sinni, þar sem segja má að þá fyrst þegar könnunin liggur fyrir og hefur verið framkvæmd er e. t. v. hægt að kveða jafnsterkt að orði og í upphaflegu tillgr. er gert, en Orkustofnun mæltist til þess að orðalag yrði hlutlausara. Ég þarf ekki að hafa þessi orð fleiri, en vænti þess að þetta verði samþykkt.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að rifja upp að ég hef verið ákafur formælandi þess að framkvæmdavaldið færi skýrlega og skilyrðislaust að ályktunum, að ég ekki tali um beinum samþykktum, hins háa Alþingis. Á þessu hafa oft orðið hinir mestu misbrestir, ólíðanlegir. Ég get nefnt um þetta ótal dæmi. Ég get nefnt dæmi um beina valdníðslu að þessu leyti, þar sem meirihlutaályktun Alþingis hefur verið virt að vettugi af framkvæmdavaldsins hálfu. Fyrir því er það að ekki kemur annað til mála en ég muni framkvæma og fara í hvívetna að þeim ályktunum og samþykktum sem hið háa Alþingi gerir. Það ætti að vera óþarft að taka af tvímæli að þessu leyti, en sporin hræða, fordæmin eru mýmörg og þess vegna sé ég ástæðu til að taka þetta fram, með leyfi að segja, hversu vitlausar sem ályktanirnar kunna ella að vera. Hér er flutt till. um könnun á orsökum hins háa raforkuverðs til almennings á Íslandi, þörf till. út af fyrir sig, en ég mun nú gera grein fyrir því að ég álít að úttekt hafi þegar farið fram á þessu og fari nú um þessar mundir fram þann veg að ég tel þessa till. óþarfa. Í fyrsta lagi gerði Orkustofnun allrækilega könnun og úttekt á hinu háa orkuverði á s. l. ári. Að vísu var sumt í þeim forsendum sem henni voru gefnar álitamál, en það kemur ekki við þessa sögu. Í júlímánuði s. l. skipaði ég orkuverðsnefnd, sem unnið hefur mikið starf með tæknilegri aðstoð að athugun á jöfnun hitunarkostnaðar þar sem úttekt á orkuverði kemur mjög víða við sögu, og mun frv. verða lagt fyrir Alþingi innan mjög skamms tíma. Í þriðja lagi hef ég skipað nefnd frá Framkvæmdastofnun, Sambandi ísl. sveitarfélaga og Sambandi ísl. hitaveitna til að gera sérstaka athugun og úttekt á rekstri og stöðu hitaveitna í landinu. Í fjórða lagi mun innan skamms taka til starfa úttektarnefnd á fjárhagsstöðu orkuveitnanna í landinu. Ég vil geta þess að greiðslubyrði orkuveitnanna er gífurleg og stefnir enn hærra á allra næstu árum. Hún verður ofurþung í nokkur ár, en mun þá, í kringum 1990 getum við sagt, mjög fara dvínandi. Þess vegna hlýtur maður að beina huganum að því hvort ekki sé rétt að vinna að skuldbreytingu á þessum stórskuldum til lengri tíma. Ég býst við því að orkuverðið yrði miklu líðanlegra ef hægt væri að framlengja lánin, skuldbreyta með lengingu lánanna þó ekki væri nema í 5–7 ár, og enn, sem betur fer, er lánstraust okkar með þeim hætti að þetta ætti að vera vinnandi verk. Úttekt á stöðu mjög veigamikilla orkuþátta, eins og Kröflu, fer nú fram og væntanleg yfirtaka Landsvirkjunar á því fyrirtæki. Ég vil enn geta þess að orkuráðherrar Norðurlanda samþykktu sín á milli að gera úttekt á orkuverðsmyndun á Norðurlöndum og samanburð á orkuverðinu í löndunum. Innan skamms er væntanleg skýrsla um niðurstöður af þessari könnun. Þar sem segja verður hverja sögu eins og hún gengur fer ekki milli mála að nú búum við við erfiðustu kostina. Fyrir utan þetta, sem ég nú hef sagt, því ekki má skilja orð mín svo að ég hafi á móti því að rannsóknir á þessum veigamiklu og þýðingarmiklu þáttum fari fram, er till. meingölluð. Hv. þm. þurfa sérstaklega að rifja þetta upp fyrir sér. Ég tel að hún sé óljós að því leyti sem talað er um óháða sérfræðinga. Ef ég ætti að framkvæma þessa till. mundi mér fyrst fljúga í hug að hér væri átt við erlenda aðila, vegna þess að tæplega er hægt að hugsa sér að Íslandsmaður einn eða annar sé óháður orkuverðsmyndun á Íslandi. Ég vil fá útlistun á hvað hér er átt við. En megingalli þessarar till., sem gerir það að ég legg til að henni verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, er að hér er ekki tekin afstaða til þess að neinn eigi að greiða kostnaðinn sem þessu er samfara. Það fer ekkert milli mála að ef ráða ætti þrjá óháða sérfræðinga, eða nefnd sjálfsagt í þessu falli, mundi fylgja því verulegur kostnaður, enda þótt ýmislegt hafi verið unnið, mjög margt hafi verið unnið að þessari úttekt og sé í vinnslu. Ég minni á að fyrr en Alþingi hefur tekið afstöðu til þess að ríkissjóður greiði framkvæmd tillagna sem hafa kostnað í för með sér, sem flestar hafa, er till. óframkvæmanleg, enda geri ég ráð fyrir að hv. þm. kannist við að þegar slíkar tillögur eru bornar fram fylgir því ævinlega ákvæði um að kostnaður skuli greiddur af ríkissjóði, ef till. og framkvæmd hennar er ekki fundinn einhver annar staður hjá framkvæmdavaldinu, sem er þá gert að greiða kostnaðinn. Að öllu þessu athuguðu, og ég játa að ég er mjög viðkvæmur fyrir því að leggjast gegn því að menn fái áhugamálum sínum framgengt, en það þarf að vera hóf á öllu, líka vegna kostnaðar, sem við þurfum alveg sérstaklega að gæta okkar á nú sem jafnan fyrr og kannske fremur nú en nokkru sinni fyrr, þá tel ég till. óþarfa. Hins vegar geri ég ráð fyrir að hægt verði að fullnægja henni og tilgangi hennar í einu og öllu á næstunni og innan þess tíma sem till. gerir ráð fyrir að niðurstaða á athuguninni liggi fyrir. Ef svo verður ekki er ég alveg tilbúinn til þess að veita brautargengi slíkri till., ef mönnum þykja þá ekki niðurstöðurnar á þá vísu sem þeir geta sætt sig við og tilgangur þessarar till. er í raun og veru. Fyrir næsta þing á þessi nefnd að hafa lokið störfum og skilað áliti. Fyrir næsta þing skal ég, ef ég ræð þar húsum, leggja fyrir ítarlegt álit um orkuverðsmyndunina á grundvelli þeirra rannsókna og úttektar sem nú fara fram. Þyki það ekki nægjanlegt er ég eins og ég segi tilbúinn til þess að veita brautargengi sérstakri úttekt á þá vísu sem hér er lagt til. En herra forseti. Með vísan til þess sem ég hef sagt leyfi ég mér að flytja svofellda till. til rökstuddrar dagskrár: „Þar sem ítarleg úttekt fer nú fram á öllum þáttum orkuverðs og orkuverðsmyndunar á vegum iðnrn. og nefnda á vegum þess telur Alþingi ekki þörf á að samþykkja till. þessa og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þar sem þessi till. er skriflega flutt fer ég fram á, hæstv. forseti, að hann leiti afbrigða svo að hún megi koma fyrir til umr. og afgreiðslu.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hæstv. iðnrh. hefur gert grein fyrir till. um rökstudda dagskrá. Hún er bæði skrifleg og of seint fram komin og þarf því að leita tvöfaldra afbrigða til þess að hún verði tekin á dagskrá. En áður en við göngum til atkv. um afbrigðin verður till. lesin upp. Hún er á þessa leið: „Þar sem ítarleg úttekt fer nú fram á öllum þáttum orkuverðs og orkuverðsmyndunar á vegum iðnrn. og nefnda á vegum þess telur Alþingi ekki þörf á að samþykkja till. þessa og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Hér er til umr. mikilsvert mál sem varðar könnun hins háa raforkuverðs til almennings á Íslandi. Mælt hefur verið fyrir nál. sem að standa fulltrúar allra þingflokka í hv. allshn. nema fulltrúar Sjálfstfl. sem hafa verið fjarverandi við afgreiðslu málsins.  Síðan flytur hæstv. iðnrh. hér dagskrártill. um að vísa þessu máli frá og hefur fært sem rök fyrir því að unnið sé að úttekt þessa máls á vegum nefndar sem hann hefur skipað eða ætli að skipa og auk þess liggi fyrir úttektir frá síðasta ári. Ég vefengi það ekki að ýmsir þættir þessara mála hafa verið til athugunar á fyrri tíma og þekki það raunar frá þeim tíma sem ég starfaði sem iðnrh. Fyrir utan það, sem hæstv. ráðh. nefndi sem úttektir á síðasta ári, vil ég minna á sérstaka viðamikla athugun, sem fram fór á árinu 1981–1982, á verðlagningu raforku til Íslenska álfélagsins og að stóðu fjórir þekktir sérfróðir aðilar, m. a. frá Orkustofnun, Landsvirkjun og Rafmagnsveitum ríkisins auk iðnrn., sem skiluðu gildu áliti sem alþm. fengu í hendur haustið 1982. Samt er það svo að þrátt fyrir þær athuganir, sem þegar liggja fyrir og standa yfir á einstökum þáttum þessara mála, tel ég engin rök fyrir því að hafna því að fela ríkisstj. að skipa nefnd þriggja óháðra sérfræðinga til að kanna gaumgæfilega orsakir verðmyndunar á raforku til almennings og atvinnurekstrar hérlendis. Því að nauðsynlegt er að slík athugun taki til allra þátta málsins og einstakir þættir verði ekki teknir út úr samhengi og slík könnun verði á alla lund unnin á sambærilegum forsendum. Þrátt fyrir það að unnið er að þessum málum á vegum iðnrn., sem ég geri ekkert lítið úr, og stofnana á þess vegum og hafi verið unnið tel ég að fengur sé að því fyrir hv. Alþingi að fá slíka úttekt fyrir næsta þing um jafn mikilsvert