Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Magnús Guðmundsson) Það er alveg rétt, sem hæstv. fjmrh. tók fram í gær, að þetta frv. hefir tekið miklum breyt. síðan það fór úr þessari hv. d. Það er sízt ofsagt, að það sé nærri því óþekkjanlegt, því að nú eru það orðin varaákvæði, sem áður voru aðalákvæði. Eins og frv. var, er það fór héðan, þá var ekki annað sjáanlegt en Íslandsbanki ætti að deyja, en nú virðist mikill meiri hl. með því að bjarga honum. Þessu máli var vísað til bankamála, nefndar, og tók hún það fyrir strax að fundi loknum í gær. Hún fór lauslega í gegnum frv. og kvaddi síðan hæstv. fjmrh. á fund sinn. Það var eitt atriði, sem nm. voru í dálitlum vafa um, hvernig bæri að skilja: um rétt forgangshluthafa Íslandsbanka. Allir voru sammála um, einnig hv. minni hl., að forgangshluthafar Íslandsbanka ættu að hafa sama rétt og hluthafar hins nýja banka, og þessu lýsti hæstv. fjmrh. skýrt og skorinort sem sinni skoðun. En þó að öll n. væri sammála um þetta, skildi skjótt leiðir, því að hv. 2. þm. Reykv. skarst úr leik og hefir nú komið með sérstakt nál. á þskj. 235, þar sem hann leggur til að gera allmiklar breyt. á frv. Það, sem ég segi nú fyrir n. hönd, verður því fyrir meiri hl. hennar. Ég mun því ekki taka brtt.hv. minni hl. til athugunar fyrr en hann hefir mælt fyrir þeim. Hinir nm. eru með því að samþ. frv. óbreytt. Að vísu lýsti hv.þm. V.-Húnv. því yfir í n., að hann mundi koma með brtt. En þar sem sú brtt. er ekki fram komin, býst ég við, að hann hafi horfið frá því, enda lýsti sami hv.þm. því jafnframt yfir, að þó að brtt. hans félli, mundi hann samt samþ. frv. Þó að meiri hl. ætli að fylgja frv. óbreyttu, þá má ekki skilja það svo, að allir séu ánægðir með það. En við þóttumst vita, að ekki væri til neins að bera fram brtt., þar sem örlög þessa máls munu þegar ráðin, en hinsvegar lítur meiri hl. svo á, að una megi við þessa lausn málsins a. m. k. til bráðabirgða. Ég held ég hafi þá ekki fleira að segja fyrir hönd n., svo að það, sem ég kann hér við að bæta, segi ég fyrir minn eiginn reikning. Ég verð þá að taka það fram aftur, að ég er fjarri því að vera ánægður með allt, sem stendur í frv. þessu, og hefði kosið margt á annan veg fyrir komið, ef þess hefði verið nokkur kostur. Get ég þar fyrst og fremst nefnt nafn bankans, sem ég kann ekki vel við. Hefði ég þar kosið annað, t. d. það nafn, sem hv.þm. V.-Ísf. hafði tekið upp í sitt frv. En um þetta er ekki til neins að fárast úr því sem komið er. Í 2. gr. frv. er ákveðið, að hlutafé Útvegsbankans skuli nema allt að 2½ millj. króna. En síðar, í 11. og 12. gr., er gert ráð fyrir, að hlutaféð megi vera eða geti verið miklu hærra, eða 8¾ millj. kr., eftir samruna bankanna. Þetta er mjög óviðkunnanlegt, er sagt er skilyrðislaust á fyrri staðnum, að hlutafé Útvegsbankans skuli vera allt að 2½ millj. kr., en svo ákveðið síðar, að inn í þessa stofnun skuli renna önnur með 6 millj. kr. hlutafé, því að þegar þetta er orðið, þá eru ákvæði 2. gr. röng. Þetta hlýtur að vera af gáleysi gert, og er ég hissa á, að felld skyldi vera í hv.Ed.brtt. við 2. gr. um að vísa til 11. og 12. gr. - Ég held þetta geti þó tæplega valdið misskilningi, því að allir munu sjá, að aðaluppistaða hins nýja banka er Íslandsbanki og fé hans. En þetta sýnir, hve illa er frá frv. gengið. Ég vil ennfremur nefna 13. gr., þar sem talað er um að afskrifa núverandi hlutafé Íslandsbanka sem tapað fé. Ég verð að segja fyrir mig, að ég kann illa við þessa gr. eins og hún er orðuð. Þó er það ekki af því, að ég telji líklegt, að hlutafé Íslandsbanka sé nokkurs virði, en mér finnst óviðkunnanlegt og rangt, að Alþingi sjálft skuli slá því föstu, í staðinn fyrir að láta sérstakt mat fara fram um það. En eins og kunnugt er, hefir ekkert mat farið fram í þessum tilgangi. Ég er ekki í vafa um, að annað orðalag hefði verið heppilegra, enda er ekki útilokað, að hæstv. stj. og þessi nýi banki geti orðið fyrir óþægindum út af þessu. Þess vegna verð ég að líta svo á, að það hefði verið betra að láta fara fram sérstakt mat um hlutaféð. Þá vil ég nefna niðurlag 15. gr.: „Um ráðstafanir á gullforða bankans og um endurkaup Landsbankans á viðskiptavíxlum Íslandsbanka fer eftir þeim reglum, er hingað til hafa gilt“. Ég vil skilja þetta svo, að sá réttur, sem Íslandsbanki hefir haft, gangi yfir til hins nýja banka þegar Íslandsbanki rennur saman við hann, og þótt nefnt sé nafn Íslandsbanka, þá hlýtur að vera átt við nýja bankann. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh., hvort þetta sé ekki rétt skilið, og vænti, að hann lýsi þessu yfir nú í hv. d. Viðvíkjandi öllum IV. kafla frv. hefi ég það að segja, að ég hefði langhelzt kosið, að hann hefði verið látinn falla niður, enda fæ ég með engu móti séð, að þetta langa skott sé til nokkurra bóta. Að vísu bætir það talsvert úr, að hér er um varaákvæði að ræða, en þó er rófan á þessum gullkálfi hæstv. stj. allt of löng og alveg óþörf. Jafnvel þó að ég hafi nú talið upp ýmsa galla á frv., þá vil ég þó yfirleitt láta í ljós ánægju mína yfir því, að komið er samkomulag á milli aðalflokka þingsins að reisa Íslandsbanka við. Það eru að vísu fáeinir menn á móti því, en jafnvel þeir fara sér hægt. Ég býst við því, að taka verði fyrir löggjöfina um bankann þegar á næsta þingi. Því verður sem sé ekki neitað, að talsvert flýtissnið er á þessu frv., en þó er fyrir mestu, að málið sé afgr., svo að ekki getur talizt óhapp, þótt endurskoða verði lögin á næsta þingi. Í Ed. var fellt úr frv. ákvæði um greiðslufrest á innlánsfé. Ég þykist vita, að þegar bankinn verður opnaður, verði talsverð brögð að því, að menn taki út fé sitt. Þá er það stjórnarinnar að sjá um, að bankinn komist ekki í þrot, og það er hægt með því að sjá um góða samvinnu af hálfu seðlabankans. Vona ég því, að eigi þurfi að hafa alvarlegar afleiðingar, að þessu ákvæði var sleppt, og satt að segja veit ég ekki, nema hættulegra hefði verið að láta það standa. Því verður ekki neitað, að ríkissjóður tekur á sig miklar byrðar með þessu frv. Hann lofar að leggja fram 4½ millj. króna, og þótt allt gangi vel, má þó búast við, að fyrst um sinn verði hann að leggja fram alla vexti af því fé, eða a. m. k. allmikinn hluta þeirra, og auk þess sennilega einnig afborganir fyrst um sinn. En þetta framlag er veitt af nauðsyn, sem margir hafa séð og skilið frá byrjun. Þetta mikla framlag þýðir það, að hér eftir ber ríkissjóður í raun og veru ábyrgð á öllum skuldbindingum bankans, því að eftir að ríkissjóður hefir lagt fram 4½ millj. kr. í bankann og ræður framkvæmdarstjórn hans og fulltrúaráði, þá getur ríkið ekki hlaupizt frá skuldbindingum hans og sagt: Við borgum ekki. - Við höfum séð, hvernig farið hefir um Íslandsbanka, enda þótt ríkissjóður ætti þar enga krónu af hlutafénu. Ég hygg, að ódýrara hefði orðið að leggja bankanum það lið þegar í byrjun, sem til þurfti, en út í þá sálma skal ég ekki fara að þessu sinni. Allar þær till., sem við sjálfstæðismenn höfum borið fram, hafa gengið í þá átt, að bjarga bankanum við. Það var ekki hlutafélagið Íslandsbanki, sem við bárum fyrir brjósti, heldur hagur landsins. Við létum okkur ekki svo miklu skipta nafnið á bankanum, en það voru viðskipti landsmanna, sem við vildum bjarga út úr ógöngunum. Og af því að við álítum, að þessu takmarki sé náð með frv. því, er fyrir liggur, getum við léð því fylgi okkar, þótt við hefðum kosið ýmislegt á annan veg. Við sögðum það ávallt, er við vorum að gera tilraunir til að bjarga bankanum, að við vildum taka í hverja framrétta hönd, málinu til styrktar. Hin framrétta hönd lét standa á sér, en hún kom þó, fyrst frá hv.þm. V.-Ísf. og hans félögum, og síðan frá hæstv. stj. með því frv., er hér liggur fyrir. Þess vegna fylgjum við sjálfstæðismenn frv., enda þótt við hefðum kosið sum atriði í því öðruvísi. Með því er bjargað innstæðufé 10 þús. manna. Með því er bjargað lánstrausti okkar erlendis, og við höfum sýnt, að við viljum standa við þær skuldbindingar, sem hægt er að heimta af okkur með réttu. Ef svo fer, að frv. þetta verður að lögum, sem ég vona að verði í dag, þá kemur til kasta stj. um framkvæmd þess. Ég veit, að mikil ábyrgð er lögð á stj. með þessu frv. Ég skal ekki koma með neinar hrakspár. Ég vona, að úr því að hún fór að lokum inn á þessa braut, þótt seint væri, þá muni hún reyna með alvöru og einlægni að láta framkvæmd laganna fara sem bezt úr hendi. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh., hvenær hann búist við, að hinn nýi banki verði opnaður, og hve langur tími þurfi að líða til þess að beitt verði ákvæðunum í upphafi 16. gr. Ég heimta ekki, að hann svari mér upp á dag, en ég óska að heyra, hvað hæstv. fjmrh. hefir hugsað sér um þetta. Ég vildi ennfremur fá vitneskju um það frá honum, hve langt sé komið þeim umleitunum, er um getur í 12. gr. Samkv. frv. skilst mér, að ríkissjóður leggi fram þegar 1½ millj. kr. í reiðufé, og vil ég nú spyrja hæstv. fjmrh., hvort fé þetta sé fyrir hendi, hvenær sem þarf til að taka. Annars geri ég ráð fyrir, að svo sé. Út af því, að stöðugt koma raddir fram um það, að tap bankans sé einstökum mönnum að kenna, vil ég í þessu sambandi benda á það, að mestur hlutinn af töpum bankans á rót sína að rekja til stríðsáranna. En allir þeir, sem vilja áfella bankastj., ættu að sjá, að við gátum ekki frekar en aðrar þjóðir losnað við þær fjárhagslegu umrótanir, sem styrjöldin hafði í för með sér. Þetta er okkar fyrsta, og ég vona hið síðasta bankahrun, og engan skyldi furða, þótt hér gæti einhverntíma áhrifa af því, er hundruð milljóna manna á bezta aldri vinna í fjögur ár að morðum og framleiðslu morðvopna, í stað þess að vinna að framleiðslu verðmæta. Þau áhrif taka til alls heimsins, og enginn mannlegur kraftur gat afstýrt því, að þau bærust hingað. Ég gat þess í upphafi, að ég ætlaði ekki að ræða nál. minni hl., fyrr en hann hefði gert grein fyrir brtt. sínum og nál.

Frsm. minni hl. (Héðinn Valdimarsson) Ég er í minni hl. í n., og þar sem líklegt er að þetta verði síðasta umr. um málið hér í d., þykir mér ekki fara illa á að rekja hér nokkuð forsögu málsins hér á þinginu. Verð ég fyrst að taka það fram, að við jafnaðarmenn vorum ekki ánægðir með, hvernig stj. tók þessu máli í upphafi. Að vísu bar hún fram frv. um skiptameðferð á bankanum, eins og sjálfsagt var, en hinsvegar gerði hún ekki ráðstafanir til þess, að rannsókn færi fram á hag bankans þá þegar, né heldur til þess að færa viðskipti bankans yfir í annan banka. Hvað stj. hefir hugsað sér í því efni, er ekki vel ljóst, nema hún hafi hugsað sér, að Landsbankinn hefði getað tekið viðskiptin að sér, sem þó var hæpið, eins og sakir stóðu. Við jafnaðarmenn bárum því fram till. um rannsókn á hag Íslandsbanka. Hún komst tvisvar á dagskrá, en var tekin út í bæði skiptin, í síðara skiptið eftir ósk hæstv. stj., og um sama leyti var skipuð rannsóknarnefnd á bankann. Var að vísu gott og sjálfsagt, að svo var gert, en það hefði þurft að gera fyrr. Hinsvegar hefir stj. bankans ekki enn verið rannsökuð, en ég geri ráð fyrir, að till. um það komi bráðlega fram. Þegar einstakir menn eða fyrirtæki verða gjaldþrota, þá er svo fyrir mælt í lögunum, að réttarrannsókn fari fram yfir þeim, og hví skyldi hið sama ekki eiga við, þegar svo stórfellt fyrirtæki sem Íslandsbanki verður gjaldþrota? Erlendis, t. d. í Danmörku, fer slík rannsókn ávallt fram, ef banki verður gjaldþrota, og er þá ekki tekið persónulegt tillit til þeirra, sem hlut eiga að máli. Það er alls ekki tilætlunin, að níðzt sé á þessum mönnum, né þeir verði leiknir harðar en rétt er, en ég álít heppilegt fyrir land og lýð að gera hér hreint fyrir sínum dyrum. Það hefir komið fram í þessu máli, að bankastjórarnir hafa annaðhvort ekki vitað um hag bankans eða þeir hafa vísvitandi gefið falskar yfirlýsingar. Þessu til sönnunar má nefna skeytin til Hambrosbanka, viðskipti bankans og borgarstjórans í Reykjavík o. fl. Það hefir einnig komið fram við rannsóknina, að reikningar bankans hafa verið rangir í mörg ár og þessir röngu reikningar verið staðfestir af endurskoðendum, bankastjórum, bankaráði og bankaeftirlitsmanninum sjálfum. Við jafnaðarmenn bárum hér fram frv. um peningastofnun, er skyldi heita „Útvegsbanki“ og taka skyldi við viðskiptum Íslandsbanka. Var ætlazt til, að þessi banki yrði hliðstæður Búnaðarbankanum, og tæki hann að sér þær atvinnugreinir, sem Búnaðarbankinn ekki styrkir, útveg, iðnað og verzlun. Gert var ráð fyrir, að bankinn yrði ríkisbanki, en þó var okkur jafnaðarmönnum enginn sérstakur þyrnir í augum, þótt einstakir menn legðu fé í bankann, ef ríkið hefði fullkomin yfirráð yfir honum. Við töldum heppilegast, að gert væri hreint borð í Íslandsbankamálinu, og Útvegsbankinn tæki að sér þau fyrirtæki, sem skipt hafa við Íslandsbanka og lífvænleg eru, en þau yrðu gerð upp, sem standa á óheilbrigðum grundvelli. Það er alkunna, að Íslandsbanki hefir haldið við allmörgum fyrirtækjum með því að ausa gegndarlaust í þau sparifé landsmanna, og hag margra þessara fyrirtækja er svo háttað, að alveg vonlaust er, að þau geti nokkurntíma greitt skuldir sínar. Það getur ekki verið gróði fyrir neinn að halda slíkum fyrirtækjum við, því að þó þau kunni að hafa pappírsgróða eitt ár, gengur sá gróði í vexti af lánum, sbr. „8% vaxtakontó“ Íslandsbanka. Fyrir verkamenn er ekki gróði heldur, að slík fyrirtæki lifi, því að þau geta ávallt sýnt fram á tap, vegna þess að of miklar skuldir hvíla á þeim. Við lítum svo á, að frá þingsins, ríkisins og almennings sjónarmiði væri ekki hægt að hugsa sér, að tapið á lokun bankans lenti á öðrum en viðskiptamönnum bankans, innieigendum, erlendum og innlendum. En aðstaða íhaldsmanna var sú frá upphafi að endurreisa Íslandsbanka óbreyttan með hjálp ríkissjóðs, halda sömu bankastjórn og nú er og halda við ráðum hluthafanna í bankanum. Hv. frsm. meiri hl. sagði að vísu, að þeir hefðu ekki verið að hugsa um að bjarga hlutafélaginu Íslandsbanka, heldur viðskiptum hans. En hvernig stendur þá á því, hve mikla áherzlu flokkurinn lagði á það, að hlutabréfin væru metin, enda þótt allir vissu að þau væru raunverulega einskis virði? Það getur ekki stafað af öðru en því, að flokkurinn hefir ætlað sér að fá hagkvæmt mat á þeim, til þess að halda við ráðum hluthafanna gömlu og gæta þeirra hagsmuna. Þeir heimtuðu ekkert framlag af viðskiptamönnum bankans til að endurreisa hann. Öllu átti að demba á ríkissjóð. Stefnan var sem sagt sú, að ríkissjóði ætti algerlega að blæða fyrir Íslandsbanka, en annars ætti allt að sitja við það sama. Það leit nú ekki vænlega út fyrir framgangi þessa frv. Íhaldsins í fyrstu, enda var það fellt. En þá taka nokkrir menn úr Framsóknarflokknum sig út úr, skerast úr leik og fara á bak við flokk sinn og þá stj., er þeir þykjast styðja, og bera fram nýtt frv., sem samið var af hv.þm. V.-Ísf. og hv. 3. landsk. Það var sagt, að nauðsynlegur undirbúningur hefði þegar verið gerður til þess að geta komið þessu frv. fram, og sá nauðsynlegi undirbúningur átti að hafa verið á þann hátt, bæði utanlands og innan, að fé hefði verið útvegað hjá lánardrottnum bankans. Nú er það rétt, að fé er lofað frá innlánseigendum bankans, og hygg ég, að það sé rétt, sem sagt er, að það séu vissir peningar. Það er rétt að viðurkenna það starf, sem á bak við liggur hjá þeim mönnum, sem safnað hafa fénu. Einnig er hægt að skilja, að menn hafi lofað fjárframlögum til þess að bjarga, þótt ekki væri nema nokkrum hluta af fé sínu, og meta það hjá mörgum, er gert hafa þetta jafnframt til þess að auðveldara væri að stofna nýjan banka, eða draga Íslandsbanka upp úr foraðinu. En aftur veit ég, að allt það skraf, sem verið hefir í útlöndum um föst loforð um fjárframlag, er hreint fals, og þá ekki síður mörg ummæli um málið, sem höfð hafa verið eftir útlendum mönnum, en tilgangurinn er auðséður. Því var haldið fram, m. a. í Morgunblaðinu, og hefir verið sagt af ýmsum hv.þm., að ríkissjóður Dana hefði fallizt á að játa fé sitt að áhættufé, og ég veit ekki betur en að hv.þm. V.-Ísf. hafi sérstaklega byggt á þessu, en mér er nú kunnugt um það, og einnig er komin yfirlýsing í Morgunblaðinu um það, að danska stj. muni ekki hafa gefið neinar yfirlýsingar um það, áður en íslenzka stj. fór að spyrja hana. Sama er mér kunnugt um, þar sem sagt er, að Privatbankinn hafi gefið föst loforð um að leggja fram hlutafé, að engin loforð höfðu verið gefin. Og eins er það með Hambrosbanka; hann hafði ekki gefið föst loforð í þessu efni, svo að sá undirbúningur, sem hv.flm. þessa frv. töluðu um, er algerlega haldlaus. Hann er sem sé enginn, svo að það var ekki ástæða til að flytja frv. af því, að allt væri í lagi. Jafnframt vil ég tala um einstök atriði þessa frv., og ætla ég þá sérstaklega að minnast á. það, hve mikil ósvífni það er að vilja setja íslenzk lög um það, hvernig erlent ríki hagar sínum lánum, og á ég þar við greinina um að innieign póstsjóðsins danska skuli vera áhættufé.

Eru það skilaboð frá Stauning?

. Mér þætti gaman að sjá hv. 2. þm. G.-K. koma fram með frv. um það, að enska ríkið skyldi leggja fram fé til þessa eða annars. Ætli hann yrði ekki lægri í loftinu, ef um annað land væri að ræða en föðurland hans, Danmörku? Þá áttu hlutabréf bankans eftir frv. að vera metin eins og íhaldsmenn vildu, til þess að vernda hlunnindi hluthafanna. Svo átti seðlainndráttur bankans að fara fram þegar bankastj. óskaði þess, til þess að honum væri hægt að skjóta á frest, og svo loks þetta mikla atriði, að engin ábyrgð skyldi falla á neina innieigendur bankans. Ég get nú að nokkru leyti skilið aðstöðu hæstv. stj., þegar þetta frv. kemur fram, þótt ég fallist ekki á hana. Sennilega hefir stj. viljað reyna að vernda sinn flokk og halda honum saman hér á þingi, en till. þær, sem komið hafa fram hjá hæstv. stj., eru sambland af till. þeim, sem komið hafa frá litla Íhaldinu, þ. e. klofningsmönnum Framsóknarflokksins, og því, sem við jafnaðarmenn komum fram með. Við gerðum okkar aths. við þetta frv., og ég verð að viðurkenna það, að hæstv. stj. tók þær að sumu leyti til greina, t. d. um það atriði, að Útvegsbankinn skyldi stofnaður og hefði ekki aðeins heimild til að setja tryggingu fyrir sparisjóðsfé, heldur skyldu, o. fl. þvílíkt, og að ríkissjóður hefði alltaf meirihlutaráð í bankanum. En svo kom aðalatriðið, sem gerði það, að ég hefi ekki getað fylgt meiri hl. n. í þessu máli, og það er, hvernig töpin á bankanum skuli borin. Í frv. eins og það var borið fram af hæstv. fjmrh. var þó gert ráð fyrir því, að innieigendur bankans skyldu í raun og veru bera töpin, því að arðurinn af hlutafénu yrði meiri eða minni eftir því, hvort hlutaféð væri nýtt fé eða frá lánardrottnum bankans fyrir gjaldþrotið. Ef þetta hefði verið samþ., þá hefði ekki ábyrgðinni fyrir tap bankans verið skellt á ríkissjóð eins óþyrmilega og orðið er, en í annan stað hefði þetta verið nokkuð hart fyrir þá, sem hefðu lagt innieignir sínar í bankanum í nýtt hlutafé, samanborið við þá, sem ekkert lögðu fram. Þess vegna hefði okkur fundizt réttara, að svo sem 25% af allri innieign væri bundið handa sérstökum afskriftarsjóði. Tapið hefði á þann hátt verið tekið hlutfallslega jafnt af innieignum manna í bankanum. En þegar svo fer í hv.Ed., að ekki er gengið inn á þessa leið, heldur jafnvel með öllu tekin ábyrgðin af innieigendum bankans, að öðru leyti en þeim, sem leggja fram hlutafé, og einnig miklu meiri ábyrgð skellt á ríkissjóð heldur en hann hefði nokkurntíma þurft að bera, þá getum við ekki fylgt frv. Ég hefi lauslega verið að gera mér grein fyrir því, þótt ég hafi ekki nákvæmar tölur fyrir mér, hve miklu ríkissjóður myndi tapa á því, ef bankinn yrði gerður upp, og mér virðist það, þótt gert sé ráð fyrir 25% tapi á ótryggðu fé og þar á meðal af ótryggðum seðlum, og þar að auki tekið tillit til þess, hve miklu dýrara það yrði fyrir ríkissjóð að taka að sér brezka lánið heldur en að láta bankann ávaxta það, þá mundi þó tapið aldrei fara fram úr einni millj. kr. En sé frv. samþ. óbreytt með 3 millj. kr. framlagi frá ríkissjóði, 3 millj. kr. framlagi frá innlendum og erlendum lánardrottnum, og þar að auki 1½ millj. frá Útvegsbankanum nýja, þ. e. a. s. ríkissjóði, samtals 7½ millj. kr., þá kemur 47% tap á allt stofnfé, eftir nýja matinu á bankanum. Á stofnfjárhluta ríkissjóðs, 4½ millj. kr., verður tapið yfir 2 millj. kr. Á þennan hátt er yfir 1 millj. kr. bókstaflega kastað í sjóinn úr ríkissjóði á móts við það að láta gera bankabúið hreinlega upp: Það er ekki lítil upphæð, sem almenning á að blæða um til að hjálpa fáum einstaklingum. Það er ekkert að segja um þann hluta tapsins, sem ríkið var skyldugt til að taka á sig, en það er lagt miklu meira fram en nauðsyn krefur til þess að koma bankamálunum í gott horf. Það vil ég ekki samþykkja. Og fyrir hverja er þetta gert? Fyrir lánardrottna bankans. Hv. 1. þm. Skagf., kom með þá tölu, að 10.000 væru lánardrottnar bankans. Það getur vel verið, að það séu 10.000 menn, sem þar hafa einhverra hagsmuna að gæta, en hve margir af þeim eru það, sem munar sérstaklega um tap sitt.

Þá fátæku munar um lítið

. Þeir fátæku eiga ekki svo mikið þar inni. En það er sjáanlegt, að þegar 700 menn af þessum eiga yfir 10.000 kr. hver, að það eru þeir, sem á að hlífa með þessu. Mér finnst það vera nokkuð langt gengið að seilast svo mjög í ríkissjóð fyrir fáa menn. Við ættum að líta á það, að við erum þó fyrst og fremst fulltrúar allrar þjóðarinnar, en ekki þessara fáu manna sérstaklega, og ríkissjóðurinn er allra eign, en ekki þessara fáu. Ég verð að segja hæstv. stj. það, sem fylgir þessu máli fram, eins og reyndar mestallt þingið virðist gera, að ég álít það í sjálfu sér merkilegt, hvernig hún bregzt við tiltektum sumra flokksmanna sinna. Sæmra hefði henni verið að standa eða falla með frv. eins og fjmrh. hafði loks gengið frá því, heldur en að látil beygja sig til að verja hagsmuni fárra manna gegn allrar þjóðarinnar, með hótun um vantraust. En stj. hefir verið kærara að sitja en leggja út í baráttu við Íhaldið og svikarana úr sínum eigin flokki og metið meira að geta sýnt út á við, á yfirborðinu, að Framsóknarflokkurinn væri einn og óskiptur heldur en að meiri hl. hans fylgdi réttum málum. Ég get sagt eins og Árni Pálsson sagði einu sinni við svipað tækifæri, að það væri mannlegt, en ekki mikilmannlegt.

