Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis kom saman til fundar hér í þinghúsinu kl. 10 í morgun og sammæltist um að flytja það frumvarp til laga sem hefur verið dreift meðal þingmanna og lýtur að gjaldeyrishöftum. Undanfarna mánuði hafa átt sér stað viðræður á milli stjórnmálaflokkanna, forustu þeirra, fjármála- og efnahagsráðuneytisins, atvinnu- og nýsköpunarráðuneytisins og Seðlabanka Íslands um nauðsynlegar breytingar á lögum um gjaldeyrishöft, m.a. í tengslum við þá erfiðu stöðu sem Ísland er í í þeim efnum, þau risavöxnu þrotabú hinna föllnu banka sem eru enn í okkar efnahag og þau úrlausnarefni sem sú staða öll kallar á. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir að fjölmenna svo til þingfundar að taka megi málið með afbrigðum á dagskrá og gera að lögum hér í dag. Sú er ætlunin. Frumvarpið felur annars vegar í sér að gjaldeyrishöft verða ótímabundin og það þar með alveg skýrt að þeim verður ekki létt fyrr en lausn er fengin fyrir Ísland. Hins vegar birtir það þverpólitíska samstöðu á Alþingi um það með hvaða hætti skuli standa að þeim mikilvægu ákvörðunum í efnahagsmálum sem fram undan eru.  Hinn 12. mars síðastliðinn, árið 2012, flutti meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar frumvarp til laga um breytingu á gjaldeyrishöftum sem tók inn undir höftin þrotabú hinna föllnu banka sem ekki höfðu fallið undir þau með hinum upphaflegu lögum um gjaldeyrishöft. Það var gert vegna þess að það er gríðarlega mikilvægt að vinna skipulega úr þessum stóru eignasöfnum, þó að þetta séu þrotabú eru þetta þrotabú gríðarlega stórra alþjóðlegra banka og þau eru risavaxin í okkar litla efnahag. Það skiptir sköpum um erlenda stöðu þjóðarbúsins og efnahagsþróun hér til frambúðar að úr þessari stöðu verði unnið vel og skipulega. Með þeirri lagasetningu tókst það og nú er tekið annað skref með því að búinn er nokkuð annar rammi um það hvernig eigi að standa að veitingu undanþágu frá gjaldeyrishöftum. Þar er gert ráð fyrir því að Seðlabanki Íslands beri stærri undanþágur sem varða efnahagsreikninga yfir 400 milljörðum og einstaka hreyfingar yfir 25 milljörðum og hafi samráð um þær ákvarðanir við annars vegar ráðherra fjármála og hins vegar þann ráðherra sem fer með bankamál, enda geta þær ákvarðanir haft mikil áhrif á fjármálamarkaðinn á Íslandi, svo stórar sem þær eru. Ráðherrarnir kynna þau málefni fyrir efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis og tryggja þar með  Virðulegur forseti. Nefndin mun taka málið til umfjöllunar á milli 1. og 2. umr.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er lagt fram er fyrst og fremst skilaboð um að hér er algjör pólitísk sátt um það og að hv. þingmenn, sama í hvaða flokki þeir eru, muni gera það sem þarf til að gæta hagsmuna Íslands í þessu stóra máli. Í því eru skýr skilaboð. Það er algjört forgangsmál að við losum okkur út úr þessum gjaldeyrishöftum, en það verður ekki gert nema við leysum þau stóru mál sem hér liggja undir og hafa í daglegu tali verið kölluð snjóhengjumál. Þetta er annað markmiðið. Hitt markmiðið er að Seðlabankinn sitji ekki uppi með þá ábyrgð og það vald sem liggur undir þessum stóru ákvörðunum. Ef þetta frumvarp nær fram að ganga verður Seðlabankinn að fá samþykki og hafa samráð við tvo ráðherra og kynna málið fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd áður en þessar stóru undanþágur verða veittar. Ekkert er öruggt í þessu lífi, svo mikið vitum við, en það eru mun meiri líkur á að við náum farsælli lausn í þessu máli með því að samþykkja þetta frumvarp en að hafa óbreytt fyrirkomulag. Eftir stendur samt sem áður að ég vona og veit að þeir aðilar sem fara með þetta mikla vald, hvort sem um er að ræða Seðlabankann eða hæstv. ráðherra, verða meðvitaðir um þá miklu hagsmuni sem liggja undir. Við verðum að ganga þannig fram að við hvikum hvergi frá því markmiði að ná hér farsælli lausn fyrir íslenska þjóð. Þetta mál er eitt það stærsta sem við höfum fjallað um á þessu kjörtímabili og þó höfum við þurft að taka á þeim mörgum mjög stórum.

