Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fram. (Jón Kjartansson) Jeg vonast til þess, að ekki þurfi að verða langar umræður um þetta mál. Eins og sjá má af nál.allshn., þá hefir hún gert breytingar á 1. gr. frv. og fyrirsögn þess. Þótti henni rjett að gera heimildina víðtækari og láta hana ná til hreppsnefnda fyrir kauptúnum. Einnig þótti nauðsynlegt að ákveða sektir fyrir brot gegn ákvæðum reglugerðarinnar, og þess vegna sjálfsagt, að stjórnarráðið staðfesti hana.

Atvinnumálaráðherra (KlJ): Það er fjarri því, að jeg standi upp í því skyni að mæla gegn frv. þessu og ekki heldur til að gera neinar verulegar aths. við það. Tel jeg það heppilegt, að hv.allshn. skuli hafa gert heimildina víðtækari. En hitt finst mjer óþarfi, að fara að „mobilisera“ alt stjórnarráðið til þess að staðfesta slíka reglugerð. Eftir orðalagi nál. ættu allir ráðherrarnir að koma á fund í þessu skyni. Býst jeg við, að hv. nefnd hafi bara ekki athugað þetta, því að nægilegt virðist, að aðeins einn ráðherra eigi um þetta að fjalla.

Frsm. (Jón Kjartansson) Jeg skal taka það fram út af ummælum hæstv. atvrh. (KlJ), að jeg tel alveg óþarft að breyta orðalagi brtt. hvað þetta snertir, því að jeg býst við, að verkaskiftingin í stjórnarráðinu sje svo skýr, að ekki þurfi að lenda í þvargi, undir hvern þeirra málið heyrir. Legg jeg því til, að orðalagið sje samþykt óbreytt.

Atvinnumálaráðherra (KlJ): Á þinginu 1921 strandaði eitt mál á því, að ágreiningur reis út af því, hvort það heyrði heldur undir atvinnumálaráðuneytið eða stjórnarráðið í heild sinni. Svo mikla áherslu lögðu menn á þetta þá.

