Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bernharð Stefánsson) : Þetta frv. er komið frá hv. Nd. Fjhn. hefir athugað það, og eins og nál. hennar á þskj. 306 ber með sér, leggur hún til, að það verði samþ. óbreytt. Hún lítur svo á, að ríkissjóður megi ekki við því að missa þær tekjur, sem honum eru ætlaðar samkv. þessu frv. og hann hefir notið á undanförnum árum. Einn nm., hv. 1. þm. Reykv., skrifaði að vísu undir nál. með fyrirvara, ekki að ég hygg af því, að hann mundi ekki fylgja frv., heldur mun hann vilja gera sérstaka grein fyrir atkvæði sínu.

Forseti (EÁrna) : Hv. 1. þm. Reykv. hefir skýrt mér frá því, að hann geti ekki mætt, og sagði við mig, að hann léti málið ganga áfram án þess að gera aths. við það.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég kvaddi mér hljóðs í gær í tilefni af því, að hv. þm. S.-Þ. hafði hér ýmis ummæli, sem ég taldi ekki rétt, að væri ómótmælt. Nú sé ég, að þessi hv. þm. er ekki hér í d., og þá þykir mér ekki ómaksvert að fást við að hrekja orð hans á meðan. Ég hefði óskað að eiga tal við hann í d. og svara ýmsu, sem hann flutti hér. Ég skal játa, að hæstv. ráðh. tók margt af því, sem hann sagði, og hrakti það með fullum rökum, og við þau atriði þarf ég ekki að bæta. Og féll ég því frá orðinu af þeirri einu í stæðu, að viðkomandi þm. er ekki hér til að hlusta á mál mitt.

Á það ekki að koma í þingtíðindunum samt? - ÁJ: Það kemur, að hann féll frá orðinu. - BSn: Það má taka til máls seinna

.

*Jóhann Jósefsson: Herra forseti! Þegar benzínskatturinn var fyrst lagður á, var um leið gerð sú ráðstöfun í sjálfu frv., að þeim tekjuauka, sem leiddi af þeirri hækkun innflutningsgjalds á benzíni frá því, sem það var eftir lögum frá 1936, skyldi varið til að greiða kostnað við lagningu akvega og malbikaðra þjóðvega, eins og þar segir, og kom svo heilmikil upptalning af vegum víðsvegar á landinu, sem skyldu njóta góðs af þessari skattaálagningu á benzínið. Það er ekki óalgengt nú í seinni tíð að setja það í lög, sem ég tel þó óviðkunnanlegt, hvernig skuli verja þessum og þessum skattinum. En úr því að það er nú einu sinni svo, þá er að ræða málið á þeim grundvelli. Ég geri ráð fyrir því, að það hafi vakað fyrir stj., þegar hún hækkaði benzínskattinn, að almenningur myndi líta mildari augum á þetta mál, ef þá yrði um leið gerð ráðstöfun til þess að bæta vegi landsins og þannig að gera ökutækjunum greiðfærara. Ég flutti þá við þetta mál brtt. í Ed., sem byggðist á því, að mitt kjördæmi, eins og allir vita, hefir algerlega sérstöðu í þessu máli,. þar sem það er umflotið sævi á alla vegu. Frá Vestmannaeyjum koma bilar svo að segja ekki til meginlandsins, heldur eru þeir notaðir á Vestmannaeyjavegunum eingöngu. Brtt. fór í þá átt, að þetta kjördæmi, sem hefir alveg sérstaka aðstöðu, fengi að nota þetta gjald til vegalagningar með jafnrétti við aðra landsmenn, þannig að upphæðin af benzínskattshækkuninni gengi til að bæta vegi í þessu kjördæmi. Var hún nokkuð nákvæmlega reiknuð út 5 þús. kr., eftir því sem olíufélögin gáfu mér upp, að þau hefðu selt til Vestmannaeyja af benzíni. Það ætti að sjáifsögðu ekki að þurfa að eyða mörgum orðum um þetta, því að það er ekki annað en blátt áfram sjálfsagt réttlætismál, að þetta kjördæmi, sem hefir sitt vegakerfi fyrir sig og sína bila fyrir sig og ber sinn benzínskatt fyrir sig, fái að nota fyrir sig samskonar fríðindi í sambandi við skattaálagninguna eins og aðrir landshlutar. Af einhverjum misskilningi hafa sumir menn - það kom fram þannig Strax 1 byrjun - talið sér skylt að leggjast á móti þessu, og settu það í samband við þá fjárveitingu, sem lögð er fram til Vestmannaeyja til ræktunarvega. Því var þá haldið fram af hv. þm. Mýr. til að byrja með, að þetta væri hliðstætt, að þar sem við fengjum til ræktunarvegarins, ættum við ekki tilkall til að fá okkar hluta af þessum benzínskatti. En ég sýndi hv. þm. fram á, og meiri hl. n. féllst alveg á það, að þetta væri hvort öðru alveg óskylt. Í fyrsta lagi er framlagið til Vestmannaeyja hreinn og beinn ágóði fyrir ríkissjóð, því að með ræktunarveginum er ríkissjóður að gera þessa sína eign verðmætari, og hver spotti ræktunarvegarins, sem lagður er í Vestmannaeyjum. býr til nýjar lendur og lóðir til afgjalda fyrir ríkissjóð. Þetta veit umboðsstjórnin vel, vegna þess að umboð kemur alltaf með nýjum og nýjum ræktuðum löndum, sem ríkissjóður fær tekjur af fyrir lagningu ræktunarvegarins. Og það má segja, að það sé gert fyrir Vestmannaeyjar, því að slíkir vegir hafa verið til margra hluta nytsamlegir og bætt mjög aðstöðu fólksins, en ríkissjóður á þetta land og gerir það vilaskuld fyrir sig líka, og fær eftir því meiri tekjur af því, sem hann leggur meira fé til ræktunarvegarins, eins og líka maklegt er. Samt sem áður er það svo, að framlagið til ræktunarvegarins er því skilyrði bundið, að bærinn leggi alltaf fé á móti. Og þessi ræktunarvegalagning. sem framkvæmt hefir verið í Vestmannaeyjum síðan 1926, hefir verið framkvæmd bæði fyrir fé úr ríkissjóði og bæjarsjóði. Þetta á því ekkert skylt við þessa fjárveitingu til vegalagninga, sem veitt er í sambandi við benzínskattinn - það vonist ég til, að menn skilji - heldur eru þær fjárveitingar beinar og alveg án þess, að nokkurt framlag komi frá hrepps- eða sýslufélaginu á móti þess vegna eiga Vestmannaeyjar fyllsta rétt og tilkall til benzínskattsins. Ég vil þess vegna mega vænta þess, að fallizt verði á þessar röksemdir og að hv. d. sjái, að hér er ekki farið fram á annað en jafnrétti við aðra landshluta. Það verður ekki út skafið, að þótt benda megi á kaupstaði víðsvegar á landinu, hafa Vestmannaeyjar alveg landfræðilega sérstöðu, sem enginn kaupstaður á landinu hefir. Ég vil minnast þess, að það hafa fleiri þm. tekið upp þessa hugmynd en ég, því að ég minnist þess, að ég sá á ferðinni brtt. frá hv. 9. landsk. þm. (JBald), sem fór í sömu átt, á síðasta eða næstsíðasta þingi, og vitaskuld er hún fram komin af því, að hv. 9. landsk. þm. hefir séð, að þetta var ekki annað en réttlátt og sanngjarnt, að þessi kaupstaður yrði ekki útundan, þegar hann verður hvort sem er að bera sinn hluta af benzínskattinum. Ég á hér aðra brtt., en ég ætlast til, að hinn flm. mæli með henni.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég ætla aðeins að ræða þá hlið málsins, er snertir úthlutun vegafjárins, sem fæst með benzínskattinum samkv. frv. Þetta frv. er að því leyti ólíkt tekjuöflunarfrv., sem hér hefir verið borið fram, að það er tekið fram í sjálfu frv., til hvers skuli varið tekjunum - benzínskattinum. Og það er gert til þess að tryggja það, að skatturinn verði ekki notaður til annars en lagningar á vegum. Mér finnst nú í raun og veru, að mátt hefði hafa þetta svo, að sundurliðun hefði ekki verið í þessum lögum sjálfum, heldur í fjárlfrv. En þessi regla hefir nú verið upp tekin, og heyri ég, að margir eru á móti því, að frá henni verði horfið. Nú bið ég menn að taka vel eftir því, að fjvn. hefir í samráði við mig lagt mjög mikla vinnu í að reyna að samræma óskir manna um framlagið til vegaframkvæmda og annara framkvæmda í fjárlögum. Og innan n. hefir verið allra bezta samvinna með öllum stjórnmálaflokkum. Nú hlýtur það að vera þannig, að skipting á benzínvegafénu færi nokkuð eftir fjárveitingu til vega almennt. Og ég fyrir mitt leyti hefi þá skoðun, að það sé langsamlega eðlilegast að breyta ákvæði þessa frv. á sínum tíma eftir því sem réttlátast þykir við afgreiðslu fjárlaganna. Því í sambandi við það, fæst bezt yfirlit yfir þessi máli Og nefndin vill eindregið framhald góðrar samvinnu á milli flokkanna um fjárveitingu til hvers einasta héraðs. Ég óska, að þeir, sem hafa flutt till. um breyt. á ákvæðum í frv., um niðurröðun benzínskattsins, fallist á að taka þær till. til baka, og mái allt verði tekið upp í sambandi við afgreiðslu fjárl. við 3. umr. Ég held, að allir hljóti að sjá, þegar svona gífurleg vinna er lögð í að samræma þessar kröfur, þá sé ákaflega erfitt að fara í deildum þingsins að slíta úr samhengi einstakar fjárveitingar. Ég fyrir mitt leyti hefði persónulega vel getað fallizt á að taka alveg ákvæðin um niðurskiptingu benzínskattsins út úr frv. En af þeirri ástæðu, að ýmsir eru því mótfallnir, mun ég ekki gera þetta að neinu kappsmáli, en vænti á móti, að sá skilningur eigi sér stað, og menn fallist á og taki þessu máli vel og verði samhentir við niðurröðunina í sambandi við fjárlögin. Það mun ekki vera nema einn maður úr stjórnarandstöðu, sem hér á sæti og líka á sæti í fjvn., og hann getur borið vitni um, hvort það er ekki rétt, að reynt hafi verið í n. og í samráði við mig að gera alt, sem hægt var til að samræma óskir manna að þessu leyti. Og ég efast ekki um, að hann er mér sammála um, hversu það yrði örðugt, ef hver einasti þm. í d. flytti brtt. við benzínskattinn, að ég segi ekki handahóf, en hætt við, að það, sem gert er hér, ræki sig á þá tilraun, sem við erum að gera í fjvn.

Hún er ekki alvitur

. Ég veit, að hún er ekki alvitur, en það veit hv. 9. landsk., að í sambandi við störf fjvn. fæst bezt yfirlit yfir þessi mál. Og það vitum við, að fjvn. leggur sig í líma með viðtali við flesta þingmenn. En það er aldrei hægt að gera menn ánægða, því að allir fá minni fjárveitingu í sitt hérað en þeir hafa óskað. Með skírskotun til þess, sem ég hefi hér að framan sagt um það samkomulag, sem verið hefir og ég vona, að verði, um frágang á einstökum till. í fjvn., þá vona ég, að menn fallist á þessar röksemdir og taki tili. til baka.

*Bjarni Snæbjörnsson: Ég var hér með 2 brtt. við þetta frv. Aðra flutti ég með hv. þm. Vestm. Fer önnur brtt. mín, á þskj. 235, fram á að breyta til um toll á ávöxtum, þurrkuðum og nýjum, og grænmeti. En af því að önnur brtt. kom fram á þskj. 239 sama efnis, frá hv. 2. landsk., hefi ég hugsað mér að taka mína brtt. til baka og fylgja d-lið hinnar brtt. Þar er það skýlaust, að það sé nýir ávextir og þurrkaðir, og nýtt og þurrkað grænmeti. Ég þarf ekki að fjölyrða mikið um brtt. Öllum þm. ætti að vera það vel ljóst, hversu það er afarnauðsynlegt að bæta úr því á viðunandi hátt, hve lítið við getum ræktað hér af ávöxtum. En það er ekki nóg, að innflutningur fáist á þessari vöru til landsins og hún verði aðeins fyrir hina efnuðu, heldur verður hún að vera það ódýr, að allur almenningur, og þá ekki sízt sjúklingar, geti notið hennar. Þess vegna er ég þessu fylgjandi, að skipt verði í flokka, þannig að það, sem er stimplað með 30% gjaldi, verði eftirleiðis stimplað með 7% gjaldi. - Þá er hin brtt., sem ég flutti með hv. þm. Vestm., á þskj. 291. Fer hún fram á að taka úr 1. tölul. 1. málsgr 3. gr. ýmsar vörur, sem ætlaðar eru til útgerðar, og gera þær tollfrjálsar, eða réttara sagt, að undanþiggja þær stimpilgjaldi því, sem frv. ákveður. Það eru eingöngu vörur, sem ætlaðar eru til útgerðar, eins og ég minntist á. Og eins og öllum hv. þdm. er ljóst, hafa bæði komið frá útgerðarmönnum skýrslur um, hve hagur útgerðarinnar er slæmur, og einnig spannst þetta inn í umr. í gær, þegar talað var um síldarverksmiðjurnar. Þó að þetta í sjálfu sér sé ekki sú fúlga, sem hjálpi sjávarútveginum gegnum örðugleikana, þá álít ég a. m. k. skyldu þingsins að koma ekki fram einmitt á þessum erfiðleikatímum neinum álögum á útgerðarmenn, um leið og útgerðarmenn vonast til þess, að Alþingi geri eitthvað til þess að bæta þeirra hag frá því sem nú er. Það verður að vera sjálfsögð krafa til Alþingis, að það íþingi ekki þeim atvinnuvegi, sem er orðin eins illa staddur og hann er orðinn og má segja um, að sé lífakkeri þjóðarbúskaparins. Ég vona þess vegna, að hv. þd. samþ. þessar brtt. mína, því að þær fara ekki fram á annað en fulla sanngirni bæði til hinna fátæku í landinu, sem eiga erfitt með að ná í þær vörur, sem þeim er nauðsyn á til að halda hreysti, og svo að öðru leyti að taka tillit til þeirra erfiðu ástæðna, sem sjávarútvegurinn á nú við að búa.



