Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir stjfrv., sem flutt er á þskj. 72, um kjaradóm í verkfallsdeilu Flugfreyjufélags Íslands og Flugleiða hf. Þetta frv. gerir ráð fyrir að Hæstiréttur tilnefni þrjá menn í kjaradóm sem á að skila áliti fyrir 1. des. á þessu ári og ákveða kaup og kjör þeirra félagsmanna Flugfreyjufélags Íslands sem starfa nú hjá Flugleiðum hf. Hæstiréttur kveður og á um hver hinna þriggja kjaradómsmanna skuli vera formaður dómsins. Kjaradómurinn setur sér starfsreglur, aflar sér nauðsynlegra gagna og er rétt að krefjast skýrslna, munnlegra og skriflegra, af einstökum mönnum, opinberum aðilum og fyrirsvarsmönnum Flugleiða hf. og Flugfreyjufélags Íslands. Kjaradómur skal við ákvörðun kaups og kjara flugfreyja hafa til viðmiðunar við úrskurð sinn síðastgildandi kjarasamning aðila, almennar kaup- og kjarabreytingar sem orðið hafa síðan hann tók gildi, svo og breytingar á launum annarra starfsmanna Flugleiða hf. Ákvarðanir dómsins skulu vera bindandi fyrir aðila frá gildistöku þessara laga. Verkfall það, sem þessi lög taka til, svo og verkbönn, verkföll og aðrar aðgerðir, sem ætlað er að knýja fram aðra skipan kjaramála en lög þessi ákveða, eru óheimil. Á meðan lög þessi gilda er Flugleiðum óheimilt að segja félagsmönnum þeim sem lögin taka til upp starfi nema þeir uppfylli ekki lengur lágmarkskröfur sem gerðar eru til hæfni í starfi eða þeir hafi gerst sekir um brot í starfi. Nú þykir vafi leika á um réttmæti uppsagnar skv. þessum lögum, þá sker félagsdómur úr ágreiningnum. Kostnaður við störf kjaradóms, þar á meðal laun dómenda eftir ákvörðun ráðherra, greiðist úr ríkissjóði. Með brot á þessum lögum skal fara að hætti opinberra mála ef ekki liggja þyngri refsingar við skv. öðrum lögum. Í 8. gr. þessa frv. segir að þessi lög öðlist þegar gildi eftir að Alþingi hefur samþykkt þau og gildi til 31. des. n.k. Úrskurður kjaradóms skv. 1. gr. frv. gildir til sama tíma nema nýir samningar hafi áður verið gerðir á milli aðila. Eftir 15. des. er úrskurður kjaradóms uppsegjanlegur af hvorum aðila um sig með 15 daga fyrirvara miðað við mánaðamót. En eftir 1. des. 1985 gildir úrskurður kjaradóms meðan honum er ekki sagt upp eða nýr samningur gerður. Undanfarið hafa um alllangan tíma staðið yfir samningaumleitanir á milli Flugleiða hf. og Flugfreyjufélags Íslands. Þær samningaumleitanir hafa ekki borið árangur. Það sem gerst hefur í þessu máli er að Flugfreyjufélag Íslands boðaði verkfall fyrir átta dögum með tilskildum löglegum fyrirvara. Þrátt fyrir það bar svo mikið á milli í viðræðum aðila að sáttasemjari bar ekki fram sáttatillögu í þessu máli og kom verkfallið til framkvæmda á miðnætti í gærkvöldi. Nokkru eftir að Flugfreyjufélag Íslands lýsti yfir verkfalli óskaði ég viðræðna við báða aðila málsins. Ég ræddi við formann Flugfreyjufélagsins s.l. föstudag og bar fram þá tillögu til lausnar á þessum vanda að Flugfreyjufélag Íslands frestaði verkfallsaðgerðum en nefnd yrði skipuð sem í ættu sæti fulltrúar frá deiluaðilum, einn frá Flugfreyjufélagi Íslands og annar frá Flugleiðum h.f., en samgrn. skipaði oddamann í þá nefnd sem reyndi að finna grundvöll til samninga í þessari deilu. Því var vel tekið af formanni Flugfreyjufélags Íslands að kanna þessa tillögu í sínum hópi. Var aftur leitað eftir viðræðum við fulltrúa Flugfreyjufélagsins í gærdag og komu bæði formaður Flugfreyjufélags Íslands og formaður samninganefndar félagsins til fundar í samgrn. Þar bar ég aftur fram þessa sömu ósk og skýrði hana nánar. Ég sagði jafnframt að ég teldi það mikils virði að geta leyst málið með þeim hætti, samningar yrðu lausir um næstu áramót eins og hjá velflestum. Ég vildi ekki á nokkurn hátt blanda mér í deiluefnið eða gerast dómari í því því að sjaldan veldur einn þegar tveir deila. Hins vegar ræddum við um það alvarlega ástand sem skapaðist í samgöngumálum í landinu við að stærsta flugfélag landsins stöðvaði starfsemi sína. Ég tek það fram að hjá öðru stærsta félaginu, Arnarflugi hf., hefur ekki verið boðað verkfall og þar hafa samningaumleitanir staðið yfir. Það heldur því áfram enn um sinn sinni starfsemi. En um hitt má segja að með verkfalli hjá Flugleiðum er meginstarfsemi í samgöngum við aðrar þjóðir lögð niður. Í því áætlunarflugi, sem Flugleiðir halda uppi, hefur orðið stöðvun. Sömuleiðis er stöðvun á áætlunarflugi til flestra landsfjórðunga því að Flugleiðir eru, eins og allir vita, langstærsti aðilinn sem heldur uppi áætlunarflugi hér innanlands. Nú er komið langt fram á haust og allra veðra von og má búast við að vegir geti lokast til flestra landshluta hvenær sem er. Um leið og vegir lokast eða verða samgöngutruflanir verður ekki farið á milli staða nema með flugvélum því að engir farþegaflutningar eru sjóleiðis á milli landshluta. Við erum eyþjóð og getum ekki ferðast eins og margar aðrar þjóðir á milli landa með margvíslegum hætti. Hér er því um alvarlegt ástand að ræða. Þegar tekið er tillit til þess hve margir eiga mikið undir því að geta komist á milli staða mundi skapast hér mjög alvarlegt ástand ef samgöngur legðust niður. Þær eru tíðar, kjaradeilurnar, í okkar þjóðfélagi. Við erum minnug þess að á s.l. hausti var löng og áhrifamikil kjaradeila. Segja má að einmitt fyrirtæki eins og samgöngufyrirtækin lendi yfirleitt alltaf í kjaradeilum. Þær eru það tíðar að hætta er á því að þær hafi alvarleg áhrif á rekstur þessara fyrirtækja. Nú vil ég ekki, hvorki á einn hátt eða annan, dæma um réttmæti krafna Flugfreyjufélags Íslands. En heildarlaunahækkun mun marka dýr spor í launabaráttu annarra starfshópa. En það er fleira sem deilt er um í þessu sem hefði verið nauðsynlegt að finna flöt á á þeim tíma sem ég gerði ráð fyrir að gæfist með þessari nefndarskipan. Flugfreyjufélagið hafnaði þessari tillögu laust fyrir kl. 5 í gærdag. Samningaviðræður héldu áfram án árangurs og aftur hefur sáttasemjari sagt mér að ekki sé möguleiki á að leggja fram sáttatillögu. Ég sagði við fulltrúa Flugfreyjufélagsins að mér væri mjög á móti skapi að flytja frv. til lausnar á þessari deilu eða til að fresta verkfalli og gerði það ekki nema í ýtrustu neyð. Hins vegar voru þær umræður, sem áttu sér stað á milli okkar, mjög gagnlegar frá mínum bæjardyrum séð. Þar voru engar hótanir hafðar í frammi. Því er þó ekki að leyna að frá því að verkfallsboðun var gerð hafa fjölmiðlar margoft spurt hvort ætti ekki að grípa inn í þessa deilu með lagaboði. Ég hef verið bæði ófáanlegur til að ræða efnisatriði þessa máls og því síður að ræða um hótanir um að leggja fram frv. til lausnar þessari deilu fyrr en útséð væri um að samkomulag næðist ekki eða aðrar ákjósanlegri leiðir. Nú er svo komið að verkfall er hafið með þeim afleiðingum sem það getur haft í för með sér. Því var samþykkt í ríkisstj. að flytja þetta frv. Ég gerði ráðstafanir til þess að fulltrúar stjórnarandstöðunnar fengju að vita um þetta mál og að það yrði flutt hér í dag. Ég óskaði eftir því að þm. reyndu að greiða fyrir framgangi þessa frv. þannig að sem minnstur skaði yrði fyrir almenning á landinu vegna stöðvunar þessara flugvéla allra þó að ég hafi ekki farið fram á það við neinn stjórnarandstæðing að hann greiddi frv. atkvæði. Því ræður auðvitað hver og einn þm. fyrir sig. En ég endurtek það að ég tel það mikils virði fyrir þjóðina í heild að haldið sé uppi samgöngum í landinu og menn séu ekki bundnir við það að geta ekki ferðast jafnvel þó að lífsnauðsyn sé, hvorki á milli landa né milli fjarlægari landshluta hér innanlands. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði þessu frv. vísað til hv. samgn.



Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til l. um kjaradóm í verkfallsdeilu Flugfreyjufélags Íslands og Flugleiða hf. Það sérstæða við þetta er að tekið er til umræðu hér frv. sem þm. hafa alls engin tök haft á að kynna sér. Svo mikið liggur á að koma lögum yfir flugfreyjur, eina af hefðbundnu kvennastarfsgreinunum í landinu. Ég hlýt að vara við því, herra forseti, ef afgreiða á þetta frv. með þeim hraða hér á Alþingi að þm. hafi ekki tök á að kynna sér alla málsmeðferð í þessu máli heldur verði að styðjast við þá mynd sem dregin hefur verið upp í fjölmiðlum um kjör flugfreyja og þeirra mál. Þegar þm. taka afstöðu til þessa máls er ljóst að þeir verða að hafa réttar forsendur að byggja á. Ég tel mig þekkja þó nokkuð til kjara flugfreyja. Engu að síður tel ég mig þurfa góðan tíma til að kynna mér ýmislegt sem fram hefur komið undanfarið varðandi þeirra mál og hlýt því að draga þá ályktun að þm. þurfi slíkt hið sama. Það verður ekki hjá því komist þegar það er yfirvofandi að með lögum eigi að setja kjaradeilu flugfreyja í gerðardóm að ræða hér mjög ítarlega stöðuna í þeirri kjaradeilu. Ekki síst er nauðsynlegt að ræða ítarlega þetta mál í ljósi þeirrar myndar sem fjölmiðlar hafa dregið upp af kjaradeilunni. Það hlýtur að vera nauðsynlegt, herra forseti, þegar málið hefur með þessum hætti komið til kasta Alþingis að þingmenn glöggvi sig ítarlega á stöðunni áður en þeir taka afstöðu til málsins. Fréttaflutningurinn í þessari kjaradeilu er með endemum. Það er forkastanlegt að gefa þá mynd af launakjörum flugfreyja að hér sé um að ræða hálaunastétt sem vaði uppi með himinháar kröfur. Sannleikurinn er sá að þegar litið er á vinnutíma flugfreyja, þau kjör og þær aðstæður sem þær búa við, er fjarri því að hér sé um stétt að ræða sem gerir ósanngjarnar kröfur. Þegar allar staðreyndir málsins eru skoðaðar er um að ræða hefðbundna kvennastarfsgrein sem býr við lök kjör og vanmat á störfum sínum. Nú vill svo til að ég þekki nokkuð til launabaráttu flugfreyja þar sem ég átti á árunum 1963-1970 um skeið sæti í stjórn Flugfreyjufélags Íslands og var um tíma formaður þess. Ég þekki því af eigin raun þá óbilgirni sem Flugleiðir hafa sýnt í kjarabaráttu flugfreyja. Á þeim árum töldu Flugleiðamenn sig geta skammtað flugfreyjum lúsarlaun, látið þær búa við nánast vinnuþrældóm og óhóflegan vinnutíma, allt í skjóli þess að hér væri um eftirsóknarvert starf að ræða. Ekkert hefur breyst í því efni. Á þeim tíma var vinnutími flugfreyja mjög langur og máttu þær í mörg ár búa við 22 tíma vakttíma á sólarhring meðan flugáhafnir að öðru leyti bjuggu við 17 tíma vakttíma. Launakjör þeirra að öðru leyti voru einnig þá sambærileg við það sem lægst gerðist í þjóðfélaginu. Hér var um hefðbundna kvennastarfsgrein að ræða sem Flugleiðamenn töldu sig geta pískað út að eigin vild. Eftir langa og harða baráttu í mörg ár á þeim tíma náðist loks að fá það leiðrétt að vakttími flugfreyja var færður til samræmis við það sem gerðist hjá flugáhöfnum almennt. Sú barátta var ekki átakalaus og flugfreyjur unnu þá undir þeirri svipu - eins og þær gera reyndar enn þann dag í dag - að það væri bara hægt að reka þær ef þær hlýddu ekki því að nóg væri framboðið til flugfreyjustarfa. Það væri freistandi, herra forseti, að rekja hér lið fyrir lið kjarabaráttu flugfreyja frá upphafi, þær vinnuaðstæður sem þær hafa gegnum árin þurft að búa við, það mikla vinnuálag, sem ég tel erfitt að ímynda mér að jafnist almennt á við vinnuálag hjá stéttum í landi, þá miklu pressu sem þær búa við í sínum vinnutíma og uppskera síðan léleg launakjör. Ég skal þó ekki á þessu stigi málsins fara út í þau mál, aðeins rekja tvö nýleg dæmi. Það er ekki langt síðan flugfreyjur bjuggu við það að Flugleiðir ætluðu að spara í rekstri með því að hafa færri flugfreyjur um borð í DC-8 en gerist í nokkru áætlunarflugi annars staðar. Í stað sex flugfreyja í DC-A, 249 sæta vél þar sem nauðsynlegt var að hafa sex flugfreyjur, ætluðu þeir sér að spara með því að taka af eina flugfreyju og hafa aðeins fimm. Vitaskuld mótmæltu flugfreyjur þessu og undir verkfallshótun frá þeim var skipuð nefnd til að útkljá deiluna. Flugleiðamenn töldu það ekkert mál að á löngum sem stuttum flugleiðum gætu fimm flugfreyjur annast 249 farþega. Þeir nefndarmenn, sem skipaðir voru til að útkljá deiluna, töldu sig víst þurfa að sannfærast um það að flugfreyjur byggju við mikið vinnuálag því að í tvær vikur samfleytt ferðuðust nefndarmenn á öllum áætlunarleiðum flugfélagsins til að kynna sér starfsaðstöðu flugfreyja. Nýjustu aðferðinni, sem farið er að nota hjá atvinnurekendum til að kanna hvort hægt sé að kreista meiri vinnu út úr hefðbundnum kvennastarfsgreinum, var vitaskuld beitt. Við þekkjum aðferðirnar sem farið er að nota á Sóknarkonurnar á spítölunum, þ.e. að hlaupa á eftir þeim með skeiðklukku, athuga hvað þær eru lengi að skúra, búa um rúmin hjá sjúklingunum o.s.frv. Sama aðferðin var notuð við flugfreyjurnar. Nefndarmenn hlupu á eftir þeim um alla vél með skeiðklukkuna, mældu hvað þær voru lengi að hlaupa með matarbakkann, hve langan tíma tæki að renna í gegnum flugvélina með áfengisvagninn, að gefa flugmönnunum, sem í makindum sátu, kaffið sitt o.s.frv. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það hvort nefndarmenn hefðu mælt í kílómetrum hlaup flugfreyja um vélina á leiðinni Reykjavík-New York t.d. eða Reykjavík-Kaupmannahöfn. Þeir eru örugglega ófáir kílómetrarnir sem liggja að baki eftir eina flugferð. En eftir skeiðklukkuaðferðina var samþykkt að bæta við einni flugfreyju eins og gengur og gerist hjá öðrum áætlunarflugfélögum. Eina aðferð í viðbót má nefna sem Flugleiðir beittu til að spara. Ég held að ég fari rétt með að það hafi verið á árinu 1980 sem flugfreyjum var boðið upp á hlutastarf. Ef fyrstu flugfreyjur, eða yfirflugfreyjur um borð, tóku því boði að taka hlutastarf voru þær lækkaðar í launum þó að þær eftir sem áður gætu gegnt starfi fyrstu flugfreyju. Launakjör, sem þær höfðu áunnið sér með starfsaldri og starfi fyrstu flugfreyju, voru af þeim tekin, en öruggt er að karlmenn hefðu ekki látið bjóða sér slíkt. 4-5 ár tók það flugfreyjur að fá leiðréttingu á þessu. Víkjum að kjaradeilunni nú. Ég sagði hér í upphafi míns máls að það væri brýn nauðsyn fyrir þm. að fá rétta mynd af launakjörum flugfreyja áður en þeir taka afstöðu til þess frumvarps sem nú liggur fyrir því fréttaflutningurinn er með eindæmum. Hver eru hin raunverulegu launakjör sem flugfreyjur búa við? Byrjum á vinnutíma flugfreyja, en eins og ég áður gat um hafa Flugleiðamenn látið það frá sér fara að meðalvinnutími flugfreyja á mánuði séu 84 stundir. Hér er auðvitað miðað við mjög villandi forsendur hjá Flugleiðum því vakttími samkvæmt samningum við flugfreyjur getur verið allt að 175 stundir á mánuði. Mestan hluta ársins vinna bæði fyrstu og aðrar flugfreyjur að fullu þennan hámarksvakttíma og flugfreyjur eru kringum 150-160 yfir vetrarmánuðina. Helmingurinn af flugfreyjunum, sem eru 300 talsins yfir sumarið, eru sumarflugfreyjur. Ef tekið er meðaltal af vinnutíma flugfreyja sem vinna yfir sumarmánuðina má vel vera að hægt sé að finna út lægri vakttíma en þann að flugfreyjur vinni fullar 175 stundir. Ef það er rétt að þetta eru 84 vinnutímar á mánuði, ef tekið er meðaltal af vinnutíma allra flugfreyja, 300 talsins, yfir sumarið, þá sýnir það kannske best að rekstri fyrirtækisins er ábótavant ef meðalvakttími er yfir sumarmánuðina 84 tímar og Flugleiðir nýta sér ekki að fullu þann umsamda hámarksvakttíma sem er í samningum. Ég tel að það sé mjög óeðlilegt að miða meðaltöl við flugfreyjur sem starfa kannske 2-3 mánuði yfir sumarið. Það hlýtur að þurfa, ef raunhæfur samanburður á að fást, að taka vinnutíma þeirra flugfreyja sem hafa þetta að föstu starfi allt árið. Og það er eftir öðru í þeirri villandi mynd sem gefin hefur verið upp af kjörum flugfreyja að Sigurður Helgason, nýkjörinn forstjóri Flugleiða, skuli einnig láta frá sér fara mjög villandi upplýsingar í þessu máli. Samkvæmt því sem mér er tjáð var haft eftir Sigurði Helgasyni í ríkisfjölmiðlum að meðallaun flugfreyja væru 29 þús. kr. Þar tekur Sigurður Helgason, forstjóri Flugleiða, meðaltalið af launum flugfreyja sem starfa allt árið því að þá hentar það honum betur. Vitanlega yrði sú upphæð miklu lægri ef tekið væri meðaltal af öllum flugfreyjum yfir sumarmánuðina þar sem stærsti hópurinn er á lægstu laununum. En þegar Flugleiðum hentar, t.d. að því er vakttímann varðar, er tekið meðaltalið af vinnutíma allra flugfreyja, þ.e. flugfreyja sem eru fastráðnar og þeirra sem eru lausráðnar yfir sumarið. Sem sagt: æðsta yfirmanni Flugleiða hentar að gera þann samanburð að taka meðaltal af launum fastráðinna flugfreyja sem hafa lengstan