Frsm meiri hl. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg þykist ekki þurfa að bæta miklu við það, sem jeg sagði við 1. umr. og nál. meiri hl., en þó vil jeg víkja að nokkrum atriðum, sem valda því, að hjer er farið fram á afnám þeirrar breytingar á laxafriðunarlögunum, sem samþykt var í fyrra. Svo sem kunnugt er, gerði síðasta þing þá breytingu á laxafriðunarlögunum frá 1886, að veiðieigendur í Ölfusá voru leystir undan þeirri skyldu að taka net sín upp 36 tíma um hverja helgi. Með þessu er algerlega brotið í bág við stefnu laganna frá 1886 og lög þau og venjur, sem gilda með öllum þeim þjóðum, sem kunna að meta og vernda hlunnindi sín. Lögin frá 1886 voru ágæt á sínum tíma og hafa komið að ágætu haldi, en síðan þau voru sett hafa aðrar þjóðir gert margar breytingar á samskonar lögum sínum, sem allar fara í þá átt að tryggja þessi hlunnindi enn betur en áður. En þá verður það undarlega fyrirbrigði, að síðasta þing gerir lagabreytingu, sem stórspillir veiðinni í Ölfusá. Jeg skal ekki fara út í það, hvað ráðið hefir um þetta, en geri ráð fyrir, að ókunnugleiki hafi valdið um atkvæði flestra háttv.þm. En þó að svo hafi verið, þarf nú ekki lengur að bera það fyrir, því að síðan hafa komið umkvartanir frá öllum þeim, sem veiði eiga fyrir ofan Ölfusá, og áskoranir, ekki einungis um að fella þessi nýju lög úr gildi, heldur einnig um að herða á gömlu lögunum. Um þetta var haldinn fundur og kosin nefnd, sem gerði tillögur um málið, er lagðar voru fyrir sýslunefndarfund. En sá fundur samþykti áskorun til þingsins um að nema lögin frá 1923 úr gildi og gera breytingar á lögunum frá 1886, í þá átt, að laxinn yrði sem allra minst hindraður í göngu. Þetta er ástæðan til þess, að frv. er fram komið. Jeg hefi ekki farið í því eins langt og menn óskuðu þar eystra. Jeg tel sem sje rjettara, að frekari umbætur verði látnar bíða þangað til stjórnin hefir leitað álits sýslunefnda um málið. Svo sem menn muna, voru lögin í fyrra afgreidd frá hv.Ed. með þeim ummælum, að stjórnin undirbyggi frekari breytingar á lögunum frá 1886. En að jeg flyt þetta frv. nú þegar, er fyrir eindregna ósk manna þar eystra, til þess að koma strax í veg fyrir þau veiðispjöll, sem þessi undanþága hlýtur að gera. Jeg skal þá víkja nokkrum orðum að nál. minni hl. Því miður gat allshn. ekki orðið sammála um að leggja til við hv. deild, að frv. yrði samþykt. Ber minni hl. það fyrir sig, að engar upplýsingar hafi komið fram, er breytt geti ástæðum þingsins í fyrra til að samþykkja lögin. Þetta þykir mjer kynlegt, þar sem háttv. meðnefndarmenn mínir höfðu fyrir sjer óskir sýslunefndar og voru kunn tildrög þess, að sýslunefndin tók málið upp. Jeg veit ekki, hve nákvæmar upplýsingar þeir þykjast þurfa, en það kemur vonandi fram síðar. Jeg verð að segja, í tilefni af ummælum minni hl., að jeg get ekki sjeð, á hverju Alþingi hefir í fyrra bygt þessa lagasmíð. Hún gengur í berhögg við venjur og lög allra þjóða, sem láta sig nokkru varða þessi hlunnindi. Til þess hefðu átt að liggja ríkar ástæður. Jeg vil leyfa mjer að benda hv. minni hl. á að kynna sjer, hvernig farið hefir verið með laxveiði hjer frá fyrstu tíð og hversu mikil hún var og er nú. Sumstaðar er veiði horfin með öllu og víða hefir hún minkað stórkostlega, og með lagasmíðinni frá því í fyrra er þessari stefnu gefinn byr undir báða vængi, til stórspillis fyrir veiðiafnot í bráð og lengd. Það virðist rjettara að reyna heldur að auka þessi hlunnindi með laxaklaki og meiri friðun, og mun þá sannast, að meira mun veiðast á 2 dögum í viku en nú á 6. En jeg álít, að þesskonar fyrirmæli eigi ekki að koma öðruvísi en vel undirbúin, og hefi því ekki viljað hrófla við gömlu lögunum að sinni. En það er augljóst, að löggjafarvaldið verður að varðveita þessi hlunnindi og takmarka afnot manna af þeim, svo þau verði ekki til spillis. Brtt. hv. 1. þm. Árn. (MT) kom ekki fram fyr en allshn. hafði tekið afstöðu til frv., en jeg hefi átt tal um hana við háttv. meðnefndarmenn mína. Minni hl. leggur á móti brtt., svo sem búast mátti við, þar sem hún fer í svipaða átt sem frv. Meiri hl. getur ekki heldur fallist á að leggja til við hv. deild, að brtt. verði samþykt. Jeg tel litlu skifta, hvort brtt. verður samþykt, en verð þó að mæla á móti henni af þeirri ástæðu, að svo getur farið, að frv. falli, ef brtt. nær fram að ganga. Hinsvegar tel jeg ekki vafamál, að það atriði, sem brtt. fer fram á, sje heimilt samkvæmt lögunum frá 1886. í 1 gr. er svo mælt fyrir, að sýslunefnd skuli ákveða, hvenær veiðitíminn byrji og endi, en hann skuli ekki vera lengri en 3 mánuðir. Byrjun veiðitímans er sett sýslunefndum í sjálfsvald, og er hún mismunandi í ýmsum ám, eftir því, sem sýslunefnd ákveður. Á þennan hátt eru lögin framkvæmd, og virðist mjer sem það geti átt við í Árnessýslu, ekki síður en annarsstaðar. En þetta er aðalatriðið í brtt. Jeg hygg, að þótt margar ár falli til sjávar um einn ós, sje ekkert til fyrirstöðu því, að veiðitíminn sje mismunandi í þeim, eftir því, sem best þykir henta. 1. gr. bannar það ekki og önnur fyrirmæli laganna styðja það. Jeg skal í því sambandi benda á 6. gr., sem jeg vil leyfa mjer að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta (BSv): „Nú vill meiri hluti veiðieiganda í á, sem lax gengur í, veiða í fjelagi, til að koma á meiri friðun, en lög þessi ákveða, og skulu þá þeir, sem friðunina vilja fram hafa, leggja málið fyrir hlutaðeigandi sýslunefnd. Álíti sýslunefndin rjetti einskis hallað, skal hún semja reglur fyrir veiðiaðferðinni og skiftingu á veiðinni, og eru allir hlutaðeigendur skyldir því að hlíta. Þegar svona stendur á, skal höfuðáin og allar laxgengar ár, sem í hana renna, álítast sem ein á.“ 7. gr. bendir enn ótvíræðara á þetta, með leyfi hæstv. forseta (BSv): „Nú er svo háttað á einhverjum stað, að nauðsyn þykir til bera, að kveða skýrara á um eitthvað það, sem fyrir er mælt í lögum þessum, og er sýslunefnd einni eða fleirum heimilt að setja um það reglugerð, en þó svo, að grundvallareglum laga þessara um friðun laxins og frjálsa göngu sje í engu haggað. Reglugerðir sýslunefnda, sem getið er í þessari grein og 6. gr., skal amtmaður staðfesta, og fá þær þá fult lagagildi um næstu 10 ár.“ Þetta sýnir, að sýslunefndum er gefið það mikið vald, að þær geta ráðið, hvernig veiðinni er hagað. Einungis um Ölfusá getur sýslunefndin engu ráðið, þar sem lögin frá 1923 gefa þeirri á sjerstöðu, sem fer í bág við lögin frá 1886. Þau leggja áherslu á, að ramminn, sem þau tiltaka, sje ekki þrengdur. Það er augljóst, að þingið 1886 hefir verið fult svo glögt á þessa lagasmíð sem síðasta Alþingi.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) Svo sem hv.frsm. meiri hl. (JörB) hefir frá skýrt og fyrir liggur í þingskjölum, höfum við 2 nefndarmenn ekki getað orðið sammála meiri hl. Jeg hafði hálft í hvoru búist við, að hv.frsm. meiri hl. mundi tala af fult svo miklum móði og fram kom, en hann vildi sýnilega sitja á sjer, og er það ekki nema virðingarvert. Af hálfu minni hl. er þetta hitalaust mál, en sama verður varla sagt um hv.frsm. meiri hl. Þegar frv. um þessa undanþágu kom fram á þingi í fyrra, var það nokkuð víðtækara en þegar það var afgreitt. Þar var farið fram á, að þessi undanþága skyldi ná til Ölfusár og þeirra straumvatna, sem í hana renna. Þingið vildi ekki sinna því, enda var þingmönnum ljóst, að 36 tíma friðun á viku er alveg nauðsynleg, og kom þinginu ekki til hugar að skerða hana. Hinsvegar komst nefndin að þeirri niðurstöðu, að því er mig minnir í einu hljóði, að svo sjerstaklega stæði á um Ölfusá, að í vatnsmagni hennar og erfiðleikum að stunda veiði í ánni sje eins mikil friðun á laxinum sem 36 tíma friðun í öðrum ám. Ölfusá er að jeg ætla vatnsmesta á á landinu, og þó að jeg sje ekki verulega kunnugur staðháttum þar, eins og hv.frsm. meiri hl. hefir óspart látið mig heyra í viðræðum, eru fleiri menn kunnugir þar eystra en hann. Hv. meðnefndarmaður okkar, 1. þm. Reykv. (JÞ), er þar vel kunnugur, og þá hygg jeg, að menn verði að telja, að þeir 4 hv.þm., sem voru fulltrúar Árnes- og Rangárvallasýslna í fyrra, hafi verið eitthvað kunnugir staðháttum nálægt Ölfusá. En þeir lögðu allir fast með undanþágunni. Það var einungis einn hv.þm., sem lagðist gegn frv. í fyrra, en þegar nefndin hafði dregið úr undanþágunni og lýst yfir, að þetta bæri ekki að skoða sem fordæmi fyrir undanþágur annarsstaðar, hygg jeg, að hugum manna hafi orðið rórra, enda var frv. afgreitt frá báðum deildum með miklu atkvæðamagni. Sennilega hafa flestir þá búist við, að málinu væri ráðið til lykta fyrst um sinn, og ekki látið sjer koma til hugar, að það mundi tekið upp á ný þegar á næsta þingi og farið fram á, að undanþágan væri aftur numin úr lögum. Jeg vona, að hv.þm. geti verið mjer samdóma um það, að þetta sje ekki gerandi, nema leiddar sjeu að því, ekki einhverjar ástæður, heldur skýrar og ótvíræðar ástæður. Þó að einhver rökfimur maður geti ef til vill fundið eitthvað að nýsettum lögum, er það ekki næg ástæða til að hlaupa til og breyta þeim eða afnema; því að tíðar lagabreytingar skapa rjettaróvissu. Þær ástæður, sem hv.flm. og frsm. meiri hl. hefir borið fram í greinargerð fyrir frv., nál. meiri hl. og framsöguræðum sínum, lágu jafnt fyrir í fyrra. Jeg álít það tímatöf eina að fara að deila við hann um ástæður Alþingis í fyrra til að veita þessa undanþágu. Það um það. Þá voru rök færð fram með og móti frv., og fjelst Alþingi á, að rjett væri að gera það frv. að lögum. Þeir, sem því halda fram, að hjer hafi verið framið stórkostlegt skaðræðisverk, hljóta að leggja mikið upp úr því gagni, sem verður af þessari 36 tíma friðun, sem netin eiga að liggja á landi. Jeg segi eiga, því að jeg skal ekki segja neitt um það, hve vel menn hlýða þessu fyrirmæli. Það er eins og mönnum þyki þessir 36 tímar svo miklu merkilegri en hinir 132 tímar vikunnar. Þeir, sem nokkuð þekkja til þess, hve mikið vantar á, að Ölfusá sje þvergirt, geta gert sjer í hugarlund, hve miklu þessir 36 tímar ráða þar um göngu laxins. Nú er það auðvitað mál, að net eru helst lögð þar, sem grynningar eru. Jeg skal játa, að jeg hefi ekki rannsakað það mál, hvort lax gangi fremur um grynningar eða í dýpi. En hitt er augljóst, að höfundar laxafriðunarlaganna 1886 hafa ætlað, að laxinn gengi fult svo mikið upp eftir hinum dýpri hluta árinnar, því þar er leyft að leggja net út í miðja ána því aðeins, að hinn helmingur árinnar sje ekki grynnri. - Nú er eins og sumir hv.þm. álíti, að allur lax, sem komist upp eftir ánni framhjá veiðivjelunum, hljóti að fara það á þeim 36 klukkustundum í viku, sem hann er friðaður, því annars hefði engin skepna átt að fást fyrir ofan þær. - Að bera okkur í þessu efni saman við önnur lönd og þjóðir er að mestu leyti villandi, því að það er alkunnugt, að því fjölbygðari, sem löndin eru, því nær ganga menn náttúrugæðum landanna og því meiri þörf verður á ströngum verndunarákvæðum. Þar hafa menn og að jafnaði tök á því að kosta meiru til veiðanna, og geta því gengið nær, ef ekki er lögverndað. Þá er í nál. meiri hlutans minst á einhvern undirbúning undir stórfeldar veiðivjelar við ósa Ölfusár, sem eyðileggi alveg laxveiðina ofar í ánni, ef undanþágan verði ekki numin úr gildi. Þessu viðvíkjandi má geta þess, að lögin frá 1886 innihalda ákvæði um það, hvernig þær veiðivjelar megi vera, og takmarka líka, hvað mikið af vatni megi girða fyrir. Þetta ætti þá líka eins að snerta þá, sem búa neðan til við Ölfusá og nú vilja njóta undanþágunnar, eins og þá laxveiðieigendur, sem ofar búa, og myndu þeir því eins hafa borið sig upp undan þessu, ef þeir teldu hættuna mikla. - Svo virðist líka, eftir því að dæma, hvernig veiðitíminn er ákveðinn, sem uppsveitamenn hafi borið hina, sem neðar búa, ofurliði. Því veiðitíminn byrjar þar mjög seint - c. hálfum mánuði síðar en í Elliðaánum - og skilst mjer, að það sje með hagsmuni þeirra fyrir augum, sem ofar búa. - Enn má og taka það fram, að álitið er, að laxinn gangi mjög hratt neðan til, sumpart af hræðslu við sel, og þar sem líka er mjög erfitt að veiða í ánni neðan til sökum straumhörku og vatnsmegnis, þá mætti ætla, að það væri ekki óeðlilegt, þótt þeim, sem þar búa, væri veitt þessi lítilfjörlega ívilnun. Eina gilda ástæðan fyrir því að nema undanþáguna úr gildi, væri sú, ef sýnt væri fram á, að kipt hefði mjög við hana úr laxveiði ofan til í ánni. En um það atriði verður ennþá ekkert sannað. Jeg hefi reynt að afla mjer upplýsinga því viðvíkjandi hjá kunnugum mönnum, og má um þær skýrslur segja: klipt var það, skorið var það. Sumir segja þetta og aðrir hitt. Hið eina skynsamlega verður því þá að þræða bil beggja og segja, að þetta hafi engin áhrif haft, og þá hverfur sú ástæðan, að menn fyrir þessar sakir gefist upp við laxaklak. Veit jeg það og líka, að þeir, sem neðar búa við ána, eru fúsir að styðja þá viðleitni með fjárframlögum. Þá kem jeg að brtt.hv. 1. þm. Árn. (MT). Mjer þótti það kynlegt, að hv. 2. þm. Árn. (JörB) taldi þær fara í sömu átt sem sitt frv., nefnilega meiri friðun á laxi. Jeg álít brtt. koma út aðeins sem lenging veiðitímans. Það er vitnað mikið í ákvörðun sýslunefndar Árnessýslu í þessu máli og henni hrósað fyrir þann áhuga á friðun laxins, sem í henni komi fram. En þess er þá einnig rjett að geta, að sami fundur óskaði eftir því, að veiðitíminn yrði lengdur um einn mánuð. Það skilst mjer, að fari í öfuga átt við meiri friðun á veiðinni, en til þessa virðist mjer einmitt brtt.hv. 1. þm. Árn. stefna, sem sje að gefa mönnum kost á að vera 1 mánuði lengur að eyða laxinum. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira um þetta að sinni, en vænti þess, að hv. deild meti þessar ástæður á móti frv. og að henni sje það ljóst, hversu óheppilegt það er að hringla með löggjöf, sem þingið er nýbúið að setja, þegar ekki eru því ríkari ástæður fyrir hendi til að gera það.

