Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er vissulega ástæða til að fagna því, að fram skuli komið frv. um þetta efni, og hefði nú kannske mátt fyrr gerast. Hins vegar finnst mér ástæða til að fara um þetta frv. nokkrum orðum og gera e.t.v. fáeinar aths. Mér sýnist, þegar þetta frv. er skoðað og lesið, að þar hafi verið orðið við ítrustu kröfum þeirra sem um þessi mál einkanlega fjalla. Mér finnst að það hljóti að vera athugunarefni, hvort nauðsynlegt sé að koma á fót sérstakri stofnun í þessu skyni, hvort ekki hefði verið eðlilegra að fela þetta t.d. Borgarbókasafni Reykjavíkur sem hefur annast það að hluta a.m.k. með ágætum árangri eftir því sem efni hafa staðið til miðað við þær reglur sem nú verður að vinna eftir. Raunar er ástæða til að geta þess, að sú stofnun, Borgarbókasafn Reykjavíkur, er fágæt meðal opinberra stofnana vegna þess að viðskiptavinir þeirrar stofnunar hafa það yfirleitt á tilfinningunni, þegar þeir koma þar inn, að stofnunin sé til fyrir þá, og þar er þjónusta til mikillar fyrirmyndar, en ekki eins og er í sumum öðrum opinberum stofnunum, því miður, sem almenningur þarf að eiga samskipti við, að fólki finnst að það sé eins konar aukapersónur eða sé fyrir starfsfólkinu og því til ama, erfiðis og leiðinda. Þess eru því miður dæmi um ýmsar opinberar stofnanir. En það sem ég vildi einkum vekja athygli á í þessu sambandi er sú spurning, hvort ekki sé hægt að sinna þessum málum öðruvísi en að koma upp sérstakri stofnun. Má vera að ég hafi ekki lesið þetta frv. nægilega grannt, en ég hefði gjarnan óskað eftir upplýsingum frá hæstv. ráðh., ekki endilega nú á þessari stundu, heldur síðar við umfjöllun þessa máls, hversu mikið er ætlað að rekstur þessarar stofnunar muni kosta. Ekki er ég að draga úr því, að vel sé í þessu tilliti gert við þá sem eru sjónskertir eða blindir. Hins vegar rekur maður fljótt augun í þann þröskuld sem hér er, nefnilega þann, að íslenskir rithöfundar heimila ekki að til útlána séu nema þrjú eintök af bókum þeirra í slíku hljóðbókasafni, þrjú eintök og eitt geymslueintak. Þetta er auðvitað algerlega óviðunandi fyrir þá blindu og sjónskertu sem við þann aðila skipta sem dreifir hljóðbókum, að það séu ekki nema þrjú eintök til af hverri bók. Þetta knýr auðvitað á að samningar verði gerðir við rithöfunda. Eins og eðlilegt hlýtur að teljast verða þeir að fá einhverja umbun fyrir að verk þeirra eru flutt af hljóðböndum. Það hlýtur að vera mjög brýnt áð gera slíka samninga þannig að unnt sé að fjölga þeim eintökum sem eru til ráðstöfunar, vegna þess að það er í rauninni forsenda þess, að unnt sé að reka þetta safn. Ég minni á það í þessu sambandi, sem er mjög skylt þessu, að við þm. Alþfl. höfum einnig flutt till. um að hafnir verði samningar við eigendur höfundarréttar um leyfi til að setja efni á myndsnældur. Ég held að það geti ekki og megi ekki dragast að þetta hvort tveggja verði gert. Ég minni á það líka í þessi sambandi, að þetta mál er einnig til umræðu á vettvangi Norðurlandaráðs, eins og hæstv. menntmrh. er örugglega kunnugt, en þar er till. í gangi, sem íslenskir þm. eiga m.a.aðild að, um framleiðslu og dreifingu hljóðbóka og blindraletursbóka á Norðurlöndunum. Er þar sömuleiðis um hið þarfasta mál að ræða, sem vonandi nær fram að ganga, að norræn samvinna aukist á því sviði. Eitt atriði enn vildi ég gera aths. við. Ég sé að gert er ráð fyrir að þessi stofnun starfi í deildum og þar með verði sérstök tæknideild. Nú fylgir slíku verulegur tilkostnaður og því langar mig til að spyrja hæstv. menntmrh.: Innan væntanlega ekki margra ára, ef marka má spár hinna bjartsýnustu ráðamanna Ríkisútvarpsins, stórbatnar öll vinnuaðstaða þar og verða fyrir hendi mörg og fullkomin hljóðstúdíó til upptöku í þeim ríflegu húsakynnum sem Ríkisútvarpið fær til ráðstöfunar. Hefur verið kannað hvort ekki væri heppilegra og ódýrara fyrir alla aðila að Ríkisútvarpinu yrði einfaldlega falið að sjá um tæknilega hlið þessara mála, þ.e. framleiðslu og fjölföldun á hljóðböndunum? Ég hygg að slíkt gæti orðið til mikils sparnaðar. Það má vel vera, þó að ég hafi vakið athygli á því og spurt sem svo, hvort nauðsynlegt væri að þetta væri sérstök stofnun, Blindrabókasafn Íslands, að menn komist að þeirri niðurstöðu að svo eigi að vera. Ég hygg þó að stefnan sé yfirleitt sú, að starfsemi fyrir fatlaða eigi sem mest að vera tengd annarri almennri starfsemi á sömu sviðum og það eigi ekki, sé þess kostur, að vera að setja starfsemi fyrir fatlaða á sérbás eða í sérstofnanir, heldur eigi þeir, eftir því sem efni standa til, að geta sótt þjónustu til sömu stofnana og þeir sem heilbrigðir eru. En ég hygg að með því að nýta tækniaðstöðu Ríkisútvarpsins, sem verður til innan væntanlega ekki mjög langs tíma, mundi það verða breyting til mikilla bóta og mætti gera þetta allt saman ódýrara og umfangsminna en fara að setja upp sérstök hljóðstúdíó vegna þess arna. Þar að auki held ég að megi sömuleiðis huga að því, hvort ekki sé hægt að hafa þessa starfsemi með almennum bókasöfnum. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því, að þessi starfsemi er nokkuð sérstaks eðlis og það eru helst þessi þrjú atriði: Í fyrsta lagi tæknihliðin, í öðru lagi hin almenna dreifing, þurfi nauðsynlega að vera sérstök stofnun sem annist þetta, sem ég held að sé ástæða til að athuga, og svo auðvitað í þriðja lagi það, sem er kannske allra mest knýjandi, að gerðir verði samningar við íslenska rithöfunda þannig að þeir sjái sér kleift að leyfa að séu til fleiri en þrjú einstök í hljóðbókasafni. Raunar er það svo því miður, að sumir rithöfundar banna alveg að bækur þeirra séu til útláns á bókasöfnum.



