Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá félags- og vinnumarkaðsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 442, um greiðslur almannatrygginga, frá Jóhanni Páli Jóhannssyni.

Forseti lítur svo á að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um ef þurfa þykir til að ljúka megi umræðum um dagskrármálin.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, innviðaráðherra, matvælaráðherra, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, utanríkisráðherra, menningar- og viðskiptaráðherra og háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra.

Herra forseti. Hryllingurinn á Gaza kemur okkur öllum við. Síðastliðna tvo mánuði höfum við fylgst með ofbeldinu stigmagnast. Árásir Ísraelshers á saklausa borgara eru meðal þeirra grimmilegustu og umfangsmestu á síðari tímum. Það sem fólkið á Gaza þarf núna er varanlegt vopnahlé. Þar hefur alþjóðasamfélagið brugðist skyldum sínum og það er augljóst að ástandið snertir við almenningi á Íslandi. Skilaboð Íslands voru óljós hér í upphafi með hjásetunni á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna en í kjölfarið tók Alþingi af skarið og ályktaði um málið þann 9. nóvember. Í ályktuninni eru stríðsglæpir fordæmdir og kallað eftir tafarlausu vopnahléi. En það sem skiptir mestu máli er að þessi ályktun sé ekki bara til heimabrúks og ekki bara til að friða samvisku okkar hér inni. Þess vegna verður ríkisstjórnin að tala skýrt og þess vegna verðum við að gera þá kröfu til hæstv. utanríkisráðherra að hann fylgi þessari ályktun eftir og beiti sér af fullum þunga gegn stríðsglæpum og fyrir friði. Ég vil því spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hver eru næstu skref Íslands og samstarfsríkja okkar eftir að Bandaríkin beittu neitunarvaldi í öryggisráðinu á föstudag? Telur hæstv. utanríkisráðherra að viðskiptaþvinganir eða einhvers konar refsiaðgerðir geti komið til greina til að setja þrýsting á Ísraelsríki og hefur utanríkisráðherra átt samtöl um slíkar leiðir við samstarfsríki okkar?

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að ástandið kemur ekki bara okkur öllum við heldur snertir okkur öll. Ég vil byrja á því að segja að ég hafna því alfarið að skilaboð íslenskra stjórnvalda hafi verið óskýr. Við skipuðum okkur með nær öllum vina- og bandaþjóðum í atkvæðagreiðslunni hjá Sameinuðu þjóðunum í upphafi og höfðum tekið það skýrt fram að við styddum ályktunina sem lá fyrir en við vildum gera á henni breytingu. Síðan hefur Alþingi ályktað og ég hef sömuleiðis setið fjölmarga fundi. Ég hef setið fundi bæði í Ósló með utanríkisráðherrum og ég hef setið fundi með varnarmálaráðherrum í Stokkhólmi. Ég hef farið á fund NATO-ríkjanna og við erum alls staðar að ræða þessa sömu hluti, um samstöðuna sem er milli ríkja um að það þurfi að draga úr spennu á svæðinu. Mikill meiri hluti ríkja hefur lagt til að stríðsátökunum yrði hætt eins og gert var hér í ályktun frá Alþingi, að mannúðarhlé yrði gert og sem betur fer tókst það í nokkra daga en þó, því miður, gat ekki orðið framhald á því vegna ágreinings milli Ísraels og Hamas og átökin standa enn sem er í raun og veru hrein hörmung. Þegar spurt er um næstu skref þá segi ég einfaldlega: Við munum áfram tala fyrir því að dregið verði úr spennu á svæðinu. Við munum áfram tala fyrir því að mannúðaraðstoð verði komið til þeirra sem eru í neyð. Við höfum stóraukið framlög okkar til palestínsku flóttamannaaðstoðarinnar og við munum sækja fundi og láta okkar rödd heyrast. Það er umræða bæði hjá Sameinuðu þjóðunum og síðan er verið að leggja upp með fundi í þessari viku. Nú er forsætisráðherra staddur á Norðurlöndunum 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mig langar í lokin að beina tveimur öðrum spurningum til hæstv. ráðherra því að Samfylkingin hefur farið þess á leit við forseta Alþingis að hann óski eftir því að hæstv. utanríkisráðherra gefi þinginu munnlega skýrslu um ástandið á Gaza og viðbrögð íslenskra stjórnvalda núna fyrir þinghlé. Frá því að málið var síðast rætt með virkum hætti inni í þinginu er ljóst að ofbeldið hefur stigmagnast og við vitum að við munum ekki eiga efnisríka umræðu um málið hér á nokkrum mínútum. Alvarleiki átakanna er einfaldlega slíkur að opinber umræða þarf að fara fram um það hér inni og því spyr ég hvort hæstv. ráðherra muni samþykkja ósk okkar um þinglega umræðu um málið fyrir jólahlé. Í öðru lagi vil ég spyrja í ljósi fregna sem berast af því að krafan um tafarlaust og varanlegt vopnahlé verði til umræðu og atkvæðagreiðslu í allsherjarþinginu á morgun: Hefur Ísland tekið ákvörðun um afstöðu sína í þeirri atkvæðagreiðslu?

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins um þvingunaraðgerðir sem spurt hefur verið um hér. Það er hægt að segja um þvingunaraðgerðir almennt að þær hafa langmest áhrif þegar samtakamáttur ríkja er nýttur og nú eru ekki umræður um það á alþjóðavettvangi að beita slíkum úrræðum. En við höfum ávallt fylgt bandalagsríkjum þegar slíkum úrræðum er beitt og við myndum gera það í þessu. En ég held að einhliða aðgerðir Íslendinga myndu nákvæmlega engum árangri skila heldur jafnvel þvert á móti myndu eyðileggja diplómatíska möguleika okkar til þess að koma okkar skilaboðum á framfæri. Það er meira en sjálfsagt að taka þátt í umræðu um þessi mál í þinginu. Og varðandi það sem er fram undan hjá Sameinuðu þjóðunum þá eru þetta lifandi samtöl og eins og reynslan sýnir geta hlutir breyst hratt þannig að það fer eftir því hvað gerist í dag og jafnvel á morgun nákvæmlega hvernig við sjáum fram á að ráðstafa okkar atkvæði eða skilaboðum.

Herra forseti. Á Íslandi deyja um 100 einstaklingar á ári vegna fíknisjúkdómsins, hátt í 100 einstaklingar á ári. Þar af eru tugir sem deyja ótímabærum dauða og enn aðrir tugir sem deyja á meðan verið er að bíða á biðlista eftir hjálp. Ég velti fyrir mér núna þegar kemur í ljós að við erum að fara í þessar krónutöluhækkanir eða prósentuhækkanir eftir jólin, 1. janúar næstkomandi - sem Flokkur fólksins hefði reyndar aldrei samþykkt ef hann væri að stýra þessu landi, við hefðum aldrei samþykkt 3,5% hækkun á neinum gjöldum sem færu beint út í verðlagið og þensluna sem á sér stað núna þegar við erum að glíma við verðbólguna. En það kemur í ljós að við þessa hækkun munu áfengisgjöldin, áfengisskattarnir, hækka um 1,1 milljarð þannig að þá er íslenska ríkið að taka til sín um 26,3 milljarða kr. vegna áfengisgjaldsins. Ég velti fyrir mér, hæstv. fjármálaráðherra, hvort það hafi ekki komið til greina að taka þó það væri ekki nema þessa hækkun núna um áramótin og færa hana inn í baráttuna gegn fíknisjúkdómnum og gefa þeim einstaklingum og góðgerðarfélögum sem hafa verið að líkna og hjálpa þessu fólki færi á að gera það betur. Það hefur komið í ljós að meira að segja sjúkrahúsið Vogur er rekið undir afli og gæti gert mun meira, en fjármunina skortir. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. fjármálaráðherra geti séð fyrir sér að taka þó það væri ekki nema þennan ríflega milljarð sem á að hækka áfengisgjaldið um og færa það inn í baráttuna gegn fíknisjúkdómnum. Við erum ekki að nýta nema innan við 2 milljarða á ári af áfengisgjaldinu í baráttunni gegn þessum sjúkdómi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn og get nú byrjað á því að nefna að þau samtök og þau verkefni sem hv. þingmaður nefndi eru gríðarlega mikilvæg í okkar samfélagi enda styðjum við við þau bæði hér í þessum þingsal, við sem einstaklingar og það gera fyrirtæki sömuleiðis. Það verkefni sem hv. þingmaður nefnir er verkefni samfélagsins alls. Við hins vegar stýrum fjárútlátum, það koma allar tekjur inn til ríkissjóðs og við útdeilum þeim síðan með ákveðnum hætti. Við erum ekki með nema í einstaka undantekningartilfellum markaðar tekjur. Við höfum verið að vinna að nánari yfirsýn yfir það hversu mikill vandi þetta er í okkar samfélagi og hann fer vaxandi og það mun þurfa mikið til að bæði ráðast að honum og vinna með það. En við þurfum líka að hafa kjark til að huga að því með hvaða hætti það er best gert. Er sú nálgun og þær leiðir sem við höfum í dag þær bestu? Það að krónutöluhækkanir fylgi verðbólgumarkmiðum, rétt yfir það, segir ekkert til um getu okkar til að takast á við þessi verkefni. Stutta svarið er að við erum ekki með markaðar tekjur og við ráðstöfum ekki með beinum hætti ákveðnum gjöldum í ákveðin verkefni. En það er sameiginlegt verkefni fyrir okkur hér og fjárveitingavaldið að forgangsraða þeim fjármunum sem koma inn til ríkisins í verkefni eftir þörfum og við höfum forgangsraðað þeim í þessi verkefni með mjög breiðum hætti, þ.e. til ýmissa samtaka. Við viljum grípa það frumkvæði sem einstaklingar og samtök sýna í því að geta gefið af sér að nýju 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ekkert svar, sem sýndi nákvæmlega hugarfarið, að rúlla vandanum yfir á íslenskan almenning, íslenskt samfélag. Það er jú stjórnvöld sem bera ábyrgð á því hvernig hlutirnir eru að þróast í fíknisjúkdómum í dag. Hæstv. ráðherra talar um að það séu ekki markaðar tekjur en ég veit ekki betur en að ég hafi talað um að hér væru að koma inn 26,3 milljarðar markaðir í áfengisgjald. Ég er að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún geti séð það fyrir sér að nýta sitt afl til að nýta eitthvað af þeim fjármunum sem beint er verið að taka af brennivíni og þessum neysluvörum til að taka utan um og hjálpa fólki sem er í sárri neyð. Þetta er neyðarástand sem ríkir. Ég spyr þess vegna: Hver á fórnarkostnaðurinn að vera áður en ríkisstjórnin opnar augun? Hversu margir þurfa að deyja á biðlistum og ótímabærum dauða áður en ríkisstjórnin og ráðherrar axla ábyrgð og taka utan um vandann af einhverjum dug? Það er algjörlega ljóst að það eru þeir ekki að gera í dag heldur sigla steinsofandi í gegnum þetta, bæði heyrnarlausir og blindir.