Fjmrh. (Einar Árnason) Ég get þakkað hv.n. fyrir það, að hún hefir veitt þessu máli skjóta afgreiðslu. - Ég hefi ekkert út á afstöðu meiri hl. n. að setja. Mér hefir skilizt, að meiri hl. hv.n. muni fylgja þessu frv. óbreyttu, eða því sem næst, og þess vegna hefi ég ekkert að athuga við það, sem hv.frsm. meiri hl. sagði af n. hálfu. Hinsvegar kom hann með nokkrar hugleiðingar frá sjálfum sér, og vildi ég aðeins drepa á einstöku atriði af því. Hv. þm. sagði m. a., að það væri auðséð á þessu frv., að það væri ekki tilgangurinn, að Íslandsbanki ætti að deyja. Ég skal ekkert metast við hv.þm. um það. Það, sem ég vildi segja um þetta, er það, að viðskipti Íslandsbanka eiga að lifa, þau, sem eru þess verð. Ef hv.þm. er einhver hugnun í því, að við köllum bankann lifandi Íslandsbanka, þá er náttúrlega ekkert út á það að setja frá minni hálfu, - það er eins og segir í vísunni: Vakri Skjóni hann skal heita, honum vil ég nafnið veita, þó að meri það sé brún. Hv. þm. sagði ennfremur, að aðaluppistaðan í þessum nýja banka væri Íslandsbanki og hans fé. Nú er þetta í raun og veru svo, að þessi nýi banki tekur við banka, sem á minna en ekki neitt, og þá kem ég að því, sem hefir verið rætt hér um, bæði í hv.Ed. og eins kom fram hjá hv.frsm. meiri hl., að það væri réttari leið og kurteisari, að mér skilst, að meta hin gömlu hlutabréf Íslandsbanka heldur en að ákveða það með lögum, að þau skuli felld úr gildi sem einskis virði. Þeir hv.þm., bæði í hv.Ed. og neðri, sem á þetta hafa minnzt og haldið þessu fram, þeir hafa jafnframt látið það í ljós, að það væri þeirra skoðun, að þessi bréf væru einskis virði. En ég skil ekki, hvers vegna þá á endilega að fara að setja á stað eitthvert „apparat“ til að meta hluti, sem allir vita, að eru einskis virði; mér sýnist það ekki vera neinn sérstakur hrekkur við eigendur þessara hlutabréfa, þótt þeir verði sjálfir látnir sækja þann rétt á hendur ríkinu, sem þeir þættust kunna að eiga. Það er rétt, sem hv.frsm. meiri hl. sagði, að þegar matið fór fram á Íslandsbanka um daginn, þá var hann ekki metinn í þeim tilgangi, að það ætti að koma fram, hvers virði gömlu hlutabréfin væru, því ef það hefði átt að gera, hefði orðið að meta eftir allt öðrum reglum. Ef hefði átt að meta hann þannig, þá hefði orðið að meta hann eins og hann liggur nú ósjálfbjarga, þegar hluthafarnir hafa ekki verið færir um að reisa hann við, og ef ætti að meta bankann þannig, að ráð væri gert fyrir því, að hann ætti að fara til skiptameðferðar, mundi hagur hans verða talsvert verri heldur en hjá þeirri n., sem mat hann síðast. Þá minntist hv.frsm. meiri hl. á IV. kafla þessa frv. og taldi það óþarfa rófu á gullkálfinn. Nú er það, eins og hv.frsm. meiri hl. veit, að náttúran hefir skapað rófuna á þau dýr, sem bera hana, í einhverjum vissum tilgangi, og hún er þeim nauðsynleg á margan hátt. En nú vil ég segja, að það, sem hv.frsm. meiri hl. kallaði óþarfa rófu, það hefir orðið mjög ráðandi um það, hvernig þessu máli lyktar að lokum, því að það vil ég fullyrða, að ef það frv. hefði ekki komið fram, og ef það hefði ekki gengið eins langt og það gekk í þinginu, þá hefði aldrei verið hægt að knýja fram það framlag, sem fengizt hefir hjá þeim, sem inni hafa átt hjá Íslandsbanka. Nei, það er áreiðanlegt, að þessi rófa er ennþá nauðsynleg á þessu frv., því hún er til þess gerð á dýrunum að verja þau fyrir ágangi flugna og ýmsra annara kvikinda, og þessi rófa hefir verið mjög heppilegur vöndur á þá, sem í byrjun þessa máls vildu óvægir ganga lengst í því, að ríkissjóður tæki þennan ósjálfbjarga banka að fullu og öllu upp á sína arma. Í þessu sambandi vil ég minna á það, sem hv.frsm. meiri hl. sagði um það, að þetta fyrirkomulag yrði byrði á ríkissjóði. Það er alveg rétt. Þetta er byrði á ríkissjóði eins og komið er málefnum Íslandsbanka; en þó að þjóðin í heild sinni eigi enga sök á, þá var alveg óhjákvæmilegt, að þjóðin og ríkissjóður biðu skaða eins og komið var. Hv. frsm. meiri hl. slær því föstu, að með þessu frv. taki ríkið á sig allar skuldbindingar Íslandsbanka og hljóti að bera þær. Mér fannst það mikill óþarfi hjá hv.frsm. meiri hl. að lýsa þessu yfir hér á þingi. Ég vil þvert á móti lýsa yfir því, að samkv. þessu frv. bera hluthafarnir alveg ábyrgð á bankanum, það sem hlutaféð nær, og mér finnst það óviðeigandi að gera slíka yfirlýsingu, sem hv.frsm. meiri hl. hefir gert um þetta. Hv. frsm. meiri hl. tók það fram oftar en einu sinni, að það hefði verið ódýrara og að það hefði verið betra að leggja bankanum lið strax í byrjun. Um þetta má auðvitað frá hans sjónarmiði deila, en ég vil minna hv.þm. á það, að þær fyrstu till., sem komu frá hans flokki, voru á þá lund, að ríkissjóður tæki á sig allar skuldbindingar Íslandsbanka, án þess að nokkuð kæmi á móti frá öðrum.  (Margir þm.: Þetta er mesti misskilningur)  . Það kom fram sú till. á lokaða fundinum, þar sem skorað var á stj. að koma Íslandsbanka á stað aftur til starfrækslu, og það var ekkert talað um það, á hvern hátt stj. ætti að gera það, og á því stigi málsins var ekki hægt að telja annað fært en að taka fulla ábyrgð á bankanum. Hv. frsm. meiri hl. spurðist fyrir um það, hvort hægt væri að gera ráð fyrir því, hvenær bankinn yrði opnaður. Ég get ekki gert grein fyrir því eða sagt það eins og stendur, vegna þess að það er enn eftir að leita þeirra samninga, sem gert er ráð fyrir hér í frv., við ýmsa skuldheimtumenn bankans. Og að öðru leyti getur það vel komið fyrir, þar sem hv.Ed. felldi eina gr. úr frv., þar sem var heimild til þess að veita bankanum greiðslufrest, að það geti frekar tafið fyrir bankanum heldur en hitt. Ég geri ráð fyrir, að það geri þá þörf enn brýnni að tryggja bankanum aukið rekstrarfé. Ég get ekki sagt um það, hve langt er komið samningaumleitunum samkv. 12. gr. frv., það er komið nokkuð á stað, en það er ekki hægt að ganga frá neinu fyrr en séð er fyrir endann á afgreiðslu þessa frv. í þinginu, en undir eins og það er tilbúið, býst ég við, að allt sé til reiðu um að taka upp samningaumleitanir við þá útlendu lánardrottna, sem um getur verið að ræða. Um það, hvort stj. hafi til þá 1½ millj. kr., sem gert er ráð fyrir að verði lögð Útvegsbanka Íslands, þá býst ég við, að ekki þurfi á því að standa. En jafnframt býst ég við, að það þurfi að gera frekari ráðstafanir um rekstrarfé fyrir bankann, og því sé ekki hægt að segja neitt um það, hvenær bankinn geti tekið til starfa, en vitanlega verður að hraða þeim undirbúningi eftir því sem föng eru á. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í þær brtt., sem hér hafa komið fram frá hv. minni hl. n. Ég get vitanlega ekki fallizt á þær; þær eru til að umturna frv., en þá er vitanlega engin önnur leið en sú, sem gert er ráð fyrir í 4. kafla þessa frv.

Ásgeir Ásgeirsson Það hafa komið fram nokkur ummæli við þessa umr., sem mér er skylt að svara. - Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að ekki hafi litið út fyrir annað en að Íslandsbanki væri farinn veg allrar veraldar, þegar þetta frv. var afgr. frá þessari deild. Í því sambandi vil ég minna á till., sem hæstv. fjmrh. bar þá fram. Sú till. fól í sér, að frestað skyldi framkvæmd laganna um tiltekinn tíma. Þann frest átti að nota í ákveðnu augnamiði, sem sé til þess að fá nýtt mat á bankanum, semja við erl. lánardrottna og til þess að afla innlends hlutafjár til endurreisnar bankanum. Þegar frestur er gefinn til slíkrar rannsóknar, liggur það í hlutarins eðli, að það á að taka tillit til niðurstöðunnar af rannsókninni og málaleitununum, og það frv., sem nú liggur fyrir deildinni, sýnir, að fullt tillit hefir verið tekið til hennar. Frestinn hafa margir menn notað til hins ýtrasta og unnið öfluglega að viðreist bankans. Stj. hefir látið fara fram mat á bankanum, og útkoman sýnir, að unnt er að „rekonstrúera“ bankann. Bankaráð Íslandsbanka hefir látið fara fram samninga við hina erlendu lánardrottna. Að þeim samningum hefir Jón Þorláksson unnið fyrir hönd bankaráðsins í samráði við Svein Björnsson sendiherra. Þá hefir fjöldi manns unnið að því undanfarnar vikur að safna hlutafé innanlands. Árangurinn af þessu starfi er glæsilegri en nokkur gat gert sér í hugarlund, áður en sá frestur var gefinn, sem till.hæstv. fjmrh. fól í sér. Allt þetta, sem unnið hefir verið að, var óhjákvæmilegt skilyrði fyrir því, að hugsandi væri til að endurreisa bankann. Þá spurði hv.þm. þess, hvort Íslandsbanki væri það sama og Sjávarútvegsbankinn í niðurlagi 15. gr. Þessi gr. var upphaflega í frv. mínu á þskj. 200. Þar er Landsbankanum og stj. hans heimilað að taka við allri seðlaútgáfunni nú þegar. Um ráðstafanir á gullforða bankans og um endurkaup Landsbankans á viðskiptavíxlum af Íslandsbanka fer þá eftir þeim reglum, sem landsbankalögin setja. Tilgangurinn með þessari till. er sá, að losna við þann tvískinnung, sem verið hefir á seðlaútgáfunni, og gera Landsbankann ótvírætt að einasta seðlabanka landsins. Erlendir sérfræðingar í þessum efnum, sem ég hefi átt tal við í tilefni af gengismálinu, hafa hvað eftir annað talað um nauðsyn þessa og hina auðveldu framkvæmd. Meðal annara vil ég nefna próf. Cassel og Sir Ernest Harvey. Hv. 2. þm. Reykv. þótti illt, að í mínu frv. er engin kvöð lögð á Landsbankann um það, hvenær inndráttur Íslandsbankaseðlanna skuli fara fram. Er það m. a. vegna þess, að ég er því yfirleitt mótfallinn, að Landsbankanum sé skipað fyrir: Hann á að vera sem sjálfstæðust stofnun, óháð hinu pólitíska valdi, eins og hæstiréttur. Þessu verður ekki algerlega fullnægt, en því óháðari sem hann er skyndibreytingum stjórnmálalífsins, því betur! Þetta er ástæðan fyrir því, að ég hefi viljað láta Landsbankann ráða þessu. En ef það er rétt, að Landsbankinn óski fremur að fá skipun um þetta frá þinginu en heimild, þá er ég jafnánægður með það, sem stendur í hinu mjög svo endurbætta stjórnarfrv. Þá sagði hv. 1. þm. Skagf., að hið mikla hlutafé, sem ríkissjóður leggur bankanum til, sé sama og fullkomin ábyrgð á bankanum, eins og frv. Sjálfstæðisflokksins fól í sér. Í því sambandi vil ég minna á það, sem gerðist á lokaða fundinum, sem fyrstur var haldinn í þessu máli. Þar greiddi ég hiklaust og ákveðið atkv. á móti því, að ríkið tæki ótakmarkaða ábyrgð á Íslandsbanka. 

Þær till. komu aldrei til atkv. - JJós: Þetta var aldrei borið undir atkv.

. Nei, að vísu ekki, en þetta var þó í raun og veru það, sem þá var greitt atkv. um. En ef svo er, sem hv. 1. þm. Skagf. segir, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, bindi ríkissjóð svo, að kalla megi fullkomna ábyrgð á bankanum, og þeir hv. innan- og utandeildarþingmenn, sem nú grípa fram i, eru þó fylgjandi - hvernig stendur þá á því, að þessum sömu þingmönnum er svo mikið áhugamál að afsanna, að þeir hafi nokkurntíma áður verið fullkominni ábyrgð fylgjandi? Það er býsna tilgangslítið að ætla annarsvegar að þvo sig hreinan af því að hafa áður verið fylgjandi ótakmarkaðri ábyrgð á bankanum, og hinsvegar að sanna, að þær till., sem allir eru nú sammála um að fylgja, feli í sér samskonar ábyrgð. Það er óþarft að leggja á sig þetta erfiði - ekki sízt þar sem hvorttveggja er rangt! Ríkissjóður leggur fram ákveðna fjárupphæð sem hlutafé. Í 7. grein reglugerðar um Íslandsbanka stendur, að enginn hluthafi sé ábyrgur umfram sitt eigið hlutafé. Sama máli gegnir um það hlutafélag, sem hér er sett á stofn. Ríkið tekur enga ábyrgð á bankanum umfram það hlutafé, sem lagt er fram í byrjun. Ríkið getur því á hvaða tíma sem er gert þær ráðstafanir, sem heppilegastar eru, án nokkurrar ábyrgðar á skuldbindingum bankans gagnvart öðrum. En hverjar þær ákvarðanir verða, sem framtíðin ber í skauti sér, vitum við ekkert um að svo stöddu, og er tilgangslaust að tala um annað en það, sem nú liggur fyrir að taka ákvörðun um. Ríkið er aðeins einn hluthafinn og lýtur þar sömu lögum og aðrir hluthafar. Ábyrgð þess nemur hlutafénu, og engum eyri þar umfram. Þetta er eitt höfuðatriði bankamálsins. Hv. 1. þm. Skagf. taldi, að það hefði verið betra fyrir ríkissjóð að leggja til þegar í upphafi það fé, sem með þurfti, og taka þá ábyrgð á bankanum í einhverri mynd. En það er áreiðanlegt, að hér á ekki við að segja: Því fyrr, því betra! Því að ef ríkið hefði tekið allt á sig í upphafi, þá hefðu þær samningsumleitanir og hlutafjársöfnun, sem farið hefir fram nú á síðustu vikum, aldrei komið til. Óþarfur dráttur er að vísu skaðlegur, en í landi, sem er óvant svona málum, gengur eðlilega tregar en annarsstaðar að leiða þau til lykta. Þó hefir einmitt sá frestur, sem kvartað er um, orðið til þess, að í staðinn fyrir að bankinn væri tekinn til skiptameðferðar, heldur hann áfram með stórlega auknu hlutafé. Bankinn mun verða tryggari en bankar eru yfirleitt í nágrannalöndum okkar. Hann verður jafnvel sterkari að eigin fé en sænska bankalöggjöfin heimtar, og er þá mikið sagt, því að Svíar eru varfærnir í þessum sökum. Hv. 2. þm. Reykv. vék nokkuð að afskiptum mínum og annara af þessu máli. Þar gaf hann þær upplýsingar, sem ég hefi ekki heyrt áður, að frv. það, sem ég og tveir aðrir þm. bárum hér fram, hefði verið samið af mér og Jóni Þorlákssyni. Ég hefði ekkert skammazt mín, þó svo hefði verið, en sannleikurinn er sá, að frv. var samið af mér einum, en yfirlitið af prófessor Ólafi Lárussyni. Jón Þorláksson var einn af þeim, sem sá það áður en það var prentað. Jón Þorláksson símaði frv. eftir minni beiðni til sendiherra okkar, Sveins Björnssonar, því að það var áríðandi, að í frv. væri ekkert gagnstætt vilja hinna erlendu lánardrottna, sem þá var verið að semja við um hlutafjárframlög og afborgunarskilmála, því að engir möguleikar voru um endurreist bankans, nema hægt væri að komast að góðum samningum við þá. Þá lagði hv. 2. þm. Reykv. mikla áherzlu á það, hve allt væri haldlaust í því frv., sem ég bar fram, og yfirleitt á engu að byggja, sem þar stæði. T. d. sagði hann, að a- og b-liðirnir í frv. væru hreint fals. Ég vil benda hv.þm. á það, að hann hefði átt að fylgjast betur með þeim samningaumleitunum, sem gerðar hafa verið, eins og ég og fleiri þm. hafa gert, svo hann hefði a. m. k. losnað við að gera sig beran að því að vita ekki, hvernig þessum málum nú er komið. Þá skildist mér á hv.þm., að hann legði það mér til ámælis, að ég hefði samneytt bersyndugum manni, þar sem Jón Þorláksson var. Raunar hefði ég fremur viljað starfa með einhverjum flokksbróður mínum; það hefði valdið mér engu minni ánægju en að umgangast Jón Þorláksson. En einhver varð að fara með þetta starf, samninga við erlendu lánardrottnana, og bankaráð Íslandsbanka fól það Jóni Þorlákssyni með vilja stjórnarinnar, og Sveinn Björnsson sendiherra var fenginn til að vinna með honum, og leystu þeir báðir starf sitt prýðilega af hendi. Ég ætla ekki að fara út í einstök atriði þess, hvaða möguleikar séu nú fyrir hendi eða muni verða, en aðeins geta þess, að stj. byggir á því í sínu frv., að þeir möguleikar, sem nefndir eru í mínu frv., séu raunverulegir. Að vísu kom yfirlýsing í Morgunblaðinu um afstöðu dönsku stj. Ég skal ekkert um hana segja á þessu stigi; mér er nóg, að það mun koma á daginn, að danska stj. er fáanleg til að gera það, sem henni er ætlað í mínu frv. Ég veit, að Stauning, flokksbróðir hv. 2. þm. Reykv., gerir sitt bezta í þessu efni, enda fær hann, sem lánardrottinn bankans, þannig bezt málalok. Annað er ekki farið fram á við lánardrottnana en að hver geri það, sem hann telur bezt fyrir sína eigin hagsmuni. Það er það, hvað sé bezt fyrir þá sjálfa, sem Privatbankinn og Hambrosbanki hafa tekið ákvörðun nm. Það hefir að sönnu heyrzt, að einhver afturkippur hafi komið í Hambrosbanka, en ókunnugt vegna hvers. Raunar var hann þó sama hugar og aðrir um nauðsynina á endurreist bankans. En sem betur fer, þarf engum afarkostum að taka af Hambrosbanka. Hann getur verið með eða ekki, eftir því sem honum lízt. Útvegsbankinn verður stofnaður, þó að hann dragi sig til baka. Það er því rangt hjá hv.þm., að allur undirbúningur míns frv. sé haldlaus. Það mun allt standast, sem þar stendur. Hv. þm. veit lítið um þann undirbúning, sem fram hefir farið erlendis. Honum virðist vera það eitt ljóst, að ég sé óhreinn af því að hafa samneytt óhreinum manni, þar sem Jón Þorláksson er, og hann sem jafnaðarmaður geti engin mök átt við mig eða mínar till. vegna þess. Þetta virðist vera það eina, sem hann leggur áherzlu á um hið mesta alvörumál, er fyrir þinginu liggur. Þá sagði hv.þm., að það væri ósvífni að setja ákvæði um útlendar stofnanir eða ríki í íslenzk lög. Í frv. stj. stendur aðeins það, að ríkissjóður leggi 3 millj. til bankans, ef vissum skilyrðum, sem nefnd eru, verður fullnægt, en um það stendur vitanlega hvergi, að einhverjum útlendingi eða erl. ríki sé skylt að fullnægja þeim. Ég vona því, að þessi „ósvífni“ mín rætist nú samt og að viðkomandi ríki geri það, sem um er að ræða, þó að það hafi ef til vill verið nefnt nokkrum dögum áður en nauðsynlegt var, hvað til stendur að það geri, ef íslenzka stjórnin óskar þess. Þá sagði hv.þm., að ég hefði, eins og íhaldsmenn, verið að reyna að bjarga gömlu hluthöfunum. Hv. þm. og flokksbræður hans láta eins og þeir séu að forða þjóðinni frá allt að 4½ millj. kr. tapi, sem af því gæti leitt, að enn eitt mat fari fram á bankanum vegna gömlu hluthafanna. Mér þótti það réttara að forminu til, að nýtt mat á hlutabréfunum færi fram, en get þó fallizt á það ákvæði stjfrv., að byggt sé á því mati, sem þegar hefir farið fram á bankanum, því um það efast enginn, að hlutabréfin eru einskis virði. Og ef einhver gömlu hluthafanna efast um, að svo sé, sem vart kemur til, þá er opin leið til málshöfðunar. Annars er engin hætta á, að til málshöfðunar komi, því að hlutabréfin eru, eins og ég sagði, einskis virði, og verða því ekki mikil málaferli út af þeim. Þess vegna eiga hv.þm. ekki að láta hátt um, að þeir séu að forða frá milljónatapi, þó þeir séu mótfallnir nýju mati. Enda er það eggjun til rána og gripdeilda, ef nokkuð væri til í fullyrðing þeirra um, að endurmat þýddi milljónir króna í vasa eldri hluthafa. Loks taldi hv.þm. þann ókost á mínu frv., að engin ábyrgð væri tekin á innstæðufé. En það ánægjulegasta er einmitt það, að ef þessar till. í mínu frv. og stjfrv. ná fram að ganga, þá fær hver sitt, þó um enga ábyrgð á innstæðufé umfram það, sem nemur hluta- og áhættufé, sé að ræða. Bæði ég og aðrir, sem styðja stjfrv., byggjum á því. Innstæðueigendur og erlendir lánardrottnar fá allir sitt.  Mótbárur hv.þm. gegn frv. mínu, og þá um leið stjfrv., voru yfirleitt veigalitlar, en aftur á móti eru veigameiri meðmæli með hvorutveggja í nál.hv.þm. Þar skýrir hann frá stefnu Alþýðuflokksins í þessu máli, og þar eru talin ýms höfuðatriði stjfrv. og frv. míns. Ég sé ekki ástæðu til að koma með mikla útreikninga í sambandi við þetta mál, en læt mér nægja að geta þess, að ríkið tapar mestu, ef bankanum verður lokað. En jafnvel þó það væri rétt, að ríkissjóður tapaði nokkru fé á því, að Útvegsbankinn sé stofnaður, þá er ekki þar með sagt, að ríkið tapi raunverulega á því. Stofnun bankans styður atvinnuvegina. Lánstraustinu er borgið að því leyti sem unnt er. Og afgreiðsla málsins verður þjóðinni til sóma. Ég mun því greiða atkv. með stjfrv., en móti öllum brtt.

Hannes Jónsson Ég ætla aðeins að taka það fram, að hv.frsm. bankanefndarinnar talaði ekki fyrir mína hönd, og hefi ég því óbundnar hendur um afgreiðslu þessa máls. Ég flyt brtt. við frv., en mun greiða því atkv., þó að hún nái ekki fram að ganga. Annars komu fram ýmsar fullyrðingar hjá hv.frsm., sem ég var ekki sammála, en þar sem hæstv. fjmrh. hefir minnzt á þær, þarf ég ekki að tala um þær nú. Ég ætla samt að minnast á eitt, sem honum varð tíðrætt um, en það var það, að Íslandsbanki héldi áfram að lifa. Ég skal ekki deila um það við hann, en ég vil benda honum á 13., 14. og 15. gr. frv. Ef bankinn lifir áfram þrátt fyrir það, að þær gangi í gildi, þá held ég, að hann sé ódauðlegur. - 13. gr. tekur fram, að hlutafé skuli strikað út. Hann gæti nú lifað fyrir því. En 14. gr. tekur fram, að Útvegsbanki Íslands skuli taka við öllum eignum, skuldum og ábyrgðum Íslandsbanka og að Íslandsbanki sé þá ekki lengur til sem sjálfstæð stofnun. Þetta virðist mér taka af öll tvímæli. Ég býst við, að hv.þm. þættist ekki vera lengur 1. þm. Skagf., ef annar maður kæmist þar að. Hann mundi alls ekki telja sig þm. nema hann gæti setzt í eitthvert annað þingsæti.

Ég gæti t. d. orðið þm. Vestur-Húnavatnssýslu

. Já, það er hugsanlegt, en ef það mistækist líka, þá myndi hann hverfa af sviði stjórnmálanna. Hann væri pólitíkt dauður. - Ákvæði 15. gr. frv. eru einnig nokkuð skýr í þessu efni, þótt hv.þm. V.-Ísf. vildi snúa þeim nokkuð á annan veg. Þar er það tekið fram í 2. mgr. að seðla Íslandsbanka, þá sem í umferð eru, skuli draga inn og ónýta, ef bankinn kemur til með að renna inn í Útvegsbankann. Ef Íslandsbanki á að halda áfram, þá sýnist það heldur undarlega til fundið, að leyfa seðlum hans ekki að vera í umferð áfram. - Annars er þetta út af fyrir sig ekkert höfuðatriði, en þó hefir mér þótt rétt að geta þess, svo að það sæist, að hv.frsm. meiri hl. fór um þessi atriði ekki alveg rétt með skoðanir alls meiri hl.

Ég sagði þetta fyrir sjálfan mig, en ekki í nafni n.

. Hv. frsm. minntist á það, sem rétt er, að með þessu frv. tekur ríkið á sig allmiklar fjárhagsskuldbindingar, þar sem það tekur í raun réttri ábyrgð á skuldum bankans. A. m. k. vextirnir um langan tíma og e. t. v. eitthvað af höfuðstól þeim, sem fram verður lagður, má teljast glatað. Ég vil nú gera tilraun til að draga nokkuð úr þessu tapi fyrir ríkissjóð á fullkomlega sanngjarnan hátt. Vil ég því leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. við 15. gr. frv., svo hljóðandi, ef hæstv. forseti vili leyfa mér að lesa hana upp: „Við 15. gr.: Á eftir 1. málsgr. komi ný málsgr., svo hljóðandi: „Arður af þessu hlutafé skal ganga til afskrifta á töpum á búi Íslandsbanka, þar til þau eru að fullu upp unnin“. Til þess að greiða fyrir umr. um þetta atriði, skal ég þegar taka til meðferðar það, sem ég held að verði helztu mótbárurnar gegn brtt. minni, þ. e., að hún ætti að geta hindrað, að lagt yrði fram það hlutafé, sem lofað hefir verið gegn því, að ríkið leggi fram 3 millj. En það er alveg misskilningur, að till. gangi í nokkru gegn rétti þeirra manna, sem lofað hafa að leggja fram hlutafé, því að í 14. gr. stendur eftir sem áður, að ríkissjóður leggi Íslandsbanka 3 millj. króna sem forgangshlutafé, og í 2. gr. stendur, að ríkissjóður eigi að leggja Útvegsbankanum 1½ millj. króna sem hlutafé. Það hefir aldrei verið skilyrði frá hluthafanna hálfu, að þessi 1½ millj. kr. yrði fram lögð frá ríkinu. Hluti ríkisins af Íslandsbankahlutafénu kemur, þrátt fyrir brtt. mína, til að hafa fulla áhættu í bankanum. Þeir, sem lofuðu hlutafénu, hafa aðeins sett það skilyrði, að ríkissjóður legði fram 3 millj. króna, og því skilyrði fullnægir brtt. mín. Þrátt fyrir samþykkt hennar mun því ekkert verða, er hlutafjárlofendur geta hengt hatt sinn á, ef þeir vilja ekki standa við loforð sín. Öllum skilyrðum, sem þeir hafa sett, hefir verið fullnægt. Ég hygg, að flestum hv.þdm. muni kunn ákvæði þessarar brtt. minnar, nú þegar fyrir fundinn. Ég ræddi um þessa tili. í n. og hefi síðan í gærkvöldi fært hana í tal við ýmsa hv.þdm., þótt hún hafi eigi legið fyrir skýrt orðuð fyrr en nú. Það, að ég kom ekki opinberlega fram með hana áður, svo að hún gæti orðið prentuð og útbýtt á fundinum, stafar af því, að ég vildi fyrst ganga alveg úr skugga um það, að brtt. gæti ekki arðið til þess að draga úr því, að aðrir hluthafar legðu fram sitt hlutafé. Og eftir að hafa athugað málið svo vel, sem ég átti nokkurn kost á, hefi ég ekki getað séð neina ástæðu til ótta í þessu efni. Ég hefði haft tilhneigingu til að koma með fleiri brtt., t. d. um að bæta aftur inn í frv. einu atriði, sem niður var fellt í hv.Ed. Á ég þar við heimildina til að veita bankanum „moratorium“ á einhverju eða öllu innstæðufé sparifjáreigenda um takmarkaðan tíma. Ég er hræddur um, að það geti orðið erfitt hinum nýja banka að greiða allt það innstæðufé, sem heimtað verður út í byrjun. En þar sem atkvgr. í hv.Ed. sýndi skýrt og greinilega afstöðu þeirrar deildar til þessa atriðis, vil ég ekki tefja málið með því að bera fram brtt. í þessa átt. Um gang málsins hér á Alþingi álít ég þýðingarlaust að ræða. Nú hefir dregið saman með mönnum, og er það aldrei nema gott. Þeir, sem áður vildu láta ríkið taka alhliða ábyrgð á bankanum, eða sama sem, hafa nú fallið frá þeirri kröfu. Bankinn hefir nú fengið loforð fyrir svo miklum styrk úr öðrum áttum, að það verður að teljast gerlegt að samþykkja þetta frv. Vænti ég, að hv.þm. leggi nú meira upp úr því að fá góða úrlausn málsins heldur en að nota það sem pólitískt bitbein eða árásarefni. Ef mér sýndist svo, ætti ég sjálfsagt hægt með að beina ýmsum árásum til andstæðinga minna, vegna afskipta þeirra af málinu, en ég kýs heldur að láta það vera.

Gunnar Sigurðsson Hæstv. fjmrh. lét nokkur orð falla til þeirra, sem greiddu atkv. á móti skiptafrv. hér úr hv. deild. Þótt mér væru ekki ætluð þessi ummæli sérstaklega, vil ég svara þeim fáeinum orðum. Ég greiddi atkv. gegn skiptafrv. hæstv. stj. á sínum tíma í þeirri trú, að ég væri að gera hið rétta í málinu, og síðan hefi ég sannfærzt æ betur og betur um það, að afstaða mín var rétt. Mér var það ljóst, að íslenzka ríkið mátti miklu fórna til að koma í veg fyrir þau lánstraustsspjöll, sem nú þegar eru fram komin. Í veitufjárlausu landi, eins og hér, er það einhver hættulegasti leikurinn að tefla lánstraustinu í voða. - Þegar á fyrsta næturfundinum um málið lá fyrir mat á bankanum frá bankaeftirlitsmanninum og öðrum manni til. Var vitanlegt, að talsvert mátti byggja á því mati, enda þótt það gæti ekki verið nákvæmt í öllum einstökum atriðum. Ég hefi aldrei viljað taka ábyrgð á öllum skuldbindingum bankans, og ég vildi, að bankinn yrði „gerður upp“, svo að það sannaðist, hvers virði hlutabréfin eru. Þetta hefi ég viljað ávallt síðan 1921, og það var þetta, sem fyrst og fremst þurfti að gera til þess að koma bankanum á heilbrigðan grundvöll. En þar fyrir var það alls engin nauðsyn að loka bankanum. En þetta eru hlutir, sem ekki tjáir um að tala héðan af enda er ég að mestu sammála þeim till., sem hæstv. fjmrh. nú ber fram í málinu. Verð ég þó að játa, að mér þykir undarlega farið að formhlið þessa máls, þar sem hæstv. ráðh. flytur endurreisnartill. sínar sem brtt. við frv. það, er lá fyrir hv.Ed. Fær málið því í raun og veru aðeins eina umr. í hvorri deild, og hygg ég, að þessi aðferð megi kallast vera á takmörkum þess að vera lögleg. Ég mun þó ekki tala frekar um formhliðina, en snúa mér að því, sem meiru varðar, efnishliðinni. Aðalatriðið er það, að hér á að koma upp tiltölulega traustum verzlunar- og útvegsbanka. En þótt þetta sé sterkasti banki, sem hér hefir verið stofnsettur, og hlutafé hans og tryggingarfé sé allmikið á pappírnum, fær hann í rauninni ekki nema 1½–2½ millj. króna sem nýjan höfuðstól. Hitt er „dautt kapital“, fé, sem nú stendur fast í bankanum. Því er það augljóst, þótt þetta frv. verði samþ., að veita verður í bankann nýju blóði, auka starfsfé hans til mikilla muna með innlendum eða erlendum peningum. Frv. það, sem hér liggur fyrir, finnst mér stórum aðgengilegra en frv. hv.þm. V.-Ísf. og félaga hans, sem nokkuð hefir komizt hér inn í umr. Bæði er bankanum ætlaður mun meiri höfuðstóll, og eins á að leysa út innstæður manna í Íslandsbanka, þegar er þess er óskað. Legg ég sérstaklega mikið upp úr hinu síðara atriði, því að það hlyti að verða til að draga til stórra muna úr trausti hins endurreista banka, ef hann byrjaði starfsemi sína þannig, að geta ekki leyst út innstæður manna. Ég bar í upphafi lítið traust til hæstv. landsstj. í þessu máli, og skal ég játa, að það traust hefir frekar aukizt nú. En þó mun ég ekki bera fullt traust til hennar fyrr en ég sé, að hún leggur sig fram til að gera bankann trausta og sterka stofnun. Ef hæstv. stj. stendur vel í stöðu sinni, er ég viss um, að bankinn mun fljúga margefldur úr rústum hins, eins og fuglinn Fönix úr ösku sinni. Frv. sjálft, sem hér á að fara að samþykkja, er í rauninni hálfgerður vanskapnaður, eins og oft vill verða, þegar öllum á að gera til geðs. Ég er sammála hv.frsm. meiri hl., að réttast væri að láta ekki sjást „ljósið í rófunni“ á frv., sem þar er sett lokunarmönnum til augnagamans. Eins er ég óánægður með heiti bankans. Í 1. gr. frv. er skýrt, hvert verkefni bankanum er ætlað, sem sé að „styðja sjávarútveg, iðnað og verzlun landsmanna“. Er mér óskiljanlegt, af hverju þetta má ómögulega sjást af heiti bankans. - Fleira er í frv., sem ég er ekki allskostar ánægður með. En þar sem mér líka vel stærstu atriði þess, mun ég ekki gera leiðrétting þessara galla að kappsmáli, en greiða frv. atkv. óbreyttu. Loks vil ég áminna hæstv. stj. um að sjá til þess, að þessi banki verði til að lækka okurvexti þá, sem hér eru nú. Það er óneitanlega hjákátlegt, þegar fregnirnar um vaxtalækkanir berast utan úr löndum svo að segja í hverri viku, að Íslendingar verða enn að búa við hin allraverstu vaxtakjör, sem þeir hafa nokkurntíma haft. Vextirnir verða að lækka hér eins og annarsstaðar.

