Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Áður en gengið verður til dagskrár vil ég minnast nokkrum orðum Steingríms Pálssonar fyrrv, símstjóra og alþm., sem andaðist í fyrradag, þriðjudaginn 10. mars, á sextugasta og þriðja aldursári. Steingrímur Pálsson var fæddur 29. maí 1918 vestur í Bandaríkjum Norður-Ameríku. Faðir hans, Páll Sigurðsson, var þá prestur í Íslendingabyggð þar, Garðabyggð í Norður-Dakota. Móðir Steingríms var Þorbjörg Steingrímsdóttir trésmiðs frá Brúsastöðum í Vatnsdal Guðmundssonar. Á barnsaldri fluttist Steingrímur heim til Íslands með móður sinni. Steingrímur Pálsson lauk gagnfræðaprófi í Reykjavík árið 1938 og loftskeyta- og símritunarprófi 1941. Ævistarf sitt vann hann fyrst og fremst hjá Landssíma Íslands, hóf störf þar sem sendisveinn árið 1930. Hann var símritari 1941–1952, lengst af í Reykjavík. Jafnframt var hann starfsmaður í skrifstofu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja 1945–1946, og kennari við símritunarskólann í Reykjavík 1947–1948. Hann var síðan umdæmisstjóri Pósts og síma að Brú í Hrútafirði á árunum 1952–1974. Fluttist hann þá aftur til Reykjavíkur og var síðast skrifstofustjóri í umdæmisskrifstofu rekstramála Landssímans, uns hann lét af störfum þar sökum vanheilsu um áramótin 1978–1979. Steingrímur Pálsson var áhugasamur félagi í samtökum símamanna, sat í stjórn Félags ísl. símamanna, var formaður þess, og nokkur ár var hann í stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Hann var varaþingmaður í Vestfjarðakjördæmi 1963–1967, og tók þá þrisvar sæti um skeið á Alþingi. Síðan var hann landskjörinn þingmaður 1967–1971, átti sæti á sjö þingum alls. Steingrímur Pálsson var í þjónustu Landssímans nærri hálfa öld. Þar var meginvettvangur starfa hans. Áhugi hans og störf að félagsmálum og þjóðmálum leiddu til setu hans á Alþingi nokkur ár. Hann var háttvís drengskapannaður og vann störf sín hér sem annars staðar af skyldurækni og prúðmennsku. Ég vil biðja hv. alþm. að minnast Steingríms Pálssonar með því að rísa úr sætum. - 
            



Herra forseti. Á þskj. 473 flytur hv. þm. Þórður Skúlason þáttill. um bætta opinbera þjónustu við íbúa í Vestur-Húnavatnssýslu. Ég vil undirstrika nauðsyn bættrar þjónustu í Vestur-Húnavatnssýslu. Eins og flm. gat um kemur sýslumaður eða fulltrúi sýslumanns síðdegis einu sinni í viku til Hvammstanga og er þá þröngt á þingi í orðsins fyllstu merkingu, biðraðir langar myndast og miklar tafir. Það hafa, eins og ekki þarf að lýsa fyrir hv. alþm., orðið miklar þjóðfélagsbreytingar á síðustu áratugum eða jafnvel á síðustu árum, og það, sem gott þótti þá, þykir ekki viðunandi núna. Það eru allmörg ár síðan sýslumaður eða fulltrúi hans fór að veita okkur þessa þjónustu. Áður þurftu allir Vestur-Húnvetningar að fara til Blönduóss ef þeir áttu erindi við sýslumann eða sýsluskrifstofu, að því leyti sem ekki var hægt að reka þessi erindi gegnum síma, en símamál Vestur-Húnvetninga hafa löngum verið í hinni mestu úlfakreppu og eru enn árið 1981. Þessar þjóðfélagsbreytingar hafa m. a. - hvort sem okkur líkar það betur eða verr - leitt til aukinna umsvifa í opinberri umsýslu sem sífellt verður viðameiri. Og er það raunar umhugsunarefni fyrir okkur alþm., hversu langt eigi að ganga á þeirri braut að auka opinbera umsýslu stöðugt. Við hér á Alþingi erum sífellt að samþykkja hvers konar ályktanir og lög sem auka þessa umsýslu. Og við krefjumst aukinnar þjónustu, en kvörtum jafnframt yfir því að þurfa að borga þessa þjónustu í formi skatta eða einhverra annarra tegunda fjárgreiðslna til ríkisins. Er hér enginn flokkur undanskilinn. Með þessari þáltill. er ekki gert ráð fyrir aukinni þjónustu ef á heildina er litið, heldur tilfærslu á þjónustu. Virðist það eðlilegur vinnumáti að flytja þá þjónustu, sem á að veita fólki í umræddu byggðarlagi, til fólksins sem á að njóta þjónustunnar, fremur en að neyða það til að ferðast um langan veg, að sjálfsögðu í misjöfnum veðrum, til þess að fá notið þessarar þjónustu sem þá oft og tíðum er sú að fá að greiða hin margvíslegustu gjöld til hins opinbera. Eins og frsm. gat um er þetta frá Hvammstanga að telja 120 km leið fram og til baka til þess að hitta sýslumann Húnvetninga og þykir mörgum nóg um. Ég stend hér og mæli með samþykkt þessarar þáltill. og vænti þess, að sá ráðh., sem fer með þessi mál, athugi þetta mjög svo brýna hagsmunamál og réttindamál þessa byggðarlags og að þessi till., ef samþykkt verður, verði ekki bara pappírsgagn eitt, heldur leiði til aðgerða í þessu mjög svo brýna hagsmunamáli Vestur-Húnvetninga.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 5. þm. Norðurl. v. fyrir yfirlýstan stuðning við till. mína um bætta opinbera þjónustu við íbúa Vestur-Húnavatnssýslu. Þar talaði maður sem gjörþekkir allar aðstæður og nauðsyn þess að úrbætur fáist á því sviði sem till. gerir ráð fyrir. Það er von mín, að till. fái jákvæða afgreiðslu í nefnd og flutningur hennar leiði til úrbóta í þessu hagsmunamáli Vestur-Húnvetninga.



Herra forseti. Fyrsti flm. að þessari till. var hv. þm. Gunnar R. Pétursson sem gegndi störfum hér á Alþingi fyrir mig um skeið sem varaþingmaður á s. l. hausti. Ásamt honum flytja þessa tillögu þingmennirnir Matthías Bjarnason og Karvel Pálmason. Tillögugreinin orðast svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela sjútvrh. að veita íbúum Flateyjar á Breiðafirði leyfi fyrir veiðum og vinnslu á skelfiski. Leyfið verði veitt eigi síðar en að hausti 1981.“ Eins og fram kemur í grg. með þessari till. hafa íbúar í Stykkishólmi árum saman - og nú upp á síðkastið Grundfirðingar - búið einir að skelfiskveiðum og vinnslu á þessu svæði. Skelfiskurinn, sem þeir sækja sem hann vinna, er m. a. sóttur upp undir landsteina í Flatey, og sýnist flm. því augljóst sanngirnismál að Flateyingar fái hlutdeild í þessum veiðum, og því fyrr þeim mun meiri sanngirni. Þá er tekið fram í grg. með réttu að byggð í Breiðafjarðareyjum standi nú mjög höllum fæti, m. a. vegna þess að veiði á setum og vinnsla á selskinnum hefur gefið lítið af sér hin síðari ár. Sýnist flm. því vera hér um raunverulegt jafnvægismál að ræða að því er byggð á þessum stóðum varðar. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að bæta mörgum fleiri orðum við það sem ég hef þegar sagt um þessa litlu þáttill. Hún verður að sjálfsögðu athuguð nánar í þeirri nefnd þingsins, sem hana fær til meðferðar, og þá væntanlega leitað álits m. a. hæstv. sjútvrh. og rn. hans á þessu máli, möguleikum til að veita þetta leyfi og fleira slíkt. Það kemur væntanlega í ljós við athugun nefndarinnar hvernig þau mál standa. Ég legg svo til, herra forseti, að till. verði vísað til hv. atvmn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Ég fór að lesa þessa till. einhverja kvöldstund og gerði ráð fyrir því, að þarna væri um gagnmerka till. að ræða, þar sem einn af flm. er fyrrv. sjútvrh. og - að öðrum ólöstuðum - þá sennilega fáir jafnvel að sér og hann í hvers konar veiðum og vinnslu er lýtur að sjávarútvegi. Í till. er lagt til að Flateyingar fái leyfi fyrir veiðum og vinnslu á skelfiski. Leyfið verði veitt eigi síðar en haustið 1981. Og síðan kemur grg. Íbúar í Flatey eru 15 eða 16, og eitthvað af því eru börn og gamalmenni. Mér er sagt að það væru þrír til fjórir menn sem möguleikar væru á að fá þarna í vinnu þrír til fjórir sem væru á lausu. Og ekki nóg með það, þarna er fyrir tólf tonna bátur. Hann eiga þrír menn, ágætir, sómakærir heiðursmenn. Og þá fer nú að fækka um fullvaxna menn í Flatey eða vinnuhæfa. Ekki geta þeir bæði veitt og unnið.

Er það ekki vinna, að veiða?

Jú, það er vinna, en það eru nú aðrir sem annast vinnslu í Bolungarvík heldur en þeir sem veiða, þó að hvort tveggja sé vinna. En ég verð nú að sleppa hv. þm. Karvel Pálmasyni. Ég var satt að segja ekkert undrandi þó að hann væri flm. En ég held að þetta hafi verið eitthvert slys með hv. 1. þm. Vestf. Athugum þetta mál svo aðeins betur. Ef þessi bátur veiddi t. d. 2 tonn, þá þarf 20–30 manns til að handvinna þetta. Það er ekki að ástæðulausu að verið er að ræða hér um farandverkafólk, það verður að flytja inn allt verkafólkið til að vinna þetta. Og ekki nóg með það.

Hefurðu séð þetta á skýrslum um Stykkishólm?

Ég hef kynnt mér þetta frá Stykkishólmi, það er rétt, kynnt mér það frá Stykkishólmi.  Frystihús hefur ekki verið starfrækt í Flatey frá því fyrir 1960. Ég skal ekki segja um hvort það eru nokkrir tugir millj. eða nokkur hundruð millj. sem þarf til að koma þessu frystihúsi í gagn. Það er ekkert frystihús þarna í vinnsluhæfu ástandi. Svo er það vatnið. Skelfiskvinnsla er ákaflega vatnsfrek. Það er ekkert vatn til þessarar vinnslu í Flatey. Þar er brunnvatn, mjög lítið og ekki viðurkennt til vinnslu í frystihúsum. Flm. hljóta að hafa gert sér grein fyrir því, a. m. k. hv. þm. Karvel Pálmason, að þá þarf líka að leigja skip til að flytja vatn út í Flatey. Það er sem sagt allt í lagi með þessa till. Það vantar fólk, það vantar frystihús og það vantar vatn. Ef Alþingi ætlar að gera það að leik sínum - með fullri virðingu fyrir íbúum Flateyjar - að samþykkja tillögur jafnilla grundaðar og þessi till. er, þá virðast nú vera til nægir peningar. Auk þess er atvinnuástandið í Stykkishólmi þannig, því góða byggðarlagi, að þar er nú ákaflega lítið um fiskvinnslu og skelfiskvinnsla er grunnurinn undir atvinnulífi íbúa. Þarna er búið að vélvæða allt saman með einni bestu tækni sem þekkist í veröldinni. Á nú að fara að taka þetta af Stykkishólmsbúum, flytja þetta til Flateyjar, lappa þar upp á frystihús fyrir nokkra tugi eða hundruð milljóna, flytja þangað fólk og flytja þangað vatn og hafa kvóta þeirra Stykkishólmsbúa þeim mun minni? Ég mun nú leggja til að þessi till. verði hreinlega felld. En meðal flutningsmanna er sá indæli maður Gunnar R. Pétursson, sem ég vil ekki leggja til og ekki er hér viðstaddur. En af því að þarna væru möguleikar á að fjórir Flateyingar gætu fengið vinnu með þessum líka litlu tilfæringum, þá legði ég til frekar, ef þeir kæmu þessari till. í gegn, að þeir skiptu, gerðu samkomulag um að fá sitt atkvæðið hver, flutningsmenn, og hefðu svo hlutkesti um það fjórða.



Herra forseti. Ekki efast ég um að hjá þeim þremur valinkunnu sæmdarmönnum, sem þessa till. flytja, hafi góður hugur legið að baki. Hins vegar - eins og kom raunar fram í máli síðasta ræðumanns hér - er þessi till. ekki þrauthugsuð. Þar fyrir er svo sem engin sérstök ástæða til að hafa þetta mál í flimtingum hér á Alþingi, ég sé það a. m. k. ekki. Það er alveg rétt, sem hér hefur fram komið, að í Flatey er nánast engin aðstaða til að vinna skelfisk eins og er. Þar er ekki frystihús, þar vantar vatn, þar vantar rafmagn og þar vantar vinnukraft. Þetta mál hefði því, held ég, átt að hugsa á svolítið öðrum forsendum. Ef menn vilja bæta úr atvinnumálum þeirra sem þarna búa, þá held ég að vænlegra hefði verið að leita einhverra annarra ráða í þeim efnum en þessara. Þar að auki er því við að bæta, að í Stykkishólmi er skelfiskvinnsla meginatvinna þeirra, sem þar búa, og atvinnulíf þess staðar hvílir á þeirri vinnslu. Þess vegna er það miður, eins og gert hefur verið raunar að umtalsefni hér á Alþingi áður, að hæstv. sjútvrh. skuli hafa farið út á þær brautir að dreifa þessum skelfiskkvóta á æ fleiri staði. Nú hafa bæst við Grundarfjörður og síðast Brjánslækur þar sem aðstaða til slíkrar vinnslu mun ekki heldur vera góð. Hefur þess vegna verið farið þar út á hæpnar brautir, að ekki sé meira sagt, og engin ástæða til að fjölga frekar þeim stöðum sem fást við vinnslu skelfisks. Eins og síðasti ræðumaður gat um, þá er mjög fullkomin aðstaða til slíkrar vinnslu í Stykkishólmi og raunar hægt að vinna þar allan þann afla, sem leyft er að veiða, og þó meira væri. Og þar er þetta undirstaða atvinnulífsins. Ég held að leita beri annarra leiða ef brýnt þykir að bæta atvinnuástand hjá þeim sem í Flatey búa. Ég held að þessi till., þótt ég efist ekki um þann góða hug sem þar liggur að baki, sé ekki rétta leiðin til að leysa það vandamál.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv. hefur nú látið ljós sitt skína hér í þingsölum í sambandi við atvinnumál landsbyggðarinnar og tekist mun betur upp en honum hefur tekist í ýmsum öðrum málum hér á Alþingi, þó sérstaklega í kjaramálum sinna umbjóðenda. Þar hefur árangurinn ekki verið með sama hætti. Það getur verið að menn geti skemmt sér yfir því, að ákveðnar byggðir eru komnar jafnilla og Flatey á Breiðafirði, og haft það í flimtingum hér í þingsölum. Ég ætla að minna þennan hv. þm. á það og aðra þm., að í Flatey á Breiðafirði var blómleg byggð lengi. Þar voru á annað hundrað íbúar lengst af. Þessi byggð hefur verið að eyðast fyrir það að samfélagið hefur ekki komið til móts við fólkið sem þarna býr. Ég vil líka segja þessum hv. þm. að í Stykkishólmi er myndarleg vinnsla á hörpudiski. Vinnslustöðvar hafa unnið þar mikið stórvirki. Þessar veiðar voru stundaðar af mörgum öðrum, m. a. bátum héðan frá Faxaflóa á tímabili, og þá átti þessi vinnsla mjög erfitt uppdráttar. Það lá við borð að þessar veiðar og þessi vinnsla félli niður með öllu. Ég tel því að það hafi verið rétt stefna að tryggja Stykkishólmi hörpudiskveiðarnar eins og gert var. Ég sé ekki að það breyti miklu þó að einn bátur, sem fyrir er í þessari eyju, fengi veiðileyfi. Hann þarf ekki endilega að veiða hörpudisk. Það eru nefnilega til fleiri skelfiskar en hörpudiskur, en það kom ekki fram hjá hv. þm., hann sá aðeins hörpudiskinn, enda hefur hann oft verið ærið einsýnn og ekki séð nema rétt fram fyrir sig í það og það skiptið. Það hafa verið hlífðarpjötlur fyrir augunum svo að hann hefur ekki getað horft til beggja hliða. Þess vegna er nú nauðsynlegt að horfa á þá möguleika. Það er ekki til vatn nema í brunninum, sagði hv. þm., og er búinn að mæla vatnsmagnið þar alveg til hlítar og þar af leiðandi kemur auðvitað ekki til greina að stunda þar neina fiskverkun. Í Flatey á Breiðafirði var saltaður fiskur og það mikill fiskur, og það var rekið frystihús á sínum tíma í Flatey. En þá voru líka miklir erfiðleikar hjá frystihúsum almennt í landinu og af mörgum ástæðum varð atvinnureksturinn á þessum stað fyrir miklum áföllum. En það er hægt að bora fyrir vatni í eyjum alveg eins og á fastalandinu, skal ég segja hv. þm. Og það getur verið fleira með vatn að gera heldur en að nota það við skelfiskframleiðslu. Ef byggðarlag hefur tapað megin þorra íbúa sinna, eigum við þá að slá því föstu að þar megi alls ekki vera fleiri en þrír eða fjórir vinnandi menn, eins og hv. þm. sagði? Ég tel að það eigi einmitt að gera þessum byggðum kleift að rísa upp aftur, því þarna er búsældarlegt fyrir margra hluta sakir. Eyjabúskapur hefur verið á undanhaldi á síðustu árum og áratugum, en ég held að landið sé ekkert of stórt og að við eigum ekki að leggja byggð niður á þessum svæðum, heldur reyna að styrkja hana. Byggð í eyjunum á Breiðafirði, þeim stærstu og búsældarlegustu, á fullan rétt á sér. Ég er ekki að segja að hér sé um einu hugsanlegu lausnina að ræða. Að því leyti get ég verið hv. þm. báðum sem hér töluðu sammála. Það kann að koma í ljós, þegar málinu hefur verið vísað til nefndar, að einhverjar aðrar leiðir finnist sem menn geta orðið ásáttir um að fara til þess að treysta þarna byggð. Þó að ég sé ekki eldri en um sextugt þá hef ég séð heila hreppa fara í eyði. Sléttuhreppur í Norður-Ísafjarðarsýslu var með í kringum 1930, að mig minnir, um 550 íbúa. Þeir síðustu fluttu burt á árinu 1949. Þar hafði verið búið frá upphafi Íslandsbyggðar, en þar voru erfiðleikar miklir í samgöngum og hafnleysa. Grunnavíkurhreppur fór með öllu í eyði nokkru síðar. Þarna var lifað og búið um langan aldur. Að vísu var það oft hart líf og erfitt. En við erum ekki að tala um að reisa byggð þar nú um sinn, heldur fyrst og fremst að treysta þær byggðir sem ekki eru farnar í eyði. Einn hrepp enn horfum við upp á á Vestfjörðum sem farið hefur í eyði. Þar er Múlahreppur í Barðastrandarsýslu. Og það er ekkert óeðlilegt að þm., sem kemur hér inn úr þessari sömu sýslu, fari að hugleiða þessi mál. Þegar hann spurði mig hvort ég vildi verða meðflm. að þessari till. sagði ég já. Og ég stend við það. En ég lít ekki á þetta sem eina úrræðið, heldur er það mín skoðun að Alþingi eigi að gera ráðstafanir til þess að fleiri hreppar fari ekki í eyði en þegar er orðið. Það eru ýmsir aðrir þm. sem þekkja baráttusögu úr sínum byggðarlögum og vita hve byggð hangir á veikum þræði. Og ég held að í þessu landi, þar sem allir vilja fá allt, megi einnig hugsa um það í alvöru, hvernig eigi að bregðast við þessum vanda. Ég tek líka alveg undir það, að vandinn er mikill þar sem fólkið er fleira, og þar verður auðvitað að taka myndarlega á. En ég tel ekki ástæðu til að henda gaman að þessum tillöguflutningi. Hér er ekki um að ræða nein skipakaup í þessu sambandi, og það mun engu muna fyrir Stykkishólm, sem er alls gáðs maklegur, þó að eitthvert slíkt leyfi væri veitt þessum eina bát sem í eyjunni er. Það er ekki það sem kæmi til með að draga úr atvinnu þeirra Hólmara í þessum efnum. Og eins og ég tók fram áðan má einnig hugsa sér að gera tilraunir með aðrar tegundir en hörpudisk í þessu sambandi.



