Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Kl. 11 verður atkvæðagreiðsla um afbrigði fyrir 2. dagskrármálinu. Gert verður hádegishlé milli kl. 12.30 og 13.30 vegna nefndafunda. Forseti gerir ráð fyrir fleiri fundum síðar í dag og jafnvel fleiri atkvæðagreiðslum.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að fundurinn geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. - Það er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta og mun hún fara fram að loknum liðnum um störf þingsins upp úr kl. 11 í dag.

Frú forseti. Ég hafði hugsað mér að taka til máls um störf þingsins og fyrst og fremst vil ég fagna því að hér fór fram í gær umræða um frumvarp til laga um náttúruvernd. Kvartað hefur verið yfir því að undanförnu að ýmis mál komi seint fram. Það frumvarp sem var til umræðu í gær um náttúruvernd kom inn í þingið í nóvembermánuði. Síðan beitti stjórnarandstaðan þeim ráðum sem hún hefur til að koma í veg fyrir að það kæmist á dagskrá fyrir jól, eins og kunnugt er og menn muna. Hún kom í veg fyrir að það yrði rætt, það þekki ég mætavel. Síðan var frumvarpið fyrsta mál eftir áramót og hefur verið hér í umræðunni og kemur svo loks í þessari viku til mikillar umræðu. Það er í sjálfu sér ágætt og fínt að geta tekist á um þau álitamál sem frumvarpið býður upp á, t.d. eins og varúðarregluna í umhverfisrétti sem það gerir ráð fyrir að sé innleidd í íslensk lög. En það er eins og við manninn mælt að stjórnarandstaðan, bæði Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, berjast harkalega gegn því. Þeir vilja auðvitað ekki varúðarregluna í umhverfismálum í íslenska löggjöf, þeir vilja geta haldið áfram þar sem frá var horfið við Kárahnjúkavirkjun og Lagarfljót. Það er það sem þeir vilja, draga rammaáætlunina til baka. Það er það sem þeir vilja. Það er ágætt að vita það og fá fram í aðdraganda kosninga sem fram undan eru. Það er líka sérkennilegt þegar hv. 1. þm. Norðvesturkjördæmis fer mikinn í umræðu í gær og segir að hér sé verið að setja lög sem skuldbinda ríkissjóð einhver ár fram í tímann. Ætli það sé í fyrsta skipti? Svo vísar hann á ungmennin á þingpöllunum og segir að þau muni bera byrðarnar. Þetta segir þingmaður Sjálfstæðisflokksins. Byrðarnar sem íslensk þjóð ber nú eru einkum og sér í lagi þær sem Sjálfstæðisflokkurinn skildi við í árslok 2008. Svo leyfir hann sér að koma hingað og tala um að verið sé að setja skuldbindingar fram í tímann. 

Frú forseti. Enn bætist í hóp þeirra fulltrúa atvinnulífsins sem hafa uppi hávært ákall til Alþingis um að ljúka aðildarviðræðunum við Evrópusambandið. Svana Helen Björnsdóttir var endurkjörin formaður Samtaka iðnaðarins nú í vikunni og sagði við það tækifæri að það væri glapræði að hætta aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Hún benti á að í dag væri Ísland með aðra höndina bundna fyrir aftan bak með gjaldeyrishöft, miklu hærra vaxtastig og gjaldmiðil sem lítið mark væri tekið á. Hún benti á að Ísland gæti ekki verið einangrað, það sé háð utanríkisviðskiptum og jafnvel landbúnaðurinn geti ekki afhent þjóðinni afurðir án þeirra. Þannig liggi margrætt matvælaöryggi í utanríkisviðskiptum en ekki í innflutningshöftum. Formaður Samtaka atvinnulífsins benti á að í kjölfar EES-samnings hafi fylgt uppgangstímar sem áttu sér fá fordæmi í Íslandssögunni og það er óhætt að taka undir það. Samningurinn sé kominn vel á aldur og ólíklegt að hann nái að fylgja þróun tímans og líklega muni samningurinn smám saman hætta að þjóna hlutverki sínu. Það er óhætt að fullyrða að farsæl lúkning viðræðna við Evrópusambandið sé brýnasta kosningamál vorsins og ánægjulegt að þeim flokkum hefur fjölgað á undanförnum vikum sem vilja ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Því vekur það sérstaka athygli og áhyggjur að sá flokkur sem boðar römmustu harðlínuna gegn aðild og aðildarviðræðum er Sjálfstæðisflokkurinn, sá flokkur sem lengst af taldist einn helsti málsvari atvinnulífsins á vettvangi stjórnmálanna. En nú er hún Snorrabúð stekkur því um leið og samstillt og ákaft ákall berst frá atvinnulífinu, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins, um að ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið er flokkurinn sá eini sem vill hætta viðræðunum og skella í lás. Því er full ástæða til að spyrja fulltrúa flokksins á þingi hverju sæti. Hvað er að óttast í dómi kjósenda? Af hverju að rjúfa það lýðræðislega ferli sem nú er á lokametrunum? Af hverju má þjóðin sjálf ekki taka ákvörðun út frá 

Frú forseti. Mig langar til að ræða framtíð ungra bænda og nýliðunarmöguleika í íslenskum landbúnaði. Ungir bændur efndu til fundar á Hvanneyri í gærkvöldi þar sem umræðuefnið var einmitt framtíðarmöguleikar þeirra og nýliðunarmöguleikar í íslenskum landbúnaði. Þetta var fjölmennur fundur, mjög góðar umræður og margt sem bar á góma. Ungir bændur hafa eðlilega áhyggjur af framtíð sinni því að í íslensku landbúnaðarkerfi er ekki allt sem skyldi. Íslenskur landbúnaður býr við mikla vernd samanborið við aðrar atvinnugreinar, mikla styrkjavernd, en engu að síður hefur OECD í skýrslum ítrekað gagnrýnt hvernig sú styrkjavernd á sér stað. Helmingur af tekjum íslenskra bænda er í gegnum opinbera styrki og þeir eru helmingi hærri en í öðrum OECD-ríkjum. Það er mikil miðstýring í þessu kerfi og óskilvirkni á kostnað eðlilegs markaðs- og viðskiptaumhverfis sem er auðvitað umhugsunarefni fyrir þá sem vilja hasla sér völl í greininni. Ég vil varpa upp þeirri spurningu í fullri alvöru, í tengslum við umræðuna um Evrópusambandið, hvort ekki sé tími til kominn að breyta styrkjaumhverfi íslensks landbúnaðar, færa það frekar í átt til byggðatenginga, í átt að rannsóknum, nýsköpun og tækniþróun, því að fjölbreytni og hagkvæmni í landbúnaði veltur auðvitað á nýsköpun og markaðssókn. Bændur þurfa að geta keppt með afurðir sínar innan lands og utan á forsendum sérstöðu og gæða. Ég tel að landbúnaðarstefnan og byggðastefnan 

Forseti. Í gær sáu landsmenn staðfestingu einbeitts vilja Samfylkingarinnar til að skerða lífsafkomu og möguleika landsmanna víðast hvar um land með því að skerða möguleika þeirra til greiðra samgangna við höfuðborg Íslands. Á Reykjavíkurflugvelli af öllum stöðum á landinu og í flugstöðinni sjálfri sáu staðgengill borgarstjóra, Dagur B. Eggertsson og fjármálaráðherra Íslands Katrín Júlíusdóttir ástæðu til að ganga frá skriflegu samkomulagi sem miðar að því að leggja flugvöllinn í Reykjavík í Vatnsmýri niður. Mér hefði þótt betur hæfa að gera það á skrifstofum borgarstjórnar Reykjavíkur heldur en úti á miðjunni sjálfri, úti á flugstöð. Með þessu samkomulagi á að vinna að framgangi 800 íbúða byggðar við Skerjafjörðinn á grundvelli gildandi skipulags. Það skipulag var unnið og miðaði við það að flugvöllurinn yrði lagður niður. Það hefur hins vegar aldrei verið unnið skipulag að þessu svæði sem miðar að því að flugvöllurinn verði áfram. Ég treysti því að innanríkisráðherra sem á að vera aðili að þessu samkomulagi, þ.e. innanríkisráðuneytið, standi vörð um þá sýn innanríkisráðherra sem hann hefur boðað, en hann berst fyrir því að flugvöllurinn verði áfram í Vatnsmýrinni. Ég hlýt að óska eftir því við hæstv. ráðherra að hann gefi á næstu dögum skýra yfirlýsingu um að hann geri kröfu til þess að þannig verði að málinu unnið. Mér finnst alveg með ólíkindum að velja þetta tækifæri og þennan stað fyrir athöfnina því í mínum hug er þetta fyrst og fremst yfirlýsing um einbeittan vilja Samfylkingarinnar 

Virðulegi forseti. Það er ástæða til þess fyrst ég lendi í því að tala á eftir hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni nefna að það er ekkert nýtt í því að talsmenn Samtaka iðnaðarins vilji ganga í Evrópusambandið, það eru engar nýjar fréttir.

Glapræði að hætta viðræðunum.

Síðan langar mig að benda á grein sem var í Fréttablaðinu í gær. Það er viðtal við Hjört Gíslason, stjórnarformann Ögurvíkur, þar sem hann fer yfir hvernig veiðigjaldið sem var sett á útgerðina er að leika það fyrirtæki og hvernig það kemur við mörg fyrirtæki. Það er líka vitnað í framkvæmdastjóra fyrirtækisins Valafells í Ólafsvík sem fór ágætlega yfir stöðuna á aðalfundi Samtaka atvinnulífsins. Það er alveg einsýnt, frú forseti, að haldi þetta áfram, verði þessum vitleysisgangi með veiðigjaldið, sem stjórnarflokkarnir samþykktu að setja á greinina, ekki breytt munu mörg fyrirtæki í útgerð, aðallega lítil og meðalstór, hætta rekstri. Nú er það þannig að þau eru mörg hver þegar farin að kanna hvort stærri fyrirtækin sem standa betur geti keypt þau. Einnig hefur komið fram, sem hlýtur líka að vera umhugsunarefni, að þeir útgerðarflokkar og þær útgerðir sem hafa sem mest upp úr veiðum í dag, uppsjávarskipin, borga hlutfallslega lægra veiðigjald en þeir sem eru í annars konar útgerð. Þetta getur ekki heldur talist réttlátt og miðað við hugsanaganginn í frumvarpinu ætti hæsta veiðigjaldið að vera greitt þar sem framleiðni er mest. En þetta segir okkur bara eitt, veiðigjaldabix ríkisstjórnarinnar þarf að taka algerlega upp frá grunni. Þetta getur ekki gengið eins og það er og mun á endanum verða til þess að örfáar útgerðir verða eftir á Íslandi.

Frú forseti. Ég tek heils hugar undir þau orð hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar um þetta skaðræðis - ég veit ekki hvað skal segja, þessa undirskrift og sölu á landi í Vatnsmýrinni. Mér finnst hreint með ólíkindum að Samfylkingin í ríkisstjórn skuli hafa selt Samfylkingunni í borgarstjórn þetta land með því … 

Ekki samtöl við ræðumann.

Ég tel að þessi gjörningur í gær úti á flugvelli, mjög smekklaus að mínu mati, sé sorgargjörningur fyrir landsbyggðarfólk. Mig langar aðeins til að segja frá tölunum um þá fólksflutninga sem fara á milli flugvalla Akureyrar og Reykjavíkur. Heildarfólksflutningar á síðasta ári á þjóðvegi 1 og með flugi voru tæplega 450 þús. farþegar, bara á milli þessara tveggja sveitarfélaga. Rétt rúmlega 40% þeirra ferðuðust með flugi eða um 188 þús. farþegar milli Akureyrar og Reykjavíkur á síðasta ári. Þessar tölur hefur Njáll Trausti Friðbertsson, varabæjarfulltrúi Akureyrar, fengið gefnar upp og hann skrifaði um þetta ágæta grein í Vikudag í gær. Ég ætla að fá að vitna í hana, með leyfi forseta: „Því má öllum vera það fullljóst að mikilvægi flugvallarins í Vatnsmýrinni er Akureyringum, Eyfirðingum, Norðlendingum, landsbyggðarfólki og að mínu viti öllum Íslendingum mikilvægur. Ef flugvöllurinn í Vatnsmýri yrði lagður niður og innanlandsflugið eða það sem væri eftir af því flutt til Keflavíkurflugvallar 

Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan hefur verið ansi dugleg þetta kjörtímabil við að mála svörtum litum allt það sem gerst hefur í endurreisn efnahagslífs landsins. Hún segir að ekkert hafi verið gert í tíð þessarar ríkisstjórnar, að allt hafi verið ómögulegt, engin atvinnuuppbygging og allt á vonarvöl þótt allir hagvísar gefi allt aðra vísbendingu. Hagvöxtur er að aukast, fjárfestingar eru að aukast í sjávarútvegi, ferðaþjónustu og fleiri greinum og þróttur og bjartsýni ríkir í samfélaginu. Maður má vera blindur og heyrnarlaus ef maður verður ekki var við það. Samt halda sjálfstæðismenn og framsóknarmenn áfram að tala á þessum nótum. Nýjasta dæmið um bjartsýni og dugnað er vestur á fjörðum þar sem norska fiskeldis- og matvinnslufyrirtækið Salmus ætlar að flytja alla starfsemi sína til Bíldudals. Það mun skapa um 130 störf í framtíðinni með laxaslátrun, laxeldi og fiskræktarverksmiðju. Mikil uppbygging er líka í ferðaþjónustu og byggja á hótel á Patreksfirði. Við það mun svæðið styrkjast sem og allir Vestfirðir í framtíðinni. Stjórnvöld eiga að halda áfram á þeirri braut að efla innviði samfélagsins varðandi afhendingaröryggi rafmagns, háhraðatengingu, alla uppbyggingu í samfélaginu og samgöngur því að þessi uppgangur á Vestfjörðum er til fyrirmyndar. Við þurfum að styðja við þá uppbyggingu. Þetta er bara eitt dæmi um það sem er að gerast og menn láta eins og þeir sjái það ekki. Að mati sumra er ekkert að gerast hér á landi, allt er steindautt. En sem betur fer er mikil uppbygging vítt og breitt um landið á ótrúlegustu stöðum sem áður hafa barist við að halda uppi atvinnu og mannlífi. Ég segi: Leyfum okkur að vera bjartsýn og horfum björtum augum fram á vorið því að það er 

Virðulegi forseti. Nú líður senn að kosningum og stjórnmálaflokkarnir birta stefnuskrár sínar. Loforðalistinn er langur og þá sérstaklega hjá stjórnmálaflokkum stjórnarandstöðunnar. En eru slík stjórnmál ábyrg? Höfum við efni á dýrum kosningaloforðum? Ríki og sveitarfélög skulda samtals 2.250 milljarða kr. og íslenska ríkið, skattgreiðendur í landinu, greiddu á síðasta ári 91 milljarð kr. í vaxtagreiðslur af skuldum ríkisins. Gríðarlegt fjárlagagat hefur verið brúað á þessu kjörtímabili en verkefnið fram undan er ærið. Nú þarf að gæta áframhaldandi aðhalds í ríkisrekstri og helst að skila hagnaði til að hægt sé að borga niður skuldir og nota áðurnefnda 90 milljarða í eitthvað annað en að borga vexti af því sem við skuldum. Í leiðara Fréttablaðsins í dag er ágæt samantekt á dýrum kosningaloforðum. Þar er tekið saman að áætlaðar skattalækkanir Sjálfstæðisflokksins munu kosta 60 milljarða á ári. Er þá ótalið afnám þrepaskipts tekjuskatts sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur einnig lagt áherslu á, en það þýðir í raun og veru ekkert annað en að skattar á þá ríkustu, þá efnuðustu munu lækka og skattar á þá sem hafa lægstu tekjurnar munu hækka - nema hvað? Reyndar hefur Sjálfstæðisflokkurinn ekki skýrt það nánar út fyrir okkur með hvaða hætti hann hyggst afnema þrepaskiptan tekjuskatt. Kannski ætlar hann að lækka tekjuskattinn svo gríðarlega að 60 milljarða talan sem kosningaloforð hans kosta í dag verður margföld, ekki einungis þessir áðurnefndu 60 milljarðar. Hér er á ferð óábyrg nálgun stjórnmálaflokks í aðdraganda kosninga. Það eru engir aðrir en kjósendur þessa lands sem munu þurfa að borga reikninginn af óábyrgri nálgun í aðdraganda kosninga. Ég vona svo innilega að kjósendur sjái í gegnum slíka nálgun á ögurstund 

Hæstv. forseti. Í tilefni af orðum síðasta ræðumanns get ég tekið undir það með honum að vandinn í ríkisfjármálum er þess eðlis að hann verður ekki leystur með einu pennastriki eða einhverjum töfralausnum, ég tek eindregið undir það. Ég held að það sé eins gott fyrir okkur þingmenn að átta okkur á því að verkefnin fram undan, á næsta kjörtímabili eru ekki endilega auðveld, ekki endilega þægileg og eru ekki endilega skemmtileg. Það eru gríðarlega mikilvæg verkefni sem bíða okkar. Þá veltum við fyrir okkur: Hvernig getum við stuðlað að því að meiri verðmætasköpun verði í samfélaginu? Getum við hugsanlega gert það með skattalækkunum? Getum við hugsanlega lækkað skatta til að örva hagkerfið til að koma hlutunum á hreyfingu? Það er því miður ekki alveg rétt sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir benti á áðan, að allir hagvísar væru jákvæðir og upp á við. Því miður er það nú svo að ef leitað er í gögn t.d. Hagstofunnar en ekki gögn hæstv. atvinnuvegaráðherra kemur í ljós að staðan er því miður miklu verri en menn héldu, miklu verri en allar hagspár gerðu ráð fyrir á síðasta ári, miklu verri en áætlanir þessarar ríkisstjórnar byggðu á, því miður.

Samt upp á við.

Ja, það má segja að mælirinn hreyfist aðeins upp á við eftir allt það hrun sem við höfum séð, en allir eru sammála um að sá hagvöxtur sem við sjáum hér stendur ekki með nokkru móti undir auknum útgjöldum ríkisins, auknum kaupmætti í landinu eða neinu slíku. Það er ekki nein fjárfesting hér að neinu marki og það skilar sér ekki inn í atvinnulífið sem það þyrfti að gera til að við næðum að stækka kökuna þannig að við hefðum meira til ráðstöfunar hjá hinu opinbera, meira til ráðstöfunar hjá heimilunum og meira til ráðstöfunar hjá atvinnulífinu. Það þarf einfaldlega að setja hlutina 

Frú forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, Samfylkingunni, minntist á afar góða ræðu Svönu Helenu Björnsdóttur, formanns Samtaka iðnaðarins, á iðnþingi í gær. Ég hef sagt það áður í þessum ræðustól að það er mikilvægt að Íslendingar fái tækifæri til þess að taka afstöðu til aðildarsamnings við ESB og segja skoðun sína í þeim efnum. Hins vegar verður að draga það fram að það eru ákveðnar þversagnir í málflutningi Samfylkingarinnar hvað þetta varðar. Þversagnirnar varða einmitt stærstu málaflokkana, sem eru sjávarútvegs- og landbúnaðarmál. Hvað hefur gerst í sjávarútvegsmálum? Þar hefur Samfylkingin ekki stuðlað að því að sjávarútvegurinn geti borið sig á grundvelli markaðslausna heldur hefur hún reynt að stýra sjávarútveginum inn í félagslegt kerfi sem þýðir að sveiflujöfnunin sem sjávarútvegurinn hefur sjálfur séð um varðandi gjaldmiðilinn sem við erum með, krónuna - þá væri sjávarútvegurinn í afar erfiðri stöðu innan Evrópusambandsins, þannig að Samfylkingin ætti fyrst að taka til heima hjá sér hvað þetta atriði varðar. Síðan eru það eru landbúnaðarmálin. Já, ég er alveg sammála því, ég hefði viljað sjá minn flokk, Framsóknarflokkinn og Samfylkinguna, þegar við vorum saman í ríkisstjórn á sínum tíma, taka stærri skref varðandi það að opna á innflutning á landbúnaðarafurðum. Reyndar voru tekin mikilvæg skref eins og t.d. í tengslum við grænmetið. Það hefur sýnt sig að framleiðsla á innlendu grænmeti hefur stóraukist eftir að við breyttum kerfinu. En hvað hefur Samfylkingin gert í ríkisstjórn? Hún hefur einmitt unnið þvert gegn því. Hún hefur verið í ríkisstjórn sem hefur niðurnjörvað landbúnaðarkerfið, hún hefur stutt þá ráðherra Vinstri grænna sem reynt hafa að loka kerfinu, reynt að setja á skömmtunarpólitík og haftapólitík. Þess vegna segi ég að það er miklu betra fyrir þingmenn Samfylkingarinnar að byrja á að taka til heima hjá sér í þessum málum í staðinn fyrir að vera að agnúast hér í þingsal út í aðra flokka og skoðanir þeirra í þessum málum. Þingmenn Samfylkingarinnar ættu að taka til heima hjá sér áður en þeir fara að gagnrýna aðra.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þm. Magnúsar Orra Schrams vil ég benda á að hv. þingmaður hefur fylgt ríkisstjórninni að málum, sömu ríkisstjórn og sent hefur til þingsins fjöldann allan af frumvörpum sem langflest eiga það sammerkt að stuðla að mikilli aukningu útgjalda ríkissjóðs á næstu árum og jafnvel áratugum, langt út fyrir þau mörk sem sett eru fram í ríkisfjármálastefnu, svo dæmi séu tekin. Það er því holur hljómur í þeirri gagnrýni sem fram kom hjá hv. þingmanni. En það er rétt að Sjálfstæðisflokkurinn stefnir að því að létta byrðar heimilanna. Þegar menn ræða um ríkisfjármálin og um þær skattahækkanir sem á þjóðinni hafa dunið er rétt að spyrja sig einnar spurningar: Hversu miklar álögur þola heimilin í landinu? Það er lykilspurningin og við eigum að spyrja þeirrar spurningar fyrst. Skuldsetning íslenskra heimila er slík að skattahækkanir þær sem dunið hafa á heimilum landsins gera fólkinu í landinu erfiðara að standa í skilum varðandi lánagreiðslur sínar og að hafa í sig og á.  Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir sagði að menn þyrftu að vera blindir til að sjá ekki árangur ríkisstjórnarinnar. Það má vel vera. En menn mega vera gersamlega, algerlega staurblindir ef þeir sjá ekki hvaða afleiðingar það hefur ef fjárfesting atvinnuveganna verður sú sem nú er spáð. Það þýðir það, sama hvað hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir segir, að ef fjárfestingin verður sú sem nú er spáð mun hagvöxtur ekki taka við sér og við munum sjá endurtekningu á þeirri atburðarás 

Það er ekki góður … hagvöxtur eins og …

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir þessa spurningu. Það þarf enginn að velkjast í vafa um það að framsóknarmenn hafa lagt mikla áherslu á það að reyna að koma til móts við heimilin allt þetta kjörtímabil og munu reyna það á næsta kjörtímabili líka. Það þarf enginn að velkjast í vafa um það. Við höfum lagt fram fjölmargar tillögur um hvernig megi gera það. Í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem hv. þm. Helgi Hjörvar er formaður er einmitt tillaga sem lýtur að því að reyna að koma böndum á verðtrygginguna, setja á hana þak, takmarka möguleika bankanna á því að eiga verðtryggð lán, hætta að tengja gjaldahækkanir ríkissjóðs við vísitölu o.s.frv., allt til þess að reyna að ná tökum á verðtryggingunni, setja á hana þak þannig að hún hafi ekki þau áhrif sem hún hefur í íslensku samfélagi í dag. En, jú, við ætlum að afnema verðtryggingu, við samþykktum það á landsfundinum okkar. Niðurstaðan varð að setja það fram eins áberandi og við gerðum og við teljum ekki lengur hægt að horfa upp á það að þegar einstaklingar koma í viðskiptabankana og taka lán er þeim beint, eða var, inn í það að taka verðtryggð lán. Það hefur reyndar aðeins breyst eftir að óverðtryggðu lánin urðu svona stór. Meðan bankarnir leika sér að þessu græða þeir þegar verðbólgan eykst. Þetta er það sem við leggjum áherslu á og segjum í ályktun okkar þannig að það sé alveg á hreinu að við ætlum að fela starfshópi að útfæra hvernig þetta er gert. Af hverju segjum við að það sé? Við erum í fjögur ár búin að berjast fyrir því að sá óskapnaður sem verðtryggingin er í íslenskum lánum hjá neytendum verði sett aftur fyrir, að við hættum að trúa á þetta fyrirbæri. Það höfum við ekki getað gert vegna þess að alls staðar eru einhverjir varðmenn fyrir verðtrygginguna, þar á meðal á þingi og inni í helstu stofnunum sem stýra þessu samfélagi. Eina ráðið er að fara þessa leið og ekki  
            

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða ræðutímann og gefa ræðumönnum hljóð.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gerði athugasemdir við það að í umræðunni um náttúruverndarlögin í gær hefði ég gert athugasemdir við að enn á ný væri verið að boða til útgjalda sem ekki væri gert ráð fyrir í fjárlögum ríkisins. Ég hef gert það að umtalsefni á undanförnum dögum og reyndar undanförnum mánuðum og árum hversu óábyrg ríkisfjármálin eru og hvernig umgengnin um þau er. Ég hef minnt á að ríkisstjórnin hefur ákveðna stefnu í ríkisfjármálum sem heitir ríkisfjármálastefna. Frumvörpin sem eru hér lögð fram í bunkum ganga gegn stefnu ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum. Það kemur oft og ítrekað fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að þau auknu útgjöld sem gert er ráð fyrir í viðkomandi frumvörpum gangi gegn stefnu ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálastefnunni. Það er ekki flóknara en það. Skýrasta dæmið um þetta sem hefur blasað við okkur undanfarna daga er þegar hæstv. menntamálaráðherra tók skóflustungu að Húsi íslenskra fræða. Förum aðeins yfir það. Þar er gert ráð fyrir heildarkostnaði upp á 3,4 milljarða kr. sem átti að greiðast á þremur árum. Í upphaflegum tillögum frá menntamálaráðuneytinu var gert ráð fyrir að greiddar yrðu 800 millj. kr. úr ríkissjóði fyrir framkvæmdina. 
             Hvað gerðist síðan í meðförum hv. fjárlaganefndar og með tillögum frá menntamálaráðuneytinu? Jú, því var breytt í það að ríkissjóður muni einungis á árinu 2013 greiða 150 millj. kr. af þeim 3,4 milljörðum á næstu þremur árum og happdrættið látið borga megnið af sínum hlut þar inn í. Síðan stendur það eftir fyrir þá sem hér taka við að á næstu tveimur árum, þ.e. 2014 og 2015, þarf að standa skil á 2.250 millj. kr. Þetta kalla ég óvarlega gengið um  
            

Forseti. Það er oft erfitt að ræða í fullri alvöru um efnahagsmál við Sjálfstæðisflokkinn og fulltrúa hans í þinginu. Hér fyrr í dag kallaði þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, Illugi Gunnarsson, eftir hagvextinum, það vantaði svo miklu meiri hagvöxt til að knýja landið áfram. Var skortur á hagvexti í aðdraganda hrunsins, var virkilega skortur á hagvexti þá sem mældist hér 4%, 5% og 6%, vel umfram það sem gerðist í öllum öðrum löndum í Evrópu? Hvers vegna hélt þá ekki góðærið áfram?  Það eru fjögur ár þessa dagana síðan komst upp um eina mestu pólitísku spillingu á Íslandi þegar styrkjamálið svokallaða hjá Sjálfstæðisflokknum opinberaðist og komst upp um þá í kjölfar skýrslu ríkisendurskoðanda þar um, upp á 55 millj. kr. sem bornar voru inn í fjárhirslur Valhallar árið 2007. Það vildi þannig til að enginn kannaðist við að hafa tekið við þessu. Það kannaðist enginn við að hafa beðið um þetta. Það var eins og það hefði verið skrúfað frá krana og allt í einu duttu 55 milljónir inn á gólfið. Þetta varð til þess að framkvæmdastjóri flokksins sagði sig frá starfinu. Þetta hefur margoft verið rætt í þingsal, flokkurinn ákvað að endurgreiða þetta vaxtalaust og án verðbóta til sjö ára - en er hann að því? Hvar hefur það komið fram að Sjálfstæðisflokkurinn  
            

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur en hvað þingsköp kveða á um. Það var óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta fyrr á fundinum og hefst nú atkvæðagreiðslan.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003. Þar er lagt til að við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða sem kveður á um sérstaka tegund vaxtabóta, lánsveðsvaxtabætur, til handa ákveðnum hópi íbúðareigenda. Nánar tiltekið er um að ræða þær fjölskyldur sem tekið hafa fasteignaveðlán sem tryggt er með veði í fasteign í eigu annars einstaklings. Þarna er þá um þann hóp að ræða sem ekki hefur enn fengið niðurfærð lán vegna íbúðarkaupa í samræmi við 110%-leiðina. Þessi hópur sem er með lánsveð og skuldar meira en 110% af heildarverðmæti íbúðar hefur í mörgum tilfellum ekki getað nýtt sér 110%-leiðina og það er löng saga að segja í þessum sal frá þeirri miklu vinnu og þeim miklu viðræðum sem þessi ríkisstjórn hefur staðið fyrir sem og sérstök ráðherranefnd um skuldamál við lífeyrissjóðina til að fá þá til að taka þátt í þessu verkefni. Það hefur ekki gengið hingað til þrátt fyrir ríkan vilja af okkar hálfu. Þess vegna komum við inn með þetta mál, þ.e. til þess að mæta þessum hópi. Viðræður við lífeyrissjóðina eiga sér þó enn stað og þeim er ekki lokið. Ég vona að okkur takist innan einhverra vikna að ná jákvæðri niðurstöðu í það mál. Það er tiltekinn hópur sem verið er að miða inn á, sá hópur sem við höfum rætt sérstaklega um við lífeyrissjóðina. Skilyrði samkvæmt þessum lögum er að íbúðareigandi hafi átt fasteignina 31. desember 2010 og hafi ekki fengið höfuðstól lánanna lækkaðan fyrir gildistöku þessara laga. Þá er einnig gengið út frá því að viðkomandi búi enn í íbúðarhúsnæðinu á þeim tíma þegar bæturnar eru ákvarðaðar. Ákvæðið gildir einungis um fasteignaveðlán sem stofnað var til vegna fasteignakaupa sem fram fóru á tímabilinu 1. janúar 2004 til og með 31. desember 2008. Lagt er til að lánsveðsvaxtabætur verði einskiptisaðgerð og að bæturnar verði greiddar út einu sinni, eigi síðar en 15. janúar 2014. Með þessu er ekki girt fyrir að útborgun bótanna geti farið fram fyrr, þetta er eingöngu lokadagsetning. Lánsveðsvaxtabætur skerða ekki rétt til almennra vaxtabóta heldur koma til viðbótar þeim. Lánsveðsvaxtabætur skulu nema um 2% af mismun á eftirstöðvum allra fasteignaveðlána, eins og þau stóðu 31. desember 2010, og 110% af fasteignamati þeirrar fasteignar sem lánið var tekið til kaupa eða byggingar á. Fjárhæð lánsveðsvaxtabóta er afmörkuð á þann veg að þær mega ekki vera hærri en 160 þús. kr. hjá einstaklingi og 280 þús. kr. hjá hjónum og sambúðarfólki. Út frá fyrirliggjandi gögnum er erfitt að áætla af nákvæmni kostnað ríkissjóðs verði frumvarpið að lögum. Telja má þó að kostnaður við verkefnið verði ekki meiri en 500 millj. kr. Það er sú upphæð sem við miðum við og það er það svigrúm sem til staðar er miðað við annað á vaxtabótaliðnum í fjárlögum þessa árs. Þess vegna er það þannig að komi til þess að fjárhæðin verði hærri þarf ríkisskattstjóri að skerða þær hlutfallslega þannig að lánsveðsvaxtabæturnar skerði ekki almennu vaxtabæturnar og að við höldum okkur innan fjárlaga. Með frumvarpinu er leitast við að koma til móts við vanda þeirra heimila sem tekið hafa fasteignalán til íbúðarkaupa með svokölluðum lánsveðum en hafa ekki haft aðgang að niðurfærslum á höfuðstól lána. Við vinnslu frumvarpsins var tekið mið af upplýsingum um stöðu þessara heimila eins og þær koma fram í greinargerð hóps sérfræðinga sem starfað hafa á vegum þáverandi efnahags- og viðskiptaráðuneytis á árinu 2012. Þrátt fyrir að öll vaxtagjöld vegna öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota veiti rétt til vaxtabóta, einnig vegna lána með lánsveði, vilja stjórnvöld núna sýna viðleitni til þess að koma til móts við þann vanda sem þessi hópur hefur átt í umfram aðra. Þessi heimili hafa greitt vexti af hærri höfuðstól en þau sem hafa fengið lækkun eftir 110%-leiðinni og markmið þessarar aðgerðar er að bæta að hluta til þann mismun, a.m.k. á greiddum gjöldum á síðasta ári. Því er lagt til að þessi heimili fái sérstakan stuðning og þá er lagt til að frumvarpið öðlist þegar gildi. Ég mælist til þess að þetta mál fari til efnahags- og viðskiptanefndar til afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Það má segja að barátta okkar framsóknarmanna sé að einhverju leyti að skila árangri. Hæstv. fjármálaráðherra er alla vega farinn að ræða málefni heimilanna og jafnvel kominn með frumvarp hér inn í þingið. Það sem ég mundi vilja spyrja hæstv. ráðherra út í er það sem kemur fram í fylgiskjali frá fjárlagaskrifstofunni. Þar er nefnt, með leyfi forseta: „Til viðbótar má nefna að aðrar aðgerðir til að mæta skuldavanda þeirra sem tekið hafa lán með lánsveðum hafa verið til skoðunar. Í því samhengi hefur verið unnið að samkomulagi við lífeyrissjóðina um mögulega lækkun höfuðstóls íbúðalána en slíkt samkomulag gæti leitt til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð.“ Ráðherra nefndi aðeins hversu erfiðlega hefði gengið að ræða við lífeyrissjóðina, en hvað nákvæmlega þýðir þetta „til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð“? Í öðru lagi mundi ég vilja spyrja hæstv. ráðherra hvernig þessi breyting samrýmist þeirri stefnumörkun sem hefur komið fram hjá starfshópi og hæstv. velferðarráðherra varðandi það að koma á einu húsnæðisbótakerfi? Að afnema vaxtabóta- og leigubótakerfið og koma á einu samfelldu húsnæðisbótakerfi, eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir fór mjög nákvæmlega í gegnum í ræðu sinni í eldhúsdagsumræðunni. Ég hef heyrt að ríkissjóður hafi í raun verið að niðurgreiða vaxtakostnað hjá heimilunum og þar af leiðandi styrkja fjármálafyrirtækin og Íbúðalánasjóð um allt að því 25% af vaxtakostnaðinum og þannig jafnvel verið að hvetja til skuldsetningar frekar en að reyna að draga úr henni. Er þetta í samræmi við þá stefnumörkun sem stjórnvöld hafa haft í þessu máli?