Ég á hér eina brtt. á þskj. 274, um niðurskiptingu á benzínskatti. Ég gat þess hér við umr. þessa máls, að það væri sjálfsagt og rétt að skipta benzínskattinum til vega í samræmi við það, sem kæmi af benzínskattinum úr hverjum fjórðungi. En það hefir tekizt þannig til, að einum fjórðungi landsins hefir ekki verið ætlaður einn einasti eyrir af þessu fé. Hæstv. fjmrh. tók fram, að hann vildi skipta þessu sanngjarnlega, og ég vænti þess, að svo verði. En nú horfir þannig málum, að vegur í Vestfirðingafjórðungi, sem greinist frá meginbrautinni í Borgarfirði, Vesturlandsveginum, er nú, þegar kemur inn fyrir Bröttubrekku, þannig farið, að það þarf 11–12 þús. kr. til að gera hann þannig færan, að ekki þurfi að fara yfir stórt vatnsfall á leiðinni. Bílar hafa iðulega orðið fastir á sumrin, að heita má daglega í Miðá. Ég veit, að hæstv. vegamálaráðh. er vei kunnugt um þetta, þar sem hann hefir oft átt þar leið um. Nú fékkst í þennan veg í fjári. 8 þús. kr., en þá vantar töluvert fé í hann enn. Nú fara nær allir Vestfirðingar, sem úr fjórðungnum fara landleiðina eða heim til sín, þennan veg, og því réðst ég í að reyna fyrir mér, hvort hv. d. vildi ekki sýna þá sanngirni að miðla í veg þennan nokkru af þessu fé. En yfirleitt horfir málið þannig fyrir mér, að ég legg ekki kapp á að fá þetta beinlínis sem benzínskatt til vegarins. Og ég segi fyrir mig, að í því trausti, að hæstv. fjmrh. fylgi nú fram þeim ásetningi sínum, sem hann virðist láta í ljós hér, að hann mundi stuðla að því, að fjvn. reyndi að gera skiptinguna á þessu fé enn sanngjarnari en áður, mundi ég geta tekið þessa brtt. mína aftur. - Ég vænti þess, að það verði litið á þetta mál rétt og sanngjarnlega, því að það varðar alla þá menn, sem ferðast landleiðina til Vestfjarða, þar sem það er eina leiðin, sem þangað liggur og bílfær á að heita. Ég ætla ekki að svo stöddu máli að ræða hin önnur atriði þessa frv., og læt því þetta nægja að sinni.

*Magnús Jónsson: Ég á hér eina brtt., sem ég lýsti að nokkru í sambandi við brtt. við annað mál, sem var til umr. og atkvgr. fyrir nokkru síðan. Hún er á þskj. 262 og fer fram á, að nokkru meira af þeim skattauka, sem hér er um að ræða, verði látið ganga til bæjarfélaga og sveitarfélaga heldur en verið hefir. Þessi till. var í sambandi við till. frá mér um að lækka tillag ríkissjóðs til jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga, og ætlaðist ég til, að þessi tvö tillög vægju salt nokkurnveginn, þannig að ekki sé um annað að ræða en tilfærslu. Hin till. var felld, svo að það gæti legið nokkuð nærri að taka þessa till. aftur, með því að þessi till. fer fram á, eftir að hin er felld, nokkuð aukna byrði fyrir ríkissjóð. En þessi áætlun um það, hvað frv. þetta gefur af sér, er mjög lauslgá. Hér er um svo gífurlega fjárhæð að ræða, þar sem er meira en hálf þriðja millj. kr. í nýjum skattauka, að 200 þús. kr. til eða frá - þó að það sé stór upphæð - gerir þar lítið strik í reikninginn, og getur meira að segja áætluninni skakkað um sem svarar þeirri upphæð. Þó hefir mér sýnzt, án þess að ég hafi getað prófað, svo að úr skeri, áætlunin frekar varleg, svo að ég get vel trúað, að ef allt gengur eins og von er til, að það gangi, og þessi skattur næðist inn t. d. samkv. 2. gr., að frv. gæfi af sér nokkuð fram yfir áætlun. Ég mun ekki að svo komnu taka þessa brtt. aftur, og sérstaklega vegna þess, að það liggur fyrir önnur brtt. um þennan sama lið frv., sem gengur út á það að láta þann hluta, sem runnið hefir til bæjar- og sveitarsjóða af þessum tekjustofni, falla alveg niður. Mér þykir rétt, að þessar till vegi salt meðan frv. er í ferð, en það getur orðið samningaleið, hvort þær verða báðar teknar aftur, - ég býst við, að þær verði báðar felldar hvort sem er. Fleiri brtt. hefi ég ekki, og var ekki á fundi, þegar málið var afgr. frá fjhn., og hefi ekki hirt um að gefa sérstakt álit um það. Ég get þó sagt lauslega, að ég er ákaflega hræddur um, að þetta frv. verði þjóðinni allþungt. Ég get getið um það, þó að það skipti ekki máli, að það er frekar villandi í grg. (það vill svo til að það er svo villandi, að þið sér það hver maður), þar sem talað er um að hækka aðflutningsgjaldið um 5% af þeim vörum, sem það er greitt af samkv. núgildandi l. Þetta er ákaflega fjarri sanni. Það er hækkað um 20 til 250%. Það er lagt á nýtt 5% gjald.

Þetta er hártogun

. Þetta er rangt í grg.; það er lagt nýtt 5% gjald á allar þessar vörur. En þetta lítur ósköp meinleisislega út, að hækka bara um 5%, það munar svo litlu. Hæstv. fjmrh. þýðir ekkert að hrista höfuðið yfir því. Þetta getur verið óvart skrifað, en það er gersamlega rangt orðað. Að hækka um 5% getur ekki þýtt annað en að hækkunin miðist við gjaldið sjálft. Og slík hækkun á viðskiptagjaldinu, sem þótti allmikið fyrir, er frá 20 og upp í 250%, og er alveg gífurlegt, - ofan á hinn geysilega hækkaða tekjuskatt, sem flestum mun hafa ofboðið, ofan á þessi 10%, það er að segja 10% ofan á 10%, sem farið var fram á í öðru frv., sem liggur fyrir. Ég fyrir mitt leyti læt í ljós mjög mikinn efa, að þetta innheimtist, nema með svo miklum herkjubrögðum. að tvísýnt sé fyrir ríkið að stefna út i. Ég geri ráð fyrir, að megi ná því af mörgum miðlungstekjumönnum eitt ár með því að selja innbú þeirra og annað, en það innheimtist ekki nema með slíkum herkjubrögðum, eins og nú er orðið viðast hvar með útsvörin. Um frv. í heild sinni og þess verkanir, sérstaklega 3. gr., þar sem 20 til 250% hækkun á viðskiptagjaldinu er, og viðbótin, 2% nýtt gjald á flest af því, sem áður var frjálst, og svo 10% viðauki á alla skatta og þennan þar með, þarf engum getum að leiða, að verður stórkostlega til þess að hækka dýrtíðina í landinu. Og ég veit ekki, hvort menn eru eiginlega við þeim afleiðingum búnir, sem verða í aukinni dýrtíð í landinu með þessum hætti. Dýrtíðin fer nú vaxandi. Og það eru ákaflega sterkar kröfur uppi hjá verkamönnum og sjómönnum og fleirum um það, að kjör þeirra séu bætt. Ég veit ekki, hver treystir sér til þess að telja kröfur þessara manna ósanngjarnar; en hvernig á að verða við þeim kröfum, ef dýrtiðin er aukin með þessu gífurlega gjaldi. Verkamenn og sjómenn í Reykjavík eiga að lifa með sínar fjölskyldur á svona 3 og e. t. v. upp í á þús. kr., eftir því sem hverjum lánast að afla sér. Ég veit ekki, hvernig á að leysa þetta dæmi. En samtímis því, að þeir eiga réttlætiskröfu til umbóta á kjörum sínum, þá mæðir þessi skattur á þeim, sem eiga að gjalda þetta kaup. Ég held þess vegna, að með því að stofna til svona gífurlegra hækkana og þungra byrða á landsmenn sé stefnt út í þá mestu ófæru, sem við höfum átt við að kljást um okkar daga. Það þarf engum getum að því að leiða, að þetta eykur stórkostlega á erfiðleika okkar í viðskiptum við önnur lönd, kippir okkar gjaldeyri ennþá lengra úr tengslum við gjaldeyri annara landa, þar sem um leið eru svo harðvítugar ráðstafanir gerðar, að allt samband við gjaldeyri annara þjóða er slitið, þá verður mismunur á þessu ennþá meiri, og þar með ennþá meiri og áleitnari allar þær tilraunir, sem menn gera til þess að ná í þetta mikla verðmæti, sem er hinn erlendi gjaldeyrir. Ég er ákaflega hræddur um, að það viðfangsefni, að halda þarna aftur af, verði mjög erfitt, og erfiðara og erfiðara eftir því sem dýrtíðin í landinu eykst og okkar gjaldeyrir er settur lengra úr öllu sannvirði móts við þann erlenda. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. fjmrh. muni nú segja við mig, hvort ég sé vikinn frá þeirri góðu og heilbrigðu reglu, sem ég alltaf hefi haldið fram, að ætti að fylgja, að fjárlög verði að afgreiða greiðsluhallalaus. Og þá verða að nást þær tekjur, sem frv. gerir ráð fyrir, og meira að segja heldur meira. Ég held vitaskuld fast við þá reglu. Það er óhjákvæmilegt að fjárl. séu afgr. greiðsluhallalaus. Og ef ég ekki treysti mér til þess að fylgja svona mikið auknum byrðum á landsmenn og auka með því dýrtíðina í landinu svo gífurlega, sem hér er stofnað til, þá er ekki nema ein leið til, og hún er sú, að draga úr gjöldum fjárl. Og það verður fyrr eða síðar, sem að því kemur; það þarf engan spámann til að sjá það, að þjóðin verður að neita sér um eitthvað af því, sem hún nú hlýtur með slíkri afgreiðslu fjárl. Hún verður að leggja minna af mörkum til þeirra hluta sem í sjálfu sér eru nauðsynlegir og mjög þarfir, a. m. k. flestir. Hún verður bara að neita sér um þá, alveg eins og einstaklingar verða iðulega að neita sér um margt af því, sem í sjálfu sér er þarft og gott, af því að peningar eru ekki til. Bóndi verður oft að neita sér um að reisa hús, sem í sjálfu sér er þörf á, eða gera aðrir umbætur á sinni jörð, af því að tekjur hans hrökka ekki til. Alveg það sama er ég sannfærður um, að bíður þjóðarbúsins, að það verður að taka miklu fastari tökum á afgreiðslu fjárl. en hingað til. Það er kannske gott, að þetta frv. kemur fram, til þess með sínum 2 millj. og 600 og eitthvað þús. kr. skatti að sýna alveg svart á hvítu, að hér er komið á leiðarenda og verður að „ganga niður stigann“, eins og einn góður þm. sagði hér nýlega. Það má náttúrlega færa það fram, að það eigi að létta á sjávarútveginum, t. d. útflutningsgjaldi af saltfiski. En það er ákaflega mikið blandað eitri í þann bikar þegar um leið þarf að hækka þær álögur, sem lenda beinlínis eða óbeinlínis ákaflega þungt á sjávarútveginum, svo að dálítill vafi er á, hvort ekki er lagt á með annari hendinni, sem létt er af með hinni um þær nokkur hundruð þús. kr., sem á að verja sjávarútveginum til hagsbóta. Ég gæti meira að segja trúað, að þessum 400 þús. kr. mætti verja þannig, að sjávarútvegi landsins, sem fyrir er, yrði mjög litill léttir að. Ég mun þess vegna fyrir mitt leyti ekki treysta mér til að fylgja þessu frv. A. m. k. get ég greitt atkv. á móti því, á meðan ekki er endanlega gengið frá fjárl. og þar af leiðandi enn opin leið til þess að láta greiðslujöfnuð nást á einhverri annari fjárhæð. Hitt er annað mál, að ef meiri hl. þingsins er staðráðinn í að afgr. fjárl. í þeirri geipihæð, sem frv. er nú, þá má nátturlega segja, að ekki sé um annað að gera en að afgreiða þær tekjur, sem þarf til að standast útgjöldin. En það er vissulega ekki langan tíma hægt að halda áfram á þeirri braut.