Herra forseti. Ég er að vísu alveg sammála því sem felst í lögum um samræmingu veiða og vinnslu, enda flutti ég slíkt frv. hér á þingi tvisvar, en það var síðan flutt af þáv. sjútvrh. í svipaðri mynd og var gert að lögum. Hins vegar er ég ósammála því, að þau lög komi í veg fyrir að einstök byggðarlög við sama fjörð fái örlítið magn, sérstaklega þegar veiðimagn er vaxandi eins og er á Breiðafirði og þegar slíkt örlítið magn getur orðið til þess að tryggja atvinnuástand. Það munar stundum mjög mikið um smávegis magn sem einstök byggðarlög geta þannig fengið. Í því tilfelli, sem hér er um að ræða, er gagnrýnt af hv. 5. þm. Vesturl. að 400 lestum var úthlutað á tvo aðra staði við Breiðafjörð heldur en Stykkishólm. En það er misskilningur hjá hv. þm. að aðstaða á Brjánslæk sé léleg að þessu leyti. Þar er ágætt vatn t. d., þar er nógu margt fólk til að vinna þessar 400 lestir og þar er að hluta mjög nýlegt hús, t. d. með frysti. Ég vil leiðrétta þetta, án þess að fara að endurtaka þær umræður sem við áttum í Ed. um þetta mál. Af þessari ástæðu hugleiddi ég mjög að úthluta Flatey einhverjum smákvóta, þegar úthlutað var nú, og ég lét embættismenn athuga aðstöðu. Að vísu var mér sjálfum kunnugt um það vitanlega sem þm. kjördæmisins, að þarna væri aðstaða mjög erfið til slíkrar vinnslu og ólíklegt satt að segja að hún gæti orðið eins og nú er ástatt. En ég lét samt sem áður skoða það mál. Og því miður er það rétt, sem kom fram áðan hjá 7. þm. Reykv., að þar er hvorki nægilega gott vatn né nægilega mikið, frystihúsið er orðið gamalt og úr sér gengið og þar er fátt fólk. En við skulum segja að því gæti fljótlega fjölgað. Niðurstaðan var sú, að þótt ég veitti leyfi mundi þessi staður ekki fá heimild vegna hollustuhátta. Hann fullnægir ekki þeim ströngu reglum sem settar eru í dag um vinnslu á skelfiski sem og öðrum fiski, því miður. Ég vil segja því miður. Því að ég er sannfærður um, að smákvóti fyrir Flatey mundi mjög styrkja þar byggð, og ég tel enga goðgá þó að einhverju örlitlu yrði úthlutað til slíks staðar sem liggur á miðjum miðunum sem eru í kringum eyjuna. Að vísu er sá bátur, sem þarna er, fulllítill til hörpudiskveiða. Það fylgja því ákveðnar hættur að stunda veiðar á hörpudisk með þungum plóg á svo litlum bát, en það má þó gera. Ég vil segja það að ég hef verulegar áhyggjur - eins og kom fram einnig í ræðu hv. 1. þm. Vestf. - af byggðaþróun í eyjunum. Það var þess vegna sem ég flutti í stjórn Framkvæmdastofnunar fyrir þremur árum till. um það, að gerð yrði sérstök byggðaáætlun fyrir þessa mjög athyglisverðu byggð, þessa byggð þar sem ýmislegt fólk vill í raun og veru vera og þar sem stundaður er búskapur sem ekki nýtur neinna styrkja og þarf ekki á neinum styrkjum að halda. Þar er t. d. mjög arðvænlegur búskapur með æðarfugl, sem eflaust mætti auka ef rétt væri að málum staðið, fleira sem þannig má gera. Ég harma að þessari áætlunargerð er ekki lokið. Mér skilst að hún sé nú langt komin, en mér finnst að hún hafi dregist allt of lengi. Ef þarna á að vinna skelfisk, þá hygg ég að stofnun eins og t. d. Byggðasjóður hljóti áður eða um leið að þurfa að hlaupa undir bagga með verulegri fjárveitingu til að bæta þá aðstöðu sem gera verður kröfu til við slíka vinnslu. Mér sýnist því að þetta mál væri best komið í þeirri athugun sem Framkvæmdastofnun og Byggðasjóður eru með, og ég hef reyndar hreyft því máli við starfsmenn þeirrar stofnunar, hvort þeir geti ekki gert nokkra úttekt á því, hvað þarna þurfi að gera til þess að megi vinna hörpudisk. Þessi till. hljóðar hins vegar um það, að Alþingi skipi sjútvrh. að veita þetta leyfi í síðasta lagi haustið 1981. Ef það verður samþykkt geri ég það að sjálfsögðu. En því miður er ég viss um að ekki fæst leyfi til vinnslu af öðrum ástæðum, sem ég rakti áðan, svo að ég held að skynsamlegra væri að halda á þessu máli á annan hátt, reyna að gera nauðsynlegar lagfæringar og athuganir í gegnum Byggðasjóð. Það kann vel að vera að húsið, sem þarna er, sé svo lélegt orðið að sú fjárfesting, sem talin verður nauðsynleg, sé of mikil. Ég er ekki dómbær á það á þessari stundu. En ég held að málið þurfi sem sagt töluvert meiri athugunar við áður en unnt er að samþykkja að leyfi til skelfiskvinnslu sé veitt.



Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við það að bæta sem hér hefur komið fram bæði hjá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni og hæstv. sjútvrh., en vil aðeins fara örfáum orðum um þetta mál og þá ekki síst þá ræðu sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson flutti áðan. Nú er það auðvitað lögmál lífsins, að menn hafa mismunandi skoðanir á hinum ýmsu hlutum og menn greinir á um það, hvernig framkvæma eigi eða leiðrétta ýmislegt. En mér ofbýður alveg þegar þessi hv. þm., hv. 7. þm. Reykv., þm. Alþb., formaður Verkamannasambands Íslands, kemur hér upp í ræðustól og er nánast með skítkast í þá íbúa sem þarna eiga hluta að máli, gerir þetta að algjöru gamanmáli, máli sem í hans augum virðist líta út fyrir að vera algjört skrípamál. Nú langar mig fyrst að vita hvort hv. þm. hefur hér túlkað stefnu Alþb. í þessu máli, hvort hér er um að ræða afstöðu Alþb. til byggðastefnunnar. Ef svo er, þá höfum við það líka. En manni hefur heyrst á a. m. k. sumum frambjóðendum Alþb. víðs vegar um landið að þeir hafi ekki fylgt þessari byggðastefnu Guðmundar J. Guðmundssonar. En ég óska eftir svari við því, hvort hér er um að ræða stefnu Alþb. í byggðamálum. Ég þakka hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni fyrir það, að hann hafði fyrst og fremst trú á því, að ég stæði að slíkum tillöguflutningi að því er varðar byggðastefnuna. Ég tek þetta sem hól um mig, því að hér er í raun og veru um að ræða algjöra byggðastefnu spurningu um það, hvort gera á ráðstafanir af hálfu hins opinbera til að þessi byggð fari ekki í eyði, eða hvort á með tilstuðlan Alþingis að horfa upp á það, að þessi annars blómlega byggð fyrr á árum verði gjörsamlega lögð í eyði. Ég tel þetta því mér til tekna og ég er alveg viss um að það hefur verið þannig meint af hv, þm. Hann hefur meint það svo sannarlega úr sínu stóra hjarta, að þetta væri mjög jákvætt fyrir mig. Það er út af fyrir sig rétt, að það er ekki mikill mannskapur þarna til þess að vinna. En má ekki fjölga þar? Er það bannmál af hálfu Alþb., að fjölgað sé úti á landsbyggðinni, á þeim stöðum sem geta verið blómlegir ef ríkisvaldið á annað borð leggur sitt af mörkum til þess að svo geti orðið, og það þarf oft á tíðum ekki mikið til þess að það geti orðið. Það er ekki um mikla fjármuni að ræða á þennan stað til þess að þarna geti verið traust byggð, að vísu ekki stór og þarf ekki að vera það, en eigi að síður traust. Það þarf oft ekki að bæta miklu við til þess að íbúarnir, eins og t. d. á þessum stað, telji sig geta unað áfram og orðið þar með þjóðfélaginu kannske að meira gagni heldur en með því að flytja þá í steinkassa hér á Reykjavíkursvæðinu sem litlu sem engu þjónar, þó að ríkisvaldið hafi oft og tíðum lagt ógrynni fjármuna fram til þess, m. a. að kröfu hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar, - kröfu um að hér yrði fyrst og fremst veitt fjármagn til að byggja steinkassa fyrir fólk utan af landi til að setjast að í. Hv. þm. sagði: Ef Alþingi ætlar að gera það að leik sínum að samþykkja slíka till., þá er til nóg af peningum. Mér þykir slæmt ef enginn fjölmiðlafulltrúi er hér í dag. Mér þykir afar slæmt ef blaðamaður frá Þjóðviljanum er ekki hér staddur til þess að koma á framfæri við sína lesendur orði til orðs þeim ummælum sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hafði um þetta mál í ræðu hér á Alþingi.  Hv. þm. var að tala um atkvæði. Það er greinilegt að þessi hv. þm. hugsar einvörðungu í atkvæðum. Því fer víðs fjarri að ég geri það eða við hinir sem höfum talað í þessu máli. Hér er fyrst og fremst um það að ræða, að halda í byggð stað sem áður fyrr var blómlegur og getur verið blómlegur með tiltölulega lítilli tilstuðlan af hálfu ríkisvaldsins. Það er skylda ríkisvaldsins að mínu viti að leggja það af mörkum sem til þess þarf að þarna geti áfram verið blómleg byggð. Þó að á þessu svæði væru eintómir kommúnistar - sem betur fer er ekki svo - en þó að þarna væru eintómir kommúnistar, meira að segja línukommúnistar, þá breyti það engu um afstöðu mína í þessu máli, að það þarf að rétta hlut þessa fólks. Ég hugsa ekki í atkvæðum eins og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson. Ég tek að sjálfsögðu undir það - og það er ekki nema eðlilegt að það komi fram - að þetta er kannske ekki eina leiðin sem hægt er að fara til að rétta hlut þessa fólks. Vel má vera að hægt sé að finna aðra leið, sem hentar því eins vel, jafnvel betur, til að styrkja þessa aðstöðu. En þá á líka að kanna það og benda á þá leið, en ekki, eins og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, að koma hér upp og gera grín að þessu máli, vera með skítkast í það fólk, sem þarna á hlut að máli, og hafa þetta mál algjörlega í flimtingum hér á Alþingi. Það er ekki þess eðlis og engin ástæða til þess. Ég skal ekki, herra forseti, fara um þetta fleiri orðum. Sem flm. að till. vænti ég þess að sjálfsögðu, að hún fái eðlilega meðferð hér í þinginu og jákvæða, og að menn hafi þetta mál ekki í flimtingum heldur fjalli um það af alvöru, með því hugarfari að gera þurfi tilraun til að bæta stöðu þessa fólks frá því sem hún er, en að Alþingi eða ríkisvald beiti sér ekki gegn því að það geti verið áfram á þessum stað ef það vill vera þar.



Herra forseti. Þetta litla mál hefur orðið tilefni óvenjumikilla umræðna og miklu meiri en ástæða er til, því að þetta mál á vissulega erindi eins og það hefur verið flutt. Þetta er einmitt rétti vettvangurinn til að flytja mál af þessu tagi, þ. e. að setja þau í þáltill: form. Þegar þm. fá hugmynd um hugsanlega úrlausn á vandamáli í byggðarlagi sínu, sem þeir vilja fá athugaða, þá flytja þeir að sjálfsögðu slíkt mál á Alþingi eins og hér hefur verið gert. Og það, sem þeir ætlast til með því, er að þeir, sem hafa yfir þekkingu og aðstöðu að ráða til þess að kanna, hvort hugmynd af slíku tagi gæti nýst eða verið framkvæmanleg, verði fengnir til þess að gera þá könnun. Þetta vakti fyrir flm. till. öllum þremur, að óska eftir að þessi könnun yrði gerð. Og það að þessi till. skuli hafa verið flutt hér og bent á hugsanlega leið til úrbóta hefur áreiðanlega átt sinn þátt í því, að hæstv. sjútvrh. lét einmitt kanna þetta mál nú í vetur. Ég vil enn fremur vekja athygli á að þó að í tillgr. sé rætt um leyfi til veiða og vinnslu á skelfiski - en ekki hörpudiski einvörðungu, eins og vikið er að - þá þarf það ekki endilega að vera, að þarna þurfi til að koma leyfi til bæði veiða og vinnslu á skelfiski. Vel gæti verið að niðurstaðan yrði sú, að þó að af vinnslu gæti ekki orðið í landi væri rétt að heimila þessum aðilum veiðar. Mér finnst það vera að bera í bakkafullan lækinn, þær umr. sem hafa orðið hér af þessu tilefni. Ég veit ekki betur en að margar slíkar þáltill. hafi komið fram á Alþingi með hugmyndum um ýmsar úrbætur í atvinnumálum, bæði fámennra og fjölmennra byggðarlaga. Ástæðan fyrir því, að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson kvaddi sér hér hljóðs sérstaklega áðan með þeirri ræðu sem hann flutti, er e. t. v. sú, að hér er um svo fáa menn að ræða, svo fátt fólk og svo langt í burtu, að hv. þm. hefur þótt óhætt að leggjast á þetta fámenna byggðarlag af öltum þunga. Þetta er nú í fyrsta skipti á þessu þingi sem hv, þm. hefur talið ástæðu til að taka hér til máls af þeirri röggsemi og með þeim sannfæringarþunga sem hann flutti mál sitt hér á vordögum árið 1978. Ég man eftir því, að þá flutti hv. þm. álíka skörulega ræðu 1. maí, þar sem hann lagði út af kafla úr ritverki eftir Halldór Laxness, umræður sem áttu sér stað í þrælakistunni á Bessastöðum milli Jóns Hreggviðssonar og Ásbjörns Jóakimssonar sem hafði neitað að gerast ferjumaður fyrir menn kóngsins. Og hv. núv. þm., sem þá var á leiðinni í framboð, hvatti menn mjög til þess, Íslendinga, að gerast ekki ferjumenn fyrir kóngsins menn á Skerjafirði. Nú hafa það orðið örlög þessa hv. þm., eftir að hann gerðist hér alþm., að gerast slíkur ferjumaður hjá núv. hæstv. ríkisstj., gerast ferjumaður ríkisstj. á Skerjafirði til þess að flytja fyrir hæstv. ríkisstj. menn kóngsins. Hann gerir það svikalaust. Hv. þm. tók svo til orða að það þyrfti kannske ekki að horfa svo í peninginn um framkvæmdir til þess að bæta atvinnu aðeins fjögurra manna. En dýrir eru nú orðnir þessir þrír ráðh. Alþb. fyrir fólkið í landinu. Ég veit ekki betur en hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, ferjumaður ríkisstj. á Skerjafirði og víðar, hafi gert sér lítið fyrir og keypt þrjú stykki af ráðherrastólum fyrir 7% kjaraskerðingu og sé einmitt að gera það nú. Það kallar hv. þm. slétt skipti, að fá þrjá ráðherrastóla fyrir 7% lækkun á launum.



Herra forseti. Flatey lætur aldeilis að sér kveða, ég segi það bara. Hún kemst inn í umr. um brbl, og ég veit ekki hvað og hvað. Ég fer nú ekki að tína upp þau rök sem ég var með hér áðan gegn þessari till. Og ég fer ekki heldur að svara hv. 1. þm. Vestf., en ég verð að endurtaka að ég held að þetta hafi verið svona eins og þegar maður skrifar upp á víxil fyrir kunningja sinn og svo fellur hann á mann, enda upplýsti hv. 1. þm. Vestf. að hann hefði gert þetta, skrifað upp á þetta, og hann stæði náttúrlega við það, og er ekkert um það að sakast. En ég nafngreindi hann eingöngu vegna þess að hann hefur frábæra þekkingu á atvinnulífi og sjávarútvegi. Ég ætla ekki heldur að svara því, að hann leggur til að nú sé hert á, nú sé bara borað eftir vatni í Flatey. Ég vil ekki tefja tímann með því að ræða við hv. þm. Karvel Pálmason. Hann taldi sér þetta frv. til tekna og til hróss. Hver hefur sinn smekk í því. Og ef hann hefur haldið að ég mælti það af heilum hug að þetta væri honum til hróss, þá hann um það. En það, sem ég vildi segja, ef ræða á í alvöru um þetta mál, er það, að ég mótmæli því sem menn halda hér fram, að ég hafi verið með einhverjar flimtingar eða skítkast í það ágæta fólk sem býr í Flatey. Það kom hvergi fram í minni ræðu. Ég mundi hiklaust styðja allar tillögur sem miðuðu að því á raunhæfan hátt að endurreisa þarna byggð, og það væri þá þáltill. efnislega eitthvað á þá leið, að einhverri ákveðinni nefnd væri fatið að athuga möguleika á endurreisn eða eflingu byggðar í Flatey og kynna sér hvaða atvinnugreinar kæmu til greina og hvaða þættir væru þar árangursríkastir. Þannig á að flytja tillögur. En það á ekki að flytja tillögur sem eru, eins og í þessu tilfelli, á engan hátt framkvæmanlegar eða til þess fallnar að bjarga því fólki sem hlut á að máli. Ég fer ekki að þylja þau rök upp aftur. Ef hv. 1. þm. Vestf. hefði sjálfur samið þessa till. -  Ég tek undir með hæstv. sjútvrh. um rannsóknir á þessu máli, byggð í Breiðarfjarðareyjum. Hins vegar vildi ég spyrja þá hv. þm., sem aðhyllast byggðarstefnu og hlustuðu hér á Karvel Pálmason hvísla yfir þingsalinn: Er þetta til framdráttar byggðastefnu, svona tillögur? Svona tillögur eru alveg í gagnstæða átt, þær eru til hins gagnstæða og eru til skaða. Að endingu þakka ég svo hv. þm. Karvel Pálmasyni fyrir að meta mjög vel framlag mitt til byggingar verkamannabústaða í Reykjavík.



