Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu minni í gærkveldi er þessi tillaga efnislega óþörf. Ástæðurnar fyrir því eru þær að í texta þessara laga er óbreytt orðalag frá upphafi vega úr söluskattslögum og að þessum hlutum, heimildum að því er varðar skip og búnað fyrir skip, er vikið bæði í 9. lið sömu greinar og í 4. gr. þessara laga og á grundvelli 4. gr. er í gildi og hefur lengi verið í gildi reglugerð sem tekur af tvímæli um að búnaður fyrir skip er undanþeginn söluskatti svo sem verið hefur þannig að samþykkt frv. eins og það liggur fyrir felur ekki í sér neina breytingu af neinu tagi á framkvæmd málsins eins og það hefur verið að undanförnu. Þess vegna er þessi till. óþörf og ég segi nei.



Herra forseti. Meiri hl. virðist alls ekki vera öruggur um að hér sé nægilega vel frá málum gengið. Efasemdir þeirra virðast vera töluverðar og afstaðan virðist byggja á því að brtt. er komin frá fulltrúa stjórnarandstöðu. Úr því að menn eru ekki fyllilega vissir um að hér sé nógu vel frá málum gengið segi ég já.



Herra forseti. Með tilliti til yfirlýsingar hæstv. fjmrh. um að hér verði engin breyting á og áfram verði heimild í höndum fjmrh. að fella niður eða endurgreiða söluskatt af efni, vinnu, vélum og tækjum við skip og báta sem smíðuð eru innan lands tel ég ekki ástæðu til að taka þessa grein inn í lögin og segi því nei.



Herra forseti. Tveir af þm. Alþingis hafa fengið dóma sem ráðherrar fyrir stjórnarskrárbrot. Hér stefnir í að sá þriðji fylgi með. Hæstv. fyrrv, samgrh. Matthías Bjarnason hafði í höndum heimild til reglugerðarákvörðunar frá Alþingi Íslendinga til að leggja á skatt. Hæstiréttur Íslands úrskurðaði að skattaheimildir ættu að vera í lögum og þingið hefði ekki heimild til að afsala svo rúmu valdi til ráðherra, sem þar var gert, og dómur var upp kveðinn. Að felldri þessari grein í þessum lögum blasir við að það er viljayfirlýsing Alþingis að það skuli ekki undanþiggja skip og varahluti m.a. Sú viljayfirlýsing Alþingis hlýtur að vera sterkari en eitthvert ímyndað vald ráðherra til að hann geti komið eins og frelsandi engill og sagt: Þrátt fyrir viljayfirlýsingu Alþingis hef ég rétt til að breyta skattalögum á Íslandi að vild. Í ljósi þess að ég tek meira mark á Hæstarétti en lítt fróðum mönnum um dóma og ákvarðanir í þessum efnum segi ég já.



Herra forseti. Það er skoðun meiri hl. fjh.- og viðskn. að með því að fella þessa till. séum við ekki að koma í veg fyrir að þessi heimild verði notuð og því segi ég nei.



Herra forseti. Ég hef tilhneigingu til að bætast í þann hóp þm. sem hefur fyrirvara á atkvæði sínu. Mér þykir í raun og veru það vera til bóta að breyta þessu ákvæði á þann veg sem hv. þm. Hreggviður Jónsson leggur til. Þess vegna treysti ég mér ekki til að standa að því að fella till. Ég tel að hér sé ekki um að ræða meiri háttar pólitískt mál eða breytingu á pólitískri afstöðu eða afstöðu til ríkisstjórnarinnar. Þess vegna segi ég já við þessari tillögu.



Herra forseti. Með skírskotun til fyrirvara hv. 2. þm. Vestf. og til þess málflutnings sem hefur verið hafður uppi og vinnubragða í sambandi við söluskattinn treysti ég engu í þessu máli og segi já.



Herra forseti. Ég tel það augljóst mál að staða hæstv. fjmrh. er að slíkri brtt. felldri harla afkáraleg við að framkvæma þann vilja Alþingis, sem þó er eða virðist vera fyrir hendi, að endurgreiða söluskatt í þessum tilvikum sem hér um ræðir. Ég tel augljóst mál að það er eðlilegra að ganga frá lögunum með þeim hætti að þetta ákvæði sé eins og brtt. Hreggviðs Jónssonar gerir ráð fyrir, hv. 11. þm. Reykn. Ég bendi á þær takmarkanir og þau skilyrði sem hæstv. fjmrh. á að setja í tengslum við þær heimildir sem veittar yrðu með þessum tölul. 3. gr. Ég segi því já, en vegna atkvæðaskýringar hv. formanns fjh.- og viðskn. hlýt ég að spyrja: Hvenær kom hv. fjh.- og viðskn. saman til þess að taka á þessu?

Atkvæðaskýring?

Ég er að fylgja í kjölfar á formanni fjh.- og viðskn. sem gaf hér skýringu og skýrði frá störfum meiri hl. fjh.- og viðskn. varðandi þetta efni ef iðnrh. vildi leyfa mér að ljúka atkvæðaskýringu minni og hætta að gjamma fram í eins og hans er vani. Getur forseti þaggað niður í iðnrh.?  
            



Herra forseti. Í stjórnarskrá Íslands er kveðið á um að engan skatt skuli leggja á, breyta né taka af nema með lögum. Hæstiréttur Íslands og reyndar Alþingi Íslendinga hafa túlkað þessa grein stjórnarskrárinnar mjög rúmt. Þar eru sjálfsagt mörg atriði sem erfitt er að skera úr um. Mér virðist hins vegar fljótt á litið að það orki nokkuð tvímælis, ef þessi lagagrein er felld, að reglugerðarákvæði standist. Þar sem ekki er neinn ágreiningur um efnisatriði heldur eingöngu um að tryggja að þetta atriði sé inni segi ég já.



Hæstv. forseti. Með tilvísan í svar hæstv. fjmrh. þar sem hann vísaði í 4. gr. laga um söluskatt þar sem segir: "Efni, vinnu, vélum og tækjum í skip og báta sem smíðaðir eru innan lands. Má miða endurgreiðslu við tiltekna fjárhæð á rúmlest." þá er ljóst að ef þessi till. er felld er fjmrh. óheimilt að gefa út reglugerð um rýmri svið en þessi till., sem borin er upp, gerir ráð fyrir. Ég segi því já.



Herra forseti. Þar sem þær fréttir komu mér sem nefndarmanni í fjh.- og viðskn. nokkuð á óvart að nefndin hefði komið saman til að ræða efni þessarar brtt. og meiri hl. nefndarinnar hefði komist að þeirri niðurstöðu að brtt. væri óþörf fer ég fram á að hv. formaður fjh.- og viðskn., 1. þm. Norðurl. v., geri þingdeildinni grein fyrir því hvernig störfum fjh.- og viðskn. í þessu efni var háttað.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. deildarinnar kom ekki saman til fundar. Hins vegar hafði ég munnlegt samband við þá nefndarmenn sem í kringum mig voru og þeir komust að þeirri niðurstöðu að ég sá á því að meiri hl. nefndarinnar var á einu máli um þetta og það lét ég koma í ljós. Hins vegar þykir mér hv. 4. þm. Norðurl. e. vera farinn að líta óþarflega stórt á sig ef hann telur að ég megi ekki eiga orðastað við menn öðruvísi en hann sé viðstaddur.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. að 4. þm. Norðurl. e. lítur nokkuð stórt á sig og skammast sín ekkert fyrir það. Hann tekur starf sitt sem alþm. og nefndarmaður í þingnefndum Alþingis alvarlega og kann ekki við það ef menn eins og hv. 1. þm. Norðurl. v. ætla sér trekk í trekk að brjóta allar þinglegar hefðir og venjur í sambandi við vinnubrögð. Ég mótmæli formlega því að formaður nefndarinnar sé að krunka utan í einstaka nefndarmenn á hlaupum um efnisatriði sem koma upp. Auðvitað átti að gera fundarhlé og boða formlega til fundar í nefndinni. Það er smekkleysa og ekki við hæfi að hv. þm. skuli koma hér sem formaður viðkomandi nefndar og reyna að hafa hér áhrif í atkvæðagreiðslu með því að skýra frá því á fölskum forsendum að nefndin hafi starfað að þessu máli. Þetta er ósmekklegt og óhæfa og það liggur við að ég mótmæli allri málsmeðferðinni, þar með talið niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar, vegna þess að það var greinilegt að hv. þm. var á fölskum forsendum að reyna að hafa áhrif á atkvæðagreiðsluna með því að láta líta svo út sem fjh.- og viðskn. hefði starfað að málinu sem var ekki rétt.



Herra forseti. Það er nú ljóst að þessi tillaga verður felld. Þetta var lokatilraun okkar andstæðinga frv. til að forða þingheimi frá því að leggja matarskatt á landsmenn og það var leitt að verða vitni að því að ekki skyldu fleiri fulltrúar jafnaðarmanna treysta sér til að feta í fótspor hv. þm. Karvels Pálmasonar sem greiddi atkvæði gegn matarskattinum í Ed. Meginatriði þessa frv., 25% söluskattur á matvæli, er óhæfuverk. Slík hækkun brýnustu nauðsynja er áfall fyrir heimilin, sérstaklega lágtekjuheimilin, og þessi ráðstöfun er storkun við launafólk og sú olía sem breytt gæti verðbólguglæðunum í bál. Þetta er því ekki aðeins vond ráðstöfun og óréttlát heldur einnig heimskuleg. Þessi tillaga felur í sér að matvæli verði undanþegin söluskatti. Ég segi já.



Herra forseti. Þar sem við blasir að flest í þessari upptalningu er þegar undanþegið og við blasir að allir "aðalsyndararnir" hafa séð um sig þykir mér sanngjarnt að veita þeim sem stunda aðrar íþróttir sama rétt og með tilliti til þess að við eyðum árlega stærri og stærri fjármunum til heilsugæslu í þessu landi segi ég já.



Herra forseti. Fjmrh. segir að matarskatturinn hafi engin áhrif á framfærsluvísitöluna. Þó liggur fyrir að ríkissjóður á að fá auknar skatttekjur um 3 milljarða umfram það sem greitt er í auknar niðurgreiðslur, barnabætur og auknar tryggingabætur. Reynist rétt að slík skatttaka hafi engin áhrif á framfærsluvísitöluna sést glöggt á því að matvörur eru vanmetnar í vísitölugrundvellinum. Slíkur málflutningur, að það komi hvergi niður á þegnum þjóðfélagsins að skattar á matvörur séu auknir um 3 milljarða, er í samræmi við annan rökstuðning stjórnarliðsins fyrir þessum matarskatti. Ég segi nei.



Herra forseti. Það er trú mín að þessi matarskattur muni lengi loða við þá menn sem standa að því að samþykkja hann og verða í sögunni bæði frægasta og jafnframt talið versta verk þessarar hæstv. ríkisstjórnar og væri þá við hæfi að hún tæki nafn af þessari gjörð og yrði framvegis kölluð matarskattastjórnin. Ég vil, herra forseti, við lokaatkvæðagreiðslu um matarskattafrv. í hv. deild undirstrika algera andstöðu Alþb. við þessar óheyrilegu álögur á lífsnauðsynjar sem stendur til að taka upp. Allar brtt. stjórnarandstæðinga um að taka til baka að einhverju eða öllu leyti álögur á matvörur hafa nú verið felldar. Þessi skattur kemur til með að bitna verst á þeim sem lægst hafa launin. Hér stendur til að setja heimsmet í álögum á matvörur og voru matvörur þó fyrir með því dýrasta sem þekktist hér á landi. 25% skattlagning á matvörur er köld kveðja til almennings í þessu landi í upphafi nýs árs, en verst högg mun þessi gjörð þó er til lengdar lætur reynast íslenskum landbúnaði og, matvælaframleiðslu og má þó síst við slíku þar. Ég segi nei.



Herra forseti. Eins og margsinnis hefur komið fram er Kvennalistinn algerlega andvígur þessum matarskatti. Við lögðum fram brtt. sem laut að því að undanþiggja matvæli þessum söluskatti og með tilvísan til þeirra orða sem ég viðhafði áðan við atkvæðagreiðslu um þá tillögu segi ég nei.