Ég á hér fáeinar brtt., fyrst við stafl. a, um kol og steinolíu. Hún er tekin aftur, en ég sé, að hún er komin fram á öðru þskj. Þó að ég máske geri mér ekki miklar vonir um, að brtt. mínar finni náð fyrir augum meiri hl. hv. þd., þá flyt ég þær samt, sökum þess að ég tel í raun og veru skyldu mína að hreyfa þó ekki sé nema lítils háttar mótmælum gegn hinni stóru íþyngingu, sem stöðugt er verið að fara fram á á þessu þingi. Og ég geri það með sérstöku tilliti til þeirra mörgu húsmæðra, sem ég fyrst og fremst tel mig fulltrúa fyrir hér á þingi. Þær vörur, sem ég hefi tilgreint og lagt til að lina toll á, eru einmitt vörur, sem engin einasta húsmóðir eða nokkurt heimili í öllu landinu getur án verið. Það er ekki hægt að segja annað, þegar litið er yfir þetta frv., en að það er sannkölluð hryggðarmynd af ástandi íslenzku þjóðarinnar, að það skuli æ ofan í æ vera íþyngt þeim fátæka almenningi, þeim atvinnulausa almenningi landsins, með sífelldum nýjum sköttum og tollum. Og nú á að fara að hlaða tolli á hvern einasta þráðarspotta og hvern einasta metra af fataefni, sem til landsins flyzt og menn þurfa sér til daglegs klæðnaðar. Ég skil ekki, hvað er lengi hægt að höggva í sama knérunn með slíku háttalagi. Ég hefi með þessum till. reynt að gera lítils háttar tilraun til að benda á, hve hættulegt það er að íþyngja mönnum svona. Það kann að þykja lítilfjörlegt að minnast á kaffi, en ein brtt. mín fer fram á það að hækka ekki toll á kaffi. Sumir halda því fram, að kaffi sé enginn hollustudrykkur, en hvað sem líður skiptum skoðunum um það, þá er hitt vitað, að kaffið er nokkurskonar alþjóðadrykkur, og einnig okkar Íslendinga. Og ég fyrir mitt leyti tel fólkinu í landinu ekkert of gott að eiga þennan hressandi drykk nokkurn veginn með því verði, sem viðráðanlegt er að kaupa hann fyrir. Auðvitað er það margt fleira, sem mig langar til að fara fram á að létta tolli á. En það þýðir ekki neitt. Ég vildi þó leggja áherzlu á þetta, að því er snertir skófatnað og vefnaðarvörur allskonar. Það er talað um það í frv. að stimpla með 15% tolli allan skófatnað nema gúmmískófatnað. Ég veit ekki, hvað heppilegt það er að undanþiggja aðeins slíkan skófatnað. Það er viðurkennt, að gúmmískófatnaður er með óhollari skófatnaði, sem fólk notar, enda þótt það verði fegið að grípa til hans, af því hann er ódýrari. Ég heyri glöggt og eftirtektarsamt fólk halda fram, að skófatnaður sá haldi raka að fætinum, og geti áhrif af slíku til langs tíma haft áhrif á sjónina til skemmda. Hvað hæft er í þessu, get ég ekki persónulega dæmt um, en ég hygg það eigi við einhver rök að styðjast. Um vefnaðarvörur og allskonar vefnað er það að segja, að þær vörur eru svo dýrar hér í verzlunum, að lengra verður tæplega gengið. Auðvitað má segja, að við Íslendingar gætum komizt af án þess að kaupa eins mikið af erlendum vefnaðarvörum og við gerum, sökum þess að íslenzkar verksmiðjur eru farnar að framleiða allgóða vöru, og úr íslenzkri ull mætti t. d. búa til góð nærföt, prjónaföt, en þar er sá galli á gjöf Njarðar, að íslenzka varan er svo geysilega dýr að fátækt fólk á óhægt með að kaupa hana. Ég hugsa að verðmunurinn t. d. á erlendum nærfötum og innlendum prjónanærfötum geti jafnvel verið ? í mörgum tilfellum. Atvinnulitlir og fátækir menn, sem berjast í bökkum, kjósa heldur að kaupa það, sem er ódýrara, til þess að bæta úr brýnustu þörfinni í svipinn, heldur en að leggja í hitt, sem þeim er ókleift að kaupa, enda þótt ég skuli játa, að íslenzku prjónavörurnar séu miklu endingarbetri heldur en útlendu prjónafötin, sem hægt hefir verið að fá hér miklum mun ódýrari. Hv. þm. Hafnf. hefir nú talað um, hver vandræði það eru að fá ekki ávexti til almennrar neyzlu. Hann er læknir og getur miklu betur en ég skilgreint hollustuhætti þessarar vörutegundar, en svo mikið er mér ljóst, og það vita allir, sem eitthvað hugsa um þessi mál, að ávextir eru einhver sú næringarbezta og hollasta neyzluvara, sem menn yfirleitt leggja sér til munns. Ég vil geta þess hv. þdm. til fróðleiks, að á hinni norrænu barnaverndarráðstefnu, sem haldin var í Kaupmannahöfn í fyrra sumar, þar sem mættir voru fulltrúar frá öllum norðurlöndum, var mikið rætt um næringarefni bæði fyrir börn og fullorðna, sérstaklega þó börnin, og þar létu danskir og sænskir læknar í ljós álit og umsögn um það, á hverju ætti fyrst og fremst að næra börn, og tilnefndu epli sérstaklega sem bezta næringarefni handa börnum, og lögðu mikla áherzlu á að börn á öllum aldri væru látin borða epli, og nóg af eplum. Hvað gerum við Íslendingar nú fyrir börnin okkar í þessu efni? Og hvað getum við gert? Fyrst og fremst hefir verið svo torvelt að fá epli og aðra ávexti, að þeir hafa oft verið ófáanlegir, en þegar þeir hafa fengizt, þá hafa þeir verið svo gífurlega dýrir, að það hefir ekki verið nokkur leið fyrir fátækan almenning að kaupa þá. Fyrir fáum dögum gekk ég fyrir búðarglugga. Þar var skál, full af fallegum rauðum eplum. Það var verðmiði á skálinni, og á honum stóð 3 kr. kg. Hvað halda hv. þm., að verkamenn bæjarins t. d. og aðrir, sem lítil auraráð hafa, geti veitt börnum sínum mikið af þessu hnossgæti, sem þeirra börn ekki síður en önnur börn hafa gott af að borða? Á sama tíma sem epli voru annaðhvort ófáanleg eða ókaupandi sökum þess, hvað þau voru dýr, t. d. í október í haust, þá er búið að eyða í þessu landi svo tugum þúsunda skiptir fyrir tóbak og áfengi. Það eru engar hömlur á því, en ávextir, sem ættu að vera á hvers manns borði, eru á einskis manns borði, nema þá hjá þeim, sem afla sér þeirra á einhvern þann hátt, sem allur almenningur hefir ekki ráð á, því að það hefir svo sem flogið fyrir, að einstakir menn gætu fengið undanþágu á eplum inn í landið fyrir sinn reikning, kassa og kassa í einu. Hvað hæft er í því, veit ég ekki, en eitthvað mun vera til í því. Og víst er um það, að almenningur fær ekkert af þessu góðgæti. Sama er að segja um grænmetið. Við lifum í landi, þar sem ekki er hlaupið að því að rækta grænmeti, og þó að við getum á okkar stutta sumri framleitt nokkuð af ýmsu grænmeti, þá eigum við svo erfitt með að geyma það, því að svo tekur við langur, sólarlaus vetur, skammdegi og myrkur, og þá er ekki um annað að ræða en kartöflur og rófur, sem auðvitað er gott til næringar og heilnæmt, þegar það er ekki skemmt, eins og oft vill verða, og t. d. nú, þegar skemmd er í kartöflum mjög víða. Fæða okkar Íslendinga er ekki svo margbreytileg, að okkur veiti af að flytja inn í landið nokkurnveginn kvaðalaust og við viðráðanlegu verði ávexti og grænmeti almenningi til matar. Ég vil benda á tvær tegundir ávaxta, sem allar húsmæður telja eins nauðsynlega og brauð og smjör, en það eru sveskjur og rúsínur. Hvað er langt síðan húsmæður Reykjavíkur hafa bætt sér og heimilisfólki sínu í munni með þessari ágætu vöru? Þeir munu tæplega hafa fengizt nokkursstaðar á þessu ári, og er það illa farið, því að auk þess sem rúsínur eru með allra ljúffengustu ávöxtum, þá er hér um að ræða hreinasta heilsulyf. Sveskjur hafa þau efni inni að halda, að sjúklingar geta alls ekki komizt af án þeirra. Sjúkrahús hafa að vísu fengið þessa ávexti að einhverju leyti á árinu, en almenningur alls ekki, og þó er það með almennings hag fyrir augum, sem Alþ. á fyrst og fremst að starfa. Hvað sem um brtt. mínar verður, sem ég tel nauðsynlegt, að verði samþ., þá vil ég samt leggja aðaláherzluna á síðustu brtt., sem er um það, að hinn geysilegi tollur, sem á ávöxtum er, mætti niður falla og að hægt væri að fá meiri gjaldeyri en fengizt hefir fyrir þessar vörur, sökum þess að þetta er stórnauðsynlegt frá heilbrigðislegu sjónarmiði, og ég vil segja, að það sé engu síður stórnauðsyn frá menningarlegu sjónarmiði, því að ég veit, að það þykir einkennilegt afspurnar, þegar það berst út til annara þjóða, að fólkinu á Íslandi sé bannað að neyta ávaxta, neyzluvöru, sem er á hvers manns borði, þegar komið er út fyrir pollinn. Ég skil ekki heldur, að það velti svo þungu hlassi í þjóðarbúskapnum, þó að þessi vörutegund fengist flutt til landsins með nokkuð hægara móti en verið hefir og við því verði, sem almenningur getur ráðið við. Hv. þdm. mega vera þess fullvissir, að hér mæli ég fyrir munn allra húsmæðra í landinu, og ef þeim er nokkuð annt um, hvað húsmæður leggja til málanna, og virða starf þeirra nokkurs, þá vil ég skora á þá að samþ. þessa till., því að hún á fyllsta rétt á sér.

