Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Helgi Bergs, verkfræðingur og fyrrverandi alþingismaður, andaðist í fyrrinótt, aðfaranótt fimmtudags 28. apríl, áttatíu og fjögurra ára að aldri. Helgi Bergs var fæddur 9. júní 1920 í Reykjavík. Foreldrar hans voru hjónin Helgi Bergs forstjóri og Elín Jónsdóttir Bergs, fædd Thorstensen, húsmóðir. Hann lauk stúdentsprófi í Menntaskólanum í Reykjavík 1938 og prófi í efnaverkfræði í Tækniháskóla Danmerkur í Kaupmannahöfn 1943. Að prófi loknu var hann deildarverkfræðingur við skólann 1943–1945, sinnti þar rannsóknum. Árin 1945–1952 var hann verkfræðingur hjá Sambandi íslenskra samvinnufélaga í Reykjavík, forstöðumaður tæknideildar þess frá 1948, einkum við skipulagningu ullar- og fiskiðnaðar samvinnufélaganna, hafði meðal annars umsjón með endurbyggingu ullarverksmiðjunnar Gefjunar á Akureyri og skipulagningu dreifikerfis Olíufélagsins hf. Hann var framkvæmdastjóri iðnsýningarinnar í Reykjavík 1952. Verkfræðingur hjá Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna við skipulagningu hraðfrystihúsa í Tyrklandi var hann 1953–1954, formaður Íslenskra aðalverktaka sf. 1954–1960 og framkvæmdastjóri Sambands íslenskra samvinnufélaga 1961–1969. Hann var bankastjóri Landsbanka Íslands 1971–1988. Helga Bergs voru falin ýmis trúnaðarstörf jafnframt aðalstarfi og skal hér getið nokkurra þeirra. Hann var í bankaráði Iðnaðarbankans 1953–1959 og í stjórn Iðnaðarmálastofnunarinnar 1962–1966. Í miðstjórn Framsóknarflokksins var hann frá 1962 og ritari flokksins 1962–1972. Hann var í stjórn Fiskveiðasjóðs 1971–1972, 1978–1980 og 1982–1986. Formaður stjórnar Viðlagasjóðs var hann 1973–1976. Hann var formaður stjórnar Rafmagnsveitna ríkisins 1974–1978 og formaður Bessastaðanefndar 1989–1998. Í alþingiskosningunum 1963 var Helgi Bergs kjörinn þingmaður Framsóknarflokksins í Suðurlandskjördæmi, átti sæti á Alþingi til 1967. Í haustkosningunum 1959 og kosningunum 1967 hlaut hann sæti fyrsta varaþingmanns flokksins í kjördæminu, tók þá sæti á sex þingum, sat á tíu þingum alls. Helgi Bergs hlaut staðgóða menntun undir ábyrgðarmikið ævistarf. Verkfræðikunnátta hans nýttist honum vel í forustu við verklegar framkvæmdir á ýmsum sviðum. Starfsferill hans, sem hér hefur verið rakinn að nokkru, sýnir það traust sem hann naut til vandasamra verka. Helgi Bergs komst til frama í flokki sínum, Framsóknarflokknum. Á Alþingi átti hann sæti í efri deild og var í sjávarútvegsnefnd, fjárhags- og viðskiptanefnd og iðnaðarnefnd deildarinnar. Hann lét einkum til sín taka efnahags- og atvinnumál og málefni samvinnuhreyfingarinnar voru honum jafnan hugleikin. Mannkostir hans og dugnaður komu einkar vel í ljós þegar hann valdist til forustu Viðlagasjóðs sem var stofnaður til að bæta tjón af völdum eldgossins í Vestmannaeyjum. Það starf rækti hann með afburðum vel. Undir lok starfsævinnar tók Helgi Bergs að sér formennsku Bessastaðanefndar sem stóð fyrir framkvæmdum á forsetasetrinu Bessastöðum. Það starf rækti hann sem önnur af alúð. Ég bið háttvirta alþingismenn að minnast Helga Bergs með því að rísa úr sætum. - 
            

Forseta hefur borist símskeyti frá 1. varamanni Samfylkingarinnar í Suðvest., Ásgeiri Friðgeirssyni, um forföll.

Virðulegi forseti. Hinn 1. apríl síðastliðinn voru 150 ár frá því að Íslendingar fengu fullt verslunarfrelsi. Jón Sigurðsson forseti og fylgismenn hans gerðu sér grein fyrir mikilvægi frjálsrar verslunar fyrir íslenskt samfélag. Verslunarfrelsi markaði að þeirra mati upphaf betri tíðar. Jón Sigurðsson sagði, með leyfi forseta: „Því aðeins geta þjóðirnar til fulls þekkt sig sjálfar, að þær þekki einnig aðrar þjóðir, gefi nákvæman gaum að öllu lífi þeirra og framförum og taki dæmi þeirra og reynslu sér til eftirdæmis og viðvörunar.“ - Og enn sagði Jón, með leyfi forseta: „Þá hefir menntunin verið mest, þegar mestar hafa verið utanferðir og Íslendingar átt mest viðskipti við önnur lönd; þó ekki við eitt land, heldur mörg.“ Jón Sigurðsson hitti eins og endranær naglann á höfuðið. Ég tel við hæfi, virðulegi forseti, af þessu tilefni að hefja mál mitt með því að fjalla um utanríkisviðskiptamál. Á undanförnum árum hafa verið stigin markviss skref til að leysa íslenskt atvinnulíf úr fjötrum hafta og ríkisafskipta. Skattar hafa verið lækkaðir og framlög til rannsókna og þróunar aukin, sem hefur leitt til hærra menntunarstigs þjóðarinnar. Í alþjóðlegum samanburði er reglulega frá því greint að Ísland sé í fremstu röð ríkja varðandi ákjósanlegt viðskiptaumhverfi. Það er fagnaðarefni. Öflugir lífeyrissjóðir og einkavæðing bankanna ásamt auknu viðskiptafrelsi hafa skapað svigrúm til útrásar íslensks atvinnulífs. Reistar hafa verið traustar stoðir undir sjávarútveginn. Með kvótakerfinu er fiskur veiddur og seldur samkvæmt framboði og eftirspurn á mörkuðum. Það leiðir til aukins aflaverðmætis. Áhrif samdráttar í afla eru því minni en áður, þar sem stöðugleiki hefur tekið við af ringulreið. Allir þessir þættir og reyndar mun fleiri hafa átt ríkan þátt í að skapa grundvöll íslenskrar útrásar. Framleiðni hefur aukist og fjölbreyttari störf orðið til í landinu svo sem á hugbúnaðarsviðinu, í lyfjageiranum, á fjármálamarkaðnum, í líftækni og svo mætti áfram telja. Á sama tíma er atvinnuleysi með því minnsta sem þekkist. Sókn íslenskra fyrirtækja erlendis byggir því á traustum grunni og aðstæður þeirra hérlendis eru með þeim bestu í heiminum. Samhliða aðgerðum innan lands hafa gæfurík skref verið stigin í utanríkisviðskiptum. Ákvörðunin um aðild að Evrópska efnahagssvæðinu hefur reynst farsæl. Við njótum á þessu svæði að langmestu leyti sömu viðskiptakjara og 27 önnur Evrópuríki með tæplega 500 milljóna manna markað. Samningurinn hvílir á traustum stoðum. Það kom glöggt í ljós við síðustu stækkun efnahagssvæðisins. Aðildarríkin sýndu þá í verki að þau styðja samninginn. Hann verður áfram traust undirstaða samskipta og viðskipta Íslands við Evrópu. Evrópumál eru til umræðu í nefnd sem forsætisráðherra skipaði á síðastliðnu ári og fulltrúar allra flokka á Alþingi eiga aðild að. Nefndinni er ætlað að greina aðalatriði mála og helstu staðreyndir til að auðvelda umræðu á réttum forsendum um Evrópumálin. En sjóndeildarhringur viðskipta Íslendinga nær út fyrir Evrópu. Þátttakan í Fríverslunarsamtökum Evrópu, EFTA, hefur verið farsæl og EFTA-ríkin hafa gert fríverslunarsamninga við 14 ríki fyrir utan Evrópusambandið. Samningaviðræður eru nú í gangi við Suður-Afríku og fleiri ríki í þeim heimshluta. Fríverslunarviðræðum við Suður-Kóreu miðar vel og samningar við Tæland hefjast í Reykjavík í maí. Óformlegar viðræður hafa farið fram við ýmis önnur ríki, þar á meðal Bandaríkin og Kína, en erfiðlega hefur gengið að ljúka samningum við Kanada. Það ætti ekki að koma á óvart að það eru oft stærri ríki sem óskað hafa eftir fríverslunarsamningum við EFTA-ríkin. Þau standa samanlagt að 2% heimsviðskipta sem er álíka mikið og hjá Mexíkó, sem hefur um 100 milljónir íbúa. EFTA-ríkin hafa í vaxandi mæli leitað eftir fríverslun við Asíuríki. Áður fyrr fetuðu þau fremur í fótspor ESB við gerð fríverslunarsamninga, en slíku er ekki til að dreifa í Asíu enda hefur ESB ekki samið um fríverslun í þeim heimshluta. Það er heldur ekki sjálfgefið að hagsmunavarsla EFTA-ríkjanna og ESB fari alltaf saman. Stefnt er að fríverslun milli Íslands og Kína fyrir árið 2007 og unnið að viljayfirlýsingu um samningaviðræður þar að lútandi. Nú þegar er fjárfestingasamningur í gildi milli ríkjanna, ferðamálasamningur var gerður í fyrra og nýlega var undirritaður einn umfangsmesti loftferðasamningur sem gerður hefur verið af Íslands hálfu. Hvað varðar næsta nágrenni Íslands, þá finnum við til sérstakrar samkenndar með frændum okkar Færeyingum. Það er því gleðiefni að innan tíðar verður undirritaður fríverslunarsamningur á milli Íslands og Færeyja sem er umfangsmesti samningur af því tagi sem Ísland hefur gert. Hann nær til búvara og samkvæmt honum verða Íslendingar og Færeyingar jafnt settir í viðskiptalegu tilliti í löndum hvorra annarra. Markmiðið er að Grænland geti einnig gerst aðili að þessum samningi í náinni framtíð. Þótt tvíhliða og svæðisbundið viðskiptasamstarf sé mikilvægt er einnig lykilatriði að efla alþjóðlegt viðskiptasamstarf. Fríverslun er leiðin til betri lífskjara fyrir alla. Niðurstaða svonefndrar Doha-samningalotu á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar mun hafa áhrif víða um heim. Viðskiptahindrunum verður rutt úr vegi, tollar á iðnvarning munu lækka, og skýrari leikreglur verða settar um alþjóðaviðskipti, sem gagnast einkum smærri ríkjum. Íslensk stjórnvöld hafa lagt ríka áherslu á að viðskiptahamlandi ríkisstyrkir í sjávarútvegi verði afnumdir og hefur dregið úr andstöðu ýmissa ríkja í þessu efni. Þjónustuviðskipti eru sá þáttur alþjóðaviðskipta sem er í örustum vexti og mikilvægt er að árangur náist varðandi þennan viðskiptageira. Þá er ljóst að niðurstaða yfirstandandi samningalotu mun stórauka viðskipti milli ríkja með landbúnaðarafurðir. Gera má ráð fyrir að útflutningsbætur verði afnumdar, dregið verði úr markaðshvetjandi ríkisstuðningi og tollar verði lækkaðir og markaðsaðgengi muni aukast. Mikilvægt er hins vegar að Doha-lotan taki tillit til sérstöðu og viðkvæmni landbúnaðar á jaðarsvæðum. Þar hefur Ísland sömu sjónarmið og mörg önnur ríki. Fyrirsjáanlegt er að ef Doha-lotunni lýkur eins og til stendur í lok næsta árs, þá hefur það áhrif á opinberan stuðning við íslenskan landbúnað. Alþjóðavæðingin hefur haft mikil áhrif á starfsemi utanríkisþjónustunnar. Hún hefur á undanförnum missirum endurskipulagt og aðlagað þjónustu sína við atvinnulífið. Hluti af þeirri endurskipulagningu var að koma á stórauknu samstarfi við Útflutningsráð en sú samvinna hefur mælst vel fyrir hjá fyrirtækjum. Með þessum breytingum er ljóst að íslensk fyrirtæki geta notað net sendiráða og viðskiptafulltrúa á erlendri grund á enn virkari og áhrifaríkari hátt en áður. Ferðaþjónustan er í stöðugri sókn og skapar um 15% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar. Margir opinberir aðilar, svo sem utanríkisþjónustan, Útflutningsráð og Ferðamálaráð, koma að landkynningu. Það er sjónarmið þeirra sem að þessum málum koma að eðlilegt sé að auka bæði samvinnu og samhæfingu í markaðs- og landkynningarmálum til að nýta sem best bæði mannafla og fjármagn sem til þessara mála er varið. Tilgangurinn með stofnun sérstakrar skrifstofu ferðamála og viðskiptaþjónustu í utanríkisráðuneytinu um síðustu áramót var að gera þessum málaflokki hærra undir höfði, sem mun skila bættri þjónustu við fyrirtækin í landinu og þá ekki síst á vettvangi ferðamála. Virðulegi forseti. Aðstoð Íslands við þróunarríki fer vaxandi og er orðinn mikilvægur þáttur í íslenskri utanríkisstefnu. Framlag Íslands til þróunarsamvinnu á þessu ári verður um það bil 0,2% af vergri landsframleiðslu en þróunaraðstoð OECD-ríkjanna er að meðaltali 0,25%. Stefnan er að á árinu 2009 nái aðstoð Íslands 0,35% af vergri landsframleiðslu. Væri miðað við þetta hlutfall og landsframleiðslu ársins 2004 hefði þróunaraðstoðin þá numið þremur milljörðum króna. Aukinni aðstoð verður varið í samræmi við áherslur sem er lýst í sérstakri skýrslu sem lögð hefur verið fram á Alþingi til kynningar. Þróunarsamvinnustofnun Íslands undirbýr um þessar mundir aðstoð við tvö ný samstarfsríki, Srí Lanka og Níkaragva auk þeirra fjögurra Afríkuríkja þar sem stofnunin starfar þegar. Þróunaraðstoðinni er einnig beint til margra annarra mikilvægra verkefna þar á meðal til Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna og sjóðs á vegum samtakanna um málefni kvenna, auk framlaga til matvælaáætlunarinnar. Ísland mun enn fremur styðja þróunarstarf Sameinuðu þjóðanna með þeim hætti að senda unga íslenska sérfræðinga til starfa á vegum samtakanna í þróunarlöndum. Hér er um að ræða sérstakt verkefni sem ætlað er að kveikja áhuga ungs fólks á þróunarmálum. Þá hefur þátttaka Íslands í samstarfi Alþjóðabankans og fleiri alþjóðastofnana við þróunarlönd í sjávarútvegsmálum þegar verið aukin og tengsl Íslands við smáeyþróunarríki efld með sérstökum styrktarsjóði á okkar vegum. Í þróunarsamvinnu Íslands við sunnanverða Afríku á undanförnum árum hefur reynst nauðsynlegt til þess að aðstoðin skili betri árangri en ella að reka sendiskrifstofur í Úganda, Malaví, Mósambík og Namibíu. Ísland hefur haft sendiherra í þessum heimshluta með aðsetur í Mósambík. Sendiráðið verður af hagkvæmnisástæðum flutt til Suður-Afríku um næstu áramót. Það veldur áhyggjum þegar horft er til pólitískrar og efnahagslegrar þróunar víða um heim á undanförnum áratugum hversu ríkin í Afríku sunnan Sahara hafa almennt staðið í stað eða þeim jafnvel hrakað þrátt fyrir stórfellda þróunaraðstoð. Árið 1990 höfðu 227 milljónir Afríkubúa undir einum bandaríkjadal til framfærslu á dag en áætlað er að árið 2015 verði fjöldinn að óbreyttu komin í 340 milljónir. Ástæðurnar eru margþættar og sem betur fer má víða binda vonir við að úr rætist, en ljóst er að slæmir stjórnarhættir hafa valdið miklum skaða. Það er til dæmis með ólíkindum að Zimbabwe, sem áður var eitt efnaðasta ríki sunnanverðrar Afríku, skuli nú vegna harðstjórnar og spillingar vera á meðal þeirra fátækari. Það er á ábyrgð þróunarríkja að koma á lýðræði og mannréttindum sem eru forsendur bættra stjórnarhátta. Um leið er það skylda þróaðra ríkja að styðja viðleitni í þessa átt í þróunarlöndum. Annað væri ekki bara sóun á fjármunum sem fara til þróunaraðstoðar, heldur einnig svik við íbúa þróunarríkjanna. Íslensk stjórnvöld hafa meðal annars horft til stjórnarfars við ákvarðanir um þróunarsamstarf. Stofnun Afríkusambandsins endurspeglar vilja Afríkuríkja til að taka á málum eigin heimsálfu og störf eftirlitssveita sambandsins í Darfúr-héraði í Súdan er fyrsta prófraunin. Þá getur framkvæmd friðarsamkomulagsins við uppreisnarmenn í Suður-Súdan orðið vegvísir að því að skálmöldinni í Darfúr ljúki. Með það í huga hafa íslensk stjórnvöld lofað 65 milljóna króna framlagi til endurreisnar í Súdan. Enn er of snemmt að segja hvernig til tekst en ljóst er að á meðan samfélag þjóðanna veltir vöngum yfir hvað skuli til bragðs taka, halda fjöldamorð, nauðganir og eyðilegging áfram í Darfúr og milljónir manna eru á flótta. Samtímis tekur Súdan sæti í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna þar sem Zimbabwe situr reyndar einnig sem og fleiri ríki þar sem mannréttindi eru fótumtroðin. Súdan er landfræðilega og menningarlega á mörkum sunnanverðrar Afríku og Miðausturlanda og í landinu birtast meginvandamál beggja heimshluta. Líkt og verið hefur víða í Afríku eru slæmir stjórnarhættir dragbítur á efnahagslega og félagslega þróun flestra ríkja í Miðausturlöndum. Andstætt því sem gerist víða annars staðar í heiminum þá fjölgar fólki í Miðausturlöndum sem er undir fátæktarmörkum. Skýrslur Þróunarstofnunar Sameinuðu þjóðanna staðfesta að orsakanna er fyrst og fremst að leita í stjórnarháttum sem og samfélagsgerð. Lýðræðislegir og skilvirkir stjórnarhættir eru því lykillinn að framförum og öryggi í Miðausturlöndum. Vel heppnaðar kosningar í Írak í janúar síðastliðnum og ótvíræð hvetjandi áhrif þeirra á nágrannaþjóðir eru því mikið fagnaðarefni. Áhrifanna hefur ekki síst gætt í Líbanon síðustu vikurnar. Stundum virðist gefið í skyn að íbúar Miðausturlanda kæri sig ekki um lýðræði að vestrænni fyrirmynd. Slíkt er fjarstæðukennt og endurspeglar fordóma sem þjóna einungis afturhaldsöflum. Áhersla vestrænna ríkja á að koma verði á lýðræði og tryggja mannréttindi í þessum heimshluta hefur vissulega fengið hljómgrunn á meðal íbúanna að undanförnu. Nú eru liðin rúm tvö ár frá innrásinni í Írak og þótt pólitískar umbætur hafa tekist betur en margir þorðu að vona þá hefur endurreisnarstarfinu miðað hægar. Það stafar nær einvörðungu af árásum hryðjuverkamanna. Það er því hvort tveggja pólitísk og efnahagsleg nauðsyn á því að Írökum verði gert kleift að tryggja eigið öryggi. Það er í raun forsenda endurreisnar og brottflutnings fjölþjóðlega herliðsins. Íslensk stjórnvöld ákváðu þess vegna að leggja af mörkum til þjálfunar írakskra öryggissveita á vegum Atlantshafsbandalagsins í Írak. Fyrir botni Miðjarðarhafs hefur það ræst sem margir spáðu að fráfall Yassers Arafats mundi skapa nýtt tækifæri til lausnar deilna Palestínumanna og Íraelsmanna vegna þess að hann hefði um árabil verið þrándur í götu friðar. Palestínumenn hafa gengið til forsetakosninga og myndað hæfa ríkisstjórn og í Ísrael hefur ný samsteypustjórn tekið við völdum, sem hefur ákveðið brottflutning ísraelska hersins og landnema frá Gaza-svæðinu. Hvort tveggja eru skref sem gefa tilefni til varkárrar bjartsýni en ljóst er að öfgaöfl munu áfram reyna að blása í glæður ófriðar. Nú skiptir meiru en nokkru sinni að palestínska stjórnin haldi áfram að stuðla að friði með því að koma í veg fyrir hryðjuverkaárásir á Ísrael. Jafnframt verða stjórnvöld í Ísrael að standa við skuldbindingar í svonefndum vegvísi til friðar varðandi landnemabyggðir á Vesturbakkanum. Í Afganistan hefur ríkisstjórninni í Kabúl tekist að treysta stöðu sína og stefnir að lýðræðislegum þingkosningum á komandi hausti. Þetta helst í hendur við vaxandi umsvif friðargæsluliðs Atlantshafsbandalagsins með sérstökum endurreisnarsveitum víða um landið. Eftir að síðustu starfsmenn Íslensku friðargæslunnar fara frá alþjóðaflugvellinum í Kabúl eftir rúman mánuð, mun Ísland hefja þátttöku í endurreisnarsveitum í norðurhluta Afganistans með Norðmönnum og Finnum og í vesturhlutanum með Litháum, Lettum og Dönum. Gert er ráð fyrir að framlag Íslands á hvorum stað verði tveir sérbúnir jeppar og átta til níu manna lið. Með þessum hætti verður Ísland þátttakandi í skipulagi og framkvæmd endurreisnarstarfs í Afganistan. Í þessu felst m.a. að friðargæsluliðar fara um og kanna aðstæður í þorpum og sveitum og gera tillögur um úrbætur til viðeigandi hjálparsamtaka og alþjóðastofnana. Á þeim stöðum sem íslensku friðargæsluliðarnir koma til með að starfa eru samgöngur mjög erfiðar og reynsla Íslendinga kemur að gagni. Ég vil nefna í þessu samhengi að unnið er að því að semja frumvarp til laga um Íslensku friðargæsluna og búa til siðareglur fyrir liðsmenn hennar. Gert er ráð fyrir að frumvarpið verði lagt fram í haust. Jákvæð þróun mála í Afganistan hefur að nokkru leyti fallið í skugga vaxandi spennu í samskiptum nágrannaríkisins Írans annars vegar og samfélags þjóðanna hins vegar. Viðleitni til að stemma stigu við útbreiðslu kjarnavopna beið hnekki þegar Indland og Pakistan gerðu tilraunasprengingar og misvísandi yfirlýsingar stjórnvalda í Norður- Kóreu reyna enn frekar á þolrifin. Íran er aðili að samningnum gegn útbreiðslu kjarnavopna og því skuldbundið til að nýta kjarnorku einungis í friðsamlegum tilgangi undir eftirliti Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar. Undanbrögð íranskra stjórnvalda í þessu efni eru staðreynd. Þá er ljóst að smíði þau kjarnavopn færu önnur ríki að dæmi Írans. Það gæti eyðilagt samninginn gegn útbreiðslu kjarnavopna og aðrar alþjóðlegar aðgerðir til að stemma stigu við fjölgun kjarnavopnaríkja. Þá er ónefnd spennan sem fylgja mundi því að klerkastjórnin í Íran réði yfir kjarnavopnum. Það er því uppörvandi að á vettvangi Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar virðist samstaða um að halda írönskum stjórnvöldum að skuldbindingum sínum enda er þetta prófraun fyrir stofnunina og samninginn. Viðleitni þriggja aðildarríkja Evrópusambandsins, Bretlands, Frakklands og Þýskalands, til að finna diplómatíska lausn er lofsverð og mikilvægt er að bandarísk stjórnvöld styðja þessa nálgun. Eftir stendur spurningin um hvernig bregðast skuli við haldi írönsk stjórnvöld áfram að leika tveimur skjöldum. Enn fremur má spyrja hversu langt eigi að ganga í samningum sem styrkja stöðu klerkastjórnarinnar á kostnað lýðræðisafla. Gereyðingarvopn í höndum skálkastjórna og annarra óábyrgra ríkja er mesta öryggisógn sem steðjar að mannkyninu um þessar mundir ásamt hættunni á að hryðjuverkamenn eignist slík vopn. Ekki verður dregið úr þessari ógn eða henni bægt frá nema með nánu samstarfi ríkjanna í Atlantshafsbandalaginu. Sameiginlegir öryggishagsmunir þeirra eru ekki minni nú en áður. Gagnlegar umræður um stöðu og framtíð evrópskra öryggis- og varnarmála hafa haldið áfram með hliðsjón af aðlögun Atlantshafsbandalagsins og þróun samrunaferlisins innan Evrópusambandsins, en augljóst samhengi er þarna á milli. Atlantshafsbandalagið er og verður hornsteinn öryggis og varna aðildarríkjanna, enda vilja mörg aðildarríkja ESB engar breytingar í því efni. Það á ekki síst við nýju aðildarríkin sem treysta á bandalagið um öryggi sitt vegna þess að í því felast tengslin yfir hafið til Bandaríkjanna. ESB getur hins vegar tekið að sér tiltekin verkefni, einkum á sviði friðargæslu, og þá er eðlilegt að það geti leitað til Atlantshafsbandalagsins um liðsafla og búnað. Um nokkra hríð hefur staðið til að viðræður hæfust milli Íslands og Bandaríkjanna um varnarmálin, en það hefur dregist. Því valda tafir sem hafa orðið á undirbúningi bandarískra stjórnvalda fyrir viðræðurnar. Sem fyrr liggur til grundvallar af Íslands hálfu að hér á landi þurfi að vera lágmarksvarnarviðbúnaður. Jafnframt eru stjórnvöld reiðubúin að semja um það við Bandaríkjamenn hvernig Íslendingar geti tekið meiri þátt í kostnaði við rekstur Keflavíkurflugvallar. Í kjölfar hryðjuverkaárásanna á Bandaríkin árið 2001 og Íraksstríðsins hefur verið unnið mikið og þarft starf á vettvangi Sameinuðu þjóðanna við að skilgreina hverjar séu helstu ógnir við frið í veröldinni og reynt að leita leiða til að tryggja að samtökin nýtist betur en verið hefur í baráttunni gegn þessum hættum. Fyrir stuttu kynnti Kofi Annan, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, skýrslu sína um þróun, öryggi og mannréttindi. Þar er meðal annars að finna tillögur um hvernig samtökin eigi að taka á alþjóðlegri hryðjuverkastarfsemi, útbreiðslu gereyðingarvopna, fátækt, farsóttum og skipulagðri glæpastarfsemi. Niðurstöður og tillögur Kofi Annans um öryggismálin staðfesta áherslur margra vestrænna ríkja á undanförnum árum, þar á meðal Íslands, einkum hvað lýtur að ógninni sem stafar frá alþjóðlegri hryðjuverkastarfsemi og útbreiðslu gereyðingarvopna. Framkvæmdastjórinn bendir einnig á að stundum kunni að þurfa að bregðast við með fyrirbyggjandi hernaðaraðgerðum. Hann hvetur öryggisráð Sameinuðu þjóðanna til að ná samstöðu um ákveðnar viðmiðunarreglur við hvaða aðstæður það gæti heimilað hernaðaraðgerðir. Af skýrslu Annans má ráða að náist ekki samstaða um þetta muni staða öryggisráðsins veikjast. Með öðrum orðum að taki Sameinuðu þjóðirnar ekki á þeim öryggisvanda sem er mest aðkallandi, þá dæmi þær sig úr leik. Í tilefni af 60 ára afmæli Sameinuðu þjóðanna munu leiðtogar aðildarríkjanna koma saman í haust og þar verður tekin afstaða til tillagna framkvæmdastjórans. Ísland mun sem fyrr leggja sitt af mörkum til þessarar mikilvægu umræðu. Áfram er unnið að undirbúningi að framboði Íslands til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Áleitnar spurningar hafa þó komið upp í mínum huga varðandi kostnað við framboðið og setu Íslands í ráðinu árin 2009 og 2010. Ljóst er að á brattann verður að sækja gegn keppinautunum, en auk Íslands eru Austurríki og Tyrkland í framboði til þeirra tveggja sæta sem tilheyra Vesturlandahópnum svonefnda. Það er óneitanlega miður að honum skuli ekki hafa tekist að komast að samkomulagi um að einungis tvö ríki væru í framboði þannig að smærri aðildarríkjum gæfist kostur á að taka þátt í störfum öryggisráðsins án þess að þurfa að leggja í dýra og erfiða kosningabaráttu. Í utanríkisráðuneytinu var gerð kostnaðaráætlun upp á rúmar 600 milljónir króna vegna kosningabaráttunnar og setunnar í ráðinu. Gera verður ráð fyrir að þegar líði á kosningabaráttuna aukist harkan í henni enn frekar en orðið er og þar með kostnaðurinn. Af þessum ástæðum öllum hefur framboð Íslands verið til skoðunar, sem lýkur á næstu vikum. Ef halda á framboðinu áfram má ekki bíða mikið lengur með að hefja kosningabaráttuna af fullum krafti. Í fyrrnefndri skýrslu Kofi Annans er að finna merka og löngu tímabæra tillögu um að bæta umfjöllun um mannréttindamál á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Núverandi fyrirkomulag heimilar ríkjum sem virða mannréttindaskuldbindingar að vettugi að sitja við sama borð og önnur. Það er fáránleg tilhögun, sem gerir samtökin ótrúverðug og gagnslítil. Tillaga framkvæmdastjóra gerir ráð fyrir að stofnað verði nýtt mannréttindaráð, einungis opið þeim sem væru reiðubúnir til að uppfylla ströngustu kröfur í þessum efnum. Ráðinu er ætlað að starfa allt árið, fylgjast með málum og taka á mannréttindabrotum. Þessi tillaga Kofi Annans nýtur eindregins stuðnings íslenskra stjórnvalda og verður vonandi að veruleika. Sameinuðu þjóðirnar reiða sig réttilega mikið á stuðning ýmissa svæðisbundinna samtaka. Þannig gegnir Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu mikilvægu hlutverki í stuðningi við lýðræðislega stjórnarhætti, m.a. með kosningaeftirliti, sem nauðsynlegt er að efla enn frekar. Jafnvel minni samtök en Öryggis- og samvinnustofnunin stuðla beint eða óbeint að öryggi og stöðugleika og má í því sambandi nefna að Ísland tekur fljótlega við formennsku í Eystrasaltsráðinu. Þá er ónefnt það sem má ef til vill telja árangursríkasta svæðissamstarf fyrr og síðar, þ.e. Norðurlandasamstarfið, sem verður eftir sem áður lykilatriði í íslenskri utanríkisstefnu. Herra forseti. Undirbúningi málsóknar fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag gegn Noregi vegna Svalbarðamálsins miðar vel. Fyrir liggur ítarleg og vönduð álitsgerð virts erlends sérfræðings sem leitað var eftir í þessu skyni og er hún nú til skoðunar í ráðuneytinu. Jafnframt hafa verið haldnir tvíhliða samráðsfundir um málið með ýmsum aðildarríkjum Svalbarðasamningsins og fleiri fundir eru áætlaðir á næstunni. Viðkomandi ríki hafa sýnt málinu mikinn áhuga en ljóst er að þau þurfa að taka afstöðu til þess með hvaða hætti þau munu gæta hagsmuna sinna sem aðildarríki samningsins í væntanlegu dómsmáli. Tildrög ákvörðunar ríkisstjórnarinnar um undirbúning málsóknar gegn Noregi eru sem kunnugt er ítrekuð brot norskra stjórnvalda á Svalbarðasamningnum. Um þverbak keyrði á síðasta ári þegar norsk stjórnvöld komu í veg fyrir framlengingu síldarsamningsins og takmörkuðu í kjölfarið með ólögmætum hætti síldveiðar á Svalbarðasvæðinu í því skyni að styrkja eigin stöðu og veikja stöðu hinna aðilanna að síldarsamningum. Slík misbeiting norskra stjórnvalda á meintum fullveldisréttindum sínum á Svalbarðasvæðinu er óásættanleg. Svo virðist að málsókn sé eina leiðin til að tryggja réttmæta hagsmuni Íslands á svæðinu. Herra forseti. Sem endranær er það tilgangur íslenskrar utanríkisstefnu og markmið utanríkisþjónustunnar að gæta hagsmuna og velferðar lands og þjóðar. Það verður áfram best gert í samstarfi við bandamenn og önnur lýðræðisríki um að tryggja frið og frelsi í heiminum.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ræðu hans. Hún var yfirgripsmikil og að mörgu leyti fróðleg þó að ég sem stjórnarandstæðingur hafi verið ósáttur við margt sem í henni kom fram. Í henni var þó að því er virtist að finna fyrirboða mikilvægrar stefnubreytingar sem varðar öryggisráðið eins og ég mun ræða á eftir. Ég hjó hins vegar eftir því að hæstv. ráðherra hóf mál sitt á því að hrósa ríkisstjórn sinni sérstaklega fyrir einkavæðingu og fyrir alveg sérlega vel heppnaða framkvæmd kvótastefnunnar í sjávarútvegi. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að það voru margir sem auðguðust vegna einkavæðingarinnar og vegna kvótakerfisins en það voru ekki allir, og það er líka önnur hlið á þessu máli. Það er sú græðgisvæðing viðskiptalífsins sem hefur fylgt í kjölfar einkavæðingarinnar. Ég sýti það ekki sem frjálslyndur jafnaðarmaður að við erum á leið úr umhverfi þar sem ákveðin forsjá hins opinbera einkenndi atvinnu- og viðskiptalíf yfir í aukið frelsi. Það er hluti af alþjóðavæðingunni en markaðsöflin sem leika eins og logi um samfélagið hafa líka dekkri hliðar fyrir marga, eins og við vitum. Það er ýtt undir óhóflega neyslu og menn safna skuldum hennar vegna, og það eru ekki allir sem koma heilir úr þeim leik, hæstv. forsætisráðherra. Þetta er hluti af alþjóðavæðingunni en í tilefni af þessum orðum sem hæstv. ráðherra hóf mál sitt á er rétt að það komi fram að við jafnaðarmenn teljum að besta svarið við þessari græðgisvæðingu sem hefur siglt í kjölfar einkavæðingarinnar sé einmitt að tefla fram þessum gömlu alþjóðlegu grundvallarreglum sem jafnaðarstefnan byggir á. Þess vegna leggjum við áherslu á að önnur sýn taki við af sýn þessarar ríkisstjórnar með sterkari áherslu á velferðarkerfið, útrýmingu fátæktar og aukinn jöfnuð. Herra forseti. Einn merkilegasti kaflinn í ræðu hæstv. utanríkisráðherra fjallar um framboð Íslands til öryggisráðsins. Þetta framboð er það sem bar hæst af hálfu forvera hans og það má segja að það hafi um missira skeið verið eitt stærsta verkefni utanríkisþjónustunnar. Málið á sér ákaflega langan aðdraganda af hálfu sitjandi ríkisstjórnar. Fyrrverandi utanríkisráðherra ræddi það fyrst í þessum sölum 1998, og haustið 2003 fjallaði ræða hans um utanríkismál að mestu leyti um framboðið. Það er athyglisvert þegar maður skoðar þessar umræður að af hálfu utanríkisráðuneytisins var hvorki rætt um kostnað við málið né möguleika okkar til að ná kjöri og þar með hvort það væri messunnar virði að ráðast í mjög dýrt framboð. Síðan hafa vaknað áleitnar spurningar um kostnaðinn sem aldrei hefur almennilega verið svarað í þessum sölum. Ég rifja það upp að það var varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, sem í janúar sl. kastaði því fram á opinberum vettvangi að framboðið væri ekki þess virði að ráðast í það vegna þess að óvíst væri um árangur og vegna þess að það væri gríðarlega kostnaðarsamt. Hv. þingmaður, einn af virtustu þingmönnum stjórnarliðsins, sagði að það gæti kostað 800–1.000 milljónir og það er athyglisvert að þremur dögum síðar svaraði hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson fyrirspurn í þinginu frá formanni VG og sagði í tilefni af þeim upplýsingum sem höfðu komið fram í fjölmiðlum dagana á undan, með leyfi forseta: „Ég er því þeirrar skoðunar að sá kostnaður sem hefur verið talað um í fjölmiðlum síðustu daga sé fjarri lagi.“ Þarna er svo fast að orði kveðið að hæstv. forsætisráðherra talar eins og hann hafi glögga sýn á kostnaðarhliðina og viti nákvæmlega um hvað hann er að tala. En viti menn, herra forseti, um þremur vikum síðar segir hæstv. utanríkisráðherra, Davíð Oddsson, að kosningabaráttan ein kunni að kosta 500 millj. kr. og síðan muni kostnaðurinn við sjálfa setuna hugsanlega vera allt að 200 millj. kr. Þá er farið að slaga hátt í þær 800 millj. kr. sem þingmenn voru að tala um og sem hæstv. forsætisráðherra vísaði á bug. Og ræða hæstv. utanríkisráðherra áðan rímaði algjörlega við þetta. Þar talar hann um kostnað upp á 600 millj. kr. og segir síðan að sá kostnaður sé líklegur til að aukast verulega þegar aukin harka færist í baráttuna. Ég spyr hæstv. ráðherra: Var það þá ekki rétt sem þingmaður hans, Einar Oddur Kristjánsson, sagði fyrr í vetur, að baráttan kynni að kosta 800–1.000 millj. kr.? Var þá ekki rangt það sem hæstv. forsætisráðherra sagði? Ég spyr líka hæstv. utanríkisráðherra hvort það sé rétt tilfinning sem ég hef að engar kostnaðaráætlanir hafi verið gerðar þegar ráðist var í framboðið og þær áætlanir hafi ekki legið fyrir fyrr en eftir að núverandi hæstv. ráðherra tók við. Hæstv. ráðherra hefur bersýnilega miklar efasemdir um það hvort rétt sé að ráðast í þetta framboð vegna dýrleikans sem því fylgir og óvissunnar um árangurinn. Ég vísa til þess að það er ekki langt síðan aðstoðarmaður hans, Illugi Gunnarsson, sagði í fjölmiðlum að það væri algjörlega vonlaust að spá fyrir um niðurstöðuna. Ég deili þessum efasemdum með hæstv. ráðherra í ljósi hinna nýju upplýsinga um kostnaðinn. Ég hef miklar efasemdir um að það sé 1.000 millj. kr. virði að ráðast í kosningabaráttu þegar ekki er samstaða í Vesturlandahópnum um framboð, og ég vísa til reynslu Svía fyrir nokkrum árum. Mig langar þess vegna í tilefni af orðum hæstv. ráðherra að spyrja hvort það sé til alvarlegrar íhugunar af hans hálfu að hætta við framboðið sökum þessarar óvissu og sökum þess hvað það kostar mikið. Ég og hæstv. ráðherra og við flest sem erum í þessum sölum erum sammála um gildi fríverslunar sem hæstv. ráðherra reifaði töluvert. Alþjóðleg sýn okkar jafnaðarmanna felur í sér að viðskiptafrelsið sé besta leiðin til að hjálpa fátækum þjóðum að brjótast til bjargálna. Við Íslendingar vorum sjálf fátæk þjóð en það var öflug barátta okkar fyrir fríverslun með fisk sem átti ekki sístan þátt í því að við urðum auðug. Alþjóðahreyfing jafnaðarmanna berst með sama hætti fyrir því að fátækari þjóðir heims, þróunarríkin, fái í auknum mæli aðgang að mörkuðum hinna ríkari. Ég held, herra forseti, að það sé ein besta þróunarhjálpin sem hægt sé að veita og sú varanlegasta. Ég vil líka segja það í tengslum við þessa umræðu að aðildin að EFTA og síðan EES var líklega besta kjarabótin sem þessi þjóð náði fram eftir að hún hlaut sjálfstæði. Hér á landi höfum við séð það aftur og aftur, bara allra síðustu missirin, hvernig það viðskiptafrelsi sem við náðum þá fram þrátt fyrir harða andstöðu margra leiddi til þess að þegar sjávarútvegurinn allt í einu lenti í harðri samkeppni, nýrri og óvæntri samkeppni úr austri, gat svo að segja í vetfangi - ég kalla það vetfang þegar ég tel missiri - skipt úr frystingu á sjó og landi yfir í framleiðslu á ferskum útflutningi. Hann hefði ekki getað brugðist svona við nema út af því frelsi sem samið var um í ríkisstjórn sem jafnaðarmenn áttu sæti í á sínum tíma, nota bene með hæstv. núverandi utanríkisráðherra. Því er ekki að leyna að okkur sem höfum starfað innan vébanda þingmannanefndar EFTA hefur oft fundist vera lítill kraftur og lítið sjálfstæði í EFTA sem stofnun við að ryðja nýjum samningum braut. Þegar maður skoðar hvernig EFTA hagar sér kemur í ljós að mynstur þess er sama mynstur og ESB. En hvað eru Íslendingar að gera núna? Þeir eru í mikilvægri útrás. Hvað er það sem er bakhjarl útrásarinnar? Það er smæðin. Smæðin er allt í einu orðin kostur okkar af því að hún færir okkur sveigjanleika og hreyfanleika. EFTA á líka í krafti sömu smæðar að beita þessum sveigjanleika og hreyfanleika í að sýna sjálfstæði og gera samninga við ný lönd, nýjar þjóðir sem ESB hefur ekki endilega beint sjónum sínum að. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra sagði hérna áðan. Viðskiptalegt afl EFTA er það mikið að við erum eftirsóknarverð og það vantar á frumkvæði EFTA í þessum málum. Þá kem ég að spurningunni um Kanada sem brennur mér á vörum. Ég tók þátt í því sem þingmaður hér að eiga viðræður við kanadískan þingmann 1998 um fríverslun við Kanada. Þeir komu til okkar, vildu fríverslun, vildu ekki gera fyrst samning við ESB. Kjörið tækifæri fyrir EFTA til að ná þarna ákveðnu forskoti. Það eru átta ár síðan. Hvað hefur gerst? Ekkert. Ég hef spurt um þetta áður hér og það hefur glitt í það í svörum ráðherra að fyrirstaða sé í Noregi. En nú erum við búin að bíða í átta ár og þess vegna spyr ég hæstv. utanríkisráðherra: Ef það er fyrirstaða í Noregi til að gera þennan mikilvæga samning, er þá ekki kominn tími til að við íhugum að gera tvíhliða samning Íslands og Kanada? Mér þætti vænt um að hæstv. ráðherra mundi svara þessu fyrir mig. Það var einna merkilegast í ræðu hæstv. ráðherra hvað hann dvaldi lítið við varnarmálin. Við vitum öll að miklar viðsjár hafa verið í öryggis- og varnarmálum. Bandaríkjamenn hafa verulega breytt viðbúnaði sínum hérlendis að undanförnu og það virðist einboðið að þeir ætli sér frekari samdrátt, ef ekki brottför. Núverandi ríkisstjórn hefur því miður ekki sinnt því verki að skilgreina varnarþarfir Íslands í næstu framtíð þó að það sé alveg ljóst að hættur og ógnir í þeim efnum séu allt aðrar en áður. Þetta verk þarf að vinna. Það höfum við í Samfylkingunni margsinnis lagt áherslu á. Menn semja ekki um neitt nema vita fyrst hvað þeir ætla að semja um. Við í Samfylkingunni teljum að það felist í samningnum frá 1951 að Bandaríkin eigi ekki að geta gert breytingar á vörnum lofthelginnar án samráðs við Íslendinga. Það er hins vegar ekki gefið að slíkar loftvarnir felist til frambúðar í tilteknum fjölda flugvéla af ákveðinni gerð á Keflavíkurflugvelli. Í þessu efni þarf að skilgreina framtíðarþarfir. Það hefur ekki verið gert. Hæstv. ráðherra sagði í áramótagrein sinni að öryggi og óvissa færu ekki saman, og það er hárrétt. Þessi óvissa er ekki síst erfið fyrir byggðarlögin syðra sem eiga erfitt með að grípa til viðbragða vegna þeirra áhrifa sem óvissan og samdrátturinn hafa á þau. Og það verður varla sagt að óvissan hafi minnkað við þær 20 sekúndur sem hæstv. ráðherra dvaldi við þetta efni í ræðu sinni. Það hefur ekkert gerst. Það er ekkert að gerast. Hæstv. ráðherra fór í heimsókn til Bush forseta í fyrra og hafði gaman af og hann boðaði í framhaldi af því viðræður. Þær töfðust, fyrst vegna forsetakosninga, svo vegna innsetningar, svo vegna nýs ráðherra og nú var hér í vikunni varaaðstoðarutanríkisráðherra sem sagði að vonandi hæfust viðræður á næstunni. Herra forseti. Gaman væri ef hæstv. utanríkisráðherra eyddi öðrum 20 sekúndum á eftir til að skýra örlítið fyrir okkur hver hin raunverulega staða í þessu máli er. Að lokum, herra forseti, er mál sem mig langar að biðja hæstv. utanríkisráðherra fyrir. Við lásum um það í fréttum í síðustu viku að 300 þús. börn eru stríðsmenn í ýmiss konar skuggastyrjöldum þessa heims, í Úganda, Srí Lanka, Kólumbíu og víðar. Það kom fram að af þessum 300 þús. barnahermönnum eru 40% ungar stúlkur. Það kemur í ljós að þær fara langverst út úr þessu. Þær eru ekki bara drepnar og limlestar, heldur sæta þær kynlífsþrælkun, þeim er nauðgað. Einmitt vegna þess stigmaþema og bannfæringar sem í sumum samfélögum hvílir yfir þeim sem lenda í slíku eru þær bannfærðar í sínu litla samfélagi. Þær eiga sér ákaflega litla von. Vesturlönd hafa ráðist í ákveðið hjálparstarf og komið upp heimilum og áfangastofnunum til að hjálpa barnastríðsmönnum. Og það kemur í ljós að einungis 4% af þeim ungu hermönnum, sumum niður í átta ára sem fara í gegnum þessar stofnanir sem við höfum styrkt, eru stúlkur. Það sýnir hve slæmt hlutskipti þeirra er. Mig langar að biðja hæstv. utanríkisráðherra fyrir það að taka þetta mál upp á vettvangi Norðurlandaþjóðanna, sem hafa oft haft lofsvert frumkvæði að hjálparstarfi, og gera gangskör að því að þau sameiginlega leggi fram tillögu á alþjóðavettvangi um að ráðist verði í sérstakt átak til að hjálpa stúlkubörnum og unglingsstúlkum sem hafa lent í þeirri óhæfu að vera neyddar til hernaðar með öllu sem því fylgir.