Herra forseti. Það þarf víst ekki að segja neinum að það mál sem hér er til umræðu er býsna flókið og erfitt, enda hefur umfjöllun þess í þinginu ekki gengið alveg þrautalaust. Sjútvn. Nd. klofnaði í fjóra hluta við umfjöllun þessa máls og hefur skilað af sér nál., misþykkum eins og menn hafa sjálfsagt tekið eftir. Það eru þrír minni hlutar, þ.e. Hjörleifur Guttormsson í einum, Hreggviður Jónsson í öðrum og formaður nefndarinnar, Matthías Bjarnason, í þeim þriðja. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka formanni nefndarinnar, Matthíasi Bjarnasyni, fyrir ágæta og rösklega stjórn á fundum nefndarinnar þó að leiðir skildi undir það lauk við álitsgerð og tillögusmíð. Þann meiri hl. sem ég er frsm. fyrir skipa auk mín Ólafur G. Einarsson, Alexander Stefánsson og Guðni Ágústsson. Nál. er á þskj. 477 og brtt. eru á þskj. 478. Nefndin ræddi þetta frv. ítarlega á sex fundum, kvaddi á sinn fund Jakob Jakobsson, forstjóra Hafrannsóknastofnunar, og einnig kom Arthur Bogason, formaður Landssambands smábátaeigenda, til fundar við nefndina. Nefndin naut aðstoðar sjútvrn. Ráðuneytisstjóri sjútvrn., Árni Kolbeinsson, sat suma fundi nefndarinnar. En áður, eins og kunnugt er, höfðu allmargir aðilar verið kallaðir á sameiginlega fundi sjávarútvegsnefnda Ed. og Nd. og þar fóru fram ítarleg skoðanaskipti um málið. Ég sagði áðan að afgreiðsla þessa máls hefði ekki gengið alveg þrautalaust og það fór væntanlega ekki fram hjá neinum að í þeim umræðum sem áður fóru fram í þessari hv. deild urðu mestar umræður um 10. gr. frv. eins og það kom frá Ed. og sætti sú grein harðastri gagnrýni hér í deildinni. Af því leiddi að verulegur hluti af störfum nefndarinnar snerist um að skoða þá grein sérstaklega. Í þeim brtt. sem nefndin flytur er sú breyting sem varðar 10. gr. veigamest. Þær brtt. sem nefndin flytur eru af þrennu tagi. Það er í fyrsta lagi um fisk sem er undir tiltekinni stærð. Sú regla hefur gilt að hann hefur verið undanþeginn kvóta, undirmálsfiskur. Nefndin er þeirrar skoðunar að hann eigi helst að teljast að fullu til kvóta. Ekki er þó skrefið stigið til fulls í þeirri brtt. sem hér er flutt af hálfu nefndarinnar en tekin af sú heimild sem áður var til að undanþiggja hann að öllu leyti og gert ráð fyrir að hann verði einungis undanskilinn að hluta. Annar þáttur brtt. fjallar um veiðar smábáta sem eru minni en 10 brl. Þessari grein hefur reyndar áður verið breytt í Ed. og rýmkað þá nokkuð frá því sem verið hafði í frv. eins og það kom frá ríkisstjórninni. En í meðferð nefndarinnar hefur átt sér stað veruleg breyting á þessari grein sem meiri hl. telur að komi verulega til móts við þau sjónarmið sem varða hag og hagsmuni smábátaeigenda og þeirra sem þá útgerð stunda. Það má segja að í lagagreininni eins og hún stendur nú og í þeim reglugerðardrögum sem hafa verið til sýnis í nefndinni séu heimildir allar rýmri og hliðstæðari því sem hefur verið í eldri reglugerðum. Þessi rýmkun ætti því að vera þó nokkurs virði fyrir þá sem þessa atvinnugrein stunda. Eins og málin standa nú er það þó þannig skv. till. meiri hl. að veiðar báta sem eru minni en 6 brl. og eru eingöngu á handfærum eru mjög frjálsar, en hins vegar skulu veiðar báta sem eru stærri en 6 brl. háðar sérstökum veiðileyfum og enn fremur botnfiskveiðar þeirra báta sem eru undir 6 brl. og fá heimild til netaveiða. Það er sem sagt gert ráð fyrir því, sem hefur nú áður verið, að útgerðir smábáta sem sæta aflahámarki, og það eru þá þær sem eru í netaveiðum, geti valið milli aflahámarks sem byggist á eigin reynslu og meðalaflahámarks fyrir báta í þeim stærðarflokki sem við á. Það var áður svo í fyrri reglugerðardrögum að miðað var við aflahámark sem var byggt á eigin reynslu og að það yrði 90% af meðalafla þriggja ára, áranna 1985–1987, en þó aldrei hærra en 135 lestir. Nú er gert ráð fyrir að það verði miðað við aflahámark sem er byggt á eigin reynslu og verði 90% af meðalafla tveggja bestu áranna á þessu tímabili. Í reglugerðardrögunum var gert ráð fyrir því að það væri þó aldrei hærra en 175 lestir, en nefndin telur að því eigi að breyta í 200 lestir og mundi það rýmka nokkuð um. Það er vitaskuld augljóst hagræði í að miða við tvö bestu árin, enda sveiflast afli smábáta oft nokkuð ört á milli ára og hámarkið er sem sagt verulega hærra en var í fyrri hugmyndum og kemur þannig til móts við afkastamestu smábátana. Hafi útgerðaraðilar hins vegar ekki reynslu til að byggja á er gert ráð fyrir því að meðalaflahámark verði sett fyrir einstaka stærðarflokka. Í reglugerðardrögunum var gert ráð fyrir 50 lestum fyrir báta sem eru minni en 6 lestir, en nefndin telur að þetta hámark eigi að hækka í 55 lestir og er gert ráð fyrir 75 lestum fyrir þá sem eru milli 6 og 8 brl. að stærð, en 100 lestum fyrir þá sem eru yfir 8 rúmlestir og loks verði búinn til nýr flokkur fyrir alla stærstu bátana með 125 lesta meðalafla að hámarki. Þetta eru þeir bátar sem hafa stundum verið kenndir við 9,9 tonn. Í lögunum sjálfum eða tillögunni til breytinga á lögunum koma fram nokkrar efnisbreytingar. Í fyrsta lagi er banndögum á línu- og handfærabáta fækkað á sumar- og haustmánuðum þannig að banndagar verði sjö í júní og október eins og verið hefur sl. tvö ár. Í öðru lagi er lagt til að þeim bátum sem stunda færa- og línuveiðar verði gefinn kostur á að sæta veiðitakmörkunum með aflahámarki í stað banndaga ef þeir óska þess sjálfir. Þarna er þá kominn valkostur fyrir þá sem telja að hagstæðara sé fyrir sig að vera með tiltekið aflahámark. Aflahámark þeirra sem það kysu mundi í þessum tilvikum byggjast á eigin reynslu. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því um allar þær útgerðir sem þorsknetaveiðar hafa stundað á árunum 1986 og 1987, að bátar undir 6 lestum eigi kost á leyfi til slíkra veiða áfram í stað þess að miðað sé einungis við þá sem leyfi fengu til netaveiða á árunum 1986–1987 eins og var gert ráð fyrir í frv. eins og það kom til deildarinnar. Hér munar allverulegu því að þorsknetaveiði smábáta var leyfisbundin frá 10. febrúar til 15. maí á sl. tveimur árum, en vitaskuld mun eitthvað um það að menn hafi stundað netaveiðar eingöngu utan þess tímabils og þeir hljóta þá samkvæmt þessu réttindi til þess að halda áfram að stunda netaveiðar. Skoðun nefndarinnar er sem sagt sú að þessir aðilar sitji við sama borð og hinir sem leyfis hafa aflað sér. Þriðji þátturinn í brtt. varðar gildistímann. Umfjöllun um þetta frv. er ekki lokið enn og varð ekki lokið fyrir áramót eins og gert hafði verið ráð fyrir þegar frv. var lagt fram og þess vegna er nauðsynlegt að skýrt verði kveðið á um hvaða áhrif veiðar eftir áramót hafa. Leggur meiri hl. til breytingar á 21. gr. í þessu skyni sem gera ráð fyrir að sú veiði sem menn hafa náð fyrir gildistíma laganna verði innifalin í þeim aflamörkum sem um er að ræða. Í nál. koma líka fram nokkur önnur viðhorf nefndarinnar sem ég tel rétt að skýra stuttlega frá. Í reglugerðardrögum sjútvrn. er við það miðað að þorskaflahámark báta sem velja sóknarmark og ekki byggja á eigin reynslu verði mishátt eftir útgerðarflokkum og stærðarflokkum innan útgerðarflokkanna með svipuðum hætti og verið hefur og hv. deildarmönnum er kunnugt. Meiri hl. telur að bátum sem eru 10–50 lestir að stærð í útgerðarflokki 2 sé ekki skipt niður í nægilega marga stærðarflokka og því geti lítill stærðarmunur valdið allt of miklum mun í þorskaflahámarki. Þannig hefur bátur sem er 49 lestir 200 tonna þorskaflahámark skv. reglugerðardrögunum, en bátur sem er stærri en 50 lestir 335 tonna þorskaflahámark og munar mjög verulega á þessum skurðpunkti. Minni hl. telur rétt að bæta úr þessu með því að fjölga stærðarflokkunum innan þessa útgerðarflokks og verði þeir þannig að 1. flokkurinn sé 10–15 lestir, sá næsti 15–20, síðan 20–25, 25–30, 30–40,40–50,50–90, 90–110, 110–200 og loks 200 og stærri. Það er skoðun meiri hl. nefndarinnar a.m.k. að þetta mundi vera mjög til bóta og auka sanngirni, eða draga úr ósanngirni ef menn vilja svo láta heita. Meiri hl. tekur líka fram að hann telur að það beri að auka mjög eftirlit með veiðum og vinnslu á afla um borð í frystiskipum og stefna að fullnýtingu aflans þar. Stefnan eigi að vera sú að gera kröfur til þess að frystitogarar og reyndar öll fiskiskip komi með allan afla að landi. Að vísu verður það kannski að eiga sér nokkurn aðdraganda og ekki hægt að gera þær kröfur fyrr en fullar forsendur eru fyrir því, en þessi er sem sagt stefnumörkun meiri hl. nefndarinnar og vill hún koma því á framfæri. Þá ræddi nefndin nokkuð ákvæði til bráðabirgða og atriði sem varða framkvæmd þessara laga, svokallaða samráðsnefnd. Meiri hl. er þeirrar skoðunar að við skipun þingflokka í endurskoðunarnefnd skv. ákvæðum til bráðabirgða sé rétt að fullt tillit sé tekið til þingstyrks þannig að þetta nálgist það að því er fulltrúatölu varðar að um sérstaka kosningu hefði verið að ræða. Í annan stað telur nefndin að þeir fulltrúar sem tilnefndir eru af þingflokkunum eigi að starfa sjálfstætt innan nefndarinnar, en slík viðhorf hafa komið fram hjá ýmsum innan deildarinnar. Það er jafnframt skoðun meiri hl. að það sé nauðsynlegt að nefndin hefji störf þegar í stað, verði þegar skipuð og það sé æskilegt að hún skili áfangaáliti sem allra fyrst og helst þá innan árs. Meðal verkefna nefndarinnar er vitanlega að taka til skoðunar með hvaða hætti sé unnt að taka tillit til byggðasjónarmiða við stjórn fiskveiða og úthlutun veiðiheimilda, eins og fram kemur í greininni sjálfri og athugasemdum með henni, en góð vísa verður aldrei of oft kveðin. Þar á meðal koma þau atriði að dómi meiri hl. nefndarinnar til skoðunar sem hér hafa nokkuð verið til umræðu og umfjöllunar, það hve mjög geti þrengt að ákveðnum byggðarlögum ef skip eru seld úr þeim. Það eru vissulega atriði sem þarfnast sérstakrar skoðunar og meiri hl. bendir á það sjónarmið. Að því er svokallaða samráðsnefnd varðar er meiri hl. þeirrar skoðunar að það sé nauðsynlegt að koma því formi á að samráðsnefndin eða ákvarðanir samráðsnefndarinnar komist til sjútvn. þingsins reglulega og meiri hl. telur að sjútvrh. eigi að skila árlega skýrslu til sjávarútvegsnefnda Alþingis um störf samráðsnefndanna eins og þau eru skilgreind í 15. gr. Þetta, herra forseti, eru helstu atriðin í áliti meiri hl. sjútvn. og helstu atriðin í þeim brtt. sem meiri hl. nefndarinnar gerir. Ég sagði í upphafi að þetta væri erfitt mál og flókið og ekki gengi kannski alveg þrautalaust að afgreiða það frá þinginu, en það er hins vegar held ég að allra okkar dómi orðið brýnt að málið fái afgreiðslu og skipað þeim lögum sem eiga að gilda um stjórn fiskveiðanna. En það er auðvitað eins og gerist og gengur þegar skoðanir eru skiptar og tekist á um mikla hagsmuni að ekki fá allir allar sínar óskir uppfylltar. Það gildir hvorki í þjóðfélaginu né innan þingsins. Þeir sem að meiri hl. standa hafa auðvitað teygt sig til samkomulags og ekki fengið sínar ýtrustu óskir samþykktar. En það er nú einu sinni vegur lýðræðisins að menn verða að ná saman höndum. Ég ætla að vona það, herra forseti, að menn nái nú höndum saman um þetta mál og það megi fá farsælar lyktir í þinginu.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykn. hafði framsögu fyrir meiri hl. sjútvn. og skýrði frá þeim breytingum sem meiri hl. leggur til að gerðar verði á frv. eins og það kom frá Ed. Ég mun til viðbótar við það sem frsm. sagði skýra frá því að öll nefndin átti aðild að því að ræða hugsanlegar brtt. og ég tel að ég sem formaður nefndarinnar hafi ekkert lagt minna af mörkum en meiri hl. nefndarinnar með allri virðingu fyrir honum í að fá þessum breytingum framgengt. Í viðræðum við ráðherra og ráðuneytisstjóra var rætt um drög að reglugerðum sem nauðsynlegt væri að leggja fram og sem hafa tekið breytingum eftir því sem frv. hefur tekið breytingum í meðferð þingsins. Allar þessar breytingar eru tilkomnar vegna eindreginna óska nefndarmanna. Það sem hér er prentað í áliti meiri hl. um breytingar á reglugerðinni eða um fleiri flokka í stærðarflokkum er gert af ráðuneytinu, komið til móts við eindregnar óskir nefndarmanna allra. Ég tel að þær breytingar sem ráðuneytið féllst á séu til bóta. Ég tel líka að breytingin á veiðum smábáta sé til verulegra bóta þó ég hefði viljað ganga nokkru lengra. Eins og fram kemur í mínu nál. hef ég marglýst því yfir að ég væri fjarri því að vera talsmaður eða fylgjandi almennu kvótakerfi í fiskveiðum. Hins vegar hafði ég áhuga á því að allt yrði gert til að skapa sem víðtækast samstarf um afgreiðslu þessa mikilvæga máls hér á Alþingi. Ég var tilleiðanlegur til þess að ljá samþykki mitt við þetta frv., en þó að því tilskildu að komið væri til móts við skoðanir mínar og fjölmargra annarra varðandi gildistíma laganna, skýr ákvæði um endurskoðun um veiðar smábáta sem að nokkru leyti er tekið tillit til, veiðar á úthafsrækju, samráðsnefnd, aðstoð við byggðarlag þegar hætta er á byggðaröskun við sölu fiskiskipa úr byggðarlaginu o.fl. Þar sem meiri hluti nefndarinnar, sem hv. 4. þm. Reykn. var að tala fyrir, gat ekki komið til móts við mínar skoðanir sá ég mig tilneyddan til þess að slíta þessum "selskap" með meiri hluta nefndarinnar og gefa út sérstakt nál. ásamt brtt. sem í meginatriðum eru samhljóða þeim brtt. sem formaður nefndarinnar í Ed. flutti þar, en þó hafa á einstaka tillögum verið gerðar breytingar vegna þess sem síðar hefur gerst. Ég ætla að fara nokkuð yfir þau lög sem féllu úr gildi núna um áramótin og frv. eins og það liggur fyrir núna ásamt brtt. meiri hl. sjútvn. hv. Nd. Við höfum margir verið á því að það ætti að draga eins og hægt er úr miðstýringu, m.ö.o. að minnka miðstýringu. Það ætti ekki að ákvarða stjórn fiskveiða með þessum hætti nema til skamms tíma í senn. Við setningu síðustu löggjafar lét Alþingi sig hafa það að láta þessa stjórnun og kvótafyrirkomulag gilda í tvö ár. Með þessu frv. eins og það er gert hefur þeim kvótamönnum tekist að knýja fram meiri hl. í Ed. og meiri hl. sjútvn. þessarar deildar til að ganga inn á þrjú ár. M.ö.o. það er búið að lengja þessar kvaðir og þessa skömmtun um 50% frá því að síðasta löggjöf var sett. Það er tekið inn mun strangara skömmtunarfyrirkomulag á mörgum sviðum en áður var. Það er tekið inn nýmæli um að fara skömmtunarhöndum um fleira en áður var. Litlu bátarnir voru frjálsir fram til þessa. Nú eru þessar kvaðir á þá settar. Í sjálfu sér get ég fallist á að nauðsynlegt hafi verið að setja á samdrátt víðast hvar, en ég held að þegar á heildina er litið sé það Alþingi sem á að setja lögin og bera ábyrgð á lögunum og í jafnmikilsverðu máli og þessu máli er brýn nauðsyn að reyna eftir fremsta megni að leita breiðrar samvinnu og samstöðu á hv. Alþingi en ekki knýja fram slíkt mál með meira eða minna bundnum höndum stjórnarliða gegn atkvæðum stjórnarandstæðinga. Ég minnist þess sem ég gerði að umræðuefni við 1. umr. þessa máls að þegar frv. um fiskveiðilandhelgi Íslands var til umræðu hér var ég sjútvrh. og lagði það frv. fram. Ég taldi þá mjög þýðingarmikið að gera mjög verulegar breytingar á því frv., ekki af því að ég væri á því að gera þær líkt því allar heldur með tilliti til þess að fá aukna samstöðu í þinginu, ekki eingöngu á milli stjórnarþm. heldur á milli þm. almennt, bæði stjórnar og stjórnarandstöðu. Það tókst að koma þeirri löggjöf fram með næstum því fullri samstöðu á hv. Alþingi. Það tókst fyrir tveimur árum að koma fram frv. um stjórn fiskveiða með það fyrir augum að þetta ætti að gilda í takmarkaðan tíma og það ætti að endurskoða þessi lög að ári liðnu. Í lögunum sem féllu úr gildi um síðustu áramót voru mjög afgerandi endurskoðunaráform uppi þannig að það var skylt að endurskoða þessi lög innan eins árs og eins og segir, þá skal sjútvrn. fyrir 1, nóv. 1986 láta endurskoða lög þessi og hafa skal samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis og samtök helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi við þá endurskoðun. Þetta lá ekki fyrir og það er ekki fyrr en á sl. hausti sem farið er að tala um þessa endurskoðun og það í mjög fjölmennri ráðgjafarnefnd sem var ákaflega erfitt að vinna í bæði sakir fjölmennis í nefndinni og sömuleiðis að þar voru mjög skiptar skoðanir og tíðir árekstrar hinna ýmsu hagsmunahópa. Það verður að segja eins og er að Alþingi hefur haft afar takmarkaðan tíma til að afgreiða þetta mál og þó var reynt að samstilla vinnu í nefndum Ed. og Nd. til að byrja með, en síðan tóku Ed.