Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hl. samgn. Ed. Alþingis um frv. til laga um stöðvun verkfalls flugvirkja og flugvélstjóra í Flugvirkjafélagi Íslands sem starfa hjá Arnarflugi hf. Ég minni á framsöguræðu samgrh. og þær skýringar á áliti meiri hl. sem þar komu fram sem að sjálfsögðu eru fullnægjandi. Mér finnst vert að taka fram að einn nefndarmanna sem undirritar nál. var fjarverandi. Hann var veðurtepptur. Hann hefur hins vegar tjáð sig samþykkan þessari afgreiðslu.



Virðulegi forseti. Hér hefur nú verið mælt fyrir meirihlutaáliti í þessu máli, en það bregður svo við að ekkert minnihlutaálit er fram komið í málinu og veit ég ekki hverju það kann að sæta. Kvennalistinn á ekki fulltrúa í samgn. þessarar hv. deildar, en ég vil láta skoðun mína á þessu frv. og jafnframt á næsta dagskrármáli, sem er frv. til laga um stöðvun verkfalls félagsmanna í Skipstjórafélagi Íslands og Sjómannafélagi Íslands, koma í ljós. Við Kvennalistakonur erum alfarið andvígar lagasetningu á verkföll af þeirri einföldu ástæðu að verkfallsrétturinn er sá eini réttur sem menn geta gripið til þegar í nauðir rekur í kjarasamningum. Vissulega má segja að sá réttur sé neyðarréttur og vandmeðfarinn, en reglan á að vera sú að hann sé virtur og að á hann séu ekki sett lög. Það sem ekki hvað síst er ámælisvert í þróun mála undanfarin ár í þessum efnum er að menn hafa vanist því að lög séu sett á verkföll og þau þannig stöðvuð. Það gerir að verkum að menn eru hættir að tala saman í alvöru við samningaborðið. Menn setja fram ýtrustu kröfur á báða bóga og hvika hvergi í trausti þess að stjórnvöld setji lög á verkföll og leysi þannig málið. Þetta tel ég ákaflega hættulega og ámælisverða þróun og þess vegna, auk þess sem ég sagði áðan um að virða beri verkfallsréttinn, mun ég greiða atkvæði gegn þessum frv. báðum.



Frú forseti. Ég kem hér í þeim tilgangi einum að gera fyrir fram grein fyrir atkvæði mínu í stað þess að biðja um nafnakall og gera það með þeim hætti. Ég tel afdráttarlaust að ríkisstjórnir eða löggjafi eigi ekki að blanda sér í samningamál með þeim hætti sem hér hefur verið gert æ ofan í æ og æ tíðar á undanförnum misserum og get ekki með neinu móti samþykkt að löggjafinn banni verkföll með þessum hætti. Ég mun því greiða atkvæði gegn þessu frv.



Virðulegi forseti. Ég kem hér upp sem minni hl. samgn. Hann skipa ég, Kolbrún Jónsdóttir og Karl Steinar Guðnason. Við vorum sammála um að vera á móti þessu frv. og reyndar frv., sem kemur sjálfsagt hér á eftir, um bráðabirgðalög á verkfall skipstjórnarmanna, fyrst og fremst til að mótmæla því að slíkum aðferðum sé beitt í frjálsum samskiptum á milli aðila vinnumarkaðarins.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um stöðvun verkfalls félagsmanna í Skipstjórafélagi Íslands svo og félagsmanna í Sjómannafélagi Reykjavíkur sem vinna á farskipum. Ég vísa til þess, sem ég sagði áðan, að við fyrri umræðu í deildinni skýrði samgrh. tilurð þessa lagafrv. Nefndin hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. hennar, sem skráður er undir þskj., mælir með því að frv. verði samþykkt. Það er óvenjulegt að samgn. klofni svona í hverju málinu á fætur öðru, ég held að þetta sé í þriðja sinn sem sú nefnd hefur ekki skilað sameiginlegu áliti síðustu árin, en ég get fullvissað deildina um að hér er ekki um varanlegan klofning nefndarinnar að ræða.



