Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Áður en gengið er til dagskrár skal upplýst að það er gert ráð fyrir að á þessum fundi fari fram utandagskrárumræður um deilu rafeindavirkja og ríkisins.



Herra forseti. Umræðu um þetta mál var frestað síðast þegar það kom hér til umræðu. Ég tel það vera til hreinnar skammar ef Alþingi Íslendinga ætlar að veigra sér við því að taka afstöðu til þess réttlætismáls sem hér er til umræðu. Hér er verið að vísa mikilsverðu máli frá á forsendum formsins. Þær forsendur, sem beitt er til þess að vísa þessu máli frá, eru bæði léttvægar og ósannfærandi og 1. flm. þessarar þáltill. hefur þegar hrakið þær í máli sínu hér. Samkvæmt þessari frávísunartillögu, sem heitir á máli formsins að afgreiða málið með rökstuddri dagskrá, eru það rök sem styðja þá dagskrá sem afgreiðir þessa þáltill. hér nú. Það eru hvorki tilfinningar né réttlæti. Undir nál., sem tekur þessa rökstuddu afstöðu til heimilisstarfa og mikilvægis þeirra, skrifa fimm karlar. Ég tel víst að þeir séu um langan aldur og reyndar frá blautu barnsbeini þiggjendur og neytendur þeirrar lífsnauðsynlegu þjónustu sem heimilisstörf eru. Sömuleiðis tel ég víst að allir þeir hagsýslukarlar og efnahagssérfræðingar sem mæla hagsæld í íslensku þjóðfélagi í löngum skýrslum og spám á hverju ári séu líka ómældir þiggjendur þeirrar þjónustu sem heimilisstörf veita. Samt hefur þeim öllum láðst ævinlega allt frá fyrstu byrjun að geta allrar þeirrar vinnu og framleiðslu sem heimilisstörf fela í sér þegar hagsæld þjóðarinnar er mæld. Þar fer sannarlega ekki saman hagsæld og farsæld og reyndar býst ég við að ef ætti að fara að launa öll heimilisstörf sem unnin eru, hvort sem það væri hérlendis eða erlendis, mundu efnahagskerfi þjóðfélaganna hreinlega springa. Þjóðfélögunum er haldið gangandi af mikilli ólaunaðri vinnu og nægir að nefna það dæmi, sem komið hefur fram í skýrslum Sameinuðu þjóðanna, að konur vinna 2/3 af öllum vinnustundum sem unnar eru í heiminum, en fyrir það fá þær ekki nema 1/10 hluta þeirra launa sem greidd eru fyrir vinnu. Fram hjá þessum störfum er gengið eins og þau væru unnin af huldufólki, ósýnilegum verum og allir vísa þeir karlarnir kaleiknum frá sér og félagasamtökin þeirra líka. Er það von að konur eigi undir högg að sækja þegar þær leita réttar síns? Er það von að róðurinn sé þungur fyrir þann hluta þjóðarinnar, þau 72% sem vinna ófaglærð láglaunastörf, konurnar? Er það von að meðallaun karla séu 52% hærri en kvenna? Er það von að þau 80% kvenna eða meir sem vinna utan heimilis fái aðeins 5% í meðallaun? Er það nema von að hæstu meðallaun kvenna séu hjá 25- 44 ára ógiftum konum og samsvara meðallaunum 15-19 ára og 65- 69 ára ókvæntra karla eða 70-74 ára kvæntra karla? Hv. frsm. allshn. Sþ. óttaðist að með því að taka afstöðu með þessari till. mundi Alþingi fara yfir landamæri sem sæmileg þykja. Hvað var Alþingi að gera hér ekki margt fyrir löngu þegar það tók afstöðu til aðgerða vegna kjarasamninga sem þó voru allir gerðir úti í bæ? Það skiptir meginmáli í hvaða samhengi þetta mál er skoðað. Sé þetta mál skoðað í ljósi þeirrar frelsisbaráttu sem konur hafa háð í þessu landi um áratuga skeið er afstaða allshn. ekki bara óskiljanleg heldur líka forneskjuleg og full andúðar. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson talar um að manneskjur geti náð leikni við að sinna störfum lengi og nefndi t.d. knattspyrnu. Á launamálaráðstefnu Sjálfstfl., sem haldin var á Seltjarnarnesi haustið 1983, kom fram sú spurning til þáverandi lögfræðings Vinnuveitendasambands Íslands hvort hann gæti hugsað sér þessa hugmynd, þ.e. að greitt yrði að einhverju leyti fyrir þá starfsreynslu sem fengist hefði fyrir vinnu inni á heimilum. Og þá sagði karlinn: Ja, ég þyrfti nú að fá að sjá það heimili fyrst. - Og ég hef aldrei heyrt jafnmargar konur, ég held að þær hafi verið 300 talsins, sem allar lýstu óánægju sinni á háværan hátt umsvifalaust. Þessi maður skildi hreinlega ekki um hvað var að ræða. Hann skildi það ekki. Hv. þm. talaði um sjóndeildarhring Kvennalistans. Og ég spyr aftur: Skilur ekki hv. þm. fordæmisgildið sem slíkt skref mundi gefa, fordæmisgildið fyrir frelsisbaráttu sem er mannréttindabarátta, - því að konur eru menn ekki satt - það fordæmi sem samningar við opinbera starfsmenn gefa öðrum aðilum vinnumarkaðarins? Menn eru e.t.v. í raun ekki að takast hér á um skoðanir, en menn eru sannarlega að takast á um pólitískan vilja og hvert einasta skref í réttinda- og frelsisbaráttu kvenna hefur kostað átök við karla, þá karla sem réðu, og um pólitískan vilja þeirra. Ég ætla að fá að vitna til, með leyfi forseta, hluta af umræðu sem fór hér fram 1949 á hinu háa Alþingi. Þá var verið að berjast fyrir því að konur fengju greidd sömu laun og karlar fyrir hvers konar embætti, störf og sýslanir, hvort sem er í þjónustu hins opinbera eða þjónustu atvinnulífsins. Þá sagði þm. Hannibal Valdimarsson sem bar fram þessa till.: "En þar sem skórinn kreppir allra mest að er á hinu fjárhagslega sviði, en á því sviði hafa konur langt frá því jafnrétti við karla. Það kann sumum að finnast, að það sé ekki svo mikið. En það var ekki mikið annað, sem á skorti hjá Íslendingum í viðskiptunum við Dani en að okkur skorti fjárhagslegt sjálfstæði, og er þeir höfðu fengið það var eins og allt leystist hér úr læðingi. Á sama hátt er ég sannfærður um að mörg öfl mundu losna úr læðingi hjá konunum ef þær fengju fullt fjárhagslegt sjálfstæði. Danir áttu erfitt með að skilja að þetta stæði okkur fyrir þrifum og nú eru til karlmenn sem skilja ekki að þetta er nauðsynlegt fyrir kvenfólkið." Þetta var 1949. Og þá fengu karlar 50 kr. fyrir að syngja við jarðarfarir, en konur fengu bara 30 kr. Kvenröddin var ekki meira virði en það. Það var lagt til að þessu máli yrði vísað til ríkisstj. af því að menn treystu sér ekki til að taka á því hér inni á þinginu. Og áfram fæ ég að vitna, með leyfi forseta: "Ég er þess vegna hræddur um að þeir sem leggja til að þessu máli verði vísað til stjórnarinnar búi því þar gröf í næstu þrjú eða fjögur ár, þó að þeir telji sig vini málsins. Ég verð að segja það, að hefði málið fjallað um hlutafélög, þá hefði hv. þm. Barðstrendinga ekki talið það svo óvíst og óljóst að vísa yrði því til stjórnarinnar. Og mér er nær að halda að ef það hefði fjallað um skuldir og innheimtu, þá hefði lögfræðingurinn í nefndinni, hv. þm. Seyðfirðinga, þóst kunna skil á því, og ef það hefði fjallað um kýr hefði hv. þm. Norður-Múlasýslu talið sig vita það mikið, að hann hefði ekki lagt til að því væri vísað til stjórnarinnar. En þetta mál, sem fjallar um konur, er svo undarlegt að jafnvel lögfræðingurinn stendur ráðþrota. Ég held að þeir viti meira en þeir vilja vera láta, a.m.k. lögfræðingurinn." Og síðan stendur áfram: "Frv. fer ekki fram á annað en að konur fái jafnan þegnrétt á við karlmenn." Síðan var málið fellt, hv. þm., og fjmrh. þáv., sem hét Jóhann Jósefsson, sagði og gerði grein fyrir sínu atkvæði, ef ég má vitna aftur til þess, með leyfi forseta: "Herra forseti", sagði hann. "Mér finnst nú að þótt mörg mál hafi verið kölluð krypplingar hafi ekkert verið það jafnmikið og þetta. Ég treysti mér ekki til að setja þennan kryppling á og segi því nei." Þannig fóru þeir að 1949 til að varna því að konur fengju jafnhá laun og karlar. Og hvers vegna gerðu þeir það? Og hvers vegna á að reyna að stöðva þetta mál núna með einhverjum hætti? Af því að það komi ekki Alþingi við. 51 karli og 9 konum komi það ekki við hvort heimilisstörf, sem við öll höfum þegið frá blautu barnsbeini, séu metin til þeirra verðleika að þau séu launuð að einhverju leyti þegar út á vinnumarkað kemur. Ég ansa þessu ekki. Þetta er fyrirsláttur. Og ef síðan á að nota þá aðferð við að drepa þessu máli á dreif að bera fram ótal brtt. sem hver verður látin fella aðra, þá segi ég: Skammist þið ykkar, skammist þið ykkar, og þið eigið ekki skilið að verða kosnir hingað inn aftur. Það segi ég. Ég vil minna ykkur á, góðir samþingsmenn, að réttindabarátta kvenna hefur aldrei verið fyrirhafnarlaus. Það hefur um aldaraðir vantað pólitískan vilja, og pólitískan vilja hverra, til þess að leyfa konum að njóta virðingar og launa fyrir framlag sitt til samfélagsins? Nú er spurningin: Hve margir ykkar hér ætla að standa í vegi fyrir því að heimavinnandi konur fái lágmarks- - ég endurtek - lágmarksviðurkenningu fyrir framlag sitt þegar þær síðan fara út á hinn almenna vinnumarkað? Það mun verða tekið mjög vel eftir því hvernig atkvæði skipast í þessu máli.