starfsaldur, þ.e. þeirra sem starfa yfir vetrarmánuðina og allt árið, en þegar gera á lítið úr vinnutíma flugfreyja er tekið meðaltal af vinnutíma bæði lausráðinna flugfreyja yfir sumarmánuðina og þeirra sem eru fastráðnar. Ég ítreka enn og aftur að ef gera á einhvern samanburð á kjörum flugfreyja og meta kjör þeirra hlýtur að vera eðlilegt að taka mið af kjörum, aðstæðum og vinnutíma þeirra sem hafa þetta að föstu starfi. Varðandi laun flugfreyja, þá er staðreynd málsins sú að lægstu laun hjá flugfreyjum eru 20 626 kr. og eftir sex mánaða starf rúmt 21 000 kr. Á þessum launum er til að mynda yfir sumarmánuðina nálægt helmingur starfandi flugfreyja. Ég spyr: Gefa þessi laun tilefni til þess að gefa þá ímynd af stétt flugfreyja að hér sé um hálaunahóp að ræða? Eftir 14 ára starf komast síðan fyrstu flugfreyjur í hæst 33 417 kr. á mánuði. Við skulum líka athuga að lengra nær starfsaldurinn ekki þó að þó nokkur hópur flugfreyja hafi 20-25 ára starfsaldur að baki. Í tengslum við þessi laun flugfreyja er auðvitað nauðsynlegt að skoða vinnutímann, ekki síst þar sem aðaldeilumálið snýst um það vaktaálag sem flugfreyjur gera kröfur um að fá. Þegar Flugleiðir sendu menn út af örkinni til að elta flugfreyjur í flugvélunum með skeiðklukkur til að athuga hvort nauðsynlegt væri að bæta við sjöttu flugfreyjunni á DC-8 vélarnar eða hvort yfirleitt væri hægt að kreista út úr flugfreyjum meiri vinnu með skeiðklukkuna að vopni var gerð könnun á vinnutíma flugfreyja. Fyrir einu eða tveimur árum, eins og ég nefndi hér áðan, þegar flugfreyjur kröfðust þess að fá sjöttu flugfreyjuna á DC-8 vélarnar líkt og var hjá öðrum áætlunarflugfélögum erlendis var kjararannsóknarnefnd látin athuga vinnutíma flugfreyja. Ég sé ástæðu, herra forseti, til að lesa bréf sem dagsett er 20. mars 1984 frá kjararannsóknarnefnd, en þar segir, með leyfi forseta, bréfið er stílað á Flugleiðir hf. og Flugfreyjufélag Íslands og það fjallar um vinnutíma flugfreyja: "Á fundi sem fulltrúar Flugleiða hf. og flugfreyja sátu ásamt starfsmönnum kjararannsóknarnefndar í febrúar 1984 var gengið frá skilgreiningu þessa verkefnis og ýmsum atriðum varðandi tilhögun úrvinnslu. Markmið könnunarinnar er að finna hvernig vinnutími flugfreyja skiptist milli dagvinnu, eftirvinnu, næturvinnu og helgarvinnu. Ákveðið var að miða við að til dagvinnu teldist tíminn frá kl. 8 til 16 virka daga, til eftirvinnu teldist tíminn frá kl. 16 til 18 mánudaga til fimmtudaga, til næturvinnu teldist tíminn frá 18 til 8 mánudaga til fimmtudaga að aðfaranótt föstudags meðaltalinni og til helgarvinnu teldist tíminn frá kl. 16 á föstudegi til 8 á mánudegi. Ákveðið var að athuga hvort umrædd skipting vinnutíma væri mismunandi eftir því hvort flugfreyjurnar ynnu mikið eða lítið. Voru í þessu skyni útbúnar niðurstöður fyrir þrjá hópa, þ.e. allar flugfreyjur sem unnu fleiri en 100 tíma á mánuði og þær sem unnu fleiri en 90 tíma á mánuði. Einnig var ákveðið að miða niðurstöður við reynslu alls ársins 1983. Gögnin sem unnið var úr eru í vörslu Flugleiða hf. og var unnið úr þeim af starfsmönnum þeirra í samræmi við þessar skilgreiningar." Og síðan koma niðurstöðurnar. Niðurstaðan af þessari athugun kjararannsóknarnefndar er að meðalvinnutími flugfreyja á mánuði árið 1983 er þannig að þær unnu rúmlega 60% sinnar vinnu utan venjulegs vinnutíma, á helgum, á kvöldin, á jólum, á páskum eða hverjum öðrum þeim dögum sem eru lögboðnir frídagar hjá flestum launþegum í landi. 38% af vinnunni eru unnin í dagvinnu. Þetta þýðir m.ö.o. að 66 klst. af 175 tíma vinnu flugfreyja eru unnar í dagvinnu, en 112 til 115 í næturvinnu, á helgum, stundum á jólum, stundum um áramót þegar hinn venjulegi launamaður vill hafa frí. Við skulum gera samanburð á þessum vinnutíma flugfreyja annars vegar og launakjörum og t.a.m. fulltrúa í skrifstofuvinnu. Verkefni yfirflugfreyju um borð er mjög mikilvægt. Þær bera ábyrgð á að vinnan um borð gangi eðlilega fyrir sig þar sem eru allt að 250 farþegar sem þarf að veita fullkomna þjónustu á flugleiðunum. Þær hafa mannaforráð og þær hafa verkstjórn á hendi yfir fimm öðrum flugfreyjum um borð þannig að miðað við þeirra hlutverk sem verkstjórar og að bera ábyrgð á að þjónustan gangi eðlilega fyrir sig um borð mætti efalítið finna starfsstétt aðra en fulltrúa, sem betri hefði kjörin, sem eðlilegra væri að bera sig saman við. En látum það gott heita. Berum þetta saman við fulltrúa á skrifstofu skv. upplýsingum úr riti kjararannsóknarnefndar. Þeir hafa að meðaltali 276,55 kr. í hreint tímakaup á 2. ársfjórðungi 1985. Ef þeir ynnu 60 tíma í dagvinnu á mánuði hefðu þeir fyrir það 16 593 kr. En hvað hefur flugfreyja sem unnið hefur 25 ár hjá Flugleiðum fyrir sína dagvinnu? Hún hefur, miðað við þá dagvinnu sem fram kemur skv. upplýsingum kjararannsóknarnefndar, 11 497 kr. Fulltrúinn á skrifstofunni, sem kannske hefur lítil sem engin mannaforráð, er með rúmum 5000 kr. meira í dagvinnu. Gerum ráð fyrir að fulltrúinn vinni eins og flugfreyjan 60% af sínum tíma utan dagvinnutíma f næturvinnu eða um 112-115 tíma. Fyrir það hefði hann 32 144 kr. En ef vinnutími flugfreyja er tekinn, sem unninn er utan dagvinnutíma, eða þessir 112-115 tímar, þá hafa þær fyrir það um 22 þús. kr. eða 10 þús. kr. minna en fulltrúinn. Það er deginum ljósara að fulltrúinn mundi ekki vinna á jólum, páskum, helgidögum og á kvöldin á sínum dagvinnutaxta, heldur gerði hann um það kröfu að fá annaðhvort helgidagavinnu eða semja um vaktaálag, enda kemur í ljós að væri sami hluti vinnutímans unninn utan dagvinnutíma eins og hjá flugfreyjum hefði hann í heildarlaun 48 þús. kr. á mánuði á móti því að flugfreyjur komast hæst í 32 þús. og verður þá að taka með í reikninginn að hjá fulltrúanum væri um töluvert hærri upphæð að ræða þar sem hér er tekið mið af launum hans 2. ársfjórðung 1985 til samanburðar við laun flugfreyju eins og þau eru í dag. Við getum líka tekið annan samanburð, þ.e. byrjunarlaun flugfreyja eftir sex mánaða starf sem eru 21 400. Ef 60 tímar af heildarvinnutímanum eru unnir í dagvinnu, eins og kemur fram skv. niðurstöðu kjararannsóknarnefndar, hefur hún fyrir sína dagvinnu 7020 kr. Ef 60% af heildarvinnutímanum eru unnin í nætur- og helgidagavinnu, eða um 112-115 tímar, hefði hún fyrir það um 14 þús. kr. Ef samanburður er gerður við laun í landi, í veitinga- og hótelstarfsemi t.d., kemur eftirfarandi í ljós, miðað við sömu skiptingu á vinnutíma þar og hjá flugfreyjum: Í dagvinnu hefði starfsmaður í veitinga- og hótelrekstri 9415 kr. fyrir störf í veitingahúsi miðað við sama tímafjölda í dagvinnu og flugfreyjur hafa. Í eftirvinnu, næturvinnu, hefði hann skv. upplýsingum kjararannsóknarnefndar 19 264 kr. fyrir vinnu utan dagvinnutíma, þ.e. fyrir sama tímafjölda og flugfreyjur vinna utan hins hefðbundna dagvinnutíma. Niðurstaðan er sem sagt að starfsmenn í veitinga- og hótelrekstri hefðu um 28 þús. kr. miðað við vinnutíma flugfreyja meðan flugfreyjur hafa ekki nema um 21 þús. fyrir sama vinnutíma. Svo er gefið í skyn í fjölmiðlum að hér sé um að ræða hálaunahóp. Frídagar flugfreyja eru átta frídagar í mánuði. Þær geta ekki gengið að því að frídagarnir séu um helgar, heldur verða þær að taka sitt frí á virkum dögum jafnt sem um helgar og ekki er um fleiri frídaga að ræða en almennt gerist og gengur í landi. Flugfreyjur geta verið í burtu frá heimilum sínum allt að 380 tíma á mánuði eða í 15 daga. Hver er niðurstaðan? Helminginn af mánuðinum eða 15 daga geta flugfreyjur þurft að vera burtu frá börnum sínum og fjölskyldu. Þær vita aldrei um sinn vinnutíma, hvenær þær eiga að mæta í vinnu, hvenær þær fá frí. Það yrði í mesta lagi viku eða hálfs mánaðar fyrirvari í hvert skipti sem þær fá til þess að skipuleggja fram í tímann. Þær bera smánarlaun úr býtum fyrir 60 klukkustunda dagvinnu og 112-115 klukkustunda næturvinnu, helgidagavinnu, vinnu á jólum, páskum og öðrum lögskipuðum frídögum hér í landi. Fyrir þetta hafa þær á bilinu frá 21 þús. kr. upp í 33 þús. Og síðan er talað um hálaunamanneskjur. Að því er látið liggja í fjölmiðlum að tilboð Flugleiða þýði 64 þús. í tekjur. Herra forseti. ég tel nauðsynlegt að fá að vitna í fréttir síðustu daga úr blöðum þar sem þetta kemur fram og það er sú mynd sem fólkið í landinu fær af kjörum flugfreyja, það þekkir ekki betur. Það er hægt að grípa niður í DV 22. okt. Þar stendur: "Grípa stjórnvöld inn í deiluna? - Flugrekstur á Íslandi eins og rússnesk rúlletta, segir fulltrúi Flugleiða." Nú hefði maður haldið að DV, þar sem verið er að gera grein fyrir því að til svo alvarlegra aðgerða eigi að grípa að stjórnvöld ætli að fara að flytja málið inn á vettvang Alþingis, hefði séð ástæðu til að hafa viðtal við flugfreyjurnar, fá hjá þeim upp afstöðu þeirra til málsins, en við skulum heyra fréttina. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: "Það stefnir allt í stopp. Það væri gaman að geta borgað þau laun sem flugfreyjur biðja um, en það er Flugleiðum ofviða að sögn Sæmundar Guðvinssonar blaðafulltrúa Flugleiða." Hér er talað við fulltrúa Flugleiða. Og áfram segir, með leyfi forseta: "Ekkert þokast í samkomulagsátt á löngun og ströngum fundi með sáttasemjara sem stóð til kl. tvö eftir miðnætti. Þetta gæti orðið langt verkfall sem hefði mjög slæmar afleiðingar fyrir Flugleiðir og ekki nema ár liðið frá síðasta stoppi sem varð í BSRB-verkfallinu í fyrra. "Fólk missir traust á Flugleiðum", sagði Sæmundur. Aðrir starfsmenn Flugleiða munu halda áfram störfum að venju. DV hafði samband við Matthías Bjarnason samgrh. um hugsanlega íhlutun stjórnvalda vegna þessa máls. Sagði hann að rætt hefði verið við báða aðila og óskað eftir frestun á verkfallsaðgerðum, en þeirri ósk hefði ekki verið sinnt, málið væri enn í höndum sáttasemjara og því ekkert hægt að segja á þessu stigi hvernig stjórnvöld bregðast við í málinu." Hér er málið sem sagt komið á það alvarlegt stig að menn eru farnir að ræða um að flytja það inn á vettvang Alþingis. Við hverja er rætt? Fulltrúa Flugleiða, fengið hans álit á málinu, og hæstv. samgrh. Af hverju er ekki talin ástæða til að leita eftir afstöðu flugfreyja þegar málið er komið á þetta stig? Og daginn eftir í DV: "Verkfall flugfreyja skollið á- gæti orðið snögg afgreiðsla á Alþingi." Nú skyldi maður ætla að þegar fer að nálgast alvöruna hefði verið talin ástæða til að fá fram afstöðu flugfreyja í málinu. Með leyfi forseta vil ég vitna í fréttir DV af þessu máli miðvikudaginn 23. okt.: "Verkfall flugfreyja hófst á miðnætti. Samkvæmt upplýsingum frá samgrn. yrði lagafrv. vegna stöðvunar flugsamgangna að fara venjulegar leiðir, en hægt væri að framkvæma slíkt á mjög skömmum tíma. Flugsamgöngum verður að halda uppi, annars er velferð þjóðarbúsins í húfi að sögn Matthíasar Bjarnasonar. Ekkert miðar í samkomulagsátt á sáttafundi flugfreyja og Flugleiða sem stóð til kl. eitt eftir miðnætti. Farþegar bíða nú eftir fari, bæði í Bandaríkjunum og út um alla Evrópu. Reynt hefur verið að koma farþegum í Bandaríkjunum á önnur flug til Lúxemborgar. Öllum tilboðum Flugleiða hefur verið hafnað og Flugleiðir hafa hafnað öllum hugmyndum flugfreyja. Samkvæmt upplýsingum frá Flugleiðum mundu meðallaun flugfreyja verða um 64 þús. á mánuði ef gengið yrði að kröfum þeirra." Ég fordæmi slíka villandi túlkun í fréttaflutningi. Með leyfi forseta held ég áfram: "Sú tala orkar nú tvímælis samkvæmt upplýsingum flugfreyja þar sem dagpeningar eru þar reiknaðir með, en dagpeningar eru venjulega ekki skilgreindir sem laun. Arnarflug mun fljúga samkvæmt áætlun og þegar er farið að undirbúa fjölgun ferða og verður eitt aukaflug flogið annað kvöld til Amsterdam. Fyrsti möguleiki á verkfalli flugfreyja hjá Arnarflugi er eftir viku ef þær boða verkfall nú. "Enn þá hafa þær ekki komið fram með slíka boðun", sagði fulltrúi Arnarflugs. Þær eru með 19% launahækkunartilboðið í athugun enn þá. "Við munum mynda litla loftbrú milli Akureyrar og Reykjavíkur. Við höfum ákveðið að fjölga ferðum verulega", sagði einn fulltrúi Flugfélags Norðurlands við DV. Einnig munu önnur minni flugfélög fjölga ferðum sínum. Flugleiðir hafa ákveðið að fljúga sínum Fokkerum með frakt og póst, en enga farþega, jafnvel þótt leyfilegt sé að fljúga með allt að 19 farþega án flugfreyju." Það eina sem DV sér ástæðu til að hafa eftir flugfreyjum er að þessi upphæð, sem slegið er hér fram, orki tímælis án þess að gefa flugfreyjum frekari kost á að skýra mál sitt. Og í Morgunblaðinu í dag segir, með leyfi forseta: "Í tilboði því sem Flugleiðir gerðu flugfreyjum og þær í fyrrinótt höfnuðu kemur fram að þeim voru boðnar hækkanir sem svara 19,2% launahækkun frá meðallaunum. Samkvæmt því tilboði fengi fyrsta flugfreyja 28 þús. 958 kr. fyrsta starfsárið en það fjórtánda 39 833 kr. Meðaltal launa til flugfreyja yrði samkvæmt tilboðinu 32 946 kr., ökutækjastyrkur 7642 og dagpeningar 23 225 á mánuði þannig að laun og samningsbundnar greiðslur á mánuði væru að meðaltali 63 813 kr." Niðurstaða sem fram kemur í fjölmiðlum og þær upplýsingar sem fólkið í landinu hefur samkvæmt. þessu er að meðaltal launa sem Flugleiðir af náð sinni bjóða flugfreyjum sé 64 þús. kr. Þetta vilji flugfreyjur ekki. Ég vil spyrja: Hvenær hefur það heyrst að dagpeningar, sem eru fyrir útgjöldum á ferðalögum vegna starfa, séu reiknaðir sem laun viðkomandi? Sigurður Helgason, forstjóri Flugleiða, þegar hann ferðast milli New York og Íslands eða Íslands og Evrópu, efalítið mörgum sinnum á ári vegna starfa sinna, skyldi hann reikna alla dagpeninga sem hann fær sem laun til sín sem hann stingur beint í vasann eins og hann gefur í skyn að flugfreyjur geri? Það er einmitt gefið í skyn með flugfreyjur að dagpeningar séu laun sem renni beint í þeirra vasa en séu ekki fyrir útlögðum kostnaði eins og þeir í raun eru. Dagpeningar sem þær stingi beint í vasann séu 24 þús. kr. á mánuði, kemur fram í fjölmiðlum, haft eftir Flugleiðum. Auðvitað er þetta fjarstæða. Og það er eftir öðru í þessari deilu að það skuli vera í hefðbundinni kvennastarfsgrein að í fyrsta skipti sem ég man eftir séu þau vinnubrögð notuð í kjaradeilu að segja að dagpeningar sem viðkomandi fær vegna starfsins séu beinar launagreiðslur til hans. Hvenær hefur heyrst um hálaunastéttirnar sem standa í kjaradeilum að dagpeningar séu beinar launagreiðslur sem renni í vasa viðkomandi`? Ég spyr hv. þm.: Ef þið eruð beðnir um upplýsingar um ykkar launakjör, leggið þið við allar dagpeningagreiðslur sem þið fáið greiddar frá Alþingi á ferðum ykkar á vegum þingsins erlendis og gefið það upp sem ykkar laun sem þið hafið ykkur til framfærslu? Er það yfirleitt nokkur, sem þarf að ferðast í þágu starfsins hjá hinu opinbera og fær dagpeninga fyrir útgjöldum á sínum ferðalögum, sem fær það síðan framan í sig að það séu beinar launagreiðslur til hans? Og hverjir eru svo þessir dagpeningar flugfreyja sem um er talað? Jú, á ferðum sínum til New York fá þær 80 dollara á sólarhring eða um 3300 kr. Dagpeningagreiðslur sem opinberir starfsmenn fá, til að mynda alþingismenn, samsvara vegna ferðar t. d. til New York um 7000 ísl. kr. eða helmingi hærra en flugfreyjur hafa. Að vísu ber að geta þess að fyrir flugfreyjur sem hafa 3300 kr. í dagpeninga, eða rúmlega helmingi minna en dagpeningagreiðslur eru almennt, er greitt hótel. En það vita þingmenn eins vel og ég að fyrir ýmsa þá sem ferðast á vegum hins opinbera er greiddur hótelkostnaður, jafnvel þótt þeir fái sér til framfærslu á sínum ferðum erlendis sem samsvarar um 7000 ísl. kr. Ferðist þær til Danmerkur fá þær í dagpeninga sem samsvarar 2408 kr. meðan aðrir fá 5345 kr., en aftur skal það tekið fram að hótelkostnaður fyrir þær er greiddur þannig að segja má að þetta jafnist að nokkru upp ef samanburður er gerður við þá hópa sem greiða sinn hótelkostnað. Síðan er látið að því liggja að hér sé um mikla umbun og fríðindi til flugfreyja að ræða. Það er auðvitað fjarri sanni. Áður en ég kem að þeim kröfum sérstaklega sem flugfreyjur hafa lagt fram vil ég með nokkrum orðum ræða launakjör flugmanna, en flugfreyjur hafa í sumum atriðum gert kröfu um að fá sömu hækkun og þeir fengu í febrúarmánuði þegar þeir sömdu við Flugleiðir. Þá náðu flugmenn 43,7% hækkun til áramóta. M.a. var einnig samið um einhverja hækkun á dagpeningagreiðslum og greiðslum fyrir afnot af síma. Það virðist hafa gengið hljóðalaust fyrir sig fyrr á þessu ári eða í febrúarmánuði að flugmenn fengju þessa hækkun, 43,7%. Þessi hækkun var þannig að frá 1. nóv. 1984 komu 16%, frá janúar 1985 9%, frá mars 1985 3%, frá maí 1985 3%, frá september 1985 4% og n.k. nóvember 3%. Á sama tímabili hafa flugfreyjur ekki fengið annað en það sem um hefur verið samið á almenna vinnumarkaðinum og síðasta hækkunin sem þær fengu var 5% í júní s.l. Það sem á vantar að þær fái hið sama og er á almenna vinnumarkaðinum er 2,4% launahækkun sem varð í ágúst, 4,5% 1. okt. og Albertslaunin fyrr í þessum mánuði, 3%. Flugmenn virðast ekkert hafa þurft að hafa fyrir því að fá 43,7% hækkun fyrr á þessu ári. Hver eru kjör þeirra? Jú, á 1. til 5. ári fá þeir 64-73 þús. á mánuði og hér miða ég við maílaun þeirra. 