Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Pjetursson) Áður en jeg byrja mál mitt sem frsm. fjvn, verð jeg að skýra frá því, að mjer þykir leiðinlegt að þessi atkvgr. fór svo, því fjvn. hafði of lítinn tíma til undirbúnings og má því kannske að nokkru leyti kenna henni um, að brtt. þessi kom of seint fram. Um frv. sjálft verður varla ástæða til að verða langorður nú, þar sem það hefir orðið ofan á í fjvn. að bera engar brtt. fram, heldur ráða háttv. deild til að samþykkja það óbreytt. Þetta er þó ekki gert með neinni sjerstakri ánægju, heldur þvert á móti með samviskunnar mótmælum gegn ýmsum brtt.háttv.Ed. bæði þeim, er til útgjaldaaukninga horfðu, og eins sumum hinna, en þó einkum hinum fyrnefndu. Háttv. Ed. hefir að vísu ekki gert miklar breytingar, en jeg get þó bent á tvennar 10 þúsundir, sem sú háttv. deild hefir felt og ætlaðar voru til verklegra framkvæmda, en í stað þeirra teknar upp aðrar fjárveitingar, sem að nefndarinnar dómi voru langtum ónauðsynlegri. - Þá hefir nefndinni þótt skrítið, hvernig háttv.Ed. hefir farið með 21. gr. Verður eigi talið annað en skopleikur að veita heimild til útlána, þar sem ekkert fje er fyrir hendi, en færi svo, að eitthvert fje yrði afgangs, væri nær að ríkissjóður lánaði sjálfum sjer það til verklegra framkvæmda, þeirra, er orðið hafa að bíða vegna fjárþröngar. En þrátt fyrir þetta gat nefndin látið sjer lynda að leggja engar breytingar til, þar sem hún á engan hátt gat treyst því, að fjárlögin yrðu henni nær skapi síðar en þau nú eru. Einkum þar sem það hefir sýnt sig, að báðar háttv. deildir eru örari á fje heldur en fjvn. Nd, enda ekki hægt að segja, að ágreiningurinn milli deildanna sje þannig vaxinn, að um veruleg stefnumál sje að ræða, heldur aðallega fjárhæðir. Ef litið er á meðferð fjárlaganna á þessu þingi, sjest, að útgjöldin hafa, eftir meðferðina í þessari háttv. deild, minkað um 116 þús. kr. frá því, sem áætlað var í frv. hæstv. stjórnar. Háttv. Ed. hefir furðanlega haldið sjer í skefjum, þar sem útgjöldin hafa ekki aukist hjá henni nema um rúmar 2 þús. kr. - Þrátt fyrir þessa gjaldaukningu hefir þó sú háttv. deild sent frv. aftur hingað með minni reikningslegum tekjuhalla en á því var, er það fór hjeðan, svo fljótt á litið mætti ætla, að hún hefði sparað, eða verið sparsamari en þessi hv. deild. Og það virðast engar getsakir, þótt sagt sje, að hún muni hafa ætlað að láta líta svo út. En þessi lækkun tekjuhallans er til orðin á þann hátt, að tekjuáætlunin var hækkuð um 75 þús. kr. Þetta hefir vitanlega enga sjerstaka þýðingu, því ekki aukast tekjurnar við það, þótt þær sjeu áætlaðar hærri. En þar eð nefnd þessarar hv. deildar telur ekkert ólíklegt, að tekju- og eignarskatturinn muni nema því, sem háttv.Ed. hefir áætlað, þá lætur hún við svo búið standa. Aftur á móti er annað atriði, sem lítur að tekjubálkinum, er háttv.Ed. hefir breytt og sem jeg vil mótmæla fyrir hönd fjvn., en það er þegar hún feldi burt bifreiðaskattinn. Fjvn. telur sjálfsagt, að framvegis verði sá siður hafður, að þessar lögboðnu tekjur verði taldar meðal annara tekna ríkissjóðs, bæði í fjárlögum og landsreikningi, enda þótt aðeins megi nota það fje til ákveðinna framkvæmda, enda verði þær framkvæmdir aftur færðar gjaldamegin. Þessu vill nefndin beina til hæstv. stjórnar og jafnframt taka það fram, að hún telur rjett, að tekjur og gjöld af öllum þeim fyrirtækjum, er ríkið rekur, verði færðar í fjárlögunum, svo fjárveitingavaldinu gefist betri kostur á að fylgjast þar með heldur en ef aðeins eru færðar væntanlegar hreinar tekjur, eins og nú á sjer stað, t. d. um tóbaksverslunina. Væntir nefndin þess, að hæstv. stjórn taki þetta til yfirvegunar. Þá má geta þess, að nokkur erindi, er snerta fjáraukalög þessa árs, hafa legið fyrir háttv. Alþingi, og fjvn. hefir því haft til meðferðar. En þar sem ekkert frv. til fjáraukalaga kom frá stjórninni, gat nefndin ekki gert till. um þau til Alþingis, og munu þó sum tvímælalaust þykja hin mesta nauðsyn. Við þessi erindi hafði því nefndin engin önnur ráð en að vísa þeim til stjórnarinnar, og verður hún því á eigin ábyrgð að ráða fram úr þeim atriðum. En út af þessu vil jeg láta þess getið, að jeg tel rangt að láta þetta geta komið fyrir. Jeg tel rangt að láta ekki koma fram fjáraukalagafrv. á hverju þingi, svo framarlega sem stjórnin gerir ráð fyrir, að greiða þurfi eitthvert fje, sem ekki er heimild fyrir í fjárlögum, og það þótt smátt sje. Í fyrstu þótti mjer allálitlegt, að þingið gæti losnað við fjáraukalög, en því betur og lengur, sem jeg hugsa um það, því meiri fjarstæða virðist mjer þetta. Það hefir oft á þessu þingi verið vísað í stjórnarskrána, og er því ekki úr vegi að gera það enn í þessu sambandi. Í 37. gr. stendur, að ekki megi greiða fje úr ríkissjóði nema fyrir því sje heimild annaðhvort í fjárlögum eða fjáraukalögum. Og mun því vægast sagt ekki vera í anda hennar, að fjárveitingavaldið sje annarsstaðar en hjá Alþingi. En það yrði það í raun og veru, ef sá siður yrði upp tekinn, að stjórnin að jafnaði veitti og ljeti greiða upphæðir, sem engin lagaheimild væri fyrir. Enda er þessi fjáraukalagaótti næsta hlægilegur, sem virðist hafa gripið einstaka háttv.