Herra forseti. Utanrmn. hefur fjallað um till. til þál. um fullgildingu á alþjóðasamþykkt varðandi samstarf um framkvæmd alþjóðlegra reglna á sviði vinnumála, og er sammála um að leggja til að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég skal reyna að verða við þeim tilmælum að vera ekki mjög langorður. Tilefni þess, að ég kveð mér hljóðs utan dagskrár, er að beina þeirri spurningu til hæstv. menntmrh., hvað líði skýrslu þeirri er níu þingmenn óskuðu eftir frá hans hendi um málefni Ríkisútvarpsins hinn 27. jan. s.l. Nú er sem næst hálfur annar mánuður liðinn síðan og ekkert hefur enn gerst, engin skýrsla séð dagsins ljós. Því er það spurning mín: Hvað tefur þessa skýrslugerð? Ég mun rökstyðja það nokkrum orðum, herra forseti, hvers vegna það er mjög brýnt að þessi skýrsla um málefni Ríkisútvarpsins verði lögð fyrir Alþingi hið allra fyrsta. Að undanförnu hefur mikið verið rætt um fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins, mestu menningarstofnunar þjóðarinnar. Rekstrarhalli Ríkisútvarpsins s. l. tvö ár nemur 16 millj. kr., m. a. vegna þess að stofnunin hefur verið svipt tolltekjum af innflutningi sjónvarpstækja og ekkert fengið í staðinn, líka og ekki síður vegna þess, að Ríkisútvarpinu hefur verið synjað um eðlilegar hækkanir afnotagjalda. Þegar útvarp hófst hér á landi fyrir 50 árum var útvarpað í þrjár klst. á dag og þá var afnotagjaldið svipað og áskriftarverð dagblaðs. Í dag er útvarpað 17 klst. á dag og sjónvarpað 24–25 klst. á viku, en afnotagjald útvarpsins rétt lafir í því að vera það sem menn borga fyrir áskrift að einu dagblaði. Hér hallast auðvitað hrikalega á, og þetta þrjóskast stjórnvöld af einhverjum ástæðum við að leiðrétta, en þetta verður að leiðrétta. Í dagblaðinu Vísi í gær var viðtal við hæstv. menntmrh. um fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins. Þar segir m. a., með leyfi forseta: „Við ætlum að fara að byggja og koma þaki yfir útvarpið. Við gerum ekki allt í einu, að stórefla dagskrána og byggja stórhýsi yfir stofnunina,“ sagði Ingvar Gíslason menntmrh. í samtali við Vísi í gær. Þessi ummæli hæstv. ráðh. koma mér afskaplega mikið á óvart. Ég spurði ritstjóra Vísis að því núna eftir hádegið, hvort menntmrh. hefði óskað eftir leiðréttingu á þessum ummælum, því að mér flaug í hug að e. t. v. væru þau ekki rétt eftir höfð. Svo var ekki, ráðh. hafði ekki óskað eftir neinni leiðréttingu þessara ummæla. Staðreyndin er sú, að húsbygging Ríkisútvarpsins kemur þessu máli ekkert við. Af afnotagjaldi fara samkv. ákvörðum Alþingis 10% í framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins sem verja skal til öflunar húsnæðis og tækjabúnaðar, það er allt annar handleggur. Og það er ekki heldur verið að tala um að stórefla dagskrána. Það er verið að tala um að skerða dagskrána annars vegar eða halda henni í því horfi sem hún hefur verið. Það eru engar áætlanir uppi í útvarpsráði eða annars staðar í Ríkisútvarpinu um stóreflingu dagskrárinnar meðan stofnunin er í fjárhagslegum viðjum af hálfu stjórnvalda. Það stendur ekki til og hefur ekki staðið til að nota dagskrárfé Ríkisútvarpsins til að kaupa steypu né heldur á að nota þá peninga, sem til eru í framkvæmdasjóði, til að gera dagskrár. Þetta eru aðskilin mál, og þau ummæli menntmrh., sem ég hef hér vitnað til og ætla að rétt séu höfð eftir, lýsa vægast sagt lítilli þekkingu á starfsemi þessarar stofnunar. Það hefur mjög mikið verið um það rætt að undanförnu, að nú sé fram undan að skerða dagskrá Ríkisútvarpsins. Það er mat yfirstjórnar útvarpsins, að til þess að ná jafnvægi í rekstri miðað við tekjulíkur þurfi að draga saman kostnað við dagskrárgerð í sjónvarpi um 9% og í hljóðvarpi um 14%. Rætt hefur verið um að fella niður sjónvarp í einn dag eða klípa af á ýmsum stöðum, stytta daglegan útsendingartíma, lengja svokallaða sumardagskrá, sem er einfaldari í sniðum og viðaminni en vetrardagskráin, og lengja svokallaða sumarlokun sjónvarpsins, sem ætti að vera búið að afleggja fyrir langa löngu. Þetta eru auðvitað alger neyðarúrræði, og það er hart ef ríkisstj. ætlar sér að halda upp á 50 ára afmæli útvarps í landinu með því að láta skerða dagskrána og þar með þá þjónustu sem þessi stofnun veitir landsmönnum öllum. Ég spyr því, hvort það sé vilji ríkisstj. og ætlun að nú verði dagskrá útvarps og sjónvarps stytt verulega frá því sem verið hefur, á þessu afmælisári útvarpsins. Og það skyldu menn hafa í huga, að sú stytting dagskrárinnar kemur harðast niður á þeim sem síst skyldi. Ég vil að lokum, herra forseti, greina frá samþykkt sem þingflokkur Alþfl. gerði í gær og er svohljóðandi.: „Þingflokkur Alþfl. er alfarið andvígur því, að dagskrá sjónvarps og útvarps verði skert eins og nú hefur verið boðað að í vændum sé. Það er skoðun þingflokksins, að sú skerðing bitni mest á þeim sem síst skyldi, öldruðu fólki og þeim sem af ýmsum ástæðum eiga ekki heimangengt eða búa við einangrun. Þingflokkur Alþfl. minnir á að Ríkisútvarpið er ekki aðeins ein mesta menningarstofnun þjóðarinnar, heldur og öryggistæki í þágu allra landsmanna, og því skipti höfuðmáli að starfsemi þess verði ekki skert með neinum hætti, heldur beri að efla vöxt þess og viðgang í hvívetna. Á þessu þingi hafa verið fluttar þrjár till. um að styrkja fjárhag Ríkisútvarpsins með því að það fái að nýju tolltekjur af innfluttum sjónvarpstækjum. Þessum tolltekjum var Ríkisútvarpið svipt án þess að nokkuð kæmi í staðinn. M. a. þess vegna á stofnunin nú við erfiðan fjárhag að stríða. Tvær af þessum till. hafa verið felldar, en sú þriðja er enn í umfjöllun menntam. Ed. Þingflokkur Alþfl. telur einsýnt að ríkisstj. verði tafarlaust að gera ráðstafanir til að rétta fjárhag Ríkisútvarpsins. Það er hægt að gera með margvíslegum hætti öðrum en að skerða þá þjónustu sem stofnunin veitir landsmönnum. Þingflokkur Alþfl. ítrekar andstöðu sína við öll áform um að stytta dagskrá útvarps og sjónvarps.“ Ég ítreka svo, herra forseti, spurningu mína til hæstv. menntmrh.: Hvað líður skýrslu þeirri sem níu þm. óskuðu eftir fyrir einum og hálfum mánuði, hinn 27. janúar s. l.? Það þýðir víst lítið að beina öðrum spurningum hér til ráðh. hæstv. ríkisstj. því að enginn þeirra er hér í salnum nema hæstv. menntmrh. En það hefði verið rík ástæða til þess að fá svör um það frá hæstv. forsrh., hvort það er stefna núverandi ríkisstj. að skerða dagskrá útvarps og sjónvarps og þrengja að allri starfsemi þessarar mestu menningarstofnunar sem er sameign þjóðarinnar.



Herra forseti. Það er mjög ánægjulegt til þess að vita, að ýmsir hv. þm. hafa áhuga á málefnum Ríkisútvarpsins, og ég ætla ekkert að draga í efa áhuga hv. 5. þm. Vesturl. á málefnum þess. Þessi áhugi virðist þó aðallega hafa komið fram á þessu þingi nú í vetur. Ég minnist þess reyndar, að þessi hv. þm. var um eitt skeið, ég held í hittiðfyrra, formaður fjárveitinganefndar, en ég minnist þess ekki að hann hafi sérstaklega búið þá í haginn fyrir Ríkisútvarpið. Ég minnist þess ekki. En hvað varðar þessar umr. annars, þá hringdi hv. 5. þm. Vesturl. til mín í morgun og kvaðst vilja spyrja hvað liði ákveðinni skýrslugerð um Ríkisútvarpið, sem þm. hafa beðið um samkv. sérstöku ákvæði í þingskapalögum. En mál hans hér áðan var nú ekki aldeilis við það eitt bundið, heldur hélt hv. þm. býsna langa ræðu hér á kostnað dagskrártíma þingsins, og þó sýnast mér vera um 20 mál á dagskránni. Þó að ég hafi ævinlega verið þeirrar skoðunar, að það eigi að vera möguleiki á því, að þm. fái aðstöðu til þess að tala utan dagskrár, - ég vil taka það skýrt fram, að ég tel að sá möguleiki eigi að vera fyrir hendi, - þá held ég að hv. þm. ættu að kosta kapps um að misnota ekki þennan rétt og misnota ekki þá möguleika sem þinginu eru gefnir til að ræða mál utan dagskrár. Ég held að menn ættu að reyna að venja sig á það. Það hefur tekist svo til í vetur, að það hefur keyrt úr öllu hófi hvernig menn, ég vil segja: misnota þennan rétt. En ég ætla að taka það fram um þessa fsp., að það var út af fyrir sig ekkert við það að athuga þó að hv. þm. 5. þm. Vesturt. vildi leggja áherslu á mál, sem hann telur mikilsvert, og að þessi skýrsla, sem hann beitti sér fyrir að gerð yrði af minni hálfu, - ég tel ekkert við það að athuga þó að hann leggi áherslu á að sú skýrsla komi fram sem allra fyrst. Það finnst mér ósköp eðlilegt. Og ég tel ekki óeðlilegt þó að hann hafi staðið hér upp utan dagskrár þeirra einna erinda að spyrja ráðh. um þetta. Slíkt hefur oft skeð í þingsögunni og ekkert við því að segja. Hins vegar verð ég jafnframt að segja, að það var engin ástæða til þess fyrir hv. þm. að hafa allan þann formála sem hann hafði eða fara að rekja hér langan aðdraganda að þessari fsp. sinni og taka hér málefni Ríkisútvarpsins til umr. á ákaflega breiðum grundvelli. Ég held að það sé nægur tími til þess að bíða þeirrar skýrslu, sem hv. þm. hefur beðið um og unnið er að og ég mun að sjálfsögðu leggja fyrir þingið svo fljótt sem kostur er. Að þessari skýrslu er unnið. Ég vil minna hv. 5. þm. Vesturl. og reyndar þingheim allan á það, að sú beiðni um skýrslugerð, sem um ræðir, er ekkert smáræði. Það er ekkert smáræði sem á að koma fram í þessari skýrslu. Og ég tel að það sé skylda mín að vinna vel að þessari skýrslugerð, í samræmi við það sem spurt er, og að því verður unnið og skýrslan verður lögð fyrir þingið svo fljótt sem verða má. Það er rétt, að það hefur orðið kannske helst til langur dráttur á því, að skýrslan kæmist í það form að hægt væri jafnvel að skýra fyrirspyrjendum eitthvað frá niðurstöðu hennar, það er rétt, en til þess liggja vissar ástæður. Ég mun sem sagt reyna að hraða skýrslugerðinni og tel að það sé heldur ávinningur fyrir mig og fyrir Ríkisútvarpið að slík skýrsla sé gerð og lögð fyrir þingið heldur en hitt, og um það hugsa ég að við séum sammála, hv. 5. þm. Vesturl. og ég. En sem sagt, það, sem ég vil leggja höfuðáherslu á í þessu sambandi, er að mér finnst að verið sé að misnota þann rétt og þann möguleika, sem þingmenn hafa til að ræða mál utan dagskrár, með því að fara að ræða þetta mál á þann hátt sem hér hefur verið gert. Látum svo vera þó hv. þm. vilji ýta á eftir þingmáli sem honum finnst dragast að fái lausn, en hitt tel ég alveg óþarfa af honum, að taka málið upp eins og gert var. Sannleikurinn er sá, að maður gæti haldið að það væri einhver lífsháski á ferðinni, að það sé einhver óskaplegur voði á ferðinni í sambandi við þetta mál, eins og hv. þm. túlkaði þetta núna. Hef ég varla heyrt hann eiginlega túlka þetta mál - þó hann hafi oft talað um málefni Ríkisútvarpsins - á þann hátt sem hann gerði núna. Það virðist allt vera í voða. Þetta er alger misskilningur. Það, sem er að gerast hjá Ríkisútvarpinu núna, er einmitt að það er verið að reyna að hreinsa upp þá fjármálaóreiðu, vil ég segja, og vandræði sem voru og hafa verið að skapast þar undanfarin ár. Það er verið að reyna það. Það er sannleikurinn. Og ef hv. þm. vill fara að halda því fram, að það sé eitthvert vandræðamál fyrir Ríkisútvarpið, finnst mér satt að segja að hann sé að tala gegn þeirri stefnu sem flokksmenn hans hafa mótað, ef það á að vera einhver voði að reynt sé að laga starfsemi Ríkisútvarpsins að því fjármagni sem Alþingi ætlar því. Ég get ekki séð að þar sé neinn voði á ferð, heldur sé þar um að ræða skynsamlegar fjármálaráðstafanir. Og það er einmitt það sem verið er að vinna að núna. Það er verið að vinna að því að skynsamlegar fjármálaráðstafanir verði gerðar innan útvarpsins til þess að það geti staðið undir rekstri sínum, vinna að hagræðingu í rekstri Ríkisútvarpsins með þetta fyrir augum. Þetta er enginn voði, hv. þm., þetta er nákvæmlega það sem ég held að flestir þm. vilji að gert sé þegar um opinberar stofnanir er að ræða. Ég ætla ekki að fara að kenna einum eða neinum um það, hvernig fjárhag Ríkisútvarpsins var komið. Það eru áreiðanlega margar ástæður fyrir því, að Ríkisútvarpið var rekið með verulegum halla árið 1979 og með miklum halla árið 1980. Þetta á sér allt sinn langa aðdraganda, en ég tel að eins og nú er sé þó verið að reyna að spyrna við fótum. Alþingi afgreiddi fjárlög nú með þeim hætti og skildi þannig við sakir Ríkisútvarpsins, að segja má að Ríkisútvarpið sé gert upp á núlli á þessu ári. En vandræðin í sambandi við fjárhag Ríkisútvarpsins núna eru vitanlega þau að greiða upp þann halla sem safnast hafði fyrir á undanförnum árum, og ég held að sá halli - þó að hann sé vissulega mikill - sé varla svo mikill sem hv. þm. nefndi hér áðan ef allt er tekið til. En látum það vera. Ég held að það vinnist tími til að greiða niður þann halla. En það er ekki hægt á sama tíma að gera kröfu til þess, að Ríkisútvarpið haldi öllu óbreyttu í dagskrá jafnframt því sem að því er þrengt um fjáröflun og það er að koma sér út úr hallarekstri og vandræðum sem hafa verið að skapast. Ég held að allir sanngjarnir menn sjái að málin liggja þannig fyrir. Auðvitað hefur enginn - og síst af öllu ég - ástæðu til að fagna því, að nú verður að grípa til tiltekinnar skerðingar á dagskrártíma. Það er enginn fögnuður hjá mér yfir því. En ég vil jafnframt vara menn við að gera úr þessu þau ósköp sem hér komu fram í máli hv. þm. áðan, vegna þess að það er óþarft. Maður gæti ímyndað sér að það ætti bókstaflega að fara að skrúfa fyrir útvarpið meira og minna. Þó að verið sé að skerða útsendingartíma um hálftíma eða kannske að lengja sumarfríið hjá sjónvarpinu um viku eða eitthvað slíkt, þá er fjarri því að verið sé að gera Ríkisútvarpinu einhvern þann óskunda, að þau ósköp séu að gerast hjá Ríkisútvarpinu að það verði ekki unnið upp fljótlega eftir að hægist um fjárhag Ríkisútvarpsins. Það er fjarri því. Ég held að það sé ekki til bóta að fara að koma því inn hjá almenningi, að það eigi að fara að skerða svo þjónustu Ríkisútvarpsins, dagskrá þess, að fólk hafi engin not eða lítil af Ríkisútvarpinu. Þetta er algjör misskilningur, og ég tel að svona svartsýni eigi engan rétt á sér. Það er hins vegar engin ástæða til að fagna því í sjálfu sér, að til þessa þarf að grípa. Ég held þó satt að segja að það ætti frekar að vekja fögnuð í hjörtum þeirra Alþfl. manna, að það er gerð tilraun til þess í einni ríkisstofnun að laga starfsemi hennar að því fjármagni sem hún hefur yfir að ráða. Það held ég satt að segja að ætti að vera. En kjarni þessa máls er auðvitað sá, að það er verið að vinna að því að Ríkisútvarpið komist út úr fjárhagsvanda sínum. Það getur tekið allt þetta ár, það getur tekið næsta ár, en við skulum þá vona að það batni úr því. Við skulum vona það. Auðvitað þarf að tryggja þá tekjustofna sem Ríkisútvarpið hefur. Það hefur ekki alltaf verið gert, og ég skal fúslega viðurkenna að það hefur ekki tekist í minni tíð að auka svo tekjur Ríkisótvarpsins t, d. af afnotagjöldum eins og ég hef lagt til og óskað eftir að væri og stofnunin hefur gert. En ýmsar ástæður valda því, að menn hafa ekki treyst sér til að stíga svo langt í einu spori að jafna út þennan halla á stuttum tíma, enda má líka til sanns vegar færa að heppilegra sé að gera það í fleiri skrefum. En sem sagt, kjarni málsins er að mínum dómi sá, að það er enginn sá voði á ferðum hjá Ríkisútvarpinu að ástæða sé til þess að hlaupa hér upp utan dagskrár til þess að tilkynna þingheimi að þar sé allt á völtum fótum og allt í afturför og láta það síðan berast út til almennings. Það er engin ástæða til slíks. Ég held að full ástæða sé til þess hins vegar að líta raunsætt á þessi mál eins og þau eru. Við erum að berjast við erfiðleika í rekstri undanfarinna ára, og það er verið að reyna að koma sér út úr þessum erfiðleikum. Og þetta veit ég reyndar að hv. þm. Eiður Guðnason, sem er vel kunnugur þessari stofnun og reyndar sanngjarn maður að auki, sér, að svona er það, þegar hann hugsar málið nánar. En hvað varðar svo þá fsp. hans sérstaklega, hvað líði skýrslugerðinni, þá er að henni unnið og ég vona að í mánaðarlokin, a. m. k. í fyrstu viku apríl verði þessi skýrsla fullbúin og fær til umræðu hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég tel ekkert óeðlilegt að hér sé rætt um þetta mál utan dagskrár, ekki síst vegna þess sem fram kom í máli þess hv. þm. sem hóf umr. hér, að eftir hæstv. menntmrh. er haft í blöðum að hann rugli saman rekstri og stofnkostnaði Ríkisútvarpsins. Það var ánægjulegt að heyra lokaorð hæstv. ráðh., þar sem hann boðaði að skýrslan kæmi fyrir lok þessa mánaðar, og eins hvernig hann dró í land um afstöðu sína til hv. þm. sem hóf þessar umr., því að fyrr í sinni ræðu veittist hæstv. ráðh., kannske óviljandi, heldur ódrengilega að hv. þm. Eiði Guðnasyni sem á sínum tíma var formaður fjvn. Ég vil hér með staðfesta það, að þessar árásir á hv. þm. Eið Guðnason eiga við engin rök að styðjast. Það var á leynifundi meiri hl. fjvn. í fyrra sem teknar voru allar meiri háttar fjárhagsákvarðanir um Ríkisútvarpið og kom formaður fjvn. þar hvergi nærri. Reyndi hann þó að berjast ötulli baráttu fyrir hagsmunum fyrirtækisins, en hafði ekki erindi sem erfiði. Þetta þarf að koma fram, því að þetta er í annað sinn á þessum vetri sem þm. Framsfl. ráðast á hv. þm. Eið Guðnason með þessum brigslum, gífuryrðum og ósannindum. Slíkt þarf að reka til föðurhúsanna, hver sem í hlut á, því að það er ekki sæmandi hv. þingmönnum. Vel má vera að hér sé verið að misnota réttinn til utandagskrárumræðna. Ég lýsi yfir ánægju minni með að hæstv. ráðh. skuli taka eftir því. Virðist hann fylgjast mjög náið með störfum þingsins og veit það á gott, því að það þýðir væntanlega að störf Alþingis fréttast um heim allan. Þá er komið að þeirri spurningu, hver eigi að gefa fyrirmæli um sparnað og hvers konar sparnað hjá Ríkisútvarpinu. Auðvitað verður menntmrh. að taka þátt í þeim leik. Það er ekkert ósanngjarnt að ætlast til að þeir, sem bera ásamt fjmrn. ábyrgð á því, hvernig þessi stofnun er haldin fjárhagslega, beri einnig ábyrgð á því, hvar sparnaðurinn á að koma niður. Þá vil ég fara nokkrum orðum um rekstur þessarar stofnunar á grundvelli talna sem ég þekki annars vegar og hef aflað mér nýlega hins vegar. Það er ljóst, að á árinu 1979 varð 445 millj. kr. halli og 1980 1200 millj. kr. halli á Ríkisútvarpinu í gkr. talið. Það þýðir, að án þess að færa það upp til verðlags dagsins í dag eru þetta 16.5 millj. nýkr. Þá veitti hæstv. ríkisstj.- og það er rétt að það komi fram því að það hjálpar auðvitað hæstv, ríkisstj. nokkuð í sinni stöðu í þessu máli, - þá veitti ríkisstj. Ríkisútvarpinu lán að upphæð 570 millj. gkr., sem Ríkisútvarpið lítur á sem óafturkræft lán vegna þess að um teknaskerðingu hafi verið að ræða, sem ég veit að hæstv. ráðh. þekkir mjög vel. En það mál er ekki útkljáð og væri vissulega skemmtilegt ef hægt væri að upplýsa það hér og nú, hvort ætlunin sé að krefja útvarpið um þessa fjármuni aftur. Samkvæmt fjárlögum og í forsendum fjárlaga var gert ráð fyrir því, að Ríkisútvarpið gæti aflað tekna á grundvelli hækkaðra afnotagjalda - hinn 1. mars upp á 22.5% og 6% 1. sept., síðari hluta ársins. Ég tek það skýrt fram, að Ríkisútvarpið fékk ekki þessa 10% hækkun um áramót. En þó ber þess að geta, að auglýsingatekjur hækkuðu um áramótin um 25–28%, og auglýsingatekjur útvarps og sjónvarps eiga að hækka um 60–70% á yfirstandandi ári, en þær hækkuðu milli ára síðast um 80%. Samt sem áður hef ég það eftir fjármálastjóra Ríkisútvarpsins, að hækkunarþörf útvarpsins síðari hluta ársins sé 30% í staðinn fyrir 6%, til þess aðeins að fjárlögin geti staðist. Og að auki þurfi að koma 10% til viðbótar ef greiða á niður halla tveggja síðustu ára á fimm árum, og er þá ekki tekið tillit til hins óendurkræfa láns. En þetta er ekki einsdæmi um þessa stofnun. Þetta gerðist líka í tíð vinstri stjórnarinnar 1971–1974. Það er reyndar megineinkenni vinstri stjórna að reka opinberar stofnanir með halla og fresta venjulega úrlausnum allra vandamála, því að sömu sögu má segja um aðrar ríkisstofnanir, eins og t. d. Skipaútgerð ríkisins og Póst og síma. Ég biðst afsökunar, herra forseti, að hafa farið fram út tíma og þakka umburðarlyndið.



