Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda mjög langa ræðu um málið. Ég vil segja að náttúruverndarmálið, eins og við köllum það, er hluti af samkomulagi varðandi að ljúka þingstörfum. Að mati margra okkar er margt í því máli sem þyrfti að endurskoða og lagfæra meira, en fyrir liggur að við ætlum að semja um ákveðna hluti áður en þingið er úti og í trausti þess mun ég ekki halda lengri ræðu. Á morgun tökum við málið væntanlega fyrir aftur og ljúkum því þá.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hefði gjarnan viljað ræða málið undir öðrum kringumstæðum því að það þarf að ræða vel og ítarlega og er afskaplega mikilvægt að kynna það fyrir fólkinu í landinu. Um er að ræða mál þar sem menn eru sammála um markmiðin. Ég fullyrði að allir Íslendingar eru sammála þeim eða í það minnsta yfirgnæfandi meiri hluti þeirra. Því miður hefur verið farið þannig af stað að skapast hefur mikil óeining um þetta mikilvæga málefni og því höfum við fram að þessum tíma reynt að finna einhvern flöt á því svo hægt sé að bjarga því sem bjargað verður fyrir horn. Ég vil treysta því að samkomulagið sem hefur verið handsalað haldi, að við munum koma í veg fyrir stærstu slysin í málinu og getum gefið okkur tækifæri til að fara almennilega yfir það því að þekkt er að málið er meingallað. Ég gæti eðli málsins samkvæmt haldið langa ræðu og ræður um málið en ætla ekki að gera það. Ég vil þó segja að það er dapurlegt að við skulum ekki geta náð almennri sátt um ferðir um Ísland þar sem náttúruunnendur geta notið landsins eins og þeir hafa gert fram til þessa án þess að því ágæta fólki sé skipt upp í hópa eftir því hvernig það ferðast um landið. Það er algjörlega nýtt að komin sé upp einhver andstaða gagnvart því fólki sem í rauninni gerði það að verkum að við höfum fengið að njóta landsins, þ.e. fólkið sem fer um á ökutækjum. Reyndar er það svo að vegna þess að fólkið fer um á ökutækjum og hefur verið að þróa ökutæki sín höfum við búið okkur til miklar útflutningstekjur þar sem við erum komin í algjöra sérstöðu með þau ökutæki. Ég vil fullyrða að alveg sama hvaða ferðamáta Íslendingar nota til að ferðast um landið sitt ferðast þeir ekki til að eyðileggja það því að það er lítið varið í fallega landið okkar ef menn fara þannig fram. Þvert á móti ferðast fólk um landið og nýtur þess af því að það er náttúruunnendur. Það ætti að vera markmið okkar allra, alveg sama í hvaða flokki við erum, að sjá til þess að sátt sé um hvernig við ferðumst um landið og fáum að nýta það og njóta þess. Virðulegi forseti. Því miður er þetta frumvarp ekki þannig frumvarp, þvert á móti. Ég verð að viðurkenna að ég get ekki skilið af hverju er gengið fram á þennan hátt. Ég vil trúa því að fyrst og fremst sé um að ræða vanþekkingu, fólk hafi ekki ferðast um landið og þekki ekki til því að ég hef aldrei heyrt að fólk sem ferðast um Ísland, sérstaklega á hálendinu, kannist við þau vandamál sem er verið að leggja upp með hér. Þvert á móti höfum við búið til vandamál með aðgerðum stjórnvalda. Það var áhugavert að hlusta Elínu Björgu Ragnarsdóttur á einum af þeim fjölmörgu opnu fundum sem ég hef verið á um þau mál. Hún er lögmaður og náttúruunnandi, hefur ferðast mikið um landið og hefur látið þau mál sig mikið varða. Elín Björg benti á þá augljósu staðreynd að mjög erfitt væri að ferðast um landið án þess að gerast brotlegur við lög. Það ætti að segja okkur hvernig við eigum að nálgast hlutina. Hún og aðrir náttúruunnendur fara svo sannarlega ekki, eins og ég nefndi áðan, um landið til þess að skemma það og eyðileggja heldur þvert á móti. Ég vil vona að þegar við höfum lokið málinu, eins og við ætlum að gera núna og ég treysti því að það samkomulag haldi sem er búið að gera, berum við gæfu til þess, sama hvar í flokki við erum og sama hvernig næstu kosningar fara, að setjast niður með þeim aðilum sem gerst þekkja til mála, hafa ferðast um landið og kynnt okkur fyrir landinu, og vinna málið þannig að góð sátt sé um það. Við getum ekki att útivistarfólki hverju gegn öðru. Í rauninni er það svo að þegar við tökum einn þátt ferðamennsku, sem eru ferðir ökutækja, skerðum við líka rétt fatlaðra einstaklinga og þeirra sem eldri eru og reyndar barna líka. Ástæðan fyrir því að ég hef svona mikinn áhuga á því er vegna þess að ég var svo lánsamur þegar ég var ungur að foreldrar mínir fóru með mig á hálendið. Við fórum að sjálfsögðu á bílum og ég hefði aldrei getað það öðruvísi. Ég þekki málin ekki einungis út frá þeim forsendum heldur líka sem veiðimaður. Ég held að við séum komin á þann stað að við þurfum að fara að nálgast þetta með meiri auðmýkt, ekki bara gagnvart náttúrunni heldur líka gagnvart fólkinu í landinu. Verkefnin eru fjölmörg og það er svo sannarlega mjög mikilvægt að ganga fram hvað ýmislegt varðar til að vernda náttúru okkar en það er ekki gert með því að etja fólki saman. Það er ekki gert með því að fara í stríð við ákveðna hópa sem njóta náttúru landsins og hafa ekki unnið sér neitt til saka. Það er ekki leiðin. Virðulegi forseti. Ég vona að þeir sem fara með þau mál, hverjir sem það verða, á næsta kjörtímabili nálgist þau öðruvísi. Ég treysti því að samkomulagið sem hefur verið handsalað haldi og okkur gefist þá tími til að fara vel yfir málið því að þó svo við deilum um ýmislegt og séum með mismunandi skoðanir, hugmyndir og hugsjónir finnst mér að við eigum að geta náð sátt um að hægt sé að ferðast frjálst um Ísland og að Íslendingar, og auðvitað líka þeir sem koma og heimsækja okkur, fái að njóta þess sem landið hefur upp á að bjóða. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra. Það getur vel verið að mönnum hafi fundist það í lengra lagi miðað við aðrar ræður af því að klukkan er margt. Ég ætla þó að upplýsa virðulegan forseta um að ég er að hemja mig mjög mikið hvað málið varðar því að það þyrfti að ræða betur. Við gerum það við annað tilefni.

Herra forseti. Það er áliðið kvölds og ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir málefnalega umræðu í þessu mikilvæga máli. Það er von mín og trú að hv. þingmenn muni sameinast um að klára málið og gera það frumvarp sem hér liggur fyrir að náttúruverndarlögum með þeim breytingartillögum og þeim samtölum sem hafa farið fram og að við hv. þingmenn berum gæfu til að klára málið á yfirstandandi þingi.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um heimild til samninga um kísilver í landi Bakka í Norðurþingi og frumvarp til laga um heimild til handa ráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að fjármagna uppbyggingu innviða vegna atvinnustarfsemi í landi Bakka í Norðurþingi. Atvinnuveganefnd hefur fjallað um málin og kallað til sín fjölmarga gesti til þess að fara yfir það. Frumvörpin varða bæði uppbyggingu kísilvers í landi Bakka í Norðurþingi. Frumvarp í máli 632 felur í sér heimild til að gera fjárfestingarsamning um rekstur og byggingu kísilvers, lýsingu á verkefninu, heimildir til ívilnana á sviði skatta og gjalda auk heimilda fyrir ríkissjóð til að taka þátt í greiðslu kostnaðar vegna undirbúnings verkefnisins. Frumvarp í máli 633 felur í sér heimildir til að skuldbinda ríkissjóð til að koma fjárhagslega að vega- og hafnarframkvæmdum í tengslum við kísilversuppbygginguna. Gestir og umsagnaraðilar voru flestir jákvæðir í garð frumvarpanna. Að þeirra mati gefa þær athuganir sem liggja frumvörpunum til grundvallar þá mynd að uppbygging kísilversins muni hafa jákvæð þjóðhagsleg áhrif og styrkja verulega byggðir á Norðausturlandi. Gert er ráð fyrir að kísilver á Bakka nýti orku frá jarðvarmavirkjununum á jarðhitasvæðunum í Þingeyjarsýslum. Virkjunarkostir í Bjarnarflagi og á Þeistareykjum eru í orkunýtingarflokki samkvæmt gildandi þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Samkvæmt upplýsingum meiri hlutans er undirbúningur framangreindra virkjunarkosta lengst kominn af þeim virkjunarkostum sem Landsvirkjun hefur til athugunar, útboðshönnun er í gangi og því hægt að bjóða viðkomandi virkjunarframkvæmdir út með stuttum fyrirvara. Af gögnum málsins og umræðum á fundum nefndarinnar má sjá að undirbúningur verkefnisins er langt kominn. Þannig liggja drög helstu samninga fyrir og virðast allir sem að verkefninu koma, beint eða óbeint, tilbúnir að takast á við það. Helsti óvissuþátturinn virðist vera utanaðkomandi, þ.e. þróun í alþjóðlegu efnahagslífi, m.a. áhrif hennar á eftirspurn eftir framleiðsluvörum kísilversins og annars iðnaðar sem áætlað er að verði starfræktur á Bakka. Áætlaður kostnaður ríkissjóðs vegna framkvæmdanna mun verða um 3.415 millj. kr. á uppbyggingartímanum. Að mati meiri hlutans verður að telja verulegar líkur á því að sú upphæð skili sér til baka í ríkissjóð til lengri tíma litið og því muni afkomubati verkefnisins vega upp skammtímaáhrif sem af því hljótast. Á fundi nefndarinnar komu ákveðnar áhyggjur fram varðandi heimild til undanþágu frá almennu tryggingagjaldi samkvæmt 4. tölulið 2. mgr. 3. gr. frumvarps í máli 632, um kísilver í landi Bakka. Þannig kom fram að undanþágan hefði mögulega í för með sér óvissu um réttarstöðu starfsmanna kísilversins. Skilningur meiri hlutans er að þær áhyggjur séu óþarfar enda muni réttindi starfsmannanna verða óskert þrátt fyrir undanþáguna. Á fundum nefndarinnar kom fram að uppbygging innviða í Norðurþingi væri grunnforsenda frekari uppbyggingarverkefna á svæðinu. Í því sambandi var bent á að Thorsil ehf. hefur gert samkomulag við Landsvirkjun um skilmála vegna raforkukaupa fyrir kísilmálmverksmiðju sem það hyggst reisa og reka á Bakka. Að auki hefur franska fyrirtækið Saint-Gobain, eitt af 10 bestu nýsköpunarfyrirtækjum í Frakklandi og eitt af 100 stærstu fyrirtækjum í heimi, hafið umhverfismat, þ.e. frummat, vegna kísilkarbítverksmiðju á svæðinu. Í almennri umræðu hefur nokkuð verið komið inn á að hvaða leyti ákvæði frumvarpsins fela í sér fordæmisgefandi aðgerðir. Í því sambandi bendir meiri hlutinn á að uppbygging kísilvers er einstakt verkefni fyrir þær sakir að í því felst uppbygging á byggða- og samfélagslega köldu svæði þar sem samfélags- og atvinnuástand hefur veikst síðastliðin ár. Innviði samfélagsins þarf að byggja upp til að mögulegt sé að ráðast í uppbyggingu á Bakka. Þá kom það mat fram á fundi nefndarinnar að skref væru stigin í rétta átt með því að veita frumkvöðlum við uppbyggingu á köldum svæðum frekari ívilnanir en öðrum enda tækju þeir ríkari þátt en aðrir í aðlögun innviða og samfélags að nýjum atvinnu- og samfélagsháttum. Var framlag slíka frumkvöðla talið verulegt, tilvist þeirra kynni að skipta sköpum þegar kæmi að því að laða frekari uppbyggingu að viðkomandi svæðum. Á fundum nefndarinnar kom einnig fram að áhrif verkefnisins verða mikil á norðausturhluta landsins. Í greinargerð þróunarsviðs Byggðastofnunar um svæðisbundin áhrif verkefnisins er m.a. komist að þeirri niðurstöðu að ef ekki komi til nýrrar atvinnuuppbyggingar muni íbúum í Þingeyjarsýslum fækka um 330 manns næstu tíu ár og slík fækkun mundi veikja stoðir samfélagsins. Telur þróunarsviðið að uppbygging iðjuvers eða iðjuvera á svæðinu muni beint og óbeint verða til þess að íbúum fjölgi um 750–1.130 manns. Ljóst er því að sveitarstjórnir á norðausturhluta landsins þurfa að vera tilbúnar til að fást við þau verkefni sem íbúafjölgunin kallar á. Á sama tíma þurfa sveitarstjórnarmenn að gæta að sér þar sem áhrifin verða að hluta tímabundin. Að lokum tekur meiri hlutinn fram að í umsögn Vegagerðarinnar um mál 633, um uppbyggingu innviða vegna atvinnustarfsemi í landi Bakka, er tekið undir ábendingu sem kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Þar er spurt hvort ekki sé rétt að fjárveiting ríkissjóðs til vegaframkvæmda, sem heimild er veitt til í frumvarpinu, renni til atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins sem taki þar með ábyrgð á framkvæmdinni og skuldbindandi samningum en semji við Vegagerðina um stjórnun og umsjón með gerð mannvirkja. Að mati meiri hlutans er ábendingin þörf og eðlilegt að fjárveitingum og skuldbindingum verði hagað til samræmis við hana. Í ljósi framangreinds leggur meiri hluti atvinnuveganefndar til að frumvörpin, þau tvö frumvörp sem um ræðir, verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Þór Saari var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þm. Kristján L. Möller, formaður og framsögumaður, Þuríður Backman, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Björn Valur Gíslason, Magnús Orri Schram og Sigurður Ingi Jóhannsson, sem skrifar undir álitið með fyrirvara. Með nefndarálitinu fylgja umsagnir fjárlaganefndar sem og umsögn frá 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar sem báðar leggjast með frumvörpunum, en í umsögn 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar segir, með leyfi forseta: „Fyrsti minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur á það ríka áherslu að tryggt verði að framkvæmdirnar valdi ekki töfum á gildandi samgönguáætlun, enda fyrst og fremst um að ræða staðbundna styrkingu innviða vegna atvinnuátaks á svæðinu. Minni hlutinn leggur einnig ríka áherslu á að við framkvæmdirnar verði farið að lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, og skipulagslögum, nr. 123/2010, í hvívetna.“ Fjárlaganefnd leggur í umsögn sinni áherslu á mikilvægi þess að áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum nái fram að ganga þrátt fyrir að frumvörpin feli í sér útgjöld og undirstrikar sömuleiðis mikilvægi framkvæmdanna á því svæði sem er verið að ráðast í, þ.e. á norðausturhorni landsins sem og fyrir landið allt. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir umsögn meiri hluta atvinnuveganefndar. Um málið náðist ágæt samstaða í nefndinni og að mínu mati þarf ekki að vísa því aftur til frekari umfjöllunar í nefndinni nema eftir því verði óskað sérstaklega. Það var farið ágætlega yfir málið og eins og ég sagði áðan náðist víðtæk sátt um það.

Virðulegi forseti. Ég vil gera grein fyrir nefndaráliti frá minni hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um heimild til samninga um kísilver í landi Bakka. Ég gríp niður í álitið, með leyfi forseta: Minni hlutinn leggst ekki gegn þeirri afgreiðslu frumvarpanna sem meiri hlutinn leggur til. Eigi að síður hefur minni hlutinn áhyggjur af ákveðnum þáttum sem snerta frumvörpin. Í umsögn Alþýðusambands Íslands eru settar fram fremur alvarlegar athugasemdir. Í fyrsta lagi telur sambandið eðlilegra að nýta þær heimildir sem felast í almennum lögum nr. 99/2010, um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi, í stað þess að gera sérstakan fjárfestingarsamning á grundvelli sérlaga. Bendir sambandið á að með þessu sé farið gegn yfirlýsingum sem koma fram í undirbúningsgögnum framangreindra laga nr. 99/2010. Í öðru lagi leggst sambandið gegn 4. tölulið 2. mgr. 3. gr. frumvarps í 632. máli, um kísilver í landi Bakka, þar sem gert er ráð fyrir að heimilt verði að veita PCC BakkiSilicon hf. undanþágu frá greiðslu almenns tryggingagjalds. Minni hlutinn telur ljóst að þær ívilnanir sem lagðar eru til í frumvarpi í 632. máli, um kísilver í landi Bakka, séu verulegar samanborið við ívilnanir samkvæmt ákvæðum laga nr. 99/2010. Á fundi nefndarinnar kom fram að ákvæði frumvarpsins hefðu í för með sér ívilnun sem næmi allt að 10% heildarfjárfestingarinnar en lögin gerðu aftur á móti ráð fyrir ívilnunum sem næmu um 2% hennar. Í þessu samhengi er fróðlegt að gera samanburð á ívilnunum frumvarpanna og ívilnunum sem veittar hafa verið á síðustu árum. Virðulegi forseti. Síðan er vitnað til ummæla hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, þar sem hann í ræðu fór yfir hversu stór styrkurinn hafi verið í Helguvíkurverkefninu annars vegar og hins vegar í Alcoaverkefninu, þar sem kemur fram að áætlaður heildarstyrkur í Helguvíkurverkefninu hafi átt að vera 0,9% af áætluðum stofnkostnaði en í verkefni Alcoa í Fjarðaáli á Reyðarfirði hafi styrkurinn numið 1,83% af stofnkostnaði og er þá rétt að bera það saman við þau 10% sem áætlað er að verði heildarfjárfestingin nú til styrks af því verkefni sem hér um ræðir. Síðan heldur áfram, með leyfi forseta: Samkvæmt upplýsingum minni hlutans menga kísilver mun meira en álver. Samkvæmt tölum um framleiðslu þeirra þriggja kísilvera sem áætlað er að byggja upp munu þau samanlagt losa 720 þús. tonn af koltvísýringi árlega við vinnslu á 176 þús. tonnum af kísil. Til samanburðar hefur verið rætt um að fyrirhugað álver í Helguvík muni losa samtals 365 þús. tonn af koltvísýringi við 250 þús. tonna álvinnslu. Í þessu ljósi mætti halda því fram að það gæti ákveðins tvískinnungs þegar þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs halda því annars vegar fram að þeir leggist gegn mengandi orkufrekum iðnaði en ætli sér hins vegar að greiða atkvæði með afgreiðslu frumvarpanna óbreyttra. Ef til vill má halda því fram að það sé á ákveðinn hátt ankannalegt að það skuli vera fyrrverandi formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem leggur málið fram og mælir fyrir því. Að auki telur minni hlutinn viðeigandi að rifja upp eftirfarandi orð sem féllu af vörum Katrínar Júlíusdóttur, þáverandi iðnaðarráðherra, þegar hún mælti fyrir frumvarpi því sem síðar varð að lögum nr. 99/2010. Við það tilefni sagði Katrín m.a.: „Með frumvarpinu er verið að leggja til að horfið verði frá því fyrirkomulagi sem hefur tíðkast hér á landi að gera sértæka fjárfestingarsamninga vegna einstakra verkefna á grundvelli sérstakra heimildarlaga frá Alþingi, eins og við þekkjum orðið nokkuð vel, og síðan samþykkis Eftirlitsstofnunar EFTA eftir því sem þörf hefur verið metin á í hvert skipti. Hefur það fyrirkomulag reynst þungt í vöfum og ómarkvisst og með því formi er ekki boðið upp á nægilegan sveigjanleika til að mæta ólíkum fjárfestingarverkefnum. Virðulegi forseti. Í þessum efnum þurfum við auðvitað að horfa til jafnræðis. Við þurfum líka að horfa til þess að tiltölulega fáir fjárfestingarsamningar hafa verið gerðir hér á landi. Frá árinu 1966 hafa sex verið undirritaðir og sá sjöundi er hugsanlega í meðförum þingsins núna. Þessir sex fjárfestingarsamningar sem undirritaðir hafa verið eru vegna álvera og járnblendiverksmiðju, þ.e. stóriðju, þannig að þessar sérstöku ívilnanir og örvanir til uppbyggingar hafa verið notaðar til tiltölulega einhæfra verkefna.“ Þetta var tilvitnun í ræðu hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra, Katrínar Júlíusdóttur. Svo heldur áfram í nefndarálitinu, virðulegi forseti: Að mati minni hlutans kristallar sú staða sem endurspeglast í frumvörpunum að það er ekki vinnandi vegur að ætla sér að ná því markmiði að laða að fjárfestingu í íslenskum atvinnuvegum með almennum lögum um ívilnanir vegna nýfjárfestinga. Sýnt er að slík almenn lög verða seint nægilega sveigjanleg til þess að þau hafi virkni. Á fundum nefndarinnar kom m.a. fram það álit Íslandsstofu að í lög nr. 99/2010 vantaði úrræði eða tæki til þess að þau næðu markmiðum sínum. Í því ljósi er rétt að benda á að fyrir Alþingi liggur nú frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 99/2010 (502. mál) þar sem lagðar eru til ákveðnar breytingar á lögunum í því skyni að gera landið meira aðlaðandi fyrir fjárfestingu. Það frumvarp hefur sætt nokkurri gagnrýni vegna þess að með því er ætlunin að breyta almennum lögum sem falla úr gildi í árslok. Telja ýmsir umsagnaraðilar breytinguna til marks um hringlandahátt. Ef til vill er hægt að segja að markmið laga nr. 99/2010 hafi á sínum tíma verið virðingarverð en nú er að minnsta kosti ljóst að þau þarf að taka til endurskoðunar. Undir þetta skrifa hv. þingmenn Jón Gunnarsson framsögumaður og Einar K. Guðfinnsson.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir framsöguna. Ég verð að segja eins og er að ég á dálítið erfitt með að skilja þessa umsögn fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í atvinnuveganefnd. Ég átta mig ekki alveg á því hvort þeir ætli að styðja málið. Mig langar til að fá úr því skorið hjá hv. þm. Illuga Gunnarssyni, þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, hvort Sjálfstæðisflokkurinn hyggst styðja málið. Fram kemur í nefndarálitinu að hann hyggst ekki leggjast gegn því, þ.e. hann ætlar ekki að beita sér fyrir því að það verði stöðvað, eins og hann hefur gert með fleiri mál hér í þinginu. Mun Sjálfstæðisflokkurinn og þingmenn hans styðja þetta mál? Nefndarálitið ber allt þess merki að Sjálfstæðisflokknum sé illa við það, þ.e. að hann ætli ekki að leggjast gegn því en flokkurinn og þingmenn hans ætli tæplega að styðja það. Yfirbragð nefndarálitsins er allt með frekar neikvæðum brag. Verið er að hnýta í ívilnanirnar sem verið er að beita, þær eru gerðar tortryggilegar. Verið er að gera tortryggilegt að málið sé flutt af hæstv. ráðherra Steingrími J. Sigfússyni, fyrrverandi formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Vitnað er í ræður ráðherra, þ.e. hæstv. ráðherra Katrínar Júlíusdóttur og sömuleiðis hæstv. ráðherra Össurar Skarphéðinssonar í þeim tilgangi að gera málið tortryggilegt. Því langar mig til að spyrja hv. þingmann og þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins, Illuga Gunnarsson, hvort skilja megi nefndarálit og ræðu hans áðan þannig að Sjálfstæðisflokkurinn muni ekki styðja málið en hann muni heldur ekki leggjast gegn því, þ.e. að hann muni ekki beita sér af sömu hörku og með mörg önnur mál í þinginu að stöðva það.

Virðulegi forseti. Ég bendi hv. þingmanni á að tveir þingmenn Sjálfstæðisflokksins lögðu fram dagskrártillögu til að reyna að ýta málinu fram þannig að það kæmi sem fyrst til umræðu og að ágætur tími gæfist til að fara í gegnum málið. Vissulega er það rétt, eins og hv. þingmaður bendir á, að í umsögnum koma fram athugasemdir, m.a. frá Alþýðusambandi Íslands, þar sem gerðar eru athugasemdir við málið. En þó vil ég segja að afstaða Sjálfstæðisflokksins, þingmanna hans, mun koma fram í atkvæðagreiðslu um málið að loknum umræðum.

Virðulegur forseti. Þetta var athyglisvert ekki-svar hjá hv. þingmanni, það kom ekki fram í svari hans við andsvari mínu hvort Sjálfstæðisflokkurinn og þingmenn hans muni styðja frumvarpið. Það kemur sannarlega fram í nefndarálitinu að flokkurinn ætlar ekki að beita sér gegn því að það verði afgreitt. Ætla mætti af umsögninni að tilgangurinn með dagskrártillögunni um að knýja það fram fyrr á dagskránni hafi verið að setja fótinn fyrir það, þvælast fyrir því, tefja afgreiðslu málsins. Og það hafi meðal annars verið vegna þess sem hv. þingmaður treysti sér ekki til að svara áðan, hvort þingmenn Sjálfstæðisflokksins munu styðja þetta mál. Ég reikna með að það hafi verið rætt á þingflokksfundum og menn hafi gert upp hug sinn. Nefndarálitið bendir til þess að það sé blendinn hugur þingmanna Sjálfstæðisflokksins gagnvart málinu. Það kemur sömuleiðis fram í því að þessir tveir þingmenn Sjálfstæðisflokksins í atvinnuveganefnd stóðu ekki að meirihlutaáliti sem styður við málið heldur kusu að kljúfa sig frá og flytja um þetta sérstakt nefndarálit sem er mjög athyglisvert að mörgu leyti, þ.e. verið er að sá efasemdarfræjum um réttmæti verkefnisins. Þess vegna ítreka ég spurningu mína til hv. þingmanns og þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins: Styður Sjálfstæðisflokkurinn þetta verkefni, að það fari af stað á því svæði sem hefur verið svelt atvinnulega séð um allt of langan tíma, og á það virkilega skilið af okkur hér á Alþingi að við styðjum við mál sem loksins eru þó komin upp á borðið og hægt er að knýja af stað? 
            

Virðulegi forseti. Mig rekur nú minni til þess þegar ákveðið var hér í þingsal að hætta við samninginn við Alcoa að þá var nú klappað fyrir því í þingsalnum af nokkrum hv. þingmönnum, og þeir voru ekki úr Sjálfstæðisflokknum. Það er alveg rétt að segja má að hér sé um að ræða kalt svæði sem þarfnist atvinnuuppbyggingar. En ég ætla að leyfa mér að fullyrða að eftir stjórnartíð núverandi ríkisstjórnar er allt Ísland orðið kalt svæði.

En styðurðu málið?

Og það stendur þannig nú, virðulegi forseti, að fjárfestingar atvinnulífsins, fjárfestingar atvinnuveganna eru jafnvel að dragast saman á þessu ári og úr næstum því engu.

Styðjið þið málið?

Það skiptir því gríðarlega miklu máli að koma af stað atvinnuuppbyggingu sem víðast. Ég ætla enn og aftur að segja, af því að ég læt ekki taka mig hér upp af hv. þm. Birni Val Gíslasyni um það hvernig þingmenn Sjálfstæðisflokksins greiða atkvæði, að það mun koma mjög skýrt í ljós. Við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum hvað eftir annað komið upp í pontu og rakið þann vanda sem þjóðin stendur frammi fyrir vegna þess að sú ríkisstjórn sem nú situr hefur meira og minna staðið í vegi fyrir atvinnuuppbyggingu á öllum sviðum.

Styðurðu þá málið?

Það mun koma í ljós, hæstv. forseti, hver afstaða mín í málinu er. En það get ég sagt að við þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum barist fyrir því að ráðist yrði í atvinnuuppbyggingu á Bakka. Það má lesa í þá staðreynd að við skulum hafa flutt dagskrártillögu um að koma þessu máli fyrr á dagskrá vegna þess að það lá fyrir að mjög vantaði upp á viljann í stjórnarliðinu að ýta málinu fram, því var frekar haldið aftur. Það kom fram á fundum í þinginu þar sem verið var að véla um dagskrá þingsins að mjög erfitt var að ýta því máli fram af því að andstaða var - hjá hverjum, virðulegi forseti? Hæstv. stjórnarliðum. Nær væri að hv. þingmaður spyrði þingmenn úr eigin flokki 

Forseti hvetur þingmenn til að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég hélt ég mundi ekki upplifa þann dag eða nótt að hv. þingmenn Vinstri grænna kæmu hér og krefðu hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins um afstöðu þeirra í máli sem snýr að atvinnuuppbyggingu úti á landi eða bara hvar sem er á landinu og að þingmaður Sjálfstæðisflokksins skyldi ekki geta sagt það skýrum orðum. Ég veit vel að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í Norðausturkjördæmi styðja málið og það er vel, en ég hefði viljað fá skýr svör. Nóg um það. Ég óska íbúum í Þingeyjarsýslum til hamingju með að loksins sjái fyrir endann á því gríðarlega mikilvæga hagsmunamáli að koma af stað atvinnu sem byggist á orkufrekum iðnaði á því svæði sem verið hefur kalt í atvinnulegu tilliti í langan tíma. Sú barátta hefur kostað blóð, svita og tár, en hún hófst fyrir einhverjum áratugum síðan. Það má kannski segja að kaflaskil hafi orðið árið 1998 með samstarfi Þingeyinga og Eyfirðinga við stofnun Þeistareykja ehf.  Það eru nokkur atriði sem mig langar til þess að koma sérstaklega inn á. Árið 2002 gerðu þáverandi Fjárfestingarstofa iðnaðarráðuneytisins, Húsavíkurbær og atvinnuþróunarfélag Þingeyinga með sér samkomulag um frummat á staðsetningu orkufreks iðnaðar við Húsavík. Sú vinna leiddi í ljós að Bakki við Húsavík var talinn hagkvæmasti kosturinn. Verið hefur mikil samstaða og eining um það á öllu Norðurlandi að brýnast sé að byggja þar upp og að það muni styrkja allt svæðið í heild sinni. Á grundvelli þessa frummats gengu iðnaðarráðuneytið, Húsavíkurbær og Alcoa frá sameiginlegri viljayfirlýsingu um uppbyggingu álvers á Bakka í maí 2006. Það var skýr krafa og vilji heimamanna að ganga til þessa samstarfs. Á grunni þess var sameiginleg viljayfirlýsing gerð. Árið 2007 var samstarfið eflt enn frekar með viljayfirlýsingu Alcoa, Norðurþings og iðnaðarráðuneytisins um áframhaldandi hagkvæmniathugun og vinnu við 3. áfanga verkefnisins í samstarfi við Landsvirkjun og Landsnets. Mat á umhverfisáhrifum hófst í júní 2008 þegar Alcoa kynnti drög að tillögu að matsáætlun fyrir álver á Bakka við Húsavík. Því miður gerðist sá atburður í tíð ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks að umhverfisráðherra þáverandi stjórnar úrskurðaði að framkvæmdir vegna Bakka skyldu háðar sameiginlegu mati á umhverfisáhrifum. Það hægði á verkefninu um a.m.k. tvö ár. Í mínum huga var það ekkert annað en skemmdarverk á þeirri vinnu sem farið hafði fram þar á undan. Ég gagnrýndi harðlega að það mat skyldi hafa verið unnið. Ég hvatti til þess að það yrði kært, en heimamenn mátu það sem svo að það þýddi lítið, betra væri að halda áfram með verkefnið og reyna að vinna með þáverandi stjórnvöldum. Það sem gerðist svo í kjölfarið var að í október 2008 rann út sameiginleg viljayfirlýsing milli Landsvirkjunar og Alcoa. Hún var ekki endurnýjuð. Engu að síður var haldið áfram með verkefnið. Verkfræðistofan HRV og Alcoa tilkynntu tillögu að matsáætlun vegna álvers á Bakka með framleiðslugetu allt að 346 þús. tonn á ári. Tveimur árum síðar, í nóvember 2010, birti Skipulagsstofnun álit sitt á mati á umhverfisáhrifum vegna álvers á Bakka. Hinn 10. febrúar 2009 héldu Alcoa, Landsvirkjun og Landsnet í samráði við fulltrúa Landverndar og sveitarfélaga í Þingeyjarsýslum fyrsta fund í sjálfbærniverkefni, þ.e. samráðsverkefni vegna fyrirhugaðra framkvæmda á Norðausturlandi, hliðstætt sjálfbærniverkefni Alcoa og Landsvirkjunar vegna framkvæmda á Austurlandi. Í október 2009 rann út viljayfirlýsing ríkisstjórnar Íslands, Norðurþings og Alcoa. Hér kemur að mikilvægu atriði: Núverandi ríkisstjórn hafnaði beiðni Alcoa um framlengingu. Ég veit að hún telur sér það örugglega til tekna, en ég vil vekja athygli á því að ég fékk iðulega þau svör frá þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra að það væri Alcoa sjálft sem ekki hefði lengur áhuga á verkefninu. Hér segir skýrum orðum að það hafi verið ríkisstjórnin sem hafnaði beiðni Alcoa um framlengingu. Það er mikilvægt að það komi fram vegna þess að öll þau svör sem komu frá þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra voru á þann veg að kenna fyrirtækinu um að hætt væri við, ekki ríkisstjórninni. Við bentum á að verkefnið, þetta eina verkefni, gæti skapað hagvöxt, ekki bara fyrir svæðið, sem er kalt í atvinnulegu tilliti, heldur fyrir allt landið. Það gæti skapað atvinnu á mjög erfiðum tímum. Kannski að það atriði eitt og sér hafi komið í veg fyrir þann hagvöxt sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og fleiri spáðu að hefði getað orðið hér á landi en ríkisstjórninni hefur mistekist að skapa. Þrátt fyrir það og sem betur fer hélt undirbúningur áfram fyrir iðnaðaruppbyggingu á Bakka. Í október 2009 var undirrituð viljayfirlýsing milli iðnaðarráðuneytisins fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands, Skútustaðahrepps, Þingeyjarsveitar og Norðurþings. Þar var ákveðið að leita að nýjum áhugaverðum fjárfestum og var ákveðið að útvíkka viðræður um nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa í Þingeyjarsýslum. Við þá vinnu komu fleiri að borðinu, hafa viðræður m.a. staðið yfir við þrjá líklega iðnaðarfjárfesta um uppbyggingu á Bakka. Hér erum við að ganga frá ívilnunum til fyrirtækisins PCC, þýsks fyrirtækis sem hefur í hyggju að byggja kísilmálmverksmiðju með allt að 33 þús. tonna framleiðslugetu á ári. Það er gott og ég styð heils hugar að það verði einnig samhliða því að veita heimild til samninga um kísilver í landi Bakka í Norðurþingi verði veitt heimild til ráðherra til að fjármagna uppbyggingu innviða vegna atvinnustarfsemi í landi Bakka í Norðurþingi, sem Alcoa ætlaði að fjármagna á sínum tíma og lá fyrir að yrði afar þungbært fyrir sveitarfélagið að ráðast í uppbyggingu á. Nú þegar búið verður að samþykkja þessi lög, þessar heimildir, skiptir öllu máli að viðræðum við Thorsil verði lokið og haldið verði áfram við ræðum við Saint-Gobain á árinu 2013. Það er bara byrjunin, virðulegi forseti. Það kemur skýrt fram í frumvarpi til laga að stefnt er að áframhaldandi uppbyggingu og viðræðum við þessi fyrirtæki. Það sem verið er að gera núna er bara 1/3 af þeim framkvæmdum sem til þarf til þess að styðja við atvinnu og mannlíf á öllu Norðurlandi. Ég hef gagnrýnt ríkisstjórnina harðlega fyrir að draga lappirnar í þessu máli ítrekað, en um leið fagna ég því að málið sé komið á dagskrá. Ég er afar ánægður með að samningar skyldu hafa náðst um að koma þessu máli sérstaklega á dagskrá. Virðulegi forseti. Ég ítreka hamingjuóskir mína til allra þeirra sem barist hafa mjög lengi fyrir þessari uppbyggingu, sérstaklega til sveitarstjórnarmanna á Húsavík, bæjarstjóra, fjölmargra hagsmunaaðila, stærsta hluta allra íbúanna sem sýnt hafa gríðarlega samstöðu í málinu. Það er í rauninni sú samstaða og samstaða Eyfirðinga og Þingeyinga sem myndaðist á árinu 1998 sem mun gera þessa uppbyggingu að veruleika. Þetta er stórt skref áfram en ekki aftur á bak.