Sigurður Eggerz Ég hafði ekki ætlað mér að tala hér í dag, en viss orð, sem hafa fallið í hv. deild, koma mér til að standa upp. Niðurstaða sú, sem nú er að fást í þessu máli, er þannig löguð, að vel má við hana una, og eins og málinu horfði við á tímabili, er mikil ástæða til að gleðjast yfir þessari niðurstöðu. Bæði hv. 2. þm. Rang. og fleiri hafa sýnt fram á það, hversu sterkur sá banki á að verða, sem hér verður starfræktur framvegis í stað Íslandsbanka. Hlutafé „Útvegsbankans“ skv. 2. gr. á að vera 1½ til 2½ millj. kr., en auk þess leggur ríkissjóður Íslandsbanka 3 millj. kr. sem forgangshlutafé, ýmsir aðrir 1½–2 millj. og aðallánardrottnar bankans erlendis leggja fram í hlutafé og tryggingarfé ekki minna en 4½ millj. króna. Ég held því, að um það geti ekki orðið deila, að hér er verið að koma af stað öruggum banka. En af því leiðir aftur það, að þeir, sem eiga inni í Íslandsbanka, fá allt sitt greitt að fullu. Yfir því gleðst ég sérstaklega, og það veit ég, að allir gera. Við samþykkt þessa frv. má vona, að lánstraust landsins, sem þegar hefir beðið mikinn hnekki, verði nú endurreist. Hér hafa heyrzt raddir um það, að með þessu frv. sé ekki verið að endurreisa Íslandsbanka, heldur stofna annan banka og leggja Íslandsbanka niður. Þetta er nú að vísu formið á frv., sem hér liggur fyrir, en nánari athugun sýnir, að það er Íslandsbanki, sem á að starfrækja áfram. Hlutafé þessa „nýja banka“ á að vera 1½ til 2½ millj. kr. En hvað segir slík smáupphæð, þegar um það ræðir að koma nýju bankafyrirtæki af stað? Vitanlega verður það Íslandsbanki með öllum sínum samböndum, sem verður grundvöllurinn undir Útvegsbanka Íslands. En ef einhverjir gleðjast af því, að hann heiti nýju nafni, og geta notað það til að friða samvizku sína eftir að hafa snúizt á rétt mál, þá er ekkert út á það að setja. Aðalatriðið er það, að nú sýnast horfur á, að bæta megi þann hnekki, er lánstraust þjóðarinnar hefir beðið. Tilefnið til þess, að ég stóð hér upp, voru annars nokkrar aths. frá hv. 2. þm. Reykv. Í umr. um Íslandsbankamálið hefi ég til þessa ávallt lagt alla áherzlu á að vinna að því, að bankinn verði endurreistur, og að allt, sem unnt er, væri gert til að koma í veg fyrir spjöll á lánstrausti Íslands. Ég hefi aldrei flutt neinar varnarræður fyrir mig eða aðra bankastjóra Íslandsbanka. Enda þurftum við ekkert að verja. Við eigum enga sök á því, hvernig komið er. Við höfum unnið eins og við gátum á móti því, að bankinn þyrfti að loka. En um síðir fór svo, að hin köldu ráð, er bankanum voru ráðin bak við tjöldin, urðu okkur um megn. Og ég býst við, að eins hefði farið fyrir flestum öðrum í okkar stöðum. - Það er ekki neitt nýtt, þótt ég fái nú að heyra hótanir frá hv. 2. þm. Reykv. um sakamálshöfðanir og refsingu. Það hefir verið einskonar hersöngur í sumum stjórnarblöðunum nú um langan tíma, marrið í tukthúsdyrunum. Í hvert skipti, sem hæstv. stj. mislíkar eitthvað, þá er hlaupið til að opna tukthúsdyrnar, og það er eins og innstu óskir sumra aðdáenda hennar séu uppfylltar, þegar þeir heyra braka í hjörunum, Grimmdin í þessum mönnum er ekki lítil. Þeim er ekki nóg að ná stöðunum frá andstæðingum sínum. Nei: Tukthús, tukthús! Það er herópið. Maður kannast við sum af þessum tryggðatröllum, sem nota hvert tækifæri til að níðast á andstæðingunum: - En hvað er það þá eiginlega, sem þeir vilja höfða mál gegn okkur bankastjórunum fyrir? - Það var borið út um bæinn, af mönnum, sem eru kannske ekki alveg óskyldir þeim, sem nú standa með refsivöndinn, að bankinn mundi skulda 10–15 millj. kr. umfram eignir. Þetta flaug út um hverja smugu í bænum. Þá framkvæmdu þeir mat á bankanum Jakob Möller bankaeftirlitsmaður og Pétur Magnússon bankastjóri í Búnaðarbankanum. Þeir komust að þeirri niðurstöðu, að bankinn mundi eiga fyrir skuldum, ef hann héldi áfram starfsemi sinni. Þar með var rothögg slegið á slúðursögurnar um skuldir bankans. Nú höfðu óvinir bankans ekki nema eitt ráð. Þeir hrópuðu: Hvað er að marka mat þeirra J. M. og P. M.? Þetta eru íhaldsmenn! - Og árásunum á þessa menn linnti ekki. Síðan skipaði landsstj. sína eigin trúnaðarmenn til að meta bankann. Niðurstaða þeirrar matsnefndar var ákaflega lík og nærri hin sama, sé tekið tillit til aths. matsmannanna. Þegar því einn af höfuðfulltrúum jafnaðarmanna metur bankann, kemst hann að nærri sömu niðurstöðu. Þetta er því algert rothögg á þá kenningu fjandmanna bankans, að bankann vanti 10–15 millj. kr. til þess að eiga fyrir skuldum. En þegar nú þessi draugur var kveðinn niður, þá var næst ráðizt á bankastjórana. Einhvern þurfti endilega að hálshöggva. Fyrst ekki tókst að hálshöggva bankann, þá þurfti þó einhvern að hálshöggva, og þá voru það bankastjórarnir. En ég hefi nú aldrei séð hámark hræsninnar eins skýrt eins og hjá hv.þm., þegar hann var að láta marra í tukthúsdyrunum. Þetta er hámark hræsninnar! Fyrir tveimur árum var Landsbankinn metinn, og eftir því mati var það á allra vitorði, að bankann vantaði miklu meira en Íslandsbanka til þess að hann ætti fyrir skuldum. En hvað var þá gert? Og hvað gerðu fulltrúar jafnaðarmanna þá? Bankastjórar Landsbankans eru hinir sömu menn og þá voru enn í dag. Þeir eru leiðandi menn í fjármálalífi þjóðarinnar. Og til þeirra er enn leitað ráða, og þá einnig um það, hvað gera skuli við Íslandsbanka. En jafnaðarmannaforingjarnir liggja í duftinu, ef minnzt er á bankastjóra Landsbankans. Er það af því, að þeir fá keypta víxla þar? Sömu menn, sem vilja hefja stj. á Landsbankanum hátt til skýjanna, vilja opna tukthúsdyrnar fyrir bankastjórum Íslandsbanka! Er ekki þetta hámark hræsninnar? Tala ærlegir menn á þann hátt? Eða er heiftin búin að blinda svo sýn þessara manna, að þeir séu búnir að gleyma því, sem gerðist fyrir tveimur árum? - Yfirleitt hafa þeir kannske haldið, að þeir hafi sýnt mikla karlmennsku, þegar þeir voru að reyna að drepa Íslandsbanka. En nú hefir stj. tekið þá aðstöðu að leggja til, að bankinn fái að lifa. En hvað gera þá jafnaðarmannaforingjarnir? Jú, hv. 2. þm. Reykv. vítti þetta lítilsháttar, en kom ekki fram með neinar verulegar ákúrur til stj. Það er því auðséð, að stj. á að lifa góðu lífi. Og af hverju? Af því að hv.frsm. jafnaðarmanna mun hafa séð í kíki einn lítinn bankastjóra handa jafnaðarmönnum. Og það er sagt, að auðvaldsdjöfullinn hafi hvíslað því að honum, að þessi bankastj. ætti að fá að launum 24 þús. kr., og að þá hafi hv.þm. bráðnað og vilji síðan í hjarta sínu endilega, að bankinn sé opnaður. - Já, auðvaldsdjöfullinn! Það hlýtur að vera einhver sá versti djöfull, sem til er, þegar þessi miklu karlmenni gleyma sér svona algerlega. Hv. jafnaðarmenn vilja endilega draga mig undir hegningarlögin. En ég verð að segja það, að ef lögin væru eins og þau ættu að vera, þá ættu þau að hafa til hegningarákvæði handa þeim, sem drepa vilja virðingu, sjálfstæði og lánstraust þjóðarinnar út á við og inn á við. Þeir menn ættu að titra og skjálfa fyrir refsiákvæðum laganna, en ekki þeir, sem berjast fyrir, að þessi beiski kaleikur víki frá þjóðinni. En sá dagur kemur, þegar þjóðin hefnir þess, sem misgert hefir verið í þessu máli sem öðrum. Og sá dagur er nær en þá sjálfa grunar. En hver eru svo ákæruatriðin, sem þeir bera fram á hendur bankastj. Íslandsbanka? Hið fyrsta er símskeytið til Hambros upp á þá fyrirspurn, hvers vegna hlutabréf bankans væru að falla í verði. En sú fyrirspurn kom nokkrum dögum áður en bankanum var lokað. Þeirri fyrirspurn var svarað með því einu, sem rétt var, að við vissum ekki orsökina til þess að verðbréfin féllu erlendis, en bentum á, að þau væru að hækka í verði aftur. Þetta var alveg rétt svar. Við vissum ekki ástæðuna. Vegna uppsagnar Privatbankans gat það ekki verið, því það er áreiðanlegt, að hann hefir ekki farið að auglýsa þá uppsögn. Og viðskipti Íslandsbanka við þann banka eru orðin svo löng, að enginn vafi leikur á því, að samningar hefðu tekizt um skuldina, ef Íslandsbanki hefði getað sett fullnægjandi tryggingu. Þá er það þessi fölsun, sem á að hafa átt sér stað í reikningum bankans. En í aths. þeim við matið, sem stjórnskipaða n. lét frá sér fara, stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Virðist okkur bókfærsla bankans ljós og óbrotin og bækurnar vel færðar og greinilega. Að sjálfsögðu höfðum við ekki aðstöðu til að fara í neinskonar endurskoðun á þessum stutta tíma, en sú eina aths., sem við gerðum við færslu bókanna, komum við að er jafnaðarreikningurinn er rakinn hér á eftir“. - Ég veit ekki fyrir víst, við hvað matsnefndin á með þessari aths. En líklega er það þó uppfærsla sú, er matsnefndin gerði á skuldum banka vegna gengisreiknings. En í því sambandi vil ég þá minna á það, að í landsreikningnum 1928 er enska lánið frá 1921 uppfært með gengi hvert £ á kr. 21,10. Afleiðingin af því er sú, að hagur ríkissjóðs verður á reikningi kr. 125.561,33 betri en ella. Ja, hvernig fer nú fyrir stj.? Verður tukthúsið opnað fyrir henni? Þarna hefir stj. reiknað gengið lægra en stranglega tekið er rétt. Ætla hv. jafnaðarmenn að ógna stj. með marri í tukthúshurðinni vegna þess arna? En ef þeir gera það ekki, þá skil ég ekki í því, að sú sök verði þung á okkur bankastjórunum fyrir það að hafa reiknað £ á kr. 22,00, þegar stj. reiknar sinn hluta með 21,10 og lætur það koma fram í opinberum reikningum: Ég held, að það þurfi að vanda alveg sérstaklega val á dómara, ef hann á að dæma okkur bankastjórana í tukthús fyrir þessa sök. Mín samvizka er svo góð, að ég get dáðzt að jafnaðarmannaforingjunum, ef þeir geta fundið þann rannsóknardómara, sem gæti dæmt mig í tukthúsið. Þá er mikið talað um það, að reikningar bankans hafi verið rangir, þannig að þeir sýni betri útkomu heldur en matsnefndin hefir komizt að um hag bankans. Ef reikningar bankans ættu ávallt að vera í samræmi við slíkt mat, þá þyrfti að meta hag bankans mánaðarlega. Og hvernig er þetta svo með aðra banka? Hvernig er með reikninga Privatbankans og hvernig með reikninga Landsbanka Íslands? Haldið þið virkilega, ef þeir bankar væru metnir, að niðurstöður n. mundu ekki verða aðrar en bankareikningarnir sýna? Jú, vissulega! - Þegar Íslandsbanki var metinn, þá var niðurstaðan þegar færð í reikninga bankans. Fyrir tveim árum var Landsbankinn metinn. Hefir sú niðurstaða, sem þá fékkst, verið tekin til greina í reikningum bankans? Nei, það hefir ekki enn verið gert. Eða ég veit ekki til, að það sjáist þar. Ég er ekki í neinum vafa um, að reikningar beggja þeirra banka, sem ég nefndi, sýna ekki rétta spegilmynd af ástandinu eins og það er á hverjum tíma. Það sýna einmitt afskriftirnar. Ég skal fúslega játa, að ég er enginn sérfræðingur í bókfærslu. En ég sé ekki, hvernig þeir menn, sem lofsyngja Landsbankanum í hvívetna, geta vítt aðra banka fyrir nákvæmlega það sama og Landsbankinn gerir. Ég veit því ekki, hvernig þeir fara að því að halda svona ræður eins og þeir gera hér. - Ég sé, að hv. 2. þm. Reykv. hefir enn ekkert lært af meðferð þessa máls hér í þinginu. Fyrir honum er það enn „fiks Idé“ að bankinn þurfi endilega að drepast. Hann gleymir enn, að um leið og bankinn er drepinn, þá er líka lánstraust landsins drepið um leið. Og hv.þm., sem alltaf þykist hafa hina fátæku hjá sér og vera þeirra málsvari, ætti ekki að gleyma þeim 10 þús. fátæku innstæðueigendum, sem hafa trúað bankanum fyrir aleigu sinni. - Yfirskriftin yfir dyrum hv.þm., sú, að hann sé málsvari hinna fátæku, gleymist alveg, þegar um þessa fátæku menn er, að ræða. Nei, svo harðbrjósta eru þessir svonefndu leiðtogar alþýðunnar, að þeir vilja fyrir hvern mun traðka rétti þessara manna. Og hvernig geta þeir verið leiðtogar alþýðunnar áfram, sem gleyma henni hvenær sem eitthvað örðugt kemur fyrir. Ef jafnaðarmenn réðu hér á þingi, þá vitum við, hvað gert væri. Þá yrði frv. drepið, réttur innstæðueigenda fyrir borð borinn og lánstraust landsins drepið. Og þessir menn leyfa sér að tala stór orð. Það er alveg furðulegt, að þeir skuli leyfa sér að tala slík orð. Það er sannarlega hámark hræsninnar, hvernig þeir leyfa sér að tala í þessu máli!

Frsm. minni hl. (Héðinn Valdimarsson) Ég ætla að svara hér nokkru af því, sem að mér hefir verið vikið af ýmsum hv.þm., sem talað hafa eftir mína fyrri ræðu. Hv. þm. V.-Ísf. kvartaði mikið um, að ég grunaði sig um illar hvatir í þessu bankamáli. Mér fannst hann afarreiður yfir orðum mínum. Það var fjarri því, að ég ætti við illar hvatir, nema ef illt skal telja, að hann hefir þá stefnu í þessu máli, sem íhaldsmenn hafa. En það finnst mér hafa komið fram nógu glöggt. Enda hefir hann viðurkennt, að aðalráðamaður hans við samningu frv. hafi verið fyrrv. form. Íhaldsflokksins, hv. 3. landsk. Fleiri menn kunna að hafa komið þar að, en ég hygg, að það sé rétt, sem ég hélt fram fyrst, að hann mundi eiga mestan þátt í framkomu frv., þó að hv.þm. V.-Ísf. tæki á sig að koma því á framfæri og vera fyrsti flm. Þá var annað atriði, sem ég lagði áherzlu á í fyrri ræðu minni. Ég efast um, að sá undirbúningur hafi farið fram erlendis, sem nauðsynlegur er til þess, að hv.þm. V.-Ísf. hafi nokkra vissu fyrir því, að fyrirmæli þessa frv., sem hann bar fram, muni geta fundið náð fyrir augum erlendra lánardrottna, eins og þó hv.þm. alltaf fullvissar okkur um. Hann talaði um, að hv. 3. landsk.þm. hafi staðið í samningum við erlenda lánardrottna fyrir milligöngu Sveins Björnssonar sendiherra, en hann vildi láta svo skilja, að hann sjálfur hafi sérstaklega fylgzt með þessum samningaumleitunum, svo að hann vissi fyrir víst, að erlendu lánardrottnarnir mundu ganga að þessu. Þetta verð ég að véfengja og mótmæla því, að Sveinn Björnsson komi fram sem sendiherra Íslands á þann hátt, sem hv.þm. lýsti. Hefir þá stj. fengið Jóni Þorlákssyni sendiherra landsins til að vinna með? Hvort er það þá lengur lögleg stj. landsins, sem stjórnar, eða Jón Þorláksson? Ég hygg, að Sveinn Björnsson hafi komið þar fram sem „prívat“-maður, en ekki á neinn hátt af landsins hálfu, og þess vegna ber landið ekki ábyrgð á því, og getur ekki veitt neinn stuðning því, sem hann hefir sagt fyrir hönd Jóns Þorlákssonar um þetta efni. Þetta var aðeins tilraun til að blekkja landslýð, að það hafi verið þegar fengnir samningar, og þess vegna komi frv. fram. Þetta kom líka fram í Morgunblaðinu, sem sérstaklega heldur fram íhaldsmálstaðnum hér í bænum, með líkum ummælum og hjá hv.þm. Og þó að hv.þm. V.-Ísf. þykist sitja inni með alla vizku í þessu máli, þá leyfi ég mér að segja, að það sé ósatt, sem hann hélt fram í þessu efni, og eingöngu gert í þeim tilgangi að tæla menn til þess að samþykkja frv. Og ég vil leyfa mér að skora á hæstv.forsrh. sem formann bankaráðsins að láta birta opinberlega öll þau símskeyti, sem farið hafa milli hans sjálfs og sendiherra Íslands eða send hafa verið til annara manna erlendis um þetta mál, og sömuleiðis þau símskeyti, sem Jón Þorláksson hefir sent Sveini Björnssyni, og þau svör, sem hann hefir fengið, því að þar hefir hann komið fram sem bankaráðsmaður. Það hafa komið fram svo mörg ósannindi í þessu máli, svo mikið verið gert til að rægja lánstraust landsins erlendis, og allt makkið við útlendingana er svo tortryggilegt, að ég hygg, að það eigi að verða lýðum ljóst, hvað gert hefir verið, og eins, hver árangurinn hefir orðið af þessum samningaumleitunum, sem hv.þm. V.- Ísf. gefur í skyn, að hafi verið fullgerðar, þegar frv. hans kom fram. Ég vænti þess, að hæstv.forsrh. taki þessa áskorun til greina og svari henni á þessum fundi, þegar hann talar. En til viðbótar vildi ég óska, að hv.þm. V.-Ísf. skýrði frá, hverju danska ríkisstj. hefir lofað, hverju Hambros Bank hefir lofað, hverju Privatbankinn hefir lofað. Hann hefir alla þekkinguna á þessu, svo að honum er auðvelt að gera það. Ég efast ekki um fyrir mitt leyti, að þessir tveir bankar muni vilja gera margt til að bjarga fé sínu og bankaviðskiptum hér, en ég véfengi, að ákveðin loforð hafi verið látin uppi. Mér fannst það nú ekkert smáatriði, sem hv.þm. gat um, að seðlainndrátturinni ætti að fara eftir óskum stj. Landsbankans. Því að það er ekki verið að ræða um venjulegt framkvæmdaratriði innan bankans, heldur um vald Landsbankans gagnvart löggjafarvaldinu. Það er eðlilegra, að Alþingi ráði slíku, heldur en að vera að búa til nýtt vald yfir fjármálunum í landinu. Þetta veit ég, að hv.þm. skilur, þó að hann óski annars. Um burtfellingu hluthafafjár vil ég ekki deila við hv.þm. Ef hann væri viss um, að hlutabréfin yrðu afskrifuð, hví þarf þá nýtt mat? Og hvernig vildi hann hafa það mat? Ég held, að hann tali móti betri vitund, og veit annars, að hann hugsar sér að hafa það mat þannig, að enginn, sem væri jafnaðarmaður, sæti í matsnefndinni. Slíka matsnefnd mun hann hafa heimtað af stj. Og auðvitað ætti nefndin að vera skipuð í þeim tilgangi að fá ákveðinn lit á matið. Þá sagði hv.þm., að allir þeir, sem stjfrv. fylgi, vilji láta alla fá sitt. Það leit svo út, sem hann talaði fyrir sinn flokk, ekki aðeins fyrir þessa 5 eða 6 menn, sem nú er farið að kalla flokk, heldur fyrir þann flokk, sem hann telur sig ennþá að nafninu til, Framsóknarflokkinn. En mér er kunnugt persónulega, að mörgum mönnum úr Framsóknarflokknum er ekki vel við það ákvæði að skella allri ábyrgð á ríkið, þó að þeir hafi fallizt á að greiða frv. atkv. Enda talaði einn framsóknarmaður í þá átt í kvöld, að töpin ættu að færast yfir á hlutafé, sem kæmi úr Íslandsbanka. Það sýnir ekki sömu skoðun á málinu sem hv.þm. V.-Ísf. hefir. Hv. þm. V.-Húnv., sem ég á við og borið hefir fram brtt. um þetta, kvaðst samt mundu greiða frv. atkv., þó að sú brtt. næði ekki að ganga fram. Þetta sýnir, hve ólíkar skoðanir geta mætzt til að samþykkja frv. stj. Hverjir „allir“ fá sitt? Innieigendur fá sitt. Þeir, sem leggja fram hlutafé, eiga að fá sitt, þó að gefið sé, að hlutabréfin verði í raun og veru ekki nema 53% að sannvirði í byrjun. Það má vera, að þeir fái sitt með tímanum, ef vel gengur. En ef illa gengur, fá þeir það ekki. Þeir hljóta að tapa í byrjun og hafa hlutafé sitt arðlaust. En ríkissjóður tapar þeim mun meiru, sem hann leggur meira fram en þeir. En þeir, sem fá sitt, eru erlendir og innlendir menn, sem leggja ekki fram neitt fé til stuðnings Útvegsbanka Íslands og flytja ekki viðskipti sín yfir í hann. Fyrir þá er þessi leiðin bezt. Ég er ekki á þeirri skoðun, að hægt sé að leysa öll vandamál og forðast öll töp með því einu að dengja þeim á ríkissjóð. Því að einhverjir verða að borga í ríkissjóð. Hv. þm. Dal. var að tala um fátæku mennina, sem ættu inni í Íslandsbanka. Það er nú ekki almennt álitið, að þeir, sem allra fátækastir eru, hafi mikið af bankainnieignum. En hitt er áreiðanlegt, að það fé, sem þarf að afla ríkissjóði og sem notað verður til að greiða töp ríkissjóðs á Íslandsbanka, það er mikið til lagt á allra fátækustu mennina, eins og lýst er í greinargerðum fyrir frv., sem liggja fyrir þinginu um tekjuskatt og eignarskatt og um fasteignaskatt. Ég veit, að hv.þm. V.-Ísf. skilur það mál og hann gerir því vísvitandi þessa árás á fátæka alþýðuna í landinu. Hv. þm. gat um, að hann hefði mikla útreikninga um það, hverju ríkið hefði tapað, þó að bankinn hefði gengið til skipta. Mér er spurn: Hvers vegna koma þeir útreikningar ekki fram? Ég hygg, að orð hans sem reikningsmanns og fjármálamanns megi sín varla svo mikils, að óhætt sé að treysta, þó að hann gefi ekki upp neinar tölur, en fyrir honum virðist þetta vera svo einfalt mál, að hann hlýtur að eiga auðvelt með að finna, hvað beinn halli ríkissjóðs hefði orðið mikill, og láta það heyrast. En kannske útreikningarnir þoli ekki dagsins ljós frekar en „undirbúningurinn“? Það var hv.þm. Dal., sem gladdist yfir niðurstöðunni og talaði um, að Íslandsbanki væri aðalstofninn í þessum nýja banka. Ég hefi ekki skilið gleði hans. Það er ekki hægt að segja, að eignir Íslandsbanka séu meginstofn í Útvegsbankanum, þegar maður veit, að þær eru minni en ekki neitt. Hann virtist afarreiður yfir því, að ég talaði um það sem sjálfsagðan hlut, að það færi fram réttarrannsókn, eins og tíðkast í svipuðum tilfellum, þegar bankar hrynja, og eins og lögskipað er um fyrirtæki einstakra manna. Fyrst sagði hann að vísu það, að hann vissi ekki neinar sakir á sér og sínum. Ef svo væri, þarf hann ekki að óttast réttarrannsókn. Hún gæfi honum tækifæri til að hreinsa sig af öllum ásökunum. En svo kom á eftir hjá honum, að slík sakamálsrannsókn þýði sama og tukthús. Hvernig getur hún þýtt, tukthús fyrir saklausan mann? Hv. þm. hefir þó margsinnis lýst trú sinni á hæstarétti. Hann sagði, að við, sem vildum réttarrannsókn í þessu máli, mundum ekki láta okkur nægja að taka af sér stöðuna, heldur líka æruna. Það er svo fjarri því. Við vildum aðeins vita, hvort bankastj. hafi sök í málinu, og hafi hún sök, þá hvort hún sé afsakanleg eða ekki. Þetta er ákaflega eðlilegt og ég held bezt fyrir alla aðila. Þessi skelfing hv.þm. er mjög svo furðuleg. Hv. þm. fór að tala um töp Landsbankans, hversu mikil þau væru. Ég hygg, að varla sé tími til að blanda því inn í þetta mál. Og ég segi fyrir mitt leyti, að þetta „hámark hræsninnar“, sem hann talaði um, kemur mér ekki við. Ég hefi aldrei séð þetta mat á Landsbankanum og þeir, sem fengu að sjá það, voru bundnir þagnarloforði. En hinsvegar er mér kunnugt, að til þess mats var þannig stofnað, að niðurstaða þess hlaut að sýna tapið í mesta lagi, - einlitir fjandmenn bankans í matsnefndinni -, og ef Íslandsbanki hefði verið metinn á sama hátt, hefði hagur hans varla orðið fallegur, né glæsilegri en nú. Hv. þm. talaði um auðvaldsdjöfulinn, sem væri allra djöfla verstur og lokkaði menn með hvísli sínu í bankastjórastöðuna. Hv. þm. þekkir þetta vel af eigin reynd. Raunaleg er saga hv.þm. og fyrrv. ráðherra. Nemesis hefir sannarlega verið að verki kringum hann. Hver taldi sig beztan útvörð frelsis og sjálfstæðis okkar Íslendinga hér fyrrum, nema hv.þm.? Og hver hefir undirskrifað beiðni til Danastjórnar um, að danska ríkið legði póstféð fram sem hlutafé í hinum nýja íslenzka Íslandsbanka, er þm. vildi endurreisa, nema innlimunarmaðurinn hv.þm. Dal.? Hver taldi sig mestan fjármálamanninn, fyrst til þess að stjórna fjármálum ríkissjóðs og síðan Íslandsbanka, nema hv.þm. Dal.? Og hver sökkti fyrst ríkissjóði í skuldaforað og setti síðan, með félögum sínum, Íslandsbanka á höfuðið með stjórn þeirra, nema hv.þm. Dal.? Hver notaði sér aðstöðu sína sem ráðherra til að veita sjálfum sér hæstlaunuðu stöðuna í landinu, bankastjórastöðuna við Íslandsbanka? Og hver felldi sjálfan sig og liggur nú flatur í eigin gerðum nema hv.þm. Dal.? Skyldi hv.þm. ekki vera orðinn sæmilega kunnugur auðvaldsdjöflinum? Ég held nú sannast að segja, eftir ræðum hv.þm. Dal. og framkomu hans í þessu máli fyrr og síðar, að hann beri minnur öðrum þm. skyn á stjórnmál, og væri honum bezt að þegja um þau framvegis.