Herra forseti. Ég segi bara aftur, og hv. þingmaður getur kallað það ekkert svar, að svarið við þessu er einfaldlega það að við erum ekki með markaðar tekjur þegar kemur að ríkisrekstrinum nema með einstaka einstaka undantekningum. Þær hafa verið afnumdar. Það er þess vegna sameiginlegt verkefni fyrir bæði stjórnvöld og fjárveitingavaldið sem er hér að forgangsraða þeim fjármunum sem skila sér inn í ríkissjóð til verkefna sem við teljum mikilvægust. 

Virðulegi forseti. Þungavigtarþingmaður úr röðum Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Jón Gunnarsson, var svona ljómandi léttur í morgun í Bítinu og segir ríkisstjórnina standa á brauðfótum. Það eru alvarlegir brestir, segir hann, í þessari ríkisstjórn og það sé ákveðin stöðnun í kerfinu og það blasi við öllum. Svo var hann spurður hvort hann væri pirraður á stjórnarsamstarfinu. Já, segir hann, og segist horfa á þessi verkefni sem þurfi að leysa og hann treysti ekki þessari ríkisstjórn til að leysa þau, það sé bara staðan og allir geti sagt sér það sem fylgist með pólitík. Ekkert nýtt hjá Jóni, ég er algerlega sammála honum. Þessi ríkisstjórn mun ekki leysa stóru verkefnin sem þarf að leysa fyrir heimilin og fjölskyldurnar í landinu. Staðan er sú núna að þessi ríkisstjórn ógnar öryggi fólksins í landinu. Það er verið að tala um að það þurfi hugsanlega að skerða rafmagn. Það þarf að setja hér neyðarlög, allt í einu er þessi ríkisstjórn orðin að skömmtunarstjórn. Það þarf að setja neyðarlög um að heimilin í landinu hafi forgang af því að hún hefur ekki sinnt hlutverki sínu síðastliðin sex ár. En leikur ríkisstjórnarinnar er alltaf sá sami. Ótal mikilvæg mál sem ríkisstjórnin þarf að leysa en hennar leikur er sá sami, allt sem þau geta ekki komið sér saman um er látið kyrrt liggja. Kyrrstaðan er frekar valin heldur en framfarir. En hvað þýðir það? Það þýðir vanræksla. Vanrækslan blasir við til að mynda í orkumálum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra því eins og hv. þm. Jón Gunnarsson segir er óeiningu og ákvarðanaleysi hjá ríkisstjórninni og það er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar að neyðarástand er að skapast: Er hæstv. ráðherra tilbúinn til að gera það sem hv. þm. Jón Gunnarsson lagði til, að mynda nýjan meiri hluta hér í þinginu, fram hjá ríkisstjórninni, til þess að leysa þessi stóru verkefni fyrir samfélagið núna? 

Virðulegi forseti. Það eru bara ákveðin tækifæri fyrir hv. þingmenn til að skiptast á skoðunum og ég veit ekki af hverju hv. þingmaður telur að ég sé umboðsmaður hv. þm. Jóns Gunnarssonar, þar er einhver misskilningur á ferðinni. En gjarnan vil ég ræða við hv. þingmann um orkumálin og hv. þingmaður hlýtur að gleðjast yfir því hvað er búið að gerast mikið á síðustu tveimur árum í tíð þessarar ríkisstjórnar í orkumálum. Ramminn hafði ekki verið samþykktur í níu ár en á að vera samþykktur á fjögurra ára fresti. Næsti áfangi er kominn núna í samráðsgátt og það hefur aldrei verið svona snemma. Væntanlega er mesta einföldunarfrumvarp í sögu þess sem hefur verið samþykkt hér frumvarpið um aflaukninguna sem þýðir að þú þarft ekki lengur að fara í gegnum rammann og allt það ferli þegar þú ert að stækka virkjanir. Það þýðir að 300 MW eru núna í pípunum þar. Við þekkjum auðvitað varmadælufrumvarpið sem var mikil einföldun varðandi orkusparnað og gerir það að verkum að við erum búin að skapa hér orku fyrir tugi þúsunda rafbíla. Við erum farin í jarðhitaleitarátak í fyrsta skipi í nokkra áratugi og það var að finnast heitt vatn á Drangsnesi í kjölfarið á því. Suðurnesjalínan, það er búið að leysa það, og Orkusjóður hefur verið efldur, svo eitthvað sé nefnt. Ég fagna því að hv. þingmaður - af því að það þarf að gera miklu meira og það er miklu meira í pípunum eins og hv. þingmaður þekkir. En hv. þingmaður er í Viðreisn og hv. þm. Jón Gunnarsson nefndi kannski eitt risamál sem er að það vantar heitt vatn í Reykjavík. Hver hefði trúað því? Og hver stýrir þar? Síðast þegar ég vissi var það Viðreisn. En staðan sem er komin upp núna í orkumálum, og ég fagna því að hv. þingmenn séu vakandi yfir því, 

Virðulegi forseti. Það er merkilegt að hæstv. ráðherra getur ekki svarað einfaldri spurningu. Ég gat ekki skilið ráðherra öðruvísi en að hann telji bara hv. þm. Jón Gunnarsson fara með vitleysu, vera að gaspra og fara með fleipur. Það er neyðarástand í landinu þegar kemur að orku, ekki síst raforku. Af hverju erum við að setja hér neyðarlög? Af því að ríkisstjórnin er ekki búin að standa sig í stykkinu. Hefur ráðherra staðið sig í stykkinu, m.a. við að einfalda kerfið, einfalda lögin til þess að flýta fyrir orkuskiptum og orkuöflun, til þess að slá skjaldborg utan um heimilin? Nei, öllum ávinningnum til að mynda varðandi rafbílavæðinguna erum við búin að eyða. Loðnuverksmiðjurnar og fleiri eru ekki að fá orku heldur þurfa að brenna dísilolíu. Hvers konar er þetta? Það versta við þetta svar er að hann veit ekki hver staðan er. Hann skynjar ekki hver staðan er. Eftir sex ár í ríkisstjórn þá skynjar hæstv. ráðherra ekki alvarleika málsins, þann alvarleika sem ég segi að þungavigtarþingmaður innan Sjálfstæðisflokksins gerir sér grein fyrir 

Virðulegi forseti. Ég er búinn að leggja á það áherslu núna í tvö ár að það þarf að gera mikið í raforkumálunum. Það er mikið búið að gera og það er mikið í pípunum. Hv. þingmaður verður bara að líta á staðreyndir mála. Hann segir að það sé ekki búið að einfalda neitt. Er aflaukningarfrumvarp ekki einföldunarfrumvarp? Við þurftum ekki fjórða áfangann vegna þess að það fór allt saman út, út af einföldun. Við erum að kynna núna í þessari viku hugmyndir um nýtt fyrirkomulag varðandi vindorkuna og við erum búin að vera að vinna að einföldunarmálum á öllum sviðum og munum halda því áfram.

Er ekkert að marka …

Hv. þingmaður verður að tala við aðra þingmenn. Eins og ég nefndi þá er ég ekki umboðsmaður annarra þingmanna. Ég er bara að tala út frá staðreyndum, það er bara þannig. Ég vona að hv. þingmaður sé bara einlægur í því og tali um það af hverju Viðreisn stoppaði hér í Reykjavík alla orkuframleiðslu. Hér í mörg ár voru skilaboðin frá Orkuveitu Reykjavíkur 

Forseti minnir hv. þingmenn og hæstv. ráðherra á að ræðutími í óundirbúnum fyrirspurnum er takmarkaður við tvær mínútur í seinni ræðu og eina mínútu í síðari ræðu.

Virðulegur forseti. Í dag erum við öll Jón Gunnarsson. Það liggur nú fyrir þinginu frumvarp að neyðarlögum um skömmtunarstjóra raforku sem er ætlað til að tryggja að ljósin kvikni í stofum landsins og á heimilum landsmanna. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir fór inn á margt af því sem ég ætlaði að koma inn á í fyrirspurn minni þannig að ég ætla að stytta hana og spyrja hæstv. ráðherra hreint út: Kemur til greina að mati ráðherra að setja sérlög um tiltekna virkjunarkosti?

