Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þar sem ég þarf nú að fara af fundi, vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að umr. um þetta mál verði frestað.



Herra forseti. Ég vil segja nokkur orð um þetta, því að það var eftir minni beiðni, að meðferð þessa máls hefur verið frestað, og frá því að þess var óskað, hefur komið fram brtt. frá hæstv. fjmrh., á þskj. 656, sem hann flytur í samráði við mig og ég, eftir að málum er svona komið, vil sætta mig við, og geri ég ekki ráð fyrir, að hún mæti andstöðu annarra nm. í fjhn. Þessi brtt. er flutt í samræmi við þær óskir, sem lágu fyrir frá mér, fyrst þegar málið var rætt, að fá þarna nánari ákvæði um skiptingu milli bæjar- og sveitarfélaga. Að vísu er till. flutt í öðru formi en ég hefði helzt kosið, en ég vil þó fallast á hana og mælist til þess, að hv. þdm. ljái henni fylgi sitt.



Eins og hv. 5. þm. Reykv. drap á, er þessi brtt. flutt til þess að kveða nánar á um skiptinguna milli bæjar- og sveitarfélaga, þar sem komið hafa fram aths. um, að það gæti valdið ágreiningi, hvernig þessari skiptingu skyldi háttað. Ég flyt því þessa brtt. til þess að fyrirbyggja, að af þessu gæti risið nokkur ágreiningur, og vildi ég mælast til þess, að hv. þdm. léðu henni fylgi sitt.



Herra forseti. Mig langar til þegar við þessa umr. að fara um þetta mál nokkrum orðum, ef vera mætti, að sú n., sem fær það til athugunar, gæti tekið einhver af þeim atriðum til greina við síðustu athugun á málinu. Og enn fremur langar mig til þess að fá frá hæstv. ráðh. nokkrar upplýsingar í sambandi við afgreiðslu þessa máls, sem ekki liggja fyrir í frv. sjálfu eða grg. þess. Í öllum þeim umræðum, sem fram hafa farið að undanförnu um efnahagsmálin hjá okkur, hefur menn greint á um margt og mikið og sitt sýnzt hverjum, eins og venja er. Sumir hafa viljað fara þessa leið, aðrir hina og talið hver fyrir sinni skoðun æði mörg rök, þó að menn hafi ekki getað orðið sammála. En um eitt atriði held ég, að menn séu sammála, og ég hygg, að hæstv. fjmrh. hafi verið í þeim hópi, að erlendar lántökur bæri að forðast í lengstu lög, að svo miklu leyti sem nokkurn veg væri um að ræða til þess að komast hjá því. Þegar um erlendar lántökur hefur verið að ræða, þá hefur það verið til ákveðinna fyrirtækja, sem sérstaklega hafa verið gjaldeyrisskapandi, eins og t.d. talið var sjálfsagt frávik frá þessari meginreglu að taka gjaldeyrislán til togarakaupa, vegna þess að talið var víst, að þeir mundu skila gjaldeyri aftur og án þess að gripa þyrfti til frekari lántöku. Lántaka til togarakaupa hefur þess vegna síður en svo sætt nokkurri gagnrýni, heldur verið talin sjálfsögð, enda þannig frá kaupunum gengið, að nokkur hluti af framleiðsluverðmæti þeirra fer til þess að greiða erlendar skuldir. En það er líka almennt kunnugt, að fjöldi framkvæmda og fjárfestinga bíður vegna þess, að fé hefur ekki fengizt að láni til framkvæmdanna. Og menn hafa sætt sig við að bíða, vegna þess að þeir hafa ekki talið réttlátt að taka erlent gjaldeyrislán til þess að hrinda þeim verkefnum í framkvæmd. Ég get nefnt fjöldamörg dæmi um þetta, og ég þekki margar hafnargerðir, sem bíða hálfkaraðar vegna þess, að ekki hefur tekizt að fá lán til þeirra framkvæmda. Þær eru þess vegna margar ekki nema hálfgerðar og skila þess vegna ekki þeim tekjum, sem þeim er ætlað að gera, og meira að segja hefur þetta orðið til þess, að ríkissjóður hefur orðið að hlaupa undir bagga með sumum þeirra, vegna þess að ekki hefur verið hægt að koma þeim í það horf, sem til er ætlazt. Ég get nefnt t.d. byggingarframkvæmdir hér í bænum, sem nú eru alveg stöðvaðar vegna þess, að alls staðar skortir lánsfé og enga peninga er hægt að fá í bönkunum til þess að leggja í húsbyggingu og ekki hjá neinni lánsstofnun yfirleitt í landinu. Á sama tíma eru hópar iðnaðarmanna hér vinnulausir, og