Ólafur Thors Það er búið að ræða þetta mál svo mikið, bæði nú og áður, að ekki er ástæða til að fara um það mörgum orðum. Ég tel þó rétt, að málið fari ekki svo út úr deildinni að þessu sinni, að ég segi ekki nokkur orð. Vil ég þá fyrst drepa á brtt.hv.þm. V.-Húnv., sem hnígur að því, að sá arður, sem kynni að verða af hinu nýja hlutafé, skuli ganga til þess að borga þau töp, sem talið verði, að orðið hafi á Íslandsbanka sérstaklega. Út af þessu vil ég leyfa mér að spyrja hv.þm. V.-Húnv., hvað hann álíti þau töp mikil, og á hvern hátt hann hugsi sér að slá því föstu, hve miklu þau nemi. Samkvæmt síðasta mati er tap bankans 3½ millj. Nú nemur hið nýja hlutafé ca. 6 millj kr., og ef því er ætlað að bera hallann, sem orðið hefir á Íslandsbanka, er þar með lögð óeðlilega há kvöð á þá menn, sem sýnt hafa viðleitni í þá átt að reisa bankann við, með ríkissjóð sem aðilja að nokkru leyti. Ég er ekki viss um, að hv.þm. V.-Húnv. hafi gert sér ljóst, hver hin reikningslega niðurstaða af þessu verður, og skal því gera nokkra grein fyrir því. Ef þeir, sem standa að endurreisn bankans með ríkissjóði, hefðu ekki lagt fram fé í því skyni af innstæðum sínum, hefðu þeir komið fram sem kröfuhafar í væntanlegu búi bankans, en vegna þess að þeir sýndu viðleitni í þá átt að reisa bankann við, mundu kröfur þeirra, ef till.hv.þm. V.-Húnv. næði fram að ganga, samkv. síðasta mati afskrifast með 3½ millj. niður í 2½ millj., eða sem svarar 581/3 %, en það mundi jafngilda því, að allir skuldheimtumenn bankans hefðu tapað 18.666.000 kr. af kröfum sínum, ef bú bankans hefði verið tekið til skiptameðferðar, og vænti ég þess, að hv.þm. sé mér sammála um, að litlar líkur séu til, að svo hefði orðið. Till. hv.þm. V.-Húnv. miðar því að því að gera hlut þessara manna enn þyngri en hann hefði orðið, ef þeir hefðu brugðizt illa við um að endurreisa bankann. Það er engin sanngirni í því, að sá, sem á 10.000 kr. sem innstæðu í bankanum og er reiðubúinn til þess að leggja það fram sem hlutafé, skuli fá innstæðu sína niðurfærða í 4.100 kr., en að annar maður, sem einnig á 10.000 kr. inni í bankanum, en ekki vill hætta þeim sem hlutafé, skuli geta tekið allt sitt út affallalaust. En þessi er afleiðingin af því, ef till.hv.þm. V.-Húnv. verður samþ. Má vera, að hv.þm. hafi ekki gert sér grein fyrir því, og að hann mundi ekki hafa komið fram með till., ef hann hefði athugað þetta. Vilji hv.þm. V.-Húnv. aftur á móti slá því föstu með mér, að tap Íslandsbanka sé ekki 3½ millj., eins og matsnefndin gerir ráð fyrir, heldur minna, breytir það vitanlega þessari afstöðu, þannig að halli hlutaðeigandi fjáreigenda samkv. till. hans verður hlutfallslega minni, en þá verður áhætta ríkissjóðs það vitanlega líka. Ef ætla mætti, að 1.791.000 kr. af tapi bankans mundi vinnast upp, ef hann héldi áfram, og þeim mönnum og fyrirtækjum, sem þetta skulda, gæfist þannig kostur að halda áfram atvinnurekstri sínum - en fyrir þessu hefir matsnefndin gert ráð í skýrslu sinni -, lækkar sú upphæð, sem bankinn er talinn skulda umfram eignir, um helming. Ef þess er ennfremur gætt, að bankinn græðir 430 þús. kr. á týndum seðlum, að 135 þús. kr. skekkja varð við matið á útibúi bankans í Vestmannaeyjum, að hús bankans hér í Reykjavík er vanmetið um eitthvað 150 þús. kr., og að bankanum er að óþörfu, hvað efnishliðina snertir, reiknað sem tap 850 þús. kr. vegna gengishækkunar, - ef tillit er tekið til þessa alls, verður tap bankans ekki metið meira en 1 millj. kr. í mesta lagi. En ef tapið er fært svo niður, eins og ég hefi sýnt fram á, að rétt sé að gera, munar það 100 þús. kr. fyrir ríkissjóð, hvor leiðin verður farin, leið hv.þm. V.-Húnv. eða leið hæstv. stj. Ég hygg, að ég þurfi ekki að skýra þetta nánar, en skal hinsvegar gera það, ef véfengt verður. Vænti ég þess, að hvorki hv.þm. V.-Húnv. né aðrir hv.þm. vilji stefna þessu máli í vaða, með því að halda þessari brtt. til streitu, þar sem þetta munar ríkissjóðinn. ekki meiru en ég hefi sýnt fram á. Sjálfur mun ég, m. a. af þeim ástæðum, greiða atkv. gegn till., og vænti ég þess fastlega, að svo geri fleiri. Það er nú svo, að þetta bankamál hefir hvílt eins og mara á flestum þm., síðan það kom á döfina, og geri ég ráð fyrir, að fleirum en mér hafi létt í skapi við það, að nú er loksins svo komið, að telja má víst, að sú lausn fáist á þessu mikilvæga máli, er eftir atvikum verður að teljast ágæt. Hitt er annað mál, hvort allir flokkar þingsins hafa jafnan sóma af framkomu sinni í þessu máli, og víst er um það, að ræða hv. 2. þm. Reykv. varð ekki skilin nema sem tilraun frá hans hálfu til þess að þvo skjöld sinn og flokksbræðra sinna. Ræða þessa þm. bar það greinilega með sér, að honum var ljóst, að stj. hefir snúizt í þessu máli, þar sem hann var að reyna til að breiða yfir snúning stj., svo að honum mætti verða nokkur afsökun fyrir að styðja hana áfram í stóli. En hv. 2. þm. Reykv. finnur það vel, að hann og flokksbræður hans eru tjóðraðir af fyrri orðum sínum í þessu máli, og er því ekki nema eðlilegt, að hann reyni að rykkja í tjóðurbandið. Áður en ég vík að efnishliðinni í ræðu hv. 2. þm. Reykv., vil ég leyfa mér að mótmæla þeirri staðhæfingu hans, að bankastj. Íslandsbanka hefði gert sitt til að spilla áliti og trausti landsins út á við, með því að gefa í símskeytum rétt á undan lokun bankans rangar upplýsingar til útlanda um hag hans. Ég greip fram í fyrir hv. 2. þm. Reykv., er hann staðhæfði þetta, og spurði, hvað hann hefði fyrir sér í þessu, og svaraði hann mér því, að hann ætti við skeyti, sem farið hefði milli Sir Charles Hambro og hr. Eggerts Claessens. Ég hefi nú leitað fyrir mér um það, hvað hæft er í þessum áburði, og fór sem mig grunaði, að hann var með öllu rangur. Vil ég í þessu sambandi geta þess, að hæstv. fjmrh. lét svipuð orð falla í hv.Ed. við 2. umr. málsins þar, og er fyrir þá sök því meiri ástæða til þess að Þingtíðindin beri það með sér, að hér er hallað réttu máli. Sannleikurinn í þessu máli er sá, að bankastjórnin sem slík hefir ekkert símað til útlanda um hag bankans vikuna áður en honum var lokað. Hinsvegar fóru símskeyti á milli Sir Charles Hambro og Eggerts Claessens, sem þá var sjúkur heima hjá sér, mánudaginn 27. jan., eða viku áður en bankinn lokaði, en í þessu skeyti frá Claessen eru engar rangar upplýsingar um hag bankans. Vil ég leyfa mér að lesa þessi skeyti hér upp til sönnunar máli mínu. Skeytið, sem Sir Charles Hambro sendi til Eggerts Claessens, er á þessa leið: „Vísa til símskeytis yðar 26. þ. m. Þykir leitt að verða að láta yður vita, að hér er óhagstæður arðrómur á sveimi um ástand banka yðar, og er honum fremur trúað vegna þess, að hlutabréfin hafa ennþá fallið. Getið þér símað oss opinbera neitun“. Þessu skeyti svaraði Eggert Claessen svo samdægurs : „Þakka fyrir vingjarnlegt skeyti yðar. Við vitum ekki um orsakir fyrir óhagstæðum orðrómi um bankann. Á kauphöllinni í Kaupmannah. fellur verð hlutabréfa vorra oft og stígur án nokkurra annara orsaka en spákaupa einstakra manna, og framboð á einungis fáum þúsundum getur orsakað töluverðar sveiflur. Annars eru hlutabréfin nú hækkandi og hafa stigið úr 24 upp í 30. Ekki hefir orðið vart við neinn óróa um bankann hér“. Þessi skeyti eru send viku áður en bankinn lokaði, eins og ég tók fram, og eru algert einkamál þessara tveggja manna, sem að þeim standa. Hygg ég, að hvorki hv. 2. þm. Reykv. né flokksbræður muni vilja neita því, þó að þeim að öðru leyti verði ekki bylt við að ganga á snið við sannleikann, að enginn óhagstæður orðrómur hafi þá verið á sveimi um bankann. Ég hefi hér fyrir mér skýrslur, sem sýna það, að verðlagsskrár hlutabréfanna hafa verið mjög óstöðugar á kauphöllinni alla tíð, og staðfestir það það, sem Eggert Claessen segir, að útboð nokkurra þúsunda hefir oft valdið verðhruni á hlutabréfunum. Ég leyfi mér því að vísa áðurnefndum aðdróttunum hv. 2. þm. Reykv. heim til föðurhúsanna, jafnframt því sem ég vænti þess, að hv.þm. endurtaki ekki þessar aðdróttanir; þegar svo skýr og ótvíræð rök hafa verið færð fyrir því, að hv.þm. hefir misboðið sannleikanum í þessu efni. Ég get ekki neitað því, að mér þykja tilraunir jafnaðarmanna til þess að friðþægja samvizku sinni skemmtilegar. Hv. 2. þm. Reykv. skýrði frá því, að hann skildi vel aðstöðu stj., og vildi reyna að afsaka hana á einn og annan hátt. Sagði hann, að það frv., sem hér liggur nú fyrir, væri sambræðsla úr þrem frv., skiptafrv., frv. frá hv.þm. V.-Ísf. og frv. jafnaðarmanna. Þetta er ekki nema að hálfu leyti rétt. Í raun og veru er það frv. hv.þm. V.-Ísf. og frv. Sjálfstæðismanna, sem hér liggur fyrir. Skiptafrv. er eins og hali, til þess að verja stj. gegn mývarginum, sósíalistunum, svo að ég noti hina ágætu samlíkingu hæstv. fjmrh. Efast ég ekki um, að stj. sé þörf á þessum hala, til þess að inna þetta af hendi, á sinn hátt eins og skepnunum er þörf á sínum hala til þess að verjast ágangi mývargsins. Hitt, að hér er skellt framan við frv. jafnaðarmanna um hinn lítilmótlega Útvegsbanka, er algert aukaatriði. Hið eina, sem barizt hefir verið um í þessu máli, er það, hvort standa ætti við skuldbindingar Íslandsbanka eða ekki. Strax á lokaða fundinum báru Sjálfstæðismenn fram till., sem heimilaði stj. að gera þetta á hvern þann hátt, sem henni sýndist réttastur. Þessari till. var ekki sinnt, til mikils óhagræðis fyrir alla aðilja. En nú er þó svo komið, að eftir atvikum er viðunandi lausn fengin á þessu mikla vandamáli. Stofnun Útvegsbankans er gleðiefni fyrir alla þá, sem vildu, að Íslandsbanki yrði endurreistur sem öflugastur. Mér skildist hv. 2. þm. Reykv. leggja höfuðáherzluna á að sýna fram á mismuninn á frv. stj. og frv. Sjálfstæðismanna. Skildist mér, að þessi munur ætti að liggja í því, að eftir frv. Sjálfstæðismanna væri ætlazt til þess, að Íslandsbanki starfaði áfram með sínu gamla hlutafé og með sömu bankastjórum. Þetta stendur nú að vísu ekki í frv. Frv. gerir ráð fyrir, að stj. ráði bankastjórana í samráði við þá aðilja, sem leggja fram fé sitt til þess að endurreisa bankann. En ég verð að segja það, að ég sé enga ástæðu til þess að skipta um bankastjóra, þó að bankinn sé endurreistur, þar sem engar sannanir liggja fyrir um það, og engar líkur eru fyrir því heldur, að bankastjórarnir hafi unnið til sektar vegna stjórnar sinnar á bankanum. Töp Íslandsbanka eru sambærileg við það, sem upplýst var um töp Landsbankans hér um árið. Datt þá engum í hug að kenna bankastjórum Landsbankans um þau töp. Þessi töp voru eðlileg afleiðing þess ölduróts, sem þá gekk yfir okkar þjóð sem aðrar þjóðir. Lögmál þessa fyrirbrigðis var þá ekki kunnugt og því ekki hægt að varast það, og hlutu því afleiðingar þess að skella á okkur sem öðrum. Fyrir þær sakir er engin ástæða til þess að vera að áfellast bankastjóra okkar, fyrr en sönnur hafa verið á það færðar, að þeir eigi hér til sakar að svara. Það er eftirtektarvert, að þessi töp beggja bankanna virðast vera staðbundin. Þannig er tap á útibúunum á Ísafirði og Austurlandi, en hinsvegar á hvorugu útibúanna á Akureyri. Virðist því svo, sem eðlilegt orsakasamband sé á milli tapanna og þess atvinnurekstrar, sem stundaður hefir verið á hverjum þessara staða, en alls ekki vera því að kenna, að bankastjórarnir hafi ekki gætt skyldu sinnar um að gera það, sem aðrir fjármálamenn hefðu gert í þeirra sporum.

Þetta er vafasamt

. Það liggur ekkert fyrir, sem bendi í aðra átt. Dettur mér þó auðvitað ekki í hug að synja fyrir það, að bankastjórarnir hafi gert afglöp. Það liggur í hlutarins eðli, að allir bankastjórar gera meiri og minni afglöp. Þeir eru ekki alvitrir, fremur en aðrir dauðlegir menn. Hv. 2. þm. Reykv. hélt því fram, að við Sjálfstæðismenn vildum láta meta hlutabréf Íslandsbanka með hagsmuni hinna gömlu hluthafa fyrir augum. Ég verð nú að segja það, að ég sé enga ástæðu til þess að ganga á rétt þessara hluthafa, hvort sem þeir eru danskir eða íslenzkir. Þetta fé leitaði til Íslands, meðan ekki var völ á öðru, og hefir orðið hér að undirstöðu stórfelldara atvinnulífs en áður þekktist hér á landi. Ef það hefði ekki borizt hingað, má telja víst, að við værum ekki þar á vegi staddir um þróun atvinnulífsins og við nú erum. Og þótt eiginhagsmunir hafi staðið á bak við, að þetta fé barst hingað, hefir koma þess hingað orðið okkur Íslendingum til mikillar blessunar, og ég verð að segja það, að ég er ekki þannig skapi farinn, að ég vilji, ef hjá því verður komizt, leiða tap yfir þá menn, sem hafa gert mér mikinn greiða, jafnvel þó að þeir hafi gert það í eiginhagsmunaskyni. Hitt er annað mál, að það er óhjákvæmileg staðreynd, að þessir peningar eru tapaðir, en það er síður en svo, að það sé neitt gleðiefni. Út af fullyrðingum hv. 2. þm. Reykv. viðvíkjandi aðstöðu okkar Sjálfstæðismanna til mats hlutabréfanna vil ég leyfa mér að lesa hér upp það, sem um þetta segir í frv. okkar. Þar stendur svo: „Verð hinna eldri hlutabréfa skal ákveðið með mati og nafnverð þeirra fært niður í samræmi við það á næsta aðalfundi bankans. Matið skal framkvæmt af bankaeftirlitsmanni og fjórum mönnum öðrum, sem kosnir séu hlutfallskosningu í sameinuðu þingi“. Tvo af þessum fjórum mönnum, sem samkv. till. okkar sjálfstæðismanna eiga að meta hlutabréfin ásamt bankaeftirlitsmanninum, hafa framsóknarmenn og sósíalistar á sínu valdi að skipa. Nú hefir bankaeftirlitsmaðurinn lýst yfir því, að hann telji hlutabréfin einskis virði, og er sósíalistum og framsóknarmönnum þannig gefið að mynda meiri hl. í matsnefndinni með honum. Það er því ekkert annað en rugl hjá hv. 2. þm. Reykv., að við sjálfstæðismenn viljum láta framkvæma þetta mat með hagsmuni hluthafanna fyrir augum - lítilmótleg tilraun til þess að afsaka snúning sinn og hringlandahátt í þessu máli. Satt að segja finnst mér það hálfundarlegt, að hv. 2. þm. Reykv. skuli ekki takast að finna betri brýr milli sín og stj. en svo, að hver maður getur rifið niður. Ég sé ekki ástæðu til að svara þeirri fullyrðingu hv.þm., að þær fréttir, sem borizt hafa af störfum þeirrar n., sem starfað hefir að samningum við erlenda skuldheimtumenn með aðstoð sendiherra Íslands, séu rangar. Hv. þm. V.-Ísf. hefir hrakið þau ummæli, en ég vil aðeins bæta því við, að í 3. kafla þessa frv. er það lagt til, að bankinn sé því aðeins tekinn til gjaldþrotaskipta, að aðgengilegir samningar náist ekki við skuldheimtum. bankans, svo sem umgetnar fregnir herma, að útlit sé til. Og ef hv.þm. trúir því ekki, að samningar muni takast, hvers vegna kemur hann þá með brtt. um að fella þetta ákvæði niður? Vitanlega gerir hann það af því, að hann veit, að fregnirnar eru sannar. Hv. þm. (HV) staðhæfði, að ef Íslandsbanki væri tekinn til skiptameðferðar, þá myndi tap ríkissjóðs aðeins verða ein millj., og fullyrti um leið, að afföllin hefðu orðið 25%, en hinsvegar sagði hv.þm., að ef ríkið legði fram 4 millj. til endurreisnar bankanum, þá myndi tapið nema 2.115.000 kr., og með þessu væri verið að gera leik að því að kasta einni millj. í sjóinn, eins og hann orðaði það. Ég hygg nú, að þótt Íslandsbanki hefði verið tekinn til skiptameðferðar, þá hefði ekki þótt fært annað en að þjóðbankinn og ríkissjóður hefðu orðið að gefa eftir sinn forgangsrétt til þess að hægt hefði verið að standa í skilum við erlenda skuldheimtumenn í sama hlutfalli og þessa aðila. Það hefði þótt ósæmandi og óverjandi, ef ríkið eitt hefði tryggt sinn rétt, en látið alla aðra skuldheimtumenn um tapið. Hinsvegar er ég sannfærður um það, að eftir því sem málið liggur fyrir, þá mun ríkið engu tapa, ef bankinn verður endurreistur á skynsamlegum grundvelli, því að það mun vinnast upp, sem þegar hefir tapazt. Hv. þm. spurði, hvað stj. ætlaði nú að gera við sexmenningana, hv.þm. V.-Ísf. og félagsbræður hans, og taldi hann það vist, að hún myndi fyrirgefa þeim. Tók hann orð Árna bókavarðar Pálssonar sér í munn og sagði, að það væri „mannlegt, en ekki stórmannlegt“. Nú skulum við athuga, hvað Alþýðublaðið segir um frv., sem sjálfstæðismenn báru fram. Það komst svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „En þetta er aðalatriðið, að koma ábyrgðinni af bankanum á ríkissjóðinn. Það er þetta, sem Íhaldið hefir barizt fyrir“. Þetta frv. var alveg eins að efni til og frv. það, sem hér er til umr. - Svo heldur blaðið áfram: „Þess vegna þarf ekki að efa, að íhaldsmenn taka þessu frv. Ásgeirs, Bjarna og Lárusar fegins hendi. Hvað gerir Framsókn? Klofnar hún í þessu máli? - Málinu, sem ráðherrarnir kalla stærsta mál þingsins? Eða lætur meiri hl. flokksins undan minni hlutanum?“ Nú vil ég spyrja, hvað ætla sósíalistarnir að gera? Ætla þeir að bætast í varalið Íhaldsins, eins og blaðið kallar sexmenningana? Ætla þeir að fyrirgefa stj.? Ætla þeir að hverfa frá jötunni og segja af sér þeim bitlingum, sem þeir hafa haft? Ónei. Jafnaðarmennirnir verða áreiðanlega spakir við jötuna. Þeir bogna, eins og stj. hefir þegar gert. Það er „mannlegt, þó það sé ekki stórmannlegt“.

Magnús Torfason Ég ætla mér ekki að hætta mér út í þær almennu umr., sem orðið hafa um þetta mál, enda finnst mér margt af því, sem sagt hefir verið hér í hv. d. nú í dag, eiga betur heima við eldhúsdagsumr., en hans mun nú næsta skammt að bíða. Það er þó eitt atriði, sem ég finn ástæðu til að mótmæla sérstaklega, og það er, að þetta frv. sé skylt þeim till., sem fyrst lágu fyrir í málinu, því að þær minntu mig á gamlan reykvískan málshátt, sem hljóðaði svo: „Robb borgar brúsann“. Þá átti ríkissjóður að standa ábyrgð á öllum skuldum Íslandsbanka, en nú er allt annað uppi á teningnum. Ég var einn þeirra manna, sem í fyrstu vildu láta taka bú Íslandsbanka til skiptameðferðar, en áleit þó rétt að athuga, hvort einhverju væri ekki offrandi á hann. Ég hélt því fram, að sjálfsagt væri að endurreisa bankann, ef þeir menn, er ættu fé hjá honum, vildu fórna einhverju til að halda við starfsemi hans. Þetta hefir nú komið í ljós, og þeir menn eiga aðeins þakkir skilið fyrir að hafa sýnt fórnfýsi sína og áhuga í þessu vandræðamáli, en mestar þakkir álít ég þá eiga; sem stuðlað hafa að því, að ríkið leggur svo mikið fé fram og raun er á orðin. Ef ríkið á að hjálpa, þá verður upphæðin að vera svo rífleg, að bankinn geti orðið nógu sterkur til að leysa þau verkefni af hendi, sem fyrir honum liggja, og ávinna sér traust allra landsmanna. Þetta hefir nú verið gert svo ríkmannlega, að hv.þm. V.-Ísf. lét þau orð falla, að bankinn yrði nú svo sterkur, að hann gerði meira en fullnægja þeim kröfum, sem gerðar væru erlendis til hliðstæðra banka, Þykir mér þetta gott að vita, þótt fjárhagur ríkisins sé nú hinsvegar svo þröngur, að það hafi ekki ráð á að láta meira fé af hendi en nauðsynlegt er. Till. hv.þm. V.-Húnv. gengur í þá átt, að þeir, sem leggja fram fé til bankans, geti fengið greiddan arð af því, og fengið með því nokkra uppbót. Segjum nú t. d., að ríkissjóður reikni sér 6% í vöxtu, þá myndi þetta nema 90 þús. kr. á ári, en það ætti ekki að spilla fyrir því, að aðrir hluthafar gætu fengið arð. Mér virðist, að með þessu væri fé ríkissjóðs ekki kastað á glæ, og komið í veg fyrir, að hann legði fram meira fé eða dýrara en þörf er á. Þess vegna mæli ég fast fram með till.hv.þm. V.-Húnv. og vona, að sem flestir hv.þm. vilji ljá henni fylgi sitt, og sýna með því ríkissjóði þá linkind, sem í rauninni virðist sjálfsögð. Þetta mál hefir borið brátt að og lítill tími hefir gefizt til vandlegrar íhugunar, og því er ekki að furða, þótt misspor hafi verið stigin, og það því fremur, sem ekkert tilfelli þessu líkt hefir komið hér fyrir áður. Ýmsar till. hafa komið fram, en ekki verið ræddar nógu vel áður en samþykktir hafa verið gerðar, enda hafa sumar þeirra þá ekki verið nægilega undirbúnar. Nú er það svo með þá till., sem hv.þm. V.-Húnv. ber fram, að hún var í undirbúningi, er þetta mál var til umr. í Ed., og það var meira að segja farið fram á, að málinu væri frestað þar vegna þessarar till., en af því varð þó ekki. Ég er þess fullviss, að ef þessi till. hefði komið fram við umr. í Ed., þá hefði hún verið samþ. þar og frv. ekki verið breytt hér í þessari hv. d. frá því, sem Ed. hefði afgreitt það. Vona ég því, að menn greiði till. þessari atkv. sitt, en sérstaklega vil ég beina því til hv.þm. V.-Ísf., því að ég veit, að ef hann leggst á eitt með hæstv. fjmrh., þá nái till. þessi fram að ganga. Ég skal svo ekki fara fleirum orðum um þetta mál, en vil að endingu leggja sérstaka áherzlu á það, að till. þessi er svo sanngjörn, að enginn bíður tjón, þótt hún verði samþ., og ég vil bæta því við, að hún er hið eina merkilega, sem komið hefir fram í þessu máli við þessa umr.

Frsm. meiri hl. (Magnús Guðmundsson) Ég hefi ekki öðrum að svara en hæstv. fjmrh. Fannst mér hann svara mér í nokkuð öðrum tón en ég hafði búizt við. Virtist hann mjög óánægður með ræðu mína, sem þó var hæstv. ráðh. í vil og fylgjandi frv. hans. Hinsvegar var hæstv. ráðh. harðánægður með ræðu hv. 2. þm. Reykv., sem þó var frv. mótfallinn í öllum verulegum atriðum. Ég verð að segja það, að mér finnst hæstv. ráðh. gera helzt til mikinn mun sinna barna, enda þótt ég geti vel skilið það, að hann líti nokkuð öðrum augum á hv. 2. þm. Reykv. en mig. Hélt ég þó, að hann myndi ekki í þessu tilfelli gera svona mikið upp á milli okkar.  Hæstv. ráðh. sagði, að ég legði of mikið upp úr því, hvort hægt væri að segja, að Íslandsbanki lifði áfram eða ekki, en að hann léti sig það engu skipta. Þetta er misskilningur. Ég legg enga höfuðáherzlu á það, hvort nafn stofnunarinnar er áfram Íslandsbanki eða ekki, ef starfsemin heldur áfram. Það er meginatriði málsins, og það hefir verið okkur sjálfstæðismönnum ljóst frá upphafi. En hitt er vitanlega fjarstæða, að Íslandsbanki deyi með samþykkt þessa frv., því ef svo væri í raun og veru, hvers vegna er þá ríkið að leggja 3 millj. kr. inn í deyjandi stofnun, og hvernig fer Alþingi að ætlast til þess, að útlendir menn og innlendir leggi stórfé til hennar, ef hún á að deyja? Nei, eins og sá maður lifir áfram, en deyr ekki, sem skiptir um nafn, eins lifir Íslandsbanki áfram þótt hann heiti framvegis Útvegsbanki. Það er viðskiptalíf landsins inn á við og út á við, sem lifir áfram með endurreisn Íslandsbanka. Hæstv. ráðh. hélt því fram í sambandi við 13. gr., að matið, sem ég talaði um, væri með öllu þýðingarlaust. Ég hefi haldið því fram, að slíkt mat bæri fyrst og fremst að skoða sem öryggisráðstöfun. En úr því að hæstv. ráðh. þykist svo viss í sinni sök, skal ég ekki deila við hann um þetta að sinni, en tíminn mun leiða það í ljós síðar, hvor réttara hefir fyrir sér. Með þessu vil ég þó ekki halda því fram, að þetta þurfi endilega að koma að sök, en hitt sýnist mér þó viturlegra, að byrgja þegar í upphafi alla þá brunna, sem möguleikar eru á að detta ofan í. Þá virtist hæstv. ráðh. taka það mjög illa upp við mig, er ég sagði, að samþykkt þessa frv. þýddi sama og að ríkið tæki ábyrgð á öllum skuldbindingum bankans. Ég sagði, að þetta væri svo í raun og veru, því að vitanlega bera hluthafar bankans ekki frekari ábyrgð en hlutafé þeirra nær, og ríkinu ber því ekki lagalega að ábyrgjast bankann, nema að því leyti, sem hlutafé ríkisins nemur. En það er annað, sem veldur því, að ríkið verður að halda bankanum áfram, ef illa fer. Ég hefi sterkar líkur á reiðum höndum fyrir þessu, þegar ég bendi á það, að ríkið, sem nú á ekki eina einustu krónu í Íslandsbanka, skuli þó ekki sjá sér annað fært en að hlaupa undir bagga með bankanum og leggja fram stórfé til þess að viðskipti hans geti haldið áfram. Hversu miklu sterkari verður þá ekki „pressan“, sem þing og stj. liggur undir, er ríkið á að eiga 4½ millj. kr. sem hlutafé í bankanum. Þegar svona verður að fara að, þótt ríkissjóður eigi ekki einn eyri í bankanum, hvernig mundi þá verða farið að, er ríkissjóður á 4½ millj. kr. í honum? Þetta er stórfé á okkar mælikvarða, fé, sem við neyðumst til að leggja fram vegna viðskiptalífsins. Sú nauðsyn verður á öllum tímum jafnrík. Þetta sáum við sjálfstæðismenn þegar á næturfundinum forðum. Okkur var það ljóst, að að því myndi reka fyrr eða síðar, að ríkið tæki ábyrgð á þessum banka að meira eða minna leyti, ekki vegna bankans sjálfs sem hlutafélags, heldur vegna viðskipta landsmanna. Hæstv. ráðh. sagði, að till. okkar sjálfstæðismanna í þessu máli hafi gengið út á að taka ótakmarkaða ábyrgð á bankanum. Þetta er ekki rétt; því að í lok næturfundarins bárum við sjálfstæðismenn fram till. um það, að fela stj. að gera allt, sem hún teldi þurfa, til þess að bankinn lokaði ekki. Hétum við stj. stuðningi okkar flokks í því. En hæstv. stj. var þá ekki viðbúin því að taka ábyrgð á bankanum. Ég mun ekki að sinni fara frekar út í það, hvers vegna stj. tók þá afstöðu til málsins í upphafi. Ef hún hefði þá flutt till. eins og þær, sem hún nú flytur, þá hefði hún verið viss um stuðning okkar sjálfstæðismanna um þær. Þá minntist hæstv. ráðh. á það, að tryggja þyrfti hinum nýja banka nægilegt rekstrarfé. Mér hefir skilizt, að þessa 1½ millj., sem ríkið leggur Útvegsbankanum, ætti að leggja fram strax þegar bankinn opnar, og sömuleiðis geri ég fastlega ráð fyrir því, að Íslandsbanki hafi síðan hann lokaði safnað töluverðum sjóði, því að síðan hafa einungis innborganir átt sér stað, en engar útborganir. Ég býst þess vegna við, að bankinn muni hafa nokkurnveginn nægilegt fé til þess að mæta þeirri eftirspurn af innlánsfé, sem ég viðurkenni, að muni verða fyrst eftir að bankinn opnar aftur. Það er vel, að hæstv. stj. sér, að tryggja þarf bankanum nægilegt rekstrarfé, og ég held, að hún hafi það nokkurnveginn í hendi sér, með tilstyrk Landsbankans. Ég lagði þá spurningu fyrir hæstv. ráðh., hvenær hann byggist við, að bankinn opnaði á ný. Sagðist ég ekki heimta svar upp á ákveðinn dag, heldur vildi ég fá að vita þetta hér um bil. Ég verð að segja, að ég varð fyrir vonbrigðum af svari hæstv. ráðh. Og sérstaklega þótti mér einkennilegt, að hæstv. ráðh. skyldi ekki vilja segja neitt um það, hvort þessi 1½ millj., sem ríkið á að leggja Útvegsbankanum, væri til í reiðum peningum eða ekki. Mér hefir skilizt á hæstv. ráðh., að ekki væri enn búið að eyða öllu enska láninu frá því í haust, og að nokkuð af því lægi enn ónotað. Um fjárhag ríkissjóðs er mér hinsvegar ekki svo kunnugt, að ég viti, hvort laust fé sé nú fyrir hendi svo nokkru nemi. Ég heyrði ekki, að hæstv. ráðh. svaraði fyrirspurn minni viðvíkjandi niðurlagi 15. gr., og þarf ég því engu að svara viðvíkjandi því atriði, en endurtek spurninguna. Hv. þm. V.-Ísf. þarf ég litlu að svara, enda er það lítið, sem okkur ber á milli. Auk þess vil ég ekki deila við þann hv.þm.; ég er honum þakklátur fyrir þann hlut, sem hann á í lausn þessa máls. Ég get vel skilið það, að hv. 2. þm. Reykv. er mjög reiður við þennan hv.þm., því að skoðanir þeirra eru gagnólíkar og sömuleiðis þær leiðir, sem þeir vilja fara í þessu máli. Ég vil taka undir með hv.þm. V.-Ísf. um það, að ríkið tapi mestu, jafnvel beinlínis, á því að loka bankanum. Ég er hv.þm. fyllilega sammála um það, að endanleg lokun bankann væri eitthvað það versta, sem fyrir þessa þjóð gæti komið. Ég þarf ekki að svara hv.þm. V.-Húnv. miklu. Hann var óánægður yfir því, að ég hefði sagt meira í framsöguræðu minni heldur en ég hefði haft leyfi til af hálfu n. eða meiri hl. hennar. Þessu vil ég mótmæla. Ég lauk því af máli mínu, sem ég talaði fyrir hönd meiri hl., á tæpum 5 mín., en það, sem fram yfir var, var frá eigin brjósti. Annars hefi ég enga löngun til þess að deila við þennan hv.þm. um það, hvort Íslandsbanki lifi eða ekki. Hann vildi snúa út úr orðum mínum og segja, að ég hefði sagt, að bankinn lifði þótt hann deyi. Ég vil aðeins spyrja hann, hvort hann álíti, að það sé dauð stofnun, sem gengur með 6 millj. kr. hlutafé yfir í aðra stofnun, sem hefir ekki nema 2½ millj. að hlutafé. Annars ræður það að líkindum, að ég get ekki fylgt brtt. hans, og held ég, að ég geti þar talað fyrir hönd meiri hl. n., því að okkur er það öllum ljóst, að samþykkt slíkrar till. hlyti að valda því, að þeir, sem þegar hafa lofað að leggja fram hlutafé, myndu draga sig til baka. Gæti þetta þannig orðið til þess, að þetta frv. næði ekki tilgangi sínum, og situr sízt á hv.þm. V.-Húnv. sem stuðningsmanni stj. að bregða fæti fyrir þetta fóstur hennar. Það kæmi úr hörðustu átt. Annars er það alkunnugt, að um þetta mál hefir orðið mikill reipdráttur innan stjórnarliðsins og ósamlyndi í mesta máta, og skal ég fyrir hlífðar sakir ekki fara frekar út í þá sálma við hv.þm. V.-Húnv. Þá er eftir hv. 2. þm. Árn., og get ég verið stuttorður í svari mínu til hans. Mér skildist á byrjun ræðu hans, að nú væri að rætast einhver draumur, sem hann hefði dreymt endur fyrir löngu. Það er verst, að hv.þm. skuli ekki hafa sagt frá þessum draumi fyrr, til þess að hægt hefði verið að láta hann rætast fyrr. En svo var eins og það drægi úr dýrðarljómanum af þessum draumi, því að hv.þm. var óánægður með frv. eins og það liggur fyrir. Virtist hv.þm. standa geigur mikill af því, að þótt frv. væri breytt í það horf, sem hv.þm. V.-Húnv. vildi vera láta, þá myndi það eigi að síður verða samþ. í Ed. Annað hefir okkur verið sagt, því að það hefir ekki verið talið vænlegt að senda frv. aftur til Ed., heldur samþykkja það óbreytt hér. Væri því gott að fá skýringu á því, hvaðan hv. 2. þm. Árn. kemur þessi speki.