-nefndarmenn á sig mikla rögg sumir hverjir og afgreiddu málið frá sér og þurftu lítið og í sumum tilfellum ekkert við nefndarmenn í Nd. að tala. Það hefur ekki öllum þótt nauðsyn á að Alþingi hefði tíma til athugunar á þessu mikilvæga hagsmunamáli þjóðarinnar því að undir miðnætti á fyrsta degi sem Alþingi starfaði hér á milli hátíða þá sá Landssamband ísl. útvegsmanna nauðsyn á því að skrifa Alþingi svohljóðandi bréf: "Stjórn Landssambands ísl. útvegsmanna vill vekja athygli yðar á því að fiskiskipaflotinn lætur úr höfn 2. janúar við eðlilegar aðstæður. Brýnt er að þá liggi fyrir á hvern veg fiskveiðistjórnun verði háttað. Í því frv. að lögum sem nú liggur fyrir Alþingi er gert ráð fyrir að útgerðarmönnum verði gert að velja milli sóknarmarks og aflamarks. Til þess að það val geti farið fram þarf að liggja fyrir reglugerð byggð á þeim lögum sem sett verða. Með hliðsjón af ofansögðu leyfum vér oss að óska eftir að þér beitið yður sérstaklega fyrir því að það frv. um stjórnun fiskveiða, sem nú er til meðferðar á Alþingi, verði afgreitt sem lög fyrir áramót. Virðingarfyllst, f.h. Landssambands ísl. útvegsmanna. Kristján Ragnarsson. Til sjútvn. Nd. Alþingis." Með öðrum orðum er til þess ætlast af samtökum sjávarútvegsins að Alþingi afgreiði þetta viðamikla frv. á tveimur dögum sem þá voru til ráðstöfunar við vinnu hér á hv. Alþingi. Því var vísað til sjútvn. að morgni 29. des. og, eins og fram hefur komið, þá voru haldnir tveir fundir í nefndinni þann dag og næsta dag, síðasta starfsdag Alþingis fyrir nýár, var áfram haldið fundum í nefndinni. Eins og fram kom í máli frsm. meiri hl. hafa verið haldnir á þessum þremur starfsdögum sex fundir í nefndinni svo að ekki er hægt að segja að það hafi verið reynt að tefja fyrir málum, enda voru margir þessir fundir mjög langir. Ég les þetta bréf Landssambands ísl. útvegsmanna upp til þess að sýna þingheimi og láta birta í þingtíðindum hversu ýmsir hagsmunaaðilar ætlast til að Alþingi geri og hvað þeir ætlast til að mikið mark sé tekið á Alþingi. M.ö.o.: Gjörið þið svo vel, afgreiðið flókið og mikilvægt mál á tveimur dögum og verið ekkert að kjafta um þetta og blaðra því að hér tölum við sem höfum valdið. Þetta finnst mér móðgun við löggjafarsamkomu þjóðarinnar, en hitt vildi ég reyna, og gerði, að hraða afgreiðslu þessa máls eins og kostur var á, enda hefði það engu breytt þó að nefndarmenn í sjútvn. Nd. hefðu bundið fyrir augun strax 29. des. og skrifað blindandi undir nál. Það hefði aldrei farið í gegnum þessa hv. þingdeild og því síður aftur til Ed. svo að það var algjörlega útilokað að verða við þessum hóflegu óskum Landssambands ísl. útvegsmanna. Á þskj. 479 hef ég leyft mér að flytja brtt. við frv. og er 1. brtt. við 12. gr. um að þar bætist við tvær nýjar mgr. er verði 3. og 4. mgr. og orðist svo: "Ráðherra getur ákveðið að rækjuafli, sem fluttur er óunninn til pillunar erlendis, skuli reiknaður með allt að 15% álagi þegar metið er hversu miklu af aflamarki eða aflahámarki skips er náð hverju sinni. Ráðherra skal setja ákvæði í reglugerð um skiptingu á leyfðum úthafsrækjuafla á milli vinnslustöðva að höfðu samráði við Félag rækju- og hörpudiskframleiðenda." Fyrri tillagan er í samræmi við það álag sem er hægt að leggja á ísaðan fisk eða ferskan fisk sem fluttur er úr landi, að það komi sama álag á rækjuna og á ferskan fisk til þess m.a. að ef erlendir aðilar fara að kaupa hér ópillaða rækju, þá verði þeir að borga þennan skatt alveg eins og er með ísaða fiskinn. Varðandi svo reglugerðarákvæði um skiptingu á leyfðum úthafsrækjuafla á milli vinnslustöðva þá tel ég sjálfsagt og eðlilegt að slíkt sé gert. Það eru ákveðnir staðir á landinu sem eiga mjög mikið komið undir þessari vinnslu og hafa byggt sig upp á síðustu árum og sumir staðir á síðustu áratugum. Á ákveðnum stöðum hefur vinna úr úthafsrækju verið tekin upp áður en útgerð var tekin upp að neinu marki því að þá var flutt og keypt rækja af sovéskum skipum sem unnin var á þessum stöðum. Með tilkomu veiða okkar Íslendinga á úthafsrækju hafa ákveðnir staðir byggt sig upp til að vinna þessa framleiðslu. Þeir eru fyrst og fremst á Vestfjörðum og Norðurl. v., þar næst á Norðurl. e., lítillega á Reykjanesi og við Breiðafjörð, en sáralítið á öðrum stöðum. Það er því eðlilegt að tekið sé tillit til þeirrar sérstöðu sem þessi fyrirtæki öll hafa. Ég tel að það sé að mörgu leyti gengið of langt í að tryggja loðnuskipum ákveðna hlutdeild í rækjuveiðinni eða allt að 12 þús. tonnum. Það er reiknað með að ráðuneytið heimili veiðar á allt að 36 þús. tonnum af úthafsrækju, en fiskifræðingar telja að það sé óvarlegt að reikna með meiri veiði en 30 þús. tonnum. Fari svo að ekki verði hægt að veiða meira magn en það sem fiskifræðingar leggja til, þá er búið að binda þriðjung af hugsanlegri veiði, sem fer þetta langt fram úr tillögu fiskifræðinga, til ákveðinna skipa. Ég tel því eðlilegt að þessar tillögur báðar, hvor á sína vísu, séu samþykktar. Ég tel líka mjög mikilvægt að með því næst gífurlega mikill árangur og nokkurn veginn mjög góð samstaða við alla þá aðila sem hér eiga hlut að máli. Önnur brtt. mín á þskj. 479 er breyting við 4. mgr. 13. gr. frv., um að hún orðist svo: "Heimilt er að flytja aflahámark sóknarmarksskipa milli skipa." - En í frv. er þetta óheimilt. Búið er að gera afar mikla skerðingu á sóknarmarksskipum, þannig að ég tel að það sé ekki nema sjálfsagt og eðlilegt að þau fái heimild til þess að flytja aflahámark sín á milli alveg eins og aflamarksskipin mega gera. Ég vísa í þessu sambandi til þings Farmanna- og fiskimannasambands Íslands þar sem þingið leggur til að sóknarmarksskip fái að flytja til sín afla með óbreyttum sóknarmarksdögum án þess að það hafi áhrif á eigin aflareynslu eða aukningu á heildarafla. Síðari tillaga mín við 13. gr., sem er 3. brtt. á þskj. 479, er að við bætist ný mgr. sem orðist svo: "Sé skip með veiðiheimild selt úr byggðarlagi, sem að mestu byggir á fiskveiðum og fiskvinnslu, skal ráðherra heimilt að bæta viðkomandi byggðarlagi aflatapið þannig að veiðiheimildir þeirra skipa sem eftir eru verði auknar. Heimild þessari má þó því aðeins beita að sala skips valdi straumhvörfum í atvinnulífi og hætta sé á byggðaröskun af þeirri ástæðu." Það kom mér mjög á óvart að meiri hl. nefndarinnar skyldi ekki ganga inn á þessa sjálfsögðu og þröngu tillögu eins og hún er orðuð. Sérstaklega urðu mér það vonbrigði varðandi hv. 1. þm. Vesturl. sem átti sæti ásamt mér í síðustu ríkisstjórn. Við vorum þar alltaf sammála um það að þegar slíkar aðstæður kæmu upp í einstökum byggðarlögum væri nauðsyn að hafa slíka heimild, því að svarið sem við fengum þá og þeir aðrir sem vildu koma til móts við gífurlega erfiðleika í ákveðnum byggðarlögum, var það að heimild væri ekki fyrir hendi. Því hélt ég að það væri auðsótt og auðskilið að slík heimild yrði sett í löggjöfina. En einhverra hluta vegna brást þessi styrki liðsmaður. Hins vegar var farið nokkrum orðum um nauðsyn þess að athuga þær hugmyndir að einhverju leyti. M.ö.o. það átti að ganga frá þessum lögum með nákvæmlega sama hætti, þannig að þegar slíkt ástand skapaðist í einhverju ákveðnu byggðarlagi þá væri hægt að segja nákvæmlega það sama og sagt var á ríkisstjórnarfundi hjá fyrri ríkisstjórn, sem og annars staðar: að heimild væri ekki fyrir hendi. Nú virðist það nægja til þess að friða samvisku einhverra manna að það sé japlað á þessu í framsögu. Hv. þm. vita aldrei hvenær röðin kann að koma að einhverju ákveðnu byggðarlagi í kjördæmi hvers og eins. Ég ætla því að vona að það losni um bönd á höndum einhverra þm. þegar þessi tillaga kemur til atkvæða og menn láti ekki bjóða sér það að hafa enga slíka heimild lengur. Fjórða brtt. mín er við 15. gr., um að hún orðist svo: "Sérstök samráðsnefnd skal fjalla um álita- og ágreiningsmál varðandi veiðileyfi, aflamark og sóknarmark samkvæmt lögum þessum og reglugerð settri samkvæmt þeim. Í nefndinni eiga sæti fimm menn. Þrír skulu kosnir af Alþingi, einn tilnefndur sameiginlega af samtökum sjómanna og einn tilnefndur af samtökum útvegsmanna. Ráðherra skipar formann nefndarinnar. Samráðsnefnd skal kappkosta að leysa öll ágreiningsefni sem til hennar er vísað. Verði nefndarmenn ekki á eitt sáttir skal deiluefnið borið undir ráðherra til úrskurðar." Hér er um breytingu að ræða frá því sem var í löggjöfinni sem rann sitt skeið á enda á gamlársdag á þann veg að í staðinn fyrir nefnd þriggja manna verði þeim fjölgað í fimm. Það verði óbreytt ákvæði um fulltrúa sjómanna og útvegsmanna, sem eru tveir í nefndinni, en sá þriðji, sem er skipaður af sjútvrh., verði ásamt tveimur nefndarmönnum til viðbótar kjörinn af Alþingi. Ég vil benda á það hér að Alþingi er að framselja mikið vald til framkvæmdarvaldsins, mjög mikið vald og í vaxandi mæli. Það hefur oft verið umdeilt bæði í tíð þessarar ríkisstjórnar sem og annarra ríkisstjórna. Mér finnst því ekkert óeðlilegt við það að löggjafinn, sem er að framselja slíkt vald, vilji tryggja sér aðild að því hvernig þessu valdi er framfylgt. Það er enginn að draga í efa eða falla frá því að yfirstjórn þessara mála heyri undir sjútvrh. sem fer með yfirframkvæmd þessara laga. Fimmta brtt. er við 21. gr. og felur í sér að lög þessi öðlist þegar gildi og gildi til 31. des. 1989 í staðinn fyrir það sem er í frv., til 31. des. 1990. Að öðru leyti er þessi brtt. frá orði til orðs samhljóða brtt. þeirri sem meiri hl. nefndarinnar flytur, enda er viðbótin, sem kom frá sjútvrn. vegna þess að málið var ekki afgreitt fyrir áramót, eðlileg og sjálfsögð í alla staði. Frsm. meiri hl. sjútvn. ræddi um að það væri nauðsynlegt að skipa nefnd til þess að endurskoða lögin og sú endurskoðun lægi sem fyrst fyrir. Ég spyr: Hver er munurinn á afstöðu minni og meiri hl. í þessu efni? Ég vil bara setja það fram skýrt og skorinort hvernig þessi nefnd á að vera og að hverju hún á að vinna. Þess vegna flyt ég tillögu um að ákvæði til bráðabirgða I sé svohljóðandi: "Alþingi kýs hlutfallskosningu nefnd níu manna til að undirbúa tillögur um fyrirkomulag fiskveiðistjórnar og nýtingu fiskstofna að loknum gildistíma laga þessara. Sjávarútvegsráðherra skipar formann nefndarinnar. Að ári liðnu skal nefndin leggja fyrir Alþingi bráðabirgðaálit á fiskveiðistefnunni ásamt tillögum um breytingar á lögum þessum telji hún það nauðsynlegt. Nefndin skal kanna eftirfarandi: 1. Áhrif laga þessara á afkomu einstakra byggðarlaga; byggðaþróun í landinu og sjávarútveg. 2. Áhrif gildandi stjórnar á fiskstofnana, afrakstur þeirra og hagkvæmni veiða. Í starfi sínu skal nefndin kynna sér rækilega hvaða áhrif fiskveiðistefna undanfarinna ára hefur haft á byggðarlög, fiskstofna og sjávarútveg. Nefndin skal kynna sér eftir því sem föng eru reynslu annarra þjóða af þeirra eigin fiskveiðistjórn. Hún skal leita álits og ráðgjafar hjá þeim sérfræðingum, stofnunum og hagsmunaaðilum, innan lands sem utan, sem hún telur þörf á þannig að starf hennar skili sem bestum árangri við mótun sveigjanlegrar fiskveiðistefnu til framtíðar." Hvað er á móti því að setja ákveðin ákvæði sem þessi? Með kosningu níu manna í nefnd er það tryggt að allir þingflokkar eigi fulltrúa í þessari nefnd. Það eru engin ákvæði um það að það þurfi endilega alþm. að vera í nefndinni. Flokkarnir hafa þar frjálst val um val á hæfustu mönnum til þess að móta slíka stefnu til frambúðar. Því á að hafa þetta í lausu lofti? Því á að hafa þetta eins og það er núna í ákvæðum til bráðabirgða að það geti verið að það sé í hendi eins og sama manns, sjútvrh., að skipa eins marga menn í nefnd og honum sýnist? Maður veit ekkert eftir eitt ár, tvö ár, þrjú ár hvort þessi ríkisstjórn situr eða ekki. Það getur margt gerst í þeim efnum. Því held ég að það sé hyggilegast af því Alþingi sem setur þessi lög að það búi þannig um hnútana að það sé öruggt að endurskoðun fari fram og þá með líkum hætti sem þessum. Ég bauð nefndarmönnum í sjútvn. Nd. að ráða frekara orðalagi bæði þessarar tillögu sem allra annarra tillagna ef þeir vildu finna eitthvert annað og betra orðalag. Ég ætlaði ekki að halda mér stíft við það orðalag sem ég og formaður nefndarinnar í Ed. komum okkur saman um. En allt kom fyrir ekki. Ástæðuna veit ég ekki. Þrátt fyrir góð orð í þessum efnum náði þetta ekki lengra og þessi atriði gerðu það að verkum að ég gat ekki staðið að áliti meiri hl. nefndarinnar. 7. brtt. mín er sú að á eftir ákvæði til bráðabirgða I komi nýtt ákvæði er orðist svo: "Skip sem koma í stað eftirtalinna skipa, er fórust á árunum 1983–1984, skulu eiga rétt á veiðileyfi sem sé meðaltal aflamarks skipa í sama stærðarflokki: Brimnes SH-257, Haförn SH-122, Hafrún ÍS-400, Bakkavík ÁR-100, Ragnar Ben ÍS-210, Kári VE-95, Þórunn ÞH-255, Hellisey VE-503, Sæbjörg VE-56 og Sóley SK-8." Hér er um að ræða tvö loðnuskip. Annað fórst 2. mars 1983, 415 brl. en hitt fórst eða strandaði 17. des. 1984, 312 lestir. Af hinum átta skipunum eru fjögur frá 11 og upp í 30 tonn. Það eru nú öll ósköpin. Síðan er eitt 75 tonna, eitt 88 tonna og tvö eru 101 tonn og 103 tonn. M.ö.o.: Hér er um að ræða báta sem hafa orðið eiginlega á milli stafs og hurðar. Ég held að það sé rétt að rifja hér upp að allar ráðstafanir ráðuneytisins hafa orðið til að útiloka eigendur þeirra skipa sem fórust á þessum tíma, árin 1983 og 1984, þær ráðstafanir eru gerðar í skjóli reglugerða og með samþykki hagsmunaaðila sem vilja sitja einir að kvótanum og vísað er á samráðsnefnd um stjórn fiskveiða. Fyrstu kvótalögin, nr. 82 frá 28. des. 1983, tóku gildi 1. jan. 1984. I þeim lögum fær ráðherra í fyrsta sinn í sögunni heimild til að binda botnfiskveiðileyfi við ákveðin skip. Áður en þau tóku gildi var auglýst að þeir aðilar sem misst höfðu skip sín yrðu að vera búnir að semja um nýsmíði eða kaup fyrir 1. jan. 1984. Á hvaða lögum byggðist þessi auglýsing? Var hún réttmæt? Aðilar höfðu aðeins fjóra daga, frá 28. des. til og með 31. des. 1983, til að ákveða sig með skipakaup eða nýsmíði. Reglugerð nr. 44/1984, gefin út 8. febr. það ár, var afturvirk. Í reglugerðinni er kveðið á um útilokun þeirra skipa, sem horfið höfðu úr rekstri, frá því að fá veiðileyfi. Eigendur þessara báta voru sviptir möguleika á að endurnýja sín skip þrátt fyrir að hafa verið í útgerð öll viðmiðunarárin. Hvernig áttu menn að semja á þessum stutta tíma? Hvernig var hægt að semja undir slíkum afarkostum? Á sínum tíma var innflutningur skipa bannaður og,engin lán veitt úr Fiskveiðasjóði. Í 3. gr. reglugerðar um stjórn botnfiskveiða, nr. 1 frá 1985, er kveðið nánar á um að eigendur nefndra tíu skipa fái ekki rétt til endurnýjunar þar sem þau höfðu ekki botnfiskleyfi á árinu 1984 þrátt fyrir að hafa verið í útgerð öll viðmiðunarár kvótakerfisins. Enn er vitnað í samráðsnefnd af hálfu sjútvrn. Í 3. gr. laga um stjórn fiskveiða 1986–1987 kveður enn nánar á um sviptingu heimilda til endurnýjunar og aðeins þau skip er höfðu leyfi 1985 fengu leyfi á árunum 1986 og 1987. Þar með voru nefndir bátar eða útgerðir þeirra endanlega útilokaðar frá fiskveiðum vegna bátanna. Ég tel því fulla nauðsyn á því að eigendur þessara skipa, þ.e. þeir sem áhuga hafa á því að endurnýja skipin, fái slíka heimild inn í lögin, en láti ekki þetta ganga þannig lengur fyrir sig. Sumir þessir aðilar töluðu held ég við alla þingflokka eða a.m.k. flesta þingflokka, fengu að koma þar inn á fundi til að skýra sitt mál. Og þeir hafa sagt mér það að þeim hafi alls staðar verið tekið ljúfmannlega. En þeir byggja ekki eða kaupa skip út á ljúfmennskuna eina og því er þessi tillaga flutt að ég vil láta á það reyna hvort ljúfmennskan nær eitthvað lengra en þetta. Þá geta menn séð það svart á hvítu hverjir meina það þegar þeir eru ljúfir í máli og hverjir ekki.*** Síðasta brtt. leiðir af annarri brtt. Hún er um að fyrirsögnin breytist í "Frv. til l. um stjórn fiskveiða 1988–1989." En af því að hæstv. sjútvrh. er svo sem eðlilegt er viðstaddur þessa umræðu, þá láðist mér þegar ég var að skýra fyrstu brtt. að skýra frá því að ég hefði talið sanngjarnt að breyta um leið þeim reglugerðardrögum sem fjalla um veiðar á úthafsrækju í þá átt að ef tillaga mín yrði samþykkt, um það að allur rækjuafli, sem fluttur er erlendis og ætlaður til pillunar þar, reiknist til aflamarks og aflahámarks með 15% álagi, verði gerð sú breyting á 5. gr. reglugerðarinnar að í stað "stærri en 290 brúttólestir" í lok a-liðar 1 mgr. komi: stærri en 230 brúttólestir. Það eru sennilega fjögur skip, sem að verulegu leyti stunduðu rækjuveiðar, sem hér eiga þá hlut að máli og mundu falla undir þetta. Það eru Haffari, sem er 230 rúmlestir, Sigurður Pálmason, 274, Stakkanes 250 og Gunnjón 275. Ég ætta ekki að hafa þessi orð miklu fleira. Ég gæti auðvitað mikið um þessi mál talað og í löngu máli. Ég hef enga löngun til þess að tefja fyrir afgreiðslu málsins þó að ég sé mjög ósáttur við afgreiðslu meiri hl. sjútvn. deildarinnar. Ég vil nota tækifærið til að þakka ráðuneytinu fyrir það að fulltrúi þess var alltaf reiðubúinn að koma á fund nefndarinnar og skýra þau reglugerðardrög sem hafa verið unnin. Það er mikil vinna á bak við þau drög öll og fyrir það vil ég þakka og þá samvinnu sem var bæði við starfsmenn ráðuneytis og ráðherra.



