Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að áformað er að kl. 15.30 fari fram utandagskrárumræða um stjórnsýsluákvarðanir um lagningu Borgarfjarðarbrautar. Málshefjandi er Gísli Einarsson og umhvrh. Guðmundur Bjarnason verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa, þ.e. hálftíma umræða.

Herra forseti. Ég ber fram fyrirspurn frá hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni um stefnu ríkisstjórnarinnar í fiskeldismálum sem þingmaðurinn lagði fram fyrr á þessu þingi. Töluverð reynsla er af fiskeldi hér á landi sem hefur reyndar gengið með misjöfnum árangri en hins vegar hefur hlotist af því töluverð reynsla og þekking sem er mikilvægt til framtíðar og er okkur dýrmæt. Fiskeldi hefur einkum verið á laxi og bleikju og hér hafa á mörgum undanförnum árum verið rekin stór og smá laxeldisfyrirtæki og einkum hefur bleikjueldi verið víða um land og þá einkum í höndum bænda. Fiskeldi í sjó hefur verið reynt að ákveðnu marki. Ágæt reynsla er af lúðueldi sem hefur verið stundað í nokkur ár með góðum árangri en smálúða hefur m.a. verið flutt lifandi úr Breiðafirði í nokkru magni og norður í Eyjafjörð þar sem lúðan hefur verið alin upp í sláturstærð. Einnig hafa verið gerðar tilraunir með þorskeldi sem hafa gefið ágæta raun. Fiskeldi í sjó og fersku vatni er stundað í allmiklum mæli víða erlendis og má þar m.a. nefna Noreg og Skotland en í þessum löndum munu vera uppi áform um þorskeldi í nokkuð stórum stíl. Fram hefur komið hjá alþjóðastofnunum að gert er ráð fyrir því að fiskeldi verði í framtíðinni mikilvæg lausn til þess að fæða jarðarbúa og því er mikilvægt að við lítum til þess að hafa stefnu í þessum málum. Herra forseti. Eins og fyrr segir ber ég fram fyrirspurn til hæstv. forsrh. á þskj. 800 frá Ólafi Þ. Þórðarsyni sem hljóðar svo: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í fiskeldismálum: a. eldi vatnafiska, b. eldi fiska í köldum sjó?

Herra forseti. Hv. 3. þm. Vesturl. kynnti fyrirspurn hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar sem hann bar fram á þingi á þskj. 800 og hljóðar svo: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í fiskeldismálum: a. eldi vatnafiska, b. eldi fiska í köldum sjó? Forsrn. óskaði eftir greinargerð frá landbrn. um málið og byggir á henni. Á árunum 1985--1991 er varið verulegum fjármunum til uppbyggingar í fiskeldi. Opinberir stjóðir og bankastofnanir, einkum Byggðastofnun, Framkvæmdastofnun, ábyrgðadeild fiskeldislána með ríkisábyrgðasjóð, Landsbanki og aðrir bankar lögðu fram verulega fjármuni til uppbyggingar og rekstrar fiskeldisfyrirtækja. Mest af því fé sem sjóðir og bankastofnanir lánuðu fiskeldisfyrirtækjum á þessum árum tapaðist eða um 6--8 þús. millj. kr. Í byrjun árs 1991 höfðu opinberir sjóðir og stofnanir gefist upp á fyrirgreiðslum til fiskeldisfyrirtækja og gjaldþrot blasti við mörgum fyrirtækjanna. Á fundi sínum 5. júní 1991 samþykkti ríkisstjórnin sérstakar aðgerðir til stuðnings fiskeldi. Alls skyldi lána 300 millj. kr. til fiskeldisfyrirtækja og voru á árunum 1991--1992 veitt sérstök rekstrarlán til 20 fiskeldisfyrirtækja. Nefnd þáv. landbrh. sá um úthlutun fjárins. Mörg þessara fyrirtækja eru enn í rekstri og hafa staðið í skilum með rekstrarlánin. Fullyrða má að ef ekki hefði komið til þessara lánveitinga hefðu flest ef ekki öll fiskeldisfyrirtæki hér á landi orðið gjaldþrota. Á síðasta ári voru lánaðar 30 millj. kr. til framleiðniaukandi aðgerða í fiskeldi. Áformað er að lána 40 millj. kr. á þessu ári til svipaðra verkefna. Umrætt fé er það fé sem hefur endurgreiðst af sérstökum rekstrarlánum sem veitt voru á árunum 1991 og 1992. Ekki er fyrirhugað að veita nýtt fjármagn til fiskeldisfyrirtækja en miða lánveitingar við endurgreiðslur á áður veittum rekstrarlánum. Til að efla þróunarstarf í fiskeldi hafa fiskeldisfyrirtæki ásamt Rannsóknarráði Íslands gert markáætlun í fiskeldi. Áætlunin fjallar um framleiðslumarkmið og rannsóknir tengdar þeim. Fullyrða má að áætlun þessi og rannsóknir sem tengjast henni hafi leitt til mikilla framfara í fiskeldi eins og framleiðslutölur bera með sér. Raforkufyrirtæki, landbrn. og Rannsóknarráð Íslands hafa stutt þessa áætlun sem fjallar um þróunarstarf í fiskeldi. Framleiðsla í fiskeldi hefur aukist úr tæpum 2 þús. tonnum árið 1989 í 5 þús. tonn á árinu 1997. Útflutningsverðmæti fiskeldisafurða voru á síðasta ári um einn milljarður kr. Þetta er rétt að nefna vegna þeirrar fyrirgreiðslu sem ríkisstjórnin ákvað á fundinum 5. júní 1991 og áður var til vitnað að það var sérstaklega hugsað í þeim tilgangi að sú þekking sem í landinu var færi ekki öll forgörðum en ekki í þeirri von að menn gætu haldið fiskeldisfyrirtækjum gangandi með þeim brag sem hefði verið reynt á árunum þar á undan. Telja verður að sú tilraun sem þar var ákveðin hafi heppnast.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Þar kom m.a. fram hvaða aðgerðir hafa verið hafðar uppi til þess að halda rekstri fiskeldis gangandi og einnig kom fram hversu mikil verðmætaaukning hefur verið á tímabilinu frá 1989 þannig að hér er um mikilvæga atvinnugrein að ræða. Ég vil líka benda á það sem kom fram í svarinu að áhersla hefur verið lögð á það að þekking í greininni fari ekki forgörðum og er það auðvitað mjög mikilvægt því að hún er mjög dýrmæt og við höfum fengið reynslu af þessari atvinnugrein. Ég ítreka þakkir til hæstv. forsrh. fyrir svör við fyrirspurninni.

Hæstv. forseti. Vinnuklúbburinn er eitt þeirra verkefna sem ríkisstjórnin hefur staðið að til að berjast við langtímaatvinnuleysi. Önnur verkefni eru Hitt húsið, sem er einkum ætlað ungu fólki, og Gangskör, verkefni sem er ætlað konum á aldrinum 40--60 ára. Langtímaatvinnuleysi er mikið böl fyrir það fólk sem í því lendir og því mikilvægt að leitað sé sem flestra leiða til að vinna bug á því. Í Vinnuklúbbnum er fólk í fullri vinnu við að leita sér að atvinnu. Hugmyndafræðin er orðin 30 ára gömul og kemur upphaflega frá Kanada og hefur verið þróuð áfram og notuð í Bandaríkjunum og Evrópu og kemur hingað frá Noregi. Um er að ræða sjö vikna prógramm þar sem byrjað er á tveggja vikna námskeiði. Fólk verður að taka þátt í verkefninu af eigin hvötum og eigið frumkvæði er frumforsenda þess að árangur náist. Markmiðið er aðeins eitt og það er að fá starf. Í Vinnuklúbbnum fær atvinnuleitandi leiðbeiningar um hvernig hann eigi að bera sig að við atvinnuleit. Uppsetning atvinnuumsókna, hvernig menn kynna sig, hvernig menn bera sig í viðtölum og framkoma. Mönnum er jafnvel kennd undirstöðuatriði í mannasiðum og hreinlæti. Fólki er kennt að sýna sinn rétta persónuleika því að kannanir sýna að flest fyrirtæki setja persónuleika í fyrsta sæti, t.d. fram yfir starfsreynslu þegar farið er yfir kosti og galla umsækjenda um störf. Einnig er mjög mikilvægur þáttur að kenna fólki hvar eigi að leita að atvinnu því talið er að aðeins 25--30% starfa séu auglýst en önnur hreyfing á vinnumarkaði sé á óauglýstum vettvangi. Verkefnið var sett upp sem tilraunaverkefni og því nauðsynlegt að taka púlsinn og athuga hvað hefur áunnist og hvert skuli stefna. Ég tel afar mikilvægt að allir langtímaatvinnulausir eigi aðgang óháð búsetu þó verkefnið sé í samstarfi við Reykjavíkurborg. Eins þyrfti að íhuga hvernig verkefnið gæti unnist á landsbyggðinni. Ef áform eru um að halda áfram með verkefnið þá verður að vera ljóst vegna starfsfólks Vinnuklúbbsins og skjólstæðinga hans að tryggt sé hvert framhaldið verður. Í ljósi þessa hef ég lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. félmrh., á þskj. 882: 1. Hver er reynslan af tilraunaverkefni félagsmálaráðuneytisins og Reykjavíkurborgar sem gengur undir nafninu Vinnuklúbburinn? 2. Hvaða sveitarfélög geta og eiga rétt á að nýta sér þjónustu Vinnuklúbbsins? 3. Hvaða áform eru um áframhaldandi störf Vinnuklúbbsins og þá undir forræði hvers?

Herra forseti. Þetta verkefni hefur tekist sérstaklega vel. Tæplega 200 einstaklingar hafa tekið þátt í tilraunaverkefninu frá því að það hóf göngu sína 28. okt. 1996 og árangurinn hefur verið framúrskarandi. Alls hafa 82% af virkum þátttakendum fengið vinnu en auk þess hafa 2% farið í skóla eða önnur úrræði. Til samanburðar má nefna að árangur erlendis hefur verið í kringum 62%. Það hafa sem sagt 82% fengið vinnu og einungis 9% hafa ekki fengið vinnu. Hinir hafa farið í skóla eða eru virkir í atvinnuleit. Hluti þeirra sem hafa byrjað í Vinnuklúbbnum hafa gefist upp eða hætt en yfirleitt strax í upphafi starfsins. Ef þeir eru teknir með þá hefur 71% fengið vinnu og 13% hafa hætt þátttöku. Segja má að 80% þeirra sem hafa farið í gegnum þetta prógramm séu í vinnu. Markmiðið er að aðstoða einstaklingana sem hafa lent í vítahring langtímaatvinnuleysis til þess að komast út á vinnumarkaðinn að nýju. Vinnuklúbburinn er fyrir alla atvinnulausa en sérstakur forgangshópur eru langtímaatvinnulausir. Það hefur tekist sæmilega að ná til langtímaatvinnulausra og 54% þátttakenda hafa verið atvinnulausir í sex mánuði eða lengur og af þeim eru 16% búnir að vera atvinnulausir í þrjú ár eða lengur. Kynjaskiptingin hefur verið nokkuð jöfn. Karlarnir eru aðeins fleiri eða 53% og konurnar 47%. Langflestir þátttakendur eru milli þrítugs og fimmtugs eða 62%. Yngri en 28 ára eru 18% og fimmtugir eða eldri eru 20%. Önnur spurningin laut að því hvaða sveitarfélög geta og eiga rétt á að nýta sér þjónustu Vinnuklúbbsins. Vinnuklúbburinn er samstarfsverkefni félmrn. og Reykjavíkurborgar og hann var stofnaður sem úrræði fyrir langtímaatvinnulausa á skrá hjá Reykjavíkurborg. Vinnumiðlun Reykjavíkur sá um að kynna vinnuklúbbinn fyrir þeim atvinnulausu og benda þeim á að til boða stæði að taka þátt í vinnuklúbbnum. Því miður reyndist ekki næg þátttaka úr Reykjavík og var horfið á það ráð að bjóða fleirum, þ.e. öðrum vinnumiðlunum á höfuðborgarsvæðinu að benda fólki á vinnuklúbbinn og auk Reykjavíkurborgar hefur verið fólk af Seltjarnarnesi, Kópavogi, Hafnarfirði, Mosfellsbæ og Garðabæ. Allir þeir sem sótt hafa um hafa fengið inngöngu en í sumum tilvikum hefur fólk þurft að bíða eftir að komast að. Um áframhaldandi starf Vinnuklúbbsins er það að segja að áformað er að Vinnuklúbburinn verði áfram starfræktur sem úrræði fyrir langtímaatvinnulausa, og það er verið að ganga frá samningi milli félmrn. og sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og Vinnumálstofnunar um áframhaldandi rekstur Vinnuklúbbsins. Áformað er að starfsemi Vinnuklúbbsins verði með sama sniði og verið hefur og forsendur fyrir þátttöku í klúbbnum eru óbreyttar, þ.e. að þátttakendur séu skráðir atvinnulausir, en réttur til atvinnuleysisbóta er samt ekki skilyrði fyrir þátttöku. Vinnuklúbburinn verður úrræði við starfsleit, sbr. e-lið 10. gr. laga nr. 13/1997, um vinnumarkaðsaðgerðir, og réttur þátttakenda til atvinnuleysistrygginga samkvæmt lögum nr. 12/1997, um atvinnuleysistryggingar. Vinnuklúbburinn verður þannig valmöguleiki við starfsleitaráætlun og fylgi einstaklingur henni ekki getur það leitt til bótamissis. Öll sveitarfélög geta sótt um aðild að Vinnuklúbbnum og einstaklingar með lögheimili í þeim sveitarfélögum sem sótt hafa um geta tekið þátt í Vinnuklúbbnum. Kostnað vegna þeirra sem eiga rétt til atvinnuleysisbóta ber Vinnumálastofnun, eða nánar tiltekið Atvinnuleysistryggingasjóður, en kostnað vegna þeirra sem eru atvinnulausir en eiga ekki rétt til atvinnuleysisbóta ber lögheimilissveitarfélag þátttakandans enda sé sveitarfélagið aðili að Vinnuklúbbnum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Austurl., Arnbjörgu Sveinsdóttur, sérstaklega fyrir að hafa vakið athygli á þessu máli og hæstv. félmrh. fyrir ágæt svör. Ég tel að Vinnuklúbburinn sem hefur verið nefndur sé eitt af því jákvæðasta sem hefur verið gert hér á landi til að ráða bót á atvinnuleysi, sérstaklega langtímaatvinnuleysi, og ég tel mjög nauðsynlegt að útvíkka það starfsvið sem Vinnuklúbburinn hefur haft á höfuðborgarsvæðinu þannig að hann nái miklu víðar. Ég tel að þarna hafi verið unnið mjög merkilegt starf og hvernig hefur verið farið að og sá frábæri árangur sem hefur náðst er mjög athyglisverður þar sem stór hópur af þessu fólki er langtímaatvinnulaust. Í umræðunni hefur oft verið talað um þetta fólk eins og hóp sem ekki kærir sig um að vinna, ekki vill vinnu og ekki leitar eftir vinnu. En mér finnst að þessi árangur sanni annað.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. svörin og hv. þm. fyrir þátttökuna í umræðunni. Hér hafa komið fram mjög athyglisverðar upplýsingar um að það skuli vera svo hátt hlutfall fólks sem fær atvinnu eftir þátttöku í Vinnuklúbbnum, að það skuli vera 82% þeirra, og aðeins um 9% hafi ekki fengið atvinnu. Þetta er mjög mikill árangur þegar haft er í huga að þarna er um langtímaatvinnulaust fólk að ræða sem er væntanlega þegar búið að reyna ýmsar aðrar leiðir og ekki tekist að fá atvinnu. Ég hef nokkrar áhyggjur af því að verkefnið sé ekki nægilega vel kynnt meðal langtímaatvinnulausra. Í það minnsta hef ég hitt langtímaatvinnulaust fólk sem ekki hefur haft hugmynd um þetta úrræði. Ég held því að mjög brýnt sé að verkefnið sé kynnt fyrir öllum sem hafa verið atvinnulausir lengur en í þrjá mánuði. Ég vil svo bara láta í ljós þá skoðun mína að ég held að þetta sé starfsemi sem er komin til að vera. Hún hefur sannað ágæti sitt. Því verður að vera alveg ljóst hvernig verður staðið að framhaldinu. Ég vil að lokum þakka hæstv. félmrh. fyrir að tryggja framgang verkefnisins.

