Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Árið 1982 tók Alþjóðahvalveiðiráðið ákvörðun um tímabundna stöðvun hvalveiða. Íslendingar voru að sönnu á móti ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðsins, en því miður báru menn ekki gæfu til þess á Alþingi á þeim tíma að mótmæla þeirri ákvörðun og því fór sem fór. Norðmenn gerðu hins vegar á sínum tíma alvarlega athugasemd og mótmæltu hvalveiðibanninu og hafa þess vegna allt aðra aðstöðu en við varðandi þessi mál. Það hefur verið vakin athygli á að þeir hafa starfað innan Alþjóðahvalveiðiráðsins en halda engu að síður áfram hvalveiðum. Ég tel rétt í þessu sambandi að vekja á því athygli að hvalveiðar Norðmanna á undanförnum árum hafa farið fram í trássi við vilja Alþjóðahvalveiðiráðsins og þrátt fyrir stöðugar samþykktir Alþjóðahvalveiðiráðsins gegn þessum veiðum sem þeir hafa margoft ályktað um. Allt frá því að þessi ákvörðun um tímabundna stöðvun hvalveiða var tekin á árinu 1982 hafa farið fram hér innan lands stöðugar umræður um þessi mál og mjög margir orðið til þess að hvetja til þess að hefja hér hvalveiðar að nýju. Það er enginn vafi á því að meðal íslensku þjóðarinnar er mjög mikill vilji til þess að hvalveiðar hefjist aftur, enda er hér mjög mikið í húfi. Ég hlýt að vekja enn og aftur athygli á því gífurlega tapi sem þeir sem stunduðu hvalveiðar og unnu við úrvinnslu í hvalaafurðum hafa orðið fyrir vegna þessarar ákvörðunar. Það liggur fyrir að á árunum 1975 og fram yfir 1980 þá nam útflutningsverðmæti hvalveiðanna u.þ.b. einum milljarði kr. árlega. Á þessum tíma unnu fjölmargir við þessi störf, þetta voru verðmæt störf fyrir íslenska þjóðarbúið og mjög mikilvæg, sérstaklega mikilvæg fyrir einstakar byggðir landsins. Það er alveg ljóst að þeir sem stunduðu þessar veiðar og urðu fyrir því að lífsgrundvellinum var kippt undan þeim með því að hvalveiðarnar voru stöðvaðar, hafa ekki fengið sinn skaða bættan og hafa hlotið mjög skarðan hlut vegna þessa máls. Ég vil vekja athygli á því að nefnd sem skipuð var fulltrúum allra stjórnmálaflokka komst að þeirri niðurstöðu í skýrslu sem dagsett er 2. maí 1994 að hefja beri hvalveiðar með takmörkuðum hætti sem fyrst. Í áliti nefndarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Eðlilegt er að Íslendingar hefji á ný hvalveiðar í atvinnuskyni, þó þannig að farið sé að öllu með gát. Gætt sé heildarhagsmuna Íslands með tilliti til stöðu landsins á alþjóðavettvangi, markaða fyrir hvalaafurðir og áhrifa hvalveiða á aðra útflutningsmarkaði landsmanna.`` Enn fremur segir: ,,Ástand sumra hvalastofna við Ísland er með þeim hætti að ekkert mælir vistfræðilega gegn hóflegri nýtingu þeirra. Nefndin telur þó skynsamlegt að leyfa aðeins í fyrstu takmarkaðar veiðar á hrefnu og miða í upphafi við sölu afurðanna innan lands jafnframt því sem möguleikar á sölu hrefnuafurða erlendis séu kannaðir.`` Ég spyr því hæstv. sjútvrh.: Hyggst ríkisstjórnin leggja til að hvalveiðar verði hafnar að nýju á grundvelli skýrslu hvalveiðinefndar sem sjávarútvegsráðherra skipaði haustið 1993 og skilaði áliti snemma á þessu ári?

Frú forseti. Eins og fram kom hjá hv. 3. þm. Vestf. þá skipaði ég sérstaka nefnd á grundvelli samþykktar ríkisstjórnarinnar með fulltrúum allra flokka hér á Alþingi til að gera tillögur um stefnu Íslendinga í hvalveiðimálum og hvort hvalveiðar skyldu hafnar að nýju og þá með hvaða hætti. Eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda komst nefndin að þeirri niðurstöðu í skýrslu sem hún skilaði 2. maí sl. að rétt væri að hefja á ný hvalveiðar í atvinnuskyni. Tillaga nefndarinnar er sú að í fyrstu verði þær takmarkaðar við veiðar á hrefnu. Jafnframt er lagt til að afurðirnar verði einvörðungu til sölu á innlendum markaði, a.m.k. til að byrja með. Í samræmi við niðurstöður þessarar skýrslu hef ég lagt drög að þáltill. fyrir ríkisstjórnina sem felur í sér að hrefnuveiðar verði hafnar að nýju með þeim hætti sem nefndin leggur hér til og að eðlilegar viðræður verði hafnar við aðrar þjóðir til þess að kynna þann málstað og leita sem víðtækastra sátta um ákvarðanir okkar í þessum efnum. Þessi drög að þáltill. eru til umfjöllunar í ríkisstjórninni og ég vænti þess að hún muni taka ákvarðanir þar um mjög skjótt.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna þeim upplýsingum sem fram komu í máli hæstv. sjútvrh. og tel að Alþingi eigi að taka afstöðu til hvalveiða á þessu þingi. Það hefur ekki gerst síðan í febrúar 1983 þegar samþykkt var illu heilli með eins atkvæðis mun að mótmæla ekki hvalveiðibanni Alþjóðahvalveiðiráðsins. Ég hef á tveimur síðustu þingum, ásamt hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, flutt þáltill. um að hefja hvalveiðar á grundvelli rannsókna Hafrannsóknastofnunar á stærðum og veiðiþoli hvalastofna. Það bárust sextán umsagnir um þessa tillögu til sjútvn. Alþingis og þær voru mjög jákvæðar, jafnt frá sjómönnum, útvegsmönnum og sölusamtökum, auk þess sem ASÍ samþykkti ályktun þar sem hvatt var til hvalveiða. Víðtæk skoðanakönnun DV leiddi einnig í ljós yfirburðastuðning við hvalveiðar. Það er því ljóst að það er almennur vilji þjóðarinnar að hvalveiðar verði hafnar að nýju og að við nýtum þessa auðlind á skynsamlegan hátt. Ég vil að lokum leggja áherslu á það að markmið okkar hlýtur að vera að nýta alla þá hvalastofna sem þola veiðar samkvæmt vísindalegum athugunum, bæði með tilliti til verðmæta og atvinnusköpunar og ekki síður til að koma í veg fyrir röskun á lífríki hafsins.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. sjútvrh., Þorsteinn Pálsson, lét frá sér fara áðan, að það stæði til að koma hér með þáltill. um að hefja hrefnuveiðar. Það er út af fyrir sig áfangi í málinu en engan veginn nægjanlegt að mínu mati. Ég tel að það sé búið að sýna fram á það með vísindalegum rannsóknum að hvalastofninn hafi veruleg áhrif á lífríki hafsins hér við land og við eigum að fara ekki bara í hrefnuveiðarnar heldur almennt í hvalveiðarnar á þeim vísindalegu rökum sem við höfum um það mál. Ég vil líka vekja athygli á því að það er afar nauðsynlegt fyrir þá menn sem hangið hafa á horriminni og átt hagsmuna að gæta í fjölda ára, hangið á horriminni eftir að hvalveiðarnar voru teknar frá þeim, að þeir fái sem allra fyrst að vita af því hvort leyfðar verði veiðar t.d. á hrefnu á næsta vori þannig að menn geti tekið það með inn í þá atvinnumöguleika sem þeir eiga fram undan. Nóg er nú samt að gert varðandi afkomu þessara manna á undanförnum árum og hvernig hefur verið farið með þeirra afkomu.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju með það að það skuli standa til að samþykkja eða leggja fram þáltill. um að hefja hér hrefnuveiðar. En ég lýsi jafnframt yfir áhyggjum mínum með það að það muni eins fara í vetur eins og undanfarna vetur að það verði ekkert af aðgerðum, því það hafa áður verið lagðar fram ályktanir og þær hafa ekki endað með samþykktum. Ég held að það sé full ástæða til að hafa áhyggjur af þessu, bæði vegna þess að málið er ekki komið fram enn þá og vegna þess með hvaða hætti það hefur verið rætt hér á göngum þingsins og annars staðar þegar það hefur verið til umræðu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt til þess að við vinnum einhvern áfangasigur í þessum hvalveiðimálum okkar að hefja hrefnuveiðarnar. Ég tel ekki skynsamlegt að fara að veiða alla hvalastofna núna, einfaldlega vegna þess að ef það ætti að standa til finnst mér líklegra að það verði ekkert af aðgerðum á þessum vetri.

Hæstv. forseti. Framganga Íslendinga í þessu máli er raunasaga sem óþarft er að endursegja hér. Það er ljóst að hefðu Íslendingar hegðað sér eins og þeim bar samkvæmt hafréttarsáttmála og öðrum alþjóðlegum samþykktum væru þeir löngu farnir að veiða hrefnu, það er alveg ljóst. Hins vegar hefur nú borið svo við að núv. ríkisstjórn hefur tekið á þessum málum af mun meiri skynsemi en áður var gert, ekki síst hæstv. sjútvrh. og hv. 3. þm. Reykv., Björn Bjarnason. Það kemur mér þess vegna mjög á óvart að hæstv. ráðherra tilkynnir nú að menn ætli að hefja hvalveiðar án þess að þess væri getið að það ætti að vera í samvinnu við viðurkennda alþjóðastofnun eins og hafréttarsáttmálinn segir til um. Ég hélt að sá tími væri liðinn þegar óvandaðir menn voru látnir hafa milljónir króna til að styðja þennan vonda málstað og nú væru menn að taka á þessu máli af skynsemi. Ég vil því spyrja hæstv. sjútvrh.: Ætlar hann ekki að standa við þau orð, bæði sín eigin og hæstv. utanrrh., að Íslendingar gangi aftur í Alþjóðahvalveiðiráðið, sem við hefðum auðvitað aldrei átt að ganga úr, áður en hvalveiðar verði hafnar? Því að sé svo held ég að Íslendingar séu að koma sér inn í nýja erfiðleika og óþarfa.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna sérstaklega þeim upplýsingum sem hér hafa komið fram um að vilji sé fyrir því að hefja hrefnuveiðar og hvet til þess að það verði gert heldur fyrr en síðar. Við stöndum frammi fyrir minnkandi afla og afkoma þeirra sem sjóinn stunda er erfið um þessar mundir og þess vegna er kannski þýðingarmeira núna en nokkru sinni fyrr að við nýtum þá möguleika sem við eigum, nýtum þær auðlindir sem eru hér í kringum landið. Ég vonast til að þessi þáltill. komist sem fyrst á dagskrá og verði afgreidd þannig að þessar veiðar geti hafist hið allra fyrsta.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna þeim upplýsingum sem koma fram hjá hæstv. sjútvrh. um þáltill. sem lögð muni verða fram á þinginu um að hefja hrefnuveiðar. En ég vil undirstrika að það verður að líta á þetta sem fyrsta skref í átt til þess að við förum að nýta þessa auðlind okkar eins og við sjálf teljum vera best, enda erum við þau sem erum næst þessari auðlind og vitum gerst hvernig ástandi hennar er háttað. Ég vil einnig fagna þessari umræðu og þeim jákvæða tón sem komið hefur fram hjá hv. þm., nema hjá hv. 14. þm. Reykv. Ummæli hennar eru að hluta til óskiljanleg þangað til maður kemur hér í ræðustólinn og getur horft upp á áhorfendapallana.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þakkir til hæstv. sjútvrh. fyrir þær upplýsingar sem hann veitti um það að hann hefði kynnt í ríkisstjórninni drög að þáltill. sem feli í sér að hrefnuveiðar verði hafnar að nýju. Þetta er mjög í samræmi við tillögur þeirrar nefndar sem Matthías Bjarnason veitti forustu og skipuð var fulltrúum allra stjórnmálaflokka sem eiga fulltrúa hér á Alþingi. Ég vil vekja athygli á því að þessi hugmynd virðist þess vegna njóta mjög mikils pólitísks stuðnings eins og hefur raunar komið mjög ríkulega fram í þessum umræðum hér í dag og umræðum sem áður hafa farið fram um svipað mál hér á hinu háa Alþingi. Ég er alveg sammála þeirri málsmeðferð sem hæstv. ráðherra er að leggja hér til og tel raunar að hún sé mjög skynsamleg, að taka þetta mál í nokkrum áföngum. Ég tek hins vegar undir þau sjónarmið sem hafa verið sett fram um það að það er eðlilegt í framhaldinu að við nýtum þá hvalastofna sem á annað borð þola nýtingu samkvæmt vísindalegu mati. En eðlilegt er samt sem áður að taka þetta mál í áföngum, eins og hér er verið að leggja til. Ég tek enn fremur undir það sem fram kom í máli hv. 1. þm. Vestf. um að við þurfum auðvitað að hraða þessari ákvörðun. Það er alveg óþolandi fyrir það fólk sem hefur byggt afkomu sína að einhverju eða öllu leyti á nýtingu hvalastofna að þurfa að búa áfram við þá óvissu sem það hefur búið við og þessa tekjuskerðingu og kjaraskerðingu sem hefur búið við. Þessu óvissuástandi þarf að ljúka svo að þetta fólk geti farið að undirbúa næstu vertíð á komandi vori. Það virðist vera ákaflega víðtækur stuðningur í þjóðfélaginu við það sjónarmið að nýta sjávarspendýrin og þess vegna er okkur ekkert að vanbúnaði þegar þáltill. frá ríkisstjórninni lítur dagsins ljós. Við þurfum að taka þá afstöðu til hennar og gerum það fyrr en síðar. Það er búið að undirbúa málið ákaflega vel með þessu nefndarstarfi fulltrúa allra stjórnmálaflokkanna og þess vegna tel ég að okkur eigi ekkert að vera að vanbúnaði að afgreiða málið hratt en þó með vandvirkum hætti.

Frú forseti. Vegna ummæla hv. 14. þm. Reykv. vil ég taka þetta fram: Ísland hefur í öllum atriðum við meðferð þessa máls staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt hafréttarsáttmálanum. Það var óhjákvæmilegt fyrir okkur að segja okkur úr Alþjóðahvalveiðiráðinu vegna þess að meiri hluti þess hafði með samþykktum sínum brotið gegn stofnsáttmála hvalveiðiráðsins. Ef við ætluðum okkur að taka upp hvalveiðar á ný var þetta óhjákvæmilegt. Ég minni á að Norðmenn sem hófu hvalveiðar innan hvalveiðiráðsins á nýjan leik höfðu mótmælt samþykkt um algjört hvalveiðibann og voru því óbundnir af þeirri samþykkt. Samtök okkar Norðmanna, Grænlendinga og Færeyinga fullnægja að lögum, alþjóðarétti, því samráði sem kveðið er á um í hafréttarsáttmálanum. Hitt er annað mál að hér kemur auðvitað til álita fleira en þjóðarétturinn einn. Bandaríkin hafa mikið vald. Þau virða ekki þjóðréttarlegar skuldbindingar í þessu efni, hvorki gagnvart hvalveiðisáttmálanum né GATT-sáttmálanum og við verðum þess vegna að fara af mikilli varkárni og ræða við bandarísk stjórnvöld. Ég lýsti því yfir þegar við sögðum okkur úr hvalveiðiráðinu að það gæti vel komið til álita að ganga inn í það á nýjan leik ef forsendur breyttust en þær hafa ekki breyst enn sem komið er og ég tel að það veiki samningsstöðu okkar um það að breyta þessum forsendum ef við lýsum því fyrir fram að við ætlum okkur að fara þangað inn án þess að hafa fengið þau skilyrði fram og viðurkennd sem við þurfum að setja fyrir því. Þess vegna vara ég við málflutningi af því tagi.