mál og hér er um að ræða. Hæstv. ráðh. færði það máli sínu til stuðnings að ekki væri tilgreint í till. hvernig velja ætti hina umræddu óháðu sérfræðinga og taldi að leita þyrfti til erlendra aðila þar að lútandi þar sem enginn Íslendingur gæti talist óháður í þessu máli. Mér fannst býsna langsótt að telja að mál liggi þannig. Annað atriði sem hæstv. ráðh. nefndi var kostnaðurinn sem ekki væri kveðið á um hver standa skyldi skil á. Það tel ég einnig vera léttvæga athugasemd af hálfu hæstv. ráðh. því að augljóst verður að telja að Alþingi sé reiðubúið að standa undir kostnaði eða sjá til þess að hann verði greiddur af störfum sem þessum, sem það felur framkvæmdavaldinu að vinna. Ég tel að við athugun máls á vegum hv. allshn. hafi það komið fram í álitum sem bárust nefndinni. Eitt slíkt hef ég undir hendi frá Rafmagnsveitum ríkisins dags. 16. des. 1983, stílað til allshn. Þar er sterklega tekið undir þörfina á athugun sem þessari og ég sé ástæðu til þess, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp niðurlag álitsgerðar Rafmagnsveitna ríkisins um þetta efni því að hún varpar nokkru ljósi á viðhorf frá því fyrirtæki sem sér dreifbýlinu sérstaklega fyrir raforku, fyrst og fremst í smásölu. Þar segir: „Þrátt fyrir mikil og dýr flutnings- og dreifikerfi Rafmagnsveitna ríkisins, sem teygja sig um land allt að undanskildum Vestfjörðum, er það orkuöflunarkostnaðurinn sem er ráðandi kostnaður við öflun, flutning og dreifingu raforkunnar. Á þeim árum þegar Rafmagnsveiturnar bjuggu við óhagkvæma orkuöflun með dísilvélum og smáum vatnsaflsvélum var varla við öðru að búast. Á árinu 1982 voru aðeins framleiddar 3 gwst. með olíurafstöðvum og er því orsakanna núna að leita annars staðar. Gífurlegar hækkanir á raforku frá Landsvirkjun á undanförnum misserum vega hér þungt. Rafmagnsveitur ríkisins telja að þessar hækkanir Landsvirkjunar umfram verðbólgu séu tilkomnar vegna: 1. Rangrar verðlagsstefnu stjórnvalda á undanförnum áratug. 2. Of lágs verðs til stóriðjufyrirtækja. Um fyrri þáttinn er fjallað í málslið 2, en varðandi seinni þáttinn er rétt að draga fram eftirfarandi staðreyndir varðandi sölu Landsvirkjunar til stóriðju og almenningsveitna miðað við verðið eins og það var 8. nóv. 1983.“ Fylgir síðan tafla sem hefur að geyma þessi efnisatriði: Íslenska álfélagið hf., verð í kr. á kwst. 0.267, keypt magn 1982 í gwst. 1.315. Áburðarverksmiðja ríkisins, verð 0.267, keypt magn 119 gwst. Íslenska járnblendifélagið hf., verð 0.203, keypt magn 402 gwst. Almenningsveitur, verð 1.171 eyrir og keypt magn í gwst. 1.105. Gerð er sú athugasemd neðanmáls við þennan lið að hér er miðað við kaup á 132 kw. málmspennu og 2000 stunda nýtingartíma. Til samanburðar skal þess getið að kostnaðarverð frá nýjum virkjunum er talið vera 0.40 - 0.50 kr. á kwst. skv. upplýsingum frá Landsvirkjun. Þrátt fyrir að bætt sé við kostnaðinn vegna 220 kw. og 132 kw. stofnlínukerfa Landsvirkjunar er ljóst að verð til almenningsveitna er nær tvöfalt miðað við kostnaðarverð raforkunnar. Á sama tíma greiðir stóriðjan einungis helming kostnaðarverðsins og varla það. Þetta segir í álitsgerð Rafmagnsveitnanna og þær ljúka þessari samantekt þannig: „Vegna hins háa orkuöflunarverðs þykir Rafmagnsveitum ríkisins einsýnt að þær beri skarðan hlut frá borði við skiptingu tekna af raforkusölu eins og dæmið um rafhitunarsöluna hér að framan sýnir svo glögglega. Rafmagnsveitur ríkisins styðja það því eindregið að skipuð verði nefnd óháðra sérfræðinga til að kanna gaumgæfilega orsakir hins háa raforkuverðs til almennings hér á landi“. Ég tel að sá rökstuðningur sem hér kemur fram sé mjög athyglisverður - þó að þau atriði sem þar koma fram séu engin ný sannindi fyrir mig - og hann renni einnig styrkum stoðum undir það að úttekt af því tagi fari fram sem lagt er til í till. frá allshn. Ég ætta ekki að dvelja frekar við þetta. Ég vænti þess að þessi till. verði samþykkt og úttekt þessi fari fram og hæstv. ráðh. og ríkisstj. sjái til þess að finna valinkunna og óháða sérfróða aðila til að vinna þetta verkefni. Ég vil hins vegar nota hér tækifæri til þess að víkja aðeins að einum þætti sem snertir raforkuverðið og mjög hefur borið á góma í umr. á þessu þingi og undanförnum þingum, þ. e. húshitunarkostnaðinn eins og hann hefur þróast á undanförnum árum. Það mál var til umr. ítrekað fyrir jólahlé Alþingis, m. a. við afgreiðslu fjárlaga. Þar ræddi hv. 11. landsk. þm. Egill Jónsson þetta mál m. a. og sagði við það tækifæri, með leyfi hæstv. forseta við umr. í Sþ. 19. des. um fjárlög 1984: „Það er hins vegar athyglisvert og ég hjó alveg sérstaklega eftir því í till. þm., að þar gerir hann ráð fyrir að sem viðmiðun við kostnað við upphitun á meðalíbúð verði haft til hliðsjónar 6 vikna kaup verkamanns. Þessi tala virðist ekki tekin af neinni tilviljun. Þegar tekið er meðaltal áranna fyrir embættistímabil Hjörleifs Guttormssonar var kostnaðurinn þessi. Þá tók það verkamann um sex og hálfa viku að vinna fyrir ársreikningi til húsahitunar. Á valdaferli Hjörleifs Guttormssonar þrefaldaðist þessi tala. Hún fór úr sex vikum og upp í rúmar átján vikur. Ég hygg að hvergi sé hægt að finna jafnskýra mynd af árangri af störfum eins ráðh. og þá sérstaklega þessa ráðh. og með þessum einfalda hætti að orkuverð til húsahitunar hækkar eins og þarna kemur fram á fimm árum.“ Þetta læt ég nægja sem tilvitnun í mál hv. 11. landsk. þm. Ég vefengdi við umr. þessar upplýsingar eða þessar staðhæfingar hv. þm. og greindi frá því að ég hefði undir höndum tölur sem sýndu allt annað þótt húshitunarkostnaður hefði vissulega farið hækkandi að raungildi á þessu tímabili sem ég ekki vefengdi. Ég hef síðan látið fara nánar yfir þessar tölur, sem ég hafði þá ekki handbærar, og vil greina frá því að sérfræðingar frá Orkustofnun hafa litið á það hver var hækkun á hitaveitukostnaði hjá Hitaveitu Reykjavíkur og á rafhitunarkostnaði hjá Rafmagnsveitum ríkisins á tímabilinu frá því í ágúst 1978 þar til 10. maí 1983 þegar síðast breyttust gjaldskrár í tíð fyrrv. ríkisstj. Ég vil hér leyfa mér að greina frá þessum niðurstöðum: Miðað er þá við fast sambærilegt verðlag miðað við þróun byggingarvísitölu. Hún var við upphaf þessa tímabils, sumarið 1978, 217 en hafði hækkað í 1774 stig þann 10. maí s. l. Verðbólguþróun hjá Hitaveitu Reykjavíkur á þessu tímabili var sú að verðið reiknað til núverandi verðlags var í ágúst 1978 9.53 kr. miðað við seldan rúmmetra vatns, en á núvirði miðað við maí 1983 var verðið 10.80 kr. eða hafði hækkað um 13% á þessum tíma miðað við sambærilegar tölur og sama verð, sömu verðviðmiðun. Hjá Rafmagnsveitum ríkisins var þróunin sú að verðið í ágúst 1978 fyrir kwst. var 0.805 kr. eða 80 1/2 eyrir, en 10. maí 1983 á sama verðlagi niðurgreitt 0.97 aurar eða hafði hækkað sem svaraði 20% á þessu tímabili miðað við byggingarvísitölu. Óniðurgreitt verð frá Rafmagnsveitum ríkisins hafði hins vegar hækkað í 1.27 kr. í maímánuði eða um 58%. Þetta eru upplýsingar sem ég taldi rétt að koma hér á framfæri því að þær segja allt aðra sögu en fram hefur verið haldið í umr. um þessi efni hér á hv. Alþingi. Ég tel að ekki sé óeðlilegt að miða við byggingarvísitölu í þessu sambandi. Varðandi þróun húshitunarkostnaðar síðan hefur það verið rakið að hann hefur farið hækkandi á þeim tíma sem síðan er liðinn í tíð núv. ríkisstj. Alveg sérstaklega hefur heildarorkukostnaður heimilanna farið hækkandi á þessu tímabili. Ef miðað er við að húshitunin taki 2/3 þar sem hitað er upp með raforku en heimilisrafmagn 1/3 leit dæmið þannig út eftir gjaldskrárbreytingar 1. ágúst 1983 að orkukostnaður heimilanna hafði hækkað um sem svaraði 24% eftir þá gjaldskrárbreytingu. síðan hefur verið bætt lítillega í niðurgreiðslur á rafmagni til húshitunar. En eftir sem áður og þrátt fyrir þær breytingar á kaupgjaldi sem heimilaðar hafa verið af ríkisstj. á þessum tíma hefur orkukostnaðurinn orðið íþyngjandi í tíð núv. ríkisstj. umfram það sem var við stjórnarskiptin. Þetta er hægt að rekja um tölur, en ég ætla ekki að fara nánar út í þau efni hér. Ég vildi svo, herra forseti, aðeins að lokum inna hæstv. iðnrh. eftir því við þessa umr. hvenær vænta megi þeirra tillagna í frumvarpsformi sem hæstv. ráðh. boðaði í umr. um fjárlög 1984 rétt fyrir jól og boðaði á fyrstu dögum eftir jólaleyfi að lagt mundi verða fram, frv. og tillögur af hálfu ríkisstj. um úrbætur í þessum þætti, þ. e. varðandi lækkun húshitunarkostnaðar. Þær tillögur hafa ekki komið fram enn og ég tel ríka ástæðu til þess að inna eftir því, þar sem rætt er um raforkuverð, hvenær þessara tillagna sé að vænta og hvað valdi því að þær eru ekki fram komnar.



