Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft þetta frv. til meðferðar og haldið fund með sjútvn. Nd. um málið. Fullt samkomulag varð um það í n. að mæla með samþykkt frv., en þó áskilja einstakir nm. sér rétt til að flytja brtt. um einstök atriði eða fylgja slíkum till., ef fram kunna að koma. Um eitt atriði hefur n. í heild borið fram brtt. Það breytir í sjálfu sér engu um efni frv., því að þegar við 1. umr. hafði komið fram yfirlýsing hæstv. sjútvmrh. um, að sú aðferð yrði höfð, sem þar greinir. Okkur fannst þó þinglegra og skemmtilegra að ganga þannig frá frv., að það kæmi greinilega í ljós, að til þess væri ætlazt, að samráð yrði haft við hraðfrystiiðnaðinn um úthlutun þeirra 25 millj. kr., sem um ræðir í síðari mgr. 2. gr. frv., en það er hinn sérstaki styrkur, sem er ætlaður hinum svokölluðu „miðhúsum“ eða þeim húsum, sem hvorki teljast í bezta né lakasta flokki, en er verulegur fjöldi af hraðfrystihúsum landsmanna. Á þessu stigi málsins sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um efni frv. eða aðdraganda þess. Þau atriði voru rædd hér við 1. umr., en ef tilefni gefst til, kann að vera, að ég taki þátt í slíkri umræðu á síðara stigi. Ég leyfi mér því að mælast til þess, að frv. verði vísað til 3. umr. með þeirri breytingu, sem sjútvn. hefur lagt til.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í sambandi við þetta frv. Eins og fram kom hjá frsm. og í nál. er sjútvn. sammála um þetta frv., svo langt sem það nær, og sammála þeirri brtt., sem liggur fyrir. En það var í sambandi við 1. gr., sem ég hafði ásamt 5. þm. Reykn. og 3. þm. Norðurl. v. ákveðið að flytja brtt., sem kæmi þó ekki fram fyrr en við 3. umr. Ég vildi lýsa henni hér nú þegar. Það er brtt. við 1. gr., þar sem talað er um verðbótina. Við teljum, að það muni verða ákaflega erfitt í framkvæmd að ætla að fara að skipta tímabilinu. Það væri eðlilegast að hafa þetta allt árið og líka eðlilegast að línu- og handfærafiskur kæmi þarna til. Það hlýtur að verða nokkuð erfitt í framkvæmd að eiga að fara að greina á milli línu- og handfærafisks á þessum tíma. Það kom fram í n. hjá fleirum, að það mundi verða nær ógerningur að greina þar á milli, þegar bátar reru og væru með einn eða tvo stampa og legðu nokkra lóðarstubba, en fengju svo meiri hlutann af aflanum á færi, en kæmu að landi með eintóman línufisk. Við höfum sem sagt hugsað okkur að flytja brtt. um, að 60 aura verðuppbót yrði á hvert kg af línu- og handfærafiski allt árið. Ég get getið þess, að persónulega teldi ég, að það væri eðlilegt, að það yrði þá lækkað niður í 50 aura heldur en hafa þessa skiptingu og að 50 aura greiðslan kæmi á línu- og handfærafisk allt árið. Ég vildi aðeins lýsa þessu strax við þessa umr., en brtt. verður lögð fram fyrir 3. umr.