Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Í 22. gr. fjárl. 1944 er ríkisstj. heimilað að verja úr framkvæmdasjóði ríkisins allt að 5 millj. kr. til smíði fiskiskipa, en þetta skal gert samkv. reglum, sem Alþ. setur þar um. Samkv. þessari ályktun frá síðasta Alþ. er þetta frv. til l. borið fram. Hv. sjútvn. hefur haft málið til athugunar, og er frv., sem hér er flutt, að mestu leyti sniðið eftir því, sem meiri hl. sjútvn. lagði til. Þó eru hér gerðar breyt. á. Lagt er til, að fé það, sem veitt yrði úr framkvæmdasjóðnum, yrði þegar lagt í sérstakan sjóð, sem nefndist styrktar- og lánasjóður fiskiskipa. En þetta var nokkuð öðruvísi hjá n. Frv. gerir sem sagt ráð fyrir, að stofnaður verði sérstakur sjóður og úr honum verði veitt fé til styrktar ísl. mönnum til að auka fiskiskipaflota landsins. Þeir, sem fá styrk eða lán, verða í fyrsta lagi að láta smíða skip sitt eftir teikningu, sem atvmrh. hefur samþ., og , kaupa vél í skipið að fengnu samþykki ráðun. í öðru lagi er gerð krafa um, að þeir, sem óska hjálpar, verði að láta ráðun. í té upplýsingar um fjárhag, atvinnu síðustu tvö árin o.fl. Hér er enn fremur gert ráð fyrir, að beinn styrkur verði ekki hærri en 75 þús. kr. á skip og nemi ekki meira en 25% af kostnaði við smíði skipsins, en lán, sem aðeins eru veitt gegn 2. og 3. veðrétti, nemi ekki meira en 85% af smíðakostnaði eða í hæsta lagi 100 þús. kr. Lánið sé vaxtalaust og greiðist upp á 10–15 árum. Þá er hér einnig till. um, að sá, sem hefur fengið umgetinn styrk eða lán, geti ekki selt skip sitt nema að fengnu samþ. atvmrn., og reglur um, hvernig styrkir séu endurkræfir, ef skipið er selt. Fara þær eftir því, hvort tap er á sölunni frá upphaflegu verði skipsins eða ekki. Einnig er það tekið fram, að ef eigandi skipsins hættir að nota skipið að staðaldri til fiskveiða, sé réttur til að endurkrefja að fullu styrk eða lán. Gert er ráð fyrir, að Fiskveiðasjóður Íslands taki við lánsfjárhæð, sem veitt kann að verða, og sjái um útgáfu skuldabréfa fyrir láninu og innheimtu afborgana. Loks er þess krafizt, að þeir, sem njóta styrks eða lána samkv. l. þessum, skuli láta reikningaskrifstofu sjávarútvegsins í té reikninga yfir rekstur skipsins í því formi, sem krafizt yrði af henni, og enn fremur, að það sé á valdi framkvæmdavaldsins, hvort veita eigi lán eða beinan styrk í hverju tilfelli. Er það gert með það fyrir augum að binda það ekki nú þegar, hvora leiðina skuli farið, en það fer eftir því, hve skipin, sem styrkt verða af því opinbera, verða dýr og hversu miklu dýrari nú en gera má ráð fyrir í náinni framtíð. Í sambandi við þetta get ég upplýst það um þær athuganir, sem farið hafa fram í Svíþjóð fyrir milligöngu ríkisstj. um smíðakostnað skipa, að verðið, sem fyrst var áætlað, nál. 5000 kr. á smálest, getur orðið töluvert lægra, þótt ekki sé hægt að fullyrða um það, fyrr en uppdrættir eru komnir til Svíþjóðar af þeim skipum, sem á að fá tilboð í. Með þetta fyrir augum taldi ríkisstj., að réttara væri og eðlilegra, að ekki væri lögfest, hvenær styrkur skyldi veittur og hvenær lán, en haga framkvæmdum eftir því, sem réttara þætti þegar fullar upplýsingar lægju fyrir um kjör, verð og væntanlegt framtíðarverð skipa. Í 12. gr. þessa frv. er till. um, að ákvæði. 6., 7. og 10. gr., sem fjalla um það, hvenær styrkir eða lán séu , endurkræf, verði einnig látin ná til þeirra styrkja, sem hér eftir verða veittir samkv. l., sem samþ. voru á sl. ári, um Fiskveiðasjóð Íslands. Að síðustu leyfi ég mér að leggja til, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til sjútvn., og beini því til n., hvort það gæti ekki orðið til að flýta afgreiðslu málsins, að samstarf yrði um það hjá sjútvn. þessarar hv. d. og Ed.



