Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm.1. minni hl. (Lárus Jónsson): Herra forseti. Mér er tjáð að skattalög séu þannig framkvæmd að því er varðar sjómannafrádrátt og fiskimannafrádrátt, að landmenn, sem eru annaðhvort lögskráðir eða ekki, en eru hlutaráðnir, fái ekki sjómanna- og fiskimannafrádrátt á sumum stöðum á landinu, en aftur á móti fái beitingarmenn hér á Suðvesturlandi og fleiri stöðum þennan sjómanna- og fiskimannafrádrátt. Þetta er nánast framkvæmdaratriði, er manni tjáð, en því miður hefur framkvæmdin verið þessum annmörkum háð, að mönnum er stórlega mismunað að þessu leyti. Ég vil því freista þess að flytja hér skriflega brtt. við 30. gr. C-kafla 1. tölul. 1. málsgr., þar sem fyrir orðin: „Sama regla skal gilda um hlutaráðna sjómenn og landmenn enda þótt þeir séu ekki lögskráðir“ komi: Sama regla skal gilda um hlutaráðna sjómenn og landmenn við hvers konar fiskveiðar enda þótt þeir séu ekki lögskráðir“. Það yrði þá alveg ótvírætt samkv. lagagreininni, að landmenn, sem eru hlutaráðnir, eigi líka að fá sjómanna- og fiskimannafrádrátt, en svo mun ekki hafa verið t. d. að því er varðar landmenn nyrðra, við Eyjafjörð. Það mun hafa verið úrskurðað að þeir fái ekki slíkan frádrátt, á sama tíma sem beitingamenn á öðrum stöðum hafa fengið þennan frádrátt. Herra forseti. Þessi till. er of seint fram komin og skrifleg og ég óska þess, að hún verði tekin á dagskrá með afbrigðum og til afgreiðslu.



Herra forseti. Í lögum hefur um nokkurt skeið verið heimild til að veita sérstakan skattfrádrátt þeim sem sjó stunda. Þar er um að ræða annars vegar sjómannafrádrátt og hins vegar fiskimannafrádrátt. Í lögum hefur verið heimild til þess að veita þennan frádrátt hlutaráðnum landmönnum, eins og þeir eru nefndir í lögunum. Mér er tjáð af þeim, sem til þekkja hjá ríkisskattstjóraembættinu og í tekjudeild fjmrn., að þetta ákvæði hafi ávallt verið framkvæmt á þann veg, að einungis beitingamenn á línu hafi verið taldir hlutaráðnir landmenn. Þessi framkvæmd hefur byggst á upplýsingum frá sjútvrn. og sjómannasamtökunum, enda er gert ráð fyrir því og hefur verið gert ráð fyrir því í kjarasamningum sjómanna, að þessir aðilar geti verið hlutaráðnir landmenn, þ. e. beitingamenn á línu. Aðrir hafa ekki verið taldir hlutaráðnir landmenn. Af þessari ástæðu gerði ríkisskattstjóraembættið till. til fjmrn. á s. l. sumri, að í reglugerð yrði frá því gengið, að þetta hugtak yrði túlkað á þennan veg, og það var gert eins og mér er sagt að hafi verið gert mörg undanfarin ár meðan þessi frádráttur hefur verið í gildi. Hv. þm. Sjálfstfl., Halldór Blöndal, vakti máls á þessu atriði í Nd. Þegar hann hafði bent á að hugsanlegt væri að netamenn, sem hlutaráðnir væru, ættu hliðstæðan rétt, kallaði ég á vettvang embættismenn frá ríkisskattstjóraembættinu og voru hér í þinghúsinu miklar umræður um þetta mál þar sem reynt var að átta sig á því til fullnustu, hvort hér væri um einhver rangindi að ræða. Niðurstaðan varð sú, að ekki væri hægt að hvika frá þeirri reglu sem um þetta hefði skapast á liðnum árum, en það væri verið að færa út regluna, útvíkka hana frá því, sem verið hefði, með því að hafa hana víðtækari með þessum hætti. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því, að í raun og veru er það mjög hæpin undantekning frá reglunni að menn, sem eru í landi, njóti frádráttar sem sérstaklega er ætlaður þeim sem stunda sjó. Þó að þeir hugsanlega stundi sjó í forföllum er ljóst að með því að gera þessa undantekningu varðandi menn, sem eru alfarið í landi, eru menn svona komnir út á nokkuð hálan ís og menn fara að velta fyrir sér: Á þá ekki þessi hópur, sem er í tengslum við útgerðina, að njóta þessa líka o. s. frv.? Hérna er t. d. komin fram till. um að allir þeir, sem eru ráðnir hlutaráðningu í tengslum við fiskveiðar, skuli njóta þessara réttinda. Mér sýnist á orðalagi þessarar tillögu, eins og hún liggur hér fyrir, að ekki mundi aðeins vera um að ræða að hlutaráðnir netamenn nytu þessa. Ég sé ekki betur en að ýmsir aðrir, sem ráðnir væru til útgerðar og á samningum um hlutaráðningu, eftir því hvernig aflaðist hjá útgerðarfyrirtækinu, gætu þá notið sömu skattfríðinda vegna þess að þeir væru í þjónustu viðkomandi útgerðarfyrirtækis og útgerðarmaðurinn hefði fallist á að greiða þeim hlut í afla. En ég dreg í efa að það hafi nokkru sinni hvarflað að mönnum, þegar þessi skattfríðindi voru fyrst sett í lög, að menn ættu almennt að njóta þessa ef þeir væru í þjónustu útgerðarfyrirtækis, óháð því hvort þeir fara á sjó eða ekki. Ég sem sagt tel að það sé eðlilegt að framkvæma þessa reglu með hliðstæðum hætti og gert hefur verið á undanförnum árum. Og ef það er svo sem fullyrt hefur verið af nokkrum þm. Norðurl. e., að hlutaráðnir netamenn hafi notið einhverra skattfríðinda í gegnum þessa reglu, þá er mér sagt að það hafi verið á misskilningi byggt því að þetta hafi alla tíð verið bundið við hlutaráðna landmenn, þ. e. við hlutaráðna landmenn í skilningi kjarasamninga, beitingamenn á línu. Ég get því ekki annað gert en að andmæla þessari brtt. vegna þess að hún mundi færa okkur út á enn hálli ís en við erum þó með þessi skattfríðindi eins og þau liggja fyrir í dag.