Virðulegi forseti. Frá því að ég skilaði þessari fsp. inn til Alþingis, sem er mjög stutt síðan raunar, hefur rannsóknarlögreglukona við Rannsóknarlögreglu ríkisins verið færð til í starfi og verið gert að rýma skrifstofu sína. Svo vill til að þessi kona hefur ásamt fleiri gert athugasemd við að starfskröftum mjög hæfrar konu var nýlega hafnað við stöðuveitingu hjá rannsóknarlögreglunni en karl ráðinn í staðinn sem mér er ekki kunnugt um að hafi meira til brunns að bera. Ég sé ekki betur en að þetta sé í andstöðu við það markmið jafnréttisáætlunar þeirrar til fjögurra ára sem samþykkt var fyrir hálfu öðru ári og á að vera unnið eftir nú. Getur það verið að þessi áætlun sé marklaust plagg sem enginn telur sig bundinn af? Ég tek það fram að texti áætlunarinnar var unninn á þann hátt að ráðherrar höfðu öll tækifæri til að skoða og aðlaga textann að því sem þeir töldu raunhæft áður en skjalið var fært í endanlegan búning. Mér finnst það líka áhyggjuefni ef sú kona sem hefur haft sig mest í frammi við að reyna að auka hlut kvenna við rannsóknarlögreglu ríkisins sætir því að vera færð til í starfi og býr nú við verri starfsaðstæður einmitt á þeim tíma sem hún gerir athugasemd við stöðu kvenna innan RLR. Og hvað skyldi sú kona hafa til brunns að bera sem rannsóknarlögreglan taldi sig ekki þurfa á að halda? Jú, það er sérþekking á sviði meðferðar á kynferðisafbrotum gagnvart börnum. Hún hefur góðan vitnisburð úr Lögregluskólanum, eins árs hjúkrunarfræðinám og hefur farið í fleira en eina kynnisferð til Bandaríkjanna þar sem hún hefur sérstaklega kynnt sér brot gegn börnum. Þarf rannsóknarlögreglan virkilega ekki á því að halda að nýta sér krafta þessarar konu? Nú er umræðan um meðferð kynferðisafbrotamála, ekki síst afbrot gagnvart börnum, mjög hávær og því miður er það að gefnu tilefni. Samfélagið virðist vanbúið til þess að taka á þessum málum af ábyrgð. Dómar eru furðulega vægir og allt að 80--90% mála er vísað frá í meðförum RLR eða ríkissaksóknara eða enda með sýknu eða skilorði. Á meðan flestir virðast sammála um að bæta þurfi meðferð þessara mála skýtur skökku við að nýta ekki starfskrafta konu sem hefur sérhæft sig í þessum málum og vannýta krafta annarrar mjög reynsluríkrar. En fyrirspurn mín til hæstv. dómsmrh. lýtur að því sem kemur hans ráðuneyti einna beinast við í þessu sambandi. þ.e. framkvæmd jafnréttisáætlunar. Áður en ég ber fsp. fram vil ég taka það fram að af 100 rannsóknarlögreglumönnum sem eru starfandi á Íslandi munu aðeins tveir vera konur. Með leyfi hæstv. forseta vil ég bera fram þessa fsp.: ,,Á hvern hátt hefur dómsmálaráðuneytið framfylgt þeim markmiðum í ,,framkvæmdaáætlun til að ná fram jafnrétti kynjanna`` sem samþykkt var á Alþingi í maí 1993, að ,,markvisst verði unnið að því að ráða fleiri konur í störf rannsóknarlögreglumanna hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins````?

Frú forseti. Vegna þeirrar fsp. sem hér hefur verið borin fram hef ég óskað eftir upplýsingum frá Rannsóknarlögreglu ríkisins. Í bréfi rannsóknarlögreglustjóra kemur fram að á því tímabili sem hér er spurt um hefur enginn rannsóknarlögreglumaður verið skipaður í stöðu. Fram kemur að það skýrist annars vegar af því að enginn rannsóknarlögreglumaður sem skipaður hefur verið í stöðu hefur hætt störfum á síðustu árum nema vegna reglna um aldurshámark og hins vegar af því að fjölgun stöðuheimilda rannsóknarlögreglumanna hefur nánast engin verið. Um hefur verið að ræða tímabundna ráðningu vegna leyfa frá störfum en engar skipanir í stöðu rannsóknarlögreglumanna hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins hafa átt sér stað á því tímabili sem um er spurt. Varðandi þróun þessara mála hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins kemur fram í svari rannsóknarlögreglustjóra að í júní 1988 voru tvær konur starfandi við embættið og önnur þeirra rannsóknarlögreglumaður. Þetta tekur til alls starfsfólks fyrir utan starfsfólk í mötuneyti og við ræstingar. Ári síðar voru tvær konur og önnur þeirra rannsóknarlögreglumaður. Í júní 1990 voru fimm konur og tvær í stöðum rannsóknarlögreglumanna. Í júní 1991 voru fimm konur og tvær í stöðum rannsóknarlögreglumanna. Í maí 1992 unnu sex konur við embættið og tvær í stöðum rannsóknarlögreglumanna. Og ári síðar sex konur og tvær í stöðum rannsóknarlögreglumanna og í maí á þessu ári voru sjö konur og tvær í stöðum rannsóknarlögreglumanna og ein í stöðu löglærðs fulltrúa og þar með rannsóknari, sbr. lög nr. 19/1991.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hefja máls á þessu máli á Alþingi. Það er hins vegar ekki auðvelt að ræða málefni einstakra starfsmanna í fyrirspurnatíma í örstuttum ræðum en það er ljóst af fréttum í fjölmiðlum að hlutfallsleg staða kvenna innan lögreglunnar er ekki góð. Ein af skýringunum sem gefin hefur verið í fjölmiðlum af hálfu lögreglumanna er sú að lögreglukonum hefur ekki verið gefinn kostur á því að starfa í hlutastarfi. Ég hef fregnað það að í nágrannalöndum okkar á Norðurlöndum séu í gildi reglur um það að lögreglukonum, sem eiga börn yngri en 12 ára, sé gert kleift að starfa í hlutastarfi og að það hafi leitt til þess að konum hafi fjölgað innan lögreglunnar. Ég vildi beina því til hæstv. dómsmrh. að hann kannaði það hvort ekki væri mögulegt að hafa einhverjar svipaðar ráðstafanir hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans og hv. 3. þm. Reykn. undirtektir og tillögur sem hann kom með til þess að bæta úr þessu því það sér það náttúrlega hver maður á svörum þeim sem hæstv. ráðherra fékk frá embættinu að hér er satt að segja um lítinn árangur að ræða þrátt fyrir háleit markmið. Það sem mér þykir fyrst og fremst felast í svari hæstv. ráðherra er það að á fínlega hátt er vikist undan þeirri spurningu sem þarna er vegna þess að það er ljóst að mannaráðningar eiga sér stað eftir sem áður þrátt fyrir að ekki losni um stöður sem skipað er í. Það eru ekki notuð þau tækifæri sem bjóðast, því eitt af því sem gerir konur sem ráðnar væru þarna tímabundið vegna afleysinga hæfari í starfi væri það að hafa möguleika á að spreyta sig og afla sér ákveðinnar starfsreynslu. Það er líka ákveðið markmið í þessari jafnréttisáætlun að það er ekki bara verið að ráða konur til þess að ráða konur heldur vegna þess líka að þær hafa ákveðið fram að færa. Það kemur fram í allri umfjöllun um hvers vegna verið er að sækjast eftir starfskröftum kvenna og jafnvel að bjóða upp á t.d. hlutastörf eins og hv. síðasti ræðumaður nefndi. Ég tók sérstaklega til þess að þarna hefur t.d. ein kona lagt á sig töluverða þekkingaröflun í ákveðnu mjög viðkvæmu máli og ég tel einfaldlega að rannsóknarlögreglan hafi ekki efni á því að hafna slíkum starfskröftum. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann deilir þeim skoðunum ekki með mér að það þurfi a.m.k. að líta til þessara röksemda einnig.

Frú forseti. Vegna þeirrar hugmyndar sem hv. 3. þm. Reykn. varpaði hér fram þá er hún um margt athygliverð. Samtök lögreglukvenna hafa núna nýlega beint erindi þar að lútandi til ráðuneytisins sem ég vænti að við getum skoðað nánar. Það getur kallað á skipulagsbreytingar og hugsanlega auknar fjárveitingar en það er atriði sem ég tel mjög eðlilegt að skoða. Varðandi síðari spurningu hv. fyrirspyrjanda um það hvort ég sé tilbúinn til þess í ræðustóli á Alþingi að meta ákveðna umsækjendur um starf hjá Rannsóknarlögreglu ríkisins þá treysti ég mér ekki til þess að gera það. Þó ég hafi fengið upplýsingar í þeim efnum þá vil ég aðeins minna á að það er auðvitað á ábyrgð viðkomandi yfirmanns að ráða menn til starfa og í þessu tilviki tímabundið. Ég tel að það sé ekki tilefni til þess hér að fara í mat á þeim aðilum sem þar komu til álita og tel að hv. þm. þyrfti líka að afla sér frekari gagna um aðra þá sem þarna komu til álita áður en dómar eru kveðnir upp í því efni.

Hæstv. forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn til hæstv. samgrh. um dreifingu pósts og skeyta á landsbyggðinni og spyr: 1. Hvaða reglur gilda hjá Pósti og síma um póstdreifingu á landsbyggðinni? 2. Hvaða reglur gilda hjá Pósti og síma um skeytasendingar á landsbyggðinni? 3. Hver er mismunur á dreifingu pósts og skeyta í þéttbýli og dreifbýli? Grunnurinn að þessari fsp. er sá að þetta ríka þjónustufyrirtæki landsmanna mismunar mjög þegnum þjóðfélagsins í þjónustu sinni. Nú er það að sumu leyti af eðlilegum ástæðum en ég tel þó að við þær breyttu samgöngur sem orðnar eru í landinu þurfi að taka mörg atriði til endurskoðunar. Ég er sannfærður um að t.d. þurfi að ná því fram með póstdreifinguna að hægt verði sem víðast að keyra póstinn fimm daga í viku. Ég hygg að Póstur og sími mundi á móti fá auknar tekjur og ekki skaðast af þessari breytingu. Í Eyjafirðinum t.d. eða í byggðinni þar er þetta gert í samráði við sveitarfélögin. Ég held að mörg þéttbýlli svæði á landsbyggðinni þurfi að reyna að ná samkomulagi við Póst og síma um að þetta verði gert með þeim hætti. Eins er með skeytasendingar. Þar býr landsbyggðin við mismunun. Þó er það svo að skeytum er dreift daglega frá ýmsum stöðum eins og Reykjavík, Akureyri, Ísafirði, Siglufirði, Vestmannaeyjum og Höfn en á öðrum stöðum koma ekki út skeyti til vina og kunningja á laugardögum eða sunnudögum. Mér finnst þess vegna brýnt að hæstv. samgrh. íhugi það í samráði við Póst og síma að ná þarna fram breytingu. Það eru aðalatriðin í þessari fsp. að mér finnst að fólkið sem í sveitunum býr eða dreifbýlinu gerir á öllum sviðum orðið sambærilegar kröfur og fólkið í þéttbýlinu. Og jafnsterk stofnun og Póstur og sími er hlýtur að verða að laga sig að breyttum tíma og ná þeim árangri að sem flestir landsmenn sitji við sama borð.

Hæstv. forseti. Spurt er um hvaða reglur gildi hjá Pósti og síma um póstdreifingu á landsbyggðinni. Póstur og sími svarar svo: Pósti er víðast hvar á landsbyggðinni dreift af landpóstum þrisvar í viku. Á fáeinum stöðum er pósti dreift oftar eða allt að fimm sinnum í viku. Þó er pósti á örfáum stöðum sem búa við lakastar samgöngur dreift tvisvar í viku. Spurt er: Hvaða reglur gilda hjá Pósti og síma um skeytaútsendingar á landsbyggðinni? Því svarar Póstur og sími svo: Símskeyti eru á landsbyggðinni send út með landpóstum. Áður er þó efni þeirra kynnt viðtakendum símleiðis eftir því sem unnt er. Í þriðja lagi er spurt: Hver er mismunur á dreifingu pósts og skeyta í þéttbýli og dreifbýli? Svar: Mismunur á dreifingu pósts og skeyta í þéttbýli og dreifbýli er sem hér segir: Í þéttbýli er almennum bréfapóstsendingum og tilkynningum um bókfærðar sendingar, böggla, ábyrgðarbréf, póstávísanir o.s.frv. dreift af bréfberum að jafnaði fimm sinnum í viku alla virka daga nema laugardaga. Símskeytum er ýmist dreift af bréfberum eða af sérstökum sendimönnum. Í dreifbýli er símskeytum og öllum pósti, jafnt almennum bréfapóstsendingum sem bókfærðum sendingum, dreift af landpóstum tvisvar til fimm sinnum í viku eins og fyrr segir. Þá eru símskeyti borin út um helgar á þeim stöðum þar sem símaafgreiðslur eru opnar, en það er í Reykjavík, fyrir höfuðborgarsvæðið, á Ísafirði, Siglufirði, Akureyri, Höfn í Hornafirði og Vestmannaeyjum. Á öðrum stöðum er símaafgreiðsla aðeins opin um helgar á fermingardögum og stundum raunar ef sérstakt tilefni gefst til. Um framkvæmd framangreindrar þjónustu gilda ákvæði reglugerðar um póstþjónustu, nr. 161 30. mars 1990, kafli 4.5. og 39. gr. reglna um ritsíma- og talsímaafgreiðslu frá 1. okt. 1963. Um nánara skipulag og fjölda útburðardaga fer eftir ákvörðum Póst- og símamálastofnunar hverju sinni. Sú reglugerð sem hér er vitnað til um útburð og afhendingu símskeyta er í 20 töluliðum með smáu letri. Eins eru hér upplýsingar um telexþjónustu sem sjálfsagt er að gefa hv. þm. til glöggvunar á þessu efni. Annars vil ég segja það um Póst og síma almennt að ég tel nauðsynlegt að aðgreina Póst og síma fjárhagslega og tel raunar að það verði að breyta stofnuninni í samræmi við það sem er að gerast í löndunum í kringum okkur og óhjákvæmilegt er með hliðsjón af þeirri alþjóðlegu samkeppni sem upp er komin á þessum vettvangi, breyttri tækni í sambandi við fjarskipti og þar fram eftir götum.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir hans fyrirspurn sem hann leggur fyrir samgrh. vegna þess að það er ekki eingöngu vont fyrir hina dreifðu byggð að fá jafndræmar skeytasendingar eða póst og hér hefur komið fram. Það er líka mjög vont fyrir okkur þéttbýlinga þegar við erum að senda ágætum kunningjum okkar og vinum í hinni dreifðu byggð skeyti og ætlum að gera það á laugardegi þá er það ekki hægt fyrr en á næsta mánudegi. Við mörg hver hér á þéttbýlissvæðinu áttum okkur þess vegna kannski ekki á því hvernig þessi regla Pósts og síma vítt og breitt um landið kemur sér oftar en ekki mjög illa. Það er svo kannski að menn eiga að hafa fyrirhyggju og hugsa um þessa hluti í vikunni áður, heillaskeyti eða annað því um líkt, en margir atburðir koma skyndilega upp á og er þá mjög af hinu verra að ekki skuli vera hægt að ná til Pósts og síma í hinni dreifðu byggð til þess að koma kveðjum, árnaðaróskum eða öðru þvílíku til viðtakanda.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra upplýsingarnar og vænti þess að hann íhugi þessi mál. Viðhorf hans kom ekki glöggt fram í ræðu hans hér áðan. Ég þakka hv. 16. þm. Reykv., Guðmundi Hallvarðssyni, fyrir hans inngrip í þessa umræðu. Hann kom að mjög mikilvægum kafla og benti réttilega á það að þetta snýr að báðum aðilum. Og það sem meira er að það er enginn vafi á því að þetta gallaða kerfi gerir það að verkum að Póstur og sími missir umfangsmiklar tekjur því að það dregur úr slíkum sendingum smátt og smátt. Þær komast ekki til skila á réttum tíma. Eins má spyrja hæstv. samgrh. hvernig sé með kostnað af skeytum sem ekki komast á stundinni, eins og gerist í nokkrum byggðarlögum sem ég nefndi. Borgar fólkið sama verð fyrir þau sem berast svo löngu síðar? Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til þess að skoða þetta. Ég skildi að vísu ekki síðustu atriðin í ræðu hans. Mér fannst eins og hæstv. ráðherra sæi ástæðu til þess að draga þær frjálshyggjuhugmyndir inn í umræðuna að Póst og síma bæri að selja og einkavinavæðingin væri kannski fram undan á þessu sviði. Ég vona að það verði ekki. Ég held að í landi okkar verði Póstur og sími að vera rekinn nokkurn veginn með þeim hætti sem verið hefur, en mér finnst að þetta ríka fyrirtæki og vel stadda verði að huga verulega að því að fólkið á landsbyggðinni búi við sömu þjónustu að miklu leyti og í þéttbýlinu og að pósturinn komi fimm daga vikunnar. Við sjáum þetta bara, fólkið í þéttbýlinu biður um dagblöðin á mínútunni dag hvern. Þarna er mikil mismunun. Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Það er óhjákvæmilegt að það komi fram að Póstur og sími hefur verið að bæta þjónustu sína um allt land og það hefur tekist að lækka verð bæði af samgöngum og eins síma þannig að allt annað er en áður. En auðvitað eru takmörk fyrir því miðað við það sem það kostar að senda póst út um land hversu góða þjónustu er hægt að veita. Póstþjónustan er rekin með tapi nú þegar og það liggur fyrir að mjög mikil samkeppni er að vakna og er þegar orðin á mestu þéttbýlisstöðunum sambandi við bréfaútburð og ýmsan annað útburð sem auðvitað dregur úr tekjum póstsins á þeim svæðum sem ódýrast er að veita þjónustuna. En það er reynt að gera hvort tveggja í senn, að hafa þjónustu viðunandi og stilla verðlagi í hóf.