Virðulegi forseti. Það fór eins í þessu máli og því er var verið að afgreiða fyrr að minni hl. nefndarinnar, þau er ég nefndi áðan, lögðust gegn samþykkt þessa frv. Þessi lög, sem hér er verið að fjalla um, eru reyndar að renna út nú um áramótin þannig að í sjálfu sér er ansi mikið gagnsleysi að samþykkja þetta í staðinn fyrir að láta þetta eiga sig. En hér er á ferðinni nokkru öðruvísi mál en það sem hér var verið að fjalla um áður. Hér var ekki verið að deila fyrst og fremst um laun heldur var verið að deila um kjör. Það var verið að deila um lífeyrissjóðsréttindi þeirra manna sem í hlut eiga. Ríkisstjórnin taldi ástæðu til að grípa inn í þar til að meina þessum aðilum að leita réttar síns með verkfallsréttinum til að ná svipuðum kjörum og aðrir í sjómannastétt hafa þegar fengið. Við munum greiða atkvæði gegn þessu frv. þó lífdagar þessara laga séu ekki margir sem eftir eru.



Frú forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Um alllangan tíma hafa opinberir starfsmenn haft þá meginstefnu að óska eftir að samningsréttur og verkfallsréttur yrði á höndum einstakra aðildarfélaga. Í kjarasamningum fyrr á þessu ári var því lýst yfir af hálfu fjmrn. að það væri fyrir sitt leyti reiðubúið til viðræðna um breytingar á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna til að gera þær grundvallarbreytingar að samningsréttur og verkfallsréttur flyttist til einstakra aðildarfélaga með ákveðnum takmörkunum sem þar var lýst. Um þetta náðist ekki samkomulag á þeim tíma, en aðilar urðu sammála um að halda umræðum áfram í sérstökum nefndum. Með samkomulagi sem gert var 24. nóvember s.l. milli fjmrn. annars vegar, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, launamálaráðs starfsmanna innan BHM og Bandalags kennarafélaga hins vegar varð samkomulag um stuðning við meginbreytingar á gildandi lögum. Í fyrsta lagi var þar lögð áhersla á að ein lög skyldu gilda um kjarasamninga opinberra starfsmanna hjá ríki og sveitarfélögum og stofnunum þeirra. Í öðru lagi að þau félög sem nú hafa sérkjarasamninga við ríki og sveitarfélög á grundvelli gildandi laga fái fullan samningsrétt og verkfallsrétt og önnur stéttarfélög fái þann rétt að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Í þriðja lagi að undanþágur frá verkfalli verði skýrt markaðar í lögum og kjaradeilunefnd verði lögð niður. Aðilar lýstu því jafnframt yfir að þeir hefðu náð samkomulagi um sérstakan stefnumarkandi lista að því er varðar undanþágur í verkfalli. Á grundvelli þessa samkomulags var þetta frv. lagt fram. Í því felast grundvallarbreytingar á samningsréttarmálum opinberra starfsmanna. Í núgildandi lögum er umboð til að gera samninga annars vegar bundið við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og hins vegar við þau heildarsamtök sem fjmrh. veitir viðurkenningu skv. lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Umboð til að gera aðalkjarasamning er með þessum hætti takmarkað við fáa aðila og umboð til þess að gera sérkjarasamninga er í höndum þeirra félaga sem eru aðilar að þessum heildarsamtökum. Í fyrirliggjandi frv. er umboð til samningsgerðar ekki bundið með þessum hætti en gert ráð fyrir að hvert stéttarfélag starfsmanna ríkisins eða sveitarfélaga sem uppfyllir tiltekin almenn skilyrði geti orðið samningsaðili óháð því hvort það er innan heildarsamtaka eða ekki. Gildandi lög eru fyrst og fremst miðuð við ríkið og starfsmenn þess, en um samninga starfsmanna sveitarfélaga hafa gilt ákvæði reglugerðar sem sett voru með gildandi lögum. Ákvæði í fyrirliggjandi frv. eru