Frú forseti. Þetta mál er svo sannarlega í samræmi við þá stefnu sem við höfum haft til þess að leysa málefni þeirra sem lentu í skuldavanda eftir hrun. Við höfum náð að koma til móts við mjög marga hópa og það kemur vel fram þegar þetta er dregið saman hverju allar þær aðgerðir sem þessi ríkisstjórn hefur gripið til hafa skilað. Þessi hópur hefur orðið eftir vegna þess að við höfum ekki náð samkomulagi við lífeyrissjóðina um með hvaða hætti þetta verði gert og þeir hafa ekki talið að þeim sé heimilt að gera þetta og taka þátt í 110%-úrræðinu. Þegar fjárlagaskrifstofan talar um fjármuni þá er stabbinn sem er hjá lífeyrissjóðunum umfram 110% um 8 milljarðar kr. Það fer eftir því hvernig samkomulag næst en von okkar er að sú upphæð verði töluvert lægri. Við eigum von á því að hún verði það en ef ég nefni eina konkret tölu þá er það talan sem er hjá lífeyrissjóðunum. Umræðan hefur snúist um að ná samkomulagi um hvernig við skiptum kostnaðinum við niðurfærsluna á þeim hluta. Varðandi húsnæðisbæturnar þá er það svo sannarlega okkar stefna að koma á einu húsnæðisbótakerfi sem kemur líka til móts við leigjendur og skilar bótum jafnt til leigjenda og kaupenda. Ástæðan fyrir þessu er sú að á Íslandi hefur verið fullmikil áhersla á að menn eigi alltaf að kaupa sér eign, en við eigum auðvitað að hvetja til þess að unga fólkið okkar sé lausbeislaðra og sé ekki að steypa sér í skuldir fyrr en lengra líður á ævina. Þá á leigumarkaðurinn að vera fýsilegur kostur. Með því að milljarður fari til sveitarfélaganna í formi aukinna vaxtabóta á þessu ári erum við að stíga fyrstu skrefin í þessari stefnumörkun til að fylgja henni eftir. Von mín er að það eigi eftir að ganga vel og að við getum síðan innleitt eitt sterkt húsnæðisbótakerfi í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svar hennar. Það sem ég á svolítið erfitt með að skilja er ástæðan fyrir því að stjórnvöld hafa verið svona hrædd við að láta á það reyna hvort lagatúlkun lífeyrissjóðanna sé rétt eða ekki. Ýmsir gerðu til dæmis athugasemdir við hin svokölluðu Árna Páls-lög, að þau vörðuðu við stjórnarskrána, að þar væri afturvirkt ákvæði, sem síðan Hæstiréttur staðfesti. Það stoppaði ekki meiri hlutann hér í að samþykkja þau lög. Er einhver ástæða til þess að vera hræddari við lífeyrissjóðina? Er í lagi að láta hlutina bitna á heimilunum en ekki í lagi að athuga hvort hægt væri að sækja þessa réttarbót fyrir heimilin gagnvart lífeyrissjóðunum? Hér er talað um að borga þetta út, þetta fer ekki inn höfuðstólinn. Að sama skapi sakna ég þess sárlega að ekki skuli vera neinar tillögur frá stjórnvöldum um að tryggja að þetta verði ekki allt étið upp af verðtryggingunni eins og verið hefur undanfarið. Er talað um 400 milljarða 

Frú forseti. Í umræðum um störf þingsins áðan kom fram frá fulltrúa Framsóknarflokksins að tillögur Framsóknarflokksins séu ekki afturvirkar, snúa ekki að lánum sem þegar hafa verið tekin þegar kemur að því að afnema verðtrygginguna. Hv. þingmaður ætti þá kannski líka að lýsa því hér í þessum ræðustóli hvernig hún sér fyrir sér að menn gerðu það afturvirkt. Það er það sem hún kallar  
            

Forseti biður um hljóð í salnum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna og fagna því í sjálfu sér að menn séu að reyna að nálgast þennan hóp, sem er búið að taka langan tíma. Það er flókið úrlausnarefni að reyna að finna lausnir til handa heimilunum og hér er komin ein varðandi lánsveðin. Ég geri ráð fyrir að þetta sé plan C vegna þess að hin leiðin, þ.e. að semja við kröfuhafana, bankana um að fara aðrar leiðir hefur ekki gengið upp og langar mig að fá staðfestingu á því hjá hæstv. ráðherra. Ég hef áhyggjur af öðrum hóp, ábyrgðarmönnum, og langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort staða þeirra hafi eitthvað verið skoðuð í herbúðum ríkisstjórnarinnar. Ábyrgðarmenn eru á lánum hjá einstaklingum sem farið hafa í gegnum vélina hjá umboðsmanni skuldara og fengið lán sín niðurfelld. Þá tekur við það ferli að ábyrgðarmennirnir eru krafðir um greiðslu á þeim lánum þar sem skuldarinn sjálfur er laus allra mála. Hefur þessi hlið verið skoðuð og er aðgerða að vænta af hálfu ríkisstjórnarinnar?

Frú forseti. Þetta er ekki plan C að því leyti að við erum ekki búin að loka viðræðum við lífeyrissjóðina. Engu að síður töldum við rétt að koma með þetta mál hér inn til að mæta þessum hópi frá síðasta ári vegna þess að það sem gerist héðan í frá eru hugsanlega lækkanir á höfuðstólum sem hefðu áhrif fram í tímann. Þess vegna kemur þetta mál inn svona, en við erum ekki búin að gefa það upp á bátinn að ná lendingu með lífeyrissjóðunum í þessu máli. Ég nefndi áðan í tölu minni að við erum búin að eiga langt og strangt viðræðuferli við þá. Mikil stífni var í upphafi en menn hafa verið að koma jákvæðari til móts við okkur þegar liðið hefur á. Ég held að menn átti sig á því þar, alveg eins og við gerum hér, að vandinn er til staðar, frá honum verður ekki hlaupist og menn þurfa að leysa hann. Ég leyfi mér því að vona að viðræðurnar eigi eftir að skila einhverju innan tíðar. Án þess að ég ætli að gefa of miklar væntingar um það þá höfum við þokast nær niðurstöðu nú heldur en nokkurn tímann fyrr. Vaxtabæturnar koma inn með þessum hætti vegna þess að við teljum að þessi hópur hafi orðið það mikið eftir að það verði að mæta honum líka vegna ársins 2012, sama hvað kann að gerast í nánustu framtíð.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir þessa útskýringu en ítreka seinni spurningu mína sem ég veit að ráðherrann ætlaði sér að svara og mun þá bara nýta seinna andsvarið í það.

Herra forseti. Ég biðst velvirðingar á því að hafa gleymt að svara þessu með ábyrgðarmennina. Það er svona þegar maður skrifar ekki allt hjá sér áður en maður kemur hérna í stólinn. Ef ég man rétt þá hafa heimildir til að hafa ábyrgðarmenn inn í framtíðina verið afnumdar en það er vandamál fyrir þá sem eru ábyrgðarmenn á lánum sem gilda nú og hafa verið tekin aftur í tímann, það er ekki heimilt að gera það afturvirkt. Það hefur valdið miklum vanda, líka hjá umboðsmanni skuldara og víðar, í því að gera upp og hjálpa fólki að komast út úr skuldaklafa og við höfum af þessu miklar áhyggjur. Hvaða aðgerða er hægt að grípa til verður að skoða sérstaklega, en það er hluti af þeim pakka sem við höfum verið að skoða hvað varðar skuldavanda heimilanna.

Virðulegi forseti. Ég ætla líka að byrja á því að fagna framlagningu þessa frumvarps. Hér er tilraun til þess að taka á vanda þeirra sem eru með lánsveð, oftast nær hjá öldruðum foreldrum sínum. Þetta leysir þó ekki allan vanda í þeim tilvikum þar sem foreldrar vilja til dæmis selja húsnæði sem þeir hafa lánsveð á og geta ekki fært það yfir á eign barna sinna vegna of mikillar skuldsetningar. Nokkur slík tilvik eru til staðar. Ég vil benda á þau og spyrja hæstv. ráðherra hvort eitthvað hafi verið rætt hvernig mætti koma til móts við þennan hóp líka. Á sama tíma vil ég benda á að hér erum við enn og aftur að ræða og að fara að innleiða sértæk skuldaúrræði. Ég hef ekki tölu á öllum þessum sértæku skuldaúrræðum, sem eru alltaf svo afmarkandi að það er einhver hópur sem úrræðið nær ekki til. Í þessu tilfelli höfnuðu lífeyrissjóðirnir sértæka skuldaúrræðinu, 110%-leiðinni, sem stjórnarmeirihlutinn lýsti þannig að við ættum bara að flytja út af því að þetta væri besta skuldaúrræði sem nokkurn tíma hefði litið dagsins ljós. Auðvitað sýndi svo reynslan okkur að 110%-leiðin er afskaplega skammvinnt úrræði hjá fólki með verðtryggð lán. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra, hversu mörg eru sértæk skuldaúrræði þessarar ríkisstjórnar og hversu margra nýrra sértækra skuldaúrræða megum við vænta?

Ég held að menn hafi oft farið í gegnum að ef menn hefðu ætlað að fara í flatar niðurfellingar á öll lán í landinu til heimilanna þá hefði það ekki dugað mjög mörgum. Það hefði ekki dugað mörgum heimilum. Þess vegna skipti máli að við greindum þessa hópa og færum í úrræði sem hentuðu hverjum og einum hópi. Það er það sem þessi ríkisstjórn hefur gert og það er væntanlega það sem hv. þingmaður á við með sértæk úrræði. Það er einfaldlega vegna þess að flatar niðurfellingar hefðu ekki dugað nærri því öllum af því að vandinn var því miður það mikill hjá allt of mörgum heimilum eftir hrun. 110%-leiðin hefur leitt til lækkunar á höfuðstóli hjá mjög mörgum heimilum og mjög mörgum lántakendum, sem betur fer. Þó ekki öllum og þetta er einn af þeim hópum sem hefur verið vandamál við að ná utan um. Við erum hér að koma til móts við þann hóp. Ég vænti þess og vona að þingheimur eigi eftir að ná saman um það að afgreiða þetta mál áður en við förum inn í kosningar þannig að þessi hópur viti hvar hann standi og viti að við séum að fara að mæta honum sérstaklega, eins og við höfum gert við aðra hópa á síðastliðnum missirum.

Virðulegi forseti. Enginn þeirra sem talar fyrir almennri skuldaleiðréttingu heldur því fram að ekki þurfi sértæk úrræði, heldur er þetta spurning um að hafa mun færri sértæk skuldaúrræði vegna þess að reynsla og rannsóknir sýna að sértæk skuldaúrræði ná ekki heldur til allra þeirra sem er verið að reyna að ná til. Gott dæmi um það er 110%-leiðin. Hún nær ekki til þeirra sem eru með lánsveð. Auk þess er ljóst að frumvarpið er ákveðin uppgjöf gagnvart lífeyrissjóðunum sem hafa tapað svo miklu í hruninu að þeir eru ekki tilbúnir að gefa eftir eða fara í þessa 110% leiðréttingu. Algerlega óviðunandi er orðið að hafa hér lífeyrissjóðskerfi sem getur ekki tryggt lífeyri vegna tapaðra fjárfestinga og að vera stöðugt að koma með einhverja plástra á kerfið án þess að fyrir liggi tillögur um raunhæfar breytingar á því.

Herra forseti. Þetta er alls ekki uppgjöf gagnvart lífeyrissjóðunum. Ég hef áður farið yfir að sama hvað gerist þá erum við í viðræðum við þá sem eru jákvæðar núna og ég vona að þær skili okkur niðurstöðu innan skamms. Uppgjöf gagnvart lífeyrissjóðunum er þetta svo sannarlega ekki vegna þess að sama hvaða niðurstöðu við náum með þeim þá nær hún ekki til ársins 2012 og það er það ár sem við erum að ræða hér. Við erum að mæta þessum hópi fyrir það að á árinu 2012 hafi höfuðstóll lána þeirra verið hærri heldur en annarra sem fengið hafa leiðréttingar. Það er það sem verið er að gera hér, þannig að uppgjöf er þetta alls ekki. Ég og hv. þingmaður og fleiri hér inni ættum að fara að taka alvöru umræðu um það hvers lags lán standa ungu fólki hér á landi til boða til þess að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Við þekkjum hvernig gengislánin fóru, við vitum hvernig verðtryggðu lánin virka þar sem höfuðstóllinn bólgnar út og svo er núna verið að bjóða óverðtryggð lán með tilheyrandi óvissu um hvaða vaxtakostnað menn muni bera frá mánuði til mánaðar, með breytilegum vöxtum inn í framtíðina. Þetta er ekki beysin framtíðarsýn fyrir unga fólkið hér á landi. Við skulum ræða rót vandans hér inni sem er gjaldmiðillinn. 

Virðulegi forseti. Eins þakkarvert og það er að hér sé komið mál á dagskrá sem varðar heimilin er það um leið viðurkenning á úrræðaleysi stjórnvalda þegar kemur að málefnum heimilanna, uppgjöf þeirra og kannski skortur á raunverulegum vilja, kjarki eða þor til að standa með heimilunum. Það sýnir sig líka að málið kemur hér fram á allra síðustu dögum þingsins, á þeim degi sem við áttum að ljúka málum hér. Ég hefði talið að ef raunverulegur vilji hefði verið að baki hefði málið átt að vera komið fram fyrir löngu síðan. Fyrst þeir ráðherrar sem verið hafa með þennan málaflokk sitja hér þá erum við ekki enn farin að sjá frumvarp um almenn lög um fasteignalán. Enn á ný er ætlunin að rætt verði mál, sem er á dagskrá seinna í dag, varðandi neytendalánin. Þar eru fasteignalánin enn undir en í vinnu efnahags- og viðskiptanefndar hefur margítrekað komið fram að það er á margan máta óhentugt að setja fasteignalán undir sömu lög og eiga að fjalla um almenn neytendalán, raunar samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins, til dæmis eins og þegar við förum í Elko og kaupum okkur þvottavél eða hrærivél. Þá er líka verið að setja þar undir stærstu einstöku fjárfestingu hvers einasta heimilis sem er kaup á húsnæði. Það er frekar holur hljómur í þeim málflutningi þegar hæstv. ráðherra kemur hér og segir að við ættum að ræða hvernig við getum komið á almennilegu húsnæðislánakerfi á Íslandi því að við erum búin að kalla eftir því ítrekað að fá frumvarp þess efnis í þingið. Mig minnir að það hafi verið á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar að leggja slíkt mál fram á þessu þingi. Einnig má benda á að það er töluvert síðan að stjórnvöld gerðu sér grein fyrir því að breyta þyrfti lagaumhverfi Íbúðalánasjóðs, að taka þyrfti á stöðu Íbúðalánasjóðs, en við erum ekki farin að gera það heldur er það bara látið rúlla áfram eins og undanfarin ár og ekki er tekið á vanda sjóðsins. Það er kannski stundum auðveldara að stinga höfðinu í sandinn. Það kom síðan fram í andsvörum við hæstv. ráðherra, þar sem ég spurði út í nokkur atriði hvað þetta mál varðar, að það var alveg ljóst að hér er verið að ákvarða vaxtabætur, ekki er um að ræða að greiða inn á höfuðstól lánsins. Þetta er einskiptisaðgerð þannig að við munum hugsanlega standa aftur frammi fyrir því á næsta þingi að leggja til sambærilegt ákvæði, sérstakar vaxtabætur handa þessum hópi. Þegar kemur síðan að vinnu frumvarpsins um neytendalán er ekki komið í veg fyrir það með þeim lögum að áfram sé hægt að fá lánsveð til kaupa á húsnæði. Að vísu hafa fjármálafyrirtækin sjálf hafnað því að lántakendur eða húsnæðiskaupendur fái þessi veð að láni í ljósi reynslunnar, en það er ekkert í lögunum sem mun koma í veg fyrir það. Það er einmitt sérstaklega tekið fram að þó að lántaki uppfylli augljóslega ekki skilyrði lánshæfis- og greiðslumats eigi hann að geta fengið lán ef hann getur komið með önnur veð. Ekki er því verið að taka á þeim vanda til framtíðar, það er bara verið að plástra hann. Í ljósi þess fór hér aðeins fram umræða um afturvirkni varðandi breytingar á verðtryggingunni. Ég hef töluverðar áhyggjur af því að þó að menn mundu taka þá skynsamlegu ákvörðun, eins og ætti að vera undir eðlilegum kringumstæðum í eðlilegu umhverfi, að borga vaxtabætur inn á fasteignaveðlán, þá mundu þær hverfa mjög fljótt í þeim vaxtavöxtum eða því fyrirkomulagi sem er á núverandi verðtryggingu þrátt fyrir að gerðar hafi verið athugasemdir við það um hvort lagastoð væri fyrir þeirri framkvæmd. Ég vil benda á nokkur atriði sem ég held að sé mikilvægt fyrir hæstv. ráðherra alla vega að kynna sér áður en hún fer að fullyrða um hluti sem hún virðist ekki hafa kannað. Í fyrsta lagi hefur vísitölunni verið breytt að minnsta kosti tvisvar sinnum. Það liggur fyrir að Alþingi hefur heimild til þess að breyta samsetningu vísitölunnar. Það hefur verið gert. Látið hefur verið á það reyna og það hefur verið staðfest að við höfum fulla heimild til þess að breyta samsetningu vísitölunnar. Enginn á Íslandi er búinn að gleyma því að hægt var að afnema verðtrygginguna á launum hér án þess að eitthvað væri kvartað yfir því varðandi afturvirkni eða eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Það var bara nokkuð sem Alþingi gat gert. Þar var um framvirka breytingu að ræða. Alþingi hefur líka gert annað, það hefur sett þak á hækkun verðbóta á húsnæðislán. Það hefur verið gert,  Ég efast stórlega um að nokkur hafi gagnrýnt það. Ég vil minna á að hér voru sett lög um að kröfur á ábyrgðarmenn ættu að falla við greiðsluaðlögun. Það var einu sinni fellt í Hæstarétti en það var látið á það reyna. Af hverju er það ekki líka gert hér, hæstv. ráðherra? Af hverju hefur hæstv. ráðherra ekki kjark til þess að láta á það reyna hvort fullyrðingar þeirra standist um að þeir geti raunverulega sagst vera stikkfríir varðandi verðtrygginguna? Eiga menn hugsanlega kröfu á að það verði áframhaldandi verðbólga á Íslandi?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég hjó eftir því að hún lýsti því yfir að kominn væri tími til að gera breytingar á Íbúðalánasjóði. Ég er svolítið hissa á því vegna þess að fyrir ári síðan áttu sér stað langar umræður um hlutverk Íbúðalánasjóðs. Þar héldum við sjálfstæðismenn fram þeim rökum að nauðsynlegt væri að gera viðamiklar breytingar á rekstri sjóðsins vegna þess að það stefndi í óefni og staðan væri mjög slæm. Þá komu fulltrúar Framsóknarflokksins og lýstu sig mjög ósammála okkur sjálfstæðismönnum um það og héldu um það langar ræður. Hvað vill Framsóknarflokkurinn gera varðandi Íbúðalánasjóð? Hvað hefur breyst frá því síðasta vor?

Virðulegi forseti. Á nýafstöðnu flokksþingi framsóknarmanna var það samþykkt, meðal annars að minni tillögu á grundvelli vinnu sem velferðarnefnd flokksins vann, að farið yrði í heildarendurskoðun á lagaumhverfi Íbúðalánasjóðs og stöðu sjóðsins. Í skýrslu verðtryggingarnefndar, sem ég leiddi þá á vegum þáverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, var lagt til að komið yrði á nýju húsnæðislánakerfi. Það eru þær tillögur sem við byggjum á og höfum talað fyrir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Svarið er sem sagt það að stofna á nefnd um að breyta hugsanlega lögum um Íbúðalánasjóð. Hvað á það að fela í sér? Hver er pólitísk stefna og sýn framsóknarmanna á framtíð Íbúðalánasjóðs? Hvert er innihaldið? Eða er ekkert innihald í þessum yfirlýsingum frekar en það er innihald eða rökstuðningur fyrir því hvernig banna á verðtryggingu? Hv. þingmaður leiddi starf þverpólitískrar nefndar sem var skipuð hér um verðtrygginguna. Hún hafði það hlutverk, að því er mér skilst, að fara yfir það með hvaða hætti draga ætti úr verðtryggingunni og hugsanlega afnema hana. Það skilaði engu. Nú heldur Framsóknarflokkurinn uppi þeim málflutningi að það eigi að bjarga heimilunum með því að banna verðtryggingu. Hvernig á að gera það? Með því að stofna nefnd. Það er ekkert á bak við það, engin rök. Ég hef áhyggjur af því á hvaða leið framsóknarmenn eru. Þeir segja: Við ætlum að gera hitt og þetta með því að stofna nefnd, en segja ekkert hvað það felur í sér. Hver er stefnan varðandi Íbúðalánasjóð? Hvaða breytingar er Framsóknarflokkurinn tilbúinn að fara í? Ég hef ekki heyrt það hingað til að það sé nokkur skapaður hlutur.

Virðulegi forseti. Í svari mínu við hv. þingmann nefndi ég ekki að skipa ætti einhverja nefnd. Ég talaði um nefndir sem skipaðar hafa verið og hafa skilað af sér tillögum, þær hafa lagt fram áætlun um að gera það. Tillögur okkar varðandi afnám verðtryggingarinnar ganga út á það að framkvæma það.  Að halda því síðan fram að ekki hafi náðst neinn árangur af þeirri vinnu er hreinlega ósatt. Samþykkt var frumvarp á þingi þess efnis að Íbúðalánasjóði væri heimilt að veita óverðtryggð lán með breytilegum vöxtum. Ég veit ekki betur en að hv. þingmaður hafi sjálf staðið að samþykkt þeirra laga. Það sem kannski hindraði okkur mest í því að ná samstöðu um aðgerðir til þess að draga varanlega úr verðtryggingu, sérstaklega hvað varðar neytendur, var andstaða Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar í vinnu verðtryggingarnefndarinnar. Það voru síðan bara sjálfstæðismenn sem voru andvígir því í vinnu efnahags- og viðskiptanefndar að leggja fram tillögur um það hvernig við gætum dregið úr vægi verðtryggingar. Því verða þeir svo að axla ábyrgð á.

Herra forseti. Hv. þingmaður talar um kjarkleysi gagnvart lífeyrissjóðunum. Ég held að ef við værum ekki að fara inn í kosningar hefði ég skilning á því að menn væru með einhvern töffaraskap í ræðustól. Þessi ríkisstjórn hefur tekið slag eftir slag. Við höfum endað fyrir dómstólum aftur og aftur með mál okkar og þær breytingar sem við höfum gert og verið að reyna að gera fyrir skuldug heimili. Það veit hv. þingmaður mætavel. Við höfum tekið slagi við lífeyrissjóðina, t.d. með skattlagningu á hreina eign þeirra til að fá til baka einhverja fjármuni, til þess að fjármagna skuldaúrræði fyrir heimilin í landinu. Hvernig fór það? Hv. þingmaður þekkir það líka mætavel, menn hóta okkur lögsóknum vegna þess. Við í Samfylkingunni höfum misst ágætisfélaga, sem eru til dæmis innan verkalýðshreyfingarinnar, fyrir borð vegna þeirra mála. Hv. þingmaður þekkir þá sögu vel. Við höfum staðið í hverjum slagnum á fætur öðrum út af þeim málum og þar er ekkert undanskilið. Hæstv. forseti. Ég kom upp út af því sama og hv. þingmaður Unnur Brá Konráðsdóttir á undan mér, til að ræða aðeins við hv. þingmann um tillögurnar um afnám verðtryggingar. Samfylkingin hefur sagt algjörlega skýrt að við viljum afnema verðtryggingu. Við höfum líka sagt hvernig og það tengist því að skipta um gjaldmiðil, við höfum sagt nákvæmlega hvernig það á að gerast. Það á að skipta um gjaldmiðil vegna þess að það er eina raunhæfa lausnin. Hv. þingmaður ætti kannski að segja okkur, í stað þess að standa hér og segja að hinir og þessir hafi ekki haft neitt að segja um það í nefndinni sem hún fór sjálf fyrir, hvaða niðurstöðu hún komst að í þeirri vinnu fyrst það er verið að ásaka fólk um að bera rangar sakir á hana. Ég kalla eftir því að hún segi okkur hver hennar niðurstaða var. Hv. þingmaður veit líka jafn vel og ég að formaður hennar hefur sagt í ræðu og riti að lausn Framsóknarflokksins á afnámi verðtryggingarinnar er að skipa nefnd sem á að skila í lok árs. 

Virðulegi forseti. Ég hef orðið fyrir töluverðum vonbrigðum frá því að ég lagði fram tillögur, ég hef lagt fram tillögur í tvígang sem 1. flutningsmaður, um hvernig er hægt að draga varanlega úr vægi verðtryggingar á Íslandi. Flokksþing tók skrefið lengra og sagðist ætla að afnema verðtryggingu á neytendalánum og í raun og veru er tiltölulega einfalt að gera það, sett eru lög um það. Í tillögum meiri hluta nefndarmanna í verðtryggingarnefndinni var síðan útskýrt hvað þarf að gera samhliða því að setja lögin. Það þarf að koma á óverðtryggðu húsnæðislánakerfi. Það þarf að tryggja fjölbreyttari búsetukost. Það þarf að gera. Ég hef kvartað undan því að ekki skuli hafa verið gerðar neinar tillögur þrátt fyrir að komið hafi fram, eins og í eldhúsdagsumræðunni, hjá fyrrverandi samfylkingarmanni, Gylfa Arnbjörnssyni, hvernig nákvæmlega formlegar tillögur um það eru gerðar. Því miður hefur það verið þannig, eins og hefur komið fram í pontu hjá hv. þm. Helga Hjörvar, hv. þm. Pétri H. Blöndal, hv. þm. Árna Páli Árnasyni og hv. þm. Bjarna Benediktssyni, að svo virðist vera sem enginn nenni einu sinni að hafa fyrir því að lesa þær tillögur sem liggja frammi. Það er leitt. Sérstaklega ef menn segja að eitthvað sé að marka þá og að þeir hafi raunverulega áhuga á því að afnema verðtrygginguna í staðinn fyrir að stinga upp í mann einhvers konar tappa og segja manni að bíða næstu 10–20 árin eftir nýrri mynt til þess að losna við verðtrygginguna.

Herra forseti. Allt í lagi, nú erum við farin að tala saman og reyna að skræla aðeins utan af öllu saman. Niðurstaða hv. þingmanns er sú að banna verðtryggð neytendalán og fara út í óverðtryggð neytendalán og húsnæðislán. Það er í boði á markaði í dag. Menn geta tekið óverðtryggð lán. Hv. þingmaður stendur hér og segir burt með verðtrygginguna. Í staðinn fyrir að fólk geti valið á milli óverðtryggðra lána og verðtryggðra lána eins og í dag á að banna verðtryggðu lánin. Er það stefnan? Er það niðurstaðan? Er verið að boða það? Það er það eina sem ég heyri og það eina sem hv. þingmaður hefur sagt í ræðustóli. Hún leiðréttir mig ef ég skil hana ekki rétt en óverðtryggð lán eru í boði í dag og menn geta vel farið þá leið að taka þau. Ég hef hins vegar sagt algjörlega skýrt að við í Samfylkingunni viljum draga úr vægi verðtryggingarinnar þangað til við höfum náð að koma henni varanlega fyrir kattarnef með því að taka upp gjaldmiðil sem virkar. Gjaldmiðil sem krefst þess ekki, eins og krónan gerir í dag, að hann sé sérstaklega tryggður líkt og verðtryggingin gerir. Gjaldmiðil sem krefst þess ekki að við borgum íbúðina okkar tvisvar sinnum oftar en jafnaldrar okkar í Evrópu gera. Gjaldmiðil sem virkar þannig að við getum búið við stöðugleika í efnahagsmálum, stöðugleika í atvinnulífi og stöðugleika í verðlagi. Það erum við að bjóða upp á, burt með verðtrygginguna vegna þess að meðan við erum með íslensku krónuna verður alltaf verðtrygging í samfélagi okkar. Á meðan við bíðum eftir nýjum gjaldmiðli er hægt draga úr vægi hennar og það er verið að gera með því til dæmis að bjóða upp á óverðtryggð lán. Það eina sem ég heyri hv. þingmann tala um, það sem stefnan snýst um, er að hafa áfram óverðtryggð lán 

Virðulegi forseti. Já, ég tel ekki að almennir neytendur, heimilin á Íslandi, eigi að axla ábyrgð á baráttunni við verðbólguna.  Þegar menn segja að þeir vilji að fólk hafi val, um hvað er valið? Val um að borga íbúðina sína margfalt? Val um að skuldsetja sig langt umfram  Það eru engin lög í gildi um lengd lána sem eru veitt hjá fjármálafyrirtækjunum. Það eru engin lög varðandi þau greiðsluerfiðleikaúrræði sem eru í gildi, ekkert varðandi veðsetningarhlutfallið, ekkert varðandi fjármögnun á þeim lánum heldur, það vantar allt saman. Ég hef kallað eftir því. Það er í tillögum okkar. Það er líka í tillögum okkar að bætt verði við stýritæki Seðlabankans um að fjármálafyrirtæki geti ekki grætt á verðbólgunni, að Seðlabankinn þurfi að setja reglur um það. 

Hæstv. forseti. Mig langar að lýsa því yfir í upphafi ræðu minnar að ég er fylgjandi málinu og tel gott að það er komið fram. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, með síðari breytingum, sem varða vaxtabætur vegna lánsveða. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu hennar og er með nokkur atriði sem mig langar til að velta upp. Í fyrsta lagi er talað um að nýtt ákvæði til bráðabirgða eigi að gilda fyrir þá einstaklinga sem eru með fasteignaveðlán sem tekið var til kaupa eða byggingar á íbúðarhúsnæði til eigin nota, sem tryggt er með veði í fasteign í eigu annars einstaklings. Það er sá hópur fólks sem fékk lánað veð hjá mömmu og pabba, frænda sínum, ömmu og afa og öðrum. Gert er ráð fyrir því að ákvæðið gildi um lán sem stofnað var til á tímabilinu 1. janúar 2004 til 31. desember 2008. Mig langar að biðja hæstv. ráðherra að fara aðeins betur yfir það með mér hvers vegna ákvæðið á við það tímabil vegna þess að eins og ég hef skilið þau gögn sem við höfum sankað að okkur varðandi bóluna og það hvar hún byrjaði og endaði ættu dagsetningarnar frekar að vera 1. nóvember 2004 til og með 31. nóvember 2009. Það er mín skilgreining á bólunni sem varð hér, hún byrjaði í nóvember 2004, eða við sjáum afleiðingarnar þar, til og með 31. nóvember 2009. Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um þakið sem er gert ráð fyrir að sé á greiðslum inn í það úrræði. Gert ráð fyrir því að verði heildarfjárhæðin hærri en 500 milljarðar skerðist allar útreiknaðar lánsveðsvaxtabætur hlutfallslega. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvernig það er í samhengi við heildarpakkann af því að ég er að reyna að átta mig á tölfræðinni sem birtist okkur á síðu 2 í greinargerðinni. Ég held að ég sé með rétt viðmið þegar ég horfi á töluna 9,3 milljarðar, þ.e. að það séu 9,3 milljarðar þegar við tölum um lánsveðin og þá sem eru samtals með skuldir umfram 110%. Við sjáum að 500 milljónir inn í þá púllíu er auðvitað ekki neitt sérstaklega há upphæð, ef það er talan sem ég á að horfa á og mér sýnist svo vera miðað við gögnin sem ég hef fyrir framan mig. Miðað við frumvarpið á framkvæmdin að vera þannig að sá sem kann að eiga rétt til lánsveðsvaxtabóta skal sækja um þær til ríkisskattstjóra eigi síðar en 15. september 2013. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna sá háttur er hafður á varðandi lánsveðsvaxtabætur af því að fólk sækir ekki sérstaklega um almennar vaxtabætur. Er það út af einhverjum tæknilegum örðugleikum eða er verið að reyna að hafa einhverjar sérstakar girðingar á því? Ég mundi vilja fá útskýringar á því og hver hugsunin á bak við er. Það er reynt að fara aðeins í það í greinargerðinni en samt ekki á þann hátt að ég átti mig á tímabilinu sem ég talaði um í upphafi. Um er að ræða einskiptisaðgerð og síðan er gert ráð fyrir því að lánsveðsvaxtabæturnar megi ekki vera hærri en 160 þús. hjá einstaklingi og 280 þús. hjá hjónum og sambúðarfólki. Er þá fjöldinn sem maður horfir á 1.955 einstaklingar eða 1.955 íbúðarskuldir? Væntanlega er átt við 1.955 íbúðarskuldir. Herra forseti. Þetta eru spurningarnar sem mig langaði helst að beina til ráðherrans og síðan langar mig aðeins að fjalla um það sem ég fór í andsvar við ráðherrann um. Mér finnst gott að við erum komin með málið til umræðu. Við höfum kallað eftir því lengi að fá að ræða um skuldavanda heimilanna, hvernig við ætluðum að taka á þeim stabba sem er enn til staðar þar og sýna fólki að við í þinginu höfum skilning á vandanum sem er fyrir hendi, þ.e. skulda- og greiðsluvanda heimilanna. Ég fagna því að við ræðum málið, það er gott. Ég hefði talið líklegt að fleiri þingmenn mundu blanda sér í umræðuna en við sjáum hvernig það fer allt saman. Við höfum lengi beðið eftir einhverjum svörum um lánsveðin og ráðherrann svaraði því til að enn væru viðræður í gangi við lífeyrissjóðina varðandi lánsveðin almennt. Það er gott og ég vonast til þess að sú vinna, miðað við hvernig ráðherra nálgaðist spurningu mína áðan, muni skila árangri. Það er annar hópur sem ég hef áhyggjur af og það eru þeir einstaklingar sem hafa tekið að sér að vera í ábyrgðum fyrir skuldara sem hafa leitað til umboðsmanns skuldara, farið í stóru þvottavélina þar og eru nú komnir í þá stöðu að fá skuldir felldar niður. Sú niðurfelling gildir ekki gagnvart ábyrgðarmönnunum. Ég hef á ferðum mínum um kjördæmi mitt í þessari kosningabaráttu hitt fólk sem hefur lent í þeirri stöðu að ábyrgðir hafa fallið á það vegna þess að skuldarinn hefur fengið skuldir felldar niður. Í sumum tilvikum virðist það vera þannig, sem er svo sem tilgangurinn með því að leita til umboðsmanns skuldara, að viðkomandi getur farið og byrjað upp á nýtt á öðrum stað en eftir sitja ábyrgðarmennirnir með kröfu frá lánastofnunum um að ganga frá skuldunum sem miðað við pappíra skuldara hafa farið inn í púllíuna um niðurfelldar skuldir. Ég hef töluverðar áhyggjur af því vegna þess að við höfum kannski ekki beint sjónum okkar mikið að því verkefni þótt vissulega hafi það stundum komið til umræðu, sérstaklega þegar við höfum fengið gesti í velferðarnefnd varðandi skuldavandann. Við megum ekki gleyma að ræða það atriði og ég fagna því að ráðherrann upplýsti í ræðu sinni að hún hefði skilning á því og að verið væri að reyna að skoða þau mál líka. Frú forseti. Við ræddum húsnæðislánakerfið svolítið í andsvörum áðan. Ég er sérstakur áhugamaður um að miklar breytingar verði gerðar á Íbúðalánasjóði. Íbúðalánasjóður er og hefur verið að vinna á undanförnum árum á sviði sem nær langt út fyrir það hlutverk sem sjóðurinn hefur. Íbúðalánasjóður hefur verið með allt of mikla markaðshlutdeild í húsnæðismálapúllíunni Íbúðalánasjóður á að vera félagslegur sjóður sem aðstoðar þá sem ekki hafa í önnur hús að venda til að eignast fasteignir. Íbúðalánasjóður á ekki að vera í samkeppni við einkaaðila á markaði um stærsta hluta kúnnahópsins vegna þess að Íbúðalánasjóður er á ábyrgð ríkisins. Ég tel augljóst að þegar loksins verður ráðist í gagngerar breytingar á húsnæðislánakerfinu verður búinn til nýr Íbúðalánasjóður sem mun hafa það þrönga, afmarkaða, skilgreinda hlutverk. Þannig mun það vera. Stundum hefur því verið haldið fram þegar ég fer með þá rullu mína hér að það muni þýða að enginn á landsbyggðinni fái lán. Ég er algjörlega ósammála þeirri fullyrðingu. Ég get rökstutt það með því að ég hef lagt fram fyrirspurn í þinginu varðandi sundurliðun á þeim fasteignaveðlánum sem hafa verið veitt og á þeim lista sést einfaldlega að lánastofnanirnar, bankarnir, sinna víst markaðnum úti á landi. Auðvitað er hluti af þeim einstaklingum sem fá lán þar sem færi inn í hinn félagslega sjóð og annar hluti ekki en við sjáum á svari við fyrirspurninni sem ég lagði fram í þinginu að rangt er að Íbúðalánasjóður sé sá eini sem sinnir landsbyggðinni. Ég fagna því ef allir flokkar á Alþingi hafa loksins séð og eru komnir á þá skoðun, líka Framsóknarflokkurinn, að breyta þurfti Íbúðalánasjóði. Ég fagna því sérstaklega og undirstrika að þá getur umræðunum loksins miðað eitthvað áfram í stað þess að við eigum í miklum og löngum umræðum um Íbúðalánasjóð, eins og síðasta vor þegar við sjálfstæðismenn höfðum í rauninni einir þá skoðun að ganga ætti langt í þá átt að breyta Íbúðalánasjóði. Menn voru tilbúnir að skoða málið og setja það kannski í nefnd en voru ekki með neinar yfirlýsingar um hvert þeir ætluðu sér með það. Fulltrúi framsóknarmanna talaði á undan mér og ég vil rifja upp aðkomu framsóknarmanna að breytingum á Íbúðalánasjóði, aðkomu þeirra að því að 90% lánin voru tekin upp. Ég vil lýsa því yfir að við sjálfstæðismenn berum ábyrgð á því að hafa verið í ríkisstjórn með Framsóknarflokknum og heimilað þeim að láta það kosningaloforð sitt rætast. Ég sé mjög eftir því og við þekkjum afleiðingarnar sem það hafði á íslenskan húsnæðismarkað. Ég vil því vara við því að menn fari aftur að trúa innihaldslausum loforðum framsóknarmanna. Það er enginn hörgull á slíkum loforðum rétt fyrir kosningar en í ljósi reynslunnar tel ég að við eigum að fara vel yfir þær hugmyndir þeirra og reyna að fá fram hvaða rök liggja að baki þeim vegna þess að mér heyrist sem afskaplega lítið liggi að baki. Ég vonast svo sannarlega til að tækifærin verði nýtt á næsta kjörtímabili og ég veit að við Íslendingar getum átt blómlega framtíð ef við nýtum tækifæri okkar, byggjum á auðlindum okkar og byggjum upp sterkt atvinnulíf að nýju. Ég trúi því að hægt sé að breyta húsnæðislánakerfinu, ég trúi því að hægt verði að gefa fólki kost á því að taka lán sem hægt er að standa undir afborgunum af og ég tel að besta leiðin í því sé að gefa fólki val. Fólk þarf að hafa val til að velja sjálft þá leið sem það vill fara. Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins var mikið rætt um verðtrygginguna og auðvitað voru skiptar skoðanir á henni. Á undanförnum árum hefur umræðan um verðtrygginguna í fjölmiðlum og í ýmsum greinum verið um verðtrygginguna sem stærsta óvin íslensku þjóðarinnar, hún sé ömurleg og rekja megi allan okkar vanda til hennar, allan vanda íslenskra heimila. Ég er ekki sammála því. Ég elska ekki verðtrygginguna, mér finnst hún afskaplega leiðinleg en það er ekki verðtryggingunni um að kenna.  Hins vegar er ég fylgjandi því að fólk hafi val. Við sjáum hvernig markaðurinn sjálfur hefur þróast á undanförnum árum. Fólk hefur farið meira yfir í að taka óverðtryggð lán, fólk hefur valið það. Nú er staðan hins vegar sú að fólk velur að blanda tvennu saman, taka hluta lánsins verðtryggt og hluta óverðtryggt. Það er þá þeirra val og ég hef alltaf verið á þeirri skoðun að við eigum ekki að vera með allsherjarforræðishyggju á þessu þingi. Við eigum að gefa fólki kost á vali. Grundvallaratriðið er að ná tökum á efnahagsstjórninni þannig að verðbólgan verði ekki allsráðandi á landinu. Lausn Samfylkingarinnar er að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Gott og vel, það er skýr leið og þeir segja hvernig á að gera það en ég vil ítreka að til að taka upp evru þurfum við að uppfylla Maastricht-skilyrðin. Það þarf að vera stöðugleiki í efnahagslífinu, við þurfum að ná tökum á verðbólgunni. Hver vill ekki uppfylla Maastricht-skilyrðin? Ég vil gera það en ég fullyrði að þegar við erum komin á þann tímapunkt að vera komin með það góð tök á efnahagslífi okkar að við uppfyllum öll skilyrðin mun fólk ekkert endilega vilja taka upp evru né ganga í Evrópusambandið eins og skoðanakannanir sýna nú í dag. Það hefur ekki verið meiri hluti fyrir því í skoðanakönnunum að Íslendingar gangi í sambandið og þar af leiðandi er sú leið Samfylkingarinnar til að leysa skuldavanda heimilanna að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru eftir 5–15 ár ekki heldur raunhæf leið. Við þurfum að gera þetta sjálf, það gerir það enginn annar fyrir okkur. Verkefnið verður auðvitað krefjandi. Við þurfum að vera hugrökk þegar við leysum verkefnið en það er hægt. Ég fagna því enn og aftur að við erum loksins komin með mál, þótt sumir mundu kannski segja að það væri smátt í sniðum, sem sýnir viðleitni í að koma til móts við skuldavanda heimilanna.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég finn eilítið til með þingmönnum Sjálfstæðisflokksins þessa dagana. Við könnumst svo sem við hvað það getur verið erfitt þegar ekki gengur nógu vel hjá eigin flokki og þá er kannski ástæða til að hnýta í aðra flokka. Það sem ég vildi hins vegar fyrst og fremst spyrja hv. þingmann um er hver sé eiginlega munurinn á afstöðu hennar og afstöðu ríkisstjórnarflokkanna í hinum sértæku aðgerðum sem hafa ítrekað verið lagðar fram. Í hvaða tilvikum hefur hv. þingmaður ekki verið sammála þegar komið hefur að greiðsluaðlögun, sértæku skuldaaðlöguninni eða varðandi vaxtabótakerfið? Síðan mundi ég vilja spyrja hv. þingmann: Ef eftirsjáin er svo mikil yfir að Framsóknarflokkurinn skyldi hafa neytt Sjálfstæðisflokkinn til ákveðinna aðgerða, hvað var Sjálfstæðisflokkurinn eiginlega að gera frá maí 2007 þangað til hann fór úr ríkisstjórn? Mig minnir að hann hafi verið í ríkisstjórn með Samfylkingunni á þeim tíma. Ég hef að vísu sömu spurningu ef hæstv. ráðherra gæti komið inn á það: Hvað hafa menn eiginlega verið að gera allan þennan tíma? Samfylkingin er til dæmis búin að vera í ríkisstjórn í sex ár hvað varðar að taka á vanda Íbúðalánasjóðs. Fyrst og fremst vil ég fá að heyra hvað það er nákvæmlega sem hefur aðgreint Sjálfstæðisflokkinn frá þeim tillögum sem hafa komið frá stjórnvöldum, að fara þessa plástraleið í staðinn fyrir að fara í almennar aðgerðir og gera grundvallarbreytingar á kerfinu.