6. til 10. árið 75-84 þús. Eftir ellefu ára starf, eða frá ellefu upp í 16 ára starfsaldur 86-97 þús. Frá 17 ára upp í 20 ára starfsaldur frá 100-106 þús. Frá 21 árs upp í 25 ára starfsaldur 109-120 þús. Þetta eru launakjör flugmanna í maí 1985. Þetta eru kjör flugmanna sem fengu á silfurdiski 43,7% hækkun í febrúarmánuði s.l. Skyldu Flugleiðir við það tækifæri, þegar þær afhentu flugmönnum 43,7% hækkun launa, líka hafa talið ástæðu til, þegar þeir meta laun flugmanna, að reikna inn í það dagpeninga og þess háttar? Hefðu þeir gert það með sömu útreikningskúnstinni og þeir viðhafa við flugfreyjur hefðu þeir fengið út að flugmenn hefðu á mánuði 222 þús. kr. Nei, Flugleiðamenn hafa sjálfsagt ekki talið ástæðu til þess við hálaunastéttina innan síns fyrirtækis að reikna með bílafríðindum og dagpeningagreiðslum þegar þeir leggja mat á kjör þeirra. Við láglaunastétt í hefðbundinni kvennastarfsgrein, sem flugfreyjustéttin er, telja þeir sér hins vegar sæmandi að viðhafa slíkar reikningskúnstir. Það er óþolandi að slíkt sé borið fram í fjölmiðlum að tilboð Flugleiða þýði að meðaltali 65 þús. kr. laun til flugfreyja. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að fordæma þau vinnubrögð af hálfu Flugleiðamanna að bera slíkt á borð því að eitt er víst, að topparnir hjá Flugleiðum væru aldrei tilbúnir að reikna slíkt inn í sín laun og samþykkja að það væru þau laun sem þeir hefðu. Nei, auðvitað mundu þeir aldrei gera það. En það virðist sæma Flugleiðamönnum að beita slíkum rökum á flugfreyjur. Þegar Flugleiðamenn eru um það spurðir hvers vegna flugfreyjur hafi ekki vaktaálag þar sem þær vinna 60% af sínum tíma utan dagvinnutíma, þá er borið á borð að vaktaálagið sé inni í launum flugfreyjunnar. Gott og vel. Við skulum gefa okkur að vaktaálagið sé nú inni í launum flugfreyjunnar. En ef 33% vaktaálag er dregið frá eru byrjunarlaun flugfreyja skv. því ekki 20 600 kr. heldur 15 508 kr. Samkvæmt þessu hljóðar tilboð Loftleiða núna upp á það að bjóða flugfreyjum 18 000 kr. í dagvinnu. Við skulum líka líta á það að hér eru flugfreyjur ekki að setja fram splunkunýjar kröfur. Eins og annað sem flugfreyjur þurfa að berjast fyrir, sem oft eru sjálfsagðar mannréttindakröfur eins og baráttan á sínum tíma um mannlegan vinnutíma, þá er hér um að ræða 12-14 ára gamla kröfu. Þær stéttir, sem í landi vinna og vinna á vöktum, hafa vaktaálag. Fyrir þessu hafa flugfreyjur verið að reyna að berjast í mörg ár og tala fyrir daufum eyrum því að það er skoðun Flugleiðamanna að flugfreyjur séu ekkert of góðar til að búa við dagvinnutaxta þó að þeirra skyldur séu jafnt á lögboðnum frídögum sem virkum dögum. Hjá því verður heldur ekki komist að víkja örfáum orðum enn frekar að vinnuaðstöðu flugfreyja. Ég hef áður sagt að þær geti lítið skipulagt fram í tímann vegna þessa að sú vinnuskrá, sem þær vinna eftir, kemur út á hálfsmánaðar fresti og gildir hálfan mánuð í senn. Þær búa einnig við mjög óreglulegan vinnutíma, þær búa við mikið vinnuálag og mikla pressu meðan á vinnutíma stendur. Vinnuaðstaða þeirra er léleg. Þær hafa ekki stól til að setjast niður á ef þær hefðu mínútu aflögu á flugleiðunum. Hafi þær þá mínútu verða þær að draga út þunga matarkassa til að setjast á. Undir öllu þessu vinnuálagi og pressu er þeim uppálagt að sýna farþegum gott viðmót, vera brosandi, hlaupa margra kílómetra leið á hverri flugleið, stjana við flugmenn með 222 þús. kr. laun skv. forskrift Flugleiða ef notuð eru sömu rök um þeirra kjör og Flugleiðamenn nota um kjör flugfreyja. Herra forseti. Ég tel brýnt að fá fram ákveðnar upplýsingar, sem ég hef beðið um, áður en mál þetta verður afgreitt úr nefnd og kemst til 2. umræðu. Ég hef óskað eftir upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun um mat hennar á kröfum flugfreyja og mat Þjóðhagsstofnunar á þeim útgjaldaauka sem Flugleiðir hafa borið á borð að fylgi þessum samningum. Ég tel nauðsynlegt að þm. fái rétta mynd af stöðu þessara mála. Því hef ég einnig óskað eftir að af hálfu Flugleiða fengi ég upplýsingar um hver útgjöld Flugleiða væru á ársgrundvelli, bæði fyrir árið 1984 og 1985, í beinum launagreiðslum til flugfreyja. Þar á ég við föst mánaðarlaun. Ég tel nauðsynlegt að fá samanburð á útgjöldum Flugleiða, til að mynda vegna flugmanna, og hve hátt hlutfall beinar launagreiðslur til flugfreyja eru af heildarlaunakostnaði Flugleiða. Ég tel einnig nauðsynlegt, herra forseti, að fá fram hver voru útgjöld Flugleiða vegna flugmannasamninganna í febrúar sem Flugleiðamenn töldu enga ástæðu til að vísa til kjaradóms. Þá gekk hljóðalaust fyrir sig að semja um 43,7% hækkun til flugmanna. Ég tel ástæðu til að fá upplýst hér hver var kostnaðarauki Flugleiða við þá samninga. Þær upplýsingar, sem ég hef hér getið, hef ég gert ráðstafanir til að fá. Þessar upplýsingar óska ég eftir að liggi fyrir áður en málið verður tekið til 2. umr. Ég tel rétt að það komi líka fram hér að flugfreyjur lögðu fram kröfur sínar í júlímánuði s.l. Þá er haldinn einn fundur með flugfreyjum þar sem þær kynna kröfur sínar. Síðan er málið látið liggja niðri fram til 2. sept. Þá er haldinn stuttur fundur, síðan annar fundur síðar í málinu og þá er málinu vísað til sáttasemjara. Ég spyr: Hefði ekki verið nær að nota þennan tíma frá því í júlí til september af hálfu Flugleiðamanna til að reyna að komast að samkomulagi? Spurningin er: Af hverju gerðu þeir það ekki? Á því er auðvitað skýring. Það er óþolandi fyrir flugfreyjur að starfa undir því með eðlilegum hætti í sinni kjarabaráttu að Flugleiðamenn geti alltaf verið öruggir um það og gengið að því vísu að stjórnvöld séu tilbúin til að setja lög á starfsmenn þeirra. Með því er gangur samningaviðræðna mjög óeðlilegur sem best sýnir sig í því að Flugleiðamenn hafa lítið hreyft sig til að koma til móts við kröfur flugfreyja. Staðan er í raun sú að þótt borið sé á borð í fjölmiðlum að flugfreyjum séu boðnar hækkanir sem samsvara 19,2% launahækkun frá maílaunum er einungis verið að bjóða þeim 0,4% fram yfir það sem gert hefur verið á almenna vinnumarkaðinum. Ef litið er á kröfur flugfreyja er ekki óeðlilegt - og ég trúi því ekki að hv. þm. finnist það eftir það sem ég hef hér lýst, það mikla vinnuálag sem flugfreyjur búa við og er ávallt að aukast - að þær færu fram á 10% hækkun á launum fyrstu flugfreyju, að önnur flugfreyja fengi þá laun fyrstu flugfreyju eins og þau voru áður og þriðja flugfreyja laun annarrar flugfreyju. Að auki fóru þær fram á að fá það sama og gerðist hjá öðrum á vinnumarkaðinum. Vegna þeirrar vinnu, sem leggja átti á þær með sölu á varningi um borð, fóru þær fram á aukahækkun. Hver er svo síðasta krafa þeirra? Hún er að fá vaktaálag til samræmis við aðrar starfandi stéttir hér á landi. Nauðsynlegt er, herra forseti, að fá fram hlutlaust mat á þessum kröfum til þess að fólk byggi ekki afstöðu sína á því sem Flugleiðamönnum þóknast að matreiða fyrir það. Herra forseti. Ég hef sett hér fram ákveðna ósk um að þær upplýsingar, sem ég hef hér getið, liggi fyrir við 2. umr. þessa máls. Ég óska einnig eftir því að þetta mál fái eðlilega umfjöllun í þeirri nefnd sem fær þetta til meðferðar. Ég tel einnig nauðsynlegt, herra forseti, í ljósi þess að hér erum við að fjalla um launakjör í hefðbundinni kvennastarfsgrein, að upplýsa þm. um ýmsar staðreyndir um stöðu kvenna á vinnumarkaðinum, staðreyndir um þau launakjör sem hefðbundnar kvennastarfsgreinar búa við. Um það hef ég ýmsar upplýsingar sem fróðlegt væri að rifja upp hér í nokkrum orðum. Ég hef þar ýmislegt fróðlegt fram að færa sem sýnir fram á launamismunun kynjanna á vinnumarkaðinum og þar er ýmislegt sem fram kemur um hefðbundnar kvennastarfsgreinar eins og þá sem nú á að fara að setja lög á. Ég vil geyma mér það, herra forseti, þar til síðar á þessum fundi eða við 2. umr. málsins að fara í gegnum þær upplýsingar þar sem er að finna mikinn fróðleik fyrir þingmenn. Eins koma fram mjög skýrar og merkilegar upplýsingar í fréttabréfi kjararannsóknarnefndar um stöðu kvenna á vinnumarkaðinum og launamismunun. Það eru splunkunýjar upplýsingar sem ég tel að fjölmiðlar hafi ekki gert nægileg skil. Ég tel það skyldu þingmanna að kynna sér slíkar staðreyndir. Ég mun því fara aðeins í gegnum bréf kjararannsóknarnefndar við 2. umr. málsins. Á vegum jafnréttisráðs er komin út skýrsla um könnun á stöðu íslenskra kvenna. Þar er einnig að finna mikinn fróðleik sem ég tel að eigi erindi inn í þessa umræðu. Síðast en ekki síst er komin út vegna lokaárs kvennaáratugar Sameinuðu þjóðanna bók sem útgefin var á þessu ári og fjallar um stöðu kvenna, hvað hefur áunnist, m.a. í kjarabaráttu, hjá konum við lok kvennaáratugarins. Ég hef haft tök á að kynna mér lítillega efni þessarar bókar og ég sá strax að ýmislegt, sem fram kemur í henni, á erindi hingað inn í þingsali. Ekki síst verður nauðsynlegt að fjalla um þetta við 2. umr. málsins til að draga upp enn skýrari mynd af því hvaða kjör hefðbundnar kvennastarfsgreinar búa við hér á landi. En til að tefja ekki tímann frekar þar sem dregur að matarhléi geymi ég mér að koma þeim upplýsingum úr þeim ritum, sem ég hef getið, á framfæri þar til síðar við þessa umræðu eða við 2. umr. málsins.