Virðulegi forseti. Frá því að ég kom í þetta embætti þá hefur mín áhersla verið alveg skýr. Ég hef gert allt sem ég hef getað bæði til að flýta aðgerðum, koma málum í gegn og sömuleiðis til að vekja athygli á stöðu mála vegna þess að okkur vantar græna orku. Við höfum gert mjög lítið í grænni raforku í 15 ár og þegar kemur að hitaveitunni í 20 ár. Menn tala hér um raforkuna. Það kom skýrsla hérna fyrir einu ári síðan þar sem lögð var áhersla á að tveir þriðju hlutar hitaveitna í landinu væru komnir í vanda og að við hefðum ekki leitað að jarðhita fyrr en við settum það af stað nú fyrir nokkrum mánuðum. Aðalatriðið er að okkur vantar græna orku og við þurfum að ná því. Það er algerlega skýrt. Og af því að nú eru hv. þingmenn að vakna þegar þetta frumvarp kemur fram - það er langt síðan það kom, það kom síðasta vor, fyrsta frumvarpið um að skilgreina það, af því að það þarf að gera það hvort sem er, að slá skjaldborg um notendur, sem hafði ekki verið gert eftir 2003 því að með lögum um Landsvirkjun 2003 féll úr hendi sú skylda að það fyrirtæki myndi sjá almennum notendum, þ.e. almenningi og litlum og meðalstórum fyrirtækjum, fyrir orku. Þannig að það eitt og sér er mikilvægt. Hins vegar þurfti þetta mál að koma miklu hraðar hérna inn en menn vildu, sú vinna hefur ekki verið kláruð. Það eina góða við þá stöðu sem nú er er að menn hafa loksins vaknað. Ég mun vera með nákvæmlega sömu áherslur og ég hef verið með frá því að ég fór í þetta ráðuneyti, sem er að flýta því að við getum fengið græna orku af því að okkur vantar græna orku.

Herra forseti. Ég held að ég hafi aldrei verið meira hissa á því að fá ekki svar við spurningu minni heldur en núna í ljósi þess að spurningin var eins stutt og skorinorð og hægt er að hafa hana held ég. Þannig að ég bara ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Kemur til greina að mati ráðherra að setja sérlög um tiltekna virkjunarkosti? Því til viðbótar vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða mál eru það sem snerta núverandi stöðu í orkumálum, þann raforkuskort sem yfirvofandi er og fyrirsjáanlegur, sem ráðherra hefur farið með inn í ríkisstjórn og hafa verið stoppuð þar?

Virðulegi forseti. Bara til að setja hlutina í samhengi þá eru núna í nýtingarflokki um 1.200 MW. Það er mjög mikilvægt að orkufyrirtækin nýti sér það. Nýtingarflokkur heitir nýtingarflokkur af því að það á að nýta það sem er í flokknum. Ef hv. þingmanni finnst svarið ekki nógu skýrt þá er komið að skuldadögum hjá okkur núna út af 15 ára sofandahætti, 15–20 ára sofandahætti. Munu sérlög flýta fyrir því? Ég veit það ekki. Við skulum sjá hvaða viðbrögð verða við kynningu á því þegar við erum að einfalda leyfisveitingaferlið fyrir vindorkuna. 

Herra forseti. Það er kannski rétt að bjóða hæstv. ráðherra velkominn heim aftur af loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, COP28, þar sem ráðherrann eins og aðrir fulltrúar stjórnvalda mætti til að lýsa því hvernig þau væru að setja loftslagsmál í forgang, þó að tölurnar reyndar sýni það ekki og við þekkjum engar aðgerðir beinlínis sem sýna þá forgangsröðun jafn skýrt og ráðherrar vilja vera láta. Þó hefur verið ein aðgerð sem einhverjum árangri hefur skilað og það er sú sem snertir orkuskipti í vegasamgöngum. Rafbílavæðingin hefur gengið betur á Íslandi en í flestum öðrum löndum þó að hún hafi reyndar ekki skilað markmiðum um réttlát umskipti eins og best væri og því eðlilegt að breyta því kerfi. En sú aðferð sem er valin við að breyta því er kostuleg. Þessi þáttur loftslagsaðgerða ríkisstjórnarinnar hefur verið í uppnámi frá því að það var tilkynnt í sumar að það yrði felld niður ívilnun til rafbíla og tekið upp eitthvert annað kerfi, sem við fengum að vita í síðustu viku hvernig ætti að vera. Markaðurinn hefur ekkert vitað hvernig ætti að bregðast við. Það sem er gert í leiðinni er að það er dregið úr stuðningi um 6,1 milljarð, þegar fært er úr ívilnun yfir í stuðning í gegnum orkusjóð, en þeim sparnaði er stungið undan. Hann er ekki nýttur í aðrar loftslagsaðgerðir. Nei, honum er stungið beinustu leið í vasann á ríkissjóði. Á sama tíma er fólk úti í Dúbaí að kalla eftir auknum stuðningi við loftslagsmál. Samhliða þessu er algjörlega felldur niður stuðningur við reiðhjól og rafmagnsreiðhjól, sáralítil upphæð í stóra samhenginu en gríðarlega skilvirk. Á síðasta ári keypti almenningur 7.000 rafmagnsreiðhjól, aðeins fleiri en rafmagnsbíla á sama ári. Segjum sem svo að hver hjólreiðamaður hafi lagt bensínbíl fyrir rafmagnsreiðhjólið, alveg eins og hver rafbílaeigandi gerði með sinn bíl; 

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt annað en að gera nokkrar athugasemdir við þessa ágætu fyrirspurn. Engar aðgerðir. Þessi hv. þingmaður sem talar alla jafna um loftslagsaðgerðir og mikilvægi þeirra reyndi að koma í veg fyrir það að stærsta loftslagsaðgerðin yrði að lögum. Það er bara þannig. Það er kominn tími til að þeir sem tala fyrir loftslagsmálum átti sig á út á hvað það gengur. Það gengur út á það að taka út jarðefnaeldsneyti og setja græna orku í staðinn. Það eru allir í Dúbaí sem átta sig á því. Hér kemur hv. þingmaður, ásamt hv. þingmönnum Pírata og Samfylkingar sem alla jafna að tala um mikilvægi þess að fara í loftslagsaðgerðir, og þegar koma stórar loftslagsaðgerðir segir hann bara: Nei. Nei. Við segjum nei. Virðulegu forseti. Það er búið að gera margt hér í loftslagsmálum en það er ekki hægt að þakka hv. þingmanni og Pírötum fyrir það vegna þess að þeir reyndu að koma í veg fyrir það. Síðan er talað hér um það, virðulegi forseti, að ef einhver sparnaður næst í ríkissjóði þá sé verið að stinga undan. Það er verið að stinga undan. Ég vil bara vekja athygli á því að það sem hér er á ferðinni, og það er ótrúlegt að kjörinn fulltrúi átti sig ekki á því, er að við erum að reka ríkissjóð með halla. Hvað þýðir það? Við erum að senda reikning á börnin okkar. Það er ekki bannað að spara í ríkisrekstri, það er ekki bannað. Það lá alltaf fyrir að það sem við erum að gera, hvort sem það er rafbílavæðing eða rafhjól eða hvað það er, er allt saman tímabundið. Það er alveg hreint og klárt. Það verður líka að vera sjálfbærni í efnahagsmálum. Og af því að hv. þingmaður kalli eftir réttlátum umskiptum þá hlýtur hann að fagna nýju fyrirkomulagi. En hann gleymdi að minnast á það.

Herra forseti. Talandi um að gleyma að minnast á hluti þá gleymdi hæstv. ráðherra í öllum æsingnum að svara spurningunni. Aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar lýsir sér t.d. í því að aðgerðaáætlun í loftslagsmálum var síðast uppfærð árið 2020, í tíð síðustu ríkisstjórnar og á grundvelli eldri skuldbindinga ríkisins í loftslagsmálum. Handbókin sem hæstv. ráðherra er að spila eftir er því úrelt en þar að auki er hann hættur að spila eftir henni vegna þess að ein af aðgerðunum í þeirri áætlun var einmitt að styðja við virka samgöngumáta; ívilnanir til rafmagnshjóla og reiðhjóla. Þetta er hæstv. ráðherra að fella niður til að jafna stöðu ríkissjóðs. Það fara 350 milljónir í þetta á ári.

650.

Bjargar það ríkissjóði? Á móti er hæstv. ráðherra að skera niður framlag til orkuskipta í vegasamgöngum um 6,1 milljarð og leggja notkunargjöld 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar um að hér sé engin aðgerðaáætlun komin fram. Þá er kannski rétt að hv. þingmaður myndi vísa til þess sem loftslagsráð hefur margoft bent á, að núverandi aðgerðaáætlun sé ekki nógu skýr, ekki mælanleg og ekki nógu nákvæm. Hvernig vinna þau lönd sem við berum okkur saman við aðgerðaáætlun? Þau gera það með atvinnulífinu og öðrum aðilum til að ná nákvæmlega þessum markmiðum sem loftslagsráð hefur vísað til. Það erum við búin að gera og það hefur tekið tíma. Það hefur tekið tíma. Leiðinlegt að hv. þingmaður yfirgefi þingsalinn þegar maður er að svara honum, en hv. þingmaður verður að eiga það við sig, 

Virðulegi forseti. Við fylgjumst öll með skelfingunum fyrir botni Miðjarðarhafs í Palestínu og ég held að við séum öll að hugsa hvað við sem einstaklingar eða ríki eða þátttakendur á alþjóðasviðinu getum gert til þess að stöðva blóðsúthellingar á almennum borgurum. Það sem mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra út í er að nú fyrir helgi bárust þau jákvæðu tíðindi að Ísland og Norðurlöndin öll hafi í sameiningu lýst yfir stuðningi við ákvörðun aðalritara Sameinuðu þjóðanna um að virkja heimild samkvæmt stofnsáttmála og krefja öryggisráðið með formlegum hætti um viðbrögð til þess að stoppa hið skelfilega ástand, sem Bandaríkin beittu svo neitunarvaldi til þess að stöðva. Þetta er óneitanlega slæm staða sem komin er upp þegar ríki heims reyna í sameiningu að vinna að því að koma á vopnahléi. Ég veit að það eru fundir fram undan á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvernig Ísland og Norðurlöndin og í raun þjóðir heims geti beitt sér, því að það getur varla gengið að ein þjóð beiti neitunarvaldi í svona málum og hér gerist það í rauninni þvert ofan í þær aðgerðir og þann hátt sem Norðurlöndin öll hafa viljað beita sér.

