Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Jóhann Jósefsson: Herra forseti! Þegar þetta mál var borið fram í hv. Nd., fylgdi því grg. frá flm., þar sem m. a. svo var tekið til orða: „Saltfiskur var um mörg undanfarin ár aðalútflutningsvara vor Íslendinga, en nú hefir útflutningur á honum minnkað svo mjög, að á s. l. ári nam verðmæti hans aðeins um 14,5 milljónum króna, og á þessu ári mun útflutningur verða svipaður. Árið 1930 nam útflutningur þessarar vöru hinsvegar um 36 millj. króna, og á árinu 1933 nær 31 millj. króna. Útflutningsverðmæti þessarar vörutegundar hefir þannig minnkað síðan 1930 um 22 millj. króna“ - Þetta er sjálfsagt rétt tekið upp eftir útflutningsskýrslum, og þess vegna virðist mér það dálítið undarlegt, að þegar á þessum forsendum er byggt, þá skuli ætlazt til, að mestur hluti þess fjármagns, sem hér á að veita úr ríkissjóði, eigi að renna til saltfisksframleiðslunnar. Samvæmt 3. lið 5. gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir, á að veita félögum sjómanna, verkamanna eða annara styrk til að kaupa togara með nýtízku vinnslutækjum, og má styrkurinn nema allt að 25% af kostnaðarverði. Hin önnur verkefni fiskimálasjóðs eru talin upp í sömu gr., og eru þau ekki neitt smáræði. Samkv. 1. gr. á að koma á fót niðursuðuverksmiðjum eða styrkja þær verksmiðjur, sem fyrir eru. Þær eru nú vitanlega fáar, svo að höfuðverkefnið yrði því að reisa nýjar niðursuðuverksmiðjur. Þá á samkv. 2. lið gr. að veita lán til að kaupa hraðfrystitæki í þau frystihús, sem vel eru sett og hæf eru til þess að frysta fisk til útflutnings, þó ekki yfir 15000 kr. á hvert frystihús. Ennfremur til að reisa hraðfrystihús fyrir fisk á þeim stöðum, þar sem mest nauðsyn er fyrir hendi, allt að 1/4 kostnaðar, þó ekki yfir 25000 kr. á hvert hraðfrystihús. Þegar þess er gætt, hvaða peningamagn er ætlazt til að hér sé fyrir hendi, þá finnst mér satt að segja verkefnin vera nokkuð stór, þ. e. a. s., ef meiningin er sú, að þessar ráðstafanir eigi að koma sjávarútveginum að verulegu gagni, hvað manni hefir skilizt á hv. stjfl. Ég skal nú fyrst víkja að því, að sjávarútvegurinn þarf mjög öflugs stuðnings við, og það miklu öflugri heldur en hér er lagt til í þessu frv., og að ég hygg nokkuð á annan veg. Nefndir bátaútvegsmanna og togaraeigenda, í samstarfi við stjórn fisksölusamlagsins, hafa lagt fyrir ríkisstj. niðurstöður af rannsóknum, sem sýna það, að með því fjárhagsástandi, sem nú er, og þeim afkomuhorfum, sem framundan eru, verður saltfisksframleiðslunni ekki haldið áfram nema með stórkostlegu hruni á þessum atvinnuvegi. Þetta álit er staðfest í bréfi, sem stjórn Sölusambands ísl. fiskframleiðenda hefir undirritað og sent ríkisstj., og þar var enginn stjórnarnefndarmaður undanskilinn. Það eru nú að ég hygg liðnar tvær vikur síðan þessar niðurstöður voru lagðar fyrir ríkisstj. og síðan fundur var haldinn í stjórnarráðinu að viðstöddum öllum ráðherrunum og formönnum stjórnmálaflokkanna hér á Alþ., og er nú beðið eftir því, að ríkisstj. láti eitthvað til sín heyra um það, hvaða ráð hún sjái til þess að létta svo undir með þeim, sem stunda saltfisksframleiðslu, að það geti forðað því hruni, sem að áliti hinna kunnugustu manna, er fram undan, ef ekkert er að gert. Þegar þessar niðurstöður fengust af þeim aðiljum, sem ég hefi nefnt, var það þegar vitað, að útflutningsgjald af saltfiski yrði afnumið. Ég vil taka þetta fram til þess, að enginn gangi þess dulinn, að að áliti stjórnar sölusambandsins og þeirra nefnda, sem störfuðu bæði fyrir smáútveginn og stórútveginn, er niðurfelling útflutningsgjaldsins af saltfiski ein út af fyrir sig - þó að vísu hún sé réttmæt og þakkarverð, það sem hún nær - engan veginn næg ráðstöfun til þess að létta svo að um muni þá erfiðleika, sem þessi atvinnuvegur á, við að búa. - Nú er liðið svo mjög á þingtímann, að aðeins nokkrir dagar eru eftir, og verð ég því við þetta tækifæri að láta í ljós vonbrigði mín yfir því, að ríkisstj. hefir ekki ennþá, eins og hún lofaði, kvatt þessa aðilja aftur til viðræðu um þetta mál, eða yfirleitt látið nokkuð frá sér heyrast um það, hvaða ráðstafanir hún gæti gert. Og ég verð einnig að segja það, að ég hefði kosið, að einhver ráðh. hefði séð sér fært að vera hér viðstaddur, því að það væri full ástæða til, að inn í umr. um þetta frv. drægjust umr. um hinar almennu ráðstafanir, sem við útvegsmenn höfum farið fram á, að gerðar væru. Ég skal þá aftur víkja að sjálfu frv. og þeim ráðstöfunum, sem samkv. því á að gera og svo mjög hefir verið gumað af í stjórnarblöðunum, að væru til viðreisnar sjávarútveginum. - Ég hefir þegar lýst því, hvað eigi að gera samkv. 1. og 2. lið 5. gr. þessa frv., og einnig samkv. 3. lið, sem ég legg til, að verði felldur niður, af þeirri ástæðu, að reyndin hefir orðið sú að undanförnu, að þrátt fyrir það, þó að útvegsmenn hafi verið skattlagðir um ½% af öllum sjávarafurðum handa fiskimálanefnd, og hún þannig sennilega fengið um 100 þús. kr. á ári, þá hefir lítið verið gert, sem hægt sé að segja, að miði til verulegra hagsbóta fyrir sjávarútveginn almennt. Það hafa að vísu verið styrkt nokkur hraðfrystihús og keyptir staurar til landsins til þess að hengja á fisk til herðingar, en til þess hefði ekki þurft neitt rándýrt nefndárbákn eins og fiskimálanefnd. Þessar styrkveitingar, staurakaup og þ. u. l. hefði verið innan handar fyrir afvinnumálaráðuneytið sjálft að framkvæma. Hinsvegar hefir þétta undirráðuneyti, sem ég nefni fiskimálanefnd, fengizt við ýmiskonar tilraunir, sem meira og minna hafa misheppnazt, eins og vitað er, þannig að samkv. þeirri reynslu, sem fengin er í þessum efnum á undanförnum árum, er ekki hægt að draga þá ályktun, að skattgjald það á útvegsmenn, sem með þessu frv. á enn að nýju að lögfesta, beri nokkurn verulegan ávöxt í auknum framkvæmdum eða fyrirtækjum, heldur muni það að mestu leyti fara, eins og áður, í tilraunastarfsemi og rándýran nefndarkostnað. - Og hvað viðvíkur þessum 400 þús. kr., sem eiga að standa nær einar undir þeim framkvæmdum, sem taldar eru upp í 1., 2. og 3. lið 5. gr., þá gefur að skilja, að það verður harla litið eftir af þessu fjármagni til þess að koma upp niðursuðuverksmiðjum, til þess að kaupa hraðfrystitæki og reisa ný hraðfrystihús, þegar búið er að leggja fram til þessara tveggja nýju togara, þó að það sé ekki beinlínis tekið fram í frv., að þeir eigi að vera tveir, vegna þess að ég hefi séð það þannig útlagt í blöðum stj., að það eigi að kaupa tvo togara. Ennfremur hafa þeir, sem að þessum málum standa, gert þá áætlun, að tveir togarar, búnir nýtízku tækjum, muni kosta um 700 þús. kr. hvor fyrir sig, og ætla ég það sízt of hátt áætlað. Kaupverð þessara togara mun því verða samanlagt minnst 1400 þús. kr., og 25% af því er 350 þús. kr. Og er þá kúfurinn farinn að fara af þessum 400 þús., sem ætlað er að verja til hinna margvíslegu annara hluta. Þá yrðu eftir um 50 þús. kr., og sé það nú virkilega alvara að gera gangskör að því að breyta fiskiðnaðinum að miklu leyti í niðursuðu og hraðfrystingu, þá sjá það allir, að þessi fjárhæð nær mjög svo skammt til þess að koma því í framkvæmd. Ég tel þetta mál tekið vettlingatökum, er aðeins nokkur hluti peninganna á að renna til þessara lítilfjörlegu umbóta, en mestur hlutinn til kaupa á togurum, eða ef til vill allt, því að skipin þyrftu ekki að vera nema litlu dýrari en 700 þús. kr. hvort, til að gleypa alveg þessar 400 þúsundir. Hv. dm. spyrja ef til vill, hvort ég telji ekki þörf á því að kaupa togara og endurbyggja flotann. Því svara ég þannig, að ég er þeirrar skoðunar, að þessa sé þörf.

Mikið var!

Hv. framítakandi hefir undanfarin 7 ár, eða allan sinn þingsetutíma, ef ég man rétt, verið vitni að því, að við sjálfstæðismenn höfum flutt frv. um að efla fiskveiðasjóð, svo að hann yrði þess megnugur að stuðla að endurbyggingu flotans. En þó að ég telji þetta sjálfsagt, tel ég líka þörf að stuðla að eflingu vélbátaflotans og línuskipaflotans. Við viljum ekki einskorða okkur við togarana. En hér er stefnt að því að verja þessu mikla fé einungis til togarakaupa. Af þessum ástæðum, af því að ég vil ekki fórna öllu fyrir kaup á tveim togurum, legg ég til, að 3. liður sé niður felldur. Það myndi þýða, að þessar 400 þús. kr. mætti nota til að ýta af stað mjög myndarlegum framkvæmdum í niðursuðu og hraðfrystingu víðsvegar um land, og væri það ekki aðeins hagur fárra manna, sem stunduðu atvinnu á tveim togurum, heldur til hagsbóta mörgum þúsundum manna, sem standa að vélbátaútvegi landsins. Ef þetta mikla fé á að leggja í togara, geta hin verkefnin, sem talin eru í frv., ekki verið framfærð nema til málamynda. Það yrðu varla mikil tilþrif, þó að niðursuða og hraðfrysting væru styrktar með 50 þús. kr. framlagi, sem afgangs myndi verða, ef togararnir yrðu ekki dýrari en ráð er fyrir gert, sem ég leyfi mér að efast stórlega um, að reynast myndi. Ég endurtek það, sem ég hefi áður sagt, af því að hæstv. atvmrh. er hér staddur, að við útvegsmenn höfum fyrir 2 vikum lagt fyrir hæstv. stj. vel rökstudd gögn fyrir því, að saltfisksframleiðslan geti ekki haldið áfram, nema henni sé veittur stuðningur, og ég sakna þess, að við höfum ekki fengið svör við þessu frá hæstv. stj., eins og lofað var á fundinum í stjórnarráðinu. En við því var búizt, að þau svör kæmu fyrir lok þessa þings. Ég hefi nú gert grein fyrir ástæðunum fyrir því, að ég legg til, að 3. liður verði felldur, en aðalástæðan er sú, að ég vil vinna að því, að hin atriðin, sem talin eru í 1. og 2. lið, geti orðið til gagns, en þau væru að öðrum kosti ekkert annað en þýðingarlaus gylling á frv.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) : Út af því. sem hv. þm. Vestm. sagði hér um fund þann, sem haldinn var í stjórnarráðinu með útgerðarmönnum, get ég viðurkennt, að það er rétt, að þeim var lofað svörum svo fljótt sem stj. gæti gefið þau. Að nokkru leyti hafa þau svör komið hér fram, m. a. með því, að fallizt hefir verið á, að horfið skyldi að nokkru frá gjöldum þeim, er lögð skyldu á útveginn. En að fullkomin svör hafa ekki verið gefin, er af því, að ég hefi verið frá í tvo daga. Annars get ég endurtekið það, sem ég sagði á umræddum fundi, að ef hver togari tapaði að meðaltali 110 þús. kr. á ári og hver vélbátur 10 þús. kr., eins og skýrsla útgerðarmanna hermir, þá ættu allir að geta verið sammála um, að það er hinu opinbera um megn að rétta við útgerð, sem byggir á slíkum áætlunum. Með því að gera ráð fyrir þeim afla og því verði, sem þar er byggt á, getur útgerðin sýnilega ekki borið sig. En ég vil annars geta þess, að ég sé ekki ástæðu til að miða við þessar tölur, því að nú er hægt að selja blautan fisk fyrir 30 aura kg., og auk þess er engin ástæða til að ætla, að á næstu vertíð verði annar eins aflabrestur og orðið hefir á þeirri síðustu. Eins og ég hefi áður sagt, vildi ég láta athuga, hvort ekki er hægt að afnema toll á kolum og olíu, ekki af því, að hið opinbera muni ekki um það fé, heldur af því, að ekki er nema sjálfsagt, að ríkið athugi, hvort það getur ekki sleppt einhverjum slíkum tekjustofnum, þegar nauðsyn útgerðarinnar er eins brýn og nú er. Líka mætti athuga, hvort ríki og bæjarfélög gætu ekki létt af hafnargjöldum að einhverju leyti. Hvenær greiðist svo úr, að það sjáist, hvernig afkoman muni verða á næsta ári, getur enginn sagt. Um áramót má ef til vill sjá nokkru lengra fram en nú. En ennþá hlýtur allt að vera í talsverðri óvissu um þetta. Með brtt. sinni á þskj. 388 leggur hv. þm. til, að 3. töluliður 3. gr. verði felldur niður og þar með heimildin til að kaupa 2 togara. En mér skildist hann ekki gera sér ljósa grein fyrir því, hvernig þetta mál væri hugsað. Hann gekk út frá því, að kaupverð hvors togara myndi ekki verða undir 700 þús. kr. Ég tel vafasamt, að það geti farið niður úr 750 þús. kr., ef um nýtízku togara á að vera að ræða.