þm., og undarlegt, ef þeim þætti nauðsyn til að taka af sjálfum sjer ákvörðunarrjettinn í fjármálum. En út í þær sakir vil jeg ekki fara nú, og væri þó, ef til vill, þörf á því, eftir því sem rætt hefir verið utan þings og innan. Það mun og þörf að taka svari fjárveitingavaldsins, og þá ekki síst fjárveitinganefndar, gegn ýmsum árásum, er birst hafa í blöðum og tímaritum og bera vott um lítinn skilning og enn minni ábyrgðartilfinningu. En af því að þessu máli er nú svo langt komið, sje jeg ekki ástæðu til að vekja hjer umr. um þetta, enda gefst mjer sennilega tækifæri til þess á öðrum vettvangi. Um brtt. hefi jeg ekki annað að segja en að þar eð nefndin hefir fallist á að samþykkja frv. eins og það kom frá háttv.Ed., er hún að sjálfsögðu á móti öllum brtt. við það.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Strangt tekið er jeg einnig, eins og háttv.þm. Str. (M. P.), framsögumaður nefndarinnar, en það atvikaðist svo í dag, að jeg varð framsögumaður minni hlutans. Mjer þykir hlýða, nú þegar fjárlögin eru að kveðja þessa háttv. deild, að líta örlitla stund á fjármálastefnu þingsins. Það hefir heyrst og kveðið hátt við, að hagur þessa lands væri nú mjög bágborinn og að það þyrfti að neyta allrar orku og visku til að bjarga landinu úr þeim voða, sem það væri statt í. - En það bregður svo undarlega við, að höfuðáherslan hefir verið lögð á að nurla. Menn hafa lagt kapp á að nurla saman fáum þúsundum, máske tugum þúsunda, en tæplega svo miklu, að næmi hundrað þúsundum, þótt næði fram að ganga. Eitt hafa menn samt ekki athugað, hvort mannsmorð, sem drýgt væri með nurli, gæti orðið bjargráð fyrir þjóðina. Jeg er þannig skapaður, og mun deyja með þeim annmarka, að mjer finst ekki að svo muni vera. Jeg veit ekki betur en að dýrasta eign þjóðarinnar sje mennirnir. Jeg veit engan sparnað meiri en að spara mannslífið og vinnukraftinn á öllum sviðum og sjá um að þjóðin njóti sem best hvers einstaklings, og það því fremur, sem meira er í manninn varið og því merkilegra sem starfssvið hans er. En hjer hafa menn setið á þingi og nurlað fyrir hönd landssjóðs, svo sem væri hann kerling, er ætti sjer sparisjóðsbók og hugsaði um það eitt, að eigi væri meira tekið úr henni en í hana látið. Menn hafa horft á þennan tölujöfnuð sem væru þeir starblindir, en gleymt því, að oss hefir eigi enn orðið að meini landssjóðsþurð, og hefði þó mátt búast við, að háttv. Alþingi hefði litið á aðalatriði málsins, gjaldeyrisvandræðin, sem stafa af því, að afurðir landsins hafa ekki selst, og að það hefði þá lagt áherslu á að auka framleiðslu og nýtni hjá þjóðinni, því að það er bjargráðið til handa landi og þjóð, mönnum hennar og málefnum. Í því sambandi dettur mjer í hug það, sem í daglegu tali er talið auðvirðilegt, en það er slor og þorskhausar. Jeg er viss um, að með því að afnema hin heimskulegu gjöld, útflutningstollinn, á þeim atvinnuvegi, sem hnígur að því að gera slor og þorskhausa að útflutningsvöru, hefði unnist miklum mun meira en við allar till.háttv. sparnaðarnefndar til samans. Á því einu hefði mátt vinna miklu meiri hagsbætur þessari þjóð til handa heldur en þótt feld hefðu verið niður nokkur embætti. Og þetta hefði verið hjálp á rjettum stað, því það hefði verið aukning á gjaldeyri vorum erlendis, hvað þá ef stærra hefði verið á stað farið og atvinnuvegunum sýndur meiri sómi. Hitt hefi jeg aldrei vitað bæta úr gjaldeyrisskorti neinnar þjóðar, að svifta innlenda menn atvinnu. Í sambandi við þessa skoðun mína er það, að jeg hefi ekki getað fallist á þá tillögu, sem lýst hefir verið fyrir hönd meiri hluta fjárveitinganefndar, að samþykkja fjárlagafrv. óbreytt. Jeg skil ekki þá fjármálastefnu, sem gerir það að meginatriði að samþykkja engar breytingartillögur; þá finst mjer einmitt fara að eiga við þau orð, sem háttv.frsm. (M. P.) notaði í öðru sambandi, að þingið væri að svifta sjálft sig fjárforræði, því að hvað er það annað, ef þingið er svo hrætt við að skemma sitt eigið verk, að það þorir ekki að leyfa brtt. að komast að, hversu sjálfsagðar sem þær eru. Þá er og annar munur á fjármálastefnu minni og margra annara hv.þm. Jeg hefi aldrei skilið það, að alt væri unnið, þótt fenginn væri tölujöfnuður á fjárlögunum, svo að á standist áætlunartölur tekjumegin og gjöldin. Þar stendur nú svo á, að flestar tölur tekjumegin eru áætlunartölur, sem hljóta að breytast mjög. Eftir því, sem fyrv. fjármálaráðherra (M. G.) lýsti hjer fyrir oss í nákvæmu yfirliti, hafa tekjur og gjöld farið fram úr áætlun árið sem leið um 100–300%. Það getur því vel farið svo, að halli verði enginn í framkvæmd, þótt nokkur sje á fjárlögum, og eins getur brugðist til beggja vona um hinn raunverulega jöfnuð, þótt tölujöfnðuður sje hnitmiðaður í 20. gr. fjárlaganna. Hallinn er því að mestu leyti draumur, sem enginn veit, hvernig ræðst. Þessi kveðjuorð vildi jeg láta fylgja fjárlögunum. Og þar sem um bein stefnuatriði er að ræða, hefi jeg ekki getað beygt mig, heldur hefi jeg fylgt sannfæringu minni og borið hjer fram brtt. Er það þó eigi af því, að jeg sje ósamvinnuþýðari en aðrir