Herra forseti. Þessar aths. eru út af fyrir sig fullkomlega réttmætar og sjálfsagt að hyggja að ýmsu því sem fram kom í máli hv. 5. þm. Vesturl. í sambandi við þetta mál. Hann gat þess, að þetta frv. fæli það í sér að gengið væri til móts við ítrustu kröfur þeirra sem einkum hafa látið sig varða þetta mál. Ég efast um að það sé rétt. Hitt er annað, að eins og fram kemur greinilega og kom fram í ræðu minni um daginn er þetta frv. orðið til fyrir frumkvæði Blindrafélagsins og áhugamanna á því sviði og skipuð var nefnd manna af menntmrh. á sinni tíð, sem síðan skilaði áliti fyrir alllöngu, á síðasta vori reyndar, og þetta er verk nefndarinnar sem hér liggur fyrir. Kjarni málsins er að sameina á lagagrundvelli þá starfsemi sem þegar fer fram á þessu sviði, en nú um alllangt skeið, eða a.m.k. síðan 1975, hefur það verið sameiginleg starfsemi Borgarbókasafns Reykjavíkur og Blindrafélagsins að reka svokallað Hljóðbókasafn. En sem sagt: Það, sem í þessu frv. felst, og það er auðvitað grundvallarbreyting, eins og ég tók mjög skýrt fram í framsöguræðu minni fyrir málinu, er að þessi starfsemi yrði eftir þetta sérstök starfsemi á vegum ríkisins. Það er alveg ljóst, að ef ætti að framkvæma þetta frv., og einkum þá útfærslu sem finna má í grg. með frv., er óneitanlega um kostnaðarsamt mál að ræða og menn mundu finna fyrir því í opinberum rekstri ef þetta ætti að dynja yfir á stuttum tíma. Hins vegar vil ég benda hv. 5. þm. Vesturl. á, að í 8. gr. segir að kostnaður við starfsemi Blindrabókasafns Íslands skuli greiðast úr ríkissjóði eftir því sem fé er veitt í fjárlögum. Auðvitað merkir það að fjárveitingavaldið hefur á hverjum tíma möguleika til þess að halda í við kannske allt of bráða framkvæmd þessa máls frá sjónarmiði fjárveitingavaldsins. Ég held að það sé ekki um að ræða að stjórn bókasafnsins, þessarar nýju stofnunar. skulum við kalla hana, hafi alveg sjálfdæmi um hvernig þetta mál verður framkvæmt. Vissulega eru ýmsir möguleikar á að framkvæma þessa hugmynd á hagfelldari hátt en menn hafa áður komið auga á, m.a. með því, sem hv.5. þm. Vesturl. var að benda á, að nýta mætti aðstöðu í Ríkisútvarpi til hljóðbókagerðar. Mér finnst engan veginn útilokað að slíki verði gert, ef það á annað borð gæti fallið inn í starfsemi Ríkisútvarpsins og það yrði ekki fyrir neinum töfum eða aukabyrðum af slíkri starfsemi. Finnst mér mjög eðlilegt að ræða þann möguleika að nýta slíka aðstöðu sem þar kynni að vera, ég tala nú ekki um ef sú aðstaða batnar verulega á næstunni, sem vonandi verður. Þessar aths. koma því vel til greina. Það er líka ljóst að höfundarréttarmálin grípa hér mjög inn í. Ég tók afar skýrt fram, held ég, í ræðu minni um daginn - þá var hv. þm. ekki viðstaddur - að alveg ljóst væri að við gætum ekki vænst þess, að rithöfundar sýndu sömu biðlund og þeir hafa gert til þessa í sambandi við þessa starfsemi. Ég held að það sé alveg ljóst að við verðum að búast við því, að þeir rétthafar, rithöfundarnir, muni gera kröfur til að fá greiðslur fyrir afnot af verkum sínum í þessu formi eins og í öðrum formum. Á þetta benti ég og er auðvitað alveg ljóst að þetta mun koma frekar til umræðu þegar til samþykktar kemur á þessu máli. Ég vil líka minna á að höfundarréttarmál eru mjög til umræðu, eins og hv. þm. reyndar benti á, bæði á Norðurlöndum og reyndar í okkar eigin landi. Fyrir um það bil hálfu ári eða svo skipaði ég nefnd til að fara ofan í höfundarréttarmál og sú nefnd er að störfum. Það er ekkert efamál, að í sambandi við það nefndarstarf á margt eftir að koma upp í þessum efnum, og það mun áreiðanlega koma í ljós að höfundar og höfundarréttarhafar telja að víða sé á sér brotið og að nauðsynlegt sé úr að bæta. Ég er alveg sammála hv. þm. um það, enda áður minnst á það, að auðvitað mun ekki ganga til lengdar að hljóðbókasafn verði rekið sem alger mannúðarstarfsemi. Ég held að sé alveg útilokað að svo verði og að því leyti til get ég fallist á þessar aths. hv. þm. Það má auðvitað til sanns vegar færa að hér sé um að ræða nýja stofnun. En ég held þrátt fyrir allt að það þurfi út af fyrir sig ekki að vera neinn sérstakur kostnaðarauki, ef við á annað borð förum út í að efla hljóðbókagerð og þessa sérstöku þjónustu við fatlað fólk, því að það mun alltaf kosta aukið fé alveg án tillits til þess, hvort starfsemin kynni að verða ávegum Borgarbókasafns Reykjavíkur eða hvort starfsemin yrði sjálfstæðari, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Sem sagt: Það er alveg ljóst að öll efling þessarar starfsemi mun kosta aukið fjármagn. Það held ég að sé alveg ljóst. Ég tek undir þau hrósyrði sem hv. 5. þm. Vesturl. hafði um Borgarbókasafn. Mér er ljóst af kynnum mínum við þá sem þar stjórna, að það er mjög vel rekið fyrirtæki og lifandi stofnun. Það er alveg ljóst. M.a. ber að þakka það mikla frumkvæði, sem Borgarbókasafn hefur haft við hljóðbókagerð. Það framtak, sem þar var sýnt fyrir meira en 10 árum, hefur verið alveg ómetanlegt í sambandi við þessi mál. Ég vona að svo geti orðið áfram. En sem sagt: Ég vænti þess, að þetta mál gangi til nefndar, og að sjálfsögðu verður nefndin að kanna þetta mál frá öllum hliðum eins og gerist. En í meginatriðum vil ég mælast til að nefndin fjalli jákvætt um þetta frv. og geri