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á l. um Iðnlánasjóð, 94. mál Ed., hefur verið til umsagnar í iðnn. Nefndin skilar áliti á þskj. 307. Hefur n. orðið sammála um að mæla með frv., en einstakir nm. áskilja sér rétt til að bera fram eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Hv. 4. þm. Sunnl. var fjarverandi við endanlega afgreiðslu málsins. Tveir nm. hafa borið fram brtt. á þskj. 311 um, að framlag ríkissjóðs til Iðnlánasjóðs verði jafnhátt og framlag iðnaðarins sjálfs, en framlag frá iðnaðinum sjálfum er nú um 20 millj. kr. á ári, en ríkisframlag er 10 millj. kr. Þetta er að sjálfsögðu réttlætismál, en meiri hl. n. hefur þó talið, að ekki sé rétt að íþyngja ríkissjóði nú með þessum auknu útgjöldum. Í 1. gr. frv. kveður á um það, að 10% af iðnlánasjóðsgjaldi skuli verja á sérstakan hátt, m.a. til fyrirgreiðslu hagrannsókna í þágu íslenzks iðnaðar, og skuli á þann hátt stuðla að hagkvæmri iðnþróun. Eins og fram kemur í grg., er þetta lagafrv. flutt samkv. eindregnum tilmælum Félags ísl. iðnrekenda og Landssambands iðnaðarmanna, en innan þeirra vébanda er mestur hluti þeirra, sem greiða iðnlánasjóðsgjald. Iðnlánasjóðsgjald nemur nú, eins og fyrr segir, um 20 millj. kr. á ári. Er því hér um fjárhæð að ræða, sem nemur 2 millj. kr. árlega, að því er gert er ráð fyrir í frv. Það skal tekið fram, að hér er ekki um að ræða fé úr ríkissjóði, heldur hluta af því framlagi, sem iðnaðurinn sjálfur greiðir í sjóðinn. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir, að stjórn Iðnlánasjóðs ráðstafi þessu fé í samráði við Félag ísl. iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna. En eins og fram kemur að nokkru í grg. og fram kom í framsögu hjá hæstv. iðnmrh., er gert ráð fyrir, að þetta fjármagn verði auk framangreinds einnig notað til þess að efla markaðsrannsóknir erlendis og á margvíslegan annan hátt til þess að efla íslenzkan iðnað undir beinni handleiðslu iðnaðarsamtakanna sjálfra bæði hér heima og erlendis. Má því segja, að þessi fjárupphæð, sem að vísu er tekin af framlagi til Iðnlánasjóðs, eigi að koma íslenzkum iðnaði að margvíslegum notum, enda skerðir það ekki útlán sjóðsins nema um 3%, eins og segir í grg. frv. Iðnlánasjóður hefur mjög verið á dagskrá í hv. Alþ. undanfarin þing, enda hefur orðið stökkbreyting á eflingu sjóðsins hin síðari ár með þeirri nýju löggjöf, sem sjóðnum hefur verið sett og á annan hátt fyrir atbeina hæstv. ríkisstj. Í sambandi við það mál, sem hér um ræðir, leitaði iðnn. upplýsinga um starfsemi Iðnlánasjóðs. Um síðustu áramót námu útlán sjóðsins 294,3 millj. kr., en eigið fé sjóðsins var 141 3 millj. kr. af þeirri upphæð. Útlán á árinu 1967 námu 122,7 millj. kr. Áætlun fyrir 1968 liggur ekki fyrir nema að nokkru leyti, þar sem ekki er vitað um, hversu mikið Framkvæmdasjóður ríkisins leggur sjóðnum til á yfirstandandi ári. Verður fastlega að vænta þess, að sú fjárveiting verði slík, að sjóðurinn hafi ekki minna fjármagn í útlánum nú en á siðasta ári, enda hefur sjóðsstjórnin upplýst, að umsóknir liggi fyrir að upphæð um 80 millj. kr. Önnur gr. frv. heimilar hæstv. ríkisstj. að greiða til lánadeildar veiðarfæraiðnaðar allt að 11/2 millj. kr. til að bæta innlendum veiðarfæraiðnaði tjón vegna ákvarðana um breytingu á reglum um möskvastæðir fiskineta. Gert er ráð fyrir, að hér sé stuðzt við mat Iðnlánasjóðs. Þar sem iðnn. vildi glöggva sig frekar á þessu máli, leitaði hún til þess fyrirtækis, sem þetta ákvæði snertir óskipt, þ.e. Hampiðjunnar í Reykjavík. Sannfærðist n. um það, að