menn, heldur get jeg eigi látið klína á mig þeim skoðunum, er jeg tel heimsku eina. Ástæðan til þess, að jeg ber fram þessa brtt., sem er 2. liður á þingskjali 255, er sú, að hv. efri deild hefir tekið upp fjárveitingu til fjelags eins, sem nefnir sig „Dansk-Islandsk Samfund“. Þessa fjárveitingu vil jeg fella niður. Það er þó ekki af óvild til þessa fjelags. Jeg veit, að þar eru ýmsir góðir menn, og get jeg vel skilið, að þeir hafi áhuga á því, sem á að vera markmið fjelagsins, en það er að kynna Ísland í Danmörku, þótt mjer þyki það eigi svo mikils vert sem þeim. Ekki lít jeg heldur svo á, að þetta sje sjálfsagt að styrkja; þó legg jeg ekki kapp á það, að styrkurinn sje ekki veittur. En það er annað, sem gerir það, að jeg hlýt að gera þá till., að þetta falli niður að sinni. Hv. efri deild hefir sem sje ekki tekið upp annað fjelag, sem þó hefir haft styrk áður. Það er fjelagið ,,Íslendingur“, sem stofnað er í því skyni að halda við íslensku þjóðerni í annari heimsálfu. Alt það, sem því fjelagi getur áunnist, má verða mjög mikilsvert fyrir oss. Þar í Vesturheimi mun nú vera alt að því þriðjungur allra Íslendinga, og skiftir því eigi litlu, hvort þeir glatast íslensku þjóðerni að fullu og öllu eða það lifir þar og blómgast. Búa þeir þar með einni stærstu þjóð heimsins og má það oss miklu varða, hversu Íslendingsnafninu er þar uppi haldið. Getur það verið oss, sem hjer heima búum, ærinn ávinningur að eiga þar góða hauka í horni. Hefir það og enda sýnt sig, að Vestur-Íslendingar hafa jafnan brugðist vel við til þess að verða oss samtaka um þrifamál Íslands. Er ekki langt að minnast hluttöku þeirra í stofnun Eimskipafjelags Íslands, og fleira mætti nefna. En mest tel jeg þó um vert, ef það tekst að forða því, að þessir menn glatist íslensku þjóðerni. Ekkert slíkt vinnur hitt fjelagið, Dansk-Islandsk Samfund. Afleiðingin af þess starfi mun fremur verða sú að blanda íslenskt þjóðerni, þótt það sje ef til vill ekki beinlínis tilgangur fjelagsins. Það var þetta, sem jeg gat ekki þolað, að hv. efri deild skyldi taka upp annað fjelagið, en ekki hitt, og það einmitt danska fjelagið, en sparka í íslenska fjelagið. En ef nú hv. deild vill ekki spara þessar krónur og fella liðinn, eins og aðaltillaga mín fer fram á, þá hefi jeg aðra tillögu til vara, svo sem hv.þm. hafa sjeð á þingskjali 255. Hún fer fram á að taka fjelagið ,Íslending“ líka upp með ofurlítinn styrk. Að rjettu lagi hefði það aldrei átt að falla niður, úr því það einu sinni var tekið inn í fjárlögin. Þó verð jeg að segja, að jeg læt mjer nokkurn veginn lynda, hvor till. mín verður samþykt. En að fella niður það fjelagið, sem er íslenskt og vinnur að viðgangi íslensks þjóðernis, og taka hitt upp, sem ekkert gerir í þá átt, það er þjóðarskömm, sem jeg vil ekki láta mitt nafn vera bendlað við. Fyrir því hefi jeg borið fram þessa brtt. og reynt að leiða Alþingi í þann voða að lagfæra sín eigin verk.

Jón Baldvinsson Það hefði nú ef til vill sýnst svo, sem jeg hefði getað flutt þessa smáu brtt., sem jeg á hjer á þingskjali 255, meðan fjárlagafrv. var hjer áður í deildinni. En jeg vildi fyrst sjá, hvort hv. fjárveitinganefndir beggja deilda gengju fram hjá þessu. Það, sem um er að ræða, eru 500 kr. til styrktar- og slysasjóðs verkamanna í fjelaginu Dagsbrún. Þetta hefir staðið í fjárlögum nokkur ár, og hefir fjárveitingavaldið því sýnt, að það vill styrkja ofurlítið þessa viðleitni verkamanna til að hjálpa hver öðrum. Nú fór fjelagið fram á það við stjórnina í haust, að hún tæki þetta upp í fjárlagafrv., en málaleitun fjelagsins mun hafa komið of seint. Stjórnin sendi því erindið til fjárveitinganefnda, eins og vant er um slík erindi, sem of .seint koma, og nú loks er útsjeð um það, að hvorug hv.fjvn. vill sinna þessu. Jeg hefi því ekki getað borið þetta fram fyr. Þessi styrktarsjóður, sem hjer um ræðir, er nú um 12000 kr. og er þessari upphæð safnað á mörgum árum í því skyni að bæta verkamönnum eitthvað lítilsháttar þau óhöpp, sem þeir verða fyrir af sjúkdómi og slysum. Þetta er vitanlega smá upphæð, og lítið það, sem sjóðurinn hefir getað miðlað, en þó veit jeg til þess, að það hefir oft komið sjer vel og hefir stundum bjargað þeim, sem hlaut, frá að fara á sveit. Þegar athugað er nú, hvað veitt hefir verið til verkamanna, þá sjest, að þær upphæðir eru smáar, en þegar litið er til hinna upphæðanna, sem atvinnurekendur fá, þá eru þær talsvert stórar. Jeg hefi nú dregið fram í III. brtt. á þskj. 255 tvær stærstu upphæðirnar, sem veittar eru samtökum atvinnurekenda, og dregið 250 kr. frá hvorri, til þess að sýna, hve litlu munar. Sú till. er nú frekar borin fram til gamans, en öllu gamni fylgir nokkur alvara. Jeg býst nú við að tala fyrir daufum eyrum hjer, eftir ræðu hv.frsm. (M. P.). Þó er gaman að sjá, hvað sanngirni í garð verkamanna á mikil ítök í hv. deild. Jeg hefi nú að vísu heyrt, að sumir hv. fjárveitinganefndarmenn vildu láta þessi upphæð koma á fjáraukalög að ári, en bæði er að engin tillaga mun um það hafa verið gerð, og svo eru fjáraukalög orð, sem ekki má nefna hjer í hv. deild. Jeg vona því, að hv. deild samþykki þessa litlu brtt.