Hæstv. forseti. Mig langar til að byrja á því að ræða tvö málefni sem snerta utanríkisráðuneytið og embættisfærslu hæstv. utanríkisráðherra. Að öðru málefninu vék hæstv. ráðherra í ræðu sinni, hinu ekki. Hann vék að svokallaðri friðargæslusveit í Afganistan. Að starfsemi Mannréttindaskrifstofu Íslands vék hann hins vegar ekki þótt ærið tilefni væri til. Ég ætla að fjalla lítillega um þetta tvennt. Eins og hér hefur komið fram hefur verið ákveðið að skera niður við trog framlag til Mannréttindaskrifstofunnar og lítum við í stjórnarandstöðunni á það sem grafalvarlegt mál. Mannréttindaskrifstofa Íslands var sett á laggirnar árið 1994 og að henni standa ýmis almannasamtök, Amnesty International, Barnaheill, Rauði krossinn, Öryrkjabandalagið, UNIFEM, Samtökin '78, Hjálparstarf kirkjunnar og mörg fleiri. Framan af átti þessi stofnun í miklum fjárhagserfiðleikum en samkomulag var gert um það í kringum áramótin 1997/1998 að styrkja undirstöður stofnunarinnar og skyldi stefnt að því að framlag til hennar skyldi vera á bilinu 10–15 millj. kr. Þetta mark hefur aldrei náðst. Það var farið upp í 6 milljónir og síðan upp í 8, og málið leit sæmilega út þar til það gerist á þessu ári að horfið er frá því að veita stofnuninni annan stuðning en 2,2 millj. kr. Upphaflega kom fram í fjárlögum að frá utanríkisráðuneytinu skyldu koma 4 milljónir og 4 milljónir frá dómsmálaráðuneytinu. Dómsmálaráðuneytið skilgreindi framlag sitt upphaflega í fjárlagafrumvarpi sem framlag til mannréttindamála en utanríkisráðuneytið í upphaflegum drögum sem framlag til Mannréttindaskrifstofu. Því var breytt og sama orðalag tekið upp og hjá dómsmálaráðuneytinu. Síðan kemur það fram núna nýlega að þetta framlag frá utanríkisráðuneytinu á ekki að ganga að neinu leyti til stofnunarinnar en þess í stað verði hálf staða hjá ÖSE fjármögnuð með þessum peningum. Mannréttindaskrifstofa Íslands sinnir mjög mikilvægu hlutverki. Hún annast fræðslustarf í skólum, aflar gagna, birtir upplýsingahefti og er að koma upp mikilvægum gagnagrunni, en hún er líka andlit Íslands út á við í mannréttindamálum. Hún sendir skýrslur fyrir okkar hönd til Sameinuðu þjóðanna, hefur samskipti við sambærilegar systurstofnanir annars staðar á Norðurlöndunum og annars staðar í heiminum. Er það hneisa fyrir Ísland ef við bætum ekki úr þessu. Ég ætla ekki að hafa mjög stór orð um þetta þótt ærin ástæða sé til. Því hefur verið haldið fram að ríkisstjórnin væri að láta stofnunina gjalda verka sinna, en hún hefur verið gagnrýnin á ýmis umdeild frumvörp sem frá stjórnvöldum hafa komið. Ég nefni fjölmiðlalögin, mjög umdeild útlendingalög og lög um meðferð opinbera mála sem dæmi. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra hvort hann sé reiðubúinn að beita sér fyrir endurskoðun á afstöðu ríkisstjórnarinnar í þessu efni. Hitt atriðið sem ég vildi víkja að í upphafi máls míns lýtur að svokallaðri friðargæslu í Afganistan sem er í reynd hluti af viðbúnaði NATO í því ríki og hefur verið gagnrýnt af okkar hálfu. Höfum við viljað beina fjármunum og orku Íslendinga inn á önnur svæði en þau sem Bandaríkjaher hefur farið um. Við höfum viljað að okkar hlutverk yrði annað en eins konar hreinsunardeild fyrir ameríska herinn. En það eru alvarlegir hlutir sem lúta að þeim einstaklingum sem sinnt hafa þessu starfi og nú er að koma á daginn að þeir einstaklingar sem slösuðust fyrir fáeinum mánuðum þegar alvarlegur atburður átti sér stað í Kabúl eru ekki tryggðir. Þetta eru fréttir sem verið er að greina frá í fjölmiðlum. Í morgunútvarpi var viðtal við formann Landssambands slökkviliðsmanna, Vernharð Guðnason, þar sem hann lýsti áhyggjum af þessum málum og sagði bagalegt að stéttarfélagi slökkviliðsmanna sem þarna hefðu átt í hlut hefði ekki verið heimilað að halda utan um málið því að einstaklingunum hefði verið gert að segja sig úr stéttarfélagi sínu og ganga í annað. Í ræðu hæstv. utanríkisráðherra kemur fram að til standi að senda sérstaka sveit manna, 8–9 manna sveit, með jeppa sem fari um stríðssvæðin í Afganistan og sinni þar eftirlitsstarfi. Og nú spyr ég: Verður stéttarfélagi þessara einstaklinga, sem eru lögreglumenn og eru félagar í Landssambandi lögreglumanna, auðveldað eða gert kleift að halda utan um réttindi þessara manna? Þá er ég að hugsa um tryggingar og annað sem snýr sérstaklega að kjörum þeirra og réttindum. Ég hef leitað eftir upplýsingum um þetta efni hjá Óskari Bjartmarz, formanni Landssambands lögreglumanna, en hann vildi það eitt um málið segja að landssambandið legði ríka áherslu á að koma að þessum málum og teldi það hagsmunamál, að sjálfsögðu fyrir þá einstaklinga sem í hlut eiga en einnig fyrir stjórnvöld, að sjá til þess að vel sé á málunum haldið. Þá ætla ég, herra forseti, að víkja að einstökum þáttum í ræðu hæstv. utanríkisráðherra. Hann kemur allvíða við þótt ekki sé ræðan mjög á dýptina. Í upphafi talar hann um viðskipti og víkur sérstaklega að samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki í þeim kór sem syngur þessum viðskipta- og pólitíska samningi lof vegna þess að í honum felst afsal á lýðræðislegum réttindum. Það verður að segja um núverandi hæstv. utanríkisráðherra að hann er a.m.k. ekki ógagnrýnin rödd í þeim kór og ég tek undir það sem hann segir í ræðu sinni, við þurfum jafnan að hafa heiminn allan undir. Við eigum ekki að einskorða okkur við þennan litla hluta hans þegar við hyggjum að viðskiptahagsmunum Íslands. Í ræðu sinni vék hann að samningum sem til stæði að gera við Tæland og Kína sem óumdeilanlega, þó að það séu ekki hans orð, en mín, eru ein stærsta þrælakista heimsins. Það er af sem áður var þegar stjórnvöld voru gagnrýnin í garð Kína og mannréttindabrota þar. Nú geta Vesturlönd og hinn ríki heimur hagnast á þessu fólki, á verkamönnum í Kína sem búa við skert réttindi, og ég hef áður gert að umræðuefni innan þings og utan. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort einhver ákvæði sem snerta félagsleg réttindi verkafólks séu fyrirhuguð í þeim fríverslunar- og viðskiptasamningum eða samningsdrögum sem eru á vinnuborði utanríkisráðuneytisins nú í tengslum við þessi mál. Hæstv. utanríkisráðherra víkur að því að Íslendingar beiti sér fyrir því af alefli að ríkisstyrkir í sjávarútvegi verði afnumdir og áður hefur verið talað um þetta sem mikið mannréttindamál og jákvætt framlag Íslendinga á alþjóðavettvangi. Ég hef áður lýst miklum efasemdum við þetta og tel það ekki sæmandi fyrir Íslendinga að þvinga þjóðir sem sumar hverjar styrkja sjávarútveg sinn, í sumum tilvikum til að styrkja byggðaþróun, í sumum tilvikum til að styrkja vistvænar veiðar, og við skulum ekki gleyma því að verksmiðjubúskapur, verksmiðjurekstur stórra skipa á höfum úti, óstyrktur af hinu opinbera, er ekki alltaf til góðs. Við eigum ekki að hugsa hlutina í svart-hvítu í þessum efnum. Við eigum að vega og meta hlutina í ljósi aðstæðna hverju sinni. Stundum á slíkur samfélagslegur stuðningur rétt á sér, í öðrum tilvikum ekki þannig að ég ítreka fyrri efasemdir mínar um þessa stefnu. Það er talað um að efla framlag Íslendinga til þróunarsamvinnu. Það er gott og það er æskilegt þó að við séum ekki á einu máli um það í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði annars vegar og ríkisstjórnin hins vegar hvernig við verjum þessu framlagi okkar, sérstaklega þegar kemur að svokölluðu friðarstarfi. Það beinist að okkar mati í allt of ríkum mæli inn í starf tengt hernaðaruppbyggingu eða hreinsistarf eftir bandaríska herinn. Ég mundi ekki mæla með þessum texta sem innleggi í fræðirit um stjórnmál og samtímasögu. Það á við bæði um yfirlýsingu hæstv. ráðherra um Afríku og hlutskipti fátækra ríkja á þeim slóðum, og ekki síður um þær alhæfingar sem er að finna um málefni Miðausturlanda. Það er vikið að slæmum stjórnarháttum í Suður-Afríku og allar ófarir álfunnar eru skrifaðar á slæma menn á borð við Mugabe og fleiri í Saír. Það er rétt að stjórnarhættir í Afríku hafa verið og eru víða mjög gagnrýniverðir og eiga án efa þátt í slæmu hlutskipti margra ríkja. Við skulum samt ekki gleyma hinu, að þessi fátæku lönd sem sum hver búa yfir miklum auðlindum hafa þurft að sæta því að fjölþjóðlegir auðhringar og stórveldi heimsins hafa sölsað þessar eigur þeirra undir sig. Það hafa þeir því miður gert með hjálp alþjóðlegra stofnana á borð við Alþjóðabankann og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þegar ræður og framlag hæstv. utanríkisráðherra er skoðað á þeim fundum er það ekki til að hrópa húrra fyrir. Fulltrúar okkar á slíkum fundum hafa hvatt menn til þeirra dáða að stilla þessum fátæku ríkjum upp við vegg, þvinga þau til að einkavæða grunnþjónustu á borð við raforkukerfi og fært þau þannig upp á veisluborð alþjóðlegu auðhringanna. Hinar vel heppnuðu kosningar í Írak hef ég ekki tíma til að ræða í þessari umferð. Það er nýbúið að koma þar á stjórn og erfitt að skilja orðalagið um þann kafla. Varðandi lýðræðisvakninguna í Miðausturlöndum get ég upplýst hæstv. utanríkisráðherra um, af því að hann víkur sérstaklega að Líbanon og þeim áhrifum sem Írakskosningarnar hafa haft þar, að þar í landi voru kosningar og einnig í Jórdaníu, Jemen og víðar löngu á undan kosningum, sem svo eru kallaðar, í Írak. Ég ætla í síðari ræðu minni að víkja að Palestínu, gereyðingarvopnum og kjarnorkuvopnum í höndum skálkastjórna. Ég mun koma nánar inn á það í minni síðari ræðu og hef grun um að ég þurfi að fjölga eitthvað í þeim hópi sem ég tel a.m.k. að falli undir þá skilgreiningu. Sumir nánustu bandamenn hæstv. utanríkisráðherra sem sitja á valdastóli í Washington kunna að komast í þann hóp. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem kom í það minnsta mér mjög á óvart. Ég held að ég hafi aldrei heyrt hv. þingmann standa hér og ræða utanríkismál án þess að eyða öllum sínum tíma í Írak. Það var eitthvað minna um það í þetta skiptið. En mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í það mál. Nú liggur fyrir að nokkrar milljónir manna tóku þátt í kosningunum í Írak. Kannski finnst einhverjum það sjálfgefið en í þessu tilfelli hættu nokkrar milljónir manna lífi sínu til þess að fá að njóta þeirra sjálfsögðu mannréttinda. Virðulegi forseti. Þetta fólk hætti lífi sínu. Ég held að það sé ekki hægt að halda öðru fram en að það sé afskaplega skýr vitnisburður um að fólkið sé frelsinu fegið. Ég vil þess vegna spyrja hv. þingmann, virðulegi forseti, hvort þessar kosningar og það að milljónir manna hafi hætt lífi sínu til að nýta sér sjálfsögð mannréttindi, hafi einhver áhrif á afstöðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar til málsins. Mér þætti fróðlegt að heyra það og bíð spenntur eftir svarinu.

Hæstv. forseti. Ég ætla að gera hv. þingmanni það til geðs að fjalla nokkuð rækilega um Írak í síðari ræðu minni. Ég hef engar efasemdir um að yfirgnæfandi meiri hluti íbúa í Írak, eins og í öllum öðrum ríkjum heimsins, vilji lifa í friði og spekt við lýðræðislegar kosningar og vilji búa við lýðræðislegt stjórnarfar. Ég hef engar efasemdir um það. Hins vegar voru þessar kosningar, sem menn eru að mæra, í skötulíki. Ég skal fara nánar yfir það í síðari ræðu minni á eftir. Kosningarnar fóru fram í skugga einhverra alvarlegustu og svívirðilegustu mannréttindabrota sem framin hafa verið í heiminum. Forsætisráðherrann, sem hafði verið komið til valda af hálfu innrásarhersins, Allawi, hafði sjálfur, prívat og persónulega, gerst sekur um að fara inn í fangelsi í Bagdad og skjóta eigin hendi átta unga menn í höfuðið. Þetta fær ekki einu sinni umræðu á Vesturlöndum. Þetta kom að vísu fram í fréttum en mönnum þykir þetta nánast ekki fréttnæmt. Við berum óbeina ábyrgð á þeim atburðum sem fara fram og hafa átt sér stað í Írak og þar með talið hryllilegum og svívirðilegum verkum og mannréttindabrotum sem hafa verið framin í fangelsum í Írak, Abu Ghraib og fjölmörgum öðrum fangelsum í Írak. Ég hef lagt mig nokkuð fram um að kynna mér það sem er að gerast í þessu landi, lesa greinar sem hafa verið birtar, skrifaðar af mönnum sem þekkja vel til mála. 

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að hv. þingmaður treysti sér ekki til að svara spurningu minni. Í ofanálag, virðulegi forseti, kom hv. þingmaður og gerði lítið úr því að milljónir manna hefðu hætt lífinu til að njóta sjálfsagðra réttinda. Hann gerði lítið úr því og talaði um kosningar í skötulíki, gerði lítið úr þeim fjölda fólks sem þar tók þátt í kosningunum. Svo einfalt er það mál. Talandi um ábyrgð þá liggur það fyrir, virðulegi forseti, að ef hv. þingmaður hefði fengið að ráða væri Saddam Hussein við völd í Írak. Það er ekkert flóknara en svo að þannig væri málum komið. Hv. þingmaður gat ekki einu sinni verið maður til að tala af virðingu um þetta fólk, sem loksins er búið að fá eitthvert frelsi. Ég held því ekki fram að öll markmið hafi náðst með Írak 

Hæstv. forseti. Það er fróðlegt að kynnast framlagi Sjálfstæðisflokksins til þessarar umræðu um utanríkismál, því málefnalega framlagi. Ég vil upplýsa hv. þingmann um að ég ber mikla virðingu fyrir Írökum og fólki almennt í heiminum. En ég ber litla virðingu fyrir þeim sem réðust á Írak í skjóli lyga sem nú hafa verið upplýstar. Menn lugu því til að gereyðingarvopn væru í landinu og þegar þau reyndust síðan ekki vera fyrir hendi þá breyttu menn forsendum innrásarinnar. Þetta hefur verið rakið stig af stigi. Það er gagnvart því fólki sem ég ber afskaplega takmarkaða virðingu en ég ætla þó að virða hv. þingmann með því að koma nánar inn á þetta efni 

Herra forseti. Ég tel á þessu stigi rétt að svara tveimur atriðum sem hv. þingmaður nefndi sem snúa að friðargæslunni og tryggingamálum þeirra. Myndin af því atriði hefur skekkst aðeins vegna þess að það er tvíþætt. Þessir menn eru tryggðir en síðan kemur að hinum þættinum, sem er hin almenna bótaregla Tryggingastofnunar ríkisins. Það eru tveir aðskildir þættir. Mennirnir eru auðvitað tryggðir. Mér þykir lakara að fjallað sé um seinna málið þannig að Tryggingastofnun treysti sér ekki til að úrskurða þessum mönnum bætur, m.a. á grundvelli svara frá utanríkisráðuneytinu. Ég tel fyrir mitt leyti að þessir menn séu aldrei í neinu fríi. Friðargæslumenn eru ekki í fríi. Þeir verða allar stundir að vera viðbúnir hinu óvænta og þegar þeir fá tilmæli um að gegna ákveðnum störfum þá er það ekki svo að menn geti undan því vikist með góðu móti. Ég er þeirrar skoðunar að þessir aðilar hafi ekki verið í neinu fríi og vil gjarnan og vonast til þess að við áfrýjun málsins verði tekið á málum þeirra af meiri sanngirni. Varðandi Mannréttindaskrifstofuna, sem svo er nefnd, þá var það svo að tillagan kom frá utanríkisráðuneytinu á vormánuðum á síðasta ári um að breyta þar um og þegar það sást síðan ekki í fjárlagatillögum þá var því breytt. Því er haldið fram að við séum að hefna okkar vegna umsagnar um fjölmiðlafrumvarpið. Mér er svo sem sama hvort menn trúa mér eða ekki en ég hef ekki séð þessar umsagnir, hef ekki leitað eftir þeim og veit ekki út á hvað þær ganga. Voru ekki þúsundir umsagna sem komu um það efni? Ef menn halda að þetta sé virkilega þannig að við séum að elta það uppi þá þurfum við væntanlega að elta uppi einhver hundruð manna sem gáfu einhverjar umsagnir. En menn mega ekki fara niður á þetta plan í umræðunni.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fullyrða að hundruð manna hafi verið elt uppi en ég held því fram að í áranna rás hafi ýmsir þurft að gjalda sinna skoðana og afstöðu í valdatíð ríkisstjórnanna undanfarinn hálfan annan áratug. Menn spyrja hvað valdi því að framlag til Mannréttindaskrifstofu Íslands skuli skorið niður við trog. Málefnalegar upplýsingar er ekki að fá frá hendi stjórnvalda um það efni. Það er skýringin á því að getgátur eru uppi. Ég vil ekki keyra það mál í fastari hnút. Ég ætla að leyfa mér að vera bjartsýnn á að stjórnvöld skoði hug sinn og hlusti á þau sjónarmið sem fram hafa komið innan þings og utan, að Mannréttindaskrifstofa Íslands gegni mikilvægu hlutverki í þjóðfélaginu og sem andlit Íslands út á við og að henni verður veittur fjárhagslegur stuðningur þannig að hún geti risið undir verkum sínum. Varðandi yfirlýsingu hæstv. utanríkisráðherra gagnvart einstaklingum sem sinntu skyldustörfum í Kabúl þá fagna ég henni. Ég fagna þeirri yfirlýsingu. Hún er mjög mikilvæg og ég er hæstv. ráðherra hjartanlega sammála að því leyti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti fallist á að mikilvægt sé að stéttarfélögum verði gert kleift að koma að samkomulagi eða samningum um réttarstöðu og kjör þeirra starfsmanna sem sendir eru á vettvang með þessum hætti. Vísa ég þar sérstaklega á Landssamband slökkviliðsmanna og Landssamband lögreglumanna, 

Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig bein aðkoma stéttarfélaganna að því dæmi ætti að vera þótt menn séu valdir til slíkra verkefna vegna sérstakrar þekkingar þeirra á tilteknum málaflokkum sem eiga að nýtast við uppbygginguna í Afganistan. Ég er nú að hugsa þetta með þessum hætti hér. Varðandi Mannréttindaskrifstofuna þá vil ég vekja athygli á því að aðilar eins og Amnesty International, sem er aðili að þessari skrifstofu, hefur sagt opinberlega að afar þýðingarmikið sé að stofnun af þessu tagi njóti ekki opinberra styrkja. Gagnvart utanríkisþjónustunni þá tel ég að það fjármagn sem hún hefur úr að spila eigi að nýtast á erlendum vettvangi. Þar er mikil þörf á stuðningi við mannréttindamál. Sem betur fer er staðan hér hjá okkur ekki svo slæm sem sumir vilja vera láta.