Virðulegi forseti. Mig langaði til að koma hingað upp og reifa stuttlega nokkur atriði um leið og ég fagna því mjög að fá tækifæri til að standa hér og gleðjast yfir því að nú sé komið að því að atvinnuuppbygging í Þingeyjarsýslum, sem svo lengi hefur verið í undirbúningi, sé að verða að veruleika. Við skulum að minnsta kosti vona það. Auðvitað erum við að ræða mál sem er bæði háð því að samningurinn við fyrirtækið sem um ræðir verði að veruleika, svo og að samþykki ESA fáist. Tekið skal þó fram að allar ívilnanir sem hér um ræðir eru vel innan þeirra ramma sem ESA gerir ráð fyrir. Málið sem um ræðir er að uppbygging er nú að hefjast á því svæði sem Landsvirkjun telur tilbúnast til uppbyggingar í orkufrekum iðnaði, þ.e. á norðaustursvæðinu í Þingeyjarsýslum. Landsvirkjun hefur þegar hafið heilmikla undirbúningsvinnu að jarðvarmavirkjunum í Þeistareykjum og í Bjarnarflagi. Við erum að tala um 33 þús. tonna kísilver sem mjög auðveldlega verður síðan stækkanlegt upp í 66 þús. tonn. Það mun hafa orkuþörf upp á 52 megavött sem síðar mun fara upp í rúmlega 100 megavött. Uppbyggingin á iðnaðarsvæðinu er í eðlilegu samhengi við þá varfærnu uppbyggingu sem eðlileg er þegar við erum að prófa okkur áfram með jarðvarmavirkjanir sem við þekkjum í raun og veru ekki svo vel. Ég verð að viðurkenna að ég gleðst mjög yfir því að við séum að fara þessa leið, þ.e. að fara smám saman í uppbyggingu á svæði þar sem viðkvæmar orkulindir eru, þarna er stöðugt og gott fyrirtæki að koma inn og þetta er örugg uppbygging, en varfærin á sinn hátt. Það kostar auðvitað dálítið. Það verður til þess að innviðauppbyggingin verður dýrari, hafnarbyggingin og vegaframkvæmdirnar standa að sjálfsögðu ekki undir sér með ekki stærri fjárfestingu en þetta þó að okkur finnist hún vera talsvert stór. Okkur munar talsvert um 28 milljarða og þau 250 störf sem þarna eru undir og mun fleiri á byggingartímanum. Þarna er verið að fara á varfærinn hátt í uppbygginguna sem kostar sitt, en gestir sem komu fyrir atvinnuveganefnd sögðu að þegar við værum komin upp í þá stærð sem ætluð væri á þessu kísilveri, upp í 66 þús. tonn, værum við komin í þá stöðu að höfnin gæti verið sjálfbær. Þá verði hægt að fara að greiða af því láni sem ætlað er að ríkið inni af hendi til þess að fara í uppbyggingu hafnarinnar samkvæmt eðlilegu ferli. Mig langaði fyrst og fremst til að koma hingað upp og fagna því að við værum að fara í þessa uppbyggingu. Þetta er afar vel ígrunduð og vel undirbúin framkvæmd. Þarna er allra varúðarsjónarmiða gætt þannig að ekkert er hægt að gera annað en gleðjast sérstaklega yfir henni. Við verðum að horfast í augu við að á þessu svæði hefur því miður verið stöðug fólksfækkun í nokkurn tíma. Samfélagið er orðið nokkuð gamalt og því erfitt fyrir það að standa undir þeim góðu og traustu innviðum sem þar eru. Á svæðinu eru sterkir innviðir, góð heilbrigðisþjónusta, sterkir grunnskólar og tveir góðir framhaldsskólar. Svæðið er því algjörlega tilbúið til þess að taka við þeirri uppbyggingu sem þarna verður og þeirri fólksfjölgun sem reikna má með. Líka má tala um þetta út frá hinni hliðinni, svæðið þarf á fólksfjölguninni að halda til þess að þeir góðu innviðir sem þar eru geti haldið áfram að vera eins traustir og nú. Þetta heldur því hvort í annars hönd. Ákveðnir styrkir verða veittir til þess að byggja upp iðnaðarlóð. Einnig verða veittir ákveðnir þjálfunarstyrkir og ákveðnar ívilnanir sem eru samt algjörlega innan rammans. Stundum gleymist að við erum nýbúin að samþykkja ívilnanalög sem eru alls ekki langt frá því sem hér er verið að veita. Auðvitað hefðum við mjög gjarnan viljað vera innan þeirrar rammalöggjafar sem við höfum samþykkt, en við stöndum frammi fyrir erfiðu efnahagsástandi í heiminum og þurfum þess vegna að leggja talsvert á okkur til þess að laða að okkur erlenda fjárfestingu sem okkur er afar mikilvæg. Því verðum við að fara aðeins út fyrir rammann vegna þessara sérstöku aðstæðna, en það verður ekki til þess að mikilvægi þess að við reynum að halda okkur við þá ramma sé minna. Í þeim gögnum sem liggja fyrir er talað um að eins og staðan er núna mundi fólki jafnvel fækka um 300 manns næstu 10 árin ef ekkert væri að gert, en ef farið er í þá uppbyggingu sem verið er að mæla með gæti fólki fjölgað um 750–1.130. Það munar um minna og mundi styrkja þetta svæði verulega. Fram kom í umræðum og athugasemdum fyrir nefndinni að hættulegt gæti verið að fella hið almenna tryggingagjald alveg niður, en við teljum að nefndin hafi fullkannað það, það mun á engan hátt hafa áhrif á réttarstöðu þeirra sem þarna starfa. Alveg gulltryggt á að vera að þær athugasemdir sem meðal annars komu fram hjá meiri hluta fjárlaganefndar skipti ekki neinu máli. Enn og aftur vil ég ítreka hamingjuóskir mínar og gleði yfir því að við séum á þessum stað núna. Við erum að fara í eðlilega og hógværa uppbyggingu á þessu svæði sem ég held að sé miklu farsælla heldur en að hafa farið á stað með risastóra uppbyggingu í einu skrefi. Ég held að þarna séum við á góðri leið, enda hefur þetta allt verið unnið í mjög góðu samstarfi allra aðila, heimaaðila, Landsvirkjunar, Landsnets og allra aðila. Hér held ég að sé stigið mikið heillaskref.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að óska íbúum í Þingeyjarsýslu til hamingju með að þetta sé komið hér á dagskrá og að sjálfsögðu landsmönnum öllum, því það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að við nýtum þær náttúruauðlindir sem við höfum til atvinnuuppbyggingar. Ég held að það sé ekki ofsagt að íbúar í Þingeyjarsýslum og á Norðausturlandi öllu hafi gengið í gegnum mikil svipugöng áður en þessi atvinnuuppbygging á sér stað. Ég ætla að gera grein fyrir því að ég var ekki á umsögn sem var send frá fjárlaganefnd yfir til atvinnuveganefndar. Ég stóð ekki að henni en gerði hins vegar ekki athugasemd við að umsögnin færi til nefndarinnar. Ég mun gera sérstaklega grein fyrir hvernig staðið er að því á milli ráðuneyta á eftir því sem snýr að stjórnskipun landsins. Merkilegt er að hlusta á hv. þingmenn Vinstri grænna gera athugasemdir og efast um stuðning til dæmis sjálfstæðismanna í þessu máli. Þá er ágætt að rifja upp þá aðför sem þingmenn bæði Samfylkingar og Vinstri grænna gerðu að heilbrigðisstofnuninni í Þingeyjarsýslu þegar þeir fóru fram með fjárlög og lögðu til að skorið yrði niður um 40% á heilbrigðisstofnuninni á Húsavík. Hvað hefði það þýtt fyrir samfélagið? Er ekki allt í lagi að rifja það aðeins upp? Hvar voru athugasemdirnar og fyrirvararnir sem voru gerðir í þingflokkunum? Hvar voru þeir? Þeir voru bara engir. Við sjáum kannski fyrir okkur þegar hv. þingmenn Vinstri grænna koma hingað og eru með hálfgerðan skæting út í þingmenn Sjálfstæðisflokksins að kannski hefði ekki þurft að fara í mikla uppbyggingu ef búið hefði verið að leggja byggðina í rúst. Þeim áformum var reyndar hrundið og það var auðvitað vel. Ég vil rifja upp þegar menn voru borubrattir talandi um almennu löggjöfina sem var sett 2010. Það er ágætt að rifja upp það sem þá var sagt. Ég hef prentað út bæði frá hæstv. ráðherra, frá hv. þm. Skúla Helgasyni og hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni. Hvað sögðu þessir ágætu hv. þingmenn? Þeir sögðu: Nú er tími sérlausna liðinn. Nú er allt uppi á borðum, almenn löggjöf sem rúmar allt þetta sem við ætlum að fara í. Nú er ekkert svona eitthvað sérlög og fix og pix. Sá tími er liðinn. Það er auðvitað stefnuyfirlýsing þessarar ríkisstjórnar. Fyrsta verkefnið sem ratar inn er þessi atvinnuuppbygging hér og þá þarf að setja um það sérlög. Það er ágætt fyrir hv. þingmenn að rifja upp og kannski væri hollt fyrir þá að lesa yfir ræðurnar sínar sem þeir héldu þegar það mál var klárað. Ég vil varpa þeim athugasemdum sem ég hef haft gagnvart þessum hlutum inn í umræðuna. Ég stóð ekki að umsögninni sem fór frá fjárlaganefnd yfir til atvinnuveganefndar. Fyrir því er mjög einföld ástæða. Ég er ekki á móti atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslum eða á Norðausturlandi en ég staldra þó við það sem kemur fram og snýr að stjórnskipun landsins, þ.e. að veita hæstv. atvinnuvegaráðherra heimild til lánveitingar. Í mínum huga er 5. gr. fjárlaganna sem fjallar um lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir mjög skýr. Hún er svona, með leyfi forseta: „Fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, er heimilað að taka lán, endurlána, veita ríkisábyrgðir og fleira eftir því sem kveðið er á um í ákvæðum þessarar greinar“ - þ.e. 5. gr. fjárlaga. Skýringarnar sem ég hef fengið á því af hverju þetta er gert eru að sérlögin sem hér um ræðir gangi einhvern veginn framar fjárlögunum og fjárreiðulögunum. Það getur vel verið að svo sé, en ég set stórt spurningarmerki við þennan hluta og það er ástæðan fyrir því að ég stóð ekki að umsögninni. Ég ætla ekki að fjalla hér um þær athugasemdir sem snúa að innanríkisráðuneytinu, en ég staldra við þetta og það er ástæðan fyrir því að ég stóð ekki að umsögninni. Ég sé ekki þörfina á því að gera þetta svona, því á fjárlögum ársins 2013 er einungis reiknað með 100 millj. kr. fjárveitingu í verkefnið á árinu 2013. Það eru allar framkvæmdirnar sem eiga sér stað, undirbúningur verkefnisins. Auðvitað var ekkert að vanbúnaði að flytja tillögu inn í fjárlagagerðina fyrir árið 2014 um að veita heimild til fjármálaráðherra að veita víkjandi lán til hafnarinnar á Húsavík. Þess vegna staldra ég við. Þetta er ákveðið prinsippmál af minni hálfu. Ég tel að þetta rúmist ekki innan fjárlaga og ég held líka að ef við færum að feta okkur inn á þessa braut gagnvart fleiri hlutum eða fleiri frumvörpum þá væri rosalega erfitt fyrir hv. fjárlaganefnd að fylgjast með og halda utan um fjárreiður ríkisins. Þess vegna stend ég ekki að umsögninni milli nefnda. Þannig að það sé bara alveg klárt og klippt. Ég er ekki með neinar fullyrðingar en ég tel mikilvægt að hæstv. ráðherra skoði mjög vandlega það sem snýr að afslætti sem gefinn er á tryggingagjaldinu. Ég ætla ekki að efast um að það sé rétt sem kemur fram í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar, að menn hefðu áhyggjur af réttarstöðu launþeganna eða starfsmannanna. Þá greiða menn tryggingagjaldið á pappírunum en fá það endurgreitt þannig að þá dekki menn þann hluta málsins. Ég staldra ekki mikið við það. Ég held að mjög mikilvægt sé fyrir hæstv. ráðherra og þá sem fara með þessi mál inn í framtíðina að hafa í huga að þessi afsláttur á tryggingagjaldinu snýr fyrst og fremst að kjarnastarfsemi fyrirtækisins. Þar sem hefur orðið uppbygging í stóriðju hafa byggst upp öflug fyrirtæki sem þjónusta viðkomandi verkefni, hvort sem það eru rafvirkjar, vélsmiðir eða trésmiðir og svo framvegis. Þetta fyrirtæki fer væntanlega inn í svipaðan feril og önnur fyrirtæki sem hafa verið að byggja sig upp í stóriðjunni, þar af leiðandi verður það ekki með trésmíðadeild, rafvirkjadeild og svo framvegis. Ég tel að mikilvægt sé að þetta verði skoðað við gerð samninganna og framkvæmdina. Nú erum við í gjaldeyrishöftum eins og öllum er kunnugt um. Ég veit ekki hvort samningurinn sé þannig að það fyrirtæki sem hér um ræðir komi svokallaða fjárfestingarleið Seðlabankans inn í landið til þess að fjárfesta. Ef það gerist á meðan gjaldeyrishöftin eru tel ég víst að það gerist með þeim hætti. Þá verðum við að hugsa hvað mundi gerast ef gjaldeyrishöftunum yrði aflétt, eftir bara tvo mánuði eða þrjá. Fyrirtækið er eftir minni bestu vitund ekki búið að fjármagna sig, þannig að ef það nær að fjármagna sig eftir að gjaldeyrishöftum yrði aflétt er spurningin: Nægir þessi samningur sem hér um ræðir? Eru einhverjar efasemdir um það eða þarf eitthvað að skoða það? Ég veit það ekki. Ég held að mikilvægt sé að það komi fram í umræðunni. Síðan tel ég líka mikilvægt að menn taki þá umræðu og mér finnst hafa gætt ákveðins misskilnings í því. Við fengum strax beiðni frá öðru fyrirtæki sem hyggur á sambærilega atvinnuuppbyggingu um að þær ívilnanir sem eru í þessum samningi mundu líka ganga til þess fyrirtækis. Það snýr að svokallaðri jafnræðisreglu. Ég held að við þurfum að taka þá umræðu. Komi sambærilegt fyrirtæki inn á svæðið á Bakka á þessu ári, næsta ári eða þarnæsta finnst mér borðleggjandi að það fyrirtæki gangi nánast inn í þennan samning sem hér er. Ég held að mjög erfitt væri að færa rök fyrir því að það mundi ekki gerast. Það getur vel verið að menn geti sagt að þarna sé verið að koma þessu verkefni af stað og því eigi frumkvöðlarnir eða frumbyggjarnir inn á svæðið að fá sérmeðferð, en ég tel að menn þurfi að ræða í botn hvernig þetta er. Síðan eigum við eftir að fá úr skorið um hvort hér væri um ríkisstyrk að ræða eða víkjandi lán. Það tekur væntanlega hálft ár að fá úrskurðinn frá ESA um það, kom fram á fundi fjárlaganefndar. Fram kemur í útreikningum á rekstri hafnarinnar að verði ekki frekari atvinnuuppbygging getur höfnin ekki greitt þetta til baka. Við þurfum að átta okkur á því. Mér finnst dálítið sláandi að þegar maður fer yfir nefndarálitið frá meiri hluta atvinnuveganefndar þá afgreiða einungis þrír af níu þingmönnum umsögnina frá hv. samgöngunefnd, þ.e. 1. minni hluti. Það er umhugsunarvert. Ég er ekki að gera það að einhverju aðalmáli í þessari umræðu, en það slær mig persónulega, ég viðurkenni það, í svona stóru og mikilvægu atvinnuuppbyggingarmáli. Það á alveg jafnt við um minn flokk og aðra flokka. Það er umhugsunarvert fyrir okkur öll. Síðan vil ég gera aðeins að umtalsefni ákveðinn misskilning, á ekki að reyna að nota það orð til þess að vera penn svona síðustu klukkutímana sem maður starfar hérna? Hv. þingmenn ganga út frá því að þegar settir eru fjármunir út úr tómum ríkissjóði í einhver ákveðin verkefni muni það ekki hafa nein áhrif á önnur verkefni sem eru í pípunum. Mér finnst það einhvern veginn blasa við. Það kemur fram í umsögninni frá hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Þar segir, með leyfi forseta: „Fyrsti minni hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur á það ríka áherslu að tryggt verði að framkvæmdirnar valdi ekki töfum á gildandi samgönguáætlun, enda fyrst og fremst um að ræða staðbundna styrkingu innviða vegna atvinnuátaks á svæðinu.“ Þetta finnst mér vera ákveðið skilningsleysi því það gefur augaleið að það er sami ríkissjóður sem eru teknir peningar út úr til þess að fara í þessa framkvæmdir eins og einhverjar aðrar. Mér finnst gæta ákveðins misskilnings hjá 1. minni hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar að alltaf þegar menn eyða milljörðum hér og milljörðum þar hafi það engin áhrif á eitthvað annað. Það er ekki þannig, virðulegi forseti. Síðan vil ég ítreka að ég er mjög sáttur við að það skuli vera að fara af stað í atvinnuuppbyggingu á Bakka. Það er orðið löngu tímabært eftir alla þá þrautagöngu sem íbúar hafa búið við á Norðausturlandi. Ég er ekki að kenna núverandi stjórnvöldum um það, það má ekki skilja mig þannig, ég vil líta fram á veginn í því. Ástæðan fyrir því að ég er ekki á umsögn fjárlaganefndar til atvinnuveganefndar snýr fyrst og fremst að þeim atriðum sem ég rakti hér áðan. Ég ætla ljúka ræðu minni þannig að mér finnst þetta frumvarp stangast á við ákveðna stjórnskipun í landinu, vegna þess að 5. gr. heimildin í fjárlögunum er einungis heimild til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra til þess að veita víkjandi lán en ekki til annarra hæstv. ráðherra hverjir sem þeir eru. Þess vegna stend ég ekki að umsögninni. Ég tel að það sé varasöm braut að fara út á inn í framtíðina ef menn ætla að stíga þessi skref, þó svo skýringarnar séu þær að af því að þetta séu sérlög þá þurfi ekki að hafa áhyggjur af því sem gildir í fjárreiðulögunum. Ég er ekki algjörlega sannfærður um það, en fyrst og fremst sé ég ekki þörfina fyrir það vegna þess að gert er ráð fyrir því á árinu 2013 að 100 milljónir fari í undirbúning á verkefninu. Það er ekkert því til fyrirstöðu, að mínu mati, að halda því prinsippi að þetta fari inn í fjárlög ársins 2014. Ekki neitt. Þess vegna stend ég ekki að umsögninni frá hv. fjárlaganefnd til atvinnuveganefndar um þetta mál.

Forseti. Það er mikið að höggvið var á þann hnút sem ein af grunnforsendum fjárlaga hefur verið í síðastliðin þrjú til fjögur ár og lýtur að því að uppbygging í orkufrekum iðnaði mundi skapa ákveðinn vöxt og breikka skattstofna ríkissjóðs. Að því leytinu til fagna ég því frumkvæði sem hér er verið að sýna í þeim efnum og hæstv. atvinnuvegaráðherra ber að þakka fyrir það. Ég hefði gjarnan kosið að þetta hefði gerst til muna fyrr. Það hefur borið nokkuð á hamingjuóskum hér til íbúa í Þingeyjarsýslum og annars staðar á Norðurlandi í máli ræðumanna. Ég vara við slíkum hamingjuóskum á þessu stigi máls, held að betra sé að bíða með hamingjuóskir þangað til uppbyggingin sjálf hefst. Þetta er einungis áfangi á þeirri leið. Það er töluverður spölur eftir uns séð verður fram á að uppbyggingin sjálf hefjist. Ég vara við því að fagna of mikið á þessu stigi máls þó að vissulega sé þetta áfangi sem ber að fagna í vinnslu þess að við færumst nær því lokamarki að þarna verði byggð upp sú starfsemi sem um ræðir. Ég get ekki látið hjá líða að nefna hér orðræðu í andsvörum milli hv. þm. Illuga Gunnarssonar, sem mælti fyrir nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar, og hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, sem mælti fyrir nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar, þar sem kom fram í máli hv. þm. Björns Vals Gíslasonar að tillaga tveggja þingmanna Sjálfstæðisflokksins um að setja þetta mál á dagskrá þingfundar hefði veri sett fram í þeim tilgangi að tefja fyrir afgreiðslu málsins. Þetta er alrangt. Sú tillaga sem sett var fram til breytingar á dagskrá var gerð með samþykki þingflokks Sjálfstæðisflokksins, svo að það sé sagt úr þessum ræðustóli. Orðræðan sem hér var á annan veg og gefið til kynna að þetta væri einhver tafaleikur er í rauninni í sama anda og hefur staðið í vegi fyrir því að það mál sem um ræðir, þetta þarfa mál, hafi fengið þann framgang sem þurfti. Ég hélt satt að segja að slík orðræða væri fulltæmd, að nóg væri komið af bölvuðu þrasi og bulli um þetta þarfamál. Við ættum ekki að detta ofan í þann fúla pytt á síðustu dögum þingsins að fara í slíkan meting, svo að ég taki ekki sterkar til orða. Ég fagna þeim áfanga sem í málinu felst, vara við þeim húrrahrópum sem hér eru kveðin upp og gefa til kynna að við séum komin til enda. Það er töluverður spölur eftir og allnokkur tími. Töluvert mikil vinna er eftir við að fullnusta þetta mál. Við skulum vera á jörðinni með það, en ég fagna því að hér sé stigið ákveðið skref í þá átt að laga þann lagaramma sem um þessa starfsemi þarf að gilda. Ég vek sérstaka athygli á því ákvæði sem er að finna í minnihlutaáliti atvinnuveganefndar frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í þeirri nefnd. Þar segir, með leyfi forseta: „Að mati minni hlutans kristallar sú staða sem endurspeglast í frumvörpunum að það er ekki vinnandi vegur að ætla sér að ná því markmiði að laða að fjárfestingu í íslenskum atvinnuvegum með almennum lögum um ívilnanir vegna nýfjárfestinga. Sýnt er að slík almenn lög verða seint nægilega sveigjanleg til þess að þau hafi virkni.“ Þetta frumvarp eða þessi tvö frumvörp eru í rauninni besta staðfestingin á því að sú skattstefna sem hér hefur verið rekin af núverandi ríkisstjórn hefur gengið sér til húðar og viðurkenningin felst í þeim frumvörpum sem hér liggja fyrir og ég fagna þeirri staðfestingu sem þau fela í sér.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp af tveimur ástæðum. Annars vegar vil ég, eins og ég gerði við framlagningu þessara frumvarpa, fagna því að þessum áfanga í málinu sé náð. Það er rétt að enn er langt til lands að atvinnuuppbygging hefjist og sá hagvöxtur sem við væntum af þessum framkvæmdum fari að skila sér í þjóðarbúið og þau nýju atvinnutækifæri sem við væntum að skapist á norðausturhorninu, Húsavík og nágrenni, skili sér til svæðisins. Þetta er nauðsynlegt skref. Við framsóknarmenn höfum beðið eftir þessu lengi við og fögnum því sérstaklega. Hagvöxtur á Íslandi og fjárfesting hefur verið í sögulegu lágmarki og hagvöxtur mun lægri en menn hafa vænst og spáð, m.a. vegna þess að þær forsendur sem legið hafa fyrir hagvaxtarspám undanfarin ár og allt þetta kjörtímabil hafa verið uppbygging orkufreks iðnaðar einhvers staðar á landinu. Lengi vel var það álver í Helguvík og síðan framkvæmdir við Bakka sem upphaflega var búist við að yrði álver, en endar nú í kísilveri sem er mun minni framkvæmd og stendur ekki undir þeirri innviðafjárfestingu sem stórt verkefni af stærðargráðu álvers hafa hingað til gert, hvort sem er á Grundartanga eða Reyðarfirði og eins og staðið hefur til í Helguvík. Þess vegna er ljóst að ríkisvaldið þarf að koma að þessari uppbyggingu. Eins og menn hafa til að mynda bent á með hugsanlega stóriðjuuppbyggingu í Þorlákshöfn þá verður ríkisvaldið að koma þar að til þess að gera samninga um stórskipahöfn og aðra innviði. Fyrirvarinn sem ég er með á þessu máli helgast af því að ég tel að hér sé komið skýrt fordæmi. Ég sakna þess að samhliða þessu hafi ekki komið fram frumvörp er varða uppbyggingu í Helguvík, verkefni sem er sannarlega á döfinni, komið af stað og búið að eyða þar talsverðum fjármunum á liðnum árum, en ríkisvaldið hefur ásamt fleiri þáttum komið í veg fyrir þá uppbyggingu. Ég verð að nota þetta tækifæri og lýsa yfir óánægju minni með þær yfirlýsingar sem hafa komið frá hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra um að þetta hafi ekki fordæmisgildi í Helguvík. Ég tel að slíkt sé augljóst. Ég tel jafnframt augljóst að sú stefna ríkisstjórnarinnar sem menn stærðu sig af þegar komin var rammalöggjöf um ívilnanir vegna nýfjárfestinga sem allt mundi rúmast innan sýni að við hvert verkefni þurfi að skoða mismunandi aðstæður og því virðist niðurstaða ríkisstjórnarinnar, alla vega í þessu máli, vera sú að sérstaka samninga þurfi við hverjar aðstæður. Samkeppni á alheimsmarkaði um uppbyggingu í slíkum iðnaði hefur aukist stórkostlega á liðnum árum. Því má vænta fleiri samninga í framtíðinni sem þessi samningur verður fordæmi fyrir. Þeir munu væntanlega lúta sams konar lögmálum en hugsanlega vera sveigjanlegir eftir aðstæðum á hverjum stað. Ég vildi koma því á framfæri, herra forseti, að ég tel málið hafa augljóst fordæmisgildi. Ég sakna þess að hér séu ekki komin fram frumvörp varðandi Helguvík, ekki veitir af að auka fjárfestinguna á Íslandi, ekki veitir af að byggja undir hagvöxt í landinu, en ég vil í lokaorðum mínum fagna því að þessum áfanga sé náð við Bakka við Húsavík og vona að þetta skref verði til þess að það verkefni komist á skrið, þau störf skapist sem við væntum og sá hagvöxtur, bæði fyrir svæðið þar og þjóðina alla, skili sér fljótt og vel.