sitt til að það verði að lögum á þessu þingi. Að sjálfsögðu er ég og allir, sem að þessu máli standa, opnir fyrir því, að einhverjar breytingar kunni að verða gerðar á því, og ekki hef ég á móti því, að hv. menntmn. og þessi hv. deild fjalli ítarlegar um málið og breyti því sem breyta þyrfti til batnaðar í frv. Að sjálfsögðu ber að ræða þetta mál frá öllum hliðum, en ég held eigi að síður að hér sé um brýnt mál að ræða og mjög æskilegt að það kæmi löggjöf um þetta málefni. Ég skal ekki fara fleiri orðum um það, hvernig þessi mál hafa þróast, en ég vil þó rifja það upp, að öll þróunin í þessum málum framundir þetta hefur verið fyrir sérstaki framtak Blindravinafélagsins og Blindrafélagsins og nú á hinum seinni árum framtak Borgarbókasafns Reykjavíkur. Framlög ríkisins til starfsemi að þessu tagi eru í rauninni mjög óveruleg. Það er ekki fyrr en á árinu 1978 sem fyrsta fjárveiting er veitt í þessu skyni. 1979 fellur þessi fjárveiting niður. 1980 kemur enn ein fjárveiting til Hljóðbókasafnsins og svo aftur núna 1981 og 1982, þegar upphæðin er 220 þús. kr., sem er náttúrlega talsvert há upphæð miðaðvið þær fjárveitingar sem verið hafa undanfarin ár. Við erum því hvað þetta snertir rétt að stíga fyrstu sporin með veruleg framlög af hálfu ríkissjóðs í þessu skyni. Fram að þessu hefur þessi starfsemi verið borin uppi sem mannúðarmál og sem áhugamál þeirra sem beinlínis standa í þessu, - áhugamál fatlaða fólksins í landinu sem sjálfsagt hefur með sinni sjálfsbjargarviðleitni verið að reyna að bæta kjör sín. Ég held að það sé mjög brýnt að ríkissjóður komi til móts við þetta félagslega framtak og þessa mannúðarstarfsemi sem hefur verið. Reyndar gat ég þess í ræðu minni um daginn, að ég teldi það illa farið ef starfsemi Blindrafélagsins dytti að mestu leyti út í þessu efni og ef félagslega framtakið hyrfi þegar þessi lög yrðu samþykkt og farið væri að framkvæma þau og þarna yrði mynduð sérstök ríkisstofnun. Ég teldi það í raun og veru afturför ef Blindrafélagið missti áhugann á þessu sviði því að slíkt félagslegt framtak og áhugamannaframtak er mjög líklegt til þess einmitt að drífa áfram mál af þessu tagi. Þetta eru aðeins örfá orð út af þeim aths. sem fram komu hjá hv. 5. þm. Vesturl., en ég vænti þess, herra forseti, að þetta mál gangi til menntmn., eins og till. er um, og að málið verði þar gaumgæfilega skoðað.



Herra forseti. Ég tel ákaflega mikils um vert að gerðar verði af opinberri hálfu ráðstafanir til að styrkja á einn eða anna hátt fjárhagslega þá starfsemi sem verið hefur á höndum samtaka blinda fólksins um útgáfu, ef svo má segja, á góðum bókmenntum á segulbandsspólum, sem eru kallaðar hljóðbækur og er ekki verra heiti en hvað annað. Það má vel vera að þörf sé á lagagerð af þeirri tegund sem ráðgerð er í þessu lagafrv. um Hljóðbókasafnið. Ég er aftur á móti algerlega andvígur þeirri hugmynd, að við gefum því byr undir vængi að samtök rithöfunda, og er ég þó aðili að þeim, hafi uppi kröfugerð um sérstakar greiðslur höfundarréttar víð útgáfu af því tagi sem hér er um að ræða. Ég vildi líka ógjarnan að útgáfa á segulbandsspólunum eða hljóðbókunum lenti í þeim skurði sem útgáfa hefur viljað lenda í þegar hún er komin í hendur hins opinbera, að rithöfundar geti gert kröfu um að allar bækur eftir íslenska rithöfunda komi út á segulbandsspólum. Nóg er á ýmislegt fólk lagt þó að það fylgi ekki með, og hirði ég ekki að skilgreina þá hugsun mína nánar. Ég held að frv., sem hér er flutt, sé gott, en þurfi athugunar við á ýmsum stöðum. Ég held að við verðum að gjalda varhug við því, að hljóðbókaútgáfan verði gerð að féþúfu á einn eða annan hátt, og er eindregið þeirrar skoðunar, að ágætir fulltrúar þess fólks, sem hér á einkum að hjálpa, hafi mjög afráðandi umsögn um hvaða bækur verði gefnar út á spólum. Hér hefur verið unnið gagnmerkt starf í sjálfboðavinnu fram að þessu. Fjöldi mjög góðra upplesara og náttúrlega, eins og að líkum lætur, dálítill fjöldi mjög slæmra upplesara einnig hefur lagt á sig vinnu við að lesa bækur inn á segulböndin, mjög mikla vinnu ókeypis. Ég sæi eftir því blóðugum augunum ef stofnun Hljóðbókasafnsins brygði fæti fyrir framhald á því starfi sem þar væri unnið sannarlega með réttu hjartaþeli. Ég veit að áhugi er mjög mikill hjá samtökum blindra um að komið verði formi á þessa starfsemi og hún hljóti eðlilegan fjárhagslegan stuðning. Ég vil aðeins undirstrika það, að hér er ekki bara um að ræða blinda fólkið, sem alls ekki getur lesið þorrann af þeim bókum sem gefnar eru út á Íslandi, heldur færist það æ meira í vöxt á spítölunum að það fólk, sem þó hefur sjónina, en brestur þrek til þess að fletta bók, getur ekki átt við það, fái léð segulbandstæki og spólur að rúmstokknum hjá sér. Ég er þess fullviss að þetta mál verður athugað gaumgæfilega, svo sem hæstv. ráðh. óskaði eftir. Ég á ekki sæti í þeirri nefnd sem fjalla mun um þetta mál, en ég vil ekki láta h já líða að undirstrika mjög svo greinilega þau atriði, sem lúta að sjálfboðastarfinu sem unnið hefur verið fram að þessu, og eins að við megum ómögulega gefa því undir fótinn á einn eða annan hátt, að hér verði í framkvæmd mál sem geti leitt til þess. að útgáfa af þessu tagi verði að reiknaðri tekjulind fyrir einn eða neinn.