Hæstv. forseti. Ég hef lagt hér fram fsp. til iðnrh. um útflutning á vikri. Málið er það að landsmenn hafa orðið varir við að það hefur komið nokkur fjörkippur í útflutning á þessu ágæta jarðefni og sýnist þá mönnum sitt hvað um hvernig á er haldið, einkum þegar litið er til þess að mikill útflutningur fer um Þorlákshöfn og enn fremur um höfnina í Ólafsvík. Það er kannski rétt að geta þess að það er með tvennum hætti sem útflutningur á vikri fer fram, annars vegar í Þorlákshöfn þar sem hann er þveginn og flokkaður en hins vegar á Snæfellsnesinu eða í Ólafsvík er ekki um það að ræða. Í annan stað er svo líka fyrirtæki í Reykjavík sem hefur um nokkurn tíma unnið að því að þurrka vikur sem yrði síðan notaður annaðhvort í blómarækt eða sem húsdýrasandur. Það fyrirtæki hefur átt í vök að verjast og fsp. mín er fyrst og fremst vegna þess að mér finnst það í hæsta máta óeðlilegt að útflutningi þessum skuli ekki vera meiri gaumur gefinn af stjórnvöldum. Einkum með það í huga að við leggjum okkur meira fram um að vinna enn frekar úr þessu efni og með þá fyrst og fremst atvinnumálin í huga. Fyrirspurnin er svohljóðandi: ,,1. Hve mikið var flutt út af vikri í tonnum talið á árunum 1992--93 og það sem af er þessu ári? 2. Var um einhvern útflutning að ræða á unnum vikri á fyrrnefndu tímabili, t.d. þurrkuðum, flokkuðum, til byggingariðnaðar eða til annarra nota? 3. Hvernig eru markaðshorfur varðandi þennan útflutning? 4. Hefur verið unnið að markaðssetningu erlendis á vikri í öðru formi en sem hráefni? 5. Til hvaða landa er vikur fluttur út?``

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrirspurnir hans. Ég skal reyna að svara þeim í sem skemmstu máli. Árið 1992 voru flutt út tæplega 35.600 tonn af vikri og voru 94% þess útflutnings byggingarvikur. Um 2.100 tonn af vikri voru flutt út til annarra nota, t.d. sem gróðurhúsavikur og kattasandur. Ári síðar, 1993, voru flutt út um 38.600 tonn af vikri og 95% þess útflutnings eða 34.600 tonn voru byggingarvikur. Tæplega 2.000 tonn af vikri voru flutt út til annarra nota. Á þessu ári hefur hins vegar útflutningur á vikri margfaldast. Útflutningur fyrstu sjö mánuðina var orðinn meira en tvöfaldur ársútflutningur árin á undan eða rúmlega 85.000 tonn og er ljóst að útflutningurinn stefnir í að vera talsvert á annað hundrað þús. tonn á árinu. Verð á vikri er nú um 2.200 kr. tonnið sem er lækkun frá því í fyrra en þá fengust um 2.470 kr. á tonnið en árið 1992 var verðið um 2.100 kr. tonnið eða öllu lægra en er á þessu ári. Vinnsla á vikri í námu felst fyrst og fremst í uppmokstri og þar sem búast má við nokkrum breytileika í námunum vill vinnsluaðili gjarnan moka frá þeim kornastærðum sem síður henta honum til nota. Þetta leiðir til lakari heildarnýtingar á námunni en ella og er þetta verklag mjög umdeilanlegt. Einnig getur verið um lágmarksflokkun vikursins á útskipunarstað en önnur vinnsla byggingarvikurs er ekki umtalsverð. Um 5--6% vikursins hafa verið unnin frekar, þ.e. hann hefur verið þurrkaður og pakkaður til sérnota. Það er fyrst og fremst fyrirtækið Vikur hf. sem leggur áherslu á þessa vinnslu þó fleiri hafi reynt hana. Vikur hf. hefur á leigu fiskimjölsverksmiðju Kletts í Reykjavík þar sem eru þurrkofnar og búnaður til hörpunar, sigtunar og pökkunar á vikri. Fyrirtækið framleiðir kattasand og gróðurhúsavikur og hyggst einnig framleiða fínvikur sem duft til iðnaðar. Mikil hefð er fyrir notkun léttsteypu í byggingariðnaði í Evrópu og miklir markaðir eru þar fyrir margs konar byggingarvörur og húshluta úr frauðsteini. Talið er að námur í Evrópu gangi senn til þurrðar og hlýtur það óhjákvæmilega að leiða til þess að eftirspurnin aukist og verð hækki. Raunar hefur þessi þróun þegar hafist því eftirspurn eftir vikri hefur vaxið og hefur útflutningur frá Íslandi stóraukist eins og áður segir. Að líkum stefnir árlegur útflutningur í byggingarvikri í að verða um 300 þús. rúmmetrar á komandi árum. Samhliða aukinni eftirspurn í Evrópu mun verðið hækka. Á undanförnum árum hefur fullvinnsla vikurafurða verið skoðuð nokkuð bæði af innlendum aðilum og erlendum. Í því sambandi er nærtækt að minna á áhuga bresks fyrirtækis sem nú heitir Melwille sem í samvinnu við innlenda aðila skoðaði hagkvæmni þess að reisa þilplötuverksmiðju hér á landi. Hugmyndir þessar hafa verið lagðar til hliðar í bili, m.a. vegna þess samdráttar sem varð í byggingariðnaði í Evrópu á seinni hluta níunda áratugarins og staðið hefur til skamms tíma. Sérstaða þeirra platna sem ráðgert var að framleiða byggir á léttleika vikursins og sérstaklega miklu einangrunargildi hans. Rannsóknir á léttsteypu hafa talsvert verið stundaðar hjá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins en þær miða að því að nýta eiginleika vikurs til nýsköpunar í byggingariðnaði. Í nýgerðum þjónustusamningi sem ég hef gert við Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins setur stofnunin sér það markmið að hafa fyrir 1. júlí 1996 þróað léttsteypu með rúmþyngd 1.300 kg á rúmmetra og styrk sem er 30 MPA eða meiri. Þróunarverkefni þetta er mikilvægur þáttur í að geta byggt upp fullvinnsluiðnað sem byggir á einstökum eiginleikum vikursins. Þá hefur notkun vikurs til ýmissa iðnaðarviðfangsefna einnig verið skoðuð. Þar virðast ýmsir möguleikar vera fyrir hendi, t.d. í sambandi við framleiðslu umhverfisvæns þvottaefnis. Það er því ljóst að í kjölfar frekari rannsókna og vöruþróunar má búa sig undir að unnt verði að byggja upp mjög álitlegan fullvinnsluiðnað hér á landi fyrir vikurafurðir, bæði til nota innan lands og til útflutnings. Útflutningur á vikri síðustu fimm ár hefur dreifst þannig: Bretland 37%, Noregur 25%, Danmörk 17%, Þýskaland 12%, Svíþjóð 4%, Holland 4% og annað 1%. Í fyrra dreifðist útflutningur vikurs þannig að Noregur var með 29%, en Þýskaland 21%, Holland 19%, Bretland 14%, Danmörk 10% og önnur lönd 7%. Nýting innlendra jarðefna hefur verið til umfjöllunar innan ráðuneytisins að undanförnu. Við áætlum að 30 millj. rúmmetra séu til á landinu af nýtanlegum vikri. Ef miðað er við að útflutningur verði að meðaltali 300 þús. rúmmetrar munu vikurnámur okkar Íslendinga ganga til þurrðar eftir 50--100 ár. Þetta ber að vega og meta í ljósi þess að vikurbirgðir landsmanna eru uppsöfnuð eign allt frá lokum ísaldar sem talið er að hafi lokið fyrir 10.000 árum. Í ljósi þess er nú í ráðuneytinu verið að vinna að mati á vikurnámum okkar þar sem hugað verður að útbreiðslueiginleikum, magni og hentugustu notum. Vinna þessi er forvinna að stefnumótun ráðuneytisins um nýtingu vikurs sem er hluti af stefnumótun um nýtingu innlendra jarðefna en það er ljóst að sú takmarkaða nýting vikurs sem nú á sér stað með námuvinnslu er ekki ásættanleg.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins koma því á framfæri að ég er með tölur um þennan vikurútflutning frá því gær. Þá var búið að flytja út héðan rúmlega 178 þús. tonn, þar af 75.215 tonn frá Jarðefnaiðnaði og Vikurvörur hafa flutt út 102.944 tonn og bæta því við það sem hæstv. ráðherra sagði í annars mjög góðu svari sínu, að Jarðefnaiðnaður sem starfað hefur í 14 ár hefur lagt heilmikla peninga í rannsóknarstarfsemi og m.a. í samstarfsverkefni við Garðyrkjuskóla ríkisins um notkun vikurs til gróðursetningar.

Virðulegi forseti. Ég þakka Margréti Frímannsdóttur fyrir þær upplýsingar sem hún kom hér inn á og jafnframt þakka ég ráðherra fyrir hans greinargóðu svör. Mér þótti vænt um að heyra það að hann telur eins og aðrir að vikurnám eins og nú er ástundað sé óásættanlegt. Með tilliti til þess að þessar birgðir endast ekki um aldur og ævi og með tilliti til þess að nú er vöntun á þessu efni víða í Evrópu er sjálfsagt og eðlilegt að við leggjum enn meira fé í rannsóknir. Þær standa að vísu yfir en það er umhugsunarefni hvort ekki sé hægt að hraða þeim. Jafnframt hlýtur það að vera umhugsunarefni, hæstv. iðnrh., hvort ekki sé eðlilegt að leggja í sérstakan áhættusjóð þar sem hægt sé að styrkja beint eða óbeint þá aðila sem hafa unnið mjög gott og skilmerkilegt starf varðandi útflutning á vikri og eru búnir að eyða miklu fé og sumir hverjir jafnvel lagt allt þar undir. Það er því full ástæða til þess, hæstv. iðnrh., að hér verði búinn til áhættusjóður með það í huga að styðja við þennan iðnað og að vissu leyti aðrar útflutningsgreinar sem við þurfum að skoða enn betur til að koma í veg fyrir að við séum að flytja óunnið hráefni frá landinu sem að öðrum kosti gæti skapað hundruðum manna atvinnu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. þessa ábendingu. Við skulum læra það af reynslu liðinna ára að forsendan fyrir því að ný atvinnustarfsemi takist er að rétt og vel sé til hennar stofnað, að sá undirbúningur sem fram þarf að fara áður en ný atvinnustarfsemi verður tekin upp sé vandaður, ekki síst rannsóknarstarfið og það þróunarstarf sem þarf að fara fram fyrst svo við byrjum nú á réttum enda á viðfangsefninu en ekki eins og okkur Íslendingum hættir oft til að ætla að verða ríkir á einni nóttu og þá helst með aðstoð fjárframlaga úr opinberum sjóðum. Þess vegna tek ég undir með hv. þm. að þær rannsóknir sem gera þarf og markaðskannanir þurfa að fara á undan athöfnum. Eins og ég sagði þá hef ég gert samning við Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins um að ljúka rannsókn á léttsteypu þar sem vikur er eitt af hráefnunum fyrir 1. júlí 1996. Þá ættu að liggja fyrir niðurstöður úr þýðingarmestu rannsóknunum sem þurfa að fara fram áður en framleiðsla á léttsteypuefnum úr vikri getur hafist. Sjálfsagt er hægt að skoða ýmsar fleiri framkvæmdir sem til gagns gætu orðið en það er náttúrlega ekki gott að flytja út vikur með þeim aðferðum sem við erum með í dag þar sem nýtingin á efninu er ekki nema um 50% og öðrum hlutum þessa verðmæta efnis er mokað til hliðar. Það er starfsemi sem vissulega er orðinn grundvöllur fyrir í dag eins og útflutningstölur sýna en það er örugglega ekki hentugasta nýtingin á þessu efni.

Hæstv. forseti. Í morgun var verið að setja af stað austur á Selfossi átakið ,,Íslenskt, já takk`` þar sem margir aðilar í þjóðfélaginu taka höndum saman til þess að leggja áherslu á gildi þess að Íslendingar velji íslenskar framleiðsluvörur. Stór hluti af þeirri innlendu framleiðslu eru matvæli. Að undanförnu hefur verið rætt um verðmismun á innlendum og innfluttum matvælum og settar fram fullyrðingar um að mikill sparnaður yrði af því að hætta innlendri framleiðslu. Sú umræða hefur á ýmsan hátt verið lítt trúverðug, t.d. virðist hollusta matvælanna ekkert hafa verið tekin með í reikninginn þó þeir sem þekkingu hafa á því sviði telji það mjög stórt atriði að sjálfsögðu. Benda má á að sérfræðingar fullyrða að draga megi mikið úr tíðni ýmissa alvarlegra sjúkdóma, svo sem krabbameins og hjartasjúkdóma, með réttri neyslu matvæla sem framleidd eru í ómenguðu umhverfi eins og hér á landi er. En þó ekkert sé hugsað um gæði vörunnar í þessum samanburði er ýmislegt fleira sem hefur áhrif. Stór hluti af verði neytandans er heildsölu- og smásölukostnaður. Hefur það vakið athygli að stundum hefur verið talið hægt að selja eitt kg af innfluttri vöru á litlu hærra verði en aðeins sölukostnaður er á þeirri innlendu. Einnig má benda á að þegar verslanir selja innlend blóm og grænmeti bera framleiðendur ábyrgð á sölunni þannig að þeim er skilað því sem ekki selst, en verslanir bera aftur á móti fulla ábyrgð á innfluttu vörunni. Þetta kom m.a. fram í máli hæstv. landbrh. austur á Selfossi í dag. Þegar hefja á átak til sölu innlendrar framleiðslu skiptir miklu máli að staða þeirrar framleiðslu sé á engan hátt lakari. Því hef ég borið fram fsp. til hæstv. viðskrh. á þskj. 113 sem hljóðar svo: ,,Er mismunur á meðaltalsálagningu í heildsölu og smásölu á milli innlendrar og innfluttrar matvöru?``

Virðulegi forseti. Samkvæmt upplýsingum frá Hagstofu Íslands, Samkeppnisstofnun og Þjóðhagsstofnun, hefur engin athugun verið gerð á meðaltalsverslunarálagningu í heildsölu og smásölu milli innlendrar og innfluttrar matvöru. Í þeim athugunum sem hins vegar hafa verið gerðar í einstökum greinum á undanförnum árum hafa ekki komið fram vísbendingar um að stefna verslunarinnar sé að mismuna í álagningu milli innlendrar og erlendrar vöru. Dæmi eru um háa og lága álagningu bæði á erlendar og innfluttar matvörur. Eins og kunnugt er ríkir mjög mikil samkeppni á matvörumarkaðnum. Þrátt fyrr stöðugt verðlag eru miklar hreyfingar á verði einstakra vörutegunda. Þess eru dæmi að í ýmsum tilvikum er smásöluverð lægra heldur en verð frá heildsala eða framleiðanda. Þetta sýnir að vara sem var með hárri álagningu í gær kann að vera seld með lágri eða engri álagningu í dag. Þetta gerir allan samanburð erfiðan. Til viðbótar er ástæða til að benda á að það eru í mörgum tilvikum fleiri sölustig vegna innfluttrar vöru en innlendrar. Þannig fer innflutta varan yfirleitt í gegnum heildsölu áður en hún fer til smásöluverslunar þar sem aftur á móti innlendir framleiðendur selja framleiðslu sína gjarnan beint til smásala. Þetta torveldar enn frekar raunhæfan samanburð á verslunarálagningu innfluttrar vöru annars vegar og innlendrar vöru hins vegar. Það er áratugur liðinn síðan verslunarálagning í heildsölu og smásölu var gefin frjáls á matvörur og þess vegna verður að afla þeirra upplýsinga sem fyrirspurnin beinist að sérstaklega. Þrátt fyrir þá annmarka sem ég lýsi þá hef ég ákveðið að óska eftir því við Samkeppnisstofnun að hún kanni, eftir því sem kostur er, hvort unnt sé að leita svara við þeirri fyrirspurn sem hér er til umfjöllunar, en það verður að sjálfsögðu ekki gert nema með talsvert mikilli vinnu því þessar upplýsingar liggja ekki fyrir eins og var hér á árum áður þegar fylgst var með verðlagningu vegna verðlagsákvæða á flestum vörum. Hins vegar bendi ég á, virðulegi forseti, að með afnámi verðlagsákvæða hefur samkeppni stóraukist í matvöruverslun og verðlag vegna áhrifa samkeppninnar er nú lægst þar sem samkeppnin er mest.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskrh. svar hans og sérstaklega þó það að hann skuli vilja bæta úr því að engar upplýsingar liggi fyrir um þetta og leggja áherslu á að þeirra verði aflað. Það má benda á í sambandi við heildsölustig að það fer nú vaxandi að smásöluverslanir flytji vörur sínar beint frá útlöndum. Það á að sjálfsögðu bæði við um stórmarkaðina sem hér eru, en einnig er það í vaxandi mæli hjá smærri verslunum, sem þá að einhverju leyti taka sig saman um það og fá gámana beint erlendis frá. En sérstaklega vildi ég ítreka það sem ég sagði hér áðan að það er fleira en bein álagning sem skiptir máli, það eru einnig önnur kjör. Að sjálfsögðu eru það greiðslukjör og svo einnig ábyrgð. Og ef það er svo, eins og hæstv. landbrh. sagði um blóm og grænmeti og ég hef reyndar heyrt áður, að það eru innlendu framleiðendurnir sem verða að bera ábyrgð á því sem ekki selst en hins vegar verslanirnar á því innflutta, þá er augljóst að með álagningu á innlendu framleiðsluna er líka verið að greiða áhættuna af innflutningnum. Þannig að það er ekki aðeins prósentutalan sem þarna skiptir máli heldur kjörin að öðru leyti. Ég vænti þess að í þeirri athugun sem hæstv. ráðherra hefur lofað að beita sér fyrir verði þetta atriði einnig tekið til skoðunar.