Herra forseti. Hugur minn stendur nú ekki til að lengja þessa umræðu en ég vil þakka þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað inn í nóttina um þetta mál. Í fyrsta lagi tek ég undir með hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni að þótt hér sé mikilvægur áfangi á ferð og það skipti að sjálfsögðu afar miklu máli að vilji Alþingis komi skýrt í ljós - vonandi stendur hann til þess að styðja við bakið á þessum verkefnum í samræmi við það sem frumvörpin ganga út á - þá er málið þar með ekki endanlega í höfn að öllu leyti. Umhverfismat er í kynningu, skipulagsvinna og síðan endanlegir samningar og þá þarf að upphefja fyrirvara beggja viðsemjenda um orkukaup og aðra slíka hluti. Hér er auðvitað mjög stór áfangi á ferð, fyrst og fremst vegna þess að hann er til staðfestingar á því að unnt verði að fullnusta samkomulag sem hefur tekist milli fjögurra aðila, þ.e. fyrirtækisins PCC, ríkisins, Norðurþings og hafnarsjóðs Norðurþings, um umgjörð verkefnisins. Það samkomulag er í höfn og er undirritað. Þar með má svara einni spurningu nokkurra sem hér komu fram á þann veg að ekki er óskað eftir frekari stuðningi eða aðgerðum af hálfu viðsemjendanna. Fyrir liggur samkomulag undirritað um að hér er komin sú umgjörð sem menn eru sáttir við varðandi verkefnið. Þá er spurningin: Er löggjafinn, fjárveitinga- og fjárstjórnarvaldið, samþykkur því að heimildir verði til að fullnusta samkomulagið því að sjálfsögðu er það undirritað með fyrirvara um slíkar heimildir? Þetta svarar líka að nokkru leyti því sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson gerði hér að umtalsefni, hvers vegna sú aðferð sé valin að setja málið fram í tveimur frumvörpum sem flutt eru af atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra þó að þau komi inn á verksvið fleiri ráðuneyta. Það er einfaldlega vegna þess að atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti fer með samningagerðina og þar eru þeir hlutir sem til þurfa að koma til þess að verkefnið geti orðið að veruleika á einum stað. Þetta er þar af leiðandi sett saman í heildarlög af þessu tagi. Hér þarf að afla heimilda fyrir því sem ríki og sveitarfélag leggja af mörkum. Það er að sjálfsögðu gert á grundvelli sérstaks samkomulags við sveitarfélagið þar sem það lýsir því yfir af sinni hálfu að það vilji leggja sitt af mörkum í samningana. Það er erfitt að ná utan um þetta öðruvísi en þannig að gera það á einum stað með einu frumvarpi sem kemur með þær heimildir sem til þarf. Síðan þegar til framkvæmdarinnar kemur fara að sjálfsögðu fjárveitingar eða lánveitingar eftir hefðbundnum leiðum inn í verkefnið, en heimildanna er aflað í byrjun með þessum hætti til staðfestingar samkomulaginu sem fyrir liggur. Ég vil þá koma aðeins inn á þann misskilning sem einhvers staðar fór af stað um að ívilnanir gagnvart tilteknum skattstofnum, eins og almenna hluta tryggingagjaldsins, kynnu að hafa einhver áhrif á réttarstöðu starfsmanna fyrirtækisins. Þar er um hreinan misskilning að ræða sem stafar held ég af því að menn þekkja ekki fyrirkomulag þessara hluta. Vel að merkja er veittur afsláttur á hluta almenna tryggingagjaldsins, þ.e. þetta kemur ekki inn á greiðslur í Atvinnuleysistryggingasjóð eða í Ábyrgðasjóð launa heldur eingöngu hinn almenna hluta tryggingagjaldsins er rennur til ríkisins sjálfs. Það er að vísu rétt að þar eru tilteknir þættir eyrnamerktir, sem ganga til fæðingarorlofssjóðs og starfsendurhæfingarsjóðs o.s.frv. eða við skulum segja að áætlað sé fyrir því í heildarprósentu ríkisins í almenna tryggingagjaldinu að með því sé aflað fjár til að mæta útgjöldum af þessu tagi. Hér er um tekjustofn ríkisins að ræða. Það er ríkið sem veitir tiltekinn afslátt af skatttekjum sem yrðu auðvitað ekki til ef ekki yrði ráðist í verkefnið. Það er misskilningur að innheimtan sé rakin til einstakra starfsmanna á bak við fyrirtækið sem standa mun skil á þessum greiðslum og fær síðan þær endurgreiddar eða eftir atvikum felldar niður í skattalegu uppgjöri sínu við þar til bær yfirvöld. Það er að sjálfsögðu ekki svo. Allir ívilnunarsamningar eru byggðir á sama grunni. Það er dálítið athyglisvert að þessi umræða skuli nú fyrst koma upp af hálfu tiltekinna aðila þegar þessi ívilnunarsamningur er gerður. Ég hef aldrei heyrt á þetta minnst áður í þó nokkuð mörgum ívilnunarsamningum sem eru í gildi og eru í gangi þar sem er til dæmis veittur tiltekinn afsláttur af almennu tryggingagjaldi, einfaldlega vegna þess að sú hugsun hefur ekki komið upp og er alveg ástæðulaus. Þegar þetta er betur skoðað þá gerist það þannig að ríkið veitir tiltekinn afslátt, fellir niður eða endurgreiðir tiltekinn hluta af þessum tekjustofni. Þegar einstakir starfsmenn sækja síðan rétt sinn samkvæmt lögum, t.d. um greiðslu fæðingarorlofs, gera þeir það til Fæðingarolofssjóðs. Fæðingarorlofssjóður hefur aftur fjárheimildir samkvæmt fjárlögum hverju sinni. Honum eru ætlaðar fjárveitingar til að standa straum af því að geta greitt öllum sem til þess eiga rétt og hafa verið á vinnumarkaði og eru í starfi fæðingarorlof. Þannig gerist það, annað er algjör misskilningur. Það liggur í eðli málsins og í þessari framkvæmd að það getur aldrei haft áhrif á réttarstöðu einstakra starfsmanna. Mér er fyrirmunað að skilja hvernig sá misskilningur hefur komist á kreik, jafnvel á æðstu stöðum. Til þess að valda þetta enn betur var að sjálfsögðu farið yfir málið með velferðarráðuneyti og velferðarráðuneytið staðfestir það, að sjálfsögðu er þetta svona. Þetta hefur ekki áhrif og hefur aldrei staðið til að það hefði áhrif á réttarstöðu einstakra starfsmanna, enda væri slíkt ekki hægt því að það mundi leiða til mismununar. Það er mjög mikilvægt að líka sé haft í huga að hér er um tiltekna fjárfestingu ríkisins að ræða í umtalsverðu verkefni sem skilar verulegum fjármunum í þjóðarbúið. Hér er eingöngu undir og hefur eingöngu verið rakin sú fjárfesting sem er hjá iðnfyrirtækinu sjálfu. Þar til viðbótar koma auðvitað fjárfestingarnar í innviðunum, framkvæmdir á vegum sveitarfélagsins, framkvæmdir á vegum orkufyrirtækisins og framkvæmdir á vegum línufyrirtækisins. Þegar pakkinn allur er reiknaður saman er hann talsvert meiri en þær tölur sem hér eru nefndar upp á 28 milljarða kr. í beinni fjárfestingu í iðjuverinu. Ríki og sveitarfélög munu þar af leiðandi hafa umtalsverðar tekjur af umsvifunum á byggingartíma og fá sitt margfalt til baka á móti þeim takmörkuðu ívilnunum sem þarna eru veittar og eru að langmestu leyti innan ramma laganna um ívilnanasamninga sem nú er stuðst við. Það er rétt að minna á að Alþingi hefur nýverið samþykkt þá breytingu að taka út heimild til greiðslu stofnstyrkja. Á móti var ramminn til ívilnana á tíu ára tímabili víkkaður nokkuð. Eftir sem áður og með þessum ívilnunum, þar sem vissulega er gengið lengra sérstaklega í tveimur tilvikum en almenni ramminn heimilar, erum við langt innan allra marka sem evrópskar reglur heimila um stuðning við verkefni af þessu tagi, ég tala nú ekki um þegar það er staðsett á byggðakortinu eins og það er að rök standi til þess að greiða fyllstu byggðastyrki ef svo ber undir til svona verkefnis. Þegar þar við bætist nýtt iðnaðarsvæði, uppbygging á nýjum stað á köldu svæði o.s.frv., standa mörg rök til þess og það staðfesta allir sem eru kunnugir þessum fræðum að ef ástæður eru til ívilnana einhvers staðar í ríkari mæli en ella þá er það við aðstæður af þessu tagi. Það er líka rétt að minna á að ívilunarlögin eru rammalög. Þau eru heimildarlög í eðli sínu og stjórnvöldum er í sjálfsvald sett að meta og ákveða hvaða forsendur þau telja uppfylltar hverju sinni til þess að veita ívilnanir og hversu langt það gengur eftir atvikum. Þannig hefur það nú þegar verið í framkvæmd. Allmargir ívilnunarsamningar eru í gangi þar sem gengið er mislangt eftir eðli máls. Einn tiltölulega mjög nýlegur var undirritaður gagnvart uppbyggingu á Suðurnesjum þar sem ekki stóðu rök til þess að veita nema í sjálfu sér grunnívilnanir. Menn hafa aðeins verið hér með skreytni í minn garð. Ég tek því ákaflega vel. Menn mega alveg gamna sér við það hér um nótt að finnast það athyglisvert að fyrrverandi formaður Vinstri grænna flytji þetta mál. Ég geri það með góðri samvisku einfaldlega vegna þess að ég tel þetta vera gott verkefni sem kemur á góðum tíma fyrir þjóðarbúið og muni gagnast þessu svæði og nærliggjandi svæðum ákaflega vel. Þar hefur verið erfitt í búsetuþróun og atvinnuuppbyggingu. Hér er ný iðngrein að koma inn í landið. Þetta er að flestra dómi vaxandi iðngrein því að hún er framleiðandi hráefna fyrir iðnaði sem fer ört vaxandi, ekki síst sólarrafhlöðumarkaðinn. Hreinkísilframleiðsla er að aukast í heiminum og eftirspurn er spáð vaxandi á komandi árum og jafnvel áratugum vegna þess meðal annars að hráefnið er fyrir vaxandi greinar sem tengjast umbreytingu í orkumálum og öðru slíku. Þar af leiðandi er auðvitað spennandi fyrir okkur að vera þátttakendur í þessari tegund uppbyggingar. Þessi starfsemi skapar hlutfallslega mörg störf borið saman við orkueiningu. Í samanburði við til dæmis álver og losun minni ég á að ekki er um sambærilega afurð að ræða. Eitt tonn af hreinkísli er að sjálfsögðu ekki það sama og eitt tonn af áli. Framkvæmdirnar eru af mjög viðráðanlegri stærðargráðu fyrir svæðið. Það er ástæða til að ætla að vinnumarkaðurinn ráði mun betur við þetta á þessu svæði en allt aðrar og margfalt stærri framkvæmdir, ekki síst með tilkomu Vaðlaheiðarganga mun það ganga greiðar fyrir sig en ella. Varðandi umhverfismálin hafa menn helst staldrað við það að ýmsir hafa áhyggjur af Mývatni og Laxá. Þeim áhyggjum deili ég og vil stíga varlega til jarðar á því svæði. Það er ekki alveg nýtt í minni sögu. Mér hefur oft verið borið það á brýn að hafa ekki verið sérstakur stuðningsmaður kísiliðjunnar sem dældi upp hráefni af botni Mývatns og er nokkuð til í því þó að það sé ofsögum sagt að ég hafi staðið yfir höfuðsvörðum hennar. Þeirri starfsemi lauk af öðrum ástæðum, einfaldlega vegna þess að hinn erlendi eigandi ákvað að fjárfesta ekki í endurnýjun verksmiðjunnar og frekari rekstri, en það er önnur saga. Landsvirkjun hefur þegar upplýst að hún muni ekki ráðast í nema fyrri áfanga Bjarnarflagsvirkjunar, verði borið niður þar. Ekki er víst á þessu stigi hvort hafist verður handa strax á Þeistareykjum. Það á eftir að ákveða endanlega í stjórn Landsvirkjunar. Verði farið af stað í Bjarnarflagi verður það aðeins fyrri hluti virkjunarinnar til þess að vera langt innan allra öryggismarka í sambandi við losun brennisteins og förgun affallsvatns. Landsvirkjun og stjórnvöld eru vel meðvituð um að þar er byggt á gömlu umhverfismati enda hefur staðið yfir skoðun á því hvort ástæða sé til að fara á nýjan leik yfir aðstæður þar. Kosturinn við þetta er meðal annars sá að að baki standa háhitasvæði Suður-Þingeyjarsýslu þar sem þrjú eru í nýtingarflokki og allgóðar horfur um orkuöflunarmöguleika á komandi árum, þess vegna á löng árabili sem gæti byggst upp í þrepum í samræmi við þá aðferðafræði sem Landsvirkjun hefur nú mótað í þeim efnum og ég tel mjög skynsamlega og hina einu réttu, þ.e. að taka háhitasvæðin í gagnið í skrefum og læra betur og betur á þau með hverjum áfanga sem tekinn er. Þannig er líklegt að virkjað yrði á Þeistareykjum í að minnsta kosti tveimur ef ekki þremur áföngum og Krafla yrði stækkuð í tveimur til þremur áföngum sömuleiðis. Þetta býður upp á góða möguleika til þess að afhenda orku í hóflegum skömmtum til lítilla eða meðalstórra iðnfyrirtækja. Mat Landsvirkjunar og fleiri sérfræðinga sem það hafa rýnt er að komist uppbygging af stað á þessu svæði verði til mjög áhugaverður kostur til frambúðar til staðsetningar fyrir fleiri lítil og meðalstór iðnfyrirtæki. Nokkur hafa þegar sýnt svæðinu áhuga, mislangt komin. Það er kostur fyrir Ísland. Það er gott að fjölga valkostum í þessum efnum. Ég held að af bæði umhverfislegum og byggðalegum ástæðum hafi markmiðið verið að orkan á þessu svæði yrði nýtt þar. Það hefur kosti í sambandi við flutninga, orkutap í kerfinu og fleira mætti nefna, auk þess sem það er auðvitað mikilvæg forsenda samstöðu í héraði um verkefni. Allt finnst mér hníga að sama brunni, að sömu niðurstöðu. Þetta eru áform sem við ættum að geta sameinast um að styðja, en auðvitað á að fara fram með ýtrustu gát þarna eins og alls staðar annars staðar. Mér er ekki kunnugt um að neitt annað standi til af hálfu þeirra sem um það véla. Ég tel ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, virðulegur forseti, og þakka aftur fyrir umræðuna og vona að þessi mál fái nú brautargengi og framgang og endanlega afgreiðslu á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Það er tvennt sem mig langar að spyrja hann um. Hæstv. ráðherra vitnaði í að fyrir lægi samningur á milli fyrirtækisins og stjórnvalda með fyrirvara um þær lagabreytingar sem hér um ræðir. Mig langar að spyrja hann út í það sem snýr að gjaldeyrishöftunum. Gæti það haft áhrif á samninginn eða er gert ráð fyrir því í samningnum að fyrirtækið fari svokallaða fjárfestingarleið Seðlabankans, þ.e. gæti það haft áhrif ef fyrirtækið er ekki búið að fjármagna sig, sem ég er ekki alveg klár á? Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort fyrirtækið sé búið að koma með fjármuni inn í landið, kannski í gegnum fjárfestingarleið Seðlabankans, og hvort það gæti haft áhrif ef gjaldeyrishöftum yrði aflétt eftir einhvern tíma eða áður en verkefnið er farið af stað? Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra út í tryggingagjaldið, út af þeim vangaveltum sem ég var með í ræðu minni áðan sem sneri að því að fyrirtækið hefði undanþágur í kjarnastarfseminni, eins og má kannski orða það, en það er kannski ekkert voðalega gott að henda reiður á því sem er kjarnastarfsemi og hvað ekki, ég átta mig á því. Fyrirtækið muni ekki fara í frekari atvinnurekstur í kringum atvinnuuppbygginguna en telja megi eðlilegt, sem er reyndar líka erfitt að setja puttann á hvað það er nákvæmlega. Telur hæstv. ráðherra að skoða þurfi það eitthvað frekar? Hvert er mat hans á því, varðandi það að fyrirtækið fari ekki út í annað en sem eðlilegt er og taki ekki frá öðrum fyrirtækjum sem eru stoðfyrirtæki eða þjónustufyrirtæki? Mig langar að fá viðbrögð hæstv. ráðherra við þessu tvennu.

Herra forseti. Varðandi fyrri spurninguna eru þeir samningar sem stjórnvöld gera alveg ótengdir því hvernig fyrirtækið síðan fjármagnar og kemur með sitt fjármagn inn í landið til uppbyggingarinnar. Af sjálfu leiðir að fyrirtæki sem er að undirbúa framkvæmdir af þessu tagi er sér vel meðvitað um möguleikann á að fara að einhverju leyti í gegnum fjárfestingarleiðina, enda er þetta væntanlega verkefni sem passar hvað best inn í hana af flestu sem við erum að tala hér um, því að hér er verið að fjárfesta til langs tíma í varanlegri starfsemi og þarf þar af leiðandi ekki að hafa áhyggjur af því að það fari annað. Ég hef því miður ekki trú á því að okkur gangi svo greitt í afnámi gjaldeyrishaftanna að þau verði horfin innan þess tiltölulega skamma tíma sem við vonumst til að þetta verkefni verði endanlegt og ákveðið. Það er unnið að því hörðum höndum að klára síðustu lausu endana og upphefja fyrirvara á allra næstu mánuðum, þannig að vonandi liggur niðurstaðan fyrir og verkefnið er komið á og samningar orðnir bindandi innan sem allra fæstra mánaða héðan í frá. Góð og greið afgreiðsla þessara mála á þingi flýtir fyrir því. Varðandi tryggingagjaldið er alveg ljóst að ívilnanirnar snúa að uppbyggingu og starfrækslu iðjuversins sjálfs í þann afmarkaða tíma sem leyft er, þ.e. samningarnir sem slíkir eru til 13 ára en ívilnunin getur aldrei staðið lengur en í tíu ár frá því að hún byrjar að telja. Það er bundið við iðjuverið sjálft og uppbygginguna og væntanlega þá starfsemi sem er innan ramma þessa rekstrar. Ég held að það sé alveg ljóst að ekki er hægt að teygja það út í einhverja óskylda starfsemi eða fara að stofna einhver dótturfélög sem nytu ívilnunar eða annað slíkt. Það er við félagið sjálft sem verður stofnað og stendur fyrir uppbyggingu og rekstri iðjuversins sem ívilnanirnar taka til.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti ásamt breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um stofnun opinbers hlutafélags um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut, fyrir hönd fjárlaganefndar. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum sem tóku gildi í júnímánuði 2010 þar sem veitt er heimild til að stofna opinbert hlutafélag sem hefur það að markmiði að standa að nauðsynlegum undirbúningi og láta bjóða út byggingu nýs Landspítala – háskólasjúkrahúss við Hringbraut í Reykjavík. Upphaflegur tilgangur félagsins var að standa að undirbúningi og útboði á byggingu nýs Landspítala með það að markmiði að ríkið tæki bygginguna á langtímaleigu þegar byggingarverktaki hefði lokið umsömdu verki. Frumvarpið felur í sér töluverðar breytingar á lögunum þar sem hlutverk félagsins verður mun þrengra en í núgildandi lögum. Einnig er lagt til að ekki verði lengur til staðar heimild til að semja um að ríkið taki byggingarnar á leigu að loknu útboði. Jafnframt hefur breytingin í för með sér að lög nr. 84/2001, um skipan opinberra framkvæmda, gilda um hönnun, byggingu og útboð hins nýja spítala. Fellt er niður skilyrði um að leita þurfi samþykkis Alþingis fyrir undirritun samninga að loknu útboði þar sem Alþingi mun koma að verkefninu með sama hætti og á við um aðrar opinberar framkvæmdir, þ.e. með ákvörðunum um fjárveitingar í fjárlögum hverju sinni. Að lokinni yfirferð nefndarinnar er ljóst að almennt eru breytingarnar sem boðaðar eru í frumvarpinu til bóta. Það var til dæmis nær einróma álit gesta nefndarinnar að hagstæðara væri að um opinbera framkvæmd væri að ræða frekar en að ríkið færi svokallaða leiguleið, þ.e. að semja um langtímaleigu að loknu útboði. Rökin fyrir breytingunum eru af ýmsum toga. Fram hefur komið að íslenskir verktakar hafa tæplega fjárhagslega burði til að standa undir áhættunni sem fylgir því að bjóða í verkefni af þessari stærðargráðu. Gjaldeyrishöftin gera það síðan að verkum að alls óvíst er með áhuga og þátttöku erlendra verktaka. Yfirstjórn spítalans telur hagkvæmast og best að sem mest af verkefnum tengdum viðhaldi og rekstri fasteigna sé sinnt af spítalanum sjálfum en ekki utanaðkomandi aðilum. Þessi rök koma einnig fram í almennum athugasemdum fjármála- og efnahagsráðuneytisins sem fylgja frumvarpinu. Að auki kemur þar fram að væntanlega þarf ríkið að færa heildarskuldbindinguna til gjalda í reikningum ríkisins á framkvæmdatíma verksins en ekki einungis leigugreiðslur eftir því sem þær greiðast. Það breytir því engu um afkomu ríkissjóðs hvort um opinbera framkvæmd eða leiguframkvæmd er að ræða. Nefndin ræddi einnig hagkvæmni og fjármögnun framkvæmdarinnar en ef af verður er hér um að ræða eina stærstu ríkisframkvæmd sögunnar. Byggingarkostnaður er áætlaður um 44,3 milljarðar kr., áætlaður kostnaður við hönnun, eftirlit og undirbúning er 4,3 milljarðar kr. og áætlað er að kaup nýrra tækja og búnaðar ásamt endurbyggingu eldra húsnæðis kosti 24,9 milljarða kr. Á móti vegur 8,5 milljarða kr. áætluð eignasala. Samtals gerir þetta 65 milljarða kr. en að auki bendir fjármála- og efnahagsráðuneytið á að þar sem ríkissjóður hafi ekki svigrúm til að fjármagna uppbygginguna nema með lántöku, megi gera ráð fyrir að vaxtagjöld ríkissjóðs aukist um nálægt 20 milljarða kr. ef af framkvæmdinni verður. Þá er ekki meðtalin 6 milljarða kr. kostnaðaráætlun Háskóla Íslands vegna nýbyggingar og endurbóta á Læknagarði, sem fjármagnaðar verða með framlögum frá Happdrætti Háskóla Íslands. Næstu skref felast í því að afla fjárheimilda í fjárlögum til að bjóða út fullnaðarhönnun. Framkvæmdasýsla ríkisins og Ríkiskaup munu gegna stóru hlutverki við útboð verksins í samræmi við lög nr. 84/2007, um opinber innkaup. Meiri hlutinn tekur ekki að sinni afstöðu til framkvæmdarinnar sjálfrar enda fjallar frumvarpið ekki um hana með beinum hætti, heldur eingöngu breytingu að því leyti að nær alfarið er fallið frá hugmyndum um að bjóða verkið út í formi langtímaleigu, eins og áður er rakið. Nefndin hefur á undanförnum missirum lagt áherslu á að kaup, sala og bygging meiri háttar eigna sem og ákvarðanir um skuldbindingar til margra ára komi til umfjöllunar hjá nefndinni. Í samræmi við þessa stefnu leggur meiri hlutinn til breytingu á frumvarpinu þannig að setningin: „Fyrir undirritun samninga að loknu útboði skal leita samþykkis Alþingis með almennum lögum“ falli ekki brott eins og þó er gert ráð fyrir í frumvarpinu. Einnig telur meiri hlutinn að niðurlag nýrrar málsgreinar í 2. gr. um heimild ráðherra til að bjóða út í langtímaleigu skýrt afmarkaða minni byggingarhluta sé óþarft. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef hér gert grein fyrir. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þingmenn Björn Valur Gíslason, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Lúðvík Geirsson, Valgerður Bjarnadóttir, Björgvin G. Sigurðsson, Ásbjörn Óttarsson, Kristján Þór Júlíusson og Ragnheiður Ríkharðsdóttir, og þau þrjú hin síðastnefndu með fyrirvara. Fjárlaganefnd er því nánast einhuga um þetta mál, átta af níu nefndarmönnum leggja til að málið verði samþykkt eins og það hefur verið kynnt hér, en einn nefndarmaður hefur lagst gegn því.

Virðulegi forseti. Að mati minni hluta fjárlaganefndar liggja ekki fyrir nægilega góðar upplýsingar til að unnt sé að styðja frumvarpið. Þar sem viðræður við framkvæmda- og fjármögnunaraðila hafa ekki gengið eftir er nú leitað hefðbundnari leiða við úrlausn verkefnisins. Núgildandi lögum er breytt til að framkvæmdin eða stærsti hluti hennar geti farið fram sem hefðbundin opinber framkvæmd. Kostnaðaráætlun verkefnisins var unnin af SPITAL ráðgjafarteyminu, þ.e. þeim arkitektum og verkfræðingum sem unnu samkeppni um NLSH árið 2010 og hafa unnið að forhönnun verkefnisins og deiliskipulagi. Vegna hás flækjustigs í lögnum, loftræsingu og raflögnum í meðferðarkjarna og rannsóknarhúsi hefur einnig verið stuðst við reynslutölur úr fjórum nýlegum sjúkrahúsum í Noregi auk kostnaðaráætlunar frá norska ráðgjafarfyrirtækinu Norconsult. Danska ráðgjafarfyrirtækinu NIRAS og VSÓ ráðgjöf var falið að rýna áætlaðan byggingarkostnað SPITAL. Lagt var mat á áætlanir um meðferðarkjarna, rannsóknarhús, sjúkrahótel, bílastæðahús, tæknihús, skrifstofuhús og gatnagerð, veitur og lóð. Rýni var byggð á reynslu NIRAS af gerð og yfirferð áætlana vegna byggingar sambærilegra sjúkrahúsa í Danmörku en NIRAS hefur verið til ráðgjafar í sex hliðstæðum verkefnum. VSÓ staðfærði kostnaðartölur frá NIRAS miðað við íslenskar forsendur. Að mati minni hlutans hefði þurft að vinna grunnforsendur verkefnisins af óháðum aðila í stað þess að láta duga að rýna tölur eins og að framan er lýst. Þá vekur minni hlutinn athygli á að í kostnaðaráætlun er ekki gert ráð fyrir byggingum á vegum háskólans þar sem happdrætti hans mun kosta þær. Einnig telur minni hlutinn vafasamt að það takist að selja eignir fyrir 8,5 milljarða kr. eins og gengið er út frá í kostnaðaráætlun. Kostnaðaráætlun NLSH gerir ráð fyrir heildarkostnaði nettó að fjárhæð 85 milljarðar kr. með vikmörkum, -10%/+15%. Því er ljóst að lítið þarf til að hreyfa kostnaðaráætlunina um verulegar fjárhæðir. Ríkissjóður hefur ekkert svigrúm til svo umfangsmikilla framkvæmda ef ætlunin er að ná markmiðum í ríkisfjármálum. Þó svo að þau verði gefin eftir varar minni hlutinn við aukinni skuldsetningu ríkissjóðs sem þessi áform hafa í för með sér. Gengið hefur verið út frá því að ekki verði flutt inn erlent vinnuafl vegna framkvæmdanna en að mati minni hlutans er vandséð með hvaða hætti þau áform ættu að ganga eftir. Einnig bendir minni hlutinn á að fjármála- og efnahagsráðuneytið telur líklegt að jákvæð áhrif framkvæmdarinnar á tekjuöflun ríkissjóðs verði lítil eða jafnvel engin. Ráðuneytið telur að þjóðhagsleg áhrif framkvæmdarinnar hækki landsframleiðslu lítið á tímabilinu eða um 0,23% og að áhrif á atvinnuleysi verði hverfandi. Ríkið mun fyrr eða síðar þurfa að fjármagna framkvæmdina með skattahækkunum eða lækkun annarra útgjalda sem líklegt er að muni hafa álíka mikil samdráttaráhrif á hagkerfið og þensluáhrif þótt það kunni að koma fram á öðrum tímaskeiðum. Uppsöfnuð hagræðing Landspítalans á árunum 2009–2013 svarar til 12% en í upphaflegum áformum um byggingu nýs spítala var gengið út frá því að með nýju húsnæði mætti ná 7% hagræðingu af rekstrarkostnaði til að unnt yrði að standa undir framkvæmdakostnaði með leigugreiðslum. Minni hlutinn telur þessar forsendur afar hæpnar. Launakostnaður vegur nú 70–75% af rekstrarkostnaði og næst þessi hagræðing ekki nema með fækkun starfsfólks, lækkun launa eða hvoru tveggja. Þá hefur rekstraráætlun fyrir nýbygginguna ekki verið lögð fram og því liggur ekki fyrir hver kostnaðarhækkun verður í húsnæðisrekstrinum. Hér er um að ræða eitt stærsta fjárfestingarverkefni sem hið opinbera hefur ráðist í og mun, ef af verður, hafa afgerandi áhrif á þróun rekstrarkostnaðar heilbrigðiskerfisins. Að mati minni hlutans verður því að fara mjög ítarlega yfir þá hagræðingarmöguleika sem felast í nýbyggingunni og staðfesta áður en lengra er haldið að rekstrarframlög í framtíðinni lækki nægilega til að unnt verði að ráðast í framkvæmdina. Nauðsynlegt er að lögð verði fram vönduð stefnumótun í heilbrigðismálum sem meðal annars leiði í ljós hvaða áhrif framkvæmdaáformin hafa á heilbrigðiskerfið í heild en við vinnslu hennar þarf að taka tillit til mun fleiri breyta en gert hefur verið. Minni hlutinn telur að taka verði fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar til endurskoðunar verði af þessum framkvæmdum. Þá verður ekki komist hjá því að nefna að hagfræðingur við Háskólann í Reykjavík hefur bent á að kostnaður við endurbyggingu eldra húsnæðis kunni að vera verulega vanmetinn. Þá kemur fram í umsögn Samtaka heilbrigðisfyrirtækja og Samtaka verslunar og þjónustu að endurskoðun á kostnaðarútreikningum sem á að hafa farið fram á vegum Nýs landspítala ohf. og kvað vera gerð af ráðgjafarfyrirtækinu VSÓ ráðgjöf hf ásamt danska fyrirtækinu NIRAS hefur ekki fengist afhent þrátt fyrir ítrekaða eftirgöngu nema í formi örfárra glæra þar sem samantekt er gerð á helstu niðurstöðum. Fyrrgreindir umsagnaraðilar telja vandséð hvernig hægt sé að færa „norska reynslu“ um 7% hagræðingu yfir á þetta verkefni. Hún þarfnist í það minnsta gagnrýninnar rýni. Í því sambandi benda þeir á að lykilatriði í allri umræðu sé að væntur sparnaður, með leyfi forseta, „sé ekki frá núverandi rekstrarkostnaði heldur ætluðum rekstrarkostnaði ef val 0 hefði ekki orðið ofan á. „Val 0; að gera ekki neitt (sem þó innibar verulegt nýtt byggingarmagn, 15 þús. fermetra, og endurbætur á eldri húsakosti við Hringbraut og í Fossvogi)“.“ Samtökin telja einnig óskiljanlegt að í þessum sparnaði sé gert ráð fyrir 1 milljarði vegna aukinnar notkunar á sjúkrahóteli án þess að rekstrarkostnaður þess sé tíundaður. Launakostnaður sé um 70–75% af veltu spítalans. Svo segir í umsögninni: „Með ólíkindum má telja að starfsfólki fækki svo neinu nemi með nýjum húsakynnum. Það er því flest sem bendir til þess að meintur „sparnaður“ af framkvæmdinni séu hreinir loftfimleikar.“ Það segir einnig í umsögninni að vandséð sé út frá fyrirliggjandi gögnum að sá kostnaðarauki sem hlýst af raski á framkvæmdatímanum sé reiknaður í heildarmyndinni. Meðan á löngum framkvæmdatíma stendur sé vandséð að komist verði hjá viðamiklu viðhaldi þeirra eigna sem fyrir eru, umtalsverðri endurnýjun tækja og tóla. Af fyrrgreindum ástæðum leggst minni hlutinn gegn því að frumvarpið verði samþykkt og telur að vinna verði málið mun betur af óháðum fagaðilum áður en lengra er haldið. Auk þess þarf að fara fram umræða um það hvernig skipan heilbrigðismála verði í framtíðinni. Undir þetta nefndarálit skrifar sá sem hér stendur. Aðrir fjárlaganefndarmenn samþykktu frumvarpið eða skrifuðu undir það með fyrirvara, hvort sem þeir voru í meiri hluta eða minni hluta. Við í Framsóknarflokknum höfum lagst gegn þessari byggingu, við teljum að verið sé að byrja á öfugum enda, teljum að fram þurfi að fara heildstæð umræða um það hvernig heilbrigðismálum verði hagað í framtíðinni á Íslandi, sérstaklega í ljósi gríðarlegs niðurskurðar sem hefur átt sér stað á kjörtímabilinu. Það hafa verið hoggin skörð í þá þjónustu sem þarf að vera víðs vegar um landið og það hefur leitt til verulegs óöryggis á ýmsum svæðum. Það er boðið upp læknislausa daga í ýmsum byggðarlögum, sem er ekki einhvers konar bæjarhátíð heldur einfaldlega bláköld staðreynd og við það er ekki búandi. Það er hægt að nefna Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Það á verulega undir högg að sækja og það þarf að styrkja. Við gerum okkur hins vegar grein fyrir því að bæta þarf húsakost Landspítalans en við þurfum að gera það eftir þá umræðu sem við þurfum nauðsynlega að taka um skipan heilbrigðismála á landinu. Við þurfum að endurmeta þær áætlanir sem gerðar hafa verið varðandi þessa byggingu, skoða fleiri valkosti, hvort hægt sé að ná sama árangri með minni tilkostnaði þannig að hægt sé að setja fjármuni í að kaupa nauðsynleg tæki og styrkja þær heilbrigðisstéttir sem við þurfum svo nauðsynlega á að halda. Í þessu áliti bendi ég á að útilokað sé að ná fram þeirri hagræðingu sem að er stefnt án þess að segja upp starfsfólki eða lækka launakostnað verulega. Það hafa reyndar komið fram misvísandi upplýsingar um hvernig hún eigi að nást. Ég held að það liggi fyrir og vísa í álit fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að afar ólíklegt sé að þessi markmið nái fram að ganga. Ég mun því leggjast gegn því að þetta frumvarp verði samþykkt.

Virðulegur forseti. Mig langar til að spyrja hv. þm. Höskuld Þórhallsson í ljósi þessa nefndarálits þar sem gerð er athugasemd við alla þætti þessa máls, þ.e. að nægilegar upplýsingar liggja ekki fyrir, við þurfum að meta þetta af óháðum aðilum, efast er um forsendur sölu á eignum, fullyrt er að þetta verkefni muni hafa áhrif til samdráttar á hagkerfið í landinu og þenslu og það muni þýða fækkun starfsfólks o.s.frv. Þess vegna leggst hv. þm. Höskuldur Þórhallsson gegn því að frumvarpið verði samþykkt. Mig langar til að beina þeirri spurningu til hans: Hvað leggur hv. þingmaður til að þá verði gert varðandi byggingu, viðhald húsnæðis Landspítalans, byggingu nýs Landspítala, endurnýjun á búnaði o.s.frv. sem liggur algjörlega ljóst fyrir nema hann efist um það líka að sé komið að fótum fram fyrir löngu? Má þá vitna til fyrrum forustumanna Framsóknarflokksins í heilbrigðismálum, í velferðarmálum hér á Alþingi og í ríkisstjórn, sem hafa tekið þátt í því að leggja grunn að því verkefni sem við erum að reyna að komast að hér en ný forusta Framsóknarflokksins virðist nú snúast algjörlega gegn og ætli að beita sér fyrir því á þinginu að nái ekki fram að ganga. Hvað hefur hv. þingmaður til málanna að leggja varðandi þjóðarspítalann í staðinn fyrir það sem hér er lagt til í okkar ágæta frumvarpi og fjárlaganefndarmenn standa að? Stendur allur þingflokkur Framsóknarflokksins að því að reyna að fella málið? Er afstaða þingflokks Framsóknarflokksins 

Virðulegi forseti. Ég mun ekki svara fyrir hönd annarra þingmanna í þingflokki Framsóknarflokksins. Ég vitna bara í þá stefnu sem Framsóknarflokkurinn ákvað á síðasta flokksþingi þar sem hann leggst gegn því að byggingin verði að veruleika. Við gerum okkur hins vegar grein fyrir þeim vanda sem Landspítalinn stendur frammi fyrir. Mig langar til að leiðrétta hv. þingmann vegna þess að hann lét að því liggja að í frumvarpinu væri verið að endurbæta þann búnað sem þarf að vera á Landspítalanum. Það stendur ekki til. Það er einfaldlega verið að standa að nauðsynlegum undirbúningi útboðs byggingar nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík. Ég vil taka fram vegna þess að það hefur verið látið að því liggja í umræðunni að þetta sé nú svona lítilfjörlegt, að til stendur að heiti laganna verði: Lög um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut í Reykjavík. Ég tel að við þurfum að sjálfsögðu að tryggja öryggi sjúklinga Landspítalans miðað við ástand hans eins og það er í dag. Ég get ekki séð að ríkisstjórnin hafi gert það á þessu kjörtímabili. Ég get ekki heldur séð að þó að þetta hið svokallaða ohf. fái að starfa áfram eða þetta verði opinber framkvæmd, að það sé eitthvað í þessum lögum sem bæti þá aðstöðu sem nú er fyrir hendi. Við höfum hins vegar sagt að við viljum forgangsraða öðruvísi. Við viljum taka umræðuna um hvernig heilbrigðisþjónusta landsmanna eigi að vera á landsvísu. Og síðan skulum við ákveða og taka ákvörðun um hvernig Landspítala við viljum hafa sem þjónar öllu landinu. Það skiptir gríðarlega miklu máli. Ég vek athygli á því, ég hef kannski ekki alveg náð að komast inn á það á þessum stutta ræðutíma, að áhrifin á rekstur ríkissjóðs verða gríðarleg og öll markmið sem hv. þingmaður veit að ríkisstjórnin hefur sett sér fjúka út í veður og vind.