miðuð við að þau geti tekið til sveitarfélaga og starfsmanna þeirra með sama hætti og til starfsmanna ríkisins og ríkisins sjálfs. Heimild til verkfalls er skv. gildandi lögum nær einungis bundin við BSRB, en færi skv. frv. til einstakra stéttarfélaga. Takmarkanir á verkfalli og aðdragandi þess er á ýmsan hátt hliðstæður því sem nú gildir um Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, en þó frábrugðið að því er þátt sáttasemjara og sáttatillögu varðar við boðun verkfalls, með hvaða hætti undanþágur frá verkfalli eru ákveðnar. Skv. núgildandi lögum ber sáttasemjara að leggja fram sáttatillögu ef verkfall er boðað. Allsherjaratkvæðagreiðsla fer fram um tillöguna og ráða úrslit hennar því hvort til verkfalls kemur eða ekki. Í frv. er ekki gert ráð fyrir skyldu sáttasemjara til að leggja fram sáttatillögu. Um aðild hans að kjaradeilum mun því fara eftir lögum nr. 33/1978, um sáttastörf í vinnudeilum. Í gildandi lögum hefur sérstök nefnd, kjaradeilunefnd, það hlutverk að ákveða hverjir skuli vinna þrátt fyrir verkfall í þeim tilgangi að tryggð sé nauðsynleg öryggis- og heilsugæsla. Fyrirkomulag þetta og starfsemi kjaradeilunefndar var hart gagnrýnt í síðasta verkfalli. Í stað þessa fyrirkomulags gerir frv. ráð fyrir því að annars vegar verði birtur tæmandi listi yfir þau störf sem undanþegin eru verkfalli og hins vegar að undanþágur verði veittar til að firra neyðarástandi. Slíkar undanþágur yrðu háðar samþykki tveggja fulltrúa sem deiluaðilar skipa. Í þeim lögum sem um Bandalag háskólamanna og Bandalag kennarafélaga gilda er hlutverk sáttasemjara að koma á viðræðum milli aðila og kanna möguleika á samkomulagi. Takist það ekki innan tiltekinna tímamarka er málinu vísað til Kjaradóms. Ákvæði þessi falla nú niður og þar með hlutverk Kjaradóms í kjaradeilum stéttarfélaga opinberra starfsmanna. Það er því augljóst að með þessu frv. eru mörkuð þáttaskil í samningsréttarmálum opinberra starfsmanna. Í meginatriðum er samningsréttur og verkfallsréttur færður út til einstakra félaga. Með frv. er jafnframt eytt ágreiningi um undanþágur frá verkfalli. Þar er skýrt kveðið á um það hvaða opinberir starfsmenn hafa ekki verkfallsrétt. Með lögunum er jafnframt tryggt að löggæsla og æðsta stjórnsýsla ríkisins, stjórnarráðið sjálft, geta starfað óhindrað þó að verkfallsátök fari að öðru leyti fram á vegum opinberra starfsmanna. Hvort tveggja þetta tryggir meira öryggi í stjórnsýslunni og færir um leið opinberum starfsmönnum aukin réttindi. Ég er þess fullviss að hér er um verulega réttarbót að ræða fyrir opinbera starfsmenn. Þessi nýja löggjöf mun að því leyti marka samningamálum opinberra starfsmanna nýjan farveg. Með því samkomulagi sem gert var í lok nóvembermánaðar s.l. milli fjmrn. og heildarsamtaka opinberra starfsmanna um meginatriði þessa frv. var því lýst yfir af minni hálfu að ég mundi beita mér fyrir því að löggjöfin yrði lögð fram á Alþingi og þess freistað að fá hana samþykkta á þessu ári þannig að opinberir starfsmenn og félög þeirra gætu í byrjun næsta árs, þegar kjarasamningar eru lausir, hafið samninga á grundvelli nýrrar löggjafar. Þegar málið kom til meðferðar í hv. Nd. tókst góð samstaða um skjótan framgang þess. Ég vænti þess að svo muni einnig verða í hv. Ed. og legg til, frú forseti, að málinu verði vísað að lokinni þessari umræðu til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Hæstv. forseti. Frv. þetta um breytingu á lögum um lögreglumenn nr. 56/1972 er flutt í tengslum við frv. til laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna og frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Eins og hér hefur komið fram hefur náðst samstaða um þessi frv. milli samtaka starfsmanna og ríkisstjórnar. Í frv. því sem hér liggur fyrir er lagt til að lögreglumenn ríkisins megi hvorki gera verkfall né taka þátt í verkfallsboðun. Til lögreglumanna ríkisins teljast auk lögreglumanna tollverðir og áhafnir varðskipanna. Í lögum um Landhelgisgæsluna eru ákvæði sem undanþiggja starfsmenn hennar verkfallsþátttöku og verkfallsboðun þannig að ekki er um að ræða breytingu á réttarstöðu þeirra. Samkomulag er milli stjórnvalda og Landssambands lögreglumanna og Tollvarðafélags Íslands um að hinn mikilsverði og viðkvæmi starfsvettvangur þeirra verði ekki gerður að ágreiningsefni eða dreginn inn í verkfallsátök heldur aðrar leiðir farnar til úrlausnar á hugsanlegum kjaradeilum þeirra og stjórnvalda. Að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til athugasemdar við lagafrv. um aðdraganda þess og undirbúning. Ég vil geta þess að í Nd. hefur verið lagt fram frv. um breytingu á lögum um fangelsi og vinnuhæli þar sem er gert ráð fyrir að fangaverðir fái sambærilega réttarstöðu. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. um lögreglumenn vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Frú forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þetta frv. tengist frv. um breytingar á lögum um samningsrétt opinberra starfsmanna og efnisákvæði þess eru beint tengd þeim breytingum sem þar er gerð tillaga um og þess vegna nauðsynlegt að frv. fái afgreiðslu í tengslum við það frv. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara yfir einstök ákvæði í frv. Það skýrir sig að öðru leyti sjálft. Ég legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Frú forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þetta frv. tengist frv. um breytingar á lögum um samningsrétt opinberra starfsmanna og efnisákvæði þess eru beint tengd þeim breytingum sem þar er gerð tillaga um og þess vegna nauðsynlegt að frv. fái afgreiðslu í tengslum við það frv. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara yfir einstök ákvæði í frv. Það skýrir sig að öðru leyti sjálft. Ég legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um ábyrgð vegna norrænna fjárfestingarlána. Með þessu frv. er ríkisstjórninni fyrir hönd ríkissjóðs heimilað að ábyrgjast hluta Íslands, allt að fjárhæð 5 millj. 350 þús. SDR (sérstök dráttarréttindi) gagnvart Norræna fjárfestingarbankanum vegna fjárfestingarlána og fjárfestingarábyrgða sem bankinn veitir vegna verkefna utan Norðurlanda. Vegna aukinna umsvifa Norræna fjárfestingarbankans, sem Ísland er aðili að og veitt hefur íslenskum aðilum margháttuð fjárfestingarlán, samþykkti ráðherranefnd Norðurlanda í maí s.l. að gera nauðsynlegar breytingar á samþykktum bankans þannig að bankinn geti haldið áfram að veita með eðlilegum hætti fjárfestingarlán og fjárfestingarábyrgðir til norrænna verkefna utan Norðurlanda. Af þessu leiðir að ábyrgð einstakra aðildarríkja bankans u.þ.b. tvöfaldast, m.a. ábyrgð Íslands er verður 5 millj. 350 þús. SDR (sérstök dráttarréttindi) eða röskar 260 millj. ísl. kr. Að öðru leyti en því er snertir ábyrgðarupphæðina eru lögin efnislega samhljóða lögum nr. 77 frá 1982, um sama efni. Á grundvelli samþykkis Alþingis verður nýr ábyrgðarsamningur undirritaður og að því er stefnt að hann taki gildi 1. jan. 1987 og önnur stjórnvöld á Norðurlöndum stefna að sama gildistökudegi. Því er mikilvægt að mál þetta geti fengið skjóta afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.