Þórarinn Jónsson Jeg skal lofa því að lengja ekki umræðurnar mikið frá því, sem orðið er, en jeg fylgdist nokkuð með í þessu máli á síðasta þingi, og vil því gera stutta grein fyrir því, hvernig það var borið fram þá. - Þá var það flutt á þeim grundvelli, að það væri eindregin ósk allra hlutaðeigenda, að undanþágan frá friðunarlögunum yrði veitt. Að þessar óskir væru aðalástæðan fyrir því, að frv. var þá komið fram, gat engum blandast hugur um, og munu hv.þm. hafa talið þá ástæðu svo mikils virði, að sjálfsagt væri, að undanþágan yrði veitt. En mjer var það þá þegar ljóst, að með henni væri í raun og veru verið að kippa fótunum undan einhverju mikilvægasta atriði í laxafriðunarlögum vorum, og jeg taldi það alveg fyrirsjáanlegt, að með þessu fordæmi væri opnuð leiðin fyrir fleiri samskonar undanþágur fyrir veiðieigendur frá öðrum ám, sem þingið myndi eiga erfitt með að neita um. Jeg skal nú ekki fara út í allar þær röksemdir, sem bornar voru fram í málinu, en jeg man, að ein höfuðástæðan fyrir rjettmæti undanþágunnar var talin sú, að annarsstaðar væri ekki hægt að veiða lax í Ölfusá en neðan Selfoss. Yfirleitt virtist hver heimskan reka aðra og hver röksemdin ganga af annari dauðri. Nú aftur á móti er frv. borið fram vegna þess, að sýslunefnd Árnessýslu hefir óskað, að undanþágan yrði numin úr gildi, og að mikið sje nú gert til þess að koma á klaki, en það verði þýðingarlaust, ef undanþágan verði látin vera við lýði. Þar á ofan er svo undirbúningur væntanlegur undir stórfeldar veiðivjelar við ósa Ölfusár, sem gæti orðið mjög hættulegar veiðinni ofar með ánni. Alt þetta fer í bága við það, sem talið var fram á þinginu í fyrra. Háttv. 4. þm. Reykv. (MJ) talaði um þær takmarkanir, sem lögin frá 1886 settu fyrir því, hverjar veiðivjelar menn mættu nota og hvað mikinn hluta árinnar mætti girða. Þar er ákveðið, að leggja megi net með 30 faðma millibili frá báðum löndum. En hvers vegna ekki að víkja líka frá þessu atriði! Laxafriðunarlögin skipa fyrir 36 klst. friðun á laxi hverja viku, og með undanþágu frá því atriði er allur kjarni laganna drepinn. Að það sje af ókunnugleika sprottið, ef menn viðurkenni ekki þörfina á undanþágu fyrir Ölfusá, fæ jeg ekki skilið, þó háttv. 4. þm. Reykv. teldi svo vera. Jeg hefi sjálfur sjeð Ölfusá og þykist þess fullviss, að innanhandar sje að koma þar við lögnum og framfylgja í öllum greinum friðunarlögunum frá 1886. Háttv. 4. þm. Reykv. þóttist ekki geta skilið, hvernig undanþágan gæti orðið skoðuð sem fordæmi. En það er alveg óhugsandi, að hún verði skoðuð annað. Og sannfærður er jeg um það, að hún felur í sjer mestu hættuna fyrir laxafriðunarlögin, sem þingið gat gert sig sekt í. Það eru einmitt svona undanþágur, sem leysa lögin upp. Og á þeim sama tíma, sem aðrar þjóðir leggja sem mesta rækt við að auka og halda við hlunnindum lands síns, ættum vjer líka að sýna samskonar gætni og forsjálni, eftir því sem oss er unt. Með það fyrir augum vænti jeg, að háttv. deild skoði ekki hug sinn um að fella úr gildi þessa undanþágu, sem illu heilli er orðin að lögum, og gangi eins kappsamlega fram í því eins og hún áður var fljót á sjer að samþykkja hana.