Ásgeir Ásgeirsson Í tilefni af þeirri skriflegu brtt., sem fram hefir komið, verð ég að endurtaka fyrri ummæli mín um það, að heppilegast muni, að frv. gangi nú óbreytt fram. Það er nokkuð líkt um þessa brtt. og sumar aðrar, að þær koma fullseint fram í málinu. Slík till. hefði helzt þurft að koma fram, þegar hlutafjársöfnunin byrjaði, til þess að valda á engan hátt tortryggni hjá þeim, sem lofað hafa að leggja fram hlutafé. Þar að auki hygg ég, að það muni ekki skipta ríkissjóð það miklu, hvort till. er felld eða samþ. Það hefði kannske vegna annara hluthafa verið eins gott að leggja til, að ríkið legði aðeins fram 1½ millj. og sleppa þá þessari 1½ millj., sem kölluð er stofnfé Útvegsbankans. Þeirri till. hefði ég raunar ekki getað fylgt heldur á þessu stigi málsins, þó fram hefði komið, þar sem margir góðir menn vilja láta auka hlutaféð frá því, er ég lagði til, enda verður bankinn mun öflugri við það. En hið aukna tillag má ekki verða þess valdandi, að nein tortryggni kvikni hjá öðrum, sem hafa lofað fé. Margir þm. hafa og gert ráð fyrir, að frv. yrði samþ. óbreytt, og þess vegna ekki borið fram þær brtt., sem þeir hefðu annars gert. Það gæti verið um breyt. að ræða á þessu frv., þótt þær væru ekki stórfellds efnis, sem ég hefði viljað fylgja, ef á annað borð nokkrar till. hefðu verið samþ. Ég hygg því, eins og ég hefi áður sagt, að málinu sé svo bezt farið, að það verði afgr. í kvöld sem lög frá Alþingi. Hv. 2. þm. Reykv. mótmælti því, að Sveini Björnssyni hefði verið falin framkvæmd samninga við erlenda lánardrottna sem sendiherra. Mér finnst það gilda einu, hvort það er Sveinn Björnsson sem maður eða sem sendiherra, sem hefir framkvæmt þetta; honum hefir verið falið þetta starf og honum hefir farizt það mjög vel úr hendi. Honum var falið þetta af bankaráði Íslandsbanka, með leyfi landsstj. Og ef Sv. Bj. sendiherra er sómamaður, hygg ég, að Sv. Bj. sem „prívat“-maður sé það einnig. Ástæðan til þess, að honum var falið þetta nú, og ástæðan til hins, að hann er sendiherra okkar, mun vera ein og hin sama, að manninum er trúandi til að framkvæma ábyrgðarmikii störf. Hv. þm. endurtók, að það væri tilraun til blekkingar, sem um getur í mínu frv., að kostur muni vera á góðum kjörum hjá erlendum lánardrottnum bankans. Hann spurðist fyrir um það, hverju danski ríkissjóðurinn hefði lofað, hverju Privatbankinn og hverju Hambrosbankinn hefðu lofað. En hví spyr hann mig um þetta? Hví spyr hann ekki hæstv. stj., vegna þess frv., sem hún hefir lagt fyrir þingið, hvort hún hafi von um að þetta sama náist? Ég hefi áður sagt nokkuð frá því, hvernig þessar stofnanir hafa tekið í málaleitanir og tel ekki ástæðu til að segja gerr frá því. Og þótt hv.þm. þyki allt þetta svífa nú í lausu lofti, vil ég biðja hann að minnast deilu okkar og frv. míns, ef sá skyldi endir á verða, að raunin yrði þessi, sem segir í mínu frv. og stjfrv. Skyldi það þá ekki eiga rót sína að rekja til þess, að eitthvað hafi verið litazt um, og einhverja hugmynd hafi menn haft um það nú, hverra kosta væri von. Ég sætti mig við það, ef þessi verður raunin á, án þess að pexa um það frekar við hv.þm., hvað hafi verið útkljáð, þegar mitt frv. kom fram. Hv. þm. notaði allhörð orð í sambandi við afskriftir gamla hlutafjárins og taldi mig segja beinlínis ósatt, þegar ég sagði, að samkv. mínu frv. mundi allt hlutaféð verða afskrifað, eins og hann vill verða láta. Inn í þetta atriði blandaði hann óskyldu máli og spurði, hvort ég þyrði að neita því, að ég hefði barizt á móti því, að jafnaðarmaður kæmist inn í matsnefndina, sem var skipuð fyrir þrem vikum. Ég bar fram mitt frv. eftir að sú matsnefnd hafði starfað, svo að það mat; sem gert er ráð fyrir í mínu frv., kemur ekkert við þessum fullyrðingum. En ég þori að segja sannleikann í þessu efni, þótt það komi ekki þessu við, og hann er sá, að ég amaðist við því, að jafnaðarmaðurinn Stefán Jóh. Stefánsson kæmi inn í matsnefndina. En af hvaða hvötum? Sennilega af þeim hvötum, segir hv.þm., að ég vilji þeim jafnaðarmönnum allt illt og hafi stöðugt gert þeim bölvun. Ég man samt þá tíð, þegar við höfum staðið hlið við hlið á móti vinnudómi, og ég hefi heyrt talað hér um varalögreglu og slíka hluti. En ég skal ekki vera að bera af mér þær ásakanir, sem hv.þm. vill bera á mig núna. Mínar hvatir voru þær, að ég óskaði, að skipuð væri matsnefnd, sem enginn grunur léki á, að væri pólitískur fulltrúi í. En eftir á skal ég geta þess, að ótti minn um, að þessi maður liti á sig sem flokksfulltrúa mun ekki hafa verið byggður á fullum rökum. Stefán Jóhann er sæmdarmaður, og matið, sem þessir þrír menn skiluðu að lokum, er sammála álit þeirra allra, bæði tölur og athugasemdir, Og matið sýndi líka, að stofnunin var sannarlega ekki verr stæð en það, að vel er kleift að koma henni á fót aftur, eins og reyndar allir flokkar þingsins eru nú sammála um. Þetta tilheyrir sögu málsins, og hv.þm. má hugga sig við það, að ég hafi ekki viljað heyra jafnaðarmann nefndan í sambandi við matið. Ég vildi ekki heyra nefnda flokksfulltrúa, heldur aðeins óhlutdræga matsmenn. Ég skal ekki víkja frekar að útreikningum hv.þm. eða slíku. Það er ekki ástæða til þess, enda mun landsstj. hafa komizt að þeirri niðurstöðu og sýnt það með frv. sínu, að hún telur hag landsins bezt borgið með þeirri aðferð, sem hún leggur til í frv. sínu. En auk þess, sem mætti sýna fram á það með tölum, að landið og Landsbankinn hefði tapað meira með „likvidation“ heldur en með endurreist, má ekki gleyma öllu því, sem græðist óbeint með þessu frv. Skattar og tollar verða öruggari heldur en ef Íslandsbanki hefði orðið að loka, lánstraust og vextir, sem þarf að borga út á við, og margir hlutir, sem ekki verða með tölum taldir. Ég hefi jafnvel haft grun um, að jafnaðarmenn væru ekki svo ákaflega mótfallnir þessari aðferð, þó að þeir hafi snúizt harðar gegn henni í kvöld en undanfarna tvo daga. En ég skal ekki lá þeim það, sérstaklega hv. 2. þm. Reykv., sem er fulltrúi þeirra manna, sem hafa allar upplýsingar sínar um bankamálið úr Alþýðublaðinu eins og það hefir verið ritað undanfarinn mánuð. Ég tel það skynsamlegt fyrir þann hv.þm. að vera á móti þessum till. Annars mun ég ekki orðlengja þetta. Margir hafa lýst gleði sinni yfir þessum málalokum, og ég vil taka undir með hv.þm. Dal., sem hér hefir sætt allþungum ummælum frá hv. 2. þm. Reykv., að það sé ástæða til að gleðjast yfir þessum málalokum. En yfir hverju hefir hv.þm. Dal. ástæðu til að gleðjast? Hefir hann ástæðu til að gleðjast yfir því, að varðveita sína góðu stöðu? Nei, hann missir stöðu sína og fær enga leiðréttingu af því frv., sem hann gleðst yfir. Ég vil gjarnan vekja athygli hv. d. á þessu, að sá, sem verður verst úti, hann gleðst yfir málalokunum, eins og við hinir, sem þingmatur og góður þegn okkar þjóðfélags. Það er sannarlega ástæða til þess að gleðjast og þakka hæstv. stj. fyrir þær endanlegu till., sem hún hefir gert í þessu máli.

Haraldur Guðmundsson Brtt. hv. 2. þm. Reykv. hníga í þá átt að fella burtu allan 3. kafla þess frv., sem hér liggur fyrir til umr., 11.–15. gr., sem eru um fjárframlög til Íslandsbanka og ákvæði um það, hvort og með hverjum hætti hann skal renna inn í Útvegsbankann og Útvegsbankinn þá taka við búi hans. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, fæ ég ekki séð, að nokkur grein sé gerð fyrir því, hvernig hæstv. stj. hugsar sér ástandið frá því er þetta frv. verður samþ., ef það verður samþ., og þangað til gengið er úr skugga um, hvort fjárframlög frá ríkissjóði og öðrum eru fyrir hendi. Ég þykist vita, að það muni taka nokkurn tíma. Það þarf að semja við erlenda lánardrottna um hagkvæm lánskjör og greiðslu hlutafjár og áhættufjár og við innlenda menn um hlutabréfakaup fyrir a. m. k. 1½ millj. kr. Mér er reyndar tjáð, að loforð séu þegar fengin fyrir 1700000 –1900000 kr., eða nokkru hærra en lágmarki því, sem ákveðið er í frv. Mest af þessum loforðum er frá mönnum, sem eiga fé inni hjá bankanum, að því er mér er sagt, en þó einnig eitthvað talsvert frá mönnum, sem ekkert eiga þar inni. Að sjálfsögðu verður fyrst og fremst að ganga úr skugga um, hversu margir af þessum mönnum ætla að standa við loforð sín, og hversu margir geta það. Ég hygg það rétt, sem mér hefir verið tjáð, að sumir þeirra, sem fjárframlögum hafa lofað, séu talsvert skuldskeyttir bankanum, svo að þeir jafnvel skuldi meira sumir hverjir en innstæðufé þeirra nemur. Í mörgum tilfellum þarf ekkert að vera við þetta að athuga, ef þeir eru fésterkir, en séu þeir hinsvegar tæpir, er varla ráðlegt fyrir bankann að breyta innstæðu þeirra í hlutafé. Allt þetta þarf að rannsaka, og að sjálfsögðu tekur það nokkurn tíma, og þá einnig hitt, að semja við erlenda lánardrottna. En hvernig verður starfsemi Íslandsbanka þennan tíma? Á hann að halda áfram að vera lokaður fordyramegin, en opinn bakdyramegin? Og hverjir stjórna Íslandsbanka á meðan? Er það núv. bankastj., eða verða jafnskjótt og þetta frv. hefir verið samþ. gerðar ráðstafanir til þess, að önnur bankastj. taki við? Í þessum löngu umr. hefir ekki verið drepið einu orði á þetta. En það má ekki minna vera en að upplýsingar komi um það, áður en gengið verður til atkv. Í fáum orðum tel ég, að það, sem vinnst við samþykkt þessa frv., sé það, að lög eru sett um stofnun sérstakrar lánsstofnunar, Útvegsbankans, sem tekur við viðskiptum Íslandsbanka og fær nokkurt viðbótarfé til umráða. Ég tel það þýðingarmikið spor í rétta átt. Ég lýsti því yfir strax í fyrra, þegar rætt var um Búnaðarbankann, að ég teldi sjálfsagt, úr því að Alþingi hvarf frá því að hafa einn fasteignabanka og stofnaði sérstakan banka fyrir landbúnaðinn, þá yrði það að hlutast til um stofnun banka til þess að fullnægja lánsþörf sjávarútvegsins. Ég tel vel farið, að nú er horfið að því ráði. Því er ég fullkomlega samþykkur 1. og 2. kafla þessa frv. Ennfremur er ég samþykkur 4. kafla frv., úr því sem komið er, því önnur lausn mun ekki vænlegri til að gera upp bú Íslandsbanka. Hinsvegar er ég alveg sammála hv. 2. þm. Reykv. um, að III. kafla frv. sé eðlilegast og réttast að fella niður. Ég er ekki í mörgum nefndum þessarar hv. deildar, en þó er ég í fjvn. Við erum nú um það bil að afgreiða fjárl. til 2. umr., og ég hygg, að ég mæli það með samþykki meðnm. minna, að okkur veitist fullörðugt að láta tekjur og gjöld standast á. Við höfum allir ríka tilhneigingu til að hækka ýmsa útgjaldaliði allverulega. Miklu meira en till.n. sýna. Verði 3. kafli frv. að lögum, eru ríkissjóði bundnir þeir baggar að leggja til Íslandsbanka 3 millj. kr. umfram það framlag, sem lögboðið er til Útvegsbankans. Þessar 3 millj. á að leggja fram af enska láninu, sem Íslandsbanki skuldar ríkissjóði. Vextir og afborganir af þessum þrem millj. nema réttum 360 þús. kr. á ári næstu ár. Ég tel ekkert vit í því að áætla ríkissjóði tekjur af þessum hlutabréfum fyrst um sinn; meginhluti þessa fjár fer til að mæta áorðnum töpum Íslandsbanka. Þetta þýðir það, að næst þegar fjvn. athugar fjárlagafrv., þarf hún að hækka 7. gr. þess um þessar 360 þús. kr., úr 1.170.000 kr. upp í 1.530.000 kr. Þetta er árleg greiðsla, þangað til þessar 3 millj. eftir skamman eða langan tíma fara aftur að gefa ríkissjóði eitthvað í aðra hönd. Eigi fjárl. ekki að verða afgr. héðan með verulegum tekjuhalla, verður því að sjá fyrir nýjum tekjum handa ríkissjóði. En að auka tekjurnar, þar sem ekki er um aðrar tekjur að ræða en skatta og tolla, getur ekki þýtt annað en að hækka skatta og tolla á landsmönnum. Eða ef sú leið verður ekki farin, þá verður að draga úr gagnlegum og nauðsynlegum framkvæmdum. Og ég vil spyrja hv.þm., hvaða liði þeir vilja helzt skera niður. Vilja menn lækka jarðræktarstyrkinn, framlög til vega og brúa og síma, eða til skóla eða heilbrigðismála? Það hefir furðulítið verið um það rætt, hvað það kostar ríkissjóðinn að leggja bankanum þetta fé. Menn tala um gífurlegt tjón, sem þjóðin hljóti að bíða af stöðvun bankans. En þeir hafa alls engar tölur að sýna því til sönnunar, nema hvað gert er ráð fyrir, að ríkissjóður og Landsb. muni tapa allt að 1 millj. króna sem lánardrottnar og við ábyrgð á seðlunum, ef Íslandsbanki er tekinn til skipta. Það er þó eigi nema 1/3 þess fjár, sem frv. ætlast til, að sett sé í bankann. Og um þjóðartjónið er það að segja, að Íslandsbanki hefir nú verið lokaður í meira en 5 vikur á hinn allra óþægilegasta hátt, án þess nokkurt atvinnufyrirtæki hafi stöðvazt eða verulegt tjón af hlotizt. Hitt sjáum við berlega, að með því að samþ. þetta frv. er ríkissjóði um ófyrirsjáanlegan tíma bundinn 360 þús. króna árlegur baggi á herðar. Ég vildi ekki láta frv. fara svo úr hv. d., að ekki sæist, að þm. gerðu sér þessa hlið málsins nokkurnveginn ljósa. Ég tel, að frv. sé neyðarúrræði, sem engin þörf sé á að grípa til. Ég er sammála hv. 2. þm. Reykv. og hv.þm. V.-Húnv. um það, hver sé hin eðlilega lausn á þessu máli. Hún er sú, að lánardrottnum bankans hefði verið gefinn kostur á að breyta einhverju af innieignum sínum í hlutafé, segjum t. d. 50%, sem þó ekki hefði þurft, en aftur yrðu lagðar þær kvaðir á hina, sem ekki vildu hjálpa bankanum á þennan hátt, að fast yrði sett af innieignum þeirra t. d. 25%, þar til fullnaðaruppgerð bankans hefði verið lokið. Ég vil benda hv.þm. á það, að með þessu frv. er í raun og veru framið ranglæti einmitt gagnvart þeim mönnum, sem þessir fylgismenn bankans látast bera sérstaklega fyrir brjósti, innstæðueigendum. Hv. þm. Dal. upplýsti við fyrri umr. þessa máls, að innstæðufé næmi kringum 10 millj. kr. Af þessu innstæðufé hafa aðeins eigendur 3–4 millj. - loforðin eru 1.700–1.900 þús. - lofað að kaupa hluti í bankanum. Það er því aðeins 1/3–2/5 hlutar þeirra, sem hætta fé sínu eða helmingi þess til viðreisnar bankanum og taka á sig ábyrgðina. En allir hinir, 3/5–2/3 hlutar, eiga að fá fé sitt að fullu greitt. Það virðist næsta öfugt, að þeir, sem helzt vilja hjálpa, skuli af vildarvinum bankans vera harðast leiknir. Þeir verða að sætta sig við að láta helming innstæðufjár síns í mjög ótrygg hlutabréf, bréf, sem ekki geta talizt vera verð nema 40–50% hins skráða nafnverðs. En hinir, sem ekkert hjálpa, fá allt sitt greitt. Ég neita því ekki, að fyrir hina smærri innstæðufjáreigendur hefði það, að verða að setja fast 25% af fé sínu, að vísu verið tjón, sem ýmsum hefði komið allilla. En þá hefðu þeir líka losnað við að greiða sinn hluta af 360 þús. kr. árlegri greiðslu, sem ugglaust verður tekin sem tollar til ríkissjóðs. Ég er viss um, að fyrir alla smærri innstæðueigendur hefði það verið stór ávinningur að losna við 360 þús. króna tollabyrði á næstu árum, þótt það hefði kostað þá ¼ innieigna þeirra í Íslandsbanka. Það mun vera auðvelt að sanna með útreikningum, ef til þess kæmi, hversu þung sú tollabyrði yrði almenningi. En hinir, sem eiga tugi þúsunda í bankanum, græða auðvitað á þessu. Ef þetta frv. verður samþ., tekur ríkissjóður á sig langmestan hlutann af töpum Íslandsbanka, sem fram eru komin. Hann lætur í hlutafé 4½ millj. á móti 2– 2½ millj. kr., sem gert er ráð fyrir, að komi annarsstaðar að. Ríkissjóður tekur þannig á sig fulla 2/3 hluta af töpum bankans. Einhver hv.þdm. sagðist vera glaður yfir þessu frv., því að yrði það samþ., fengi hver sitt. Ríkissjóður fær ekki sitt. Hann bætir tapi á tap ofan. Það er ekki erfitt að láta bankann skila „hverjum sínu“, hverjum hinna sínu, ef ríkissjóður á að bera 2/3 af töpum hans, og 2/5 af innstæðueigendum er látinn taka að sér að greiða 1/3 hluta tapsins. En allir stærstu lánardrottnar bankans græða á þessu. En ríkissjóður tapar og smærri innstæðufjáreigendur tapa, jafnvel þótt þeir fái innieign sína. Þeir verða svo harðlega fyrir tollum og sköttum, að hún verður öll af þeim tekin, og meira til, en svo er um alla alþýðumenn. Ég hefi nú greint ástæður til þess, að ég mun greiða brtt.hv. 2. þm. Reykv. atkv. Hv. þm. Dal. flutti hér alllanga tölu, mest um sjálfan sig. Það var í sjálfu sér ekki margt í henni, sem þarf að svara, en þó ætla ég að fara stuttlega út í nokkur atriði hennar. Það verður ekki hjá því komizt að minna þennan hv.þm. á ýmislegt í sambandi við það, sem hann var að tala um litla umhyggju okkar jafnaðarmanna fyrir sparifjáreigendum í bankanum. Bankastjórum Íslandsbanka hefði verið nær að muna eftir umhyggjunni fyrir smælingjunum, þegar þeir með loforðum um hærri vexti en annarsstaðar voru fáanlegir, og með því á eftir að gefa út ranga og falsaða reikninga, voru að ginna fólk til þess að leggja sparifé sitt inn í bankann. Hv. þm. er einn þessara bankastjóra. Hún kemur nokkuð seint, umhyggja hans fyrir fátæklingunum, þegar bankinn er búinn að týna fénu, sem þeir voru gabbaðir til að trúa honum fyrir. Ég get verið fáorður um það, sem þessi sami hv.þm. sagði um þáltill. okkar Alþýðuflokksmanna um rannsókn á stj. og rekstri bankans á undanförnum árum. En það verð ég að segja, að ef nokkrir menn á þessu landi ættu að óska þess af alhug, að rannsókn fari fram. á stj. bankans á undanförnum árum, þá eru það einmitt bankastjórar Íslandsbanka. Þeim ætti að vera það áhugamál, að hið sanna komi í ljós. Þeir hljóta að fá, verðskuldað eða óverðskuldað, ámæli margra manna. Þeim ætti því að vera það kappsmál, að óhlutdræg rannsókn færi fram, ef þeir tryðu því, að hún sýndi, að þeir væru alsaklausir af því ámæli, sem þeir hafa orðið fyrir. Hafi þeir ekkert saknæmt aðhafzt, þá kemur það í ljós, og þeir eiga heimtingu á, að það komi í ljós. Hafi þeir eitthvað af sér gert, á þjóðin heimtingu á, að það verði gert öllum kunnugt. Persónulega álít ég, að þessi hv.þm. hafi ekki vitandi vits gert neitt það, sem hann áleit bankanum til óhags, og persónulega er ég fullviss um, að þessi hv.þm. hafi engan eyri dregið sér af fé bankans, og engan ábata af honum haft fjárhagslega, nema þau laun, sem hann tók sem bankastjóri. Þar með er þó ekki sagt, að hann eigi ekki sinn þátt í því, hvernig komið er fyrir bankanum, og honum og þjóðinni ætti að vera það áhugamál að vita, hvernig á því standi, að svo er komið, og hvort hægt sé að ámæla honum nokkuð fyrir það. Það er ennfremur vitanlegt, að mörg af þeim töpum, sem bankinn hefir orðið fyrir, voru til orðin áður en þessi hv.þm. varð bankastjóri, og aðrir, en ekki hann, eiga sök á þeim. Það mátti draga það af orðum hv.þm., að ég hefði viljað fá hann settan í tukthúsið. Þetta er heilaspuni hv.þm. Mér félli það mjög illa, ef slíkt kæmi fyrir hann, margra hluta vegna. Ég álít hann ráðvandan mann, sem ekkert hafi gert viljandi bankanum til óhags. Hinsvegar get ég ekki neitað því, að ýms ummæli hv.þm., sem fallið hafa hér í þessari hv. d., sýna, að hann hefir ekki fylgzt svo vel með hag bankans sem mætti vænta af manni í hans stöðu. Hv. þm. sagði t. d. við fyrri umr. þessa máls, að bankastj. hefði átt miklu hægra og hagur bankans verið betri nú upp á síðkastið en áður, því áður hefði hún oft ekki vitað það að morgni, hvort hægt yrði að halda bankanum opnum þann daginn. Og í þeirri góðu trú, að allt væri að lagast og hagur bankans að batna virðist þessi bankastjóri hafa staðið þangað til allt í einu, að bankastj. tók eftir því, að farið var að minnka í kassanum.  Hv. 2. þm. G.-K. las hér upp skeyti, sem einn bankastjóri Íslandsbanka sendi Hambrosbanka viku áður en bankanum var lokað. Ég hefi reyndar heyrt í hv.Ed., að það hafi verið einum tveim dögum áður en bankinn lokaði. Annars skiptir þetta ekki miklu máli. Ég geri ráð fyrir, að bankastj. hafi átt að geta séð viku fram í tímann og séð þá, hvort farið var að minnka svo í kassanum, að loka yrði bankanum. Ég sagði áðan, að reikningar bankans hefðu í mörg undanfarin ár verið rangir. Ég mun víkja að því síðar. En áður en ég kem að því, verð ég að víkja nokkrum orðum að hv.þm. Dal. og því, sem hann tók úr skýrslu matsnefndar til þess að afsanna, að reikningarnir væru falsaðir. Hv. þm. las þau ummæli upp úr skýrslu bankamatsnefndarinnar, að bókfærslan í bankanum hefði verið í góðu lagi. Það er alveg rétt, en það segir ekkert um það, hvort reikningar bankans eru réttir eða rangir. Það segir það eitt, að starfsmenn bankans hafi fært bækurnar skýrt og greinilega og þeim borið samin innbyrðis. Ekkert meira. Þó vil ég benda á nokkra galla, ekki á bókfærslunni sjálfri, heldur því, hvernig lagt var fyrir starfsmenn bankans að haga henni. Það er t. d. upplýst eftir þessari sömu skýrslu, að ógreiddir vextir af ýmsum víxlum voru ekki færðir á venjulega viðskiptakontó þeirra manna, sem höfðu samþykkt víxlana, heldur á „ýmsa skuldunauta“. Einn stór skuldunautur bankans skuldar þar t. d. 40–50 þús. kr., sem eru ógreiddir vextir af víxlum. Með þessu er beinlínis reynt að fela skuld þessa mjög vafasama skuldunauts. Gengismunur er enginn reiknaður af póstsjóðsláninu danska, en hann mun nema um 820 þús. kr. Fleira mætti til tína, en þetta nægir til þess að sýna, að reikningarnir eru rangir, þótt bækur séu greinilega færðar. Og þó er hitt stórkostlegasta fölsunin, að milljónir tapaðra skulda skuli ár eftir ár taldar til eigna bankans. Í Lögbirtingablaðinu 16. jan. síðastl. er yfirlit yfir hag bankans í árslok 1929. Þar stendur, að bankinn eigi hvorki meira né minna en 5 millj. og 700 þús. kr. eigið fé. Þar af er 4½ millj. kr. hlutafé, en 1.200 þús. kr. til að mæta töpum. Þessi yfirlýsing bankastjóra Íslandsbanka var prentuð 16. jan., eða réttum hálfum mánuði áður en bankinn lokaði og Pétur Magnússon bankastjóri og Jakob Möller bankaeftirlitsmaður mátu, að bankinn ætti engan eyri til. Og bankastj., sem gaf þessa yfirlýsingu 16. jan., hefir játað, að það sé rétt, að bankinn eigi engan eyri, ekkert hlutafé og engan varasjóð þann 1. febr., hálfum mánuði eftir að þeir sögðu bankann eiga nærri 6 millj. kr. Og svo læzt hv.þm. Dal. fyllast vandlætingu yfir því, að ég skuli segja, að reikningar bankans og yfirlýsingar hafi verið rangar. Mér er þetta alveg óskiljanlegt. Hvernig er hægt að sanna mitt mál betur en með yfirlýsingu bankastjóranna 16. jan., að bankinn eigi 5,7 millj. kr., en hálfum mán. síðar er þetta allt tapað. Eða á ég að trúa því, að þeir hafi tapað 5,7 millj. kr. þennan stutta tíma? Nei, yfirlýsing bankastjóranna um hag bankans 31. des. var vitanlega röng, eintómt fals. Hv. þm. Dal. afsakaði sig með því, að það væru fleiri en bankastjórar Íslandsbanka, sem gerðu þetta. Bankastjórar Landsbankans og Privatbankans o. fl. hefðu líka gert þetta. Mér er ekki um þetta kunnugt, en þótt það væri rétt, er það engin afsökun fyrir Íslandsbankastjórana. Og það er frámunalega fávíslegt af honum að vera að ámæla okkur jafnaðarmönnum fyrir að halda því fram, að reikningarnir hafi verið rangir, þar sem það er viðurkennt beinlínis af honum sjálfum, að svo sé. Skýrsla nefndarinnar sýnir ennfremur, að í janúarmánuði var greitt út úr bankanum yfir 1 millj. kr. meira en greitt var inn í hann. Þá á að hafa farið að minnka í kassanum, eins og hv.þm. orðaði það. En hvaðan fékk þá bankinn þessa einu millj., sem hann greiddi út fram yfir það, sem greitt var inn? Það er atriði, sem vert er að athuga. Þessu er líka svarað í skýrslunni. - 28. des. síðastl. er lagt þar inn vegna bæjarsjóðs Reykjavíkur 750 þús. kr. og um svipað leyti 565 þús. kr. vegna ríkisbankans þýzka. Er það fé til tryggingar útvarpsstöðvarinnar. Þessir tveir aðiljar, bæjarsjóður Reykjavíkur og ríkisbankinn þýzki, hafa því lagt bankanum til þessa einu millj. 315 þús. kr., og þetta fé hefir fleytt Íslandsbanka frá því um áramót og þangað til hann lokaði. Mig undrar það, ef bankastjórar Íslandsbanka hafa tekið við þessari einu millj. og 315 þús. í fullkomlega góðri trú á það, að þeir gætu skilað því aftur hvenær sem þess væri krafizt, nema þeir hafi séð skemur fram í tímann en gera verður ráð fyrir um menn í slíkri stöðu, sem þeir eru, og vitað minna um hag bankans en þeim var skylt. Hv. 2. þm. G.-K. stóð hér upp og vitnaði. Kvaðst hann fyrir sitt leyti vera þess fullviss, að ríkissjóður tapaði engu af þessum 3 millj., sem hann á að leggja fram til Íslandsbanka, áður Útvegsbankinn tekur við búi hans. Þetta er fullyrðing, sem ekki er hægt að setja annað á móti en aðra fullyrðingu. Ég er þess fullviss, að fyrst a. m. k. kostar þetta ríkissjóð 360 þús. kr. árlega greiðslu til vaxta og afborgana. Fyrsta árið a. m. k. fær ríkissjóður engan eyri upp í þetta. Ég skal ekkert um það segja, hversu langt eða skammt verður þangað til ríkissjóður fær eitthvað upp í þessar 3 millj. En ef miðað er við afkomu bankanna hingað til, er full ástæða til að ætla, að þess verði æðilangt að bíða. Græðist bankanum fé, veitir áreiðanlega ekki af að leggja það í varasjóð hans fyrst um sinn og til aukningar starfsfé hans. Slíkt ber að meta meir en að greiða arð af hlutabréfunum. Þá brá hv. 2. þm. G.-K. sér í biðilsbuxurnar og talaði utan að því, hvort við jafnaðarmenn vildum ekki vera svo elskulegir við Íhaldsflokkinn að flytja vantraust á núv. stj. Ef hv.þm. langar til að vita þetta, getur hans flokkur flutt vantraust á hæstv. stj. og skal ég þá svara þessari málaleitun hans á viðeigandi hátt, þ. e. með atkv. mínu um vantrauststill.