Virðulegi forseti. Já, þetta er hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta er gríðarlega snúin staða. Mér finnst mestu skipta að halda því til haga að við höfum verið mjög skýr alveg frá upphafi. Við höfum ítrekað kallað eftir tafarlausu vopnahléi af mannúðarástæðum. Við höfum sagt að það þyrfti að tryggja óheft aðgengi neyðaraðstoðar og við höfum farið fram á undantekningarlausa virðingu við alþjóðalög og við fordæmum öll brot á alþjóðalögum, rétt eins og við fordæmdum hrottalega hryðjuverkaárás Hamas þann 7. október. Við höfum látið í okkur heyra á fundum Sameinuðu þjóðanna og annarra alþjóðastofnana í opinberum yfirlýsingum, samtölum við fulltrúa ísraelska stjórnvalda og í ályktun Alþingis 9. nóvember kom skýrt ákall frá þinginu. Sendiherra Ísraels var upplýstur um inntak ályktunar Alþingis samdægurs og ég hef enn fremur átt símtal við ísraelskan kollega minn, utanríkisráðherrann, og sagt honum af áhyggjum okkar af ástandinu og þessari ályktun þingsins. Ég hef sömuleiðis óskað eftir samtali við utanríkisráðherra Palestínuheimastjórnarinnar, hún er auðvitað upplýst um ályktun Alþingis, en það hefur gengið treglega hjá okkur að ná saman. Eins og hér kom fram þá sendi Ísland ásamt hinum Norðurlöndunum bréf til stuðnings ákalli aðalframkvæmdastjórans til öryggisráðsins fyrir helgi og þar er krafist tafarlausra aðgerða og vopnahlés af mannúðarástæðum. Í framhaldi af þessu, í samræmi við ályktun Alþingis, var Ísland áfram meðal annarra ríkja. Það var 101 ríki, þar á meðal Noregur, Finnland, Nýja-Sjáland og ýmis ESB-ríki sem fluttu saman ályktun sem lögð var fyrir öryggisráðið í síðustu viku en náði ekki fram að ganga. Áfram mun þessi umræða halda hjá Sameinuðu þjóðunum. Það er bara erfitt að svara því hvernig eigi að bregðast við þegar neitunarvaldi er beitt í öryggisráðinu. Það er kannski ekki annað hægt að segja en bara það að samtalið verður að halda áfram og ríki verða að koma saman til að stöðva þessar hörmungar og vinna að þeirri langtímalausn sem við höfum lengi talað fyrir, tveggja ríkja lausn.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það skiptir máli að það komi fram að Ísland hafi beitt sér og Ísland sé að beita sér og Ísland ætli að halda áfram að beita sér fyrir friði fyrir botni Miðjarðarhafs, því að líkt og ég sagði áðan þá held ég að við séum öll sammála um það að þetta hræðilega ástand sem er núna, það bara verður að stöðva. Ég vona að hæstv. ráðherra taki undir áhyggjur mínar af því þegar neitunarvaldi er beitt í aðstæðum sem þessum. Hæstv. ráðherra sagði hér fyrr í dag að samtakamáttur þjóða væri mikilvægur þegar kemur að svona málum og ég er sammála því. En mig langar að spyrja 

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins varðandi öryggisráðið. Ef við tölum um þetta á almennum nótum verður að meta hvert tilvik fyrir sig og svona var efnt til sáttmálans um þessa stofnun þannig að maður verður á sama tíma að bera virðingu fyrir því að þetta eru leikreglurnar. Það er of langt mál að fara hér út í ástæður fyrir því hvernig atkvæði voru greidd en við hvöttum til að niðurstaðan yrði önnur. Þar sem er m.a. hérna undir er hvernig menn horfa á líkurnar á því að gíslum verði sleppt. Ég ætla aðeins að koma inn á þetta með aðgerðir annarra ríkja sem eru þá til þvingunar. Við vitum til þess að Bólivía og Belís hafa slitið stjórnmálasambandi við Ísrael og átta ríki kallað sendiherra eða diplómata heim, en ekkert þessara ríkja hefur hins vegar, svo að það dæmi sé nefnt, slitið stjórnmálasambandi við Rússland. 

Virðulegur forseti. Eins og kom fram hér í óundirbúnum fyrirspurnatíma áðan þá virðist orkumálaráðherra vera nokkuð tvístígandi varðandi næstu skref í þeim orkuskorti sem fram undan er. Í raun er staðan sú að eini Sjálfstæðismaðurinn á Íslandi sem telur allt á fullu í orkumálum er ráðherra orkumála. Hann virðist vera undir hælnum á Landvernd og pólitískum armi félagsins, Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, og því hef ég ákveðið fyrir hönd þingflokks Miðflokksins, eftir samráð við þingflokkinn í heild sinni, að lýsa yfir stuðningi þess efnis að Miðflokkurinn mun styðja við öll þau mál sem ríkisstjórnin leggur fram sem verða til þess að auka orkuöryggi í landinu, styðja við framleiðslu grænnar orku þannig að við komumst úr sporunum. Þessi kyrrstaða sem hæstv. orkumálaráðherra virðist telja bara vera á ágætisstað gengur ekki mikið lengur. Ég ítreka: Þingflokkur Miðflokksins mun styðja við þau mál sem fram koma og ég kannski ítreka spurninguna sem fram kom: Eru einhver mál sem hafa verið stoppuð?

Forseti vill benda á að liðurinn um fundarstjórn forseta er ekki til þess ætlaður að halda áfram umræðum um mál sem 

Virðulegi forseti. Nei, þetta er einmitt til þess gert að liðka fyrir stjórn hér í þinginu, fyrir fundarstjórninni. Við fundum það svo áþreifanlega áðan að hæstv. ráðherra er kominn í ákveðið öngstræti með þau mál sem við ræddum hér um orkumálin. Ég vil undirstrika það að Viðreisn er tilbúin til að gera það sem þarf til að koma okkur áfram, koma okkur úr því neyðarástandi sem m.a. þungavigtarmaður í Sjálfstæðisflokknum, Jón Gunnarsson, benti svo rækilega á. Það sem hann segir augljóslega er að það eru alvarlegir brestir í ríkisstjórninni og það er stöðnun í kerfinu og hann treystir ekki ríkisstjórninni til að leysa þessi verkefni. Ég held að það sé einfaldlega þannig að ráðherra og ríkisstjórn þurfi þá að leita eftir meiri hluta hér í þinginu til að halda áfram og við í Viðreisn erum reiðubúin í það samtal, við erum reiðubúin í þá liðveislu.

Forseti minnir aftur á að það eru ýmsir sem hafa beðið um að fá að ræða fundarstjórn forseta og forseti ítrekar að fundarstjórn forseta er til umræðu en ekki efnisþættir einstakra mála.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að ræða fundarstjórn forseta og af því að það hefur komið fram í umræðu um fundarstjórn forseta þá vil ég bara gleðjast yfir þeim ummælum sem hér hafa fallið. Ég hvet Viðreisn til dáða þegar kemur að því að nýta það sem er í nýtingarflokki með öðru stærsta orkufyrirtæki landsins. En svo vil ég líka vekja athygli þings og þjóðar á þessari sögulegu yfirlýsingu sem kom frá þingflokki Miðflokksins því að 50% af þingflokki Miðflokksins var eitt sinn forsætisráðherra og þá settu menn gríðarlega metnaðarfull markmið í loftslagsmálum en gerðu ekkert í því að framleiða græna orku, ekki neitt. Þessi mikla stefnubreyting sem ég fagna og þakka stuðninginn, og ég mun alveg draga á hann, er svo ánægjuleg að ég er bara í sjöunda himni og gott að þetta sé allur þingflokkurinn, ég treysti því að allur þingflokkurinn sé með í þessu, því að það vantaði svolítið að það væri eitthvað gert. Reyndar var bara ekkert gert í grænum orkumálum þegar 50% af þingflokki Miðflokksins hafði öll tök á að gera það.

Herra forseti. Ég var nú að hugsa um að tala um fundarstjórn og sting upp á því að við héldum þá einhverja sérstaka umræðu um orkumál þar sem við getum verið að mæra eða skamma eða hvað eina annað sem er. En ég skora á forseta og hvet hann til dáða til að stýra þessum þætti þannig að við tölum um fundarstjórn forseta. Að öðrum kosti tökum við bara upp sérstaka umræðu um orkustefnu og orkumálin og hvernig okkur líkar við framvindu þeirra mála og hvort helmingurinn af hv. þingflokki Miðflokksins lýsir yfir stuðningi eða ekki. Við fögnum öllum góðum málum, sérstaklega fundarstjórn forseta.

Hæstv. forseti. Hv. þingmenn eru komnir í jólaskap. Hér falla pólitískar ástarjátningar frá Miðflokki, Viðreisn og Flokki fólksins líklega. 

Herra forseti. Það má alveg vel slá á létta strengi í þessari umræðu eins og alltaf en mig langar samt að koma þessu aftur á rétta braut. Það að fyrrverandi ráðherra í þessari ríkisstjórn, einn helsti hugmyndafræðingur Sjálfstæðisflokksins þegar kemur að orkumálum og orkunýtingu og öðru, fari fram í fjölmiðlum til þess að segja að ríkisstjórninni sé ekki treystandi fyrir því sem hann kallar ógn við þjóðaröryggi, ógn við öryggi almennings - við tökum við því auðvitað ekkert af einhverri léttúð. Hann er að benda á þennan möguleika til þess að rjúfa þá kyrrstöðu sem hér hefur verið, að þá geti þurft að mynda nýjan meiri hluta um það í þinginu. Það er það sem þessir tveir þingflokkar eru að lýsa yfir stuðningi með. Við eigum ekki að taka því af einhverri léttúð þegar við erum í þeirri stöðu að við erum að brenna olíu vegna þess að það skortir rafmagn fyrir verksmiðjur víða um landið. Við eigum heldur ekki að taka því af léttúð þegar það getur komið upp sú staða að það þurfi að skerða orku með einhverjum hætti til heimila.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Sigmars Guðmundssonar varðandi þennan kjarnapunkt. Hér situr þingmaður í útvarpsviðtali í morgun, fyrrverandi ráðherra þessarar ríkisstjórnar, og talar um að hér ríki neyðarástand. Þannig lýsir hann ástandinu. Hér ríki neyðarástand í orkumálum, það ógnar öryggi fólksins í landinu. Spurðir um það hvort ríkisstjórnin eigi eitthvert framlag eða einhver svör við að ná okkur upp úr þessu ástandi segir hann orðrétt, með leyfi forseta: „Ég hef enga trú á því að þessi ríkisstjórn geri það.“ Ætla menn þá að gera athugasemdir við að þetta sé rætt hér í þessum sal, að ríkisstjórnin er sjálf farin að tala þannig? Þingmenn ríkisstjórnarinnar sjálfrar tala þannig að ríkisstjórnin geti ekki skilað árangri. Þungavigtarmaður í Sjálfstæðisflokknum talar með þessum hætti. Það er auðvitað kjarni málsins og þá er það þingsins að grípa inn í.