Herra forseti. Fyrst af öllu vil ég þakka allshn. sþ. fyrir umfjöllun hennar um þetta mái. Nefndin hefur orðið einróma ásátt um að gera nokkrar breytingar á minni upphaflegu till. sem að stóðu auk mín aðrir þm. Alþfl. Skemmst er frá því að segja að ég hef ekkert við brtt. n. að athuga og felli mig í hvívetna við að till. verði samþykkt í þeirri breyttu mynd sem allshn. mælir með. Ég hef ekkert við það að athuga og ekki óeðlilegt að einhverjar breytingar séu gerðar á till. einmitt í nefnd. Kannske eru þær breytingar sem nefndin mælir með heldur til bóta. Hins vegar verð ég að segja það að ég get ekki lýst neinni sérstakri ánægju með það sem hæstv. iðnrh. sagði þegar hann kom í þennan ræðustól. Þótti mér málflutningur hans vera allur mjög í skötulíki, svo að notað sé eitt af eftirlætisorðatiltækjum ráðh. Satt best að segja á ég ekki gott með að skilja hvers vegna hann velur þann kost að leggjast gegn því að þessi till. verði samþykkt og vill láta vísa henni frá. Hann taldi að vísu upp ýmislegt sem að væri verið að vinna á vegum hans rn. og fyrir hans frumkvæði í þessa veru og allt gott um það sjálfsagt. En hér er gert ráð fyrir því að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að skipa nefnd þriggja óháðra sérfræðinga til að kanna gaumgæfilega orsakir verðmyndunar á raforku til almennings og almenns atvinnurekstrar og gera samanburð á verðmyndun á raforku hérlendis og í nálægum löndum. Það er alveg skýrt og skilmerkilegt hvað hér á að gera og þarf enginn að velkjast í vafa um það. Hins vegar sá hæstv. ráðh. ástæðu til að fetta fingur út í orðalag í till. þar sem talað er um þrjá óháða sérfræðinga og var helst á honum að skilja að slíkir menn fyrirfyndust ekki á Íslandi. Mér hefur sýnst hæstv. ráðh. eiga býsna gott með að finna óháða sérfræðinga til að sinna ýmsum verkefnum. Ég hef ekki betur séð á undanförnum vikum og mánuðum en að hæstv. ríkisstj. hafi fundið eitt lykil- og lausnarorð í öllum þeim tilvikum þar sem þarf að láta framkvæma einhvers konar úttekt á rekstri. Það er Hagvangur. Ef eitthvert vandamál kemur upp, þá er öllu vísað til Hagvangs. Þetta held ég að hafi verið gert með Sementsverksmiðjuna, þetta hefur verið gert með ýmis fleiri fyrirtæki. Nú hef ég ekkert misjafnt um hið ágæta fyrirtæki Hagvang að segja. Ég geri ráð fyrir að það sé í flesta staði hið mætasta fyrirtæki. Hins vegar efast ég um að það sé þess umkomið að leysa allan vanda, benda á tillögur til úrbóta í öllum rekstri, hvort sem um er að ræða Rafmagnsveitur ríkisins eða Sementsverksmiðjuna eða eitthvað annað. Ég fullyrði hins vegar að svo mikið eigum við af vel menntuðum mönnum á þessu sviði að vandalaust er með öllu að finna menn sem þetta gætu tekið að sér. Ég held að það sé ekki kjarni vandans. Hitt er svo annað mál, að hæstv. ráðh. vill ekki að Alþingi samþykki slíka yfirlýsingu. Hann vill fá að hafa frumkvæði þessara mála sjálfur. En ekki hefur hann meiri trú á því sem verið er að vinna á hans vegum um þessar mundir en svo, að hann segir: Ef það skilar ekki árangri, þá er ég reiðubúinn til þess á haustdögum að samþykkja þessa till. Ég hvet þm. hins vegar til að greiða þessari till. atkv. nú, greiða atkv. gegn till. hæstv. iðnrh. um að málinu verði vísað frá, greiða atkv. gegn þeirri dagskrártillögu sem hann hefur flutt. Ég held að brýnt sé að óháðir aðilar geri úttekt á því hvernig raforkuverð myndast hér, hvar það er sem okkur hafa orðið á skyssur og hvað það er sem veldur því umfram annað að raforkuverð hér er svo hátt sem raun ber vitni. Ég ítreka þá skoðun mína, herra forseti, að þessa till. beri að samþykkja og fara þar með að einróma áliti hv. allshn. Ég hygg að það sé næsta fátítt hér í þinginu að ráðh. leggist gegn till. með þessum hætti sem nefnd hefur afgreitt einróma. Ég hygg að það sé næsta fátítt og verður fróðlegt að fylgjast með hvernig menn greiða atkv. þegar þar að kemur. Ég ítreka að lokum, herra forseti, að ég skora á hv. þm. að greiða þessari till. atkv. en fella jafnframt dagskrártillögu hæstv. iðnrh.