Ég er sömu skoðunar

. 25% af þessari upphæð er rúmlega 187 þús. kr., eða, ef um 2 togara er að ræða, 375 þús. kr. Hv. þm. dró þessa upphæð frá tillaginu til fiskimálasjóðs á einu ári, en tilætlunin hefir hinsvegar verið sú, að þetta skyldi lagt fram á tveim árum að minnsta kosti. Tekjur fiskimálasjóðs eru nú um 120 þús. kr. Framlag er 400 þús. kr., eða samtals 520 þús. kr. Auk þess hefir sjóðurinn ýmsar smærri tekjur, og má gera ráð fyrir, að honum áskotnist þannig alls 520–550 þús. kr. á ári. Ef hann þarf að leggja fram til þessara kaupa um 180 þús. kr. hvort árið, ætti hann að hafa afgangs eitthvað kringum 350 þús. kr. hvort árið til annara aðgerða, frystihúsa, niðursuðuverksmiðja o. s. frv. Ég held því, að ekki sé ástæða til að ætla, að þessar upphæðir nægi ekki þessi fyrstu 2 ár. Nú þegar er búið að veita verulegar upphæðir til frystihúsa. Auk þess tel ég ekki hyggilegt að fara hraðara í útvíkkun á þessari starfsemi en markaðir leyfa. En ég held, að langt megi komast með þetta fé, þó að það myndi var, ófullnægjandi, ef gengið væri út frá því, eins og hv. þm. gerir, að fyrir liggi á næstu árum að breyta okkar fiskframleiðslu í form hraðfrystingar og niðursuðu. Ég trúi því ekki, að slíkt geti orðið á næstu árum, því að það krefst mikils undirbúnings, ekki sízt í markaðslöndunum. Hv þm. Snæf. tók það líka fram í ræðu í Nd., að varlega yrði að fara í þessu efni og með fullri forsjá. Ég er honum sammála um þetta. Mig minnir líka, að í frv. sjálfstæðismanna í Nd. um þetta efni hafi verið gert ráð fyrir, að 120–l50 þús. kr. á ári myndi nægja til þessara hluta. Ég held því að hv. þm. Vestm. þurfi engu að kvíða. þó að 3. liður verði samþ. Með því, sem sjóðurinn hefði þá afgangs, mætti eflaust komast langt á næstu 2 árum um aðstoð við hraðfrystingar- og niðursuðufyrirtæki. En að því er snertir nauðsynina á nýjum togurum, þá viðurkenndi hv. þm. hana. Mér skildist þó sem nokkuð annað vekti fyrir honum en mér í þessu. Fyrir mér vakir þetta: Það hefir verið talið um nokkurra ára skeið, og fastast fram haldið af togaraeigendum nú, að togaraútgerð geti ekki borið sig á þessu landi. Allir sjá, hvert stefnir. ef þetta er rétt. Ef togaraveiðar geta ekki svorað kostnaði, þó að létt sé af þessari útgerð sköttum og skyldum og greitt fyrir henni eins og hægt er, þá hljóta togaraveiðar hér að leggjast niður á næstunni. Nú er það skoðun mín og minna flokksmanna, að ekki sé enn fengin full reynsla um þetta. Ætlun mín er nú sú, að fá hingað 2 nýtízku skip, sem eiga að geta skorið úr þessu máli. Slík skip, sem eru þannig útbúin, að þau geti notað hvern ugga, standa auðsjáanlega miklu betur að vígi en hin eldri. Vélaútbúnaður þeirra er allur miklu sparneytnari en hinna. Fyrir mér vakir að gera tilraun til að fá úr því skorið, hvort ekki sé hægt að láta slíka togara, smíðaða með fullkomnasta hætti nútímatækni, bera sig hér á landi. Einstakir menn geta ekki eða vilja ekki leggja fram fé í þessu skyni. En þjóðfélagið á hinsvegar mikið undir því, að úr þessu fáist skorið. Er því ekki nema sjálfsagt, að það leggi fram þetta áhættufé, og jafnvel þótt meira væri.

*Jón Baldvinsson: Hæstv. atvmrh. hefir tekið fram mest af því, sem ég vildi minnast á. Þó vil ég enn taka fram nokkur atriði. Hv. þm. Vestm. blandaði saman tveim atriðum, sem hvort er síns eðlis. Annað er tilraunastarfsemin um það að breyta til um atvinnuvegina, en hitt, hvernig hjálpa eigi þeim, sem standa sérstaklega að þorskveiðum, selja saltan og hertan þorsk. Þessi tvö atriði eru ekki sama eðlis. Þess má þó geta, að tilraunir þær, sem hið opinbera hefir gert fyrir atbeina fiskimálan. og með öðrum hætti, voru upp teknar af því, að sýnilegt var, hve erfiðlega gekk fyrir sjávarútveginum. Hv. þm. getur ekki neitað, að það hafa verið teknir upp nýir hættir um verkun fiskjar, og sumt í nokkuð stórum stíl. Hv. þm. Vestm. veit það bezt, að ein af þessum ráðstöfunum var að rýmka um dragnótaveiðina, sem hann manna bezt barðist fyrir. En í sambandi við það var óhjákvæmilegt, að til væru frystihús, sem tækju á móti þessum afla og byggju um hann, svo að hann væri seljanlegur á erlendum markaði. Þetta hefir verið gert. Það er í rauninni enn á tilraunastigi, en ég verð að segja það, að þessar tilraunir eru svo líklegar til gagns í framtíðinni, að ég álít sjálfsagt að halda þeim áfram. Hv. þm. Vestm. minntist á, að þetta hefði verið gert í gegnum rándýra nefnd. Þeim er ekki vel við fiskimálanefnd, sjálfstæðismönnunum. Ég ætla þó, að þeirra menn starfi í þessari n. og hafi sín áhrif á ákvarðanir hennar, svo að þeir eru alls ekki afskiptir um það, hvað þar fer fram, þó að þeir séu á móti þeim framlögum, sem veitt eru til n. og vildu kannske, að hún væri ekki til. En þeir starfa þarna og hafa þar sín áhrif, og ég hefi ekki heyrt getið um það, að sjálfstæðismenn í n. hafi neina sérstöðu þar. Hefði verið í það vitnað, ef svo væri. Hv. þm. Vestm. sagði, að úthlutun þessa fjár hefði eins getað farið fram í gegnum ráðuneytið eins og að hafa þessa n. til að ráðstafa því. Ég er ekki þeirrar skoðunar, að það hefði verið rétt að hafa það þannig, og ég álít, að það séu komin fram rök fyrir því, að þetta hefði ekki verið rétt. Þá álítur vitanlega hv. þm., að þessu fé hefði átt að úthluta eins og vant er að úthluta fé úr einhverjum sjóði, og að umsóknir manna hefðu verið teknar til greina og fénu hent sitt á hvað til þeirra, sem sóttu, útgerðarmann sjálfra, og ekkert eftirlit haft með því, hvernig það væri notað. En það er munur á þessari aðferð og þeirri aðferð, sem fiskimálan. hefir haft. Hún hefir fylgzt með þeim nýjungum, sem gerðar hafa verið, og kynnt sér rækilega þær stofnanir, sem hún hefir styrkt. Og frumkvæðið að því, að reynt yrði að koma á fót niðursuðuverksmiðju, kom frá fiskimálánefnd. Hún hefir meira að segja orðið að fara út fyrir þann venjulega útgerðarmannahóp, til þess að fá menn til að taka upp eins einfaldan hlut og herðing fiskjar, til þess að létta á saltfisksmarkaðinum. Þegar um þetta var að ræða, fengust útgerðarmennirnir ekki til að gera það, sem að áliti hv. þm. Vestm. áttu að fá styrkinn. Og það var annað og meira en að það þyrfti að fá staurana og flytja þá til landsins; það varð að fara út fyrir hóp þeirra venjulegu útgerðarmanna, sem þykjast hafa í kollinum allt það vit, sem til er um útgerðarmál, og finna menn, sem vildu taka að sér að hafa framkvæmd í þessu máli. Sannleikurinn er sá, að herðing fiskjar hefir verið til frá aldaöðli hér á landi. Skreið var um tíma aðalgjaldeyrir landsmanna, sem út var fluttur. Og meginhlutinn af þeim fiski, sem landsmenn hafa borðað fram á þennan tíma, hefir verið hertur eða siginn. Það er eins og þessir nýtízku útgerðarmenn viti það ekki og séu ófáanlegir til að herða fisk. Fiskimálanefnd hefir unnið að því að koma á karfaveiðum. Útgerðarmenn gáfu fyrirskipun um, að þessum fiski skyldi hent. Og það var ekki fyrr en fiskimálanefnd beinlínis keypti þá til að hirða þennan fisk, að þeir tóku það upp. Það var langt stímabrak við að fá þá til að setja út botnvörpu á karfamiðum. Það geta vitanlega verið áraskipti að því, hvað veiðist af karfanum, en mér er sagt, að stofninn sé mjög sterkur og mikið til af honum, og hefir einn af okkar kunnugustu mönnum í þessum greinum skýrt svo frá. Þetta hefði verið um megn fyrir ráðuneytið að hafa með höndum og engin regla verið um framkvæmd þessara mála. Það gæti vel hafa setið allt í sama horfinu, þrátt fyrir styrkveitingarnar. Venjulegir útgerðarmenn hafa ekki haft annað fyrir augum en að veiða þorsk, til þess að salta og þurrka á þann venjulega hátt, sem tíðkazt hefir undanfarið. Hv. þm. sagði það réttilega, að útgerðin væri illa stödd. En eftir þeim gögnum að dæma, sem útgerðarmenn hafa lagt fram um hag útgerðarinnar, virðist líta svo út, að það sé óhugsandi, að nokkur útgerð geti orðið frá Íslandi næstu ár, a. m. k. ekki til að veiða fisk í salt, svo gífurlegt er tapið, ef það á að vera 4 millj. á togarana, og ég man ekki hvað margar millj. á vélbátana. Og hver mundi treystast til að leggja fé til þess? Ég held, sem betur fer, að þeir hafi málað með þeim dekkstu litum, sem þeir hafa fundið. Það er frekar hægt að selja fisk nú. Það er ekki heldur rétt að taka út úr verstu aflaárin síðustu 10–15 ár. Það á að taka meðaltal af einhverjum vissum árafjölda og láta þar vera í bæði góð og vond ár. Á annan hátt er ekki hægt að reikna þetta. Hæstv. ráðh. svaraði þeim atriðum í ræðu hv. þm., þar sem hann talaði um það, hversu mikið skarð það væri í fé fiskimálasjóðs, að leggja í að kaupa togara, og hann hefir sýnt fram á, að það er ekki eins mikið og hv. þm. vildi vera láta. Ég skal að lokum geta þess, að það er náttúrlega ekki rétt, að það hafi ekkert verið gert fyrir útveginn. Fyrir ráðstafanir Alþingis hefir verið velt millj. skuldum af bátaútvegnum, með framlögum úr ríkissjóði eða lántökum ríkissjóðs. Millj. kr. af skuldum útgerðarmanna hafa verið strikaðar út, bæði hjá bönkunum og öðrum, og mun þetta hafa komið að verulegu haldi, einkanlega hjá þeim, sem voru heppnir á síðustu síldarvertíð. En það er rétt, að það hefir ekki verið veitt fé til stærri útgerðarinnar, vegna þess að þar er um þær gífurlegu fjárhæðir að ræða, að mönnum hefir hrosið hugur við þeim kröfum; sem útgerðarmenn hafa gert. Og í sjálfu sér er það alveg gagnslaust að efla fiskveiðasjóð, ef flotinn er í því ástandi, sem hv. þm. vildi vera láta í sinni ræðu. Ég vil svo að lokum geta þess, að ég tel það eina þá merkilegustu nýjung í þessu frv., að gera þessa tilraun með togarana. En af því að hæstv. ráðh. hefir fært fyrir því svo skýr og mikil rök, læt ég mér nægja að vísa til þess, sem hann hefir sagt. Ég mun greiða atkv. á móti þessari till., og ég tel það illa farið, að hv. þm. Vestm. skuli vera þess sinnis, að vilja fella svo merkilegan lið niður úr þessu frv. og ekki styðja að því, að þær tilraunir geti farið fram, sem ætlazt er til með frv.

*Jóhann Jósefsson: Hv. 9. landsk. þm. endaði ræðu sína með því að segja, að hann teldi mjög illa farið, að ég vildi fella niður svona merkilegan lið úr þessu frv. Ég hefi mér til afsökunar þann tilgang, sem ég þegar hefi lýst, að ég tel, að hin önnur verkefni, með því fjármagni, sem sjóðnum er ætlað, séu honum nóg viðfangsefni, þó að ekki sé af þessu klipið á jafnstórvægilegan hátt til togaranna. Þær tölur, sem hæstv. ráðh. nefndi, eru víst topptölur af tekjum sjóðsins,.og það var eftirtektarvert, að hæstv. ráðh. kom hvergi nærri því stórkostlega atriði í þessu máli, að hingað til hefir það verið svo, að þessi lofsverða n., sem hv. 9. landsk. elskar af öllu hjarta, en mér og öðrum útgerðarmönnum er drumbs um, hefir farið þannig með það fé, sem til hennar hefir verið veitt, að það hefir runnið meir út í sandinn í gegnum fingur hennar heldur en farið hefir til þarflegra framkvæmda. Það er síður en svo, að ég, eftir að hafa hlustað á þessar tvær ræður, sé sannfærður um það, að rétt sé að dreifa fjármagninu eins mikið og ætlazt er til með þessu frv. Hitt er vitað, að 3. liður 5. gr. frv. er kominn inn fyrir atbeina sósíalista og er dálítið smækkuð tilraun af þeirri ríkisútgerð, sem þeir stefndu að á síðasta þingi og var látin þá, a. m. k. á yfirborðinu, valda friðslitum milli framsóknarmanna og sósíalista. Ég er heldur engan veginn sannfærður um, að það sé nauðsynlegt að kaupa þessa tvo nýju togara til þess að fá úr því skorið, hvort togarar svari kostnaði eða ekki, vegna þess að við höfum margra áratuga togaraútgerð að baki okkur og höfum þar á meiri reynslu að byggja heldur en þó að tveir togarar væru keyptir og þeim bætt við. Við yrðum engu nær eftir það útgerðartímabil heldur en nú vegna þess að allir vita, að það getur á hverju ári farið svo, að á útkomu þess árs sé ekki byggjandi, og hefir hv. 9. landsk. bezt reynt að rökstyðja þá skoðun, þegar hann vill vefengja útkomu togaranna, sem hefir verið lögð fyrir hann og aðra góða menn, frá árinu sem leið. Það er því sýnt, að með þessu yrði enginn nýr hæstiréttur búinn til í þessum efnum. Ég held miklu fremur, að það, sem Alþ. gerir í þessum efnum, eigi að vera þannig, að sýnilegt sé, að að öruggu marki sé stefnt og að þegar sé ljóst í upphafi, að af hálfu Alþ. sé stuðningurinn við sjávarútveginn meira en nafnið tómt. En eins og frv. er nú, hneigist ég að þeirri skoðun, að það fé, sem á að veita fiskimálanefnd til togarakaupa, muni verða lítið í framkvæmdinni, ef tillit er tekið til þess, hvernig uppskeran hefir orðið hingað til af þeim mörgu hundruðum þús., sem fiskimálanefnd hefir fengið milli handanna. Hv. 9. landsk. taldi, sem rétt er, að ég og margir. sjálfstæðismenn værum ekki hlynntir fiskimálanefnd. Ég get bent hv. þm. á það, að þetta er ekkert flokksmál Sjálfstfl. Á næstsíðasta aðalfundi S. Í. S. var samþ. einróma ályktun um það, að þingið legði n. niður og að verkefni hennar væru falin sölusambandi.

Ekki væri það gott

. A. m. k. held ég, að fyrirfram sé ekki hægt að fullyrða, að þetta færi verr úr hendi hjá S. Í. F. heldur en hjá n.

Þegar það skilar millj. frá Spáni

. Það var skaði, að hv. 9. landsk. var veikur, þegar ég kom að því hér á dögunum að svara bæði honum og hæstv. fjmrh. í sambandi við þessar millj. frá Spáni. Ég veit ekki, hvort hæstv. forseti hefir svo mikla þolinmæði, að hann leyfi mér að fara út í það mál.