Herra forseti. - Mþn. í sjávarútvegsmálum hefur haft mál það, sem hér liggur fyrir, til athugunar, en þar sem nm. gátu ekki eftir alllangt starf orðið sammála, skiluðu meiri og minni hl. áliti til ríkisstj. hvor í sínu lagi. Frv. það, sem hér er lagt fram af ríkisstj., er, eins og áður hefur verið tekið fram, að mestu leyti samhljóða till. meiri hl. n. Meginágreiningsatriðin milli meiri og minni hl. n. voru tvö. Í fyrsta lagi töldum við, sem minni hl. skipuðum, að misráðið væri að veita mönnum beina styrki til kaupa eða smíða fiskiskipa, og teljum við lánveitingar miklu heppilegri. Annað atriðið í ákvæðum meiri hl., sem við gátum ekki samþ., er, að einn maður, atvmrh., hafi að kalla óbundnar hendur um ráðstöfun fjárins og eigi . einn að úthluta 5 millj. kr. Þessi atriði töldum við sem sagt svo veigamikil, að þau ollu því, að við vildum ekki skila áliti með meiri hl. n. Aðalatriðin í till. okkar voru þau, að skipuð yrði sérstök fimm manna n., sem hefði með ráðstöfun fjárins að gera. Þetta ætti að verða n. þeirra aðila, sem hér eiga einkum hlut að máli. Við lögðum til, að fulltrúar í n. yrðu valdir þannig: einn af Fiskifélagi Íslands, einn af Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, einn af Alþýðusambandi Íslands og einn af Fiskveiðasjóði Íslands og einn af atvmrh. - Ég geri ráð fyrir, að það sé óumdeilt, að þessir aðilar eigi hér mestan hlut að málum og eigi því eðlilegastan rétt til að ráða nokkru um þetta. Þá gerum við einnig ráð fyrir, að þetta fé yrði fyrst og fremst notað til að kaupa fiskiskip til landsins og þau yrðu seld sjómönnum og útgerðarmönnum á fullu verði, en um leið veitt heimild til að veita þeim umsækjendum lán, sem fimm manna n. teldi hæfasta og sýnt væri, að þyrftu á aukaláni að halda til að geta eignazt fiskiskip. Í till. okkar er aftur á móti ekki gert ráð fyrir beinum, óafturkræfum styrkjum. Við álitum, að því fylgi sá, stóri ókostur, sem alltaf fylgir styrkjapólitíkinni, hætta á misnotkun styrkjanna, og eins hitt, að með beinum styrkveitingum eyðist féð innan skamms, en ef lán væru veitt, mundi það endast til frambúðar. Aðalvandkvæði á að eignast skip nú eru, að menn vantar nægilegt fé til að komast yfir skip, þar sem fáir hafa fé handbært og erfitt er að fá nægilega há lán. Hins vegar tel ég það víst, að ef útgerðar- og sjómenn fengju hagkvæm ríkislán, mundu margir ráðast í kaupin þrátt fyrir hið háa verð, sem nú er á skipum. Nú er þess vænzt, að hægt verði að kaupa fiskibáta frá Svíþjóð fyrir helmingi lægra verð en hér er, og það kom fram, að fjöldi útvegsmanna í landinu sækir um að fá aðstoð til að kaupa ódýrari báta, miðað við þá, sem smíðaðir hafa verið að undanförnu. Og fjöldi þessara manna er miklu meiri en svo, að nokkrar líkur séu til, að hægt sé að sinna þeim öllum. Ef svo, auk þess sem velja þarf úr nokkra menn, sem eiga að fá að verða aðnjótandi aðstoðar við þessi bátakaup, ef einnig á að styrkja þá menn með fégjöfum, þá hygg ég, að þeim, sem ekki fá aðstoð til þess að kaupa bátana, þyki það allhart, að ekki skuli vera nóg, að þeir, sem valdir yrðu, fái aðstoð til að kaupa skipin, heldur fengju þeir einnig peninga að gjöf með skipunum. Það er þeirra skoðun, að hægt væri að selja flesta eða alla þá báta, sem líkur eru til, að við getum fengið frá Svíþjóð, á fullu verði hér innan lands, a.m.k. ef rýmkað væri svolítið um lánveitingu til þeirra, sem