Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gert er ráð fyrir atkvæðagreiðslum á eftir 4. og 5. dagskrármálinu.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil gera hér að umtalsefni þær hagtölur sem birst hafa á undanförnum dögum og áhrif þeirra á fjárlagagerð og áætlanir hæstv. fjármálaráðherra. Það liggur nú fyrir að þrátt fyrir orð nýrrar ríkisstjórnar um annað þegar hún tók við þá tók hún við gríðarlega góðu búi. Það er staðfest að hagvöxtur á árinu 2013 var 3,5%, og hann var drifinn áfram af útflutningi, og viðskiptajöfnuður var jákvæður í fyrsta sinn frá árinu 2002 þrátt fyrir versnandi viðskiptakjör. Þetta er einstakur árangur í hagstjórnarlegu tilliti. Núna berast hins vegar tölur um að hagvöxtur þessa árs gæti orðið undir spám. Við munum að við lok fjárlagagerðar í fyrra bættust hæstv. fjármálaráðherra óvæntir sláturkeppir í betri afkomutölum sem greiddi fyrir frágangi fjárlaga, en núna bendir sem sagt flest til að hagvöxtur verði minni en gert var ráð fyrir. Það sem meira er, viðvörunarmerkin hrannast upp. Hagvöxturinn að því leyti sem hann er fyrir hendi er drifinn áfram af einkaneyslu og innflutningi. Framleiðsla í hagkerfinu er undir væntingum. Íbúðafjárfesting eykst, en það er líka ákveðið einkenni um hættu á bólumyndun. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki sé ástæða til að endurmeta forsendur fjárlaga. Vissulega segir í forsendum fjárlaga að byggt sé á því að hagvöxtur næstu ára verði drifinn áfram af einkaneyslu, það er auðvitað áhyggjuefni út af fyrir sig, en þegar við sjáum svona hraðan viðsnúning og svona mörg viðvörunarmerki teikna sig upp, er þá ekki ástæða til að grípa til aðgerða og forðast nýja bólumyndun og stemma á að ósi?

Herra forseti. Það er ánægjuefni að hagvöxtur á árinu 2013 reyndist meiri en spár gerðu ráð fyrir, jafnvel undir lok síðasta árs. Varðandi árið 2014 er full ástæða, eins og hv. þingmaður bendir á, að fylgjast mjög náið með framvindunni. Áhrifin fyrir fjárlagagerðina á næsta ári tel ég að verði afskaplega takmörkuð vegna þess að landsframleiðslan, þótt eitthvað flytjist til í tíma hvernig hún vex á árinu 2013 og árinu 2014, verður um það bil hin sama og við höfum verið að gera ráð fyrir á árinu 2015. Það skiptir í sjálfu sér ekki máli hvort landsframleiðslan hefur vaxið örlítið meira eða minna árið 2013 og síðan á hinn veginn árið 2014 ef landsframleiðslan í heild stefnir þangað sem við gerum ráð fyrir. En að sjálfsögðu verður farið yfir tekjuforsendur fjárlagafrumvarpsins þegar hagvaxtarspá næsta árs verður endurskoðuð, þjóðhagsspá Hagstofunnar birtist í nóvember geri ég ráð fyrir. Varðandi þróun á viðskiptajöfnuðinum er líka hægt að taka undir það með hv. þingmanni að við þurfum að fylgjast mjög náið með þróuninni. Varðandi vöxt einkaneyslunnar vil ég nú meina að það sé til merkis um bættan hag heimilanna að einkaneysla sé aðeins að taka við sér. Við skulum hafa það í huga að hún er þó ekki nema um 80% af því sem hún var á árinu 2005, þannig að við erum að koma úr djúpum dal með einkaneyslu heimilanna. Sá samdráttur sem hefur orðið á kjörum heimilanna hefur auðvitað birst í því að einkaneysla dróst verulega saman. Það sem er hins vegar ánægjulegt fyrir okkur er að álverð er aðeins að taka við sér en það eru hættumerki í viðskiptalöndunum, ákveðin stöðnun í Evrópusambandinu, sem getur til lengri tíma ef það verður viðvarandi ástand bitnað á viðskiptakjörum okkar. Í heildina séð er staðan 

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra kemst ekki hjá því að horfast í augu við þá staðreynd að hagvaxtarhorfur eru lakari en gert var ráð fyrir. Atvinnuleysi er nokkurn veginn óbreytt árstíðaleiðrétt milli ára og fjárfesting atvinnuvega er 3,8%, langt frá því sem væntingar stóðu til. Allar aðgerðir ríkisstjórnarinnar í fjárlagafrumvarpinu miðast að því að viðhalda kyrrstöðu í atvinnulífinu. Gengið er fram með einstökum fruntaskap gagnvart verknámi í landinu, uppbyggingu fjölbreyttra atvinnutækifæra og það er engin framtíðarsýn um það hvernig framtíð atvinnulífið eigi hér á landi. Vandamálið sem við stöndum frammi fyrir er auðvitað að við búum við aðstæður þar sem einkaneyslan ein á að halda uppi velsæld. Þannig verður það ekki. 
            

Herra forseti. Ég held að í seinni tíð hafi ekki jafn mörg fjárfestingarverkefni verið komin eins langt og á við núna. Fjöldinn allur af stórum fjárfestingum er fyrirhugaður á næsta og þarnæsta ári sem mun hafa veruleg áhrif á atvinnuvegafjárfestingu á því tímabili og skipta máli varðandi sköpun nýrra starfa og hagvöxt. Það hafa orðið til um fjögur, fimm þúsund störf á síðastliðnu rúmu ári. Það er algerlega fjarri lagi að hér sé stefnan að viðhalda kyrrstöðu. Við þurfum að halda áfram að sækja fram og skapa ný störf. Atvinnuvegafjárfesting gegnir þar lykilhlutverki. Þess vegna er ríkisstjórnin að stórauka framlög til rannsóknar og þróunar með sérstöku átaki sem birtist strax í fjárlagafrumvarpi næsta árs. Þess vegna er menntakerfið til dæmis til endurskoðunar, til þess að tryggja að í framtíðinni muni menntakerfið 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um málefni Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri. Fréttir bárust af því í vikunni að þar hefði tíu starfsmönnum verið sagt upp. Starfsmenn eru því orðnir helmingi færri en þegar skólinn var sameinaður á sínum tíma þó að þeirri sameiningu hafi í raun aldrei fylgt að starfsemin sameinaðist öll á einum stað. Nú liggur fyrir að hæstv. ráðherra hafði lýst yfir þeim vilja sínum að sameina Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri Háskóla Íslands. Sá möguleiki hafði verið skoðaður meðan ég gegndi embætti hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra og vissulega liggja þar mjög mikil fagleg tækifæri en líka umtalsverð útgjöld sem mundu fylgja því að fara í slíka sameiningu. Eins og ég hef ávallt sagt hef ég hins vegar talið að þarna ætti að horfa til faglegs ávinnings en líka hvaða starfsemi væri þá hægt að hafa á Hvanneyri. Það yrði fyrir fram skipulagt hvernig þessari starfsemi yrði skipt en ég skil líka hinar blendnu tilfinningar sem heimamenn hljóta að bera í brjósti þegar slík sameining er til umræðu. Það sem við sjáum hins vegar núna er að fallið hefur verið frá þessum áformum. Það er verið að fækka starfsmönnum. Þessi tíu manna uppsögn dugir ekki einu sinni til til að mæta niðurskurðarkröfu fjárlagafrumvarpsins. Hæstv. menntamálaráðherra sagði í umræðum um þetta mál á þingi að hér væri um að ræða „grundvallarskóla í landbúnaðarvísindum þjóðarinnar allrar“ og að það væri skylda hans sem menntamálaráðherra að gera allt sem í hans valdi stæði til að tryggja að háskólastarfsemi og vísindarannsóknir á þessu sviði væru sem öflugastar. Ég tek undir með hæstv. ráðherra. Þarna hljótum við að horfa á málefni út frá hagsmunum rannsókna, vísinda og menntunar í landinu öllu. En það þýðir líka að ákvörðun þarf að liggja fyrir. Eins og staðan er núna fækkar bara starfsmönnum, við erum að horfa upp á frekari uppsagnir, skólanum blæðir út og auðvitað stingur það í augu að horfa á sama tíma á önnur ráðuneyti lofa hér verulegum fjármunum í þá aðgerð að flytja störf háskólamenntaðra starfsmanna út á land á meðan þessi starfsemi virðist ætla að leysast upp. Ég hvet hæstv. ráðherra til dáða. Óvissan er það sem er verst 

Virðulegi forseti. Það er hárrétt sem fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda, ég hef verið þeirrar skoðunar og er enn að skynsamlegt sé að sameina Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri við Háskóla Íslands. Það var mitt mat aftur á móti að ekki væri fyrir því pólitískur meiri hluti til að koma hér í gegn frumvarpi þar að lútandi. Þá lá það fyrir og undan því varð ekki vikist að skólinn héldi sig innan ramma fjárlaga. Það var mjög skýr krafa um það. Ríkisendurskoðun hafði gert alveg sérstakar athugasemdir við stöðu skólans, ítrekað reyndar, og svo mjög alvarlega að fjárlaganefnd sá sig tilknúna til að kalla mig á fund til sín ásamt mínum starfsmönnum til að fara sérstaklega yfir þetta mál og sendi einnig bréf í janúar á þessu ári þar sem áréttað var að það yrði að bregðast við, skólinn yrði að lúta fjárframlögum þeim sem Alþingi veitti honum. Einnig hljótum við að horfa til þess að þessi skóli eins og aðrir, þessi stofnun eins og aðrar stofnanir, verður líka að lúta því að þurfa að horfa til þess halla sem hefur myndast og byrja að reyna að greiða eitthvað upp í það. Þó er halli sem hefur myndast í þessari skólastofnun svo mikill og um svo mikla fjármuni að tefla að það er útilokað að það verði nokkurn tímann greitt til baka. Þá er talað um að reynt verði að klóra eitthvað í bakkann, þannig þó að starfsemin eigi að geta haldið áfram í núverandi mynd. Það er alveg augljóst að með því að gerð er þessi krafa sem var óumflýjanleg - og sérstaklega var fundið að því að það hefði ekki verið gert hér á undanförnum árum, og ekki bara í stjórnar- og ráðherratíð hv. fyrirspyrjanda heldur líka á árunum þar á undan, þ.e. að þetta mál hefur ekki verið leyst. Ég hef lagt á það ríka kröfu að staðið verði við fjárlögin. Ég vil segja hvað varðar framtíðina að ég hef ekki gefið það frá mér að þetta mál geti gengið fram. Ég mundi gjarnan vilja sjá það, og vona það, að hér myndist meiri hluti fyrir því og skilningur líka í heimabyggð 

Virðulegi forseti. Það er rétt að sagan er löng, allt frá því að þarna eru sameinaðar þrjár stofnanir sem samt eru á þremur stöðum, frá því að skólinn er færður upp á háskólastig án þess að því fylgdi fjármagn á sínum tíma, frá því að skólinn var fluttur milli ráðuneyta. Það er því ljóst að Alþingi Íslendinga aftur í tímann ber umtalsverða ábyrgð á þeirri stöðu sem þarna er uppi. Hæstv. ráðherra segir hér að hann hafi áttað sig á því að ekki væri pólitískur meiri hluti fyrir sameiningu. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er pólitískur meiri hluti fyrir því að starfseminni muni í raun blæða út á meðan ekki er tekin ákvörðun? Ég brýni aftur hæstv. ráðherra, ég held ekki að það sé pólitískur meiri hluti fyrir því. Þarna höfum við ábyrgð að standa undir gagnvart þessum hluta rannsókna- og vísindastarfs í landinu sem er mjög mikilvægt á öllum sviðum. Ég tel að boltinn hljóti að liggja hjá hæstv. ráðherra, að kynna fyrirætlanir sínar sem hann segir að hann hafi ekki horfið frá, hvað þær feli nákvæmlega í sér, líka fyrir fulltrúum stjórnarandstöðu hér í þinginu, hvað þær þýði fyrir vísindastarf á þessu 

Virðulegi forseti. Hvað varðar birtingarmynd pólitísks vilja hér í þessum sal kemur hann mjög skýrt fram í fjárlagafrumvarpi því sem varð að lögum í desember sl. Þar eru skólanum áætlaðir og veittir fjármunir til reksturs og það er krafa um að skólinn haldi sig innan þeirra fjárveitinga, ásamt því síðan að sú eðla krafa er gerð til þessarar stofnunar, eins og annarra stofnana sem hafa lent í því að fara fram úr, að sett verði upp ferli þar sem reynt verði að greiða eitthvað inn á þann halla sem hefur myndast. Þetta eru eðlileg vinnubrögð og eru óumflýjanleg. Ríkisendurskoðun hefur fundið mjög að því að ekki hefur verið brugðist við því annars vegar hvað Alþingi hefur ætlað skólanum á fjárlögum og hins vegar hver reksturinn hefur verið. Það er auðvitað vilji Alþingis sem ræður, það er Alþingi sem ákveður að þetta séu fjármunirnir. Úr því að spurt var um pólitískan vilja þá birtist hann með þessum hætti. Þetta er staðan. Ég ítreka aftur á móti að ég hef ekki fallið frá þeirri skoðun að það er betra fyrir þessa 

Virðulegi forseti. Af orðum hæstvirtra ráðherra núverandi ríkisstjórnar má ráða að ekki séu áætlanir um að verja fé úr ríkissjóði til byggingar nýs Landspítala. Einnig má skilja orð þeirra svo að ekki séu áætlanir um lántöku í því sambandi. Nýtt húsnæði fyrir þjónustu Landspítalans hefur verið forgangsmál stjórnenda og starfsfólks spítalans í mörg ár. Gildar ástæður eru þar að baki og ber hæst óhagræðið af rekstri í núverandi húsnæði. Kostnaður við flutninga starfsfólks og sjúklinga milli húsa í hverfum borgarinnar er umtalsverður. Kostnaður vegna skorts á húsnæði fyrir sjúklinga, tækjum og starfsfólki er einnig umtalsverður. Kostnaður og óhagræði sjúklinga vegna þjónustu sem þeir bíða eftir er einnig vaxandi. Kostnaður við viðhald er mikill og fer sömuleiðis vaxandi. Nýjasta dæmið um skammtímalausn sem Landspítalinn hefur þurft að grípa til er 500 fermetra bráðabirgðaskrifstofubygging sem mun kosta um 115 millj. kr. Kostnaðurinn af óhagræði vegna húsnæðis spítalans er meiri en sem mundi nema vaxtakostnaði af láni til nýrrar byggingar. Almenn regla er að fjármagna ríkisframkvæmdir á einhvern hátt. Vil ég því spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hafi hugleitt möguleika til að fjármagna nýja byggingu fyrir Landspítalann. Ef svo er, hverjir eru þeir möguleikar?

Herra forseti. Það mál sem hér er rætt um tel ég að sé nokkuð breið pólitísk samstaða um að hafa í forgangi á næstu árum. Þingið hefur nýlega ályktað um þetta mál og lagt áherslu á að það sé sett í forgang. Með þeirri ályktun var t.d. tekin ákvörðun um hvar spítalinn ætti að rísa, einnig á hvaða grunni sú vinna ætti að fara fram sem fram undan er, þ.e. á grundvelli þess undirbúnings sem hefur verið unninn undanfarin ár. Með lögum um byggingu nýs spítala var í sjálfu sér tekin afstaða til þess hvernig ætti að fjármagna spítalann, en síðasta kjörtímabil virtist ekki nýtast í margt annað en ákveða hvort það væri í lagi að framkvæmdin yrði að einhverju leyti einkaframkvæmd eða hvort hún þyrfti örugglega að vera einungis opinber. Flokkarnir sem stjórnuðu síðast komu sér saman um að hún þyrfti að vera opinber, samkvæmt þessum lögum.

Ódýrasta leiðin.

Nú höfum við lokið fullnaðarhönnun á einum af fimm áföngum, þ.e. þeim áfanga sem snýr að sjúkrahótelinu. Um 25% af öðru er hannað, þ.e. af hinum fjóru stóru áföngunum. Hérna erum við að ræða um fjárfestingu sem er af stærðargráðunni 60–80 milljarðar. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á að það er ekki mikið svigrúm fyrir slíkri fjárfestingu í langtímaáætlunum um ríkisfjármál, en við erum um þessar mundir að leggjast yfir það ásamt með velferðarráðuneytinu og heilbrigðisráðherra sérstaklega og í mínu ráðuneyti með hvaða hætti við gætum forgangsraðað fjármunum í þágu þessa verkefnis vegna þess að það er eitt af stóru málunum sem við viljum vinna að á næstu árum. Við höfum hins vegar ekki í hyggju að taka lán og skuldsetja ríkissjóð þannig að á sama tíma verði hér hallarekstur á 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég vil líka minna á að það getur verið mjög dýrt að draga þetta og grípa ekki til lánaúrræðisins. Það er almenn regla eins og við vitum að opinberar framkvæmdur eru greiddar með lánsfé sem greitt er upp á löngum tíma. Ég vil árétta hér að Björt framtíð telur vænlegra að taka lán til byggingar nýs spítala en að taka lán til að eiga gjaldeyrisforða til að halda lífi í krónunni þar sem vaxtakostnaður er 20 milljarðar á ári. Þau fjárútlát verða að engu fyrir þjóðina, en lán til sjúkrahúss er fjárfesting í heilsu og lífsgæðum þjóðarinnar.

Herra forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður bendir á að það er ekkert óeðlilegt við það að hluti af fjármögnun svona framkvæmdar sé einhvers konar lántaka, en það skiptir máli hvað menn skulda fyrir. Í augnablikinu skuldar ríkissjóður tæplega 1.500 milljarða þannig að það er svo sem ekki mikið svigrúm til þess að bæta á þann lánastabba eins og sakir standa. Þess vegna skiptir mjög miklu að þetta sé skoðað í samhengi við langtímaáætlun um þróun ríkisfjármála. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að það er sárgrætilegt að horfa á eftir þeim mikla kostnaði sem við verðum fyrir til þess að halda uppi miklum gjaldeyrisvaraforða sem hefur þótt vera nauðsynlegt út af útlitinu hvað varðar greiðslujöfnuð landsins á næstu árum og til þess að byggja undir áætlun um afnám haftanna. Það þykir vera nauðsynlegt að hafa ríflegan gjaldeyrisforða meðan á því stendur. Ekkert af þessu breytir því að 

Ríkissjóður borgar þetta.

Herra forseti. Þróunin er í þá áttina að geymsla og vinnsla gagna er að færast á skýið. Skýið er í raun jarðbundið í gagnaverum. Upplýsingar og vinnsla þeirra í skýinu fer fram í gagnaverum. Vöxtur þessa geira er yfir 20% á ári og dagblaðið The Economist segir að ekkert lát sé á þeim öra vexti. Í starfshópi hæstv. ráðherra Ragnheiðar Elínar Árnadóttur í vor kemur fram, með leyfi forseta: „Ljóst er að gagnaversiðnaðurinn á Íslandi er farinn að vaxa og eftirspurnin eftir gagnahýsingu á heimsvísu mun halda áfram að vaxa hratt. Það er því mikilvægt að fjarlægja óþarfaviðskiptahindranir sem draga úr samkeppnisstöðu landsins við að hýsa gagnaver sem þjóna alþjóðlegum viðskiptavinum. Jákvæð hagræn áhrif öflugs gagnaversiðnaðar á Íslandi er meðal annars aukin fjárfesting, viðskipti við innlend upplýsingatæknifyrirtæki, uppbygging öflugri nettenginga við útlönd, fjölbreyttari viðskiptavinahópur á raforkumarkaði og hagsmunaaðilar sem þrífast í lagaumhverfi friðhelgi einkalífs og upplýsingafrelsis.“ Jafnframt kemur fram í tillögum sem hópurinn í þessari greinargerð kallar eftir varðandi laga- og viðskiptaumhverfi, með leyfi forseta: „Skýra þarf íslenskar skattareglur varðandi „fasta starfsstöð“ svo afnema megi óþarfaviðskiptahindranir. Nokkur óvissa er í kringum hugtakið „föst starfsstöð“ í skattalegu tilliti. Slík óvissa er til þess fallin að valda viðskiptahindrunum og er því lagt til að litið verði til annarra landa eftir fordæmum við að skýra, eins fljótt og kostur er, hugtakið fasta starfsstöð. Beint verði til fjármála- og efnahagsráðuneytis að hafa frumkvæði að því að túlka hugtakið fasta starfsstöð og hafa til hliðsjónar stöðuna í Englandi þar sem túlkun hugtaksins leiðir til þess að aðilum er auðveldað að stunda viðskipti í landinu. Starfshópurinn leggur til að svipuð afstaða verði tekin hér á landi og það feli meðal annars í sér að leyfa fyrirtækjum að setja hér upp netþjóna án þess að krefjast fastrar starfsstöðvar.“ Spurningin til 

Herra forseti. Jú, ég get svarað því mjög einfaldlega að það skiptir máli að óvissuþáttum eins og þessum sé eytt. Þetta er ekki nýtt álitamál, þetta hefur verið uppi á borðum mörg undanfarin ár. Þessi ábending um fasta starfsstöð og skattalegar reglur á Íslandi og túlkun þeirra kom fram fyrir nokkrum árum. Mér sýnist á öllu að það sem hér er á ferðinni sé að þeir sem hafa kallað eftir túlkun á skattalöggjöfinni séu ekki endilega sáttir við niðurstöðuna og séu í raun að bíða eftir endurskoðun á þeirri afstöðu og eftir atvikum þá breytingum á lagareglum eða að minnsta kosti túlkun lagareglna. Þetta er mál sem við getum ekki haft hangandi endalaust í lausu lofti og skiptir máli, sérstaklega vegna þess vaxandi áhuga sem er á því að koma með starfsstöðvar til Íslands í þessum geira. Að öðru leyti get ég bara tekið undir með þingmanninum um að við eigum að ryðja burt hindrunum sem kunna að vera til staðar svo þessi starfsemi geti fengið þrifist hér, en hún á að gera það á sömu almennu viðskiptalegu forsendum og önnur starfsemi.

Herra forseti. Já, nákvæmlega, vinna hefur verið í gangi í töluverðan tíma að reyna að finna lausn á þessu máli. Þeir eru búnir að finna slíka lausn í Bretlandi og það uppfyllir alveg þau skilyrði sem við þurfum að uppfylla vegna alþjóðasamninga. Þeir eru búnir að finna það. Gætum við farið sömu leið og þeir hafa farið? Svo virðist sem þetta sé, eins og hæstv. ráðherra sagði, túlkunaratriði á skattalögunum. Við völdum þetta atriði sérstaklega í starfshópnum vegna þess að við vorum að velja atriði sem var hægt að vísa til ráðherra og svoleiðis, fá atriði í nokkrum flokkum, meðal annars breytingar á laga- og reglugerðarumhverfi eða slíku, þar sem þyrfti sem minnst til að breyta hlutunum þannig að ekki þyrfti endilega að fara í stórar lagabreytingar eða reglugerðarbreytingar jafnvel, einhvers staðar þar sem þyrfti sem minnst til að breyta. Þetta er túlkunaratriði sem væri hægt að fara í. Þetta er sú niðurstaða sem ég fékk þegar ég fór hringinn 

Herra forseti. Það er góð nálgun sem hv. þingmaður er með hér, að reyna að ryðja úr vegi því sem er auðveldast að taka fyrst. En ég hygg að það sé fjölmargt annað sem getur ráðið úrslitum um það hversu kraftmikill vöxturinn í þessum geira verður á næstu árum. Þar skipta fjölmargir þættir máli, eins og til dæmis orkuverðið í landinu. Það skiptir máli hvernig tengingar eru við landið og ég hef heyrt áhyggjur manna af því að þær séu ekki nægilega traustar þó að við sjáum nú þegar ákveðna uppbyggingu. Aðrir hafa áhyggjur af því að við séum ekki með nægilega marga strengi til landsins. Það er alveg ljóst að gríðarlega ör vöxtur verður í þessum geira á komandi árum og hann er nú þegar mjög ör, starfsemin ört vaxandi. Það lýsir sér til dæmis í því að einstaka viðskiptavinur gagnavers á Íslandi var ábyrgur fyrir meiri gagnaflutningi um strenginn til landsins ákveðinn dag en restin af þjóðinni. Allt Ísland 

Virðulegi forseti. Í umræðu um breytingar síðustu ríkisstjórnar á skattalögum féllu ýmsar fullyrðingar sem gætu hljómað sérkennilega úr munni hv. stjórnarþingmanna í dag í ljósi áforma núverandi hæstv. ríkisstjórnar um hækkun á neðra þrepi virðisaukaskatts. Ef ég man rétt fóru tveir hv. þingmenn þáverandi stjórnarandstöðu þar fremstir í flokki, annars vegar hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, núverandi formaður fjárlaganefndar, og hins vegar núverandi hæstv. ráðherra ferðamála, Ragnheiður Elín Árnadóttir. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur sagt í fjölmiðlum að hún hafi haft rangt fyrir sér í þessu máli og hafi því skipt um skoðun og er hún maður að meiri fyrir vikið að mínu mati og mættu ef til vill fleiri taka sér hana til fyrirmyndar. Í umræðu um hækkun virðisaukaskatts á hótel- og gistiþjónustu haustið 2012 sagði núverandi hæstv. ferðamálaráðherra meðal annars, með leyfi forseta: „Um er að ræða atvinnugrein sem gerir áætlanir sínar langt fram í tíma, ólíkt ríkisstjórn Íslands. Breytingin kemur allt of seint fram og jafnvel þó að skatturinn sé lækkaður úr 25,5% í 14% mun hann bitna á gististöðunum því að menn ráða illa við hækkunina. Það er löngu búið að gefa út verðskrá fyrir komandi ár og þegar hafa verið gerðir samningar við hópa og jafnvel einstaklinga sem bóka sig sjálfir.“ Í annarri ræðu af sama tilefni benti hæstv. ráðherra á að ferðaþjónustan væri grein sem gerði áætlanir til tveggja ára. Þess vegna ætti alls ekki að hækka virðisaukaskatt á hótelgistingu úr 7% í 14% nema með tveggja ára aðlögunartíma. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé enn þeirrar skoðunar að ferðaþjónustan þurfi tveggja ára aðlögunartíma að slíkum breytingum.

Virðulegur forseti. Veigamesti munurinn á fyrirhuguðum skattbreytingum þessarar ríkisstjórnar, sem kynntar hafa verið, og þeim sem fyrrverandi ríkisstjórn stóð fyrir er sá að hér er um almenna breytingu á virðisaukaskattsumhverfinu að ræða. Í því tilfelli er athyglisvert að fyrrverandi fjármálaráðherra, hv. þm. Oddný G. Harðardóttir, skuli taka dæmi um 14% hækkunina en ekki þá sem hún lagði til í fjárlagafrumvarpi sínu, sem var að hækka virðisaukaskatt á eina atvinnustarfsemi þannig að virðisaukaskattur á gistingu færi úr 7% í 25,5%. Sú breyting átti að gerast með þriggja mánaða fyrirvara og talaði hv. þingmaður og fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra fyrir því. Ég get alveg tekið undir, og ég hef ekki skipt um skoðun á því, að svona breytingar á að gera í tíma. Þessi virðisaukaskattsbreyting á að taka gildi frá og með 1. maí á næsta ári. Fjármálaráðherra hefur sjálfur sagt, m.a. á opnum fundi um daginn, að allt þetta megi skoða. Þetta eru stórar upphæðir í heildarbreytingunni en þessi þáttur er ekki stærstur eða veigamestur. Nú er frumvarpið til meðferðar í þinginu og þessi atriði verða skoðuð líkt og önnur sem til umræðu hafa verið.

Virðulegi forseti. Ég er oftast tilbúin til þess að ræða hugmyndir mínar um æskilegar breytingar á skattkerfinu, en hér og nú er ætlast til þess að hæstv. ráðherra svari fyrirspurnum mínum. Önnur fullyrðing sjálfstæðismanna sem hljómar nokkuð undarlega nú er sú að með því að lækka skattprósentur muni tekjur ríkissjóðs aukast. Sumir gagnrýnendur þessarar kenningar kalla þetta vúdú-hagfræði. Hæstv. ferðamálaráðherra sagði í ræðu haustið 2012, með leyfi forseta: „… vinstri flokkarnir skilja ekki, að skattahækkun sé ekki einhver föst stærð, einhver krónutala, maður hækkar skatt úr 7% í 14% og fær sömu upphæðina.“ Í ljósi þessarar fullyrðingar núverandi hæstv. ráðherra er spurning mín þessi: Er hæstv. ráðherra enn þeirrar skoðunar að hækkun virðisaukaskatts á ferðaþjónustu skili engum viðbótartekjum í ríkissjóð?

Virðulegur forseti. Aftur þarf að ítreka það við hv. þingmann að hér er um heildarbreytingu á skattkerfinu að ræða. Það er verið að hækka neðra þrep virðisaukaskattskerfisins, það er rétt, og það er verið að lækka efra þrep virðisaukaskattskerfisins um 1,5 prósentustig og verður það lægra en það hefur nokkurn tímann verið. Í því ljósi þarf að skoða þetta. Ég þarf ekki að fara að í hártoganir við hv. þingmann. Auðvitað er hækkun neðra þrepsins hækkun, það liggur í augum uppi. Markmiðin með aðgerðunum sem farið er í hér eru að einfalda kerfið, minnka muninn milli hærra og lægra þrepsins til þess einmitt að koma í veg fyrir undanskot sem var eitt af markmiðum fyrrverandi ríkisstjórnar með mikilli hækkun þeirra ef mig misminnir ekki. Punkturinn er þessi: Það er verið að gera heildarbreytingar á skattkerfinu, fækka undanþágum og minnka bilið á milli þrepa. Þær hugmyndir  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir tækifærið til að ræða þetta brýna mál sem er innviðir ferðaþjónustunnar. Það er okkur öllum ljóst að samhliða mikilli uppbyggingu innan ferðaþjónustunnar á undanförnum missirum og árum og mikilli fjölgun ferðamanna hér á landi, sem er auðvitað ánægjuefni, þarf að bæta innviði ferðaþjónustunnar. Það lýtur ekki aðeins að því að bæta salernisaðstöðu, göngustíga, samgöngur og fleira slíkt, sem skiptir auðvitað miklu máli, heldur líka að tryggja náttúruvernd, vernd friðlýstra svæða, tryggja að þau haldi sínu miklu verndargildi fram í tímann. Það hefur hins vegar hefur ríkt óvissa um tekjustofna ferðaþjónustunnar. Áðan var fyrirspurn um hækkun á virðisaukaskatti á ferðaþjónustu sem var horfið frá á sínum tíma. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur boðað hugmyndir um náttúrupassa, sem enn hafa ekki litið dagsins ljós, til þess að tryggja tekjustofn fyrir ferðaþjónustuna. Við vitum að það þarf að tryggja tekjustofna. Við þurfum aukið fjármagn, bæði í náttúruvernd og innviði, en á sama tíma hafa verið miklar sveiflur í fjárlögum gagnvart Framkvæmdasjóði ferðamannastaða. Þar var fyrst skorið niður um háar fjárhæðir í fjárlögum ársins 2014. Síðan var bætt í hann aftur á fjáraukalögum fyrir árið 2014, nú er aftur skorið niður í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2015, þannig að óvissan heldur áfram. Við vitum ekki enn þá hvaða leið á að velja til þess að tryggja tekjur fyrir ferðaþjónustuna. Náttúrupassaleiðin sem hefur verið til umræðu hefur svo fléttast saman við þá hræðilega vondu stöðu sem uppi er þar sem einstakir aðilar hafa farið í gjaldtöku á einstökum svæðum. Samkvæmt svari hæstv. umhverfisráðherra sem barst hér í vor við fyrirspurn minni um lögmæti slíkrar gjaldtöku leyfi ég mér að efast um að slík gjaldtaka standist lög, a.m.k. ekki í öllum tilfellum. Í svarinu segir að ákvæði náttúruverndarlaga um að hugsanlega geti gjaldtaka verið heimil gildi einungis um tvenns konar gjaldtöku, annars vegar að taka inn gjald fyrir veitta þjónustu og hins vegar til að koma í veg fyrir tilteknar skemmdir, og kemur skýrt fram að slík gjaldtaka þarf að vera í umboði Umhverfisstofnunar, samkvæmt samningi við hana. Ákvæðið veitir ekki heimild til almennrar gjaldtöku á náttúruverndarsvæðum. Það er algjörlega á hreinu, samkvæmt svari hæstv. umhverfisráðherra. Við erum hér komin með einhvers konar villta vesturs ástand í gjaldtöku sem stenst væntanlega ekki einu sinni lög, náttúruverndarlög. Á meðan er beðið eftir náttúrupassahugmyndinni. Mig langar sérstaklega að spyrja hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um það. Ráðherrann hefur sagt að það þurfi að tryggja tekjustofna, og ég held að við getum öll verið sammála um að mikilvægt er að styrkja innviðina greinarinnar, en ráðherra hefur einna helst mælt fyrir náttúrupassaleiðinni. Ég hef áður rætt hér hvernig slík leið mundi fara saman við ákvæði almannaréttar, sem er undirstaðan fyrir svari hæstv. umhverfisráðherra við fyrirspurn minni um gjaldtöku, almannarétt sem hefur verið í íslenskum lögum allt frá tímum Jónsbókar. Ég vil minna á að hæstv. umhverfisráðherra, í sérstökum umræðum um málefni almannaréttarins í vor, tiltók sérstaklega að náttúrupassi mætti ekki verða til þess að þrengja að almannarétti, það yrði að tryggja hann. Því væri hann reiðubúinn að skoða aðrar leiðir en náttúrupassaleiðina sem hefði verið boðið. Mig langar því að spyrja hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hvort rýnt hafi verið í ráðuneyti hennar og hæstv. umhverfisráðherra hvernig hugmyndir um náttúrupassa, þar sem allir eru skikkaðir til þess að borga tiltekið gjald, ekki fyrir að þiggja ákveðna þjónustu á ferðamannastöðum heldur fyrir bara að horfa á náttúruna, rími við ákvæði um almannarétt í gildandi lögum, hvort það hafi verið skoðað. Ég vil minna á í þessu tilfelli að í nýrri áfangaskýrslu stjórnarskrárnefndar eru kynntar hugmyndir sem eru til umræðu úti í samfélaginu um það hvort almannarétturinn eigi jafnvel að vera hluti af stjórnarskrá. Við þurfum líka að taka það með í reikninginn. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi skoðað aðrar leiðir. Ég veit að það var undir í þeim starfshópi sem starfaði að þessum málum að skoða til að mynda að styrkja gistináttagjaldið eða setja á einhvers konar komu- og brottfarargjöld. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort sú umræða sem hér hefur orðið um mikilvægi almannaréttar hafi orðið til þess að þær leiðir hafi verið skoðaðar eitthvað frekar. Ég lít svo á að í þessu máli þurfi að hafa ákveðin grundvallaratriði í huga. Ég lít svo á að almannarétturinn sé eitt af þeim grundvallaratriðum, að við getum ferðast um landið og horft á náttúruna án þess að vera rukkuð 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem við ræðum þetta mál og ég get alveg lofað þingheimi því að þetta er ekki í síðasta sinn. Sú nálgun sem hv. þingmaður hefur á málið er mjög mikilvæg, þ.e. samspil almannaréttar og eignarréttar. Almannaréttur er varinn í náttúruverndarlögum og eignarréttur í stjórnarskrá. Málshefjandi spurði tvíþættrar spurningar, annars vegar hvort rýnt hefði verið í aðrar leiðir og hins vegar um almannaréttinn. Mig langar aðeins að rekja aðrar leiðir sem hafa verið mikið í umræðunni. Ég get sagt að á minn fund hafa komið tugir einstaklinga sem hafa haft jafn margar góðar hugmyndir um það hvernig leysa eigi þetta mál en við höfum skoðað sérstaklega nokkrar þessara leiða. Í fyrsta lagi er sú leið að láta ríkissjóð fjármagna þetta, líta svo á að þetta séu innviðaframkvæmdir sem ríkið eigi að standa í. Sú leið er vissulega fær. Ef við ætlum að horfa til langtímaskipulags er ég þeirrar skoðunar að tryggara sé að vera með sérstaka fjármögnun sem við getum þá miðað áætlanir okkar við. Í öðru lagi hafa alls konar landamæragjöld verið nefnd, hvort sem þau yrðu greidd við komu eða brottför í flugstöðinni, þegar fólk kemur til landsins, eða á netinu. Talað hefur verið um svokallað ESTA-gjald sem Bandaríkjamenn leggja á og menn þurfa að greiða áður en þeir fara þangað. Í ljós hefur komið að sú leið er með öllu ófær vegna skuldbindinga okkar gagnvart bæði EES og Schengen. Litið yrði á það sem landamæragjald sem okkur væri óheimilt að leggja á. Í þriðja lagi hefur verið skoðað hvort við getum sett komu- eða brottfarargjöld á farseðilinn. Það er vissulega hægt og það er gert víða. Þó að skattlagning á flug hafi breyst í seinni tíð og að mestu verið horfið frá henni - þau gjöld sem lögð eru á farseðla núna eru að mestu leyti þjónustugjöld - þá er ekki óheimilt að leggja skatt á flugmiða en það er bannað að mismuna. Ef við mundum leggja slíkt gjald á flugmiða yrðum við að gera það með nákvæmlega sama hætti á innanlandsflugið með öllum þeim tilkostnaði fyrir fólk sem nýtir sér þá þjónustu, sem eru að mestu leyti Íslendingar. Ég hef því ekki verið hlynnt þeirri leið. Við höfum einnig skoðað ýmiss konar fyrirkomulag í öðrum löndum, til dæmis það fyrirkomulag sem er á Nýja-Sjálandi, sem er ákveðið nýtingargjald. Sú leið er svolítið flókin í framkvæmd, auk þess sem skattur eða gjald leggst á eina atvinnugrein innan ferðaþjónustunnar. Við höfum þess vegna verið frekar fráhverf því. Síðan er það sú leið sem ég veit að hv. þingmaður er ekki hlynnt og það er að hver landeigandi rukki fyrir sig. Það er vissulega möguleiki í stöðunni. Það tryggir að fjármagn kemur beint inn á þau svæði sem rukkað er fyrir og nýtist líklega til uppbyggingar þar þó að engin vissa sé fyrir því. Ókostirnir eru þó töluverðir. Það er upplifun ferðamannsins þegar hann er rukkaður á hverjum einstökum stað sem mér finnst ekki vera jákvæð. Í sjötta lagi er gistináttagjaldið sem lagt var á í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það hefur gefið ákveðnar tekjur en þær hafa ekki dugað. Það eru í kringum 220 millj. kr. sem skila sér þar núna. Ef fara ætti þá leið þyrfti að breyta fyrirkomulagi þess og hækka það verulega með áhrifum á gistinguna, þann hluta ferðaþjónustunnar, og það gæti hækkað það mikið að það hefði áhrif á eftirspurnina. Þá er það náttúrupassinn sem unnið hefur verið að. - Nú er ég að brenna inni á tíma. - Kostir hans eru þeir að þeir borga sem njóta. Það fjármagn sem þar kæmi inn rynni allt í þennan málaflokk. Hann er ekki gallalaus frekar en aðrar þær leiðir sem ræddar hafa verið. Varðandi almannaréttinn þá er það mín skoðun og okkar í ráðuneytinu að lögfesting náttúrupassa mundi ekki  Afsakið, herra forseti, að ég skuli hafa farið fram yfir tímann.