Hæstv. forseti. Þá spyr ég: Hvaðan á skrifstofan að njóta styrkja? Ekki fær hún mikið fjármagn frá Öryrkjabandalaginu. Varla frá Amnesty International, sem er ekki aflögufært eða Barnaheill. Þannig mætti áfram telja. Frá Hjálparstarfi kirkjunnar? Rauði krossinn lumar hugsanlega á einhverri krónunni, en fjárstuðningur verður að sjálfsögðu að koma frá opinberum aðilum enda sinnir stofnunin verkefnum sem við Íslendingar viljum að sé sinnt, að sómasamlega sé gengið frá skýrslum um mannréttindamál sem sendar eru til Sameinuðu þjóðanna og sendar eru út í heim, auk þess sem stofnunin sinnir mikilvægu fræðsluhlutverki. Ég tel að það eigi að koma fjárstuðningur frá hinu opinbera en hins vegar eigi að búa svo um hnútana að skýr skil séu á milli framkvæmdarvaldsins og þessarar stofnunar að þessu leyti. Varðandi, aðeins í 

Hæstv. forseti. Ég vildi fá að víkja einmitt að þessum tveimur atriðum sem hér hafa verið rædd. Það ber nýrra við að talsmaður Vinstri grænna skuli bera hagsmuni íslensku friðargæslunnar fyrir brjósti. Hingað til hefur sá flokkur fundið starfsemi hennar flest til foráttu og talað jafnvel um friðargæsluliða sem hermenn, gráa fyrir járnum. Það er hins vegar fagnaðarefni að Vinstri grænir hafi séð að sér og ég minni á í þessu sambandi að fyrir skömmu var í þinginu rætt um jafnréttismál í Íslensku friðargæslunni sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir var málshefjandi að og hæstv. utanríkisráðherra tók vel í það mál. En það er eins og að hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi ekki tekið eftir því að hæstv. utanríkisráðherra boðar í ræðu sinni frumvarp um Íslensku friðargæsluna þar sem væntanlega verður tekið betur á réttarstöðu friðargæsluliðanna. Ég vildi benda hv. þingmanni á þetta atriði og spyr hvort það hafi farið fram hjá honum. Að öðru leyti fagna ég þessum sinnaskiptum hv. þingmanna Vinstri grænna um mikilvægi Íslensku friðargæslunnar. Varðandi umræðuna um mannréttindamál er alveg ljóst að íslensk stjórnvöld hafa ávallt lagt sérstaka áherslu á mannréttindamál og að tryggja beri mannréttindi um allan heim óháð stjórnarfari, menningu, félagslegu umhverfi eða trúarbrögðum. Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna hefur Ísland m.a. lagt fram tillögur, og utanríkisráðherra hefur almennt gert mannréttindamál að umtalsefni á alþjóðavettvangi. Ég held að ég geti fullyrt að á Íslandi fari fram opin og upplýst umræða um mannréttindamál og það er fáránlegt að halda því fram að framlag Mannréttindaskrifstofu Íslands sé tengt skoðunum skrifstofunnar á einstökum málum. Hins vegar er alltaf vandasamt að ákveða hvernig takmörkuðum fjármunum skuli varið.

Hæstv. forseti. Ég harma þá útúrsnúninga sem fram koma í máli hv. formanns utanríkismálanefndar Alþingis. Hún segir að það beri nýrra við að ég og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði berum hag starfsmanna Íslands á erlendum vettvangi fyrir brjósti og segir að við höfum áður gagnrýnt svokallaðar öryggissveitir í Afganistan, að það fari ekki saman. Ég hef margoft vikið að öryggi þessara einstaklinga. Hér í ræðustól og í opinberri umræðu á liðnum mánuðum hef ég margoft einmitt vikið að tryggingamálum og hagsmunum einstaklinganna. Ég hef átt viðræður við talsmenn stéttarfélaganna sem þessir einstaklingar hafa átt aðild að og við höfum rætt um réttindamál þeirra. Ég hef komið hér upp til að reyna að styðja þá viðleitni sem þeir hafa í frammi til að búa svo um hnúta að réttindi þessa fólks séu tryggð. Að rugla saman annars vegar hernaði og herjum og hins vegar þeim einstaklingum sem koma þar við sögu er alveg út í hött, og alveg fráleitt. Ímyndar hv. þingmaður sér að ég hatist út í alla sem komið hafa nálægt hermennsku eða verið gert að gegna einhverjum störfum af því tagi? Því fer fjarri. Það hefur ekkert breyst í afstöðu okkar til aðildar okkar að starfinu í Afganistan sem er undir handarjaðri NATO og þess að þessir einstaklingar séu þannig skilgreindir sem hermenn. Við höfum gagnrýnt það mjög ákveðið. Varðandi þann hluta í ræðu hæstv. ráðherra þar sem hann vék að fyrirhuguðu frumvarpi um friðargæsluna fór hann ekkert fram hjá mér fremur en margt annað í ræðunni. 

Hæstv. forseti. Mér finnst furðulegt þegar hv. þingmaður reynir að halda því fram að hér sé um útúrsnúning að ræða. Hann er þá sjálfur með útúrsnúninga þegar hann talar um að hægt sé að skilja að málefni einstaklinga og réttindamál þeirra og svo starfsemi Íslensku friðargæslunnar. Það er staðreynd að hv. þingmenn Vinstri grænna hafa fundið starfsemi Íslensku friðargæslunnar allt til foráttu og það þarf ekki annað en að fletta upp í ræðum þingmanna á hinu háa Alþingi til að sjá hvaða afstöðu þeir hafa til þessara mála. Og þeir hafa aldrei viljað viðurkenna mikilvægi þeirrar starfsemi við enduruppbyggingarstarf og lýðræðisþróun í ríkjum sem á því þurfa að halda, eins og í Afganistan og öðrum ríkjum. Hæstv. forseti. Ég vísa þessari ræðu hv. þingmanns algjörlega til föðurhúsanna. Afstaða hv. þingmanna Vinstri grænna hefur komið skýrt fram í 

Hæstv. forseti. Ég geri þá kröfu að formaður utanríkismálanefndar Alþingis finni þessum orðum sínum stað. Hún segist, hv. þingmaður, hafa flett upp eða það sé hægt að fletta upp í þingtíðindum ummælum sem sýni að við berum ekki hag þessa fólks fyrir brjósti. 

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra fór vítt og breitt yfir í upphafsræðu sinni áðan eins og venja er reyndar þegar hæstv. utanríkisráðherra flytur árlega skýrslu sína um utanríkismál. Það var komið víða við. Ég verð þó að segja að einn kafli ræðu hæstv. utanríkisráðherra olli mér verulega miklum vonbrigðum. Það er lítil klausa þar sem fjallað er um ástandið fyrir botni Miðjarðarhafs. Þar var fátt bitastætt að finna enda var það mikla og erfiða deilumál sem hefur tröllriðið að ég hygg alþjóðastjórnmálum um áratuga skeið aðeins afgreitt með stuttum kafla sem kannski tók rétt tæpa mínútu að flytja. Hér er að finna fullyrðingu um að fráfall Yassers Arafats hafi valdið því að nú sé friðvænlegra á þessu svæði en verið hefur og þar segir líka orðrétt, með leyfi forseta: „Nú skiptir meiru en nokkru sinni að palestínska stjórnin haldi áfram að stuðla að friði með því að koma í veg fyrir hryðjuverkaárásir á Ísrael. Jafnframt verða stjórnvöld í Ísrael að standa við skuldbindingar í svonefndum vegvísi til friðar varðandi landnemabyggðir á Vesturbakkanum.“ Þetta er allt og sumt, samandregin niðurstaða, ályktun eða skoðun hæstv. utanríkisráðherra á því hvað ber að gera á því svæði til að reyna að stilla til friðar. En því miður er vandamálið miklu flóknara en svo að hægt sé að afgreiða það í örfáum setningum og það er líka miklu alvarlegra en svo að afgreiða megi það með þessum hætti. Það er nefnilega þannig að ég er tiltölulega nýkominn frá þessu svæði eftir að hafa dvalið þar í eina viku í kynnisferð ásamt fleiri þingmönnum og ég hygg að hæstv. utanríkisráðherra deili ekki þeirri reynslu með mér að hafa komið á þau svæði og séð hvernig umhorfs er þarna í raun og veru,  Hæstv. utanríkisráðherra nefndi í ræðu sinni að jákvæð þróun mála í Afganistan hefði að nokkru fallið í skugga vaxandi spennu á öðrum svæðum. Ég hygg að neikvæð þróun í Palestínu og Ísrael hafi að verulegum hluta fallið í skugga annarra atburða, til að mynda í Afganistan og Írak á undanförnum missirum og athygli heimsbyggðarinnar hafi beinst frá Ísrael og Palestínu yfir til Íraks og Afganistans. Það er í sjálfu sér kannski ekki skrýtið en það er afskaplega sorgleg staðreynd því að mjög alvarlegir hlutir hafa verið að gerast í Palestínu og líka í Ísrael. Ég ætla ekki að fara að varpa sök í sjálfu sér á einn né neinn. En ég vil bara koma því að í ræðu minni að það sem er að gerast þarna er algerlega óásættanlegt og það skiptir í raun engu máli hvar í pólitík við stöndum, hvaða stjórnmálaflokkum við tilheyrum. Við hljótum öll, og það er reynsla mín eftir þessa ferð með þingmönnum annarra flokka, að andmæla því sem er þarna að gerast. Hér er ég að sjálfsögðu að tala um hvernig Ísraelsmenn koma fram vilja sínum og valdi gagnvart Palestínumönnum. Það er ekki hægt að sitja þegjandi og hljóðalaust og horfa upp á það gerast sem er þarna á seyði. Þar er til að mynda verið að reisa þennan skelfilega aðskilnaðarmúr sem er gríðarlegt steinsteypumannvirki sem teygir sig fleiri hundruð kílómetra, múr sem er reistur á landi þjóðar sem var hernumin, og það held ég að allir séu sammála um, í sex daga stríðinu árið 1967. Ísraelsmenn halda enn þá þeim svæðum sem þeir lögðu undir sig þá. Þarna er verið að reisa þennan hroðalega múr á landi hinnar hernumdu þjóðar. Meira að segja er verið að reisa þennan múr með þeim hætti að hann umlykur landnemabyggðir sem Ísraelsmenn hafa komið sér fyrir á í hinu hernumda landi sem er í andstöðu við alþjóðalög. Þjóð sem hernemur aðra þjóð má ekki flytja inn íbúa sína inn á hið hernumda land til að koma þar upp eins konar nýlendum eða hreinlega til að leggja undir sig land hinnar hernumdu þjóðar. Þetta er einfaldlega bannað, en þetta eru Ísraelsmenn að gera. Og nú eru þeir að reisa múr í kringum þessar landnemabyggðir til að geta innlimað þau svæði síðan inn í Ísrael. Múrinn er 10 metra hár, á honum eru myndavélar og búið er að ryðja upp svæði sitt hvorum megin við hann, margra metra belti. Þar er búið að ryðja um koll bæði húsum, akurlendum og öðrum mannvirkjum í eigu Palestínumanna bótalaust. Búið er að setja upp gaddavírsgirðingar og víggirta varðturna. Það eru op á múrnum með vissu millibili þar sem hægt er að hleypa í gegn herliði frá Ísrael og inn í Palestínu hvenær sem Ísraelsmönnum þóknast. Þarna er hreinlega verið að brjóta mjög alvarlega á mannréttindum og réttindum þjóðar. Ég tek ekki gilda þá afsökun Ísraelsmanna að þeir séu að gera þetta til að verjast hryðjuverkaárásum Palestínumanna. Ég get ekki skrifað upp á að verið sé að innleiða svona miklar þjáningar yfir þjóð sem telur milljónir manna vegna þess að menn kjósa að verjast hryðjuverkaárásum sem hafa vissulega kostað einhver mannslíf. En menn telja sig vera að gera þetta til að verjast hryðjuverkaárásum. Þetta er engin lausn á vandanum. Þetta verður aldrei nein lausn á vandanum. Það var engin lausn í Berlín á sínum tíma að skipta borginni þar í tvennt með múr. Það var engin lausn, það vitum við. Það var heldur engin lausn í Varsjá á sínum tíma að skipta borginni þar í hluta með múr. Á báðum stöðum sauð upp úr. Í Varsjá endaði þetta í blóðugri uppreisn, í Berlín leystu menn málið með friðsamlegum hætti. Við vitum ekki hvað mun gerast í Ísrael og Palestínu. En ég er alveg sannfærður um eftir að hafa komið þangað og séð þær aðstæður sem þarna ríkja, að þetta svæði er tifandi tímasprengja fyrir heimsfriðinn. Þarna mun fyrr eða síðar sjóða upp úr og draga til stórra og mjög alvarlegra tíðinda. Þarna eru báðar þjóðir komnar inn í vítahring ofbeldis og kúgunar sem engan endi virðist ætla að taka. Það er heldur ekki að sjá að vilji sé meðal stórvelda sem gætu haft áhrif á þessa atburðarás, sem gætu hugsanlega stillt þarna til friðar og fengið menn til að setjast niður, fengið Ísraelsmenn til að fallast á að Palestínumenn hafa réttindi, þeir eiga þetta land, Palestínu, og fengið báða aðila til að viðurkenna tilvist hvor annars og fengið þessi ríki til að fallast á að þarna skuli ríkja landamæri eins og eru á milli allra siðmenntaðra þjóða. Bandaríkjamenn virðast ekki af einhverjum ástæðum hafa það bolmagn eða vilja til að skikka Ísraelsmenn til að koma vitinu fyrir Ísraelsmenn. Þetta er að sjálfsögðu mjög stór harmleikur. Það sem olli mér kannski mestum vonbrigðum í ræðu hæstv. utanríkisráðherra var það að ég hefði gjarnan viljað heyra hann tala svolítið skýrar um afstöðu okkar Íslendinga, um afstöðu íslensku ríkisstjórnarinnar til þessara mála, jafnvel koma með einhverjar tillögur um hvað við getum lagt af mörkum til að létta fólki þarna lífið, jafnvel kannski lagt okkar litla lóð á vogarskálarnar til að þessi mál verði leyst. Frændur okkar og nágrannar, Norðmenn, hafa um margra ára skeið verið mjög virkir á þessu svæði með utanríkisþjónustu sína, verið mjög virkir í því að reyna að fá þessa aðila til að setjast að samningaborðinu og ræða saman, verið mjög duglegir við að reyna að létta fólki þarna lífið, til að mynda með hjálparstarfi, með því að senda þangað nokkurs konar gæsluliða til að fylgjast með ástandinu og reyna að sjá til þess að báðir aðilar sitji á sér þannig að ekki sjóði upp úr. Það er í sjálfu sér mjög vandasamt verk. Bara frá því að ég var þarna fyrir mánuði hafa Ísraelsmenn fellt þó nokkuð marga Palestínumenn, síðast í gær. Talandi dæmi um það hversu mikil púðurtunna þetta er er að palestínskur leigubílstjóri í borginni Hebron þar sem við komum, Íslendingarnir, og urðum fyrir frægu grjótkasti, ók óvart á ísraelskan hermann. Ísraelsku hermennirnir byrjuðu strax að skjóta. Þegar upp var staðið voru ísraelsku hermennirnir bæði búnir að skjóta leigubílstjórann og líka félaga sinn sem varð fyrir bílnum. Svona er ástandið þarna. Það má ekkert út af bera til að allt fari í bál og brand. Það er mikið svikalogn sem nú varir þó að menn hafi setið þarna við eins konar óformlegt vopnahlé um tveggja mánaða skeið. Við höfum séð hvernig Ísraelsmenn hafa aftur og aftur nánast misst tök á ástandinu. Þó að þeir hafi yfirburði hvað varðar vopn og vígtól alls konar hygg ég að ef Palestínumenn tækju sig til, og tala nú ekki um ef þeir fengju ríkin í kring sem líka sitja á ófriðarstóli við Ísraelsmenn og hafa gert allt frá dögum sex daga stríðsins virkilega til að hjálpa sér, gæti allt þarna farið í bál og brand. Þá er heimsfriðnum hreinlega ógnað. Það er mín skoðun að við Íslendingar ættum að kynna okkur þessa hluti betur, kynna okkur betur það sem er að gerast þarna. Við fórum þangað um daginn, þingmenn allra flokka nema Sjálfstæðisflokksins. Ég vil nota tækifærið núna til að hvetja þingmenn Sjálfstæðisflokksins til að fara í svipaða ferð til að kynna sér ástandið sem er með þeim hætti að maður verður eiginlega að sjá það til að trúa því. Ég er alveg sannfærður um að ef þingmenn Sjálfstæðisflokksins fara suður eftir og sjá ástandið með eigin augum munu þeir koma til baka og vera sammála okkur hinum um að þetta geti ekki gengið. Ég held að við Íslendingar gætum lagt eitthvað af mörkum þarna, til að mynda með því að senda hjálparliða, reyna að aðstoða Palestínumenn í menntamálum og heilbrigðismálum. Við getum líka reynt að tala máli þeirra við Bandaríkjamenn og reynt að sveigja Bandaríkjamenn í þá átt að reyna að hafa áhrif á Ísraelsmenn. Ég hygg líka að við ættum að íhuga það mjög alvarlega hér á Alþingi Íslendinga að lýsa hreinlega yfir fullum stuðningi við sjálfstæði Palestínu, við rétt Palestínumanna til að búa sjálfstæðir í sínu eigin ríki, eins og þeir hljóta að hafa fullan rétt til. Þá værum við á vissan hátt að gera svipaða hluti og við gerðum á sínum tíma þegar löndin við Eystrasalt voru að rífa sig undan oki og hernámi Sovétmanna. Við Íslendingar eigum nefnilega ávallt að ganga fram fyrir skjöldu og mótmæla því þegar aðrar þjóðir eru hernumdar. Það er ekki hægt að fallast á það núna árið 2005 að ríki í heiminum sýni nágrönnum sínum yfirgang og ofbeldi, til að mynda með hernámi, tala nú ekki um ef hernámið varir áratugum saman. Það á að vera sjálfsagður réttur allra þjóða að lifa frjálsar í sínu eigin landi. Þann rétt eigum við Íslendingar ávallt að verja. Það er mín bjargfasta trú og skoðun, og sú skoðun hefur ekki gert neitt annað en að styrkjast á undanförnum vikum.

Herra forseti. Hv. þingmaður var að skora á aðra þingmenn að fara í sambærilega ferð og hann hefur farið sjálfur til hins viðkvæma svæðis fyrir botni Miðjarðarhafsins. Ég gat ekki séð af ræðu hans að sjóndeildarhringur hans hefði víkkað eða hann gæti fjallað um þetta mál af einhverju jafnvægi og sanngirni. Því fór fjarri. Ég vil nú ekki segja að hann hafi notað þess háttar málatilbúnað og munnsöfnuð eins og hann gerði þegar hann talaði frá þessu svæði sem var auðvitað fyrir neðan allar hellur og til skammar fyrir hv. þingmann. Hann fjallaði hins vegar núna um hryðjuverk gagnvart Ísraelsmönnum og sagði: Það urðu einhver hryðjuverk og einhverjir dóu. Það var öll umfjöllunin hjá hv. þingmanni. Slag í slag hafa verið sprengdar upp rútur með skólabörnum, slag í slag hefur verið farið inn á veitingastaði þar sem almenningur hefur verið að borða í friðsamlegum tilgangi. Slag í slag. Einhverjir dáið, sagði þingmaðurinn. Ísraelsmenn hafa ekki ráðist á óbreytta borgara. Það hefur hins vegar komið fyrir að óbreyttir borgarar hafa fallið þegar ráðist hefur verið á vígamenn og hermenn. Því miður er það svo af hálfu Palestínumanna sem þar fara fyrir að þar er gagngert og systematískt ráðist á óbreytta borgara. Það hét í máli þessa hv. þingmanns einhver hryðjuverk og að einhverjir hefðu dáið. Svo er þessi maður að setja ofan í við aðra þingmenn og krefjast þess að þeir ferðist til þessara staða til að öðlast víðsýni. Því fer fjarri að þessi hv. þingmaður hafi öðlast nokkra víðsýni af nokkru tagi, eins og heyrðist á ummælum hans yfir hafið þegar þingmaðurinn sjálfur var staddur á þessum slóðum og varð sjálfum sér til skammar.

Virðulegur forseti. Ég læt mér það í léttu rúmi liggja þó að hæstv. utanríkisráðherra telji að ég hafi orðið mér til skammar þegar ég sagði, og ég hygg að það séu þau orð sem hann er að vitna til, að sá aðbúnaður og sú meðferð sem Ísraelsmenn beita Palestínumenn minnti um margt á aðferðir nasista gagnvart gyðingum á árum seinni heimsstyrjaldarinnar. Það er nefnilega þannig - og ég held að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki deilt þeirri reynslu með mér - að ég hef séð þennan múr. Ég hef séð hvernig Palestínumenn búa hvern einasta dag við kúgun af hálfu Ísraelsmanna. Ég hef séð hvernig heil þjóð þarf að búa við það að hermenn sem hafa hernumið hennar eigið land stunda það að stöðva ferðir allra borgara, hvernig heilu borgirnar eru múraðar inni með þessum hrikalega múr, hvernig mannréttindi eru brotin hvern einasta dag. Ísraelsmenn geta tekið Palestínumenn til fanga, sett þá í fangelsi í sex mánuði, æ ofan í æ án dóms og laga. Fólk hefur dáið meðan það beið eftir því að komast í gegnum varðstöðvar Ísraelsmanna. Það komst ekki undir læknishendur. Fólk líður mikla neyð. Börn Palestínumanna eru á vergangi í borgum þeirra. Hefur hæstv. utanríkisráðherra farið þangað og séð þetta með eigin augum? Veit hann virkilega hvað hann er að tala um? Ég efast um það. Mér gekk ekkert illt til með því að leggja til að þingmenn Sjálfstæðisflokksins færu suður eftir til að skoða þetta. Ég veit að í þeim flokki er margt ágætisfólk og ég er alveg sannfærður um að ef það sæi það sem við sáum yrði því hreinlega ofboðið. Það var þetta sem ég átti við. Ef ég fæ ekki að segja mínar skoðanir með þeim hætti sem ég gerði, nota sterk lýsingarorð til að lýsa mjög sterkum áhrifum sem ég verð fyrir, verður bara svo að vera.

Virðulegi forseti. Þessi hv. þingmaður sýndi og staðfesti það sem ég sagði áðan, hann kann ekki að skammast sín. Hann gekk meira að segja svo langt að endurtaka úr þessum ræðustóli svívirðileg ummæli sín og beit höfuðið af skömm sinni. Þessi hv. þingmaður hefur reyndar áður sýnt að hann kann ekki að skammast sín en ég hygg að hann hafi aldrei úr þessum ræðustóli lotið jafnlágt, og sennilega enginn þingmaður í sögu þessa þinghúss fyrr eða síðar.

Gott og vel, virðulegi forseti. Mér gæti hreinlega ekki verið meira sama. Ég stend við hvert einasta orð. Meðferð Ísraelsmanna á Palestínumönnum er ekkert annað en svívirðileg kúgun. Það er algerlega ólíðandi að þjóð sem hernemur aðra þjóð skuli komast upp með það áratugum saman að fara með hana með þeim hætti sem Ísraelsmenn eru að gera í dag. Það er ekkert annað en svívirðileg kúgun. Það er ekki hægt að verja það. Þetta minnir á þær aðferðir sem við urðum vitni að á sínum tíma, fyrir 60 árum í Evrópu. Það gerir það hreinlega. Ég hef mikið af efni sem sannar þetta, ótal myndir. Ég hef sýnt þessar myndir. Ég veit ekki hvort hæstv. utanríkisráðherra hefur séð þær. Ég efast hreinlega um að hann hafi kynnt sér málið. Ég efast stórlega um það. Þá vil ég líka nota tækifærið hér til að hvetja hann til að gera það, hvetja hann þá til að ferðast þarna suður eftir til að sjá það sem er að gerast á þessum slóðum. Það er hreinlega óverjandi. Hernámslið nota ávallt sömu aðferðir til að kúga þær þjóðir sem þau komast yfir. Þetta höfum við séð í mannkynssögunni allt frá tímum Rómverja. Þetta er að gerast þarna núna. Í svona málum sem eru gleymd, og virðast vera gleymd, þarf maður oft að hrópa hátt til að ná eyrum fólks. Ég hygg að það hafi tekist núna og ég er ákaflega stoltur af því. Það þarf að segja heimsbyggðinni frá þessu. Það þarf að segja fólki frá þessu. Það er íslenskum stjórnvöldum hreinlega til skammar ef þau ætla ekki að gera neitt, ef þau ætla að láta það líðast að Ísraelsmenn komist upp með það sem þeir eru að gera núna gegn palestínsku þjóðinni. Það er til hreinnar skammar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að segja að ég undrast mjög þessi ummæli hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar. Ég hygg að hv. þingmenn sem hér eru staddir geri það jafnhliða. Það er auðvitað ljóst að þessum orðum hans verður að vísa til föðurhúsanna. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir greinargóða ræðu um utanríkismál en í máli hans birtust á mjög skýran hátt öll hin fjölbreyttu verkefni sem takast þarf á við á vettvangi utanríkismála. Útrás íslensks viðskiptalífs undanfarin ár eru aðdáunarverð. Sú umgjörð sem sköpuð hefur verið utan um atvinnulífið að undanförnu ber gott vitni um styrka stjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Stjórnarflokkarnir fögnuðu 10 ára afmæli um daginn og það er sérstaklega ánægjulegt að heyra nær daglega fréttir af landvinningum íslenskra fyrirtækja á erlendri grund. Baráttan gegn hryðjuverkum hefur tekið verulegan tíma, hæstv. forseti, og náð athygli alþjóðastofnana, stjórnmálamanna og fræðimanna undanfarin missiri. Þannig hefur Atlantshafsbandalagið t.d. ákveðið að gera baráttuna gegn hryðjuverkum að forgangsmáli innan bandalagsins. Bæði NATO og aðildarríki þess þurfa að gera ráð fyrir hugsanlegum árásum með sýkla-, efna- og geislavopnum og hafa tiltækar viðbragðsáætlanir. Nýlega samþykkti allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna nýjan alþjóðasamning um baráttu gegn notkun á kjarnorkuvopnum. Samningurinn er mikilvægt skref í átt að fullkomnum lagaramma í baráttunni gegn hryðjuverkum og mun vafalaust skipta verulegu máli við að hindra hryðjuverkamenn í að komast yfir gereyðingarvopn með skelfilegum afleiðingum. Mjög mikilvægt er að tryggt sé að öll meðferð geislavirkra efna sé trygg og örugg og notuð í friðsamlegum tilgangi eins og við orkuframleiðslu. Efni mega hvorki vera aðgengileg óviðkomandi aðilum né skaðleg fyrir umhverfið. Á ráðstefnu um gereyðingarvopn sem ég sótti í Helsinki fyrr í þessum mánuði var varað við því að ef hryðjuverkasamtök kæmust yfir gereyðingarvopn mundu þau nota þau. Fram kom einnig að þrátt fyrir að erfitt væri að nýta vopnin væri ekki ósennilegt að sú staðreynd ein að hryðjuverkamenn hefðu slík vopn undir höndum væri nægileg til að valda ógn og skelfingu og ógna öryggi mannkynsins. Jafnframt kom fram að ný kynslóð hryðjuverkamanna væri að vaxa upp. Hingað til hafa hryðjuverkamenn almennt verið tilbúnir í sjálfsmorðsárásir og þannig gert yfirvöldum erfitt að vinna gegn þeim. Hin nýja kynslóð mun vera minna reiðubúin að fremja sjálfsmorð og er því líklegri til að reyna að komast yfir vopn sem unnt er að beita úr fjarlægð. Ég tel ósennilegt að nokkurt ríki sé reiðubúið að afhenda hryðjuverkamönnum gereyðingarvopn. Hins vegar hafa ákveðin ríki eða óstöðugar ríkisstjórnir skotið skjólshúsi yfir slíka menn, en aðsetur í einhverju ríki er forsenda þess að slík starfsemi þrífist. Fundur formanna utanríkismálanefnda Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna var haldinn í Reykjavík í september á síðasta ári. Richard Lugar, formaður utanríkismálanefndar Bandaríkjaþings, var sérstakur gestur fundarins. Hann kynnti ítarlega svonefnda Nunn-Lugar áætlun sem felur í sér aðstoð við fyrrum Sovétlýðveldin við að gera óskaðleg gereyðingarvopn sem þar er að finna og koma í veg fyrir dreifingu þeirra. Gríðarlegt magn gereyðingarvopna var að finna í ríkjum gömlu Sovétríkjanna og var varðveislu þeirra og öryggi mjög ábótavant. Nunn-Lugar áætlunin sem er aðallega fjármögnuð af Bandaríkjunum hefur kostað um 400 milljónir bandaríkjadala á ári frá árinu 1991. Fyrir atbeina hennar hefur á sjöunda þúsund kjarnaodda verið eytt og á þriðja þúsund annarra tækja og tóla tengdum gereyðingarvopnum hefur verið eytt eða gert óskaðlegt. Þá leiddi áætlunin til þess að öllum kjarnavopnum var skilað til Rússlands frá Úkraínu, Kasakstan og Hvíta-Rússlandi. Áætlunin hefur nú verið víkkuð út fyrir fyrrum Sovétríkin og er um 50 milljón bandaríkjadölum varið til þess árlega. Þetta þýðir m.a. að hægt verður að taka fyrir svæði í Miðausturlöndum og Asíu. Þetta verkefni er ákaflega mikilvægt og ekki á færi margra þjóða að standa að, vegna þess hversu flókið og kostnaðarsamt það er, en kemur allri heimsbyggðinni til góða. Norðurlöndin og Evrópusambandið hafa þó reynt að taka á ýmsum vandamálum, m.a. í Norðvestur-Rússlandi, en þar er veruleg hætta á ferðum enda mikið magn af úreltum og ónýtum búnaði sem geymir geislavirkan úrgang. Í þessu sambandi er rétt að nefna áhyggjur alþjóðasamfélagsins af ríkjum eins og Íran, Norður-Kóreu og Pakistan. Á fundi í Evrópuráðsþinginu í Strassborg síðastliðinn þriðjudag voru málefni Írans til umræðu. Þar lýsti ég þeirri skoðun minni að stjórnvöld í Íran hefðu sýnt það á undanförnum árum að þau hikuðu ekki við að fara á svig við alþjóðlegar skuldbindingar sínar á sviði kjarnorkumála og hefðu ásamt Norður-Kóreu valdið miklum áhyggjum á alþjóðavettvangi. Tilraunir Frakklands, Þýskalands og Bretlands til að fá Íran að samningaborðinu og ákvörðun Bandaríkjastjórnar um að styðja frumkvæðið er lofsvert. Í þessu sambandi er vert að hafa í huga að klerkastjórnin í Teheran hefur lengi leitast við að valda óstöðugleika í mörgum ríkjum Miðausturlanda og stutt hryðjuverk sem hafa spillt fyrir friðarferlinu fyrir botni Miðjarðarhafs. Loks lýsti ég þeirri skoðun minni að hugsanlega væri að skapast tækifæri til að draga úr sókn Írana í gereyðingarvopn með því að efla viðskipti og fjárfestingar en viðhalda þó pólitískum þrýstingi. Ástandið í Norður-Kóreu er áhyggjuefni. Ríkið hafði heitið því að hætta tilraunum til framleiðslu kjarnavopna en snerist öndvert gegn alþjóðasamfélaginu með uppsögn samnings um bann við dreifingu kjarnavopna. Aðild Kína og Rússlands er mikilvæg en í ljósi spennu í Austur-Asíu vekja sameiginlegar heræfingar Kína og Rússlands sem eru fyrirhugaðar í lok ársins nokkra furðu. Ég átti þess kost að fara í opinbera heimsókn til Kína í janúar. Sú heimsókn var mjög vel heppnuð og sýndi hversu stórkostlegt land Kína er bæði sögulega og menningarlega auk þess að vera einstaklega áhugaverður ferðamannastaður. Hvað viðskipti áhrærir er ljóst að mikil uppbygging hefur átt sér stað í Kína og landið býður upp á mikla möguleika. Hitt er jafnljóst að þeirra bíða mörg krefjandi verkefni, ekki síst á sviði mannréttindamála. Málefni Tævans og Kína hafa verið í brennidepli að undanförnu og í mars síðastliðinn átti ég þess kost að heimsækja Tævan. Það var ánægjulegt að sjá þær öru framfarir og miklu uppbyggingu sem þar hefur átt sér stað. Samskiptavandi Kína og Tævans skyggði þó óneitanlega á heimsóknina. Ég tel afar mikilvægt að friðsamleg lausn finnist á þessu vandamáli hið fyrsta. Jafnframt því tel ég að stuðla beri að auknum gagnkvæmum viðskiptum milli landanna þ.e. Tævans og Íslands. Hæstv. forseti. Staða varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna hefur verið stöðugt til umfjöllunar síðastliðið ár. Í samræmi við áratugalangt og vinsamlegt samstarf Íslands og Bandaríkjanna er ákaflega mikilvægt að þjóðirnar leysi þessi mál hið allra fyrsta. Eins og hæstv. utanríkisráðherra gat um í ræðu sinni hefur staðið til að viðræður hæfust milli íslenskra og bandarískra stjórnvalda. Afstaða okkar í málinu hefur alla tíð verið skýr. Hér þarf að vera lágmarksviðbúnaður. Ísland sem NATO-ríki getur ekki verið eitt án varna enda væri Ísland þannig veikur hlekkur í varnarkeðju Atlantshafsbandalagsins. Þótt kalda stríðinu sé lokið hafa orðið til nýjar ógnir eins og ég ræddi áðan. Komið hafa fram hugmyndir um að Ísland taki að auka þátt í greiðslu kostnaðar við rekstur Keflavíkurflugvallar. Ég tel sjálfsagt og eðlilegt að skoða það enda hefur hlutverk Keflavíkurflugvallar breyst undanfarin ár og ekkert náttúrulögmál að við tökum takmarkaðan þátt í kostnaði. Hins vegar er það alger lágmarkskrafa að hér verði trúverðugar varnir með tilliti til legu og hlutverk landsins, mikillar flugumferðar og fyrirsjáanlegrar aukinnar skipaumferðar á Norður-Atlantshafi. Fyrstu lýðfrjálsu kosningarnar í Írak fór fram í janúar og fyrsta lýðræðislega kjörna ríkisstjórnin í Írak í hálfa öld hefur nú verið skipuð. Þetta eru góð tíðindi en brýnt er að takist að lægja öldur ófriðar sem ríkt hafa í Írak af völdum uppreisnarseggja. Framlög Íslands til áframhaldandi uppbyggingarstarfs og þjálfun írakskra öryggissveita er mikilvægt skref til að tryggja frið og stöðugleika í Írak. Í undirbúningi er frumvarp til laga um Íslensku friðargæsluna, en störf hennar hafa verið í brennidepli að undanförnu. Tryggja þarf áframhaldandi framþróun friðargæslunnar, en starfsemin hefur almennt gengið vel og verið okkur til sóma. Nauðsynlegt er hins vegar að hafa traustan lagaramma um starfsemina, m.a. um réttarstöðu friðargæsluliða. Ég vænti þess að um þetta mál verði þverpólitísk samstaða á Alþingi, m.a. vegna ræðu og orða hv. þm. Ögmundar Jónassonar hér fyrr í umræðunni. Utanríkismálanefnd fjallaði ítarlega um Íraksmálið í vetur. Sérstök athugun fór fram á stuðningi Íslands við innrásina í Írak. Nefndin aflaði ítarlegra gagna, kallaði gesti á sinn fund og fór vel yfir allar staðreyndir málsins. Niðurstaðan var sú að um var að ræða pólitíska ákvörðun sem tekin var af þar til bærum aðilum í samræmi við íslensk stjórnlög. Ég tek undir sjónarmið hæstv. utanríkisráðherra um framboð Íslands til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna en hann hafði áður kynnt utanríkismálanefnd framboðs- og kostnaðaráætlun. Að mínu mati er nauðsynlegt að breyta innra skipulagi öryggisráðsins og Ísland hefði svo sannarlega margt til málanna að leggja þar. Eftir að tilkynnt var um framboð Tyrklands er ljóst að á brattann verður að sækja fyrir Ísland. Leggja þarf hlutlægt mat á möguleika okkar að ná sæti í öryggisráðinu, áður en endanleg ákvörðun um kosningabaráttu er tekin. Hæstv. forseti. Hinn 1. maí í fyrra stækkaði Evrópska efnahagssvæðið og eru ESB-ríkin nú orðin 25 í stað 15 áður. Mikilvægt er að gera sér grein fyrir því í umræðunni hvernig Evrópukortið lítur út eftir stækkunina. Ytri landamæri Evrópusambandsins liggja nú utar en áður og ný ríki eru orðin næstu nágrannar Evrópusambandsins og eiga landamæri að ytri landamærum ESB og þar með EES-svæðisins. Evrópusambandið hefur unnið að nýrri áætlun um nýja nágranna ESB. Hin nýja nágrannastefna Evrópusambandsins er því jákvætt skref í að tryggja enn frekar frið og öryggi, en með því að styðja við lýðræðisþróun og stöðugleika á aðliggjandi svæðum er enn frekar byggt undir frið og komið í veg fyrir skipulagða glæpastarfsemi. Nýr stjórnarskrársáttmáli Evrópusambandsins bíður staðfestingar aðildarríkja ESB en ekki er sjálfgefið að hann verði samþykktur. Stjórnvöld sumra ríkja róa nú lífróður við að afla fylgis kjósenda við hina nýju stjórnarskrá. Aðildarviðræður við Búlgaríu og Rúmeníu eru langt komnar. Verði aðild þeirra samþykkt njóta þau þess vafasama heiðurs að vera fátækustu ríki ESB og EES. Aðildarviðræður við Tyrkland vekja upp ýmsar spurningar, m.a. um hvert Evrópusambandið stefnir og hvort unnt sé að samræma og sætta ólík sjónarmið múslimaríkis og hinna Evrópuríkjanna. Hugsanlegt er þó að aðild Tyrklands gæti byggt brú milli þessara tveggja menningarheima. Hæstv. utanríkisráðherra lýsti auknum framlögum Íslands til þróunarríkja og þróunarsamvinnu almennt. Utanríkismálanefnd hefur einmitt látið þessi mál til sín taka og átti m.a. mjög áhugaverðan fund með Þróunarsamvinnustofnun Íslands fyrr á þessu ári. Ég tel að það verði fróðlegt og árangursríkt fyrir nefndarmenn í utanríkismálanefnd og jafnvel þingmenn alla sem láta sig þessi mál varða að slást í för með sérfræðingum ÞSSÍ þegar farið er í vettvangsheimsóknir á staði þar sem starfsemi stofnunarinnar fer fram. Starfsemi UNIFEM er sérstaklega lofsverð. Út hafa komið mjög athyglisverðar en jafnframt hrollvekjandi skýrslur um stöðu og hlutverk kvenna, aðstæður þeirra í stríði og fátækt, kynbundið ofbeldi og mannréttindabrot. Þær sýna svo ekki verður um villst að hlutverk kvenna er mjög mikilvægt við að halda samfélögum saman og taka ábyrgð á enduruppbyggingu eftir stríð og hamfarir. Ljóst er að hamfarirnar í Asíu höfðu gríðarleg áhrif á stöðu kvenna og barna. Konur voru t.d. stór hluti farandverkamanna í Tælandi og hafa sameinuðu þjóðirnar lagt áherslu á að grafast fyrir um afdrif þeirra og veita stuðning. Ofbeldi gegn konum er eitt af erfiðustu og útbreiddustu vandamálunum í heiminum í dag. Talið er að það sé jafnvel einn stærsti heilsufarsvandi kvenna í dag sem eyðileggur líf, fjölskyldur og samfélög. Þá er HIV-smit nátengt ofbeldi gegn konum og aukin tíðni HIV-smits meðal kvenna er verulegt áhyggjuefni. Þekkt er hvernig skipulögðu ofbeldi er beitt gegn konum í stríði og þær verða oft mjög illa úti. Þrátt fyrir það eru konur almennt lykillinn að enduruppbyggingu samfélaga eftir að stríðsátökum er lokið. Rödd þeirra heyrist þó lítið á alþjóðavettvangi og ef ekki væri fyrir starfsemi UNIFEM er hætt við að konur lægju almennt óbættar hjá garði. Hæstv. utanríkisráðherra minntist á starfsemi Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna, en þess má geta að á Íslandi er rekin sérstök skrifstofa UNICEF á Íslandi og þar er unnið að fjáröflun fyrir Barnahjálpina og fjölmörgum mikilvægum verkefnum hér innan lands. Í sambandi við Barnahjálpina er rétt að vekja athygli á þeim árangri sem hefur náðst í menntun barna í þróunarlöndum þótt enn sé langt í land. Munur á skólagöngu drengja og stúlkna er enn þá allt of mikill. Í tengslum við Barnahjálpina er rétt að geta þess að aukin menntun stúlkna er ákaflega mikilvæg því í tengslum við starfsemi Matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna hefur m.a. komið í ljós að því meiri sem menntun stúlkna er því líklegri er að þær njóti betri heilsu og séu færari að sjá börnum sínum farborða. Jafnframt kemur í ljós að þær eignast færri börn og börn þeirra eru almennt heilsuhraustari en börn kvenna sem litla sem enga skólagöngu hafa fengið. Í þessu sambandi má minnast á verkefni Matvælaáætlunarinnar, Skóli fyrir mat, sem hvetur börn til að mæta í skólann gegn matargjöfum. Barnahjálpin hefur einnig vakið sérstaka athygli á barnaþrælkun, en talið er að um 246 milljónir barna séu í ánauð vinnuþrælkunar. Börn allt niður í fimm ára gömul eru þannig notuð við ýmiss konar vinnu. Þau eru þannig svipt barnæskunni og grundvallarréttindum barna. Á þessum málum verður við að taka. 
             Hæstv. forseti. Ég hef lokið máli mínu en það er ljóst að utanríkismálin eru fjölskrúðugur og spennandi vettvangur og það er óhætt að gera ráð fyrir því að opin umræða um utanríkismál eigi eftir að verða dýpri og meira krefjandi í nánustu framtíð.