Hæstv. forseti. Ég er bara afskaplega hress og kát og ánægð með stöðu Sjálfstæðisflokksins nú sem oftast áður og hef enga minnimáttarkennd gagnvart hv. þingmanni þótt hún geri sig breiða í umræðunni. En spurt er hver afstaða sjálfstæðismanna hafi verið til þeirra mála sem ríkisstjórnin hefur þó lagt fram til að reyna að leysa skuldavanda heimilanna. Við höfum reynt eftir fremsta megni að aðstoða við það að koma góðum málum í gegn. Við höfum reynt það varðandi úrræði til handa skuldsettum heimilum vegna þess að það var mikilvægt á þessu kjörtímabili að reyna að koma einhverjum málum hér í gegn. Við höfum staðið fyrir því, sérstaklega í velferðarnefnd, að vinna upp mál sem hafa meðal annars komið frá ráðherra, í einu tilviki frá grunni, og reynt að koma því þannig fyrir og hafa áhrif á að þær leiðir sem ríkisstjórnin hefur lagt fram verði aðeins betri, skili aðeins meiri árangri. Ég tel að við í stjórnarandstöðu skilum mestum árangri í þinginu með því að koma okkar marki á þau mál sem eru á réttri leið þótt maður sé ekki sammála hverju einasta atriði sem þar kemur fram. Það tel ég að sé mikilvægt. Ég hef alltaf sagt það hér að varðandi skuldavanda heimilanna eigi allir flokkar að sjá sóma sinn í því að setjast saman yfir það stóra verkefni til að finna lausnina sem er skást út úr þeim vanda sem heimilin eru í. Það er farsælast fyrir okkur til að ná einhverjum árangri. Það er ekki farsælt fyrir íslenska þjóð að flokkarnir fari fyrir kosningar í óðakapphlaup um það hver sé með bestu skyndilausnina eins og Framsóknarflokkurinn er nú á fullu að gera.

Virðulegi forseti. Eins og mig minnir var slagorð síðasta landsfundar sjálfstæðismanna Í þágu heimilanna og við höfum síðan heyrt það klingja í auglýsingum frá þeim. Hversu ánægðir voru flokksmenn sem mættu á landsfundinn með þann stuðning og þær tillögur sem þingflokkur sjálfstæðismanna hefur lagt til varðandi skuldamálin? Mér sýndist nefnilega þegar ég kíkti öðru hverju á beina útsendingu frá landsfundi sjálfstæðismanna að menn væru ekkert sérstaklega sáttir og því uppleggi sem forustan fór með var eiginlega bara fleygt út. Menn vildu fara leið framsóknarmanna, tóku undir tillögu framsóknarmanna. Það er kannski nokk sama hvort við köllum það að setjast niður við sama borð eða skipa samráðshóp eða nefnd, aðalatriðið er að gera hlutina, að standa við kosningaloforð sín. Það er það sem við framsóknarmenn gerum.

Hæstv. forseti. Það er auðvelt að standa við kosningaloforð sem gengur út á að stofna nefnd. Það er staðið við það á einum degi, mjög einfalt, stofna bara nefndina, þá er hún komin, búið að efna það loforð eins og framsóknarmenn hafa haldið hér fram. Varðandi tillögur okkar sjálfstæðismanna þá höfum við margoft á þessu kjörtímabili lagt fram heildstæðar efnahagstillögur og þær hafa hlotið ágætishljómgrunn hjá landsmönnum, líka hjá sjálfstæðismönnum. Þar ber hæst tillaga sem hefði skilað okkur miklu hefði hún verið samþykkt. Það var frumvarp frá hv. þáverandi þm. Sigurði Kára Kristjánssyni um að þau mál er vörðuðu úrlausn skuldavanda heimilanna mundu fá flýtimeðferð í dómstólakerfinu.  Í efnahagstillögum okkar höfum við síðan stutt þá leið að menn sem eru komnir í þá stöðu að ná ekki að bjarga sér út úr vandanum geti skilað lyklunum. Ég hef ekki heyrt annað en menn séu ágætlega sáttir við það. Niðurstaða landsfundarins var góð. Niðurstaða landsfundarins var sú að allir fulltrúar landsfundar greiddu þeirri niðurstöðu og tillögu sem kom á fundinum atkvæði sitt og allir voru sáttir. Þannig var það. Þótt hv. þm. Eygló Harðardóttir þykist vita allt sem gerist á landsfundi Sjálfstæðisflokksins þá man ég ekki eftir að hafa séð hana þar í salnum, enda held ég að hún hafi ekki sóst mikið eftir því að komast þar inn. En niðurstaðan var skýr. Við ætlum okkur að koma til móts við skuldsett heimili. Við ætlum okkur í fyrsta lagi að nálgast greiðsluvanda heimilanna með því að auka ráðstöfunartekjur þeirra með aðgerðum sem stuðla að því að atvinnulífið verði öflugra og síðan með skattalækkunum. Við ætlum okkur að ráðast að skuldavandanum með því að fara í gegnum skattkerfi. Okkar leiðir miða að því. Þar eiga allir sem vilja og þurfa á að halda að sjá lausnir sem eru raunhæfar og munu skila árangri.

Virðulegi forseti. Til mín var beint mjög skýrum spurningum í ræðu hv. þingmanns og spurt hvers vegna þessi tímasetning, þ.e. tímabilið 1. janúar 2004 til loka árs 2008, hefði orðið fyrir valinu, þ.e. hvers vegna þetta er miðað við þá íbúðarkaupendur sem keyptu á þeim tíma. Það er vegna þess að þetta er um það bil sami hópur og 110%-leiðin náði til. Við erum að reyna að ná til þess hóps sem varð eftir í þeirri leið vegna þess að ákveðnir aðilar á lánamarkaði voru ekki tilbúnir að taka þátt í þessu. Hvers vegna umsóknir um vaxtabætur? Það er til að tryggja að allir verði með. Þeir sem geta sýnt fram á að þeir séu með veð annars staðar vegna húsnæðiskaupa koma þannig inn í þetta. Það er þess vegna sem það var valið. Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram afar athyglisverð umræða um verðtrygginguna og framtíðina. Ég held að það sé mikilvægt að við séum einmitt að ræða hana í þessum þingsal. Eitt er úrlausn skuldavandans eins og hann er og annað er hvaða möguleika við ætlum að bjóða fólki upp á til framtíðar litið. Mér sýnist þetta liggja svona varðandi verðtrygginguna sjálfa sem möguleika á lánamarkaði: Samfylkingin er með þá sýn að sýna hér styrka efnahagsstjórn sem heldur niðri verðbólgunni þangað til við getum tekið upp gjaldmiðil sem afmáir verðtrygginguna endanlega út úr íslensku hagkerfi. Framsóknarflokkurinn vill svipað ástand áfram nema bara banna verðtryggðu lánin, allt í lagi. Svo vill Sjálfstæðisflokkurinn nánast óbreytt ástand. Svona les ég þá umræðu sem hér hefur farið fram.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það vantaði að einni spurningu yrði svarað, sem varðaði hámarkið, þ.e. 500 milljónir sem gert er ráð fyrir að sé hámark á þessum greiðslum. Miða ég þá við þann hóp og þá tölu sem er lánsveð í milljörðum kr., sem sagt 9,3 milljarðar. Er það heildarpakkinn þannig að maður átti sig á því? Varðandi verðtrygginguna og greiningu hæstv. ráðherra á stefnumálum flokkanna þá held ég að hún hafi verið tiltöluleg einföldun vegna þess að ég held að enginn flokkur hér á landi vilji óbreytt ástand í efnahagsmálum, hvað þá varðandi húsnæðiskerfið. Við höfum gengið lengst í því að segja að breyta þurfi húsnæðiskerfinu í þeirri umræðu sem við höfum tekið þátt í og startað varðandi breytingar á Íbúðalánasjóði. Það er gríðarlega mikilvægt af því að við sjáum í hvaða stöðu sjóðurinn er. Við höfum hins vegar þá stefnu að draga úr vægi verðtryggingar og minnka áhrif hennar en við viljum ekki stíga það skref að banna fólki að taka verðtryggð lán ef það er það sem fólk vill. Við höfum aldrei staðið fyrir því að auka mikið bönn á þessu sviði og teljum að það sé einfaldlega betra að fólk hafi val. Ég sé ekki annað en það sé besta leiðin. Til þess að koma til móts við það fólk sem hefur lent í miklum skuldavanda vegna þess hruns sem varð og efnahagsþrenginganna, sérstaklega þann hóp sem keypti á tímabilinu 1. nóvember 2004 til og með 31. nóvember 2009, er alveg ljóst að fara þarf í sérstök úrræði. Þess vegna er kjörorð okkar Í þágu heimilanna, sem vorum einnig með á landsfundinum, og þess vegna leggjum við áherslu á að koma til móts við þessi heimili í gegnum skattkerfið með því að veita skattafslátt sem kemur þá inn á höfuðstól þessara lána. Vonandi mun það skila sér eftir að við erum búin að taka við í ríkisstjórn þannig að fólk sjái verulegan mun á því hve mikið höfuðstóll lána þeirra hefur lækkað.

Virðulegi forseti. Varðandi spurningu hv. þingmanns þá miðast 500 milljónirnar sérstaklega við það sem er fyrir ofan 110% þannig að þeir íbúðareigendur sem eru með lán sem eru yfir 110% fá sérstakar viðbótarvaxtabætur út á veðsetningu sem er þar fyrir ofan, þ.e. þessar 500 milljónir. Talað hefur verið um að sá hluti sem er til dæmis hjá lífeyrissjóðunum sé um 8 milljarðar þannig að ég held að þessi tala gæti verið nær lagi. Þarna sést að þetta er ágætishlutfall af þessum lánum, þ.e. 500 milljónirnar, og vonandi náum við að koma þeim öllum í réttar hendur. Varðandi umræðuna um verðtrygginguna þá var þessi einföldun hjá mér vegna þess að ég var að tala sérstaklega um verðtrygginguna og umræðuna um hana og stefnu flokkanna hvað hana varðar. Við erum einfaldlega þeirrar skoðunar að óverðtryggð lán eigi að vera til á markaði en við í þessum þingsal þurfum að taka umræðu um það. Það er það sem Framsóknarflokkurinn er að boða til framtíðar, að það verði bara slík lán í boði. Þess vegna verður að taka þá umræðu út frá því hvað það þýði fyrir lántakendur. Ég hef nefnt það hér að við vitum hvernig gengislánin fóru með heimilin og við vitum hvernig verðtryggðu lánin fara með heimilin en við vitum ekki enn hvernig óverðtryggð lán munu þróast vegna þess að þá situr fólk uppi með hina breytilegu vexti, getur setið uppi með miklar sveiflur í afborgunum sem geta komið illa niður á heimilunum frá mánuði til mánaðar fyrir utan að menn munu eiga erfitt með að gera áætlanir fram í tímann með útgjöld sín og ráðstöfunartekjur. Mér finnst líka að Framsóknarflokkurinn skuldi okkur öllum það að svara því hvort þetta sé í alvörunni það eina sem verði í boði. Það er þess vegna sem ég dró upp þessa einföldu mynd hér.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar við spurningu minni um hámarkið. Það er rétt sem hæstv. ráðherra segir varðandi umræðuna um verðtrygginguna. Við erum ekki að taka hana nógu djúpt og við áttum okkur ekki á því, alla vega ekki sumir flokkar, að það að banna eina leiðina mun hafa ákveðin áhrif. Ég held að við í þessum sal eigum það sammerkt að markmið okkar sé að skapa þau skilyrði að hér verði hægt að veita sambærileg lán og nágrannaþjóðir okkar veita þannig að vextir séu sanngjarnir til langs tíma án verðtryggingar. Ég held að það sé nokkuð sem alla langar afskaplega mikið. En ég tel að á meðan við erum að ná þeim tökum á efnahagsstjórninni sem þörf er á til að við uppfyllum Maastricht-skilyrðin þurfi fólk að hafa val. Ég held að hjá því verði ekki komist. Það sem verðtryggðu lánin hafa þó gert er að þau eru til langs tíma og dreifa greiðslubyrðinni, áföllunum og sveiflunum yfir langan tíma sem þýðir að mörgum sem geta keypt eigið húsnæði er gert það kleift með þessu kerfi. Ef normið verður orðið þannig að allir séu með óverðtryggð lán þá verðum við með kerfi þar sem erfitt verður að kaupa fyrstu íbúð. Við þurfum að ræða það. Hvernig á fólk að fara að því þegar það sér ekki fram á að geta dreift greiðslubyrðinni yfir svo langan tíma með áhrifum verðtryggingarinnar á sveiflurnar? Við höfum lagt fram tillögu um að auðvelda fólki fyrstu íbúðarkaup með skattalegum hvötum þar sem það getur sparað og þegar einstaklingar ná að leggja fyrir í gegnum skattalega hvata sjá þeir fram á að ná að leggja fram fyrstu útborgun. Það er hugmynd sem við höfum lagt fram og er okkar stefna. Ég hef ekki séð aðra flokka koma fram með tillögu sem miðar að því að auðvelda fólki fyrstu íbúðarkaup í því nýja umhverfi sem markaðurinn er að þróast í en allir virðast þeir kalla eftir að nálgast þennan hóp. Ég held að það sé mikilvægt að við tökum líka umræðu um það.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt, með síðari breytingum, þ.e. vaxtabætur vegna lánsveða. Ég ætlaði í upphafi ræðu minnar að beina nokkrum spurningum til hæstv. ráðherra sem væntanlega kemur hér fljótlega. Þær spurningar sem ég staldra við og hefði viljað fá svör við snerta í fyrsta lagi þær upphæðir sem hér um ræðir og eru settar inni í frumvarpinu, að einstaklingar geti ekki fengi hærri en 160 þús. kr. í svokallaðar lánsveðsbætur og hjón eða sambúðarfólk 280 þús. kr. Ef maður skilur hugsunina á bak við þetta rétt þá er þetta gert til að gefa fólki meiri möguleika að standa við sín lán þannig að ekki reyni á lánsveðið. Það er því eðlileg fyrsta spurning hvort það hafi verið skoðað að lánsveðsbæturnar færu inn á höfuðstól lánanna. Það er fyrsta spurningin sem kemur upp í hugann hjá mér. Því til viðbótar kemur fram í athugasemdum við frumvarpið, í kaflanum um samráð og mat á áhrifum, setning sem mig langar að fá frekari útskýringar á en þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Efni frumvarpsins gefur ekki tilefni til að ætla að tillögur þess stangist á við stjórnarskrá eða alþjóðlegar skuldbindingar.“ Þetta vekur mann til umhugsunar um hvað setningin þýðir í raun og veru og hvað liggur að baki henni. Lýst er því samráði sem hefur átt sér stað milli ráðuneytanna og ríkisskattstjóra, hvernig fara eigi með þessa hluti en maður staldrar aðeins við og spyr sig hvort þetta snerti lífeyrissjóðina eða eitthvert samkomulag við þá. Þriðja spurningin er þá hvort einhver annar en ríkissjóður beri kostnað af þessu frumvarpi. Það kemur ekki fram í frumvarpinu eða ég átta mig ekki á því í fljótu bragði. Samkvæmt frumvarpinu er eingöngu talað um að kostnaður verði um 330 millj. kr. en geti samt farið upp í 500 millj. kr. Þess er getið að erfitt sé að áætla kostnaðinn en fari upphæðin upp í 500 millj. kr. muni lánsveðsvaxtabætur skerðast hlutfallslega miðað við það, þ.e. upphæðin sem fellur á ríkissjóð verður aldrei hærri en 500 millj. kr. Það eru þessi þrjú atriði sem ég staldra við og vildi spyrja hæstv. ráðherra um. Öðrum spurningum sem ég var með um frumvarpið svaraði hæstv ráðherra í andsvörum fyrir matarhlé, fyrir þingfundarfrestun, þannig að ég þarf ekki að fara frekar yfir þær. Ég tek hins vegar hvatningu hæstv. ráðherra um að koma og ræða af hreinskilni það sem hún benti á um verðtrygginguna, hvað það þýði ef menn fara í að banna verðtryggingu og banna verðtryggð lán og hvaða úrræði stæðu þá til boða ungu fólki sem væri að koma sér þaki yfir höfuðið og væri að hefja búskap. Ég vil segja að það er mikilvægt að þessi umræða fari fram og tek undir það með hæstv. ráðherra. Það er líka ágætt að setja þetta í samhengi. Það er ekki flókið að banna verðtryggingu fram í tímann, þ.e. setja um það lög og frá og með þeim degi er verðtrygging bönnuð. Umræðan um að fara aftur í tímann og færa niður verðtryggð lán og hvernig menn ætla að leysa það er náttúrlega allt of yfirborðskennd því auðvitað þvælist fyrir ein lítil bók, eins og stundum hefur verið sagt, sem er sjálf stjórnarskráin. Það gengur ekki upp að ætla að færa verðtryggð lán niður aftur í tímann án þess að það þýði útgjöld úr ríkissjóði. Það er ekki flóknara en það í mínum huga. Við sjáum það líka eins og hæstv. ráðherra benti á og ég er sammála henni um það að ef verðtryggð lán yrðu bönnuð væri mjög erfitt fyrir ungt fólk sem er að hefja búskap að fá lán nema við mundum breyta Íbúðalánasjóði og hlutverki hans samhliða þeirri framkvæmd. Það gefur augaleið og við sáum það í haust við fjárlagagerðina þegar ákveðið var að setja inn aukið fjármagn til sjóðsins að helsta vandamál Íbúðalánasjóðs er uppgreiðsla á lánum og sú sérstaka ákvörðun sem var tekin um að fara í skuldabréfaútboð til að fjármagna sjóðinn og geta svo ekki greitt þau upp ef lánin eru greidd upp. Íbúðalánasjóður er í raun og veru fullur af lausum peningum, það vantar ekki lausafé inn í hann heldur er vandamálið fyrst og fremst uppgreiðsla á lánum. Við sáum auðvitað það sem gerðist þegar bankarnir komu núna aftur inn á íbúðalánamarkaðinn. Þeir fóru að bjóða óverðtryggð lán sem fólk tók á töluvert hagstæðum vöxtum vil ég segja miðað við markaðinn eins og hann er þótt þeir séu samt mjög háir. Þetta stóð þeim til boða sem höfðu sterka eignastöðu eða skulduðu lágt hlutfall í húsnæðinu. Það var það fólk sem fór út úr Íbúðalánasjóði, það tók lán í viðskiptabönkunum og greiddi síðan upp lán sín hjá Íbúðalánasjóði. Það var fyrst og fremst þetta fólk. Það kom berlega í ljós þegar maður sá samsetninguna á lánasafni Íbúðalánasjóðs. Það var búið að taka mjög mikið úr neðri þrepum sjóðsins þar sem lánshlutfallið var í lægri kantinum miðað við verðmæti eignarinnar og var mjög áberandi hjá þeim sem skulduðu tiltölulega minnst. Þeir sem voru í hámarkinu og yfir hámarkinu sátu eftir inni í Íbúðalánasjóði. Vandamál Íbúðalánasjóðs var í fyrsta lagi greiðslugeta þeirra sem voru mjög skuldsettir eða yfirskuldsettir og hins vegar þeir sem fóru út úr sjóðnum, greiddu upp lánin og fóru inn í bankana enda fengu menn hagstæðari kjör eftir því sem lánshlutfallið var betra og greiðslugeta viðkomandi einstaklinga sterkari. Það segir sig sjálft. Það þarf að taka umræðuna á þessum grunni. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um að ef verðtryggð lán væru bönnuð hefði ungt fólk sem ætlar að byrja að búa í dag ekki aðgang að lánsfé eins og staðan er núna. Það gæti ekki fengið hátt lán eða komið sér þaki yfir höfuðið nema með því að fá styrk eða lán frá fjölskyldunni eða einhverjum öðrum til að komast inn í þann farveg. Það segir sig sjálft að þetta fólk mundi einhvern veginn detta út af markaðnum. Þessu til viðbótar verðum við að átta okkur á því að ekki er hægt að segja að leigumarkaðurinn eins og hann er núna sé virkur með eðlilegum hætti. Leiguverðið er mjög hátt og framboð er takmarkað og fólk getur heldur ekki tryggt sér húsnæði til langs tíma eins og gerist í mörgum öðrum löndum. Þessa umræðu verður að taka samhliða. Síðast en ekki síst er það svo, og þar er ég líka sammála hæstv. ráðherra og allir sem vilja kynna sér málin sjá það, að taki fólk óverðtryggt lán er það ekki varið fyrir kollsteypum, t.d. ef vextir rjúka upp kemur það strax inn í greiðslubyrðina. Það segir sig sjálft að af þessum sökum fær fólk minna lán, lægri lánsfjárupphæð og þarf að koma inn með meira af eigin fé í upphafi. Það eru kostir við það líka en þetta er hins vegar sá vandi sem blasir klárlega við í upphafi þegar menn skoða þetta. Síðan vil ég líka segja að ég er algerlega ósammála hæstv. ráðherra um að við það að ganga í Evrópusambandið leysist bara allur vandinn. Það stenst enga skoðun og við þurfum ekki að vera með yfirborðskennda umræðu um það þegar hæstv. ráðherra kallar sjálf eftir því að við eigum að ræða hlutina og vera ekki á yfirborðinu. Ef við skoðum samhengið þá gerist það í þeim löndum í Evrópusambandinu þar sem erfiðleikarnir hafa verið, hvort sem það er Írland, Spánn, Portúgal eða önnur lönd, að íbúðaverð lækkar einfaldlega mjög mikið. Ég var á fundi um daginn þar sem kona sem átti hús í Danmörku lýsti því hvað gerðist í efnahagsþrengingunum sem urðu náttúrlega alls staðar, bæði í Danmörku og á Íslandi og annars staðar, við vitum hvernig staða efnahagsmála er almennt. Hún átti húsnæði sem var metið á 1,2 millj. danskra króna og á því hvíldu 800 þús. kr. danskar. Þegar hún setti húsið á sölu var sett á það um 1.100 þús. kr. - ég á alltaf við danskar krónur. Hálfu ári seinna var búið að lækka verðmiðann á því niður fyrir 800 þús. kr. og lánið á húsinu var þar með orðið hærra. Hún sagði við þá sem þarna voru á fundinum að það væri mjög auðvelt fyrir þá að komast inn á þennan markað því að hún gæti selt þeim hús. Þetta er það sem gerist ef við værum í Evrópusambandinu og með evruna, við megum ekki líta fram hjá því. Hæstv. ráðherra getur ekki kallað eftir dýpri umræðu en oft vill verða ef hún ætlar að afgreiða málin svona. Síðan verð ég líka aðeins að koma inn á verðtrygginguna og það sem menn hafa talað um lífeyrissjóðina í því sambandi. Það getur vel verið að sumir telji það eðlilega kröfu að lífeyrissjóðirnir taki á sig þann skell með því að færa niður lán og þar fram eftir götunum. Ég ætla ekki að fara djúpt í þá umræðu en bendi á að við verðum að taka inn í þá umræðu það sem blasir við, þ.e. að við erum bæði með opinbera sjóði og almenna sjóði. Ef það verða afskriftir hjá opinberu sjóðunum - gefum okkur bara einhverja tölu og segjum að lífeyrissjóðirnir tækju þátt í því að færa niður lán heimilanna um 10%. Þá gefur augaleið að það hefur engin áhrif á þá sem fá greiðslur úr lífeyrissjóðum opinberu sjóðanna af því að það er ríkisábyrgð á þeim. Það mun bara koma við þá sem eru í almennu sjóðunum. Það er augljóst að þannig getur þetta ekki virkað. Ef við ætlum að fara einhverjar svona leiðir, hvað sem manni finnst um þær, verða lífeyrissjóðirnir að sitja við sama borð vegna þess að annars fá þeir sem eru í almennu sjóðunum í fyrsta lagi á sig skerðinguna sem fylgir því að færa niður lánin og í öðru lagi þarf að hækka á þá skattana til að geta staðið undir ríkisábyrgðinni á opinberu sjóðunum. Þetta blasir við og fyrir utan það er óheimilt fyrir stjórnendur sjóðanna að taka þátt í þessu, það er algerlega óheimilt samkvæmt lögum. Við verðum því að ræða þessa hluti eins og þeir eru. Ég hef reyndar mjög miklar áhyggjur af umhverfinu núna, það eru mörg óveðursský á himni eða dökk ský á himni, við skulum orða það þannig. Í upphaflegum spám var gert ráð fyrir að hagvöxturinn yrði 3,1% fyrir árið 2012 þegar áætlunin var endurskoðuð í haust fór hann niður í 2,5% og í greiningu kemur í ljós að hagvöxturinn er í raun og veru 1,6% eða jafnvel minni. Bráðabirgðatölur sýndu 1,6% og menn gerðu fyrirvara um að hann yrði jafnvel minni. Það er þetta umhverfi sem er fram undan. - Nú sé ég að hæstv. ráðherra er komin. Ég er mjög feginn því þannig að ég ætla þá að koma með þær spurningar sem ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra um. Önnur spurningin sneri að því hvort það hefði verið skoðað eða metið við samningu þessa frumvarps að setja lánsveðsvaxtabæturnar sem um ræðir, 160 þús. kr. hjá einstaklingum en 280 þús. hjá hjónum, inn á höfuðstól lánanna í staðinn fyrir að greiða þær út. Hin spurningin er hvort kostnaður falli á einhvern annan en ríkissjóð í þessu tilfelli, en gert er ráð fyrir að kostnaðurinn geti orðið um 330 millj. kr., en að hámarki 500 millj. kr. og þá koma til skerðingar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra þessara tveggja spurninga og kalla eftir svörum við því hvort skoðað hafi verið að setja bæturnar inn á lánin og hvort einhver kostnaður falli á aðra en ríkissjóð. Ég spyr að því síðastnefnda vegna þess að í greinargerð kemur fram setning um að efni frumvarpsins gefi ekki tilefni til að ætla að tillögur þess stangist á við stjórnarskrá eða alþjóðlegar skuldbindingar.

Virðulegi forseti. Þessu er auðsvarað: Nei, það mun ekki falla kostnaður á annan en ríkissjóð. Ríkissjóður notar svigrúm sem við vitum að verður eftir á vaxtabótaliðnum til að gera þetta og mæta þessum hópi sérstaklega. Hvort það hefði verið metið hvort leggja ætti inn á höfuðstól lána þá var það auðvitað hugleitt en niðurstaðan fólst í því að leyfa fólki að taka sjálft ákvörðun um hvort það nýtti þá fjármuni sem það fengi til að setja inn í höfuðstólinn eða nýtti þá með einhverjum öðrum hætti. Það er gríðarlega kostnaðarsamt að reka húsnæði í dag og vera með lán af þessu tagi og þess vegna var tekin ákvörðun um að ýmsir sem eru í greiðsluvanda ekki síður en skuldavanda gætu tekið ákvörðun um hvað hentaði fjölskyldunni betur, að nýta fjármunina til að bæta upp ákveðið útgjaldatap sem hefur orðið og þrengingar í rekstri heimilisins vegna þessara lána eða setja þá inn á höfuðstól lánanna. Eins og leiðin er sem við förum hér stendur það val opið fyrir hvern sem er.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem eru mjög skýr, að ekki falli kostnaður á aðra en ríkissjóð. Síðan svaraði hæstv. ráðherra því að það hefði verið metið og skoðað við undirbúning málsins hvort æskilegt væri að setja þetta beint inn á höfuðstólinn en sú leið hefði ekki verið valin. Ég geri svo sem engar athugasemdir við það. Ég held að það væri mjög mikilvægt fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd að skoða þetta vegna þess að ef ég á að reyna að skilja málið þá er það með þeim hætti að menn geta ekki losað fólk undan lánsveðum sem það er með annars staðar og þetta gerir kannski greiðslustöðu viðkomandi einstaklinga betri til að ekki reyni á lánsveðin, hvort sem þau eru hjá foreldrum eða vinum eða kunningjum eða hvernig sem það er. Ég held að mikilvægt væri fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd að skoða þetta. Ég er hins vegar sammála því sem hæstv. ráðherra segir að fólk er í greiðsluerfiðleikum og öðru og þess vegna þarf að skoða það samhliða. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt hvað varðar vaxtabætur vegna lánsveðs, nýtt form. Hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir og Ásbjörn Óttarsson hafa rætt þetta ítarlega þannig að ég ætla ekki að fara mikið nánar út í það, en fyrst hæstv. ráðherra er hér stödd vil ég þakka henni fyrir þetta frumkvæði. Þetta er eiginlega fyrsta frumkvæðið hvað varðar þessi lánsveð sem hafa ætíð verið mikið vandamál. Lánsveðin voru veitt á sínum tíma sem aðstoð foreldra við börnin sín til að kaupa íbúð. Það var oft mjög hentugt þegar foreldrarnir voru komnir í skuldlitlar eignir og börnin vantaði eigið fé sem er krafist og sluppu þau þannig fyrir horn með því að foreldrarnir lánuðu veð. Þarna var náttúrlega farið fram hjá því að börnin hefðu eigið fé í fasteignakaupum. Þetta er á margan hátt dálítið óeðlilegt form. Ég hef varað við þessu alveg síðan 1970 eða 1980 því að það voru svo mörg dæmi þar sem fólk hafði lánað veðið til einhverra sem skildu síðan og slíkt og voru eiginlega ótengdir og allt í einu þurfti veðhafinn að fara að borga fyrir einhvern sem kom honum í rauninni ekkert við. Þetta á sérstaklega við um ábyrgðir hjá LÍN. Í þessu frumvarpi er ekki miðað við ábyrgðir heldur bara lánsveð og ákveðið tímabil. Veðhafar eru afskaplega missettir. Sumir eru á góðum stað í lífinu með skuldlausar eignir og þokkalega afkomu. Fólk sem ekki skuldar er tiltölulega vel sett. Ég held að það séu um 21% heimila sem skulda ekki í íbúðinni sinni. Þar af eru sennilega töluvert margir sem hafa lánað veð. Það sem ég hef út á þetta að setja er í fyrsta lagi þau skilyrði að menn hafa átt íbúðina 31. desember 2010. Menn eru kannski búnir að selja hana og fá svo einhverjar bætur. Það eru dálítið hastarleg skilyrði ef menn seldu í byrjun desember 2010 fá ekki neitt o.s.frv. En það er kannski alltaf erfitt. Svo er það þetta tímabil, ég hefði talið að það ætti að vera frá nóvember 2004 til nóvember 2009. Bólan stóð eiginlega yfir þann tíma og það fólk sem keypti á því tímabili hefur tapað í þeim skilningi að íbúðin hefur hækkað minna en lánin. Svo vil ég benda á að þetta eru engar stórar upphæðir. Þetta er 160 þús. kr. hámark hjá einstaklingi og 280 þús. kr. hjá hjónum. Það munar um það þegar um er að ræða greiðslubyrði en munar lítið um það þegar um er að ræða skuldabyrði. Svo er dálítið athyglisvert með hámarkið, 500 milljónir, að menn þurfi í fyrsta lagi að sækja um bæturnar. Þeir sem missa af því að sækja um fyrir 15. september missa af því að fá bætur. Það er spurning hvað menn eru vel upplýstir. Síðan er allt lagt saman og menn skertir ef heildin fer yfir 500 milljónir. Fram kom hjá hæstv. ráðherra að það er til peningur fyrir þessu á fjárlögum. Það er alltaf ánægjulegt. Þegar maður skoðar niðurstöðuna þá eru lánsveð hjá 2 þús. aðilum eitthvað um 9,3 milljarðar. Settir verða 0,5 milljarðar í þetta. Það nær ekki 10%, það er um 5%, þannig að það munar ekki mikið um þetta fyrir vandann. Vandinn er eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson kom inn á, það er svo erfitt að láta lífeyrissjóðina borga þetta eða skylda þá til að gera það vegna þess að það skiptir engu máli hvað opinberu sjóðirnir borga því að ríkið stendur undir réttindunum. Það er einn mesti vandinn í almenna lífeyrissjóðakerfinu. Ég hef margoft bent á það. Þar eru alla vega tvær sprengjur, það er B-deild og A-deild LSR og svo almennu lífeyrissjóðirnir. Það er farið að koma í ljós að munurinn er mjög mikill. Þrátt fyrir þessa annmarka tel ég jákvætt að það sé verið að reyna að taka á þessum vanda sem er allt að því óleysanlegur út af mismun í lífeyrissjóðakerfinu. Það sem mér finnst slæmt við þetta er að ekki sé horft til stöðu einstakra veðhafa. Þeir geta verið mjög vel settir. Svo fer þetta náttúrlega ekki til veðhafanna, þ.e. þetta minnkar ekkert endilega skuldina. Fólk getur notað peninginn í eitthvað allt annað. Margir eru í miklum greiðsluerfiðleikum bara vegna venjulegrar framfærslu. Það vill nefnilega svo til að framfærslan hækkar líka með aukinni verðbólgu. Það virðist oft gleymast. Ég held að ég hafi þessi orð ekki fleiri. Mér finnst málið jákvætt og mér finnst að hv. nefnd sem fær það til skoðunar og ég sit í þurfi að skoða það nákvæmlega. Svo þykir mér ótrúlegt að ætlast sé til þess að þetta verði afgreitt fyrir morgundaginn því að þá er þingið búið samkvæmt áætlun. Ég held að það trúi því reyndar enginn lengur að sú áætlun haldi. Það mun því gefast afskaplega lítill tími til að fara í gegnum þetta mál og það finnst mér ekki vera gott.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir ræðuna. Ég hef rekist aðeins á það að undanförnu að hv. þingmaður virðist hafa töluverðar áhyggjur af því að kaupendur að húsnæði geti ekki fengið að taka nægilega mikið af lánum. En í máli þingmannsins kom hins vegar fram að hann hefði töluverðar áhyggjur af þessum hópi og því að menn skyldu almennt hafa fengið að kaupa húsnæði og taka lán án þess að hafa eigið fé og fengið þess í stað lánað veð. Ég er með breytingartillögu við frumvarp um neytendalán þess efnis að fólk geti ekki komið með veð þegar það uppfyllir ekki lánshæfis- eða greiðslumat. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann taki undir þá breytingartillögu eða hvort hann telji ástæðu til að skilyrða breytinguna sérstaklega við fasteignalánin en maður ætti að geta komið með lánsveð þegar um er að ræða kaup á húsnæði. Í Bandaríkjunum hafa verið settar reglur sem taka einmitt á þessu sérstaklega til að tryggja að þeir sem á annað borð taka lán séu færir um að borga þau til baka og þá bæði afborganir og kostnaðinn við lánin, en ekki eins og lánafyrirkomulagið hefur verið hér á landi, hin svokölluðu Íslandslán, þar sem sífellt er verið að lána mönnum aftur og aftur fyrir kostnaðinum því að við virðumst gera okkur grein fyrir að fólk er ekki fært um að borga allan kostnaðinn. Er hv. þingmaður sammála þessu eða telur hann eðlilegt að fólk fái áfram lánsveð? Síðan er annað. Ég hef líka lagt fram frumvarp um sérstaka skattaívilnun vegna húsnæðissparnaðar fyrir ungt fólk, þá bæði fyrir foreldra og börn, og síðan fyrir fólk upp að 36 ára aldri til þess að hvetja til þess að fólk eigi eitthvert eigið fé þegar kemur að því að kaupa húsnæði. Tekur þingmaðurinn undir það markmið líka?