Herra forseti. Það nál. sem hér er á dagskrá hefur legið alllengi fyrir þinginu. Allir aðilar hafa þess vegna átt þess kost að bera fram brtt. hefðu þeir áhuga á. Satt best að segja undrar mig að það skuli gerast að fram komi skrifleg dagskrártillaga á elleftu stundu frá iðnrh. um þetta mál. Ég vænti þess að það sé ekki fyrirboði þeirra vinnubragða sem við muni höfð í iðnrn. Það getur undir sumum kringumstæðum verið eðlilegt að þingið samþykki skriflega dagskrártillögu þegar verið er að afgreiða mál í miklum flýti. Hitt hlýtur að orka tvímælis, þegar sá slóðaháttur viðgengst að menn beri ekki fram tillögur tímanlega og mál hafa lengi legið fyrir þinginu, hvort réttlætanlegt er að samþykkja þá slíkar till., einfaldlega vegna þess að með því er verið að bjóða upp á þau vinnubrögð að menn þurfi ekki að leggja fram tillögur með eðlilegum hætti heldur geti komið með skriflegar tillögur á elleftu stundu. Þá er rétt að víkja að þeim rökum sem fram koma hjá hæstv. iðnrh. Eru þau fyrst að þar sem unnið sé að þessum málum af slíkum krafti í rn. og utan þess sé ástæðulaust að Alþingi fari að álykta eitt eða neitt um þessa hluti. Og annað: að það sé hvergi gert ráð fyrir því hver eigi að greiða kostnaðinn af till. Þetta voru rökin sem fram komu. Nú fer það ekki á milli mála að þegar ríkisstj. er falið að vinna ákveðið verk er ætlast til þess að ríkissjóður greiði þann kostnað. Auðvitað getur þetta stundum skekkt á einhvern hátt þau fjárlög sem fyrir eru, en það eru nú ekki hundrað í hættunni ef skekkjuvaldar eru ekki stærri en þær þáltill. sem fara í gegnum Alþingi. Ég hygg að þá væri ríkisreikningurinn býsna nálægt fjárlögum ef þannig væri ávallt að málum staðið. Ég vil aftur á móti vekja athygli á því, að þm. kvarta talsvert undan því að þegar þeir beri fram lagafrv. bregðist rn. við á þann hátt að þau láti beint og óbeint túlka þá skoðun sína að verið sé að endurskoða þetta mál, það sé nefnd í þessu máli sem eigi að koma með tillögur, og þannig er reynt að ýta oft ágætum málum til hliðar. Það er einnig svo að sjá sem ráðherrum sumum hverjum finnist það ærin vanvirða við sinn heilagleik, skulum við segja, ef Alþingi dirfist að senda þáltill. í þeirra hendur, jafnvel þó þeir lýsi því yfir hér í stólnum með fullri vinsemd, að þeir muni nú fara eftir þessu ef til komi. Og vissulega er það jákvætt, jafnvel þó mönnum renni í skap. En ég hygg að það sé ekkert vafaatriði að almenningur í landinu vill fá í hendur eitt skjal sem gefur á því fullnægjandi skýringar hvers vegna raforkuverðið er jafnhátt og raun ber vitni. Það hefur orðið hér deiluefni að talað er um óháða sérfræðinga. Auðvitað erum við með því að segja að við ætlumst ekki til þess að þeir sérfræðingar sem til séu kvaddir séu á launaskrá hjá þeim fyrirtækjum sem selja þessa orku eða hafa staðið að hönnun mannvirkjanna. Við ætlumst til þess að þeir sem hér fjalli um þurfi ekkert að fela. Það er nefnilega mergurinn málsins. Telur hæstv. iðnrh. að hér þurfi eitthvað að fela? Ef svo er skil ég mætavel hvers vegna hann vill fá að ráðskast með það sjálfur hverja hann setur til að yfirfara þessi mál. Ég heyri óljósan klið út undan mér og ber það við stundum þegar menn hugsa upphátt. En hvað um það. Þessi till. mun koma til atkv. hér í þinginu og ég vil vekja á því athygli að það eru fulltrúar frá öllum stjórnmálaflokkum sem skrifa undir hana. Enginn þeirra óskaði eftir frestun málsins í nefndinni sem ég hefði að sjálfsögðu orðið við. Að ofansögðu finnst mér það ákaflega sérstætt að ráðh. skuli á elleftu stundu leggja slíkt ofurkapp á það að koma till. fyrir kattarnef. Það verður svo að koma í ljós hver vilji þingheims er í atkvgr. - Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Það er með ólíkindum hversu menn geta vafið tungu um höfuð sér út af léttvægum málum og einföldum.