því ástandi, sem af því leiðir, þarf ég ekki að lýsa, það þekkja allir hv. þm. Einnig þetta ástand hafa menn að nokkru leyti sætt sig við vegna þess, að þeir hafa ekki þorað að leggja út í þá áhættu, sem erlendri lántöku fylgir, en það virðist nú vera eina úrræðið til þess að halda starfseminni áfram. Það má nefna fleiri rafvirkjanir, vatnsveitur og fjöldamargar framkvæmdir, sem eru eins nauðsynlegar og sumar jafnvel nauðsynlegri heldur en þær, sem hér er farið fram á að taka erlent lán til. Í frv. þessu, þar sem gert er ráð fyrir, að taka megi 43 millj. kr. erlent lán, er frá því skýrt, að svo sé til ætlazt, að þær skiptist þannig, að 25 millj. gangi til að greiða eftirstöðvar við kaup hinna 10 nýju togara. 15 millj. eru ætlaðar til að lána Búnaðarbanka Íslands með sömu kjörum og lánið verður tekið, og allt að 3 millj. til iðnaðarlána, enda verði ákveðið með lögum um tilhögun iðnaðarlánanna. Ég hef minnzt á það áður, að aldrei hafa verið tekin erlend lán nema til ákveðinna fyrirtækja og skýrt tekið fram í lögum, til hvað langs tíma og með hvaða kjörum, en hér vita menn ekki annað en það, að 15 millj. eiga að ganga til Búnaðarbankans og 3 millj. til iðnaðarins, og á að ákveða það síðar, til hvers það fé verði notað. - Mér finnst þetta svo losaralega uppbyggt, að það réttlæti á engan hátt að taka þetta erlenda lán. Og ég er viss um, að hæstv. fjmrh. hlýtur að gera sér það ljóst, að ef ríkisstj. tekur þetta erlenda lán vegna óákveðinna framkvæmda í landbúnaði og iðnaði, þá hljóta að koma fram kröfur um lán frá öðrum aðilum, sem ekki eru síður nauðsynlegir framleiðendur í þjóðfélaginu og ekki er síður ástæða til að örva með lánum. Mér virðist, að ríkisstj. sé að breyta um stefnu miðað við hin fyrri rök hennar, að fara að taka lán á sama tíma og hún fær tugi millj. frá Efnahagsstofnuninni í eyðslufé. Og ef samtímis því á að fara að taka erlend lán, þá er sýnilegt, að ríkisstj. er búin að afskrifa sína fyrri afstöðu til þessara mála. Og það hljóta að koma fram aðrir aðilar á eftir, sem telja sig ekki hafa minni rétt til lánveitinga en þeir, sem hér er um að ræða. Það eitt út af fyrir sig er ekki rétt, að sagt er, að veita eigi 25 millj. til sjávarútvegsins. En þegar betur er að gætt, eru það aðeins 9 millj., því að 16 millj. eiga að fara til að „konvertera“ eldra láni. Hér er því raunverulega aðeins um 9 millj. kr. nýja lántöku að ræða, sem e.t.v. verður þó ekki svo há, og er það sá hluti lánsins, sem ég tel réttlætanlegan og eðlilegan, og mér finnst, að það hefði átt að taka það fram í frv., að hér væri aðeins um að ræða heimild fyrir ríkisstj. til að taka 9 millj. til handa sjávarútveginum. Þá eru það 15 millj. handa landbúnaðinum, en um það lán er allt meira á huldu en lánið til sjávarútvegsins. Nú langar mig að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig er hugsað að lána þessar 15 millj. til bænda? Verður bændum lánað það með gengis„klásúlu“, þannig að þeir beri þá ábyrgð, sem fylgir gengisáhættunni? Eða á Búnaðarbankinn að bera hana eða ríkið? Þetta væri æskilegt að fá að vita. - Lán til sjávarútvegsins eru þannig veitt, að þau hvíla í erlendri mynt á þeim, sem togarana kaupa, þannig að þeir bera alla áhættuna, ef gengisfelling verður. Ég spyr, er ætlunin að fara á sama hátt með þetta lán til bænda? Eða er ætlunin, að Búnaðarbankinn eða ríkissjóður beri þá áhættu, sem því fylgir? - Í annan stað er rétt að geta þess, að samkv. þeim samningi, sem gerður hefur verið milli ríkisstj. og þeirra, sem hafa keypt nýju togarana, er gert ráð fyrir því, að kaupendur togaranna yfirtaki þessi lán og greiði sömu vexti og erlendis. Og mun vaxtafóturinn vera 41/2% og lánið veitt til 20 ára. Er meiningin að veita þessi lán til bænda til jafnlangs tíma og með sömu vöxtum? Ef ekki, hver á þá að greiða vaxtahallann? Á Búnaðarbankinn að gera það, eða