Herra forseti. Ég fagna því frv., sem hér liggur fyrir, og get tekið undir mjög margt af því sem komið hefur fram í þessum umr. En þarna er atriði sem ég vildi aðeins undirstrika og minna á og hv. síðasti ræðumaður kom að vísu örlítið inn á, en það er það mikla sjálfboðastarf sem hingað til hefur farið fram við að lesa inn á bönd bækur fyrir blinda og sjónskerta. Mér er persónulega kunnugt um að fólk í æðra námi, bæði í menntaskólum og í háskólanámi, sem hefur verið sjónskert, hefur notið mjög góðs af félögum sínum sem hafa aðstoðað það á margvíslegan hátt með því bæði að lesa upphátt fyrir það og með því að lesa inn á segulband. Ég vil aðeins benda á að það er kannske ekki stór hópur sem hér er um að ræða, en þetta er hópur sem við megum ekki gleyma. Nútímanám er flókið og margþætt og það er mjög mikilvægt að við getum nýtt hæfileika og fullnægt vilja og löngun þeirra, sem sjónskertir eru, til náms. Ég tel að það eigi að vera skýrt tekið fram í lögum um slíkt hljóðbókasafn, að þar séu aðstæður fyrir hendi til að lesa inn á segulband fræðibækur, kennslubækur, og eins til að hafa þar fyrirliggjandi grundvallarrit í ýmsum greinum. Það er mikill vandi á höndum þeim, sem lesa slík rit á segulband og ég býst við að í mörgum tilfellum verði að gera nokkrar breytingar á, það verði að haga niðurröðun efnis á nýjan hátt. Allt þetta kostar mikla vinnu og mikið fé. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að þessa atriðis sé gætt þegar hljóðbókasafn verður stofnað. Ég man eftir því fyrir um það bil 12 árum, þegar starfsemi þessarar þjónustu Borgarbókasafns hófst, að ég var svo lánsamur, vil ég segja, að eiga örlítinn þátt í því, geta verið örlitið innan handar vegna starfa minna hjá Ríkisútvarpinu. Þessi hugmynd var þá ákaflega heillandi og ég held að allir þeir, sem þá var leitað til, hafi tekið þessu sem sjálfsögðum hlut, að það þyrfti ekki að koma nein gífurleg greiðsla fyrir þá þjónustu eða það efni sem þarna var flutt. Það horfir að vísu allt öðruvísi við þegar þetta er orðin stofnun með talsvert mikla útgáfustarfsemi, en ég vil sérstaklega vekja athygli á því sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að ekki á að gera þetta að féþúfu fyrir einn eða neinn. Ég held að það hljóti að mega finna vænlegan grundvöll til þess að starfsemin getið komið að notum fyrir þá sem þurfa að njóta hennar. En ég vil benda á þetta með menntun og nám, að því verði ekki gleymt, að þó að ekki sé um marga einstaklinga að ræða eru það einstaklingar sem eiga fullan rétt á að njóta þess besta sem hægt er að láta í té.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir stjfrv. um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 58 29. mars 1961. Frv. þetta er til orðið í fyrsta lagi í framhaldi af þeim viðhorfum, sem komið hafa fram á hv. Alþingi varðandi breytingar á lögum um alþingiskosningar, og í öðru lagi vegna samninga og reglna, sem skapast hafa í samskiptum íbúa Norðurlandanna. 1. gr. frv. kveður á um það, að almennar sveitarstjórnarkosningar í bæjum og þeim hreppum, þar sem fullir 3/4 hlutar íbúanna eru búsettir í kauptúni, fari fram síðasta laugardag í maímánuði. Hér er um að ræða breytingu á sveitarstjórnarlögum sem er hliðstæð þeirri, sem áður hefur komið fram í lögum um alþingiskosningar, og hliðstæð þeirri, sem gerð var grein fyrir nýlega í hv. deild í frv. sem flutt var af hv. þm. Salome Þorkelsdóttur og fleirum. Þó er sú undantekning frá þessu með síðasta laugardag í maímánuði, að beri hann upp á laugardaginn næstan fyrir hvítasunnu eigi sveitarstjórnarkosningar að fara fram næsta laugardag þar á undan. Hér er verið að taka tillit til laga um helgidagahald þjóðkirkjunnar. Í þessum efnum er rétt að geta þess, að mjög sjaldan ber svo við að laugardag næstan fyrir hvítasunnu beri upp með þeim hætti sem nú er. Það mun vera fjórum sinnum á þessari öld sem það kemur fyrir. Engu að síður þótti rétt og sjálfsagt að hafa þetta undantekningarákvæði þarna beinlínis í lögunum, eins og hér er gerð tillaga um, en ekki í ákvæði til bráðabirgða, sem hefði annars verið hugsanlegt. Í þessari grein er gert ráð fyrir að sveitarstjórnarkosningar fari fram síðasta laugardag júnímánaðar þar sem þannig háttar til að færri en 3/4 hlutar íbúanna eru búsettir í kauptúnum. Í umræðum um þetta mál innan ríkisstj. og innan þeirrar nefndar, sem ég skipaði á síðasta ári til að endurskoða sveitarstjórnarlögin, var í fyrstu gert ráð fyrir að kosningadagur yrði sá sami alls staðar, bæði í þéttbýli og dreifbýli, seint í maímánuði. Þegar málið var til meðferðar og sveitarstjórnarlaganefndin undir forustu Steingríms Gauts Kristjánssonar borgardómara hafði samþykkt að gera tillögu um sama dag í dreifbýll og þéttbýll komu fram aths. frá ýmsum aðilum, einkum þeim sem töldu sig þekkja vel til í landbúnaði, og niðurstaðan varð sú sem hér er gerð till. um, að þarna verði óbreytt skipan frá því sem verið hefur, að kosið verði í dreifbýlinu framvegis síðasta laugardag eða mánuði seinna en í þéttbýlinu. - Þetta var um 1. gr. frv. Í 2. gr. frv. er kveðið á um hvernig 18. gr. laganna um sveitarstjórnir skuli orðast. Í fyrstunni er ekki um að ræða neinar verulegar breytingar aðrar en þær, að í b-lið er aðeins talað um íslenska ríkisborgara, en í lögunum, eins og þau eru nú, er orðalagið þannig, að menn þurfa að vera íslenskir ríkisborgarar eða hafa jafnan rétt á við þá. Þykir þarflaust að hafa þetta ákvæði með því að það nær