hin breytta reglugerð um möskvastærð fiskineta nr. 166 frá 13. sept. 1963 hefur stöðvað sölu þeirra netabirgða, sem til voru í landinu. Einnig er upplýst, að frændur okkar Norðmenn keyptu slíkar netabirgðir af norskum framleiðendum og gáfu til vanþróuðu landanna. Þar sem hér er um að ræða einstakt mál, sem ekki á sinn líka, leggur iðnn. til, að ríkissjóður taki á sig þennan bagga. Eins og segir í 2. gr. frv., er ætlazt til þess, að greiðsla fari fram eftir mati stjórnar Iðnlánasjóðs, en hún hefur með höndum lánadeild veiðarfæraiðnaðar, sem stofnuð var með löggjöf frá síðasta Alþ. Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 307 og ég hef nú lýst, er lagt til, að frv. þetta verði samþ. óbreytt og vísað til 3. umr.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 5. þm. Reykn. leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 311 við það frv. til l. um breyt. á l. um Iðnlánasjóð, sem hér er til umr. Áður en ég kem að því að lýsa brtt., vil ég geta þess, sem hv. 7. landsk. þm. var raunar áður búinn að skýra frá, að fullt samkomulag var um það í fjhn. að mæla með frv. í iðnn. svo langt, sem það náði. Það eru tvö efnisatriði í frv. Annars vegar er það að taka hluta af iðnlánasjóðsgjaldi til þess að nota til hagræðingar í íslenzkum iðnaði. Ég er fyllilega samþykkur því, að hluti af slíkum tekjum geti gert fullt eins mikið gagn notaður á þann hátt, eins og hann gerir, þegar hann er notaður til beinna útlána. Þetta hef ég oft rætt áður, m.a. í sambandi við Byggingarsjóð ríkisins og húsnæðismálastjórn, og er á sömu skoðun og ég hef alitaf verið um það, bæði að því er snertir þá stofnun, svo og Iðnlánasjóð og hvern annan þann sjóð, sem starfar í þágu atvinnuveganna. Það er vissulega þýðingarmest, ef hægt er að auka hagræðingu, og ég hygg, að þetta frv., þótt skammt gangi, stuðli að því og þjóðhagslega hagkvæmri iðnþróun í landinu. Hitt efnisatriðið er um það, eins og hv. frsm. lýsti raunar, að heimilt væri að greiða til lánadeildar veiðarfæraiðnaðarins allt að 1,5 millj. kr. Mig minnir, að það sé nánar til tekið 1485 þúsund kr., sem eigi að greiða til eins framleiðanda, Hampiðjunnar, vegna þeirrar ákvörðunar ríkisstj. að breyta möskvastærð á fiskinetum, þannig að það magn af veiðarfærum, sem Hampiðjan var búin að framleiða, verður ónýtt og óseljanlegt. Og við höfum verið sannfærðir um það í hv. iðnn., að hér sé um mjög sérstætt atriði að ræða, sem ekki muni koma til með að skapa nokkurt fordæmi fyrir aðra framleiðendur til þess að gera hliðstæðar kröfur á hendur ríkissjóði, og erum fylgjandi því - eða ég er það fyrir mitt leyti í trausti þess. Sú brtt., sem ég flyt hér ásamt hv. 5. þm. Reykn., er á þá leið, að 2. tölul. 