Herra forseti. Ég held að það hljóti að vera vegna þess, hve hæstv. menntmrh. hefur verið mikið fjarverandi á þingfundum það sem af er þessum vetri, að hann fullyrðir að sjaldan eða aldrei hafi verið meira um utandagskrárumræður en nú. Ég fullyrði það gagnstæða. Það hefur verið minna um utandagskrárumræður á þessum vetri en oft áður. Hins vegar hefur verið mun meira um það, að orðið hefur að stytta fundi vegna fjarveru ráðh. eða að menn hafi orðið að ræða mál, sem ráðherrar hafá lagt fram, í fjarveru þeirra. Sumir hæstv. ráðh. hafa ekki einu sinni séð sóma sinn í því að vera viðstaddir umræður á Alþingi um mál sem þeir sjálfir hafa lagt fram. Í annan stað held ég að ég verði að segja það um hæstv. menntmrh., að hann virðist búa yfir sérstökum hæfileika til að hvetja menn til að taka til máls þegar hann kemur hingað í stólinn, vegna þess að málflutningur hæstv. ráðh., sem kom hér fram áðan, einkenndist af því að svo til allan ræðutíma sinn, a. m. k. fyrri hluta ræðutíma síns, notaði hann til mjög óviðurkvæmilegra persónulegra árása á mann sem bar fram til hans mjög einfalda spurningu. Hæstv. menntmrh. var ekki mjög lengi forseti hér í Alþingi. En það verð ég þó að segja, að ég vil heldur treysta mati núv. forseta Alþingis á því, hvaða umræður séu þinglegar og hvenær menn fari þar rétt að, heldur en skoðun hæstv. menntmrh. á því máli. Mæli ég það af reynslu af þessum mönnum báðum sem forsetum hér í þinginu. Herra forseti. Það er ekkert óeðlilegt við að málefni útvarpsins séu tekin til umræðu hér á Alþingi, þegar það virðist ætla að gerast að hæstv. núv. menntmrh., sem hefur ekki látið mikið að sér kveða í umræðum hér á Alþingi, síðan hann tók við því embætti né í málatilbúnaði hér, virðist ætla að reisa sér þann minnisvarða, að á fyrsta heila stjórnarári hans í menntmrn. sé ekki aðeins um að ræða stöðnun í málefnum ríkisfjölmiðlanna, heldur hreina afturför, ef það á að gerast, að á fyrsta heila ári hæstv. menntmrh. sem æðsta yfirmanns útvarps og sjónvarps skuli eiga að stórskerða dagskrá sjónvarpsins, sem er sá fjölmiðill sem gamalt fólk, fatlað fólk og annað fólk, sem á erfitt um vik með að komast af heimili sínu, þarf helst á að halda. Það er ekkert óeðlilegt að upp sé tekin umræða um slíkt utan dagskrár hér á Alþingi þegar við erum, eins og kom fram raunar hjá hæstv. ráðh. sjálfum, búnir að bíða hátt í tvo mánuði eftir að eitthvað heyrist frá hæstv. menntmrh. um málefni Ríkisútvarpsins, vitandi í hvílíkum vandræðum þessi stofnun er. Og það sýnir aðeins ókunnugleika hæstv. menntmrh. á málinu, furðulegan ókunnugleika, ef hæstv. ráðh. heldur að úrslit um afkomu ríkisfjölmiðils, útvarps og sjónvarps, séu ráðin af fjvn. Maður, sem er búinn að sitja í stól menntmrh. jafnmarga mánuði og hæstv. menntmrh., hlýtur að vita það, að úrslitin um afkomu Ríkisútvarpsins ráðast af ákvörðunum ríkisstj. um afnotagjöld og auglýsingataxta. Það er ekki verkefni fjvn., hæstv. menntmrh., að fjalla um slíka hluti. Það er hins vegar verkefni ríkisstj. En e. t. v. sýnir það best, hversu lítinn tíma hæstv. menntmrh. hefur til þess að sinna málefnum Ríkisútvarpsins, að hann skuli ekki vita þetta.