Herra forseti. Vegna þess að inn í þessar umræður hér á dögunum var mikið blandað kjarasamningunum kemst ég ekki hjá því að minnast á þá af því tilefni. Umræðan um kjarasamningana hefur farið fram með undarlegum hætti og þó ekki síst af sumum hv. alþm. Það er engu líkara en sumir hv. þm. hafi jafnvel fróun af því að niðurlægja löggjafarsamkomu þjóðarinnar eftir öllum mögulegum leiðum. Og jafnvel að manni finnist stundum að langt sé seilst til að ná því marki. Því er t.d. haldið fram að þjóðþingið sé valdalaus stofnun, nánast afgreiðslustofnun fyrir hagsmunahópa úti í bæ. Að stefnan í efnahags- og kjaramálum hafi nú verið tekin uppi í Garðastræti. Á þau mál hafi ráðherrar og þm. engin áhrif haft. Aðeins hafi Alþingi samþykkt það sem þeir í Garðastrætinu hafi komið sér saman um og rétt síðan hæstv. ríkisstj. og sagt henni að þetta yrði hún að sjá um að þingið samþykkti. Í þessa veru eru umræðurnar, hér og í fjölmiðlum. Þrátt fyrir þessa barnalegu umræðu hvarflar það ekki að mér að hv. alþm., a.m.k. flestir þeirra, gangi hér um sali dofnir og svefndrukknir og viti ekki hvað fram fer í hv. Alþingi. Ég stend í þeirri trú að öll þjóðin, a.m.k. þeir sem komnir eru yfir fermingaraldur, viti hvaða mál það voru sem hæstv. ríkisstj. kom sér saman um að leysa og var hornsteinninn að því að hún var mynduð. Hver er það hér í hv. Alþingi sem ekki veit það að sú ríkisstjórn sem nú situr var fyrst og fremst mynduð til að takast á við verðbólguna og meira að segja að nota til þess öll tiltæk ráð að ná henni niður í svipað stig og verðbólguhraðinn er í viðskiptalöndum okkar? Þó var einn fyrirvari gerður sem var markmið númer eitt, þ.e. forgangsverkefni, og það var að halda uppi fullri atvinnu - að lengra í glímunni við verðbólguna yrði ekki gengið en það að atvinnustigið átti að sitja fyrir - og ná verðbólgunni niður í eins stafs tölu á kjörtímabilinu. En hún var í þriggja stafa tölu er ríkisstj. var mynduð eins og hv. þm. hljóta að muna eftir. Ef það næst fram sem samningarnir gera ráð fyrir verður verðbólgan 7-8% í árslok. Hitt er svo annað mál að ýmsir hv. þm. stjórnarliðsins og auðvitað fleiri þm. hefðu viljað ná einnig árangri í því að jafna aðstöðu- og tekjumuninn í þjóðfélaginu og hafa lagt fram kröfu um það. En því miður reyndist þar við ramman reip að draga. En við svo búið má ekki standa. Tekjumunurinn verður að minnka en ekki vaxa eins og hefur verið síðustu árin. Annað er ekki sæmandi. Í fyrstu glímunni við verðbólguna af hendi þessarar ríkisstj. náðist sá árangur sem að var stefnt. Verðbólguhraðinn minnkaði verulega, eða úr um 130% í um 25% en um seinni töluna hefur verið nokkuð deilt. Síðan þessi árangur náðist hefur lítið jákvætt gerst í þessu efni fyrr en nú. Verðbólgan fór á fullt skrið á ný. Í kjarasamningunum 1985 náðust ekki fram nauðsynlegar aðgerðir til þess að ná tökum á verðbólgunni. Fyrst og fremst vegna þess að ekki náðist fram að láta vextina lækka eins og nú er gert. Ég og ýmsir aðrir hv. þm. lögðum þunga áherslu á það að vextirnir yrðu látnir lækka þá strax er búið var að undirskrifa samninga því það mundi sýna sig að það eitt mundi hafa mikil áhrif, margfeldisáhrif til lækkunar og slaka á kröfunni um hækkanir á öllum mögulegum sviðum eins og hefur verið raunar á öllu þessu verðbólgutímabili. Í umfjöllun um kjarasamninga nú er það sagt beint og óbeint að allt frumkvæði að því að gera kjarasamningana í því formi að verðbólguhraðinn næðist í það mark sem hæstv. ríkisstj. setti sér í upphafi síns stjórnarferils hafi komið frá aðilum vinnumarkaðarins, m.ö.o. úr Garðastrætinu. Það er engu líkara en að bréf hæstv. forsrh., sem hann skrifaði vinnumarkaðinum 11. febrúar s.l., hafi farið fram hjá mönnum, þó ótal sinnum hafi verið frá því sagt og á það minnst síðan. Og það lítur helst út fyrir að fram hjá hv. þm. hafi farið margendurteknar yfirlýsingar hæstv. forsrh. og fleiri hæstv. ráðh. þess efnis að ríkisstj. væri reiðubúin til þess að gera sitt til þess að samningar næðust í höfuðdráttum eins og niðurstaðan varð, þ.e. að ná verðbólguhraðanum niður í eins stafs tölu og að vextir væru lækkaðir strax og undirskrift samninganna væri lokið og niðurtalning yrði reynd og gerð eftir því sem fært þætti. Og árangurinn hefur komið í ljós. Það fer því ekki á milli mála að grunnurinn undir þessa kjarasamninga var lagður af ríkisstj. og þeim flokkum sem styðja hana. Hver eða hverjir hafa svo haft mest áhrif á ýmsa útfærslu þessara samninga að öðru leyti er ekki jafnljóst, t.d. á þá miklu lækkun á bifreiðum sem mun ekki reynast til hagsbóta fyrir þá sem verst eru settir í þjóðfélaginu heldur jafnvel það gagnstæða. Fyrir þá hefði komið sér best að lækka með einhverjum hætti eða greiða niður brýnustu lífsnauðsynjar. Kjör þeirra eru nú, eins og stundum áður, fyrir neðan þau mörk sem þjóðinni eru í raun og veru samboðin. Margt fleira væri hægt að segja um niðurstöður þessara samninga. Hitt er það að ef verðbólgudraugurinn verður í reynd kveðinn niður með þeim ráðstöfunum sem gerðar hafa verið er það mikið fengið að ekki er verjandi að sleppa slíku tækifæri þrátt fyrir þá annmarka á samningunum sem ég hef nefnt. Hafi samningar einhvern tíma verið tímamótasamningar eru það þeir samningar sem ná slíkum árangri. Og auðvitað eru það hrein öfugmæli að halda því fram að það sé ekki fyrst og fremst verk hæstv. ríkisstj. og þeirra flokka sem hana styðja að þessir skynsemissamningar náðust þó auðvitað hafi aðilar vinnumarkaðarins fyllt inn í þann ramma. Þeim hefði ekki verið hægt að ná ef þar hefði ekki verið skilningur. Ég hef sjaldan orðið eins undrandi og þegar ég heyrði og sá rökstuðninginn fyrir dagskrártillögunni sem er til umræðu og er á þskj. 507 og þó ekki síður á tillögunni sjálfri. Ef ég hefði verið í þeirri nefnd sem fékk þessa tillögu til umfjöllunar hefði ég einmitt notað þau rök sem meiri hl. hv. allshn. notaði til frávísunar en fyrir því að vilja samþykkja tillöguna. Þó hefði ég lagt til að henni yrði nokkuð mikið breytt, eins og ég og nokkrir hv. þm. hafa hér lagt fram, og kem að því síðar. Tillagan frá meiri hl. hv. allshn. er þannig, með leyfi forseta: "Nefndin hefur fjallað um tillöguna og athugað þær umsagnir sem henni bárust. Fram hefur komið í umsögnum að víða eru heimilisstörf metin til starfsreynslu í kjarasamningum." Einmitt sú staðreynd að sumir hafa fengið þetta metið sem starfsreynslu en aðrir ekki gefur ástæðu til þess að Alþingi samþykki yfirlýsingu um það að það telji rétt að uppeldis- og umönnunarstörf á heimilum séu metin til starfsreynslu á svipaðan hátt og starfsreynsla hjá opinberum aðilum. Það er full ástæða til þess að þingið lýsi því yfir að það vilji ekki að þarna sé gerður greinarmunur á einstaklingum eða starfshópum. Hvers vegna á einn starfshópur að fá heimilisstörf metin og fá laun greidd skv. því en aðrir ekki? Síðan segir í hinni rökstuddu dagskrá, með leyfi hæstv. forseta: "Þar sem tillaga þessi fjallar um efni sem ber að semja um í kjarasamningum en ekki ákveða með fyrirmælum frá Alþingi telur Sþ. ekki ástæðu til ályktunar í þessu máli og tekur fyrir næsta mál á dagskrá." Mín skoðun er sú að alls staðar þar sem er að finna mismunun í þjóðfélaginu sé það í eðli sínu mál sem Alþingi á að fjalla um og taka afstöðu til. Ég veit ekki hvað Alþingi ætti að fjalla um ef það ætti ekki að fjalla um slík mál. Og ég verð að segja það að ég tel uppeldisstarfið það mikilvægt að það nái raunar ekki neinni átt að störf kvenna, sem eru að ala upp nýja þjóðfélagsþegna, séu svo vanmetin að hv. Alþingi vísi tillögu um að rétta þeirra mál frá með rökstuddri dagskrá, mál þeirra sem ættu að fá viðurkenningu einmitt fyrir að vinna slík störf. Það er upplýst að sum fyrirtæki meta heimilisstörf til starfsreynslu en önnur ekki. Líta hv. alþm. virkilega svo á að það sé Alþingi óviðkomandi hvernig með slíkt sé farið? Ég er gamall verkstjóri og hef reynslu af því að ekki fara alltaf saman starfsaldur og verkkunnátta og því síður afköst. Segjum að tvær konur hefji störf samtímis í sama fyrirtæki. Eftir nokkur ár hafi önnur þeirra farið til þess að eiga börn og sinna þeim í einhvern árafjölda en hin starfað áfram í fyrirtækinu. Þá er það síður en svo gefið að sú sem kyrr var standi sig betur í starfi en hin þegar hún kemur til baka að uppeldisstarfinu loknu. Er þá eitthvert réttlæti í því að hún fái minni laun fyrir það eitt að hún fór um tíma til að sinna þessu mikilvæga starfi - ég vil segja einu mikilvægasta starfi þjóðfélagsins? Og þó að kona hafi ekkert unnið utan heimilis, hafi ekki unnið það sem kallað er launað starf en séð um uppeldi barna eða unnið ólaunuð umönnunarstörf, á hún ekki að gjalda þess í launum ef hún fer út á vinnumarkaðinn heldur ætti hún frekar að njóta þess því svo eru þessi störf mikilvæg fyrir þjóðfélagið. Enda gæti slík kona haft eins mikla starfsreynslu og starfskunnáttu til að vinna ýmis störf og jafngömul kona sem hefur alltaf unnið úti á vinnumarkaðinum. Slík dæmi sjáum við fyrir okkur hvar sem er í þjóðfélaginu. Uppeldis- og umönnunarstörf á að meta og verður að meta að verðleikum. Einnig þarf að tryggja þeim konum sem vinna á heimilum lífeyri þegar aldur færist yfir þær ekkert síður en þeim konum sem vinna úti á vinnumarkaðnum. Mér finnst að það sé skylda Alþingis að fjalla um þau mál og sýna í verki að það meti að verðleikum slík störf. Hitt er annað mál að ég hef borið fram brtt. við þessa tillögu þeirra hv. Kvennalistakvenna. Í fyrsta lagi segir í till. þeirra að fela eigi fjmrh. að gera þessa könnun. Þessi mál heyra undir fleiri ráðherra og í eðli sínu er sjálfsagt að það sé ríkisstjórnin sem annist hana. Það segir líka í þessari till. að hafi heimilisstörfin verið aðalstörf - en reynslan er sú að það eru talin aðalstörf þó að kona vinni ekki úti nema hálfan dag, þó að hún vinni hinn tímann og um helgar heima, þá er það ekki aðalstarf - sem sagt að sú kona sem færi út á vinnumarkaðinn, jafnvel keypti sér vinnu, þá væru heimilisstörfin ekki aðalstarf eins og þetta er metið. Það finnst mér fráleitt. Fleira mætti segja um þessa till. Og af því að hv. allshn. afgreiddi það mál eins og hún gerði - ég ætla ekki að ræða þessa till., það verður sjálfsagt gert hér af öðrum síðar - þá fannst mér ekki annar kostur heldur en leggja fram hér till. sem ég taldi og tel að nái því sem ég vil ná út úr slíku. Að vísu hefði kannske mátt kveða ákveðnar að orði. En ég ætla að segja aðeins örfá orð um þessa till. Hún er flutt ásamt mér af hv. þm. Þórarni Sigurjónssyni, Haraldi Ólafssyni og Guðmundi Bjarnasyni. Till. orðast svo: Tillgr. orðist svo: "Alþingi ályktar að meta skuli til starfsreynslu heimilis- og umönnunarstörf sem unnin eru launalaust á heimilum landsins. Því felur Alþingi ríkisstjórn að láta athuga með hvaða hætti megi meta starfsreynslu við ólaunuð heimilisstörf vegna barnauppeldis eða umönnunar á hliðstæðan hátt og starfsreynslu hjá opinberum aðilum við ákvörðun starfsaldurshækkana starfsmanna. Jafnframt verði tryggt að þeir starfsmenn, sem vinna hjá hinu opinbera, njóti þessa réttar sé hann þeim ekki þegar tryggður." Það sem ég hef heyrt agnúast út í þessa till. fyrir er að ekki sé fleira talið upp. En hvað fylgir heimilisstörfum? Hvað fylgir heimilisstörfum fyrir konu sem annast barnauppeldi eða umönnun annaðhvort gamalmenna eða sjúklinga? Eru það ekki öll heimilisstörf? Felst það ekki í tillögunni? Eða halda menn að eitthvað af þeim störfum verði ekki unnið af slíkum konum? Ég vil halda því fram að þessi till. okkar fjórmenninga nái yfir það sem við viljum a.m.k. stefna að. Svo er það undir hv. þm. komið hvort hún nær náð fyrir þeirra augum og læt ég þar með máli mínu lokið.



Herra forseti. Eftir að ég ræddi þetta mál fyrr við umræðuna talaði hér frsm. fyrir till. allshn. um rökstudda dagskrá. Það eru nokkur atriði sem hann vék að sem voru tilefni þess að ég kvaddi mér hljóðs á fyrri fundi aftur um þetta mál. Síðan hafa komið brtt. við upphaflega till. og ég mun ræða þær aðeins jafnframt því sem ég ætla að leyfa mér að gera nokkrar athugasemdir við málflutning hv. 5. þm. Vestf. Hann hafði upphaflega látið í það skína að í umsögnum um þessa till. hefði komið fram almenn andstaða þeirra sem umsögn veittu, aðila vinnumarkaðarins, sem hefðu lagst gegn því að upp yrði tekinn sá háttur, sem lagt var til í till., að Alþingi álykti um málið, og teldu að þetta væri verkefni aðila vinnumarkaðarins að leysa í viðræðum sín á milli. Þegar hv. þm. síðan fór að vitna til umsagnanna að gefnu tilefni kom í ljós allt annað en hann hafði haldið fram í sinni fyrstu ræðu þegar hann mælti fyrir till. allshn. Það var aðeins einn aðili sem talaði fyrir vinnumarkaðinn í umsögn til allshn. sem lagðist eindregið gegn málinu, það var alveg ljóst, Vinnuveitendasamband Íslands. Vinnuveitendasamband Íslands mælti gegn samþykkt þessarar till. og lagðist mjög eindregið gegn málinu. Alþýðusamband Íslands veitti umsögn. Það taldi ekki ástæðu fyrir sig að fjalla um málið vegna þess að till. tæki fyrst og fremst til opinberra starfsmanna - að fela fjmrh. að sjá til þess að í kjarasamningum ríkisins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja verði starfsreynsla við ólaunuð heimilisstörf framvegis metin á sama hátt og starfsreynsla hjá opinberum aðilum við ákvörðun um aldurshækkanir starfsmanna, eins og þetta er orðað í till. - Og Alþýðusambandið taldi að það væri ekki eðlilegt að þeir færu að hafa afskipti af samningamáli sem þessu, sem snerti þarna annan aðila, og tóku ekki aðra afstöðu. Í umsögn Verkamannasambands Íslands, sem vitnað var til af frsm. í annarri ræðu hans hér við umræðuna, kom hins vegar fram stuðningur við meginefni till., og tekið fram að hér væri á ferðinni sanngirnis- og réttlætismál, en það fundið að að till. væri ekki nógu almenn þar sem hún væri takmörkuð við opinbera starfsmenn og hvatt til þess að henni yrði breytt í þá átt að hún varðaði almenn réttindi heimavinnandi fólks. Það er sannarlega langt gengið þegar talsmaður nefndarinnar í framsögu sinni túlkar þessi viðhorf Alþýðusambands Íslands og Verkamannasambands Íslands sem andstöðu við þetta mál, þegar andstaðan kemur aðeins frá einum aðila eins og ég hef hér rakið og hv. þm. greindi frá þegar hann vitnaði til umsagna.

Þú ferð rangt með, Hjörleifur, og þú veist það, þetta eru hreinar lygar.

Hv. þm. ætti að koma hér og standa fyrir máli sínu og viðhafa þau ummæli um hreinar lygar hér úr ræðustól.

Já, það skal gert.