á ríkissjóður að gera það? Hér er aðeins um það að ræða, að allir sitji við sama borð. Og það ætti ekki að vera síður ástæða til, að þeir, sem kaupa togarana, fái góð lán, þar sem það eru gjaldeyrisskapandi atvinnutæki, sem gefa gjaldeyri til að endurgreiða þessi lán, og ég tel það fullkomið réttlæti, að hlutur Búnaðarbankans verði veittur á sama hátt. Ég vildi aðeins skjóta því til hæstv. ráðh., hvort hann gæti ekki skýrt frá því, með hvaða kjörum væntanleg lán af þessu tagi kunna að verða veitt og sérstaklega, hvort sá, sem þessi lán fær endanlega, fær þau í erlendri mynt eða innlendri, og hver á að bera ábyrgðina. Þriðji hluti lánsins, sem þó er ekki nema tæpur fimmtándi hluti heildarupphæðarinnar, er ætlaður til iðnaðarlána, en allt er óljóst, hvernig því fé á að verja. En eftir því, sem segir í 2. gr. frv., þá kemur það ekki til úthlutunar fyrr en sett hafa verið lög á Alþingi um það, á hvern hátt þeim skuli varið. Það þýðir, að þetta fé kemur ekki í umferð fyrr en eftir að næsta þing kemur saman, því að eftir þeim hraða, sem frv. um iðnaðarbanka hefur haft hér í þinginu nú, þá trúi ég ekki, að það takist að afgreiða lög um iðnaðarlán fyrr en því þingi lýkur, svo að vegna iðnaðarlána virðist, að það hefði mátt sleppa þessari lántöku nú. Það kemur nú fram í annað sinn á þessu þingi, að frv. um iðnaðarbanka mun ekki ætlað fram að ganga. Fyrst var þeirri skoðun slengt fram af hv. þm. V-Húnv. og þm. Mýr., að svo ætti að fara. Og nú kemur það fram í stjórnarfrv., að því máli sé ætlað hægt andlát og ekki verði hægt að gera þær ráðstafanir fyrr en síðar. Í staðinn fyrir það virðast þessar 3 millj. eiga að koma, sennilega til þess að friða þá, sem að frv. standa. Ég held nú, að þessar 3 millj. hjálpi lítið, þar sem ekki má nota þær fyrr en lög hafa verið sett á Alþingi um það efni, og það verður ekki fyrr en eftir eitt ár í fyrsta lagi. Ég held því, að það væri skaðlaust, þó að þessar þrjár millj. til iðnaðarins væru strikaðar út. Þegar frv. um iðnaðarbankann var á ferðinni, gerði iðnn. ekki ráð fyrir því, að leitað yrði eftir erlendum lánum til að fullnægja þörf hans. Og það var ekki vegna þess, að lánsþörf væri ekki mikil, heldur hitt, að það var vitað, að mjög var erfitt um lánsfjárútvegun. En þar var gert ráð fyrir því, að ríkissjóður legði fram 2,5 millj. kr. og hefði það getað komið inn á fjárlög að hálfu í ár og að hálfu næsta ár og verið þar með úr sögunni. En þar sem út í það er farið að taka erlend lán, þá geri ég ráð fyrir, að iðnaðarmönnum þyki sinn hlutur lítill miðað við það, sem landbúnaðinum er ætlað. Ég vildi nú aðeins vekja athygli á þessum atriðum við þessa umr. Margt fleira mætti um þetta segja, en ég mun láta það bíða til 2. umr. En ég vænti þess, að sitthvað af því, sem ég hef sagt hér og sömuleiðis hv. 8. landsk. og 7. þm. Reykv. og fleiri hafa sagt í þessu sambandi, verði tekið til greina í þeirri n., sem fær málið til athugunar, sem væntanlega verður fjhn., og það verði athugað mjög vandlega, hvort rétt sé að fara inn á þessa braut, sem hér er hlaupið inn á. Ég hygg, að það væri hyggilegra að snúa ekki svona hratt við eins og ríkisstj. hefur gert með þessu frv. og æða út í það að taka 40 millj. kr. lán til viðbótar öllum þeim lánum, sem fengizt hafa gegnum Efnahagssamvinnustofnunina, og það ætti að vera hægt að komast af án allra annarra erlendra lána. Ég veit, að það er vissulega nauðsynlegt að halda áfram byggingum og ræktun í sveitum, en ég vil ekki, að sú leið verði farin, sem hér er farið fram á, því að með því er opnuð hættuleg leið, og það er hætt við því, að þá komi fram kröfur frá öðrum aðilum, sem hafa eins mikinn rétt til lána, og þá eru menn komnir út í þær ógöngur, sem ekki er auðvelt að sjá, hvar muni enda. Ég vil svo að endingu óska þess, að þetta verði tekið til greina, þegar n. tekur málið til athugunar.