Frsm. meiri hl. (Jörundur Brynjólfsson) Það voru nokkur orð í ræðu hv. 4. þm. Reykv. (MJ), sem voru þannig vaxin, að þeim má ekki vera ómótmælt. Hann hóf mál sitt á því, að þakkarvert væri, að jeg hefði ekki verið frekari í orðum við umræður þessa máls en raun hefði á orðið, eftir þeim viðræðum að dæma, sem jeg hefði átt við hann. Mjer koma orð þessi kynlega fyrir, þar sem mig rekur ekki minni til að hafa átt tal um þetta mál við hann persónulega, nema lítillega í morgun, og veit jeg ekki, hvað í þeim orðum, sem þá fjellu millum okkar, gat gefið honum ástæðu til þessara ummæla. Annað samtal viðvíkjandi þessu máli hefi jeg ekki átt við hann, nema á nefndarfundi, og þá algerlega þykkjulaust. Hitt má hann vita, að jeg læt mjer ekki á sama standa, hvort hið háa Alþingi afgreiðir frá sjer lög, sem til skemda horfa, þó honum kunni að liggja það í ljettu rúmi. En það hefir ekki verið háttur þm. hingað til að draga inn í umræður á þingfundum orð, sem fallið hafa í persónulegum viðræðum. Hefir slíkt löngum þótt lítill drengskapur. Segi jeg þetta ekki vegna þess, að jeg biðji mjer nokkurrar vægðar frá hans hálfu. Hann má gjarnan, ef hann vill, segja frá öllu, er okkur hefir farið á milli, aðeins ef hann hermir það rjett eftir, bæði í þessu máli og öðrum. En jeg mun eftirleiðis, þegar jeg á tal við þennan háttv.þm., hafa í huga, hvern jeg á tal við. Þá vildi jeg víkja nokkrum orðum að fáeinum atriðum í röksemdafærslu þessa háttfrv. þm., þótt fyrir ýmsar sakir væri erfitt að komast til botns í henni. Háttv. þm. viðurkendi, að hann vantaði mjög allar upplýsingar viðvíkjandi veiði í ánni og áhrif undanþágunnar. Hinsvegar gat hann þess, að hann hefði átt tal um málið við kunnuga menn, og hefðu skoðanir þeirra verið ýmist með undanþágunni eða móti. Jeg hefði nú búist við því, að hv.þm. væri svo skyni borinn, að hann kynni að meta nokkuð ástæður fyrir framburði manna með og móti í þessu máli. Jeg bjóst satt að segja við, að álit sýslunefndar hefði getað gefið honum nokkra vísbendingu um það, hvern hug menn alment bæru í þessu máli í Árnessýslu, og er þá fljótsjeð, að skoðun sýslunefndar er sú, að þessi undanþága skuli úr gildi numin. Hvað því viðvíkur, að sýslunefndin hafi með fárra atkvæða mun lýst yfir vanþóknun sinni á undanþágunni, þá er þetta ekki rjett. Jeg hygg, að skoðun allra sýslunefndarmannanna hafi verið í þá átt, að nema bæri úr lögum undanþáguna. Jeg get hugsað mjer, að aðeins einn sýslunefndarmaðurinn, sem sjerstakra hagsmuna hefir að gæta, hefði greitt atkvæði með henni, ef til þess hefði komið, og efast jeg þó um, að hann hefði gert það. En atkvæðagreiðslan fór ekki fram um þetta atriði, heldur um það, hvort ekki væri rjett að lengja friðunartímann upp í 48 stundir á viku, úr 36 stundum, sem lögin frá 1886 ákveða, og var ekki nema eðlilegt, að menn gæti greint á um það. Þá mintist háttv. 4. þm. Reykv. á það, að áin væri svo vatnsmikil, að laxinn hefði mjög frjálsa göngu þrátt fyrir netalagnirnar. En nú er það svo, að þegar netin liggja í ánni á löngum kafla með stuttu millibili, þá getur laxinn ekki gengið eftir henni. Hann syndir aldrei til lengdar í aðalstraumnum, heldur í hlje, en þar eru einmitt netin beggja megin með löndum. Í göngu skýtur laxinn sjer ætíð yfir aðalstrauminn, en syndir ekki eftir honum. Þá sagði háttv.þm. enn, að 36 klst. friðun á viku ætti því aðeins rjett á sjer, að sýnt væri, að allur lax, sem upp eftir ánni kæmist, gengi á þeim tíma. Þetta er nú að vísu einkennilegt, að heimta þessa sönnun. En nú er það fyrir löngu upplýst, að án þessarar friðunar kemst hann ekki á klakstöðvarnar, og því er það, á þó friðunartíminn sje ekki lengri, þá hjálpar hann til að viðhalda laxveiðinni í þeim ám, sem hún annars yrði upprætt í á skömmum tíma. - Tilhæfulaust er það líka, sem háttv.þm. sagði, að tilhögun veiðitímans væri vottur þess, að uppsveitirnar hefðu borið ofurliði þá, sem neðar byggju við ána. Það var fullkomið samkomulag um þennan veiðitíma, sem hafður hefir verið. Veiðitímanum var einu sinni breytt, - máske oftar; jeg þekki það satt að segja ekki. - Hann var færður fram um ½ mánuð, og þá hætti veiðin auðvitað ½ mánuði fyr. En sú breyting reyndist ekki til bóta, svo því var hætt aftur. Enn má geta þess, að síðastliðið ár var óvenjulega mikið veiðiár og laxaganga óvenjulega mikil. En þó var það svo, að fyrir ofan Ölfusá var sáralítil veiði, og kvað meira að segja svo ramt að, að þeir, sem bygt höfðu klakhús, fengu ekki nægileg hrogn til klaksins. Hefi jeg í vörslum mínum brjef frá mönnum, sem urðu að hætta við klakið, sökum þess, hve veiðin var lítil. Fullljóst er mjer það líka, eins og háttv.þm. V.-Húnv. (ÞórJ) tók einnig fram í sinni ræðu, að verði þessari undanþágu ekki hrundið strax, þá muni fleiri koma á eftir, því það eru fleiri ár hjer á landi, sem eru mjög vatnsmiklar, en Ölfusá, t. d. Þjórsá og Hvítá í Borgarfirði, sem báðar eru mjög vatnsmiklar. Gæti þá svo farið, að mönnum yrði betur ljóst, hvers vjer höfum mist í við það að kippa fótunum undan laxfriðunarlöggjöf vorri. Jeg get verið samdóma háttv. 4. þm. Reykv. í því, að samanburður á veiðiám vorum og Norðmanna sje ekki rjettur. En það er á alt annan veg en hv.þm. vildi vera láta. Jeg er nefnilega sannfærður um það, að okkur sje enn meiri þörf á ströngum ákvæðum um friðun á laxinum heldur en Norðmönnum, sem þó hafa haft friðunartímann hjá sjer 72 stundir á viku. Vegalengdin frá sjó til klakstöðva í veiðiám hjer á landi er miklu meiri en í Noregi. Fyrir því þurfum við lengri friðunar tíma.

Magnús Torfason Jeg stend aðallega upp vegna brtt. þeirra á þskj. 64, sem jeg hefi leyft mjer að bera fram. Jeg get verið fáorður um þessar brtt. Það eru aðallega tvær ástæður til þess, að jeg hefi borið þær fram. Jeg hjelt, að háttv. Alþingi mundi vera ljúfara að nema úr gildi lögin frá 1923 á þennan hátt, og í öðru lagi er nú vaknaður talsvert almennur áhugi á því að auka laxgönguna í Ölfusá, með því að koma upp laxaklaki, og eins með því að drepa selinn, sem liggur í árósnum. Til þess að þetta fái framgang, þá er það nauðsynlegt, að það verði gerðar hjeraðssamþyktir um málið. En nú hafa þessi lög kveikt mikinn ófriðareld milli laxveiðieigenda, og tel jeg vonlaust um, að hægt verði að koma á slíkum samþyktum meðan lögin standa óbreytt. Jeg hygg því, að brtt. mín muni verða, ef svo mætti segja, sáttagrundvöllur til þess að koma á samvinnu um það að auka laxveiðina, og geti þannig orðið öllum hlutaðeigendum til hagsmuna, En þar sem háttv.frsm. meiri hl. (JörB) og ekki síður háttv.frsm. minni hl. (MJ) hafa lagst á móti till. minni, þá sje jeg ekki, að það hafi neina þýðingu að halda henni fram. Og þar sem jeg nenni ekki að láta drepa hana, þá tek jeg hana hjer með aftur. Jeg geri það líka því fremur, sem jeg verð að líta svo á, að hv.flm. þykist eiga víst, að frv. nái fram að ganga.