Frú forseti. Varðandi neytendalánin og veð á þeim þá sá ég þau alltaf sem veð lántakanda sjálfs, að hann legði inn veð þannig að hann þyrfti ekki að fara í greiðslumat og annað slíkt þegar hann vantaði lán til skamms tíma. Það að menn væru með veð frá þriðja aðila sá ég ekki fyrir. Það má að sjálfsögðu skoða að það verði ekki algengt því að ég tel það ekki gott. Varðandi það að menn spari og eigi þannig eigið fé þegar þeir kaupa sér tel ég vera mjög brýnt. Síðastliðin fjögur, fimm ár hefur verið stöðug atlaga að sparnaði sem menn hafa kallað fjármagnseigendur sem er ljótt orð og er ekkert annað en heimili því að fjármagnseigendur eru aldrei neitt annað en heimili. Ég vildi gjarnan að menn bentu mér á einhvern annan aðila en heimili sem er fjármagnseigandi annaðhvort í gegnum skyldusparnað, í gegnum lífeyrissjóðina sem eiga heilmikið fjármagn, sem heimilin eiga, ég vona að menn haldi ekki neitt annað, eða í gegnum frjálsan sparnað. Þetta er uppspretta peninganna, þetta er uppspretta fjárins. Ég tel mjög brýnt að menn fari að hvetja til sparnaðar því það er búin að vera endalaus atlaga gegn sparnaði. Ég minni á það fólk sem leggur til dæmis til að verðtrygging verði afnumin. Hún sparar eigendum ekki mikið vegna þess að menn þurfa að binda sparifé sitt í þrjú ár og menn treysta kannski ekki bönkunum í þrjú ár. En atlagan að sparnaði tengist því að afnema verðtryggingu, tvöfalda skatt á sparnað, vexti og fjármagnstekjur og annað slíkt. Atlagan að sparnaði er búin að vera endalaus. Auðvitað vil ég að fólk spari og eigi eigið fé til að kaupa íbúð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svar hans. Eins og kom fram í máli aðalhagfræðings Seðlabankans fyrir efnahags- og viðskiptanefnd er sparnaður heimila landsins með tvennum hætti. Annars vegar leggur fólk lögbundinn sparnað í lífeyrissjóðina og síðan leggur það fé sitt í húsnæði. Það eru tvær meginsparnaðarleiðir heimila landsins. Hv. þingmaður talaði um að menn þyrftu að huga að því hverjir eigi féð sem hefur sparast í lífeyrissjóðunum og að alveg væri ástæða fyrir þá sem stjórna lífeyrissjóðunum að hafa það í huga svo hæstv. fjármálaráðherra neyðist ekki til að koma eitthvað svona, enn einn plásturinn. Það þarf að gæta að því að hagsmunir þess sparnaðar sem er í lífeyrissjóðunum hlýtur að þurfa að fara saman við hinn sparnaðinn sem felst í húsnæðinu. Unga fólkið, sem er svo sannarlega í vanda, er í skuldavanda. Það stendur frammi fyrir því að vera fast í húsnæði sínu. Þetta hér mun ekki leysa vanda þeirra, það mun svo sannarlega ekki gera það. Ég tel að hv. þingmaður þurfi að skoða mjög vel ákvæðið í frumvarpinu um neytendalánin því þar er ekki fyrst og fremst verið að tala um að koma með veð ef fólk ætlar að kaupa sér bíl eða þvottavél heldur falla fasteignalánin þar undir líka. Ef fólk stenst augljóslega ekki lánshæfis- eða greiðslumat getur það komið með veð frá öðrum þannig að alveg skýrt sé að það er ekki fært um að borga af því láni sem það ætlar að taka. Er það í lagi að mati hv þingmanns?

Frú forseti. Ég var búinn að svara þeirri spurningu bæði í ræðunni og núna, ég er á móti því að til séu lánsveð yfirleitt, hef verið það lengi og hef varað við þeim aftur og aftur. Varðandi sparnað í húsnæði og lífeyrissjóðunum eru 2.400 milljarðar í lífeyrissjóðunum, það eru 20 milljónir á hvert heimili, sem heimilin eiga þar. Það er miklu meira en fólk á í íbúðum sínum þannig að þeir sem gæta hagsmuna heimilanna og heita Hagsmunasamtök heimilanna ættu fyrst og fremst að horfa á lífeyrissjóðina þegar talað er um fjárhagslega hagsmuni heimilanna. Svo er til veiklulegur frjáls sparnaður. Hann var að raungildi, og þá er ég að tala um raungildi miðað við daginn í dag, 700 milljarðar fyrir fjórum árum. Hann er dottinn niður í 450 milljarða, hann hrynur mjög hratt enda eru vextir bæði neikvæðir og skattaðir með síhækkandi skattprósentu. Það kallaði ég atlögu að frjálsum sparnaði. Það er mjög slæmt að fólk eigi ekki sparnað upp á að hlaupa þegar eitthvað kemur fyrir, hvort sem það eru veikindi, atvinnuleysi, skilnaður, fólk segir upp vinnu, fer í nám eða eitthvað slíkt. Það er mjög slæmt almennt þegar fólk á ekki sparifé. Menn ættu að eiga 3–6 mánaða útgjöld sem lausan sparnað í banka en það er langt í frá þannig hér. Það hefur löngum verið ráðið hér á landi að kaupa fasteign til að spara vegna þess að það hafa ekki boðist aðrir verðtryggðir kostir, íbúðarhúsið er nefnilega verðtryggður kostur.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður beindi til mín ákveðnum spurningum sem ég ætla að reyna að svara. Í fyrsta lagi hvers vegna tímabilið er 1. janúar 2004 til loka árs 2008. Það er vegna þess að það er um það bil tímabilið sem var miðað við hvað varðar 110%-leiðina. Með verkefninu erum við að reyna að bæta þeim upp skaðann sem hafa ekki geta farið í gegnum 10%-leiðina, sérstaklega þeim sem eru með lánsfé hjá lífeyrissjóðunum. Það er í raun og veru ekki flókið, við eigum lítinn tíma eftir í þinginu en málið er tiltölulega einfalt. Við erum með almennt vaxtabótakerfi sem sá hópur fellur undir. Öll þeirra lán sem sannarlega eru til íbúðakaupa falla þar undir, líka lánsveðin og þetta kemur algerlega til viðbótar við þann hluta sem fer yfir 110% Það er verið að reyna að koma til móts við hópinn og horft nokkuð þröngt á þetta. Eins og hv. þingmaður nefndi eru 9,3 milljarðar undir, það er það sem fer þarna í þeim lánsveðum og 500 milljónir er nokkuð stórt hlutfall af því sem vaxtabótastuðningur þannig að við göngum býsna langt. Á meðan erum við í áframhaldandi viðræðum við lífeyrissjóðina um hvernig við getum fært þann höfuðstól niður þannig að þeir aðilar og lántakendur sitji við sama borð og aðrir sem hafa getað farið í gegnum 110%-leiðina. Við höfum ekki gefist upp í því efni og ég ætla að leyfa mér að vera vongóð um að sú barátta muni skila einhverju á endanum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég hygg að nefndin muni skoða tímabilið, það munu vera einhverjir mánuðir. Varðandi baráttuna við lífeyrissjóðina sem hæstv. ráðherra stendur í er hún mjög undarleg. Lífeyrissjóðirnir eru ekkert annað en skyldusparnaður heimilanna. Ég skil ekki af hverju hæstv. ráðherra er að berjast við skyldusparnað heimilanna. Hann er eitthvað sem heimilin eiga, það eru réttindi og miklir peningar. Eins og ég gat um áðan er sá sparnaður meginuppistaðan í sparnaði heimilanna, 20 milljónir á hvert heimili sem er mjög stór tala. Vandinn sem við glímum við, og hæstv. ráðherra ætti að gera sér grein fyrir, er að sumir sjóðir, opinberu sjóðirnir, eru með réttindin tryggð samkvæmt lögum. Iðgjaldið hækkar og dinglar eftir því sem þarf. Það hækkar eins og það þarf og þyrfti að vera núna 19,5% af launum en er ekki nema 15,5% vegna þess að menn eru að salta vandann, gleyma honum. Það eru 57 milljónir sem vantar inn í fjárlögin þar. Ef menn láta lífeyrissjóðina borga eitthvað, alveg sama hversu lítið það er, mun það alltaf lenda á almennu sjóðunum. Ég ætla að vona að hv. þingmenn og hæstv. ráðherra skilji að ekki má fara þá leið vegna þess að það kemur niður á almennu sjóðunum sem eru með lakari lífeyrisrétt, verkamenn og aðrir slíkir, það kemur ekki niður á opinberu sjóðunum. Þess vegna er ekki hægt að fara neinar slíkar leiðir og þess vegna eru menn að glíma við þau vandræði. Ég sagði líka í upphafi að lánsveðin eru með erfiðustu málum að leysa. Ég hefði talið, og kannski gerir nefndin það, að bæturnar ættu að fara til lækkunar á skuldinni þannig að vandinn leysist nokkrum sinnum ef það er gert í nokkrum skrefum.

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að nú er 1. umr. um málið að ljúka vildi ég nefna sérstaklega nokkur atriði sem varða það. Ekki er um að ræða neina varanlega lausn fyrir þennan hóp, ég held að við gerum okkur ágætlega grein fyrir því bæði ég og hæstv. fjármálaráðherra. Hún gæti hugsanlega róað einhverja en er hins vegar ekki varanleg lausn. Ég hef séð viðbrögð frá hópnum sem málið snýst um og hefur hann jafnvel verið svo harðorður að segja lausnina einhvers konar grín. Hópurinn er fastur í húsnæði sínu. Að mörgu leyti er það fólk í þeim hópi sem glímir við svokallaðan skuldavanda, eins og Seðlabankinn hefur skilgreint hann, frekar en kannski greiðsluvanda. Það hefur ekki möguleika á því að stækka við sig þótt börn bætist við og þrengist um það í húsnæðinu, fólkið situr fast. Ef fjölgar um eitt barn mundi þetta kannski duga til að kaupa nýjan barnavagn. Hitt er að ekki var gert ráð fyrir þessu á fjárlögum þannig að þótt hæstv. fjármálaráðherra hafi talað um að það sé einhver afgangur af vaxtabótum held ég að hún geri sér ágætlega grein fyrir því að ýmislegt hefur breyst hvað varðar forsendur fjárlaganna. Það var ekki afgangur miðað við hvernig fjárlög voru samþykkt síðast. Þetta þyrfti þá væntanlega að koma inn að einhverju leyti í tengslum við fjáraukalögin. Eins og er talað um hér verður ákvörðunin tekin í fyrsta lagi 15. janúar 2014 og töluvert er í það. Þetta eru atriðin sem ég vildi nefna í lok umræðunnar og menn verða að hafa í huga. Við verðum að horfa til þess að finna varanlega lausn á vanda þessa hóps sem og annarra sem hafa orðið fyrir forsendubrestum hvað varðar verðtryggð húsnæðislán.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kallar lausnina eitthvert grín. Mér finnast 500 milljónir til viðbótar við það sem fólk fær í almennar vaxtabætur ekki vera neitt grín. Okkur er fúlasta alvara með því að bæta upp fyrir árið 2012, um það snýst verkefnið. Það snýst um að koma inn og veita stuðning vegna þess að fólkið hefur verið með þyngri greiðslubyrði en þeir sem komust í gegnum 110%-leiðina á árinu 2012. Unnið er að því áfram að koma þeim málum í varanlega höfn. Okkur fannst ómögulegt, og hv. þingmaður getur talað það niður alveg eins og hún vill, að ganga frá þessu þingi án þess að nota það svigrúm sem við vitum að skapast í vaxtabótunum til að koma sérstaklega til móts við þennan hóp. Það getur vel verið að hv. þingmaður leggi það til í nefndinni að menn bara sleppi þessu gríni en ég ætla ekki að gera það vegna þess að það liggur full alvara að baki viljanum til að gera allt sem við getum til að mæta hópnum og það mun svo sannarlega muna um þetta. Ég heiti því líka að halda áfram að berjast fyrir því að hópurinn fái varanlega lausn en á meðan það hefur ekki tekist ætla ég að grípa öll tækifæri sem ég get fundið til að mæta honum og þeim erfiðleikum sem hópurinn er í vegna þess að hann hefur ekki getað nýtt sér sömu úrræði og aðrir. Þetta er tækifæri sem við eigum ekki að láta okkur úr greipum ganga. Við skulum passa okkur á því. Ég vona að hv. þingmaður hafi með upptalningu sinni ekki verið að lýsa því hvernig hún ætli að leggjast gegn málinu í nefnd.

Virðulegi forseti. Ég get sagt að ég hef ákveðinn skilning á því að hæstv. fjármálaráðherra hefur eflaust ekki viljað mæta lánsveðshópnum í kosningum án þess að hafa lagt eitthvað til. Það er ástæða fyrir því að málið kemur fram á síðustu stundu. Það er ástæða fyrir því að fjármálaráðherra kemur með tillöguna án þess að talað hafa verið fyrir henni í fjárlögum. Það er langt síðan menn gerðu sér grein fyrir vandanum þannig að það að ráðherra skuli mæta með þetta hér, á degi sem átti að vera síðasti dagur þingsins, sýnir ekkert liggur að baki.

Virðulegi forseti. Ekkert liggur að baki. Það eru 500 millj. kr. að baki. Það sem fer fram yfir 110% í lánsveðshópnum hjá lífeyrissjóðunum eru 8 milljarðar. Þetta eru 500 milljónir til að koma til móts við þær fjárhæðir sem sá hópur greiðir af umfram aðra hópa sem hafa getað komist í gegnum 110%-leiðina. Það mun muna um það hjá hópnum. Hv. þingmaður má vera eins stúrinn yfir því og hún vill en kjörtímabilinu er ekki lokið og þessi ríkisstjórn heldur áfram að vinna fyrir fólkið í landinu óháð því hversu langt er til kosninga. Við leggjum ekki niður okkar störf af því að það eru að koma kosningar og sinnum einhverjum leiðindamálum. Við höldum áfram að vinna fyrir fólk og þegar við sjáum að á þessu ári mun skapast svigrúm í vaxtabótaliðnum á fjárlögum grípum við tækifærið til að mæta þeim hópi sem hefur setið eftir. Við erum að gera það hér og fúlasta alvara býr að baki alveg eins og fúlasta alvara býr að baki þeim viðræðum sem við erum í við lífeyrissjóðina um að leysa vandann varanlega. Hv. þingmaður á ekki að gera lítið úr því sem menn eru að reyna að gera vel og það fyrir hóp sem sannarlega hefur setið eftir og allir viðurkenna að hefur setið eftir. Það býr fúlasta alvara að baki og við höldum áfram eins og vitlaus séum fram að kosningum við að reyna að finna út úr því hvernig við getum leyst þennan hnút varanlega og vonandi mun það takast í tíma. Ef ekki munum við styðja alla viðleitni nýrrar ríkisstjórnar til að ljúka málinu.

Virðulegi forseti. Ég trúi því að hæstv. ráðherra meini það sem hún segir, að hún hafi gjarnan viljað gera meira og ætli sér að reyna að standa við þetta en það er óskaplega lítið og ráðherra hlýtur að geta viðurkennt það sjálf. Þetta er engin úrlausn fyrir þennan hóp. Það verður líka að segjast að maður veltir fyrir sér hvað þeir sem sátu í stól fjármálaráðherra á undan hæstv. ráðherra voru að gera allan þennan tíma. Af hverju kom þessi tillaga ekki inn í fjárlögum? Ráðherra segist hafa fundið svigrúm núna í vaxtabótakerfinu en hvað með alla hina liðina sem eru komnir langt fram úr eða tekjuáætlun sem hefur ekki staðist? Þau viðbrögð sem ég hef séð hjá landsveðshópnum eru nákvæmlega að þetta er engin lausn og menn notuðu orðið grín. Ég vona svo sannarlega að ráðherra ætli sér að standa við það sem hún sagði hér í pontu ef hún hefur tækifæri til, að gera eitthvað varanlegt til að leysa úr vanda þessa hóps, gera eitthvað varanlegt til að leiðrétta skuldir heimilanna.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að koma inn í þessa umræðu, ég get ekki sleppt því tækifæri sem býðst. Það er alveg með ólíkindum hvernig þessi umræða hefur þróast. Ég held að við þurfum að ræða um hlutina eins og þeir eru. Ég get tekið undir það með hv. þm. Eygló Harðardóttur að eflaust hefði mátt gera margt betur til að koma til móts við skuldavanda heimilanna þótt ekki væri nema að taka allar þær tillögur sem liggja fyrir frá stjórnarandstöðunni á dagskrá og ræða þær. Ég get verið sammála því. En ég get ekki tekið þátt í því lýðskrumi sem mér finnst vera þegar menn halda því fram að það sé mjög einfalt að semja við lífeyrissjóðina um lánsveðin. Ég get einfaldlega ekki tekið þátt í því lýðskrumi. Það er ekkert annað en lýðskrum. Hver er staða viðkomandi hæstv. ráðherra þegar semja á við lífeyrissjóðina? Lífeyrissjóðirnir hafa stjórnarskrárvarinn rétt gagnvart lánsveðum. Stjórnir lífeyrissjóðanna mega ekki gefa neitt eftir af því sem snýr að lánsveðunum. Það liggur alveg klárt fyrir. Ég fór örstutt yfir í ræðu minni hér áðan það umhverfi sem við erum með lífeyrissjóðina í. Við erum annars vegar með almenna sjóði og hins vegar opinbera sjóði. Ef opinberu sjóðirnir mundu taka þátt í því að gefa eftir eignir sem þeir sannarlega eiga, þ.e. lánsveð í íbúð til að mynda foreldra eða ættingja einstaklings eða hjóna sem lenda í greiðsluerfiðleikum - eins og hv. þm. Pétur Blöndal benti á hér áðan þá var þetta ákveðin hjáleið sem var í raun farin til að viðkomandi hefði eigið fé til að kaupa íbúð, það eru staðreyndir málsins - hvað þýddi það? Það þýddi að lífeyrissjóðirnir gæfu eftir eignir sem þeir mega ekki samkvæmt lögum. Segjum sem svo að lögunum yrði breytt í samkomulagi við lífeyrissjóðina - það er hægt að breyta lögunum - og lífeyrissjóðirnir gæfu eftir eignir eða kröfur sem þeir eiga. Þá gerðist hið augljósa og það verðum við að taka inn í þessa umræðu. Þeir sem fá greitt úr opinberu sjóðunum fengju ekki skerðingar vegna þess að þar er ríkishjálpin. Í raun og veru, þegar sú ákvörðun yrði tekin að opinberu sjóðirnir gæfu eftir eignir sem þeir eiga eða geta sótt í, þá kæmi það niður á ríkissjóði. Það er ekki flóknara en svo. Það þarf ekkert að ræða um þetta öðruvísi en það er. Síðan ef við tökum almennu sjóðina og þeir færu sömu vegferð þá mundu þeir skerða lífeyrisréttindi félagsmanna sinna, ekki bara það heldur þyrfti líka að hækka skatta á alla, þar á meðal þá sem fengju greitt úr almennu sjóðunum, til að standa undir greiðslu ríkissjóðs til að bæta opinberu sjóðunum eftirgjöfina. Þetta er ekki flóknara en svo. Ég get tekið undir það sem hv. þm. Eygló Harðardóttir segir um að margt hefði mátt gera mun betur við skuldavanda heimilanna þótt ekki væri nema taka þær tillögur sem hafa komið fram frá þingflokki Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og þingmönnum Hreyfingarinnar og setja þær á dagskrá og ræða þær. En það er ekki hægt að taka þátt í þessari vitleysisumræðu um að færa niður eignir lífeyrissjóðanna meðan kerfið er með ríkisábyrgð. Ég treysti mér því miður ekki til þess og verð því að gera athugasemd við þennan málflutning. Hversu mikið sem mig langar að berja á hæstv. fjármálaráðherra þá geri ég ekki kröfu til hennar um að gera það sem er ekki framkvæmanlegt. Þetta er ekki framkvæmanlegt. Við verðum og við eigum að taka umræðuna aðeins lengra en þetta. Því til áréttingar væri ágætt fyrir hv. þingmenn sem halda slíkri vitleysu fram að átta sig á því að nú eru skuldbindingar ríkissjóðs vegna B-deildarinnar í kringum 400 milljarðar, þ.e. áfallnar skuldbindingar sem á eftir að fjármagna. Í A-deildinni eru þær komnar upp undir 100 milljarða. Þetta er veruleikinn. Ef gerð er krafa um það af hálfu þingmanna að opinberu sjóðirnir gefi eftir kröfur þá eykst bara bilið sem þarna er. Það er ekki flókið, virðulegi forseti. Umræðan verður að vera á einhverjum öðrum nótum ef við ætlum að ræða hlutina af einhverju viti en ekki yfirborðsmennsku.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum, lögum nr. 138/1994, um einkahlutafélög, með síðari breytingum og lögum nr. 3/2006, um ársreikninga, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er á þskj. 1226, mál nr. 677. Frumvarpið byggir á tillögum starfshóps sem sá sem hér talar eða ráðuneyti hans setti á laggirnar í nóvember 2012 en hópnum var ætlað að vinna tillögur að lagabreytingum og öðrum ráðstöfunum til að verjast svonefndu kennitöluflakki. Sömuleiðis átti hópurinn að líta til þess hvernig horfði með framvindu laga um jöfnun kynja í stjórnun fyrirtækja. Í starfshópnum áttu sæti auk fulltrúa ráðuneytisins fulltrúar Alþýðusambands Íslands sem unnið höfðu ötullega að þessum málum, Viðskiptaráðs Íslands, Fjármálaeftirlitsins, hlutafélagaskrár ríkisskattstjóra, Hagstofu Íslands og frá embætti sérstaks saksóknara. Líkt og kom fram í greinargerð starfshópsins, sem er opinber og aðgengileg, þá er það einróma niðurstaða að mjög mikilvægt sé að treysta frekar lagaramma félaga með takmarkaða ábyrgð. Þetta lagafrumvarp er að okkar dómi aðeins fyrsta skref í áframhaldandi vinnu sem er nauðsynleg til að verjast og helst uppræta eins og mögulegt er svonefnt kennitöluflakk. Í næstu skrefum er gert ráð fyrir að lagðar verði til frekari lagabreytingar, þ.e. vissar breytingar sem starfshópurinn fjallar um í greinargerð sinni þó ekki sé tekið á þeim í þessu frumvarpi auk breytinga sem vonandi verður mögulegt að byggja á betri upplýsingum sem fást munu frá aðilum eins og Hagstofu Íslands í kjölfar eldri skráningar og greiningar á upplýsingum um félög. Mikilvægt er að þessi skref verði áfram stigin í nánu samstarfi stjórnvalda og hagsmunaaðila og verði þá undir endurskoðun á ýmsum þáttum löggjafar sem tengist starfsemi félaga. Með lagafrumvarpi því sem hér um ræðir er brugðist við þeim hluta tillagna starfshópsins til lagabreytinga sem hópurinn taldi hvað brýnastar svo fara mætti fram ítarlegri greining á eðli og umfangi kennitöluflakks hér á landi sem yrði þá meðal annars byggð á tryggari skilum ársreikninga. Eins er brugðist við tillögum um hækkun á lágmarkshlutafé í hlutafélögum og einkahlutafélögum. Á hinn bóginn var valið að bregðast ekki að þessu sinni við tillögum hópsins hvað varðar breytingar á ákvæðum um jöfnun kynja í stjórnun fyrirtækja þar sem niðurstaða þingflokka stjórnarflokkanna varð að einskorða sig við þann hluta málsins sem sneri að kennitöluflakki í þessu frumvarpi og beina sjónum að því sem starfshópurinn hafði talið albrýnast. Í frumvarpinu er lagt til að hlutafélagaskrá verði fengin heimild sem í núgildandi lögum er hjá ráðherra til að krefjast skipta á búi félags en hlutafélagaskrá fór með þá heimild þar til núgildandi ákvæði tóku gildi, með lögum nr. 4/1977 og lögum nr. 43/1977. Markmið með breytingunni er að hægt verði að fara í kerfisbundna aðgerð sem miðar að því að losa út þau félög sem hafa ekki skilað ársreikningi fyrir þrjú síðustu reikningsár. Má ætla að skil á ársreikningum batni að sama skapi. Rétt er auðvitað að taka fram að það hefur orðið nokkur framför í þessum efnum enda mikið verið að því unnið af hálfu ýmissa aðila að knýja betur á um skil ársreikninga en sá plagsiður var hörmulega útbreiddur á árum áður að fyrirtæki komust upp með að skila ekki ársreikningum árum og jafnvel áratugum saman. Viðvarandi vanskil á ársreikningum eru auðvitað mjög skaðleg. Þau eru til þess fallin að draga úr tiltrú á atvinnulífið. Það er því mikilvægt mál fyrir atvinnulífið sjálft að taka á þessum efnum. Það er erfitt að áætla nákvæmlega hver kostnaður kann að vera fólginn í því að gera þessar fortíðarsyndir upp þar með talið að vísa þá mögulega allmiklum fjölda félaga til skiptameðferðar. Eins er óljóst hver kostnaður ríkissjóðs verður við að krefjast skipta og hvað megi endurheimta að einhverju marki úr þrotabúum við skiptameðferð. Sum af þessum félögum hafa engan rekstur með höndum og hafa jafnvel aldrei haft eða ekki lengi og við því er að búast í sumum tilvikum að þar sé litlar eignir að finna. Eins verður að horfast í augu við að þetta getur leitt til nokkurs álags á dómstóla og skiptastjórar munu hafa nokkuð við að iðja að annast skipti þeirra félaga sem ekki hafa staðið lögbundin skil en ekki er á þessu stigi hægt að segja hvort nauðsynlegt kunni að reynast að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir af þeim sökum. Breytingarnar sem hér eru lagðar til, svo að því sé til haga haldið, eru algerlega í samræmi við ákvæði danskra og norskra laga um ársreikningsskil. Við höfum því verið á eftir í þessum efnum að innleiða svipaðar úrbætur í löggjöf og ýmsir nágrannar sem við berum okkur oft saman við hafa gert. Þá er lagt til að felldur verði brott í lögum áskilnaður um að einungis megi krefjast skipta á búi hlutafélags eða einkahlutafélags þegar endurskoðaðir og samþykktir ársreikningar hafa ekki verið sendir ársreikningaskrá. Það ræðst af ákvæðum laga nr. 3/2006, um ársreikninga, hvaða hlutafélögum og einkahlutafélögum er skylt að skila ársreikningi og hvað af þeim félögum er skylt að skila endurskoðuðum og samþykktum ársreikningi. Ekki þykja efni til þess að heimild í lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög til að krefjast skipta á búi félags sem ekki skilar ársreikningi sé takmarkaðri en skylda sama félags til að skila ársreikningi samkvæmt lögum um ársreikninga. Í ljósi þess hve mikilvægt er að aðilar uppfylli lagaskyldu um skil ársreikninga er lagt til að greiði félag ekki sekt sem lögð hefur verið á vegna vanskila á ársreikningi innan 60 daga frá tilkynningu sektarfjárhæðar falli sekt óskipt á stjórnarmenn félagsins. Er breytingin í samræmi við gildandi ákvæði norskra laga um skil ársreikninga. Í dönskum rétti er gengið lengra, gengið harkalegar fram og þar er gengið beint að stjórnarmönnum en félögin ekki sektuð. Lagðar eru til breytingar á fjárhæð lágmarkshlutafjár í hlutafélögum og einkahlutafélögum. Lagt er til að lágmarkshlutafé hlutafélaga hækki úr 4 millj. kr. í 6 millj. kr. og lágmarkshlutafé einkahlutafélaga hækki úr 500 þús. kr. í 750 þús. kr. Lágmarkshlutafé hlutafélaga og einkahlutafélaga hefur verið óbreytt frá því að lög um hlutafélög og lög um einkahlutafélög tóku gildi 1. janúar 1995 og hefur þar af leiðandi af augljósum ástæðum rýrnað nokkuð mikið miðað við þróun verðlags hér á landi frá gildistöku laganna. Þá er lágmarkshlutafé hlutafélaga lægra hérlendis en í nágrannaríkjunum. Í Danmörku er til að mynda lögmætt lágmarkshlutafé hlutafélaga 500 þús. kr. danskar, þ.e. um 11,3 milljónir íslenskar kr., og lögmætt lágmarkshlutafé einkahlutafélaga um 80 þús. kr. danskar sem lætur nærri að vera 1.800 þús. kr. íslenskar. Í Noregi er lágmarkshlutafé hlutafélaga 1 milljón norskra kr., eða 22,5 milljónir íslenskra kr., og einkahlutafélaga er 30 þús. kr. sem er svipuð fjárhæð og verður hér á landi með þessari breytingu. Í frumvarpinu er reyndar misritað að lágmarkshlutafé einkahlutafélaga í Noregi sé 100 þús. kr. og leiðréttist það hér með. Af þessum sökum er augljóslega ástæða til að hækka nokkuð lágmarkshlutafé hlutafélaga. Sú hækkun má þó ekki vera of mikil enda að sjálfsögðu mikilvægt út frá öðrum sjónarmiðum, svo sem atvinnuþróun, nýsköpun og samkeppni, að skilyrði fyrir stofnun félaga séu ekki of íþyngjandi. Þetta þykja hófleg skref í þessu tilviki. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar og vonandi þóknanlegrar fyrirgreiðslu sem allra fyrst því að ég held að það sé góð og rík samstaða um að þær breytingar sem hér eru lagðar til eigi ekki að vera umdeildar, þær séu brýnar og verði til gagns í framhaldinu, ekki síst með því að við fáum betri ársreikningsskil og gleggri upplýsingar um þessi mál sem hægt er að byggja frekari aðgerðir á.

Frú forseti. Svo lengi sem ég man hafa menn verið að glíma við kennitöluflakk og þau vandamál sem því fylgja þegar menn láta sig hverfa frá skuldum, sérstaklega opinberum skuldum sem myndast sjálfkrafa með virðisaukaskatti og afdráttarskatti af launum, stofna ný fyrirtæki og svo koll af kolli. Vandamálið er alltaf það sama. Þegar menn stofna hlutafélag þá er ákveðin áhætta í því fólgin og það er talið gott ef tvö af hverjum tíu hlutafélögum ganga eftir 3–4 ár. Tvö kannski lulla svona í kringum núllið í rekstri, tvö ganga vel og sex eru þá orðin gjaldþrota. Þetta er bara eðli rekstursins. Menn þekkja þetta í útgerð og í laxeldi og bara hvar sem er. Þetta eru eðlileg gjaldþrot, náttúruleg gjaldþrot. Þau eru ekkert ætluð, menn ætluðu að fara í laxeldi, svo kom laxinn ekki eða eitthvað slíkt. Það eru einhverjar forsendur sem bresta, kannski of mikil samkeppni eða eitthvað slíkt. Vandinn er að greina á milli þessara góðu gjaldþrota og slæmu gjaldþrota. Það er dálítill vandi en ég held að vaxandi vilji sé til að koma með svona frumvarp og þess vegna þakka ég hæstv. ráðherra fyrir að koma með það. Það er því miður allt of seint fram komið. Ekki verður nægilegur tími til að fjalla um það með vitrænum hætti í nefndinni en það er ekki flókið, margt í því er gott. Hækkun á hlutafé er kannski eðlileg með hliðsjón af verðbólgu og af því að menn eru alltaf að tala um verðtryggingu þessa dagana þá er það verðtrygging á þessum tölum. Mér finnst vanta inn í umræðuna í frumvarpinu að við erum með ákveðið gjald sem sýnir hvort lífsmark sé með hlutafélaginu en það er útvarpsgjaldið. Á hverju ári þurfa hlutafélög að borga 18 þús. kr. í útvarpsgjald. Það er dálítið merkilegt af því að þau hlusta ekkert á útvarp eða horfa á sjónvarp en þetta þýðir að þau þurfa þó alla vega að skila þessu gjaldi og lenda þá í innheimtu og annað slíkt ef þau gera það ekki. Ef þau geta ekki borgað það í dálítinn tíma þá verða þau gjaldþrota, þannig að þetta gjald vinsar úr þau fyrirtæki sem eru lifandi. Það sem ég mundi gjarnan vilja er að gera það einfaldara að loka fyrirtækjunum, hægt sé að skrá fyrirtæki og síðan afskrá það. Ef einhver eign er þá skiptist hún milli hluthafanna, það er yfirleitt ekki heldur einhver skuld og þá tapast hún. Mér líst ekki á 5. gr. og held að menn þurfi að gera sér grein fyrir hvað það þýðir að vera í stjórn hlutafélags. Mundi einhver fást til að vera í stjórn hlutafélags þegar fer að ganga illa? Þá fæst enginn maður og þá er hlutafélagið stjórnlaust, fyrir utan að menn geta sagt sig úr stjórn með einu bréfi til hlutafélagaskrár og þar með eru þeir ekki lengur í stjórn. Ég hef spurt að því hvað gerist með fyrirtæki þar sem enginn er í stjórn. Hvert snúa menn sér, við hvern tala menn? Ég held að menn þurfi að ræða þetta mikið betur og koma heldur inn á þá leið að gera ferlið við að láta fyrirtækin hverfa einfalt. Að þegar hlutafélag hefur ekki skilað ársreikningi á ákveðnum tíma, þegar eigið fé er komið undir núll, þegar engin stjórn er og annað slíkt þá sé bara hægt að þurrka það fyrirtæki út og þá er það ekki lengur til. Ýmislegt fleira þarf að gera. Þetta held ég að lagi ekki endilega kennitöluflakkið. Menn munu eftir sem áður leika þann leik. Það verður erfiðara því þeir þurfa að skila ársreikningum reglulega þannig að veltan þarf að vera harðari, menn þurfa að vera fljótari að skipta. Ég held þó að þetta sé mjög til bóta og sé krafa markaðarins. Hlutafélag er félag með takmarkaðri ábyrgð og þeir sem vinna á markaðnum með takmarkaða ábyrgð verða að hlíta ákveðnum reglum. Hluti af því er að gefa út ársreikning sem sýnir öðrum, birgjum, nýjum hluthöfum, kaupendum og öðrum sem versla við fyrirtækið, hver staða fyrirtækisins er þannig að þeir viti að þeir séu að eiga við fyrirtæki sem er með sæmilegt eigið fé og sæmilegan hagnað og menn geti treyst, þannig séð. En ég bendi aftur á þetta vandamál með góðu og slæmu gjaldþrotin.