Herra forseti. 181. mál þingsins, frv. til l. um stjórn fiskveiða næstu ár, er komið hér til 2. umr. Eitt stærsta mál þessa þings hingað til og hafa þó mörg viðamikil mál legið hér fyrir á undanförnum vikum. Ég segi ekki mánuðum því það er í rauninni rétt mánuður liðinn frá því að þau stjórnarfrv. sem einhverju skipta bárust hér inn á hv. Alþingi. Síðan höfum við haldið jól og áramót en ekki unnað okkur samt mikillar hvíldar vegna þess hvernig ríkisstjórnin hefur hagað sinni málafylgju, undirbúningi mála og framlagningu hér í þinginu. En hún getur ekki við neinn annan sakast en sjálfa sig, og sá meiri hl. sem hér stendur að málum fyrir hennar hönd, yfir því að lagabálkar sem ríkisstjórnin hugðist fá afgreidd fyrir áramót hafa enn ekki orðið að lögum eða eru að verða að lögum um þessar mundir og þar á meðal er það frv. sem við ræðum hér. Við 1. umr. málsins gerði ég grein fyrir viðhorfum mínum almennt til frv. ríkisstjórnarinnar og þeirra breytinga, að vísu ekki mikilla, sem hv. Ed. hafði gert á frv. ríkisstjórnarinnar og hæstv. sjútvrh. sem mælir fyrir því hér í þinginu. Það var milli jóla og nýárs sem umræða um þetta efni fór fram og komið fram undir morgun þegar henni lauk. En sjútvn. hóf þegar á þeim morgni vinnu að skoðun þessa máls til viðbótar við það að sjútvn. beggja deilda þingsins höfðu starfað saman að meðferð málsins milli 10. og 17. des. að mig minnir og haldið allmarga sameiginlega fundi. Sjútvn. Nd. hefur haldið sjálfstæða sérstaka fundi um þetta mál núna beggja megin áramóta, síðast tvo í gærdag. Þar skiptist nefndin upp í fjóra hluta varðandi nál. sem hér er verið að mæla fyrir og kynna. Ég vil á þessari stundu þakka formanni sjútvn. Nd. fyrir verkstjórn á þessu starfi nefndarinnar. Ég tel að hann hafi í senn leitast við að fá fram á þeim afar nauma tíma sem til umræðu var þau sjónarmið sem voru uppi í nefndinni og einnig að gefa ráðrúm til að ræða við menn utan nefndarinnar þó ekki væru þeir margir vegna þess afar knappa tíma sem við höfðum til umráða. Ég hafði reiknað með því að útkoman af þessu mikla starfi í sjútvn. yrði með nokkuð öðrum hætti en hér liggur fyrir. Ekki síst í ljósi þess að formenn beggja sjútvn. höfðu fyrir jól - og það er langur tími síðan á okkar mælikvarða sem vökum daga og nætur á Alþingi - lagt fyrir hugmyndir að breytingum, ýmist sameiginlegar eða sér á parti og lagt sig fram að mér sýndist til þess að stilla saman um þær hugmyndir eftir því sem frekast væru föng á. Ég hafði gert ráð fyrir því að samstaða tækist um viss atriði og var fyrir mitt leyti reiðubúinn að leggja því lið varðandi ákveðnar hugmyndir sem þarna voru uppi og hefðu verið til bóta á frv. að mínu mati. En það óvænta gerðist, leyfi ég mér að segja, að hv. formaður nefndarinnar varð viðskila við meiri hl. ríkisstjórnarinnar, hv. 1. þm. Vestf. varð viðskila við meiri hl. ríkisstjórnarinnar í málinu á lokastigi og stendur hér einn að brtt. við frv. og sérstöku nál. Mun ég víkja aðeins að vissum þáttum í hans tillögum síðar hér í ræðu minni. Ég veit ekki hvað réði þessari lendingu, enda ætla ég ekki út af fyrir sig að hafa afskipti af því. Að sjálfsögðu ekki. En þó geri ég ráð fyrir því að fræg yfirlýsing hæstv. utanrrh., formanns Framsfl., sem birtist í Tímanum rétt fyrir áramótin, 30. des. sl., hafi ráðið þar allnokkru um, þau handjárn sem var veifað í þessu viðtali við hæstv. utanrrh. í stjórnarmálgagninu. Með leyfi virðulegs forseta held ég að rétt sé að rifja það upp vegna þess að það hefur ekki komið fram við umræðuna, við höfum ekki rætt þetta mál frá því að þessi yfirlýsing birtist, en þar er haft eftir hæstv. utanrrh. í framhaldi af risafyrirsögn á forsíðu Tímans: "Kvótinn fari óbreyttur í gegn strax eftir áramót." Það er forskriftin. Og síðan segir undir fyrirsögninni "Kvótafrumvarpið yrði þá óbreytt", haft eftir utanrrh. orðrétt, með leyfi forseta: "Það er rétt að við urðum sammála um að leggja áherslu á að þessi þrjú frv. færu í gegn fyrir áramótin, en láta þó tekjuöflunarfrv. hafa forgang, sagði Steingrímur Hermannsson utanrrh. og formaður Framsfl. En ef það tækist ekki að koma fiskveiðifrv. í gegn fyrir áramót, þá verði komið saman strax eftir áramót og það samþykkt án tafar og án nokkurra breytinga sem sjútvrh. geti ekki fallist á." Þetta er orðrétt eftir ráðherranum haft. Og segir blaðið síðan: "Lagði Steingrímur áherslu á það atriði í samkomulagi þessu að engar breytingar yrðu teknar inn í frv. nema þær sem sjútvrh. getur fellt sig við. Sagði hann að ljóst væri að fram muni koma einhverjar breytingar á frv. í meðferð nefnda og í 2. og 3. umr. Allar breytingar á frv. Halldórs yrðu þó miðaðar við það sem hann telur sér fært að samþykkja." Það er engin tilviljun. Hér er væntanlega ekkert fleipur á ferðinni. Þetta er yfirvegað útspil formanns Framsfl. inn í stjórnarmálgagn daginn eftir að frv. er vísað til nefndar af hv. þingdeild hér. Hvað segja hv. þingdeildarmenn um vinnubrögð af þessu tagi? Hvað segja menn um hugsun eins og þá sem birtist í þessum yfirlýsingum til Alþingis? Ekkert skal hér í gegn sem er mót vilja ráðherrans. Ekkert. Sitjið og standið eins og hann vill. Ef þessi yfirlýsing er skoðuð í samræmi við sitthvað fleira sem hefur verið að koma fram hér á Alþingi, þar á meðal starfshætti formanns þingflokks Framsfl., hv. þm. Páls Péturssonar, formanns fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis, sem var að innleiða alveg nýja starfshætti í þingið, þá held ég, herra forseti, að ég fái ekki vítur fyrir þó að ég tali um einræðislegar tilhneigingar. Og ég tala um einræðislegar tilhneigingar og ákveðnar hótanir og ógnun við þingræðið, sem kemur fram í þessum ummælum og kveðjum til þingsins. Þá er ég ekkert að leggja mat á málin sem að baki liggja sem slík heldur þann hug sem hér endurspeglast í þessum nýju starfsháttum eins og þeir birtast okkur hér á vökunóttum og um bjartan dag af hálfu oddvita Framsfl. á Alþingi. Ég spyr samstarfsaðila Framsfl. í ríkisstjórn: Ætla menn bara að láta þetta sem vind um eyru þjóta? Skiptir þetta menn engu máli? Hvað segir hv. þm. Sighvatur Björgvinsson um vinnubrögð af þessu tagi? Og hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson? Eru þeir sáttir við þessi vinnubrögð? Og hv. þm. Ólafur G. Einarsson, svo að nefndur sé oddviti í þingflokki Sjálfstfl., er þm. sáttur við þessi vinnubrögð af hálfu samstarfsaðilans og hefur hann skoðað þau í ljósi þess sem er að finna í þessari gráu bók? Þessari bók sem ég hef yfirleitt við höndina og hv. þm. Ólafur G. Einarsson les dag hvern, svona rifjar upp ákveðna valda kafla. Hann hlýtur að hafa lesið sérstaklega kaflann um sjávarútveg og starfsáætlun ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum, sem er væntanlega grunnurinn. Þar er ákveðið 8. júlí þegar sest er á stóla af ríkisstjórninni að fela endurskoðun fiskveiðistefnunnar sérstakri nefnd, sem ætlað er að taka afstöðu til eftirfarandi atriða, orðrétt, virðulegur forseti, með þínu leyfi: "Hvernig og hverjum veiðiheimildir skuli veittar. M.a. verði athugað hvort veiðiheimildir verði einvörðungu bundnar við skip. Hvernig taka megi meira tillit til byggðasjónarmiða við mótun fiskveiðistefnu, auka athafnafrelsi og svigrúm til endurnýjunar í sjávarútvegi. Hvers konar reglur skuli setja um færslu veiðiheimilda milli aðila. Hve lengi meginreglur um stjórn fiskveiða skuli gilda." Þetta er veganestið. Þeir eru nú gamansamir, stjórnarliðar hér. Hver var látinn mæla fyrir áliti meiri hl. sjútvn. áðan? Var það framsóknarmaður? Var það sjálfstæðismaður? Nei. Það var alþýðuflokksmaður, fyrrv. hæstv. sjútvrh., nú hv. þm. Kjartan Jóhannsson sem mælti hér fyrir áliti meiri hl.

Hann er varaformaður nefndarinnar.