Virðulegi forseti. Á fjármögnun innviðauppbyggingar á Íslandi vegna ferðaþjónustunnar hafa verið teknir margir snúningar í gegnum tíðina. Á síðasta kjörtímabili gerðum við þó nokkrar atrennur að því að koma með tillögur um það hvernig mætti fjármagna þessa innviðauppbyggingu. Það var gert með því að komið var með tillögur um annars vegar gistináttagjald og hins vegar gjald á flugmiða. Þingið bakkaði með það þannig að úr varð þetta litla gistináttagjald, þ.e. mjög samanskroppið gistináttagjald sem við þekkjum í dag. Við komum líka hingað inn með hækkun á virðisaukaskatti á ákveðnar greinar ferðaþjónustunnar og samhliða því voru settir stórauknir fjármunir til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða þannig að þetta skilaði sér til ferðaþjónustunnar og uppbyggingar innviða. Núverandi ríkisstjórn ákvað að draga þetta allt saman til baka, skera niður framkvæmdasjóðinn og losa sig líka við tekjurnar. Núna, ári seinna, er hækkunin á virðisaukaskattinum aftur komin inn en hún skilar sér í engu til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða. Það er niðurskurður þar eins og hv. frummælandi kom inn á í þessari umræðu. Ég hef engan áhuga á því að standa hér í stjórnarandstöðu eins og stjórnarandstaðan gerði á síðasta kjörtímabili og berjast með kjafti og klóm gegn hverri tillögu sem komið er með hingað inn til þess að tryggja uppbyggingu ferðaþjónustunnar. Ég hef engan áhuga á því. Við ætlum hins vegar að fá að taka þátt í því að koma með einhverja skynsamlega lausn í þessu máli þannig að við hættum þessum snúningum sem hæstv. ráðherra fór yfir hér áðan og eru búnir viðgangast allt of lengi. Hringlandinn sem við sjáum hjá þessari ríkisstjórn verður að stoppa. Við verðum að fara að sjá einhverja niðurstöðu. Ég held að til þess þurfi hæstv. ráðherra að eiga betra samtal hér 

Virðulegi forseti. Við ræðum hérna meðal annars tekjustofna í ferðaþjónustu og hvernig eigi að fjármagna uppbyggingu innviða í ferðaþjónustunni. Við erum eflaust öll sammála um að það þarf að gera miklu betur í því. Fyrsta málið sem ég sat og hlustaði á í þingsal var þegar ríkisstjórnin ákvað að hækka ekki virðisaukaskatt af gistingu upp í 14%. Mér fannst minni hlutinn færa mjög góð rök fyrir því að það þyrfti að hækka virðisaukaskattinn en því miður hlustuðu stjórnvöld ekki á þau rök en koma núna með breytingar og hækka upp í 12% og afnema eina undanþágu. Þótt það sé mjög gott þyrfti að afnema fleiri undanþágur. Á sama tíma og ríkisstjórnin vildi ekki hækka virðisaukaskatt á gistingu lækkaði hún framlög í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða mjög mikið. Svo kom í ljós það sem allir sáu og bentu á að framlögin voru ekki nógu mikil og þá eru fundnir einhverjir peningar sem verða settir inn á fjáraukalög. Ég mun ekki þreytast á því að minna þingið á þessi óforsvaranlegu vinnubrögð. Fjáraukalög á ekki að nota með þessum hætti. Ég hef líka sagt við hæstv. ráðherra, og ég tek undir orð hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, að við erum öll hérna tilbúin að vinna saman að þessu máli. Þetta er ekki ríkisstjórnin á móti minni hlutanum eða eitthvað svoleiðis. Við þurfum að gera eitthvað, við þurfum að fá tekjur og við þurfum að efla Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Mér fannst það gott hjá fyrri stjórnvöldum að stórefla þann sjóð, það var nauðsynlegt. Svo er líka annað sem ég held að við verðum að skoða og þora að tala um og það er svört atvinnustarfsemi í greininni. Það verður að taka á því, en á sama tíma skera stjórnvöld niður hjá skattrannsóknareftirliti. 

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda og ráðherra og öðrum þeim sem taka þátt í umræðunni fyrir þessa umræðu um náttúrupassa og almannarétt og ýmislegt fleira sem tengist ferðaþjónustunni. Almannarétturinn er að mínu mati afskaplega mikilvægur réttur sem við sem þjóð eigum að leggja mikið á okkur til að halda í þó að við þurfum að skoða vel hvernig hann er útfærður á fjölförnum stöðum í náttúrunni. Ég vona svo sannarlega að ráðherra hafi verið að segja okkur það hér áðan að það styttist í niðurstöðu um hvernig við nálgumst gjaldtöku af ferðamönnum vegna afnota af náttúru Íslands. Við verðum að fara að fá niðurstöðu í það mál. Fyrir hvað á að greiða og í hvað á að nota tekjurnar sem innheimtast? Meðan við höfum beðið eftir lausn á þessu höfum við látið ýmislegt annað bíða. Ekki munu öll verkefni ferðaþjónustunnar leysast þegar þessi gjaldtaka hefst. Við þurfum að ræða með hvaða hætti er hægt að veita þjónustu, eins og bílastæði og salernisaðstöðu og ýmislegt annað, þannig að staðirnir standi undir kostnaði þar sem ferðamenn stoppa gjarnan við þjóðveginn. Við þurfum að ræða hvort og hvaða þjónusta er greidd úr sameiginlegum sjóðum og skilgreina sérstaklega og setja okkur reglur um þá þjónustu sem tekið verður sérstakt gjald fyrir. Við getum ekki beðið eftir því að Framkvæmdasjóður ferðamannastaða leysi öll verkefnin. Við þurfum að búa til umhverfi þar sem einstaklingar og landeigendur geta komið að málum líka. Við þurfum einnig að útfæra gjaldtökuheimildirnar í lögum um þjóðgarða og friðlýst svæði svo að hægt sé að vinna úr þeim af skynsemi. Svo er náttúrlega öll umræðan um markaðssetningu. 

Herra forseti. Við erum meðal annars að ræða gjaldtöku fyrir ferðaþjónustuna. Það er eiginlega helmingurinn af allri þessari umræðu út af því að markaðir tekjustofnar virðast ekkert skila sér þangað sem þeir eiga að fara. Það þekkjum við mjög vel í íslensku samfélagi. Varðandi gjaldtökuna er spurning hvort ekki væri hægt að gera þetta einfalt á þann hátt að það væri bara tekið ákveðið gjald. Ég hef ferðast víða og víða í flughöfnum þarf ég að greiða lítið gjald. Maður er þarna hvort eð er, maður þarf að fara í gegnum eitthvert lítið ferli og greiða lítið gjald. Það væri hægt að gera hér við alla ferðamenn sem koma inn í landið, sem staldra ekki bara við í Leifsstöð og halda svo áfram eitthvað annað - þá gengi það yfir alla, mjög einföld gjaldtaka. Ég heyrði mjög áhugaverða hugmynd nýlega. Á sama tíma og gjaldið er tekið fær fólk kennitölu sem það getur notað á Íslandi, eins og Íslendingar, að því gefnu að persónuupplýsingar séu virtar, þ.e. að persónurekjanleiki þeirra upplýsinga sé afmáður, þá getur Hagstofan og ríkið fengið ýmsar mikilvægar upplýsingar um ferðaþjónustu á Íslandi þegar ferðamenn framvísa þessum kennitölum við kaup á vöru og þjónustu; þeir mundu til dæmis þurfa að gera það ef þeir ætluðu að fá skattinn til baka o.s.frv. Það yrði mjög góð upplýsingalind fyrir hið opinbera til að skoða hvernig ferðaþjónustumál þróast á Íslandi, að því gefnu náttúrlega að persónulegar upplýsingar yrðu afmáðar.

Hæstv. forseti. Á hverjum degi um nokkurt skeið hefur íslenski fáninn verið dreginn að húni við Kerið í Grímsnesi. Undir honum blaktandi er aðkomufólk sem vill skoða þennan gamla eldgíg krafið um gjald. Sú gjaldtaka hefur verið úrskurðuð ólögleg án þess þó að stjórnvöld aðhafist nokkuð og verður ekki annað séð en að gjaldheimtan sé þeim beinlínis þóknanleg. Þannig hefur hæstv. ráðherra talað og við heyrðum hvernig ráðherrann forgangsraðar þegar hún minnti þingheim á að eignarrétturinn væri jú varinn í stjórnarskrá en náttúran aðeins í lögum. Ég minni hæstv. ráðherra á að stjórnarskráin er varnarumgjörð um lögin og nú er að lögunum vegið. Ég tel að við stöndum á ögurstundu því að með aðgerðaleysi sínu gagnvart lögbrotunum geta stjórnvöld skapað lögbrotum og lögbrjótum hefðarrétt sem reynslan kennir að erfitt getur verið við að glíma. Ég spyr því: Ætlar þessi ríkisstjórn og ætlar þessi hæstv. ráðherra að verða sú ríkisstjórn og sá ráðherra sem kvótavæðir náttúru Íslands, heimilar eigendum lands að selja aðgang að náttúrugersemum Íslands sem samkvæmt lögum, aldagamalli hefð og skilningi okkar flestra í byrjun 21. aldarinnar að eigi að tilheyra okkur öllum? Ég tel að þetta sé eitt af stærstu og örlagaríkustu málum sem nú eru uppi á Íslandi. Það mun verða dómur seinni tíðar manna. Hæstv. ráðherra sagði: Þeir eiga að borga sem njóta. Ég segi: Þeir eiga að njóta sem vilja njóta. 
            

Virðulegur forseti. Hér flutti fyrrverandi hæstv. dómsmálaráðherra ræðu um að hér væru stunduð lögbrot, sem voru löngu hafin og m.a. í hans ráðherratíð,  Það þarf að bregðast við í þessu máli. Ferðaþjónustan á bara eftir að eflast miðað við þær spár sem við hlustum á, en hún er að sama skapi brothætt. Við búum við viðkvæma náttúru og við höfum áður þurft að bregðast við því, t.d. í sjávarútvegi. Í því tilfelli var það greinin sjálf, þar voru það fyrirtækin sjálf sem greiddu fyrir hagræðingunni og greiddu fyrir verndun náttúrunnar. Þannig þurfum við að feta þetta stig núna til að ná að styrkja okkar viðkvæmu náttúru þannig að hennar verði notið um aldir og við skilum henni til framtíðarkynslóða í því horfi sem hún er í dag og jafnvel betra. Hvernig ætlum við að fara einfalda leið að hefja þessa gjaldtöku? Ég er alveg tilbúinn til þess að skoða náttúrupassaleiðina en eins og hún hefur verið lögð upp hefur hún ekki náð þeirri sátt sem stefnt var að. Við þurfum greinilega að finna einhverja einfaldari útfærslu á þessari gjaldtöku. Ég er ekki tilbúinn til þess að fara einhverja leið þar sem þetta mun fara meira og minna allt í sjálft sig, þar sem umfangið í kringum gjaldtökuna og eftirlit með gjaldtökunni verður svo viðamikið að stór hluti af því sem innheimtist fer ekki í þá forgangsröðun sem þarf að vera í þágu þess að byggja upp og vernda þá staði sem eru eftirsóknarverðastir, auk þess að fjölga stöðum. Það er auðvitað líka mjög mikilvægt í þessu samhengi, að við aukum fjölbreytnina fyrir ferðamenn, þennan aukna fjölda ferðamanna, til þess að þeir geti farið sem víðast. Við bíðum eftir niðurstöðu ráðherra 

Virðulegi forseti. Sumt fólk er þannig að það þarf sjálft að taka snúning á málunum áður en það fer að sjá ljósið. Það er bara gott og nú hefur það gerst, þessi ríkisstjórn er búin að taka sjálf sama snúning og fráfarandi ríkisstjórn tók á þessu sama máli á síðasta kjörtímabili. Hér er tilkynnt að hugsanlega sé að koma einhver niðurstaða í því. Við erum búin að sjá eina þeirra, það á að hækka virðisaukaskatt á gistingu, án þess þó að skila neinu inn í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða af þeirri hækkun, en gott og vel. Við bjuggum við harða andstöðu í þessu máli á síðasta kjörtímabili, en það verður ekki þannig núna, a.m.k. ekki hvað okkur varðar í Samfylkingunni. Við höfum mjög mikinn áhuga á því að sjá þetta mál farsællega leitt til lykta og við viljum stuðla að því að svo verði gert. Ég verð líka að segja að við eigum gríðarlega flott dæmi um hvernig samtakamátturinn getur haft jákvæð áhrif. Tökum sem dæmi verkefnið Inspired by Iceland, þar sem komu saman bæði opinberir aðilar og einkaaðilar og náðu í samtakamætti að búa til gríðarlega flott verkefni, sem laðar núna ferðamenn til landsins á hverjum einasta degi og yfir vetrarmánuðina líka, sem er frábær niðurstaða, hversu mikil aukning hefur verið yfir vetrarmánuðina. Nýtum nú sambærilega hugmyndafræði og nýtum samtakamáttinn til að ná niðurstöðu í því hvernig við getum byggt upp innviðina sem ferðamenn sem koma hingað vegna þessa markaðsátaks njóta. Við getum það alveg. En það snýst þá bara um að forustumaður málaflokksins, hæstv. ráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir, kalli til aðila, þvert á pólitíska flokka, 

Virðulegi forseti. Við búum hérna á Íslandi og höfum gert, íslenska þjóðin, frá því að við urðum til og barátta okkar í gegnum aldirnar hefur ekki síst gengið út á það að viðhalda landinu og haga búsetu okkar þannig að hún sé sjálfbær. Þetta stóra háflókna nútímasamfélag okkar á Íslandi er alla daga að berjast við að ná sátt við landið og koma í veg fyrir að við eyðum landinu og eyðum umhverfinu sem við búum í. Nú er svo komið að ferðaþjónustan er ekki aðeins orðin stærsta atvinnugrein landsins, og þar af leiðandi mjög mikilvæg í atvinnuumhverfinu okkar og efnahagnum, heldur er umferð ferðamanna og ferðamennska líka orðinn einn af stóru álagspunktunum á þetta viðkvæma land sem við búum í dag, á meðan við bíðum eftir næstu kynslóðum. Ég held því að það sé mjög mikilvægt, og ég vil taka undir með hv. þingkonu hér á undan og fulltrúa Samfylkingarinnar, að við náum þverpólitískri umræðu og helst þverpólitískri sátt um að við sköpum ferðaþjónustunni lífvænlega og sjálfbæra ramma til þess að greinin vaxi en ekki síður svo að hún verði landinu ekki til trafala. Við höfum dæmi um það að við Íslendingar höfum náð saman, 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka málshefjanda fyrir að færa þetta mál inn í þingsal. Ég vil líka þakka fyrir umræðuna. Það er afskaplega gott til þess að vita og jákvætt að menn eru reiðubúnir til að taka saman höndum til að efla innviði ferðaþjónustu. Þetta mál er auðvitað miklu eldra en fjögurra ára því að milli 2002 og 2007 varð um það bil 12% vöxtur í komu ferðamanna á hverju ári. Það má því segja að liðið hafi um það bil áratugur þar sem menn höfðust lítt eða ekki að. Þegar við horfum til þess að byggja upp innviði, verðum við líka að gá að því að íslensk náttúra er ekki bara fögur, hún getur líka verið ógn. Við þurfum þess vegna líka að tryggja öryggi þeirra ferðamanna sem koma hingað. Ég hef þá trú að á þeim ferðamannastöðum sem fjölsóttastir eru þurfum við jafnvel að taka upp ítölu. Ég get nefnt staði eins og Landmannalaugar, Laugaveginn og fleiri. Þetta eru staðir sem þola ekki mikinn ágang. Sá sem hér stendur er einlægur náttúrupassaunnandi, ég skal segja það strax. Ég tel að með góðri útfærslu á náttúrupassa sé hægt að ná miklum árangri. Það er hægt að ná einföldun vegna þess að núverandi gistináttagjald er innheimt af mjög mörgum aðilum, það er erfitt að fylgjast með því að innheimtan skili sér. Náttúrupassinn er einfaldur og það á að vera hægt að gera hann þannig úr garði, með því að hafa hann rafrænan, að hann geti í sjálfu sér stýrt fjármagninu svona að 70–80%. Það sem út af standi fari þá til svæða sem eru í sérstakri hættu eða svæða sem við viljum beina ferðamönnum á. Fyrst og fremst skulum við taka saman höndum, eins og hér hefur komið fram. Ég fagna umræðunni og ég fagna því þegar 

Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á því að fagna þessari umræðu. Þetta er mjög þörf umræða og mér fannst skemmtileg orðin sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir notaði um ástandið, þegar hún talaði um villta vestrið. Það er einmitt upplifun mín. Ég get talað út frá því að ég hef unnið í ferðaiðnaðinum lengi og bý hér niðri í miðbæ og sé allan þann fjölda ferðamanna sem kemur til landsins. Það sem ég tek eftir er að mér finnst vanta einhverja heildræna stefnu. Það þarf að hugsa um hvar þetta endar. Hvað viljum við fá marga ferðamenn til landsins? Hvernig ætlum við að þjónusta þetta fólk? Og við verðum líka að pæla í upplýsingagjöf, hvar eru allar upplýsingarnar? Ég hef tekið eftir því að það er engin heildræn eða miðstýrð upplýsingagjöf til ferðamanna þannig að þeir hafa voða lítið af upplýsingum þegar þeir koma til landsins. Dæmi um það eru ferðamenn sem leigja sér kannski bílaleigubíl um vetur, keyra út á land og svo ryður Vegagerðin snjóinn kannski tvo daga í viku. Restina af tímanum komast þeir ekki áfram. Eða hvort það hafi verið einn dagur í viku eða tveir dagar sem Vegagerðin er ekki að vinna. Svo eru ferðamennirnir bara fastir og þurfa að keyra aftur í bæinn. Það er ýmislegt svona sem er ekki í lagi og þetta er rosalega fráhrindandi fyrir fólk, sérstaklega ef við ætlum að reyna að markaðssetja landið fyrir allt árið. Varðandi náttúrupassa vil ég nefna eitt, þegar hér er talað um að fjórir dagar kosti 2 þús. kr., einn mánuður 3 þús. kr. og fimm ár 5 þús. kr. Mér finnst mikilvægt að eiginlega eina fólkið sem mundi kaupa fimm ára passa væru Íslendingar. Af hverju rukkum við þá um svona mikinn pening? Er ekki hægt að lækka þetta og hafa það í huga að þessi peningur komi meira frá ferðamönnum en Íslendingum? Það er mín eina athugasemd varðandi þessa hugmynd. Annars finnst mér mjög þarft að „brainstorma“ og koma með betri hugmyndir.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Það sem allir eru sammála um er að við ætlum að taka höndum saman. Að öðru leyti líður mér einmitt, eins og síðasti hv. þm. Halldóra Mogensen sagði, hún notaði orðið „brainstorm“, eins og við séum á hugarflugsfundi. Ráðherra setti upp ýmsa gula miða í ræðu sinni og nefndi ýmsar leiðir. Hv. samflokksmaður ráðherra, Jón Gunnarsson, kom og viðraði verulegar efasemdir um þá leið sem hæstv. ráðherra hefur talað fyrir. Menn ræða hér að þeir vilji styrkja almannarétt og ég hef ekki orðið vör við annað en að allir vilji styrkja þann rétt. Ég held að það sé feikilega mikilvægt að við tökum þá grundvallarumræðu. En þá getum við ekki rætt um það að við ætlum að greiða fyrir afnot af náttúrunni. Við getum rætt um það að við greiðum fyrir þjónustu. En ef við ætlum að styrkja almannaréttinn þá snýst hann einmitt um það að við njótum náttúrunnar og eigum rétt til frjálsrar farar um landið eins og verið hefur í lögum allt frá tímum Jónsbókar og hefur verið ítrekað í náttúruverndarlögum og er meira að segja, eins og ég sagði, til umræðu núna sem hugmynd í stjórnarskrá. Mér finnst við kannski enn vera á því stigi, og ég ætla ekkert að fara að ræða hversu lengi það hefur varað, að það er mikil óvissa. Á meðan er staðið að gjaldtöku úti um allt land og víðast hvar má að minnsta kosti efast um lögmæti hennar. Við horfum á niðurskurð í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða í fjárlagafrumvarpi ársins og við höfum séð mikinn niðurskurð til landvörslu. Eigi að síður segjumst við öll vilja taka höndum saman um að styrkja innviði. Ég veit að hæstv. ráðherra ætlar að ræða sérstaklega um tengslin við almannarétt í síðari ræðu sinni. Það er eitt af þeim grundvallaratriðum sem við þurfum að ræða. En ég brýni hæstv. ráðherra til að nýta þann vilja sem hér kemur fram til samráðs, til að ná þeim markmiðum sem við virðumst vera sammála um að ná, án þess að gengið sé gegn þeim grundvallarréttindum sem ég hef hér gert að umtalsefni.

Virðulegur forseti. Ég vil eins og aðrir þakka þessa umræðu. Ég vil þakka sérstaklega þann tón sem hefur verið í henni og fagna því að hér eru þingmenn reiðubúnir til samstarfs. Það mun ég svo sannarlega nýta mér og hef reyndar átt ágætisspjall við marga þingmenn um þessi mál á því rúma ári sem liðið hefur frá því að ég tók við þessum málaflokki. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir kallaði þetta hugarflugsfund. Þá vil ég segja að þessi hugarflugsfundur var boðaður af hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur og gulu miðarnir voru vegna þess að hv. þingmaður vék að því sérstaklega og vildi fá að vita hvort aðrar leiðir hefðu verið skoðaðar. Það er þess vegna sem ég varði dágóðum tíma í ræðu minni í að fara yfir það. Þetta er brýnt, áríðandi, aðkallandi. Við vitum það og það þekkja allir sem eru hér. Þess vegna tek ég undir með öllum þeim sem hér hafa rætt um að það þurfi að ljúka þessari vinnu. Ég er að leggja drög að því að tillögur komi hér fram mjög fljótlega. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði að gjaldtakan hefði verið ólögleg, að gjaldtakan hefði verið dæmd ólögleg, og var þá væntanlega að vísa í Kerið. En það er bara ekki rétt hjá hv. þingmanni. Það hefur ekki verið úrskurðað að gjaldtaka til að mynda við Kerið sé ólögleg.

Umhverfisstofnun …

Það er ekki dómstóll.

Nei.

Dómstóll hefur ekki úrskurðað um að þetta sé ólöglegt. Hv. þingmaður gerði lítið úr því að ég nefndi eignarréttinn og almannaréttinn. Það er bara þannig að þetta eru tvenn af grundvallarréttindum okkar, borgaranna, okkar sem búsett erum í þessu landi. Við verðum að taka tillit til hvors tveggja, það er það sem verið er að gera. Það verður kannski á endanum ekki útkljáð nema af hálfu dómstóla.  
            

Hæstv. forseti. Ég hef lagt inn beiðni um að eiga sérstaka umræðu við hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um kennitöluflakk. Ég þakka ráðherranum fyrir skjót og góð viðbrögð við að mæta hér til umræðunnar. Kennitöluflakk er hvergi skilgreint í lögum en svo allir átti sig á því hvað sá sem biður um umræðuna á við þá tala ég um kennitöluflakk þegar einstaklingar skilja félög, með takmarkaðri persónulegri ábyrgð eigenda, eftir eignalaus með mikið af skuldum eða ógreiddum opinberum gjöldum en flytja eignirnar yfir í ný félög og komast þannig hjá skuldunum. Þetta kennitöluflakk kostar lánveitendur sem og ríkissjóð, og þar af leiðandi skattgreiðendur alla, háar fjárhæðir á hverju ári. Auk þess hefur þetta slæm áhrif á samkeppnisstöðu á markaði. Þess vegna held ég að við séum öll hér inni sammála um að reyna að finna leiðir til að stemma stigu við þessum vanda og átta okkur á því hvernig hægt er að takast á við að breyta þessari stöðu. Glöggir þingmenn sem aðrir hafa tekið eftir því að hæstv. ráðherra lagði fyrir ríkisstjórnina minnisblað þann 3. september 2013 um að setja af stað vinnu í ráðuneytinu við að kortleggja þennan vanda og reyna að koma fram með leiðir til að grípa inn í. Þá er rétt að beina þeim spurningum til hæstv. ráðherra hvernig sú vinna gangi, hvernig gangi að kortleggja umfangið, til hvaða aðgerða hafi þegar verið gripið af hálfu ríkisstjórnarinnar og hvaða leiðir séu helst til skoðunar af hálfu ráðherrans og síðast en ekki síst hvenær gert sé ráð fyrir að niðurstaða þessarar vinnu liggi fyrir. Manni hefur fundist það af umræðunni að enginn sé að gera neitt. Það er rangt. Ríkisstjórnin er með þetta mál í ferli og er rétt að upplýsa okkur um það hvernig gangi. Þá ætla ég að velta upp nokkrum leiðum sem menn hafa bent á að hægt sé að fara til að sporna gegn kennitöluflakki. Það er í fyrsta lagi sú leið að færa fleiri opinber gjöld undir persónulega ábyrgð eigenda. Það er leið sem hefur verið í umræðunni, þ.e. að gera eigendur og stjórnendur persónulega ábyrga fyrir fleiri opinberum gjöldum en nú er gert í löggjöfinni. Við erum með nokkrar tegundir af formi sem hægt er að nýta til að stofna fyrirtæki. Einkafirmu og sameignarfélög, hægt er að stofna slík félög en þar er persónuleg ábyrgð á skuldum félagsins. Það eru því ekki þau félög sem við erum að tala um hér. Við erum hér að tala um hlutafélög og einkahlutafélög með takmarkaðri ábyrgð. Þar er um að ræða refsiábyrgð eigenda gagnvart ákveðnum opinberum gjöldum, svokölluðum rimlagjöldum, virðisaukaskattinum og staðgreiðslunni, en engu að síður eru önnur opinber gjöld þar fyrir utan sem og það tjón sem lendir á Ábyrgðasjóði launa við gjaldþrot. Það hefur verið í umræðunni á ýmsum stöðum, í atvinnulífinu og hjá launþegahreyfingunni, hvort þetta sé leið sem hægt er að fara. Væri fróðlegt að vita hver afstaða ráðherrans er til þess. Reglan varðandi frelsi og viðskiptafrelsi tel ég að sé þar líka undir. Þú átt að njóta ákveðins frelsis meðan þú skaðar ekki aðra. Það er hinn gullni meðalvegur sem við verðum að reyna að feta hér. Önnur leið sem hægt væri að fara er að breyta reglum varðandi tryggingar þannig að þeim sem ætla sér að stofna einkahlutafélög eða hlutafélög verði gert að leggja fram tryggingu sem ríkissjóður varðveitir. Þetta er leið sem bent hefur verið á og sú trygging yrði þá endurgreidd ef félagið mundi lifa í ákveðið mörg ár. Að öðrum kosti mundi þessi trygging renna til ríkissjóðs upp í ógreiddar kröfur við gjaldþrot. Þessi leið hefur þann kost að þá er tryggingin til staðar en gallarnir eru augljósir. Þá er í fyrsta lagi ekki hægt að stofna slík félög nema þú eigir talsvert mikið af fjármagni, sem fæstir eiga. Ég tel að það mundi standa nýsköpun mjög fyrir þrifum og það tel ég að við viljum ekki gera. Önnur leið sem hægt væri að fara væri að hafa ákveðin fjöldatakmörk á því hversu oft viðkomandi einstaklingur má stofna félag sem fer í gjaldþrot. Það er sami hængur þar á að það gæti þá takmarkað frelsið til að stofna fyrirtæki og við gætum þar með misst af frábærum framtíðarvaxtarsprotum á Íslandi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu málefni. Þetta er mikilvæg umræða. Við höfum, eins og fram kom í máli þingmannsins, verið að skoða þetta í ráðuneytinu núna í um það bil ár og það er sannarlega vilji til þess, bæði hjá mér sem ráðherra málaflokksins og einnig hjá ríkisstjórninni, að ráða bót á þessari meinsemd, sem ég vil kalla, sem við erum öll sammála um að uppræta. Það sem gerir málið kannski aðeins snúnara er að ekki er til eitthvað eitt sem heitir kennitöluflakk samkvæmt lögum. Þess vegna þurfum við að gæta meðalhófs í þeim ákvörðunum sem við tökum og hafa í huga að það eru fjölmörg dæmi, eins og þingmaðurinn nefndi, um að aðilar sem hafa farið illa út úr ákveðnum tilteknum rekstri og orðið gjaldþrota hafi risið upp aftur og komið með frábæra hugmynd og komið henni í framkvæmd. Það er ekki glæpur að verða gjaldþrota en það er saknæmt að misnota það úrræði, sem er það sem við viljum koma í veg fyrir. Við verðum þess vegna að gæta að því að aðgerðir gegn kennitöluflakki séu einmitt aðgerðir sem beinast gegn því en verði ekki hamlandi þegar kemur að nýsköpun og möguleikum frumkvöðla til að koma hugmyndum sínum og verkefnum á framfæri. Þetta er fín lína, það er fín lína milli kennitöluflakks og þess að gæta að samkeppnisstöðu fyrirtækja og þess að hindra nýsköpun. En hvað er þá átt við með kennitöluflakki? Eins og ég sagði er engin lagaleg skilgreining. Oftast er þó átt við ákveðna misnotkun eigenda í skjóli takmarkaðrar ábyrgðar og felst það í stofnun nýs félags í sama atvinnurekstri og það félag sem hefur verið úrskurðað gjaldþrota til að losa undirliggjandi rekstur undan fjárhagslegum skuldbindingum en viðhalda samt eignum. Sú háttsemi veldur samfélaginu tjóni og felst gjarnan í því að félög eru keyrð í gjaldþrot með miklum skuldum í formi skatta, lífeyrissjóðsiðgjalda og gjalda úr Ábyrgðasjóði launa og svo við birgja og aðra kröfuhafa, m.a. launþega. Kerfisbundnar tilfærslur af þessum toga eru til þess fallnar að ýta almennt undir vantraust í garð atvinnulífs. Kostnaður atvinnulífsins eykst og samkeppnisstaða þeirra sem fara eftir leikreglunum skekkist. Það sem við þurftum að byrja á að gera, og starfshópurinn sem vikið var að hefur verið að gera, er að kortleggja umfangið. Starfshópnum var ákveðinn vandi á höndum vegna þess að til þessa hafa ekki verið teknar skipulega saman upplýsingar af hálfu hins opinbera sem eru akkúrat til þess fallnar að kortleggja þennan vanda, þannig að við byrjuðum dálítið á byrjunarreit. Það hefur verið leitað til Hagstofunnar, ríkisskattstjóra, fyrirtækjaskrár, tollstjórans í Reykjavík og Ábyrgðasjóðs launa og við sjáum meðal annars að 3,6% fyrirtækja sem greiddu laun, þ.e. fyrirtæki í rekstri, voru tekin til gjaldþrotaskipta árið 2012. Þess ber að geta að það eru nýjustu tölur sem völ er á. Það er líka vísbending um að með bættu efnahagsástandi hefur gjaldþrotum fækkað, en þetta eru tæplega 350 félög af tæplega 13.400 félögum sem voru í rekstri á þessu ári, 2012, og af þessum 350 er áætlað að um 60 félög hafi skipt um kennitölu. Þessi 60 félög eru þá mengið sem við þurfum að skoða betur og við erum að finna leiðir til þess að gera það, en aftur vek ég athygli á því að það er ákveðinn hængur á gagnasöfnuninni og það er kannski sú leið sem við þurfum að bæta okkur í, að finna leiðir til þess að skaffa lögmæti þess að kalla eftir þessum ákveðnu upplýsingum. Annað sem er gagnlegt að upplýsa er að tollstjórinn í Reykjavík afskrifaði tæplega 16 milljarða kr. árið 2012 vegna skiptaloka lögaðila og Ábyrgðasjóður launa greiddi rúmlega 1 milljarð úr sjóðnum vegna gjaldþrota. Þetta svarar ekki almennilega því hvað kennitöluflakk er. Þá er spurningin: Hvað erum við tilbúin að gera til að stemma stigu við þessu? Viljum við setja í lög ákvæði sem kveða á um tímabundið atvinnurekstrarbann í einhverju formi, t.d. með þeim hætti að einstaklingum sem hafa verið í forsvari fyrir fyrirtæki sem er orðið gjaldþrota verði bannað að stofna eða sitja í stjórn félaga? Þá kemur aftur þessi spurning: Hvað með þá sem eru ekki að þessu á saknæman hátt? Við viljum ekki koma í veg fyrir frumkvæði og nýsköpun í samfélaginu, þess vegna er þessi fína lína. Það er líka spurningin um að hækka lágmarkshlutafé hlutafélaga, sú tryggingaumræða sem 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að taka þetta mál hér á dagskrá. Það er brýnt fyrir okkur Íslendinga að auka allan aga í tengslum við rekstur og skil á gjöldum því að þar hafa mikil vanhöld því miður verið á. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að það er fín lína milli þess að láta menn axla ábyrgð og hins vegar að koma ekki í veg fyrir eða hræða fólk ekki frá því að stofna ný fyrirtæki. Atvinnurekstrarbann er auðvitað alvarleg aðgerð en það er hins vegar jafn augljóst að það eru dæmi um einstaklinga sem hafa stofnað svo mörg félög og sett svo mörg félög í þrot á tilteknu árabili að það getur ekki með nokkrum hætti verið eðlilegt. Það hlýtur þess vegna að koma sterklega til álita að framkvæma tillögu Alþýðusambandsins um að setja eitthvert hámark við því hversu oft menn geta farið þá leið. Á síðasta kjörtímabili voru í efnahags- og viðskiptanefnd afgreiddar lagabreytingar sem hafa aukið mjög aðhald með skilum á virðisaukaskatti og sömuleiðis aukið aðhald með skilum á ársreikningum. Annað sem hér þarf að beita í ríkari mæli er að þegar menn í félögum með takmarkaðri ábyrgð skila ekki skýrslum, skila ekki gjöldum tímabil eftir tímabil þá ljúki á einhverjum tímapunkti hinni takmörkuðu ábyrgð og við taki persónuleg ábyrgð þeirra sem þannig standa að rekstri því að endalaust geta menn ekki stundað rekstur með takmarkaðri ábyrgð brjótandi lög tímabil eftir tímabil.

Herra forseti. Ég vil líka þakka málshefjanda fyrir þetta brýna mál sem eins og kom fram rétt áðan var hafin vinna við á síðasta kjörtímabili og gott að henni er fram haldið. Viðvarandi vanræksla á skilum á ársreikningum og kennitöluflakk er til þess fallið að draga úr tiltrú á atvinnulíf bæði hérna heima og erlendis. Það er líka til þess fallið að kostnaður okkar aukist og kjörin rýrni. Mikil undanskot á skatti sem fylgir þessu gjarnan þýðir einfaldlega að sameiginlegir sjóðir okkar verða af umfangsmiklum tekjum sem við myndum annars nýta í samfélagslega þjónustu, t.d. heilbrigðisþjónustu og menntamál. Það leiðir svo aftur af sér að tilefni verður til aukinnar skattlagningar á fólk og fyrirtæki eða þá að við þurfum að auka niðurskurðinn í þessari samfélagsþjónustu. Það er líka óþolandi að lítil fyrirtæki eigi það kannski undir stærri fyrirtækjum sí og æ að verða fyrir því að fara á hausinn eða skipta um kennitölu og skilja birgjana eftir í miklu tjóni eða fyrirtækin leggi jafnvel upp laupana, þ.e. þau sem lánuðu þeim sem fóru í þrot. Það hefur líka komið fram í gögnum frá ríkisskattstjóra að þær breytingar sem hafa verið gerðar hafa ekki skilað þeim árangri sem til var ætlast. Ég tel mikilvægt að við breytum lögum í þá átt að eignarhaldið sé mjög skýrt og gagnsætt þannig að það komi fram í ársreikningum hverjir standa á bak við hvert félag. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis er okkur ágætisáminning um hvað betur má fara í viðskiptalífinu og ógagnsæjum fyrirtækjarekstri. Þar kemur fram í 9. kafla, með leyfi forseta: „Það er ljóst að með sífellt flóknara eignarhaldi er nauðsynlegt að þeir sem sjá um framkvæmd reglna sem ætlað er að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra og óhóflega samþjöppun hafi aðgang að greinargóðum upplýsingum um eignarhald.“ Það er ekki æskilegt að við skerum niður í eftirliti á sama tíma og við erum að leggja hér til að fylgja þurfi eftir auknu aðhaldi, 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa þörfu umræðu. Í hinum fullkomna heimi eru öll dýrin í skóginum vinir og enginn gengur á rétt annarra. Því miður lifum við ekki í fullkomnum heimi. Við erum stöðugt að setja lög sem skilgreina hvað má og hvað ekki, skyldur manna og rétt. Kennitöluflakk hefur verið þjóðaríþrótt Íslendinga í langan tíma, að stofna fyrirtæki, taka út úr þeim eignir, setja í þrot og skilja eftir sig sviðna jörð. Kennitöluflakk er ekkert einkamál. Þessir aðilar skilja eftir sig skuldir sem hafa bein áhrif á ríkissjóð, önnur fyrirtæki og einstaklinga. Eitt gjaldþrot getur leitt til gjaldþrots hjá öðru fyrirtæki. ASÍ hefur metið skaðann vegna kennitöluflakks á 50 milljarða á ári. Sömu aðilar hafa sett tugi fyrirtækja í þrot á liðnum árum, þeir stofna alltaf ný, oft með hjálp svokallaðra útfararstjóra sem taka að sér að fara í stjórn fyrirtækja rétt fyrir þrot þeirra. Eiginlegir eigendur eru hvítþvegnir þar sem kennitala þeirra kemur hvergi nálægt gjaldþrotinu. Fyrir rúmu ári birtist frétt á RÚV þar sem fram kom að 142 einstaklingar hefðu verið í forsvari fyrir fimm eða fleiri fyrirtæki sem farið hafi í gjaldþrot. Í sömu frétt var tekið dæmi af manni sem hafði stofnað 17 fyrirtæki á stuttum tíma. Tíu þeirra höfðu lent í árangurslausu fjárnámi eða gjaldþroti. Fyrirtæki mannsins skulduðu tugi milljóna í aðflutningsgjöld. Í samtali við RÚV sagðist þessi sami maður gera þetta með vilja. Hann ætlaði ekki að borga aðflutningsgjöld. Þannig gæti hann boðið vörur á lágu verði og staðið í samkeppni. Það kom fram í ræðu minni í gær að tveir einstaklingar hefðu stýrt tæplega 50 fyrirtækjum í gjaldþrot á nokkrum árum, jafnvel úr fangelsi. Skattrannsóknarstjóri segir að það sé glufa í lögunum. Þeir sem töluðu á undan mér fóru yfir mögulegar aðgerðir, hvað hægt væri að gera, og þarf ég ekki að endurtaka það. Þetta eru nefnilega engin geimvísindi og ég hvet ráðherra til að skoða þessi mál vel og hvað gert hefur verið í öðrum löndum vegna þess að þar hefur verið tekið á þessum málum.

Virðulegi forseti. Fimmtudaginn 17. október í fyrra klippti ég út úr Morgunblaðinu grein sem ber yfirskriftina „Kennitöluflakk kostar tugi milljarða króna - ASÍ hefur lagt fram sextán tillögur til þess að sporna við kennitöluflakki.“ Síðan er þessi grein búin að vera inni á skrifstofu hjá mér, ég vissi ekkert hvað ég ætti að gera við hana en síðan kemur þessi umræða hér og ég þakka málshefjanda fyrir hana. Það er þá þess vegna sem ég klippti hana út. Mér finnst athyglisvert að hérna kemur fram að ASÍ hafi kynnt á blaðamannafundi 16 tillögur til að sporna við kennitöluflakki og ég velti fyrir mér hvort hæstv. ráðherra sé ekki örugglega með þessar tillögur líka á sínu borði. Þegar hún talaði um þá sem hún hefði verið í sambandi við var ASÍ ekki í þeirri upptalningu. Ég vænti þess þó að hún viti af þessum 16 tillögum. Við höfum tekið dæmi af einstaka málum og hér er vitnað í Halldór Grönvold sem segir að „sá einstaklingur sem tengdist flestum gjaldþrotum félaga hér á landi á síðustu sjö árum hefði komið að einum 29 gjaldþrotum. Næstur í röðinni hefði komið að 22 gjaldþrotum og sá þriðji 20“. Þeir fullyrða að þetta athæfi kosti íslenskt samfélag tugi milljarða króna á ári. Þessi kostnaður, sem er auðvitað það alvarlega, lendir einkum á sameiginlegum sjóðum þegar menn standa ekki skil á opinberum gjöldum. Þetta er alvarlegt mál og ég hvet ráðherra til að hugsa þetta ekki of lengi. Við höfum vitað af þessu um langan tíma og fyrir ári voru sem sagt lagðar fram 16 tillögur. Hugsanlega væri hægt að ganga nú þegar í einhverjar af þeim. Annars þakka ég bara fyrir umræðuna og vona að hæstv. ráðherra fari í málið.