Forseti ítrekar að hér er til umræðu fundarstjórn forseta 

Virðulegur forseti. Aftur að fundarstjórninni. Ég held einmitt að það sé gráupplagt sem hv. þm. Inga Sæland kom inn á hér áðan, við eigum að setja þetta mál á dagskrá því að málið er alvarlegt. Það er ekki hægt að koma hingað upp í einhverri kerskni og ef það er innlegg til að mynda Samfylkingarinnar að það sé bara hægt að taka þessu léttvægt - það ríkir neyðarástand í orkumálum í landinu og þá er bara komið upp og einhverjir brandarar sagðir. Mér finnst það ekki smart, ef ég á að segja eins og er. Það hefur örugglega ekki verið léttvægt fyrir hv. þm. Jón Gunnarsson að draga fram raunveruleikann í þessu máli í útvarpsviðtali í dag. Hann er í meiri hluta í þinginu og þarf að styðja þessa ríkisstjórn. Við stöndum frammi fyrir algjörri kyrrstöðu í orkumálum, algjörri, þannig að ég bið bara fólk um að fara ekki að snúa þessu upp í einhverja kerskni. Málið er grafalvarlegt og okkur í þinginu ber að mynda hér meiri hluta 

Virðulegur forseti. Í allri þessari orkuumræðu hef ég nú mestar áhyggjur af því að ég missti alla orku í fjárlagaumræðunni þegar þetta blessaða borð virkaði ekki. Ég veit ekki hvort það er út af orkuleysi eða einhverju öðru en ég vona að það sé ekki svo. Ég vona að það verði fljótlega gert við það, ef ekki væri gaman að vita hvers vegna og hvenær við megum við búast við púltið virki. Ég tók eftir því að flestallir sem koma hérna upp fara í takkann en það skeður ekkert. Ég vona að þetta sé ekki orkuskortur.

Forseti vill nú upplýsa að það hafa verið gerðar ýmsar tilraunir til þess að koma rafmótornum í pontunni í lag. Næsta atlaga verður gerð að því á morgun.

Virðulegi forseti. Ég ætla nú bara að koma hérna upp í fundarstjórn og bera af okkur í Samfylkingunni þær sakir að við séum að gera lítið úr ástandinu í landinu. Það er alls ekki svo. Það sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir var einfaldlega að benda á var að það væri ótrúlegt í þeirri stöðu sem upp er komin að fólk taki ekki ábyrgð á ástandinu innan ríkisstjórnarinnar í staðinn fyrir að blaðra um það í fjölmiðlum hversu ómögulegt ástandið er. Það er það sem er verið að benda á í þessum þingsal. Þessi staða sem uppi er í orkumálum í dag er á borði ríkisstjórnarinnar þó að þingið muni að lokum þurfa að koma að því, líklega fyrir áramót, þar sem takmarkaðir hlutir hafa verið gerðir hvað þetta varðar. Samfylkingin tekur þessu bara mjög alvarlega, svo það liggi fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vildi bara nota tækifærið og segja það sem mína skoðun að mér heyrist að menn vilji ræða oftar um orkumálin. Forseti hlýtur að geta fundið tíma til að ræða þau vegna þess að ríkisstjórnin vill gjarnan ræða um þau í mjög breiðu samhengi. Nýi uppáhaldsþingmaður stjórnarandstöðunnar, hv. þm. Jón Gunnarsson - sem rétt stóðst vantrauststillögu hérna 30. mars síðastliðinn frá stjórnarandstöðunni, þá gat hún ekki losnað við hann nógu snemma en er nú borinn á gullstól vegna þess að hann segir eitthvað sem stjórnarandstöðunni líkar í dag - hann mun örugglega taka þátt í þeirri umræðu og mörgum mun líka vel það sem hann segir þar. En það mun örugglega líka umhverfisráðherra gera og við fleiri og þá getum við rætt þetta eftir að við höfum klárað þessa atkvæðagreiðslu sem við erum nú mætt hingað til að fara í og ég treysti forseta til að finna góðan tíma í þetta.

Virðulegur forseti. Það mátti gera ýmsar aðfinnslur við hv. þm. Jón Gunnarsson sem dómsmálaráðherra, en miðað við svör hæstv. umhverfis-, loftslags- og orkumálaráðherra þá fyndist mér alveg full ástæða til þess að Jón settist kannski í það sæti. Hitt er síðan annað mál að ég vil vekja athygli þingheims á því að nú hefur hv. þingmaður ítrekað borið VG, Vinstrihreyfinguna – grænt framboð, þeim sökum að standa í vegi fyrir öllum framförum og framþróun þegar kemur að orkuöryggi í landinu, að þingflokkur VG standi í vegi fyrir því að hér sé hægt að standa vörð um þjóðaröryggi, hvorki meira né minna. Þetta sé þannig mál. Ég saknað svolítið að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stigi ekki eitthvað fram því að þetta hefur verið nefnt hér í þinginu af hv. þingmanni og aftur í viðtali í morgun. Mér finnst að við þurfum að fá einhver svör frá einum stjórnarflokkanna um það hvaða skoðun þeir hafa á þessum ummælum og hvort þeir taki undir það að þeir hafi staðið í vegi fyrir allri framþróun í þessum málaflokki.