Herra forseti. Ég er einn af þeim þm., sem standa að ósk þessari með hv. þm. Eiði Guðnasyni um skýrslu frá hæstv. menntmrh. um fjárhag útvarpsins. Ég fæ nú ekki séð að hægt sé að taka illa upp fyrir hv. þm. þó hann ræki á eftir þessari skýrslu, ekki heldur þótt hann stillti sig ekki um að minnast á ráðstafanir sem þegar hefur orðið uppvíst um að til mála kemur að gera til þess að ráða bót á fjárhagsvandræðum útvarpsins, enda þótt ég geti ekki að öllu leyti tekið undir það sjónarmið, sem fram kom hjá hv. þm., að stytting dagskrár hlyti að vera hinn versti kostur, og enn þá síður náttúrlega undir þingflokkssamþykkt Alþfl. um að snúast gegn því að dagskrá útvarps verði stytt. Ég veit það ekki - ég hafði nú ætlað mér það, - jú, hér situr hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, svo að mér er óhætt að segja það sem mér kom í hug þegar hann var að tala, hv. þm., nú fyrir nokkrum mínútum. Þá kom mér í hug sú skilgreining á afstöðu minni til lengdar dagskrár og gæða, að lengd er ekki ávallt mælikvarði á gæði. Ég er ekki viss um að gæði þyrftu að rýrna við styttingu. En við eigum sem sagt von á svari senn frá hæstv. menntmrh. Ég fagna því. Það er rétt, að um margt var spurt, en það þýðir ekki endilega það, að ritverkið með svörunum þurfi að vera langt. Það sama gildir um þetta eins og dagskrá útvarpsins og hæð hv. þm. Sighvats Björgvinssonar: Stutt svör, en skýr við þessum mörgu spurningum yrðu vel þegin. En hæstv. ráðh. gerði okkur svo forvitna, jók á forvitni okkar í ræðu sinni áðan, sem mér fannst óþarflega löng og ítarleg, en gaf þó í skyn að við gætum átt vona á býsna merkilegum upplýsingum þegar svörin koma. Og aðeins vil ég víkja því að hv. þm. Friðrik Sophussyni, sem ég hef að vísu einum tvisvar sinnum áður vikið að honum þegar hann hefur rætt um málefni Ríkisútvarpsins, að ég öfunda hann ekki aðeins af hvatleika hans og snerpu þegar hann skundar hér í ræðustól, heldur einnig af æsku hans, að hann skuli muna svo skammt í ferli Ríkisútvarpsins sem svo lengi sem ég man - og man ég þó alveg frá upphafi tilorðningar þess, orðinn það gamall - hefur æ verið í fjárhagsvandræðum. Hefur þá ekki skipt máli hvort það er hægri stjórn eða vinstri stjórn. Ég bið hv. þm. um að trúa þessum orðum mínum, að einnig svo hefur verið þegar Sjálfstfl. hefur haft tögl og hagldir á fjármálum ríkisins. Leita ber annarra orsaka en hinna flokkspólitísku ef maður vill komast að hinu sanna í málinu.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. það svar hans, að þessi skýrsla skuli nú fljótlega væntanleg, þó ég hafi svo sem ekki sérstaka ástæðu til að þakka ýmislegt annað af því sem fram kom í ræðu hans sem mér þótti nú reyndar ekki sérlega rismikil. En það er vissulega ágætt til þess að vita, að þessi skýrsla skuli fljótlega væntanleg - og þó fyrr hefði verið, vegna þess að þau atriði, sem um er spurt, eru að vísu kannske nokkuð mörg, en ég hygg að upplýsingar um þau og fróðleikur sá, sem óskað er eftir, liggi fyrir ýmist í Ríkisútvarpinu eða hjá menntmrn., og ættu því að vera hæg heimatökin að koma þessu á blað og raunar ekki mikið verk. Hæstv. ráðh. vék að því hér, að það hefði ekki borið mikið á áhuga mínum á málefnum þessarar stofnunar fyrr en þá kannske á þessu þingi. Ég andmæli þessu. Ég hygg að ef hæstv. menntmrh. hugsar svolítið til baka minnist hann þess, að við öll þau tækifæri, að ég hygg, sem umræður hafa orðið hér í Sþ. um málefni Ríkisútvarpsins munum við báðir hafa tekið þátt í þeim og lagt þar nokkuð til mála. Hæstv. menntmrh. notaði hér orð áðan um fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins sem ég kann ákaflega illa við. Hann talaði um fjármálaóreiðu í Ríkisútvarpinu. Þetta eru stór orð og þau orð verður hæstv. ráðh. að skýra nánar. Það er ekkert sem réttlætir það, þótt um þennan rekstrarhalla hafi verið að ræða s. l. tvö ár, að kalla það fjármálaóreiðu. Ég hygg hins vegar að sá maður, sem gegnir starfi fjármálastjóra Ríkisútvarpsins, geri það af hinni mestu prýði. Og það er engan veginn heiðarlegt eða réttmætt að tala þar um fjármálaóreiðu, þó svo að aðgerðir stjórnvalda hafi valdið því, að Ríkisútvarpið hefur verið rekið með halla. Það er fróðlegt að heyra það, að hæstv. menntmrh. skuli telja það raunar smámál og alls engan voða á ferðum þótt í fyrsta skipti í 50 ára sögu Ríkisútvarpsins standi nú fyrir dyrum að skerða verulega þá þjónustu sem stofnunin veitir sínum hlustendum. Ef sú staðreynd á að verða minnisvarði um menntamálaráðherratíð hæstv. núv. menntmrh., verði honum þá að góðu, og þá eru lítil geð guma, að ekki sé meira sagt. Ég nefndi hér tölur áðan um rekstrarhalla Ríkisútvarpsins undanfarin tvö ár. Hæstv. ráðh. dró þær í efa. Hv. 10. þm. Reykv., Friðrik Sophusson, hefur staðfest þessar tölur. Og ef ráðh. trúir okkur ekki, þá er afar einfalt fyrir hann að skoða reikninga Ríkisútvarpsins, eins og honum hlýtur raunar að bera skylda til sem æðsta yfirmanni þeirrar stofnunar. Þessar tölur verða ekki vefengdar. Ég vonast síðan til þess, herra forseti, að þegar skýrsla sú, sem hér um ræðir, verður fram lögð gefist betra tækifæri til að ræða málefni þessarar mikilvægu stofnunar, og ég vona að þá hafi orðið sú hugarfarsbreyting hjá hæstv. menntmrh., að hann meti meir stöðu og starf Ríkisútvarpsins en hann auðheyrilega gerir nú.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. En ég vil aðeins minnast á orðið „fjármálaóreiða“, sem ég mun vera borinn fyrir að hafa notað. Ég skal viðurkenna að þetta orð er hægt að misskilja og er vafalaust allt of sterkt í notkun hér, enda meinti ég það ekki á þann veg sem hægt er að misskilja það, því að fáum mönnum treysti ég betur en fjármálastjóra Ríkisútvarpsins og mundi síðast af öllu vilja væna hann um nokkra óreiðu. Það, sem ég átti við, voru þau stórfelldu fjárhagsvandræði sem Ríkisútvarpið hefur átt við að etja, og fer ég ekki ofan af því, að þessi fjármálavandræði hafa verið að myndast á undanförnum árum, og það verður að vera höfuðverkefnið í fjármálastjórn útvarpsins að komast út úr þeim ógöngum sem þar blasa við og útvarpið er í. Það hefur einnig verið á það minnst og borin fyrir fyrirsögn í Vísi, sem ég hafði ekki tekið verulega eftir, og á henni byggt, að ég rugli saman húsbyggingarmálum og rekstri útvarpsins, t. d. hvað varðar dagskrárgerðina. Það er rétt, að þetta bar á góma í alllöngu samtali sem ég átti við blaðamann Vísis. En ég fylgdist ekki nákvæmlega með því, hvernig hann gekk síðan frá fyrirsögnum og öðru í sambandi við þetta. En það kom nokkuð fram í þessum viðræðum mínum við blaðamanninn, að það hefði komið fyrir á undanförnum árum að gengið hefði verið á afskriftafé Ríkisútvarpsins á þann veg, að afskriftafé hefði gengið til dagskrárgerðar. Ég held að þetta sé staðreynd, sem hægt er að fá upplýsingar um og staðfestingu á, og ég tel að það sé ekki óeðlilegt, þegar sú stefna er svo tekin að nota afskriftaféð til þeirra hluta sem ætlast er til, að þá kunni það að hafa líka sín áhrif á það fjármagn sem fer til dagskrárgerðar. Þetta vildi ég taka fram, og ég held að við verðum allir að lokum sammála um að óeðlilegt sé að færa þannig á milli fjárlagaliða eins og þarna hefur átt sér stað. En sem sagt, aðalatriðið í þessu máli er það, að ég vinn að þessari skýrslugerð. Mér skildist, eins og beiðnin var lögð fram, að óskað væri eftir viðamikilli og umfangsmikilli skýrslu um útvarpið og þannig er að þessu máli staðið. Og þetta er meira verk en menn skyldu ætla, ef þetta á að vera sæmilega frágengið mál. Ég stefni að því að þessi skýrsla verði til svo fljótt sem verða má og vonandi verður það núna í lok mánaðarins.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 11. þm. Reykv., Ólafi Ragnari Grímssyni, 2. þm. Reykn., Kjartani Jóhannssyni, og 3. þm. Norðurl. v., Stefáni Guðmundssyni, leyft mér að bera fram svohljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að hafin skuli kennsla í útvegsfræðum við Háskóla Íslands. Skipuð verði nefnd fróðustu manna, sem undirbúi og skipuleggi námið, og stefnt að því að byrja kennslu eigi síðar en haustið 1984.“ Á síðari árum hefur mikil umræða orðið um þörf aukinnar menntunar fólks, sem starfar í sjávarútvegi, og um þörf almennrar fræðslu um sjávarútveginn. Talsvert hefur verið unnið á þessu sviði af opinberri hálfu og síst skyldi vanþakka það sem vel hefur verið gert, en betur má ef duga skal. Með bréfi til menntmrh., dags. 1. apríl 1976, fór fiskimálastjóri, Már Elíasson, þess á leit, að settur yrði á fót vinnuhópur til þess að gera tillögur um fyrirkomulag og umfang menntunar og þjálfunar fólks á framhaldsskólastigi fyrir sjávarútveg og fiskiðnað, ekki síst í tengslum við núverandi og væntanlega fjölbrautaskóla. Jafnframt var sett fram ósk um að reynt yrði að láta þetta nám fara fram sem víðast eða a. m. k. hluta þess. Um mánaðamótin jan-febr. 1976 var myndaður vinnuhópur undir forustu Más Elíassonar fiskimálastjóra. Voru hugmyndir um starfsáætlun að setja fram fyllri áætlanir um kynningu námsefnis í 8. og 9. bekk grunnskóla, sem yrði starfskynning, leggja útlinur að námsefni í sjávarútvegsgreinum, sem kenna mætti í 1. bekk framhaldsskóla (fjölbrautarskóla), að ræða tengst við verknámsskóla og þá sérstaklega Vélskólann, Stýrimannaskólann og Fiskvinnsluskólann. Hópurinn starfaði vel hélt marga fundi og fékk fjölda manna til skrafs og ráðagerða. Ýmsar íhugunarverðar staðreyndir komu fram í starfi hópsins og niðurstöðum. Skortur virtist vera á fólki með praktíska menntun í fiskiðnaði, ungt fólk leitaði ekki sem skyldi inn í þessa þýðingarmiklu atvinnugrein. Talið var að ungt fólk legði ógjarnan út á námsbraut sem ekki væri skipulögð og skilgreind frá upphafi til enda. Staðhæft var að fiskverkunarstöðvarnar yrðu á taka að sér í ríkara mæli þjálfun fólks, ella yrði ekkert þjálfað starfsfólk til innan skamms tíma. Mikil vélvæðing hefur átt sér stað í fiskiðnaði hér hin síðari ár sem kostað hefur mikla fjármuni. Með tilliti til þess virðist auðsætt að gera verður meiri kröfur til þjálfunar starfsfólks en áður. Hugarfarsbreyting þarf að eiga sér stað gagnvart fiskveiðum og fiskiðnaði og virðing skapast fyrir starfsgreinunum. Óeðlilegt er að sjómenn og fiskiðnaðarmenn fái ekki grundvallarfræðslu í náttúrufræðigreinum, svo sem í haffræði, veðurfræði, fiskilíffræði og fleiri skyldum greinum. Sjávarútvegur og fiskiðnaður er flókin atvinnugrein, samspil milli líffræðilegra og haffræðilegra lögmála er flókið og í mörgum tilvikum lítt þekkt. Starfshópur um sjávarútvegsbrautir á framhaldsskólastigi, sem í voru Gerður G. Óskarsdóttir skólastjóri, Sigurður Haraldsson skólastjóri og Þorsteinn Gíslason skipstjóri og kennari, skilaði niðurstöðuskýrslu sinni til menntmrn. í mars 1980. Í inngangi að skýrslunni segir svo, með leyfi forseta: „Fiskurinn í hafinu umhverfis landið er mikilvægasta auðlind Íslendinga. Þjóðarbúskapurinn stendur og fellur með því, hvernig til tekst um nýtingu hans og skiptingu afrakstursins. Samt hefur ekki þótt til þess ástæða hingað til að mennta fólk í skólum til undirbúnings fiskveiða og fiskvinnslu. Ákveðna menntun þarf til þess að vinna önnur matvæli, eins og kjöt, brauð og mjólk, en öllum á að vera í blóð borið að meðhöndla fisk. Þar eð einskis undirbúnings er krafist til að vinna þessi störf njóta þau lítillar virðingar og eru lítils metin til launa. Þekkingarleysi og lítil tengsl milli sjómanna og verkafólks annars vegar og sérfræðinga hins vegar valda oft tortryggni og koma í veg fyrir að hægt sé að beita nauðsynlegum stjórnunaraðgerðum. Sjávarútvegs er að litlu getið í námsefni grunnskólans, nám tengt sjávarútvegi er nú eingöngu í sérskólum eða á námsbrautum fjölbrautaskóla sem eru í raun hluti sérskólanna. Stýrimannaskóli, Vélskóli og Loftskeytaskóli búa menn undir að stjórna skipum og vélum þeirra og sjá um fjarskiptasamband. Í þessu námi er varla minnst á fisk, líffræði sjávarins eða sögu og félagsfræði sjávarútvegsins. Mjög auðvelt virðist vera að fá undanþágur frá tilskildum starfsréttindum og er það ekki til að efla þessa skóla. Fiskvinnsluskólinn hefur þarna nokkra sérstöðu, en hann er alger fagskóli og býr nemendur undir stjórnunarstörf í fiskvinnslu, en veitir engin lögbundin réttindi. Sama gildir um útgerðartæknanám sem er sérnám án starfsréttinda. Iðnskólar búa menn undir að smíða skip og framleiða og gera við veiðarfæri. Háskóli Íslands menntar matvælafræðinga og matvælaverkfræðinga til eftirlits og rannsóknarstarfa í matvælaiðnaði. Ljóst er að mikið verk er fram undan á næstu árum í skipulagningu námsbrauta á framhalds- og háskólastigi og námskeiða til menntunar starfsfólks í fiskiðnaði og fiskveiðum, en með auknum gæðakröfum og aukinni tækni á öllum stigum veiða og vinnslu stóreykst þörfin fyrir slíkt nám.“ Síðan er gerð grein fyrir núverandi námsmöguleikum á sviði sjávarútvegs í sérskólunum fjórum og á námsbrautum fjölbrautaskóla sem í raun eru hluti sérskóla. Sérskólarnir eru Fiskvinnsluskólinn í Hafnarfirði, Stýrimannaskólinn í Reykjavík, útgerðardeild Tækniskóla Íslands og Vélskóli Íslands. Stýrimannanám fer einnig fram í deildum skólans á Akureyri og Ísafirði, í stýrimannaskólanum í Vestmannaeyjum og fjölbrautaskólunum á Akranesi og á Suðurnesjum. Hlutverk Fiskvinnsluskólans er að veita fræðstu og þjálfun í vinnslu sjávarafla. Fiskvinnsluskólinn í Hafnarfirði útskrifar fiskiðnaðarmenn og fisktækna auk þess sem hann heldur ýmiss konar námskeið fyrir starfsfólk í fiskiðnaði. Kennsla skólans miðar að því að: a) fiskiðnaðarmenn hafi öðlast nægilega undirstöðuþekkingu, bóklega og verklega, til þess að geta annast almenna verkstjórn, gæðaflokkun og stjórn fiskvinnsluvéla. b) Fisktæknar verði auk þess færir um að annast sérhæfð eftirlitsstörf, verkþjálfun, vinnuhagræðingu, stjórnun og tiltekin rannsókna- og skipulagsstörf. Náminu er skipt í bóklegt og verklegt skólanám og starfsþjálfun á vinnustöðum. Námstími fer eftir undirbúningi og því, að hvaða námslokum er að stefnt. Hlutverk Stýrimannaskólans er að mennta skipstjórnarmenn á fiskiskip, kaupskip og varðskip. Skipstjórnarnám er nú í fjórum stigum og veitir hvert stig sérstök skipstjórnarréttindi. Samkvæmt reglugerð Tækniskólans er útgerðardeild ein af sérgreinadeildum skólans. Hún útskrifar útgerðartækna. Inntökuskilyrði eru m. a. 18 mánaða starfsreynsla í sjómennsku og fiskverkun. Vélskólinn menntar vélstjóra til starfa við vélgæslu á sjó og landi. Náminu er skipt í fjögur stig sem hvert um sig veitir ákveðin atvinnuréttindi. Fimm fjölmennir fjölbrautaskólar eru nú starfandi í landinu og fjöldi smærri skóla með fjölbrautanám tengt þessum skólum. Í Námsvísi fjölbrautaskólanna á Akranesi, í Flensborg í Hafnarfirði og á Suðurnesjum, sem út kom í desember 1978 og yfir 20 skólar í landinu starfa nú eftir, er gerð grein fyrir sjö námssviðum sem hvert um sig skiptist í nokkrar námsbrautir. Á einu þessara sviða, tæknisviði, eru fjórar brautir með nám til undirbúnings starfa á sviði sjávarútvegs. Þær eru fiskvinnslubraut, fisktæknabraut, skipstjórnarbraut 1. stig og vélstjórabraut 1. og 2. stig. Við Hagaskólann er starfandi sjávarútvegsbraut á framhaldsskólastigi og er það eina framhaldsnámið við skólann. Skiptist námsbrautin í fiskvinnsludeild og skipstjórnardeild. Við Háskóla Íslands er hægt að stunda matvælafræði til BS-prófs, sem tekur þrjú ár, og matvælaverkfræðiprófs á fjórum árum innan verkfræði og raunvísindadeildar. Námið er undirbúningur undir eftirlits- og rannsóknarstörf í matvælaiðnaði. Einnig geta nemendur úr deildinni farið í kennslustörf í matvæla- og næringarefnafræði í framhaldsskólum. Þá má geta þess, að í viðskiptadeild Háskólans er valgrein, sem nefnist fiskihagfræði, og í raunvísindadeild er kennd haffræði og sjávarlíffræði. Í námsefni grunnskólans fer lítið fyrir efni um sjávarútveg. Í lokabekk grunnskólans, 9. bekk, geta skólar ráðstafað nokkrum vikustundum í valgreinar og hafa allmargir skólar siglingafræði og verklega sjóvinnu meðal þessara valgreina. Skólaárið 1978–1979 munu 340 nemendur í 9. bekk í rúmlega 30 skólum hafa verið í siglingafræði og nokkru fleiri í verklegri sjóvinnu. Starfshópurinn leggur til að skipulagðar verði sjávarútvegsbrautir við fjölbrautaskólana. Við skipulagningu námsefnisins verði annars vegar tekið mið af því, að hér sé um almennt menntandi nám að ræða sem uppfylli þau markmið framhaldsskóla að bjóða upp á víðtæka undirstöðumenntun er stuðli að alhliða þroska nemandans. Hins vegar verði boðið upp á námsefni er veitir nemendum nokkra innsýn í sjávarfitveg landsmanna frá líffræðilegu, félagslegu og rekstrarlegu sjónarmiði. Námið er þannig undirbúningur undir ákveðin störf eða frekara nám og gert ráð fyrir að starfsnám eða önnur tengsl við atvinnulífið verði hluti námsins. Hér er um að velja almennt menntandi nám sem leggur áherslu á fræðslu um hafið, fiskinn og sjávarútveginn. Í niðurlagi skýrslu starfshópsins segir, með leyfi forseta: „Hópurinn leggur áherslu á að þær tillögur, sem hér liggja fyrir, verði aðeins fyrsta skrefið í uppbyggingu á námi í sjávarútvegi í landinu. Verði þessar tillögur að veruleika og takist framkvæmd vel er mjög mikilvægt að haldið verði áfram og stofnað til fleiri námsbrauta á framhaldsskólastigi til undirbúnings hinna ýmsu starfa í útgerð og fiskvinnslu í landinu og einnig verði gert átak í uppbyggingu fullorðinsfræðslu á þessu sviði. Æskilegt væri að reynt yrði að greina þörfina á eftirmenntun og þjálfun starfsfólks í fiskiðnaði eins og nefnd á vegum iðnrn. gerir nú í sambandi við annan iðnað.“ Huga þarf að mótun námsleiða að háskólastigi. Sjálfsagt er að hafa samvinnu við aðrar fiskveiðiþjóðir meðal Norðurlandaþjóðanna um þessa uppbyggingu. Við Íslendingar höfum tekið þátt í samstarfi Norðurlandanna um þessi mál og er sjálfsagt og nauðsynlegt að halda því samstarfi áfram. En um leið verðum við að vinna hér heima og megum hvergi síga aftur úr þeirri þróun sem er með öðrum fiskveiðiþjóðum. Norðmenn eru óskoruð forustuþjóð í kennslu í útvegsfræðum. Það tók Norðmenn langan tíma að undirbúa og stofna til kennslu í útvegsfræðum á háskólastigi. Nefndir og ráð höfðu rætt og gert áætlanir um námið frá því fyrir seinni heimsstyrjöld. En það var fyrst árið 1972 að skriður komst á málið. 2. mars 1972 var loks samþykkt tillaga í Stórþinginu um að byrja kennsluna í háskólanum í Tromsø. Byrjað var að kenna strax sama haust en síðan hafa orðið miklar breytingar á náminu og þróun háskóladeildarinnar orðið mjög ör. Markmið kennslunnar er að mennta sem hæfasta starfskrafta fyrir sjávarútveg og fiskvinnslu með alhliða menntun og sérfræðilega þekkingu og með því skapa þá starfsmenn sem sjávarútveginum eru nauðsynlegir en hann hefur til þessa vantað, enda ekki verið til. Það er skoðun Norðmanna, að þróun samfélagsins krefjist æðri menntunar í útvegsfræðum. Með þeim eru margar og áleitnar spurningar vakandi um ástand auðlinda sjávarins. Hvernig eiga þeir að varðveita fiskstofnana, sem þeir bera ábyrgð á, og hvernig eiga þeir að ábyrgjast endurnýjun þeirra og viðhald? Hvers konar veiðarfæri eiga þeir helst að nota? Hvernig á fiskveiðiflotinn að vera samsettur? Hvernig verður mestri framleiðni náð í sjávarútveginum? Hvernig verður 200 sjómílna fiskveiðilögsagan best nýtt? Hvernig verður fiskveiðum best stjórnað? Hvernig á skipulagið að vera? Hvernig verða auðlindir sjávarins best nýttar? Hvernig verður sjávaraflinn best nýttur til manneldis? Er hægt að finna nýjar aðferðir og tækni til meiri og betri nýtingar auðlindanna? Hver eru áhrif aukinnar tæknivæðingar á fiskveiðarnar og samfélagið? Hver eru áhrif hennar á fiskimanninn og starfsmanninn í fiskvinnslunni, líf þeirra, störf og afkomu? Hvaða áhrif hafa gildandi lög og reglugerðir á þróun og skipulag sjávarútvegsins? Á að reyna að skapa þeim framleiðslueiningum og fiskimannasamfélögum, sem byggja afkomu sína eingöngu á fiskveiðum, áfram lífvænleg skilyrði til vaxtar og viðgangs, eða á að beita áhrifum til breytinga og umsöðlunar í atvinnuháttum? Hvað kemur unglingnum til að velja sér starf við fiskveiðar og vinnslu? Hvernig verður atvinnuöryggi best tryggt í sjávarútveginum? Er stefnt að réttum markmiðum í sjávarútvegi? Hinir ungu og vel menntuðu Norðmenn leita svara við öllum þessum áleitnu spurningum og mörgum fleiri. Námið í háskólanum í Tromsø tekur venjulega fjögur og hálft ár og er því lokið með kandidatsprófi (fiskerikandidat), en hægt er að vera lengur við nám og ljúka æðri prófum eða gráðum. Grunnnámið felst í líffræði, félagsfræði, hagfræði og tæknigreinum og ýmsum aukagreinum, svo sem stærðfræði, statistik og efnafræði. Þá er kennd rekstrarhagfræði, þjóðhagfræði, þjóðfélagsfræði og fiskveiðiskipulag og stjórnun. Í síðasta hluta námsins eru tæknifræðileg efni, útgerðar- og skipatækni, haffræði, fiskirækt og framleiðnitækni. Náminu lýkur með eins árs sérhæfingu í líffræði hafsins, fiskihagfræði, fiskirækt, fiskveiðisamfélagsfræði og fiskveiðastjórnun eða fisktæknifræði, og skrifa nemendur lokaritgerð um valgrein sína. Nemendurnir fá því mjög alhliða fræðslu um vandamál í sjávarútveginum, en um leið tækifæri til að sérhæfa sig í valgrein sinni og áhugasviði. Þeir fá heildarsýn yfir allan sjávarútveginn og hvernig vandamál í líffræði, tækni, haffræði, hagfræði, skipulagi og stjórnun vegast á. Þeir ættu því að vera vel til þess hæfir að taka þátt í þeirri skipulagningu, stjórnun og stefnumörkun sem fram undan hlýtur að vera. Til inntöku í skólann er krafist 18 mánaða starfsreynslu í sjávarútvegi, annaðhvort í veiðum eða vinnslu. Starfsreynslan er talin nauðsynlegur bakgrunnur til þess að nemendur öðlist nægilegan skilning á fræðilegu og bóklegu námi. Krafist er stúdentsprófs eða ámóta undirbúningsmenntunar. Reynslan hefur sýnt að nemendurnir koma úr strandhéruðum Noregs og hefur meðalaldur þeirra verið óvenjulega hár og viðhorf þeirra til námsins mjög jákvætt. Í Noregi er sjálf sjómannafræðslan einnig að færast á háskólastig. Skip búin háþróuðum tæknibúnaði gera auknar kröfur um tæknimenntun skipstjórnarmanna. Fyrsta kennslan mun hafa byrjað við sjómannaháskóla haustið 1979 og er stefnt að því að stofna níu slíka skóla. Námið mun ætlað stýrimönnum, skipstjórum, vélstjórum og rafeinda- og stýritæknum. Aukin tæknivæðing kaup- og fiskiskipa okkar gerir stöðugt meiri kröfur um meiri tækniþekkingu og innsýn bæði stjórnenda og undirmanna. Og svo langt er komið, að líta verður á sjómenn sem fagmenn eða sérfræðinga sem eiga kröfur á bestu menntun, fræðslu og þjálfun í fagi sínu, og hlýtur skylda okkar að vera sú að gera þá sem hæfasta til að taka við og nota allar nýjungar í starfi sínu. Ef ekkert verður aðhafst hér verður þess ekki langt að bíða að sjómannsmenntun verður á öllum sviðum minni og lakari en meðal samkeppnisþjóða okkar, þó enn séum við í fremstu röð með sjómannamenntun. Það er mikið og krefjandi starf að skipuleggja og útbúa námsgögn fyrir svo fjölbreytt nám sem sjómannafræðsla er og því ekki ráð nema í tíma sé tekið. Hvatinn að tillögu þessari um kennslu í útvegsfræðum við Háskóla Íslands var viðtöl við Gísla Pálsson, stundakennara við Háskólann, en hann er mikill áhuga- og fræðimaður á þessu sviði. Hann samdi drög að grg. um útvegsfræði og segir þar m. a., með leyfi forseta: „Hér verða leidd að því nokkur rök, að tímabært sé að skapa sérstakan vettvang fyrir kennslu og rannsóknir á sviði útvegsfræða við Háskóla Íslands. Ef haft er í huga þjóðhagslegt mikilvægi sjávarútvegsins verður vart komist hjá því að álykta að nauðsynlegt sé að auka verulega framboð á vinnuafli sem er sérstaklega menntað á sviði sjávarútvegs. Nokkuð hefur að vísu áunnist í þessum efnum á allra síðustu árum. M. a. hafa verið stofnaðar sérstakar námsbrautir í fiskvinnslu- og útgerðartækni, en engu að síður er ljóst að tengslin milli menntakerfis og atvinnulífs eru afar veik. Tilfinnanlegur skortur er á fjölmenntuðu starfsliði sem er fært um að takast á við vandamál íslensks sjávarútvegs. Þeir starfsmenn, sem lagt hafa stund á háskólanám og starfa nú að útvegsmálum, hafa fyrst og fremst sótt í þekkingarbanka tiltölulegra fárra og þröngra fræðigreina, einkum fiskifræði, haffræði og matvælafræði. Og flestir hafa þeir stundað nám erlendis. Eins og nánar verður vikið að síðar er unnt að leiða veigamikil rök að því, að þessi skipan mála sé afar óhagkvæm þegar til lengdar lætur. Hér skal aðeins minnt á að vandamál útvegsins fléttast inn í öll önnur svið þjóðlífsins vegna þess hve einhæft atvinnulífið er. Við höfum því ekki efni á að beita skammvinnum lausnum sem kunna að koma okkur í koll síðar. Af þessu leiðir að heildarsýn yfir samspilið í sjávarútveginum og tengslin milli atvinnulífs og þjóðfélags eru forsenda fyrir skynsamlegri stefnumótun og ákvarðanatöku. Margar ástæður eru fyrir því, að tengslin milli menntunar og atvinnulífs eru jafnveik og raun ber vitni. Hér eru aðeins nefndar tvær ástæður. Í fyrsta lagi hefur menntakerfið oft verið sniðið eftir erlendum fyrirmyndum sem jafnan eru sprottnar upp úr mjög framandi umhverfi. Í öðru lagi hefur sjávarútvegurinn orðið helsta atvinnugrein landsmanna á ótrúlega skömmum tíma og kannske er óhjákvæmilegt að menntakerfið beri þess nokkur merki. Að sumu leyti hefur menntakerfið ekki náð að aðlaga sig breyttum atvinnuháttum einfaldlega vegna þess hve hratt breytingarnar hafa gerst. Nýskipan útvegsfræði við Háskóla Íslands getur ekki átt sér stað án ítarlegrar umræðu. Þeir, sem ættu að taka þátt í umræðunni, eru m. a. fulltrúar hagsmunasamtaka í sjávarútvegi, yfirvöld sjávarútvegs og menntamála og þeir fjölmörgu aðilar sem líklegastir eru til að móta framtíð þessara fræða næstu ár og næstu áratugi. Það er því hvorki tímabært né réttmætt að fjalla á þessu stigi um skipulag útvegsfræðanna, markmið þeirra og tengsl við þá kennslu og rannsóknastarfsemi sem fyrir er í landinu. Þó má minna á að til er sá háskóli sem Íslendingar geta hugsanlega dregið nokkurn lærdóm af í þessum efnum. Hér er átt við háskólann í Tromsø í Norður-Noregi, en árið 1972 fól norska þingið honum að annast rannsóknir og kennslu á sviði sjávarútvegs. Sérstök stofnun við umræddan háskóla sinnir nú þessu hlutverki og þar er um þessar mundir unnið athyglisvert brautryðjendastarf í ýmsum sviðum fiskveiðirannsókna sem hingað til hafa orðið út undan við hefðbundna háskóla. Nokkrir Íslendingar hafa þegar sótt þangað menntun sína. Útvegsfræði, sem hér er hvatt til að verði stofnað til við Háskóla Íslands, ætti fyrir margra hluta sakir að vera fjölþættur vettvangur. Markmið slíkrar samhæfingar er menntun starfsliðs fyrir íslenskan sjávarútveg og efling þekkingar á atvinnuveginum og kjörum og lífi fólksins sem störfin vinnur. Þessi vettvangur ætti því að tengja kennslu og rannsóknir á þeim fjölmörgu sviðum sem snerta útveginn, t. a. m. fiskifræði, vistfræði hafsins, fiskihagfræði, félagsfræði fiskveiða, tæknifræði fiskveiða, líffræði og næringarefnafræði. Það, sem mælir með slíkri samhæfingu, er m. a. eftirfarandi: Hver þannig menntun er óumdeilanlega skeleggt veganesti fyrir það fólk sem í framtíðinni mun annast skipulag einstakra þátta sjávarútvegsins. Slík menntun tryggði þeim heildarsýn yfir atvinnuveginn og það margþætta samspil vistfræðilegra, hagfræðilegra, félagslegra og tæknilegra þátta sem þar eru að verki. Víða um heim er þessi háttur hafður á í menntun starfsliðs fyrir landbúnaðinn þótt enn sem komið er sé sjávarútvegurinn víðast hvar afskiptur í þessu tilliti. Sérstakur vettvangur fyrir rannsóknir á sjávarútveginum yrði mikilsverð hvatning fyrir íslenska vísindamenn. Slíkur vettvangur mundi sameina krafta þeirra sem þegar vinna að skyldum rannsóknum hérlendis, auk þess sem hann mundi stuðla að aukinni þekkingu á ýmsum sviðum fiskveiðirannsókna sem hingað til hafa verið stórum vanræktar bæði hér og víða erlendis. Kennsla í útvegsfræðum mundi njóta góðs af slíkum rannsóknum þegar fram í sækti, auk þess sem þekkingarleit þeirra muni draga fram í dagsljósið haldgóða vitneskju sem nauðsynlegt er að hafa til hliðsjónar þegar teknar eru ákvarðanir í málefnum sjávarútvegsins. Slík vitneskja er forsenda fyrir skynsamlegu mati á því, hvort opinberar aðgerðir ná tilætluðum árangri eða ekki. Vegna þjóðhagslegs mikilvægis sjávarútvegsins er samhæfing kennslu og rannsókna á sviði þessa atvinnuvegar mjög brýn. Á sama hátt og við höfum ekki efni á að tefla þorskstofninum í tvísýnu með áhættusömum stjórnunaraðferðum höfum við ekki ráð á að láta sjávarútveginn dankast eða stefna honum í voða með vanhugsuðum áætlunum. Sjávarútvegurinn skipar einnig að öðru leyti sérstöðu sem veldur því, að ástæða er til að gefa honum sérstakan gaum í æðstu menntastofnun þjóðarinnar. Vegna þess að um er að ræða nýtingu á sameiginlegum, en hverfulum auðlindum, sem tryggja verður til frambúðar ef forðast á verulega röskun á lífi og kjörum allra þegna landsins, bera stjórnunarmál útvegsins vott um sérlega áteitin vandamál. Hvernig ber að tryggja nauðsynlega endurnýjun stofnanna, hvaða tækni ber að nota og á hvern hátt ber að endurnýja flotann? Er unnt að benda á nýjar leiðir í nýtingu auðlindanna í hafinu? Á hvern hátt móta tækninýjungar líf og kjör þeirra sem vinna við hráefnisöflun og vinnslu? Hver eru þau skilyrði sem setja framleiðslueiningunum skorður og hver eru vaxtarskilyrði sjávarplássanna? Að hve miklu leyti gæti endurskipulagning á sjávarútveginum stuðlað að lausn á helstu efnahagsvandamálum þjóðarinnar? Og svo mætti lengi telja. Íslendingar hafa staðið framarlega í alþjóðlegri umræðu um fiskvernd og lögsögu strandríkja, og því er ljóst að fyrirmyndir okkar getum við ekki sótt til annarra þjóða nema að mjög takmörkuðu leyti þegar við teitum að lausnum á stjórnarvanda sjávarútvegsins. Með nokkrum rétti má segja að við stundum tilraunir í útvegsmálum sem aðrar þjóðir mættu draga lærdóm af. Umfram allt verðum við þó sjálf að vera fær um að draga skynsamlegar ályktanir af eigin tilraunum, en ef svo á að verða hljótum við að þurfa að efla mjög innlendar rannsóknir á málefnum sjávarútvegsins í sem víðtækustum skilningi og stórbæta menntun starfsfólks á þessu sviði. Stofnun útvegsfræði við Háskóla Íslands yrði veigamikið skref í þessa átt. Útvegsfræðin, sem hér hafa verið gerð að umtalsefni, kynnu að verða ómetanleg lyftistöng fyrir Háskóla Íslands jafnt sem helsta atvinnuveg þjóðarinnar. Ef vel er á málum haldið yrðu þau um leið mikilvæg og eðlileg tengsl milli atvinnulífs og menntakerfis. Starfsmöguleikar fólks með menntun í í útvegsfræðum yrðu við stjórnun í fyrirtækjum, bæði í vinnslu og útgerð, hjá fagfélögum, hjá útflutningssamtökum, í opinberri stjórnun bæði hjá ríki og landshlutasamtökum, hjá Fiskifélagi Íslands, Framleiðslueftirliti sjávarafurða og Rannsóknastofnun sjávarútvegsins. Þá ættu að bíða mikil verkefni í menntakerfinu, í grunnskólum, fjölbrautaskólum, sérskólum sjávarútvegsins og við námskeiðahald og eftirmenntun. Ef sjávarútvegurinn hlýtur þá viðurkenningu í menntakerfinu sem hann verðskuldar verður mikil þörf fyrir vel menntaða kennara. Ekki efast ég um þörf Norðmanna og annarra fiskveiðiþjóða fyrir vel menntað starfsfólk í sjávarfitvegi, en því brýnni verður þörf okkar Íslendinga sem sjávarútvegurinn er þjóðarbúi okkar mikilvægari. Íslenskur sjávarútvegur stendur frammi fyrir mörgum óleystum vandamálum. Þróun er ör, gömul vandamál eru leyst, en ný skapast sem leysa verður. Okkur vantar fólk með víðtæka alhliða þekkingu sem skoðar vandamálin frá nýjum sjónarhóli.“ Það er því von okkar flm., að alþm. sjái sér fært að samþykkja till. þessa og að framkvæmd hennar auki á veg sjávarútvegsins og virðingu með þjóðinni. Að lokinni þessari umr. legg ég til að till. verði vísað til menntmn.