Hæstv. forseti. Ég vil rétt benda á vegna þeirrar könnunar sem hæstv. ráðherra hyggst beita sér fyrir, að þá er afskaplega einfalt að gera slíka könnun vegna þess að samkeppnisráð eða Samkeppnisstofnun hefur fulla heimild til að kalla eftir verðútreikningum frá innflytjendum. Þannig að það ætti að vera mjög einfalt mál að fara í það. Varðandi þá ábyrgð sem innlendir framleiðendur bera á móti ábyrgð innflytjenda þá mega menn ekki gleyma því að heildsalar bera mjög mikla ábyrgð, þeir sem flytja inn þannig. Þeir bera þá ábyrgð að koma sínum vörum inn í verslanirnar og verslanirnar, þegar þær versla við heildsala, kaupa yfirleitt í mjög litlu magni vegna þess að þá þurfa þær ekki að taka áhættuna. Þannig að ábyrgðin hvílir náttúrlega á innflutningsaðilanum. Þannig að það má með sanni segja að þar sé jöfn ábyrgð á við framleiðandann innan lands.

Virðulegur forseti. Ég er hér með fyrirspurn til heilbr.- og trmrh. um glasafrjóvgun. Það er svo að þetta mál hefur verið mjög í umræðunni um nokkuð langan tíma og í sjálfu sér allrar athygli vert það framtak sem hefur gerst með flutningi á þessari framkvæmd af erlendri grund til Landspítalans. Ég hef lagt hér fram svohljóðandi spurningar: 1. Hvað líður stækkun glasafrjóvgunardeildar kvennadeildar Landspítalans sem ráðherra tilkynnti um sl. vor? 2. Hve langir eru biðlistar fyrir glasafrjóvgun? 3. Hvað tekur langan tíma fyrir þá sem síðastir eru í röðinni nú að komast að? 4. Hvernig hefur meðferð þeirra sem á deildina hafa komið tekist? 5. Er verið að vinna að því að taka upp frystingu fósturvísa og að öðrum tækninýjungum, svo sem smásjárfrjóvgunum?

Virðulegi forseti. Þegar mál þetta var á dagskrá fyrr á þessu ári þá stóðu vonir til þess að hægt væri að nýta húsnæði Fæðingarheimilis Reykjavíkur sem Landspítalinn hefur með höndum í dag undir glasafrjóvgunardeild. Við nánari athugun kom það hins vegar í ljós að það húsnæði hentaði alls ekki fyrir starfsemina, m.a. vegna þess að ásigkomulag hússins varðandi öryggisbúnað er mjög slæmt og þar er ekki hægt að bæta úr þó að menn gjarnan vildu. Í framhaldi þess hefur verið kannað hvort unnt væri að færa göngudeild fæðingardeildar yfir í Fæðingarheimilið og rýmka þannig fyrir glasafrjóvgunardeildinni í húsnæði Landspítalans. Þeirri athugun er ekki lokið en talið er líklegt að þær breytingar sem þar þurfi að gera kosti ekki undir 30 millj. kr. Slíkt fjármagn er ekki tiltækt á fjárveitingum þessa árs. Í öðu lagi er spurt: Hve langir eru biðlistar fyrir glasafrjóvgun? Biðlistarnir eru nú u.þ.b. tvö ár. Afkastageta glasafrjóvgunardeildar kvennadeildar Landspítalans er um 25 pör á mánuði en deildin er rekin samfellt í tíu mánuði á ári. Það er eins með þessa þjónustu og aðra þjónustu í heilbrigðiskerfinu að um leið og hún var boðin þá skapaðist eftirspurn miklu meiri en áður hafði verið á meðan fólk þurfti að sækja þessa þjónustu út fyrir landsteinana og því áttum við satt að segja líka von á að mundi gerast. Þriðja spurning: Hvað tekur langan tíma fyrir þá sem síðastir eru í röðinni nú að komast að? Svarið við þeirri spurningu er að þau pör sem nú er verið að skrá á biðlista glasafrjóvgunardeildar geta vænst þess að meðferð geti hafist í ársbyrjun 1997. Fjórða spurning: Hvernig hefur meðferð þeirra sem á deildina hafa komið tekist? Á þeim tíma sem deildin hefur starfað eða frá árslokum 1991 hafa liðlega 200 börn fæðst. Glasafrjóvgunarmeðferð skiptist í nokkra þætti, þ.e. í lyfjameðferð, eggheimtu, frjóvgun og fósturfærslu. Eggheimta er ekki möguleg hjá öllum þeim konum sem fara í lyfjameðferð og sömuleiðis er fósturfærsla ekki möguleg hjá öllum þeim konum sem fara í eggheimtu. Mismundandi aðferðir eru til að meta árangur glasafrjóvgunarmeðferðar. Ein aðferðin er sú að miða við árangur allra meðferðartilrauna, þ.e. miða við allar þær konur sem hefja lyfjameðferð. Hjá glasafrjóvgunardeildinni hafa u.þ.b. 30% meðferðartilrauna leitt til barns eða barna. Það þýðir að u.þ.b. þriðja hver kona sem byrjar glasafrjóvgunarmeðferð eignast barn. Önnur aðferð er að gefa upp líkur á þungun á hverja fósturfærslu, þ.e. þá er miðað við þær konur sem komast það langt í meðferðinni að um sé að ræða fósturfærslu. En hjá glasafrjóvgunardeildinni eru þessar líkur á bilinu 45--50%, þ.e. að u.þ.b. helmingur þeirra kvenna sem fara í fósturfærsluaðgerð verða þungaðar. Fimmta spurning: Er verið að vinna að því að taka upp frystingu fósturvísa og öðrum tækninýjungum, svo sem smásjárfrjóvgunum? Svarið við því er að ýmsar tækninýjungar vegna glasafrjóvgunarmeðferðar eru ekki mögulegar í óbreyttu húsnæði deildarinnar. Einkum er það smásjárfrjóvgun sem kallar á aukið húsnæði. Tækninýjungar eins og frysting fósturvísa og smásjárfrjóvgun kalla einnig á mjög dýran tæknibúnað. Þannig mun tæknibúnaður vegna frystingar kosta um það bil 2 millj. og tæknibúnaður vegna smásjárfrjóvgunar um það bil 5 millj. og verða menn að bæta þeim kostnaðartölum ofan á 30--40 millj. kr. kostnað við breytingu á húsnæði. Ráðuneytinu er kunnugt um að eftirlitsnefnd Ríkisspítala með glasafrjóvgunardeild kvennadeildar mun á næstunni fara þess á leit að starfsreglum deildarinnar verði breytt þannig að frysting fósturvísa verði heimil, en svo hefur ekki verið til þessa. Í þessu sambandi er rétt að upplýsa að á vegum dómsmrn. er starfandi nefnd sem er að semja frv. til laga um tæknifrjóvgun. Fulltrúi heilbr.- og trmrn. á sæti í þeirri nefnd. Starf hennar er nú á lokastigi og þess að vænta að tillögur nefndarinnar geti legið fyrir í lok nóvembermánaðar, en í tillögum nefndarinnar verði tekið á atriðum eins og frystingu fósturvísa, en það þarf að gera breytingu á íslenskum lögum til þess að það sé alveg ótvírætt að þessar tækniframfarir í glasafrjóvgunarmeðferð séu heimilar. Fyrst verður að koma til atbeini Alþingis áður en menn í glasafrjóvgunardeild Landspítalans telja sér fært að hefja þær, jafnvel þó að fjármunir væru tiltækir til að gera þær breytingar sem gera þarf.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir hans svör. Það er athyglisvert að heyra það hve langur tími er nú fyrir þá sem hafa sett sig á lista í þá röð að komast að. Það er líka athyglisvert að huga að því að í sambandi við frystingu fósturvísa mun aðgerðin sjálf sem slík taka miklu skemmri tíma þannig að það mun í sjálfu sér stytta þá löngu bið sem fyrir þetta fólk er að vissu leyti afar óþægileg og mjög eðlilegt að svo sé. Því vænti ég þess að Alþingi taki fljótt á og breyti þeim lögum sem ráðherra minntist hér á áðan. Það er eitt líka sem er umhugsunarefni og það er varðandi húsnæðið, að það skuli þurfa svo mjög að kosta til þess eins og ráðherra kom hér inn á en ég veit að á því máli verður tekið. Það væri líka áhugavert að spyrjast fyrir um kostnað hjóna vegna þessa máls í ljósi þess að þegar kona fer í fóstureyðingu, þá er það sjálfsagt og eðlilegt að það sé samfélagið sem borgi það hversu á stundum það er þó umdeilanleg aðgerð. En hins vegar þegar fólk fer í aðgerð sem glasafrjóvgun hefur í för með sér, þá er ætlast til að um miklar greiðslur sé að ræða af hálfu þeirra aðila sem þurfa á að halda. Ég endurtek þakkir mínar til ráðherra og vona að þær lagabreytingar sem þarf komi fljótlega til afgreiðslu Alþingis svo að hægt sé að vinna að því að stytta þennan langa biðlista.

Hæstv. forseti. Mig langar að skjóta inn einni spurningu í þetta áhugaverða mál til ráðherra áður en hann svarar. Mig langar að vita hvort það sé um einhvers konar forgangsröðun að ræða við glasafrjóvganir, þ.e. þá kannski helst aldursmörk eða einhverjar félagslegar aðstæður og eins þá hvað varðar einhleypar konur.

Virðulegi forseti. Aðeins fyrst til upplýsingar að þó að frysting fósturvísa kæmi til sögunnar, þá mundi hún ekki stytta fyrstu meðferð sem kona þarf að ganga í gegnum vegna glasafrjóvgunar, en stytta mjög verulega framhaldsmeðferðir ef fyrsta meðferð ekki skilar árangri. Í öðru lagi eru gerðar mjög miklar kröfur um öryggi, þá á ég við sóttvarnir og önnur slík öryggisatriði í húsnæði þar sem glasafrjóvgun á sér stað. Það kom hreinlega í ljós þegar farið var að skoða Fæðingarheimilið, að húsið er það gamalt að það er ekki hægt jafnvel þó menn vildu að ganga þannig frá því húsnæði að það gæti hentað fyrir glasafrjóvgun. Þess vegna verða menn að leysa það innan vébanda Landspítalans og það er mjög dýr framkvæmd. Í þriðja lagi hefur það auðvitað gerst eins og ég sagði að mundi gerast og menn vissu fyrir fram að um leið og það opnast möguleiki á því að fá þessa þjónustu hér á Íslandi, þá eykst mjög mikið eftirspurnin eftir henni vegna þess að hún kostar ekki þrátt fyrir allt nema brot af því sem það kostaði hjón að fara til útlanda að fá þessa meðferð þar. Ætli heildarkostnaðurinn á sambærilegri meðferð í útlöndum sé ekki um eða yfir ein millj. kr. ef allt er tiltekið, þ.e. bæði kostnaður sem greiddur er beint af viðkomandi einstaklingum og vinnutap. Hér er kostnaður ekki nema brot af þessu þó að hann sé nokkur. Auðvitað má deila um það hvort eðlilegt sé að sum læknisþjónusta sé veitt ókeypis en fyrir aðra þurfi menn að greiða. Það eru reglur til um hvernig glasafrjóvgunardeildin starfar og hvernig raðað er upp þeim beiðnum sem til hennar berast. Ég staðfesti þær á sínum tíma árið 1991 en ég verð að viðurkenna það að ég man ekki þær reglur í einstökum atriðum nú, en mun gera ráðstafanir til þess að senda hv. þm. Inga Birni Albertssyni þessar reglur þannig að það komi fram við hvaða aðferðir menn styðjast þegar menn raða inn á þennan lista.

Virðulegi forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn til menntmrh. til þess að heyra hans viðbrögð gagnvart þeirri hugmynd sem upp hefur komið hjá stúdentaráði Háskóla Íslands um sumarmissiri við háskólann. Háskólaráð samþykkti á fundi sínum í ágúst sl. hugmynd um sumarmissiri. Það er þó háð því að stúdentum takist að afla fjár, um það bil 30 millj. til þess að sumarmissiri geti orðið að veruleika. Að mati stúentaráðs getur sumarmissiri komið sér vel nú á tímum atvinnuleysis þar sem erfitt hefur verið fyrir nema að fá vinnu yfir sumartímann. Hugmynd að sumarháskóla er ekki ný af nálinni og venjulega starfa t.d. háskólar erlendis yfir sumartímann. Sumarnám nýtist í mörgum tilfellum. Það nýtist atvinnulausum stúdentum, stúdentar geta unnið sér inn einingar til að eiga inni yfir veturinn og mundi t.d. nýtast barnafólki sérlega vel. Sumarmissiri getur stytt námstíma, flýtt fyrir útskrift. Einnig má hugsa sér sumarmissiri sem vettvang fyrir nýja kennsluhætti og það styddi þróun til sjálfstæðra vinnubragða stúdenta. Samþykkt háskólaráðs um sumarmissiri var gerð eftir að háskólinn skilaði fjárveitingabeiðni sinni til menntmrn. Það var því ekkert að finna um það að sumarmissiri væri í forgangsröð verkefna hjá háskólanum. Nýsköpunarsjóður námsmanna er dæmi um samvinnu stúdenta og Alþingis en sá sjóður veitir árlega á annað hundrað stúdentum vinnu við námstengd verkefni. Allir þeir aðilar sem tjáð hafa sig opinberlega um þá hugmynd að koma á fót sumarmissiri við háskólann hafa verið mjög jákvæðir. Nýlega voru hér í þinginu utandagskrárumræður um málefni Háskóla Íslands. Þar sagði ráðherra að vissulega væri þetta allt saman spurning um forgangsröðun verkefna. Ráðherra hefur því miður þurft að beita niðurskurðarhnífnum í sínu ráðuneyti sem bitnað hefur m.a. á háskólanum sem og öllum skólastigum. Það var að heyra á flestum þeim þingmönnum sem tjáðu sig í umræðunni að nú væri tími til að setja menntamál í öndvegi. Það yrði að vera þjóðarsátt um það mál. Ég vil því spyrja ráðherra eins og kemur fram á þskj. 83: Hvaða skoðun hefur ráðherra á þeirri hugmynd að koma hér upp sumarmissiri við háskólann og telur hann einhverja möguleika á að tryggja 30 millj. kr. fjármagn í það verkefni?

Hæstv. forseti. Hugmyndin að sumarmissiri við Háskóla Íslands var sett frá af stúdentaráði háskólans fyrr á þessu ári og þetta námsframboð er einkum hugsað fyrir stúdenta sem eru án atvinnu og vilja nýta tíma sinn til náms. Á fundi háskólaráðs Háskóla Íslands þann 4. ágúst sl. lögðu fulltrúar stúdenta fram tillögu um sumarnámskeið og gerði háskólaráð svofellda bókun: Formaður stúdentaráðs mælti enn fremur fyrir tillögu stúdenta um sumarnámskeið sem rekin verði til reynslu næsta sumar. Tillagan var lesin upp og rædd í ráðinu. Samþykkt var að Háskóli Íslands stefni að því að haldin verði sumarnámskeið við skólann næsta sumar í samræmi við framlagðar tillögur stúdenta. Kennslumálanefnd var falið að vinna að nánari útfærslu á námskeiðunum. Þann 10. ágúst sl. leitaði ráðuneytið eftir upplýsingum frá rektor háskólans um fjárhagslegar forsendur fyrir ákvörðuninni og hvort um forgangsröðun þessa verkefnis væri að ræða af hálfu háskólaráðs með tilliti til fjárlagagerðar. Í svari rektors þann 17. ágúst sl. kemur fram að í þessari samþykkt felst engin breyting á forgangsröðun háskólaráðs á beiðnum um fjárveitingar í næstu fjárlögum. Enn fremur segir í svarinu að tilraunakennsla á sumarnámskeiðum yrði jákvæð nýbreytni sem drægi úr offramboði vinnuafls stúdenta að sumarlagi og gæti komið mörgum þeirra vel sem stytting heildarnámstíma. Tekið er fram að sumarnámskeið geti þó ekki átt forgang umfram þá kennslu sem er í boði á venjulegum kennslumissirum og að fjárhagslegar forsendur fyrir stefnuákvörðun háskólaráðs hafi verið þær að háskólinn gæti af núverandi fjárveitingu borið kostnað af húsnæði, ræstingu, skráningu og allri almennri umsýslu við tilraunina en nýtt fé yrði að koma til að greiða launakostnað vegna kennslu á sumarnámskeiðunum. Það fé yrðu stúdentar að tryggja, en það yrði ekki endilega sótt í fjárlagaramma menntmrn. heldur jafnvel í sérstakar fjárveitingar ríkis vegna atvinnuátaks eða til sveitarfélaga. Rektor tekur að lokum fram að umræða um þetta mál sé á algjöru frumstigi innan háskólans og að kennslumálanefnd háskólaráðs hafi verið falið að vinna að útfærslu þessarar tilraunar, ræða við deildir og leggja áætlun um umfang og kostnað fyrir ráðið. Hv. þm. spyr hvaða skoðun ég hafi á þeirri hugmynd stúdentaráðs Háskóla Íslands að bjóða stúdentum upp á nám á sumarmissiri. Ég vil árétta að hér er ekki verið að ræða um heilt kennslumissiri. Þannig er villandi að tala um sumarmissiri, enda felst tillaga stúdenta ekki í því eins og fram kom hér að framan í þess orðs venjulegu merkingu, heldur sumarnámskeið í tilraunaskyni. Mér finnst frumkvæði stúdenta mjög athyglisvert og líklegt að sú verði þróun hér á landi sem erlendis að sumarmissiri verði tekin upp á háskólastigi. Ég er sem sagt hlynntur hugmyndinni. En innan ramma háskólans samkvæmt fjárlagafrv. fyrir árið 1995 eru sérstakar fjárveitingar ekki mögulegar nema háskólinn breyti forgangsröð sinni.