Frú forseti. Mig langar í máli mínu um munnlega skýrslu hæstv. utanríkisráðherra að drepa á fáeina punkta, bæði það sem hæstv. ráðherra kom inn á í ræðu sinni og einnig annað sem ég tel að þurfi að ræða. Vonandi fást einhver viðbrögð við því. Ég vona að hæstv. utanríkisráðherra sjái sér fært að vera við umræðuna, hann er væntanlega á leiðinni. Með skýrslu hæstv. utanríkisráðherra fylgdi skjal sem ber yfirskriftina Stefnumið Íslands í þróunarsamvinnu 2005–2009. Enginn þeirra þingmanna sem talað hefur í umræðunni til þessa hefur gert skjalið að umræðuefni, en ég leit svo á að það væri uppistaðan í því sem hæstv. utanríkisráðherra væri að segja og skjal sem að sjálfsögðu þyrfti að ræða á þingi en ekki bara í hv. utanríkismálanefnd. Frú forseti. Án nokkurs vafa er brýnasta verkefni stjórnmálamanna á okkar dögum að leysa stóran hluta mannkyns úr viðjum fátæktar, en rúmur milljarður jarðarbúa skrimtir á innan við 70 kr. á dag. Hlutverk Íslands í þessu efni er jafnmikilvægt og annarra vestrænna ríkja þótt stærri séu. Ríki heims hafa enda sett sér markmið sem miða að því að útrýma fátækt, tryggja að mannréttindi séu virt og sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda. Þessir þrír þættir; mannréttindi, útrýming fátæktar og sjálfbær nýting náttúruauðlinda, verða ekki aðskildir. Svo að markmiðunum sem ríki heims hafa sett sér í þúsaldaráætlun Sameinuðu þjóðanna sem samþykkt voru árið 2000 og einnig samþykktum Beijing-ráðstefnunnar um réttindi kvenna verði náð á fyrri hluta þessarar aldar verða aðildarríki Sameinuðu þjóðanna hvert og eitt að gera framkvæmdaáætlanir um hvernig þau hyggist leggja sitt af mörkum. Íslensk stjórnvöld þurfa að mínu viti að vinna slíka framkvæmdaáætlun, tímasetja markmið hennar og ráðstafa fjármunum til hennar að sjálfsögðu. Slík áætlun ætti að vera grunnur að samvinnu okkar við fátæk ríki og grundvöllur málflutnings Íslands hjá stofnunum Sameinuðu þjóðanna. Slík áætlun á einnig að stefna að því að ná markmiði Sameinuðu þjóðanna, sem við höfum samþykkt að undirgangast, að hlutfall vergrar þjóðarframleiðslu sem fer til þróunarsamvinnu verði 0,7%. Mikilvægt er einnig að stjórnvöld efli skilning almennings á orsökum fátæktar og þekkingu almennings á aðstæðum fólks í snauðustu löndum heims. Með fræðslu má opna augu fólks fyrir nauðsyn þess að allir axli ábyrgð á því að útrýma örbirgð, enda eru örlög fólks hinum megin á hnettinum samtvinnuð okkar hvort sem okkur líkar betur eða verr. Afnám misréttis gegn konum gengur eins og rauður þráður í gegnum þau markmið sem Sameinuðu þjóðirnar hafa sett sér á nýrri öld. Hlutskipti kvenna og baráttan fyrir fullum mannréttindum þeirra verður að vera kjarninn í utanríkisstefnu Íslendinga, því annars nást aldrei háleit markmið sem sett hafa verið á vettvangi Sameinuðu þjóðanna eða annars staðar. Þróunarsamvinnustofnun Íslands hefur í tæpan aldarfjórðung unnið að tvíhliða verkefnum með fátækustu ríkjum heims, flest hafa verið í Afríku. Nú hyggst stofnunin færa út kvíarnar til Srí Lanka og Nikaragúa. Ásamt því að auka framlög til verkefna á vegum ÞSSÍ er einnig tímabært að huga frekar að fjölhliða verkefnum á þessu sviði. Í því skyni þarf að efla samstarf ÞSSÍ og frjálsra félagasamtaka og gera nauðsynlegar breytingar á lögum um þróunarsamvinnu. Einnig þarf að huga betur að beinum framlögum til verkefna á vegum stofnana Sameinuðu þjóðanna, eins og kemur reyndar fram í stefnumörkun þeirri sem hæstv. ráðherra lagði fyrir, því sú reynsla sem býr meðal starfsfólks og stofnana Sameinuðu þjóðanna nýtist mjög vel. Á grundvelli framkvæmdaáætlunar í þróunarsamvinnu, sem ég hef lagt til að stjórnvöld eigi að semja, eiga stjórnvöld að marka stefnu um þátttöku okkar í starfi Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins einnig. Mikilvægt er að Ísland veiti þeim stofnunum aðhald og verði málsvari þeirra sem ekki eiga sæti í stjórnum þeirra og eiga oftar en ekki undir högg að sækja gagnvart Alþjóðabankanum eða Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það er hlutverk okkar, frú forseti, að sjá til þess að rödd þeirra veiku, rödd þeirra fátæku, heyrist innan þeirra stofnana eins og annars staðar á alþjóðlegum vettvangi. Í stefnumiði því sem hér liggur fyrir um þróunarsamvinnu segir, með leyfi forseta: „Hvað ein þjóð aðhefst hefur áhrif á aðrar.“ Það er hverju orði sannara og óhætt að fagna því að þetta stefnumið skuli hafa verið lagt fram til kynningar þannig að hv. þingmenn geti farið yfir og væntanlega rætt ítarlegar og betur á fundum hv. utanríkismálanefndar. Ég verð þó að segja og ítreka það sem ég hef áður sagt að stefnumið í slíku stefnuplaggi þarf að fylgja einhvers konar framkvæmdaáætlun sem er bæði tölusett og tímasett og setur stjórnvöldum skýr verkefni og markmið til að vinna eftir. Þetta snýst ekki bara um betri vinnubrögð, þetta snýst einnig um að allir viti hvað er í gangi. Þannig er líka auðveldara að hafa yfirsýn og veita stjórnvöldum sannarlega aðhald í þeim verkefnum sem þau starfa að. Ég hef, ásamt þingmönnum úr öllum stjórnmálaflokkum sem sæti eiga á Alþingi, lagt fram tillögu til þingsályktunar um skipan nefndar um mótun stefnu á sviði þróunarsamvinnu Íslands við önnur ríki. Tillagan var einnig lögð fram í fyrra og er nú lögð fram aftur nokkuð breytt, en því miður hefur ekki unnist tími til að mæla fyrir henni á hinu háa Alþingi í vetur. Þar leggja flutningsmenn til við stjórnvöld að sett verði á fót sérfræðinganefnd sem vinni út frá tilteknum markmiðum sem að mörgu leyti samrýmast þeim markmiðum sem sett hafa verið fram í stefnumiðum um þróunarsamvinnu, þó e.t.v. séu áherslurnar ekki alveg þær sömu. Þó eru þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna meðal annars lögð til grundvallar; nauðsyn þess að efla menntun, mannréttindi og frelsi kvenna og stúlkubarna um allan heim, nauðsyn þess að efla heilsugæslu og samvinnu við frjáls félagasamtök. Mér þætti ráð að sú tillaga sem hér liggur fyrir fengi afgreiðslu á hinu háa Alþingi í vetur þannig að hægt væri að vinna frekar það stefnumið sem hér liggur fyrir um þróunarsamvinnu og setja niður framkvæmdaáætlun til langs tíma, hvort sem það eru næstu fjögur ár eða jafnvel næstu tíu ár, þannig að fyrir liggi nákvæmlega hvernig Ísland og íslensk stjórnvöld hyggist standa að þessu. Það er margt gott sem fram kemur í því stefnuplaggi sem hæstv. ráðherra hefur lagt fyrir, en að mínu viti er það ekki nógu ítarlegt að því leyti að það er svolítið abstrakt og það er ekki sagt um það nákvæmlega hvernig við ætlum að ná markmiðunum, en m.a. með því að útfæra þetta nýtum við líka þá fjármuni betur sem við verjum til þróunarsamvinnu. Ég hygg að við í þessum sal séum öll sammála um að nýta þurfi þá vel, ekki síst í ljósi þess að nú hafa stjórnvöld lofað og staðið við að hækka framlög til þróunarsamvinnu og þau munu hækka umtalsvert á næstu árum. Ég tel mjög brýnt að þeim fjármunum sé vel varið og að um það sé þverpólitísk samstaða hvers konar verkefni og hvers konar vinnu við förum í, því eins og allir vita erum við náttúrlega að ráðstafa skattfé Íslendinga í samvinnuna. Svo það gleymist ekki í umræðunni er í þingsályktunartillögunni, sem ég hef gert að umræðuefni og þingmenn úr öllum flokkum flytja með mér, lagt til að stefnan verði sett á að framlag Íslands nái 0,7% af vergri þjóðarframleiðslu árið 2015, eftir tíu ár. Þá mundum við halda svipuðum hraða í aukningu framlaga eins og verið hefur á undanförnum missirum og árum næstu tíu árin. Auðvitað þýðir það að vinna þarf mjög vel í því hvers konar verkefni við tökum að okkur. Það hittir þannig á að það er sama árið og aðildarríki Sameinuðu þjóðanna hyggjast ná þúsaldarmarkmiðum sínum og ég hygg að það væri vel við hæfi að við næðum markmiðinu á sama tíma. Hæstv. utanríkisráðherra gerði Íslensku friðargæsluna að umræðuefni. Mig langar að víkja lítillega að henni en hún hefur áður verið rædd í dag. Í stefnumiðum um þróunarsamvinnu er talað um að þróa þurfi leiðir í friðargæslunni og samvinnunni. Hvort það þýðir að þróa eigi frekar leiðir í þær áttir sem hæstv. utanríkisráðherra hefur tilkynnt okkur í dag, þ.e. að auka þátttöku Íslands í friðargæsluverkefnum sem krefjast vopnaburðar og eru á stríðssvæðum skal ég ekki segja, en vil hins vegar taka það fram við umræðuna að eins og komið hefur á daginn í fréttaflutningi gengur ekki að þeir sem við sendum af landi brott til verkefna sem þessara, hættulegra verkefna, séu ekki nógu vel tryggðir. Ég veit að verið er að vinna í þessu og að hæstv. ráðherra hefur lýst skoðun sinni á því, en það má benda á það í umræðunni að m.a. fyrir hjálparstarfsmenn á vegum Alþjóða Rauða krossins er keypt sérstök trygging sem hægt er að kaupa hjá tryggingafélögum um allan heim býst ég við. Hún er auðvitað dýr og mikil, en það er trygging sem tryggir fólk sem starfar á átakasvæðum. Það segir sig sjálft að það þarf að gera það líka fyrir íslenska friðargæsluliða. Ég held að það hafi kannski minnst með það að gera í hvaða stéttarfélagi þeir eru, þetta er bara spurning um að staðið sé þannig að flutningunum og störfum þeirra að sómi sé að og öll réttindi fólksins séu tryggð. Einnig vil ég víkja að umhverfismálunum, frú forseti. Þau hafa verið gerð lítillega að umræðuefni í dag. Nú hefur komið á daginn í nýlegri könnun sem gerð var hér á landi að 75% Íslendinga, ¾ hlutar þjóðarinnar, hafa áhyggjur af hugsanlegum og yfirstandandi loftslagsbreytingum. Þetta er mjög hátt hlutfall. Fólki er greinilega ofarlega í huga staða umhverfismála og ástandið á jörðinni, ekki bara í okkar nánasta umhverfi heldur um allan heim. Ég held að fólk skynji almennt mjög ríka ábyrgð okkar á því hvernig fram vindur, bæði í samningum um umhverfisvernd, á alþjóðlegum vettvangi og einnig hér heima fyrir um hvernig við getum tekið á því að draga úr útstreymi gróðurhúsalofttegunda til þess að vinna gegn loftslagsbreytingum. Í ljósi þessarar niðurstöðu er óneitanlega ankannalegt að lesa það sem birt er á heimasíðu ráðuneytisins og ræður þeirra sem þar starfa og tala fyrir hönd Íslands á alþjóðlegum vettvangi. Það er eins og menn vilji draga úr því að loftslagsbreytingar hafi þau áhrif sem þau eru í raun hafa og vísindamenn um allan heim hafa staðfest, m.a. í miklum skýrslum á borð við þá sem unnin var á vegum Norðurskautsráðsins á síðasta ári. Íslendingar höfðu m.a. forgöngu um gerð hennar. Nú eru sendiherrar Íslands farnir að tala um „mögulegar loftslagsbreytingar“, svo ég þýði nú beint úr ensku. Ég velti því fyrir mér hvort þeir hafi verið að lesa skáldsögur eftir Michael Crichton eða einhverja fleiri um að kannski sé þetta bara ekki að gerast, á meðan vísindalegar sannanir benda til annars. Ábyrgð okkar er engu minni en ábyrgð annarra þjóða í því að vinna gegn loftslagsbreytingum af mannavöldum. Það verðum við að gera. Ég sé, frú forseti, að tími minn er því miður á þrotum. Mig langar í blálokin að spyrja hæstv. utanríkisráðherra um hugsanlegan vopnaviðskiptasáttmála. Ég veit að Ísland styður gerð hans en ég vildi inna hæstv. ráðherra eftir því hvað hafi verið gert frá því að stuðningi var lýst yfir við gerð slíks sáttmála í desember 2003. Hvað hefur verið gert á vegum ráðuneytisins til þess að vinna að því að fá aðrar þjóðir með í það mikilvæga verkefni að tempra vopnaviðskipti?

Frú forseti. Við ræðum hér þau atriði sem hæstv. utanríkisráðherra fór yfir í ræðu sinni. Af mörgu er að taka í þeim efnum. Einnig mætti koma inn á talsvert af þeim atriðum sem hæstv. ráðherra nefndi ekki. Ég ætla að byrja á að víkja að því sem hann sagði um fríverslun. Það er ljóst af máli hans að hann metur fríverslun og gildi hennar mikils. Það má taka undir það að ákveðnu marki. Í mínum huga eru hliðarnar á fríverslunarsamningum gjarnan tvær. Það er jú vitað að félagsleg réttindi verkafólks eiga til að verða undir þegar hin frjálsu viðskipti flæða yfir álfurnar. Það er þekkt hvernig stórfyrirtæki og fjölþjóðlegir auðhringar nýta sér aðstæður í fátækari ríkjum til að hámarka gróða sinn en það er eðli máls samkvæmt oft á kostnað þeirra fátæku ríkja sem hafa talið sig auka hagsæld sína með því að opna dyr sínar fyrir auðhringunum. En þeir eiga það til að plata ríkisstjórnir til að gera hluti eins og að einkavæða almannaþjónustu á borð við rafveitur og vatnsveitur. Frú forseti. Það er skoðun mín að íslensk stjórnvöld þurfi að opna augu sín fyrir þessari neikvæðu hlið á fríversluninni. Þau þurfa að eyða meiri orku í að skoða og gagnrýna slíkt framferði, fremur en að dásama fríverslun gagnrýnislaust og einhliða. Í mínum huga ber okkur skylda til að láta okkur einhverju skipta félagsleg réttindi verkafólks í þeim löndum sem við stundum viðskipti við. Ég efast um að í þeim fríverslunar- og viðskiptasamningum sem hæstv. utanríkisráðherra gerði að umtalsefni í ræðu sinni sé slíkra réttinda getið að nokkru marki. Eða hvað sjá íslensk stjórnvöld fyrir sér í þessum efnum? Er t.d. ætlunin að halda slíku til haga af hálfu EFTA-landanna gagnvart, eigum við að segja, Tælandi eða Kína, sem hæstv. ráðherra nefndi í ræðu sinni? Það væri gaman að fá að vita hjá hæstv. ráðherra hvort slíkt sé á döfinni, að það eigi að gera einhverjar athugasemdir varðandi réttindi verkafólks, t.d. í Kína sem hæstv. ráðherra bindur miklar vonir við að við getum átt öflug viðskipti við í framtíðinni. Þá er þess líka að gæta, frú forseti, að Doha-samningarnir, á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, hafa verið harðlega gagnrýndir á alþjóðlegum vettvangi. Gagnrýnendur þeirra hafa verið sammála um að þeir samningar muni yfirleitt gagnast þeim best sem eru best settir fyrir. Hæstv. ráðherra talaði um að þeir komi smærri ríkjum afar vel. Það kann vel að vera að það eigi við um smærri ríki í löndum Evrópu en ég veit að það á ekki við um öll ríki veraldarinnar. Það á alls ekki við um mörg ríki Afríku eða Asíu. Fulltrúar frá þeim löndum, kannski ekki endilega ríkisstjórnunum en jafnvel frá frjálsum félagasamtökum, hafa lýst verulegum efasemdum um að samningarnir sem eru nú í burðarliðnum í samningalotunni sem hófst í Doha komi til með að nýtast fátækari ríkjum í þessum álfum. Ég leyfi mér, frú forseti, í þessu sambandi að vitna til orða indverska arkitektsins, rithöfundarins og mannréttindafrömuðarins Arundhati Roy sem hefur ritað margt og mikið um misnotkun vestrænna ríkja á fátækari ríkjum veraldar, svo sem Indlandi. Í bók sinni Power Politics fjallar hún um skeytingarleysi Vesturlanda gagnvart menningu fátækra ríkja veraldar og þörf t.d. Indverja til að afsanna stöðugt skilgreiningu Vesturlandabúa á sér. Þar segir hún eitthvað ógnvænlegt lúra út við sjóndeildarhringinn; það sé ekki stríð, ekki þjóðarmorð, ekki þjóðernishreinsanir, ekki hungursneyð og ekki farsóttir, heldur eitthvað sem hafi á sér andlit hversdagslegra viðskipta. Það skorti dramatíska ásjónu þjóðarmorðanna og hungursneyðarinnar. Það sé litlaust fyrirbæri, búi til lélegt sjónvarpsefni, sýsli með hluti eins og störf, peninga, vatnsbirgðir, rafmagn og landeyðingu, en það hafi líka að gera með tilfærslu eigna á skala sem eigi sér fáar hliðstæður í veröldinni. Þetta fyrirbæri, sem lúrir þarna og ógnar við sjóndeildarhringinn í augum Arundhati Roy, er alþjóðavæðingin, alþjóðavæðing stórfyrirtækjanna og ríku Vesturlandanna, sem að hennar mati eru eingöngu að hugsa um eigin hag. Frú forseti. Í mínum huga leikur ekki nokkur vafi á því að við eigum að hlusta á rödd Arundhati Roy og annarra mannréttindafrömuða sem fjalla um þessi mál frá sjónarhóli hinna fátæku ríkja, sem þetta fólk þekkir vel af eigin raun og sér hvert stefnir í þessum efnum. Það er ekki allt gott eða jákvætt sem er að gerast í þessum efnum. Íslensk stjórnvöld bera að mínu mati skyldur að þessu leyti. Við þurfum að opna augu okkar fyrir þessum neikvæðu hliðum. Við þurfum að úttala okkur um þær, hafa þessi sjónarmið á hreinu og hafa þau með í ræðum okkar, líka þegar hæstv. utanríkisráðherra flytur ræður sínar í lokuðum sal á Alþingi Íslendinga. Þessi rödd berst líka út í samfélagið. Það skiptir máli að við tölum hreint út í þeim efnum. Eitt af því sem mér er hugleikið um þessar mundir, af því ég hef getið um mannréttindamálin, eru málefni Mannréttindaskrifstofu Íslands. Við höfum átt nokkrar snerrur um þau mál. Ég hef gagnrýnt íslensku ríkisstjórnina fyrir að vera að gera hrapalleg mistök í því hvernig fjárveitingum til Mannréttindaskrifstofunnar er nú háttað. Ég ítreka að mér finnst það fullkomlega óeðlilegt, og ekki bara mér, að ríkisstjórnin skuli leyfa sér að ætla að vera ritstjóri mannréttindaverkefna á þeim nótum sem hún ætlar sér greinilega með því að auglýsa eftir verkefnum mannréttindasamtaka og ætla að setja upp einhverjar kríteríur sem fjárveitingum verði stýrt eftir. Það er ljóst, af þeim fjárveitingum sem hafa gengið, bæði frá dómsmálaráðuneytinu og utanríkisráðuneytinu, til mannréttindamála á þessu ári að Mannréttindaskrifstofa Íslands er ekki í náðinni. Þeirra verkefni fá ekki náð fyrir augum hæstv. ráðherra. Mér finnst það miður og mikil synd að svo skuli vera, sérstaklega þegar litið er til þess að hæstv. ráðherrar fara fögrum orðum um félagasamtökin sem starfa á vettvangi mannréttindamála á Íslandi. Það gera þeir. En Mannréttindaskrifstofa Íslands er regnhlíf þessara frjálsu félagasamtaka sem starfa á sviði mannréttindamála. Mannréttindaskrifstofa Íslands starfar eftir þeim línum sem þau einstöku félagasamtök leggja. Hún hefur ákveðið skilgreint verksvið sem er almennara heldur en hinna einstöku félaga og félagasamtaka. Hún samræmir að hluta til störf þeirra. Hún stendur fyrir ráðstefnum og málþingum og síðast en ekki síst skoðar hún með gagnrýnum huga það sem íslensk stjórnvöld gera í mannréttindamálum, ekki hvað síst hér innan lands. Hæstv. ráðherra á ekki að kveinka sér undan því þótt hér komi þingmenn og haldi því fram að framferði stjórnvalda í garð Mannréttindaskrifstofunnar litist af hefnigirni. Það vita allir sem vilja vita að Mannréttindaskrifstofa Íslands hefur gagnrýnt íslensk stjórnvöld fyrir frumvörp sem hafa verið lögð fram á síðustu árum, t.d. útlendingalögin. Stjórnvöld fengu á sig mjög harkalega gagnrýni og urðu líka að bakka með ýmislegt sem þau settu fram í því frumvarpi. Þannig hlýtur að vera eðlilegt að menn varpi fram þeirri spurningu og vilji þá fara aftur til fyrra horfs, þ.e. þess horfs sem eðlilegt hlýtur að teljast í þessum efnum, hvort Alþingi eigi ekki sjálft að veita Mannréttindaskrifstofu fé til starfa síns en ekki einstakir ráðherrar. Mannréttindaskrifstofa Íslands á ekki að vera sett undir ritstjórn hæstv. utanríkisráðherra eða hæstv. dómsmálaráðherra. Hún á að fá óumdeilda fjárveitingu frá 63 þingmönnum í þessum sal. Hún á að fá að stjórna sjálf, í gegnum þau félagasamtök sem að henni standa, þeim verkefnum sem hún tekur að sér. Þetta held ég að stjórnvöld eigi að hafa ofarlega í huga, ekki hvað síst í ljósi þess að nýlega voru send til okkar, frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna, tilmæli um að standa okkur betur í að hrista af okkur slyðruorðið í nokkrum tilteknum atriðum er varða mannréttindamál. Eins og þeim sem hér sitja er kunnugt er mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna m.a. með það verkefni að skoða hvernig ríkisstjórnir aðildarríkjanna standa sig í mannréttindamálum. Við fengum senda skýrslu frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna nú á dögunum nú nýlega. Ég hef kannað það í dómsmálaráðuneytinu en það er ekki búið að láta þýða hana þannig að ég hef ekki opinbera þýðingu á þessari skýrslu. Í henni er að finna nokkrar ávirðingar sem hæstv. ríkisstjórn þarf auðvitað að taka hjarta sínu nær og skoða. Hún þarf að taka sig á í mörgum málum. Ég get nefnt hér, þótt henni sé hælt fyrir ákveðna hluti líka, t.d. að Jafnréttisstofu hafi verið komið á laggirnar og að við reynum að standa vörð um kynbundinn launamun og fleira, að í skýrslunni eru nokkrar ávirðingar sem við þurfum að svara, t.d. þær að íslensk stjórnvöld hafa enn ekki hirt um að lögleiða samning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi, sem hefur verið ákveðin krafa um frá mannréttindasamtökum á Íslandi að þau geri og er orðið sannarlega tímabært. Jafnvel þó að við höfum talið okkur hafa lögleitt mannréttindaákvæði og mannréttindasáttmála Evrópu þá segir mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna að nokkur ákvæði í samningnum um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi séu annars eðlis og taki á öðrum málum en mannréttindasáttmáli Evrópu, þannig að hér sé enn verk að vinna fyrir íslensk stjórnvöld. Sömuleiðis er átalin skilgreining íslensku hegningarlaganna á hryðjuverkastarfsemi. Hún er sögð ónákvæm. Hún er sögð mjög víðtæk. Í þessari skýrslu segir að lögmætum og eðlilegum aðgerðum í lýðræðisríki geti stafað ákveðin hætta af þeim ákvæðum sem íslenska ríkisstjórnin hefur fært hér í lög. Þá er t.d. verið að tala um þátttöku í venjulegum mótmælagöngum og eðlilegum mótmælaaðgerðum. Fyrir þetta er íslenska ríkisstjórnin átalin. Það hefur svo sem verið nefnt áður í þessum sal að þetta ákvæði, sem sett var í lög á sínum tíma varðandi hryðjuverkastarfsemi, sé ámælisvert og þurfi að taka til endurskoðunar. Hér er það staðfest. Sömuleiðis gerir þessi skýrsla nauðganir að umfjöllunarefni. Menn gera athugasemdir við það að fjöldi tilkynntra nauðgana á Íslandi sé mikill samanborið við fjölda málssókna vegna nauðgana. Nefndin minnir á að þó að sekt verði að vera hafin yfir vafa til að sakfelling geti átt sér stað þá eigi vafinn ekki að vera hindrun í kæruferlinu sjálfu. Það er jú í verkahring okkar að standa vörð um slíka hluti. Það skiptir verulegu hluti að ríkisstjórnin skoði hvers vegna dæmdum málum í nauðgunarmálum fjölgar ekki þegar við sjáum að nauðgunarmálum sem koma inn á borð til lögregluyfirvalda fjölgar. Þeim hefur fjölgað gríðarlega á undanförnum árum en enn stendur fjöldi dóma í stað. Þetta gerir mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna að umtalsefni í skýrslu sinni. Nefndin fagnar þeim aðgerðum sem gripið hefur verið til í því augnamiði að styðja við þolendur heimilisofbeldis en lýsir áhyggjum af því að þeim sé kannski ekki nægilega vel fylgt eftir. Þar gera menn sérstaklega að umtalsefni nálgunarbannið og spyrja sig hvort ákvæðið sem við höfum í íslenskum lögum varðandi nálgunarbann sé nægilega virkt og hvort því sé nægilega vel fylgt eftir að það virki sem skyldi. Nefndinni er kunnugt um þær breytingar á almennum hegningarlögum sem ætlað er að taka á mansali en hún lýsir áhyggjum af því að það virðist vera vaxandi mansal á Íslandi, bæði að Ísland sé það sem kallað er transit-land fyrir mansal og líka eru vísbendingar um að stúlkur sem dansa hér í nektarklúbbum séu tengdar einhverjum glæpahringjum sem stundi mansal til kynlífsþrælkunar. Auðvitað verða íslensk stjórnvöld að hlusta á þessa nefnd sem hefur yfirsýn yfir það sem er að gerast í veröldinni og hefur uppi ákveðið eftirlitshlutverk í þessum efnum. Ég brýni hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnina alla til þess að taka þau tilmæli sem koma frá mannréttindanefndinni alvarlega og sjá til þess að þetta mál verði skoðað ofan í kjölinn og þessum atriðum öllum svarað á málefnalegan hátt hið allra fyrsta. Virðulegur forseti. Ég sé að ég hef ekki tíma fyrir meira í þessari ræðu í þessari lotu. Ég geyma því fleiri hugmyndir sem ég hafði hugsað mér að reifa til seinni ræðu minnar.