Virðulegur forseti. Ég vil bara fagna því með hvaða hætti hæstv. orkumálaráðherra tók þessum stuðningsyfirlýsingum frá Miðflokki og Viðreisn í sínu máli hér. Það skiptir auðvitað máli að menn taki á móti stuðningnum þegar hann berst með þessum hætti. En ég vil sömuleiðis biðja hæstv. forseta að styðja við bakið á hæstv. orkumálaráðherra því að hann virðist í einhverjum vandræðum með að ná jafnvægi gagnvart því að núverandi formaður Miðflokksins hafi farið til Frakklands í nokkra daga árið 2015 og telji sig því í miklum vandræðum í framhaldinu að gera það sem gera þarf í tengslum við orkumál og framleiðslu nýrrar grænnar orku. En ég ítreka yfirlýsingu mína hér áðan um stuðning Miðflokksins við allar þær aðgerðir, öll þau frumvörp sem kunna að koma fram hjá ríkisstjórninni sem geta orðið að gagni til þess að hér verði framleidd meiri græn orka og við losnum út úr því ástandi að vera að setja neyðarlög til að hægt sé að hafa ljós á í stofum heimila landið um kring.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigmari Guðmundssyni tókst það sem hann ætlaði sér, að svæla mig hér upp í of lágt ræðupúltið sem er víst ekki svo vegna orkuskorts. Ég tek bara undir fram komnar hugmyndir um það sem hér hefur verið fleygt fram í þessari umræðu, sem við getum vonandi farið að ljúka því að þetta er komið langt út fyrir umræðu um fundarstjórn forseta, og að við ræðum orkumálin sérstaklega. Ekki drögum við af okkur í þeirri umræðu, við í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði, til þess að lýsa okkar sýn og okkar skoðun þar. Ég hlakka til að eiga þessa umræðu, eins og ég átti reyndar í síðustu viku við hv. þm. Sigmar Guðmundsson, og það verður bara gaman hjá okkur þegar við tökum umræðu um þetta þegar forseti finnur tíma fyrir það í dagskránni.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit með breytingartillögu, frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, um frumvarp til laga um breytingu á lögum um póstþjónustu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá innviðaráðuneyti, ÖBÍ réttindasamtökum, Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, Samtökum verslunar og þjónustu og Íslandspósti ohf. Okkur bárust nokkrar umsagnir sem aðgengilegar eru á vef Alþingis. Málið kom fram á 153. löggjafarþingi og er þetta í annað skiptið sem það er lagt fram. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um póstþjónustu, nr. 98/2019. Í fyrsta lagi er lagt til að heiti Byggðastofnunar, sem nú fer með póstmálefni, komi í stað heitis Póst- og fjarskiptastofnunar í lagatextanum. Þá er í frumvarpinu lagt til að heimildir til að nýta bréfakassasamstæður verði rýmkaðar, en auk þess að bætt verði úr gildandi lagastoð fyrir innleiðingu reglugerðar (ESB) nr. 2018/644 og sett verði heimild til innleiðingar framkvæmdarreglugerðar (ESB) 2018/1263 um eyðublöð fyrir veitendur bögglaútburðarþjónustu. Á 151. löggjafarþingi voru póstmálefni flutt frá Póst- og fjarskiptastofnun til Byggðastofnunar, sbr. lög nr. 76/2021. Meiri hlutinn tekur undir það sem segir í greinargerð með frumvarpinu um nauðsyn þess að bæta úr þeim annmörkum sem eru á lögum um póstþjónustu í dag og tryggja að heiti Byggðastofnunar komi í stað heitis Póst- og fjarskiptastofnunar þar sem við á. Í 3. og 4. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar sem hafa það að markmiði að styrkja lagastoð fyrir innleiðingu framangreindra reglugerða. Um nánara efni reglugerðanna vísast til umfjöllunar í greinargerð með frumvarpinu. Meiri hlutinn tekur undir það sem fram kemur í greinargerð að brýnt sé að frumvarpið nái fram að ganga svo unnt sé að innleiða reglugerðirnar í íslenskan rétt. Nefndin fjallaði um markmið laga um póstþjónustu eins og þau eru skilgreind í 1. gr. laganna. Á 151. löggjafarþingi voru, eins og fyrr segir, gerðar breytingar á lögum um póstþjónustu og lögum um Byggðastofnun og verkefni póstmála flutt til Byggðastofnunar. Í nefndaráliti umhverfis- og samgöngunefndar, á þskj. 1633, kom fram að bæta þyrfti grundvöll fyrir heilbrigða samkeppni á póstmarkaði ásamt því að tryggja aðgengi landsmanna að póstþjónustu óháð búsetu. Með vísan til þessa leggur meiri hlutinn til við ráðuneytið að heildstæð vinna verði hafin við að greina möguleg tækifæri til að lækka kostnað ríkissjóðs af póstþjónustu, þ.e. svonefndan alþjónustukostnað, að teknu tilliti til alþjóðlegra skuldbindinga Íslands, byggða- og samkeppnissjónarmiða. Telur meiri hlutinn að byggja þurfi frekar undir grundvöll fyrir samkeppni á póstmarkaði eins og lagt var til í framangreindu nefndaráliti umhverfis- og samgöngunefndar. Þá hvetur meiri hlutinn til þess að ráðist verði í heildstæða stefnumótun á póstmarkaði hér á landi um framtíðarskipan póstmála, sem taki mið af breyttum aðstæðum og þeim miklu breytingum sem orðið hafa á póstmarkaði, svo sem með fækkun bréfa, breytingum í tækni og þjónustuþörfum á landsvísu með markmið laganna að leiðarljósi. Þá kem ég að breytingartillögum við þetta frumvarp. Í 2. gr. frumvarpsins er lögð til breyting þess efnis að alþjónustuveitanda verði heimilt að setja upp bréfakassasamstæður fyrir alla móttakendur póstsendinga á höfuðborgarsvæðinu og í öðru þéttbýli. Meiri hlutinn leggur til að ákvæðið falli brott, en hinn 7. nóvember sl. fór innviðaráðuneyti þess á leit við nefndina að ákvæðið yrði fellt úr frumvarpinu. Ráðuneytið tekur fram í erindi sínu til nefndarinnar að ástæðan sé sú að fulltrúar þess hafi fundað með ÖBÍ réttindasamtökum um ákvæðið og nauðsynlega reglugerðavinnu, en í ljós hafi komið að sú reglusetning sé tímafrek og útfærslan flóknari en vonir ráðuneytisins stóðu til. Meiri hlutinn bendir í því samhengi á umsögn ÖBÍ réttindasamtaka um málið, bæði á yfirstandandi löggjafarþingi og 153. þingi, þar sem gerðar voru verulegar athugasemdir við þetta ákvæði frumvarpsins. Vísast að öðru leyti til umsagnar samtakanna. Telur meiri hlutinn rétt að bregðast við erindi ráðuneytisins með þeim hætti sem gerð hefur verið grein fyrir en leggur ríka áherslu á að ráðuneytið vinni að fyrirhuguðum breytingum í nánu samstarfi við hagaðila. Þá leggur meiri hlutinn til tæknilegar breytingar á frumvarpinu. Lögð er til breyting á 1. gr. frumvarpsins, en í ákvæðinu er lagt til að hvarvetna í lögunum verði vísað til Byggðastofnunar í stað Póst- og fjarskiptastofnunar. Verði frumvarpið samþykkt óbreytt yrði tilvísun í d-lið 7. gr. laganna um rekstrargjald í samræmi við lög um Byggðastofnun, en ekki er kveðið á um rekstrargjöld póstrekenda í þeim lögum. Kveðið er á um rekstrargjöld póstrekenda í lögum um póstþjónustu og er því lagt til að vísað verði til þeirra laga. Að framangreindu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu sem kemur fram í framlögðu nefndaráliti. Undir nefndarálit þetta skrifa hv. þingmenn Bjarni Jónsson, formaður umhverfis- og samgöngunefndar, sú sem hér stendur og er framsögumaður málsins, Orri Páll Jóhannsson, Ingibjörg Isaksen og Njáll Trausti Friðbertsson. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Frú forseti. Ég geri hér grein fyrir áliti 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar en auk þess sem hér stendur þá skrifar undir það hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir, fulltrúi Samfylkingarinnar í nefndinni. Ég veit ekki alveg hvernig á að lýsa þessu nefndaráliti sem við leggjum hér fram. Þetta er kannski söguleg samantekt á handvömm ráðuneytis. Ég fæ að gera grein fyrir því stuttlega. Eins og fram kom var þetta frumvarp fyrst lagt fram á 153. löggjafarþingi en þá kom skýrt fram í umsögn ÖBÍ réttindasamtaka að ekkert samráð hefði verið haft við samtökin þó svo að ákvæði frumvarpsins snerti með beinum hætti aðgengi að grunnþjónustu. Það sætti því nokkurri furðu að málið hafi verið lagt fram óbreytt á þessu þingi, sem sagt að frekar en að nýta tímann á milli þinga til að uppfylla samráðsskyldu sína samkvæmt samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks hafi ráðuneytið kosið að skila málinu aftur ófrágengnu til Alþingis. Fyrsti minni hluti nefndarinnar telur þessi vinnubrögð ámælisverð en fagnar því að ráðuneytið hafi séð að sér og lagt til að 2. gr. frumvarpsins falli brott í ljósi þessa samráðsleysis. Þá tillögu gerir meiri hlutinn að sinni og hún er skynsamleg. En það hlýtur að teljast harla óvenjulegt að ráðuneytið geri sjálft sig afturreka með mál á grundvelli slælegra vinnubragða. Svo að við förum aðeins yfir efni þess ákvæðis sem meiri hlutinn leggur til að fella brott að tillögu ráðuneytisins þá er með 2. gr. frumvarpsins lagt til að alþjónustuveitanda verði heimilt að setja upp bréfakassasamstæður fyrir alla móttakendur póstsendinga í þéttbýli. Þar með geti alþjónustuveitandi hætt að bera út póst á heimili fólks. Aðgengi allra að slíkum bréfakassasamstæðum er engan veginn sjálfgefið, hvort sem það er vegna líkamlegrar getu, vegalengdar eða ástands gatna. Þetta virðast frumvarpshöfundar reyndar vera meðvitaðir um enda segir í greinargerð að koma þurfi til móts við þá aðila sem ekki geta sótt póstinn sinn af einhverjum ástæðum, t.d. sökum fötlunar, aldurs eða veikinda. Við umfjöllun málsins kom hins vegar fram, og hér erum við að tala um síðasta vetur, að ráðuneytið hefði ekki á nokkurn hátt skoðað hvernig hægt væri að útfæra þetta með þeim reglugerðarheimildum sem fyrir liggja. ÖBÍ réttindasamtök benda á í umsögn sinni að að gefnu tilefni - og ég held að við þurfum ekkert að fjölyrða það, tilefnið er það að sjónarmið fatlaðs fólks eru bara almennt hunsuð þegar reglur eru smíðaðar, eru í besta falli í eftiráathugun - megi efast um að slík útfærsla í reglugerð virki vel í reynd, enda sé þá um að ræða viðbót sem ekki hafi verið hugsuð frá upphafi. Fyrsti minni hluti tekur undir þetta og bendir á að viðhorf ráðuneytisins endurspegli í rauninni grundvallarmisskilning á hugmyndafræði algildrar hönnunar sem ætti að vera kjarninn í öllum breytingum á grunnkerfum samfélagsins. Þar er lykilatriði að hanna allar kerfisbreytingar frá upphafi út frá aðstæðum viðkvæmustu hópanna til að tryggja að þær bitni ekki á þeim þegar á hólminn er komið. Allt samfélagið græðir á því vegna þess að kerfi sem nær utan um þarfir viðkvæmasta hópsins gagnast öllum í samfélaginu betur. Svo er kannski rétt að nefna fordæmin sem koma upp í hugann í þessu samhengi. Þar er í fyrsta lagi hægt að nefna pakkasamstæðurnar sem hafa sprottið upp víða í þéttbýli á undanförnum misserum. Þar er nánast aldrei haft eitthvert samráð við hagsmunasamtök fatlaðs fólks varðandi staðsetningu eða útfærslu. Sama máli gegnir um tilraunaverkefni varðandi dreifingu pósts í gegnum bréfakassasamstæður á Kópaskeri sem fór í gang fyrr á árinu. Það fór í gang án þess að símtólið hefði verið tekið upp til að ná sambandi við ÖBÍ. Svo er kannski rétt að nefna í framhjáhlaupi að Póstinn vantar ekkert sérstaklega þessa heimild ef eitthvað er að marka umfjöllun nefndarinnar. Þessi heimild er til að bregðast við aðstæðum á póstmarkaði sem eru ekki fyrir hendi lengur. Það hefði mögulega verið gagnlegt fyrir póstinn, og til sparnaðar og einföldunar og hvað það er, ef þessi heimild hefði komið inn fyrir tíu árum en eins og staða póstmagns er í dag þá er hverfandi þörf á bréfakassasamstæðum. Uppsetning þeirra myndi væntanlega vera það umfangsmikið og dýrt verkefni að það myndi tæpast svara kostnaði. Svo gerðist það, eftir að ráðuneytið hafði komið á tveimur löggjafarþingum fyrir nefndina og fengið þau skýru skilaboð að okkur þætti ekki ásættanlegt að engin samtöl hefðu átt sér stað við ÖBÍ við vinnslu málsins, að hinn 7. nóvember fór innviðaráðuneytið sjálft þess á leit við nefndina að hún hraðaði afgreiðslu málsins enda væri farið að styttast í að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, stigi formleg skref vegna tafa við innleiðingar á tveimur reglugerðum sem setja á lagastoð fyrir í 3. og 4. gr. frumvarpsins, sem sagt öðrum greinum en þeirri sem fjallar um bréfakassasamstæðurnar. Til að svo mætti verða lagði ráðuneytið til að 2. gr. frumvarpsins yrði einfaldlega felld brott þar sem í ljós kom að nauðsynleg reglusetning er tímafrek og útfærslan flóknari en vonir ráðuneytisins stóðu til. Þá uppgötvun gerði ráðuneytið þegar það settist loks til fundar með fulltrúum frá ÖBÍ réttindasamtökum mörgum mánuðum eftir að bent var á þennan annmarka í fyrsta sinn. Fyrsti minni hluti lýsir ánægju með að ráðuneytið hafi loks tekið upp samráð við ÖBÍ en ítrekar að það hefði að sjálfsögðu átt að eiga sér stað strax við upphaf vinnslu málsins. Beinir 1. minni hluti því til ráðuneytisins að taka til endurskoðunar verklag við vinnslu þingmála þannig að mistök af þessu tagi endurtaki sig ekki. Þegar kemur að aðgengi fatlaðs fólks að grunnþjónustu getur ráðuneytið ekki látið undir höfuð leggjast að kanna hver áhrif lagasetningarinnar eru og hvernig er hægt að tryggja að ekki sé gengið á réttindi fatlaðs fólks.