Virðulegur forseti. Eins og fram kom í máli mínu áðan segir í nefndaráliti meiri hlutans: „Byggingarkostnaður er áætlaður um 44,3 milljarðar kr., áætlaður kostnaður við hönnun eftirlit og undirbúning er 4,3 milljarðar kr. og áætlað er að kaup nýrra tækja og búnaðar ásamt endurbyggingu eldra húsnæðis kosti 24,9 milljarða kr.“ Það helst í hendur að ekki er hægt að endurnýja búnað og tæki spítalans nema því fylgi nýtt og betra húsnæði. Það sem ég hef áhyggjur af í nefndaráliti hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar þar sem segir, með leyfi forseta, í niðurlagi nefndarálitsins: „Auk þess þarf að fara fram umræða um það hvernig skipan heilbrigðismála verði í framtíðinni.“ Hvaða sýn er það sem kemur fram í nefndarálitinu varðandi skipan heilbrigðismála í framtíðinni hjá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni og þá væntanlega Framsóknarflokknum? Fjórðungur nefndarálitsins er beinar tilvitnanir í umsögn Samtaka heilbrigðisfyrirtækja og Samtaka verslunar og þjónustu, þ.e. einkaaðilanna í greininni, þeirra sem komu fyrir fjárlaganefnd, alveg svellkaldir og töluðu gegn frumvarpinu vegna þess að það mundi draga máttinn úr einkafyrirtækjunum. Er það sú framtíðarsýn sem Framsóknarflokkurinn og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sér um skipan heilbrigðismála í landinu? Hefur hv. þingmaður þá trú og Framsóknarflokkurinn sömuleiðis að einkavæðingin í heilbrigðiskerfinu muni þjóna landsbyggðinni sérstaklega vel? Er það framtíðarsýnin sem Framsóknarflokkurinn er að teikna hér upp með því að eyða stærstum hluta nefndarálitsins í beinar tilvitnanir einkaaðilanna sem lögðust gegn og leggjast gegn frumvarpinu vegna þess að þeir töldu og telja að það dragi máttinn úr einkasjúkrahúsum, einkastofum og einkalækningum í landinu? Er það afstaða Framsóknarflokksins til heilbrigðismála í landinu?

Virðulegi forseti. Þó að ég taki dæmi úr þeim neikvæðu umsögnum sem bárust fjárlaganefnd þýðir það ekki að ég sé að tala fyrir einhvers konar einkavæðingu heilbrigðiskerfisins. Ég vil vekja athygli á því að það var þingflokkur hv. þingmanns sem er núna að leggja til að verkefni fari úr einkaframkvæmd yfir í opinbera. Hverjir voru það sem stóðu að því að þetta yrði í einkaframkvæmd? Voru það ekki núverandi stjórnvöld? Voru það ekki núverandi stjórnarflokkar? Ég vek athygli á því að þó að lítill hluti þessa frumvarps fjalli um afstöðu heilbrigðisfyrirtækja þá er það nú einfaldlega þannig að ¾ af álitinu er í rauninni tilvitnun í álit sem kom frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins þar sem bent er á að sú hagræðing sem á að nást eigi ekki við rök að styðjast. Þeir benda líka á að afleiðingarnar fyrir ríkissjóð verða það miklar að fresta þurfi hugsanlega öðrum nauðsynlegum framkvæmdum sem núverandi ríkisstjórn hefur sett fram. Ég hef heyrt hv. þingmann flytja ansi margar ræður um þann stórkostlega árangur sem ríkisstjórnin telur sig hafa náð í fjármálum ríkisins. Ég hef reyndar bent á að sá árangur sé hins vegar ekki til staðar. En það er alveg á hreinu að ef þetta verður að veruleika verður hann algjörlega fyrir bí. Sá jöfnuður sem við þurfum nauðsynlega að ná og aga á ríkisfjármálum verður ekki til staðar ef á að ráðast í einhverja stærstu framkvæmd Íslandssögunnar. Ég stend við það, virðulegi forseti, að vinna þarf þetta verkefni öðruvísi. Það þarf að fara ofan í gögn af óháðum aðilum  
            

Forseti biður þingmenn um að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingar á lögum um stofnun opinbers hlutafélags um byggingu nýs landspítala við Hringbraut í Reykjavík. Ég er reyndar með fyrirvara á nefndarálitinu sem allir nefndarmenn skrifa undir fyrir utan þann sem talaði síðast og fyrirvarinn er kannski almenns eðlis. Ég vil segja í upphafi að auðvitað er mjög mikilvægt að hv. þingmenn geri sér grein fyrir því í hverju lögin og breyting á þeim felast. Það er í raun og veru ekki verið að taka ákvörðun um að fara í framkvæmdina. Það kemur mjög skýrt fram í síðustu setningum frumvarpsins að ekki er verið að taka ákvörðun um að fara í framkvæmdir né að skuldbinda ríkissjóð eða útgjöld úr ríkissjóði, þannig að það sé alveg á hreinu og fari ekki á milli mála. Mér fannst gæta ákveðins misskilnings hér á undan um að verið væri að taka ákvörðun um að fara af stað með verkefnið. Það er mikilvægt að það komi fram. Frumvarpið eins og það kom inn í hv. fjárlaganefnd var með þeim ákvæðum að verið væri að snúa af þeirri braut að fara svokallaða leiguleið eða einkaframkvæmd, eins og það heitir í raun, en sá möguleiki var skilinn eftir fyrir hæstv. ráðherra að fara í tiltekna og skýrt afmarkaða minni byggingarhluta og er talað um þrjú atriði. Í fyrsta lagi sjúkrahótelið, í öðru lagi bílastæðahúsið og inni í því eru skrifstofubyggingarnar sem er útlitsmyndin á bílastæðahúsinu út á Barónsstíginn. Hæstv. ráðherra hefði getað tekið ákvörðun um að fara þá leið ef hann teldi það þjóna heildarhagsmunum verkefnisins en með breytingartillögu meiri hluta hv. fjárlaganefndar er sett inn ákvæði um að hæstv. ráðherra geti ekki undirritað slíka samninga öðruvísi en að koma með sérlög inn í þingið um þá. Það er mjög mikilvægt að hafa það svona, hv. fjárlaganefnd hefur staðið þannig að hlutunum og þess vegna kemur málið aftur inn núna. Þegar hlutafélagið var stofnað 2010 og lögin um það var gerð sú breyting að gert var að skilyrði að það kæmi inn til þingsins í sérlögum. Þetta tel ég grundvallaratriði og er ekki deilt um það í hv. fjárlaganefnd að þannig skuli hlutirnir vera. Það er mikilvægt að átta sig á því að menn töldu skynsamlegt að fara hina svokölluðu leiguleið og þegar skrifað var undir samkomulag við gerð samnings Samtaka atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar á sínum tíma var reiknað með að fara þá leið. Það sem ýtti ákvörðuninni inn á á þá braut var kannski fyrst og fremst skilyrði frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það skiptir ekki öllu máli. Ég hef haft miklar efasemdir um að fara svokallaða leiguleið eða einkaframkvæmdaleið vegna þess að í raun og veru þýðir það að einhver ákveðinn aðili byggir viðkomandi húsnæði og endurleigir síðan ríkinu. Þá þarf að átta sig á því að við erum með allan tækjabúnaðinn í eigu ríkisins og svo er það mannauðurinn þannig að það voru bara byggingarnar utan um verkefnið. Ég hafði sjálfur alltaf miklar efasemdir um að fara þá leið, að fara í einkaframkvæmd, og taldi að ekki væri hægt að fá fjármagn á betri kjörum en ríkið gæti fengið sjálft. Fyrir utan það væri ávöxtunarkrafa frá viðkomandi fyrirtæki sem byggði húsnæðið og endurleigði síðan ríkinu. Það er líka mjög mikill kostur við að setja þetta í opinbera framkvæmd að þá fer það bara hefðbundna leið í gegnum fjárlög á hverjum tíma. Það gefur augaleið að þá fellur það undir lög um opinberar framkvæmdir sem er mikill kostur að mínu viti. Það er ágætt að rifja upp hversu mikilvægt er að þetta komi inn til Alþingis á hverjum tíma. Við þurfum ekki annað en að hugsa til Hörpunnar sem kom í raun og veru í gegnum 6. gr. heimild og það sem við höfum lært af því er að þeir hlutir mega ekki gerast aftur. Í raun og veru er ég fylgjandi því að þetta mál nái fram að ganga, þannig að það sé alveg á tæru, enda er ég á nefndarálitinu. Mig langar aðeins að gera að umtalsefni, og setja hlutina í smá samhengi, að þetta er ein stærsta ef ekki stærsta opinbera framkvæmdin sem hefur verið ráðist í. Það er ágætt að setja það í samhengi að heildarkostnaðurinn við framkvæmdina, endurbyggingar á húsnæði, tækjakostur og fjármagnskostnaður er jafnmikill og vaxtagreiðslur ríkissjóðs í eitt ár. Þess vegna er að mínu viti mjög mikilvægt að forgangsraðað verði í ríkisfjármálunum til þess að hægt sé að fara í bráðnauðsynlegar framkvæmdir. Það felur ekki í sér að taka skóflustungur að einhverjum vitleysisframkvæmdum úti um allan bæ, framkvæmdir sem að mínu mati geta alveg klárlega beðið. Við getum sett það í samhengi hvort sé mikilvægara að bregðast við því neyðarástandi sem ríkir á Landspítalanum eða byggja Hús íslenskra fræða. Við getum ekki og megum ekki leyfa okkur að halda að greitt sé úr mismunandi ríkissjóðum, það kemur auðvitað allt úr sama kassanum. Ég vil líka taka fram að mín skoðun er að ekki séu miklar deilur um, og að það sé almenn skoðun allra í þjóðfélaginu, að starfsfólk og stjórnendur Landspítalans hafi staðið sig einstaklega vel við mjög erfið skilyrði. Við höfum fengið fréttir af því hvernig aðstaðan er þar og að hálfgert neyðarástand ríki vegna hennar. Við hljótum að þurfa að bregðast við af því að við gerum þær kröfur að vera með annars konar heilbrigðisþjónustu en stefnir í núna. Það er mjög mikilvægt í því verkefni að stjórnvöld veiti móralskan stuðning svo ekki verði hreinlega atgervisflótti úr heilbrigðisstéttunum. Við höfum séð og vitum við hvaða aðstæður fólk vinnur og við því verður að bregðast á einn eða annan hátt. Ég vil líka ítreka að þetta verkefni, bygging Landspítalans, snýst eingöngu um það. Hún snýst ekki um að leggja niður önnur sjúkrahús heldur eingöngu um þann rekstur sem er á Landspítalanum. Það er mikilvægt að það komi fram. Hins vegar þarf auðvitað að endurskoða heilbrigðisþjónustuna í heild sinni. Ég er alveg sammála því að mikilvægt er að það verði gert, en verkefnið eins og það er sett upp snýr eingöngu að rekstri á Landspítalanum sjálfum. Við verðum að átta okkur á því að Landspítalinn er ákveðin endastöð fyrir alla landsmenn, þ.e. hann er opinn allan sólarhringinn, alla daga ársins. Honum er ekki lokað eða einhverjum deildum þar heldur er alltaf ákveðin bráðaþjónusta. Ef lokað er á landsbyggðinni fara sjúklingarnir á Landspítalann. Það er mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar sem taka við hér og koma til með að fylgja málinu eftir á næsta kjörtímabili og næstu kjörtímabilum að átta sig á þeirri stöðu sem getur komið upp. Hún getur orðið grafalvarleg vegna þess að við getum lent í mjög neikvæðum spíral, eins og ég hef stundum orðað það, sem við getum algerlega misst stjórn á. Ég held að það sé umhugsunarefni fyrir okkur öll. Við fáum auðvitað fregnir af því og vitum að fólk sem er menntað í sérfræðigreinum í lækningum kemur í raun og veru inn í allt annað umhverfi þegar það kemur til landsins, þ.e. læknarnir sem eru að læra koma inn í skilyrði sem þeir þekkja sig ekki í vegna þess að við höfum ekki náð að fylgja því eftir að kaupa þau tæki sem þarf. Það er líka aðstaðan sem hefur gert að verkum að það hefur ekki verið hægt. Endurnýjun á húsnæði og nauðsynleg endurnýjun á sumum tækjakosti Landspítalans helst klárlega í hendur og það er mikilvægt að hafa í huga þegar menn ræða um framkvæmdina. Ég vil líka að í umræðunni komi fram það starfsumhverfi sem starfsfólk á Landspítalanum vinnur í við mjög erfið skilyrði, við sjáum í fréttum að fólk liggur á göngum. Maður hugsar auðvitað með sér að ef eitthvað kæmi fyrir er kannski búið að hindra flóttaleiðir og annað. Það er því mikilvægt að menn geri sér grein fyrir alvarleika málsins. Margir sjúklingar sem liggja inni á Landspítalanum eiga betur heima á hjúkrunarheimilum en Landspítalinn hefur ekki fengið sérstakar greiðslur fyrir það, eins og til að mynda tvær aðrar heilbrigðisstofnanir hafa fengið. Þær hafa fengið viðurkenningu fyrir að sjá um þann hluta og það er mikilvægt. Áður en ákvarðanir eru teknar þarf að sjálfsögðu að fara mun betur yfir málið í heild sinni. Það þýðir ekkert fyrir hv. þingmenn að koma hingað upp og tala um að það þurfi, eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson gerði áðan, mér finnst í raun og veru mjög ódýrt að ætla að sleppa þannig frá þeirri umræðu. Síðast en ekki síst vil ég segja að þetta mál hér og þær upplýsingar sem komu fram í hv. fjárlaganefnd við samþykkt frumvarpsins undirstrikar að mínu viti enn og aftur mikilvægi þess að við förum að forgangsraða í ríkisfjármálunum, verja þær grunnstoðir sem eru okkur mikilvægastar, hættum að eyða peningum í vitleysisframkvæmdir og bruðl og snúum okkur að því að sinna mikilvægum grunnstoðum. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi um að starfsfólk Landspítalans hefur staðið sig gríðarlega vel við mjög erfiðar aðstæður og á þakkir skildar fyrir. Það er líka mjög mikilvægt að starfsfólkið fái pólitíska stuðning um að menn ætli að halda áfram með verkefnið þó svo hér sé ekki verið að taka ákvörðun um fjárútlát heldur einungis um að halda áfram á þessari braut. Það hefur verið unnin töluvert mikil vinna og þarf að vinna enn frekar áður en menn geta hugsanlega tekið endanlegar ákvarðanir. Það er líka mikilvægt að farið verði mjög fljótt í það verkefni, þ.e. að það liggi fyrir þegar menn fara að taka ákvarðanir að búið að fara með gagnrýnum hætti yfir hlutina. Auðvitað er þessi framkvæmd ekkert óumdeild og því þarf að setja vinnuna strax í gang þannig að menn geti tekið rökræðu á eðlilegum grunni í stað einhverrar umræðu þar sem vinna við undirbúninginn er ekki nægileg, svo menn geti tekið upplýstar ákvarðanir um að fara þessa leið. Að lokum segi ég að ég tel þetta spor í rétta átt og sérstaklega fagna ég því að við séum að snúa leiguliðaeinkaframkvæmd yfir í opinbera framkvæmd því að þá kemur það ekki inn á fjárlögin. Ef ráðherrann sem hefur heimild til að halda þessum þremur byggingum, sem eru auðvitað mjög einfaldar og allt öðruvísi en að byggja utan um sjúkrahúsið og þá starfsemi, verður það að koma með sérlögum inn í þingið áður en ákvörðun er tekin. Það er auðvitað grundvöllurinn fyrir því að ég styð málið fyrir utan það að auðvitað er mikilvægt að við sinnum þeirri skyldu okkar að standa að baki öflugs landspítala.

Forseti. Málið sem hér er rætt er í raun breyting á gildandi lögum um málefni Landspítalans, um byggingaráform eða úrbætur í húsnæðismálum spítalans. Ég held að það sé nauðsynlegt í samhengi við þá umræðu sem hér hefur verið, ekki síst vegna þeirra orða sem hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson viðhafði í tengslum við það nefndarálit sem hann stendur fyrir sem minni hluti fjárlaganefndar, að ræða heildarsamhengi hlutanna. Það er alveg ljóst að mestu verðmætin sem Íslendingar eiga í heilbrigðiskerfinu eru það starfsfólk sem helgað hefur líf sitt og starf og krafta því verki að starfa innan heilbrigðisþjónustunnar, hvort heldur er í einkapraxís eða í opinberum heilbrigðisstofnunum. Það má öllum ljóst vera að mjög hefur sorfið að grunnstoðum heilbrigðiskerfisins sem byggt hefur verið upp á undanförnum áratugum. Það er raunar mjög merkilegt að lesa í svar fjármála- og efnahagsráðherra við fyrirspurn þar sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson óskaði eftir yfirliti um þróun ríkisútgjalda á árunum 1991–2011. Þar má sjá skiptingu ríkisútgjalda í svokölluðum A-hluta ríkissjóðs eftir málaflokkum allt frá 1998–2011 á verðlagi ársins í ár, 2013. Útgjöld til heilbrigðismála hafa farið úr því að vera 102 milljarðar kr. árið 1998 í hæst 146,4 milljarða kr. á árinu 2008, en þau eru komin niður í 128 milljarða kr. á árinu 2011. Samdrátturinn er verulegur frá því að útgjöldin voru hvað hæst að krónutölu á verðlagi ársins 2013, voru hæst á árinu 2008 eða rúmlega 146 milljarðar kr. Þessi þróun er líka staðfest þegar skoðuð er tafla nr. 6 í þessu svari, sem er nýlega komið fram, þar sem má sjá hlutfallslega skiptingu ríkisútgjalda eftir málaflokkum. Hlutfall heilbrigðismála í ríkisútgjöldum í A-hluta ríkissjóðs hefur allt þetta árabil, 1998–2010, verið á bilinu 28–30%, rétt rúm, þar til á árinu 2011 þegar hlutfallið er komið undir 28%. Það staðfestir í raun að dregið hefur úr vægi þessa mikilvæga málaflokks í heildarútgjöldum og ráðstöfun fjármuna úr ríkissjóði. Umræða undanfarinna missira hefur staðfest að sá samdráttur sem hefur verið í heilbrigðisútgjöldum á fjárlögum hvers árs er farinn að vega verulega að rótum þess kerfis sem byggt hefur verið upp. Við umræðu um þá stöðu er óhjákvæmilegt að horfa til þess hvernig búið er að þeirri grunnstofnun í íslensku heilbrigðiskerfi á sviði sjúkrahúsþjónustu sem Landspítali – háskólasjúkrahús er. Ég vil undirstrika að mitt viðhorf er að heilsugæslan eigi að sjálfsögðu að vera fyrsti viðkomustaður allra þegar þeir þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda og við þurfum að byggja betur undir heilbrigðisþjónustuna, sjúkrahúsúrræðin eiga að vera endastöð. Í mínum huga er það frumvarp sem hér liggur fyrir staðfesting á því að grípa þarf til einhverra aðgerða á sviði heilbrigðismála á Íslandi og ekki síst að taka þarf ákvarðanir um það hvernig við viljum byggja upp Landspítala – háskólasjúkrahús. Með þeirri afstöðu minni er ég ekki að segja að við eigum ekki að huga að öðrum þáttum heilbrigðisþjónustunnar, ég er heldur ekki að segja að við eigum ekki að horfa til uppbyggingar heilbrigðisþjónustu annars staðar á landinu. Það er langur vegur frá. Þetta þarf að skoðast sem ein heild, en ég tel ábyrgðarlaust að taka þá afstöðu varðandi það frumvarp sem hér liggur fyrir um breytingu á gildandi lögum að hafna því. Við vitum öll sem unnið höfum sérstaklega við fjárlagagerð að sú stofnun sem hér um ræðir hefur veikst ár frá ári í ljósi verkefnanna sem henni er ætlað að sinna en ekki síður í ljósi þeirra fjárveitinga sem til hennar hafa verið skammtaðar sem og til annarra heilbrigðisstofnana í landinu. Allt að einu tel ég mjög brýnt að haldið verði áfram við þá vinnu sem unnin hefur verið í þessu stóra máli. Á komandi árum þurfum við að gera upp við okkur hvaða leiðir á að fara og hvernig á að forgangsraða við þetta verkefni. Það er óhjákvæmilegt í mínum huga að ráðist verði í úrbætur í málefnum Landspítala – háskólasjúkrahúss en það er langur vegur frá að við séum komin á þann stað í dag að geta sagt fyrir um það á hvaða ári þetta muni hefjast, hversu mikið magn framkvæmda við ætlum að setja í gang og svo framvegis. Til þess eru þeir fyrirvarar sem gerðir eru við málið af hálfu fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins allt of viðamiklir. Til þess liggja líka ástæður sem ég get rakið til umræðna í fjárlaganefnd í tengslum við fjárlagagerð. Að minni hyggju eigum við eftir töluvert langan veg áður en við getum sagt fyrir um það nákvæmlega hvenær þetta verk verði hafið. Við þurfum einfaldlega að vera í miklu betri færum fjárhagslega til að geta gefið óyggjandi svör og sem mark er á takandi í þeim efnum. Ég vil undirstrika undir lok þessarar stuttu ræðu minnar, forseti, að ég tel það frumvarp sem hér er til umræðu um breytingu á gildandi lögum fyrst og fremst staðfestingu á vilja Alþingis til að standa vörð um þennan lykilpunkt í heilbrigðisþjónustu Íslendinga og sérhæfðustu þjónustuna sem við veitum og að við ætlum okkur að sækja fram á því sviði og tryggja að við Íslendingar allir höfum aðgang að fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem völ er á hverju sinni. Í þeim anda tel ég þetta frumvarp vera. Ég hvet til þess að um það verði allrík samstaða þó svo að við eigum eftir langan veg að fara áður en við getum tekið fullnaðarákvarðanir í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Í gær var lögð fram tillaga um dagskrárbreytingu sem sneri að framkvæmdum á Bakka. Það var gert til að tryggja að það mál mundi ganga hér fram þannig að tryggt væri að þingið lyki ekki störfum án þess að hafa tekið afstöðu til þess. Þetta mál er mikilvægt vegna þess að það snýr að atvinnuuppbyggingu og fjárfestingu í landinu þegar svo sárlega vantar slíkt. Þar sem nú hefur náðst samkomulag um það, bæði á fundi formanna og þingflokksformanna, að þessi mál munu koma til afgreiðslu var engin ástæða til annars en draga þessa tillögu til baka. Það hefur verið gert, virðulegi forseti.

Forseti. Þingmenn Hreyfingarinnar gagnrýna harðlega þá aðferðafræði sem hér er við samninga við þinglok en svo vill til að ég fékk fréttir af því - og það er fáheyrt síðan við komum á þing - að formenn flokkanna hittast allir til að semja um hvaða mál verða tekin á dagskrá og hafa alfarið undanskilið Hreyfinguna frá þeim samningalotum. Ég vildi bara vekja athygli á þessu og mótmæla þessu harðlega. Við höfum tekið þátt í öllum formannafundum og samningum frá upphafi hér á þingi og mér finnst þetta hættuleg og ólýðræðisleg vegferð. Ég komst að þessu fyrir tilviljun á þingflokksformannafundi. Við þingmenn Hreyfingarinnar lítum svo á að við séum þá ekki aðilar að neinum samningum hér á þingi meðan málum er háttað á þennan veg.

Dagskrártillaga frá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni og Tryggva Herbertssyni er afturkölluð.

Forseta hefur borist eftirfarandi dagskrártillaga og eftirfarandi bréf: „Til forseta Alþingis 26. mars 2013. Við undirrituð gerum það að tillögu okkar, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapa, að fremst á dagskrá næsta þingfundar verði 450. mál, frumvarp til stjórnarskipunarlaga, auk annarra mála sem eru á dagskrá þessa fundar. Við óskum eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu fyrir lok þessa þingfundar.“ Undir þetta bréf rita Birgitta Jónsdóttir, Margrét Tryggvadóttir og Þór Saari.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tveimur breytingartillögum á þskj. 1302, mál 669, og á þskj. 1329, mál 669. Þessar breytingartillögur hafa verið ræddar í efnahags- og viðskiptanefnd og sátt ríkir um þessa niðurstöðu. Fyrri tillagan er breytingartillaga við frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 87/1992, um gjaldeyrismál, með síðari breytingum (rýmkun heimilda, aukið eftirlit, hækkun sekta o.fl.) og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í stað orðanna „og aðilaskipti að slíkum kröfuréttindum“ í f-lið 6. gr. komi: m.a. breytingar á greiðslu afborgana höfuðstóls og vaxta, breytingar á gjalddögum og/eða breytingar vegna aðilaskipta að slíkum kröfuréttindum.“ Greinargerðin er svohljóðandi: „Breytingin er til áréttingar á því að ákvæðið tekur til samningssambands lántaka og lánveitanda en ekki aðilaskipta, til dæmis þegar um viðskipti með framseljanleg skuldabréf á skipulegum verðbréfamarkaði er að ræða, sem kunna að verða á kröfum án þess að um skilmálabreytingar sé að ræða.“ Síðari tillagan er breytingartillaga við frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 87/1992, um gjaldeyrismál, með síðari breytingum, og er frá Magnúsi Orra Schram. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í stað orðanna „skilyrði 1.–3. töluliðs 3. mgr.“ í k-lið 1. gr. komi: skilyrði 1.–4. töluliðs 3. mgr.“ Fyrri breytingartillagan var frá hv. þm. Helga Hjörvar.

Virðulegi forseti. Ég ætla að samþykkja þetta frumvarp enda felur það í sér að létta á hluta af gjaldeyrishöftunum eða fjármagnshöftunum. Ég vil jafnframt geta þess að um helgina voru sett á fjármagnshöft í evrulandinu Kýpur og jafnframt voru mjög þungar byrðar lagðar á kýpversku þjóðina enda er um að ræða smáríki innan ESB. Ásakanir hafa heyrst um það að Kýpur hafi verið látið taka á sig óeðlilega þungar byrðar þegar þríeykið AGS, Evrópusambandið og Evrópski seðlabankinn neyddu meðal annars kýpverska bankakerfið til að taka á sig helmingslækkun á verðmæti grískra ríkisskuldabréfa. Frú forseti. ESB leggur þungar byrðar á smáríki evrulandsins. Höfum það í huga.

Virðulegi forseti. Þetta er út af fyrir sig ágætismál, ekki stórt en af þeim toga að sjálfsagt er að styðja það. En það vekur hins vegar athygli á því og rifjar það upp að hér um bil eitt og hálft ár er liðið síðan nefnd sem átti að fjalla um lækkun húshitunarkostnaðar á hinum svokölluðu köldu svæðum skilaði áliti sínu og enn hefur sáralítið verið gert með þær tillögur. Frumvarp sem byggir algerlega á tillögum þessarar nefndar liggur óafgreitt í atvinnuveganefnd Alþingis þannig að greinilega er ekki er pólitískur vilji til að afgreiða það mál. Það ber auðvitað að harma en nú er brátt komið að lokum þessa kjörtímabils. Nýtt kjörtímabil rennur upp með öðrum pólitískum meiri hluta og við skulum vona að þar með verði þessari þrautagöngu lokið og hægt verði að framkvæma þær tillögur sem þessi nefnd lagði fram á sínum tíma.

Virðulegi forseti. Þær tillögur sem hér liggja fyrir við 3. umr. eru allar tæknilegs eðlis. Ég gerði grein fyrir þeim í gær. Lög um búfjárhald og velferð dýra eru samhangandi og lög um búfjárhald eru afleiðing breytts lagafyrirkomulags. Með því að setja sérlög um velferð dýra verða einnig að vera til sérlög um búfjárhald. Þessar þrjár breytingartillögur eru allar tæknilegs eðlis til nánari útskýringar og ég fór yfir það í nokkru máli hér í gær. Ég legg til að þær verði samþykktar sem og málið í heild.

Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um heildarlög um velferð dýra. Ég fagna því að þau eru komin hingað til afgreiðslu og að vel hefur tekist til við vinnslu málsins í meðförum nefndarinnar. Ég þakka nefndinni mikið og gott starf. Sá sem hér stendur var með almenna fyrirvara við nefndarálit í nefndinni sem stafa af því að við hefðum betur gefið okkur nægan tíma í janúar og febrúar til að fara yfir einstök mál. Komið hafa fram breytingartillögur bæði við 2. umr. og 3. umr. sem tengjast þessu máli og enn koma fram breytingartillögur. Við framsóknarmenn munum sitja hjá við þær breytingartillögur. Við teljum mikilsvert að ná þeirri samstöðu sem náðst hefur í nefndinni um niðurstöðu málsins í heild sinni og fögnum því að lög um dýravelferð nái framgöngu á þinginu. Ég held að það sé til heilla fyrir land og þjóð.

Forseti. Mér finnst ánægjulegt að við séum að afgreiða þessi lög. Eins og fram hefur komið hefði ég viljað ganga lengra. Ill meðferð á dýrum er ávallt óásættanleg. Verksmiðjubúskapur er ill meðferð á dýrum og mér finnst hryggilegt að við höfum ekki gengið lengra í því að tryggja að betur sé farið með þessi dýr. Ég fagna breytingartillögum sem munu koma fram á eftir og hvet þingmenn til að kynna sér þann veruleika sem svín og kjúklingar búa við hér á Íslandi. Það er í engu öðruvísi en t.d. í Bandaríkjunum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það og fagna því að þessi löggjöf er komin til lokaafgreiðslu. Málið hefur átt sér býsna langa forsögu og hefur hér að mínu mati verið vel vandað til verka. Í undirbúningi frumvarpsins sjálfs hefur verið reynt að leita mjög víðtæks samráðs. Við gerð heildarlaga koma upp mjög mörg álitamál sem kann oft og tíðum að vera erfitt að skera úr um og við undirbúning málsins var greinilega reynt að leita leiða til að skapa sem mesta og víðtækasta samstöðu um þessi mál. Málið var að mínu mati vel unnið í hv. atvinnuveganefnd en þó tek ég undir með hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni um að við hefðum gjarnan kosið að hafa haft betri tíma og að nefndin hefði lagt megináherslu á að sinna málinu í janúar og febrúar til að lenda ekki í því sem við lentum í á síðustu stundu að bregðast þurfti við með ýmsum hætti. Engu að síður tel ég að málið sé orðið vel tækt til afgreiðslu 

Frú forseti. Sem framsögumaður málsins í atvinnuveganefnd fagna ég því að við erum núna að ganga til atkvæða um afgreiðslu á nýrri heildarlöggjöf um dýravelferð. Fögnuður minn er þó háður því að niðurstaðan verði í samræmi við tillögur meiri hluta atvinnuveganefndar, breytingartillögur á frumvarpinu. Ein breytingartillaga liggur fyrir frá fulltrúum stjórnarandstöðunnar eða minni hlutans í atvinnuveganefnd sem lýtur að geldingu ódeyfðra grísa. Ég tel mjög mikilvægt að þingið felli þá breytingartillögu, 
            

Heyr, heyr.

en að því gefnu að það gangi eftir þá fagna ég því að við séum að fara að afgreiða þetta mál í góðri sátt milli flestra aðila sem haft hafa uppi ólík sjónarmið í málinu.

Virðulegi forseti. Tillagan felur það í sér að hverfa til baka til þess fyrirkomulags sem frumvarpið, sem lagt var fram af hæstv. atvinnuvegaráðherra, Steingrími J. Sigfússyni, gerði ráð fyrir. Komið hafa fram í meðferð nefndarinnar efasemdir um að sú niðurstaða sem varð eftir 2. umr. geti leitt til aukinnar dýravelferðar, það gæti leitt til hins gagnstæða. Bent hefur verið á að á málinu sé praktískur annmarki vegna skorts á dýralæknum. Það gæti valdið erfiðleikum, einkum á minni búum, og gæti leitt til þess að það yrði meira inngrip í dýrin, ef svo má segja, en þyrfti að vera. Við vekjum líka athygli á því að það fyrirkomulag sem við tölum hér um, og var það sem hæstv. ráðherra lagði til, er það sama sem er til að mynda í Danmörku. Við leggjum til að þegar um er að ræða geldingar grísa yngri en viku gamalla skuli beita verkjastillandi lyfjagjöf.

Virðulegur forseti. Við leggjum fram tillögu sem kveður einmitt á um þá niðurstöðu sem ráðuneytið komst að við vinnu sína í málinu og ætti okkar mati að geta leitt til sátta. Það er þannig að verið er að leita leiða til að leysa geldingamál grísa með öðrum hætti til lengri tíma litið. Við horfum til samkeppnislanda okkar, sem við flytjum m.a. inn svínakjöt frá, sem nota sömu aðferð og hér er notuð. Við getum reyndar bent á Noreg þar sem grísir eru deyfðir, en þá er það líka gert með þátttöku ríkisins í öllum þeim mikla kostnaði sem því er samfara. Verið er að þróa leiðir og við teljum að ekki sé tímabært að ganga svo langt sem raun ber vitni hér og nú að við eigum ekki að fara lengra en þær þjóðir sem við leyfum innflutning á þessu sama kjöti frá. Ég held að það geti skekkt stöðuna. 

Virðulegi forseti. Til að taka af öll tvímæli er það þannig að í frumvarpinu og einnig í þeirri breytingartillögu sem kemur mögulega til afgreiðslu á eftir, er gert er ráð fyrir því að gildruveiði á mink verði heimil, en þá sem hluti af skipulögðum aðgerðum. Það er að mínu mati of takmarkandi þáttur. Heimildir til gildruveiði á mink eiga einfaldlega að vera almennar heimildir sem þó eru tilkynningarskyldar til sveitarfélags, út á það gengur tillaga okkar. Minkurinn er auðvitað rándýr og meindýr í íslenskri náttúru.

Rétt.