Magnús Guðmundsson Háttv. frsm. fjárveitinganefndar (M. P.) hefir gefið mjer tilefni til að segja fáein orð, með ummælum sínum um, að hin fráfarna stjórn hefði ekki gert rjett í því að leggja ekki frv. til fjáraukalaga fyrir þetta þing, og vitnaði hann þar í ákvæði stjórnarskrárinnar um, að ekkert megi greiða úr ríkissjóði nema heimild sje til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum. Jeg hefi tekið það fram áður, að ástæðan til þess, að ekkert fjáraukalagafrv. var lagt fyrir þetta þing, var sú, að jeg óttaðist það, eftir reynslu undanfarinna ára, að ef slíkt frv. kæmi fram, mundu á ríkissjóðinn hlaðast stórkostleg útgjöld. Þarf ekki lengra að fara í þessu efni en minnast meðferðar fjáraukalaganna á síðasta þingi, er gjöldin voru færð upp um nærfelt 400000 kr. frá frv. stjórnarinnar, og held jeg, að ekki sje ofmælt um þessa aukningu eða sumt af henni, að hún hafi verið miður þörf. Jeg hjelt því, að jeg mundi fá þökk en ekki vanþökk fyrir þetta tiltæki, því að jeg er þess fullviss, að vegna þessa hafa ríkissjóðnum sparast mikil gjöld, og mjer þykir það undarlegt, að hv.frsm. (M. P.) hefir skift skoðun sinni í þessu efni síðan í þingbyrjun, því að þá taldi hann þessa aðferð fyrv. stjórnar rjetta. Jeg ímynda mjer helst, að hann hafi skift skoðun í málinu af því, að til fjárveitinganefndar hafi komið nokkuð mikið af beiðnum um aukafjárveitingar, en jeg fæ þá ekki betur sjeð en að einmitt þetta styðji mitt mál um sparnaðinn af því að koma ekki með fjáraukalagafrv. Um tilvísun háttv.frsm. (M. P.) til stjórnarskrárákvæðanna um greiðsluheimildir í fjárlögum eða fjáraukalögum er það að segja, að þessi ákvæði hafa jafnan verið skilin þannig, að nægilegt væri að fá heimild í fjáraukalögum eftir á, eða greiða upp á væntanlegt samþykki Alþingis, og það er ekki heldur unt að skilja þessi ákvæði á annan veg en þennan, því að það er oft og tíðum ómögulegt fyrir stjórn annað en greiða úr ríkissjóði, þótt engin heimild liggi fyrir, og að halda því fram, að stjórn bryti stjórnarskrána í hvert skifti, sem hún gerði þetta, væri hrein og bein fjarstæða. Hitt er annað mál, að í hvert skifti, sem stjórnin innir af hendi fje úr ríkissjóði undir slíkum kringumstæðum, gerir hún það á eigin ábyrgð og á það á hættu, að þingið vilji ekki samþykkja það eftir á. Þetta er verulegt band og snörp aðvörun til hvaða stjórnar sem er, og því er þetta ráð tekið af löggjöfinni, og það er hyggilegt. Háttv. þm. Dala. (B. J.) ruglaðist eitthvað í reikningunum, er hann sagði, að á síðastliðnu ári hefðu tekjur ríkissjóðs verið tvöfalt eða þrefalt meiri en áætlað, og til að sannfærast um þetta, þarf hann ekki annað en að líta í yfirlit það, er jeg gaf í þingbyrjun. Sami háttv.þm. sagði, að það væri barnaskapur að vera að streitast við að láta tekjur og gjöld eftir fjárlögum standast á. En þetta er mjög fjarri hinu rjetta, því þegar tekna- og gjaldabálkurinn er gerður eftir bestu vitund og eins nákvæmlega og föng eru á, eru fjárlögin mikilsverður leiðarvísir um þjóðarbúskapinn á því ári, er þau ná til, og það ætti ekki að þurfa skýringar við, að slíkt er nauðsynlegt, ef ekki á alt að lenda í sukki og óreiðu og tilviljunin ein að ráða, hvort tekjur nægja fyrir gjöldum. Og því má ekki gleyma, að gjöldin verður að sníða eftir tekjunum, því að annars er teflt út í algerða tvísýnu um fjárhag ríkissj., og öllum ætti að vera jafnhugleikið að forðast það. Jeg hygg því, að fleiri ummæli um nauðsynina á því, að tekjur og gjöld standist á eftir fjárlögum, sjeu naumast þörf, og skal því eigi fleira þar um mælt. Til þingsins hafa í þetta skifti verið send erindi frá fiskiveiðafjelögunum „Víði“ og ,,Ými“ í Hafnarfirði, þar sem þau fara fram á, að þeim verði endurgreiddur úr ríkissjóði skattur af tekjum á árinu 1918, að upphæð kr. 46345,00. Bæði fjelögin viðurkenna, að skatturinn sje rjettilega á þau lagður, en beiðni sína um endurgreiðslu skattsins byggja þau á því, að fiskiveiðafjelögin hjer í bænum hafi ekki greitt skatt af tekjum sínum á nefndu ári. Erindi þessi hafa nú legið fyrir fjárveitinganefndum beggja deilda og hefir hvorug þeirra fundið ástæðu til að sinna þeim í neinu, og enginn einstakur þingmaður hefir heldur fundið hvöt hjá sjer til að bera fram till. um endurgreiðslu á skatti þessum. Jeg mundi því ekki, þótt dálítið sje í hnjóðsáttina vikið að mjer í öðru þessara erinda, hafa fundið ástæðu til að hreyfa þessu máli hjer, ef ekki hefði borið svo við, að blað eitt hjer í bænum, sem er tamt að glefsa í mig, hefði ekki notað þetta erindi til svæsinnar árásar á mig og brigsla um vanrækslu í embættisfærslu minni. Er mjer sagt, að eftirmaður minn, hæstvirtur fjármálaráðherra (Magn. J.), standi bak við árás þessa, en jeg verð að segja það, að jeg á ærið bágt með að trúa því. En ef þetta er rjett, er óvandur fyrir mig eftirleikurinn, og mun þess minst síðar, ef þessi orðrómur, er rjettur. Annars dettur mjer vitaskuld ekki í hug að eltast við hinar fáránlega fávíslegu lögskýringar blaðs þess, sem um málið hefir ritað, heldur mun jeg í fáum orðum skýra hinni háttv. deild frá hinu sanna í þessu máli, því að hjer tel jeg vera hið rjetta varnarþing mitt í því efni. Í erindi fiskiveiðafjelagsins „Víðis“ er þess getið, að á árinu 1918 hafi starfað 9 fiskiveiðafjelög hjer á landi og ekkert þeirra greitt skatt nema Hafnarfjarðarfjelögin 2 „Víðir“ og „Ýmir“, en hin sjö sloppið hjá skatti, og segir áður um rætt blað, að jeg hafi með þessu bakað ríkissjóði einn fjórða milj. kr. skaða, og telur að 9 botnvörpungar hafi sloppið hjá skatti. Jeg skal nú ekkert út í það fara. að ákvörðun skattsins heyrir ekki undir fjármálaráðherra, eins