Frú forseti. Hv. þingmaður gagnrýndi alþjóðavæðinguna. Fyrir u.þ.b. 20–30 árum var atvinnuleysi í Indónesíu um 50% og þeir sem voru atvinnulausir fengu engar bætur enda ekkert velferðarkerfi þar. Þeir lifðu sem sagt við engar tekjur og voru skínandi fátækir og algjörlega háðir neyðarhjálp fjölskyldumeðlima. Síðan var erlendu fjármagni hleypt inn í landið og nú er nokkuð mikil atvinna í Indónesíu, þar er reyndar enn þá dálítið atvinnuleysi en miklu minna en var. Fólkið fær laun, þó að þau séu reyndar mjög lág á okkar mælikvarða, og það getur lifað. Er þetta eitthvað slæmt í huga hv. þingmanns? Hv. þingmaður minntist ekkert á Írak og ég saknaði þess. Vill hv. þingmaður enn þá að Saddam Hussein sé við völd og gerir hún lítið úr þeim kosningum þar sem fólk í Írak, almennir borgarar, lögðu sig í lífshættu til að kjósa?

Frú forseti. Að sjálfsögðu er það ekki slæmt að atvinnuleysi í Indónesíu sé minna nú en það var  Málið er að það eru tvær hliðar á alþjóðavæðingunni. Mér finnst hæstv. ríkisstjórn horfa einhliða á þessi mál og hafa tilhneigingu til að loka augunum fyrir skuggahliðinni. Það vil ég ekki gera, ég vil vinna að því að hæstv. ríkisstjórn opni augu sín fyrir skuggahliðum alþjóðavæðingarinnar. Varðandi söknuð hv. þingmanns eftir Íraksumræðu þá get ég glatt hann með því að ég á eftir seinni ræðu mína og ef hann hefur biðlund til að sitja í salnum getur hann heyrt sjónarmið mín í þeim efnum. Um það hvort ég hefði viljað að Saddam Hussein sæti enn að völdum þá vísa ég þeirri spurningu á bug, hún er fullkomlega ómálefnaleg. Það sem ég hef ævinlega sagt um Írak er að þar hefði átt að fara að alþjóðlegum samþykktum. Þær voru ekki um það að Saddam Hussein héldi áfram völdum, en þær voru heldur ekki um það að Bandaríkin og Bretland réðust þangað inn til að murka lífið úr óbreyttum borgurum eins og þeir eru búnir að vera að gera.

Frú forseti. Afleiðingar alþjóðavæðingar eru í stórum dráttum mjög jákvæðar alls staðar. Vissulega eru til gallar á því eins og öðru og vissulega þarf að standa vörð um að þeir komi ekki upp. Varðandi regnvatn einhvers staðar, það er náttúrlega bara spurning um lagasetningu í viðkomandi landi og hefur ekki nokkurn skapaðan hlut með alþjóðavæðingu að gera. Menn geta lagt undir sig auðlindir og allt mögulegt burt séð frá alþjóðavæðingunni. Hins vegar um það að ummæli mín um Írak séu ómálefnaleg. Það var jú þannig að menn höfðu beðið Saddam Hussein kurteislega að víkja frá völdum í heilan áratug. Í heilan áratug var búið að samþykkja hverja ályktunina á eftir annarri og aldrei gerðist neitt. Það væri örugglega enn þá svo og þessi maður hefði örugglega ekki orðið við þeirri kurteislegu beiðni að láta af völdum núna frekar en þá. Þetta er því ekki ómálefnaleg spurning og ekki ómálefnaleg ummæli. Ég veit ekki betur en hv. þingmaður hafi aftur og aftur gagnrýnt innrásina í Írak og það segir okkur að ef sú innrás hefði ekki verið framkvæmd væri Saddam Hussein þar enn þá við völd.

Frú forseti. Það er erfitt að eiga málefnaleg skoðanaskipti við hv. þingmann um þetta mál þegar hann hangir í því að þetta sé spurning um hvort ég sé stuðningsmaður Saddams Husseins eða ekki. Ég er ekki stuðningsmaður Saddams Husseins og hef aldrei verið. Ég hef aldrei stutt neina harðstjóra, hvorki í huga mínum né hjarta, og það kem ég vonandi aldrei til með að gera. Þannig horfi ég á málin. Það breytir hins vegar engu um ólögmætt árásarstríð Breta og Bandaríkjamanna í Írak og sjónarmið mín og skoðanir mínar á því árásarstríði. Ég veit t.d. að konur undir stjórn Saddams Husseins höfðu það ekkert mjög skítt. Þær gátu unnið, þær gátu farið í háskóla, þær gátu keypt bíla, en þær geta það ekki í dag. Þær eru bundnar inni á heimilum sínum og þora ekki út fyrir hússins dyr af ótta um líf sitt og barnanna sinna. Þær eru fangar í eigin landi með börnin sín og fjölskyldur sínar að reyna að sjá fyrir þeim og það eru afar veikburða tilburðir. - Hv. þingmaður hristir höfuðið og skælbrosir yfir þessu, en þetta er bara málið eins og það er í dag. Ég hef upplýsingar mínar frá alveg áreiðanlegum heimildum, frá konum sem búa og starfa í Írak. Hv. þingmaður þarf því ekkert að skælbrosa eða hrista höfuðið yfir þessu. En þetta sem ég segi nú er heldur ekki stuðningsyfirlýsing til Saddams Husseins.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður Kolbrún Halldórsdóttir talaði um það áðan að konur hefðu notið meiri réttinda þegar Saddam Hussein var við völd. Hvaðan hefur hún þær upplýsingar? Við getum jú sagt sem svo að það hafi verið ákveðið jafnrétti í Írak á þeim tíma vegna þess að allir voru kúgaðir jafnt, jafnt konur sem karlar. En hvers vegna eru konur inni á heimilum í dag? Það er ekki vegna þess að það sé stefna stjórnvalda sem eru kosin á lýðræðislegan hátt. Það er vegna hryðjuverkamanna sem hafa þessi áhrif á borgara í Írak. Þess vegna þarf að taka til höndum og hjálpa fólkinu í þessu ríki við uppbyggingu á borgaralegu samfélagi og efla lýðræði. Ég stóð hér aðallega upp vegna þess að mér fannst mjög sérstakt hvernig hv. þingmaður talaði um mannréttindamál og spyr hvort hún telji að íslensk stjórnvöld taki ekki alvarlega þær athugasemdir sem hún fór hér yfir, og hvort hv. þingmaður sé ekki sammála því mati sem er almennt á Íslandi á alþjóðavettvangi, þ.e. að Ísland sé lýðræðisríki þar sem mannréttindi eru höfð í hávegum. Það er það álit sem við njótum. Hún nefndi sérstaklega mál eins og t.d. nauðgunarmál í sambandi við skýrsluna þar sem fjölgað hefur mjög kærum til lögreglu. Ég tel að ástæðan sé sú að við höfum verið með opna umræðu á Íslandi og leitað eftir úrræðum til að taka á þessum málum og sem betur fer hefur það orðið til þess að fórnarlömb í slíkum málum þora að kæra þessi mál. Svo er aftur annað mál ástæðan fyrir því hvers vegna dómar eru færri. Við vitum vel að sönnunarbyrði í slíkum málum er erfið og vissulega þarf að halda áfram að skoða þau mál, 

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ég telji að íslensk stjórnvöld taki ekki alvarlega þær ábendingar sem koma frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna. Ég sagði ekkert um það í ræðu minni að ég teldi að þau kæmu ekki til með að taka þær alvarlega. Ég benti bara á að það eru tilefni til þess að gefa íslenskum stjórnvöldum ábendingar og tilmæli af því tagi sem ég fór yfir í ræðu minni. Það hlýtur að vera vegna þess að íslensk stjórnvöld hafi ekki að öllu leyti staðið sig nægilega vel á hinn alþjóðlega mælikvarða í þeim mannréttindamálum sem þessi nefnd er að skoða. Þessi nefnd skoðar mannréttindamál í öllum ríkjum veraldarinnar, bæði þeim fátæku og þeim ríku. Ríki fá auðvitað mislanga lista af ávirðingum frá þessari nefnd. Ég geri ekki ráð fyrir að listinn sem við fáum sé mjög langur en í mínum huga er hann alvarlegur af því að við eigum að standa okkur betur en svo að við séum yfir höfuð að fá einhverjar ákúrur frá nefndinni. Í mínum huga stendur íslenska ríkisstjórnin sig ekki nægilega vel í mannréttindamálum meðan hún fær tveggja blaðsíðna lista frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna um áminningar. Af hverju er ríkisstjórnin ekki búin að lögleiða samninginn um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi? Henni hefur áður verið bent á að það þurfi að gera. Ég held að margt megi betur fara í þessum efnum jafnvel þó að við njótum ákveðins álits hvað þetta varðar í alþjóðasamfélaginu. Varðandi hins vegar stöðu kvenna í Írak þá var hv. þingmaður á sama fundi og ég með Eve Ensler sem kom hingað til lands fyrir skemmstu og sagði okkur ákveðnar sögur frá fyrstu hendi af konum í Írak. Ég held að það sem ég sagði varðandi stöðu þeirra nú og fyrr sé alveg í takt við það sem hún sagði okkur, þannig að við höfum tekið þessa umræðu annars staðar en í þessum sal. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef, sem koma úr fleiri en einum ranni, þá tel ég mig ekki fara með neitt fleipur 

Hæstv. forseti. Ég þori að fullyrða að við stöndum okkur mjög vel á Íslandi í samanburði við önnur ríki í mannréttindamálum. Við tökum þátt í starfi Sameinuðu þjóðanna í mannréttindamálum, við skilum reglulega skýrslum um framkvæmd mannréttindasamninga sem við erum aðilar að. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega mansalsumræðuna áðan. Ef við lítum aðeins á hvað hefur verið gert hér á landi í þeim efnum þá er það ábyggilega meira en gert hefur verið í flestum ríkjum. Hún nefndi sérstaklega ákvæði í hegningarlögum. Það er sérstakt ákvæði sem gerir mansal refsivert í íslenskum hegningarlögum. Við erum líka aðilar að Palermo-samningnum sem er mjög mikilvægur í því að vinna gegn skipulagðri glæpastarfsemi, sem mansalið einmitt er, og það skiptir mjög miklu máli að hafa samhæfða lögfræðilega skilgreiningu á þessum glæp þannig að hægt sé að berjast gegn honum. Við tókum þátt í norrænu samstarfi sem fjallaði sérstaklega um baráttu gegn mansali. Gefnar voru út tvær skýrslur um þessi mál, bæði í sambandi við vændi og mansal sem er auðvitað oft tengt saman. Í seinni skýrslunni var líka komið með margvíslegar tillögur til úrbóta sem unnið hefur verið að. Ég vil vísa þessari umræðu á bug og endurtaka að ég tel að við stöndum okkur mjög vel í þessum málum og að Ísland sé í hávegum haft sem lýðræðisríki þar sem mannréttinda er gætt í hvívetna.

Frú forseti. Það er auðvitað ekkert óeðlilegt við það að hv. þingmaður, formaður utanríkismálanefndar, reyni að verja ríkisstjórnina í þessum efnum og halda fram ágæti hennar hvað þetta varðar og ég dreg ekkert úr því að við höfum gert ýmislegt, við erum búin að vera dugleg að ýmsu leyti. En að sumu leyti höfum við ekki gengið nægilega langt að mínu mati. Þar er t.d. mansalið eitt atriði í þessum efnum. Við vitum núna eftir upplýsingar frá lögreglu að erlendum konum fjölgar á nuddstofum sem kenna sig við erótík, þeim fjölgar í dansklúbbunum sem eru enn þá til staðar illu heilli og bara þetta eru vísbendingar um að mansalið geti verið hér án þess að við vitum af því eða án þess að við opnum augu okkar fyrir því. Í mínum huga er því ekki verið að gera nægilega mikið meðan við höfum vísbendingar af þessu tagi. Eitt af því sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna bendir okkur á er að við þurfum að taka okkur á í þessu efni. Það nægir ekki að hafa þá grein sem sett var inn í hegningarlögin, það þarf meira til. Eitt af því sem við þurfum að gera er að opna augu okkar fyrir því að það þarf að tengja vændi og mansal saman. Í hvaða tilgangi eru konur seldar á milli landa? Í þeim tilgangi að stunda vændi. Íslensk stjórnvöld hafa lokað augum sínum fyrir því og halda að hægt sé að fjalla um mansal sem einangrað fyrirbæri en í mínum huga er það alls ekki hægt. Varðandi Palermo-samninginn, það er alveg rétt, við erum aðilar að honum og við hv. þingmaður höfum átt orðaskipti um hann áður í þessum sal. En hvers vegna erum við ekki búin að lögleiða hann? Hvers vegna er ekki búið að innleiða ákvæði Palermo-samningsins í íslensk lög? Það er ein af þeim ávirðingum sem íslenska ríkisstjórnin á fyllilega skilið að fá úr þessum ræðustóli. Ég krefst þess að íslenska ríkisstjórnin fari að lögleiða Palermo-samninginn. Það þýðir ekkert að veifa honum og monta sig af honum ef hann fær ekki lagagildi á Íslandi.

Virðulegi forseti. Þetta er búin að vera um margt athyglisverð umræða hér í dag og ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir góða og gagnmerka ræðu. En ég verð að segja nákvæmlega eins og er að þessi síðasta umræða er búin að vera um margt athyglisverð. Það er náttúrlega alveg ótrúlegt og ég held að það hljóti, virðulegi forseti, að vera séríslenskt að til séu stjórnmálamenn í hinum vestræna heimi og þó víðar væri leitað sem eru að reyna að gera sérstakan kvenréttindafrömuð úr Saddam Hussein. Það liggur alveg fyrir að báðir alþýðubandalagsflokkarnir, Vinstri grænir og Samfylkingin, hafa gert þetta hér úr þessum ræðustóli og annars staðar. Hér talaði hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir um það hreinlega að þetta hefði nú verið betra þegar Saddam Hussein hefði verið hvað varðaði konur í Írak og sagði að konur gætu ekki farið núna út úr húsi í Írak. Virðulegi forseti. Ég vil benda á að í nýrri ríkisstjórn Íraks eru sjö konur. Og ég vil benda á að milljónir manna hættu lífi sínu við að fara út úr húsi til að greiða atkvæði í síðustu kosningum í Írak, bæði karlar og konur. Ég held að stjórnarandstöðunni væri nær að tala ekki eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson gerði og nefndi - ég skrifaði það niður eftir honum - að kosningarnar í Írak hefðu verið í skötulíki, þegar milljónir manna hættu lífi sínu þar sem búið var að hóta því og að einhverju leyti var framkvæmt að þeir sem tækju þátt í kosningunum mundu jafnvel gjalda þess með lífi sínu af hálfu hryðjuverkamanna. Hv. þm. Ögmundur Jónasson kom hér upp og sagði að þetta hefðu verið kosningar í skötulíki. Í sama andsvari talaði hann um að hann bæri virðingu fyrir fólki.

Það ber enginn virðingu fyrir hernámi.

Sá aðili, virðulegi forseti, sem segist bera virðingu fyrir fólki og kallar það að það hætti lífi sínu fyrir einhverjar kosningar í skötulíki, ég segi að slíkur málflutningur gangi ekki upp. Kaldi raunveruleikinn er sá að ef alþýðubandalagsflokkarnir hefðu haft sitt fram væri Saddam Hussein enn þá við völd í Írak, það liggur alveg fyrir. Í ræðu hæstv. utanríkisráðherra er farið yfir nokkra þætti, m.a. öryggismálin. Nú er það ekki svo að sá sem hér stendur sakni kalda stríðsins, því fer víðs fjarri, en það liggur hins vegar alveg fyrir að þær ógnir sem við stöndum frammi fyrir í dag, þó að þær séu allt öðruvísi, eru í raun engu minni en þær voru þá. Það var að mörgu leyti einfaldara að átta sig á ógninni þegar kalda stríðið var, en núna stöndum við frammi fyrir því að með tiltölulega lítilli fyrirhöfn geta aðilar, hópar, komið sér upp kjarnorkuvopnum og öðrum gereyðingarvopnum og hika ekki við að beita þeim gegn saklausu fólki eins og við þekkjum. Ég styrkist alltaf í þeirri trú minni, það tengist því að hér var rætt um þróunarmálin, og ég tek undir það með þeim þingmönnum sem talað hafa úr flestum flokkum og sömuleiðis hæstv. utanríkisráðherra, að það er afskaplega mikilvægt og er siðferðileg skylda okkar að reyna að bæta hag þeirra jarðarbúa sem hafa hvað minnst, því að það er svo sannarlega stór hluti þeirra sem hefur það skelfilegt. Og það er skelfilegt á okkar tímum að horfa fram á að jafnvel milljónir manna á ári hverju deyi úr hungri og hafi ekki í sig og á. 
             En ég styrkist í þeirri trú minni að mjög erfitt sé að koma á öryggi og friði í heiminum og mannsæmandi lífskjörum nema mannréttindi séu virt í viðkomandi löndum. Það er auðvitað umhugsunarefni og við hljótum að líta til þess sem kemur fram í ræðu hæstv. ráðherra, og ég vil leyfa mér að vitna í, með leyfi forseta: Þar segir: „Það veldur áhyggjum þegar horft er til pólitískrar og efnahagslegrar þróunar víða um heim á undanförnum áratugum hversu ríkin í Afríku sunnan Sahara hafa almennt staðið í stað eða þeim jafnvel hrakað þrátt fyrir stórfellda þróunaraðstoð. Árið 1990 höfðu 227 milljónir Afríkubúa undir einum bandaríkjadal til framfærslu á dag en áætlað er að árið 2015 verði fjöldinn að óbreyttu komin í 340 milljónir.“ Þetta segir okkur að augljóslega er ekki sama hvernig staðið er að málum og við sjáum svo sem mýmörg dæmi víðs vegar um heiminn um að það fer mjög mikið eftir því hvernig stjórnarfar er í viðkomandi landi og hvernig menn haga sér líka í innanlandsmálum hvernig til tekst. Við sjáum ýmis dæmi um ríki sem hafa verið á fátækum svæðum sem hafa samt sem áður komið málum þannig fyrir að þeim hefur vegnað vel. Ég lít svo á að það sé líka siðferðileg skylda okkar, fyrir utan að það er okkar hagur eins og allra, að stuðla að fríverslun í heiminum. Ég er afskaplega sáttur við það að sjá og geta tekið einhvern veginn þátt í því á vettvangi EFTA, þar sem ég sit í þingmannanefnd EFTA, að EFTA hefur verið kröftugt og sérstaklega á síðustu missirum í að klára fríverslunarsamninga við ýmis lönd. Í ræðu hæstv. ráðherra er einmitt farið yfir hvað EFTA hefur verið að gera í Asíu. Svo sannarlega finnst mér líka mikið fagnaðarefni að við séum að tengjast vinum okkar og frændum Færeyingum styrkari böndum með fríverslunarsamningi. Ég tel að því meiri samskipti sem við höfum við þessa vini okkar, Færeyinga og Grænlendinga, því betra og við eigum alveg sérstaklega að rækta samskipti okkar við þær góðu þjóðir. Þó svo að við eigum eðli máls samkvæmt ekkert að binda okkur við það, við eigum að hafa góð samskipti við allar þjóðir, en það að rækta frændsemina við þessar þjóðir finnst mér vera mjög mikilvægt. 
             Ég tel, og það kemur fram í ræðu hæstv. ráðherra, að grundvöllurinn að velgengni okkar á undanförnum árum og við getum í rauninni litið á meira en undanfarin ár, við höfum tilhneigingu til þess að gleyma að um aldamótin 1900 vorum við fátækasta þjóð í Evrópu að því er talið var, en núna stöndum við hins vegar í allt öðrum sporum. Við höfum gert þetta m.a. með ákveðnum breytingum á íslensku efnahagslífi og breytingum sem ég vonast til að gangi aldrei til baka, þ.e. með auknu frjálsræði í efnahagslífinu, lækkun skatta, einkavæðingu og öðru slíku. Það er okkar lán að við höfum haft stjórnmálamenn sem hafa þorað að koma þeim breytingum áleiðis. Ég sé fram á að næstu skref hjá okkur, þó að við séum ekkert búin hvað það varðar, þá held ég að það væri markmið í sjálfu sér að við reyndum að skilgreina betur viðskiptastefnu Íslands og á einhverju árabili mundum við halda áfram að lækka tolla og vörugjöld, eins og þó hefur verið gert, og jafnvel að hafa það sem markmið að afleggja þá á sem flestum vöruflokkum algjörlega. Ég held að það mundi bara ýta undir viðskipti og hagvöxt hér og þá held ég að ekki sé nauðsynlegt að binda okkur við samninga Alþjóðaviðskiptastofnunar, WTO, eða aðra þá viðskiptasamninga sem við gerum því að það er hagur þeirrar þjóðar sem opnar lönd sín fyrir viðskiptum að gera slíkt. Þá er ég ekki að vísa til þess að það eigi við alla hluti. Stærsti hlutinn af vörugjöldum er af ökutækjum, bensíni og dísilolíu, sömuleiðis áfengisgjald og tóbaksgjald. Ég átta mig alveg á því að það gilda öðruvísi hugmyndir á bak við þau gjöld. Til dæmis eru áfengis- og tóbaksgjöld partur af öðrum hugmyndum, heilbrigðisforsendum og öðru slíku, og ætla ég ekki að ræða það nú. Sömuleiðis veitir okkur ekki af fjármunum sem við nýtum af vörugjöldum af ökutækjum og eldsneyti til að byggja upp vegakerfi okkar, því að þó að við höfum náð byltingu á undanförnum árum hvað það varðar er enn þá mjög mikið eftir. Við erum fámenn þjóð í stóru landi og þar eru stór verkefni fram undan og ég sé ekki að þau klárist á næstu árum þótt við héldum áfram með sama krafti og við höfum gert fram til þessa. Ég held að mjög æskilegt sé að við ræðum á vettvangi þingsins hvernig við viljum standa okkur í þróunaraðstoð og hvernig við viljum standa að henni. Það er augljóst að ekki hefur allt gengið upp hjá Vesturlöndunum hvað það varðar. Ég vitnaði í klásúlu úr ræðu hæstv. ráðherra sem er bara ein enn staðfestingin á því að þrátt fyrir að menn hafi staðið að aðstoð hefur það ekki skilað sér. Það er auðvitað til lítils ef það skilar sér ekki til þessa fátæka fólks í þessum heimshlutum og við verðum því að vera gagnrýnin á það hvernig við stöndum að þróunaraðstoð. Á síðasta þingi fór ég til New York í aðalstöðvar Sameinuðu þjóðanna og fylgdist þar með störfum þingsins. Það var um margt mjög athyglisvert. Það var t.d. mjög athyglisvert að heyra fulltrúa frá Afríku ræða þar þessi mál. Mér er minnisstætt þegar fulltrúar þeirra ríkja héldu þar miklar ræður sem í stuttu máli gengu út á að það þýddi lítið að vera að hugsa um einhverja þróunaraðstoð, hún væri góð og blessuð og sjálfsagt og mikilvægt að standa að henni, en vesturveldin, ríku þjóðirnar þyrftu að opna markaði sína ef ætti að koma málum þannig fyrir að menn gætu lifað sómasamlegu lífi í þessum löndum og að þær þjóðir yrðu efnahagslega sjálfstæðar í raun. Við þurfum ekki annað en að líta til okkar eigin lands og setja okkur í þau spor að við sem erum fyrst og fremst útflutningsþjóð, þó svo að við séum að skjóta styrkari stoðum undir efnahagslífið og fleira, byggjum enn þá afkomu okkar að mjög stórum hluta á útflutningi á matvælum, í þessu tilviki fiski, og við værum ekki með þau lífskjör sem við erum með í dag ef markaðir hjá þeim þjóðum sem við berum okkur saman við væru lokaðir fyrir vörur okkar, það er bara svo einfalt. Ef menn væru með gríðarlega tolla og vörugjöld á þeim vörum þá væri erfitt að halda uppi lífskjörum hér á Íslandi. 

Frú forseti. Það er leiður plagsiður hjá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins að leggja okkur, sem höfum leyft okkur að andæfa innrásinni í Írak, orð í munn. Hér kemur hv. þingmaður gapandi upp í ræðustól og heldur því fram að ég hafi sagt að Saddam Hussein hafi verið afskaplegur kvenréttindafrömuður. Hvenær sagði ég það? Ég sagði það ekki. Ég hef aldrei hugleitt það að hann hafi verið kvenréttindafrömuður, mér dettur það ekki í hug. Ég veit alveg við hvaða misrétti konur í arabalöndunum búa. Hins vegar leyfði ég mér að segja að konur í Írak kvarta undan ástandinu sem er í dag og segja fullum fetum: Við höfðum það ekki svona slæmt meðan Saddam Hussein var við völd, áður en innrásarherir Bandaríkjamanna og Breta ruddust hér inn. Það er ekki þar með sagt að þær hafi haft það afskaplega gott. Það sagði ég ekki. En í dag er það þannig að konur hætta sér ekki út á götur, þær vilja ekki sjá börnin sín úti á götum, þær eru fangar inni á eigin heimilum. Þannig er það. Ástandið fyrir þessar konur hefur ekki skánað. Það hefur versnað. Ég var ekki að tala um neitt annað í andsvari mínu áðan við hv. þm. Sólveigu Pétursdóttur. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur því enga ástæðu til að leggja meira út af orðum mínum eða leggja mér orð í munn á þann hátt sem hann gerði hér áðan. Hvers vegna þurfa almennir borgarar í Írak að hætta lífi sínu þó að þeir fari út að kjósa? Hvers vegna er það? Það er vegna þeirrar ógnaraldar sem þar ríkir nú. Sú ógnaröld er hönnuð og sköpuð af innrásarliðinu breska og bandaríska undir stjórn Bush og Blairs. Það er ekki lengra síðan en örfáir dagar að íröksk þingkona - hv. þingmaður vill gera mikið úr að nú séu sjö konur á írakska þinginu - var myrt á heimili sínu. Konum í Írak er ekki óhætt.

Virðulegi forseti. Svo að því sé til haga haldið sagði ég að sjö konur væru í íröksku ríkisstjórninni.  
             Virðulegi forseti. Hér kemur hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir upp, eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, og þau eru að reyna að sannfæra okkur um það með einstöku dæmum að konur hafi haft það betra þegar Saddam Hussein var við völd. Ef hv. þingmenn vilja gera það gera þeir það bara. Það er ekkert flóknara. En ég held að það sé ekki til neitt skýrara dæmi um það hversu vonlítill málflutningur þeirra er. Ef þau halda hér ræðu eftir ræðu þar sem þau leggja áherslu á að konur hafi haft það miklu betra hjá Saddam Hussein leyfi ég mér að halda því fram að þau séu að reyna að gera Saddam Hussein að ákveðnum kvenréttindafrömuði. Svo einfalt er það. 
             Ég vil benda á það, sem er frekar augljóst, að konur jafnt sem karlar í Írak eru í fyrsta skipti að fá rétt til að kjósa. Þrátt fyrir að hryðjuverkamenn hafi hótað að drepa þau ef þau mundu kjósa komu þau milljónum saman til að kjósa. Milljónum saman.

Frú forseti. Konur í Írak eins og allir aðrir borgarar í Írak vildu breytt líf, vildu nýtt líf, vildu bætt líf, en þær hafa ekki fengið það. Borgararnir hafa ekki fengið lýðræði. Þeir hafa ekki fengið öryggi. Þeir hafa ekki fengið það sem bandalagsþjóðirnar voru að lofa upp í ermarnar á sér að fólk mundi fá. Óöldin sem ríkir í stríðinu í Írak er þvílík að fólki er ekki lengur óhætt. Eins og ég er búin að segja hér aftur og aftur vogar fólk sér ekki út á götu og ef það gerir það samt á það á hættu að týna lífinu. Þó svo að það fái að kjósa einhverja ríkisstjórn sem er með herkjum hægt að skrapa saman á þessum nótum sem gert hefur verið er ekki þar með sagt að menn séu hér bara í lukkunnar velstandi og allt sé orðið fínt og gott. Menn mega ekki láta eins og svo sé. Það er oft og tíðum eins og hv. þingmaður og aðrir stuðningsmenn Sjálfstæðisflokksins haldi að nú sé bara beinn og breiður vegur í Írak og lýðræðið handan við hornið. Það er ekki þannig. Það sem hefði þurft að gera í Írak var ekki að ráðast inn með menn gráa fyrir járnum á þeim nótum sem gert var. Það er hægt að beita öðrum aðferðum. Meðal annars hafa konur í Írak bent á það að aðrar aðferðir hefðu verið farsælli til að koma Saddam Hussein frá völdum en með aðferðum herjanna sem vinir hv. þingmanns beittu. Svo vil ég bara að lokum segja, virðulegi forseti, að það að hv. þingmaður skuli standa í ræðustóli árið 2005 og tala um alþýðubandalagsflokkana á þingi lýsir engu öðru en hans eigin skringilegheitum, vil ég segja, því að sjálf hef ég aldrei verið í neinum flokki sem heitir þessu nafni. Ég er í flokki sem heitir Vinstri hreyfingin – grænt framboð. 

Virðulegi forseti. Fyrst út af þessu varðandi alþýðubandalagsflokkana. Ég skil vel að hv. þingmenn séu viðkvæmir fyrir því að þeir séu kenndir við þann flokk. Ég er stundum kallaður íhaldsmaður og þá er verið að vísa til þess að fyrirrennarar Sjálfstæðisflokksins voru Íhaldsflokkurinn og Frjálslyndi flokkurinn og þeir sameinuðust árið 1929. Ég upplýsi það hér með að ég var aldrei í Íhaldsflokknum en það er ekkert til að skammast sín fyrir að vera tengdur þeim flokki. Hins vegar liggur alveg fyrir að bæði Vinstri grænir og Samfylkingin eru komin frá Alþýðubandalaginu en ég skil vel að það sé viðkvæmt að minnast á það. Ég hef ekki tíma í andsvarinu til að fara yfir það allt saman - þótt ég hefði allan sólarhringinn mundi það ekki nægja mér. Ég hef gaman af því hvað hv. þingmaður er algjörlega með það á hreinu hvaða skoðanir konur í Írak hafa, hvorki meira né minna. Ég man ekki hversu margar milljónir þær eru. Þær augljóslega tala allar einum rómi. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir er algjörlega með það á hreinu hvaða skoðun það er. Ef menn trúa því, virðulegi forseti, að það hefði verið hægt að tala Saddam Hussein til og biðja hann kurteislega um að hætta að stýra landinu er það auðvitað bara þannig. Ég hef sjálfur ekki nokkra trú á því að svo hafi verið. Ég veit ekki hvaða öðrum aðferðum var hægt að beita til að koma honum frá. Ég veit ekki til þess að neinn hafi komið með slíkar hugmyndir sem væru framkvæmanlegar. Virðulegi forseti. Enginn hefur haldið því fram að allt sé slétt og fellt og orðið eitthvað fullkomið í Írak. Því ferð víðs fjarri. Við skulum vona að þessi fyrstu skref sem voru stigin í lýðræðisátt - ég vil ekki gera lítið úr lýðræðinu í Írak og mér þykir algjör vansæmd við þetta fólk sem var að hætta lífi sínu með því að taka þátt í kosningum að gera það. Þetta er mjög merkilegt skref.