             Hann hefur valdið hér miklu tjóni og þess vegna er ástæða til þess að beita aðferðum sem gefist hafa vel og vísindamenn hafa sýnt fram á að verið hafa árangursríkar í því að reyna að stemma stigu við aukningu minkastofnsins í landinu. Við eigum ekki að hika við að bregðast við varðandi þennan vágest í íslenskri náttúru. Það er mjög sérkennilegt ef það verður þannig að Alþingi vill ekki beita öllum brögðum 

Virðulegi forseti. Minkurinn er meindýr í íslenskri náttúru.  Við höfum líka gagnrýnt það hér, margir þingmenn, hversu mikið eftirlitsiðnaðurinn á Íslandi hefur blásið út  En frumvarpið gerir ráð fyrir því að leita þurfi til 

Forseti. Hér er um að ræða breytingartillögu sem er nýr málsliður við 29. gr. sem fjallar um aðbúnað dýra og lýtur að reglugerðarheimild til ráðherra. Við hana legg ég til að bætist í reglugerðinni: Skal gætt samræmis við ákvæði 1.–3. mgr., sem er a.m.k. um aðbúnaðinn, og við 1. gr., sem fjallar um markmiðsgrein laganna, og svo við 6. gr., sem fjallar um almenna meðferð á dýrum. Það tel ég því miður nauðsynlegt í ljósi þess frjálsræðis sem ráðherrar hafa sýnt í reglugerðum sínum um dýrahald.

Frú forseti. Ég tel að breytingartillaga hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur sé vel meint en ég óttast að hún mundi gefa hættulegt fordæmi vegna þess að það að tiltaka sérstaklega einstakar greinar í lagafrumvarpi sem ráðherra beri að hafa til hliðsjónar við setningu reglugerðar getur boðið heim þeirri hættu að aðrar greinar séu þá ekki jafnbindandi fyrir ráðherrann. Ég bendi t.d. á 15. gr. frumvarpsins sem ég hefði talið að væri mjög mikilvægt að tiltaka sérstaklega en er ekki í breytingartillögu þingmannsins. Ég greiði atkvæði gegn breytingartillögunni, enda tel ég það mjög skýran áskilnað að ráðherrar fari að öllum greinum laga við setningu reglugerða í þessu tilviki sem öðrum.

Frú forseti. Ég er sammála síðasta hv. þingmanni. Ég tel að í reglugerðum, ekki aðeins þeirri sem hér um ræðir heldur í öllum reglugerðum, sé nauðsynlegt að gæta samræmis við öll ákvæði frumvarpsins eða laganna eins og hér um ræðir ef þetta verður samþykkt svona. Ég get því ekki stutt tillögu hv. þingmanns.

Frú forseti. Ég vil við lokaafgreiðslu þessa máls þakka hv. atvinnuveganefnd og öllum þingmönnum sem hafa komið að mikilli og vandaðri vinnu við að ljúka umfjöllun um þá viðamiklu löggjöf sem hér er að verða að veruleika og fá samþykki eftir mikinn undirbúning og mikið starf. Það er fagnaðarefni og það er sómi að því að eitt af síðari verkum þessa kjörtímabils og þessa Alþingis er að ljúka þessari vinnu, að við fáum nýja heildstæða löggjöf um dýravelferð. Það er eins vel að þessum hlutum búið og mögulegt er, að ég tel, í lögum og í góðri og breiðri sátt eins og við sjáum á töflunni. Þá er í raun aðeins eitt eftir og það er að framkvæmdaaðilum laganna verði sköpuð til þess skilyrði að innleiða þau og annast vel um framkvæmd þeirra. Á ég þar einkum við Matvælastofnun sem augljóslega þarf að fá til þess nokkra fjármuni að standa sómasamlega og vel að því vandasama verkefni sem er að tryggja góðan aðbúnað og velferð í öllu dýrahaldi í landinu.

Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka hv. þingmönnum í fjárlaganefnd fyrir gott samstarf við vinnslu þessa máls og ekki síður starfsmönnum nefndarinnar. Ég vil minna á það enn og aftur að akkúrat núna erum við að samþykkja fjárveitingar upp á 900 millj. kr. inn í markaðar tekjur fyrir árið 2011. Með samþykkt þessa frumvarps er verið að samþykkja 900 millj. kr. útgjöld vegna markaðra tekna sem reyndust hærri á árinu 2011. Og ég held að það sjái það allir sem vilja hversu mikilvægt er að breyta þessum mörkuðu tekjustofnum í frumvarpinu því að þetta er enn ein staðfestingin á því að Alþingi sé að gefa heimild sína í lok mars 2013 fyrir þeim fjármunum sem var ráðstafað og eytt á árinu 2011.

Frú forseti. Við í Hreyfingunni og ég sem nefndarmaður í fjárlaganefnd hef talað gegn öðruvísi nálgun í fjárlögum ríkisins á því kjörtímabili sem nú er að verða lokið. Ég hef talað gegn þeirri leið sem kölluð hefur verið blandaða leiðin, þ.e. að menn nái að vinna sig út úr þessum skuldavanda með niðurskurði og skattahækkunum. Það er staðfest nú í lok kjörtímabilsins að sú leið hefur beðið skipbrot og hefur ekki gengið upp og mun ekki ganga upp. Hún hefur valdið stórskaða í heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu og samgöngumálum úti um allt land. Það er óskandi að þeir sem taka við á næsta kjörtímabili noti aðra nálgun og viðurkenni það einfaldlega strax í upphafi að skuldastaða ríkissjóðs er ósjálfbær og það verður ekki hægt að vinna á henni með öðrum aðferðum en afskriftum. Það er viðtekin venja þegar þjóðir lenda í slíkum hremmingum og Íslendingar eiga ekki að vera feimnir við að fara þá leið.

Virðulegi forseti. Þar sem við göngum nú til atkvæða um ný efnalög tel ég rétt að þakka hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir góða vinnu. Hér er um að ræða gríðarlega mikilvæga réttarbót, nýja efnalöggjöf sem styrkir umtalsvert stöðu málaflokksins og er í raun mikilvægari en virðist við fyrstu sýn. Við erum að tryggja að meðferð á efnum og efnablöndum valdi hvorki tjóni á heilsu manna eða dýra né á umhverfi en líka tryggja frjálst flæði á vörum og innri markaði EES að því er varðar þessa vöruflokka. Hér er sem sé um að ræða mikilvægt öryggis- og neytendamál og ég ítreka þakkir mínar til hv. nefndar.

Virðulegi forseti. Komið er til lokaafgreiðslu frumvarp sem er ágætisdæmi um það að Alþingi getur tekið frumkvæði í lagasetningu og staðið saman um slík verkefni. Þetta mál fjallar um það að leiðrétta glufu í löggjöf okkar sem hefur verið sú að kynferðisbrot gegn börnum innan fjölskyldu hafa verið með lægri refsiramma en brot gegn börnum utan fjölskyldu. Þetta hefur skapað ósamræmi við ríkjandi dómaframkvæmd og er mikilvægt að leiðrétta í eitt skipti fyrir öll. Ég vil einnig láta þess getið að mikil og góð samstaða hefur verið í allsherjar- og menntamálanefnd um þetta mál sem og um vinnu við að bregðast við mikilli fjölgun mála í þessum málaflokki og lengingu málsmeðferðartíma. Allsherjar- og menntamálanefnd mun á allra næstu dögum skila frá sér tillögum til stjórnvalda um úrbætur í þessu efni.

Forseti. Þetta mál lætur kannski ekki mikið yfir sér en er gríðarlega mikilvægt og mig langar að nota tækifærið og þakka félögum mínum í allsherjar- og menntamálanefnd fyrir alveg rosalega góða vinnu í vetur. Mér hefur fundist vinnan þar vera bæði málefnaleg og mjög fræðandi og hún hefur einkennst af virðingu fyrir skoðunum annarra. Við mættum taka okkur það til fyrirmyndar í þessum sal.

Virðulegi forseti. Það er svo sannarlega rétt, sem hér hefur verið sagt, að þetta er mikilvægt mál, það er mikilvæg réttarbót að þetta frumvarp verði að lögum. Það má auðvitað spyrja sig að því hvernig í ósköpunum þetta réttarástand gat staðið svona eins og raun ber vitni, það er alveg furðulegt. En í það minnsta er búið að ráðast í þetta mál; og ég tek undir það, sem hv. þm. Skúli Helgason sagði áðan: Þetta er ágætt dæmi um það hvernig Alþingi getur brugðist við og getur leiðrétt jafnfurðulegt óréttlæti. Það er skrýtið að þessi staða skuli hafa viðgengist í samfélagi okkar og ekki hafi verið brugðist við fyrr. En það er gott að búið er að gera það, það var alveg nauðsynlegt.

Virðulegi forseti. Þetta er mikilvæg lagasetning sem við erum að fara í gegnum núna. Við erum að tryggja að tekið verði á kynferðisbrotum gegn börnum með eðlilegum hætti í lagasetningunni. Dómaframkvæmd hefur verið ágæt en nú erum við að uppfæra lögin til dómaframkvæmdar. Mikil þverpólitísk samstaða hefur verið um þessi mál í allsherjar- og menntamálanefnd og við munum skila af okkur tillögum um hvað sé til úrbóta af því að gríðarleg aukning hefur orðið í tilkynningum á kynferðisbrotum gegn börnum til lögreglu upp á síðkastið. Í janúar komu um 42 mál inn en að meðaltali hafa þetta verið um 10 til 12 mál á síðustu árum þannig að það er ótrúlegur fjöldi mála sem er að koma hingað inn til lögregluyfirvalda og mjög brýnt að tekið verði á þessum kúf sem nú hefur myndast. Það þarf að auka fjárveitingar og ég er sannfærð um að Alþingi mun taka höndum saman um það mál líka.

Við höldum áfram að ræða í 2. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla sem snúa kannski fyrst og fremst að Landbúnaðarháskólanum og því samstarfi sem þar er. Ég vil í upphafi ræðu minnar hnykkja aðeins á því sem hefur komið fram í gagnrýni á málið og lýtur að búfræði- og garðyrkjunámi. Það kemur reyndar skýrt fram í meirihlutaálitinu frá allsherjar- og menntamálanefnd þar sem þess er getið að gagnrýnt hafi verið töluvert að ekki sé gert ráð fyrir formlegu utanumhaldi um búfræði- og garðyrkjunámið hjá Landbúnaðarháskóla Íslands, en hins vegar ítrekar nefndin að auðvitað sé mikilvægt að það verði í þeim farvegi sem það er. Það er ekki búið að gera þá breytingu á lögunum þannig að mikilvægt er að hafa það til umræðu og hugsanlega mikilvægt fyrir nefndina að fara yfir það á milli 2. og 3. umr. Mig langar líka að gera að umtalsefni svokallað samstarfsnet sem er gert ráð fyrir að verði lögfest núna. Það kemur fram í frumvarpinu, og ég geri athugasemdir við það, virðulegur forseti, að ekki gert ráð fyrir neinum kostnaðarauka við samþykkt laganna nema þeim sem snýr að svokölluðu samstarfsneti, þó svo það komi fram í frumvarpinu og í umsögn fjárlagaskrifstofunnar að eftir eigi að meta það sem varðar starfsmenntanámið inn í reiknilíkanið um breytingarnar á lögunum, það er ekki gert ráð fyrir því. Ég hef töluverðar áhyggjur af því að það sé vantalinn kostnaður. Ég ætla svo sem ekki að fullyrða neitt um það, en það kemur samt fram í umsögninni. Eini kostnaðaraukinn sem er gert ráð fyrir eru þær 50 millj. kr. sem felast í því að lögfesta samstarfsnetið. Það er ágætt að rifja upp í umræðunni að í upphafi var þetta kynnt og afgreitt í gegnum þingið og hv. fjárlaganefnd sem tveggja ára tímabundið verkefni, þ.e. kostnaðurinn við það voru 300 millj. kr. á árinu 2011 og 2012. Þannig var það samþykkt í þinginu. Síðan kom það í fjárlagagerðina síðastliðið haust þar sem var tekin sú ákvörðun að halda áfram í tveggja ára tímabundnu verkefni og settar voru 300 millj. kr. í það til viðbótar. Þá urðu mjög margir hissa og sögðu að gert hefði verið ráð fyrir 300 milljónum í tvö ár en núna væri verið að samþykkja 300 milljónir til viðbótar næstu tvö árin þannig að 600 millj. kr. færu í verkefnið. Eðlilega spurðu hv. þingmenn hvernig á því stæði, hvort undirbúningurinn hefði ekki verið nægilegur og kölluðu eftir rökum í málinu. Það næsta sem gerist í málinu er dálítið merkilegt. Fram kemur frumvarp um lög um opinbera háskóla sem gerir ráð fyrir því að kostnaðurinn inn í framtíðina verði fastar 50 milljónir eftir þessar 600 milljónir. Það er auðvitað mikilvægt að átta sig á því að væntanlega hefur frumvarpið verið komið langt í smíðum í menntamálaráðuneytinu þegar beiðnin um tímabundna fjárveitingu upp á 300 millj. kr. í tvö ár kom inn í þingið. Ég er ekki að halda því fram að því hafi verið laumað inn á einhvern hátt, en það kveikir einhvern veginn þau viðvörunarljós hjá mér að undirbúningurinn fyrir verkefnið hafi hugsanlega ekki verið nægilega góður. Ég geri mér fulla grein fyrir því að stofnkostnaðurinn er töluvert mikill og þetta nýtist vel, það er ekki ágreiningur um það. Ég held hins vegar að þetta sé skýrt dæmi um hversu mikilvægt er að vanda sig við undirbúning mála. Síðan var það kynnt og ég fór yfir ræður margra hv. þingmanna. Ég las til dæmis ræðu hv. þm. Skúla Helgasonar sem var formaður allsherjar- og menntamálanefndar þegar málið kom inn og kom mjög skýrt fram í máli hans, og ég var alveg sammála því, að þetta gæti líka þróað okkur í þá veru að meta kosti og galla þess að sameina háskólana. Nú höfum við ekkert um það í höndunum hvað kostar í raun og veru að gera það svona. Ég verð að segja að ég er dálítið hugsi yfir því að þetta komi inn sem tímabundin framkvæmd og verði að föstum lið inn í fjárlögunum verði frumvarpið samþykkt.

Virðulegi forseti. Það er nokkuð um liðið frá því að við ræddum þetta mál í 2. umr. þar sem talsverðar umræður skópust um einstök atriði frumvarpsins. Í raun og veru er ýmislegt jákvætt í frumvarpinu og ég vil nefna samstarfsnetið í því sambandi. Ég held að í sjálfu sér sé nálgunin skynsamleg. Verið er að reyna að hagræða í fyrsta lagi og í öðru lagi styrkja ýmsar námsgreinar sem er verið að kenna á mörgum sviðum - ég ætla kannski að koma að því síðar, annaðhvort í þessari ræðu eða annarri ræðu - en ég tel það í sjálfu sér jákvæða nálgun. Það sem mig langar að gera aðeins að umræðuefni í upphafi er 5. gr. frumvarpsins þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta: „Við 24. gr. laganna bætist nýr stafliður, svohljóðandi: Umsýslu- og afgreiðslugjöldum umsókna nemenda með ríkisfang utan Evrópska efnahagssvæðisins, að undanskildum Færeyjum og Grænlandi.“ Hvað er verið að leggja til? Verið er að leggja til, sem er út af fyrir sig sjálfsagt og eðlilegt mál, að opinberum háskólum verði veitt heimild til að taka sérstök umsýslu- og afgreiðslugjöld vegna umsókna um skólavist frá aðilum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Það er mjög fróðlegt að skoða og það sem er upplýst í athugasemdum við 5. gr., að umsóknum við Háskóla Íslands frá einstaklingum frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins hafi fjölgað gríðarlega mikið, kom mér satt að segja mjög á óvart. Í því sambandi eru nefnd dæmi. Árið 2011 fékk Háskóli Íslands 800 umsóknir frá einstaklingum frá Nígeríu og 200 frá Kamerún. Síðan segir í athugasemdum, með leyfi virðulegs forseta: „og álíka margar frá Pakistan, Íran, Írak og fleiri löndum utan EES.“ Við erum að tala um að minnsta kosti á annað þúsund umsóknir sem hafa borist sem kostar auðvitað heilmikið að fara í gegnum. Öllum er auðvitað ljóst af því að ekki er full alvara að baki þeim umsóknum. Það rifjast upp fyrir mér að fyrir ekki mjög löngu síðan var haldin mikil ráðstefna á Íslandi um ræktun barrtrjáa á norðurslóðum. Þá bárust einmitt umsóknir frá ýmsum löndum, sem meðal annars eru nefnd til sögunnar hér, þannig að það er ljóst mál að í því sambandi er margt sem bendir til þess að menn séu að reyna að komast inn fyrir múra Evrópu og búa sér til möguleika á einhvers konar dvalarleyfi, en ekki sé einlægur vilji að baki til að stunda nám við Háskóla Íslands. Ég tel þetta líka mjög eðlilegt ákvæði. Það er auðvitað svo að af því hlýst margvíslegur kostnaður, það þarf að fara yfir umsóknirnar, staðreyna upplýsingar og þar fram eftir götunum og kostnaðurinn er heilmikill. Vitaskuld yrði það þannig að áður en farið væri að vinna í svona málum væri óskað eftir staðfestingargjaldi sem mundi væntanlega hafa þau áhrif í för með sér að þeim umsóknum fækkaði sem raunverulega þarf að láta vinna úr og láta eitthvað reyna á. Í sjálfu sér er það ósköp eðlilegt mál. Það vekur hins vegar upp annað atriði sem er full ástæða fyrir okkur til að ræða í því samhengi. Við erum hér að taka upp ákveðið fyrirkomulag sem á væntanlega ekki bara við um þá sem sækja um frá þeim tilteknu löndum heldur alla sem sækja um utan hins Evrópska efnahagssvæðis. Við erum að láta þá greiða tiltekin gjöld, þjónustugjöld til að standa straum af því umstangi sem fylgir því að fara yfir umsóknir, hvort sem menn telja fulla alvöru á bak við þær eður ei. Það sem mér finnst það meðal annars vekja okkur til umhugsunar um er að við vitum að það er mikið ójafnræði fyrir íslenska stúdenta sem sækja um skólavist í ýmsum löndum innan hins Evrópska efnhagssvæðis. Tökum dæmi. Breskir nemendur sem sækja um skólavist í Háskóla Íslands þurfa ekki að greiða önnur skólagjöld en sem eru við lýði þar, hvort sem um er að ræða innlenda eða erlenda stúdenta. Þar eru þeir út af fyrir sig algjörlega jafnsettir sem breskir nemendur og ef þeir væru íslenskir. Ef það snýst hins vegar við, ef íslenskur námsmaður hefur hugsað sér að fara í nám til Bretlands, er farið þannig með þann einstakling að honum er gert að greiða mjög há skólagjöld. Nú hefur sú þróun orðið á síðustu árum, m.a. í ríkisstjórn Frjálslynda flokksins og Íhaldsflokksins, að skólagjöld í Bretlandi hafa almennt verið hækkuð og á það við um þá sem sækja um skólavist frá útlöndum sem og þá stúdenta í Bretlandi sem sækja um skólavist þar. Íslendingar eru settir í flokk með fólki utan Evrópu. Við erum auðvitað ekki aðilar að Evrópusambandinu, en það er hins vegar þannig að í ýmsum slíkum löndum gilda sambærilegar reglur um okkur Íslendinga og í Evrópu, það á hins vegar ekki við um Bretland. Það hefur orðið til þess að íslenskum nemendum í Bretlandi hefur fækkað snarlega og mjög mikið á undanförnum árum. Bretar hafa verið alveg ótrúlega þvergirðingslegir þegar hefur komið að því að reyna að fá þá til þess að líta svo á að við ættum í því sambandi að njóta sama réttar og lönd innan Evrópusambandsins. Það eru auðvitað full rök að mínu mati á grundvelli EES-samningsins að íslenskir námsmenn sem sækja um skólavist í Bretlandi fái sömu meðhöndlun og breskir nemendur. Þess vegna tel ég að það væri ekkert óeðlilegt að íslenskir háskólar svöruðu nánast í sömu mynt og brygðust við gagnvart erlendum nemendum með einhverjum sambærilegum hætti þannig að t.d. breskum stjórnvöldum væri gert ljóst að ekki væri sjálfgefinn hlutur af hálfu okkar Íslendinga að taka á móti breskum nemendum, velkomnir sem þeir eru að öðru leyti, öðruvísi en þeir tækju meiri þátt í kostnaði við skólagöngu sína í íslenskum háskóla en þeir gera í dag á meðan sú regla gildir í Bretlandi að íslenskum nemendum er gert að greiða svona há skólagjöld þar. Það er auðvitað svo að mjög gott er fyrir Íslendinga að eiga þess kost að stunda nám sitt utan heimalandsins. Það víkkar sjóndeildarhringinn, gerir íslenskum nemendum kleift að kynnast menningu, siðum og námi í öðrum löndum, auðgar auðvitað þekkinguna, m.a. með tungumálinu, en þeir soga ekki síður í sig það sem er að gerast í háskólum úti um allan heim. Það er enginn vafi á því að í gegnum tíðina hefur skipt miklu máli fyrir okkur Íslendinga að hafa á að skipa einstaklingum sem hafa átt þess kost að sækja nám sitt til útlanda. Núna er að sjálfsögðu búið að setja mikinn þröskuld í veg þeirra íslensku námsmanna sem hafa verið að fara til náms í öðrum löndum og t.d. kjósa sér að fara til náms í Bretlandi, eins og menn hafa gert í miklum mæli í gegnum tíðina og sá sem hér stendur er einn þeirra. Það er búið að setja mikinn þröskuld í veg þeirra sem vilja fara til náms í Bretlandi. Ég geri það að umræðuefni hérna vegna þess að við reynum í frumvarpinu að setja upp ákveðnar girðingar til að koma í veg fyrir að menn séu með einhverja sýndarumsóknir í Háskóla Íslands með tilheyrandi kostnaði. Ég geri mér ekki grein fyrir því hver kostnaðurinn er við að fara í gegnum eitthvað á annað þúsund umsóknir frá nemendum sem sækja greinilega ekki um af fullri alvöru. Ég styð þess vegna eindregið að setja upp þjónustugjald til að stemma stigu við svona hlutum sem eru ekkert nema kostnaður fyrir háskólann og verður síst af öllu til þess að efla menningarleg tengsl Íslands og þeirra stúdenta sem koma frá öðrum löndum. Við hljótum líka að þurfa að velta þeim hlutum fyrir okkur í dálítið breiðara samhengi, sérstaklega gagnvart þeim þjóðum sem eru í samstarfi við okkur t.d. innan hins Evrópska efnahagssvæðis og kjósa að heimta gjöld af íslenskum námsmönnum sem eru eins há og raun ber vitni. Þau eru miklu hærri fyrir okkur en þá nemendur sem 

Virðulegi forseti. Við ræðum um breytingu á lögum um opinbera háskóla. Ég vil einkum ræða tvennt í þessu frumvarpi og í fyrri hlutanum ætla ég að koma inn á það atriði sem ég held að sé jákvætt við það. Það er að lögfesta á samstarfsnet opinberra háskóla. Það eru kannski ekki allir sem gera sér grein fyrir því hvað þetta samstarfsnet er, en það er sem sagt samstarfsnet opinberu háskólanna þar sem þeir leita eftir því að mynda aukið samstarf sín á milli. Þetta samstarfsnet hefur gefist mjög vel. Allir háskólarnir eru mjög ánægðir með það, ekki hvað síst litlu háskólarnir vítt og breitt um landið, Háskólinn á Akureyri, Háskólinn á Hólum og Landbúnaðarháskóli Íslands. Samstarfsnetið gefur háskólunum tækifæri til þess að halda sjálfstæði sínu en um leið að auka og efla samstarf á milli háskólanna þannig að fram megi ná aukinni hagræðingu og svo framvegis. Það hefur verið töluvert í umræðunni að sameina eigi alla opinberu háskólana í einn háskóla. Ég þekki málið ágætlega í tengslum við Landbúnaðarháskóla Íslands og þær umræður sem hafa verið meðal annars um sameiningu hans, bæði þegar var verið að tala um að sameina alla opinberu háskólana í einn háskóla, og eins síðar þegar komu upp umræður ekki fyrir svo löngu um að sameina ætti Landbúnaðarháskóla Íslands einan við Háskóla Íslands. Skýrslur sem voru unnar í kringum þær umræður hafa sýnt að ekki sé beinlínis fjárhagslegur ávinningur af þessum sameiningum og ljóst er að oft og tíðum á það sem haldið er fram ekki við rök að styðjast. Aukið samstarf háskólanna er einvörðungu af hinu góða. Þá geta háskólarnir þróað samstarf sitt áfram á sínum eigin forsendum og notað styrkleika sína, en um leið styrkt sig út á við og inn á við í einstökum atriðum. Ég held að sú stefna sem hefur verið tekin í þessum málaflokki þegar kemur að samstarfsneti háskólanna sé mjög heppileg. Ég held að hægt sé að efla samstarfsnetið mun meira og að það geti orðið til þess að dýpka og þétta samstarf háskólanna og geti hugsanlega tekið til fleiri þátta í samstarfi háskólanna. Annað atriði í þessu frumvarpi hefur verið gagnrýnt töluvert, meðal annars í umsögnum frá Bændasamtökum Íslands sem menntamálaráðuneytið rekur á minnisblaði sem var sent til allsherjar- og menntamálanefndar. Þar er gagnrýnt að í rauninni er verið að gera ráð fyrir því að landbúnaðarháskólarnir falli undir sama lagaramma og aðrir opinberir háskólar. Við skulum láta það liggja milli hluta, en hins vegar hafa menn áhyggjur af starfsgreinabrautunum, meðal annars búfræðináminu á Hvanneyri og garðyrkjunáminu á Reykjum í Hveragerði. Ég held að þessi gagnrýni sé mjög réttmæt. Það er mjög eðlilegt að taka tillit til þessara atriða. Maður sér á minnisblaði menntamálaráðuneytisins að þeir telja að verið sé að koma til móts við þetta og að undirstoðir þessara námsbrauta séu nægilega vel tryggðar í frumvarpinu sem fyrir liggur. Ég held að svo sé ekki og að við séum ekki að tryggja nægilega vel rannsóknir, tengsl atvinnugreinarinnar við menntastofnanirnar og undirstöður starfsnámsins, búfræðinnar og garðyrkjunámsins. Ég held að alveg óhætt sé að segja að mikil sóknarfæri eru fólgin í þessum atvinnugreinum og gríðarlega mikilvægt að þær og atvinnugreinar almennt séu í góðum tengslum við menntunina og að menntunin sé í góðum tengslum við atvinnulífið. Það eru gríðarleg sóknarfæri fólgin í menntun á sviði matvælaframleiðslu og landbúnaðar og í þessum atvinnugreinum. Mikilvægt er að við gerum ekkert til þess að veikja tengsl menntakerfisins við atvinnugreinarnar. Til að mynda má minnast á að til ársins 2050 er gert ráð fyrir því að matvælaþörf heimsins muni aukast um 70%. Íbúum jarðar fjölgar um 200 þúsund hvern einasta dag. Íslendingar eiga mjög mikið ræktunarland og mikil sóknarfæri til aukinnar matvælaframleiðslu. Nýverið höfum við séð fregnir af því að til standi að setja upp stórt garðyrkjuver eða garðyrkjubú á Suðurlandi í tengslum við Hellisheiðarvirkjun. Við höfum líka séð að aukinn áhugi margra aðila er á því að fara út í stórfellda kornrækt og stórfellda matvælaframleiðslu á öllum sviðum og nýta það landbúnaðarland sem við eigum. Því er gríðarlega mikilvægt að menntakerfið, einkum og sér í lagi garðyrkjubrautin að Reykjum og búfræðinámið á Hvanneyri, og það sem er í tengslum við þær námsbrautir, rannsóknir, menntun og annað, sé í góðum tengslum við atvinnulífið. Ánægjulegt hefur verið að sjá til að mynda á undanförnum árum hvernig áhugi hefur verið að vaxa á nýjan leik í ljósi þeirra breytinga sem eru að verða í matvælaframleiðslu heimsins, bæði hvað varðar eftirspurn og framleiðslu, hún er ekki að vaxa jafnhratt og mun ekki vaxa jafnhratt núna á 21. öldinni eins og hún gerði alla 20. öldina. Ánægjulegt hefur verið að sjá hver þróunin hefur verið varðandi nemendafjölda, til að mynda í búfræðinámi við Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri. Ekki eru svo mörg ár síðan búfræðinámið var nánast að líða undir lok, ekki nema um 10 ár, vegna þess að það gekk svo erfiðlega að fá nemendur í það. Núna er gríðarleg ásókn í nám á sviði landbúnaðar. Menn hafa þurft að vísa frá miklum fjölda af nemendum, taka inn í fleiri en einn bekk og svo framvegis. Þetta er allt í fullu samræmi við það sem er að gerast. Vissulega er mikilvægt fyrir þetta nám, eins og annað, að þróast og taka mið af þeim breytingum sem eru að verða á sviði þeirra atvinnugreina sem ætlunin er að mennta fólk til, bæði á sviði garðyrkju og landbúnaðar, vegna þeirra miklu breytinga sem eru fram undan. Þá er mikilvægt að þessi menntun taki breytingum samhliða. Til þess að hún geti þróast sem best er mjög mikilvægt að hún sé í góðum tengslum við atvinnugreinarnar sjálfar. Ég held að með þessu frumvarpi sem við erum að ræða hérna og þeim breytingum hvað varðar landbúnaðarskólana sé alveg ljóst að niðurstaðan er sú að mikilvægt er að þær séu í tengslum við atvinnulífið. Þá er ég ekki að tala um samstarf opinberu háskólanna eða samstarfsnetið, heldur landbúnaðarháskólana sjálfa og tengsl atvinnulífsins. Ef þær eru ekki í góðum tengslum við atvinnulífið mun draga úr því að þessar námsgreinar geti tekið áframhaldandi breytingum. Þessa held ég að hefði þurft að taka tillit til og að nefndin hefði átt að gera meiri breytingar á málinu en raun ber vitni í breytingartillögum. Ég vil þó segja aftur að sá þáttur sem snýr að samstarfsneti háskólanna er mjög jákvæður og er eitthvað sem við eigum að fagna. Hugsanlega mun þetta samstarfsnet verða til þess að einhverjir hinna opinberu háskóla sjái sér hagsmuni í því að sameina og þétta samstarfið enn meira, en við eigum að hverfa af þeirri braut að fyrir fram mótuð ákvörðun sé um að sameina alla háskólana í eina háskólastofnun og að síðan séu búnar til skýrslur og annað til þess að undirbyggja þær ákvarðanir, eins og við höfum séð í allt of miklum mæli. Samstarfsnetið tryggir að háskólarnir fari inn í samstarfið á sínum eigin forsendum með sjálfstæði sitt að leiðarljósi, en þó með það að markmiði að reyna að ná samlegðaráhrifum þar sem það er mögulegt. Ég held að þetta hafi gefist mjög vel og að við eigum að stefna áfram á þá braut. Það er sá þáttur í frumvarpinu sem maður getur með góðu móti stutt, en þegar kemur að öðrum ákvæðum sem snúa meðal annars að 