Frú forseti. Þetta er líklega það málefni sem sjálfstæðir atvinnurekendur, einyrkjar flestir hverjir, hafa hvað oftast komið að máli við mig út af. Ég hef aldrei fengið jafn margar fyrirspurnir um að taka þetta upp. Ég hef alltaf sagt: Þetta er ekki forgangsmál hjá Pírötum, þið verðið að tala við þá sem eru í ríkisstjórn, sér í lagi Sjálfstæðisflokkinn sem vinnur á því að sérhæfa sig í því og vilja fá sérstöðu varðandi það að hugsa vel um atvinnulífið. Þetta er mjög flókið mál en það sem þessir einyrkjar hafa jafnframt sagt mér er að sá aðili sem nær að taka þessu máli tökum og finna lausn og innleiða hana - þeir segja hvorki meira né minna en að sá aðili verði hetja fyrir það. Þetta skiptir þá það miklu máli og skiljanlega. Einyrkjar eru í sínum bisness með mjög lítið á milli handanna og eru að þjónusta einhverja aðila sem síðan hlaupa frá öllum skuldbindingum. Vandamálið eins og það var skilgreint hér áðan, þ.e. að skuldirnar eru skildar eftir, eignirnar eru færðar annað, skuldir og gjöld, og sér í lagi er vandamál þegar þetta hefur gerst oft. Mér heyrðist hv. þingmaður sem hefur þessa umræðu og hv. þm. Helgi Hjörvar vera sammála um að einn þáttur lausnarinnar væri að færa ábyrgðina, þ.e. þessa takmörkuðu ábyrgð, yfir á einstaklingana á einhverjum forsendum. Það gæti verið á þeim forsendum að opinber gjöld færðust meira yfir á persónulega ábyrgð þannig að ekki væri hægt að hlaupa burtu frá þeim eða ef menn standa sig ekki í því að skila ársreikningum og standa skil á upplýsingum til hins opinbera færu eftir ákveðinn tíma þessar takmörkuðu ábyrgðir að færast yfir. Þetta er klárlega mál sem liggur þungt á mjög mörgum og sá aðili sem getur fundið lausn á þessu máli verður hetja í augum margra einyrkja á landinu.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um leið og ég held að ég verði að segja að mér finnst okkur hafa gengið ansi hægt með þetta. Ég rifja það upp að í nóvember 2012 var skipaður starfshópur sem skilaði ágætri greinargerð í febrúar 2013 og í framhaldinu var flutt frumvarp sem því miður dagaði uppi í nefnd sem tók á nokkrum þáttum á grundvelli þeirra tillagna. Mér vitanlega hefur síðan ekkert breyst eða neitt nýtt gerst í þeim efnum hvað varðar breytingu á lögum. Auðvitað skilur maður að ráðherra telji þurfa að greina vandann og safna upplýsingum, en ég held að tilteknir hlutir liggi nokkuð ljóst fyrir að væri hægt að gera og væru til bóta. Þar var nefnt sérstaklega að tryggja betur upplýsingagjöf um kynjahlutföll í stjórnum þannig að þau lög séu uppfyllt, að ársreikningaskilin komist í betra horf þótt þar hafi vissulega ákveðinn árangur náðst, að leggja ríkari upplýsingaskyldu á um þær upplýsingar sem komi í ársreikningum á hverjum tíma um eigendur, stjórnarmenn og annað í þeim dúr þannig að í gegnum betri ársreikningaskil komi jafnframt betri upplýsingar og alltaf liggi fyrir betri upplýsingar um það hverjir eru raunverulegir eigendur og stjórnendur á bak við hverja kennitölu. Þessu til viðbótar er að færa til hlutafélagaskrár eða fyrirtækjaskrár, heimildir til að slíta félögum og leggja sektir á vegna ársreikningaskila. Ákvæði um að það sé í höndum ráðherra er alveg óvirkt. Að lokum held ég að ekki verði undan því vikist að hlutafélagaskrá eða fyrirtækjaskrá hafi sterkari heimildir til að láta stjórnarmenn, stjórnendur og eigendur standa ábyrga fyrir því að ársreikningum sé skilað sem og réttum upplýsingum o.s.frv. og fara þar svipaðar leiðir og farnar eru bæði í Danmörku og Noregi. Í frumvarpinu sem kom fram í mars 2013 var tekið á nokkrum þessara þátta og ég spyr hæstv. ráðherra: Er eitthvað 

Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, fyrir að taka þetta mál upp hér til sérstakrar umræðu, ekki síst til að glöggva okkur á því hvernig gengur með vinnu hæstv. ráðherra og áform ríkisstjórnarinnar um að ráðast gegn kennitöluflakki og ræða hér fyrirhugaðar leiðir í því. Sá ásetningur ríkisstjórnarinnar að ráðast gegn slíkri iðju er greyptur í stjórnarsáttmálann, meðal annars í þeim tilgangi að jafna samkeppnisstöðu. Að auki tapa, eins og komið hefur fram í umræðunni, lánveitendur og ríkissjóður háum fjárhæðum og kjör launafólks eru skert af þessum sökum. Það er mikill samhljómur í tali okkar hv. þingmanna um að þetta sé vá í íslensku viðskiptalífi. Það berst sannarlega ákall, bæði úr viðskiptalífinu og frá samtökum fyrirtækja og launþega, um að takast á við þennan vanda. Málið hefur reglulega komið upp í umræðunni hér á þingi og fjölmargir hagsmunaaðilar hafa lagt þessu lið og bent á vandamálin, óhagræðið sem hlýst af slíku athæfi, og leiðir. Þó er mikilvægt að hafa í huga að fyrirtæki geta lent í rekstrarvanda sem að lokum leiðir til gjaldþrots án þess að um ólögmætt atferli sé að ræða. Það er ýmislegt í annarri löggjöf sem heimilar eða gefur möguleika á að takast á við þennan vanda. Ég vil styðja og taka undir margar af þeim leiðum sem hafa komið upp. Það þarf að ræða umfang vandans en eftir situr alltaf að áreiðanleikakannanir þurfa að vera vandaðar, hið opinbera þarf að ganga fram fyrir skjöldu með opinber kaup og útboð, ábyrgð lánastofnana er mikil 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna hér og vonast til þess að fá svör við því í síðari ræðunni hvaða tímasetningar við erum að horfa á varðandi þessa vinnu. Jafnframt vil ég þakka þeim hv. þingmönnum sem blönduðu sér í umræðuna. Það er mikilvægt að við fylgjumst vel með framvindu þessara mála til að takast á við þennan vanda og svo þegar ráðherrann leggur fram sín þingmál, þegar þar að kemur, að við séum í stakk búin til að afgreiða þau í gegnum þingið hratt og vel en þó af ábyrgð. Það eru margar leiðir færar, það þarf að gæta að því að ganga ekki of langt í þá átt að takmarka frelsi einstaklinga til að láta hugmyndir sínar verða að veruleika. Við megum ekki koma með þannig leiðir að við reynum að drepa húsflugu með fallbyssukúlu. Engu að síður tel ég best að reyna að skoða leiðir sem fela í sér að auka ábyrgð eigenda gagnvart opinberum gjöldum. Jafnframt tel ég álitlegt að kanna þann möguleika að auka skattalegt hagræði af því að hafa félagið í öðru formi, þ.e. sameignarfélag eða samlagsfélag. Ég vonast sannarlega til þess að það sé hluti af því sem verið er að skoða í ráðuneytinu en í þeim félögum bera eigendur beina og óbeina ábyrgð á skuldbindingum félaganna. Ég hlakka einfaldlega til að takast á við þetta verkefni þegar það kemur inn í þingið og hvet hæstv. ráðherra, eins og aðrir þingmenn hér í umræðunni, til dáða í þessum efnum.

Virðulegur forseti. Ég ítreka þakkir mínar til málshefjanda fyrir að hafa stofnaði til þessarar umræðu sem hefur verið mjög góð og málefnaleg. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni er þetta fín lína og við viljum koma fram með aðgerðir sem ráðast að rótum vandans en bitna ekki á þeim sem eru í heiðarlegum atvinnurekstri sem getur farið úrskeiðis þrátt fyrir góðan ásetning. Þess vegna finnst mér lykilatriði að við ljúkum þessari gagnaöflun og sjáum hvernig við getum bætt lagalegar heimildir opinberra aðila til að kalla eftir upplýsingum og halda þeim saman þannig að við náum að rót vandans. Hversu mörg af þeim 60 fyrirtækjum til dæmis sem ég nefndi í fyrri ræðu minni hafa skipt oft um kennitölu? Hér hafa verið nefnd dæmi úr umræðunni sem eru algjörlega óásættanleg. Ef stór hluti þessara 60 fyrirtækja er að skipta um kennitölu í fimmta, tíunda eða fimmtánda skiptið er það vandi sem við þurfum að ráða bót á. Ég vil koma þessu máli í gott horf og stefni að því, og hópurinn stefnir að því, að ljúka því á allra næstu vikum. Þá munum við koma fram með tillögur, hvort það verði í hlutum, það er ekki endilega víst að það verði heildartillögur, um að ráðast gegn kennitöluflakki. Það gæti frekar verið í formi mismunandi breytinga. Við förum til dæmis að ræða á eftir breytingar á hlutafélagalögum sem eru að koma fyrirtækjaskrá í rafrænt form. Allar slíkar breytingar, einföldunaraðgerðir sem við erum með annars staðar, eru til þess fallnar að hjálpa okkur að halda utan um þessa gagnaöflun sem ég ítreka að er lykillinn að því að við ráðumst að rót vandans. 

Hæstv. forseti. Ég stend hér í fjarveru framsögumanns þessa máls, hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar, en í umræðunni í gær þegar hv. þingmaður mælti fyrir nefndaráliti nefndarinnar voru ákveðnar efasemdir uppi um álitið, hvort það væri villa í því. Það er rétt að koma hér upp og upplýsa að þingskjalið er rétt. Jafnframt er rétt að það komi fram þær upplýsingar að frá árinu 2010 hafa fulltrúar vinnuveitenda- og launþegasamtaka á hinum opinbera og almenna vinnumarkaði rætt um breytingar á heildarfyrirkomulagi lífeyrismála. Almennur stuðningur er við það markmið að sköpuð sé ein heildstæð umgjörð um lífeyrissjóðina þar sem kjör og réttindi séu í meginatriðum sambærileg óháð stéttarfélagsaðild og byggð á aldurstengdum réttindaávinningi og samræmdum lífeyristökualdri. Á hinn bóginn hafa stéttarfélög á opinberum markaði sett fram skilyrði og forsendur fyrir endurskoðun lífeyrismála félagsmanna sinna, sem að þeirra mati þarf að bregðast við áður en gengið er frá breytingum á heildarfyrirkomulagi lífeyrismála. Vegna þessa hafa frá 2011 verið í gangi sérstakar viðræður milli vinnuveitenda, þ.e. ríkis og sveitarfélaga, og samtaka launþega hins vegar, BHM, KÍ og BSRB, á opinberum vinnumarkaði um sértækar breytingar á fyrirkomulagi lífeyrismála þeirra. Í almennu nefndinni eru aðilar sammála um eftirfarandi grundvallarforsendur: Í fyrsta lagi að skapa sjálfbært samræmt lífeyriskerfi sem byggi á skylduaðild til framtíðar fyrir íslenskan vinnumarkað. Í öðru lagi: Sátt er um að áfram verði byggt á þriggja stoða kerfi, þ.e. almannatryggingum, lífeyrissjóðum og séreignarsparnaði. Í þriðja lagi að launafólk geti vænst þess að fá í lífeyri u.þ.b. 76% af meðalævitekjum. Það viðmið byggir á því að um sé að ræða lífeyrissjóð með 10 þús. greiðandi sjóðfélaga þar sem greitt sé 15,5% iðgjald af heildarlaunum í aldurstengda réttindaávinnslu í 40 ár, að raunávöxtunarviðmið sé 3,5%, að lífeyristökualdur sé endurmetinn reglulega með hliðsjón af breyttum lífslíkum auk annarra tryggingafræðilegra og rekstrarlegra forsendna. Að baki þessum forsendum eru bæði sjálfstæðar rannsóknir og erlendar fyrirmyndir. Þó að aðilar séu sammála í grundvallaratriðum er ekki þar með sagt að það sé algjör sátt um alla þætti útfærslu þeirra. Þau álitaefni eru hins vegar ekki þess eðlis að þau ráði úrslitum um heildarmyndina. Því er fyrst og fremst eftir smávægileg vinna við orðalagsbreytingar en hún ætti að ganga fljótt fyrir sig. Á 43. fundi starfshópsins 23. ágúst síðastliðinn lágu fyrir drög að skýrslu sem aðilar voru efnislega sammála um, en talsmenn opinberu starfsmannanna voru ekki tilbúnir til endanlegs frágangs og undirskriftar fyrr en þeir hefðu séð til lands í því hvernig tilfærsla úr núverandi fyrirkomulagi lífeyrismála þeirra félagsmanna yfir í sambærilegt fyrirkomulag og nú gildir á hinum almenna vinnumarkaði liti út. Vegna þessa hafa, eins og áður sagði, verið í gangi sérstakar viðræður milli vinnuveitenda og samtaka launþega á opinberum vinnumarkaði um þær sértæku breytingar á fyrirkomulagi lífeyrismála þeirra. Viðræðurnar beinast að nokkrum þáttum en það sem einkum eru skiptar skoðanir um eru í fyrsta lagi hvernig hægt sé að breyta réttindaávinnslu A-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóðs starfsmanna sveitarfélaga í átt að því sem gildir á hinum almenna vinnumarkaði, og í öðru lagi að við slíkar breytingar beri að leiðrétta þann launamun sem samtök opinberra starfsmanna telja vera fyrir hendi milli almenna og opinbera vinnumarkaðarins. Viðræður þessar voru komnar þokkalega af stað seinni hluta árs 2013 en var frestað þegar viðræður um endurnýjun kjarasamninga í vetrarbyrjun 2013 hófust. Þær viðræður drógust fram á vor 2014 þannig að það er ekki fyrr en að loknum sumarleyfum sem þráðurinn er tekinn upp að nýju. Aðilar hafa sammælst um að skipta verkefninu í fjóra vinnuhópa auk þess að sett verði saman sérstakt sameiginlegt vinnuteymi sem sinni nauðsynlegri undirbúningsvinnu, svo sem að afla talnagagna og annarra nauðsynlegra upplýsinga, vinna tölfræðigreiningar og veita þá aðstoð og ráðgjöf sem einstaka hópar telja þörf á. Eins hafa aðilar orðið ásáttir um að fela Hagstofunni að rannsaka launamun milli markaða og er þess vænst að þær niðurstöður liggi fyrir fljótlega. Með þessu vinnulagi er talið raunhæft að niðurstaða náist í umræðunni milli aðila fyrir næstu áramót.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, með síðari breytingum, á þskj. 107. Frumvarp sama efnis var lagt fram á 143. löggjafarþingi og náði ekki fram að ganga þannig að um endurflutt mál er að ræða, að teknu tilliti til breytinga sem samþykktar voru í meðförum atvinnuveganefndar, samanber nefndarálit dagsett 6. mars 2014. Þó er breytingin á því frumvarpi sem hér er lagt fram frá fyrra frumvarpi sú að ekki er gert ráð fyrir innheimtu jöfnunargjalds á árinu 2014. Ástæða þess er sú að gert var ráð fyrir jafnri innheimtu gjaldsins yfir árið. Eins og fram kom þegar frumvarp þetta var lagt fram á síðasta löggjafarþingi þá hefur um langt skeið legið fyrir að kostnaður við dreifingu raforku er mun meiri í hinum dreifðu byggðum landsins en í þéttbýli. Þessi kostnaðarmunur endurspeglast í því að gjaldskrár fyrir dreifingu raforku í dreifbýli eru hærri en gjaldskrár fyrir dreifingu á raforku í þéttbýli. Því miður hefur þróun síðustu ára verið í þá veru að kostnaðarmunurinn milli dreifbýlis og þéttbýlis hefur aukist. Raforkunotendum hefur fjölgað í þéttbýli og þar með hagkvæmni þess kerfis, m.a. með tilfærslu fiskimjölsbræðslna af olíu yfir á rafmagn. Á sama tíma hefur notendum fækkað í dreifbýli og því sífellt færri sem standa undir raforkukostnaði þar. Hækkunarþörf á gjaldskrám hefur því farið vaxandi í dreifbýli og að óbreyttu þarf að hækka taxta í dreifbýli umtalsvert til þess að standa undir kostnaði við dreifingu raforku þar. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það að háir taxtar á dreifikostnaði raforku í dreifbýli og sívaxandi munur á milli raforkukostnaðar í dreifbýli og þéttbýli stuðlar í auknum mæli að fólksfækkun, samdrætti í atvinnurekstri og tilheyrandi neikvæðum byggðalegum áhrifum. Á vettvangi ráðuneytis míns var því farið í það verkefni fyrir tæpu ári síðan í samráði við Orkustofnun og Samorku að leita leiða til þess að bregðast við þessari alvarlegu stöðu og reyna að tryggja betur raunverulega jöfnun á dreifikostnaði raforku í dreifbýli og þéttbýli. Má líta svo á að þarna sé um innviði að ræða líkt og vegakerfið, samgöngukerfið eða símkerfið þannig að það á ekki að skipta máli hvar á landinu menn búa þegar raforkukostnaður er annars vegar, hvort sem um dreifikostnað eða flutningskostnað er að ræða. Niðurstaða þeirrar vinnu sem farið var í er frumvarpið sem ég mæli nú fyrir. Með því eru lagðar til ákveðnar breytingar á lögum nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku. Í þeim lögum er kveðið á um að greiða skuli niður kostnað við dreifingu raforku í dreifbýli sé hann umfram viðmiðunarmörk sem taki mið af hæstu gjaldskrá dreifiveitu í þéttbýli eftir því sem fé er veitt til á fjárlögum. Frá árinu 2005 hefur af fjárlögum árlega verið varið 240 millj. kr. í jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, að frátöldu árinu 2014 þar sem framlagið nam 544 millj. kr. Til að byrja með árið 2005 nægðu 240 millj. kr. til að tryggja jöfnun raforkukostnaðar milli dreifbýlis og þéttbýlis í samræmi við markmið laganna. Vegna aukinnar raforkunotkunar og verðlagsþróunar er kostnaður við fulla jöfnun í dag áætlaður um 1 milljarður kr. Með frumvarpi því sem hér er lagt fram er brugðist við þessu og lagt til að tekið verði upp sérstakt jöfnunargjald á þá raforku sem fer um dreifikerfi dreifiveitna. Tilgangur gjaldtökunnar er að standa undir fullri jöfnun kostnaðar við dreifingu á raforku á grundvelli fyrrnefndra laga. Dreifiveitur raforku í landinu, þ.e. Rarik, Orkubú Vestfjarða, Orkuveita Reykjavíkur, HS Veitur, Norðurorka og Rafveita Reyðarfjarðar, verða hinir gjaldskyldu aðilar samkvæmt frumvarpinu. Gjaldið er lagt á þá raforku sem fer um dreifikerfi þessara veitna, samtals um 3.400 gígavattstundir. Lagt er til að jöfnunargjaldið verði 30 aurar á hverja kílóvattstund en 10 aurar á ótrygga orku. Tekjur af gjaldinu eru áætlaðar um 915 millj. kr. á ári og munu tekjurnar renna í ríkissjóð og verða varið í jöfnun dreifikostnaðar raforku í samræmi við lög nr. 98/2004. Lagt er til að jöfnunargjaldið verði tekið upp í tveimur áföngum til að unnt verði að aðlaga gjaldskrár dreifiveitnanna. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015 er gert ráð fyrir að tekjurnar af jöfnunargjaldinu verði 608 millj. kr. Þessar nýju tekjur koma því til viðbótar við 240 millj. kr. framlag fjárlagaliðarins, en gert er ráð fyrir að þegar gjaldtakan verði að fullu komin fram á árinu 2016 muni það framlag falla niður. Hafa ber í huga að með aukinni raforkunotkun munu tekjur af jöfnunargjaldinu hækka. Í frumvarpinu er kveðið á um að innheimta jöfnunargjaldsins verði með sambærilegum hætti og kveðið er á um í raforkulögum, nr. 65/2003, varðandi raforkueftirlitsgjald dreifiveitna. Samkvæmt frumvarpinu er því innheimta hins nýja jöfnunargjalds einföld og skilvirk og kallar ekki á aukinn kostnað. Fyrir liggja útreikningar frá Orkustofnun um mat á áhrifum jöfnunargjaldsins á raforkunotendur. Frumvarpið hefur áhrif bæði á almenna raforkunotkun sem og rafhitun húsnæðis á köldum svæðum. Fyrst að því er almenna raforkunotkun varðar er áætlað að verði frumvarpið að lögum muni lækkun í dreifbýli verða á bilinu 7,6–8,1% sem nemur 720–790 kr. á mánuði. Að sama skapi er áætlað að hækkun í þéttbýli vegna almennrar notkunar verði á bilinu 0,5–2,5% að meðaltali, þ.e. um 120 kr. á mánuði. Upptaka jöfnunargjaldsins hefur sem áður segir einnig áhrif á þá notendur sem hita hús sín með rafmagni og njóta niðurgreiðslna á grundvelli laga nr. 78/2002, um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar. Það er mat Orkustofnunar að jöfnunargjaldið muni leiða til þess að þörf á niðurgreiðslum til húshitunar í dreifbýli minnki. Það gefur svigrúm til hækkunar á niðurgreiðslu sem vegur á móti hækkun hjá íbúum í þéttbýli með rafhitun. Niðurstaðan er því sú að ekki verður um hækkun að ræða vegna rafhitunar húsnæðis í þéttbýli, lækkun á rafhitun húsnæðis í dreifbýli verður hins vegar á bilinu 9–9,5% sem nemur lækkun á raforkukostnaði upp á 21 þús. kr. á ári. Heildaráhrifin eru því talsverð. Ef horft er á alla orkunotkun, bæði almenna raforkunotkun og rafhitun húsnæðis, hefur frumvarpið í för með sér um 8,8% lækkun á raforkukostnaði í dreifbýli og um 1% hækkun í þéttbýli. Athuga ber að áhrif fyrirhugaðra breytinga á virðisaukaskatti eru ekki inni í framangreindum tölum Orkustofnunar. Rétt er því, og ég beini því til hv. atvinnuveganefndar, að fara nánar yfir þann þátt málsins þegar frumvarpið kemur til nefndarinnar. Varðandi köldu svæðin vil ég árétta að ekki verður um hækkun að ræða vegna húshitunar í þéttbýli en hins vegar um verulega lækkun í dreifbýli. Þetta samspil niðurgreiðslna dreifikostnaðar raforku og húshitunar er nokkuð flókið. Útreikningar Orkustofnunar um áhrif á einstaka notendur liggja sem áður segir fyrir og tel ég rétt og beini því til hv. atvinnuveganefndar að vel verði farið í gegnum þá sem og aðra þætti málsins í meðförum nefndarinnar. Virðulegur forseti. Með frumvarpi þessu er verið að taka ákveðin skref í þá átt að stuðla að jöfnun raforkukostnaðar og húshitunarkostnaðar í hinum dreifðu byggðum landsins. Með frumvarpinu er reynt að tryggja að til staðar verði fjármunir á fjárlögum sem gangi óskertir í að fjármagna lög nr. 98/2004 og tryggja að munur á dreifikostnaði á raforku í þéttbýli og dreifbýli sé jafnaður. Er það markmið í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem fram kemur að unnið verði að jöfnun raforku- og húshitunarkostnaðar. Varðandi niðurgreiðslur til húshitunarkostnaðar vek ég athygli á að um þær niðurgreiðslur er fjallað í öðrum lögum, þ.e. lögum nr. 78/2002, og sérstakur fjárlagaliður er um þær niðurgreiðslur. Frumvarp þetta nær því ekki með beinum hætti til þess fjárlagaliðar en innan ráðuneytisins er til skoðunar hvernig unnt sé að tryggja aukin framlög til að tryggja fullar niðurgreiðslur og jöfnun þegar að húshitunarkostnaði á köldum svæðum kemur. Virðulegi forseti. Ég lít svo á að með frumvarpi þessu séum við að stíga ákveðin skref í átt að auknum jöfnuði landsbyggðar og þéttbýlis og að dreifbýlið hafi jöfn tækifæri og þéttbýlið til atvinnuuppbyggingar og vaxtar. Ég tel því brýnt að frumvarp þetta fái góðan framgang í þinginu og tel að um það ætti að vera unnt að ná þverpólitískri sátt. Virðulegur forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar og til 2. umr.

Frú forseti. Þeir sem aðhyllast frelsi í viðskiptum og slíku eru yfirleitt á móti svona niðurgreiðslum vegna þess að þær skekkja ákvörðun fólks um staðsetningu, hvar það vill búa og annað slíkt. Ef mjög rammt kveður að þessu getur það komið niður á lífskjörum þjóðarinnar vegna þess að menn fara að taka ákvarðanir sem ekki eru réttar miðað við raunverulegan kostnað, af því að raunverulegur kostnaður er niðurgreiddur, greiddur af almenningi. Menn taka þá ákvarðanir um að gera eitt og annað, t.d. úti á landsbyggðinni, sem kemur niður á þjóðarhag. Þetta rekst á hið göfuga markmið þessara laga að gera öllum mönnum jafnt að nálgast raforku. Til dæmis kemur niðurgreiðslu húsnæðishitunar í dag í veg fyrir að menn noti aðrar leiðir til þess að hita húsin sín, t.d. nota rekavið eða einhverjar aðrar leiðir til þess að hita, jarðvarma eða annað slíkt. Og þá hafa menn meira að segja byggt upp kerfi, frú forseti, sem er þannig að menn fá styrki til þess að virkja jarðvarma og annað slíkt til að vinna á móti hinum styrkjunum. Þetta sýnir hvað þessi kerfi geta orðið hættuleg. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er markmiðið að jafna orkuverð fyrir alla landsmenn, allar byggðir, burt séð frá kostnaði, meira virði en markmiðið að menn velji sér stað eftir því hvaða staðsetning er best og þjóðhagslega hagkvæmust?

Virðulegi forseti. Þegar stórt er spurt. Þetta eru háleit markmið sem hv. þingmaður nefndi í sinni spurningu. Þetta mál snýst um það, eins og ég gat um í framsöguræðu minni, að hlutverk hins opinbera á að vera að tryggja íbúunum ákveðna innviði. Það eru vegir, löggæsla, heilbrigðisþjónusta, menntun og fleiri þættir sem við erum flest sammála um að sé hlutverk hins opinbera að tryggja. Ég lít svo á að raforka sé í þessu samhengi innviðir, að það eigi ekki að skipta máli hvar á landinu þú stingur rafmagnstækjunum þínum í samband eða hringir úr símanum þínum, verðið eigi að vera hið sama óháð því hvar þú ert. Auðvitað snýst þetta líka um jöfnun búsetuskilyrða. Og þá, af því að við hv. þingmaður erum bæði miklir áhugamenn um frelsi einstaklingsins, er það einmitt frelsi einstaklingsins að velja sér búsetu, það verði að tryggja eins og hægt er að þeir innviðir sem við göngum flest að sem sjálfsögðum séu til staðar, líka í hinum dreifðu byggðum landsins. Að þessu miðar frumvarpið, þetta snýst um að tryggja innviði. Hvað varðar húshitun á köldum svæðum er rétt að um það gilda lög sem ég fór yfir áðan sem tryggja niðurgreiðslur, en ég get glatt hv. þingmann með því að á þeim fjárlagalið er fjármunum einmitt ráðstafað til þess að reyna að fækka þeim sem þurfa á niðurgreiðslum að halda, 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra svaraði ekki þeirri spurningu hvort hún væri hlynnt því að menn veldu sér staðsetningu fyrir atvinnurekstur eða annað, burt séð frá kostnaði sem sú staðsetning veldur. Segjum að einhver vilji reisa verksmiðju uppi á Sprengisandi af því að honum líður vel uppi á Sprengisandi. Getur hann gert kröfu til þess að þangað sé lagður ljósleiðari og allt sem þarf fyrir atvinnurekstur í ljósi þess að hann vilji hafa sama jöfnuð og sá sem býr í Reykjavík eða sá sem vill reisa verksmiðju í Reykjavík? Það er náttúrlega ljóst að svona stefna leiðir til rangra ákvarðana og kostar þjóðfélagið. Nú er það spurningin hvort vegur þyngra jöfnuður til þess að geta hafið atvinnurekstur eða farið að búa hvar sem er á landinu, eða hitt að hlutirnir séu þjóðhagslega hagkvæmir.

Virðulegur forseti. Ég vísa aftur í svar mitt áðan um hlutverk hins opinbera í að tryggja innviði. Hv. þingmaður talaði um verksmiðju uppi á hálendi. Ég get nefnt aðra grein sem við ræddum hérna áðan, ferðaþjónustu. Tökum sem dæmi ferðaþjónustufyrirtæki á Kirkjubæjarklaustri. Það eru rök fyrir því að hafa hótel á Kirkjubæjarklaustri eða í dreifðum byggðum landsins, Vestfjörðum, Austfjörðum. Til þess að sú atvinnustarfsemi geti þrifist þar þarf að tryggja innviði. Það þarf að tryggja samgöngur, það þarf að tryggja rafmagn, það þarf að tryggja fjarskipti. Ég tel það vera okkar hlutverk að tryggja þetta eins vel og okkur er unnt, við munum aldrei ná 100% árangri í þessu á hvorn veginn sem er. Við eigum að tryggja það að menn sitji við sama borð og geti þá tekið ákvarðanir um 

Hæstv. forseti. Í fyrra andsvari mínu ætla ég að gera að umtalsefni það sem vinstri höndin er að gera hjá hæstv. ráðherra og það sem hægri höndin er að gera þegar hún situr í ríkisstjórn. Ég hef áður rætt það að með breytingum á virðisaukaskattinum, þar sem rafmagn og hiti hækkar í virðisauka upp í 12% eins og boðað er, þá mun það hafa í för með sér allt að 9 þús. kr. hækkun á ári í dreifbýli, Höfn í Hornafirði, Ísafirði, Grundarfirði og fleiri stöðum svo að dæmi séu tekin. Mér sýnist því að sú lækkun sem hún er að boða hér með hækkun á alla aðra þýði að dreifbýlið muni koma út á núlli á næsta ári. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig getur ráðherra komið í ræðustól Alþingis og sagt að þetta sé lækkun upp á 20 þús. kr.? Ég ítreka það sem ég sagði áðan að á næsta ári, vegna þess að bara helmingurinn á að taka gildi, þá koma íbúar í dreifbýli út á núlli. Það verður engin lækkun.

Virðulegur forseti. Eins og ég fór yfir áðan í ræðu minni er ekki gert ráð fyrir hækkuninni á virðisaukaskattinum í þessum tölum. Ég hvet hv. atvinnuveganefnd til þess að fara vel yfir það. Við höfum látið taka þetta saman og þær tölur sem hv. þingmaður nefndi og fór hér yfir eru réttar. Það þýðir hækkun 

Hæstv. forseti. Þar að auki er boðað að strax á næsta ári falli út þær 230 milljónir sem eru búnar að vera á fjárlögum frá 2005 til niðurgreiðslu og fullrar jöfnunar, eins og það átti að heita, á dreifingu raforku í dreifbýli. Það fellur þá niður þannig að mér sýnist að þegar dæmið verður gert upp á næsta ári muni íbúar í dreifbýli og á þeim stöðum sem fá mesta hækkun greiða meira en þeir gera í dag. Til hvers er þá farið af stað? Hæstv. ráðherra talar um að nefndin geti bara skoðað þetta. Já, gott og vel, en hefði ekki verið betra að skoða þetta í samhengi? Virðulegi forseti. Það sem ég er einfaldlega að benda á er að af frumvörpunum sem koma hingað í upphafi þings frá hæstv. ráðherrum að dæma virðist vinstri hendinni ekki vera ljóst hvað sú hægri er að gera. Að lokum vil ég spyrja hæstv. ráðherra út í þverpólitíska nefnd sem var undir forustu sjálfstæðismanns á Vesturlandi sem lagði til að tekna yrði aflað með því að leggja jöfnunargjald á alla raforkunotendur, þar með talið stórnotendur og stóriðjuna. 

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi þær 240 milljónir sem munu falla niður, eins og boðað var í ræðu minni og er í frumvarpinu, þá er það einfaldlega vegna þess að jöfnunargjaldið mun þá vera farið að standa undir þessum kostnaði og því fellur það niður. Varðandi stóriðjuna. Að tillögu nefndarinnar, sem hv. þingmaður vísar til, hef ég margítrekað svarað því hér til að það sem við erum að gera með þessu frumvarpi er að jafna kostnaðinn innan kerfisins þannig að þeir sem nota dreifiveiturnar taki þátt í þessu gjaldi því að þetta er kostnaður við dreifingu á raforku. Stóriðjan í landinu er að borga annars konar gjöld, þ.e. tengigjöld, spennugjöld o.fl., og er ekki notandi að dreifiveitunum. Lykilatriðið er að ef við værum að fara að leggja það gjald á stóriðjuna og aðra sem eru ekki í kerfinu þá væri það ekki jöfnun innan kerfis 

Frú forseti. Ég er á svipuðum slóðum, mig langar að inna hæstv. ráðherra eftir áhrifum þess að samtímis upptöku þessa jöfnunargjalds í tveimur þrepum stendur til, samkvæmt frumvörpum hæstv. ríkisstjórnar, að hækka virðisaukaskatt á rafmagni og heitu vatni úr 7 í 12%. Lauslega áætlað virðist sem ávinningurinn af aukinni jöfnun innan kerfisins þurrkist með því nokkurn veginn út fyrir þá sem áttu að njóta góðs af. Ég held að því verði ekki á móti mælt að þetta misrétti eða sá aðstöðumunur sem sá hluti þjóðarinnar býr við, sem er ekki svo heppinn að búa á svæðum sem bjóða upp á aðgang að hagkvæmum hitaveitum, er gríðarlegur og stingur í augu. Hann verður kannski tilfinnanlegri eftir því sem lægra hlutfall býr við þær aðstæður. Með nokkrum áföngum í hitaveituvæðingu á undanförnum árum er hlutfallið komið vel niður fyrir 10%, hlutfall landsmanna sem býr við þær aðstæður og býr í raun og veru í allt öðrum heimi hvað varðar þennan óumflýjanlega útgjaldalið að kynda húsið sitt. Ég vil einfaldlega spyrja: Í ljósi þess að menn ætluðu að ná tilteknum markmiðum um jöfnun áður en hugmyndin um að hækka virðisaukaskatt kom upp, samanber frumvarp hæstv. ráðherra á síðasta þingi, má ekki gera ráð fyrir því að það sé samstaða um að hækka þá jöfnunargjaldið eins og til þarf til þess að sambærileg jöfnunaráhrif náist og til stóð áður en áformin um hækkun virðisaukaskatts komu fram, þ.e. skyldu þau ná fram að ganga?

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þessi áform um jöfnun komu fram á síðasta þingi og áformin eru að sjálfsögðu þau að jafna þennan kostnað. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að það verður að skoða þessi tvö mál í viðkomandi þingnefndum samhliða. Það er ekki svo einfalt að virðisaukaskattur á heitt vatn og rafmagn sé allur í neðra þrepinu. Það er einnig hin almenna raforkunotkun sem við þurfum að taka tillit til og hún er í efra skattþrepinu, efra virðisaukaskattsþrepinu og það lækkar, þannig að það vegur upp á móti. Þetta er sannarlega flókið. Þess vegna, eins og ég ítrekaði í ræðu minni, hvet ég hv. atvinnuveganefnd til þess að skoða málið og fara vandlega yfir það. Í ljósi vinnu nefndarinnar sem fram undan er og niðurstöðu hennar munum við eftir atvikum taka ákvarðanir. Ég lýsi því sem vilja mínum að þessi kostnaður sé jafnaður á milli dreifbýlis og þéttbýlis og að landsmenn allir sitji við sama borð hvað þetta varðar. Við verðum að skoða í samhengi við þessa vinnu hvernig við getum sem best tryggt það.

Frú forseti. Það er góðra gjalda vert að nefndirnar skoði þetta vel og þær gætu svo sem að einhverju leyti unnið saman að mati á þessum þætti málsins, þ.e. áhrifum virðisaukaskattsbreytinganna á orkumálin og svo aftur jöfnunargjaldsfrumvarpið sem fer til atvinnuveganefndar. En það skiptir líka máli að menn viti hvaða pólitískt umboð er til þess að vinna einhverjar breytingar á málunum. Mér sýnist að þetta sé nú ósköp einfalt, við þurfum ekki að þvæla það mikið fyrir okkur. Spurningin er einfaldlega þessi: Eru menn tilbúnir til þess að hækka jöfnunargjaldið eitthvað til þess að reyna að ná fram sömu markmiðum og til stóð áður en áformin um hækkun virðisaukaskatts komu fram? Það virðist vera ósköp einfalt, það er þá það sem þarf til. Það þarf meiri tekjuöflun innan kerfisins til þess að vega upp á móti því sem nemur að hækkun virðisaukaskattsins kemur verr 

Virðulegur forseti. Það er nákvæmlega þetta samspil sem ég hvet hv. þingnefndir til þess að skoða. Það eru þrjár leiðir, að láta þetta standa svona, hækka jöfnunargjaldið eða að auka niðurgreiðslur í kerfinu til húshitunar eða inn í þessi kerfi. Þetta samspil þarf að skoða. Við þurfum að fá betri upplýsingar um það hvernig þetta kemur niður á einstök svæði og það er sú vinna sem fram undan er í þingnefndunum. Pólitískt umboð nefndanna er að sjálfsögðu það að vinna þessi mál eftir bestu getu. Og ég lýsi því aftur yfir sem markmiði mínu að tryggja að landsmenn allir sitji við sama borð þegar kemur að raforkuverði, hvar sem þeir eru á landinu.