Virðulegi forseti. Í sambandi við þá fsp. sem hér er flutt tel ég rétt að benda á að hún snertir að nokkru leyti sjálfstæði Háskóla Íslands. Nánast allir þeir sem rætt hafa málefni Háskóla Íslands á þessu þingi síðan ég settist hér hafa verið sammála um að það skipti miklu máli að háskólinn nyti sem mest sjálfstæðis. Í því felst að sjálfsögðu að hann tekur fulla ábyrgð á þeirri forgangsröðun á verkefnum sem hann ákveður og það eru ekki aðrir sem ákveða þessa forgangsröðun. Það er ekki ákveðið hér á Alþingi nema menn vilji þá hlutast til um málefni háskólans. Það mál sem hér um ræðir er mjög athyglisvert og ég hefði gjarnan viljað sjá það meðal áhersluatriða háskólans en bendi þó jafnframt á að það væri skynsamlegra að beina því í þann farveg að þarna væri um að ræða almenn sumarnámskeið en ekki eingöngu námskeið sem beindust að atvinnulausum. Eflaust koma slík námskeið í fyllingu tímans en það er þá skilyrði, finnst mér, að það verði meðal forgangsverkefna Háskóla Íslands sem er sjálfstæð stofnun.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans. Ég veit það, eins og ég kom inn á í ræðu minni hér áðan, að þetta hefur ekki verið eitt af forgangsröðunarmálum háskólamanna og reyndar kom háskólarektor inn á fund hjá menntmn. Alþingis um daginn þar sem hann sagði að þetta væri mjög athyglisverð hugmynd en þetta væri ekki í forgangsröð hjá háskólanum. Þetta snertir að vissu leyti líka sjálfstæði háskólans um það að hann forgangsraði þeim hugmyndum sem hann hefur um hvað á að vera í forgangsröð eða ekki. En ég vil ítreka það að ég tel að þetta sé mjög athyglisverð hugmynd hjá stúdentaráði Háskóla Íslands og þetta sé hugmynd og stefnumótun sem háskólaráð og þeir sem eru með fjárveitingavaldið ættu að móta í sameiningu. Það er náttúrlega ekkert skrýtið að háskólarektor segi að þetta sé ekki í forgangsröðun þegar hann stendur frammi fyrir því, eins og þeir segja háskólamenn, að það vanti u.þ.b. 300 millj. kr. til þess að hægt sé að bjóða upp á það nám og þær aðstæður sem henta námsmönnum í Háskóla Íslands.

Virðulegi forseti. Ég ber fram þá fyrirspurn til menntmrh. hvort einhver breyting hafi orðið á þeirri stefnu ráðuneytisins frá árinu 1983 að í Menntaskólanum í Kópavogi skuli verða miðstöð náms í matvælagreinum á framhaldsskólastigi og einnig hvernig fyrirhugað er að þróa og tengja kennslu í ferðaþjónustu við þetta nám og auka námsframboð fyrir þær mikilvægu greinar sem matvæla- og ferðaþjónusta eru. Ég spyr um afstöðuna til þessa að gefnu tilefni þar sem bæði landbúnaðar- og samgönguráðherra, Halldór Blöndal, og Tómas Ingi Olrich alþingismaður hafa hreyft þeirri hugmynd að umræddar námsbrautir væru best komnar á Akureyri og sett fram það sjónarmið að Eyjafjörður verði miðstöð matvælaiðju, þ.e. framleiðslu og fræðslu. Í samningi um skólahald á framhaldsskólastigi í Kópavogi sem gerður var á milli Kópavogsbæjar annars vegar og menntmrn. og fjmrn. hins vegar í maí 1983 er gert ráð fyrir að Menntaskólinn í Kópavogi verði byggður upp og skipulagður fyrir hótelgreinar og jafnframt að hann verði verknámsskóli í matvælagreinum. Þótt 11 ár séu frá gerð þessa samnings þá hefur alltaf verið gert ráð fyrir fullnustu hans enda er nú að verða fokhelt 5.000 m 2 húsnæði undir starfsemina í Kópavogi. Menntaskólinn í Kópavogi er jafnframt móðurskóli í ferðamálaþjónustu með þremur línum á ferðabraut ásamt öldungadeild og leiðsögumannanámi. Það er því mjög mikilvægt að fá úr því skorið hvort stefna varðandi skólann sé óbreytt.

Hæstv. forseti. Fyrri spurningu hv. þm. svara ég svo að engin breyting hefur orðið á stefnu ráðuneytisins í þessu efni. Áætlanir og byggingarframkvæmdir við Menntaskólann í Kópavogi hafa byggst á áliti nefndar sem starfaði á tímabilinu 1982--1984 og gerði tillögur um að námi í matvælagreinum yrði komið á fót við skólann. Ákveðið hefur verið að það nám sem nú fer fram í Hótel- og veitingaskóla Íslands flytjist í nýtt húsnæði við Menntaskólann í Kópavogi. Á sama stað fari einnig fram nám í ýmsum matvælagreinum sem nú eru aðallega kenndar við Iðnskólann í Reykjavík. Einnig verða kannaðir möguleikar á því að auka og bæta námsframboð í matvælagreinum frá því sem nú er. Þá spyr hv. þm. hvernig fyrirhugað sé að þróa og tengja kennslu í ferðaþjónustu við þetta nám og auka námsframboð fyrir þær mikilvægu greinar sem matvæla- og ferðaþjónusta eru. Svar mitt er svohljóðandi: Í undirbúningi hafa verið áætlanir um það hvernig staðið skuli að flutningi þeirrar kennslu sem áður er nefnd í Menntaskólann í Kópavogi og hvernig skipulagi verði þar best háttað. Innan fárra daga mun verða gengið frá skipun starfshóps til þess að vinna að þessu verkefni. Þar eð þær tillögur sem fyrir liggja um starfsemi skólans eru orðnar u.þ.b. 10 ára mun hópurinn endurskoða þær eða einstaka þætti þeirra eftir því sem þörf krefur. Jafnframt mun hópurinn fjalla um hvernig eðlilegast sé að tengja þessar greinar ferðaþjónustugreinum sem nú eru kenndar í Menntaskólanum í Kópavogi. Vegna orða hv. fyrirspyrjanda um tillögur sem hæstv. landbrh. og hv. þm. Tómas Ingi Olrich hafa hreyft um matvælaiðnað á Eyjafjarðarsvæðinu þá eru þær óviðkomandi því sem ráðgert er varðandi Menntaskólann í Kópavogi. Þar er um að ræða að kanna hvort ástæða sé til að Háskólinn á Akureyri kanni með hvaða hætti megi mæta þörf matvælaiðnaðarins á Eyjafjarðarsvæðinu fyrir menntað vinnuafl og bæta þar rannsóknarumhverfið. Það mál er í sérstakri athugun milli menntmrn. og Háskólans á Akureyri en hefur sem sagt ekki áhrif á það sem ætlað hefur verið sem hlutverk Menntaskólans í Kópavogi.

Virðulegi forseti. Vegna þessarar fyrirspurnar tel ég rétt að taka það fram af því að vikið var að samþykkt ríkisstjórnarinnar um matvælaiðnaðinn í Eyjafirði að öllum er kunnugt um það að atvinnuleysi hefur verið mikið á Eyjafjarðarsvæðinu og það er leitað ýmissa leiða til þess að styrkja grundvöll atvinnustarfseminnar þar. Ef þær upplýsingar liggja ekki fyrir þá er mér ljúft að veita þær upplýsingar hér að langstærsta iðngreinin á Eyjafjarðarsvæðinu er matvælaiðnaður. Við þá atvinnugrein starfa sennilega um 2.000 manns og matvælaiðnaðurinn á Eyjafjarðarsvæðinu veltir væntanlega um 14 milljörðum á ári. Samþykktin sem ríkisstjórnin gerði um þetta mál snertir það að kanna hvaða þörf þetta atvinnulíf hefur fyrir bætt rannsóknarumhverfi og að laga verkmenntunina á svæðinu að þörfum atvinnulífsins. Ég reikna fastlega með því að hv. fyrirspyrjandi og ég séum sammála um það að það er eðlilegt að verkmenntunin á Eyjafjarðarsvæðinu sé í samræmi við þarfir atvinnulífsins þar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svör ráðherra og ábendingu þingmannsins. Ég er afar ánægð með að ekki verður hvikað frá þeirri stefnu sem mótuð var á sínum tíma og lít svo á að svar ráðherrans um að það sem verða mun í Eyjafirði sé óháð því sem ráðgert er í Kópavogi og ég lít þá svo á að það þýði vonandi að það sem ráðgert hefur verið fram að þessu standi þar sem það hefur verið litið svo á að MK verði eins konar sérhæfður skóli á matvælasviði hér á höfuðborgarsvæðinu. Kennslan sem fyrirhugað er að byrja með núna er nám sem fram fer í Hótel- og veitingaskólanum, þ.e. kokkanám og framreiðsla, auk þess bakaraiðn, kjötiðn og meistaranám matvælagreina. En ég vil vekja athygli á því hve mikil framsýni var í þeim áætlunum sem settar voru fram í nefndaráliti um skólann á sínum tíma fyrir 10 árum, árið 1984. Þá var áætlað að það yrði námsframboð, þ.e. tveggja anna grunnnám, verknámsskóli, framhaldsnám að sveinsprófi, undirstöðunám fyrir löggiltar iðngreinar, valnám fyrir þá sem ætla í stúdentspróf og hygðust leggja stund á líffræði eða matvælagreinar í háskóla og nám fyrir þá sem vilja starfa í matvælaiðnaði og kjósa stutt nám, auk framhaldsmenntunar fyrir stjórnendur í þessum greinum sem og starfsfólk í gestamóttöku og á ferðaskrifstofum. Ég er þeirrar skoðunar að ef við hefðum búið við þetta fjölþætta námsframboð á liðnum árum þá mundum við eflaust hafa mætt fyrr og betur breyttum atvinnuháttum og getað hafið til vegs og virðingar og skapað aukið vægi matvælaframleiðslu almennt. Ég lít svo á að einmitt þetta sé liður í því að breyta áherslum frá hinu hefðbundna framhaldsnámi svo sem eins og bóknámsháskólanámi sem ég og ráðherrann erum sammála um að sé mikilvægt að sveigja inn á brautir, bæði tæknináms og frekari iðjugreina og iðnnáms.

Forseti hefur ástæðu til að minna hv. þm. á að þingmenn eru háttvirtir og ráðherrar eru hæstvirtir þegar þeir eru nefndir í pontu á Alþingi. Það hefur borið mikið á því í dag að þetta hafi gleymst hjá hv. þm.

Hæstv. forseti. Í Fjölbrautaskólanum í Breiðholti eru nú liðlega 1.500 nemendur í dagskóla og 800 í kvöldskóla eða alls 2.300 manns. Þess utan eru 120 kennarar. Samkvæmt viðmiðunarreglum er gert ráð fyrir að 10--12 m 2 séu á nemanda. Skólinn er um 10.000 m 2 og hefur því hver nemandi um liðlega 6 m 2 til umráða ef svo mætti segja. Upphaflega var gert ráð fyrir því að smiðjur fyrir skólann væru þrjár, hver um 1.000 m 2 . Enn hefur ekki nema ein risið. Lausleg áætlun um byggingu nýrrar smiðju er um 60--80 millj. kr. Þá er rétt að geta íþróttahúss fjölbrautaskólans. Þegar það var í byggingu voru engar aðrar framkvæmdir heimilaðar en nú eru deildar meiningar um það hver eigi þetta ágæta íþróttahús, ríkið eða Reykjavíkurborg, og hefur í nokkur skipti komið upp sá skilningur að það sé ríkið sem eigi þetta hús og í annan stað er það Reykjavíkurborg þannig að eitthvað er hér á ferðinni mál sem þarf að taka betur á. Ég hef lagt fsp. til menntmrh. um aðstöðu nemenda við Fjölbrautaskólann í Breiðholti sem hljóðar svo:

Hæstv. menntmrh.

hæstv. menntmrh., og hún hljóðar svo: ,,1. Hver eru áform ráðherra varðandi það óviðunandi ástand sem nú ríkir við Fjölbrautaskólann í Breiðholti þar sem nú eru um 1.500 nemendur í dagskóla sem eingöngu er ætlaður 1.000--1.200 nemendum? 2. Er ætlunin að bæta aðbúnað nemenda á sviði matvælaiðnaðar? 3. Hvað líður áformum um frekari byggingarframkvæmdir, t.d. þeim sem gert var ráð fyrir til að hýsa járniðnaðar- og trésmíðabraut?``

Hæstv. forseti. Það er spurt í fsp.: Hver eru áform ráðherra varðandi það óviðunandi ástand, eins og segir í fsp., sem nú ríkir við Fjölbrautaskólann í Breiðholti þar sem nú eru um 1.500 nemendur í dagskóla sem eingöngu er ætlaður 1.000--1.200 nemendum? Það mun hafa áhrif á fjölda nemenda við Fjölbrautaskólann í Breiðholti og til fækkunar þeim að í undirbúningi er bygging nýs framhaldsskóla í Borgarholti í Reykjavík og verður fyrsti áfangi þess verks boðinn út fljótlega. Skólanum er ætlað að taka við þeirri fjölgun nemenda í framhaldsnámi sem má vænta á allra næstu árum auk einhvers hluta nemenda úr öðrum skólum sem nú eru yfirfullir eins og fyrirspyrjandi bendir réttilega á hvað varðar Fjölbrautaskólann í Breiðholti. Gert er ráð fyrir að þessi nýi skóli muni taka við allt að 1.000 nemendum. Í öðru lagi er spurt hvort ætlunin sé að bæta aðbúnað nemenda á sviði matvælaiðnaðar. Eins og ég greindi frá í svari við fyrirspurn rétt áðan þá er um þessar mundir verið að byggja við Menntaskólann í Kópavogi og í þeirri byggingu er gert ráð fyrir að starfsemi Hótel- og veitingaskólans verði til húsa auk náms í matvælagreinum sem nú eru aðallega kenndar við Iðnskólann í Reykjavík. Það nám á sviði matvælagreina sem nú fer fram við Fjölbrautaskólann í Breiðholti verður einnig tekið til sérstakrar athugunar í þessu sambandi. Einnig er í athugun að koma á fjölbreyttara námi í matvælagreinum heldur en nú er völ á í landinu. Verulegur hlutur byggingarinnar í Kópavogi verður tilbúinn til notkunar haustið 1996. Í þriðja lagi er spurt um hvað líði áformum um frekari byggingarframkvæmdir, t.d. þeim sem gert var ráð fyrir til að hýsa járniðnaðar- og trésmíðabraut. Það eru ekki á áætlun nú aðrar byggingarframkvæmdir við framhaldsskóla í borginni en áðurnefnd bygging í Borgarholti. Í væntanlegum skóla þar er ráðgert að boðið verði upp á bæði bóknám og verknám. Það er ekki endanlega ákveðið hvaða greinar iðnnáms verða þar í boði, en þó liggur fyrir að þar mun fara fram kennsla í bílgreinum og málmiðngreinum. Í þessu sambandi verður athugað hvort í framtíðinni verður þörf á að starfrækja iðnnám í þessum greinum a.m.k. við Fjölbrautaskólann í Breiðholti. Í ráðuneytinu er nú verið að leggja drög að tillögum um verkaskiptingu milli skóla á höfuðborgarsvæðinu. Þegar þær tillögur liggja fyrir verður ljóst hver þörfin verður fyrir viðbyggingar við þá skóla sem nú eru starfandi á svæðinu sem og þörfin fyrir byggingu nýrra skóla annarra.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans svör, en ég verð nú að segja það að ég vona að ég hafi ekki misskilið menntmrh. Mér fannst liggja í hans svörum orð þess efnis að annars vegar ætti að flytja matvælaiðnað Fjölbrautaskólans í Breiðholti í Kópavog og jafnvel að minnka eða færa einhverjar greinar járniðnaðar eða trésmiða frá Breiðholti og í Grafarvoginn. Ég tel að ef svo er sem mér heyrist að það séu áform um að flytja þessar greinar úr einu fjölmennasta hverfi borgarinnar í aðrar áttir, ef svo mætti segja, þá er hér um verulega röskun á högun þeirra íbúa Breiðholts sem hafa flust til þessa hverfis m.a. með það í huga að geta átt greiðan aðgang að FB þó ekki sé nema vegna fjarlægðar. Ég tel að þetta sé ekki eðlileg og rétt stefna. Vissulega má deila um það hvernig eigi að halda á þessum málum en ég veit það að Fjölbrautaskólinn í Breiðholti hefur skipað sér góðan sess meðal nemenda. Hann hefur gott orð á sér og ég veit það að almennt eru nemendur í þessum skóla ánægðir með þær greinar sem boðið er þar upp á, en hins vegar eins og ég kom hér inn á í upphafi máls míns, þá eru nokkrar greinar sem þurfa betri aðstöðu heldur en raun ber vitni. En mér þykir það hins vegar tíðindi ef það stendur til að flytja þessar greinar á þá tvo staði í Kópavog og í Grafarvog þannig að umsvif Fjölbrautaskólans í Breiðholti verða minnkuð með þeim hætti.