Herra forseti. Ekkert er því til fyrirstöðu að útvíkka starfsemina og gefa öðrum sveitarfélögum tækifæri til að senda þátttakendur í Vinnuklúbbinn í Reykjavík. Það er líka hægt að hugsa sér að starta fleiri vinnuklúbbum og ef áhugi er hjá viðkomandi sveitarfélögum þá finnst mér það vera mjög til athugunar. Það er hægt að styðjast við hina góðu reynslu sem orðið hefur í Vinnuklúbbnum í Reykjavík. Það er rétt að það þarf að kynna verkefnið betur en ég vænti þess að það gerist af sjálfu sér því að samkvæmt lögunum um vinnumarkaðsaðgerðir sem nú eru að koma til framkvæmda að fullu verður hver og einn sem búinn er að vera 10 vikur atvinnulaus að gera starfsleitaráætlun og þetta getur verið einn þáttur í starfsleitaráætluninni. Reyndar höfum við ýmis önnur úrræði á prjónunum. Það er bæði Kvennasmiðjan á Akureyri og Punkturinn sem er handverks- og tómstundamiðstöð fyrir atvinnulausa á Akureyri. Þar er aðstaða fyrir atvinnulaust fólk að vinna að ýmsum áhugamálum og við höfum tekið þátt í kostnaði við það verkefni og Kvennasmiðjuna. Síðast en ekki síst vil ég geta um ákaflega áhugaverða hugmynd frá Rauða krossi Íslands sem hefur óskað eftir samstarfi við félmrn. um möguleika á að stofna skóla að hætti dönsku Produktions-skólanna. Hlutverk skóla af þessu tagi er að gefa nemendum tækifæri á að öðlast reynslu og þroska sem gerir þá hæfa til frekara náms eða starfa þegar þeir yfirgefa skólann. Í skólanum eru kynnt ýmis störf sem unnin eru í samfélaginu og nemendum gefinn kostur á að vinna þau í skólanum. Með því móti væri hægt að styrkja þann hóp ungmenna sem mörg hver hætta í námi og hafa litla eða enga reynslu af vinnumarkaðnum til að gera þau hæfari til að bjarga sér í lífinu. Við í félmrn. erum opin fyrir þátttöku í alls konar verkefnum sem gætu orðið til þess að hjálpa fólki út úr langtímaatvinnuleysi.

Herra forseti. Ég hef lagt fyrirspurn á þskj. 885 til hæstv. iðnrh. um ábyrgð byggingameistara. Fyrirspurnin er svohljóðandi: 1. Hver er ábyrgð byggingameistara íbúðarhúsnæðis gagnvart kaupendum á hvers konar smíða- eða steypugöllum sem fram koma í nýbyggingum? 2. Ef um ábyrgð er að ræða, hversu lengi varir hún? Tilefni þess að spurt er er að ekki er það svo sjaldan sem við megum sjá það í fjölmiðlum að mikil málaferli hafa risið upp vegna húsbyggjenda og kaupenda þar sem ekki virðast liggja skýrar línur um ábyrgð þess sem selur. Sem dæmi, herra forseti, vil ég vitna til fréttar þar sem segir að Héraðsdómur Reykjavíkur hafi dæmt tvo byggingameistara til að greiða 714 þús. kr. í bætur vegna byggingargalla á fjölbýlishúsi. Flutt var inn í húsið í lok ársins 1987 og málshöfðun byggðist á því að fljótlega hafði komið í ljós gallar á málningu og steypu sem lýstu sér í því að múr sprakk utan á húsinu og skína tók í ryðgað járn. Auk þess hafi frágangi á svaladyrum, þakrennum og fleiru verið ábótavant. Samningaviðræður milli húsfélagsins og byggingameistara báru ekki árangur. Héraðsdómur dæmdi byggingameistarana til að greiða húsfélaginu 714 þús. kr. Stærsti liðurinn í því var að sannað þótti að steypuhula á steypustyrktarstáli væri á ákveðnum stöðum of lítil og sums staðar nánast engin. Einnig hafði fundist járnarusl og naglar í steypunni og var það talið bera vott um kæruleysi iðnaðarmanna. Herra forseti. Ég ætla ekki að bera íslenskum iðnaðarmönnum á brýn að þeir séu verri en hverjir aðrir en hitt er annað mál að mál sem þessi ber of oft á góma og fjölmörg hús í Breiðholti og víðar eru svo illa farin að það er með ólíkindum. Menn hafa verið að kenna því um að þetta væru alkalískemmdir og yppt öxlum og sagt: Þetta er skýringin, ekkert er hægt að gera. Enginn ber ábyrgð, enginn nema sá sem kaupir. Ég tel að hér þurfi að koma á hreinum línum í viðskiptum á ábyrgðinni, seljandans gagnvart kaupandanum. Það er sótt hart á kaupandann ef hann stendur ekki í skilum en því miður vill annað vera uppi á teningnum þegar kemur að þeim sem selur og hann er krafinn til ábyrgðar.

Herra forseti. Á þskj. 855 spyr hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson um ábyrgð byggingameistara. Í fyrsta lagi spyr hv. þm. hver er ábyrgð byggingameistara íbúðarhúsnæðis gagnvart kaupendum á hvers konar smíða- eða steypugöllum sem fram koma í nýbyggingum. Um galla þá í fasteignakaupum sem spurt er um er ekki til sérstök löggjöf hér á landi. Lögin um fasteignafyrirtæki og skipasölu taka ekki á þessum atriðum, hins vegar hafa dómstólar hér á landi með ýmsum hætti beitt reglum laganna um lausafjárkaup og kaupalaganna þannig að sömu meginreglur gilda að ýmsu leyti um galla í fasteignakaupum og lausafjárkaupum. Þess ber þó að gæta að kaupalögin eru frávíkjanleg lög og er talið að byggingameistari sem hér er gengið út frá að byggi fyrst íbúðarhúsnæði og selji það síðan, og kaupandi hans geti með sama hætti samið sig frá einstökum reglum sem ella teljast gilda um fasteignakaup. Samningsfrelsi getur leitt til þess að hugtakið galli verði þar af leiðandi afstætt. Reynist um galla að ræða kann seljandi á grundvelli 49. gr. kaupalaganna þó að hafa heimild til að bæta úr gallanum enda valdi það kaupanda ekki verulegum óþægindum eða kostnaði. Þá standa kaupanda þau úrræði til boða að rifta kaupunum, heimta afslátt af kaupverði eða krefja seljandann um skaðabætur með mismunandi skilyrðum þó. Skilyrði riftunar eru þau að gallinn sé verulegur eða seljandinn hafi haft svik í frammi þegar gengið var frá samningum. Galli verður að vera allmikill til að unnt sé að rifta á þeim grundvelli að ekki hafi verið farið eftir byggingareglum. Ekki skiptir hins vegar máli þegar um afslátt er að ræða hvort gallinn er verulegur eða ekki. Lítið hefur þó reynt á afslátt hér á landi. Í mörgum tilvikum hafa hins vegar verið kveðnir upp dómar um skaðabótaskyldu seljenda fasteigna. Grundvöllur skaðabótanna getur verið margs konar, byggist á ábyrgðaryfirlýsingum, svikum, vanrækslu seljanda eða aðila sem hann ber ábyrgð á, og vanræksla á upplýsingaskyldu sem dómstólar leggja talsvert upp úr í dómum sínum. Taka má sem dæmi að í hæstaréttardómi frá 1965 og öðrum frá 1966 voru seljendur, sem voru jafnframt byggjendur húsa, taldir bótaskyldir gagnvart kaupanda. Sprungur í húsum stöfuðu annars vegar af vangæslu við frágang grunns og hins vegar missmíði á gerð húss. Í síðara tilvikinu var um að ræða byggingafélag sem byggt hafði íbúðir í fjölbýlishúsi. Um röng vinnubrögð byggingaraðila var að ræða í báðum þessara tilvika. Þótt oft sé um leynda galla á fasteignum að ræða er svo ekki alltaf. Augljós galli og vanræksla kaupenda á að sinna skoðunarskyldu sinni getur orðið til þess að ekki verði um bætur að ræða. Kaupandi vissi með öðrum orðum um gallann eða mátti vita um hann. Ákvæði í kaupsamningi um að kaupandi hafi skoðað eignina og sætt sig við ástand hennar getur ekki firrt seljanda allri ábyrgð heldur er það talið geta undanþegið hann ábyrgð á sýnilegum göllum. Taka má fram að refsiábyrgð er ekki útilokuð vegna mistaka við húsbyggingar. Í öðru lagi spyr hv. þm.: Ef um ábyrgð er að ræða, hversu lengi varir hún? Leyndir gallir geta komið fram jafnvel áratugum eftir verklok og geta byggingameistarar átt von á að verða þá dregnir til ábyrgðar vegna verka sinna. Skiptir þá máli hvort íbúðarhúsnæðið hafi verið gallað þegar byggingameistari seldi íbúðarhúsnæðið. Ég vil ítreka að hér ræði ég um ábyrgð byggingameistara sem selur húsnæði, ekki aðra seljendur, en eins og áður segir getur ábyrgð slíks byggingameistara verið ríkari en ábyrgð annarra seljenda. Talið er að kröfur vegna galla á fasteignum geti fyrnst á tíu árum frá því að gallans verður vart eða mátti verða vart. Byggist þetta á almennri fyrningarreglu fyrningarlaganna. Á tómlæti getur þó reynt fyrr samkvæmt dómum, þ.e. áður en tíu ára fresturinn rennur út þannig að ráðlegast er að kvarta sem fyrst um galla með sannanlegum hætti og gæta réttar síns að öðru leyti sem best. Hér má og hafa í huga að ábyrgðartrygging byggingarstjóra til fimm ára, þótt hún snúi að eiganda byggingarframkvæmdanna, getur þó skipt máli fyrir kaupanda. Verði steypugallar ekki raktir til mistaka byggingameistara heldur gallaðs efnis er ábyrgðartíminn miklu skemmri. Er þessi niðurstaða samkvæmt dómi Hæstaréttar frá 1983. Í því tilviki höfðu liðið nær 14 ár þar til galli á efninu kom í ljós og var steypustöð sýknuð enda eins árs frestur samkvæmt fyrningarreglum laganna um lausafjárkaup, sem talinn var eiga við, löngu liðinn. Í drögum að frv. til nýrra kaupalaga er gert ráð fyrir að fresturinn verði lengdur í tvö ár. Vafasamt er talið að ákvæði kaupsamningsformsins um að takmarka ábyrgð byggingameistara sem seldu íbúðarhúsnæðið á mistökum sínum við eitt ár muni standast fyrir dómstólum.

Herra forseti. Ég tel að hér sé verið að hreyfa mjög athyglisverðu máli. Og það er gaman að velta því fyrir sér hvernig ábyrgð er varið. Ég held að ábyrgð sé fyrst og fremst siðferðileg hjá iðnmeisturum. Ábyrgð þeirra tengist t.d. ekkert húsbyggingum sem þeir hafa verið skráðir iðnmeistarar fyrir. Þeir hafa engan forgang um áframhaldandi vinnu við húsnæði þar sem þeir hafa verið meistarar þó að það hafi ekki verið klárað í byggingu á einhverjum tíma. Það er líka ástæða til að velta fyrir sér ábyrgð vegna efna, efniskaupa og t.d. stáli sem er notað í byggingar, og steypuefni, eins og kom fram áðan hjá hæstv. iðnrh. Það er kannski ástæða til að spyrja hæstv. iðnrh. hvort honum sé kunnugt um hversu oft hafi verið krafist ábyrgðar af hálfu kaupenda til iðnmeistara. Ég hef varla heyrt um að það hafi gerst. Þess vegna er ástæða til að setja fram einhvers konar löggjöf um þetta mál frekar.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir hin greinargóðu svör og enn fremur umræðu hv. þm. Gísla S. Einarssonar í þessu máli. Ég held nefnilega að hann hafi komið að kjarna málsins í lok ræðu sinnar, að þörf er á lagasetningu hvað þetta mál áhrærir. Við vitum að það tekur allt of langan tíma þegar slík mál koma upp, það tekur áraraðir, og fólk getur jafnvel verið svo illa í sveit sett að það liggur við að það verði gjaldþrota við lok málsins og er þá kannski engu nær. Ég tel því fulla ástæðu til að löggjöf verði sett hér varðandi þessi viðskipti svo mikil sem þau eru. Við höfum orðið vör við það að á ákveðnum byggingartíma, eins og ég nefndi t.d. uppi í Breiðholti, er ógnvekjandi að sjá hvernig mörg hús líta út eftir ekki lengri tíma. Og menn bara firra sig ábyrgð og benda nánast hver á annan þegar leitað er til þeirra sem stóðu að þeim byggingum. Það hefur að vísu komið upp í fleiri hverfum í Reykjavík en í Breiðholtinu og eru nokkur nýleg dæmi til um hvernig farið hefur. Þess vegna er mikil nauðsyn gagnvart iðnaðarmönnum --- svo ekki sé hallað á þá --- og gagnvart kaupendum, á að hér séu glögg skil á milli ábyrgðarinnar þannig að fólk þurfi ekki að búa við það í áraraðir að eiga í einhverjum málaferlum og menn komast hring eftir hring fram hjá ábyrgðinni vegna þess að löggjafinn hefur ekki tekið á þessu máli.

Herra forseti. Aðeins varðandi þá fyrirspurn sem kom fram frá hv. þm. Gísla Einarssyni, hvort mér væri kunnugt um hve oft hefði verið krafist ábyrgðartrygginga eða ábyrgða fyrir slíku. Mér er ekki kunnugt um það og ég er ekki viss um að nokkurs staðar séu til yfirlit yfir slíka hluti. Hins vegar verða menn varir við það, sem ég tek alveg undir, en hefur þó held ég sem betur fer dregið úr núna, að þessir stórkostlegu gallar séu að koma upp í byggingum, og það hefur gerst held ég með aukinni samkeppni á verktakamarkaðnum að nokkru leyti, þannig að menn þurfa að vanda sig betur. Vísa ég þá að nokkru leyti til ræðu hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar áðan að ég held að þetta hafi oft og tíðum verið alveg skelfilegt þegar mikið var að gera og menn þurftu að flýta sér eins og nokkur kostur var við byggingarnar. Í sjálfu sér voru verktakarnir tiltölulega fáir og lítil samkeppni á þessum markaði. Nú snýr þessi samkeppni ekki einvörðungu að hversu ódýrt menn geta byggt heldur líka hver gæði þeirra bygginga eru sem fólk er að kaupa. Ég tel rétt að skoðað verði hvort hægt sé að koma fyrir í nýju frv. um kaupalög strangari ákvæðum í þessum efnum. Ég er tilbúinn til þess að skoða það og tel að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hafi hreyft mjög þörfu máli að þessu sinni og þakka fyrir það. Ég mun því láta skoða þetta sérstaklega í tengslum við þá frumvarpsgerð.

