Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum leyfi ég mér með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að óska þess að 1. varaþm. Framsfl. í Reykn., Páll Magnússon framkvæmdastjóri, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Siv Friðleifsdóttir, 7. þm. Reykn.`` Páll Magnússon hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Herra forseti. Ég vil í upphafi fundar gera athugasemdir við aðkomu og meðferð þess máls sem hér er fyrst á dagskránni, frv. sem var ætlað að stöðva verkfall sjómanna. Um leið vek ég athygli á því, herra forseti, hversu löggjafarundirbúningi er í raun ábótavant á hinu háa Alþingi. Hér gerðist það í gær að frv. var lagt fyrir Alþingi um að stöðva verkfall sjómanna og um tilteknar hliðaraðgerðir samfara því. Sú sem hér stendur og fleiri vöktu máls á því við 1. umr. málsins að öll líkindi væru á því að frv., a.m.k. örugglega 3. gr. frv., bryti í bága við stjórnarskrá og alþjóðlega samninga auk samþykkta Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um félagafrelsi. Hæstv. ráðherrar félagsmála og sjávarútvegsmála viðurkenna það í raun við 1. umr. málsins að svo geti verið og lýsa því yfir að þeir vilji beita sér fyrir breytingum á 3. gr. frv. Hæstv. félmrh. orðaði það svo að hann teldi mikilvægt að fram færi ítarleg og fagleg skoðun á þessum þætti málsins. Við meðferð málsins í hv. sjútvn. gerist það hins vegar að fulltrúi frá félmrn. kemur og fer yfir málið. En það verður að segjast eins og er, herra forseti, að ekki fór fram sú ítarlega faglega úttekt sem menn höfðu rætt um við 1. umr. málsins. Í raun og veru varð fátt um svör við þessa yfirferð. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar í sjútvn. fóru fram á að kallaður yrði fyrir fundinn fulltrúi frá Alþýðusambandi Íslands eða öðrum sem hefði ítarlega þekkingu á þessum samþykktum og túlkun þeirra. En því var hafnað, a.m.k. á þessu stigi. Herra forseti. Það er ekki sæmandi hv. Alþingi að frv. sé í þessum búningi þegar þau koma til meðferðar á hinu háa Alþingi. Ég vil gera við þetta alvarlegar athugasemdir og hvetja um leið hæstv. forseta til þess að beita sér fyrir því að löggjafarundirbúningur sé vandaðri en þetta ber vitni um, herra forseti.

Herra forseti. Við umræðuna í gær kom fram í máli hæstv. félmrh. að fyrst í gær hefðu sérfræðingar félmrn. komið að þessu máli og sannast sagna hafði ég ekki ímyndunarafl til að ætla annað en hv. félmn. Alþingis yrði kölluð saman til að gaumgæfa þetta mál. Það hefur ekki verið gert. Öllum óskum stjórnarandstöðunnar um nánari skoðun á málinu hefur verið hafnað. Nú er tilefnið ærið, bann við verkfalli sjómanna og svipting á samningsrétti þeirra um langan tíma. Það kann að hljóma mótsagnakennt að hvetja til faglegra vinnubragða í mannréttindabroti því ekki leikur vafi á því að verið er að brjóta mannréttindi á sjómönnum. Á hitt er að líta að með þessari lagasetningu eru miklar líkur á að Íslendingar séu að brjóta alþjóðlegar skuldbindingar sem þeir hafa undirgengist. Það er lágmarkskrafa að Alþingi gefist tóm til að fara rækilega í saumana á þessum málum, kalla til sögunnar alla þá sérfræðinga sem völ er á til að fara yfir þetta mál. Herra forseti. Mér finnst ótækt að taka þetta mál hér til umræðu áður en sú vinna og sú athugun hefur farið fram.

Að gefnu tilefni vegna orða hv. þm. þá er það algild þingvenja að taka mál til umræðu þegar nefndarálit hafa borist.

Virðulegi forseti. Strax að lokinni umræðu í gær fór fram efnisleg umræða um þetta mál í hv. sjútvn. Þá voru kallaðir til fundar við nefndina fulltrúar allra þeirra sem málið beinlínis varðar, þ.e. fulltrúar hagsmunasamtakanna og LÍÚ. Eftir að beiðni barst um það í upphafi fundar að kallaðir væru til aðilar til þess að ræða um 3. gr. frv. sérstaklega var brugðist þannig við því af hálfu formanns nefndarinnar að kalla fyrir nefndina fulltrúa félmrn. Þess vegna er það mjög undarlegt að tala um að vinnubrögðum sé ábótavant við vinnslu málsins í þinginu þegar brugðist er vel við ósk af þessu taginu og niðustaðan er sú að gerð er heilmikil efnisleg breyting á þessari umdeildustu grein frv. Ég tel einmitt til marks um sjálfstæð vinnubrögð þingsins og góð vinnubrögð þess að farið er í að skoða málið, m.a. eftir umræðu sem fram fór hér í gær og eftir umræðu sem fór fram innan nefndarinnar og eftir athugasemdir sem komu fram í viðræðum við fulltrúa sjómannasamtakanna. Þá er brugðist þannig við af hálfu meiri hluta sjútvn. að leggja fram brtt. sem gjörbreytir 3. gr. frv. eins og menn geta lesið um í þingskjölum sem dreift var strax að lokinni nefndarvinnunni í gærkvöldi. Ég mótmæli því harðlega að vinnubrögðum hafi á einhvern hátt verið ábótavant í nefndinni. Við unnum þessi mál eðlilega og skiluðum nefndaráliti og efnislegri brtt. um þann þátt frv. sem mestum deilum olli í gær.

Herra forseti. Ég held að hæpið sé að kalla það eðlileg vinnubrögð þegar hv. sjútvn. er kölluð saman til að vinna yfir blánóttina og undir svo mikilli tímapressu að þegar nefndarmenn mættu þá var þegar búið að setja niður til hverra yrði kallað. Þó svo að við sem skipum minni hluta nefndarinnar teldum ærna ástæðu til að kalla fleiri inn þá fékkst það ekki. Þetta kalla ég ekki eðlileg vinnubrögð, herra forseti, og ég veit að þetta eru ekki eðlileg vinnubrögð. Hraðinn var slíkur á málinu að ekki fékkst sú skoðun á því sem vissulega þarf. Herra forseti. Það hefði þurft að skoða fleiri atriði en þessa 3. gr. vegna þess að hér er verið að breyta starfsumhverfi í sjávarútvegi án þess að það fái þó þá umfjöllun og skoðun sem við hefðum talið eðlilega. Eftir umræðuna í gær, eftir að gagnrýni hafði komið fram og eftir að bæði hæstv. félmrh. og hæstv. sjútvrh. höfðu sagt að þeir vildu að nefndin framkvæmdi gagnrýna og vandaða skoðun á málinu átti ég satt að segja von á öðru, enda mættum við fulltrúar minni hlutans nestuð til þessa fundar. Við vorum búin að velta vöngum yfir því hverja væri rétt að kalla til svo skoðun málsins mætti verða sem vönduðust og best. En því var öllu hafnað, herra forseti, nema, eins og kom fram hjá hv. formanni nefndarinnar, að til var kallaður fulltrúi úr félmn. Ég verð að segja, herra forseti, að miðað við það hve viljugur hæstv. félmrh. var til þess í gær að nefndin fengi allan þann liðsstyrk sem hún þyrfti úr félmrn. þá þótti mér þetta framlag heldur rýrt. Við óskuðum eftir frekari skoðun. En hún fékkst ekki.

Herra forseti. Þetta umrædda frv. var skoðað vandlega í gærdag í félmrn., bæði af starfsmönnum ráðuneytisins og eins af starfsmanni okkar sem staðsettur er úti í Brussel. Niðurstaðan varð sú að það orðalag sem er í brtt. meiri hluta nefndarinnar standist. Sá fulltrúi ráðuneytisins sem kom á fund hv. sjútvn. er prýðilegur lögfræðingur og kunnur vinnurétti. Frv. var samið á laugardaginn var. Þá var starfsfólk félmrn. í fríi. Sama gilti á sunnudag. Ég ónáða ekki starfsmennina í helgarleyfum sínum nema tilneyddur, enda vissi ég að 

Virðulegi forseti. Ég vil mótmæla þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru við afgreiðslu þessa máls. Við héldum fundi, eins og fram hefur komið hjá mörgum, langt fram á nótt til að fara í gegnum álitamál og í mínum huga er alveg klárt að þrátt fyrir þær breytingar sem meiri hlutinn gerir á 3. gr. frv. þá erum við þar á mjög hálum ís hvað varðar alþjóðasamninga. Af þessari lagasetningu verða eftirmálar klárlega í mínum huga. Ég skil það þannig, af þeim upplýsingum sem fram komu í gær, að hefðum við viljað setja lög á sjómenn þá hefði átt að setja lög á framlengingu á því ástandi sem er í dag. En frv. er þannig sett upp að það gefur tóninn fyrir breytingar á kjörum sjómanna eins og öllum er kunnugt á hinu háa Alþingi. Það er klárt að við hefðum þurft miklu lengri tíma til að fara yfir þessi mál, fá fleiri að málum, sérstaklega hvað varðar réttindamál og alþjóðaskuldbindingar sem við hefðum skrifað undir. Ég sé ekki annað en þetta upplegg sem er lagt fram hér af hálfu meiri hlutans muni leiða af sér málaferli og hafa gríðarlega eftirmála. Þessu mótmæli ég. Við þurftum miklu lengri tíma. Við þurfum fleiri sérfræðinga. Um það var beðið. En ekki er hægt að verða við því um miðja nótt. Það gefur augaleið.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að þrátt fyrir nefndavinnuna í nótt tel ég að við séum að taka til umræðu mál sem er enn þannig í pottinn búið að það stangist á við viðmið sem eðlilegt væri að hafa, ætli menn að ræða frv. eins og þetta. Herra forseti. Ég bendi á að í 2. gr. frv. eru ákvæði sem hvergi finnast nema í samningi Vélstjórafélagsins. Þau orð sem þar standa finnast hvergi í kjarasamningum annars staðar en í nýjum samningi Vélstjórafélagsins þannig að það fer ekkert á milli mála að menn eru enn við sama heygarðshornið.

Herra forseti. Mér finnst að hér hafi verið ómaklega vegið að starfsmanni félmrn. sem kallaður var til hv. sjútvn. í gær. Óskað hafði verið eftir því af sjútvn. að starfsmaður félmrn. kæmi til að svara þeirri spurningu hvort frv. bryti í bága við alþjóðasamninga. Starfsmaðurinn kom og svaraði því afskaplega skýrt og byggði það á athugunum sínum í ráðuneytinu og samstarfi við fulltrúa Íslendinga í Brussel, sem eru gjörkunnugir þessum málum. Svarið var afskaplega skýrt. Frv. brýtur ekki í bága við alþjóðasamninga. Mér finnst ómaklega vegið að starfsmanni ráðuneytisins sem svaraði þessum þætti, þeim sem um var spurt, afskaplega skýrt. Þetta brýtur ekki í bága við alþjóðasamninga. Ég tel að formaður nefndarinnar hafi haldið eðlilega á málinu. Kallaðir voru til þeir hagsmunaaðilar sem málið snýr að og svör við hinum félagslega þætti sem hér hefur verið til umræðu eru afskaplega skýr þannig að málið er að því leyti í eðlilegum farvegi. Meiri hluti nefndarinnar tekur mið af þeim faglegu ábendingum sem fram hafa komið og kynnir álit sitt á þeim grundvelli. Málið er þannig í eðlilegum farvegi og formaður nefndarinnar hefur stýrt því farsællega.

Hæstv. forseti. Þegar nefndin kom til starfa í gærkvöldi var henni ætlaður tími til tólf frá því klukkan hálfellefu. Á þeim tíma átti að fara yfir þessi mál. Nefndinni var neitað um að fá á sinn fund hagsmunaaðila til að ræða um ágreiningsatriði í frv. Þegar hér er verið að tala um að ágætlega hafi verið staðið að málum og nægur tími, eins og hæstv. félmrh. sagði, til að vinna að þessu máli, þá er það svo fáránlegt sem mest getur verið. Það gafst enginn tími til að fara yfir atriði eins og, svo ég nefni það sem dæmi, að taka eigi af Kvótaþingið. Ekki var hægt að fá menn í nefndinni til viðræðna um það. Það kom fram að einungis einn aðili hafði farið fram á að það yrði sett inn í löggjöfina. LÍÚ hafði fengið það fram, að beðið yrði um það frá hendi Vélstjórafélagsins og LÍÚ. Aðrir aðilar komust ekki að eða að ekki var hægt að fá þá til að tala við nefndina um þetta atriði. Þetta eru auðvitað gjörsamlega forkastanleg vinnubrögð sem hér fara fram. Mér finnst það dálítið bratt hjá hv. þm. stjórnarinnar að hreykja sér af því að vel sé staðið að málum þegar það eina sem hefur gerst hér er að þeir hafa tekið út atriði sem augljóslega gátu ekki staðist og hefðu verið rekin ofan í kokið á stjórnvöldum á Íslandi.  Ég tel að menn hefðu átt að hugsa sig betur um. Þeir höfðu til þess nægan tíma. Það hefur staðið býsna lengi þetta verkfall og menn hefðu getað verið búnir að hugsa þessi mál betur úr því að þeir hugsuðu sér að láta fara fram umræðu um að taka þennan rétt af sjómönnum eins og hér stendur til. Mér finnst að hv. þm. þurfi, í umræðunni hér á eftir, að fara vel yfir það með okkur úr stjórnarandstöðunni hvort vel er að málum staðið.

Virðulegi forseti. Mér finnst alveg furðulegt að talað sé um að frv. hafi ekki fengið nægilega eðlilega skoðun þegar það liggur fyrir að sá efnisþáttur frv. sem gagnrýndur var hvað harkalegast fékk sérstaka umfjöllun í starfi hv. sjútvn. sem leiddi til þess að gerð var efnisleg breyting á frv. Er það ekki til marks um að menn hafi farið af fullri alvöru í það mál, að fara ofan í þann efnisþátt sem mestum deilum hafði valdið í frv. sjálfu? Það er auðvitað augljóst mál að unnið var efnislega að þessu máli. Það er alveg rétt að hér í gærkveldi kom prýðilegur fulltrúi frá félmrn. og ræddi málin. En við skulum heldur ekki gleyma því að það voru aðrir fulltrúar sem við hljótum líka að hlusta eftir, þ.e. fulltrúar vinnumarkaðarins, sjómenn og útvegsmenn, sem einnig höfðu skoðun á þessu máli. Þetta mál var auðvitað skoðað frá mörgum hliðum. Bæði frá hinu faglega, lögfræðilega sjónarhorni sem lögfræðingur félmrn. setti fram en einnig frá sjónarhorni þeirra sem við eiga að búa. Mér finnst menn gera heldur lítið úr því að við ræddum þessi mál langtímum saman við þessa aðila í gærkvöldi. Menn gera heldur lítið úr því þegar talað er um að síðan hafi málið ekki verið almennilega rætt í nefndinni. Þetta er fráleitt. Menn tala um að við hefðum þurft miklu lengri tíma. Ég spyr: Hversu langan tíma telja menn að nota eigi í þetta mál hér í þinginu? Hversu lengi átti þetta verkfall að standa sem allir eru sammála um að er farið að hafa mjög alvarleg áhrif í þjóðfélaginu? Því er einnig haldið fram að ekki hafi verið hugað að öðrum þáttum eins og t.d. Kvótaþinginu. Ég bendi á, virðulegi forseti, að það mál var tekið til sérstakrar umfjöllunar af hálfu sjútvn. á sínum tíma þegar skýrsla um það mál var lögð fyrir Alþingi. Geta þingmenn ekki treyst sjálfum sér til að taka ákvörðun á grundvelli eigin þekkingar? Þarf sífellt að leiða menn í gegnum alla hluti af hálfu sérfræðinga alveg fram á síðustu stundu? Geta þingmenn ekki byggt á þeirri reynslu sem þeir sjálfir hafa aflað sér?

Herra forseti. Þetta voru skrýtin lokaorð hjá hv. þm., að það væri óþarfi að kalla til sérfræðinga vegna þess að menn ættu bara að treysta á sjálfa sig.  Herra forseti. Hæstv. félmrh. sagði að frv. hefði verið samið á laugardaginn í miklum flýti og þá hefðu starfsmenn Stjórnarráðsins verið í fríi. Ég vil bara segja, herra forseti, að ef menn ætla að skella á lögum á skömmum tíma um svo alvarleg mál sem ígrip í vinnudeilur eru þá eiga þeir að sjálfsögðu, herra forseti, að undirbúa þau þannig að þau standist stjórnarskrá og alþjóðasamninga. Það er það sem þessi umræða snýst um. Það er með öllu óásættanlegt að þetta skuli ekki hafa verið gert. Þessa vinnu átti að vinna í skjóli nætur undir þeim mikla þrýstingi sem menn vita að er hér í þinglok á þessum tíma árs. Herra forseti. Ég vil bara segja enn og aftur: Þessi vinnubrögð eru fullkomlega óásættanleg og breytir engu þar um þótt tekið hafi verið tillit til margra þeirra ábendinga sem fram komu í nefndinni. Þessi faglega skoðun fór ekki fram og hið alvarlegasta er að hún átti sér ekki stað áður en frv. var lagt fyrir hið háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1327 ásamt brtt. sem með fylgir. Nefndin fjallaði um málið á fundi strax eftir að þingfundi lauk í gær og fékk á sinn fund þá Sævar Gunnarsson og Hólmgeir Jónsson frá Sjómannasambandi Íslands, Grétar Mar Jónsson, Guðjón Ármann Einarsson og Benedikt Valsson frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Helga Laxdal frá Vélstjórafélagi Íslands, Friðrik J. Arngrímsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna og Hönnu Sigríði Gunnsteinsdóttur frá félagsmálaráðuneyti. Þá átti nefndin símafund með Pétri Sigurðssyni, forseta Alþýðusambands Vestfjarða. Með frumvarpinu er lagt til að bann verði lagt við verkfalli aðildarfélaga Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, auk verkbanna aðildarfélaga Landssambands íslenskra útvegsmanna gagnvart aðildarfélögum Alþýðusambands Vestfjarða, er hófst 16. mars sl. Verkfallinu var frestað með lögum eins og kunnugt er, frá 19. mars sl. til 1. apríl sl., enda höfðu menn vonast til að á þeim tíma tækist að ná samningum og ýmsar yfirlýsingar sem gengu m.a. í sjútvn. á þeim tíma gáfu sterklega til kynna að svo gæti verið. Sama gilti um verkbann það er félög og samtök útvegsmanna settu á fiskimenn frá og með 16. mars sl. Vinnustöðvun hófst þá aftur og hafði staðið óslitið í á sjöttu viku þegar vélstjórar og útgerðarmenn undirrituðu kjarasamning 9. maí sl. Samningar hafa verið lausir frá 15. febrúar 2000. Á þeim tíma sem síðan er liðinn hafa samningsaðilar ekki náð árangri sem er því miður eins og allir vita farið að hafa ýmsar alvarlegar afleiðingar. Ljóst er að út af fyrir sig hefur verið gríðarlega mikill tími til þess að ná samningum. Það var álit þeirra aðila sem komu fyrir nefndina í gær að út af fyrir sig væri tíminn ærinn til að ná samningum. Það þyrfti hins vegar að taka erfiðar ákvarðanir og ég ætla ekki að setja mig í sérstakt dómarasæti þar um. Frv. gerir ráð fyrir að samningsaðilum verði hins vegar gefinn frestur til 1. júní nk. til að ljúka samningum. Hafi samningar ekki tekist fyrir þann tíma er lagt til að gerðardómi þriggja manna, sem tilnefndir verði af Hæstarétti, verði falið að taka ákvarðanir varðandi kjaramál félaga í áðurnefndum félögum. Enn fremur gerir frumvarpið ráð fyrir að breytingar verði gerðar á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, lögum nr. 13/1998, um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, og lögum nr. 99/1999, um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, auk þess sem lög nr. 11/1998, um Kvótaþing, falli úr gildi. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því sem segir í nál., með leyfi forseta: ,,Við umfjöllun nefndarinnar um málið kom fram að sú tilhögun að gerðardómurinn skuli taka mið af samningi um breytingar á kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins vegna aðildarfélaga Landssambands íslenskra útvegsmanna og Vélstjórafélags Íslands hafi mætt mikilli andstöðu.`` Það kom reyndar líka fram í þeirri umræðu sem fór fram í gær eins og þegar hefur verið vikið að í þeirri umræðu sem fór fram um störf þingsins og fundarstjórn forseta. Meiri hluti nefndarinnar leggur til þá breytingu að gerðardómur skuli í störfum sínum hafa til hliðsjónar kjarasamninga sem gerðir hafa verið á undanförnum mánuðum að því leyti sem við á og almenna þróun kjaramála, að teknu tilliti til sérstöðu þeirra aðila sem nefndir eru í 1. gr. frv., þ.e. aðildarfélaga Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, LÍÚ og Alþýðusambands Vestfjarða. Þá leggur meiri hlutinn til að við ákvarðanir um niðurstöðu gerðardómsins þá geti, ég endurtek, þá geti, gerðardómurinn haft til hliðsjónar gildistíma skyldra kjarasamninga. Hér er auðvitað um umtalsverða breytingu að ræða frá 3. gr. frv. Það sem skiptir mestu máli í þessu sambandi er að vikið er frá því að hafa beina og bókstaflega skírskotun í nýgerðan samning LÍÚ og Vélstjórafélags Íslands og í stað þess er orðalagið eins og ég mun gera grein fyrir hér á eftir. Það hefur líka verið talsvert rætt um 2. gr. frv. Ég vil í því sambandi vekja athygli á því að í 2. gr. frv. er ekki heldur vikið með neinum beinum hætti að samningum sem gerðir hafa verið á undanförnum árum, það er eingöngu verið að telja upp atriði sem gerðardómur skuli taka afstöðu til. Það er hins vegar býsna opið. Það eru að vísu tiltekin þarna allnokkur atriði frá a- til f-liðar. Síðan er enn fremur tiltekinn g-liðurinn, þar sem segir: ,,önnur atriði sem nauðsynlegt er að taka á varðandi kjaramál.`` Með öðrum orðum: Þó um sé að ræða nokkra leiðsögn að því leytinu að af hálfu löggjafans er fitjað upp á því sem gerðardómurinn skuli fjalla að nokkru leyti þá er þetta enn fremur opið. Það er ekkert óeðlilegt af hálfu löggjafans að reynt sé að tiltaka efnisatriði sem þurfa að vera í kjarasamningi sjómanna og útvegsmanna til að það verði fullburðugt plagg til að vinna eftir af hálfu þeirra sem þurfa við svo að búa, þ.e. sjómanna og útvegsmanna, sem þurfa að starfa eftir þeim ákvæðum sem gerðardómurinn kemst að niðurstöðu um. Virðulegi forseti. Sú brtt. sem meiri hluti sjútvn. leggur fram er svohljóðandi, með leyfi forseta.: ,,Við 3. gr. Greinin orðist svo: Gerðardómurinn skal við ákvörðun sína samkvæmt lögum þessum hafa til hliðsjónar kjarasamninga sem gerðir hafa verið á undanförnum mánuðum að því leyti sem við á og almenna þróun kjaramála, auk þess að taka mið af sérstöðu þeirra aðila sem nefndir eru í 1. gr. Ákvarðanir gerðardómsins skv. 1. mgr. skulu vera bindandi frá gildistöku laga þessara og skal gerðardómurinn hafa lokið störfum fyrir 1. júlí 2001. Hann skal ákveða gildistíma ákvarðana sinna og getur í því sambandi haft hliðsjón af gildistíma annarra skyldra kjarasamninga.`` Undir þetta nál. rita Einar K. Guðfinnsson, formaður og frsm., Vilhjálmur Egilsson, Hjálmar Árnason, Kristinn H. Gunnarson og Árni R. Árnason.

Herra forseti. Hv. formaður sjútvn. gerðist svo borubrattur í umræðum um störf þingsins áðan að hrósa sér sérstaklega af því og hæla sér af þeim vinnubrögðum að flókið og erfitt frv. af þessu tagi hefði verið skoðað í fáeinar klukkustundir á næturfundi. Er þá væntanlega verið að færa rök fyrir því að það sé almennt fullnægjandi umfjöllun um stór frv. að þingnefndir hafi þau undir í tvo, þrjá klukkutíma eina nótt. Það var sérkennilegt að heyra þann málflutning áðan, herra forseti. Það kom fram í ræðu hv. formaður sjútvn. að sjómenn hefðu verið án samninga síðan snemma árs 2000. Síðan bætti formaður sjútvn. við: ,,og það er því ljóst að mikill tími hefur verið til þess að ná samningum í þessari deilu``. En þá kemur spurningin: Dregur hv. formaður sjútvn. engar ályktanir af því að sjómenn höfðu árangurslaust í heilt ár reynt að koma hreyfingu á hlutina áður en þeir gripu til aðgerða? Þarf ekki að hafa þetta í huga þegar réttmæti þess að banna verkfall sjómanna er metið? Þeir höfðu áður verið samningslausir í heilt ár og höfðu engum árangri náð gagnvart viðsemjendum sínum við að koma hreyfingu á hlutina. Fróðlegt væri að heyra hvernig hv. formaður sjútvn. metur þetta. Er ekki óhjákvæmilegt að skilja þetta sem viljaleysi af hálfu viðsemjenda sjómanna og verða ekki aðgerðir þeirra að skoðast í því ljósi? Er ekki inngrip ríkisstjórnarinnar þeim mun alvarlegra sem þetta liggur fyrir, að menn höfðu að þessu leyti verið réttlausir í meira en ár áður en þeir, seinþreyttir til vandræða, fóru út í aðgerðir og þá eru þær truflaðar, ekki einu sinni heldur í tvígang, með lagasetningu af hálfu ríkisstjórnarinnar?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að ég vakti athygli á því hversu lengi það ástand hefur varað að sjómenn hafa verið samningslausir. Það er alveg rétt eins og ég rakti áðan að samningaumleitanir hafa staðið yfir mjög lengi. Hv. þm. spyr mig hvort það sé ekki til marks um viljaleysi útvegsmanna. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan ætla ég ekki að setja mig í það dómarasæti að kenna öðrum hvorum aðilanum um. Staðreyndin er sú að menn náðu ekki saman og þær aðstæður voru uppi, sem komu mjög glögglega fram í öllum fjölmiðlaviðtölum fyrir helgina, að menn voru ekkert að nálgast í þessum efnum. Þess vegna er sú staða auðvitað uppi sem raun ber vitni. Ég get ekki fallist á að inngrip ríkisvaldsins að þessu leyti hafi verið til þess fallið að trufla þetta mál vegna þess einfaldlega að verkfallið hefur staðið miklu lengur en við höfum dæmi um varðandi verkfall sjómanna, a.m.k. á liðnum áratugum svo langt sem ég man aftur. Ekki er rétt að halda því fram að afskiptasemi ríkisvaldsins að þessu leyti hafi hafi komið í veg fyrir að menn næðu saman. Það kom fram og hefur komið fram ótal sinnum af hálfu samningsaðila að út af fyrir sig hafi menn verið farnir að þekkja mjög vel sjónarmið hvors annars. Menn þekktu mjög vel hvað bar þarna í milli. Það skorti hins vegar á að menn næðu saman um samningsniðurstöðu. Ég ætla mér ekki að áfellast menn í þeim efnum. Það er ljóst að hér var um að ræða mjög erfið úrlausnarefni, sérstaklega fiskverðsmálið og mönnunarmálin, og menn náðu einfaldlega ekki saman um þau.

Herra forseti. Málflutningur talsmanna ríkisstjórnarinnar í öllu þessu máli er eins og gatasigti. Nú er því hampað mjög að enginn árangur hafi verið að nást í deilunni og þetta hafi allt verið úti í hafsauga. Þegar lögin í mars voru réttlætt var hið gagnstæða upp á teningnum. Muna menn það? Þá komu talsmenn sömu ríkisstjórnar, sama meiri hluta, og sögðu: Það er kominn svo góður gangur í viðræðurnar að nú er rétt að fresta verkfallinu. Þetta ætti að klárast innan skamms tíma og við veiðum loðnuna á meðan. Algjörlega 180 gráðu öfug röksemdafærsla. Þá sögðu menn staffírugir að góður gangur væri kominn í viðræðurnar, þetta væri komið á góðan skrið og, jafnfráleitlega vitlaust og það var, að þá væri rétt að grípa inn í og fresta verkfallinu í stað þess að leyfa mönnum að útkljá deiluna. Ég spái því, herra forseti, að öll þessi aðkoma ríkisstjórnarinnar, sem velur sér nálgun eftir hentugleikum í þessum efnum, eins og sést af þessum tveimur dæmum, muni fá harðan áfellisdóm ef, sem manni heyrist reyndar vera líklegt, þessi máli fara fyrir dómstóla og framganga ríkisstjórnarinnar og meiri hluta hennar í þessu öllu verður metin þar. Þá kemur þetta allt til skoðunar, þ.e. hversu lengi sjómenn höfðu verið án samninga, fyrra inngrip ríkisstjórnarinnar og rökin sem fyrir því voru færð og svo aftur hvernig hún snýr hlutunum við og kýs að réttlæta lagasetningu nú undir algjörlega öfugum formerkjum. Þetta er ekki boðlegur málflutningur, herra forseti, og er þeim til lítils sóma sem standa fyrir honum.

Virðulegi forseti. Þegar ég hef reynt að meta samningslíkur, bæði í mars og núna, þá geri ég það að sjálfsögðu á grundvelli þeirra upplýsinga sem ég hef aflað mér í sjútvn. Alþingis við heimsóknir þeirra samningsaðila sem hafa komið á fund nefndarinnar. Það var mat manna í mars, auðvitað ekki einróma mat en mat margra samningsaðila sem komu á fund okkar, að efnislegar forsendur væru til þess að ætla það að hægt væri að ljúka samningum á þessum tíma eða þar um bil. Þess vegna var það svo að ég hélt því fram á þeim tíma og held því fram enn að á grundvelli þessara upplýsinga hafi verið ástæða fyrir okkur á Alþingi og aðra til að ætla það að samningar kynnu að nást á þessu tímabili. Því miður gerðist það ekki. Síðan geta menn velt vöngum yfir ástæðunni fyrir því. Hv. þm. getur t.d. reynt að halda því fram sem hann hefur reynt að gera að það hafi á einhvern hátt verið afskipti ríkisvaldsins sem hafi komið í veg fyrir það. Ég er ósammála því. Það er hins vegar mat manna, og þarf ekki annað en að fletta í blöðunum fyrir helgina til þess að sjá að það var mat samningsaðila sjálfra á föstudag og laugardag að þeir væru ekkert að nálgast, þetta mál væri komið í harðan hnút og kenndu menn þar um ýmsum ástæðum, m.a. samningnum milli Vélstjórafélagsins og LÍÚ. Við skulum ekki setja okkur í dómarasæti í þessu erfiða máli gagnvart samningsaðilunum, aðalatriðið er að þetta var hið kalda mat manna á þessum tíma. Það var á grundvelli þessa mats, eins og hefur margoft komið fram í umræðunni og kom líka fram þegar mælt var fyrir þessu máli sem ríkisstjórnin ákvað að leggja fram það frv. sem við ræðum hér nú.

Herra forseti. Það hefur komið fram að íslensk ríkisstjórn hefur ítrekað fengið þau skilaboð frá ILO að nauðsynlegt væri að gerðardómur væri sjálfstæður og niðurstaðan ekki fyrir fram ákveðin með lagaákvæðum. Ég vil þess vegna spyrja hv. þm., formann sjútvn., hvort hann telji að með a-lið 2. gr., þar sem fjallað er um verð til viðmiðunar, hugtak sem finnst einungis í nýgerðum kjarasamningi vélstjóra, sé verið að ákveða niðurstöðu fyrir fram með lagaákvæði. Sömuleiðis með síðasta málslið í breytingartillögu hv. meiri hluta sjútvn. þar sem segir varðandi gildistíma þeirra kjaraákvæða sem gerðardómur á að komast að fyrir hönd annarra sjómanna, að hann geti í því sambandi haft hliðsjón af gildistíma annarra skyldra kjarasamninga. Hvað finnst hv. þm. um þau tvö atriði miðað við þær sendingar sem íslensk ríkisstjórn hefur áður fengið frá ILO varðandi það ekki eigi að skrifa niðurstöðuna fyrir fram inn í lagaákvæði?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. 4. þm. Norðurl. e. segir. Þetta er eitt af þeim efnisatriðum sem við fjölluðum um á hinum ágæta nefndarfundi sjútvn. í gærkvöldi. Við veltum einmitt mjög fyrir okkur efnisþáttum 2. gr. og þess vegna kom ég aðeins að því í ræðu minni áðan um efnisatriði þeirrar greinar. Niðurstaða okkar í meiri hlutanum var að ekki væri tilefni til að gera frekari breytingar á 2. gr. Við töldum eðlilegt að þessi leiðsögn væri búin til án þess að verið væri að binda hendur gerðardómsins um of. Ég vek í því sambandi m.a. athygli á g-lið 2. gr. sem heldur þessum þætti talsvert opnum. Það var mat okkar að þetta væri nægilegt svigrúm sem gerðardómurinn hefði til að uppfylla þetta ákvæði. Það er sannarlega rétt hjá hv. þm. að gera þarf kröfu til að gerðardómurinn njóti sjálfstæðis. Varðandi breytingartillöguna þá er hún á sömu lund. Ég vek athygli á því að þar er talað um að gerðardómurinn geti haft til hliðsjónar gildistíma annarra skyldra kjarasamninga. Þarna er ekki verið að skylda gerðardóminn í neinum efnum. Það er eingöngu orðað með þeim hætti sem ég las upp hér. Ég tel hins vegar að ef vikið hefði verið nánar að því í nál. eða í framsöguræðu hvaða samninga við værum að tala um, ef við hefðum farið í að skilgreina nánar hugtakið skyldir kjarasamningar, þá hefðum við væntanlega verið komin út á mun hálli ís. Þess vegna er eðlilegast að þessu máli sé haldið opnu fyrir gerðardóminn til að meta, enda er mikilvægt, eins og hv. þm. vék að, að gerðardómurinn hafi sjálfstæði.

Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram eðlilegt að þingmenn hafi áhyggjur af því hvernig sú löggjöf er úr garði gerð sem menn ætla að ganga frá á hinu háa Alþingi. Ítrekað hefur komið fram að sú löggjöf sem héðan fer er allt of oft óvönduð, er ekki nógu nákvæm eða fagleg. Það er því eins gott, herra forseti, að stjórnarandstaða sé á tánum ef stjórnarliðar eru oft ekki gagnrýnni en raun ber vitni. Herra forseti. Ég vil víkja að öðru atriði málsins sem ég tel æskilegt að kalla fram skoðun hv. formanns sjútvn. á nú þegar við upphaf 2. umr. Hér segir að frv. geri ráð fyrir að samningsaðilum verði gefinn frestur til 1. júní til þess að reyna kjarasamninga. Í ljósi þeirra upplýsinga sem fram komu á fundi nefndarinnar í nótt vil ég spyrja hv. formann nefndarinnar hvaða líkur hann telji á að þessi frestur, þessi hálfi mánuður, dugi mönnum til að ná kjarasamningum eða telur hann að frv. sem hér er verið að vinna með og verður væntanlega lögfest frá Alþingi og breytir starfsaðstæðum, ekki bara vélstjóra samkvæmt samningi þeirra heldur allra sjómanna, sé líklegt til þess að liðka fyrir samningum eins og staða mála er í dag?