vildu kaupa skipin. En hér er farið inn á þá braut, sem að mínu áliti er fásinna nú, að bjóða mönnum og veita óafturkræfa styrki. Atvmrh. hefur valið þá leið í samræmi við till. meiri hl. mþn. í sjávarútvegsmálum að leggja hér fram frv., sem inniheldur styrkjaleiðina. Hann hefur þó látið uppi við n., að hann teldi þá leið mjög hæpna, eins og nú standá sakir. Hann leggur til, að sjútvn. fái málið til meðferðar. Ég á sæti í þeirri n. og mun þar gera till. til breyt. á þessu frv. í þá átt, sem við höfum lagt til, að þetta frv. verði. Þetta mál hefur komið fram áður hér á þingi, og ekki fyrir ýkjalöngu var rætt um það, hvort heldur bæri að fara lána- eða styrkjaleiðina, þegar hvetja ætti menn til skipakaupa. Það varð ekki gott samkomulag um það, þegar síðast fór fram atkvgr. um það mál, og varð útkoman nokkuð blönduð. Var gert ráð fyrir bæði lánveitingum og styrkjum. En það kom fram þá strax á eftir, að aðalútgerðarfélögin lýstu yfir, að rétt væri að fara inn á lánaleiðina, en ekki styrkjaleiðina, svo að ég hygg, að útgerðarmenn séu á þeirri skoðun, að það, sem hér eigi fyrst og fremst að gera, sé að rýmka á lánveitingu, en ekki að styrkja þá. Hins vegar efa ég það ekki, ef gengið er frá frv. svipað því, sem hér er lagt til, að mönnum sé boðinn allt að 75 þús. kr. óafturkræfur styrkur samtímis því, sem boðið er upp á styrktarlán allt að 100 þús. kr., sem á að greiðast að fullu aftur, - að þá vitanlega vilji allir hinn óafturkræfa styrk. Ég sé svo ekki ástæðu til að faxa fleiri orðum um þetta að sinni. En ég vil lýsa undrun minni á því, að hæstv. atvmrh. sjái sér ekki annað fært en fara inn á þá braut með þessu frv. að stuðla að því, að farin verði styrkjaleiðin. En það, sem hefur freistað hans í þessu máli, er að mínu áliti það, að það sé atvmrh. sjálfur, sem hafi með útdeilingu þessara styrkja að gera, og hann treysti sjálfum sér betur en öðrum til þess að framkvæma það.



Herra forseti. - Ég tel rétt í tilefni af ræðu síðasta ræðumanns að benda á það, að eins og frv. er lagt hér fyrir og eins og ég ætlast til, að ljóst sé af því, sem ég tók fram hér áðan, þá er hér gert ráð fyrir, að hvort tveggja sé heimilt, að styrkja og lána. En það eru engin fyrirmæli um, að þessa styrki skuli veita, og það er eftir þessu frv. algerlega á valdi atvmrh., hver sem hann er, að ákveða, hvort veita skuli styrk eða lán. Það er rétt tekið fram af hv. þm., að er ég talaði við hv. mþn., taldi ég ekki enn þá ástæðu til að veita mönnum styrki til að kaupa skip frá Svíþjóð, ef skipin væru með því verði, sem gefið hefur verið upp. Þessi skoðun mín er óbreytt og sýnir, að á meðan ég hef með mál þessi að gera, mun ég hegða mér eftir þeirri skoðun. En hins vegar taldi ég ekki rétt að útiloka, að hægt væri að verja einhverju af þessu fé til að styrkja menn til skipasmíða undir sérstökum kringumstæðum. Afstaða mín er því óbreytt frá því, er ég talaði við hv. mþn. Og ég vildi gera þetta skýrt í tilefni af síðustu ræðu. - Mér sýnist ekki ástæða til að tala hér um það, að mönnum sé boðinn styrkur. Lögin heimila, að ríkisstj. geti veitt mönnum styrk, en hún hefur enga skyldu til að gera það. Og það er þá fyrst hægt að tala um, að mönnum sé boðinn styrkur, ef l. yrðu samþ. og ríkisstj. auglýsti, að menn skyldu senda beiðnir um styrki, en ekki lán. Þá fyrst væri hægt að tala um, að mönnum væru boðnir styrkir, en ekki fyrr.