Herra forseti. Þetta mál mun nú fara til n., en áður en það verði, vil ég sæta lagi og spyrja nokkurra spurninga í sambandi við það. Ég vil þó áður taka það fram um fyrsta hluta lánsins, til togaranna, að ég álít, að sú lántaka geti verið eðlileg. En það kemur þá líka í ljós í sambandi við það, hvort heppilegra hefði verið að gera þá nýsköpun atvinnuveganna, sem gerð var, síðar, - hvort þau atvinnutæki, sem þá voru keypt, væru búin að skila þeim gjaldeyristekjum, ef þau hefðu verið keypt seinna. En það er hitt lánið, sem snertir landbúnaðinn og iðnaðinn. Það er í fyrsta lagi sú spurning, hvort það er nauðsynlegt fyrir landbúnaðinn að fá þessa peninga í erlendum gjaldeyri. Er óhjákvæmilegt að fá þetta lán í erlendum gjaldeyri? Ég veit, að hann skortir innlent lánsfé. Það er mikið talað um, að landbúnaðinn skorti fé, og ég veit, að hann hefur fulla þörf fyrir það. En ég efast mjög um, að allar þessar 15 milljónir fari til landbúnaðarins í erlendum gjaldeyri, heldur að hluti af því fari til annars. Ég efast ekki um, að Búnaðarbankinn þarf á þessu fé að halda, og þess vegna á að taka það og láta Landsbankann gefa út sem því svarar í innlendri mynt. En ég spyr að þessu vegna þess, að mig grunar, að hér eigi að fara að taka 15 millj. kr. lán til þess eins að knýja seðladeild Landsbankans til að gefa út seðla. Af því að ríkisstj. þorir ekki að segja afdráttarlaust við seðladeildina, að á þessu sé þörf, ætlar hún að reyna að knýja hana fram með þessu. - Ef það er svo, að ríkisstj. þori ekki að segja seðladeildinni, að hún eigi að lána Búnaðarbankanum þetta, þá held ég, að Alþingi ætti að gera henni það ljóst. Þá væri æskilegt að fá að vita það, hvort í hyggju er að lána þetta fé út til bænda með sömu vöxtum og greiðast af erlenda láninu, eða hver það er, sem á að standa undir vaxtabyrðinni. Þetta vildi ég gjarnan fá að vita. Þá skildist mér á hæstv. ráðh., að stofnlánadeildarsjóðir Búnaðarbankans væru þrotnir að fé. Þetta mun vera rétt, enda hefur ekki verið staðið við allar skuldbindingar um greiðslur til bankans, - en er það þrátt fyrir það óhjákvæmilegt að knýja fram erlenda lántöku vegna þess? Í því sambandi væri fróðlegt að vita, að hve miklu leyti seðladeild Landsbankans væri tæmd. Og hvað álítur ríkisstj., að séu takmörkin fyrir leyfilegri fjárfestingu? Ég er þeirrar skoðunar, að við séum enn þá langt frá hinum leyfilegu takmörkum. Og ef þetta takmark er eitthvað framar, þá álit ég, að Alþingi eigi kröfu á að vita, við hvaða hámark er miðað. Því að það er þetta hámark, sem skammtar atvinnu í landinu. Það má ekki vera eitthvert óákveðið mark, sem miðað er við, þegar út í það er farið að skammta mönnum atvinnu í landinu og ákveða, hvað sé hæfileg fjárfesting. Og ég álít, að sá samdráttur, sem orðið hefur í atvinnulífinu, sé að verða okkur hættulegur. Í sambandi við það, sem stendur í grg. frv., að allt bankakerfið í heild sé í endurskoðun, vil ég benda á það, að síðast þegar þau mál voru endurskoðuð, var sett heil endurskoðunarnefnd, og þá fékk Alþingi yfirleitt að fylgjast með því, sem gerðist. Nú kemur það fram í dularfullri grg. fyrir undarlegu frv., að bankakerfið í heild sé í endurskoðun. Nú vil ég leyfa mér að spyrja: Hver hefur haft þessa endurskoðun á hendi, og í hvaða átt á hún að ganga? Hefur ríkisstj. ekki þótt það viðurkvæmilegt að gefa upplýsingar um, í hvaða átt breytingarnar skuli ganga og hvaða afleiðingar þær geti haft í för með