Virðulegi forseti. Ég get ekki svarað þessari spurningu nema á grundvelli almennra vangaveltna. Auðvitað er ljóst, eins og ég hef sagt hér áður, að það var mat samningsaðilanna um helgina að menn væru ekki komnir að neinni niðurstöðu varðandi þessa samninga og þess vegna liggur þetta frv. fyrir. Hins vegar kom líka fram í máli manna í gær að út af fyrir sig væri það ekki tímaskorturinn sem hamlaði því að þeir næðu saman heldur aðrir erfiðir þættir sem taka þyrfti ákvörðun um. Út af fyrir sig væri hægt að taka ákvörðun um á þeim tíma sem menn hefðu fyrir höndum en hins vegar væri örðugt að komast að niðurstöðunni. Þess vegna er svar mitt við þessari spurningu hv. þm.: Já, í sjálfu sér er hægt að ná niðurstöðu milli samningsaðila um þetta mál á grundvelli þess tíma sem menn hafa. Menn geta náð samningsniðurstöðu á hálfum mánuði ef svo ber undir. Hins vegar gera aðrir þættir það að verkum að þetta mál er snúið og þess vegna vil ég ekki á þessu stigi fullyrða um hvort það takist. Ég nefndi áðan að þetta eru tvö ákaflega flókin, snúin og gömul deilumál sem hafa verið uppi milli aðila. Ég þekki það sjálfur sem gamall samninganefndarmaður að það er hægara um að tala en í að komast að fá niðurstöðu um svona mál. Ég ítreka hins vegar enn og aftur að ég tel að tími sé til staðar ef menn koma sér niður á að ræða þessi mál til hlítar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um kjaramál fiskimanna og fleira. Það er 737. mál þingsins og er frá minni hluta sjútvn. Herra forseti. Minni hlutinn gagnrýnir harðlega að enn einu sinni skuli sett lög á kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna og nú í annað skipti í þessari lotu sjómanna við að reyna að ná kjarasamningi með því að beita verkfallsvopninu. Eins og hér hefur komið fram, herra forseti, greip ríkisstjórnin inn í deiluna 19. mars sl. eftir að verkfall hafði staðið í þrjá sólarhringa og frestaði því til 1. apríl. Þetta var gert þrátt fyrir að talið væri að gangur væri að komast í viðræðurnar og deiluaðilar hefðu mótmælt því að löggjafinn gripi inn í. --- Og hér segjum við í minni hlutanum, herra forseti: ,,þrátt fyrir að talið væri``. Ríkisstjórnin sagði á þeim tíma að það væri réttlætanlegt vegna þess, en okkar mat er það að þarna hafi menn hent sandi í gangvirkið og það hafi aldrei almennilega komist af stað aftur. --- Afleiðingar þessara afskipta urðu til að spilla fyrir samningsmöguleikum eins og stjórnarandstaðan varaði við þegar frestunarlögin voru sett. Nú sex vikum síðar standa menn svo frammi fyrir afleiðingum fyrri inngripa: samningar hafa ekki tekist. Herra forseti. Þegar við nefnum fyrri inngrip, þá erum við ekki bara að tala um frestunarlögin frá því í mars. Við erum auðvitað að tala um hin sífelldu inngrip ríkisvaldsins í kjaraviðræður sjómanna og útvegsmanna, inngrip sem hafa, herra forseti, grafið undan möguleikum þessara aðila til að ná kjarasamningi. Þess vegna er ábyrgð ríkisvaldsins stór þegar kemur að því hver beri ábyrgð á því að þessir aðilar hafi ekki náð saman. Hún er ekki bara stór vegna þess að Alþingi hefur ekki borið gæfu til að leysa þau mál sem hefðu í rauninni snúið að löggjafarsamkomunni, heldur ekki síður vegna þeirra inngripa sem sífelld hafa verið og hafa orðið til þess að menn hafa e.t.v. ekki skynjað ábyrgð sína til fullnustu sakir þess að þeir máttu alltaf eiga von á því að gripið yrði inn í þá og þegar sá árangur færi að nást að eitthvað færi að hreyfast. Með þeirri lagasetningu sem hér er verið að takast á við er verkfall sjómanna bannað og þeir þannig sviptir rétti sínum til að beita þeim vopnum sem fyrir löngu hafa verið viðurkennd sem hluti af mannréttindum. Eins og hér kom fram í morgun gafst nefndinni afar takmarkaður tími til starfa og minni hlutanum var neitað um að kalla hagsmunaaðila á fund nefndarinnar til að fá álit þeirra á málinu. Með frumvarpinu er gerðardómi falið að ákvarða kjör sjómanna. Í 2. gr. frv. eru talin upp þau atriði sem gerðardómur á að taka ákvörðun um. Minni hlutinn telur að afar hæpnar forsendur séu fyrir því að lögfesta þau atriði sem gerðardómur á að takast á við og varða munu kjör sjómanna. Það er hluti okkar gagnrýni, herra forseti. Við gagnrýnum það að menn skuli ekki treysta gerðardómi til að taka sjálfur og óbundinn ákvarðanir um hvaða atriði það séu sem þurfi þá að setja yfir sjómenn með þeim dómi. Hins vegar gagnrýnum við líka efnislega það sem þarna er á ferðinni. Við gagnrýnum efnislega einkum a-lið 1. mgr. 2. gr. þar sem gerðardómi er falið að ákveða, og nú vitna ég beint, með leyfi forseta, ,,atriði er tengjast markmiðum varðandi verð til viðmiðunar í hlutaskiptum á þorski, ýsu og karfa í beinum viðskiptum skyldra aðila``. Hér er, herra forseti, vísað í atriði sem einungis er að finna í kjarasamningi Vélstjórafélags Íslands og Landssambands íslenskra útvegsmanna, og skýrari geta lagafyrirmælin vart verið. Hér er hins vegar einnig um það að ræða að verið er að gera efnisbreytingu á innihaldi kjarasamninga. Við bendum á það, herra forseti, að samkvæmt kjarasamningum sjómanna, grein 1.26, skal útgerðarmaður tryggja skipverjum hæsta gangverð fyrir fiskinn. Minni hlutinn telur að svokallað ,,verð til viðmiðunar`` sé fráhvarf frá þessari grein kjarasamningsins og varar við lögfestingu þessa ákvæðis. Afleiðing þessa kann að verða sú að til verði eins konar nýtt ,,landssambandsverð`` og að þeir aðilar sem hingað til hafa lagt fiskinn á markað kjósi þá frekar að nýta sér hið nýja ,,landssambandsverð`` til uppgjörs á aflahlut sjómanna. Ef svo fer er það stórt skref aftur á bak á sama tíma og talið er eðlilegt að samkeppni og markaður ráði verði á öðrum sviðum atvinnulífsins. Nær hefði verið að ríkisstjórnin lýsti því yfir að stefnt væri að aðskilnaði veiða og vinnslu og að allur afli yrði verðlagður á markaði. Þannig væri stærsta deilumál sjómanna og útvegsmanna leyst og forsendur skapaðar fyrir eðlilegum samskiptum þessara aðila. Er ég þá komin að hinu stóra atriðinu sem sérstaklega var tekið til umfjöllunar en það vekur auðvitað sérstaka athygli eða eftirtekt að ríkisstjórninni skuli hafi legið svo á að koma lögum yfir sjómenn að hún gaf sér ekki tíma til að gaumgæfa hvort það frv. sem lagt var fyrir Alþingi, á einstæðum útbýtingarfundi sl. laugardag, samrýmdist ýmsum alþjóðasáttmálum og samþykktum sem Ísland er aðili að, eins og samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Herra forseti. Við fengum býsna greinargóðar lýsingar á því fyrr í morgun hvernig að málinu var staðið en samkvæmt upplýsingum hæstv. félmrh. var frv. samið með miklum hraði á laugardaginn og málið þótti ekki mikilvægara en svo að hæstv. félmrh. vildi ekki kalla til sérfræðinga sína þannig að þeir höfðu ekki aðstæður til að skoða málið fyrr en í gær. Þetta er, herra forseti, hinn vandaði undirbúningur þingmáls sem er til þess gert að taka ekki bara á deilu sjómanna heldur að hluta að breyta starfsumhverfi þeirra til langrar framtíðar. Herra forseti. Við hljótum að átelja þessi vinnubrögð. Það er forkastanlegt ef atburðarásin hefur verið með þeim hætti sem hæstv. félmrh. lýsti og sérfræðingar ekki kallaðir til umsagnar um það sem hæstv. ríkisstjórn var að gera fyrr en þá í gær og síðan fékkst ekki meiri skoðun á þessu umdeilda atriði í hv. nefnd í nótt en hér hefur verið lýst. En það rann upp fyrir hæstv. ríkisstjórn við 1. umr. málsins í gær að líklega hefði hún gengið út fyrir öll mörk í frv. Í tilraun til að forðast frekari ákúrur af hálfu ILO, og til að eiga síður á hættu að verða uppvís að því að brjóta frekar af sér gagnvart öðrum samningum sem Ísland er bundið af, hefur ríkisstjórnin hlutast til um að meiri hlutinn geri breytingar á 3. gr. frv. Það er sú brtt. sem hv. formaður sjútvn. kynnti hér áðan. Þar hafa nú verið teknar út viðmiðanir gagnvart efni og tímalengd vélstjórasamningsins. Þannig telur ríkisstjórnin að hún hafi skorið sig niður úr þeirri snörunni. Eftir stendur þá meginefni frv. sem er gróf íhlutun í kjarasamninga sjómanna og útvegsmanna. Því hefur minni hlutinn mótmælt harðlega. Minni hlutinn vill vekja athygli á því að fram kom í viðræðum nefndarinnar við Friðrik Jón Arngrímsson, framkvæmdastjóra Landssambands íslenskra útvegsmanna, að útvegsmenn gætu samþykkt frestun á verkfalli sjómanna til að ljúka mætti samningum með eðlilegum hætti. Í ljósi þess má ætla að ekki sé fullreynt hvort unnt væri að ná samningum milli deiluaðila fengju þeir tóm til þess. Árni Steinar Jóhannsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir álitið skrifa auk þeirrar sem hér stendur Jóhann Ársælsson og Guðjón Arnar Kristjánsson. Herra forseti. Það frv. sem hér um ræðir og minni hluti sjútvn. harmar að hafi ekki fengið betri skoðun, því að sannarlega hefði verið þörf á því, er í rauninni tvíþætt. Annars vegar er um að ræða ákvæði sem snúa beint að þeim samtökum sjómanna sem ósamið eiga, ákvæði sem fjalla um gerðardóm og hvaða viðmið sá gerðardómur á að hafa í ákvörðunum sínum varðandi kjör Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandsins. Hins vegar er hér um að ræða ákvæði sem eru til komin vegna samnings Vélstjórafélags Íslands og Landssambands íslenskra útvegsmanna. Það, herra forseti, eru atriði sem lúta að kjaraumhverfi allra sjómanna. Þar voru vélstjórar sannarlega að semja fyrir alla sjómenn vegna þess að um er að ræða atriði sem eru hluti af því lagaumhverfi sem sjómannastéttin býr við nú, hluti af því sem kom inn með lögum 1998 þegar Alþingi hafði síðast bein afskipti af kjarasamningum sjómanna. Hér er t.d. um að ræða niðurfellingu á lögum um Kvótaþing og það kom fram í viðræðum nefndarinnar við samtök sjómanna í nótt að bæði Sjómannasambandið og Farmanna- og fiskimannasambandið leggjast eindregið gegn því að starfsumhverfi þeirra skuli vera breytt einhliða með þeim hætti sem hér er verið að gera. Það kom jafnframt fram, herra forseti, að þessi breyting er komin inn fyrir ósk Landssambands íslenskra útvegsmanna vegna þess að þeir náðu samkomulagi um það við Vélstjórafélagið að sett væri ákvæði inn í þann kjarasamning um að farið yrði þess á leit við ríkisstjórnina að hún setti ákvæði sem þetta inn í frv. Þannig vitum við, herra forseti, hvernig það er ættað. Og menn geta rétt ímyndað sér --- af því að við áttum orðastað hér, ég og hv. formaður sjútvn., um hvaða möguleikar væru á því að samningar næðust næsta hálfa mánuðinn á milli þeirra aðila sem ósamið eiga eftir að búið er að breyta starfsumhverfinu með þeim hætti sem hér stendur til að gera --- í hvaða stöðu sjómenn eru til þess að gera kjarasamning þegar byrjað er á því með lagaákvæðum að breyta samningsumhverfi þeirra hinum aðilanum til hagsbóta, ef má orða það þannig eða að vilja hans, og síðan koma menn hér og segja að þeir hafi tóm til þess að semja til 1. júní. Herra forseti. Hér er um hreinan og beinan dónaskap að ræða vegna þess að ljóst er að miðað við það hvernig þetta frv. er úr garði gert og hvaða ákvæði þar eru inni, þá væri það nánast kraftaverk og það þyrfti eitthvað meira en lítið að gerast til að samningar næðust á þessum hálfa mánuði. En jafnframt því að lögin um Kvótaþing eru felld niður eru gerðar breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða til þess að Fiskistofa geti tekið við einhverjum þeim hlutverkum sem áður voru Kvótaþings. Jafnframt eru gerðar breytingar á lögunum um Verðlagsstofu skiptaverðs og um úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, ákvæði sem eru til þess fallin að falla að kjarasamningi vélstjóra og Landssambands íslenskra útvegsmanna, en þar er akkúrat verið að fjalla um þessi viðmið varðandi verðlagningu sem minni hluti sjútvn. hefur áður gert að umræðuefni. Þannig eru þau ákvæði lögfest í lögin um Verðlagsstofu skiptaverðs. Herra forseti. Það er alveg ljóst að enginn friður verður um þau lög sem um kjaraumhverfi sjómanna munu gilda verði þetta frv. að lögum. Öll nálgun málsins er slík að menn hljóta að hafa það sterklega á tilfinningunni að valtað sé yfir félög og hagsmuni. Bæði sjómenn og minni hlutinn hér á Alþingi hafa upplifað það svo að á ferðinni sé óvenjumikið virðingarleysi, virðingarleysi gagnvart sjómönnum, virðingarleysi gagnvart þeim sem þurfa að starfa í því umhverfi sem Alþingi hefur búið íslenskum sjómönnum. Herra forseti. Þetta frv. bætir svo sannarlega ekki úr vegna þess að þó að við tækjum frá ákvæði, þó að sjómenn frestuðu eða aflýstu verkfallinu og við tækjum frá þau atriði sem lúta að gerðardómi þá standa þó eftir þau ákvæði sem lúta að breytingum á starfsumhverfinu, breytingum eins og þeim varðandi Kvótaþingið, lögin um stjórn fiskveiða, og Verðlagsstofuna, breytingar sem verið er að gera á starfsumhverfi Sjómannasambandsins og Farmanna- og fiskimannasambandsins alveg án tillits til þess við hvaða kjarasamning þeir munu síðar búa. Herra forseti. Ef þessir aðilar kjósa að aflýsa verkfalli og búa áfram við sinn gamla kjarasamning þá geta menn velt því fyrir sér hvort þess er einhver kostur ef þetta frv. verður að lögum vegna þess að hér er verið að taka af hluta af því umhverfi sem sá kjarasamningur hvílir á þannig að menn geta alveg velt því fyrir sér hvort það var og er raunhæft að menn aflýsi verkfalli miðað við þær aðstæður sem mönnum eru búnar með þeim atriðum sem eru í þessu frv. Herra forseti. Þetta er kannski eitt af því sem nefndin hefði þurft að fá tíma til að gaumgæfa vegna þess að ýmsar hliðar eru á þessum málum sem eðlilegt er að skoða. Jafnframt því, herra forseti, hefði nefndin gjarnan viljað skoða hvort hið nýja fyrirkomulag um verð til viðmiðunar samrýmist þeirri samkeppni sem menn telja eðlilegt að sé í atvinnulífinu. Hér eru reglulega tekin til umfjöllunar atriði sem snúa að grænmetismarkaðnum þar sem verð til viðmiðunar er ekki það sem Samkeppnisstofnun telur æskilegast. Við hefðum gjarnan viljað heyra álit Samkeppnisstofnunar á þessu nýja ákvæði í starfsumhverfi sjómanna og útvegsmanna, þessu verði til viðmiðunar sem víkur eins og ég gat um áðan frá ákvæðum kjarasamninga sjómanna sem segja til um það að útvegsmaður eða útgerðarmaður verði að leita hæsta gangverðs fyrir þann afla sem skip kemur með að landi. Í frv. eru því ótal atriði sem við hefðum sannarlega viljað fá að skoða en var hafnað að væru skoðuð og er það miður vegna þess að það er allt of algengt þegar hv. Alþingi fjallar um starfsumhverfi sjávarútvegsins að mál séu keyrð í gegn lítt skoðuð á miklum hraða og síðan eru menn ýmist að laga til fyrir sér eftir á eða sitja uppi með kerfi sem er óþarflega flókið, óþarflega snúið fyrir þá sem eiga við að búa. Mér finnst það ótrúlegt virðingarleysi í rauninni, ekki bara við sjómannastéttina og þá útvegsmenn, heldur í raun við þá atvinnugrein sem menn vilja á tyllidögum tildra upp sem undirstöðuatvinnugrein, að henni skuli vera gert að búa við vinnubrögð af þessu tagi af hálfu hins háa Alþingis. Við erum hér að breyta starfsumhverfinu og menn eiga að taka sér tíma í að skoða það. Fulltrúar meiri hluta sjútvn. telja að þetta hafi allt verið í eðlilegum farvegi. Þeir telja líka að skýr svör hafi fengist. Það kann að vera þeirra mat að þetta sé eðlilegur farvegur og þau svör sem fengist hafa, eins og t.d. um þau atriði sem við teljum mikinn vafa leika á um að standist algerlega skuldbindingar, að komið hafi skýr svör um það að svo væri ekki. Það er auðvitað mat. Okkar mat er allt annað. Við teljum að þetta mál sé alls ekki í eðlilegum farvegi og við teljum að þau svör sem við höfum fengið hafi verið ágæt svo langt sem þau náðu en öllum spurningum hafi hreint ekki verið svarað. Herra forseti. Hér hafa orðið nokkur tíðindi. Hér liggur fyrir yfirlýsing frá Sjómannasambandi Íslands. Með leyfi forseta vil ég lesa þessa yfirlýsingu: ,,Yfirstandandi verkfalli aðildarfélaga Sjómannasambands Íslands, sem samninganefnd sambandsins hefur umboð fyrir, er hér með aflýst. Ákvörðun þessi er byggð á þeirri forsendu að fyrir Alþingi liggur frumvarp til laga um kjaramál fiskimanna og fleira sem sviptir sjómenn samnings- og verkfallsrétti. Verði frumvarp þetta að lögum munu félagsmenn aðildarfélaga Sjómannasambands Íslands verða sviptir grundvallarmannréttindum, sem þeim eru tryggð í íslenskum lögum, stjórnarskrá lýðveldisins og alþjóðlegum sáttmálum, sem íslenska ríkið hefur skuldbundið sig til að hlíta. Félagsmenn aðildarfélaga sambandsins og stéttarfélög þeirra yrðu með þessu jafnframt svipt rétti til að taka sjálfstæðar ákvarðanir um kjarasamningsbundin réttindi sín. Í frumvarpi ríkisstjórnarinnar er einnig gert ráð fyrir verulegri kjaraskerðingu sjómanna auk þess sem mælt er fyrir um afnám gildandi laga, sem beinlínis er ætlað að tryggja réttindi félagsmanna aðildarfélaga sambandsins. Með hliðsjón af ofangreindu og í því skyni að varna því að umrædd lög verði samþykkt á Alþingi Íslendinga, er yfirstandandi verkfalli aðildarfélaga Sjómannasambands Íslands, sem samninganefnd sambandsins hefur umboð fyrir, aflýst.`` Svo mörg voru þau orð, herra forseti. Þá er það mitt mat að það sé rétt að hæstv. sjútvrh. komi í sal Alþingis og geri þinginu grein fyrir hver viðbrögð hans eru við þessari yfirlýsingu Sjómannasambandsins. Það kom fram í máli hans í gær þegar eftir því var leitað hver viðbrögð ríkisstjórnarinnar yrðu ef sjómenn aflýstu verkfalli. Ég held að full ástæða sé til þess að hæstv. sjútvrh. komi hér og ítreki það sem þá kom fram þannig að ekki fari á milli mála hverjar lyktir og framhald þessa máls eiga að verða á hinu háa Alþingi. Í gær sagði hæstv. ráðherra að honum sýndist á þeirri stöðu sem þá væri upp komin, þ.e. ef sjómenn aflýstu, að þá væri heldur ekki ástæða til gerðardóms en hins vegar væru önnur atriði í frv. er varða Kvótaþingið og Verðlagsstofu sem væru í beinu samhengi við þann samning sem þegar hefur náðst á þessu kjarasviði. Það kom fram hjá honum að hann sæi þá enga ástæðu til þess að draga þau atriði til baka þó að verkfallinu væri aflýst. Herra forseti. Þetta held ég að við hljótum að verða að ræða vegna þess að þegar sjómenn hafa aflýst verkfalli þá eru þeir í rauninni að segja við hæstv. ríkisstjórn og Alþingi að þeir ætli sér að búa við sinn gamla kjarasamning. Og það er þá óhæfa, herra forseti, að Alþingi sé að afnema ákvæði sem eru hluti af þeim samningi sem Sjómannasamtökin byggja kjarasamning sinn á. Þess vegna er alveg nauðsynlegt að hæstv. sjútvrh. komi hér og eigi orðastað við þingmenn um þetta mál og segi okkur hver viðbrögð ríkisstjórnarinnar eru. Er hæstv. sjútvrh. í húsinu?

Hæstv. sjútvrh. er í húsinu.

Hafa verið gerðar ráðstafanir til að ...

Starfsmenn þingsins heyrðu orð hv. þm. og forseti telur að þeir hafi skilið við hvað hv. þm. átti.

Herra forseti. Fyrst hæstv. sjútvrh. er kominn í salinn er rétt að beina til hans þeim fyrirspurnum og spurningum sem hér hafa verið reifaðar í framhaldi af því að yfirlýsing hefur borist frá Sjómannasambandi Íslands, yfirlýsing um að þeir hafi aflýst verkfalli sínu. Í því sambandi hljótum við að kalla eftir viðbrögðum hæstv. sjútvrh. Í gær svaraði hann fyrirspurnum hv. þm. um þetta efni á þann veg að ef það yrði, þá yrðu þau ákvæði er varða gerðardóm kölluð til baka, en vildi halda til streitu öðrum þeim ákvæðum samningsins sem lúta að kjaraumhverfi og nýjum kjarasamningi Vélstjórafélags Íslands. Nú er ljóst að þau ákvæði eru hluti af því sem undirbyggir hinn gamla kjarasamning Sjómannasambandsins þannig að ef hæstv. ráðherra og ríkisstjórn heldur fast við að breyta þeim lögum sem eru hluti af því starfsumhverfi þá eru menn að breyta starfsumhverfi sjómanna án þess þó að þeir eigi í kjaradeilu eða hafi með öðrum hætti kallað eftir því að inngrip væru í starfsumhverfi þeirra og kjaraumhverfi. Herra forseti. Ég held að mjög mikilvægt sé að hæstv. ráðherra fari nákvæmlega yfir það hvernig hann sér þessa atburðarás fyrir sér nú á næstunni. Hver eru viðbrögð hans? Telur hann að fært sé að grípa inn í kjarasamning Sjómannasambandsins eins og frv. sem hér liggur fyrir gerir sannarlega ef þeir ætla sér að búa áfram við sinn gamla kjarasamning? Telur hann að réttlætanlegt sé að þá sé þeim ákvæðum breytt með lögum frá Alþingi sem undirbyggja og eru hluti af þeim kjarasamningi? Eða hver verða viðbrögð hæstv. ríkisstjórnar við þeirri stöðu sem upp er komin? Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mál öllu lengra að sinni. Ég tel að mikilvægast sé að við fáum að heyra viðbrögð hæstv. sjútvrh., enda á ég alla möguleika á því að koma aftur inn í umræðuna og veit að fleiri hv. þm. vilja þá gjarnan líka leita eftir viðbrögðum hæstv. ráðherra við öðrum áleitnum spurningum er varða það nýja ástand sem hér er uppi.

Herra forseti. Ég svaraði nákvæmlega þessari spurningu í gær, ef hv. þm. fylgdist með umræðunum þá sem hún vafalaust hefur gert en rekur ekki minni til. Ef aflýst er verkfalli, þá er ekki lengur neitt verkfall til þess að setja lög á og þar af leiðandi þarf að breyta frv. í samræmi við það og þeir aðilar ganga þá inn í sinn gamla kjarasamning. Þar af leiðandi verður enginn gerðardómur settur á þá aðila þar sem þeir hafa samning til þess að starfa eftir. Hvað hins vegar varðar breytingar á Kvótaþingi og á Verðlagsstofu, þá mun ég ekki leggja til breytingar á þeim ákvæðum. Það hefur auðvitað mikið verið fjallað um þessi atriði og þau hafa verið sett upp í tengslum við kjarasamninga. En nú hafa verið gerðir aðrir og nýrri kjarasamningar sem lúta að þessum atriðum einnig. Í ljósi þess að ég hef eiginlega aldrei heyrt forustumenn sjómanna gangast við því að Kvótaþingið hafi komið til vegna þess að þeir hafi beðið um það eða það sé á einhvern hátt í líkingu við það sem þeir hafa viljað, þá sé ég enga ástæðu til að halda því við þegar beinlínis er óskað eftir því vegna annarra kjarasamninga að það detti út. Og ef við skoðum þetta líka í því ljósi sem það mál hefur verið sett í vegna þeirrar skýrslu sem unnin var vegna lagaákvæða um Kvótaþing og áhrif þess og þeirri umræðu sem um það hefur verið, þá sé ég ekki ástæðu til þess að leggja til breytingar á þeim ákvæðum frv. er varða Kvótaþingið og þaðan af síður þeim ákvæðum sem varða Verðlagsstofuna því að ég held að hvernig sem á það er litið þá styrkist staða Verðalagsstofunnar sem slíkrar til þess að ná þeim markmiðum sem ég held að allir hafa ætlað henni að ná.

Herra forseti. ,,Og ganga inn í sinn gamla kjarasamning``, sagði hæstv. sjútvrh. En ef það frv. sem hér liggur fyrir verður að lögum óbreytt, þ.e. þau efnisatriði sem snúa að kjarasamningi Vélstjórafélagsins, þá eru sjómenn ekki að ganga inn í sinn gamla samning vegna þess að búið verður að breyta honum. Hvað svo sem mönnum kann að hafa fundist um þau atriði sem voru lögfest með lögum hér 1998 þegar lög voru síðast sett á kjaradeilu sjómanna, þá liggur það nú samt fyrir að hugmyndin að Kvótaþingi/Verðlagsstofu voru hugmyndir sem komu frá nefnd ráðuneytisstjóra og þetta var það illskásta sem sjómenn áttu í þeirri stöðu sem þá var uppi. Og ef menn eru að ganga inn í sinn gamla kjarasamning þá er þetta væntanlega áfram það illskásta sem þeir hafa við að búa í bili. Þess vegna er það fráleitt að mönnum verði gert að búa við breytt ástand og nauðsynlegt að hæstv. sjútvrh. skoði það frv. sem hér liggur fyrir með það fyrir augum að menn geti búið við sinn gamla samning fyrst þeir svo kjósa. En hér er ekki verið að leggja drög að slíku.

Herra forseti. Þetta vefst eitthvað fyrir hv. þm. því að hún er auðvitað sér vel meðvituð um það hvernig að þessu var staðið og hver afstaða manna hefur verið til Kvótaþings. Því held ég að hv. þm. skilji vel þá afstöðu sem ég hef til málsins þó að það þjóni auðvitað tilgangi stjórnarandstöðunnar að færa þetta í einhvern búning til að halda þessari umræðu hér gangandi. Við yfirlýsingar sjómannanna verður þetta mál allt miklu umfangsminna og áhrifaminna þar sem þeir hafa sjálfir ákveðið að enda verkfallið. Markmiðið með því sem við höfum verið að gera hér er auðvitað að binda enda á verkfallið. Og ef þeir vilja gera það á þennan hátt og telji sig vera betur í stakk búna til þess að leysa deilumál sín þannig þá er það bara vel og ég óska þeim alls hins besta við það að leysa úr deilumáli sínu við útvegsmenn.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég þreytist seint í rauninni að verða hissa á hinu háa Alþingi, á þeirri lítilsvirðingu sem mönnum og málefnum eru hér sýnd. Hér kemur hæstv. sjútvrh. og lætur að því liggja að menn séu að fjalla um þau mál sem hér eru til umræðu til að halda umræðu gangandi. Er það til að halda umræðu gangandi að menn kalla eftir viðhorfum hæstv. sjútvrh. þegar fyrir liggur að Sjómannasambandið er búið að aflýsa verkfalli og menn vilja fá svör við áleitnum spurningum vegna þess að eftir sem áður stendur til að breyta starfsumhverfi þeirra? Er það til að halda umræðu gangandi að hér skuli vera kallað eftir því að komið sé fram við aðila af virðingu? Svo biður hæstv. ráðherra um skilning á skoðunum sínum á Kvótaþingi, um skilning á því að hann vilji þar fara eftir því sem LÍÚ óskar eftir. Ef hæstv. ráðherra hefði verið viðstaddur hér í morgun þegar menn voru að fara yfir nefndarálit og verið var að greina frá því hvað fram kom á fundum sjútvn. í nótt sem leið þá hefði honum orðið ljóst að það er ekki vilji sjómanna að Kvótaþingið fari út. Þeir eru á móti því vegna þess að þetta er það illskásta sem þeir hafa í stöðunni þó svo að vélstjórar hafi samþykkt það að útvegsmenn fengju þessa ósk sína uppfyllta í því frv. sem hér liggur fyrir. Þetta var búið að koma fram, herra forseti, og þessu verðum við að halda til haga vegna þess að það er alveg ljóst að hæstv. ráðherra ætlar sér að brjóta á sjómönnum með því að breyta starfsumhverfi þeirra með þeim hætti sem hér liggur fyrir, enda þótt þeir ætli að aflýsa verkfalli og kjósi því að starfa áfram eftir sínum gamla kjarasamningi. Herra forseti. Ég óska eftir því að hæstv. sjútvrh. taki á þeim málum af meiri alvöru sem hann á að fást hér við.

Virðulegi forseti. Það eru aðeins tvö atriði sem ég vil taka fram í þessu sambandi. Í fyrsta lagi til að fyrirbyggja allan misskilning sem kann að hafa komið fram þá er það að sjálfsögðu þannig að gerðardómurinn getur tekið tillit til samninga Landssambands ísl. útvegsmanna og Vélstjórafélagsins eins og annarra samninga. Það er ljóst. Ef við lesum nefndarálit meiri hluta sjútvn. þá er samningur Vélstjórafélagsins og LÍÚ hluti af þeim samningum sem vísað er til. En vitaskuld er gerðardómurinn ekki bundinn af tilteknum samningum. Í öðru lagi vildi ég líka taka það fram vegna þeirra tíðinda sem hafa spurst inn í þingið að að sjálfsögðu mun sjútvn. koma saman milli 2. og 3. umr. til að fjalla um þá stöðu sem upp er komin. Reyndar hafði ég gert ráð fyrir því, og kom það fram í starfi nefndarinnar í nótt, að gert væri ráð fyrir því að kalla nefndina saman til þess að fara yfir málin, a.m.k. ef efni stæðu til þess eftir þessa umræðu og það er augljóst að svo verður.

Herra forseti. Ég vil kalla eftir því við hv. formann sjútvn. hvort honum finnist ekki ástæða til að kalla nefndina saman fyrr, hvort ekki væri ástæða til að þeim umræðum sem nú standa á hinu háa Alþingi yrði frestað meðan menn væru að átta sig á nýrri stöðu, fara yfir hana og skoða hvort ekki væri ástæða til að fara í frekari breytingar á því frv. sem fyrir Alþingi liggur. Herra forseti. Ég held að það sé fásinna að halda áfram að ræða þetta frv. vegna þess að það er alveg ljóst að á því verður að gera heilmiklar breytingar áður en meiri hlutinn á Alþingi getur gert það að lögum sem hann á endanum kýs eða telur að rétt sé í þeirri stöðu sem hann horfir til hér.

Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að rjúfa þessa umræðu. Það er margt sem þarf að koma fram í umræðunni og einnig er ljóst að staðan er ekki alveg ljós. Fyrir liggur þessi yfirlýsing frá Sjómannasambandi Íslands. Einnig kom fram í fréttum í morgun að eitt af stærstu sjómannafélögum landsins, aðildarfélögum Sjómannasambands Íslands, Sjómannafélag Eyjafjarðar, mundi ekki verða aðili að því og mundi afturkalla samningsuppboð sitt til Sjómannasambandsins og mundi þess vegna ekki standa að þessari ákvörðun ef hún yrði tekin af hálfu Sjómannasambandsins. Mér er heldur ekki ljóst hver staðan er varðandi Farmanna- og fiskimannasamband Íslands þannig að ég held að það væri ekki heppilegt að nefndin kæmi saman fyrr en málið væri orðið ljósara og þeirri umræðu sem þarf að fara fram um frv. yrði lokið. Þá sæi maður stöðuna betur og heyrði betur þau sjónarmið sem þyrftu að koma fram af hálfu einstakra þingmanna í þessu máli.

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. formanni sjútvn. er allt þetta umhverfi í uppnámi getum við í raun orðað það. Ljóst er að þessi aðför ríkisstjórnarinnar að sjómannasamtökunum sem felst í því að ætla að setja lög á deiluna og gerðardóm yfir sjómenn hefur valdið því að menn eru að taka ákvarðanir sem geta haft mikil áhrif. Mér finnst spurning, herra forseti, hvort ekki sé ástæða til að fresta þessum fundi á meðan menn fara yfir málin. Þó svo hv. formaður sjútvn. vilji ekki líta til þess að nefndin skoði þetta umhverfi þá held ég að full ástæða væri til að menn litu til þess hvort þessari umræðu yrði haldið áfram og þá í hvaða formi vegna þess að ljóst er að það frv. sem hér liggur fyrir er allt annað frv. en það sem hér ætti að vera ef menn horfa af raunsæi til þess umhverfis sem orðið er hvað varðar sjómenn og þær aðstæður sem þeim hafa verið búnar. Herra forseti. Ég óska eftir því að gert verði hlé á þessum fundi á meðan menn fara yfir stöðu mála og meta hvernig væri rétt að halda þessari umræðu áfram.

Herra forseti. Ég vil mælast til þess í ljósi þess sem hér hefur borið við að umræðunni verði frestað a.m.k. til kl. hálftvö þannig að mönnum gæfist aðeins tóm til að skoða þá stöðu sem upp er komin. Mér leikur t.d. forvitni á að vita hvort Alþýðusamband Vestfjarða er sömu skoðunar og Sjómannasambandið. Ég held að það sé rétt að gefa þingmönnum örlítinn tíma til að fá aðeins skýrari línur í þau mál og legg þess vegna til við hæstv. forseta að næsta mál verði rætt fram til kl. eitt þegar væntanlega verður gefið matarhlé og menn taki þá aftur til við þessa umræðu kl. hálftvö ef ástæða þykir til að fara þá í umræðuna óbreytta.

Herra forseti. Ég mælist til þess sama, að umræðunni verði nú frestað, a.m.k. verði gert hlé á fundinum eða umræðunni frestað þannig að menn fái tækifæri til að meta stöðuna í nýju ljósi. Nú liggur hér fyrir samkvæmt yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. og var reyndar staðfest í gær að þeir aðilar sem ekki verða í verkfalli þegar lögin eða frv. verður afgreitt verða að sjálfsögðu ekki settir undir lögin þannig að af sjálfu leiðir að gera þarf breytingar á því frv. sem nú liggur fyrir. Það er langeðlilegast, herra forseti, með tilliti til vandaðra vinnubragða að þær brtt. komi núna fram á meðan 2. umr. stendur þannig að hægt verði að greiða atkvæði um þær og ganga þannig frá frv. við lok 2. umr. að það sé í sem endanlegustum búningi. Það getur varla nokkur maður mælt með því að það sé til fyrirmyndar í vinnubrögðum að geyma að gera grundvallarbreytingar á málinu þangað til við 3. umr. þegar samkvæmt venju er eingöngu greitt atkvæði um frv. í heild. Efnisbreytingar af þessu tagi og frumvörpin grein fyrir grein eru til umfjöllunar við 2. umr. Þegar liggur orðið fyrir að gera þarf umtalsverðar breytingar á 1. gr. frv. og e.t.v. fleiri greinum þá er langeðlilegast að sjútvn. komi saman á nýjan leik, skili framhaldsnefndaráliti eða framhaldsnefndarálitum og ný brtt. komi fram þar sem tekið verður mið af þeim aðstæðum sem þá verða uppi í málinu. Þetta segir sig eiginlega alveg sjálft, herra forseti, þannig að ég trúi ekki öðru en virðulegur forseti, sjútvrh. og formaður sjútvn. átti sig á því að þetta eru hin einu eðlilegu vinnubrögð og þar af leiðandi eðlilegast að umræðunni verði nú frestað, enda held ég, herra forseti, að nóg annað liggi fyrir þessum fundi sem hægt er að nota tímann til að ræða á meðan.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram um að þessu máli verði frestað. Þingflokkarnir þurfa líka að fá tækifæri til að ráðgast um þau mál sem upp eru komin. Svo er ástæða til að muna eftir því að fleiri aðilar eru að þessari deilu. Það er t.d. ekki enn orðið ljóst hvort Farmanna- og fiskimannasambandið muni aflýsa verkfalli. Ef það mundi gerast væri hér komin upp staða þar sem verkfall gæti orðið úr sögunni ef atvinnurekendur aflýstu verkbanni og þar með stæði Alþingi ekki frammi fyrir því að verkfall væri í gangi eða öllu heldur stöðvun á fiskiskipaflotanum. Mér finnst mikilvægt að menn átti sig á því hvernig málin muni líta út í heild. Það er ekki hægt að gera eins og sakir standa. Síðan finnst mér að það væri málinu til framdráttar að það lægi eitthvað skýrar fyrir hvernig hæstv. sjútvrh. vill láta þetta þingmál líta út, þær breytingar sem hann vill að settar verði fram. Tillögur hans í gær voru mjög almennt orðaðar og ef menn eiga að geta fengist almennilega við þetta mál, þá þarf að koma skýrt fram hvað menn ætlast fyrir í þessu efni. Ég tek undir það að sjútvn. verði gefið tækifæri til að setjast yfir málið en tek jafnframt fram að ekki er hægt að vinna það til enda fyrr en ljóst verður hvort aðrir aðilar muni líka aflýsa verkfalli.

Herra forseti. Tillaga mín er ósköp einföld. Ég geri þá tillögu að hlé verði gert á þessum fundi og formenn þingflokka komi til fundar með hæstv. forseta Alþingis til að ræða þá stöðu sem upp er komin.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 83/1993, um viðurkenningu á menntun og prófskírteinum. Frumvarpið miðar að því að koma til framkvæmda hér á landi tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 1999/42/EB um tilhögun viðurkenningar á menntun og hæfi með tilliti til atvinnustarfsemi sem fellur undir tilskipanir um afnám hafta og bráðabirgðaráðstafanir og um viðbót við almennu kerfin til viðurkenningar á menntun og hæfi. Tilskipunin var samþykkt í júní 1999 og á að vera komin til framkvæmda í aðildarríkjunum fyrir 31. júlí 2001. Með samþykkt þessarar nýju tilskipunar eru margar eldri tilskipanir felldar úr gildi og ákvæði þeirra sameinuð í þessari einu tilskipun. Kerfi tilskipana um gagnkvæma viðurkenningu á prófskírteinum og starfsréttindum er með þessu einfaldað verulega. Flest ákvæði tilskipunarinnar eru þegar í gildi innan Evrópska efnahagssvæðisins. Ákveðinn hópur fólks sem hefur menntun og starfsþjálfun á þeim sviðum sem tilskipunin tekur til var þó þannig settur að hann hafði engan viðurkenndan rétt til að fá menntun sína og starfsþjálfun viðurkennda. Í tilskipuninni eru sett ákvæði sem bæta úr þessu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Menntmn. er einróma í áliti sínu.

Hæstv. forseti. Eins og hv. formaður menntmn., Sigríður Anna Þórðardóttir, sagði var eining um þetta mál í hv. menntmn. Við fórum mjög vel yfir málið og það var sannfæring okkar að með því að samþykkja þessa tilskipun værum við að breyta málum mjög til bóta. Þarna er um að ræða gagnkvæma viðurkenningu á prófskírteinum og starfsréttindum og kerfið er einfaldað verulega með þessum lagfæringum. Flest ákvæði sem þarna er um að ræða eru þegar í gildi innan Evrópska efnahagssvæðisins en það er þó ákveðinn hópur fólks sem fær menntun og starfsþjálfun viðurkennda gegnum þetta frv. sem ekki hafði kost á því áður. Ég fagna því að þetta frv. skuli vera komið til 2. umr. og mæli með því að það verði samþykkt.

Herra forseti. Ég vil gera athugasemd við þessa málsmeðferð í þinginu. Hér kom fram ósk áðan um að hlé yrði gert á þingfundi og sú staða metin sem nú er komin upp. Ekki hefur verið orðið við þessari beiðni minni. Þess í stað hafa verið hafnar umræður um aðskiljanleg mál án þess að fólki hafi gefist ráðrúm til að íhuga málin. Nefndarmenn sem komið hafa að viðkomandi málum eru sumir hverjir á skrifstofum sínum, vissu ekki að til stæði að taka þessi mál til umfjöllunar nú. Ég vil því mótmæla þessum vinnubrögðum. Þetta er algerlega óásættanlegt. Ég ítreka kröfu mína og ósk um að hlé verði gert á þessum fundi á meðan rætt er um framhald þingstarfa. Það er óásættanlegt að fara fram með þessum hætti, algerlega óásættanlegt. Ég ítreka því þá ósk mína við stjórn þingsins að hlé verði gert á þessum fundi á meðan formenn þingflokka koma saman til að ræða um þinghaldið.

Hv. þm. óskaði eftir því fyrir nokkrum mínútum að gert yrði hlé á fundinum vegna fundar þingflokksformanna en forseta hefur ekki borist boð um að sá fundur hafi verið boðaður. Verði hann boðaður verður að sjálfsögðu gert hlé á fundinum. Hér er eingöngu verið að ræða mál sem koma úr nefndum og eru ágreiningslaus í nefndunum. Ekki eru tekin fyrir helstu deilumálin á dagskránni í dag.

Herra forseti. Það er rangt að hér hafi einvörðungu verið tekin upp mál sem eru ágreiningslaus. Það er rangt. Hér var t.d. tekin til 3. umr. mál Landhelgisgæslu Íslands, mál sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagst gegn og greiddi atkvæði gegn í þinginu, en það fjallar um að íslenska ríkisstjórnin og meiri hluti Alþingis er ekki reiðubúinn að láta á það reyna fyrir ESA-dómstólnum hvort íslenskur skipaiðnaður geti fengið það verkefni að smíða og setja saman varðskip hér á landi. Við greiddum atkvæði gegn þessu. Það er ágreiningur um þetta mál. Það er ágreiningur um fleiri mál sem þegar hafa verið tekin til umfjöllunar, t.d. um birtingu tilskipana EES. Ég sagt hjá við þá atkvæðagreiðslu. Ég er andvígur því frv. Það er því rangt að hér hafi einvörðungu verið tekin til umfjöllunar mál sem ekki er ágreiningur um og ég ítreka þá ósk mína og þá kröfu að hlé verði gert á þessum fundi og formenn þingflokka komi saman til að ræða þinghaldið. Ég óska eftir því að hlé verði gert á þessum fundi meðan slíkur fundur fer fram.

Forseti hefur þegar tilkynnt að ef þingflokksformannafundur verður boðaður, þá verði gert hlé á fundinum, fyrr ekki. Hv. þm. var í salnum þegar þetta tiltekna mál, um Landhelgisgæslu Íslands, var rætt áðan þannig að hann gat að sjálfsögðu tekið til máls ef hann hafði áhuga.

Ég var að mótmæla því að það væri ágreiningslaust.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum um framhaldsskóla, nr. 80/1996, með síðari breytingum, frá menntmn. Frumvarpið er flutt í tengslum við lausn kjaradeilu Félags framhaldsskólakennara, Félags stjórnenda í framhaldsskólum og fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs í janúar sl. Þann 8. janúar sl. gaf menntamálaráðherra út tvær endurskoðaðar reglugerðir um starfsemi framhaldsskóla, um starfslið og skipulag framhaldsskóla, nr. 5/2001, og um starfstíma framhaldsskóla og leyfisdaga, nr. 6/2001. Endurskoðun þessara reglugerða var hluti af lausn kjaradeilu fyrrnefndra aðila. Fyrri reglugerðin fól í sér veigamiklar breytingar á innra skipulagi framhaldsskóla. Mikilvæg ákvæði um vinnutíma, skiptingu starfa og ábyrgð eru nú skilgreind í reglugerð í stað kjarasamnings áður. Í samræmi við framangreindar breytingar er með frumvarpinu lagt til að starfsheitið deildarstjóri verði fellt niður í lögum um framhaldsskóla. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Menntmn. er einróma í afstöðu sinni til málsins.

Hæstv. forseti. Frv. þetta kemur úr menntmn. og er mælt með því af öllum nefndarmönnum að það verði samþykkt. Þetta frv. er flutt í tengslum við lausn kjaradeilu framhaldsskólakennara fyrr í vetur en í byrjun janúar voru gefnar út tvær reglugerðir. Þessar reglugerðir voru um starfslið og skipulag framhaldsskóla annars vegar og um starfstíma framhaldsskóla og leyfisdaga hins vegar. En endurskoðun þessara reglugerða var hluti af lausn kjaradeilunnar eins og áður hefur verið drepið á. Í þessum reglugerðum fólst mikilsverð breyting á innra skipulagi framhaldsskóla. Þar voru mikilvæg ákvæði um vinnutíma, skiptingu starfa og ábyrgð nú skilgreind í reglugerð í stað kjarasamnings áður. Þess vegna þótti nauðsynlegt að breyta lögum þannig að starfsheitið deildarstjóri væri fellt úr lögum en samsvarandi ákvæði væru í staðinn í reglugerð. Eins og ég sagði áðan er það ágreiningslaust innan nefndarinnar að mæla með því að þetta frv. verði samþykkt.

Herra forseti. Forseti spyr hvort athugasemdir séu við það að ekki verði gert hlé á fundinum og tekin mál iðnn. á meðan formenn þingflokka koma til fundar. Ég óska eftir því að hlé verði gert á fundinum meðan sá fundur fer fram.

Herra forseti. Ég hefði talið æskilegra að á meðan slíkur samráðsfundur ætti sér stað verði gert stutt hlé á fundinum frekar en að taka mál til umræðu sem eru frá iðnn. Sú sem hér stendur er m.a. fulltrúi í iðnn., bara svo að dæmi sé tekið. Ég mundi gjarnan vilja vera viðstödd þá umræðu og ég legg því til að við gerum stutt hlé á fundinum.

Herra forseti. Ég vil segja af þessu tilefni að mér kemur mjög mikið á óvart að ekki skuli vera hægt að halda stuttan fund með þingflokksformönnum og forseta Alþingis án þess að nauðsynlegt sé að gera hlé á fundum Alþingis. Það hefur verið altítt að slíkt hefur verið gert og ekki fundið að. Engin slík vandamál hafa verið uppi í fundarhaldinu í dag að ástæða sé til að krefjast þess að hlé sé gert á fundinum. Ég vildi benda hv. stjórnarandstæðingum á að ég varð við því greiðlega, það var sjálfsagt mál, að fresta um sinn umræðunni um fyrsta dagskrármálið. Ég vil biðja hv. þingmenn að sýna samstarfsvilja með því að við hittumst nú og eðlileg þingstörf geti haldið áfram á meðan eins og menn hafa gert í þessum sal og þessu húsi ef menn vilja vinna saman samstarfsfúsir og af einlægni.