Herra forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn á þskj. 886 til hæstv. umhvrh. um brunamótstöðu húsgagna og spyr þá hvaða reglur gildi hér á landi um brunamótstöðu húsgagna sem flutt eru til landsins og þeirra sem framleidd eru innan lands. Að gefnu tilefni legg ég þetta fram því að þegar leitað er upplýsinga um hvort einhver staðall eða aðili sé til hér á landi sem takmarki eða hafi eftirlit með húsgöngum, þá kemur í ljós að aðeins virðast vera komnir tveir ÍST EN-staðlar um brunamótstöðu húsgagna hér á landi enn sem komið er. Notkun þeirra er ekki fyrirskipuð í reglugerð. Það virðist vera hending hvort húsgögn á markaðnum uppfylla kröfur staðalsins eður ei. Löggildingarstofan gefur út löggildingar fyrir ýmsar vörur. Vörur í vissum vöruflokkum sem fara hér á markað eiga samkvæmt reglugerð að hafa svokallað CE-merki. Það virðist þó vera auðveldara að koma vörum inn á markað hérlendis sem ekki hafa slíkar merkingar og uppfylla ekki kröfur staðalsins en í ýmsum nágrannalöndum okkar er mjög kröftuglega fylgst með að svo sé. Það hefur nefnilega oftar en ekki, herra forseti, komið fyrir þegar eldur hefur komið upp í íbúðarhúsnæði að stærsta vandamálið hefur verið sá reykur og alvarlegu eiturgufur sem hafa komið frá húsgögnum. Til dæmis má nefna að gerðar eru strangar kröfur um að keyptar séu gardínur í samkomuhús eða opinberar stofnanir sem eigi að hafa þann eiginleika að þær brenna illa eða ekki. Gerðar eru kröfur um að þar séu ákveðnar hurðir, hvað brunastaðall sé svo og svo mikill. En síðan eru jafnvel innréttingarnar plastklæddar án þess að nokkur athugun hafi farið fram á því hvað gerist ef eldur myndast í þeim innréttingum. Þá gagnar lítið að hafa brunavarðar gardínur eða hurðir vegna þess að eiturgufan gæti orðið svo mögnuð að engum manni væri líft mjög lengi þar inni. En það er líka annað, herra forseti, sem er alvarlegra að dæmi eru um að húsgögn sem ekki hafi fengið vottun eða ekki verið leyft að flytja inn til annarra Norðurlanda, hafa verið flutt hingað inn. Þetta hefur því miður of oft valdið dauða í brunatjónum, þær sterku eiturgufur sem frá húsgögnunum koma þegar eldur verður. Ég tel að full ástæða sé til að þessi mál séu tekin til alvarlegrar ígrundunar.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. er vel kunnugt hefur umhvrn. nýlega tekið við þessum málaflokki, sem fjallar um brunamál og brunavarnir, frá félmrn. Ráðuneytið hefur í sjálfu sér ekki enn þá haft mikinn tíma til að fjalla ítarlega um hin ýmsu mál er undir stofnunina heyra og hin ýmsu mál sem varða málaflokkinn í heild, en er nú unnið að því. Því leitaði umhvrn. til Brunamálastofnunar ríkisins um upplýsingar vegna fyrirspurnar hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar. Í svari eða samkvæmt upplýsingum stofnunarinnar segir að engar sértækar stjórnvaldsreglur séu til á Íslandi um brunamótstöðu húsgagna, hvorki vegna þeirra sem flutt eru til landsins né þeirra sem framleidd eru innan lands, eins og reyndar mátti kannski skilja á framsögu hv. þm. vegna fyrirspurnarinnar. Hins vegar tóku gildi hér á landi 1. maí 1994 og 1. júní 1995 evrópskir staðlar er taka til mótstöðu húsgagna við bruna út frá sígarettum. Hér er löng upptalning á númerum þessara staðla, ÍST EN 597-1:1994 og ÍST EN 597-2:1994, ÍST EN 1021-1:93 og ÍST EN 1021-2:93. Ég verð auðvitað að játa það að ég hef ekki fyrir framan mig miklar upplýsingar um hvað í þessum staðlanúmerum felst. En staðlar hafa leiðbeinandi gildi á Íslandi og til þeirra skal vísa ef gerðar eru lágmarkskröfur, t.d. í opinberum útboðum. Brunamálastofnun hefur haft lítil afskipti af húsgögnum þó svo að húsgögnin séu stór þáttur í útbreiðslu elds í byggingum, sérstaklega í íbúðarhúsum, eins og einnig kom fram hjá hv. þm. Þó hefur stofnunin veitt ráðleggingar um val á húsgögnum, t.d. rúmdýnum fyrir sjúkrastofur og fangelsi svo dæmi sé tekið. Að mati brunamálastjóra væri æskilegt að auka eftirlit með brunamótstöðu húsgagna sem seld eru hér á landi, og ráðuneytið sem tók við málaflokknum hinn 1. jan. sl. mun óska eftir nánari tillögum frá brunamálastjóra um það hvernig hentugast er að auka brunaöryggi húsgana hér á landi og á markaði hér, svo og hvort ástæða sé til að setja sérstaka reglugerð um brunamótstöðu húsgagna. Það er líka óásættanlegt, eins og fram kom hjá hv. þm., ef hér gilda allt aðrar reglur en eru í nágrannalöndunum og að við séum að flytja inn eða heimila að hér séu flutt inn húsgögn eða framleiðsla leyfð á húsgögnum sem bannað er að flytja inn eða framleiða í nágrannalöndunum sem við berum okkur nú gjarnan saman við og vafalaust einhverjar reglur til sem við getum sótt upplýsingar í til að setja skýrari ákvæði um þetta hjá okkur og framfylgja þeim síðan að sjálfsögðu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir svör hans. Ég skil að málið sé að komast inn á hans borð og vænti þess að hann muni líta þetta mál þeim augum sem ástæða er til vegna þess að það er hálfhjákátlegt að gera miklar kröfur um öryggi allt í kringum það óöryggi sem felst í því að húsgögn sem neitað hefur verið um innflutning á til annarra Norðurlanda vegna vafasams tilbúnings og vafasamra efna sem í þessi húsgögn eru notuð, að þau skuli þá eiga greiðan aðgang til Íslands. Í landinu eru til lög sem heita lög um öryggi vöru, að vísu ná þessi lög ekki yfir þetta tiltekna mál eða húsgögn, en ég tel að það sé full ástæða til þess að Bunamálastofnunin auki eftirlit sitt varðandi þennan innflutning. Það er svo margt sem flutt er til landsins t.d. leikföng úr alls kyns plastefnum, mjög eldfim og gefa af sér miklar eiturgufur. Í þessu máli er margs að gæta og ég ítreka þakkir mínar til hæstv. umhvrh. Vonandi verður tekið á þessu máli svo viðunandi sé. Ísland má ekki verða ruslakistu vafasamra húsgagna sem ekki fá innflutningsleyfi til annarra Norðurlanda.

Herra forseti. Þann 24. febrúar 1995 samþykkti Alþingi ályktun um skipan nefndar til að gera úttekt á kjörum og stöðu fólks er stundar nám fjarri heimabyggð. Í ályktuninni er ályktað að menntmrh. verði falið að láta gera úttekt á kjörum og stöðu fólks er stundar nám fjarri heimabyggð. Þar yrði í fyrsta lagi athugað hvort námsfólk er stundar nám fjarri heimabyggð verði af réttindum og félagslegri þjónustu ef það heldur lögheimili í heimabyggð og hvort Lánasjóður ísl. námsmanna taki sérstakt tillit til slíkra aðstæðna. Í öðru lagi átti að kanna hvaða kostnaður hlýst af dvöl nemenda sem stunda nám í grunn- og framhaldsskólum og búa í heimavistum eða leiguhúsnæði fjarri heimabyggð. Menntmn. mælti einróma með því að þessi athugun yrði gerð og studdist við umsagnir allmargra aðila sem allir voru mjög jákvæðir og mæltu með henni. Meðal þeirra sem hvöttu til þess voru Tækniskóli Íslands, Samband iðnmenntaskóla, stúdentaráð Háskóla Íslands, Bandalag ísl. sérskólanema, Háskólinn á Akureyri, Búnaðarfélag Íslands og Stéttarsamband bænda. Allir umsagnaraðilar töldu fyllstu ástæðu til að kanna stöðu fólks er stundar nám fjarri heimabyggð og taldi menntmn. mikilvægt að nemendum yrðu tryggðar jafnar aðstæður til náms svo sem kostur væri. Menntamn. lagði því til að sú tillaga sem nefndin hafði haft til umfjöllunar yrði samþykkt með þeirri breytingu sem hún lagði til. Tillagan sem þar er vitnað til var flutt af þremur hv. þingmönnum á 117. löggjafarþingi, Gunnlaugi Stefánssyni, Gísla S. Einarssyni og Sigbirni Gunnarssyni. Í greinargerð með þeirri tillögu eru raktar röksemdir flutningsmanna fyrir málinu og óþarft að endurtaka það hér. Í framhaldi af þessari ályktun sem gerð var fyrir þremur árum og liðlega það hef ég því ákveðið að bera fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. menntmrh. og grennslast fyrir um framvindu málsins. Fyrirspurnin er svohljóðandi, með leyfi forseta: Hver var niðurstaða úttektar á kjörum og stöðu fólks er stundar nám fjarri heimabyggð sem Alþingi samþykkti 24. febrúar 1995 að fela menntamálaráðherra að láta gera?

Herra forseti. Þegar sú þáltill. sem til er vísað var samþykkt var verið að vinna að því að samþykkja ný lög um grunnskóla. Síðan hefur Alþingi samþykkt ný lög um framhaldsskóla og einnig samþykkt breytingar á lögum um Lánasjóð ísl. námsmanna. Grunnskólinn hefur verið fluttur frá ríkinu til sveitarfélaganna og ýmsar breytingar hafa orðið á starfsemi grunnskóla, einkum á landsbyggðinni þar sem þeir hafa verið sameinaðir. Sveitarfélögin hafa gripið til annarra úrræða við rekstur grunnskólans heldur en gilti þegar tillagan var samþykkt. Þetta hefur verið í mótun á undanförnum missirum. Þess vegna ákvað ég að óskynsamlegt væri að fara út í þessa úttekt á stöðu og högum nemenda fyrr en grunnskólalögin, framhaldsskólalögin og þær breytingar sem voru yfirvofandi á lögunum um Lánasjóð ísl. námsmanna hefðu komið til framkvæmda. Nú hefur þetta allt gengið eftir og lögin um Lánasjóð ísl. námsmanna tóku gildi sl. sumar. Ég sé heldur ekki að í sjálfu sér sé það hlutverk nefndar að vinna að þessari úttekt. Þetta er rannsókn sem vinna þarf af aðilum sem til þess eru búnir. Þess vegna hef ég beitt mér fyrir samningum við Hagfræðistofnun Háskóla Íslands, um að hún taki að sér að semja úttekt eða taka saman gögn um þetta og skila skýrslu til menntmrn. Miðað við framgang málsins eins og hann hefur verið á ég von á að slík skýrsla muni liggja fyrir í maí eða í maílok ef allt gengur samkvæmt áætlun. Þannig verður að þessu máli staðið. Það á ekki að skipa nefnd en ég tel að engu að síður verði unnt að standa við þau fyrirheit sem gefin voru í þáltill. frá því í febrúar 1995. Þetta tekur einnig mið af þeim meginröksemdum sem hv. þm. vék að í máli sínu sem réttmætt og nauðsynlegt er að hafa í huga þegar mál af þessu tagi er skoðað. Þannig verður tekið mið af nýju grunnskólalögunum, nýju framhaldsskólalögunum og þeim reglum sem gilda um lánveitingar úr Lánasjóði ísl. námsmanna. Hagfræðistofnun Háskóla Íslands mun semja skýrslu sem að sjálfsögðu verður send alþingismönnum þegar hún liggur fyrir.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þörfu máli. Aðstaða til náms skiptir sköpum í byggðaþróun. Á undanförnum árum hefur skilningurinn vaxið á því að jafna þurfi þessa aðstöðu. M.a. voru styrkir á fjárlögum hækkaðir í því skyni um 40% á yfirstandandi ári. Þeir voru hækkaðir lítillega á árinu þar á undan en það verður að halda áfram á sömu braut til frekari jöfnunar. Ég vil undirstrika að nauðsynlegt er að hlutlæg úttekt fari fram á þessum málum. Ef Hagfræðistofnun háskólans á að gera þetta hef ég út af fyrir sig ekki athugasemdir við það. Þó er nauðsynlegt að hún leiti fanga sem víðast og geri vandaða úttekt á réttindum nemenda sem stunda nám fjarri heimabyggð. Réttindakaflinn í þessu skiptir miklu máli.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir að vekja máls á þessu afar brýna hagsmunamáli dreifbýlisins, þ.e. jöfnun námskostnaðar. Það er vitað mál að mjög kostnaðarsamt er fyrir fólk að senda ungmenni langt frá heimilum sínum til mennta. Hér er um að ræða eitt af albrýnustu byggðamálum þessarar þjóðar. Það er staðreynd að misrétti er talsvert í þessum efnum. Við höfum fengið mörg bréf frá sveitarstjórnum vegna þessa og t.d. hefur sveitarstjórn Skaftárhrepps verið mjög ötul við að minna okkur á hve mikið misrétti er í þessum efnum. Eins og formaður fjárln. kom inn á erum við farnir að verja meiri peningum til jöfnunar og það er vel. Ég held þó að mjög brýnt sé að hæstv. menntmrh. standi fyrir því að gerð verði könnun á þessum málum.

Hæstv. forseti. Fyrir fjórum þingum síðan, hér í hinu háa Alþingi, var víðtæk samstaða um umrædda þáltill. Margir beðið óþreyjufullir eftir því að heyra hvað kæmi út úr starfi nefndar þeirrar sem þá var samþykkt að setja á stofn. Skýringin á því að ekkert hafi gerst hefur komið fram í dag. Hæstv. núv. menntmrh. fannst óskynsamlegt að fara eftir því sem samþykkt hafði verið á þingi í þessum efnum. Ég verð að segja að mér finnst þessi ákvörðun nokkuð mikið bráðræði af hæstv. ráðherra. Einu í þessari þáltill. er t.d. mjög brýnt að fá svar við og það er hver réttindi fólks af landsbyggðinni eru við nám í Reykjavík. Hver eru t.d. réttindi þeirra til húsaleigubóta eða annarra bóta ef það er skráð til heimilis annars staðar?

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir að leggja þessa fyrirspurn fram. Það hittist þannig á að ég, sem var meðflm. að þessari tillögu, hafði hugsað mér að leita eftir svörum í sama dúr. Ég gleðst því yfir því að þetta skuli vera fram komið. Ýmsir þurfa að stunda nám fjarri heimabyggð þar sem ekki er boðið upp á viðkomandi námskost heima. Það hefur í för með sér mikinn kostnað og mikla röskun á persónulegum högum. Það er mjög alvarlegt ef sá sem er í námi fjarri heimabyggð nýtur ekki almennra réttinda. Því er alveg nauðsynlegt að láta þessa könnun fara fram og mér þykir miður að það skuli ekki hafa komist lengra en svo að hæstv. menntmrh. hefur nú ákveðið að láta fara fram könnun en betra er seint en aldrei. Ég vona að þetta skýrist. Á borðum mínum og sennilega flestra þingmanna liggja athugasemdir um mismunun milli nemenda. Nemandi sem á heima í Ólafsvík og stundar nám í Fjölbrautaskóla Akraness nýtur ekki sömu réttinda og annar nemandi úr Ólafsvík sem er við nám á Laugarvatni. Það er athyglisvert.

Herra forseti. Ég get alveg fallist á þau rök sem hæstv. menntmrh. lagði fram. Það er eðlilegt að bíða eftir því að ný lög taki gildi og láta úttekt fara fram þá. Að öðrum kosti mætti segja að úttektin væri gerð á úreltum forsendum. Ég vil hins vegar taka undir það sem hér kom fram, m.a. hjá hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur, um að skoða þurfi sérstaklega þátt húsaleigubóta. Það er þekkt að fjöldi ungs fólks breytir um heimilisfang og nánast flyst suður ef svo má að orði komast, einmitt vegna húsaleigubótanna. Þann þátt þarf að skoða vandlega. Þá vil ég einnig vekja athygli á því að nú hefur það færst töluvert í vöxt að nemendum sem áður nutu svonefnds dreifbýlisstyrkjar er nú vísað á Lánasjóð ísl. námsmanna. Þetta er sérlega slæmt fyrir þá nemendur sem eru í verknámi en hyggja síðan á langskólanám að því loknu vegna ákvæða um hámarkslánstíma. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann muni beita sér fyrir breytingu á þeim þætti sérstaklega.