Varaformaður nefndarinnar. Já, já. Það er væntanlega skýringin. Ég hélt nú að þetta hefði verið gert til þess að láta ákveðna menn bíta höfuðið af skömm sinni eins og stundum er tíðkað hér og gerðist í sambandi við söluskattinn þegar hv. 10. þm. Reykv. var látinn mæla fyrir áliti nefndarinnar eftir að hafa viðrað áhyggjur og sterkar hugmyndir um breytingar á því frv. Í þessari starfsáætlun stjórnarinnar er talað um aðra mikilvæga þætti í sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar, sem eru, ég tek aðeins eitt af því: "Rannsóknar- og þróunarstarf í sjávarútvegi, þar á meðal á sviði fiskeldis í og við sjó, verður aukið." Rannsóknar- og þróunarstarf í sjávarútvegi verður aukið. Hver var útkoman í fjárlagafrv. sem við vorum að samþykkja sem lög hér á Alþingi fyrir skemmstu að þessu leyti? Felld var tillaga eftir tillögu þó ekki væri nema um það að halda verðgildi þess fjármagns sem hið opinbera leggur til rannsóknar- og þróunarstarfs í sjávarútvegi. Kolfellt. Hv. þingdeildarmenn sjá auðvitað að það stendur ekki steinn yfir steini í sjávarútvegsmálum miðað við þessa starfsáætlun hér. Ég er ekki að segja að hún sé gulls ígildi. Það er langt frá því. Ég hefði ekki skrifað undir hana óbreytta eins og hún er sett hérna fram. Það hefði enginn ætlað mér það. En það er afar sérkennilegt að sjá uppskeruna hér á hv. Alþingi í ársbyrjun 1988 í ljósi þessarar innsigluðu stefnu. Áður en ég kem að eigin viðhorfum og fer að tala um þetta nokkuð almennt vil ég nefna það að mér fannst kynning talsmanns meiri hl. nefndarinnar hér áðan með dálítið sérstökum hætti og nál. sem hér liggur fyrir og hefur verið kynnt. M.a. að því leyti að meiri hl. er að reyna að þakka sér sérstaklega leiðréttingar, breytingar til hins skárra sem knúðar hafa verið fram í sjútvn. þessarar hv. deildar, ekki síst fyrir forgöngu formanns nefndarinnar og þrýsting frá okkur stjórnarandstæðingum innan nefndarinnar. Svo birtist það okkur hér sem uppskera hins baráttuglaða meiri hl. ríkisstjórnarinnar í sjútvn. þingsins þar á meðal væntanlegar breytingar á reglugerðum, bæði varðandi báta af stærri gerð og smábáta og fleira af þessu tagi. Ég hlýt að gera athugasemd við þetta og ég gæti trúað að hv. 1. þm. Vestf. hafi ekkert liðið vel undir þessum sérkennilega lestri sem þm. hafa prentað fyrir sér í áliti meiri hl. sjútvn. En við eigum kannski eftir að heyra í fleiri stjórnarliðum hér við umræðuna. Þeir eiga kannski eftir að láta heyra aðeins í sér. Ég hygg að þeir séu svolítið misjafnlega ánægðir með uppskeruna af starfinu í nefndinni og gæti það átt við einhverja úr sjútvn. Ed. líka, en hv. þm. Matthías Bjarnason gat þess raunar að það hefði verið undralítið sambandið sem uppi hafði verið haft milli stjórnarliða í sjútvn. Ed. við Nd. eftir að samvinna nefndanna rofnaði um 17. des. sl. Og þeir fengu hugverk sitt samþykkt, svo meingallað, þó ekki væri nema út frá rökrænu samhengi, að það var alveg útilokað annað en að breyta frv., þó ekki væri nema til þess að skýra orð, og þannig að ekki yrði tómur misskilningur varðandi ákvæði heilla greina sem meiri hl. í sjútvn. Ed. stóð að og keyrði í gegn eftir vökunótt þar 22. des. sl. Þannig að af þeim sökum einum hlaut frv. að taka breytingum hér í hv. deild, en sem betur fer hafa þær orðið meira en orðskýringar. Það hafa þó aðeins orðið lagfæringar vegna þess hvernig á málinu hefur verið haldið, ekki síst af hálfu stjórnarandstöðunnar sem gagnrýnt hefur margt varðandi málsmeðferð og innihald þessa frv. efnislega, bæði í Ed. og svo aftur hér í Nd. þingsins. Virðulegur forseti. Á þskj. 481 er að finna það álit sem ég skila hér sem 2. minni hl. sjútvn. við þetta frv. Því áliti tengjast brtt. við frv. sem er að finna á þskj. 435 og menn hafa aðgang að í prentaðri dagskrá, sem liggur fyrir þessum fundi, fyrir utan þskj. sjálft. Ég tek það fram varðandi þetta frv. að ég hef ekki verið í hópi harðra andstæðinga kvótastjórnunar í fiskveiðum í einhverju formi. Það hefur komið fram við allar umræður varðandi lagasetningu um stjórnun fiskveiða frá 1983 að telja að ég hef lýst fylgi við stjórnun fiskveiða í því formi að þar yrði miðað við ákveðið aflamark og aflahámark í sambandi við fiskistofna eftir því sem nauðsyn væri talin að áliti bestu aðila, þó með undantekningu að því er varðar smábáta. Ég lagði nokkuð hart að mér í umræðum hér undir árslok 1983 og 1984 til þess að knýja fram breytingar á því stjórnkerfi sem smábátaveiðar þá voru hnepptar í. Ég segi þetta hér til þess að það sé enginn misskilningur út frá hvaða forsendum ég tala. Það hefur ekki verið neitt leyndarmál heldur. En ég hef jafnframt verið þeirrar skoðunar allt frá 1983 að þetta stjórnkerfi eins og það hefur verið lagt hér fyrir í frv. frá ríkisstjórnum á þessum tíma hafi verið mjög gallað og alvarlegir agnúar hafi verið á þessu stjórnkerfi á undanförnum árum. Þessir agnúar eru því miður hér enn í frv. hæstv. ríkisstjórnar með þeim breytingum sem gerðar hafa verið á frv. í hv. Ed. Ég bendi einnig á þá ástæðulausu ofstjórn sem nú er gripið til á nýjan leik varðandi veiðar smábáta eftir að leiðrétting hafði fengist fram við nýja lagasetningu um stjórn fiskveiða fyrir árið 1986 og 1987. Ég mun ræða seinna um nokkrar brtt. bæði meiri hl. og minni hl. en ég tek það fram nú þegar að ef ekki verða sniðnir af frv. helstu agnúar, sem við hverjum manni blasa, þá get ég ekki sem minni hl. í sjútvn. og mínir flokksbræður hér og systur, þm. Alþb. í hv. þingdeild, stuðlað að lögfestingu þessa frv. Ég vil taka næst fyrir málsmeðferðina sem tengist þessu frv. og minna á það, sem ekki var mikið gert af við 1. umr. málsins, að það er meira en ár frá því að hæstv. ráðherra var ætlað skv. lögum nr. 97/1985 að skila inn endurskoðun eða láta fara fram endurskoðun á þeim lögum sem þá voru samþykkt. En hæstv. ráðherra vék sér undan því að hafa forgöngu um þá endurskoðun á lögunum eins og þó var tiltekið í ákvæði til bráðabirgða í nefndum lögum frá 1985. Þessi endurskoðun fór þá ekki fram. Því miður. Það er ekki fyrr en um miðjan september þegar komið er fram á haust, þremur og hálfum mánuði áður en gildandi lög skyldu renna út, að fyrstu viðbragða verður vart af hálfu ráðuneytis að uppfylla kvaðir skv. ákvæði til bráðabirgða í lögunum um stjórn fiskveiða frá 1985. Þá er það sem ráðgjafarnefnd er sett á laggirnar undir forustu sjútvrn., nefnd sem kom mjög litlu ef nokkru til leiðar í reynd, en hélt allmarga fundi. Niðurstaðan varð sú að hæstv. ráðherra lagði þessa ráðgjafarnefnd í rauninni til hliðar og kvaddi til þingmenn, óskaði eftir því að þingflokkar tilnefndu menn í hóp til frekari umfjöllunar um málið. Það var þann 2. nóv, sl. Og þá fór nú aðeins að ganga klukkan á ráðherra og Alþingi í þessu máli. En það leið enn mánuður þangað til frv. ríkisstjórnarinnar kom hér inn í þingið, 4. des. sl. Það voru tvær vikur sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórn ætlaði þinginu til að fjalla um þetta mál ef gengið hefði verið að kröfum - eða á ég að segja óskum ríkisstjórnarinnar um þinghaldið, að afgreiða hér á færibandi alla skattalagasúpuna frá hæstv. fjmrh. og þetta frv., svo að nefnd séu nokkur stærstu málin sem við fengum í þessari fyrstu viku desembermánaðar hér inn í þingið. Við afgreiddum það á færibandi fyrir jólin. Hv. þm. Matthías Bjarnason nefndi það í sínu máli hvernig hagsmunasamtökin ýttu á eftir lagasetningunni. Ég segi ekki með ósæmilegum afskiptum. Ég vil ekki segja það. Auðvitað er öllum aðilum utan þings heimilt að koma sínum sjónarmiðum á framfæri og það er yfirleitt kærkomið að þeir láti til sín heyra. En ég get nú ekki annað en tekið undir orð hv. formanns sjútvn. deildarinnar, Matthíasar Bjarnasonar, um það að heldur var nú kvaðning frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, sem barst okkur milli jóla og nýárs, ótímabær og hefðum við kannski átt að bregðast við slíkum heitingum með öðrum hætti en við gerðum. En við gerðum það ekki. Við höfum reynt að greiða fyrir þessu máli eins og samviska okkar hefur boðið, að láta það ekki fara óskoðað í gegn, en auðvitað hefur það fengið miklu lakari meðferð vegna þess tímaleysis og vegna þess þrýstings sem verið hefur á afgreiðslu málsins. Um þetta höfum við verið að fjalla ásamt öðrum stórmálum á löngum fundasetum hér á Alþingi beggja megin hátíða og áramóta. Það er auðvitað ekki viðunandi í reynd fyrir Alþingi að láta bjóða sér annað eins og þetta í sambandi við stórmál af þessu tagi og ég veit satt að segja ekki hvað getur orðið þinginu til varnar í sambandi við málsmeðferð af þessu tagi í framtíðinni. Það eru uppi hugmyndir í ákvæðum til bráðabirgða í þessu frv. ríkisstjórnarinnar um nefndir sem eigi að fara yfir málin, ráðgjafarnefndir sem eigi að fara yfir málin og skila bráðabirgðaáliti o.s.frv., en lögin skulu gilda í þrjú ár skv. niðurstöðu hv. Ed. ef henni verður ekki hnekkt. Ég veit ekki hvort við eigum að vænta þess að Eyjólfur hressist og það komi eitthvað meira út úr því endurskoðunarstarfi sem þarna er verið að gera ráð fyrir á gildistíma þessa frv. sem samþykkt verður óbreytt fyrir næstu þrjú árin. Ég held að það sé meira en tímabært fyrir Alþingi sjálft að setja ríkisstjórn a.m.k. einhverjar skorður í sambandi við framlagningu stórmála hér í þinginu sem hún hyggst fá afgreidd á haustþingi þannig að hægt sé að koma við lágmarksvinnubrögðum og þingið geti haldið sæmilega stöðu sinni gagnvart framkvæmdarvaldinu, því það er í raun og veru um það sem málið snýst öðrum þræði: Hvort Alþingi á að vera stimpilstofnun fyrir framkvæmdarvaldið eða hvort það á að hafa sjálfstæðan vilja en ekki lúta boðum framkvæmdarvaldsins og einstakra ráðherra, svona eins og fram kom hjá formanni Framsfl. og ég vitnaði til áðan í sambandi við þetta mál sérstaklega. Annmarkar á þessu stjórnkerfi fiskveiða eru enn margir þrátt fyrir þessa skoðun mála og þrátt fyrir fjögurra ára reynslu að baki. Það segi ég í ljósi þess að ég hef verið stuðningsmaður þess að taka upp annað stjórnkerfi en var fyrir 1984 þegar hið svonefnda skrapdagakerfi var notað til að reyna að hafa stjórn á fiskveiðunum og þá um nokkurra ára bil undir forustu hæstv. núv. utanrrh., formanns Framsfl., sem þá gegndi embætti sjútvrh. Við ræddum það þá stundum bæði í ríkisstjórn og síðan hér á Alþingi, eftir að stjórnarsamstarfi Alþb. og Framsfl. og hluta Sjálfstfl. lauk á árinu 1983, hvernig að málum var staðið á þeim árum. Það var nú ekki til fyrirmyndar. Og ég hef aldrei verið hvatamaður þess að menn hyrfu til baka til þess stjórnkerfis þó að þetta sé meingallað sem við höfum búið við síðan. Þetta mun vera fjórða endurskoðun laga varðandi stjórnun með kvóta eins og það er kallað. Fyrst var endurskoðað frá ári til árs og síðan til tveggja ára og nú stefna menn á þrjú ár samkvæmt formúlu hv. Ed. Vissulega náðust fram ýmsar lagfæringar á frv. stjórnvalda á þessu tímabili og á lögunum við endurskoðun þeirra. Það voru t.d. sett mun fyllri ákvæði í lögin við endurskoðun 1985 og jafnframt var dregið úr óútfylltum heimildum til sjútvrh., sem flestum fannst vera óhugnanlega margar í hinum fyrstu lögum, lögum nr. 2, sem giltu um þessa stjórnun. Í sambandi við skoðun mála af hálfu þingsins vil ég taka það fram svo að allrar sanngirni sé gætt að það er auðvitað allt annar blær á vinnubrögðum í kringum þetta mál í samskiptum sjútvn. og ráðuneytis en ríkti hér 1983 og 1984. Þó að ég hafi ekki átt sæti þá í sjútvn. leyfi ég mér að fullyrða að það hafi orðið á breytingar til bóta í þessum samskiptum, og það einnig þrátt fyrir tímaþrengingar undanfarinna vikna, sem koma fram m.a. í því að sjútvn. hafa fengið sýnishorn af reglugerðarhugmyndum ráðherra varðandi almenna stjórnun botnfiskveiða, varðandi veiðar á úthafsrækju og varðandi veiðar smábáta. Þetta er vissulega samkvæmt kröfu frá sjútvn. þingsins og við þeim hefur verið orðið af hálfu ráðuneytis og það ber að virða. Það hefur orðið til þess að náðst hafa fram breytingar sem ég hygg að framkvæmdarvaldið muni ekki hverfa frá þó að reglugerðarvaldið sé í þeirra höndum. En bæði koma hugmyndir varðandi reglugerðarákvæði fram í nál. meiri hl. sjútvn. og er í höndum nefndarmanna þannig að þess verður auðvitað gætt að það verði fylgni þarna á milli í reynd þegar reglugerðir verða settar á grundvelli laganna. Síðast þegar þessi lög um stjórnun fiskveiða voru endurskoðuð, árið 1985, var breytt verulega til um veiðar smábáta og tekið upp sóknarkerfi með banndögum í stað óskipts heildaraflamagns á báta undir 10 brl. Sá pottur gilti fyrir landið allt, eins og menn kannski muna enn, en að öðru leyti voru veiðar smábáta óheftar fyrir utan þorsknetaveiðar á ákveðnu tímabili, frá 15. febr. að mig minnir til maímánaðar, þar sem um var að ræða sérstök leyfi. Ég mun nú víkja, herra forseti, að helstu annmörkum sem ég tel að hefði átt að sníða af þessu stjórnkerfi nú við endurskoðun laganna. Ég mun jafnframt nota tækifærið til að minna á brtt. okkar alþýðubandalagsmanna við þetta frv. þar sem við erum að leitast við að sníða mestu vankantana af frv., og raunar gott betur, því að við teljum okkur vera með vel frambærilega lausn á helstu agnúum þessa kerfis eins og þeir hafa birst okkur á undanförnum árum. Ég nefni í fyrsta lagi það að fiskveiðistjórnunin hefur ekki náð settum markmiðum um veiðar úr nytjastofnunum. Það blasir við hverjum manni sem fylgst hefur með aflatölum frá ári til árs. Á fjögurra ára tímabili, 1984–1987, hafa verið veidd 266 þús. tonn af þorski umfram hámarksafla eins og hann var ákvarðaður með reglugerð frá sjútvrn. hverju sinni, en mörk Hafrannsóknastofnunar, tillögur fiskifræðinga lágu raunar 100 þús. tonnum ofar, voru 366 þús. tonn umfram það sem reynd varð á. Svo menn hljóta að spyrja: Hefur ekki samkvæmt þessu eitt helsta markmið þeirrar fiskveiðistjórnar, sem að var keppt með þessu stjórnkerfi eins og það hefur verið útfært, brugðist að verulegu leyti? Ég er ekki þar með að leggja neitt mat á það hvort tillögur ráðuneytis hverju sinni eða tillögur Hafrannsóknastofnunar hafi hitt naglann á höfuðið en eitthvað ætluðu menn sér með þeim. Og reyndin hefur orðið sú að á fjögurra ára tímabili er aflinn umfram tillögur fiskifræðinganna sem svarar heildarársafla af þorski á síðasta ári, árinu 1987, hvorki meira né minna. Þetta geta menn virt fyrir sér á fskj. Ill, sem eru aflatölur frá Fiskifélagi Íslands þar sem þetta er flokkað frá ári til ars. Þetta eru ótrúlega líkar tölur á hverju ári sem farið hefur verið fram úr þeim breytilegu mörkum sem ákvörðuð hafa verið með reglugerðum. Ég vek athygli á þessu. Svo nefndir séu til einhverjir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi, sem svo eru kallaðir, þá man ég eftir sérstakri samþykkt frá stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna frá 13. okt. sl. þar sem gagnrýnt er það stjórnkerfi sem hefur verið við lýði og bent á að ekki hafi náðst þau markmið í sambandi við þessa fiskveiðistjórnun sem að var stefnt, ekki síst varðandi hagkvæmni, og kem ég kannski aðeins að því betur seinna. Þá sný ég mér, herra forseti, að því sem er kannski einn allra mesti og mest áberandi agnúi á þessu stjórnkerfi. Það er sú einhliða úthlutun kvóta til fiskiskipa sem hefur fylgt þessu stjórnkerfi frá byrjun. Það hefur m.a. leitt það af sér að verð á fiskiskipum hefur stórhækkað vegna stjórnkerfisins. Þá hækkun hljótum við að rekja beint til þessa stjórnkerfis þó að ég vilji ekki fullyrða að það sé einvörðungu vegna þess því að sjálfsagt hefði verð hækkað á fiskiskipum ef menn hefðu verið samstiga um það að bæta ekki í flotann, stækka ekki flotann. En verðhækkun á fiskiskipum upp í meira en 100% umfram vátryggingarverð verður ekki skýrt með öðru en því að menn eru ekki bara að kaupa skip, menn eru að kaupa sér veiðirétt, menn eru að kaupa kvóta. Það er því dagljóst að útgerðaraðilar eru farnir að spila á þetta kerfi, eða geta spilað á þetta kerfi, og hagnast á því og veiðirétturinn sem slíkur er orðinn mjög arðbær eign. Ég hef í nál. sett eign innan gæsalappa því að nú þegar menn eru að iðrast, nánast eftir dauðann, eftir að hafa fellt hér á Alþingi tillögur okkar alþýðubandalagsmanna ár eftir ár um það að lýsa fiskistofnana sameign þjóðarinnar og útfæra það í stjórnkerfi um fiskveiðar, þá eru menn þó búnir að taka inn svona stefnuyfirlýsingu í 1. gr. frv. sem hangir hins vegar algjörlega í lausu lofti, svífur þar eins og blaðra og enginn veit hvert hana muni reka og engu máli skiptir í sambandi við frv. eða innihald þess að öðru leyti. Þetta er dúsa sem var sett inn í frv. til að hugga Alþfl. sem mælir hér fyrir meirihlutanál. sjútvn., fyrrv. sjútvrh. Alþfl. Til að hugga Alþfl. En formaðurinn var látinn taka stórt upp í sig í Tímanum 28. nóv. sl. 

Ekki allan Alþfl.

Ekki þann sem er í stjórnarandstöðu, nei. - Þar er haft eftir formanni Alþfl. um væntanlegt stjfrv., því það var þá alveg í bökun, ef það var þá komið í bökun, það birtist okkur 4. des.: "Alvarlegt sáttmálabrot um stærsta mál Íslands", er haft eftir formanni Alþfl. í Tímanum.

Rétt.