Herra forseti. Nokkur tíðindi hafa orðið í þessu máli eins og greint var frá áður en fundi var frestað. Svo bar við, alla vega skildi ég málið þannig, að eftir að ég hafði farið fram á það við forseta að málið yrði tekið út af dagskrá þá varð forseti við því og tók til við önnur mál. Tillaga mín var um að fundurinn frestaði þessu mál til kl. hálftvö, að loknu matarhléi, svo okkur gæfist ráðrúm til að meta þau tíðindi sem fram komu í yfirlýsingu Sjómannasambandsins sem aflýsir verkfalli sínu. Nú er hins vegar, samkvæmt ákvörðun forseta þingsins, tekið til við að ræða þetta mál aftur í þeirri stöðu sem það er, eins óljóst og það er í frv. og í brtt. í ljósi yfirlýsingar sem Sjómannasambandið gaf nýverið um að aflýsa verkfallinu. Ég verð að viðurkenna að mér finnst svolítið snúið að ræða málið í þessu samhengi, um frv. sem tekur á því að banna verkfall aðila sem tekið hafa ákvörðun um að aflýsa verkfallsaðgerðum, beinlínis í þeim tilgangi að komast hjá því að þurfa að una því sem í lagafrv. ríkisstjórnarinnar birtist og fara frekar yfir á sinn gamla kjarasamning. Í þessari stöðu, herra forseti, held ég að ekki verði hjá því komist að rekja þetta mál allskilmerkilega. Ég hef hugsað mér að gera það eins og málum er komið. Ég vék að því við umræðuna í gær hversu mikið langlundargeð samtök sjómanna hefðu sýnt í kjaramálum sínum með því að vera í raun kjarasamningslausir í mánuði og jafnvel ár án þess að grípa til aðgerða. Ég hygg að aðrar stéttir hafi ekki sýnt slíkt langlundargeð í sama mæli og sjómenn. Þeir hafa að vísu oft þurft að grípa til verkfallsvopnsins en þeir hafa ævinlega gripið til þess þegar samningar þeirra hafa verið fallnir úr gildi og verið lausir mánuðum og jafnvel árum saman. Sú umræða sem stundum hefur verið í þjóðfélaginu um að sjómenn væru alltaf í verkföllum hefur mér fundist afar ósanngjörn. Engin stétt hér á landi, ég get fullyrt það, hefur jafnlengi verið samningslaus, án kjarasamnings og eingöngu unnið eftir eldri kjarasamningum á síðustu árum. Það er hefð fyrir því að þegar kjarasamningur fellur úr gildi, þegar gildistími hans er liðinn, þá er unnið eftir gamla samningnum. Í því tilviki hafa menn setið eftir með það að fá ekki fram kaupbreytingu. Þessu hafa sjómannasamtökin oft og tíðum unað mánuðum saman áður en þau hafa gripið til þess að mynda þrýsting á að gerður væri kjarasamningur um starfskjör með því að afla sér verkfallsheimilda og beita þeim. Sú staða sem við erum í, að ræða frv. ríkisstjórnarinnar um lög á kjaradeilu sjómanna, að hluta til á samtök sem þegar hafa aflýst verkfalli, er afar einkennileg, herra forseti. Mér finnst að eins og málum er komið sé rétt að rekja aðdraganda deilunnar sem undanfarið hefur staðið. Sjómannasamtökin hafa í raun búið við meginágreiningsatriði þessarar deilu í áratug eða meira. Í skýrslum Farmanna- og fiskimannasambandsins allt frá árinu 1988 má finna tilvitnanir í umræður um hvernig fiskverð mundi þróast í frjálsum samningum eftir að verðlagsráðið gamla hætti að virka. Það verður ábyggilega fróðlegt fyrir þingheim þegar ég fer að rekja niðurstöður skýrslu Farmanna- og fiskimannasambandsins síðar í dag og bera saman við það hvernig málin hafa þróast. Ég hugsa að menn hafi gott af að fá að heyra það. Það er rétt að fara djúpt í málið við þessa umræðu og varpa ljósi á söguna í kjaramálum sjómanna og kjarabaráttu þeirra í gegnum árin. Ég held þó að réttast sé að byrja örlítið nær okkur í tíma og varpa ljósi á það sem ég vil kalla viljaleysi útgerðarmanna til að koma málum í einhvern þann farveg að ná megi samningum. Þegar sjómannasamtökin höfðu verið með lausa samninga í ár, í janúar sl., buðu þau upp á sérstakan kjarasamning þar sem sett yrðu til hliðar erfiðustu atriðin, þau atriði sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður sjútvn., nefndi hér í framsöguræðu, að fiskverðsmál og mönnunarmál væru erfið mál sem hann þekkti sem gamalreyndur samningamaður. Hann sagði að það væri mjög erfitt að takast á um þessi mál. Sjómenn gerðu sér auðvitað mætavel ljóst eftir 10 ára baráttu að þetta væru erfiðustu málin. Það var auðvitað ekki kappsmál sjómannasamtakanna að stefna inn í eitthvert stórkostlegt verkfall ef hægt væri að komast hjá því með öðrum leiðum. Þetta held ég að sé rétt að ítreka, herra forseti: Það var ekki stefna sjómannasamtakanna að fara í stórkostleg verkfalls\-átök ef hægt hefði verið að komast hjá því. Sjómannasamtökin settust niður sameiginlega, Farmanna- og fiskimannasambandið, Sjómannasamband Íslands og Vélstjórafélag Íslands og hugðust finna leið til að koma á einhverju samkomulagi um erfiðustu atriðin, einnig samkvæmt skilgreiningu stjórnarþingmanna, þ.e. mönnunarmálin og verðlagsmálin. Lagt var til að þau yrðu lögð til hliðar. Sjómannasamtökin gerðu þetta. Þau lögðu fram tilboð í janúar sl., undirritað 19. janúar 2001 sem beinlínis var ætlað að koma í veg fyrir verkfalls\-átök. Ríkisstjórnin hefur nú sett met með því að grípa tvisvar inn í sömu kjaradeiluna með lagasetningu. Sjómannasamtökin fóru fram á að samið yrði um þrjú grunnatriði í bráðabirgðasamningnum sem þau buðu upp á til að komast hjá verkfallsátökum. Hvaða atriði voru það? Jú, það voru almennar kaupbreytingar á einstökum kaupliðum: á kauptryggingu, hlífðarfatapeningum, fæðispeningum og tímakaupi. Kröfurnar varðandi launaliðinn til að ná þessum skammtímasamningi, sem þeir voru að bjóða upp á svo ræða mætti stóru málin í friði án verkfalls, voru um lagfæringar á ákveðnum liðum sem ég taldi upp. Mér sýnist að hugmyndir sjómannasamtakanna í janúar hafi ekki verið allfjarri því sem útgerðarmenn settu síðan í ,,Laxdælu`` varðandi breytingar á kauptryggingu. Það er hins vegar rétt að geta þess, herra forseti, að kauptrygging sjómanna kemur sem betur fer ekki oft til greiðslu. Kauptrygging sjómanna ber sem betur fer ekki oft uppi árslaun sjómanna þó að það komi fyrir. Ég held að ég muni það rétt að almennt, sé litið er yfir sjómannastéttina í heild sinni, séu yfir 90% af greiðslum til sjómanna byggðar á hlutaskiptum en innan við 10% af kauptryggingu eða öðrum kaupliðum. Það er því alveg ljóst hvar greiðslurnar sem útgerðin reiðir af hendi og tekjur sjómanna liggja, þær liggja að stærstum hluta í hlutaskiptum, í gegnum fiskverð, verðlagsmálin svokölluðu. Verðlagsmálin, sem varða 90% af launum sjómanna, buðust sjómenn til, í þessu tilboði í janúar, að leggja til hliðar og setja í sérstakan farveg starfshóps sem ynni á gildistíma þessa kjarasamnings með það að markmiði að í október yrðu lagðar fram tillögur frá þeim starfshópi um verðlagsmálin annars vegar og um mönnunarmálin hins vegar. Aðalágreiningsefnin hefðu þannig verið sett í fagvinnu til að reyna að finna á þeim flöt, m.a. til þess að koma þeim málum í eðlilegan og betri farveg og einnig til að menn gerðu ekki slík mistök sem gerð voru í hinni svokölluðu ,,Laxdælu``, þar sem menn sitja uppi með undirskrifaðan samning sem hefur í för með sér lækkun á kaupi sjómanna, lækkun á aflahlut þeirra. Eftir þeim upplýsingum sem við fengum í nefndarstarfi í nótt þá var mönnum ekki ljóst í hvaða lækkun stefndi með undirskrift þessa samnings. Ég held ég fari rétt með að viðurkennt hafi verið fyrir okkur að þarna hafi orðið ákveðin mistök sem menn vildu gjarnan reyna að leiðrétta. Það liggur svo sem ekkert fyrir um að það takist. Sennilega tekst mönnum það alls ekki miðað við skilning manna á þessum mistökum. Sá skilningur virðist allt annar hjá forustumanni Vélstjórafélagsins en forustumönnum hinna sjómannasamtakanna. Hin sjómannasamtökin lýstu því yfir að þessi gjörð hefði áhrif til launalækkunar í öllum kjarasamningum nema á frystiskipum. Ég held að ég hafi alveg örugglega tekið rétt eftir því að svo væri nema á stærstu frystiskipunum. Alls staðar annars staðar virkar mannafækkunin til verulegrar lækkunar, mismunandi mikillar, en sennilega mest upp á 15%. Ætli þeim sjómönnum sem eru nú á þeim skipum sem eiga að taka við 15% kjaraskerðingu finnist ekki nóg um? Segjum að þetta séu sjómenn með meðallaun. Hásetinn hafi 2,5--3 millj. á ári og ef hann hefur 3 millj. á ári þá er verið að lækka laun hans um 450 þús. Það er ekki snyrtilegra en það. Mér er sem ég sæi aðrar starfsstéttir, herra forseti, taka slíkum rassskellingum þegjandi og hljóðalaust. Ég verð að segja að ég furða mig nokkuð á því að stjórnarmeirihlutinn skuli ætla í tillögum sínum, eins og þær birtust hér, að byggja á slíku. Ég held að þetta sé einsdæmi. Ég held að það sé einsdæmi að menn ætli að hengja sig við samning þar sem maður sem hefur 3 millj. í árslaun á að lækka í launum um 450 þús. Ég held að ég hafi aldrei heyrt það áður að það þætti góður kjarasamningur, hvað þá að reyna að hengja það sem viðmið fyrir aðrar stéttir eins og verið er að gera á hv. Alþingi. Annað atriðið sem sjómenn buðu fram í sáttatilboði sínu í janúar, þegar búið var að telja upp þessa kaupliði sem vega þó sáralítið í kostnaði útgerðar vegna þess að kaupliðirnir vega eins og ég sagði áður innan við 10% í greiddu kaupi en aflahluturinn sennilega yfir 90%, var sá hluti sem vegur innan við 10% í kaupgreiðslu þeirra á ársgrundvelli sem þeir lenda í þessu tilboði en leggja til hliðar í sérstaka gerð eða sérstakan starfshóp þann hlutann sem vegur 90% í tekjum þeirra. Það hefði auðvitað þýtt að lagfæring á því hefði dregist alla vega fram yfir október því að starfshópurinn átti ekki að skila af sér fyrr og þá, herra forseti, hefðu sjómenn verið samningslausir að því er varðar hlutaskipti sem byggð eru á fiskverðinu í rúmlega hálft annað ár, 18--19 mánuði. Það var öll frekjan sem sjómenn fóru fram á, að bjóða það fram að í hlutaskiptum þeirra mundi ekki koma fram hækkun vegna fiskverðsútfærslu og mönnunarmála fyrr en eftir október á þessu ári. Og þó svo starfshópurinn hefði skilað af sér í október þá er ekki þar með sagt að menn væru búnir að lenda því sameiginlega inn í kjarasamning fyrr en kannski undir áramót. Líklegasta niðurstaðan úr þessu sáttatilboði sjómanna er því að þeir hefðu verið að bjóða fram engar hækkanir á aflahlut sínum, sem er 90% af kaupi þeirra, í tæp tvö ár, herra forseti. Vita menn einhver dæmi þess að aðrar stéttir hafi boðið slíkt fram? Minnist forseti þess að hafa heyrt að einhverjar aðrar stéttir hafi boðið fram slíkan vilja til samnings, að bjóða fram óbreytt kjör í 90% vægi í kaupliðum sínum til þess að nást mætti sátt án verkfalls eftir að vera búnir að vera samningslausir í heilt ár? Ég held ekki, herra forseti. Þetta er stéttin sem rassskellt er aftur og aftur með lagasetningum í hv. Alþingi. Herra forseti. Ég ætla mér að fara mjög gaumgæfilega yfir það hvernig farið hefur verið með sjómannasamtökin í samningumn þeirra og lagasetningum á undanförnum árum og þó að ég sé að fara yfir það sem gerst hefur á þessu ári og því síðasta, þá er örugglega af mörgu að taka í þeirri sögu. Næsta atriðið sem var í þessu tilboði sjómanna, þessu sáttatilboði þeirra til að koma í veg fyrir allan skaða í þjóðfélaginu sem af hugsanlegum verkföllum gæti hlotist á þessu ári, var um lífeyrismál, um lífeyrissparnað. Ég held að rétt sé að hafa svolítinn aðdraganda að umræðunni um lífeyrismál sjómanna. Lífeyrismál sjómanna eins og margra annarra launþega komu í raun og veru í framkvæmd upp úr 1970 þegar sett voru lög um að landsmenn skyldu fara að greiða í lífeyrissjóði. Að því er sjómenn varðar var fyrirkomulagið þannig sem búið var til að útgerðin féllst á að greiða í lífeyrissjóð fyrir sjómenn af hluta kauptryggingarinnar, herra forseti. Og ég vil vekja athygli á því að kauptrygging sjómanna hefur yfirleitt verið mjög lág í gegnum árin. Sem dæmi um það má vitna til þess að kauptrygging sjómanna, háseta um þessar mundir, er sennilega um 86 þús. kr. Þannig er nú málið vaxið, herra forseti. --- Nú berst einhver kliður af götunni inn í salinn, herra forseti.

Þetta er ekki frá mér.

Það er ekki frá hv. þm. Karli V. Matthíassyni, enda þingmaðurinn yfirleitt með mjög rólegt og yfirvegað yfirbragð.

Forseti getur nú þaggað niður klið í salnum en ekki á götum úti þannig að ég bið hv. þm. að hækka þá örlítið róminn og yfirgnæfa þennan klið sem ég held reyndar að sé horfinn.


             Herra forseti. Ég mun reyna að halda áfram ræðu minni. Mér kemur það svo sem ekki á óvart þó að sjómannastéttin komi að þessu húsi og mótmæli. Ef einhver hefur haft tilefni til þess að koma að þessu húsi og sýna mótmæli þá er það sjómannastéttin. Ég verð að segja það eftir að hafa starfað sem forustumaður fyrir sjómannasamtök í mörg ár að ég hef oft furðað mig á langlundargeði sjómanna. Þess vegna hef ég verið að rekja það í ræðu minni hve langt sjómenn hafa í raun og veru teygt sig í því að reyna að halda frið um kjaramál. En hins vegar er það héðan frá Alþingi sem lagaboð hefur komið sem yfirleitt hefur orðið til þess að ósætti hefur orðið við sjómannastéttina, í langflestum tilvikum. Og þar eru svo sem ein lög sem líka er hægt að gera að umræðuefni síðar í dag, lögin um stjórn fiskveiða, sem hafa ekki haft hvað minnst áhrif á að ósætti er við sjómannasamtökin um grunn undir kjarasamning þeirra. Ég var þar kominn í máli mínu, herra forseti, að byrja að fjalla um lífeyrismál og nefndi að lífeyrismálin hefðu að því er sjómenn varðaði hafist á því að farið var að greiða í lífeyrissjóð af hálfri kauptryggingunni upp úr 1970. Þannig var það í nokkur ár, herra forseti, að sjómenn, fiskimenn, eignuðust mun minni lífeyrisréttindi en aðrar stéttir í þjóðfélaginu og sem viðmið getum við vitnað til þess að kauptrygging háseta er í dag 86 þús. kr. Ef þessi regla væri í gildi í dag væru sjómenn að greiða í lífeyrissjóð af 43 þús. kr. og eignast þá réttindi í samræmi við það. Þeir væru sem sagt mjög neðarlega í því að ávinna sér réttindi og væru í raun og veru í sömu stöðu og öryrkjar að þessu leyti ef þetta viðmið hefði gilt enn þá og væri í gildi í dag. En það gilti í nokkur ár og varð til þess að á þeim árum sem það var í gildi eignuðust sjómenn sáralítil lífeyrisréttindi. Síðan var þetta örlítið lagfært. Ég man ekki nákvæmlega hvenær það var, herra forseti, en ég hygg að það hafi verið á árunum 1974 eða 1975 sem farið var að greiða í lífeyrissjóð sjómanna af allri kauptryggingunni. Það var samþykkt fyrir aðeins 25 árum að greitt skyldi af allri kauptryggingu sjómanna sem eins og ég hef upplýst vegur innan við 10% í greiddu kaupi þeirra. Það var viðmiðið sem menn bjuggu við. Þannig þróuðust lífeyrismál sjómanna fram undir 1980. Á árunum frá 1976 og fram yfir 1980 voru tímar hinna gjöfulu félagsmálapakka sem þá voru viðhafðir í þjóðfélaginu, að þegar stéttarfélög og stéttarsambönd gerðu kjarasamninga fylgdu með einhvers konar félagsmálapakkar, bygging húsnæðis fyrir láglaunafólk, greiðslur til byggingar orlofsheimila og ýmislegt fleira sem tengdist slíkum félagsmálapökkum. Sjómenn fengu jafnan lítið af þeim félagsmálapökkum. Því var það --- vegna þess hvernig starf sjómannsins var vaxið, þ.e. starf sem reynir mikið á menn, menn þurfa að leggja mikið fram af líkamshreysti sinni --- að sjómannasamtökin fóru að gera kröfu um það fyrir 1980 að sjómenn þyrftu að eiga rétt á því að geta hafið töku lífeyris fyrr en aðrar starfsstéttir vegna þess að starfsævi þeirra margra hverra byði ekki upp á það og ævistarfslengd þeirra væri ekki sambærileg og annarra stétta vegna álagsins. Fyrir þessu fékkst nokkur skilningur og var farið að ræða það hvernig mætti koma því fyrir að sjómenn gætu hafið töku lífeyris fyrr en aðrir launþegar. Það var svo á árinu 1981 sem sjómannasamtökin og þáverandi stjórnvöld gerðu með sér samkomulag um að gerð skyldi lagabreyting á Alþingi að ósk sjómannasamtakanna. Sú lagabreyting skyldi fela í sér að sjómenn ættu rétt á að hefja lífeyristöku frá 60 ára aldri að þeim skilyrðum uppfylltum að þeir hefðu starfað 25 ár til sjós, herra forseti, þannig að þetta var beinlínis tengt við starfsaldur þeirra og þar af leiðandi því álagi sem sjómannsstarfinu fylgir. Þannig var það nú, herra forseti. Þetta endaði með því að ákvæðið var sett inn í löggjöf og sú löggjöf frá 1981, um réttindi sjómanna í lífeyrissjóði og réttindi til að hefja töku lífeyris frá 60 ára aldri, var samþykkt í hv. Alþingi með öllum greiddum atkvæðum. Allir alþingismenn voru sammála því að eðlilegt væri að sjómenn ættu þennan rétt og að ríkisvaldið mundi stuðla að því og að þessi innkoma í lög væri sambærileg við ýmsa aðra félagsmálapakka, væri útfærð að þessu leyti varðandi sjómenn en væri útfærð að öðru leyti gagnvart mörgum öðrum stéttum eins og hefði verið gert á undanförnum árum eins og ég nefndi fyrr í ræðu minni. Sjómenn litu svo á að þar sem lögin hefðu verið sett í hv. Alþingi með samkomulagi og samþykki allra hv. þm. þá mundu viðkomandi stjórnvöld finna á því lausn að fé rynni þá inn í Lífeyrissjóð sjómanna til að styrkja lífeyrissjóðinn til að standa við þessar skuldbindingar eða þá að sett yrði á fót sérstök greiðslumiðlun til að tryggja þann kostnað sem af þessu hlytist. Þetta fékkst því miður ekki í gegn. En á tímum hinna skipulögðu gengisfellinga sem áttu sér oft stað á þessum árum --- það er öðruvísi en nú er þegar gengisfellingar gerast bara af sjálfu sér, aðallega einhvers staðar frá, ná að vísu kannski svipaðri prósentutölu 10, 15, 20% í lækkuðu gengi en eru ekki skipulagðar og ákveðnar eins og þær voru á þessum árum --- en þegar þetta var, eftir 1980, þá urðu stundum til svokallaðir gengismunarsjóðir. Það kom fyrir, herra forseti, að úr þeim gengismunarsjóðum, sem teknir voru til hliðar, fengu sjómannasamtökin stundum inn í lífeyrissjóð sinn örlitlar greiðslur, svona eins og viðurkenningarvott á því að ávallt hefði verið vilji Alþingis að standa við þessar skuldbindingar varðandi 60 ára regluna og þetta væri viðurkenningarvottur í þá veru að þannig yrði málum fyrir komið og menn mundu smátt og smátt finna þessu betri farveg. Sjómenn tóku þessu auðvitað fagnandi og töldu að þetta væri vísir að því að þrátt fyrir allt væri vilji stjórnvalda að tryggja að 60 ára reglan gæti haldið gildi sínu og menn gætu hafið töku lífeyris frá 60 ára aldri óskert enda væru þeir orðnir slitnir og búnir að starfa 25 ár til sjós eða lengur. Niðurstaðan af þessu ákvæði sem sett var inn í lögin var samt sú fyrir rest að þegar gengið var á fund hvers fjmrh. á fætur öðrum í hverri ríkisstjórninni á fætur annarri frá öllum stjórnmálaflokkum sem voru þá starfandi í landinu þá endaði það með því að svörin voru þau: Það hefur aldrei staðið til að ríkissjóður legði fram fé til að standa við þessar skuldbindingar Lífeyrissjóðs sjómanna. Það voru bara sett lög sem kváðu á um þetta en fjárveitinguna á bak við vantaði. Þetta varð til þess smátt og smátt að í Lífeyrissjóði sjómanna safnaðist upp skuld því að menn héldu áfram í góðri trú að greiða út lífeyri til þeirra sjómanna sem áttu rétt á því eftir 25 ára starf miðað við 60 ára aldur óskert. Margur sjómaðurinn sem var búinn að starfa lengi til sjós naut þessarar reglu. Menn hafa því setið uppi með það, herra forseti, að Lífeyrissjóður sjómanna, sjómennirnir sjálfir sem eru í sjóðnum hafa orðið að bera þennan kostnað, þessar vanefndir ríkisvaldsins á hverjum tíma á því sem sjómenn telja að hafi fylgt þessari lagasetningu frá Alþingi 1981. Sá fjmrh. sem situr nú í ríkisstjórn, hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde, er sá síðasti af fjármálaráðherrum undanfarinna ríkisstjórna sem hefur m.a. neitað þessari beiðni þrátt fyrir að sjómannasamtökin hefðu lagt upp með það hvernig hægt væri að fjármagna þá uppsöfnuðu skuld sem er í Lífeyrissjóði sjómanna og var á síðasta ári metin upp á 1,6 milljarða kr., sennilega nær 1,7 milljarða kr., hvernig mætti greiða hana inn í sjóðinn á nokkrum árum. Sjómenn höfðu á árum áður bent á ýmsar leiðir til að láta peninga renna úr því sem þeir töldu að þeir ættu sameiginlega með stjórnvöldum inn í þennan sjóð, lífeyrissjóðina, Lífeyrissjóð sjómanna og aðra lífeyrissjóði víða um land sem höfðu sjómenn innan vébanda sinna. Hvaða leiðir skyldu sjómenn hafa bent á? Það síðasta sem þeir bentu á í því sambandi var þegar Fiskveiðasjóður Íslands var lagður niður og stofnaður var Fjárfestingarbanki atvinnulífsins. Sjómenn höfðu af óskiptum afla greitt inn í stofnfjársjóð fiskiskipa hjá Fiskveiðasjóði Íslands í fjölda ára, áratugi og smátt og smátt hafði Fiskveiðasjóður Íslands eflst. Hann átti mikið eigið fé. Mig minnir að það hafi verið yfir 6 milljarðar kr., herra forseti, þegar Fiskveiðasjóður var lagður niður. Sjómenn töldu að úr því að ríkið væri að stofna til þess að steypa þessum sjóðum saman í einn banka sem síðar yrði seldur, þá væri ekki úr vegi að eitthvað af þeim fjármunum sem sjómenn töldu sig eiga, m.a. í Fiskveiðasjóði --- það hafði verið stofnað til hans á móti útgerðarmönnum --- rynni inn í Lífeyrissjóð sjómanna til að mæta þeirri skuld sem þar hafði safnast upp. Það var ekki eins og þessi skuld væri eitthvað sem skipti ekki máli. Þessi skuld hjá Lífeyrissjóði sjómanna hefur á síðustu árum orðið til að skerða kjör annarra lífeyrisþega og á hv. Alþingi hafa verið sett lög um að skerða rétt annarra lífeyrisþega í lífeyrissjóðum, sérstaklega í Lífeyrissjóði sjómanna, vegna þess að tryggingafræðingar hafa sagt: Það er uppsafnaður vandi í sjóðnum og samkvæmt nýjum lögum um lífeyrissjóði sem sett voru á Alþingi á árinu 1997, þá bar lífeyrissjóðum að gera ráðstafanir til að lífeyrissjóðirnir ættu fyrir skuldbindingum sínum. Það urðu þeir að tryggja. Stjórnum lífeyrissjóðanna var beinlínis uppálagt að gera ráðstafanir í sjóðum sínum til að sýna fram á að í framtíðinni ættu lífeyrissjóðirnir fyrir skuldbindingum sínum. Lífeyrissjóðir sjómanna stóðu frammi fyrir þessu ákvæði eins og aðrir lífeyrirssjóðir, almennir lífeyrissjóðir, þannig að menn sátu bara uppi með að þurfa að takast á við þetta. Það varð til þess að 60 ára reglan var gerð þannig úr garði að nú kostar hún jafnmikið fyrir áttræðan mann ef annar byrjar að taka lífeyri 65 ára og hinn sextugur, að þegar báðir eru áttræðir hafa þeir tekið sömu peningaupphæð út úr lífeyrissjóðnum. Þetta var gert þannig að sá sem byrjaði sextugur var skertur 0,4% á mánuði, samanlagt um 24%. Sá sem byrjaði sextugur og ætlaði að nýta sér þessa reglu sem sett var í lög árið 1981, fékk 24% lægri greiðslu út úr lífeyrissjóði sínum en sá sem byrjaði 65 ára. Báðir áttu samt að vera komnir á svipaðan stað með úttekt á heildarupphæð út úr lífeyrissjóði þegar þeir næðu áttræðisaldri ef þannig verkaðist til þannig að sjómaðurinn sem hóf töku lífeyris 60 ára, tók lífeyri sinn skertan. Þrátt fyrir þessa aðgerð situr enn þá eftir óbætt 60 ára reglan upp á yfir 1,6 milljarða kr. Eins og ég gat um áður var síðasti fjmrh. sem neitaði því að leiðrétta þetta hæstv. núv. fjmrh. Geir H. Haarde. Þar á undan höfðu allir forverar hans neitað þessari bón í öllum ríkisstjórnum og tók ég þátt í því að ganga á fund þeirra allra frá 1983 til að reyna að fá þennan skaða bættan með einhverjum hætti þannig að ekki þyrfti að koma til skerðing á lífeyrisréttindum sjómanna. En með þetta hafa menn setið. Það var svo ákvörðun sjómannasamtaka eða réttara sagt stjórnar lífeyrissjóðsins að fara í mál við ríkið út af þessum fjármunum. Ekki er mér kunnugt um það, herra forseti, hvar þau mál eru nákvæmlega stödd nú en hygg þó að það sé á næstu mánuðum sem málið verði dómtekið. Fróðlegt verður að sjá hvernig dómstólar dæma í þessu máli. Það breytir ekki því að lífeyrir sjómanna hefur verið skertur af þessum sökum og sá félagsmálapakki sem menn töldu að löggjafarvaldið væri að færa mönnum árið 1981 var bara svik og prettir. Það var ekkert á bak við hann. Engin fjármögnun fylgdi honum. Það voru lög um það að menn skyldu borga þetta sjálfir. Á sama tíma og aðrar stéttir fengu félagsmálapakka sem greiddir voru með ýmsum hætti, oftast nær fjármagnaðir af fjárlögum, þá varð niðurstaðan þessi: Sjómenn skyldu bera félagsmálapakka sína sem byrði. Það voru hin göfugu lok þessara efnda, herra forseti.

Nú hyggst forseti gera hálftíma matarhlé og biður hv. þm. að gera hlé á máli sínu þegar vel stendur á ef hann er ekki kominn að lokum ræðu sinnar.

Það stendur ágætlega á, herra forseti.

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Þórunn Sveinbjarnardóttir, 12. þm. Reykn., getur ekki sótt þingfundi á næstunni vegna veikinda, leyfi ég mér með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að óska þess að 1. varaþm. Samfylkingarinnar í Reykn., Ágúst Einarsson prófessor, taki sæti á Alþingi í fjarveru hennar. Þetta tilkynnist yður hér með, herra forseti. Bryndís Hlöðversdóttir, formaður þingflokks Samfylkingarinnar.`` Ágúst Einarsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa.