Frú forseti. Ég kem hér upp í tvennum tilgangi, í fyrsta lagi að þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir málefnaleg ummæli um nauðsyn þróunarsamvinnu. Það styður það sem áður hefur verið sagt í dag í þessari umræðu og einnig væntanlega þau stefnumið sem hæstv. utanríkisráðherra lagði fram. Hv. þingmaður gerði einnig að sérstöku umtalsefni það sem hæstv. ráðherra hafði áður sagt um pólitískt ástand og ástandið í sunnanverðri Afríku, Afríku sunnan Sahara eins og stundum er sagt. Vissulega er það ekki gott. Þar hefur spilling vaðið uppi, kúgun, harðstjórar og þar fram eftir götunum, því miður, í allt of mörgum löndum. Eitthvert versta dæmi sem við höfum um það núna er Robert Mugabe sem einu sinni var frelsishetja en hefur núna kúgað þjóð sína til ólífis, liggur mér við að segja. Það er önnur ástæða, frú forseti, fyrir ástandinu í þessum löndum, alnæmisfaraldurinn. Hann herjar á Afríkubúa með þeim áhrifum og þeim árangri - sem náttúrlega er ekki árangur - að það er eins og að stríð herji í hverju landi vegna þess hverjir falla fyrir alnæminu. Það er unga fólkið og það eru foreldrarnir. Það eru milljónir munaðarlausa barna í Afríku sunnan Sahara. Það er talið að núna sé 15 milljón börn í Afríku undir 18 ára aldri munaðarlaus vegna alnæmisins og að þau verði árið 2010 a.m.k. 18 milljónir, munaðarlausu börnin. Það eru 25 milljónir sýktar af HIV-veirunni. Það sem er verst í þessu, þó að það sé með örfáum undantekningum, er að ekki hefur verið gripið til aðferða sem duga, því miður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir andsvar hennar. Það er í sjálfu sér erfitt að svara því þar sem það var ekkert í því sem ég var sérstaklega ósammála. Ég held að við séum sammála um þetta verkefni sem fram undan er. Við Íslendingar þurfum að leggja lóð okkar á vogarskálarnar. Þetta sem hv. þingmaður nefndi varðandi alnæmisfaraldurinn er skelfilegra en orð fá lýst. Án þess að ég ætli að reyna að gera mig að nokkrum sérfræðingi í því veit ég bara það litla sem ég hef lesið um þær aðstæður og ástæður sem eru vægast sagt hrikalegar. Þessi álfa hefur stundum verið kölluð, svo að ég vísi í ensku, virðulegi forseti, „the lost continent“ sökum þess hve hægt hefur gengið þrátt fyrir ýmsa tilburði til að laga ástandið þar. Ég fór einu sinni til Suður-Afríku þegar ég var í stjórn aþjóðasamtaka ungra mið- og hægrimanna. Einhverra hluta vegna var mér falið að fylgjast með Afríku og hjálpa þar til við að stofna samtök. Bara það að fylgjast með, það að hitta þetta fólk og heyra frá fyrstu hendi, ræða hlutina í heimalandi þess, varð mér mjög minnisstætt. Þó að ekki væri annað en bara að kveikja á sjónvarpinu og fylgjast með fréttatímanum og sjá hvað var í gangi þar, í samanburði við það sem maður sér í öðrum löndum, er lífsreynsla út af fyrir sig. Það eru svo ofsalega mörg vandamál sem þarf að taka á í þessum heimshluta. Þó að sem betur fer sé líka vin í eyðimörkinni eru stór verkefnin þar.

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að andsvör megi einnig nota til uppbyggilegra ummæla og umræðu á hinu háa Alþingi og vona að ég hafi ekki rangt fyrir mér í því. Það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði í sínu svari undirbyggir það sem reynt hefur verið að benda á í þessari umræðu um nauðsyn ekki bara þróunarsamvinnunnar heldur þess að verkefnavalið sé gott og framkvæmdaáætlunin liggi fyrir. Það eru mörg verkefni, mjög mörg verkefni. Baráttan gegn útbreiðslu alnæmis er eitt af því mikilvægasta sem við getum unnið að og það er án nokkurs vafa það verkefni sem, held ég, leggur ríkustu skyldur á herðar alþjóðasamfélagsins nú um stundir því þessi faraldur eirir engum og hann kemur verst niður á þeim sem minnst mega sín eins og tölurnar um munaðarlaus börn í sunnanverðri Afríku segja okkur. Ég vil hvetja hv. þingmenn - við höfum held ég öll fengið skýrslu frá UNICEF sem ber heitið Barnæskunni ógnað eða Childhood under threat - að kynna sér umfjöllunina um alnæmi og áhrif þess á barnæsku afrískra barna og taka svo vandaða afstöðu til þess hvaða verkefni við eigum að styðja helst í þróunarsamvinnu við önnur lönd.

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur hér lagt fram sína árlegu munnlegu skýrslu um utanríkismál, farið þar víða um, en ekki djúpt kannski í hvern hlut fyrir sig frekar en við er að búast í stuttri skýrslu eins og þessari. Ég ætla á þeim skamma tíma sem gefinn er til að ræða efni skýrslunnar aðallega að fjalla um tvö atriði hennar, annars vegar Íslensku friðargæsluna og kannski helst stöðu þeirra einstaklinga sem gegna þar störfum og hins vegar langar mig að fara aðeins yfir og ræða við hæstv. utanríkisráðherra um viðræður okkar eða viðræðuleysi við stjórnvöld í Bandaríkjunum um varnarsamninginn milli Íslands og Bandaríkjanna og um starfsemi varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Það fylgir því alltaf ákveðin eftirvænting á hverju ári þegar utanríkisráðherra leggur fram skýrslu sína hér að sjá á hvaða málefni og hvaða hluti hæstv. ráðherra leggur áherslu og kannski ekki síður vekur oft athygli það sem ekki er í skýrslunni. Maður veltir þá fyrir sér af hverju ekki er farið dýpra í sum mál en raun ber vitni. Ég ætla að byrja á því, frú forseti, að fara aðeins í gegnum það sem snýr að Íslensku friðargæslunni í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra. Það kemur fram í henni að nú eigi að senda hóp íslenskra friðargæsluliða til starfa í norður- og vesturhluta Afganistans. Það kom líka fram að unnið er að því að semja frumvarp til laga um Íslensku friðargæsluna og búa til siðareglur fyrir liðsmenn hennar. Í skýrslunni segir orðrétt, með leyfi forseta: „Eftir að síðustu starfsmenn Íslensku friðargæslunnar fara frá alþjóðaflugvellinum í Kabúl eftir rúman mánuð, mun Ísland hefja þátttöku í endurreisnarsveitum í norðurhluta Afganistans með Norðmönnum og Finnum og í vesturhlutanum með Litháum, Lettum og Dönum. Gert er ráð fyrir að framlag Íslands á hvorum stað verði tveir sérbúnir jeppar og átta til níu manns.“ Það kemur líka fram, og hæstv. ráðherra nefnir það í þessum kafla og í því samhengi sem hér er verið að tala um, að unnið sé að því að semja frumvarp til laga um Íslensku friðargæsluna. Ég verð að segja alveg eins og er að það er í raun óskiljanlegt miðað við hvernig Íslenska friðargæslan hefur verið að þróast að ekki sé fyrir löngu búið að leggja fram slíkt frumvarp til að ná utan um starfsemi friðargæslunnar eins og hún er. Það hlýtur að vera óþolandi staða fyrir þá sem starfa í friðargæslunni að vita í raun ekki með skýrum hætti um sína stöðu, um sína stöðu gagnvart lögum, um til hvers er af þeim ætlast og eftir hvaða reglum þeir eiga að starfa. Mér finnst, frú forseti, í raun með ólíkindum að heyra nýjustu fréttir um að liðsmenn friðargæslunnar séu ekki tryggðir á eins yfirgripsmikinn og góðan hátt og mögulegt er við störf sín erlendis í öllum aðstæðum, alltaf, alls staðar, nýjustu fréttir um að friðargæsluliðar sem særðust í Chicken Street í Kabúl þurfi nú að reyna að sækja tryggingar til Tryggingastofnunar ríkisins og upplifa þar höfnun vegna þess að þeir hafi ekki verið tryggðir í frítíma eins og það er kallað. Ég efast ekkert um að starfsmenn Tryggingastofnunar ríkisins reyna að fylgja þeim reglum sem þeim hafa verið settar og þeir þurfa að vinna eftir sérstaklega ef það er rétt sem fram hefur komið í fréttum að utanríkisráðuneytið virðist hafa látið Tryggingastofnun í té þá túlkun að liðsmenn friðargæslunnar hafi verið í fríi við þær aðstæður sem þeir lentu í. Ég verð að segja, frú forseti, að hæstv. utanríkisráðherra verður að taka strax á þessu máli, eyða allri óvissu þessara manna um eðlilegar bætur fyrir líkamstjón og miska. Svona mál eiga að mínu viti ekkert erindi í hinu almenna tryggingakerfi Tryggingastofnunar ríkisins. Þrátt fyrir góð orð hæstv. ráðherra hér við skýrsluflutning sinn um að þetta mál þyrfti að skoða, þetta mál væri í farvegi þá er ekki hægt að mínu viti að beina þessum mönnum í þann farveg að sækja um, eins og hver annar sem orðið hefur fyrir vinnuslysi, til Tryggingastofnunar ríkisins og láta jafnframt fylgja miða um að þeir hafi nú ekki verið í vinnunni heldur í fríi. Síðan þurfa þeir að sæta því að reyna að sækja sinn rétt frekar til úrskurðarnefndar almannatrygginga. Mér finnst þetta í raun lýsa virðingarleysi fyrir þeim störfum sem þetta fólk er að inna af hendi fyrir okkur hina á erlendri grundu við hættulegar aðstæður. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. utanríkisráðherra taki á þessu máli. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. ráðherra segi eins og hann hefur áður sagt: „Svona gera menn ekki.“ Hæstv. ráðherra hefur örugglega það afl og þá stöðu sem þarf til þess að koma þessum málum í eðlilegt horf og það strax þannig að það þurfi ekki að velkjast í almannatryggingakerfinu með öllum þeim málum sem þar eru. Annar kafli í ræðu hæstv. ráðherra sem ég bíð alltaf spenntur eftir er kaflinn um varnarsamvinnuna við Bandaríkin og hvernig gengur í þeim viðræðum sem fyrir dyrum hafa staðið við Bandaríkjamenn um framtíð varnarsamningsins. Ég bað hæstv. ráðherra um utandagskrárumræðu 16. nóvember í fyrra þar sem ég óskaði eftir því að ræða við hæstv. ráðherra um framtíð varnarsamningsins og hvernig gengi að eiga samskipti við Bandaríkjamenn út af honum. Hæstv. ráðherra hefur ekki enn séð sér fært að eiga þessa umræðu við mig utan dagskrár og þar sem þingið er að verða búið og því fer að ljúka innan nokkurra daga sé ég mér ekki annan kost færan en að ræða þetta að einhverju leyti nú undir skýrslu hæstv. utanríkisráðherra. Ég verð þó að segja eins og er að ég skil það betur nú en áður þegar ég sé skýrslu hæstv. ráðherra og átta mig á því hversu hrikalega lítið er í raun að frétta af þessum málum að hann hafi ekki viljað taka þessa umræðu á Alþingi vegna þess að í raun hefur ekkert verið að gerast og ekkert er að frétta. Ég skil ekki endalaust langlundargeð og mér liggur við að segja undirlægjuhátt íslenskra stjórnvalda gagnvart bandarískum stjórnvöldum í þessu máli þegar ekkert er að gerast. Við stöndum nú hér 29. apríl árið 2005. Þá segir í skýrslu hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Um nokkra hríð hefur staðið til að viðræður hæfust milli Íslands og Bandaríkjanna um varnarmálin, en það hefur dregist. Því valda tafir sem hafa orðið á undirbúningi bandarískra stjórnvalda fyrir viðræðurnar. Sem fyrr liggur til grundvallar af Íslands hálfu að hér á landi þurfi að vera lágmarksvarnarviðbúnaður. Jafnframt eru stjórnvöld reiðubúin að semja um það við Bandaríkjamenn hvernig Íslendingar geti tekið meiri þátt í kostnaði við rekstur Keflavíkurflugvallar.“ Þetta er í raun kaflinn um varnarsamvinnuna eða varnarsamninginn og hver staðan er í honum. Mig langar, með leyfi forseta, að fara aftur til 29. apríl ársins 2004, þ.e. akkúrat eitt ár frá deginum í dag, en þá spurði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hæstv. þáverandi utanríkisráðherra hvort eitthvað væri að frétta af þessum viðræðum við Bandaríkjamenn eða viðræðuleysi eins og hv. þingmaður kallaði það. Þá svaraði hæstv. þáverandi utanríkisráðherra Halldór Ásgrímsson að því miður biðum við enn eftir frekari viðbrögðum Bandaríkjamanna í málinu. Þegar maður les svar hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra við spurningu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þá er það nánast það sama og stendur núna í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra Davíðs Oddssonar. Á heilu ári virðist afskaplega lítið hafa gerst, alla vega sem hægt er að segja frá eða setja niður á blað. Ég hef oft tekið þetta málefni upp í ræðustól Alþingis og reynt með öllum mögulegum hætti að særa fram einhver svör um það hvernig gangi að semja við Bandaríkjamenn og þegar færi hefur gefist til eða einhverjir þeir áfangar orðið að maður hefur haldið að nú færu hlutirnir að gerast þá hef ég yfirleitt reynt að ýta við því að spyrja á Alþingi og reyna að fá svör. Þetta gerðist eftir fundinn sem hæstv. þáverandi forsætisráðherra sem nú er utanríkisráðherra átti með Bush Bandaríkjaforseta sumarið 2004. Þá voru menn bjartsýnir á að nú færi þetta að gera sig og það væri búið að ræða þetta við Bush, hann vissi nákvæmlega um hvað málið snerist og nú færu hlutirnir að gerast. En það gerðist ekki neitt annað en að ákveðið var að ræða þetta við utanríkisráðherra Bandaríkjanna sem þá var Colin Powell. Þann 2. nóvember sama ár spurði varaþingmaður af Suðurnesjum, hv. þm. Böðvar Jónsson, hæstv. utanríkisráðherra hvort nokkuð væri að frétta af þessu máli og sagði þá að í síðustu viku hefðu borist fréttir af því að verið væri að flytja mikið af hergögnum úr landi og óskaði eftir því að hæstv. utanríkisráðherra svaraði hvort nokkuð væri að frétta af samningum við Bandaríkjamenn. Þá svaraði hæstv. ráðherra því að hann hefði átt fund með forseta Bandaríkjanna meðan hann hefði starfað sem hæstv. forsætisráðherra og þar hefði verið ákvarðað að málin skyldu ganga til utanríkisráðherra Bandaríkjanna Colins Powells og hæstv. utanríkisráðherra upplýsti að hann mundi hitta hann að máli 16. þess mánaðar, þ.e. í nóvember 2004, og sagði svo, með leyfi forseta: „Vona ég að á þeim fundi megi takast að færa þetta mál í fastari farveg þannig að úr óvissu gagnvart varnarstöðunni dragi og að vissa ríki í þeim efnum sem allra fyrst.“ Þetta var 2. nóvember árið 2004 og þetta voru þær væntingar sem hæstv. utanríkisráðherra fór með út til fundar við Colin Powell. Eftir þann fund þegar ljóst var að málið hafði lítið þokast var það að frétta af því að embættismenn þjóðanna ættu að taka upp samningaviðræður í janúar á þessu ári, í janúar árið 2005. En þegar ekki var útlit fyrir að hæstv. utanríkisráðherra vildi taka við mig utandagskrárumræðu um þessi efni þá fór ég í óundirbúna fyrirspurn þann 22. nóvember og spurði hæstv. utanríkisráðherra hver hefði orðið niðurstaða af fundinum við Colin Powell og sagði þá að ég teldi mig tilneyddan til þess að spyrja þessara spurninga í óundirbúinni fyrirspurn vegna þess að fréttirnar af fundinum hefðu verið svona í véfréttastíl, að þar hefði verið sagt að telja megi, að mönnum finnist og menn voni og treysti o.s.frv. Spurningin til hæstv. utanríkisráðherra á þessum tíma, 22. nóvember, var: Hvað er í raun að frétta af þessum fundi? Megum við vænta þess á næstunni að fá einhverjar frekari fréttir en verið hafa af fundinum eða er niðurstaðan svo óljós að ekki sé hægt að skýra frá með beinum hætti einhverri niðurstöðu af fundinum annarri en þeirri að menn ætli að tala saman aftur í janúar? Hæstv. ráðherra svaraði því til að fundurinn hefði verið mjög eðlilegt framhald af fundinum sem hann átti með Bush. Ákveðið hefði verið að færa málið á nýjan leik í farveg á vettvangi utanríkisráðuneytanna en það hefði verið á vettvangi forsætisráðherra og forseta Bandaríkjanna. Hæstv. utanríkisráðherra sagði að fundurinn með Powell hefði verið mjög jákvæður, afar góður og mikilvægur fundur og gengið mjög í rétta átt. Niðurstaða hans var sú að nú hæfust embættismannaviðræður á þeim grundvelli sem við höfum rætt, sagði hæstv. utanríkisráðherra, að loftvarnir verði tryggðar en jafnframt ákveðið með hvaða hætti eðlilegt þætti að íslensk stjórnvöld kæmu inn í rekstrarþætti Keflavíkurflugvallar vegna breytts umfangs borgaralegrar starfsemi á flugvellinum. Hæstv. utanríkisráðherra sagði þá að málið væri komið í heilbrigðari farveg. Þetta var, eins og ég sagði áður, 22. nóvember 2004. Viðræður á embættismannastigi áttu að hefjast í janúar á þessu ári. Nú er að nálgast 1. maí. Við fáum skýrslu frá hæstv. utanríkisráðherra sem segir ekki neitt annað en að viðræður hafi í raun ekki enn þá hafist. Ég verð að segja, frú forseti, að niðurstaða mín, eftir að hafa farið í gegnum þessar umræður og það sem sagt hefur verið og skrifað um samningaviðræður um varnarsamning við Bandaríkin, þá er bara ekkert að gerast. Þar er ekkert að gerast sem hægt er að setja fingurinn á og segja að við séum að þokast eitthvað nær því að ná niðurstöðu við ríkisstjórn Bandaríkjanna. Óvissan hefur í raun aldrei verið meiri því að það er dregið verulega úr starfsemi varnarliðsins. Það er gert án þess að samráð sé haft við íslensk stjórnvöld því að í hvert skipti sem spurt er koma þau af fjöllum, að það hafi ekki verið með þeirra vilja, vitund eða í samningum við þau sem ákveðið hefði verið að hætta þessari starfsemi, draga úr henni eða segja upp þessum fjölda starfsmanna. Því hlýt ég að nota þetta tækifæri og spyrja hæstv. utanríkisráðherra enn einu sinni, í fullri vinsemd: Er ekki von til þess að eitthvað fari að þokast í niðurstöðu um varnarsamninginn, framtíð hans og framtíðarumsvif á Keflavíkurflugvelli?

Virðulegi forseti. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi, um Íslensku friðargæsluna og tryggingamál þeirra, þá hefði hann ekki þurft að spyrja þannig ef hann hefði verið viðstaddur í þingsalnum þegar hv. þm. Ögmundur Jónasson spurðist fyrir um þessi atriði. Ég svaraði því mjög afdráttarlaust og þegar hv. þingmaður spyr um þau atriði þá vísa ég til þeirra svara gagnvart því sem hann spurði síðan um hér í sinni ræðu. Varðandi viðræður, viðræðuleysi og slappan framgang stjórnvalda, eins og það var efnislega orðað af hv. þingmanni, um varnarviðbúnað í Keflavík verð ég að minna hv. þingmann á það að það var nú svo að Bandaríkin tilkynntu einhliða í maí fyrir tveimur árum, árið 2003, að þoturnar og þar með hugsanlega, ef sú yrði niðurstaðan, allur varnarviðbúnaður mundi hverfa innan mánaðar frá Keflavík. Viðbrögð íslenskra yfirvalda urðu til þess að af þeim fyrirætlunum varð ekki og hefur ekki enn orðið. Það er enginn vafi í mínum huga um að hið sérstaka og nána samband sem náðst hafði milli íslenskra og bandarískra yfirvalda, ekki síst við bandaríska forsetann, varð til þess að sú varð niðurstaðan og einmitt sú afstaða sem ríkt hefur til að mynda af hálfu þess sem hér stendur í þeim efnum. En hv. þingmaður sem nú talaði hefur nýlega lýst því yfir í blaðagrein að hann styðji til formennsku í Samfylkingunni formann sem lengi hefur haft á sinni stefnuskrá að varnarliðið skuli hverfa frá Keflavík. Hann hefur lýst því yfir í blaðagrein að hann styðji til formennsku í Samfylkingunni formannsefni sem lengi hefur haft á sinni stefnuskrá - ég hef oft heyrt hana leggja það til - að varnarliðið skuli hverfa úr Keflavík. Það er mjög fróðlegt að sjá að hv. þingmaður skuli gera það.

Frú forseti. Æ, ég varð fyrir vonbrigðum með svar hæstv. ráðherra. Varðandi fyrri hlutann og friðargæsluna þá sat ég úti á skrifstofu minni með opið sjónvarp og hlustaði á orðaskipti hæstv. utanríkisráðherra og hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Mér fannst hæstv. ráðherra ekki svara því með skýrum hætti hvernig tryggingamálum þeirra manna sem særðust við skyldustörf úti í Kabúl væri háttað. Ég heyrði ekki annað en að sagt væri að það mál væri í farvegi. Það virðist vera í þeim farvegi að búið er að vísa því til úrskurðarnefndar almannatrygginga. Þessir menn virðast sem sagt ekki njóta annarra eða betri trygginga en aðrir ef um vinnuslys er að ræða, jafnvel þótt þeir séu sendir á ófriðarsvæði til að gegna þar störfum, þar sem líf og limir eru í hættu nánast allan daginn. Það er rétt sem kemur fram hjá hæstv. utanríkisráðherra. Það var ótrúleg yfirlýsing sem kom frá bandarískum stjórnvöldum rétt fyrir kosningar, um að þeir ætluðu bara að hætta öllum varnarviðbúnaði. Þvílíkt virðingarleysi gagnvart íslenskum stjórnvöldum sem artað höfðu þennan varnarsamning öll þessi ár, með gagnkvæmri virðingu og í gagnkvæmu samstarfi, að stjórnvöld í Bandaríkjunum létu sér detta í hug, tíu dögum fyrir kosningar á Íslandi, að tilkynna til stjórnvalda að nú væru þeir bara hættir. Verið bara bless. Hæstv. utanríkisráðherra, sem þá var forsætisráðherra, tók vel á því máli, ég hef aldrei dregið úr því. En það verður að halda áfram. Það þýðir ekki að stoppa og halda þessu máli algjörlega í limbói. Menn verða að ljúka málinu á einhvern hátt. Þessi óvissa er óþolandi með öllu. Óvissan er verst. Menn geta ekkert brugðist við ef þeir vita ekki hvað er fram undan. Ég ætla ekki að svara fyrir formannskandídat í Samfylkingunni, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, en oft hef ég nú heyrt hana tala á öðrum nótum en hæstv. utanríkisráðherra heldur fram úr ræðustól Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég er nú ekki mikið fyrir að mæla til útgjalda en ég legg til að sjónvarpstæki á skrifstofu hv. þingmanns verð bætt. Það virðist a.m.k. eitthvað að talinu sem kemur út úr því apparati. Ég svaraði hv. þm. Ögmundi Jónassyni með mjög afgerandi hætti hvað þetta efni varðar. Varðandi varnarmálin og þá þætti hefur tekist að koma þeim að á æðstu stöðum í Bandaríkjunum og það hefur öllu máli skipt. Það hefur verið gert í beinum samtölum, ekki bara einu sinni heldur oftar en einu sinni, við forseta Bandaríkjanna. Það hefur verið gert með atbeina tveggja aðalritara Atlantshafsbandalagsins fyrir atbeina íslenskra stjórnvalda. Það hefur síðan verið gert með símtölum og samtölum við núverandi utanríkisráðherra Bandaríkjanna. Það hefur verið gert með símtölum og samtölum við fyrrverandi og núverandi utanríkisráðherra Bandaríkjanna. Að halda því fram að ekki hafi verið unnið að þessu máli af festu og einurð, þó að ekki hafi það enn verið leiddar til hafnar þær viðræður sem við væntum að gætu hafist í janúar síðastliðnum. Það eru sannarlega ekki merki um að við höfum ekki haldið stíft og hart á málum. Það vekur hins vegar undrun að hv. þingmaður skuli ekki hafa áhyggjur af því að formannskandídat í Samfylkingunni, sem hv. þingmaður styður, skuli ætíð, jafnan og alltaf hafa lýst því yfir að hún telji að varnarviðbúnaðurinn í Keflavík sé gamall. Það var ekki á þeim tíma sem hún studdi friðarhreyfingarnar og starfaði á vettvangi Alþýðubandalagsins og Kvennalistans. Það var ekki á þeim tíma. Það hefur jafnan verið og síðast í umræðunni í kringum kosningarnar, sem hv. formannsefni var forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar. Hún hlýtur að vekja athygli á Suðurnesjum, þessi afstaða hv. þingmanns í framboðsmálum til formennsku í Samfylkingunni.

Frú forseti. Já, það er rétt, að það hefur vakið athygli á Suðurnesjum að sá sem hér stendur styðji Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur í formannsslag í Samfylkingunni. Það má kannski segja að hæstv. utanríkisráðherra hafi að einhverju leyti sett fót undir þau orð sem ég lét frá mér í blaðagrein, þ.e. að andstæðingar Samfylkingarinnar ættu ekki að ráða því hvern við kysum sem formann í Samfylkingunni heldur ættum við, sem værum flokksbundin í þeim flokki og hefðum kjörgengi og atkvæðisrétt, að gera upp við okkur hvern við vildum hafa sem formann en láta sem vind um eyru þjóta orð andstæðinga okkar úr öðrum flokkum um það hvað þeim hugnaðist í þessum efnum. Ég hef unnið með Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur í framtíðarhópnum um stefnumótun Samfylkingarinnar. Ég hef engar áhyggjur af stefnu Samfylkingarinnar í öryggis- og varnarmálum og engar áhyggjur af stefnu Samfylkingarinnar í málefnum varnarstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli því að ég veit að sú stefna gengur ekki gegn hagsmunum Suðurnesja. Hæstv. utanríkisráðherra sagði: Hvað er þingmaðurinn að fara? Er ekki verið að vinna, er ekki verið að gera eitthvað? Ég er búinn að eiga bein samtöl við Bush oftar en einu sinni, tala við tvo aðalritara, núverandi og fyrrverandi aðalritara NATO, búinn að eiga samtöl og símtöl við fyrrverandi og núverandi utanríkisráðherra Bandaríkjanna, Colin Powell og Condoleezzu Rice. Ég spyr á móti: Getur verið ásættanlegt, eftir að málið er búið að vera á þessu háa stigi allan þennan tíma, að það gerist ekki neitt? Sjáum við fram á að sú afstaða sem bandarísk stjórnvöld lýstu þegar þau sögðu án fyrirvara: Við erum farin, verið þið bless, að sú afstaða sé kannski ákveðið virðingarleysi við Íslendinga og það virðingarleysi haldi áfram 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. utanríkisráðherra skýrsluna sem hann gaf þinginu í dag og tækifærið sem við, hv. þingmenn, höfum til að ræða heilan dag um utanríkismál. Þau samskipti og þau viðskipti sem við eigum í dag eru ekki lengur aðeins innan lands heldur erum við á flestum sviðum tengd þeim málaflokki sem segja má að séu utanríkismál, þ.e. öll samskipti okkar Íslendinga við aðrar þjóðir, það er bæði hvað varðar samningsbundna aðild, t.d. að Norðurlandasamvinnunni, EFTA, EES, Sameinuðu þjóðunum og svo NATO, svo ég nefni hina stærri samninga, svo og aðild okkar að mikilvægum alþjóðasamtökum sem eru hluti af umhverfi okkar eins og kemur fram að hluta til í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra. Hvað varðar NATO vil ég lýsa því yfir að ég fagna því að mín kynslóð nái hugsanlega að upplifa að herinn á Keflavíkurflugvelli fari alfarið og þótt fyrr hefði verið. Ég hefði viljað sjá það gerast í opnum samningum og tímasettum þannig að allir viti að hverju er gengið, hvenær flugvélar færu o.s.frv. Menn vissu hvenær búast mætti við því að síðasti hermaðurinn yfirgæfi völlinn. Það er mjög mikilvægt. Ég tel það ámælisvert að íslensk stjórnvöld skuli ekki hafa unnið að kröftugri og markvissri uppbyggingu á svæðinu með tilliti til þess að allur þessi fjöldi hermanna, starfsmanna og maka þeirra á hersvæðinu er að hverfa. Það verður að koma eitthvað í þeirra stað eigi ekki að verða atvinnuhrun og erfiðleikar á Suðurnesjum. Það er því fagnaðarefni að svo vel skuli ganga hjá flugfélögum okkar. Ferðalöngum til landsins hefur fjölgað mikið sem hefur sjálfkrafa fjölgað atvinnutækifærum á þessu svæði, en það hefur ekki verið með atbeina ríkisstjórnarinnar eða í tengslum við brottför hersins. Ég tel að þarna þurfi fleira að koma til. Við verðum að læra af reynslunni, að byggja ekki framtíðaruppbyggingu í atvinnumálum á Suðurlandi eingöngu við flugafgreiðsluna, þótt hún sé mun fjölbreyttari en þjónustan við herinn, heldur verði fleiri stoðir settar undir atvinnu á Suðurlandi. En það er fleira en þessir mikilvægu samningar og samtök sem við erum bundin. Í utanríkismálum verðum við einnig að fylgjast með þróun heimsviðskiptanna, hvernig þau breytast nú mjög hratt og hvernig við þá sem þjóð stillum okkur inn á þá alþjóðavæðingu sem siglir fyrir fullum byr um heiminn og hvort við tökum þessu sem sjálfsögðum hlut, eða allt að því eins og náttúruhamförum, að ekki sé hægt að komast undan alþjóðavæðingunni. Eða sláum við varnagla og vökum fyrir því að undir merkjum alþjóðavæðingarinnar hafa alþjóðleg stórfyrirtæki í dag mjög mikil völd, bæði viðskiptalega og ekki síður að þau hafa getað sett sig niður eftir vild til að nýta ódýran vinnukraft? Þau leita inn á svæði þar sem ríkisstjórnir eru veikar og löggjafinn er veikur, þar sem þau hafa í skjóli stærðarinnar og styrkleika síns getað stundað, mörg hver, mannréttindabrot eins og fyrirtækið Nike, sem framleiðir fótboltaskó, hefur orðið að viðurkenna að hafa gert. Það eru fleiri slík stórfyrirtæki sem framleiða góða og ódýra vöru sem við kaupum inn til landsins en þessu lága verði hafa því miður fylgt ýmsir svartir blettir sem ég tel að við þurfum að vera miklu meira vakandi fyrir en við höfum verið fram til þessa. Þessi fyrirtæki nýta sér veik kjara- og félagsleg réttindi verkafólks á þessum svæðum. Ég tel að í þessu ljósi verðum við að gæta þess að standa vörð um íslenska framleiðslu og samkeppni íslensks iðnaðar og þá í samkeppni við innflutning á vörum frá láglaunasvæðum. Nú ber á óróleika innan Evrópusambandsins vegna þessa þar sem það er ljóst að iðnaður í mörgum Evrópulöndum er hreinlega að hrynja og brotna niður vegna lágvöruframleiðslu frá þróunarríkjum eða Asíuríkjum og síðasta dæmið er vefnaðarvara sem er hreinlega að hverfa úr framleiðslu í Evrópu. Þetta er nokkuð sem að öllum líkindum er erfitt að varast en við þurfum að vera vakandi yfir og standa þannig að íslensku framleiðslunni að hún geti sem lengst og best staðið í samkeppni í alþjóðavæðingunni sem nýtir sér að hægt er að fá fólk til að vinna fyrir minna en dollar á dag. Í ræðu hæstv. utanríkisráðherra, sem ég hef hér undir höndum, er víða komið við og erfitt að gera því öllu skil. Með tilliti til þess sem ég var að rekja hér varðandi hin alþjóðlegu stórfyrirtæki vil ég ítreka að við þurfum að standa vörð um sjálfbæra þróun og af því tilefni þarf að líta á sjávarútveginn hér á landi. Ég get ekki tekið undir orð hæstv. utanríkisráðherra þegar hann segir að reistar hafi verið traustar stoðir undir sjávarútveginn. Eins og ástandið er í efnahagsmálum þjóðarinnar í dag eiga mörg fyrirtæki hreinlega í miklum rekstrarerfiðleikum og sum hver eru allt að því á barmi gjaldþrots vegna sterkrar stöðu krónunnar. Þetta er vonandi tímabil sem stendur stutt yfir en við getum greinilega ekki talað um sjálfbæra þróun í sjávarútvegi okkar eins og hann er stundaður í dag. Það eru tvö atriði sérstaklega sem ég vil nefna, ástandið fyrir botni Miðjarðarhafsins og stuðningur okkar við innrásina í Írak. Eins og hér hefur komið fram var ég í því þingmannaliði sem heimsótti Palestínu um páskaleytið. Það var vikuferð og kynnisferð sem hafði djúpstæð áhrif, a.m.k. á mig og ég held á okkur öll. Þegar ég lít til baka tel ég að hvað mest áhrif hafi haft á mig að vera búin að fylgjast með ástandinu inni á þessu svæði í fréttum og af greinaskrifum. Þrátt fyrir að hafa heyrt af ástandinu á þessu svæði hafði ég ekki gert mér grein fyrir því hversu alvarlegt það er. Þá vil ég líta til palestínsku þjóðarinnar, og ég er ekki að gera lítið úr aðstæðum þeirra sem búa í Ísrael því að þar er líka mikil spenna og óróleiki og vanlíðan, en aðstæður palestínsku þjóðarinnar eru algjörlega óviðunandi eins og þær eru í dag. Að sitja í herteknu landi þar sem fólki er gert ómögulegt að stunda búskap, eiga viðskipti, ferðast á milli, fá nauðsynlega þjónustu öðruvísi en að vera innan afmarkaðra lokaðra svæða eða þurfa að fara yfir vegi sem eru vaktaðir eða komast ekki yfir vegi af því að það er búið að girða þá af til að tryggja öryggi þeirra sem búa á landtökusvæðunum er skelfilegt. Allt þetta gerir fólki, sem óskar þess heitast að lifa eðlilegu lífi, ómögulegt að framfleyta sér, enda er 60–70% atvinnuleysi og hver kynslóðin á fætur annarri vex upp við mikið andlegt og oft og tíðum líkamlegt ofbeldi. Það getur ekki annað en leitt af sér enn meira ofbeldi og þá er ég að hugsa um svæðið í heild því að þetta er púðurtunna sem springur ef friðarferli er ekki sett í gang. Ég tel að þetta svæði sé í raun og veru lykillinn að heimsfriði. Ef þarna brjótast út meiri átök en verið hafa og friðnum verður ógnað mun það hafa áhrif á öll nærliggjandi ríki. Í þessu sambandi er vert að geta þess að inni í Jerúsalem er gamla borgin, gamla Jerúsalem, innlimuð borgarmúrunum og innan þessa litla svæðis, borgarmúranna, eiga fulltrúar hinna kristnu kirkjudeilda, múslimar og gyðingar sín svæði. Þetta jafnvægi hefur ríkt í gegnum aldirnar en nú er það að riðlast og ef það gerir það, sem allt bendir til að sé farið af stað, mun ófriðarástand breiðast út um allan heim. Þarna er vagga íslamstrúarinnar og hinnar kristnu trúar og ef hún ruggar mun öll heimsbyggðin rugga. Sömuleiðis tel ég mikilvægt að við séum mjög gagnrýnin á alla íhlutun í innanríkismál sjálfstæðra ríkja þegar í hlut eiga hvort heldur er alþjóðleg stórfyrirtæki eða afskipti stórveldanna. Þá vil ég nefna sérstaklega Bandaríkin. Helsta hvataþjóð þess að fara með árás inn í Írak var sú bandaríska. Það er ljóst að vinnslan við olíubirgðir heimsins hefur þegar náð hámarki að dómi margra sérfræðinga og það er talið að ekki séu til neinar nýjar verulegar lindir sem hægt er að ganga í. Þetta mun hafa víðtæk áhrif á alla heimsbyggðina, og heimsbyggð án olíuvinnslu mun hafa áhrif á öll samskipti. Olía og drykkjarvatn munu verða rótin að innrásum og stríðsátökum komandi ára. Því er enn mikilvægara að vera vakandi fyrir þeirri ástæðu sem gefin er upp varðandi afskipti af innanríkismálum þjóða sem búa 