Frú forseti. Fyrir hönd meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar mæli ég fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á skipulagslögum. Meginmarkmið þessa frumvarps er að stuðla að því að byggðar verði hagkvæmar íbúðir. Með því er átt við íbúðir sem stjórnvöld hafa lagt áherslu á og gert ráðstafanir til að byggðar verði til þess að fólk geti eignast eða leigt íbúðarhúsnæði á viðráðanlegum kjörum. Í frumvarpinu er í þessu skyni ákvæði þess efnis að sveitarfélögum verði heimilað við gerð deiliskipulags nýrra íbúðasvæða að tileinka allt að fjórðungi heildarfermetrafjölda íbúðarhúsnæðis íbúðum sem falla undir lög um almennar íbúðir og íbúðum sem uppfylla skilyrði fyrir hlutdeildarlánin og lánum til leiguíbúða samkvæmt lögum um húsnæðismál, nr. 44/1998. Meiri hlutinn telur frumvarpið vera mikilvægt skref í þeirri vinnu ríkis og stjórnvalda að fjölga íbúðum, stuðla að fjölbreytni í húsnæðiskostum og þar með auka möguleika fólks á að eignast eða leigja húsnæði. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk til sín gesti sem komu sjónarmiðum sínum á framfæri eins og greint er frá í nefndaráliti. Einnig bárust sjö umsagnir um málið og eru þær aðgengilegar á vef Alþingis, eins og alla jafna gildir um umsagnir mála, ásamt minnisblaði innviðaráðuneytisins og umsögnum sem bárust um málið þegar það var til umfjöllunar á 153. löggjafarþingi. Þetta kemur allt saman fram í áliti nefndarinnar. Rætt var á vettvangi nefndarinnar hvort stíga ætti það skref að skylda sveitarfélög til að ætla fjórðung byggingarmagns til uppbyggingar hagkvæmra íbúða en hvorki nefndin né innviðaráðuneytið leggja það til þar sem það samræmist ekki sjónarmiðum um sjálfstjórn sveitarfélaga og skipulagsvald þeirra. Þá var fjallað um það hvort hlutfallið sem um ræðir, fjórðungurinn, ætti að vera 30% eins og kveður á um í rammasamningi ríkis og sveitarfélaga um aukið framboð íbúða á árinu 2023–2032 en ekki er lagt til að það skref verði tekið þar sem um ólíka þætti sama máls er að ræða og ekki er sýnt að breyting í þessa veru styddi við það meginmarkmið að auka framboð á hagkvæmum íbúðum. Það sjónarmið kom fram að heimildarákvæðið um fjórðung fermetrafjölda til hagkvæmra íbúða kunni að verða til þess að almennt íbúðaverð hækki og það geti einnig haft áhrif á samninga sveitarfélaga við eigendur byggingarlands. Nefndin tekur ekki undir þessi sjónarmið en álítur að rétt sé að láta fara fram árið 2027, þegar þriggja ára reynsla hefur fengist af breytingunni, mat á áhrifum þeirrar heimildar sem felst í frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu að kannað verði hvort og hvernig sveitarfélögin nýta heimildina til að ráðstafa fjórðungi byggingarmagns til hagkvæmra íbúa íbúða og skili ráðherra og Alþingi skýrslu um þetta eigi síðar en 1. febrúar 2027. Undir nefndarálitið rita, auk þess sem hér stendur, eftirtaldir hv. þingmenn: Bjarni Jónsson formaður, Njáll Trausti Friðbertsson, Halla Signý Kristjánsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Ingibjörg Isaksen og Vilhjálmur Árnason.