Frú forseti. Að venju höfum við afgreitt tillögur um undanþágur er varða veitingu ríkisborgararéttar í fullkominni samstöðu í nefndinni, þvert á flokka. Við erum sammála og vorum búin að afgreiða út úr nefndinni listann sem við leggjum til að fái ríkisborgararétt og undanþágu. Að vel athuguðu máli tókum við eitt mál til endurskoðunar því ný umsókn barst og nýjar upplýsingar þar sem ástæðan fyrir höfnun í fyrra var frá. Okkur þótti rétt að bæta viðkomandi einstaklingi á listann um frumvarp til laga um veitingu ríkisborgararéttar og því kemur á eftir 8. tölulið 1. gr. nýr töluliður, svohljóðandi: „Mary Luz Suarez Ortiz, f. 1970 í Kólumbíu.“ Hún bætist á listann og vona ég að þetta gangi hratt og vel fyrir sig eins og venjan er með þessi viðkvæmu og persónulegu mál. Óska ég viðkomandi til hamingju og þakka nefndinni fyrir afskaplega góð störf sem áður í þessum málum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla. Meginmarkmið fyrirliggjandi frumvarps er að allir opinberir háskólar búi við sama lagaumhverfi. Með frumvarpinu eru því lagðar til breytingar á lögum um opinbera háskóla, sem fela í sér að starfsemi Landbúnaðarháskóla Íslands og Hólaskóla – Háskólans á Hólum verði felld undir lög um opinbera háskóla. Þá er lagt til að lög um búnaðarfræðslu falli brott, auk þess sem lagt er til að samstarf opinberra háskóla verði lögfest með svokölluðu háskólaneti. Við gerð frumvarpsins var leitað samráðs við helstu hagsmunaaðila auk þess sem frumvarpsdrögin voru sett í opið umsagnarferli og hagsmunaaðilum og áhugasömum gefinn kostur á að senda inn athugasemdir og umsagnir um málið. Meiri hlutinn telur efni og markmið fyrirliggjandi frumvarps jákvætt. Eðlilegt og brýnt er að allir opinberir háskólar verði jafnsettir gagnvart lögunum og búi við sama lagaumhverfi. Meiri hlutinn telur einnig mikilvægt að samstarf opinberra háskóla sem hófst árið 2011 verði formfest með stoð í lögum líkt og lagt er til. Fyrir nefndinni var gagnrýnt að ekki væri gert ráð fyrir formlegu utanumhaldi um búfræði- og garðyrkjunám hjá Landbúnaðarháskóla Íslands. Meiri hlutinn áréttar að skólinn hefur samkvæmt lögum um háskóla verið viðurkenndur á tveimur fræðasviðum og undirflokkum þess, þ.e. á sviði búvísinda og náttúruvísinda. Undirflokkar þess eru búfræði, hestafræði, náttúru- og umhverfisvísindi, skógfræði, landgræðslufræði og umhverfisskipulag. Nefndin hefur fengið upplýsingar um að innan þessara sviða hefur skólinn fullt frelsi til að þróa áfram námsskipulag og námsframboð í þessum fræðum. Jafnframt hefur komið fram gagnrýni á að starfsmenntun sé ekki skilgreind sem eitt af lykilverkefnum Landbúnaðarháskólans, en við bendum á að samkvæmt ákvæði til bráðabirgða veitir ráðherra skólanum heimild til að reka starfsmenntun á framhaldsskólastigi og gera sérstakan samning um þann hluta starfsemi Landbúnaðarháskóla Íslands sem fellur undir lög um framhaldsskóla. Nefndin fékk þær upplýsingar hjá mennta- og menningarmálaráðuneyti að í samræmi við lög hefði ráðuneytið þegar gengið frá samningi við skólann sem og aðra háskóla landsins um kennslu og rannsóknir þeirra út árið 2016. Í samningi Landbúnaðarháskóla Íslands segir um þjónustu og verkefni skólans að skólinn reki starfsmenntanám á framhaldsskólastigi á sviði garðyrkju og búfræði sem einnig nýtist sem aðfaranám inn á háskólabrautirnar. Þá segir að um námið skuli gert sérstakt samkomulag. Meiri hlutinn áréttar að með samningnum er starfsmenntanám skólans, til dæmis í búfræði og garðyrkju, fært nær skipulagi framhaldsskóla, meðal annars til að tryggja mat á námi og tengsl þess við hinn almenna framhaldsskóla. Þá hefur nefndin fengið upplýsingar um að vinna við útfærslu samningsákvæðis um starfsmenntanám skólans sé að hefjast og eigi að liggja fyrir um mitt ár. Nefndinni var jafnframt bent á mikilvægi þess að í Landbúnaðarháskólanum yrði áfram lögð áhersla á rannsóknir og tengsl við atvinnulíf og áréttað var að í samningi skólans við ráðuneytið er í grein 2.2 fjallað um að Landbúnaðarháskóli Íslands vinni að vísindarannsóknum, þróunarstörfum, öflun og miðlun þekkingar á framangreindum fræðasviðum með áherslu á nýsköpun og öflug tengsl við atvinnulíf. Telur meiri hlutinn því ljóst að slíkar áherslur hafi verið lagðar til grundvallar við stefnu skólans næstu ár. Þá hefur nefndinni verið kynnt að rannsóknir skólans fari fram þvert á fræðasvið hans. Mikilvægt er einnig að góð tengsl séu bæði við ráðuneyti sem tengjast fræðasviðum skólans og atvinnulíf og hagsmunasamtök. Fyrir nefndinni kom fram að mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur gert ráð fyrir að kalla til fulltrúa ráðuneyta sem tengjast fræðasviði skólans og hagsmunaaðila þegar fjallað er um stefnumótun, viðfangsefni og tengsl skólanna við atvinnulíf á samráðsfundum skólans og ráðuneytisins. Í III. kafla laga um opinbera háskóla er fjallað um háskólafundi. Í 10. gr. laganna kemur fram hverjir eiga sæti á slíkum háskólafundum og í 2. mgr. er kveðið á um að einn fulltrúi nemenda á móti hverjum fimm fulltrúum annarra aðila innan háskólans eigi sæti á fundinum. Þá segir jafnframt að fulltrúar nemenda skuli kjörnir í sérstökum kosningum til tveggja ára í senn. Fram til ársins 2010 voru fulltrúar nemenda kjörnir til eins árs en því var breytt með lögum árið 2010. Breytingin var gerð að frumkvæði stúdentaráðs Háskóla Íslands og kemur fram í athugasemdum við ákvæðið að fulltrúar beggja fylkinga stúdenta, Röskvu og Vöku, hafi verið á einu máli um að óska eftir því að fulltrúar nemenda á háskólafundi verði kosnir til tveggja ára í senn, líkt og aðrir fulltrúar á háskólafundi. Nefndinni hafa nú verið kynnt andstæð sjónarmið stúdentaráðs sem bent hefur á að í ljósi þess að kosið er í stúdentaráð árlega er eðlilegt að samhliða fari fram kosning á háskólafundi. Telur meiri hlutinn því öll rök hníga að því að breyta ákvæðinu til upprunalegs horfs þannig að fulltrúar nemenda á háskólafundi séu kosnir árlega og leggur til breytingu til samræmis. Vorum við í góðu samráði við og má segja að frumkvæðið komi frá stúdentum sjálfum og unnum við út frá því. Fyrir nefndinni var lögð áhersla á að gripið yrði til aðgerða til að tryggja viðveru menntafólks á Íslandi eftir útskrift og koma í veg fyrir að það flytti erlendis eftir nám og skapa hvata til að flytja aftur til Íslands eftir nám erlendis. Var lagt til við nefndina að allur beinn kostnaður sem hlytist af námi Íslendinga hérlendis og erlendis yrði gerður frádráttarbær frá tekjuskattsstofni, í tvö til þrjú framtalsár eftir námslok. Var þeim sjónarmiðum komið á framfæri að með því að gera vissa kostnaðarliði í námi stúdenta frádráttarbæra frá skattstofni mundi hið opinbera og skattkerfið stuðla að því að námsmenn skili sér á íslenskan vinnumarkað að námi loknu. Skattafslátturinn mundi laða sérfræðimenntaða Íslendinga aftur til landsins. Þá var nefndinni kynnt að svipað kerfi væri þegar til staðar í Bandaríkjunum, Ástralíu, Þýskalandi og Nýja-Sjálandi. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að sérfræðingar sjái sér hag í því að búa á Íslandi en áréttar að margir þættir geti haft áhrif á val fólks á búsetu. Brýnt er að tryggja að hér á landi verði ekki atgervisflótti menntamanna og þeirra sem sinna nauðsynlegri þjónustu og leita verður leiða til að koma í veg fyrir slíkt. Benda verður á að sú hugmynd sem reifuð var við nefndina á ekki efnislega samleið með fyrirliggjandi frumvarpi eða markmiðum þess og því ekki unnt að gera breytingu á frumvarpinu til samræmis. Þá telur meiri hlutinn að hugmyndin hafi ekki hlotið nægilega umfjöllun eða greiningu auk þess sem áhrif hennar hafa ekki verið metin. Beinir meiri hlutinn því til mennta- og menningarmálaráðuneytis að leita samráðs við fjármála- og efnahagsráðuneytið um þetta atriði sem er náttúrlega mjög mikilsvert og stórt atriði. Það getur skipt miklu máli í því að laða aftur fólk heim sem hefur menntast erlendis og getur skilað mjög miklu til okkar samfélags. Ráðuneytin ættu að kanna nánar hvort um raunhæfan möguleika sé að ræða, útfæra þann möguleika og þá gæti næsta þing tekið það til umfjöllunar og rætt það og greint og metið og vonandi gert að veruleika. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðanna „tveggja ára“ komi: eins árs. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson og Birgitta Jónsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nefndarálitið rita auk mín sem formanns og framsögumanns hv. þm. Skúli Helgason, Þráinn Bertelsson, Ólafur Þór Gunnarsson og Kristján L. Möller.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forseta, án þess að ég ætli að gera hann ábyrgan fyrir dagskrá þingsins: Hvernig stendur á því að ekki er mælt hér fyrir málum nr. 8 og 9 og 10. málið tekið á dagskrá? Ekki kom fram skýring á því af hálfu forseta þegar 10. málið var tekið á dagskrá hvers vegna mál nr. 8 og 9 væru ekki til umræðu. Samþykkt hafði verið án verulegrar umræðu að taka fyrstu átta málin á dagskrá, ekki er samkomulag um neitt annað. Tilkynnt hefur verið að nýr fundur verði boðaður kl. 4. Mig langar að spyrja hæstv. forseta, án þess að gera hann ábyrgan fyrir dagskrá þessa fundar, hvernig standi á því að mál 8 og 9 eru ekki rædd í þeirri röð sem ákveðin hafði verið.

Frú forseti. Það er óhjákvæmilegt að forseti svari spurningu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur varðandi dagskrána. Það var samkomulag um það milli stjórnmálaflokkanna hvernig dagskránni skyldi háttað í dag alveg fram til kl. 4 og þannig að við í Sjálfstæðisflokknum höfum skipulagt okkur og unnið út frá því. Þess vegna kom það á óvart að sjá til að mynda opinbera háskóla allt í einu dúkka hér upp. Ég efa það ekki að hæstv. forseti hafi skýringar á því en það er mikilvægt að fá þær fram. Ég vonast til þess að þær séu eðlilegar. En það er mikilvægt núna á síðustu dögum þingsins, og það eiga allir að vita, að við getum treyst því sem fyrir okkur er lagt áður en við slítum þinginu og förum út í vorið og kosningabaráttuna, að það plan sem lagt er upp með á morgnana haldi þó að við vitum ósköp vel að slík plön séu kannski gerð frá klukkustund til klukkustundar eins og það sem við höfum fyrir okkur núna, 

Frú forseti. Ég er mjög ánægður með að sjá að það gengur svolítið niður dagskrána og að menn eru reiðubúnir til að ræða málin. Ég ætla samt að segja varðandi 8. málið sem hér er sérstaklega nefnt, að ég er búinn að vera hér í húsi og hyggst mæla fyrir því. Ég er að vísu ekki framsögumaður á málinu en formaður þeirrar nefndar sem um það fjallaði. Ég gæti meira að segja notað þennan tíma undir liðnum um fundarstjórn forseta til að mæla fyrir málinu og klára það en ég reikna ekki með að það væri mjög vinsælt. En ég er reiðubúinn til að mæla fyrir málinu hið fyrsta.

Forseti vill taka það fram að sá hv. þingmaður og framsögumaður nefndarinnar sem tilkynnt hafði verið um að ættu að mæla fyrir 8. og 9. dagskrármáli var ekki hér í húsi þegar að þeim liðum kom.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forseta skýringarnar en ég ætla engu að síður láta í ljós undrun mína á því af því að við erum hér á síðustu dögum þingsins og menn hafa samið um með hvaða hætti dagskráin eigi að ganga eftir. Svo kemur í ljós að við það er ekki staðið. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson kemur hingað og segist hafa verið hér í húsi og geti mælt fyrir máli nr. 8 og er það vel, en ég ætla að vona að það sem við horfum á nú sé ekki fyrirboði þess að ekki verði staðið við það sem um er samið.

Virðulegi forseti. Það kom verulega á óvart að sjá hvaða mál var komið á dagskrá í ljósi þess að samið var um dagskrána í gær. Það er mjög hart ef ekki er hægt að treysta því að við þá sé staðið. Ljúka átti ákveðnum málum á þeim þingfundi sem nú stendur. Síðan stóð til að boða til nýs fundar þar sem þessi mál kæmu á dagskrá, m.a. það mál sem nú er til umræðu. Ég óska eftir því að virðulegur forseti fresti málinu nú þegar og haldi þeirri áfram dagskrá sem samkomulag tókst um í gær.

Hneyksli.

Svo sannarlega.

Hneyksli.

Forseti. Hér kalla í þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs „hneyksli“ og má taka undir það. Það er gott að þeir átti sig á því að það er mikilvægt að standa við samninga sem gerðir eru. Ég fagna því sérstaklega að menn átti sig á því. Ég vil veita forseta það ráð að þegar unnið er eftir skipulagi og samkomulagi sem gert er af hálfu allra flokkanna eða forustumanna þeirra er mikilvægt að því verði frestað ef þingmenn stjórnarflokkanna eru ekki tilbúnir til að mæla fyrir málum og hlé gert á þingfundi þar til aftur er boðað til fundar á þeim tíma sem um var samið. Það er því eins gott að þingmenn stjórnarflokkanna verði tilbúnir að mæla fyrir málum. Ég veit að þeir vilja gera allt til að greiða götu þingsins og efa ekki að þeir muni ekki láta sitt eftir liggja í þeim efnum. En ég mælist til þess að gert verði hlé á þingfundi á meðan ekki er unnið eftir skipulaginu.

Frú forseti. Ég hvet til þess að umræðunni sem hér hefur hafist, að því er mér skilst um 10. dagskrármálið, verði frestað og gengið til þess að ræða mál sem þar eru á undan á dagskránni, þá á ég við 7. og 8 dagskrárlið, þar sem ekkert er því til fyrirstöðu að taka þau mál á dagskrá.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um starfsmannaleigur. Frumvarpið felur í sér mikilvæga breytingu á lögum um starfsmannaleigur sem koma munu í veg fyrir að hér á landi verði aftur vart þeirra félagslegu undirboða sem stunduð voru á uppgangstímanum þar sem starfsmenn starfsmannaleigna fengu ekki greidd samsvarandi laun og starfsmenn opinberra fyrirtækja og í sumum tilfellum afar lág laun. Með samþykkt frumvarpsins verða tryggð réttindi allra starfsmanna á íslenskum vinnumarkaði og jafnframt áréttuð meginregla íslensks vinnuréttar um ótímabundna ráðningarsamninga starfsmanna beint við vinnuveitendur sína. Jafnframt er viðurkennt að þörf geti verið á þeim sveigjanleika sem starfsmannaleigur bjóða upp á, þær verði þá aðeins nýttar í þeim tilgangi en ekki til að greiða starfsfólki lægri laun eða skerða réttindi þeirra með öðrum hætti. Frumvarp þetta er unnið í náinni samvinnu við aðila vinnumarkaðarins og var sátt um það á milli aðila við gerð kjarasamninga að frumvarp í þessa veruna yrði lagt fram. Um málið ríkti alger sátt í nefndinni. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Þuríður Backman, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Magnús Orri Schram, Oddný G. Harðardóttir, Einar K. Guðfinnsson, Unnur Brá Konráðsdóttir og Birkir Jón Jónsson, en Guðmundur Steingrímsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu Norðurlandasamnings um almannatryggingar, á þskj. 1157. Hér er um að ræða þingsályktunartillögu um að Alþingi álykti að heimila ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd Norðurlandasamning um almannatryggingar sem gerður var í Bergen í júní á síðasta ári, en eins og kunnugt er á samstarf Norðurlanda á sviði almannatrygginga sér langa sögu. Það tók hins vegar allnokkrum breytingum þegar samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið öðlaðist gildi á 10. áratugnum, en reglur þess samnings um almannatryggingar gilda um norræna ríkisborgara sem starfa eða dveljast í öðru norrænu landi. Sá samningur sem hér er um að ræða og þingsályktunartillagan fjallar um byggist að mestu á gildandi samningi frá árinu 2003 en gerðar hafa verið á honum nauðsynlegar breytingar vegna þróunar sem hafa orðið á sviði almannatrygginga innan Evrópuréttarins og einnig á löggjöf einstakra norrænna ríkja. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um þennan samning og vekur athygli á því að samhliða þeirri þingsályktunartillögu sem hér er um að ræða, sem er þá fyrst og fremst heimild til ríkisstjórnarinnar til að fullgilda samninginn, liggur einnig fyrir þinginu frumvarp velferðarráðherra um lögfestingu á samningnum sjálfum. Hér er eingöngu um að ræða heimildina til að staðfesta samninginn fyrir Íslands hönd. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti frá utanríkisráðuneyti og velferðarráðuneyti. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Framsögumaður með málinu er hv. þm. Þuríður Backman. Undir nefndarálitið rita, auk framsögumanns, Þuríðar Backman, Árni Þór Sigurðsson, Helgi Hjörvar, Ragnheiður E. Árnadóttir og Gunnar Bragi Sveinsson. Ég legg að tillagan verði samþykkt.

Virðulegur forseti. Hér er komið til 3. umr. frumvarp til laga um neytendalán sem var hér til talsverðrar umfjöllunar á síðustu vikum. Við 2. umr. boðuðum við að við mundum skoða sérstaklega nokkur álitamál og atriði. Eitt varðaði það þegar árleg hlutfallstala kostnaðar hækkar umfram það sem gert er ráð fyrir í upphaflegum samningi, með hvaða fyrirvara væri eðlilegt að neytanda væri gerð grein fyrir þeim breytingum. Var það niðurstaða umfjöllunarinnar að 30 dagar væru hæfilegt í því. Þó kæmi til álita varðandi lengri lán að hafa lengri tíma, en það var niðurstaða nefndarinnar að rétt væri þá að skoða þann þátt málsins enn frekar þegar innleiðing á tilskipun Evrópusambandsins um fasteignaveðlán verður til umfjöllunar á næstu mánuðum. Eðli málsins samkvæmt eru það lengri lánin og mætti þá enn auka rétt neytenda með því að lögfesta við innleiðingu þeirrar tilskipunar enn lengri frest í þeim tilvikum. En það væri framför og bót að því að festa nú þegar þessa 30 daga gagnvart tilkynningum til neytenda. Síðan var nokkuð rætt um hvort málið hefði áhrif á veitingu námslána og þá skammtímafyrirgreiðslu sem neytendur fá vegna námslána í viðskiptabönkunum. Niðurstaðan var að svo væri ekki. Reglugerðarvald ráðuneytisins nær til þessara þátta og mun verða gætt að því í reglugerð að ekki verði breyting á því fyrirkomulagi sem þar hefur verið í gildi og það á ekki að valda námsmönnum neinum erfiðleikum við lántökur. Ýmis fleiri atriði voru rædd við umfjöllunina sem koma fram í breytingartillögum á nefndaráliti meiri hlutans. Að þeim samþykktum leggur nefndin til að frumvarpið verði gert að lögum.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Helga Hjörvar kærlega fyrir samstarfið við þetta mál í efnahags- og viðskiptanefnd. Það er eitt sem ég vil spyrja þingmanninn að: Telur hann að þetta lagafrumvarp sé nægilega gott til að tryggja hagsmuni þeirra sem taka húsnæðislán á Íslandi?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni sömuleiðis samstarfið. Sú tilskipun sem hér er undir hjá Evrópusambandinu er hugsuð og sniðin að neytendalánum, fyrst og fremst ýmiss konar skammtímafjármögnun, kannski upp í bílalán og lán þegar fólk kaupir stærri heimilistæki, húsbúnað einhvern eða tjaldvagn eða hvað það nú kann að vera sem fólk fær fyrirgreiðslu til til skemmri tíma. Það var hins vegar ákvörðun Íslands að láta þessa löggjöf ná líka til fasteignaveðlána til lengri tíma og ég held að það hafi verið mikilvæg réttarbót og það sé betra að láta hana ná til þeirra lána jafnframt. Það væri hins vegar heppilegra að hafa sérstök ákvæði að minnsta kosti, ef ekki sérstaka löggjöf, um húsnæðislán. Þess vegna er fagnaðarefni að vinna er að hefjast við innleiðingu á tilskipun sambandsins um húsnæðislán, um fasteignaveðlánin sem fólk fær til íbúðakaupa, sem eru nokkuð annars eðlis. Þá væri hægt að taka tillit til þeirra þátta þar í. Hvort það ætti að gera með sérstökum kafla þar um í þessum lögum og hafa sem hluta af neytendalánalöggjöfinni skal ég ekki útiloka, en ég held að sérstök ákvæði um lán til lengri tíma væru til bóta því margt er eðlisólíkt með skammtímalánum og langtímalánum eins og við vitum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég hef verulegar áhyggjur af þessu. Ég tel að ekki sé gætt nægilega vel að fasteignalánum með þessari löggjöf. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að þetta er skárra en ekki neitt eins og svo margt sem við höfum verið að afgreiða á þessu þingi á kjörtímabilinu, en ég hef áhyggjur af því að við teljum að þetta nægi og það verði langt í að við sjáum hér almenn lög um fasteignalán. Hv. þingmaður vísar til þess að verið sé að vinna að innleiðingu á tilskipun Evrópusambandsins varðandi fasteignalán. Ég vil benda á að Evrópusambandið hefur mjög lengi unnið að því að búa til samræmd lög eða tilskipun um fasteignalán. Það hefur ekki gengið eftir svo ég viti til. Þess vegna er einkar brýnt að við fáum frumvarp þess efnis í þinginu. Talað var um að það kæmi inn frumvarp á þessu þingi sem mundi tryggja betur hagsmuni þeirra sem taka lán. Þar hefur verið bent á atriði eins og veðhlutfall, lengd lána, álag, hvers konar fjármálastofnanir megi veita húsnæðislán, hvernig meta eigi markaðsvirði eigna þegar kemur að því að ákveða hversu mikið má lána og hvernig megi fjármagna húsnæðislán. Þetta eru allt þættir sem vantar inn í þessa löggjöf. Ég mundi raunar hvetja til þess að það verði forgangsverkefni hjá öllum stjórnmálaflokkum að leggja til slíkt frumvarp á nýju kjörtímabili.

Virðulegur forseti. Það má út af fyrir sig taka undir að þetta væri verðugt forgangsverkefni en það breytir ekki því að sú löggjöf sem hér er verið að ganga frá er auðvitað miklu meira en skárra en ekkert. Þetta er mikilvæg og brýn réttarbót fyrir neytendur á fjármálamarkaði og í raun og veru löngu tímabær. Eitt af þeim atriðum sem nefndin tók inn á milli umræðna og rétt er að halda til haga við lok umfjöllunarinnar er að neytendum verður meðal annars birt tíu ára meðaltal verðbólgu, þ.e. greiðsluáætlanir á grundvelli meðaltals aftur í tímann. Þetta er gert í upplýsingaskyni og á ekki að hafa áhrif á greiðslumatið á nokkurn hátt hjá viðkomandi lántökum heldur er þetta fyrst og fremst til þess að upplýsa fólk betur um það á hverju má eiga von í þessum efnum. Það er eitt af þeim mikilvægu framfaraskrefum sem hér er að finna ásamt fjöldamörgum öðrum. Meðal annars er verið að setja þak á uppgreiðslugjald sem hægt er að leggja á lántaka, en margir af lántökum Íbúðalánasjóðs standa einmitt frammi fyrir mjög háum kröfum um greiðslugjald frá þeim tíma þegar Framsóknarflokkurinn gerði þær breytingar sem hann gerði illu heilli á Íbúðalánasjóði á sínum tíma.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um breytingartillögu frá 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem ég og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson skrifum undir. Við teljum að frumvarpið hafi batnað mikið í meðförum nefndarinnar. Við vorum upplýstir um að það mundi ekki raska hefðbundnum lánaviðskiptum fjármálafyrirtækja og neytenda þrátt fyrir auknar kvaðir um upplýsingaskyldu og greiðslumat, lánshæfismat og hámark árlegrar hlutfallstölu kostnaðar. Þetta mundi ekki hamla viðskiptunum. Síðan ræddum við nokkuð um námslán LÍN sem eru veitt eftir að menn hafa skilað árangri. Bilið er brúað með bankalánum. Af hálfu fjármála- og efnahagsráðuneytis kom fram við umfjöllun nefndarinnar um þessi lán að lánafyrirgreiðslur til námsmanna yrðu sérstaklega undanþegnar í reglugerð um lánshæfis- og greiðslugjald sem ráðherra setur á grundvelli 5. mgr. 10. gr. frumvarpsins. Við höfðum af því áhyggjur að námsmenn mundu ekki uppfylla lánshæfis- og greiðslumat almennt. Okkur var bent á það í umfjöllun nefndarinnar að fram hefur komið athugasemd frá Eftirlitsstofnun EFTA sem telur að framkvæmd verðtryggingar standist ákvæði tilskipunar hér á landi. Það er því ekki sérstök ástæða til að draga það í efa. Við bendum á að hér á landi vanti illilega fjármálaráðgjöf og neytendavernd á fjármálamarkaði er ómarkviss og flókin. Hana skortir á mörgum sviðum. Við horfum upp á allt að því harmleiki hjá ýmsum fjölskyldum vegna þess að ekki er gætt að því að búseturétti fylgi veð og svo framvegis. Það mætti nefna fjölda dæma. Við teljum að það sé verkefni fyrir næsta kjörtímabil að bæta úr neytendavernd á fjármálasviði. Við leggjum hér til smáleiðréttingu eða breytingu sem felst í því að bæta við þeim greiðslum af láninu sem lenda utan hefðbundinnar starfsævi þegar upplýst er um ýmsa þætti eins og þróun verðbólgu síðastliðin tíu ár, þróun ráðstöfunartekna síðustu tíu ár og svo framvegis. Ég hef orðið töluvert var við að fólk er að skuldsetja sig langt fram í ellilífeyrisaldurinn, t.d. fólk sem er um sextugt eða fimmtugt, segjum fimmtugt þegar það tekur lán, annuitetslán, verðtryggt með jöfnum föstum, taktföstum greiðslum, allt til níræðs. Síðasta greiðslan er þegar fólk er um nírætt. Þá eru menn búnir að vera á lífeyrisaldri í mörg ár. Eins og kunnugt er er lífeyrir töluvert miklu lægri en atvinnutekjur og þá getur fólk lent í verulegum vanda að greiða af lánunum þótt eignamyndunin sé kannski í lagi, en þetta er varasamt. Mér finnst rétt að menn viti af þessu, lántakendur séu upplýsir um þetta. Ég held að það sé ekki oft gert. Þetta er breytingartillaga okkar. Ég vona að hún verði samþykkt þannig að upplýsingar um það hvernig lánið fellur innan starfsævinnar séu líka skoðaðar. Að öðru leyti teljum við að málið hafi batnað mjög mikið og þær breytingartillögur sem meiri hlutinn kemur fram um það séu flestar til bóta ef ekki allar, þannig að þetta er okkar afstaða til málsins.

Virðulegi forseti. Hér erum við í 3. umr. frumvarps til laga um neytendalán sem er ætlað að koma í staðinn fyrir núgildandi lagavernd vegna neytendalána. Þetta er í annað skipti sem þetta mál er lagt fram og það hefur hlotið nokkuð ítarlega umfjöllun hjá nefndinni. Við 2. umr. var ég flutningsmaður að nokkrum breytingartillögum, dró þær til baka til 3. umr., og stend núna að breytingartillögum eða flyt sjálf tillögur sem eru viðbrögð við þeirri umfjöllun sem ég fékk um þær milli 2. og 3. umr. Sú breytingartillaga sem ég vil nefna fyrst tengist mjög þeirri umræðu sem við áttum fyrr í dag um frumvarp um vaxtabætur til hins svokallaða lánsveðshóps. Í því frumvarpi sem við ræðum hér er enn þá svigrúm fyrir lántakendur að taka lán og lánveitendur að veita lán þrátt fyrir að lántaki hafi ekki uppfyllt skilyrði sem varða lánshæfis- og greiðslumat. Það sem meira er er að til að óheimilt sé að veita lánið er ekki bara gerð krafa um að lántakandinn hafi fallið á lánshæfis- og greiðslumati heldur þarf mat að hafa leitt í ljós að hann hafi „augljóslega“ ekki burði til þess að standa í skilum, eins og það er orðað. Ég legg til að orðið augljóslega falli á brott þannig að það verði mjög skýrt hvað þetta þýðir frá hendi ráðherra sem á að setja reglur um hvernig eigi að framkvæma á lánshæfis- og greiðslumat og ekki leiki neinn vafi á því. Síðan er hér tillaga um að ekki sé hægt að koma með önnur veð ef viðkomandi getur ekki staðið í skilum með lánið. Þarna er verið að reyna að taka að einhverju leyti á þeim vanda sem hefur að mínu mati verið mjög séríslenskur, en allt að 10% af þeim sem hafa keypt húsnæði að undanförnu hafa fengið lánuð veð þar sem hefur verið skortur á eigin fé eða greiðslugetu. Þetta snýr líka að því sem ég nefndi í andsvari við hv. þm. Helga Hjörvar og kom líka fram í samtali mínu við hv. þm. Pétur Blöndal að í einhverjum tilvikum, t.d. þegar um lægri upphæðir er að ræða, er vel skiljanlegt að hægt sé að koma með einhvers konar tryggingu fyrir greiðslum. Ég verð þó að segja að í ljósi reynslunnar verður að setja mjög stórt spurningarmerki við það hvernig staðið hefur verið að þessu hvað varðar húsnæðislánin. Þetta er raunar þáttur sem ég tel að við hefðum þurft að skoða miklu betur. Í nefndaráliti mínu við 2. umr. fór ég í gegnum nýja reglu sem fjármálaneytendastofan, ef maður þýðir heiti stofnunarinnar orðrétt, í Bandaríkjunum sem er tiltölulega nýlega orðin til var að kynna og samþykkja í janúar á þessu ári. Þetta er hin svokallaða „Ability-to-pay“-reglan um húsnæðislán. Þar er verið að reyna að setja skýrar reglur og kröfur til þeirra sem fá á annað borð lán og þeirra sem veita lán svo að tryggt sé að lántakendur fái ekki lán nema þeir hafi raunverulega greiðslugetu til að borga það. Þetta er byggt á biturri reynslu Bandaríkjamanna af svokölluðum undirmálslánum þar sem algengt var að menn greiddu ekki afborganir, voru jafnvel með lægri vexti á upphafstíma lánsins og þar af leiðandi komust lántakar í gegnum greiðslumat þrátt fyrir að greinilegt væri að þeir gætu ekki staðið í skilum með lánið þegar greiðslubyrðin kæmi inn af fullum þunga. Með bandarísku reglunum er reynt að tryggja að svo verði ekki því að það er ekki bara reynsla Bandaríkjamanna heldur margra þjóða, þar á meðal okkar, að skuldsetning heimila við húsnæðiskaup skiptir verulega miklu fyrir fjármálalegan stöðugleika. Ég hef því töluverðar áhyggjur af þessum lið. Síðan er líka annað sem við ræddum aðeins og ég kallaði eftir upplýsingum um en okkur tókst kannski ekki að ræða fyllilega í nefndinni á milli 2. og 3. umr. og alls ekki eftir 1. umr. að mínu mati. Það er hvað gerist ef lántaki uppfyllir ekki reglur sem settar eru um lánshæfis- og greiðslumat en fær samt sem áður lánið, kemur heldur ekki með veð en fær samt sem áður lánið. Þetta er skilið eftir í athugasemdum með frumvarpinu þegar það var lagt fram og sagt að þetta þurfi að skýrast með dómaframkvæmd. Þarna sé um að ræða einkarétt og einkaaðila sem takast á sem neytandi og lánveitandi. Það hefur sýnt sig mjög greinilega á síðustu árum þegar menn hafa núna kannski fyrst verið að láta reyna á ýmsa þætti sem varða kröfurétt, samningarétt, neytendarétt, sem ekki hefur reynt á áður fyrir íslenskum dómstólum, að það felst mikil óvissa í því að treysta á dómaframkvæmdina. Það hefur sýnt sig, að minnsta kosti í tengslum við ábyrgðarmenn, að það hefur verið nokkuð skýrt að ef menn hafa ekki farið rétt að og lántaki hefur ekki uppfyllt skilyrði lánshæfis- eða greiðslumats og ábyrgðarmaður ekki verið upplýstur um það hefur ábyrgð ábyrgðarmannsins fallið niður gagnvart fjármálafyrirtækinu. Menn hafa síðan bent á að munurinn á ábyrgðarmanni annars vegar og skuldara hins vegar sé sá að skuldari hefur fengið fjármuni frá lánveitandanum. Það er því alveg skýrt að þar er krafa fyrir hendi og þar af leiðandi krafa um að þessir fjármunir séu greiddir til baka á einhvern hátt. Ég hefði gjarnan viljað að við hefðum getað farið betur í gegnum það hvernig við sem löggjafarvald teljum að væri best að taka á þessu. En ef þetta verður samþykkt svona óbreytt er þetta atriði enn á ný skilið eftir í höndum dómstóla. Þá erum við kannski að vissu leyti að viðurkenna að þetta sé jafnvel bara of flókið og tíminn of stuttur og svona verði þetta bara að vera. Ég legg hins vegar fram breytingartillögu þar sem segir, með leyfi forseta: „Gæti lánveitandi ekki réttra aðferða við framkvæmd lánshæfis- eða greiðslumats er lánssamningur sem á því er reistur ógildanlegur að kröfu neytanda.“ Orðin „að kröfu neytanda“ eru lykilatriði hér. Ef neytandi telur rétt að slíta samningssambandinu á þeim grunni að ekki hafi verið farið rétt að stendur eftir krafan um að borga það sem eftir stendur af láninu. Þá er hægt að slíta samningssambandinu að ósk neytanda. Ef við hefðum getað gefið okkur betri tíma í þetta mál hefðum við hugsanlega getað fundið betri leið til að taka á þessu, skýrari leið, en þessi tillaga er að minnsta kosti viðleitni til þess. Ég er líka 1. flutningsmaður að breytingartillögu um flýtimeðferð varðandi lögmæti verðtryggingar í lánssamningum. Það hefur margoft komið fram fyrir nefndinni og líka, eins og það var orðað svo pent í áliti meiri hlutans, „á öldum ljósvakans“, að það hafa komið fram sjónarmið um að þeir lántakar sem tóku lán tryggð með vísitölu neysluverðs hafi með hliðsjón af þeim fjölmörgu dómum sem fallið hafa um ólögmæti gengistryggingar leitað leiða til þess að vefengja lögmæti sinna lána vegna þeirrar kaupmáttarskerðingar sem varð í kjölfar hrunsins. Ég held að við öll sem sitjum á Alþingi og þjóðin væntanlega séum sammála um að mikilvægt sé að fá úr þeim ágreiningsmálum skorið sem hafa komið upp um lögmæti verðtryggingar. Þessi óvissa er óásættanleg. Hér er lagt til að hyggist annar hvor aðili höfða mál vegna slíks ágreinings geti hann óskað eftir því að málið sæti flýtimeðferð eftir ákvæðum 19. kafla laga um meðferð einkamála. Þetta er bráðabirgðaákvæði þannig að þarna er horft til þeirra mála sem þegar eru farin af stað og ætti að geta skýrt þá stöðu hvort um sé að ræða raunverulegt ólögmæti eða ekki, hvort eitthvað þurfi að betrumbæta í framkvæmd, reglugerðum eða lögum hvað verðtrygginguna varðar. Svo vil ég að sjálfsögðu ítreka og minna á hvað lögmætið varðar að það ætti kannski að vera ónauðsynlegt að hafa of miklar áhyggjur af því til framtíðar því að eins og flokksþing framsóknarmanna hefur ályktað um hyggjumst við afnema verðtryggingu á neytendalánum til framtíðar. Síðan er þriðja breytingartillagan sem ég mundi vilja renna í gegnum.  Þriðja breytingartillagan varðar 26. gr. og það þak sem verið er að leggja til á árlega hlutfallstölu kostnaðar á neytendalánum. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Árleg hlutfallstala kostnaðar á neytendalánum má ekki nema meira en 60 hundraðshlutum.“ Lilja Mósesdóttir er 1. flutningsmaður þessarar breytingartillögu og ég er meðflutningsmaður að henni. Hún gengur út á að ekki sé um að ræða breytilegt þak á árlegri hlutfallstölu kostnaðar á neytendalánum heldur fast. Í tillögu meiri hlutans og í frumvarpinu er gert ráð fyrir að stýrivextir séu hluti af þessu þaki og þá erum við einhvern veginn komin inn með verðbótaþátt vaxta eins og verðtryggingin hefur oft verið kölluð. Mér þótti einkar áhugavert í nýjasta riti Neytendasamtakanna að ég held að þau tóku saman upplýsingar hjá systursamtökum þeirra í Evrópu um hver væru lög eða hvaða reglur giltu í nágrannalöndunum um þak á árlegri hlutfallstölu kostnaðar. Það var mjög ólíkt á milli landa, það er alveg rétt, en það sem mér fannst áhugavert var að í þó nokkrum löndum voru menn með mismunandi þak á mismunandi tegundir lána. Það kemur kannski inn á það sem ég hef gert athugasemdir við að við erum búin að setja undir sömu löggjöfina flestar tegundir af lánasamningum sem snúa að neytendum og setjum sama þakið á þá alla. Hvort þetta sé rétta aðferðin er nokkuð sem við hefðum kannski átt að skoða betur í vinnu nefndarinnar. En ég hafna því algjörlega að það sé breytilegt þak fyrir öll lánin. Með þessari tengingu nánast við stýrivextina, eins og mætti orða það, erum við komin með verðbótaþátt vaxta, verðtryggingu raunar, á árlega hlutfallstölu kostnaðar. Það hefur kannski eitthvað með það að gera, virðulegi forseti, að við virðumst vera óskaplega föst í því að reyna að verðtryggja allt. Það má sjá í nýlegu frumvarpi sem hv. þingmenn Lilja Mósesdóttir og Margrét Tryggvadóttir stóðu að sem gengur út á að reyna að hreinsa sem mest vísitölutengingar út úr íslenskri löggjöf. Ég veit að hv. þm. Helgi Hjörvar hefur líka bent á að þær mættu vera með öðrum hætti, þessar tengingar við verðtryggingu í fjölmörgum lagabálkum, en einn sá stærsti þeirra er náttúrlega fjárlögin sem við afgreiðum hér á hverju ári. Og hér kemur þetta enn á ný fram. Það er kannski ekki að undra ef við væntum þess öll að það verði verðbólga þá fáum við þær væntingar okkar uppfylltar á hverju einasta ári.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir mjög ítarlega ræðu og þar sem hún kynnti nokkur mál sem hún flytur, sum með öðrum. Varðandi þá breytingartillögu að orðin „að viðbættum stýrivöxtum“ falli burt get ég eiginlega fallist á að til einföldunar væri betra að hafa þetta bara alltaf sömu töluna. Stýrivextir dingla kannski frá 3%, 4% upp í 7 til 8% og það er ekkert sem skiptir afgerandi máli þarna, þetta mælir á vissan hátt verðbólgu eins og hv. þingmaður nefndi. Það sem ég vildi spyrja um er ógildanleiki kröfu ef ekki er gætt réttra aðferða. Þegar menn veita ábyrgð fá þeir enga peninga heldur ábyrgjast þeir bara að greiða. Ef það er ekki gert rétt fellur ábyrgðin niður, þá greiðir sá sem fékk lánið. Spurningin er sú: Hvað þýðir þetta fyrir þann sem hefur tekið lán að hann geti gert samninginn ógildanlegan? Er hann þá laus við að borga eða verður hann að borga samninginn og greiða hann upp eða hvað? Er þetta eitthvað atriði í sjálfu sér? Hann getur yfirleitt alltaf borgað samninginn upp, þannig að hverju breytir þetta? Svo er það tillagan um ósk eftir flýtimeðferð. Ég held að allir geti óskað eftir flýtimeðferð, þeir bara fá hana ekki. Spurningin er sú hvort þetta sé nægilegt, hvort það þurfi ekki að standa að þeir „skuli fá flýtimeðferð“ en ekki bara að þeir óski eftir henni. Ég get óskað eftir hverju sem ég vil og stundum fæ ég það og stundum fæ ég það ekki. Það er spurning hvort ekki þurfi að umorða þessa breytingartillögu.