og kunnugt er, og getur því ekki verið um annað að ræða en eftirlit eftir á, er skattskráin er send, meira en ári eftir að hún er samin til fjármálaráðuneytisins sem fylgiskjal með tekjuskattsreikningnum. Fjármálaráðherra verður því ekki fremur sakaður um galla á skattskrám landsins en t. d. dómsmálaráðherra umgalla á kjörskrám landsins. Allir vita, að enginn ráðherra getur staðið yfir öllum skattanefndum eða hreppsnefndum landsins, er þær gera skattskrár eða kjörskrár. Hið eina, sem hægt er að gera, er að vanda um eftir á, ef gallar koma í ljós við endurskoðun, og það hefir jafnan verið gert. En aðalatriði þessa máls er þetta: Hafa þessi 7 fjelög, sem um er rætt, sloppið við skatt af tekjum sínum 1918? Liggur þá fyrst fyrir að athuga, hver þessi fjelög eru. Þau eru öll nefnd í öðru hinna umræddu erinda og eru þessi: 1. Belgaum, 2. Eggert Ólafsson, 3. Helgi magri, 4. Kveldúlfur, 5. Njörður, 6. Ægir, 7. Alliance. Um hvert þessara fjelaga skal jeg fara örfáum orðum. Ad. 1. Belgaum stundaði alls engar veiðar hjer á landi 1918. Þetta skip kom ekki hingað fyr en árið 1919, því að það var í breskri þjónustu alt stríðið. Um skatt af þess hálfu gat því ekki verið að ræða. Ad. 2. Elías Stefánsson útgerðarmaður átti einn þann botnvörpung (Íslending), sem hjer er um að ræða. Þessi botnvörpungur er svo lítill, að hann er ekki fær til Englandsferða. Eigandi hans taldi fram tekjur sínar umrætt ár, og mun ekkert vera, sem bendir á, að þær sjeu rangt taldar. Hjer er því ekki um vangoldinn skatt að ræða. Ad. 3. Eigendur ,,Helga magra“ eru búsettir á Norðurlandi og sjálfsagt settir þar í skatt. Ad. 4. Eigendur „Kveldúlfs“ hafa umrætt ár greitt skatt af 350000 kr. atvinuutekjum, en fjelagið sjálft er ekki sett í skatt, heldur eigendur þess, eins og heimilt er samkv. 8. gr. laga 14. des. 1877. um tekjuskatt. Ad. 5. „Njörður“ var kafskotinn í Englandsferð seint á árinu 1918, og fjelagið var leyst upp, er skattskrá var samin 1919. Skatturinn hlaut því að teljast hjá hluthöfum, enda var það heimilt að lögum. Annars mun gróði þess fjelags 1918 hafa verið mjög lítill. Ad. 6. „Ægir“ átti 1 skip (Rán), en það hafðist við í Ameríku 1918 og töpuðust á því yfir 100 þús. kr., því að til Englands mátti það ekki sigla, þar sem því var slept af þýskum kafbáti, er það hafði tekið, með þessu skilyrði. Þetta fjelag átti því engan tekjuskatt að greiða. Ad. 7. Framkvæmdarstjóri „Alliance“ var sjálfur í skattanefnd hjer í bænum á þeim tíma, er hjer ræðir um. Og eftir hans skýrslum um ágóða fjelagsins var farið og hluthafar settir í skatt samkvæmt því, og eftir því, sem jeg hefi komist næst, hafa hluthafar þess fjelags greitt skatt af 60000 kr. tekjum hjá fjelaginu 1918. Af þessu vænti jeg að það sjáist, að ekkert af umræddum fjelögum, sem annars áttu að greiða skatt, hafa við það sloppið; en vitaskuld get jeg ekki um það fullyrt, hvort framtal þeirra, sem fram hafa talið, er rjett, nje heldur hvort skattanefnd hefir hitt rjett á tekjurnar, þar sem ekki var talið fram; en enginn mun heimta af mjer, að jeg viti um tekjur allra skattþegna á þessu landi. Jeg mun því standa óskelfdur fyrir kröfu ritstjóra „Tímans“ á hendur mjer, hvort sem hann metur hana miljónarfjórðung eða lægri. Hann má gjarna skjóta því máli fyrir dómstól þjóðarinnar. Hann vinnur það ekki fyrir þeim dómstóli. Um frv. þetta skal jeg ekki vera margorður, en vil aðeins benda á það, að í meðförum þingsins hefir það tekið þeim breytingum, að tekjubálkurinn hefir lækkað um sem næst 25000 kr. og gjaldabálkurinn um rúmlega 110000 kr., svo að hinn áætlaði tekjuhalli hefir minkað um nálægt 90 þús. kr. En þessi lækkun gjaldannna hefir náðst með því að fella burtu úr stjórnarfrv. allar símalagningar 1923, en í því var gert ráð fyrir 150000 kr. til nýrra símalagninga. Sparnaði þessum hefir því verið náð á kostnað verklegra framkvæmda, og verð jeg því að telja, að vel hafi ræst þau ummæli mín við 1. umr. þessa máls hjer í deildinni, að svo mundi reynast, að erfitt væri að klípa af þeim gjöldum, er áætluð væru í stjórnarfrv. Þetta hefir aðeins getað orðið með því að grípa til þess neyðarúrræðis að draga úr þeim litlu verklegu framkvæmdum, sem frv. ráðgerði. Annars hefir við meðferð fjárlagafrv. í þinginu verið sýndur miklu meiri sparnaður en átt hefir sjer stað um langan aldur, og er skylt að minnast þess, fjárveitinganefndum og þingmönnum til maklegs lofs.

Jakob Möller Örfá orð um brtt. mína. Eins og háttv.frsm. (M. P.) drap á, þá verður ekki sagt, að það sje mín sök, að jeg varð of seinn að koma fram með þessa brtt. Það hefir verið gamall þingsiður við allar umræður fjárlaga, að þingmenn hafa verið aðvaraðir um það, hvenær þeir síðast mættu koma fram með brtt. Þetta var ekki gert nú, og því varð jeg of seinn að senda mína brtt. Jeg þykist því kveða vægt að orði, þó að jeg segi, að jeg sje nú hörðu beittur, er synjað er afbrigða fyrir þessar brtt. mínar. Þar sem nú eru komnar fram brtt., sem ekki þarf að leita afbrigða um, og sem vafalaust verða sumar samþyktar, því deildin getur ekki sóma síns vegna látið fjárlögin fara gegnum þessa umræðu svo, að ekki komist inn brtt.hv.þm. Dala. (B. J.) um styrkinn til fjelagsins Íslendings, þá finst mjer ekki nema sanngjarnt, að mínar brtt. hefðu einnig komist að. Ef breytt verður fjárlögunum við þessa umræðu hvort sem er, þá eru þeir þingmenn ranglæti beittir, sem nú hafa orðið of seinir að koma fram með brtt. sínar, vegna þess, að fjvn. hefir af vangá ekkert tilkynt um það efni. Jeg skora því fastlega á hæstv. forseta að taka málið af dagskrá nú, svo öllum háttv.þm. gefist kostur á að koma fram með brtt. sínar á löglegan hátt.