Herra forseti. Ég var kominn að lífeyrisréttindum sjómanna í fyrri hluta ræðu minnar og fjallaði um þau með tilliti til þess að sjómannasamtökin höfðu í þessari kjaradeilu reynt að koma í veg fyrir að hún endaði með verkfalli. Ég fór yfir það að í janúar sl. lögðu sjómannasamtökin sameiginlega fram tillögur sem hefðu, hefðu þau mætt einhverri sanngirni frá viðsemjendum sínum, átt að geta orðið til að forða verkföllum á þessu ári. Tilboðið var, eins og menn muna kannski eftir, formlega lagt fyrir Landssamband íslenskra útvegsmanna sl. janúar, þ.e. fyrir Samtök atvinnulífsins fyrir þeirra hönd. Svo ég rifji það aðeins upp þá tók tilboðið til þriggja atriða. Þar á meðal launabreytinga, einstakra kaupliða og kauptryggingar, tímakaups og fleira, hlífðarfatapeninga og fæðispeninga, þ.e. launaliða sem vega að jafnaði innan við 10% í árslaunum sjómanna. Eins og allir vita eru árslaun fiskimanna að langstærstum hluta byggð upp á aflahlut, sem betur fer, og kemur sjaldan til kauptryggingargreiðslu. Yfir 90% af árstekjum sjómanna koma að öllu jöfnu af aflahlut. Á mörgum skipum, sem betur fer, er aldrei greitt annað en aflahlutur árum saman. Aflahluturinn er því ráðandi þáttur í tekjum sjómanna. Aflahluturinn byggir á fiskverðinu, því brúttóverðmæti sem kemur inn á skipið. Ég mun síðar fara yfir það sem dregið er frá brúttóverðmæti til að finna aflahlutinn. Ég var þar staddur í ræðu minni, herra forseti, að ég var búinn nefna annan lið þessa tilboðs sjómannasamtakanna sem var beinlínis sett fram til að koma í veg fyrir að menn enduðu í verkfallsátökum á þessu ári. Ég var kominn að þriðja meginatriðinu í sáttatilboði þeirra, sem laut að lífeyrissparnaði, viðbótarframlögum í lífeyrissparnaði og lífeyrismálum. Ég fór yfir það hvernig réttindi sjómanna höfðu myndast í lífeyrismálum í gegnum tíðina frá því Íslendingar fóru almennt að greiða í lífeyrissjóði upp úr 1970. Ég rakti hvernig réttindi sjómanna mynduðust í lífeyrissjóðum, hvaða viðmið höfðu verið notuð til að greiða inn í lífeyrissjóði þeirra, sem var lengst framan af kauptryggingunni, hálfri fyrst og síðan af allri kauptryggingu, en heil kauptrygging háseta í dag nemur 86 þús. kr. á mánuði. Það er það sem sjómaður fær í sinn hlut ef ekki er aflahlutur um borð í skipinu. Þætti engum mikið að fá 86 þús. kr. greiðslu fyrir að vera úti á sjó kannski 24--26 daga í mánuði. Almenna reglan um frítíma sjómanna, sem ég mun auðvitað ræða hér síðar í ræðu minni og koma að hvernig hefur þróast, eru fjórir sólarhringar í frí á mánuði. Ég gerði grein fyrir því, hæstv. forseti, að sjómönnum var færður félagsmálapakki árið 1981 sem átti sér ekkert bakland, félagsmálapakki upp á að þeir mættu hefja töku lífeyris sextugir en það skilyrði fylgdi að þeir yrðu að hafa starfað 25 ár til sjós til að eiga rétt á lífeyri frá sextíu ára aldri. Þetta var félagsmálapakki, settur í lög á hv. Alþingi og samþykktur af öllum þingmönnum sem þá voru í þessum sal. Allir voru sammála því að eðlilegt og sjálfsagt væri að ríkisvaldið legði þetta til kjara sjómanna að þessu leyti, að þeir ættu rétt á lífeyri frá 60 ára aldri enda hefðu þeir þá starfað 25 ár til sjós. Þetta rakti ég í máli mínu áðan og einnig þá sorgarsögu, herra forseti, að fjármögnun á bak við þann lífeyrisrétt sem Alþingi tók ákvörðun um að færa sjómönnum árið 1981 var engin. Ákvæðið varð til þess að smátt og smátt safnaðist upp skuld í Lífeyrissjóði sjómanna. Eftir að almenn lög um lífeyrissjóð voru sett árið 1997, sem kváðu á um það að lífeyrissjóðir ættu fyrir skuldbindingum sínum, neyddist stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna til að vega og meta stöðu sjóðsins sem varð til þess að lífeyrisréttindi manna voru skert vegna þess uppsafnaða vanda sem fylgt hafði 60 ára reglunni án þess að fjármögnun fylgdi, þrátt fyrir að lögin sem til þess leiddu væru samþykkt samhljóða á hv. Alþingi. Þetta hef ég áður fjallað um, herra forseti. Ég nefndi einnig að meðan ég starfaði að félagsmálum sjómanna, frá 1975 og fram á árið 1999, þá gekk ég á fund allra fjmrh., í hverri ríkisstjórninni á fætur annarri á þessu tímabili, til þess að reyna að fá vilyrði fyrir því að færa fjármagn inn í lífeyrissjóði sjómanna sem næmi skuldbindingunni sem sett hafði verið í lög og sjómenn höfðu vissulega nýtt sér. Ég greindi frá því að núverandi hæstv. fjmrh. Geir Haarde hefði einnig neitað þessum óskum sem sjómannasamtökin hafa sett fram í gegnum árin. Málið stendur þannig að nú standa yfir málaferli gegn ríkinu vegna þess að inn í Lífeyrissjóð sjómanna er talið vanta 1,7 milljarða kr. Í þessari sáttatillögu frá því í janúar eru menn hins vegar að tala um viðbótarframlög til lífeyrissparnaðar. Sem betur fer hefur skilningur á því vaxið á undanförnum árum að gott og sjálfsagt sé að fólk safnaði lífeyrisinneign til elliáranna. Þess vegna hafa verið tekin inn í fjölda kjarasamninga ákvæði um svokallaðan viðbótarlífeyrissparnað, sem er umfram þau 10% sem mönnum er skylt að greiða í almenna lífeyrissjóði. En þeir lífeyrissjóðir eru sameignarsjóðir eins og menn vita, svokallaðir samhjálparsjóðir og launþeginn greiðir þar 4% og atvinnurekandinn 6%. Um þetta var fjallað í 3. gr. þessa sáttatilboðs sem ætlað var að koma í veg fyrir verkföll sjómanna á þessu ári. Þar sagði að sjómenn vildu að inn í kjarasamning þeirra kæmi viðbót, sambærileg grein í alla kjarasamninga hjá Farmanna- og fiskimannasambandinu, Sjómannasambandinu og Vélstjórafélaginu, um greiðslur í lífeyrissjóð. Gert var ráð fyrir að þar yrði ekki farið inn á þá gömlu braut að byrja að greiða viðbótarsparnað í lífeyrissjóði af kauptryggingu eins og gert var 1970, reyndar af hálfri eins og ég hef áður rakið, heldur yrði viðmiðunin kaupgreiðsla til sjómanna, aflahlutur sjómanna. Það er ekki að ástæðulausu að sjómenn hafa sett þetta þannig fram, því af hinu fyrirkomulaginu hafa þeir haft afar slæma reynslu. Eins og ég gat um þá hafði áður verið tekið mið af kauptryggingu sem varð til þess að þegar menn fóru að skoða inneign sína í lífeyrissjóði upp úr 1980, hvaða lífeyri menn hefðu rétt á, kom í ljós að sjómenn á bátaflotanum sem höfðu greitt í lífeyrissjóð í tíu ár --- þessu var öðruvísi hagað á stóru togurunum, þar sem menn greiddu í lífeyrissjóð af öllum launum frá 1958 --- höfðu nánast ekki öðlast nein lífeyrisréttindi og sátu einfaldlega uppi með það að lífeyrisréttur þeirra var ákaflega rýr. Þegar ég tók við forustu í Farmanna- og fiskimannasambandinu 1983 og fór að kafa betur ofan í lífeyrismálin sá ég að ekki var um nema tvennt að ræða, annaðhvort næðu menn fram leiðréttingum, að greitt yrði í lífeyrissjóð af öllum launum fiskimanna eða þá að þessu yrði hent og ekkert með það gert. Niðurstaðan varð sú að á árinu 1984 mótuðu menn þá kröfu að barist yrði fyrir því í kjarasamningum sjómanna að tryggja að greitt yrði í lífeyrissjóð af öllum launum. Menn fóru í slag með lífeyriskröfuna 1985. Þá hafðist í gegn að tekið skyldi upp það fyrirkomulag að greitt yrði í lífeyrissjóði sjómanna miðað við heildarlaun en til að létta útgerðinni aðlögunina var það gert í áföngum frá árinu 1985 og fram á árið 1987. Það byrjaði þannig að í stað kauptryggingarinnar þá greiddu menn í lífeyrissjóð af hálfum launum sínum árið 1985, af 75% aflahlutarins árið 1986 og af öllum launum árið 1987. Þannig náðu menn loks þeim áfanga að sjómenn fóru að greiða í lífeyrissjóð af öllum launum sínum. Þessa atburðarás rek ég vegna þess að í sáttatilboði sjómanna frá því í janúar, sem var beinlínis sett fram til að koma í veg fyrir að hér hæfust verkföll, var sett fram krafa um viðbótarlífeyrissparnað. Sjómenn settu eðlilega fram kröfur um að við þá yrði samið eins og aðrar stéttir, að viðbótarlífeyrissparnaðurinn yrði miðaður við greiðslur af öllum launum. Frv. sem við ræðum núna miðar beinlínis við svokallaðan ,,Laxdælu-samning``. Hvað innifelur sá samningur í sér varðandi lífeyrissparnaðinn? Jú, hann innifelur að miða skuli lífeyrissparnaðinn við kauptryggingu. Menn eru sem sagt komnir á sama stað, varðandi viðbótarlífeyrissparnaðinn, og þeir hófu leikinn upp úr 1970, að miða enn á ný við kauptrygginguna. Kauptrygging hásetans er eins og ég sagði 86 þús. kr. og þó hún hækki um 30% þá verður það engin stórkostleg upphæð. Ætli það fari ekki nálægt 110 þús. kr. Það mundi vera grunnurinn sem borgað yrði af í þennan viðbótarsparnað á sama tíma og aðrir kjarasamningar í landinu sem gerðir hafa verið fyrir aðra launþega miða við heildarlaun þeirra. Það verður ekki af þeim tekið að þeir eru lagnir við að finna gamla drauga. Þeir beita draugaganginum til að finna sér viðmiðun til að halda niðri kjörum og réttindum sjómanna. Þess vegna er ekki nema eðlilegt að menn séu ósáttir við frv. og þær viðmiðanir sem eru beinlínis taldar upp í 2. gr. þess. Þetta var þriðja atriðið í tilboði sjómanna og kemur á eftir kaupliðakröfunni í þessu sáttatilboði frá því í janúar sem ég ítreka, herra forseti, að var sett fram til að koma í veg fyrir verkföll sjómanna á þessu ári. Þá er ég kominn að fjórðu og síðustu greininni í þessu sáttatilboði en sáttatilboðið sem sjómenn lögðu fram var aðeins í fjórum liðum. Í fyrsta lagi um samningstímann, þ.e. út þetta ár. Í öðru lagi um launin. Í þriðja lagi um viðbótarlífeyrissparnaðinn, sem ég var að fara hér yfir og allan aðdraganda í kringum lífeyrismál sjómanna. Í fjórða lagi um slysatryggingu. Fleiri voru kröfur sjómannasamtakanna ekki í þessu sáttatilboði sem var ætlað að tryggja vinnufrið á þessu ári og koma vinnu við málið í ákveðinn farveg, til ákveðins starfshóps sem var lagt til í fyrstu grein að tæki til við erfiðustu málin, fyrst og fremst fiskverðsmálin og mönnunarmálin en jafnframt fleiri þætti. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson, formaður sjútvn., nefndi það í morgun að einmitt þau mál væru erfiðust, verðlagsmálin og mönnunarmálin og þau hefðu lengi verið það. Stjórnarliðar eru þannig ekki ósammála því að þetta séu erfiðustu málin. Þar af leiðandi eru þeir sammála því sem sjómannasamtökin lögðu fram í janúar í tilboði sínu. Þeir eru sammála því vinnulagi sem lagt var upp með af sjómannasamtökunum í sáttatilboði þeirra, þ.e. að vinna þessi erfiðu mál á öðrum vettvangi og ekki undir pressu. Hvað voru sjómenn að bjóða? Þeir voru að bjóða slíkt vinnulag í upphafi þessa árs, eftir að hafa verið kjarasamningslausir í tæpt ár. Þá buðu þeir fram sáttarhönd og kváðust mundu sætta sig við að vera með lausan kjarasamning að því er varðaði fiskverðsmyndun, grundvöll skiptaverðsins og mönnunarmál, ekki bara í ár heldur nánast út þetta ár. Starfshópurinn átti ekki að ljúka vinnu sinni fyrr en í október og samningurinn ekki að renna út fyrr en 31. desember. Menn hefðu svo sem haft einhverja mánuði eftir að starfshópurinn skilaði af sér til að ná samkomulagi. Í þessu sáttatilboði voru sjómenn ekki að fara fram á annað en almennar kaupbreytingar á kaupliðum þeirra. Að samið yrði við þá um viðbótarlífeyrissparnað eins og aðrar stéttir og á sama grunni, ekki fundin einhver ný viðmiðun aftan úr grárri forneskju. Síðan yrði tekið á slysatryggingamálum sjómanna og þeir losnuðu við þá kvöð að þurfa alltaf að leita uppi sökudólg til að eiga rétt á bótum. Sjómennirnir fyrir utan Alþingishúsið áðan sögðu söguna af kokknum sem var að elda þegar báturinn valt hressilega. Sjómanninum skrikaði fótur, hann datt og slasaðist en þá dæmdi Hæstiréttur að hann ætti ekki rétt á bótum vegna þess að hann hefði mátt vita að honum gæti skrikað fótur. Svona fyrirkomulag vilja sjómenn eðlilega ekki hafa og gera þess vegna kröfu um að slysatryggingar þeirra verði með þeim hætti að þeir séu almennt tryggðir fyrir slysum um borð í skipum, tryggðir fyrir slysum á sínum vinnustað. Það hlýtur að teljast eðlileg krafa. Ég held að það sé ekki vanþörf á þessu tali mínu um sáttatilboð sjómanna svo að stjórnarliðar skilji hvað þeir eru að fást við og hvað þeir gera með því að lögfesta þetta frv., þrátt fyrir að þeir séu sammála um að erfið mál standi út af. Það voru akkúrat þessi erfiðu mál sem sjómenn buðust til að leggja til hliðar og setja í sérstakan starfshóp þannig að á þessu ári mætti haldast vinnufriður, að koma á skammtímasamningi út þetta ár svo taka mætti á þessum erfiðu málum. Maður vonaðist til að Samtök atvinnulífsins og Landssamband ísl. útvegsmanna sæju að í þessu tilboði sjómannasamtakanna frá því í janúar fólst mikill sáttavilji, vilji til þess að koma í veg fyrir átök og verkfallsaðgerðir. Maður hefði haldið að þeir teygðu sig langt til að koma til móts við þessi atriði og koma þar með á föstu vinnulagi til að taka á erfiðustu málunum. Nei, það varð ekki niðurstaðan hjá LÍÚ og Samtökum atvinnulífsins, af því varð allt önnur niðurstaða. Með leyfi, herra forseti, langar mig að lesa upp svarið sem sjómannasamtökin fengu við þessu sáttatilboði sínu í janúar sem, ef það hefði verið samþykkt, hefði orðið til þess að koma í veg fyrir verkfallsátök. Hvernig var þetta svar LÍÚ? Það er fróðlegt að lesa það í ljósi umfjöllunarinnar um þetta mál. Það er svona, með leyfi hæstv. forseta: ,,Svar Samtaka atvinnulífsins og Landssambands íslenskra útvegsmanna við tilboði FFSÍ, SSÍ og VSFÍ f.h. aðildarfélaga sinna dags. 19. 1. 2001. Kauptrygging, tímakaup, hlífðarfatapeningar, fæðispeningar og sektarupphæð. Þessir liðir hækki á sambærilegan hátt og umsamdar hækkanir á milli Samtaka atvinnulífsins og Flóabandalagsins, þ.e.`` --- takið eftir --- ,,um 7% frá gildistöku samnings,`` --- ekki 30% eins og sett var inn núna heldur um 7% frá gildistöku samnings --- ,,um 3% 1. janúar 2002 og um 2,25% 1. janúar 2003. Þetta á ekki við um sektarákvæði í kjarasamningum`` --- sem venjulega hafa fylgt þessum hækkunum --- ,,sem skulu falla niður.`` Í svarbréfi LÍÚ var krafa um að sektarákvæði kjarasamninga félli niður. Menn áttu sem sagt ekki að hafa nein ráð til þess að bregaðst við brotum á kjarasamningnum. Það átti að fella sektarákvæðin niður. Það var krafa LÍÚ. Ég held að það sé rétt að menn hugleiði það, sérstaklega fulltrúar í sjútvn. sem í nótt hlustuðu á orð Friðriks Arngrímssonar, framkvæmdastjóra LÍÚ, um að það hefði með engum hætti verið gengið nægjanlega langt á móti kröfum LÍÚ. Hann sagði mikið hafa vantað á að kröfum LÍÚ væri fullnægt. Það er ekki skrýtið þegar maður les þetta bréf. Næsti liður sem ég ætla að lesa, herra forseti, er svohljóðandi: ,,Útvegsmenn eru reiðubúnir til að ræða við stéttarfélög sjómanna um að hækka kauptryggingu umfram það sem greinir í grein 1.1. enda lækki hlutur samsvarandi.`` Hér er átt við aflahlut. Ég fór yfir það í ræðu minni fyrr í morgun að aflahluturinn er yfirleitt yfir 90% af hinum raunverulegu launum sjómanna. Sem betur fer eru menn sjaldan á kauptryggingu. Þetta skal samt sett í þetta samhengi, að ef kauptrygging breytist, sem vegur sem betur fer sáralítinn hlut af heildarárslaunum sjómanna þó hún sé nauðsynleg sem lágmarksgrunnur og sé í raun og veru allt of lág sem slík, þá skal tekið til við að lækka hlutaskiptin. Þetta var inni í svari Samtaka atvinnulífsins og Landssamtaka ísl. útvegsmanna sem dagsett er 23. janúar 2001 og undirskrifað af Friðriki Arngrímssyni. Þriðji liður í svari útgerðarmanna var svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Útvegsmenn eru tilbúnir að vinna að því á samningstímanum að koma á launakerfi með föstum launum auk ábata í núverandi hlutaskiptakerfi, auk ábata í stað núverandi hlutaskiptakerfis.`` Þetta eru svörin sem sjómenn fengu til baka við tilboði sínu varðandi launaliðina. Þá komum við að lífeyrissjóðnum, sem var annar liðurinn í sáttatilboði sjómanna til þess að koma í veg fyrir að verkföll sjómanna á þessu ári. Það var svona, með leyfi forseta: ,,Ef og þegar fallið verður frá hlutaskiptakerfi`` --- takið eftir, ef og þegar fallið verður frá hlutaskiptakerfi sem byggir á yfir 90% af tekjum sjómanna --- ,,og tekið upp sambærilegt launakerfi og hjá flestum öðrum launþegum en sjómönnum eru útvegsmenn tilbúnir til að ræða lífeyrissjóðsframlög með svipuðum hætti og samið hefur verið um hjá sambærilegum stéttum.`` Þetta var uppistaðan í svarinu við kröfu sjómanna í lífeyrismálum. Síðan segir: ,,Við óbreytt hlutaskiptakerfi er ekki unnt að bera lífeyrissjóðsframlög annarra atvinnurekenda við lífeyrissjóðsframlag útvegsmanna enda hafa sjómenn hlut úr aflaverðmæti en aðrir launþegar hafa ekki fastákveðinn hluta af tekjum atvinnurekanda.`` Þannig var svarið varðandi þetta. Þá komum við að tryggingunum, sem einnig var fjallað um í sáttatilboði sjómannasamtakanna og svar útvegsmanna er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Útvegsmenn eru reiðubúnir til að setja á stofn starfshóp með fulltrúum sjómanna þar sem tekið verði saman yfirlit yfir slysatryggingar sjómanna og greiðslur til þeirra vegna slysa. Jafnframt verði réttindi sjómanna borin saman við réttindi annarra launþega en útvegsmenn telja að réttindi þeirra séu betri en almennt er.`` Útvegsmenn telja að réttindi þeirra séu betri en almennt er. Síðan segir: ,,Þá verði kostnaður af aukinn vátryggingavernd sjómanna metinn. Starfshópurinn skal taka til starfa strax og ljúka störfum fyrir 15. febrúar 2001. Í framhaldi af niðurstöðum starfshópsins og áður en nýr kjarasamningur tekur gildi, skulu aðilarnir fjalla um slysatryggingar sjómanna.`` Næst segir hér: ,,Verðlagsstofa skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna. Vísað er til meðfylgjandi samantektar um tillögur til breytinga.`` Þar er vísað til samantektar sem fylgdi með. Gildistími nýs samnings var samkvæmt svörum LÍÚ við sáttatilboði sjómanna til þriggja ára. Sáttatilboðið lögðu sjómannasamtökin fram eftir að hafa verið með lausan kjarasamning í tæpt ár og án þess að hafa beitt verkfallsvopninu á þeim tíma. Ég rakti það í ræðu minni fyrir hádegi að sennilega eru sjómannasamtökin seinþreyttust allra samtaka í þessu landi til að beita verkfallsvopninu. Þau hafa lengst allra samtaka í landinu á undanförnum árum verið með lausa kjarasamninga og það hafa liðið mánuðir og jafnvel ár áður en sjómenn hafa gripið til þess að beita verkfallsvopninu til að knýja fram niðurstöðu. Sjómenn verða því ekki sakaðir um það að hafa rifið verkfallsvopnið upp samdægurs og kjarasamningur fellur úr gildi. Þeir verða ekki sakaðir um það. Hins vegar má finna aðrar stéttir á Íslandi sem hafa gert það. Sjómenn eru á hinn bóginn sú stétt manna sem hvað oftast hefur orðið fyrir því að fá á sig lagasetningu til að binda niður kjör þeirra og stoppa aðgerðir þeirra til að ná fram leiðréttingu og menn eru enn þá að berjast við það sem hafið var og kemur fram í skýrslu Farmannasambandsins frá árinu 1988 þar sem talað var um frjálst fiskverð og hvernig það ætti að myndast. Ég mun kannski síðar í dag, herra forseti, lesa nokkra kafla úr þessari skýrslu ef mér býður svo við að horfa. Ég held að það sé fróðlegt fyrir menn að kunna þessa sögu. Hér æða menn alltaf á yfirborðstillögunni og halda að það sem er akkúrat í dag hafi aldrei skeð áður og ekkert í sögu kjarabaráttu sjómanna eigi rétt á sér. Hægt sé að berja þá út í horn í hverju málinu á fætur öðru með lagasetningu. Þetta tel ég algerlega óviðunandi og tekur þó fyrst steininn úr á þessu ári þegar sett eru tvisvar sinnum lög á sama verkfall. Það hefur ekki borið við áður, held ég. Það er sennilega nýmæli. Þeim fer fram í þeim hæfileikum sínum að stöðva verkfallsaðgerðir sjómanna með lagasetningu. Herra forseti. Er hægt að saka stétt um ábyrgðarleysi við beitingu á neyðarvopni sínu sem hefur haft þann aðdraganda sem ég hef verið að draga fram í máli mínu síðan í morgun? Að sætta sig fyrst við að kjarasamningar falli úr gildi, séu lausir án kaupbreytinga mánuðum og árum saman, bjóða síðan fram sérstakt sáttatilboð sem felur í sér að þeir ætla að taka það á sig að vera með mörg atriði ófrágengin í næstum tvö ár og þegar slíkt sáttatilboð er lagt fram, þá er því hafnað bara einn, tveir og þrír og gerð krafa um að hlutaskipti skulu lækkuð, hlutaskipti skulu lögð af og annað eftir því. Ég tel að svar Samtaka atvinnulífsins og LÍÚ í janúar sl. við sáttatilboði sjómanna sé lítilsvirðing. Það er lítilsvirðing hvernig þessi samtök atvinnurekenda brugðust við tilmælum sjómanna. Að koma í veg fyrir að hér á landi mynduðust verkfallsátök á þessu ári og setja málin í ákveðinn farveg, að setja málin til starfshóps sem fjallaði um erfiðustu málin og við erum ekki einu sinni ósammála um það í hv. Alþingi hver eru erfiðustu málin. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson, formaður sjútvn., lýsti því yfir í morgun hver hann teldi erfiðustu málin og ég er honum sammála um það. Verðmyndunarmál og mönnunarmál hafa í gegnum tíðina verið erfið mál. Það var einmitt um þau mál sem sjómenn buðust til að mynda starfshóp til að takast á við að leysa. En á þá sáttarhönd sló LÍÚ, enda jafnan haft vissu fyrir því að hringja mætti í stjórnarliða til að fá lög. Það er það sem menn hafa tekið sér fyrir hendur --- lög á verkfall sjómanna og aftur lög --- núna í tvígang á þessa deilu. Það er ekki nema von, herra forseti, að illa gangi að lagfæra kjaramál sjómanna þegar menn eiga við að búa það sem hér er. Lengi framan af í þessari deilu stóðu samtök sjómanna saman eins og sáttatilboðið frá því í janúar ber með sér. Útgerðarmenn höfðu hins vegar iðulega kvartað undan því að ekki væri semjandi við sjómenn vegna þess að þeir næðust ekki saman að samningaborðinu, það þyrfti að ræða við samtökin hvor í sínu lagi, þetta væri alveg óþolandi, það yrði að ná þessum mönnum saman. Sjómannasamtökin brugðust við því og fóru sameiginleg til þessarar samningagerðar, gerðu sameiginlega þetta sáttatilboð. Því var hafnað eins og ég er búinn að greina frá. En viti menn. Þegar búið var að ræða við sjómannasamtökin sameiginlega, þá kom allt í einu upp sú staða í röðum útgerðarmanna að það væri ekki hægt að ræða við þessa menn sameiginlega, það yrði að hafa þá aðskilda. Annað væri ekki boðlegt. Tíndar hafa verið til alls konar ástæður fyrir því. Menn hafa sagt að Sævar væri svo vondur í skapinu að það væri ekki hægt að tala við hann. Menn hafa sagt að Grétar Mar hefði einhverra annarlegra hagsmuna að gæta og hefði allt aðrar skoðanir á kvótakerfinu en útgerðarmenn. Skyldi ekki meiri hluti þjóðarinnar hafa allt aðrar skoðanir á kvótakerfinu en útgerðarmenn? Er þá meiri hluti þjóðarinnar, af því að hann er á annarri skoðun en LÍÚ, einhver sérstök vandræðabörn sem ekki er hægt að tala við? Þau rekast ekki í hópi, eða hvað? Skilgreining LÍÚ á því hvað eru vandamál í þjóðfélaginu er nefnilega allt önnur en skilgreining hins almenna Íslendings á því hvað er vandamál í þjóðfélaginu. Svör LÍÚ við sáttatilboði sjómannasamtakanna bera það með sér að forustumenn LÍÚ hafa myndað sér allt annað siðferðismat og allt aðra lífsskoðun en þorri Íslendinga. Lífsgildi þeirra og lífssýn fær brautargengi í lagasetningu á Alþingi. Meiri hlutinn tryggir að lífssýn þeirra og lífsskoðun á sýn landsins og fólkins skuli fylgt eftir með lagasetningu, ekki bara í þessu máli heldur í fjöldamörgum öðrum málum. Það gæti vel farið svo að einhvern tíma síðar í kvöld færi ég að ræða stjórn fiskveiða undir þessum lið að því er varðar kjaramál sjómanna því að þau skipta ekki litlu máli í því sambandi. Frv. sem hér er til umræðu byggir á því að það tókst að kljúfa sjómannasamtökin, það tókst að koma mönnum út úr því sameiginlega fari sem þeir höfðu verið í. Með áróðri, hótunum og hvíslingum tókst mönnum koma sér upp kvislingum. Niðurstaðan af þeirri vinnu endaði með því að menn bjuggu til kjarasamning sem í almennri umræðu meðal sjómanna er kallaður ,,Laxdæla``. Gerð var grein fyrir þessum kjarasamningi í hv. sjútvn. í nótt af forustumanni Vélstjórafélagsins sem er samningsaðili LÍÚ í þessum samningum. Ég held að ég sé ekki að fara neitt með rangt mál þó að það hafi skýrlega komið fram í viðtölum að eftir á að hyggja hafi forustumaður Vélstjórafélagsins séð að í kjarasamningnum, hinni svokölluðu ,,Laxdælu``, eru mörg slæm skref, skref sem menn ættu helst ekki að þurfa að feta en eru í raun og veru að hluta til ætlað að feta með stuðningi ríkisstjórnar og lagasetningu á Alþingi. Ákvæði í þeim samningi eins og ákvæðið um að færri menn séu á skipi en samkvæmt skiptaákvæðum kjarasamningsins þýðir að kjararýrnun verður hjá sumum sjómönnum upp á 14--15%. Háseti sem hefur í árslaun 3 millj. kr. á samkvæmt kjarasamningi Vélstjórafélagsins á sumum skipunum í flotanum, þekktum dæmum sem hægt er að sýna fram á, að lækka um 450 þús. kr. á ári, þ.e. 15%. Hlutur hans á að fara úr 3 millj. kr. niður í 2.550 þús. kr. Það er árangurinn af mannafækkunarákvæðinu sem merkt er 2.1 í þessum kjarasamningi. Áhrifin eru minni sums staðar annars staðar, 5%. Það var upplýst að þessi áhrif væru meiri en menn hefðu gert ráð fyrir í samninganefnd vélstjóranna og jafnframt var upplýst af forustumönnum Sjómannasambandsins sem kom mér reyndar á óvart af því að talið var af formanni Vélstjórafélagsins að þetta næði til fárra skipa og væru afmörkuð dæmi, en formaður Sjómannasambandsins telur að miðað við fyrri útreikninga hafi þetta einhver áhrif í öllum kjarasamningum, mismunandi mikil. Það er illt að standa uppi með það eftir að hafa sýnt biðlund í heilt ár með lausa kjarasamninga og boðið síðan fram sáttatilboð til að koma í veg fyrir að hér hæfust verkföll, enda síðan í verkfallsaðgerðum til þess að knýja fram lausn á kjarasamningi, að standa þá uppi með það að niðurstaðan af því að einn forustumaður sjómanna tók sig út úr og ákvað að búa til snöggan kjarasamning skuli vera sú að það þýði launalækkun hjá meginþorra sjómanna. Það er illt hlutskipti. Ég kannast ekki við það úr kjarasamningssögu fiskimannanna að það hafi áður gerst í kjarasamningum að menn hafi samið um launalækkun. Þetta held ég að sé afar slæmt fordæmi, enda viðurkenndi formaður Vélstjórafélagsins að þetta væri slæmt, þetta væru mistök. Það þyrfti að leiðrétta þetta og jafnvel væri vilji fyrir því að leiðrétta þetta. Gott og vel. Málið skánar auðvitað ef menn ná að leiðrétta mistök. En það er bara fleira í þessum samningi. Varðandi lífeyrissjóðinn, viðbótargreiðslurnar í viðbótarsparnaðinum er komin viðmiðun við kauptryggingu sem er skref sem ég tel að sjómannasamtökin hefðu alls ekki átt að stíga. Það hefði verið betra að semja um áfangahækkanir af öllu kaupi heldur en byrja á að finna gömlu viðmiðunina sem menn voru að berjast við að ná út úr kjarasamningi. Gömlu viðmiðunina, gömlu kauptrygginguna sem á fyrstu árum lífeyrissjóðsins frá 1970--1980 gaf sjómönnum engan lífeyrisrétt, nánast engan vegna þess hve litlar greiðslur voru inn í sjóðinn. Þarna held ég að hefði ekki átt að byrja og ég held að nær hefði verið að nota annað viðmið. Síðan er útfærslan á fiskverðinu kapítuli út af fyrir sig og hverng að því er staðið. Og hvað segir um það í frv. því sem við erum hér að ræða? Jú, í 2. gr. segir um það atriði, með leyfi forseta: ,,Hafi aðilar skv. 1. gr. ekki náð samkomulagi fyrir 1. júní 2001 skal Hæstiréttur tilnefna þrjá menn í gerðardóm. Skal gerðardómurinn ákveða eftirfarandi um kjaramál fiskimanna í þeim samtökum sem nefnd eru í 1. gr.:`` Eins og ég gat um áðan eru þar enn nefnd samtök sem eru búin að aflýsa verkfalli og við erum samt að ræða frv. eins og það liggur hér fyrir. Síðan segir að því er fiskverð varðar: ,,Skal gerðardómurinn ákveða eftirfarandi um kjaramál fiskimanna í þeim samtökum sem nefnd eru í 1. gr.: a. atriði er tengjast markmiðum varðandi verð til viðmiðunar í hlutaskiptum á þorski, ýsu og karfa í beinum viðskiptum skyldra aðila.`` Skyldi vera tilviljun að þetta er orðað svona eða skyldi þetta orðalag koma einhvers staðar frá? Jú, það kemur nefnilega úr samningi Vélstjórafélagsins. Þangað er þetta hugtak sótt sem hér er að fæðast um viðmiðunarverð til hlutaskipta. Ekki brúttóverð, ekki skiptaverð, nei, viðmiðunarverð til hlutaskipta, ný útfærsla inn í kjarasamning sjómanna. Dettur mér þá í hug að víkja að orðum hv. þm. Péturs H. Blöndals þegar hann talar stundum um það hér í þessum ræðustól að fjármagnið fái ekki hlut,  Þá höfum við hingað til verið komnir að nokkru sem kallað hefur verið skiptaverð og úr skiptaverðinu hafa sjómenn fengið hlut. Þeir hafa samkvæmt kjarasamningum okkar oftast nær verið á bilinu 28% og upp í 33% eftir veiðiaðferðum eða gerðum skipa, sem sjómenn hafa fengið í sinn hlut af 70%, af skiptaverðinu. Það hefur verið kaup þeirra. Eins og ég gat um áður hefur aflahluturinn sem betur fer oftast nær dekkað langmestan hluta launa sjómanna og vægi aflahlutarins sennilega yfir 90% í launum sjómanna, fiskimanna almennt, en aðrir kaupliðir eins og tímakaup, kauptrygging og slippfararkaup, fatapeningar --- ef hægt er að kalla það kaup, það er náttúrlega greiðsla á fatnaði sem menn eru að nota og varla hægt að kalla það kaup --- hafa verið innan við 10%. En í þessum samningi fæðist ný hugsun varðandi sérstakt viðmiðunarverð til hlutaskipta. Er þetta eitthvað sem útgerðarmenn sáu sér sérstakan akkur í að koma inn í samninginn? Það væri e.t.v. hægt að fara að prjóna t.d. fjármagnshlutinn eitthvað við það að færa niður viðmiðunarverðið til hlutaskipta. Kann að vera, hv. þm. Pétur H. Blöndal, að kviknað hafi á einhverri peru hjá útgerðarmönnum við leiðbeiningar hv. þm. um að sér fyndist að fjármagnið fengi ekki nægan hlut? Ég tel að þarna sé illa farið ef menn fara að búa sér til enn eina nýja viðmiðun, verð til viðmiðunar í hlutaskiptum. Skyldi það eftir einhver ár vera orðið annað en skiptaverðið, t.d. 60%, að viðmiðunarverðið væri 60% og þá legðu menn skiptaverðinu fyrir róða í staðinn? Ég óttast að þannig geti verið í pottinn búið, að menn séu að koma nýrri hugsun inn í kjarasamning sjómanna sem útgerðarmenn hyggist feta sig eftir við að ná niður kaupi sjómanna því að forustumaður útgerðarmanna sagði í nótt að kröfum þeirra í kjarasamningi, jafnvel gagnvart vélstjórunum, hefði engan veginn verið fullnægt, þar vantaði mikið á. Þeir ætluðu sér að fá meira, miklu meira, eins og upplýsingarnar sem birtust í svari þeirra við sáttatilboði sjómanna bera glöggt með sér. Það er kannski ekki að undra, herra forseti, þó að víða leynist orðalag sem menn þurfi að vara sig á. Í 2. gr. er einnig atriði b., er varðar þau áhrif sem breytingar í fjölda í áhöfn hefur á skiptakjör. Síðan eru talin upp fleiri atriði, þau eru öll talin upp í samningi ,,Laxdælu``. Þar af leiðandi liggur það fyrir því miður að þrátt fyrir breytinguna á 3. gr. er enn þá verið að vitna í grunninn í þetta plagg, kjarasamning Vélstjórafélags Íslands sem sjómenn hafa kallað ,,Laxdælu`` og lýst almennt yfir lítilli ánægju með. Sem forustumaður Vélstjórafélagsins hefur einnig lýst yfir að væru í verulegir gallar sem þyrftu lagfæringar við. Það er auðvitað gott þegar menn sjá að þeim hafa orðið á mistök og eru tilbúnir að leiðrétta þau en það er hins vegar alvarlegt þegar Alþingi Íslendinga ætlar að festa gallana við aðrar stéttir. Það er mjög alvarlegur hlutur. Það sem við ræðum hér er að við ætlum að lögfesta aðgerð sem byggir á því að gerður var sérstakur kjarasamningur við eitt samband sjómanna sem klauf sig út úr þeirri samstöðu sem hafði verið með mönnum. Það er auðvitað illt út af fyrir sig þegar slíkt er komið upp. Síðan hafa verið rædd hér atriði og voru rædd í nótt í hv. sjútvn. sem fjalla um mannréttindi fólks, réttindi fólks til að gera kjarasamning og hvort slík gjörð sem hér á að fara að lögfesta stæðist þær alþjóðasamþykktir og alþjóðasamninga sem við höfum samþykkt fyrir okkar hönd. Reynt var að fullvissa okkur um það að sá texti sem var á blöðum og var kominn inn í brtt. meiri hluta sjútvn. dygði sennilega til þess að ekki yrði um málsókn að ræða á hendur stjórnvöldum. En 3. gr. hafði frá því að frv. var fyrst lagt fram verið breytt á svofelldan hátt, og les ég nú upp úr nál. meiri hlutans, með leyfi forseta: ,,Við 3. gr. Greinin orðist svo: Gerðardómurinn skal við ákvörðun sína samkvæmt lögum þessum hafa til hliðsjónar kjarasamninga sem gerðir hafa verið á undanförnum mánuðum að því leyti sem við á og almenna þróun kjaramála, auk þess að taka mið af sérstöðu þeirra aðila sem nefndir eru í 1. gr. Ákvarðanir gerðardómsins skv. 1. mgr. skulu vera bindandi frá gildistöku laga þessara og skal gerðardómurinn hafa lokið störfum fyrir 1. júlí 2001. Hann skal ákveða gildistíma ákvarðana sinna og getur í því sambandi haft hliðsjón af gildistíma annarra skyldra kjarasamninga.`` Ætli skyldleikinn birtist nú ekki þarna í 2. gr. sem ég var að vitna til? Það held ég að hljóti að vera. Undir þetta nál. skrifa fimm þingmenn stjórnarflokkanna, Einar K. Guðfinnsson, Vilhjálmur Egilsson, Hjálmar Árnason, Kristinn H. Gunnarsson og Árni Ragnar Árnason. Þetta var sem sagt niðurstaða þessa meiri hluta, að orðalagið eins og það er nú í 3. gr. dygði til þess að stjórnvöld á Íslandi fengju þó aldrei nema létta áminningu um það að þau hefðu nú kannski farið örlítið á svig við lögin, á svig við alþjóðasamninga. Ég verð hins vegar að segja og ítreka þá skoðun mína að í 2. gr. eru svo skýrt talin upp þau viðmið sem hvergi er að finna annars staðar en í ,,Laxdælu`` að gerðardómur getur varla velkst í vafa með það að við þann samning er átt enda mun hann hvergi í samningi finna orðalagið ,,verð til viðmiðunar í hlutaskiptum`` en í þeim samningi, að ég hygg. Það mál er þannig vaxið að með þessu lagafrv. er ætlað að koma málum í þann farveg að sjómenn almennt á landinu þurfi að una því að kjarasamningurinn sem nefndur hefur verið ,,Laxdæla`` verður yfir þá færður. En hvað stendur þá upp úr í raun og veru eftir allar þessar vangaveltur mínar? Ég hygg að það standi upp úr að LÍÚ hafði aldrei nokkurn minnsta vilja til þess að lenda þessu máli. Ef þeir hefðu haft vilja til þess þá held ég að þeir hefðu teygt sig langt í janúar við að búa til sáttaleið sem byggðist á þessum þremur atriðum sem í sáttatilboðinu fólust og hefðu þannig komið í veg fyrir það að hér hæfust verkfallsátök 16. mars sem ríkisstjórnin aflýsti að vísu strax 19. mars og ætlar svo síðan að fara að aflýsa aftur nú. Þeir sáu sér ekki hag í því, mennirnir sem eiga atvinnutækin sáu sér ekki hag í því að tryggja að hér yrði starfsfriður allt þetta ár án verkfallsátaka. Nei, þeir völdu hina leiðina, þeir völdu þá leið að svara mönnum nánast með skætingi eins og að krefjast þess að þegar hlutaskiptakerfið væri aflagt þá gætu menn farið að ræða þetta eða ræða hitt. Þannig er viðhorfið sem sjómannasamtökin hafa fengið. Það er niðurstaða mín að það sé Landssamband ísl. útvegsmanna sem séð hafi til þess með viðbrögðum sínum í þessari deilu allri og reyndar í fyrri deilum einnig, mörgum hverjum, að hér hafa sjómenn, seinþreyttir til verkfalla, orðið að grípa til þess að hefja verkföll og láta það á sér og sínum bitna að berjast fyrir kjörum sínum með því að taka sjálfa sig af kaupi. En eins og ég gat um áður hafa þeir verið langþreyttir til þess og hafa ekki gripið til þess ráðs í neinni skyndingu. Sjómannasambandið gaf út sérstaka yfirlýsingu sem farið var yfir í morgun. Ég ætla að lesa hana aftur, herra forseti: ,,Yfirstandandi verkfalli aðildarfélaga Sjómannasambands Íslands, sem samninganefnd sambandsins hefur umboð fyrir, er hér með aflýst. Ákvörðun þessi er byggð á þeirri forsendu að fyrir Alþingi liggur frumvarp til laga um kjaramál fiskimanna og fleira sem sviptir sjómenn samnings- og verkfallsrétti. Verði frumvarp þetta að lögum munu félagsmenn aðildarfélaga Sjómannasambands Íslands verða sviptir grundvallarmannréttindum, sem þeim eru tryggð í íslenskum lögum, stjórnarskrá lýðveldisins og alþjóðlegum sáttmálum, sem íslenska ríkið hefur skuldbundið sig til að hlíta. Félagsmenn aðildarfélaga sambandsins og stéttarfélög þeirra yrðu með þessu jafnframt svipt rétti til að taka sjálfstæðar ákvarðanir um kjarasamningsbundin réttindi sín. Í frumvarpi ríkisstjórnarinnar er einnig gert ráð fyrir verulegri kjaraskerðingu sjómanna auk þess sem mælt er fyrir um afnám gildandi laga, sem beinlínis er ætlað að tryggja réttindi félagsmanna aðildarfélaga sambandsins. Með hliðsjón af ofangreindu og í því skyni að varna því að umrædd lög verði samþykkt á Alþingi Íslendinga, er yfirstandandi verkfalli aðildarfélaga Sjómannasambands Íslands, sem samninganefnd sambandsins hefur umboð fyrir, aflýst.`` Formaður samtakanna, Sævar Gunnarsson, skrifar undir þessa yfirlýsingu. Það er svo sem ekki að undra að menn hafi í neyð sinni valið þennan kost frekar en að sitja uppi með það að þurfa kannski að una kjaraskerðingu í kjölfar lagasetningarinnar sem hér um ræðir. Herra forseti. Ég hef í höndunum dæmi um lítinn ísfisktogara þar sem ekki er tekið tillit til raunmönnunar, um hvernig það muni breytast miðað við þann kjarasamning sem sjómenn hafa hér í þessum texta kallað fyrir og eftir ,,Laxdælu``. Þannig er að almenna kjarabreytingin á öllum stöðugildum frá skipstjóra niður í háseta er 14,39%. Hlutur úr veiðiferð þar sem aflaverðmæti er 3,5 millj. kr. lækkar úr því að vera 77.700 kr. á háseta niður í 66.500 kr. á háseta, eða um 11.200 kr. tæpar. Það er ekki nema von að menn velji þann kostinn, jafnvel eftir að hafa verið með lausa kjarasamninga talsvert á annað ár, að aflýsa verkfalli sínu í von um að þeir megi með þeirri aðgerð komast undan lagasetningu á löglegar og réttmætar aðgerðir sjómanna. Ég ætla að endurtaka, herra forseti, að ég held að í annan tíma hafi ekki verið gerður kjarasamningur upp á slíkar launalækkanir sem hér er tekið dæmi, hvað þá að samið hafi verið um almenna launalækkun fyrir langmestan hluta starfandi sjómanna, eins og fram kom í máli forustumanna sjómanna í nótt. Deilan um fiskverðið hefur löngum snúist um að hér á landi voru stofnaðir uppboðsmarkaðir fyrir fisk. Fiskur fór að seljast hér í frjálsum viðskiptum á uppboðsmörkuðum þar sem verðið réðst af framboði og eftirspurn, þ.e. opnum og eðilegum viðskiptaháttum. Sjómenn hafa lengi sóst eftir því að verð á uppboðsmörkuðunum yrði notað í verðmiðun þeirra. Þó þeir hafi vissulega talið að réttast væri, og ég er þeim sammála um það, að fiskur yrði almennt verðlagður samkvæmt fiskmarkaði þá hafa þeir samt verið tilbúnir til að hann hafi í það minnsta viðmið af fiskmarkaðsverði. Sjómannasamtökin hafa sett þá kröfu fram á undanförnum árum, að þannig væri verðmyndun afla hér á landi eðlilega fyrir komið. Þetta er reyndar sama aðferðin og notuð er í flestum löndum í kringum okkur og hefur gefist ágætlega. Þessari aðferð var komið á í Danmörku á síðasta ári og Færeyingar tóku upp þessa verðmyndunaraðferð alfarið á fiskafla sínum fyrir nokkrum árum. Það hefur gefist vel. Þetta er einnig sú aðferð sem menn telja almennt eðlilega í viðskiptum, að viðskiptin fari fram fyrir opnum tjöldum og menn séu jafnir í þeim viðskiptum. Þessi aðferð ætti að eiga upp á pallborðið hjá forustumönnum í Sjálfstfl., hún ætti í raun og veru að flísfalla við þeirra hugsun, væri einhver minnsti vilji hjá þeim til að fylgja eftir sumum af þeim stefnumálum og áherslum sem flokkurinn telur sig hafa staðið fyrir á undanförnum árum, þ.e. að markaðurinn ráði verðmyndun svo að halda megi uppi virkri og eðlilegri samkeppni og eðlilegum viðskiptaháttum. Þess vegna hefði maður haldið að Sjálfstfl. og forustumenn hans mundu taka slíkri framsetningu fagnandi og feta þá braut með Sjómannasamtökunum að fiskverð hér innan lands myndaðist á almennum uppboðsmörkuðum. Það væri jákvætt skref að setja löggjöf um að verð í viðskiptum milli manna, vilji þeir kaupa eigin fisk eins og sagt er, skuli a.m.k. hafa viðmiðun í fiskmarkaðsverði. Nei, það er ekki raunin. Ég minnist þess að fyrir nokkrum árum birtist, eftir landsfund Sjálfstfl., stefnumótunarplagg. Þar sagði m.a. eitthvað á þá leið að stefnt skyldi að því að allur fiskur tæki verðmyndun á markaði. Ég hugsa að hv. þm. Pétur H. Blöndal muni þetta með mér, við erum álíka langminnugir, hugsa ég. Kannski að hv. þm. Katrín Fjeldsted muni þetta líka. Seinni árin hef ég hins vegar tekið eftir því að þessi upptalning er ekki lengur inni í stefnumálum Sjálftsfl. Hún hefur sennilega dottið til hliðar, a.m.k. verið sett ofan í skúffu tímabundið, alla vega fram að næstu kosningum. Kannski væri þetta gott kosningamál fyrir menn að draga upp, svipað eins og sáttatilboðin í stjórn fiskveiða sem rædd voru í gær og sagt frá því að í sérstakri sáttanefnd hefðu aðallega verið haldnir fáir fundir. Það hefði oft verið boðað til þeirra en þeim hefði jafnoft verið aflýst. Samkvæmt þessu hafa fáir fundir verið boðaðir í þessari svokölluðu sáttanefnd, sem var jú eitt af kosningaloforðum Sjálfstfl. í síðustu kosningum varðandi hið stóra deilumál, stjórn fiskveiða, sem vissulega tengist kjaramálum sjómanna. Ágætistækifæri mun gefast til að fara yfir það við þessa umræðu seinna í dag og í kvöld. Ég var hins vegar að ræða hér um eðlilega, opna viðskiptahætti við verðmyndun. Ég verð að segja að ég sé að hjá öðrum þjóðum hefur slíkt fyrirkomulag leitt af sér góða hluti, aukin verðmæti, betri umgengni um auðlindina og aukna veltu í þjóðfélögum. Þannig hefur það t.d. verið í Færeyjum, afkoma sjávarútvegsins hefur orðið betri og skuldasöfnun útgerðarinnar minnkað. Ekki væri vanþörf á því hér á landi eftir að ,,blessað`` kvótakerfið var tekið hér upp og mönnum tókst að safna skemmtilegum skuldum út á kvótabraskið, skuldum sem vaxa án þess að nokkur hafi hugmynd um það og birtast annað slagið í því að skuldir útgerðar hækka um 30--40 milljarða á örfárra ára fresti. Skyldi ekki vera að það væri akkur í því fyrir íslenska útgerð að fá sem hæst verð fyrir aflann og að teknir yrðu upp eðlilegir og sjálfstæðir viðskiptahættir varðandi fiskverð? Jú, maður skyldi ætla það. Út frá samkeppnissjónarmiðum skyldi maður líka ætla að eðlilegt væri að skilja á milli fiskveiða og vinnslu, að fiskveiðifyrirtækin skyldu rekin undir annarri kennitölu en fiskvinnslufyrirtækin, jafnvel þó að eigendur væru þeir sömu. Þar væri sérstakt og aðskilið bókhald og hluthafarnir yrðu þá að gera kröfu til arðsemi beggja megin, jafnvel þó að það væru sömu hluthafarnir sem ættu bæði fyrirtækin. Það mundi kannski hjálpa mönnum við að átta sig á því að tekjur útgerðarinnar koma í gegnum fiskverð. Það hlýtur að vera sameiginlegt hagsmunamál útgerðar og sjómanna í eðlilegu þjóðfélagi að halda uppi háu fiskverði, góðu og háu fiskverði, auðvitað að því gefnu að kaupendur treysti sér til að kaupa á því verði. Auðvitað þarf vinnslan að geta staðið undir sér líka en við höfum dæmi um það hér á landi að hægt hefur verið að reka fiskvinnslu árum saman með því að kaupa nánast allt sitt hráefni á fiskmörkuðum. Nokkur fyrirtæki hér á landi hafa staðið sig frábærlega í að kaupa allan afla á fiskmörkuðum. Ég tel að slíkt fyrirkomulag mundi bæta eðlilega viðskiptahætti hér á landi, tryggja betur hag útgerðarinnar og reyndar einnig hag sjómanna. Það mundi auka almenn verðmæti úr sjávaraflanum og almennt verða til góðs fyrir íslenskt þjóðfélag þegar upp væri staðið. Maður skyldi því halda að það væri einnig kappsmál Sjálfstfl. að taka hér upp frjálsa verðmyndun á fiski. Hver er niðurstaðan? Niðurstaðan hlýtur að vera sú, miðað við hvernig Sjálfstfl. hefur tekið á þessum málum á undanförnum árum, að sjálfstæðismenn leggjast ævinlega á sveif með útgerðarmönnum og hjálpa þeim að skammta sér lægra fiskverð en þeir gætu fengið, eins einkennilegt og það er nú að menn sem veiða fisk skuli ekki vilja fá fyrir hann hæsta verð. Útgerðarmönnum er hjálpað við að binda það fyrirkomulag niður að hér á landi sé fiskverði útgerðanna handstýrt, m.a. til að halda niðri kaupi sjómanna og útgerðarmennirnir geti þá skammtað sér það sem afgangs er í arð fyrir auðlindina, í arð fyrir kíló af syndandi fiski. Það skyldi þó ekki vera að meinið í allri þessari deilu sé að þeir sem fengið hafa handhöfn og eignarhald á aflanum syndandi í sjónum ætli sér sérstakt verð fyrir slíkt vald, að hafa aflann óveiddan á sinni hendi? Það skyldi þó ekki vera þess vegna að mönnum er svo í mun að ná fram lágu viðmiðunarverði, lágu viðmiðunarverði hlutaskipta --- takið eftir að ég nefni hið nýja viðmið kjarasamninga. Er ætlunin að útgerðarmenn geti farið að reikna sér arð af kílóunum í sjónum og sagt við sjálfa sig: Hvað eigum við að fá til okkar af þessum arði, einir og sér? Ætli það sé ekki hluti af þessu máli? Herra forseti. Ég held að það væri fróðlegt að fara í langa umræðu um verðmyndun á fiskafla og hvers vegna í ósköpunum menn standa í illvígum deilum frekar en að láta fiskmarkaðinn sjá um verðmyndunina, ekki bara á þessu ári heldur árum saman, áratugum saman. Það er óskiljanlegt að Sjálfstfl., flokkur sem kallar sig flokk frjálsrar samkeppni, skuli berjast fyrir því að halda þessu fyrirkomulagi óbreyttu. Það er vitnað til annarra ákvæða í kjarasamningi Vélstjórafélagsins í þessu frv., t.d. um, eins einkennilegt og það er nú er, afmörkun helgarfría á netaveiðum fiskimanna. Það er sérstaklega talið upp í þessu kjaramálafrv. að skoða þurfi afmörkun á helgarfríi fiskimanna á netaveiðum. Það er alveg sérstakt mál fyrir Alþingi að koma að því og taka það atriði með. Miðað við þessa upptalningu er ég hissa á að menn skuli ekki hafa sett inn í frv. að skoða þyrfti sérstaklega hversu mikinn frítíma sjómenn hafa í kjarasamningi sínum. Eins og ég hef vikið að hér áður þá hafa sjómenn að meðaltali um fjóra frídaga í mánuði, það er lágmarksréttur þeirra. Á sumum veiðum eru helgarfrí og hafa verið lengi. Ég held að það hafi ekki verið mjög miklar deilur um þessi helgarfrí. En hér er allt í einu sett inn í lagatexta að það sé sérstakt vandamál sem menn skuli velta sérstaklega fyrir sér, helgarfrí sjómanna á netaveiðum og afmörkun þess. Já, það er alveg sérstakt hvað menn taka sér fyrir hendur að kveða á um í lagafrumvörpum. Auðvitað er meginatriði þessa máls, það sem er algjörlega óásættanlegt í því, að verið er að taka verkfallsréttinn af sjómönnum. Ég ætla að víkja aðeins að því, herra forseti, hvernig staðið hefur verið að málum eftir að boðað var til verkfallsaðgerða. Það liðu þrír sólarhringar frá því að verkfall skall á 16. mars þar til komið var fyrir Alþingi frv. um að aflýsa verkfalli sjómanna. Síðan var sæst á að setja því takmörk, að því skyldi frestað til 1. apríl. Það var talið mikið kappsmál að setja þau lög á þeim tímapunkti. Ég lít svo á að með þeirri lagasetningu hafi verið um algjört skemmdarverk að ræða af hálfu ríkisstjórnarinnar á þróun kjaradeilunnar. Telja má að það hafi beinlínis orðið til þess að kjaradeilan hefur dregist svo á langinn eins og raunin hefur orðið. Ef kjaradeilan hefði haldið áfram frá því að verkfall hófst 16. mars þá hefði a.m.k. verið fullur þrýstingur í deilunni fyrstu daga þess. Það hefði kannski getað leitt til þess að menn hefðu náð samkomulagi á þeim dögum, meðan þrýstingurinn var sem mestur. Eftir að kjaradeilan hófst að nýju 1. apríl var búið að taka þann þrýsting burtu sem var í verkfallinu frá 16. mars. Þannig var alveg ljóst, ekki síst með tilliti til þess að sjómenn höfðu verið keyrðir hart mánuðina og vikurnar á undan til veiða, enda vitað að það gæti dregið til verkfallsaðgerða, að þegar þeir voru sendir aftur út á sjó eftir fjóra daga og kæmu aftur inn í verkfallsaðgerðir 1. apríl þá væri enginn svakalegur samningsvilji. Þar fyrir utan verða öll inngrip í slíka kjaradeilu ævinlega til þess að upp kemur hnútur á viðræðurnar, sem mismunandi erfitt er að leysa. Það þekkja allir sem tekið hafa þátt í gerð kjarasamninga að slík inngrip valda því að það gengur frekar aftur á bak í einhverja daga en áfram. Það varð auðvitað raunin af þessu inngripi. Núna er gripið í annað sinn inn í þessa kjaradeilu, herra forseti, og það er út af fyrir sig nýmæli, að tvisvar skuli sett lög á sömu kjaradeiluna. Ég sagði fyrr í ræðu minni að mönnum færi fram, þ.e. stjórnarliðum, í lagasetningum á sjómenn. Ég tel að þegar verkfallið var sett á í mars hafi verið kominn nokkur gangur í þá deilu. Því var auðvitað mótmælt að gripið væri inn í kjaradeiluna á þeim tímapunkti. Auðvitað mótmæltu deiluaðilar því. Nú standa menn hins vegar, eftir sex vikur, frammi fyrir afleiðingum þessara inngripa, þ.e. þeim að samningar hafa ekki enn komist á. Afleiðingarnar eru einnig þær að samstaða sjómanna hefur verið brotin upp með tilheyrandi trúnaðarbresti á milli sjómannasamtakanna og jafnframt eru ákvæði í kjarasamningi ,,Laxdælu`` sem eru algjörlega óásættanleg. Sjómannasamtökin voru búin að bjóðast til að miðað yrði við svokallaða raunmönnun, að raunmönnun yrði skoðuð eins og hún hefði verið á skipunum undanfarin ár og vinna sig út frá því. Hefði mönnum enn fækkað frá því sem þar var gert ráð fyrir þá hefði staðan breyst á milli sjómanna og útgerðar, einkum ef slík fækkun stafaði af nýrri tækni og aukinni vinnuhagræðingu um borð í skipunum og sýna mætti fram á það. Um það atriði í ,,Laxdælu`` er sennilega ekki mikill ágreiningur. En um hitt atriðið, að ef mönnum fækki um borð í veiðiskipi þá skuli útgerðin fá hlut, eru menn mjög ósáttir, enda er verið að tala um fyrirkomulag sem verið hefur til fjölda ára. Dæmið um matsveininn sem veikist og áhöfnin tekur að sér að vinna verkin hans er þannig að af 1,25 hásetahlut matsveinsins fær útgerðin 1/4 þó að áhöfnin taki að sér eldamennskuna, sjái til þess að veiðiferðin gangi fyrir sig og bæti á sig vinnunni, þá fær útgerðin 1/4 og áhöfnin 3/4. Þannig er það fyrirkomulag. Auðvitað hefði þurft að skoða þessi mál miklu betur og vinna þetta miklu betur en þessi útfærsla ber með sér, enda er það viðurkennt af þeim mönnum sem komu að þessari samningagerð að því miður hefðu verið gerð mistök í henni. Þannig er nú það, hæstv. forseti. Menn sitja uppi með frv. sem að hluta til er byggt á atriðum sem þeir sem gerðu samninginn hafa lýst yfir að væru mistök. Sett voru lög um kjaramál sjómanna á árinu 1998. Þá komu m.a. inn ákvæði um Kvótaþing, Verðlagsstofu skiptaverðs og nánari ákvæði um úrskurðarnefnd. Þessi ákvæði voru lögfest hér á hv. Alþingi. Þeim ákvæðum var ætlað að draga úr deilum milli sjómanna og útgerðarmanna, m.a. um fiskverð og hvernig fiskverð myndaðist og til að koma í veg fyrir svokallaða kvótaþátttöku sjómanna. Það verður að segjast að þrátt fyrir að þessu hafi verið komið á þá eru menn enn á sama stað og enn er deilt um þessi atriði. Ég hef heyrt forustumenn sjómanna tala um að þeim fyndist í aðra röndina að þegar lög hafi verið sett til að ná ákveðnum markmiðum sem þó nást ekki þá standi það frekar upp á Alþingi að lagfæra slíkt en hitt, að gera það verra. Það sem menn óttast núna er að það sem nú stendur til verði til þess að ástandið í verðlagsmálum batni ekki heldur versni. Það er auðvitað óásættanlegt. Mér finnst að sjómenn hafi nokkuð til síns máls varðandi það að þegar lög sem Alþingi setur virka ekki þá beri frekar að lagfæra þau svo þau nái markmiðum sínum fremur en að snúið sé frá og sett á lög sem eru beinlínis í andstöðu við það sem áður var stefnt að með lögum árið 1998. Meðal annars þess vegna eru sjómannasamtökin ekki hrifin af þeim breytingum sem í frv. felast. Herra forseti. Ég er að velta því fyrir mér að fara að ljúka máli mínu að þessu sinni og leyfa fleiri sjónarmiðum en ég hef gert að umtalsefni að komast að. Ég vonast hins vegar til, þar sem fyrir liggur að Sjómannasambandið hefur aflýst verkfalli sínu, að stjórnarliðar taki sér það fyrir hendur að skoða hvort ekki þurfi að endurskoða algjörlega frv. sem við erum hér að ræða, ekki eingöngu út frá yfirlýsingu Sjómannasambandsins heldur t.d. einnig út frá því sem fram hefur komið um Alþýðusamband Vestfjarða, sem mér var tjáð í morgun af mönnum vestur á fjörðum að hefði aldrei boðað til neinna verkfallsaðgerða. Það kann hins vegar að vera að staðan sé sú að verkbann LÍÚ verði þess valdandi og knýi það fram að lagasetningin nái til Alþýðusambands Vestfjarða. Það kann að vera, ég er ekki nógu lögfróður til að átta mig á því. Hitt er hins vegar alveg ljóst, að menn þurfa að skoða frv. alveg upp á nýtt í ljósi nýrra upplýsinga um að Sjómannasambandið hafi aflýst verkfalli. Það væri náttúrlega eftir öllu öðru og eftir þeim litla samningsvilja sem LÍÚ hefur sýnt í allri þessari deilu ef þannig yrði í pottinn búið að yfirlýst verkbann LÍÚ yrði til þess að það yrðu jafnvel sett lög á menn sem ekki eru í verkfalli. Þá væru menn náttúrlega búnir að ná miklum árangri í að láta stjórnarflokkana þjóna markmiðum Landssambands íslenskra útvegsmanna með sérstöku afbrigði lagasetningar á Alþingi, herra forseti.