Herra forseti. Það væri fróðlegt fyrir okkur sem erum á okkar fyrsta kjörtímabili að fá að vita hvort það er viðurkennd venja, hér á hinu háa Alþingi, að ráðherra ákveði sjálfur hvort þær ákvarðanir sem þingið samþykkir komi til framkvæmda eða ekki. Er það viðtekið að ef ráðherra þyki óskynsamlegt að athuga mál, enda þó Alþingi hafi samþykkt svo, þá sé það ráðherrann sem ræður. Þetta hlýtur að vera einsdæmi. Þetta er mjög sérkennilegt, herra forseti. Ég fæ ekki séð að þau rök sem ráðherrann færir fram, t.d. að til hafi staðið að breyta lögum, geti verið gild í þessu máli. Hér er einlægt verið að breyta lögum og lagaumhverfi þeirra ungmenna sem þurfa að stunda nám fjarri sinni heimabyggð, breytist árlega að ýmsu leyti. Þetta geta ekki verið frambærileg rök og við eigum ekki að samþykkja þau. Ef menn koma hér og segja: Þetta er bara allt í lagi eins og mér heyrist að stjórnarliðar hafi tilhneigingu til að gera, þá eru menn í rauninni að samþykkja það að ráðherrar fari með þau mál sem hér eru samþykkt nákvæmlega eins og þeim sýnist. Það er ekki boðlegt, herra forseti.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Fyrir liggur að verið er að vinna verkið af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og ráðherra ætlar að niðurstaða liggi fyrir í lok maí. Ég vil segja þó um annað sem fram kom í svörum hæstv. ráðherra að ályktun Alþingis er auðvitað fyrirmæli til ráðherra. Ályktun Alþingis er ekki bænaskjal sem ráðherrar í ígildi konungs meta hvernig þeir fara með og mér þykir því miður að heyra hæstv. ráðherra segja að honum hafi fundist ályktun Alþingis að einhverju leyti óskynsamleg. Ég lýsi mig mjög andvígan því sjónarmiði ráðherrans sem er að vísu ekki einsdæmi af hálfu ráðherra. Ég minni á að ég spurði fyrr í vetur um framgang þingsályktunar sem samþykkt var hér fyrir tæpu ári þar sem sjútvrh. var falið að láta kanna hagkvæmni mögulegrar kalkþörungavinnslu. Ráðherrann hafði ekkert gert í málinu, hafði ekki einu sinni haft fyrir því að láta stofnanir sem undir hann heyrðu vinna eitthvað að því og bar því við að Alþingi hefði ekki samþykkt fjárútlát til málsins við síðustu fjárlagagerð. Hann gleymdi að vísu að segja frá því að hann bað ekki um neina peninga. Auðvitað er óásættanlegt að ráðherrar ákveði sjálfir hvernig þeir meðhöndla ályktanir Alþingis. Ég vil líka segja að ég fellst ekki á að rök hafi verið fyrir því að fresta aðgerðum í tæp þrjú ár, að til hafi staðið að breyta lögunum. Þá hefði úttektin vel getað tekið á því sem var og því sem yrði og hefði verið gott að það hefði verið gert og líka hitt að ég sé ekki hvað í þessum lögum hefur í raun og veru breytt þeim aðstæðum sem á að athuga þannig að þau hafa í sjálfu sér ekki fært nein rök fyrir því að fresta ætti athuguninni.

Herra forseti. Þegar menn lesa umrædda ályktun Alþingis frá 24. febr. 1995 sjá þeir að sjálfsögðu að menntmrh. hefur í einu og öllu farið að ályktuninni því að þar er honum falið að láta fara fram úttekt á kjörum og stöðu fólks sem stundar nám fjarri heimabyggð. Engin tímamörk eru sett í ályktuninni og það sem gert hefur verið er að búa sem best í haginn fyrir því að úttektin geti skilað sem raunsönnustum niðurstöðum. Þess vegna taldi ég að það bæri að vinna að framgangi þeirra frv. og laga sem snerta þessa nemendur, þ.e. bæði í grunnskóla og framhaldsskóla, og einnig að því er varðar Lánasjóð íslenskra námsmanna sem er sérstaklega vikið að í ályktuninni, áður en farið væri að gera úttekt á því hvert væri umhverfi nemendanna. Allir menn sjá að þetta er alveg hreint í samræmi við ályktunina, ráðherranum eru ekki sett nein tímamörk og núna er búið að semja við aðila um að hann taki þetta verk að sér. Ég sé því ekki yfir hverju menn eru að kvarta í þessu efni. Úttektin mun liggja fyrir og skýrslan koma fram og ályktunin frá því 1995 í febrúar verður þar með framkvæmd. Hvergi er mælt fyrir um það í ályktuninni að úttektin skuli gerð innan ákveðins tíma. Það er látið í hendur ráðherrans að meta það, hann hefur gert það og skýrslan mun lögð fyrir þingmenn þegar hún liggur fyrir.

Herra forseti. Fyrir nokkru fóru fram á Alþingi ítarlegar umræður um gildi fjarkennslu fyrir íslenskt menntakerfi. Ég hygg að allir þeir sem tjáðu sig um málið hafi verið á einu máli um að fjarkennsla með tölvusamskiptum ætti eftir að valda tímamótum í námi og kennslu, ekki síst út frá sjónarmiðum jafnréttis til náms, byggðarsjónarmiði og einstaklingsmiðuðu námi. Verkmenntaskólinn á Akureyri hefur á margan hátt verið brautryðjandi í að innleiða fjarkennslu hérlendis, ekki síst á framhaldsskólastigi, enda er það svo að nemendafjöldi í fjarnámi við skólann hefur hlaupið á um þremur árum úr tæpum 20 nemendum í tveimur áföngum í það að verða á síðustu önn 263 nemendur í 73 áföngum. Þetta er stórt stökk á stuttum tíma og mikilsvert. Það lýsir í raun og veru engu öðru en þörfinni fyrir fjarnámið og möguleikunum sem það felur í sér enda er það svo á að á síðustu önn munu nemendur hafa verið búsettir allt frá Namibíu til Mexíkós fyrir utan svo nemendur með búsetu víða um Ísland. Hið sama gildir um búsetu kennara en þeir munu búa í öllum landsfjórðungum. Fjarkennsla er einfaldlega þess eðlis að búseta kennara er þar aukaatriði. Athyglisvert er að lesa niðurstöður könnunar á viðhorfum nemenda í fjarnámi til námsins sjálfs en sú umsögn er í flesta staði afar jákvæð. Herra forseti. Ekki þarf að fara fleiri orðum um mikilvægi fjarkennslu fyrir menntastig þjóðarinnar en eins og oft vill verða með nýjungar er kerfið í þess orðs víðustu merkingu seint að taka við sér. Gildir það einmitt um fjarkennsluna við Verkmenntaskólann á Akureyri. Þannig hafa fjárveitingar til þess þáttar í skólastarfinu ekki fylgt eftir hinu mikla stökki í aðsókn. Er nú svo komið að miðað við óbreytt ástand verða skólayfirvöld að hefja niðurskurð á þessum mikilvæga þætti. Það tel ég vera mikinn skaða því að þróunarstarf Verkmenntaskólans á Akureyri á sviði fjarkennslu er ómetanlegt fyrir framtíðina. Öll skref aftur á bak í þessum efnum eru varasöm og geta dregið úr þessum mikilvæga þætti. Ég tel að með fullgildum rökum megi halda því fram að fjarnámið við Verkmenntaskólann á Akureyri sé prófsteinn á framvindu þess þáttar á framhaldsskólastigi. Því beini ég þeirri spurningu til hæstv. menntmrh. hvort hann hafi í hyggju að beita sér fyrir aðgerðum til að tryggja áframhaldandi þróun fjarkennslu við Verkmenntaskólann á Akureyri.

Herra forseti. Ég heyrði að hv. þm. breytti nú fyrirspurninni því að spurt var hvort ráðherra hygðist beita sér fyrir aðgerðum í þágu Verkmenntaskólans en fyrirspurnin er ekki um það. Fyrirspurnin er um það hvort ráðherra ætli að beita sér fyrir aukafjárveitingu til Verkmenntaskólans á Akureyri. Talsverður munur er á þessu tvennu og einkennilegt að hafa þá ekki orðalagið samræmt milli hins ritaða texta og fyrirspurnarinnar sem fyrir ráðherra er lögð. Í þessu efni er það svo að menntmrn. hefur staðið mjög að baki fjarkennslunni í Verkmenntaskólanum á Akureyri og lagt mjög mikið af mörkum til að það verkefni þróist. Það er enn þá tilraunaverkefni samkvæmt skilgreiningu ráðuneytisins og verður það til áramótanna 1998/1999. Það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að verkefnið er í þróun og verkefnið hefur vaxið hraðar en menn óraði fyrir. Það er meiri áhugi á þessu og því nauðsynlegt að huga vel að skipulaginu og taka mjög skipulega á öllum þáttum málsins. Það er það sem menntmrn. hefur einnig gert og nú er sérstakur hópur á vegum þess sem stendur saman á fjármálasviði ráðuneytisins, eftirlitssviði og upplýsingatæknisviði að fara yfir málefni Verkmenntaskólans og fjarkennslunnar þar á þeim forsendum að styrkja grunninn þannig að þetta verkefni komist af tilraunastigi og verði varanlegt verkefni í Verkmenntaskólanum á Akureyri sem hefur haft forustu á þessu sviði og á að hafa það. Hins vegar er eftirspurnin eftir þessu námi svo mikil að það er spurning hvort það er rétt að láta einn skóla sitja einan að því ef ég má orða það svo eða axla einan ábyrgðina á þessu mikla starfi. Það er matsatriði sem menn hljóta líka að líta á þegar það er ljóst að vöxturinn er svo mikill sem raun ber vitni. Þetta er eitt af því sem þarf að skoða því að fjarkennslan á eftir að verða mun mikilvægari þáttur í skólastarfi okkar og t.d. í hinni nýju skólastefnu er lögð sérstök áhersla á upplýsinga- og tækninám, fjarkennslu og nýtingu tölvutækninnar í þágu allra nemenda. Hér er um mjög öra þróun að ræða og frumkvæðið á Akureyri sýnir að mikill áhugi er á þessu og mikill metnaður í skólanum þar og líka áhugi meðal nemenda og kennara að koma fram með nýjungar á þessu sviði. Varla líður sá viðtalstími sem ég efni til í ráðuneytinu án þess að menn komi og bjóði fram krafta sína og kynni nýjar hugmyndir til að nýta hina nýju tækni í þágu skólastarfs. Að því er varðar þetta, eins og ég segi, er eindreginn vilji minn að þetta fái að þróast áfram við Verkmenntaskólann á Akureyri og tekið verði þannig á málum að það verði litið á allt skipulagið og hvað það er sem þarf að gera til að þróunin stöðvist ekki. Einnig er nauðsynlegt að huga að tengslunum við aðra skóla og jafnframt að átta sig á því að þarna er um kjaramál kennara að ræða sem hefur ekki verið leyst úr, þ.e. að kjarasamningar um þennan þátt í störfum kennara hafa ekki tekist og menntmrn. hefur skilgreint afstöðu sína í því máli og viðræður hafa farið fram milli aðila um þann þátt þessa mikilvæga máls. Það er því eins og alltaf þegar um nýjungar í skólastarfi er að ræða að þá er í mörg horn að líta og margar hliðar mála sem upp koma sem menn þurfa að taka afstöðu til og það hefur reynt á þá þætti alla varðandi þetta starf við Verkmenntaskólann á Akureyri. Á þessum grunni verður síðan tekin afstaða til fjárveitinga til verkefnisins, og metið hver fjárþörfin er. Fjárveitingar til Verkmenntaskólans á Akureyri hækka milli áranna 1997 og 1998 um 37 millj. kr. og er þá ekki tekið tillit til þeirrar hækkunar sem leiðir beinlínis af launahækkunum kennara og raunar hefur sá kostnaðarauki fyrir framhaldsskólana sem felst í launahækkunum kennara ekki verið metinn til fulls. Svo er það hlutur Verkmenntaskólans að forgangsraða þessum fjármunum í þágu einstakra verkefna en það er alveg ljóst að menntmrn. er reiðubúið til að vinna að því með skólanum að styrkja forsendurnar fyrir fjarkennslunni og taka á því í samræmi við þá miklu eftirspurn og þann mikla metnað sem ríkir á þessu sviði innan skólans.

Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég bið um orðið er út frá þeirri fyrirspurn sem er á skjalinu sem var dreift og er þess efnis hvort ráðherra muni beita sér fyrir aukafjárveitingu til Verkmenntaskólans á Akureyri. Mig undraði svolítið þessi spurning, sem hefur reyndar komið oft upp þegar hæstv. stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar eiga að beina ýmsum fyrirspurnum til hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni, að það skuli í raun og veru ekki vera á hreinu hver fer með fjárveitingavaldið. Það er hjá Alþingi, hvort sem um er að ræða afgreiðslu fjárlaga hvers árs, eða aukafjárveitinga og þess vegna eðlilegt að þingmenn beiti sér fyrir því á þeim vettvangi að aukafjárveitingar fáist til þeirra verkefna sem þeir telja þess virði.

Herra forseti. Ég heyri á máli hæstv. ráðherra að hann telur tímabært að fara að skipuleggja hér fjarkennslu. Í haust þegar við ræddum tillögu sem ég var 1. flm. að, sem var um að nýta fjarkennslu til að jafna aðstöðu til náms, var helst á hæstv. ráðherranum að heyra að ekki mætti skipuleggja þessi mál um of og þar fannst mér, herra forseti, að hann ruglaði dálítið saman, annars vegar því að hagnýta tölvutækni á Íslandi og hins vegar því að nýta tæknina skipulega til að jafna aðstöðu til náms með fjarnámi. Ég er ánægð með það ef hæstv. ráðherrann er búinn að átta sig á því að það þarf að móta stefnu í þessu máli og að það þarf síðan að fylgja þeirri stefnu eftir með fjármunum. Stundum hefur okkur fundist að hvort tveggja mætti vanta að mati hæstv. ráðherrans. En aðeins vegna þess sem hann talaði um áðan, að skólar sætu einir að, veit ég ekki betur en Verkmenntaskólinn á Akureyri hafi verið skilgreindur sem kjarnaskóli hvað fjarkennslu varðar og eins og kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda er þetta fyrst og fremst spurning um skipulag af hálfu kjarnaskóla, af hálfu móðurskóla vegna þess að nemendur og kennarar geta í sjálfu sér verið hvar sem er.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin og öðrum þeim sem þátt tóku í umræðunni. Fyrst vil ég bregðast við athugasemd hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur. Það er ekki óeðlilegt að umræða um fjarnám, sem er nýjung og þróunarstarf, fari fram hér sem fyrirspurn til hæstv. menntmrh. Það er jú menntmrn. sem fer með menntamálin. Það er fagnaðarefni að hæstv. ráðherra skuli hafa gengið í málið. Af svörum hans má skilja að vel sé fylgst með í þessum efnum. Þar koma að þau ráðuneyti sem við eiga og ég trúi því að hann muni leiða það til farsælla lykta. Ég ítreka það hversu mikið gildi fjarkennslan hefur að öllu leyti. Ég trúi því að hún eigi eftir að verða snar þáttur í kennslu á 21. öldinni og bjóða nemendum á öllum aldri upp á mikinn sveigjanleika, bæði í grunnnámi og ekki síður í endurmenntun. Þá árétta ég eðli fjarkennslunnar, nefnilega það að vera óbundna tíma og rúmi. Einstaklingurinn á að geta lært á þeim tíma sem honum hentar, með þeim hraða sem honum hæfir og þar fram eftir götunum. Þó fjármál Verkmenntaskólans á Akureyri verði leyst núna þá óttast ég að vöxtur á þessu sviði verði svo hraður að fljótlega komi upp svipuð staða. Fjárskortur má einfaldlega ekki verða til þess að hefta eðlilega þróun á þessu mikilvæga sviði kennslunnar. Ég vil því spyrja hvort hæstv. menntmrh. gæti hugsað sér að beita sér fyrir nýjum framhaldsskóla sem eingöngu yrði byggður á fjarkennslu. Með því móti væri staða slíks náms tryggð með sérstöku fjárlaganúmeri. Þar með gæfist kostur á að fylgja þróuninni eftir. Kosturinn við slíkan sjálfstæðan fjarkennsluskóla er m.a. sá að hann krefst nánast einskis húsnæðis og fjármunir til hans færu nánast eingöngu til beinnar kennslu. Ég teldi ekki óeðlilegt að slíkur sjálfstæður fjarkennsluskóli yrði til upp úr fjarkennslusviði Verkmenntaskólans á Akureyri.

Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur vil ég aðeins taka það fram að menntmrn. mótaði stefnu í upplýsinga- og tæknimálum í þágu menntunar og menningar undir heitinu ,,Í krafti upplýsingar``, strax í ársbyrjun 1996. Þar er tekin afstaða til mikilvægis fjarkennslu í skólum. Ráðuneytið þarf því ekki að móta neina stefnu í þessu eða skipa nefndir til þess að fjalla um það. Varðandi útfærsluna á stefnunni þá er það rétt að við höfum sérstaklega skilgreint þetta verkefni við Verkmenntaskólann á Akureyri og hann hefur stundað tilraunastarf. Það er hins vegar ekki rétt að hann hafi verið útnefndur kjarnaskóli, enda hefur enginn kjarnaskóli verið útnefndur í skólakerfinu. Þar eru starfsmenntabrautir, og við þurfum að bíða eftir tillögum frá starfsgreinaráðum varðandi útnefningu á kjarnaskólum. Og það er aðeins í starfsnámi, eins og þeir sem þekkja framhaldsskólalögin vita, sem um kjarnaskóla er að ræða. Hins vegar hefur þessi skóli fengið þetta sérstaka verkefni og menntmrn. hefur ekki samþykkt að fjarkennsla væri tekin upp undir formerkjum annarra skóla. Hins vegar er rétt hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni að spurningin er: Hvernig á að þróa þetta verkefni þegar fram líða stundir? Hvað kennir reynslan okkur? Þetta er ekki staðbundið, hvorki nemendurnir né kennararnir. Þetta er fyrst og fremst spurning um að miðla góðum upplýsingum, taka við þeim og meta þær síðan í þágu nemendanna. Verður þetta skóli sem einungis er á framhaldsskólastigi eða sambland af framhaldsskólastigi, grunnskólastigi og háskólastigi? Á Austfjörðum er t.d. krafa um að framhaldsskólarnir bjóði í fjarkennslu endurmenntun sem tengist háskólanámi. Eins er það hluti af hinni nýju skólastefnu að tengsl verði á milli grunnskólans og framhaldsskólans um sérhæfingu, þar sem fjarkennslan mundi einnig nýtast mjög vel. Við sjáum því að skilin á milli einstakra skólastiga hafa raskast að vissu marki og þess vegna hvorki skynsamlegt að binda sig við eitt skólastig né eina skólastofnun. Skárra er að horfa á landið í heild og taka síðan ákvarðanir í samræmi við það.

Virðulegi forseti. Það hefur löngum verið skortur á því að í fangelsum landsins væri þjónusta geðlækna þótt gert hafi verið ráð fyrir því frá upphafi í lagasetningu, alveg síðan 1974 þegar sett voru lög um ríkisfangelsi. Þar voru sérstök ákvæði um þjónustu við ósakhæfa geðsjúklinga, ósakhæfa afbrotamenn, sem var breytt síðar þegar ný lög voru sett um fangelsi og fangavist 1988. Þegar þau voru sett mátti ekki vista ósakhæfa geðsjúklinga í fangelsum samkvæmt þeim. Jafnframt var kveðið á um það að geðsjúkir fangar sem og aðrir sjúklingar í fangelsum ættu rétt á eðlilegri og sjálfsagðri heilbrigðisþjónustu. Þar með er talin sérhæfð þjónusta eins og þjónusta geðlækna. Á þessu hefur verið verulegur misbrestur og reyndar var ekki tekið sérstaklega á málum ósakhæfra geðsjúklinga í töluverðan tíma eftir að þessi lög um fangelsi og fangavist voru sett 1988. Svo var ekki fyrr en réttargeðdeildin að Sogni var stofnsett. Eins og kemur fram í nýlegri skýrslu um starfsemina sem staðið hefur í fimm ár þá hefur réttargeðdeildin á Sogni þjónað sínu hlutverki afar vel. Fyrir rétt rúmu ári síðan var gerður sérstakur samningur við Sjúkrahús Suðurlands þess efnis að það tæki við rekstri réttargeðdeildarinnar að Sogni. Í yfirlýsingum sem þá voru gefnar var talað um að geðlæknir sem ráðinn yrði að Sogni mundi jafnframt þjóna sem geðlæknir á Suðurlandi og við fangelsið að Litla-Hrauni. Eftir því sem ég best veit hefur ekki verið gengið frá samningi um að veita slíka þjónustu við fangelsið að Litla-Hrauni. Ég hef þess vegna á þskj. 904 lagt fram fyrirspurn til heilbrrh. hæstv. um þjónustu geðlækna í fangelsum, þar sem spurt er: 1. Hefur verið gengið frá formlegum samstarfssamningi um þjónustu geðlæknis á Sogni, Sjúkrahúsi Suðurlands og í fangelsinu að Litla-Hrauni? Ef svo er, hvað felst í þeim samningi? 2. Hefur verið gerður sérstakur samningur um þjónustu geðlækna í öðrum fangelsum? Ef svo er, hvað felst í þeim samningum? Þeirri spurningu er beint til hæstv. ráðherra m.a. vegna þess að fyrir ekki löngu síðan var undirritaður samningur milli yfirmanna fangelsismála og heilbrrn. þess efnis að heilbrrn. sæi um að veita ákveðna heilbrigðisþjónustu í fangelsunum.

Virðulegi forseti. Svar við fyrirspurn hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur er svohljóðandi: Um áramót var lögum um fangelsi og fangavist, nr. 48/1988, breytt á þann veg að í þeim eru ákvæði sem segja að í fangelsum skuli fangar njóta sambærilegrar heilbrigðisþjónustu og almennt gildir. Jafnframt bætist við ákvæði þess efnis að að höfðu samráði við Fangelsismálastofnun sjái heilbr.- og trmrn. um og beri ábyrgð á heilbrigðisþjónustu við fanga í fangelsum. Þá bætist nýr málsliður við 1. mgr. 51. gr. laga um almannatryggingar, nr. 117 frá 1993. Þar kemur fram að fangar skuli njóta sjúkratrygginga annarra en sjúkradagpeninga samkvæmt almennum reglum sem um það gilda. Fangelsismálastofnun gerði samning um læknaþjónustu við fangelsið að Litla-Hrauni í janúar 1997. Þjónustan felst í reglulegum læknisvitjunum tvisvar í viku ásamt útköllum ef á þarf að halda. Læknirinn hefur eftir atvikum vísað föngum á þjónustu sérfræðilækna, þar með talið geðlækna. Um áramótin þegar heilbr.- og trmrn. tók yfir heilbrigðisþjónustu við fanga komust aðilar að samkomulagi um að starfa tímabundið samkvæmt samningnum. Af hálfu ráðuneytisins er unnið að gerð samnings við Heilbrigðisstofnun Selfoss um heilbrigðisþjónustu við fanga að Litla-Hrauni. Með tilkomu samningsins mun Heilbrigðisstofnun Selfoss sjá um alhliða heilbrigðisþjónustu við fanga að Litla-Hrauni, þar með talið geðlæknisþjónustu. Eins og fram kom í fsp. hv. þm. þá tók Heilbrigðisstofnun Selfoss yfir reksturinn á Sogni um áramótin 1997. Önnur spurning hv. þm. var svohljóðandi: Hefur verið gerður sérstakur samningur um þjónustu geðlækna í öðrum fangelsum? Ef svo er hvað felst í þeim samningum? Í júni 1996 gekk í gildi samningur milli Fangelsismálastofnunar ríkisins og Heimilislæknastöðvarinnar Lágmúla 4, um almenna læknisþjónustu ásamt sérfræðiþjónustu, þar með talið geðlæknisþjónustu í Hegningarhúsinu við Skólavörðustíg og fangelsinu í Kópavogi. Um áramótin, þegar heilbr.- og trmrn. tók yfir heilbrigðisþjónustu við fanga, komust aðilar að samkomulagi að starfa áfram samkvæmt samningnum. Af hálfu ráðuneytisins er unnið að gerð sambærilegs samnings við Heimilislæknastöðina að Lágmúla 4. Heilbrigðisþjónustu við fanga í Ríkisfangelsinu á Akureyri er sinnt af héraðslækninum á Norðurlandi eystra ásamt heilsugæslulæknum á svæðinu. Læknarnir hafa vísað föngum á sérfræðiþjónustu eftir atvikum, þar með talið þjónustu geðlækna sem starfa á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri.

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er mjög sérstakt að gera þurfi sérstakan samning um heilbrigðisþjónustu við fanga í fangelsum landsins. Það er merkilegt að það skuli ekki hafa verið fullkomlega eðlilegur réttur þeirra eins og annarra þegna landsins, að fá fullkomna heilbrigðisþjónustu. Ég hef út af fyrir sig aldrei skilið þá afstöðu sem fram hefur komið hjá Tryggingastofnun ríkisins eða heilbrrn. þess efnis að hreilbrrn. eða Tryggingastofnun beri ekki að taka þátt í greiðslum vegna sérfræðiþjónustu við fanga á sama hátt og aðra þá sem þurfa á sérfræðiaðstoð að halda. Skipulögð geðþjónusta við fanga í fangelsum landsins hefur aldrei verið og mér sýnist að þessir samningar feli það ekkert frekar í sér. Það hefur ítrekað komið fram hjá þeim geðlækni sem nú sinnir störfum á Sogni að hann telji gjörsamlega útilokað að taka að sér þjónustu við Sjúkrahús Suðurlands og jafnframt þjóna föngum á Litla-Hrauni. Hann telur það útilokað nema til komi aukinn fjöldi starfsmanna og staða geðlæknis að Sogni til viðbótar við það sem er í dag. Úr því að það er nú loksins komið á hreint að heilbrrn. eða yfirmenn heilbrigðismála eigi að sjá til þess að þessari þjónustu sé sinnt í fangelsunum, þá bið ég hæstv. heilbrrh. að koma því á að þarna verði skipulögð geðheilbrigðisþjónusta fyrir fanga í fangelsum hvar sem er á landinu. Ég fullyrði að heilbrigðisþjónustan á Litla-Hrauni er ekki í góðu lagi í dag. Þar þarf að taka verulega á og skoða þær þarfir sem eru til staðar og þá sérstaklega á sviði geðheilbrigðismála.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 5. þm. Suðurlands fyrir að taka þetta mál upp hér á Alþingi. Ég tel mjög mikilvægt að við ræðum þessi mál, og kannski út frá spurningunni: Hvernig viljum við meðhöndla fanga í fangelsi? Hvað vill samfélagið fá út úr því að hafa fanga í fangelsum og hvernig viljum við meðhöndla fanga? Lítum við á fangelsi sem geymslustaði? Lítum við á fanga sem venjulegt fólk sem á rétt á sömu þjónustu og aðrir? Ég held einmitt að hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hafi vakið máls á mjög eftirtektarverðu máli og full ástæða til að leggja við hlustir og kalla fram stefnu hæstv. heilbrrh. almennt í því hvernig hún hyggst framfylgja því lagaákvæði að sinna læknisþjónustu, geðheilbrigðisþjónustu og jafnvel sálfræðiþjónustu við fanga. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það komi fram í þessari umræðu hver stefna heilbrrn. er í þessum málum. Ég held að það sé mjög mikilvægt og ég ítreka þakkir til þingmannsins.

Virðulegi forseti. Með þeim lagabreytingum sem urðu um áramótin 1988 urðu sjúklingar eða fangar fyrst sjúkratryggðir eins og almennt gerist og það var mjög mikilvægt skref. Eftir að það gerðist er verið að vinna að samningum við læknastöðvar almennt varðandi þjónustu við fanga. Hv. þm. kom einmitt inn á þá þjónustu sem veitt er á Litla-Hrauni sem hún telur ekki nægilega. Ég er sammála því og það er þess vegna sem við erum að vinna að bættri þjónustu þar og víðar. Á Litla-Hrauni hafa fangar fengið að undanförnu vist á Sogni til að fá geðlæknisþjónustu, þannig að stefnan í þessum málum er skýr. Hún er sú að fangar fái sömu þjónustu og almenningur.