*Jóhann Jósefsson: Það var sérstaklega út af tilmælum hæstv. fjmrh., sem ég ætla að svara nokkrum orðum. Hann taldi, að hv. fjvn. hefði lagt sig ákaflega mikið í líma til þess að skipta vegafénu, bæði því, sem stendur í sambandi við benzínskattinn, og öðru vegafé, og fór fram á, að menn tækju aftur þær brtt., sem hér eru fluttar við þetta frv. Það má vel vera, að hv. fjvn. hafi lagt síg fram í þessum efnum, en ég verð að segja það, að ég get ómögulega fellt mig við það, að skiptingin á vegafénu sé eins og hún hefir farið fram að því er snertir mitt kjördæmi. Með þeirri hækkun, sem varð á vegafénu við 2. umr. fjárl., mun það vera nálægt 400 þús. kr., sem ætlazt er til, að fari til nýrra vega, til fjallvega og sýsluvega, fyrir utan það, sem lagt er til sýsluvegasjóða, sem er 60 þús. kr. Ef tekin er lægri talan, þá eru mínu kjördæmi ætlaðar af þessu fé einar 6000 kr., en þó ekki skilyrðislaust, heldur því aðeins, að íbúar kjördæmisins leggi fé á móti, og þó er þannig ástatt um þetta kjördæmi, að ríkið á þar hvern lóðarblett, að einni einustu verzlunarlóð undanskilinni. Ég vonast til, að hv. þdm. skilji, að ég get ekki verið ánægður með þessa skiptingu hv. fjvn. og að till. mín um, að réttmætt tillit sé tekið til okkar Vestmannaeyinga við skiptingu benzínskattsins, er á miklum rökum reist, eins og ég sýndi fram á í minni fyrri ræðu; svo að það er óþarft að endurtaka það. Af reikningi ríkisins fyrir 1935, sem hér er lagður fram, sést, að af hér um bil 13658000 kr. heildartekjum ríkisins fara 550 þús. kr. til Vestmannaeyinga, og ef þátttaka þeirra í því að afla tekna í ríkissjóð er borin saman við það, sem við berum úr býtum til allra hluta, þó að ég tali ekki beinlínis um vegaféð út af fyrir sig, þá er það sýnilegt, að þetta kjördæmi er ákaflega mikið afskipt. Hér við bætist svo, að Vestmannaeyjar hafa hingað til ekkert fengið til fátækrajöfnunar og þær hafa setið við mjög skarðan hlut við úthlutun atvinnubótafjárins. Ég treysti mér ekki sem fulltrúi kjördæmisins að slaka þannig til á réttlætiskröfunum fyrir byggðarlagið. Ef hæstv. ráðh. hefði látið hv. n. koma með brtt. um að taka út úr frv. gersamlega alla niðurskiptingu, þá skyldi ég ekki hafa haldið því til streitu, að mín till. væri borin upp, en þar sem nú er þannig komið, að í þessu frv. er komin niðurskipting á benzínskattinum, og hæstv. ráðh. ætlast til, að það haldi áfram og frv. fari þannig til hv. Nd., þá sé ég ekki, að það geri neinn principsmun, þó að sú till., sem ég flyt vegna Vestmannaeyja, kæmi þarna inn i. Ég treysti því, að hæstv. ráðh. skilji, að það er ekki af óliðlegheitum eða þrjózku af minni hálfu, að ég vil ekki taka till. aftur, heldur vegna þess að ég ber ábyrgð á því fyrir mínum kjósendum, að haldið sé fram réttmætri kröfu þeirra, og ég er sannfærður um, að þeir mundu alls ekki fella sig við þá afgreiðslu, sem á þessu yrði, ef ekkert tillit yrði tekið til Eyjanna að því er benzínskattinn snertir. Hér hefir verið talað um frv. á víð og dreif. Ég vil ekki fara út í þær umr. eða endurtaka það, sem aðrir hafa sagt. Ég er því mjög samþykkur, að þetta muni í reyndinni verða mjög þungur skattur á þjóðinni, og þó að nauðsynlegt sé, eins og fjárl. eru úr garði gerð, að ná inn peningum í ríkissjóð - það viðurkenni ég -, þá eru víst allir nokkuð sammála um það, að þær byrðar, sem hér er um að ræða í heild sinni, fari að verða nokkuð þungbærar, en einkum og sér í lagi vekur þetta þó óánægju, ef ekki er leitazt við að sýna lit á því að taka hæfilegt tillit til þarfa hinna ýmsu kjördæma. Hér er um að ræða skatt að upphæð hátt á 3. millj. kr., og ég sé ekki, að það ætti að geta verið miklar deilur um það, hvort þessi litla brtt. mín geti fengið samþykki. Það var nokkuð minnzt á ávexti af hv. 2. landsk. Ég er samþykkur því, að þessi nýi skattur verði ekki lagður á ávexti, en annars eru ávextir orðnir svo tollaðir og skattlagðir, ég vil ekki segja, að það muni nú minnstu, þó að þessi hækkun bætist við, því að ávextir eru sem sagt ókaupandi í þessu landi, vegna þess hvað þeir eru dýrir, enda er það von, því að samanlagður þungatollur og verðtollur í ávöxtum nemur hér um bil 33% af verði vörunnar. Í l. um bráðabirgðatekjuöflun ríkisins frá 1935 hefir ávallt verið heimild fyrir fjmrh. til að undanþiggja ávexti þeim 25% tolli, sem þá var á þá lagður, en sú heimild hefir því miður ekki verið notuð, og þó getur þetta ekki verið stórt atriði fyrir ríkissjóð, vegna þess að innflutningur ávaxta hefir verið ákaflega mikið torveldaður, þar sem hann er nær bannaður, og hefði ríkissjóður því aldrei getað orðið fyrir neinum stórum halla af því, þó að hæstv. ráðh. hefði notað þá heimild, sem hann hefir í l. til að undanþiggja ávexti frá skatti, og þá heimild hefir hann enn þann dag í dag. Hæstv. ráðh. hefði verið innan handar að gera þetta og með dálítilli verðbreyt. á áfengi ná inn mismuninum í ríkissjóð, en réttara væri að hafa áfengið dýrara, en gera ávextina ódýrari. Ég sé, að hér er till. frá hv. fjhn. um að undanskilja steinolíu, kol og salt frá þessum nýju skattaálögum,og að vísu má segja, að það sé spor í rétta átt að hækka ekki toll á þessum vörum, en hitt vita menn, að það eru fyrir gjöld á öllum þessum vörutegundum, og þau allþung. Samt sem áður er það vel til fallið, að ekki á nú að þyngja skattinn á þessum nauðsynjavörum. Ég skal svo ekki að þessu sinni fjölyrða meira um þetta mál, en ég vænti þess, að menn sýni Vestmannaeyingum sanngirni með því að samþ. till., sem ég hefi lagt fram um skiptingu benzínskattsins.



Ég ætla ekki að tala fyrr en búið er að mæla fyrir brtt. á þskj. 326, frá hv. meiri hl. fjhn.

* Forsrh. (Hermann Jónsson): Ég hafði ætlað mér að koma fram með brtt., þar sem ákveðið yrði að leggja nokkurn hluta af benzínskattinum í veg, sem liggur frá Hólmavík og vestur til Nauteyrar, en eins og menn hafa sennilega veitt athygli, er engu af þessum benzínskatti, sem nú er mikið deilt um, ætlað að renna í vegi í Vestfirðingafjórðungi, og ég verð að segja það, að ef meta á, í hvaða vegi benzínskatturinn yfirleitt eigi að renna, þá tel ég hiklaust réttlátara, að nokkur hluti hans renni þangað heldur en til Vestmannaeyja, þar sem vegaþörfin er óneitanlega ekki mjög mikil og vegalengdir svo stuttar, að þörf fyrir bilvegi er yfirleitt ekki aðkallandi. Þess vegna álít ég það meira ranglæti, ef skilja á eftir heilan fjórðung, sem ekkert á að fá af benzínskattinum, heldur en þó að Vestmannaeyjar verði látnar sitja á hakanum, þar sem verulegur hluti benzínskattsins rann einmitt til Vestmannaeyja á síðasta ári, en þá fékk Vestfirðingafjórðungur heldur ekkert. Hinsvegar mun ég verða við þeirri ósk hæstv. fjmrh. að koma ekki fram með þessa till. í sambandi við þetta frv., því að ég er í raun og veru þeirrar skoðunar, að það ætti ekki að vera ákvæði um það í þessum l., hvert benzínskatturinn skuli renna, og það er fyrirsjáanlegt, að slík ákvæði munu leiða til þess, að um þetta verði stöðugur reipdráttur utan við fjvn., sem endar á þann hátt, sem nú horfir. Annars vil ég segja það um vegina yfirleitt, að ég sé ekki betur en að það sé búið að leggja það mikið í vegi í þessum fjárl., að yfirleitt sé ekki hægt að ganga lengra heldur en gert hefir verið. Ég hygg, að framlög til nýrra vega séu hærri heldur en þau hafa verið um margra ára skeið. Viðvíkjandi benzínskattinum er það að segja, að það er auðséð, þó að það ætti ekki að ræða um það í þessu sambandi, að það er ekki hægt að komast hjá því að taka upp þá reglu, og verður að gera innan skamms, að hækka benzínskattinn og nota hann eingöngu til vegaviðhalds. Það er það eina rökrétta, og það er eðlilegt að láta benzínskattinn og vegaviðhaldið standast á, en að ríkið leggi fram fé til nýrra vega. Ég ætla þess vegna að lýsa yfir því, að ég mun hætta við að koma fram með þessa brtt., sem ég ætlaði að koma með, og ég sé ekki betur en það sé sjálfsagt að fella þær brtt., sem hafa komið fram í sambandi við þetta frv. Það er eitt atriði enn, sem ég get ekki komizt hjá að minnast á, fyrst ég fór að ræða um þetta. Það er búið að ræða svo oft um það án þess að því hafi verið svarað. Það er þessi söngur um ávextina, sem hefir endurtekið sig hér í hv. d. Það er ekki hægt að neita því, að það er í sjálfu sér þarft og gott, að hægt vari að flytja ávexti til landsins til neyzlu, en þær fullyrðingar, sem fram komu í sambandi við þetta mál, eru þannig vaxnar, að það er ekki hægt að komast hjá að svara þeim. Ég hygg, að síðasta árið, sem ávextir voru fluttir til landsins, þannig að leyfi voru veitt nokkurn veginn óhindrað, hafi verið fluttir inn ávextir fyrir um ½ millj. kr. Mikið af þessum ávöxtum var skemmd og óholl vara, og sumu af því, sem flutt var inn, varð beinlínis að kasta, og það í stórum stíl. Það er því tvímælalaust, að þessi vara, sem þannig var keypt inn í landið, þegar ávextirnir voru fluttir nokkurn veginn óhindrað til landsins, var einhver dýrasta vara, sem hingað flyzt, og mikið af henni einhver sú óhollasta vara, sem hingað kemur, en þessi vara er alltaf dýr í höndum þeirra, sem með hana verzla, svo að almenningur getur ekki keypt hana og kemur aldrei til með að nota hana neitt að ráði. Ég býst við, að hæstv. fjmrh. upplýsi það, hvað tollurinn er mikill hluti af verði ávaxtanna, sem fluttir eru til landsins. Þegar verið er að staðhæfa, að krafa komi fram frá miklum hluta húsmæðra landsins um, að þessi vara sé almennt á borðum allra manna í landinu, þá getur ekki annað verið en að talað sé á móti betri vitund. Það er vitanlegt, að nú um áratug hafa ávextir svo að segja ekki sézt á flestum sveitaheimilum landsins, nema á hátíðum og tyllidögum, ef þeir hafa þá sézt þar. Af því að svo mikið hefir verið rætt um ávexti í þessu sambandi, sem hér hefir verið gert, talaði ég víð dr. Skúla Guðjónsson, sem mikið hefir rannsakað, hvaða matarhæfi sé hollast og nauðsynlegast fyrir okkur. Ég spurði hann, hvort það væri ekki nauðsynlegt fyrir okkur að flytja inn ávexti. Svar hans var: Að vísu er mjög gott að geta flutt inn sítrónur. Líka væri gott að fá apríkósur. En þegar væri verið að tala um innflutning ávaxta yfirleitt við fólkið, þá væri bezt að líta til okkar jafnaldra, sem aldir væru upp í sveit, hvernig heilsa þeirra væri. Þeir sáu svo að kalla aldrei ávexti fyrr en þeir komust á fullorðins ár. Dr. Skúli Guðjónsson hefir verið að rannsaka m. a. fæði Færeyinga, og munu líklega koma bráðlega út eftir hann skýrslur, sem sýna það, að okkar gömlu fæðutegundir, sem notaðar hafa verið hér á landi um aldir, eru margar alveg eins ríkar að vítaminefnum eins og ávextir þeir, sem hér er verið að flytja inn. Það er vitað mál, að 90% af öllum unglingum, sem aldir hafa verið upp á þessu landi, hafa alls ekki neytt ávaxta, þó að þeir hafi verið fluttir inn hindrunarlaust, hvað þá heldur nú, þegar dýrtið er og fólkið verður að spara. Nánari rannsóknir munu eiga eftir að leiða í ljós, að við eigum svo margar góðar fæðutegundir, að fólkið geti lifað á þeim án ávaxta bezta lífi, eins og það hefir um margar aldir komizt vel af með. Þess vegna er þessi stöðugi söngur um, að ávextir eigi að vera á hvers manns borði, ekkert annað en bláber blekking. Sömuleiðis er verið að koma því hér að, sem notað hefir verið til áróðurs og rógs í einstökum blöðum, að það hafi, eins og hv. 2. landsk. kastaði hér fram, verið til handa einstökum mönnum leyfður innflutningingur á kassa. og kassa af ávöxtum. Það eru vitanlega einstakir menn hér á landi, sem hafa fengið læknisvottorð um - og það öllu meira þó þeir menn, sem þessum rógi hefir ekki verið haldið að - að vegna heilsunnar þyrftu þeir að neyta ávaxta. Það eru nokkrir þekktir menn af flokki hv. 2. landsk. Er ekkert um það að segja. En t. d. um þann róg, sem ég gat um, get ég þess hér, að ég fékk kassa frá útlöndum í sumar. Vitanlega var það undir eins komið í blöðin hér í Rvík, að ég hefði fengið ávaxtakassa sendan mér prívat.

Hvað var í kassanum?

. Síðan hefir það orðið að orðtaki: „Hvað var í kassanum?“ En í honum voru niðursuðuvörur, sem Halfdan Henríksen sendi mér, vegna þess að hann vissi, að við vorum að vinna að því að setja upp niðursuðuverksmiðju hér heima. En þetta var samstundis gert að ávöxtum, til þess að halda uppi rógi. Þau skrif og ræður, sem haldið hefir verið uppi um ávaxtainnflutninginn, eru algerlega óforsvaranlegur og óheiðarlegur málflutningur. Og ef einhverjar ráðstafanir ætti að gera í þessu máli, þannig að hægt væri að flytja inn ávexti, þá ættu þessir hv. þm., sem mest tala um nauðsyn ávaxtanna, að setja upp innflutningsstofnunn, sem seldi þá ódýrar en kaupmenn hér gera nú. Hér í Rvík er nú selt á 3 kr. hvert kg. af eplum. Tollurinn á þeim er 22 aurar á kg. Þannig er okrað á þeim af þeim, sem selja þau. Þetta vildi ég láta sjást í Alþt.