Virðulegi forseti. Ég þakka ábendinguna varðandi með flýtimeðferðina. Ég held að það sé skýrt í tillögunni að neytendum eigi að vera gert kleift að óska eftir flýtimeðferð hjá dómstólum vegna ágreinings um lögmæti verðtryggingar. Þetta er mjög samhljóða ákvæði sem ég lagði fram um flýtimeðferð varðandi gengistryggðu lánin og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson lagði síðan fram nokkuð samhljóða mál. Ég skal athuga betur hvort það hafi ekki verið orðað með þessum hætti. Eins og ég hef litið á það er hér verið að fara fram á að neytendur fái flýtimeðferð. Hvað varðar breytingartillöguna á þskj. 1220 þá kemur fram í lögunum sjálfum að hægt sé að breyta samningi til hagsbóta fyrir neytendur. Hér er sama hugsun á bak við, þetta er fyrst og fremst gert að kröfu neytanda, ef neytandi telur að það sé honum til hagsbóta að ógilda samninginn eigi hann rétt á því. Það eru ákvæði í lögunum um að menn geti skipt um skoðun innan ákveðins tíma. Þetta er hugsað til þess að ítreka að þetta sé alveg á hreinu ef í ljós kemur að réttum aðferðum hafi ekki verið beitt. Menn verða samt sem áður að standa skil á þeirri fjárhæð sem þeir fengu að láni.

Frú forseti. Þá vaknar spurningin: Hverju breytir þetta? Yfirleitt geta menn greitt lánið upp. Þarna er lánið gert ógilt og það er greitt upp. Hverju breytir þetta praktískt séð að menn geti gert lán ógildanlegt og greitt það upp? Þeir eru í rauninni í sömu stöðu. Að öðru leyti var þetta nokkuð skýrt hjá hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega von mín að með þessu sé verið að ítreka enn frekar við lánveitendur mikilvægi þess að þeir vandi sig við lánshæfis- og greiðslumat, þeir geri sér grein fyrir þeim möguleika að hægt sé að ógilda samningana. Þetta gæti hugsanlega líka styrkt stöðu neytenda varðandi skaðabótarétt að einhverju leyti. Ég verð hins vegar að segja að ég hefði talið að nefndin hefði þurft að skoða þetta miklu betur. Ég nefndi sérstaklega í ræðu minni, mig minnir að hv. þingmaður hafi einmitt verið í salnum þegar ég ræddi þetta, mikilvægi þess að við mundum skoða hvað það þýðir ef menn standast ekki lánshæfis- eða greiðslumat en fá samt sem áður peninginn lánaðan. Ég reyndi að kalla eftir því að fá gesti fyrir nefndina en því miður gekk það ekki eftir og við gátum ekki skoðað þetta eins vel og ég hefði talið að við hefðum þurft að gera. Meiri hluti nefndarinnar komst að þeirri niðurstöðu að halda sig við það orðalag sem var fyrir og lögskýringargögnin sem dómstólar geta byggt á verða væntanlega byggð á grunni þeirra athugasemda sem fylgdu frumvarpinu í upphafi. En ég tel þetta samt svo mikilvægt og ítreka að ég er mjög ósátt við að þetta skuli vera skilið eftir svona í lausu lofti og menn vísa bara til þess að þetta sé einkaréttur, menn verði bara að reyna að fá sinn rétt fyrir dómstólum. Við vitum að það kostar peninga að höfða mál og það getur verið mjög dýrt. Og jafnvel þótt menn hafi verið með niðurstöðu frá Neytendastofu og úrskurðarnefnd hefur það síðan ekki breytt neinu varðandi viðskipti þeirra við fjármálafyrirtækin. Breytingartillagan er viðleitni til að bæta úr þessu. Ég hefði helst viljað að við hefðum skoðað þetta miklu betur í nefndinni því það er mjög stórt atriði hvað gerist þegar menn fara ekki að þessum lagabálki í heildina.

Frú forseti. Við ræðum nú við 2. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla. Ég var því miður veik, svo það sé upplýst strax, þegar þetta mál var afgreitt út úr nefnd. Ég vil undirstrika að ég er í megindráttum sammála þessu máli. Ég tel mikilvægt að allir opinberir háskólar búi við sama lagaumhverfi, og með þessu frumvarpi er stefnt að því að allir opinberir háskólar búi við sömu lagaumgjörð. Þegar við breyttum háskólunum 2008 var bráðabirgðaákvæði í þeim lögum sem snerti það að lög um búnaðarfræðslu mundu falla brott. Það er verið að klára núna þessa hreinsun til að allir háskólar falli undir sömu löggjöf. Svo er önnur breyting sem að mínu mati er alveg hárrétt skref, að færa landbúnaðarháskólana eins og þeir hafa verið kallaðir, bæði á Hólum og Hvanneyri, undir menntamálaráðuneytið. Það hefur líka ávallt verið mín skoðun að mennta- og fræðslustofnanir eigi að mynda samfellu. Það er hægt að ræða það að framhaldsskólinn fari í framtíðinni yfir til sveitarfélaga og það er náttúrlega sjálfsagt og eðlilegt að núverandi menntamálaráðherra taki tillit til þeirrar bónar Garðbæinga, svo ég víki að því aðeins örstutt, að fá framhaldsskólann í Garðabæ sem tilraunaverkefni í rekstur. Þannig gæti Garðabærinn verið með heildstætt skólaferli fyrir íbúa samfélagsins, þ.e. frá leikskóla upp í grunnskóla og úr grunnskóla í framhaldsskóla, þannig að sami aðilinn beri ábyrgð á því. Það er sjálfsagt og eðlilegt að taka það tilraunaverkefnisskref. Eins og ég gat um áðan er mikilvægt að þegar hið opinbera sér um mennta- og vísindastofnanir eins og háskólakerfið er verði það undir hatti og á ábyrgð menntamálaráðuneytisins. Ég segi, og það er ekkert í fyrsta sinn, að í tengslum við umbreytingar í samfélagi hvar sem er í heiminum, eins og við Íslendingar stóðum frammi fyrir með hruninu árið 2008, eru um leið tækifæri fyrir stjórnvöld hverju sinni til að breyta kerfum, til að stokka upp og reyna að vera svolítið framsýn og framsækin og skipta um kúrs, a.m.k. nýta það svigrúm sem samfélagið veitir á slíkum umbrotatímum til ákveðinna krefisbreytinga. Mér finnst kerfisbreytingatækifærið hjá ríkisstjórninni annaðhvort hafa verið vannýtt eða verið nýtt til hins verra, í áttina að miðlægri stjórn, að sósíalisma getum við kallað það, að vissu leyti eins og við sjáum varðandi þær grundvallarbreytingar sem ríkisstjórnin er að keyra í gegn, t.d. í því sem snertir sjávarútveginn. Þar er verið að fara úr tiltölulega opnu, frjálsu markaðsdrifnu kerfi á sviði sjávarútvegsmála sem er til fyrirmyndar og eftirbreytni, það mikið til eftirbreytni að Evrópusambandið stefnir að því að taka upp svipað kerfi, yfir í félagslegt, sósíalískt kerfi sem á að þjóna að mínu mati einhverri óraunhæfri ídeólógíu. Eftir stendur að það verður minni hvati, minni arður, minni arðsemi, minni hagsæld sem við fáum út úr breyttu kerfi í sjávarútveginum, einmitt hagsæld, hvata og arðsemi sem stendur meðal annars undir því sem við erum að ræða hér í þessu máli, þ.e. starfsemi opinberra háskóla. Við verðum að hafa grunnundirstöðuatvinnuvegi eins og sjávarútvegurinn hefur verið og verður í ókominni framtíð. Við verðum að hafa slíka öfluga atvinnuvegi til að standa undir okkar öfluga velferðarkerfi sem við viljum gera betur í og færa til betri vegar þannig að framtíðin og börnin okkar geti tekist á við tækifæri sem vonandi blasa við. Ég var að tala um breytingar á kerfi í tengslum við uppbrot í samfélaginu. Ég undirstrika að mér finnst þessi ríkisstjórn ekki hafa nýtt það tækifæri á sviði menntamála. Við samþykktum hér sem ég er margoft búin að fara yfir, óþarft að fara aftur í þann leiðangur, en bara örstutt vil ég þó segja að við samþykktum, allir þingflokkar, allir stjórnmálaflokkar, heildstæða skólalöggjöf, leik-, grunn- og framhaldsskóla. Við samþykktum meðal annars heildarlöggjöf um opinbera háskóla, um háskólastigið, nýja og betri kennaramenntun sem á að taka mið af Finnlandi og því sem þar hefur verið byggt markvisst upp á síðustu áratugum. Meðal annars fól þessi heildstæða nálgun í skólalöggjöfinni það í sér að við ætluðum að sjá miklu meiri eflingu iðn- og starfsnáms. Allir flokkar voru sammála um það og þess vegna samþykktum við lögin 2008. Allir flokkar voru sammála um að við vildum sporna við brottfalli. Þess vegna samþykktum við meðal annars lögin 2008 og flestir flokkar voru sammála um að við vildum sveigjanlegri skólaskil á árinu 2008 þannig að við tækjum tillit til hæfni og getu krakkanna okkar þannig að þau gætu flotið meira á milli skólastiga. Meðal annars þess vegna samþykktum við lögin 2008. Við samþykktum líka að stefna að því að stytta námstíma til stúdentsprófs, ekki með miðstýrðu valdi eins og upphaflega var lagt upp með, heldur í áttina að því að auka sjálfstæði skóla með því að byggja upp möguleika framhaldsskólanna til að stofna nýjar námsbrautir til þess að efla iðn- og starfsnám, en líka til þess að koma til móts við það markmið að auka fjölbreytni á framhaldsskólastigi, auka fjölbreytni í stúdentsprófum þannig að meðal annars væri hægt að stytta námstíma til stúdentsprófs þótt það væri ekki nema um eitt ár sem er agnarlítið skref miðað við það sem aðrar þjóðir innan OECD eru að gera. Við erum eina þjóðin innan OECD-ríkjanna sem útskrifar stúdenta úr framhaldsskólum um tvítugt. Við skulum átta okkur á því að meðalnámstími í framhaldsskóla er ekki fjögur ár hérna heima, hann er fimm ár. Við eyðum þannig meiri tíma í skóla sem er ágætt ef innihaldið og magnið fylgir eftir og nýtir tímann innan skólakerfisins. Þar er hægt að gera betur og meðal annars þess vegna var farið af stað í þær breytingar 2008 sem áttu að taka gildi 2009. Fyrsta verk þessarar ríkisstjórnar var hins vegar að fresta gildistöku þess ákvæðis sem mestu skiptir til að byggja upp iðnnámið og starfsnámið, til að sporna við brottfalli og stuðla að því að fleiri skólar útskrifi nemendur eftir þriggja ára nám. Þessi ríkisstjórn sem nú er, vinstri stjórnin, forgangsraðaði þannig að hún ákvað að fresta því að taka á þessum málum varðandi iðn- og starfsnámið og brottfallið til ársins 2015 í staðinn fyrir að við værum þegar á þessu ári farin að sjá fram á það að iðn- og starfsnám væri stóreflt. Menntamálin eru langhlaup, eins og ekki síst hæstv. forseti veit manna best eftir mikla reynslu innan úr skólakerfinu, og við hefðum getað séð fram á það að innan einhvers tíma, innan fáeinna ára, mun minna brottfall ef þessum lögum hefði verið fylgt eftir af krafti. Það gerði þessi ríkisstjórn ekki. Af hverju er ég að draga þetta fram? Jú, af því að annaðhvort gerði ríkisstjórnin ekki neitt á þeim tímum sem hún þurfti einmitt að bregðast við eða hún fór alveg í þveröfuga átt og fór eftir því sem einhverjir innan til dæmis Kennarasambandsins vildu. Ég er að draga þetta fram af því að það nákvæmlega sama gildir um háskólana. Ég hefði viljað sjá svo miklu stærri skref tekin í átt til sameiningar á háskólastigi og ekki bara til sameiningar háskóla heldur líka til uppbrots á meðal annars vísinda- og rannsóknastarfsemi í landinu, þá þvert á rannsóknastofnanir, reyna að tengja atvinnugreinar landsins betur við bæði háskólana og framhaldsskólana. Ég vil í þessu samhengi sérstaklega draga það fram sem við sjálfstæðismenn höfum samþykkt á landsfundi, nokkuð sem örugglega flestir geta tekið undir. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í landsfundarályktun okkar sem tengist háskólum, vísindum og nýsköpun: „Menntun, vísindi og nýsköpun gegna lykilhlutverki á Íslandi í næstu framtíð. Fjárfesting í þekkingu og mannauði skapar verðmæti og er undirstaða samkeppnishæfni. Áríðandi er því að skilyrði til menntunar, rannsókna og nýsköpunar standist samkeppni á alþjóðavettvangi. Háskólanám er fjárfesting fyrir bæði nemendur og samfélagið og eðlilegt að hvorir tveggja taki þátt í fjármögnun háskóla.“ Hér skiptir gríðarlega miklu máli að hafa í huga að eitt af fyrstu verkefnum ríkisstjórnarinnar var að skera niður tækninám. Þótt menn hafi reynt að bæta fyrir það á síðari stigum kjörtímabilsins fóru menn í það að skerða framlög til tæknináms, nokkuð sem hefur verið kallað mikið eftir að verði eflt og styrkt, ekki síst innan háskólanna. Háskólarnir hafa fengið stuðning í þeim málflutningi sínum, m.a. af hálfu atvinnulífsins. Áfram stendur í landsfundarályktun okkar: „Til að vera í fremstu röð þarf að auka framlög til háskólastigsins. Mikilvægt er að stjórnkerfi háskólanna sé skilvirkt og gegnsætt og að yfirvöld styðji við vísinda- og fræðastörf. Vísbendingar eru um“ - þetta vil ég sérstaklega draga fram - „að fjöldi stofnana og háskóla hérlendis sé of mikill miðað við stærð samfélagsins. Slík samkeppni innan lands getur haft hamlandi áhrif á samhæfingu og samvinnu sem tryggja myndi betur alþjóðlega samkeppnishæfni.“ Nú kann einhver að pompa upp í ræðustól í andsvör og segja: Bíddu, var það ekki á vakt Sjálfstæðisflokksins sem háskólunum fjölgaði? Jú, það gerði það, enda var það mikilvægt skref á sínum tíma, m.a. undir forustu Björns Bjarnasonar sem menntamálaráðherra á sínum tíma, að veita öðrum skólum tækifæri til þess að setja af stað ákveðnar námsbrautir undir virku gæðaeftirliti af hálfu ráðuneytisins og hinna alþjóðlegu krafna sem verður og þarf að gera til háskólamenntunar, hvar sem hún er í boði. Ég tel að þetta skref hafi verið mikilvægt á sínum tíma, m.a. til að breikka flóruna á háskólastigi. Það var líka mikilvægt skref til að við gætum síðan stuðlað að því að þjappa saman aukinni visku og þekkingu sem hefði fengist á þeim tíma í þeim fræðastofnunum sem sköpuðust, hvort sem er Háskólanum á Bifröst, Tækniháskólanum á sínum tíma eða öðrum stofnunum. Hvað gerðum við síðan á síðasta og á þarsíðasta kjörtímabili? Við fórum í það, bæði í samvinnu við framsóknarmenn og samfylkingarmenn, að sameina háskólastofnanir, eins og Háskóla Íslands og Kennaraháskólann, með það að markmiði að styðja við þá breytingu sem við öll hér á þingi vorum sammála um að fara í gegnum með kennaramenntunina, að efla hana og lengja og efla starfsnámið. Ég kom inn á það í gær í fyrirspurn til ráðherra að umræðan um kennaramenntunina situr svolítið eftir, þ.e. hvernig við sáum fyrir þessa viðbót. Við sáum alltaf fyrir þessa viðbót varðandi tveggja ára viðbótarnámið, mastersnámið, að það yrði ekki eingöngu á sviði fræða, þ.e. fræðileg viðbót, heldur ekki síður á sviði starfsmenntamála í skólunum. Að því leytinu til hefur ekki verið haldið nægilega vel utan um það. En ég vil segja líka og draga það fram að ráðherra er mjög meðvitaður um það mikilvæga mál að halda betur utan um kennaramenntun og dró það fram í máli sínu í gær að hún væri sérstaklega í þessu samtali við sveitarfélögin og fræðasamfélagið um hvernig hægt er að þróa og efla kennaramenntun í landinu til skemmri og lengri tíma. Það verður að segjast eins og er að ekki hafa verið tekin nein skref að öðru leyti. Jú, það er verið að ræða hér um samstarfsnetið sem er í sjálfu sér alveg prýðilegt og þokkalegt, en ekki hafa verið tekin þessi skref sem eru mikilvæg og voru það fyrsta sem alþjóðlegir sérfræðingar bentu okkur á í þeirri nefnd sem var skipuð. Strax í kjölfar hrunsins árið 2008 skipaði ég sem ráðherra nefnd alþjóðlegra sérfræðinga til að hjálpa okkur í því að meta fyrstu viðbrögð um hvernig við gætum styrkt fræðasamfélag okkar og vísindasamfélag í þáverandi aðstæðum. Nefndin skilaði síðan þegar núverandi ríkisstjórn var tekin við og það var alveg skýrt að það átti að fara í að sameina og efla háskólastofnanir en ekki síður að fara í það sem skiptir okkur máli að fara í af ákveðinni dirfsku, þ.e. að ræða uppbrot á rannsóknastofnunum. Það er engin stofnun undanskilin þegar kemur að rannsóknastofnunum, hvernig hægt er að nýta þær, samvinnu háskólastofnana, hugsanlega í eina stóra stofnun, vísindastofnun, sem ég er að reyna að draga fram að er þörf á að ræða. Þess vegna finnst mér líka mikilvægt að draga fram ályktun okkar sjálfstæðismanna á landsfundi, að vísbendingar eru um að fjöldi stofnana og háskóla hérlendis sé of mikill miðað við stærð samfélagsins. Já, við þurfum að fara í að hagræða og gera betur. Að mínu mati nýtti núverandi ríkisstjórn sér ekki það tækifæri árið 2009 þegar það var virkilegt lag til að fara í slíkt. Samkeppni innan lands varðandi þennan mikla fjölda getur haft hamlandi áhrif á samhæfingu og samvinnu sem tryggja mundi betur alþjóðlega samkeppnishæfni. Já, eftir að hafa dreift kröftunum ákveðið sjáum við að það er betra eftir að við erum búin að byggja upp þekkingu að reyna að þjappa þessu saman til að standa okkur betur í alþjóðlegri samkeppni. Þó verður líka að draga það fram að undir ötulli forustu og leiðsögn rektors, sem verður hugsanlega þingmaður síðar, Kristínar Ingólfsdóttur, sem hefur af miklum krafti leitt Háskóla Íslands með því frábæra starfsfólki sem þar er innan borðs og merkilegu vísindamönnum er Háskóli Íslands kominn á lista 300 bestu háskóla í heiminum. Á síðasta ári var hann í kringum 275. sæti og hefur hækkað sig síðan þá sem er alveg ótrúlegt afrek, ekki síst miðað við efasemdaraddir ýmissa og þá úrtölumenn sem stigu fram á sviðið þegar þessi stefna var sett fram. En það er einmitt svona sem menn eiga að hugsa. Menn eiga að hugsa djarft og menn eiga að hugsa stórt. Það er það sem ég saknaði við það að menn fóru ekki strax árið 2009 í að nýta það lag sem virkilega var til þess að stokka upp í rannsókna- og fræðakerfinu á Íslandi. Það er líka vert að draga það fram sem er jákvætt, við verjum á Íslandi töluvert hærra hlutfalli af vergri landsframleiðslu til rannsókna og þróunar. Það er mikilvægt að hafa þetta til hliðsjónar við það að við stöndum okkur ekki nægilega vel í framlögum til háskóla. Þegar við sjáum að þetta getur komið saman og það er hægt að ýta þessu betur saman með ákveðinni uppstokkun getur kraftur okkar orðið alveg ótrúlega mikill ef menn þora að fara í þessar umbreytingar á mennta- og vísindakerfinu. Þess vegna þarf að tryggja að fjárveitingar til rannsókna og nýsköpunar nýtist sem best og örvi verðmætasköpun. Þess vegna lagði minn flokkur áherslu á að í fyrsta lagi þurfi að samhæfa rekstrargrunn og rekstrarumhverfi ríkisstofnana sem stunda rannsóknir og þróun. Þannig má tryggja að hægt sé að flytja til verkefni og mannauð milli stofnana og svæða og hámarka með því gæði og afköst. Síðan þarf að gera breytingar á skattalöggjöf sem geri íslensku rannsóknaumhverfi kleift að standa jafnfætis erlendri samkeppni og samstarfi. Þannig geti háskólar, fyrirtæki og einstaklingar notið þess sem þeir afla á sambærilegan hátt og gerist annars staðar. Þess vegna segi ég að í þessu samhengi þurfa menn að hafa dug í sér til að þora að tala um uppbrot og aukna samvinnu háskóla- og rannsóknastofnana þótt það þýði að menn þurfi að hugsa þvert yfir ráðuneyti. Það að hugsa þvert yfir ráðuneyti er oft mesta hindrunin í að fara í mestu og mikilvægustu úrbæturnar, t.d. á sviði menntamála. Ég er sammála því að fella landbúnaðarháskólann og það sem honum fylgir á Hvanneyri og landbúnaðarháskólana báða undir lögin um opinbera háskóla. Það hefur líka verið dregið fram, sem við náttúrlega vitum, að báðir landbúnaðarháskólarnir, á Hólum og Hvanneyri, hafa stóran hluta nemenda sinna á framhaldsskólastigi. Það er verið að reyna að taka betur utan um það og undirstrika starfsmenntanámið sem því tengist. Ég held að það sé mikilvægt skref líka. Þess vegna styð ég þessa breytingu, en það er líka mikilvægt að fylgja eftir þeirri breytingu sem varð á sínum tíma, að allar menntastofnanirnar, m.a. landbúnaðarháskólarnir á Hvanneyri og Hólum, fari undir lög um opinbera háskóla. Að því sögðu vil ég geta þess að samstarfið í nefndinni um þetta sem og mörg önnur mál hefur verið gott, ég þreytist ekki á að segja það. Við höfum verið upplýst um mörg mikilvæg atriði í tengslum við málið, en ég hefði óskað þess að við hefðum getað tekið þessa umræðu í víðara samhengi innan nefndarinnar. Ég vil þó um leið draga fram að ég er fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í nefnd á vegum ráðherra sem hefur það markmið að huga að frekari breytingum á háskólastigi en líka skoðun á því hvernig ýmsar rannsóknastofnanir geti stuðlað að því að þær efli samfélag okkar enn frekar, þar með talið okkar mikilvægu háskólastofnanir í landinu.

Frú forseti. Eins og komið hefur fram ræðum við breytingu á lögum um opinbera háskóla og felur breytingin sem um ræðir einkum tvennt í sér. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um opinbera háskóla sem fela í sér að starfsemi Landbúnaðarháskóla Íslands og Hólaskóla – Háskólans á Hólum verður felld undir lög um opinbera háskóla. Einnig er lagt til að lög um búnaðarfræðslu falli brott og síðan er verið að lögfesta samstarf opinberra háskóla sem hefur verið kallað samstarfsnet háskólanna eða háskólanet. Í fyrstu vil ég segja varðandi umræðuna sem verið hefur í gangi um seinasta þáttinn, sameiningu eða samstarf opinberra háskóla, að sá sem hér stendur hefur ávallt verið mjög hrifinn af samstarfsneti háskólanna. Ég þekki það ágætlega, ég var í háskólaráði Landbúnaðarháskólans í nokkur ár og sat líka í talsvert langan tíma í háskólaráði skólans sem formaður stúdentaráðs Landbúnaðarháskóla Íslands meðan ég var í námi. Samstarfsnetið milli opinberu háskólanna hefur gengið gríðarlega vel og um það ríkir mikil og góð sátt. Ég held að mjög jákvætt sé að lögfesta það með þessum hættti og það slær óneitanlega á þær umræður sem hafa verið í gangi, og hafa ekki endilega átt við rök að styðjast, um að nauðsynlegt sé að sameina alla háskólana í landinu í einn opinberan háskóla. Háskólarnir geti með samstarfinu haldið sjálfstæði sínu og sóknarmöguleikum en aukið samstarf í þeim þáttum þar sem samlegðaráhrifin eru mikil. Ég man eftir því að þegar umræða kom upp um að sameina ætti alla háskóla í lok síðasta kjörtímabils voru á því mjög skiptar skoðanir. Eftir að það hafði verið slegið út af borðinu og núverandi menntamálaráðherra ákvað að búa til samstarfsnet háskólanna var enn á ný reynt að hefja sameiningar háskóla, þá Landbúnaðarháskóla Íslands og Háskóla Íslands. Settur var upp sérstakur samstarfshópur þar að lútandi og þegar farið var að skoða málið voru niðurstöður í skýrslu sem þá var gefin út að samlegðaráhrifin yrðu kannski ekkert mjög mikil af sameiningu og það yrði síður en svo um fjárhagslegan ávinning að ræða umfram það sem þegar væri búið að ná fram með samstarfsneti háskólanna. Ég held því að við eigum að halda áfram í þá átt og fagna því mjög að verið sé að lögfesta samstarfsnet háskólanna. Við eigum að leita eftir því að auka og efla samstarf háskólanna. Það má líka velta fyrir sér auknu samstarfi við háskólana út á við við að fá erlenda nemendur hingað til lands, auknu samstarfi á sviði rannsókna, auknu samstarf á sviði sameiginlegra kúrsa o.s.frv. Samstarfsnetið hefur reynst gríðarlega vel og forsvarsmenn allra háskóla hafa tekið mjög vel í það, hvort sem það er Háskóli Íslands eða háskólarnir á landsbyggðinni, landbúnaðarháskólarnir tveir eða Háskólinn á Akureyri, samstarfsnetið hefur gengið mjög vel í alla staði. Þá að öðrum þætti sem kemur fram í málinu og felur í sér að starfsemi Landbúnaðarháskóla Íslands og Hólaskóla verði felld undir lög um opinbera háskóla. Það hefur verið rakið hér, er rakið í nefndaráliti og af menntamálaráðuneytinu og fleirum, að í sjálfu sér er sú aðgerð að fella háskólana tvo undir sömu lög ekkert óeðlileg. Ég vil þó benda á að verið er að fella niður lög um búnaðarfræðslu og það eru margir sem hafa áhyggjur af ákveðnum þáttum í tengslum við þær breytingar. Landbúnaðarháskóli Íslands heldur úti sérstöku búfræðinámi og garðyrkjunámi að Reykjum í Ölfusi og búfræðinámi á Hvanneyri. Áhyggjur manna hafa meðal annars beinst að því, á það er bent í nefndaráliti meiri hlutans og það hefur komið fram í umsögnum gesta, að með þeim breytingum sem er verið að gera geti háskólinn tapað ákveðnum tengslum við grunnræturnar í atvinnulífinu. Ég tek undir þær áhyggjur að ákveðnu leyti. Ég held að mjög mikið atriði sé fyrir þá stofnun að vera í góðum tengslum við atvinnulífið, við þær atvinnugreinar sem er verið að mennta fólk í. Ég vil benda á að alllíklegt er, maður sér fram á það, að á næstu árum verði gríðarleg sóknarfæri fyrir okkur Íslendinga í þeim atvinnugreinum, eða fögum, sem eru kenndar í háskólunum tveimur, ferðaþjónustu, fiskeldi, hrossarækt, almennri landbúnaðarfæði o.s.frv. Það liggur fyrir að við eigum mjög mörg sóknarfæri á þeim sviðum sem við höfum ekki nýtt. Ég vil í því sambandi benda á tillögu sem við framsóknarmenn höfum nýlega lagt fram um að nýtt séu aukin sóknarfæri Íslands í matvælaframleiðslu. Það er nefnilega svo að heimurinn breytist gríðarlega hratt og við Íslendingar eigum mikið af ræktunarlandi. Gert er ráð fyrir því að á Íslandi séu um 650 þús. hektarar ræktunarlands og við nýtum einungis um 150–180 þús. hektara af því landi. Til samanburðar má taka nágrannalönd eins og Noreg en gert ráð fyrir því að þeir eigi um milljón hektara ræktunarlands og nýti um 95% af því. Með hækkandi matvælaverði skapast miklir möguleikar fyrir íslenskan landbúnað sem Landbúnaðarháskóli Íslands, af því að ég þekki hann betur, og eins Hólaskóli – Háskólinn á Hólum hafa verið að horfa til til þess að nýta í auknum mæli og sjá gríðarleg sóknarfæri í uppbyggingu háskólanna. Ég tek því að vissu leyti undir þá gagnrýni frumvarpsins um leið og ég lýsi yfir fullum stuðningi við það sem snýr að samstarfi opinberra háskóla með háskólanetinu. Ég ætla ekki að hafa ræðuna mikið lengri en vil þó segja að háskólakerfið og menntakerfið gegnir gríðarlega miklu hlutverki í því að byggja hér upp hagvöxt og nýsköpun í landinu og það er mjög mikilvægt að við eflum það og að háskólakerfið eflist. Ég held að sá þáttur sem er í frumvarpinu og snýr að samstarfsneti háskólanna eða háskólanetinu sé einmitt skref í þá átt að efla opinbera íslenska háskóla og fagna ég þeim hluta frumvarpsins mjög.

Frú forseti. Í 2. umr. um þetta mál hér fyrr í vikunni lýsti ég þeim sjónarmiðum mínum að ég styddi og væri sammála þeim viðhorfum sem hefðu birst í umsögn um málið frá nokkrum sveitarfélögum, meðal annars Dalvíkurbyggð, um að tilefni væri til þess að veita sveitarstjórnum heimild til að víkja frá almennum viðmiðum að því er varðar kosningarrétt í íbúakosningum. Hér er ekki um að ræða viðmiðun varðandi kosningar í sjálfar sveitarstjórnirnar heldur eingöngu íbúakosningar um tiltekin mál. Tilefni gæti einkum verið til þess ef sveitarfélög væru að efna til íbúakosninga um mál sem varða ungt fólk, þá ætti að vera að minnsta kosti heimild til þess fyrir sveitarstjórnina að miða kosningaaldur við 16 ár. Þetta sjónarmið er reifað í nefndaráliti umhverfis- og samgöngunefndar þó að hún hafi ekki gert þessa tillögu að sinni, en ég veit að því var tekið jákvætt á vettvangi nefndarinnar, að minnsta kosti af sumum nefndarmönnum. Ég hef leyft mér að flytja breytingartillögu við þetta mál um að, með leyfi forseta: „Á eftir 4. efnismgr. 1. gr. komi ný málsgrein, svohljóðandi: Sveitarstjórn er heimilt, að fengnu samþykki ráðherra, að miða kosningaaldur í íbúakosningu við 16 ár.“ Hér er um að ræða bráðabirgðaákvæði, tilraunaverkefni, þróunarverkefni til einhverra ára. Ég ætla að leyfa mér að leggja til að sveitarstjórn geti nýtt sér þetta ákvæði ef hún svo kýs sjálf, það er undir henni komið hvort hún vill gera það. Ég ímynda mér til dæmis að hún mundi ekki beita þessu ákvæði ef verið væri að kjósa um áfengisútsölur, en kannski ef verið væri að greiða atkvæði um frístundamiðstöðvar eða eitthvað sem lýtur að ungmennastarfi. Þá er í hennar sjálfsvald sett að nýta sér það, en ef þetta yrði samþykkt mundi hún eftir sem áður þurfa að fá samþykki ráðherra fyrir því. Ég mæli fyrir þessari breytingartillögu við þetta mál við þessa umræðu.