Það er nú tæplega

. Ég trúi því vel. En þá svaraði ég hæstv. fjmrh. rækilega út af öðru spursmáli, sem reis upp, en vegna þess að hv. 9. landsk. gat ekki verið á fundi, fór ég ekkert út í þessar Spánarskuldir. En í skemmstu máli sagt, hvað snertir viðskiptin við Spán, hafa Íslendingar tiltölulega komið þar ár sinni þjóða bezt fyrir borð. Norðmenn áttu þar innstæðu í pesetum og Færeyingar einnig, og báðar þessar þjóðir áttu meira inni tiltölulega en Íslendingar. Innstæða Íslendinga stóð aftur á móti í sterlingspundum. Hitt getur verið, að Íslendingar tapi einhverju af þessu fé sakir ófriðarins, en þeir verða áreiðanlega ekki einir um það. Mér skildist að öðru leyti á ræðu hv. 9. landsk., að hann drægi það í efa, að skýrsla útgerðarmanna væri rétt.

Áætlunin

. Áætlunin er byggð á skýrslunni og skýrslan á reynslunni. Og hv. þm. talaði um þetta eins og maður, sem er kominn út úr hömrum og litur með vantrú á það, sem aðrir menn segja. Hefði hv. 9. landsk. hinsvegar haft hér skýrslu um þessi mál frá einum af bankastjórum Útvegsbankans, býst ég við því, að sá góði maður hefði orðið að viðurkenna, að bækur bankans sýndu það bezt, hvernig hagur útgerðarinnar er. Og vegna þess að hv. 9. landsk. er svo náskyldur einum slíkra manna, ætti hann að eiga innangengt að öllum upplýsingum um þessi mál. Tel ég óþarft í þessu sambandi að fara að minna á einstök útgerðarfyrirtæki, en mér segir svo hugur, að hv. 9. landsk. þurfi ekki að láta í ljós vantrú eða undrun, þegar útgerðarmenn leggja fram skilríki fyrir sínum stóru og miklu töpum undanfarin ár. Þá sagði hv. 9. landsk., að það væri ekki hægt að neita því, að margt af því, sem fiskimálanefnd hefði gert, væri vel gert, og í því sambandi minntist hann á það, að styrkt hefðu verið hraðfrystihús og stutt að herðingu fiskjar. Ég vil engan veginn segja og hefi aldrei sagt, að þetta sé illa gert. En hitt hefi ég alltaf sagt og segi enn og skal alltaf segja, að það hefði ekki þurft neina slíka stofnun sem fiskimálanefnd til þess að hrinda þessu af stað. Þá bar hv. þm. þær sakir á útvegsmenn, að þeir hefðu ekki viljað sinna þessu. Hér þykir mér skjóta skökku við. Ég þekki marga útgerðarmenn, sem hafa gengið eftir fiskimálanefnd með styrk til þess að koma upp hjöllum, til að berða í fisk, sem hafa ekki fengið hann. En svo hefir fiskimálanefnd búið til nýja menn í þessari grein, - ekki af því, að útgerðarmenn hafi ekki fengizt til að gera þetta, heldur hefir fiskimátanefnd gengið framhjá þeim og talið, að þetta væri betur komið í höndum annara, sem hingað til hafa staðið fyrir utan hóp útgerðarmanna. Ég held, að þó að útgerðarmenn hafi margar syndir á bakinu fyrir óvarfærni og ýmislegt, sem mannlegt er í áhættusömum atvinnurekstri, þá verði þeim sízt borið á brýn, að þeir séu tregir til að reyna nýjar leiðir. Um karfaveiðarnar er það að segja, að það var farið að reyna þær áður en fiskimálanefnd leit þessa heims ljós.

Hvar var það?

. Var það ekki fyrir vestan? Ég fullyrði, að það var farið að stunda karfaveiðar hér fyrir vestan land áður en fiskimálanefnd kom til sögunnar. Herðing fiskjar var þegar búið að benda á, bæði fyrir allmörgum árum af einum erindreka Fiskifélags Íslands, og svo var í áliti milliþingn. í sjávarútvegsmálum frá 1932 búið að benda mjög greinilega á það, hvað gera þyrfti og hvernig hitt og þetta skyldi gert, og þar á meðal var till. um það, að hjálpa mönnum til að koma upp þessum herzluhjöllum. Ég held það hljóti að vera misskilningur hjá hæstv. ráðh., ef hann hefir skilið mig svo, að ég ætlist til, að allar breyt. á verkunaraðferðum sjávarafurða hér á landi geti gengið fyrir sig á mjög stuttum tíma. Ég held ég hafi manna oftast bent á það, bæði utan þings og innan, bæði við flokksmenn hæstv. ráðh. og hann sjálfan, að því er mig minnir, að allar slíkar breytingar væru mjög fremur álít ég að því fari fjarri, að dagar saltfiskverkunarinnar séu taldir. Ég álít, að þegar aftur rofar til í Suðurlöndum, muni saltfiskurinn aftur verða þýðingarmikil verzlunarvara. En það er einmitt hæstv. ráðh. og skoðanabræður hans, sem þráfaldlega halda því fram, að dagar saltfisksins séu taldir hjá okkur. Þá minntist hæstv. ráðh. á kröfu útgerðarmanna og sagði, að till., sem komið hafa fram hér í hv. d., væru einskonar svar við þeim kröfum. Þessar till. eru um það, að nema nokkrar vörutegundir undan nýjum skatti í sambandi við frv. um bráðabirgðatekjuöflun ríkissjóðs. Þessar vörur eru girðingarefni, tilbúinn áburður, olía, salt og kol. Það er ekki hægt að skoða þessar till. sem neitt svar við málaleitun útgerðarmanna. Ef ætti að skoða þær sem svar, þá væri nánast verið að gera gys að útgerðarmönnum með slíku svari. Ég vil í lengstu lög vona, að hæstv. ráðh. hafi einhver meiri og betri hjálparráð handa útveginum en þessi, sem hann nefndi, enda drap hann á það, að það ætti að létta öllum gjöldum og tollum af salti og kolum. Girðingarefni og tilbúinn áburður koma ekkert þessu máli við. Ég sagði áðan, að ég væri þeirrar skoðunar - enda hefi ég og mínir flokksbræður barizt fyrir því ná á sjö þingum í röð -, að hin brýnasta þörf væri til þess að endurbyggja togaraflotann. Þess vegna fannst hæstv. ráðh., að ég hlyti að vera með þessu frv. En í þessu frv. eru engar ráðstafanir gerðar til endurbyggingar í flotanum; aftur á móti höfum við Sjálfstæðismenn flatt till., sem hefðu komið öllum fiskiflotanum að gagni; ef þær hefðu verið samþ., en í þá átt er ekki stefnt með frv. Þá var hæstv. ráðh. og hv. flokksbróðir hans 9. landsk. með bjarta spádóma hér áðan. Það geta hvorki þeir né ég nokkuð um það sagt, hvað framundan er. Þeir sögðu, að nú væri auðvelt að selja blautan fisk. Það er venjulega svo, þegar engan fisk er að fá, að kaupendur láta í veðri vaka, að þeir vilji kaupa fisk. Það er engin nýlunda, þó selja megi saltfisk á 30 aura kg. fyrri hluta vetrar, en reynslan hefir oftast verið sú, að þetta verð hefir skyndilega fallið, þegar kemur fram yfir nýár. Ég hygg, að ég hafi þá svarað báðum þeim hv. þm., sem talað hafa. Hv. 9. landsk. sagði, að það væri búið að gera mikið fyrir útgerðarmenn, búið að gefa þeim eftir milljónaskatta og láta þá hafa skuldaskil. Ég veit þetta, en miklu af þeim byrðum, sem létt var af sumum útgerðarmönnum við skuldaskilin, hefir verið velt á aðra útgerðarmenn eftir þeim reglum, sem skuldaskilasjóður starfaði eftir. En það var nú hvorki tilgangur minn eða annara sjálfstæðismanna, er við upphaflega bárum fram þá kröfu, að fjárhagur útgerðarmanna væri rannsakaður og þeim hjálpað til að komast út úr kreppunni. Þá segir hv. 9. landsk., að eftir mínum rökum sé gagnslítið að efla fiskiveiðasjóð. Ég skil ekki, hvernig hann fer að draga þá ályktun af orðum mínum. Ég hefi alltaf talið fiskiveiðasjóð stofnun, sem bæri að efla og sem setti að hafa það hlutverk að standa fyrir stofnlánum útvegsins.

Ekki þó togara

. Jú, ég hefi einmitt borið fram frv. ásamt tveimur samflokksmönnum mínum um eflingu fiskiveiðasjóðs til þess hann gæti lánað til endurbóta á togaraflotanum eins og hann hefir hingað til lánað til byggingar bátaflotans. Það er dálítið kyndugt, að hv. 3. landsk. skuli halda þessu fram, efir að við sjálfstæðismenn í sjútvn. höfum einmitt borið fram frv. um þetta efni.

Þar var stærðartakmarkið 80 tonn

. Það er líka gert ráð fyrir því í frv., að fiskiveiðasjóður láni í togara, er hann eflist, þó það nái að vísu of skammt. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er því haldið fram, að ekki verði hjá því komizt að efla togaraflotann eins og smærri flotann. Hæstv. ráðh. vill hér gera tilraun um það, hvort togari með 25% styrk úr ríkissjóði geti staðizt á við aðra togara! Ég hefði talið, að þetta frv. hefði nóg að vinna, eins og allt er í garðinn búið, þó ekki hefði verið svo frá gengið, að allar þorri peninganna fari í þessa tilraunastarfsemi. Og þó ég viti, að það tekur langan tíma að breyta um verkunaraðferðir og að ekki eigi að gera það of fljótt, þá veit ég, að það fé, sem hér er tíundað, hrekkur skammt til þeirra hluta með togarakaupunum.

* Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Við 2. umr. þessa máls gerði ég það með vilja að fara mjög lauslega út í þetta mál. Nú hefir hv. þm. Vestm. andmælt þessu frv. og gert við það breyt., og er það m. a. út af nokkrum ummælum, sem féllu hjá honum áðan, að ég sem einn nm. tel mér skylt að taka til máls. Hv. þm. Vestm. byrjaði á því að tala um fiskimálanefnd sem algerlega óþarfa stofnun og færði henni margt til foráttu. Ég vil nú leyfa mér að benda á, að nefndin er, eins og öllum er kunnugt, ákveðin með lögum, og Alþ. hefir yfirleitt ekki talið rétt að leggja hana niður. Skal ég, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að lesa upp 2. gr. laganna, þar sem verkefni fiskimálanefndar er þannig skilgreint: „Fiskimálanefnd hefir með höndum úthlutun verkunarleyfa, ef þau verða fyrirskipuð. Hún skal og gera ráðstafanir til þess, að gerðar séu tilraunir með nýjar veiðiaðferðir og útflutning á fiski með öðrum verkunaraðferðum en nú eru mest tíðkaðar. Hún skal og hafa forgöngu um markaðsleit og tilraunir til að selja fisk á nýja markaði og annað það, sem lýtur að viðgangi sjávarútvegsins. Getur ríkisstj. veitt nefndinni fé úr markaðs- og verðjöfnunarsjóði í þessu skyni með samþykki sjóðstjórnarinnar“. - Það er þannig skýrt og ákveðið fyrst og fremst verkefni fiskimálanefndar að hafa með höndum tilraunastarfsemi, og verður þess vegna að hafa hliðsjón af því, þegar verið er að tala um, hvað nefndin hafi verið dýr. Hv. þm. Vestm. vildi meina, að n. hefði verið dýr og lítið lægi eftir hana. Að hans dómi voru það aðeins tvö atriði, sem hún hefði nokkuð unnið að, sem sé að styrkja hraðfrystihús og stuðla að harðfiskverkun. En hún hefir gert miklu meira, eins og þegar er kunnugt, og er rétt, að þess sé getið hér, þegar um þetta mál er rætt. Ég skal þá fyrst víkja að því, hvað fiskimálanefndin hefir verið dýr í sínu starfi, en það má sjá á þeim reikningum, sem fylgja skýrslu n. um störf hennar 1935–1936. Beinn rekstrarkostnaður n. 1935 er sem næst 3 þús. kr. En annar kostnaður, sem færður er undir gjöld það ár, stafar af ýmsum tilraunum, sem n. hafði með höndum, og m. a. af fisksendingunni til Póllands, er oft hefir verið minnzt á hér á Alþ. og vitað er, að nokkurt tap varð á. En ég hélt, að hv. þm. hefði nú sízt átt að fara út í þá sálma, því að hann er í raun og veru ekki alveg hvítþeginn af því máli. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að hann átti mikinn þátt í því, þegar sú sala var gerð, og að n. fór beint eftir hans till. í því efni. - Við skulum svo athuga árið 1936. Þá hefir rekstrarreikningurinn að vísu hækkað, en hann er þó ekki meiri en rúmar 63 þús. kr. Annar kostnaður, sem þar kemur fram á rekstrarreikningi, er beinlínis í sambandi við þær tilraunir, sem n. hefir gert, svo sem kostnaður við rækjur, styrkir, kostnaður við ýms sýnishorn, styrkur til netakaupa, kostnaður við niðursuðutilraunir, tap á Steady-farminum til Ameríku, og styrkur til fiskirannsókna. Þetta er allt í samræmi við það, sem n. hefir verið ætlað að gera, og þess vegna er ekki rétt að dæma hana fyrir það, þó að nokkurt fé hafi farið í þessar tilraunir. Það er þegar orðinn nokkur árangur af ýmsum tilraunum fiskimálanefndar, svo sem við rækjuverksmiðju og niðursuðu, sem virðist ætla að gefa glæsilegan árangur. Sama er að segja um harðfiskinn. Það hefir þegar sýnt sig, að það má að vissu marki gera töluvert í því efni að auka harðfiskframleiðsluna og gera hann að útflutningsvöru. Í þessu sambandi vil ég minnast á það, sem hv. þm. Vestm. sagði, að nefndin hefði gengið framhjá útgerðarmönnum, þegar um úthlutun hjallanna hefði verið að ræða. Þetta held ég, að sé rangt, því að mér er kunnugt um það, að þau stórútgerðarfélög, sem áttu kost á hjöllum, vildu alls ekki nýta þá. Og mér er manna kunnugast um það, að þeir sýndu mesta tómlæti í því að gera skip sín út til ufsaveiða, og þar af leiðandi höfðu þeir litið með hjallana að gera. Þeir hjallar, sem voru þegar látnir af hendi til þessara togarafélaga og fluttir voru vestur á Önundarfjörð og Hesteyri, hafa verið fluttir hingað til Reykjavíkur aftur, af því að efni þeirra var ekki notað sem vera átti. - Þetta er lítið dæmi um það, að útgerðarmenn hafa yfirleitt alltaf skellt skolleyrunum við því að taka upp nýbreytni í fiskveiðum og verkun aflans. Þeir hafa ekki talið, að hér væri um þá nýbreytni að ræða, sem vert væri að gefa gaum, en það hafa aðrir tekið þetta mál upp og sýnt, að þetta er atvinnuvegur, sem sjálfsagt er að veita fullkomna athygli. Þá vil ég út af því, að oft hefir verið talað um hinn mikla rekstrarkostnað fiskimálanefndar, minnast á Sölusamband ísl. fiskframleiðenda til samanburðar. Það vill nú svo til að ég hefi skýrslu yfir störf þess frá 1. maí 1933 til 31. apríl 1934, og er þar að finna rekstrarkostnaðinn. Ég skal aðeins tala um þær upphæðir í þeim reikningi, sem eru hlíðstæðar við þann kostnað fiskimálanefndar, og það eru laun starfsmanna og endurskoðenda. Þetta ár er stjórnarkostnaðurinn 88 þús. kr. tæpar og laun starfmanna og endurskoðanda rúmar 83 þús. kr. Þetta er þreföld sú upphæð, sem er kostnaður við fiskimálanefnd. Ef við svo tökum næsta ár á eftir, 1934 –1935, þá eru laun starfsmanna, framkvæmdarstjóra og annara um194 þús. kr. yfir árið. Þetta er svona ríflega 2/3 hlutum meira en kostnaðurinn við fiskimálanefnd. Síðasti reikningurinn, sem ég hefi í höndum, er fyrir árið 1935–1936. Þar eru laun framkvæmdarstjóra og starfsmanna 169333 kr. Ég bendi á þessar tölur einungis til samanburðar, þegar verið er að vitna í þann mikla kostnað, sem fiskimálanefnd hefir í för með sér. Það má engu siður vitna í hinn geysimikla kostnað, sem Sölusambandið hefir í för með sér. Nú er það vitanlegt, að með hverju árinu, sem líður, hefir verkefni þess farið minnkandi, þar sem Sölusambandið hefir aðallega fengizt við sölu saltfiskjar, sem nú er óðum að hverfa, og prósentvís hlýtur því þessi mikli kostnaður hjá Sölusambandinu að verða alltaf æ hærri og hærri. Og ég fyrir mitt leyti álit, að sá kostnaður mætti engu síður minnka heldur en sumir aðrir, sem hér á Alþ. hafa verið gagnrýndir. Aðalatriðið í því, sem hér er til umr., er það, hvort fella eigi niður 3. lið frv., eins og það nú liggur fyrir. Hv. þm. Vestm. vildi meina, að það væri umhyggja hans fyrir smáútveginum, sem gerði það að verkum, að hann væri á móti þeim tillögum, sem í þeim lið fæluzt, þ. e. að styrkja kaup tveggja nýtízku togara. Ég hygg nú, að hv. þm. sé í raun og veru - enda kom það fram í öðru orðinu - með þeirri stefnu að endurnýja togaraflotann. En ég veit ekki, hvernig hann hyggst að fara að því, ef hið opinbera á ekki á einhvern hátt að koma skrið á það mál, því að einkarekstur togaraútgerðarmanna hér mun tæplega þess megnugur að endurnýja flotann eins og þörf væri. Það hefir verið krafa jafnaðarmanna, að ríkið og bæjarfélögin gripu hér inn í og reyndu að vinna að því marki, að togaraflotinn yrði aukinn og endurbættur. Ég er einn af þeim mönnum, sem hafa óbilandi trú á því, að það sé þessi tegund skipa, sem okkur henti bezt til fiskveiða, þrátt fyrir allt. Og þar að auki verðum við að hafa hugfast, að þar sem á okkar fiskimiðum stunda veiðar togarar svo hundruðum skiptir frá öðrum þjóðum, þá verður erfitt fyrir okkur að halda uppi samkeppninni við þær, ef við ekki rekum okkar veiðar á svipaðan hátt og hinar erlendu þjóðir. Ég er ekki í minnsta vafa um það, að ef hnigið yrði að því ráði að hafa mótorskip við fiskveiðarnar, þá yrðum við aftur úr í þeirri miklu samkeppni. Englendingar hafa nú endurbyggt sinn flota að nokkru, Þjóðverjar gera slíkt hið sama. Um Frakka, Holllendinga og Belga er mér ekki kunnugt, hvað mikið þeir hafa endurbyggt, en hitt er vitanlegt, að þeir leggja mikið kapp á, að þeirra floti geti farið um úthöfin, bæði til Íslands og annara staða norðarlega á hnettinum. Það má og benda á eina þjóð enn, sem er mjög að velta því fyrir sér, hvort hún eigi ekki að fara inn á þessa sömu braut og það eru Norðmenn. Þar eru mjög háværar raddir um það að auka togaraflotann og síðustu fregnir herma, að jafnvel sé í ráði að styrkja félög og einstaklinga til þess að gera tilraunir í þeim efnum, svo að full reynsla fáist þar af. Og þegar svona er komið hjá okkar nágrannaþjóðum, og jafnvel þeim, sem hafa verið okkar markaðsþjóðir, þá megum við ekki láta undir höfuð leggjast að hafa okkar tæki til fiskveiðanna nokkurn veginn sambærileg við þessar þjóðir, og ég er þeirrar skoðunar, að Þetta mál - aukning togaraflotans - sé eitt af því, sem við nú verðum að leggja aðaláherzlu á. En þá er spurningin sú, á hvern hátt það skuli gert. Hv. þm. Vestm. vildi meina að það ætti að gera með lögum, sem við nú höfum til, um fiskveiðasjóð Íslands. Það er vitanlegt um þann sjóð, að hann var og er hugsaður fyrst og fremst fyrir smáútveginn í landinu og það er barnaskapur einn að ætla, að hann geti - jafnvel með þeirri aukningu, sem sjóðnum nú er ætluð, - annað því að styðja togaraútgerðina svo að nokkru nemi. - En þá skulum við nú snúa okkur að því, sem frv. ætlast til, að gert sé í þessum efnum, og það er að styðja að kaupum tveggja nýtísku togara, sem hv. þm. Vestm. er á móti. Nú hefi ég talað við marga sjómenn, og ég veit, að það er þeirra beitasta ósk að komast á hina fullkomnustu togara þar sem þeir geti haft möguleika til þess að sýna sína miklu yfirburði yfir aðra erlenda fiskimenn, sem hér stunda veiðar kringum landið. Þetta er skiljanlegt, því að það er vitanlegt, að okkar gamli floti er orðinn úreltur. Að vísu eru til togarar, sem teljast verða sæmilega góðir, en meiri hluti þeirra er kominn á fallandi fót, að ógleymdu því, að þeir hafa ekki ganghraða og eyða því meiru af kolum heldur en yfirleitt hin nýrri skip gera. Þar að auki hlýtur stærð hinna nýju skipa að geta haft það í för með sér, að auðveldara sé að koma við betri hagnýtingu aflans heldur en áður hefir verið. Það er nú vitað, að miklir peningar hafa legið í þeim hluta aflans, sem ekki hefir verið hægt að nýta um borð og kasta hefir orðið í sjóinn. Það má nú kannske segja, að hægt væri að koma þessari vinnslu við í sumum okkar togara, en ég hygg, að það yrði ákaflega erfitt, og það yrði alltof kostnaðarsamt að setja þessi nýju tæku um borð í gömlu skipin, sem ekki eru byggð með það fyrir augum, að ógleymdu því, að þau hafa ekki nægilegt pláss til þess. Ég er ekki í vafa um, að ef það tækist að sýna, að þessi skip, sem búin væru nýjustu tækjum, hefðu verulega yfirburði gagnvart hinum eldri skipum, þá myndi það ýta undir framkvæmdir í þessu efni, ekki aðeins einstaklinga, heldur og ríkis- og bæjarfélaga. Hv. þm. er ef ti1 vill á móti svona nýjungum af eðlishneigð. En við, sem berjumst fyrir þessu máli, erum svo bjartsýnir, að við trúum því, að þetta sé rétta leiðin. Ég get líka bent á, að þeim, sem á skipunum vinna, er ekki sama, hvort þeir einna á stórum og fullkomnum skipum, sem hægt er að reka allt árið, eða ekki. Flest þau skip, sem héðan ganga til fiskveiða, eru aðeins rekin nokkurn hluta úr árinu, 2–3 mánuði á vetrarvertíðinni, nokkurn tíma á síld að sumarlagi, og þar með búið. Þau fáu línugufuskip, sem eru hér á landi, stunda síldveiðar aðeins 2–3 mánuði á ári, og hvað er slíkt fyrir sjómenn að byggja atvinnu á? Því er það eindregin ósk sjómanna, að það opinbera veiti þessu máli fullan skilning. Einu sinni var svo talið, að hér væru til 43 eða 44 togarar. Nú eru þeir að nafninu til 37, og það er varla nema nokkur ár þangað til sumir Þeirra hverfa úr sögunni fyrir elli sakir, ef þeir sökkva þá ekki í djúp hafsins af sömu eða öðrum orsökum. Hv. þm. talaði um örðugleika útvegsins. Mín skoðun á þeim skýrslum, er liggja fyrir frá útgerðarmönnum og þeir byggja á áætlun sína um útgerðarkostnaðinn 1938, er sú, að hana beri að taka með mestu varasemi. Menn geta sjálfir dæmt um, hvort ísfiskitúr þurfi að kosta £1535. Ég hefi ekki við hendina tölur um þennan kostnað undanfarin ár, en hann mun hafa verið eitthvað um 11–1200 f. Ég tel því þennan áætlunarlið mjög óábyggilegan og svona er um ýmsa aðra liði í áætluninni. Þar er t. d. gert ráð fyrir 50 daga úthaldi á vetrarvertið og er það miðað við undanfarna vertið, sem er sú rýrasta, er lengi hefir átt sér stað. Annars hefir vertiðin venjulega staðið í 80–90 daga. Ennfremur er í áætluninni byggt á verðlagi síðasta árs, sem var alveg óvenjulega lágt. Ýmsir glöggir menn telja nú hinsvegar, að fiskverð 1938 muni verða mun betra en 1937, og sé þetta því óþarfa svartsýni hjá útgerðarmönnum. Það þarf ekki að láta sig dreyma um að fá endana saman að því er útgerðina snertir með því að gera ráð fyrir öllu eins og það var á síðustu vertíð. Ég horfi með meiri bjartsýni fram á næsta ár, ef vilji er hjá útgerðarmönnum til að halda áfram með rekstur sinn. En ég sé ekki, hvernig Alþ. getur komið til móts við útgerðarmenn um þær kröfur, sem þeir gera nú til ríkisstj. Nú þegar hefir verið sýnd talsverð viðleitni í þá átt að létta gjöldum af útgerðinni. En kröfurnar til ríkisins mega ekki fara fram úr öllu hófi. Ég hefi farið nokkuð út fyrir það mál, sem hér skyldi rætt, sem sé verksvið fiskimálan. Ég hefi gert grein fyrir því, hversu óréttmætt sé að fella niður þennan lið, sem hv. þm. vill láta niður falla. Ég er viss um, að ef hægt er að kaupa slík skip, eins og hér er gert ráð fyrir, þá er það hin rétta leið. Fleira minntist hv. ]nn. á, eins og t. d. karfaveiðarnar. En það var nú einmitt fiskimálan., sem beitti sér fyrir þeim. Hv. þm. taldi aðra hafa byrjað á þessum tilraunum á undan henni, og er því rétt, að nokkrar tilraunir voru gerðar í þessu efni af Kristjáni Torfasyni á Flateyri, en þó í öðrum tilgangi. En nú er þessi útgerð rekin á Patreksfirði. Þar hefir verið reist verksmiðja og þaðan ganga tvö skip til þessara veiða. Hefir orðið góður árangur af þessu. En það var fiskimálan., sem hafði forgöngu um þetta, því að meðal útgerðarmanna var í fyrstu mikil tregða gagnvart þessum veiðum. Fleira má telja, sem n. hefir gert í tilraunaskyni. En allar tilraunir hljóta í upphafi að hafa nokkurn kostnað í för með sér. Og þó að illa hafi til tekizt um sumar ísfisksendingarnar t. d., er það ekki að undra. Má á það minna í þessu sambandi, að Kveldúlfur byrjaði fyrir nokkrum árum að senda freðinn fisk til Spánar. Ég hefi engan heyrt ámæla Kveldúlfi fyrir þá tilraun, og fóru þó þar margir tugir þúsunda í súginn. Ég minntist áðan á Póllandsfiskinn fræga, sem hv. þm. var nokkuð við riðinn. Fáir held ég, að áfellist hann fyrir það mál. En þá er líka óþarfi að vera að áfellast fiskimálan. fyrir tilraunir, sem hafa ef til vill ekki gengið að óskum að öllu leyti. Ég sparaði við síðustu umr. að tala um mál þetta. Það gerði hv. þm. líka, og er ég honum þakklátur fyrir. Það er ekki nema eðlilegt, í máli eins og þessu, að menn láti það koma fram, sem inni fyrir býr. En ég er sannfærður um, að hv. þm. er ekki eins andvígur fiskimálan. og hann lætur. En hann mun vera sendur fram af öðrum, sem hafa meiri andúð á henni, og er hann þar líklega að vinna þegnskylduvinnu sem góður flokksmaður.