Virðulegi forseti. Á þskj. 905 hef ég lagt fram fimm fyrirspurnir til hæstv. heilbrrh. um fyrirkomulag meðferðar ósakhæfra geðsjúklinga. Ég verð að viðurkenna strax, hæstv. forseti, að ég hélt að við þessari fyrirspurn hefði verið beðið um skriflegt svar því hún er afar viðamikil. Það var ekki fyrr en í morgun að ég komst að því að svo var ekki. Það er því e.t.v. erfitt að svara öllum þessum liðum á tiltölulega stuttum tíma. Nýlega hefur verið skilað skýrslu um fimm ára starfsemi réttargeðdeildarinnar á Sogni. Þar má m.a. sjá að það starfsfólk sem þar hefur starfað á þessum tíma hefur unnið að mínu mati hreint kraftaverk. Skýrslan sýnir okkur að fjórir sjúklingar hafa verið útskrifaðir frá Sogni á þessu fimm ára tímabili. Þá hafa jafnframt, eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra áðan, fimm sjúklingar komið þar til meðferðar frá Litla-Hrauni, aðeins þó brot af þeim einstaklingum sem þyrftu á þeirri meðferð að halda. Er það þá fyrst og fremst vegna þess að húsnæðið býður ekki upp á það að fleiri geti notið þessarar þjónustu og þaðan af síður fjöldi starfsmanna. Í skýrslunni er farið yfir aðdragandann, yfir söguna og síðan er niðurstaðan dregin saman og bent á hvað þurfi í raun og veru að gera til þess að sú starfsemi megi dafna með þeim hætti sem þörf er fyrir í okkar þjóðfélagi eins og alls staðar annars staðar. Réttargeðlækningar hafa alls staðar annars staðar en á Íslandi hlotið mjög verðugan sess í heilbrigðisþjónustunni og innan dómskerfisins, miklu verðugri sess en við höfum séð sóma okkar í. Í niðurstöðu skýrslunnar kemur fram að þar eru nokkur atriði tíunduð sérstaklega sem þurfi að taka á. Í fyrsta lagi þurfi að fjölga starfsmönnum verulega, fagfólki á Sogni, frá því sem nú er. Það þurfi að ráða þar aðstoðarlækni í hlutastarf, það þurfi sálfræðing og iðjuþjálfa, sem fyrir nokkru síðan var látinn fara, félagsráðgjafa þurfi og gera þeim sem þar dvelja kleift að stunda nám umfram það sem er í dag. Þá er tekið alveg sérstaklega á framkvæmd eftirmeðferðar sem er með mjög sérstöku móti. Þessir fjórir einstaklingar sem hafa verið útskrifaðir frá réttargeðdeildinni eða eru lausir úr öryggisgæslu réttargeðdeildar, eru allir dæmdir til eftirmeðferðar. Þeir verða að fá eftirmeðferð. Því hefur verið framfylgt en af því hefur hlotist mjög mikill kostnaður og ekki er heldur til nægjanlegur fjöldi starfsfólks til að sinna þeirri eftirmeðferð og ekki hefur verið komið á fót göngudeild fyrir þennan hluta þjónustunnar. Ég hef því í framhaldi af niðurstöðu þessarar skýrslu lagt fram þær fyrirspurnir sem eru á þskj. 905 og hæstv. ráðherra mun fara yfir.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir spyr um fyrirkomulag meðferðar ósakhæfra geðsjúklinga. Spurningar þingmannsins eru margar, enda kom fram í máli hennar áðan að hún ætlaði að fá skrifleg svör við þessari fyrirspurn, en ég skal reyna að svara þeim fyrirspurnum sem lagðar eru fyrir mig. Fyrsta spurning hv. þm. er hvort ráðherra muni beita sér fyrir nauðsynlegri fjölgun fagfólks við réttargeðdeildina að Sogni í ljósi niðurstöðu nýlegrar skýrslu um starfsemi deildarinnar. Það er rétt að benda á að skýrsla sú sem til er vitnað er greinargerð sem starfsfólk Sogns vann yfir fimm ára starfsemi deildarinnar, sýn starfsfólks á framtíð stofnunarinnar og í henni kemur fram sú skoðun að fjölga þurfi starfsfólki við deildina. Á síðustu þremur árum hafa fjárveitingar til Sogns hækkað um 12 millj. kr., eru 83,7 millj. á yfirstandandi ári. Frá upphafi hefur svipaður fjöldi verið í meðferð á Sogni, sex til sjö sjúklingar en fjórir sjúklingar hafa verið útskrifaðir og hefur starfsfólk á Sogni haft með höndum eftirmeðferð þriggja þeirra. Hins vegar er ljóst að með auknum fjölda skjólstæðinga verður að fjölga því fagfólki sem vinnur að þessum málum. Ráðuneytið og landlæknisembættið eru sameiginlega að vinna að því að móta tillögur um með hvaða hætti eftirmeðferð og hliðarþjónustu við skjólstæðinga stofnunarinnar verður fyrir komið og mun ég bíða eftir niðurstöðu þeirrar vinnu. Önnur spurning hv. þm. er hvernig staðið sé að framkvæmd eftirmeðferðar þeirra sjúklinga sem eru lausir úr öryggisgæslu réttargeðdeildarinnar og hljóta dóm um eftirmeðferð og eftirlit sem innt skal af hendi af fagfólki deildarinnar. Sjúklingar eru leystir úr öryggisgæslu á Sogni með úrskurði héraðsdóms. Dómstólar hafa í úrskurðum sínum um afléttingu öryggisgæslu sett skilyrði um áframhaldandi meðferð og eftirlit og þannig lagt á herðar stofnunarinnar skyldur gagnvart sjúklingum sem útskrifaðir hafa verið. Nú hafa þrír sjúklingar sem leystir hafa verið undan öryggisgæsludómi hlotið eftirmeðferð á Reykjavíkursvæðinu. Læknismeðferð þeirra er í höndum yfirlæknis og fyrrverandi yfirlæknis. Hjúkrunarfræðingar Sogns gefa þeim sjúklingum forðalyfjasprautur. Sálfélagslegir þættir eftirmeðferðarinnar eru í umsjá félagsráðgjafa Sogns svo og samskipti við aðstandendur. Svokallaðir kontaktmenn úr hópi gæslumanna heimsækja sjúklingana reglulega til eftirlits og þeim til stuðnings. Einn fyrrverandi sjúklingur frá Sogni nýtur endurhæfingar og eftirlits á vegum yfirlæknis geðdeildar Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, sem hefur tengsl varðandi starfið á Sogni og hefur verið þar í tengslum frá upphafi. Þriðja spurning hv. þm. er hvort sérstök fjárveiting sé áætluð til eftirmeðferðar og hvernig sú fjárveiting skiptist. Fjárveitingar til Sogns hafa farið vaxandi, eins og kom fram í upphafi máls míns, allt frá árinu 1993 þegar stofnunin var komin í fullan rekstur. Á síðustu þremur árum hefur fjárveiting til Sogns hækkað um 12 millj. kr. og samkvæmt fjárlögum 1998 er fjárveitingin 83,7 millj. kr. Fjármagn til eftirmeðferðar sjúklinga er innifalin í heildarframlögum til stofnunarinnar en kostnaður við eftirmeðferð hefur að mestu fallið á Sogn en einnig að hluta til á aðrar stofnanir, bæði á Tryggingastofnun ríkisins og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Hv. þm. spyr í fjórða lagi hvort ráðherra muni beita sér fyrir uppbyggingu sérhæfðrar göngudeildar og meðferðarheimilis til eftirmeðferðar fyrir þessa sjúklinga. Í janúar sl. áttu fulltrúar ráðuneytisins og aðstoðarlandlæknir fund með yfirmönnum og fagfólki á Sogni um reynslu þeirra, vandamál og tillögur í framhaldi af fimm ára starfsemi stofnunarinnar. Ráðuneytið og embætti landlæknis eru að vinna tillögur um hvernig unnt er að standa að eftirmeðferð og hvort um verði að ræða tengsl við göngudeildir sjúkrahúsa, sérhæft meðferðarheimili eða eins konar sambýlisform. Í því sambandi verður einnig að tryggja nauðsynlega faglega þjónustu, tengsl við Sogn og félagslega kerfið. Þar eð  Ég er ekki nærri búin að svara fyrirspurn hv. þm. en tími minn er búinn.

Virðulegi forseti. Það hefur háð mjög störfum réttargeðdeildarinnar að Sogni, sem reyndar á víst ekki að kalla því nafni, að ekki eru til skýrar reglur hvað hana varðar um nánast flestalla þætti þeirrar starfsemi. Ef ég aðeins drep niður í þessa greinargerð sem ekki er unnin eingöngu af starfsfólki, það eru aðrir sem komu að á þeim sérsviðum, þ.e. geðlæknisþjónustu, þá segir þar að ekki hafi fengist samþykktar reglur um að Sogn sæi um eftirmeðferð og eftirfylgd útskrifaðra sjúklinga þrátt fyrir að stofnunin sinni því verkefni þá þegar, og það sé mjög slæmt fyrir sjúklingana. Síðan segir í greinargerðinni, sem er alveg með ólíkindum, að ferðakostnaður eftirmeðferðar sjúklinga Sogns sem eru búsettir á Reykjavíkursvæðinu fellur á þá sjálfa og Tryggingastofnun ríkisins hefur ekki fallist á að taka þátt í þeim greiðslum vegna þess að hún telur að þessa þjónustu megi veita í Reykjavík. Það er mat Tryggingastofnunar ríkisins að þjónustuna megi veita í Reykjavík þó sérþekkingin sé öll á Sogni og þaðan eigi eftirmeðferðin samkvæmt dómi að eiga sér stað. Í greinargerðinni segir: ,,Það mat Tryggingastofnunar er e.t.v. ekki undarlegt í ljósi þess að heilbr.- og trmrn. hefur hvergi getið þess eða formlega ákveðið að eftirmeðferð ósakhæfra geðsjúklinga skuli fara fram né heldur hvar hún skuli fara fram.`` Síðan segir líka: ,,Heilbrigðiskerfið hefur hvergi gert ráð fyrir fjárveitingu né aðstöðu til að framkvæma þessa þjónustu,`` þ.e. eftirmeðferðina. Hvorki dómsmrn. né heilbrrn. hafa svo vitað sé hugmyndir um hvar og hvernig verkefninu skuli sinnt. Fyrsti sjúklingurinn var útskrifaður 1994, dæmdur til eftirmeðferðar. Síðan eru liðin fjögur ár og enn vita þessi hv. ráðuneyti ekki hvernig eða hvar eftirmeðferðinni skuli sinnt.

Virðulegi forseti. Réttargeðdeildin að Sogni er ung stofnun, fimm ára gömul stofnun og starfsemi þar hefur verið að þróast og eflast. Þegar sú stofnun var sett á laggirnar, áttu menn ekki von á því að svo hröð útskrift mundi eiga sér stað sem raun ber vitni. Það sýnir auðvitað að þarna á sér stað afburðagott starf. En við höfum mætt þessu með auknum fjárveitingum til heimilisins eða starfseminnar vegna þess að mikilvægt er eins og kom fram hjá hv. þm. áðan að eftirmeðferðin sé frá Sogni því að þar er kunnáttan og þar er fagmennskan. Við höfum því mætt þessu með auknum fjárveitingum. Varðandi aðra liði, sem hv. þm. kom inn á, þá er þetta samspil þriggja ráðuneyta, dómsmrn., heilbrrn. og nú félmrn. Næstu skref sem stigin eru varðandi sambýli eða aðra slíka þjónustu fyrir útskrifaða sjúklinga verða tekin en þau verða ekki tekin hratt vegna þess að þessi starfsemi er í mikilli þróun. Þegar starfsemin var sett á stofn höfðu margir miklar efasemdir um hana en hún hefur sannað gildi sitt svo rækilega að það er mjög mikilvægt að næstu skref séu tekin varlega og mjög faglega.

Herra forseti. Á þskj. 884 hef ég lagt fyrirspurn fyrir hæstv. samgrh. um ríkisstyrktar kaupskipaútgerðir á Norðurlöndum. Spurningarnar eru svohljóðandi: Í fyrsta lagi: Hver eru ríkisframlög til kaupskipa sem skráð eru og gerð út annars staðar á Norðurlöndum? Í öðru lagi: Er veittur ríkisstyrkur í einhverju formi til íslenskra kaupskipaútgerða? Ástæða fyrirspurnar minnar er sú, herra forseti, að íslenski kaupskipastóllinn fer sífellt minnkandi. Þær breytingar skipta nú ekki sköpum en þó skiptir auðvitað máli að sem flest kaupskip í reglubundnum siglingum til og frá Íslandi séu undir íslenskum fána. Flestar þjóðir á Norðurlöndunum leggja mikið upp úr því að eiga öflugan kaupskipaflota sem siglir undir þjóðfána þeirra landa. Ekki er langt síðan fram kom að norskar kaupskipaútgerðir njóta skattfríðinda ef þær ráða norska sjómenn á sín skip og leiddi það til þess að þegar samgrh. flutti ræðu hér vegna aðildar að Evrópska efnahagssvæðinu í september 1992, þá kom hann m.a. inn á það, með leyfi hæstv. forseta, og sagði: ,,Væntanlega þarf ekki að fara mörgum orðum um það hér hve mikilvægt er fyrir Íslendinga að við verðum hluti af því umhverfi í samgöngumálum sem gengur í garð í Evrópu 1. sept. nk. Þar gildir einu hvort fjallað er um land-, loft- eða sjóflutninga. Íslendingar eru ekki einir á þessu sviði heldur þurfa þeir að vinna í samstarfi við aðra.`` Hann nefnir grundvallaratriði í þremur liðum, þ.e. í fyrsta lagi frelsi til að láta í té þjónustu, í öðru lagi afnám hindrana fyrir frjálsri samkeppni og í þriðja lagi afnám ríkisstyrkja, eflingu öryggis- og mengunarvarna. Hann segir síðan, með leyfi hæstv. forseta: ,,Meginreglan í sjóflutningum er frelsi til siglinga. Það er án afskipta ríkisvaldsins en stefnumótun hins Evrópska efnahagssvæðis miðast að því að styrkja stöðu kaupskipaútgerðar aðildarríkja undir eigin þjóðfána og auka hlutdeild aðildarríkjanna í alþjóðlegri kaupskipaútgerð. Kaupskipafloti aðildarríkjanna er stór en hefur að miklum hluta verið skráður undir þægindafánum. Þessu vilja menn breyta.`` Þessi fyrirspurn er lögð fram vegna þess að fram hefur komið að Hollendingar leggja nú mikið upp úr innflöggun kaupskipa, þ.e. að fá kaupskip undir hollenska fána og leggja mikið undir og upp úr því. Samkvæmt þarlendum lögum sem nýlega hafa verið sett er hollenskum útgerðarmönnum heimilt að ráða fólk allra þjóða á þessi hollensku skip og þar eru nú greidd laun, meðallaun til háseta, 435 dollarar á mánuði sem eru nánast 30 þúsund kr. og sýnist mér nú að Hollendingar séu að fara heldur betur á skjön við það sem hér var getið í upphafi er við ræddum um aðild að Evrópska efnahagssvæðinu.

Herra forseti. Spurning hv. þm. er tvíþætt. Í fyrsta lagi: Hver eru ríkisframlög til kaupskipa sem skráð eru og gerð út annars staðar á Norðurlöndum? Samkvæmt upplýsingum Siglingastofnunar um helstu ríkisstyrki á Norðurlöndum til kaupskipaútgerða er þetta að segja: Upplýsingar um ríkisstyrki í Noregi eru fengnar frá ýmsum áttum, þar með töldum lögum þeirra og fréttatilkynningum. Upplýsingar um ríkisstyrki Norðurlanda sem jafnframt eru aðildarþjóðir Evrópubandalagsins, eru m.a. fengnar úr gagnabanka Evrópubandalagsins og eru tölurnar frá árinu 1997 og 1998. Vitað er að mörg Evrópubandalagslönd vinna nú að endurskoðun ríkisstyrkja til kaupskipaútgerða með hliðsjón af leiðbeiningum Evrópubandalagsins frá því í júlí 1997 um ríkisstyrki, og bendir flest til þess að þeir muni aukast í næstu framtíð meðal bandalagsþjóðanna. Um Danmörk er þetta að segja: Farmenn á dönskum kaupskipum sem skráðir eru á dönsku alþjóðlegu skipaskrána eru undanþegnir tekjuskatti. Útgerðir skipa sem skráð eru á alþjóðlegu dönsku skipaskrána greiða lægra tryggingagjald fyrir hvern starfsmann en útgerðir skipa sem skrá skip sín á almennu dönsku skipaskrána. Um Noreg er þetta að segja: Norska ríkisstjórnin veitti 339 millj. norskra króna árið 1997 til þess að endurgreiða útgerðum norskra skipa tekjuskatt og tryggingagjöld norskra farmanna. Skip í norsku skipaskránni og alþjóðlegu norsku skipaskránni, NOR og NIS, sem uppfylla norskar öryggiskröfur, geta fengið hluta launakostnaðar vegna norskra ríkisborgara endurgreiddan. Miðað er við að peningarnir dugi fyrir allt að 19% launakostnaðar útgerða vegna norskra starfsmanna. Norska ríkisstjórnin veitti árið 1997 um 75 millj. norskra króna til að endurgreiða útgerðum skipa í norsku alþjóðlegu skipaskránni NIS hluta launakostnaðar farmanna í lærlingsstöðum og í stöðum lægri yfirmanna. Norska ríkisstjórnin hefur ráðstafað á fjárlögum 1998 251 millj. norskra króna vegna fyrri hluta ársins í báða þessa liði. Norskar útgerðir geta að ákveðnum skilyrðum uppfylltum valið um að greiða tonnaskatt í stað tekjuskatts. Þá miðast skatturinn við stærð skipastóls en ekki rekstrarafkomu og getur það þýtt verulega skattalækkun fyrir útgerðir. Um Svíþjóð er þetta að segja: Nýjar styrkjareglur fyrir árið 1998 eru að útgerðir farskipa fái endurgreiðslu frá ríkinu sem nemur öllum tekjuskatti sænskra ríkisborgara um borð. Útgerðir farskipa fá einnig tryggingagjöld vegna sænskra farmanna endurgreidd að hámarki 29 þúsund sænskar krónur á ári. Um Finnland er þetta að segja: Allt að 18% afsláttur er af sköttum farmanna til ríkisins og 30% afsláttur af útsvari farmanna. Aukaskattafsláttur er fyrir hvern heilan mánuð í útivist ef ekki er komið við í Finnlandi. Þá er spurt: Er veittur ríkisstyrkur í einhverju formi til íslenskra kaupskipa? Því er til að svara að sérstakur skattafsláttur til sjómanna er 656 kr. fyrir hvern dag. Dagafjöldi er fundinn með því að margfalda hvern lögskráningardag með stuðlinum 1,49.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir þessar upplýsingar. Þær eru mjög athyglisverðar og ganga finnst mér á skjön við það sem hér var getið um áðan. Þá var rætt um aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu og að ekki skyldi beita þar ríkisstyrkjum og þeir ekki framleigðir af hálfu ríkis viðkomandi landa. Það er athyglisvert að þegar hér var lagt fram frv. til laga um afnám stimpilgjalda þá var þess sérstaklega getið í því frv. að stimpilgjöld yrðu afnumin þegar íslensk kaupskip yrðu skráð hér á landi að frágenginni tiltekinni alþjóðlegri skráningu. Mig undrar það mjög að þessi skilyrði skuli vera sett vegna þess að aðilar sem standa í íslenskri kaupskipaútgerð hafa getið þess sérstaklega að skráningarkostnaður hér á landi væri of dýr og þess vegna ættu þeir skipin en væru áfram með þau undir þægindafánum. Ef hæstv. samgrh. veit hvað hæstv. fjmrh. er að fara með þessu frv. sínu þar sem segir að stimpilgjöld af íslenskum kaupskipum verði ekki afnumin nema að tilteknum uppfylltum skilyrðum sem eru að sett verði hér á alþjóðaskráning, væri nú gott að fá upplýsingar um það. Ég ítreka þakkir mínar til hæstv. samgrh. fyrir svörin. Þetta leiðir eflaust huga landsmanna frekar að því að við verðum að mæta samkeppni í alþjóðlegum siglingum á hafinu kringum Ísland einhvern veginn hvort sem mönnum líkar það betur eða verr vegna þess að eyþjóð sem Íslendingar er nánast fótlaus ef ekki er til öflugur íslenskur kaupskipafloti.