sér á fjárhagskerfi þjóðarinnar? Mér virðist eðlilegt að fá að vita, í hvaða átt endurskoðun á starfsemi bankanna gengi. - Að síðustu vil ég segja þetta viðvíkjandi þeim hluta lánsins, sem á að ganga til iðnaðarins. Það er ekki í fyrsta sinn á Alþingi, að frv., sem borin eru fram af meiri hl. nefnda og hafa fylgi meiri hluta þings, séu stöðvuð. Frv. um iðnaðarbankann og frv. um afnám skömmtunar á byggingarvörum til smærri íbúða voru stöðvuð af hæstv. ríkisstjórn og svo eiga menn að sætta sig við þennan hluta lánsins til iðnaðarins. Ég vil endurtaka það: Eiga þessar 3 millj. að fara til iðnaðarins hér og þá til kaupa á vélum erlendis frá, eða ef svo er ekki, þarf þá að taka lán í erlendum gjaldeyri? Er þá ekki hægt að taka lánið hér innan lands hjá seðladeild Landsbankans? Treystir þá ríkisstj. sér ekki til að fá lán hjá seðladeild Landsbankans nema að veifa framan í hann erlendum gjaldeyri? Ég vil vona, að svona illa sé ekki komið hjá okkur, þó að vont sé að þurfa að auka innlend lán. Ég vænti, að hæstv. fjmrh. geti gefið mér upplýsingar um þessi atriði, og mun ég greiða atkv. með frv. til 2. umr. og n. og sjá síðan til, hvaða afstöðu ég álít affarasælasta fyrir land og þjóð.



Herra forseti. Ég vil segja fáein orð út af því, sem þingmenn hafa sagt um þetta mál. - Vík ég þá fyrst að Alþýðuflokksþingmönnum, hv. 8. landsk. (StJSt) og hv. þm. Hafnf. (EmJ). Það má segja, að í ræðum þeirra beggja hafi verið sami tónninn og að miklu leyti sama efnið. Höfuðatriðið hjá þeim var það, að það ætti að vara sig á erlendum lántökum og hér væri á ferðinni skuldasöfnun og farið væri inn á nýja braut, að láta lán ganga til fyrirtækja, sem ekki skiluðu erlendum gjaldeyri. En þegar ræður þessar eru krufnar til mergjar, má greinilega sjá, að það, sem hér býr undir, er andstaðan gegn því að taka erlent lán vegna landbúnaðarins. Það er sá þyrnir í þeirra holdi. Aðra eins fjarstæðu hafa þessir þm. víst ekki heyrt og vara við að framkvæma slíka óhæfu. Hér lá hundurinn grafinn, eins og menn segja. Í þessu sambandi vil ég benda á, af hve miklum heilindum þetta er sagt um hið fyrirhugaða lán til landbúnaðarins. Á undanförnum missirum hafa verið samþykktar hér á Alþingi lántökuheimildir fyrir ýmsum framkvæmdum án þess að nokkurn tíma hafi heyrzt rödd frá þessum flokki um það að vara sig á lántökum. Ég vil hér líka minna á þær lántökuheimildir, sem þegar er búið að nota, t.d. 32 millj. kr. Marshalllán til síldar- og fiskiðnaðar. Enn fremur lántaka til Sogsins og Laxár, 32 millj. kr., og svo nú síðar lántaka hjá Alþjóðabankanum, líka til Sogs- og Laxárvirkjunar, 34 millj. króna. Þetta gerir samtals tæpar 100 millj. Og þá eru líka lán til nýju togaranna allt að 80 millj. kr. Þetta eru allt lántökur, sem sagt 480 millj., sem þessir hv. þm. hafa samþ. án þess að vara við erlendum lántökum. Og nú fyrir nokkrum dögum var veitt heimild til að taka erlent lán til sjúkrahúsa, og heyrðist þá ekkert varnaðarorð frá þessum mönnum, og engum dylst þó, að sjúkrahúsin geta ekki greitt sín lán í erlendum gjaldeyri. Það er augljóst mál, hver ástæðan er. Þessir menn hafa gengið vel fram í því að undirbúa erlendar lántökur og áttu t.d. sæti í þeirri ríkisstj., sem keypti nýju togarana. Spurningin er því ekki sú, hvort verið sé að leggja út á nýja braut. Það er ekki verið að lána. til fyrirtækja, sem borga aftur í erlendum gjaldeyri. Ég vil spyrja: Geta Sogið og Laxárvirkjunin komið með gjaldeyri