Herra forseti. Ég er andvígur sérstökum skattfríðindum einstakra stétta. Ég er þeirrar skoðunar, að við eigum, þar sem þörf er á, að sýna það í laununum ef við metum eitt starf öðrum fremur, en ekki að veita sérstök skattfríðindi. Hér hygg ég að upprunalega, þegar út á þá braut var farið, hafi mönnum orðið talsvert á og þarna hafi verið rétt eitt bragðið í tengslum við kjarasamninga og reddingu á sínum tíma á málefnum útgerðarinnar. Það er náttúrlega ljóst mál, að hlutaskipti eru þegar komin inn í hinar ótrúlegustu launagreiðslur í útgerðinni, þar sem það er t. d. ekki orðið fátítt að forstjórar eru upp á hlut, laun þeirra miðuð við meðalhlut skipstjóra sums staðar, en meðalhlut háseta þar sem við hv. þm. Guðmundur Bjarnason þekkjum best til fyrir norðan. Ég hygg að þar gætu fordæmin orðið býsna mörg. Nú er það ekki svo um þá till. sem hv. þm. Lárus Jónsson hefur borið fram hér við 3. umr. í þessari deild. Þar er um að ræða hlut landmanna sem ráðnir eru við mótorbáta nyrðra, og skiptir þar mestu máli tiltölulega þröngt svæði við Eyjafjörð þar sem netaveiðar hafa nú færst í vöxt. Sú hugmynd er býsna forn og miklu eldri en sérstakur skattafrádráttur sjómanna að skilgreina landmann þannig að það séu beitingamenn við vertíðarbáta. Um þetta atriði væri e. t. v. einna bærastur hæstv. viðskrh., sem á sæti í Ed. Ég man ekki betur en hann væri hlutaráðinn landformaður á einhverju skeiði ævi sinnar og varð frægur fyrir röskleika og fyrirhyggju um gjörvallt Austurland á þeim tíma.  Hugtakið landmaður á vertíð mun eiga fyrst og fremst rætur að rekja til Vestmannaeyja og Suðurnesjanna, þar sem títt var að róið var með línu fyrri hluta vertíðar og beitingamennirnir og aðgerðarmennirnir gengu síðan á bátinn þegar farið var á netaveiðar og þurfti meiri mannskap um borð. En þetta var skilgreiningin á hugtakinu landmaður á vetrarvertíð. Það hefur verið lagt síðan til grundvallar þessari hugsun, að það skuli vera beitingamenn, hlutaráðnir beitingamenn, sem fyrst og fremst komi þarna til greina. Nú hef ég orð frómra manna fyrir því, að svo misjöfn sé framkvæmd þessara ákvæða skattalaganna að sums staðar nái þau einnig til akkorðsmanna í beitingu sem alls ekki séu ráðnir upp á hlut. Ég fæ ekki með nokkru móti séð hvernig eigi að gera reginmun á stöðu landmannsins, sem vinnur við netin í landi, og beitingamannsins, heldur eigi að vera á valdi yfirmanna skattheimtunnar að sjá til þess, að menn fái rétt sinn í þessu og einhvers konar orðaleikur með skilgreiningu á fornum hugtökum í sambandi við útgerð á Suðurlandi sé ekki látinn ráða um það, hvort menn njóti þarna jafnréttis. Ég skil mótrök hæstv. fjmrh. Ég skil þau rök sem hann færði fram í ræðu sinni áðan, en vil inna hann eftir því, hvort hann gæti ekki flutt okkur um það yfirlýsingu, gefið Ed. allhaldgott vilyrði fyrir því, að gerð verði gangskör að því að leiðrétta þetta misrétti í framkvæmd. Þótt menn séu formfastir í fjmrn. hlýtur að vera hægt að setja þess háttar verkreglur sem komi í veg fyrir að slík skattfríðindi smiti alla leið upp til forstjórans.



Herra forseti. Í tilefni af orðum hv. þm. Stefáns Jónssonar vil ég taka það fram, þó að ég andmæli þessari till. og að orðalag laganna verði með þeim hætti sem gerð er hér till. um, að það er sjálfsagt að athuga þetta mál betur. Það er sjálfsagt að athuga það betur og átta sig á því til fulls, hvað er satt og rétt í þessu máli, og ræða það við þá aðila sem gerst þekkja. En ég held að það væri ekki hyggilegt, að setja inn í lögin orðalag sem útvíkkaði hugsanlega þessa ívilnunarreglu með þeim hætti sem gerð er till. um. Ég vil taka það fram, að það er alveg á hreinu að beitingamenn í akkorði hafa ekki notið þessarar reglu og munu ekki njóta hennar. Að lokum vil ég þakka deildinni fyrir hraða og góða afgreiðslu þessa máls.