fyrst og fremst til útlendinga sem falla undir síðari ákvæði frv. þessa. Ákvæðið mun hafa orðið til fyrst og fremst vegna Dana sem var áskilið fullkomið jafnrétti við íslenska ríkisborgara í 1. gr. laga nr. 85 frá 1946, um ráðstafanir í sambandi við skilnað Íslands og Danmerkur. Má því segja að hér sé gerð tillaga um að fella niður eitt síðasta lagaákvæðið í íslenskum lögum sem átti stoð í því sambandi sem forðum var með Íslandi og Danmörku. Í 2. mgr. 2. gr. þessa frv. er mjög mikilvæg brtt. Hún gerir ráð fyrir því, að þó að maður hafi útfyllt svokallað samnorrænt flutningsvottorð teljist hann ekki hafa firrt sig kosningarrétti við sveitarstjórnarkosningar, enda fullnægi hann að öðru leyti skilyrðum 1. mgr. 18. gr. laganna. Hér er um að ræða mál sem hefur einkum komið niður á okkar námsmönnum sem dvalist hafa lengi á Norðurlöndum og útfyllt svokallað samnorrænt flutningsvottorð. Þeir hafa misst kosningarrétt hér á landi við sveitarstjórnarkosningar, en hér er gert ráð fyrir að það verði lagað. Hér er sem sagt lagt til að réttarstaða þessara manna, sem dveljast á Norðurlöndum, varðandi sveitarstjórnarkosningar verði hin sama og þeirra sem af sömu ástæðu dveljast utan Norðurlandanna. Í 3. mgr. 2. gr. frv. er eitt veigamesta nýmæli þessa frv. Þar er gert ráð fyrir að kosningarrétt eigi einnig hér á landi danskir, finnskir, norskir og sænskir ríkisborgarar sem fullnægja skilyrðum a-, c- og d-liða hér að framan, enda hafi þeir átt lögheimili á Íslandi í þrjú ár samfellt miðað við 1. des. næsta fyrir kjördag. Þessi skipan mála hefur um hríð verið í gildi á hinum Norðurlöndunum. Hún var ákveðin að frumkvæði Norðurlandaráðs og að undangenginni athugun starfshóps á vegum norrænu ráðherranefndarinnar. Ólafur W. Stefánsson skrifstofustjóri í dómsmrn. átti sæti í starfshópi, sem hér er um að ræða, fyrir Íslands hönd. Þessi starfshópur skilaði áliti í mars 1975 og var lógum annarra Norðurlanda breytt þannig að norrænir ríkisborgarar höfðu kosningarrétt og kjörgengi við sveitarstjórnarkosningar í Finnlandi og Svíþjóð 1976, í Danmörku 1978 og í Noregi 1979. Gilti þetta þá þegar einnig um íslenska ríkisborgara í þessum löndum. Í grg. eru rakin helstu rökin fyrir breytingu þessari. Þar kemur m.a. fram að 1. des. 1980 voru hér á landi 3240 útlendir ríkisborgarar eða 1.4% af íbúatölunni. Danskir ríkisborgarar voru þá 950, finnskir 45, norskir 275 og sænskir 90. Útlendir norrænir ríkisborgarar voru 1360 talsins eða 0.6% af íbúatölunni. Af þeim voru 907 á kosningaraldri og er ætlað að 670 þeirra uppfylli það dvalarskilyrði sem hér er gert ráð fyrir að sett verði. Eins og menn taka eftir er dvalarskilyrðið hér samfellt þrjú ár fyrir 1. des. næsta á undan sveitarstjórnarkosningunum. Loks er að geta hér 4. og síðustu mgr. sem er ákaflega mikilvæg. Þeim málum hefur verið þannig háttað, að menn hafa átt kosningarrétt í því sveitarfélagi sem þeir hafa verið búsettir í á kjördag, þannig að menn hafa í raun og veru getað flutt kosningarréttaraðsetur sitt alveg til kjördags. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að hér verði breyting á þannig að hver maður eigi kosningarrétt í því sveitarfélagi sem hann á lögheimili í þegar tvær vikur eru til kjördags. Þetta er gert til að draga úr þeim mikla vanda sem sveitarstjórnir og aðrir eiga í síðustu dagana fyrir kosningar eins og þetta hefur verið. Margs konar óvissa og ruglingur vill koma upp og þess vegna verður það þannig, að kjörskrárstofn verður auðvitað miðaður við 1. des. næstan á undan kjördegi, en breytingar verði síðan gerðar á stofninum fyrir þá sem flytja lögheimili sitt eftir þann tíma þangað til tvær vikur eru til kjördags. Það kom til álita að miða þetta við 1. des. næstan fyrir kjördag, en ég taldi óeðlilegt að leggja þau bönd á menn og þess vegna er þetta hér takmarkað við tvær vikur. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv. Ég fer fram á það við hv. deild - og mun gera það einnig í Nd., að þingið afgreiði þessi mál hið skjótasta vegna þess að nauðsynlegt er að fara að birta senn tilkynningar vegna sveitarstjórnarkosninganna sem mundu samkv. þessu fara fram 22. maí. Ég hef rætt það við formenn stjórnarandstöðuflokkanna að þeir ræði það í sínum flokkum að reynt verði að tryggja að málið fái skjótan framgang. Ég tek það fram, að forsenda þess er vitaskuld sú, að um málið verði samstaða hér. Um einhver þau atriði, sem eru í frv., kann að vera ágreiningur. Þó hygg ég að það sé varla, nema það sé hugsanlega 4. mgr. 2. gr. sem menn vildu skoða betur. Mér þætti mikilvægt engu að síður að fá inn ákvæði þarna um vissa takmörkun. Mér skilst, herra forseti, að frv. um breytingu á sveitarstjórnarlögum, sem hér var til meðferðar, hafi farið til allshn. Er það rétt? Eðlilegra væri að svona mál færu til félmn. og ég mundi gera það að tillögu minni ef svipað mál væri ekki áður komið til allshn. Þetta er sveitarstjórnarmál sem heyrir undir félmrn. og ætti þar af leiðandi að vistast í félmn. En rökin fyrir því, að málið sé sett í allshn. hér í deildinni, eru fyrst og fremst þau, að breyting á lögum um alþingiskosningar koma til meðferðar í allshn., eins og eðlilegt er, og sjálfsagt hefur það viðhorf verið hér uppi, að betra væri að sama nefnd reyndi að sjá þessum málum farborða til þess að fulls samræmis væri gætt. Ég legg til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr., en læt það forseta eftir að flytja tillögu um í hvaða nefnd málið fer.