Hæstv. forseti. Þetta eiga í sjálfu sér ekki að vera nein sérstök ný tíðindi, a.m.k. eru þau það ekki hjá þessum skólum sem í hlut eiga. Það hefur verið unnið á undanförnum árum að endurskipulagningu iðnnámsins hér á höfuðborgarsvæðinu og raunar víðar í framhaldsskólum landsins í því skyni að koma við ákveðinni hagræðingu. Það er auðvitað auðveldast að koma henni við einmitt hér á höfuðborgarsvæðinu þar sem flestir eru skólarnir og að því er unnið einmitt í þeim greinum sem eru hvað dýrastar. Það gengur ekki á svæði eins og hér að bjóða fram í hverjum skóla nám í dýrustu námsbrautunum. Og það er einmitt það sem verið er að gera öðrum þræði með stofnun Borgarholtsskólans að hann taki við nokkrum námsbrautum sem boðnar eru fram sérstaklega við Fjölbrautaskólann í Breiðholti og raunar líka við Iðnskólann í Reykjavík. Þetta er allt gert í góðu samstarfi, ég vona að ég sé ekki að segja meira en ég get staðið við, í góðu samstarfi við forstöðumenn þessara skóla. Og á því ríkir skilningur að þarna þurfi að hagræða. Ég bendi á að það er auðvitað mjög fjölmennt hverfi að rísa austast í borginni, í Borgarholtinu, þannig að þar verður full þörf fyrir skóla. Og raunar er það sérstakt við þann skóla að hann er byggður í samstarfi ríkisins og tveggja sveitarfélaga, Reykjavíkurborgar og Mosfellsbæjar, sem er einnig aðili að skólanum. Ég vil svo taka undir það að það er ekki á nokkurn hátt verið að sneiða að Fjölbrautaskólanum í Breiðholti þótt skipan námsins sé tekin til endurskoðunar og ég veit að sá skóli hefur á sér gott orð og hefur skipað sér góðan sess.

Virðulegi forseti. Netagerð er stunduð víðs vegar um land og er nauðsynlegur þáttur í sjávarútvegi okkar. Samhliða fer þar fram í netagerðum kennsla nema í greininni en þar sem nemendur eru tiltölulega fáir og dreifðir um allt land voru nokkrir erfiðleikar á því framan af að halda uppi bóklegu námi sem er sérhæft í skólum víða um landið. Því varð samstaða meðal netagerðarmanna um að sameinast um einn skóla til að sinna þessum þætti. Fjölbrautaskóli Suðurnesja varð fyrir valinu og honum var falið það verkefni af ráðuneyti með bréfi haustið 1988 og síðar árið 1992 var ákveðið að nám þetta færi þar fram á fjögurra anna fresti eða annað hvert ár. Þar eru til kennslugögn, þar hefur orðið til nokkurt safn af bókum, myndböndum, forritum og ýmsu öðru sem til þessarar kennslu er notað. Í bréfi ráðuneytis frá 26. mars 1992 segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Og getur ráðuneytið því fallist á að faggreinakennsla í netagerð verði aðeins rekin í Fjölbrautaskóla Suðurnesja á fjögurra anna fresti eða annað hvert ár.`` Samráðsaðilar, þ.e. netagerðarmenn, voru sammála um það að sameinast um þessa kennslu á þessum stað og þótt netagerðarnemar kæmu víðs vegar af landinu, þá var ekki reynt að flytja þetta annað. Síðan gerðist það að nú í haust var tekin upp þessi kennsla í Framhaldsskóla Vestmannaeyja fyrirvaralítið að því er virðist þrátt fyrir það að í bréfi hafi verið tekið skýrt fram að þessi faggreinakennsla verði aðeins rekin í Fjölbrautaskóla Suðurnesja. Af þessu hafa menn sem þetta mál varðar verulegar áhyggjur, einkum með tilliti til þess hvort það geti haft áhrif á þetta nám þar sem það hefur verið rekið eða muni breyta einhverju um það. Af þessum ástæðum hef ég leyft mér að leggja hér fyrirspurn til hæstv. menntmrh. sem svo hljóðar, með leyfi hæstv. forseta: 1. Hefur menntmrn. breytt um stefnu varðandi kennslu í faggreinum netagerðar fyrir samningsbundna iðnnema sem ákveðið var í desember 1988, í samráði við hagsmunaaðila, að aðeins yrði í Fjölbrautaskóla Suðurnesja og það staðfest með bréfi í mars 1994? 2. Á hvaða forsendum var heimilað að þessi kennsla færi fram í Framhaldsskóla Vestmannaeyja nú í haust? 3. Var haft samráð við hagsmunaaðila um þessa ákvörðun? 4. Mun þessi heimild hafa áhrif á kennslu þessara greina við Fjölbrautaskóla Suðurnesja á næstu vorönn?

Hæstv. forseti. Ég þarf að hafa hér nokkur inngangsorð að svari mínu. Sumar greinar sem kenndar eru á framhaldsskólastigi eru það fámennar að þær verða ekki kenndar nema á einum stað á landinu. Ræður þar bæði að erfitt er að fá hæfa kennara og sérhæfða aðstöðu er ekki skynsamlegt að byggja upp á fleiri stöðum en nauðsynlegt er. Í sumum tilvikum er aðsóknin það lítil að ekki er hægt að halda uppi kennslu reglubundið heldur aðeins öðru hverju eða þegar nægilega margir nemendur óska eftir kennslu í viðkomandi grein. Í enn öðrum tilvikum er aðsóknin það lítil að ekki er mögulegt að halda uppi kennslu í viðkomandi grein hér á landi. Þegar taka þarf ákvörðun um kennslu í fámennri grein þarf að ganga úr skugga um að hæfir kennarar séu til staðar og aðstaða hvað varðar húsnæði og búnað sé fullnægjandi. Enda þótt ákvörðun hafi verið tekin um að kenna tiltekna grein á aðeins einum stað á landinu kemur það fyrir að á vissum stöðum koma fram hópar sem óska kennslu í greininni. Aðstæður þessara nemenda eru oft þannig að þeir eiga ekki heimangengt og mundu í mörgum tilvikum ekki fara í námið nema því aðeins að þeir geti stundað það í heimabyggð. Þetta á t.d. við um menn sem hafa fyrir fjölskyldu að sjá. Ef það margir eru í slíkum hóp að forsvaranlegt sé af þeim sökum að halda uppi kennslu í greininni og ef enn fremur kennarar og fullnægjandi aðstaða er fyrir hendi kemur til greina að heimila kennslu á viðkomandi stað. Slíkar heimildir eru fátíðar og þýða ekki að horfið hafi verið frá þegar markaðri stefnu, samanber netagerð við Fjölbrautaskóla Suðurnesja. Með hliðsjón af því sem ég hef hér sagt má svara fyrstu spurningu hv. þm., hvort menntmrn. hafi breytt um stefnu varðandi kennslu í faggreinum netagerðar o.s.frv., þannig að það er ekki um stefnubreytingu að ræða í þessu efni af hálfu menntmrn. Í öðru lagi var spurt: Á hvaða forsendum var heimilað að þessi kennsla færi fram í Framhaldsskóla Vestmannaeyja nú í haust? Og svarið er að þær forsendur sem ég nefndi í inngangsorðum mínum voru allar fyrir hendi. Í þriðja lagi var svo spurt hvort haft hefði verið samráð við hagsmunaaðila um þessa ákvörðun. Svarið er að þar sem hér var ekki um að ræða breytingu á stefnu ráðuneytisins hvað varðar kennslu í faggreinum netagerðar var ekki haft samráð við hagsmunaaðila. Að lokum er svo spurt hvort þessi heimild hafi áhrif á kennslu þessara greina við Fjölbrautaskóla Suðurnesja á næstu vorönn. Svarið er að þar sem heimildin er takmörkuð við einn hóp nemenda og felur ekki í sér breytingu á stefnu ráðuneytisins í því efni sem hér um ræðir, mun ákvörðunin ekki hafa áhrif á kennslu þessarar greina við Fjölbrautaskóla Suðurnesja í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. þessi svör en finnst þau svolítið sérkennileg þar sem ráðuneytið hefur sjálft með bréfi tekið þá ákvörðun að faggreinakennsla væri aðeins á einum stað og það í Fjölbrautaskóla Suðurnesja og tekur síðan aðra ákvörðun án þess að hafa samráð við þá sem um þetta sömdu á sínum tíma. Rökin finnst mér tæpast nægilega sannfærandi og vil spyrja í framhaldi: Þýðir þetta það að ef netagerðarnemahópur kemur fram á Seyðisfirði eða á Ísafirði eða á Akureyri þá megi búast við að boðið verði upp á kennslu ef aðstæður eru eins og hann lýsti hér, hæfir kennarar eru og annað sem til þarf? Mér finnst svolítið sérkennilegt þegar svona er staðið að málum að það er búið að semja um kennslu þessara nema sem eru fáir og þarna finnst mér vera viðleitni til þess að drepa þessum kröftum sem standa að þessu á dreif.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki af hverju hv. fyrirspyrjanda þóttu þetta sérkennileg svör. Ég gerði skilmerkilega grein fyrir því hvers vegna þessi kennsla hefði verið leyfð í Vestmannaeyjum núna. Það voru öll skilyrði fyrir hendi, það var ekki verið að breyta þeirri grundvallarstefnu að þessi kennsla færi fram við Fjölbrautaskóla Suðurnesja. Hv. þm. spyr hvort það megi þá búast við frekari leyfum. Ég get svarað því svo að ef slík skilyrði eru fyrir hendi og það hafi ekki áhrif á þessa framtíðarstefnu varðandi Fjölbrautaskóla Suðurnesja, þá þykir mér ekkert útilokað að veita slík leyfi. Þetta skiptir auðvitað miklu máli fyrir þá aðila sem ella þyrftu að fara að heiman og í þessu tilviki þá væntanlega suður á Suðurnes til þess að stunda þetta nám. Ég segi enn og aftur: Ef það hefur ekki bein áhrif á þessa stefnumörkun varðandi Fjölbrautarskóla Suðurnesja og það greiðir götu þeirra sem vilja fara í námið og eiga heima á tilteknum stöðum þá finnst mér að það eigi að leyfa það.

Hæstv. forseti. Nú á þeim tímum sem skuldir heimilanna aukast nánast dag frá degi og eru komnar yfir 100% af tekjum, á þeim tíma sem fátækt hefur tekið sér bólfestu í íslensku þjóðfélagi, á þeim tíma sem skattar eru orðnir veruleg byrði á stórum fjölda fólks, ekki síst hjá barnafólki og almennu launafólki, þá freistast menn til að leita leiða til að létta byrðar og auka kaupmátt hjá þessum hópi fólks. Það er m.a. þess vegna sem ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 117 til fjmrh. um niðurfellingu virðisaukaskatts af barnafatnaði. Fyrirspurnirnar, sem eru tvær, hljóða svo: ,,1. Telur ráðherra koma til greina að fella niður virðisaukaskatt af barnafatnaði? 2. Hvert yrði tekjutap ríkissjóðs ef slíkt yrði gert?`` Ég vil aðeins geta þess að það er þekkt víða erlendis að hafa engan virðisaukaskatt á barnafatnað. Menn þekkja það að héðan fer fólk í stríðum straumum í verslunarferðir til Bretlands og þar er verulega stór hluti af innkaupakörfunni einmitt barnafatnaður. Á sama tíma er barist hatrammlega fyrir því að færa verslunina inn í landið og mundi ég því telja slíka hugmynd ef nokkur kostur er, ef hún er hreinlega ekki of dýr, góðra gjalda verða. Þess vegna hef ég leyft mér að bera þessa fyrirspurn fram.

Virðulegi forseti. Almennt er álitið að eitt skatthlutfall án undanþága sé æskilegt til að koma í veg fyrir hugsanleg undanskot undan skatti. Jafnframt hefur verið bent á að undanþágur í virðisaukaskattskerfinu séu ekki virkustu tekjujöfnunaraðferðir sem hægt sé að grípa til. Þetta sem ég hér hef sagt eru hin almennu skattalegu sjónarmið sem flestir eru sammála um. Hitt er svo annað mál að stundum þarf að taka tillit til annarra viðhorfa en þeirra sem henta skattkerfinu einu út af fyrir sig. Það gerðist t.d. um sl. áramót í tengslum við kjarasamninga þegar svokallaður matarskattur var lækkaður. Ég vil láta koma fram hér að framkvæmd á þeirri breytingu tókst mjög vel eins og mælingar sýna. Fordæmi þess að barnafatnaður sé undanþeginn virðisaukaskatti er aðeins að finna í Bretlandi af Evrópulöndum. Þó virðisaukaskattur sé ekki að fullu samræmdur í Evrópulöndunum hafa þessar þjóðir sett sér sameiginleg markmið um ákveðna lágmarkssamræmingu virðisaukaskattskerfanna. Felst það m.a. í því að afmarka það svið vöru og þjónustu sem lægri skattar eru lagðir á en almennt gerist. Barnafatnaður er ekki meðal þeirra vörutegunda sem tilheyra því vörusviði. Eins og ég hef áður sagt er það óumdeilt að fjölgun skattþrepa getur flækt skattaframkvæmd og eykur að öðru jöfnu að áliti skattasérfræðinga líkur á undanskotum frá skatti. Með því að láta undanþágur ná til barnafatnaðar yrði tveggja þrepa skatti komið á fyrir fjölmargar verslanir sem ekki búa við slíkt í dag. Áhrif slíkrar breytingar yrðu nokkur, bæði hvað varðar kostnað við framkvæmd, þörf á auknu eftirliti og vegna hugsanlegra undanskota frá skatti. Í þessu sambandi er einnig rétt að benda á að mjög erfitt er að skilgreina og afmarka hvað sé barnafatnaður. Reyndar kemur það fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar þar sem þessu breska dæmi er lýst. Ég ætla ekki að lýsa því sérstaklega nema tækifæri gefist til. En á því eru framkvæmdarlegir örðugleikar eins og flestir hljóta að sjá því í sumum tilvikum er erfitt að skilgreina nákvæmlega hvað sé barnafatnaður og vísa ég þar til erfiðleikanna sem komið hafa upp í Bretlandi. Hvað lækkun virðisaukaskatts af barnafatnað varðar eiga röksemdir um skilvirkari leiðir sérstaklega vel við þar en í skattkerfi okkar eru þegar til millifærsluleiðir sem beinast einkum að þeim hópi fjölskyldna þar sem börn eru. Með því að nota barnabætur og barnabótaauka eins og er hér á landi geta stjórnvöld stýrt ívilnunum og náð meiri tekjudreifingaráhrifum með minni tilkostnaði en með lækkun virðisaukaskatts. Lækkun virðisaukaskatts á einstakar vörutegundir eins og barnafatnað er dýr og flókin í framkvæmd, eftirlit er torvelt og skattsvik gætu orðið nokkur. Ég vil taka það fram að það er talið mun flóknara að eiga við barnafötin en t.d. matvælin vegna þess að barnaföt eru í mörgum tilvikum seld í sömu verslun og annar fatnaður til að mynda. Það er mjög erfitt að svara síðari spurningunni því að verslun með barnafatnað er ekki sérgreind í þeim skýrslum eða upplýsingakerfum sem tiltæk eru og það mundi kosta verulega fjármuni og tíma að svara henni nákvæmlega. En miðað við neyslukönnun má áætla að fata- og skókaup á hvert barn innan 10 ára aldurs sé 30--40 þús. kr. á ári. Fjöldi þessara barna sem er þá innan við 10 ára aldur gæti verið 40 þús. Skatttekjur gætu þá verið 6--8 þús. kr. á barn. Ef maður margfaldar það með 40 þús. kr. kemur út tala á bilinu 250--300 eða 300--350 millj. kr. Þetta er tala sem ég gef upp með mjög miklum fyrirvörum því í raun og veru eru engar sérgreindar upplýsingar til. Vonast ég til að þetta a.m.k. gefi einhverjar hugmyndir um tilkostnaðinn. Mín meginniðurstaða er sú að ekki sé heppilegt að lækka eða falla frá virðisaukaskatti á barnafatnaði.

Virðulegur forseti. Mér fannt afar athyglisvert að hlusta á svar hæstv. fjmrh. við þessari fsp. ekki síst þar sem hann tíundaði þar nánast öll þau rök sem við framsóknarmenn beittum í umræðunni í fyrravetur þegar rætt var um það hvort taka ætti upp tvö þrep á virðisaukaskatti á matvæli. Hæstv. ráðherra sagði að það væru til betri leiðir til tekjujöfnunar. Hæstv. ráðherra lagði verulega áherslu á að með því að gera kerfið flóknara væri verið að auka hættu á skattsvikum og hæstv. ráðherra sagði, ég gat ekki skilið hann öðruvísi en svo, að flókið og óskilvirkt skattkerfi byði hættunum heim. Ég vil vekja athygli á þessu, hæstv. forseti, ekki síst með tilliti til þeirra ummæla sem hæstv. ráðherra hefur haft í þingsölum í vetur um tillögur okkar framsóknarmanna í fyrra og þann tilgang sem þær áttu að þjóna.