Atvinnumálaráðherra (Kl. J.) Jeg hafði ekki búist við að þurfa að taka til máls við þessa umræðu fjárlaganna, en umræðurnar hafa knúið mig til þess. Háttv. frsm. meiri hl. (M. P.) sagði, að rjettast væri að leggja fjáraukalög fyrir þingið á hverju ári. Þar er jeg honum sammála. En þó hygg jeg, að rjett hafi verið af fráfarinni stjórn að gera það ekki nú, þar sem hún vænti sparnaðar á öllum sviðum hjá þinginu. Þær vonir hafa nú ekki ræst nema að nokkru leyti. Jeg býst við því, að framvegis muni stjórnin leggja fjáraukalög fyrir hvert þing, enda virðist það óhjákvæmilegt, því það er augljóst, að eins og samkomutíma þingsins er háttað, getur verið óumflýjanlegt að fá heimild til fjárveitingar á þá yfirstandandi ári. Í þessu sambandi mintist háttv.frsm. (M. P.) á 37. gr. stjórnarskrárinnar. En sú grein hefir ávalt verið skilin á þá leið, eins og háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) tók fram, að nægilegt væri fyrir stjórnina að fá heimild þingsins eftir á. Ef ekki ætti að skilja greinina svo, þá gæti stjórnin aldrei veitt neina fjárupphæð. En hjá því verður ekki komist, að stjórnin veiti nokkurt fje upp á væntanlegt samþykki þingsins. Venjulega hefir stjórnin verið varasöm í því efni. Það er helst á síðustu árum, að hún hefir þar farið lengra en góðu hófi hefir gegnt, að mínu áliti, og því get jeg skilið háttv.frsm. (M. P.), er hann barmar sjer yfir því, að stjórnin taki fjárveitingarvaldið um of í sínar hendur. En jeg hygg, að sá ótti hans sje ástæðulaus að því er núverandi stjórn snertir. Jeg met þingræðið svo mikils, að jeg er á móti því, að stjórnin hafi mikið fjárveitingavald með höndum, og lofa því, að því er mig snertir, að neyta ekki þess valds, nema brýn þörf krefji. Háttv. frsm. (M. P.) gat þess, að ýms mál hefðu legið fyrir í fjvn., sem brýn ástæða væri að vísa til stjórnarinnar til úrslita nú, upp á væntanlega aukafjárveitingu. Taldi hann sum þessi mál tvímælalaus nauðsynjamál. Jeg vona nú fastlega, að hann vilji benda stjórninni á þessi nauðsynjamál, ef ekki hjer í heyranda hljóði, þá að minsta kosti brjeflega eða munnlega, þó auðvitað stjórnin einungis taki þau til greina, ef hún álítur þau nauðsynleg og upp á eigin ábyrgð. Mjer skilst reyndar, að það hafi verið venja síðustu ára, að það sje nægilegt fyrir stjórnina að hafa yfirlýstan vilja beggja fjvn. til þess að greiða ýmsar nauðsynlegar upphæðir, þó jeg viti ekki til, að slíkt hafi neina stoð í gildandi lögum. Ennfremur hefir það tíðkast að heimila stjórninni að greiða mikið fje aðeins með þingsályktunum. Að vísu má svo segja, að til komi samþykki þingsins, er upphæðir þessar eru teknar í fjárlög eða fjáraukalög eftir á, en þó finst mjer þessi aðferð harla óviðkunnanleg. Síðast í dag kom hjer fram þál.till., sem jeg að vísu er sammála, en sem heimilar stjórninni að greiða tugi þúsunda. Hefði jeg ólíku betur kunnað við, að sú upphæð hefði staðið í fjárlögum, sem auðvelt hefði verið. Jeg vænti að fá nánari skýringar á, hvernig á þessari óvenju stendur, sem leggja ætti niður sem fyrst. Þegar jeg nú lít yfir meðferð fjárlaganna á þessu þingi, þá verður naumast sagt, að sparnaðurinn hafi verið mikill. Tekjuhallinn er í rauninni svo að segja alveg sá sami og hann var í stj.frv. Eins og háttv.þdm. er kunnugt, þá vann jeg það til sparnaðarins vegna að offra öllu fje til símalagninga og draga úr fje til vegalagninga. Gerði jeg þetta bæði af því, að hjer var um verulega upphæð að ræða og af því slíkt var í samræmi við meiri hl. þings, er jeg hugði vera. En jeg hefði orðið tregari til þessa, ef mig þá hefði grunað, að jafnhárri upphæð yrði bætt við gjöldin á ýmsum öðrum liðum, og það tvímælalaust óþarfari sumum heldur en símarnir eru. Jeg er því alls ekki eins ánægður yfir meðferð fjárlaganna eins og jeg hafði búist við í upphafi.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg get verið stuttorður. Hv. þm. Dala. (B. J.) þarf jeg ekki að svara, því jeg á ekki framsögu þess kafla fjárlaganna, sem hann talaði um. Háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) sagði, að jeg hefði verið honum samþykkur um það, að ekki skyldu fram koma fjáraukalög á þessu þingi. Þetta er satt, að jeg var þessu samþykkur fyrst í stað. En brátt fór jeg að sjá, að betra hefði verið fyrir stjórnina að koma fram með sjerstök fjáraukalög heldur en að vera stöðugt að reyna að fá meðmæli þingsins með ýmsum útgjaldaliðum, sem í raun rjettri hefðu átt aðstanda í aukafjárlögum. Hygg jeg, að fjáraukalög, þó fram hefðu komið, hefðu ekki aukið útgjöld ríkissjóðs að neinum mun. Þá vildi jeg algerlega mótmæla lofi þessa háttv.þm. (M. G.) um þingið. Hann sagði, að þetta þing hefði sýnt meiri sparsemi en áður hefði tíðkast, og færði það sem rök, að fjárlagafrv. færi frá þinginu mjög líkt því, sem það var, er það kom frá stjórninni. Jeg vil mótmæla þessum sparnaðarummælum háttv.