Er hann að tala við mig?

. Það er misskilingur hjá hv.þm., að það séum við jafnaðarmenn, sem höldum lífinu í hæstv. stj. Við erum algerlega hlutlausir, eins og við höfum margsinnis lýst yfir.

Heyr á endemi!

. Hjálparhellur núv. hæstv. stj. eru þeir þm. Íhaldsflokksins, sem um eitt skeið fóru með völdin í þessu, landi. Það eru verknaðarsyndir þeirra og vanrækslusyndir, sem valda því, að Framsókn fer nú með völdin. Það er minningin um afglöp og ósvinnu Íhaldsins. sem heldur lífinu í núv. stj.

Gunnar Sigurðsson Ég get verið hæstv. fjmrh. þakklátur fyrir það, að hann hefir tekið eftir því, að þessi banki, sem væntanlega verður stofnaður, mundi þurfa rekstrarfé. Hann skilur þetta alveg rétt. Þessi 2½ millj. hrekkur mjög skammt. Ef bankinn á að vera bæði verzlunar- og útvegsbanki, þarf hann mikið rekstrarfé og fjármálastj. verður að hafa það hugfast að fá sem allra bezt kjör erlendis. Ég er alveg viss um, að þessar 12 millj., sem gert er ráð fyrir að taka að láni, hrökkva skammt til veðdeildar Búnaðarbankans, útvarps og fleira. Ég minntist nokkuð á vexti í fyrri ræðu minni. Nú vil ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hvort hann líti ekki svo á, að þegar maður er búinn að fá svo sterkan banka sem þennan, sé kominn tími til að lækka vextina. Þetta var mjög erfitt fyrir Íslandsbanka áður, en ætti að vera hægt nú. Hæstv. stj. getur nú ráðið þessu, þar sem Landsbankinn er ríkiseign. Ég ætla ekki að fara að svara hv.þm. Ísaf. Það stendur öðrum nær. Þó þótti mér það einkennileg skoðun hjá honum, að telja það fé, sem einstaklingar og ríkið leggja í þessa stofnun, hálfgert tapað. En ég er viss um, að ekkert hlutafé er tryggara en hlutafé í þessum banka. Úr því hér er farið að taka upp góðlátlega rabb um ýmsa hluti, get ég ekki komizt hjá því að svara hv. 2, þm. G.-K. nokkrum orðum. Ég skrifaði það orðrétt eftir hv.þm., þegar hann sagði: „Það er enginn, hvorki ég eða aðrir, sem kenna bankastjórum Íslandsbanka þessi töp“. - Ég vil þessum mönnum ekkert illt, en mér þykir mikið, ef þetta er ekki rangt. Ég og fleiri hafa tekið eftir því, að það, sem mestu tjóni hefir valdið, er það, hversu lítinn mun bankinn gerir á fasteignalánstrausti og persónulánstrausti. Það er mikill munur að lána gegn 1. veðrétti í eignum Kveldúlfs eða gegn persónulegri ábyrgð hv. 2. þm. G.-K., þótt hann gæti það sem slíkur.

Heyr!

. Á þessu hefir bankinn tapað mestu. Þetta vona ég, að nýju bankastjórarnir hafi hugfast. Það er einn reginmunur að lána gegn 2. veðrétti í fasteign eða gegn persónulegri ábyrgð, hvað þá ef það er 1. veðréttur. Fasteignamat húsa í Reykjavík er um 90 millj. kr. Án þess að óska eftir því, að þessi eign væri öll veðsett, vil ég þó benda á það, hversu mikil trygging er í þessari eign. Og menn hafa tapað milljónum króna á því að lána á nöfn, en ekki gegn veði. Ég get að nokkru leyti verið sammála hv.þm. Ísaf., að ég tel það afsökun bankastjóranna, að þeir hafi litið of björtum augum á hag bankans. Eftir mati þeirra á bankanum stóðu hlutabréfin í 92% nafnverðs, en síðar kom það í ljós, að þau voru einskis virði. Þeir hafa svo verið ógætnir með reikningana, svo ég noti ekki stærri orð. Þeir gátu ekki afskrifað töpin, af því bankinn stóð öðruvísi en þeir vildu vera láta. Þetta er þeirra stærsta afsökun. Úr því að ég minntist á ræðu hv. 2. þm. G.-K., ætla ég aðeins að leiðrétta það ómerkilega atriði hjá hv.þm., að það voru aðeins 3 af sexmenningunum, en ekki þeir allir, eins og hv.þm. sagði, sem fluttu þetta frv. Ég vissi um undirbúning þess, en átti þar engan þátt í og hefði aldrei greitt því atkv. eins og það var. Það hefði verið vanvirða að stofna slíkan banka og hann hefði ekkert innstæðusparifé fengið. En nú álít ég, að málið sé komið á svo góðan rekspöl, að óhætt sé að fylgja því.

Frsm. minni hl. (Héðinn Valdimarsson) Ég held fast við það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að enginn einasti þm. mundi vera ánægður með þetta frv.

Ekki að öllu leyti

. Þótt mikill meiri hl. muni greiða því atkv., er ég viss um, að enginn er ánægður með það. Annars ætlaði ég að snúa mér að hv. 2. þm. G.-K. og þeim orðum, sem hann vék að mér. Því, sem hv.þm. sagði um afstöðu hæstv. stj. til þessa máls, er fyrst og fremst hennar að svara. Hv. þm. var hér að tala fyrir Alþingistíðindin um það, að stj. hefði snúizt á málstað Sjálfstæðisflokksins. Þetta er ekki rétt. Það mætti alveg eins segja, að Sjálfstæðisflokkurinn hefði snúizt á málstað stj. Það eru einstakir menn úr Framsóknarflokknum, sem koma þessu á með aðstoð Sjálfstæðismanna, réttnefndra Íhaldsmanna. Þá vildi hv.þm. afsaka villandi upplýsingar, sem bankastjórarnir höfðu gefið um hag bankans áður en bankanum var lokað, t. d. svörin við skeytinu frá Hambrosbanka til Eggerts Claessens bankastjóra. Enginn maður, sem les þetta skeyti og svar Eggerts Claessens bankastjóra, getur sagt, að það sé nokkurt svar. Í skeytinu frá Hambro er sagt, að það gangi óhagstæður orðrómur um bankann og hann álíti, að hlutabréfafallið í Danmörku stafi af því. Beðið um opinber mótmæli. - Eggert Claessen svarar aðeins, að slík hækkun og lækkun verðbréfanna sé algeng, svo ekkert sé við það að athuga. Hann svaraði ekki því, sem mörg hundruð manna vissu, að Íslandsbanki var valtur og reikningarnir rangir um mörg ár. Ég er viss um, að hv. 2. þm. G.-K. hefir lengi vitað, að bankinn var valtur. Hvernig stendur þá á því, að bankastj. Ísl.banka skýra ekki einum stærsta lánardrottni sínum frá þessu, þegar þeir eru spurðir í trúnaði? Ég álít það meira en vítavert, saknæmt. Bankastjórinn gat a. m. k. viðurkennt, að bankinn ætti við örðugleika að stríða, sem gætu leitt til lokunar, ekki sízt þar sem menn vissu, að bankinn hafði ekki greitt dollaravíxilinn mikla, þó komið væri þrjá mánuði fram yfir gjalddaga. Slíkt er ekki talin skilvísi þegar einstaklingar eiga í hlut, hvað þá ef það eru bankar, sem eiga að vera fyrirmynd almennings í peningaviðskiptum. En enginn fékk að vita sannleikann, fyrr en búið var að loka. Og hv. 3. landsk., bankaráðsmaður Íslandsbanka, hefir sagt það blátt áfram í Ed., að undir svona kringumstæðum mætti ekki segja sannleikann fyrr en búið væri að loka. Þannig er „mórall“ þessara manna. Svo er annað atriði, sem er vítavert, ef satt er, og sem mér þykir undarlegt, ef ekki varðar við lög. Á ég þar við það, sem fullyrt er, að Íslandsbanki hafi látið veð Landsbankans „rýrna“ um 100 þús. kr. Ef þetta er ekki rétt, þá gefst nú hv.þm. Dal. tækifæri til að mótmæla því. Og fleiri atriði viðvíkjandi stjórn bankans þarf að athuga. Hafi bankastjórarnir eitthvað sér til afsökunar, væri það mjög æskilegt, að það gæti komið fram. En hafi þeir engar ókunnar afsakanir á stj. sinni, eiga þeir að sæta ábyrgð gerða sinna. Það er ekki nóg að leggja bankann niður. Það þarf líka að gera hreint fyrir um hag hans allan og stjórn á undanförnum árum. Það er áreiðanlega heppilegast fyrir alla hlutaðeigendur og nauðsynlegt til að girða fyrir mistök og óstjórn framvegis á peningastofunum í landinu. Mér þótti það fremur ótrúlegt, sem hv. 2. þm. G.-K. sagði, að margir mundu taka undir þau ummæli hans, að rétt væri að hafa sömu bankastjórana áfram. Lánardrottnar bankans erlendis eru sjálfsagt ekki á sömu skoðun og hann um það atriði. Ég held, að það mundi eyðileggja með öllu lánstraust bankans og landsins erlendis, ef bankastjórar Íslandsbanka yrðu látnir taka við stjórn hins nýja banka. Þá var sami hv.þm. að tala um, að Útvegsbankinn nýi sé ekki nema smábanki. Jæja, talsverður munur er nú á honum, með 1½ millj. kr. nýja hlutafénu frá ríkissjóði, auk aukningar hlutafjárins frá lánardrottnum, er nemur 6 millj. króna, og Íslandsbanka, sem á 3 millj. kr. minna en ekki neitt hlutafé. Og við Íslendingar erum nú ekki ennþá orðnir svo stórir, að 2½ millj. kr. sé ekki talsvert mikið fé á okkar vísu. A. m. k. eru þær stórfé miðaðar við þær 650 þús. kr., sem hv.þm. Dal. hélt fram, að hefðu getað bjargað Íslandsbanka. Hv. þm. (ÓTh) gladdist yfir því, að í raun og veru væri nú verið að fallast á frv. hans og hv. 1. þm. Skagf. En ég sé nú ekki margt sameiginlegt með frv. því, sem hér liggur fyrir, og frv. þeirra. Í þeirra frv. er ekki gert ráð fyrir, að þeir, sem eiga inni í bankanum, leggi neitt af mörkum til að endurreisa hann. Þar er aðeins gert ráð fyrir, að einhverjir samningar séu gerðir við lánardrottna bankans erlendis, og síðan tæki ríkissjóður ábyrgð á öllu saman, ekki aðeins siðferðislega, heldur líka lagalega. Svo gerir það ráð fyrir, að fram fari mat á hlutabréfum bankans, og kem ég þá að ummælum hv. 2. þm. G.-K. um mat þetta. Það er sama, hvernig hann reynir að fegra það, og þó hann segist hafa viljað láta matið sýna, að hlutabréfin væru orðin verðlaus. Það vita allir, að íhaldsmenn hafa haldið fram og halda enn fram rétti hinna útlendu og innlendu hlutafjáreigenda. Þess vegna vildu þeir tryggja sjálfum sér rétt til að skipa 2 menn af 5 í matsnefndina og láta svo mann úr miðstjórn síns eigin flokks vera sjálfkjörinn oddamann í henni. Hann afsakar þetta með því, að sá maður, Jakob Möller bankaeftirlitsmaður, hafi áður verið búinn að lýsa því yfir, að hann áliti hlutafé bankans allt tapað. En þessi sami maður hefir áður framkvæmt mörg möt, og þau hafa getað færzt til á ýmsa vegu og ekkert þeirra þó staðizt rétt yfirmöt. Og ég sé enga ástæðu til að treysta honum til að gera nýtt mat, sem ábyggilegra reyndist en þau fyrri, allra sízt þegar það átti að vera síðasta mat, sem ekki var hægt að búast við neinni endurskoðun á. Hv. þm. sagði, að þó bankinn hefði verið gerður upp, myndu menn ekki hafa séð annað fært en láta ríkissjóð og Landsbankann gefa eftir veð sitt í Íslandsbanka. En ég vil benda honum á, að það er ekki einu sinni í frv., sem nú liggur fyrir, gert ráð fyrir, að Landsbankinn veiti bankanum neinn stuðning. Og allir vita, hvernig skuld Íslandsbanka við ríkissjóð er til komin, að bankinn fékk hluta af enska láninu til að borga með gamlar skuldir. Er því ekki nema eðlilegt, þó hún sé vel tryggð. Ég skili ekki, að afsakanlegt hefði verið að kasta burtu þessum tryggingum hins opinbera fyrir lánum, sem veitt voru bankanum eftir að hann hefði átt að vera tekinn til gjaldþrotaskipta. Yfirleitt sýnist ekki vel skiljanleg afstaða íhaldsmanna til þessa máls; að þeir skuli nú vilja, eftir alla baráttu gegn því, að ábyrgð væri tekin á þjóðbankanum, að tekin verði ótakmörkuð ábyrgð á Íslandsbanka, sem er einkafyrirtæki, þó hið opinbera skipi nokkra menn í stjórn hans. Hv. þm. sagði, að hlutafé Íslandsbanka væri erlent fé, sem hingað hefði leitað í góðri trú, og það ætti sama rétt á sér og annað fé. Þetta er nokkurnveginn rétt, þó nú sé 1/3 af hlutafénu íslenzk eign. En það getur aldrei komið til mála að gera bankahlutafénu hærra undir höfði en öðru fé. Það er svo sem ekkert nýtt, þó erlent fé tapist hér eða annarsstaðar. Til dæmis má benda á, að selstöðuverzlanirnar hafa margar tapað hér miklu fé, og t. d. Milljónafélagið forðum. Það er ómögulegt að koma í veg fyrir slíkt, eða á kannske ríkissjóður að borga öll töp, sem útlent fjármagn verður fyrir hér á landi, til þess að vernda lánstraustið? Nei, þá væri áreiðanlega snúið inn á ranga braut. Um það, sem hv.þm. var að tala um viðvíkjandi vantrausti á stj., get ég sagt það sama og hv.þm. Ísaf. Við erum yfirleitt ekki fylgjandi stj., þó við höfum verið hlutlausir í hennar garð það sem af er, og framkomu hennar í ýmsum málum teljum við ekki verjandi. En hvort við höldum hlutleysinu áfram, getur hann sjálfur reynt, eins og honum var bent á, með því að bera fram vantraustsyfirlýsingu á stj. Hv. þm. V.-Ísf. minntist nokkuð á sendiherrann. Lækkaði hann nú seglin og kannaðist við, að Sveinn Björnsson hefði ekki komið fram við samningatilraunir fyrir Íslandsbanka sem sendiherra Íslands eða eftir skipun stj., heldur hefði hún aðeins leyft honum að vinna að þeim sem „privat“-maður. Hann þóttist ekki sjá mikinn mun á því, hvort Sveinn Björnsson ynni sem sendiherra eða bara sem Sveinn Björnsson. En auðvitað hefir hann meira vald, þegar hann kemur fram fyrir hönd stj. heldur en sem „privat“maður. Hygg ég það komi á daginn, að allt þetta sendiherrabrölt, sem átti að vera til að undirbúa endurreisn bankans, verði ekki til annars en stórspilla fyrir málinu. Án „privat“-milligöngu Sveins Björnssonar, hv.þm. V.-Ísf. og hv. 3. landsk. væri málið nú komið í góða höfn. Einstakir bankaráðsmenn hafa látið bjóða hvert boðið öðru betra, og þannig veikt hinn íslenzka málstað gagnvart hinum erlendu lánardrottnum. Hefði eflaust verið betra, að stj. hefði sjálf staðið fyrir öllum samningum þessu máli viðkomandi. Vil ég endurtaka þá ósk, að hæstv.forsrh. sjái um, að öll símskeyti, sem farið hafa á milli sendiherrans og stj. eða bankaráðsmannanna út af bankamálinu, verði birt opinberlega. Hv. þm. V.-Ísf. minntist á; að hann hefði verið á móti vinnudómi, varalögreglu o. fl. slíkum áhugamálum íhaldsins, og á hann auðvitað þakkir skilið fyrir það. En þá var ekki annað eins fjárhagsmál um að ræða eins og nú. Þá lá ekki á honum slíkur þungi og aðrar eins tilraunir af hálfu íhaldsmanna til að draga hann í sinn dilk eins og nú. Það, sem við Alþýðuflokksmennirnir höfum alltaf barizt fyrir í þessu máli, er það, að sæmilegur grundvöllur fáist fyrir tryggri peningastofnun handa sjávarútveginum, og að tap ríkissjóðs og þjóðarinnar vegna hruns Íslandsbanka verði ekki þungbærara heldur en nauðsyn krefur. Þetta virðist nú ekki ætla að takast að öllu leyti. Þó er nú gert ráð fyrir að koma á fót sterkum banka, og er það mjög gleðilegt. En við jafnaðarmenn getum ekki fallizt á, að sá nýi banki taki við búi Íslandsbanka og öllu tapinu, sem á því hvílir. En til þess að Framsóknarflokknum gefist tækifæri til að samþykkja brtt.hv.þm. V.-Húnv., sem er til mikilla bóta, án þess að það verði frv. að falli, vil ég bjóða honum fyrir hönd okkar Alþýðuflokksfulltrúanna, að við greiðum atkv. með því, að frv., sem nú liggur fyrir, verði að lögum, ef þeir samþykkja brtt.hv.þm. V.-Húnv. við það. Við erum 3 hér og 2 í Ed., svo þess er enn kostur að lækka tap ríkissjóðs til muna, ef Framsóknarflokkurinn er einhuga um það. Hlutafé til Útvegsbankans hlýtur að fást eins fyrir það, þó þessi breyt. verði samþ. á frv., því loforð um að leggja það fram hafa vist ekki verið öðrum skilyrðum bundin en að ríkissjóður legði fram 3 millj. á móti. Sú 1½ millj., sem ríkið leggur í Útvegsbankann, er því nýtt fé, sem ekki er bundið af þeim loforðum til að taka þátt í tapi Íslandsbanka. Ef maður gerði ráð fyrir, að það yrði 10% arður af hlutafé bankans, ef hann þyrfti ekki að leggja neitt til að afskrifa gömlu töpin, þá yrðu það um 600 þús. krónur á ári, sem eftir brtt. rynnu til að borga tapið á Íslandsbanka. Greiddist það þá að fullu á 5–6 árum, og væri það góð niðurstaða. Á sama tíma fengi ríkissjóður 750–900 þús. kr. í arð af þeirri 1½ millj., sem hann leggur fram sem hlutafé í Útvegsbankann. Það munaði því talsvert miklu fyrir ríkissjóð, ef þessi brtt. væri samþ., og væri málinu þó engu verr fyrir komið. Ég skýt þessu nú til framsóknarmanna, og er það á þeirra ábyrgð, hvort þeir ganga að því eða ekki.

Ólafur Thors Ég er nú líklega búinn að halda einar 20 ræður í allt um þetta mál, og er því orðinn hálfþreyttur á að tala um það. Ég mun því ekki svara miklu að þessu sinni. Það yrði ekki til annars en að endurtaka eitthvað af því, sem ég hefi áður sagt. Hv. 2. þm. Reykv. var að reyna að telja mönnum trú um, að það væri eitthvað allt annað í því frv., sem nú liggur fyrir, heldur en í því frv., sem við hv. 1. þm. Skagf. lögðum fyrir þessa hv.þd., og annað heldur en það, sem var í frv. hv.þm. V.-Ísf. En það er nú ekki annað en misheppnuð tilraun til að skjóta skildi fyrir hæstv. stj. Það er ekki nema eitt, sem frá upphafi hefir verið barizt um í þessu máli, og það er: eigum við að standa við skuldbindingar Íslandsbanka eða ekki? Frá byrjun hafa sjálfstæðismenn haldið fram, að það ætti að standa við þær, því með því einu móti væri bjargað lánstrausti landsins, og um leið eignum 10 þús. sparifjáreigenda. Og við tókum strax fram, að við værum tilbúnir að berjast með hverjum sem væri og hvaða heppileg leið, sem farin væri, til að ná þessu takmarki. Í frv., sem nú liggur fyrir, er einmitt þetta aðalatriði, að standa við skuldbindingar bankans; viðbótunum við aðalefni þess, eins og t. d. því, að bankinn á framvegis að heita Útvegsbanki, hefi ég ekkert á móti. Þær skipta ekki svo miklu máli. Það er alveg tilgangslaust fyrir hv. 2. þm. Reykv. að vera að skjóta skildi fyrir sína kæru stj. í þessu máli; hún hefir nú snúið frá villu síns vegar og inn á okkar sjálfstæðismanna sannleiksbraut, og veri hún velkomin. Ég nenni ekki að vera að þrátta við hv.þm. um, hvort Eggert Claessen hafi komið sviksamlega fram gagnvart Hambrosbanka. Ég las skeytin upp, þau verða skjalfest í Alþt. og þau tala sínu máli. Hv. þm. sagði, að bankastjórarnir hefðu átt að vita með viku fyrirvara, að bankinn mundi þurfa að loka. En ég get fullyrt, að viku áður en bankinn lokaði stóð hann ekkert verr heldur en hann oft hafði gert á síðustu tíu árum. Þó ekki sé hægt að sýna það með ótvíræðum tölum, hafa þyngstu áföll Íslandsbanka orðið af afleiðingum ófriðarins. Af sömu ástæðu hafa bankar annarsstaðar tapað, og hliðstæðu tapi varð Landsbankinn fyrir hér. En síðan 1920 hefir Íslandsbanki heldur verið að bæta hag sinn. Hvort banki er valtur eða ekki má alltaf deila um. Var t. d. Landsbankinn valtur í hitteðfyrra, þegar hann vantaði 6 millj. til að eiga fyrir skuldum? Reynslan sýndi, að hann hafi ekki verið sérstaklega valtur. Enda er það svo, ekki sízt hér á landi, að á fleiru veitur um traustan grundvöll banka en því, hvort hann skuldar fleiri eða færri millj., t. d. hvort valdhafarnir eru honum velviljaðir og hvort nokkur órói verður um hann meðal almennings. Ef órói skapast um banka, er hann valtur meðan á honum stendur, en hvort slíkur órói verður bankanum að falli, er aldrei hægt að fullyrða neitt um fyrirfram. Hv. þm. heldur enn fram, að mat á hlutabréfum Íslandsbanka eftir okkar till. hefði ekki orðið þannig, að hann hefði getað sætt sig við það. En nú áttu hans flokkar að ráða 2 mönnum í n., sá þriðji átti að vera bankaeftirlitsmaðurinn, sem búinn var að lýsa því yfir, að bankinn eigi varla fyrir skuldum, þ. e. a. s., að hlutaféð sé tapað. Er nú líklegt, að eftirlitsmaðurinn telji hlutabréfin meira virði eftir að búið er að loka bankanum? Býst hv.þm. við, að t. d. Stefán Jóhann mundi breyta sínu mati? - Nei. Ég ætla þá að víkja að ræðu hv.þm. Ísaf. Hann sagði, að þar sem hann væri í fjvn., væri sér vel kunnugt um þá örðugleika, að láta tekjur ríkissjóðs hrökkva fyrir gjöldunum. Ég leyfi mér að leiða athygli þessa hv. fjármálaspekings að því, að á árinu 1929 urðu tekjur ríkissjóðs 5 millj. umfram áætlun, og skal mig því ekki kynja, þó að hv.þm. kikni undir því að bæta 360 þús. á gjaldamegin. En það er bara rugl, að um 360 þús. króna aukinn útgjaldabagga sé að ræða. Í fyrsta lagi er ekkert viðurkennt um það, hvað tap bankans er mikið. Ef tapið er ekkert, því má þá ekki ætla ríkissjóði fulla vexti af sínu framlagi? Ef tapið er 1½ millj., því á þá að afskrifa allt á fyrsta árinu? Ef fjárhagur ríkisins stendur höllum fæti, er ekkert hægara en að deila tapinu niður á mörg ár og láta arðinn ganga til þess að greiða ríkissjóði a. m. k. nokkurn arð af sínu fé. Hv. þm. hlýtur að sjá, að þetta er vel hægt. Annars þarf ég að leita í blaði hv.þm. að ummælum hans. Ég hefi reynslu fyrir því, að betra er að eiga við það, sem skjalfest er eftir hann, en það, sem hann segir hér í þingsalnum. Hv. þm. sagði, að ég hefði brugðið mér í biðilsbuxurnar og biðlað til jafnaðarmanna um að vera mér nú hjálplegir til að fella stj. Þetta gerði ég ekki. Ég las aðeins upp ummæli hv.þm. Ísaf. úr hans eigin blaði, Alþýðublaðinu, og spurði hv.þm., hvort hann ætlaði að standa við þau. Þau voru skrifuð, þegar þeir þremenningarnir báru fram frv. sitt, sem í aðalatriðunum var eins og frv. stj. Nú er stj. farin að berjast fyrir því sama, sem hún mátti þá ekki heyra nefnt. Þá sagði hv.þm.: „Hvað gerir Framsókn? Klofnar hún í þessu máli? Málinu, sem ráðherrarnir hafa kallað stærsta mál þingsins? Eða lætur meiri hluti flokksins undan minni hlutanum? Og ef svo er ekki, hvað gera þá þessir „Framsóknar“menn? Greiða þeir atkvæði með vantraustsyfirlýsingu á „Framsóknar“stjórnina; ef íhaldsmenn bera slíka tillögu fram?“ Í tilefni af þessum orðum hv.þm. spurði ég hann, hvað jafnaðarmenn ætluðu nú að gera? Nú eru þeir komnir í sömu aðstöðu gagnvart stj. og þremenningarnir um daginn. Ætla þeir að fella stj.? Ætla þeir að segja: „Stjórnin hefir svikið okkur í máli málanna og við þolum henni það ekki“, eða ætla þeir að sitja áfram við jötuna? Það væri að vísu mannlegt, en ekki mikilmannlegt. Ég skal játa, að þetta var fremur einfeldnislega spurt, því að þeir hafa aldrei komið fram sem mikilmenni hér á Alþingi, hv.þm. og samherjar hans. „Vér brosum“, eins og þar stendur, þegar hv.þm. fór að lýsa yfir því, að sócíalistar væru hlutlausir gagnvart ríkisstj. Hann sagði: „Það erum ekki við, sem styðjum stjórnina, heldur fyrrverandi valdhafar í landinu“. Guð hjálpi mér! Nú þykir mér skörin færast upp í bekkinn! Hv. þm. segir sem sé, að hæstv.dómsmrh. lifi á syndum annara. Ég verð að segja, að ef hægt er að lifa á syndum, þá tel ég hæstv. ráðh., og einkum hæstv.dómsmrh., vera ríkustu mennina á landinu, og ég neita því, að taka þá á fátækraframfæri hjá Sjálfstæðisflokknum. - Nei, jafnaðarmenn eru ekki hlutlausir í neinum skilningi. Þeir hafa fengið sinn fulla hlut.

Bjarni Ásgeirsson Áður en umr. fjara út, vildi ég minnast á eitt atriði, sem hefir verið dregið inn í umr., þó að það sé óviðkomandi kjarna þessa máls. Ég ætla ekki að víkja að frv., sem við 3 framsóknarmenn höfum borið hér fram, því að hv.þm. V.-Ísf. hefir gert það svo vel, að ekki stendur steinn yfir steini af árásum andstæðinga okkar. Hv. þm. Ísaf. kom fram sem forsvarsmaður nýju hluthafanna í Íslandsbanka. Hann vorkenndi þeim og vildi rétta hlut þeirra. En ég er ekki viss um, að sú umönnun verði vel þegin. Ég býst við, að þeir, sem hafa lofað að leggja fram fé, hafi gert það upp við sig, hverju þeir hættu með því. En allt þetta skraf hv.þm. um ástæður þessara manna hnígur að því að mæla gegn þeirri till., sem hv. 2. þm. Reykv. talaði fyrir, og gerir hlut þeirra enn þyngri en hann er þegar orðinn. Hv. þm. var að svara hv.þm. V.-Ísf., þegar hann sagði, að hver fengi sitt og að það væri gert á kostnað ríkissjóðs. Ég neita því ekki, að ríkissjóður leggur nokkuð í sölurnar. En ég vil halda því fram, að það, sem ríkissjóður leggur til samkv. frv. okkar, er minna en hann hefði orðið að gera, ef bankinn hefði verið tekinn til skiptameðferðar. Það er mikill munur á því tvennu, að hver fái sitt á kostnað ríkissjóðs, eða að allir tapi miklu, með miklum kostnaði fyrir ríkissjóð. Hv. þm. Ísaf. kallaði hv.þm. V.-Ísf. flugumann og sagði, að fyrir afskipti hans væri verið að kasta millj. krónum í sjóinn. „Ómerk eru ómagaorðin“. Ég legg það óhræddur undir dóm þjóðarinnar, hvor hafi orðið til meira gagns í þessu máli, hv.þm. Ísaf. eða hv.þm. V.-Ísf. Ef afskipti hv.þm. V.-Ísf. hafa kostað 1 millj., þá hefðu afskipti hv.þm. Ísaf. kostað 10 millj., ef eftir tillögum hans hefði verið farið. Ég stóð annars upp aðallega út af því, sem nábúar mínir til beggja handa hafa verið að tala um, nefnilega hvernig fari nú fyrir vesalings Framsóknarflokknum. Ég vil biðja þessa hv.þm. að gera heldur hreint fyrir sínum eigin dyrum. Við munum vissulega aldrei leita til þeirra með okkar innanflokksmál. A. m. k. ætti hv. 2. þm. Reykv. ekki að bæta á sig áhyggjum út af vandamálum Framsóknar. Hann ætti sjálfur að hafa nægar áhyggjur út af ástandinu í sínum eigin flokki, þar sem allt er klofið, langsum og þversum frá vinstri til hægri. Og mér er sagt, að þar sé hv.þm. ekki kallaður „litla íhaldið“ heldur „stóra íhaldið“, og það með réttu. Þegar Framsókn hirti þennan þm. og samherja hans upp af götu sinni, voru þeir ekki annað en munaðarlausir og umkomulausir pólitískir vergangsmenn. Það var Framsókn, sem setti þá til embætta og valda og virðinga, í þeirri von, að takast mætti að auka manndóm þeirra og glæða ábyrgðartilfinningu þeirra, en ég er hræddur um, að það ætli allt að mislukkast. Og nú þykir mér skörin færast upp í bekkinn, þegar þeir ætla að fara að skipa stj. fyrir um það, hvað hún skuli segja og gera við samflokksmenn sína. Það minnir mig á gamlan málshátt, sem hljóðar svona: „Naar Skarn kommer til Ære, ved det ikke hvordan det skal være“. Ég vona, að hv.þm. meti þetta gullkorn ekki síður; þó að það sé danskt.