til að standa undir hinum er lendu lánum? Ég er hissa á, að það skuli vera borin fram slík fjarstæða af svona greindum mönnum, að það eigi ekki að taka lán til fyrirtækja, ef þau geti ekki sjálf borgað gjaldeyri til að standa undir hinum erlendu lánum. Það er vissulega rétt, að lántökur til virkjana eiga rétt á sér, þótt þær geti ekki sjálfar komið með dollarana eða pundin. Þetta er því ekki lítil fjarstæða hjá þessum hv. þm. Það getur verið jafnþýðingarmikið, að fyrirtæki séu rekin til þess að þau spari erlendan gjaldeyri eins og að þau afli hans. Eftir þessari kokkabók hefði t.d. ekki átt að veita hitaveitu Reykjavíkur lán, af því að hún gefur ekki af sér pund. Og því vilja þessir hv. þm. ekki veita landbúnaðinum lán, af því að þeir hafa ekki trú á honum. Þar skilur á milli feigs og ófeigs. Það ættu þessir hv. þm. að vita, að þeir vantreysta landbúnaðinum sem atvinnugrein. Hitt er helber hégómi, að hér sé verið að fara inn á nýjar brautir. Ef þetta mál er athugað, getur landbúnaðurinn staðið undir lánum sínum með tvennu móti: 1) Framleitt vörur til útflutnings. Á síðast liðnu ári voru landbúnaðarvörur fluttar út fyrir 8% af útflutningi þjóðarinnar, og er það meira en ísfisksútflutningurinn var það ár, og var þó hér aðallega um ull að ræða. Nú á að selja út kindakjöt á erlendum markaði með góðu verði. 2) Sparað erlendan gjaldeyri með því að framleiða vöru fyrir innanlandsneyzlu í enn stærri mæli, vegna þeirra verðmæta, sem landið sjálft býður. Það er hrein villa, að hér sé lagt út á nýja braut og nú eigi í fyrsta skipti að taka lán til fyrirtækja, sem sjálf geti ekki komið með erlendan gjaldeyri. Enn hefur hér verið minnzt á, að það væri nýmæli að taka lán til annars en tiltekins verks eða tiltekins fyrirtækis, en þetta er alls ekki nýmæli. Það hafa verið tekin lán til almennrar starfsemi oftar en einu sinni. Jafnvel þó þetta væri nýtt, væri það ekki athugavert á neinn hátt, ef menn hafa á annað borð trú á landbúnaðinum. En hér er þetta vantrú og misskilningur hjá hv. þingmönnum. - Það er auðvitað full ástæða til að sjá fótum sínum forráð um erlendar lántökur, en hitt er svo annað mál, að við getum ekki hrundið í framkvæmd ýmsum umbótamálum, nema nota til þess erlent lánsfé, og þá á að taka lán til skynsamlegra fyrirtækja. Við tókum lán til ýmissa fyrirtækja fyrir stríð og gafst það yfirleitt vel. Og það er ákaflega þýðingarmikið að verja þessu fé á skynsamlegan hátt, og ríkisstj. álítur það sérstaklega þýðingarmikið að stöðva ekki þróun landbúnaðarins, en í veg fyrir það er ekki hægt að koma, nema með því að taka erlent lánsfé. Þetta byggist því á því, að menn hafi trú á landbúnaðinum, en þeir, sem hafa vantrú á honum, telja, að ekki sé eðlilegt að taka erlent lán; það eigi að stinga fótum við erlendum lántökum. Það væri miklu hreinlegra og virðingarmeira fyrir þessa menn að játa það blátt áfram, að þeir hafi ekki trú á landbúnaðinum og vilji ekki þess vegna leggja honum til lánsfé, heldur en að leika hér tveim skjöldum og þykjast vilja vara við erlendum lántökum og hér sé verið að leggja inn á nýja braut. Þetta læt ég nægja almennt um málið. Þá vil ég segja hér fáein orð út af þeim hluta lánsins, sem á að verja til iðnaðarins. Mér kom afstaða hv. þm. Hafnf. mjög á óvart í því máli. Mér finnst að flm. frv. um iðnaðarbanka ætti að fagna því, að ríkisstj. ætlar að taka lán, sem á að verja til iðnaðarins. En hv. þm. Hafnf. sagði, að þetta væri skaðlegt