Frú forseti. Ég geri hér grein fyrir nefndaráliti 1. minni hluta samgöngunefndar sem að þessu sinni inniber einungis þann sem hér stendur. Það neyðarástand sem ríkir á húsnæðismarkaði kemur sérstaklega illa við tekju- og eignaminni hluta samfélagsins. Það er því mikið réttlætismál að rétta af þá markaðsskekkju sem hefur ríkt um allt of langan tíma. Stöðuna má að miklu leyti rekja til þess að framboðshliðin hefur verið mikið vanrækt og þegar svo bætast við hagstjórnarmistök ríkisstjórnarinnar, sem styrkti eftirspurnarhliðina rækilega á Covid-tímum, þá er orðið mjög aðkallandi að grípa til róttækra aðgerða. Sú heimild sem hér er lagt til að lögfesta er skref í þá átt að gera sveitarfélögum kleift að stýra þróun húsnæðisuppbyggingar, t.d. á þéttingarreitum, þannig að framboð á hagkvæmum íbúðum geti aukist verulega. Sum sveitarfélög hafa þegar tekist þetta á hendur en hafa kvartað undan samskiptum við verktaka. Það getur verið betra að hafa skýra lagaheimild til þess. 1. minni hluti telur brýnt að lögfesta slík markmið enda sýnir reynslan hversu mikilvægt það getur verið fyrir sveitarfélög að hafa fast land undir fótum þegar setja á uppbyggingaraðilum skilyrði af þessu tagi. 1. minni hluti tekur hins vegar undir með þeim umsagnaraðilum sem telja nauðsynlegt að ganga lengra og gerir breytingartillögu þess efnis, sem verður gert grein fyrir hér á eftir. Með frumvarpinu er lagt til að sveitarfélög fái heimild til að gera kröfu um að við gerð deiliskipulags fyrir ný íbúðasvæði verði allt að fjórðungur af heildarfermetrafjölda íbúða innan skipulagssvæðis fyrir hagkvæmt húsnæði, þ.e. almennar íbúðir, félagslegar íbúðir og aðrar leiguíbúðir, hvort sem eigandi lands er sveitarfélag, ríki eða einkaaðili. Markmiðið er sem sagt að aðstoða sveitarfélög og hvetja þau til að skipuleggja íbúðabyggð þannig að gert sé ráð fyrir fjölbreyttari byggð innan svæðis. Við umfjöllun nefndarinnar komu fram ábendingar um að til þess þyrfti enn skýrari ákvæði en lagt er til í frumvarpinu. Í fyrsta lagi var bent á orðalagið „allt að 25%“, að uppbyggingaraðilar gætu litið á það sem nokkurs konar hámark í viðræðum og þannig torveldað sveitarfélögum að semja um hærri hlutfallstölu. Aðstæður á uppbyggingarreitum eru ólíkar og líta verður svo á að í skipulagsvaldi sveitarfélaga felist að meta hverju sinni hvort þörf sé á enn hærra hlutfalli hagkvæms húsnæðis, t.d. á svæðum þar sem mikill skortur er á því og þeim mun meiri þörf á að tryggja félagslega blöndun. 1. minni hluti hefði talið eðlilegt fyrir meiri hlutann að skoða af meiri alvöru möguleikann á að hækka hlutfallstöluna til að styðja með skýrari hætti þau sveitarfélög sem vilja sýna meiri metnað í uppbyggingu hagkvæms húsnæðis, að sníða þeim ekki þetta þröngan stakk. Í öðru lagi kom fram gagnrýni á að einungis væri um að ræða heimildarákvæði sem sveitarfélögum væri í sjálfsvald sett hvort beitt yrði. 1. minni hluti tekur undir þessi sjónarmið, þótt vissulega þurfi löggjafinn að stíga varlega til jarðar þegar settar eru stífar kvaðir á skipulagsvald sveitarfélaga, en vel hefði mátt kveða fastar að orði um skyldu sveitarfélaga til að standa að metnaðarfullri uppbyggingu hagkvæms húsnæðis innan þess ramma. Þannig myndi ákvæðið ekki einungis nýtast þeim sveitarfélögum sem þegar hafa metnað til slíkrar uppbyggingar heldur myndi það með skýrari hætti hvetja öll sveitarfélög til að skoða uppbyggingu hagkvæms húsnæðis af fullri alvöru. Í ljósi þess að sú uppbygging er mikilvægur þáttur í því að byggja upp heilbrigðan húsnæðismarkað til frambúðar, sem er gríðarlegt hagsmunamál almennings, þá vekur furðu að meiri hlutinn vilji ekki skoða breytingar á orðalagi. Í þriðja lagi var bent á að töluleg markmið frumvarpsins væru ekki í samræmi við rammasamning á milli ríkis og sveitarfélaga um að auka framboð íbúða á árunum 2023–2032 þar sem hvort tveggja er miðað við hærri hlutfallstölu og viðmiðin eru gerð að skyldu. Þar fléttast sem sagt saman báðir fyrrgreindir þættir. Með þessum samningi sammæltust sveitarfélög og ríki um stefnu og markvissar aðgerðir til að tryggja uppbyggingu íbúða í samræmi við þörf ólíkra hópa, þar á meðal þeirra tekju- og eignaminni. Sérstök áhersla var lögð á framboð íbúða á viðráðanlegu verði og að hlutfall þeirra skyldi vera að jafnaði um 30% nýrra íbúða til að koma til móts við tekju- og eignaminni hópa og tryggja þeim möguleika á þaki yfir höfuðið. Jafnframt voru aðilar samningsins sammála um að félagsleg húsnæðisúrræði yrðu að jafnaði sem næst 5% af öllu nýju húsnæði á samningstímanum. 1. minni hluti telur skjóta skökku við að frumvarpið sé ekki í samræmi við þetta sameiginlega markmið ríkis og sveitarfélaga um uppbyggingu á hagkvæmu húsnæði og félagslegum húsnæðisúrræðum. Frumvarpið leggur einungis til að allt að 25% af byggingarmagni, samkvæmt nýju deiliskipulagi, fyrir tilgreint svæði skuli vera fyrir almennar íbúðir, félagslegar íbúðir eða aðrar leiguíbúðir. Þá er vert að nefna, líkt og ÖBÍ réttindasamtök bentu á í umsögn sinni, að orðalagið „allt að 25% íbúða“ er of óljóst og veitir sveitarfélögum of mikið svigrúm til að koma sér undan því mikilvæga markmiði frumvarpsins að fjölga almennum íbúðum, félagslegum íbúðum og öðrum leiguíbúðum. Eins og áður segir er staðan á húsnæðismarkaði grafalvarleg, einkum fyrir tekju- og eignaminni hópa, og metnaður sveitarfélaga er einfaldlega mismikill. Hér þarf að hvetja þau til dáða. Í umsögn Þroskahjálpar er sérstök athygli vakin á því að fatlað fólk eigi til jafns við aðra rétt á að velja sér búsetustað og hvar og með hverjum það býr og að óheimilt sé að binda þjónustu við fatlað fólk því skilyrði að það búi í tilteknu búsetuformi. Hér er gríðarmikið verk að vinna, svo að við tökum bara einn hóp út fyrir sviga sérstaklega, þar sem tæplega 500 fatlaðir einstaklingar eru annaðhvort á biðlista eftir húsnæði eða búa í herbergi á sambýlum þrátt fyrir skyldur stjórnvalda til að gefa þeim kost á að búa á eigin heimili. Þetta er ólíðandi ástand og stytting þessara biðlista ætti að vera í forgangi hjá stjórnvöldum. Því er nauðsynlegt að ríki og öll sveitarfélög gangi samstiga til verka og marki sér skýr viðmið um sjálfbæra uppbyggingu íbúðarhúsnæðis sem fyrst. Þau viðmið er að finna í fyrrgreindum rammasamningi ríkis og sveitarfélaga sem mikilvægt er að endurspegla með skýrri lagaheimild, á gildistíma samningsins hið minnsta. Fyrsti minni hluti leggur því til breytingu þess efnis að við frumvarpið bætist bráðabirgðaákvæði sem endurspegli töluleg markmið rammasamnings ríkis og sveitarfélaga um uppbyggingu á hagkvæmum íbúðum og félagslegum húsnæðisúrræðum til loka árs 2032.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Andrési Inga Jónssyni fyrir þessa umræðu. Við eigum jú báðir sæti í umhverfis- og samgöngunefnd þar sem við vorum að ræða þetta mál og höfum verið að ræða þetta mál og ekki bara á þessu haustþingi heldur líka síðastliðið vor. Ég kom aðallega upp til að orðlengja örlítið betur það sem við segjum í nefndaráliti okkar í meiri hlutanum - hv. þingmaður talar auðvitað fyrir nefndaráliti 1. minni hluta - sér í lagi varðandi tvennt. Í fyrsta lagi er það ákvæðið varðandi 25% eða allt að fjórðungi heildarfermetrafjölda sem sannarlega er lagt upp með að sé heimildarákvæði og undir þá tillögu tekur nefndin eftir töluvert miklar umræður, á móti því að gera það að skylduákvæði en með réttu vildu nokkrir umsagnaraðilar sem sendu okkur umsögn um málið gera það að skyldu. Ég tek um margt undir sjónarmið hv. þingmanns í þessu og þetta ræddum við í nefndinni. En yfir það er farið í nefndaráliti meiri hlutans að það að skylda sveitarfélögin til þessa samræmist ekki sjónarmiðum um sjálfstjórn sveitarfélaganna og skipulagsvald þeirra, samanber stjórnarskrána. Gott og vel. Þá kynni einhver að segja: Hvernig ætlum við þá að ná þessum árangri? Hvernig náum við þá þessum markmiðum með því að samþykkja þetta heimildarákvæði? Eins og kom fram í framsögu minni áðan snýst frumvarpið um heimild sveitarfélaga til að leggja upp með fjórðung heildarfermetrafjölda, þ.e. fermetrafjöldinn er undir í því, á meðan rammasamningur ríkis og sveitarfélaga, sem hv. þingmaður kom inn á, um aukið framboð íbúða 2023–2032 og sameiginlega sýn og stefnu í húsnæðismálum, sem undirritaður var 12. júlí 2022, ávarpar ekki bara fjölda íbúða í þúsundum heldur sérstök prósentumarkmið. Með leyfi forseta, ætla ég að fá að lesa 3. gr. b sem fjallar um framboð íbúða á viðráðanlegu verði, sem á akkúrat við um það frumvarp sem við erum að ræða hér: „Aðilar samnings þessa eru sammála um nauðsyn þess að leggja sérstaka áherslu á uppbyggingu hagkvæmra íbúða á viðráðanlegu verði og að hlutfall þeirra verði að jafnaði um 30% nýrra íbúða.“ Þarna liggur kannski munurinn, virðulegi forseti. Annars vegar í frumvarpinu hér, sem fjallar um heimildarákvæði, erum við að tala um allt að 25% heildarfermetrafjölda á meðan hitt fjallar um nýjar íbúðir. Svo að ég haldi áfram að lesa úr 3. gr. um helstu samningsmarkmið rammasamningsins téða, með leyfi forseta: „Mæta þarf hækkun húsnæðisverðs og veikri stöðu leigjenda og fyrstu kaupenda með því að auka aðgengi að hagkvæmu húsnæði á viðráðanlegu verði fyrir tekju- og eignalægri. Hagkvæmar íbúðir á viðráðanlegu verði geta m.a. verið íbúðir innan almenna húsnæðiskerfisins, hlutdeildarlánaíbúðir og aðrar íbúðir sem njóta einhvers konar stuðnings stjórnvalda og er ætlað að leysa úr húsnæðisþörf tekju- og eignalægri hópa, þar með talið námsmanna, ungs fólks, fyrstu kaupenda, öryrkja og eldra fólks. Aðilar eru jafnframt sammála um að á samningstímanum verði félagsleg húsnæðisúrræði að jafnaði sem næst 5% af öllu nýju húsnæði.“ - Enn erum við að tala um prósentutölur í samhengi húsnæðis. - „Með félagslegu húsnæðisúrræði er átt við íbúðir sem sveitarfélagi ber lagaleg skylda til að útvega einstaklingum eða fjölskyldum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrði eða annarra félagslegra aðstæðna.“ Virðulegur forseti. Ástæðan fyrir því að ég vildi draga þetta sérstaklega upp er að ég held að í eðli sínu sé nauðsynlegt að það komi fram að rammasamningurinn var undirritaður 12. júlí 2022 og eftir því sem ég næst kemst eru tvö sveitarfélög sem eru að vinna eftir honum - og þau mættu sannarlega vera fleiri, ég held að ég og hv. þm. Andrés Ingi Jónsson séum sammála um það, sér í lagi vegna þess að þau hafa undirgengist þessi viðmið - tvö sveitarfélög sem hafa unnið á grundvelli hans síðan hann var undirritaður. Það er annars vegar Reykjavíkurborg og hins vegar Mýrdalshreppur. Ég held að ég sé að hafa þetta algjörlega hárrétt eftir, virðulegi forseti. Þessu hafa sveitarfélögin engu að síður náð að vinna að og hafa getað undirgengist samningsmarkmiðin án þess að það væri sérstakt heimildarákvæði, eða skylduákvæði eins og hv. þingmaður leggur til í sinni breytingartillögu, í núgildandi skipulags- og byggingarlöggjöf. Þá má spyrja sig: Hvernig fara þau að því? Jú, það gera þau vegna þess að þau gera þetta á grundvelli svokallaðra einkaréttarlegra samninga. Það er ekkert í þessu frumvarpi sem kveður á um að sveitarfélögum sé meinað að gera frekari einkaréttarlega samninga umfram þessi 25%. Í meðförum málsins kom fram að dæmi séu um að einstaka sveitarfélög hafi á einstaka reitum farið upp fyrir prósentuhlutföllin en þá einmitt á grundvelli einkaréttarlegra samninga. Er það vel, virðulegur forseti, því að með því náum við þeim markmiðum sem koma m.a. fram í rammasamningi ríkis og sveitarfélaga þótt sannarlega telji ég að 25% heimildaákvæði, varanlegt inn í skipulagslöggjöfina, muni liðka fyrir og hjálpa til við þessa mikilvægu vinnu inn í framtíðina. Ég vildi bara koma þessu að, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir hönd allsherjar- og menntamálanefndar fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum til að framlengja gildistíma bráðabirgðaákvæða um rafræna meðferð mála. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá dómsmálaráðuneytinu. Með frumvarpinu er lagt til að bráðabirgðaheimildir stjórnvalda og dómstóla til að beita rafrænum lausnum við meðferð mála og notkun fjarfundarbúnaðar verði framlengdar. Nefndin framlengdi síðast gildistíma heimildanna með lögum nr. 136/2021. Í áliti allsherjar- og menntamálanefndar á þeim tíma lagði nefndin áherslu á mikilvægi nauðsynlegra lagabreytinga til að innleiða varanlegar heimildir fyrir dómstóla og stjórnvöld til að nýta rafrænar lausnir til að bæta þjónustu. Lagði nefndin til að heimildirnar yrðu framlengdar til ársloka 2023 en sá tími yrði nýttur til að ljúka vinnu við endurskoðun laga um varanlegar heimildir. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að vinnan sé langt á veg komin hvað varðar varanlegar heimildir til að beita rafrænum lausnum við meðferð mála og notkun fjarfundarbúnaðar. Í því ljósi leggur nefndin til að framlengja bráðabirgðaheimildirnar. Að framangreindu virtu, frú forseti, leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálit þetta rita auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Bryndís Haraldsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Dagbjört Hákonardóttir, Jódís Skúladóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir og Greta Ósk Óskarsdóttur.