Frú forseti. Ég fagna því mjög að þetta frumvarp er komið fram og að góð samstaða sé um að greiða götu þess hér og gera það að lögum í dag eins og er auðvitað ákaflega æskilegt þegar á ferðinni eru stór mál af þessu tagi sem hafa í sér fólgin veruleg tíðindi í fjármálaheiminum. Ég tel að þetta sé rétt, tímabært og í raun bráðnauðsynlegt skref. Þetta er í samræmi við niðurstöðu þverpólitískrar nefndar með fulltrúum allra stjórnmálaflokka sem fram kom í bréfi til formanna flokkanna um að nú væri rétt að grípa til þessara tvíþættu ráðstafana. Þetta er til fyllingar lögunum sem sett voru hér í mars 2012, á síðasta ári. Þau voru gríðarlega mikilvæg eins og hér hefur þegar komið fram. Sú löggjöf var undirbúin af Seðlabankanum og þáverandi efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Það tókst sömuleiðis ágæt samstaða um afgreiðslu á þeim hér. Efnahags- og viðskiptanefnd hefur tekið að sér að flytja þessi mál og gerir það í heild sinni þannig að það undirstrikar pólitíska samstöðu um þetta. Ég tel að með þessum tvíþættu breytingum sé búið að ná eins vel utan um þetta mál og í raun er hægt og að stjórnvöld hafi nú í sínum höndum öll þau tæki sem þarf til þess að halda áfram aðgerðum við afnám gjaldeyrishafta og gæta þjóðhagslegra sjónarmiða í þeim efnum, tryggja að það geti gengið fram án þess að hætta sé tekin á því að stöðugleiki raskist um of, tryggja að það sé allt saman viðráðanlegt og eins hagstætt fyrir þjóðarbúið og mögulegt er. Til þess er mikilvægt að hafa þau tök á málinu sem þessi lagasetning í áföngum hefur nú búið til og það er ákaflega gæfuríkt að hafa um það pólitíska samstöðu. Ég þarf ekki að útskýra hvers vegna. Þetta er stærsta einstaka aðgerðin fram undan og sem eftir er í efnahagslegri endurreisn Íslands. Það er gríðarlega mikið undir að þetta takist vel. Það er ánægjulegt að Alþingi sameinist um þessa aðgerð, að okkur á þingi og í stjórnmálunum takist þó það. Það mætti gerast í fleiri tilvikum en hér er þó ánægjulegt að sjá að allir gera sér grein fyrir alvöru málsins og leggja sitt af mörkum til að þessi tæki komist í okkar hendur. Ég tel tvímælalaust rétt að framlengja heimild til að viðhafa það sem ég tel réttara að kalla fjármagnshöft eða höft á stórum fjármagnshreyfingum en gjaldeyrishöft og gera það með þeim hætti að lögin séu ótímabundin og háð framvindu og skilyrðum en ekki dagsetningum. Það eru rétt skilaboð og ég tek undir það með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að þetta eru líka skilaboð, mikilvæg skilaboð. Hitt meginefni frumvarpsins er umgjörðin um reglusetningu Seðlabankans, hún er hér rækilega og vel völduð, m.a. með skírskotun til skuldastöðu þjóðarbúsins og efnahagslegra áhrifa. Það er mjög mikilvægt. Þar af leiðandi geta Seðlabankinn 

Virðulegi forseti. Við ræðum stærsta einstaka hagsmunamál þjóðarinnar, hvernig við ætlum að leggja línurnar varðandi uppgjör búa hinna föllnu banka. Með því að sameinast hér, allur þingheimur, erum við að senda skýr skilaboð um að við erum tilbúin að ganga alla leið til að verja hagsmuni íslensku þjóðarinnar. Ég vil fá að nota tækifærið, virðulegi forseti, og lesa ályktun flokksþings framsóknarmanna um afnám fjármagnshafta: „Afnám fjármagnshafta er mikilvægt til að ná fram heilbrigði í efnahagsmálum og innleiða markaðsskráningu íslensku krónunnar. Heildstæð áætlun um afnám fjármagnshafta er nauðsynleg í ljósi þess að vandinn er mun stærri en áætlað hefur verið. Lausnir varðandi skuldaskil gömlu bankanna, „snjóhengjuna“ og ýmis önnur atriði þurfa að vera hluti af slíkri áætlun. Tryggja þarf að