5. gr. l. um Iðnlánasjóð nr. 68 frá 1967 orðist þannig, að framlag ríkissjóðs sé hluti af tekjum Iðnlánasjóðs og sé árlega jafnhátt tekjum, sem sjóðurinn fær af gjaldi því, er iðnaðurinn greiðir samkv, 1. tölul. Þetta mál er ekki nýtt hér á hv. Alþ. Ég hef áður meðal annarra flutt frv., sem gengur í þessa átt, síðast á þingi 1966. Það hefur ekki náð fram að ganga og er því flutt einu sinni enn. Þessi beiðni er komin frá Iðnþingi, sem undanfarin þrjú skipti, sem það hefur komið saman, hefur gert ályktun, sem gengur í þessa átt. Ég held, að það sé ómótmælanlegt, að iðnaðurinn búi við mikinn lánsfjárskort. Með þessari till. er stefnt að því að rétta örlítið hlut iðnaðarins í þessum efnum, þó engan veginn svo að það geti talizt fullnægjandi - því að mér dettur ekki í hug að halda fram, að þetta sé nema til bráðabirgða. Ég tel mikla þörf á því að taka öll lánamál iðnaðarins til gaumgæfilegrar athugunar með það fyrir augum, að hann fái þá úrlausn, að samkeppnisaðstaða hans verði verulega styrkt að þessu leyti og grundvöllur lagður að raunhæfri endurskipulagningu hans á sem flestum sviðum. Mér finnst þetta sjálfsögð krafa hjá iðnaðarmönnum, ekki sízt vegna þess, að framlög ríkisins til hliðstæðra fjárfestingarsjóða landbúnaðar og sjávarútvegs eru og hafa um langa hríð verið jafnhá framlögum þessara atvinnugreina til sjóðanna. Hv. 7. landsk. þm. sagði hér áðan, að meiri hl. hv. iðnn. teldi, að hér væri um réttlætismál að ræða, en meiri hl. hefði þó ekki talið rétt að íþyngja ríkissjóði nú á þennan hátt. Sú fjárhæð, sem hér er farið fram á úr ríkissjóði, mun nema miðað við tölur s.l. árs um 10 millj. kr. Iðnlánasjóðsgjaldið, sem iðnaðurinn greiðir, mun vera um 20 millj. kr., en ríkisframlagið 10 millj. kr., þannig að sú hækkun, sem hér er farið fram á, er þá um 10 millj. kr. Það eru 10 millj. kr. af þessum rúmum 6 milljörðum, sem fjárl. fjalla um, og daglega er hér á hv. Alþingi nú fjallað um nýjar greiðslur - stórkostlegar greiðslur svo hundruðum milljóna skiptir - til annarra atvinnugreina, en ekki neitt til þessarar atvinnugreinar, iðnaðarins, sem þó veitir flestu fólki - a.m.k. hér í höfuðstaðnum og raunar víðar - atvinnu. Sú tollalækkun, sem boðuð var í sambandi við gengislækkunina í nóvembermánuði s.l. hefur nú náð fram að ganga hér á hv. Alþ. Iðnaðurinn batt við þessa tollalækkun talsverðar vonir. Forráðamenn hans héldu eftir því, sem mér er tjáð, að tollalækkunin yrði framkvæmd á þann hátt, að samkeppnisaðstaða iðnaðarins yrði höfð í huga og hún bætt. Þetta var gert, að því er snertir málmiðnaðinn á þann hátt, að tollalækkanir til hans voru áætlaðar 14 millj. kr., en að öðru leyti var þessi tollalækkun að sjálfsögðu í fyrsta lagi miklu minni heldur en lofað var og í öðru lagi á þann hátt gerð, að iðnaðinum kom ekki að haldi, vegna þess að markmiðið, eins og það kom fram í aths. með frv. um tollalækkanirnar, var það og það eitt að sjá til þess, að iðnaðurinn hefði sömu aðstöðu og hann hafði, áður en gengislækkunin var framkvæmd. Að vísu má búast við því, að gengislækkunin sjálf hafi nokkur áhrif til hins betra fyrir sumar iðngreinar. Ég vil alls ekki loka augunum fyrir því. En ég tel, að þar sem a.m.k. þeir hv. alþm., sem eru í iðnn. þessarar d., telja, að hér sé um réttlætismál að ræða, sé ekki bundinn stærri baggi en svo, að ríkissjóður ætti að geta borið hann, þegar iðnaðurinn - þessi þýðingarmikla atvinnugrein á í hlut, og ég vonast til þess, að hv. alþm. geti nú, þegar þeir athuga þetta betur, séð sér fært að ljá þessari till. lið. Eins og hv. frsm. n. sagði hér áðan, mun Iðnlánasjóður á þessu ári hafa til