Ég skal ekki á þessu stigi fara mörgum orðum um þetta mál. En af þeirri deilu, sem orðið hefur um þetta, hvort heldur ætti að verja þessu fé sem styrkjum eða lánum, þá vil ég láta koma fram sem mína skoðun á því, sem hér um ræðir, að ég hafði litið þannig á, að þetta fé yrði veitt sem styrkir. Og það var með sérstöku tilliti til þess, að þessi fjárveiting var hugsuð sem hvöt og örvun til manna að ráðast nú þegar í aukningu skipaflotans. Og með tilliti til þess, að þetta væri gert, þá er það vitað, að það verð, sem verða kann á þeim skipum, sem nú á næstunni verða smíðuð, gæti orðið í mjög öfugu hlutfalli við það afurðaverð, sem standa ætti undir rekstri og útgerð skipanna. Þess vegna var þetta hugsað sem þátttaka frá ríkisins hálfu til þess að afskrifa þessa dýru báta, en hins vegar mjög brýn og aðkallandi þörf á því, að nú þegar væri undinn að því bráður bugur að auka fiskiskipaflotann. Þetta var það, sem vakti fyrir meiri hl. fjvn., sem stóð að því að bera fram þessa till. og beita sér fyrir samþykkt hennar. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram í sambandi við þetta frv. og í sambandi við þá stefnu, sem komið hefur fram, að hér sé um að ræða að fara báðar þessar leiðir. Og það gefur mér líka enn meiri ástæðu til að láta þessa skoðun koma fram, að það mátti jafnvel skilja á ræðu hæstv. atvmrh., að hafi hann með framkvæmd þessa máls að gera, mundi hann frekar hallast að lánaleiðinni. Ég álít, að það sé ekki heldur heppilegt að hafa á þessu lánasnið og jafnvel undirskilið, að ekki þurfi að borga þessi lán aftur. Ég held, að það sé yfirleitt ekki heppilegt að vera að leiða þessi mál inn á þá braut að veita mönnum þessi óafturkræfu lán með það fyrir augum, að lánin skuli ekki verða endurgoldin. En aðalatriðið að áliti meiri hl. fjvn. var þetta, að við vildum ýta undir það, að nú þegar yrði gripið fyrsta tækifæri til þess að ráðast í skipasmíðar, þrátt fyrir það að þær yrðu allmiklu dýrari en ef lengur yrði beðið með slíkar framkvæmdir.



Herra forseti. - Ég vildi aðeins taka fram til viðbótar því, sem ég sagði áðan um þessar tvær mismunandi leiðir, að veita styrki eða hagkvæm lán, að það gefur að skilja, að það getur fullkomlega komið til greina að veita mönnum beina styrki til fiskiskipakaupa, ef það sýnir sig, að ekki er unnt að auka skipaflotann með öðru móti. En það hljóta allir að viðurkenna, að það er með öllu óeðlilegt að veita mönnum óafturkræfa styrki, ef það sýnir sig, að hægt er að efla skipaflotann án þess að fara styrkjaleiðina. Ef hægt er að efla skipaflotann með því að veita mönnum hagkvæm lán, ef hægt er með því að auka skipastólinn, þá er engin ástæða til að viðhalda áfram styrkjapólitíkinni. Ég vildi aðeins taka þetta fram út af ummælum hv. þm. Borgf. Hann vildi túlka það þannig, að þessi 5 millj. kr. upphæð, sem verja ætti til eflingar bátaflotanum, hefði n. hugsað sér, að notuð væri sem styrkir til þess að kaupa eða smíða skip. En ég segi, að þannig lít ég á málið, að upphæðina eigi að nota þannig, að hún komi að sem allra mestum notum, til þess að við getum fengið sem allra fyrst ný skip í veiðiflotann. Hitt er annað atriði, hvernig hið opinbera eigi að koma þeim til hjálpar, sem eiga of dýr framleiðslutæki, t.d. þessa stríðsgróðabáta, ef miðað er við rekstur komandi tíma. Það er úrlausnarefnið, hvernig hið opinbera komi þeim mönnum til hjálpar og afskrifi tækin í það, sem hæfilegt má teljast. En það, sem nú er rætt um, er þetta, hvaða ráðstafanir hægt er að gera til þess að auka flotann sem mest. Og allir sjá, að verði þessum 5 millj. kr. skipt niður á 40–50 menn, verður það til þess, að við bætum við okkur 40–50 skipum, og þá er sú upphæð þar með úr sögunni. En ef hún er notuð til lána, þá er hægt að nota hana til frekari lána, jafnóðum og lánin koma inn. Ég vil, að menn athugi þetta sérstaklega. Það er eitt atriði að afskrifa verð bátanna, en annað atriði, - og menn hljóta að viðurkenna, að til þess mun vera minni ástæða, - að veita styrki til þess að lækka stofnverð báta þeirra, sem eru og hafa verið smíðaðir í landinu og kostað tvöfalda þá upphæð, sem þessir bátar koma til með að kosta. Hæstv. atvmrh. lýsti yfir því, að meðan hann færi með framkvæmd þessara mála, mundi hann í lengstu lög, að því er mér skildist, jafnvel í öllum tilfellum, nota sér heimildarákvæði l. þannig að veita lán, en færi ekki út í styrkveitingar, nema algerlega sýndist nauðsynlegt. Slík yfirlýsing frá honum er auðvitað góð að mínum dómi, en hún sýnir, að það, sem við í minni hl. höfum haldið fram, er mjög svipað því, sem hæstv. ráðh. hugsar í þessu máli: að eins og nú standa sakir, þá virðist honum ekki þörf að fara styrkjaleiðina, en vill þó gjarnan leyfa henni að standa í l. En það mundi leiða til þess, að hver og einn einasti mundi fara fram á styrk.