Það er alveg velkomið. Ég hlustaði á hv. þm., það sem hann las hér upp og hvernig hann túlkaði sitt mál. En það er ósköp eðlilegt að hv. 5. þm. Vestt. sé farinn að ókyrrast í sambandi við þetta mál eftir þá tillögugerð sem hann hefur beitt sér fyrir í allshn. um afgreiðslu málsins. Hann er að verða nokkuð frægur að endemum vegna þess tillöguflutnings. Og það eru fleiri en stjórnarandstaðan sem finna að því. Það eru fleiri sem finna til vegna frammistöðu hv. þm. í þessu máli eins og hefur mátt marka af máli samþingsmanna hans, samflokksmanna hans hér í ræðustól, þar á meðal hv. 9. þm. Reykv. Og við máttum heyra það að eitthvað hafði verið hróflað við samviskunni hjá hv. 3. þm. Norðurl. e. sem talaði hér á undan mér við umræðuna. Nei, þetta er afar sérkennilegur málflutningur, eins og hér hefur verið bent á af mörgum ræðumönnum í þessari umræðu, þessi tillaga um rökstudda dagskrá, enda á ég bágt með að ímynda mér að hún eigi meirihlutafylgi í sameinuðu þingi. Hér liggja fyrir brtt. sem hafa komið ein af annarri. Ég vil vona það að hugurinn að baki þeim sé ekki sá, sem mátti kannske skilja á hv. 3. landsk. þm., að þær væru fluttar til þess að vega hver gegn annarri. Ég vænti þess a.m.k. að hv. þingdeild beri gæfu til þess að ná efnislegri niðurstöðu í þessu máli og taka á því þannig að við megi una, taka á því þannig að sá hugur, sem ég vænti að sé hjá þeim mönnum sem hafa talað hér og flutt tillögur um þetta mál, komi fram. Ég taldi þá till., sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson og Jóhanna Sigurðardóttir hv. þm. stóðu að og kom fyrst þessara brtt., vera út af fyrir sig alveg frambærilega till. þó að ég hefði orðað hana öðruvísi. Ég hef þegar lýst því yfir að ég hefði getað stutt upphaflega till. eins og hún lá hér fyrir. En hitt er jafnljóst að hún var ekki jafnalmenn og æskilegt væri varðandi þetta mál. Till. á þskj. 609 er víðtækari að því leyti að í upphafi hennar er gert ráð fyrir að Alþingi álykti að meta skuli til starfsreynslu heimilis- og umönnunarstörf sem unnin eru launalaust sem aðalstarf á heimilum landsins-sem sagt almennt. Síðan hefur hv. þm. Stefán Valgeirsson beitt sér hér fyrir tillöguflutningi af sinni hálfu og nokkurra samflokksmanna. Það er till. sem á margan hátt svipar til till. á þskj. 609. Og síðan er komin brtt. við þessa till. sem útvíkkar hana og gerir hana ótvíræðari, hvað við er átt. Mér finnst það vera þráhyggja ef hv. flm. till. á þskj. 643 eru ekki reiðubúnir til að taka inn þau atriði sem í þessari brtt. felast og hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir er 1. flm. að en meðflm. hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Helgi Seljan. En þar er gert ráð fyrir að auk þess að vísa til ólaunaðra heimilisstarfa vegna barnauppeldis og umönnunar komi inn viðbótin: matargerðar, þvotta, ræstinga o.þ.h. Það tekur auðvitað af tvímæli að bæta við því sem hér er gert ráð fyrir með þessari brtt. og ég styð hana eindregið og tel að hún sé til bóta og skýri enn frekar það sem fram kemur á þskj. 643. Eðlilegast hefði auðvitað verið að þessi mál hefðu fengið allt aðra meðferð í þingnefnd. Þar hefðu fulltrúar flokkanna og áheyrnarfulltrúar, sem eiga kost á að koma inn á nefndarfundi, getað samræmt sjónarmið sín og borið fram efnislegar till. um málið, en því miður hefur það ekki orðið. En enn gefst kostur á því að samræma þennan tillöguflutning, sem hér liggur fyrir á þremur þskj., og ég vil hvetja til þess að það verði reynt þannig að menn nái hér skynsamlegu landi, þeir sem tala jákvætt í þessu máli og á öðrum nótum en fram kom í brtt. frá Guðmundi H. Garðarssyni. Þó ekki væri þar um andstöðu að ræða við málið þá gekk sú brtt. allt of skammt og hefur nú verið dregin til baka og flutt sem sérstök þáltill. Ég ætla ekki, þó tilefni væri til, að fara út í almenna umræðu um kjarasamninga og slík efni eins og hv. 3. þm. Norðurl. e. gerði. Það er honum að sjálfsögðu frjálst og full ástæða til að ræða þau efni. Ég gæti gert margar athugasemdir við þau faðernismál á króganum sem var til umræðu í Nd. í gær og hv. þm. Bjarni Guðnason vék að. Kannske verða einhverjir til að gera athugasemdir við málflutning þm. um þessi efni. Ég þykist vita að samviskan sé ekkert allt of góð hjá hv. 3. þm. Norðurl. e. þegar hann lítur yfir farinn veg í þessu stjórnarsamstarfi, til aðgerða ríkisstj. og þeirrar gífurlegu mismununar í samfélaginu sem hún hefur stuðlað að með aðgerðum sínum og ákvörðunum. Það gefst væntanlega tilefni til að ræða það betur. Eitthvað ræddi þm. um dofna menn og svefndrukkna þm. ef ég hef heyrt orð hans rétt. Ég veit nú ekki hverjum sú sneiðin var ætluð, hvort það eru stjórnarliðar sem eru svo illna haldnir að þeir reiki hér dofnir og svefndrukknir um sali. Oft mætti ætla það miðað við þær tillögugerðir og ákvarðanir, sem teknar hafa verið af þeirra hálfu, að slíkt væri ástand þeirra. Og þarf vafalaust sitthvað til að deyfa samviskuna hjá sumum sem staðið hafa að þeim aðgerðum og ákvörðunum af hálfu stjórnarmeirihlutans hér á þingi. Vissulega er um stórt réttlætismál að ræða sem hér er til umræðu og það varðar miklu að þingið álykti um þetta efni til þess að tryggja að þeir sem vinna ein þýðingarmestu störf í landinu, inni á heimilum landsins, fái sitt starf metið til starfsreynslu. Það er mál sem varðar ekki aðeins konur í landinu, það er mál sem varðar samfélagið allt. Ég kann ekki við það þegar rætt er um það sem einhverjar tvær andstæðar fylkingar sem vegist á í sambandi við jafnréttis- og réttlætismál í landinu. Einhverjar tvær sundurgreindar fylkingar eftir kynjum eingöngu. Auðvitað er það svo að skyldan hlýtur að bjóða konum að berjast fyrir því misrétti öðrum fremur sem á þeim brennur. Það varðar hvern og einn hóp sem fyrir óréttlæti verður og því er það fagnaðarefni þegar konur landsins fylkja til sóknar fyrir réttindum sínum, á hvaða vettvangi sem er. En það þarf að gæta þess að sundra ekki fylkingunum að ástæðulausu. Menn eiga að meta mál eftir efni og fylgi og afstöðu manna til þeirra, án kyngreiningar.

Hvað heldur þm. að það hafi verið margir heimavinnandi karlmenn í landinu sem nytu þessara réttinda?

Og veitir ekkert af að fá stuðning. Hv. 10. þm. Reykv. ætlar þó ekki að ganga úr þingsal eftir að hafa gripið hér fram í?

Nei.

Ég vænti þess að þm. hlýði hér á mál mitt fyrst hann sá ástæðu til þess að senda mér orð hér upp í ræðustólinn. Ég er eindregið stuðningsmaður þessa máls sem hér er til umræðu og margra fleiri brýnna réttindamála sem varða samfélagið í heild. Við ræddum í gær og höfum oft rætt áður um einstök réttindamál t.d. kennarastéttarinnar sem var til umræðu í gær. Þar kom fram í máli manna, fleiri en eins, að réttindi, virðing og aðstaða kennarastéttarinnar væri ekki mál hennar einnar heldur varðaði samfélagið í heild, velferð þess og árangur. Alveg það sama gildir um réttindi konum til handa sem eins stórs hóps í samfélaginu. Réttindamál þeirra og það að þeim miði fram skiptir samfélagið allt miklu máli ef menn eru í raun stuðningsmenn þess, stuðningsmenn jafnréttissjónarmiða án tillits til kyngreiningar, en líka með fulla sýn til hins kynbundna misréttis. Inni á heimilum landsins eru það konur fyrst og fremst sem leggja hönd að verki. Ég hygg hins vegar að verkaskiptingin hafi raskast, hún hefur færst svolítið í áttina - þó í litlu sé. Ég ætla ekkert að fara að metast við hv. 10. landsk. þm. um ræstistörf eða eldamennsku. Ég hef ekkert farið í keppni við hana að því leyti. En ég er alveg reiðubúinn til að þreyta kapp við hana um þau efni, upp og niður stigann ef um það væri að ræða. Sem betur fer miðar ögn í þessum málum að störfin séu ekki eingöngu kvenna inni á heimilum landsins, en allt of, allt of hægt og þær tölur og upplýsingar, sem við höfum um þau efni, kannanir, sýna okkur að þar er þróuninni tiltölulega skammt á veg komið. Það er svo út af fyrir sig ekkert óeðlilegt við það að konur kjósi sér þessi verkefni og sinni þessum verkefnum samhliða móðurhlutverkinu. Það er ekkert óeðlilegt. Verkaskipting er ekkert óeðlileg. En þá þarf líka að tryggja það að hún sé metin að verðleikum. Um það erum við að ræða. Við skulum vona að niðurstaðan að lokinni þessari umræðu verði til þess að þoka því máli fram hér með ályktun af þingsins hálfu um leið og við fellum þá fráleitu tillögu um rökstudda dagskrá sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Sú afgreiðsla sem hér er lögð til af hálfu meiri hl. hv. allshn. í þessu máli er fráleit, styðst við engin rök og verður Alþingi til skammar ef málinu er vísað frá með þeim hætti sem hér er lagt til. Það er fráleitur rökstuðningur að vísa þessu máli frá á þeirri forsendu að till. fjalli um efni sem beri að semja um í kjarasamningum en ekki ákvarða með fyrirmælum frá Alþingi. Spurning er: Hvar vilja þeir hv. þm., sem undir þennan rökstuðning skrifa, draga mörkin að því er varðar afskipti Alþingis af kjarasamningum? Kjör launafólks í landinu, þar með talið hvað launafólk fær upp úr launaumslögunum fyrir vinnu sína, hafa meira og minna á undanförnum árum verið ákvörðuð með fyrirmælum frá Alþingi. Þar telur Alþingi sig þurfa að hafa afskipti af, en þegar lagt er til að Alþingi lýsi yfir þeim vilja sínum að réttur sé hlutur þess fólks sem býr við hvað minnst réttindi í þjóðfélaginu er lagt til að Alþingi vísi málinu frá á þeirri forsendu að það komi máli ekki við, þetta sé verkefni aðila vinnumarkaðarins en ekki Alþingis. Ef einhvern tíma er nauðsynlegt að Alþingi hafi áhrif á kjarasamninga er það ekki síst til að gæta réttar og hagsmuna heimavinnandi fólks sem á undir högg að sækja í kjörum og réttindamálum þegar það leitar á vinnumarkaðinn eftir að hafa varið stórum hluta ævi sinnar í ólaunuð og réttindalaus heimilis-, uppeldis- og umönnunarstörf. Það er kominn tími til að við hv. þm. áttum okkur á því að heimavinnandi fólk er sá þjóðfélagshópur sem býr við hvað mest réttindaleysi í þessu þjóðfélagi, hópur sem á mikið undir því komið að Alþingi hafi skilning á störfum þeirra og tryggi þeim þau réttindi sem aðrir hafa og þykja sjálfsögð í þjóðfélaginu. Lítil umræða hefur farið fram á hv. Alþingi til að bæta réttarstöðu þess fólks sem sinnir þeim mikilvægu störfum sem heimilisstörfin eru. Sem betur fer hefur orðið nokkur breyting á á undanförnum árum. Til að mynda hafa komið fram á undanförnum árum á Alþingi nokkrar tillögur sem lúta að því að tryggja heimavinnandi fólki lífeyrisréttindi. Að því er varðar að meta heimilisstörf til starfsreynslu hygg ég að það hafi fyrst komið fram á Alþingi á árinu 1983 í frv. sem ég flutti ásamt nokkrum öðrum hv. þm. Þar var um að ræða ýmsa þætti til að rétta hlut kvenna á vinnumarkaðinum og þar á meðal þennan þátt að meta heimilisstörf til starfsreynslu. Kvennalistakonur hafa kosið að draga út þennan einstaka þátt og flytja um það sérstaka þáltill. sem flutt var á síðasta þingi og aftur nú þannig að nokkur breyting er að verða hér á. En að því er varðar réttindaleysi heimavinnandi fólks vil ég aðeins nefna hér örfá dæmi. Það hefur ekki aðgang að lífeyrissjóði og því mjög takmörkuð lífeyrisréttindi. Störf heimavinnandi fólks eru eina vinnuframlagið í þjóðfélaginu sem ekki eru greidd laun fyrir og því fylgja lítil sem engin félagsleg réttindi. Heimavinnandi fólk: situr ekki við sama borð og aðrir hvað varðar skattlagningu, ekki hvað varðar fæðingarorlof eða sjúkradagpeninga. Þegar heimavinnandi fólk heldur út á vinnumarkaðinn og á að baki kannske 15-20 ára starf við ræstingar, matargerð, þvotta og umönnunar- og uppeldisstörf er starfsreynsla þess lítils metin og heimavinnandi fólk verður oft að sæta því að ganga inn í byrjunarlaun í störfum á vinnumarkaðnum sem eru skyld heimilisstörfum. Það er lágmark að Alþingi lýsi yfir þeim vilja sínum að heimilisstörf verði metin til starfsreynslu á vinnumarkaðnum og að heimavinnandi fólk þurfi ekki áfram að búa við það að litið sé á það sem fólk með enga starfsreynslu sem aldrei hafi komið nálægt þeim störfum sem eru skyld heimilisstörfum á vinnumarkaðnum og sé því notað sem ódýrt vinnuafl í þessu þjóðfélagi. Af þeim brtt. sem fram eru komnar vegna afgreiðslu meiri hl. allshn. á þessu máli verður að ætla sem betur fer að ekki sé meirihlutavilji á hv. Alþingi að afgreiða málið með þeim hætti sem meiri hl. allshn. leggur til. Brtt. hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar og Salome Þorkelsdóttur, sem dregin hefur verið til baka en flutt um sérstök þáltill., gengur allt of skammt, auk þess sem sú málsmeðferð er allsérkennileg að tefja afgreiðslu málsins með þeim hætti að flytja um málið sjálfstæða tillögu sem aftur gangi til nefndar. Beinast hefði auðvitað legið við fyrir þessa hv. þm. að flytja brtt. við þáltill. sem nú er til afgreiðslu og liggur fyrir hér um sama efni. Ég vil fara örfáum orðum um till. hv. þm. Stefáns Valgeirssonar o.fl. sem hér er fram borin. Hv. þm. Stefán Valgeirsson hafði um það áðan nokkur orð að ekki væri ástæða til að skilgreina heimilisstörf. Ég er honum hjartanlega sammála um það vegna þess að allir ættu að vita í hverju heimilisstörfin felast, enda hefur hvorki í till. Kvennalistakvenna né þeim brtt. sem fram hafa verið lagðar komið fram nein skilgreining á heimilisstörfum nema í till. hv. þm. Stefáns Valgeirssonar. Því er það spurning, ef hann telur ástæðulaust að skilgreina heimilisstörf á þeirri forsendu að allir ættu að vita hvað felst í heimilisstörfunum, af hverju hv. þm. telur ástæðu til að draga út einstaka þætti í heimilisstörfunum eins og hann gerir í sínum brtt. Brtt. þeirra framsóknarmanna undir forustu Stefáns Valgeirssonar er því allsérstæð og lýsir því svo að ekki verður um villst að þessir hv. þm. vita raunverulega ekki hvað í heimilisstörfum felst og því ekki skrýtið þó að lítið hafi þokað í réttindamálum heimavinnandi fólks á þeim allt of langa tíma sem framsóknarmenn hafa setið við stjórnvölinn á undanförnum árum. Í brtt. þeirra vilja þeir láta meta starfsreynslu við ólaunuð heimilisstörf vegna barnauppeldis og umönnunar. En heimilisstörf eru auðvitað meira en barnauppeldi og umönnunarstörf. Maturinn kemur ekki af himnum ofan á diska þeirra hv. þm. sem skilgreina heimilisstörf eingöngu sem barnauppeldi og umönnunarstörf. Eða þrifin og þvottur á heimilunum eða ýmis þjónustustörf, svo sem fatasaumur. Þau gerast ekki af sjálfu sér. Er meining þessara hv. þm. að undanskilja þessa þætti í heimilisstörfunum þannig að til að mynda konur sem vinna hjá hinu opinbera við matargerð eða þrif fái ekki sína starfsreynslu metna? Nái sú brtt. sem Kjartan Jóhannsson er 1. flm. að á þskj. 609 ekki fram að ganga er nauðsynlegt að gera breytingu á till. hv. þm. Stefáns Valgeirssonar o.fl. því að hún er meingölluð eins og ég hef áður lýst. Ef það er nauðsynlegt á annað borð að skilgreina heimilisstörf eins og hv. þm. Stefán Valgeirsson gerir tilraun til verður sú skilgreining að vera víðtækari og ná til allra þátta heimilisstarfanna. Það er því nauðsynlegt, og ég legg mikla áherslu á það, að samþykkja brtt. við brtt. Stefáns Valgeirssonar o.fl., sem fram er borin á þskj. 657, þannig að Alþingi láti ekki frá sér fara svo meingallaða till. sem till. þeirra framsóknarmanna er. Annars vil ég taka undir það, sem fram kom í máli síðasta ræðumanns, hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, að eðlilegast hefði auðvitað verið, miðað við allar þær brtt. sem fram hafa komið við þetta mál, að allshn., sem hefur haft málið til meðferðar og hlýtur að sjá að það er meirihlutavilji fyrir því á Alþingi að meta heimilisstörf til starfsreynslu, taki allar þessar brtt. til meðferðar á nýjan leik og reyni að samræma sjónarmið í þessu máli þannig að fram komi hér ein brtt. sem allir hv. þm. geta staðið að. Ég óttast hreinlega, miðað við þær mörgu brtt. sem hér hafa verið lagðar fram, að svo geti farið að engin þeirra nái fram að ganga og vil ég vara við því. Þess vegna hefði ég talið það eðlilegri málsmeðferð og beini því raunar til formanns allshn. hvort hann telji ekki rétt að óska eftir frestun á þessari umræðu þannig að allshn. megi taka þessar tillögur allar aftur og endurskoða þær í ljósi þeirra umræðna sem orðið hafa um þessi mál og í ljósi þess fjölda brtt. sem fram hefur komið. Eins og ég segi óttast ég að svo geti farið að við stöndum kannske frammi fyrir því í lokin að engin af þessum tillögum nái fram að ganga og tel ég að það sé ábyggilega ekki vilji þeirra þm. sem hér hafa talað og vilja framgang þessa máls.