þrotabú gömlu bankanna fái ekki heimildir til gjaldeyrisútflæðis fyrr en heildstæð áætlun um losun hafta liggur fyrir. Slík áætlun þarf að taka tillit til þess að kröfuhafar gömlu bankanna hafa hagnast mjög á sínum viðskiptum og eðlilegt er að þeim ávinningi sé skipt á milli þjóðarinnar og kröfuhafa. Við afnám hafta er brýnt að traust umgjörð sé um gjaldeyrismarkaðinn til framtíðar og að fyrir liggi trúverðug peningastefna. Þá er mikilvægt að koma í veg fyrir að hugsanleg skammtímaveiking íslensku krónunnar í kjölfar haftaafnáms leiði til sjálfvirkrar hækkunar lána í landinu og þar með skuldaaukningar heimila og fyrirtækja.“ Ég vil líka fá að nota tækifærið og vísa til óundirbúinnar fyrirspurnar sem ég bar upp til hæstv. forsætisráðherra í gær um uppgjör búa hinna föllnu banka. Þar sagði hæstv. forsætisráðherra að ekkert lægi á í þessu efni. Við þurfum fyrst og fremst að gæta að hagsmunum íslensku þjóðarinnar og í þessu stærsta einstaka hagsmunamáli þjóðarinnar tel ég að þeir ráðherrar sem munu undirrita þessar reglur verði að hafa sótt endurnýjað umboð til þjóðarinnar áður en við tökum frekari skref.

Forseti. Eins og hér hefur komið fram er þetta langstærsta málið. Þetta er stóra málið okkar og við erum öll á sama báti og okkur ber öllum að verja hagsmuni þjóðarinnar. Ég ítreka stuðning Hreyfingarinnar við málið. Við verðum að senda skýr skilaboð um að við getum staðið saman og að við ætlum að gera það. Ég tel að okkur sé það öllum ljóst.

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að við ætlum að sýna hér samstöðu í dag og samþykkja ótímabundin gjaldeyrishöft vil ég árétta nauðsyn þess að snjóhengjuvandinn verði leystur sem allra fyrst. Snjóhengjan ógnar nefnilega lífskjörum í landinu og lausnin sem verður fundin á þeim vanda þarf að tryggja sambærileg lífskjör hér á landi og í nágrannalöndunum. Annars eigum við von á fjölda landflótta fólks. Í snjóhengjunni eru um 400 milljarðar af aflandskrónum og 800 milljarða eignir þrotabúanna í íslenskum krónum. Þetta fjármagn var fengið að láni til að fjármagna loftbólukaup útrásarvíkinganna. Í hruninu sprungu þessar loftbólur og því er engin greiðslugeta lengur fyrir snjóhengjunni. Með öðrum orðum getur íslenskt atvinnulíf ekki aflað erlendra útflutningstekna til að greiða snjóhengjuna niður. Almenningur getur heldur ekki tekið á sig lífskjaraskerðingu í formi lægra gengis krónunnar til að liðka fyrir örlitlu útstreymi snjóhengjunnar. Virðulegi forseti. Það verður að skrifa þessar eignir verulega niður. Við eigum fyrst að reyna að fara samningaleiðina og hóta vogunarsjóðunum, sem reyndar eru hrægammasjóðir þar sem þeir hafa keypt kröfur sínar á þrotabúin á hrakvirði, að við munum annaðhvort skattleggja 1.800 milljarða erlendar eignir þeirra eða jafnvel bara skipta þeim yfir í íslenskar krónur. Jafnframt eigum við að hóta því að ef þeir vilja ekki skrifa niður þessar eignir sínar munum við einfaldlega taka upp nýjan gjaldmiðil og flytja eignir þeirra á töluvert lægra virði en þær eru nú í gömlu krónunni. Með öðrum orðum eigum við fyrst að reyna að fara samningaleiðina við þessa vogunarsjóði og hrægammasjóði með hótunum sem við raungerum ef þeir samþykkja ekki um 90% niðurskrift á eignum sínum. Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt að skrifa verulega niður eignirnar sem eru í snjóhengjunni, en það dugar ekki til vegna þess að í dag ógna nú þegar greiðslur eins og vaxtagreiðslur, arðgreiðslur og samningsbundnar greiðslur  Það er ekki nóg að skrifa snjóhengjuna niður um 90%, það þarf líka að leggja skatt á útstreymi fjármagns.