Herra forseti. Ég þakka hv. 4. þm. Vestf., Guðjóni A. Kristjánssyni, kærlega fyrir yfirgripsmikla og ítarlega ræðu sem var um margt mjög upplýsandi. Mig langaði eingöngu til að spyrja hv. þm. um eitt í ljósi þess að hann hefur um árabil og raunar áratuga skeið verið í forustusveit sjómanna og síðan Farmanna- og fiskimannasambandsins og enn fremur lengstan hluta þess tíma einnig verið í forustusveit Sjálfstfl. á þeim tíma þar til um síðustu kosningar. Í ljósi yfirgripsmikillar þekkingar hans á innviðum beggja þessara samtaka og þess umhverfis sem við hrærumst í og erum hér að ræða lítur hann þannig á að Sjálfstfl. hafi breyst mjög í tímans rás og kannski á síðustu missirum og árum í þá veru að sýna meiri harðdrægni og miskunnarleysi og skilningsleysi á kjörum sjómanna og ekki síður í samskiptum við samtök sjómanna og verkalýðshreyfingarinnar almennt? Mér þætti fróðlegt að heyra viðhorf hv. þm. til þessara mála. Ég hef þá tilfinningu að afstaða Sjálfstfl., þessa flokks allra stétta sem hann kallar sig á hátíðastundum, hafi breyst mjög í þessa veru og vísa m.a. til mjög harkalegrar ræðu hv. þm. Árna Johnsens og fleiri í þessu sambandi. Er Sjálfstfl. ekki raunverulega að koma núna út úr skápnum sem harður flokkur útgerðarmanna og atvinnurekenda á Íslandi og það sé hjóm eitt og hlægilegt, satt að segja, að hann reyni að sveipa um sig skikkju flokks allra stétta?

Herra forseti. Ég svara þessari fyrirspurn hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar með mikilli ánægju. Ég er sammála honum í þeirri greiningu að Sjálfstfl. hefur breyst á undanförnum árum. Hann hefur breyst í hagsmunagæsluflokk fjármagnseigenda í landinu, hagsmunagæsluflokk útgerðarmanna. Hann hefur ýtt hagsmunum launþega til hliðar. Þannig held ég að Sjálfstfl. hafi breyst, það er sýn mín á flokkinn í dag. Reyndar var það svo að meðan ég var í Sjálfstfl. var ég alltaf á öndverðum meiði við Sjálfstfl. varðandi kvótakerfi fiskveiða og stjórnkerfi fiskveiðanna.  Þeim spurningum sem hv. þm. bar hér fram er því einfaldlega hægt að svara með jái. Þetta hefur því miður verið þróun og vegferð Sjálfstfl. á síðustu árum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þá hreinskilni og þann kjark sem hann sýnir hér þegar hann viðurkennir að tími hans í Sjálfstfl. hafi sumpart verið mistök og einnig hitt að ég tek auðvitað mikið mark á því þegar maður á borð við hv. 4. þm. Vestf. kemur hér og segir okkur hvernig háttað er til á stjórnarheimilinu, þ.e. í herbúðum stærsta stjórnmálaflokks landsins, Sjálfstfl. Ég er auðvitað ekki eins dómbær um það og hann, hafandi verið harður andstæðingur þessa flokks alla tíð og ekki síst nú. En þegar hv. 4. þm. Vestf. segir það hreint út að af eigin kynnum hafi hann skynjað það og skilið að Sjálfstfl. sé kominn út úr skápnum, sé ekki lengur flokkur allra stétta heldur hagsmunagæslusamband atvinnurekenda og útgerðarmanna, bið ég hv. þm. Guðmund Hallvarðsson sérstaklega að leggja við eyru.

Herra forseti. Það er svo sem ekki mörgum orðum við þetta að bæta öðrum en þeim að beina því til launþega að þeir endurskoði afstöðu sína til stuðnings við núverandi ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Ég vil á sama hátt og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson þakka hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni fyrir merka og góða yfirferð, ekki síst varðandi lífeyrissjóðsmál sjómanna. Kannski hefði farið betur á því að hv. stjórnarþingmenn sem ætla að styðja þetta frv. hefðu verið í salnum og hlýtt á þennan akademíska fyrirlestur hv. þm. en því miður voru þeir fáir. Ég og hv. þm. vorum saman á fundi í nótt þar sem farið var yfir þetta frv. til laga og mig langar að spyrja hann um mat hans á afstöðu Sjómannasambandsins varðandi aflýsinguna á verkfallinu. Er það ekki vegna þess að það er kalt mat Sjómannasambandsins að frv. leiði til kjaraskerðingar, gerðardómnum séu gefnar línur í frv. þannig að þeir hafi metið það þannig að betra væri að aflýsa verkfalli í von um að halda málum í því horfi sem þau eru núna í staðinn fyrir að upplifa og standa frammi fyrir kjaraskerðingu með þessu frv.?

Herra forseti. Ég held að það hafi komið greinilega fram í máli forustumanna Sjómannasambandsins í nótt að þeir teldu betra af kannski tvennu illu að þurfa að búa við sinn gamla kjarasamning en að þurfa að una því að fá yfir sig það sem ,,Laxdæla`` átti að færa þeim og þau lög sem eru byggð á því. Ég er því sammála þingmanninum um þann skilning að þannig túlkuðu forustumenn Sjómannasambandsins þetta að það gæti orðið sú staða að það væri skárra fyrir þá sem þeir hafa svo metið þannig að þeir vilja aflýsa verkfallinu, að vera á sínum gamla samningi.

Virðulegi forseti. Annað atriði. Rætt hefur verið um alþjóðlegar skuldbindingar okkar hvað varðar rétt stéttarfélaga og vinnudeilur, samninga sem við höfum skrifað undir. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann geti verið sammála mér í þeirri túlkun að þær leiðbeinandi línur sem eru gefnar í frv. til gerðardómsins, sem leiðir e.t.v. til svipaðrar niðurstöðu og vélstjórar hafa samið um, að við munum ekki að hans mati lenda í vandræðum, málaferlum og jafnvel dómum í kjölfar á þessu frv., ef það verður að lögum.

Herra forseti. Ég held að 2. gr. í þessu frv. vísi það skýrt til ákveðins kjarasamnings og mæli það skýrt fyrir um hvað gerðardómurinn skuli gera, gerðardómurinn skal ákveða og það segir hér, með leyfi hæstv. forseta: ,,Skal gerðardómurinn ákveða eftirfarandi um kjaramál fiskimanna í þeim samtökum sem nefnd eru í 1. gr.:`` --- Síðan kemur atriðaupptalning sem er öll byggð á kjarasamningi Vélstjórafélags Íslands. Þarna eru gefin afar stíf fyrirmæli um það hvernig gerðardómurinn á að vinna. Ég held að það sé misráðið þegar menn setja upp gerðardóma að svo stíf fyrirmæli skuli sett inn.

Herra forseti. Stundum er sagt að verkin sýni merkin og ýmis fleiri góð orðatiltæki eru um það höfð að það eigi að dæma menn af verkum sínum en kannski síður af hinu sem þeir segja því að ekki reynast alltaf miklar innstæður á bak við það hjá sumum sem vantar ekki að taki sér hátíðleg orð í munn en gera svo kannski eitthvað allt annað. Ég held að þetta sé ágætt dæmi sem við höfum hérna í höndunum um að verkin sýni merkin, og þetta frv. hæstv. ríkisstjórnar, eins og það var lagt fram hér fyrst á þingi, eigi eftir að verða lengi í minnum haft. Ég held að það eigi eftir að verða lengi í minnum haft að ein ríkisstjórn í landinu, stjórnarflokkar, meiri hluti, heimilaði framlagningu málsins án fyrirvara. Menn létu sig hafa það að standa að framlagningu stjórnarfrv. sem átti að svipta fjölmenna stétt í landinu samnings- og verkfallsrétti í næstum hálfan áratug, hengja hana utan á samning sem aðrir höfðu gert, fámennur hópur annarra launamanna hafði gert og vitað var fyrir fram að var ákaflega andstæður þeim sem við áttu að búa eða undir áttu að færast með þessum gerðardómsákvæðum. Þetta frv. verður kannski fyrst og fremst verðmætt þegar frá líður sem safngripur, sem sýniseintak yfir það hvað mönnum getur dottið í hug þegar hugarfarið er eins og raun ber vitni hjá hæstv. ríkisstjórn. Fjögur og hálft ár áttu það að vera sem sjómenn áttu að vera bundnir af niðurstöðu gerðardómsins þó að honum væri gert að vinna samkvæmt forsendum sem forustumenn viðkomandi stéttarfélaga, Sjómannasambandsins og Farmanna- og fiskimannasambandsins, höfðu lýst sig algerlega andvíga. Það er fróðlegt, herra forseti, að velta því fyrir sér vegna þess sem ég sagði um að verkin sýni merkin og það sé kannski meira mark á því takandi hvernig menn birtist í gegnum gjörðir sínar en endilega fögrum fyrirheitum eins og ,,fólk í fyrirrúmi`` eða ,,stétt með stétt``. Þetta eru kunnugleg slagorð, er það ekki, sem tengjast báðum stjórnarflokkunum? Fyrir hverja er þessi ríkisstjórn og hverjum hefur hún þjónað? Hverjir geta með réttu talið sig hafa verið í skjóli af henni? Það eru ekki sjómenn, það er a.m.k. alveg á hreinu. Það var ekki á þeim að heyra utan við Alþingishúsið áðan að þeir teldu sig eiga góðu að mæta hjá ríkisstjórninni, einstökum stjórnarþingmönnum eða hæstv. ráðherra. Hvernig hefur sambúð þessarar ríkisstjórnar verið við til dæmis öryrkja? Hvernig hefur það gengið fyrir sig? Þeir hafa mátt sæta því að ríkisstjórnin hefur af fádæma hörku þvælt málum þeirra fyrir dómstólum, dómstig af dómstigi, gjörtöpuðum málstað. Þegar hún svo loksins er dæmd af Hæstarétti þá fer hún að eins og raun ber vitni, með ósköpum og dregur allar æðstu valdastofnanir landsins niður í svaðið með sér, þar með talið forustuna hér á þingi og Hæstarétt, til þess eins að hafa af öryrkjum að hluta það sem þeim hafði áður verið dæmt í Hæstarétti. Eigum við að taka aldraða? Hefur þessari ríkisstjórn verið sérstaklega annt um hagsmuni þeirra? Hvernig hefur sambúðin verið þar? Hvernig hafa samskipti forustumanna aldraðra verið við þessa ríkisstjórn? Jú, þau hafa verið með sama sniði. Þar hafa gengið á víxl mjög harðar ásakanir og þeir hafa ítrekað mátt efna til fjöldafunda á undanförnum árum til þess að mótmæla kjörum sínum og krefjast réttar af ríkisstjórninni. Við gætum tekið námsmenn sem telja sig sömuleiðis ekki hafa verið ofhaldna af samskiptum við þessa ríkisstjórn. Við gætum tekið íbúa landsbyggðarinnar almennt sem hafa sætt ótrúlegu tómlæti af hálfu þessarar ríkisstjórnar þó að byggðarlögin vítt og breitt eigi í miklum erfiðleikum, búi við fólksfækkun, tekjumissi o.s.frv. Sveitarfélögin á landsbyggðinni hafa sömuleiðis verið í miklum erfiðleikum. Varla hrósa þau hástöfum sambúðinni við þessa ríkisstjórn eða ríkisstjórnir Davíðs Oddssonar. Hins vegar man ég ekki eftir því, herra forseti, að hlutabréfaeigendur hafi boðað til mótmæla á Austurvelli. Ég man ekki eftir því. Ég hef bara satt best að segja ekki heyrt nokkurt einasta múkk úr þeirri átt. Væntanlega er sú þögn til marks um það að þeir uni ágætlega sínum hag eða fjármagnseigendur. Enda mega þeir vel við una. Hlutabréfaeigendum var t.d. gefin ein af stærri gjöfum Íslandssögunnar þegar skattskil af söluhagnaði hlutabréfa voru færð niður úr venjulegum prósentum og niður í 10% eins og um arð af fjármagnstekjum væri að ræða. Fjármagnseigendur una almennt prýðilega við sinn hlut, þeir sem enn eru eftir í landinu. Að vísu hafa margir tekið til fótanna að undanförnu og róið á önnur mið. Auðvitað er það þannig að þegar upp er staðið þá er það þar sem hjarta ríkisstjórnarinnar slær. Væntumþykjan er öll þá hliðina. Það er mikill misskilningur og algjör ómagaorð þegar einstakir þingmenn stjórnarliðsins koma og ætla, jafnviðeigandi og það nú er, að tjá aðdáun sína, ást og virðingu á sjómannastéttinni, eins og hér gerðist í umræðunum í gær. Um leið og kemur að hinum raunverulegu hagsmunum sem stjórnarflokkarnir eru að verja þá vantar ekki viljann til verka. Þá er gripið til lagasetningarinnar eins og við sjáum m.a. í þessu frv. Reyndar, herra forseti, væri líka gaman að velta fyrir sér hvaða framtíðarsýn ráðamenn ríkisstjórnarinnar hafa nú um stundir. Hæstv. utanrrh. mátti vera að því að koma við á ársfundi Útflutningsráðs núna fyrir skemmstu. Þar hafði hann þá dapurlegu framtíðarsýn fram að færa að hér yrði allt í eymd og volæði ef ekki kæmi til stóraukin erlend stóriðja. Það yrði að reyna að fá útlendinga hingað með fabrikkur og gefa þeim rafmagnið, eða svo gott sem, því annars yrði hér eymd og volæði. Þetta var einkunnin sem hæstv. utanrrh. gaf undirstöðum þess efnahags- og atvinnulífs sem núna er í landinu, að þar væri bara dauði og djöfull fram undan, svo ég noti mín orð um það, ef ekki kæmi þessi erlenda stóriðja. Það skyldi nú ekki vera svo að sjómenn væru í þessu máli öðrum þræði fórnarlömb þess að ríkisstjórnin er að fara á taugum. Hún er að fara á taugum út af efnahagsástandinu og er svo sem skiljanlegt því að þrátt fyrir tilraunir til að halda gengi krónunnar uppi með handafli síðustu daga, sem hafa birst í því að fá stóra aðila til þess að flytja fjármagn til landsins, þá gengur ekki betur en raun ber vitni. Þrátt fyrir allt handaflið, sem menn hafa auðvitað í gegnum tröllatök sín á fjármálastofnunum og stórum fyrirtækjum í landinu, þá gengur það ekki betur, í þeim svokallaða tebolla sem menn kalla gjaldeyrismarkað á Íslandi. Fróðlegt væri að fara yfir það hversu margir stunda viðskipti á honum. Millibankamarkaður, þetta hljómar voðalega fínt eins og hér séu tugir banka sem versli á þessum markaði og mörg hundruð manns sem þarna kaupi og selji. En það er nú öðruvísi. Þetta er ekki stærri heimur en svo að fjármagnstilfærslur einstakra stórfyrirtækja eða lífeyrissjóða geta haft veruleg áhrif á gengi krónunnar, a.m.k. í nokkra daga í senn. Það hafa menn reynt að gera hér að undanförnu, að halda þessu meira og minna uppi með handafli. Taugaveiklunin hefur farið vaxandi og einhvers staðar hefur einhver sprungið á laugardaginn var. Þá var ýtt á hnappinn, ljósritunarvélarnar settar í gang og frv., sem legið hafði í skúffu sjútvrh., var fjölfaldað í hvínandi hvelli og því dreift hér eins og frægt varð. Frv. þetta var ekki betri smíði en svo, herra forseti, að nú hafa sjálfir aðstandendur þess, meiri hlutinn á Alþingi, viðurkennt að það var ónýtt. Það var óbrúklegt og ekki nokkur leið að forsvara að afgreiða það eins og það var lagt fram. Hver er það þá sem hefur orðið sér til skammar, herra forseti? Hæstv. forsrh. var það borubrattur í umræðum um störf þingsins að hann taldi að stjórnarandstaðan hefði orðið sér sérstaklega til skammar með því að andæfa þeim vinnubrögðum sem hér hafa verið uppi höfð. Má ég spyrja, herra forseti, eru þeir á braut gengnir og burtkallaðir, sjútvrh. og forsrh. og aðrir slíkir forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar sem eðlilegt væri að væru til staðar við umræðuna?

Út af þessum orðum hv. þm. skal þess getið að sjútvrh. er hér í húsinu.

En hæstv. forsrh.?

Hann er því miður ekki í húsinu.

Nei, hæstv. forsrh. hefur þetta gjarnan þannig þegar hann er í stuði. Hann lítur við í þinginu og hreytir úr sér, gusar ónotum í stjórnarandstöðuna, skætingi af því tagi sem við sættum hér í gær, að það væri alveg sérstaklega skammarlegt hvernig stjórnarandstaðan hefði leyft sér að mótmæla vinnubrögðum og kvarta undan því hvernig að málum hefði verið staðið. En hæstv. forsrh. skammast sín sennilega ekki fyrir eigið frv. eða ríkisstjórnar sinnar sem þeir urðu að viðurkenna hér undir kvöldið í gær að væri náttúrlega gjörsamlega óbrúklegt. Ríkisstjórnin sá sér þann kost vænstan, meiri hluti hennar í gærkvöldi og í nótt, að fara með dálkinn á loft og skera sjálfan sig niður úr snörunni og henda út úr 3. gr. því ljótasta sem þar var, sem hefði augljóslega leitt til þess að ríkisstjórnin hefði koltapað í málaferlum um hversu langt var gengið í að hafa af sjómönnum samningsrétt og verkfallsrétt. Ég held að það hefði orðið leitun að þeim lögfræðingi sem hefði treyst sér til að verja skerðingu mannréttinda fjölmennrar stéttar í tæpan hálfan áratug eins og til stóð. Það er því miður þannig, herra forseti, að meiri hluti sjútvn. skammaðist sín þó ekki nóg og hefur gengið þannig frá brtt. að hún er líka óbrúkleg. Í henni er eitt eitrað orð, herra forseti, sem á að henda út, þ.e. orðið ,,skyldra`` í síðasta málslið seinni málsgreinar brtt. Þar segir með öðrum orðum, herra forseti, um gerðardóminn fræga að ákvarðanir hans skuli vera bindandi o.s.frv. frá gildistöku laganna og hann skuli hafa lokið störfum fyrir 1. júlí 2001. ,,Hann skal ákveða gildistíma ákvarðana sinna og getur í því sambandi haft hliðsjón af gildistíma annarra skyldra kjarasamninga.`` Annarra skyldra kjarasamninga. Til hvers er verið að vísa með þessu orði? Hvað eru skyldir kjarasamningar, þeim sem hér á í hlut, þ.e. einhver rammi um kjör sjómanna? Það er ansi hætt við því að mönnum detti fyrst í hug eini kjarasamningurinn sem í dag liggur fyrir við hluta sjómannastéttarinnar, samningur vélstjóra. Þannig er verið að reyna að smygla þessu inn áfram, dulbúnu með þessu orðalagi. Eða hvað vakir fyrir mönnum og af hverju er verið að setja inn þetta orðskrípi þarna, ,,skyldra``, í þessu samhengi? Nei, það er greinilegt að það á að reyna að halda þarna inni eins miklum neglingum og menn þora, þrátt fyrir að meiri hlutinn hafi viðurkennt að þetta gangi engan veginn eins og þetta var. Það hefur síðan borið til, herra forseti, að Sjómannasamband Íslands, sem eru heildarsamtök sjómanna og með yfirgnæfandi meiri hluta fiskimanna í sjómannastétt á Íslandi innanborðs, hefur aflýst verkfallinu. Þar með er ljóst að stærsti einstaki hópurinn er kominn úr myndinni og þetta frv. verður að taka breytingum í samræmi við það. Auðvitað er þá langeðlilegast að henda frv. og þó fyrr hefði verið. Það átti náttúrlega aldrei að koma fram í þeirri mynd sem það var. Í öllu falli er ljóst að út úr frv. hljóta að fara öll ákvæði sem lúta að félagsmönnum Sjómannasambands Íslands. Það er auðvitað óeðlilegt annað, í ljósi þess að sjómenn munu væntanlega taka kjör samkvæmt síðastgildandi samningi sem að vísu er runninn út fyrir meira en ári --- sjómenn höfðu verið samningslausir í meira en ár þegar þeir fóru í verkfall --- en reynt sé að raska sem allra minnst því kjaralega umhverfi sem sjómenn bjuggu við þegar þessi kjör þeirra voru ákveðin á sínum tíma. Þar með talið eiga þá auðvitað líka að fara út ákvæði um breytingu á Kvótaþingi og öðrum slíku sem voru hluti af kjaraumgjörðinni þegar frá henni var gengið, þó það bæri að vísu að með þeim hætti sem allir þekkja. Hv. sjútvn. hefur því ærin tilefni til þess að setjast yfir þetta mál á nýjan leik. Það liggur fyrir að hún mun gera það. En ég fer eindregið fram á það, herra forseti, að menn athugi á nýjan leik orðalag þeirrar mislukkuðu brtt. sem var lögð fram í nótt. Hún þarf hvort sem er að kallast aftur. Ég geri ráð fyrir því að gáfulegast væri að afgreiða í einum pakka breytingarnar á frv. við 3. umr. Þá ætti að mínu mati að láta líta vandlega á það hvort orðalagið samkvæmt brtt. sé ekki jafnóskynsamlegt og í upphaflegu ákvæði frv. vegna þess að þarna er reynt að ganga í sömu átt, þó að það sé ekki sagt jafnberum orðum og áður var gert að taka eigi mið af samningi Vélstjórafélagsins. Ég vek athygli á því, herra forseti, að þetta er eingöngu svona orðað í því tilviki sem gerðardómurinn á að ákveða gildistíma úrskurða sinna. Þegar um er að ræða hin efnislegu viðmið gerðardómsins þá er eingöngu talað um að hafa til hliðsjónar kjarasamninga sem gerðir hafi verið á undanförnum mánuðum. Þar er ekki talað sérstaklega um eitthvað sem heita ,,skyldir kjarasamningar``. Það væri nú fróðlegt að hv. formaður sjútvn., Einar K. Guðfinnsson, þingmaður Vestfirðinga, færi aðeins yfir þessa ættfræði kjarasamninganna fyrir okkur. Hvers konar frændsemi er þarna verið að tala um, þessi skyldleiki tiltekinna kjarasamninga? Ég vil gjarnan fá skýringar á þessu. Mér er alvara. Það skiptir máli þegar menn eru að lögfesta texta af þessu tagi að þar sé ekki þoka og reykur. Hvað er verið að segja þarna nákvæmlega? Hvers konar skyldleiki er þetta? Til hvers er verið að vísa? Eru t.d. kjarasamningar lækna algjörlega óskyldir en kjarasamningar iðnverkamanna eitthvað skyldir, er það frændsemi? Er vélstjórasamningurinn kannski bræðra- eða systrasamningur? Það verður að vera einhver merking í þessu, herra forseti, ef það á að hafa eitthvað upp á sig að setja svona á blað, nema menn séu gagngert að reyna að véla um málin, læða þessu inn svo að síðar meir sé hægt að nota það sem tátyllu fyrir einhvers konar pólitískan úrskurð. Hvað er hér á ferðinni? Ég óska eftir því að hv. formaður sjútvn. skýri þessa hluti og að þetta verði gert skýrt. Ekki er það gert í nál. eða með lögskýringargögnum þannig að það er auðvitað algjörlega óþolandi að vera að búa sér til atriði af þessu tagi sem síðan er hægt að rífast um og hártoga. Fyrst og fremst á þetta orð auðvitað að fara út og í raun ættu allar þessar viðmiðanir að fara út. Þær eru allar saman hneyksli. Ef menn ætla að setja gerðardóm, hlutlaust skipaðan gerðardóm í það að kveða niður kjaradeilu þá á engar forsendur að leggja honum til af þessu tagi. Hann á að fá að vinna sitt verk algjörlega óbundinn af nokkrum þvingunarskilyrðum sem yfir hann eru settar með þessum hætti. Það á að vera hans og hans sjálfs að meta í hvaða samhengi hann setur sinn úrskurð, við hvað hann miðar, hvort heldur er um efnisinnihald, tímalengd eða annað því um líkt. Það er bara áframhald á sömu valdhyggjunni, nauðhyggjunni, að ríkisstjórnin ætli sér samt að ráða í aðalatriðum hvernig þetta verður neglt niður. Herra forseti. Öll þessi vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar eru náttúrlega stórkostlega ámælisverð. Ég held að langt sé síðan að menn hafa farið með vald sitt á þann hátt sem ríkisstjórnin hefur gert nú í vetur í samskiptum við sjómenn. Það er sjaldgæft, herra forseti, að stétt sem á í kjaradeilum sæti því á einum og sama vetrinum, svo gott sem í sama mánuðinum að fá tvisvar sinnum lög yfir sig eins og nú er í bígerð. Tvisvar sinnum ætlar ríkisstjórnin að grípa inn í þessa deilu með lagaíhlutun, fyrst í mars og svo aftur núna í maí. Það segir allt sem segja þarf um það virðingarleysi sem menn sýna því að frjálsir aðilar með samningsrétt og verkfallsrétt eigi að hafa frið til þess að leysa sín mál, ábyrgðin verði að vera á þeirra herðum þótt mikil sé og menn hlíti þeim leikreglum sem þeir þannig setja sér. Þessi ríkisstjórn hefur greinilega engan áhuga á að gera það. Það er mjög líklegt, herra forseti, eða manni finnst ekki ólíklegt að einhverjir verði til þess að láta reyna á lögmæti þessa gjörnings, ef af verður, og að í þeim efnum verði þá farin svipuð leið og Öryrkjabandalag Íslands fór fyrir hönd félagsmanna sinna, eða þá einhver einstaklingur eða hópur einstaklinga sem hér á í hlut, að menn láti reyna á lögmæti þeirrar aðgerðar að svipta menn þessum réttindum í svo ríkum mæli sem raun ber vitni og svo lengi, eins og kann að verða niðurstaðan. Þá er afar líklegt að málssókn byggist á sömu forsendum og gerði í öryrkjamálinu svonefnda, þ.e. nýsettum mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar um félagafrelsi og önnur mannréttindi, með vísan til alþjóðlegra skuldbindinga sem Ísland hefur undirgengist. Það er alls ekki ólíklegt að lögskýringarnar eða túlkunin verði þá með svipuðum hætti, að þessi afdráttarlausu mannréttindaákvæði eru komin í nýtt samhengi. Túlkunin var sú að lesa bæri stjórnarskrárákvæðin í samhengi við hina alþjóðlegu réttarþróun og þá þær alþjóðlegu þjóðréttarlegu skuldbindingar sem við höfum undirgengist og það gæti leitt mann inn á það spor að mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar yrðu túlkuð með hliðsjón af þeim ákvæðum samþykkta Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem Ísland hefur undirgengist. Og þá fer nú að harðna á dalnum, óttast ég, fyrir hæstv. ríkisstjórn og maður fer að velta því fyrir sér eins og maður hefur stundum áður gert hvort þeir hafi beinlínis gaman af því, hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og félagar, að vera dæmdir á nokkurra mánaða fresti fyrir mannréttindabrot. Ég er algjörlega viss um það, það er ekki efi í mínum huga að ef frv. hefði gengið fram óbreytt þá hefði ríkisstjórn Íslands skíttapað máli á öllum dómstigum í ljósi þess hvernig menn eru farnir að túlka réttinn að þessu leyti. Ef fyrir hefði legið gerðardómur sem hefði vísað í lögin til rökstuðnings því að láta gerðina standa í fjögur og hálft ár þá er ekki minnsti vafi í mínum huga um að það heila móverk hefði allt saman verið dæmt ólöglegt. Ég tel verulegar líkur á að svo verði gert jafnt þótt menn geri þessar breytingar sem sumpart horfa til nokkurra lagfæringa en eru þó tortryggilegar og gerðar mjög tortryggilegar, m.a. með því orðalagi sem ég vék að í síðasta málslið 2. mgr. brtt. Herra forseti. Að síðustu er mér svo nokkuð ofarlega í huga hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur tekist, má segja upp að vissu marki, og/eða þeim öflum sem hún er hér í bandalagi við að sundra að hluta til samstöðu sjómanna. Því miður verður að horfast í augu við að sjómannasamtökunum, þessum þrennu heildarsamtökum sem lögðu af stað í samfloti í þessa löngu og erfiðu deilu og héldu hópinn lengi vel, hefur ekki auðnast, þau hafa ekki borið gæfu til þess að standa saman allt til enda. Það er mjög miður og ég ætla að leyfa mér að segja það hér að ég harma það. Ég tel það mikla ógæfu fyrir sjómenn. Ég ætla auðvitað ekki að öðru leyti að blanda mér í það sem þar gerðist. Þeirra er að bera ábyrgð og svara fyrir sem þar eru í forsvari og þannig hlýtur það að vera. En við hljótum þó, og ég a.m.k. ætla mér að leyfa mér það, að hafa á því skoðun að þetta hafi ekki verið heppilegt. Það geri ég sem verkalýðssinni og sem stuðningsmaður þess að sjómenn eins og aðrar stéttir í landinu geti beitt samtakamætti sínum til þess að knýja fram eðlilega niðurstöðu um kaup og kjör. Það hefur ekki tekist sem skyldi, því miður, og enginn vafi er á því að það er hluti af því í hversu ógæfulegum farvegi málin eru nú komin. Herra forseti. Það ónotalega í því sambandi er sú tilfinning að stjórnvöld og/eða bandamenn þeirra hafi sameiginlega gert út á það að reyna að veikja samstöðu sjómanna og eigi sinn hlut að máli gagnvart því að ekki tókst að halda hópinn. Það er því miður það sem maður hefur mjög ónotalega á tilfinningunni, og heyrir frá mörgum sem þekkja til bak við tjöldin og innan búðar í þessum herbúðum, að hrært hafi verið í sjómannasamtökunum og einstökum forustumönnum þar, svo vægt sé nú til orða tekið, og allt gert sem hægt var af hálfu samtaka útvegsmanna og ríkisstjórnarinnar til að reyna að hafa þar áhrif á menn og koma því til leiðar að barátta sjómanna veiktist í gegnum það að þeir næðu ekki að halda hópinn allt til enda í þessari orrustu. Það er auðvitað mjög dapurlegt. Þetta minnir mann á Thatcher-tímann þegar það var auðvitað markviss og þaulskipulögð úthugsuð stefna ríkisstjórnar frú Margrétar Thatcher --- og hún er sögð eiga aðdáendur í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og það ekki valdalausa einstaklinga þar á bæ --- að mola verkalýðshreyfinguna m.a. með því að reyna að sundra henni og taka einstakar stéttir fyrir og halda á því sýnikennslu hvernig þeim væri refsað og þeim látið blæða út þess vegna í endalausum og vonlausum verkföllum af því að gefin var sú dagskipun að það kæmi ekki til greina að semja við þá. Frægasta dæmið er að sjálfsögðu verkfall kolanámumanna sem stóð talsvert á annað ár og allir vita að á bak við var frú Thatcher með sitt lið og lagði hlutina þannig fyrir að þetta skyldi verða mönnum víti til varnaðar, að nú yrði mönnum sýnt í tvo heimana og það skyldi aldrei koma til greina að gera neina samninga við þessa menn heldur skyldu þeir brotnir á bak aftur öðrum til viðvörunar. Maður spyr sig auðvitað að því hvort að einhverju leyti sé sami þankagangurinn hér á ferðinni, þ.e. að beinlínis sé verið að gera í því að sundra samstöðu sjómanna og veikja baráttu þeirra með ýmsum aðferðum. Herra forseti. Ég læt það eftir mér að tjá hér hugrenningar mínar í þá átt ósköp einfaldlega vegna þess sem maður hefur á tilfinningunni og hefur heyrt og er altalað reyndar meðal þeirra sem til þekkja. Herra forseti. Að síðustu ætla ég að nefna það að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður sjútvn., hélt hér uppi, sem út af fyrir sig er skiljanlegt og maður á kannski að virða honum til vorkunnar að reyna að gera, vörnum fyrir vinnubrögð sjútvn. í þessu máli. Ég ætla bara að nefna það þingsins vegna og upp á framhaldið, ekkert endilega það sem á eftir að gerast í umræðum um þetta mál eða vinnu að því heldur svona til þess að menn fari ekki að festa sjálfa sig í rökfræðilegum ógöngum, hroðalegum rökfræðilegum ógöngum, að stjórnmálafræðimenntaður maður eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, sem er nokkuð þingreyndur maður reynir að halda því fram að það séu vönduð og ítarleg vinnubrögð að taka fyrir frv. af þessu tagi, bandorm sem breytir einum fimm lögum, fellir úr gildi lög um Kvótaþing, grípur inn á samningsrétt, er í samhengi við stjórnarskrárákvæði, alþjóðlega þjóðréttarsamninga og þar fram eftir götunum, rétt fyrir miðnætti og fjalla um það í tvo, þrjá klukkutíma eða hvað það nú var á næturfundi og þar með búið, að þetta séu fullnægjandi og vönduð vinnubrögð. Ég ætla að vona að hv. þm. reyni ekki oftar að halda þá ræðu. Það er miklu gáfulegra að segja sem svo að því miður hafi aðstæðurnar verið þannig og bla, bla, bla að menn urðu að hraða vinnu við málið. Það var ekki hægt að senda það út til umsagnar. Það var ekki hægt að kalla til nálægt því alla sem óskað var eftir. Það var ekki hægt að senda félmn. vinnuréttarþættina til umsagnar o.s.frv. Er hv. þm. nokkuð að reyna að halda því fram að það séu almennt talað fullnægjandi vinnubrögð hér að stórir og viðamiklir frumvarpsbálkar séu teknir fyrir í tvo, þrjá klukkutíma og síðan hent hér inn í þingið aftur til afgreiðslu? Ég vona ekki. Við skulum því bara hlífa okkur við því að ræða málin á þeim nótum. Það er miklu skárri málsvörn, ef ég má leyfa mér að stinga upp á því við hv. þm., að vísa til þeirra aðstæðna sem hafi þvingað fram þessi vinnubrögð af hálfu meiri hluta sjútvn. en ekki það að þeir telji þau vönduð eða fullnægjandi o.s.frv. Það held ég að við ættum ekki að segja svona fordæmisins vegna gagnvart öðrum málum og vinnu hér almennt.

Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e. spurði mig um skilning minn á setningunni, með leyfi virðulegs forseta: ,,Þá leggur meiri hlutinn til að við ákvarðanir um gildistíma geti gerðardómurinn haft til hliðsjónar gildistíma annarra skyldra kjarasamninga.`` Mér er ljúft að endurtaka það sem ég sagði í umræðum um þetta í morgun. Ég vakti athygli á því og sagði að að sjálfsögðu þýddi þetta það að gerðardómurinn gæti tekið tillit til samninga Vélstjórafélagsins og LÍÚ. Það gefur augaleið. Og sá samningur sem þar um ræðir er vitaskuld hluti af þeim samningum sem hafa verið gerðir upp á síðkastið og er þess vegna ákveðin leiðsögn í þessu máli. En gerðardómurinn er ekki bundinn af þessum samningi eða neinum einstökum samningum og út á það gengur þessi brtt. Það er því auðvitað ekki svo. Hv. þm. var öðrum þræði að gagnrýna það að verið væri að leggja of mikla leiðsögn fyrir kjaradóminn en um leið að kalla eftir nánari útskýringu á þessari setningu. Í því felst auðvitað mótsögn. Um leið og við erum að breyta frv. á þann veg sem ég var hér að fara yfir og breyta orðalagi frv. þá er ekki um leið hægt að setja niður nákvæma útlistun á því umfram þetta sem hér hefur verið sagt og ég hafði þegar sagt í þessari umræðu.