Herra forseti. Þessi þáltill. er flutt af fjórum hv. þm. og tilheyra þeir hver sínum flokki. Ég vil taka það alveg sérstaklega fram, að ég tek undir þá stefnu, sem fram kemur í þessari till., um það að stefna beri markvisst að því að koma á kennslu í útvegsfræðum á háskólastigi hér á landi. Ég er því samþykkur efni tillögunnar. Ég vil jafnframt geta þess, að þessi mál hafa verið til umræðu nú um nokkurt skeið innan Háskólans og þar er vilji fyrir því, að tekin verði upp skipuleg kennsla í útvegsfræðum. Og ég held að allir séu sammála um að það sé mikil nauðsyn. Þetta vil ég taka sérstaklega fram varðandi þetta mál, og ég vona að þessi till. fái eðlilega afgreiðslu hér í hv. Alþingi, verði samþykkt, og ég hygg að það verði einmitt á grundvelli hennar, eftir að fyrir liggur þingvilji, á ýmsan hátt auðveldara fyrir Háskólann að ráðast í þær framkvæmdir og byggja upp það skipulag sem þarf til þess að koma slíkri kennslu fyrir. Mér þykir rétt að geta þess, að ýmiss konar kennsla, sem tengist útvegsfræðum, á sér stað innan Háskólans, eins og tekið er saman í grein eftir Sigurð Haraldsson skólastjóra Fiskvinnsluskólans, sem hann skrifar í blað sem nefnist „Útvegstæknirinn“ og hefur gengið hér um á meðal manna í þinginu. Hins vegar kemur það greinilega í ljós af því yfirliti, sem Sigurður gefur þar um þessa kennslu, að þar vantar samræmingu sem nauðsynleg er til þess að hægt sé að tala um að um sé að ræða heildstæða kennslu í þessum fræðum. Sem sagt: Ég tek undir þá stefnu, sem kemur fram í þessari till., og vil láta þess getið. Ég vænti þess, að till. nái fram að ganga að efni til, og það verður þá þingnefndar að kanna hvort einhverju þurfi að hnika til í orðalagi. Það skal ég ekki ræða frekar hér, en mæli með efni þessarar tillögu.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. þm. Páli Péturssyni, Jóhanni Einvarðssyni, Davíð Aðalsteinssyni og Jóni Helgasyni lagt fram þáltill. um eflingu innlends lyfjaiðnaðar. Till. er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir eflingu innlends lyfjaiðnaðar. Í því sambandi beiti ríkisstj. sér fyrir eftirfarandi atriðum: 1. Lyfjaverslun ríkisins verði efld og kerfisbundið hafin framleiðsla lyfja í stað lyfja sem flutt eru inn og hagkvæmt væri að framleiða innanlands. 2. Freistað verði að samræma átak innlendra lyfjaframleiðenda til eflingar innlendum lyfjaiðnaði. 3. Lyfjanefnd verði gefin fyrirmæli um að skráning innlendra sérlyfja gangi fyrir erlendum. 4. Innlendum lyfjaframleiðendum verði tryggður greiður aðgangur að lánsfjármagni til fjárfestingar, bæði í byggingum og tækjum. 5. Innlendur lyfjaiðnaður fái aðstöðu til verðlagningar hliðstætt því sem gerist með innflutt lyf. 6. Felld verði niður aðflutningsgjöld af áhöldum og tækjakosti til lyfjaiðnaðar ásamt rannsóknatækjum. 7. Ríkisspítölum og öðrum opinberum stofnunum verði gefin fyrirmæli um að kaupa innlend lyf í stað erlendra þar sem gæði og verð eru sambærileg. Sjúkrasamlög taki ekki þátt í kostnaði við erlend sérlyf ef innlend lyf eru sambærileg að verði og gæðum. 8. Leitað verði samkomulags við lækna um að ávísa á innlend lyf þar sem þau eru sambærileg að verði og gæðum við hin erlendu. Lyfjafræðingum verði gefin heimild til að breyta lyfseðli á erlend sérlyf ef innlend lyf eru sambærileg að verði og gæðum, nema áritun læknis kveði sérstaklega á um annað. 9. Rannsóknastofnun Háskóla Íslands í lyfjafræði verði efld til þess að annast nauðsynlegar rannsóknir fyrir lyfjaiðnaðinn. 10. Skipuleg könnun verði gerð á því, hver hinna erlendu sérlyfja, sem nú eru flutt til landsins, gæti verið hagkvæmt að framleiða innanlands.“ Því hefur oft verið varpað fram, að lyfjaiðnaður sé ein þeirra greina iðnaðar sem ætti að geta blómstrað á Íslandi. Er þá sérstaklega bent á að hér á landi eru margir vel menntaðir lyfjafræðingar, lyfjaiðnaðurinn ætti að geta greitt góð laun, talsverðan hluta þeirra lyfja, sem nú eru innflutt, ætti að mega framleiða í landinu og á Íslandi er að finna ýmis hráefni til lyfjagerðar. Staðan er þó sú, að innlendur lyfjaiðnaður er á undanhaldi. Hlutur innlendra lyfja í heildarverðmæti seldra lyfja hefur farið minnkandi með ári hverju. Á Íslandi framleiða aðallega þrír aðilar lyf, auk þess er talsverð lyfjaframleiðsla á Keldum og nokkur í apótekum: Lyfjaverslun ríkisins, sem nú býr við endurbætta aðstöðu og er vel í stakk búin til framleiðslu stungu- og dreypilyfja, auk taflna og annarra lyfja. Pharmaco hf., sem hefur lagt áherslu á töfluframleiðslu, en framleiðir auk þess aðrar tegundir lyfja, sem áður voru framleidd í apótekum. Pharmaco hefur reyndar framleiðsluleyfi aðeins til bráðabirgða, en hyggur á bættan húsakost og aðstöðu. Stefán Thorarensen hf. ræður yfir nýrri aðstöðu til töfluframleiðslu. Innlend lyfjaframleiðsla hefur á undanförnum árum sparað mikið fé. Til sönnunar því má nefna fjölmörg dæmi um samanburð á verði innlendra lyfja og sambærilegra erlendra. Oftast eru í þessu sambandi nefnd lyfin Valíum, sem er innflutt sérlyf, og Diazepam-töflur sem er í reynd sama lyfið og er framleitt hérlendis. 100 töflur 5 mg af Valíum kosta í nóv.1980 9693 gkr., en 100 töflur 5 mg af Diazepam kosta 1568 gkr. Við athugun aðeins nokkurra töflutegunda, sem Lyfjaverslun ríkisins hefur framleitt, kemur í ljós að Lyfjaverslun ríkisins hefur sparað á þessum töflum eingöngu um 670 millj. gkr. á heildsölustigi á síðustu 10 árum, miðað við innflutning. Hér er miðað við það verð, sem Lyfjaverslun ríkisins selur þessar töflur á, en sjálfsagt þyrfti að skoða nánar bókhald til þess að sjá hvort sparnaður er í raun enn þá meiri en þarna kemur fram. Sé tekin öll framleiðsla lyfjaframleiðendanna þriggja er hér um miklar fjárhæðir að ræða. Sparnaður ríkisins er mjög verulegur. Nú er það svo, að sjúklingur greiðir í nóv. 1980 3000 gkr. fyrir 100 töflur 5 mg af Valium og Tryggingastofnun mismuninn eða 6693 gkr. Hins vegar mundi sjúklingur greiða 1100 gkr. fyrir 100 töflur 5mg af Diazepam, en Tryggingastofnunin mismuninn eða 468 gkr. Í þessu sambandi er rétt að benda á að sjúklingurinn greiðir sama gjald samkvæmt núgildandi reglum, hversu stór sem lyfjaskammturinn er. Þetta freistar manna til að hafa lyfjaskammtinn eins stóran og læknirinn fæst til að hafa hann, þar eð greiðslan er sú sama. Rannsóknir erlendis frá benda til að einmitt af þessum orsökum sé verulegu magni lyfja fleygt, vegna breyttrar lyfjagjafar eða hins takmarkaða geymsluþols þeirra. Vegna þess að greiðslan er sú sama birgja menn sig upp af lyfjum sem þeir þurfa ekki að nota og verða síðan að fleygja vegna takmarkaðs geymsluþols eða breyttrar lyfjagjafar. Óskynsamlegt er að hafa reglur beinlínis hvetjandi í þessa átt og flytja inn dýr lyf sem síðan er hent. Nauðsynlegt er að setja hámark á magn lyfja á hverjum lyfseðli, miða t. d. við eins mánaðar notkun. Ekki er unnt að slá fram í fljótu bragði hversu mörg þeirra erlendu sérlyfja, sem nú eru flutt inn, mætti framleiða innanlands. Könnun þarf til þess að svara þeirri spurningu. Í grein, sem Guðmundur Steinsson lyfjafræðingur ritaði í des. 1979 og hann nefnir „Innlend lyfjaframleiðsla“, segir hann m. a.: „Á íslenskum lyfjamarkaði er mikill fjöldi erlendra lyfja, sem á tiltölulega skömmum tíma á að vera hægt að hefja framleiðslu á hér á landi, ef rétt er á málum haldið. Þess má geta, að Pharmaco hf. hefur aðallega beitt sér að undirbúningsrannsóknum á átta lyfjategundum, sem það gæti á næstu tveimur árum hafið framleiðslu á og annað öllum íslenska markaðinum, án viðbótarfjárfestingar í vélum og tækjum. Í dag“ - þ. e. í okt 1979 - „er verðmæti þessara erlendu sérlyfja um 590 millj. ísl. gkr. á heildsöluverði á ársgrundvelli.“ Í okt. 1979 var þarna um að ræða 590 millj. gkr. á heildsöluverði. Þessi tala þessara átta lyfja er í okt. 1980 763 millj. gkr. og gæti hæglega verið um 900 millj. gkr. nú. Hér nefnir Guðmundur Steinsson þó aðeins örfá lyf. Margir kunna að velta því fyrir sér, hvort einkaleyfi hinna erlendu lyfjaverksmiðja verði ekki þrándur í götu. Einkaleyfi eru tímabundin, en taka ekki til virka efnisins sjálfs, heldur framleiðsluaðferðar þess. Lyfjaverksmiðjur geta fengið einkaleyfi á nafni lyfs og framleiðsluaðferð virka efnisins. Þeir, sem fundið hafa aðrar aðferðir til framleiðslu á hlutaðeigandi efni, selja hins vegar oft „virk efni“ á frjálsum markaði. Íslensk lyfjaframleiðsla byggist fyrst og fremst á efnum sem þannig er unnt að kaupa. Sumir telja að Íslendingar gætu átt möguleika á framleiðslu á hráefni til lyfjagerðar. Það mál þyrfti að athuga nánar. Vert er að geta frumkvæðis fyrirtækisins G. Ólafsson hf. sem nú hefur hafið tilraunaútflutning á blóði fylfullra mera til lyfjaframleiðslu. Um röksemdir þess að efla innlendan lyfjaiðnað mætti margt segja. Guðmundur Steinsson nefnir í grein sinni: „Innlendur lyfjaiðnaður veitir erlendum lyfjaframleiðendum samkeppni og heldur lyfjaverði innan sanngjarnra verðlagsmarka. 2. Innlendur lyfjaiðnaður sparar þjóðinni gjaldeyri. 3. Innlendur lyfjaiðnaður eykur innlenda þekkingu á sviði lyfjarannsókna og lyfjaframleiðslu og skapar íslenskum rannsóknarstofnunum frekari möguleika á hagnýtum rannsóknarverkefnum. 4. Innlendur lyfjaiðnaður getur tekið við auknum mannafla, bæði með og án sérþekkingar. 5. Innlendur lyfjaiðnaður er hagkvæmari en ýmis annar iðnaður, þar sem ekki er um að ræða mikla hráefnisflutninga til landsins og framleidd er háþróuð og dýr vara, þannig að hráefniskostnaður er að meðattali 27% af heildarverðmæti. 6. Innlendur lyfjaiðnaður gefur umbúðaframleiðendum aukna sölu. 7. Íslensk stjórnvöld tapa engum tolltekjum þótt þau styðji innlendan lyfjaiðnað.“ Í lyfjalögum, nr. 49/1978, var kveðið á um staðfestingu lyfjaforskrifta og skráningu lyfja og framleiðslu lyfja. Í reglugerð nr. 334/1979 eru síðan ákvæði um skráningu innlendra sérlyfja. Með þessari reglugerð er mjög hert á kröfum til og eftirliti með innlendum lyfjaframleiðendum. Lyfjanefnd sér um skráningu sérlyfja og er algengt að biðtími skráningar sé um tvö ár. Þennan tíma þyrfti að stytta því að innlendum lyfjaframleiðendum er ókleift við núverandi verðlagsákvæði innlendrar lyfjaframleiðslu að leggja í dýrar rannsóknir og athuganir á lyfjum og bíða síðan mánuðum og árum saman eftir skráningu þeirra. Því er í þessari þáttill. bent á nauðsyn þess, að skráning innlendra sérlyfja hafi forgang, sem og nauðsyn þess, að verðlagningarákvæði innlendrar framleiðslu verði rýmkuð. Lyfjaframleiðsla byggir á mikilli fagþekkingu. Fyrirtækjunum er nauðsyn að auka þessa þekkingu og efla og geta búið yfir hentugasta tækjakosti ef samkeppni við innflutning á að vera raunhæf. Því þarf að leysa þessa framleiðslu undan óraunhæfum verðlagsákvæðum. Sumir nefna lyfjaframleiðslu hérlendis til útflutnings. E. t. v. gæti það orðið á síðari stigum málsins. Lyfjamarkaðurinn er mjög sérstæður markaður. Kaupandi lyfjanna hefur í flestum tilvikum lítið vit á, hvað hann er að kaupa, og ræður raunar litlu sem engu um lyfjaval. Læknirinn ákveður lyfið, sjúklingurinn neytir þess, en ríkið greiðir fyrir það. Fyrir ríkisvaldið eru því í lyfjamálum margir þættir sem mikilsvert er að hafa gát á. Ýmsar stórar og ríkar þjóðir hafa talið nauðsynlegt að taka lyfjamálin föstum tökum. Í mörgum fylkjum Bandaríkjanna er talið að spara megi verulegar fjárhæðir með því að lyfjafræðingar megi breyta lyfseðli læknis og velja ódýrara lyf þegar um sama lyf er að ræða. Sumar þjóðir gera reglulega athugun á því, hvaða lyf tæknar velja, og aðvara lækna sem velja fremur dýru lyfin. Bretar og Vestur-Þjóðverjar hafa átt í stríði við fjölþjóðafyrirtækin og þvingað þau til að lækka verð á sumum lyfjum. Hérlendis er mikilvægt að innlend lyf séu valin ef verð og gæði eru sambærileg við erlend sérlyf. Enginn vafi er á því, að innlendur lyfjaiðnaður getur orðið mikilvæg atvinnugrein á Íslandi ef rétt er á málum haldið. Flutningsmenn hafa við tillögugerð notið upplýsinga og ráðlegginga frá þeim Erlingi Eðwald, forstjóra Lyfjaverslunar ríkisins, og Guðmundi Steinssyni deildarstjóra lyfjaþróunardeildar Pharmaco hf. Ég vil í þessu sambandi alveg sérstaklega leggja áherslu á það, að þegar menn tala um aukningu eða fjölgun atvinnutækifæra á Íslandi hættir mönnum um of að líta til orkufreks iðnaðar, stóriðju eða slíkra fyrirtækja sem krefjast geysilegrar fjárfestingar. Ekki vil ég draga úr því, að okkur sé nauðsyn á að selja okkar miklu orku og fá fyrir hana fé til þess að bæta lífskjörþjóðarinnar. En hitt er enginn vafi, að vaxtarbroddur íslensks iðnaðar getur í talsvert miklum mæli legið í þeim iðngreinum, sem byggja á þekkingu og lærdómi, sem byggja á talsverðu sérhæfðu vinnuafli. Í lyfjaiðnaði eigum við marga góða, vel menntaða menn. En það er ekki bara á því sviði, heldur er ég einnig sannfærður um að í ýmsum léttum efnaiðnaði gætu Íslendingar átt mikla möguleika. Það er vafalaust hægt að framleiða hér mörg hráefni til lyfjaiðnaðar, framleiða hér hormóna og enzym eða hvata úr ýmsum hráefnum, sem hér falla til, svo sem sláturúrgangi og jafnvel fiskúrgangi. Lungu og garnir eru mikilvægt hráefni einmitt í slíkri framleiðslu. Það væri ekki lítils virði ef stjórnvöld mörkuðu stefnu hér í landi um uppbyggingu á slíkum léttum iðnaði, ekki hvað síst vegna þess að fjölmörg þeirra ungmenna, sem leita fyrir sér með háskólanám eða langskólanám, velta því mjög fyrir sér hverju sinni hvert skuli stefna, hvað skuli læra, við hvað fáist vinna. Slík stefnumörkun gæti orðið mörgum hvatning að leggja út í nám einmitt á þessari braut og þá efling fyrir iðnaðinn um leið. Án þess að lasta greinar eins og félagsfræði og sálarfræði og aðrar slíkar, þá er það auðvitað takmarkað hversu mörgum okkar fámenna þjóð getur veitt atvinnu á slíkum sviðum. Það er því enginn vafi, að einmitt tengsl milli stefnumörkunar stjórnvalda í atvinnumálum sem þessum og Háskólans og hans starfs eru mjög mikilvæg. Herra forseti. Ég vil leggja til að þáltill. verði vísað til allshn. að loknum umr.