Hæstv. forseti. Það frumvarp sem hæstv. ráðherra hefur hér flutt er endurflutningur á máli frá í fyrra sem náðist ekki að klára, um að breyta lögum um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, með síðari breytingum. Fyrir það fyrsta vil ég segja að ég hef ávallt talað fyrir því að það sé mikil þörf á að jafna raforkukostnað landsmanna þannig að ekki sé sá stóri munur á sem er milli dreifbýlis og þéttbýlis, eða við skulum segja líka bara landsbyggðarinnar að stórum hluta, þó með ákveðnum undantekningum á nokkrum orkusvæðum, gagnvart höfuðborgarsvæðinu. Ég gat um það áðan að eftir að frumvarp um breytingar á virðisaukaskatti kom fram hefur það verið reiknað út að orkureikningur heimilanna á höfuðborgarsvæðinu muni hækka um 3.500 kr. við þessa breytingu á virðisaukaskattinum. Svo dæmi séu tekin úr þessu úrtaki eru Grundarfjörður, Ísafjörður, Höfn í Hornafirði og allt dreifbýlið með hækkun upp á einar 8.600 kr. Það er það sem ég er að gera hér að umtalsefni, að hin göfugu markmið í þessu frumvarpi eru algjörlega tekin út í frumvarpi fjármálaráðherra um hækkun virðisaukaskatts á raforku og heitt vatn á fjölmörgum stöðum á landinu. Það kemur eins og vant er verst niður á fjölmörgum aðilum á landsbyggðinni sem borga háa orkureikninga í dag. Dreifbýlið borgar í kringum 330 þús. kr. á ári meðan höfuðborgarsvæðið er með 185 þús. kr. Það er sannarlega göfugt markmið að reyna að finna leiðir til að jafna raforkukostnað landsmanna líkt og við höfum gert á svo mörgum öðrum sviðum. Hæstv. ráðherra nefndi í andsvari við hv. þm. Pétur H. Blöndal símakostnað, sem var jafnaður út á sínum tíma, en hann var misjafn eftir því hvort hringt var frá Siglufirði til Reykjavíkur eða frá Reykjavík til Siglufjarðar. Munaði miklu þar á. Það er mikið talað um mjólk í dag, með mikið norðlenskum hreimi. Þar er líka jöfnun flutningskostnaðar og sama verð á mjólk um land allt. Það má taka ýmis fleiri atriði hvað þetta varðar. Þess vegna eru það mér vonbrigði að í þessu frumvarpi með þetta markmið hverfur ávinningurinn fyrir fólk í dreifbýli á næsta ári algjörlega. Hér stendur um mat á áhrifum frumvarpsins að raforkukostnaður í dreifbýli lækki um 730–890 kr. á mánuði. Ég minni á töluna sem ég nefndi varðandi virðisaukaskattinn, þetta er nánast á núlli. Lækkunin hjá íbúum í dreifbýli eins og boðuð er í þessu frumvarpi verður engin, hún verður núll. Það er það sem ég segi og sagði líka hér í umræðunni um virðisaukaskattinn, hér er ekki inni nein mótvægisaðgerð eins og hæstv. ríkisstjórn gumar af við fyrirhugaðar breytingar á virðisaukaskatti, að þetta eigi allt saman að koma betur út fyrir alla. Hér hef ég nefnt eitt algjörlega kristaltært dæmi um að þetta hverfi vegna þessara tveggja frumvarpa. Þess vegna eru þetta mér mikil vonbrigði og ég verð að segja alveg eins og er að það sem kemur fram í þessu frumvarpi, bæði frá fjármálaráðuneytinu og annars staðar, er að þetta er bara sett alveg kristaltært hérna niður. Þetta mun þar að auki hækka kostnaðinn hjá íbúum í þéttbýli miklu meira af því að eingöngu íbúar í þéttbýli leggja í þennan sjóð með fallega nafninu, jöfnunarsjóðinn. Þá mun þetta hafa hækkun í för með sér hjá þeim sem eru í þéttbýli og hafa áhrif á vísitölu neysluverðs, eins og kom fram í umsögnum fjölmargra aðila á síðasta þingi um frumvarpið. Þeir aðilar fá á sig þennan raforkuskatt ríkisstjórnarinnar plús hækkun virðisaukaskatts. Þeir fá þannig á sig miklu meiri hækkun en hér er nokkurs staðar fjallað um. Þess vegna get ég ekki annað en bæði lýst vonbrigðum og gagnrýnt það sem hér er sett fram. Virðulegi forseti. Þar að auki eykst kostnaðurinn hjá þeim sem hita híbýli sín með rafmagni út af þessum raforkukostnaði vegna jöfnunargjalds. Tökum dæmi af því að Orkuveita Suðurnesja - nei, hvað heitir það?  Eins miklir útreikningar og hér koma fram segja þeir ekkert beinlínis um lækkun í dreifbýli á móti hækkunum vegna virðisaukaskatts sem hverfur. Ég get ekki sagt það í beinum tölum en ég minni á þá umsögn sem kom fram um að orkukostnaður þeirra aðila sem rafhita hús sín muni aukast umfram það sem við erum að tala um hér. Þar að auki, virðulegi forseti, hefur ríkisstjórnin áform um að taka burtu þessar litlu 230 milljónir sem eru búnar að vera óbreyttar frá 2005 og hafa ekki hækkað nema að mig minnir einu sinni í tíð síðustu ríkisstjórnar. Þarna ætlar ríkissjóður sem sagt hreinlega að taka þessar 230 milljónir út og taka bara inn í sín fjárlög til að þær verði hluti af því að sýna hallalaus fjárlög þó að við sjáum að hallalaus fjárlög verða eingöngu með því að hækka álögur á íbúa eins og fram hefur komið á fjölmörgum sviðum, sama hvort það er í heilbrigðisþjónustu eða menntakerfinu. Þetta mun hafa slæm áhrif og mér finnst slæmt að hið göfuga markmið um jöfnun raforkukostnaðar skuli vera með öllum þessum annmörkum hér við 1. umr. þingsins. Ég skal leggja mitt lóð á vogarskálarnar, virðulegi forseti, sem nefndarmaður í atvinnuveganefnd og taka þetta frumvarp eins og mér finnst ráðherrann skora á okkur að gera, og kannski bara koma með algjörlega nýjar tillögur. En ég spyr þá: Mun hæstv. ráðherra bakka okkur upp í því að koma með nýjar leiðir sem ganga betur fram og koma betur til móts við þá sem við ætlum að lagfæra raforkukostnaðinn hjá? Ég ætla ekki að ræða þetta öllu lengur hér. Ég ræddi það við 1. umr. síðast þegar það kom fram en nú eru komnir inn nýir annmarkar varðandi virðisaukaskattsbreytinguna. Ég ætla aðeins í lokin, virðulegi forseti, að nefna eitt dæmi sem hefur miklu meiri lækkun í för með sér en hér er boðað. Það er lítið frumvarp sem var samþykkt í vor og ég var 1. flutningsmaður að ásamt með mörgum öðrum þingmönnum sem var um það að fella niður virðisaukaskatt á varmadælum. Það var samþykkt sem betur fer, virðulegi forseti. Ef fleiri og fleiri taka upp varmadælur er það liður í því að orkunotendur á þessum köldu svæðum geta lækkað raforkukostnað sinn um allt að helming, auðvitað ekki allt út af virðisaukaskattsafléttingunni heldur líka út af því sem felst í þessum tækjum. Þetta segi ég vegna þess að það eru tveir aðilar sem ég þekki vel til austur í Neskaupstað sem eru búnir að vera með þetta lengi og hafa haldið gott bókhald og þar er hægt að sýna fram á 60% lækkun upphitunarkostnaðar við það að nota varmadælur. Það skal því haft í huga að sú ákvörðun Alþingis frá síðasta vori að samþykkja það frumvarp mitt og annarra þingmanna getur haft miklu meiri áhrif en orðið er. Hún hefur önnur jákvæð áhrif vegna þess að þeir viðkomandi aðilar sem þetta gera leggja út í töluverðan kostnað til að koma þessu upp hjá sér og niðurgreiðsla ríkisins til þeirra lækkar og þá verður meira til fyrir hina. Það eru margar hliðar á þessu máli og ég vildi ræða aðalvankantana sem mér finnst á þessu sem ég hef gert að umtalsefni. Þar að auki vil ég nefna eitt í lokin sem ég spurði hæstv. ráðherra út í hér í andsvari, tillögu hinnar þverpólitísku nefndar sem vann í tíð síðustu ríkisstjórnar og skilaði tillögum til ráðuneytisins um hvernig skyldi fara í að afla tekna í jöfnunarsjóðinn. Sú nefnd sem var, eins og ég segi, undir forustu sjálfstæðismanns á Vesturlandi, sveitarstjóra þar, skilaði tillögu um að þetta skyldi lagt á alla. Að mínu mati eru engin vandkvæði á því að gera það ef jafnt er lagt á alla og við mismunum ekki einni stóriðju á móti annarri eða einum stórnotanda á móti öðrum. Ef þetta er kristaltært og gengur yfir alla er það fær leið. Þess vegna mun ég í atvinnuveganefnd kalla eftir því frá ráðuneytinu og öðrum að þetta mál verði skoðað. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég segja að á erfiðaleikaárum okkar á síðasta kjörtímabili þar sem síðasta ríkisstjórn tók við gjaldþrota ríkissjóði og þurfti að fara í miklar skattahækkanir og lagfæringar til að ná jöfnuði í ríkisfjármálum, sem núverandi ríkisstjórn býr að, þeirri vinnu, var lagður á orkuskattur, að vísu með samkomulagi við alla sem gefur, að mig minnir, einar 1.200 millj. kr. Sá skattur á að leggjast af um áramótin 2015/2016. Ég hef sagt: Er ekki ástæða til að kanna hvort hægt sé að framlengja þennan skatt með samkomulagi? Þá þurfum við ekki að fara í þetta bix sem hér er lagt til og við myndum einn stóran og öflugan jöfnunarsjóð á dreifingu raforku, á niðurgreiðslu húshitunar og þessum þáttum sem okkur langar svo öll að taka þátt í að jafna betur en gert er í landinu í dag.

Frú forseti. Mig langar að bæta nokkrum orðum við í umræðum um þetta mál í framhaldi af því sem var nú tekið fyrir í andsvörum milli mín og ráðherra. Ég hef ekki miklu við það að bæta. Það liggur nokkuð skýrt fyrir að fara þarf vel yfir það hvaða áhrif boðuð hækkun virðisaukaskatts á neðra þrepi hefur ef af verður á þessar lífsnauðsynjar, rafmagn og hita. Ef menn ætla sér að ná upprunalegum jöfnunarmarkmiðum fram þarf greinilega að laga fjárhæð jöfnunargjaldsins að þessum nýja veruleika. Menn hafa rætt hér um mikilvægi þess að landsmenn búi við sem jöfnust kjör að þessu leyti. Ég held að það verði nú tæplega færð fram sterk rök gegn því að jafn miklar grundvallarnauðsynjar og það er að hafa ljós og hita í híbýlum sínum; að það sé ákaflega nærtækt svið að horfa til þess að reyna að tryggja að þjóðin búi við sem jöfnust kjör að því leyti alls staðar í landinu. Það má líka taka útgangspunkt í því að við lítum gjarnan svo á að orkuauðlindirnar séu með verðmætustu sameiginlegu auðlindum þessarar þjóðar og tilheyri henni sameiginlega og menn hafi vissan rétt sem þegnar í landinu, íbúar landsins, gagnvart því. Það stendur þá upp á stjórnvöld að sjá til þess að fyrirkomulag mála varðandi nýtingu þessara auðlinda sé með þeim hætti að jöfnuður náist fram. Þetta frumvarp er að sjálfsögðu til bóta út frá þeirri stöðu sem uppi hefur verið og út frá þeim takmörkuðu fjármunum sem menn hafa haft til að leggja beint af fjárlögum til að jafna annars vegar flutningskostnað og hins vegar húshitunarkostnað þar sem enn er notast við rafmagn. Ég vil taka skýrt fram að þetta er ekki að mínu mati það besta fyrirkomulag sem hægt væri að hugsa sér í þessum efnum, fjarri fer. Það er bara þessi hluti raforkunotkunarinnar sem er andlag jöfnunarinnar og þeir sem greiða fyrir dreifingu á raforkunni í dreifikerfum. Langbesta fyrirkomulagið væri að nálgast þetta út frá sjónarhóli auðlindarinnar og tryggja með lögum að markmiðum af þessu tagi væri sjálfkrafa náð fram í gegnum þau afgjöld sem eðlilegt er að allir sem fá að nýta þessa takmörkuðu auðlind greiði. Nú hef ég heyrt hæstv. ráðherra færa fram þá málsvörn að stóriðjan sé ekki aðili að flutningskerfinu þegar komið er niður á dreifistigið og kaupi sína raforku í heildsölu beint í gegnum stórflutninginn. Það breytir engu um það að hún er að nýta auðlindina. Ef við lítum svo á að við værum að ákveða að einhver hluti arðsins, sem sprettur af hvers konar nýtingu þessarar verðmætu auðlindar, gengi í það að tryggja markmið stjórnvalda um jöfnun þá er tiltölulega einfalt að sjá hvernig menn gætu komið því fyrir með einhvers konar auðlindagjaldtöku sem legðist á alla nýtingu auðlindarinnar. Vandinn er að einhverju leyti sá, og menn þekkja það sem hafa staðið í því, að orkusalan er bundin í samningum til mismunandi langs tíma, sumir nýlegir, aðrir gamlir, og menn voru kannski ekki forsjálir þegar þeir gerðu þessa samninga, sérstaklega hér á árum áður, vegna þess að í þeim eru alls konar varnarákvæði fyrir hönd kaupendanna. Þeir eru sumir hverjir ansi vel varðir fyrir því að hægt sé að hrófla við stöðu þeirra á einn eða neinn hátt. Þá er að minnsta kosti að mínu mati tímabært að sýna fyrirhyggju. Ég nefni þetta hér vegna þess að ekki er ráð nema í tíma sé tekið. Ég held að setja eigi lög sem horfa fram í tímann og skylda alla sem gera samninga um sölu á orku til að hafa inn í þeim samningum ákvæði sem fela í sér að opið sé fyrir einhverja samræmda upptöku auðlindagjalda, einhvers konar orkugjalds eða auðlindagjalds sem tengist nýtingu orkuauðlindanna. Að sjálfsögðu þarf að fara vel yfir það hvernig því er fyrir komið, bæði gagnvart raforku og jarðhita. Sem aftur leiðir væntanlega til þess að þegar samningar verða endurnýjaðir um orkusölu á komandi árum, hvort sem slíkt gjald verður þegar komið á eða er í undirbúningi, þá munu framtíðarsamningar ekki koma í veg fyrir að hægt sé að koma því við. Nú er það þannig að strax á árunum 2018 til 2020, 2022 eða 2024 koma stórir samningar upp til endurnýjunar þannig að það þarf að huga að þessu í tíma, t.d. mikið af samningum á Grundartanga. Þetta er algerlega nauðsynlegt að gera því það er óásættanlegt að löggjafinn geti ekki náð fram einhverjum markmiðum af þessu tagi vegna gamalla samninga. Gott og vel. Ef ekki finnast leiðir til að ná því inn yfir þá er alla vega hægt að tryggja að það verði hægt í framtíðinni. Það er það sem þarf að gera; að það verði ekki gerðir frekari svona samningar um sölu á orku í stórum stíl til iðnaðarnota eða hvað nú er öðruvísi en það sé algerlega tryggt að menn séu ekki varðir í þeim fyrir einhvers konar samræmdri málefnalegri auðlindagjaldtöku. Þá er tiltölulega auðvelt að leysa þetta með fjármunum sem mundu annars vegar verða eðlilegur tekjustofn þar sem þjóðin fengi hlutdeild beint og strax á fyrsta stigi í rentunni sem af nýtingunni sprettur og hins vegar gætum við notað einhvern hluta þeirra fjármuna í verkefni af þessu tagi og þyrftum ekki að bögglast með jöfnunarkerfi innan dreifikerfisins eins eða eitthvað því um líkt. Við gætum tryggt það með fjármunum af slíku auðlindagjaldi að við hefðum úr nægum fjármunum að spila til þess að ná fram svona jöfnun. Varðandi stöðuna sem snýr beint að þessu frumvarpi vil ég líka nefna það að í frumvarpinu er því slegið föstu að árið 2016 falli þeir fjármunir sem verið hafa á fjárlögum beint úr ríkissjóði niður, þessar 240 millj. kr. Betra hefði mér nú þótt að það væri að minnsta kosti skilið eftir opið. Ég nefni hið augljósa, finnst mér, af hverju er þá ekki ákveðið að um leið og jöfnunargjaldið dugar orðið nokkurn veginn til að ná fram þessum markmiðum um jöfnun dreifikostnaðar færist þessir fjármunir yfir í niðurgreiðslu húshitunarkostnaðarins beint, þannig að þessar 240 milljónir færðust yfir á hinn liðinn, þ.e. að við ykjum niðurgreiðslur á húshitun með rafmagni. Ég vil líka í þessu sambandi nota tækifærið og minna á mikilvægi þess að menn slái ekki slöku við að öðru leyti. Ég nefni þar sérstaklega áframhaldandi jarðhitaleit á köldum svæðum og hitaveituvæðingu. Auðvitað blasir það við að þetta verður léttari og léttari róður með hverju nýju svæði sem færist af rafhitun yfir á hitaveitu. Jafnvel þótt ríkið setji umtalsverða fjármuni með í þá stofnfjárfestingu, í formi ígildi niðurgreiðslna á rafhitun í átta, tíu ár eða hvað það nú er orðið núna, er það góð fjárfesting, kemur vel út fyrir báða aðila, því ríkið er þá laust undan niðurgreiðslunum að þeim tíma liðnum sem annars hefðu haldið áfram í miklu dýrari rafkyndingu. En mestu skipta þó þau gríðarlegu hlunnindi sem það eru og sú mikla breyting sem það er í hverju byggðarlagi sem fær kost á því að vera með hitaveitu, heitt vatn, til svo fjölmargra annarra nota en húshitunarinnar einnar. Það hefur vissulega svolítið miðað í þessum efnum. Má þar nefna Skagaströnd, Kjósina og verkefni sem hafa verið í skoðun eins og á Höfn og í Tálknafirði. Auðvitað gengur þetta ekki alltaf eins vel og menn vonuðust eftir. Sums staðar gengur vel og menn hitta á nóg vatn eða það reynist hagkvæmt að leiða það um lengri veg, en í öðrum tilvikum er þetta meira bras, en það á ekki að hafa nein áhrif á það að menn eiga að halda þessu áfram. Það væri til dæmis veruleg breyting ef það stóra svæði, Höfn og Nesin og allt það svæði, færðist yfir á hitaveitu; þá dytti út eitt stærsta þéttbýlissvæðið sem enn er hitað með rafmagni, eða eitt af stærri þéttbýlissvæðunum sem enn er hitað með rafmagni í landinu. Ég nefni Grímsey þar sem menn eru enn að framleiða rafmagn með olíu sem auðvitað er eitthvað sem við eigum að reyna að stefna að að hverfi á næstu árum. Það á að mínu mati að vera alveg sérstakt forgangsverkefni að fara í málin á þeim stöðum þar sem þannig háttar enn til og velja vænlegustu kostina til að leysa innflutt jarðefnaeldsneyti af hólmi með innlendum orkugjöfum. Mér sýnist nú í tilviki Grímseyjar augljóst að þar á einfaldlega að halda áfram að leita að heitu vatni. Það er þar. Það er alveg augljóst mál að það er nægur hiti. Jarðhitastigullinn í Grímsey er meira en nógu hár til þess að það eru yfirgnæfandi líkur á því að þar finni með áframhaldandi leit heitt vatn. Í öðrum tilvikum getur verið vænlegra að styðja menn til að fara í heimavirkjanir þannig að hægt sé að fara í rafhitun á grundvelli endurnýjanlegrar orku sem fæst úr staðbundinni virkjun. Það má nefna glæsilegan árangur í Möðrudal á Fjöllum þar sem er heimarafstöð sem leysti af hólmi dísilstöð sem var kynt með stuðningi frá ríkinu. Svipaða möguleika kynni að vera hægt að beisla á Grímsstöðum á Fjöllum og á nokkrum fleiri stöðum þar sem svona háttar enn til. Ég vil bara leyfa mér að nefna þetta inn í þetta samhengi vegna þess að það vill oft gleymast að við erum að glíma við afleiðingar þess að því miður er ekki öll svæði landsins og allir landsmenn svo heppnir að búa enn sem komið er að því að njóta góðs af hitaveitum. Þeim mun færri sem eftir verða í þeim hópi þeim mun betra, bæði frá kostnaðarlegum sjónarhóli og svo í ljósi þeirra hlunninda sem því fylgja fyrir hina sem komast inn á hitaveitusvæði. Ég vona að hæstv. ráðherra sé líka sama sinnis í þeim efnum að óháð þessu máli eigi ekki að slá slöku við hvað varðar áframhaldandi viðleitni til að vinna jafnt og þétt á þessum vanda; með hverjum þeim ráðum sem vænlegust eru hverju sinni. Varmadælur hafa verið nefndar enda miklir áhugamenn um það mál hér í þinginu eins og kunnugt er. Þær eru að sjálfsögðu góð lausn í þessum skilningi séð þó á það megi auðvitað benda að í sjálfu sér er það ekki orkuskortur sem veldur vanda okkar, heldur meira spurningin um að hún sé verðlögð á réttan hátt og við jöfnum út þann aðstöðumun sem felst í dreifðri búsetu o.s.frv. Ég held að vel mætti færa fyrir því rök að við séum ekki að öllu leyti enn sem komið er að gera okkur allan þann mat úr þessum verðmætu auðlindum okkar eins og við gætum gert í tilviki orkuskipta eða til framleiðslustarfsemi. Oft er ylræktin nefnd í þeim efnum og sú staðreynd að hún gæti orðið að miklu umfangsmeiri stóriðju, jafnvel útflutningsgrein, hér í landinu ef hún hefði aðgang að ódýrari orku til lýsingar. Þetta vildi ég nú leggja í púkkið í viðbót við það sem áður er komið fram, frú forseti, og á svo kost á því að fylgjast með því hvernig þessu vindur fram í nefnd eða nefndum. Það er út af fyrir sig rétt, sem hér hefur komið fram, að efnahags- og viðskiptanefnd og atvinnuveganefnd þyrftu að bera saman bækur sínar áður en þessi mál bæði verða afgreidd, það sem snýr að virðisaukaskattsfrumvarpinu annars vegar og þessu máli hér.

Frú forseti. Það mál sem hér um ræðir er ekki að öllu leyti laust við ágreining. Það hefur komið skýrt fram í umræðum um það að ýmsir þeir sem til dæmis búa í mínu kjördæmi eru ekki giska sáttir með þetta mál. Eðli þess er að það felur í sér að við sem búum í þéttbýlinu tökum þátt í því að greiða niður dreifingarkostnað á raforku til þeirra sem búa á köldum svæðum og í þéttbýli. Ég tel þess vegna að það sé mikilvægt að einhver úr þessum röðum komi og láti skoðun sína koma fram á þessu. Ég vil segja það algjörlega skýrt, einmitt með tillit til þess úr hvaða kjördæmi ég kem, að ég er fylgjandi meginhugsuninni í frumvarpinu. Ég er þeirrar skoðunar að jafnan þegar við nálgumst málefni landsbyggðarinnar eigum við að gera það út frá hugtakinu jafnræði. Hvað eina sem hæstv. ríkisstjórn og Alþingi tekur sér fyrir hendur varðandi það að jafna aðstöðu millum íbúa landsins á að vera út frá því sjónarhorni, jafnræði. Ég er þeirrar skoðunar að hugsunin í frumvarpinu sé góð, hún miðar að því að auka jafnræði með landsbyggð og þéttbýli. Nú er það svo að Íslendingar búa við þá gæfu að hafa tekist sameiginlega að byggja hér upp ákaflega gott orkukerfi í landinu. Við búum bæði við gríðarlegt afl úr fallvötnum, en á síðustu tímum hefur okkur líka tekist að beisla jarðhitann í þeim mæli að það skiptir verulega miklu. Íslendingar almennt geta stoltir sagst búa við þau gæði að hér á landi er að finna eitt lægsta orkuverð til heimila í allri Evrópu. Ég hygg að ef við lítum 10 ár aftur í tímann sjáist algjörlega skýrt að verð á orku til almennra notenda hefur að raunvirði lækkað. Það er jákvæð þróun. Það má kannski segja að með þessum hætti, í gegnum orkuverðið, séu Íslendingar að taka út arð sinn af þeirri þjóðargersemi sem Landsvirkjun og Landsnet er. Ég tel hins vegar, og það er mjög í anda þeirra hugsjóna sem ég stend fyrir í stjórnmálum, að réttlæti sé fólgið í því að fara þessa jöfnunarleið. Þess vegna segi ég það að að ýmsu öðru uppfylltu hygg ég að ég gæti vel fallist á að styðja þetta frumvarp. Þó vil ég slá tvo varnagla. Í fyrsta lagi er þetta sagt á þeirri forsendu að frumvarpið leiði ekki til verðlagsáhrifa þannig að þetta tosi upp vísitöluna og þar með lán landsmanna. Þetta er fullyrt í frumvarpinu og ég tek það eins og það stendur þar og tel að þeirri forsendu minni sé fullnægt. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að jöfnunargjaldið eigi að ganga yfir alla. Mér finnst alveg fortakslaust að það eigi líka að ganga yfir stóriðjuna. Hæstv. ráðherra hefur í þessari umræðu komið með nokkur rök sem hún segir að leiði til þeirrar tæknilegu niðurstöðu að það sé illkleift. Ég heyri ekki betur en hinir snjöllustu menn og vöskustu, sem sumir hafa gegnt iðnaðarráðherrastöðum nýlega, tali með þeim hætti að það sé að minnsta kosti hægt að slá byttu undir þann leka til framtíðar. Menn verða þá að skoða það. Ég er þessarar skoðunar og vil þess vegna segja það við hæstv. ráðherra að ég er sammála meginhugsun frumvarpsins. Sem þingmaður úr þéttbýli styð ég það að dreifikostnaðurinn sé jafnaður með þessum hætti, en ég áskil mér jafnframt rétt til þess að berjast fyrir því með oddi og sleggju að þetta gjald verði líka sett á stóriðjuna.

Virðulegi forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu þakka hana, hún hefur verið mjög góð. Þau sjónarmið sem hér hafa verið sett fram koma kannski ekki að öllu leyti á óvart, heldur er þetta endurtekning á mörgu hverju sem við höfum verið að ræða eða ræddum í fyrra þegar frumvarpið kom fram. Það eru nokkur atriði sem ég vildi bregðast við. Í fyrsta lagi vil ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að minnast á fjarvarmaveituna og Vestmannaeyjar vegna þess að ég ætlaði að gera það í framsögu minni en láðist það. Þegar þessi gagnrýni kom fram í fyrra var komin tillaga að breytingartillögu sem rataði ekki inn í frumvarpið en hún er til og við munum koma henni til nefndarinnar vegna þess að það voru réttar ábendingar sem þar komu fram. Við munum ræða og mig minnir meira að segja að ég hafi rætt þá tillögu við hv. þingmann við þinglok í vor, þannig að þær áhyggjur eiga að vera óþarfar svo fremi sem hv. atvinnuveganefnd er sammála henni. Hv. þm. Kristján L. Möller spurði líka hvort ég væri sammála því að nefndin geti tekið frumvarpið og snúið því algjörlega, ég vil nú hafa smá fyrirvara á því. Nei, meginmarkmiðin í frumvarpinu eru klár. En þær breytingar sem við ræddum í andsvörum áðan varðandi samspilið á milli þessarar breytingar og breytinganna á virðisaukaskattinum er eitthvað sem ég hvet nefndina og efnahags- og viðskiptanefnd til að skoða, vegna þess að meginmarkmiðin eru algjörlega klár; við erum að jafna þennan kostnað við dreifingu raforku á milli þéttbýlis og dreifbýlis. Meginmarkmiðið er að landsmenn allir sitji við sama borð. Það er sú hugsun sem er ráðandi í frumvarpinu. Ég tek undir gleði þingmannsins og fleiri sem hér hafa talað um varmadælurnar. Það var sameiginlegt áhugamál okkar margra og áhugavert að það hafi náð fram að ganga. Ég er algjörlega sammála þeim sem hér hafa talað um mikilvægi þess að leita nýrra leiða við að tryggja þeim sem ekki búa við hitaveitu ódýrari og betri kosti. Það er það sem við höfum verið með og er engin breyting þar á í fjárlagaliðnum, sama lið og fer í húshitunina, þar eru aðrir liðir sem eru einmitt til jarðhitaleitar og hitaveituvæðingar og annað. Ég er algjörlega sammála því og get fullvissað hv. þm. Steingrím J. Sigfússon að ekki stendur til að breyta þeim áherslum, frekar hitt að spýta í til að gera vel þarna. Þetta er skynsamlegt í öllu tilliti, þetta er góð fjárfesting sem mun svo leiða til þess að niðurgreiðsluþörfin í framtíðinni mun lækka. Rætt hefur verið um auðlindagjöld og stóriðjuskatt. Það er sjálfsagt að skoða það í lengri tíma tilliti, þ.e. auðlindaumræðuna. Varðandi stóriðjuskattinn eða orkuskattinn sem ekki stendur til að framlengja var það nú þannig í tíð síðustu ríkisstjórnar að hann var settur á sem tímabundinn skattur í samkomulagi við stóriðjuna. Ég er sammála fjármálaráðherra sem hefur talað afar skýrt um það að hann verði ekki framlengdur. Þetta var samkomulag við stóriðjuna á sínum tíma um að jafna byrðar eða taka þátt í lausn þeirra mála sem við stóðum frammi fyrir eftir hrun. Ég mun því ekki leggja til breytingar á því. Við höfum rætt hvort stóriðjan eigi að koma inn í þetta. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór ágætlega vel yfir það að samningar eru þar í gildi til viðbótar við það sjónarmið mitt sem ég hvika ekki frá, það er það að við erum hér með jöfnun innan kerfisins sjálfs. Það er það sjónarmið sem ég vil ítreka hérna og á ekki að koma mönnum svo sem á óvart. Ég held að ég hafi farið yfir þá punkta sem komu fram í umræðunni og þakka hana aftur og lýsi mig og mitt fólk í ráðuneytinu reiðubúið til að koma að þeirri vinnu sem fram undan er, sérstaklega hvað varðar að leita upplýsinga um áhrifin, bæði samspili milli þessa og virðisaukaskattsins og samspili milli lækkunar á efra þrepi og hækkunar á neðra.

Frú forseti. Mér fannst hæstv. ráðherra skauta nokkuð létt fram hjá spurningu hv. þm. Kristjáns L. Möllers um það hvort fyrirhuguð hækkun á neðra þrepi virðisaukaskattsins mundi í reynd éta upp þá lækkun sem þeir fá á köldu svæðunum samkvæmt því frumvarpi sem hér um ræðir. Hæstv. ráðherra gerði það með því að hvetja nefndina til þess að velta fyrir sér samspili breytingar á virðisaukaskattinum og efni þessa frumvarps. Mig langar þess vegna til að ítreka spurninguna: Er það svo að mati hæstv. ráðherra að fyrirhuguð hækkun á neðra þrepi virðisaukaskattsins leiði til þess að lækkunin sem íbúar á köldu svæðunum gætu fengið að því frumvarpi samþykktu sem við nú ræðum ést hreinlega að öllu leyti upp?

Virðulegur forseti. Ástæða þess að ég skautaði létt fram hjá þessu er að við hv. þingmaður áttum orðastað um það fyrr í umræðunni. Þetta snýst um að það er ekki bara hækkun á neðra þrepinu heldur er einnig lækkun á efra þrepinu þar sem almenna raforkunotkunin kemur inn í. Þar er samspil milli hækkunar og lækkunar og áhrifin af því samspili og þessum breytingum þarf að skoða. Ég tók það fram í framsögu minni að þetta er flókið samspil. Þegar maður hreyfir við einni stærð, við einni tölu í þessu kerfi, eins og hv. þingmaður sem hefur gegnt því embætti sem ég gegni núna þekkir, fer jafnan af stað. Almenna prinsippið í þessu og ástæða þess að ég legg þetta frumvarp fram er sú að ég vil jafna kostnað við dreifingu raforku milli notenda í kerfinu. Þegar virðisaukaskattsfrumvarpið kom fram leituðum við eftir upplýsingum um samspilið við þær breytingar. Við þurfum að vinna það betur, ég viðurkenni það og segi það alveg skýrt. Þess vegna hvet ég nefndina til að gera það. Pólitísk áhersla mín er að þetta verði jafnað. Ég vona svo sannarlega að við getum fundið leiðir til að tryggja að það gerist ekki sem hv. þingmaður hefur áhyggjur af, og ég deili þeim áhyggjum, að breytingin á virðisaukaskattskerfinu verði til þess að éta þessi áhrif upp. Ég treysti því að í sameiningu finnum við leiðir til þess að svo verði ekki.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra veit að ég hef þegar fyrir mitt leyti lagt til leið að því marki. Ég hef barist fyrir því frá því frumvarp um fjárlög og önnur tengd því komu fram að horfið yrði frá hækkun lægra virðisaukaskattsþrepsins. Hæstv. ráðherra fer með mikla ábyrgð sem yfirmaður orkumála. Það er nú eiginlega svartalágmark að hún viti hvað felst í þeim gjörðum sem hún annaðhvort leggur fram í sínu nafni eða styður í nafni ríkisstjórnarinnar. Spurningin er í reynd einföld. Hún er þessi: Hver eru samanlögð áhrif þess að lækka efra þrep virðisaukaskattsins og hækka neðra þrepið gagnvart þeirri breytingu sem hér er? Leiða þessar þrennar breytingar til þess að orkukostnaður þeirra sem búa á köldum svæðum verður óbreyttur? Þýðir þetta í reynd að með vinstri hendinni er það tekið sem gefið er með hægri? Þetta er lykilspurning þegar menn velta fyrir sér niðurstöðu gjörða ríkisstjórnarinnar á þessu sviði. Ég ítreka spurninguna. Hún er þessi: Hvaða áhrif hefur það samanlagt í fyrsta lagi þetta frumvarp sem við ræðum hér, í öðru lagi lækkun efra þreps virðisaukaskattsins og í þriðja lagi hækkun neðra þreps virðisaukaskattsins?

Virðulegur forseti. Eins og ég sagði áðan er það nákvæmlega þetta samspil sem þarf að fara yfir. Lausleg athugun bendir til þess að dreifbýlið muni verða fyrir hækkun í heildina. Þetta eru tölur sem ég vil ekki nefna í umræðunni vegna þess að við þurfum að fá þær staðfestar. Þá er spurningin hvernig við bregðumst við því. Við förum með það verkefni inn í vinnu nefndarinnar. Það er hægt að hafa þetta óbreytt, láta hækkunina koma á dreifbýlið. Það er hægt að breyta jöfnunargjaldinu með einhverjum hætti, eða það er hægt veita aukafjárveitingu úr ríkissjóði. Þetta eru þeir þrír möguleikar sem við munum standa frammi fyrir. Þegar við höfum farið í gegnum vinnuna og sjáum hver áhrifin verða nákvæmlega munum við taka ákvörðun um það. Ég ítreka vilja minn sem er að kostnaðurinn verði jafn á milli dreifbýlis og þéttbýlis.

Frú forseti. Ég kem einungis hér til að halda örstutta ræðu. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir það að mér fannst hún svara, eftir atvikum eins vel og skilmerkilega og hægt er, þeirri spurningu sem ég lagði fyrir hana og ég virði hana fyrir þann vilja. Þær upplýsingar sem hún lagði fyrir mig eftir lauslega skoðun, án þess að hún vildi koma með nákvæma niðurstöðu - mér fannst þær vera nokkuð nálægt því sem ég tel sjálfur. Ég þakka henni fyrir að koma þó með þessar upplýsingar og sömuleiðis að lýsa því yfir að hún sé þeirrar skoðunar að nefndin eigi að skoða mjög rækilega samspil þessara þriggja þátta með það fyrir augum að þeir sem búa á köldu svæðunum komi út með sem hagstæðustum hætti. Það er líka mitt markmið í þessu. Ég ítreka svo það sem ég hef áður sagt að ég tel að það verði náttúrlega þarfast fyrir alla, ekki síst þá tekjulægstu í landinu, ég tala nú ekki um bændur, og mundi bæta friðinn og samspilið innan ríkisstjórnarinnar, að menn bara hættu þessari vitleysu með hækkun neðra þrepsins. Það yrði miklu friðvænlegra í landinu og miklu þægilegra að lifa fyrir hæstv. ráðherra í því sambýli sem ríkisstjórnin er. Þá hættu menn að minnsta kosti að standa hér annan hvern dag og æpa sig hása sín á milli, stjórnarflokkarnir tveir, þar sem bullandi ágreiningur ríkir um þetta mál. Ég ítreka aftur þakkir mínar til hæstv. ráðherra fyrir að hafa gert það sem hún getur til að svara flókinni spurningu, hún gerði það býsna vel.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um hlutafélög, lögum um einkahlutafélög og lögum um ársreikninga (samþykktir o.fl.) á þskj. 12, mál nr. 12. Í þessu frumvarpi eru lagðar til breytingar á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög, í tengslum við vinnu sem þegar er hafin við undirbúning rafrænnar fyrirtækjaskrár. Hér er um að ræða verkefni í anda stefnu ríkisstjórnarinnar um að einfalda regluverk atvinnulífsins, auka skilvirkni, minnka skrifræði og einfalda samskipti við opinbera aðila um leið og kostnaði er haldið niðri. Þetta er ekki stærsta málið sem verður lagt fyrir þingið í þessa veru, en þetta er táknrænt fyrir vilja ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Með frumvarpinu verður einstaklingum og lögaðilum gert kleift að skrá hlutafélag og einkahlutafélag með rafrænum hætti. Auk þess er að finna í frumvarpinu ákvæði er lýtur að heimild félags með skráð hlutabréf á skipulögðum verðbréfamarkaði eða á markaðstorgi fjármálagerninga til að kaupa eigin hluti, sem og breytingar vegna tilkynninga til hlutafélagaskrár um kynjahlutföll í stjórnum hlutafélaga og einkahlutafélaga. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru þríþættar. Í fyrsta lagi er lagt til að gerðar verði breytingar á nokkrum ákvæðum laga um hlutafélög og laga um einkahlutafélög í tengslum við þá vinnu sem þegar er hafin við undirbúning rafrænnar fyrirtækjaskrár. Með rafrænni fyrirtækjaskrá er einstaklingum og lögaðilum gert kleift að útbúa stofngögn vegna stofnunar hlutafélaga og einkahlutafélaga, undirrita rafrænt og senda til fyrirtækjaskrár á einfaldan og öruggan hátt. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem miða að því að einfalda samþykktir félaga svo ekki þurfi að breyta samþykktum þótt minni háttar breyting verði á rekstri félagsins. Lagt er til að ekki þurfi að tilgreina í samþykktum hlutafélags eða einkahlutafélags í hvaða sveitarfélagi hér á landi félag skuli teljast hafa heimilisfang. Þess í stað er lagt til að kveðið verði á um það í lögunum að framangreindar upplýsingar skuli greina í stofnsamningi og að breytingar þar á skuli samþykktar á hluthafafundi. Lagt er til að ekki verði skylt að hafa í samþykktum hlutafélags ákvæði um fjölda framkvæmdastjóra séu þeir fleiri en þrír. Enn fremur er lagt til að látið verði nægja að tilkynning um stofnun hlutafélags eða einkahlutafélags sé undirrituð af öllum stjórnarmönnum félags en ekki verði lengur gerð krafa um að undirskriftir stjórnarmanna skuli staðfestar af lögbókanda, lögmanni, löggiltum endurskoðanda eða tveimur vottum. Að lokum er lagt til að tekið skuli fram að tilkynningu um stofnun hlutafélags eða einkahlutafélags skuli fylgja skrifleg yfirlýsing um að stofnendur félags uppfylli þau skilyrði sem um ræðir í 3. gr. laganna, að stjórnendur og framkvæmdastjórar uppfylli hæfisskilyrði 66. gr. laga um hlutafélög og 42. gr. laga um einkahlutafélög og að endurskoðendur eða skoðunarmenn uppfylli hæfisskilyrði laga um ársreikninga. Í öðru lagi er lagt til í frumvarpinu að hlutafélagi sem hefur fengið hluti sína tekna til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði eða á markaðstorgi fjármálagerninga verði ekki heimilt að kaupa eigin hluti á hærra verði en sem nemur verði síðustu óháðu viðskipta eða hæsta fyrirliggjandi óháða kauptilboði í þeim viðskiptakerfum sem viðskipti með hlutina fara fram, hvort sem hærra er. Með breytingunni er ætlunin að stuðla að auknu jafnræði meðal hluthafa og koma í veg fyrir að félag geti haft ótilhlýðileg áhrif á verðmyndun hlutabréfanna með kaupum á eigin hlutum. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á ákvæðum laganna um tilkynningar til hlutafélagaskrár um kynjahlutföll í stjórnum félaga. Lagt er til að í stað þess að í tilkynningum um stjórnir til hlutafélagaskrár skuli sundurliða upplýsingar um hlutföll kynjanna í stjórn hlutafélags eða einkahlutafélags þá skuli slíkar upplýsingar koma fram í ársreikningi. Breytingin ætti að leiða til þess að auðveldara verður að fylgjast með því í gegnum fyrirtækjaskrá hvort hlutafélög fylgi ákvæðum laga um kynjahlutföll í stjórnum hlutafélaga. Verði frumvarp þetta að lögum mun það einfalda framkvæmd við skráningu nýrra hlutafélaga og einkahlutafélaga og fækka tilkynningum til fyrirtækjaskrár. Áhrif samþykktar frumvarpsins á stjórnsýslu ríkisins yrðu þannig helst á fyrirtækjaskrá sem ríkisskattstjóri starfrækir og felast í einföldun í framkvæmd tiltekinna verkefna sem skráin sinnir og eykur líkur á að þær tilkynningar sem skránni berast séu réttar. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er ekki gert ráð fyrir að það muni hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð svo nokkru nemi. Hæstv. forseti. Ég tel að hér sé á ferðinni þýðingarmikið frumvarp sem miðar að því að einfalda lagaumhverfi, tilkynningar og kröfur um gögn frá einkahlutafélögum og hlutafélögum án þess þó að opinberir aðilar og viðskiptalíf verði af nauðsynlegum upplýsingum. Jafnframt eru lagðar til breytingar á ákvæði laga um hlutafélög um eigin hluti. Að lokinni þessari umræðu, virðulegur forseti, legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar.