Herra forseti. Ég bið hv. þm. um að leggjast ekki í útúrsnúninga. Að sjálfsögðu er engin mótsögn í því að spyrjast fyrir um hvaða skilningur sé lagður í orðalag, eigi það að standa svona. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að ef menn eru að setja gerðardóm þá eigi ekki að gefa honum nein fyrirmæli af þessu tagi yfir höfuð. Það er nú einu sinni hugsunin, að það sé hlutlaus gerð sem sé kveðin upp en það er byrjað að hnika því til með því að gefa honum forsendur sem geta verið umdeilanlegar og ágreiningur verið um, ég tala nú ekki um ef það liggur fyrir. Það sem ég spurði um, herra forseti, var ekki í nokkurri mótsögn við það sem ég sagði að öðru leyti. Ég var að spyrjast fyrir um hvaða skilning ætti að leggja í þessi orð ef þau ættu að standa þarna inni. Ég er hins vegar andvígur þeim og tel að þau eigi að fara út. Herra forseti. Ég verð að segja að ég harma hvernig hv. þm. leggur þessa hluti upp vegna þess að það er verið að reyna að smygla í gegnum þetta orðalag þeim anda frumvarpsins sem áður var hafnað með því að vísa með óbeinum hætti, væntanlega fyrst og fremst í samning vélstjóra. Segjum að Skipstjóra- og stýrimannafélag Norðlendinga geri annan samning sem sé að langmestu leyti hliðstæður vélstjórasamningnum og kannski eitt félag í viðbót. Væru það þá ekki orðnir skyldusamningarnir, fleirtalan komin? Þá erum við nánast komnir á byrjunarreit og gerðardómurinn kominn með upplegg sem stýrir honum að verulegu leyti í þann farveg að ljósrita vélstjórasamninginn ofan í afganginn af sjómönnum. Það er skollaleikur, hv. þm. Þetta orðalag á auðvitað að fara út og ég trúi ekki öðru en það hverfi úr brtt. meiri hlutans við 3. umr.

Hæstv. forseti. Þessi umræða er orðin þó nokkuð löng og á sjálfsagt eftir að lengjast eitthvað samt. Ýmislegt hefur gerst frá því í umræðunni um málið í gær og er vert að velta aðeins fyrir sér því sem hefur breyst. Í fyrsta lagi hefur það breyst að stjórnarliðið, ríkisstjórnin, hefur hrakist til baka með naglalegustu ákvæðin sem voru þarna inni og orkuðu mest tvímælis. En sú grundvallargjörð sem er á bak við þetta mál er auðvitað öll hin sama eftir sem áður. Hér á með lagasetningu að grípa inn í samningaferli milli sjómanna og útvegsmanna. Þá breytingu sem gerð var á frv. í meðförum nefndarinnar ber að mínu viti að skilja þannig að ekki séu fyrirmæli til gerðardómsins um að taka tillit til einhverra ákveðinna samninga. Það hlýtur að verða fullkomlega á ábyrgð gerðardómsins að fara nákvæmlega yfir það. Varðandi orðalagið, sem hv. formaður sjútvn. og hv. 3. þm. Norðurl. e. ræddu um, tek ég undir að heppilegra væri ef menn sameinuðust um að gera á því breytingu og taka út allar hugsanlegar viðmiðanir við aðra samninga. Það á auðvitað að vera fullkomlega á færi gerðardómsins að taka afstöðu til þess sem miða á við til að ná skynsamlegri niðurstöðu. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að tala um það sem var hér inni um þann langa gildistíma samningsins sem til stóð. Ég tel að það liggi í augum uppi að verði kveðið úr um kjaramál með gerðardómi þá komi það ekki til greina til svo langs tíma. Eðlilegast væri að það yrði gert til eins árs og ekki lengur. Aðilar fengju þar með tækifæri til að skipa sínum málum með eðlilegum hætti. Þessu til stuðnings hafa bæst við þau rök að nú hefur Sjómannasamband Íslands aflýst verkfalli sínu. Það liggur þess vegna fyrir, vegna þeirra yfirlýsinga sem hér hafa komið fram frá hæstv. sjútvrh. og reyndar fleiri aðilum stjórnarliðsins, að Sjómannasambandið verður ekki undir þeim lögum sem hér á setja. Það þýðir auðvitað að sjómenn og útvegsmenn, Sjómannasamband Íslands og útvegsmenn, þurfa að fara í nýjar samningaviðræður. Enginn veit hver niðurstaðan verður af þeim samningum. Þeir sem þurfa að hlíta þeim niðurstöðum sem gerðardómur kemur til með að kveða upp mega ekki vera bundnir árum saman án þess að fá tækifæri til að endurskoða sín mál eftir að Sjómannasambandið hefur náð samningum við útvegsmenn. Ég held að allt mæli gegn því að gerðardómur geti nokkurn tímann komist að niðurstöðu um samning fyrir sjómenn til svo langs tíma. Yfirlýsing Sjómannasambands Íslands, sem ég nefndi hér áðan, barst um hádegisbilið meðan umræður um málið stóðu yfir. Eftir að hún lá fyrir var ljóst að breyta þyrfti frv. sem hér er til meðferðar. Það hlýtur að verða gert í umfjöllun nefndarinnar á eftir, að 2. umr. lokinni. Það kom líka fram að hluti félagsmanna í Sjómannasambandi Íslands, þ.e. félagar í Sjómannafélagi Eyjafjarðar, fylgja ekki þessari yfirlýsingu. Ef að líkum lætur mun hæstv. ríkisstjórn og þeir stjórnarliðar sem vinna fyrir hana hér á hv. Alþingi komast að þeirri niðurstöðu að fella eigi út úr 1. gr. frv. nafnið ,,Sjómannasamband Íslands`` og setja þar í staðinn ,,Sjómannafélag Eyjafjarðar``. Nú er ég ekki spámaður um þetta. Það kann að vera að þeir hjá Sjómannafélagi Eyjafjarðar og útvegsmenn í Eyjafirði treysti sér til að semja án þess að vera settir undir gerðardóm. Það hljóta að berast um það fréttir inn á fund háttvirtrar nefndar hér á eftir. Þegar þessi yfirlýsingin frá Sjómannasambandi Íslands lá fyrir vaknaði samstundis spurningin um hvort Farmanna- og fiskimannasambandið mundi fara sömu leið. Það liggur nú fyrir að Farmanna- og fiskimannasambandið ætlar ekki að aflýsa verkfalli sínu. Þar með heldur verkfall áfram á fiskiskipaflotanum á meðan þessi mál eru til umfjöllunar á hv. Alþingi. Hefði Farmanna- og fiskimannasambandið tekið sömu ákvörðun og Sjómannasambandið, þá hefði hið eina sem hefði stöðvað flotann verið verkbann LÍÚ. En svona hagar málum ekki til því Farmanna- og fiskimannasambandið ákvað að gera ekki eins og Sjómannasambandið. Þá sitjum við uppi með það að þetta frv. hér, ásamt samningi Vélstjórafélagsins og því að Sjómannasamband Íslands hefur aflýst verkfalli sínu, verður til þess að í gildi verða þrenns konar samningar við sjómenn. Þar verður þessi nýi samningur Vélstjórafélagsins, einnig niðurstaða gerðardóms um kjör félaga í Farmanna- og fiskimannasambandinu og til viðbótar eru aðilar í Sjómannasambandi Íslands áfram á sínum gömlu kjörum þangað til samningar nást. Þetta er orðið æðiundarlegt fyrirkomulag á kjörum sjómanna og sýnir í hnotskurn í hversu miklar ógöngur öll þessi mál eru komin. Mér hefur borist í hendur yfirlýsing frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa hana upp. Hún hefur fyrisögnina ,,Mótmæli``: ,,Fundur haldinn í samninganefnd Farmanna- og fiskimannasambands Íslands þann 15. maí 2001 mótmælir harðlega fyrirliggjandi frumvarpi til laga um kjaramál fiskimanna. Fundurinn lýsir yfir að ekki standi til að aflýsa yfirstandandi verkfalli fyrr en samningur við samtök útvegsmanna hefur tekist. Fundurinn skorar á ríkisstjórn Íslands að draga til baka lagafrumvarpið og veita samningsaðilum svigrúm til að ljúka deilunni með samningi. Ef ekki er orðið við þessari ósk skorar samninganefndin á Alþingi Íslendinga að hafna lagafrumvarpinu. Verði frumvarpið samþykkt á Alþingi lýsir Farmanna- og fiskimannasamband Íslands fullri ábyrgð á hendur stjórnvalda.`` Þessi afstaða er skýr og klár. Ég veit ekki betur en afstaða ríkisstjórnarinnar og stjórnarliða hér sé líka skýr og klár. Þeir ætla sér að ná þessu máli fram eins og það liggur fyrir, með þeirri breytingu sem ég nefndi hér áðan, að Sjómannasambandið verði tekið út úr þessu frv. en það gildi þá um aðra aðila. Ég fór yfir það í ræðu minni í gær hvers vegna þessi málefni komust í þennan farveg. Ég minni á það, áður en lengra er haldið, að hér á Alþingi Íslendinga hafa menn skotið sér undan þeirri skyldu sinni að taka á verðlagsmálunum, kljúfa sundur veiðar og vinnslu og koma á eðlilegu starfsumhverfi í þessari atvinnugrein eins og í öðrum atvinnugreinum. Stjórnvöldum þótti við hæfi, og það var ekki gagnrýnt í þjóðfélaginu, að gera Landssíma Íslands það skylt að taka GSM-símakerfið út úr almenna kerfinu hjá sér og gera það upp sérstaklega til að tryggja það sem kallað var eðlilegt samkeppnisumhverfi í fjarskiptum. Það var ekkert óeðlilegt við þá ákvörðun. En þegar menn velta fyrir sér fyrirkomulaginu hvað varðar útgerð og fiskvinnslu á Íslandi þá komast sömu stjórnvöld að þeirri niðurstöðu að það sé í góðu lagi og að útgerðarmenn sem reka líka fiskvinnslu eigi áfram að fá að semja við sjálfa sig um verð. Þó er að vísu um að ræða breytingu á þessu atriði í hugmyndum sem hér liggja fyrir í þessu frv. og í samningi Vélstjórafélagsins við útvegsmenn. Ég ætla einmitt að ræða dálítið um þennan samning. Ég tel að þetta sé þríhliða samningur, hæstv. forseti. Hann hafi orðið þannig til að fram hafi farið þríhliða viðræður milli Vélstjórafélags Íslands, Landssambands íslenskra útvegsmanna og ríkisstjórnarinnar. Ég ætla að reyna að rökstyðja það. Mér finnst satt að segja ekki erfitt að sýna fram á að svo hafi verið. Ef menn lesa samning þann sem gerður var á milli Landssambands íslenskra útvegsmanna og Vélstjórafélags Íslands þá er í 6. gr. talað um lög um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna en þar stendur: ,,Aðilar skulu fara þess á leit við stjórnvöld að eftirfarandi breytingar verði gerðar á lögum um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna: Aðgangur samningsaðila að upplýsingum um misræmismál verði opnaður. Verðlagsstofa skiptaverðs og úrskurðarnefnd vinni að samningsmarkmiðum. Í þeim fisktegundum sem í 1. gr. greinir miði úrskurðarnefnd við samningsmarkmiðin á hverjum tíma.`` Þetta er tekið upp í frv. ríkisstjórnarinnar. Síðan er haldið áfram í 6. gr. samnings Vélstjórafélagsins, með leyfi forseta: ,,Tillaga að breytingu á 1. gr. laga nr. 13/1998, um Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna: 2. mgr. 1. gr. orðist þannig: ,,Hafi samtök útvegsmanna og sjómanna gert með sér samkomulag um tiltekin markmið um verðlagningu á fiski á gildistíma kjarasamnings, skal Verðlagsstofa skiptaverðs og úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna, sbr. II. kafla, stuðla að því með störfum sínum og úrskurðum að þau markmið nái fram að ganga.```` Og hvað gerist? Þessi tillaga er lögð fram nákvæmlega orðrétt á Alþingi Íslendinga í lagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Algjörlega orðrétt. Halda menn virkilega að ekki hafi verið einhver aðili frá ríkisstjórninni staddur við samningaborðið úr því að hægt var að orða greinarnar nákvæmlega þannig að síðar mætti leggja þær fram óbreyttar á ábyrgð ríkisstjórnarinnar? Sama er að segja um ákvæðið um Kvótaþing. Þar verða aðilar sammála um að beina því til ríkisstjórnarinnar að Kvótaþing verði afnumið. Þess er farið á leit við stjórnvöld að lögunum um stjórn fiskveiða verði breytt þannig að skilyrði fyrir staðfestingu á flutningi á aflamarki frá skipum verði að upplýsingar um verð aflamarksins verði skráð. Allt kemur þetta fram í frv. ríkisstjórnarinnar. Halda menn virkilega að hægt sé að gera heilan kjarasamning þar sem alls konar verkefni eru færð til Alþingis án þess að þriðji aðili hafi komið að málum? Hvað er þá athugavert við það? Það er það sem ég ætla að halda áfram að rökstyðja. Það sem er athugavert við þetta er að stjórnvöld ganga til samninga með þríhliða viðræðum við einn aðila að kjaradeilu til að kljúfa í sundur samtök sjómanna og til að ná fram þeim göfugu markmiðum sínum að verja hið umdeilda fyrirkomulag sem gildir sem hefur valdið öllum þeim vanda sem við hefur verið að etja í samningamálum sjómanna til margra ára. Þarna var búinn til fleygur til að reka á milli þessara aðila og það hefur örugglega verið vilji stjórnvalda allan tímann og ásetningur þeirra með því að taka þátt í þessum þríhliða viðræðum við Vélstjórafélag Íslands og Landssamband íslenskra útvegsmanna til að fara svo með lagasetninguna beint inn á Alþingi. Auðvitað liggur þetta allt í augum uppi. Í þessum samningum hefur verið gengið frá því að þarna skyldu menn líka miða við fjögur og hálft ár eins og var meiningin en er búið að draga til baka núna. Til að binda þetta almennilega svolítinn tíma og hafa frið. Hafa frið fyrir sjómönnum og útvegsmönnum einhvern tíma að ekki stæðu yfir deilur á milli þeirra. Ég tel að þessi vinnubrögð séu forkastanleg. Ég tel að í þessum samningi við Vélstjórafélagið og því lagafrumvarpi sem liggur fyrir, séu verulega hættuleg atriði sem menn geti ekki séð fyrir endann á í sambandi við verð á fiski. Á fundi nefndarinnar þar sem forustumaður Vélstjórafélagsins mætti til að útskýra fyrir nefndarmönnum samninginn þá verð ég að segja fyrir mig og meðganga það í ræðustól á hv. Alþingi, að mér tókst ekki að skilja hvernig þetta verðlag ætti að þróast. Ég er sannfærður um að þeir sem gerðu samninginn geta ekki með neinu móti fullyrt hvernig verðlagið muni þróast. Það er t.d. þannig að ekki er gert ráð fyrir því í samningnum að breytingar verði á fiskverði fyrr en eftir ár. Ekki nema Verðlagsstofa skiptaverðs hafi af því frumkvæði að gera breytingar. Gengi íslensku krónunnar hefur verið á býsna miklum hraða undanfarið. Einu sjómennirnir sem hafa gengistryggð laun eru þeir sem eru á frystitogurum. Aðrir sjómenn þurfa að búa við það verð sem fæst á mörkuðum innan lands. Það er það flókinn ferill að því viðmiðunarverði sem er verið að búa til í þessum samningi Vélstjórafélagsins að enginn getur fullyrt um þróun þess, hvaða breytingar verði á framboði á fiskmörkuðunum. Ég held að mikil ástæða sé til að hafa af því áhyggjur að hér geti verið að myndast landssambandsverð eða einhvers konar verð sem er hægt að líkja við landssambandsverðið gamla. Við spurðum einmitt fulltrúa sjómanna, sem voru á þessum fundi með okkur í nótt, um þetta. Þeir svöruðu því til að þeir teldu að þetta mundi verða viðmiðunarverð og veruleg hætta væri á því að ýmsir aðilar sem hefðu sótt sér verðviðmiðanir á markaðinn á undanförnum árum mundu taka þetta verð upp. En eins og ég nefndi í ræðu minni í gær hefur það komið fram í gögnum frá Þjóðhagsstofnun að mismunurinn á milli þess verðs sem er á mörkuðunum og þess verðs sem kemur úr beinum viðskiptum á milli aðila hefur verið að vaxa verulega. Það var þannig að 1995 var mismunurinn upp á 3,5 milljarða en á árinu 1999 var mismunurinn kominn upp í 6,5 milljarða. Það er því ekki lítið sem menn eru að takast á um þegar tekist er á um hvað eigi að koma til skipta. Annað kom fram í viðræðum við þessa aðila í nótt sem var mjög athyglisvert. Bæði fulltrúi LÍÚ og fulltrúar sem voru þarna á fundi hjá nefndinni frá sjómönnum sögðu frá því að menn væru að semja um fiskverð á fiskiskipum, tengt mönnunarbreytingum, þannig að þegar fækkað væri í áhöfn væri líka breytt verðinu á fiskinum. Það er nefnilega þannig þó það standi í samningum að útgerðarmönnum sé skylt að leita hæsta verðs fyrir afurðirnar, fyrir hráefnið sem kemur úr sjónum, að þá ganga kaupin samt svona fyrir sig á eyrinni. Það er verið að búa til þetta verð og það getur breyst við hvað sem er. Auðvitað er langur vegur frá því að þarna sé að skila sér það verð sem gert er ráð fyrir í samningum sjómanna og útvegsmanna, þ.e. að útgerðarmaður leiti eftir hæsta verði. Auðvitað mun aldrei nást niðurstaða í málið fyrr en stjórnvöld koma á fyrirkomulagi sem gerir mönnum skylt að skilja á milli veiða og vinnslu. Það mun auðvitað aldrei gerast fyrr. Þetta er það verkefni Alþingis, sem það hefur svikist um árum saman að koma frá sér og klára sem ég tel að menn eigi ekki að ýta lengur á undan sér. Hér liggja reyndar fyrir tillögur í hv. Alþingi um að tekið verði á málinu. Ég held það væri hollt að menn settust yfir þær tillögur og reyndu að afgreiða þær. Ég held reyndar að ef menn störfuðu hér á ábyrgð, frá hendi stjórnvalda, hefðu þeir átt að lýsa því yfir að stefnt yrði að því að skilja á milli veiða og vinnslu á einhverju tilteknu tímabili og gera áætlun um hvernig staðið yrði að því. Ef það lægi fyrir þá yrði um alla hluti auðveldara fyrir sjómenn og útvegsmenn að ná saman um kjör sjómanna. Þetta kom mér satt að segja mjög á óvart. Ég átti ekki von á að í viðtölum við þingmenn mundu útvegsmenn segja frá því eins og venjulegum hlut að svona væri vélað með fiskverðið. Auðvitað vissi ég að það er gert svona. Það er brot á samningum. Það liggur fyrir alveg klárt að útvegsmenn eiga að leita hæsta verðs. En vegna þess að það er daglegt brauð að ganga fram hjá þessum ákvæðum þá eru menn orðnir svo vanir því að þeim finnst allt í lagi að tala um það, jafnvel við alþingismenn þegar farið er yfir frumvörp eins og þarna í nótt. Hér er greinilega verk að vinna sem þyrfti að taka á sem allra fyrst. En afleiðingarnar sem ég nefndi áðan að gætu orðið af þessu, ég hef af því miklar áhyggjur að þær muni koma fram, þ.e. að aðilar sem hafa ekki notfært sér svona aðferðir við að búa til fiskverð fari að búa til fyrirtæki til að kaupa fiskinn af sjálfum sér, á lægra verði og selja hann síðan á hærra verði án þess að hafa svo sem mikið gert við hann í millitíðinni. Það er mikið stundað í þessari atvinnugrein að fara svona að. Það er náttúrlega ekki einleikið að fleiri og fleiri útgerðarmenn skuli unnvörpum kjósa að hætta að selja fisk á markaði og að það skuli minnka framboð núna á undanförnum árum á fiski sem kemur inn á markaðina þó að það liggi fyrir að mismunur á beinni sölu á markaði og því sem menn eru að fá í beinum viðskiptum, t.d. núna í febrúar, er ekki minni en það að í beinni sölu eru menn að tala um 100 kr. en á mörkuðunum var verðið 198 kr. Hvaða hagsmunir útgerðarmanna geta nú ráðið því að þeir vilji frekar selja fiskinn sinn á hundraðkall en 198 kr.? Gaman væri ef menn glímdu við að svara því á hv. Alþingi. Auðvitað vitum við hvaða hagsmunir það eru. Það eru þeir hagsmunir að losna við að borga sjómönnum part úr 98 krónunum eins og þeir eiga samkvæmt kjarasamningum. Vandamál þeirra aðila sem hér hafa átt og eiga í kjaradeilu er sá óheiðarleiki sem er í öllum þessum samskiptum og að Alþingi víkur sér undan því að leysa þessi vandamál. Fjölmargir hafa komist að þessari niðurstöðu fyrir langalöngu, þau verða aldrei leyst öðruvísi en að láta þennan fisk taka verð á markaði með einhverjum hætti. Ekki er þar með sagt að aðilar sem bæði gera út og eru í fiskvinnslu geti ekki unnið fiskinn á skipunum sínum. Það er ekkert vandamál að koma því fyrir ef menn vilja það. En þeir þurfa auðvitað að horfast í augu við að þeir þurfa þá að borga sjómönnunum eðlilegan hlut úr því verði sem er á mörkuðum. Stjórnmálamenn hafa ýtt þessu á undan sér árum saman. Hitt vandamálið sem ég fór líka yfir í ræðu minni í gær og ætla líka að minnast aftur á er kvótakerfið. Ég benti þá á að allan tímann sem menn hafa tekist á um þetta kvótakerfi hafa menn ekki haft sömu afstöðu til þess í sjómannasamtökunum, þeim þremur sem um er að ræða. Svo undarlega vill til að Vélstjórafélagið hefur haft forustumann sem hefur mælt með þessu kvótakerfi allan tímann. Svo verður þessi undarlega tilviljun núna í þessum samningum að hægt var að gera samning akkúrat við þetta félag en ekki hin. Sá samningur er gerður með þríhliða viðræðum að næturþeli og í þeim samningi eru búnar til lagagreinarnar og birtast stafréttar í þingskjölum Alþingis. Ég tel að þessi vinnubrögð séu gjörsamlega óboðleg frá hendi löggjafans og framkvæmdarvaldsins og ríkisstjórnarinnar. Þetta allt saman, öll þessi átök þjóðarinnar um þessa auðlind og þetta slugs Alþingis og framkvæmdarvaldsins og ríkisstjórnarinnar þar sem menn taka ekki á þeim málum sem nauðsynlegt er að taka á í sambandi við verðlagsmál, fiskverð og það að koma á eðlilegu umhverfi í þessari atvinnugrein, hefur orðið til þess að það er bókstaflega búið að eyðileggja félagslegt umhverfi sjómanna og útvegsmanna. Allt samskiptakerfið er ónothæft. Enginn veit hvaða áhrif öll þessi mál hafa t.d. bara á þau félög sem eiga hlut að máli. Hvernig verður það í félagsskap sem fær aldrei að sinna aðalhlutverki sínu sem er að semja um kaup og kjör félagsmanna sinna? Það hlýtur að molna undan slíkum samtökum og erfitt er að varðveita samstöðuna þegar stjórnvöld koma sífellt að öllum málum og setja lög á lög ofan. Það er eins og menn horfi alltaf fram hjá því hver ástæðan er fyrir þessu. Við höfum horft upp á það dag eftir dag í þessari deilu að fréttamenn taka viðtöl við hina og þessa og þeir eru að spyrja: Hvernig stendur á að þið getið ekki klárað samningana? Verður ekki að fara að skipta um menn í samninganefndunum? Það er ekki komið hingað inn á Alþingi til að spyrja hæstv. forsrh. að því hvort hann ætli að reyna að koma á einhverju eðlilegu umhverfi fyrir þessa aðila til þess að semja í, að það sé hægt að takast á um þessi mál í einhverju eðlilegu umhverfi, að það sé klárt og eðlilegt hvernig fiskverð myndast og að það sé alveg klárt að ekki sé verið að blanda viðskiptum með auðlind þjóðarinnar inn í kjaramál sjómanna. Nei, það er ekki verið að spyrja um það. Það er bara bent á þessa þolendur sem eru samningsaðilarnir og þeim er stillt hér upp að veggjum að þeir hafi ekki verið menn til að semja. Þetta er afar ósanngjarn málatilbúnaður fyrir utan það að hann segir okkur að í fjölmiðlum sé ekki nægilega mikil þekking til staðar til að fjalla um þessi mál og ekki lagt nógu mikið í umfjöllun um jafnmikilvægt mál og þetta til að þjóðin sé almennilega upplýst um hvað liggi að baki átökunum. Því miður komum við til með að búa við þetta ástand áfram. Ekki er líklegt að sú ríkisstjórn sem nú situr og sá meiri hluti sem er nú til staðar á Alþingi taki á þessum málum, afar litlar líkur á því. Þá á ég við bæði þessu stóru mál, bæði eignarhaldið á veiðiheimildunum sem spilar inn í þetta og veldur þessu að verulegu leyti, verðlagsmálin sem forvígismenn stjórnarflokkanna vilja ekki tala um, mál sem þeir hafa engan áhuga á að tala um og dregst ekki upp úr þeim orð varðandi hvaða afstöðu þeir hafi til þessara mála annað en að ekki megi raska grundvellinum undir stórum fyrirtækjum sem beri uppi atvinnulífið í byggðarlögunum. Það liggur bara fyrir að t.d. á höfuðborgarsvæðinu vinnur miklu fleira fólk hjá fiskvinnslufyrirtækjum sem hafa engan kvóta og eru að kaupa á mörkuðunum. Það er verið að taka tækifærin frá þessu fólki með þeim aðferðum sem hér er verið að beita og því að fiskur kemur í minna mæli inn á markaðina, og færa þetta inn í fyrirtækin, inn í bein viðskipti þar sem er ekki skipt upp úr eðlilegu verði á fiski. Ég er á því að ekki þurfi mjög langan aðlögunartíma að því að koma á eðlilegu fiskverði sem tekur mið af markaðnum. Það er hægt að gera það á tiltölulega stuttum tíma. Það kann að vera að einhver fyrirtæki sem eru rekin núna þyrftu að breyta rekstri sínum, en er nokkuð að því? Ef fyrirtæki sem geta ekki keppt á markaði hafa haft verkefni á undanförnum árum vegna þess að þau hafa haft aðgang að hráefni á miklu lægra verði en önnur fyrirtæki sem eru á markaði þá sjá allir að hin fyrirtækin sem geta borgað hærra fá þá aðgang að meiri fiski og munu skapa meiri auð í þjóðarbúið. Eiga menn að hafa einhverjar óskaplegar áhyggjur af því? Mér finnst það ekki. Hins vegar er ástæða til þess að skoða vandlega með hvaða hætti eigi að standa að svona breytingu því að hún er viðamikil. En hún er óumflýjanleg og stjórnvöld verða að taka á þessu máli. Ef það verður gert munu menn ekki þurfa að horfa upp á verkföll, svo langvinn sem menn hafa séð, og ættu að vera lausir við það að Alþingi Íslendinga setji lög á kjaradeilur sjómanna sífellt og endalaust. En eins og ég sagði áðan er ekki líklegt að menn séu að fara að gera breytingar á þessu. Nú mun þetta mál halda áfram í umræðu. Á fundi nefndarinnar sem verður á eftir verður sjálfsagt lögð fram tillaga um breytingu sem leiðir af því að Sjómannasamband Íslands hefur ákveðið að aflýsa verkfalli sínu. Ég á svo sem ekki von á því að hv. stjórnarliðar geri meiri breytingar. Þó verður reynt til þrautar í nefndinni að fá fram þær breytingar sem gætu lagfært þetta eitthvað. Aðalmálið sem við erum að fjalla hér um, sem er það að verið er að setja lög yfir sjómenn og koma í veg fyrir að þeir nái samningum á eðlilegum grundvelli við viðsemjendur sína sem hafa verið tregir í taumi vegna þess að þeir hafa alltaf mátt eiga von á því að hlaupið sé undir bagga með þeim og sem hafa setið með fulltrúum ríkisstjórnarinnar og Vélstjórafélaginu við að búa til þingmálið sem liggur hér fyrir. Mér finnst ástæða til að draga athyglina að þessum vinnubrögðum hér og ég held að það sé ekki hv. stjórnarliðum til sóma að standa þannig að málum. Ég held að miklu nær hefði verið að láta þá um það, sjómenn og útvegsmenn, að klára mál sín. Ég er alveg sannfærður um að þeir hefðu verið búnir að því ef stjórnvöld hefðu ekki verið að kássast í þessum málum í allan vetur, fyrst með lagasetningunni til að bjarga loðnunni, sem kallað var, og svo núna. Allan tímann hafa menn haft spurningarmerki á eftir orðum sínum þegar spurt hefur verið um hvort lög yrðu sett á sjómenn. Í raun og veru þarf ekkert spurningarmerki, sjómenn hafa bara ekki fengið að klára að semja til margra ára. Engin ástæða er til að halda að þau stjórnvöld sem nú sitja við og leggja allt undir til að tryggja að þetta umhverfi verði áfram eins og það hefur verið séu neitt að fara út af sporinu í þeirri stefnu sinni. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri.

Herra forseti. Verkfall sjómanna og verkbann útgerðarmanna hefur staðið í sex vikur. Það bitnar á fjölda starfsmanna í frystihúsum og fyrirtækjum í framleiðslu og sölu á fiski og ógnar lífsnauðsynlegum mörkuðum aðila sem eru ekki aðilar að deilunni. Einnig líða aðilar deilunnar fyrir verkfallið, þ.e. sjómenn og útgerðarmenn, útgerðarmenn sem eru margir hverjir ekki í sterkri stöðu fyrir. Hv. þm. geta haft ýmsar skoðanir á þessari lausn. En telur hv. þm. Jóhann Ársælsson eðlilegt við slíkar aðstæður að tefja málið með löngum ræðum um ýmis tengd mál, alþjóðasamninga, mannréttindi, stjórnarskrá, lífeyrismál o.s.frv. og lengja í atvinnuleysi þessa fjölda landverkafólks og hindra sjómenn í að fara út?

Hæstv. forseti. Ég veit ekki til þess að þetta mál hafi verið tafið um eina einustu mínútu á hv. Alþingi enn þá. Það hefur ekki verið möguleiki á að afgreiða það hraðar en stefnir í samkvæmt öllum reglum sem eru í gildi. Þó að við tölum um þetta mál og um þau mál einmitt sem hv. þm. nefndi, eins og alþjóðasamninga, þurfti ekki að gera það? Hvers vegna var ríkisstjórnin að breyta þeim ákvæðum sem voru í frv.? Vegna þess að menn sannfærðust um það að þetta gæti ekki gengið. Ætli það hafi ekki skipt máli að talað var um þessi atriði? Ætli það hafi ekki skipt máli til þess að sannfæra ríkisstjórnina um það með því að benda á ákvæði í þessum samningum og með þeirri umræðu sem hefur farið fram um þessi atriði? Allt varð þetta til þess að ríkisstjórnin hrökklaðist frá því að hafa málið þannig. Auðvitað er ekki leikur að vera í verkfalli. En hvenær hefði nokkurt verkalýðsfélag, hvenær hefði nokkur verkamaður fengið bætur á kjörum sínum ef menn hefðu ekki þurft að fórna einhverju til þess? Allt það sem hv. þm. sagði áðan um þessar fórnir á við í öllum verkföllum og verkföll eru ekki leikur. Ég mæli ekki með því að menn þurfi að fara í verkföll. Þau eru enn þá verri og það er enn þá erfiðara að sætta sig við að verkföll séu þegar stjórnvöld eiga hlut að máli með þeim einstæða hætti eins og hér á við þar sem búið er til umhverfi til samninga fyrir þessa aðila sem er gjörsamlega eins og myrkrið og menn þurfa að takast á í þessu myrkri um það hvernig þessi kjör eiga að vera vegna þess að stjórnvöld hafa ekki komið hlutum í eðlilegt horf.

Herra forseti. Þessi 2. umr. um frv. hefur nú staðið í sex klukkutíma rúma, sex og hálfan, og það er aðallega stjórnarandstaðan sem talar. Telur hv. þm. ekki að hægt sé að stytta mál sitt dálítið, vera markvissari og stuttorðari og fara ekki út um víðan völl 

Hæstv. forseti. Það veitti nú ekki af umræðunni sem var hér í gær. Það er nú búið að sýna sig. Hvaða máli skiptir það að stytta málið í dag? Ég veit ekki til þess að málið hafi getað gengið hraðar fyrir sig. Það þarf þá að hafa eitthvert sérstakt ...

Afbrigði.

Það hefur ekki verið leitað eftir neinum afbrigðum hér. Ég veit ekki til þess. Og það verður auðvitað ekki hægt fyrr en umræðunni er lokið. Ég sé enga ástæðu til annars en að menn fari yfir málin eins og menn telja sig þurfa. Það mun ekki lengja þetta verkfall og hefur ekki lengt það. Þetta mál er nú ekki búið að vera svo lengi til ákvörðunar hér í Alþingi. Það hefur ekki veitt af þeirri umræðu sem hefur farið hér fram. Vel kann að vera að mönnum hafi líka sést yfir eitthvað. Það er ekki búið að lagfæra þetta frv. eins og hefði þurft. Ég held að nefndin þyrfti að gefa sér tíma til þess að fást við það. Mér sýnist samt ekki að hv. stjórnarliðar hafi neinn áhuga á því að gera neinar lagfæringar á frv. til viðbótar. Aðalatriðið í málflutningi þeirra virðist vera að drífa þetta bara af. Ég skil það svo sem vel. Það segi ég nú eins og er. Ég mundi ekki vilja vera í sporum hv. stjórnarþingmanna og sitja hér undir umræðu um þetta mál allt saman eins og það er og þurfa að bera ábyrgð á því að setja enn einu sinni lög á sjómenn vegna atriða sem eru fullkomlega á ábyrgð stjórnvalda í þessu landi.

Herra forseti. Mig langar til að byrja á því að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta hvað hafi orðið um hæstv. sjútvrh. og hv. formann sjútvn. Hafa þeir ekki tíma til að hlusta hér á umræður eða hafa þeir öðrum hnöppum að hneppa.

Út af þessum ummælum hv. þm. skal þess getið að báðir þessir ágætu menn eru hér í þinginu samkvæmt upplýsingum forseta og mun forseti gera ráðstafanir til þess að þeir komi hingað. Forseti sér reyndar að formaður sjútvn. er þegar mættur á staðinn.

Ég þakka hæstv. forseta. Mér fannst umhugsunarvert að hlýða á orð talsmanns Sjálfstfl. hér við umræðuna, hv. þm. Péturs H. Blöndals, sem vill bæði banna verkföll og setja skorður við málfrelsi í þinginu. Ég skildi ummæli hans ekki á annan veg. Honum finnst mjög til óþurftar að við ræðum þessi mál, að Alþingi ræði frv. sem felur í sér bann við verkfalli og sviptir íslensku sjómannastéttina samningsrétti. Hæstv. forsrh. gekk reyndar lengra í framlagi sínu til þessarar umræðu hér í gær þegar hann líkti umræðu á Alþingi við uppákomu. Hann gagnrýndi stjórnarandstöðuna harðlega fyrir slíkar uppákomur sem menn leyfðu sér að leggjast í í tengslum við þetta mál. Stjórnarandstaðan óskaði eftir því í dag að umræðunni yrði frestað á meðan málin skýrðust. Staðreyndin er sú að upp er komin nokkuð flókin og erfið staða sem tengist þessu frv. Í morgun var efnt til fundar í Sjómannasambandi Íslands og ákvörðun tekin um það þar að aflýsa verkfalli. Öll aðildarfélög Sjómannasambands Íslands tóku um þetta ákvörðun nema Eyfirðingar. Sjómenn í Eyjafirði tóku ákvörðun um að halda verkfallinu til streitu. Í hádeginu var síðan boðað til fundar í Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og þar var samþykkt svohljóðandi ályktun, með leyfi forseta: ,,Fundur haldinn í samninganefnd Farmanna- og fiskimannasambands Íslands þann 15. maí 2001 mótmælir harðlega fyrirliggjandi frv. til laga um kjaramál fiskimanna. Fundurinn lýsir yfir að ekki standi til að aflýsa yfirstandandi verkfalli fyrr en samningur við samtök útvegsmanna hefur tekist. Fundurinn skorar á ríkisstjórn Íslands að draga til baka lagafrumvarpið og veita samningsaðilum svigrúm til að ljúka deilunni með samningi. Ef ekki er orðið við þessari ósk skorar samninganefndin á Alþingi Íslendinga að hafna lagafrumvarpinu. Verði frumvarpið samþykkt á Alþingi lýsir Farmanna- og fiskimannasamband Íslands fullri ábyrgð á hendur stjórnvalda.`` Með öðrum orðum er hér komin upp mjög flókin staða. Þeir aðilar sem verkfallsbannið á að taka til hafa sumir hverjir afboðað verkfall eða lýst því yfir að þeir hyggist afboða verkfall. Aðrir hafa ekki gert það. Stjórnarandstöðuþingmenn óskuðu eftir fresti á umræðunni til að fá botn í hvað stjórnarmeirihlutinn hygðist gera við þessar aðstæður. Á að halda lagafrv. til streitu og ef svo er á það að taka til allra deiluaðila, einnig þeirra sem nú hafa tekið ákvörðun um að aflýsa verkfalli eða á að undanskilja þá lagafrumvarpinu? Á að dæma þá undir gerðardóminn á grundvelli verkbanns atvinnurekenda eða hver verður framvinda málsins? Um þetta vildu menn fá umræður og skoðun í nefnd áður en þeir tjáðu sig frekar um þetta frv. Þetta var eðlileg ósk sem stjórnarmeirihlutinn neitaði að verða við. Við fengum að kynnast því hver hugur sjómanna er til þessara mála. Við fengum að kynnast því á kröftugum mótmælafundi fyrir framan Alþingishúsið í hádeginu þar sem saman voru komnir á milli 400 og 500 sjómenn, að drjúgum hluta Grindvíkingar en einnig sjómenn héðan úr Reykjavík. Og að því er mér var sagt var ákveðið að boða til þessa fundar með mjög skömmum fyrirvara. Ég efast ekki um að fundurinn hefði orðið miklu fjölmennari ef öðruvísi hefði verið staðið að boðun. En þetta er vísbending um hug sjómanna. Þarna voru mættir ýmsir forsvarsmenn úr þeirra röðum, Farmanna- og fiskimannasambandinu, Sjómannasambandi Íslands auk fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands. Forseti ASÍ var og viðstaddur þessi mótmæli. Mér finnst þau skilaboð sem Alþingi fékk fyrir framan Alþingishúsið í hádeginu vera þess efnis að okkur beri að taka þau alvarlega. Skilaboðin eru skýr, þ.e. krafa um að þetta frv. verði dregið til baka, á því verði ekki gerður einhver bútasaumur, frv. verði einfaldlega dregið til baka. Í rauninni er það hið eina boðlega í stöðunni og það sem ríkisstjórninni ber að gera, að biðja sjómannastéttina afsökunar á þeirri móðgun að leggja þetta frv. fram, og draga það síðan til baka. En stjórnarandstaðan vildi að meira yrði gert og hefði það verið unnt að gera ef krafa okkar um frestun á umræðunni hefði náð fram að ganga, t.d. að boða félmn. til fundar til að fara yfir ýmsa þætti þessa máls sem snerta starfssvið hennar. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sté í pontu áðan og býsnaðist yfir því að menn væru að taka tíma til að ræða þessi mál, mál sem snerta alþjóðlegar skuldbindingar Íslendinga, um vinnurétt, um félagafrelsi, skuldbindingar sem eru þess efnis að næstum óhætt er að fullyrða að frv. eins og það birtist þinginu á laugardag, hefði verið dæmt kolólöglegt ef á það hefði verið látið reyna hvort það stæðist þessar skuldbindingar. Ég held að fáir menn efist um að svo hefði verið enda hefur ríkisstjórnin nú tekið ákvörðun um að reyna að sníða allra verstu vankantana af frv. Síðan leyfir talsmaður Sjálfstfl., hv. þm. Pétur H. Blöndal, sér að koma í pontu og býsnast yfir því að menn séu að ræða málið. Mér finnst sú umræða sem hér hefur farið fram í dag hafa verið mjög fróðleg. Hún hefur verið gagnleg og hún hefur verið fróðleg. Hún hefur verið gagnleg fyrir þær sakir að ýmislegt sem lýtur að kjörum sjómanna er fólki orðið ljósara en áður var. Staðreyndin er sú að kjarasamningar sjómanna eru um margt mjög flóknir. Ég held að staðreyndin sé sú að almennt skilji fáir samningana í reynd aðrir en þeir sem eru innvígðir í þennan heim, en aðrir botni lítið í þeim. Þess vegna held ég að okkur hafi mörgum þótt fróðlegt að hlýða á hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sem hélt hér tveggja, þriggja tíma fróðlega kennslustund í kjörum sjómanna. Mér fannst mjög upplýsandi að hlusta á hann lýsa aðdraganda þeirrar stöðu sem nú er komin upp. Lýsa því hvernig sjómannasamtökin buðu skammtímasamning í janúar, samning sem ætti að gilda út þetta ár, fram í desember, þar sem tekið yrði á tekjutryggingu sjómanna, á slysatryggingum, á lífeyristryggingum, hlífðarfatnaði og ýmsu sem lýtur að aðbúnaði sjómanna, á sama tíma og ákvörðun yrði tekin um að taka hin erfiðari mál sem öllum er ljóst að erfitt er að ná niðurstöðu í, mönnunarmálin og verðmyndunarkerfið, og setja þau inn í annan farveg. Þetta var tilboð sjómanna. Og því var hafnað. Þessu höfnuðu útgerðarmenn. Ég held að okkur sé hollt að fara að hugsa þessa kjaradeilu upp á nýtt. Þetta er varnarbarátta sjómanna. Það eru útgerðarmenn, það er Landssamband íslenskra útgerðarmanna sem er í reynd að heyja kjarabaráttu gegn íslenskum sjómönnum. Með þvergirðingshætti sínum komast þeir hjá því að standa skil á eðlilegum kjaragreiðslum til sjómanna. Og þeir vita að þeir geta leyft sér að standa á bremsunni því að þeir eiga sér bakhjarl og það er hæstv. ríkisstjórn Íslands. Þess vegna komast þeir upp með að heyja kjarabaráttu gegn íslenskri sjómannastétt á þann hátt sem þeir hafa gert núna í ein 13, 14 ár. Á þeim tíma hafa sjómenn verið samningslausir í sex og hálft ár. Ég skil mjög vel reiði þeirra manna sem söfnuðust fyrir fram Alþingishúsið í dag. Þetta eru menn sem hafa verið kauplausir núna í sex vikur í verkfalli. Í sex vikur hafa þeir verið kauplausir í verkfalli og þegar verkfallið er að byrja að bíta, þegar verkfallið, sem er nauðvörn þessara manna, er loksins farið að bíta, þá stendur rýtingurinn, ríkisstjórnarrýtingurinn úr bakinu á þeim. Þá er grundvellinum kippt undan þeim og verkfallið bannað með lögum. Og skyldi nokkurn undra að þessir menn verði reiðir? Síðan koma þingmenn og stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar hér í pontu og kvarta yfir því að menn séu að tala um þessi mál. Fjargviðrast út af þessum málum. Mér finnst þetta skammarlegt. Mér finnst þetta ekki aðeins ámælisvert, mér finnst þetta skammarlegt. Hér hófst dagurinn í morgun á því að hv. formaður sjútvn. sagði að meiri hluti nefndarinnar hefði komist að þeirri niðurstöðu á næturfundi að gera breytingar á þessu frv. sem sviptir íslenska sjómenn samningsréttinum. Það mátti skilja á orðum hans að mannréttindabrotið hefði verið mildað. Hann talaði með nokkrum þjósti og spurði hvað menn vildu upp á dekk. Hvort menn skildu ekki að búið væri að gera grundvallarbreytingar á frv. En mannréttindabrot er það eftir sem áður. Vegna þess að samkvæmt frv. eins og það stendur nú og þrátt fyrir þær breytingar sem kunna að verða gerðar á því, stendur það enn eftir að íslenskir sjómenn eru sviptir samningsrétti og þeir eru færðir undir gerðardóm. Gerðardóm? Hvað er gerðardómur? Hvaða málskilning leggja menn í gerðardóm? Er það ekki dómur sem deiluaðilar koma sér saman um, þá er málið sett í gerð til að leysa hnútinn, hugsanlega skipaður einn af hvorum deiluaðila og sá þriðji skipar oddamann? Er það ekki sá skilningur sem við höfum á því hugtaki, gerðardómur? Þetta er enginn gerðardómur sem hér á að skipa. Þetta er nefnd sem Hæstiréttur Íslands á að skipa til að ákvarða kjör íslenskra sjómanna eftir að þeir hafa verið sviptir samningsréttinum. Í frv., og þar hefur engin breyting orðið á, í 2. gr. þess, er sagt hvað þessi nefnd á að ákvarða um kjör sjómanna. Og það er talið þar upp hvað það sé. Það eru ekki aðeins kauptryggingar og slysatryggingar og aðrir slíkir þættir, heldur er það fullkomlega opinn tékki. Því hér segir í g-lið, með leyfi forseta: ,,önnur atriði sem nauðsynlegt er að taka á varðandi kjaramál``. Það er allt undir sem nefnd --- enginn gerðardómur, þetta er hlægileg misnotkun og ósvífin misnotkun á þessu hugtaki --- á að ákvarða kjör sjómanna frá a-ö. Hún fær það hlutverk. Hún á að ákvarða kjör þeirra manna sem söfnuðust fyrir framan Alþingishúsið í hádeginu og kröfðust samninga, að gengið yrði frá kjaramálum þeirra í samningum, í frjálsum samningum. Nei, þessi nefnd fær það hlutverk að ákvarða allt um kjör þeirra. Og svo koma þingmenn stjórnarliðsins hingað upp og spyrja: Hvað vilja menn upp á dekk? Hvað eru menn að þvæla hér um þessi mál? Mannréttindi, hvers konar rugl er þetta? Þetta var boðskapurinn sem við fengum úr pontu áðan frá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Sannast sagna fyndist mér það ekki slæmur kostur við þessar aðstæður að fá þetta mál aftur til nefndar, sjútvn., til rækilegrar skoðunar. Og mér segir svo hugur að ef menn gengju fordómalaust að starfi þar, þá yrði niðurstaðan sú að draga þetta mál algerlega til baka. Þá yrði það niðurstaðan. Eina færa leiðin í þessu máli er að draga það til baka. Ég ætla í þessari fyrri ræðu minni við 2. umr. málsins að leggja áherslu á þessa áskorun til ríkisstjórnarinnar, til stjórnarmeirihlutans, að draga þetta frv. til baka.