Léttvægum?

Já, og einföldum.  En hv. 5. þm. Austurl. varpaði til mín þeirri fsp. hvenær vænta mætti frv. til l. um jöfnuð húshitunarkostnaðar, eins og það hefur verið nefnt, sem ég boðaði í lokaumræðu um fjárlög rétt fyrir jól að lagt yrði fram fyrstu daga eða með fyrsta falli eftir að þing kemur saman á nýjan leik. Ég vænti þess að málið verði lagt hér fyrir í næstu viku. Hann spurði einnig hvað hefði valdið þeim töfum. Það er frá því að segja að ýmislegt nýtt kom fram í málinu, sem menn vildu leggja aukna áherslu á, eins og um einangrun húsa, um orkusparnað og aðra þætti málsins. Þetta er viðamikið mál og sitt sýnist hverjum. Það hefur verið unnið að því að samræma sjónarmiðin og ég vænti þess að málið komi á borð hv. Alþingis í næstu viku. Ég lagði fyrir rök mín í þessu máli og þau voru afar einföld. Þess vegna þurfa menn ekki að rjúka upp með andfælum og þykjast ekki skilja hvað átt sé við. Ég taldi upp hér í einum fimm atriðum hvers vegna ég teldi ekki þörf á þessari till. nú. Menn meta það að vild sinni og sanngirni hversu þungbær þau rök eru og taka þess vegna málefnalega afstöðu til þess að sinni eigin vild auðvitað. En ég bætti því við að ef mönnum sýndist málið ekki nægjanlega útlistað, til að mynda fyrir næsta reglulegt Alþingi, á sama tíma og gert er ráð fyrir að tillögunefndin skili áliti sínu, þá mundi ég verða fyrstur manna til að veita fylgi úrbótum, t. d. till. um að kjósa slíka nefnd, sem gengi þá milli bols og höfuðs á verkefninu, ef svo má að orði komast. En tal hv. 5. þm. Vestf. um að ráðh. litu svo á að það væri einhver vanvirða við þá að hið háa Alþingi gerði ályktanir um hvað eina ef því svo byði við að horfa er auðvitað fáránlegt tal út í hött. Svona tal væri verjandi yfir fólki í barnaskóla og það er kannske það sem hann hefur ekki getað vanið sig af. Ég tók það einmitt fram að ég mundi, vegna fyrri sárrar reynslu, í hvívetna fara að þeim ályktunum sem Alþingi þóknaðist að gera. Ég hef orðið fyrir harkalegri valdníðslu af hálfu framkvæmdavaldsins sem þm. Það ætla ég aldrei að láta henda mig. Og að láta sér detta það í lifandi hug að ég taki því ekki sem sjálfsögðum hlut ef meiri hl. hér hafnar þessari aðferð minni að vísa till. frá, skárra væri það nú. Nei, ég tók það einmitt fram að ég mundi í hvívetna fara að ályktunum Alþingis. Og ég er alveg tilbúinn að líta svo á að ríkissjóði sé ætlað að greiða þann kostnað sem verður af starfi þessarar nefndar ef kosin verður. En það er alveg föst regla að kostnaðartillögur, fyrst og fremst ef um verulegan kostnað er að tefla, hljóti tvær umr. í Sþ. Flestallar till. hafa einhvern kostnað í för með sér, þannig að eftir þessu hefur ekki verið farið nema þegar um verulegan kostnað hefur verið að ræða. Það er alveg nauðsynlegt að Alþingi taki afstöðu til þess um leið að ríkissjóður borgi kostnaðinn sem af samþykktinni hlýst. Og ég ætla aðeins að taka fram að ég mun beita mér fyrir því að þessari till. verði vísað til n. aftur til þess að a. m. k. þetta atriði verði lagfært, vegna þess að ég ætta ekki að leggjast á nein tog við fjárveitingavaldið um það að greiddur verði kostnaður af þessari till. ef hið háa Alþingi samþykkir, enda er það ekki ofverkið að taka um leið fulla og einarða afstöðu til þess að risið verði undir þeim kostnaði sem af starfsemi sem þessari hlýst. Þess vegna, herra forseti, fer ég fram á það, án þess að flytja um það formlega till., að máli þessu verði vísað aftur til hv. allshn. til þess að hún taki þetta málskot mitt til umr. og athugunar, að ef Alþingi vill ekki samþykkja till. mína um að vísa málinu frá, þá verði það alveg án tvímæla tekið fram í tillögugreininni að kostnaður þessu samfara verði greiddur úr ríkissjóði. Það kann vel að vera, eins og hv. 5. landsk. þm. tók fram, að það sé fátítt að ráðh. leggist gegn till. sem hefur hlotið afgreiðslu úr nefnd og, eins og þar segir, með einróma samþykki. Mig varðar ekkert um hvað er hér hið algenga í málatilbúnaði. Ég hef þessa afstöðu til málsins og hlýt þess vegna að lýsa henni án allra vífilengja. Og menn þurfa ekkert að reka upp stór augu þótt menn fari að þeim rökum sem þeim sýnast hníga til mála.