Frú forseti. Með þessu frumvarpi er verið að herða á lögum gegn félagslegum undirboðum á vinnumarkaði. Það er mjög ánægjulegt til þess að hugsa að aðilar vinnumarkaðarins voru samstíga í þessu máli sem og velferðarnefnd í heild sinni. Með samþykki þessa frumvarps erum við að vernda kjör launafólks á íslenskum vinnumarkaði.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu lætur kannski ekki mikið yfir sér í opinberri umræðu en þrátt fyrir það er það mikilvægt mál. Fyrirkomulag hinna opinberu háskóla er sennilega þegar vel er að gáð eitt allra mikilvægasta málið sem við getum fjallað um hér þegar til framtíðar er horft. Ég held að eitt af því fáa sem heita má óumdeilt í þessum þingsal sé að hagvöxtur framtíðarinnar, og þá um leið lífsskilyrði þessarar þjóðar, byggir á því hversu vel okkur tekst að skipa háskólamálum okkar, vísindamálum og rannsóknum. Það er staðreynd og umhugsunarvert að hjá ekki fjölmennari þjóð en okkur skuli vera starfandi jafnmargar háskólastofnanir og raun ber vitni. Fyrir því eru reyndar ákveðin rök að við ættum að reyna að einbeita okkur að því að hafa kannski eina eða tvær háskólastofnanir, jafnvel þótt við séum ekki fleiri, og byggja þær sérstaklega vel upp og veita öllum fjármunum okkar til þess að ná árangri þar. En á móti kemur, og það eru líka rök í málinu, að það getur verið mikilvægt að bjóða upp á nám á háskólastigi víðar, og þá meina ég í landfræðilegri merkingu, þ.e. að bjóða upp á það víðar en í Reykjavík. Eins er mikilvægt að tryggja framboð á námi á háskólastigi þannig að það sé nægilega breitt til þess að hægt sé að sinna þörfum nútímaatvinnulífs. Ég tel því að þær nálganir og sú hugmynd sem er í frumvarpinu um svokallað háskólanet og samstarf háskólanna og háskólaráðanna sé um margt góðra gjalda verð. Ég man þó að við 1. umr. um málið ræddum við nákvæmlega útfærslu á því samráði, þ.e. hvernig menn sæju fyrir sér faglega ábyrgð og hvernig hægt væri að samræma slíkt á milli skóla o.s.frv. Ég er sammála því sem þá kom fram í umræðu af hálfu hæstv. menntamálaráðherra að það sé hlutur sem menn þurfa ekki að hafa svo miklar áhyggjur af á þessum tímapunkti. En aðalatriðið er að með þessu er leitast við að ná saman og samnýta hina opinberu háskóla þannig að við náum að nýta sem best það fjármagn sem til þessara menntastofnana er lagt. Eitt af þeim stóru verkefnum sem bíða okkar á næstu árum eru fjárframlög til háskólastofnana og framlög til vísinda- og rannsóknarstarfs okkar Íslendinga. Reiknað hefur verið út og lagt fram á opinberum vettvangi, og því hefur ekki verið mótmælt, að framlög okkar Íslendinga til háskólamenntunar eru lægri miðað við það sem gengur og gerist í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Reyndar er það svo að þegar litið er til annarra skólastiga, til dæmis grunnskólastigsins, kemur í ljós að þar erum við hlutfallslega hærri. Við erum einhvers staðar á eðlilegu meðaltalsróli hvað varðar framhaldsskólastigið, en við erum undir meðaltalinu hvað varðar háskólana og það er mjög mikið umhugsunarefni. Ég tel því að fram undan hljóti að vera mikil umræða um það hvernig við ætlum okkur að haga fjármögnun háskólastigsins, hvað við komumst langt með opinberar fjárveitingar annars vegar og hins vegar þar sem um er að ræða beina þátttöku nemenda í kostnaðinum við skólahaldið. Til dæmis má nefna Háskólann í Reykjavík þar sem eru skólagjöld og síðan Háskóla Íslands þar sem ekki eru skólagjöld. Það gerir málið nokkuð flóknara þegar um er að ræða heildarstefnumótun í háskólamálum almennt. Ég er sammála því sem fram kemur í áliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar hvað varðar stöðu stúdenta á háskólafundum, að nauðsynlegt sé að horfa til þess hvernig kosið er hjá stúdentunum og að þær kosningar endurspeglist síðan á háskólafundum. Ég man að þegar ég átti sæti í háskólaráði Háskóla Íslands var kosið til tveggja ára. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að ekki hefði veitt af því að menn hefðu tíma til að koma sér inn í málin þegar menn taka sæti í slíku ráði. Það tekur töluverðan tíma bara að koma sér inn í þau mál sem þar eru, inn í þann hugsunargang og það verklag sem viðhaft er í háskólaráði áður en menn fara í raun og veru að geta gert gagn á þeim vettvangi. Það er nauðsynlegt að hlusta vel á hvað stúdentarnir segja varðandi þetta til þess að tryggt sé að þar sé góð sátt og það henti því fyrirkomulagi sem stúdentar hafa varðandi innri málefni sín. Virðulegi forseti. Mig langar rétt aðeins áður en lengra er haldið að nefna að ég er svolítið hugsi yfir þeim athugasemdum sem hér hafa komið fram varðandi Landbúnaðarháskóla Íslands og stöðu hans. Fram kom gagnrýni varðandi landbúnaðarkennsluna sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason fór ágætlega yfir í ræðu sinni. Þeir sem vel þekkja til landbúnaðarmenntunar hafa greinilega nokkrar áhyggjur af hinu nýja fyrirkomulagi. Ég gríp hér niður í nefndarálit meiri hlutans, með leyfi forseta: „Fyrir nefndinni var gagnrýnt að ekki væri gert ráð fyrir formlegu utanumhaldi um búfræði- og garðyrkjunám hjá Landbúnaðarháskóla Íslands.“ Meiri hlutinn telur sig reyndar hafa nokkur svör við því en varðandi það vil ég segja að það er mjög nauðsynlegt að þar sem um er að ræða nám á háskólastigi sem hefur beina tengingu við ákveðna starfsgrein, til dæmis eins og í landbúnaði, er mjög mikilvægt að náin tengsl séu á milli greinarinnar sjálfrar og þess náms sem boðið er upp á og þeirrar rannsóknarvinnu sem unnin er innan þeirrar menntastofnunar. Virðulegi forseti. Ég var í hópi þeirra sem var ekkert allt of hrifinn af þeirri hugmynd þegar ákveðið var að færa Landbúnaðarháskólann á Hólum frá landbúnaðarráðuneytinu í menntamálaráðuneytið. Annars vegar höfum við háskólastarfsemi, starfsemi sem er lík þeirri sem Háskóli Íslands býður upp á. Það er akademísk stofnun með breitt vísinda- og rannsóknasvið, með breitt úrval af námi. Hins vegar höfum við sérhæfða stofnun með sérhæft hlutverk sem beinir allri sinni athygli, kröftum og fjármagni að ákveðnum þætti, til dæmis landbúnaði. Ég er þeirrar skoðunar að menn verði að gæta mjög vel að því hvernig haldið er á málum gagnvart landbúnaðarháskólanum, að þess verði gætt að ekki verði farið að reyna að fella þá starfsemi inn í það form sem hentar fyrst og fremst skólum eins og Háskóla Íslands, sem er breið akademísk stofnun og er um margt gerólík minni háskólastofnunum eins og til dæmis Landbúnaðarháskólanum á Hólum. Reyndar á það sama við varðandi Háskólann á Akureyri. Innan vébanda hans er mjög mikilvægt nám í sjávarútvegsfræðum sem hefur, rétt eins og landbúnaðarháskólarnir, ákveðinn fókus og miðar starf sitt við ákveðna atvinnugrein. Mér hefur alltaf fundist það svolítið sérstakt hvað varðar Háskóla Íslands hversu lengi hann lét undir höfuð leggjast að sinna grundvallaratvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútvegi. Mér hefur alltaf fundist það vera galli að Háskólinn á Akureyri hafi tekið forustu í þeim málum og boðið upp á alvöru háskólanám í sjávarútvegsfræðum. Háskóli Íslands hefði fyrir langa löngu átt að vera farinn að bjóða upp á slíkt nám. Það var þannig hér að þeir sem ætluðu sér í slíkt nám þurftu að fara úr landi, t.d. til Noregs, til þess að sækja sér þá menntun. Af hverju nefni ég það hér? Jú, það er til ítrekunar á því hvað varðar það stjórnunarfyrirkomulag sem við höfum á háskólunum að þó að við séum að reyna að sameina þetta og ná fram heildaráferð og um leið betri nýtingu fjármuna hef ég hef vissar áhyggjur af slíkri sérmenntun og hinum minni sérskólum. Ég held að það endurspeglist nokkuð í því sem komið hefur fram hjá þeim gestum sem komu til allsherjar- og menntamálanefndar í tengslum við umræðu um landbúnaðarháskólana að nauðsynlegt sé að við gætum þess að það svigrúm sem slíkir skólar þurfa að hafa verði ekki skert og að þeir týnist ekki í einhverju stóru kerfi. Ég held að hægt sé að halda því fram með ágætum rökum að stundum felist styrkurinn einmitt í hinu smáa og sérhæfða og að menn geti náð mjög langt, jafnvel á heimsvísu, í litlum en markvissum háskólastofnunum sem sinna einhverju ákveðnu, afmörkuðu sviði. Að því snúa vangaveltur mínar einmitt í þessu máli, hvort við höfum tryggt nægjanlega vel að við drögum ekki úr möguleikum slíkra stofnana til þess að þróast og bregðast við. Það er jú það sem Háskóli Íslands hefur lagt upp með, að verða ein af 100 bestu menntastofnunum veraldarinnar. Sá metnaður sem kemur þar fram er svo mikilvægur fyrir okkur Íslendinga, metnaður til þess að ungt fólk á Íslandi geti sótt sér menntun sem stenst samanburð við það besta, ef svo má segja, eða er í það minnsta nægjanlega góð til þess að menn geti sagt að það sé fullkomlega réttlætanlegt að mennta sig á Íslandi. Að menn geti treyst því að þannig fái menn menntun sem er sambærileg við það sem gerist í þjóðunum í kringum okkur þar sem best er gert. Og með þeirri ákvörðun forsvarsmanna Háskóla Íslands að segja: Við stefnum að því að verða einn af 100 bestu háskólum heims, var tekin gríðarlega mikilvæg stefna. Ég held að fara mætti meira fyrir umræðu um þá ákvörðun opinberlega vegna þess að með því erum við að segja, og ég held að það hafi reyndar verið ástæða fyrir Alþingi fyrir löngu síðan til þess að taka alveg sérstaka umræðu um þá stefnumótun Háskóla Íslands: Kröfur okkar til menntunar, rannsókna og vísinda í landinu eru þær að við ætlum ekki að sætta okkur við að verða eftirbátar annarra þjóða hvað þetta varðar. Þess vegna stöndum við enn og aftur frammi fyrir því að fjárframlög okkar til þessa málaflokks, til háskólastigsins almennt, eru augljóslega ekki nægjanleg. Fyrir utan það sem við erum að gera hér og það almenna skipulag sem hér er lagt upp með er alveg nauðsynlegt að við bregðumst við. Ég er þeirrar skoðunar að þjóð séu allir vegir færir og rúmlega það sem býr við miklar náttúruauðlindir og fjárfestir um leið ríkulega og myndarlega í menntun og vísindum og nær síðan að samþætta þetta tvennt; náttúruauðlindirnar og vísindin. Það er rangt sem sumir hagfræðingar hafa haldið fram að það sé einhver sérstök bölvun fyrir þjóðir ef þær eiga of miklar auðlindir vegna þess að þá byggi þær ekki nægilega mikið á hugviti. Það er rangt. Það hangir nefnilega saman með allt öðrum hætti. Ríkulegar auðlindir og síðan menntun og vísindi tryggir þjóðum, ef vel er á haldið, möguleika á mjög góðum lífskjörum. Þetta frumvarp er þess vegna mjög mikilvægt mál þó að ekki sé hrópað um það á torgum. Þó að það sé ekki efst á dagskránni í almennri umræðu er hér verið að leitast við að leysa að nokkru þann vanda sem felst í því að við erum fámenn þjóð, en við erum með margar háskólastofnanir. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að ekki sé undan því vikist að vera með fleiri en eina og fleiri en tvær. Ég tel til dæmis að hvað landbúnaðarháskólana varðar alveg eðlilegt að hafa sérstakar háskólastofnanir utan um einstaka atvinnuvegi eða þróun einstakra atvinnuvega og það sé ekkert rangt við það, það getur jafnvel verið lykillinn að verulegum framförum innan viðkomandi greinar. Við sjáum það til dæmis að hér á landi er Jarðhitaháskóli Sameinuðu þjóðanna. Það var alveg gríðarlega mikilvægt fyrir okkur Íslendinga þegar tekin var ákvörðun um að byggja þá háskólastofnun upp á Íslandi, bæði vegna þess að þar með yrði það einhvers konar miðstöð rannsókna- og þróunar á þessu sviði og nemendur hvaðanæva að úr heiminum kæmu hingað til lands til þess að læra þessi fræði. Námið er sérstaklega byggt upp í kringum jarðhitann. Þeir einstaklingar fara síðan til heimalanda sinna aftur og starfa þar og hafa um leið mikil og náin tengsl við Ísland. Þar með eiga Íslendingar eða íslensk fyrirtæki ef til vill greiðari aðgang að verkefnum í þeim löndum þar sem þeir starfa sem verið hafa við nám við Jarðhitaháskóla Sameinuðu þjóðanna. Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á fyrirmælum forseta um tímamælingar hér.

Nei, en forseti getur upplýst hv. þingmann um það að það er villa í klukkunni. Þingmaðurinn á um það bil tæplega 3 mínútur eftir af ræðutíma sínum.

Virðulegi forseti. Ef það væri eina villan í þessu lífi væri ég ánægður, en látum það nú vera.

Það er örugglega eina villan hjá þeim forseta sem hér er.

Á það mun reyna hér síðar í dag. Ég vil þá bara segja að lokum, úr því að þetta er tíminn sem eftir er, að ég tel að hér hafi verið unnið um margt ágætt verk hvað varðar breytingar á lögum um opinbera háskóla og um samstarf þessara skóla. Það er ekki þar með sagt að því verki sé lokið. Ég minni á að við þurfum að finna jafnvægið á milli sérskólanna annars vegar og almennu skólanna hins vegar, hvernig það mun þróast og gæta þess að þróunin verði ekki sú að almennu, stóru skólarnir yfirskyggi starfið í sérskólunum. Ég held að ástæða sé til þess að fylgjast mjög vel með því að það gerist ekki, en það kom einmitt fram í umsögnum og athugasemdum þeirra sem hafa með landbúnaðinn að gera. Stundum geta menn nefnilega náð afburðaárangri í hinu smáa ef vel er haldið á málum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég held að mikilvægt sé að mönnum sé ljóst hvernig menn sjá framtíðina varðandi háskólanám á Íslandi, að sjálfsögðu í heild. Það er líka mikilvægt að menn upplýsi og átti sig á um leið hver sé þeirra framtíðarsýn hvað varðar nám í landbúnaði, landbúnaðarháskólann og þau námskeið eða það nám sem tengist landbúnaðinum, matvælaframleiðslu á Íslandi. Það segi ég vegna þess að ég hygg að flestum sé ljóst að á komandi árum og áratugum er mjög mikilvægt að til sé á Íslandi öflugur landbúnaður og mikil þekking í þeirri grein sem byggir á góðu námi hvort sem það er á framhaldsskólastigi eða háskólastigi. Þar af leiðandi held ég að mikilvægt sé að komast að því hvernig þingheimur horfir á landbúnaðarháskólann til framtíðar. Ég segi það í samhengi við það sem ég sagði áðan um eftirspurnina sem ég held að verði eftir íslenskum landbúnaði á komandi árum og missirum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hann sér þá þróun sem á sér stað í heiminum í dag, hvernig hann sér fyrir sér að við Íslendingar getum brugðist við henni meðal annars í gegnum nám landbúnaðarháskólans og um leið matvælatengt nám. Ég hygg að þau tækifæri sem við eigum í landbúnaði í dag, í matvælaframleiðslu, í að nytja landið, rækta landið, séu vannýtt og þess vegna hlýtur að vera eftirspurn eftir því að stjórnmálamenn hafi skýra framtíðarsýn á þann þátt náms okkar.

Virðulegi forseti. Það er mjög ört vaxandi eftirspurn í heiminum eftir matvælum og orku. Íbúum veraldarinnar er að fjölga og það sem meira máli skiptir er að þeim fjölgar hratt sem teljast til neytenda í veröldinni, þ.e. þeim sem hefur verið lyft upp úr örbirgð og í flokk neytenda, einhvers konar millistétt. Það er tvennt sem vantar þar og það er orka og matur sem er það sem við Íslendingar eigum svo mikið af. Hvað varðar matvælaframleiðsluna og námið þar er ég hjartanlega sammála hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni um að það er akkúrat þar sem við eigum svo mikinn vaxtarbrodd. Þess vegna auðvitað hlusta ég mjög eftir því þegar fulltrúar úr landbúnaðinum koma fyrir allsherjar- og menntamálanefndar og eru með varúðarsjónarmið og efasemdir varðandi frumvarpið hvað varðar menntunina í matvælafræðum og í landbúnaðarskólunum. Þess vegna vakti ég athygli á því og ég veit að það hafa fleiri þingmenn gert. Mín framtíðarsýn er einmitt eins og ég lýsti hér áðan, að menn geti, og það er þannig, náð afburðaárangri í litlum sérhæfðum vísindastofnunum ef þær eru rétt fjármagnaðar, ef mikill metnaður býr að baki og ef aðstæður í viðkomandi landi bjóða upp á það. Þannig er það einmitt í jarðhitamálunum þar sem við eigum mikla uppsafnaða þekkingu, og auðvitað alla jarðhitastarfsemina, og í landbúnaðinum þar sem við eigum frábær tækifæri til framtíðar til að auka verðmæti og útflutning matvæla. Þegar 

Forseti vekur athygli á því að enn er eitthvert ólag á klukkunni í ræðupúltinu og hún passar ekki við klukkuna hér í forsetastóli. Forseti biður hv. þingmann engu að síður að virða tímamörk, 2 mínútur.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að Íslendingar hafa í gegnum tíðina staðið dyggilega við bakið á sínum menntastofnunum og ekki síst þeim menntastofnunum sem er kannski helst um að ræða. Það sem við alþingismenn hljótum að gera þegar við horfum til framtíðar er að velta fyrir okkur þeim upplýsingum sem við höfum fengið víða að. Ekki fyrir svo löngu síðan, það er kannski ár síðan, var fundur hér þar sem sérfræðingur frá Noregi ræddi um framtíðina og eftirspurn í matvælum. Það kom fram í fyrirlestri hans að eftir um það bil 30–40 ár er mikil hætta á því að örfá lönd í heiminum verði sjálfum sér nóg um matvæli, þ.e. að þau framleiði nægilega fyrir sínar þjóðir og til útflutnings. Það voru lönd Norður-Evrópu, eitt land í Suður-Ameríku og Norður-Ameríka. Það segir okkur að sjálfsögðu að mikil tækifæri eru fyrir Ísland sem hefur gnótt af landrými, hreinu vatni, lofti o.s.frv. Er það ekki okkar sameiginlega framtíðarsýn að gera það sem við getum til að efla fræðslu, efla nám tengt landbúnaði og efla um leið tækifæri og finna tækifæri fyrir þá er stunda landbúnað til að gera enn betur og framleiða enn meira? Það hlýtur því að vera ákjósanlegt fyrir Íslendinga og þá sem stunda nám við landbúnaðarháskólana á Íslandi að tengjast menntastofnunum erlendis og komast í samband við þær, ég veit að það samband er nú til staðar í dag. Mig langar í seinna andsvari að spyrja hv. þingmann hvort 

Forseti biðst velvirðingar á því að klukkan í forsetastóli og klukkan í ræðupúlti ganga ekki algerlega í takt en það er klukkan í forsetastóli sem gildir.

Virðulegi forseti. Nú virðist tíminn líða rétt. Ég get alveg skrifað upp á alla þá framtíðarsýn sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson lýsti. Það sem ég held að sé mikilvægt fyrir landbúnaðarháskólana, t.d. á Hólum, er samstarf við til að mynda Háskóla Íslands. Ég hef áður lýst þeim vandkvæðum eða þeirri áhættu sem ég sé við samruna en það sem ég held að sé mest spennandi, kosturinn, er aftur á móti samstarf, samstarf afmarkaðra, þrengri menntastofnana við stórar vísindastofnanir eins og Háskóla Íslands. Þar eru auðvitað mörg fræðasvið og rannsóknir sem tengjast kannski ekki beint landbúnaði eða matvælaframleiðsluna en nýtast engu að síður. Það getur verið grunnur að miklum framförum þegar saman fara annars vegar vinna vísindamanna, þeirra sem vinna innan vébanda landbúnaðarháskóla, og hins vegar samvinna við aðra vísindamenn úr öðrum greinum. Það er einmitt þannig sem getur orðið til mjög frjótt samstarf og það getur verið mikilvægt. Ég bind miklar vonir við frumvarpið, að það auðveldi allt samstarf þvert á greinar þannig að samstarfið verði auðveldara þvert á vísindagreinarnar og þvert á faggreinarnar. Ég tel að það muni skila heilmiklu. Það er einmitt þannig sem okkur mun miða áfram, enn og aftur, með því að saman fari ríkulegar auðlindir, rétt eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson lýsti, möguleikar sem við eigum varðandi matvælaútflutning annars vegar og hins vegar hugvitið. Mér hefur alltaf fundist umræða þeirra furðuleg, ég vil ítreka það, sem halda því fram að það sé einhver bölvun að hafa náttúruauðlindir. Ég held að það sé mikil einföldun vegna þess að ef til eru náttúruauðlindir og við aukum verðmæti þeirra jafnt og þétt með vísindastarfsemi og rannsóknum, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu um frumvarp þar sem verið er innleiða sambærilegt lagaumhverfi fyrir opinbera háskóla annars vegar og hins vegar samstarf á milli opinberra háskóla sem verður undir forustu Háskóla Íslands. Ég fagna því að verið sé að reyna að samræma lagaumhverfið en hef áhyggjur af því að jafnframt sé verið að reisa skorður við auknu samstarfi til dæmis opinbers háskóla og háskóla sem er sjálfseignarstofnun, eins og við höfum til dæmis í Borgarfirði, vegna þess að lagaumhverfi þeirra tveggja aðila sem keppa er ósambærilegt. Virðulegi forseti. Það var einmitt reynsla okkar sem kenndum við Háskólann á Bifröst að ekki væri einu sinni hægt að eiga samstarf um námskeiðahald milli þessara tveggja stofnana í héraði vegna þess að laga- og reglugerðarumhverfi var svo ólíkt að ekki var nokkur leið að koma á sameiginlegu námskeiði og spara ríkinu kostnað við að tvítaka eða þrítaka námskeið. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um að nauðsynlegt sé að skoða þau tvö kerfi saman sem við erum með í landinu. Samkeppni felst ekki í því að aðskilja heldur líka að tryggja sambærilegt umhverfi fyrir starfsemina þannig að í raun sé samkeppni þar á milli. Ég sakna þess að ekki sé líka tekið á hinni stoðinni í háskólageiranum sem eru sjálfseignarstofnanir og hlutafélög án arðs eins og Háskólinn í Reykjavík er.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög þörf ábending frá hv. þingmanni sem ég veit að talar af mikilli þekkingu á því sviði. Það er alveg hárrétt að fámenn þjóð sem hefur tekið þá ákvörðun að setja ekki allt sitt í einn eða tvo háskóla heldur hefur byggt upp kerfi með fleiri háskólum og háskólastofnunum á mikið undir því að tryggt sé að allt lagaumhverfið sé þannig að hægt sé að nýta þær stofnanir sem best og að allir fjármunir nýtist sem best. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni hvað það varðar, að sjálfsögðu hljótum við að vilja hafa það þannig að ekki sé bara samræmi í lagaumhverfi á milli opinberu háskólanna en síðan ekki við háskólana sem eru einkareknir eða sjálfseignarstofnanir eða stofnanir sem eru ekki reknar með hagnaðarsjónarmiðum, eða hvað það nú er, jafnvel þótt um væri að ræða skóla sem væri rekinn sem venjulegt fyrirtæki. Auðvitað á að leitast við að hafa það þannig að sem mest samstarf náist fram, mest samnýting, svo við nýtum fjármunina sem best. Það er líka takmarkaður fjöldi fræðimanna, takmarkaður fjöldi kennara og vísindamanna sem við búum við á hverju sviði. Að sjálfsögðu eigum við að hafa það sem auðveldast fyrir bæði nemendur og kennara að fara á milli stofnana og nýta sér mismunandi námskeið. Ef við höfum tekið þá ákvörðun að hafa fleiri en einn eða tvo skóla eigum við um leið að taka ákvörðun um að framfylgja stefnunni með líkum hætti og hv. þm. Lilja Mósesdóttir lýsti áðan. Það má kannski segja að það sé næsta skref í því. Það er þó alltaf eitt vandamál sem við þurfum að velta fyrir okkur sem er hvernig við látum ganga saman annars vegar kerfi þar sem fólk borgar skólagjöld og hins vegar þar sem ekki eru greidd skólagjöld, hvernig menn geta farið þar á milli. Það er auðvitað ákveðið vandamál eðli málsins samkvæmt.

Virðulegi forseti. Það voru reyndar skólagjöldin sem öftruðu því að hægt væri að bjóða upp á sameiginleg námskeið fyrir nemendur Háskólans á Bifröst og landbúnaðarháskólans. Ég trúi því eins og hv. þingmaður að það sé vandamál sem hægt er að leysa ef viljinn er fyrir hendi. Það verður að leysa það, sérstaklega með hagsmuni landsbyggðarinnar að leiðarljósi. Mér finnst þessi tvískipting bitna mest á landsbyggðinni þar sem fjarlægðir gera það að verkum að oft er hagstæðara að eiga samstarf við stofnun sem er opinber þegar um er að ræða sjálfseignarstofnun, eins og í Borgarfirði, en að eiga samstarf við Háskólann í Reykjavík sem er staðsettur mun lengra í burtu. Þess vegna er nauðsynlegt að tryggja sambærilegt lagaumhverfi þeirra samkeppnisstoða innan háskólageirans, sem ég kalla, annars vegar opinberu háskólana og hins vegar einkareknu háskólana eða sjálfseignarstofnana. Það er ekki nóg að tryggja að háskólanemendur geti flætt þar á milli þannig að myndist einhver samkeppni um háskólanemendur, það þarf líka að tryggja að kennarar flæði á milli og þar er mikið verk óunnið. Eins og staðan er í dag þarf kennari sem kennir við sjálfseignarstofnun í rauninni að byrja upp á nýtt vilji hann færa sig til dæmis yfir í Háskóla Íslands þar sem Háskóli Íslands er með sínar reglur og tekur ekki einu sinni dómnefndarálit frá öðrum skóla gilt og krefst þess að viðkomandi kennari fari í gegnum sitt matsferli.

Virðulegi forseti. Þetta eru mikilvæg atriði sem þingmaðurinn hreyfir hér við. Hvað varðar þann vanda sem ég drap á undir lok andsvars míns og hv. þingmaður tók upp og eru skólagjöldin þá eru þau ákveðið vandamál sem er kannski ekki alveg augljóst hvernig má yfirstíga. Ég velti því þó upp sem dæmi að ef um er að ræða nemanda í opinberum háskóla þar sem ekki eru innheimt skólagjöld en viðkomandi vill sækja sér einingar í skóla þar sem eru innheimt skólagjöld ætti til dæmis að vera hægt að bjóða þeim nemanda að hann greiði nákvæmlega fyrir þann kúrs sem er í boði eða nemandinn vill sækja og búið að ákveða hvað slíkt kostar. Þá er hægt að fara á milli og fá það síðan viðurkennt. Ég trúi ekki öðru en hægt sé að finna lausnir á vandanum þannig að nemendum sé í sjálfsvald sett hvað þeir gera í þeim málum. Það sé enginn þvingaður eða skyldaður þannig að opinberu háskólarnir sem hafa þá stefnu að innheimta ekki skólagjöld geti haldið því áfram þegar pólitískur vilji er til að hafa fyrirkomulagið þannig en að um leið þrífist háskólastofnanir sem taka skólagjöld. Ég tel mjög mikilvægt að boðið sé upp á slíkt. Ég sá reynslu okkar af því þegar Háskólinn í Reykjavík var stofnaður. Þar með myndaðist ákveðin samkeppni við Háskóla Íslands, í það minnsta í ákveðnum fögum, sem gerði Háskóla Íslands mjög gott. Það var alveg nauðsynlegt að það gerðist til að koma í veg fyrir stöðnun þar innan dyra. Þess vegna er einmitt þetta flæði bæði nemenda og kennara. Ég játa að ég hef ekki alveg hugleitt það sem hv. þingmaður nefndi varðandi mat á kennurum þegar þeir fara til dæmis úr einkareknum skóla og yfir í Háskóla Íslands, hvernig er haldið á málunum með matsnefndir og annað slíkt. Það er kannski flóknara því að um leið er það auðvitað svo að Háskóli Íslands, eða skóli eins og hann, verður að bera ábyrgð á gæðakerfi sínu. Það er kannski hægt að leysa það með því að hann taki fyrir fram einhverjar ákvarðanir eins og þingmaðurinn nefndi 

Virðulegi forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla, nr. 85/2008, um landbúnaðarháskóla og samstarf opinberra háskóla. Mig langar í upphafi ræðu minnar að koma inn á það sem hv. þingmenn Illugi Gunnarsson og Lilja Mósesdóttir ræddu um, um samstarfið milli opinberu skólanna og þeirra skóla sem eru sjálfseignarstofnanir. Mér fannst það mjög áhugaverð ábending sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir kom með í sambandi við umræðu um sameiningu Háskólans á Bifröst og Háskólans í Reykjavík, vegna þess að þeir eru sjálfseignarstofnanir og starfa á þeim vettvangi, hvort ekki væri hægt að auka samstarf sjálfseignarskólanna sem eru á sama svæði. Væri ekki hægt að taka þá umræðu og útfæra þær tillögur sem hv. þingmaður kom inn á? Mér fyndist mjög áhugavert ef umræðan þróaðist í þá átt. Það kom líka í ljós að þegar rætt var um sameiningu Háskólans í Reykjavík og Háskólans á Bifröst og farið yfir stöðuna þá fannst heimamönnum raunar eins og það ætti að leggja niður aðra stofnunina, þ.e. Háskólann á Bifröst og þess vegna flosnaði upp úr því samstarfi og ekkert varð af því. Það er líka athyglisvert að þegar farið var af stað með samstarfsnet háskólanna fyrir tveimur árum voru settar í það 150 millj. kr. á ári í tvö ár. Það var tímabundið verkefni og kynnt þannig í fjárlaganefnd af hálfu hæstv. menntamálaráðherra. Með því átti að auka samstarf opinberu háskólanna, spara fjármagn og hafa hlutina markvissari og betri, t.d. varðandi innritun o.s.frv. Það komu strax athugasemdir frá háskólunum sem voru sjálfseignarstofnanir, hvort þeir gætu ekki komið að þessu neti líka og nýtt sér samstarfið. Það var rætt um að þetta yrði skoðað og kannað en síðan gerist það núna þegar tveggja ára tímabundna verkefninu er lokið að það kemur aftur fram tillaga um áframhaldandi tveggja ára tímabundið verkefni, þ.e. árið 2013 og fara inn á árið 2014 og setja 150 millj. kr. til viðbótar í tvö ár. Ég var mjög gagnrýninn á þetta og fannst þetta dálítið sérkennilegt í ljósi þess að verkefnið var fyrst kynnt sem tímabundið í tvö ár og síðan átti því að ljúka. Nú kemur fram tillaga um að halda áfram með sama hætti, áframhaldandi verkefni í tvö ár. Kostnaðurinn við samstarfsnetið er þá kominn í 600 millj. kr. Ég gerði athugasemdir við þetta og spurði spurninga um verkefnið í hv. fjárlaganefnd en það næsta sem ég sé er að uppbygging á þessu samstarfsneti er bara sett inn í lögin. Ég geri mér grein fyrir því og fékk skýringar á því að það kostar auðvitað meira í upphafi að koma netinu á fót en síðan er gert ráð fyrir að það kosti um 50 millj. kr. á ári að reka það eftir árið 2014. Ég velti því fyrir mér af hverju tíminn hafi ekki verið nýttur meðan á verkefninu stóð til að útfæra það þannig að sjálfseignarstofnanirnar gætu komið inn í það til viðbótar. Þótt þeir skólar séu reknir með öðrum hætti og fái greiðslur miðað við svokallað nemandaígildi er þetta auðvitað það sem við þurfum að gera, að reka þessa skóla alla saman. Það hefur verið umræða um sameiningu háskóla og hvort við í þessu litla landi getum verið með sjö háskóla. Það hefur bara verið yfirborðsumræða, en kannski hefur hún verið dýpri hér áður og hugsanlega í hv. allsherjar- og menntamálanefnd, ég þekki það ekki, ég á ekki sæti þar. En í tengslum við þá umræðu spyr maður sig þeirrar spurningar sem ég spurði til dæmis í nefndinni: Er skynsamlegra, í stað þess að fara í þetta samstarfsnet, að taka umræðuna um sameiningu? Gætum við hlúð betur að háskólunum með því að fara í sameiningar? Ég hef ekki þekkingu á því hvort það hefði skilað okkur meiru. Var eitthvað í hættu? Þess vegna spurði ég og kallaði eftir svari við þessari spurningu: Erum við að setja samstarfsnetið af stað til þess að losna við og kannski forðast dýpri umræðu um sameiningu háskóla? Svarið var nei, það er ekki þess vegna, þetta er tímabundið verkefni. Eins og ég hef rakið átti þetta tímabundna verkefni að kosta 300 millj. kr. Nú er það komið í 600 millj. kr. og mun síðan kosta 50 millj. kr. Það kallar auðvitað á ákveðnar spurningar og þetta net hefur ekki verið þróað áfram í þá veru að háskólar sem eru sjálfseignarstofnanir gætu komið að því, sem mundi fela í sér sparnað, . Það voru líka athyglisverðar ábendingar frá hv. þm. Lilja Mósesdóttir um að lagaumhverfið væri það flókið og snúið að ekki væri einu sinni hægt að hafa sameiginleg námskeið hjá opinberu háskólunum eða sjálfseignarstofnunum. Maður hlýtur að spyrja sig hvort ekki sé hægt að koma á samstarfi þarna því að það blasir við að það er skynsamlegt. Ég man eftir því að haustið 2009 við fjárlagagerðina fyrir árið 2010 kom rektor Háskóla Íslands til okkar í nefndinni og hafði miklar áhyggjur af fjárhagsmálum, en við vitum að við erum frekar undir marki á háskólastiginu og við vitum hvað vantar upp á það sem við setjum í háskólamenntunina miðað við þau lönd sem við berum okkur saman við. Rektorinn sagði að með því að sameina háskólana tvo, hvorn sínum megin við flugbrautina, Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík, væri hægt að spara 900 millj. kr. Hvatning hennar til hv. fjárlaganefndar var þessi: Skoðið þennan möguleika því að hættan er sú að það verði búið að skera of mikið flatt niður í kerfinu sjálfu. Það eru ákveðnir þröskuldar þar sem við megum ekki fara niður fyrir. Þetta voru ábendingar hennar. Við ræddum þetta svo sem ekkert frekar í hv. fjárlaganefnd því eins og allir vita heyra málefni háskólanna ekki undir hana nema það sem snýr að fjárlögum og fjárhagsmálum þeirra skóla, ekki það sem snýr að innviðum og málaflokknum sem slíkum. Hann heyrir að sjálfsögðu undir allsherjar- og menntamálanefnd en er ekki okkar verkefni í fjárlaganefnd. Síðan veltir maður því fyrir sér hvort við gætum gert betur með sameiningu og hvort við séum að forðast umræðuna um hana. Menn hafa bent á að í mun stærri og fjölmennari löndum eru miklu, miklu færri háskólar og að við notum allt of mikið fjármagn í yfirstjórnina og þar fram eftir götunum. Eins og ég sagði áðan hef ég ekki forsendur til að skera úr um það en hins vegar finnst mér að það hljóti að eiga að skoða þá hluti mjög vandlega af fólki sem þekkir til. Það er mín skoðun, eftir að hafa kynnt mér þetta frumvarp, sem og nefndarálitið og breytingartillögurnar, að það sé til góða en ég held hins vegar að það sé mjög þörf ábending sem kom fram hjá hv. þm. Lilju Mósesdóttur að skoða samhliða löggjöf sjálfseignarstofnananna, þ.e. hinna svokölluðu einkareknu háskóla, og löggjöf opinberu háskólanna þannig að við getum nýtt hlutina betur. Ég held að það sé bara eðlileg krafa og skynsamleg. Það er dálítið merkilegt að við skulum ekki vera búin að gera það á þeim tíma sem liðið hefur við þær erfiðu aðstæður sem við höfum búið við í þjóðfélaginu. Hér hefur þurft að taka mjög erfiðar ákvarðanir um niðurskurð í heilbrigðismálum og velferðarmálum sem allir hefðu auðvitað viljað losna við en voru óumflýjanlegar nema við hefðum tekið til annars staðar. Þess vegna finnst mér við ekki hafa nýtt tímann nægjanlega vel til að fá niðurstöðu um þessa hluti. Síðan er hægt að fara mun dýpra í þessa umræðu. Við sjáum til að mynda hvaða gagnrýni hefur komið frá forustumönnum í atvinnulífinu og maður hefur sjálfur spurt sig að því hvernig standi á því að menntakerfið okkar sé í raun ekki í takt við atvinnulífið. Forsvarsmenn atvinnulífsins hafa gert athugasemdir við þetta í langan tíma og sagt að við séum ekki að stýra náminu í rétta átt, það séu ekki jafngóðir möguleikar í ákveðnu námi, einkum tækni- og verknámi, eins og í öðru námi. Þeir telja að það muni há okkur í atvinnuuppbyggingu þar sem eru vaxtarbroddar. Þeir hafa gagnrýnt þetta lengi og það var bara núna í vikunni sem þessi gagnrýni kom síðast fram. Við sem höfum skoðað reiknilíkön framhaldsskólanna - ég þekki ekki nægilega vel hvernig það er á háskólastiginu - vitum að þetta atriði kemur einmitt mjög skýrt fram þar. Þar er reiknað út frá svokölluð nemandaígildi hvað er greitt með hverjum nemanda. Út frá þeim forsendum er hvatinn í þeim skólum þar sem boðið er upp á bæði verknám og bóknám til að skera verknámið frá sér. Út frá rekstri skólans er hagkvæmara að skera burt verknámið þó svo að þörf atvinnulífsins sé einmitt sú að stýra nemendum frekar þangað. Ég hef verið dálítið gagnrýninn á að reiknilíkanið skuli vera þannig að það stýri nemendum inn á bóknámsbrautir sem er kannski minni þörf fyrir í atvinnulífinu, en ekki í verknám. Síðan er auðvitað ekki hægt að sleppa því að ræða um fjárlögin í þessu sambandi. Ég hef nú stundum sagt bæði í gríni og alvöru að Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri og Hólaskóli séu góðkunningjar okkar í fjárlaganefnd. Það hefur komið fram gagnrýni frá forsvarsmönnum þessara skóla, gagnrýni sem menn hafa í raun ekki þrætt fyrir, vegna ástæðunnar fyrir því að þeir hafa verið að keyra fram úr í fjárlögum. Þetta vita allir og það hafa margsinnis komið fram í skýrslum Ríkisendurskoðunar ábendingar um þessar stofnanir. Það sem forsvarsmenn þessara skóla hafa bent á er að þeim er ætlað samkvæmt lögum að sinna ákveðnum kennsluskyldum en fjármunir hafa ekki fylgt þeim kvöðum og skyldum sem lagðar eru á skólana. Þessu hefur ekki verið andmælt og hefur eiginlega verið viðurkennt til að mynda af hálfu menntamálaráðuneytisins að við breytingarnar á lögunum, þegar viðkomandi skólum var breytt og þeir settir á háskólastig hafi ekki fylgt það fjármagn sem þurfti. Það gefur augaleið að slíkar breytingar breyta öllum rekstrarforsendum, hvort sem það eru launamál eða annað, fyrir utan þær kröfur sem gerðar eru til háskólastofnana. Í því sambandi er mjög athyglisvert að lesa í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins með frumvarpinu að í raun og veru séu gerðar meiri kröfur á báða áðurnefnda skóla. Ég ætla að vitna orðrétt í umsögnina, með leyfi forseta: „Starfsmenntanámið hefur ekki verið metið inn í reiknilíkan framhaldsskóla en fyrir liggur að um dýrt nám er að ræða. Þá er í búfræðslulögum að finna ákvæði um rannsóknir í þágu atvinnuveganna […].“ Síðan kemur hér neðar: „Gert er ráð fyrir að umgjörð landbúnaðarháskólanna breytist vegna framangreinds en ekki er gert ráð fyrir auknum útgjöldum vegna þessa, nema e.t.v. vegna búnaðar- og starfsmenntanáms á framhaldsskólastigi.“ Það er dálítið athyglisvert að lesa þetta því í raun og veru er þetta ákveðin viðurkenning á því að þessir skólar fái ekki það fjármagn sem þeir eigi að hafa til þess reksturs sem þeir eru með nú þegar í dag. Þessir skólar hafa ekki verið innan fjárlaga í mörg ár og samt sem áður stendur í umsögninni með frumvarpinu að gert sé ráð fyrir að umfangið muni verða dýrara í rekstri en ekki gert ráð fyrir því í reiknilíkaninu og ekki gert ráð fyrir auknum útgjöldum. Svo er reyndar mjög athyglisverð setning líka í framhaldi af þessu sem kemur fram í umsögninni og ég vil vitna í, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið að lögum má gera ráð fyrir auknum framlögum til landbúnaðarháskólans vegna búnaðar- og starfsmenntanáms á framhaldsskólastigi sem ekki liggur fyrir áætlun um af hálfu mennta- og menningarmálaráðuneytis á þessu stigi,“ - og svo kemur þessi setning í framhaldi: „en gera verður ráð fyrir að þau framlög rúmist innan útgjaldaramma ráðuneytisins eins og hingað til.“ Ég veit nú ekki hvernig maður á að taka þessari setningu, „eins og hingað til“. Þessir skólar hafa ekki náð að halda sig innan fjárlaga. Síðan er gert ráð fyrir því að það þurfi aukin útgjöld og gerðar eru meiri kröfur um nám. Í þeim lögum sem við erum að samræma hér þar sem nú á sama löggjöfin að gilda um opinberu háskólana er samt reiknað með því að hægt sé að reka skólana innan sama ramma og í dag sem ekki hefur verið hægt að fylgja. Þetta kallar auðvitað á mun nánari skoðun. Það er þó ekki drepið á þetta í nefndaráliti meiri hlutans, þar er ekki að sjá neinar áhyggjur af því að skólarnir séu vanfjármagnaðir, eða hvað við köllum það, þótt gert sé ráð fyrir auknum kröfum á þá sem kalla á aukinn kostnað. Mér finnst þetta einhvern veginn ekki nægilega vel rökstutt. Hér kemur fram að ekki sé gert ráð fyrir því að útgjöldin aukist vegna þessa frumvarps, þ.e. kostnaður af rekstri viðkomandi stofnana nema að því leyti sem snertir samstarfsnetið sem ég kom inn á í upphafi ræðu minnar, sem mun verða um 50 millj. kr. á ári. Síðan má líka nefna fjárlagaskrifstofan segir um samstarfsnetið og þá staldrar maður auðvitað við það sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir sagði hér áðan um hvort ekki væri hægt að víkka það út svo það næði til einkareknu skólanna. Í lok umsagnar fjárlagaskrifstofunnar segir, með leyfi forseta, „Að mati fjármála- og efnahagsráðuneytisins liggur ekki fyrir með nægilega skýrum hætti hvernig samstarfsnet opinberu háskólanna muni nýtast til að ná sambærilegri hagræðingu og hlytist af fækkun háskóla, sérstaklega í ljósi mikils tilkostnaðar við innleiðingu og rekstur þessa samstarfs.“ Það kostar 600 millj. kr. að koma samstarfsnetinu á fót en samt eru efasemdir af hálfu fjármála- og efnahagsráðuneytis um það og þeir telja að ekki hafi verið sýnt nægilega skýrt fram á hvaða hagræðing náist. Maður staldrar auðvitað við þetta. Sú spurning blasir við af hverju ekki er reynt að nýta netið líka fyrir sjálfseignarstofnanirnar, einkareknu skólana og sömuleiðis sú spurning sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir spurði áðan, af hverju við reynum ekki að lagfæra lagaumhverfið í kringum háskólana, hvort sem þeir eru einkareknir eða opinberir háskólar, þannig að það sé að minnsta kosti hægt að gera það sem hv. þingmaður benti á að er ekki framkvæmanlegt núna, þ.e. að halda sameiginleg námskeið. Það virðist ekki vera hægt, eins og kom fram, að sameina Háskólann á Bifröst og Háskólinn í Reykjavík, en af hverju er ekki reynt að setja saman Háskólann á Bifröst og þær háskólastofnanir sem eru líka í Borgarfirði, í nágrenninu? 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir athyglisverða ræðu með mörgum upplýsingum sem ég var ekki með á hreinu, þar með taldar upplýsingar um kostnaðinn við samstarfsnetið sem frumvarpið lögleiðir ef það verður samþykkt héðan. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála því að ráðuneytið virðist hafa gefist upp á sameiningu opinberu háskólanna og leggi áherslu á aukið samstarf sem mun kannski í framtíðinni leiða til sameiningar. Ég tel að ástæðan fyrir því að hæstv. menntamálaráðherra ákveður að stíga bara eitt skref í einu varðandi nauðsynlega sameiningu háskólastofnana sé sú að það eigi eftir að taka ákvörðun um á hvaða forsendum eigi að sameina. Það er erfitt að taka ákvörðun um það vegna þess að forsendurnar eru mjög ólíkar. Við getum haft forsenduna um að vera þurfi samskonar rekstrarform, eins og forsendan hefur verið við sameiningu Háskólans á Bifröst og Háskólans í Reykjavík. Það getur verið forsendan um að háskólar þurfi að vera á sama svæði vegna þess að það minnkar útgjöld þeirrar stofnunar við að flytja kennara og nemendur á milli staða. Það getur verið forsenda um að skólarnir tveir séu með sambærilegt námsframboð. Það getur líka verið forsendan um að skólarnir tveir séu með ólíkt námsframboð en kenni mörg sameiginleg námskeið, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Ég er algjörlega sammála því sem hv. þingmaður segir, þótt ég vilji kannski ekki taka undir að gefist hafi verið upp á sameiningu háskólanna er þetta rétt ábending. Ég hefði talið eðlilegt í ljósi allrar umræðunnar um niðurskurð og þær upplýsingar sem komu til fjárlaganefndar um að við mættum ekki skera of mikið niður því að þá færum við yfir ákveðna þröskulda, að við færum í vinnuna við að meta og skoða hvað væri best til að verja menntakerfið. Það var auðvitað hugsunin, að setja jafnmikla peninga í það en stýra því öðruvísi þannig að við gætum varið menntakerfið, ef ég nota það orð. Maður hefði viljað fá niðurstöðurnar miklu fyrr þar sem kom fram hverjir eru kostir og gallar við hlutina, eins og hv. þingmaður benti réttilega á. Á hvaða forsendum á að sameina? Það er auðvitað fyrsta spurningin. Eigum við að binda okkur við opinbera háskóla eða einkarekna háskóla? Eigum við bara að stíga skrefið og skoða málið? Maður hefði vilja vera með í höndunum, klárt og klippt, kosti og galla og hvað væri æskilegt að gera. Ég kom inn á í ræðu minni að ég hef ekki forsendur og þekkingu til að meta það. Það situr greypt í huga mér þegar þær ábendingar komu frá Háskóla Íslands að hægt væri að spara 900 milljónir bara yfir flugbrautina. Auðvitað spyr maður sig af hverju er verið að kenna sömu greinarnar sitt hvorum megin við flugbrautina eins og stundum er sagt, það blasir við. Samstarfsnetið var kynnt sem tveggja ára tímabundið verkefni þegar það var sett á í upphafi. Þegar maður spurði hvort setja ætti 300 milljónir í það meðan verið væri að skera niður alls staðar í heilbrigðisþjónustunni var svarið að verkefnið væri tímabundið og það mundi spara. Niðurstaðan er önnur. Af hverju sparast ekkert við það? Nú er það orðnar 600 milljónir og fastur kostnaður 50 milljónir á ári. Það verður auðvitað að fara í gegnum.