Virðulegi forseti. Ég hef reynt að fylgjast með þessari umræðu eins og ég hef getað í dag.  Menn hafa hins vegar sagt: Það væri þá skárra ef síðasti stafliðurinn í þessari upptalningu í 2. gr. væri vísbendingin sem gerðardómurinn ætti að fjalla um, þ.e. að fjalla um kjör sjómanna. Út af fyrir sig er þetta sjónarmið. En þá gerist það allt í einu að hv. 13. þm. Reykv. kemur fram með sjónarmið og í raun og veru ræðst að sínum eigin flokksmönnum  Nú verð ég að segja, virðulegi forseti, að menn verða náttúrlega að reyna að vera svolítið sjálfum sér samkvæmir. Annaðhvort eru menn þeirrar skoðunar að ekki eigi að vera nein forskrift og taka þá undir það að þessi síðasti stafliður eigi að vera leiðsögnin eða þá að menn tala um að teikna eigi þetta nákvæmar niður. Og nú vil ég spyrja hv. þm.: Er hann ósammála félögum sínum? Er hann ósammála talsmönnum sjómannasamtakanna sem komu á fund sjútvn. í gær og töldu að höfuðgalli frv. eins og það yrði eftir brtt. væri ekki síst sá að verið væri að teikna þetta mál of ítarlega niður í 2. gr. og nær væri að nota síðasta stafliðinn sem grundvöll, ef menn á annað borð ætluðu að fara þessa leið, án þess að sjómannasamtökin væru neitt að mæla með því að fara þessa lagasetningarleið, en þá væri að þeirra mati miklu eðlilegra að hafa þetta algjörlega án forsagnar eins og þeirrar sem fram kemur í 2. gr.?

Herra forseti. Annars vegar hafa menn úr stjórnarandstöðunni bent á að nefndin, eða gerðardómurinn svokallaði, sé í reynd til málamynda. Það sé í reynd verið að þröngva vélstjórasamningnum upp á sjómenn. Þetta hafa menn úr stjórnarandstöðunni gagnrýnt. Hins vegar hef ég verið að gagnrýna gerðardóminn og að þessi nefnd eða gerðardómur skuli fá opinn tékka á að ákvarða kjör sjómanna. En einu gleymir hv. þm. og það er grundvallaratriðið. Stjórnarandstaðan er algerlega einhuga í því að vísa þessu frv. í heild sinni til föðurhúsanna. Og hann er að leggja þetta upp á þá lund að hér sé einhver meiri háttar ágreiningur um það innan okkar raða hvernig eigi að orða frv. Stjórnarandstaðan er algerlega einhuga í því að þetta frv. beri að draga til baka í heild sinni. Sú er okkar afstaða og þar eru menn fullkomlega einhuga.

Virðulegi forseti. Ég var út af fyrir sig ekkert að vefengja það sem hv. þm. sagði núna í þessari seinni ræðu sinni. Það sem ég var einfaldlega að benda á var að stjórnarandstaðan hefur ekki síst verið að gagnrýna frv. út frá þeirri forsendu að 2. gr. sé forskrift um þau atriði, þau deiluefni sem gerðardómurinn eigi að fást við. Á það hefur verið bent í þessari umræðu að eðlilegra væri að það væri gert án slíkrar upptalningar og nægði að kveða á um það sem segir í g-lið 2. gr., þ.e. þau mál sem varða kjaramál sjómanna. Nú kemur hins vegar hv. 13. þm. Reykv. og talar alveg þveröfugt. Hann er út af fyrir sig sammála félögum sínum um það að hann er á móti þessu frv. en hann talar alveg þveröfugt við það sem hefur verið rauði þráðurinn í þessari umræðu, sem er sá að 2. gr. sé fullnákvæm forskrift. Hann segir aftur á móti að þessi 2. gr. sé allt of opin. Þá er náttúrlega ekki að undra þó að við sem höfum setið hér í dag og hlýtt á þessar umræður séum farin að verða svolítið rugluð í afstöðunni hjá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem hafa verið að mótmæla þessu frv.

Herra forseti. Ég skal endurtaka þetta. Það er greinilega svolítið erfitt fyrir hv. þm. að skilja þetta einfalda mál. Annars vegar höfum við gagnrýnt að hin nákvæma forskrift frv. þröngvi öllum sjómönnum undir þann kjarasamning sem vélstjórar hafa gert. Annars vegar er þetta. Hitt hef ég einnig gagnrýnt að nefnd manna sem þið í stjórnarmeirihlutanum kallið gerðardóm sé fengið vald til að ákvarða kjör sjómanna í einu og öllu, frá a--ö. Ég gagnrýni þetta. Það eru engar mótsagnir á ferðinni innan stjórnarandstöðunnar. Við erum algerlega sammála þessu. Eitt ætla ég að biðja hv. þm. Einar K. Guðfinnsson að gera þegar hann kemur næst í ræðustól og lýsir skoðunum sínum á þessu máli. Mig langar til að spyrja hann hvort hann viti hug þeirra sjómanna sem voru hér fyrir utan. Hvaða stafliðum voru þeir sammála? Hverju voru þeir ósammála? Er það rétt ályktun hjá mér að þeir hafi verið ósammála öllum stafliðunum? Og þeir hafi viljað þá alla á brott, á sama hátt og við í stjórnarandstöðunni höfum haldið fram? Við viljum hvern einasta staflið á brott. Við viljum þetta frv. út af borðinu. Við viljum vísa því til föðurhúsanna. Sú er afstaða okkar og þar ríma skoðanir okkar ágætlega saman við sjónarmið sem haldið hefur verið fram að samtökum sjómanna í landinu og sjómönnum vítt og breitt um landið.

Virðulegi forseti. Verkfall sjómanna hefur nú staðið í sex vikur og við gerum okkur öll grein fyrir því að erfiðleikarnir eru miklir, bæði hjá sjómönnum vegna tekjutaps en við gerum okkur líka grein fyrir því að aðrir lenda í afleiðingum verkfallsins, svo sem eins og fiskverkafólk, sveitarfélögin, útgerðin og náttúrlega ekki síst landið allt. Það er eftir þessar sex vikur sem hæstv. ríkisstjórn ákveður að setja lög á sjómenn og banna þeim að fara í verkfall eða halda áfram verkfalli. Aðdragandinn að þessu máli er með ólíkindum, virðulegi forseti. Það er lagt fram sl. laugardag án þess að kynning hafi farið fram, kynning af nokkru tagi, t.d. gagnvart stjórnarandstöðunni og málið sett í útbýtingu án þess að menn áttuðu sig á því hvað væri þar á ferðinni. Þetta eru slæleg vinnubrögð í svo umdeildu og mikilvægu máli. Við getum ekki annað en lýst andstöðu okkar við að þannig sé staðið að málum. Eðlilegra hefði verið að hafa samráð um útbýtinguna þannig að menn hefðu vitneskju um málið og gætu strax á því stigi málsins aflað sér upplýsinga. Virðulegi forseti. Síðan fóru fram umræður í allan gærdag um frv. sem hafði séð dagsins ljós. Vinnuferillinn er þannig að maður finnur í hinu háa Alþingi að stjórnarliðið fyllist óþolinmæði yfir því að við skulum vilja nota þann tíma sem við teljum að þurfi til þess að fara ofan í málin og skoða þau frá grunni. Þannig voru menn óhressir með langar ræður og mikla gagnrýni allan daginn í gær. En við lukum 1. umr. um frv. upp úr klukkan ellefu í gærkvöldi og þá var því vísað til sjútvn. Klukkan ellefu þrjátíu í gærkvöldi var haldinn fundur í sjútvn. og þangað voru boðaðir fulltrúar sjómannasamtakanna, fulltrúar frá Vélstjórafélagi Íslands, fulltrúar LÍÚ og ekki síst það sem hafði verið lögð mikil áhersla á í umræðum, þá kom lögfræðingur félmrn. á fund nefndarinnar. Ég vil halda því skýrt til haga, virðulegi forseti, að fulltrúar sjómannasamtakanna, eftir því sem ég skildi, voru allir sem einn algerlega andvígir því að sett yrðu lög á sjómenn. Þannig að það sé alveg klárt. Fulltrúi LÍÚ var einnig andvígur því. Menn gátu síðan rætt um frv., skoðað það og gert við það breytingar en menn voru sammála um að það ætti ekki að setja lög á sjómenn. Í umræðunni hefur mikið verið rætt um 2. gr. frv. en þar er hin svokallaða forskrift fyrir margumræddan gerðardóm sem á að koma á laggirnar. Forskriftin er afar nákvæm. Hún er í mörgum liðum. Þar segir: ,,a. atriði er tengjast markmiðum varðandi verð til viðmiðunar í hlutaskiptum á þorski, ýsu og karfa í beinum viðskiptum skyldra aðila, b. atriði er varða þau áhrif sem breyting á fjölda í áhöfn hefur á skiptakjör, c. atriði er varða kauptryggingu og launaliði, d. atriði er varða slysatryggingu, e. atriði er varða afmörkun á helgarfríi fiskimanna á netaveiðum, f. atriði er varða mótframlag útvegsmanna vegna viðbótarlífeyrissparnaðar fiskimanna og g. önnur atriði sem nauðsynlegt er að taka á varðandi kjaramál.`` Eins og frv. var sett fram í gær, virðulegur forseti, þá var 3. gr. orðuð þannig: ,,Gerðardómurinn skal við ákvörðun sína samkvæmt lögum þessum taka mið af samningi um breytingar á kjarasamningi milli Samtaka atvinnulífsins vegna aðildarfélaga Landssambands íslenskra útvegsmanna og Vélstjórafélags Íslands sem undirritaður var 9. maí 2001 og öðrum kjarasamningum sem gerðir hafa verið á undanförnum mánuðum að því leyti sem við á. Þá skal gerðardómurinn taka mið af sérstöðu þeirra aðila sem nefndir eru í 1. gr., auk sjónarmiða um almenna þróun kjaramála.`` Virðulegi forseti. Á fundi sjútvn. í gærkvöldi kom meiri hlutinn með breytingartillögu sem hefur nú verið dreift með meirihlutaálitinu en það varðar einmitt þessa 3. gr. Það er nefnilega þannig, og það er skilningur mjög margra í þinginu, að þetta frv. til laga gefi í raun og veru gerðardómi, sem á að setja á laggirnar, algjöra forskrift að því hvernig hann á að vinna að þessum málum og það sé svo undirstrikað rækilega í 3. gr. hvernig á að fara að því. Stjórnarmeirihlutinn mildaði 3. gr. í gær með brtt. sem sett verður fram þannig að ekki sé vísað beint í samninga Vélstjórafélags Íslands. Brtt. hljóðar því svo, með leyfi herra forseta: ,,Gerðardómurinn skal við ákvörðun sína samkvæmt lögum þessum hafa til hliðsjónar kjarasamninga sem gerðir hafa verið á undanförnum mánuðum að því leyti sem við á og almenna þróun kjaramála, auk þess að taka mið af sérstöðu þeirra aðila sem nefndir eru í 1. gr. Ákvarðanir gerðardómsins skv. 1. mgr. skulu vera bindandi frá gildistöku laga þessara og skal gerðardómurinn hafa lokið störfum fyrir 1. júlí 2001. Hann skal ákveða gildistíma ákvarðana sinna og getur í því sambandi haft hliðsjón af gildistíma annarra skyldra kjarasamninga.`` Þetta er örlítið mildari framsetning á 3. gr., mildari frá því sem fram var sett í sjálfu frv. í gær en samkvæmt skilningi margra er nú um svipaða hluti að ræða hér. Ég spyr, virðulegi forseti: Ef menn vildu setja fram frv. til laga um að stöðva verkfall sjómanna hvers vegna þurfti þennan málatilbúnað með gerðardóminn? Hvers vegna þurfti þessa formúlu fyrir gerðardóminn? Og hvers vegna þarf þessa formúlu fyrir gerðardóminn um hvernig hann eigi að vinna? Þetta er ákaflega hættulegt mál og viðmiðið við samning Vélstjórafélagsins er eftir bestu manna yfirsýn þess eðlis að það getur í vissum tilfellum leitt til launalækkunar hjá sjómönnum. Þetta eru alvarlegir hlutir. Ef menn vildu stöðva verkfallið með lagasetningu hvers vegna var það þá ekki gert á einfaldan hátt þannig að stöðvunin gilti með einföldum lagabálki þannig að menn héldu þó þeim réttindum sem þeir hafa í dag þangað til annað er ákveðið? Það væri hin venjulega leið til að fara. Auðvitað hefðu menn síðan átt í staðinn fyrir að setja gerðardóm með lögum sem margir vilja meina að vegna eðlis frv. eða framsetningar frv. að hér sé ekki um að ræða annað en nefnd, ekki gerðardóm, vegna þess að skilningur flestra á gerðardómi er sá að gerðardómur sé dómur sem báðir aðilar komi sér saman um að skipa til þess að leysa mál. Hér er hæstv. Alþingi að setja lög um að setja á laggirnar gerðardóm sem skipaður verður á grunni laganna og það er allt önnur aðkoma en venjulegt er þegar menn tala um að stofna gerðardóm. Þetta eru grafalvarlegir hlutir, virðulegi forseti. Við höfum áhyggjur af því mörg, að vegna þessarar uppsetningar og vegna þeirrar formúlu sem gerðardómnum er gefinn í 2. gr., sem er raunar formúlan sem er gefin upp í kjarasamningum vélstjóra, séum við á mjög hæpnum forsendum gagnvart alþjóðaskuldbindingum um félagafrelsi og réttindi borgaranna. Við höfum margsinnis lýst því yfir í ræðum okkar að við séum hrædd um að slíkur málatilbúnaður muni aldrei standast fyrir dómstólum ef menn vilja fara þá leið að lögsækja og fá umfjöllun um málið. Lög á sjómenn á Íslandi út frá alþjóðaskuldbindingum hvað þetta varðar eru nefnilega á mjög veikum grunni. Sjómenn hafa ekki haft samninga svo árum skiptir. Í áranna rás hafa verið sett lög á sjómenn hvað eftir annað. Ég efast um það eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið að málatilbúnaður af þessu tagi muni standast alþjóðalög samkvæmt þeim skuldbindingum og samþykktum sem við höfum skrifað undir og erum aðilar að. Hvað eftir annað, virðulegi forseti, erum við með flumbrugang á hinu háa Alþingi eins og ég tel að raunin sé núna. Vaðið er í málin án þess að skoða þau nægilega, að setja í gegnum þingið á ofurhraða lög og frv. og reglugerðir sem við höfum ekki unnið fullnægjandi. Það er leiðinlegt til afspurnar ef við í hita leiksins þurfum að standa þannig að málum að e.t.v. eftir örfáa mánuði eða missiri þurfum við að éta ofan í okkur stjórnvaldsaðgerðir af þessu tagi. Það er þess vegna, virðulegi forseti, sem ég vara við þessum kafla sérstaklega, þ.e. um gerðardóminn, á grunni 2. gr. og á grunni 3. gr. í frv. til laga þó svo að meiri hluti sjútvn. hafi sl. nótt búið til brtt. hvað varðar 3. gr. laganna. Virðulegi forseti. Ég vil vitna í álit minni hluta sjútvn., en öll stjórnarandstaðan stendur að því: ,,Minni hlutinn gagnrýnir harðlega að enn einu sinni skuli sett lög á kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna og nú í annað skipti í þessari lotu sjómanna við að reyna að ná kjarasamningi með því að beita verkfallsvopninu. Ríkisstjórnin greip inn í deiluna 19. mars sl. eftir að verkfall hafði staðið í þrjá sólarhringa og frestaði því til 1. apríl. Þetta var gert þrátt fyrir að talið væri að gangur væri að komast í viðræðurnar og deiluaðilar hefðu mótmælt því að löggjafinn gripi inn í. Afleiðingar þeirra afskipta urðu til að spilla fyrir samningsmöguleikum eins og stjórnarandstaðan varaði við þegar frestunarlögin voru sett. Nú sex vikum síðar standa menn svo frammi fyrir afleiðingum fyrri inngripa: samningar hafa ekki tekist. Með þessari lagasetningu er verið að banna verkfall sjómanna og þeir þannig sviptir rétti sínum til að beita þeim vopnum sem fyrir löngu hafa verið viðurkennd sem hluti af mannréttindum. Nefndinni gafst afar takmarkaður tími til starfa og minni hlutanum var neitað um að kalla hagsmunaaðila á fund nefndarinnar til að fá álit þeirra á málinu.`` Minni hluti sjútvn. óskaði sérstaklega eftir því að fá aðila úr félmrn. til umræðu um einmitt 3. gr. frv. og reyndar einnig um 2. gr., þ.e. hvernig gerðardómurinn ætti að vinna og hvernig við stæðum gagnvart alþjóðaskuldbindingum ef við settum lög með þeim ramma sem gerðardóminum er gefinn og með því að skipa gerðardóminn á þann hátt sem hér er lagt upp með. ,,Með frumvarpinu er gerðardómi falið að ákvarða kjör sjómanna. Í 2. gr. frumvarpsins eru talin upp þau atriði sem gerðardómur á að taka ákvörðun um. Minni hlutinn telur að afar hæpnar forsendur séu fyrir því að lögfesta þau atriði sem gerðardómur á að takast á við og varða munu kjör sjómanna. Efnislega gagnrýnir minni hlutinn einkum a-lið 1. mgr. 2. gr. þar sem gerðardómi er falið að ákveða ,,atriði er tengjast markmiðum varðandi verð til viðmiðunar í hlutaskiptum á þorski, ýsu og karfa í beinum viðskiptum skyldra aðila``. Hér er vísað í atriði sem einungis er að finna í kjarasamningi Vélstjórafélags Íslands og Landssambands íslenskra útvegsmanna. Minni hlutinn bendir á að samkvæmt kjarasamningum sjómanna, grein 1.26, skal útgerðarmaður tryggja skipverjum hæsta gangverð fyrir fiskinn. Minni hlutinn telur að svokallað ,,verð til viðmiðunar`` sé fráhvarf frá þessari grein kjarasamningsins og varar við lögfestingu þessa ákvæðis. Afleiðing þessa kann að verða sú að til verði eins konar nýtt ,,landssambandsverð`` og að þeir aðilar sem hingað til hafa lagt sinn fisk inn á markað kjósi þá frekar að nýta sér hið nýja ,,landssambandsverð`` til uppgjörs á aflahlut sjómanna. Ef svo fer er það stórt skerf aftur á bak á sama tíma og talið er eðlilegt að samkeppni og markaður ráði verði á öðrum sviðum atvinnulífsins. Nær hefði verið að ríkisstjórnin lýsti því yfir að stefnt væri að aðskilnaði veiða og vinnslu`` --- ég vil vekja athygli á því, virðulegi forseti, að við hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson höfum einmitt lagt fram á hinu háa Alþingi frv. til laga um aðskilnað á veiðum og vinnslu sem enn hefur ekki fengið afgreiðslu í nefnd --- ,,og að allur afli yrði verðlagður á markaði. Þannig væri stærsta deilumál sjómanna og útvegsmanna leyst og forsendur skapaðar fyrir eðlilegum samskiptum þessara aðila. Það vekur sérstaka eftirtekt að ríkisstjórninni skuli hafa legið svo á að koma lögum yfir sjómenn að hún gaf sér ekki tíma til að gaumgæfa hvort það frumvarp sem lagt var fyrir Alþingi, á einstæðum útbýtingarfundi, samrýmdist ýmsum alþjóðasáttmálum og samþykktum sem Ísland er aðili að, eins og samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar (ILO). Það rann hins vegar upp fyrir ríkisstjórninni við 1. umræðu málsins að líklega hefði hún gengið út fyrir öll mörk í frumvarpinu. Í tilraun til að forðast frekari ákúrur af hálfu ILO, og til að eiga síður á hættu að verða uppvís að því að brjóta frekar af sér gagnvart öðrum samningum sem Ísland er bundið af, hefur ríkisstjórnin hlutast til um að meiri hlutinn geri breytingar á 3. gr. frumvarpsins. Þar hafa nú verið teknar út viðmiðanir gagnvart efni og tímalengd vélstjórasamningsins. Þannig telur ríkisstjórnin að hún hafi skorið sig niður úr þeirri snörunni. Eftir stendur meginefni frumvarpsins sem er gróf íhlutun í kjarasamninga sjómanna og útvegsmanna. Því hefur minni hlutinn mótmælt harðlega. Minni hlutinn vill vekja athygli á því að fram kom í viðræðum nefndarinnar við Friðrik Jón Arngrímsson, framkvæmdastjóra Landssambands íslenskra útvegsmanna, að útvegsmenn gætu samþykkt frestun á verkfalli sjómanna til að ljúka mætti samningum með eðlilegum hætti. Í ljósi þess má ætla að ekki sé fullreynt hvort unnt væri að ná samningum milli deiluaðila ef þeir fengju tóm til þess.`` Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan er einhuga um þetta nál. sem var samið í nótt að afloknum fundi í sjútvn. Virðulegi forseti. Stjórnarandstaðan er einhuga um að þetta frv. á að fara út í hafsauga. Það á ekki að setja lög á verkfall sjómanna. Stjórnarandstaðan telur að ríkisstjórnin hafi unnið sjómannasamtökunum og landinu stórtjón með þeirri aðferð sem notuð hefur verið. Verkfallið hefur óneitanlega skapað sjómannsfjölskyldum sem fá litla peninga úr verkfallssjóði erfiðleika, og auðvitað gera allir sér grein fyrir þrýstingi gagnvart fólki í fiskvinnslunni, gagnvart sveitarstjórnarmönnum, gagnvart útgerðarfyrirtækjunum, frystihúsunum og náttúrlega efnahagslífi landsins alls. Allir gera sér grein fyrir þessum þrýstingi. En það er mat mjög margra að einmitt á þeim tímapunkti þegar frv. kom fram á laugardaginn þá hafi verkfallið í raun verið byrjað að bíta og hafa áhrif. Því er ábyrgðarhluti, ef það mat er rétt, að setja á lög þegar verkfallið er rétt u.þ.b. að fara að bíta og e.t.v. þrír til fimm dagar eftir af verkfallinu. Virðulegi forseti. Til lengri tíma litið verður á einhverjum tímapunkti að gera þessi mál upp gagnvart sjómannastéttinni. Blikur eru á lofti í öllu sem lýtur að aðbúnaði, kjörum og framtíð sjómannastéttarinnar. Nú er málum svo komið hjá þessari tæknivæddustu og afkastamestu fiskveiðiþjóð heimsins per einstakling --- og það er sjómönnum okkar að þakka --- nú er málum svo komið, virðulegi forseti, að ungt fólk er hætt að sækja í ríkum mæli skóla eins og Sjómannaskólann og Vélskólann. Til hvers leiðir það? Hvaða vísbendingar eru þar á ferðinni? Vísbendingar eru mjög klárar. Hvar sem maður ber niður, talar við ungt fólk í skólum, þá eru það launamálin. Það eru kjaramálin og það er allur aðbúnaður sjómannanna. Þetta eru hlutir sem verður að laga ef við ætlum áfram að vera í fremstu röð í heiminum, sem við óneitanlega erum, hvað varðar fiskveiðar og fiskvinnslu, sérstaklega hvað varðar fiskveiðar þar sem íslenskir sjómenn, hver einn og einasti er margra manna maki á við það sem gerist í öðrum löndum. Auðvitað er það menntunin ásamt tæknivæðingunni sem gerir okkur þetta kleift. En sú vísbending sem við fáum þegar unga fólkið hættir eða hefur ekki lengur áhuga á að sækja inn í eitthvert fag veldur því að blikur eru á lofti. Á þessum málum verður að taka núna og það er í samhengi við alla þessa deilu. Verðmyndunarkerfið og mönnunarmálin standa út af og menn verða í sátt og samlyndi að taka þá törn sem til þarf einu sinni til þess að fara í gegnum það mál og fá nýjan flöt. Öðruvísi ganga þessi mál aldrei eðlilega fyrir sig. Að setja lög á sjómenn núna er að fresta núverandi ástandi, bullandi óánægju með skiptakjörin, en ekki síst óánægju með það hvernig aldraðir sjómenn koma út úr t.d. lífeyrissjóðum, hvernig sjómenn sem hafa lent í slysum koma út úr slysatryggingu. Grundvallaratriði sem nútímafjölskyldan horfir á í æ ríkari mæli er starfsumhverfi sjómannanna. Nútímafjölskyldan sættir sig ekki við það að mönnum sé skipað út og suður í plássin eins og hundum. Það er ekki hægt. Útgerðarmunstrið hefur gjörbreyst sérstaklega á stærri skipunum á undanförnum örfáum árum. Öryggisleysi manna er orðið miklu meira. Þeim er, eins og ég sagði áðan, skákað á milli skipa eftir duttlungum útgerðarinnar. Það kemst rót á fjölskylduna og mönnum finnst að þeir hafi ekkert fast undir fótunum. Og það hangir allt á þessum pakka. Þar hangir líka spurningin um lífsstíl. Virðulegi forseti. Ég hef sagt frá því einu sinni hér svona í framhjáhlaupi að á unglingsárum mínum á Dalvík voru sjómennirnir okkar reyndar að hlæja dálítið að Færeyingunum vegna þess að þeir sigldu í land á sunnudögum, fóru í sparifötin, fóru í kirkju klukkan ellefu og höfðu notalegan dag langt frá sínum heimahögum og sínu fólki. Harkan í útgerðinni okkar hefur leitt til þess að menn setja spurningarmerki við andlega heill og vellíðan sjómanna sem er mjög stórt dæmi. Þessi umræða hefur kannski aldrei farið almennilega af stað fyrr en eftir að við hófum veiðar í Smugunni. Með tilkomu Smuguveiðanna fóru menn kannski í fyrsta skipti opinberlega að tala um andlega líðan manna sem eru lokaðir undir dekki meira og minna svo vikum skiptir við það að veiða fisk og vinna hann. Þetta eru stór mál sem verður að huga að. Og kappið við að ná í fiskinn og kappið við að gera út, það verður að taka á öllum þessum þáttum. Við sem eigum fjölskyldur sem lifa af þessu vitum nákvæmlega hvað þetta er þýðingarmikið. Þetta er mjög þýðingarmikill þáttur og við höfum öll sjálfsagt einhverja reynslu af því hvernig menn hafa farið út úr slíkum löngum útiverum til sjós. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mál mitt lengra að sinni. Ég kem e.t.v. seinna inn í umræðuna. En það er alveg á hreinu að þessi gerðardómsleið er ekki heppilegur vettvangur, sérstaklega vegna þess að gerðardómnum er gefin formúla í lögum. Ef menn hafa ekki eitthvað annað í huga samhliða þessari lagasetningu en frestun á verkfalli þá hefði þetta átt að vera einföld frestun sem, eins og ég hef sagt áður, virðulegi forseti, hefði þá leitt til þess að menn stæðu á þeim kjaranótum sem þeir búa við núna, og það væri einfaldur lagatexti. Og í framhaldi af því hefði það síðan náttúrlega verið miklu eðlilegri framgangsmáti ef samtök sjómanna og útgerðarmanna hefðu, kannski með tilstuðlan ríkisins, komið sér niður á það að skipa gerðardóm. Það er hinn eiginlegi gerðardómur. Eins og fram hefur komið hér í umræðunni, virðulegur forseti, má e.t.v. frekar líta á þessa uppsetningu mála sem nefnd en ekki sem eiginlegan gerðardóm. Gerðardómur er þess eðlis að hann er settur þegar tveir menn eða fleiri ná ekki saman um mál en geta verið sammála um að fá þriðja aðila til að koma að máli. Það er gerðardómur. Gerðardómur sem settur er í lögum af þessu tagi er í eðli sínu nefnd þó að þetta nafn sé notað og með formúlunni sem sett er inn í lagafrv. er náttúrlega augljóst að hverju menn stefna í sambandi við vinnu þessa gerðardóms. Virðulegi forseti. Við munum beita því afli sem við höfum í stjórnarandstöðunni og Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði til að þessi lög verði ekki sett á sjómenn heldur freisti menn þess að ná samningum á eðlilegum nótum.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns beina orðum mínum til hæstv. forseta. Þegar ég horfi yfir salinn sé ég engan ráðherra viðstaddan. Það er kannski ekki óvanalegt þegar rædd eru mikilvæg mál en ég sé heldur ekki neinn fulltrúa stjórnarmeirihlutans og ekki hinn ágæta formann sjútvn. til að hlusta á málflutning stjórnarandstæðinga og svara spurningum okkar. Ég vildi í upphafi spyrja hæstv. forseta hvort hann teldi eðlilegt, þegar nálgast lok þessarar umræðu, að hér sé enginn staddur af hálfu stjórnarinnar, fyrir utan hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sem núna var að ganga í salinn? Telur hæstv. forseti það eðlilega afgreiðslu eða málsmeðferð á hinu háa Alþingi við lok umræðunnar að aðeins einn þingmaður stjórnarliðsins sé til svara í máli sem hefur valdið mikilli umræðu hér í þinginu? Ég vildi mjög gjarnan spyrja forseta hvort hann gæti upplýst mig um það hvort hann teldi eðlilega að málum staðið í lok umræðu?

Hv. formaður sjútvn. er hér í salnum til svara fyrir málið en hæstv. ráðherra er í húsinu. Það er sjálfsagt að senda boð eftir honum ef hv. þm. óskar þess.

Herra forseti. Ég dreg þetta ekki fram vegna þess að ég treysti ekki hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni til að svara fyrir málflutning ríkisstjórnarinnar heldur vildi ég vekja athygli á vinnubrögðum stjórnarinnar í þessum málum. Til stendur að setja lög á verkfall. Það er ein alvarlegasta aðgerð sem gerð er af hálfu löggjafans. Sá meiri hluti sem fer með valdið á hinu háa Alþingi sýnir málinu hins vegar ekki þá virðingu við 2. umr., sem er hin efnislega umræða eftir umfjöllun í nefnd, að hafa bæði ráðherra og fulltrúa stjórnarflokkanna til svara fyrir þetta alvarlega mál. Hér erum við að ræða eitt stærsta mál sem lagt hefur verið fram á þessu þingi. Þetta vil ég biðja hæstv. forseta um að hugleiða og hvernig skapa megi betri umgjörð í slíkum málum. Varðandi efnisatriði málsins þá má fyrst nefna að til að grípa inn í kjaradeilu með lögum þurfa að vera alveg sérstakar ástæður og brýn nauðsyn. Í fyrsta lagi var framlagning þessa frv. algjörlega óeðlileg með tilliti til mikilvægis málsins og hefða sem ríkja á hinu háa Alþingi. Hins vegar eru efnisatriði frv., þ.e. bann við verkfalli og verkbanni og gerðardómur, fráleit. Þessari kjaradeilu varð að ljúka með kjarasamningum. Það hefur komið glöggt fram af hálfu forustumanna sjómanna og útgerðarmanna að báðir samningsaðilar vildu klára málið með samningum og þeir fengu það ekki. Þá getur maður spurt sig, herra forseti: Fyrir hvern er verið að setja þessi lög? Í hvers þágu er þessi lagasetning? Rökstuðningurinn sem færður hefur verið fram í þeim efnum er að hér sé tekið tillit til hagsmuna þjóðarinnar. Bent er á að gjaldeyrisöflun sé í voða og þetta hafi mikil áhrif á hagkerfið. Ég vil alls ekki gera lítið úr þeim röksemdum en í þessari kjaradeilu stóðu mál þannig að það var samdóma álit samningsaðila að það yrði að berjast til þrautar. Menn hafa staðið í þessari kjaradeilu áður. Ég get sagt það hér, hæstv. forseti, að menn standa ekki í sex vikna verkfalli að gamni sínu, hvorki sjómenn né útvegsmenn. Á undanförnum árum hafa staðið yfir mörg verkföll og verið sett mörg lög sem lotið hafa að þessum tveimur atriðum sem deilt er um, þ.e. fiskverðinu og mönnuninni. Nú er það svo, herra forseti, að þessir samningsaðilar eru ekki þeir einu sem standa frammi fyrir erfiðum málum. Það er hægt að spyrja, því kjarasamningar eru ekkert nýtt í samfélagi okkar: Hvers vegna í ósköpunum geta þessir aðilar ekki klárað kjarasamninga sína? Við því er ekkert eitt svar. Það var vinsæl kenning fyrir nokkrum árum að sökin væri hjá forustumönnunum. Það voru fjórir aðilar sem leiddu þessa viðræðu af hálfu samningsaðila til mjög langs tíma, einn af hálfu útgerðarmanna og þrír af hálfu sjómanna. Nú hafa tveir þessara forustumanna horfið til annarra starfa og tveir aðrir komið í staðinn. En þó er allt óbreytt. Það er allt óbreytt í samningaviðræðunum og þar koma fram öll sömu viðhorfin þegar fjallað er um þetta á opinberum vettvangi. Erfiðleikarnir í þessari kjaradeilu liggja ekki hjá einstaklingunum, enda eru forustumennirnir bakkaðir upp af sínu fólki. Það er eitthvað að við samningsgerðina, eitthvað í efnisatriðum kjarasamninga í þessari atvinnugrein sem gerir svo erfitt að ná niðurstöðu. Þess vegna ákváðu menn núna að standa ekki upp frá þessu máli fyrr en þeir hefðu náð saman. Málin þróuðust þannig að samningar náðust ekki og verkfall hófst. Það er óviðunandi fyrir almenning að þessir aðilar semji ekki. Margir eiga í erfiðleikum vegna þess að ekki hafa náðst kjarasamningar. Það er ekki aðeins gjaldeyrismarkaðurinn heldur líka fólk í fiskvinnslufyrirtækjum og þetta hefur margvísleg önnur áhrif. Við vitum, herra forseti, að samningsrétturinn er vitaskuld réttur sem fylgja skyldur. Það er hörmulegt að Landssamband íslenskra útvegsmanna og sjómannasamtökin skuli ekki hafa náð að uppfylla þessar skyldur með því að ná niðurstöðu í kjarasamningum. Herra forseti. Aftur á móti á löggjafinn ekki að grípa inn í kjaradeilu að óþörfu. Hann hefur vald til þess. Það vald hefur reyndar verið misnotað af öllum flokkum en réttur til inngrips í kjaradeilu getur aldrei verið annað en neyðarréttur. Þeim rétti hefur verið beitt oftar en í neyð. Það má vera að við ættum að hugleiða það sem gagnrýni á alla, ríkisstjórn, stjórnmálaflokka og aðila vinnumarkaðarins, að menn hafi verið of prinsipplausir í þessum efnum. Lög hafa oft verið sett með þegjandi samþykki samningsaðila. Það er ekki góð aðferð þó að við höfum kannski á seinni árum reynt að færast út úr þessu umhverfi. Þetta frv. leysir hins vegar engan vanda. Það leysir ekki einu sinni þessa kjaradeilu vegna þess að álitamálum um fiskverð og mönnun er ekki fundinn neinn farvegur. Það eru liðnar sex vikur án nokkurrar niðurstöðu og þegar þetta frv. verður orðið að lögum þá hafa sex vikur liðið án þess að nokkur árangur hafi náðst, fyrir utan kjarasamning vélstjóra. Vitaskuld ber að virða þá samninga eins og aðra sem gerðir eru af fúsum og frjálsum vilja. Samfylkingin hefur skýra stefnu varðandi deiluna um fiskverðið. Hún hefur talað um að hana megi leysa á markaði. Það að setja allan fisk á markað sé hin eina rétta og raunhæfa lausn. Það er kerfi sem er víða notað erlendis. Mönnunarmálin, þ.e. hvernig skipta eigi verðmætum vegna fækkunar í áhöfn vegna tækniframfara, eru klassískt vandamál samningsaðila og enginn getur tekið það verkefni frá þeim. Samningsaðilar hafa haft þetta uppi á borðinu og verða að klára það. Löggjafinn getur aldrei klárað þetta mál fyrir þá, hvort sem er með beinni lagasetningu eða gerðardómi. Mistök ríkisstjórnarinnar í þessum efnum eru mörg. En það hafa fleiri aðilar gert mistök í þessum málum. Það voru mistök, herra forseti, að leggja fram frv. sem frestaði verkfalli hér um páskana. Þá var tekinn kraftur úr viðræðunum. Það er ekki hægt að fullyrða um hvort náðst hefðu samningar ef frv. hefði ekki komið fram en mitt mat er að það hafi ekki greitt fyrir lausn mála, eins og raun ber vitni. Það voru fyrstu mistök opinberra aðila í þessari kjaradeilu. Í öðru lagi voru það mikil mistök að leggja þetta frv. fram og ætla að knýja á um afgreiðslu þess. Það átti að bíða og gefa mönnum lengri tíma í kjölfar vélstjórasamningsins til að fullreyna þetta mál. Í þriðja lagi er hægt að gagnrýna það hvernig frumvarpið var lagt fram og hvernig gengið var á svig við hefðir á hinu háa Alþingi. Í fjórða lagi er hægt að leggja annað mat á stöðuna heldur en sáttasemjari gerði. Í þessari deilu hefði verið eðlilegt að fram hefði komið miðlunartillaga, t.d. skömmu fyrir vélstjórasamninginn eða strax í kjölfarið, þannig hefði farið fram atkvæðagreiðsla milli samningsaðila, milli útgerðarmanna og sjómanna, um einhvers konar miðlunartillögu sem mögulega hefði fengist samþykkt. Jafnvel þó hún hefði ekki verið samþykkt þá hefðu það verið ákveðin skilaboð inn í þessa deilu. Að mínu mati hefði verið nauðsynlegt að fá fram miðlunartillögu og atkvæðagreiðslu um hana. Í fimmta lagi má nefna að þetta frv. er ekki vel unnið og vísunin í gerðardóm, eins og hér hefur margoft komið fram í umræðunni, er mjög ábótavant. Hringlandaháttur hæstv. sjútvrh. í þeim efnum er ekki til að bæta virðingu hins háa Alþingis. Eina skynsamlega niðurstaðan í þessu máli eða tillaga til afgreiðslu þess er að annaðhvort verði þetta frv. fellt eða dregið til baka og málinu aftur vísað til samningsaðila. Deilumálin væru hvort eð er öll óleyst við næstu kjarasamninga. Það að búa við sífelld verkföll og verkbönn í sjávarútvegi er óþolandi fyrir almenning, fiskvinnslufólk, hagstjórnina og marga aðra þætti í þessu samfélagi. Undan þeirri ábyrgð getur enginn skorast. Það er ekki, herra forseti, hlutverk löggjafarvaldsins að grípa inn í þessi mál fyrr en komið er í þvílík óefni að þjóðarhagur sé í alvarlegri hættu. Jafnvel þó að verkfallið hafi staðið í sex vikur þá var sú staða ekki komin upp. Við höfum heyrt ákall samningsaðila, sérstaklega sjómannaforustunnar, um að þeir vildu klára þetta mál. Sú leið sem farin er í frv., að leggja til gerðardóm, er fráleit leið til kjarasamninga. Það gengur ekki nema menn vilji taka samningsréttinn af útgerðarmönnum og sjómönnum og setja launaákvarðanir í kjaranefnd, eins og gildir um ýmsar starfsstéttir, eins og presta og lögreglumenn og nokkrar aðrar stéttir, séu menn algjörlega búnir að gefast upp á því að þessir aðilar geti nokkurn tíma náð niðurstöðu í kjaraviðræðum sínum. Gerðardómsleiðin er skref í átt að þeirri hugmyndafræði en samningsaðilar verða líka að hugsa til lengri tíma. Það að afnema samningsrétt launaþegafélags er fráleit aðferð. Afleiðingarnar verða líka miklar og þær eru kannski alvarlegastar fyrir skipulag verkalýðshreyfingarinnar á næstu missirum. Herra forseti. Í kjölfarið á þessum lögum mun verktaka verða algengara samningsform eða launþegaform innan sjávarútvegsins og að farið sé fram hjá skipulögðum launþegahreyfingum og launþegafélögum. Þessi breyting hefur víða orðið í nágrannalöndunum. Þetta hefur gerst erlendis í ýmsum greinum og er mjög vond þróun. Hér kemur líka fram hinn skýri pólitíski ágreiningur milli stjórnar og stjórnarandstöðu í þessu máli. Stjórnarliðar hafa ekkert á móti því að kjaraviðræður þróist fram hjá samtökum launafólks og yfir í verktöku fram hjá eðlilegum samtökum launþega, hvort sem er í heildarsamtökum eða í einstökum stéttarfélögum. Það er hinn stóri pólitíski ágreiningur í þessu máli. Grundvöllur jafnaðarstefnunnar, sem Samfylkingin byggir á, er einmitt frjáls samtök launafólks og með þessum lögum er vegið að rótum jafnaðarstefnunnar. Þetta frv., þegar það verður að lögum, verður ólög sem leysa ekki vandamálin á milli samningsaðila. Þetta frv. grefur undan skipulagi launþegahreyfingarinnar og niðurstaðan er að frv. er algjörlega ótímabært inngrip í hefðbundna launþegabaráttu. Menn verða að hlíta þeim leikreglum sem gilda í samfélaginu og lagasetning í kjaradeilu og bann á verkföll, er ekki, herra forseti, hluti af þeim leikreglum.