Hæstv. forseti. Ég tel mig hafa deilt nóg við hv. þm. Jóhannes Geir um virðisaukaskatt og þau tvö þrep sem nú eru í gildi og þegar hinn svokallaði matarskattur var tekinn af og ætla ekki að eyða þessum stutta tíma frekar í það. Mér þykja athyglisverðar þær tölur sem hæstv. fjmrh. nefndi áðan, þó hann hafi haft allan fyrirvara á þeim og ég skil það mjög vel. En jafnvel þó maður tvöfaldaði þá tölu sem hann nefndi þá kæmi það mér enn á óvart að ekki skuli vera hærri upphæðir þarna undir en virðist vera. Ég get tekið undir þau skattalegu rök sem fjmrh. fór með áðan en ég tek ekki undir það að þetta sé illframkvæmanlegt. Ég hef ekki heyrt að Bretar eigi í einhverjum stórum vandræðum með þetta. Skilgreiningin á milli barnafatnaðar og fatnaðar fyrir fullorðið fólk er nokkuð skýr. Ég held að aðalatriðið í þessu máli sé hvort menn hafi viljann til að fara þessa leið eða ekki. Ég held að þetta sé akkúrat það fólk sem við þurfum að líta til með hvernig við getum létt því byrðarnar. Við stigum mjög stórt skref á síðasta þingi í andstöðu Framsfl., sem hefur boðað að hann ætli aftur að hækka matarverð í landinu, þegar við felldum niður matarskattinn. Einmitt í þeirri umræðu sagði ég að þetta væri fyrsta skrefið í frekari baráttu fyrir því að lækka virðisaukaskatt á helstu nauðsynjar heimilanna. Ég tel þetta vera leið sem ætti að skoða mjög vel sérstaklega í ljósi þeirra upphæða sem fjmrh. kom með um 300--350 millj. kr. Það finnst mér ákaflega lág tala og svo notað sé nú tískuorð þegar menn eru að leita sér að peningum þá má t.d. líta á þennan fræga hátekjuskatt sem nú er verið að tala um að leggja af.

Virðulegi forseti. Ég vona að hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson hafi hlustað á mína framsöguræðu þar sem ég sagði mjög skýrt og skorinort að það gætu verið rök til þess að fara ekki að hinum skattalegu sjónarmiðum. Það er alveg augljóst að það voru mjög mikil rök til þess þegar matarskattinum var breytt enda var það hluti af kjarasamningi. Ég vil taka það skýrt fram að sú aðgerð tókst mjög vel að allra áliti sem hafa skoðað það mál. Ég vil að það komi hér mjög rækilega fram. Vandinn varðandi barnafatnaðinn er meiri en í matvælunum jafnvel þótt þar hafi verið vandi þegar reynt var að greina sælgæti frá t.d. matvöru. Þeir sem fletta upp í skýrslu Ríkisendurskoðunar, fylgiskjali II á bls. 8 sjá að þar eru lýst vissum vandræðum sem eru í Bretlandi. Þar kemur fram að undanþegnar skattinum í Bretlandi eru vörur sem gerðar eru sem fatnaður eða skófatnaður fyrir smábörn og ónothæfar eru fyrir fullorðna. Þá þarf að sjálfsögðu að skilgreina þau hugtök sem notuð eru nánar. Þannig er m.a. kveðið á um að til fatnaðar teljist hattar og önnur höfuðföt. Nú var tilgangur undanþágunnar sá að létta framfærslu þeirra sem minna hafa handa á milli þess vegna hefur þótt rétt að takmarka ívilnun til þeirra sem hafa efni á því að vefja börn sín dýrindis loðfeldum. Því var ákveðið að til fatnaðar sem er undanþeginn telst ekki fatnaður sem gerður er að öllu leyti eða að hluta úr loðskinnum. Frá því síðan var gerð undantekning að loðskinn megi þó vera í höfuðfötum, hönskum, hnöppum, beltum og spennum, svo og ef loðskinnin eru minna en fimmtungur flatarmáls flíkur að utanverðu eða að kostnaðurinn við loðskinnið í flíkinni sé minni en helmingur af heildarkostnaði hennar. Næsta vandamál var svo að ákveða hvað væri loðskinn og hvað ekki. Niðurstaðan varð sú að loðskinn sé einhvers konar skinn, loðið eða með hárum eða ull. Þegar hér var komið sögu kom hins vegar í ljós að í augum skattyfirvalda eru loðskinn misverðug þess að njóta undanþágu og því var ákveðið að sem loðskinn í skilningi virðisaukaskattslaganna skyldi ekki vera kanínuskinn, sauðagærur eða lambsgærur eða yfirleitt sútuð eða óunnin skinn af kvikfénaði, þar á meðal bufflum, hestum og geitfénaði. Enn vandast þó málið því ekki eru allar geitur jafnar fyrir augum skattyfirvalda. Þannig var ákveðið . . .

Tíminn er búinn, hæstv. ráðherra.

. . . að þótt geitaskinn teldust almennt ekki loðskinn skyldi skinn af jemenískum og mongólskum geitum teljast til loðskinna. Þetta, virðulegi forseti, vildi ég láta koma fram til að sýna hvaða erfiðleikar geta verið á framkvæmdinni.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín er á þskj. 120 til félmrh. um greiðslu sveitarfélaga til Atvinnuleysistryggingasjóðs árið 1994. Fyrirspurnin er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Hversu há upphæð hefur runnið til sveitarfélaga til svokallaðra átaksverkefna af þeim 600 millj. kr. sem sveitarfélögin lögðu til Atvinnuleysistryggingasjóðs á þessu ári?`` Samskipti ríkis og sveitarfélaga hafa verið með ýmsum hætti gegnum tíðina og er út af fyrir sig ekkert nýtt sem tekist er á um þar nema hvað með verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og nýjum tekjustofnalögum sem tóku gildi 1. jan. 1990 voru gerð skýr skil á milli ríkis og sveitarfélaga eftir nákvæmt kostnaðarmat. Sveitarfélögin hætta þá að greiða í Atvinnuleysistryggingasjóð en tóku í staðinn við ýmsum öðrum verkefnum. Síðan þá hefur ýmislegt breyst sem hefur leitt af sér hækkun útgjalda, bæði hjá ríki og sveitarfélögum. Raunverulega hefur það gerst að tekjur ríkisins hafa lækkað, tekjur sveitarfélaganna hafa lækkað og tekjur heimilanna hafa lækkað. Sveitarfélögin eru í æ ríkari mæli að taka yfir atvinnurekstur og mörg sveitarfélög hafa aðeins átt um tvennt að velja, þ.e. að hafa bullandi atvinnuleysi eða koma sterkt inn í atvinnurekstur. Þann 10. okt. árið 1992 gerðu sveitarfélögin og ríkið með sér svofellt samkomulag, með leyfi forseta: ,,Hinn 10. okt. 1992 var undirritað samkomulag ríkisstjórnarinnar og Samband ísl. sveitarfélaga um aðgerðir til að draga úr atvinnuleysi á árinu 1993. Samkomulagið var svohljóðandi: Samband ísl. sveitarfélaga mælir með því við sveitarfélögin að þau leggi fram á árinu 1993 fjárframlag, 500 millj. kr., í Atvinnuleysistryggingasjóð. Framlagið verði miðað við íbúafjölda sveitarfélaga.`` Sveitarfélög stóðu við sinn hluta og lögðu 500 millj. kr. í Atvinnuleysistryggingasjóð en hvað fengu sveitarfélögin í staðinn til átaksverkefna? Okkur var sagt það um áramótin síðustu að það væru um 300 millj. og öllum fannst það lág tala, en rauntalan er 175 millj., hæstv. félmrh., 175 millj. fóru til átaksverkefna, ekki vegna þess að atvinnuástandið væri svo gott heldur vegna þess að reglur sjóðsins eru þannig að þær eru afskaplega óaðgengilegar. Því er það spurningin nú þegar aftur á að fara að leggja þennan skatt á árið 1995 samkvæmt fjárlagafrv. --- en því var lofað að það yrði ekki gert --- en á þessu ári leggja sveitarfélögin og eru búin að leggja á 600 millj. núna 1. nóv.: Hvað hefur komið í átaksverkefni á þessu ári af þessum 600 millj.?

Virðulegi forseti. Vegna fyrirspurna hv. þm. Ingibjargar Pálmadóttur vil ég upplýsa eftirfarandi: Samkvæmt upplýsingum Atvinnuleysistryggingasjóðs er nú þegar búið að samþykkja styrki vegna átaksverkefna til sveitarfélaga, einstaklinga og þriðja aðila að samtals fjárhæð kr. 566 millj. 117 þús. og 400 kr. Þegar hafa verið greiddir styrkir samtals að fjárhæð kr. 177 millj. Samkvæmt upplýsingum sama aðila eru ástæður þess að ekki er búið að greiða hærri upphæð þær að mörg sveitarfélög senda ekki reikninga fyrr en verkefnum er lokið. Einnig er nú verið að reikna út og greiða reikninga sem borist hafa undanfarið. Í reglum um þessi átaksverkefni segir m.a. í 11. gr., með leyfi forseta: ,,Eftir að verkefni hefst sem stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur samþykkt og félmrh. staðfest skal Atvinnuleysistryggingasjóður greiða styrkfjárhæð með föstum mánaðarlegum greiðslum eftir á þann tíma sem verkefnið stendur yfir. Heimilt er að helmingur styrks, miðað við áætlaðan fjölda fólks af atvinnuleysisskrá við hver verkefni, verði greiddur þegar upphaflegur listi yfir ráðningar liggur fyrir og verkefnið er hafið. Uppgjörið fari síðan fram við lok hvers verkefnis á grundvelli lista yfir nöfn og starfstíma þeirra sem ráðnir voru af atvinnuleysisskrá meðan á verkefninu stóð.`` Ég get ekki frekar en aðrir spáð fyrir um það hver hin endanlega niðurstöðutala verður, með öðrum orðum hvaða raungreiðslur gangi úr Atvinnuleysistryggingasjóði á yfirstandandi ári til þessara átaksverkefna. Þó má ætla af reynslu, og það er ekki nákvæm tala, að það geti orðið á bilinu 300--400 millj. kr. Varðandi þau álitamál sem uppi hafa verið og forsvarsmenn sveitarfélaga hafa haldið uppi um forsendur fjárlaga komandi árs þá er rétt að undirstrika að í forsendum í fjárlaganna er áætlað að leita eftir samkomulagi við sveitarfélög um áframhald þessa samstarfsverkefnis, þ.e. til þessara átaksverkefna og atvinnuskapandi aðgerða. Í forsendum fjárlagafrv. er einnig á það minnst að til greina komi samstarf við sveitarfélögin um annars konar fyrirkomulag til að draga úr atvinnuleysi en verið hefur, þ.e. með eða án þátttöku Atvinnuleysistryggingasjóðs. Til upplýsinga áttum við fjmrh. fund með forsvarsmönnum sveitarfélaga í morgun einmitt um þessi mál og hvernig þessir aðilar gætu best komið að þessum mikilvægu málum, nefnilega að halda úti átaksverkefnum. Enda þótt menn geti haft á því ýmsar skoðanir hvort vel hafi til tekist eða illa þá breytir það ekki því að þær þúsundir atvinnulausra sem hafa komið inn þessi átaksverkefni til skemmri eða lengri tíma hafa fengið, þó um skamman tíma sé, ákveðna úrlausn sinna mála því að hér er ekki eingöngu um að ræða fjárhagslegt mál heldur að minni hyggju ekki síður félagslegt mál. Ég fyrir mína parta legg því á það ríka áherslu að með einum eða öðrum hætti verði hægt að halda úti þessum átaksverkefnum á komandi ári en þau falli ekki niður. Ég skildi þennan fund þannig í morgun --- auðvitað er uppi álitamál enn þá varðandi hver eigi að borga brúsann og hvernig --- að það væri samdóma álit þeirra ráðherra sem ég gat um áðan og forsvarsmanna sveitarfélaga að það væri einnar messu virði og rúmlega það að funda frekar um þau mál og hvernig þeim mætti fyrir koma svo best væri á kosið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. svörin. Það kom í ljós að af þeim 600 millj. sem sveitarfélögin hafa þegar greitt er búið að greiða 176 millj. til þessara átaksverkefna. Hann telur að það séu um 567 millj. sem búið er að tryggja og það kemur mér svolítið á óvart vegna þess að átaksverkefnin voru ekki mörg í sumar og þau eru ekki mörg í gangi einmitt á þessu augnabliki. Mér finnst því mjög skrýtið að geta ekki fengið þessar rauntölur. Við reyndum á sama tíma í fyrra að fá rauntölur. Okkur var sagt afskaplega rangt til eins og kom fram í fyrri ræðu minni. Þá var okkur sagt að það væru 300 millj. farnar í þessi verkefni þegar kemur svo í ljós að það fóru aldrei nema 173 millj. En ég vona að þetta séu samt réttar upplýsingar þó að ég hljóti að rengja þær. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að það er mikilvægt að sveitarfélögin haldi uppi atvinnu. En þurfa peningarnir að fara þessa hringferð? Ég treysti sveitarfélögunum í landinu til að sjá um þetta sjálf. Þetta er ekkert annað en skattur á sveitarfélögin. Það kemur náttúrlga greinilega í ljós þegar maður skoðar árið 1993 og ég ætla að nefna eitt dæmi. Á Akranesi er mikið viðvarandi atvinnuleysi. Þar borgar sveitarsjóður 12 millj. í þennan sjóð. Hvað fær hann til baka? 3 millj. á þessu ár. Það kemur mér því satt að segja á óvart ef þessar 567 millj. fara aftur til þessar verkefna en ég segi bara: guð láti gott á vita ef svo er.

Virðulegi forseti. Það er rétt að árétta það að þær upplýsingar sem ég gat um áðan eru beint frá Atvinnuleysistryggingasjóði. Það liggur fyrir að þegar hafa verið samþykkt verkefni sem gætu numið þessum 566 millj. kr. Hitt er alveg hárrétt eins og ég raunar gerði að umtalsefni með tilvísan í reglur um þessi mál að uppgjör fer ekki fram venju samkvæmt fyrr en verkefnunum er lokið eða þau komin á seinni stig þannig að misvísunin skýrist af því. Á hinn bóginn er ekki þar með sagt að öllum þessum verkefnum, sem þegar hafa verið samþykkt upp á 566 millj. kr., ljúki á yfirstandandi ári né heldur getur maður fullyrt um það að Atvinnuleysistryggingasjóður komi ekki til með að samþykkja enn ný verkefni þær vikur sem eftir lifa af þessu ári. Ég minni á að í forsendum fjárlaga skuldbatt ríkisstjórnin sig fyrir hönd Atvinnuleysistryggingasjóðs til að leggja fram enn aðrar 600 millj. á móti sveitarfélögunum þannig að enn er út af fyrir sig langt í land með að þær 1.200 millj. sem strangt til tekið gátu runnið til þessara átaksverkefna séu uppurnar og þær gera það svo sannarlega ekki á þessu ári. En ég vil hins vegar segja það að lokum að ég held að það sé ekki nógsamlega undirstrikað að við búum enn við viðvarandi atvinnuleysi og allt of hátt atvinnuleysisstig. Ég held að brýn nauðsyn sé á því að sérstökum aðgerðum á borð við þessi átaksverkefni verði fram haldið á komandi ári. Ég trúi því og tel raunar að það verði að gera með samstarfi ríkisins annars vegar og sveitarfélaga hins vegar og ég trúi því að við náum landi í þeim efnum. Ég skal þó ekkert um fullyrða í hverju það samkomulag verður fólgið upp á krónur eða aura en meginmarkmiðið er það að þessi allt of stóri hópur atvinnulausra fái þessi tilboð.