Jón Baldvinsson Jeg get tekið undir það, sem hv.þm. V.-Húnv. (ÞórJ) sagði. Jeg hefði ekki verið á móti undanþágunni í fyrra, ef jeg hefði ekki þá þegar sjeð, að hún væri til skemda, - skapaði fordæmi. Því þó að það sje rjett, að Ölfusá sje mikið vatnsfall, og undanþága frá laxafriðunarlögunum komi því ekki eins illa niður, þá er hún ekki svo stór, að hún verði ekki borin saman við aðrar stórar ár, t. d. Hvítá í Borgarfirði. Verði nú komið með kröfu um undanþágu fyrir Hvítá, þá getur Alþingi ekki annað en samþykt það, og svo koll af kolli, þangað til undanþágan nær til allra, því einlægt getur verið álitamál, hve langt á að ganga í slíku efni. Þetta mál er orðið talsvert kappsmál. Árnesingar skiftast hjer í tvo flokka. En jeg hygg, að langsamlega meiri hluti sje því samþykkur, að fella beri úr gildi undanþáguna frá síðasta Alþingi. Svo sem kunnugt er, hefir talsvert verið gert til þess að undanförnu að hvetja þá menn, sem eiga laxveiðiítök, til þess að koma á stofn laxaklaki. Nú er það skiljanlegt um þá menn, sem búa við efri árnar í Árnessýslu, að ef laxagangan er stöðvuð að mun vegna laganna frá síðasta Alþingi, þá muni áhuginn í þeim efnum minka. Og það er víst, að þessi lög, hafa haft áhrif í þá átt, að dregið hafi verið úr framkvæmdum í þessu efni, eða jafnvel hætt við þær. Í Sogið hefir t. d. á síðastliðnu ári sama sem enginn lax gengið, og sá maður, sem átti að veiða til laxaklaksins, átti mjög erfitt með að fylla klakhúsið. Jeg kom þangað sjálfur í sumar, og er mjer þetta því kunnugt. Það er því víst, að trúin ein á það, að laxgangan stöðvist, er til stórskemda. - Þar að auki hefi jeg sannar sögusagnir um það, að við Hvítá ofanverða hafa nokkrir bændur, sem veiði eiga í Hvítá, tjáð sig hafa fengið undanfarin ár mesta veiði í lagnet fyrri hluta vikunnar, á mánudögum, þriðjudögum og miðvikudögum, en aftur mun minni afla seinni hlutann. Þetta rökstyðja menn með því, að laxinn heftist á göngunni af netunum neðan til í ánni, en hlaupi svo upp í árnar á sunnudögum, þegar lagnirnar eru teknar upp. Það virðist að minsta kosti mjög sennilegt að hugsa sjer þetta svona. Og svo heldur hv.frsm. minni hl. (MJ) því fram, að lögin hafi engin áhrif haft! Það er vitanlega ekki rjett; þau hafa dregið úr áhuga manna fyrir laxaklaki. Og þegar það kemur í ljós, að veiði þeirra, sem búa við efri árnar, minkar, þá er það skiljanlegt, að þeim sje kappsmál að fá lögin numin úr gildi. Í þessu sambandi vil jeg drepa á annað atriði, þó það komi ekki beinlínis þessu máli við, en það er eyðing sels í ánni. Það sýnist dálítið undarlegt, að í þessari sömu á skuli líka vera selalagnir og selurinn friðaður, þó hann vitanlega eyðileggi laxveiðina. En til að auka laxveiðina ætti vitanlega að útrýma selnum úr Ölfusá. Nú sýnist mjer, eins og jeg hefi tekið fram, að þessi lög hafi þau illu áhrif, að draga úr laxaklaki og minka hlunnindi þeirra af veiðinni, sem hennar gætu notið. Eitt sumar er að vísu stuttur tími til að dæma um áhrifin af þessum lögum, en það er almenn trú og skoðun þarna austur frá, að veiðin hafi minkað vegna undanþágunnar, einkanlega í Soginu; þangað gekk sama sem enginn lax síðastl. sumar, hjá því, sem að undanförnu. Mjer virðist því einsætt að fella úr gildi þessa undanþágu frá laxfriðunarlögunum, sem samþykt var á síðasta þingi.

Jakob Möller Jeg get tekið undir með hv.frsm. minni hluta allshn., að í meðferð málsins hjer hafi furðu lítið komið fram af upplýsingum, sem nokkuð sje byggjandi á. Frumvarpið um undanþágu frá laxafriðunarlögunum, sem samþykt var hjer á síðasta þingi, var borið fram af þm. Árnesinga og með fullu samþykki allra þingmanna fyrir austan fjall, og mátti því fullkomlega ætla, að þeir legðu þetta til samkvæmt almennum vilja. Nú hefir sýslunefnd Árnessýslu samþykt með einhverjum meiri hluta tillögu um, að lögin verði numin úr gildi. Það er ekki ofmælt, að þetta sje undarlegt. Hjer eru tvær staðreyndir, sem upphefja hvor aðra. Á þessu stigi málsins getur ekki komið til greina að fella nú það, sem í fyrra var borið fram til þess að verða við ósk hjeraðsbúa. Það hefir verið talað um, að laxveiðin hafi verið lítil í ánum efra, en mikil neðan til. Það sannar lítið. Hafi sunnudagafriðunin undanfarið verið dauður bókstafur og haldin illa, þá getur þetta ekki stafað af lögunum, heldur einhverjum öðrum ástæðum. Annars getur það vel verið rjett, og má vel segja, eins og hv. 2. þm. Reykv., að það sje „dálítið“ sennilegt, að það stafi af þessari friðun, að menn ofan til við árnar hafa veitt meira fyrri part viku. En hjer er þá farið fram á það við hið háa Alþingi, að það felli úr gildi samþykt frá síðasta þingi, af því það sje „dálítið“ sennilegt, að það hafi þá bygt á röngum forsendum. Jeg fyrir mitt leyti vil vita meira, áður en jeg breyti atkvæði mínu í þessu máli, en það, að einhverjum finnist „dálítið“ sennilegt, að forsendur, sem bygt var á, hafi verið rangar. Jeg vil því leyfa mjer að afhenda hæstv. forseta svo felda rökstudda dagskrá: Í því trausti, að stjórnin láti hafa vakandi auga á því, hverju fram fer um laxveiði í Ölfusá á næsta sumri og áhrif undanþágunnar frá síðasta þingi á laxgönguna i ánni, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Með þessu segi jeg fyrir mitt leyti, sem ófróður um laxveiði, að jeg treystist ekki til þess að skera úr, hvort heppilegt sje að halda undanþágunni, en vil fá frekari og ábyggilegri upplýsingar áður en jeg greiði atkvæði með því að fella hana úr gildi.

Hákon Kristófersson Jeg ætla ekki að tefja tímann með langri ræðu, því jeg býst við því, að margir hafi vænst þess af Alþingi, að það verði tíma sínum til annars en þess að fella úr gildi samþyktir frá síðasta þingi. Jeg býst við því, að mönnum sje kunnugt um afstöðu mína til þessa máls frá síðasta þingi. Þá fylgdu hv.þm. Árnesinga mjög fast fram því sama, sem hv. núverandi þm. sama kjördæmis hafa lýst yfir, að hafi vakið mjög almenna óánægju. Jeg veit ekki, hvað við, sem erum ókunnugir, eigum að segja um svona samkvæmni. Annaðhvort hafa þeir, sem báru málið fram í fyrra, harla lítið haft við almenningsvilja að styðjast, og því sagt ósatt, eða þá að frv. flutningsmaður þessa máls nú lítur nokkuð öðrum augum á, og það sje aðeins frá hans hlið sjeð, að lögin frá í fyrra sjeu óheppileg. Nú er mjer að vísu ekki kunnugt um það, hvernig lax hagar sjer á göngu sinni upp ár. En jeg hjó eftir einu atriði hjá hv.flm. En það var það, að laxinn stöðvaðist við netin og færi ekki lengra. En nú sögðu hv.þm. í fyrra, að netin næðu alls ekki nema í miðja ána, eða tæplega það, sem trúlegt er. Jeg veit nú af minni reynslu af silungaveiði, að silungur mundi fara fram fyrir netendann. En eftir því, sem hv.flm. segir, þá er það öðruvísi með laxinn. Jeg verð nú að segja eins og Skarphjeðinn: „Leiðist mjer þóf þetta.“ Mjer virðist það hringl ófært, að þingið sje nú að fella úr gildi lög, sem samþykt voru á næsta þingi á undan; slíkur hringlandaháttur aflar ekki þinginu trausts hjá þjóðinni. Að því leyti er jeg alveg samdóma hv. 3. þm. Reykv. (JakM), og hefir hann tekið það flest fram, sem jeg vildi sagt hafa. Sami hv.þm. hefir komið hjer fram með rökstudda dagskrá. En mjer hafði dottið í hug önnur rökstudd dagskrá, svo hljóðandi: Með því að hugir manna í Árnessýslu virðast vera mjög á reiki i þessu máli, þar sem breyting sú á laxveiðilögunum, sem gerð var á síðasta þingi, var þá sögð fram komin eftir ósk og samþykki laxveiðieigenda i hjeraðinu, en nú koma frá ýmsum sömu aðiljum óskir i gagnstæða átt, þá virðist full ástæða til að málið sje látið bíða að sinni, enda var á síðasta þingi skorað á stjórnina að leita álits sýslunefnda landsins um breytingu á laxveiðilögunum, sem vænta má, að verði lögð fyrir þingið áður en langt um liður; tekur því deildin fyrir næsta mál á dagskrá. Þessa dagskrá leyfi jeg mjer að afhenda hæstv. forseta. Tilgangurinn með henni er sá, að stjórnin fái tilætlaðar upplýsingar, svo að næst þegar málinu verður ráðið til lykta, þurfi ekki að koma fram tillaga um það á næsta þingi, að fella það úr gildi, sem samþykt var á næsta þingi á undan.