þm. (M. G.) með hans eigin rökum. Ef þetta þing hefir sama og ekkert sparað frá stj.frv., þá er það bersýnilegt, að það hefir ekki verið sparsamara en síðasta þing. Fjárlagafrv. stjórnarinnar var algerlega sniðið eftir fjárlögum síðasta Alþingis, og lækkanirnar voru svo að segja eingöngu verðstuðulslækkanir. Um það getur hver þm. gengið úr skugga, ef hann aðeins vill bera saman fjárlagafrumvarp stjórnarinnar og fjárlög síðasta Alþingis. Segi jeg þetta ekki til ámælis þessu þingi, heldur aðeins til þess að verja síðasta þing ámæli. Út af ummælum um 37. gr. stjórnarskrárinnar þarf jeg ekkert sjerstakt að taka fram. Hæstv. atvrh. (Kl. J.) hefir þegar skýrt það mál. Jeg vil aðeins undirstrika það, að ekki er rjett fyrir stjórnina að fara aðra leið en þar er heimiluð, ef hún á kost á að fá vilja þingsins, því hjá Alþingi á fjárveitingavaldið að vera. Nokkuð öðru máli var að gegna í þessu efni, þegar þing var aðeins háð annaðhvert ár. Hæstv. atvrh. (Kl. J.) óskaði að fjvn. ljeti uppi við hann, hver af þeim fjáraukalagaatriðum, sem fyrir þinginu liggja, hún teldi tvímælalaus nauðsynjamál. Þar til er því að svara, að fjvn. hefir ekki tekið neina endanlega ákvörðun um það efni enn, og gerir það líklega ekki. En þó engin yfirlýsing komi frá fjvn., þá á stjórnin eins fyrir því að sinna þeim málum, sem hún telur tvímælalaus nauðsynjamál. Það á stjórnin að gera á eigin ábyrgð, og það veltir lítilli ábyrgð af henni, þó hún fái fyrirfram fylgi fjvn., í mesta lagi sjö manna. Jeg er sammála hæstv. atvrh. (Kl. J.) um það, að óviðkunnanlegt sje að veita mikið fje með þingsályktunum. En það er ekkert undarlegt, þótt slíkt komi fyrir, þar sem beint er gert ráð fyrir því í þingsköpum. Hæstv. atvinnumálaráðherra (Kl. J.) sagði, að útkoman á fjárlögunum væri sú sama og verið hefði upprunalega hjá stjórninni. En þetta er ekki rjett. Gjaldahlið þeirra er á annað hundrað þúsund kr. lægri. Viðvíkjandi áskorun hv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) til hæstv. forseta um það, að hann tæki málið út af dagskrá, þá verð jeg að geta þess, að jeg hefi ekkert umboð frá nefndinni til að taka vel í þetta. Hinsvegar skal jeg fúslega játa það, að eðlilegt er, að háttv.þm. (Jak. M.) hafi farið þessa á leit, því það mun að nokkru leyti nefndinni að kenna, að till. hans kom ekki fram í tæka tíð.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Eftir því, sem háttv.frsm. meiri hl. (M. P.) sagði, þá mun það vera frsm. síðari hluta fjárlaganna, sem verður að svara frsm. minni hl., eða sjálfum sjer, og mun jeg láta það fyrir berast. Mig minti, að háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) hefði gefið skýrslu fyrir meira en eitt ár, en hafi það ekki verið, þá hefir mig mismint, og jeg hefi þá farið eftir öðrum skýrslum. En þótt tekjurnar árið sem leið hafi ekki reynst 300% hærri en áætlað var, þá er það víst, að tekjur síðasta árs urðu 100% hærri en þær voru áætlaðar. En fjárhalli sá, sem varð það ár, stafar að miklu leyti af því, hversu mikið þá var veitt í fjáraukalögum á síðasta þingi. En nú eru engin fjáraukalög, og þótt eitthvað fje verði veitt umfram það, sem nú er ákveðið, þá eru það aðeins smáupphæðir, og þarf því ekki að óttast tekjuhalla nú af þeirri ástæðu. Þess vegna er þessi tölujöfnuður ekki annað en barnaskapur. Jeg vil svo aðeins bæta nokkrum orðum við svar háttv.frsm. (M. P.) til hæstv. atvrh. (Kl. J.). Hann talaði um það, að stjórnin gerðist nú síðustu árin heldur djarftæk á að fara eftir till.fjvn. einnar. Þetta er alveg rjett. Það liggur að vísu næst hæstv.forsrh. (S. E.) að skýra þetta, en af því að hann er nú ekki við sem stendur, þá skal jeg benda hæstv. atvrh. (Kl. J.) á það, að orsakirnar til þessa liggja í ástandi, sem var á stríðsárunum. Þá var fjárlagaþing aðeins annaðhvert ár, en aukaþing hins vegar svo þjett, að þing var haldið á hverju ári. Eins og eðlilegt var, þurfti stjórnin þá stundum að fá heimild til skipakaupa eða einhvers annars, sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögunum, og tók hún það þá á sig, í samráði við fjvn., upp á væntanlegt samþykki næsta þings. Gæti jeg talið upp mörg dæmi um þetta, en vil ekki tefja tímann með því. Var það eðlilegt, að stjórnin kysi heldur að hafa heimild frá fjvn. en alls ekki neitt, því með því hafði hún þó trygt sjer stuðning hennar í því máli á næsta þingi. Þessi venja hefir haldist síðan, enda sje jeg ekki neitt háskalegt í því, þar sem hjer er um að ræða trúnaðarnefnd þingsins, sem ræður miklu um meðferð fjárlaganna. Ætti og ekkert að saka í þessu tilliti, þótt skifti um einhverja menn í nefndinni, því fjvn. eins þings á auðvitað að skoða sig bundna við loforð þau, sem fjvn. næsta þings á undan hefir gefið. Hjer er ekki heldur að ræða um neinn nýjan sið, sem Íslendingar hafi tekið upp. Það hefir lengi verið venja úti um heim, að stjórnir landanna leiti álits fjvn. um slík mál, ef ekki er hægt að ná til þingsins. Er meira gert af þessu á hinum norðurlöndunum heldur en hjer hjá oss. Hefi jeg einmitt átt tal um þetta við hlutaðeigandi menn í Noregi. Þeir þóttust bara þurfa að leita álits þeirrar og þeirrar nefndar, til þess að gera slíkar ráðstafanir, sem þá var um að ræða. Er jeg algerlega sömu skoðunar, og finst mjer stjórnin geti með góðri samvisku borgað það fje, sem fjvn. ræður henni til. Hvað annars viðvíkur sparnaði þessa þings, þá er jeg ósamþykkur þeim háttv. ræðumönnum, sem hafa talað um það efni. Þetta þing hefir verið mjög sparsamt - meira að segja altof sparsamt. Það hefir felt niður símana og fleira, sem með engu móti getur verið hagur að spara, og unnið sóma sínum tjón með þröngsýni sinni og nánasarhætti. Það hefir jafnan verið klifað á því, að nauðsynlegt sje að ná jöfnum tölum í fjárlögunum, sem ekki hefir einu sinni svo mikið að þýða, að vert sje að láta einn snjótitling falla til jarðar fyrir það, hvað þá menn og góð málefni. - En þó nú fjárlögin hafi hækkað nokkuð frá því, er stjórnin lagði þau fyrir, þá þarf það alls ekki að bera neitt vitni um ósparsemi þingsins, því eins og menn vita, þá liggja oft mörg útdráttarsöm mál fyrir því, sem ekki hafa komið til kasta stjórnarinnar. Hjer við bætist svo, að sá maður, sem samdi fjárlögin, er einmitt alkunnur fyrir sína miklu sparsemi - enda mun hún vera talsvert um of. Úr því svo þingið skilar þeim lægri en er þau komu frá þessum manni, þá er auðsætt, að hjer er um óholla og óleyfilega sparsemi að ræða. Jeg skal svo ekki lengja þessar umr. frekar, en vona, að þessi till. mín nái fram að ganga.