Sigurður Eggerz Ég ætla að svara með nokkrum orðum aths., sem komið hafa fram í garð bankans. En áður en ég geri það, vil ég minnast á það atriði í ræðu hv.þm. Ísaf., þegar hann talaði um það sem fjvnm., hversu þungar byrðar það væru fyrir ríkissjóð, ef bankanum yrði lagt fé, hve mikið vaxtabyrðin yrði aukin. Ef hv.þm. hefði litið á hina hliðina og athugað, hversu mikið það getur dregið úr framleiðslu landsins, ef bankinn verður stöðvaður, býst ég við, að honum hefði þótt ríkissjóðstekjurnar minnka allmikið meira en svarar útgjaldaaukanum af vaxtabyrðinni. Framleiðslan getur minnkað svo milljónum skiptir á fyrstu árunum eftir stöðvun bankans. Það er hin mesta skammsýni að láta sér detta í hug, að vextir þeir, er hv.þm. minntist á, vegi nokkuð á móti því tjóni, sem af því hlýzt, ef bankinn verður ekki endurreistur. Og hér kemur annað atriði til greina, nefnilega aðstaða þeirra, sem unnið hafa að því að útvega hlutafé í hinn fyrirhugaða nýja banka. Megnið af því hlutafé er framlag frá sparisjóðseigendum, og þeir hafa ekki einungis lagt það fram til að bjarga sínu eigin fé, heldur líka af því, að þeir hafa séð, hvílík ógæfa það yrði fyrir land og þjóð, ef bankinn yrði stöðvaður. Þessir menn eiga sannarlega miklar þakkir skilið fyrir það, að framlag þeirra er ein af höfuðástæðunum fyrir því, að hægt verður að endurreisa bankann. Það kom illa við hv.þm. Ísaf., að ég minntist á þá fátæku og hversu ráð jafnaðarmannaleiðtoganna væru köld í þeirra garð, þar sem þeir leggja svo mikla áherzlu á að drepa bankann. Hv. þm. sagði, að mér færist ekki að tala djarft um þetta, mér væri nær að vera ekki að lokka inn sparisjóðsfé með háum vöxtum. Ég neita því, að bankastj. hafi nokkurntíma gert tilraun til að lokka inn sparisjóðsfé. Þetta, sem bæjarsjóður lagði inn í bankann, var sagt í skýrslunni, að hefðu verið 750 þús. Það er rétt, að þessi upphæð kom inn í bankann, en bæjarsjóður var áður búinn að fá yfirdrátt á hlaupareikning, sem nam 268 þús. og var samtímis borgað út. Ennfremur voru borgaðar út 2 upphæðir, sem námu 70–80 þús., og þetta fé var með sömu kjörum og fé á innlánsskírteini, enda sögðum við, að við tækjum ekki við því, nema það væri látið standa ákveðinn tíma inni í bankanum. Hv. þm. hneykslaðist mjög á þeim ummælum, sem ég hefi einu sinni haft, að á fyrri tímabilum hafi stundum verið svo ástatt í bankanum, að bankastj. hafi ekki vitað á morgnana, hvort hún gæti annað greiðslum dagsins. En þetta er hreinn og beinn sannleikur. Það hefir ekki alltaf verið tekið út með sitjandi sælunni að vera bankastjóri í Íslandsbanka. En sannleikurinn er sá, að bankinn gat unnið áfram þrátt fyrir allt, og hefði enn getað það, ef hann hefði fengið sjálfsagðan stuðning. Ég hefi áður rakið aðdragandann að stöðvun bankans og ætla ekki að endurtaka hann hér. Aðeins vil ég enn einu sinni benda á það, að óróinn um bankann skapaðist ekki fyrr en á seinustu stundu, og bankastjórarnir trúðu því fram til seinustu stundar, að bankinn mundi fá stuðning. Bankinn átti heimtingu á að fá endurkeypta víxla af Landsbankanum vegna inndráttarins fyrir 625 þús. kr. Þessu neitaði Landsbankinn. Og þessi neitun var aðalorsökin til stöðvunarinnar. Ég hefi skýrt frá því, að 1926 komst bankinn fram úr vandræðunum, sem hann þá var í, er hann fékk eina millj. frá Landsbankanum, og því skyldu þá ekki 625 þúsundirnar hafa dugað nú? Að gera þá kröfu, að bankinn neiti að taka við sparisjóðsfé, nær engri átt; það væri sama og að loka bankanum. Sú krafa felur í sér svo mikið ofsóknaræði, að ég get ekki tekið hana alvarlega. Hv. þm. gat ekki hrakið það, sem stóð í skjölum matsnefndar, að bókhald allt hafi verið í góðu lagi í bankanum. Hann vildi þá dvelja við það, að ógreiddir vextir af kontó hafi verið færðir á ýmsa liði. En þessu var matsnefndinni skýrt frá, og hvernig á því stóð. Í öðru lagi tilnefndi hv.þm. gengismuninn á dönskum og íslenzkum krónum. Ég hefi margsinnis gert grein fyrir þessu. Þetta var póstfé, sem eftir samþykki dönsku ríkisstj. var lagt inn í Íslandsbanka. Þá var enginn munur á danskri og íslenzkri krónu. Svo kom gengismunurinn og Danir heimtuðu greiðslu á skuldinni í dönskum krónum. En samningar tókust á þann hátt, að danskar krónur voru viðurkenndar í orði, en lánskjörin voru að öðru leyti svo góð, að fyrir oss voru þetta raunverulega íslenzkar krónur, og vísa ég til samninga um þetta atriði. Þá var hv.þm. að tala um þessar 5.700 þús. Hjá nefndinni eru tilfærðar 9.328.033, -2 kr. í tap. Svo eru dregnar frá eignir bankans og hlutafé, 4.500 þús. kr., það sem lagt er til hliðar fyrir tapi, 853.088,18 kr. og ágóði ársins 1929, sem er 441.870,82 kr. Sjálfri matsnefndinni þykir rétt að setja þetta svona upp, enda bera reikningar bankans þetta með sér. Í þeim var mat bankaeftirlitsmannsins lagt til grundvallar. Það, sem ég sagði um þetta atriði, er það, að það mundi erfitt að finna nokkurn bankareikning, sem gerður væri þannig upp, að hann mundi svara til mats, sem gert er á einhverju augnabliki. Enda er það rétt, sem ég hefi skýrt frá, að ef farið væri að athuga þjóðbankann, þá mundi það sýna sig á ýmsum tímabilum, að reikningar bankans mundu gefa til kynna betri niðurstöðu en sú raunverulega niðurstaða er. Þessu mun enginn geta neitað. Hitt er líka víst, sem ég tók fram í fyrri ræðu minni, að þegar bankaumsjónarmaðurinn var búinn að meta Íslandsbanka, var strax skýrt frá matinu á reikningum bankans. En á reikningum Landsbankans hefir ekki verið skýrt frá niðurstöðu þess mats, sem fram fór á honum. Og það er þetta ósamræmi, sem ég saka hv.þm. jafnaðarmanna um í framkomu þeirra gegn bönkunum. Ef Íslandsbanki hefir ekki skýrt frá mati bankaumsjónarmannsins, þá er ég hræddur um, að sungið hefði í jafnaðarmönnum, en ekki dettur þeim í hug að hreyfa slíku ef Landsbankinn á í hlut. Alltaf sama falsið. Hv. þm. jafnaðarmanna viðurkenna Landsbankann fyrir það sama, sem þeir níða niður fyrir allar hellur hjá Íslandsbanka. Það er óheppileg aðstaða - það verður aldrei sagt of oft -, að vilja láta annan höfuðbanka þjóðarinnar hrynja, og það þrátt fyrir það, að matsnefndin, sem þeir eiga fulltrúa í, hefir komizt að þeirri niðurstöðu, að bankinn eigi nærri því fyrir skuldum. Hvað er það þá, sem er tapað? Það er þetta hlutafé, sem þeir hafa hatað eins og pestina, - það er nú annars skrítið, að þessir menn skuli hata danskt hlutafé. Þá spurði hv. 2. þm. Reykv. um eina ákæru, hvort hún væri sönn, - hvort það hefði komið fram eftir lokunina, að 100 þús. kr., sem átti að borga inn á veð til Landsbankans, hafi ekki verið borgað inn á þetta veð. Sannleikurinn er sá, að eins og allir vita, hefir Íslandsbanki „kontó“ hjá Landsbankanum, 3.365.000 kr., og til tryggingar þessari „kontó“ hafa verið settir víxlar úr Íslandsbanka. Sá síður hefir verið um þessi viðskipti, að þegar víxlar eru fallnir í gjalddaga, er ekki farið með peninga í Landsbankann, heldur er farið með nýja víxla til tryggingar í stað þeirra, sem borgaðir voru. Þessi viðskipti fóru þannig fram, að einn viss maður úr Landsbankanum og annar viss maður úr Íslandsbanka gerðu þetta upp á nokkrum fresti. Þegar bankanum var lokað, hafði þessum mönnum yfirsézt um þetta, og því lentu þessir peningar ekki í Landsbankanum, eins og átti að vera. Bankastj. vissi ekki um þetta fyrst, en síðar skýrði hún matsnefndinni frá því. Ræðu hv. 2. þm. Reykv. sé ég svo ekki í sjálfu sér ástæðu til að svara miklu meira en ég hefi gert, - get látið mér að mestu nægja að vísa til þess, sem ég sagði í ræðu minni í kvöld. Frá hans hendi kom ekkert nýtt fram. Hann nefndi bankastjóraskipunina. Það mál er svo gamalt, að mér þykir ekki ástæða til að fara að færa fram varnir, sem ég hefi áður fært fram, en þess má aðeins geta, að auðvitað var ég ekki einn um þá skipun, heldur annar ráðh. með. Mín undirskrift var aðeins formsatriði, enda svo ákveðið, að forsrh. undirritaði skipunarbréf í hin hærri embætti, enda þó veitingin eða till. um hana heyrði undir annan ráðh. En auðvitað réð fagráðherrann raunverulega mestu um skipunina. Hv. þm. sagði, að Nemesis hefði kveðið upp þann dóm yfir mér, að ég færi úr bankanum. Ég skal ekki um það segja, hvort forsjónin er að koma einhverri hefnd á hendur mér, ég get ekki sjálfur gert þann hlut upp. En það vil ég láta hv.þm. vita, að það hafa verið gerðar fleiri en ein atrenna til þess að koma mér burt úr bankanum. En ég hefi þrátt fyrir þetta haldið rólega áfram minni stefnu í stjórnmálunum og ekki kært mig um bankastjórastöðuna. Seinast nú, þegar bankanum var lokað, hefi ég sagt, að ef það yrði til þess,að stj. vildi bjarga bankanum, gæti mín bankastjórastaða verið laus hvenær sem væri. Og ég get líka sagt þessum hv.þm. það, að þann tíma, sem ég hefi verið bankastjóri, hefir verið margt annað að gera en að taka á móti laununum. Sannarlega eru það margar áhyggjustundir, sem fylgt hafa því starfi, og m. a. hafa skapazt af þeim óróa og ófriði, sem gerður var kringum bankann. En það er mér óhætt að fullyrða, að öll starfsemi bankastj. hefir miðað að því að leiða bankann gegnum þessar hættur. Og því er ekki að neita, að bankastj. tókst að leiða hann gegnum margar hættur. En þegar andstaðan að lokum kom frá þeim, sem maður bjóst við hjálp af, þá var ekki lengur á valdi bankastj. að leiða bankann gegnum brim og boða stjórnmálanna. Ég veit, að hv.þm. gleðst yfir, að ég fer úr bankanum - en verður gleðin seinna eins mikil og hún er nú? Annars er vert að athuga einn hlut í þessu sambandi. Það er það, að fyrir starfsemi beggja bankanna - og ekki síður Íslandsbanka - hafa með þjóð vorri skapazt ákaflega sterkir atvinnuvegir. Útflutningur þeirra nemur 60–70 millj. króna. En þessi starfstími felur í sér mjög erfið ár, þegar bankar annarsstaðar hafa hrunið, svo að okkar bankar hafa tapað stórfé. En mikið af þessum töpum hefir runnið til atvinnuveganna og því ekki farið til einskis. Og nú er okkar atvinnulíf orðið svo margbrotið og stórfellt, að bankarnir eru orðnir allt of litlir til þess að geta fullnægt öllum þeim kröfum, sem útvegur, verzlun og landbúnaður gerir til slíkra stofnana. Atvinnuvegirnir hafa vaxið stórkostlega, en við höfum ekki gætt þess, að láta bankana vaxa líka. Þess vegna væri það sá háskalegasti misskilningur, þegar atvinnuvegirnir eru í vexti, að stöðva annan höfuðbankann. Fyrir atbeina góðra manna er líka verið að stýra hjá þessu skeri. Ég þykist nú hafa svarað í höfuðdráttum þessum árásum og aths., sem hér hafa komið fram; og satt að segja er mér óljúft að þurfa að endurtaka það sama, sem ég er margbúinn að setja skýrt fram.

Frsm. minni hl. (Héðinn Valdimarsson) Vegna þess að ég hefi ekki nema stutta aths. eftir, nenni ég ekki að eltast við orð hv.þm. Dal., en langaði aðeins til að segja nokkur orð um hina stuttu ræðu hv.þm. Mýr. Í raun og veru væri nægilegt að segja, að sannleikanum verður hver sárreiðastur, því að öll sú vonzka, sem kom fram í ræðu hans, var einungis út af því, sem ég sagði satt um atferli hv.þm. V.-Ísf. og hans í þessu máli, - að þeir, að fornspurðum flokki sínum og í óþökk hans og hæstv. stj., sem þeir enn þykjast styðja, komu fram sem flugumenn á Alþingi, og að afleiðingarnar verða augsýnilega þær, að lánardrottnar Íslandsbanka fá miklu betri kjör - á kostnað almennings hér á landi - heldur en ella. Og hv.þm. Mýr. veit það ósköp vel, að eins og hefir verið sundurlyndi innan Framsóknarflokksins á þingi um þetta mál, eins er ekki síður óánægja meðal kjósenda þess flokks úti um sveitir landsins, vegna framkomu flugumannanna. Það er satt að segja hlægilegt, þegar þyngsti landsómaginn, sem til er, fer að tala um bitlinga -, maður, sem meiri hl. þings og stjórnar hefir orðið að skapa embætti handa, hvert á fætur öðru, til þess að hann gæti lifað. Einn gagnkunnugur samflokksmaður hans sagði nýlega, þegar þetta bankamál var til umr. og þessi hv.þm. talaði: „Þú hefðir ekki talað svona, ef þú hefðir ekki verið orðinn bankastjóri Búnaðarbankans!“ - Þetta sýnir ákaflega vel það álit, sem er á honum innan flokks hans sjálfs. Það kannast allir við söguna um asnann, sem stóð milli tveggja jatna fullra af heyi og dó vegna þess að hann vissi ekki, úr hvorri jötunni hann ætti að éta. En hv.þm., sem fyrrum var svipaðastur þessu vesalings dýri, er þó nú orðinn svo mikill fjármálamaður, sem enginn hefði trúað honum til áður, að hann er farinn að éta úr báðum jötunum í einu.

Fjmrh: (Einar Árnason): Það er eins og hv.þm. hafi það á tilfinningunni, að nú sé verið að heyja lokasennuna í þessu máli, - og að þeir þess vegna telji sér mikla þörf á að rifja upp gamlan ágreining og jafna sakirnar. Ég er ekki sérstaklega að lasta þetta. En hitt er aðalatriðið, að þetta mál fái nú afgreiðslu í þeirri mynd, sem það liggur fyrir, og að allir góðir menn vilji styðja að því, að sú stofnun, sem hér er ráðgerð með þessu frv., megi verða þjóðinni til gagns. Ég hefi ekki neina ástæðu til að blanda mér í þær almennu ræður, sem hér hafa farið fram. Þær snerta tiltölulega lítið þetta frv. Það er aðeins eitt eða tvö atriði, sem nokkuð greinir á milli mín og hv. 1. þm. Skagf. og hv. 2. þm. G.-K. Hv. 1. þm. Skagf. talaði aftur um það í sinni ræðu, að í raun og veru tæki ríkissjóður bankann á sína ábyrgð. Hann yrði að lokum að verða þar ábyrgur fyrir öllu, jafnvel þótt hann - eins og hv.þm. játaði - bæri ekki lagalega ábyrgð á honum nema að sínum hluta. Þetta byggði hv.þm. á því, að Íslandsbanki væri svo fléttaður inn í fjármálalíf þjóðarinnar, að ríkið yrði undir öllum kringumstæðum að hlaupa undir bagga með honum, því að annars væri fjárhagslegur voði á ferðum fyrir þjóðina. Og eins mundi fara með þennan nýja banka. Ef við gerum nú ráð fyrir því, að hér væri banki starfandi í landinu, sem ríkið ætti, engan hlut í, og hefði enga íhlutun um stjórn hans; sá banki hefði mjög víðtæk viðskipti í landinu, en að lokum ræki að því, að hann færi á höfuðið. Ja, þá er alveg sama skyldan, sem hvílir á ríkissjóði, þó að bankinn komi honum ekki neitt við. Hann er fléttaður inn í fjármálalíf þjóðarinnar, og þá verður - samkv. kenningu hv.þm. - ríkið að hlaupa undir bagga með þessum banka. Þess vegna get ég ekki séð, að það skipti neinu máli, eftir þessari skoðun hv.þm., hver á bankana, sem í landinu starfa. Því hafa bæði hv. 1. þm. Skagf. og hv. 2. þm. G.-K. haldið fram, að það hafi ekki verið meiningin fyrir þeim, að ríkissjóður tæki ábyrgð á öllum skuldbindingum Íslandsbanka í upphafi. Sú aðaltill., sem hér lá fyrir á fyrsta fundi um þetta mál, - lokaða fundinum - hún var sú, að ríkið tæki á sig ábyrgð á Íslandsbanka alveg á sama hátt og það ber ábyrgð á Landsbankanum. Þessi till. kom fram frá bankar. Íslandsb. Nú kom fram á þessum sama fundi almenn till. um það, að skorað væri á hæstv. stj. að sjá um, að bankinn héldi áfram starfsemi sinni. Í þessu fólst vitanlega það, að stj.væri gefin heimild til þess að taka á ríkissjóð alla ábyrgð á Íslandsbanka. Það gat enginn, sem samþ. slíka till., hlaupið frá því, þó að stj. hefði gert þetta. Og það var líka vitanlegt, að á þeirri stundu var ómögulegt að bjarga bankanum, svo að hann gæti opnað daginn eftir, með öðru móti en þessu. Það var enginn tími til neins annars þá. Svo að það verður ekki undan því komizt, að þeir, sem lögðu þetta til, þeir lögðu það til beinlínis, að ríkissjóður tæki á sig fulla ábyrgð á bankanum. Nú þegar því er haldið fram, að samkv. því frv., sem hér liggur fyrir, taki ríkissjóður á sig fulla ábyrgð á bankanum, þá vil ég geta þess, að það er mjög mikill munur á þessu tvennu, fyrstu till., sem kom fram, og þessu frv. Munurinn liggur í þessu, að skuldheimtumenn bankans leggja fram 6–6½ millj. kr. í hlutafé og ríkissjóður leggur fram 3 millj. Þeir taka á sig 2/3 af áhættunni, þegar ríkissjóður tekur á sig 1/3, í staðinn fyrir, að ríkissjóður hefði orðið að taka á sig alla ábyrgðina. Á þessa er svo greinilegur mismunur, að það er ekki hægt að bera það saman. Í því frv., sem hv. 2. þm. G.-K. minntist á og hann flutti snemma á þingi, er alls ekki gert ráð fyrir, að þeir menn, sem inni eiga í bankanum, leggi neitt í hættu. Það er aðeins gert ráð fyrir, að ríkissjóður taki á sig ábyrgðina á innlánsfénu og innstæðufé bankans í hlaupandi viðskiptum. Í raun og veru er það ekki annað, sem ég sé ástæðu til að fara út i. Það eru orðnar langar umr. um þetta mál, og ég tel óþarft að fara almennt út í þær. Aðeins vildi ég drepa á þessa brtt., sem hefir komið fram frá hv.þm. V.-Húnv. Um hana vildi ég segja það, að hefði hún komið fyrr, t. d. í Ed., þá hefði verið mjög gott, að hún hefði komizt inn í frv. Hinsvegar vil ég ekki ráða til þess að stofna frv. í tvísýnu út af till.

Bjarni Ásgeirsson Það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði um mitt innræti og hvatir þær, sem réðu minni framkomu í opinberum málum, er ekkert til að undrast yfir. Þetta hlaut svo að vera hjá honum. Vitanlega verður hann að gera ráð fyrir sama „moral“, sem stjórni öðrum, eins og fyrir löngu er landskunnugt að stjórnar öllum gerðum þessa hv.þm. En út af því, sem hann sagði um mín mök,við íhaldið, þá get ég viðurkennt, að það út af fyrir sig gerir engan að meiri manni að rugla reitunum saman við þá menn. En þó er það nú þannig, að það kám, sem maður fær á sig frá þeim, verkar á mann eins og sápa á móti þeim pólitíska óþrifnaði, sem stafar af mökum við hv. 2. þm. Reykv. og hans líka.

Frsm. meiri hl. (Magnús Guðmundsson) Ég get tekið undir orð hæstv. fjmrh. um, að umr. mættu fara að styttast, og skal því verða stuttorður. En ég verð þó að leiðrétta það, sem hann sagði viðvíkjandi mínum orðum í kvöld. Hann kvað mig hafa látið í ljós, að ríkið yrði undir öllum kringumstæðum að bera ábyrgð á bönkum, vegna þess að þeir væru svo fléttaðir inn í viðskiptalífið í landinu. Hann gleymdi mjög mikilsverðum þætti úr því, sem ég tók fram, og það er, hvernig stj. bankans er fyrir komið. Mér dettur ekki í hug að halda slíku fram, þegar stjórn bankans er þannig, að hluthafar, eða einhverjir aðrir en hin opinberu stjórnarvöld, hafa með stj. bankans að gera. En um þann banka, sem hér á að stofna, er það þannig, að stj. á að ráða öllum bankastjórunum og stj. á að ráða meiri hl. bankaráðs. Undir þeim kringumstæðum getur ríkið ekki komizt hjá að svara til skuldbindinga bankans. Þetta er mín fasta skoðun. Við vitum það allir, að þrátt fyrir það, þótt ríkið ætti ekkert framlag í Íslandsbanka, þá er litið á hann sem opinbera stofnun, a. m. k. í útlöndum. Það er af því, að stj. skipar meiri hl. bankastjóranna, þingið velur 3 menn í bankaráð og forsrh. landsins er formaður bankaráðsins. Þá minntist hæstv. ráðh. á það, hver hefði verið okkar till. fyrst. Rétt er það, að till. var um það, að fela stj. að ráða fram úr málinu þannig, að bankinn stöðvaðist ekki. Hann má ekki blanda þessu saman við till. bankaráðs um það að taka ótakmarkaða ábyrgð á bankanum. Það komu fram aðrar till. frá bankastjórunum um það, að leggja fram 1½ millj. handa bankanum og taka ábyrgð á innstæðufénu. Þessa leið gat hæstv. stjórn líka farið. Við settum henni ekki fyrir, hvaða leið hún færi. Það voru margar aðrar leiðir en að taka ábyrgð á bankanum að öllu leyti, - ótal leiðir. Hann sagði sem satt er, að væntanlegir hluthafar bankans taka á sig áhættu í þessu sambandi, sem ekki var gert ráð fyrir í byrjun, en ég vil benda á það, að þó að ríkið hefði veitt hjálp til þess að halda bankanum opnum, þá var ekkert því til fyrirstöðu, að lánardrottnar bankans og innstæðueigendur veittu honum sinn stuðning með hlutafjárframlögum. Og stj. gat sagt við þá: Ríkið leggur ekki meira fé til bankans, nema þið hlaupið undir baggann líka, annars verður bankanum lokað. - Það var nægileg hvöt fyrir hlutaðeigendur. Mig undraði mjög að heyra hæstv., fjmrh. halda því fram, að brtt.hv.þm. V.-Húnv. væri til bóta. Mér er óskiljanlegt, hvernig á því stendur, að hæstv. stj. skuli ekki vilja fá þessa umbót á sínu eigin frv. og mæla á móti brtt., ef hún lítur svona á hana. Hún lifir þó, eins og kunnugt er, öflugan meiri hl. í Ed. Og hver trúir því, að hún geti ekki komið frv. í gegnum þingið með þessari breyt., ef hún vill? Ég trúi því ekki. En hvað á maður að halda, þegar stj. leggur áherzlu á, að frv. verði samþ. óbreytt, þó að fyrir liggi brtt., sem hún álítur vera til bóta? Hæstv. fjmrh. þarf að vera skorinorðari en hann er, til þess að gera ljósa þessa afstöðu sína; en það skortir hann venjulega. Ég er viss um, að hann trúir því ekki, að brtt. sé til bóta, og óskar ekki eftir því í hjarta sínu, að hún verði samþ. Hann hlýtur að sjá, að ef brtt. verður samþ., þá getur hún orðið til þess að kippa fótunum undan frv. og framkvæmd þessa máls yfirleitt. Ég vil vona, að hæstv. ráðh. leysi úr þessu máli af einlægni og alvöru, en ég á erfitt með að halda í þá von, er ég heyri hann haga þannig orðum sínum og verð þess var, að hann þorir ekki að mæla á móti stuðningsmönnum, jafnvel er þeir flytja brtt., sem miða að því að eyðileggja frv., sem hann telur sitt.

Hannes Jónsson Hv. 1. þm. Skagf. sagði nú síðast í ræðu sinni, að brtt. mín mundi leiða til þess, ef hún yrði samþ., að kippa fótunum undan frv. Ég veit ekki, hvernig hv.þm. getur sagt annað eins og þetta án þess að færa nokkur rök fyrir því.

Ég var búinn að því áður

. Ég vil þá benda á það, sem ég hefi áður fært rök að, að þó þessi brtt. verði samþ., þá verður fullnægt öllum þeim skilyrðum, sem sett voru fyrir framlögum hlutafjárins, og þar á meðal því aðalatriði, að ríkissjóður leggur fram 3 millj. króna með sömu áhættu og annað hlutafé. Skilyrðunum er hvergi breytt að öðru en því, að ríkissjóður leggur samkv. þessu frv. 1½ millj. kr. meira til hins nýja banka en farið var fram á eða gert ráð fyrir, þegar hlutafénu var lofað. Er það nú ósanngjarnt, að vextirnir af þessari 1½ millj. kr. fari til ríkissjóðs? Ef Íslandsbanki hefði verið endurreistur á þann hátt, sem hinir nýju hluthafar ætluðust til, þá hefði hann þurft að fá 1½ millj. kr. lán af handbæru fé, og það hefði hann vitanlega ekki getað fengið vaxtalaust. Og ég held, að hv. 1. þm. Skagf. hefði ekki veitt bankanum vaxtalaust lán. Ég held, að það sé alveg ástæðulaus ótti hjá hæstv. fjmrh., að frv. komist ekki í gegnum Ed., þó að þessi brtt. verði samþ. hér, því að það hlýtur að vera öllum hv.þdm. svo ljóst, að hér er ekkert vikið frá þeim skilyrðum, sem sett voru fyrir söfnun hlutafjárins. Og ekki ætti það að spilla fyrir, þó reynt væri að tryggja ríkinu vexti af því hlutafé, sem það leggur í bankann fram yfir það, sem um var talað meðan verið var að safna loforðum um hlutafé hjá innstæðueigendum. Hv. þm. Ísaf. hefir áður bent á það, að af framlögum ríkissjóðs til bankans af enska láninu verður ríkissjóður árlega að greiða 360 þús. kr., er þá reiknast sem aukin útgjöld frá því, sem nú er. Þar við bætast vextir af láni til þess að leggja 1½ millj. kr. í Útvegsbankann, þannig að hin árlega vaxta- og afborganabyrði ríkissjóðs af þessum fjárframlögum til bankans eykst um ½ millj. króna. Það er þess vegna ekki ástæðulaust að tryggja ríkissjóði a. m. k. vexti af þessu nýja framlagi - 1½ millj. kr. Því fremur, sem ýmsir fylgismenn frv. hafa í ræðum sínum hér í þd. í dag talað svo mikið um, hvað bankinn yrði öflugur með þessu nýja hlutafé, og næstum því óþarflega sterk stofnun. Hv. 2. þm. G.-K. kom með ýms reikningsdæmi til þess að sýna, hvað brtt. mín væri ósanngjörn. En ég verð að játa, að ég skyldi ekki vel þá reikningsfærslu hans. Hv. þm. gengur út frá því, að bankanum séu tryggðar 6 millj. kr. í hlutafé, enda mun það vera nálægt sanni; og að tap Íslandsbanka sé 3½ millj. kr. samkv. niðurstöðu matsnefndarinnar.