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið erum við að ræða breytingu á lögum um opinbera háskóla. Ég hef talað áður í þessu máli en það er nokkuð langt um liðið, virðulegi forseti. Ég átti eftir að fara yfir nokkur atriði í frumvarpinu sem ég tel að séu jákvæð. Ég er almennt hlynnt því sem kemur fram í frumvarpinu, að það skuli fara fram samstarf á milli þeirra háskóla sem eru í opinberri eigu eða reknir fyrir almannafé. Þá er ég að sjálfsögðu að tala um þá skóla sem ekki eru einkareknir. Það sem ég er hrifin af í þessu frumvarpi er varðandi 4. gr. Stundum er talið að háskólanám hér á landi standist ekki samanburð við nágrannaríki okkar. Þeir sem hafa viljað tala niður fjölda háskóla hér á landi hafa verið að beita þessum rökum. Í 4. gr. er hnykkt á því hver starfsheitin eru og hvaða þekkingu og reynslu þeir hafi sem kenna við þessa háskóla og að sú þekking og reynsla skuli vera í samræmi við alþjóðleg viðmið fyrir viðkomandi starfsheiti á þeirra fræðasviði. Það skal vera staðfest með áliti dómnefndar til dæmis með hvaða hætti doktorspróf er skilgreint frá viðurkenndum háskóla. Í greinargerð með frumvarpinu segir í 4. gr., með leyfi forseta: „Samkvæmt breytingum á lögum um háskóla, nr. 63/2006, sem samþykktar voru á 140. löggjafarþingi, var lögfest að þeir sem bera starfsheiti prófessora, dósenta, lektora og sérfræðinga skulu hafa þekkingu og reynslu í samræmi við alþjóðleg viðmið fyrir viðkomandi starfsheiti á þeirra fræðasviði, staðfest með áliti dómnefndar eða með doktorsprófi frá viðurkenndum háskóla. Í gildandi lögum um opinbera háskóla er gert ráð fyrir að viðkomandi starfsmenn hafi lokið meistaranámi hið minnsta. Í þeim nágrannaríkjum Íslands sem oftast eru höfð til samanburðar er doktorspróf í flestum tilvikum forsenda fyrir ráðningu í akademísk störf. Með frumvarpsgreininni er ætlað að tryggja gæði kennslu og rannsókna í opinberum háskólum og að þekking og reynsla sé í samræmi við alþjóðleg viðmið fyrir viðkomandi starfsheiti á hverju fræðasviði. Þetta ákvæði á ekki við um aðjúnkta og stundakennara enda ekki gerð krafa um doktorspróf hjá þeim.“ Þarna, virðulegi forseti, er verið að undirstrika gæði kennslunnar hér á landi, að mínu mati, hjá opinberu háskólunum og því fer ekkert á milli mála hver er tilgangur 4. gr. Eins er ég hrifin af 5. gr. sem ég hef ekki rætt áður í þessu máli. Hún varðar að háskólunum er heimilt að taka umsýslu- og afgreiðslugjöld umsókna frá nemendum sem eru með ríkisfang fyrir utan Evrópska efnahagssvæðið, að undanskildum Færeyjum og Grænlandi. Virðulegi forseti. Færst hefur mjög í vöxt hér á landi og aðallega við Háskóla Íslands að mjög margar umsóknir sem þarf að sinna hafi borist frá ríkjum utan EES. Í greinargerð um 5. gr. kemur fram að þetta er allverulegur fjöldi, á bilinu 1.600–2.000 umsóknir, þá er vísað til ársins 2011 því ekki er nákvæmlega sagt á milli ára. Á einhvern hátt verður að bregðast við þessum umsóknum og svara þeim umsækjendum sem sækja um skólavist. Þá þarf apparat að vera til staðar sem getur tekið á þessum fjölda umsókna og samkvæmt frumvarpinu er þetta dýrt og tímafrekt. Þarna er því verið að bregðast við því að uppfylla þurfi skilyrði um greiðslu með umsókninni sem er mjög eðlilegt. Virðulegi forseti. Ég sakna þess svolítið í frumvarpinu og hérna í greinargerðinni að ekki er fjallað um hvernig Norðurlöndin hafa þetta. Það hlýtur að vera sama ásókn þessara aðila í háskólanám á Norðurlöndunum og einnig vantar upplýsingar um hvort norrænir opinberir háskólar hafi tekið upp slíkt gjald. Vert væri að athuga milli 2. og 3. umræðu hvernig þessu er háttað í nágrannaríkjum okkar. Virðulegi forseti. Ég verð því miður að ljúka máli mínu því tími minn er liðinn.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að geta loksins tekið til máls um frumvarp um opinbera háskóla. Málið snýr einkum að breytingum er varðar landbúnaðarháskólana. Hér virðast kannski ekki vera miklar breytingar sem er um að ræða en þær eru samt nokkrar. Ýmislegt vekur svo sem athygli. Það er eitt sem ég mun koma að síðar í ræðu minni og kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins því að mér finnst að þar gæti ákveðins misskilnings eða í það minnsta er verið að henda á loft boltum sem ég held að sé mikilvægt að menn grípi ekki eins og þar er talað um. Ég held að í upphafi sé rétt að undirstrika að Framsóknarflokkurinn lagði mikla áherslu á menntamál fyrir síðasta flokksþing sitt sem haldið var fyrir nokkrum vikum. Sérstakur hópur starfaði meðal annars í nokkra mánuði fyrir flokksþingið og fjallaði um menntamál og skilaði inn tillögum og greinargerð sem var síðan grunnur að samþykkt sem gerð var á flokksþinginu þar sem almennt var fjallað um menntamál, skólastigin og þess háttar. Ég legg áherslu á að jafn réttur til náms er mjög mikilvægur þáttur. Það er jafnframt eðlilegt að ákveðnar kröfur séu gerðar á háskólastigi sem og annars staðar. Við höfum varað sérstaklega við því að háskólagjöld séu tekin í opinberum skólum, frekar eigi ríkið að hvetja til þess að allir geti sótt sér menntun þannig að jafnræði gildi. Við höfum líka lagt mikla áherslu á, og vil ég ítreka það hér því að þetta frumvarp fjallar að nokkru um búnaðarskólana, að efla mjög tengsl atvinnulífs og náms. Að okkar mati eru ekkert nema kostir sem fylgja því þar sem unnt yrði að fullnægja þeim þörfum sem atvinnulífið gerir á hverjum tíma um starfsfólk. Við sáum það nýlega á fundi samtaka fyrirtækja í málm- og skipaiðnaði sem heitir Málmur. Þar kom fram að eftirspurn er eftir tæknimenntuðu fólki og vöntun á því. Samstarf og samband atvinnulífs og háskólanna er því mjög mikilvægt. Hér er fjallað um samstarfsnetið sem ég er mjög hlynntur. Það er mjög gott mál. Samstarfsnetið opnar háskólunum leið að samstarfi á mjög breiðum grunni og er mikilvægt að styrkja það og nota. Þegar við horfum hins vegar á landbúnaðarskólana sérstaklega, Háskólann á Hólum og Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri, vil ég koma því hér að að þessir skólar og ekki síst rannsóknarþáttur þeirra mun á næstu árum og áratugum skipta meira máli en oft áður, þótt auðvitað skipti skólarnir alltaf miklu máli. Ástæðan fyrir því að ég segi þetta er að í framtíðinni er ljóst að matvælaframleiðsla tengd vatni og landi verður ein af þeim þáttum, þeim atvinnugreinum sem hvað mest eftirspurn verður eftir í heiminum. Þar af leiðandi verða Íslendingar að vera á tánum, vera tilbúnir að nýta þau tækifæri sem felast í náttúruauðlindum landsins til þess að fylgja þeirri þróun eftir. Þar skipta þessir skólar að mínu viti miklu máli, ekki síst vegna rannsókna, nýsköpunar og þróunar. Séu menn sammála um þá framtíðarsýn að þarna séu tækifæri held ég að eðlilegt sé að þessir skólar verði efldir, þeim gefin tækifæri til þess að eflast á sviði rannsókna og nýsköpunar og stunda tilraunir og annað sem nauðsynlegt er til að fylgja tímanum eftir því sem fram líður. Þetta frumvarp fjallar að meginstofni til um markmið frumvarpsins sem snýst um að allir opinberir háskólar búi við sama lagaumhverfi. Þar er lagt til, eins og segir hér, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er lagt til að starfsemi Landbúnaðarháskóla Íslands og Hólaskóla – Háskólans á Hólum verði felld undir lög um opinbera háskóla og að lög um búnaðarfræðslu, nr. 57/1999, falli brott. Þá er jafnframt lagt til að samstarf opinberra háskóla, svonefnt háskólanet, verði lögfest.“ Það er mjög ánægjulegt að slík lögfesting verði því að háskólanetið hefur sýnt sig og mun án efa að mínu viti sanna sig enn betur í framtíðinni. Það skiptir máli varðandi gæði þess náms sem er verið að bjóða og upp á möguleika á samstarfi, rannsóknum og þess háttar að skólarnir geti unnið saman. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins segir hins vegar, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið að lögum má gera ráð fyrir auknum framlögum til Landbúnaðarháskólans vegna búnaðar- og starfsmenntanáms á framhaldsskólastigi sem ekki liggur fyrir áætlun um af hálfu mennta- og menningarmálaráðuneytis á þessu stigi, en gera verður ráð fyrir að þau framlög rúmist innan útgjaldaramma ráðuneytisins eins og hingað til.“ Ég velti fyrir mér hvort þarna sé í rauninni verði að segja að skólunum sem um ræðir verði áfram sniðinn býsna þröngur stakkur því að þannig hefur það verið. Hér segir svo áfram, með leyfi forseta: „Þá má gera ráð fyrir að kostnaður vegna áframhaldandi reksturs háskólanetsins auki útgjöld ríkissjóðs árlega um að minnsta kosti 50 millj. kr. eftir 2014 en verði samtals 600 millj. kr. fyrir árin 2011–2014.“ Þetta eru vissulega þó nokkuð háar upphæðir og miklir peningar, herra forseti, en engu að síður er mjög mikilvægt að háskólanetið sé öflugt og til staðar. Síðan segir, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir aðhaldsaðgerðir liðinna ára hafi ekki verið gripið til heildstæðra hagræðingaraðgerða, svo sem sameiningar háskóla, og þannig dregið úr stjórnunarkostnaði og tvíverknaði.“ Þarna held ég, virðulegi forseti, að ráðuneytið sé á nokkrum villigötum því að það sýndi sig, m.a. þegar rætt var um sameiningu Háskólans á Bifröst við Háskólann í Reykjavík, að það var ekki um svo mikla og líklega enga fjárhagslega hagræðingu að ræða heldur fyrst og fremst stjórnunarlega ef einhver var. Ég held því að ráðuneytið sé aðeins á villigötum. Ég held líka að það sé mikilvægt fyrir landbúnaðarskólana, sem hafa sérhæft sig á ákveðnum sviðum, að hafa áfram nokkurt frelsi til að vinna að þeim greinum sem þeir hafa lagt áherslu á og að þeir fái til þess svigrúm og fjármagn. Það er búið að liggja fyrir í alllangan tíma að margar háskólastofnanir okkar hefur vantað fjármuni, ekki síst þá háskóla sem hér um ræðir. Það er viðurkennt að svo sé og hefur verið í mjög langan tíma. Það hefur hins vegar staðið á því að þeir fjármunir skili sér og ljóst að ef ekki verður bætt þar úr - það hefur legið fyrir í nokkurn tíma - munu þessir skólar þurfa að skera niður námsgreinar, hætta ákveðnum námsgreinum og þess háttar sem ég held að gæti orðið byrjun á neikvæðum spíral fyrir skólana og það nám sem þeir bjóða upp á. Það er eitt sem gjarnan gleymist í þessari umræðu um skólana. Ég tek skýrt fram að það á að sjálfsögðu að gera ríkar kröfur til þess að allir háskólar uppfylli ákveðin gæðaviðmið og skili ákveðnum árangri. Margir þessara skóla eru mjög mikilvægir fyrir byggðarlögin þar sem þeir starfa þó svo að það eitt og sér réttlæti kannski ekki tilvist þeirra. Það er líka mjög mikilvægt að skólarnir njóti menningar og sögu staðanna, ég nefni nú bara Hvanneyri og Hóla, það er að sjálfsögðu hægt að nefna Bifröst líka, og að þeim sé gefið tækifæri til að vaxa meðal annars á þeim forsendum og þróast. Virðulegi forseti. Alltaf þegar við tölum um háskólanám, sama í hvaða formi við ræðum það eða hvenær, þarf að fylgja með að það ágæta fólk og sá ágæti hópur fólks sem fer í nám og leggur það á sig að ná sér í háskólagráðu þarf að sjálfsögðu að fá störf þegar námi lýkur. Þar finnst mér að við höfum aðeins látið undan síga síðastliðin ár. Að mínu viti hafa ekki orðið til nógu mörg störf á Íslandi vegna þess að það hefur vantað framtíðarsýn, vantað einhvern fókus á það hvernig og á hverju við ætlum að byggja þetta land til framtíðar. Nú eru tækifærin nánast óendanleg. Vil ég þar nefna það sem ég minntist aðeins á hér áðan, að eftirspurn verður eftir matvælum í heiminum á næstu árum og hreinu vatni og slíku sem gefur okkur gríðarleg tækifæri. Einnig held ég að mikilvægt sé að öll tækifæri til að þróa hér ræktun og annað fái líka notið sín. Á Íslandi er vitanlega mikið landrými og þó svo að fara verði varlega um náttúruna, að sjálfsögðu, í sambandi við hvað við nýtum og hvað ekki þá held ég að ekki sé um það deilt að það er svigrúm til þess að auka landrækt og matvælaframleiðslu í framhaldinu. Þetta er eitthvað sem við hljótum að vilja gera til framtíðar. Það er ekki langt síðan haldinn var fyrirlestur þar sem hingað kom sérfræðingur, norskur minnir mig, og fjallaði um þróun og eftirspurn eftir matvælum í framtíðinni. Þar kom fram að eftirspurn eftir matvælum mundi aukast mjög hratt og eftirspurn eftir vatni að sjálfsögðu um leið, ekki bara mjólk, brauði og þess háttar. Vandinn er um leið sá að færri og færri framleiða matvæli. Bændur bregða búi og flytjast í borg, hvort sem það er í Suður-Evrópu, Asíu eða annars staðar, og þar af leiðandi verður það samkvæmt þessari spá hlutverk Norður-Evrópu, Norður-Ameríku og eins eða tveggja ríkja í Suður-Ameríku í kringum árið 2040 eða 2050 að framleiða matvæli sem duga til útflutnings, þ.e. ekki bara til neyslu heima fyrir. Þarna er tækifæri fyrir Ísland ef við höldum rétt á spöðunum, en að sjálfsögðu verðum við að gera það skynsamlega og fara ekki offari frekar en í öðru og láta þessa hluti vaxa svo að við ráðum við vöxtinn og getum nýtt landið skynsamlega, tæknina og annað. Annað sem ég held að sé mjög mikilvægt í þessu öllu saman er að sú fræðsla og kennsla sem hefur verið tengd landbúnaðarnámi varðandi jarðrækt, uppgræðslu og umgengni um landið skiptir miklu máli. Ég held að þegar á hólminn er komið séu fáir betur til þess fallnir að hugsa um landið og hafa jafnvel mestu hagsmuni af því en þeir sem vinna akkúrat með það, sem eru bændur og þeir sem eru í atvinnutengdum búskap og framleiðslu á matvælum. Allt þetta er eðlilegt að taka inn í myndina þegar við ræðum framtíð þeirra skóla sem stunda og bera jafnvel ábyrgð og þunga af slíkum rannsóknum og þeirri framtíðarsýn sem er í boði. Það komu ekki mjög margar umsagnir við þetta frumvarp, en þó er hér fylgiskjal frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu til allsherjar- og menntamálanefndar. Í því eru viðbrögð við umsögn Bændasamtaka Íslands en í henni segir meðal annars, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að lög um búnaðarfræðslu, nr. 57/1999, falli brott. Ekki er gert ráð fyrir neinu formlegu utanumhaldi um búfræði og garðyrkjunám. Ráðherra er veitt heimild til Landbúnaðarháskóla Íslands að gera samning um nám á framhaldsskólastigi.“ Svo segir áfram, með leyfi forseta: „Ákvæðið fer gegn ályktun búnaðarþings 2011. Þar er meðal annars skorað á mennta- og menningarmálaráðherra að tryggja að starfsmenntanám verði eitt af lykilverkefnum skólans.“ Það skiptir einmitt miklu máli að starfsmenntanámið sé metið og það sé inni í þeim reiknilíkönum og áætlunum sem skólarnir vinna eftir og eru til þess gerðar að mæla hvað skólarnir eiga að fá mikið fé. Því er mikilvægt að starfsnámið sé metið til fulls og horft sé til þess við gerð þessara líkana. Ráðuneytið svarar þessu ágætlega og er ljóst að skiptar skoðanir eru milli þessara hagsmunasamtaka og ráðuneytisins, en ráðuneytið reynir að eyða þessum áhyggjum sem það telur óþarfar. Síðan er nefnt í umsögn Bændasamtakanna að í III. kafla frumvarpsins er gert ráð fyrir að fella brott rannsóknarsvið Landbúnaðarháskóla Íslands. Ég velti fyrir mér af hverju það er gert, það er svo sem reynt að skýra það í frumvarpinu. Í umsögninni segir, með leyfi forseta: „… rannsóknarsvið var eitt af stefnuáherslum Bændasamtaka Íslands við sameiningu skólans árið 2005 til að tryggja áframhaldandi starf RALA, ef svo mætti orða. Sviðið hefur undanfarin ár ekki verið virkt innan LbhÍ þar sem skólinn starfar í raun eftir annarri sviðaskiptingu en hugsunin var á sínum tíma. Brottfall ákvæðisins gerir hins vegar atvinnugreininni erfiðara að hafa aðhald á skólanum á sviði rannsókna.“ Ég held í það minnsta, hver sem niðurstaðan verður og breytingin, að hvergi verði slegið af í rannsóknum í landbúnaði, rannsóknum tengdum búnaðarfræðslu og öllu er varðar landbúnað vegna þess sem ég hef áður nefnt í ræðu minni, að trúlega séu mestu tækifæri Íslands á sviði matvælaframleiðslu. Hvort sem það er sjávarútvegur, landbúnaður, útflutningur á vatni eða að nýta vatnið til matvælaframleiðslu þá höfum við alveg einstakt tækifæri sem við hljótum að vilja nýta. Virðulegur forseti. Þetta frumvarp er hér til 2. umr. og er eitt af þeim málum sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur lagt áherslu á að verði klárað. Frumvarpið er kannski til þess gert að samræma og er það að sjálfsögðu ágætt þó svo við höfum ákveðnar efasemdir varðandi hluta er snúa að búnaðarfræðslu, rannsóknum og öðru. Verði frumvarpið að lögum er verkefni framtíðarinnar að fara nánar yfir það og reyna að búa þannig um hnútana að hvergi verði slakað á og að sjálfsögðu er von okkar að svo verði.

Virðulegi forseti. Á flokksþingi framsóknarmanna, sem var haldið nú í byrjun febrúar, var tekin ákvörðun um að setja fram róttæka byggðastefnu. Ég nefni þetta hér vegna þess að í þeirri byggðastefnu sem samþykkt var með yfirgnæfandi meiri hluta nánast allra þeirra sem sátu þingið var talað um mikilvægi opinberu háskólanna, mikilvægi þeirra til að halda öllu landinu í byggð og til að auka fjölbreytni, ekki bara í námi heldur líka til þess að skapa möguleika á nýsköpun í atvinnulífinu og sérstaklega úti á landi. Hér er verið að leggja til að sett verði á laggirnar einhvers konar samstarfsnet hinna opinberu háskóla. Ég tel að það sé ágætt í sjálfu sér en bið samt fólk og alþingismenn að fara varlega vegna þess að mínum huga má alls ekki sameina til að mynda Háskólann á Akureyri og Háskóla Íslands. Það hafa heyrst þær raddir að með því sé hægt að ná einhvers konar hagræðingu, en Háskólinn á Akureyri hefur fyrir löngu síðan sannað gildi sitt. Hann býður upp á fjölbreytt nám, öðruvísi áherslur, er sannkallaður landsbyggðarháskóli, er með nám víðs vegar um landið sem hefur gengið gríðarlega vel, fjarkennslu. Það er alveg sama við hvern talað er af forsvarsmönnum þessara háskóla, þeir eru allir sammála um að ef háskólinn missir sjálfstæði sitt muni hann missa þau tækifæri sem eru fyrir hendi. Háskólinn hefur verið fremstur í flokki þegar kemur að lýðheilsurannsóknum og hefur verið að gera kannanir á alþjóðavísu sem hafa vakið mikla athygli og snúa að heilsu barna og ungmenna. Nú er það svo að fleiri háskólar, eins og Háskólinn í Reykjavík, hafa sýnt þessu verkefni áhuga. Ég held að það sé því miður ekki til góðs ef menn fara að bítast um einstök verkefni. Þess vegna finnst mér sérstakt í sjálfu sér þegar Háskóli Íslands virðist ætla að feta sig inn á þær slóðir að ætla að fjalla um norðurslóðir og málefni norðurheimskautssvæðisins. Háskólinn á Akureyri hefur einmitt mótað sérstöðu sína með því að vera mjög framarlega í umfjöllun um þessi mál á heimsvísu. Ég fékk það í gegn á Alþingi að samþykkt yrði þingsályktun þar sem lagt er til að Alþingi greiði fyrir utanumhald um ráðstefnu sem verður haldin um norðurslóðamál einu sinni á ári og um leið verði Akureyri gerð að vettvangi að umræðu um norðurheimskautsréttindi, en það er málefni sem sífellt fleiri þjóðir hafa áhuga á. Þess má geta að Evrópusambandið er að beina sjónum sínum mun meira í norðurátt, Frakkar og Ítalir hafa sett á laggirnar einhvers konar ráðuneyti eða styrkt sitt embættiskerfi til að fylgjast sérstaklega með framgangi mála á norðurslóðum. Þar eru gríðarlega miklar auðlindir, mörg tækifæri og talað er um að í norðrinu sé matarkista framtíðarinnar. Fyrir ekki svo löngu var haldin ráðstefna í Kanada þar sem Hillary Clinton ákvað að ganga út vegna þess að Íslendingum var ekki boðið á ráðstefnuna. Það var kannski eftir að sá atburður gerðist sem íslensk stjórnvöld og núverandi ríkisstjórn áttuðu sig á mikilvægi þessa málaflokks. Eins og ég kom inn á áðan samþykkti Framsóknarflokkurinn mjög róttæka byggðastefnu sem ber heitið Jafnrétti til búsetu. Í þessari áætlun, sem er einstök að því leyti að enginn annar flokkur er með slíka stefnu, er tekið á þeim vanda sem mörg byggðarlög hafa þurft að búa við en það er viðvarandi fólksfækkun. Norðmenn hafa gengið lengst þjóða í að taka á slíkum málum og þeir hafa samþykkt í þjóðþinginu ákvæði þess efnis að íbúar nyrstu svæða Noregs skuli njóta ýmissa skattaívilnana til þess að sporna við fólksfækkun og koma hagvexti á svæðunum í gang. Og það hefur tekist. Skýrsla OECD sýnir fram á að þetta hefur gengið eftir. Margar þjóðir hafa nú horft til Norðmanna um það hvernig best er að haga þessum málum vegna þess að flestir hafa áttað sig á því að vandinn verður ekki leystur með endalausri umræðu um verkefnið, heldur þarf að grípa til aðgerða. Mig langar til að koma inn á nokkur mál vegna þess að öll snerta þau hina opinberu háskóla og þá framþróun sem þarf að vera innan þess geira. Í fyrsta lagi vil ég nefna fjarskiptamál. Fjarskiptamál eru í ólagi víðs vegar um land. Ég held að ekki nokkur maður mundi sætta sig við það á höfuðborgarsvæðinu að þar væri hvorki fullkomið GSM- né internetsamband. Þannig er það því miður víðs vegar um land og þessu þarf að breyta með einum eða öðrum hætti. Þetta er forgangsatriði í mínum huga. Einnig þarf að jafna húshitun á landsvísu. Það er afar ósanngjarnt að þegar við búum svo vel að hafa jarðvarma og getum hitað upp húsnæði, langflest heimili landsins, að það séu enn þá köld svæði þar sem heimilin búa við himinháan raforkureikning vegna þess að þau þurfa að kynda upp húsnæðið með rafmagni. Ég held að það sé eingöngu spurning um jafnrétti til búsetu að þessum málum verði komið á hreint í eitt skipti fyrir öll. Eins og ég kom inn á áðan ætlum við að kíkja á þær tillögur sem Norðmenn hafa lagt fram. Samkvæmt norskum lögum borga fyrirtæki sem eru hvað fjærst Ósló, á nyrstu svæðunum, ekkert tryggingagjald. Útfærslan er þannig að á Óslóarsvæðinu er greitt um rúmlega 16% tryggingagjald. Það fer svo stiglækkandi eftir því hversu langt fyrirtækin er staðsett frá Ósló, fer algjörlega niður í 0% í nyrstu héruðunum. Þetta skiptir máli vegna þess að menn gera sér grein fyrir því að Ósló er miðpunktur Noregs, eins og höfuðborgarsvæðið á Íslandi er miðpunktur Íslands. Lega landsins er með þeim hætti að mörg svæði hafa ekki aðgang að þeirri þjónustu sem þar er til staðar. Þeir hafa líka lagt fram tillögur um að fólk sem sækir nám og menntar sig fái afslátt af námsgjöldum ef það flytur aftur til baka í heimahérað. Þannig sé það gerður fýsilegri kostur fyrir ungt fólk að snúa aftur í heimabyggð. Eins og menn vita eru tækifærin á landsbyggðinni því miður oft af skornum skammti og þeim þarf að fjölga. Þeir eru líka með útfærslu á því að ungt fólk, barnafólk, fái hærri barnabætur vegna fleiri barna og telja að með því sé hægt að sporna við viðvarandi fólksfækkun í landinu. Það hefur tekist, og þetta er eitthvað sem við í Framsóknarflokknum höfum lagt til og fólk getur kynnt sér það á heimasíðu Framsóknarflokksins. Þar eru allar þær tillögur saman komnar sem voru samþykktar á flokksþingi flokksins. Ég naut þess heiðurs að fá að stýra nefnd sem var falið að móta stefnu um þessi mál. Við töldum að það væri líka vert að leggja til að þeir sem þyrftu að sækja vinnu um langan veg mundu njóta skattaívilnana af einhverju tagi. Við miðuðum við reglur sem eru í gildi í nánast öllum ríkjum Norðurlanda, ekki bara Noregi heldur Svíþjóð, Finnlandi og Danmörku. Ástæða þess að þjóðþingin þar hafa ákveðið að fara þá leið er sú að ef einhver einstaklingur sem býr í dreifbýlinu missir vinnuna er afar líklegt að það leiði af sér að ekki bara hann flytji af svæðinu heldur líka fjölskyldan og börnin. Þannig er höggvið skarð í samfélög sem þurfa að vera til staðar til að halda öllum þessum löndum í byggð. Það er að mínu mati algjört forgangsatriði að við séum sammála um að það sé betra fyrir Ísland og íslenska þjóð og framtíð landsins að allt landið sé í byggð eins og kostur er á. Þessar ívilnanir mundu ekki ná til stórs hluta þjóðarinnar, mundu eingöngu ná til þeirra svæða þar sem fólksfækkun hefur verið viðvarandi; á norðausturhluta landsins og Vestfjörðum, vegna þess að það er engum blöðum um það að fletta að fólkið þar fær ekki sömu þjónustu og fólk sem býr á höfuðborgarsvæðinu þrátt fyrir að greiða jafnt hlutfall af launum sínum í skatt. Það hefur verið lögð fram skýrsla sem unnin var af Háskólanum á Akureyri þar sem kom skýrt fram að þær skatttekjur sem verða til í kjördæminu skila sér því miður ekki til baka eins og þær ættu að gera til uppbyggingar á innviðum samfélagsins. Svo að ég komi nú aftur að háskólunum búum við svo vel að við höfum háskóla víðs vegar um landið, á Bifröst, Hvanneyri og Hólum. Allir þessir skólar hafa fyrir löngu sannað gildi sitt, sýnt styrk sinn í að bjóða upp á fjölbreytt nám, sýnt styrk sinn í að þjálfa fólk fyrir atvinnulífið og stuðlað þannig að nýsköpun og framþróun í atvinnumálum. Það skiptir því öllu máli að þær tillögur sem hér eru lagðar fram verði ekki notaðar sem einhvers konar vísir að því að sameina háskólana með einum eða öðrum hætti. Þá nefni ég sérstaklega Háskólann á Akureyri og Háskóla Íslands. Fyrir ekki svo mörgum árum varð atvinnulífið á Akureyri og í Eyjafirði fyrir miklu tjóni þegar SÍS-verksmiðjurnar svokölluðu lognuðust út af. Margir misstu vinnuna og ljóst að svæðið í heild sinni mundi eiga erfitt uppdráttar á komandi árum. Þáverandi menntamálaráðherra Ingvar Gíslason, ráðherra Framsóknarflokksins, beitti sér fyrir því að Háskólinn á Akureyri yrði að veruleika, fór þar fremstur í flokki. Hvort sem menn trúa því eða ekki er það staðreynd að fjölmargir höfðu ekki trú á verkefninu og töldu að Háskólinn á Akureyri mundi ekki pluma sig sem sjálfstæð eining og aldrei njóta þeirrar virðingar, þeirrar stöðu sem hann nú hefur í háskólasamfélaginu víðs vegar um heim. Háskólinn á Akureyri hefur löngu sannað gildi sitt og má í rauninni segja að hann sé jafnmikilvægur Akureyri og Eyjafjarðarsvæðinu og Sambandsverksmiðjurnar voru á sínum tíma. Það er gríðarlega mikil atvinna sem skapast, ekki bara í háskólanum sjálfum heldur í ýmiss konar þjónustu vegna þess að til bæjarins flykkjast mörg hundruð ungmenni sem vilja mennta sig og stunda nám sem þar er til boða. Ég held að það verði ekki nægilega sterkt tekið til orða um það hversu slæm áhrif það hefði á Akureyri, atvinnulífið, framþróun, nýsköpun, ef Háskólinn á Akureyri yrði sameinaður Háskóla Íslands. Ég er þeirrar skoðunar að það sé miklu nær að skoða hvort Háskóli Íslands eða Háskólinn í Reykjavík séu ekki með of mikið af sams konar námi og hvort þar sé ekki hægt að spara fjármuni fyrir ríkissjóð. Ég vil taka sérstaklega fram að Háskólinn í Reykjavík hefur sýnt þann metnað og dug að vera á margan hátt jafnvel kominn lengra en Háskóli Íslands og það hefur jafnvel gert að verkum að þeir sem stjórna síðarnefnda skólanum hafi hugsað sinn gang og það hefur leitt til framþróunar á mörgum sviðum menntamála. Í nefndarálitinu er komið inn á þátt sem ég hef rætt í þessari ræðu minni, en meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar áréttar mikilvægi þess að sérfræðingar sjái sér hag í því að búa á Íslandi. Bent er á að margir þættir geti haft áhrif á val fólks á búsetu og mikilvægt sé að tryggja að hér á landi verði ekki atgervisflótti menntamanna og þeirra sem sinna nauðsynlegri þjónustu. Leita verði allra leiða til að koma í veg fyrir slíkt. Ég tel mjög mikilvægt að þetta hafi komið fram í nefndarálitinu. Við þurfum á næstu árum að taka umræðu um menntamálin í heild sinni, við þurfum að styrkja háskólana okkar, sérstaklega á landsbyggðinni, og gera rekstrargrundvöll þeirra þannig að menn viti að skólarnir séu komnir til að vera. Ég vil ítreka að við framsóknarmenn höfum lagt fram ítarlega byggðastefnu sem hægt er að finna á heimasíðu flokksins. Þar koma fram afar róttækar tillögur sem munu stuðla að því að jafna rétt fólks til búsetu um allt land. Framsóknarflokkurinn er eini flokkurinn sem er með slíka stefnu á 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla. Í fyrsta lagi er ágætt að segja það hér í upphafi að það sem er jákvætt við frumvarpið er að verið er að lögfesta svokallað samstarfsnet háskólanna eða háskólanetið, sem felur í sér samstarf á milli opinberu háskólanna sem hefur reynst mjög vel undanfarin ár og varð til upp úr umræðu sem meðal annars varð í kringum umræðu um að sameina ætti alla háskólana í einn opinberan háskóla. Það mætti mikilli andstöðu, rétt eins og fram kom hjá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni á undan mér. Eftir það var ákveðið að fara þessa samstarfsleið sem felur í sér samstarf háskólanna, þeir mynda ákveðið samstarfsnet og það hefur gefist mjög vel. Sá þáttur í þessu frumvarpi er mjög jákvæður, það er jákvætt að verið sé að formgera hann núna og lögfesta hann. Það sem hefur hins vegar verið gagnrýnt við frumvarpið er hvernig ákveðnir þættir, eða sá hluti sem snýr að námi við Landbúnaðarháskóla Íslands og við Háskólann á Hólum eru færðir undir sömu löggjöf og opinberu háskólarnir búa við í dag. Það hefur verið gagnrýnt í frumvarpinu að með því gætu þessir skólar, og sérstaklega námsbrautir sem snúa að búfræði og garðyrkju, tapað miklum tengslum við atvinnugreinarnar og við atvinnulífið. Menntamálaráðuneytið hefur reyndar svarað þessu í minnisblaði og telur svo ekki vera og telur að nægilega vel sé búið um hnútana með þessum lögum, að skólarnir geti haldið sjálfstæði sínu og geti rekið slíkar starfsbrautir áfram. Ég er sammála þeim sem hafa gagnrýnt frumvarpið út frá því að hér er verið að draga úr tengslum atvinnulífsins við þetta nám, við þetta gríðarlega mikilvæga nám í þessum skólum. Í stefnu Framsóknarflokksins, sem samþykkt var á síðasta flokksþingi, er meðal annars fjallað um tengsl menntunar og atvinnulífs. Þar segir, með leyfi herra forseta: „Stefna skal að því að efla nám í verk-, tækni-, hönnunar- og listgreinum á öllum skólastigum og efla tengsl þessara námsgreina við atvinnulífið.“ Síðan segir: „Þannig verði unnið að því að koma til móts við þarfir atvinnulífsins um vel menntað starfsfólk og að starfsfólki standi til boða nám sem eykur möguleika þess á vinnumarkaði og bætir réttindi og starfsöryggi. Boðið verði upp á leiðir til að nýta raunfærnimat til að meta reynslu í atvinnugrein til réttinda. Lögð verði áhersla á nýsköpun og menntun frumkvöðla.“ Framsóknarflokkurinn leggur gríðarlega áherslu á að menntun sem þessi, búfræðinámið og garðyrkjunámið sé í góðum tengslum við atvinnulífið og þessar stofnanir séu í góðum tengslum við atvinnulífið. Það er verið að fella á brott lög um búnaðarfræðslu, nr. 57/1999, og um leið og verið er að gera þá breytingu að þeir skólar sem féllu undir þau lög falli nú undir lög um opinbera háskóla. Það er ekki gengið nægilega langt í frumvarpinu að tryggja tengsl þessara atvinnugreina við þessa menntun og við búfræðinámið og við garðyrkjunámið. Við höfum séð að ásókn í nám, bæði á sviði búfræðslu og á sviði garðyrkju, er að aukast og gríðarleg sóknarfæri felast í því fyrir okkur Íslendinga og ánægjulegt að sjá þann mikla áhuga sem hefur vaxið margfalt á undanförnum árum. Það er mjög mikilvægt að við séum ekki að veikja þessi tengsl meira en orðið er. Það hefði þurft að bregðast við. Menntamálaráðuneytið svarar þessu í minnisblaði. Í nefndaráliti frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar er líka fjallað um þetta minnisblað frá menntamálaráðuneytinu og að þurft hefði að bregðast við þessu með skýrari hætti. Ég er þeirrar skoðunar, virðulegi forseti, að þeim þætti eigi Alþingi að hafna og taka til skoðunar og breyta. Um leið, eins og ég sagði hér í upphafi máls míns, ber að fagna því að verið sé að lögfesta samstarfsnet háskólanna, opinberu háskólanna, sem hefur gefist mjög vel. Ég vona svo innilega að menn muni verða við þessu og styrkja tengslin á milli atvinnulífsins og þessara menntastofnana.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla. Ég hef í fyrri ræðum mínum fjallað talsvert um nokkra af helstu þáttum frumvarpsins og þau álitamál sem ég tel að séu óleyst í frumvarpinu. Þau varða fyrst og fremst aðskilnað búnaðarnáms frá háskólanáminu. En það eru auðvitað fleiri þættir sem við þurfum að ræða þegar við tölum um opinbera háskóla og kannski er mikilvægast að við áttum okkur á því að á næstu árum þurfum við að taka á ýmsum veigamiklum þáttum í samfélagi okkar sem eru mjög kostnaðarsamir. Við þurfum að byggja upp menntakerfið. Við höfum í gegnum árin verið að lengja grunnskólann um sennilega ein tvö ár án þess að það hafi skilað sér í því að nemendur hafi komið betur undirbúnir til framhaldsskólanáms. Við búum enn við gríðarlegt brottfall í framhaldsskólanum og hafa margir bent á að þrýstingurinn hafi aukist á háskólastiginu með því að framhaldsskólarnir hafa tekið á sig undirbúning nemenda fyrir háskólanám sem koma eftir tíu ára grunnskólanám ekki betur undirbúnir en raun ber vitni og flosna upp úr námi einhverra hluta vegna. Það er tímabært að velta því fyrir sér hvort við séum á réttri leið og hvort þeim fjármunum sem við nýtum til skólagöngunnar frá leikskóla til háskóla sé rétt varið. Við höfum á liðnum árum talað mikið um að nauðsynlegt sé að efla verk- og hönnunar- og sköpunarnám og örva fleiri nemendur til að fara í slíkar greinar, m.a. með því að undirbyggja raungreinanám í grunnskóla, jafnvel í leikskóla, og með einhverjum hætti að örva þá vinnu með skýrari hætti en við gerum. Við tölum um það í ræðustól og úti í samfélaginu, og þetta gildir um alla flokka, en með verkum okkar höfum við ekki tekið á þessu máli með nægilega skýrum hætti. Nú stöndum við frammi fyrir því að við munum ekki hafa fjármuni til allra hluta á næstu árum. Auðvitað þarf að skipta um atvinnustefnu, að byggja upp atvinnulífið þannig að við nýtum þau tækifæri sem eru hvarvetna til lands og sjávar, ekki síst að efla og ýta undir að þekkingariðnaðurinn. Mannshugurinn, sem er hin ótakmarkaða auðlind okkar, nýtist hér til atvinnusköpunar, m.a. á nýjum störfum, til framleiðslu og til gjaldeyrissköpunar. Þannig getum við staðið undir menntakerfi, opinberum háskólum, heilbrigðiskerfi, því velferðarkerfi sem við viljum standa undir og bætt kjör aldraðra og öryrkja, svo fátt eitt sé nefnt, fyrir utan það að við þurfum að taka á þeim gríðarlega vanda sem hangir yfir okkur, þ.e. snjóhengjunni, skuldavanda heimilanna og öðru slíku. Því er mikilvægt þegar við fjöllum um frumvarp sem þetta, sem sátt er um að stóru leyti, að við gerum okkur það í hugarlund hvernig við ætlum að standa undir slíkri uppbyggingu. Ég er í miklum vafa um að þær leiðir sem mest hafa verið í umræðunni upp á síðkastið séu réttar, ég er reyndar fullviss um að sú stefna sem núverandi ríkisstjórn hefur fylgt sé röng og að við munum aldrei geta staðið undir þeim kerfum sem ég nefndi, hvort sem það er menntakerfi, heilbrigðiskerfi eða aðrir þættir, ef við breytum ekki um stefnu. Það eru fleiri þættir sem taka þarf á og ég sé að ég muni ekki hafa tíma til þess að fjalla um það í þessari afar stuttu ræðu. En ég vildi sem sagt koma hér og ítreka þá skoðun mína sem ég hef haft í fyrri ræðum um málið, að sú hlið er snýr að samstarfsnetinu er jákvæð, 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga á þskj. 1134, sem er mál nr. 639, um breytingu á lögum um virðisaukaskatt og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, skatteftirlit og skil á virðisaukaskatti. Málið kemur frá efnahags- og viðskiptanefnd. I. kafli er ein grein sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Í stað orðanna „tvö ár“ í 1. mgr. 27. gr. A laganna kemur: tvö uppgjörstímabil.“ II. kafli hljóðar svo: „Breyting á lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, með síðari breytingum. 2. gr. Við 3. mgr. 29. gr. laganna bætast tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Jafnframt er ríkisskattstjóra heimilt að láta lögreglu stöðva atvinnurekstur launagreiðanda sem hefur ekki sinnt skyldum sínum skv. 2. mgr. 15. gr. eða 1. mgr. 19. gr. Ekki skal beita þessu úrræði nema eftir ítrekuð tilmæli um úrbætur.“ 3. gr. hljóðar svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Ég ætla að gera grein fyrir greinargerð með frumvarpinu. Frumvarp þetta er flutt af efnahags- og viðskiptanefnd að höfðu samráði við fjármála- og efnahagsráðuneytið, Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands. Það er samið á grundvelli samstarfsátaks ríkisskattstjóra, Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands sem ætlað er að sporna við svartri atvinnustarfsemi og stuðla að bættum skattskilum. Átakið ber heitið Leggur þú þitt af mörkum? Þeir sem að átakinu standa telja að ýmsan lærdóm megi draga af verkefninu og niðurstöðum þess hingað til. Meðal þess sem þarfnist nánari skoðunar séu þau úrræði sem tiltæk eru vegna skattalagabrota. Af þeim sökum settu þeir sig í samband við fjármála- og efnahagsráðuneytið til að ræða mögulegar breytingar á skattalögum hvað það varðar. Eitt af því sem lagt er til í því samhengi er að tímamörk samkvæmt 1. mgr. 27. gr. A í lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, verði þrengd verulega. Í núgildandi ákvæði er ríkisskattstjóra heimilað að fella skattaðila út af virðisaukaskattsskrá hafi hann sætt áætlun samfellt í tvö ár eða lengur. Það er mat ríkisskattstjóra að reynslan af þessu ákvæði síðastliðin tvö ár hafi sýnt að það tímabil sé allt of langt. Þó að talsverður árangur hafi náðst varðandi áætlaða aðila eru samkvæmt upplýsingum frá ríkisskattstjóra enn um 12% þeirra aðila sem skráðir eru á virðisaukaskattsskrá áætlaðir við frumálagningu. Með hliðsjón af því er í frumvarpinu lagt til að ákvæði 1. mgr. 27. gr. A verði breytt og viðmiðið verði að skattaðila megi fella af virðisaukaskattsskrá sem sætt hefur áætlun samfellt í tvö uppgjörstímabil eða lengur. Með lögum nr. 163/2010 voru gerðar nokkrar breytingar á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sem ætlað var að bæta skil og eftirlit með greiðslu virðisaukaskatts. Með 9. gr. laganna var 27. gr. A bætt við lögin um virðisaukaskatt en í því ákvæði var að finna nýmæli sem varðar þá skattaðila sem sætt hafa áætlun virðisaukaskatts í langan tíma samfellt. Í 1. mgr. ákvæðisins var lögfest að ríkisskattstjóra væri heimilt að fella skattaðila af virðisaukaskattsskrá hafi hann sætt áætlun virðisaukaskatts samfellt í tvö ár eða lengur. Sú breyting var rökstudd með vísan til þess að áætluðum aðilum á virðisaukaskattsskrá hefði fjölgað verulega á árunum á undan og ríkissjóður hefði orðið af háum fjárhæðum vegna þessara skattaðila. Þá segir í almennum athugasemdum við frumvarpið að um 32.000 aðilar séu á virðisaukaskattsskrá og sæti um 20% þeirra áætlun við frumálagningu. Breytingunum var þannig ætlað að stuðla að betra skatteftirliti og koma í veg fyrir að aðilar sæti ítrekað áætlunum. Reglur um uppgjörstímabil í virðisaukaskatti er að finna í 24. gr. laga nr. 50/1988. Samkvæmt ákvæðinu er meginreglan sú að hvert uppgjörstímabil er tveir mánuðir, ríkisskattstjóri getur þó heimilað skemmri uppgjörstímabil við sérstakar aðstæður. Þá skulu þeir aðilar sem selja virðisaukaskattsskylda vöru og þjónustu fyrir minna en 3.000.000 kr. nota almanaksárið sem uppgjörstímabil. Loks gilda sérreglur um uppgjörstímabil þeirra sem stunda landbúnað, en þeir skulu almennt gera skil á virðisaukaskatti tvisvar á ári. Almenna reglan um uppgjör og skil á virðisaukaskatti er því tveggja mánaða tímabil. Gjalddagi vegna hvers uppgjörstímabils er einum mánuði og fimm dögum eftir lok tímabilsins. Af því leiðir að frumálagning virðisaukaskatts eftir tvö samfelld almenn uppgjörstímabil fer fram um sex mánuðum eftir upphaf þess tímabils. Aðgerðir ríkisskattstjóra hefjast ekki fyrr en að þeim tíma liðnum og að jafnaði byrjar ríkisskattstjóri á því að gefa leiðbeinandi tilmæli og frest til úrbóta. Verði frumvarpið að lögum styttist sá tími verulega sem líða þarf áður en ríkisskattstjóra er heimilt að fella aðila út af virðisaukaskattsskrá, þ.e. úr tveimur árum í um það bil sex mánuði þegar um almenn uppgjörstímabil er að ræða. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að lögfest verði sjálfstætt úrræði fyrir ríkisskattstjóra sem beitt yrði í skatteftirliti og er til viðbótar við þau úrræði sem nú þegar eru fyrir hendi. Oft háttar þannig til að nauðsynlegt getur verið að stöðva atvinnurekstur með skjótum aðgerðum þannig að draga megi úr möguleikum á því að frekara tjón verði fyrir ríkissjóð og launamenn. Lagt er til að ríkisskattstjóri geti leitað atbeina lögreglu og látið stöðva rekstur launagreiðanda þegar hann hefur ekki sinnt tilteknum skyldum samkvæmt lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Nánar tiltekið er um að ræða vanrækslu samkvæmt 2. mgr. 15. gr. og 1. mgr. 19. gr. Í 2. mgr. 15. gr. er kveðið á um að launagreiðendur skuli reikna og halda eftir staðgreiðslu af launum launamanna sinna og skila staðgreiðslu til innheimtuaðila. Í 1. mgr. 19. gr. er kveðið á um að launagreiðandi skuli ótilkvaddur tilkynna ríkisskattstjóra um starfsemi sína og óska eftir skráningu á launagreiðendaskrá. Sinni launagreiðandi ekki þeim skyldum sínum yrði eins og fyrr segir heimilt að stöðva starfsemi hans að því gefnu að hann hafi ekki sinnt tilmælum eftirlitsmanna ríkisskattstjóra. Úrræði sem nú er í lögum um að úrskurða launagreiðendur á launagreiðendaskrá kallar eingöngu á áætlun staðgreiðslufjárhæðar til að tryggja kröfu í staðgreiðsluskrá en breytir engu um það hvort aðilar halda áfram starfsemi án skila. Gert er ráð fyrir að lokunarúrræði sé tækt á staðgreiðsluári til að bæta úr tilteknu ástandi en að því yrði ekki beitt að staðgreiðsluári loknu nema launagreiðandi sýndi af sér sömu háttsemi. Í ákvæðinu er gert ráð fyrir að launagreiðandi hafi fengið áskorun um að sinna skyldum sínum samkvæmt lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Alla jafna gæfist honum 10–20 daga frestur til að koma málum þessum í rétt horf. Að þeim fresti liðnum bæri ríkisskattstjóra að ítreka tilmæli sín og mundi frestur til að bæta úr vera mun styttri, til að mynda þrír til sjö dagar. Að þeim tíma liðnum væri ríkisskattstjóra heimilt að leita atbeina lögreglu og stöðva starfsemi launagreiðandans væri hann ekki búinn að koma málum sínum í lag. Þetta er frumvarp til laga sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd leggur fram í sínu nafni.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.