ráðstöfunar um 68,8 millj. kr. samkv. eigin upplýsingum, en lánsbeiðnir munu nú vera fyrirliggjandi hjá sjóðnum - um 80 millj. kr. - auk þess, sem verulegar fjárhæðir hljóta að bætast við á árinu. Þetta er í ársbyrjun, sem við erum að tala um fyrirliggjandi umsóknir, en fjármunirnir eru til ráðstöfunar allt árið. Þó að hér sé um smávægilega fjárhæð að ræða miðað við það, sem stundum er fjallað um hér, mundu þessar 10 millj. kr. þó - ef þær fengjust - gera sjóðnum kleift að ganga þeim mun lengra til móts við réttlátar og sjálfsagðar kröfur iðnrekenda um lán úr Iðnlánasjóði. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri.

Félmrh. (Eggert G. Þorsteinsson) : Herra forseti. Tilgangur frv. þessa um Siglingamálastofnun ríkisins er fyrst og fremst sá að byggja upp frá grunni með einum heildarlögum stofnun, sem hefur þróazt á undanförnum áratugum með því, að verkefnum hefur verið bætt við hjá stofnuninni, ýmist með sérstökum l. og reglugerðum eða með öðrum hætti. Venjulegast gengur stofnunin undir heitinu Skipaskoðun ríkisins, og er skipaskoðunarstjóri forstjóri hennar. Skipaskoðun ríkisins heyrir undir siglingamálaráðh., en skipaskráningarstofa ríkisins starfar samkv. l. um skráningu skipa, og er skipaskráningarstjóri forstjóri hennar. Í skráningarl. er sagt, að skipaskoðunarstjóri skuli einnig vera skipaskráningarstjóri. Störf skipaskráningarstjóra heyra undir yfirstjórn fjmrh., sbr. sérstök lög þar um frá 20. marz 1950 um mælingu skipa, en í þeim l. segir, að skipaskoðunarstjóri skuli fara með þau mál undir yfirstjórn ráðh. Fjmrh. fer nú með þau mál, er varða skipamælingar. Ísland er aðili að alþjóðasamþykkt um varnir gegn óhreinkun sjávar af völdum olíu frá 1954 og aftur 1962, og lög nr. 77 frá 10. maí 1966 fjalla um mál sem og reglur settar samkv. l., en þar er skipaskoðunarstjóra falin framkvæmd þessara mála. Allt frá stofnun Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar, IMCO, hafa í reynd öll mál, er varða þá stofnun, verið afgreidd af skipaskoðunarstjóraembættinu í samráði við utanrrn., þótt efni einstakra mála heyri undir mismunandi ráðh. Mál, sem varða alþjóðasiglingareglur, hafa verið unnin og reglurnar gefnar út ásamt leiðbeiningum af skipaskoðun ríkisins, enda um IMCO-mál að ræða. Á undanförnum árum hafa tæknilegar umsagnir um samninga um smíði fiskiskipa svo og verðmat verið unnið af skipaskoðun fyrir Fiskveiðasjóð Íslands vegna lána til skipanna samkv. beiðni sjóðsins og með samþykki siglingamálaráðh. Þetta starf hefur fallið mjög vel inn í störf skipaskoðunarinnar, vegna þess að stofnuninni ber þegar samkv. l. að fá í hendur smíðalýsingar og teikningar allra skipa 4 smíðum, sem til athugunar eru, leiðréttingar og viðurkenningar, áður en smíði hefst. Embætti skipaskoðunarstjóra, hefur á undanförnum árum verið ríkisstj. til ráðun. um siglingamál og skipasmíðar, þegar um er að ræða kaup eða smíði á skipum til opinberra aðila eða þegar ríkisstj. hefur á einn eða annan hátt veitt fyrirgreiðslu um nýsmíði skipa, enda hefur stofnunin þegar yfir að ráða sérfræðingum þeim, sem upp eru taldir í 7. gr. lagafrv. Í 14. gr. frv. þessa eru ákvæði um, að