Herra forseti. Þar sem ég hef tekið áður til máls í þessari umræðu mun ég ekki geta gert það aftur, en ég vil í örfáum orðum fara yfir það sem mér finnst skipta máli í þessari umræðu. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði áðan að sú till. sem ég ásamt hv. þm. Salome Þorkelsdóttur hefði flutt sem brtt. gengi of skammt í þessu máli. Ég vil leyfa mér að segja við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að ég held að hv. alþm. eigi ekki að temja sér að vera billegir. Ég á ekki við hana heldur alþm. almennt. Það mál sem hér er verið að fjalla um er nefnilega efnislega stórmál. Það er ekki mál sem hægt er að afgreiða með ræðum og fullyrðingum á hv. Alþingi. Mér virðist, miðað við þær umræður sem hér hafa farið fram og einnig ef maður lítur á þær tillögur sem hér liggja fyrir, að hv. þm. hafi ekki gert sér fullkomlega grein fyrir hversu flókið málið er og yfirgripsmikið. Ég vona að ég móðgi engan hv. þm. þó að ég segi það, en mér finnst vanta ákveðna grundvallarþekkingu í umfjöllun þessa máls hjá þeim sem hafa talað og einnig finnst mér vanta mjög upplýsingar um efnisatriði. Það vantar t.d. að menn geri sér grein fyrir því að það sem við erum að fjalla um á sér sögulegar ástæður. Hvernig þessi mál hafa þróast hérlendis sem annars staðar er þess eðlis að það er ekki hægt með einni þáltill. á hv. Alþingi að breyta því samhengi sem er búið að vera í samningum í áratugi á Íslandi. Þeir samningar eru ekki endilega háðir því hvaða afstöðu menn hafa til karla eða kvenna. Ég vil taka það strax fram að málefnið, eins og það birtist í þáltill. flm., hv. þm. Sigríðar Dúnu Kristmundsdóttur, Guðrúnar Agnarsdóttur og Kristínar Halldórsdóttur, er gott, en það vantar alla forvinnu og góð forvinna eða vönduð vinnubrögð eru grundvallaratriði í máli sem þessu. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir sagði áðan m.a. að konur væru huldufólk sem illa hafi verið farið með í íslensku þjóðfélagi og einnig fór hún mjög hörðum orðum, vil ég segja, um ímyndaða afstöðu karla til kvenna. Ég segi fyrir mitt leyti að ég þekki ekki þann heim sem hún var að lýsa áðan í sambandi við afstöðu karla til kvenna, a.m.k. ekki í þeim takmarkaða hópi sem ég lifi og hrærist í, en ég tek undir það, sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði áðan, að þannig er hægt að tala um góð mál að maður skaði þau. Ég vil t.d. segja að það skaðar stöðu þess sem telur sig misrétti beittan ef gripið er til öfga og dregnar upp ýktar myndir af slæmri stöðu manna. Það fannst mér hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir gera áðan. Till. þeirra þm. Sigríðar Dúnu Kristmundsdóttur, Guðrúnar Agnarsdóttur og Kristínar Halldórsdóttur gengur raunverulega allt of skammt. Hún nær til mjög takmarkaðs hóps og í till. felast fyrirmæli um að þessi takmarkaði hópur, sem starfar hjá ríki og bæ, skuli njóta ákveðinna kjara sem fólk úti á hinum almenna vinnumarkaði mun ekki njóta ef farið væri að þeim fyrirmælum sem þáltill. gerir ráð fyrir ef þing mundi samþykkja hana. Ég tel að með þessu séu hv. þm. að mismuna fólki eftir því hvort viðkomandi fer til starfa hjá hinu opinbera eða út á hinn almenna vinnumarkað. Ég ætla ekki að ræða það sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir kom inn á þegar hún talaði um verri stöðu kvenna launalega séð og stöðulega séð úti í atvinnulífinu, en það vita allir hv. þm. og hún einnig að til þess liggja mjög margþættar ástæður að staða kvenna er ekki sem skyldi í dag. Þetta á sér sögulegar ástæður. T.d. mætti fjalla um það í löngu máli að í hinu flókna iðnþjóðfélagi og tækniþjóðfélagi kemur konan miklu síðar til skjalanna sem virkur þátttakandi en karlar. Það þarf ekki að fjölyrða um það. Allir skilja það. Sem betur fer hefur þjóðfélagið þróast þannig að konur eiga nú auðveldara með að koma til starfa úti í þjóðlífinu. Sú breyting hefur raunverlega orðið með þeim hætti á síðustu tveimur áratugum að ef maður lítur til forsögunnar má segja að töluvert mikið hafi áunnist varðandi stöðu kvenna og það löngu áður en umræddar konur komu á Alþingi. En eitt fannst mér slæmt í ræðu hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur. Hún leiðrétti það að vísu í sæti, en ég tel samt rétt, vegna þess að þetta er ritað niður, að gera það að umtalsefni. Hún sagði eitthvað á þá leið að hv. þm. ættu að skammast sín fyrir að vera að koma með brtt. sem gætu eyðilagt þetta ágæta mál. Hv. þm. sagðist hafa sagt að þm. ættu að skammast sín ef það ætti að nota þessar brtt. til að eyðileggja framgang þessa máls - eitthvað á þessa leið. Ég mótmæli þessu. Ég mótmæli því að þótt þm. komi með brtt. við góð mál sé endilega verið að stefna að því að eyðileggja þau. Ég vil þess vegna leggja til að hv. þm. skoði betur þáltill. sem lögð var fram, þ.e. 11. mál. Þessi till. er þess eðlis að það er raunverulega ekki hægt að samþykkja hana þó ekki nema litið væri á þetta mál út frá því sjónarmiði að menn vilji ekki auka misréttið heldur eyða misrétti. Till. er auk þess þröng og ófullnægjandi eins og ég hef sagt fyrr í mínu máli. Ég leyfi mér að spyrja: Hvers vegna skyldu hv. þm. ekki koma með brtt. eða nýja þáltill. um þær hugmyndir sem fram komu í upprunalegri till.? Ég leyfi mér þess vegna að varpa fram eftirfarandi spurningum: 1. Er ekki eðlilegra að hv. þm. viti til hvers þeir eru raunverulega að taka afstöðu? Í því felst ekki fjandsamleg afstaða til þess efnis sem hér um ræðir. 2. Hvers vegna má ekki vinna að framgangi þessa máls með þeim hætti að þetta nái til allra sem fara út á hinn almenna vinnumarkað en ekki aðeins til þeirra sem fara til starfa hjá hinu opinbera? 3. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir var að fordæma það sem hún nefndi misrétti milli karla og kvenna. Undir það get ég tekið. Það á að ríkja jafnrétti á milli kynja. En ég geri varla ráð fyrir að hv. þm. vilji innleiða misrétti milli fólks eftir því hvort það starfar hjá ríkinu annars vegar eða úti á hinum almenna vinnumarkaði hins vegar. 11. mál felur þetta raunverulega í sér. Þess vegna er ekki unnt að samþykkja þá þáltill. Till. felur í sér misrétti. Hún felur í sér mismunun eftir því hvort starfsmaður hefur vinnu að loknu heimilisstarfi hjá ríki eða annars staðar eins og ég gat um áðan. Ég tel rétt að hv. þm. meti stöðu þegnanna með sambærilegum hætti. Þess vegna verður að nálgast þetta verkefni með öðrum hætti en ráð er fyrir gert. Ég leyfi mér að halda því fram að sú leið sem við hv. þm. Salome Þorkelsdóttir bendum á sé hin rétta á þessu stigi máls. Við leyfðum okkur að leggja fram brtt. þess efnis að Alþingi fæli fjmrh. að láta kanna með hvaða hætti unnt væri að meta starfsreynslu fyrir ólaunuð heimilisstörf í kjarasamningum þannig að þau störf veittu sambærileg kjör og aðrir hafa á almennum vinnumarkaði. Sú brtt. er dregin til baka, en þess í stað er flutt till. til þál. um könnun á því hvernig unnt sé að meta heimilisstörf til starfsreynslu og er sú þáltill. efnislega eins og brtt. var. Mönnum verður gerð nánari grein fyrir þáltill. þegar hún kemur á dagskrá. Ég vil að lokum segja að það er skylda hv. þm. að þeir viti hvað þeir eru að leggja til, ekki aðeins út frá tilfinningalegum rökum heldur einnig með tilliti til efnisatriða. Í öðru lagi eiga þeir ekki að samþykkja á hv. Alþingi að auka misrétti. Í þriðja lagi eiga hv. þm. að skoða forsögu mála og sérstaklega í þessu máli þannig að þeir skilji hið flókna samband þessa atriðis og þeirra atriða sem koma til greina þegar fjallað er um það að meta heimilisstörf til starfsreynslu. Á ég þar við hvernig þetta snýr að samningsgerð aðila vinnumarkaðarins sem og hins opinbera. Ég vil svo segja þetta: Ég hef ekki heyrt einn einasta hv. alþm. mæla gegn því að stefnt skuli að því markmiði að meta heimilisstörf til starfsreynslu. Það sem skilur á milli er að við hv. þm., sem leggjum fram till. til þál. um að þetta verði kannað, viljum að fyrir hv. Alþingi liggi upplýsingar um efnisatriði þessa máls í heild áður en ákvarðanir eru teknar eða fyrirmæli gefin til hæstv. ríkisstj. En aðalatriðið er að hv. þm. eru jákvæðir gagnvart þessu máli, sem er númer eitt og tvö á þessu stigi, að meta skuli heimilisstörf til starfsreynslu. Það finnst mér meginatriði.



Herra forseti. Það er ekkert undarlegt þó að mikil umræða hafi orðið um þessa till. til þál. og afgreiðslu hv. allshn. á henni. Bæði er um að ræða mjög viðkvæmt mál og réttlætismál, en hreint ekki einfalt í framkvæmd. Þung orð hafa fallið í hita umræðnanna í garð þeirra se;m undirrita nál. Hv. 11. þm. Reykv. vildi í máli sínu um daginn tengja það skoðun allra þm. stjórnarliðsins á málinu og nú áðan notaði hv. 3. landsk. þm. þung áfellisorð í garð þingheims vegna þess að fluttar hafa verið brtt. við málið sem væri ætlað að fella það. Ég vil benda henni á að 1. flm. sjálfrar þáltill., hv. 11. þm. R.eykv., stendur sjálf að flutningi á brtt. Varla er það í þeim tilgangi að fella málið? Fremur vil ég trúa því að það sé gert til að leysa það eða í sama tilgangi og aðrar brtt. eru fluttar af öðrum hv. þm. Ég hef út af fyrir sig samúð með reiði hv. þm. Kvennalistans vegna afgreiðslu allshn. á málinu sem ég tel óheppilega og get ekki greitt atkvæði mitt. Þess vegna er ég meðflm. að brtt. með hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni, en henni var vissulega ætlað að finna lausn á þessu máli. Eins og fram kom í hans máli áðan hefur sú brtt. verið dregin til baka, en í staðinn flutt sérstök till. til þál. um sama efni. Ég vísa á bug fullyrðingum um að þm. hafi ekki skilning á þessu máli. Ég leyfi mér meira að segja að trúa því að í hjarta sínu séu nefndarmenn sem undirrituðu nál. sammála því að það sé réttlætismál að ólaunuð heimilisstörf verði metin til starfsreynslu þar sem því verður við komið og við á, þ.e. við sambærileg störf. Það hefði verið nál. til málsbóta ef stuðningur við málstaðinn hefði fylgt með, en því miður kom það ekki fram. En þáltill. hv. þm. Kvennalistans er að mínu mati of þröng, eins og hér hefur komið fram í máli fleiri hv. þm., þar sem hún tekur aðeins til opinberra starfsmanna eða kjarasamninga BSRB. Það mætti þá spyrja: Hvers ættu þeir eða þær að gjalda sem leita starfa á hinum almenna vinnumarkaði? Eins og ég sagði áður er hér um að ræða víðtækt og viðkvæmt réttlætismál. Við megum ekki gleyma því að þegar t.d. konur í láglaunahópunum flytjast milli starfsgreina fá þær ekki fyrri störf metin til starfsreynslu. Þær verða að byrja á núlli ef þær flytjast í ný störf. Þetta hefur mér verið tjáð og ég tel að það sé rétt. En ég legg áherslu á að þegar um hliðstæð störf er að ræða ætti starfsreynsla við ólaunuð heimilisstörf að sjálfsögðu að vera metin. Því má skjóta hér inn að í þessum efnum eins og svo mörgum öðrum þarf viðhorfsbreyting, áhugi og skilningur aðila vinnumarkaðarins að koma til. Það eru fyrst og fremst þeir sem geta breytt þessu. Það eru þeir aðilar sem setja viðmiðunarreglurnar um röðunina í launaflokka. Ef þeirra skilningur væri fyrir hendi stæðum við ekki þessa dagana á hv. Alþingi og deildum í þessu máli sem við væntanlega erum öll í hjarta okkar sammála um að þurfi að leiðrétta og laga. Það væri freistandi að fara nánar út í þessi mál við þessa umræðu en ég held að ég láti mínu máli lokið nú, herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kvennalistans fyrir að flytja þetta mál þó að ég sé ekki sammála till. eins og ég sagði áðan, tel hana vera of þrönga. En meginatriðið er að það takist að finna farsæla lausn á þessu máli.