Virðulegi forseti. Það er augljóst að það er að brotna undan ríkisstjórninni, 

Forseti óskar eftir því að hv. ræðumanni verði gefið hljóð til þess að flytja mál sitt.

Þakka þér fyrir, virðulegi forseti. Þetta mál er í sjálfu sér einfalt, það gengur út á að breyta lögum með það að markmiði að bæta skattskil. Hér er verið að heimila ríkisskattstjóra frekari úrræði til að bæta skattskil, af þeirri einföldu ástæðu að flestir ef ekki allir eru sammála um að það er fullkomlega óþolandi að hér geti viðgengist að skattskil séu mismunandi, þ.e. að aðilar sem standa í skilum þurfi að keppa við þá sem skila ekki því sem skila ber í ríkissjóð. Það var áhugavert sem kom fram þegar við vorum að fara yfir þetta mál að um 20% af þeim sem eru á virðisaukaskattsskrá nýta sér það að fá áætlun. Áætlun er alla jafna ekki lág. Samt sem áður er það úrræði ekki nægjanlegt og það er of mikil teygja í framkvæmd eða í lögunum sem gerir að verkum að þess eru jafnvel dæmi að aðilar telji að þeir hagnist á því að fá áætlun og/eða þeir nýti sér þau tímamörk sem eru til staðar og greiði jafnvel ekki skattinn. Það sem verið er að gera hér, svo að maður reyni að segja það á venjulegri íslensku, er að gera yfirvöldum kleift að grípa inn í og stöðva starfsemi viðkomandi fyrirtækja ef rökstuddur grunur er um að ekki sé allt með felldu og að ríkissjóður sé að bera skarðan hlut frá borði. Þess vegna, virðulegi forseti, er góð sátt um þetta frumvarp sem flutt er af hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins leggjum því til að það verði samþykkt.

Herra forseti. Ég hef ekki miklu við það að bæta sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði hér, en vil taka fram að þetta er í fyrsta lagi dæmi um samstöðu nefndarinnar og undirstrika mætti það oftar að í nefndum þingsins er oft mikil samstaða um mál. Til dæmis eru nokkuð mörg mál sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd flytur sameiginlega, en það er lítið talað um það. Það þarf ekki að ræða um það hvað skattsvik hafa óskaplega skaðleg áhrif á atvinnulífið. Þau skekkja samkeppni því að heiðarleg fyrirtæki eiga erfitt með að standast samkeppni við fyrirtæki sem ekki borga skatta. Borið hefur á því að menn stofna hreinlega fyrirtæki og gera svo bara ekki neitt, skila ekki neinu inn, láta áætla á sig, setja sig á launagreiðendaskrá og ekkert gerist. Hið opinbera, skattyfirvöld, hefur afskaplega lítil úrræði til að taka á slíkum málum fyrr en eftir dúk og disk. Hér er verið að skerpa á reglunum og stytta tímann í tvö uppgjörstímabil, sem er þá yfirleitt hálft ár með öllum frestum, en áður var tíminn tvö ár. Einnig er verið að skerpa á því að hægt sé að stöðva atvinnurekstur ef menn hafa ekki sinnt skyldum sínum. Þó er sá varnagli að menn skuli ekki beita þessu úrræði nema eftir að ítrekuðum tilmælum um úrbætur hefur ekki verið sinnt. Það er lítið meira um þetta að segja nema þetta er liður í því að reyna að berjast gegn svokölluðu kennitöluflakki sem felst í því að menn stofna atvinnurekstur, reka hann svo um eitthvert árabil án þess að telja neitt fram, láta áætla á sig aftur og aftur, gera ekki neitt og borga ekki neitt. Svo fer reksturinn í þrot einhvern tíma eftir dúk og disk og þá stofna menn nýtt fyrirtæki og gera nákvæmlega sama þar. Svona gengur þetta aftur og aftur og önnur fyrirtæki keppa við þessa aðila sem ekki greiða staðgreiðslu af tekjum starfsmanna, borga ekki virðisaukaskatt eða yfirleitt nokkurn skapaðan hlut í opinberum gjöldum. Allt eru þetta hlutafélög með takmarkaða ábyrgð. Þetta er mein sem við verðum að ráðast á. Vandinn er sá að það eru líka til heiðarleg gjaldþrot, þ.e. fyrirtæki sem verða undir í samkeppni eða einhverjar forsendur fyrir rekstrinum ganga ekki eftir o.s.frv. Vandinn er að halda þeim aðilum frá hinum og íþyngja ekki of mikið nýsköpun og öðrum slíkum rekstri sem á fullan rétt á sér þó að hann verði af eðlilegum ástæðum gjaldþrota. Ég tel að þetta sé liður í því að auka aga í atvinnurekstri og að menn skili þeim gjöldum sem þeir hafa tekið af öðrum, þ.e. virðisaukaskatti, en það er einhver annar sem greiðir hann, það er ekki fyrirtækið sjálft, og staðgreiðslu af launum, en staðgreiðsla af launum sem tekin er af starfsmönnum eru peningar sem fyrirtækið á ekki. En ég endurtek að ég styð þetta frumvarp að fullu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjölmiðla. Þetta er gamall kunningi, frumvarp sem var upphaflega lagt fram á síðasta þingi en hlaut þá ekki afgreiðslu. Frumvarpið var lagt fram á ný á þessu þingi með breytingum sem ríma við þær breytingartillögur sem meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar lagði til við meðferð frumvarpsins á 140. löggjafarþingi. Þau lög sem við gerum hér tillögur um breytingar á voru fyrstu heildarlögin um fjölmiðla sem samþykkt voru í þinginu fyrr á þessu kjörtímabili, nánar tiltekið vorið 2011. Lagðar eru til nokkrar breytingar og viðbætur á þeim lögum í frumvarpinu. Þar eru kannski viðurhlutamestar þær breytingar sem eru lagðar til varðandi eignarhald fjölmiðla, en það var mjög umdeilt mál hér fyrr á tíð, fjölmiðlafrumvarpið sem lagt var fram í tíð ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks og olli miklum deilum og kallaði á aðkomu forseta Íslands sem beitti málskotsréttinum í fyrsta sinn. Það tengdist þessu sama efni. Nú er öldin önnur, ef svo má segja, því að fulltrúar stjórnmálaflokkanna náðu þverpólitískri samstöðu um þær tillögur sem lagðar eru til í frumvarpinu um eignarhald fjölmiðla. Þar er farin nokkuð önnur leið en lögð var til á sínum tíma og hefur verið í umræðunni svo sem síðar, þ.e. að opnað sé fyrir heimildir til Samkeppniseftirlitsins að grípa til aðgerða gegn aðstæðum sem koma í veg fyrir, takmarka eða hafa skaðleg áhrif á fjölræði og/eða fjölbreytni í fjölmiðlunum, almenningi til tjóns. Almennt má segja að þarna sé verið að fara inn með sambærilegar heimildir og Samkeppniseftirlitið fékk með nýjum samkeppnislögum fyrr á þessu kjörtímabili og eru reifaðar í smáatriðum í nefndarálitinu. Ég vil sérstaklega hnykkja á því að gagnrýnt hefur verið í umfjöllun um þetta mál að kostnaðarumsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sé óraunhæf og ekki sé eðlilegt að gera ráð fyrir því að því fylgi enginn viðbótarkostnaður ef Samkeppniseftirlitið þarf að grípa til aðgerða í samræmi við þau ákvæði um samkeppnismál sem koma fram í þessu frumvarpi. Meiri hlutinn tekur undir það og vil ég að það komi hér skýrt fram, þ.e. að við bendum á það í nefndarálitinu að hver rannsókn á fjölmiðlamarkaðnum kosti a.m.k. 60 millj. kr., samkvæmt mati Samkeppniseftirlitsins, og það er ljóst að á þessum mikilvæga markaði þarf að gera ráð fyrir því að slíkur kostnaður falli til. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingartillögur, flestar tæknilegs eðlis. Ég vil þó vekja athygli á breytingartillögu sem lýtur að skilgreiningum á hugtakinu „ábyrgðarmaður“ sem hefur þær afleiðingar að hugtakið „efnisstjóri“ er fellt brott í 7. tölulið 1. mgr. 2. gr. laganna. Meiri hluti nefndarinnar bendir á að sömuleiðis þarf að gera breytingar á 24. gr. þar sem einnig er fjallað um efnisstjóra og leggur fram breytingartillögu þess efnis. Ég vil vekja athygli á þeim kafla í nefndarálitinu sem fjallar um vernd barna gegn skaðlegu efni. Það eru ekki gerðar breytingar á lögunum hvað það varðar, en fram komu ýmsar gagnlegar ábendingar í umsögn fjölmiðlanefndar sem meiri hlutinn leggur til að gangi til heildarendurskoðunar á lögunum sem stendur fyrir dyrum. Í fjölmiðlalögum sem við samþykktum fyrir tæpum tveimur árum var kveðið á um að heimilt væri að endurskoða lögin að þremur árum liðnum. Sú endurskoðunarvinna er að hefjast núna í ráðuneytinu samkvæmt upplýsingum sem nefndin hefur aflað sér. Ég ætla að öðru leyti að vísa til nefndarálits meiri hlutans hvað varðar þetta mál. Það eru fimm hv. þingmenn sem skrifa undir þetta nefndarálit, Björgvin G. Sigurðsson, formaður nefndarinnar, sá sem hér stendur, Ólafur Þór Gunnarsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Árni Þór Sigurðsson. Ég þakka nefndarmönnum fyrir ágætissamstarf um þetta mál.

Virðulegi forseti. Þessu máli var vísað til atvinnuveganefndar sem fjallaði um málið. Hún fjallaði reyndar um sambærilegt mál á 139. löggjafarþingi. Við það tilefni komst 1. minni hluti nefndarinnar að þeirri niðurstöðu að samþykkja bæri frumvarpið en fella jafnframt brott ákvæði 2. gr. þess þar sem hann taldi verulegar líkur á að innheimtuhagræði greinarinnar mundi hafa í för með sér að aðilum í sömu stöðu yrðu tryggð mismunandi réttindi og slík mismunun byggðist ekki á nægjanlega ítarlegum og málefnalegum rökum. Málið varð ekki afgreitt á 139. þingi. Að þessu sinni hefur frumvarpið verið lagt fram með töluverðum breytingum. Þannig er 2. gr. þess nú ætlaður takmarkaður gildistími, þau réttindi sem frumvarpinu er ætlað að tryggja eru almenn, tryggt er að viljaafstaða manna liggi fyrir á grundvelli umboðs og tryggt er að gjaldanda sé heimilt að segja sig frá fyrirkomulaginu. Eftir að nefndarálitinu hafði verið dreift og nefndin afgreitt málið til 2. umr. komu hins vegar fram ábendingar um að gera þyrfti tilteknar breytingar á frumvarpinu. Annars vegar kom það álit fram að gefa þyrfti lengri frest til aðlögunar að þeim breytingum sem frumvarpið hefði í för með sér. Í því sambandi var sérstaklega vísað til 5. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um brottfall laga um greiðslu vátryggingariðgjalda fiskiskipa, nr. 17/1976, með síðari breytingum. Hins vegar var bent á að í frumvarpinu væri lagt til að II. kafli laga nr. 24/1986, um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, yrði felldur brott en ekki væri lögð til breyting á 16. gr. laganna þar sem m.a. er kveðið á um skyldu ráðherra til að setja reglugerð um innheimtu samkvæmt II. kafla og yfirlit yfir greiðslumiðlun. Atvinnuveganefnd ræddi framangreindar ábendingar. Mat hennar er að nauðsynlegt sé að bregðast við þeim. Af þeim sökum leggur nefndin annars vegar til breytingu á 4. gr. frumvarpsins þannig að frumvarpið fái lagagildi 1. júní 2013. Hins vegar leggur nefndin til þá breytingu á 16. gr. laganna að þar verði kveðið á um heimild ráðherra til að setja reglur um framkvæmd laganna. Í ljósi framangreinds leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem gerð er grein fyrir í framhaldsnefndarálitinu. Undir framhaldsnefndarálitið skrifa auk mín hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir og Sigurður Ingi Jóhannsson. Undir fyrra nefndarálitið skrifa auk mín hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir, Logi Már Einarsson, Björn Valur Gíslason, Ólína Þorvarðardóttir, Jón Gunnarsson og Sigurður Ingi Jóhannsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, og lögum nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Nefndin leggur fram breytingartillögur á þskj. 1161 og eru þær þó nokkrar sem meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar leggur til. Undir nefndarálit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar rita auk mín hv. þingmenn Helgi Hjörvar formaður, Árni Þór Sigurðsson, Skúli Helgason, Eygló Harðardóttir og Lilja Mósesdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu, mál 504, frá efnahags- og viðskiptanefnd. Það er um frumvarp til laga um breytingar á lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 108/207. Innan þess eru lýsingar, hæfir fjárfestar, undanþágur frá gerð lýsinga og meðferð innherjaupplýsinga. Í nefndarálitinu er gerð grein fyrir þeim breytingartillögum sem meiri hluti hv. efnahags- og viðskiptanefndar leggur til. Undir nefndarálitið rita sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir, hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, Helgi Hjörvar, og hv. þm. Magnús Orri Schram, Álfheiður Ingadóttir, Oddný G. Harðardóttir og Eygló Harðardóttir.

Frú forseti. Ég geri athugasemd við hversu stutt framsöguræðan er. Það kann að vera að í framtíðinni þurfi að leita lagaskýringa í framsöguræðu framsögumanns og hún sagði ekki neitt. Mér finnst ekki góður bragur á umræðunni. Verið að draga úr íþyngjandi kröfum til félaga og fjármálafyrirtækja á Evrópska efnahagssvæðinu. Þetta eru EES-tilskipanir sem er verið að færa í lög á Íslandi og mér finnst vel þess virði að menn ræði nefndarálitið sem hefur komið fram þannig að hægt verði að græða eitthvað á umræðunni. Það er náttúrlega eins og margt annað, mikið gert í flýti og án þess að menn setji sig nægilega vel inn í hlutina. Það var bent á í umræðu í nefndinni að orðin arðgreiðsla, úthlutun eða sem stendur til að úthluta séu ekki rétt í ljósi þess að í áðurnefndum tilskipunum er rætt um „dividens paid out“. Nefndin telur ekki ástæðu til að víkja frá skýru orðalagi íslenskrar þýðingar tilskipunarinnar og leggur til að orðunum verði breytt í útgreiddan arð, sem er það orðalag sem er notað. Þetta er eitt af þeim dæmum þar sem nefndin er að gera breytingar og mér finnst alveg þess virði að menn ræði það pínulítið betur við umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndarálit með breytingartillögu á þskj. 1259, mál 605, um frumvarp til laga um endurnýjanlegt eldsneyti í samgöngum á landi. Málið kemur frá atvinnuveganefnd. Nefndin fékk til sín fjölda gesta. Með frumvarpinu er lögð til ný heildarlöggjöf sem ætlað er að auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum á landi og draga úr losun gróðurhúsalofttegunda með hagkvæmum og skilvirkum hætti. Markmið þess er því að hrinda af stað markvissum aðgerðum til að stuðla að orkuskiptum í samgöngum með aukinni notkun endurnýjanlegs eldsneytis. Frumvarpinu er ætlað að innleiða tilskipanir Evrópusambandsins um endurnýjanlega orku í samgöngum og vistvænt eldsneyti. Fyrri tilskipunin lýtur að heildarmarkmiði Evrópusambandsins um að 20% af orku almennt verði af endurnýjanlegum uppruna. Þá kveður tilskipunin á um að árið 2020 verði 10% af orku sem notuð er í samgöngum af endurnýjanlegum uppruna. Jafnframt er skilgreint þar hvaða orkugjafa og eldsneytistegundir megi nýta til að mæta markmiði um endurnýjanlega orku í samgöngum og öðrum greinum. Tilskipun 2009/30/EB fjallar um innihald og kröfur um gæði eldsneytis, þannig að mæta megi aukinni notkun endurnýjanlegs eldsneytis með þeirri tækni í bílvélum sem er fyrir hendi. Áhersla er lögð á að endurnýjanlegt eldsneyti sem notað er á markaðnum uppfylli vaxandi kröfu um samdrátt í útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Einnig þurfa söluaðilar að uppfylla kröfu um að losun gróðurhúsalofttegunda á hverja orkueiningu eldsneytis sem þeir dreifa dragist saman um 10% fyrir árið 2020. Ég ætla aðeins að fjalla nánar um nokkur atriði í nefndarálitinu. Í 3. gr. frumvarpsins er kveðið á um að söluaðila eldsneytis á Íslandi beri að tryggja að hinn 1. janúar 2015 sé minnst 3,5% af heildarorkugildi eldsneytis, sem hann selur til notkunar í samgöngum á landi á ári, endurnýjanlegt eldsneyti. Það hlutfall hækkar svo í 5% frá og með 1. janúar 2016. Til að skapa hvata til að vinna endurnýjanlegt eldsneyti úr lífrænum eða ólífrænum úrgangsefnum sem ekki er unnt að nýta til manneldis eða sem dýrafóður, svo sem úrgangi, húsasorpi o.fl., er jafnframt kveðið á um að slíkt eldsneyti megi telja tvöfalt á við sama magn annars endurnýjanlegs eldsneytis. Nefndin telur brýnt að grípa til aðgerða sem draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá samgöngum og leiða til orkusparnaðar. Þá bendir nefndin á að Ísland er nú þegar nokkuð á eftir nágrannaríkjum sínum á því sviði og mikilvægt að tryggja að það uppfylli skuldbindingar sínar. Í nefndinni var nokkuð rætt um hvað teldist endurnýtanlegt eldsneyti og hvaðan það kæmi. Bendir nefndin á að í 1. gr. er hugtakið skilgreint sem eldsneyti sem er unnið úr endurnýjanlegum orkugjöfum sem ekki teljast til jarðefnaeldsneytis heldur eru af endurnýjanlegum lífrænum eða ólífrænum uppruna. Endurnýjanlegt eldsneyti getur þannig verið unnið m.a. úr vatnsorku, vatnsvarmaorku, jarðvarma, vindorku, sólarorku, sjávarorku, lífmassa, hauggasi, lífgasi og gasi frá skólphreinsistöðvum. Þá er það skilgreining á sjálfbærni. Í ákvæðinu er gert ráð fyrir að ráðherra kveði á um viðmiðanir sem ráða því hvort framleiðsla lífeldsneytis teljist sjálfbær. Í skýringum við ákvæðið er vísað til þess að kveðið verði á um það í reglugerð en tilvísun til þess vantar í ákvæðið og leggur nefndin því til breytingu þess efnis. Við umfjöllun nefndarinnar um sjálfbærniviðmið komu fram sjónarmið um að setja mætti almenn lög um sjálfbærniviðmið sem væri þá unnt að vísa til í öðrum lögum. Óskað var upplýsinga frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti um hvort slík lagasetning hefði komið til álita. Fékk nefndin þær upplýsingar að slík lagasmíð gæti reynst flókin sökum umfangs efnisins og almenns eðlis slíkra laga. Nú þegar er búið að innleiða í lög upprunaábyrgðir vegna raforku sem eru að nokkru leyti öðruvísi en upprunaábyrgðir vegna eldsneytis. Svo eru það fjárhagsleg áhrif. Í kostnaðarumsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytis er bent á að endurnýjanlegt eldsneyti ber ekki opinber gjöld í formi vörugjalda, svo sem bensíngjald og olíugjald, eða kolefnisskatta og því megi reikna með að tekjur ríkissjóðs muni dragast saman um rúmar 610 millj. kr. frá og með því tímamarki sem 3,5% heildarorkugildi verður endurnýjanlegt eldsneyti. Því til viðbótar gerir fjárlagaskrifstofan ráð fyrir 150 millj. kr. lægri tekjum af virðisaukaskatti af eldsneyti þannig að tekjutap fyrir ríkissjóð af þeim breytingum verði samtals 760 millj. kr. Það komu fram ýmis sjónarmið í nefndinni um að eldsneyti sé oft selt til innlendra og erlendra aðila sem nota það nálægt landi og var vísað til skemmtiferðaskipa og annarra sjófara. Bent var á að eldsneytisbrennsla þeirra aðila hefur áhrif á umhverfið og ætti því að teljast hluti af heildarorkugildinu. Nefndin áréttar að markmið frumvarpsins er að auka hlut endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum á landi og á gildissvið þess því einungis við um slíkar samgöngur. Það er enn fremur áréttað í 3. gr. þar sem er vísað til eldsneytis sem er selt til notkunar í samgöngum á landi. Gildissviðið nær því til allra samgangna á landi en ekki annarra samgangna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við 3. gr. a. 1. málsliður 1. mgr. orðist svo: Söluaðila eldsneytis á Íslandi ber að tryggja að minnst 3,5% af orkugildi heildarsölu hans af eldsneyti til notkunar í samgöngum á öllu landinu á ári sé endurnýjanlegt eldsneyti. b. Í stað orðanna „1. janúar 2016“ í 2. málslið 1. mgr. komi: 1. janúar 2015. 2. Á eftir orðunum „Ráðherra skal“ í 1. málslið 2. mgr. 4. gr. komi: í reglugerð. 3. Í stað orðanna „1. janúar 2015“ í 9. gr. komi: 1. janúar 2014. Hv. þm. Björn Valur Gíslason, Jón Gunnarsson, framsögumaður, Kristján L. Möller og Þór Saari voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið með breytingartillögu rita eftirfarandi hv. þm: Sú sem hér stendur, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Einar K. Guðfinnsson og Sigurður Ingi Jóhannsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Um er að ræða skattlagningu á lágskattasvæðum og starfsmannaleigur. Það er efnahags- og viðskiptanefnd sem hefur fjallað um málið. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um tekjuskatt annars vegar og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda hins vegar. Það kemur fram í athugasemdum við frumvarpið að breytingartillögurnar séu til komnar vegna athugasemda frá Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, er varða annars vegar skattlagningu vegna eignarhalds á lágskattasvæðum eða hinar svokölluðu CFC-reglur, en ESA hefur lýst þeirri skoðun að þær reglur standist ekki skoðun í ljósi dómaframkvæmdar Evrópudómstólsins og séu andstæðar staðfesturéttinum samkvæmt 31. gr. EES-samningsins og að í gildandi lögum sé ekki að finna skilgreiningu á hugtakinu „raunveruleg atvinnustarfsemi“ og skilgreining þess hugtaks í frumvarpi sem varð að lögum nr. 46/2009 sé of þröng. Hins vegar snúa athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA að skyldum starfsmannaleigu. Þar er álit ESA að íslenskar reglur sem kveða á um að notendafyrirtæki beri ábyrgð sem launagreiðandi, hafi starfsmannaleiga ekki staðið réttilega skil á staðgreiðslu, brjóti í bága við EES-samninginn samkvæmt formlegri tilkynningu stofnunarinnar frá 8. febrúar 2012. ESA telur að í íslensku reglunni felist mismunun þar sem ekki er kveðið á um í ákvæðinu að það taki jafnt til innlendra sem erlendra starfsmannaleigna með staðfestu í öðru ríki innan EES, öðru EFTA-ríki eða Færeyjum. Eftirlitsstofnun EFTA hefur verið upplýst um að ekki hafi reynt á ákvæðið í framkvæmd en hafi þó frá samþykkt þess verið túlkað á þá leið að það taki jafnt til innlendra sem erlendra starfsmannaleigna með staðfestu í öðru ríki innan EES, öðru EFTA-ríki eða Færeyjum enda hafi það verið ætlunin frá upphafi. Þess vegna er vakin athygli á því að í frumvarpinu er tekinn af vafi í því efni með því að kveða á um að hvort tveggja sé um innlendar og erlendar starfsmannaleigur að ræða í því tilviki er notendafyrirtæki ber ábyrgð sem launagreiðandi hafi starfsmannaleiga ekki staðið réttilega skil á staðgreiðslu. Það er mat efnahags- og viðskiptanefndar að þær breytingar séu til þess fallnar að koma að öllu leyti til móts við þær athugasemdir sem borist hafa frá ESA og eru raktar nánar í greinargerð með frumvarpinu á þskj. 1093 og einnig í því nefndaráliti sem ég er að mæla fyrir. Það er tillaga efnahags- og viðskiptanefndar að þetta frumvarp verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Helgi Hjörvar, Magnús Orri Schram, Árni Þór Sigurðsson, Skúli Helgason, Pétur H. Blöndal og Lilja Mósesdóttir.