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hóf ræðu sína á því að minnast þess að 1. apríl voru 150 ár síðan Íslendingar fengu fullt verslunarfrelsi. Það er rétt sem fram kom að Jón Sigurðsson forseti lagði mikla áherslu á verslunarfrelsi og kynnti sér allt sem hann komst yfir viðvíkjandi verslunar- og hagsögu Íslands. Jón Sigurðsson hamraði stöðugt á að einokunarverslun væri til ills. Hæstv. utanríkisráðherra ætti að íhuga þessi varnaðarorð Jóns Sigurðssonar gagnvart einokunarverslun og frjálsum viðskiptum. Við í Frjálslynda flokknum gerum okkur fulla grein fyrir gildi frelsis og heiðarlegrar samkeppni á sviðum viðskipta. Á Íslandi eru því miður nýleg dæmi um samráð og samráðssvik stórra fyrirtækja sem ógna hag almennings. Svikasamráð olíufélaganna er landsmönnum í fersku minni. Ekkert hefur verið gert til að efla Samkeppnisstofnun þrátt fyrir að upp hafi komist ítrekað um samráð. Hvers vegna ætli það sé? Ætli það sé vegna þess að þessi svikasamráð séu svo nátengd stjórnarflokkunum, Framsóknar- og Sjálfstæðisflokknum? Það skyldi aldrei vera. Fyrir þessu þingi liggur nefnilega frumvarp sem á að veikja Samkeppnisstofnun, ekki styrkja. Þrátt fyrir mikil hættumerki leggja stjórnarflokkarnir fram frumvarp sem mun veikja Samkeppnisstofnun ef það verður að lögum. Mér finnst það íhugunarvert og vil minna enn á ný á orð Jóns Sigurðssonar forseta um að koma beri í veg fyrir einokun og tryggja verslunarfrelsi. Það er rétt að stjórnvöld hafa minnkað höft á ýmsum sviðum viðskiptalífsins og ber að þakka það. Hins vegar ber að minnast á að sömu stjórnvöld hafa þanið út ríkisútgjöld og fest höft, bæði í landbúnaði og sjávarútvegi og fjötrað þessar atvinnugreinar. Það er með ólíkindum. Þeir stjórnmálamenn sem hafa gengið hvað harðast fram eru einmitt oddvitar ríkisstjórnarflokkanna, hæstv. utanríkisráðherra Davíð Oddsson og hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson. Nú hefur miðstýringaráráttan og haftastefnan gengið svo langt fram að bændur eru sviptir atvinnufrelsi í eigin landi og á eigin jörðum. Það er með ólíkindum að flokkur sem kennir sig við frelsi og ber á borð hér skýrslu þar sem hann þakkar afrakstur stefnu síðustu ára aukins frelsis skuli hefta bændur landsins svo mjög að þeir geti ekki einu sinni sótt vinnu í jarðir sínar. Mér finnst það skrýtið. Þetta á ekki saman. Menn mega ekki nýta auðlindir í fjöruborði sínu fyrir þessum flokkum. Fyrr í umræðunni kom berlega fram hve hæstv. utanríkisráðherra, Davíð Oddsson, virðist vera illa upplýstur bæði um átakanlegt ástand á herteknum svæðum Ísrael í Palestínu og um undirstöðuatvinnuveg landsmanna, sjávarútveginn. Í ræðu ráðherrans var því haldið fram að með núverandi kvótakerfi Sjálfstæðisflokksins væri fiskur veiddur og seldur samkvæmt eftirspurn á mörkuðum. Þetta er einfaldlega alrangt hjá hæstv. ráðherra og ég furða mig á því að hann sé svona illa upplýstur og skuli bera þetta á borð hér á hinu háa Alþingi. Til þess að upplýsa hæstv. ráðherra og hann komi ekki með þvílíka vitleysu enn á ný hingað í þessa sali skal það tekið fram að einungis fimmti hver þorskur fer á fiskmarkað innan lands, 20%, og einungis 7% af karfaaflanum fer á fiskmarkaði. Staðreyndin er sú að stefna Sjálfstæðisflokksins í sjávarútvegi hefur beðið skipbrot, staðreyndirnar tala sínu máli. Í nýlegri opinberri skýrslu frá því í nóvember sl. kemur fram að á því tímabili sem var til skoðunar hefur framleiðni dregist saman eða staðið í stað í fiskveiðum og fiskiðnaði. Öllum er ljóst að kvótakerfinu hefur algjörlega mistekist við að byggja upp þorskstofninn og er nýleg vitneskja úr togararalli því miður enn ein vitneskjan um hve stefna Sjálfstæðisflokksins er vonlaus, enda er heildarveiði þorskafla á því tímabili sem flokkurinn hefur stjórnað veiðum á síðustu tólf árum aldrei verið minni, hæstv. ráðherra. Hún hefur aldrei verið minni frá því að Íslendingar fengu fullveldi árið 1918. Þá hef ég einnig farið yfir það tímabil þar sem nasistar komu í veg fyrir veiðar, þeir hafa verið hér fyrr í umræðunni. Það er mjög mikið áhyggjuefni að kafbátahernaður nasista virðist ekki hafa megnað að koma í veg fyrir veiðar í sama mæli og fiskveiðistefna Sjálfstæðisflokksins. 
            

Forseti. vill biðja hv. þingmann að gæta að orðum sínum.

Ég skal gera það. Ég biðst afsökunar ef ég hef gengið of langt, frú forseti. Hvers vegna er ég að bera þetta á borð í umræðu um utanríkismál? Ástæðan er sú að hæstv. ráðherrar og stjórnvöld hafa verið að draga upp einhverja glansmynd af þessari stefnu sem er svo vitavonlaus sem raun ber vitni. Því miður hef ég ekki verið að ýkja, þetta eru bara hreinar og klárar staðreyndir sem ég hef borið hér á borð. Ég hef m.a. beint þeirri spurningu að ráðherrum hversu háum fjárhæðum hafi verið varið til að kynna þessa vonlausu stefnu erlendis. Ég hef því miður ekki fengið svör við því, enda virðast þetta vera mjög viðkvæmar upplýsingar. Það er áhyggjuefni í alþjóðasamstarfi að Íslendingar séu að útbreiða þessa vitleysu og í rauninni er þetta ljótur leikur hjá stjórnvöldum að gera þvílíkt, að draga upp falska mynd. Á dögum Jóns Sigurðssonar voru vissulega meiri höft á verslun en að sama skapi má segja að meira atvinnufrelsi hafi verið í sjávarútvegi og landbúnaði. Atvinnugreinarnar hafa verið fjötraðar af núverandi stjórnarflokkum og engum vafa undirorpið í mínum huga að það verður mjög erfitt fyrir landbúnaðinn að bregðast við alþjóðaviðskiptaskuldbindingum framtíðarinnar vegna þess að landbúnaðarkerfið er í beingreiðslum og skuldbindingar um að það verði að draga saman. Næstu ár verða erfið fyrir landbúnaðinn og sérstaklega fyrir kerfið og menn verða að fara að horfa fram á veginn og skoða þær tillögur sem Frjálslyndi flokkurinn hefur lagt fram í landbúnaðarmálum, þ.e. að koma fremur á grænum styrkjum og fjölskylduvænum byggðastyrkjum í stað þess að vera að tengja styrki til landbúnaðarins í framleiðslustyrki. Það gengur einfaldlega ekki. Ég hef fulla trú á því að ef við förum réttar leiðir hvað varðar landbúnaðinn á hann góða framtíð fyrir sér, en þá þarf hann að losna úr þessu miðstýrða kvótakerfi sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn virðast vera einhuga um að koma landbúnaðinum í. Þá getur landbúnaðurinn farið að framleiða hágæðavöru á alþjóðamarkað í stað þess að vera bundinn niður og niðurnjörvaður í einhverja lítra og kílógrömm sem má framleiða á hverju býli. Þessi búskapur minnir óneitanlega á áætlunarbúskap sem var stundaður austur frá, frú forseti, fyrir nokkrum áratugum. Ég get tekið undir ýmislegt í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra og ég get tekið undir að mikilvægt sé að horfa til þess að bíða eftir því hvað kemur út úr Evrópunefndinni sem var skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokka hér á þinginu og nota þá vinnu sem þar verður unnin til þess að taka upplýsta ákvörðun um framtíðarskipan sambands Íslands og Evrópusambandsins. Ég get einnig tekið undir þá skoðun sem fram kemur að við eigum að horfa út fyrir Evrópusambandið og út til annarra landa og ekki eingöngu að binda sjóndeildarhring okkar við Evrópusambandið. Einnig er vert að taka undir það að við eigum að leggja mun meiri áherslu á nágrannaþjóðir okkar, samstarf við Færeyinga og Grænlendinga og reyna einnig að læra af ýmsum góðum hlutum sem þeir hafa fram að færa. Frú forseti. Það sem ég vil einnig minnast á er mikil útþensla utanríkisráðuneytisins. Vissulega hafa ríkisútgjöld þanist gríðarlega út á síðustu árum sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu. Á föstu verðlagi frá árinu 1998 virðist vera samkvæmt upplýsingum frá upplýsingaþjónustu Alþingis sem útgjöld til utanríkisráðuneytisins hafi aukist um 2,3 milljarða. Mér finnst það vera mjög háar upphæðir. Auðvitað eru ýmis verkefni þar ágæt og að horft sé til mannréttindamála og þess háttar víðs vegar um heiminn, mér finnst það vera jákvætt, því að vissulega er víða pottur brotinn hvað varðar mannréttindi víða um heim. En það er mjög sérstakt að sömu stjórnvöld sem leggja svo mikla áherslu á mannréttindastarf víða um heim þoli ekki umræðu um mannréttindi og eitt og annað sem því viðkemur á Íslandi, þola ekki upplýsta gagnrýni og reyna að koma í veg fyrir hana með því að stoppa opinber fjárframlög til Mannréttindaskrifstofu Íslands, um 75%, það hefur komið fram. Mér finnst að menn eigi einmitt þá frekar, og ég vona að menn sjái að sér, að hæstv. utanríkisráðherra sjái að sér í þessu máli og þakki fyrir gagnrýni á þessu sviði þannig að Ísland verði leiðandi á þeim sviðum. Og þegar menn senda fulltrúa - sendiherrum hefur fjölgað mikið á síðustu árum, um 70%, ef ég man rétt - þegar þeir senda þessa ágætu sendiherra út um víðan völl þá geti þeir sagt að hlutirnir séu til fyrirmyndar heima hjá sér, að það sé til fyrirmyndar á Íslandi og þar sé starfandi mannréttindaskrifstofa sem er gagnrýnin og menn verði einfaldlega að þola þá gagnrýni. Ég sé að tími minn er að renna út. Hæstv. utanríkisráðherra segir að það kosti 600 milljónir að sækja um aðild að öryggisráðinu. Ég hef reynt að fá þetta fram og ég þakka fyrir að þær upplýsingar séu loksins komnar fram hérna á þinginu. Ég beindi þessari spurningu um miðjan nóvember, ef ég man rétt, til hæstv. utanríkisráðherra en hann hefur ekki séð sé fært einhverra hluta vegna að svara henni. En ég verð að segja að mér finnst þessum fjármunum mjög illa varið og ég tel að Íslendingar ættu að verja þeim miklu frekar til annarra verkefna. Það segi ég vegna þess að ég tel að við höfum einfaldlega ekki mikið vit á því sem fram fer og þeim ákvörðunum sem öryggisráðið á að fjalla um. Öryggisráðið á einmitt að fjalla um hættuástand, taka ákvörðun um hvort fara eigi með ófriði á hendur öðrum þjóðum. Það verður að segjast eins og er að við erum tæplega 300 þúsund og það eru ekki margir sérfræðingar á því sviði. Við eigum miklu frekar að horfa til þeirra verkefna sem við ráðum við og getum lagt þjóðum heimsins lið í stað þessa að vera að þvælast í einhverjum verkefnum eins og í öryggisráðinu þar sem við verðum að treysta á okkar ágætu bandamenn, Bandaríkjamenn. Því miður hefur stjórnarstefnan þar síðustu árin ekki verið til þess fallin að afla okkar þjóð vinsælda víða um heim, því miður, frú forseti.

Virðulegi forseti. Við ræðum utanríkismál og hæstv. utanríkisráðherra hefur flutt Alþingi munnlega skýrslu sína um framvindu utanríkismála eða framvindu mála sem íslensk utanríkisþjónusta hefur beitt sér fyrir og staðið að og tekið þátt í á alþjóðavettvangi. Það er náttúrlega augljóst mál að þegar við hlýðum á þá ræðu og skýrslu utanríkisráðherra speglast þar bæði áhersla og stefna núverandi ríkisstjórnar í utanríkismálum, að sjálfsögðu. Sum þau atriði sem hæstv. utanríkisráðherra hefur dregið hér upp í utanríkismálum ganga svo sannarlega í berhögg við t.d. stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í utanríkismálum og einmitt þar speglast þær andstæður. Þó eru ákveðin atriði í ræðu utanríkisráðherra sem ég vil hér taka undir. Ég styð vissar áherslur sem þar eru dregnar fram, m.a. í ferðamálum og á alþjóðavettvangi. Þar er einmitt lögð áhersla á og áréttað hið gríðarlega mikilvægi ferðaþjónustunnar í íslensku efnahagslífi. Þar er minnst á að um 15% af nettógjaldeyristekjum þjóðarinnar komi frá ferðaþjónustunni og allar líkur benda til að forsendur séu fyrir því að þær bara haldi áfram að aukast, og nokkuð með svipuðum hraða og á síðustu árum. Ég tek undir þær áherslur sem þar eru dregnar upp og harma reyndar að á fjárlögum þessa árs skuli hafa verið skornar niður á annað hundrað milljónir króna fjárveitingar til markaðssetningar í ferðamálum erlendis. Það er ekki alveg í takt við áherslur hæstv. utanríkisráðherra. Engu að síður er þó ástæða til að taka undir þau orð sem sett eru fram í ræðu ráðherrans. Annað atriði sem er minnst á í ræðu hæstv. utanríkisráðherra er að unnið sé að fríverslunarsamningum við Færeyjar. Í undirbúningi er samningur við Grænland um fríverslun. Eins og hæstv. ráðherra tók fram í ræðu sinni er ávallt gleðiefni að ganga frá jákvæðum samningum sem báðir aðilar eru ánægðir og sáttir með við nágranna okkar eins og Færeyinga og Grænlendinga. Ég tek heils hugar undir þær áherslur sem hæstv. utanríkisráðherra dregur fram varðandi Færeyjar og Grænland. Ýmis fleiri atriði getur líka verið ástæða til að fara jákvæðum orðum um, herra forseti, en ég ætla þó að víkja hér að öðru. Ég sagði í upphafi að það væri mikill munur á ákveðnum meginatriðum í utanríkisstefnu þessarar ríkisstjórnar og þeirrar stefnu sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur í utanríkismálum. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram á Alþingi tillögu til þingsályktunar um stefnu Íslands í alþjóðasamskiptum þar sem rakin eru grunnatriði í utanríkisstefnu sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill hafa sem hornstein fyrir utanríkismál á vegum íslensku þjóðarinnar. Með leyfi forseta langar mig til að vitna hér aðeins í tillögu til þingsályktunar sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa flutt. Þar segir: „Alþingi ályktar að hagsmuna Íslands verði best gætt með því að landið varðveiti sjálfstæði sitt og fullveldi og standi utan ríkjasambanda en hafi við þau sem besta samvinnu með sérsamningum án aðildar. Þannig verði sjálfstæð og óháð staða landsins nýtt til að treysta samskiptin við ríki, bandalög og markaði beggja vegna Atlantshafsins og við aðra heimshluta. Sérstök áhersla verði lögð á þátttöku í vestnorrænu og norrænu samstarfi og aðra svæðisbundna samvinnu í okkar heimshluta, þátttöku í starfi Sameinuðu þjóðanna, starfi Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu og starfi Evrópuráðsins. Vegna EES-samningsins og annarra framtíðarsamskipta við Evrópusambandið verði af Íslands hálfu leitast við að þróa þau í átt til tvíhliða samninga um viðskipti og samvinnu.“ Í ályktun okkar var einnig einmitt lagt til að kosin yrði nefnd skipuð fulltrúum allra þingflokka til að vinna með ríkisstjórninni við nánari útfærslu slíkrar stefnumótunar. Hvort sem var vegna þessarar áherslu í tillögu okkar eða með öðrum hætti til komið ákvað núverandi utanríkisráðherra, þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Davíð Oddsson, að skipa nefnd á ákveðnu sviði utanríkismála, þ.e. varðandi tengsl og samskipti Íslands við Evrópusambandið, bæði í nútíð og framtíð, hvað gæti best beðið okkar þar. Ég tel að sú tillaga að skipa þá nefnd hafi verið einmitt mjög gott innlegg í þróun og stefnumörkun í íslenskum utanríkismálum. Ég leyfi mér í þessu sambandi að benda á að það er skoðun mín, og fleiri þingmenn Vinstri grænna hafa einmitt lagt hana fram, að telji menn að EES-samningurinn sé orðinn íþyngjandi, óþægilegur eða þjóni ekki hagsmunum okkar á viðunandi hátt eigum við að sjálfsögðu að kanna hvort þróa megi þann samning upp í tvíhliða samning milli Íslands og þá Evrópusambandsríkjanna, sem og þá að þróa tvíhliða samninga við önnur ríki heimsins. Þeir samningar yrðu gerðir á forsendum samningsaðilanna sem þar ættu hlut að máli og ég tel að gæti orðið farsælt. Ég vil síðan aðeins víkja að öðru atriði í utanríkismálunum. Nokkrir sem hafa tekið til máls í þessari umræðu hafa lýst för sinni til Palestínu og Ísraels nú nýverið. Ég verð að segja hér að þessi ferð var mjög áhrifarík, fyrst og fremst að koma til þessa ríkis, Palestínu-/Ísraelsríkis, sem ég las um sem barn, eins og fleiri. Jafnhliða sem við lásum Íslandssöguna, um Snorra Sturluson og landnámið og alla Íslandssöguna, lásum við biblíusögurnar, og Hebron, Betlehem og Dauðahafið voru nánast alveg jafnnærri okkur og Reykholt og Skálholt, a.m.k. lásum við það jöfnum höndum og hrifumst með. Þess vegna var afar áhrifaríkt að koma á þessar slóðir og finna að maður á vissan hátt þekkti sig. Það var líka áhrifaríkt að ferðast á meðal þessara þjóða, bæði á meðal palestínsku þjóðarinnar og þeirrar ísraelsku. Þá rifjaðist upp forsagan um stofnun Ísraelsríkis sem gerðist í lok síðustu heimsstyrjaldarinnar, þegar henni lauk og þjóðir heimsins voru að gera upp þau dapurlegu og hryllilegu atriði í þeirri harmsögu allri, seinni heimsstyrjöldinni, sem voru helförin gegn gyðingum. Þá var ákveðið að stofnað skyldi Ísraelsríki árið 1948 og Sameinuðu þjóðirnar beittu sér fyrir því árin 1947 og 1948. Árið 1947 er hið palestínska land afhent Sameinuðu þjóðunum og eftir umfjöllun þar lögðu Sameinuðu þjóðirnar til stofnun tveggja ríkja á þessu landi, Ísraelsríkis og Palestínu. Nágrannalöndin voru náttúrlega ekki hrifin af þessari skipan og upphófust þá deilur og stríð sem standa enn. Í stríði tapa alltaf allir. Þegar við vorum að ferðast um hið palestínska ríki sáum við hvernig þessu hertekna landi hefur verið skipt upp í svæði með múrum, það var verið að múra einstaka borgir inni. Jarðirnar voru fyrir utan múrana. Í einni borg sem við komum var bara eitt meginhlið sem var vaktað en annars var hún alveg hringgirt. Íbúarnir voru afgirtir frá fjölskyldum sínum sem voru utan múranna, frá löndum sínum og jörðum og atvinnu sinni. Fólkið sem var utan múranna var afgirt frá því að sækja skóla, sjúkrahús eða aðra almenna þjónustu og þá fylltist maður að sjálfsögðu mikilli depurð, ekki síst þegar rökin sem leidd eru fyrir þessu eru þau að þetta þurfi að gera í öryggisskyni. Í öryggisskyni þarf að ryðja land meðfram þessum gríðarlega háa múr, a.m.k. 400 metra land beggja megin við múrinn, þar sem enginn má koma. Þar var svokallað öryggissvæði. Ef menn missa boltann sinn inn á þau svæði eiga þeir á hættu að verða skotnir eins og nýlegt dæmi í fréttum sannar. Þá verður maður dapur og mjög sorgmæddur. Þegar við komum inn í Jerúsalem og fórum þar inn í þann borgarhluta sem Ísraelsmenn ráða og inn í stórverslun sem þar var, miklu stærri en við þekkjum hér, voru þar vopnaðir verðir við allar dyr. Til að komast inn í þessa verslun þurftum við nánast að afklæðast og allt var gegnumlýst. Bara Ísraelsmönnum var hleypt inn í þessa verslun og svo öðrum þeim sem voru talið óhætt að sleppa þarna inn, eins og í þessu tilfelli okkur Íslendingunum. Inni í versluninni voru alls staðar hermenn með alvæpni. Allt þetta var gert í öryggisskyni og til að vernda friðinn. Friður - undir þessum kringumstæðum getur aldrei orðið friður. Við upplifðum þennan gríðarlega ótta sem alls staðar var, meðal Ísraelsmanna og Palestínumanna. Palestínumenn hafa ekki einu sinni yfir landi að ráða. Það er verið að tala um heimastjórn Palestínu í ákveðnum borgum en landinu ráða Ísraelsmenn og þeir ráða hvenær þeim þóknast að taka af þeim þetta sjálfstjórnarvald, ef það má kalla það svo, sem er bara sjálfstjórnarráð. Bæjarhlutar Palestínumanna voru lokaðir og fólk stóð í biðröðum til að komast út og inn úr bænum sínum. Þeir urðu kannski að bíða klukkutíma eða lengur og máttu ekki fara á bílnum sínum yfir. Herra forseti. Þetta öryggi sem er nú í Ísrael og Palestínu er ógnun við heimsfriðinn. Að byggja upp öryggi með þessum hætti getur aldrei leitt til friðar. Bygging þessara múra í Ísrael og Palestínu er mér hryllingur. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hér: Hafa Íslendingar 

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs í annað sinn í dag, fór yfir nokkur atriði í fyrri ræðu minni, átti sitthvað ósagt. Fyrst langar mig til að víkja að tveimur þáttum sem hafa komið til umræðu síðan ég stóð í pontu. Annars vegar átti ég ósagt nokkur orð við hv. formann utanríkismálanefndar þingsins, Sólveigu Pétursdóttur, en hún sagði í ræðu sinni eða í andsvari við mig að það skyti skökku við að Vinstri hreyfingin – grænt framboð bæri fyrir brjósti hag friðargæslunnar, en þá hafði ég rætt sérstaklega tryggingar þeirra einstaklinga sem urðu fyrir sprengju í Kabúl ekki alls fyrir löngu og hefur verið til umræðu í fjölmiðlum. Ég tók þetta mjög óstinnt upp og sagði að við hefðum alla tíð borið hag þessara einstaklinga fyrir brjósti, við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og frábið mér svona tal. Ég ætla að gera þetta mál upp hér og nú. Hv. þingmaður sagði, með leyfi forseta: „Það ber nýrra við að talsmaður Vinstri grænna skuli bera hagsmuni Íslensku friðargæslunnar fyrir brjósti.“ Ég andmælti þessu. Síðan sagði hv. þm. Sólveig Pétursdóttir, með leyfi forseta: „Mér finnst furðulegt þegar hv. þingmaður reynir að halda því fram að hér sé um útúrsnúning að ræða. Hann er þá sjálfur með útúrsnúninga þegar hann talar um að hægt sé að skilja að málefni einstaklinga og réttindamál þeirra og svo starfsemi Íslensku friðargæslunnar.“ Hæstv. forseti. Ég tel að hægt sé að skilja þetta tvennt að. Við höfum á málefnalegum forsendum andmælt þátttöku okkar í svokölluðu „friðargæslustarfi“ í Afganistan - sem ég set rækilega innan gæsalappa - annars vegar og hins vegar fjallað um hagsmuni þeirra einstaklinga sem í hlut eiga. Hæstv. utanríkisráðherra var mjög afdráttarlaus í yfirlýsingum sínum í dag hvað varðar réttindamál einstaklinganna og er ég sammála því sem fram kom hjá honum, að við aðstæður af því tagi sem hér er um að ræða er að sjálfsögðu ekki hægt að greina á milli þess sem fólk gerir í afmörkuðum vinnutíma og hins sem er utan vinnutímans. Auðvitað rennur þetta allt saman í eitt. Ég fagnaði því þá og geri enn og ítreka að jákvætt er að utanríkisráðuneytið sé með þetta mál til frekari skoðunar á þessum forsendum. Hitt atriðið sem ég vildi víkja að voru athugasemdir hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Hann harmaði að ég skyldi ekki hafa dvalið lengur við ástandið í Írak í ræðu minni, en ég hef ekki úr meiri tíma að moða en aðrir þingmenn, 15 mínútum, og þarf að koma víða við. Hann gagnrýndi í ræðu sinni síðan að ég hefði talað um að kosningarnar í Írak hefðu verið í skötulíki og vafasamt að tala um þær í sama orðinu og lýðræðislegar kosningar eins og við þekkjum til. Ég stend að sjálfsögðu fyllilega við þetta. Staðreyndin er sú engu að síður, eins og hann benti á, að margar milljónir manna tóku þátt í kosningunum en þeim var að sjálfsögðu mjög ábótavant. Það er ekki hægt að halda frjálsar kosningar í hersetnu landi. Ég nefni það eitt að í borginni Falluja, þar sem einhverjir alvarlegustu stríðsglæpir hernámsliðsins voru framdir, voru engar kosningar haldnar. Þar var ekkert fólk á kjörskrá, enda hafði fjórðungur úr milljón íbúa borgarinnar verið hrakinn á brott og hefur núna í seinni tíð verið að flytja smám saman til baka, sennilega innan við 100 þúsund manns. Þetta er aðeins eitt dæmi. Talið er að af 27 milljónum sem menn ætla að byggi Írak hafi 13 milljónir skráð sig á kjörskrá og þar af var kjörsókn 58% og þá erum við að tala um 7,5–8 milljónir manna. Auðvitað var það mikill fjöldi fólks sem tók þátt í þessum kosningum, ég ætla ekki að gera lítið úr því, enda efast ég aldrei og hef aldrei efast um vilja þeirrar þjóðar, almennings í því landi til að búa við frelsi og lýðræði, að sjálfsögðu ekki. En ég gæti nefnt fjöldann allan af dæmum um kosningarnar þar sem þeim var ábótavant. Það er alkunna að kjörsóknin var mest í Kúrdahéruðunum norðan til og á svæðum sjíta-múslima í Suður-Írak, en í miðhluta landsins sem er að mestu byggður súnní-múslimum var kosningaþátttakan lakari, bæði vegna þess að fjöldi þeirra sniðgekk kosningarnar og sums staðar kom skálmöld í veg fyrir að hægt væri að halda kjörfund yfirleitt. Svo er þess að geta að í norðurhlutanum, þar sem kosningaþátttaka var allmikil í Kúrdahéruðunum og í þeim héruðum þar sem Kúrdar eru ráðandi, gerðu þeir sig því miður seka um að koma í veg fyrir að fjöldi fólks af öðrum þjóðarbrotum gæti notið kosningarréttar, en talið er að kosningarréttur hafi verið hafður af á milli 200 og 400 þúsund Assyríumönnum sem búa á þessu svæði og fleiri hópa mætti einnig nefna. Þessa get ég vegna þess að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson óskaði sérstaklega eftir því að ég tjáði mig nánar um kosningarnar í Írak og hvað byggi að baki staðhæfingum mínum um að kosningarnar hefðu verið í skötulíki. Ég ítreka að í hernumdu landi er ekki hægt að halda frjálsar kosningar og það sannaðist í Írak. Síðan er það allt annar handleggur að fjöldi manns tók þátt í þessum kosningum og er það lýsandi vitnisburður um hvað fólkið vill að sjálfsögðu, en þessu tvennu getum við ekki ruglað saman. Síðan langar mig til að víkja að nokkrum þáttum í ræðu hæstv. utanríkisráðherra og þá fyrst kannski að víkja að niðurlagsorðum ræðunnar. Hann segir þar, með leyfi forseta: „Herra forseti. Sem endranær er það tilgangur íslenskrar utanríkisstefnu og markmið utanríkisþjónustunnar að gæta hagsmuna og velferðar lands og þjóðar.“ Að sjálfsögðu. Þetta hef ég engar efasemdir um. Síðan heldur áfram, með leyfi forseta: „Það verður áfram best gert í samstarfi við bandamenn og önnur lýðræðisríki um að tryggja frið og frelsi í heiminum.“ Það er nú þetta með bandamennina okkar. Ég veit ekki til hverra hæstv. utanríkisráðherra er að vísa, væntanlega til NATO-ríkjanna og hinnar vígfúsu sveitar sem stóð að baki Bandaríkjamönnum við innrásina í Írak, að baki þeim Bush og Blair, forsætisráðherra Bretlands. Í þeim hópi má nefna fjölda ríkja, Erítreu, Albaníu, Makedóníu, Rúanda, Georgíu, Úkraínu og Úganda. Eða það mætti nefna hjálparkokkana frá innrásinni í Afganistan eins og Úsbekistan, Túrkmenistan, Pakistan og aðra útverði mannréttinda í Mið-Asíu. En þess má geta, svo ég taki eitt dæmi um mannréttindi og af því að vísað er til þess í samhenginu „frelsisbarátta“ að World Press Freedom setti upp lista 167 ríkja með tilliti til mannréttinda og þar kom bandaríki hæstv. utanríkisráðherra, Davíðs Oddssonar, Erítrea númer 163 af 167 þegar meta átti frelsi og mannréttindi þar innan borðs. En nóg um þetta. Það er vikið að Doha-lotunni og fagnað samningum um þjónustu og sagt að vonir standi til að þeim samningum eða Doha-lotunni ljúki og hugsanlega á þessu ári. Þessir samningar hafa gengið í rauninni afskaplega illa, sigldu í strand fljótlega eftir Doha-fundinn í Katar. Þá endurskoðuðu menn hernaðarlist sína, hvernig þeir ættu að haga sér gagnvart almenningi í heiminum sem hefur reist miklar mótbárur gegn þessum samningum og það var ákveðið að fara með þær inn í leynilegan farveg, sveipa þær leynihjúp eins og kostur væri þannig að einstök ríki reistu kröfur á hendur öðrum og héldu fullri leynd yfir því. Evrópusambandsríkin afsöluðu sér samningsumboði í hendur framkvæmdanefndar bandalagsins, sem hélt mjög leynilega á sínum málum. Upplýst hefur verið um þetta annað veifið hvaða kröfur framkvæmdanefndin hefur verið að reisa á hendur öðrum ríkjum í heiminum. Það varð mikið uppistand í Bretlandi þegar í ljós kom að krafan var sett á einkavæðingu vatns, m.a. í þróunarríkjunum. Við höfum eflaust verið tilneydd til að taka þátt í þessu leynimakki. Samtök launafólks hafa gert sitt til að reyna að fá málin fram í dagsljósið og ég verð að segja að starfsmenn utanríkisráðuneytisins sem sinna þessum málum hafa gert það mjög vel miðað við þann ramma sem þeim er settur að þessu leyti. En ég vil ítreka að mér finnst fráleitt og óásættanlegt að alþjóðasamningar fari fram með þessum hætti þar sem verið er að taka á grundvallarmálum sem snerta hagsmuni okkar og þjóðarhag. Síðar í ræðu hæstv. utanríkisráðherra er fjallað um velheppnuðu kosningarnar í Írak og Kabúl og síðan er komið inn í gereyðingarvopnin og þar er bent á þá hættu sem stafar af Norður-Kóreu og Íran, að þessar þjóðir séu hugsanlega að brjóta alþjóðlegar skuldbindingar um bann við útbreiðslu kjarnorkuvopna. Það er alvarlegt mál, ég tek undir það, það er alvarlegt mál. Okkur ber að vinna að því að reyna að draga úr hættunni á útbreiðslu kjarnorkuvopna og það er rétt sem segir í ræðu hæstv. ráðherra að „gereyðingarvopn í höndum skálkastjórna og annarra óábyrgra ríkja er mesta öryggisógn sem steðjar að mannkyninu um þessar mundir ásamt hættunni á að hryðjuverkamenn eignist slík vopn.“ Ég vil bæta fleirum í þennan hóp sem ég tel að í hugmyndum hæstv. ráðherra rúmi ekki Bandaríkjamenn og aðrar þjóðir sem hafa þessi vopn undir höndum og vil minna á að Bandaríkjamenn eru eina þjóðin í heiminum sem hefur beitt kjarnorkuvopnum gegn annarri þjóð. Það var gert í ágúst 1945 gegn Japan, drápu í sprengingunum á Nagasaki og Hírósíma 100 þúsund manns og mörg hundruð þúsund manns örkumluðust og dóu síðan í kjölfarið og áhrifanna gætir enn. Og Bandaríkjamenn verja þessa gjörð sína enn þá. Síðan er ástæða til að minna á að Bandaríkjastjórn sagði upp ABM-samningum, Anti-Ballistic Missile Treaty, sem var gerður 1972. Bandaríkjamenn eða Bush gerði það á fyrstu metrunum í embætti sínu og síðan hafa þeir lagst gegn samningum um bann við tilraunum gegn kjarnorkuvopnum. Þessu hefur hæstv. utanríkisráðherra engar áhyggjur af og ekki heldur tilraunum sem gerðar hafa verið á vegum annarra ríkja, Ástralíu, Suður-Kóreu. Ég er upplýstur um það af hálfu sérfræðinga íslenska ríkisins að þar sé ekki saman að jafna því sem sé að gerast í Íran. Það má vel vera, ég ætla ekki að fella neinn dóm um það, en hitt veit ég að menn leggja það ekki að jöfnu í sínum pólitísku dómum þegar í hlut eiga ríki sem eru hliðholl Bandaríkjunum og önnur. Þá kem ég að því sem ég því miður hef allt of lítinn tíma til, það er öryggisráðið. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort hann sé sammála mér að því leyti að við gætum varið þeim fjármunum sem eiga að fara í tilraunir okkar til að komast í öryggisráðið og tilkostnað í tengslum við það betur til annarra mála. Það er t.d. unnið að hafbotnssáttmála fyrir Sameinuðu þjóðirnar, við höfum sett framlag og vinnu inn í það verkefni. Eigum við ekki frekar að nota þessa peninga á sviði af þessu tagi, efla rannsóknir hér heima við háskóla og aðrar rannsóknarstofnanir í stað þess að vera að streða þetta að komast inn í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna? Værum við ekki að verja peningum okkar á markvissari hátt til að láta gott af okkur leiða á alþjóðavettvangi með þeim hætti? Það væri fróðlegt að heyra svar hæstv. utanríkisráðherra um það efni.