Frú forseti. Aðeins fyrr á þessum fundi var sérstök umræða um kennitöluflakk og aðgerðir til að taka á því. Það vill svo til að í þessu frumvarpi eru opnuð nákvæmlega sömu lög og hugmyndin hefur verið að breyta og styrkja til þess að takast á við þann vanda. Meira að segja er komið inn á og tekið á einum þætti sem var í tillögum starfshópsins sem skilaði af sér í febrúar 2013 til að taka á kennitöluflakki, þ.e. aukin skylda um að upplýsa og sundurliða í ársreikningi kynjahlutföll í stjórnum fyrirtækja. Hér eru sem sagt opnuð lög um hlutafélög, lög um einkahlutafélög og lög um ársreikninga. Þess vegna liggur alveg ákaflega vel við að taka þá með það sem menn eru á þessum tímapunkti orðnir ásáttir um að sé skynsamlegt að gera til þess að hefjast að minnsta kosti handa um aðgerðir gegn kennitöluflakki og færa valdið til að sekta yfir til hlutafélagaskrár, sem reyndar liggur nú þegar hjá þeim, þ.e. að sekta menn sem ekki skila inn ársreikningum, og ganga til frekari aðgerða gegn þeim sem ekki skila ársreikningum, leggja ábyrgðina á hendur eigenda og stjórnenda eftir tiltekinn tíma, samanber það sem gert er í Noregi, jafnvel þótt við gengjum ekki eins langt og Danir sem láta sektirnar lenda strax og beint á stjórnendum en ekki á lögaðilanum sjálfum. Fara þarf yfir það í upplýsingagjöfinni í ársreikningum hvort ástæða sé til að styrkja eitthvað af ákvæðinu um að menn skuli á hverjum tíma alltaf réttilega greina þar frá breytingum sem kunna að hafa orðið á eignarhaldi og/eða stjórnunarstörfum í viðkomandi félagi og annað sem var undir í fyrstu tillögunum sem við getum kallað fyrstu aðgerðir til að taka á kennitöluflakki. Mér finnst það liggja vel við af því hér er verið að 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ábendinguna. Við munum skoða það. Ég vil hins vegar ítreka það sem fram kom í umræðunni áðan um kennitöluflakk og lýsa því sem minni skoðun. Við erum í upplýsingaöflun um umfang þess vanda sem svokallað kennitöluflakk er. Við höfum þegar fengið upplýsingar sem ég deildi með hv. þingmönnum hér í umræðunni og ætla ekki að endurtaka. Ég vil sjá hópinn klára vinnuna, sem ég boðaði að mundi gerast á allra næstu vikum, svo við séum með allar þær upplýsingar sem fyrir liggja þegar við förum að koma með aðgerðir til að ráðast beint að þessum vanda til þess að við séum ekki að framkvæma eitthvað sem mun svo koma fram í vinnunni. En hafi nefndin áhuga á að skoða þetta við vinnslu þessa frumvarps geri ég að sjálfsögðu engar athugasemdir við það.

Frú forseti. Það er viðbúið að við gerum það og köllum til okkar þá aðila sem eru að vinna í þessu og hafa verið að gera lengi. Ég verð að minna aftur á að það eru að verða tvö ár liðin síðan þetta ágæta starf skilaði þó þeirri greinargerð sem við fengum í hendur í febrúar 2013, sem allgóð samstaða var um, a.m.k. þar sem þar var lagt til í fyrstu umferð. Aðilar vinnumarkaðarins og ekki síst Alþýðusambandið höfðu lagt í þetta mikla vinnu og urðu menn þó ásáttir um þetta þótt þeir deildu síðan um ýmislegt annað og hversu fast ætti að ganga fram. Þar toguðust á ýmis sjónarmið eins og þau að gera það ekki of óþjált að stofna félög og refsa mönnum ekki að tilefnislausu þó að þeir hefðu lent í vandræðum í rekstri og jafnvel orðið gjaldþrota með einhvern rekstur ef það var af óviðráðanlegum ástæðum o.s.frv. Vandinn var að greina sauðina frá höfrunum. Það sem blasir við hverjum manni og mér varð mjög fljótlega ljóst strax á árunum 2009–2010 þegar við fórum að skoða þetta er að það þarf að taka til í þessum skógi. Þúsundir og aftur þúsundir félaga eru til, sum meira og minna með engan rekstur, kennitölur ofan í skúffum, en eru þarna og geta vaknað til lífsins og eru oft notuð þegar þarf að skutla rekstri yfir á nýja kennitölu. Hér á árum áður virðast þessi félög hafa komist upp með það árum saman að skila ekki einu sinni ársreikningum. Þetta kom meðal annars upp þegar breytingar voru gerðar á útvarpsgjaldinu og farið var að leggja það á lögaðila. Þá allt í einu komu til mörg þúsund greiðendur útvarpsgjalds sem enginn vissi að væru til í landinu, það voru sofandi hlutafélög um dal og hól og niðri í skúffum. Að mínu mati þarf að taka til í þessu og grisja þennan skóg. Það er ekki eðlilegt að þúsundir kennitalna geti beðið einhvers staðar sofandi árum saman. Það þarf að skylda menn til að skila ársreikningum og jafnvel á 

Virðulegur forseti. Um þær tillögur sem hafa komið fram, bæði frá ASÍ og umrætt frumvarp sem hv. þingmaður nefnir, er kannski víðtæk sátt um einhver atriði en þó voru þar atriði, t.d. hækkun á framlagi hlutafjár sem þarf til þess að stofna félög og fleira, sem er varhugavert að fara í að mínu mati vegna þess að það dregur úr frumkvæði og nýsköpun í samfélaginu. Varðandi skil á ársreikningi þá er það alveg rétt og ég tek undir með hv. þingmanni að það er nokkuð sem við þurfum að koma í betra horf. Það er nánast óskiljanlegt af hverju þetta er svona mikið vandamál hér miðað við annars staðar á Norðurlöndum þar sem þetta tíðkast ekki; sami vandi er einfaldlega ekki fyrir hendi þar. Ég vek athygli á því, vegna þess að ég hafði það í huga í fyrravor að leggja fram frumvarp um þetta einmitt, að það er verið að gera breytingar á tilskipun Evrópusambandsins þar sem verið er að fara yfir þessi mál, m.a. með tilliti til þeirra kvaða sem lagðar eru á fyrirtæki, sérstaklega minni fyrirtæki, við skil á ársreikningum. Það hefur líka verið gagnrýnt og menn hafa vakið athygli á því að skil á ársreikningi með ítarlegri upplýsingum hér en tíðkast annars staðar getur komið illa niður á samkeppnisstöðu fyrirtækja. Þess vegna vildi ég ekki leggja fram það frumvarp á þeim tíma og gera „glæpamenn“ úr mönnum fyrir að skila ekki ársreikningi ef þeir hefðu málefnalegar ástæður til þar sem við værum 

Virðulegi forseti. Ég kannaði það fyrir nokkrum árum hversu oft mál kæmu fyrir Hæstarétt á grundvelli hlutafélagaréttar. Niðurstaða mín var sú að það var sárasjaldan, nema þá er stjórnarmenn hlutu refsingu vegna skila á opinberum gjöldum, svokölluðum rimlagjöldum, og þátttöku stjórnar. Annars kom það sárasjaldan fyrir að mál kæmu fyrir dómstóla á grundvelli félagaréttar. Ég fagna því að hér skuli unnið að bragarbót á ákveðnum þætti í hlutafélagalögunum sem hefur vegið að jafnræði hluthafa, þ.e. að í 55. gr. hlutafélagalaga er heimild til stjórnar til að kaupa eigin bréf. Sú heimild er í rauninni nauðsynleg vegna þess að það kann að vera að félag sé of fjármagnað, þurfi að minnka eigið fé og að sumir hluthafar vilji losna út, aðrir vilja halda áfram, þannig að arðgreiðslur dugi ekki. Sá er munur á arðgreiðslum og kaupum á eigin bréfum að arðgreiðslur ganga jafnt til allra en kaup á eigin bréfum eru til þeirra sem vilja selja. Því er hins vegar þannig háttað að sú leið að kaupa eigin bréf hefur í rauninni verið notuð til að greiða tilteknum hluthöfum ótilhlýðilegan arð. Með ákvæðinu sem er í 3. gr. frumvarpsins, þar sem félag sem hefur fengið hluti sína tekna til viðskipta á skipulegum verðbréfamarkaði eða á markaðstorgi fjármálagerninga er þó ekki heimilt að kaupa eigin hluti á hærra verði en nemur verði síðustu óháðu viðskipta eða hæsta fyrirliggjandi óháða tilboði í þeim viðskiptakerfum þar sem viðskipti með hlutina fara fram, hvort sem hærra er, er verið að reyna að stuðla að því að félag geti einungis keypt á verði sem myndast í óskyldum viðskiptum. Um þetta hefur fallið dómur í einu máli þar sem var höfðað til þess að þessi viðskipti gengju ekki, því miður. Stjórn félagsins var sýknuð í málinu en vísað til þess að þarna væri hugsanlega um einhver ótilhlýðileg viðskipti að ræða, en þetta ákvæði á að vinna bót á þessu. Önnur tvö atriði sem ég vildi nefna er að á aðalfundum hlutafélaga er kosinn endurskoðandi. Endurskoðandi hlutafélags er því fulltrúi hluthafa, en samkvæmt venju hér er endurskoðandi ekki til viðtals við hluthafa á hluthafafundum heldur einungis í gegnum stjórn. Ég tel að það þurfi að vinna á því bót þannig að með pósitífu ákvæði skuli endurskoðandi sitja fyrir svörum á hluthafafundi, hvort það kemur inn í gegnum þetta frumvarp í meðförum nefndar eða ekki skal ég ósagt látið, eða a.m.k. að það hafi verið kannað. Þetta á sér fyrirmynd í Svíþjóð. Þar situr endurskoðandi fyrir svörum á hluthafafundum, aðalfundum, til að mynda. Annað er að sú heimild sem veitt er í 55. gr. til kaupa á eigin bréfum hefur gjarnan verið orðuð þannig að félagið megi kaupa 10% af útistandandi hlutabréfum á 10% yfir eða undir markaðsverði. Jafnvel hefur verið gengið svo langt að þessi 10% á yfir eða undir markaðsverði hefur verið notað á óskráð félög. Þannig að ég veit ekki hvernig sú tala er fengin. Ég tel eftir að hafa kynnt mér tilskipun Evrópusambandsins sem hlutafélagalögin byggja á og þetta ákvæði að það eigi að fastsetja hvort tveggja fjölda hluta, ekki í prósentum heldur fjölda, og fastsetja verðið eða verðbilið. Þannig að þegar þetta kemur til nefndarinnar vona ég að við berum gæfu til að huga að þessu og jafnvel að láta það ganga hratt fyrir sig. Þetta er í rauninni ekki pólitískt deilumál. Ég ætla ekki að fjalla hér um kennitöluflakk. Mín skoðun á því er sú að það eru í rauninni fjármálafyrirtæki sem gera kennitöluflakk mögulegt, því að opinberu gjöldin, fyrir þeim er séð með ýmsum refsiákvæðum þannig að þau eru nú kannski það fyrsta sem menn borga. En ég ætla ekki að ræða um það frekar, það kann að vera að það komi til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd þegar þar að kemur. Að öðru leyti gleðst ég yfir því að þetta frumvarp skuli vera komið fram og tel að það séu fá pólitísk ágreiningsefni í þeim atriðum sem í frumvarpinu eru. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var stutt og knöpp. Hann kom inn á nokkur atriði um starfsemi hlutafélaga og einkahlutafélaga og ársreikninga sem þyrfti hugsanlega að breyta í meðförum hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Hann nefndi þar endurskoðendur. Nú hef ég alltaf litið þannig á að endurskoðandi væri kosinn á aðalfundi fyrir aðalfundinn, þ.e. endurskoðandinn vinnur fyrir aðalfund, hann endurskoðar starfsemi stjórnarinnar og fyrirtækisins og gerir það fyrir aðalfundinn. Er það ekki þannig, ég þekki það ekki nógu vel, að endurskoðandinn ætti í rauninni að gefa aðalfundi skýrslu? Síðan vildi ég ræða það sem oft hefur verið rætt. Það eru tugir þúsunda fyrirtækja sem eru hvorki lifandi né dauð. Þarf ekki að skerpa á reglum þannig að ef menn ekki uppfylla ákveðin skilyrði er fyrirtækjunum slitið með lögum? Hvað segir hv. þingmaður við því?

Virðulegi forseti. Þetta var nákvæmlega það sem ég sagði um endurskoðendur, þeir eru kosnir af hluthöfum og þeir eru fulltrúar hluthafa og því tel ég að það eigi að vera pósitíft ákvæði um það að hluthafar eigi að hafa aðgang að endurskoðanda á hluthafafundi til þess að skapa jafnræði með hluthöfum. Varðandi hlutafélög. Ég sé ekki fyrir mér hvaða vandamál það er þótt til séu sofandi hlutafélög. Þau eru skaðlaus, þau eru alla vega skaðlausari en ýmis starfandi hlutafélög. Þannig að ef menn vilja eiga þetta hlutafélag og borga fyrir það 18 þús. kr. í formi útvarpsréttargjalds og skila ársreikningum eða skila athugasemd um það að félagið sé ekki starfandi er það allt í lagi. Það eru starfandi hér 30 þús. hlutafélög í landinu. 1% af þessum 30 þús. félögum eru 300, þau eru með u.þ.b. 30% af veltu, þannig að ég tel allt í lagi að þessi félög séu til. Grundvallaratriði hlutafélagaformsins er takmörkuð ábyrgð og það kann að vera að menn vilji takmarka ábyrgð sína á einhverjum rekstri. Hvort sá rekstur er vakandi eða sofandi á tilteknum tíma skiptir ekki máli, en hlutafélagaformið er til þess að takmarka ábyrgð hluthafans við það sem hann leggur fram. Ég sé ekkert athugavert við það þótt til séu sofandi hlutafélög. Ég held að ég hafi svarað spurningum hv. þingmanns nægjanlega.

Frú forseti. Hv. þingmaður nefndi það sem í rauninni er merki um líf hjá fyrirtækinu, þ.e. að greiða útvarpsgjaldið og skila ársreikningi. En spurning mín er þessi: Hvað gerist ef fyrirtækið gerir hvorugt, gerir bara ekki neitt? Er til opinbert úrræði til að slíta félaginu ef það gerir akkúrat ekki neitt?

Virðulegi forseti. Ég ætla að játa hér og nú að ég veit ekki um slík úrræði. Það er sjaldgæft að þingmenn komi í pontu og segi: Ég bara veit það ekki. Ég ætla að vera svo lítillátur að segja að ég veit ekki hvort þau úrræði eru til eða hvort þau þurfa yfir höfuð að vera til. Ég hef lokið máli mínu.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að gleðjast yfir því að menn ætli að einfalda þetta, gera þessar skrár rafrænar og gera fólki auðveldara að stofna fyrirtæki. Það er mjög mikilvægt fyrir frumkvöðla og marga sem ætla að fara út í nýjan rekstur með eitthvað sniðugt að allt það ferli sé lipurt. Það er ekki nægilega lipurt í dag og þarf t.d. að fá kennitölu, virðisaukaskattsnúmer, skattnúmer og fleira, það er launaskattsgreiðendaskrá o.s.frv. Við hv. þingmenn þurfum, því að við setjum rammann utan um þessa starfsemi eins og aðra, að gera ferlið það lipurt að það fæli ekki fólk frá eða geri því erfitt fyrir um að stofna fyrirtæki, því nógu erfitt er nú að útvega bæði áhættufé og lánsfé, setja reksturinn í gang og kynna vöruna o.s.frv. Við ættum að gera þetta eins lipurt og okkur er mögulegt. Við hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason ræddum hér áðan í andsvörum um fyrirtæki og það er ljóst að útvarpsgjaldið, merkilegt nokk, er í raun merki um lífsmark hjá fyrirtækinu. Það var ekkert hugsað þannig en þau þurfa að borga þetta gjald og það er eins konar gjald fyrir að vera á lífi. Það hefur mikið verið kvartað undan því að ársreikningum sé ekki skilað. Þó að mikið átak hafi verið gert í því undanfarið og margt hafi batnað þá er ljóst að þeir sem ætla að reka fyrirtæki með þeim kostum sem hlutafélagaformið veitir mönnum - að geta tekið þátt í atvinnurekstri og með takmarkaðri ábyrgð - þurfa að uppfylla þessi skilyrði þannig að þeir sem eiga viðskipti við þá, hvort sem það eru birgjar, lánveitendur eða nýir hluthafar, viti eitthvað um reksturinn í gegnum ársreikninga. Það er því mjög mikilvægt að ársreikningar séu virtir. Ég held að hv. nefnd ætti að fara í gegnum þetta ferli allt saman, hvernig ný fyrirtæki verða til, gera það lipurt og einfalt, hvernig þau starfa og hvernig þau deyja. Þetta sé svipað og með þjóðskrána, þar fæðast menn og lifa og starfa og svo deyja þeir, þá detta þeir út. Þetta þurfum við að skoða. Ég vil endurtaka að ég held að þetta frumvarp sé mjög til bóta og geri ferlið miklu liprara og það gæti hugsanlega orðið til þess að fleira fólk væri tilbúið til þess að fara út í atvinnurekstur og taka þá áhættu sem því fylgir.

Frú forseti. Ég held að það sé engin deila um það að við viljum gjarnan að það sé þægilegt og þjált að stofna félög. Það er eðlilegt að greiða fyrir því og það þarf að sjálfsögðu að hafa í huga að þröskuldarnir séu ekki of háir, þó að það sé auðvitað æskilegt líka að félög fari ekki af stað á algjörum brauðfótum og allt of lítið fjármögnuð. Það má velta því fyrir sér til hvers menn eru að stofna til atvinnurekstrar með þeirri lágmarksfjárhæð sem heimilt er að greiða inn í peningum í dag, sem er mjög lág á Íslandi miðað við það sem annars staðar er. Allt má það skoða og ræða. Ég held að hinn endi málsins skipti líka máli, það er að félög lifi ekki endalaust án nokkurs rekstrar og án þess að veita neinar upplýsingar um starfsemi sína. Svarið við spurningunni sem hér var borin upp áðan er sú að það eru í lögum heimildir til þess að þvinga fram slit á félögum ef stjórnir þeirra gera það ekki sjálfar eða eigendur, en sú heimild er núna í höndum ráðherra. Frumvarp sem hér var lagt fram í mars 2013 gerði ráð fyrir að sú heimild færðist yfir til hlutafélagaskrár þar sem ég held að hún sé miklu betur komin. Hvað getur leitt til þess að menn segi einfaldlega: Nei, nú gengur þetta ekki lengur, nú verður bara að slíta þessu félagi? Það er til dæmis ef menn hafa ekki skilað ársreikningum þrjú ár í röð, ef menn hafa engar upplýsingar veitt um starfsemina og af nokkrum fleiri ástæðum, ef hluthafar eru orðnir færri en tveir, ef engar tilkynningar hafa borist til hlutafélagaskrár, um stjórn eða stjórnarmenn og annað í þeim dúr. Þá er greinilega eitthvað að í viðkomandi félagi. Þetta var það sem ég var að tala um. Ég tel að það eigi að hreinsa svolítið til í þessum skógi, líka neðan frá, með því að ganga harðar eftir því að félög veiti lágmarksupplýsingar um starfsemi sína, ella sé þeim slitið. Ég held að það sé alveg augljóst og fullreynt að heimild til slíks er miklu betur komin í höndum hlutafélagaskrár en hjá ráðherra sem ekkert hefur notað hana.

Frú forseti. Þetta var einmitt það sem ég var að reyna að segja í minni ræðu, það þyrfti að taka á þessum endanum, gera hann skarpari og skilvirkari og taka á mörgum þáttum eins og t.d. hvað gerist ef allir stjórnarmenn segja af sér, hver er þá staðan, o.s.frv. Þannig að ég er alveg sammála. Þetta þarf að vera í stjórnsýslunni, í hlutafélagaskrá, að gefa mönnum líf þegar þeir skrá sig inn og eins að gefa út dánarvottorð ef fyrirtækið er greinilega ekki lengur starfandi. Þetta þarf líka að vera lipurt. Ég held að það sé einmitt verkefni fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd að skoða þessa þætti og bæta þeim inn.

Virðulegi forseti. Það er nú þannig með minni manns að það er ekki alveg óbrigðult og ég játaði það áðan að ég vissi ekki um úrræði. Ég ætla þó að bæta aðeins úr og segja það að ein greið leið til að grisja skóg fyrirtækja er sú að við álagningu opinberra gjalda eru lögð á félög sem ekki skila inn skattframtölum, opinber gjöld, og ef þau eru ekki greidd er náttúrlega hægt að fara gjaldþrotaleiðina. Það kann að vera að sú leið þvingunar gæti grisjað þennan skóg. En ég segi einfaldlega: Ég sé ekki að þetta sé neitt teljandi vandamál, svo framarlega sem fyrirtæki greiða vörsluskatta og þau kunna að vera knúin til þess að skila gögnum með áætlun. Kannski ætti nefndin að íhuga þetta, þó ekki þannig að það tefji fyrir framgangi þessa frumvarps sem hér er lagt fram. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra en vildi skjóta þessu að þannig að það lægi fyrir í þinggögnum að ég er ekki alveg minnislaus. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegur forseti. Ég vil rétt við lok þessarar umræðu þakka hana. Nú er málið á leið inn í nefnd og ég vil hvetja nefndina til þess að skoða þau ákvæði sem hv. þingmenn hafa hér rætt. Vil ég vísa sérstaklega til þess sem hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason ræddi um varðandi endurskoðendur og að fastsetja fjölda hluta og verðgildi. Það er sjálfsagt að nefndin fari yfir það og skoði. Ég lýsi því að sjálfsögðu yfir að ég og starfsfólk ráðuneytisins erum tilbúin til þess að aðstoða við það eftir föngum.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um ívilnanir til nýfjárfestinga á Íslandi. Frumvarp sama efnis var lagt fram á 143. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga og er því hér um endurflutt mál að ræða. Með frumvarpinu er lagt til að tekið verði upp heildstæð rammalöggjöf um ívilnanir sem tilgreinir með gegnsæjum hætti hvaða heimildir stjórnvöld og sveitarfélög hafa til þess að veita tilteknar ívilnanir til fjárfestingarverkefna. Markmið slíkrar rammalöggjafar er að efla nýfjárfestingu í atvinnurekstri, samkeppnishæfni Íslands og byggðaþróun. Frumvarpið byggir í grunninn á eldri löggjöf um sama efni sem tók gildi árið 2010, en sá lagarammi féll úr gildi um síðastliðin áramót. Þau veittu íslenskum stjórnvöldum heimild til þess að veita tilteknar ívilnanir til nýfjárfestingarverkefna á grundvelli fjárfestingarsamninga að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Það fyrirkomulag reyndist ágætlega og á grundvelli þeirra laga voru gerðir sex fjárfestingarsamningar og hafa fjögur af þeim verkefnum þegar komið til framkvæmda. Fyrir gildistöku þeirra laga tíðkaðist að gera sérstaka fjárfestingarsamninga vegna einstakra verkefna á grundvelli sérstakra heimildarlaga frá Alþingi og samþykkis Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) eftir því sem þörf hefur verið metin á í hvert skipti. Það fyrirkomulag reyndist þungt og tímafrekt og reynslan hefur sýnt að heppilegra er að hafa í gildi rammalöggjöf líkt og þá sem hér er mælt fyrir. Þess ber að geta að árið 2013 tók ESA ívilnunarlögin frá 2013 upp til formlegrar rannsóknar og er þeirri rannsókn ekki lokið. Við gerð þess frumvarps sem hér er lagt fram er meðal annars tekið mið af þeim ábendingum og athugasemdum sem ESA hefur haft frammi varðandi framkvæmd umræddra laga. Helstu efnisatriði frumvarpsins eru að gert er ráð fyrir að sett verði ákveðin skilyrði fyrir ívilnunum. Í skilyrðunum felst til dæmis að a.m.k. 75% af fjárfestingarkostnaði verði fjármögnuð án ríkisaðstoðar og þar af verði að lágmarki 20% fjármögnuð af eigin fé þess aðila sem sækir um ívilnun. Auk þess þarf árleg velta fyrirhugaðs fjárfestingarverkefnis að nema a.m.k. 300 millj. kr. eða nýfjárfestingin að skapa a.m.k. 20 ársverk hjá umsóknaraðila við rekstur fjárfestingarverkefnis á fyrstu tveimur árum þess. Þá er sett það skilyrði í frumvarpinu að arðsemisútreikningar vegna nýfjárfestingar liggi fyrir auk þess sem gert er ráð fyrir að umsóknaraðilar um ívilnun þurfi að sýna fram á að án ívilnana verði fjárfestingin ekki nægjanlega arðbær. Gert er ráð fyrir að þriggja manna nefnd hafi það hlutverk að fara yfir umsóknir um ívilnun. Nefndin leggur mat á umsóknir og kallar eftir þeim gögnum sem nauðsynleg eru og gerir tillögu til ráðherra um afgreiðslu mála. Gert er ráð fyrir þeirri breytingu að í stað þess að Íslandsstofa framkvæmi mat á arðsemi verði nefndinni veitt heimild til þess að fela óháðum sérfróðum aðila að leggja mat á verkefnið og arðsemi þess telji hún slíkt nauðsynlegt. Íslandsstofa hefur með hliðsjón af þeirri reynslu sem komin er af tilhögun framkvæmda fyrri ívilnanalaga beðist undan því að framkvæma mat á arðsemi þeirra verkefna sem sækja um ívilnanir þar sem slík vinna fer ekki saman við meginhlutverk Íslandsstofu, sem er að kynna Ísland fyrir erlendum fjárfestum og laða ný verkefni til landsins. Með þessari breytingu verður því enn betur tryggt þegar kemur að mati á arðsemi að það sé aðili sem ekki hafi á fyrri stigum máls komið að verkefninu. Þó er rétt að taka fram að ekki er á neinn hátt hallað á Íslandsstofu fyrir störf þeirra í þessari vinnu til þessa. Þær ívilnanir sem kveðið er á um í frumvarpinu flokkast undir byggðaaðstoð, þ.e. ívilnanir sem takmarkast við ákveðin svæði á Íslandi þar sem heimilt er að veita byggðaaðstoð samkvæmt samningi um Evrópska efnahagssvæðið. Almennt er gert ráð fyrir að ívilnanir geti numið allt að 15% af skilgreindum fjárfestingarkostnaði. Fyrir meðalstór fyrirtæki er hámark ívilnunar 25% af fjárfestingarkostnaði og fyrir lítil fyrirtæki er hámark ívilnunar 35% af fjárfestingarkostnaði. Helstu frávik í frumvarpinu frá almennum ákvæðum laga um skatta og gjöld eru þau að gert er ráð fyrir að félag sem stofnað er um nýfjárfestingu og uppfyllir öll skilyrði laganna fyrir veitingu ívilnunar skuli njóta 15% tekjuskattshlutfalls í stað 20%. Þá er mælt fyrir um að ef almenna tekjuskattshlutfallið lækkar á tilgreindu tímabili undir fyrrgreint hlutfall skuli lægra skatthlutfallið gilda. Þá er gert ráð fyrir að skatthlutfall fasteignaskatts viðkomandi félags skuli vera 50% lægra en lögbundið lágmark kveður á um, auk þess sem gert er ráð fyrir að almennt tryggingagjald viðkomandi félags skuli vera 50% lægra en lög um tryggingagjald gera ráð fyrir. Jafnframt eru lagðar til undanþágur frá tollum og vörugjöldum vegna innflutnings og kaupa viðkomandi félags á byggingarefnum, vélum, tækjum og fleira vegna tiltekins fjárfestingarverkefnis. Þær ívilnanir sem lagðar eru til í frumvarpinu felast þannig í frávikum frá sköttum og gjöldum, þ.e. í tekjum sem ríkissjóður verður af eða svonefndum skattastyrkjum, fremur en í formi beinna útgreiðslna sem færast á gjaldahlið ríkissjóðs. Eins og áður segir byggist frumvarpið í grunninn á lögum um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi, nr. 99/2010, sem féllu úr gildi í lok árs 2013. Helstu breytingarnar sem felast í frumvarpinu frá þeim lögum eru að tekjuskattshlutfall viðkomandi félags verður 15% í stað 18%, auk þess sem gert er ráð fyrir að ef almenna tekjuskattshlutfallið lækkar á tilgreindu tímabili undir fyrrgreint hlutfall skuli lægra skatthlutfallið gilda fyrir viðkomandi félag. Einnig má nefna að í frumvarpinu eru færri frávik frá skattalögum en í þágildandi lögum, en það skýrist aðallega af brottfalli laga síðan þá, t.d. laga um iðnaðarmálagjald eða breytingum á lögum, svo sem lögum um stimpilgjald. Er því frumvarpið einfaldara í sniðum hvað þetta varðar. Með frumvarpinu er sem áður segir stefnt að því að auka samkeppnishæfni Íslands og liðka fyrir fjölbreyttri og jákvæðri nýfjárfestingu. Er það markmið frumvarpsins í fullu samræmi við það sem fram kemur í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun leggja kapp á að skapa starfsumhverfi sem ýtir undir fjárfestingu og fjölgun starfa, ekki síst hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Sérstök áhersla verður lögð á vöxt útflutningsgreina, nýsköpun og nýtingu vaxtartækifæra framtíðarinnar, auk þess að tryggja jafnræði gagnvart lögum.“ Á undanförnum mánuðum hefur þörfin fyrir lög sem þessi mjög bersýnilega komið í ljós. Allnokkrir aðilar hafa gert viðvart og lýst yfir áhuga á að gera fjárfestingarsamninga hér á landi í anda þeirra sem þegar hafa verið gerðir. Við finnum mjög glöggt í samtölum við þessa aðila að við eigum í harðri samkeppni við önnur lönd þegar kemur að ákvörðunum um staðsetningu, rekstur og fjárfestingar, því er mikilvægt að klára þessa lagasetningu sem fyrst. Í flestum þeim ríkjum sem Ísland á í samkeppni við um nýfjárfestingar er boðið upp á ívilnanir og ríkisstyrki af einhverju tagi. Nái frumvarp þetta fram að ganga mun það efla samkeppnishæfni Íslands hvað fjárfestingar varðar, erlendar sem innlendar, og gera Íslandi betur kleift að nýta þá sérstöðu sem landið hefur í alþjóðlegu tilliti. Frumvarpið felur í sér ríkisaðstoðarkerfi og hefur Eftirlitsstofnun EFTA verið upplýst við vinnu frumvarpsins. Formleg fortilkynning verður í samráði við fjármálaráðuneytið sent ESA á næstu dögum og í gildistökuákvæði frumvarpsins er lagt til að fjárfestingarsamningar sem gerðir eru á grundvelli laganna taki ekki gildi fyrr en Eftirlitsstofnun EFTA hefur veitt samþykki fyrir því ríkisaðstoðarkerfi sem lögin fela í sér. Virðulegur forseti. Að lokum vil ég geta þess að frá því að frumvarp þetta var lagt fram á síðasta löggjafarþingi tóku gildi þann 1. júlí sl. reglur framkvæmdastjórnar ESB á sviði ríkisaðstoðar um svokallaðar hópundanþágur, ef ég má nota enska heitið, með leyfi forseta, svokallaðar „general block exemption regulation“. Á vegum fjármála- og efnahagsráðuneytis og míns ráðuneytis er verið að skoða hvernig staðið verður að innleiðingu á þeim reglum. Þessar nýju reglur frá ESB breyta því ekki að talið er skynsamlegt að lögfesta það ríkisaðstoðarkerfi um byggðaaðstoð vegna nýfjárfestingarverkefna sem frumvarp þetta gengur út á. Hins vegar er líklegt að gera þurfi minni háttar breytingar á frumvarpinu með hliðsjón af hinum nýju reglum frá ESB og verða tillögur þess efnis lagðar fram og kynntar þegar frumvarpið kemur til meðferðar í atvinnuveganefnd. Ástæða þess að það er ekki inni í þessu frumvarpinu er að reglurnar eru nýjar, voru settar í sumar eins og áður kom fram, og við erum enn að skoða hvernig þessi tvö kerfi geta spilað saman. Við töldum þó og ég taldi brýnt að þetta mál kæmi til meðferðar þingsins sem fyrst þannig að ég legg til að að þessari umræðu lokinni gangi málið til hv. atvinnuveganefndar og til 2. umr.

Hæstv. forseti. Það frumvarp sem hæstv. ráðherra fylgir hér úr hlaði um ívilnanir til nýfjárfestinga á Íslandi er, eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, byggt að meginhluta til á lögum nr. 99/2010, um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi, sem sett voru í tíð síðustu ríkisstjórnar. Þau voru með sólarlagsákvæði og það ákvæði var látið renna út um síðustu áramót, 2013/2014, ef ég man rétt, af núverandi hæstv. ríkisstjórn. Hér kemur fram nýtt frumvarp sem er byggt að meginatriðum á eldri lögunum og er hugsað sem heildarlög utan um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi sem eiga að mynda ramma utan um það hvaða ívilnanir stjórnvöldum er heimilt að veita og eftir atvikum sveitarfélögum í því skyni að fjölga nýfjárfestingarverkefnum utan höfuðborgarsvæðisins. Fyrir það fyrsta vil ég segja að við fyrsta yfirlestur, með fyrirvara um vinnu nefndarinnar sem ég á sæti í, lýst mér mjög vel á það sem hér er sett fram. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að vera með góðan lagaramma í þessum efnum og við þurfum að taka þátt í þeirri hörðu samkeppni sem er úti um allan heim, sérstaklega við nágrannalönd okkar sem eru með lög um ívilnanasamninga og veita ríkisstyrki til fyrirtækja sem vilja koma til viðkomandi lands en veita þarf ívilnanir eða eftir atvikum styrki á fyrstu árum rekstrarins. Hæstv. ráðherra gat um að eftir að lög nr. 99/2010 voru samþykkt hefðu verið gerðir sex samningar um ívilnanir. Förum aðeins yfir þá. Tökum fyrst Becromal norður á Akureyri, ívilnun til fyrirtækisins var byggð á þessum lögum. Það er fyrirtæki í rekstri sem veitir fjölda manns atvinnu og gengur vel eftir því sem best er vitað. Í öðru lagi vil ég nefna fyrirtækið Verne Global á sviði gagnageymslu og er staðsett á Suðurnesjum, sem fór líka af stað eftir slíkan samning. Í þriðja lagi má nefna fyrirtæki uppi í Hvalfirði, á Grundartanga, sem heitir GMR, sem er stálbræðslufyrirtæki. Fjórða fyrirtækið sem fékk ívilnanasamning var Marmeti, líka á Suðurnesjum, en eftir því sem ég best veit gerðist eitthvað þar sem var miður og ekki tókst að hefja starfsemi. Eftir standa tveir samningar sem gerðir voru á síðasta kjörtímabili, það er annars vegar við Thorsil, sem ekki hefur komið til framkvæmda, og hins vegar Tomahawk Development, þar sem skipt var í raun og veru um eigendur, skipt um nafn, en er það fyrirtæki sem á að fara að byggja upp kísiliðnað í Helguvík. Virðulegi forseti. Þessi upptalning á þessum sex fyrirtækjum, fjórum sem þegar eru komin í gang og fimmti samningurinn hefur í raun bara skipt um nafn en er líka í gangi, er kannski besta dæmið um gildi þessara samninga og þeirra laga sem sett voru í tíð síðustu ríkisstjórnar árið 2010. Þetta hefur gert það að verkum að þessi fyrirtæki eru ýmist komin í gang eða eiga eftir að fara í gang og aðeins hjá einu hefur eitthvað óheppilegt gerst. Þar að auki, virðulegi forseti, voru á síðasta kjörtímabili sett sérlög um uppbyggingu á Bakka við Húsavík. Þar var nauðsynlegt að koma inn til þess að koma því verkefni af stað. Eins og við vitum er þýskt fyrirtæki að vinna þar að uppbyggingu og vonandi skýrist það á næstu vikum að sú framkvæmd fari í gang. Sérlög voru algjörlega nauðsynleg fyrir það verkefni og hafa gert að verkum að það er vonandi við það að fara í gang. Það gerðist líka í tíð síðustu ríkisstjórnar og er gott dæmi um hvað hún vildi gera í atvinnuuppbyggingu - áðan vitnaði ég í öll þau verkefni sem eru komin í gang ásamt Bakka - og var merkilegt að ríkisvaldið, þáverandi ríkisstjórn, gerði samninginn, með gildistökuákvæði auðvitað, þó svo að verkefnið væri ekki komið í gang af hálfu þess sem ætlaði að byggja það upp, um að gera það sem þarf að gera þar. Ríkið var sem sagt á undan með ívilnanir og þess vegna eru t.d. verkefni í samgöngum milli hafnarinnar og iðnaðarsvæðisins tilbúin og ekki hefur þurft að bíða eftir því. Öll þau atriði sem ég hef nefnt hér eru gott dæmi um nauðsyn þess að setja svona lög. Við verðum bara að viðurkenna það, hvort sem okkur líkar betur eða verr, að þau eru nauðsynleg til þess að efla erlenda fjárfestingu og uppbyggingu atvinnutækifæra í landsbyggðarkjördæmunum þremur eins og kveðið er á um í þessu frumvarpi, þ.e. Norðvesturkjördæmi, Norðausturkjördæmi og Suðurkjördæmi. Eins og ég sagði áðan erum við ekki að gera neitt annað en aðrar þjóðir gera. Hæstv. ráðherra gat þess að innan nokkurra daga yrðu send gögn um þetta til ESA, Eftirlitsstofnunar Evrópu, þannig að það ferli fer vonandi fljótt í gang og vinnst þá með vinnu nefndarinnar. Ég tek undir það sem hér var sagt af hæstv. ráðherra að okkur liggur á að klára þessi lög. Vonandi mun þetta liggja ljóst fyrir fljótlega, þar með talið áætlað samþykki ESA, þannig að við gætum jafnvel klárað þetta fyrir jól. Þetta vildi ég segja, virðulegi forseti, hér í 1. umr. um málið og þarf í raun og veru ekki að orðlengja meira um það. Ég lýsi mig hlynntan þessu verkefni, með þeim fyrirvara sem ég gat um hér áðan. Ef einhver er í efa um að við þurfum að setja svona lög og vinna að þeim, sérstaklega gagnvart þessum þremur landsbyggðarkjördæmum, bendi ég fólki á að lesa kafla 2.4 á bls. 10. Þar er fjallað um það að á 20 ára tímabili frá 1993–2013 hefur íbúum fækkað mest á Vestfjörðum, eða um 26% og á Norðurlandi vestra um 16,8%. Einnig hefur fækkað á Austurlandi um 2,1%, þrátt fyrir byggingu álversins á Reyðarfirði. Við getum spurt okkur að því hver talan væri fyrir Austurland ef álverið hefði ekki verið byggt á Reyðarfirði. Það var tvímælalaust til mikilla hagsbóta fyrir svæðið og land og þjóð hvað varðar þau útflutningsverðmæti sem þar eru sköpuð. Vonandi er því það sem sett er fram í frumvarpinu allt saman nokkuð klárt og engin óvissuatriði. Ég hlakka mjög til þess að atvinnuveganefnd taki málið til umfjöllunar, sendi það út til umsagnar sem fyrst og fái til sín gesti. Ég vona að við getum unnið þetta hratt og vel og það megi takast sem allra best.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir kynninguna á þessu frumvarpi. Þegar kemur almennt að ívilnunum til fjárfestinga er maður kannski ekki fylgjandi því að verið sé að ívilna einstökum fyrirtækjum, en þegar Ísland er í samkeppni við önnur ríki um að draga að og laða að arðbæra fjárfestingu sem skapar áhugaverð störf þurfum við kannski að gera eins og aðrar þjóðir og einnig þurfum við að huga að því að gera dreifbýlið samkeppnishæfara um verkefni. Ég er með nokkrar ábendingar, kannski ekki síst til nefndarinnar sem mun fjalla um málið. Í þessu frumvarpi eins og mörgum öðrum sem koma frá ráðuneytum eru upphæðir ekki í lögeyri landsins. Í 3. gr. er t.d. miðað við upphæðir í evrum. Íslensk fyrirtæki gera öll upp í íslenskum lögeyri sem er undantekningarlaust króna og ég held að það sé erfitt fyrir fyrirtæki sem ætla að fara að lögum á Íslandi að þurfa að halda sérstakt bókhald í evrum til þess að sjá hvort þau séu að gera rétt miðað við hin ýmsu lög og reglugerðir sem Alþingi setur. Þess vegna held ég að almennt eigi að hvetja ráðuneyti og þá sem smíða frumvörp til að hafa upphæðir í íslenskum krónum. Ég held að það sé enginn áskilnaður um það hjá Evrópusambandinu að við notum eitthvað annað en okkar eigin lögeyri í þessu skyni. Ég held að það væri lagabót og hreinlegra og þægilegra fyrir þá sem eiga að fara eftir lögunum að þurfa ekki, hvenær sem gengið breytist, að velta fyrir sér hvort þeir séu farnir að brjóta lög. Þetta er almenn athugasemd. Varðandi 5. gr., skilyrði fyrir veitingu ívilnana, þá er í e-lið sett það skilyrði að a.m.k. 75% af fjárfestingarkostnaði séu fjármögnuð án ríkisaðstoðar og þar af séu að lágmarki 20% fjármögnuð af eigin fé þess aðila sem sækja um ívilnun. Ég vil bara benda á að hugsanlega er þetta eitthvað loðið, vegna þess að 20% af 75% eru 15%, en ég veit ekki hvort hér er átt við 20% eða 15% af fjárfestingarkostnaðinum. Það er ágætt ef nefndin mundi gera þetta skýrara. Hins vegar hef ég efnislega við þetta að athuga að mér finnst þetta gríðarlega lágt hlutfall, hvort sem það er 15% eða 20%, að aðeins 15–20% af fjárfestingunni komi af eigin fé. Kemur hitt þá hugsanlega að láni úr einhverjum innlendum bönkum eða fjármálastofnunum? Er þjóðin og þá innstæðuhafar í þeim bönkum að leggja fram allt það fé? Kemur einhver gjaldeyrir til landsins eða ekki? Ég sé ekkert um það. Kannski hefur það farið fram hjá mér, ég er bara að lesa þetta yfir, en ég sé ekki að hugað sé að jafnvægi í gjaldeyrisbúskap þjóðarinnar, að hann batni við þessa fjárfestingu. Það væri áreiðanlega til bóta. Eins og við vitum þá eru svona fjárfestingarverkefni oft dálítið framhlaðin; fyrst er mikið fjárfest í alls konar hlutum, byggingum, vélum, tækjum og búnaði. Þetta getur skapað mikið gjaldeyrisútstreymi til skamms tíma sem vonandi skapar einhverjar gjaldeyristekjur á móti til lengri tíma. Það þyrfti að huga að því í þessum reglum að við séum að róa í rétta átt að styrkja gjaldeyrisbúskap þjóðarinnar almennt, það sé svigrúm fyrir þá sveiflu sem kemur í upphafi og að hún sé fjármögnuð og helst af eigin fé. Það er atriði sem ég mundi beina til nefndarinnar að velta fyrir sér. Að vísu kemur orðið „útflutningur“ fyrir í h-lið 5. gr., en það er ekki gert að skilyrði að hugað sé að gjaldeyrisjöfnuði þjóðarinnar. Ég held að þurfi að gera það á öllum sviðum ef vel á að fara í því efni til lengdar. Annað um fjármögnun slíkra verkefna, ég mundi vilja gera það að skilyrði varðandi fjármagnið, sem kemur hugsanlega erlendis frá, að gætt sé að öllum reglum um peningaþvætti og við setjum þá reglu til viðbótar, af því að hér er um að ræða ívilnanir, að fjármagnið komi frá ríkjum sem virða mannréttindi og leika eftir sömu leikreglum og gilda á Íslandi. Þetta er kannski nýr punktur, en hann er ekki að ástæðulausu. Ég held að Ísland ætti ekki að sækjast eftir fjárfestingu frá ríkjum eða samfélögum eða fjárfestum sem geta ekki sýnt fram á að fé til fjárfestinga hafi verið fengið án þess að brjóta mannréttindi. Í 12. gr. er fjallað um mat á arðsemi, sem er eitt af þeim skilyrðum sem eru gerð hér. Það horfir hins vegar einkennilega við að í annarri setningu greinarinnar segir: „Aðili skal jafnframt sýna fram á að án ívilnana verði fjárfestingin ekki arðbær.“ Ætlum við að velja sérstaklega óarðbærar fjárfestingar til landsins og til héraða í hinum dreifðu byggðum? Er það hin bjarta framtíð? Ég mundi vilja að menn velti því fyrir sér hvort þeir vilji gera þetta að sérstöku skilyrði. Ef við ættum tvo kosti, að velja fyrirtæki til landsins sem er mjög arðbært og getur greitt mikla skatta og er frábært fyrirtæki, eða fyrirtæki sem getur sýnt fram á að það sé einmitt ekki frábært fyrirtæki heldur rétt svo tóri nema það fái ívilnun, hvort fyrirtækið mundi fólkið vilja fá á staðinn? Ég er ekki í nokkrum einasta vafa. Ég velti því bara fyrir mér hvers vegna þetta þurfi að standa þarna. Kannski á ég eftir að fræðast um það. Þetta er það fyrsta sem manni dettur í hug við lesturinn og ég beini til hinnar ágætu hv. atvinnumálanefndar að skoða þetta. Ef sú ágæta nefnd vill óska eftir umsögn frá efnahags- og viðskiptanefnd um einhver atriði þá er það örugglega velkomið. Ég hef þetta ekki lengra að sinni.