Rétt, segir hv. þm. Karvel Pálmason, kominn úr Ed. til að leggja okkur lið hér, virðulegur forseti.  Það alvarlega í sambandi við þennan eignarrétt, sem virðist vera að löghelgast hér á Alþingi þrátt fyrir yfirlýsingar af þessu tagi, eins og lesa má í 1. gr. frv., er að það er alveg ljóst að hann gerir útgerðaraðilum kleift, óprúttnum aðilum segi ég, sem ætla að leggja upp laupana í sjávarútvegi, hugsanlega, gerir þeim kleift að ganga út með stórfé fyrir ekki neitt. Að ganga út með tugi ef ekki hundruð milljóna í sambandi við sölu á skipum, andvirði fyrir veiðirétt sem Alþingi er að úthluta þeim. Hvers konar siðgæði er þetta? Sjá menn þetta ekki? Loka menn bara augunum fyrir þessu? Ég ætla engum það að vera svo blindur að sjá ekki hvað er að gerast í þessum efnum. Ég vísa til fskj. með nál. mínu, fskj. IV, en það er svar frá Þjóðhagsstofnun við fsp. frá Skúla Alexanderssyni, hv. þm. af Vesturlandi, sem er að vekja athygli á og fá mat Þjóðhagsstofnunar einmitt á þessu sprengiverði á fiskiskipunum. Þar er það viðurkennt í svari frá Þjóðhagsstofnun, undirritað af Eyjólfi Sverrissyni, með svofelldum orðum, virðulegur forseti: "Hitt er alvarlegra mál", segir þar, "ef aðilar í sjávarútvegi selja eignir sínar á slíku verði og hætta í sjávarútvegi en í staðinn kæmu aðilar skuldum vafnir vegna slíkra kaupa og væru því vanbúnari til að takast á við hugsanleg áföll í atvinnugreininni." Á hvern á að skrifa þann reikning? Hvar kemur hann fram í íslensku efnahagslífi sá reikningur sem meiri hl. hér á Alþingi ætlar að gera einstaklingum í þessu landi kleift að senda þjóðinni og sjávarútveginum í landinu? Fyrir ekki neitt. Út á stjórnkerfi sem er þannig lagað að menn geta haft hundrað milljónir upp úr því að hafa eignast skip hér fyrir tíu árum og gengið síðan út að lokinni sölu á veiðirétti, fyrir utan skipið, með tugi ef ekki hundruð milljón kr. í vasanum. Og menn ætla hér að lögfesta þetta til þriggja ára áframhaldandi! Eru menn með fullu ráði? Síðan er annað atriði, sem tengist úthlutun veiðiréttar á skip og ég kem að og tek upp í mínu áliti, og það er að engar hömlur eru settar á sölu fiskiskipa burt úr heimahöfn og ekki er girt fyrir þá hættu, svo við segjum ekki voða, sem því getur fylgt og hefur raunar komið fyrir sem afleiðing af slíkri sölu fyrir hráefnisöflun, vinnu og vinnslu, fiskvinnslu í viðkomandi byggðarlögum. Hvað er verið að bjóða upp á með því að setja ekki hömlur á slíkt? Hvar er sá "alþýðuflokkur" staddur, hv. þm. Árni Gunnarsson, sem heldur hér uppi samræðum við ræðustólinn, hvar er sá "alþýðuflokkur" staddur sem ekki tekur undir þó ekki væri nema það heimildarákvæði sem formaður sjútvn. þessarar deildar gerir tillögu um að sett verði inn í frv.? Að það sé þó heimild til að bregðast við slíkri vá sem steðjað getur að einstökum byggðarlögum vegna þess að hér eru engar hömlur settar á að selja skip burt og rjúfa hráefnisöflun til einstakra staða sem eiga allt sitt undir sjávarfangi. Ja, ekki heyrði ég mikið frá hv. talsmanni meiri hl. hér um áhyggjur í því efni. Jú, það var reyndar nefnt, það var eitt af því sem ráðgjafarnefndin átti að skoða á þessu þriggja ára gildistímabili, hún átti svona að velta fyrir sér hvaða áhrif þetta gæti nú haft. Eru menn ekki með reynsluna? Hafa menn ekki séð hvað gerðist á Grundarfirði? Þekkja menn ekki aðstæður á Patreksfirði? Og hvenær kemur röðin að þinni heimabyggð, þm. góður eða því umdæmi sem þér er ætlað að horfa til öðru fremur í þessum efnum? Engar hömlur eru byggðar inn í þetta frv. og ekkert gert með tillögur okkar alþýðubandalagsmanna um það að búa til það sem við köllum byggðakvóta og er það öryggi sem hægt er með auðveldum hætti, með einfaldri ákvörðun og lagasetningu hér á Alþingi að setja inn í þennan frumvarpstexta og lögfesta nú að fáum dögum liðnum á Alþingi. Þá væri girt fyrir það að útgerðaraðilar seldu einn, tveir, þrír veiðiréttinn frá einstökum byggðarlögum eins og nú er opið fyrir skv. tillögu meiri hl. og ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Ég fullyrði að þarna eru menn að tefla ekki aðeins í tvísýnu. Litlu útgerðarstaðirnir, sem eru kannski bundnir afla frá einu togskipi, hanga á bláþræði. Hanga á bláþræði hvað snertir afkomuöryggi og allan hag viðkomandi byggðarlags. Það er ekki bara fiskvinnslufólkið, þó að það eigi sitt atvinnuöryggi undir, það er allt byggðarlagið sem er í hættu. Tillaga Alþb. til að girða fyrir þetta er sú, kjarni hennar er sá að ef skip er selt úr byggðarlagi þá fylgi skipinu ekki kvóti, ekki veiðiréttur nema að einum þriðja þess sem skipið hefur fengið úthlutað. Tveir þriðju verði eftir. Halda menn ekki að ákvörðun um slíkt mundi slá á verðið, á þetta happdrættisverð á fiskiskipunum? Og ætli það mundi ekki draga úr því að verið væri að reyna að kaupa skip á milli staða og landshluta? Auðvitað geta menn sett spurningarmerki við það hvort í einhverjum tilvikum geti ekki verið skynsamlegt að færa til, opna fyrir tilfærslu á skipum, en menn þurfa að hafa varnagla til að verja sig í þessum efnum. Ef byggðarlagi hentar að taka undir það að fiskiskip sé selt og menn eru sammála um það þá eiga auðvitað engin lög að banna slíkt, koma í veg fyrir slíkt ef það er sammæli um það. En menn þurfa hér varnagla og hann höfum við sett í okkar tillögum um byggðakvóta. Ég vek athygli á því, virðulegur forseti, að þetta stjórnkerfi í fiskveiðum, kvótakerfið eins og það er útfært og eins og á því hefur verið haldið, hefur ekki orðið til þess að bæta meðferð á afla sem færður er á land. Ekki frekar en hið fyrra stjórnkerfi, skrapdagakerfið sem ég er ekki að hæla hér. Það hefur nefnilega ekki verið tekið fyrir það. Það er beinlínis má segja hvati hjá fiskiskipunum að ná sínum afla á sem stystum tíma. Og tillitið sem tekið er til vinnslunnar og gæða og endanlegs verðmætis aflans er ekki byggt inn í þetta kerfi. Auðvitað er það eitt af því sem taka þarf á í sambandi við stjórnun fiskveiða. Það er öll vinnslurásin sem hér skiptir máli. Það hefur bara ekki verið gert með viðhlítandi hætti. Við búum hér við aflatoppa sem verða til þess að meðferð hráefnis er alls ekki með því horfi sem skyldi. Ætli þeir hefðu ekki sögu um þetta að segja hjá gæðaeftirliti Ríkismats sjávarafurða, þeir aðilar sem eru að fylgjast með gæðum aflans? Ég hef heyrt ýmsar heldur leiðinlegar sögur t.d. frá síðasta sumri í þeim efnum. Ég er ekki að sakfella neinn í því, ég er aðeins að benda á að stjórnkerfið sem slíkt tekur ekki á vandanum. Þá er eitt atriðið sem mikið hefur verið rætt um sem eðlilegt er. Það er vaxandi útflutningur á óunnum fiski sem hefur valdið hráefnisskorti í verstöðvum eins og í Vestmannaeyjum og Ísafirði, svo dæmi séu tekin. Sú hætta sem slíkum útflutningi fylgir, fari hann út yfir eðlileg mörk - ég segi eðlileg mörk því ég hef ekkert að athuga við það að menn sinni í einhverjum mæli markaði fyrir ísfisk erlendis, það getur verið allra hagur að hafa aðgang að slíkum markaði í einhverjum mæli - en stóra hættan er sú að útlendingarnir fari að spila á þetta kerfi okkar, að þeir komist hér bakdyramegin inn í landhelgina með því að ýta undir útflutning á óunnum fiski og taka hann til vinnslu í sínum eigin stöðvum erlendis, í sínum vinnslustöðvum sem eru til staðar og dæmi eru um og eru í uppbyggingu þar sem horft er til þess að ná óunnum afla af Íslandsmiðum, frá íslenskum fiskiskipum, til vinnslu og þá auðvitað um leið samkeppni við íslenskar afurðir á viðkomandi mörkuðum. Á þessu þarf að taka. Það er reynt í þessu frv. með 15% álagi, eða allt að því, á óunninn fisk til frádráttar á aflamarki eða aflahámarki. Ég hygg að þessi frádráttur hafi numið nálægt 5000 lestum, ef ég man rétt, nálægt 5000 lestum á síðasta ári vegna slíks útflutnings og skerðingarákvæða af þessu tagi. En Ed. felldi út tillögu um aukaálag til að setja frekari hömlur á slíkan útflutning þannig að eftir stendur aðeins þessi heimild um 15% að hámarki. Ég efa það, hæstv. sjútvrh., að þessar heimildir í frv. séu fullnægjandi til að hafa stjórn á útflutningi á óunnum fiski. Sérstaklega af því að við erum að ræða hér um lagasetningu til nokkurra ára. Við í Alþb. höfum lagt til annað fyrirkomulag í þessu samhengi, sem felst í því að lagt verði á sérstakt útflutningsgjald á fisk sem geti verið breytilegt, allt að 5% miðað við söluandvirði á ísfiski. Það sé hægt að haga álagningu þessa gjalds m.a. með hliðsjón af stefnu helstu viðskiptalanda okkar í sambandi við tolla. Auk þess er tekið fram í okkar tillögu að andvirðið renni til rannsóknar- og þróunarstarfsemi í sjávarútvegi, sem ekki mun af veita jafnsmátt og ríkisvaldið skammtar í þeim efnum og við urðum vitni að við afgreiðslu fjárlaga. Þá er það miðstýringin margumrædda, virðulegur forseti, sem er vissulega einkenni á þessari stjórnun fiskveiða, óhjákvæmileg að vissu marki en heldur óskemmtileg við að búa til lengri tíma þegar hún birtist þannig að það er mjög erfitt fyrir nýja aðila að ná fótfestu í sjávarútvegi, koma inn í tilraunir, nýbreytni og spreyta sig þar. Þá er þetta kerfi lokað nema þér takist að komast yfir fiskiskip, nema þú eigir þær milljónir og milljónatugi eða hundruð milljóna sem til þess þarf. Nema á smábátunum, þar hefur þetta verið opið. Og þar birtist okkur vissulega á undanförnum árum sá áhugi sem er á Íslandi enn í dag til að sækja sjó, sem betur fer, lifandi áhugi á því að sækja sjó og draga fisk úr sjó. Menn hafa í ríkum mæli reynt að komast yfir smábáta til þess að nota þá einu smugu í rauninni sem hefur verið til þátttöku í fiskveiðum og lái þeim hver sem vill. Þrátt fyrir það stend ég hér að tillögu um það að á þetta verði settar vissar hömlur vegna þess að einhliða uppbygging á þessari tegund flotans er auðvitað ekki neitt heilræði, er auðvitað engum til góðs til lengri tíma litið og ekki tilkomin vegna áhuga þeirra sem í þessari útgerð eru fyrir, nema síður sé, svo sem eðlilegt er. Við höfum gert tillögur um það að opna fyrir möguleikum til þess að komast frá þessari rígskorðun við veiðiskip og úthlutuðu aflamarki á veiðiskip með því að gera ráð fyrir því að litlum hluta, allt að 5%, mætti halda eftir þegar afla er úthlutað á skip, frá árinu 1989 að telja, til þess að opna fyrir lagfæringum og skapa möguleika fyrir nýja aðila til að koma inn í sjávarútveginn og til þess að gera tilraunir með veiðar og vinnslu í sjávarútvegi. Auðvitað þarf að fara varlega með slíka heimild og ekki síst er hún erfið ef um samdrátt er að ræða í heimiluðum heildarafla og menn standa frammi fyrir því að búa við skerðingu frá því sem var eins og gert er ráð fyrir nú á milli ára, frá árinu 1987 til ársins 1988. Virðulegur forseti. Þá kem ég að þætti sem mikið hefur verið ræddur sem eðlilegt er og ég get ekki hlaupið yfir. Það eru smábátaveiðarnar, veiðar báta undir 10 tonnum, þau ákvæði sem hæstv. ráðherra setti inn í sitt frv. og liggur hér enn fyrir, að vísu að breyttu breytanda, með nokkrum breytingum frá hv. Ed. og nú breytingum til lagfæringa af hálfu sjútvn. þessarar hv. deildar, tekið fram í nál. meiri hl. þar sem þessum breytingarhugmyndum er lýst. Ég tek það fram, ítreka það hér, að ég og aðrir talsmenn stjórnarandstöðu í sjútvn. og andstæðingar þessa frv. innan nefndarinnar hafa ekki síður en aðrir, ég vil segja fremur en aðrir, lagt áherslu á breytingar og tekið undir allar breytingar sem til bóta gátu horft í sambandi við meðferðina á smábátunum eins og hún var kynnt hér í frv. hæstv. ráðherra og ríkisstjórnar fyrir mánuði síðan. Við alþýðubandalagsmenn flytjum brtt. við 10. gr. Það er hægt að hafa um það fá orð, virðulegur forseti. Brtt. felst í því að búa við svipaða stjórnun, áframhaldandi við svipað fyrirkomulag varðandi veiðar báta af þessum stærðarflokki og verið hefur undanfarin tvö ár. Ég fagnaði því vissulega þegar þau ákvæði komust í lög sem þar voru, þó ég gerði við þau athugasemdir og sæti hjá 1985 við atkvæðagreiðslu um 9. gr. í þáverandi frv. til l. um stjórn fiskveiða, því mér leist ekki á banndagakerfið. Mér fannst það ganga of langt. Og mér finnst það í rauninni ganga of langt að lögfesta það áframhaldandi til þriggja ára ef við ættum völ á því. En vegna þess að Samband smábátaeigenda hefur lýst vilja sínum um að búa við óbreytt kerfi fyrir sína umbjóðendur, þá hef ég ekki gert athugasemdir við það. Hins vegar hef ég gert athugasemdir við það að lengja með einhverjum hætti banndagana, fjölga banndögum og bæta þar við þá erfiðleika sem mörg þau byggðarlög, sem eiga mest undir smábátaútgerð, búa við, þurfa að búa við af náttúrunnar hendi. T.d. með þeim hætti sem vel kom fram nú alveg nýlega í vitali við einn af ágætum fulltrúum Grímseyinga sem hafa með réttu látið til sín heyra í sambandi við þetta mál. Og ég leyfi mér hér að vitna til ummæla í Morgunblaðinu sl. sunnudag, höfð eftir Haraldi Jóhannssyni trillukarli, eins og hann þar er kallaður, með réttu sjálfsagt, úr Grímsey. Þar segir, virðulegur forseti, og ég tek bara eina málsgrein út úr þessu viðtali: "Í gegnum tíðina hefur veðráttan sett á okkur 270–280 banndaga á ári á handfærunum. Okkur hefur fundist óþarfi að bæta á þessa banndaga af ráðuneytinu úr Reykjavík. Mikill hluti þessara daga kemur á versta tíma fyrir okkur." Ég nefni þetta hér, herra forseti, vegna þess að mér finnst að það séu ekki bara einhverjir embættismenn í ráðuneytunum sem vilja gleyma þeim aðstæðum sem mönnum eru búnar á Íslandi af náttúrunnar hendi og koma mjög misjafnlega við menn, bæði eftir því hvar þeir búa og við hvað þeir dunda sér, við hvaða rekstur þeir fást. Ég þekki það úr mínu kjördæmi, þar sem smábátaútgerð er gildur þáttur og reyndar undirstaða í nokkrum byggðarlögum, að þar eru þeir dagar, sem náttúran tekur frá í sambandi við sókn smábáta, það margir að það ætti að vera þarflaust fyrir Alþingi Íslendinga að vera að auka þar við með sérstökum lögákveðnum banndögum fyrir útgerð af þessu tagi. Með frv. ríkisstjórnarinnar er vissulega á mjög grófan hátt, svo vægt sé nú til orða tekið, gengið gegn hagsmunum þeirra sem hafa framfæri sitt af smábátaútgerð. Það hafa engin frambærileg rök komið fram frá hæstv. sjútvrh. eða öðrum talsmönnum þessa frv. um nauðsyn breytinga gagnvart veiðum smábáta eins og gerðar eru tillögur um af ráðherranum og nú af meiri hl. í þessari hv. þingdeild þó að tekist hafi að fá þokað þar ýmsum ákvæðum til skárri vegar en var í frv. Ég vek athygli á því sem fram kemur í fylgigögnum með mínu nál. í fskj. V, þar sem eru grg. og skýringar fulltrúa samtaka smábátaeigenda á rökleysum sem fram hafa komið frá hæstv. ráðherra og talsmönnum þessa máls gagnvart þætti smábátanna í heildarafla og aflahlut, auknum aflahlut á síðasta ári. Það var innan við 2% sem trillurnar tóku úr þeirri aukningu á þorskafla umfram það sem gert var ráð fyrir með reglugerð. Aðeins tæp 2%. Og heildaraflahlutur þeirra bæði að mati þeirra sjálfra hygg ég og sjútvrn. er ekki nema um 8% þó mönnum henti nú að slétta úr þeirri tölu og segja að það sé um 10% - og halda raunar sumir fram að bætt hafi verið í þann skammt einhverju, svona til að leika á kerfið. Ekki skal ég dæma um það. En ég tek það fram að vinna og málsinnlegg smábátaeigenda í sambandi við þetta mál sem við ræðum hér og frv. ríkisstjórnarinnar er þeim til mikils sóma. Þeir hafa ekki farið neinu offari í sínum málflutningi. Þeir hafa hins vegar komið á framfæri við okkur þm. og sjútvn. þingsins mjög skilmerkilegum, skýrum málflutningi í munnlegu og skriflegu formi, þar sem þeir hafa skýrt sín mál og sína hagsmuni og auðveldað mönnum að greina hismið frá kjarnanum, og margt af því sem veifað hefur verið í sambandi við málsvörn þeirra af þeim sem bera fram þetta frv. og það kerfi sem hugmyndin er að reyra smábátaveiðarnar í samkvæmt því. Ég nefni hér, virðulegur forseti, án þess að gera það að máli, Þorláksmessuinnleggið í Tímanum í garð smábátaeigenda sem voguðu sér að fylgjast með málum ásamt fleiri áhugamönnum um þetta frv. sem hér er rætt á þingpöllum Alþingis. Það voru heldur kaldar kveðjurnar sem komu í stjórnarmálgagninu Tímanum til þess hóps sem eyddi með þm. næturstund, verandi á þingpöllum í hv. Ed. þingsins. Þar komu fram hugmyndir og kröfur um að það ætti að loka þinginu fyrir fólki af þessu tagi. Það ætti bara ekkert að hleypa því að. Það ætti ekkert að vera að skipta sér af því sem hér væri verið að gera, Alþingi ætti að fá frið til að starfa. Ég tók það fram við 1. umr. að ég er ekki að gera því skóna að þm. Framsfl. hafi pantað yfirlýsingar af því tagi í málgagni sínu. En samt lýsir það inn í hugarheim sem er mér mjög framandi varðandi starfshætti Alþingis og er svolítið í ætt við það sem ég var að geta um í upphafi máls míns, kvaðningarnar frá hæstv. formanni Framsfl., utanrrh., í sambandi við kröfuna um lyktir þessa máls, stutt og laggott nú upp úr áramótunum: í samræmi við vilja og eingöngu í samræmi við vilja hæstv. sjútvrh. Ég gæti hér, herra forseti, tekið nokkurn tíma í það að ræða þær breytingar sem þó hefur tekist að þrýsta fram varðandi smábátaveiðarnar í þingnefnd og birtast í brtt. frá meiri hl. sjútvn. og er auk þess að finna í hugmyndum að reglugerðarsetningu varðandi hámarksafla fyrir þorsknetaveiðar, breytingar sem eru til bóta frá því sem upphaflega lá fyrir og kynnt var bæði í frv. og reglugerðardrögum frá 11. des. sl., þá fyrir sameiginlegum nefndum þingsins, en færa þetta mál þó engan veginn í viðunandi horf. Engan veginn í viðunandi horf. Það er alveg dæmalaust að heill þingflokkur og ráðherrar hans, ráðherrar Framsfl., skuli stríða við það ekki bara vikum heldur í raun árum saman, allan þann tíma sem þetta stjórnkerfi hefur verið við lýði, og fyrst var sýnt hér frv. um það haustið 1983, að gera þeim sem smábátaútgerð stunda lífið svo leitt að þeir sjá í rauninni mjög illa fram úr sínum hagsmunum, grundvallarhagsmunum, eigi þeir að fylgja lögum sem þeir fá yfir sig héðan frá Alþingi. Ég hef enga skýringu í rauninni á þessari þráhyggju af hálfu hæstv. sjútvrh. varðandi þennan veiðiskap sem tekur ekki til sín meira en 8% af þorskaflanum á síðasta ári og sáralítið af viðbótinni umfram það sem var á árinu 1986. Að það skuli vera strekkt í þessu máli með þeim hætti sem hér er, að það þarf að toga með töngum hverja litlu breytinguna og lagfæringuna eftir aðra til þess að þoka málum þannig að menn geti sagt: Nú, þetta er eitthvað í áttina. Slæmt er það, en kannski er þetta ekki dauðadómur. En eftir stendur það að ég held að þetta stríð, þetta einkastríð hæstv. sjútvrh. og bandamanna hans gagnvart smábátaútgerðinni verði engum til ánægju sem er ætlað við það að búa eða reyna að stjórna í ljósi þeirra ákvæða sem hér er verið að lögfesta. Virðulegur forseti. Ég hafði reiknað með því að það væru kannski fleiri sem vildu taka þátt í umræðum hér um þetta mál en ætla má af viðveru hv. þm. Hér er inni í þinginu nú ágætur kunningi minn af Austurlandi, varamaður hv. þm. Sverris Hermannssonar, Kristinn Pétursson. Það væri kannski eðlilegt að segja þm. frá því að ég nefni nafn hans hér í ræðustól. Ég geri það vegna þess að hann kemur úr einu af þessum dæmigerðu byggðarlögum sem eiga allt sitt undir smábátaútgerð. Ég tók til handargagns ummæli hans í Morgunblaðinu 23. des. sl. varðandi skerðinguna á smábáta, það var löngu áður en ég hafði hugmynd um að hann kæmi hér inn á þing sem varamaður. Þar orðar hann þetta með miklu skýrari og afdráttarlausari hætti en ég leyfi mér í þessum ræðustól og hef gert til þessa, um það hneyksli sem hann kallar skerðinguna gagnvart smábátum, og geta menn kynnt sér þau ummæli í tilvitnaðri grein í Morgunblaðinu 23. des. sl. Ég fagna því að hv. nefndur þm. skuli vera hér staddur einmitt við afgreiðslu þessa máls til að fylgja skoðunum sínum eftir hér á Alþingi áður en þetta frv. er lögfest. Þeir væru betur komnir hér fleiri úr þeim byggðarlögum á Íslandi sem eiga allt sitt undir útgerð báta sem eru minni en 10 brl. En, herra forseti, það þarf ekki alltaf ýkja mikið til að hugga menn í þessum efnum og ég kemst því ekki hjá því að nefna það að ég var svolítið hissa þegar ég heyrði hvað var fljótlegt að skrúfa niður í hv. 1. þm. Vesturl. sem hefur leyft sér að hafa uppi athugasemdir við áform hæstv. sjútvrh. í sambandi við smábátaútgerðina. Það þurfti sko ekki mjög mikið. Það þurfti ekki ýkja mikið til að skrúfa niður í hv. þm. Alexander Stefánssyni í þeim efnum, til að fá hann til að lýsa ekki aðeins yfir að hann yndi við það kerfi sem nú á að skella á með lagasetningu hér frá Alþingi, heldur lýsti hann yfir alveg sérstakri ánægju sinni með það sem stæði nú í textanum eins og hann er kynntur af meiri hl. sjútvn. Var bara himinlifandi. Nú þurfa smábátaeigendur sannarlega ekki að kvíða framtíðinni að dómi þess hv. þm. ef marka má viðhorf hans eins og ég heyrði til hans í sjútvn. þingsins. Kannski er þetta bara miklu betra en mér sýnist það vera, hæstv. sjútvrh.?  