Það hafa komið fram tilmæli frá hæstv. iðnrh. um að hv. allshn. athugi frekar það mál sem hér er til umr. Það er n. sjálfrar að kveða á um það hvað hún gerir í því efni. En með tilliti til þessa, svo og með tilliti til þess að við erum að ræða dagskrártillögu sem hér kom fram skriflega og of seint en var heimiluð umræða, þ. e. að veita afbrigði, þá þykir ekki rétt að ljúka umr. nú.



Herra forseti. Ég mótmæli harðlega þeirri málsmeðferð sem hér er í frammi höfð. Þessi till. til þál. og nál. það sem henni fylgir er annað af tveimur málum sem hafa verið afgreidd úr hv. allshn. Sþ. í vetur. Við gerðum það eftir mjög vandlega yfirferð og vorum mjög vel meðvitandi um hvað við vorum að gera. Ég a. m. k. lýsi því yfir að ég sé enga ástæðu til að fara að vinna það verk aftur. Ég þykist hafa skrifað undir þetta nál. að vandlega athuguðu máli og ég held að það megi segja um aðra nm. Þess vegna skil ég hreinlega ekki þessa beiðni um að vísa málinu aftur til nefndarinnar. Svo er annað athyglisvert. Þau eru örfá mál stjórnarandstöðunnar sem koma hér inn í þingið frá nefndum. Þau eru ekki mörg. Ætli þau tvö mál sem allshn. Sþ. hefur afgreitt séu ekki nær þau einu á þessi þingi? Og þegar þau birtast á útmánuðum og þingi lýkur innan tíðar standa hæstv. ráðh. ríkisstj. og neita um að greiða atkvæði um málið, þó að fulltrúar allra flokka hafi orðið sammála um að leggja málið fyrir þingið. Annað eins og þetta hef ég ekki upplifað enn þau fimm ár sem ég hef setið hér á þingi.

Hver neitar um að greiða atkvæði?

Hæstv. ráðh. spyr: Hver neitar um að greiða atkvæði? Það er nú nokkuð til dansleiks, sýnist mér, og við höfum nógan tíma til að greiða hér atkvæði. Af hverju skyldi hæstv. forseti hafa beðið um frest á málinu? Skyldi það nú ekki hafa verið að einhvers undirlagi?

Þm. sagði að ráðh. stæðu upp hér og neituðu að greidd yrðu atkvæði.

Já. Ætli beiðni um frestun hafi ekki verið að undirlagi ráðh., og þykir mér nú stungin tólg ef svo er ekki. Ég vil mótmæta þessu og stórlega undrast þessi vinnubrögð. Það sýnist vera niðurstaðan að sama er þó að nefndirnar reyni nú að koma frá sér einhverjum málum, þau eru einfaldlega stöðvuð á hv. þingi. Þessu vil ég mótmæla.



Það skal tekið fram að allt sem kom fram um þetta efni hjá hv. 10. landsk. þm. er reginmisskilningur. Í fyrsta lagi tók forseti fram varðandi það að vísa málinu til n. að hann kvæði ekkert á um það og n. réði sínum vinnubrögðum í því efni. En forseti tók fram að eðlilegt væri að fresta umr. um þetta mál vegna þess að við umr. hefur komið fram skrifleg dagskrártillaga, sem var of seint fram komin, en var tekin til umr. vegna þess að afbrigði voru veitt. Hér er ekki nema nokkur hluti þingheims. Það eru eðlileg vinnubrögð að öllum þm. sé gert kleift að sjá þá dagskrártillögu sem fram hefur komið áður en lokið er umr. Það verður gert með því að fresta umr. til næsta fundar. Það væru óeðlileg vinnubrögð að ljúka umr. undir þessum kringumstæðum.



Herra forseti. Hér kom fram till. um að vísa þessu máli aftur til n. Tel ég slíkt öldungis óþarft og hafði raunar hugsað mér að flytja skriflega brtt. um það efni sem hæstv. iðnrh. taldi að vantaði inn í till. Nú hefur forseti frestað umr. Við því er ekkert að segja. Ég geri engar athugasemdir við það. En ég mun flytja mína brtt. þegar málið verður tekið til umr. á næsta fundi Sþ.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. 5. landsk. þm. gerir athugasemd við það að frestað er umr., að því er helst verður ætlað.  Ég bendi hv. 5. landsk. þm. á að það eru eðlileg vinnubrögð að hann beri fram sína brtt. með formlegum hætti. Þá kemur hún til umr. á næsta fundi þegar málið verður tekið á dagskrá og þarf ekki að leita afbrigða til að taka hana til umr. Það á ekki að leita afbrigða nema nauðsyn beri til.