Jón Kjartansson Jeg skal strax taka það fram, að það er ekki vegna þessara skiftu skoðana manna í Árnessýslu um þetta mál, að jeg hefi hallast að tillögum meiri hl. allshn. Jeg lagði ekki mikið upp úr þeim skoðunum. Þar er þetta mál vitanlega orðið allheitt pólitískt mál. Það, sem fyrir mjer vakti, var það, að mjer fanst mjög óheppilegt, þar sem til eru ein heildarlög, að vera að klípa út úr þeim undanþágu fyrir eina sjerstaka á. Það er svo sem sjálfsagt, að þá koma fleiri á eftir, og gengur svo koll af kolli. Þetta verður að teljast sjerstaklega óheppilegt nú á þessum tímum, þegar þó er verið að leitast við að friða laxinn og hlúa að honum, og einkum er það óheppilegt fyrir laxaklakið. Þetta er aðalástæðan til þess að jeg tel rjett að fella lögin úr gildi. Annars þykir mjer það ekki eiga við, að verið sje að bregða okkur, sem erum nýir þingmenn, um hringl í löggjöfinni. Ef hjer er um hringl að ræða, þá á þingið í fyrra sök á því. Og geri þingið nú hreint fyrir sínum dyrum, þá er hjer sannarlega ekki gefið undir fótinn með slíkt hringl. Þvert á móti. Jeg vildi aðeins taka þetta fram sem mína afstöðu til þessa máls.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) Það er auðsjeð, að nú þykir mikils við þurfa, er allur meiri hluti allshn. stendur upp til þess að tala í þessu máli. Og þó vill hjer svo vel til, að háttv.frsm. (JörB) var sjálfur flm. frv. og er manna kunnugast um öll atriði, sem hjer að lúta. En samt eru háttv. meirihlutamenn hræddir, svo hræddir, að þeim dugir ekki minna en tvær rökstuddar dagskrár í viðbót. Önnur skorar á stjórnina að vaka yfir því, að ekki sje gengið á rjett manna þar eystra; hin skorar á stjórnina að undirbúa það, að þessi löggjöf verði öll endurskoðuð bráðlega og komið í lag. - Menn ættu því að geta verið rólegir. Það hafa aðallega verið færðar tvær ástæður móti lögunum. Önnur er sú, að það væri vilji almennings, sem hlut á að máli; hin er sú, að lögin sköpuðu fordæmi, hættulegt fordæmi. Nú vil jeg í tilefni af þessu, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp stuttan kafla úr ræðu, sem hv. fyrv. 2. þm. Rang. flutti hjer í fyrra, en hann var þá frsm. í þessu máli í Ed.: „Jeg skal aftur geta þess, að frumvarp þetta á ekki að vera fordæmi í þessum efnum.“ Jeg veit ekki, hvernig þetta verður betur trygt af Alþingi, að hjer skuli ekki skapast fordæmi, en með því, að sjálfur frsm. lýsir því yfir, að svo skuli ekki vera. Það liggur í hlutarins eðli, að Alþingi getur veitt undanþágu, þó ekki sje fordæmi fyrir. En ef það dugir ekki, að fhn. málsins lýsi því yfir, að hjer sje ekki skapað fordæmi, þá sje jeg ekki, hvernig hjá því á að komast. Því finst mjer það illa viðeigandi, ef menn vilja nú fella lögin vegna þess, að nokkrir menn eru hræddir við, að þau skapi fordæmi. En annars skal jeg taka það skýrt fram, að jeg er eins ákveðinn með 36 klst. friðuninni yfirleitt eins og hver annar, þó að mjer í þessu tilfelli virðist undanþága mega vera. Þá heldur háttv. 2. þm. Rang. áfram í ræðu sinni: „.... engin óánægja ríkir þar austur frá yfir frv. þessu; miklu fremur hefir þess verið óskað af þeim, sem búa við Ölfusá og þverár hennar.“ Hverju á nú að trúa, þegar háttv.þm. lýsa yfir svona sitt á hvað? Mjer finst það ekkert óeðlilegt, þótt hv.þdm. færu eftir þessum upplýsingum á síðasta þingi. En hitt er annað mál, þegar þveröfugar upplýsingar koma á næsta þingi, hvort hv.þm. láta þær hafa þau áhrif á sig, að þeir þá greiði atkvæði þvert á móti. Aðalröksemdin finst mjer vera sú, að menn eru að sjá einhverjar vígvjelar á ferðinni, sem þó eru hvergi til. Enda hygg jeg, að þá væri auðvelt að taka í taumana, ef þær kæmu fram, því þær yrðu jafnt öllum til skaða, sem veiði eiga í ánni. Trúi jeg því þess vegna ekki, að veiðieigendur við neðanverða Ölfusá væru svona ákafir, ef þeir vissu af þessum veiðivjelum við ósana. Þess vegna held jeg, að þetta sje orðum aukið. Háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) taldi líkur til, að hætta gæti stafað af netalögnunum í ánni fyrir göngu laxins upp eftir henni, og ef þetta kæmist á í fleiri ám, mundi það verða til ills veiðunum. Já, ef - en á því er engin hætta, að þessi undanþága verði veitt fyrir aðrar ár en þessa. En væri hægt að sanna mjer, að hægt væri að þverleggja þarna með 30 faðma millibili út í miðstraumlínu árinnar, skal jeg játa, að þá mundu fara að renna á mig tvær grímur. Háttv. 2. þm. Árn. ætlaði að gera mig að ódreng fyrir það að draga inn í þessar umræður „prívat“-samtal, sem jeg hafði átt við hann; þar var hann alt of viðkvæmur, og er það allundarlegt að mega ekki segja, að eitthvert mál sje hitamál. Það var engu líkara en að jeg hefði kastað að honum einhverjum eitruðum hnútum, enda hefði þá verið ástæða fyrir þennan hv.þm. að segja, að það væri ekki hættulaust að eiga einkasamtal við mig. Hann mintist og á atkvæðagreiðslu nefndar um 48 stunda friðunartímann og vefengdi það, er jeg sagði um, að þar hefði lítill atkvæðamunur verið. En það var rjett, að því er þann tíma snerti, en þá verður fyrst alt á reiki, ef á að fara að tala um, hvað ofan á hefði orðið, ef 36 stunda friðunartíminn hefði komið þar til atkvæða. Háttv. samþm. minn (JBald) drap á það atriði, sem jeg met mest í þessu máli, er hann reyndi að sanna, að undanþágan hefði þegar haft ill áhrif á veiðina í hinum efri ánum. En eitt einasta ár sannar alls ekki neitt og veiðin er oft afarmismunandi ár frá ári, svo það verður lítið á þessu að byggja enn sem komið er. Það geta oft komið þau illæri til veiði skapar, að jafnvel með 48 stunda friðunartíma á viku gæti orðið ómögulegt að veiða nægilegan lax til klaks. Enn er að líta á það, að neðan til í Ölfusá eru meiri hindranir fyrir göngu laxins en allar þær vígvjelar, sem látnar hafa verið í ána af mannavöldum; - það er selurinn, sem jeg á við. Á meðan Árnesingar geta ekki komið sjer saman um að útrýma selnum úr ánni, ættu þeir ekki að vera svo viðkvæmir fyrir því, að verið sje að eyðileggja laxaveiðilögin fyrir þeim með þessari undanþágu. Það mun satt vera, að þeir hafa óskað eftir styrk úr ríkissjóði til þess að losa þá við selinn. Ætla þeir því að ófriða hann, ef þeir fá þóknun fyrir. Jeg hygg, að það mundi vera ofurauðvelt að fá nóga veiðimenn úr Reykjavík til þess að skjóta selinn í ánni. Reykvíkingar mundu verða þessu fegnir, því þetta þykir hið besta „sport“, og selurinn yrði þegar rekinn á brott úr ánni. Nei, að þetta hefir ekki þegar verið gert, stafar af því, að einstökum mönnum er hagræði að því að hafa selinn þarna, og þess vegna er haldið í hann. Það, að laxgangan stöðvist vegna netalagnanna, tel jeg mjög ólíklegt. Það getur hugsast, að eitthvað af laxinum tefjist þess vegna, en varla sem nokkru nemur. Og svo vil jeg spyrja hv. þingdeildarmenn, hvort þeir álíti, að aldrei þurfi að taka netin upp úr ánni. Ætli aldrei muni þurfa að þurka þau, hreinsa eða bæta! Hitt er aftur allskarpleg tilgáta og með talsvert vísindalegu sniði, að betur veiðist fyrri hluta vikunnar hið efra í ánum, ef net eru þarna tekin upp um helgar. En um þetta þurfa nákvæmar skýrslur að vera til, til þess að á því verði bygt. Það mun vera með þetta mál eins og með veðrið; um það þarf að safna veðurskýrslum, því menn muna sjaldnast annað eins veður um langan aldur eins og það, sem er þá stundina. Jeg hygg, að þarna eystra sje þetta mál talsvert æsingamál, eins og hv. 1. þm. Árn. (MT) sagði; það mun hafa verið þyrlað talsverðu moldviðri kringum þetta mál, og flestum mun kunnugt um það, hversu sandarnir þar eystra geta rokið ef hann hvessir. Jeg hygg því, að þetta mál hefði ekki skaða af því að fá að bíða eitthvað ennþá.