og ætti að strika það út. Þetta er vægast sagt furðuleg afstaða. Ef hv. þm. Hafnf. vill á annað borð lána nokkuð til iðnaðarins, finnst mér, að hann ætti að vera ánægður, þegar ríkisstj. er að útvega fjármagn til iðnaðarins. Og hann finnur það málinu helzt til foráttu, að féð muni verða svo seint til ráðstöfunar. Hér er meira en lítið ósamræmi í máli þessa þm., því að mig rekur minni til, í sambandi við frv. um iðnaðarbankann, að hann hafi lagt til, að þar skyldi helming þeirrar fjárhæðar vera varið til iðnaðarins á þessu ári og helmingnum af þessum 3 millj. síðan á árinu 1952. Ég skil ekki afstöðu þessa þm., að hann skuli ekki vera ánægður með þessa ráðstöfun ríkisstj., ef miðað er við það, sem hann hefur áður lagt til í iðnaðarbankamálinu. Hv. 7. þm. Reykv. (GTh) tók aðra afstöðu og taldi það ávinning, ef stjórninni tækist að útvega fjármagn til að lána iðnaðinum. Út af upphæð þessarar lánsfjárhæðar vil ég láta þess getið, að hún var miðuð við þær till., sem fram höfðu komið í sambandi við iðnaðarbankann, og þess vegna var þessi upphæð höfð, og gert er ráð fyrir, að útvegað verði fjármagn innanlands á móti til þess að efla þessa starfsemi. Gert var ráð fyrir í frv. um iðnaðarbankann, að 11/2 millj. kæmi frá ríkinu og hitt annars staðar frá. Ég vil taka það fram vegna þess, sem hv. þm. Hafnf. sagði um tilhögun lánanna, að í grg. frv. er það tekið fram, að það, sem lánað verði stofnlánadeild Búnaðarbankans, verði lánað út með sömu kjörum þessara stofnana. Þetta liggur ljóst fyrir. Þá vil ég víkja að þeirri spurningu, hvers vegna stjórnin leggur til að taka erlent lán í þessu skyni, sem hér um ræðir, og er hér um að ræða orð hv. 2. þm. Reykv. Ríkisstj. álítur, að lánsfjárfestingin sé þannig, að ekki sé á hana bætandi, og fjárlögin eru þannig, að ríkisstj. treystir sér ekki til að setja meira á þau til lána. Þá er ekki hægt að bjóða hér út lán innanlands. Þá er ekki eftir nema að auka seðlaútgáfuna, og þá leið álítur ríkisstj. ófæra. Ríkisstj. álítur, að fjárfestingin sé sízt minni, jafnvel meiri miðað við það neyzlustig, sem menn sætta sig við hér. Fjárfestingin getur ekki aukizt nema til komi aukning verðmæta í landinu, og þessi leið, að leita eftir erlendu láni, yrði til þess, að fjárfestingin yrði meiri en ella sem næmi hinum erlendu lántökum. Það er hinn almenni lánsfjárskortur innanlands, sem veldur því, að það hefur verið látið undir höfuð leggjast að taka erlent lán. Ég ætla, að það sé öllum ljóst, að það er síður en svo, að peningamagnið sé minna en vörumagnið, og nýjar lánveitingar, eins og nú standa sakir, af bankanna hálfu mundu hafa í för með sér nýja verðbólgu. Auðvitað getur þetta ástand breytzt, en stjórnin miðar við ástandið, sem nú er. - Ég ætla að þetta sé greinilegt svar við fyrirspurnum hv. 2. þm. Reykv. varðandi hinar erlendu lántökur. Það er einmitt það, sem stjórnin álítur ekki vera fært eins og sakir standa, af ástæðum, sem ég hef greint í fáum orðum, en einnig mætti greina í lengra máli, sem ég sé ekki ástæðu til að gera hér. Ég skal svo taka fram, að ég verð að fara frá, og væri þess vegna eðlilegast, að umr. um þetta mál yrði frestað, þar sem ég hef vikið nokkuð að ræðumönnum og ég býst við, að það mundi ekki þykja viðkunnanlegt, að umr. yrði haldið áfram án þess, að ég væri viðstaddur.

Forseti (JG): Komið hefur fram ósk um, að umr. um þetta mál verði frestað, og verður orðið við þeirri ósk og málið tekið af dagskrá.