Virðulegi forseti. Hér hef ég lagt fram á þskj. 125 fsp. til félmrh. um málefni sumarhúsaeigenda. Sumarhúsaeigendur frá mjög misjafna þjónustu frá þeim sveitarfélögum þar sem þau eru staðsett. Engar skilgreiningar eru til um hvaða þjónustu sveitarfélögum er skylt að veita þeim sumarhúsaeigendum er þau taka gjöld af. Í þeim sveitarfélögum þar sem finna má flesta sumarbústaði er álagður fasteignaskattur á sumarhúsaeigendur stór hluti heildarálagðra fasteignaskatta. Sumarhúsaeigendur telja sig enga aðstöðu hafa til þess að þrýsta á sveitarfélög um einhverja þá þjónustu sem þeir telja þörf á. Þeir hafa t.d. ekki fengið áheyrnarfulltrúa á hreppsnefndarfundum til að fylgjast með hvað gert er við þá peninga sem þeir greiða til sveitarfélagsins. Samkvæmt núgildandi lögum er sveitarfélögum ekki skylt að veita sumarhúsaeigendum nánar tilgreinda þjónustu nema að því er varðar brunavarnir. Það er alveg ljóst að þessi mál eru í miklum ólestri víðs vegar þar sem sumarhúsaeigendur eiga í hlut. Það er ekkert jafnræði fólgið í því að greiða ákveðið gjald til sveitarfélaga en vita ekki á hverju maður á rétt í staðinn. Ég tel vægast sagt mjög ómarkvisst að þessum málum staðið. Fyrrv. félmrh. skipaði starfshóp um þessi mál í apríl 1993. Starfshópurinn skilaði skýrslu sinni til ráðherra í lok maí 1994. Þá hafði hópurinn verið að störfum í um það bil 13 mánuði án þess að skila neinum niðurstöðum um hvað þeir teldu skylt að sveitarfélög veittu í staðinn fyrir að innheimta fasteignaskatt af sumarhúsaeigendum. Ég tel að það sé um mikið réttlætismál að ræða fyrir eigendur sumarhúsa að niðurstaða fáist í þessi mál. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. félmrh. eftirfarandi spurninga á þskj. 125: ,,1. Hvernig hyggst ráðherra skilgreina hvaða þjónustu sveitarfélögum er skylt að sinna með því að innheimta fasteignagjöld af sumarhúsaeigendum? 2. Finnst ráðherra koma til greina að sveitarfélög ,,eyrnamerki`` þann hluta fasteignaskatts sem greiddur er af sumarhúsaeigendum og að sá sjóður yrði notaður í þágu þeirra sérstaklega?``

Virðulegi forseti. Samkvæmt lögum um tekjustofna sveitarfélaga eru fasteignaskattar einn af tekjustofnum sveitarfélaga og eru þeir lagðir á fasteignir án sérstakra kvaða um veitta þjónustu af hálfu sveitarfélaga til handa fasteignaeigendum. Sumarhús eru ekki undanþegin álagningu fasteignaskatta. Samkvæmt núgildandi lögum er sveitarfélögum ekki skylt að veita sumarhúsaeigendum nánar tilgreinda þjónustu nema að því er varðar brunavarnir. Hins vegar er í hinum ýmsu lögum að finna heimildir til handa sveitarfélögum til að sjá um ýmiss konar þjónustu, t.d. rekstur vatnsveitu, lagningu holræsis og sorphirðu. Innan starfshóps sem félmrh. skipaði til að yfirfara málefni sumarhúsaeigenda var töluvert rætt um hvaða þjónustu sveitarfélögum ber að veita sumarhúsaeigendum í stað þeirra fasteignaskatta sem lagðir eru á þá. Fram komu hugmyndir um að setja í reglugerð ákvæði um hvaða þjónustu sveitarfélögum er skylt að veita sumarhúsaeigendum og að sveitarfélög ,,eyrnamerki`` þann hluta fasteignaskatts sem greiddur er af sumarhúsum og hann sé notaður í þágu þeirra sérstaklega. Ljóst er að í sumum sveitarfélögum er fasteignaskattur sem sumarhúsaeigendur greiða stór hluti af þeim tekjum sem þau hafa í heild af fasteignasköttum. Því kom fram sú hugmynd innan starfshópsins að sett verði ákvæði í lög um tekjustofna sveitarfélaga þess efnis að ef sveitarfélög leggja fasteignatengd þjónustugjöld á sumarhúsaeigendur þá verði sveitarfélögunum heimilt að lækka álagðan fasteignaskatt sumarhúsaeigendanna sem því nemur. Með þessu móti verður sumarhúsaeigendum frekar ljóst hvaða þjónustu þeir fá frá viðkomandi sveitarfélagi í stað þeirra gjalda sem innt eru af hendi. Fulltrúi sumarhúsaeigenda í starfshópnum lagði hins vegar mikla áherslu á að í slíku lagaákvæði yrði kveðið á um skyldu sveitarfélaga en ekki heimild svo að þessu markmiði yrði náð. Ekki náðist samstaða innan starfshópsins um niðurstöðu í þessu máli en lagt var til af hálfu hans að þessi atriði varðandi lækkun fasteignaskatta yrðu skoðuð ítarlega næst þegar lög um tekjustofna sveitarfélaga verða tekin til endurskoðunar því breytingar á reglum laga um tekjustofna sveitarfélaga krefjast mun ítarlegri skoðunar en unnt var að láta fara fram í áðurgreindum starfshóp. Starfshópurinn lagði hins vegar til að tveimur atriðum er varða sumarhúsaeigendur yrði beint til umhvrh. Annars vegar nánar tilgreindar breytingar á skipulags- og byggingarreglugerðum varðandi gögn sem liggja eiga fyrir þegar sótt er um byggingarleyfi fyrir sumarbústað. Hins vegar að á hans vegum yrði könnuð hugsanleg skylda sveitarfélaga til að veita sumarhúsaeigendum sorphirðuþjónustu í stað heimildar samkvæmt núgildandi lögum. Á meðan á vinnu fyrrgreinds starfshóps stóð kom í ljós að stór hluti vanda sumarhúsaeigenda virðist vera falinn í því að ekki hefur ætíð verið farið eftir þeim samningum sem þeir hafa gert við landeigendur. Oft á tíðum hefur einnig í slíkum samningum verið kveðið á um þjónustu sem ætlast var til að viðkomandi sveitarfélag veitti en það sveitarfélag kom hins vegar hvergi nálægt umræddri samningsgerð. Fjöldi sumarhúsa hefur aukist mjög á undanförnum árum. Hefur það haldist í hendur við flutning fólks úr dreifbýli í þéttbýli svo og aukinn frítíma fólks. Þessi þróun hefur verið svo ör að þess hefur e.t.v. ekki verið gætt nægjanlega að tryggja eðlilega skipan þessara mála með viðeigandi breytingum á lögum og reglugerðum. Ég held að það sé einkanlega tvennt sem á skortir. Í fyrsta lagi að tryggja sumarhúsaeigendum tiltekna þjónustu fyrir þær greiðslur sem þeir inna af hendi til sveitarfélaganna. Í öðru lagi að koma betra lagi á skipulags- og byggingarmál varðandi sumarhús og að tryggja með einhverjum hætti nauðsynlega samvinnu sumarhúsaeigenda á samliggjandi svæðum. Ég er tilbúinn að leita lausna á þessum atriðum sem auðvitað verður að gerast í samvinnu við sveitarfélögin. Nú stendur yfir endurskoðun á ákveðnum þáttum laga um tekjustofna sveitarfélaga. Ég hef óskað eftir að þessi mál verði tekin til sérstakrar athugunar við þá endurskoðun svo að ákveðnar vonir megi binda við að við sjáum þessi mál fara í rétta átt fram á þann veg sem ég hef hér áður gert grein fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir svör hans og fyrir að það er mjög jákvæður tónn hjá honum um það að leysa þessi mál. Ég held að það sé alveg ljóst, eftir því hvernig þessi mál hafa þróast, að það verður að taka á þessum málum og það verður að koma inn í það að sveitarfélögum sé skylt að skilgreina þá þjónustu sem þau eiga að veita í staðinn fyrir að taka gjöld af sumarhúsaeigendum. Það er held ég alveg númer eitt svo að sumarhúsaeigendur viti að hverju þeir gangi og þessum málum sé komið í gott lag.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta að öðru en því að eins og ég gat um þá sýnist mér sú leið hugsanlega heppilegri að þjónustutengja þessa gjaldtöku í auknum mæli þannig að sumarhúsaeigendum sé það ljóst strax í upphafi fyrir hvað þeir greiða og hvaða þjónustu þeir fá á móti. En á sama hátt verður auðvitað að gæta þess að hinn almenni fasteignaskattur sem nú er lögum samkvæmt ekki tengdur ákveðinni veittri þjónustu verður lækkaður á sama hátt. Ég held að það sé vilji fyrir þessu, hann er a.m.k. fyrir hendi hjá félmrn. og ég hygg að hann sé einnig fyrir hendi af hálfu forsvarsmanna sveitarfélaga því alltént er ljóst og það má skilja á niðurstöðum þessa starfshóps að þarna þarf að taka til hendi og eins og ég gat um í fyrra svari mínu þá mun ég sjá svo um að það verði gert.

Virðulegur forseti. Ég hef lagt fram fsp. til hæstv. utanrrh. um málefni frísvæðis á Suðurnesjum. Á síðustu áratugum hefur verið mikið rætt og ritað um þá kosti að koma á fót fríiðnaðarsvæði á Suðurnesjum eða á Keflavíkurflugvelli. Markmiðið væri að laða að erlenda fjárfestingu og mundi það að sjálfsögðu auka flugumferð um Keflavíkurvöll. Fyrirtæki á frísvæði geta nánast verið staðsett hvar sem er en talið er að það yrði mjög mikill kostur að hafa slíkt svæði í nágrenni flugvallarins í Keflavík. Frísvæði var sett upp við Shannonflugvöll á Írlandi fyrir 35 árum. Hafa nú 100 þús. manns atvinnu af þeirri starfsemi sem þar fer fram. Það er alveg augljóst að frísvæði yrði mikil upplyfting fyrir atvinnulíf landsmanna, sérstaklega atvinnulíf á Suðurnesjum þar sem atvinnuleysi hefur verið töluvert mikið á sl. árum. Það sem vekur athygli með frísvæðisumræðu er það að hún hefur staðið yfir í áratugi. Nokkrar nefndir hafa á þessum tíma starfað og kannað kosti og galla frísvæðis. A.m.k. tvisvar ef ekki oftar hafa sendinefndir farið utan til að kynna sér frísvæði, t.d. nú fyrir nokkrum vikum til Írlands. Flestir sem að þessu máli koma tala um fleiri kosti fyrir íslenskt atvinnulíf en galla að setja á fót frísvæði en samt gerist ekki neitt í málinu. Það hefur akkúrat ekkert orðið úr framkvæmdum í þá átt að koma á fót þessu fríiðnaðarsvæði. Í sannleika sagt er þessi umræða farin að hljóma eins og klisja. Menn tala og tala en minna er um framkvæmdir. Ef þetta er einhver hugmynd sem ekki er hægt að framkvæma verða menn að hafa kjark til að segja það, annars er tími til kominn að láta hendur standa fram úr ermum og hefjast aðgerða. Ég hef beint, eins og áður sagði, fsp. til hæstv. utanrrh. sem hljóðar svo: ,,1. Hefur undirbúningsnefnd um stofnun frísvæðis á Suðurnesjum lokið störfum? 2. Hvenær er þess að vænta að Alþingi fái tillögur nefndarinnar til umfjöllunar? 3. Hyggst ráðherra leggja fram lagafrumvarp á þessu þingi um stofnun frísvæðis á Suðurnesjum?``

Virðulegi forseti. Undir lok árs 1992 skipaði ég að höfðu samráði við fjmrh. eftirtalda einstaklinga í nefnd til að undirbúa stofnun frísvæðis á Suðurnesjum: Þröst Ólafsson, aðstoðarmann utanrrh., Indriða H. Þorláksson, fulltrúa fjmrh., Brynjólf Helgason, aðstoðarbankastjóra Landsbankans, Jón H. Jónsson, framkvæmdastjóri Keflavíkurverktaka. Undirbúningsnefndin hefur ekki lokið störfum. Hins vegar sendi nefndin ríkisstjórninni áfangaskýrslu í marsmánuði 1993 þar sem gerðar voru tillögur um með hvaða hætti málinu yrði fram haldið. Tillögur nefndarinnar voru í fimm meginþáttum og voru samþykktar af ríkisstjórn og nefndinni því næst falið að halda áfram vinnu sinni til loka. Megintillaga nefndarinnar var sú að ríkisstjórnin samþykkti að stofna frísvæði á Suðurnesjum og hafa forgöngu um stofnun hlutafélags sem hefði það verkefni að annast rekstur frísvæðisins. Í öðru lagi voru ákveðnar tillögur um skattaívilnanir. Þær voru þessar helstar: 1. Afskriftir af fjárfestingu verði tvöfalt hærri en að óbreyttum lögum. 2. Sérstakur skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði verði felldur niður. Þessi skattstofn hefur síðan færst til sveitarfélaga. 3. Undanþága verði á greiðslu stimpilgjalda á kaupum, sölu og veðsetningu fasteigna á svæðinu. 4. Fasteignir verði undanþegnar fasteignaskatti og tryggingagjöldum. Jafnframt var bent á nauðsyn þess að sveitarfélög á Suðurnesjum verði formlegir þátttakendur í framhaldsvinnu og ákvörðunum. Nefndinni verði falið að hefja könnunarviðræður við erlenda aðila um þátttöku á svæðinu og fái til verkefnisins fjárhæð á bilinu 5--10 millj. kr. fjárveitingu úr ríkissjóði til þess að ljúka verkefninu. Það er eðlilegt að spurt sé hvers vegna þetta verk taki svo langan tíma en skýringar á því eru þessar helstar: 1. Almennur efnahagslegur samdráttur í heiminum hefur dregið úr áhuga fjárfesta um tíma til þess að íhuga nýjar frísvæðisfjárfestingar. Jafnframt hefur áhuga þeirra verið beint annað, sérstaklega til Austurlanda fjær, einkum Kína. Með bjartari efnahagshorfum báðum megin Atlantshafs mun áhugi á frísvæði hér væntanlega lifna við aftur. 2. Við nánari skoðun og viðræður við erlenda aðila samkvæmt hinni upphaflegu samþykkt hefur komið ljós að þær tillögur í skattamálum sem gerðar voru í áfanganefndarálitinu til ríkisstjórnarinnar á árinu 1993 eru ekki lengur taldar fullnægjandi. Nefndin hefur því þurft að taka þá umræðu upp á ný. Þau mál eru erfið og tímafrek. Það þarf að finna niðurstöðu þar sem annars vegar er boðið upp á nægilega miklar ívilnanir til þess að erlend fyrirtæki sjái sér hag í því að koma til Íslands, sérstaklega til þess að nýta sér þann markaðsaðgang sem fæst frá Íslandi að Evrópusambandsmarkaðinum, í stað þess að leita eitthvert annað. Hins vegar verða þessar skattaívilnunarreglur að vera þannig að íslenskt atvinnulíf sætti sig við þær og þær fáist samþykktar af báðum aðilum, þ.e. eftirlitsstofnun EFTA vegna EES-samningsins og framkvæmdastjórn EB vegna samningsskuldbindinga við þá aðila. Þriðja ástæðan er sú að samstarfið við sveitarfélögin á Suðurnesjum þurfti tíma til að þróast. Nú skal það tekið fram að samstarfið hefur verið með ágætum að mati nefndarmanna og sameiginlega er unnið að því að fullgera tillögur til ríkisstjórnarinnar. Nefndin hefur ekki legið á liði sínu, hún hefur fundað vikulega að undanförnu. Að því er varðar spurningu tvö þá er að því stefnt að nefndin ljúki verki sínu fyrir áramót og leggi tillögu fyrir ríkisstjórn sem síðan ákveður framhaldið. Svarið við þriðju spurningu er það að verði niðurstaða ríkisstjórnar sú að hún fallist á endanlegar niðurstöður nefndarinnar þá er að því stefnt að lagafrumvarp verður lagt fram á þessu þingi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir hans svör. Eins og kom fram í hans máli þá hóf nefndin, sem hefur fjallað um þessi mikilvægu mál, störf árið 1992 og hefur fundað vikulega. Það verður að segjast eins og er að það er komið langt á árið 1994 og enn hafa niðurstöður ekki legið fyrir. Þetta virðist taka óhemjutíma og vera óhemjumikið mál að komast að einhverri niðurstöðu um hvort eitthvert vit sé í því að stofna fríiðnaðarsvæði eða ekki. Vissulega gera flestir sér grein fyrir því að það geta verið eðlilegar skýringar á þessu eins og það efnahagsumhverfi sem hefur verið í heiminum undanfarið. Við gerum okkur líka grein fyrir því að það eru bjartari tímar fram undan. En ég ætla að vona það að hæstv. utanrrh. reynist sannspár um það að ríkisstjórnin fái tillögur nefndarinnar núna fyrir áramót og upp frá því liggi það alveg skýrt fyrir hvort gagn sé að því að fara út í stofnun frísvæðis á Suðurnesjum vegna þess að það verður að segjast alveg eins og er að t.d. á Suðurnesjum er geysilega mikill áhugi fyrir þessum málum og menn eru náttúrlega orðnir dálítið þreyttir á þessari umræðu, fríiðnaðarsvæði eða ekki. Sú umræða er búin að standa núna í a.m.k. þrjá áratugi þannig að það er kominn tími til að eitthvað fari að gerast í þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins stuttlega taka undir með hv. þm. um að það verður að lúka þessu máli og má segja að það sé réttmæt gagnrýni að undirbúningstíminn er orðinn helst til langur. Þetta mál snýst í kjarna sínum um það að reyna að laða erlenda fjárfesta til þess að hætta fé sínu í starfsemi hér á landi. Nefndin hefur unnið út frá þeim forsendum að til þess þurfi að setja fastmótaðar reglur um skattaívilnanir en jafnframt að markaðssetja Keflavíkurflugvöll og ryðja úr vegi öðrum viðskiptahindrunum. Þannig verður að tryggja reglubundnar, öruggar og ódýrar samgöngur til og frá landinu en þess er að geta að Ísland býr við þá aðstöðu að einokunarþátturinn varðandi samgöngur, flutninga, hvort heldur er á sjó eða lofti, er eitt af því sem hefur verið rækilega skoðað. Það er athyglisvert að erlend fjárfesting á Íslandi er því sem næst engin og hefur verið mjög óveruleg á undanförnum árum. Vonir okkar um það að auka fjölbreytni í atvinnulífi, ég tala nú ekki um að laða til landsins fyrirtæki sem byggi á hátækniiðnaði hafa þess vegna ekki hingað til ræst. Það má nefna að fulllokið var að gera samninga að því er varðar nýtingu á orkuauðlindum okkar en öllum er kunnugt um hvers vegna þeir samningar komust ekki í framkvæmd, þ.e. sú algjöra lægð sem verið hefur í efnahagslífi heimsins hefur einfaldlega þýtt að í stóriðjuframkvæmdum um allan okkar heimshluta hefur slíkum framkvæmdum verið slegið á frest. Meginástæðan fyrir því að þetta mál hefur ekki komist lengra er því fyrst og fremst þessar kringumstæður í kringum okkur en jafnframt er það tæknilega flókið mál að ganga þannig frá skattaívilnunum að íslenskt atvinnulíf sætti sig við þá tímabundnu mismunun sem í því felst. En ég undirstrika að þessu máli verði fylgt eftir af fyllstu alvöru vegna þess að vissulega eru við það bundnar nokkrar vonir en þó því aðeins í reynd að efnahagsástandið í kringum okkur fari batnandi.