Herra forseti. Ég átti satt að segja von á því að þetta mál yrði sent til atvmn., þar sem ég á sæti, og þar gæfist mér kostur á að fjalla frekar um þetta ágæta mál. Og ég vil nú alla vega biðja hæstv. forseta að kanna það til hlítar, hvort tillagan á ekki fremur heima í atvmn. en í allshn. Sþ. eðli málsins samkvæmt, og beini þeim tilmælum til hæstv. forseta sem er jafnframt einn af flm. málsins. Að sjálfsögðu er þetta ekki neitt stórmál, en það kemur samt sem áður dálítið á óvart, að ætlunin sé að senda það til allshn., þegar skýrt er tekið fram í fyrirsögn að till. sé til þál. um eflingu innlends lyfjaiðnaðar. Samt sem áður getur það verið álitamál. Það skal tekið fram, að ég fer ekki fram á að þetta mál færi til nefndarinnar vegna þess að það vanti lyfjagjöf til að lífga þá nefnd við, því að ég get sagt þær fréttir, að hún hélt fund fyrir þingfund í dag og fór þar fram ýmiss konar vinna. Þ. á m. voru sendar út til umsagnar 15 þáltill. og rætt var um 10, sem umsagnir hafa komið um, og ákveðið að halda fundarhöldum áfram strax í næstu viku.

Það er haft fyrir satt, að hún hafi étið allt þetta Valium sem um getur í þáltill.

Þar sem hv. þm., sem kallar fram í, virðist vera betur að sér um störf þessarar nefndar en ég, þá held ég að ég vísi til hans um frekari störf nefndarinnar. En það skal tekið fram hans vegna, að hv. þm. Garðar Sigurðsson var ekki á fundinum. Ég vil fyrst af öllu segja það, að það er auðvitað mjög þakkarvert að þessi þáltill. skuli lögð fram hér í Sþ., og það er satt að segja nokkuð óvenjulegt að hv. þm. taki sig til og vinni jafnmikið eins og virðist hafa verið gert við undirbúning slíkrar þáltill. sem þessarar. Ég er þó ekki viss um að allt það, sem kemur fram í þessari till., sérstaklega í þeim tíu liðum sem sérstök áhersla er lögð á, sé með þeim hætti að hvað eina geti orðið lyfjaiðnaðinum hér á landi til framdráttar. Ég hygg reyndar að það sé fyrst og fremst eitt atriði sem gæti jafnvel leyst úr læðingi þann kraft sem til er í landinu, og það er fimmta atriðið, sem fjallar um að innlendur lyfjaiðnaður fái aðstöðu til verðlagningar hliðstætt því sem gerist með innflutt lyf. Þetta er aðalatriði másins.  Aðrir liðir aftur á móti eru kannske fremur sjálfsagðir hlutir, en sumt orkar hins vegar algjörlega tvímælis, eins og t. d. að fella niður aðflutningsgjöld, sem kemur fram í 6. liðnum. Og þá orkar líka tvímælis 7. liðurinn um það að gefa fyrirmæli um kaup á innlendum lyfjum. Eins og réttilega kemur fram í grg. með þáltill. hefur þetta verið reynt annars staðar og þar er þessu stýrt. En það er ekki sjúklingurinn sjálfur sem ræður hvaða lyf hann tekur, það eru læknarnir sem gera það. Og þeir fara eftir sínum siðareglum, og ég er hræddur um að þeir fáist ekki til að hlíta slíkum fyrirmælum. Hitt er svo annað mál, að með óbeinum hætti, eins og t. d. er nefnt í grg. þáltill., má auðvitað með vissu millibili benda læknum, sem fyrst og fremst nota dýrari lyfin, á að eftir því hafi verið tekið. Það mætti gjarnan birta slíkt og reyndar mætti birta meira af því, ef um það er að ræða að einstakir læknar skeri sig úr hvað þetta varðar. Á þetta bendi ég ekki vegna þess að þetta kann sjálfsagt að vera æskilegt frá sjónarmiði lyfjaiðnaðarins. Ég bendi á þetta fyrst og fremst vegna þess, að það eru á þessu vankantar, þar sem læknarnir hafa auðvitað að miklu leyti síðasta orðið í þessum efnum. Og það hefur margsinnis komið fyrir, að lyf, sem talin hafa verið jafngóð, hafa ekki reynst það þegar tímar liðu fram, og oft er það þannig, að verðmunurinn liggur í gæðum, þótt hitt sé auðvitað einnig til. Mér finnst jafnframt í grg. vera gert of mikið úr ágóð a af Lyfjaverslun ríkisins, og ég skal styðja það nokkrum rökum. Þau eru fyrst og fremst þau, að ég efast um að í rekstri Lyfjaverslunar ríkisins sé tekið tillit til hins gífurlega mikla stofnkostnaðar sem hefur orðið hjá fyrirtækinu og allir kannast við sem fylgst hafa með húsnæðismálum Lyfjaverslunarinnar. Mér þykir eðlilegt að á þetta sé bent, því að ekki er alltaf hægt hjá ríkisfyrirtæki að taka rekstrarreikninga fyrirtækjanna og bera þá síðan saman við önnur fyrirtæki. Stundum a. m. k. er ekki tekið tillit til þessa stofnkostnaðar. Ég skal fúslega viðurkenna að ég er þessu sérstaka máli ekki gjörkunnugur, en ég bendi á að það sé varhugavert að bera þetta saman nema að þessu atriði sé gáð. Eins og vitað er eru það fyrst og fremst „forskriftarlyf“ og „eftirlíkingar“ sem framleidd eru hér á landi, því að það er hárrétt sem kemur fram bæði í grg. og þar af leiðandi enn fremur í ræðu hv. flm. að rannsóknirnar eru auðvitað langsamlega viðamesti þáttur framleiðslustarfsins. Rannsóknarþátturinn tekur allt að 15 ár við gerð sumra lyfja, og þar þarf að koma til samstarfs framleiðandans og venjulega sjúkrahúsa sem gera tilraunir með lyf. Oftast er það þannig, að það eru mörg sjúkrahús sem gera tilraunirnar, og þá jafnvel við mismunandi skilyrði, þannig að það er fyrst og fremst verkefni fyrir stórþjóðir að efna til slíks rannsóknarstarfs og mjög erfitt um vik fyrir smærri þjóðir og þá ekki síst örsmáar eins og við Íslendingar erum. Hitt er annað mál, að það er auðvitað fullgilt að framleiða hér lyf sem eru þá forskriftarlyf eða eftirlíkingar. Og það er ekkert óeðlilegt við það nema síður sé, að við gerum það eins og fjöldamargar aðrar þjóðir sem nánast svindla á einkaleyfislöggjöf annarra landa, því að þótt einkaleyfið nái aðeins til framleiðsluaðferðanna er það vitað og opinbert leyndarmál, að einmitt slíkum hugmyndum er nánast stolið, lítils háttar breytt, og síðan eru lyf framleidd án þess að framleiðandinn í öðru landi borgi nokkurn hluta rannsóknarkostnaðarins sem farið hefur í að framleiða upphaflega lyfið. Í þessu sambandi er m. a. rétt að geta þess, að það er í mörgum tilvikum hægt að kaupa til landsins meira að segja ódýrari lyf, sem framleidd eru með þeim hætti, heldur en sum þeirra lyfja sem Lyfjaverslun ríkisins, svo dæmi sé tekið af innlendum lyfjaframleiðanda, getur framleitt á. Í þessu sambandi er m. a. rétt að geta þess, að það er í mörgum tilvikum hægt að kaupa til landsins meira að segja ódýrari lyf, sem framleidd eru með þeim hatti, heldur en sum þeirra lyfja sem Lyfjaverslun ríkisins, svo dæmi sé tekið af innlendum lyfjaframleiðanda, getur framleitt á. Það, sem kannske skiptir mestu máli og ég held að sé aðalröksemdin fyrir því að flytja slíka þáltill., sem ég tel vera góðra gjalda verða og merkilegt og gott framtak, er auðvitað öryggisatriði sem felst í því að hér sé hægt að framleiða lyf, því að þau lyf, sem hægt er að vinna hér á landi, eru þau lyf sem þurfa að vera til öryggisins vegna. Það eru þessi öryggissjónarmið sem ráða þess vegna kannske langmestu um það, að við þurfum að byggja upp innlenda lyfjagerð, auk atvinnusjónarmiðamma sem réttilega komu fram hjá hv. flm. En varðandi þau atriði sérstaklega tel ég að þessi atvinnuvegur eigi aðeins að njóta sömu skilyrða og aðrar atvinnugreinar í landinu. Það er auðvitað sjálfsagt og eðlilegt að hann fái lánafyrirgreiðslu og aðra fyrirgreiðslu bankastofnana eins og aðrar atvinnugreinar. En ég tel varla forsvaranlegt að hann fái niðurfellingu á gjöldum umfram annan iðnað. En auðvitað á hann að fá sömu niðurfellingu og annar iðnaður, og ég veit að hv. þm. er mér sammála um það, að fella þarf niður aðflutningsgjöld af aðföngum iðnaðar, tækjum, vélum og hráefni, ekki aðeins lyfjaiðnaðar, heldur alls iðnaðar í landinu. Og um það hefur verið fjallað í sölum Alþingis mörg undanfarin ár, að ríkisstj. hefur ekki staðið í skilum við iðnaðinn hvað þetta varðar vegna inngöngunnar í EFTA á sínum tíma. Ég ítreka það, herra forseti, að mér finnst þessi þáttill. vera gott framlag. Ég hef að sjálfsögðu bent á þau atriði sem mér finnst þurfa frekar skoðunar við, og nefnt þau sem ég er ósammála, en tel engu að síður að þetta mál eigi að fá eðlilega og góða meðhöndlun í nefnd. Og ég tel fulla ástæðu til að samþykkja slíka þáttill. með viðeigandi breytingum, ekki síst vegna þess að um þessar mundir er verið að vinna að lyfjadreifingarlagafrv., að því er ég best veit. Og það hefur vissulega þýðingu, ekki síst vegna þess að í vissum tilvikum verður að varast það, að lyfsalar, þeir sem dreifa lyfjunum, og læknar, sem endanlega ákveða hvaða lyf eigi að gefa, séu jafnframt framleiðendur eða innflytjendur á þessu sviði. Og þar læt ég staðar numið varðandi þetta mál, enda e. t. v. kominn inn á of hættulegar brautir.