Virðulegi forseti. Ég og hv. þingmaður tengjumst bæði Norðvesturkjördæmi en þar eru þrír háskólar með ólík rekstrarform. Ég hefði viljað sjá hluta af því fjármagni sem fór í samstarfsnet opinberu háskólanna eyrnamerkt samstarfi háskólanna þriggja í Norðvesturkjördæmi. Ég tel að þannig hefði verið hægt að finna leiðir til að a.m.k. styrkja rekstrargrundvöll Háskólans á Bifröst sem er í miklum fjárhagsörðugleikum, eins og hv. þingmaður veit, og jafnvel spara ríkinu einhvern kostnað við háskólanámið sem er í boði í Norðvesturkjördæmi. Hvað varðar einkarekna háskóla eða háskóla sem eru með rekstrarformið sjálfseignarstofnanir innheimta þær stofnanir skólagjöld. Til hvers eru skólagjöldin notuð? Í fyrsta lagi er þau notuð til að fjölga verklegum tímum vegna þess að, eins og hv. þingmaður benti á, framlag ríkisins dugir ekki til að tryggja verklegt nám. Síðan eru skólagjöldin notuð til að bæta upp fjármagn sem ríkið veitir til að fjármagna rannsóknir kennara. Það var talað um að t.d. við Háskólann á Bifröst dugir framlag ríkisins til rannsókna sem skólinn fær ekki nema til að fjármagna 20% vinnuskyldu kennara við rannsóknir. Sem dæmi er sambærilegt vinnuskylduhlutfall 40% hjá Háskóla Íslands. Það skekkir auðvitað samkeppnisstöðu einkarekinna skóla þegar kemur að því að bjóða í eða reyna að ná í góða kennara. Það er spurning hvort eigi að innheimta skólagjöld til að fjármagna fleiri verklega tíma og rannsóknarskyldu kennara.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir upplýsingarnar sem komu fram. Ég hafði reyndar ekki gert mér grein fyrir því sem hv. þingmaður benti á, á ósamræminu á milli opinberu háskólanna og einkareknu háskólanna sem komu fram. Hvað varðar skólagjöld til að tryggja verklega kennslu eru það hlutir sem maður hefði viljað hafa upplýsingar um, eins og ég sagði hér áðan, kosti og galla þess að fara ýmsar leiðir. Við megum ekki byggja háa múra á milli opinberu háskólanna og sjálfseignarstofnananna, ekki miðað við þær forsendur sem við erum með í fjárlagagerðinni núna og reyndar kannski alltaf, eða alla vega á meðan er verið að taka ákvarðanir um að skera niður í mjög viðkvæmum málaflokkum. Hv. þingmaður kom líka inn á að kannski hefði verið skynsamlegra að skoða málið í víðara samhengi og ég get alveg tekið heilshugar undir það en þá þurfum við að rífa niður girðingarnar. Við þekkjum það í stjórnsýslunni að girðingar voru á milli ráðuneyta og þær hafa verið þar í gegnum tíðina. Það var aldrei hægt að sameina stofnanir af því að þær voru hvor í sínu ráðuneytinu, jafnvel þótt mjög skynsamlegt væri sameina voru svokallaðar ráðuneytisgirðingar. Við verðum einhvern veginn að komast niður á það plan að skoða málið í víðara samhengi. Ég ætla að koma því að að komið hefur fram hjá forsvarsmönnum Háskólans á Bifröst að þeir eru í raun og veru að bera það saman sem þeir fá fyrir hvern nemanda og það sem hann kostar ríkið á öðrum stað. Það er langt bil þar á milli, það er mjög langt bil þar á milli. Það er mjög mikilvægt að menn tryggi að það sé sambærilegt. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt og sanngjarnt, þannig verður það að vera.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hv. þingmaður nefndi samanburð í lok andsvars síns. Mig langar að biðja hv. þingmann að rifja það upp, ef þingmaðurinn man það, hvernig aðrir háskólar eru staddir og hvernig þeir koma út í þessum samanburði. Það sem ég vil aðallega tala um er að í áliti fjárlagaskrifstofunnar með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir aðhaldsaðgerðir liðinna ára hafi ekki verið gripið til heildstæðra hagræðingaraðgerða, svo sem sameiningar háskóla, og þannig dregið úr stjórnunarkostnaði og tvíverknaði.“ Ég held að ekki hafi verið sýnt fram á það með óyggjandi hætti að sameiningar skili sparnaði, það þarf ekki endilega að vera þannig. En það vekur eftirtekt að ekki er minnst á það sem viðurkennt er, eða það hefur þá alla vega farið fram hjá mér, og vel þekkt að háskólana sem hér um ræðir, t.d. Háskólann á Hólum, vantar töluverða fjármuni. Það hefur verið viðurkennt af hálfu ríkisins að ef halda á úti lögbundnum verkefnum þá vatnar mikla fjármuni, en vandamálinu er alltaf ýtt á undan. Er ekki kominn tími til þess að koma með þá fjármuni sem þarf í rekstur þessara skóla? Ef ekki eiga menn bara að tala tala hreint út og segja hvað á að gera, því að það gengur ekki að setja snöruna um hálsinn á þessum stofnunum 

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður kom inn á. Ég gerði það að umtalsefni í ræðu minni að þegar lögunum um þessa skóla var breytt og þeir gerðir að háskólum fylgdu því auðvitað miklar kvaðir en ekki það fjármagn sem þurfti, það blasti við. Það kallaði á aukna fjárveitingu að gera þessar breytingar á sínum tíma og búið er að viðurkenna að þeir fjármunir hafa ekki skilað sér til viðkomandi stofnana. Þess vegna set ég fleiri spurningarmerki við það þegar fram kemur í umsögninni að ekki liggi fyrir áætlun af hálfu mennta- og menningarmálaráðuneytisins á þessu stigi en að gera verði ráð fyrir því að þau framlög rúmist innan útgjaldaramma. Þá spyr maður: Er virkilega verið að fara enn lengra inn á þá braut að gera ákveðnar kröfur, setja ákveðnar skyldur á viðkomandi stofnanir eins og landbúnaðarháskólana og síðan á ekki að fylgja það fjármagn sem nauðsynlegt er ef stofnanirnar eiga að geta staðið undir þeim kröfum? Síðan er mjög mikilvægt að það sé algjörlega á hreinu, því að það er mikilvægast af öllu, að allar stofnanir haldi fjárlög. Það er sannarlega mitt prinsipp og vonandi allra, en þá verður það að vera alveg á hreinu hvernig þeim hlutum er háttað, þ.e. þeim verkefnum sem viðkomandi skólum er skylt að sinna samkvæmt lögunum. Eins og ég kom inn á í ræðu minni áðan hefur það verið viðurkennt af menntamálaráðuneytinu að breytingunum hafi ekki fylgt nægjanlegt fjármagn þannig að stofnanirnar gætu staðið undir kröfunum. Þess vegna megum við ekki halda áfram lengra inn á þá braut öðruvísi 

Virðulegi forseti. Það má öllum vera ljóst að þær stofnanir sem hér um ræðir eða þeir skólar eða aðrir skólar geta að sjálfsögðu ekki sinnt verkefnum sínum til framtíðar ef fjármagn er ekki fyrir hendi. Ef landbúnaðarháskólunum er ætlað að starfa áfram og sinna þeim verkefnum sem þeim er ætlað að sinna verða menn að sjálfsögðu að koma með fjármuni inn í það gat sem viðurkennt er að er til staðar. Ríkisvaldið verður vitanlega að láta þau framlög fylgja sem þarf en það hlýtur að vera spurning hvort verið sé að ýta málinu á undan sér í von um að hægt sé að gera eitthvað annað, sameina skólana eða eitthvað slíkt. Þá er í raun verið að draga úr getu skólanna til þess að standa undir merkjum ef verið er að - ja, ég ætla að leyfa mér bara að segja það, svelta þá vísvitandi, vegna þess að þetta hefur legið svo lengi fyrir. Er verið að reyna að ýta skólunum út í sameiningar eða einhvers konar umhverfi sem barist hefur verið gegn eða sem menn hafa sýnt lítinn áhuga? Þess vegna er mjög mikilvægt að við leggjum áherslu á að lagðir verði til þeir fjármunir sem viðurkennt er að eru nauðsynlegir. Við hljótum þá um leið að spyrja hvort yfirlýsing um að setja þá fjármuni í skólana sem þarf sé þá ekki merki um að menn ætli sér að láta þessa skóla starfa til frambúðar og sinna því hlutverki sem þeir munu augljóslega hafa í heimi þar sem er vaxandi eftirspurn eftir t.d. matvælum og þeim rannsóknum sem þar eru stundaðar.

Virðulegi forseti. Ég og hv. þingmaður þekkjum nú málefni þessara tveggja skóla nokkuð vel. Við erum nokkuð sammála um að mikilvægast sé að menn hafi nægt fjármagn miðað við þær kröfur sem gerðar eru til skólanna í lögum. Ég trúi því nú varla að verið sé að pína menn eða hvetja þá til að fara í einhverjar sameiningar. Ég held að svo sé ekki, en auðvitað verður maður alltaf að passa sig á svona hlutum. Í frumvarpinu sjálfu kemur fram að starfsmenntunarnámið hafi ekki verið metið inn í reiknilíkan framhaldsskólanna, en fyrir liggur að um dýrt nám er að ræða, það kemur fram þarna. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að menn hafi það alveg á hreinu hvað það þýðir að samþykkja frumvarpið þó að það fjalli um að samræma lögin yfir opinberu háskólana. Þá vekur það dálitla athygli að ekki skuli gert ráð fyrir neinum kostnaðarauka í frumvarpinu við þær aðgerðir. Ekki er minnst á það í nefndaráliti meiri hlutans þannig að ég átta mig ekki alveg á því og set spurningarmerki við það. Ég er ekki með neinar fullyrðingar um annað. Það blasir við að sá kostnaður sem farið hefur verið farið í við að setja upp samstarfsnet hefur að mestu leyti verið stofnkostnaður hingað til, um 600 milljónir kr., en reiknað er með því að það kosti um 50 millj. kr. aukalega að reka samstarfsnetið. Þegar það var kynnt átti það einmitt að vera til hagræðingar fyrir viðkomandi stofnanir með því að vera með innskráningarnar á einum stað o.s.frv. Það átti að skila betri rekstri og gefa meiri möguleika til samnýtingar og átti þar af leiðandi að vera til sparnaðar fyrir viðkomandi stofnanir. En auðvitað er mikilvægt að skoða þessi mál mjög vandlega.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á umhverfi opinberu háskólanna. Ég held að margt í frumvarpinu sé tímabært. Eitt af því sem við höfum glímt við undanfarin ár eða síðan háskólunum fjölgaði er að lagaumgjörðin um þá er mismunandi sem hefur gert það erfiðara en ella að þeir starfi saman og að hægt sé að ná fram hagkvæmni í kerfinu. Ég tel að það sé hið besta mál að samræma lagaumhverfið og að allir háskólarnir falli undir sama lagaramma, þ.e. opinberu háskólarnir. Það er annað sem það gerir að verkum, það auðveldar sameiningar innan háskólakerfisins. Það er ljóst að háskólar eru of margir á Íslandi, þeir eru of litlir og veikburða og æskilegt er að sameina og fækka þeim. Þetta gæti verið fyrsta stigið í því. Það er eitt sem mig langar að gera að umræðuefni hérna, það er hvernig þróunin hefur verið í háskólakerfinu á Íslandi. Sprottið hafa upp ótal háskólar, hvort sem það eru sjálfseignarstofnanir eða opinberir háskólar. Það hefur leitt það af sér að mínu áliti að háskólakerfið er ekki jafngott á Íslandi og það gæti verið. Það held að ég að megi rekja til mistaka sem gerð voru á Íslandi. Háskólar í öðrum löndum, t.d. á Norðurlöndum, eru yfirleitt tvenns konar háskólastofnanir., þ.e. það sem er kallað upp á norræna tungu „universitet“, og mundi Háskóli Íslands falla vel að þeirri skilgreiningu þar sem eru kenndar greinar á klassískum fræðasviðum og í félagsvísindum flestar þær háskólagreinar sem í boði eru í almennum háskólum. Síðan er það sem á skandínavísku heitir „højskole“. Þar er um þrengri kennslu að ræða, t.d. landbúnaðarháskóla, viðskiptaháskóla eða háskóla sem einbeitir sér að einhverju einu fagi. Ég tel að það hafi verið mjög bagalegt að taka upp háskólanafnið eða „universitet“ yfir allar háskólastofnanir eða sem tilheyra framhaldsmenntun í landinu. Það kemur fram í því að t.d. litlir skólar með 200, 300, 400 nemendur hafa jafnvel farið fram á að fá að útskrifa doktora. Ég held að það geti enginn sanngjarn maður sem þekkir vel til innan háskólakerfisins fallist á að svo litlir háskólar hafi yfir þeirri þekkingu að ráða að þeir geti menntað doktora. Það er einn gallinn við litla skóla. Jafnvel þó svo að litlir háskólar geti verið ákaflega góðir eins og Landbúnaðarháskóli Íslands, sem er mjög sterkur á fræðasviðinu - þar birta kennarar við skólann greinar í viðurkenndum vísindatímaritum og stunda rannsóknir sem eru á heimsmælikvarða, getum við sagt - held ég að „bakbeinið“ vanti samt sem áður í þá skóla. Ég er þeirrar skoðunar að það sé óeðlilegt að í landi þar sem búa 320 þúsund manns séu sjö háskólar. Þess vegna held ég að sá grunnur sem frumvarpið veitir til þess að sameina háskóla, alla vega opinbera háskóla, sé af hinu góða og að það muni leiða til þess að sú þróun sem þarf að eiga sér stað á Íslandi geti orðið fyrr en ella. Jafnframt er hert á starfsheitum í háskólum, þ.e. ef eðlilegum farvegi er fylgt byrjar maður á því að vera lektor, síðan dósent og þá prófessor.

Ég var bara lektor.

Hæstv. utanríkisráðherra kallar fram í að hann hafi aldrei orðið nema lektor. Það eru margir sem ná aldrei lengra og þeir eru ekki verri menn fyrir það. Þeir verða bara hæstv. utanríkisráðherrar í staðinn. Hér er talað um að þeir skuli hafa þekkingu og reynslu í samræmi við alþjóðleg viðmið fyrir viðkomandi starfsheiti sem sé staðfest með áliti dómnefndar eða með doktorsprófi frá viðurkenndum háskóla. Ég held að hérna hljóti frumvarpssmiðir eitthvað aðeins að hafa misskilið málið. Doktorspróf á alltaf að vera lágmarkskrafa og síðan er það staðfest með dómnefnd hvort menn eru hæfir til þess að gegna stöðu lektors, dósents eða prófessors, það er ekki annaðhvort, þ.e. maður getur ekki verið með doktorsgráðu og sjálfkrafa orðið hæfur til þess að fá eitthvað af þeim 

Ánægður með það.

Já, hann er ánægður. Aðra nýjung er hér að finna, það er það sem kallað er samstarfsnet opinberra háskóla. Þar er talað um að rektorar opinberra háskóla sem fengið hafa viðurkenningu ráðherra skipi sérstaka verkefnastjórn um samstarfsnefnd skólanna undir forustu Háskóla Íslands. Síðan skulu einhverjir fleiri fulltrúar, sem óþarft er að telja upp, vera í þeirri nefnd. Nefndin á að fjalla um sameiginleg málefni skólanna eins og stoðþjónustuna, sameiginlega innritun, nám og námsframboð og að samræma skuli gæðamat á starfsemi háskólanna og samþætta sambærileg fræðasvið í kennslu og rannsóknum. Fyrri hlutinn snýr að skriffinnsku og er einfaldlega hagræðingarkrafa en síðari hlutinn, þ.e. að samræma gæðamat, tel ég að sé af hinu góða. Það þarf að vera eftirlit með gæðum háskóla og til þess að særa ekki eða móðga ekki neinn skal ég taka dæmi frá Danmörku. Þar spruttu upp háskólar í hinum og þessum greinum hér og þar í Danmörku. Þegar gert var samræmt gæðamat á háskólunum kom í ljós að gæði námsins voru afar mismunandi og sumir skólarnir stóðust á engan hátt háar gæðakröfur. Það er alvarlegt að taka við ungmennum sem standa í þeirri trú að þau fái góða menntun, þau eru þar í þrjú ár eða ef um baccalaureate-gráðu er að ræða, oft fimm ár ef þau stefna að meistaragráðu, og svo allt upp í átta til tíu ár ef þau stefna að doktorsgráðu. Það er ekki gott mál ef menn uppgötva þá að þeir standast engin alþjóðleg viðmið. Sem betur fer höfum við ekki lent í svo alvarlegum dæmum á Íslandi þó að vissulega séu gæðin mismunandi á milli háskólanna, án þess að ég ætli að fara að setja þá í einhverja gæðaröð, og líka á milli tímabila. Deild innan háskóla getur verið góð í einhvern tíma meðan þar eru ferskir starfskraftar og annað slíkt, en síðan drabbast hún niður með tímanum ef ekki verður eðlileg endurnýjun. Það fylgir því oft ef deildir stækka ekki. Fólk kemur t.d. heim úr doktorsnámi, fær lektorsstöðu og vinnur sig síðan upp í dósent og prófessor. Það fólk getur verið upp í 30 ár í einhverri deild og eins og við vitum er mjög sjaldgæft að opinberum starfsmönnum sé sagt upp og erfitt er að segja þeim upp, auk þess sem flækjan verður meiri innan háskólanna þegar losa þarf einhverja stöðu þar. Það er enn erfiðara en með opinbera starfsmenn. Hvað um það. Ég sakna tillögu í frumvarpinu, hugmyndar sem var á reiki hér fyrir nokkrum árum. Hún er á þá leið að ef við viljum halda þessum fjölda háskóla í okkar litla landi er æskilegt að vera alla vega með sameiginlegt framhaldsnám, þ.e. meistaranám og doktorsnám, og reyna að samnýta kennara og fleira eftir föngum milli skóla, alla vega skal það vera skipulagt innan einnar heildar. Finnar fór þá leið að þeir skipulögðu framhaldsnám sitt þannig að maður gat verið í hvaða háskóla sem var í Finnlandi, tekið þar baccalaureate-gráðu og eftir það farið í sameiginlegt prógramm þó svo að maður væri enn þá í sínum skóla. Þá sótti maður sameiginleg námskeið milli allra skólanna. Oftar en ekki voru það námskeið sem haldin voru á stuttum tíma, kannski á tíu, fjórtán dögum, en maður var þá allan daginn í þeim námskeiðum. Það reyndist ákaflega vel og var meira að segja víkkað út þannig að háskólar á Norðurlöndunum tóku sig saman um að bjóða upp á doktorsnámskeið á milli skóla. Þegar ég var í doktorsnámi mínu sótti ég m.a. slík námskeið og þau voru ákaflega góð. Þar var ég með eina færustu prófessora heims sem voru með góða stöðu við góða ameríska háskóla og ég var metinn eins og ég væri í amerískum háskóla, sem eru yfirleitt bestir á sínu sviði eins og flestir vita. Það eru þó til undantekningar frá því eins og gengur og gerist. Ég sakna þess sem sagt að í frumvarpinu skuli ekki vera stigið það skref að búa til ramma sem gæti verið vel í tengslum við samstarfsnet háskólanna sem er meira stjórnsýslulegs eðlis hér, þ.e. að stíga ekki það skref að hér verði sameiginleg akademísk samvinna. Það sparar peninga, það býður upp á möguleika á að auka gæðin, alla vega fyrir þá skóla sem ekki geta boðið upp á mikil gæði á námskeiðum á framhaldsstigi, auk þess sem það býður upp á samræmingu sem tryggir gæði t.d. í doktorsnámi, ef við tökum það sem dæmi. Ég tala nú ekki um ef í slíkum „framhaldsskóla“ væri á einfaldan hátt hægt að bjóða upp á námskeið hjá færustu prófessorum heims. Þau tækju stuttan tíma, menn þyrftu kannski að sækja þau í tíu daga, hálfan mánuð. Ég sakna þess að það skref skuli ekki vera tekið. Eftir að hafa sagt það verð ég að segja að það er mjög jákvætt að lagaumhverfi opinberu háskólanna sé samræmt og að rekstrarumhverfi þeirra sé gert sambærilegt. Samstarfsnetið snýr mest að stjórnsýslulegum hlutum, en hér er líka gerð tillaga um að reynt verði að tryggja samræmd gæði á milli sambærilegra fræðasviða. Það er allt af hinu góða. Næsta skref sem ég held að við ættum að stíga er að reyna að ákveða hversu marga háskóla á að bjóða upp á eða hversu marga háskóla við ætlum okkur að vera með á Íslandi og í framhaldi af því að sameina þar sem við viljum sameina. Ef það yrðu tveir til þrír háskólar sem stæðu eftir ætti að setja upp prógramm sem tæki við nemendum sem færu í framhaldsnám, þ.e. í meistaranám og doktorsnám, og boðið yrði í algjörri samvinnu upp á námskeið. Þannig tryggjum við gæði kennslunnar, gerum hana sveigjanlegri og það verður auðveldara fyrir okkur að nota einhvers konar alþjóðleg viðmið. Af því að tími minn er að renna út vil ég mælast til þess að á milli umræðna verði orðalag í 4. gr. lagað og sú hugsanavilla sem hérna er, sem ég veit ekki af hverju stafar. Hún hljóðar þannig: „Þeir sem bera starfsheitin prófessor, dósent, lektor og sérfræðingur skulu hafa þekkingu og reynslu í samræmi við alþjóðleg viðmið fyrir viðkomandi starfsheiti á þeirra fræðasviði, staðfest með áliti dómnefndar eða með doktorsprófi frá viðurkenndum háskóla.“ Það er þetta „eða“ sem þarf að fara út og lágmarkskrafan þarf að vera doktorspróf og síðan dómnefnd. Einnig tel ég að það eigi ekki við hér að blanda starfsheitinu „sérfræðingur“ inn í upptalninguna „prófessor, dósent, lektor“, sem eru hin þekktu heiti við háskóla, vegna þess að sérfræðingur er ekki eitthvert sérstakt háskólaheiti og á alls ekki heima í þeirri upptalningu. Ég lýk nú máli mínu en ég er fylgjandi meginhugsuninni í frumvarpinu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir góða ræðu. Hann kom inn á nýja þætti varðandi frumvarpið. Vil ég þá sérstaklega nefna nauðsyn þess að aðgreina skólana með öðrum hætti en að þeir séu opinberir eða einkaskólar, sem sagt að taka upp hið norræna eða alþjóðlega kerfi þar sem er gerður greinarmunur á mismunandi háskólum, þ.e. á „universities“ og „colleges“ á ensku. Vandamálið við þá aðgreiningu er að hún er oft notuð til þess að greina á milli góðra skóla og verri skóla, sem sagt að „universities“ séu betri skólar en „colleges“. En það er ekki endilega alltaf þannig og það sést mjög vel þegar maður skoðar „ranking“-lista fyrir skóla. Þar inni á milli eru skólar sem bera ekki heitið háskóli eða „university“ en skora samt mjög hátt. Sérstaða þessara skóla er einmitt að þeir hafa farið út í nýjungar, annaðhvort í námsframboði, blanda saman nýjum greinum, eða þá að þeir reyna að umbreyta fræðigreininni, koma með annars konar áherslu innan fræðanna og kenna út frá henni. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um að við eigum að leggja þá áherslu á þá aðgreiningu, þ.e. að mismunandi sérstaða felist í nafngiftinni miklu frekar en að um séð ræða einhvern gæðastimpil á þessari aðgreiningu.

Virðulegi forseti. Jú, ég er algjörlega sammála hv. þingmanni. Sú aðgreining sem ég talaði um áðan, sem kallast á norrænum tungumálum „universitet“ og „højskole“ og á ensku er „university“ og „college“, er alls ekki mælikvarði á gæðin en það getur verið mælikvarði á breiddina í náminu. Og það er tvímælalaust mælikvarði á breiddina í náminu í háskólunum þar sem boðið er upp á fjölmargar greinar. Við getum tekið gott dæmi. Einn af bestu skólum heims, MIT, eða Massachusetts Instistute of Technology, er ekki háskóli heldur mundi hann falla undir hina skilgreininguna. Ég held að það sé mikilvægt að koma á mismunandi skilgreiningu á orðinu. Það gæti leitt til þess, nákvæmlega eins og hv. þingmaður segir, að stofnanir sem ekki eru mjög fjölmennar gætu komið fram með nýjungar í skólastarfi og einbeitt sér að öðrum hlutum sem koma mundu til hliðar við það sem gerist í háskólum eða „universiteter“ vegna þess að þar eru hlutirnir í mjög föstum skorðum og eru eins á milli landa, sbr. þrískiptinguna lektor, dósent, prófessor, sem er alþjóðleg flokkun. Ég get því verið sammála hv. þingmanni um að það sé alls ekki mælikvarði á gæði heldur mælikvarði á sveigjanleika og annað slíkt.

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að halda því til haga í umræðunni að það er miklu frekar merki um margbreytileika en gæði að nefna háskólana ólíkum nöfnum. Hv. þingmaður talaði um nauðsyn þess að sameina háskóla. Ég velti því mér hvort hann hafi einhverjar hugmyndir um hvaða háskóla eigi að sameina og á hvaða forsendum, vegna þess að í umræðunni er oft talað um að sameina þurfi háskólana úti á landi. Kannski er ástæðan fyrir því sú að ekki er talið mögulegt að halda uppi háskólastarfsemi í svona fámennum byggðum eins og sumir háskólarnir búa við úti á landi. En þá má ekki gleyma því að þessir háskólar hafa verið gífurleg lyftistöng fyrir atvinnulífið á staðnum. Ég man eftir því að talað var um að fyrir hvert háskólastarf við Háskólann á Akureyri sköpuðust þrjú til fimm önnur störf í kringum þá starfsemi, auk þess sem háskóli sem staðsettur er úti á landi gerir það að verkum að fólk er tilbúið til að flytjast á svæðið og búa þar lengur. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að taka það með í reikninginn þegar við metum hvaða háskóla þarf að sameina og jafnvel að leggja niður að einhverju leyti vegna þess að við erum með of marga háskóla í landinu. Og þar sem hv. þingmaður hefur starfað við tvo háskóla í Reykjavík, sem eru ólíkir hvað varðar rekstrarform, þætti mér fovitnilegt að vita hvort hann sé þeirrar skoðunar að sameina eigi þessa skóla eða hvort mikilvægt sé að hafa þá í samkeppni.

Virðulegi forseti. Þetta eru erfiðar spurningar og er hægt að halda langar ræður um þær. En ég held t.d. að það að kenna lögfræði á fjórum stöðum í 320 þúsund manna landi sé svolítið til mikið af því góða. Ég tel að það eigi að vera tveir til þrír háskólar í landinu og með því að styrkja háskólana og form þeirra betur geti þeir hæglega verið með deildir úti á landi þar sem er nákvæmlega sama kennsla. Það er t.d. hægt að hugsa sér að grunnnámið í þeim fögum sem eru vinsælust og algengust sé nákvæmlega það sama og að jafnvel sömu kennarar sinni því. Ég held að við byggjum aldrei upp háskólakerfi í landi sem skilar af sér fólki með góða menntun og er vel búið undir leik og störf nema við höfum það sem aðalmarkmið. Við megum aldrei hafa það sem markmið að það sé gott fyrir staðina að hafa skóla þar og skapi störf þar og annað slíkt. Við getum ekki haft þetta eins og atvinnubótavinnu - það er kannski heldur djúpt í árinni tekið að tala um atvinnubótavinnu, en atvinnusjónarmiðin geta varla talist mjög þung í umræðunni. Aftur á móti með því að styrkja háskólana sem mest, fækka þeim, stækka þá og styrkja, gætu verið deildir úti á landi sem bjóða upp á mjög gott nám. Hvað varðar þessa tvo skóla, Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík, sem ég hef verið prófessor við, þá eru þeir í eðli sínu ólíkir. Ég tel reyndar að það fari ágætlega á því að þeir starfi hvor í sínu lagi og hugsanlega verði þriðji háskólinn á Akureyri, en þetta kallar á miklu meiri umræðu.