*Bjarni Snæbjörnsson: Ég tók ekki til máls við 2. umr. málsins, því að ég bjóst við, að málinu væri ætlað að ganga fram, hvað sem hver segði. En upp á síðkastið hafa komið fram svo einkennilegar skoðanir hjá jafnaðarmönnum hér í d., að mér finnst ég verða að segja álit milt, áður en málið fer úr þessari hv. d. Hér hefir aðallega verið um það deilt, hvort meira aðkallandi væri nú að hjálpa togaraútgerðinni í heild eða að hjálpa sjávarútveginum á þann hátt að kaupa tilraunatogara, til að reyna, hvort hægt væri að reka nýtízku togara með góðum árangri. Ef tekið er fyrra atriðið, hvort ástæða sé til að hjálpa togaraflotanum, sem fyrir er, þá virðist mér sumir menn hér vera þeirrar skoðunar, að þess þurfi ekki með, því að áætlanir togaraútgerðarmanna fyrir 1938 geti ekki staðizt, en í öðru lagi sé fiskverð nú að hækka, svo að afkoman hljóti að verða góð á næsta ári. Það getur verið, að kostnaðaráætlanir fyrir 1938 hafi í nokkrum atriðum verið of háar. En um tapið á togaraútgerð undanfarin ár verður ekki deilt. Ég er nokkuð kunnugur bæjarútgerðinni í Hafnarfirði. Þar gera sósíalistar út, svo að ætla mætti, að sú útgerð hefði farið vel úr hendi. Frá því sú útgerð hófst, hefir öll árin orðið tap á henni, nema eitt árið. Í tapi þessarar útgerðar er fiskverkunarstöð innifalin, og hefir þó venjulega verið gróði af slíku fyrirtæki. Og þegar þess er gætt, að þessi útgerð hefir ekki greitt útsvar, sjá allir, að skýrsla togaraútgerðarmanna muni vera á rökum reist, því að það tap, sem hún gefur upp, er ekki einu sinni meðaltal af tapi skipa í Hafnarfirði. Þegar slíkt tap hefir orðið á útgerðinni, er ekki hægt að segja, að nú á næsta ári sé útlitið svo gott, að líkur séu til að afkoman verði sæmileg. Það er gefið, að eins og útlitið er nú og svo gömul sem skipin eru orðin og frek til viðgerða, getur togaraflotinn ekki borið sig. Stjórnarsinnar segja, að nú sé verið að gera svo og svo mikið fyrir útgerðina, afnema útflutningsgjöld og létta af henni sköttum. Hér hefir komið fram frv. um skattauka. Hann var felldur niður og annað ekki. Einnig hefir verið minnzt á, að hjálpa ætti útgerðinni með því að létta skatta hennar þar, sem hún er rekin, lækka hafnargjöld og fleira þess háttar. Það þýðir, að verið er að skylda bæjarfélögin, sem hafa mjög þröngan fjárhag, til að hjálpa útgerðinni, en hv. Alþ. eða stjórnarflokkarnir ætla ekkert annað að gera en að hætta við að leggja á hana nýja skatta. En um leið og þeir segjast hafa létt sköttum af útgerðinni eru öll veiðarfæri, hvaða nafni sem nefnast, skattlögð með þessari 2% skatthækkun, sem geymist í þessu frv. Nei, Alþ. hefir ekkert gert til að útgerðin geti borið sig, og þar með, að afkoma sjómanna og verkamanna, sem þessir menn bera sérstaklega fyrir brjóstinu, geti orðið sæmileg. Það er öllum vitanlegt, að þótt keyptur verði einn nýtízku togari sem tilraunaskip, þá bjargar hann ekki fólkinu í þessu landi. Hann gerir ekki það að verkum, að togarar í Reykjavík eða Hafnarfirði geti farið á veiðar þrátt fyrir þau stórkostlegu töp, sem hér hefir verið gefið í skyn, að þeir hafi orðið fyrir, og hægt er að sanna, að séu rétt reiknuð. En hvað verður þá, ef togararnir, sem til eru, komast ekki á veiðar? Hvað ætlar stjórnarliðið þá að gera? Ætla þeir að hafa þá aðferð, sem virðist vera gefin í skyn með þessu frv., að þvo sínar hendur af aðgerðarleysi Alþ. með því að segja, að það sé ekkert hægt að gera vegna sjálfstæðismanna á Alþ. Ætla þeir að hafa sömu aðferð og þá, sem höfð er í blöðum þeirra, að segja að skipin liggi bundin vegna þess að sjálfstæðismenn vilji ekki gera þau út? En þessu trúir fólkið ekki, a. m. k. ekki sjómenn og verkamenn, sem þetta mái snertir mest. Þá kem ég að hinu atriðinu með þetta tilraunaskip. Þó að ég fagni því, að hingað komi skip til að gera þessa tilraun um, hvort hægt er að láta útveginn bera sig með nýtízku tækjum, vinnsluvélum og stórum skipum, sem geta sótt aflann alla leið til Grænlands og Spitzbergen, þá er það ein spurning, sem mér finnst, að menn ættu líka að hafa hugfasta í þessu sambandi; það er, hvort réttara sé að styrkja þá útgerð, sem nú er, með fjárframlögum, sem svara þeirri upphæð, sem verja á til kanpa þessa nýtízku togara, á þessum tímum., þegar líkindi eru til, að hann mundi kosta margfalt meira fé en næstu 2 eða 3 árin. Það er vitanlegt, að frá í fyrra um þetta leyti og til þessa tíma hefir smíði á nýtízku togurum hækkað um ca. 7 þús. £, sem er um 150–160 þús. ísl. kr., eða allt að þessu 25% framlagi fiskiveiðasjóðs, sem hann á að leggja fram. Á þessum tímum, þegar allt logar í ófriði og verkstæði hafa öll yfirfullt að gera og stál hækkar í verði, væri ólíkt skynsamlegra að reyna að hjálpa þeirri útgerð, sem nú er til, með þessu fjárframlagi, en að leggja það í þessi kaup meðan veiðlag er eins hátt og nú er. Ég vil í þessu sambandi minnast á það, sem deilt hefir verið á hv. þm. Vestm., án þess hann hafi gefið þar mikið tilefni til; um það, hvort betra væri að reka togara eða mótorbáta. Ég ætla að láta þessa deilu hlutlausa, en ég tel, að það sé mikið undir staðháttum komið, hvað heppilegast er á hverjum stað. T. d. álít ég heppilegra fyrir Vestmannaeyjar að hafa mótorbáta heldur en Hafnarfjörð, en svo aftur heppilegra fyrir Hafnarfjörð að hafa togara heldur en Vestmannaeyjar. En flokksmenn hv. 3. landsk. og hann hafa hamrað á því, að bæjarstj. í Hafnarfirði ætti að ganga í ábyrgð til að hægt væri að koma þar upp mótorbátaútgerð. Seinast þegar þing var komið saman, kom áskorun til mín, sem mér var sagt, að hefði líka verið send hv. 3. landsk., um að ég hlutaðist til um, að Alþ. veitti Hafnarfjarðarbæ og verkamannafélaginu Hlíf þar ábyrgð til að koma upp mótorbátum og setja upp frystihús í Hafnarfirði. Þó undarlegt megi virðast, hafa ýmsir, þar á meðal flokksmenn hv. 3. landsk., haldið því fram, að mótorbátaútgerð mundi bera sig betur en togaraútgerð í Hafnarfirði. Þá vil ég minnast á það, sem hv. 3. landsk. minntist á, að sjómenn og verkamenn ættu að bera allan þungann af útgerðinni. Nú er langt frá, að ég hafi á móti því, að sjómenn og verkamenn eigi erfitt með að framfleyta sér og sínum á þessum erfiðu tímum, og ég vildi gjarnan, að þeir gætu átt við sæmileg kjör að búa. En á þessum erfiðu tímum verða allir, sem hlut eiga að máli, að slá heldur af sínum kröfum heldur en að auka þær. Ég hefði ekkert á móti því, að sjómenn og verkamenn fengju þessar 21 þús. kr. sem leggja á á hvern togara, en þá yrði að vera hægt að létta einhverjum öðrum tilsvarandi sköttum af útgerðinni. Það er vitanlegt, að tilgangur hv. 3. landsk. með því að slá því fram í hv. deild, að átgerðarmenn ætluðust til, að sjómenn og verkamenn ynnu kauplaust á togurunum, hefir ekki verið annar en að reyna að blekkja menn. Til þess ætlast enginn. Það hefir verið minnzt á fiskimálan. öðrum þræði í sambandi við þetta. Hv. 3. landsk. sagði, að það væri ekki eins mikill skrifstofukostnaður við hana eins og Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, en þó hefir hann hækkað úr 38 upp í 65 þús. á einn ári. Enda virðist ríkisstj. vera orðinn þessi kostnaður þyrnir í augum, því í frv. þessu er tekið fram, að ríkissjóður eigi ekki að borga hann. Ríkissjóður er orðinn hræddur við þennan mikla bagga og vill láta sjómenn og útgerðarmenn borga hann, enda má gera ráð fyrir eftir því, sem á undan er gengið, að skrifstofukostnaðurinn hækki upp í ca. 100 þús. á næsta ári. Þá hefir og mikið verið talað um það mikla gagn, sem fiskimálanefnd hafi gert. Útgerðarmenn hafi t. d. verið ófáanlegir til þess í fyrstu að herða fisk eða setja vörpu í sjóinn til að veiða karfa, eins og hv. 9. landsk. orðaði það. Skilur ekki hv. 9. landsk. og aðrir, að ekki er eðlilegt, að menn herði fisk, þegar sæmilegt verð fæst fyrir hann saltaðan? Þegar fiskimálanefnd kemur til sögunnar, eru farnir að verða erfiðleikar á sölu saltfiskjar, og þess vegna fara menn að herða fisk. Það er eðlileg afleiðing af því, að markaðurinn brást, og hefði verið gert jafnt hvort Héðinn Valdimarsson hefði stjórnað þessu fyrirtæki eða sölusamband ísl. fiskframleiðenda hefði haft forustu í því. Um karfaveiðarnar vita þeir efalaust, hv. 9. landsk. og hv. 3. landsk., að þær fengu fyrst skrið þegar fiskifræðingurinn Þórður Þorbjarnarson kom upp með allt vítamínið, sem væri í karfalýsi og karfamjöli. Það var hann, sem kom karfaveiðunum af stað, en fiskimálanefnd kom ekki til skjalanna fyrr en eftir að útgerðarmenn voru byrjaðir á þeim. Þetta eru því rök, sem ekki sæmir að bera fram á Alþ. Að lokum vil ég gera fyrirspurn til hv. jafnaðarmanna hér t hv. deild og hæstv. atvmrh. Það er um það, hvernig fer með þennan nýtízku togara, þegar hann kemur. Nú segir einn, að það verði einn togari, sem komi, 3. landsk. segir, að það verði tveir. Þetta má til sanns vegar færa á þann hátt, að fyrsta árið komi einn og næsta ár komi annar í viðbót, ef þannig á að endurnýja togaraflotann. Raunar býst ég við, að ef það á að gerast, verði að koma fleiri en einn eða tveir togarar. En ef nú kemur aðeins einn togari, - hvert á hann þá að fara og hverjir eiga að fá hann? Ef nú Hafnfirðingar, Reykvíkingar og Keflvíkingar vilja fá hann, hvað á þá að ráða úrslitum? Á að hugsa um, hvar þörfin er mest, eða eiga einhverjir vildarvinir fiskimálanefndar að fá hann? Í frv. er svo fyrir mælt, að fiskiveiðasjóður leggi fram 25% af kaupverði togarans, verkamenn og sjómenn, eða aðrir, sem áhuga hafa fyrir þessu, 15–20%. Þarna eru komin 40–45%. Nú vildi ég spyrja, hvaðan á hinn hlutinn að koma? Hvar á að fá lán til þessa? Frá áreiðanlegum heimildum hefi ég þær upplýsingar, að t. d. í Englandi láni skipasmíðastöðvarnar aldrei meira en 50% af skipsverðinu. Ég efast ekki um, að þeir hv. 3. og 9. landsk. og hæstv. ríkisstj. muni geta svarað þessu, og langar mig til að fá það upplýst.

*Árni Jónsson: Mér þykir skiljanlegt, að hæstv. forseti reki á eftir mönnum nú undir þinglok, og má segja, að mjög er nú setið, og getur það sama átt við um okkur og sagt var um einn ráðh., að hann væri mjög sitjandi. Er þar ekki heldur leiðum að líkjast. En þar sem ég hefi ekki reynt mjög á þolinmæði hæstv. forseta það sem af er þingi, þá vona ég, að það sé átölulaust af hans hálfu, þótt ég segi nokkur orð. Að ég stóð upp, orsakaðist af því, að við upphaf ræðu hv. 3. landsk. beindi hann nokkrum orðum til hv. þm. Vestm., sem þá var ekki viðstaddur. Var þá rætt um aukið starf fiskimálanefndar og látið mikið af störfum hennar, enda var ræða hv. 3. landsk. að mestu leyti gum af þessu ástfóstri þeirra stjórnarflokkanna. Það er líkt á komið með þetta ástfóstur stjórnarflokkanna og börn sumra mæðra; þeim þykir ekki alltaf vænzt um efnilegustu börnin, heldur þvert á móti. Mæðurnar láta sér oft annast um þau börnin, sem öðrum þykir mestu leiðindakrógar. Þannig hefir þetta farið með fiskimálanefnd hjá stjórnarflokkunum. Þótt þeir gumi endalaust af henni, hefir öðrum þótt hún mesti leiðindakrógi. Hv. 3. landsk. hóf ræðu sína á því að mótmæla ummælum hv. þm. Vestm. um, að fiskimálanefnd væri óþörf, og færði fram sem sönnun fyrir því, að Alþ. hefði ekki fundið ástæðu til að afnema hana, heldur ætlaði það nú að veita henni meiri völd en verið hefði. Þetta verð ég að segja, að eru léleg rök. Ég hefi setið fundi þeirra manna, sem fyrst og fremst eiga hagsmuna að gæta á því sviði, sem fiskimálanefnd er sett yfir, sölusamband ísl. fiskframleiðenda. Hygg ég, að réttasta dóm á ágæti þessarar n. megi fá hjá þeim mönnum, sem mest eiga undir því, að vel sé gengið fram um sölu þeirra vara, sem fiskimálanefnd er sett til að sjá um, en ekki hjá Alþ. Á fundum þessa sambands hefir verið mikið um fiskimálan. rælt síðan hún var stofnuð, og hún hefir haft þar fulltrúa sína og velunnara. En í apríl 1936 var þess krafizt einróma af fundarmönnum, að fiskimálanefnd væri lögð niður, og var ástæðan fyrir því sú, að þá hafði hún nýlega ráðizt í að senda hinn margumrædda Steady-farm til Ameríku. Fiskeigendur höfðu ekki meiri trú á ráðstöfunum n. en þetta. Ég ætla ekki að fara að ræða hér Póllandsfiskinn, sem hv. 3. landsk. sagði, að hv. þm. Vestm. hefði átt svo mikinn þátt í að senda. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. Vestm. muni sjálfur upplýsa, hvern þátt hann átti í því máli, og geta menn þá séð, hvort honum ber að þakka eða skella skuld á hann fyrir það, sem þar gerðist. Mér þykir furðulegt, þegar hv. 3. landsk. ber saman ísfisksölu fiskimálanefndar og saltfisksölu sölusambandsins. Sem kunnugt er hefir sambandið annazt alla saltfisksölu landsmanna, og jafnvel þeir, sem eitthvað hafa haft við einstaka framkvæmdir þess að athuga, eru á einu máli um það, að ef sú stofnun hefði ekki komið til, væru útgerðarmenn milljónum fátækari og útgerð þeirra ennþá verr komin. Til dæmis um það, hvernig þessar tvær stofnanir starfa, skal ég nefna það, að þegar sölusambandið flytur út fisk, er alltaf reiknað í tonnum, en þegar fiskimálanefnd flytur út fisk, er reiknað í kílóum og pundum. Nú er eðlilegt að kostnaður við fyrirtæki eins og sölusambandið sé alltaf meiri en við fiskimálanefnd. En þó er það ekki sá gífurlegi kostnaður, sem við nefndina er, sem menn telja mest eftir, heldur er það það tap, sem hún bakar landsmönnum. Þegar verið er að veita fiskimálanefnd aukið starfssvið, er reynt að réttlæta stofnun hennar og tilveru með því, að einkafyrirtæki hafi ekki fengizt til að taka upp nýbreytni í verkunaraðferðum og hagnýtingu fiskjar viðvíkjandi markaði í Suðurlöndum. Það er bezt að minna hv. þm. á, hvernig fiskimálanefnd er til komin. Hugmyndin um fiskiráð er ekki komin frá stjórnarflokkunum, heldur frá sjálfstæðismönnum. Þeir báru fram frv. um fiskiráð hér á Alþ., og í því frv. er gert ráð fyrir flestöllum þeim hlutverkum, sem fiskimálanefnd hafa verið fengin. Þar er gert ráð fyrir harðfiskverkun, hraðfrystingu og markaðsöflun bæði í Suður- og Norður-Ameríku. Það eru sjálfstæðismenn, sem eiga hugmyndina að öllu þessu, og ef þeir hefðu haft framkvæmd hennar, hefði hún orðið allt önnur en nú er. Hugmyndin er góð, en framkvæmdin hefir í mörgum tilfellum verið sú, að í augum fiskeigenda hefir fiskimálan. algerlega fyrirgert tilverurétti sínum. Annars er það svo, að þessi söngur hv. 3. landsk. og fleiri um, að fiskeigendur hafi ekki fylgzt með, þeir hafi verið ófúsir til að taka upp nýjar verkunaraðferðir og afla nýrra markaða, ekki nýr, þetta eru gamlar flugur, sem bornar voru á borð á þeim tíma, þegar verið var að undirbúa stofnun fiskimálanefndar. Ég man eftir því í útvarpsræðu hjá hæstv. atvmrh. 1935, að hann hélt því fram, að þeir, sem önnuðust fisksöluna, væru tómlátir um allt nýtt og hjá þeim færi allt í handaskolum, en sannleikurinn er sá, þrátt fyrir þetta tal, að allt fram að þeim tíma, er saltfisksmarkaðurinn rýrnaði, vorum við alltaf að vinna á í Suðurlöndum á kostnað keppinautanna. Okkar skæðustu keppinautar, Norðmenn, voru stöðugt að hopa úr hverju landinu eftir annað. Þeir hefðu heldur viljað sitja að saltfiskmarkaðinum einir, en þeir urðu að hopa, og við sátum að bezta mörkuðunum. Þetta var nú allt tómlætið. Hitt er annað mál, að þegar þessi markaður lokaðist, þá þurfti að finna nýjar leiðir, en þá urðu útgerðarmenn fyrstir til að benda á herðingu, hraðfrystingu o. s. frv. Þess vegna er það, þegar verið er að saka útgerðarmenn um það, að þeir hafi ekki viljað aðrar verkunaraðferðir eða annan markað en fyrir saltfiskinn, samskonar ásökun eins og ef bóndinn væri ásakaður fyrir að fara ekki með sitt fólk í útsköfurnar meðan ræktaða landið er enn óslegið. En eins og bóndinn neyðist til að fara á útsköfurnar, þegar allt betra slægjuland er búið, eins neyddumst við til að taka upp nýjar aðferðir og leita nýrra markaða, er bezti markaðurinn lokaðist. Sannleikurinn er sá, að starfsemi fiskimálan., hefir gengið hörmulega illa. Ég held, að ennþá sé rétt að telja harðfisksöluna í pundum. Það má benda á það, að síðan markaðurinn lokaðist í Suðurlöndum hefir verið leitað nýrra markaða annarsstaðar. Tveir framkvæmdastjórar Sambands ísl. fiskframleiðenda fóru til Ameríku og komu aftur með bezta árangur. Þeir opnuðu markaði í Brazilíu, Argentínu, Uruguy, Cuba og víðar. Þó þeir markaðir væru ekki sambærilegir við markaðina í Suðurlöndum, þá voru þeir mikil hjálp út úr þrengingunum. Nei, ég álít það næsta eðlilegt, að einmitt hv. þm. Vestm., sem sjálfur er útgerðarmaður og fulltrúi fyrir útgerðarmenn, sem eiga sína hagsmuni að allmiklu leyti undir fiskimálanefnd, þó þessi maður vilji ekki stækka starfssvið fiskimálanefndar frá því, sem verið hefir, því sannleikurinn er sá, að hún hefir brugðizt vonum manna meira en flest önnur fyrirtæki, sem stofnuð hafa verið á síðari árum.