Eitt er það sem ég kemst ekki hjá að nefna varðandi þennan gleðiboðskap frá 1. þm. Vesturl. og öðrum í meiri hl. sjútvn. þessarar hv. þingdeildar varðandi smábátana og það er ákvæði í sambandi við endurnýjun. Það er tilhögun á endurnýjun á bátum í þessum stærðarflokki. Hæstv. sjútvrh. hefur eðlilega haft nokkrar áhyggjur af því hvernig ákvæðin, sem hann fékk lögfest hér 1985, hafa birst, þessi eina smuga sem menn hafa haft til þess að komast nýir út á sjó til að dorga, til að draga fisk, hvernig þau hafa virkað þar sem smábátum hefur fjölgað mjög mikið þessi síðustu ár, og kannski alveg sérstaklega síðustu tvö árin. Hann fékk þá kvaðningu frá Landssambandi smábátaeigenda að þeir teldu það enga goðgá að reisa skorður við þessari fjölgun. Töldu það ekki óeðlilegt. Ég hefði þá haldið að hæstv. ráðherra mundi reyna að byrgja þennan brunn sem hann hefur haft svo þungar áhyggjur af. En hvað sjáum við? Hann er bara byrgður til hálfs. Brunnurinn er bara byrgður til hálfs. Það eru settar úreldingarkröfur á endurnýjun báta yfir 6 tonn að stærð, milli 6 og 10 tonna, og báta undir 6 tonnum sem fá heimild til netaveiða, sem nýta sér heimild til þorsknetaveiða. Þeir eiga að fylgja endurnýjunarkröfu eftir úreldingarkerfi, bátur fyrir bát. En að öðru leyti á þetta að vera frjálst. Menn hafa talað mikið um þessa báta af stærðinni 9,9 tonn og haft það í flimtingum að það sé kannski ekki alveg farið eftir þeim reglum eins og menn ætluðu sér á sínum tíma þegar þessi mörk voru dregin í sambandi við smíði þeirra báta sem sumpart eru nú ekki komnir á sjó, en eru í smíðum. En ætli dragi ekki að því, hæstv. sjútvrh., að það bara komi nokkuð margir í staðinn fyrir 9,9? Að það verði 5,9? Það verði næsta bylgjan? Nema að Íslendingar bara hlýði og hætti að fara á sjó, nýir aðilar hætti að fara til veiða, sem ég vona nú að gerist ekki, því að smábátaútgerðin er kannski einn besti sjávarútvegsskólinn á Íslandi, virkasti sjávarútvegsskólinn á Íslandi, þar sem menn bæði stunda þetta sem atvinnurekstur en einnig byrja á þessu sér til dægrastyttingar og jafnvel gamans. Mun væntanlega enginn amast við því þó að það sé gert. En þetta er sjávarútvegsskóli og harður skóli hjá þeim sem hafa þetta að lífsviðurværi. Ég hafði einhvers staðar, virðulegur forseti, handa á milli yfirlit, og það er raunar að finna hér í fskj. með nál. mínu, yfir stærðir smábáta og fiskibáta utan kvótakerfis eins og það var á liðnu ári. Ég held að það væri fróðlegt fyrir hæstv. ráðherra og hv. þm. hér í deildinni að líta á þetta yfirlit yfir smábáta skv. skipaskrá 1. jan. 1987, sjá hvernig þetta flokkast í stærðarflokka. Af 1600 skráðum smábátum undir 10 brl. var yfirgnæfandi meiri hluti af stærðinni undir 6 tonnum í byrjun síðasta árs. Það eru langt innan við 200 bátar sem eru á bilinu 6–10 tonn. Um 50 á milli 6 og 7 tonna, um 50 á milli 7 og 8 tonna, 36 8–9 tonn og aðeins 19 á bilinu 9–10 tonn. Þetta er fróðlegt að skoða og hafa í huga þegar menn eru að ræða um þau ákvæði sem meiri hl. sjútvn. og hæstv. ráðherra lagði til strax í sínu frv.: Skorður yfir 6 tonn en frjálst undir nema þorskfisknetaveiðarnar. Það er kannski ágætt að hæstv. ráðherra skilji eitthvað eftir handa sér að glíma við, ef hann skyldi enn vera í sínum stól þegar kemur að endurskoðun þessara laga, til að glíma við í sambandi við smábátana, þá bylgju sem hlýtur að rísa í sambandi við smíði báta undir 6 tonnum. Ég held að þetta sé ekki komið samkvæmt óskum smábátaeigenda og ég held að þessi hálflokaði brunnur verði ekki skýrður með því að það sé svo erfitt að fylgjast með þessu, úthluta leyfum o.s.frv. Það er afskaplega skrýtið finnst mér þegar menn eru að kenna því um að það sé ómögulegt að hafa eftirlit, hlutirnir séu svo flóknir núna á tölvuöld, fylgjast með málum, að hafa eftirlit með leyfum og leyfisúthlutun o.s.frv. Það er yfirleitt fyrirsláttur, sett fram til afsökunar eða betrunar sínum málstað eða skýringa og ég held hún eigi ekki við í sambandi við þetta, að það sé svo erfitt að greina t.d. raunverulegan fiskibát af þessum stærðarflokki frá sportveiði. Einhvers staðar gefa menn upp sinn afla, menn sem eru að fiska eitthvað meira en bara rétt í pottinn sér til gamans. Og ég held að það væri engin ofætlan að hafa yfir það skrá. Ég tel að það sé svolítið einkennilegt að vera að færa þessi endurnýjunarmörk niður að 6 tonna mörkunum og þykist sjá hvaða afleiðingar það hljóti að hafa þó að ég sé ekki að segja að það sé neinn voði á ferðum. Það er nú ekki sá afli sem þessar fleytur taka þó stundað sé á þeim býsna stíft, eftir því sem stjórnkerfið frekast leyfir og náttúran. Herra forseti. Ég ætla að láta þetta nægja um þennan þátt, þetta umdeilda atriði varðandi smábátaveiðarnar og mun ekki ræða það nema þá síðar ef tilefni er til. En ég hef hér lýst ýmsum augljósum og reyndar mjög stórum annmörkum á þessu stjórnkerfi sem verið er að endurskoða og lögfesta til þriggja ára að tillögu meiri hl. sjútvn. Ég er alveg undrandi á því að það skuli ekki vera meiri tilburðir að læra af reynslunni heldur en birtist okkur í þessu frv. Það er eins og menn ætli sér bara engan tíma í þessi mál. Hvað hafa menn verið að gera, menn sem eru þó að fylgjast með þessu frá degi til dags í sjútvrn. á Íslandi? Að þeir skuli ekki reyna að koma fram með tillögur og ábendingar til að sníða augljósa og hrikalega annmarka af þessu kerfi, sem eru matarholur fyrir þá sem óprúttnir eru og gætu komast yfir stórfé út á kerfið eitt vegna þess að veiðirétturinn er farinn að ganga kaupum og sölum í gegnum skipin, tengt skipunum, og ég hef þegar rætt hér. Við höfum séð ástæðu til þess í Alþb. að leggja nokkuð á okkur til þess að reyna að koma fram með tillögur til þess að sníða af annmarka á þessu kerfi og ná saman um þá hluti. Þær tillögur liggja fyrir í formi brtt. á þskj. 435 og margháttaðra ábendinga á fskj. VlI með mínu nál. þar sem er sú fiskveiðistefna sem undirbúin var af þingflokki Alþb. og samstaða var um í miðstjórn flokksins á fundi miðstjórnar í byrjun desember sl. Herra forseti. Ég hef séð ástæðu til að taka inn í nál. mitt ábendingar um stöðu hafrannsókna í tengslum við stjórn fiskveiða og láta fylgja með áliti mínu álit Hafrannsóknastofnunar eins og það birtist okkur í nýlegum grg. frá stofnuninni um nytjastofna sjávar og umhverfisþætti á árinu 1987 og aflahorfur 1988 og í sambandi við áætlun stofnunarinnar í samvinnu við Rannsóknaráð ríkisins um haf- og fiskirannsóknir fyrir tímabilið 1988–1992. Ég held að menn horfi allt of lítið á þennan þátt mála, þörf og gildi rannsóknanna til að koma upp brúklegu stjórnkerfi í fiskveiðunum og geta staðið að þessum málum í ljósi vitneskju sem byggð er á þekkingu og sem aðeins getur verið uppskera af rannsóknastarfi. Þarna er skammtað ótrúlega smátt í íslensku samfélagi til þessara þátta. Við búum við það að rétt um 1/2% af andvirði seldra sjávarafurða er varið til hafrannsókna og fiskileitar, um helmingi lægra hlutfall og meira en varið er til þessara mála hjá nágrannaþjóðum okkar sem byggja þó ekki á fiskveiðum nema að óverulegu leyti sinn þjóðarbúskap. Við sem allt eigum undir sjávarútveginum í sambandi við útflutningstekjur, gjaldeyrisöflun í þessu landi, verjum langt um minna en Norðmenn í þessu skyni og fleiri grannþjóðir. Og vitneskja okkar um ástand hafsvæðanna í kringum Ísland og samspil lífsins í sjónum, vistkerfi sjávarins, er auðvitað gloppótt að sama skapi vegna þess að við höfum ekki gefið okkar vísindamönnum svigrúm, búnað og tæki og mannafla til að fara yfir þessi mál og gera sínar rannsóknir eins og þörf væri á. Þarna eru mjög margar spurningar sem er ósvarað og sem snerta ákvarðanir um t.d. heildaraflahámark á þær tegundir botnfiska og annarra sjávardýra sem tekin er upp skömmtun á í varúðarskyni samkvæmt og með hliðsjón af tillögum Hafrannsóknastofnunar. En það er auðvitað viðurkennt af forráðamönnum Hafrannsóknastofnunar og öðrum sem við þessi mál fást í reynd að þeirra svör, þeirra tillögur byggja engan veginn á fullnægjandi þekkingu eða fullri þekkingu á samhenginu á íslenskri fiskislóð, á hafsvæðunum í kringum landið. Það er nöturlegt þegar verið er að skammta með þeim hætti sem við erum vitni að hér við afgreiðslu fjárlaga til þessara þátta og ekki er tekið undir tillögur um að bæta aðeins úr, auka eitthvað að raungildi fjármagn til rannsókna á undirstöðu íslensks samfélags sem eru fiskveiðarnar. Það hafa komið fram í umræðunum ýmsar spurningar við 1. umr. þessa máls í þingdeildinni um þessa þætti, eins og í ræðu hv. þm. Geirs Gunnarssonar við 1. umr. málsins í sambandi við verndun fiskistofnanna og í ræðu hv. 12. þm. Reykv. við 1. umr. þar sem hún var að benda á ýmsar spurningar sem tengjast þeim gögnum sem fyrir liggja frá Hafrannsóknastofnun m.a. og skylt er fyrir þm. að reyna að lesa sig í gegnum þegar verið er að fjalla um stjórnun fiskveiða því að auðvitað viljum við öll reyna að byggja þá stjórnun á þekkingu og vitneskju. Það bara kostar dálítið að afla hennar. Og það er okkar hér á Alþingi að tryggja að það fjármagn sé ekki of naumt skammtað. Ég vek athygli á þessu hér, virðulegur forseti, og bendi jafnframt á að það er ekki bara um vistfræðilegar rannsóknir og lífríkislegar rannsóknir á hafsvæðunum að ræða í sambandi við stjórnun fiskveiða. Það þarf að samþætta rannsóknir á þessu sviði, tæknilegar varðandi veiðarfærin, félagslegar varðandi byggðirnar og auðvitað líffræðilegar og vistfræðilegar í sambandi við þann nægtabrunn sem við höfum getað ausið úr og höfum náð tökum á, fullveldistökum á með útfærslu okkar landhelgi. En skilningur núverandi stjórnvalda á þörfinni á rannsóknum og ráðgjöf í sjávarútvegi er satt að segja hörmulega lítill og bitnar bæði á veiðum og ekki síður á fiskvinnslu. Ég tel, herra forseti, að það væri sannarlega þörf á því að við værum lengra komnir í sambandi við tök á stjórn fiskveiða en þetta frv. og till. meiri hl. sjútvn. bera vott um. Ef hér ríkti orðið samstaða um málstök varðandi stjórnun fiskveiða væri meiri von til þess að menn gætu beitt sér að öðrum þáttum í okkar þjóðarbúskap og þá sérstaklega í nýtingu sjávarafla þar sem brennandi spurningar blasa við en eru lítið ræddar á Alþingi Íslendinga, m.a. vegna þess að við erum að deila hér, leita leiða með of miklum ágreiningi að mínu mati um stjórn fiskveiðanna og höfum ekki tekið okkur tíma til að fara yfir stöðuna í sambandi við fiskiðnaðinn og hvað af opinberri hálfu og af hálfu Alþingis væri skylt að gera til að ýta þar undir átak, það þróunarátak sem koma verður ef íslenskur fiskiðnaður á að lifa af þá kreppu sem honum er nú búin í efnahagslegu tilliti af stjórnvöldum en einnig vegna breyttra ytri aðstæðna og harðnandi samkeppni, bæði við aðrar verkunaraðferðir, eins og útgerð frystitogara, við útflutning á óunnum fiski úr landinu, og er iðnaður sem býr því fólki sem við hann starfar í reynd láglaunakjör, láglaunakjör þó menn með óheyrilegu vinnuálagi geti brauðfætt sig með því sem menn fá í launaumslagið í frystihúsunum með því að leggja nótt við dag, með því að leggja hart að sér í bónusvinnu sem skilur nú sitt mark eftir á fólkinu sem hana stundar lengi. Já, það er lagt til, herra forseti, að þessi lög, sem hér er ætlunin að setja af meiri hl. í þessari þingdeild, ef hann er þá til staðar til að styðja þetta frv. eins og það er hér kynnt af meiri hl. sjútvn., gildi í þrjú ár. Við alþýðubandalagsmenn erum þeirrar skoðunar að það sé varhugavert að setja slík sólarlagsákvæði í jafnstórt mál og hér er um að ræða. Ég gæti fært mörg rök því áliti til stuðnings. Ég tel að það væri mun farsælla að hafa þessa væntanlegu lagasetningu án slíkra ákvæða, hafa gildistímann ótiltekinn, lögin öðlist gildi og menn láti reynsluna skera úr, bæði þá vinnu að endurskoðun sem væntanlega fer þá, skera úr um hversu endingargóð þau ákvæði verða í reynd sem hér er verið að leggja til og lögfest verða að lokum, en ekki að draga þriggja ára ramma í kringum þetta hugverk með lögfestingu, bæði vegna þess að hér er um svo meingallaða þætti að ræða, sem er fyrirhugað að lögfesta, en einnig vegna þess að ég held að réttarstaðan geti orðið nokkuð tvísýn hjá þeim aðilum sem ætlað er að starfa undir lögum með gildistíma af þessu tagi. Það væri miklu eðlilegra að hafa almenna lagasetningu með ótilteknum gildistíma þannig að Alþingi geti óhindrað tekið á agnúum, sem fljótlega koma í ljós og reyndar blasa nú þegar við, þegar hentar og réttmætt er talið, en auðvitað verður að vinna að málum af þessu tagi fullkomlega í ljósi þess að menn þurfa að geta athafnað sig og tekið sínar ákvarðanir sem eru að starfa í þessum atvinnurekstri, þessum undirstöðuatvinnuvegi landsmanna, sjávarútveginum. Ég held að menn séu þar engu bættari með þessi þrjú ár. Vonandi verðum við að þessum þremur árum loknum komnir lengra í þessum efnum til sammælis um stjórnun fiskveiðanna þannig að menn vinni sig fram til stjórnkerfis sem sé eitthvað betra en það sem hér er boðið upp á af meiri hlutanum því það væri þörf á því að það væri hægt að skapa frið og framtíðarsýn í sambandi við þessi mál. Það væri mikil þörf á því fyrir íslenskt samfélag og íslenskan þjóðarbúskap. Ég vil svo stytta mál mitt, herra forseti, þó margt eigi ég ósagt í raun. Ég vék að því að sitthvað í till. og nál. meiri hl. sjútvn. væri til bóta og ekki uppskera þess meiri hl. sem slíks heldur uppskera af starfi innan nefndarinnar í heild, bæði af hálfu formanns hennar og stjórnarandstöðunnar sem og annarra sem þar störfuðu, en reynt er að setja hér fram til þess að bæta eitthvað stöðu þess sérkennilega meiri hl., sem þarna hefur skapast í þessari hv. þingnefnd, að þetta sé nú þeirra. Ég ætla ekki að finna þeim orðum stað með því að vitna beint í nál. sem hér liggur fyrir, en vek á þessu afhygli. Ég vek einnig athygli á því að í till. frá hv. 1. þm. Vestf. Matthíasi Bjarnasyni, brtt. hans við fyrirliggjandi frv. eru ákvæði sem ég tel mig geta tekið undir fyllilega og hefði viljað sjá hér lögfest og helst sjá flutt af nefndinni sameinaðri. Ég nefni þar sérstaklega tölul. 3 í till. á þskj. 479 sem varðar varnagla fyrir byggðarlög sem kynnu að missa skip og sitja uppi án hráefnis til vinnslu. Og ég nefni tölul. 6, ákvæði til bráðabirgða, þar sem gert er ráð fyrir að Alþingi kjósi hlutfallskosningu nefnd níu manna til að undirbúa tillögur um fyrirkomulag fiskveiðistjórnar og nýtingu fiskstofna að loknum gildistíma þessara laga. Varðandi þessa till. hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar vil ég benda á að mínu mati dálítið sérkennilegar till. meiri hl. sjútvn. að þessu leyti, varðandi nefndarskipan, þar sem gert er ráð fyrir að kosnir verði sjö menn, skipaðir í endurskoðunarnefnd skv. ákvæði til bráðabirgða, og það sé fullt tillit tekið til þingstyrks. Ég held ég muni það rétt að það er tillaga um sjö þannig að ekki er reiknað með að allir þingflokkar á Alþingi eigi þar öruggan fulltrúa. Þetta er í samræmi við ýmislegt annað sem fram kemur við málsmeðferðina af hálfu þessa meiri hl., verð ég að segja. Ég tel að það væri mun vænlegra að kjósa níu manna hóp, sem hefði þá trygga fulltrúa frá öllum þingflokkum hér á Alþingi, frekar en að gera því skóna að þingmannahópurinn í ráðgjafarnefndinni eigi að þinga og funda sér, eins og skilja mátti á talsmanni meiri hl. sem lýsti skoðunum sínum áðan er hann mælti fyrir sínu nál. Þeir dragi sig út í horn og fundi sér þegar hentar, skilji sig frá hinum. Það eru afskaplega skrýtnar hugmyndir verð ég að segja og eiga kannski þátt í mínum ugg í sambandi við störf að endurskoðun á væntanlegum lögum á þriggja ára gildistíma, að það verði ekki allt með þeim hætti sem við hefðum viljað sjá. Herra forseti. Ég gat þess við 1. umr. þessa máls í deildinni að ég teldi að það þyrfti á Alþingi að leita lýðræðislegrar samstöðu um þetta stóra mál, að menn þyrftu að leggja dálítið á sig til að finna einhvern samnefnara í þessu máli frekar en að standa í hörðum deilum um efnisatriði sem eru býsna mörg sem menn gera athugasemdir við eins og málið liggur fyrir frá meiri hl. Það hefur ekki gerst, því miður, enda kannski ekki von þegar málin eru sett fram með þeim hætti, sem ég gat um í upphafi máls míns, að þinginu væri ætlað í rauninni að taka því einu sem framkvæmdarvaldinu og hæstv. sjútvrh. þóknaðist að leggja blessun sína yfir til breytinga á frv. og engu öðru. Það er ekki sá jarðvegur sem þarf, ef menn ætla að ná saman í málum, að stilla þinginu upp með þeim hætti og setja málin fram þannig, enda er niðurstaðan eins og hér blasir við, sjútvn. með fjögur álit, menn sem hafa verið taldir í stuðningsliði ríkisstjórnarinnar með minnihlutaálit og áreiðanlega fjölmargir þm. í þingdeildinni sáróánægðir þó að svo kunni að fara að þeir beygi sig undir veldissprota framkvæmdarvaldsins og hótanir í sambandi við afgreiðslu málsins. Mér þykir mjög miður að málið skuli liggja fyrir við 2. umr. með þessum hætti. Ég hef þó litlar vonir úr því sem komið er að því verði breytt og að mál gangi til atkvæða á grundvelli fyrirliggjandi till. því að fast er knúið á um að frv. þetta verði að lögum og fyrir því eru vissulega skiljanlegar ástæður sem ég hef reynt að taka tillit til í mínu starfi í sjútvn. og í umræðum um þetta mál. Ég læt þetta nægja sem framsögu fyrir mínu nál., virðulegur forseti, en ræði þetta mál að sjálfsögðu frekar eftir því sem aðstæður bjóða hér og við höfum tíma til að fjalla um það í deildinni þó mér sé ljóst að sá tími er naumur út frá sjónarhóli framkvæmdarvaldsins. Og ég tek undir að það er engin ástæða til þess úr því sem komið er að tefja framgang þessa máls í þinginu, en hér skipta dagar að sjálfsögðu ekki máli og jafnvel vikur ef þær gætu skilað mönnum í samstæðari hóp með heilstæðari niðurstöðu en raun ber vitni. Það er sú ósk sem ég hefði átt að við stæðum í þeim sporum nú að hafa fyrir þingdeildina að leggja betra vegarnesti til afgreiðslu að lokinni 2. umr.



Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka formanni sjútvn. Nd. fyrir ágæt störf og þeim nefndarmönnum sem sátu þar, auk þeirra starfsmanna ráðuneytisins sem unnu með okkur. Eins og fram hefur komið hélt nefndin sex fundi auk sameiginlegra funda með sjútvn. Ed. Það frv. sem hér er tekið til meðferðar er viðamikið og kannski viðamesta mál þjóðarinnar. Það á nú að keyra í gegn og hefur verið barið í gegn með miklum látum og hefur í raun ekki fengið þá umfjöllun eða þá samstöðu sem þurft hefði. Í nál. frá 3. minni hl. sjútvn. segir: "Með lögum um stjórn fiskveiða er verið að fjalla um og ákveða skipan í þeim málaflokki sem skiptir mestu fyrir afkomu þjóðarinnar. Frv. það sem nú liggur fyrir Alþingi er fyrir margra hluta sakir mjög sérstætt. Borgarafl. hefur lagt áherslu á að sjávarfang það, sem lög um stjórn fiskveiða eiga að ná yfir, sé sameign þjóðarinnar allrar. Í því felst að leitað sé leiða til að ná aflanum úr greipum sjávar með sem arðbærustum hætti. Þm. Borgarafl. eru einhuga um að hafa stjórn á sókninni í auðlindir sjávar og það með sem minnstum höftum. Við erum því í meginefni ósammála skipan mála eins og gert er ráð fyrir í frv. Á hitt er að líta að við gerum okkur grein fyrir að meiri hluti alþm. er á öndverðum meiði og því aðeins raunhæft að reyna að fá lagfærða verstu gallana á frv. eins og það liggur fyrir. Það að berja frv. í gegnum báðar deildir Alþingis með forgangshraða og helst án vinnu í nefndum er víti til varnaðar þegar svo viðamikið og viðkvæmt mál er til umræðu og afgreiðslu á hinu háa Alþingi. Í meðferð nefnda hafa verið gerðar lítils háttar breytingar sem eru til bóta en langt frá því að vera fullnægjandi. Í öllum málflutningi Borgarafl. á Alþingi hefur verið lögð sérstök áhersla á málstað smábátaeigenda og nægir í því sambandi að minna á afkomumöguleika á stað eins og Grímsey. Það ber að harma að meiri hl. skuli ekki samþykkur þessari stefnu. Þm. Borgarafl. hafa lagt fram brtt. við frv. sem fela í sér: 1. að landið sé eitt veiðisvæði, 2. að sérstök framkvæmdanefnd fari með stjórn fiskveiða ásamt sjútvrh., 3. að botnfiskveiðar báta minni en 10 brl. séu óbreyttar frá eldri lögum, 4. að sérstakur dómstóll, fiskveiðidómur, fjalli um þau atriði laganna sem dæma þarf um, 5. að gildistíminn sé eitt ár. Alþm. hefur verið skammtaður naumur tími til að ráða ráðum sínum um takmörkun á veiðum og til að tryggja sem arðbærasta og hagkvæmasta nýtingu mestu auðlindar okkar. Það er miður að ekki hefur náðst samstaða um leiðir til verulegra bóta á núverandi lögum á Alþingi. Þvergirðingsháttur og hagsmunagæsla við vinnu og gerð laga um stjórn fiskveiða er ekki sú leið sem þm. Borgarafl. vilja fara." Þetta er nál. sem ég hef lagt fram og segir í stuttu máli hver afstaða okkar er í Borgarafl. Í meðförum þingsins á þessu frv. hefur margt komið til umræðu, en því miður er það svo að lítið af því hefur náð fram að ganga. Það má segja að frv. eins og það var lagt fram í upphafi sé nær óbreytt og er greinilegt að það hefur aldrei verið ætlunin að gera neinar eða miklar breytingar á því. Það höfuðverkefni sem við erum að reyna að vinna með því að setja þessi lög er friðun og nýting fiskistofnanna við landið. Það sé gert með sem mestri arðsemi og við náum hámarksafla úr fiskstofnum hverju sinni. Þessi lög hafa ekki sannað gildi sitt, þvert á móti. Á fjögurra ára tímabili hafa verið veidd 366 þús. tonn af þorski fram úr því sem tillögur lágu fyrir um. Þetta er u.þ.b. 25% meira á hverju ári en ætlunin var að veiða. Það er því fásinna að halda því fram að náð hafi verið því markmiði með þessum lögum sem ætlast var til í upphafi. Þessi lög hafa ekki stuðlað að því sem upphaflega var markmiðið og þau hafa heldur ekki reynst betri en þau lög sem áður voru í gildi. Stjórn fiskveiða hefur því ekki batnað við gildistöku þessara laga og framkvæmd þeirra. Það eina sem hefur breyst frá fyrri lögum er það að í stað þess að menn kepptust um að veiða og það var samkeppni hefur þetta verið takmarkað við einkaleyfi til þeirra aðila sem áttu skip á þeim tíma sem lögin voru tekin í gildi. Eins og komið hefur verið réttilega inn á hafa þessir eigendur margir hverjir séð sér hag í því að selja skip á verði sem er langt fram yfir það sem vátryggingarverð er eða raunvirði og hafa þannig fengið stórar fjárhæðir út á þessi einkaleyfi sín út á óveiddan fisk í sjónum. Þessi lög hafa heldur ekki stuðlað að því meginmarkmiði, eins og ég kom inn á áðan, að þorskstofnar og aðrir fiskistofnar stækkuðu þannig að við gætum í raun veitt meira heldur þveröfugt. Það hefur verið bent á að 1955 var talið að í þorskstofninum væru í kringum 21/2 millj. einstaklinga. Núna er talið að það gætu verið í kringum 800 þús. til 1 millj. einstaklinga í þessum sama stofni. En á sama tíma sjáum við að það er mikil aukning á hlutfalli þriggja ára fisks í veiðinni sem þýðir að það er farið að ganga á stofninn. Það er mjög áberandi að þetta eru hættumörk. Við erum staddir á hættusvæði. Þessi lög hjálpa ekki þar um. Þau stýra ekki veiðunum eins og tilgangurinn var. Það er einnig nokkuð ljóst að núverandi lagasetning eykur gífurlega vald framkvæmdarvaldsins, ráðherrans, yfir þessum málaflokki. Það er í raun verið að afhenda honum þessar auðlindir á einu bretti. Eins og ég kom inn á í byrjun höfum við í Borgarafl. staðið þétt við hliðina á smábátaeigendum og teljum í okkar brtt. rétt að gera ráð fyrir óbreyttri 9. gr. laganna, sem nú verður 10. gr., vegna þess að við teljum að smábátarnir muni ekki eyða fiskinum í sjónum. Í dag barst mér svohljóðandi fréttatilkynning frá Landssambandi smábátaeigenda, með leyfi hæstv. forseta, undir fyrirsögninni Örgustu öfugmælin: "Vegna ummæla í þættinum Hér og nú í Ríkisútvarpinu sl. laugardag, þá vill Landssamband smábátaeigenda taka fram eftirfarandi: 1. Markmið laga um fiskveiðistefnu er m.a. að vernda fiskistofnana við Ísland fyrir ofveiði. Í kvótafrv. svokallaða er gert ráð fyrir skerðingu á botnfiskveiðum allra báta og skipaflokka. Smábátaeigendur hafa marglýst sig reiðubúna að taka sinn hlut af þeirri skerðingu. 2. Eins og kvótafrv. hefur verið afgreitt frá Ed. Alþingis, þá er gert ráð fyrir að skip sem velja sér sóknarmark geti árlega aukið afla sinn um 10%. Sé gert ráð fyrir að um eða yfir helmingur þorskafla 1988 verði veiddur samkvæmt slíku sóknarmarki þýðir það að þeim skipum leyfist sjálfkrafa á næsta ári að auka veiðikvóta sinn um 20 þús. tonn eða meir. Ætla verður að þetta aukna aflamagn sé að dómi frumvarpshöfunda innan áhættumarka um ofveiði þorskstofnsins. Að auki er svo helmingur línuafla skipa 10 brl. og stærri utan kvóta á besta línuveiðitíma ársins og mun þorskstofninum heldur ekki talin hætta við ofveiði vegna þeirra mörgu þúsund tonna sem þannig bætast við áætlað aflamagn." Síðan segir og það er feitletrað: "Með þessar leiðir opnar í frv. til sjálfvirkniaukningar á kvóta og veiði, þá hlýtur að vera gert ráð fyrir því af höfundum þess að þorskstofninn geti þolað 25–35 þús. tonna veiðiaukningu. Aftur á móti er það aflamagn, sem getur skilið á milli bjargálna og örbirgðar smábátaeigenda, miklu minna. Það eru því dæmi um örgustu öfugmæli þegar sagt er að lífsbjörg trillukarla geti valdið ofveiði fiskistofna við Ísland." Ég held, hæstv. forseti, að menn geti tekið undir það sem stendur hér. Það eru ekki hinir smáu bátar sem valda skaðanum, sem gera það að verkum að stofninn er í hættu. Það eru miklu afkastameiri skip ef til þess kæmi sem geta sópað upp fiskinum á miklu skemmri tíma og í hvernig veðri sem er. Allir sem hafa stundað sjó á smábát vita að það eru veðurguðirnir, það er veðrið sem skiptir töluverðu máli. Það skammtar þessum bátum veiðitíma og veiðistund. Það er því alveg út í hött að ætla að þrengja svo að þessum bátaflota að í mörgum byggðarlögum þar sem útgerð slíkra báta skiptir höfuðmáli muni verða miklir erfiðleikar. Það er því mikilvægt að 9. gr. gömlu laganna verði samþykkt óbreytt og smábátaeigendur geti veitt áfram án takmarkana. Ég þarf ekki að koma inn á að í sjútvn. voru að sjálfsögðu rædd töluvert mörg mál, en þrátt fyrir það tel ég að umfjöllun í nefndinni hefði mátt taka töluvert lengri tíma og fara hefði mátt ítarlegar í ýmsa hluti, sérstaklega er varðar fiskverndun, gæðaeftirlit, meðferð afla og hvaða leið tryggði mestu arðsemi í sjávarútvegi. Það hefur verið unnið þannig að það hefur ekki verið ætlast til að Alþingi fengi að fjalla um þetta mál með eðlilegum hætti. Það hlýtur að vekja upp margar spurningar um stöðu Alþingis og hvernig á að vinna mál. Ef Alþingi er aðeins afgreiðslustofnun fyrir einstaka ráðherra og ríkisstjórnir, þá er ekki vel komið. Á þjóðveldisöld lentum við undir forræði Norðmanna vegna þess að einn þáttur í þrískiptingu ríkisvaldsins brást, þ.e. framkvæmdarvaldið. Ýmislegt bendir til þess að við séum á leið til annarrar áttar, þ.e. framkvæmdarvaldið sé að taka bæði dómsvald og löggjafarvald í sínar hendur. Í tillögum okkar borgaraflokksmanna er gripið á þessum málum hvorum tveggja því að ef frv. er lesið yfir kemur glöggt í ljós að það er í rauninni aðeins hluti af því sem er ætlast til að Alþingi fjalli um, en stóra hluta og ekki viðaminni en eru í lögunum sjálfum er ætlunin að afgreiða í reglugerð. Okkur voru þó sýnd drög að reglugerðum í nefndinni og gátum haft áhrif á það væntanlega að þær væru eitthvað bættar. En í frv. er í raun verið að afhenda ráðuneytinu og ráðherra löggjafarvald miklu meira en er ætlunin með stjórnarskrá okkar. Við höfum í okkar tillögum hjá Borgarafl. lagt til að til að koma í veg fyrir þetta valdaafsal sé kosin sérstök framkvæmdanefnd sem fari með stjórn fiskveiða ásamt sjútvrh. Þegar maður lítur til þess að hér á Alþingi er oft og tíðum kosið í alls kyns nefndir og ráð sem hafa miklu minni völd en ráðuneytinu er ætlað í þessu frv. verður maður undrandi yfir því að það skuli ekki vera framkvæmdanefnd til að fara með stjórn fiskveiða, sem er stærsta hagsmunamál þjóðarinnar. Ef litið er til þess þegar hér er verið að kjósa í einhverjar frekar valdalitlar nefndir úti í bæ, sem þykir nauðsynlegt að kjósa í á Alþingi, spyr maður: Er ekki meiri þörf á því að það sé kosin framkvæmdanefnd til að fara með stærsta og mikilvægasta málaflokk þjóðarinnar? Ég held að svarið hljóti að vera jákvætt. Þá höfum við gripið á í okkar till. í Borgarfi. til bóta við þetta frv. að það sé sérstakur dómstóll, fiskveiðidómur, sem fjalli um þau atriði laganna sem dæma þarf um. Á síðasta ári féll dómur fyrir Mannréttindadómstólnum í Strasbourg. Það mál fjallaði um að framkvæmdarvaldið var að dæma í málum sem það kom nálægt sem handhafi framkvæmdarvalds. Við undirritun okkar að sáttmála um þessi mál hjá Evrópuráðinu höfum við skuldbundið okkur til að hafa í heiðri þrískiptingu ríkisvaldsins og þar með að dómsvald sé ekki falið framkvæmdarvaldinu heldur sé það falið dómstólum. Ég á von á því að eins og þegar Jón Kristinsson frá Akureyri hjólaði með sitt mál til Strasbourgar, ef við getum orðað það þannig, eigi einhver eftir að sigla til Strasbourgar með sitt mal og hann mun örugglega vinna sitt mál þar ef Hæstiréttur verður ekki þá þegar búinn að dæma í þá veru. Þessi brotalöm í lögunum er mjög alvarleg og sýnir að þessi lög eru alls ekki í samræmi við hugmyndir þeirra manna sem settu okkur stjórnarskrá. Því er mikilvægt að Alþingi ígrundi vel lagasetningu og afsal á völdum til einstakra ráðherra og ráðuneyta. Það er tvímælalaust rétt að það sé sérstakur dómstóll sem fjalli um þessi mál. Það er ekki nokkur vafi á að verði þessi lög afgreidd með slíkum hætti sem þau liggja hér fyrir mun reyna á þetta mál fyrr en síðar. Ég hef rætt atriði er varða lögin sjálf. Þá er það gildistíminn sem við teljum að sé allt of langur. Miðað við þau lög sem hér liggja fyrir ætti hann að vera í mesta lagi eitt ár. Hitt er annað mál að ef þessi lög væru afgreidd með sæmilegum friði og samvinnu bæði stjórnar og stjórnarandstöðu, eins og hv. 1. þm. Vestf. kom inn á. Þá væri ástæðulaust að hafa einhvern gildistökutíma í lögunum heldur mættu þau gilda eins og önnur lög ótiltekið, eins og talsmaður Alþb. hefur komið réttilega inn á, hv. 2. þm. Austurl. Hjörleifur Guttormsson. Ég tel að hefði verið nægur tími og unnið þolanlega að þessum málum hefðum við getað afgreitt lögin með þessum hætti. Ég hef lesið eins mikið af því máli sem hér liggur fyrir og hægt er og sett mig inn í það eins og tök eru best á. Ég get sagt það um till. hv. 1. þm. Vestf. að þar eru till. sem ég gæti vel hugsað mér að styðja. Ég held að það sé betra að gildistíminn séu tvö ár en þrjú ár þó ég óski frekar eftir að hann sé eitt ár. Ég held líka að það sé til bóta að kosin sé níu manna nefnd til að undirbúa tillögur um fyrirkomulag fiskveiðistjórnar og nýtingu fiskistofna að loknum gildistíma laga þessara. Ég held að það sé mikilvægt að allir þingflokkar eigi þess kost að skipa menn í slíka nefnd og hafa áhrif á gang mála. Ég vil líka taka undir þá till. hjá hv. 1. þm. Vestf. þegar hann leggur til að þau skip sem fórust á árunum 1983–1984 skuli eiga rétt á veiðileyfi. Það er sorglegt að hugsa til þess að stífnin skuli vera svo mikil í þessu máli að spurningin um hvort menn voru á réttum degi, öðru hvorum megin við lögfestingu þessara laga, skuli skipta öllu máli um hvort þeir eiga rétt á skipi innan marka þessara laga. Það hlýtur að höfða til réttlætiskenndar þeirra manna sem á annað borð hafa réttlætiskennd að menn, sem hafa átt þessi skip skuli ná rétti sínum. Það er undarlegt að hugsa til þess að menn skuli vera svo stífir á dagsetningum að þessir menn skuli vera látnir út á gaddinn. Það er ekki nokkur vafi á að þetta eru aðeins tíu skip og átta þeirra mjög smá sem hafa sáralítil áhrif á heildarkvótann. Hins vegar eru tvö loðnuskip sem okkur er tjáð að muni hafa í för með sér e.t.v. 4% minnkun hjá öðrum loðnuskipum, en þá er á það að líta að eigendur hinna skipanna, sem nú eru í rekstri, hafa auðvitað fengið þessi 4% vegna þess að þessi skip hafa ekki fengið að veiða. Það er því mikið réttlætismál að eigendur þessara skipa nái þeim rétti sem þeir eiga. Ég tel því mikilvægt að menn geti sameinast um slíka hluti sem skipta ekki höfuðmáli ef maður lítur yfir heildina. Hæstv. forseti. Ég ætlaði ekki að halda orðinu mjög lengi, enda hafði ég talað í 1. umferð um þessi mál, en þó verður að líta á það að þessi málaflokkur er okkar stærsti málaflokkur og mikilvægasti. Því verður ekki komist hjá að fjalla um hann og hefði þó þurft miklu meiri tíma til. Ég vildi óska þess að menn hefðu verið heldur samvinnuþýðari varðandi það og hefðu tekið upp þetta mál fyrr á þingi og gefið því þann tíma sem það hefði þurft. Ég ætla að undirstrika að þeir þm. sem eiga sæti í Nd. sýni þann kjark, og ég endurtek kjark, að standa við það sem þeir hafa sagt í blöðum og fjölmiðlum undanfarnar vikur. Hér hafa menn talað um ýmislegt varðandi þessi mál og haft stór orð í frammi. Nú mun reyna á það innan tíðar hvort menn standa við þessi orð eða hvort þetta er bóla sem hjaðnar. Það er vafalaust svo að það er meiri hluti þm. á móti þessum lögum. Það er aðeins spurning um hvort þeir hafa kjark til að breyta þeim til bóta. Það geta þeir gert væntanlega þegar frv. verður afgreitt mjög fljótlega.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka nefndarmönnum í sjútvn. fyrir samstarfið og formanninum sérstaklega þó það hafi verið stutt því ég kom ekki inn í þessa nefnd fyrr en milli jóla og nýárs þannig að samstarfið var stutt en ánægjulegt. Þetta frv. um stjórn fiskveiða á næstu árum tekur til viðamikilla þátta sem snerta daglegt líf allra Íslendinga. Auðlindirnar í hafinu umhverfis landið eru sameign allrar þjóðarinnar. Það er því ljóst að taka verður tillit til margra sjónarmiða þegar tekin er ákvörðun um svo veigamikið mál sem skipulag og stjórn á nýtingu þessarar dýrmætu auðlindar. Í 1. gr. frv. segir að fiskistofnarnir á Íslandsmiðum séu sameign þjóðarinnar. Í stefnuskrá Kvennalistans segir svo, með leyfi forseta: "Lífríki hafsins er ein dýrmætasta auðlindin sem við Íslendingar höfum aðgang að. Þessa auðlind, sem er eign allrar þjóðarinnar, verðum við að umgangast þannig að ekki sé hætta á ofnýtingu." Kvennalistinn getur því vel tekið undir þá stefnumarkandi yfirlýsingu sem fram kemur í 1. gr. frv., en þá er líka nánast allt upp talið sem hægt er að taka undir í frv. Sú tilhögun að úthluta veiðiheimildum gefins beint til einstaklinga og útgerðarfélaga, sem geta ráðskast með þær í eigin hagsmunaskyni, hlýtur hins vegar að vera í mótsögn við yfirlýsinguna um þjóðareign. Þannig eru allar aðrar greinar frv. í mótsögn við 1. gr. En það er ekki bara þetta í frv. sem vekur athygli því að ef flett er í gegnum þetta frv. er nánast í hverri einustu grein fyrir utan þá fyrstu talað um annaðhvort að sjútvrh. skal, ráðherra er heimilt, ráðherra má ákveða í reglugerð, ráðherra getur ákveðið, ráðherra skal með reglugerð, nánari ákvörðun ráðherra o.s.frv. Þannig að það er nánast sama hvert litið er í þessu frv. Allt vald er flutt til ráðherra. Hv. 5. þm. Norðurl. v. Jón Sæmundur Sigurjónsson talaði um í sinni ræðu við 1. umr. að heimild til ráðherra væri 25 sinnum nefnd í álitinu. Ég taldi nú enn þá fleiri skipti, en ég læt liggja á milli hluta að fara nánar út í það. En þetta er langt frá því að vera nokkuð í líkingu við það sem Kvennalistinn telur vera við hæfi því að þarna er verið að boða mikla miðstýringu. Tillögur Kvennalistans ganga hins vegar út á það að veiðiheimildum verði úthlutað til byggðarlaga sem úthluta síðan veiðileyfum eftir aðstæðum á hverjum stað. Þetta mundi þýða mikla valddreifingu. Þannig yrðu sveitarfélögin sjálf látin meta hverjir ættu helst að fá veiðileyfi og hversu mikið því að valddreifing er ekki fólgin í því að ráðherra segi öðrum hvað þeir eiga að gera. Þetta mundi líka auka sjálfstæði sveitarfélaganna sem hefur verið talað heilmikið um hér. Er m.a. verið að ræða í deildinni frv. til l. um breytingu á verkaskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga. Þar er talað um að markmið með því frv. sé að auka sjálfstæði sveitarfélaganna. En þó að ég sé ekki sammála því að það sé gert með því frv. sem þá var lagt fram er frv. um stjórn fiskveiða a.m.k. mjög langt frá því að vera neitt í líkingu við það sem hægt er að kalla aukna valddreifingu eða aukið sjálfstæði sveitarfélaga. Tillögur Kvennalistans ganga líka út á að klippa á sambandið milli veiðiheimilda og skips. Nú er það þannig að skip seljast fyrir svimandi upphæðir vegna veiðiheimildanna en ekki vegna þess að skipin þurfi endilega að vera svo góð. Það er sem sagt verið að selja fiskinn sem enn syndir í sjónum og er eign okkar allra. Er því mjög undarlegt að þetta skuli vera heimilt þegar tekið er mið af 1. gr. í þessu frv. eins og ég sagði áðan. Salan á þessum skipum eða réttara sagt fiskinum í sjónum getur þess vegna valdið mikilli byggðaröskun og hefur reyndar nú þegar gert það. Það er ákvörðun einstakra manna hvort heilu byggðarlögin missa e.t.v. sitt eina atvinnutæki. Það er eiginlega flest sem mælir á móti því að hafa veiðiheimildirnar eingöngu tengdar skipunum. Það hefur líka heyrst, og ég sel það ekki dýrara en ég keypti, að þeir sem hafi fengið veiðiheimildir án endurgjalds hafi síðan getað selt þær, hætt við útgerð og lifi síðan góðu lífi af því sem þeir hafa fengið fyrir kvótann. Ég velti því fyrir mér hvernig skattlagningu er háttað á afrakstri þessa kvóta og get beint því til fjmrh. að það sé ein leið til að auka tekjurnar í ríkiskassann að athuga aðeins hvernig er háttað þessari kvótasölu. Það má spyrja að því hvort lagður sé söluskattur á kvótann. Sú grein sem hefur langmest verið fjallað um er núverandi 10. gr. í frv. eins og það kemur frá Ed. og hefur hún langmest verið til umræðu bæði í þinginu og eins fyrir utan. Í sjútvn. var hún líka langmest til umræðu. Þær breytingar sem nú er lagt til að gerðar verði á henni eru kannski í áttina, en sú till. sem kemur fram frá meiri hl. nefndarinnar er hálfgerð magalending eftir þær umræður sem voru þó í nefndinni og maður hélt að mundu leiða til einhvers, ekki síður með tilliti til þeirra umræðna sem fóru fram við 1. umr. um þessa grein þar sem margir, ekki bara stjórnarandstaðan heldur margir stjórnarliðar, lýstu sig andvíga greininni eins og hún var. Hún er nú lítið breytt þannig að hún er undarleg sú niðurstaða sem varð hjá meiri hl. nefndarinnar. Það má líka spyrja: Hvers vegna þurfa smæstu bátarnir endilega að falla undir kvóta? Af hverju þurfa þeir endilega að vera líka með? Það er mjög lítill hluti af aflanum sem þeir veiða og hlutdeild þeirra í auknum afla hefur heldur ekki aukist þrátt fyrir aukinn fjölda báta eftir þeim upplýsingum sem við höfum undir höndum. Í gögnum frá ráðuneytinu kemur greinilega fram að hlutdeild þeirra hefur ekki aukist þó bátafjöldinn hafi aukist mikið. Það er talið að þessi útgerð sé miklu hagkvæmari en önnur og að betri afli komi á land úr þessum bátum. Ekki er hægt að sjá að þarna sé um verndunarsjónarmið að ræða. Það er ekkert sem styður það. Þannig er erfitt að sjá neitt sem mælir með kvóta á þessa báta. Ekki er hægt að sjá að þarna sé verið að hugsa um aukið öryggi. Það er frekar hið gagnstæða, að það sé miklu meiri hætta á því að þeir sem er núna bannað að róa á ákveðnum dögum, sem hefur fjölgað mjög mikið frá núgildandi lögum, fari þá frekar að róa í slæmum veðrum. Má benda á það sem kom fram í samtali við Harald Jóhannsson, trillukarl úr Grímsey, í Morgunblaðinu 3. janúar, en þar segir hann, með leyfi forseta, þegar hann er að tala um banndagana: "Þetta kemur mjög harkalega út í Grímsey. Í gegnum tíðina hefur veðráttan sett á okkur 270–280 banndaga á ári á handfærum. Okkur hefur fundist óþarfi að bæta á þessa banndaga af ráðuneytinu úr Reykjavík. Mikill hluti þessara daga kemur á versta tíma fyrir okkur." Það er mikil hætta á því að úr því að þessir banndagar koma að auki fari menn að fara frekar út í viðsjárverðum veðrum. Það er líka annað, að það er meiri hætta á því að þeir fari að róa einir sem hafa þó verið tveir eða fleiri saman á báti. Og það er líka slæm aðstaða í höfnum víða um land. Hún er þannig sums staðar að það er eingöngu hægt að hafa smábáta. Við getum tekið sem dæmi Arnarstapa, Grímsey, Bakkafjörð og Borgarfjörð eystri þar sem hafnaraðstaða er þannig að þar er ekki möguleiki að vera með annað en smábáta. Það eru litlar horfur á því að þetta muni batna. Þó það sé örlítil aukning til hafna í fjárlögum er alls ekki nein von til þess að aðstaðan batni á þessum stöðum. Það hefur stundum verið talað um að við sem erum andvíg 10. gr. séum að daðra við trillukarlana. En þegar betur er að gáð er spurningin: Hver er að daðra við hvern og hverra hagsmuna er verið að gæta? Eru það kannski "hákarlarnir" í málinu sem verið er að reyna að koma til móts við fremur en "smáfiskana"? Ef tekið verður tillit til tillagna Kvennalistans í málinu væri þetta ekkert vandamál. Byggðarlögin yrðu sjálfráð um hvernig veiðiheimildunum yrði deilt út, allt eftir aðstæðum á hverjum stað. Þá yrði að taka tillit til allra hagsmunaaðila. Það gleymist nefnilega stundum að fleiri eiga hagsmuna að gæta en útgerðarmenn og sjómenn. Þeir sem fiskinn vinna í landi vilja oft gleymast í þessu sambandi. Ráðstöfun aflans er ekki mál útgerðar- og sjómanna einna heldur líka fiskvinnslufólksins. Í frétt í Morgunblaðinu 31. des. 1987 um verðmæti sjávarafla kemur fram að það hefur aldrei verið meira en nú og talað er um að hækkunin sé um 20% í krónum talið. Og hver hefur notið þessarar aukningar? Eflaust má rekja þetta að einhverju leyti til bættrar meðferðar og vinnslu og aukinnar menntunar fiskvinnslufólks sem þrátt fyrir allt þetta býr við alls óviðunandi launakjör og starfsskilyrði. Fiskvinnslan og þeir sem að henni starfa vilja oft gleymast í umræðunni. En það er einmitt þetta fólk, sem að stærstum hluta eru konur, sem vinnur það mikilvæga starf að auka verðmæti aflans. Þrátt fyrir aukinn útflutning með ferskan fisk og hærra verð fyrir hann en nokkru sinni fyrr er sá markaður, sem byggður hefur verið upp vestan hafs, okkar öruggi og tryggi markaður, ekki hvað síst vegna sífellt betri og vandaðri vinnubragða í fiskvinnslunni. Þetta er engan veginn metið og umræðan um fiskveiðistefnuna snýst allt of mikið um þá sem veiða fiskinn og þá sem er afhentur fiskurinn gefins og ráðskast með hann að eigin vild og geta siglt og selt í vinnslu eða hreinlega selt fiskinn sem enn þá syndir í sjónum eins og ég sagði áðan. Er ekki kominn tími til að meta störf fólksins í fiskvinnslunni, bæði með því að tryggja því ávallt hráefni og þar með atvinnuöryggi og mannsæmandi laun og starfsskilyrði? Það er því út í hött að tala um hagsmunaaðila og meina aðeins þröngan hóp manna. Öll íslenska þjóðin á hagsmuna að gæfa í þessu máli. Ef ekki verður fallist á brtt. Kvennalistans mun ég styðja flestar af þeim brtt. sem fram koma á þskj. 479., brtt. hv. 1. þm. Vestf. Ef ég tek aðeins till. nr. 3 á því blaði hljóðar hún svo, með leyfi forseta: "Sé skip með veiðiheimild selt úr byggðarlagi, sem að mestu byggir á fiskveiðum og fiskvinnslu, skal ráðherra heimilt að bæta viðkomandi byggðarlagi aflatapið þannig að veiðiheimildir þeirra skipa sem eftir eru verði auknar. Heimild þessari má þó því aðeins beita að sala skips valdi straumhvörfum í atvinnulífi og hætta sé á byggðaröskun af þeirri ástæðu." Þó mér finnist till. ganga aðeins of skammt og það geti reynst erfitt að meta hvort sala á skipi valdi straumhvörfum í atvinnulífi og hætta sé á byggðaröskun af þeirri ástæðu finnst mér þó þessi till. vera mjög í þeim anda, sem Kvennalistinn hefur viljað, að taka meira tillit til byggðarlaganna og þar af leiðandi munum við styðja þessa till. ef ekki verður fallist á okkar till. sem ég tel frekar ólíklegt núna. Ég tel þessa till. þess vegna mjög nauðsynlega inn í frv. sem hér liggur fyrir. Ég vil einnig minnast á gildistíma laganna sem kemur fram í 5. till. á sama þskj. Eins og fram kemur í okkar till. höfum við talað um fimm ára gildistíma, en það er að sjálfsögðu miðað við að till. okkar verði samþykktar. En frv., sem við erum að fjalla um núna, er nánast það sama eða kannski heldur verra en núgildandi lög og þess vegna mun ég styðja till. um eins árs gildistíma eins og gert er ráð fyrir á till. hv. 1. þm. Vestf. Í ákvæði til bráðabirgða með frv. er talað um að skipa nefnd samkvæmt tilnefningu þingflokka og helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Ef litið er aðeins nánar á þetta og litið á núgildandi lög kemur í ljós að í ákvæði til bráðabirgða stendur, með leyfi forseta: "Sjútvn. skal fyrir 1. nóv. 1986 láta endurskoða lög þessi. Hafa skal samráð við sjútvn. Alþingis og samtök helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi við þá endurskoðun." Þetta var ekki gert. Þess vegna finnst mér ekkert líklegra - þó maður geti alltaf vonað - að sjútvrh. þurfi endilega að fara eftir þessu bráðabirgðaákvæði þó ég sé jákvæð ef það er meiningin að gera þetta og gera það fljótt. Þess vegna styð ég frekar þá brtt. sem kemur frá 1. þm. Vestf. þar sem segir í 6. till. um ákvæði til bráðabirgða, með leyfi forseta: "Alþingi kýs hlutfallskosningu nefnd níu manna til að undirbúa tillögur um fyrirkomulag fiskveiðistjórnar og nýtingu fiskstofna að loknum gildistíma laga þessara. Sjútvrh. skipar formann nefndarinnar. Að ári liðnu skal nefndin leggja fyrir Alþingi bráðabirgðaálit á fiskveiðistefnunni ásamt tillögum um breytingar á lögum þessum telji hún það nauðsynlegt. Nefndin skal kanna eftirfarandi: Áhrif laga þessara á afkomu einstakra byggðarlaga, byggðaþróun í landinu og sjávarútveg. Áhrif gildandi stjórnar á fiskstofnana, afrakstur þeirra og hagkvæmni veiða. Í starfi sínu skal nefndin kynna sér rækilega hvaða áhrif fiskveiðistefna undanfarinna ára hefur haft á byggðarlög, fiskstofna og sjávarútveg. Nefndin skal kynna sér eftir því sem föng eru reynslu annarra þjóða af þeirra eigin fiskveiðistjórn." Það er líka gert ráð fyrir hérna, ég hirði ekki að lesa það, að hafa samráð við sérfræðinga og hagsmunaaðila. Ég tel að þetta sé bæði miklu betra orðalag á greininni og líka gert ráð fyrir að Alþingi kjósi níu manna nefnd þannig að allir þingflokkar ættu þá að eiga aðild að henni og hún mundi eiga að skila áliti eftir eitt ár. Ég er líka ánægð með það sem á að taka tillit til, eins og að taka tillit til byggðarlaganna og byggðaþróunar í landinu. Það er því miklu fyllra og betra að samþykkja ákvæði til bráðabirgða eins og það er orðað þarna en eins og það er í frv. eins og það liggur fyrir. Ég vænti þess að það verði reynt að sameinast um það og tel það vera mikið til bóta ef þessi nefnd verður kosin eins og þarna er gert ráð fyrir. Það kom m.a.s. fram í útvarpsþætti, ég man ekki reyndar nákvæmlega hvaða dag það var, að einn af fulltrúum þessara svokölluðu helstu hagsmunaaðila eða líklega allra helsti hagsmunaaðili, Kristján Ragnarsson, sagði að hann væri á móti því að það væri blandað saman hagsmunaaðilum og þingmönnum. Ég held því að það geti allir fallist á að breyta skipan nefndarinnar eins og gert er ráð fyrir í þessari till. Það hafa komið fram ýmsar hugmyndir til lagfæringa og breytinga á núgildandi kerfi án þess að á það hafi verið hlustað. Það er eitt af því sem maður hefur einhverjar efasemdir um varðandi nefndaskipan ef það er fyrir fram ákveðið að engu skuli breytt og að það skuli vera líka ákveðið að það sé einn ákveðinn maður sem hafi svo mikið vald að engu skuli breytt nema hans samþykki liggi fyrir eins og ég hef á tilfinningunni. Því var haldið fram í einu dagblaðanna af hæstv. utanrrh. að engu skuli breytt í þessu nema með samþykki hæstv. sjútvrh. Það þykir mér ansi hastarlegt og spyr: Hvers vegna er þá yfirleitt verið að reyna að hafa áhrif til bóta ef það má ekki gera það nema einn maður, þá líklega einhver einræðisherra, sé því samþykkur? Ég vona að það sé ekki rétt, en hef það á tilfinningunni. Ég held þó að þetta hljóti að hafa verið einhver misskilningur og vona að svo hafi verið og það verður þá væntanlega leiðrétt ef vitlaust er eftir haft í þessu dagblaði. Mér þykir leitt, herra forseti, ef við þurfum enn að ræða eitt svo mikilvægt mál, mesta hagsmunamál þjóðarinnar, án þess að hæstv. ríkisstjórn sé nærri, að undanteknum hæstv. sjútvrh., og ekki virðast heldur margir aðrir hv. þm. stjórnarflokkanna ætla að slíta sér út á að hlusta á það sem sagt er í deildinni um þetta mái. Það eru að vísu nokkrir hér núna, mjög ánægjulegt að sjá þá. Hvar eru allir sem þóttust vera óánægðir með frv. þegar það var lagt fram í deildinni og kemur nú fram nærri því óbreytt? Eru þeir kannski týndir eða eru þeir einhvers staðar úti í horni að ákveða að greiða þessu frv. atkvæði þó þeir hafi lýst sig mjög óánægða með það? Það voru nokkrir þm. stjórnarflokkanna sem lýstu sig andsnúna frv. við 1. umr. Þeir virðast vera horfnir nema einn héðan úr þingsalnum. Ég vonast til að heyra betur álit þeirra, en ætla ekki að hafa þetta mál lengra núna.