Þorleifur Jónsson Hv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) hefir óskað þess, að mál þetta verði nú tekið út af dagskrá. Jeg skal játa það, að hann var beittur nokkru harðræði af háttv. deild áðan, er till. hans var feld frá umr. En þrátt fyrir þetta hlýt jeg þó að lýsa yfir því, að það er vilji meiri hluta nefndarinnar, að bundinn verði nú endi á málið, en það ekki látið ganga út af dagskrá. - Leyfi jeg mjer því að óska, að það verði nú látið ganga til atkvæðagreiðslu. Jeg vil svo bæta því við, að það verður ekki beint talin sök nefndarinnar, að till. þessa háttv.þm. (Jak. M.) kom of seint fram, því honum var kunnugt um það, að nefndin ætlaði ekki að koma fram með neinar brtt. - Mælir því nefndin einnig af þessum sökum á móti því, að málið verði tekið út af dagskrá.

Magnús Guðmundsson Háttv. frsm. (M. P.) segir, að það hafi ekki nema fá fjáraukalagaerindi komið til fjárveitinganefndar, en þetta sýnir þá, að lítil þörf var á fjáraukalagafrv. En með þessu sannar hv.þm. ekki, að lítill sparnaður hafi orðið að því að koma ekki með fjáraukalagafrv., því að hv.þm. getur ekkert sagt um, hverjar till. hefðu komið frá öðrum þm. Jeg held því fast við það, sem jeg hefi áður sagt um þessa sparnaðarráðstöfun. Hv. frsm. (M. P.) mótmælti því, að þetta þing hefði verið sparsamara en undanfarin þing. Um þetta get jeg nú látið þá frsm. fjárlagafrv. (M.P. og B.J.) deila, en eins og jeg tók fram fyrir stuttu, hallast jeg þar að skoðun þm. Dala. (B. J.). Hv. þm. Str. (M. P.) hjelt því fram, að í samanburði við dýrtíðina væru gjöld þessa frv. ekkert minni en gildandi fjárlaga. En mig furðar á þessu. Treystir hann sjer til að halda því fram, að 2 milj. kr. tekjuhallinn, sem er á gildandi fjárlögum, sje horfinn að mestu í þessu frv. fyrir lækkun á dýrtíðinni eingöngu? Því trúi jeg ekki. Það er þó líklega ekki úr minni hans liðið, að í þessu frv. er ekkert ætlað til vitabygginga eða símalagninga, en í gildandi fjárlögum samtals um 370 þús. kr. Og ekki getur þetta verið afleiðing minkandi dýrtíðar, því að líklega er því fremur hægt að sinna verklegum framkvæmdum sem dýrtíðin er minni. Og ef litið er á 15. og 16. gr. fjárlagafrv., verður sama uppi á teningnum. Hv. þm. (M. P.) stendur því illa að vígi með þessar fullyrðingar sínar og tilraun hans til að gera lítið úr sparnaðarviðleitni þessa þings og fyrv. stjórnar verður til þess eins að sýna það, að hann sjálfur hefir nú snúist í sparnaðaráttina, en jeg veit, að honum muni falla það illa að verða talinn með sparnaðarmönnum og streitist gegn því í lengstu lög.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Það þýðir ekkert að vera að þrátta frekar um þetta efni. Aðeins vil jeg benda háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) á það, að jeg sagði aldrei, að eitthvert þing kynni ekki að hafa verið ósparsamara en þetta, heldur aðeins að síðasta þing hefði ekki verið það. Annars býst jeg ekki við, að neinu verði breytt hjeðan af í þessu efni, og virðist frekari umr. því óþarfar um það, en benda vil jeg hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) á það, að það er misskilningur hjá honum að miða við tekjuhallann í fyrra, sem var 2 miljónir. Hið eina, sem rjett er að bera saman, er aðalgjaldaupphæð fjárlaganna, og sú upphæð var samkv. stj.frv. aðeins rúmri miljón lægri en í fjárlögunum 1922,  (M. G.: Nei, 1½)  , og mun það sem næst svara til verðstuðulslækkunar.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Mjer skilst svo, sem háttv.þm. rísi nú upp hver á fætur öðrum og vitni um sparsemi þessa þings af því, að þeir telji hana landinu til hags og sóma. En mönnum missýnist heldur hrapallega í þessu efni. Þessi grútarlegi nurlaraháttur þingsins verður landinu óumflýjanlega til skaða og vanvirðu. Sú fjármálastefna, sem aðallega hefir einkent þetta þing, er þessi gamla og góðkunna, að spara eyrinn en kasta krónunni. - Það er engin eyðsla að veita fátækum manni nokkrar krónur og margfalda með því starfsmöguleika hans og afkomendanna. Það er ekki eyðsla, þó fáeinum þúsundum sje varið til þess að auka orðstír þjóðarinnar hjá öðrum þjóðum og vekja athygli þeirra á henni - jafnmikinn og margskonar hagnað, sem slíkt hefir og getur haft í för með sjer. Það er enginn sparnaður að spara örlítinn símaspotta, ef með því er heftur framgangur gróðavænlegs framleiðslufyrirtækis. - Menn mega yfirleitt ekki halda, að þeir geti miklast af því að fara mjög gálauslega með jafnágætt orð sem sparnað. Sparnaður er ekki morð á sonum og dætrum einnar þjóðar, heiðri hennar nje öðru, sem hún á dýrmætast til, heldur að spara það, sem óþarft er eða án verður verið. Þetta sjeu þá kveðjuorð mín til sparnaðarnefndar þingsins.

Forseti (B. Sv.) Áskorun er fram komin til mín frá háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) um að taka þetta mál af dagskrá. Það hlýtur að vísu að valda nokkurri töf á framgangi málsins, ef það er nú tekið af dagskrá, en þar sem mjer þykir háttv.þm. hafa verið nokkru harðræði beittur, er brtt. hans var synjað að koma til atkvæða, þá vil jeg bera það undir háttv. deild, hvort málið skuli tekið af dagskrá.