Herra forseti! Ég á hér eina brtt., á þskj. 244, í þá átt að fella niður síðustu málsgr. 2. gr. frv. Enda þótt hv. 1. þm. Reykv. sé búinn að mæla fyrir henni að nokkru leyti, finn ég ástæðu til að bæta við það nokkrum orðum. Eins og mönnum er kunnugt, er það tekið fram, að sá tekjuauki, sem í 2. gr. getur, frá þeim mönnum, sem hafa hærri tekjur en 7 þús. kr., skiptist til helminga á milli þess bæjarfélags, sem maðurinn er búsettur í, og ríkissjóðs. Þeir menn, sem komast yfir 7 þús. kr. tekjur, eru í raun og veru í mjög fáum bæjar- eða sveitarfélögum í landinu, og flestir hér í Reykjavík. Það er gert ráð fyrir því í fjárlfrv., að um 200 þús. kr. komi inn á þennan hátt og annan álíka, sem þessi sveitar- og bæjarfélög fái, og þá fyrst og fremst Reykjavil: Nú er hér úr þessari hv. d. afgr. frv., þar sem gert er ráð fyrir, að jöfnun komi til milli bæjar- og sveitarfélaga, svo að mér virðist, að sú ástæða til að hafa þetta svo, sem kannske hefir verið til staðar, þegar þetta var samþ. á sínum tíma, yrði ekki lengur til, að þessu þingi loknu, og þess vegna vil ég láta fella þetta niður. Ég þykist líka sjá fram á, að annarsstaðar verði auknar tekjur ríkissjóðs, til þess að fjárl. verði afgr. tekjuhallalaus. Og það kvaðst hv. 1. þm. Reykv. vilja gera, eða þá skera einhversstaðar niður af fjárl. Og þá finnst mér handhægt, þar sem ekki er hægt að finna nein gild rök fyrir að þau bæjarfélög, þar sem þessi gjöld eiga að greiðast, fái þennan skatt, að fella niður ákvæðið um, að helmingurinn renni til bæjar- eða sveitarfélaga, heldur sé hann látinn renna til ríkissjóðs óskiptur til að jafna hallann á fjárl. Þá talaði hv. 1. þm. Reykv. um, að ef frv. þetta yrði samþ., mundi slíkt auka dýrtíð í landinu að miklum mun Ég geri nú ráð fyrir, að eitthvað sé til í þessu. En hvernig er þetta hér í Reykjavík? Er ekki hátt upp í það sama upphæð og ætlazt er til að ná í ríkissjóð á þennan hátt, tekin, ekki með útsvörum á venjulega borgara hér í bænum, heldur með álagi á vörur, sem þeir neyta, með því að leggja það sem rekstrargjald á þá menn, sem verzla hér í bænum? Ég held því, ef hv. 1. þm. Reykv. vill hafa áhrif til þess að draga úr dýrtið hér í Rvík, gæti hann gert kjósendum sínum töluverðan greiða með því að eiga þarna hlut að máli og láta þennan hluta dýrtíðarinnar hverfa með því að leggjast beint á þá menn, sem gjaldþolið hafa, en leggjast ekki á alla, sem vörunnar neyta. Það er heilbrigðara að leggja skatta á þá, sem bezta hafa getu til að borga. Þess vegna finnst mér ástæðulaust að halda í þessa gr. eftir að bæjarfél. og sveitarfél. fá jöfnun eftir l., sem voru afgr. frá þessu þingi nú fyrir nokkrum dögum. Ég geng ekki að nokkru samkomulagi við hv. 1. þm. Reykv. um, að báðar brtt. verði teknar aftur. Ég vil þá heldur láta þær báðar falla, ef svo vill verkast. En samt vona ég, að mín till. verði samþ., en hans felld.



Það hefir nú ekki komizt á, að fjhn. hafi tekið þær brtt., sem fyrir liggja, til meðferðar í heild sinni, með fram vegna forfalla form. n. nú undanfarið. Ég get því ekki beinlinis sagt um afstöðu n. til allra þeirra brtt., sem fyrir liggja um málið. En ég vil taka undir það, sem hæstv. fjmrh. sagði, að eðlilegast væri, að skiptingin á þessu benzínfé færi fram í hv. fjvn. og sameinuðu Alþ., samkv. till. þeirrar n. En af því leiðir, að ég hefði talið langeðlilegast að hafa ekki þessa skiptingu í frv. Það er hinsvegar ekki nema eðlilegt, úr því að þessi skipting á benzínfénu er í frv., að hv. þdm. beri fram brtt. við það um þessa skiptingu, eftir því sem þeir óska. Yfirleitt er búið að taka upp þá tilhögun, að fjárveitingar eru samþ. í sameinuðu Alþ., og mér finnst, að það ætti að vera svo um þetta, en að þetta benzínfé skiptist ekki með þessum sérstöku l. Ég hefi skrifað brtt. um það, að skiptingin á benzínfénu fari eftir ákvæðum fjárl. En það hefir nú ekki náðst samkomulag um þetta í fjhn., að bera þessa brtt. fram, og þess vegna hefi ég nú ekki afhent hana enn. En það getur vel farið svo, að ég afhendi hana áður en þessari umr. lýkur. Og ég vildi skjóta því til hæstv. ráðh., einmitt út af hans ummælum, hvort hann vildi ekki rannsaka möguleika á því, hvort brtt., sem ég hefi skrifað og ég gat um, gæti ekki orðið samþ. Ég verð að segja það, eins og ég reyndar gat um við 1. umr. þessa máls, að ég er óánægður með það, hvernig skiptingin er á benzínpeningum í frv. Og ég hefði flutt brtt. við það, ef ég hefði ekki einmitt verið að hugsa um þessa leið, að taka skiptinguna á þessu fé algerlega út úr frv. og berjast svo um þetta framlag á öðrum vettvangi, sem ég tel vera réttari til þess. Annars finnst mér það vera rangt, sem hér hefir komið fram út af þessu, að ekkert fari til Vesturlands af þessum peningum. Það getur kannske verið, að Vesturland hafi lítið gagn af veginum yfir Holtavörðuheiði. En á Vesturlandi er nú samt sá vegur 

Hann nær nú aðeins stutt norður fyrir sýslumörkin

. Út af brtt. á þskj. 262, frá hv. 1. þm. Reykv. vil ég benda á það, sem hann reyndar benti á sjálfur, að þessi brtt. var borin fram í beinu sambandi við aðra brtt. frá honum við annað frv. Sú brtt. hans var felld, og þar af leiðandi kemur ekki til neinna mála, að þessi brtt. hans nú verði samþ. Undrast ég næstum, að hann skuli ekki hafa tekið hana aftur, þar sem þessar brtt. voru í svo beinu sambandi hvor við aðra. Þessi hv. þm. og fleiri hafa verið að tala um, að það væru há gjöldin, sem lögð væru á þjóðina samkv. þessu frv. Má það að vísu að nokkru leyti til sanns vegar færa. Þessi hv. þm. var einnig að tala um, að það væri réttara að lækka útgjöldin á fjárl. heldur en að bera fram nýjar till. um aukna skatta á þjóðina. Ég fyrir mitt leyti er nú ekki svo mjög ósammála þessu. En ég hefi bara ekki orðið þess var, t. d. frá hans flokki, að neinar sparnaðartill. sem nokkru nemi hafi fram komið. Og það virðist ganga lítið með það, þó að hann og hans flokksmenn hafi talað um þennan sparnað á ríkisfé, að það þurfi að skera niður útgjöld á fjárl. o. þ. h. Þetta er talað um með svona almennum orðum, en ekki bent á, hvað hægt sé að spara og skera niður. Og meðan svo er, er ekki um annað að gera en að reyna að útvega tekjur, til þess að ríkissjóður standist þau útgjöld, sem menn eru nokkuð sammála um að hafa á fjárl. og þjóðin krefst. Ég vil, að þeir sömu hv. þm., sem bera fram till., sem kosta fé, og það ekki svo lítið, komi einnig með till. til að standast útgjöldin. - Það er hreint ekki svo gott að samríma tal og till. hv. sjálfstæðismanna í þessum efnum. Meiri hl. fjhn. ber hér fram brtt. á þskj. 326. Það hefir mikið verið talað um það hér í sambandi við þetta mál, að það væri nú ekki fært að auka gjöld á þeim vörum, sem sérstaklega þyrfti að kaupa til útgerðarinnar; sjávarútvegurinn stæði ekki svo vel að vígi nú, að það væri fært. Meiri hl. fjhn. hefir fallizt á það, í samráði við hæstv. fjmrh., að leggja til, að felldur sé niður þessi skattur af þeim vörum til útgerðarinnar, sem mestu máli skiptir, af kolum, salti og steinolíu. Og n. hefir þá talið rétt, að þar fylgdu einnig með beinar framleiðsluvörur til landbúnaðarins, svo sem áburðarefni og girðingarefni. En því er nú miður að fjvn. sá ekki annað fært en að leggja til, að tveir aðrir liðir yrðu hækkaðir til þess að standast þetta, og ennfremur til þess, að frv. í heild sinni gæti orðið til þess að jafna þann halla, sem þegar er orðinn á fjárlfrv. Þess vegna ber n. einnig fram till. um, að 7% fl. verði hækkaður upp í 8% og að hinn almenni viðauki í frv. verði hækkaður úr 10% upp í 11%. Þessir tveir liðir gera að vísu eftir áætlunheldur betur en að vega upp á móti niðurfellingu tollsins á útgerðarvörum og framleiðsluvörum til landbúnaðarins, sem nefndar eru í brtt. á þskj. 326,l,l,a-c. En það veitir ekki af því, eftir því sem nú lítur út með fjárl. Hér hefir nú verið borin fram brtt. á þskj. 291 um það, að undanþiggja miklu fleiri vörur þessu gjaldi heldur en við leggjum til, vörur, sem ætlaðar eru til útgerðarinnar. En meiri hl. n. getur ekki fallizt á þá brtt., ekki fyrir það, að þetta mundi í raun og veru muna svo miklu, heldur meira sökum hins, að þegar farið væri að telja upp svo margar vörur, sem ættu að vera undanþegnar tolli, þá er nú hætt við, að það kæmu fleiri till. í sömu átt; og yrði þá erfiðara að standa á móti þeim, ef þessar brtt. yrðu samþ. Auk þess sýndist mér, að þetta mundi verða erfitt í framkvæmd, t. d. að hafa þetta gjald á kolum, sem ekki eru ætluð til útgerðar, en undanþiggja kol til útgerðarinnar o. s. frv. Ég er ákaflega hræddur um, að þetta mundi verða erfitt í framkvæmd. En með því að samþ. brtt. okkar meiri hl. fjhn. hygg ég, að fyrir því sé séð, að þessi nýi gjaldaauki verði ekki sérlega tilfinnanlegur fyrir útgerðina sérstaklega.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég tel, að ekki verði hjá því komizt að svara nokkuð sumu af því, sem komið hefir fram við umr. um þetta mál. Vil ég þó sem minnst lengja umr. Ég vil þakka hv. 6. landsk. (ÞÞ) fyrir það, að hann hefir lýst því yfir, að hann taki aftur till. sína um niðurskiptingu benzínskattsins, og sömuleiðis þakka ég öðrum hv. þm., sem hafa haft í hyggju að flytja slíkar till., að þeir hafa fallizt á að láta þær ekki koma fram. En ég varð fyrir vonbrigðum, að hv. þm. Vestm. vildi ekki taka aftur sína till. Vil ég þess vegna skora á hv. þdm. að fella hans till., til þess að þetta geti komið allt til athugunar í heild, eins og ég lagði til. Því að ég legg mikla áherzlu á, að ekki verði spillt því samkomulagi, sem reynt hefir verið að hafa um afgreiðslu þessara fjárveitinga yfirleitt, þó aldrei nema þessi vegur verði settur inn í l. um tekjuöflunina. Þar að auki lít ég svo á um Vestmannaeyjakaupstað, ef hann hefir 6 þús. kr. fjárveitingu til vega, þó að kallað sé til ræktunarvega, að hann, miðað við aðra kaupstaði og enda líka önnur kjördæmi, megi vel við una. Þetta er mín persónulega skoðun. Hv. 1. þm. Reykv. minntist á það, að þó að sínar till. yrðu samþ., þá myndi ekki þurfa að kvíða því, að tekjur samkv. frv. reyndust ekki eins og áætlað er. Ég skal upplýsa það, sem hann kannske ekki veit, af því að hann var ekki viðstaddur á fjhn.fundi, - kannske mín vanræksla -, að áætlunin í frv. er miðuð við innflutning 1936, og við höfum alveg miðað við, hvernig viðskiptagjaldið er sundurliðað það ár í flokka, og eigum því að geta gert nákvæmar áætlanir, miðað við næsta árs verð elns og 1936. Það er ekki gott að segja, hvort meira eða minna verður innflutt. En árið 1936 var töluverður innflutningur, þar sem allmikið var framkvæmt í mörgum greinum, og fyrst er varlegra að tefla á tæpara vaðið en miða áætlanirnar við það. Ég mun ekki fara almennt út í að ræða það, sem hann hélt fram um málið, sérstaklega atriði, sem við margoft höfum rætt um hér áður í sambandi við önnur mál, og mun ég þess vegna ekki segja neitt um hans sjónarmið yfirleitt. Þá er það um brtt. á þskj. 239; þær hafa verið aðaltilefni til aths. frá minni hálfu. Forsrh. hefir tekið af mér ómakið að verulegu leyti, er snertir umr. um ávaxtainnflutning og ávaxtatoll. En ég vil þó endurtaka það, sem hann sagði, sem er aðalatriði málsins, að ávextir eru seldir hér nú á 3 kr. kg. Ég hygg heppilegt, að af þessum 3 kr. - menn taki vel eftir - er viðskiptagjaldið 22 aurar, þannig að það kemur úr hörðustu átt, þegar því er haldið fram, að sú vöntun sem sé á ávöxtum, sé fyrst og fremst að kenna tollinum. Ég hefi fengið upplýsingar frá Kaupfélagi Reykjavikur, að innkaupsverð sé tæplega 1 króna kg. og viðskiptagjaldið 22 aurar á kg., og sú hækkun, sem farið er fram á, er 5 aurar á kg. Ég held, að hv. 2. landsk. hefði ekki kippt sér upp við það, þó ávextir hækkuðu um á aura á kg., ef það hefði runnið í vasa kaupmanna, en það er allt annað, þegar það á að renna í sameiginlegan sjóð landsmanna. Hv. þm. Vestm. sagðist vilja ámæla mér fyrir það, að ég hefði ekki viljað gefa eftir tollinn af ávöxtunum, eins og heimilt er samkv. gildandi lögum. Viðskiptagjaldið á nú að skýla. Ég skal segja þessum hv. þm. það alveg hiklaust, hvernig sú eftirgjöf hefði farið, ef ég hefði notað þá heimild, - ekki til neytenda, heldur til þeirra, sem selja ávextina, því sú verðálagning. sem þeir hafa á þessari vörutegund, sýnir, að þeir fara eins langt og þeir komast, og þeir komast þá vitanlega það langt eða skammt um leið og tollurinn hefði verið felldur, enda er það þannig, að tollurinn mun þá renna í þeirra eigin vasa, jafntakmarkaður og innflutningurinn er og sjaldan flutt inn. Kaupmenn leggja svo á í skjóli þess, að tollarnir séu svo háir, alveg án þess að taka nokkurt tillit til, hvað tollurinn er lítill eða mikill, og svo eru gamlir vörutollar frá gömlum tíma. Stjórnarandstæðingar bera mikinn kviðboga fyrir því, að af þessu frv. leiði aukna dýrtíð, og því er ekki hægt að neita, að tollurinn, þó að hann sé ekki hærri en samkv. frv., mun sennilega hafa þann árangur í för með sér að hækka nokkuð vöruverðið. En ég vil bara benda þessum þm. á, ekki sízt 2. landsk., að hér undanfarið hefir verið gerð í þessum bæ ráðstöfun í verzlunarmálum, sem hefir sparað bæjarbúum áreiðanlega meira heldur en nemur allri tollaálagningu síðustu árin samtals. Það eru þær ráðstafanir, sem bæjarbúar framkvæmdu sjálfir, og síðan framkvæmt með stuðningi stj. að stofna Kaupfélag Reykjavíkur. Verðlagið er nú álíka hátt eins og meðalverðlag hjá kaupmönnum var 1934. Nú vita allir, að vörur eru í innkaupi mun hærri nú en þá. Þetta þýðir því stórkostlegan sparnað fyrir bæjarbúa í þessu efni. Nú skildi maður hafa haldið. að það hefði komið fram mikill áhugi frá þeim aðiljum, sem hv. 2. landsk. hefir nú mest samband við, að þessu máli yrði framgengt, og fólkinu yrði þannig forðað frá verðhækkun, - ekki verðhækkun, sem rennur til ríkissjóðs og þarflegra fyrirtækja, heldur til einstakra manna. En það er svo fjarri því, að svo sé. Á mig persónulega hefir ekki verið deilt meir í flokksblöðum hv. 2. landsk. heldur en einmitt fyrir það, að þetta kaupfélag, sem hefir lækkað verðlagið, skyldi geta fengið innflutningsleyfi. Þannig er þá í framkvæmdinni þessi mikli áhugi hjá hv. 2. landsk. og hans flokki að forða fólkinu við aukinni dýrtíð. Þá vil ég ennfremur benda á það í tilefni af till. á þskj. 239, að undanþiggja kaffið þeirri hækkun, sem farið er fram á og svo er talað fyrir af miklum fjálgleik af 2. landsk., og skildist mér helzt að flutt væri fram sem réttlætismál húsmæðra þessa lands. Ég vil minna hv. þm. á það, að ef þessi tollhækkun á kaffi, sem gert er ráð fyrir með þessu frv., verður samþ., verður tollurinn jafnhár og þegar núv. stj. tók við völdum, og ég vil benda þm. á, að á því herrans ári 1933 - frekar en 1932 - hjálpaði þessi þm. til þess, eða a. m. k. hennar flokkur, að leggja á 25% gengisviðauka á kaffitollinn, sem við afnámum 1934, en þær hækkanir, sem nú verða vega hann upp þannig, að nú er tollurinn eins og hann var.