Herra forseti. Það mun ekki taka mig neinar 20 mínútur að ljúka máli mínu hér. Ég vil skýra frá því að þingflokkur Alþb. sat hjá þegar leitað var afbrigða við að taka þetta mál sem hér liggur fyrir á dagskrá. Afstaða þingflokksins er alveg hrein og bein. Við teljum að meginatriði þessa máls séu þau að hér er verið að vega að helgasta rétti verkalýðshreyfingarinnar, verkfallsréttinum. Ef við lítum á hvernig hér er staðið að verki þá má minna á í örfáum orðum að í desember s.l. var samið við flugfreyjur um sömu hækkun og Alþýðusamband Íslands hafði fengið. Hinn 28. febr. s.l. er síðan samið við flugmenn um 43,7% og þá er flugfreyjum lofað svipuðum samningum. Þetta er mikilvægt atriði. Uppsagnarfrestur þeirra samninga var eins og uppsagnarfrestur ASÍ. Flugleiðir einfaldlega sviku þetta loforð. 15. júní í sumar er samið við ASÍ en ekki við flugfreyjur. Þá fá þær hins vegar 5% kauphækkun en við þær var aldrei samið. Þær leggja síðan fram kröfur sínar 2. júlí s.l. og þær kröfur voru að fá eins og aðrar stéttir þjóðfélagsins vaktavinnuálag sem þær hafa ekki. Þær biðja um 15% fyrir aukið vinnuálag, svo sem eins og aukna vinnu við það sem Flugleiðir hafa fundið upp til að dekra við hégómaskap mannskepnunnar, "Saga Class" og annað slíkt, og síðan hækkun á borð við ASÍ, 33% álagshækkun frá kl. 17 til 24, 45% frá miðnætti til kl. 8, 45% laugardaga og sunnudaga og 90% á stórhátíðum eins og aðrar stéttir hafa. Það er fyrst fyrir hálfum mánuði að ríkissáttasemjara er falið að fara að vinna að málinu. Frá því 2. júlí og þangað til nú í byrjun þessa mánaðar gerist hreinlega ekki neitt. Svo er hæstv. samgrh. að biðja þetta sama félag um frest. Ríkisstjórnin var búin að hafa þennan frest. Ríkissáttasemjari ber síðan ekki fram neina tillögu. Þegar svo er komið skellur á verkfall nú á miðnætti síðasta sólarhring. Sem sagt, það hafa liðið átta mánuðir frá því að flugfreyjum var lofað samsvarandi hækkun og flugmenn höfðu fengið, en nákvæmlega ekkert hefur gerst. Hv. 2. landsk. þm. hélt hér langa ræðu og er enda þaulkunnug málefnum flugfreyja og ég sé ekki ástæðu til að fara að endurtaka neitt af því. En þegar talað er um laun flugfreyja og vinnutíma eru upplýsingar ákaflega misvísandi. Af því að mér fannst það ekki koma alveg fram vil ég geta þess að byrjunarlaun flugfreyja voru í maí 20 626 kr. og síðan hafa bæst við 5%. Flugstundir eru taldar 65 á mánuði. En flugfreyjur geta ekki hafnað, séu þær beðnar um að fljúga 85 stundir. Þótt þær fljúgi 85 stundir í stað 65 stunda fá þær ekki neitt vinnuálag á það. Þær fá fyrir þann umframtíma lægri tímalaun en dagvinnutaxti þeirra segir til um. Á þennan hátt er ekki nokkur stétt í þjóðfélaginu meðhöndluð og þetta vil ég leggja áherslu á. Það hefur verið ráðist hér harkalega að flugfreyjufélaginu fyrir að stöðva flug til landsins. Hér hefur verið ákaflega mikið um rangar upplýsingar. Flugleiðir báðu félagið aldrei um neina undanþágu, ekki svo mikils var félagið virt. Það gerðu hins vegar Ferðamiðstöðin og ferðaskrifstofan Úrval og fengu þá undanþágu. Þetta er ekki leiðin til að semja við fólk og þetta er ekki leið nokkurs fyrirtækis til að ná sáttum um viðkvæm mál eins og kjaramál. Sem dæmi um framkomu í öllu þessu máli er að hvorki ríkissáttasemjari né flugfreyjufélagið og stjórn þess vissi að hér stóð í dag til á hinu háa Alþingi að leggja fram lagafrv. um stöðvun verkfallsins. Ég endurtek þetta: Hvorki ríkissáttasemjari né samningsaðilar. Við hv. þm. fengum þetta frv. á borð okkar þegar við komum af þingflokksfundum áðan þar sem við sátum og ræddum væntanlegt frv. sem við höfðum heyrt á skotspónum um hvað væri. Síðan er ætlast til að við tökum þátt í að keyra þetta frv. hér í gegnum Alþingi nú í kvöld. Ég tel að þetta sé aldeilis af og frá og lýsi því yfir fyrir hönd Alþb. að við munum hafna þessu frv. og greiða atkvæði gegn því. Að lokum, herra forseti, - og ég skal ekki lengja mál mitt: Ég held að flest meginatriði þessa máls liggi nú fyrir. En ég tel að að því leyti eigi flugfreyjur það sameiginlegt með öðrum margumræddum hefðbundnum kvennastéttum að aldrei er litið á hvernig kvenhlutverk þeirra samræmist atvinnu þeirra. Ég vil leggja áherslu á þá sérstöðu sem flugfreyjur hljóta að hafa við að leysa ýmis mál sem varða fjölskyldur þeirra. Ég vil nefna gæslu barna. Venjuleg dagheimili nýtast ekki flugfreyjum á nokkurn hátt og eftir því sem ég hef kynnst lítillega störfum flugfreyja er þeim eiginlega nauðugur einn kostur að hafa næstum stuðningsfjölskyldu til að taka börnin að sér þegar þær eru fjarverandi. Ég vil nefna annað atriði sem er fjölskyldulíf þeirra sjálfra. Samvera þeirra á heimilum sínum við aðra fjölskyldumeðlimi er á allt annan veg en flestra annarra stétta. Ég vil nefna atriði sem sjálfsagt ýmsum finnst jafnvel feimnismál, þ.e. sérkennilegt álag á líkama þeirra sem kvenna vegna stöðugra ferðalaga í ólíkum tíma. Þetta hygg ég að allar flugfreyjur kannist við og margir sem um það hafa lesið. Það er ljóst að flugfreyjur verða í fjórða lagi að hætta störfum miklu fyrr ef til þungunar kemur. Ekki er svo ýkja langt síðan þær þurftu að standa í verkfalli til að hindra að þær væru beinlínis reknar ef þær leyfðu sér þann munað að eignast barn. Ljóst er að þær geta ekki sinnt sínum störfum nærri því eins lengi og aðrar konur yfirleitt geta þó að þær séu þungaðar. Allt þetta, auk áhættu við þessi störf sem er auðvitað ótvíræð og óumdeilanleg, held ég að verði að koma inn í alla umræðu um kjör þessara kvenna. Nefna má önnur hégómlegri atriði sem starfið þó krefst, þ.e. óvenjulegar kröfur til útlits, klæðaburðar og annars slíks sem kostar fé. Í stað þess að setjast niður og semja við þessar konur er þeim boðið upp á, þegar allt er komið í hnút og ekkert hefur verið gert, 12 þús. kr. svona eins og til að hafa þær góðar. Er ætlast til að stéttarfélag sætti sig við slíka lausn mála? Auðvitað ekki. Konur láta ekki fara svona með sig lengur. Þá erum við kannske komin að því: Af hverju skyldi þetta starf, sem þm. hafa oft gefið í skyn að sé eftirsóknarvert, spennandi, bent á hve margar umsóknir berast hverju sinni sem auglýst er, vera eingöngu kvennastarf? Skýringin er alveg á borðinu. Þetta er ekki nógu vel launað miðað við amstur og erfiði og alls kyns fórnir sem þessi stétt manna og kvenna verður að leggja fram. Það er það sem við tökum afstöðu til, þingflokkur Alþb., að við höfnum þessari meðferð á heilli stétt manna. Við munum greiða atkvæði gegn þessu frv. og vítum alla meðferð málsins frá fyrstu byrjun. Herra forseti. Ég skal ekki lengja mál mitt meira. Ég tel mig hafa sagt hér það sem meginmáli skiptir að þessu sinni. Við teljum að hér sé verið að vega að verkfallsrétti. Komi hér einhver upp á eftir og segi: Við höfum áður staðið að slíku-við stóðum að því að setja lög á flugmenn vorið 1984 - þá vil ég minna menn á að þar voru aðstæður allt aðrar. Búið var að reyna til þrautar að semja, enda kom í ljós að samið var, ef ég man rétt, sólarhring eftir að lögin tóku gildi. Aðstæður voru því þá allt aðrar. Ég vil biðja hv. þm. lengstra orða að láta ekki bjóða sér að afgreiða þetta mál hér í kvöld. Það væri ósæmandi með öllu fyrir Alþingi Íslendinga - og það skulu verða mín lokaorð - að heiðra konur landsins á lokadegi kvennaáratugarins með því að kúga Flugfreyjufélag Íslands til að sæta þvingunum í fullkomlega eðlilegri og sanngjarnri kjarabaráttu. Ég vil mælast til að hv. þm. hugsi sig vandlega um áður en til slíks kemur.