Forseti (EÁrna) : Ég geri nú ráð fyrir að takmarka hér eftir ræðutíma hv. þm. við 10 mínútur.

*Jóhann Jósefsson: Hv. 3. landsk. hélt hér ræðu alllanga um fiskimálan. og afrek hennar, og sérstaklega um afskipti mín af sölu fiskjar til Póllands. Ég veit ekki, hversu oft ég þarf að vitna í þessu máli gegn látlausu japli fiskimálan. á ósannindum um þetta mál. Ég hefi gert það bæði á Alþingi, í blöðum og í skýrslu til F. Í. S., en ég get gert það einu sinni enn fyrir hv. 3. landsk., svo hann hafi ekki ástæðu til oftar að endurtaka þessi ósannindi fiskimálan. Það er rétt, að ég, eftir tilmælum ríkisstj. gegnum danska sendiráðið, athugaði möguleika fyrir sölu fiskjar til Póllands. Það er líka rétt, að ákveðið danskt firma, líka fyrir milligöngu danska sendiráðsins, benti mér á umboðsmann í Póllandi, sem S. Í. F. skipti við. Ég þóttist ekki hafa ástæðu til að óttast, að þetta væri neinn óreiðumaður, úr því S. Í. S. hafði valið hann sem sinn umboðsmann, sem ég ekki heldur veit, hvort hann hefir verið. Ég tilkynnti svo fiskimálan. um, að þessi maður væri fús að taka að sér sölu á fiski frá Íslandi, en lét þess jafnframt getið, að ef fiskur yrði sendur þangað, þá yrði fljótt að hefjast handa, því markaðurinn væri þarna takmarkaður. Þetta var í janúar 1935, og með því var mínum afskiptum af þessu máli lokið. Ekki er hægt að segja, að n. brygði fljótt við, því sending mun ekki hafa farið fyrr en í marz. Fiskimálan. leitaði ekkert til mín, en gerði alla samninga við Magnús Andrésson og Steady, og sýnir það, að eftir mínum ráðum var ekki farið að öðru leyti en því, að n. tók upp korrespondanse við firmað. Á Alþingi sagði ég svo frá sambandinu við þetta firma. Þá reis upp formaður fiskimálan., hv. 2. þm. Reykv., Héðinn Valdimarsson, og sagði að það hefði alls ekki verið Jóhann Jósefsson, sem útvegað hefði þetta samband, heldur fiskimálan. Hann hefði að eins skrifað nokkur bréf og sent skeyti, og svo punktum, basta og búið. En þegar illa fór með þessa sendingu, þá var það Jóhann Jósefsson, sem átti sökina. Ég þarf ekki að fjölyrða um þessa framkomu formanns fiskimálan. gagnvart mér, lítilmennska hans er svo augljós. Þegar útlit er fyrir, að ég geti grætt á þessu máli, reynir hann að níða heiðurinn af mér með skömmum, en svo þegar hallast á, þá á ég alla sökina. Ég veit, að hv. 3. landsk. er of vel innrættur maður til þess að endurtaka þennan óhróður um mig, þegar hann er búinn að fá réttar upplýsingar. Hvernig fór svo með Ameríkuverzlunina? Ekki var það ég, sem þá stýrði penna fiskimálan. Þó urðu þar enn meiri mistök. Fiskimálan. reif þar niður það, sem bezti sölumaður okkar, Kristján Einarsson, hafði byggt upp fyrir S. Í. F. Nefndin gerði meira en hrekja frá okkur þetta samband; hún hrakti einnig frá okkur velvilja og samúð landa okkar vestra, og allt þetta fyrir geðofsa formanns fiskimálan. Ég tel, að mikil mistök hafi orðið í Póllandi, en í Ameríku voru það ekki mistök, heldur var þar vitandi vits rifið niður það, sem búið var að byggja. Hv. 3. landsk. var að dylgja um það, að tölur og skýrslur útgerðarmanna væru ekki réttar; hið sama var að heyra á hæstv. ráðh. En nú veit hv. þm., að á nýafstöðnum fundi útgerðarmanna réðst einn af stæltustu flokksmönnum hv. þm. á skýrslur útgerðarmanna og áætlanir, en var hrakinn lið fyrir lið, svo að hann gat ekki á þeim vettvangi sýnt fram á, að nokkur liður áætlunarinnar væri rangur. Þess vegna ætti hv. þm. að spara sér hér dylgjur um rangar tölur og áætlanir, þegar raunar enginn er til andsvara. Hv. 3. landsk. sagði ef ætti að taka kröfur útgerðarmanna alvarlega, - hann sagði ef, - já, ef ekki á að hengja myllustein um háls útgerðarinnar, ef ekki á að taka neitt tillit til fyrirsjáanlegs taprekstrar og bágborins fjárhags útgerðarinnar, m. ö. o. ef á að halda áfram að berja höfðinu við steininn, þá er það augljóst, að útgerðin getur ekki risið undir gjöldunum og fer alveg á höfuðið, samtímis því sem varið er 400 þús. kr. til nýrrar útgerðar. Ef þetta verður gert, væri það svipað því, ef Alþingi, sem veitt hefir fé til stofnunar nýbýla, skeytti ekkert um þær jarðir, sem fyrir eru í landinu, skipti sér ekkert af byggingum á þeim, en jysi fé í nýbýli. Ég gaf ekkert tilefni til samanburðar á bátaútgerð og stórútgerð. Hann var í því sambandi að segja draum sinn um lækkun á kola- og salttolli, en það er ekki annað, sem liggur fyrir, en það, að hætta við að hækka toll á þessum vörum ásamt olíu, girðingarefni og tilbúnum áburði. Að síðustu vil ég segja hv. 3. landsk. það, að ég tel það hafa miklu meiri þýðingu bæði fyrir sjómenn og verkamenn, ef hans flokkur og ráðh. reyndu að manna sig upp og opna augun fyrir því, sem er að gerast í sjávarútveginum, og reyna að gera þar eitthvað til umbóta, heldur en þó keyptir væru einn eða tveir togarar. Aðalatriðið er, að atvinnuvegurinn beri sig; annars fer allt í strand. Það tjáir ekki, þó bætt sé við einum eða tveimur togurum ofan á atvinnurekstur, sem ekki getur borið sig. Þá voru hv. þm. og hæstv. ráðh. með mikla bjartsýnis spádóma. Ég vildi gjarnan óska, að þeir rættust ; ekki veitir af. Útlitið bendir bara ekki til þess að því er virðist. Ég get bent á tvær vörutegundir í útflutningi okkar, sem í fyrra um þetta leyti fóru hækkandi. Þessar vörur snerta mjög sjávarútveginn; það eru hrogn og lýsi. Þá fór verð á saltfiski aftur á móti lækkandi. Nú er verð á hrognum og lýsi aftur á móti lækkandi, og yfirleitt er talið, að verðlagið á heimsmarkaðinum fari lækkandi. Þeir, sem trúa því, að saltfiskur muni hækka í verði í næstu framtíð, eru bjartsýnir, ef tillit er tekið til reynslu síðastliðinna ára. Ég skal láta máli mínu lokið með því að skora á hæstv. atvmrh. að beita sér fyrir því, að Alþ. og ríkisstj. gefi útgerðarmönnum skýr og góð svör við þeim kröfum, sem þeir hafa sent ríkisstj. og enn er eftir að svara.

* Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Það verður að virða mér það til vorkunnar, þó ég geti ekki á 10 mín. svarað öllu því, sem ég þyrfti að svara, en ég byrja á því að snúa máli mínu að þeim hv. þm., er síðast talaði. Það, sem ég áðan vék að Póllandssölunni, byggði ég á skýrslu frá fiskimálan. fyrir árin 1935 og 1936. Nefndin segir, að leitað hafi verið til hv. þm. sem fulltrúa ríkisstj. í Miðjarðarhafslöndum um möguleika á fisksölu til Póllands, og að hv. þm. hafi ráðið n. til að senda fisk þangað, og bendir á ákveðinn mann sem umboðsmann eða kaupanda. Svo komst maður inn í þetta í Kaupmannahöfn sem millimaður.

Það var ekki eftir minni till.

. Hvað hv. þm. hefir svo gert með bréfum og skeytum getur skýrslan ekki um, en það er sýnt, að hv. þm. hefir mikið verið viðriðinn þessa sölu sem ráðgjafi n. Hv. þm. þótti óþarft, að ég væri að gagnrýna skýrslur útgerðarmanna. Hann segir, að einn okkar manna hafi reynt að gera það á fundi útgerðarmanna, en hafi verið hrakinn lið fyrir lið. Þetta er ekki rétt; þessi maður gat ekki gagnrýnt skýrslu þeirra, af þeirri einföldu ástæðu, að hann hafði ekki skýrsluna undir höndum. Síðan hefi ég litið ofan í þessa skýrslu og fundið þar ýmislegt, er mér hefir þótt athugavert. Það er rétt hjá hv. þm., að útgerðin þarf að bera sig, en það er margt, sem kemur til greina í sambandi við það, að bera sig. Ég hefi ekki tíma til að fara út í það nú, því það væri efni í langa ræðu. Þá var hér nokkuð minnzt á bæjarútgerðina í Hafnarfirði af hv. þm. Hafnf., sem vitnaði hér. Hann segir, að ýmss útgerð sé spegill af því, hvernig útgerð yfirleitt beri sig. Ég hefi ekki reikninga þeirrar útgerðar, en ég efast ekki um, að þær upplýsingar, sem hann gaf, eru réttar, það sem þær ná. Hitt er vitað, að eftir að bæjarútgerðin í Hafnarfirði bætti við sig öðru skipi, gekk miklu verr en áður. Þetta skip aflaði mjög illa og var langt fyrir neðan meðallag. Slíkt getur vitanlega komið fyrir fleiri útgerðarfyrirtæki. Þetta skip, sem mjög voru skiptar skoðanir um, hvort rétt væri að kaupa, olli því, að útgerðin gekk eins illa og raun varð á. Hinu er ekki hægt að neita, að Hafnfirðingar hefðu verið mun fátækari, ef þessi útgerð hefði engin verið, því hún hefir veitt atvinnu upp á marga tugi þúsunda fram yfir það tap, sem orðið hefir á útgerðinni. Og fyrir bæjarfélagið hefir sú atvinna, sem útgerðin veitti, verið mikil hjálp á þessum þrengingatímum. Þá sagði hv. þm., að einn togari bjargaði ekki almenningi í landinu. Ég skýrði það í fyrri ræðu minni, hvað þessi tilraun gæti þýtt. Hún getur þýtt algerða umsköpun á togaraútgerðinni og beint henni inn á réttar brautir. Hann minntist einnig á mótorbátaútgerð í Hafnarfirði, sem flokksbræður mínir hefðu óskað eftir ríkisábyrgð fyrir. Ég er sammála honum um það, að slík útgerð sé ekki álitleg. En ég get sagt honum, að það voru flokksmenn hans, sem beittu sér fyrir mótorbátaútgerð hér í Reykjavík, til þess að reyna að drepa niður togaraútgerðina. Þá var þessi hv. þm. að tala um það, að áður en saltfisksmarkaðurinn brást hafi verið sæmilegt verð á saltfiski og því ekki eðlilegt, að útgerðarmenn legðu mikla áherzlu á útvegun nýrra markaða. Ég held nú, að enginn vilji halda því fram í alvöru, að saltfisksverðið hafi verið sæmilegt árin 1934 og 1935. Fólkið sá og fann, að svo var ekki, þó útgerðarmenn virtust ekki koma auga á það. Svo kom styrjöldin á Spáni. Hana sá enginn fyrir, en þá bar Alþfl. fram till. á Alþ. um, að ríkissjóður legði fram fé til hjálpar útveginum. Þá till. studdu útgerðarm. ekki. Þá minntist hv. þm. á karfann og sagði, að í þá veiði hefði verið ráðizt fyrir forgöngu eins ungs vísindamanns, Þórðar Þorbjarnarsonar. Það er að vísu rétt, en í fyrstu ætlaði allt að stranda fyrir tregðu útgerðarmanna á að leigja skip til þessara nýju veiða. Þá var það einn velviljaður útgerðarmaður, sem lánaði eitt af sínum skipum til hinna fyrstu tilrauna, sem gerðar voru. Aðrir vildu ekki leigja skip sín í þessum tilgangi. Hv. þm. var að tala um, að þetta væri kosningabomba. Það er eins og menn sjái kosningabombu í öllum málum. En þetta mál er flutt af Alþfl. aðeins sem þjóðþrifamál, fyrst og fremst fyrir fiskimannastéttina, en ekki sem neitt kosningamál, eins og sagt er um eitt mál, sem nú er ofarlega á döfinni hjá sjálfstæðismönnum, hitaveituna. Þá talaði hv. 11. landsk. hér langt mál og hélt uppi vörnum fyrir sitt heimili, sölusambandið, sem hann taldi allt til ágætis og miklu fremri heldur en fiskimálanefnd. Ég minntist nú aðeins á sölusambandið í sambandi við þann mikla kostnað, sem sú stofnun hefði í för með sér, enda er því ekki að neita, að hann er í augum landsmanna yfirleitt óeðlilega hár.