Er hann ekki heldur hærri?

. Munar kannske einum eyri.

Ekki meira?

. Það hygg ég ekki. Ég hefi látið reikna það út í ráðuneytinu, en það eru nærfellt nákvæmlega sömu tollar, þannig, að ég fyrir mitt leyti tek það ekki alvarlega, þó að hv. 2. landsk. deildi nú á okkur fyrir það, að við leggjum á þessu nauðsynjavöru húsmæðra. Við vitum allir, að það væri æskilegt að geta komizt hjá slíkri hækkun, þó að mér sé ósárara að hækka tollinn á kaffinu fremur en mörgu öðru. Ég vil svo að lokum taka það fram, að mér finnst það ekki réttlátt, þegar stjórnarandstæðingar tala um hækkun tolla til ríkissjóðs um 2 millj. og 600 þús. kr., og það er vegna þess, að um 400–500 þús. kr. fara beint til sveitar- og bæjarfélaga, sem allir eru sammála um, að þurfi að taka þann toll einhversstaðar. Og eins hitt, að ekkert tillit er tekið til þessa við umr. málsins, að um leið og við samþ. frv., höfum við afhent sjávarútveginum nær því allt útflutningsgjaldið, fellt niður af saltfiskinum, og meiri hl. af því, sem þá er eftir, fer til nauðsynlegra framkvæmda fyrir þennan atvinnurekstur.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég vil að þessu sinni aðeins gera að umræðuefni brtt. frá meiri hl. fjhn., en í henni er lagt til, að viðskiptagjald á áburðarefni, girðingarefni, salti, kolum og olíu verði fellt niður. Þessu get ég verið sammála og ég get lýst ánægju minni yfir því, að þessi till. er komin fram. Ég álít þetta með öllu óréttmæta tolla. En ég hefi vænzt þess, að fjhn. athugaði, hvort ekki væri hægt að ganga lengra í þessu efni, t. d. með því að heimila endurgreiðslu á kolatolli til veiðiskipa. Ég veit, að einstakir menn í n. hafa athugað þetta. Ég tel sem sagt fulla ástæðu til , að þetta yrði tekið til athugunar, en get þó sætt mig við, að það verði látið bíða þangað til málið kemur til Nd. Þetta mundi að vísu valda nokkurri tekjurýrnun, en mér virðist sá tekjuauki, sem gert er ráð fyrir í frv., mundi fara langt með að hrökkva fyrir þeirri tekjurýrnun.

*Jón Baldvinsson: Við höfum meiri hl. fjhn. komið fram með till. til þess að undanþiggja nokkrar vörur þeim viðaukatolli, sem annars hafði verið hugsað að leggja á þær. Hefir frsm. gert grein fyrir þessum till. af okkar hálfu. Í þessum till. er t. d. sýndur litur á því að hækka ekki tolla á nauðsynjavörum til útgerðarinnar. Það er nú mál manna, að útgerðin standi sig illa. Þetta er rétt. Og það hefir af hálfu þessa þings verið sýnd nokkur viðleitni til að létta undir með útgerðinni. Menn minnast þess, að um daginn voru afgr. l. frá Alþingi um niðurfelling útflutningsgjalds á saltfiski, og ýmislegt er það fleira í löggjöf þessa þings, sem miðar í þá átt að létta undir með útgerðinni og gera tilraunir til breyt. á þessum atvinnuvegi, sem horfa í lífvænlegri átt fyrir þá, sem hann stunda. Nú mega menn ekki heldur líta eins svart á þennan atvinnuveg og framtíð hans eins og sumir gera. Það er að vísu rétt, að þorskveiðarnar brugðust algerlega í fyrravetur, en hinsvegar var í sumar ágætt aflaár á síldveiðum, og mun það hafa unnið nokkuð á móti því tapi, sem varð á þorskveiðunum. En það er rangt að miða hag útgerðarinnar við lakasta árið hvað afla og verðlag snerti. Það er sem betur fer, að þó að þetta síðasta ár hafi orðið bæði aflabrestur og verðfall, þá eru ekki líkur til, að það verði frekar þannig næsta ár. Mér er t. d. sagt, að það muni í vetur verða hægt að selja saltfisk betur en undanfarið, þó að vitanlega sé erfitt að sjá fram í tímann í þessu efni. Fjhn. hefir sem sagt viljað reyna að mæta erfiðleikum útgerðarinnar með því að undanþiggja þessar vörur hinu nýja viðskiptagjaldi, en n. taldi sér ekki fært að ganga lengra en hún hefir gert í þessu efni. Það verður þá að bíða Nd. að athuga, hvort frekar megi fara í ívilnunum. Við víkjandi hækkunum þeim, sem gerðar eru í till. okkar, er það að segja, að þar er farið eins varlega og hægt er, úr því að farið er að hækka á annað borð. Það er varla hægt að telja það hækkun, hvað það er minna en 1%, en það er það, sem við leggjum til að hækkunin nemi. Það er nú svo, að það verður vart gengið lengra í tollaálagningu. En menn verða að athuga það, þegar menn tala um tollana til ríkissjóðs, að þessar hækkanir stafa ekki af öðru en því, að á síðustu árum hefir ekki verið hægt gjaldet-risins vegna að leyfa innflutning á þeim vörum, sem mestar tolltekjur hafa gefið í ríkissjóðinn. Við höfum ekki haft efni á að kaupa ónauðsynlegar vörur, en af þeim hefir verið mestur tollur. Það er af þessum ástæðum, sem við höfum neyðzt til að hækka tollana á nauðsynjavörur. Ég skal játa það, að ég er engan veginn ánægður með þá skiptingu á benzínskattinum, sem gerður er í 4. gr., og ég hefi mikla tilhneigingu til þess að koma með brtt. um það, að lagt yrði fé til þess að koma Vestfjörðum í samband við vegakerfi landsins, en það mætti gera með því að leggja 10 þús. kr. veg í N-Ísafjarðarsýslu og 10 þús. kr. veg í Strandasýslu. Það er vert að geta þess, að þessi hluti landsins hefir á undanförnum árum aldrei fengið neitt til vegagerðar, sem verulegu máli skiptir. Kemur þar til, að mjög er erfitt að leggja þar vegi. En nú er það sýnt, að hægt er að leggja vegi yfir margar torfærur, sem áður voru taldar óbrúandi. Ég vil þess vegna láta koma hér skýrt fram, að ég vil verja af benzínskatti eigi minna en 20 þús. kr. til þess að tengja Vestfirði við vegakerfi landsins. Það mætti taka þetta fé af framlaginu til Holtavörðuheiðarvegar og Austurlandsvegar. Ég vil einnig taka undir með hv. 1. þm. Eyf. um það, að til vega út frá Akureyri er mikil þörf fyrir aukið framlag. Akureyri er miðstöð samgangnanna við Norðurland, alveg eins og Reykjavík fyrir Suðurland, og hún virðist eiga fullan rétt á þessu. Annars skal ég taka það fram, að ég mun yfirleitt halda mér við till. fjvn. og samþ. þar, en greiða atkv. móti till., sem fram hafa komið frá öðrum hv. þm. Ég vil að lokum lýsa því yfir fyrir hönd Alþfl., að við teljum rétt, að tekin verði til athugunar skipting benzínskattsins milli héraða. En sennilega verður ekki tími til þess fyrr en í Nd. - Læt ég svo útrætt um þetta, en mun að öðru leyti sína með atkv. mínu, hvernig ég snýst við brtt. einstakra þm.



Ég tók eftir því í ræðu hv. 9. landsk. eins og hæstv. forsrh., að þeir töldu að einn landsfjórðungur væri afskiptur um framlög til vega. Ég skal ekki hafa á móti því, að svo geti verið, og ekki skal ég heldur mæla því í gegn, að þeir fái hluta af benzínskatti. Það er einmitt samkv. þeirri stefnu, sem ég hefi haldið hér fram, að hann eigi að koma þar til nota, sem hann er greiddur í réttum hlutföllum. En mér virðist það koma fram hjá hv. þm., að Vestmannaeyjar gætu vel misst þetta í bili. Þetta er náttúrlega svo stór upphæð, að ef til vill mætti eitthvað endurskoða af þeim tölum. Ég segi það eins og það er, að þó að ég hafi farið fram á 5 þús. kr. af benzínskatti til handa Vestm., þá er ég fús til að ganga inn á eitthvað lægri upphæð, með það fyrir augum, að sá partur landsins, sem sérstaklega er talinn afskiptur, fái eitthvað rétt sinn hlut. Ég vil, af því að hv. 9. landsk. (JBald) viðurkenndi samt sem áður, að það sé rétt að Vestmannaeyjar eigi þarna tilkall til, beina þeirri fyrirspurn til hans, hvort hann og hans flokkur vilji styðja að því við skiptingu á þessu fé í Sþ., að Vestmannaeyjar fái einhvern hluta af því, þó minni verði en það, sem ég hér hefi farið fram á. Ef hv. 9. landsk. lýsir því yfir, þá mun ég verða fúsari til að taka mína till. aftur heldur en ég hefi verið að þessu, þar sem hæstv. fjmrh. hefir verið svo ærið ósanngjarn í garð Vestmannaeyja í þessu máli, og þar hefir ekki verið um neitt annað að ræða en að varpa öllum sínum áhyggjum á fjvn. og eiga allt undir hennar náð og miskunn, samtímis því, sem hæstv. ráðh. situr á henni og passar hana og heldur því fram, að Vestmannaeyjar geti verið ánægðar með 6 þús. kr. af því fé, sem látið er til vega.

Þetta var aðeins aths.