Pjetur Þórðarson Á síðasta þingi, þegar þetta mál var til meðferðar hjer, var jeg því fylgjandi vegna þess, að það mætti þá engri mótspyrnu frá þeim, sem þar áttu hlut að máli, að fengnum upplýsingum eftir að það var komið til nefndar, og þá einnig af þeirri sjerstöku ástæðu, að svo stendur á, að í mínu kjördæmi eru einhverjar mestu laxveiðiár í einni sýslu á landinu. Áleit jeg þá þessa undanþágu fyrir Ölfusá einskonar próftilraun, og til þess að fá fram þá breytingu á laxveiðilögunum, sem einnig þar í Borgarfirði mundi þykja æskileg, ef vel reyndist, þótt lítt hafi verið ymprað á því opinberlega. Jeg var ánægður yfir því, að þessi tilraun var gerð og að frv. fjekk góðar móttökur á þinginu þá og gekk fram. Jeg verð því að vera á þeirra máli, sem ekki vilja fella strax niður aftur þessa undanþágu; því jeg álít bráðnauðsynlegt, þar sem um breytingu frá svo gömlum lögum er að ræða, að hún fái að standa óáreitt svo sem 3–5 ár, svo menn geti sjeð, hverju fram vindur um afleiðingarnar. Ef hún reynist illa, mun það verða til þess, að slíku máli væri þar með lokið. Reynist hún vel, mundi það hafa örvandi áhrif á laxaklakið. Þar með yrði og lokið þrætum um fordæmi það, er þessi undanþága ætti að vera öðrum hjeruðum. Það góða, sem af þessu getur leitt, er það, að málið verður á meðan rætt frá fleiri hliðum, og vænti jeg því, að hv. þingdeildarmenn verði mjer sammála um, að betra sje að láta reynsluna skera úr því, hvort þessi undanþága hefir verið heppileg eða ekki. Halla jeg mjer því fremur að þeirri dagskránni, sem síðar kom fram, frá hv.þm. Barð. (HK), og jeg vænti, að þetta verði notað þannig, að nægur reynslutími fáist um það, hvað sje heppilegast í þessu máli.

Frsm. meiri hl. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg get verið þakklátur hv. síðasta ræðumanni fyrir það, er hann sagði, að hann skoðaði þessa undanþágu sem tilraun og fyrirboða þess, sem ætti að koma annarsstaðar frá. Það var einmitt þetta, sem jeg hefi haldið fram, en minni hluti allshn. hefir andmælt, með skírskotun til ummæli hv. fyrv. 2. þm. Rang. (GGuðf) á þinginu í fyrra, að undanþáguna bæri ekki að skoða sem fordæmi. Þótt einhver einstakur þm. hafi látið þannig um mælt, er það ekki mikils virði. Meiri hluti þingsins í hvert sinn ræður ávalt. Þetta, sem jeg hefi ávalt óttast, - að undanþágan yrði notuð sem fordæmi - er nú komið fram hjer í þingsalnum. Hv. þm. Mýra. (PÞ), sem samþykti undanþáguna í fyrra, lýsir því yfir í dag, að hann búist við því, að fordæmið verði notað. Þetta er þá sannað, og tel jeg það alls ekki lítilsvirði. Hv. þm. segir, að hann hafi viljað gera tilraun með að sjá, hvernig þetta gæfist. Og þessari tilraun vill hann halda áfram í 3–5 ár, þrátt fyrir þó áskorun frá hjeraðsbúum sje komin um að fella þessa undanþágu úr gildi nú þegar. Þessi undanþága er til þess að gereyðileggja veiðina í ánni og rothögg á þá viðleitni manna, að auka laxinn í ánum eystra með laxaklaki. Jeg mótmæli algerlega ástæðum þeim, sem hv. 3. þm. Reykv. (JakM) ber fram fyrir till. sinni til rökstuddrar dagskrár, að breytingin á laxveiðilögunum - undanþágan fyrir Ölfusá - sje fram komin fyrir almenna ósk hjeraðsbúa, og þótt jeg hafi ekki ennþá skrifleg gögn í höndum um það efni, til að sanna mál mitt, þá munu þau koma fram síðar, ef á því þarf að halda, og mun þá sjást, hvor sannara segir. Frv. til breytinga á laxveiðilögunum - undanþágan - var flutt og borið fram samkvæmt ósk örfárra manna - helstu veiðieigendanna - neðan til eða neðst við ána. Fer jeg svo ekki frekar út í þetta, en vænti, að dagskrárnar verði feldar. Háttv. 4. þm. Reykv. (MJ) drap á meðferð þessa máls í þinginu í fyrra, að nefndunum hafi þá komið saman um, að undanþágan tæki aðeins til Ölfusár sjálfrar. En þetta er þýðingarlaust; úr því að undanþágan var á annað borð veitt fyrir ána neðan til, var það sama, hvort hún næði til allra efri ánna eða ekki. Hvað hefir það annars að þýða, þó að menn megi veiða ofar við ána, ef allur laxinn er tekinn neðst í ánni? Hann segir, að ekkert sje upplýst um veiðinot manna fyr og nú, hvaða áhrif veiðinotin hafa haft á laxveiðina í ánum hjer á landi. Hví láta menn nú svo? Þekkja menn ekkert til þessara hlunninda landsins, hvernig þau voru og hvernig þau hafa víða verið rúin og eyðilögð? Þá sagði sami hv.þm., að ekkert hefði borist til þingsins í fyrra, sem bent hefði á það, að þetta gæti orðið að deiluefni. Það er satt. Menn eystra vissu ekkert um þetta fyr en það var orðið að lögum. Ef menn hefðu alment vitað um það, hefðu svo að segja allir risið upp á móti þessu máli. Þegar er menn vissu um þetta verk þingsins, varð þessi undanþága óþokkuð, og nú við fyrsta tækifæri er farið fram á að afnema þessi lög, og er það gert að vilja alls þorra hjeraðsbúa. Þá mintist hv.þm. á selinn, og er það satt, að of lítið hefir verið gert til þess að útrýma honum; um það er jeg sammála hv. 4. þm. Reykv. En þó er það til lítilla bóta, ef það á að viðgangast, að þær fáu bröndur, sem sleppa framhjá selakjöftunum, verða gripnar rjett ofan við ósa árinnar og fá ekki að fara lengra. Nú hefir sýslunefndin samþykt með öllum atkvæðum gegn einu að útrýma selnum úr ánni. Það er að vísu satt, að æskt hefir verið eftir opinberum styrk til þessa, en þetta sýnir þó vilja manna þar í þessu efni, en fjárstyrkur til þess er auðvitað aukaatriði. Jeg geri sem sje ráð fyrir því, að þetta verði gert hvort sem menn fá styrk af opinberu fje eða ekki. Það er rjett í þessu sambandi að geta þess, að þetta eina atkvæði, sem var á móti útrýmingu selsins, var atkvæði þess manns, sem sellátrin átti í ánni. Sýnir þetta ljóslega, hversu sumum mönnum er gjarnt að bíta nærri sjer, þegar um hagsmunamál er að ræða. Jeg held, að hv. deildarmenn þurfi ekki að vera í vafa um það, hvað heilbrigt sje og sanngjarnt í þessu máli. En þegar frv. kemur til atkvgr., óska jeg, að fari fram nafnakall um það.