Frú forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp er komið fram og mér liggur við að segja þó fyrr hefði verið. Það hefði auðvitað verið æskilegast ef aldrei hefði komið rof í löggjöfina sem sett var 2010, sem hér er réttilega viðurkennt að byggt sé á, ef mönnum hefði unnist tími til að gera eftir atvikum á því lagaverki einhverjar breytingar ef þess var þörf, m.a. vegna athugasemda eða athugana ESA á fyrirkomulaginu, og gert þær breytingar fyrir árslok í fyrra, fyrir árslok 2013, þannig að við hefðum haft þessa rammalöggjöf samfellt í gildi. Það hefur meðal annars leitt til þess, eins og kunnugt er, að hæstv. ráðherra hefur orðið að koma hér inn með sérfrumvarp um einn eða kannski tvo tiltekna fjárfestingar- eða ívilnunarsamninga sem ella hefði væntanlega ekki þurft. Ég held að mjög mikilvægt sé að við höfum lagaramma utan um þessa aðstoð. Það getur vel verið að það verði meira og minna viðvarandi verkefni að laga hann svo eitthvað til, ég tala nú ekki um ef evrópska regluverkið á þessu sviði er allt á fleygiferð á sama tíma, ríkisaðstoðarreglurnar og byggðakortið og allt það sem þarna skiptir máli. En það breytir auðvitað ekki því að við erum væntanlega að setja þessi lög af því við erum sannfærð um að mikilvægt sé að Ísland hafi þennan möguleika, vel skilgreindan og skýran í lögum. Það einfaldar líka mjög hlutina að til staðar sé rammi sem liggi fyrir þannig að þeir sem eru að skoða Ísland sem fjárfestingarkost eða þá aðilar hér heima fyrir viti að hverju þeir ganga í þeim efnum. Gamla fyrirkomulagið var náttúrlega ekki til fyrirmyndar á nokkurn hátt, þegar alltaf voru sett sérlög, klæðskerasaumuð utan um hvert verkefni og mismunandi langt gengið í hverju tilviki o.s.frv., oft í miklu pólitísku fári. Það hefur stundum viljað vera þannig á Íslandi að ef einhvers staðar fréttist af verksmiðju, ef einhver útlendingur finnst einhvers staðar sem er áhugasamur um að setja upp fabrikku þá er ævinlega látið eins og himinn og jörð séu að farast og það verði að grípa tækifærið og landa honum og nánast hvað sem það kosti. Þegar litið er til baka í þeim efnum var það ekki alltaf mjög farsælt. Má vel um það deila hvort ekki hafi verið gengið of langt í vissum tilvikum og síðan var jafnræði gagnvart öðrum sem á sama tíma nutu ekki neinnar sambærilegrar aðstoðar náttúrlega ekki fyrir að fara. Allir elstu samningar af þessu tagi voru fyrst og fremst í þágu þess að byggja hér upp erlenda stóriðju á sama tíma og lítil, jafnvel meðalstór og stór innlend fjárfestingarverkefni nutu einskis sambærilegs stuðnings. Það var í raun mismunað erlendri fjárfestingu í vil. Það er ósköp einfaldlega þannig sem það var. Það hverfur með lögunum 2010 og öll fjárfestingarverkefni sem uppfylla viss skilyrði eiga þá sama rétt í þeim efnum. Ég held að þessi löggjöf, rammalöggjöfin um ívilnanir vegna nýfjárfestinga, nr. 99/2010, og svo lög sem komu á sama ári, ef ég man rétt, um endurgreiðslu rannsóknar- og þróunarkostnaðar, hafi verið mikil tímamót í stuðningi stjórnvalda við nýsköpun, þróun og nýfjárfestingu í landinu. Hvort tveggja gáfu menn sér nú tíma til að gera og gerðu að lögum í því ógnarástandi sem þó var þá. Það var kannski í sjálfu sér aldrei nauðsynlegra nema þegar atvinnulífið og efnahagslífið var í miklum vanda að horfa fram í tímann og leggja grunn að uppbyggingu af þessu tagi. Ég vek sérstaklega athygli á ákvæðum 7. gr. þar sem fjallað erum hámörkin og að þau eru mismunandi eftir því hvort um er að ræða lítil eða meðalstór fyrirtæki. Þá er stuðst við hina evrópsku skilgreiningu sem vissulega, eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson benti á, er í evrum þar sem fjárhæðarmörkin eru tilgreind, starfsmannafjöldinn, það er nú talið upp á íslensku. Það er auðvitað að einhverju leyti vegna þess að í sjálfu sér þurfum við að taka í íslenskum krónum talið mið af þessum evrópsku mörkum, ef þau eru ráðandi í því, og líklegt að eitt af því sem ESA líti á sé hvort stuðningurinn miðað við þessa flokkun sé í samræmi við það sem heimilt er samkvæmt lögunum og evrópsku reglunum. Nú er það þannig að stór hluti af íslenskum fyrirtækjum lendir í þessum hópum. Þau eru örfyrirtæki, lítil fyrirtæki eða meðalstór fyrirtæki, þau sem fara þar upp fyrir eru ekki mörg hér. En ég held að þetta sé sömuleiðis skynsamlegt og eiginlega eðlilegt. Það er þá hægt að standa betur við bakið á minni fyrirtækjunum. Síðan er b-liður 7. gr. mjög mikilvægur því að þar er pósitíft viðurkennt að stuðningurinn getur tekið mið af viðbótarkostnaði sem hlýst af tiltekinni staðsetningu verkefnisins. Á mannamáli þýðir þetta auðvitað að hægt er að ganga lengra í stuðningi ef í hlut á staðsetning sem hefur í för með sér einhvern nýjan kostnað eða upphafskostnað, t.d. þar sem nýtt iðnsvæði er að verða til o.s.frv. Þetta er held ég mjög mikilvægt upp á fordæmisgildi þess. Þegar ákveðið er að ganga lengra í einstökum tilvikum er afar mikilvægt að liggi skýrt fyrir af hverju það er, hvaða markmiðum menn eru þar að ná fram, auðvitað sem hluta af heildarmarkmiðum laganna. Það er alltaf vandasamt þegar menn eru með lög sem byggja á meginmarkmiðum eins og hér er. Í 1. gr. segir, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að efla nýfjárfestingu í atvinnurekstri, samkeppnishæfni Íslands og byggðaþróun með því að tilgreina hvaða ívilnanir er heimilt að veita til nýfjárfestinga hér á landi og hvernig þeim skuli beitt.“ - Þ. e. þessum heimildum. Svo í h-lið 5. gr. er þetta í raun skilgreint nánar: „… að sýnt sé fram á að fyrirhuguð fjárfesting sé í samræmi við 1. gr.; í því samhengi skal taka tillit til áhrifa viðkomandi nýfjárfestingarverkefnis á atvinnusköpun, byggðaþróun, útflutning, skatttekjur, nýsköpun og útbreiðslu nýrrar tækni og þekkingar.“ Vandinn við að fara upp í svona upptalningu er alltaf hvort hún sé tæmandi og hvað þetta segi um það sem ekki er nefnt. Ég nefni þar til dæmis markmið stjórnvalda í umhverfismálum, að hlúa að umhverfisvænni tækni, grænni þróun í atvinnulífinu. Hefði það þá ekki þurft að nefnast þarna? Alla vega til þess að menn væru ekki að fara að líta svo á að þetta væri það eitt sem gæti skipt máli í samræmi við stefnumörkun stjórnvalda eins og hún er á hverjum tíma og viðurkennd, eða þá að notast við almennari framsetningu á málinu. Þetta er eitthvað sem ég held að hv. nefnd ætti aðeins að líta á. Á að láta markmiðin þarna nægja ef menn fara út í að útfæra þau frekar, eins og þarna er gert í einum staflið í 5. gr.? Þá þarf að fara vel yfir það. Er þar á ferðinni tæmandi upptalning, vantar að nefna fleira, eða á að nota þar almennari orð eins og að segja að þetta samrýmist stefnu stjórnvalda um atvinnu- og byggðaþróun og á sviði umhverfis- og efnahagsmála almennt, punktur? Þá er róið fyrir allar víkur í þeim efnum. Stuðningurinn hér er fyrst og fremst í formi eftirgjafar á sköttum. Það eru ívilnanir tengdar sköttum og opinberum gjöldum og snýr bæði að ríki og í vissum tilvikum sveitarfélögum. Síðan geta ívilnanir verið í tengslum við að leggja til land eða lóð o.s.frv., allt innan sama rammans. Ég er alveg sammála því að setja þetta fram á þeim forsendum. Sú er breyting þarna á og reyndar var búið að gera breytingu á eldri lögunum þar sem heimild til þess að greiða beina stofnstyrki, greiða beinlínis peninga inn í uppbyggingu á verkefni af þessu tagi, var tekin út. Það er mjög vandasamt að vera með slíka heimild. Menn sáu nú ekki alveg fyrir sér að þeir ættu mikla peninga í að ráðstafa í slíkt. Þetta gera að vísu ýmis lönd sem við erum að keppa við og þá verða menn að vera tilbúnir til þess að ganga lengra í sambandi við ívilnanir á stuðningstímanum, þessum 10 árum, 13 árum frá undirritun samnings. Ég held að reynslan af hinu sé sú að heppilegra sé að reikna með því að stuðningurinn við verkefnin sé í formi tilslakana á opinberum sköttum og opinberum gjöldum á ákveðnum upphafstíma verkefnisins fremur en að verið sé að veifa framan í menn gulrót, einhverjum möguleika á beinum peningastyrkjum inn í verkefnið. Það hefur þann stóra kost að ríkið og opinberir aðilar eru ekki að leggja út fé og það má segja að eftirgjöfin sé fórnarlaus að því leyti til að ef ekki yrði af viðkomandi verkefnum kæmu hvort sem er heldur aldrei þessar tekjur sem þarna er verið að lofa. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson benti á að það er ekki alveg vandræðalaust, sérstaklega ef menn eru í því skapi að stríða aðeins, að setja fram einhverja viðmiðun um að ívilnunin skuli ekki ganga lengra en svo að verkefnið sé orðið nægjanlega arðbært. Eru menn þá í raun hálfpartinn að lýsa því yfir að þeir séu á höttum eftir verkefnum sem þurfi stuðning til þess að þau geti orðið að veruleika? Það er náttúrlega tekið á því annars staðar að hugsunin er sú að menn séu á þessu gráa svæði þar sem einhver verkefni verði ekki að veruleika nema þau fái tiltekinn stuðning á upphafstímanum. Það getur auðvitað verið af ýmsum fullgildum ástæðum. Það er ekki þar með sagt að viðkomandi geti ekki orðið að hinum besta rekstri þegar fram líða stundir, en það gengur kannski illa að skrúfa saman nægilega arðsemi í einhvern upphafstíma verkefnisins til þess að menn fái fjármögnun og annað í þeim dúr. Að sjálfsögðu er síðan ekki meiningin að fara að veita ívilnanir sem leiða til óeðlilegrar arðsemi til eigenda verkefnisins. Þá þarf ekki ívilnun. Það er hugsunin.  Aðeins varðandi stjórnfyrirkomulagið á þessu. Nú er gert ráð fyrir að sérstök þriggja manna nefnd fari yfir þessar umsóknir eða svipað því sem verið hefur að einhver hópur hefur alltaf haft það verkefni með höndum. Ég þóttist heyra hæstv. ráðherra koma inn á það að svo gætu menn jafnvel útvistað arðsemismatinu og því í staðinn fyrir að það hefur verið gert með tilteknum hætti innan stjórnkerfisins. Ég get ekki sagt að ég sé neitt sérstaklega upprifinn yfir þeirri hugmynd að ráðgjafarfyrirtæki eða hinir og þessir fari að leggja mat á arðsemi mismunandi fyrirtækja. Ég held að það væri best ef einhvern veginn væri hægt innan stjórnsýslunnar að byggja upp stöðuga þekkingu á því þannig að það væru sömu aðilar sem legðu yfirleitt mat á hin ólíku verkefni og það byggðist upp fagþekking á því að leggja mat á hluti frekar en að kaupa þá þjónustu utan úr bæ, því að það er alltaf að mörgu að hyggja í svona löguðu. Það þarf stundum að leggja aðeins breiðara mat á þau verkefni og þær aðstæður sem hér er sérstaklega verið að tala um heldur en einungis hreinar viðskiptalegar arðsemisæfingar í excel-skjölum. Ég er því ekki endilega viss um að skynsamlegt sé að leggja út á þá braut með þetta og held að hitt væri alveg eins nærtækt að efla þá einingu, hvort sem það yrði Íslandsstofa eða hver sem það væri sem byggði upp fagþekkingu til að annast þá þjónustu að meta verkefnin. Þetta voru þær hugleiðingar sem ég vildi koma á framfæri um þetta. Ég tek aftur fram að ég er ánægður með að frumvarpið sé komið fram og ég tel að við þurfum að hafa í lögum ramma af þessu tagi.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að taka fram það sem ég er ánægður með. Ég er ánægður með það að menn séu ekki að gera sérsamninga og setja jafnvel sérlög um hverja einustu fjárfestingu sem útlendingum dettur í hug að fara í á Íslandi. Þannig hefur það verið hingað til og alltaf skulu þessi erlendu fyrirtæki njóta betri kjara en innlend fyrirtæki, sem mega bera klyfjarnar af rekstri ríkissjóðs. Þannig að það er jákvætt. Að öðru leyti er þetta óskaplega neikvætt, ég kemst eiginlega ekki í gegnum þetta, að lesa um byggðakort, byggðastefnu, styrki og aðstoð. Það sem er kannski athyglisverðast er það sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson benti á um arðsemi. Það stendur í d-lið 5. gr., að það þurfi að sýna fram á, með leyfi forseta, „að veiting ívilnunar sé forsenda þess að fjárfestingarverkefnið verði að veruleika hér á landi“, þ.e. það á að vera alveg á mörkunum að verkefnið beri sig. Ef ekki er veittur styrkur þá ber það sig ekki. Þá borgar sig ekki að fara í þetta. Þetta er náttúrlega alveg ótrúlegt, frú forseti, ótrúlegt. Við ætlum að laða til landsins rekstur sem getur ekki borið sig og menn mundu ekki fara í þann rekstur ef þeir ættu að borga það sem innlend fyrirtæki þurfa að borga. Það er ekki auðvelt fyrir mig að lesa þetta. Í 7. gr. er sagt að ívilnun skuli vera að hámarki 15% o.s.frv. Ég skil ekki af hverju er ekki bara sagt að fyrir stórfyrirtæki skuli ívilnun vera 15%, fyrir meðalstór 25% og fyrir lítil 35%. Þá kemur mjög merkilegur punktur, þetta á að gilda fyrir innlend fyrirtæki líka, þetta er ekki bara fyrir erlend fyrirtæki. Innlend fyrirtæki geta því notið þessa og það er jákvætt, frú forseti. Ég fór að máta þetta við alls konar fyrirtæki eins og t.d. sjávarútvegsfyrirtæki. Það getur verið að eitthvert sjávarútvegsfyrirtæki sem ber sig ekki í venjulegu skattumhverfi falli undir svona styrk, því flest eru nú sjávarútvegsfyrirtæki úti á landi og falla inn í þetta ágæta byggðakort sem Evrópusambandið samþykkir og er skilyrði fyrir byggðaaðstoð. Þegar maður les frumvarpið í gegn er þetta nánast allt saman einhvers konar sovétkerfi, ég nota það orð, til að styrkja eitthvað sem ekki gengur. Helst vildi ég að við settum okkur það mark að þessir styrkir og það góða sem á að gera með frumvarpinu gildi fyrir öll fyrirtæki í landinu þannig að þau geti farið að blómstra og jafnvel að starfa. Sum lepja dauðann úr skel og standa varla undir þeim byrðum sem ríkið leggur á þau. Það hefði verið miklu betra. Það mætti kannski bæta við ákvæði um að stefnt skuli að því að innlend fyrirtæki njóti þessara ívilnana þegar fram líða stundir, svo sem eftir þrjú eða fjögur ár af því að ég er svo bjartsýnn, frú forseti. Ég hef nefnt hér kosti við frumvarpið eins og þá að með þessu er ekki alltaf verið að gera nýja og nýja samninga eða setja meira að segja sérlög um fyrirtæki, en ókostirnir eru því miður svo margir að það verður erfitt að sannfæra mig um að styðja þennan óskapnað.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ræðu hans. Ég vildi inna hv. þingmann eftir kröfunni um eigið fé, hvort honum finnist hún, að öllu öðru óbreyttu, ásættanleg í þessu frumvarpi. Við getum verið sammála um að það sé almennt hið versta mál að vera með svona ívilnanir. Telur hv. þingmaður að hægt sé að sætta sig við 15% eigið fé fyrirtækja sem ætla að leggja út í svona rekstur sem er á nippinu með að bera sig? Hvað finnst honum um þá eiginfjárkröfu? Er hún hæfileg? Í öðru lagi: Finnst honum ekki að það þurfi að gera einhverjar kröfur um uppruna fjármagnsins? Að lokum hvort ekki þurfi að gera kröfu um jafnvægi í gjaldeyrisbúskap þjóðarinnar.

Frú forseti. Þetta eru verulega góðar spurningar, sérstaklega um eigið fé. Um alla Evrópu, um allan heim, er skuldsetning ríkja og sveitarfélaga og fyrirtækja orðin uggvænlega há. Eins og kom hér fram þá hafa fyrirtæki á Íslandi og víðar rúllað vegna þess að þau hafa ekki verið útbúin með nægilega miklu eigin fé. Hér er lagt til ákveðið hlutfall af eigin fé, en það er bundið af reglum Evrópusambandsins um styrki til lítilla, stórra og meðalstórra fyrirtækja. Við erum því bundin af því og þetta frumvarp tekur náttúrlega töluvert mikinn lit af því sem Evrópusambandið ákveður og vill gera. En það er bara ekki til eftirbreytni, frú forseti, engan veginn. Staðan um alla Evrópu sýnir að skuldsetning er vandamál alls staðar. Við ættum frekar að stuðla að því að fyrirtæki séu vel útbúin með eigið fé en ekki lánsfé. Þetta frumvarp gerir ráð fyrir því að eigið fé geti verið mjög lítið og að lánsfé og skattaívilnanir eða ívilnanir taki yfir reksturinn. Varðandi gjaldeyrisöflun þá er vandamál íslenska þjóðfélagsins - og gjaldeyrishöftin eru merki um það - að við sköpum ekki nógu mikinn gjaldeyri, við framleiðum ekki nógu mikinn gjaldeyri. Þetta er vandamál. Ég mundi gjarnan vilja að sú nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar skoði það hvort setja þurfi ákvæði um að þessi fyrirtæki brenni ekki upp gjaldeyri, fyrirtæki sem varla bera sig og þurfa ívilnun. Þau skaffi að minnsta kosti meiri gjaldeyri á fimm eða tíu ára bili en þau eyða. Ég held að það sé mjög góður punktur til að ræða og fagna því að hv. þingmaður hefur svona mikinn áhuga á því.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar og heyri að við deilum áhyggjum af því að hér eigi að leggja af stað út í rekstur með svo lítið eigið fé. Afgangurinn hlýtur að vera lánsfé frá bönkum sem hugsanlega geta valdið ýmissi óreiðu í íslensku hagkerfi, séu þeir að fjárfesta í áhættusömum verkefnum, og síðan frá ívilnunum sem eiga að gera þetta á einhvern hátt arðbærara. Ég vil ræða aðeins við hv. þingmann um 12. gr., um mat á arðsemi, þar sem segir að sýnt skuli fram á að án ívilnunar verði fjárfestingin ekki arðbær. Ég geri mér grein fyrir því að með svona ívilnun á annaðhvort að telja stofnendur þessara fyrirtækja á að fara á einhvern stað sem er ef til vill ekki eins hagkvæmur og sá sem þeir hefðu annars valið, eða að velja sér land eða landsfjórðung út frá ívilnunum. Það eigi að vera einhver samkeppni milli landsfjórðunga og landa um að ívilna fyrirtækjum og fá til sín atvinnuskapandi og arðbær fyrirtæki, en samkeppnin getur ekki staðið um að laða til sín óarðbær fyrirtæki.

Frú forseti. Það er einmitt þetta ákvæði í 12. gr., og 6. gr., sem gerir það að verkum að ég get varla lesið þetta, þetta er svo ógeðfellt. Þar er verið að segja að hingað skuli koma fyrirtæki sem eru ekki arðbær. Það er hreinlega verið að segja það. Sem þýðir að það er til tjóns fyrir land og þjóð að fá þessi fyrirtæki hingað, því það er síðan alltaf ákveðin áhætta í öllum rekstri. Fyrirtæki sem eru ekki arðbær eða varla arðbær nema með ívilnunum; þau hoppa kannski yfir í að verða arðbær með því að fá ívilnanir, en svo getur eitthvað gerst í rekstrinum og þá er fyrirtækið ekki lengur arðbært og fer á hausinn. Þetta er allt fremur brösulegt, frú forseti. Þess vegna er ég mjög efins um stuðning minn við þetta mál.

Virðulegur forseti. Ég vil sem fyrr þakka fyrir þessa ágætu umræðu. Ég er ánægð að heyra að menn eru hlynntir þessu að mestu leyti og geri mér vonir um að þetta frumvarp þurfi ekki að taka langan tíma í meðförum þingsins. Þó hvet ég hv. nefnd að sjálfsögðu til að ígrunda vel þau atriði sem hér hafa verið nefnd. Við hv. þm. Pétur H. Blöndal vil ég segja að ég er svo sannarlega sammála þingmanninum um það að við eigum að sjálfsögðu að stefna að almennum reglum, lágum sköttum og einföldu regluverki. Ég þreytist ekki á að segja hv. þingmanni söguna af því þegar ég stóð hér stolt í jómfrúrræðu minni á þingi árið 2007 og fagnaði því að það mál sem við vorum þá að ræða snerist um að álverið í Straumsvík óskaði eftir því að vera losað undan sérsamningum og komast inn í íslenska skattkerfið vegna þess að það var orðið betra en samningurinn. Þangað erum við og eigum að sjálfsögðu að stefna. Þangað til er veruleikinn sá, eins og ég gat um í ræðu minni og það er ástæðan fyrir því að við erum með þetta frumvarp, að við erum að keppa um nýfjárfestingar, ekki hér á milli landsvæða heldur alþjóðlega. Þær greinar sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni, það má hugsanlega, og ég hvet nefndina til að skoða það, bæta orðalagið, kannski er „að án ívilnana verði ekki af fjárfestingunni“ betra. Við erum að keppa við önnur lönd um nýfjárfestingu og það er oft hér úti í miðju Atlantshafi sem ákveðnir þættir eru kostnaðarsamari en annars staðar. Það er fjarlægð frá mörkuðum, það er flutningskostnaður og annað. Þannig að hugsunin er sú að fjárfestingin sé þannig að án ívilnana yrði henni hugsanlega valinn staður annars staðar. Við viljum að hún komi hingað og þá verðum við og teljum mikilvægt að leggja þetta til. Upphæðir í íslenskum krónum, mér finnst sjálfsagt að nefndin skoði það. Ég veit að hv. þingmaður er áhugamaður um þetta. Ég geri engar athugasemdir við að það sé skoðað og get ekki ímyndað mér að það verði vandamál. 5. gr. varðandi 15 eða 20% eigið fé, þetta kemur úr ríkisstyrkjareglunum. Við erum að vinna þetta frumvarp eftir þeirri forskrift sem þær reglur eru. Þess vegna tekur það mið af þeim. Hér hefur verið nefnt og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði það að umtalsefni og lýsti því sem skoðun sinni að jákvætt væri að við værum í eftirgjöf á sköttum og opinberum gjöldum en ekki í beinum styrkjum. Þar er ég sammála, en það er nákvæmlega það sem við erum að keppa um við önnur lönd. Til að mynda eru frændur okkar Norðmenn í sumum atvinnugreinum að bjóða hreinlega upp á styrki til fyrirtækja sem eru að setjast þar að, þannig að við erum ekki með sömu samkeppnisstöðu og þau, en ég tel að við séum þarna að fara ágæta leið til þess að tryggja hér aukningu í fjárfestingu. Hv. þm. Kristján L. Möller fór yfir þá samninga sem gerðir hafa verið. Þau tvö verkefni sem ekki eru komin til framkvæmda, annars vegar Thorsil og hins vegar Tomahawk, hafa eins og hann nefndi í raun skipt um nafn. Við höfum skrifað undir fjárfestingarsamning við fyrirtækið Thorsil. Þeir hafa flutt sig til Helguvíkur sem og það sem áður var Tomahawk, þar hafa orðið eigendaskipti og er nú United Silicon sem er farið af stað. Fyrir utan þessi verkefni get ég nefnt að við tókum á fyrra þingi í gegn fjárfestingarsamning sem gerður var við líftæknifyrirtækið Algalíf sem passar inn í þennan ramma, og allir þeir samningar sem við höfum verið að gera síðan þessi ríkisstjórn tók við passar inn í þann ramma sem um ræðir. Virðulegur forseti. Ég veit að nefndin tekur þetta til vandlegrar skoðunar og ég vona að málið fái greiða leið í gegnum þingið.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 10, frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Orkustofnun, nr. 87/2003, og lögum um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis, nr. 13/2001, með síðari breytingum. Frumvarp sama efnis var lagt fram á 143. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Það er því um endurflutning á þessu máli að ræða að teknu tilliti til minni háttar breytinga sem gerðar voru í meðförum atvinnuveganefndar, samanber nefndarálit atvinnuveganefndar frá 6. mars 2014. Með frumvarpinu er lagt til að orkuráð, sem starfar samkvæmt lögum um Orkustofnun, verði lagt niður. Er frumvarpið í samræmi við tillögur nefndar um endurskipulagningu Orkusjóðs sem skilaði skýrslu sinni og tillögum í mars 2011. Í núgildandi lögum kemur fram að ráðherra skipi fimm menn í orkuráð og að verkefni orkuráðs séu m.a. fólgin í ráðgjöf við framkvæmd verkefna og að gera tillögur um lánveitingar og greiðslur úr Orkusjóði. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að verkefni orkuráðs færist yfir til Orkustofnunar og að sérstakri úthlutunarnefnd Orkusjóðs verði falið að gera tillögur um lánveitingar og greiðslur úr Orkusjóði. Ástæður þess að með frumvarpinu er lagt til að hlutverk sérstaks orkuráðs verði lagt niður eru annars vegar að Orkustofnun er stjórnað samkvæmt sérstökum árangursstjórnarsamningi við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið og hins vegar að aðkoma ríkisvaldsins að orkumálum hefur tekið miklum breytingum frá því að orkuráð var sett á laggirnar. Viðfangsefni orkuráðs hafa færst í ríkari mæli yfir í að meta tæknilega möguleika og útfærslur vegna þeirra verkefna sem Orkusjóður kemur að. Frumvarpið kemur einnig til móts við þær athugasemdir Ríkisendurskoðunar að núverandi fyrirkomulag kunni að vera of kostnaðarsamt miðað við umfang verkefna orkuráðs og Orkusjóðs. Er því um einföldun í regluverki og hagræðingu að ræða. Við gerð frumvarpsins var haft samráð við Orkustofnun, Orkusjóð og orkuráð. Í kostnaðarumsögn með frumvarpinu kemur fram að þóknanir vegna orkuráðs hafa numið 4,6 millj. kr. á ári með launatengdum gjöldum. Verði frumvarpið að lögum mun sá kostnaður Orkusjóðs falla niður. Á móti er gert ráð fyrir að umsýslukostnaður við þriggja manna úthlutunarnefnd samkvæmt frumvarpi þessu verði um 2 millj. kr. á ári. Verði frumvarpið að óbreyttu lögfest má því gera ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs muni lækka um 2,6 millj. kr. á ári. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um stofnun hlutafélags um þátttöku íslenska ríkisins í kolvetnisstarfsemi. Samhljóða frumvarp var lagt fram í lok 143. löggjafarþings til almennrar kynningar. Er því um endurflutt þingmál að ræða en þó skal hér tekið fram að það var ekki ætlunin að fá það samþykkt á síðasta þingi heldur var það, eins og áður sagði, lagt fram til kynningar. Frumvarp þetta má rekja til þess að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar kemur fram að til að stuðla að því að nýting hugsanlegra olíu- og gasauðlinda geti hafist sem fyrst verði ráðist í undirbúningsvinnu vegna samgöngumála, slysavarna og björgunarstarfa, umhverfisverndar, innviða, samstarfs við nágrannalönd og regluverks ásamt því að stofna sérstakt ríkisolíufélag. Tilgangur ríkisolíufélags verði að halda utan um leyfi til olíu- og gasvinnslu og leggja grunn að því að hugsanlegur ávinningur af olíuvinnslu nýtist samfélaginu öllu. Samkvæmt frumvarpinu er ráðherra veitt heimild til að stofna opinbert hlutafélag í eigu ríkisins um þátttöku íslenska ríkisins í kolvetnisstarfsemi. Eins og fram kemur í 1. gr. frumvarpsins yrði tilgangur slíks opinbers hlutafélags að gæta íslenskra hagsmuna með því að halda utan um leyfi til olíu- og gasvinnslu sem íslenska ríkið kann að taka þátt í og leggja þannig grunn að því að hugsanlegur ávinningur af olíuvinnslu nýtist samfélaginu öllu. Skýrt er tekið fram í frumvarpinu að hlutafélaginu er óheimilt að starfa sem vinnslufyrirtæki, enda er sá rekstur annars eðlis. Í því samhengi má benda á hvernig þessum málum er komið fyrir í Noregi. Þar annast ríkisolíufélagið Petoro umsjón með hlut norska ríkisins í sérleyfum á norska landgrunninu sem og hlut Norðmanna í þeim þremur sérleyfum sem búið er að veita á Drekasvæðinu innan íslenskrar lögsögu. Petoro er óheimilt að starfa sem vinnslufyrirtæki og getur ekki heldur sinnt stjórnsýsluhlutverki. Petoro tekur því ekki beinan þátt í vinnslu kolvetnis, ólíkt Statoil, heldur er einungis um fyrirtæki að ræða sem gætir ríkishagsmuna. Það fyrirkomulag sem í frumvarpinu er lagt til tekur mið af því fyrirkomulagi og regluverki sem gildir um Petoro, þ.e. þegar talað er um ríkisolíufélag í þessu samhengi er ekki verið að tala um vinnslufyrirtæki. Það er einnig rétt að ítreka að verði frumvarpið að lögum er eingöngu um heimildarlög að ræða. Lögin veita ráðherra heimild til að stofna opinbert hlutafélag í áðurnefndum tilgangi þegar og ef ástæða er talin til að taka slíka ákvörðun. Ekki er því um að ræða að félagið verði stofnað þegar við setningu laganna. Þvert á móti er ekki ráðgert að til slíkrar ákvörðunar geti komið fyrr en eftir einhver ár. Nánar tiltekið er fyrirséð að eftirfarandi þrjár sviðsmyndir geti leitt til þess að ákvörðun verði tekin um að virkja ákvæði laganna og stofna opinbert hlutafélag um þátttöku íslenska ríkisins í kolvetnisstarfsemi. Í fyrsta lagi þegar og ef Noregur opnar Jan Mayen-svæðið sín megin hryggjar. Ef að því kemur að norsk stjórnvöld hefja útboð og rannsóknir á vinnsluleyfi Noregsmegin á Jan Mayen-svæðinu á Ísland rétt á að taka þátt í þeim leyfum með sama hætti, eða 25%, og norsk stjórnvöld hafa tekið þátt í þeim þremur sérleyfum sem íslensk stjórnvöld hafa veitt á Drekasvæðinu. Er það á grundvelli samnings milli Íslands og Noregs frá árinu 1981 um landgrunnið á svæðinu milli Íslands og Jan Mayen. Ef á reynir mundi það ríkishlutafélag sem frumvarp þetta kveður á um fara með eignarrétt íslenska ríkisins á hlut í þeim leyfum. Æskilegt er því að hafinn verði undirbúningur að því hvernig staðið yrði að stofnun slíks hlutafélags svo íslensk stjórnvöld verði tilbúin að takast á við hugsanlegar leyfisveitingar Norðmanna til rannsóknar og vinnslu kolvetnis á Jan Mayen-svæðinu. Í því samhengi er rétt að benda á að íslenska ríkið þarf ekki að taka ákvörðun um þátttöku í leyfum á norska hlutanum fyrr en eftir að olía hefur fundist og því líklegt að nokkur ár muni líða þar til reynir á félagið í því hlutverki. Í öðru lagi ef einhver þeirra leyfishafa sem standa að þeim þremur leyfum sem veitt hafa verið til rannsóknar og vinnslu kolvetnis á Drekasvæðinu ákveði að draga sig út úr leyfunum. Við þær aðstæður hafa stjórnvöld ákveðið forgangsrétt á að ganga inn í viðkomandi leyfi og til að virkja þann rétt mundi þurfa að stofna opinbert hlutafélag sem færi með viðkomandi hlut í leyfinu. Í þriðja lagi gæti komið til stofnunar hlutafélagsins ef í kjölfar nýs útboðs til leitar og vinnslu á leyfum yrði tekin sú ákvörðun að íslenska ríkið tæki þátt í mögulegum nýjum sérleyfum. Hlutafélagið færi þá með hlut ríkisins í þeim leyfum. Í því samhengi má benda á að fram til þessa hefur stefna stjórnvalda hins vegar verið sú að taka ekki með beinum hætti þátt í þeim útboðum sem hafa farið fram innan íslenska landgrunnsins. Einnig má benda á að að svo stöddu eru ekki uppi tímasett áform um þriðja útboð vegna rannsóknar og vinnslu kolvetnis. Eins og fram kemur í greinargerð tekur frumvarpið mið af sérlögum um stofnun hlutafélaga í eigu ríkisins. Gert er ráð fyrir að hlutafélaginu verði heimilt að starfa á landgrunni Íslands og á þeim svæðum utan landhelgi, efnahagslögsögu og landgrunns Íslands þar sem íslenska ríkið á rétt á hlutdeild í leyfum samkvæmt alþjóðasamningum eða öðrum heimildum. Lagt er til að sá ráðherra sem fer með orkumál annist undirbúning að stofnun hlutafélagsins en að sá ráðherra sem fer með eignir ríkisins fari með eignarhlut ríkisins í félaginu. Í frumvarpinu er nánar kveðið á um tilgang og rekstur hlutafélagsins, skipun stjórnar og skyldu stjórnar. Með vísan til þess að líklegt er að nokkur ár munu líða þar til reynir á hlutafélagið í því starfi að halda utan um leyfi til olíu- og gasvinnslu sem íslenska ríkið kann að taka þátt í er með frumvarpinu lagt til að lögin öðlist gildi við birtingu en komi til framkvæmda þegar ákvörðun um stofnun hlutafélagsins liggur fyrir. Þar sem um heimildarlög er að ræða kann að líða einhver tími þar til félagið verði stofnað og ræðst sá tími m.a. af þróun mála á norska hluta Drekasvæðisins. Með vísan til þessa gefst nægur tími til að undirbúa stofnun félagsins. Að sama skapi mun ekki koma til greiðslu stofnfjár upp á 20 millj. kr. fyrr en ákvörðun ríkisstjórnar liggur fyrir um að stofna hlutafélagið á grundvelli laganna. Virðulegi forseti. Ég legg til að málið gangi til hv. atvinnuveganefndar að lokinni þessari umræðu og til 2. umr.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að flytja þetta frumvarp. Ég minnist þess að ég spurði hana skömmu eftir að hún tók við embætti hvort hún hygðist ekki gera reka að því að koma í kring þeim heimildum sem þarf til að ráðast í stofnun þess. Það hefur hún nú gert og mér finnst það vera framfaraspor. Ég styð þá viðleitni ríkisstjórnarinnar að reyna að gera Íslendingum ávinning úr þeim hugsanlegu auðlindum sem kunna að liggja undir hafsbotni á Drekasvæðinu og raunar líka Noregsmegin. Á mínum tíma sem iðnaðarráðherra og í tíð síðustu ríkisstjórnar var ég allmjög á þeirri sveifinni. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra tveggja spurninga: Hyggst ríkisstjórnin með einhverjum hætti reyna að beita sér fyrir því gagnvart Norðmönnum að þeir skilji á milli ákvarðana sinna um að fresta leit annars vegar við Lófóten og hins vegar við Jan Mayen? Þegar núverandi ríkisstjórn í Noregi var mynduð var uppi ágreiningur sem beindist sérstaklega að Lófóten, Jan Mayen var tekin með. En eins og hæstv. ráðherra veit, af viðræðum sínum við norsk olíuyfirvöld, þá voru menn alls ekki á eitt sáttir um það. Ég tel að Íslendingar hafi færi á því að beita diplómatískum fortölum í þessu skyni. Það mundi hjálpa okkur, a.m.k. þeim okkar sem viljum vinna þarna. Í öðru lagi kom það mér nokkuð í opna skjöldu þegar hæstv. ráðherra dró upp þrjár sviðsmyndir fyrir mögulegum aðdraganda að stofnun félagsins og tvær af þeim lutu að þeim möguleika að Íslendingar tækju beinan þátt í starfsemi olíuleitar sem ríki á Drekasvæðinu. Mundi það undir einhverjum kringumstæðum vera æskilegt fyrir Ísland að taka þá áhættu sem ríki?