. Ég var satt að segja búinn að gleyma því, að þetta var aðeins aths., og bið ég hæstv. forseta afsökunar á því. Hér er í sjálfu sér um mjög þýðingarmikið atriði að ræða fyrir mitt byggðarlag, og ég vil leita allra löglegra bragða til þess að hlutur minna kjósenda sé ekki fyrir borð borinn. Ég hefi ekki tíma til að koma inn á ræðu hæstv. fjmrh. nema með örfáum orðum. Hann fór að tala um kostnaðinn við að lifa í Reykjavík og verð á vörum. Hann hélt því fram, að eftirgjöf á tolli á ávöxtum yrði bara til þess að fylla vasa kaupmannanna. Ég held, að hæstv. ráðh. segi þetta nokkuð mikið út í bláinn; a. m. k. vili hann tæplega halda því fram, að eftirgjöf á tolli af ávöxtum til kaupfélaga yrði til þess að fylla vasa kaupmannana. Þá hélt hæstv. ráðh. því fram, sem er útúrsnúningur á okkar orðum, að hann hefði orðið fyrir árásum af hendi okkar sjálfstæðismanna fyrir, að kaupfélögunum væri veitt innflutningsleyfi. Þetta er ekki rétt með farið. En hæstv. ráðh. og blað hans hér í bænum, hefir ávallt snúið öllum aðfinnslum í þessu efni vísvitandi inn á þessa braut, og hygg ég það sé gert til þess að villa fólki sýn. Sú gagnrýni, sem við höfum komið með, og þá sérstaklega verzlunarstétt landsins, á gerðum hæstv. ráðh. í þessu sambandi eða að því, er snertir innflutningsleyfi, hefir farið í þá átt að við höfum sagt, að við teldum kaupmenn og kaupfélög eiga að hafa jafnrétti. Við höfum aldrei sagt, að við teldum, að kaupfélögin ættu engan innflutning að fá, en hinu höfum við haldið fram, að þessir aðiljar ættu að vera jafnréttháir. Sú regla, sem hæstv. ráðh. hefir innleitt við veitingu innflutningsleyfa, höfðatölureglan, gerir upp á milli kaupfélaga eða neytendafélaga annarsvegar og kaupmanna hinsvegar, þar sem annar aðilinn hefir eftir þeirri reglu greiðan aðgang að því að auka innflutninginn eftir því, sem viðskiptamönnunum fjölgar, en hinn aðilinn, kaupmennirnir, engan aðgang að því að auka innflutninginn, þó viðskiptin aukist. Það var þetta, sem við vorum að tala um, en ekki það, sem hæstv. ráðh. sagði.



Ég sagði í fyrri ræðu minni, að Vestfirðingafjórðungur hefði orðið afskiptur af benzínskattinum til vega. En hv. 1. þm. Eyf. fór að tala um, að benzínvegur hafi verið lagður um Vestfirðingafjórðung. Þetta er að vísu rétt, en mér fannst satt að segja í því tilfelli, að þar mætti segja, að það væri lítið, sem hans tunga fyndi ekki, þar sem þessi vegur, sem hann átti við, er lagður yfir eyðiheiði 3 til 4 km. frá Norðlendingafjórðungi, þar sem áður var almenn braut, og hann verður ekki til nytja fyrir Vestfirðingafjórðung, nema einn hrepp í Strandasýslu, svo ég verð að segja, það er ekki mikið gagn að því fé fyrir fjórðunginn. Ég verð að segja, eins og ég hefi áður haldið fram, að sá fjórðungur er fyrir borð borinn að því er snertir fé af benzínskatti til vega. Ég get tekið undir það, sem hv. 9. landsk. sagði, að það væri æskilegt, að fé til vega af benzínskatti væri skipt þannig, að þessi fjórðungur væri ekki afskiptur. Ég vil þó ekki hanga í þeirri hreppapólitík, sem hann virðist vera með, að Vestfirðir yrðu aðeins þessa aðnjótandi, heldur vil ég taka fjórðunginn í heild, svo Vestfirðingar þurfi ekki að fara yfir ófærur til þess að komast á vegarspotta, sem lagðir kunna að verða í fjörðum vestur fyrir benzínskattinn. Það er miklu heppilegra að færa sig smátt og smátt vestur landið heldur en að grípa niður hér og þar, sem oft verður að litlu liði. Það hefir yfirleitt skaðað mjög mikið vegagerð hér á landi, hvernig gripið hefir verið niður hér og þar. án þess það hafi verið verulega kerfað niður, hvernig vegir ættu að liggja í landinu. Það hefir oft verið þannig, að þeir umbjóðendur kjördæma, sem hafa verið aðgangsfrekastir og bezta aðstöðu hafa haft til að ná í fé, hafa fengið mest til sinna kjördæma. En það hefir ekki verið heppilegast fyrir landið f heild sinni. Ég teldi sjálfsagt að fara þá leið að leggja fyrst vegina út frá sjálfum vegastofnum og fara svo áleiðis með vegina eins og greinar út um landið. En ég er búinn að taka till. mína um benzínskattinn aftur, og ég ætla því ekki að fara lengra út í þetta mál. En ég ætla aðeins að minnast á aðra hlið frv., og það er viðskiptagjaldið. Ég verð að segja, að mér þykir það orðið ægilegt. Nú er svo komið, að þetta leiða gjald hefir frá því, sem það var áður, hækkað um 7% á sumum almestu nauðsynjavörum, af innkaupsverði vörunnar. Á hveiti t. d. hefir viðskiptagjaldið hækkað um 7% af innkaupsverði, og sama er að segja um byggingarefni, eins og t. d. sement og timbur. Það hefir hækkað úr 2% af innkaupsverði upp í 8 %, og svo leggst þar á 11% f ofanálag, svo það verður 9% alls, eða eins og ég tók áður fram, þá er hækkunin 7%. Þetta er ákaflega mikið álag á nauðsymlega þurftarvöru manna, og það er mjög leitt að þurfa að leggja slíka skatta á fólk í þessu árferði. En ég skal játa, að það er þörf á fé og nauðsynlegt að fá það inn í ríkissjóðinn. Við vitum það bezt, sem fengizt höfum við samningu fjárl., að það verður einhverstaðar að fá fé í ríkissjóðinn, svo fjárl. verði nokkurveginn tekjuhallalítil. Og eins og sakir standa nú, þá geri ég ráð fyrir, að ekki sé hægt að ná samkomulagi meðal stjórnarfl. um tekjuauka á annan hátt en þennan, því ekki fæst gerður stórkostlegur niðurskurður á fjárl., og er ekki heldur hægt úr þessu. En ánægður er maður ekki með að þurfa að horfa á þessa hækkun á mestu nauðsynjavörum. Þar eru að vísu með aðrar miður nauðsynlegar vörur, sem ekkert gerir til, þó að hækki, og það jafnvel meira en gert er.

*Bjarni Snæbjörnsson: Það hefir verið ögn rætt um þá brtt., sem við hv. þm. Vestm. flytjum, og mér hefir skilizt bæði undir umr. og eins fyrir utan þær, að það myndi verða erfitt að koma henni í framkvæmd eins og hún er nú orðuð. En þar sem svo virðist, að flestir hv. þm. séu á því, að það sé full ástæða til að hjálpa útgerðinni, eins og hag hennar er nú komið, og þar sem það hefir komið beint fram hjá hv. 1. þm. Eyf., að það væri erfitt að framkvæma þetta, þá höfum við leyft okkur að koma fram með skriflega brtt. við 3. gr., um að aftan við 1. tölulið 1. málsgr. bætist: „Endurgreiða skal þó þennan skattauka af öllum vörum, sem hér eru nefndar og ætlaðar eru til útgerðar“. Þar með er sagt, að hægt sé að endurgreiða hann aftur, og þá ætti þetta að vera auðveldara í framkvæmdinni fyrir ríkisstj. heldur en með hinni till. Ég vona, þegar málið er komið inn á þessa braut, að það gæti fengið samþykki hv. d. Svo langar mig til að segja nokkur orð út af því, sem hæstv. forsrh. sagði víðvíkjandi 2. brtt., sem er um það, að lækka tolla á ávöxtum og grænmeti. Hann vildi halda því fram, og beitti þar fyrir sig ekki minni manni en dr. Skúla Guðjónssyni, að það væri óþarfi að flytja inn ávexti vegna þess, að þeir hefðu ekki verið fluttir inn áður, og fjöldi Íslendinga hefði þó komizt vel til manns og verið hraustir menn, þó þeir hafi ekki notið ávaxta í sínum uppvexti. Ég vil samt ekki láta þessu ómótmælt, þar sem svo á að heita, að sérfróður maður um þessi efni eigi sæti í þessari hv. d. Þegar maður ræðir um ávexti og grænmeti yfirleitt, þá eru það tvö viðhorf, sem ávallt verður að hafa fyrir augum. Annað þetta viðhorf, sem snertir bætiefni, minntist hæstv. forsrh. á. Rannsóknum á þeim hefir farið mjög fram á síðari árum, og það er ekki hægt að mótmæla þeim rökum, sem þar hafa fram komið. Svo er hitt atriðið, sem snertir næringargildi þeirra fæðutegunda, sem neytt er. Þetta tvennt verður maður að taka með, þegar rætt er um þetta. Hæstv. forsrh. sagði eitthvað á þá leið, að þær vörutegundir, sem við höfum hér á landi, væru eins auðugar af fjörefnum og vörur annara þjóða. Það má segja, að þetta sé rétt að svo miklu leyti, sem við höfum þær vörur, sem aðrar þjóðir hafa. Bætiefnin eru t. d. svo mismunandi eftir því, hvaða vörutegundir um er að ræða. Það eru t. d. sérstök bætiefni í smjöri, mjólk, lýsi, og önnur bætiefni í grænmeti og ávöxtum. Það er vitanlegt, að við höfum nægilegt af þeim bætiefnum, sem eru í mjólk og smjöri, þó það sé oft erfitt fyrir almenning að fá þessar vörutegundir vegna dýrleika. En það eru ýmsir sjúkdómar, sem orsakast af skorti á bætiefnum, sem ekki eru til í þessum vörutegundum. Þessir sjúkdómar stafa einmitt af skorti á þeim bætiefnum, sem eru í ávöxtum og grænmeti, hinu svokallaða C-bætiefni. Skortur á því orsakaði sjúkdóma, sem voru algengir í gamla daga hér á landi, en þeir þekkjast hér miklu minna á síðari árum. Einn af þessum sjúkdómum var skyrbjúgur. En auk þess eru margir aðrir sjúkdómar, þó ég minnist sérstaklega á þennan sjúkdóm, vegna þess að hann er sá alvarlegasti. Þó maður geti sagt t. d., að einn maður hafi hraustar og góðar tennur, þá er ekki þar með sagt að hann hafi fengið það, sem hann þarf af öllum bætiefnum. Sérstaklega á þetta við í seinni tíð, þar sem mataræði fólksins hefir breytzt svo mikið. Það má líka taka tillit til þess, að á síðari árum hefir fólksdauði, og þá sérstaklega ungbarnadauði, minnkað að verulegum mun. Það gefur auga leið, að þetta hefir orðið af því, að margir, sem áður dóu af vesöld og skorti, hafa nú komizt yfir þann þröskuld, en eru að einhverju leyti veikari en þeir væru, ef þeir hefðu verið hraustir, þegar þeir voru ungir. Það er því ekki hægt að gera samanburð á því sem áður var, og því, sem nú er, hvað þetta snertir, nema að taka svo margt til greina. Það er áreiðanlegur hlutur, að ef þessi frægi landi okkar og vísindamaður, Skúli Guðjónsson, þekkti aðstöðuna hér, þá myndi hann líka mótmæla því, að ekki væri full þörf á því fyrir Íslendinga að neyta meiri ávaxta og meira grænmetis en gert hefir verið. Það má kannske segja, að hægt sé að rækta þetta í landinu sjálfu, en við vitum allir, að það er allmiklum erfiðleikum bundið að gera það. Og þó við höfum nýlega haldið sýningu á grænmeti, ávöxtum og ýmsu þess háttar í Kaupmannahöfn, þá held ég, að það hafi verið meira til þess að sýnast en að það geti komið að hagkvæmum notum fyrir Íslendinga vegna dýrleika. Þó við höfum t. d. sýnt, að hægt sé að rækta þrúgur hér á landi, þá dettur engum í hug, að hægt sé að rækta slíka vöru til þess að selja hana, því hún yrði svo dýr, að hún gæti ekki keppt við innflutta vöru, ef innflutningur væri leyfður. Það má víst yfirleitt segja, að ekki sé hægt að rækta ávexti hér á landi. Það er eingöngu ein tegund, sem hægt er að rækta hér, en það eru tómatar, en þeir eru svo dýrir, að þeir eru illkaupandi. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að það hefir verið minnzt á það, að ávextir þeir, sem hingað kæmu, væru dýrir og skemmdir. Mér er kunnugt um, að Þjóðverjar flytja inn ódýra ávexti frá Austur- og Vestur-Afríku. Það kemur til af því, að Þjóðverjar eru að hugsa um sínar nýlendur og reyna að hlynna að fólkinu þar og gera það sér vinveitt. Þeir flytja því þaðan mjög mikið af ódýrum ávöxtum. Nú höfum við til skamms tíma ekki tekið út alian þann þýzkan gjaldeyri, sem við höfum fengið fyrir útfluttar afurðir okkar, og þess vegna álit ég, að það væri ólíkt skynsamlegra að kaupa dálítið meira af ávöxtum og grænmeti þaðan heldur en að kaupa það dýru verði frá öðrum löndum, eins og t. d. Portúgal. Ég er sannfærður um, að það er hægt að fá ódýrari ávexti frá Þýzkalandi heldur en frá Portúgal. Ég tek þetta fram til athugunar fyrir hæstv. ríkisstj. Það er annað í þessu sambandi, sem ég vil minnast á og er byggt á misskilningi hjá framsóknarmönnum yfirleitt. Þeir hafa yfirleitt verið á móti því, að grænmeti væri innflutt og ýmislegt þess háttar, vegna þess að þeir álíta, að það spilli fyrir því, að keypt sé kjöt og mjólk og aðrar landbúnaðarafurðir, sbr. Nýja dagbl., þar sem til að var um, að sjálfstæðismenn ættu að fara á Austurvöll og bita þar gras. Þetta var í mjólkurstríðinu, þegar verið var að tala um grænmetisnotkun. Þetta er misskilningur, því eftir því, sem grænmetisneyzla vex, þá vex að sama skapi kjötneyslan. Það er ekki hægt að borða þetta eitt út af fyrir sig. Það verður að hafa hitt líka. Ég ætla svo ekki að orðlengja meira um þetta. Ég vildi aðeins gera þessa aths., til þess að láta því ekki ómótmælt, að við hefðum nógar fæðutegundir, sem nauðsynlegar væru vegna þess að fólk vantaði bætiefni. Svo vil ég líka minna á það, sem ég gat um í upphafi, að það er líka næringargildi fæðutegundanna, sem kemur þarna til greina. Við læknarnir erum oft í vandræðum með sjúklinga, sem þurfa bókstaflega á grænmeti að halda vegna sjúkdóma sinna. Það eru líka ýmsir menn, sem í sjálfu sér eru taldir frískir dags daglega, en hafa þó meltingarkvilla, sem nauðsynlegt er að lækna með grænmeti og ávöxtum. Það er ólíkt skynsamlegri ráðstöfun að leyfa innflutning á slíkum fæðutegundum og lækka tolla á þeim heldur en láta skrifa lyfseðla á lyfjabúðir, sem aldrei getur verið eins gott eins og að fá vörutegundirnar sjálfar með öllu því næringargildi, sem þær hafa.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt skrifl. brtt. við frv. um bráðabirðatekjuöflun ríkissjóðs og jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga frá hv. þm. Hafnf. og hv. þm. Vestm. Brtt. er við 3. gr., að aftan við 1. tölul. bætist: „Endurgreiða skal þó þennan skattauka af öllum vörum, sem hér eru nefndar og ætlaðar eru til útgerðar“. Það þarf tvennskonar afbrigði til þess að brtt. megi koma fyrir.