Herra forseti. Þetta mál hefur fengið hér ríkulega umræðu og um margt maklega, enda vel að málefni heimavinnandi fólks komi hér virkilega til umræðu. Ég segi hins vegar að það hefði verið betra og æskilegra að tilefnið hefði verið annað eða að umræður hefðu fallið í annan farveg, ekki deilur um hversu á skuli tekið heldur samkomulag um ákveðinn áfanga, a.m.k. til réttarbóta og réttlætis. Það hefði verið öllu sæmra fyrir Alþingi að þessar löngu og um margt ágætu umræður hefðu snúist um á hvern hátt best mætti tryggja að við þokuðumst nær því að ná einhverju réttlæti í þessu máli, en því miður hefur reyndin orðið önnur og deilur orðið hér býsna harðar vegna þeirrar afgreiðslu sem meiri hl. hv. allshn. hefur látið frá sér fara hér inn í þingið. Ég skal ekki hafa langa tölu uppi um þetta mál í heild sinni. Margar útgáfur og hugmyndir hafa komið fram um endanlega gerð þessa máls eins og hér hefur komið fram. Hv. 5. þm. Austurl. hefur enda gert þá grein fyrir afstöðu okkar margra Alþýðubandalagsmanna að ekki þarf frekar að að gera. Ég skal heldur ekki fara að ræða hér nú, tel það ekki þjóna neinum tilgangi, þá afgreiðslu sem meiri hl. allshn. Sþ. hefur haft um þetta mál og þá alveg sérstaklega að Alþingi eigi ekki að álykta um mál af þessu tagi. Það út af fyrir sig er auðvitað full fjarstæða. Vissulega hefur Alþingi oftsinnis látið í ljós ákveðinn vilja sinn í málum sem þessum, málum sem miklu síður skyldi ályktað um en þetta. Þetta er auðvitað dagljóst öllum þannig að ekki þarf um að tala. Ég held að málið sé þess eðlis að það eigi að vera auðvelt hverjum alþm. að taka afstöðu með eða móti í einhverju formi þó að menn greini kannske á um hversu vítt sviðið skuli vera. Mér þykir það fyrst og fremst galli á þessari afgreiðslu hv. meiri hl. allshn. að hafi nefndarmönnum þótt till. vera of einskorðuð, of þröng eins og menn hafa farið út í að verja sig með, og þá alveg sérstaklega með tilliti til hins almenna vinnumarkaðar, hlyti að hafa verið auðvelt fyrir hv. allshn., ef hún hefði viljað skoða þetta með nokkuð jákvæðum hætti og jákvæðu hugarfari, að bæta úr þessu og hafa ekki uppi þann útúrsnúning sem einkennir hina rökstuddu dagskrá. Í mínum huga er það vitanlega engin spurning að starfsreynsla eigi að vera metin til launa, starfsreynsla af því tagi sem hér er um fjallað á heimili við þau fjölþættu störf sem þar eru unnin. Það er enginn vafi á því að svo skuli gert, ekkert efamál og spurning kannske um það eitt hvers vegna þetta hefur ekki verið gert fyrir löngu. Það var talað allstrítt til okkar áðan af hv. 3. landsk. þm. um skömmustu. Ég tók það nú að hluta til þannig að hún væri í raun og veru að tala til karlkynsins alls hér inni, það varð vart skilið öðruvísi, eða þá til þingheims alls, a.m.k. þeirra sem ekki greiddu atkvæði rétt hér á eftir. En skömmusta okkar ætti þá kannske að vera í því fólgin að hafa ekki gert eitthvað í þessum efnum fyrir löngu í ríkara mæli en gert hefur þó verið því að veikburða tilraunir hafa reyndar verið í þessa átt sums staðar. Ég vil svo taka það fram að sú brtt. sem hér hefur komið fram og er mér mest að skapi, þó að þar sýnist mér að fleira þurfi til að koma í upptalningu, er brtt. hv. 3. þm. Norðurl. e. Stefáns Valgeirssonar o.fl. Þar þykir mér þó nokkuð þröngt um upptalningu þar sem segir með hvaða hætti megi meta starfsreynslu við ólaunuð heimilisstörf vegna barnauppeldis eða umönnunar á hliðstæðan hátt og starfsreynslu hjá opinberum aðilum. Þannig er tilkomin sú brtt. sem ég hef gerst meðflm. að ásamt þeim hv. 11. þm. Reykv. og hv. 2. landsk. þm. Ég tel nauðsyn úrbótar á upptalningu í þessu skyni eins og þar er sagt, vegna barnauppeldis, umönnunar, matargerðar, þvotta, ræstinga og þess háttar, til þess að árétta virkilega hvað átt er við með tillögugerð af þessu tagi. Hins vegar lýsi ég því yfir að ef svo ólíklega vildi til að brtt. okkar um þessa áréttingu, þessa frekari upptalningu, yrði felld, þá mun ég fylgja till. þeirra framsóknarmanna í þessu efni, hv. þm. Stefáns Valgeirssonar o.fl., því að þar er þó að mér sýnist lengst gengið í þá átt að nálgast réttlætið í þessu máli.

Heilbr.- og trmrh. (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs þegar hv. 3. landsk. þm. flutti sína ræðu fyrr á fundinum. Ég undraðist mjög að heyra á máli hennar að hún snupraði þm. fyrir afstöðu þeirra sem hún taldi felast í því að þeir væru andvígir því að heimilisstörf væru einhvers metin. Ég hef átt sæti á Alþingi alllengi og hef oft orðið þess vör að þm. hafa einlægan vilja margir hverjir, og flestir að ég held, til þess að láta sinna þessu máli. Það sem hér er hins vegar sérstaklega verið um að ræða, þ.e. að meta heimilisstörf til starfsreynslu inn í kjarasamninga, er miklu flóknara mál en í fljótu bragði mætti ætla. Ég vil strax láta þess getið að ég og velflestir sjálfstæðismenn, sem ég veit um og hef séð álykta um þessi mál á mörgum fundum flokksins, erum þeirrar skoðunar að þetta mál verði að leysa á þann veg að reynsla í heimilisstörfum metist sem starfsreynsla, a.m.k. í þeim störfum sem beinlínis eru sams konar að miklu eða öllu leyti. Það er sjálfsagt réttlætismál. Og þá hljótum við um leið að viðurkenna að heimilisstörf eru margþætt, þau eru flókin. Þau eru ekki aðeins fólgin í ræstingu og matreiðslu eins og menn tala jafnvel stundum um. Þau krefjast mikillar hæfni í stjórnun, skipulagningu og meðferð fjármuna. Allt þetta eru atriði sem hafa mjög mikla þýðingu víða á vettvangi þjóðfélagsins. Það er svo sannarlega tímabært að menn rifji það upp fyrir sér að þessi störf verða ekki unnin svo vel sé án hæfni, þekkingar og þjálfunar fremur en önnur störf í þjóðfélaginu. Á það hefur oft verið bent, m.a. í flutningi þingmála, ekki síst þeirra mála sem hv. 4. þm. Reykn. hefur flutt um heimilisfræðslu. Alþingi hefur æ ofan í æ sýnt vilja sinn til að einmitt því sé sinnt. Það var hér á árum áður, ekki fyrir svo mjög löngu samt, að vart varð við það sjónarmið í sölum Alþingis að heimilisfræðsla væri nokkuð úrelt fyrirbæri, það þyrfti enga sérstaka þekkingu til að sinna heimilisstörfum. Vissulega er það svo að sérþekkingar er ekki krafist til að sinna heimilisstörfum, en það er öldungis ljóst að á þeim tímum er meiri hluti kvenna, sem veitir heimili forstöðu, vinnur úti er enn nauðsynlegra en áður að hafa þekkingu til að átta sig á hinum ýmsu flóknu fyrirbærum sem hljóta að koma fram í stjórn heimilis, bæði svo nefnd sé ræsting og matreiðsla, eins og hér hefur komið fram í umræðum, en hv. þm. Hjörleifur Guttormsson ætlar að fara í keppni í leikni sinni í þeim efnum við hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur og ég bíð í ofvæni eftir að heyra af úrslitum þeirrar keppni.

Það er í lagi að ráðherra komi líka.