Herra forseti. Það dregur enginn í efa fullan rétt hæstv. forseta til að fresta umr. Ég vil hins vegar vekja athygli á þeirri röksemd sem forseti beitti, og hún var efnislega rétt, að það væru fjarvistir þm. sem gerðu það að verkum að forseta þætti eðlilegt að fresta umr. og áframhaldandi afgreiðslu málsins. Hér er í salnum meginhluti þm. stjórnarandstöðunnar. Það eru því þess vegna fyrst og fremst fjarvistir stjórnarþm. sem koma í veg fyrir að þetta mál geti haft eðlilegan gang. Það er ekki í fyrsta sinn sem fjarvistir stjórnarþm. eru með þessum hætti. En þetta er sérkennilegt fyrir þá sök, eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir hefur réttilega bent á, að þetta er annað af tveimur málum frá stjórnarandstöðuþm. á þessu þingi sem á að afgreiða. Sú ríkisstjórnarþingmannasveit sem kemur þannig fram við málefni sem stjórnarandstaðan flytur til afgreiðslu getur ekki vænst mikils skilnings gagnvart þeim málum sem hún og ríkisstj. hennar - stjórnarliðsins - ber fram hér á þinginu og vill fá afgreiðslu á. Ef það eiga að vera eðlileg samskipti milli þm. hér í þinginu er það lágmarkskurteisi af hálfu þm. stjórnarliðsins að þeir sæki fundi og taki þátt í umr. þegar málefni sem stjórnarandstaðan flytur og á að afgreiða eru á dagskrá, einkum og sér í lagi þegar eingöngu eru tvö slík mál enn sem komið er til slíks afgreiðslustigs, en öll önnur mál hér eru málefni ríkisstj. og ríkisstjórnarliðsins. Herra forseti. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessari staðreynd, sem hlýtur óhjákvæmilega að hafa afleiðingar í áframhaldandi störfum þingsins.



Það er fullkominn misskilningur, sem kom fram í máli hv. 7. þm. Reykv., að ákvörðun um frestun umr. væri byggð á því að hér væru ekki stjórnarþm. viðstaddir. Það hefur ekkert að segja um ákvörðun um frestun umr. Það skal tekið fram að líta verður svo á að það sé eðlilegt undir hvaða kringumstæðum sem er að öllum þm. sé gert mögulegt að vita um og fylgjast með ágreiningsmálum, sem tekin eru fyrir í þinginu, áður en umr. er lokið. Og með því að það hefur komið fram dagskrártillaga í þessu máli, sem ágreiningur er um, og enn frekar þar sem nú er upplýst að ætlunin var að bera fram brtt. að auki á þessum fundi, þá treysti ég mér ekki sem forseti að útiloka að þeir sem ekki eru á þessum fundi geti tjáð sig um það sem er að fara fram um slík ágreiningsmál. Þess vegna var umr. frestað.



Ég kemst ekki hjá því, herra forseti, að ítreka hér mjög skýrt að í því sem hér hefur verið sagt felst ekki minnsta gagnrýni á ákvörðun forseta þingsins. Hann á allt gott skilið en vandræði hans eru augljós. Það er tvennt sem ég vil benda á. Hér í salnum, þar sem eiga að sitja 60 þm. eru nú staddir fimm stjórnarþm. og hefur nú fjölgað um tvo síðan ég tók til máls, þá voru þeir þrír. Ég vil líka benda hv. þingi á að fyrir Alþingi Íslendinga liggja nú -  Ástæðan er alveg augljós og það er okkur öllum hér inni ljóst. Ráðh. vildi yfir höfuð alls ekki að þetta mál yrði tekið á dagskrá. Það er búið að vera á prentaðri dagskrá í rúman mánuð og hafa verið fundnar alls konar afsakanir fyrir því að afgreiða það. Þegar ljóst var að átti að afgreiða það er rokið upp með slíka till. Ég held að við hljótum að geta verið sammála um það, hæstv. iðnrh. og ég, sem bæði virðum þinglega meðferð mála, að þetta eru ekki vinnubrögð sem þinginu eru sæmandi.



Herra forseti. Ég hygg að síðan ég snéri aftur af Norðurlandaráðsþingi hafi þessi till. þrívegis verið á dagskrá. Ég hef aldrei beðið um að henni væri frestað. Það hefur staðið þannig á fyrir frsm. í eitt skipti, flm. í annað skipti og ég var eitt sinn fjarverandi, kom því ekki við að vera eins lengi og með hefði þurft til þess að ná að vera viðstaddur umr. Ég hygg að það hafi verið í það skipti sem hv. 5. landsk. þm., 1. flm. till., kvartaði undan því í umr. um þingsköp hversu langdregið það reyndist að ná till. fyrir. Það kann þó að vera að mér skjótist eitthvað í þessu. Það er fjarri öllu lagi að ég hafi, eins og hæstv. forseti veit, nokkru sinni orðað það með einu orði að þessi till. yrði ekki tekin fyrir, till. sem komin er til afgreiðslu úr n., að mér detti það í lifandi hug, fyrrverandi forseta, að mælast til slíkrar valdníðslu. Þetta veit ég að hv. 10. landsk. þm. dettur ekki í lifandi hug. Hún er bara hér í samkeppni við einhverja aðra svona upp á væntanleg prófkjör í framtíðinni með þetta endemis þvarg sem engu máli skiptir. Að svona lítið mál skuli verða til þess enn á ný að menn komi hér upp með hótanir, eins og hv. 7. þm. Reykv., í garð stjórnarliðsins, að það skuli nú aldeilis fá að kenna á kólfinum ef þannig eigi að taka á málum, en alveg sleppt að ræða málefnalega, taka málefnalega afstöðu til þess, það er einkennilegt ef hann heldur að menn renni langt fyrir honum einum þó hann hafi í frammi slíkar hótanir. Ég segi ekki fleira. Ég er alveg tilbúinn til þess að mæta öllum þeim vinnubrögðum sem honum og hans kumpánum kynni að koma til hugar að beita. Eins og ég tók fram hér í gærkvöldi verð ég ekki til neinna samninga um styttingu umr. eða afgreiðslur við hv. stjórnarandstöðu ef maður á að liggja undir einhverjum sífelldum hótunum, jafnvel út af einföldustu smámálum eins og þessu, sem ég vil nefna ekki efni málsins sjálfs heldur vegna þess að ég taldi mig hafa rök fyrir því að málið yrði unnið jafnvel með minni kostnaði eins og hér er lagt til. Mér er ekki meira kappsmál en svo um þetta mál að ef hið háa Alþingi tekur afstöðu til þess um leið að kostnaður verði greiddur af ríkissjóði er ég reiðubúinn til þess að kalla aftur tillögu mína um rökstudda dagskrá. Kynni þá svo til að bera að formaður allshn. sæi sér fært að boða þessa hv. n. til fundar og hún gerði lokaskil á eðlilegum vinnubrögðum sínum og sæi fyrir því að greiddur yrði kostnaður af tillögu sem bersýnilega hefur kostnað í för með sér.