Herra forseti. Ég er einn flm. þessa frv. á þskj. 321 sem hæstv. félmrh. vitnaði til áðan og gengur mjög í sömu átt og þetta, þó að þetta stjfrv., sem hann mælti fyrir, taki til nokkru fleiri atriða. Ég vil aðeins láta þess getið hér, láta það koma skýrt fram, að síðan frv., sem ég vitnaði til áðan, var flutt hef ég fengið aths. a.m.k. úr tveimur áttum um hversu óeðlilegt sé að tvískipta sveitarstjórnarkosningum milli dreifbýlis og þéttbýlli sveitarstjórnareininga. Hæstv. félmrh. fjallaði nokkuð um þetta áðan og sagði að aths., sem hnigu í þá átt að nauðsynlegt væri að hafa þessa kosningu tvískipta, hefðu komið frá ýmsum aðilum sem teldu sig þekkja vel til í landbúnaði. Nú leikur mér nokkur forvitni á að vita hvað hæstv. félmrh. á nákvæmlega við með þessum orðum. Var þetta mál kannað hjá sveitarfélögunum sjálfum? Voru þau spurð álits áður en gengið var frá þessu? Það hefði mér fundist hin eðlilega leið. Þeir, sem beint hafa aths. til mín af þessu tilefni, hafa lagt á það mjög þunga áherslu að það sé óeðlilegt að landsmönnum sé skipt með þessum hætti þegar þeir kjósa sér sveitarstjórnarmenn. Af hverju eigum við að fara að ganga frá okkar málum, sagði einn oddviti við mig, þegar öll þjóðin því sem næst er búin að kjósa sína sveitarstjórnarmenn? Og hann bætti við að þau rök, sem e.t.v. hefðu í upphafi verið fyrir þessari tvískiptingu, þ.e. kannske erfiðar samgöngur að vori, sauðburður o.fl., ættu ekki við lengur. Þjóðfélagið hefði tekið þeim stakkaskiptum að mönnum ætti ekki að vera það tiltakanlega erfitt að komast á kjörstað þennan dag í maí. Mér finnst það satt að segja umhugsunarefni hvort ástæða sé til að vera að flokka þetta svona, hvort það sé ekki hin eðlilega regla að allir landsmenn kjósi sína sveitarstjórnarfulltrúa sama daginn. Þetta held ég að hljóti að þurfa að koma til athugunar. Reynist það svo, að það sé vilji þeirra, sem í þessum sveitarfélögum búa, að hafa þetta með þessum hætti, þá er auðvitað ekkert við því að segja. Mér finnst nauðsynlegt, þó að kannske gefist varla ráðrúm til þess núna, að kanna þetta og þeir, sem þarna eiga hlut að máli, fái að segja meiningu sína um með hverjum hætti þeir vilja hafa þetta. Önnur atriði í þessu frv. vil ég taka undir. Það er varla vansalaust hversu seinir við Íslendingar erum til að taka upp það sem búið er að samþykkja í Norðurlandaráði fyrir löngu og það sem, eins og hæstv. félmrh. gat um, Finnar og Svíar gerðu 1976, Danir 1978 og Norðmenn 1979. Er óhjákvæmilegt að við séum alltaf síðastir í þessum efnum? Þetta er ekkert einsdæmi. Mér er kunnugt um það á öðrum sviðum, t.d. að því er varðar samnorrænt ökuskírteini, ökuskírteini sem gildir um Norðurlöndin öll. Þar erum við að vísu ekki alveg einir á báti. Það er önnur þjóð sem hefur ekki tekið slíkt skírteini upp, en þrjár eru búnar að því. Þurfum við alltaf að vera síðastir? Hvað veldur því, að þetta hefur ekki komið frá stjórnvöldum fyrr en nú? Það væri fróðlegt að fá svar við þessu. En annars lýsi ég stuðningi við það sem felst í þessu frv., og verði raunin sú, að því verði vísað til allshn., mun ég að sjálfsögðu beita mér fyrir að afgreiðslu þess verði flýtt svo sem verða má, en að sjálfsögðu að málið fái þá athugun sem nauðsynleg er.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram er 1. gr. þessa frv., sem hér er nú flutt, samhljóða því frv. til l. sem ég ásamt þeim hv. þm. Stefáni Jónssyni, Stefáni Guðmundssyni og Eiði Guðnasyni flutti hér og mælt var fyrir 10. febr. s.l. Ég hlýt því að lýsa stuðningi mínum við þessa grein frv. Hún er bókstaflega samhljóða. Það er aðeins eitt orð sem er ekki alveg það sama og skiptir ekki máli því það er sama meiningin. Hér er talað um: „sem ekki ber upp á aðfangadag hvítasunnudags,“ en í hinu frv. er talað um: „sem ekki ber upp á hvítasunnuhelgi“. Að öðru leyti eru þessar greinar samhljóða. Varðandi það, hvort ætti að breyta kosningunum og hafa þær um allt land í maímánuði, eins og kom fram hjá hv. 5. þm. Vesturl., get ég upplýst að upphaflega hafði ég samið frv. í þá veru, en að athuguðu máli, þar sem mér var kunnugt um að í ýmsum dreifbýlishreppum mundi slíkt ekki vera vel séð og gæti hugsanlega orði til að tefja málið, fannst mér réttara að láta það bíða, eins og kom reyndar fram hjá hv. 5. þm. Vesturl. því að þetta þyrfti að athuga, en það gæti tafið málið. Mér finnst það e.t.v. ekki vera aðalatriðið núna, en sjálfsagt að kanna það og leita eftir umsögnum, ef það hefur ekki verið gert áður en þetta stjfrv. var lagt fram. Við 2. gr. frv. vil ég lýsa stuðningi mínum. Mér sýnast þau atriði. sem þar koma fram. vera öll til bóta. Allar þær breytingar á kosningalögum, hvort sem um er að ræða kosningar til sveitarstjórna eða Alþingis, sem lúta að því að auðvelda mönnum að nota kosningarrétt sinn, eru til bóta og reyndar sjálfsagðar. Þetta á ekki síst við um það fólk sem er að flytja á milli byggðarlaga rétt fyrir kosningar og hefur af þeim sökum orðið fyrir því að detta hreinlega út af kjörskrá og geta hvergi kosið. Einmitt þetta atriði, að sá tími er styttur niður í tvær vikur að maður geti komist á kjörskrá á þennan hátt í því sveitarfélagi sem hann er fluttur til, það tel ég vera til mikilla bóta. Hvort þetta mál á að fara í allshn. eða félmn. skiptir e.t.v. ekki miklu máli. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðh. var það metið á þann veg um daginn, að hér væri um kosningamál að ræða, sem þá heyrir væntanlega undir dómsmrn. þó að sveitarstjórnarlögin geri það ekki sem slík, og þar sem nýlega hafði verið afgreitt frv. varðandi breytingar á lögum um kosningar til Alþingis þótti rétt að vísa síðara frv. til allshn. En ég skal ekki setja mig í dómarasæti varðandi það. Sjálfsagt verður það metið af réttum aðilum. En þetta sýnir kannske best að það er hálfgerður ruglingur á þessum kosningalögum yfirleitt. Við höfum lög um sveitarstjórnarkosningar, við höfum sveitarstjórnarlög og enn fremur lög um kosningar til Alþingis. Þetta er í þremur liðum. Það er e.t.v. von að menn geti eitthvað ruglast í ríminu. Ég hef stundum verið að hugleiða hvort það væri ekki eðlilegra að kosningalög almennt heyrðu undir einn lagabálk. Það er kannske annað mál. En ég vil lýsa stuðningi mínum við þetta frv. og sérstaklega það, að málinu verði flýtt og ekki verði farið að fara út í breytingar á þessu frv. sem gætu orðið til að seinka því.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að mér hafi orðið fótaskortur á tungunni þar sem ég fjalla hér um mál sem formaður Alþb. flytur. Ég hygg að það skipti engu máli fyrir allshn. Ed. þótt þetta mál fari til félmn., og hefði ég ekki gengið hér í ræðustól til að orðlengja það, heldur var það rétt einu sinni að hv. þm. Eiður Guðnason gaf mér tilefni til þess að láta ljós mitt skína úr ræðustól - þau ummæli hans að það séu orðin úrelt viðhorf út af fyrir síg að taka tillit til sauðburðar við ákvörðun kjördags. Ef ég hef misskilið orð hv. þm. leiðréttir hann það. Séu það orðin úrelt viðhorf að taka tillit til slíkra hluta ellegar að framfylgja, hvað svo sem sauðburðinum viðvíkur, kosningunum á mismunandi degi eftir því hvort um er að ræða þéttbýli eða strjálbýli, þá vil ég halda því fram, að það séu býsna úrelt viðhorf að miða hátíðisdaga þjóðkirkjunnar við tunglkomu, svo sem hvítasunnuna. Þó að ég leggi alls ekki til að frestinum að aðdraganda hvítasunnunnar frá páskum verði breytt á nokkurra handa máta væri mér meira að skapi að lögunum um hátíðisdaga þjóðkirkjunnar yrði breytt þannig að menn gætu gengið að þeim nokkurn veginn vísum eins og öðru í almanakinu frá ári til árs, ef slíkt reyndist ekki hrófla við grundvallaratriðum kristinnar trúar, sem kæmi sennilega mjög fljótt í ljós ef slík mál yrðu reifuð. En þó við látum nú hvítasunnuhelgina hafa sinn framgang svo sem verið hefur um aldir, og miðum hvítasunnuna við páskatungl, væri ákaflega auðvelt, vegna þess hversu sjaldan það kemur fyrir að hvítasunnuna ber upp á svo síðla í maí, þá væri miklu auðveldara að tilgreina þau ártöl, þegar frávik yrðu frá þessu, en vera að tilnefna hvítasunnuna sjálfa. Við getum fengið þetta reiknað auðveldlega út með skjótum hætti uppi í Háskóla. Og jafnvel þó þeir vísu menn, sem þar sitja, kynnu að hafa öðrum störfum að sinna þessa dagana eru meira að segja karlar hérna, þ. á m. einn af suðurlandsundirlendi, tvo veit ég um af Vestfjörðum, sem kunna fingrarím og gætu hæglega gert þetta fyrir okkur þannig að við gætum tilnefnt þau ártöl næstu 100–200 árin þar sem afbrigði eru frá þessu. Stæði þá í frv.: nema þetta og þetta ártal. Einhvern veginn finnst mér að tilvísun í hvítasunnukomur sé hálfskothend í lögum að þessu leyti og þarfnast þá nánari skýringar heldur en hitt, hvers vegna við undanþægjum þessi tilgreindu ártöl.



Herra forseti. Nokkrar umr. hafa orðið hér um 1. gr. þessa frv. til l. um breytingar á sveitarstjórnarlögum vegna þeirrar tvískiptingar sem þar er kveðið á um sveitarstjórnarkosningar eftir því hversu fjölmennir hrepparnir eða sveitarfélögin eru. Ég hygg að enn sé nokkur ástæða til þess, að kosningar í fámennum sveitarhreppum fari ekki fram í maímánuði, vegna þess að þá eru miklir annadagar í þeim hreppum. Einnig vill oft bera við að vegakerfi okkar sé því miður ekki enn á því stigi sem æskilegt væri og best væri á þeim tíma. En ég viðurkenni að hitt væri miklu æskilegra og betra, að þarna væri aðeins um einn kjördag að ræða fyrir alla landsmenn. Ég tek undir það með hv. 5. þm. Vesturl., að það væri æskilegt að kanna það og leita álits sveitarstjórna í því sambandi. En tíminn er vissulega orðinn nokkuð naumur til þess nú. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, er fremur sú, að vegna þessarar tvískiptingar, sem kveðið er á um í 1. gr., finnst mér að sé ástæða til að benda á 4. mgr. í 2. gr. þar sem sagt er: „Hver maður á kosningarrétt í því sveitarfélagi þar sem hann á lögheimili þegar tvær vikur eru til kjördags.“ - Ég vil beina því til nefndar, sem kemur til með að athuga þetta, og e.t.v. varpa til hæstv. félmrh. þeirri fsp., hvort ekki sé rétt skilið hjá mér, að verði frv. samþ. svona geti maður, sem kýs í einhverjum kaupstað í maímánuði, flutt lögheimili sitt fyrir miðjan júní og kosið aftur á löglegan hátt í einhverjum litlum sveitahreppi. Það kann að vera að þetta sé í lagi, en ég vil benda á þetta, gera þá aths. að menn skoði þetta og velti því fyrir sér. Vafalaust verður það athugað nánar í nefndinni.