Með ánægju. Ég hefði mikla ánægju af að fá að taka þátt í þessu, en mér þykir heldur leiðinlegra að vera að blanda mér í innanflokksmál Alþb. Hvað sem því líður þarf vissulega þekkingu til að sinna einmitt þessum þáttum og ekki síst þar sem fjallað er um bæði efni og tæki sem beinlínis er hættulegt að eiga við án þess að menn viti hvernig með á að fara. Það höfum við oft heyrt og ekki síst í seinni tíð þegar vakin hefur verið athygli á hinum mikla fjölda slysa á heimilum einmitt vegna þess að þar eru bæði efni og tæki sem menn verða að vita hvernig með á að fara svo að ekki stafi hætta af. Þá þarf ekki að nefna hið vandasama og mikilvæga starf sem felst í umönnun barna. Þó að börn séu í dagvistun að meira eða minna leyti er alveg ljóst og fjarri öllu lagi reyndar að það geti létt ábyrgðinni af foreldrum. Það eru vissulega alltaf foreldrarnir sem bæði ráða og bera ábyrgð á uppeldi barna sinna. Og við það eiga þeir að fá aðstoð m.a. með fræðslu. Þetta viðurkennir þjóðfélagið á ýmsan veg. Það er afar sérkennilegt að ekki skuli vera metið á sama hátt fjárhagslega það verðmæti sem felst í því að móðir eða foreldri sinnir sínu barni og leggur vinnu í það eins og ef hún færi í næsta hús og sinnti börnum nágrannanna. Þá fengi hún sitt kaup fyrir og væri komin út á vinnumarkaðinn eins og sagt er. Þetta ásamt fleiru minnir okkur mjög rækilega á að hér er um störf að ræða sem eru ekki aðeins mikilvæg heldur afar vandasöm og krefjast margháttaðrar þekkingar og mikillar hæfni til skipulagningar og stjórnunar. Sá þáttur þykir mér oft verða út undan í umræðum um þessi mál. Ég vil geta þess að mér sýnist öldungis ljóst að þm. hafa með viðbrögðum sínum við þessu máli, flutningi brtt. verið að lýsa vilja sínum í þá átt að heimilisstörf verði metin til starfsreynslu að svo miklu leyti sem við á, og þá á ég við í sambærilegum störfum, auk þess sem fjmrn. hefur þegar fallist á fyrir nokkru og varðar mjög víðtækt svið. Í bréfi til allshn. Alþingis, sem ég fékk lánað áðan hjá einum hv. nefndarmanni, stendur m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta, og það bréf er frá fjmrn. og undirritað af Höskuldi Jónssyni: "Í kjarasamningum ríkisins við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja eru tvenns konar ákvæði um starfsaldur. Annars vegar telst til starfsaldurs allur sá tími sem viðkomandi hefur starfað hjá ríkinu, sveitarfélagi eða stofnunum sem kostaðar eru af almannafé, enda hafi laun verið greidd samkvæmt kjarasamningum opinberra starfsmanna. Hins vegar eru sambærileg störf hjá öðrum vinnuveitendum metin að hálfu til starfsaldurs, mest þó sex ár. Í sérkjarasamningum fjmrn. við Starfsmannafélag ríkisstofnana á s.l. hausti og fleiri aðildarfélög BSRB var ákveðið að rýmka verulega reglur um mat á störfum hjá öðrum en ríkinu þegar starfsmaður er í starfi sem ekki krefst sérhæfni. Nær þetta m.a. til húsmóðurstarfa og eru þau því metin til starfsaldurs í þessum störfum með sama hætti og störf hjá öðrum aðilum en ríkinu og sveitarfélögunum. Eins og að framan greinir byggist mat á starfsaldri hjá ríkinu annars vegar á þjónustualdri hjá því og hins vegar starfsreynslu við sambærileg störf hjá öðrum aðilum. Með þeirri breytingu sem að framan greinir og gerð var í nýgerðum sérkjarasamningum gilda um mat á heimilisstörfum sömu reglur og um mat á launuðum störfum hjá öðrum vinnuveitendum en ríkinu." Hér lýkur tilvitnun í bréf fjmrn. frá 20. mars s.l. Ég fæ ekki betur séð en þarna hafi fjmrn. stigið mjög mikilvægt skref í þessu efni og þáltill. eins og sú sem hér er til umræðu er í raun og veru alls ekki nægilega vel grunduð til þess að hún komi að notum verði hún samþykkt óbreytt. Nú eigum við kost á að velja úr margs konar breytingum og það þarf satt að segja líka sérstaka umfjöllun. Ég mun ekki fara að flytja eina ræðu um hverja brtt. Þetta sýnir að það hefur valdið mönnum töluverðu hugarvíli svo að ekki sé meira sagt hvernig í ósköpunum þeir ættu að fara að að leysa þetta mál. Þess vegna vil ég ítreka að mig stórfurðar á því þegar þm. er sagt að skammast sín fyrir afstöðu til þessa máls, fyrir afstöðu til þáltill. um mat á heimilisstörfum, þegar fyrir liggur á borðum þm. og á dagskrá á sama fundi önnur till. um mat á heimilisstörfum sem tekur á þessu máli með miklu raunhæfari hætti. Auðvitað segir sig sjálft að það þarf að vinna þetta mál miklu betur og það felst engin andstaða við mál í því að segja að það þurfi að vinna það almennilega. Í því felst hins vegar ákveðin afstaða til þess að styðja það að heimilisstörf séu metin að verðleikum í þjóðfélagi okkar. Þar sem reynsla í heimilisstörfum er raunverulega æfing í því starfi sem viðkomandi tekst á hendur á öðrum vettvangi er sjálfsagt að meta þá starfsreynslu sem þar er um að ræða og það krefst mikillar vinnu í samráði við aðila vinnumarkaðarins að gera grein fyrir því á hvaða sviðum það getur frekar orðið og með hvaða hætti það skuli gert. Þess vegna tel ég að það sé mjög skynsamlegt að taka sem allra fyrst til umræðu þá þáltill. sem hv. 4. þm. Reykn. og hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, í bili 10. þm. Reykv., hafa flutt. Ef það gerist mjög fljótlega tel ég að hv. Alþingi geti sparað sér nokkurn tíma vegna þess að umræður þær sem fram hafa farið um þessa till. nýtast að nokkru leyti í sambandi við afgreiðslu þeirrar till. Ég gat ekki látið hjá líða, herra forseti, að leggja orð í belg um þetta efni. Þetta hefur verið mér mjög hugIeikið, sérstaklega þýðing þess að maður átti sig á að heimilisstörfin eru mjög vandasöm. Vel unnin heimilisstörf krefjast þjálfunar, skipulagshæfni, stjórnunarhæfni, þekkingar og kostgæfni á allan veg. Vel má það vera að einhvern tíma komi að því, sem ég hef e.t.v. áður nefnt og frægur mannfræðingur, sem hv. 11. þm. Reykv. vafalaust kannast við, skrifaði einu sinni um, en það var Margaret Meade, að e.t.v. kæmi að því, og að því er hún hélt þá fyrr en síðar, að upp kæmi ný stétt sérfræðinga í þjóðfélaginu, en það væru heimilissérfræðingar, því að það segir sig ekki sjálft að heimili, sem eiga báða forstöðumenn sína úti á vinnumarkaðnum en ekki inni á heimilinu, geti til langframa gengið án þess að einhverjir aðrir sjái um þau störf sem þar þarf að vinna. Og þó að mikið sé til af ótrúlega duglegum konum á landi okkar sem betur fer, er geta leyst þessa hluti með þeim hætti að hlutirnir gangi sæmilega, tel ég alveg nauðsynlegt að við áttum okkur á því að þessi störf inni á heimilinu þarf að vinna. Það þarf þekkingu og þjálfun til að vinna þau og það þarf að borga fyrir þau með þeim hætti að vel sé við unandi. Þetta á ekki að vera það starf sem lægst er launað í þjóðfélaginu. Ef við þurfum að ráða fólk til heimilisstarfa eða til stjórnunar á heimili okkar á það ekki að miðast við að við séum að reyna að fá allra ódýrasta vinnukraftinn í þjóðfélaginu því að hér er um að ræða mikið ábyrgðar og vandastarf.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að lýsa yfir stuðningi við þetta mál, en ekki þá till. til þál. sem liggur fyrir á þskj. 11 og skammast mín ekkert fyrir það. Ég tel að sú till. til þál. sé engan veginn þannig úr garði gerð að unnt sé að samþykkja hana óbreytta og eins og komið hefur fram í allan dag virðist ekki vera nokkur manneskja hér inni sem ekki er tilbúin til að vinna þessu máli framgang. Ég vil hins vegar leyfa mér að gagnrýna það að nefndin hefði e.t.v. átt að fjalla betur um þetta mál. Ég hef svo sem ekki mikil efni á að segja það þar sem enginn frá Alþb. virðist hafa komið nálægt afgreiðslu þessa máls. Nú liggur fyrir á hinu háa Alþingi önnur till. til þál., eins og kom fram í máli hæstv. heilbr.- og trmrh., og það er auðvitað sjálfsagt að um þessi mál sé fjallað bæði í einu. Ég vil því, herra forseti, eindregið leggja til að þær brtt., sem lagðar hafa verið fram við þetta mál, fari aftur til hv. allshn. Ég þykist vita að nefndarmenn væru fúsir til að leggja nokkra vinnu í að samræma þau sjónarmið sem komið hafa fram bæði hér í umræðum og í þeim brtt. sem fyrir liggja þannig að þinginu megi auðnast að afgreiða þetta mál á þessu þingi. En það er auðvitað dagljóst að þetta er töluvert viðkvæmt mál. Og þetta er ekki síst viðkvæmt mál innan verkalýðshreyfingarinnar. Það er engin tilviljun að umsagnir frá verkalýðsfélögunum eru óneitanlega hálfmáttlausar. Þetta hefur verið deiluefni lengi innan verkalýðsfélaganna og kann að vera að þar gæti verulegrar íhaldssemi sem smátt og smátt er á undanhaldi. En þetta er auðvitað hið merkasta mál og ber að reyna að koma því frá þinginu áður en því lýkur. Ég er viss um að hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, formaður nefndarinnar, er fús til að taka þetta mál aftur inn í nefndina þar sem unnið yrði úr þeim till. sem fyrir liggja. Ég vil þess vegna ítreka að ég óska eftir því að málinu verði frestað og það fái umfjöllun ásamt till. til þál. sem liggur fyrir á þskj. 644 og er efnislega samhljóða.



Herra forseti. Það stendur nú þannig á að annaðhvort er að hefja á nýjan leik efnislega umræðu um þetta mál, sem yrði þá nokkuð löng, eða að gera örstutta athugasemd. Misskilningurinn í þessu máli er svo yfirþyrmandi vegna þess að svo fáir hafa gert sér far um að kynna sér hvað núverandi samningar innihalda um þessi atriði. En ég vil verða við þeim tilmælum að taka þetta mál aftur til nefndarinnar og geyma mér efnislega umræðu um þetta. Umr. frestað.



Herra forseti. Ég hef óskað eftir því að fá orðið utan dagskrár til að vekja athygli á deilu sem staðið hefur nú alllengi og til þess jafnframt að beina einni spurningu eða tveimur til hæstv. fjmrh. Það var þannig að að kveldi föstudagsins 14. mars hættu störfum um 120 rafeindavirkjar sem starfa hjá tveimur ríkisstofnunum, annars vegar hjá Pósti og síma og hins vegar hjá Ríkisútvarpinu. Nú er svo komið, eins og hv. þm. hafa sjálfsagt orðið varir við, að úr þessu húsi er ekki lengur hægt að hringja út fyrir höfuðborgarsvæðið nema með því að nota handvirka afgreiðslu og bíða í marga klukkutíma. Það hefur orðið að gera margvíslegar breytingar á dagskrá útvarps og sjónvarps og eru nú kannske ekki hundrað í hættunni þó að þar verði einhverjar breytingar á. Hins vegar er það miklu alvarlegra mál þegar símkerfið, þetta mikilvæga fjarskipta- og samskiptakerfi, er ekki lengur til staðar ef svo má segja. Þessi deila á sér nokkuð langan aðdraganda. Rafeindavirkjar hjá þessum stofnunum sögðu upp störfum sínum 30. sept. Þeir höfðu síðan boðað verkfall frá og með 2. janúar s.l. Þá urðu deiluaðilar ásáttir um, þar sem ráðuneytið taldi verkfallið ólöglegt, að félagsdómur tæki málið til úrskurðar. Hann dæmdi síðan verkfallið ólögmætt, en tók enga afstöðu til uppsagnanna sem tóku gildi samkvæmt því sem áður hafði um verið talað. Nú hefur verið gert töluvert með það að þetta mál snerist um að brjóta upp nýgerða kjarasamninga. Eftir því sem ég hef haft föng á að kynna mér málsatvik snýst það alls ekki um það heldur snýst það um það að þeir 120 rafeindavirkjar sem starfað hafa hjá Pósti og síma og hjá Ríkisútvarpinu fái að vera félagar í Sveinafélagi rafeindavirkja og þar með Rafiðnaðarsambandinu eins og fjölmargir aðrir starfsmenn ríkisins eru, t.d. margir starfsmenn hjá flugmálastjórn og Landhelgisgæslu, nær allir starfsmenn á þessu sviði í raforkuframleiðslukerfinu, þ.e. hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Landsvirkjun væntanlega líka. Þetta snýst um það. Ég held að hér sé mjög alvarlegt mál á ferðinni eins og ég sagði áðan. Ég held að það sé líka mjög alvarlegt ef þessar stofnanir, Ríkisútvarpið, sjónvarp og Póstur og sími, missa mikið af þjálfuðum starfsmönnum. Ýmsir af þessum starfsmönnum eru sjálfsagt þegar í þann veginn að leita sér að vinnu annars staðar eða komnir í vinnu annars staðar. Þessar ríkisstofnanir grípa ekki þjálfaða starfsmenn upp af götunni. Það munu vera um 150 manns á skrá hjá launadeild fjmrn. sem eru í Rafiðnaðarsambandi Íslands eins og þeir 120 starfsmenn sem hér er um að ræða vildu helst vera. Það hefur komið fram að þessi deila er í einhvers konar hnút eða sjálfheldu. Deiluaðilar hafa ekkert talað saman síðan á mánudagskvöld í þessari viku og nú er kominn fimmtudagur. Viðgerðum hefur lítið eða ekkert verið sinnt hjá þeim tveimur ríkisstofnunum sem hér um ræðir með þeim afleiðingum sem ég hef þegar að nokkru lýst og það er að skapast mjög alvarlegt ástand. Nú veit ég að hæstv. fjmrh. hefur verið fjarverandi og þetta er fyrsti dagurinn sem hann situr á þingi um skeið. Ég vil beina því til hans hvað hann hyggist gera nú til að beita sér fyrir því að lausn finnist á þessari deilu og til að greiða fyrir því að viðræður geti hafist milli deiluaðila og hægt sé að leysa þetta mál. Ég held að þarna beri í rauninni, ef vilji er fyrir hendi, kannske ekki svo mikið á milli, aðeins ef menn fást til að tala saman. Mér skilst að það hafi verið þannig talað af hálfu ráðuneytisins áður að þegar dómur væri genginn í félagsdómi skyldi ekki standa á mönnum að ræða þetta. En eitthvað hefur þar orðið misbrestur á og því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvernig hyggst hann beita sér fyrir því að leysa þessa deilu sem má ekki dragast mikið lengur að leysa?



Herra forseti. Ég tek undir það með hv. 5. landsk. þm. að það er alvarlegt mál þegar fjarskipti truflast verulega. Nú þegar hefur orðið nokkur truflun bæði í rekstri útvarps og sjónvarps og símans af þeim sökum að stór hópur rafeindavirkja hefur lagt niður störf. Það er mikið áhyggjuefni og ég tek fastlega undir þau orð sem hv. þm. hafði um það atriði að segja. En það er rétt að það komi hér fram alveg skýrt um hvað þetta mál snýst. Rafeindavirkjar þeir sem hér um ræðir höfðu boðað verkfall í byrjun þessa árs. Þá var gert samkomulag um að skjóta ágreiningsefni um lögmæti verkfallsins til félagsdóms og með leyfi forseta segir m.a. í því samkomulagi: "Meðan málið er til umfjöllunar í félagsdómi frestast boðað verkfall, en kemur til framkvæmda án sérstakrar boðunar nema niðurstaða félagsdóms komi í veg fyrir slíkt." Félagsdómur gekk í þessu ágreiningsatriði 13. mars. Það er niðurstaða félagsdóms að verkfall þetta hafi verið ólögmætt. Forsendan fyrir þeirri niðurstöðu er sú að dómurinn er þeirrar skoðunar að ekki hafi verið um að ræða uppsagnir af hálfu rafeindavirkja á réttarstöðu sinni sem opinberra starfsmanna. Uppsagnirnar voru tvenns konar. Annars vegar var um að ræða uppsögn á ráðningarkjörum án frekari skilyrða. Hins vegar var um að ræða uppsögn á ráðningarkjörum með yfirlýsingu um að ef ekki fengist samkomulag um þau atriði fyrir tiltekinn tíma skyldi skoða uppsögn á ráðningarkjörum sem uppsögn á starfi. Félagsdómur kemst að þessari niðurstöðu, með leyfi forseta: "Samkvæmt því sem nú hefur verið sagt verður eigi talið að stefnda hafi tekist að sanna að ofannefndir félagsmenn í Sveinafélagi rafeindavirkja, sem mál þetta varðar, hafi með aðgerðum sínum, sem að framan er frá skýrt, fengið breytt stöðu sinni sem opinberra starfsmanna þannig að lög nr. 38/1954 taki ekki lengur til þeirra né heldur lög nr. 62/1985." Það er m.ö.o. fullkomlega ljóst af niðurstöðu dómsins að þeir aðilar sem hér um ræðir hafa ekki sagt upp störfum sínum sem opinberir starfsmenn með lögmætum hætti. Hér er því um að ræða ólögmætar verkfallsaðgerðir sem ganga í berhögg við lög og það samkomulag sem gert var milli aðila í byrjun árs. Ég harma að á þennan veg skuli hafa verið staðið að málum. Hv. málshefjandi spurði að því hvað gera mætti til þess að greiða fyrir lausn málsins eða viðræðum. Það er rétt af því tilefni að taka fram að meðan ólögmæt verkföll standa yfir er ekki grundvöllur viðræðna við einstök stéttarfélög um það efni. Það sem þarf að gerast til þess að greiða fyrir viðræðum er fyrst og fremst að þeir starfsmenn sem hér eiga hlut að máli hefji störf á nýjan leik í samræmi við skyldur sínar sem opinberir starfsmenn þar sem þeir hafa ekki sagt upp með lögmætum hætti.