Virðulegi forseti. Ef ég byrja á síðari spurningunni: Eins og ég rakti í ræðu minni þá eru þetta þrjár sviðsmyndir sem gætu leitt til þess að það ríkisolíufélag sem við fjöllum hér um yrði stofnað. Ég tók það líka sérstaklega fram að það hefur verið stefna íslenskra stjórnvalda hingað til - ég er nú ekki með ræðuna hér fyrir framan mig - og ég held meira að segja að ég hafi orðað það þannig að það sé ekki líklegt að slík stefnubreyting verði. Ég hef engin áform um slíka stefnubreytingu og vil nota þetta tækifæri og ítreka það. Varðandi Norðmenn þá er það skrifað í stjórnarsáttmála þeirrar ríkisstjórnar sem þar er við völd að hinkra með Lófóten-svæðið. Ég hef rætt það almennt við norska orkumálaráðherrann en ég sé ekki fyrir mér að íslensk stjórnvöld blandi sér inn í norsk stjórnmál á þann veg að við færum að ýta á eftir öðrum ákvörðunum með þetta svæði. Enda greindi norski ráðherrann mér frá því að þessi plön þeirra á næstu árum væru þannig að þrátt fyrir að Lófóten-svæðið væri sett á ís, ef svo mætti segja, þá væru þeir með það mikið fram undan að ekki yrði verkefnaskortur hjá þeim í þessum geira.

Herra forseti. Mér er ekki umhugað um að Norðmenn hefji olíuvinnslu á Lófóten-svæðinu. Þvert á móti er ég fullur skilnings á því að svæði eins og það, sem er mikilvægt uppeldissvæði fiskstofna eins og þorsks, sé undanskilið og ég skil vel Norðmenn sem hafa barist gegn því. Það voru hins vegar allt önnur rök sem tengdust Jan Mayen-svæðinu. Þar er um að ræða samvinnu við Íslendinga. Við höfum gert tvo alþjóðlega samninga ef ekki þrjá við Norðmenn sem varða einmitt samvinnu um olíuleit og raunar vinnslu á því svæði þannig að ég tel að það séu engir diplómatískir annmarkar á því að Íslendingar láti í ljósi skoðun sína á því hvað kynni að vera þessari samvinnu fyrir bestu. Sannarlega er það þannig að það var í þágu íslenskra hagsmuna að Norðmenn skildu á milli annars vegar andstöðu sinnar við vinnslu og leit á Lófóten-svæðinu og hins vegar á Drekasvæðinu, tvö algerlega gjörólík svæði. Einnig held ég að ég megi segja að umræður hafi orðið um það í norska þinginu að æskilegt væri að menn endurskoðuðu afstöðuna til Drekasvæðisins. Það var að vísu í þann mund sem það rann upp fyrir mönnum að einhvers konar breytingar kynnu að vera fram undan á sviði olíumála heimsins vegna mikillar framþróunar í því að framleiða náttúrulegt gas með nýjum aðferðum. Ég tel að það sé ekkert sem segir neitt á móti því að Íslendingar, í krafti skuldbindinga og samninga sem þeir hafa við Norðmenn, ræði þetta mál. Í annan stað vil ég bara segja - af því að önnur sviðsmyndin sem hæstv. ráðherra taldi hér upp, sem gæti leitt til þátttöku Íslands, væri sú ef fyrirtækið drægi sig út úr einu þeirra sérleyfa sem nú er, þá kynnu Íslendingar að velta því fyrir sér - að ég tek það alveg gilt, sem hæstv. ráðherra segir, að ekkert slíkt sé á döfinni og teldi það mikið óráð ef Íslendingar tækju nokkru sinni slíka áhættu.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni. Ég held að það fyrirkomulag sem við sem þjóð eða stjórnvöld völdum í þessum efnum sé afar skynsamlegt. Þetta eru gríðarlegar fjárfestingar og eins og þingmaðurinn nefndi mikil áhætta í þessu fólgin. Ég tel að það sé afar farsælt hvernig búið er að koma málum fyrir og til að mynda er sá samningur sem hv. þingmaður nefndi varðandi Jan Mayen-svæðið við Noreg, ég leyfi mér að segja einn besti ef ekki besti alþjóðasamningur sem Ísland hefur gert um nokkurt mál. Ég nefndi þetta sem aðra sviðsmynd vegna þess að það er möguleiki og ég tel rétt að nefna alla þá möguleika. Mér hefur stundum fundist í umræðunni vera ákveðinn misskilningur, að með því að stofna ríkisolíufélag, menn rugla því við vinnslufélag og þegar við tölum um norsk fordæmi rugla menn því við norska fyrirtækið Statoil sem er vinnslufyrirtæki. Ég vildi því skýra nákvæmlega hvað þyrfti til til þess að þetta félag kæmist á laggirnar. Varðandi Noreg og Jan Mayen vek ég athygli á því að þrátt fyrir samkomulag núverandi ríkisstjórnarflokka ákváðu þeir að taka þátt í Drekaútboðinu, þriðja leyfinu hjá okkur, þrátt fyrir að það væri eftir að núverandi ríkisstjórn tók við. Ég held að skuldbinding Norðmanna gagnvart því svæði sé algerlega klár. Það er á þeirra forræði að meta hvenær þeir fara af stað sín megin en á þeim er ekki að heyra neina stefnubreytingu hvað varðar fiskveiðarnar eða það svæði sem er Íslandsmegin.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 42/2009, um visthönnun vöru sem notar orku, með síðari breytingum. Frumvarp sama efnis var lagt fram á 143. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga og er nú endurflutt, að teknu tilliti til breytinga sem lagðar voru til í nefndaráliti atvinnuveganefndar þann 5. mars 2014. Frumvarpið tekur mið af frumvarpi allsherjar- og menntamálanefndar um færslu markaðseftirlits með rafföngum frá Neytendastofu til Mannvirkjastofnunar sem varð að lögum nr. 39/2014 á 143. löggjafarþingi. Með frumvarpinu er verið að innleiða tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/125/EB um visthönnun að því er varðar orkutengdar vörur, en innleiðing þeirra tilskipunar kallar á breytingar á lögum nr. 42/2009, um visthönnun vöru sem notar orku. Núgildandi lög um vistvæna vöru byggja á forvera umræddrar tilskipunar sem er tilskipun nr. 2005/32/EB og voru þau á sínum tíma sett til innleiðingar á henni. Margar orkutengdar vörur búa yfir möguleikum til að ná fram orkusparnaði með betri hönnun. Meginmarkmið tilskipunarinnar er að stuðla að því að hönnun á vörum sem tengjast orkunotkun verði með þeim hætti að viðkomandi vara nýti orkuna sem best og dragi þannig úr áhrifum orkunotkunar á umhverfið. Tilskipunin myndar ákveðinn ramma til að setja fram kröfur varðandi visthönnun að því er varðar orkutengdar vörur. Tilskipuninni er einnig ætlað að tryggja samræmdar reglur og frjálst flæði slíkra vara inn á innri markað Evrópusambandsins og að vörunni fylgi viðeigandi upplýsingar varðandi visthönnun til hagræðingar fyrir neytendur. Bæði er því um neytendamál og orkumál að ræða. Efnislega eru þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu tvíþættar. Fyrra atriðið snýr að gildissviði laganna. Núgildandi lög, nr. 42/2009, gilda um vörur sem nota orku með beinum hætti, t.d. ísskápar eða þvottavélar. Verði frumvarpið að lögum munu lögin jafnframt gilda um vörur sem eru orkutengdar, á ensku „energy related products“, með leyfi forseta. Með því er gildissvið laganna víðtækara. Með orkutengdum vörum er þannig til dæmis átt við glugga og einangrunarefni þar sem með betri hönnun má ná fram orkusparnaði. Í öðru lagi er með frumvarpinu stefnt að því að auka og skilgreina betur valdheimildir opinberra aðila vegna brota á lögum um visthönnun vöru sem notar orku. Neytendastofa hefur gegnt því hlutverki samkvæmt lögum nr. 42/2009, en í framangreindu nefndaráliti atvinnuveganefndar frá því fyrr á þessu ári var lögð til sú breyting að Mannvirkjastofnun sinni eftirliti á grundvelli laganna. Er þar tekið fram að stofnunin annist nú þegar markaðseftirlit með rafföngum sem eru varanlega tengd mannvirkjum samkvæmt lögum um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga. Þá er einnig bent á að 14. maí 2014 samþykkti Alþingi lög nr. 39/2014, um breytingu á ýmsum lagaákvæðum vegna færslu eftirlits með rafföngum til Mannvirkjastofnunar. Með frumvarpi þessu er því reynt að tryggja að ákvæði laga nr. 42/2009, varðandi stjórnsýsluúrræði Mannvirkjastofnunar, séu þau sömu og stofnunin hefur samkvæmt öðrum lögum sem hún framfylgir. Ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið hafi frekar en núgildandi lög mikil áhrif á íslenska framleiðendur þar sem framleiðsla fárra innlendra framleiðenda fellur undir ákvæði frumvarpsins. Hins vegar hefur frumvarpið áhrif á neytendur þar sem það leggur ákveðnar kröfur á framleiðendur á EES-svæðinu varðandi upplýsingaskyldu um orkunotkun viðkomandi vöru. Frumvarp þetta er samið í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu í samstarfi við Mannvirkjastofnun og Neytendastofu. Í kostnaðarumsögn við frumvarpið kemur fram að verði frumvarpið að lögum er ekki ráðgert að það hafi í för með sér aukningu í útgjöldum ríkissjóðs þó svo að það kunni að fela í sér einhverjar auknar eftirlitsskyldur af hálfu Mannvirkjastofnunar. Hæstv. forseti. Með frumvarpi þessu er sem sagt fyrst og fremst um að ræða ákveðna útvíkkun á gildissviði núgildandi laga frá 2009 um visthönnun vöru sem og breytingu á hlutverki Neytendastofu varðandi eftirlit með þeim lögum. Til upplýsingar er einnig rétt að taka fram og benda á að í samræmi við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið hvílir sú skylda á íslenskum stjórnvöldum að innleiða umrædda tilskipun í íslensk lög og hefur Eftirlitsstofnun EFTA kært íslensk stjórnvöld fyrir EFTA-dómstólnum þar sem ekki er enn búið að innleiða tilskipunina. Frú forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir tækifærið að fá að ræða aðeins um þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um visthönnun vöru sem notar orku. Yfirskriftin er þessi en það er verið að breyta orðalaginu í vöru sem tengist orkunotkun og ætti kannski að breyta yfirskriftinni í visthönnun vöru sem tengist orku. Það mætti hugsanlega færa það hér inn. Á þetta við á Íslandi? Ég geri mér fulla grein fyrir því að hér er verið að innleiða Evróputilskipanir sem eru mjög mikilvægar í Evrópusambandinu, vegna þess að þar er bæði raforka og orka til húshitunar að mestu leyti búin til með útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Það á ekki við á Íslandi. Það má segja sem svo að hér á Íslandi höfum við fjárfest í upphafsbúnaði raforkunnar með þeim hætti að við ættum ekki að þurfa líka að fjárfesta í jaðarbúnaði sem notar raforku, sem að sjálfsögðu er dýrari búnaður en sá búnaður sem er ekki hannaður til þess að spara orku og er hugsanlega betri og öflugri á ýmsan hátt. Hér er búið að innleiða reglur um að ekki megi nota venjulegar ljósaperur, hér höfum við þurft að fjárfesta í sparperum. Það er von á reglum um ryksugur sem mega ekki vera kraftmeiri en eitthvað ákveðið. Allt er þetta gott og gilt í Evrópusambandinu en ég veit að þeir þurfa að ganga enn lengra og næst verða það hárþurrkurnar og hugsanlega rafbílarnir. Allt veldur þetta kostnaði. Ég hef ekkert á móti því að íslenskir neytendur geti valið að kaupa sparneytin raftæki og það ætti hver og einn að hafa frelsi til þess, en að skylda alla þjóðina til þess að fjárfesta t.d. í þessum dýrari og hugsanlega verri jaðarbúnaði mun valda okkur sem þjóð miklum kostnaði. Ég skal taka dæmi með rafbíla og hvað gerist ef við innleiðum þessar gerðir allar. Hér á Íslandi er bílaflotinn um 200 þús. bifreiðar. Á næstu 10–20 árum þurfum við kannski að kaupa í kringum 100 þús. rafbíla til landsins, eftir því sem þeir verða ódýrari og hagkvæmari kostur og samkeppnishæfari við bensínbíla. Segjum þá sem dæmi að við mundum flytja inn 100 þús. rafbíla yfir 10–20 ára tímabil. Með því að kaupa þessa orkusparneytnu rafbíla munu þeir kosta 100 þús. kr. meira í innkaupum í gjaldeyri. Sá reikningur verður 10 milljarðar. Og allt er það gert til að spara útblástur, en það er enginn útblástur af gróðurhúsalofttegundum á Íslandi, a.m.k. sáralítill og ekki sem tengist raforkuframleiðslu. Ég hef búið í Evrópu og þar var reikningur fyrir húshitun, en húsið var kynt með olíu, vel yfir 100 þús. kr. á mánuði. Hérna er reikningurinn nær því að vera 15 þús. kr. Ég skil vel að í Evrópusambandinu sé rétt að setja í lög reglur um að hús séu byggð með þykkari einangrun. Það getur skipt miklu máli að draga úr húshitunarkostnaði um 10% í Evrópusambandinu og að innleiða reglugerðir sem fyrirskipa að gluggar hafi meira einangrunargildi glugga og húsnæði almennt. Að sjálfsögðu er kostnaðarsamt að gera það, en sparnaður um 10% þar gerir hugsanlega 15 þús. kr. á mánuði. Hérna er það 1.500 kr. á mánuði og dæmið gengur ekki upp. Fjárfestingin hefur neikvæða útkomu. Þess vegna hef ég haldið því fram að við sem þjóð í þessu ágæta samstarfi um Evrópska efnahagssvæðið ættum að halda á lofti sérstöðu okkar, vekja athygli á því að við höfum fjárfest nú þegar í upphafsbúnaði raforku og innleitt þannig húshitunarkerfi að ekki er hægt að ná árangri með því að kaupa dýrari og lakari jaðartæki sem eyða minni orku. Ég held að það sé tímabært að við í þágu þess að gera samstarfið betra leitum eftir því að undanskilja okkur þeim kafla sem fjallar um visthönnun vöru. Hann var upprunalega samþykktur líklega um það leyti sem við gengum í Evrópska efnahagssvæðið og menn óraði ekki fyrir því að inn í þennan kafla yrðu dregin þessi óskyldu tæki. Og núna er verið að víkka svið kaflans út, ekki bara til tækja sem tengjast rafmagni heldur sem tengjast orkunotkun. Ég held að þetta sé stórhættuleg þróun, ég vil vara mjög sterklega við þessu og vekja þingmenn til meðvitundar um að það eru ekki hagsmunir íslensku þjóðarinnar og ekki hagsmunir Evrópska efnahagssvæðisins heldur að þetta verði innleitt á Íslandi.

Virðulegur forseti. Ég vil bregðast aðeins við athugasemdum hv. þingmanns og þakka þær. Þetta mál snýst ekki um losun á koltvísýringi. Það snýst um bætta orkunýtni og er óháð losuninni þannig að, já, þetta á við á Íslandi. Þetta snýst í raun um það hvernig við notum orkuna. Það getur vel verið að mönnum finnist að við þurfum ekkert að hugsa um það, við höfum nóga orku, en við eigum að hugsa um það vegna þess að við getum þá notað orkuna í annað. Hér er ekki verið að tala um verri búnað með minna afli, hér er ekki stóra ryksugumálið á ferðinni, ef ég má segja svo. Það er verið að hvetja til þess að nota búnað sem nýtir orkuna betur. Ef við notum þannig búnað getum við notað orkuna í annað, við fáum lægra raforkuverð til heimilanna þar sem rafmagnstækin nota minni orku og við getum notað hana í annað. Ég minnist þess sem iðnaðarráðherra að við stóðum frammi fyrir skerðingum á síðasta ári vegna bágrar lónstöðu. Það þýðir að þó að við eigum mikið af orku er hún ekki óþrjótandi. Og ég held að það sé skynsamlegt, ef við hugsum þetta þannig, að leita leiða til fara vel með orkuna, við þurfum að leita leiða til þess hér sem og annars staðar. Þetta vildi ég sagt hafa en að öðru leyti vil ég þakka fyrir umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra örlítið út í það að málið tengist bara því að nýta betur orkuna en ekki því hvernig orkan er búin til. Vissulega erum við sammála um að það er alltaf gott að nýta orku vel. Við höfum ákveðið að fjárfesta gríðarlega í mjög hagkvæmum virkjunum. Það var ekki ókeypis, það kostaði mjög mikið. Þessa fjárfestingu hefur Evrópusambandið ekki lagt í, en fjárfestir hins vegar núna í jaðartækjum og öllum búnaði sem tengist orkunotkun og getur leitt til orkusparnaðar. Það er til að draga úr útblæstri, til að gera Evrópusambandið minna háð gasi sem það þarf að kaupa, m.a. frá Rússlandi. Allt getur þetta skipt miklu máli í Evrópusambandinu. Þetta eru atriði sem eru ekki efst í forgangsröðun hjá landi sem þegar hefur fjárfest með gríðarlegum tilkostnaði í því hvernig orkan er búin til. Það ætti að skapa okkur samkeppnisstöðu, t.d. í netþjónabúum, að geta keypt netþjóna sem eru ódýrari og uppfylla ekki sömu kröfur til kælingar og orkunotkunar eins og eðlilegt er að gera í Evrópusambandinu eða í landi sem býr til orku sína með útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Hvers vegna ættum við að íþyngja íslenskum fyrirtækjum sem eru í alþjóðlegri samkeppni, t.d. um hýsingu netþjóna, með kröfum sem eiga bara alls ekkert við? Við erum í raun að taka af okkar fyrirtækjum eðlilega samkeppnisstöðu. Hvers vegna ætti t.d. heimili á Íslandi ekki að geta keypt nýtísku rafmagnsbíl frá Suður-Kóreu, þann besta í heimi á lægsta verðinu, vegna þess að hann hefur ekki uppfyllt skilyrði Evrópusambandsins um orkunýtni? Ég vil að við höldum okkar möguleikum opnum. Við höfum fjárfest í afskaplega hagkvæmum virkjunum sem hafa kostað mikið, húsin eru kynt með heitu vatni en ekki með olíu. Ég vil ítreka aðvaranir mínar og ég tel að það sé fullt tilefni til þess að við höfum fullt frelsi í þessu.

Virðulegur forseti. Ég vil ítreka að þetta frumvarp er til komið vegna aðildar okkar að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og ég vakti athygli á því að það er komið í kæruferli við EFTA-dómstólinn, þannig að okkur ber skylda til þess að innleiða það. Þetta leiðir hugann að Evrópuumræðunni almennt og því sem við höfum oft rætt hér á vettvangi þingsins um það hvenær og á hvaða stigi máls við komum inn með athugasemdir um hluti sem kunna að varða íslenska hagsmuni. Það má vel vera að það hefði verið hægt að færa fyrir því rök á fyrri stigum að þessi tilskipun yrði ekki tekin upp hér, en nú erum við komin á þennan stað vegna þess að við gerðum það ekki á þeim tíma. En ég held samt að það sem þingmaðurinn vekur hér athygli á sé í rauninni ekki það sem tilskipunin snýst um. Hér er til að mynda verið að útvíkka gildissviðið þannig að í stað þess að tilskipunin nái bara til ísskápa og raftækja og þess háttar vara nái hún líka til vöru sem leiðir til þess, á byggingarstigi, að við nýtum orkuna betur. Þá verður betri einangrun, betri gluggar. Það er ekki verið að tala um það að nú þurfum við öll að fara að skipta um glugga og einangra húsin okkar upp á nýtt, heldur er verið að samræma reglur og hvetja til notkunar á vörum sem nýta orkuna betur. Ég held að það sé í sjálfu sér göfugt markmið sem við getum tekið þátt í að keppa að. Og sú staða er komin upp að við erum skuldbundin til þess að innleiða þessa tilskipun og því hefðu þessar athugasemdir þurft að koma fram fyrr.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra bendir á að athugasemdin hefði þurft að koma fram fyrr, ég held fyrir tíu eða fimmtán árum. Núna getum við ekkert sagt og nú á Alþingi Íslands bara að vera stimpilpúði fyrir það sem embættismönnum Evrópusambandsins dettur í hug að innleiða hér á Íslandi. Ég andmæli því. Ég held að við eigum alltaf að velta því fyrir okkur sem þingmenn hvort tilskipanir sem þessar eigi erindi og við eigum ekki að taka því sem gefnum hlut að Evrópska efnahagssvæðið og samkomulagið þar sé algjörlega óumbreytanlegt og ekki sé hægt að koma neinum skynsamlegum rökum á framfæri. Til þess er EFTA-dómstóllinn, hann er vettvangur fyrir okkur til þess að færa rök fyrir því að það sé alls ekki neinn skaði og engin ástæða fyrir Evrópusambandið að innleiða íþyngjandi reglugerðir á Íslandi sem eiga hugsanlega fullt erindi annars staðar. Það á ekki að gefast upp á því að bæta samninginn um Evrópska efnahagssvæðið vegna þess að það mundi enda með þeim ósköpum að við gæfumst einn góðan veðurdag upp á því að vera í Evrópska efnahagssvæðinu. Ég hef meiri trú á því að við eigum að hafa þetta lifandi samning, hann eigi að taka tillit til raunveruleikans og hagsmuna þeirra ríkja sem tengjast honum. Þannig færi best á samstarfinu. Að sjálfsögðu mun það gera húsbyggingar kostnaðarsamari og nýju íbúðirnar handa unga fólkinu dýrari ef þær þurfa að uppfylla einangrunarkröfur sem gerðar eru í ríkjum þar sem kynt er með olíu og kostnaður til húshitunar er tíu sinnum meiri. Það er algjörlega skynsamlegt þar að gera slíkar kröfur. En það er á engan hátt hagkvæmt á Íslandi og bitnar bara á þeim sem við hefðum síst viljað að það bitnaði á, þ.e. unga fólkinu sem er að koma sér þaki yfir höfuðið. Þetta er einmitt reglugerð sem mun auka kostnað þess. Ég held að við eigum að taka þetta mál sérstaklega fyrir í tengslum við það hvernig við eigum að undanskilja Ísland þessum kafla um visthönnun vöru sem notar orku og tengist orkunotkun.

Virðulegur forseti. Það er grundvallarmisskilningur fólginn í því að halda því fram að þessar vörur séu alltaf dýrari og muni þess vegna íþyngja ungum fjölskyldum sem eru að koma sér þaki yfir höfuðið. Þvert á móti eru þessar vörur oft og tíðum ódýrari  Varðandi spurninguna um það hvort við séum stimpilpúði eða ekki þá er ég alveg sammála hv. þingmanni að auðvitað eigum við að koma athugasemdum okkar á framfæri. Það höfum við rætt margítrekað á Alþingi: Af hverju höfum við ekki gert það á réttum tíma í gegnum tíðina?  Ég hvet hv. þingmann hins vegar til þess að vera vel á verði gagnvart því sem á að innleiða, á rétta stiginu, á meðan við höfum tækifæri til þess að gera athugasemdir, vegna þess að það er mikilvægasti tímapunkturinn í ferlinu.

Virðulegur forseti. Ég get glatt hv. þm. Frosta Sigurjónsson með því að ég er að koma með annað mjög keimlíkt mál hér, en það er breyting á öðrum lögum. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 72/1994, um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja. Markmið frumvarpsins er að innleiða tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2010/30/ESB um ramma til að setja fram kröfur varðandi merkingar og staðlaðar vörulýsingar á orkutengdum vörum. Núgildandi lög um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja byggja á forvera tilskipunar 2010/30/ESB sem er tilskipun nr. 92/75/EBE. Meginmarkmið tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins er að stuðla að því að orka sé notuð með skynsamlegum og hagkvæmum hætti með því að tryggja að neytendur hafi greiðan aðgang að samræmdum upplýsingum um orkunotkun vara sem nýta orku. Tilskipunin leggur skyldur á herðar þess aðila sem markaðssetur vöru að láta neytendum í té upplýsingar um orkunotkun og orkunýtni vöru sem seld er eða leigð. Tilskipuninni er þannig ætlað að tryggja samræmdar reglur og frjálst flæði slíkra vara á innri markað Evrópusambandsins og að vörunni fylgi viðeigandi upplýsingar til hagræðingar fyrir neytendur. Bæði er því um neytendamál og orkumál að ræða. Efnislega eru þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu tvíþættar. Fyrra atriðið snýr að gildissviði laganna. Núgildandi lög gilda um vörur sem nota orku en verði frumvarpið að lögum munu lögin gilda um vörur sem eru orkutengdar, „energy related products“. Með því er gildissvið laganna víðtækara. Með orkutengdum vörum er þannig til dæmis átt við glugga eða einangrunarefni þar sem með betri hönnun má ná fram orkusparnaði. Í öðru lagi er með frumvarpinu lagt til að eftirlit með framkvæmd laganna verði alfarið í höndum á Mannvirkjastofnun. Er þetta á sama hátt og í frumvarpinu sem við ræddum hér áður til samræmis við nýleg lög um breytingu á ýmsum lagaákvæðum vegna færslu eftirlits með rafföngum frá Neytendastofu til Mannvirkjastofnunar. Með frumvarpinu eru Mannvirkjastofnun fengin úrræði í samræmi við þau úrræði sem hún hefur í öðrum lögum til að tryggja að eftirlitið fullnægi kröfum. Ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið hafi frekar en núgildandi lög mikil áhrif á íslenska framleiðendur þar sem framleiðsla fárra innlendra framleiðenda fellur undir ákvæði frumvarpsins. Hins vegar hefur frumvarpið áhrif á neytendur þar sem það leggur ákveðnar kröfur á framleiðendur á EES-svæðinu varðandi upplýsingaskyldu um orkunotkun viðkomandi vöru. Þetta frumvarp er samið í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu í samstarfi við Mannvirkjastofnun sem fer með markaðseftirlit og framkvæmd laga nr. 72/1994 auk Neytendastofu sem fór áður með málaflokkinn. Í kostnaðarumsögn við frumvarpið kemur fram að verði frumvarpið að lögum er ekki ráðgert að það hafi í för með sér aukningu í útgjöldum ríkissjóðs þó svo að það kunni að fela í sér einhverjar auknar eftirlitsskyldur af hálfu Mannvirkjastofnunar. Herra forseti. - Fyrirgefið, frú, nei, herra forseti. Já, þetta sýndist mér áðan. Með frumvarpi þessu er fyrst og fremst um að ræða ákveðna útvíkkun á gildissviði núverandi laga sem og breytingu á hlutverki Mannvirkjastofnunar hvað eftirlit með þeim lögum varðar. Til upplýsingar er einnig rétt að benda á að í samræmi við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið hvílir skylda á íslenskum stjórnvöldum til að innleiða umrædda tilskipun í íslensk lög og hefur Eftirlitsstofnun EFTA sent íslenskum stjórnvöldum rökstutt álit, svokallaða „reasoned opinion“, þar sem gerð er athugasemd við að ekki sé búið að innleiða tilskipunina. Að óbreyttu mun það mál fara fyrir EFTA-dómstólinn ef innleiðing dregst frekar á langinn. Virðulegur forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar og til 2. umr.

Herra forseti. Ég hef fullan skilning á því að eftir svo sköruglegan maraþonlestur á flókinni ræðu þá ringlist menn með þeim hætti að þeir sjá út undan sér jafnvel hæstv. forseta birtast sem kvenlega gyðju. Það er nú önnur saga. Ég kem hér til þess að lýsa stuðningi við þetta frumvarp. Ég tel að þetta sé til marks um það að aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu feli í sér mjög mikilvæga neytendavernd. Ég veit það að ýmsir hv. þingmenn eru mér ósammála og telja að þetta leggi aðeins á okkur alls konar kvaðir og skyldur. Í tengslum við það og væntanlega ræðu hv. þm. Frosta Sigurjónssonar, að ég segi nú ekki fyrri ræður hans hér í dag, þá er staðan einfaldlega þannig að það er alveg sama hvað við rembumst í þessum málum, við verðum að taka því sem að okkur er rétt frá Evrópusambandinu vegna aðildarinnar að EES. Það er einfaldlega þannig. Það má vel vera að hv. þingmaður sé þeirrar skoðunar að hægt sé að setja atgervi í það að skoða málin fyrr í ferlinu, en reynslan sýnir að það er ákaflega erfitt að breyta þeim. Þess vegna hef ég stundum sagt við þann ágæta hv. þingmann að honum væri nær að slást í för með mér og ríða í herfylkingu inn í Evrópusambandið vegna þess að þar getum við haft þessi áhrif. Þar höfum við valdið til þess. Þetta var nú ekki efni ræðu minnar. Ég er þegar búinn að lýsa stuðningi við þetta mál, en ég ætla líka að óska hæstv. ráðherra til hamingju með það hvað hún er dugleg að ryðja hér í gegn hverju Evrópufrumvarpinu á fætur öðru. Það hefur engin ríkisstjórn staðið sig svona vel. Það var nýlega upplýst í fjölmiðlum að helmingurinn af öllum þeim frumvörpum sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram er Evrópufrumvörp. Þetta er fólkið sem var á móti Evrópusambandinu en enginn stendur sig jafn vel í að koma fyrirmælum og skipunum Evrópusambandsins til skila og það fólk. Ég segi bara: Batnandi fólki er best að lifa.

Virðulegi forseti. Ég er mjög ánægð með að hv. þingmaður getur skemmt sér yfir þessum ræðuhöldum hérna. Maður á að passa sig á því hvað maður segir í fortíðinni, þetta kemur allt í hausinn á manni. En það sem ég get þó sagt er að við erum hér að glíma við innleiðingarhalla frá fyrri ríkisstjórn og þess vegna þurfum við að klára þessi ágætu mál. Að öllu gríni slepptu erum við hv. þingmaður, og það kemur honum svo sannarlega ekki á óvart, ekki alveg sammála í Evrópumálunum. Ég er einlæglega þeirrar skoðunar eftir að hafa unnið og skoðað hvernig við höfum látið tækifærin fram hjá okkur fara í fortíðinni. Ég er einlæglega þeirrar skoðunar að við getum komið athugasemdum okkar, sjónarmiðum og fyrirvörum miklu fyrr og miklu sterkar á framfæri en við höfum gert og ég held að það sé alveg sama í hvaða flokki menn eru eða hvenær þeir hafa setið á þingi. Við fórum mjög ítarlega yfir þetta í utanríkismálanefndinni frá 2007–2009 í tíð Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur sem utanríkisráðherra. Utanríkismálanefndin fór vel yfir þetta og þegar við röktum okkur aftur til ársins 1991 og 1992 þegar menn voru að setja sér reglur um það hvernig ætti að hafa samskiptin og koma athugasemdum á framfæri voru allir sammála um að þessum reglum var aldrei framfylgt. Ég held að við eigum að gera gangskör að þessu og ég veit að það er nákvæmlega það sem ríkisstjórnin hefur áform um.

Herra forseti. Sá var kannski munurinn á mér sem ráðherra og hæstv. forseta þegar hann fór með handhöfn framkvæmdarvalds að við fórum ekkert á tauginni gagnvart ESB. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra sé þeirrar skoðunar að það hafi verið hyskni okkar sem veldur því að hún er hér sveitt við að troða Evróputilskipunum í gegn en það var einfaldlega þannig að við fórum á þeim hraða sem okkur þótti ESB verðskulda. Við erum alla vega ekki að tapa svefni yfir því þótt tilskipanir af þessu tagi séu skoðaðar ákaflega vel af þinginu. Hæstv. ráðherra vísar auðvitað til þess að það er verið að skaka skellum úti í Evrópusambandinu. Ég bendi hæstv. ráðherra á að taka sér til fordæmis hv. formann utanríkismálanefndar. Hann tekur sér allan þann tíma eins og vera ber fyrir hönd nefndarinnar til að skoða málið út í hörgul jafnvel þótt verið sé að láta hnútasvipu ríða á herðablöðum manna með einhvers konar hótunum um dagsetningar á fundi úti í Brussel. Við ráðum þessu sjálf. Að öðru leyti óska ég hæstv. ráðherra líka til hamingju með það að hún er samkvæm sjálfri sér. Hún er í ríkisstjórn sem lýsti því beinlínis yfir, sem kom mér mjög á óvart, að hin nýja Evrópustefna fælist í því að flýta innleiðingu tilskipana og hún hefur staðið sig vel í því, eins og ég hef þegar rakið, miklu betur heldur en ég. Þessi ríkisstjórn hefur nú þegar á skömmum ferli sett Íslandsmet þegar hún tróð hér í gegn með dæmafáum flýti tilskipun sem ekki var búið að staðfesta úti í Brussel og var ekki orðin formlega til. Ég held að það sé heimsmet en ég læt mér það í léttu rúmi liggja þó að slík met séu slegin og hyggst ekki reyna að keppa við hæstv. ráðherra í þeim efnum. Varðandi það hvort hægt er að hafa áhrif er auðvitað hægt að hafa einhver áhrif. Það er hægt að benda á svolítið dæmi um það, þau eru ekki mjög stór. Í öllum hinum stærri málum sýnir reynslan að það er alveg sama hvað menn skakast, það gengur ekki neitt. Það er bara ein leið til. Ég ætla ekki að pirra hæstv. ráðherra með því að rifja hana enn einu sinni upp.

Hæstv. forseti. Ég vil mótmæla því að það sé af hræðslu við Evrópusambandið sem við erum að klára innleiðingarhallann sem fyrrverandi ríkisstjórn skildi eftir sig. Auðvitað snýst þetta í grunninn bara um það. Við erum í samstarfi um Evrópska efnahagssvæðið, samstarfi sem við af fúsum og frjálsum vilja undirgengumst og við erum þar þátttakendur. Þetta snýst ekki um að skoða ekki málin út í hörgul, það á að sjálfsögðu að skoða mál út í hörgul. Ég dreg það ekkert í efa að hv. formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Birgir Ármannsson, stendur sig afar vel í því að sinna þeim málum sem á hans borði lenda. Þetta snýst líka um það að þau mál sem við erum sannarlega skuldbundin til að taka upp og eru komin í ákveðinn farveg, hvort sem það er kæra eða svokallað „reasoned opinion“, afsakið að ég skuli sletta, herra forseti, það er ekki bara að þetta taki tíma frá okkar smáu stjórnsýslu við að sinna kærum og kvörtunum heldur kostar það stórfé. Ég tel að við eigum að koma okkur í þá stöðu að við getum einbeitt okkur að þeim málum sem eru á þeim stigum þar sem við getum og höfum sannarlega tækifæri til að gera athugasemdir og afgreiða þau, þegar við höfum gert á þeim allar þær breytingar sem við teljum skynsamlegar, en vera ekki að drattast með þau í löngum röðum fyrir EFTA-dómstólnum eða fyrir ESA. Ég held að það sé öllum til hagsbóta.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja o.fl., með síðari breytingum. Hér er líkt og í því máli sem við ræddum á undan þessu verið að tryggja samræmi og víkka út gildissviðið þannig að það nái ekki aðeins yfir vörur eða heimilistæki sem nota orku heldur að teygja það út yfir vörur sem tengjast orkunotkun. Hér er einnig verið að innleiða mikla refsigleði því að sektir gegn brotum á þeirri upplýsingaskyldu sem hér á að leiða í lög skulu nema allt að 500 þús. kr. á dag.

Lögreglan var með þetta áður.

Á tíu dögum eru það 5 millj. kr. fyrir að hafa ekki veitt upplýsingar um eitthvað sem okkur langar ekki einu sinni að vita. Það er engin sérstök ástæða til að vera með slíka refsigleði. Ég vona að hv. atvinnuveganefnd komi einhverju viti í þetta. Þetta er í engu samræmi við það tjón sem hægt er að baka með því að upplýsa ekki um það hvort einhver vara sé í orkuflokki A eða B eða draga þessa upplýsingagjöf í einn dag. Ég skil þetta ekki. Ég má kannski beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort það sé áskilnaður Evrópusambandsins í þessari tilskipun að sektin nemi allt að 500 þús. kr. á dag, til að knýja fram upplýsingar um það hvort varan sé þetta mörg vött eða ekki. Ég vona að við séum hér ekki á óheillabraut. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hrósaði hæstv. ráðherra fyrir þann dugnað að innleiða allar þessar íþyngjandi reglugerðir yfir þjóðina þegar honum og hans ríkisstjórn hefði tekist að draga það. Ég heyrði ekki betur en að hann væri að gefa góð ráð um hvernig hægt væri að halda áfram að draga þetta. Ég vil hrósa hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir það og þakka honum fyrir öll góð ráð í þessu efni. Ég vil vara við því að innleiða hér mjög íþyngjandi ákvæði sem gengur þvert á þann tilgang gerðarinnar sem er ýjað að, að tryggja samræmi í merkingum. Það er í raun verið að reisa tæknilega viðskiptahindrun þannig að íslenskir innflytjendur á vörum, t.d. vörum utan Evrópska efnahagssvæðisins, frá Kína, Asíulöndum, Bandaríkjunum eða löndum Mið- og Suður-Ameríku, geta lent í stappi við að flytja þær inn. Að sjálfsögðu eru einhverjir menn í Suður-Kóreu sem framleiða hugsanlega mjög vandaða og góða vöru ekki tilbúnir til að búa til upplýsingar á íslensku um það hvað varan er mörg vött, hver orkunotkunin er eða hvaða hávaða hún framleiðir. Ég held, ef það er einhver leið til þess, að við eigum að reyna að innleiða þetta þannig að það valdi sem allra minnstu tjóni og liður í því getur ekki verið að hafa sektarupphæðir allt upp í 500 þús. kr. á dag.