Herra forseti. Það er fyrst út af því sem hér kom fram varðandi það, hvort þetta mál hefði verið borið undir sveitarfélögin. Ég hef ekki gert það. Ég bar þetta ekki undir Samband ísl. sveitarfélaga formlega á undirbúningsstigi. Ég vildi ekki hafa það þannig. En þetta frv. hefur verið rætt við forráðamenn Sambands ísl. sveitarfélaga og ég held megi segja að þessi aths. varðandi tvo kjördaga sé þaðan ættuð. En það er að sjálfsögðu á valdi Alþingis að ákveða hvernig þessu verður háttað. Það, sem kom fram sem rök í þessu máli, var ekki það, að slæm færð væri á þessum tíma eða menn væru svo önnum kafnir við sauðburð að þeir kæmust ekki til að kjósa. Það eru ekki heldur boðleg rök lengur. Rökin voru þau, að í litlum fámennum sveitahreppum eru þriggja manna kjörstjórnir og það verða að vera menn sem búsettir eru í viðkomandi hreppi. Þeir yrðu tepptir allan daginn yfir kosningunum. Var talið að það væri mjög erfitt fyrir þá að koma því við að vera fjarri heilan dag á þessum tíma. Þetta voru rökin sem ég gat út af fyrir sig fallist á, en ekki hin fyrri, vegna þess að mér finnst þau tæplega standast lengur miðað við okkar aðstæður.  Varðandi það, hvernig stendur á því að þetta mál kemur ekki fyrr, þ.e. varðandi norræna ríkisborgara sem hér eru búsettir, er því til að svara, að fljótlega eftir að ég kom í félmrn. og við fórum að athuga þar ýmis mál tókum við ákvörðun um það fyrir okkar leyti að reyna að koma þessum málum í gegn. Ég get ekki svarað því, af hverju það var ekki gert áður, veit ekki af hverju það stafar. En ég vil taka undir þau orð hv. 5. þm. Vesturl., að iðulega koma ýmsir hlutir, sem eru í norrænum samningum, afar seint hingað til okkar á Íslandi í framkvæmd. Síðan kom fram góð aths. við síðustu mgr. 2. gr., þ.e. sá möguleiki að maður geti kosið tvisvar, geti fyrst kosið í þéttbýli og síðan flutt sig daginn eftir kjördag eða svo í dreifbýlishrepp og kosið þar líka, eins og ákvæðin eru hér orðuð. Ég held að það sé rétt að taka af öll tvímæli í þeim efnum og slá því föstu, að maður hafi tæmt sinn rétt, sá sem hafi kosið einu sinni til sveitarstjórnar eigi ekki rétt á að kjósa til sveitarstjórnar eftir fáar vikur aftur í allt öðrum hreppi. Ég held að það verði að vera nokkuð skýrt. En þetta er atriði sem kom ekki til athugunar á undirbúningsstigi svo að það er nauðsynlegt að nefndin athugi það alveg sérstaklega og taki af tvímæli. Í framsöguræðu minni gat ég um það, að ég teldi eðlilegra að þetta mál færi til félmn. af rökum sem ég þá rakti. Nú hefur hæstv. forseti látið kanna þetta mál og hefur komið í ljós að breytingar á sveitarstjórnarlögum hafa jafnan farið til allshn. Ég fellst að sjálfsögðu á að svo verði áfram, enda hefur nefndin áður fjallað um svipuð frv. og eðlilegt að hún haldi því áfram og tryggi að fullt samræmi sé í málum. Ég endurtek þá ósk mína til nefndar og hv. deildar, að reynt verði að flýta þessum málum svo sem frekast er kostur. Ástæðan til þess, að það er nauðsynlegt, er fyrst og fremst sú, að það þarf að birta auglýsingu í Lögbirtingablaði og víðar um hvaða hreppar það eru og sveitarfélög sem falla undir þá skilgreiningu, sem fram kemur í 1. gr., að kosið skuli til sveitarstjórnar síðasta laugardag í maímánuði. Það verður nokkur breyting frá því síðast. Það koma inn a.m.k. þrjú sveitarfélög í viðbót, sem ég man eftir í svipinn, sem eru Þorlákshöfn, Hvolsvöllur og Vík í Mýrdal. Þetta bar að tilkynna með formlegum hætti hið allra fyrsta, og það er af þeim ástæðum sem ég fer fram á það við hv. deild og nefnd að málinu verði hraðað hið allra mesta.



Herra forseti. Þetta frv. til l. um breytingar á lögum um sveitarstjórnarkosningar, nr. 5 1962, er fylgifrv. þess frv, sem við vorum að ræða áðan. Frv. hefur inni að halda tvö efnisatriði: Annars vegar er það, að tilkynningar um aðsetursskipti, sem berast sveitarstjórn eftir að kjörskrá er samin, skuli skoðaðar sem kjörskrárkærur og að menn skuli samkv. þeim fá rétt til þess að komast inn á kjörskrá og samkv. þeim verði sem sagt kjörskrárstofni, sem miðaður er við 1. des. næst á undan, breytt. Í öðru lagi er mikilvægt ákvæði, sem hefði mátt komast fyrr í okkar lög. Þar er gert ráð fyrir að kjörseðlar við hreppsnefndarkosningu verði öðruvísi á litinn en við kosningu sýslunefndarmanna, því að stundum hefur það víst viljað brenna við að menn hafa ekki getað greint glögglega á milli þess, hvort verið væri að kjósa í sýslunefnd eða hreppsnefnd. Hér er sem sé sú skylda lögð á sveitarstjórnir í landinu, að þær hafi tvo liti á kjörseðlum á kjördag til sýslunefndar og hreppsnefndar. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.