Herra forseti. Síðan l. um Sogsvirkjunina voru sett, 1946, hafa ýmsar breytingar orðið á þeim málum; í fyrsta lagi sú lagabreyt., að ríkissjóður hefur gerzt meðeigandi að Sogsvirkjuninni. Var um það gerður samningur, sem á sínum tíma var prentaður - að ég ætla fyrir tveimur árum - með þskj., en er nú birtur með nál. fjhn. Ed. á þskj. 486, dags. 30. júlí 1949. Sogsvirkjunin er þannig orðin sameign ríkissjóðs og Reykjavíkurbæjar. - Í öðru lagi hefur sú breyting á orðið, að þær kostnaðaráætlanir, sem lágu fyrir 1946, þegar l. voru sett, hafa náttúrlega gerbreytzt vegna hinna miklu breytinga á verðlagi og gengisbreytingarinnar, er síðan hefur orðið. Af þeim ástæðum eru þær upphæðir, sem getið er í l. frá 1946, með öllu úreltar. Þetta frv. er flutt af fjhn. Ed. að beiðni ríkisstj. til þess að færa lántökuheimildir og tölur til samræmis við núgildandi verðlag. Efni frv. er það að heimila stjórn Sogsvirkjunarinnar að taka lán til virkjunarinnar, er nemi allt að 158 millj. kr., en það er nú í dag áætlaður heildarkostnaður virkjunarinnar. - Þá er ákvæði um það, að ríkisstj. geti fyrir hönd ríkissjóðs tekið þau lán, sem þarna um ræðir, og endurlánað þau Sogsvirkjuninni gegn gildum tryggingum, en um ýmis þessara lána verður það svo, að Sogsvirkjunin tekur þau sjálf án milligöngu ríkissjóðs, en þannig, að ríkissjóður verður formsins vegna að vera lántakandi. - Loks fjallar 3. mgr. 1. gr. um það, að Sogsvirkjunin sé sameign ríkíssjóðs og bæjarsjóðs Rvíkur og að báðir aðilar beri sameiginlega ábyrgð gagnvart þriðja aðila á skuldbindingum virkjunarinnar, en sin á milli beri aðilar, þ.e. bæjarsjóður og ríkisstj., ábyrgð á lánum í réttu hlutfalli við eignarhlut þeirra í virkjuninni á hverjum tíma. - Iðnn. Nd. fékk þetta mál til meðferðar, og leggur hún einróma til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Frv. þetta var sent fyrir nokkru síðan til heilbr.- og félmn. Nd. og kom til n. frá félmrn. með ósk um, að n. bæri það fram á þessu þingi. Frv. mun upphaflega vera samið af Sambandi íslenzkra sveitarfélaga, og forstöðumenn sambandsins óskuðu þess mjög eindregið við n., að hún legði frv. fram, hvort sem það yrði lögfest á þessum dögum, sem nú eru eftir af þinginu, eða ekki. Eftir að þessar óskir höfðu komið fram, fyrst frá rn. og voru ítrekaðar síðar af stjórn Sambands íslenzkra sveitarfélaga, þá taldi n. það sjálfsagt að leggja frv. fram. Ákvæði um laun oddvita hafa verið og eru raunar nokkuð á reiki. Samkv. l., sem um þetta gilda, er oddvitum ákveðin sem þóknun fyrir störf sín í grunnlaun, miðað við verðlag 1939, ein króna fyrir hvern mann, sem hefur verið búsettur í hreppnum. Til þess mun hafa verið ætlazt, að á laun oddvita kæmu þær launauppbætur, sem opinberir starfsmenn njóta á hverjum tíma, en reynslan hefur orðið sú, að nokkur misbrestur hefur orðið á í þessum efnum, og eru laun oddvita því nú nokkuð á reiki. En ef teknar eru með allar launaviðbætur, sem opinberir starfsmenn hafa fengið síðan 1939, ber oddvitum nú kr. 4,56 fyrir hvern mann í hreppnum. Hér er lagt til í þessu frv. að binda upphæðina við 5 kr. fyrir hvern mann, og virðist það ekki vera ósanngjarnt, þegar tekið er tillit til þess, að störf oddvita hafa aukizt að undanförnu, m.a. vegna ákvæða, sem Alþ. hefur sett um ýmiss konar afskipti ríkisvaldsins. Ég mun svo ekki fara fleiri orðum um málið við þessa umr., nema sérstakt tilefni gefist, og vænti þess, að því verði vísað til 2. umr.