Virðulegi forseti. Mig langaði til að koma hér upp í dag öðru sinni til að fjalla aðeins nánar um ræðu hæstv. utanríkisráðherra sem hann flutti í morgun um utanríkismál. Það er nú þannig til háttað á minni skrifstofu að sjónvarpið virkar og ég hef því getað fylgst með umræðum í dag og mér hafa þótt þær bæði áhugaverðar og fyrir margt athygliverðar. Það hefur kannski blásið mér í brjóst, veitt mér innblástur til að koma hingað í annað sinn, ég skal ekki um það segja. Hæstv. utanríkisráðherra hóf ræðu sína hér í morgun m.a. á því að tala um Evrópusambandið og þar hygg ég nú, þó að við séum ósammála um ástandið í Palestínu, að við séum nokkuð sammála um pólitíkina varðandi Evrópusambandið. EES-samningurinn hefur verið okkur til gæfu og ég sé enga ástæðu til þess að við Íslendingar séum neitt að daðra við inngöngu í þetta samband. Mig langar núna, af því að rétt vika er til þingkosninga í Bretlandi, til að vekja athygli á því að Íhaldsflokkurinn, þ.e. systurflokkur eða bróðurflokkur hæstv. utanríkisráðherra í Bretlandi, hefur meitlað og mótað nýja stefnu í sjávarútvegsmálum. Innan Íhaldsflokksins eru öfl sem eru mjög ósátt, og hafa ávallt verið, við aðild Breta að Evrópusambandinu. Gríðarleg óánægja ríkir á Bretlandseyjum, bæði í Skotlandi og líka sunnar í Bretlandi, með hina svokölluðu sameiginlegu fiskveiðistefnu Evrópusambandsins. Breski Íhaldsflokkurinn hefur farið í þessa kosningabaráttu núna með svokallaðan grænan pappír sem hann kynnti fyrr í vetur. Sá inniheldur nýja fiskveiðistefnu, nýja fiskveiðipólitík sem breskir íhaldsmenn vilja innleiða á Bretlandseyjum. Sú pólitík líkist mjög þeirri sem við í Frjálslynda flokknum höfum verið að boða, líkist mjög þeim áherslum sem við höfum viljað leggja á fiskveiðistjórnarmál, sjávarútvegsmál hér á Íslandi. Það er náttúrlega fyrir marga hluti nokkuð athyglivert að einmitt Sjálfstæðisflokkurinn skuli í lengstu lög halda áfram að verja þá sjávarútvegsstefnu sem fylgt hefur verið hér á landi í tvo áratugi þrátt fyrir að það hafi sýnt sig að hún hafi ekki skilað því sem hún átti að skila. Ég get alveg sagt: Því miður. Ég ætla ekki að segja að menn hafi ekki lagt af stað með góðar áætlanir og fögur fyrirheit en því miður hefur fæst af því gengið eftir. Ég held að við verðum bara að fara að viðurkenna það. Sérstaklega í ljósi nýjustu fregna af ástandi og horfum þorskstofnsins verðum við að fara að viðurkenna að þetta hefur alls ekki gengið upp hjá okkur. Við erum ekki á þeirri vegferð sem við ætluðum í þegar við lögðum af stað fyrir rúmlega 20 árum. En nóg um það, virðulegur forseti, ég ætla ekki að eyða dýrmætum mínútum í að þvarga yfir þessu, það verður að bíða betri tíma, en mig langar aðeins til að fara yfir helstu atriðin í nýrri sjávarútvegsstefnu breska Íhaldsflokksins okkur öllum til upplýsingar. Það kerfi byggist sem sagt á því að breskir íhaldsmenn vilja hverfa frá kvótastýrðum fiskveiðum í botnfiski, eins og við viljum gera í Frjálslynda flokknum, þeir vilja taka upp sóknarstýrt fiskveiðikerfi. Þeir vilja líka leggja blátt bann við brottkasti á fiski og það höfum við að sjálfsögðu hér við Ísland líka þó að það hafi reyndar verið vandamál um margra ára skeið. Þeir vilja leggja áhersluna á lokun veiðisvæða til að vernda fiskstofna og það er liður í því sem við í Frjálslynda flokknum höfum boðað ásamt því að vera með sóknarstýrt kerfi, þ.e. að við getum lokað ákveðnum svæðum til að vernda fiskstofna eða hluta fiskstofna, til að mynda hrygningarstofn fyrir veiðum þegar hann er að hrygna. Þeir vilja líka loka svæðum tímabundið og það er að sjálfsögðu aðferð sem okkur hugnast. Þetta eru aðferðir sem hafa verið notaðar hér á Íslandi, þ.e. lokun svæða til lengri tíma og síðan til skemmri tíma í bland við kvótakerfið hér á landi. Breskir íhaldsmenn leggja áherslu á að notuð séu veiðarfæri sem hafa góða kjörhæfni, geta þá veitt ákveðnar tegundir eða ákveðna stærð af fiskum. Þetta höfum við haft hér líka í kvótakerfinu. Við í Frjálslynda flokknum viljum leggja svolítið öðruvísi áherslur á þessi mál en gert hefur verið í fiskveiðistjórn hér við land fram til þessa, m.a. leggja meiri áherslu á svokallaðar krókaveiðar þegar verið er að veiða tegundir botnfiska. Ég ætla ekki að fara nánar út í það. Íhaldsmennirnir vilja leggja áherslu á að það verði lágmarksstærðir á fiski, að menn hafi einhver viðmiðunarmörk eins og við höfum reyndar hér í kvótakerfinu. Þeir vilja að sjálfsögðu að bátar verði háðir veiðileyfum og það viljum við einnig í Frjálslynda flokknum þó að við viljum hafa þetta tiltölulega rúmt í minnsta flotanum enda teljum við að minnstu bátarnir í strandveiðiflotanum verði aldrei nein ógn við neina fiskstofna. Það eru aðrir þættir eins og veðurfar og þess háttar sem hafa hömlur. Þetta eru helstu liðirnir í nýrri fiskveiðistefnu breskra íhaldsmanna. Það sem skilur fyrst og fremst á milli þess sem við höfum hér við land og þess sem þeir vilja innleiða við Bretlandsstrendur er að þeir vilja afnema kvótastýringuna og telja að það sé miklu vænlegra fyrir breskt þjóðfélag og þá sérstaklega sjávarbyggðirnar því að fiskveiðar hafa þrátt fyrir allt verið mikilvægar á ákveðnum svæðum við Bretlandseyjar. Þó að þær skipti mjög litlu máli í heildartilliti fyrir þjóðfélagið allt eru þær mjög mikilvægar til að mynda í Norðaustur-Skotlandi, í sjávarbæjunum þar. Þangað hef ég komið og einmitt orðið var við þessa miklu óánægju, ekki síst með árangursleysi fiskveiðistjórnar Evrópusambandsins sem er algjör hryllingur og hefur verið lengi, það vitum við. Ég bið bara allar góðar vættir að hjálpa mér ef sú fiskveiðistjórn ætti eftir að hellast yfir okkur hér á Íslandi því að þó að það hafi verið slæmt hér yrði það enn verra ef Evrópusambandið kæmist með puttana í það, það er alveg á hreinu. Það er sem sagt mikil óánægja með árangursleysið en líka er mikill ótti við það að þjóðir sunnan úr álfunni, sunnan úr Evrópu, sæki norður á bóginn og leggi undir sig mið heimamanna. Þetta er raunveruleg og mjög alvarleg hætta sem blasir við fólki á Bretlandseyjum, þ.e. að þjóðir eins og Spánverjar og Portúgalar sem búa yfir miklum fiskveiðiflotum sæki norður á bóginn. Mér hefur verið tjáð það í þessum sjávarútvegsbæjum að það sé stöðugur þrýstingur af hálfu þessara þjóða að fá að komast norður á bóginn, komast í Norðursjóinn, fá að veiða norður af Bretlandseyjum allt upp að færeysku lögsögunni og jafnvel enn lengra. Bretar eiga mjög í vök að verjast, Skotar einkum og sér í lagi, andspænis þessum þrýstingi frá Evrópusambandinu. Í það heila, virðulegi forseti, fagna ég því að það er ekkert að sjá í þessari ræðu sem gefur tilefni til að óttast að ríkisstjórnin ætli neitt að fara að daðra við aðild að Evrópusambandinu. Tíminn líður hratt, herra forseti. Mig langaði til að koma inn á annað mál. Það eru náttúrlega ótal mörg athygliverð mál sem hæstv. utanríkisráðherra minntist á í ræðu sinni í morgun sem hefði verið gaman að ræða svolítið nánar. Ég kom aðeins inn á ástandið fyrir botni Miðjarðarhafs í fyrri ræðu minni. Það er eitt mál einkum og sér í lagi sem mig langar til að ræða, sem enginn hefur minnst á fram til þessa, og það eru þau atriði sem hæstv. utanríkisráðherra kom inn á í lokaorðum sínum. Þar er á ferðinni stórmál, mjög ánægjulegt að ríkisstjórnin skuli hafa hafið vinnu við það að undirbúa málsókn okkar fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag gegn Noregi vegna hins svokallaða Svalbarðamáls. Þetta hygg ég, virðulegi forseti, að sé kannski eitt mikilvægasta utanríkismál okkar Íslendinga um þessar stundir. Ég er í raun og veru ekki í neinum vafa um það. Þarna eru í húfi alveg gríðarlegir hagsmunir, framtíðarhagsmunir, fyrir okkur Íslendinga. Norðmenn eru að reyna að slá eign sinni á gríðarlega stórt svæði, bæði landsvæði og hafsvæði norðaustur af okkur, og á þessum svæðum eru miklar auðlindir, ekki bara fiskstofnar heldur líka olía og gas. Norðmenn gera sér mjög vel grein fyrir því að þarna eru miklar auðlindir. Nýverið kom út stór og viðamikil skýrsla á vegum utanríkisráðuneytisins í Noregi, skýrsla upp á einar 130 blaðsíður. Það var nefnd sérfræðinga sem skilaði af sér vinnu sem hófst fyrir réttu einu og hálfu ári, að ég hygg, og þar er einmitt bent á það að á þessum svæðum sé að finna mikilvægar auðlindir með tilliti til olíu, kola og einnig gass. Það er mín bjargfasta trú og skoðun að við Íslendingar eigum að sýna Norðmönnum fulla hörku í þessu máli og eigum að halda áfram ótrauð að undirbúa málsókn fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag gegn Norðmönnum því að ég hygg að við munum ekki vinna þetta mál öðruvísi en fyrir dómstólum. Það er alveg fullreynt, að ég tel, að Norðmenn muni nokkuð gefa eftir. Þeir hafa verið vanir að beita fyrir sig klókindalegri pólitík sem gengur út á það að ávinna sér eins konar hefðarrétt, fara hljóðlega um í von um að engir mótmæli svo alvarlega að eftir verði tekið. Þetta hefur tekist ágætlega fram að þessu. Þeir hafa náð eins konar þegjandi samkomulagi við Rússa sem virðast jafnvel vera með þeim í einhverju samkrulli um þessi mál sem síðan gengur þá út á það að halda hinum fyrir utan. Evrópusambandið virðist ekki hafa sýnt þessu mjög mikinn áhuga, enda hefur kannski Evrópusambandinu verið mútað með veiðikvótum í Barentshafi í gegnum árin. Þá standa einungis eftir Íslendingar og ég hygg að það hljóti að verða hlutverk okkar að fá skýra niðurstöðu í þetta mál, mjög skýra niðurstöðu um það hver eigi í raun og veru tilkall til yfirráða á Svalbarða og hafsvæðinu þar allt í kring. Hæstv. utanríkisráðherra talar nokkuð skýrt um þetta mál í ræðu sinni, mun skýrar og ítarlegar um þetta mál en mörg önnur mál sem hann kom inn á þar á undan. Ég verð að segja að ég hef líka fylgst með fréttum það sem af er degi og mér finnst undarlegt að enginn fréttamiðilll skuli hafa greint frá þessu starfi og lagt áherslu á það að beina kastljósinu einmitt að þessu máli. Hér er á ferðinni mjög mikilvægt og stórt mál. Það passar líka vel inn í árstíðina, nú er að koma vor og síldin að ganga hér yfir. Enn er ógengið frá samningum um skiptingu síldarinnar við Evrópusambandið, Norðmenn og Færeyinga, og það er að sjálfsögðu einnig mjög stórt utanríkismál því að þessi síldarstofn er í mjög örum vexti, verð á síld afskaplega hagstætt um þessar mundir og þarna því um gríðarleg verðmæti að ræða. Í það heila, virðulegi forseti, fer þessari umræðu að ljúka reikna ég með. Ég vil að lokum lýsa undrun minni á því að við höfum ekkert séð til ferða þingmanna Famsóknarflokksins í þessari umræðu í dag. Ég held að Framsóknarflokkurinn eigi eina fjóra fulltrúa í utanríkismálanefnd Alþingis, enginn þeirra hefur sést við umræður í dag.  Það er engin ástæða fyrir stjórnmálaflokk að hætta að fylgjast með utanríkismálum þó að hann ráði ekki lengur yfir utanríkisráðuneytinu.

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið við lok þessarar umræðu til að þakka mönnum fyrir málefnalega umfjöllun um þau efni sem hér hafa verið til umfjöllunar. Auðvitað hefur sitt sýnst hverjum eins og verða vill um ýmis málefni en þó er það svo að einnig hefur verið allgóð sátt um stór atriði sem skipta miklu fyrir hag og heill íslensku þjóðarinnar. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson vék að fríverslun við Kanada og spurðist fyrir um hvers vegna tafist hefði að fjalla um það mál og hvort Norðmenn hefðu staðið þar í vegi. Það er alveg rétt að það hefur tafist að ljúka fríverslunarsamningi við Kanada, fyrst og síðast vegna þess að það hefur valdið erfiðleikum hjá Kanadamönnum sjálfum. Það hefur með vissum hætti tengst áhyggjum sem þeir hafa haft af skipasmíðaiðnaði sem þeir töldu að stæði höllum fæti gagnvart áður ríkisstyrktum iðnaði af því tagi hjá Norðmönnum. Við höfum reynt að vinna sérstaklega ákveðið að þessu máli og við teljum að nú séu glufur að opnast. Nýlega kom út skýrsla um utanríkisviðskiptamál í Kanada þar sem lýst er framtíðarmarkmiðum og fyrirætlunum og í henni er talað um að ganga þurfi frá samningi sem legið hefur fyrir um EFTA-ríkin. Um þessar mundir virðist því vera ákveðinn áhugi á málinu af hálfu Kanada og við skulum vonast til að það geti gengið eftir. Varðandi það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson kom inn á í sínum tveimur ræðum - ég fjallaði aðeins reyndar í andsvörum um ákveðna þætti í fyrri ræðu hans og mun því ekki endurtaka það - hann vék að kosningum í Írak, og orðalag hans um að þær kosningar væru í skötulíki fannst mér ganga fulllangt. Fannst mér reyndar að hann drægi nokkuð úr því orðalagi í seinni ræðu sinni og viðurkenndi að þátttakan hefði verið athyglisverð, a.m.k. að svo stór hópur manna við þessar aðstæður tæki þátt, þó að hann benti á að á ýmsum svæðum í landinu hefðu verið annmarkar og verr gengið en á öðrum. Hann dró fram skýringar á þeim þáttum sem ég út af fyrir sig get flestar tekið undir. Menn þekkja þá þætti sem þar réðu mestu um að kosningaþátttaka var dræmari en til að mynda í meginatriðum í Norður-Írak og Suður-Írak, auk þess sem kynþáttaskipting var augljóslega fyrir hendi í kosningunum. Reynsla mín af að taka þátt í umræðum eða vera viðstaddur umræður um þessar kosningar er að fulltrúar þjóða sem höfðu til að mynda miklar efasemdir um framgöngu hinna staðföstu þjóða í Írak og miklar efasemdir um að tímabært hefði verið eða fullreynt á því stigi sem innrásin var gerð í Írak, að tímasetningin hefði verið rétt, undirbúningur nægur, röksemdir fullnægar eða lögmæti í lagi, svo að nokkrir þættir séu nefndir til sögunnar, hafa á þeim fundum sem ég hef séð til þeirra bersýnilega undrast hversu mikil þátttakan í kosningunum var og hversu ákveðið fólk gekk þar fram. Þrátt fyrir hótanir og ógnanir af margvíslegu tagi var það tilbúið til að sýna að það hefði tekið þátt í kosningunum, veifaði blámerktum fingrum - lítill hluti af bláu hendinni - í gleði sinni yfir þessum kosningum og því að fá að taka þátt. - Þetta var nú óþarft innskot hjá mér og átti ekki við. Auðvitað er það svo, og maður skilur það vel, að þetta fólk sem er ekki mikið öðruvísi en við þrátt fyrir annan aðdraganda að tilverunni um langa hríð hefur glaðst yfir því að fá tækifæri til að hafa bein áhrif á þróun mála hjá sér. Hv. þingmaður nefndi reyndar til sögunnar fréttir, eins og hann sagði, um starfandi forsætisráðherra í Írak að hann hefði sjálfur og persónulega líflátið menn í fangelsum. Eftir því sem ég best veit voru þetta sögusagnir sem hvergi hafa fengist staðfestar. Kannski er fullmikið sagt að kalla þetta fréttir en slíkar sögusagnir voru á kreiki. Vegna þess sem hv. þingmaður nefndi um Íraksstríðið og taldi til ýmsar þjóðir sem honum fannst bersýnilega ekki mikið koma til - þótt hann segði það ekki - hefði hann mátt nefna aðrar þjóðir fyrst honum bersýnilega þótti þær virðulegri og voru ónefndar, eins og Danmörk, Pólland, Ítalía, Spánn, Ástralía, Bretland, Ísland o.s.frv. Það er reyndar athyglisvert, þrátt fyrir að ekki sé auðvelt að taka ákvörðun í ofsafengnum umræðum, taka þátt eða styðja aðgerð af þessu tagi, nauðsynlega aðgerð af þessu tagi, að kjósendur hafa þrátt fyrir allt - ef Spánn er undanskilinn og þar voru þessar sérstöku aðstæður, sprengiárás fáum dögum fyrir kosningar - blásið þeim stjórnum sem hafa tekið þessar erfiðu ákvarðanir byr í seglin í kosningunum á eftir, svo sem í Danmörku og Ástralíu. Svo virðist líka vera að gerast í Bretlandi þrátt fyrir ýmsa erfiðleika hjá Blair. Það er athyglisvert að þessar þjóðir fá byr og á Íslandi var styst í kosningarnar en ríkisstjórnin sem var í hópi hinna staðföstu ríkja hélt velli. Allt er þetta a.m.k. athyglisvert. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi um gereyðingarvopnin og notkun Bandaríkjamanna á sprengjum hljótum við öll að harma það sem gerðist í Nagasaki og Hiroshima og þau hörmungarörlög sem saklausir borgarar í stórum stíl urðu fyrir þar á einu lifandi augabragði og þeir sem fjær stóðu í áratugi þar á eftir. Það fólk dó ekki til einskis, þó að við hörmum örlög þess, vegna þess að menn sáu a.m.k. þann hrylling sem þessar sprengjur geta valdið og eru þær þó smásmíði á við þau vopn sem eru fyrir hendi í dag af sama tagi. Því var haldið fram að hörmungarnar í langvarandi bardögum hús úr húsi, götu úr götu í Japan, miðað við hörku sem þar hefði verið sýnd, hefðu verið mannfrekari og óhuggulegri. Ég hygg að það hafi verið rök Bandaríkjamanna sem hafa varið þær óhuggulegu sprengingar sem þarna urðu, eða eigum við að segja réttlætt þær sem er ekki auðvelt mál að gera. Eins og við hörmum örlög þessa fólks, saklausra borgara oftast nær í þessum tilvikum, langflestum tilvikum, er það svo að sá viðbjóður sem þessar sprengjur eru kristölluðust með þeim hætti að ég vona að slíkum vopnum verði aldrei beitt í henni veröld. Þegar við tölum um skálkaríkisstjórnir og þess háttar benti hv. þingmaður á að það er kannski flókið að draga þjóðir í dilka. Menn kunna að hafa skoðanir á því en hafa þá kannski í því sambandi reynt að halda sig við ríkisstjórnir sem verða að fara að lögum og lýðræði og lúta niðurstöðum kosninga. Það er a.m.k. sá hemill sem hefur að okkar mati verið drýgstur í slíkum efnum. Við sáum að þó að Saddam Hussein beitti ekki kjarnorkuvopnum, hefði ekki yfir þeim að ráða, beitti hann öðrum sambærilegum vopnum gagnvart börnum og konum í Kúrdistan, í héruðum Íraks, með ægilegum afleiðingum. Það höfum við séð gerast. Afleiðingar þess fyrir hann voru engar innan lands. Ekkert lýðræðisríki, enginn lýðræðislegur foringi hefði nokkru sinni haft afl til þess og staðið eftir án þess að vera fangelsaður í kjölfarið. Á þessu er ákveðinn munur. Ég vona að ég hagi ekki orðum mínum með þeim hætti að ég sé að réttlæta nokkurn skapaðan hlut af þessu tagi. Vel má vera að mér hafi fipast eitthvað orðalagið, en hv. þingmenn vita að það var ekki meiningin á neinn hátt. Varðandi öryggisráðið sem hv. þingmaður nefndi þá hef ég farið yfir það í þessari umræðu vegna þess að þetta er heilmikil ákvörðun. Það má segja að ég beri fyrir mitt leyti ekki síðri ábyrgð á því en aðrir í stjórnarliðinu, jafnvel meiri býst ég við sem forsætisráðherra þegar á stað var haldið, að það var gert og að þessu stefnt. Á því hefur út af fyrir sig ekki orðið breyting. Það hefur hins vegar gerst að nú horfum við fram á það að þetta er ekki eins létt leið og við kannski vonuðumst til að hún yrði. Við leituðum eftir því við Austurríkismenn að ná samkomulagi við þá, að þeir gætu fært sig aftar þannig að slagurinn yrði auðveldari. Við erum nýbúin að fá upplýsingar um að Kanada ætlar ekki að styðja okkur í þessari baráttu. Það voru heilmikil vonbrigði, Kanada mun styðja Austurríkismenn. Fyrstu vangaveltur í ráðuneytinu um kostnað voru miklu hærri en þær tölur sem við erum að horfa á núna. Auðvitað má segja að það sé ákveðin tilhneiging við fyrsta mat að hengja alla pinkla sem hægt er á aðgerðir af þessu tagi. Vel má vera að sú kostnaðaráætlun sem nú hefur verið gerð geti staðist. Ég tel þó rétt að setja þann fyrirvara að sagan kennir okkur að þegar ekki verður lengur aftur snúið með baráttu af þessu tagi og hún harðnar getur maður þurft að segja: Nú, ef við setjum ekki í þetta 100, 200, 300, 700 milljónir í viðbót tapast þær 300, 400, 500 milljónir sem við höfum þegar sett í dæmið. Hvað gera menn þá? Ég er ekki að segja að ég muni standa frammi fyrir því, aðrir menn en ég kunna að standa frammi fyrir því verkefni. En það væri mjög kjánalegt á þessu stigi málsins að ræða ekki þau mál opinskátt. Ég gerði það í utanríkismálanefnd og ég hef viljað gera það hér. Síðan kemur spurningin sem var beint til mín af hálfu hv. þingmanns, hvort þessum peningum yrði ekki betur varið í aðra þætti. Um það má vissulega deila eins og alla aðra forgangsröðun en ef við verjum í þetta 500–600 milljónum og komumst ekki einu sinni inn er þeim peningum væntanlega illa varið miðað við flest önnur verkefni. Ef við eyðum í þetta mörg hundruð milljónum, 400, 500, 600 milljónum, og komumst síðan ekki einu sinni inn í öryggisráðið til að halda þar uppi reisn sjálfstæðra þjóða - sem við viljum gjarnan keppa að og ég tel að sé göfugt markmið í sjálfu sér - er erfitt fyrir mig að standa hér og segja: Þeim peningum var ekki illa varið miðað við ýmis önnur mikilvæg verkefni og útgjöld sem við vildum gjarnan fara í. Tíminn líður. Varðandi það sem hv. þingmaður sem hér talaði síðast, Magnús Þór Hafsteinsson, sagði um fiskveiðistefnu íhaldsmanna í Bretlandi verð ég að viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér þá stefnu sérstaklega. Er hún mér ókunnug. Á hinn bóginn verður að segja það eins og er með fullri virðingu fyrir þeim flokki, Íhaldsflokknum í Bretlandi, að hann hefur ekki góða sögu í sjávarútvegsmálum gagnvart Evrópusambandinu. Í plöggum sem voru gerð opinber eftir 30 ár kemur fram að Edward Heath, sem var leiðandi í baráttunni fyrir inngöngu í Evrópusambandið, hélt meðvitað fram glansmynd gagnvart fiskveiðibæjum í Bretlandi þegar hann var að tryggja inngöngu í Evrópusambandið. Það hefur nú verið upplýst að þarna var haldið að mönnum glansmynd gegn betri vitund þannig að sá ágæti flokkur, með fullri virðingu fyrir honum, á ekki glæsta fortíð í sjávarútvegsstefnumálum þegar Evrópusambandið á í hlut. Það verður bara að segja það eins og er.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi er það misskilningur að ég hafi verið að draga eitthvað í land varðandi ummæli mín um kosningarnar í Írak þegar ég sagði að þær hefðu verið í skötulíki. Auðvitað mætti hafa miklu stærri orð um það. Það kom mér ekki á óvart að kosningaþátttaka var mikil og að fólk vildi kjósa. Það er bara lýðræðislegur vilji friðelskandi fólks að koma á eðlilegu stjórnarfari. Það má segja að ef þátttakan var 7,5–8 milljónir hafi hún verið mikil miðað við aðstæður að þessu leyti. Samanborið við það sem gerist í okkar heimshluta er þetta hins vegar ekki mikið. Það er talið að 13 milljónir hafi verið á kjörskrá og 58% þeirra hafi kosið en langt undir helmingi kosningarbærra manna tók þátt í kosningunum. Um lygarnar og ósannindin í tengslum við árásina á Írak og hernámið og stríðsglæpina, pyntingar í fangelsum o.s.frv., má hafa langt mál. Sömuleiðis um Allawi forsætisráðherra. Það eru ekki sögusagnir, þetta voru fréttir sem voru sagðar í fjölmiðlum á Vesturlöndum, þegar hann myrti nokkra unglinga í fangelsi í Írak en það hefur ekki þótt þess virði að kanna á okkar bæjum. Ég vil víkja aðeins að umræðunni um kjarnorkuvopn. Ég ætla ekki að leggja neinn annan skilning í orð hæstv. ráðherra en ég tel að búi að baki þeim eins og þau eru meint frá innstu hjartans rótum. Hættan við kjarnorkuvopn, hver svo sem hefur þau á hendi, er einmitt sú að menn telji sig vera að koma í veg fyrir aðra og stærri ógæfu með að beita þeim. Þess vegna eru þau ekki aðeins hættuleg í höndum þeirra sem maður telur vera skálka, heldur í höndum allra. Mér var það mikið áhyggjuefni, og meira en það, það var hálfgert 

Herra forseti. Vandamálið varðandi kjarnorkuvopnin og útbreiðslu þeirra er, ef það gengur eftir, að ríki sem eru skuldbindandi aðilar að samningi um takmörkun á útbreiðslu kjarnorkuvopna geta án stórra vandkvæða brotið gegn þeim samningi. Þá er hætt við því að önnur ríki gangi hinn sama veg. Síðan er þá hættan í framhaldinu að eftir því sem þessum ríkjum fjölgi geti kjarnorkuvopn borist þaðan í einni eða annarri mynd, svokallaðar skítugar sprengjur eða hvað það er kallað, til aðila sem kannski ólíkt ríkjum væru tilbúnir til að beita þeim vopnum gegn saklausum almenningi, til að mynda á Vesturlöndum. Það er hætta sem hlýtur að vera raunveruleg. Hitt er svo annað mál að ríki taka auðvitað eftir því að þau virðast njóta meiri virðingar ef þau eiga kjarnorkuvopn. Ef þau eru búin að koma sér upp þeim vopnum er afskaplega flókið og erfitt að koma því til leiðar að þau haldi þeim vopnum ekki lengur. Það var mikið áfall þegar bæði Pakistanar og Indverjar sprengdu kjarnorkusprengjur fyrr en menn höfðu búist við að fyrir lægi að þeir hefðu komið sér upp slíkum vopnum. Eftir að það hefur gerst er flókið að stemma stigu við útbreiðslu þeirra eða aukningu, hvað þá að ganga til baka. Það hefur þó tekist eftir hrun Sovétríkjanna með samningum eins og gagnvart Úkraínu. Það tókst líka í Suður-Afríku þar sem þessum vopnum var sannanlega eytt en það er ekki auðvelt í framkvæmd.

Hæstv. forseti. Ég tek undir að mér finnst áhyggjuefni að ríki skuli ætla að brjóta samkomulag sem þau hafa gerst aðilar að um bann við útbreiðslu kjarnorkuvopna. Ég legg þó jafnframt áherslu á að ég hef áhyggjur af kjarnorkuvopnum, hver svo sem hefur þau á hendi, og minni á að eitt ríki í heiminum hefur beitt þessum vopnum, Bandaríkin. Þau viðhalda enn þeirri kenningu að það sé réttlætanlegt að beita kjarnorkusprengjunni og segja að beiting hennar í Japan árið 1945 hafi orðið til góðs. Menn sem hugsa á þennan veg, eða gera það einu sinni, gætu gert það aftur. Staðreyndin er sú að Bandaríkjamenn eru að segja sig frá samningum sem gerðir hafa verið á liðnum árum og áratugum, t.d. ABM-samningnum sem gerður var 1972, og hafa hafið áætlanir sem kenndar voru við stjörnustríð fyrr á tíð, um vopnvæðingu úti í himingeimnum. Bandaríkin neita að gerast aðilar að samningi um bann við tilraunum með kjarnorkuvopn. Bandaríkjastjórn sú sem nú stýrir því mikla og volduga ríki hlýtur að vera okkur ekki síður áhyggjuefni en skálkarnir sem hæstv. utanríkisráðherra nefnir svo, og reyndar set ég þann stóra skálk George Bush rækilega inn í þann hóp og undir þá skilgreiningu.