Herra forseti. Eins og hv. þm. gat um hefur samgrn. lengi haft áhuga á því að beita sér fyrir aðgerðum sem valda því að hægt verði að styrkja stöðu kaupskipaútgerðar hér á landi. Eins og fram kom í ræðu hans stöndum við frammi fyrir því að í nálægum löndum eru veitt skattaleg fríðindi sem við Íslendingar höfum ekki treyst okkur til að gera. Þessi mál eru nú í athugun enn einu sinni. Jafnframt höfum við í samgrn. haft samráð og samband við Evrópusambandið og erum ásamt þeim að vinna að tillögum til frambúðarlausnar á þessu máli. Ég vil taka undir með hv. þm. að ég tel að nauðsynlegt sé að athuga það til hlítar hvort ekki sé hægt að leggja niður stimpilgjöld af farskipum til að greiða fyrir því að íslenskar útgerðir skrái skip sín hér á landi á ný.

Herra forseti. Ég vil fyrst geta þess að hv. þm. Guðjón Guðmundsson hefði verið viðstaddur þessa umræðu ef hann hefði átt þess nokkurn kost og ég vil geta þess að hann er í meginatriðum sammála mínum málflutningi. Ég vil geta þess líka að allt efni sem ég flyt hér er byggt á fyrirliggjandi gögnum. Ég beini þessari umræðu fyrst og fremst, herra forseti, til ráðherra sem ég tel að eigi hlut að máli, hæstv. samgrh. og sérstaklega umhvrh. Í þrjú og hálft ár hefur staðið yfir þref og þjark um vegarlagningu frá Flókadalsá, þar með talin brúargerð á Flókadalsá, og veg þaðan að Kleppsjárnsreykjum. Meiri hluti sveitarstjórnar Reykholtsdalshrepps hefur, allt frá því að umræðan hófst, verið á móti tillögu 1 sem er tillaga Vegagerðar um að skera í sundur túnin að Stóra-Kroppi að endilöngu með nýrri vegalagningu. Ekki er þörf á að lýsa ítarlega þeim innansveitarátökum og þjáningum sem þetta mál hefur valdið samfélaginu í Reykholtsdalshreppi en þessar stjórnsýsluaðfarir eru með hreinum ólíkindum. Til þess að fá Vegagerðina til að skoða aðra möguleika varð hæstv. samgrh. að gefa fyrirskipun um þar að lútandi og þar kom að víðtæk sátt virtist hafa náðst um tillögu, þ.e. tillögu 3 a sem gerð var af verkfræðistofunni Hönnun hf. Meðal þeirra sem samþykkir voru þeirri tillögu voru sveitarstjórn Reykholtsdalshrepps, Vegagerðin, skipulagsstjóri ríkisins, umhvrh. og sennilega meiri hluti þingmanna Vesturl. Skipulagsstjórn ríkisins hafði einnig fallist á þá leið sem ásættanlega niðurstöðu. En hvað gerist þá? Umhvrh. setur málið á byrjunarreit að ráði Skipulagsstofnunar samkvæmt bréfi sem undirritað er af Stefáni Thors. Sá hinn sami hafði ráðlagt sveitarstjórn Reykholtsdalshrepps hvernig réttast væri að vinna frá upphafi málsins. Í því bréfi er ótrúlegur tónn. Þar segir: ,,Í ljósi þess mikla ágreinings sem er um legu Borgarfjarðarbrautar í Reykholtsdalshreppi og verulegrar andstöðu við að brautin verði í svokallaðri legu 3 a er það álit Skipulagsstofnunar að ástæða sé til þess að fallast á það álit sem vísað var til.`` Það er sem sagt farið að kröfu oddvita nærliggjandi hreppa og tveggja minnihlutamanna en ekki hlustað á meiri hluta Reykholtsdalshreppstjórnar. Hvernig má svona lagað verða, hæstv. umhvrh.? Þessi gjörð er sambærileg við það að Hafnarfjörður væri að hlutast til um vegagerð í Garðabæ, Reykjavík eða Kópavogi. Afleiðing þessa er að margra ára væntingar um samgöngubætur eru að engu gerðar á þeim vikum sem ákveðið var að setja málið á byrjunarreit. Ég vitna til bréfs meiri hluta sveitarstjórnar Reykholtsdalshrepps varðandi þetta efni til hæstv. umhvrh., með leyfi forseta: ,,Við sem erum kjörnir lýðræðislegir fulltrúar okkar sveitarfélags og ber að afgreiða mál sem falla undir okkar lögsögu samkvæmt sveitarstjórnarlögum sættum okkur illa við það sem við fyrstu athugun og án betri rökstuðnings frá ráðuneytinu virðist ekki vera á eðlilegum rökum reist af ráðuneytisins hálfu.`` Að framangreindu vil ég segja eftirfarandi: Í fyrsta lagi skora ég á hæstv. umhvrh. að draga þennan úrskurð til baka og svara því í sinni ræðu að svo verði gert. Í öðru lagi spyr ég: Hvernig stendur á því að úrskurður sá er hér um ræðir er byggður á áðurnefndum bréfum oddvita aðliggjandi hreppa en ekki rætt við meiri hluta Reykholtsdalshreppsnefndar um þau álitaefni? Ég held því fram að andmælaréttur sé ekki virtur. Hvernig stendur á því? Í þriðja lagi spyr ég: Hvers vegna hafnar umhvrn. vilja löglega kjörins meiri hluta sveitastjórnar Reykholtsdalshrepps og bendir á þann möguleika að stofna samvinnunefnd með sveitarfélögum sem ekki hafa lögsögu í málinu en vísar á um leið að ný byggingar- og skipulagslög beri með sér aukið vald einstakra sveitarstjórna? Herra forseti. Ég beini eftirfarandi spurningum til hæstv. samgrh. Fyrri spurningin er: Kemur til greina að byggja upp núverandi Borgarfjarðarbraut þar sem hún nú er frá og með brú á Flókadalsá að Kleppjárnsreykjum? Vegstæði 1 er í algerri andstöðu við íbúa Flókadals og leiddi nærri því til þess að sameiningartillagan sem um voru greidd atkvæði um síðustu helgi yrði felld. Vill hæstv. ráðherra beita sér fyrir þeirri lausn? Seinni spurningin er, herra forseti: Er viðunandi fyrir æðsta vald samgöngumála að stjórnsýslukerfið geti komið í veg fyrir nauðsynlegar vegbætur eins og í þessu tilviki? Væri ekki betra að þeir fjármunir sem þarna hafa verið geymdir árum saman væru nýttir til annars í kjördæminu?

Hæstv. forseti. Í upphafi máls míns tek ég það fram að ég er sammála því sem kom fram hjá hv. málshefjanda um að auðvitað er slæmt ef mál dragast úr hömlu og framkvæmdir tefjast af óeðlilegum ástæðum. Mér fannst í ræðu hv. þm. ákveðinn tónn þar sem hann gaf í skyn að allar tafirnar væru vegna þess hvernig stjórnsýslan hefur staðið að málunum. Ég held að hann hafi orðað það svo að stjórnsýsluaðfarirnar væru með hreinum ólíkindum. Ég tel að tafirnar stafi fyrst og fremst af ágreiningi um málið heima fyrir. Það hefur auðvitað valdið mestu um þetta þó auðvitað hafi málsmeðferð dregist vegna þess að ítrekað hefur málið komið til kasta umhverfis- og skipulagsyfirvalda. En það hefur ekki tafist af þeirri ástæðu. Tafirnar verða af því að það er ágreiningur um málið. Ég tel að málið hafi notið málsmeðferðar samkvæmt lögum sem umhverfisyfirvöldum hefur borið að fara eftir. Varðandi málsmeðferðina, samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum, vil ég fyrst segja að við fáum tillögu til skoðunar. Hún er eins og hv. þm. benti á tillaga Vegagerðarinnar. Vegagerðin leggur til að fara þá leið sem kölluð hefur verið leið 1, tillaga 1 eða neðri leið. Umhverfisyfirvöld féllust á að sú leið væri ásættanleg. Um það er ágreiningur heima fyrir og þess vegna heldur málið áfram. Þá er lögð fram ný tillaga sem kölluð hefur verið sáttatillaga um það að fara aðra leið að málinu. Sú fer, samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum, einnig fyrir skipulagsyfirvöld, umhverfisyfirvöld, umhvrn. og umhvrh. Við föllumst einnig á að sú leið sé ásættanleg. Málið hefur því ekki verið stöðvað eða komið í veg fyrir það af okkar hálfu. Tafirnar eru vegna áframhaldandi ágreinings heima í héraði. Síðan kemur til umhvrh. beiðni um að staðfesta svæðisskipulag. Ég fer eftir því sem Skipulagsstofnunin leggur til og bað jafnframt um greinargott svar frá Skipulagsstofnun um það hvernig hún teldi að afgreiða ætti málið. Vegna þessa mikla ágreinings sem verið hafði um málið heima fyrir taldi ég nauðsynlegt að skýrt kæmi fram með hvaða lögformlega hætti bæri að taka á því. Hv. málshefjandi talaði réttilega um að ég hefði afgreitt málið samkvæmt ráði Skipulagsstofnunarinnar. Hann hafði hins vegar athugasemdir við þá ráðgjöf. Það sem ég hef fyrir framan mig í því er að Skipulagsstofnun leggur til að skipulagið verði staðfest samkvæmt nýjum lögum og farið að þeim vilja samvinnunefndarinnar að fresta skipulagi veglínunnar. Ég minni á að það er verið að fjalla um svæðisskipulag. Hér er ekki um aðalskipulag fyrir þennan hrepp að ræða, heldur svæðisskipulag. Að svæðisskipulaginu stóðu eins og hv. málshefjanda er mjög vel kunnugt fimm sveitarstjórnir. Skipulagsstjóri segir mér að aðkoma hans að því máli og ráðgjöf við sveitarfélagið hafi fyrst og fremst verið sú að hann hefði ítrekað það við formann samvinnunefndarinnar að nauðsynlegt væri að samvinnunefndin legði mikla áherslu á að komast að niðurstöðu um lagningu leiðarinnar. Síðan féllust allir samvinnunefndarmennirnir á að fresta svæðisskipulaginu út af ágreiningi um þetta svæði, þ.e. þær veglínur sem ekki hefur náðst samkomulag um, þar á meðal fulltrúar Reykholtsdalshrepps. Skipulagsstjóri tjáði mér að hann hefði ekki ráðlagt hreppsnefndinni annað en taka þátt í skipulagsvinnunni en sömuleiðis bent á að eðlilegt og nauðsynlegt væri --- hann hefur gert það fyrir um það bil ári síðan --- að láta vinnu við aðalskipulag fara fram. Þannig lægi fyrir aðalskipulag fyrir þennan hrepp þegar farið yrði í svæðisskipulagsvinnuna eða samhliða þeirri vinnu. Ég ítreka og tel að það sé grundvallaratriðið í þessu að við erum þarna að samþykkja og fara að tillögum sem svæðisskipulagsnefnd hefur komist að niðurstöðu um. Í bréfi mínu hef ég síðan bent á að ákveðnar leiðir séu færar. Það gerir reyndar Skipulagsstofnun einnig þegar hún beinir málinu til mín. T.d. væri eðlilegt að Reykholtsdalshreppur láti vinna aðalskipulagið fyrir sveitarfélagið en geti óskað eftir því, með meðmælum Skipulagsstofnunar, að veita heimild til framkvæmda án þess að fyrir liggi aðal- eða deiliskipulag, samkvæmt 3. tölul. bráðabirgðaákvæðis skipulags- og byggingarlaga, nr. 73/1997. Þá lægi og fyrir ósk Vegagerðarinnar um heimild til slíkra framkvæmda. Þá leið er enn hægt að fara. Eðlilegast hefði verið að fjalla þarna um aðalskipulag fyrir hreppinn en mín niðurstaða varð þó að byggjast á því að við værum að afgreiða svæðisskipulagið. Ég tel að það hafi verið gert á eðlilegan og formlegan hátt.

Herra forseti. Hér er á ferðinni hið ótrúlegasta mál sem auðvitað ætti hvorki að vera á dagskrá þessa þings né utan dagskrár. Engu að síður hlaut að reka að því fyrr en síðar að það kæmi hér til umræðu eins og málið hefur þróast. Til að byggja upp Borgarfjarðarbraut og bæta samgöngur í Reykholtsdal frá Flóku að Kleppjárnsreykjum drógu vegagerðarhönnuðir upp veglínu um blómlega byggð. Þeir gættu þess ekki að þar var fyrir fólk með bú sín og vilja til þess að efla landbúnaðinn með öflugri uppbyggingu á jörðum sínum. Meiri hluti sveitarstjórnar Reykholtsdals, sem lögum samkvæmt fer með skipulagsmál í sveitarfélaginu, gat ekki fallist á áform Vegagerðarinnar. Í ljósi þess beittum við þingmenn kjördæmisins okkur fyrir því, í ársbyrjun 1996, að hæstv. samgrh. Halldór Blöndal fengi ótengdan aðila til að skoða þetta mál. Virtur lögfræðingur benti á að meðalhófsreglu stjórnsýslulaga væri ekki gætt með því að velja þessa veglínu því um aðra jafngóða leið væri að ræða og hæpið að leggja veg um tún og engi og kljúfa jarðir. Því varð úr að leita annarra kosta. Óháður hönnuður þekktrar verkfræðistofu lagði til svokallaða sáttaleið. Þá leið hefur hreppsnefnd samþykkt og einnig Vegagerðin, skipulagsstjórn ríkisins og þingmenn kjördæmisins, a.m.k. meiri hluti þeirra. Með sérstakri afgreiðslu í lok síðasta árs samþykkti skipulagsstjórn ríkisins skipulagið með sáttaleiðina sem lausn. En þá gerist það, sem við þekkjum, að hæstv. umhvrh. fellir úr gildi skipulag sem gerir ráð fyrir umræddri sáttaleið. Í mínum huga er einungis ein leið til lausnar í þessu máli. Að hæstv. umhvrh. staðfesti það skipulag með svokallaðri sáttaleið sem löglega kjörin sveitarstjórn hefur samþykkt og er tilbúin að afgreiða með flýtimeðferð á grundvelli 3. liðar bráðabirgðaákvæða í skipulagslögum. Ég treysti því að hæstv. umhvrh. og samgrh. leiti leiða á grundvelli þeirrar tillögu sem umhvrn. hefur sjálft gert um þessa flýtimeðferð og komi í veg fyrir áframhaldandi ófrið. Sveitirnar þurfa ekki á honum að halda.