Herra forseti. Eftir að ég vék úr ræðustól í dag, um þrjúleytið hafði borist inn í hv. Alþingi ályktun frá samninganefnd Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fundur haldinn í samninganefnd Farmanna- og fiskimannasambands Íslands þann 15. maí 2001 mótmælir harðlega fyrirliggjandi frumvarpi til laga um kjaramál fiskimanna. Fundurinn lýsir yfir að ekki standi til að aflýsa yfirstandandi verkfalli fyrr en samningur við samtök útvegsmanna hefur tekist. Fundurinn skorar á ríkisstjórn Íslands að draga til baka lagafrumvarpið og veita samningsaðilum svigrúm til að ljúka deilunni með samningi. Ef ekki er orðið við þessari ósk skorar samninganefndin á Alþingi Íslendinga að hafna lagafrumvarpinu. Verði frumvarpið samþykkt á Alþingi lýsir Farmanna- og fiskimannasamband Íslands fullri ábyrgð á hendur stjórnvalda.`` Fyrr í dag barst okkur einnig yfirlýsing Sjómannasambandsins þar sem þeir aflýsa verkfalli. Þeir gerðu það í þeim tilgangi að komast undan lagasetningunni og halda samningsrétti sínum. Í báðum þessum ályktunum, hvorri í sínu lagi, ítreka samtök sjómanna að þau vilja klára kjarasamninga sína, þau ná kjarasamningum. Það er eðlilegt og sjálfsagt hlutverk samningsaðila að krefjast þess réttar síns og var farið ágætlega yfir það í ræðu hv. síðasta ræðumanns. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að þegar maður lítur örlítið aftur í tímann þá finnst manni að þessi kjaramál sjómanna séu endurtekning á sömu baráttu um sömu veigamiklu atriðin. Hér er tekist á um mikilvæg mál eins og verðmyndunarmálin, hvernig þeim skuli fyrir komið, og um mönnunarmálin. Ég ætla hins vegar að ítreka, áður en lengra er haldið, að samtök sjómanna buðu fram sérstaka sátt í þessu máli. Menn mega ekki gleyma því í þessari umræðu. Það er eins og menn hafi gleymt því að öll samtök sjómanna buðu fram ákveðna sátt í janúar sl. sem byggði á því að hér yrði vinnufriður út árið. Boðið var upp á að sjómannasamtökin og Landssamband íslenskra útvegsmanna semdu um þrjú meginatriði, almennar launabreytingar sem, eins og ég hef farið hér yfir í fyrri ræðum mínum, vega lítið í heildarlaunum sjómanna, kauptrygging, tímakaup og aðrir kaupliðir; lífeyrisgreiðslur, sérstakar viðbótarlífeyrisgreiðslur og síðan slysatryggingar. Þetta voru atriðin sem sjómenn óskuðu eftir samningi um til þess að ná fram vinnusátt í öðrum erfiðum málum, m.a. verðlagsmálum og mönnunarmálum. Menn mega ekki gleyma því þegar talað er um að það verði að setja lög á þessa deilu, hún hafi teygst á langinn og allt eftir því, að samtök sjómanna lögðu fram sérstakt sáttatilboð til að komast hjá þessari deilu, til að komast hjá því að lenda í þessari stöðu. Hverjir höfnuðu því? Það voru viðsemjendur þeirra, Landssamband íslenskra útvegsmanna, sem hafnaði því fyrirkomulagi, skammtímasamningi með sjómönnum út þetta ár til að tryggja vinnufrið í landinu. Það er ekki eins og menn hafi gert þetta allt í einu upp úr þurru og ekki liðið einhver tími sem menn höfðu sýnt þolinmæði. Samningar höfðu verið lausir í ár og samt bjóða menn fram sáttaleið og henni er hafnað. Það er einfaldlega svo, hæstv. forseti, að í sögu sjómannasamtakanna er þetta ekki nýtt mál. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, fá að vitna hér í skýrslu Farmanna- og fiskimannasambandsins frá aðdraganda kjaradeilunnar sem leyst var með lögum árið 1998. Sú deila hafði líka þróast lengi. Kjarasamningar sjómanna höfðu fallið úr gildi í árslok 1996 og þrátt fyrir margar viðræðutilraunir gekk ekkert að koma á nýjum kjarasamningi. Það hvorki gekk né rak. Þegar komið var fram í júní árið 1997, hálfu öðru ári eftir að samningurinn féll úr gildi og menn höfðu verið samningslausir í nærri 18 mánuði, þá tóku samtökin sér það fyrir hendur að ákveða að fara í fundaferð um landið. Þau byrjuðu á að fara á fund stjórnvalda um vorið 1997 og tilkynntu þeim til hvers mundi sennilega draga ef svo færi fram sem horfði, að enginn vilji væri hjá útvegsmönnum til að leysa þessa deilu. Útvegsmönnum var líka gert ljóst að sjómannasamtökin hygðust fara í sérstaka fundaherferð til að byggja upp samstöðu í þessu máli. Á haustdögum 1997, í september, október, nóvember og desember voru haldnir fundir með um tvö þúsund sjómönnum, um borð í fjölda fiskiskipa í höfnum landsins. Þegar þeirri fundaherferð var lokið var liðið á annað ár. Upp var runnið árið 1998. Hins vegar var enga hugarfarsbreytingu að sjá varðandi kjarasamninga sjómanna hjá forustumönnum LÍÚ þrátt fyrir þessa fundaherferð og það að menn væru að safna sér verkfallsheimildum. LÍÚ-forustan taldi og lét það frá sér fara í ýmsum yfirlýsingum að engar líkur væru á að sjómannasamtökin næðu samstöðu um að fara í verkfallsaðgerðir til að knýja á um lausn kjarasamninga. Það var líkt og í aðdragandanum að deilunni sem við ræðum nú. Það endaði samt með því að samþykkt var að hefja verkfallsaðgerðir á árinu 1998. Menn stóðu uppi með að samningsviðræðum yrði ekki komið af stað nema því aðeins að samtökin tækju sig saman og boðuðu til aðgerða. Það var gert. Ágreiningsmálin voru verðmyndunarmálin eins og áður, settur í þau sérstakur sáttasemjari, fyrrverandi forseti Alþýðusambandsins, Ásmundur Stefánsson, til að reyna að finna á þeim lausn. Ekki gekk það, eins og kerlingin sagði. Mér finnst aðdragandinn að þeirri deilu sem við ræðum nú og þeirri deilu sem ég hef rifjað upp frá árunum 1996 og 1997, sem endaði með lögum 1998, vera ósköp líkur því sem við erum að fást við í dag. Það er ævinlega svo þegar sjómenn hafa reynt að grípa til aðgerða eftir langvarandi samningsleysi, margra mánaða samningsleysi, þá hefur það endað með lagasetningu á Alþingi. Það varð einnig niðurstaðan í lok mars árið 1998 að sett voru lög á kjaradeiluna. Ég rifja þetta upp m.a. vegna þess --- ég gæti auðvitað farið lengra aftur í söguna en ég hyggst gera hér --- að það er líkt og það sé sjálfsagt að ef verkfallsvopninu er beitt gagnvart Landssambandi íslenskra útvegsmanna þá skuli það alltaf enda með því að stjórnvöld grípi til lagasetningar og geri þar með upptæk þau vopn sem verkalýðshreyfing hefur, í þessu tilfelli sjómannasamtökin sem hafa forðast að beita þeim ótæpilega. Þau hafa eingöngu beitt verkföllum þegar í nauðirnar hefur rekið, eftir að hafa verið samningslaus í fleiri mánuði. Þess vegna segi ég það, herra forseti, að mér finnst óásættanlegt að standa hér enn á ný, nú frammi fyrir lagasetningu númer tvö á kjaradeilu fiskimanna. Ég er algjörlega andvígur þeirri lagasetningu sem á að fara hér fram og hlýt að lýsa fullri ábyrgð á ríkisstjórnarflokkana á þeirri málsmeðferð sem þeir viðhafa hér sem er auðvitað afleiðing af því að þeir gripu inn í deiluna á ótímabærum punkti í mars sl., tóku m.a. þrýstinginn úr deilunni að stórum hluta og deilan hefur dregist á langinn. Það er m.a. vegna verka stjórnvalda í málinu öllu saman. Sjómenn mættu fyrir framan Alþingishúsið í dag til að mótmæla lagasetningunni og mótmæla því að fá ekki að gera eigin kjarasamninga við viðsemjendur sína. Þeim er eðlilega orðið heitt í hamsi yfir þessum aðgerðum sem er ævinlega gripið til af stjórnvöldum. Menn hljóta að spyrja sig í röðum sjómanna: Hvaða aðferðir hafa sjómannasamtökin í framtíðinni til þess að ná fram leiðréttingu á kjörum sínum eftir að hafa horft á það árum saman að hafa sýnt þá þolinmæði að vera með lausan kjarasamning mánuðum saman áður en gripið er til þess eina vopns sem launaþegasamtök hafa, þ.e. að boða til vinnustöðvunar til að knýja fram lausn, að hafa horft á það árum saman að ævinlega er klippt á aðgerðir þeirra með lagasetningu frá Alþingi? Sjómannasamtökin hljóta að fara að spyrja sig að því: Hvernig eiga samtök sjómanna að tryggja virka kjarabaráttu fyrir félagsmenn sína á komandi árum? Ekki er auðvelt að finna því farveg þegar svo er staðið að málum sem ég hef dregið fram. Auðvitað væri hægt að fara lengra aftur í söguna því að þessi saga er lengri þar sem stjórnvöld grípa ævinlega inn í með lagasetningu. Það er ævinlega fyrir sömu atvinnurekendurna í þessu landi sem gripið er til þessa ráðs. Þess vegna orða ég það svo að LÍÚ hafi komið sér upp LÍÚ-vænum ríkisstjórnum á undanförnum árum, ríkisstjórnum sem hafa verið tilbúnar til að tryggja hagsmuni atvinnurekenda í þessa veru á kostnað sjómanna. Reyndar efast ég um, ef langt er litið inn í framtíðina, að verið sé að tryggja hagsmuni atvinnurekenda með slíkri aðgerð. Verið getur að menn séu nú að rífa undan sjálfum sér því að það kann að hitta menn fyrir þegar ævinlega er svo að málum staðið að mönnum tekst að fá aðra til að beita fyrir sig valdi. Ekki verður endalaust barið á sjómannastéttinni án þess að hún hljóti að finna sér einhverjar aðferðir til að bregðast við. Við höfum séð viðbrögð sjómanna í öðrum löndum, þær eru mun harkalegri en hér. Ég er ekki að hvetja til að þannig verði að málum staðið en menn skyldu hugleiða það að svo lengi geta menn haldið áfram í þessu fyrir fram ákveðna lagafari sínu að hið deiga járn fari að bíta ef nógu vel er brýnt. Þannig kann það að vera. --- Sé ég nú að vinum mínum úr Sjálfstfl. fjölgar verulega í salnum mér til mikillar ánægju. Það sem hér er að gerast og á að keyra hér í gegn er að binda deiluna niður í lagaumhverfi. Viðmiðin í því sambandi eru ekki styttri tími en fjögur og hálft ár. Enn þá er ekki hægt að lesa annað út úr frv. eins og það er, með tilliti til 2. gr., en að það sé beinn vegvísir í kjarasamning Vélstjórafélagsins, svokallaða ,,Laxdælu`` sem vísar veginn til kjarasamningsbindingar í fjögur og hálft ár, til ársloka 2005. Það verður sennilega talið alveg sérstakt afrek ef það verður niðurstaða lagasetningarinnar en síðan gerðardómsins að binda kjaramál sjómanna föst í löglega gerð fram til ársloka 2005. Vafasamt verður að telja að slík gjörð standist alþjóðasamninga eða alþjóðalög sem við erum aðilar að. Íslensk stjórnvöld hafa fengið viðvaranir á undanförnum árum vegna lagasetninga sinna á kaup og kjör og kjaradeilur sjómanna meðal annars. Ég held að menn séu núna að teygja sig og reyna verulega á hvort það sem hér er að gerast standist slíkt. Ég vil líka benda á að hér er í raun og veru verið að taka skref aftur á bak. Verið er að taka upp nýja viðmiðun í fiskverði, svokallað viðmiðunarverð hlutaskipta, sem við í minni hlutanum í sjútvn. nefnum í greinargerð okkar og segjum: ,,Afleiðing þessa kann að verða sú að til verði eins konar nýtt ,,landssambandsverð`` og að þeir aðilar sem hingað til hafa lagt sinn fisk inn á markað kjósi þá frekar að nýta sér hið nýja ,,landssambandsverð`` til uppgjörs á aflahlut sjómanna.`` Það skyldi þó ekki vera að það yrði afleiðingin af þessu að minna yrði selt á fiskmörkuðum en verið hefur á undanförnum árum? Þá hefur ríkisstjórnarflokkunum tekist að stíga skref aftur á bak í þeirri þróun verðmyndunar sem verið hefur á fiskmörkuðum á undanförnum árum, þróun sem flestallir hafa talið að væri eðlileg og sjálfsögð inn í framtíðina, að verðmyndun á fiski færi fram á uppboðsmörkuðum, a.m.k. á verði sem tengdist þeirri viðmiðun. En hér er sennilega verið að stíga skref aftur á bak og sennilega gætum við verið að nálgast það, ef svo fer sem horfir, að þetta verði bundið til fjögurra, fimm ára og jafnvel aðilar sem hafa vísað sig frá deilunni með því að aflýsa verkfalli sínu kynnu að vera tengdir inn í þetta mál vegna þess að LÍÚ hefur lýst á þá verkbanni, sætu einnig uppi með þessa gjörð. Ég vona að svo verði ekki og að orð hæstv. sjútvrh. í gær standi til þess að svo verði ekki gert, og að þær breytingar muni koma fram á þessu frv. milli 2. og 3. umr. að þeir sem aflýst hafa vinnustöðvunum sínum verði ekki teymdir inn í þennan gerðardóm eða þessa lagagerð. Ég óttast hins vegar, eins og ég sagði áðan, að við séum hér að stíga skref sem muni færa okkur aftur á bak í verðmyndunarmálum fisks hér á landi og að við stefnum í það að finna nýtt landssambandsverð á fisk. Það fer þá að nálgast hið gamla verðlagsráðsverð en eins og þeir muna sem hafa kynnt sér söguna varð verðlagsráðið til og stofnsett hér á landi eingöngu vegna þess að áður fyrr stóðu einnig miklar deilur um fiskverð í upphafi hvers árs þegar ákveða þurfti fiskverð fyrr á síðustu öld. Vonandi erum við ekki að hverfa það langt aftur í fortíðina en það er margt sem bendir til þess að það geti orðið afleiðingarnar. Herra forseti. Þó að mig blóðlangi til að halda umræðunni áfram langt fram á kvöld ætla ég ekki að láta það eftir mér. Ég ætla frekar að vonast til þess að málið verði tekið til skoðunar og lagfært í sjútvn. Ég ætla enn þá að leyfa mér að trúa því þangað til málið kemur endurskoðað út úr sjútvn. að skynsemin sé til staðar hjá hv. stjórnarliðum og menn vilji líta örlítið á það hvernig málin hafa þróast, m.a. í dag með yfirlýsingu Sjómannasambandsins og Farmannasambandsins. Ég minni á í því sambandi að forustumaður útgerðarmanna sagði við okkur í sjútvn. að það væri vissulega vilji þeirra að ná samningum, þannig ætti að enda þetta mál, þó að hann vildi ekki í annan stað láta það koma fram að hann væri beinlínis á móti lagasetningunni. Það er alveg ljóst hvaðan óskirnar koma um lagasetninguna og það er alveg ljóst í stöðunni eins og hún er komin upp núna þegar þarf að tengja lagasetningu við verkbann LÍÚ, jafnvel á félög sem hafa aflýst vinnustöðvun að það er auðvitað LÍÚ sem ræður gerð lagasetningarinnar og hvernig hún lítur út. Auðvitað eru stjórnarliðar að þjónka nákvæmlega undir LÍÚ í þessari framsetningu, nákvæmlega eins og þeir vilja hafa málin. Enda var það forusta LÍÚ sem hafnaði sáttatilboði í janúar, hafnaði því að hér væri vinnufriður út allt þetta ár, til að koma málum í þessa stöðu, sitjandi uppi með langt verkfall, bíðandi eftir því að lagasetning kæmi sem þjónkaði þeim. Til þess fengu þeir sérstakan undirbúning með kjarasamningnum ,,Laxdælu`` sem dregið hefur niður kjör manna eins og hann er úr garði gerður. Herra forseti. Ég vona enn þá að skynsemin ráði för og að menn beri gæfu til að laga þá löggjöf sem hér á að fara að festa.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum um leikskóla, nr. 78/1994, frá menntmn. Með frumvarpinu er annars vegar kveðið á um að heimilt sé að ráða starfsfólk án leikskólakennaramenntunar sem taki þátt í að annast uppeldi og menntun barna undir stjórn leikskólakennara ef leikskólakennarar fást ekki til starfsins. Hins vegar er kveðið á um að í stað orðsins uppeldisstefna í 2. og 3. mgr. 4. gr. verði notað heitið aðalnámskrá leikskóla um uppeldismarkmið í starfi leikskóla. Er frumvarpið flutt að ósk Sambands íslenskra sveitarfélaga í samræmi við sameiginlega niðurstöðu Félags íslenskra leikskólakennara og launanefndar sveitarfélaga í tengslum við samþykkt nýs kjarasamnings. Það er skilningur nefndarinnar að með frumvarpinu sé opnuð leið til samninga við fólk sem hlotið hefur skemmri menntun til starfa á leikskóla eins og nú er áformað að veita við Borgarholtsskóla og svonefnt diplómanám við KHÍ. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt og er einróma í þeirri afstöðu sinni til málsins.

Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 66/1995, um grunnskóla, með síðari breytingum, frá menntmn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðna Olgeirsson frá menntamálaráðuneyti, Guðrúnu Ebbu Ólafsdóttur frá Félagi grunnskólakennara og Þórð Skúlason og Birgi Björn Sigurjónsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Frumvarpið er lagt fram í samræmi við sameiginlegar tillögur launanefndar sveitarfélaga, Félags grunnskólakennara og Skólastjórafélags Íslands frá 13. mars 2001 í tengslum við nýgerðan kjarasamning sveitarfélaganna og Kennarasambands Íslands. Með frumvarpinu eru ákvæði er lúta að umboði skólastjóra og ábyrgð gagnvart sveitarstjórn á starfsemi grunnskóla gerð skýrari. Kveðið er á um níu mánaða lágmarksstarfstíma nemenda á hverju skólaári í stað afdráttarlauss ákvæðis um að starfstími grunnskóla sé níu mánuðir á ári. Þá er heimilað að víkja frá ákvæðum um lögbundnar dagsetningar jóla- og páskaleyfa nemenda sem eru frá og með 21. desember til og með 3. janúar og frá pálmasunnudegi til og með þriðjudegi eftir páska. Ef slík frávik eru ákveðin ber að geta þess í skólanámskrá og er við slík frávik ekki heimilt að skerða lögboðinn hvíldartíma nemenda á skólaárinu. Jafnframt er heimilað að veita nemendum sem hafa annað móðurmál en íslensku undanþágu frá því að þreyta samræmd próf í íslensku í 4. og 7. bekk og undanþágu frá því að þreyta samræmd próf í stærðfræði í 4. og 7. bekk hafi þeir dvalið skemur á landinu en eitt ár. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Menntmn. er einróma í þeirri afstöðu sinni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 122/2000, um Ríkisútvarpið. Nefndarálitið er frá menntmn. Markmið frumvarpsins er að leggja niður Framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins sem stofnaður var með breytingu á útvarpslögum árið 1970. Var þá kveðið á um að 5% af heildartekjum stofnunarinnar skyldu renna í sjóðinn. Hlutfallið var hækkað í 10% með breytingu á útvarpslögum árið 1979. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að þau markmið sem stefnt var að með stofnun sjóðsins hafi verið að tryggja viðunandi húsnæði, tækjakost og dreifikerfi fyrir starfsemi Ríkisútvarpsins. Þessum markmiðum hafi verið náð. Nefndin vekur hins vegar athygli á að í máli fulltrúa Ríkisútvarpsins og umsögn stofnunarinnar kom fram að enn er ólokið uppbyggingu dreifikerfis fyrir útvarp og sjónvarp sums staðar á landsbyggðinni. Leggur nefndin áherslu á að þeirri uppbyggingu verði lokið þrátt fyrir að Framkvæmdasjóður Ríkisútvarpsins verði lagður niður í núverandi mynd. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Menntmn. er einhuga í afstöðu sinni til málsins.

Herra forseti. Frv. til laga um breyting á lögum nr. 122/2000, um Ríkisútvarpið, innifelur það í sér að 11. gr. laganna falli brott, eins og hv. frsm. málsins sagði áðan. Það vakti athygli nefndarmanna þegar farið var að vinna að málinu að í grg. með frv. segir eftirfrandi, með leyfi forseta: ,,Þau markmið sem stefnt var að með stofnun Framkvæmdasjóðs Ríkisútvarpsins voru að tryggja viðunandi húsnæði, tækjakost og dreifikerfi fyrir starfsemi Ríkisútvarpsins. Þessum markmiðum hefur verið náð.`` Þessi setning úr greinargerðinni, herra forseti, er ekki rétt. Það sem hún lýsir er ekki rétt, eins og fram kom á fundi nefndarinnar þar sem útvarpsstjóri kom að máli við hv. menntmn. Þá kom að sjálfsögðu fram að allar þessar framkvæmdir eru viðvarandi og engri í raun lokið því áframhaldandi þörf er fyrir að endurnýja tækjakost stofnunarinnar og húsnæði og dreifikerfið er sannarlega enn þá afar götótt. Og það vita allir hv. þm. sem hafa fengið þær upplýsingar sem lagðar voru fram á þinginu á síðasta ári að u.þ.b. 75 heimili í landinu njóta ekki sæmilegra skilyrða til að taka við sjónvarps- eða útvarpssendingum. Það kom líka fram í máli útvarpsstjóra þegar hann kom fyrir nefndina að Landssíminn muni hafa ákveðin áform um að fylla upp í þessi göt en þau loforð sem þar eru til staðar eru afar óljós. Í umræðum um málið í nefndinni var það alveg ljóst, herra forseti, að þeir sem bera hag landsmanna allra fyrir brjósti telja það fullkomlega óviðunandi að dreifikerfi Ríkisútvarpsins skuli ekki ná til allrar þjóðarinnar. Og ég vil ítreka, herra forseti, að afar mikilvægt er að tekið sé vel á þessu máli og því sé hraðað að dreifikerfið nái til allra landsmanna. Fyrr ríkir ekki sá jöfnuður sem við höfum viljað telja að hér ríkti. Það má nefna t.d. varðandi dreifikerfið, eins og kom fram í umræðum í nefndinni, að bara þjóðvegur 1 er mjög illa dekkaður. Fyrir hlustendur sem keyra um á þjóðvegi 1 eru stór svæði sem ekki er hægt að ná útvarpssendingum sæmilega, svo ekki sé talað um ef farið er út fyrir þjóðveg númer 1 og var t.d. Barðaströndin nefnd í því sambandi. Það er afar mikilvægt, herra forseti, að taka það fram og ramma inn að tími framkvæmda hjá Ríkisútvarpinu er ekki liðinn og það er rétt, herra forseti, að minna á það hér að þingmenn hafa auðvitað annan vettvang en þann að halda Framkvæmdasjóðnum lifandi og halda klásúlunni um hann í lögunum til þess að efla Ríkisútvarpið. Og sá vettvangur, herra forseti, eru fjárlög íslenska ríkisins. Það verður að sjá til þess að tekið verði myndarlega á málum Ríkisútvarpsins í fjárlögum næsta árs ef það er vilji þingmanna, eins og maður hefur talið á umræðum hér og maður hefur lesið út úr því sem þingmenn segja og hafa vikið að, svo margir í mörgum ræðum og í ýmsum ritum, þá verðum við að fá að sjá þá pólitík í fjárlögum íslenska ríkisins. Mikilvægt er að þetta komi fram hér, herra forseti, við þessa umræðu. Þó svo að ég sé sátt við það að þessi klásúla sé tekin út úr lögunum sjálfum og þessari skyldu Ríkisútvarpsins að setja þessa prósentu inn í Framkvæmdasjóðinn sé aflétt þá er það bara ítrekað hér að framkvæmdum við Ríkisútvarpið er sannarlega ekki lokið.

Herra forseti. Ég kem hér fyrst og fremst upp til að vekja athygli á lítilli klásúlu í nál. hv. menntmn. Það er ljóst að í frv. er raunverulega bara verið að færa lögin til nútímans. Þau ákvæði sem voru í lögunum um Framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins eru að sjálfsögðu barn síns tíma og í raun er löngu tímabært að leggja sjóðinn af. Hins vegar kom fram í umfjöllun nefndarinnar að því miður hefur raunverulega gengið miklum mun verr að byggja upp dreifikerfi Ríkisútvarpsins en menn höfðu vonað. Það er þó ekki því að þakka eða kenna að Framkvæmdasjóður Ríkisútvarpsins hafi verið til staðar og það má færa fyrir því rök að meiri líkur séu á því að betur geti gengið þegar sjóðurinn er horfinn en ella. En það er að sjálfsögðu stofnunarinnar að gera áætlanir um rekstur og uppbyggingu dreifikerfis og óþarfi að vera að eyrnamerkja einhverja peninga til þess því að eins og ég sagði áðan þá hefur það a.m.k. ekki dugað til þess að byggja upp það dreifikerfi sem við viljum hafa hjá þessari stofnun og í raun og veru kom það einnig fram hjá forsvarsmönnum stofnunarinnar sem komu á fund nefndarinnar að það er vilji þeirra einnig, en þeir kenna um fjárskorti og öðru síku að þetta hafi ekki tekist betur en benda að vísu á að það eru ýmsar tækninýjungar sem kalla hugsanlega á að staðið verði öðruvísi að þessu en gert hefur verið. Herra forseti. Það sem ég vil vekja sérstaka athygli á er einróma álit nefndarinnar að ekki hafi tekist nægjanlega vel til í þessum efnum og ástæða sé til að gera um þetta áætlanir. Hins vegar kom fram að því miður liggur sú áætlun ekki fyrir hjá stofnuninni en það er fullur vilji nefndarinnar, það kom fram á fundum hennar, að hún muni á næstu árum fylgjast með því hvernig til tekst og ef ástæða þykir til kalla fulltrúa stofnunarinnar á fund nefndarinnar og fara yfir hvernig þessum málum vindur fram. Þess vegna er full ástæða fyrir þeirri klásúlu sem hér kemur fram og ég vil vitna til, með leyfi forseta: ,,Leggur nefndin áherslu á að þeirri uppbyggingu verði lokið þrátt fyrir að Framkvæmdasjóður Ríkisútvarpsins verði lagður niður í núverandi mynd.`` Þetta er eindreginn vilji nefndarmanna og eftir þessu verður gengið og með því fylgst að við þetta verði staðið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1256 um frv. til laga um breytingu á lögum um ávana- og fíkniefni, frá hv. heilbr.- og trn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Vilborgu Hauksdóttur og Ingolf J. Petersen frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu. Með frumvarpinu er brugðist við óvissu sem risið hefur vegna dóma þar sem sýknað var af ákærum um brot á lögunum um ávana- og fíkniefni, þar sem refsiheimildir þóttu ófullnægjandi, og hefur af þeim sökum ekki verið talið fært að höfða mál vegna þeirra efna sem um ræðir í frumvarpinu. Með frumvarpinu eru jafnframt færð undir gildissvið laga sölt, estar, peptíð og hvers konar afleiður þeirra efna sem talin eru upp í 6. gr. laganna. Tilgangur frumvarpsins er þannig að fylla upp í gloppur sem reyndust vera í lögunum og telur nefndin brýnt að svo verði gert. Heilbr.- og trn. leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt og undir álitið rita allir hv. þm. nefndarinnar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. á þskj. 1185 um frv. til laga um breytingu á lögum um húsaleigubætur, nr. 138/1997. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund fulltrúa félmrn. ásamt því að fá umsagnir frá nokkrum aðilum. Í frumvarpinu er lagt til að sveitarfélög og leigjendur þeirra verði leyst undan skyldu til þinglýsingar á leigusamningi þar sem sveitarfélögin eru í senn leigusalar og greiðendur húsaleigubóta. Þá er lagt til að áhrif skyldleikatengsla verði þrengd og að réttur til húsaleigubóta verði rýmkaður til að koma betur til móts við þá hópa sem búa við sérstakar aðstæður, svo sem fatlaða á sambýlum og námsmenn á framhalds- eða háskólastigi sem leigja á heimavist eða á námsgörðum. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga kemur fram að sveitarfélögin séu ekki í stakk búin til að taka á sig hærri greiðslur húsaleigubóta. Telur nefndin rétt að sveitarfélögunum verði bættur sá kostnaðarauki sem samþykkt frumvarpsins mun hafa í för með sér. Mælir nefndin með að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta álit skrifa nefndarmenn en þrír með fyrirvara, Guðrún Ögmundsdóttir, Pétur H. Blöndal og Ásta R. Jóhannesdóttir.

Herra forseti. Eins og kom fram hjá frsm. nefndarinnar hef ég ásamt hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur, þ.e. fulltrúar Samfylkingarinnar í félmn., ritað undir þetta nál. með fyrirvara og leggjum við fram brtt. við málið. Eins og fram kemur í nál. er verið að leggja til að reglur eða réttur til húsaleigubóta verði rýmkaður til að koma betur til móts við þá hópa sem búa við sérstakar aðstæður, svo sem fatlaða á sambýlum og námsmenn á framhalds- og háskólastigi sem leigja á heimavist eða á námsgörðum. Við leggjum fram brtt. á þskj. 1236 um að einnig öðlist rétt til húsaleigubóta einstæðir foreldrar sem búa saman tímabundið í sérstöku húsnæði á vegum Félags einstæðra foreldra þannig að þeir öðlist rétt til húsaleigubóta. Eins og mörgum er eflaust kunnugt er það svo að margir einstæðir foreldrar sem eru í húsnæðisvandræðum búa tímabundið í íbúðum Félags einstæðra foreldra þar sem þeir deila jafnvel eldhúsaðstöðu og annarri sameiginlegri aðstöðu. Þetta fólk hefur ekki átt rétt á húsaleigubótum en við leggjum til að gerð verði breyting á 3. gr. frv. í þá veru að inn í það komi tvær nýjar málsgreinar. ,,Við 3. gr. a. Inngangsmálsgrein orðist svo: Við 7. gr. laganna bætast tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi. b. Við bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Þrátt fyrir ákvæði 3. mgr. hafa einstæðir foreldrar sem búa saman tímabundið í sérstöku húsnæði á vegum Félags einstæðra foreldra rétt til húsaleigubóta.`` Einnig viljum við minna á það baráttumál okkar sem við höfum vakið máls á í umræðu um húsnæðismál sem er að afnema skattskyldu á húsaleigubætur, þ.e. að undanþiggja skal þær frá skatti eins og t.d. vaxtabætur. En þar sem það er ekki hluti af þessum lögum var ekki unnt að gera þá breytingu við þessa lagasetningu en við minnum á að þetta er eitt af baráttumálum Samfylkingarinnar í húsnæðismálum og teljum við að gera þurfi þá breytingu hvað varðar húsaleigubæturnar. En hér er sem sagt, herra forseti, brtt. frá okkur, mér og hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur, um að einstæðir foreldrar sem búa tímabundið í húsnæði á vegum Félags einstæðra foreldra og deila hluta af húsnæðinu saman öðlist rétt til húsaleigubóta.

Herra forseti. Ég skrifa undir nál. með fyrirvara og það eru einkum þrjú atriði sem ég geri athugasemd við. Það er í fyrsta lagi sú forsjárhyggja sem birtist í 3. gr. sem felst í því að menn fái ekki húsaleigubætur nema þeir leigi mjög myndarlega íbúð, þ.e. með eldhúsi og baði. Það nægir ekki að menn búi í herbergi til að spara sér fyrir íbúð heldur verða þeir að leigja heila íbúð, annars fá þeir ekki styrkinn. Þetta er ákveðin forsjárhyggja og stýring sem ég er á móti. Annað atriði sem ég er á móti, herra forseti, er það að allar reglur um upphæð og uppbyggingu húsaleigubóta eru í höndum hæstv. félmrh. sem er ágætis maður en fær allt of mikið vald. Það er ekki orð í lögunum um hvernig húsaleigubætur eiga að vera uppbyggðar. Og sem afleiðingu af því er þriðja atriðið sem ég er á móti. Það að einstaklingur sem framfærir bara sjálfan sig og er með 200 þús. kr. á mánuði í tekjur fær samkvæmt þeim reglum sem félmrn. hefur byggt upp 6 þús. kr. á mánuði í húsaleigubætur. Ég tel ekki þörf á að styrkja mann sem er með 200 þús. kr. á mánuði til að sjá bara um sjálfan sig.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. um frv. til laga um sölu kristfjárjarðanna Arnheiðarstaða og Droplaugarstaða í Fljótsdalshreppi. Við umfjöllun málsins fékk nefndin umsögn frá sveitarstjórn Fljótsdalshrepps. Með frumvarpinu er lagt til að heimilt verði að selja kristfjárjarðirnar Arnheiðarstaði og Droplaugarstaði í Fljótsdalshreppi ábúendum og að andvirði þeirra verði varið til félagslegra framkvæmda í hreppnum. Félmn. mælir með því að frv. verði samþykkt óbreytt og að þessu áliti standa allir hv. þm., fulltrúar í félmn., en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon skrifaði undir álitið með fyrirvara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. um frv. til laga um útsenda starfsmenn. Við umfjöllun málsins fékk nefndin á fund sinn nokkra gesti til að fara yfir málið og einnig bárust umsagnir frá nokkrum aðilum. Með frumvarpinu er lagt til að lögfestar verði meginreglur tilskipunar Evrópusambandsins um störf útsendra starfsmanna í tengslum við veitingu þjónustu. Markmið tilskipunarinnar er að tryggja slíkum starfsmönnunum ákveðna lágmarksvernd sem vinnuveitanda þeirra ber að veita í móttökuríkinu. Í frumvarpinu eru m.a. þau lagaákvæði sem taka til þessara réttinda talin upp og munu þá þær stjórnvaldsreglur sem settar hafa verið á grundvelli þeirra jafnframt gilda gagnvart starfsmönnunum. Þá er lagt til að starfsmennirnir geti höfðað mál á hendur vinnuveitanda sínum hér á landi vegna vanefnda á skyldum samkvæmt frumvarpinu. Mælir nefndin með að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali, þ.e. 1238. Lagt er til að heiti frumvarpsins verði breytt og texti þess lagfærður í samræmi við það, auk þess sem nefndin leggur til smávægilegar orðalagsbreytingar. Undir nál. skrifa allir hv. alþm., fulltrúar í félmn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum um lögskráningu sjómanna, nr. 43/1987, með síðari breytingum, o.fl. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur og Helga Jóhannesson frá samgönguráðuneytinu. Með frumvarpinu er mælt fyrir um breytingu á lögum um lögskráningu sjómanna, siglingalögum og lögum um eftirlit með skipum. Breytingar þessar miða að því að tryggja að allir sjómenn á íslenskum skipum séu slysa- og líftryggðir. Frumvarpið felur þannig í sér að skylt er að slysa- og líftryggja áhafnir allra skipa hvort sem um er að ræða áhafnir skipa sem skylt er að lögskrá eða ekki. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með einni breytingu, sem varðar efnismálsgrein þar sem fjallað er um björgunarskip, hafsögubáta o.fl. Þar er lagt til að: ,,Við 1. gr. Í stað orðanna ,,og björgunarskipa`` í efnismálsgrein komi: björgunarskipa og farþegaskipa til skoðunarferða.`` Þetta er gert til að tryggja það að samræmi sé í og ekki vandræði við þjónustu farþegaskipa af mismunandi stærðum þar sem sömu skipstjórar eru á misstórum bátum. Þetta er eina breytingin sem samgn. leggur til á frv.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. iðnn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 49/1999, um Orkusjóð, á þskj. 1202. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að Orkusjóði verði gert kleift að styrkja hitaveitur til þess að stækka dreifikerfi sín. Þar einkum átt við smærri hitaveitur þar sem notendur eru of fáir til að bera stofnkostnað við veitu. Nefndin telur að með þessu móti kunni að skapast möguleikar á uppbyggingu í atvinnulífi sem vert sé að kanna. Nefndin skoðaði ítarlega umsagnir sem bárust og um er getið á þskj. 1202 og að þeirri skoðun lokinni mælir nefndin með því að málinu verði vísað til hæstv. ríkisstjórnar. Nefndin var einhuga um þessa afgreiðslu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. iðnn. um till. til þál. um atvinnuuppbyggingu og þróun sjálfbærs samfélags í Hrísey, á þskj. 1203. Tillögugreinin miðar að því að efla atvinnuuppbyggingu í Hrísey og þróun sjálfbærs sam félags á eynni í anda Staðardagskrár 21. Nefndin fjallaði um málið og skoðaði vel umsagnir sem bárust og í grg. með tillögunni er fjallað um og bent á ýmis úrræði til að ná því markmiði sem tillagan gerir ráð fyrir. Nefndarmenn voru ekki sammála öllum þeim atriðum sem þar er bent á en eftir að hafa fjallað ítarlega um málið varð nefndin einhuga um að vísa því til hæstv. ríkisstjórnar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. iðnn. um till. til þál. um tilraunir með brennsluhvata, á þskj. 1205. Tillagan miðar að því að fram fari tilraunir og úttekt á umhverfis- og brennsluáhrifum brennsluhvata, en rannsóknir benda til að brennsluhvatar kunni að draga jafnt úr olíunotkun sem útblæstri lofttegunda sem valda gróðurhúsaáhrifum. Nefndin telur afar brýnt að þetta mál verði rannsakað frekar og eftir að hafa skoðað fjölmargar umsagnir sem bárust nefndinni varð nefndin einhuga um að gera þá tillögu að þessi þáltill. verði samþykkt.

Herra forseti. Hv. þm. geta haft ýmsar skoðanir á þessari lausn til að ljúka verkfalli og verkbanni sjómanna og útgerðarmanna. En ég bið hv. þm. að hafa skilning og samúð með því fólki sem hefur nú verið án atvinnu í nokkrar vikur og eru þolendur þessarar deilu, einnig sjómönnum og mörgum útgerðarmönnum sem eru í vandræðum. Þetta fólk munar um hvern dag. Þess vegna skora ég á hv. þm. að leggjast á árarnar og stuðla að afgreiðslu málsins svo hratt sem auðið er.

Herra forseti. Ég vil upplýsa þingið um að ég hef enga samúð með fólki sem veitir þessu makalausa frv. brautargengi. Ég hef hins vegar fulla samúð með þeim sem þetta frv. bitnar á. Það er blaut tuska í andlitið á mönnum sem hafa staðið í verkfalli í sex vikur. Nú þegar verkfall sjómanna er farið að bíta og hillir undir lausn þá lætur ríkisstjórnin höggið ríða. Við greiðum atkvæði gegn frv. og sitjum hjá við allan bútasaum og þótt einhverjar betrumbætur kunni að verða gerðar á frv. þá verður það eftir sem áður mannréttindabrot.

Hæstv. forseti. Enn ein aðför stjórnvalda að félagslegum réttindum sjómanna er nú gerð. Enn á ný blanda stjórnvöld sér í samningamál sjómanna og útvegsmanna um kaup og kjör. Við meðferð málsins hefur orðið ljóst að grundvöllur þeirrar lagasetningar sem á að fara hér fram var fenginn með þríhliða viðræðum milli Vélstjórafélags Íslands, Landssambands íslenskra útvegsmanna og fulltrúa ríkisstjórnarinnar. Hér á síðan að þröngva þessari niðurstöðu upp á önnur samtök sjómanna. Slíkt er óhæfa. Samfylkingin mótmælir þessu. Ég greiði atkvæði gegn 1. gr. þessa frv.

Herra forseti. Við erum að greiða atkvæði um brtt. við 3. gr. þar sem einstæðum foreldrum sem búa tímabundið í íbúðum á vegum Félags einstæðra foreldra og þurfa að deila e.t.v. eldhúsi og annarri aðstöðu fá sama rétt og fatlaðir á sambýlum og námsmenn sem eru með herbergi á leigu á heimavist til að fá húsaleigubætur. Okkur þingmönnum Samfylkingarinnar finnst þetta réttlætismál. Það er ekkert síður erfitt hjá þessum hópi og teljum við eðlilegt að hann fái sömu réttindi og námsmenn á heimavistum eða námsgörðum. Ég segi já.