Herra forseti. Ef allir hv. alþm. kæmu fram eins og hæstv. iðnrh. hefur gert hér í dag yrðu þingstörfin ærið erfið og torsótt. Hvað er það sem hæstv. iðnrh. hefur gert hér í dag? Hann hefur fyrst flutt með afbrigðum skriflega till. um leið og umr. er byrjuð, þótt málið hafi verið á dagskrá, eins og hann hefur sjálfur upplýst nú, vikum saman. Hann hefur haft ærinn tíma til að flytja þessa till. skriflega. Hann upplýsti það fyrr í umr. að hann hefði ekki flutt hana fyrr vegna þess að hann hefði ekki fyrr fengið að vita frá þingflokki Framsfl. að þar væri ekki stuðningur við málið. Væri þess vegna fróðlegt að vita hvenær þingflokkur Framsfl. tjáði honum það svo að menn fái nú allar tímasetningar frá hæstv. ráðh. En hann lætur ekki þar við sitja, hæstv. ráðh., heldur hagnýtir sér það hér í umr. að hann hefur sjálfur fengið samþykkta með afbrigðum slíka till. og óskar eftir því að n. taki málið á ný til meðferðar vegna þessarar till. sem svona seint er fram komin. Það sem ég átti við áðan var að ef stjórnarandstöðuþingmenn færu að leika þennan sama leik og hæstv. ráðh. hefur leikið f dag í fjölmörgum málum, að flytja inni í miðjum umr. brtt. og óska síðan eftir að n. sem lokið hafa störfum um málin færu að nýju að starfa, mundi æðiseint vinnast í þinginu. Þess vegna skulum við vona þingsins vegna og reyndar einnig ríkisstj. vegna að menn taki ekki upp þau vinnubrögð almennt sem hæstv. iðnrh. hefur talið sér sæma í dag, hvað oft sem hann endurtekur að hann hafi verið hér í forsetastóli. Þau eru allóvenjuleg og þau eru með þeim hætti að ef aðrir færu eftir þeim yrðu þingstörfin mjög torsótt. Þess vegna er það úr hörðustu átt að hæstv. iðnrh. skuli svo koma hér með derring út af þessum vinnubrögðum og stærilæti og telja þetta sjálfsagt og eðlilegt og hann vera að framkvæma það sem helst til eftirbreytni mætti verða. Ég vil svo að lokum, herra forseti, aðeins segja það og leiðrétta þar með, sem kom fram hjá hæstv. forseta, að ég hafði það ekki eftir hæstv. forseta að þessari umr. hefði verið frestað vegna fjarveru stjórnarþm. Ég gat þess hins vegar að hæstv. forseti hefði bent á að margir þm. væru fjarverandi. Það voru algjörlega mín orð að vekja athygli á því hvernig í þeirri fjarveru lægi.



Herra forseti. Það er auðvitað útúrsnúningur að ég hafi beðið eftir vitneskju um afstöðu þingflokks Framsfl. í þessu máli. Ég tók skýrt fram að mér hefði verið kunnugt um að ekki var samkomulag um þessa afstöðu til þessa máls innan þingflokks Framsfl. En ég tók einnig fram að ég hefði ekki ráðið það við mig til fullnustu fyrr en nú á síðustu stundu að flytja þessa frávísunartillögu. Að standa hér upp og halda því fram að hér hafi verið óvenjuleg vinnubrögð höfð í frammi er einkennileg tilfyndni af manni sem hefur þó margsinnis verið viðstaddur t. a. m. afgreiðslu fjárlaga. Að fara kurteislega fram á að n. taki til athugunar atriði sem bersýnilega er fingurbrjótur í afgreiðslu þessarar till., að finna sér það líka til, það er einkennitegur málflutningur. Menn bera fram tugum saman till. sem þarf að leita sérstakra afbrigða við. Í þau 13 ár, sem ég hef átt sæti á þessu háa Alþingi, hefur það hent í öðru hverju máli ef upp hefur komið að menn hafi þurft að koma við leiðréttingu, þó ekki væri meira, að menn hafi þurft að biðja um afbrigði fyrir tillöguflutningi sínum. Nákvæmlega ekkert er óeðlilegt við neitt í þessum fundarsköpum. Hér standa menn uppi og gagnrýna hæstv. forseta sem rekur auðvitað ofan í þá jafnóðum staðreyndir málsins, að hann fer fullkomlega eðlilega að með málið og meðferð þess fullkomlega eðlileg af hans hálfu og mín einnegin. Ég verð að segja eins og er: Hvaða læti eru þetta eiginlega? Ef þetta er einn þátturinn í því að hefja hér málþóf, sem Alþb. hefur gert sig bert að, er ég alveg tilbúinn í það og biðst engrar vægðar og við þurfum ekkert að leita til Alþb. um framgang mála hér. Við munum þá láta Alþingi standa eins lengi og verkast vill. Við látum ekkert bjóða okkur þessar upphrópanir og hótanir sífelldlegar eins og maður mætir hér. Það er alveg ástæðulaust að taka við þeim, við höfum alveg nægan mannafla til þess að koma þeim málum fram sem við verðum ásáttir um. Og það skulu menn fá að sjá. Hæstv. forseti. Ég stytti nú mál mitt en ég ítreka það að hér hefur verið farið í einu og öllu að fullkomlega eðlilegum þingsköpum. Allar upphrópanir og málskot, sem menn hafa haft í frammi af hálfu hv. stjórnarandstæðinga, eru gersamlega út í hött.



Herra forseti. Ég harma að þetta mál skuli hafa verið tekið af dagskrá, þó að ég viðurkenni það sjónarmið forseta að ekki hefði verið hægt að ljúka umr. á þessum fundi. En það hefur komið fram tilboð frá iðnrh., sem mér virðist að auðveldi mjög að komast klakklaust frá þessu máli, og vil ég lýsa því yfir að mér er ljúft að verða við þeim tilmælum að kalla allshn. saman og leggja þar til að ríkissjóður greiði kostnað við framkvæmd till. og tryggja þar með að ekki komi til illinda milli hæstv. iðnrh. og fjmrh. út af till. sem hugsanlega hefði orðið ef hún hefði verið samþykkt án þess að slíkt ákvæði væri inni. En það stendur þannig af sér að ég á það e. t. v. undir forseta hvort hann væri reiðubúinn að bera það atriði upp það tímanlega að ekki komi til að iðnrh. verði á undan með sína till. Ef hún kæmi til atkvæða á undan gæti hann ekki staðið við það tilboð sem hann lagði fram um að draga till. sína til baka. En e. t. v. má gera ráð fyrir því, þegar friður er nú að færast yfir, að hæstv. iðnrh. sé reiðubúinn að draga sína till. til baka, ef fram kemur till. frá allshn. um að kostnaðurinn verði greiddur úr ríkissjóði, og væri þá vel.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. 5. þm. Vestf. sagðist harma að forseti hefði frestað umr. þegar það var gert. Hins vegar hefði ekki átt að ljúka umr. Það skal sagt til upplýsingar, að þegar forseti frestaði umr. var enginn á mælendaskrá nema hv. 8. þm. Reykv., sem ekki var í salnum. Það var ætlunin að nota það sem við ættum eftir af þeim fundartíma, sem hér var áður ákveðinn, til þess að taka annað mál fyrir. Þar sem augljóst var að ekki var hæfilegt að ljúka þessari umr. á þessum fundi þótti rétt að fresta henni þegar í stað undir þessum kringumstæðum.