Herra forseti. Það er full ástæða til að vekja athygli á ástandi sem er að verða býsna alvarlegt og getur orðið hreint neyðarástand í okkar fjarskiptamálum og ber að þakka hv. 5. landsk. þm. að hann skuli flytja þetta mál hér inn. Ég geri mér grein fyrir því að vissulega er um viðkvæma deilu að ræða og það er eflaust erfitt um að véla. Hér verða hins vegar allir að leggjast á eitt. Ég held að það fari ekki á milli mála að hæstv. fjmrh. verður að hafa frumkvæði um lausn hvað sem líður túlkun á réttmæti aðgerða og skoðunum á því, úrskurði félagsdóms og það sem þar er sagt. Hér er um þannig mál að ræða að þar verður lausnar að leita. Það hlýtur að vera hæstv. ráðherra að gera allt sem í hans valdi stendur til þess að á þessu fáist lausn. Fjarskiptasamband, símasamband innanlands og milli landshluta er orðinn svo snar þáttur, svo ómissandi þjónustuþáttur í okkar lífi, eins og hv. 5. landsk. þm. benti á, að hér verður rösklega að að vinna og fá að sjálfsögðu sem vitrænasta og eðlilegasta lausn á þessu deilumáli.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svör hans, en verð því miður að segja að þau ollu mér verulegum vonbrigðum. Hann hafði það eitt til málanna að leggja að hér væri um ólögmæta verkfallsaðgerð að ræða og ekkert yrði gert fyrr en viðkomandi starfsmenn væru komnir aftur til starfa. Það væri forsenda þess að einhverjar viðræður gætu átt sér stað. Þannig skildi ég orð hans hér áðan. Ég verð að segja að þetta veldur mér miklum vonbrigðum. Ég hef að vísu ekki kynnt mér dómsorð og dómsforsendur félagsdóms mjög ítarlega, en í samkomulagi sem deiluaðilar í þessari deilu gerðu 3. jan. s.l., og hæstv. fjmrh. vitnaði til þess, las 3. lið þess, segir í 2. lið, með leyfi forseta: "Aðilar líta svo á að frestun á boðuðu verkfalli hafi ekki áhrif á afstöðu aðila til gildis bréfa starfsmanna frá 30. sept. s.l." Það eru uppsagnarbréfin margumtöluðu. Þannig held ég að það leiki nokkur vafi á því hvort hér er um ólögmætar verkfallsaðgerðir að ræða. Ég held að það sé ekkert einhlítt. Ég skora á hæstv. fjmrh. að beita sér fyrir því að viðræður hefjist milli deiluaðila. Þessi deila leysist ekki. Það stefnir stöðugt í meira óefni og verra ástand hjá þessum ríkisstofnunum að því er varðar mjög mikilvæga öryggishagsmuni í landinu ef ekki er að gert. Ég beini þeim mjög eindregnu tilmælum til hans að hann reyni að sjá til þess að deiluaðilar tali saman og það verði reynt að ná sáttum í þessari deilu áður en af henni hlýst enn meira tjón en orðið er.



Herra forseti. Það olli mér vonbrigðum þegar hv. 2. þm. Austurl. sagði í ræðustól á hinu háa Alþingi að það yrði að finna lausn á þessu máli hvað sem liði úrskurði félagsdóms. Að vísu ætla ég ekki að gera neina tilraun til að snúa út úr þessum orðum. Þau má vafalaust túlka á ýmsan veg. Ég vænti þess hins vegar að með þessu hafi hv. þm. ekki verið að vanvirða niðurstöðu félagsdóms eða ætlast til þess að fjmrn. og fjmrh. haldi á þann veg á þessu máli að ekki verði tekið tillit til alveg ótvíræðrar dómsniðurstöðu. Við búum einfaldlega í réttarríki, hljótum að taka afstöðu til þessa máls eins og annarra á grundvelli gildandi laga og í þessu efni liggur fyrir niðurstaða dóms um ágreiningsatriði. Það kom fram í ræðu hv. 5. landsk. þm. að hann hafði ekki kynnt sér dómsniðurstöðuna, en þar er verkfallið dæmt ólögmætt vegna þess að þær uppsagnir sem fyrir hafa legið eru ekki taldar gildar. Þær eru ekki taldar fela í sér uppsögn á starfi sem opinber starfsmaður og því fer um réttindi og skyldur þessara manna samkvæmt lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Hjá þessu verður ekki vikist. Þetta er niðurstaða dómsins. Og ég beini því til hv. 5. landsk. þm. að hann kynni sér dómsniðurstöðuna að þessu leyti. Það var afstaða fjmrn. og reyndar allra þeirra ráðuneyta sem hér eiga hlut að máli að þessar uppsagnir væru ógildar og sú niðurstaða er staðfest með dómi félagsdóms. Eðlilega geta ekki farið fram kjarasamningaviðræður við aðila sem eru í ólögmætu verkfalli. Það þykist ég vita að hv. þm. geri sér grein fyrir og hljóti að vera mér sammála um.



Herra forseti. Ég vefengdi ekki úrskurð félagsdóms. Ég vil að það komi alveg skýrt fram. Hins vegar sagði ég að þrátt fyrir úrskurð félagsdóms og hvað sem liði réttmæti aðgerða og skoðunum á því bæri brýna nauðsyn til þess að hæstv. fjmrh. hefði frumkvæði um lausn þessa máls svo alvarlegt sem það væri. Og ég sný ekki til baka með að skylda hans og ríkisstj. sem stjórnvalds til að finna lausn á þessu máli, svo viðkvæmt sem það er, svo alvarlegt sem það getur orðið í afleiðingum öllum, er hafin yfir allan efa í mínum huga.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram er vissulega komið í óefni að því er þetta mál varðar. Vandamál hafa hrannast upp og eftir því sem lengra líður aukast þau enn. Það mun öllum vera ljóst. Það eina sem ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. að er hvort það eigi að skilja orð hans hér svo að hann muni á engan hátt beita sér fyrir lausn á þessu máli fyrr en að viðkomandi aðilar, sem nú telja sig í verkfalli, hafa komið til vinnu aftur. Ber að skilja hæstv. fjmrh. svo að málið skuli liggja eins og það er nú þangað til aðilar eru komnir til vinnu? Ef það er skoðun hæstv. ráðh. er í enn verra efni komið varðandi þetta mál en nú er ljóst. Ég hygg að flestir muni hlýða á svör hæstv. ráðh. um þetta efni því að þau verða að liggja fyrir.



Herra forseti. Ég sé mig knúinn til að vekja athygli á því að ég sagði áðan að ég hefði kannske ekki kynnt mér allar forsendur dómsins svo til hlítar að ég hefði þær hér á takteinum. Hæstv. fjmrh. vildi hins vegar láta í það skína að ég hefði ekki kynnt mér þær eða lesið. En dómsorðin eru þau að verkfallið er dæmt ólöglegt. Í dómsorðunum er ekki tekin nein afstaða til uppsagnarbréfa. Aðilar voru sammála um 3. jan. að frestunin á boðuðu verkfalli hefði ekki áhrif á afstöðu aðila til gildis þeirra bréfa sem hér um ræðir. Ég verð að segja að ég harma þá afstöðu sem hæstv. fjmrh. hefur tekið í þessu máli. Hann vill greinilega ekki hlusta á þær óskir sem hér koma fram um að hann beiti sér fyrir lausn á þessu máli. Ég harma það og ítreka enn einu sinni og mælist til þess að hann beiti sér fyrir því að deiluaðilar tali saman.



Herra forseti. Ég verð enn að taka það fram að það segir alveg skýrt í niðurstöðu dómsins undir fyrirsögninni "Álit dómsins og niðurstaða", með leyfi forseta: "Samkvæmt því sem nú hefur verið sagt verður eigi talið að stefnanda hafi tekist að sanna að ofannefndir félagsmenn í Sveinafélagi rafeindavirkja, sem mál þetta varðar, hafi með aðgerðum sínum, sem að framan er frá skýrt, fengið breytt stöðu sinni sem opinberra starfsmanna þannig að lög nr. 38/1954 taki ekki lengur til þeirra né heldur lög nr. 62/1985." Þetta er alveg ótvíræð niðurstaða dómsins undir fyrirsögninni "Álit dómsins og niðurstaða". Varðandi fsp. hv. 3. þm. Vestf. get ég aðeins endurtekið það, sem ég hef sagt áður, að það er ekki unnt að eiga kjarasamningaviðræður við aðila sem eru í ólögmætu verkfalli. Annað hef ég ekki um þetta atriði sagt eða um þær ráðstafanir sem gera þarf til að halda uppi eðlilegri fjarskiptaþjónustu. Það eina sem ég hef sagt er þetta: Það er ekki hægt að hafa frumkvæði að kjarasamningaviðræðum við aðila sem eru í ólögmætu verkfalli. Það veit ég að hv. þm. skilur mætavel.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Auðvitað geta menn lagt mismunandi skilning í kjarasamningaviðræður. Spurningin er þessi: Ætlar hæstv. fjmrh. að koma af stað umræðum sem geta leitt til kjarasamninga, sem geta leitt til niðurstöðu í þessu máli? Ég hygg að það sé öllum ljóst, og ekki ætti það að vera síst hæstv. fjmrh. ljóst, að ef þessu deilumáli heldur áfram verður enn þá erfiðara að leysa það eftir því sem lengra líður. Það kannast hæstv. fjmrh. við úr fyrri störfum að eftir því sem lengra líður verður erfiðara um lausn. Ætla menn kannske að bíða þangað til allt fjarskiptasamband er komið í hnút? Ég hygg að stjórnvöld geti ekki skellt skollaeyrum við þessu ástandi. Þau verða að hafa frumkvæði að viðræðum sem geta leitt til lausnar. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. ætli sér það þó hann gefi kannske ekki um það beinar yfirlýsingar hér í umræðunum á Alþingi. Ég vil a.m.k. vona að hann beiti sér fyrir að kjarasamningar geti komist af stað sem leiði til lausnar. Ólafur Þ. Þórðarson: Herra forseti. Það er nýbúið að samþykkja heildarkjarasamninga í þessu landi. Það blasir einnig við að ef ríkisvaldið gengur frá heildarkjarasamningum við meginþorra landsmanna en tekur svo ákvörðun um að ganga frá betri samningum við fámenna starfshópa er verið að brjóta niður þá möguleika að ná heildarsamningum. Þá er verið að ýta undir að hóparnir fari ekki saman að samningaborði heldur að hver hópur fyrir sig reyni að komast jafnlangt og hann kemst með aðgerðum. Ég tel þess vegna að hæstv. fjmrh. sé í mjög vandasamri stöðu þessa stundina. Mér er ljóst að það verður að leita leiða til lausnar á þessu máli, en því mættu menn gera sér grein fyrir að verði ákvörðun tekin, þegar nýbúið er að gera heildarkjarasamninga, um að verðlauna í samningum þá sem ekki vilja una hliðstæðum samningum eru menn að sprengja allt samkomulag upp í þessu máli og þá eru menn raunverulega að ráðast á þá verkalýðsforingja sem unnu að því af heilindum að ná niðurstöðu í viðkvæmum deilumálum. Þá er verið að veita þeim hópum lið sem hafa haldið því fram að heildarkjarasamningar séu rangir, það eigi hver hópur að berjast og semja fyrir sig. Ég hef lengi horft á kjaradeilur á Íslandi og séð hvernig þær þróast. Höfuðreglan hefur verið sú að láglaunahóparnir, þeir sem minnst hafa fengið, hafa verið látnir setjast að samningaborði og við fjöldann hefur verið samið. Svo hafa aðrir hópar komið á eftir með ýmsa starfsmenntun og farið fram á meira. Þannig hefur launabilið í þjóðfélaginu stöðugt verið vaxandi. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta langt mál, en ég undirstrika að ég tel að fjmrh. sé í erfiðri stöðu í þessu máli og ég sé ekki að hann eigi auðvelt með að taka upp samningaviðræður við aðila sem eru í ólöglegu verkfalli.



Herra forseti. Ég held að margt hafi verið of rætt í þeim umræðum sem hér hafa farið fram. Hér á í deilu stétt með ákaflega mikla lykilstöðu í þjóðfélaginu. Þessi deila er á margan hátt ákaflega sérstæð og fjallar að ýmsu leyti um sérstæð mál, félagaaðild og hver skuli hafa samningsaðild. Ekki skal ég fara að gerast guðfaðir eða leiðbeinandi hv. 5. þm. Vestf. og því síður fjmrh. En á svona augnablikum er ákaflega hættulegt að vera að knýja út úr fjmrh. einhverjar yfirlýsingar og krefjast þess að menn fari að lýsa yfir þessu og hinu. Ég held að þingheimur verði að treysta því að þessir aðilar ræðist við. Hvað þær viðræður heita held ég að þingmenn ættu að láta liggja á milli hluta. Ég held að þetta slæma ástand verði hvorki bætt með stóryrðum, fyrirspurnum eða neglandi yfirlýsingum. En það er ábyggilega ósk þingheims að þessir aðilar ræðist við í vinsemd og hvorugur bíti nú í skjaldarrendurnar og segi: Við hann skal ég aldrei ræða fyrr en... o.s.frv. Þessi augnablik koma fyrir í samningum og þá getur verið kúnst mestu orðháka að vera nógu gætnir í tali.



Herra forseti. Ég vil kynna hér nál. frá allshn. um till. til þál. um réttaráhrif tæknifrjóvgunar. Nefndin hefur fjallað um till. og leggur til að hún verði samþykkt. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Guðmundur J. Guðmundsson og Birgir Ísl. Gunnarsson. Undir þetta skrifa Ólafur Þ. Þórðarson, Stefán Benediktsson, Eiður Guðnason, Pétur Sigurðsson og Eggert Haukdal. Ég vil geta þess hér að í umræðum hjá nefndinni vaknaði sú spurning hvort of strangt væri að orði kveðið í þáltill. að sú nefnd, sem ætlunin er að verði skipuð til að sinna þessu verkefni, ljúki störfum áður en næsta löggjafarþing kemur saman. Við töldum aftur á móti, og vorum um það sammála, að á Norðurlöndunum væri til staðar löggjöf í þessu efni og það ætti ekki að vera ofvaxið að vinna þetta verk fyrir þann tíma. En það er samdóma álit að það sé nauðsyn að sett verði lagaákvæði um það efni sem þáltill. fjallar um. Umr. (atkvgr.) frestað.