Nei

. Jú, hv.þm. reiknaði með þessu hvorutveggja og komst að þeirri niðurstöðu, að tapið væri 58% af framlögum hinna nýju hluthafa. Þetta er ekki fjarri því að vera rétt reiknað. Hann benti ennfremur á, að Íslandsbanki ætti útistandandi í lánum ca. 32 millj. kr. Og svo fer hv.þm. aftur að reikna með þessum gefnu tölum og kemst að þeirri niðurstöðu, að ef bankinn væri gerður upp nú með sama tapi fyrir þá innstæðueigendur, sem ætla að kaupa hlutafé í bankanum, þá yrðu töp bankans að vera 18 millj. kr. - og finnst honum slík niðurstaða ósennileg, sem vonlegt er. Á þennan hátt þykist hann vilja sýna, hvað brtt. mín sé nærgöngul við hlutafjáreigendur. Ég vil nú benda hv.þm. á, að með því að reikna þetta dæmi upp eftir því, sem frv. er nú, án nokkurra breytinga frá mér, þá verður ekki ýkjamikill munur á niðurstöðunni. Hlutaféð má þá telja 7½ millj. kr., og sé gengið út frá tapi samkv. matinu, 3½ millj. kr., myndi tap á hlutafénu nema 47%, sem þá hefði sömu afleiðingar fyrir hlutafjáreigendur eins og bankinn væri gerður upp nú, eftir hin nýju hlutafjárframlög, með 15 millj. kr. tapi. Vill hv.þm. viðurkenna, að tapið verði svona mikið, ef bankinn yrði gerður upp nú? Þetta er þó reiknað nákvæmlega eftir þeirri formúlu, sem hann gaf. - Ef hv. 2. þm. G.-K. heldur fast við útreikning sinn, þá verður hann að játa, að miklu meira tap á Íslandsb. sé lagt til grundvallar þessu frv. en hann hefir hingað til viljað kannast við. Hinsvegar skal ég játa, að ég legg ekkert upp úr þessum útreikningi hv.þm., af því að hann er byggður á röngum grundvelli og hefir því ekkert gildi. Það, sem þýðingu hefir í þessu máli, er þetta: að ef arði af öllu hlutafénu yrði varið til afborgana á töpum bankans, og til þess þyrfti t. d. 4 ár, þá þyrfti eftir minni till. 5 ár til þess að vinna tapið upp með Íslandsbankahlutafénu einu saman. Hlutföllin milli þessara tveggja leiða eru þá eins og 4:5 hvað snertir tímalengd til afborgana á töpunum. Hitt get ég látið liggja á milli hluta, hvað tap Íslandsb. í raun og veru er; hvernig sem um þá niðurstöðu fer, breytast ekki þessi hlutföll. Hv. 1. þm. Skagf. var í síðustu ræðu sinni að leiðrétta það, sem ég hafði sagt, að hann hefði talað nokkuð djarflega í framsöguræðu sinni fyrir hönd n. Vera má, að það hafi farið framhjá mér, að hann hafi sagzt tala frá sínu eigin brjósti, en ekki fyrir hönd n. En mér þótti rétt að gera aths. við ræðu hans, af því að hún var röng í ýmsum atriðum. Hann sagði, að stöðvun Íslandsbanka væri hið eina bankahrun hér á landi, en jafnframt hélt hann því fram, að bankinn væri enn lifandi. - Hann hefir sjálfsagt haft í huga orðtækið: „maðurinn lifir, þótt hann deyi“, og tjáir ekki að þrátta við hann um slíka hluti. Þó að bankinn hrynji og hætti störfum, þá lifir hann eftir sem áður. Ég veit ekki, hvernig er hægt að fara með Íslandsbanka, svo að hv.þm. telji hann eigi alltaf lifandi. Það verður ekki annað sagt en að brtt. mín hafi fengið fremur kaldar viðtökur hér í d. En hvernig sem um hana fer, þá sætti ég mig við það, að margir þdm. hafa lýst því yfir, að þeir álitu hana til bóta. En ég verð að taka undir það með hv. 1. þm. Skagf., að ég skil ekki, hvers vegna ekki má samþykkja brtt., fyrst hún er álitin að vera til bóta, né hvaða ástæða er til þess að ætla, að fylgismenn stj. í Ed. verði henni andvígir. Ég vænti þess, að hæstv. fjmrh. geti talið flokksmönnum stj. í Ed. trú um það, að þessi brtt. megi ganga fram. Hv. frsm. jafnaðarmanna hefir lýst fylgi þess flokks við brtt. Og ef fulltrúar þessara tveggja flokka beita sér fyrir brtt., þá treysti ég því, að hún verði samþ. í báðum deildum.

Haraldur Guðmundsson Ég skal ekki tefja umr. mikið; þær eru orðnar ærið langdregnar nú þegar. Hv. 2. þm. Rang. hefir að ég ætla í ræðu sinni flutt gott sýnishorn af rökvísi og gaumgæfni ýmsra hv.þm. og skilningi þeirra á bankamálum. Hann byrjaði ræðu sína á því, að mælast til þess, ef hinn fyrirhugaði útvegsbanki yrði stofnaður, að þá yrðu útlánsvextir bankanna tafarlaust lækkaðir. Þetta var vel mælt. Og ég vil taka undir þetta með honum; álít mál til komið, að vextirnir verði lækkaðir svo mikið sem unnt er. Þetta var nú fyrsti kaflinn í ræðu hv.þm. Hann var góður. En í öðrum kafla ræðunnar skýtur nokkuð skökku við. Þar talaði hv.þm. um þá miklu gróðamöguleika, sem ríkið hefði í sambandi við rekstur bankans, og arðinn, sem ríkissjóður myndi fá af því fé, sem lagt væri til Íslandsbanka. Hv. þm. fullyrti, að töp Íslandsbanka mundu bætast að fullu á stuttum tíma; en það mega teljast undarlega góðar vonir. Ég verð að segja það, að þessi bjartsýni virðist ekki á miklum rökum byggð. Það er öllum ljóst, að Íslandsbanki hefir alltaf verið að tapa undanfarin ár, þrátt fyrir góðæri til lands og sjávar, og Landsbankinn hefir að miklu leyti sömu sögu að segja, eða svo fullyrða a. m. k. formælendur Íslandsbanka. Hv. 2. þm. Rang. vill á sama tíma lækka útlánsvexti bankans og vinna upp töp Íslandsbanka, 3½ millj. kr., með vaxtatekjum hans. Þetta er óskiljanleg bjartsýni. A. m. k. þarf þá að stjórna Útvegsbankanum betur en Íslandsbanka hefir verið stjórnað, ef hann á að geta stórgrætt samtímis því, sem hann lækkar útlánsvexti. Hv. þm. gerði lítið úr hinum fjárhagslegu örðugleikum og útgjöldum ríkissjóðs vegna fjárframlaga til bankans. Það getur ekki kallazt bjartsýni, en mun af flestum verða talið vísvitandi gyllingar. - Að ætla hinum nýja banka í fyrsta lagi að vinna upp á fáum árum 3½ millj. kr. tap, í öðru lagi að greiða hluthöfum arð eða vexti af hlutafé sínu, og í þriðja lagi að lækka útlánsvexti sína, - það er alveg frámunaleg fjarstæða. Ýmsir hv.þm. hafa drepið á það, sem ég sagði um reikningsfærsluna í Íslandsbanka, þar á meðal hv.þm. Dal. og hv. 2. þm. G.-K. Hv. þm. Dal. þótti ég vera ómjúkur í orðum, þar sem ég sagði, að reikningarnir hefðu verið falsaðir. En hann ætti þá fremur að snúa sér að hv. 2. þm. G.-K. og vita hann fyrir ummæli hans um reikningsfærslu bankans. Því að hv. 2. þm. G.-K. tók svo til orða í síðustu ræðu sinni, að síðastl. 10 ár hefði hagur Íslandsb. aldrei verið betri heldur en síðustu vikuna áður en hann lokaði. Ég veit ekki, hvernig hægt er að fordæma reikningsfærslu bankans meira en gert er með þessum orðum hv.þm. - Þegar bankanum er lokað, á hann engan sjóð og engar eignir, en skortir 3½ millj. kr. til þess að eiga fyrir skuldum þótt allt hlutaféð sé strikað út. Þetta segir hv. 2. þm. G.-K., að hagur bankans hafi verið beztur á síðastl. 10 árum. Sé þetta rétt hjá hv. 2. þm. G.-K., hefir reikningafölsun Íslandsbanka verið ennþá stórkostlegri en ég hefi gert ráð fyrir. Árið 1920 var eigið fé bankans í reikningum hans talið 8½ millj. króna, eða hagur hans sem svarar 12 millj. kr. betri en nú er. En hv.þm. segir nú, að hagur bankans hafi í raun og veru verið verri þá en nú. Hafa því reikningarnir logið til þá um ca. 12 millj. króna, að því er þessi hv.þm. segir, og um hátt upp í það sömu upphæð ár hvert æ síðan. Mér finnst, að hv.þm. Dal. ætti sérstaklega að tala við þennan hv.þm. um reikninga Íslandsbanka. - Þegar hv. 2. þm. G.-K. var rétt búinn að gefa þessa yfirlýsingu, að hagur bankans hefði alltaf verið verri undanfarin 10 ár heldur en dagana áður en honum var lokað, þá fór hann að tala um, að eitt blað hér í bænum hefði gert mikið til þess að skapa óróa um bankann fyrir 10 árum síðan, og að það hafi leitt til þess, að innstæður voru fluttar úr bankanum. Ég veit ekki með vissu, við hvað hv.þm. á; en ég minnist þess, að einn maður, Ólafur Friðriksson, var eitt sinn dæmdur til þess að greiða 20 þús. kr. fyrir það að segja sannleikann um Íslandsbanka. Og þjóðin stendur vissulega í þakklætisskuld við þá menn, sem hafa sagt satt um hag bankans, en hinum, sem í því efni hafa farið með fals og blekkingar, hlýtur hún að gjalda margfalda óþökk. Hafi Ólafur Friðriksson fengið réttlátan dóm fyrir sína umsögn um hag Íslandsbanka, sem ég vitanlega neita, enda þótt hann hafi aldrei talið bankann ljúga til um 12 millj. um efnahag sinn, þá ætti hv. 2. þm. G.-K. að fá tvöfalda sekt við hann fyrir gífuryrði sín um hag og reikningsfærslu Íslandsbanka síðustu 10 árin. - Ég veit ekki, hvers vegna forsvarsmenn bankans hafa verið að bera á móti því, að reikningar bankans hafi verið rangir, þegar þeir í öðru orðinu viðurkenna, að hagur bankans hafi jafnan verið allur annar og verri en reikningarnir hafa sagt. Slíkt er reikningafals. Ekkert annað. Hv. 2. þm. G.-K. sagði, að það væri „rugl“ hjá mér, að útgjöld ríkissjóðs mundu fyrst um sinn árlega aukast um ca. 360 þús. kr. vegna vaxta og afborgana af hlutafjárframlagi til Íslandsbanka af enska láninu. Hann má kalla það hvað sem hann vill; en það sér hver heilvita maður, að þegar Útvegsbankinn verður að taka á sig strax í byrjun 2/3 af hallanum á búi Íslandsbanka, þá verður ekki hægt að greiða arð af hlutafénu meðan verið er að vinna upp þessi töp, 3½ millj. króna, og þann tíma verður ríkissjóður að greiða vexti og afborganir af enska láninu, sem, eins og áður er sagt, nemur 360 þús. kr. árlega. Ef bankinn ætti að greiða þetta, þá yrði hann að greiða 12% í arð af hlutafénu. - Vilji hæstv. forseti leyfa, að um það sé haft viðeigandi orð, þá verður beinlínis að telja það vitleysu, að hugsa sér slíkt. Það dettur engum óvitlausum manni í hug, að bankinn geti greitt 12% í arð af hlutafénu fyrst um sinn, þó að Íslandsbanki leyfði sér að gera það 1918. Til þess það væri hægt, yrði að íþyngja landsmönnum stórkostlega með okurvöxtum. Hv. 2. þm. G.-K. sagði enn, að sér væri það mjög kærkomið, ef stj. yrði að víkja frá völdum, svo að aðrir gætu komizt að jötunni, og beindi hann því sérstaklega til okkar jafnaðarmanna, að hjálpa nú til að steypa stj. Ég svara þeim tilmælum hans á sama hátt og áður. Hv. þm. getur reynt að bera fram í þessari hv.þd. vantraustsyfirlýsingu á stj., og þá skal ekki standa á svörum frá mér og mínum flokksbræðrum við þeirri tillögu. Hv. 2. þm. G.-K. er sí og æ með harmagrát út af því, hvað jafnaðarmenn fái mikið úr jötunni hjá ríkisstj. Ég sé nú ekki mikla ástæðu til þess fyrir hann að vera með slíka kveinstafi, þar sem hann hefir sjálfur lýst því yfir, að hann hefði eitt bein, sem gæfi honum 400 kr. á hverri klst., sem hann væri við störf. Hygg ég, að hann skari fram úr flestum hér og hafi sett met í beinaáti, þ. e. að taka laun fyrir ekkert. Sjálfur hefi ég ekkert bein frá stj. Ég hefi að vísu setið í milliþinganefnd í skattamálum með hv. 1. þm. Skagf. og hv. 1. þm.N.-M. En það er þessi hv. deild, en ekki stj., sem hefir veitt okkur það bein, sem vitanlega er ekki rétt að kalla því nafni, þar sem aðeins er um að ræða viss daglaun fyrir ákveðin störf. - Þessi beina- og harmagrátur hv.þm. er fremur broslegur, en hann virðist ekki koma bankamálinu neitt við. Nema svo beri að skilja þetta, ef ný stj., íhaldsstj., settist að völdum, þá myndi hún velja sér það hlutverk að ívilna gjaldþrota skuldunautum Íslandsbanka svo með beinum úr ríkissjóði, að þeir gætu staðið í skilum við bankann og greitt honum skuldir sínar. Sessunautur minn, hv.þm. Mýr., mælti nokkur hlýleg orð í garð okkar jafnaðarmanna, sem mér er skylt að þakka fyrir, enda þótt flokksbróðir minn, hv. 2. þm. Reykv., hafi þegar þakkað honum fyrir sig. En af því hann er ekki viðstaddur, get ég beðið með það og snúið mér að hv.þm. Dal.

Það verður að sækja hann

. Hv. þm. Dal. hélt eina af sínum alkunnu, háfleygu, loftkenndu ræðum og varpaði fram þeirri spurningu, hversu mikið það myndi draga úr framleiðslunni, ef Íslandsbanki hætti störfum. Þessu hefir þegar verið svarað að nokkru. Íslandsbanki hefir nú þegar verið lokaður í 5 vikur á versta tíma og á þann óþægilegasta hátt, sem hægt er að hugsa sér, þar sem óvíst er og almenningi hulið, hvað gert hefir verið í bankanum á þessu tímabili, og viðskiptamenn hans hafa ekkert vitað, hvort bankinn myndi lifa eða deyja, og því ekki getað snúið sér til annara lánsstofnana, enda átt fé sitt fast í Íslandsbanka eða eignir sínar veðbundnar honum. Þrátt fyrir þetta er mér ekki kunnugt um, að nokkurt atvinnufyrirtæki hafi stöðvast ennþá vegna lokunar Íslandsbanka, eða hið minnsta dregið úr framleiðslunni. Aldrei hefir meiri fiskur komið á land en það, sem af er þessu ári, á jafnskömmum tíma. Ég er þess fullviss, að ef þegar í upphafi hefði verið horfið að því ráði að stofna Útvegsbankann og honum lagt til starfsfé eftir till. okkar jafnaðarmanna, þá hefði engin minnsta hindrun átt sér stað í framleiðslustarfseminni í landinu, enda þótt Íslandsbanka hefði verið lokað til fulls. Hitt, að af lokun bankans hefði stafað eitthvert ógurlegt tjón, er ekkert annað en grýla hjá hv.þm. Dal. og öðrum íhaldsmönnum, tilbúin í þeim tilgangi að hrella einstaka þm. í þessari hv.þd. og reyna að hræða almenning. Um þel mitt og hv.þm. Dal. til fátæklinganna skal ég fátt eitt segja. Fátæklingarnir hafa, sem aðrir viðskiptamenn Íslandsbanka, verið lokkaðir með fölskum reikningum bankans til þess að trúa honum fyrir fé sínu til geymslu, þó að bankann hafi síðasti. 10 ár alltaf vantað meira en 3½ millj. kr. til þess að eiga fyrir skuldum, samkv. því, sem hv. 2. þm. G.-K. fórust orð um hag bankans í síðustu ræðu sinni.

Þetta hefi ég aldrei sagt

. Jú, hv.þm. sagði, að bankinn hefði aldrei verið eins vel staddur fjárhagslega síðastl. 10 ár eins og síðustu dagana áður en honum var lokað. Og af því leiðir vitanlega, að bankann hafi öll þessi ár vantað meira en 3½ millj. kr. til þess að eiga fyrir skuldum.

Ég hefi aldrei viðurkennt, að tap bankans umfram eignir sé 3½ millj. kr.

. Jú, hv.þm. hafði þessi ákveðnu orð um hag Íslandsbanka. En það er svo sem ekki ný bóla,. þó hann éti ofan í sig í öðru orðinu það, sem hann hefir sagt í hinu. Annars lýsir það sæmilega hugarfari hv.þm. Dal. og flokksbræðra hans til fátæklinganna, að vilja nú auka við skattabyrði þeirra 360 þús. kr. á ári, til þess að bæta fyrir afglöp Íslandsbankastjóranna. Fullyrðingar hv. sama þm. um, að Íslandsbanki hefði getað haldið áfram að starfa, ef hann hefði fengið þær 650 þús. kr., sem meðhaldsmenn bankans eru alltaf að stagast á, þarf ég ekki að svara. Það er búið að margsanna, að sú upphæð hefði ekki komið að neinu gagni og bankinn verið jafnmáttlaus eftir sem áður. Það er margt fleira í ræðu hv.þm. Dal., sem ég hirði ekki um að svara, eins og t. d. um bankareikningana og þá aðferð, sem bankastjórar hafa haft um að færa ógreidda víxlavexti á aðra kontó en þá venjulegu og telja danskar krónur sem íslenzkar, til þess að reikningarnir líti betur út. Ég hirði heldur ekki um að svara þeirri fullyrðingu hans, að síðara matið hafi staðfest skyndimatið svonefnda. Ég hefi heyrt marga aðra fullyrða þetta sama, en þó hefir verið margsinnis sýnt fram á, að munurinn er 3½ millj. kr. Og þó að bankastjóri skrifi einhverjar aths. um mat n. og vilji gera minna úr tapinu, þá sé ég ekki ástæðu til að leggja mikið upp úr því. Yfirlýsingar bankastjóranna um hag bankans hafa til þessa reynzt fals eitt og markleysa. Að lokum vildi ég segja það við hv.þm. Dal., ef ég má taka upp orð annars manns, sem fallið hafa hér í hv. d., að ég get vottað honum samúð mína sem manni í þessum raunum hans; en sem bankastjóra get ég ekki sagt neitt um hann, sem honum getur orðið til huggunar. Nema ef vera skyldi: Fyrirgef honum, hann viss eigi, hvað hann gerði. Þá er sessunautur minn, hv.þm. Mýr., kominn í leitirnar, en við hann þurfti ég að segja fáein orð. Það er nú venjulega svo með þessa „penu“ menn og dagfarsprúðu, að þegar þeir reiðast, þá hættir þeim við að taka í munn sinn heimskulegustu stóryrðin, sem þeir hafa heyrt orðhákana nota. Hv. þm. Mýr. hafði skamma stund talað, þegar fór að slá svo út í fyrir honum, að hann vissi ekki sitt rjúkandi ráð. Hann sagði þó eitt af viti: að ómerk væru ómagaorð. Það staðfesti hann sjálfur átakanlega og sannaði með orðaskvaldri sínu. Þessu hv.þm. hlýtur og að vita það, að ýmsir hv. flokksbræður hans hér á Alþingi hafa þau orð um hann, að ráðandi menn Framsóknar hafi tekið hann upp af götu sinni og hlaðið svo undir hann, að hann sé nú orðinn einn af þyngstu ómögum flokksins, efnalega og andlega. Samt leyfði þessi hv.þm. sér að segja, að þm. Alþýðuflokksins hefðu verið pólitískir vergangsmenn, þegar Framsókn tók þá upp á arma sína.

Kámugir vergangsmenn!

. Já, ég kem að því síðar. Hann sagði, að þessir vergangsmenn hefðu orðið að koma til Framsóknar til þess að fá hjálp hennar til að koma fram þeim fáu umbótamálum, sem þeir hefðu komið fram. Þetta fannst honum einskonar ölmusa, sem Framsókn hefði veitt jafnaðarmönnum af eintómri náð og miskunnsemi. En ég hygg, að hv.þm. Mýr. hafi rekið sig á það, að Framsókn hefir ekki síður þurft að halda á styrk og aðstoð okkar jafnaðarmanna til þess að koma fram sínum fáu umbótamálum, svo að þar mun vera kaups kaups. Þessi hv.þm. lætur svo sem hann hafi orðið kámugur af samvinnunni við jafnaðarmenn, þ. e. af því að hjálpa þeim til að koma fram því, sem hann sjálfur viðurkennir, að hafi verið og séu sannnefnd „umbótamál“. - Hver eru þessi mál, sem hv.þm. hefir orðið kámugur af? Það eru t. d. togaravökulögin um 8 stunda hvíld á sólarhring, lækkun aldurstakmarks til kosningarréttar í sveitar- og bæjarstjórnarmálum, lögin um verkamannabústaði, slysatryggingar, greiðslu verkkaups og ábyrgðin fyrir Samvinnufélag Ísfirðinga fyrir láni til bátakaupa. Hafi hv.þm. orðið kámugur af því að hjálpa okkur til að koma þessum umbótamálum fram, hefir hann verið skrítilega þveginn áður. Nema hann eigi við það, að hann hafi áður verið kolsvartur af íhaldsskít og við þetta hafi sézt í hvíta bletti á honum, bletti, sem hann nú vill aftur gera kolsvarta með því að nudda sér sem fastast aftan undir hv. 2. þm. G.K. og aðra íhaldsmenn. - Hann um það. Annars veit ég ekki betur en að einmitt þau málin, sem Framsókn hefir mest hælt sér af og helzt hafa bætt fyrir henni meðal kjósenda, séu einmitt þau mál, sem við jafnaðarmenn höfum knúð hana til að hjálpa okkur að koma fram. Einmitt málin, sem ég áðan nefndi og þessi hv.þm. nú er að reyna að „þvo“ sig af.

Magnús Torfason Ég ætla ekki að skemmta áheyrendum í þetta sinn, heldur beina nokkrum orðum til hv.þdm. út af till.hv.þm. V.-Húnv., sem ég hefi talað lítilsháttar um áður. Mér þótti leitt, að hv.þm. V.-Ísf. skyldi ekki geta fallizt á hana, þótt ég hinsvegar verði að taka fram, að ástæður þær, sem hann færði fyrir því, virtust ekki mikils virði. Hann sagðist ekki geta fylgt brtt., af því að samþ. hennar mundi geta spillt fyrir hlutafjársöfnuninni. En ég get ekki gert neitt úr þessu. Rófan er nú einu sinni föst aftan við frv. þetta. Og þeir, sem eiga fé í Íslandsbanka, bjarga bezt sínum hag með því að leggja það fram bankanum til styrktar. Annað, sem hv.þm. V.-Ísf. bar fyrir sig, var það, að samtök væru um það gerð að láta frv. ná fram að ganga óbreytt í því formi, sem það er nú. Ég þekki ekkert til þessara samtaka og get fullyrt, að ekki hefir það verið borið undir Framsóknarflokkinn. Sé um einhverja samninga að ræða í þessu efni, þá eru þeir á milli hv.þm. V.-Ísf. og einhverra manna, en alls ekki Framsóknarflokksins sem slíks. Þá fór hann mörgum fögrum orðum um þetta nýja gróðafyrirtæki, sem hér væri í uppsiglingu. Ef það er rétt hjá honum, að þetta verði gróðafyrirtæki - sem ég ætla hvorki að sanna né afsanna -, þá er það eitt út af fyrir sig ein ástæðan enn til þess að samþ.brtt.hv.þm. V.-Húnv. Hv. 1. þm. Skagf. spurði mig, eftir hverjum ég hefði það, að frv. mundi óhætt í hv.Ed., ef brtt. yrði samþ. Ég hefi ekki leyfi til að skýra frá því, sem hv.þm.Ed. hafa við mig talað, og mun heldur ekki hafa það í hávaða, sem sagt er við mig einslega. Annars hélt ég, að hv. 1. þm. Skagf. hefði verið auðvelt að afla sér upplýsinga um þetta, því að þeir fáu hv.þm., sem þetta veltur á, hafa verið hér í kvöld. Auk þess mætti benda honum á, að 6 þm. í hv.Ed. vildu samþ.till., sem var miklu harðari og gekk lengra en þessi brtt.hv.þm. V.-Húnv. Hv. 1. þm. Skagf. lét í veðri vaka, að mig hefði verið að dreyma. Ég held, að ég hafi ekki farið með neitt draumarugl eða slegið út í fyrir mér á neinn hátt. En ég held, að þetta orsakist af því, að hann sjálfan hafi verið að dreyma um það, að þetta mál mundi geta orðið hæstv. stj. að falli, en vaknar svo við þann skelfilega veruleika, að svo muni ekki verða. Það er játað af ýmsum hv.þdm., og hæstv. fjmrh. hefir einnig lýst því yfir, að brtt. væri til bóta. Þess vegna fæ ég ekki skilið, hvers vegna ekki má þá samþykkja hana. Mér finnst, að í þessu liggi vantraust til hv.þm.Ed. um, að þeir mundu seinka málinu og neita um afbrigði, ef málið yrði endursent þangað. En slíkt vantraust verð ég að telja óverðskuldað á meðan annað kemur ekki í ljós. Ef brtt. yrði samþ., mætti taka málið þegar til meðferðar á morgun í hv.Ed. og ganga þá endanlega frá því.

Gunnar Sigurðsson Það er aðeins örstutt aths. viðvíkjandi ummælum hv.þm. Ísaf. Hann talaði um lækkun vaxta út frá því, sem ég hafði áður sagt, og tók að vonum vel í það. En svo brá hann mér um fullmikið bjartsýni, þar sem ég hafði talið hlutaféð vel tryggt, en hann vildi álíta það illa tryggt. Áður nam hlutafé Íslandsbanka 4 millj. króna, en tap bankans metið 3½ millj. Nú er þessum nýja banka ætlað að hafa 8–9 millj. króna í hlutafé, og má þá einkennilegt vera, ef ekki verður allmikill gróði af slíku fyrirtæki, og ekki sízt, þegar þess er gætt, að Íslandsbanki, sem aldrei hefir verið talinn til öruggra fyrirtækja, græddi þó síðastl. ár um 400 þús. kr. Það mun áreiðanlega sannast, að hlutafé hins nýja banka verður vel tryggt og bankinn gróðavænlegt fyrirtæki. Læt ég svo útrætt um þetta, og mun ekki taka aftur til máls í þessu máli.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég hefi ekki séð ástæðu til þess að tala um þetta mál, og liggja til þess þær ástæður, að hæstv. fjmrh. hefir talað af hálfu stj., og þarf ekki við það að bæta, og svo eru forlög þessa máls þegar ráðin. Það eru aðeins tvö smáatriði, sem ég vildi minnast lítilsháttar á. Hv. frsm. minni hl. fór fram á, að öll skeyti væru birt, sem farið hafa á milli stj. og umboðsmanna hennar erlendis um þetta mál. Hv. þm. getur fengið að sjá þessi skeyti, og býst ég þá við, að við getum orðið sammála um, hvað af þeim skuli birta og hvað ekki. Hitt atriðið er viðvíkjandi brtt.hv.þm. V.-Húnv., og get ég þá sagt, að fyrir mitt leyti hefði ég getað samþ. hana. En í hv.Ed. varð það að samkomulagi í fyrradag að afgreiða málið á þeim grundvelli, sem er í von um endanlegt samkomulag. Og þar sem ég átti minn þátt í þessu samkomulagi, mun ég standa við það með atkv. mínu nú. Að síðustu vildi ég svo bæta við örfáum orðum út af þeim reipdrætti, sem hefir verið um þetta mál. Það hefir oft verið haft að orðtaki um okkur Íslendinga, að við værum helzt til oft ósammála um það, sem bezt má gegna, og það ekki hvað sízt nú á síðari tímum. Þegar þetta mál kom fram, tóku menn strax eftir þeim deilum, sem út af því spunnust, og eins og áhorfðist, þá hefðu menn getað búizt við frekari deilum, sem ekki mundi lægja í bráð. En samt fer nú svo, að þegar binda á enda á þetta mál, þá fallast báðir aðalflokkar þingsins í faðma og taka saman höndum um afgreiðslu þess. Og þó að raddir heyrist frá þriðja flokknum - jafnaðarmönnum -, sem ganga á móti frv., þá er nú ekki ýkjamikið djúp staðfest þar á milli eða mikið, sem skilur. Enda fórust formanni Alþýðuflokksins (JBald) þannig orð í hv.Ed., að þetta frv. væri næstbezta lausnin á málinu, eins og því væri komið. Ég verð því að segja, að það sé ánægjulegt að geta sýnt, að þó að við Íslendingar deilum innbyrðis, þá getum við þó orðið sammála og tekið höndum saman, þegar mikið liggur við. Í því sambandi vil ég minna á það, sem kveðið var til forna um Einherja: „Val þeir kjósa og ríða vígi frá sitja meirr of sáttir saman“. Þegar þetta mikla áfall, sem landið hefir orðið fyrir með lokun Íslandsbanka, er liðið hjá, vil ég vona, að upp úr rústunum rísi ný og öflug stofnun til mikillar farsældar fyrir þessa þjóð og atvinnuvegi hennar.

Haraldur Guðmundsson Út af orðum hæstv.forsrh. og ummælum þeim, sem hann hafði eftir hv. 4. landsk. í hv.Ed., að frv. væri næstbezta lausnin á bankamálinu, þá vil ég upplýsa það, að þau orð féllu um frv. hæstv. stj. áður en því var breytt þannig, að hlutafé Íslandsbanka skyldi hafa sama rétt til arðs og áhrifa á stjórn Útvegsbankans og hlutafé þess banka, en ekki vera metið til þess að mæta töpum Íslandsbanka sérstaklega. - Á þessu tvennu er gífurlegur munur. - En það get ég játað, að ekki er þetta frv. hæstv. stj. alveg jafnfráleitt og till. þær, er íhaldsmenn báru hér fram fyrr á þinginu.

Frsm. minni hl. (Héðinn Valdimarsson) Út af svari hæstv.forsrh. vildi ég taka fram, að ég er hvergi nærri ánægður með það. Ég vildi, að öll skeytin yrðu birt, sem bárust milli hans, bankaráðsins og hv. 3. landsk. annarsvegar og umboðsmannanna erlendis hinsvegar. Og þessu hefði hæstv.forsrh. getað komið til vegar, og gæti enn, ef hann vildi það. Er engin ástæða fyrir hæstv. ráðh. til þess að vilja breiða blæju leyndarinnar yfir störf sendiherrans, hv.þm. V.-Ísf. og hv. 3. landsk. eða þeirra nóta. Almenningur á fulla kröfu á, að allt þeirra framferði verði opinskátt.