Ég gæti fallið frá orðinu, vegna þess, að hv. þm. Hafnf. tók allt það fram, sem ég hafði hugsað mér að segja um þetta mál. Þó var eitt atriði í ræðu hæstv. forsrh., sem ég vildi drepa lítið eitt á. Mér heyrðist á hæstv. forsrh., að hann eins og hálfvegis drótta því að mér, að ég væri að fara með róg um einstaka menn hér í þessari hv. d. Tilefnið til þessara ummæla hæstv. ráðh. mun hafa verið það, að ég mun hafa komizt þannig að orði í ræðu minni áðan, þegar ég var að benda á, hversu óheppileg höftin á innflutningi ávaxta væru, að ég áliti miklu eðlilegra, að slík vara fengist í frjálsri verzlun heldur en einstaka menn neyddust til þess að fá undanþágu og flytja inn kassa og kassa. Þegar hæstv. ráðh. fór að tala um þetta, þá fyrst flaug mér í hug saga, sönn eða login, sem flaug um bæinn um vissan mann og vissan kassa, en fyrr ekki, svo grandalaus var ég í þessum málum. Hitt er mér kunnugt um, að það eru ýmsir menn, sem hafa reynt að fá slíkt leyfi - og jafnvel fengið. Og ég er ekki að víta það. Það er ofur eðlilegt, þegar menn telja sig þurfa að fá slíka vöru, að þeir leiti fyrir sér um það. Hvað viðvíkur dósakassanum, sem hæstv. ráðh. fékk að gjöf frá Danmörku, þá hefi ég ekki heyrt á hann minnzt, svo að í orðum mínum fólust engar aðdróttanir í þessu efni. Mér þótti leitt að heyra það í ræðu hæstv. ráðh., að það hefði verið eytt ½ millj. kr. í skemmd epli eða að miklu leyti ónýt. En ég vildi í því sambandi spyrja, hvernig ástatt er með þau epli, sem nú er verið að flytja inn í landið. Þau koma frá Portúgal og eru uppskorin í júlí, fyrir allt að hálfu ári síðan. Það er því ekki nema eðlilegt, að þau séu farin að skemmast, þegar þau eru komin til Íslands. Kaupmenn hafa sagt mér, að það megi ganga út frá því sem gefnu, að mikill hluti eplanna í hverjum kassa sé skemmdur. Það er rétt, sem hæstv. ráðh. var að segja, að þegar miklu er dyngt saman af þessum ávöxtum, vilja þeir skemmast. Þetta þekkjum við bezt húsmæðurnar, ef við viljum geyma eitthvað slíkt og höfum ekki því betri geymslu. Svo þetta er það, sem er að gerast enn þann dag í dag, þó að lítið sé innflutt. Viðvíkjandi verðinu, sem var lögð mikil áherzla á hér við umr. að væri hátt, - og sannarlega þræti ég ekki fyrir það -, þá er það að segja, að kaupfélagið, sem áður hefir verið talað svo um hér, að væri hin mesta bjargarráðstöfun fyrir Reykjavík, hefir ekki heldur getað selt epli fyrir minna verð en 3 kr. kg. Annars ætla ég ekki að fara að deila um þetta. Eins og ég sagði áðan, þá hefir læknirinn, sem hér á sæti í d., sýnt mjög vel fram á þá hollustuhætti, sem ávextir hafa að geyma fram yfir ýmsa aðra vöru, t. d. okkar ágæta sveitamat, sem mörg okkar hafa alizt upp á, en mjög margir, a. m. k. kaupstaðafólkið, hafa tæplega ráð á að veita sér, sökum þess hve hann er dýr. Annars er sagt, að fæðið í sveitinni sé ekki orðið nærri eins kjarngott og það var fyrr á árum, síðan nýmjólkin er seld að mestu leyti frá heimilunum, smjörið hverfur þá um leið, og smjörlíkið kemur í staðinn, og bezta kjötið fer í kaupstaðinn. Þegar svo er komið, virðist ekki allur munur á fæði sveitafólksins og okkar kaupstaðabúa, svo að þörfin fyrir bætiefni ávaxtanna og grænmetis verður alstaðar jafnbrýn. Ég mun svo ekki orðlengja meira um þetta efni, og læt máli mínu lokið.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Þessar umr. gefa ekki tilefni til að fara að hefja hér langar umr. um þetta mál, þó að það væru 2–3 atriði, sem mér þykir rétt að svara, sem komu fram í ræðum beggja þeirra hv. þm., sem standa að þeirri till., sem ég minntist á áðan. Í raun og veru eru hér til í landinu þau vítamín, sem við höfum í ávöxtum, ef þeir eru óskemmdir og ekki gamlir, eins og og þeir eru oft á vorin. Og þó að ég sé enginn sérfræðingur í þessum efnum, þá er það víst nokkurn veginn vitanlegt hverjum leikmanni, að í ýmsum garðávöxtum, sem hér eru ræktaðir á seinni árum, eru samskonar bætiefni, og meira að segja betri og meiri heldur en í aðfluttum ávöxtum, af því að það er hægt að fá þessa ávexti nýja seinni part sumars og halda þeim óskemmdum fram eftir vetrinum. Það, sem mér finnst hafa upplýstst í þessum umr. og komið hefir fram hjá báðum þessum aðiljum, er það, að mataræði okkar hafi breytzt í seinni tíð á þann hátt, að ekki sé notuð eins mikið þessi innlenda fæða og ætti að vera. Og þar sem því er þannig varið, eins og ég hefi bent á með rökum, að almenningur í landinu getur aldrei náð til þessara innfluttu ávaxta og að þessi matvara kemur ekki inn á nema eitt heimili af hverjum 100 eða kannske 200 meðal fátækra borgara í þessum bæ, þá finnst mér, að læknarnir ættu, í stað þess að reka þessa „agitation“ fyrir ávaxtakaupum, að leggja sig meira fram en þeir hafa gert til þess að örva fólk til að rækta meiri garðávexti og bæta mataræðið á þann hátt. Og ef þessir menn vilja vel með því, sem þeir eru að tala um, ætti þeirra „agitation“ fyrst og fremst að beinast í þessa átt, því þetta er það, sem getur komið að gagni öllum almenningi í landinn, en hitt ekki. Hinsvegar held ég því fram, að þótt ákjósanlegt væri að flytja inn útlenda ávexti, þá sé þetta mál af sumum læknum og sumum öðrum rekið í agitations augnamiði, en að hægt sé að færa sönnur fyrir því, að það geti aldrei gripið út til alls almennings í landinu. Ég álít það líka vera sterka sönnun fyrir þessu, að ekki skuli vera reynt af þessum sömu mönnum að beina fólki inn á almennari og heilbrigðari braut í þessum málum. Það finnst mér, að þeir ættu að gera, því þetta er stórt mál, og er mikil skömm að því, hvað litið hefir verið gert í þessum efnum hér á landi, samanborið við það, sem erlendir læknar hafa gert. T. d. eru Danir að koma af stað rannsókn á sínu mataræði, sem kostar fleiri hundruð þús. og kannske millj. kr., til þess að fá það upplýst, hvaða fæðutegundir, sem þeir hafa yfir að ráða, eru heppilegastar. Þetta er sú vinna, sem læknar á Íslandi ættu að leggja fram, en ekki „agitation“ fyrir innflutningi suðrænna ávaxta, sem almenningur getur aldrei veitt sér, og gera þannig sumt af fólki hálf-„hysteriskt“ yfir þessari fæðutegund. Viðvíkjandi þeim ummælum, sem ég hafði eftir dr. Skúla Guðjónssyni, er það að segja, að þau geta ekki farið milli mála hjá mér, því þau eru í samræmi við það, sem kom fram hjá honum í samtali við Morgunbl., að okkur væri á mörgu meiri þörf en að flytja inn ávexti; það væri að vísu gott að hafa appelsínur, en við þyrftum þó sérstaklega sítrónur. Og ég get bætt því við, að það, sem sérstaklega vakti athygli þessa sérfræðings, var umtalið um þetta og áhugaleysi fyrir mataræði almennt, sem hann taldi miklu meira máli skipta. Það hefir verið minnzt á það af þeim lækni, sem hér á sæti í d., að það væri erfitt að hafa ekki ávexti handa sjúkum mönnum. Nú hefir verið gerð sú undanþága, að þeir, sem hafa læknisvottorð um, að þeim sé nauðsynlegt að hafa ávexti, geti fengið þá innflutta. Ég minnist á þetta í sambandi við það, sem hv. 2. landsk. þm. sagði um þá menn, sem notuðu sér aðstöðu sína til þess að fá flutta inn ávexti, og það, sem sagt hefir verið í sambandi við „agitationina“ viðvíkjandi innflutningi á ávöxtum, sem alls ekki er rétt að láta liggja á milli hluta og vitanlega hefir verið tekið allt of vægt á af þeim, sem henni hefir verið beint gegn, en það eru stjórnarflokkarnir. En ég hefi aldrei séð ástæðu til þess, þó að ég gæti talið upp heila runu af andstæðingum mínum í stjórnmálum, sem hafa talið sér nauðsyn á að hafa ávexti og fengið læknisvottorð, að gera það og ég mun ekki ótilneyddur fara að nefna nöfn í því sambandi; en ég fullyrði, að það eru aðallega þeir, sem hafa fengið þessi leyfi. En þetta hefir ekki verið sparað af okkar andstæðingum. Hvað mig snertir, þá munar mig vitanlega ekki svo mikið um einn kepp í sláturtíðinni, eins og það er orðað í sveitinni. En þessum rógi er haldið uppi almennt. Það var m. a. gert að stóru blaðamáli, að einum framsóknarmanni, Runólfi Sigurðssyni, sem giftur er enskri konu, var sendur hingað upp einn kassi, án þess að spyrja hann um það. Þetta var gert að rógsmáli af þeim sömu mönnum, sem hafa fengið undanþágu vegna lasleika. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða þetta mál. Viðvíkjandi kaupfélaginu er það að segja, að það selur venjulega vörur nálægt því, sem þær eru seldar á almennum markaði, og gefur svo afslátt af vöruverði til sinna félagsmanna, eftir því sem ágóðinn verður. Það er almenn skoðun hjá þeim, sem standa undir þessu fyrirtæki, að ekki sé hægt að gera ávexti að vöru fyrir almenning í landinu. Það væri óskandi, að ef þessi orðaskipti gætu borið einhvern árangur, sem ekki er líklegt, þá væri það sá árangur, að það vaknaði meiri áhugi meðal læknastéttarinnar, ekki fyrir meiri innflutningi ávaxta, heldur fyrir því, að beina almenningi inn á þá braut, að nota þær fæðutegundir, sem til eru í landinu og venjulega eru góðar. Það væri mál, sem snerti meir allan almenning en þessi „agitation“ fyrir innflutningi ávaxta, sem aldrei getur orðið almenningi að gagni.