Herra forseti. Á þskj. 623 er till. til þál. sem ég hef leyft mér að flytja. Hún er svohljóðandi: "Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta kanna hvernig nýta megi mjólk og mjólkurvörur í auknum mæli í innlendum matvælaiðnaði í stað innfluttra mjólkurafurða." Herra forseti. Nýlega hefur hæstv. landbrh. sett reglugerð um stjórn á mjólkurframleiðslu. Skv. henni á að draga svo mjög úr mjólkurframleiðslu strax á þessu ári að maður spyr ósjálfrátt sjálfan sig: Hafa þessir menn aldrei komið í sveit? Það getur ekki verið, a.m.k. aldrei í fjós. Þrátt fyrir mikla vélvæðingu í landbúnaði á síðustu árum, rörmjaltakerfi, súgþurrkun og heydreifikerfi, svo eitthvað sé nefnt, er ekki kominn sjálfvirkur stýribúnaður á kýr. Skv. opinberum tölum var mjólkurneysla Íslendinga um 98 millj. lítra á síðasta ári en framleiðslan stefnir í um 116 millj. lítra á þessu ári. Nú er mikill vandi á ferð, sögðu menn. En ég held því fram að ársneysla sé miklu meiri. Mjólk og reyndar ýmsar aðrar landbúnaðarvörur flæða inn í landið undir heitinu iðnaðarvara. Brauðbætiefni, sem í er notuð mikil mjólk, er aðeins eitt af mörgu. Í þeim er einnig eggjaduft en síðan er eggjum hent hér á landi. Ég hef sérstaka trú á framleiðslu brauðbætiefna vegna þess að um mikið magn er að ræða og markaðssetning ætti að vera auðveldari en á þurrmjólk sem setja þarf í neytendaumbúðir svo sem barnaþurrmjólk og þurrmjólk í kaffi og te sem vonandi kemur síðar. Þurrmjólk er nú þegar mikið notuð í matvælaiðnaði, t.d. í ísgerð, kjötvinnslu og sælgætisiðnaði, svo eitthvað sé nefnt. Sælgætisiðnaðurinn hefur hins vegar óskað eftir fjölbreyttari afurðum og má þar nefna sykrað mjólkurþykkni, þurrkaða mysu sem nota má í karamellur og annað sælgæti, einnig laktósu í sykursnautt sælgæti, en það efni er unnið úr mjólk. Ég vil telja upp nokkur önnur matvæli sem innihalda mikla mjólk, t.d. búðinga, frómas, súpur, fiskbúðinga. Þurrkuð kartöflustappa í pökkum er mikið notuð í mötuneytum stofnana, skóla og sjúkrahúsa. Í henni eru auk mjólkur kartöflur og egg. Það hafa aldrei þótt mikil búhyggindi að henda því sem heimafengið er, taka síðan lán og kaupa eitthvað annað í staðinn. En það er einmitt það sem við nú gerum, söfnum erlendum skuldum. Viðskiptahallinn er mikill. Því hefur oft verið haldið fram að markaður hér væri of lítill. Ég held hins vegar að við séum of fá og smá til að leyfa okkur óráðsíu með verðmæti. Á liðnum árum hafa verið höfð stór orð um hátækni og líftækniiðnað þar sem hluti af verðmætasköpun væri hugvit, þekking og tækni. Ef mönnum er hins vegar sagt að úrvinnsla landbúnaðarafurða sé háð þekkingu og mikilli tækni gefast menn upp. Hafa menn ekki skilið sjálfa sig? Ég vil taka fram, svo ekki valdi neinum misskilningi, að hér er ekki um neina árás á menn að ræða af minni hálfu heldur vil ég reyna að stuðla að lausn vandamála landbúnaðar og úrvinnslugreina hans. Ég bið því hæstv. landbrh., sem því miður er fjarverandi, og hv. þm. að opna augu og eyru en ekki loka. Þegar arðsemi hefur verið athuguð á úrvinnslu land búnaðarafurða á undangengnum árum hefur t.d. verið gert ráð fyrir því að söluskattur sé greiddur af öllum vélum sem nauðsynlegar teljast. Aftur á móti eru þær vélar, sem keyptar eru til samkeppnisiðnaðar, ekki söluskattsskyldar. Auðvitað er vinnsla á mjólk í matvælaiðnaði samkeppnisiðnaður og þess vegna er ekki um annað að ræða en að breyta reglunum. Ef það er ekki hægt þarf að breyta fyrirtækjunum í iðnaðarfyrirtæki. Þetta er eitt af því sem valdið hefur að ekki er haldið áfram. Ég vil nefna hliðstætt dæmi. Ef skeflir fyrir útidyrnar heima hjá mér og ég hef ekki skóflu og/eða tíma til að moka frá þeim, til að koma mér inn eða út eftir atvikum, þá nota ég bara bakdyrnar og gluggana ef ekki vill betur, ég stend ekki úti og frýs í hel. Til að afla mér upplýsinga um núverandi nýtingu á þurrmjólk og aukna möguleika á nýtingu mjólkur í matvælaiðnaði hef ég haft samband við marga aðila, m.a. Framleiðsluráð, mjólkurbú, sælgætisgerðir, kjötvinnslu, bakarí og marga fleiri aðila. Langflestum fannst að alls ekki væri fullreynt að nýta mjólk í matvælaiðnaði. Þar á meðal voru Jón Óttar Ragnarsson matvælaverkfræðingur, áður hjá Rannsóknastofnun landbúnaðarins, og Rögnvaldur Gíslason deildarstjóri hjá Iðntæknistofnun sem báðir eru persónulega tilbúnir til að leggja málinu lið. Nýting mjólkur í matvælaiðnaði er bara eitt dæmi af mörgum um hvernig betur má nýta landbúnaðarafurðir hér innanlands. Miklir möguleikar eru í frystingu grænmetis. Neysla á frystu grænmeti hefur stórlega aukist og kemur til með að aukast á næstu árum. Grænmeti er hent hér á hverju hausti. Nefna má súpu og sósukraft sem notað er bæði á heimilum og stofnunum. Ég vil því biðja hv. alþm. að athuga sinn gang aftur áður en búferlaflutningar verða hafnir með lagaboði. Menn verða að gera sér ljóst hvílík sóun á fjármunum byggðaröskun er. Íbúðarhúsnæði og öðrum mannvirkjum er bókstaflega hent um land allt. Ég bið hv. alþm. að hugleiða að hér er ekki bara um bændabýli að ræða heldur þorp og bæi eins og Borgarnes, Egilsstaði og Akureyri. Á þessum stöðum er fólk gert eignalaust. Talið er að hvert ársverk í landbúnaði skili meira en tveim í úrvinnslu. Búferlaflutningum, sem nú blasa við, fylgja líka gífurleg félagsleg vandamál sem þekkt eru víða um heim. Nú bið ég hv. þm. að hugleiða að betri nýting á mjólk og öðrum landbúnaðarafurðum í matvælaiðnaði kemur ekki bara bændum vel heldur þjóðarbúinu í heild. Þessi tegund hátækniiðnaðar hefur þá kosti að hún nýtir betur það hráefni og fjárfestingu sem fyrir er. Ég vona bara að menn nái áttum í þessu máli með þjóðarheill í huga. Að lokum legg ég til að till. minni verði vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Ég er ekki í stakk búinn til þess að ræða þessa till. efnislega. En ég vil aðeins fagna till. sem hér er borin fram á þskj. 623 og flutt af hv. 4. þm. Vesturl. Jóhönnu Leópoldsdóttur. Ég þakka henni fyrir að hreyfa þessu máli hér á hv. Alþingi. Nú er mikið rætt um nýjar búgreinar og er það góðra gjalda vert. En hitt er ekki síður mikilsvert að leita nýrra leiða um úrræði varðandi hinar hefðbundnu búgreinar eins og hér er gert. Umræður um landbúnaðarmál hafa allt of oft verið neikvæðar. En með nýjum tímum koma ný viðhorf og þeim verður að mæta á nýjan hátt. Útflutningur landbúnaðarafurða, eins og stendur í dag, er nánast útilokaður í þeim mæli sem nokkru máli skiptir og niðurgreiðslur innanlands á mjólk og kjöti geta aldrei verið takmark í sjálfu sér. Hitt er annað mál að það má nota þær sem hagstjórnartæki þegar offramleiðsla er eða til að lækka þessar vörur til neytandans. Við verðum því að leita nýrra leiða og hér er vakin athygli á máli sem gæti orðið stórmál fyrir íslensku bændastéttina. Ég skal ekki fjölyrða um þetta meira. En ég vil aðeins segja að ég fagna till. og ég vil þakka hv. þm. fyrir að hafa vakið máls á þessu efni. Umr. (atkvgr.) frestað.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. á þskj. 637 um hert eftirlit með verðlagi, innkaupsverði og álagningu. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess að herða eftirlit með verðlagi og álagningu. Sérstaklega verði fylgst með innkaupsverði erlendis til að tryggja að tollalækkanir þær, sem ákveðnar voru með lögum nr. 3 og 4 1986 í tengslum við nýgerða kjarasamninga, komi launþegum til góða." Fyrir um það bil þrem vikum náðist samkomulag milli aðila vinnumarkaðarins um gerð nýrra kjarasamninga, tímamótasamninga sem hafa hvarvetna fallið í góðan jarðveg og hlotið hljómgrunn, bæði meðal launþega og vinnuveitenda. Í samkomulaginu fólst m.a. 13% launahækkun á árinu, kaupmáttarviðmiðun í gerðardóm 1. maí, 1. ágúst og 1. sept., sérstök hækkun á lægstu launum tvisvar á árinu og ráðstafanir í húsnæðismálum, m.a. með viðbótarframlagi til þeirra sem eiga í greiðsluerfiðleikum. Einnig náðist langþráð samkomulag um bætt atvinnuöryggi fiskvinnslufólks. Síðast en ekki síst var gert samkomulag um sérstakar ráðstafanir til að draga úr verðhækkunum og bæta hag launafólks, m.a. með lækkun tekjuskatts, útsvara, vaxta, verði á opinberri þjónustu, bensínverði og búvöruverði, afnámi verðjöfnunargjalds á raforku svo og lækkun á tollum ýmissa vörutegunda. Að loknum samningum virðist ástæða til bjartsýni enda lögðu samningsaðilar mikla vinnu í að gera þá sem best úr garði. Á það jafnt víð um aðila vinnumarkaðarins sem og um stjórnvöld. Þáttur stjórnvalda í gerð samninganna var stór, um það er engum blöðum að fletta. Í kjölfarið var samþykkt hér á Alþingi frv. til l. um ráðstafanir í ríkisfjármálum, verðlags- og lánsfjármálum ásamt breytingum á lögum um tollskrá þar sem tollar á ýmsum vörutegundum voru lækkaðir til muna. Um það má auðvitað deila hvers vegna sumir vöruflokkar voru teknir fram yfir aðra í tollalækkunum. En þó er það ekki höfuðatriðið að því er varðar þessa till. Þáttur stjórnvalda er vissulega stór en þó er ábyrgðin enn meiri nú að afloknum samningum, sú ábyrgð að standa vörð um þau loforð sem gefin voru um verðlækkanir, sú ábyrgð að halda verðlagi niðri. Vitað er að til eru þeir sem víla ekki fyrir sér að fórna þessum nýgerðu kjarasamningum á altari auðhyggjunnar. Verðlagsstofnun hefur nú þegar borist þó nokkuð af kærum um aukna álagningu nokkurra verslana í kjölfar tollalækkana og tekið þær fyrir af röggsemi. Þó að stutt sé liðið frá samþykkt tollalækkana biðu þeir tilbúnir með klærnar úti til að ná sem mestu til sín af þeim kjarabótum sem launþegum bar. Slíkt var þeirra svar og þessum aðilum ber að refsa, ekki aðeins með sektum sem þeir vinna upp með sölugróða á einum eða tveim dögum heldur með aðgerðum sem betur yrði munað eftir, jafnvel nafnabirtingu eða missi verslunarleyfis um tíma eða fyrir fullt og allt ef um ítrekuð brot er að ræða. Til þess að hægt sé að taka á þessum málum af alvöru er nauðsynlegt að herða eins og kostur er allt eftirlit með verðlagi og álagningu. Efling Verðlagsstofnunar og Neytendasamtakanna og samvinna þeirra á milli væru stór skref í rétta átt. Með stuðningi stjórnvalda yrðu þau enn stærri. Þó er annað atriði sem er öllu alvarlegra og erfiðara viðfangs. Eins og fram kemur í grg. með till. minni hefur komið í ljós að þær breytingar, sem gerðar voru á lögum um tollskrá í framhaldi af nýgerðum kjarasamningum, hafa í vissum tilvikum ekki náð tilætluðum árangri í lækkun vöruverðs og þar með ekki komið launþegum til góða eins og gert var ráð fyrir í samningum. Ástæðan er skyndileg og vægast sagt undarleg hækkun á innkaupsverði erlendrar framleiðslu. Ég get gefið ykkur dæmi. 14. mars s.l. varð ég vitni að símtali við eitt af bifreiðaumboðum hér í Reykjavík. Spurt var um verð á vissri bifreiðategund. Skv. þeim upplýsingum, sem fengust, var sú tegund uppseld en ný sending væntanleg viku af apríl. Sú sending yrði hins vegar á töluvert hærra verði, jafnvel hærra en fyrir tollalækkanir. Hvers vegna? Það er von að menn spyrji. Svar umboðsaðila var á þessa leið: Vegna aukinnar sölu og eftirspurnar eftir bifreiðum undanfarið hefur framleiðandi ákveðið að hækka framleiðsluverð. Ég spyr: Er þetta hægt? Fyrirspyrjandi taldi þessa skyndilega fram komnu hækkun mjög óeðlilega þar eð ekki væri langt um liðið frá síðustu hækkun. Það skal tekið fram að fyrirspyrjandi er alvanur bílaviðskiptum. Ég spyr: Hvað er að gerast þarna og hvað táknar þetta í raun? Hverjir hafa hag af þessu? Eru það launþegarnir sem áttu að fá kjarabætur? Þetta táknar í fyrsta lagi hærri umboðslaun til íslenska umboðsins sem er þá hagsmunaaðili nr. 1 og í öðru lagi táknar þetta að þarna renna tollalækkanirnar í vasa framleiðanda erlendis sem er þá hagsmunaaðili nr. 2. Sem sagt, kjarabæturnar eru fluttar úr landi í stað þess að koma íslenskum launþegum til góða. Mér segir svo hugur um að þetta sé aðeins byrjunin og spurning um hvenær aðrir vöruflokkar, sem tollar voru lækkaðir á, fái sömu útreið. Brýnt er því að tekið verði fyrir þennan leka á íslensku fjármagni úr landi, því sama fjármagni og nota skyldi í þágu launþega til að lækka tolla. Að öðrum kosti eigum við víst að verðlag fari úr böndum og ekki verði unnt að standa við gefin loforð um verðlækkanir. Eins og áður hefur komið fram tel ég að efling Verðlagsstofnunar og Neytendasamtakanna sé okkur nauðsyn nú. En trúlega þarf meira til til að stöðva útflutning á kjarabótum íslenskra launþega. Hér þarf að grípa í taumana nú þegar áður en öll skriðan kemur og ekki er lengur unnt að spyrna við fótum. Ég treysti ríkisstj. til að gera þær ráðstafanir sem þarf til að finna mótleik í þessari refskák viðskiptalífsins og því hef ég í till. minni lagt til að ríkisstj. verði falið að gera þær ráðstafanir sem þarf. Herra forseti. Að svo mæltu legg ég til að till. minni verði vísað til 2. umræðu og hv. allshn. að lokinni þessari umræðu. Umr. (atkvgr.) frestað. 1