Tíminn er búinn

. Ég verð þá að láta ósvarað ýmsum atriðum, sem fram komu hjá hv. 11. landsk., sem þörf hefði verið að gera nokkur skil. En ég vil aðeins að lokum geta þess, þar sem umr. um þetta mál hafa þótt nokkuð langar, að það er ekki hægt að komast hjá því að ræða nokkuð ýtarlega mál, sem eru jafnofarlega í hugum landsmanna eins og einmitt þessi mál, og ég vænti þess, að frv., sem hér liggur fyrir, eigi eftir að sýna, að hér er stefnt inn á rétta, en ekki ranga braut.

*Bjarni Snæbjörnsson: Ég get verið stuttorður Það voru aðeins örfá atriði, sem ég vildi ekki láta ósvarað hv. 3. landsk. Það er þá fyrst það atriði, að bæjarsjóður Hafnarfjarðar væri miklu fátækari, ef togararnir hefðu ekki verið þar, sem ég vil segja, að ekki sé rétt. Að vísu hafa þeir skaffað atvinnu í bæinn, en samtímis hefir líka aðstreymi fólksins aukizt þangað mjög, svo að það voru ekki einungis bæjarbúar einir, sem nutu góðs af. En nú vil ég skýra hv. þm. frá því, að tap bæjarútgerðarinnar á þessu ári er komið yfir ½ millj. kr., og fátækt bæjarfélag, eins og Hafnarfjörður, hlýtur þó að vera miklu verr sett en áður, ef það fær í viðbót við það, sem fyrir er, ½ millj. kr. skuldabagga. Þetta er því eins og hver önnur firra hjá hv. þm., sem ekki er hægt að láta ómótmælt. Hv. 3. landsk. minntist líka á það, að margir hefðu verið á móti þessum togarakaupum, þ. e. a. s. þeim síðari. En ég get upplýst hann um, að það voru einangis sjálfstæðismenn. Hinir allir álita þetta hið mesta happ fyrir bæjarfélagið, þrátt fyrir það, hvernig allt var í pottinn búið. Þá sagði hv. þm., að verðfallið hefði komið 1935 - sem er rétt og það eina rétta af því, sem hann sagði - og að Alþ. hefði séð, að hverju stefndi, en útgerðarmenn hefðu ekki séð það. Samt sem áður er margbúið að taka það fram við hv. þm., að það hafi einmitt verið sjálfstæðismenn, sem báru það fram á þingi að stofna nefnd, sem færi í sömu átt og fiskimálanefnd. En það er alveg sama, hvað sagt er við þennan hv. þm., hana ber bara höfðinu við steininn og segir, að svona hafi það verið og öðruvísi ekki. Þá vil ég að lokum minnast á karfaveiðarnar. Hv. 3. landsk. játaði, að ég hefði farið þar rétt með, en hamraði á því, að útgerðarmenn hefðu verið tregir til að gera út á karfaveiðar, og ekki fengizt til þess nema örfáir með styrk frá fiskimálanefnd. En þó að hv. þm. geti bent á eitt útgerðarfélag fyrir vestan, sem máske hafi borið sig við karfaveiðarnar, þó var það nú svo, að togarar, sem styrktir voru í þessu skyni af fiskimálanefnd, urðu gjaldþrota, en svo hefði varla farið, ef uppgripaafli hefði verið af ufsanum.

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Herra forseti! Þetta mál er komið frá hv. Nd., eins og kunnugt er, en shlj. mál lá fyrir þessari hv. d. á síðasta þingi, sem d. afgreiddi þá, svo d. hefir að því leyti tekið afstöðu til þessa máls. Frv. hefir ekki tekið neinum verulegum breyt. frá því á þinginu í fyrra og var því allshn. alveg sammála um, eins og hún var áður, að mæla með þessu frv. Um nauðsyn þess, sem hér um ræðir, ætla ég ekki að fjölyrða. Ég hygg, að öllum sé það nokkurn veginn ljóst, að eins og nú háttar til í okkar þjóðfélagi, þá sé fullkomin nauðsyn á því, að til sé heimild um að skipa verðlagsnefnd, sem hafi vald til þess að varna því, að óeðlilegt álag sé á vörum. Um þetta var d., eins ég sagði áðan, sammála á síðasta þingi, og ég hygg, að það sé enginn ágreiningur milli flokka um þetta. Að öðru leyti finn ég ekki ástæðu til þess að skýra frv., því í raun og veru skýrir það sig sjálft. Hér liggur fyrir brtt. frá hv. 11. landsk. (ÁJ) um það, að í staðinn fyrir fulltrúann frá Landssambandi iðnaðarmanna komi fulltrúi frá Félagi íslenzkra iðnrekenda. Um þetta atriði vil ég aðeins segja það aftur, að n. getur ekki verið till. samþykk. Það er ekki hægt að neita því, að Landssambandið „repræsenterar“ miklu meiri hluta af þjóðinni heldur en Félag iðnrekenda, og margfalt stærri hópur manna, sem verðlagið snertir, fær möguleika til að hafa áhrif á það, ef þessu er ekki breytt í frv.

*Árni Jónsson: Ég ætla aðeins að segja fáein orð um brtt. mína á þskj. 373. Hún er um það, að einn fulltrúinn af 5 í verðlagsnefnd skuli vera frá Félagi íslenzkra iðnrekenda, en ekki Landssambandi iðnaðarmanna. Ég hefi álitið réttara, að íslenzki iðnaðurinn ætti mann í þessari nefnd. Því að tilætlunin er vitanlega sú, að verðlagsákvæðin nái einnig til íslenzkra iðnaðarvara. í Félagi iðnrekenda held ég séu flestir iðnrekendur hér á landi, eða 40–50 meðlimir. Það mun sannast, að það er fátt nauðsynlegra en að efla þennan litla iðnað, sem hér er orðinn innlendur, einkum ef við verðum að fara sömu leið og aðrar þjóðir, að búa að sinu. Það er kvartað um, að íslenzki iðnaðurinn sé ekki samkeppnisfær. Víst er það, að skilyrðin eru ekki mjög hentug. Það eru margir byrjendaörðugleikar til tafar. Þess vegna dugir ekki að gera þessari atvinnugrein rangt til. Því tei ég brýna nauðsyn til þess, að iðnrekendur eigi fulltrúa í verðlagsnefnd til að gæta sinna hagsmuna. - Á hinn bóginn geri ég ekki ráð fyrir, að verðlagsákvæðin snerti mikið framleiðslu félagsmanna í Landssambandinu. Í því eru félög bakara og rakara, rafvirkja, húsgagnasmiða, pípulagningarmanna og fleiri vinnuþiggjenda, og hagsmunir þeirra mjög sundurleitir, ef dæma skal um hámarksverð á vörum, enda óvíst um þekking fulltrúa þeirra á framleiðslukostnaði. - Með tilliti til þess, að allir flokkar hafa lýst yfir því óspart, að þeir vilji hlynna að iðnaðinum unga, þá geri ég mér von um, að brtt. nái samþykki hv. deildar.

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Það má vel vera, að íslenzkar iðnaðarvörur komi til með að falla undir ákvæði verðlagsnefndar. Því að mjög mikill hluti af því, sem flest heimili þurfa að nota, er nú að verða innlend framleiðsla, og er vel farið. Það er rétt, að mörg þau fyrirtæki mæta örðugleikum. En á sömu sviðum blómgast iðnaðurinn vel. Þá hefir stundum staðið samkeppni um verðlækkun nokkurt skeið, eins og t. d. milli smjörlíkisgerðanna, en nú hygg ég, að samtök séu komin á um að halda verðinn uppi á ýmsum slíkum nauðsynjavörum almennings. Vitanlega þarf að sjá um, að það verð sé ekki úr hófi hátt. - Það er alls ekki mín meining, að það eigi að þrengja svo að kosti fyrirtækjanna, að þau geti ekki þrifizt. Og ég hygg, að atvinnurekendur séu svo sterkir í Landssambandinn og stjórn þess - man að vísu ekki nákvæmlega um stjórn þetta árið - svo sterk, að líklega má treysta því, að í verðlagsnefnd yrði valinn maður með hugsunarhátt atvinnurekandans. En um leið ætla ég, að hann mundi taka til greina sjónarmið neytendanna, sem eru fjölmennir meðal iðnaðarmanna. Og það er sjónarmið, sem þarf til að tryggja rétta stefnu.

*Árni Jónsson: Eins og ég veik að áðan, er í Landssambandinu fjöldi félaga, sem eingöngu eru mynduð af handverksmönnum eða kunnáttumönnum, allt frá félagi sótara að félagi hárgreiðslukvenna, og fæst af þessu fólki selur framleiðslu sína á markaði, svo að verðlagsákvæðin snerti það meir en t. d. meðlimi kennarafélags eða húsmæðrafélags. Þegar hv. frsm. talar um, að neytendur þurfi málsvara í verðlagsnefnd hygg ég, að fulltrúar frá Alþýðusambandi Íslands og Sambandi ísl. samvinnufélaga uppfylli þá kröfu. Og því má ekki gleyma. að ráðh. ræður einum manninum í n., og býst ég við, að sá maður verði ekki þannig valinn, að hann gangi á snið við hagsmuni neytendanna. Það er auðvitað rétt að koma í veg fyrir óeðlilega álagning bæði hjá íslenzkum framleiðendum og öðrum. En það þarf að rannsaka málið í hvert sinn og vita, hvort það, sem almenningi sýnist vera okur, er ekki í ranninni alveg réttlætanlegt. Því er það nauðsynlegt fyrir iðnaðinn að eiga fulltrúa í þessari nefnd.

Frsm., (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti! Þetta frv. hefir legið fyrir Alþ. áður í hér um bil sömu mynd og nú. Það er flutt til að stuðla að því tvennu, að sú undanrenna, sem fellst til hér á landi og ekki er til nema takmarkaður markaður fyrir, fái þarna afsetningu í gegnum brauðin, og hinsvegar að stuðla að því, að brauðin sem fæðutegund verði betri og hollari með íblönduninni. Þetta frv. hefir legið fyrir landbn. þessarar d., og er n. sammála um að mæla með því, að það verði samþ. Það eru aðallega 2 breyt., sem hafa verið gerðar á frv. frá því að það lá fyrir þinginu í fyrra. Önnur er sú, að nú er heimilt í staðinn fyrir þurrmjólk að setja tiltölulega sama magn af venjulegri mjólk, og hin er sú, að styrkja stöðvar, sem kunna að verða reistar til vinnslu þurrmjólkur, á sama hátt og nú er veittur styrkur til mjólkurbúa. Ég tel báðar þessar breyt. til bóta, en n. er sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt, í aðalatriðum a. m. k.

*Jón Baldvinsson: Það er aðeins aths., sem ég ætla að gera við 2. gr. frv., þar sem landbrh. er veitt heimild til þess að ákveða með reglugerð, að allt brauð, sem selt er í brauðgerðarhúsum, sé skylt að blanda. Mér finnst þetta of fortakslaust ákvæði og ráðh. gæti misbeitt því með því að fyrirskipa, að það brauð, sem annars ekki þyrfti að ákveða slíkt um, sé blandað með þurrmjólk. En mér skilst, að það séu aðallega hinar algengustu matbrauðstegundir, sem ætlunin er að blanda í þurrmjólk, en að ákveða þetta svo fortakslaust, finnst mér of langt gengið. Ég hefði viljað gera breyt. á þessu í þá átt, að það væru ákveðnar brauðtegundir, sem skylt væri að blanda þurrmjólk í. Það er nú ekki nauðsynlegt að koma með þessa breyt. við þessa umr., en ég ætla að athuga það til 3. umr., hvort ekki sé rétt að draga hér úr, því það getur litið út fyrir, að þetta eigi að ná til alls þess, sem framleitt er í brauðgerðarhúsum og kallað er brauð. En undir það kemur margt fleira heldur en það, sem mér skilst, að sé tilgangurinn með þessu frv., að blanda franskbrauð, hveitibrauð og rúgbrauð með þurrmjólk. - Þessa aths. vildi ég aðeins gera.



Herra forseti! Það er aðeins lítil fyrirspurn til hv. frsm. þessa máls um það, hvað hægt sé að gera ráð fyrir, að brauðin hækki í verði við slík fyrirmæli sem þessi. Mér finnst, að það. sé spurning, sem þarf að taka til athugunar jafnframt og það er ákveðið að lögfesta þetta. Um leið og ákveðið er að lögfesta þetta, þá sýnist mér, að afleiðingin hljóti að verða sú, að brauðin komi til að hækka í verði. En ég álít að almenningur megi ekki við því, að gerð sé nein tilraun til þess að hækka þessa vöru, sem hér um ræðir, enda þótt hún kunni að verða eitthvað betri við blöndunina. Ég vil taka undir það, sem hv. 9. landsk. sagði áðan. Eins og frv. nú liggur fyrir, þá lítur í raun og veru út fyrir, að það eigi að blanda mjólk í allt brauð, sem framleitt er í brauðgerðarhúsum, og spurningin verður þá, hvað við, sem lifum svo mikið á brauði, eigum að gefa fyrir þennan viðbæti.



Ég skal leitast við að svara þessari fyrirspurn, og þá ætla ég fyrst og fremst að svara henni með því að benda fyrirspyrjanda á, að frv. því, sem lá fyrir síðasta þingi og var á þskj. 217, fylgdi grg. frá dr. Jóni Vestdal, þar sem þetta er allt reiknað út. Þar komst hann að þeirri niðurstöðu, að ef 1% af undanrennu er blandað í 1,5 kg. af rúgbrauði, þá hækki það um 1,3 aura. Þessi útreikningur fylgdi með frv. eins og það lá fyrir þinginu í fyrra á þskj. 217. Viðvíkjandi því, sem hv. 9. landsk. var að tala um, þá má vel vera, að betra sé að orða þetta öðruvísi. En þegar þess er gætt, að þarna er aðeins um heimild að ræða fyrir landbrh. að ákveða þetta, þá leiðir af sjálfu sér, að hann þarf ekki að ákveða þetta í allt brauð. Hann getur notað heimildina til að ákveða blöndun í þær brauðtegundir, sem honum finnst ástæða til, en hann þarf ekki að ákveða í allt brauð. Það kann vel að vera, að heppilegra sé að fella burtu þetta „allt“, en mér finnst, að það þurfi ekki, þar sem aðeins er um heimild að ræða. Það liggur því opið fyrir, að það þarf ekki að nota heimildina til að ákveða blöndun í þær brauðtegundir, sem enginn kærir sig um að hafa duft í. Það er því ekki nein þörf á að breyta þessu, þó ég fyrir mitt leyti hafi ekkert á móti því.