Virðulegi forseti. Til að svara hv. þingmanni varðandi sektarákvæðin þá eru þetta hefðbundin úrræði sem Mannvirkjastofnun hefur í sambærilegum málum. Ég get upplýst hv. þingmann um að þessu hefur aldrei verið beitt. Ég get líka upplýst hv. þingmann, sem hafði áhyggjur af refsigleði, að þetta eftirlit var áður í höndum lögreglu. Við töldum það ekki rétt og breyttum því.

Herra forseti. Fyrst ætla ég að byrja á því að segja að ég get ekki annað en tekið undir með hv. þm. Frosta Sigurjónssyni þegar hann nánast skellir upp úr og slær sér á lær af mikilli undrun yfir þessari refsigleði. Hann kom hér með mjög fína og beinskeytta spurningu sem ég tók eftir að hæstv. ráðherra vék sér undan að svara. Hv. þingmaður spurði hvort það væri öruggt að það væri krafa Evrópusambandsins að skella svona svakalegri sekt á menn fyrir að skirrast við það að koma á framfæri tilteknum upplýsingum. Það kom ekkert svar við því. Ég get ekki svarað því heldur. En ég vil hins vegar segja það, svo það komi fram, af því að eins og hæstv. forseti og reyndar aðrir þingmenn og sérstaklega hv. þm. Frosti Sigurjónsson vita er ekki hægt að telja mig til hóps óvildarmanna ESB, miklu frekar mundu menn segja að ég væri óhóflega hrifinn af þeim samtökum, að sé það ESB sem fyrirskipar svona fáránlega háar sektir get ég ekki annað en tekið undir með hv. þm. Frosta Sigurjónssyni að þarna skíni í gegn óþarfarefsigleði. Þá finnst mér að nefndin eigi að skoða það mjög rækilega. Ég er þeirrar skoðunar að í svona efnum geti ekki verið annað en að við höfum eitthvert vald, þó að lýðræðishalli innan EES sé þannig að við verðum að standa og sitja eins og Brussel vill í þessum efnum þangað til við gerumst aðilar að ESB. Ég hef áður lýst stuðningi mínum við þetta frumvarp. En mig langar aðeins til að ræða hér orð hæstv. ráðherra um að Íslendingar ætli nú loksins að taka á honum stóra sínum og láta finna fyrir sér í Brussel. Þeir ætli sér að hafa áhrif fyrr í ferlinu og brjóta mál á bak aftur ef hagsmunir krefjast. Þetta er partur af hinni nýju Evrópustefnu ríkisstjórnarinnar. Ég velti því fyrir mér hvort þá sé farsælt til að koma þessu í kring að draga heldur úr starfsemi sendiráðsins í Brussel. Þar hefur árum saman verið að fækka starfsmönnum sem þangað eru sendir af hálfu einstakra ráðuneyta. Ég leit oft svo á að þeir starfsmenn, sem voru beinlínis fulltrúar einstakra ráðuneyta, væru kannski langmikilvægastir hvað þetta varðar. Eigi að síður veit ég ekki betur en að þessi ríkisstjórn hafi skrælt enn frekar utan af sendiráðinu. Nóg var nú gert þegar ég og hæstv. forseti sátum í ríkisstjórn og vorum nauðbeygðir til að reyna hvar sem hægt var að skera öll fitulög og jafnvel dýpra. Við reyndum þó að snúa við af þeirri braut einmitt til að verja þessa hagsmuni. Ef hæstv. ráðherra telur að þetta sé mikilvægt þá verður maður að spyrja sig þeirrar spurningar: Af hverju sýnir hæstv. ríkisstjórn það ekki í verki með því að bæta við fjárveitingum til að kosta þá vinnu? Það er kannski af því að hæstv. ráðherra hefur skoðað málið vel. Hugsanlega hefur hún leitað ráða hjá Norðmönnum. Ef til vill hefur hún lesið skýrsluna sem kennd var við Sejersted, sem við ræddum á sínum tíma í þinginu. Það er 980 blaðsíðna úttekt á því hvernig aðild að EES hefur haft áhrif á norskt samfélag, norskt stjórnkerfi og úttekt á möguleikum Norðmanna til að hafa áhrif á ákvarðanirnar sem þar eru teknar og varða Norðmenn. Í skýrslunni kemur fram að Norðmenn hafa 80 manna sendilið í Brussel beinlínis til að vinna að þessu og hver varð niðurstaða skýrslunnar? Hún var sú að það voru engin tækifæri fyrir Norðmenn með sitt 80 manna herlið í Brussel til að hafa nokkur áhrif sem einhverju næmi. Það er reynsla þeirra. Hver er staðan fyrir okkur? Hvað er umfangið mikið af þeim störfum sem við þurfum að sinna ef við ætlum okkur að vera alltaf á varðbergi, fylgja hverju máli eftir? Þetta eru 400 nefndir. Íslendingar þyrftu að fylgjast með 400 nefndum ef þeir ætluðu að nýta sér allan sinn rétt til að fylgjast með öllum málum frá vöggu og fram á sokkabandsárin. Hvernig á ríki eins og við að geta sinnt því? Það er mjög erfitt, jafnvel þótt allir væru af vilja gerðir. Hvað höfum við gert? Við höfum farið þá leið að leita til Norðmanna. Við höfum í mörgum og langflestum tilvikum reynt að vera í þannig sambandi við Norðmenn að þeir láti okkur vita ef þeir telja að í sömu málum, sem við höfum ekki getað sinnt eða fylgt eftir, sé eitthvað að gerast sem kynni að varða okkar hagsmuni. Þannig er það. Hvernig er hægt að ætlast til þess, ef Norðmenn hafa komist að þeirri niðurstöðu að þeir hafi ekki getað haft áhrif á löggjöf sem kemur frá Brussel með margfalt meira lið en við, að við leitum síðan til þeirra? Þar seilast menn um hurð til lokunnar. Hins vegar getur hæstv. ráðherra verið vígreif og sagt: Við ætlum að gera þetta allt miklu betur, krakkar, við skulum bara taka á því, vera Íslendingar og vinna málin. En svona er staðan: Frá því að við urðum aðilar að EES á sínum tíma hafa hlutirnir gerbreyst innan Evrópusambandsins. Lýðræðishallinn innan sambandsins hefur verið þannig að menn hafa neyðst til að reyna að vinna gegn honum. Því hefur Evrópuþingið fengið miklu meiri völd. En völdin sem fara til Evrópuþingsins þýða um leið að vægið sem við höfðum til að geta haft áhrif á mál minnkar allverulega. Ef upp koma deilumál innan Evrópusambandsins þar sem er ágreiningur á milli ráðherraráðsins, framkvæmdastjórnarinnar annars vegar og Evrópuþingsins hins vegar fer málið í ákveðið ferli þar sem leitað er samráðs. En ef það ferli leiðir ekki til niðurstöðu sem sátt er um, þá ræður þingið, eins og dæmin sýna. Þó að við höfum sannarlega rétt til að hafa aðkomu á allra fyrstu stigum að mótun löggjafar og reglna frá Evrópusambandinu rýkur það allt út í veður og vind ef ágreiningur kemur upp sem er leystur með þessum hætti. Ég hef stundum velt því fyrir mér: Hvar höfum við möguleika til að hafa áhrif í þeim tilvikum þegar um er að ræða stóra hagsmuni fyrir Ísland? Ég hef komist að þeirri niðurstöðu að besta leiðin væri sennilega að þekkjast boð sem á sínum tíma var beint til okkar Íslendinga frá þingflokkunum sem eiga sæti á Evrópuþinginu. Það fól í sér að íslensku stjórnmálaflokkarnir gætu haft áheyrnarfulltrúa með fasta setu í þingflokkunum á Evrópuþinginu. Ég held að ef það kæmi upp stórt álitamál sem varðaði íslenska hagsmuni miklu þá mundu stjórnmálaflokkarnir á Íslandi væntanlega allir vera sammála um hvernig ætti að bregðast við í því máli og reyna að breyta því. Þá mundu þeir, hver með sínum hætti í gegnum fulltrúa sína eða seturétt í þessum þingflokkum, geta haft áhrif. Það væri besta leiðin, í gegnum flokkahópa sína. Ég held að það sé eina leiðin við núverandi aðstæður þar sem við gætum haft möguleika utan Evrópusambandsins á að hnika til verulega stórum málum ef til kæmi. Ég vísa bara til Sejersted-skýrslunnar. Norðmenn komust að þessari niðurstöðu og sama hvað ríkisstjórnin talar hátt um að hún ætli að reyna að breyta þessu ferli, sýna meiri aðgæslu og vera fyrr á ferðinni hefur það ákaflega lítil áhrif. Það sýnir reynslan. Ég tel líka að ríkisstjórnin geri sér grein fyrir þessu því á sama tíma og hún heldur þessu fram skrúfar hún niður fjármagnið sem á að fara til að standa þessa varðstöðu, þannig að hún skilur þetta alveg jafn vel og ég.

Virðulegur forseti. Það er hressilegt að vera komin hér í Evrópuumræðu. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki tekið þátt í henni um nokkurra mánaða skeið en hún er alltaf athyglisverð. Varðandi það sem hv. þingmaður nefnir hér, lýðræðishalla innan Evrópusambandsins, 400 nefndir, hvernig getum við sinnt þessu, þá er það mjög góð umræða. Hún á við hvort sem við erum í samstarfinu um Evrópska efnahagssvæðið eða innan Evrópusambandsins vegna þess að okkur Íslendingum fjölgar ekkert við það að ganga í Evrópusambandið, þó að hv. þingmaður kynni að halda það. Það þarf að dekka þessa pósta hvort sem er. Auðvitað eigum við að halda áfram að vinna náið með Norðmönnum. Ég er ekki alveg sammála hv. þingmanni um niðurstöðu skýrslunnar sem hann nefnir. Nú er dálítill tími síðan ég las hana en í minningu minni er niðurstaða hennar ekki svo afdráttarlaus að Norðmenn hafi ekki haft nein áhrif. Þar er meðal annars sett fram gagnrýni á lýðræðishallann í Evrópusambandinu, hvort sem ríki eru innan þess eða utan. Varðandi samstarf við þingflokkana á Evrópuþinginu get ég tekið undir með þingmanninum að það er auðvitað eitthvað sem við eigum að gera, enda var það ein af tillögunum sem kom út úr fyrrnefndri vinnu okkar í utanríkismálanefnd á sínum tíma, að styrkja samskipti þingsins og flokkanna við Evrópuþingið. Ég er þar þingmanninum alveg sammála, ég held að það sé lykilatriði enda hafa flokkarnir held ég flestir hverjir verið að gera það, hvort sem er, til þess að komast nær ákvarðanatökunni þar. Ég held að við eigum að forgangsraða hvar við eigum að vera á vaktinni og passa upp á að við séum til staðar 

Herra forseti. Ég er Evrópusinni en ég geri mér alveg grein fyrir hvernig staðan er. Ísland er utan Evrópusambandsins og það eru ekki líkur á því að við hoppum þangað inn meðan núverandi ríkisstjórn er við völd. Þá hugsa ég sem góður borgari: Hvernig getum við þá komið árum okkar best fyrir borð til að hafa áhrif? Ég er þeirrar skoðunar að sterkasta leiðin sé sú að þingflokkarnir hefðu fulltrúa í samsvarandi pólitískum hópum á Evrópuþinginu. Þá ætti þingið einfaldlega að sjá til þess að menn gætu það og veita fjármagn til þess, ekki með þeim hætti sem hæstv. ráðherra talar hér um að flokkarnir, sem eru allir skítblankir og meira og minna utanveltu fjárhagslega, kosti slíkt. Það eru engin sambönd, það eru engin tengsl ræktuð þannig. Ég held hins vegar að ástæðan fyrir því að menn hafa aldrei hugsað þessa hugsun til enda sé sú - og ég vona að hv. þm. Frosti Sigurjónsson misvirði það ekki við mig og telji að ég sé að gera honum upp skoðanir en ég tek hann sem dæmi - þá finnist mönnum eins og hv. þingmanni að ef við færum þessa leið værum við komin með eina tá inn í Evrópusambandið. Menn mega ekki til þess hugsa. Þeir þora sem sagt ekki að hugsa þá hugsun til enda og taka þessa ákvörðun. En ég held að þetta væri best fyrir íslenska hagsmuni í núverandi stöðu. Það er mín skoðun. Hæstv. ráðherra segir réttilega að hér töluðu menn um þetta síðasta kjörtímabil í utanríkismálanefnd. Herra trúr, ég sat í nefnd undir forustu Björns Bjarnasonar þar sem ég kom fram með þessa tillögu. Mig minnir að hún hafi verið partur af Evrópuskýrslunni. Hér var samþykkt ályktun að tillögu núverandi hæstv. forseta Einars K. Guðfinnssonar. Hefur eitthvað gerst í því? Nei, ekki neitt, því miður. Það er eins og menn hafi ekki trú á því að hægt sé að láta reyna til þrautar að hafa áhrif þarna. Ég held að það sé hægt með einni aðferð en bara einni, ef um stóran hlut er að ræða. Það er sú sem ég reifaði hérna áðan.

Virðulegi forseti. Þar erum við í grundvallaratriðum ósammála. Ég hef trú á því og ríkisstjórnin að við getum haft meiri áhrif en við höfum haft. Og varðandi tillögur um að styrkja samskipti þingsins við Evrópuþingið þá fylgdu þeim tillögum einmitt fjárútlát. Þær komu fram síðla árs 2008 þannig að við efnahagshrunið voru þetta kannski ekki þær tillögur sem voru settar fyrst í framkvæmd. En ég held að við ættum, þegar betur fer að ára, að draga þær fram að nýju því að þetta er lykilatriði. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því að til að styrkja þetta starf þurfum við að kosta til fjármunum. Það er einfaldlega þannig. Við þurfum að styrkja utanríkisþjónustuna, til að mynda með því að forgangsraða verkefnum. Það hefur til dæmis losnað um talsverðan fjölda starfsfólks frá tíð hv. þingmanns sem utanríkisráðherra sem var upptekið í aðildarviðræðum og sinnir þá núna frekar ýmissi hagsmunagæslu á vettvangi Evrópska efnahagssvæðisins og fylgir þeim samningum eftir. Það þarf því ekki alltaf að kosta til auknum fjármunum heldur er þetta líka spurning um til hvaða verkefna við leggjum fjármuni og hvernig við nýtum þá best. Ég held að aðalmarkmiðið sé að gæta íslenskra hagsmuna. Þar veit ég að hv. þingmaður og ég erum sammála jafnvel þótt við séum ekki, eins ótrúlega og það hljómar, sammála um alla hluti.

Hæstv. forseti. Það skilur varla nokkur maður af hverju ég er ekki sammála öllu sem hæstv. ráðherra segir. En hún hefur sterka trú á að þetta sé hægt. Það er jákvætt, trúin flytur fjöll og það er margt hægt að gera ef menn eru bjartsýnir og hafa trú á því sem þeir eru að gera. Ég óttast það hins vegar að ríkisstjórnin deili ekki þeirri fjallgrimmu vissu hæstv. ráðherra um að þetta sé hægt. Ef hún gerði það hefði hún látið meira fjármagn til málaflokksins.  Oft er það þannig eins og t.d. varðandi mál sem við höfum verið að ræða hér í dag, visthönnun vöru, neytendamerkingar, að það eru sérfræðingarnir innan ráðuneytanna sem eru best til þess fallnir að fjalla um slík mál. Það vill svo til, sökum smæðar íslensks samfélags, að í ráðuneytunum höfum við á mörgum stöðum einstaklega hæfa einstaklinga sem eru mjög fjölhæfir. Sérfræðingar íslensku ráðuneytanna eru fjölfræðingar, hafa það umfram marga kollega sína erlendis. Þau þurfa að sinna mjög mörgum málum og eru ákaflega vel að sér á víðu sviði. 

Herra forseti. Af því að við vorum að tala áðan um merkingar og upplýsingaskyldu langar mig til að taka undir það að ég styð heils hugar að almenningur sé eins vel upplýstur og mögulega hægt er um þær vörur sem eru verslaðar. Mér finnst það mjög mikilvægt. Mér finnst leiðinlegt hversu mikið ósamræmi er í því hvernig eftirlitið virkar með þessu. Til dæmis var það í janúar 2011, minnir mig, sem innleidd var reglugerð varðandi merkingar á erfðabreyttum matvörum. Eftirlitið með þessu er ekki neitt. Þið voruð að tala um refsigleði áðan en það er engin refsigleði þar. Það má nefna merkingar um uppruna matvara. Það kemur allt of oft fyrir að vörur eru ekki merktar og starfsfólk í búðum hefur ekki hugmynd um hvaðan vörurnar koma. Kannski virkar refsingin. Ef eftirlitið er svona slakt þarf að vera einhver refsing sem gerir það að verkum að fólk tekur ekki sénsinn en það væri skemmtilegt ef það væri hægt að samræma þetta yfir allt. Þetta er allt saman mjög mikilvægt, að fólk sé upplýst um þá vöru sem það verslar. Skemmtilegast væri að sjá að í framtíðinni, af því að þetta gæti orðið dálítið löng ritgerð af upplýsingum um vöruna, yrði þetta sett á einhvers konar rafrænt form og hægt væri að skoða það í snjallsímanum sínum. Ég sé það í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 85/2007, um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, á þskj. 163, mál nr. 158. Frumvarpið er samið í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu í þeim tilgangi að tryggja að ákvæði reglugerðar um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald standist grundvallarkröfu stjórnskipunarréttar um lagastoð. Breytingin sem lögð er til varðar hæfi og kröfur sem gerðar eru til dyravarða á veitinga- og skemmtistöðum samkvæmt 2. mgr. 6. gr. laga nr. 85/2007, um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, en þar segir að nánar skuli kveða á um skyldur til dyravörslu og framkvæmd námskeiða í reglugerð. Ákvæði 18. gr. reglugerðar nr. 585/2007, um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, kveður hins vegar á um fortakslausar kröfur sem gera skal til umsækjanda um leyfi til að verða dyravörður. Annars vegar er um að ræða kröfu um 20 ára aldurstakmark og hins vegar kröfu um að umsækjandi hafi ekki gerst sekur um ofbeldis- eða fíkniefnabrot. Það er því mat mitt að ákvæði áðurnefndrar 6. gr. laga um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald veiti ekki nægilega stoð fyrir svo fortakslausum skilyrðum í reglugerð. Ég tel eðlilegt að gera ákveðnar kröfur til umsækjanda um leyfi til að starfa sem dyravörður hvað varðar ofbeldis- og fíkniefnabrot en tel þó rétt að takmarka tímabilið við fimm ár, þ.e. að gera þá kröfu að viðkomandi hafi ekki gerst sekur um ofbeldis- eða fíkniefnabrot á grundvelli almennra hegningarlaga á síðustu fimm árum. Skilyrði þetta skal túlka þannig að umsækjandi hafi ekki hlotið dóm eða gengist undir greiðslu sektar vegna ofbeldis- og fíkniefnabrota á grundvelli laganna. Ákvæði 18. gr. fyrrnefndrar reglugerðar gerir ekki ráð fyrir fimm ára takmörkuninni en unnið hefur verið eftir slíkri takmörkun af hálfu lögreglunnar sem veitir leyfi til dyravörslu. Þá þykir einnig eðlilegt að miða við að dyravörður skuli hafa náð 20 ára aldri, enda gegna þeir mikilvægu hlutverki við að gæta að öryggi gesta á veitinga- og gististöðum. Í frumvarpinu er því lagt til að við 2. mgr. 6. gr. bætist við þau skilyrði sem áður eru nefnd. Með þessari breytingu er stoðum skotið undir ákvæði núgildandi reglugerðar svo tryggt sé samræmi við ákvæði 75. gr. stjórnarskrárinnar um atvinnuréttindi þegnanna. Þannig munu nú koma fram í lagaákvæðinu þau takmörk og umfang réttindaskerðingar sem nauðsynleg eru talin í þessu samhengi. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. atvinnuveganefndar til umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Hér mæli ég fyrir frumvarpi til laga um greiðsludrátt í verslunarviðskiptum á þskj. 8 í máli nr. 8. Frumvarpið innleiðir ákvæði tilskipunar 2011/7/EB frá 16. febrúar 2011 um átak gegn greiðsludrætti í verslunarviðskiptum. Jafnframt kallar innleiðing tilskipunarinnar á breytingar á lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001. Tilskipunin sem hér er innleidd leysir af hólmi tilskipun 2000/35/EB með sama heiti en hún var tekin upp í íslenskan rétt með lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, samanber m.a. III. kafla þeirra laga um dráttarvexti. Frumvarp þetta var lagt fram á síðasta löggjafarþingi, fór til meðferðar í fastanefnd sem afgreiddi málið til 2. umr. en náði ekki fram að ganga og er því endurflutt nú. Greiðsludráttur í verslunarviðskiptum hefur veruleg áhrif á afkomu og veltu fyrirtækja, þá sérstaklega lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Að auki dregur greiðsludráttur úr samkeppnishæfni og virkni markaðarins. Með frumvarpinu eru að meginstefnu til settar fram skýrar og almennar reglur um greiðslufrest í verslunarviðskiptum auk þess sem settar eru fram sérreglur fyrir opinbera aðila annars vegar og almenn fyrirtæki í verslunarviðskiptum hins vegar. Þá er gert ráð fyrir nýmæli sem er innheimtubætur sem fela í sér fasta bótagreiðslu vegna innheimtukostnaðar, auk þess sem sérstaklega er tiltekið í frumvarpinu hvaða samningsskilmálar í verslunarviðskiptum munu teljast bersýnilega ósanngjarnir. Frumvarpið er bundið við greiðslur sem eru þóknun fyrir verslunarviðskipti og gilda ákvæði þess ekki um neytendur. Sérstaklega er tiltekið að frumvarpið gildi ekki um kröfur sem nauðasamningur tekur til, kröfur sem falla undir greiðslustöðvun né heldur um kröfur sem mál hefur verið höfðað um á grundvelli laga um gjaldþrotaskipti. Ljóst má vera að frumvarpið mun leiða til bættra viðskiptahátta, bæði hvað varðar viðskipti opinberra aðila og eins hvað varðar verslunarviðskipti á milli fyrirtækja, auk þess sem leiða má að því líkur að skýrar og skarpari reglur um verslunarviðskipti munu jafna samkeppnisstöðu fyrirtækja, sérstaklega þeirra sem hafa átt í viðskiptum við ríkið og opinbera aðila. Ef við skoðum nánar meginefni frumvarpsins má segja að í frumvarpinu felist helst eftirfarandi: Í verslunarviðskiptum milli fyrirtækja, „business to business“, eins og kallað er, eru settar kröfur um tiltekið hámark á greiðslufrest sem veittur er þegar samningur um greiðslu fyrir vöru eða þjónustu er til staðar. Gert er ráð fyrir að mest skuli semja um 60 daga greiðslufrest en þó er heimilað að semja um lengri frest að því gefnu að slíkt sé ekki bersýnilega ósanngjarnt gagnvart kröfuhafa. Í þeim tilfellum þegar fyrirtæki hafa ekki gert með sér samning um greiðslu fyrir vöru eða þjónustu er mögulegt að beita fyrir sig ákvæðum laga um vexti og verðtryggingu, um töku dráttarvaxta að liðnum 30 dögum frá því að sannanlega var krafist greiðslu. Þá eru settar strangari reglur um verslunarviðskipti hins opinbera og greiðslufrestur takmarkaður við 30 daga. Mögulegt er að fá undanþágu frá þessari reglu þegar um er að ræða opinbera aðila sem starfa á sviði heilbrigðisþjónustu eða ef starfsemi opinbers aðila er að nær öllu leyti í samkeppni á markaði. Er þá mest mögulegt að semja um greiðslufrest upp á 60 almanaksdaga. Röksemdir fyrir þessari sérreglu um opinbera aðila eru meðal annars þær að opinberir aðilar njóta öruggari, fyrirsjáanlegri og samfelldari tekjuleiða en fyrirtæki og geta auk þess aflað fjármögnunar á hagstæðari kjörum. Að auki er í frumvarpinu að finna heimild til að krefjast fastrar bótagreiðslu vegna innheimtukostnaðar, svokallaðra innheimtubóta sem nema 6.700 kr. Nánar verður kveðið á um útfærslu þessarar heimildar í reglugerð en gert er ráð fyrir að innheimtubætur komi til frádráttar öðrum kostnaðarinnheimtuaðgerðum, svo sem fruminnheimtu, milliinnheimtu eða löginnheimtu. Til viðbótar er í frumvarpinu tiltekið hvaða skilmálar í verslunarviðskiptum skuli teljast vera bersýnilega ósanngjarnir. Er þar átt við samningsskilmála sem undanskilja vexti vegna greiðsludráttar og auk þess er gengið út frá því að skilmálar sem undanskilja innheimtubætur mundu teljast bersýnilega ósanngjarnir nema sýnt væri fram á annað. Þá er fjallað um önnur sjónarmið sem hafa má til hliðsjónar við mat á því hvort samningsákvæði skuli teljast bersýnilega ósanngjörn. Rétt er auk þess að geta að frumvarpið kemur ekki í veg fyrir að aðilar í verslunarviðskiptum semji um að greiða skuldir sínar með afborgunum samkvæmt greiðsluáætlun og er í rauninni frekar hvatt til þess heldur en að láta greiðsludrátt verða að veruleika. Skal þá fara með hverja gjaldfallna greiðslu í samræmi við frumvarpið þannig að greiðslufrestur og dráttarvextir samkvæmt ákvæðum þess eigi við. Að lokum gerir frumvarpið ráð fyrir hækkun vanefndaálags við útreikning dráttarvaxta í verslunarviðskiptum. Um er að ræða viðbót við ákvæði 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu þannig að í tilfelli verslunarviðskipta verði vanefndaálag átta hundraðshlutar en ekki sjö eins og í núgildandi lögum. Hér er um að ræða lágmarkskröfu um hlutfall vanefndaálags en aðilar geta samið um hærri prósentu. Dráttarvextir eru samtala grunndráttarvaxta sem í dag eru 6% samkvæmt ákvörðun Seðlabankans og vanefndaálag sem er 7% samkvæmt lögum um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001. Eru dráttarvextir af peningakröfum því nú 13% en frumvarpið gerir ráð fyrir að dráttarvextir verði 14% hvað varðar verslunarviðskipti. Þessi hækkun mun ekki taka til neytendaviðskipta heldur aðeins til verslunarviðskipta milli lögaðila eða lögaðila og hins opinbera. Grundvallaratriði með þessu frumvarpi eru bættir viðskiptahættir, ekki síst af hálfu ríkisins auk skýrari og betri úrræða fyrir kröfuhafa til að fá greiðslu. Slíkum reglum ber að fagna en þær munu að líkindum bæta lausafjárstöðu fyrirtækja, styðja við verslunarviðskipti almennt og jafna samkeppnisstöðu aðila á markaði. Þá eru kröfur þær sem gerðar eru til opinberra aðila í samræmi við reglur Ríkiskaupa um að greitt skuli fyrir vörur og þjónustu innan 30 daga frá dagsetningu reiknings. Gert er ráð fyrir að frumvarpið leiði aðeins til verulega takmarkaðs kostnaðar fyrir bæði lögaðila og opinbera aðila þar sem flest greiðslukerfi sem eru í notkun í dag munu ráða við breytingar í samræmi við frumvarpið og slíkar breytingar er hægt að framkvæma án tilkostnaðar. Þá er rétt að ítreka að með frumvarpinu er ekki verið að girða fyrir samningsfrelsi einkaaðila í verslunarviðskiptum heldur eru hér á ferðinni viðmiðunarreglur sem eru frávíkjanlegar að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Ég tel að hér sé á ferðinni þýðingarmikið frumvarp sem mun leiða til virkari verslunarviðskipta, betra greiðsluflæðis og bættra viðskiptahátta. Um er að ræða tilskipun sem nauðsynlegt er að taka upp í íslenskan rétt en Eftirlitsstofnun EFTA hefur þegar höfðað mál á hendur íslenska ríkinu vegna skorts á innleiðingu tilskipunarinnar. Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið vinnur nú ásamt utanríkisráðuneytinu að vörn í málinu. Það er því von mín að frumvarp þetta fái hraða meðferð af hálfu þingsins vegna stöðunnar sem þar er uppi. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um vernd afurðarheita sem vísar til uppruna, landsvæðis eða hefðbundinnar sérstöðu og er á þskj. 157, 154. mál. Frumvarpið er samið í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu en það er byggt á tillögum starfshóps sem skipaður var fulltrúum Einkaleyfastofunnar, Bændasamtaka Íslands, Neytendasamtakanna og Samtaka iðnaðarins ásamt reglugerð ESB, Evrópuþingsins og ráðsins, nr. 1151/2012, eða frá 21. nóvember 2012, um gæðakerfi fyrir landbúnaðarafurðir og matvæli, og sambærilegri löggjöf í Noregi. Markmið frumvarpsins er að vernda afurðarheiti sem vísar til uppruna, landsvæðis eða hefðbundinnar sérstöðu. Um er að ræða nýja heildarlöggjöf hér á landi en vernd þessi er þekkt víða erlendis þar sem heitum landbúnaðarafurða eins og Gorgonzola-osti, Basmati-hrísgrjónum og Limfjords-gulrótum er veitt sérstök vernd, vernd sem felur í sér að öðrum framleiðendum sambærilegra afurða úr tilteknum hráefnum á tilteknu landsvæði eða eftir tiltekinni hefð er óheimilt að nota skráð afurðarheiti nema að uppfylltum skilyrðum frumvarpsins. Gert er ráð fyrir að hópur framleiðenda sæki saman um skráningu á afurðarheiti en einnig er mögulegt að einstakur framleiðandi sæki um skráningu, t.d. ef hann er eini framleiðandinn á skilgreindu landsvæði. Meðferð umsókna verður í höndum Matvælastofnunar og er greitt gjald fyrir hverja umsókn sem rennur óskipt til Matvælastofnunar upp í þann kostnað sem til fellur um meðferð umsóknanna. Matvælastofnun tekur ákvörðun um það hvort afurðarheiti skuli hljóta skráningu samkvæmt lögunum og skal stofnunin afla umsagna frá Einkaleyfastofu og Samtökum atvinnulífsins auk þess sem stofnuninni er veitt heimild til að leita umsagna annarra sérfræðinga þegar við á. Áður en Matvælastofnun tekur ákvörðun um að heimila eða hafna skráningu heitis gefst utanaðkomandi aðilum færi á að andmæla skráningu heitis. Þá hefur Matvælastofnun ásamt heilbrigðisnefndum sveitarfélaga einnig eftirlit með framkvæmd laganna í samræmi við annað eftirlit samkvæmt lögum um matvæli. Frumvarpið gerir einnig ráð fyrir að erlend heiti afurða geti hlotið vernd hér á landi, annars vegar á grundvelli beinnar skráningar og hins vegar á grundvelli gagnkvæmnissamnings. Ekki er gerður greinarmunur á því hvor leiðin er farin en skilyrði fyrir skráningu er að heiti afurðar upplýsi skilyrði frumvarpsins og lúti eftirliti í upprunalandi. Þá er gert ráð fyrir að frumvarpið gildi einnig um vernd afurðarheita fyrir léttvín og brennda drykki sem vísar til landsvæðis. Reglur um vernduð heiti fyrir þessar afurðir eru hluti af EES-samningnum. Er þannig gert ráð fyrir að þær reglur verði innleiddar í heild sinni og er lögð til reglugerðarheimild til handa ráðherra í þeim tilgangi. Einnig er tekið á öðrum atriðum í frumvarpinu, svo sem stjórnvaldsviðurlögum og refsi- og bótaábyrgð vegna brota gegn ákvæðum frumvarpsins, auk þess sem sérstakur kafli fjallar um tengsl skráðra afurðarheita við vörumerki en slíkt er nauðsynlegt vegna skörunar við vörumerkjarétt. Í frumvarpinu er því einnig tillaga um breytingu á einu ákvæði vörumerkjalaga, nr. 45/1997, til samræmis við ákvæði frumvarpsins um tengsl vörumerkja og skráðra afurðarheita. Verði frumvarpið að lögum er talið að löggjöfin geti styrkt stöðu íslenskra afurða og falið í sér viðurkenningu á sérstöðu innlendrar framleiðslu í samkeppni við innfluttar vörur. Erfitt er að leggja mat á hversu margar umsóknir um skráningu eru líklegar til að berast en í Noregi hafa alls 25 afurðarheiti hlotið skráningu frá árinu 2002. Þá er rétt að árétta hér að frumvarpið tekur ekki til almennra upprunamerkinga matvæla heldur er um að ræða tiltekið gæðakerfi fyrir afurðir sem uppfylla skilyrði frumvarpsins. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og ástæðum fyrir framlagningu þess og legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Herra forseti. Ég er sannarlega ánægður með þetta frumvarp. Eins og hæstv. ráðherra man þá gekk ég eftir því við hann með fyrirspurn á síðasta þingi hvenær hann mundi leggja frumvarpið fram og nú hefur hann gert það. Mér sýnist að þetta sé hið prýðilegasta verk allt saman. Það eru tvær spurningar sem ég vildi velta til hans. Í fyrsta lagi ef þetta verður gert að lögum, með hvaða hætti getum við þá tengt þetta erlendu regluverki þannig að íslenskar afurðir njóti alþjóðlegrar verndar? Af því leiðir síðari spurningin um það sem ég tel langmikilvægast, það er auðvitað blessað íslenska skyrið. Ég tel að fram undan sé mikill uppgangur fyrir það á erlendum mörkuðum. Mjólkuriðnaðurinn á Íslandi hefur tekið við sér í útflutningi á skyri og er einnig að leita hófanna með að setja upp framleiðslu á skyri í löndum fjarri Íslandi, framleiðslu sem byggir á íslenskri þekkingu. Þetta er þekkingariðnaður fyrst og fremst. Seinni spurningin er þessi: Felur þetta í sér að vöruheitið skyr njóti verndar utan Íslands? Leiðir þetta til þess að það geti ekki komið einhverjir „kabbojar“ og farið að framleiða vöru sem heitir skyr?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og þekki áhuga hans á málinu. Ég býst við að hér í þinginu séu margir sammála okkur hv. þingmanni um að þetta sé mál til bóta. En hvort við getum vænst þess að erlendir aðilar viðurkenni okkar afurðarheiti, ef varan hefur sem sagt farið í gegnum skráningu hér og uppfyllt öll skilyrði og fengið þetta gæðavottorð, þá er það auðvitað hugmyndafræðin með því að leggja þetta frumvarp fram. Þá séum við komnir með stöðu til þess í gagnkvæmum samningum við önnur svæði þangað sem við flytjum vöruna út, að hún njóti sams konar stöðu. Þess vegna er það augljóst að við þurfum að gera slíkt hið sama gagnvart sambærilega vottuðum vörum annars staðar frá. Skyrið hefur verið talsvert til umræðu. Í því sambandi er rétt að benda á að fetaostur hefur verið framleiddur mjög víða og með öðruvísi aðferðum en Grikkirnir nota, sem áttu þetta upphaflega, en samt sem áður á grunni þeirra aðferða. Þeir hafa staðið í baráttu í mjög mörg ár fyrir því að fá slíka viðurkenningu fyrir fetaostinn. Það getur vel verið að við lendum í sambærilegri stöðu með skyrið vegna þess að við erum kannski fyrst núna að fara af stað með þetta. Og eins og hv. þingmaður minntist á er þetta þekkingariðnaður. Við erum í raun og veru að fá vernd á ákveðna aðferðafræði sem hér hefur lifað í gegnum aldir en hefur á síðustu árum hlotið mikla útbreiðslu vegna þess að afurðin er góð og passar vel inn í lýðheilsumarkmið mjög margra þjóða og hefur þar af leiðandi átt greiða leið inn í markaðshillur stórverslana bæði vestan hafs og austan. Ég get ekki svarað því 

Herra forseti. Ég taldi að til dæmis Grikkirnir hefðu náð þessari viðurkenningu á fetaostinum og það mættu þá ekki aðrir framleiða hann, en það er framleiðsla sem er tiltölulega einföld. Það eru ekki flóknar aðferðir sem liggja þar að baki. Það sama gildir um skyrið. Þetta er í grundvallaratriðum einföld síun sem er ekki flókin framleiðsla en hún er sérstök og aðrir hafa týnt henni niður. Skyrgerð tíðkaðist í öllum nágrannalöndunum í kringum árið 1000 og upp úr því en menn týndu niður aðferðinni. Við héldum henni við. Elstu matarleifar sem eru til á landinu eru skyrleifar í gömlum trogum, skyrsáum sem er að finna í Þjóðminjasafninu. Einn af kollegum okkar og forveri hæstv. landbúnaðarráðherra, Guðni Ágústsson, heldur því fram að það sé skyr úr trogum Gunnars á Hlíðarenda, einskis annars. Það skiptir mjög miklu máli að okkur takist með þessum lögum að ná vernd fyrir skyrið. Ég held að það verði mjög mikilvæg útflutningsafurð og ef við getum ekki verndað það sem sérstakt heiti þá er líklegt að aðrir reyni síðar að líkja eftir því. Það verður ekkert mjög erfitt og við þurfum að vernda þetta. Ég skil það svo og veit það reyndar að að því er varðar aðra framleiðslu, framleiðslu á léttum og brenndum drykkjum, þá grípur hún og vernd slíks varnings inn í EES-samninginn, en þótt ég viti ýmislegt um EES-samninginn þá er ég ekki endilega viss um að það sé til staðar bein tenging inn í regluverk Evrópusambandsins. Kannski getur hæstv. ráðherra svarað því, ef ekki þá skoðum við það síðar. En ef svarið er neikvætt er það þannig að þetta mál hófst í samningum milli Evrópusambandsins og Íslands varðandi gagnkvæma kvóta, ég held einhvern tíma 2007 eða 2008, og slíkir samningar standa yfir núna og ég hvet hæstv. ráðherra til að beita sér fyrir því að viðurkenning á lögunum, 

Virðulegi forseti. Ég tek undir mikilvægi þess með hv. þingmanni að við látum á það reyna hvort við getum ekki fengið þessa viðurkenningu á skyrið. Í II. kafla laganna er talað um afurðarheiti sem vísar til uppruna. Það getur svo sem orðið flókið ef allir, alla vega nágrannaríki okkar, benda á að þeir hafi líka kunnað þetta á sínum tíma. Til landsvæðis er kannski erfiðara. Samkvæmt skráðu afurðarheiti aftur á móti ætti það að vera, eða hljómar alla vega þannig, og afurðarheiti sem vísar til hefðbundinnar sérstöðu eða verndar samkvæmt skráðu heiti, samhljóða afurðarheiti, ég er að telja upp fyrirsagnir í einstökum greinum sem þetta getur fallið undir. Það er án efa talsvert í okkar höndum hversu langt við viljum ganga. Ég tel að við eigum að ganga býsna langt til að ná skyrinu sem skráðu hér á þetta. Ég get nefnt sem dæmi, þó að það hljómi sérkennilega, að íslenski hesturinn er skráður með Ísland sem upprunaland. Mörgum finnst það sérkennilegt en þetta er ekki sjálfgefið. Það eru til hestakyn frá Suður-Ameríku sem eiga sér uppruna í Evrópu. Ætli það séu ekki um 80 þús. íslensk hross til á Íslandi en það gætu verið til 170 þúsund í öðrum ríkjum og það jafn mörg og á Íslandi eins og er í Þýskalandi. Ef við pössum ekki upp á að vernda þann uppruna sem við höfum, t.d. uppruna íslenska hestsins, og göngum ekki eins langt og við mögulega getum varðandi skyrið er það alveg rétt sem hv. þingmaður bendir á, þá er ekki ólíklegt að aðrir munu reyna að ná slíkri stöðu með vöruna, eins vinsæl og hún er. Ég tel að hér sé komið tæki til að gera þetta og vænti þess að þingið muni fjalla hratt og vel um málið þannig að við getum farið að láta á það reyna hvort við getum verndað skyr sem sérstakt vottað upprunaheiti frá Íslandi.