Herra forseti. Þessar deilur í Borgarfirði hafa komið mér mjög á óvart. Það er ekki síst vegna þess að ég tel að sáttatillagan sé raunhæf og sanngjörn. Hún er vegtæknilega fullnægjandi og ekki svo dýr að ástæða sé að horfa til þess. Á hinn bóginn liggur það fyrir að ef farið er fyrir neðan Stóra-Kropp, þá veldur það mikilli sjónmengun og óhagræði miklu fyrir bóndann þar. Raunar má segja að erfitt sé að sjá að Stóri-Kroppur verði bújörð eftir að vegur hefur verið lagður, svo breiður sem nauðsynlegt þykir í þessu tilfelli. Umferð í Borgarfirði er svo mikil og stríð yfir sumarið og hættur svo miklar. Því er erfitt að sjá það fyrir sér að þar verði farsællega búið ef vegurinn kemur neðan býlisins. Mér kemur því mjög á óvart að ekki skuli hafa náðst samkomulag í sveitinni um sáttaleiðina. Eins kemur það mér á óvart ef bændur í Borgarfirði hafa það að sérstöku keppikefli að vegir séu óþörfu lagðir yfir tún og lendur nágrannabænda. Ég vil jafnframt segja að ég lít svo á að ekkert sé því til fyrirstöðu skipulagslega að leggja bundið slitlag á veginn eins og hann er núna. Vegagerðinni er það heimilt. Þetta er þjóðvegur og hún hefur að sjálfsögðu heimild til þess að halda við þjóðvegum, bæta þá og leggja bundnu slitlagi. Þriðja ástæða þess að þessi niðurstaða kom mér á óvart, eins og allt þetta mál --- svipað mætti segja um afstöðu skipulagsins til Háreksstaðaleiðar eystra --- er kostnaðurinn sem af henni leiðir. Óneitanlega er það rétt sem kom fram í fyrirspurn hv. þm., að Vegagerðin er að borga himinháar fjárhæðir fyrir umhverfismat að óþörfu. Hún þarf að greiða fyrir hvers konar bréfaskriftir og athuganir sem nauðsynlegt er að gera vegna nýrra vinnubragða Skipulags ríkisins og umhverfismats. Þess vegna verður allur kostnaðurinn aldrei tíundaður.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið hefur verið deilt um það í Reykholtsdalshreppi og í Borgarfjarðarhéraði hvar vegarstæði Borgarfjarðarbrautar á milli Flókadalsár og Kleppjárnsreykja skuli vera. Þetta hefur m.a. valdið því að skipulagsyfirvöld á svæðinu hafa ekki gert formlega skipulagstillögu um vegstæði sem er þó forsenda þess að framkvæmdir við vegagerðina geti hafist. Við gerð svæðisskipulags fyrir héraðið var samstaða meðal sveitarfélaga á svæðinu um að gera ekki tillögu um vegarstæði en óska eftir staðfestingu svæðisskipulagstillögunnar á þeim grundvelli. Síðan óskaði Reykholtsdalshreppur eftir að skipulagsstjórn gerði tillögu um vegarstæði þegar svæðisskipulagið var afgreitt til umhvrh. til staðfestingar fyrir síðustu áramót eins og hefur reyndar komið fram. Skipulagsstjórn varð við þessu og gerði tillögu um breytingar á svæðisskipulagi sem svæðisskipulagsnefndin hafði í raun hafnað og það án þess að bera undir sveitarfélögin. Hæstv. umhvrh. hefur verið gagnrýndur fyrir að hafa frestað staðfestingunni á vegarstæðinu og vísað málinu heim í hérað. Að mínu mati er niðurstaða umhvrh. eðlileg enda er hún byggð á heimildum í skipulags- og byggingarlögum og eftir ráðgjöf Skipulagsstofnunar. Á hinn bóginn geta menn deilt um niðurstöðuna enda sýnist sitt hverjum í málinu. Það sem mér finnst athyglisvert í þessu sambandi er hvernig skipulagsstjórn og síðar Skipulagsstofnun hafa komið að málinu með mjög misvísandi hætti. Samkvæmt skipulags- og byggingarlögum er landið allt skipulagsskylt og sveitarstjórnir bera ábyrgð á að gert sé aðalskipulag þar sem m.a. skal setja fram stefnu um samgöngu- og þjónustukerfi í sveitarfélaginu. Eftir að hafa skoðað málið hefur Vegagerðin lagt til að sveitarstjórnin auglýsi aðalskipulagstillögu um veglínuna sem fyrst og hefur sveitarstjórn sem skipulagsyfirvald ákvörðunarvald um það hvernig sú tillaga lítur út. Einnig að Vegagerðin óski eftir heimild sveitarstjórnar til byggingar brúar yfir Flókadalsá og byggir það á 3. tölulið bráðabirgðaákvæðis skipulags- og byggingarlaga. Herra forseti. Það mál sem er til umræðu hefur margar hliðar og sú versta þeirra er deilan sem ríkir innan sveitar því hún hefur leitt af sér óæskileg áhrif á samfélagið í héraðinu. Þegar niðurstaða um vegarstæði liggur fyrir munu framkvæmdir við nauðsynlega uppbyggingu vegarins hefjast enda er gert ráð fyrir því í vegáætlun og er það von mín að það verði sem allra fyrst.

Virðulegur forseti. Ég hef ekki sérstaka skoðun á því hvernig á að leggja veg á umræddu svæði. Það er mál út af fyrir sig sem stjórnvöld hafa verið að fjalla um og kann vel að vera að þar hafi ekki verið haldið á öllu eins og skyldi. En ég kveð mér hér hljóðs til þess að gagnrýna það sem kom fram, sérstaklega hjá hæstv. samgrh., þar sem verið er að hnýta ómaklega að ég tel í yfirvöld skipulagsmála hvernig þau vinna að framkvæmd laga. Ég hef ekki orðið var við annað en þar sé reynt að fara að lögum af þeirra hálfu og það stendur þá upp á ríkisstjórnina að endurskoða þá löggjöf ef menn telja að leiðsögnin um mat á umhverfisáhrifum sé ekki eins og skynsamlegt er. Í því sambandi bendi ég á að í gildandi lögum er beinlínis gert ráð fyrir því að endurskoðun á lögum um mat á umhverfisáhrifum fari fram jafnhliða endurskoðun skipulagslaga. En við þetta lagaákvæði var ekki staðið af hálfu umhvrn. og ekki unnið að því. Það er fyrst nú að þessi löggjöf er til athugunar. Almennt séð þurfa stjórnvöld, og það á við Vegagerðina og ráðuneyti, að taka tillit til þess að það þarf allt önnur vinnubrögð en áður fyrr í þessum efnum vegna forskriftar í lögum sem almennt ríkir þokkaleg sátt um að þurfi að fylgja. Það er fyrst og fremst handahófsgangur í sambandi við framkvæmdir og framkvæmdaundirbúning af hálfu þeirra sem leggja á ráðin um þetta að taka ekki nógu snemma til við skipulagsvinnuna, hvort sem það er aðalskipulag eða mat á umhverfisáhrifum. Úr þessu þarf að bæta og þarna þurfa ráðuneytin að taka sér tak, þar á meðal samgrn., en þetta á almennt við. Þetta gildir um skipulag og vinnu samkvæmt nýjum skipulagslögum og menn ættu að fara yfir þessi mál samræmt á vegum Stjórnarráðsins.

Herra forseti. Vegna þess sem hefur komið fram taldi ég nauðsynlegt að taka aftur til máls en hér var látið að því liggja að nú bæri sveitarstjórn Reykholtsdalshrepps að hefja vinnu við aðalskipulag til þess að hægt væri að ljúka málinu lögformlega með gerð aðalskipulags. Ég hef verið í þeirri trú og ég held að það hafi einnig átt við um sveitarstjórnarmenn að menn væru að vinna að undirbúningi málsins með gerð svæðisskipulags og það komi mjög aftan að mönnum ef nú er gerð sú krafa úr umhvrn. að menn byrji algerlega upp á nýtt og undirbúi aðalskipulag eins sem hér var látið að liggja. Ég tel að það vanti hvorki skipulagsvinnu, rannsóknir né undirbúning í sambandi við málið. Það þarf ákvörðun. Það þarf að kveða upp salómonsdóm þannig að málið verði leyst. Við þekkjum hverjir hafa það í höndum sínum að kveða upp úrskurð og hafa forgöngu um að hægt sé að kveða upp úr og leysa málið. Það er gert í Stjórnarráðinu og ég tel mjög ósanngjarnt að segja núna að þetta mál eigi að fara heim í sveit aftur. Það hefur verið unnið svo lengi og vel að málinu að það liggur allt á borðinu annað en það að taka ákvörðun um að hefja framkvæmdir.

Herra forseti. Svo að ummæli mín misskiljist ekki út af ummælum hv. 4. þm. Austurl. tek ég fram að Vegagerðin vill vinna mjög vel með skipulagsstjóra og mönnum hans. Vandamálið er hversu skammt skipulagið er á veg komið. Auðvitað hefði ekki komið til þeirra árekstra sem ég er að tala um ef skipulagsvinnan hefði gengið betur fyrir sig. Það er kjarni málsins. Við viljum auðvitað vinna vel að því að vernda t.d. fornmenjar og gamlar tóftir. Þess vegna hefur verið ákveðið að Vegagerðin leggi fram fé til þess að skrá fornmenjar á heiðum og þar sem líkleg vegarstæði eru og við munum með öðrum hætti hraða því að leiðir geti farið í umhverfismat þannig að til dráttar á framkvæmdum eins og nú hefur orðið þurfi ekki að koma öðru sinni. Viðbrögð okkar eru auðvitað þau að reyna að koma í veg fyrir árekstra af þessu tagi og reyna að ná saman við skipulagsstjóra um vinnubrögð sem báðum hentar, skipulagsstjóra og Vegagerðinni, til að hægt sé að ráðast í framkvæmdir og annað þegar fé er fyrir hendi og þörf krefur.

Herra forseti. Í þessu máli er mikið talað um málsmeðferð, staðfestingar eða ekki staðfestingar og að byrja þurfi upp á nýtt. En það er tvennt sem mér finnst gleymast í umræðunni. Það er í fyrsta lagi réttur einstaklingsins, í þessu tilfelli bóndans, sem á von á því að fá veginn um hlaðið hjá sér. Hversu langt má hið opinbera ganga á hlut þessa einstaklings, þessa einstaklings sérstaklega og einstaklinganna almennt? Í öðru lagi: Hver er staða fáliðans gagnvart meiri hlutanum, sem í þessu tilfelli eru íbúar Flókadals sem eiga samgöngur sínar undir legu þessa vegar? Það verður mjög athyglisvert fyrir okkur þingmenn þéttbýlisins, þingmenn meiri hluta þjóðarinnar, að fylgjast með því hvernig íbúar í dreifbýlinu taka á vandanum, hvernig meiri hluti í sveitarfélagi í dreifbýlinu tekur á vanda minni hlutans, vanda fáliðans, íbúa Flókadals sem eiga samgöngur sínar undir þessum veg.

Herra forseti. Ég hef hlustað með athygli á bæði athugasemdir og þau svör sem komu fram við spurningum mínum. Ég vil minna á grein sem aðstoðarmaður hæstv. ráðherra skrifaði undir fyrirsögninni ,,Að henga bakara fyrir smið`` í Morgunblaðinu 26. júní 1997. Þar er sagt að málið sé ekki í höndum umhvrh. heldur samgrh. Síðan ritaði hæstv. ráðherra Guðmundur Bjarnason grein þar sem hann sagði að málið væri í höndum Vegagerðar og samgrh. 28. des. 1997 er undir fyrirsögninni ,,Ráðherra staðfestir mat á efri leið`` þá er sagt: ,,Niðurstaða ráðuneytisins er sú að fyrirhuguð lagning brautarinnar samkvæmt tillögu 3 a sé viðunandi frá öllum umhverfissjónarmiðum sem beri að taka tillit til og hugmyndin hefur ekki neikvæð áhrif á umhverfi, á náttúruauðlindir og samfélag.`` Hvað er þá að? Það segir enn þá í sömu grein hæstv. ráðherra: ,,Þannig er ég ekki að gera upp á milli leiða enda annarra að velja en umhvrn.`` Og í framhaldi af því: ,,Það er ákvörðun framkvæmdaaðila og skipulagsyfirvalda á svæðinu að gera það.`` Málið er enn þá í sömu stöðu með þeim úrskurðum sem það fékk. Ég minni á að yfirvald skipulagsmála á svæðinu er hreppsnefnd Reykholtsdalshrepps. Ekki oddvitar nágrannasveitarfélaga. Samvinnunefnd sem saman stendur af fulltrúum úr fjórum hreppum í nágrenninu fjallar um ráðgjöf en ekki um framkvæmdir. Á þeirri forsendu að úrskurður hæstv. ráðherra er byggður á röngum forsendum fer ég enn fram á að hann verði dreginn til baka og ákvörðun skipulagsstjórnar frá 30. desember verði staðfest og vegagerð verði hafin með brúargerð á Flóku. Annars verði fjármunirnir fluttir í aðrar nauðsynlegar framkvæmdir í kjördæminu. Ég álít að ef þetta verður svona eins og staðan er þá getum við ekki afgreitt vegáætlun í ár. Herra forseti. Ég bið hæstv. ráðherra, sem er í salnum, að finna nú þegar lausn á málinu.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem fram kom í lokaorðum hv. málshefjanda að ég hef út af fyrir sig sem umhvrh. fallist á hvora þessa leið sem um er að ræða sem hafa komið til greina, svokallaða neðri leið eða svokallaða sáttaleið þannig að ekki stendur neitt í veginum hvað varðar lög um mat á umhverfisáhrifum. Ég hef líka staðfest það svæðisskipulag sem ég var beðinn um að staðfesta eins og svæðisskipulagsnefndin gekk frá því. Það er nákvæmlega þannig sem ég hef staðið að málinu og ég get þess vegna ekki, hæstv. forseti, fallist á að málið sé í raun á borði umhvrh. Eins og hv. málshefjandi vitnaði til eftir það sem ég hef áður látið frá mér fara hef ég fallist á þessar leiðir, hvora heldur sem er. Staðfesting svæðisskipulagsins er eins og svæðisskipulagsnefndin bað um og gekk frá og gerð að tillögu Skipulagsstofnunar, nákvæmlega eins og þar var gert ráð fyrir. Ég hef því farið að ráðleggingum þeirra ráðgjafa og þeirrar stofnunar sem um þessi mál fjallar þannig að það stendur í raun það sem ég hef sagt og hv. málshefjandi hafði eftir mér um málið að það væri framkvæmdaraðilanna sjálfra og þeirra sem um slík mál að öðru leyti fjalla að komast að niðurstöðu um það hvor leiðin verður farin eða hvar vegurinn verður lagður því að það er verkefni þeirra. Aðeins varðandi það sem kom fram hjá hv. þm. Sturlu Böðvarssyni að ef það mátti skilja það svo á orðum mínum að ég hafi lagt til að aðalskipulagsvinna yrði nú hafin þegar menn hefðu í góðri trú og góðri von verið að vinna að því að niðurstaða næðist með svæðisskipulaginu þá vitnaði ég til þess að skipulagsstjóri hafði lagt það til fyrir hreppsnefnd fyrir um ári ef ég man rétt að sú vinna yrði hafin fyrir hreppinn af því að svo mikill ágreiningur væri um þessa ákveðnu tilteknu framkvæmd sem yrði e.t.v. ekki náð niðurstöðu um í vinnunni við svæðisskipulag en það var svæðisskipulagstillagan sem ég eins og hv. þm. batt vonir við að kynni að ljúka málinu. Ég gat ekki gert annað samkvæmt ráðleggingum sérfræðinga minna en að samþykkja svæðisskipulagstillöguna eins og svæðisskipulagsnefnd fimm sveitarfélaga gekk frá henni.