Herra forseti. Ég tel fyrst sérstaka ástæðu til að taka undir orð hv. 1. flm. þessarar till. um vaxtarbrodd íslensks iðnaðar utan allrar stóriðju. Þeirri yfirlýsingu ber svo sannarlega að fagna. Hún er réttmæt og sjálfsögð og við mættum gjarnan huga betur að því, hversu raunhæft og rétt þetta er í öllu stóriðjuþruglinu sem yfir okkur gengur stundum. Ég get tekið undir meginefni þeirrar þáltill., sem hér er lögð fram, og er ekki ósammála út af fyrir sig neinum sérstökum lið sem þarna er nefndur, enda hlýtur það að vera svo, að þegar nefnd fær þetta til meðferðar verður um hvern einstakan lið fjallað og menn velta því fyrir sér, hvað skuli þar tekið sérstaklega og hverju skuli breytt og hvað jafnvel niður fellt til þess að menn nái þar samkomulagi. Þetta kallar hins vegar á spurninguna um það, sem hv. síðasti ræðumaður kom inn á, að okkur vantar í raun og veru nýja löggjöf varðandi lyf almennt, lyfjadreifingu, framleiðslu og sölu þeirra. Og það er mikil nauðsyn á því að fá nýja löggjöf fram af því tagi. Það er mikil ástaða til að minna á það, að núv. ríkisstj. vinnur hér að. Og það er full ástaða fyrir alla að ná þar saman og láta ekki togstreitu, sem um sumt kann að vera annarleg innan þessarar greinar, ráða þar um of ferðinni. Það er rétt að minna á þetta hér, kannske alveg sérstaklega að rifja þetta upp fyrir okkur hv. 1. flm., vegna þess að við höfum verið tilnefndir hvor af sínum stjórnaraðila til þess að fjalla sérstaklega um frv. af þessu tagi. Og ég held að það gildi um okkur báða, að við höfum ekki lagt okkur nægilega fram til þess að ganga vel til verks.  Þrátt fyrir þessa till., sem lýtur að ýmsu utan við það sérstaka frv. sem við höfum nú verið að fjalla um, hv. 1. flm., þá veit ég að við munum áfram vinna að lyfjadreifingarfrv. og ná þar um fyrr eða síðar samstöðu. Ekki bara við tveir, heldur einnig þriðji stjórnaraðilinn. Og ég held að á þessu sé mikil nauðsyn. Það kallar á ýmislegt af því sem kemur fram í þeim töluliðum sem hérna eru sérstaklega nefndir, kallar beinlínis á nýja lagasetningu um sölu og framleiðslu lyfja. Og þar þurfum við að fá fram sem skýrust og ákveðin lagaákvæði, þó að hér sé einnig komið inn á önnur ákvæði sem ég get tekið undir. Á sínum tíma gerðum við hv. þm. Stefán Jónsson svipaða tilraun og hér er gerð til að vekja athygli á þessu máli og fluttum till. til þál. um eflingu innlendrar lyfjaframleiðslu. Og með leyfi hæstv. forseta sakar ekki að lesa hana. Hún var ekki svona ítarleg og vel undirbúin, en þó freistuðum við þess að afla okkur greinargóðra upplýsinga sem við gátum komið með inn í umræðuna. Tillagan var styttri, en þó nokkuð ákveðið orðuð: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta undirbúa frv. á þá lund, að innlend lyfjaframleiðsla njóti forgangs umfram innflutt lyf sé hún fyllilega samkeppnisfær. Að því leyti sem innlend lyf eru talin jafngóð erlendum verði læknum lögð viss skylda á herðar að nýta þau umfram hin erlendu lyf og jafnframt verði stuðlað að fjölbreyttari lyfjaframleiðslu en nú er.“ Hér er í raun og veru komið inn á kannske þrjú þau atriði sem mestu máli skipta í þeirri till. sem nú er til umfjöllunar. Ekki er ég að vekja athygli á þessari till. vegna hugvitsemi okkar hv. þm. Stefáns Jónssonar á sínum tíma, þó að hana beri vissulega að meta. Hins vegar vil ég taka það fram, að þetta var gert á þeim tíma þegar ljóst var að ekkert var á döfinni af hálfu stjórnvalda varðandi frumvarpsgerð eða undirbúning að frv.- gerð, hvorki um lyfsölu né lyfjaframleiðslu, þannig að við höfðum ríka ástæðu til að ýta hér á eftir -  Aðalástæðan til þess, að ég minni á þessa till. nú, er í raun og veru sú, að hún rennir stoðum undir samþykkt þeirrar till. sem hér um ræðir, af því að þá fékk till. þessi hinar bestu undirtektir. Ef mig misminnir ekki töluðu fulltrúar allra flokka í Ed. um þessa till., lýstu yfir stuðningi við hana, og það sem okkur þótti vænst um var viss stuðningur hv. þáv. þm. Odds Ólafssonar við meginefnisatriði till. þó að hann vildi þar hafa nokkurt annað orðalag á. En þrátt fyrir það að við endurflyttum þessa till. og fengjum hana í nefnd tvívegis til skoðunar, og menn væru þá að fást við hin sömu vandamál og hv. 1. flm. benti á að væru til staðar, ekkert síður alvarleg þá en nú, varðandi þá mismunun sem hér er um að ræða, þá fór nú samt svo, að þessi till. var ekki afgreidd. Þó að ég ætti þá sæti í þeirri nefnd, sem fékk þessa till. til meðferðar og reyndi mitt besta, þá náði þessi till. ekki samþykki þrátt fyrir góð orð þm. Þannig vill það því miður oft verða. Ég fagna hins vegar eindregið því sem hv. þm. Friðrik Sophusson sagði hér áðan um hið nýja líf sem hv. atvmn. hefur fengið -  En sem sagt, ég vildi aðeins vekja athygli á því, að þrátt fyrir það að meiri hl. þm. sé sammála um meginatriðið, um nauðsyn þess að efla innlendan lyfjaiðnað, veita honum ákveðinn forgang, þá er eins og það gangi ekki sérlega vel fyrir okkur að koma því í gegn. Við skulum horfast í augu við þau vandamál, sem eru innan þessa lyfjaiðnaðar, og þá vissu togstreitu, sem þar ríkir milli einstakra aðila, og ekkert horfa fram hjá því að þar eru viss vandamál á ferðinni, því miður, hjá okkur eins og í fleiri greinum. Menn eru að togast á um hluti sem verða að aðalatriðum hjá þeim og menn láta sér vaxa um of í augun, en eru í raun og veru alger aukaatriði þegar að meginmálinu er komið. Og við skulum um leið leggja áherslu á það, að við þurfum að ýta á eftir því við stjórnvöld - og við hv. 1. flm. höfum þar sérstaka skyldu - að lyfjadreifingarfrv. og lyfsölufrv. nái sem fyrst fram að ganga á viðunandi hátt.



Herra forseti. Ég vil sérstaklega þakka þeim þm., sem hér hafa tekið til máls, mjög jákvæðar undirtektir við þessa þáltill. Ég vil líka taka undir þau orð þeirra, að þessi till. fái athugun í nefnd. Finni menn á henni einhverja vankanta eða eitthvað sem bæta má, þá vonast ég til að um það verði efnislega fjallað og það vandlega. Um þær aths., sem hv. 10. þm. Reykv., Friðrik Sophusson, kom hér með, vil ég fara fáeinum orðum. Hann dró nokkuð í efa þær tölur sem hér eru dregnar fram í grg. varðandi hagnað ríkisins af framleiðslu Lyfjaverslunar ríkisins eða samanburð á verði sem þar kemur fram. Aftast í þessari þáltill., á aftasta blaði hennar, er birt tafla sem Lyfjaverslun ríkisins hefur látið vinna núna í jan. 1981, þar sem heildsöluverð á nokkrum framleiðslutegundum Lyfjaverslunar ríkisins í 10 ár er borið saman við heildsöluverð innfluttra sambærilegra lyfja. Þessa töflu hef ég notað. Nú dregur hv. 10. þm. Reykv. nokkuð í efa að þessar tötur muni standast og spyr þá m. a. hvernig bókhald fyrirtækisins sé fært og hvernig stofnkostnaður hinnar nýju deildar þar komi inn í þetta, hvort hann komi inn í þetta verð og hvernig þessar tölur snúi. Ég skal fúslega játa það, að ég er ekki inni í bókhaldi Lyfjaverslunar ríkisins til þess að geta skorið úr þessu. En ég geri mér fyllilega grein fyrir hvað það er sem þm. á við, og það mætti sjálfsagt skoða betur. Kannske er þessi hagnaður meiri en þarna kemur fram, og kannske er hann eitthvað minni ef bókhaldsreglum væri öðruvísi beitt. Því kann ég ekki að svara. Hins vegar hygg ég að það muni vera í lögum, að Lyfjaverslun ríkisins skuli ekki rekin með hagnaði.

Það eru skratti góð lög.

Það eru skratti góð lög, já. Ég hygg nú að það kunni að hafa haldið þessu ágæta fyrirtæki eitthvað niðri og ég efast um að ákvæði slíkra laga séu sanngjörn. Hv. þm. fór nokkrum orðum um aðrar greinar. Sérstaklega talaði hann um þetta að felld yrðu niður aðflutningsgjöld af áhöldum og tækjakosti og nefndi reyndar aðföng líka. Hér er nánast, ef ég man rétt, fylgt þeim þáltill. sem fyrir liggja til iðnþróunar, sem ríkisstj. hefur lagt fram um almennan iðnað, þannig að hér er ekki verið að fara fram á nein sérréttindi fyrir lyfjaiðnað, heldur eingöngu verið að ítreka það, að eigi þessi iðnaður að standa í samkeppni við erlendan lyfjaiðnað verður hann að njóta slíkra kjara. Hv. 10. þm. Reykv. fór nokkrum orðum um 7. liðinn í þáltill. sem hljóðar svo, að ríkisspítölum og öðrum opinberum stofnunum verði gefin fyrirmæli um að kaupa innlend lyf í stað erlendra þar sem gæði og verð eru sambærileg. Og hann ræddi nokkuð um reglur lækna og taldi að þarna gætu verið einhver ljón á veginum. Í 8. liðnum er reyndar sagt: Leitað verði samkomulags við lækna um að ávísa á innlend lyf þar sem þau eru sambærileg að verði og gæðum við hin erlendu. Ég skal fúslega játa að það kunna að vera einhverjir erfiðleikar á vegi þarna. En ég hygg að í mörgum tilvikum, ef ekki flestum, séu lyfjafræðingar ekki síður dómbærir á gæði lyfs heldur en læknar. Og ég efast um - og ég árétta það, að ég efast mjög mikið um að tæknar setji sig inn í það, þó um sömu lyf sé að ræða, hvaða lyf sé hagkvæmast fyrir Tryggingastofnun að keypt sé.

Það eru framleidd fleiri lyf heldur en læknar þurfa að ávísa.

Það er alveg rétt.

T. d. tröllamjöl.

Ég heyri að hv. þm. er vel inni í þessum málum. En hvað sem því líður, þá er sagt í grg. með þessari þáltill., að hér sé um það stóran útgjaldalið að ræða fyrir íslenska ríkið að vel þurfi að huga að, og erlendar þjóðir margar, sem bæði eru stærri og ríkari en okkar íslenska þjóð, hafa talið mikla nauðsyn á að fylgjast mjög fast með þessum málum. Hér er talað um að leita samkomulags við lækna um þessi atriði, og það kæmi mér á óvart ef ekki væri ríkur skilningur hjá þeim einmitt um þessi mál. Hins vegar kom hv. þm. ekki inn á atriði þarna sem vafalaust þyrfti að skoða betur, varðandi það hvort einhverjar hugsanlegir árekstrar gætu orðið við fríverslunarsamninga, sem Íslendingar hafa gert, þar sem segir t. d. í framhaldi af þessum 7. lið að sjúkrasamlög taki ekki þátt í kostnaði við erlend sérlyf ef innlend lyf eru sambærileg að verði og gæðum. Ég skal ekki segja um það, það þarf að skoða, hvort þetta kann að rekast á við samninga sem Íslendingar hafa gert. Það má vel vera, að niðurstaða af þeirri athugun gæti orðið sú, að Tryggingastofnun eða sjúkrasamlög tækju ekki meiri þátt í kostnaði við erlend lyf en innlend, ef þau eru sambærileg að verði og gæðum, og þá yrði sjúklingur að greiða sjálfur hærri mismun, ef hann vill heldur hið erlenda dýra lyf, sé annað innlent á boðstólum sem að mati lækna og lyfjafræðinga er jafngott, og í mörgum tilvikum er um að ræða nánast sama lyfið. Hér er líka í 8. lið atriði þar sem segir að lyfjafræðingum verði gefin heimild að breyta lyfseðli á erlend sérlyf ef innlend lyf eru sambærileg að verði og gæðum, nema áritun læknis kveði sérstaklega á um annað. Sjálfsagt mætti halda mjög langa ræðu um þetta atriði. Eftir þeim gögnum, sem ég hef komist yfir, virðast a. m. k. nokkur ríki Bandaríkjanna hafa sett lög í þessa átt og þau telja samkv. þeim gögnum, sem ég hef séð, að þetta hafi sparað verulegt fjármagn því að í mörgum tilvikum er um að ræða sama lyfið með mismunandi nafni, - þarna hafi verið um verulegan sparnað að ræða án þess að nokkuð væri slakað á gæðum. Hins vegar kann þetta mál að snerta lyfjadreifingarfrv. sem hér var gert að umræðuefni áðan og hv. 2. þm. Austurl. ræddi sérstaklega. Eitt af þeim atriðum, sem menn hafa mjög mikið velt fyrir sér varðandi lyfjadreifingarfrv., er einmitt þetta, að smásala lyfja er í höndum lyfjafræðinga og þeir hafa einokun á þeirri smásölu. Í framhaldi af því hafa menn velt því mjög fyrir sér, hvort eðlilegt sé að smásali lyfja geti jafnframt verið umboðsmaður fyrir erlenda sérlyfjaframleiðendur og hvort hugsanlega gætu orðið í slíku tilviki einhverjir hagsmunaárekstrar. Þetta hefur mikið verið rætt varðandi lyfjadreifingarfrv., sem ég vonast til að verði lagt fram mjög fljótlega enn á ný hér á þinginu. Hins vegar er það svo samkv. gögnum sem ég hef fengið í hendur í dag, að t. a. m. í Danmörku snúast umræðurnar ekki um það, hvort apótekarinn eða smásali lyfja eigi að hafa rétt til að vera umboðsmaður erlendra sérlyfjaframleiðenda, heldur miklu frekar hitt, hvort það geti samrýmst að hann sé smásali og jafnframt framleiðandi lyfja, hvort þar geti orðið hagsmunaárekstrar. Og mér sýnist af lyfjasérfræðiritum í Danmörku, að umræðurnar í Danmörku snúist um þetta núna, um framleiðslu lyfja annars vegar og smásölu lyfja hins vegar. Og þá kann maður að velta fyrir sér aftur, ef lyfjafræðingi er gefinn kostur á að breyta lyfseðli læknis á erlend sérlyf yfir á innlend, hvort þar gæti orðið hagsmunaárekstur ef lyfjafræðingurinn er sjálfur framleiðandi að þessu innlenda lyfi eða á þar hagsmuna að gæta. Þarna eru málin kannske glettilega flókin og þurfa skoðunar við, og þar gætum við e. t. v. horft betur til nágrannaþjóðanna sem vafalaust hafa unnið miklu meira á þessum sviðum en við. Hv. 10. þm. Reykv. gerði það að umræðuefni, að framleiðslan hér væri að mestu leyti forskriftarlyf eða það sem hann kallaði eftirlíkingar. Það kemur líka fram í grg., að innlend lyfjaframleiðsla byggir mest á kaupum virkra efna, sem seld er á frjálsum markaði erlendis, en eru nánast sömu efnin og eru í mörgum öðrum lyfjum, en upphaflegi lyfjaframleiðandinn hefur eingöngu einkaleyfi á ákveðinni framleiðsluaðferð. Sá, sem þannig framleiðir, hefur auðvitað ekki lagt í rannsóknarkostnað eða þær feiknamiklu og dýru tilraunir og þá leit sem liggur að baki framleiðslu lyfsins. Þetta er alveg rétt. Ég held að innlend lyfjaframleiðsla muni áfram byggjast á þessu atriði, á kaupum á virkum efnum á frjálsum markaði. Og eins og hv. 10. þm. Reykv. sagði, það eru fjölmargar aðrar þjóðir sem einmitt framleiða lyf á þennan hátt. Ég held að í stórum dráttum megi skipta innlendum lyfjaiðnaði og jafnvel framtíð hans í þrjá liði. Það er í fyrsta lagi að auka hlutdeild innlendrar lyfjaframleiðslu í þeim lyfjamarkaði sem hér er í landinu. Samkv. þeim tölum, sem nefndar eru í þessari grg., er þar um verulegt fé að ræða, um verulegan sparnað í erlendum gjaldeyri að ræða, jafnvel án mikillar viðbótarfjárfestingar. Og þar er til mikils að vinna. Það er engin spurning. Þarna getum við talsvert mikið gert og aukið vinnu við þennan iðnað. Annar þáttur í þessu gæti orðið einhvern tíma í framtíðinni hugsanlega - og e. t. v. ekki svo langt frammi í framtíðinni - framleiðsla hér á lyfjum til útflutnings, þ. e. framleiðsla á lyfjum í samvinnu við erlenda aðila sem fundið hafa lyfið upp. Margir telja að í því gæti orðið nokkur framtíð einmitt að framleiða hér lyf á þann hátt til útflutnings. Í þriðja lagi er um það að ræða að framleiða hráefni til lyfjaframleiðslu og þá jafnvel hormónaframleiðslu eða hvata- eða enzymaframleiðslu og fleira slíkt, eins og ég nefndi í minni framsöguræðu. Það hafa verið unnar nokkrar skýrslur hér á landi um slíka hugsanlega vinnslu, og ég efast ekki um að þar gætu verið talsverðir möguleikar fyrir Íslendinga. Ég held að við ættum að opna augu okkar meira fyrir slíkum möguleikum. Þar gætum við unnið úr innlendu hráefni og byggt á menntuðu innlendu starfsliði. Ég vonast til að þessi till. fái jafngóðar undirtektir í nefnd og hún hefur fengið hér við umr. og okkur takist að fá hana samþykkta. Þó að hv. 2. þm. Austurl. hafi ekki komist áfram með sína till. á sinum tíma, þá er ég viss um að hann stendur með okkur flm. um að koma þessari till. áfram, og ég vonast til að það geti orðið til eflingar innlendum lyfjaiðnaði.