Forseti (BSv): Mjer hefir borist áskorun, undirrituð af þessum háttv.þm.: TrÞ, SvÓ, JAJ, ÁÁ, IngB, PÞ og PO, um að skera þegar niður umræður um þetta mál, sem nú eru orðnar furðulangar. Nú höfðu 2 hv.þm. kvatt sjer hljóðs, áður en þessi till. kom fram, frsm. minni hl. meðan jeg las áskorunina og einn síðar. En það hefir áður verið venja, að þeim mönnum skyldi heimilað að taka til máls, er þess höfðu beiðst áður en áskorun um niðurskurð umræðna var fram komin, og mun jeg með þessu fororði bera undir atkvæði áskorun þessa um að slíta umræðum.

Jón Baldvinsson Það skal aðeins verða örstutt í þetta sinn. Þar sem þeir háttv. samþm. mínir, 3. og 4. þm. Reykv. (JakM og MJ), sögðu, að jeg hefði ekki viðhaft miklar fullyrðingar í þessu máli áðan, þá hygg jeg, að þó að jeg tæki svo til orða, megi finna líkur til þess, að undanþágan hafi haft ill áhrif að ýmsu leyti. Jeg hefi nokkrum sinnum á undanförnum árum komið þar austur og sjeð lagnirnar í ánni. Á síðastliðnu sumri voru netin stærri, lengri og lágu víðar í ánni, og var sýnilegt, að kapp var lagt á það að veiða sem mest, er netin máttu altaf vera í ánni. Samt getur vel verið, að lögunum um að taka upp netin hafi ekki alstaðar verið vel hlýtt. En við Selfoss, þar sem áin er þrengst og hættulegast er vegna laxgöngunnar að láta net liggja, þar hygg jeg, að lögunum hafi ávalt verið hlýtt, enda óhægt þar um vik í því efni. Þar er svo mikil umferð með og yfir um ána, að slíkt mundi ekki hafa haldist þar uppi. En hvernig því hefir verið varið annarsstaðar, veit jeg miður. Jeg hygg því, að það, að veiðin í efri ánum hefir verið óvenjulítil í sumar, í sambandi við það, að netum hefir verið fjölgað og þau stækkuð, þá hafi það stafað frá þessari undanþágu. Háttv. 4. þm. Reykv. sagði, að mikið þætti nú við þurfa, er allir meirihluta nefndarmenn hefðu þurft að tala í þessu máli, en mjer sýnist nú og, að minni hl. þurfi nokkurs við, er tvær rökstuddar dagskrár eru fram komnar honum til stuðnings. Það mátti varla minna kosta. Út af orðum hv.þm. V.-Sk. (JK) vil jeg taka það fram, að jeg er ekki með því að fella þessi lög úr gildi aftur af því, að það eigi ekki að draga einstök atriði úr eldri lögum og breyta. Jeg get vel fallist á að breyta einstökum atriðum, ef það væri sýnilega til bóta. Það hefir rjettilega verið tekið fram, að ekki megi miða við eitt einasta veiðiár; en það er og verður þó dálítið undarlegt, ef afarmikil veiði eða fremur venju er hið neðra í ánni, en alls engin efra. Þetta hlýtur að styrkja þá skoðun, að netin stöðvi gönguna. Annars er laxinn skrítin skepna; það er talið sannað, að hann renni upp í þær kvíslar, þaðan sem hann er upprunninn, og sjerstaklega er því haldið fram, að hann gangi upp eftir grynningum. Net ættu því vel að geta stöðvað göngu hans. Laxinn er sjerstaklega viðkvæmur í göngu; það hefi jeg sjeð hjer í Elliðaánum, hversu kenjóttur hann er, ef hann mætir einhverri óvæntri truflun, og hið sama gæti jeg trúað, að gæti átt sjer stað í Ölfusá, enda þótt vatnsmegnið á þessum tveim stöðum sje alls ekki saman berandi. Jeg hygg það megi vel vera rjett, að laxinn stöðvist við netin og liggi þar tímunum saman. Venjan mun vera sú, að ef net eru tekin upp til hreinsunar, sjeu önnur net lögð jafnharðan í staðinn, og má því rjettilega skoða netalagnirnar sem stöðugan vegg, er laxinn fær ekki komist yfir.

Þórarinn Jónsson Jeg stóð upp einungis til þess að leiðrjetta þann misskilning hjá hv.frsm. minni hl. (MJ), að jeg hafi lagt aðaláhersluna á fordæmið. Það er fjarri því, að svo hafi verið. Jeg hefi lagt aðaláhersluna á friðunaratriðið, sem er því meir eyðilagt, því fleiri sem undanþáguna fá. Eins vil jeg halda því fram, að þótt þessi hv.þm. kvarti mjög undan því, að ekki sje gott að vita, hverju megi trúa í þessu máli og hverju ekki, þá er sú kvörtun ástæðulaus, því hann einn veit, hverju hann á ekki að trúa. Honum er í fyrsta lagi kunnugt um vilja sýslunefndarfundarins í Árnessýslu; í öðru lagi um það, að laxaklak er að byrja þarna eystra, og í þriðja lagi um það, að nú er búið og verið að koma upp miklum lögnum nærri ósum Ölfusár. Þrátt fyrir þetta segir minni hlutinn í nál. sínu, að ekkert hafi nýtt komið fram í málinu frá í fyrra. Ergo hefir háttv.þm. vitað þetta alt á síðasta þingi, en þrátt fyrir það þá barist fyrir framgangi þessa máls. Af þessu sjest, að hann veit vel, hverju hann á ekki að trúa og hvernig hann notar það. Selurinn fleytir hv.þm. ekki út úr þessum þverlögnum af misskilningi og rangfærslum.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) Allar frekari umræður um þetta mál fara að verða orðastælur, og skal jeg hjer eftir ekki leggja mikinn skerf til þeirra. - En jeg get þó ekki að því gert að furða mig á þessu þrálæti með fordæmið hjá sumum háttv.þm. Það er þó svo ofurljóst þetta, að alveg eins og sú undanþága, sem hjer er um að ræða, hefir orðið til án fordæmis, eins geta vitanlega aðrar orðið það, þótt þessi sje ekki fyrir. Auk þess er hjer svo ramlega um hnútana búið, sem frekast er unt, til þess að girða fyrir, að á þetta yrði litið sem fordæmi. Í fyrsta lagi kom þá á þinginu frv. þess efnis að láta heimildina ná til Ölfusár og kvísla þeirra, sem í hana falla, og var það felt. Var þar með sýnt, að þingið vildi ekki ganga lengra en það, að undanþiggjá Ölfusá eina. Í öðru lagi kom þá fram brtt. frá þáverandi 1. þm. Árn. (Eiríki Einarssyni) um að gera þessa heimild víðtækari, og hún var einnig feld. Þar með var þessu slegið alveg föstu. Og i þriðja lagi var svo skýrt lýst yfir því af frsm., að þetta ætti ekki að skoðast sem fordæmi. Það virðist því lítil ástæða til þess að hafa slíkan ógnarbeyg af þessari heimild sem fordæmi. Það er annars eitt atriði, sem jeg gat ekki um áðan viðvíkjandi þessu, hve lítið hefði verið um laxveiðina í sumar í efri hluta árinnar, atriði, sem er þó talsvert mikilsvert í þessu tilliti. Það er, að óvenju þurviðrasamt var á þessum slóðinn í sumar, og kom því aldrei svo mikið flóð í ána, að menn yrðu neyddir til að taka netin upp. Þetta hefir hjerumbil undantekningarlaust komið einhverntíma fyrir á hverju sumri, og hefir laxinn þann tíma getað gengið óhindraður upp ána.

Þetta sýnir, hvers virði það er að fella burt undanþáguna

. Þetta sýnir, að þótt þessi undanþága standi, þá gerir forsjónin sjálf undanþágu frá henni, og hvað þessa á snertir margar undanþágur, sem greiða götu laxins. Að því er snertir þær tvær dagskrár, sem fram hafa komið, þá vil jeg, að gefnu tilefni, taka það fram, að jeg hefi hvoruga pantað.