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að nota mikinn tíma í þessari umferð um þetta mál. Við þingkonur Kvennalistans notuðum tímann milli þingfunda til hins ýtrasta til að kynna okkur málsatvik þótt það hafi vitanlega verið allt of skammur tími. Ég legg áherslu á það, að það er allt of skammur tími til að kynna sér þessi mál. En óhætt er að segja að málin hafa skýrst. Þær upplýsingar, sem okkur tókst að afla okkur á þessum skamma tíma, gefa að okkar mati alls ekki tilefni til að ætla að reynt hafi verið til þrautar að semja eftir eðlilegum leiðum. Það er okkar niðurstaða. Eins og hv. þm., sem hafa talað hér á undan mér, hafa bent á hafa fréttir af kjörum flugfreyja og fréttir af samningaviðræðum verið afar villandi eins og gjarnan vill reyndar verða þegar skilningurinn er á fleiri en einn veg. Aðalatriðið í þessu máli og þröskuldurinn er sá að vaktavinnuálagið hefur ekki fengist rætt. Ég ætla ekki að ræða kröfugerð, tilboð eða málsatvik að öðru leyti þótt ýmislegt mætti um þau segja til viðbótar því sem þegar hefur komið hér fram, ekki síst með tilliti til þess að hér er um hefðbundna kvennastétt að ræða. Það er sannarlega synd að geta ekki vonast til þess að Flugleiðir noti þetta einstæða tækifæri til að leiðrétta kynbundið misrétti í sínu eigin fyrirtæki. Búið er að boða fund í samgn. Nd. í kvöld að loknum þessum fundi. Gerðar hafa verið ráðstafanir til að fá ýmsa á þann fund til að kynna þetta mál betur og vænti ég þá að það muni skýrast. Ég vil geyma frekari umræður af okkar hálfu til 2. umr. En við Kvennalistakonur lýsum andstöðu við þetta frv. og teljum afar óheppilegt og fullkomlega óeðlilegt að grípa inn í samningaviðræður á þennan hátt.



Herra forseti. Nú er undarlega komið fyrir launasamningamálum þessarar þjóðar. Kannske má segja að samningar við opinbera starfsmenn komi alþm. eitthvað við. Það er skylda alþm. að sjá svo um að sú starfsemi, sem fer fram af hálfu hins opinbera, eins og á spítölum og í skólum og víðar, sé vel af hendi leyst og að sú þjónusta sé þar veitt sem á að veita. Hluti af því er að fólkið búi við þau kjör að það tolli í vinnunni. En samningar við slíka opinbera starfsmenn tóku tvær klukkustundir um daginn af því að hæstv. þáv. fjmrh. var í vondu skapi og móðgaður. Það kom aldrei til umræðu á Alþingi og hefur ekkert verið rætt á Alþingi. Nú er hins vegar um það að ræða að verið er að semja um laun hjá einhverju fyrirtæki úti í bæ og þá allt í einu er löggjafarsamkunda þjóðarinnar orðin eins og samningafundur í Flugfreyjufélaginu. Alþingi stendur á öndinni og hérna tala menn um vaktaálög og prósentur. Það er alls ekki okkar hlutverk. Þetta ætti mönnum að vera umhugsunarefni, hvaða ábyrgð löggjafinn ber í þessum málum. Ég held að menn verði að hugsa sig ofurlítið aftur á bak og reyna að finna hvar þeim brást bogalistin. Ég vil í fyrsta lagi segja um þetta mál að það er rangt að mínu mati að veita afbrigði. Alþingi er ekki stimpilstofnun eða afgreiðslustofnun fyrir fólk úti í bæ sem getur ekki komið sér saman í frjálsum samningum. Ef Alþingi tekur málið upp á það að láta það ganga eðlilega leið. Það á að fá þinglega meðferð án afbrigða. Það er Alþingi ekki til sóma að láta rúlla yfir sig eina ferðina enn í byrjun þings. Þess vegna er ég algerlega á móti því að veitt séu afbrigði til að meðhöndla þetta mál. Síðan vildi ég segja það um málið sjálft að afskipti ríkisstjórnar af kjaradeilum, eins og verið hafa hér á undanförnum árum, er marklaus. Menn eru algerlega sviptir ábyrgð. Málsaðilar geta haldið fram óbilgjörnum kröfum og geta haldið fram óbilgjarnri stöðu, hvergi slakað til vegna þess að þeir vita að þegar í harðbakkann slær kemur ríkisstjórnin til bjargar og setur lög. Menn bera enga ábyrgð. Menn geta haldið fram hvaða fjandans vitleysu sem þeir vilja og þeir vita að ríkisstjórnin bjargar þeim út úr þessu. Það verða sett lög og málið fer fyrir gerðardóm. Þeir geta síðan, hvort sem þeir eru stjórnarmenn í Flugleiðum eða samningamenn fyrir flugfreyjur eða flugmenn, farið hreyknir inn á sína stjórnarfundi og sagt: Við vorum harðir, við gáfum ekkert eftir. Svo kom stjórnin og eyðilagði þetta fyrir okkur. Þarna er algerlega rangt að farið. Ef menn setja fram þær kröfur í kjarasamningum að illa stendur verða þeir að standa við þær, enda er niðurstaðan af þessu skv. fregnum sem hafa borist að s.l. nótt var fundur hjá ríkissáttasemjara og svo langt á milli deiluaðila nóttina fyrir verkfall að ríkissáttasemjari gat ekki einu sinni lagt fram sáttatillögu. Hvers vegna? Vegna þess að menn vita að það verða sett um þetta lög og þeir eru bara í leik, algerlega marklausum leik, og það er verið að gera grín að því sem heitir samningar og það er verið að gera grín að því sem heitir verkfallsréttur og það er verið að gera grín að áratuga baráttu fólks í þessum efnum. Menn setja mál sín þannig fram að það er tekin af þeim ábyrgðin, það er tekin ábyrgðin af kröfugerð og það er tekin ábyrgðin af tilboðum, og þetta gildir um menn hvoru megin borðsins sem þeir sitja. Þess vegna lýsi ég algerri vanþóknun minni og að ég er algerlega ósammála því að fara inn í þessi mál á þennan hátt. Ef ríkisstj. vildi eitthvað skipta sér af þessum málum átti hún að lýsa því yfir fyrir mánuði að það yrðu ekki sett lög þannig að bæði Flugleiðir, flugfreyjur og flugþjónar sætu með sín mál og vissu að þeim bæri sú ábyrgð að semja. Því næst vildi ég gera að umræðuefni annað, sem kemur inn í þessi mál, en það er það sem ég vil kalla hentistefna um rök sem menn leggja fram. Menn tala um þjóðhagslegt mikilvægi. Nú er á ferðinni kjaradeila sem er sérstaklega þjóðhagslega mikilvæg og þess vegna áskilur ríkisstj. sér rétt til að setja um það lög. Hvenær eru háðar kjaradeilur sem eru þjóðhagslega ómikilvægar? Allar kjaradeilur eru þjóðhagslega mikilvægar. Og síðan ríkir um það hentistefna og ríkisstj. hefur í hendi sér að ákveða hvenær hún vill grípa inn í með lögum og hvenær ekki og getur þá dregið alls konar rök upp úr pússi sínu. Auðvitað er þetta rugl. En annað er enn þá vinsælla. Það er kallað öryggissjónarmið. Það er dregið upp í hvert sinn sem verkföll verða í flugbransanum. Þá er talað um að samgöngur og flug séu svo mikilvæg fyrir öryggi þjóðarinnar að auðvitað verði að setja lög sem banni verkfall. Ég held að það sé kominn tími til þess að Alþingi fjalli um hvort flugfólk yfirleitt, hvort sem það eru flugmenn, flugfreyjur, flugþjónar, flugvirkjar eða flug-eitthvað, ætti ekki yfirleitt að hafa skertan verkfallsrétt svo að menn séu lausir við svona bull í hvert skipti sem verða deilur um kjör. Þetta er annars það sem ég kalla hentistefnu um rök. Er ekki þjóðhagslega mikilvægt ef fiskvinnslufólk fer í verkfall? Og hvað með öryggissjónarmið? Varla getur það verið gott fyrir öryggi þjóðarinnar ef verkafólk almennt er í verkfalli. Þetta eru alls ekki rök sem skipta máli. En ég er til í að fara að taka þátt í umræðum um hvort starfsfólk við samgöngur gegni yfirleitt svo mikilvægum þáttum í þessu samfélagi að það eigi að hafa skertan verkfallsrétt eins og fólk sem vinnur á spítölum eða þess háttar. Við skulum þá bara hafa umræðuna þannig en ekki grípa þetta upp í hvert skipti sem á bjátar. Eitt vildi ég enn gera að umræðuefni og það er þetta: Að mínu mati skiptir engu máli í þessari umræðu hvort laun flugfreyja eru lág eða há, alveg eins og það skipti ekki máli þegar kjaradeila flugmanna var til umræðu. Alþingi gerir ekki upp sinn hug í svona málum eftir því hvort launin hjá viðkomandi starfsstéttum eru há eða lág og Alþingi gerir ekki upp hug sinn í þessum efnum eftir því hvort um er að ræða kvennastarfsstétt eða karlastarfsstétt. Það hljóta að vera einhver grundvallaratriði sem menn eru að spyrja um en ekki hvort fólk hafi 30 þús. kr. á mánuði eða 60 þús. kr. á mánuði og sé með vaktaálag og dagpeninga eða ekki. Það kemur Alþingi ekkert við, alls ekki. Ég trúi því ekki að þm. muni gera upp hug sinn á þessum grundvelli í sambandi við þetta mál. Það verður fróðlegt að sjá muninn á afstöðu