siglingamálastofnunin skuli að jafnaði hafa starfandi umferðareftirlitsmenn, sem eru fengnir til að samræma störf skipaskoðunarmanna í samráði við skipaeftirlitsmann hvers eftirlitssvæðis. Skulu umferðareftirlitsmenn einnig framkvæma skyndiskoðanir í höfnum eða á sjó, eftir því sem aðstæður leyfa og ástæða þykir til. Þetta ákvæði er nýmæli í þessu frv., en undanfarin 2 ár hafa þó verið starfandi umferðareftirlitsmenn við stofnunina samkv. sérstakri ákvörðun þar um. Þessar skyndiskoðanir hafa gefið mjög góða raun, þótt takmarka hafi orðið ferðir vegna kostnaðarins. Fengin reynsla í þessum efnum sannar nauðsyn þess að efla verður þennan þátt starfseminnar. Þróunarsaga þessarar stofnunar er orðin alllöng. Fyrstu lög, sem gefin voru út um eftirlit með skipum, voru nr. 25 frá 1903. En samkv. l. nr. 37 frá 19. júní 1922 um eftirlit með skipum og bátum og tilskipun þar um, útgefinni í Amalíuborg 20. nóvember 1922, er hægt að segja, að skipaskoðun hafi hafizt hér á landi. Fyrsta aðalskoðun skips, sem gerð var eftir þessum l. og tilskipun hér á landi, fór fram 27. nóv. 1923. Þróun stofnunarinnar síðan er einkennandi fyrir íslenzka tækniþróun. Verkefnum hefur verið bætt á stofnunina jafnt og þétt, þannig að nú eru þar sameinuð flest þau mál, er varða skip og siglingar, sem afgreiða þarf af hálfu opinberra íslenzkra aðila. Heildarlög eru hins vegar ekki til fyrir stofnunina, og er tilgangur þessa lagafrv. að bæta úr því og um leið að sameina og samræma starfssvið stofnunarinnar. Ekki er þó teljandi efnisbreyting fyrirhuguð á starfssviði stofnunarinnar og ekki gert ráð fyrir fjölgun starfsliðs við þá breytingu, sem þetta frv. felur í sér. Nafninu er breytt til samræmis við raunverulegt verksvið stofnunarinnar eftir þróun undanfarinna áratuga. Í framhaldi þessara heildarlaga, ef frv. verður að l., yrðu síðan endurskoðuð lög um einstök verksvið stofnunarinnar, svo og reglugerðir samkv. þeim l. Þetta er orðin brýn þörf nú, ekki sízt vegna þróunar einstakra mála innanlands og á alþjóðavettvangi. Þess má geta, að þróun hliðstæðrar stofnunar hefur orðið lík á hinum Norðurlöndunum og hér er fyrirhuguð. Skráning og mæling skipa heyrði þar einnig undir fjmrh. áður, eins og enn er hér, en hefur nú verið færð yfir, á sama hátt og hér er fyrirhugað, til Siglingamálastofnunar, sem heyrir öll undir siglingamálaráðh. Þessi breyting var gerð fyrir fáum árum, eða árið 1961, í Noregi. Embætti siglingamálastjóra og Siglingamálastofnunar í Noregi hefur nú þessi mál með höndum. Þar hefur, eins og hér hefur verið gerð tilraun til með flutningi þessa frv., verið sameinuð í einni stofnun afgreiðsla allra þeirra mála, er varða skip og siglingar, enda án efa hagkvæmast til vinnuhagræðingar, að slík mál heyri undir sömu stofnun og sama ráðh. Ég tel ekki þörf á því, herra forseti, að gefa hér skýringar á einstökum gr. frv. Þær skýra sig sjálfar, og efni þeirra er það greitt aðgöngu, að ég tel þess ekki þörf nema sérstakt tilefni gefist til, en flestar þeirra greina eru teknar upp úr hinum ýmsu l., sem um þessa stofnun gilda í dag, en eru færðar hér í eitt frv. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.