Frú forseti. Hér er eitt frumvarpið enn frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem hefur náðst sátt um og þau eru þó nokkuð mörg. Það tekur á athugasemdum sem hafa komið fram frá ESA um hvað felist í hugtakinu „raunveruleg atvinnustarfsemi“. Það er tekið á ýmsum athugasemdum frá þeim, m.a. um starfsmannaleigur. Ég ætla ekki að bæta miklu við þessa umræðu en tek undir það sem framsögumaður sagði um málið. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt enda er verið að taka á þessum athugasemdum frá ESA.

Virðulegi forseti. Maður er ekki vanur því að enginn framsögumaður sé fyrir frumvarpi að lögum við 2. umr., sérstaklega í máli eins og þessu. Þó svo að við séum að vinna hratt er nú alveg sjálfsagt að menn sýni þá virðingu að tala fyrir viðkomandi frumvarpi. Hér er ekki um lítið mál að ræða, þetta snýr að því að við erum að ná tvenns konar markmiðum, annars vegar að halda hér sköttum af vaxtatekjum, sem eru til staðar núna, en samt sem áður að hafa þá þannig að ekki sé komið í veg fyrir erlenda fjármögnun íslenskra fyrirtækja. Þess vegna er það til komið hér að veitt er undanþága frá greiðslu tekjuskatts af vaxtatekjum sem afmarkast við skuldabréf fjármálafyrirtækja og orkufyrirtækja. Þetta er nokkuð sem kemur hér inn núna vegna þess að við náðum ekki að klára þetta í flýtinum rétt fyrir jólin. Hv. nefnd hefur farið að ég tel nokkuð vel yfir frumvarpið með þeim aðilum sem best til þekkja og mér sýnist að það sé þannig úr garði gert að við eigum að geta klárað það sem lög frá Alþingi. Markmiðin eru mjög skýr, þ.e. að sjá til þess að við fáum eðlilegar skatttekjur af vaxtatekjum hér á landi, en að við göngum samt sem áður ekki þannig fram að við komum í veg fyrir að ákveðin fyrirtæki, sem eru ekki mörg, fyrst og fremst fjármálafyrirtækin og orkufyrirtækin, geti fjármagnað sig ef svo ber undir á erlendum mörkuðum. Ég þarf ekki að fara yfir nauðsyn þess, virðulegi forseti. Þess vegna er þetta frumvarp til komið og ég held að við séum búin að gera það þannig úr garði að við eigum að geta gengið frá því sem lögum frá Alþingi.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að þetta mál var rætt mjög ítarlega í nefndinni, verulega ítarlega. Menn voru að reyna að finna lausn á því hvernig við getum hagað þessari skattlagningu þannig að innlend orkufyrirtæki gætu fengið lán í útlöndum  Mér finnst það eiginlega dálítil vanvirðing við starf nefndarinnar, sem náði mikilli samstöðu um málið, að hér skuli ekki vera neinn framsögumaður, enginn maður úr nefndinni til að mæla fyrir málinu. Ég geri athugasemd við það, frú forseti, að enginn framsögumaður sé fyrir þessu máli sem svona góð sátt náðist um. Þetta er nefnilega töluvert stórt mál, mjög stórt fyrir orkufyrirtæki landsins, fjármálafyrirtæki o.fl. og einnig fyrir þá sem hafa áhuga á að leysa vandamál tengd snjóhengjunni miklu. Ég geri því ákveðnar athugasemdir við það, frú forseti, að hér sé enginn framsögumaður.

Frú forseti. Er það virkilega svo að þau mál, sem hefur náðst um góð samstaða í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, eigi að fara í gegn án þess að það sé framsögumaður, enginn sem mæli fyrir málinu, enginn sem lesi frumvarpið eða fari í gegnum um hvað það fjallar? Þessi mál eru flest þannig að þau eru tekin úr stærri frumvörpum frá hæstv. ríkisstjórn sem hún lagði fram og eru talin vera þau ákvæði í viðkomandi frumvörpum sem nauðsynlegt er að færa í lög núna fyrir þinglok. Mér finnst, frú forseti, ekki nógu gott að þegar svona góð samstaða næst um málið sé meiningin að málin fari umræðulaust í gegnum 1. umr., þau séu ekki einu sinni rædd. 
            

Forseti vill upplýsa hv. þingmann um að það er búið að mæla fyrir þessum málum, þetta mál er í 2. umr. þannig að það er búið að mæla fyrir því. Það er því einhver misskilningur á ferðinni.

Það er búið að mæla fyrir málum ríkisstjórnarinnar, en ekki fyrir málum nefndarinnar, þannig að þetta er 1. umr. um málið. Hér er verið að innleiða tilskipanir frá Evrópusambandinu um hæfi lögbærra yfirvalda í Ástralíu og Bandaríkjunum samkvæmt tilskipuninni gagnvart endurskoðendum. Ég er sem sagt með á þessu og um frumvarpið var góð samstaða í nefndinni.

Virðulegi forseti. Það er nú svo að hér eru tveir hv. þingmenn úr efnahags- og viðskiptanefnd, við hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem erum að tala fyrir frumvörpum til laga sem alla jafna koma hér af hálfu stjórnarmeirihlutans, en svona er þetta nú samt. Þetta frumvarp er ekki stórt í sniðum en er til komið þannig að það er unnið upp úr frumvarpi sem kom fram um opinber hlutafélög og var alveg ljóst að ekki væri hægt að klára það á þessu þingi. Þess vegna fór nefndin þá leið að verða við beiðni atvinnu- og nýsköpunarráðherra að flytja frumvarp um afmarkaðan þátt þess sem snýr að innleiðingu á EES-reglum. Þetta snýr fyrst og fremst að boðun aðalfundar og hluta sem að því snúa og er kannski ekki sérstaklega stórt í sniðum og mun ekki breyta hlutum í grundvallaratriðum á Íslandi, svo mikið er víst. Hins vegar erum við með frumvarpinu að uppfylla EES-reglur og þess vegna er það til komið að hv. efnahags- og viðskiptanefnd flytur þetta mál.

Frú forseti. Ég tel að þetta frumvarp sé nú töluvert mikilvægt vegna þess að hér er hluthöfum gefinn kostur á því, ef þeir tilkynna það viku fyrir aðalfund, að leggja fram ákveðin mál á dagskrá. Þetta er dagskrárvald fyrir litla hluthafa. Það er ekkert lítið mál miðað við hvernig aðalfundir fara fram. Það sem ég lagði til við nefndina var að í stað aðalfundar stæði félagsfundir eða hluthafafundir, sem er víðara hugtak en aðalfundir. Það var ekki hlustað á það og mér þykir það miður. Ég vildi að þetta ætti ekki bara við um boðun aðalfunda heldur líka boðun hluthafafunda, sem er miklu víðara hugtak, að viku fyrir boðun aðalfundar gætu hluthafar komið með athugasemdir og óskað eftir því að ákveðin mál væru tekin á dagskrá. Þetta er ekkert lítið eða ómerkilegt mál. Eins og áður varð um þetta mikil sátt í nefndinni en mér finnst miður að menn skuli ekki hafa hlustað á athugasemdir um að setja inn hugtakið hluthafafundur í staðinn fyrir aðalfund.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 115/2012 um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn, sem fjallar um umhverfismál. Með þessari tillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta umrædda ákvörðun EES-nefndarinnar og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins frá 23. apríl 2009 um geymslu koltvísýrings í jörðu og um breytingu á tilskipun ráðsins 85/337/EBE, tilskipunum Evrópuþingsins og ráðsins 2000/60/EB, 2001/80/EB, 2004/35/EB, 2006/12/EB, 2008/1/EB og reglugerð nr. 1013/ 2006. Markmið þessarar tilskipunar er örugg geymsla koldíoxíðs í jarðlögum. Tilgangur þess að fanga koldíoxíð varanlega úr andrúmsloftinu er að draga úr neikvæðum áhrifum og áhættu fyrir umhverfið og heilsu manna, að því marki sem mögulegt er, og leggja þannig lóð á vogarskálarnar í baráttunni gegn hlýnun jarðar af völdum gróðurhúsaáhrifa. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi. Ef ákveðið verður að heimila þá starfsemi, sem fellur undir gildissvið þessarar tilskipunar, þarf að setja löggjöf meðal annars um rannsóknarleyfi, geymsluleyfi, skyldur rekstraraðila og ríkisins, ábyrgð á geymslustöðum, aðgang að flutningsleiðum og geymslustöðum og viðurlög. Ef ákveðið verður að heimila ekki slíka starfsemi þarf hins vegar að banna hana sérstaklega með lögum. Við umfjöllun nefndarinnar um þetta mál kom fram að umhverfis- og auðlindaráðuneytið mun hugsanlega leggja til að nýtt verði sú heimild í tilskipuninni að banna geymslu koldíoxíðs í skilningi tilskipunarinnar á öllu yfirráðasvæði Íslands. Ef svo færi yrði slíkt bann tímabundið og jafnvel háð endurskoðun samkvæmt ákvæði sem mætti setja í lög. Fram kom að bannið mundi ekki hafa áhrif á þau tilraunaverkefni um geymslu koldíoxíðs sem eru í gangi á Íslandi þar sem umfang þeirra væri enn ekki slíkt að þau féllu undir gildissvið þessarar tilskipunar. Þá kom einnig fram að yrðu íslensk tilraunaverkefni, til dæmis á vegum Orkuveitu Reykjavíkur, síðar að raunverulegum framkvæmdaverkefnum á þeim mælikvarða sem félli undir ákvæði tilskipunarinnar mætti aflétta þessu banni og heimila kolefnisföngun og geymslu. Hugsunin væri að með því mætti forðast kostnað fyrir ríkissjóð þar til fullvissa ríkti um hvort þessi tilraunaverkefni kæmu að fullu til framkvæmda eða ekki. Að öðrum kosti er búist við því að kostnaður yrði umtalsverður fyrir ríkissjóð, svo sem vegna regluverks í kringum rannsóknarleyfi og geymsluleyfi og vegna skyldna ríkisins, svo sem vegna mats á viðkomandi svæðum og svo framvegis. Umhverfis- og auðlindaráðherra mun væntanlega leggja fram frumvarp í þessa veru til innleiðingar á tilskipuninni á komandi þingi. Meiri hluti utanríkismálanefndar leggur til að litið verði til þeirra sjónarmiða sem fram hafa komið við umfjöllun málsins meðal annars hjá umhverfis- og samgöngunefnd og hvetur meiri hlutinn til þess að áfram verði haft gott samráð við alla aðila vegna innleiðingar þessarar tilskipunar í íslenskan rétt. Það er tillaga meiri hluta utanríkismálanefndar að þessi tillaga verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Árni Páll Árnason, Mörður Árnason, Þuríður Backman og Oddný G. Harðardóttir.

Frú forseti. Hér mæli ég fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 200/2012 um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn, sem fjallar um umhverfismál og er á þskj. 1105. Hér er verið að leita heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá því í október 2012 um breytingu á XX. viðauka við EES-samninginn og til að fella inn í hann ýmsar reglugerðir þar að lútandi. Reglugerðin sem hér um ræðir kveður á um stofnun og notkun á valfrjálsu umhverfismerkjakerfi Evrópusambandsins með það að markmiði að hvetja til notkunar vara, sem eru afar vistvænar, með því að nota umhverfismerki ESB. Settar eru kröfur um viðmiðanir, svo sem áhrif vöru á náttúruna, á loftslagsbreytingar, á orku- og auðlindanýtingu og svo framvegis. Innleiðing þessarar gerðar kallar á lagabreytingar hér á landi og hefur atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, til innleiðingar á ákvæðum reglugerðarinnar og er það 287. mál. Hvorki er gert ráð fyrir að innleiðing þessarar reglugerðar muni hafa í för með sér teljandi efnahagslegar né stjórnsýslulegar afleiðingar og leggur utanríkismálanefnd til að þessi tillaga verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Lúðvík Geirsson, Álfheiður Ingadóttir, Ragnheiður E. Árnadóttir, Gunnar Bragi Sveinsson og Guðlaugur Þór Þórðarson.

Frú forseti. Hér er mælt fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 210/2012 um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn sem fjallar um tæknilegar reglugerðir, staðla, prófanir og vottun. Það er rétt að taka fram að það mál sem hér er til umfjöllunar var sent til allsherjar- og menntamálanefndar til umsagnar og sú nefnd hefur ekki gert athugasemdir við að hinum stjórnskipulega fyrirvara verði aflétt af umræddri EES-gerð. Utanríkismálanefnd hefur einnig áður, í samræmi við 2. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála, fjallað um reglugerð nr. 286/2012, er varðar heiti textíltrefja, til mats á því hvort efnislegra aðlagana væri þörf. Með þeirri reglugerð sem hér um ræðir og þá þeirri heimild sem Alþingi er hér verið að leggja til að veiti stjórnvöldum er þessari trefjategund polypropylene bætt við samræmda skrá yfir textíltrefjar og skilgreindar samræmdar prófunaraðferðir fyrir trefjategundina, með það að markmiði að fella brott hindranir á eðlilegri starfsemi á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins þar sem ákvæði aðildarríkjanna um heiti, samsetningu og merkingu textílvara hafa hingað til verið breytileg frá einu aðildarríki til annars. Innleiðing framangreindrar gerðar kallar á lagabreytingar hér á landi og mun fyrirhugað frumvarp innanríkisráðherra til nýrra heildarlaga um textílheiti, textílmerkingar og fleira verða lagt fram á næsta þingi til innleiðingar á ákvæðum reglugerðarinnar. Hvorki er gert ráð fyrir að innleiðing þessarar reglugerðar muni hafa í för með sér umtalsverðar fjárhagslegar né stjórnsýslulegar afleiðingar. Utanríkismálanefnd leggur til að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Helgi Hjörvar, Gunnar Bragi Sveinsson, Ragnheiður E. Árnadóttir og Ólafur Þór Gunnarsson.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 229/2012 um breytingu á XIX. viðauka við EES-samninginn, sem fjallar um neytendavernd. Með þessari tillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 229/2012, frá 7. desember 2012, um breytingu á XIX. viðauka við EES-samninginn og til að fella inn í samninginn tilskipun framkvæmdastjórnarinnar 2011/90/ESB um breytingu á II. hluta I. viðauka við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2008/48/EB þar sem settar eru fram viðbótarforsendur fyrir útreikningi á árlegri hlutfallstölu kostnaðar. Tilskipunin kveður á um viðbótarforsendur sem miða skal útreikning á árlegri hlutfallstölu kostnaðar við, vegna lánssamninga fyrir neytendur, með það að markmiði að tryggja samræmdan útreikning á árlegri hlutfallstölu kostnaðar. Innleiðing framangreindrar gerðar kallar á lagabreytingar hér á landi og hefur atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra lagt fram frumvarp til nýrra heildarlaga um neytendalán sem er ætlað að innleiða tilskipun 2008/48/EB en ákvæði tilskipunar 2011/90/ESB horfa til breytingar á II. hluta I. viðauka fyrrnefndrar tilskipunar. Hvorki er gert ráð fyrir að innleiðing þessarar tilskipunar hafi í för með sér umtalsverðar fjárhagslegar né stjórnsýslulegar afleiðingar. Það er tillaga utanríkismálanefnda að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Helgi Hjörvar, Gunnar Bragi Sveinsson, Ragnheiður E. Árnadóttir og Ólafur Þór Gunnarsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum (vaxtabætur vegna lánsveða). Með frumvarpinu er lagt til að einstaklingum sem tekið hafa lán með lánsveðum verði veittur sérstakur fjárhagslegur stuðningur. Sá hópur skuldara sem er með lánsveð hefur að nokkru lent utan almennra aðgerða vegna skuldavanda heimilanna þar sem lánsveð hafa t.d. ekki verið tekin inn í myndina í 110%-leiðinni svokölluðu. Þá er það nokkuð mismunandi eftir kröfuhöfum hvaða leiðir til lausnar skuldavanda sínum þessum skuldurum hefur boðist. Stuðningnum sem þessum einstaklingum er veittur samkvæmt ákvæðum frumvarpsins er ætlað að koma að einhverju leyti til móts við þann kostnað sem þeir hafa orðið fyrir við það að leiðrétting höfuðstóls lána þeirra hefur tafist miðað við aðra skuldara sem hafa fengið lækkun á höfuðstóli lána sinna í gegnum 110%-leiðina. Einstaklingar með lánsveð hafa þannig haft meiri vaxtakostnað en aðrir en þó ber að halda því til haga að allar vaxtagreiðslur vegna kaupa á íbúðarhúsnæði til eigin nota veita rétt til vaxtabóta, einnig lán með lánsveði. Í frumvarpinu eru vaxtabætur vegna lánsveða bundnar nokkrum skilyrðum. Þannig er í fyrsta lagi skilyrði að íbúðareigandi hafi átt fasteignina 31. desember 2010 og ekki fengið höfuðstól lána með lánsveð lækkaðan fyrir gildistöku laganna. Þá eru það einungis lán sem stofnað var til vegna fasteignakaupa frá 1. janúar 2004 til og með 31. desember 2008 sem mynda rétt til greiðslu vaxtabóta. Lánsveðsbæturnar mega ekki vera hærri en 160 þús. kr. hjá einstaklingi og 280 þús. kr. hjá hjónum. Þá er lögð til sú regla að ef heildarfjárhæð vaxtabóta verður hærri en 500 millj. kr. skerðist allar útreiknaðar lánsveðsvaxtabætur hlutfallslega. Til að eiga möguleika á að fá greiddar lánsveðsvaxtabætur þurfa þeir einstaklingar sem telja sig eiga rétt á þeim að sækja um þær eigi síðar en 15. september 2013 og leggja fram nauðsynleg gögn og skal ríkisskattstjóri ákvarða þeim vaxtabætur eigi síðar en 15. janúar 2014. Lánsveðsvaxtabætur skulu reiknaðar þannig að þær nemi 2% af mismun á eftirstöðvum allra fasteignaveðlána 31. desember 2010 og 110% af fasteignamati þeirrar fasteignar sem lánið var tekið til kaupa eða byggingar á. Málið var talsvert mikið rætt á fundum efnahags- og viðskiptanefndar. Á fundum nefndarinnar komu fram þau sjónarmið að lánsveðsvaxtabæturnar ættu að greiðast inn á höfuðstól lánanna fremur en að vera greiddar út til lántakenda. Með því að greiða þær út til lántakenda mundu bæturnar að mestu leyti fara í neyslu og þannig hugsanlega auka verðbólgu. Gegn framangreindu voru færð þau sjónarmið að almennt ætti ríkisvaldið að hlutast sem minnst til um það hvernig borgararnir ráðstafa fjármunum sínum. Þá kom einnig fram að líklegt væri að margir lántakendur væru með mun dýrari lán en fasteignaveðlán, t.d. yfirdráttarlán eða kreditkortalán, sem hagstæðara væri að borga niður en að láta lánsveðsvaxtabæturnar ganga inn á höfuðstól þess fasteignaveðláns sem tryggt er með lánsveði. Nefndin telur rétt að löggjafinn fari varlega í að ráðstafa fjármunum borgaranna að þeim forspurðum og telur því rétt að lánsveðsvaxtabæturnar verði greiddar út til þeirra sem rétt eiga á þeim. Nefndinni barst umsögn frá ríkisskattstjóra um málið þar sem eru gerðar allnokkrar athugasemdir við efni þess. Þannig telur ríkisskattstjóri í fyrsta lagi að ljóst sé að umsóknir um lánsveðsvaxtabætur muni ekki verða afgreiddar á rafrænan hátt og að ófrávíkjanleg umsóknardagsetning ákvæðisins sé ekki í samræmi við 2. mgr. 101. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, og kunni að fara gegn ákvæðum stjórnsýslulaga. Í öðru lagi telur ríkisskattstjóri að hætta sé á að ákvæði frumvarpsins muni ekki taka til allra þeirra sem eru með lánsveð og þannig kunni jafnræði aðila að vera raskað. Í þriðja lagi sé um aukið flækjustig í skattframkvæmd að ræða. Í fjórða lagi að 500 millj. kr. hámark á lánsveðsbætur kunni að skapa veruleg vandræði í framkvæmd. Í fimmta lagi að texti ákvæðisins sé ekki nægilega skýr hvað varðar það hvort bæði lögaðilar og einstaklingar eigi rétt á vaxtabótum en nefndin telur þó ljóst að tilvísun til 68. gr. B tekjuskattslaga taki af allan vafa um að frumvarpinu er aðeins ætlað að ná til einstaklinga en ekki lögaðila en nefndin leggur þó til breytingu því til áréttingar. Í sjötta lagi telur ríkisskattstjóri að óljóst sé um málskotsleiðir samkvæmt frumvarpinu og í sjöunda lagi gerir ríkisskattstjóri athugasemdir við kostnaðaráætlun fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins en ríkisskattstjóri telur að af samþykkt frumvarpsins muni leiða töluverður aukakostnaður fyrir embættið. Efnahags- og viðskiptanefnd telur athugasemdir ríkisskattstjóra þess efnis að nauðsynlegt sé að bregðast við flestum þeirra. Þannig leggur nefndin til að áréttað verði í 1. málslið 1. mgr. 1. gr. að ákvæðið taki til einstaklinga en ekki lögaðila. Við 2. málslið 1. mgr. er lögð til sú breyting að við skilyrði um að íbúðarhúsnæði hafi verið í eigu umsækjanda 31. desember 2010 bætist að á þeim degi hafi eftirstöðvar allra fasteignaveðlána vegna þess húsnæðis numið meira en 110% af fasteignamati og að fyrir gildistöku þessa frumvarps hafi umsækjandi ekki fengið höfuðstól lána lækkaðan niður fyrir 110% af fasteignamati við sölu húsnæðis eða á annan hátt. Þá er lagt til að frumvarpið miðist við fasteignaveðlán sem stofnað var til frá 1. janúar 2004 til og með 31. desember 2008. Þá er lagt til við 3. mgr. að reiknireglan miðist við fasteignamat íbúðarhúsnæðis 31. desember 2010 og það sama gildir um hjúskaparstöðu umsækjanda, samanber 4. mgr. Lagt er til að við 3. mgr. bætist ákvæði um að hafi húsnæði verið selt á árunum 2009 eða 2010 skuli reikna lánsveðsvaxtabætur hlutfallslega í samræmi við samanlagðan eignarhaldstíma á þeim árum og eftirstöðvum fasteignaveðlána og fasteignamati eins og það var við sölu, en ákvæðið ber að skýra á sama hátt og þegar um almennar vaxtabætur er að ræða, samanber 6. mgr. 68. gr. B laga nr. 90/2003, en miða við dagafjölda á tveggja ára tímabili. Lagt er til að 500 millj. kr. hámark á lánsveðsbætur falli brott og að ríkisskattstjóra verði heimilt að taka til greina umsóknir vegna lánsveðsbóta í allt að tvö ár frá því frestur til umsókna rennur út og að heimilt verði að kæra ákvörðun ríkisskattstjóra um ákvörðun bóta til yfirskattanefndar. Þá er lagt til, með hliðsjón af verkefnum embættisins, að ríkisskattstjóra verði veittur lengri tími til að ákvarða lánsveðsvaxtabætur og að það skuli gert fyrir 17. mars 2014. Með þessum breytingum telur nefndin að brugðist hafi verið við öllum þeim athugasemdum ríkisskattstjóra sem ástæða er til að bregðast við með tilliti til skýrleika frumvarpsins og framkvæmanleika. Óhjákvæmilegt er þó þegar löggjafinn ákveður að koma til móts við ákveðinn hóp fólks sem borið hefur skarðan hlut frá borði síðustu árin að það auki lítillega á flækjustig skattkerfisins en nefndin telur það þess virði í þessu tilfelli. Að þessu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem getið er um í nefndaráliti á þskj. 1331 og eru raktar þar í stafliðum a til og með i. Ég tel ekki sérstaka ástæðu til að fara yfir allar þær breytingar. Ég hef gert grein fyrir þeim efnislega og þær er að finna á þessu nefndaráliti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal skrifar undir álit þetta með fyrirvara sem lýtur að því að þessar ráðstafanir eru mjög litlar miðað við vandann, 2%, og að greiðslurnar renna ekki til lækkunar á láninu sem hvílir á lánsveðinu og vandinn getur því verið áfram til staðar. Lilja Mósesdóttir skrifar undir álit þetta með fyrirvara þar sem hún telur úrræðið vera uppgjöf gagnvart gjaldþrota lífeyrissjóðakerfi og breyta litlu fyrir lánsveðshópinn. Guðlaugur Þór Þórðarson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Helgi Hjörvar formaður, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Magnús Orri Schram, Árni Þór Sigurðsson, Skúli Helgason, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, Eygló Harðardóttir og Lilja Mósesdóttir, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um að hverfa frá því að lögbinda ákvæði varðandi búnaðarfræðslu í lögum. Það tel ég vera mikla afturför. Ég færði fyrir því allítarleg rök á sínum tíma í þessari umræðu að mikilvægt væri að í lögum væri kveðið á um að hinir gömlu búnaðarskólar sinntu búnaðarfræðslunni. Ég tel að það sé skref aftur á bak að taka þetta ákvæði út úr frumvarpinu og mun því greiða atkvæði gegn 1. gr. Sama mun þá eiga við um 7. gr. og ákvæðin til bráðabirgða.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um fjármálafyrirtæki. Þetta eru að mestu leyti tæknileg atriði. Fyrsta atriðið fjallar um að í nefndinni kom fram að orðanotkun væri ekki útrædd og þar af leiðandi eru skilgreiningar á ýmsum orðum teknar í burtu í tillögum meiri hlutans. Ég er sammála því. Síðan er ákvæði um störf lögmanna í stjórnum fyrirtækja. Í stuttu máli greiði ég atkvæði með öllum þessum tillögum frá hv. meiri hluta nefndarinnar, en hef samt athugasemdir við það að hugljómun manna um að hægt sé að finna raunverulega eigendur og upplýsingar um eigendur sé enn of vanþróuð.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða mál sem er fyrst og fremst innleiðing á tilskipunum og því mjög tæknilegt. Það er óhætt að segja að ekki hafi komið neinar neikvæðar umsagnir frá umsagnaraðilum þannig að við mælum með því að þetta frumvarp verði samþykkt.

Herra forseti. Við greiðum hér atkvæði um breytingu á lögum um tekjuskatt og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Þetta frumvarp er til komið vegna athugasemda ESA, Eftirlitsstofnunar EFTA, annars vegar gagnvart fyrirtækjum sem falla undir lágskattasvæði og skattlagningu þeirra og hins vegar varðandi skyldur starfsmannaleigna, að jafngilt sé hvort það eru innlendir eða erlendir aðilar. Þetta eru atriði sem nefndin öll flytur, efnahags- og viðskiptanefnd, og ég á hlut að því og stend að þessu máli og greiði því atkvæði.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um breytingu á lögum sem snerta afdráttarskatta af vöxtum. Hér er einfaldlega um það að ræða að nefndin hefur unnið lengi að því markmiði að ná fram eðlilegum skatttekjum af vöxtum án þess að koma í veg fyrir fjármögnun íslenskra fyrirtækja á erlendum mörkuðum, en það eru fyrst og fremst fjármálafyrirtæki og orkufyrirtæki sem eru að reyna að ná þeim markmiðum. Virðulegi forseti. Ég tel að þetta sé gott dæmi um að hv. nefndarmenn hafi unnið vel saman og farið vel fyrir málin. Ég legg því til að við samþykkjum þetta mál.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp um endurskoðendur. Það er aftur mikil samstaða í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og ég vil undirstrika það af því að það er mikið talað um deilur hér á Alþingi. Frumvarpið fjallar um að endurskoðendur skuli fara að fyrirmælum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka en einnig skuli innleidd ákvæði um hæfi lögbærra yfirvalda í Ástralíu og Bandaríkjunum. Ég er sammála hvoru tveggja og greiði atkvæði með þessu.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða frumvarp frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd, samstöðunefndinni miklu, enda er eingöngu friðarins fólk í þeirri hv. nefnd. Það er að sjálfsögðu samstaða um þetta mál sem eykur rétt minni hluthafa. Það skiptir máli og er mikilvægt. Við leggjum því til að þetta verði samþykkt þó að ganga megi lengra þegar kemur að því að auka rétt minni hluthafa.

Virðulegi forseti. Hér er um nokkur tímamót að ræða þó að þetta sé ekki stórt og mikið mál frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Um er að ræða frumvarp sem kemur á þessu kjörtímabili og miðar að því að lækka gjöld. Það gerist ekki á hverjum degi. Ég get ekki annað en greitt atkvæði með því.

Herra forseti. Hér er verið að taka á þeim vanda sem stafar af lánsveðum og það er vel. Ég styð það. Hins vegar eru skrefin afskaplega fátækleg og lítil og einungis verið að leysa um 2% af þeim vanda sem um er að ræða fyrir utan að þessar greiðslur renna ekki til þess að greiða niður af lánunum heldur renna þær til skuldaranna og fara væntanlega til einhvers annars en að leysa vandann sem eru lánsveðin. Þetta er mikill og stór vandi vegna þess að það er mjög erfitt að láta lífeyrissjóðina, sem flestir eiga þessi veð, borga. Sumir þeirra eru opinberir og standa ekki við skuldbindingar sínar með iðgjöldum en aðrir þurfa að mæta svona áföllum með því að skerða lífeyri eða hækka iðgjöld. Þessi mismunur gerir það að verkum að þetta er óleysanlegt vandamál frá hendi lífeyrissjóðanna.

Forseti. Þetta er mál sem er ekki hægt að vera á móti. Ég vil hins vegar benda á að það leysir ekki skuldavanda heimilanna að gera alla að bótaþegum. Það þarf að fara hér í róttækar aðgerðir sem ráðast á rót vandans og hætta þessum smáskammtalækningum endalaust. Við erum alltaf að setja plástra á opin beinbrot. Hættum því og gerum eitthvað almennilegt einu sinni.

Virðulegi forseti. Við ákvörðun Alþingis að leggja til svokallaðar lánsveðsvaxtabætur er ætlunin að koma til móts við þá sem gátu ekki fengið 110%-leiðina á grundvelli lánsveða. Ég tek undir það sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir sagði hér, ég tel að þetta sé plástur á vandann, hann leysir ekki vanda þessara fjölskyldna. Þær eru áfram með yfirveðsetningu á húsnæði sínu. Eina leiðin til þess að taka á því er að fara í skuldaleiðréttingu. Þess vegna mun ég sitja hjá við afgreiðslu þessa máls. Þetta er ekki varanleg lausn, þetta er einskiptisaðgerð og ég harma það virkilega að við skulum ekki hafa náð saman á þessu þingi, á þessu kjörtímabili að taka á varanlegan máta á skuldavanda heimilanna.

Herra forseti. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða. Við sáum leið til þess að koma til móts við lánsveðshópinn vegna ársins 2012 og ákváðum að nýta hana. Það er leitt ef menn eru ekki tilbúnir að vera með okkur í þeirri vegferð, en áfram er unnið að varanlegri lausn. Það er algjörlega morgunljóst að ætlan þessarar ríkisstjórnar er að skilja vel við þennan hóp hvað það varðar. Við erum enn að vinna að varanlegri lausn en þessar lánsveðsvaxtabætur eru til að bæta það upp að þessi hópur, sem ekki gat farið í gegnum 110%-leiðina vegna stífni lífeyrissjóðanna, fái að minnsta kosti viðbótarvaxtabætur vegna aukinna greiðslna sem hann þurfti að greiða af lánum sínum vegna ársins 2012. Þetta gerum við og vonandi kemur þetta til móts við þennan hóp á meðan við erum að vinna að hinni varanlegu lausn.