manna, hvernig þeir greiddu atkvæði við sömu aðstæður þegar var verkfall flugmanna og nú þegar er verkfall flugfreyja. Það verður fróðlegt að sjá hvort stjórnmálamenn, hvort þm., sem greiddu atkvæði með verkfalli flugmanna, ætla nú að greiða atkvæði gegn verkfalli flugfreyja. Ef svo er, ef það er kynið eða launin sem skipta máli eru þeir þm. á algerlega röngu róli og eru með allt önnur sjónarmið en eiga að gilda í þessum stól og þessum sölum. Þetta er ekki spurning um há eða lág laun eða kyn. Þetta er spurning um hvaða hlutverk Alþingi hefur í sambandi við launamál í landinu. Ég vildi að síðustu minna á að nú er upp komið eitt mjög gott dæmi til stuðnings stefnumálum Bandalags jafnaðarmanna um vinnustaðasamninga. Á vinnustað eins og Flugleiðum á eitt félag að fara með samningsrétt fyrir alla starfsmenn og það á að semja fyrir alla starfsmenn í einum samningum, hvort sem það eru flugmenn, flugfreyjur, flugvirkjar, flughleðslumenn eða hvað sem er. Það á að vera starfandi félag á þessum vinnustað sem fer með fullan samningsrétt fyrir alla sem vinna hjá félaginu og semur fyrir þá alla í einu. Þetta mál er í hnotskurn rökstuðningur fyrir því að svo eigi að vera. Ég ætla ekki að gera þessa umræðu öllu lengri. Ég lofaði forseta því að tefja menn ekki frá málsverði. En þetta er svo rangt, eins og málið kemur hér fyrir, að raunverulega ætti maður að sitja hjá og taka ekki þátt í svona skrípaleik. En ég ætla þó að taka þátt. Ég er andvígur þessu frv. af þeim meginástæðum, sem ég rakti hér að framan, að Alþingi á ekki að vera að ala upp í fólki og fyrirtækjum ábyrgðarleysi. Fólk á að taka, eins og fyrirtækin, ábyrgð á sínum kröfum og ábyrgð á sínum samningamálum. Þess vegna er ég algerlega andvígur þessu frv. Og ég er andvígur þeim vinnubrögðum að keyra málið hér í gegn með afbrigðum. Ef það er ekki líðandi að fólk sem vinnur við samgöngur geri verkfall á að taka upp umræður um skertan verkfallsrétt fólks sem vinnur við samgöngumál. Ég held að það sé kominn tími til þess.



Herra forseti. Ég mun reyna að virða tilmæli virðulegs forseta um að taka ekki mikið af matartíma manna, en af því að grunur minn er sá að einhvers staðar í hliðarsölum sé hæstv. samgrh. ætla ég að beina til hans orðum mínum. Ég var ekki alveg sáttur við ýmislegt í hans ræðu hér áðan. Mér fannst satt best að segja lýsingar hæstv. ráðherra á aðdraganda deilunnar heldur loðmullulegar. Ég vildi einnig biðja hann um skýringar á ákveðnum hlutum sem fylgja með í athugasemdum við frv. þetta. Þannig segir t.d. í 1. línu athugasemdanna að ríkissáttasemjari hafi nú um hríð - hvaða hríð er það sem þar er átt við, herra forseti? - fjallað um vinnudeilu milli Flugleiða hf. og Flugfreyjufélags Íslands. Svo kemur í 2. línu: "Hann hefur haldið nokkra árangurslausa fundi..." Er hægt að fá hjá hæstv. ráðherra svolítið nánari útlistun á þessu, hvernig aðdragandi deilunnar hefur verið og hvert hefur verið framlag ríkissáttasemjara? Þó væri enn þá fróðlegra að fá eitthvað um það hvernig fyrirtækið sem hér á í hlut, þ.e. Flugleiðir, hefur staðið að sínum hluta málsins, hvernig þær hafa nýtt þann tíma sem þessi kjaradeila hefur verið uppi. Það er nefnilega nauðsynlegt, herra forseti, að við hv. alþm. séum inni í staðreyndum málsins hvað þetta varðar ef til þess er ætlast að við afgreiðum hér frv. til 1. með þessum hætti. Það er, eins og hv. síðasti ræðumaður benti á, í raun og veru verið að takast á um ákveðin grundvallaratriði, þ.e. í hvaða mæli, hvenær og hvernig hv. Alþingi á að skipta sér af kjaradeilum yfirleitt. Það má út af fyrir sig segja að þá skipti ekki öllu máli hvaða kaupkröfur eru þar uppi, hvaða prósentur, hvort það er vaktaálag eða eitthvað annað. Ákveðnar grundvallarreglur hljóta að gilda þegar löggjafinn grípur inn í vinnudeilur ef hann gerir það þá yfirleitt. Það er út af fyrir sig umhugsunarefni, herra forseti, að hér á nú í hlut hæstv. samgrh. sem er flokksbundinn í Sjálfstfl. Sá flokkur hefur löngum kennt sig við þá stefnu að það skuli vera aðilar vinnumarkaðarins sem semji sjálfir um kaup og kjör. Þeir taka jafnvel stundum svo til orða að ríkisvaldið eigi ekki að vera að þvælast fyrir samningagerð í þjóðfélaginu. Nú skýtur skökku við þegar hæstv. samgrh. á fyrsta degi þessa verkfalls leggur fram frv. með þessum hætti. Það hljóta að þurfa að liggja fyrir gildar ástæður til þess að Alþingi grípi inn í kjaradeilur með þessum hætti, en ég er að því leyti ósammála hv. síðasta ræðumanni að ég tel að ef það á annað borð gerist þurfi menn að íhuga vandlega málsatvik þeirrar kjaradeilu. Það hlýtur að vera vegna þess að um alvarlegt mál er að ræða. Mér finnst satt best að segja, það lítur þannig út fyrir mér, herra forseti, að það hafi verið, með leyfi forseta, heldur þungur rassinn á hæstv. samgrh. í þessari deilu. Það hafi lítið af því heyrst að verið væri að koma á sáttum og hann væri að reyna að leggja því lið sitt. En síðan lýsir hann því fjálglega í ræðu hversu mikið sé í húfi í þessari deilu, hversu afdrifaríkt það sé nú, vegna þess m.a. að við búum á eyju, og síðan kom langur kafli um það í ræðu hæstv. ráðherra hvaða afleiðingar það hefði fyrir eina þjóð að búa á eyju. Ég vil út af fyrir sig taka undir þá gagnrýni sem hér hefur verið fram sett, herra forseti, á þátt fjölmiðla í þessari deilu. Það er nokkuð sérkennilegt, raunar mátti skilja það á orðum hæstv. samgrh. að hann hafi eiginlega verið knúinn til þess, rekinn til þess vegna þrálátra spurninga fjölmiðla að grípa til lagasetningar í deilunni. En það er út af fyrir sig ekki til að greiða götu þessa máls á Alþingi þegar fram eru lagðar villandi ef ekki beinlínis rangar upplýsingar um eðli málsins. Ég held að það kalli enn frekar á það að sú nefnd, væntanlega hv. samgn. Nd., sem fær þetta mál til umfjöllunar hér á eftir, kynni sér sjálf ítarlega málsatvik deilunnar. Það er ekki hægt að mynda sér skoðun með eðlilegum hætti á málsatvikum miðað við þá villandi umfjöllun sem þetta mál hefur fengið í fjölmiðlum. Ég vil því að lokum spyrja virðulegan forseta: Hverjar eru hugmyndir hans um framhald fundarins, hversu langt kvöldmatarhlé mun okkur þm. gefast og hvað verður þá skilið eftir til nefndarstarfanna ef meiningin er á annað borð að halda þessu máli fram hér í kvöld frekar en orðið er?



Það er hugmynd forseta að atkvæðagreiðslur fari nú fram um þetta mál og síðan gefist tóm til þess að samgn. komi saman. Þegar samgn. hefur lokið störfum sínum, og það er ekki á valdi forseta að segja til um það hvenær þeim lýkur, yrði hér fundur þar sem þetta mál yrði tekið fyrir til 2. umr.



Herra forseti. Ég vil þá leggja þá spurningu fyrir virðulegan forseta hvenær hann hefur hugsað sér að meðlimir hv. samgn. eigi að næra sig í kvöld.



Ég vona að það heppnist að þeir fái að neyta matar síns.



Þessum fundi verður nú slitið, en það er ráðgert að halda hér fund aftur í kvöld og það verður gert strax þegar samgn. hefur lokið störfum. Því miður hefur forseti það ekki á valdi sínu að ákveða hvenær störfum nefndarinnar yrði lokið. En ég boða eigi að síður fund kl. 9.30.



Herra forseti. Ég hlýt að gera athugasemd við það sem fram kemur hjá hæstv. forseta. Hann gerir því skóna að hægt sé að boða hér þingfund kl. hálftíu. Það þýðir að forseti gefur sér það að nefndin þurfi ekki nema einn og hálfan til tvo tíma til sinna starfa. Ég hlýt að mótmæla því að fundur fyrir 2. umr. hér í Nd. sé tímasettur með þessum hætti.



Forseti hlýtur að viðurkenna að það er nokkuð til í þessu, enda kom það fram í orðum forseta að það væri erfitt að ákveða þennan fundartíma, en eigi að síður heldur forseti fast við það að boða fundinn kl. hálftíu. Ef nefndin hefur ekki lokið störfum hlýtur sá fundur að frestast. Þessum fundi er slitið.