*Jóhann Jósefsson: Herra forseti! Það kom fram í framsöguræðu hv. frsm. og form. sjútvn., að honum þótti allmargir staðir í frv. þurfa nánari athugunar við. Hið sama kom einnig fram í n., þegar málið var þar til umr. Ég teldi betra að það hefðifengið gagngerða athugun, og helzt frá fleiri hliðum en raun varð á í n. Hún leggur aðeins til, að málið gangi fram eins og það er. Það einkennir þetta frv., að það er ákaflega ýtarlegt í því að tryggja hag vátryggingarfélaganna, og það ber þess augljóst merki, að þeir menn hafa unnið að samningu þess, sem hafa sérstaklega haft opin augu fyrir því, hvernig skilyrði vátryggingarfélagsins verða útbúin örugglegast, en síður hinu, hvað hagkvæmt er og eðlilegt og sanngjarnt í garð útgerðarmanna og sjómanna. En eins og vant er, þarf tvo aðilja til þess að semja, svo að vel gefist, og þannig er hér. Ég sé fyrir utan vátryggingarstofnunina tvo stóra aðilja, eigendur og veðhafa. Þegar mörg ákvæði slíks frv. miða að því að gera rétt þeirra vafasaman og tvíræðan, er að vissu leyti verr farið en heima setið. Hagsmunir veðhafa og eigenda fara þarna mjög saman. Þau ákvæði, sem gera lánsstofnunum og öðrum veðhöfum erfitt að sækja sinn rétt, eru í raun réttri alveg eins til óhagræðis fyrir þá, sem eiga skipin. Þar gefur auga leið, að afstaða eigenda gagnvart lánsstofnunum verður þeim mun hollari sem þeim stofnunum er gert erfiðara að ná rétti sinum gagnvart vátryggingarfélaginu. Íslenzkir útgerðarmenn hafa svo mjög aðra aðstöðu en erlendir gagnvart lánsstofnunum, bæði um stofnlán til þess að eignast skipin og rekstrarlán til þess að útgerðin stöðvist ekki, að erlendar lagafyrirmyndir geta verið mjög vorhugaverðar. Upplýsingar sem ég hefi fengið, siðan málið var til umr. í sjútvn., valda því, að ég mun bera fram brtt. við frv. Ganga þær að mestu leyti í þá átt að draga úr þessum vátryggingarfélagsáhrifum, sem hafa ráðið mestu, þegar frv. var samið, en þó er um nokkur atriði að ræða, sem ekki snerta þetta beinlínis. Í 3. gr. frv. er ákveðið, að það skuli vera 70 smálesta hámark „brúttó“ fyrir hví, hve stór skip séu tryggingarskyld hjá vátryggingarfélögunum. Þegar um það er að ræða að gera vátrygging að skyldu, finnst mér, að löggjafinn verði að taka tillit til þeirra stefnubreyt., sem er að gerast, að menn vilji eiga fiskiskip, sem eru yfir 70 smálestir, sérstaklega ef síldveiðar ýta undir það. Og með ári hverju vex nauðsynin að hafa þau skip svo stór, að þau geti fiskað hvar sem er og flutt afla sinn úr veiðiferðinni, út yfir pollinn, ef svo ber undir. Því vel ég leyfa mér að leggja til, að skyldan til að vátryggja nái til þeirra, sem eiga skip allt að 100 smálesta. Þá segir ennfremur í sömu grein, að þá vélbáta, sem .,aðallega eru ætlaðir til fiskveiða við Ísland“, sé skylt að vátryggja, en aðrir, t. d. flutningabátar, virðast eiga að vera undanskildir. Mér finnst það óþarft ákvæði. Það hlýtur að vera eins mikil nauðsyn að vátryggja þá báta eins og aðra. Þá mun setningin hljóða svo: Allir vélbátaeigendur, sem eiga vélbáta, opna eða með þilfari, sem eru allt að 100 smál. brúttó að stærð og aðllega eru ætlaðir til fiskveiða við Ísland o. s. frv. Við. 8. gr. hefi ég gert brtt., að bætist ný gr. aftan við, sem sýnist vera allnauðsynleg: Senda skal samábyrgð Íslands á fiskiskipum afrit af ársreikningum félagsins að afloknum aðalfundi ár hvert. Þá kemur brtt. við 13. gr. frv. Þar er breytt talsvert frá því, sem segir í frv. Samkvæmt 13. gr. frv. er svo ákveðið, að þegar eigendaskipti verða, falli vátryggingin úr gildi, og endurgreiðist iðgjaldið hlutfallslega fyrir þann tíma, að frádregnum þeim 1/4 af vátryggingunni, sem rennur í stofnsjóð félagsins, og svo á hinn nýi eigandi að vátryggja skipið á ný. Það er nú að vísu algengt, þegar eigendaskipti verða, að báturinn eða skipið um leið skiptir um heimilisfang. En stundum er það líka svo, að skipið skipti alls ekki um heimilisfang. Þegar þannig eigendaskipti verða, að skipið er flutt í annað vátryggingarumdæmi, finnst mér eðlilegast, að vátryggingin haldi sér og félagið annist vátrygginguna áfram; þá flytjist vátryggingin af sjálfu sér fyrir tilbeina þess vátryggingarfélags, sem á staðnum er, yfir í vátryggingarfélagið í hinu nýja umdæmi, sem þá náttúrlega á að njóta iðgjaldsins að tiltölu við þann tíma, frá því að það tekur við skipinu. Hér eiga eigendur sjálfir ekki að þurfa að koma neitt að í þessu máli. Það er miklu eðlilegra, þar sem lögin eru þannig, að þetta cr gert að skyldu, alveg eins og það er skylda að hafa hús vátryggð hjá Brunabótafélagi Íslands. Eigendurnir þurfa ekkert um það að hugsa, vátryggingin hvílir á húsinu, og það er vátryggt og þess vegna líka lögtaksréttur, sem hvílir á iðgjaldinu o. s. frv. Kem ég að því síðar, að við samningu þessa frv. virðist höfundur, a. m. k. annað veifið hafa misst sjónar á því, hvað þetta er hliðstætt skylduvátryggingunni í Brunabótafélagi Íslands. Og þessi ¼%, sem ætlazt er til að draga frá, sem búið er að greiða af iðgjaldinu, - ég get ekki séð, að hann sé dreginn af skipaeigendum. Þá kem ég að brtt., sem ég leyfi mér að bera fram við 15. gr. frv. Það er um greiðslur á tjónhófum fyrir viðgerð á skipum. Þar er svo ákveðið,að draga skyldi frá viðgerðarkostnað með matsverði, sem hér segir: frá viðgerðarkostnaði fyrir skip, sem eru yngri en ársgömul, ekkert, en fyrir skip, sem er 1–9 ára gömul, 3% fyrir hvert ár, og ef skipið er yfir 9 ára, 25%. Þessi ákvæði eru ákaflega óréttlát í garð skipeigenda, og með þessum ákvæðum er dreginn taumur vátryggingarfélaganna. Nú er ætlazt til samkv. þessum lögum. að skipin séu metin, og það er líka ætlazt til þess, að viðgerðarkostnaður sé metinn, en að draga frá skipum, sem ekki eru meira en 9 ára gömul, - svona mikið, það verður 20% líklega, og svo 25% af yfir 9 ára gömlum - það er alveg fráleitt. Ég er viss um, að þetta ákvæði vekur svo mikla óánægju hjá þeim, sem skipta við vátryggingarfélögin, að það helzt aldrei lengi óbreytt, en það er einn vottur þess, að frv. er samið af mönnum, sem hafa fyrst og fremst hag vátryggingarfélagsins fyrir augum. Ég hefi leyft mér að koma með brtt. við 15. gr., að í stað 3% í b-lið komi: 1%, og í stað 25% í c-lið komi: 12%. 9 ár á góðu vélskipi, sem er vel viðhaldið, er í sjálfu sér enginn aldur. Þá hefi ég gert brtt. við 27. gr. Það er um hvað félagið skuli greiða, þegar viðgerð þarf að fara fram. Þar segir svo í frv.: „Tjónbætur skal miða við aðgerðarreikninga með hliðsjón af tjónmatinu, þannig, að þó að aðgerðarkostnaður fari fram úr matsupphæðinni, skal miða greiðslur við matsupphæð“. - Þetta ákvæði er mjög hættulegt fyrir skipaeigendur. Skip stranda eða brotna; þá er auðvitað skylt að gera ráðstöfun til þess að borga tjónið eða gera við skipin, og líka að gera áætlun um, hvað tjónið er mikið. Þessi áætlun er gerð áður en byrjað er á aðgerðinni; það er lagaskylda samkv. frv. En svo geta svo margir hlutir komið fyrir frá þeim degi, að tjónið hefir verið metið og þangað til viðgerð er lokið, sem geta valdið því, að viðgerðin verði nokkuð miklu dýrari en upphaflega áætlunin var í fyrstu. Og þegar svo ber við, þá virðist það vera mjög hart í garð skipeiganda, - illa með hann farið beinlínis, - ef ekkert tillit á að taka til þess, þótt viðgerðin fari langt fram úr áætlun. Ég geri ráð fyrir því, þó að hann geri allt sitt bezta til þess að fá góða skipasmiðastöð til að gera við skipið, þá vill löggjöfin samkv. þessari gr. frv. ekkert tillit taka til þess, hvað fyrir kemur á meðan verið er að gera við skipið, bara halda sér dauðahaldi í matið, sem gert var áður en viðgerðin hófst. Það er um þessi ákvæði eins og svo mörg önnur, þar sem einhliða er litið á hagsmuni vátryggingarinnar, en alls ekki nein sanngirni í garð hinna vátryggðu. Ég hefi leyft mér að bera fram brtt., að 3. málsl. í 1. málsgr. 27. gr. orðist alveg um. Í frv. hljóðar hann svo: „Tjónbætur skal miða við aðgerðarreikninga með hliðsjón af tjónmatinu, þannig, að þó að aðgerðarkostnaðurinn fari fram úr matsupphæðinni, skal miða greiðslur við matsupphæð.“ - Ég veit raunar ekki, hvað er verið að burðast með aðgerðarreikninga, úr því að ekkert tillit er tekið til þeirra, því ef nokkur ágreiningur verður, þá er farið eftir matsupphæðinni, en ekki eftir aðgerðarreikningum. Og leyfi ég mér í minni brtt. að bera fram, að í staðinn fyrir þetta orðalag komi sem hér segir: „Félagið og skipseigandi koma sér saman um það, hversu aðgerð skuli hagað, og greiða kostnaðinn í hlutfalli við áhættu sína“. Þarna studdist ég við reynslu í mínu byggðarlagi um það, hvernig með þessi mál er þar farið. Þegar slys verður á bát, hann brotnar eða því um líkt, þá fer aðgerðin fram með sameiginlegu tilstilli eigenda og ábyrgðarfélagsins, og svo er þetta gert upp, ekki með hliðsjón af matsverði einvörðungu, eins og segir í frv., heldur með hliðsjón af því hvað þessi aðgerð hefir orðið kostnaðarsöm, og kostnaðinum svo deilt á skipaeiganda og vátrygginguna, eftir því sem hvorum aðiljanum ber. Næsta brtt. er við 27. gr., þ e. a. s. að við þá gr. komi viðbót, ný gr. Á að setja hana undir hina ýmsu lekastaði, sem eru á frv., því að tryggingarákvæðin eru meira og minna holótt. Það er svo víða fyrirvari á greiðslum og fyrirvari á skyldum vátryggingarinnar í frv. En hvað sem öðru líður, þá virðist það þó ávallt nauðsyn, að sá, sem veð hefir í skipi, hvort heldur það er lánsstofnun eða aðrir kröfuhafar, að þeirra réttur sé ávallt tryggður, og ber þar að sama brunni eins og ég sagði áðan, að um leið og tryggður er réttur veðhafa verður að tryggja rétt eiganda skipanna. Þess vegna virtist mér, að ný gr. aftan við 27. gr. sé nauðsynleg, til þess að taka fram skýrt og skorinort í eitt skipti fyrir öll, að ákvæði þessara laga um niðurfall skaðabótaskyldu vátryggingarfélagsins að einhverju eða öllu leyti í einstökum tilfellum skerði aldrei rétt veðhafa til innheimtu vátryggingarfjárins hjá félaginu. Ég skal játa, að á meðan ekki er að öllu leyti girt fyrir ýmiskonar óþægindi, sem koma fyrir hjá skipeiganda, vegna þess, að vátryggingarfélagið stakk sér undan þessu eða hinn af hinum ýmsu ástæðum. En með þessu er við höfuðgallanum séð, að rýrt sé veðgildi skipanna til stórtjóns fyrir eigendurna. Þeir standa að öllu leyti mun hallari fæti í allri sinni baráttu, þegar ákvæði laganna gera það að verkum, að þær eignir, sem þeir aðallega hafa að bjóða lánstofnunum til tryggingar fyrir lánum, eru gerðar meira og minna ónýtar með þessum lögum. Þess vegna tel ég, að það sé skýrt tiltekið, að þessar ýmsu undanfærslur, sem gægjast upp hér og þar í frv., eigi þó aldrei við það, að skerða rétt veðhafa til að innheimta vátryggingarféð. Við 31. gr., í þeim kafla frv., sem ræðir um iðgjöld og því um líkt, hefi ég líka gert brtt. Þar segir svo í 3. málsgr. og 4. málsgr.: „Veita má gjaldfrest á iðgjöldum, en þó eigi frekar en svo, að ¼ hluti þeirra greiðist ávallt fyrirfram fyrir hvern ársfjórðung“. Ennfremur segir í 4. málsgr., að taka má iðgjöld og virðingargjöld lögtaki, og gangi fyrir öllum öðrum veðskuldum í tvö ár frá gjalddaga þeirra að telja. - Ég álít, að það sé óheppilegt að leyfa það, að iðgjaldið safnist saman í 2 ár. Þá er samansöfnuð allt of þung skyldubyrði fyrir eigendur skipanna, og þeim er í raun og veru enginn greiði gerður með því, og ekki fremur fyrir það, þegar það fylgir nú með, að lögtaksréttur hvílir á þessu iðgjaldi. Mér virðist þessum gr. báðum mega koma fyrir í einni málsgr., þar sem ákveðið sé, að vátryggingarfélagið hafi lögveð í skipunum fyrir skoðunarkostnaði og vátryggingariðgjöldum, og að það sé ekki rétt stefna að leyfa að safna saman iðgjöldunum í 2 ár, heldur eigi þessi frestur að vera aðeins eitt ár, og að það sé þar með ákveðið í lögum, að vátryggingarfélagið hafi þetta lögveð ekki fyrir meira en iðgjald eins árs. Ef vátryggingarfélagið lætur meiri skuldir safnast, þá hafi það ekki lögveð fyrir þeim eftir minni brtt. Við 3l. gr. vildi ég koma að þeirri viðbót, að vátryggingarfélögin séu skyldug til þess, þegar á að bæta eiganda tjón á skipi, að athuga, hvaða veðréttir hvíla á eigninni, og að haga útborgun fjárins eftir því. Það er engin meining í því, að vátryggingarfélagið geti greitt út vátrygginguna á svona eign, án þess að skeytt sé nokkurn hlut um það, hverjir hafi veð í skipinu. Þá hefi ég stuttlega lýst þessum brtt., sem ég tel vera þær nauðsynlegustu í bili. Ég tel alveg víst, að breyta þurfi ýmsu öðru í þessu frv., en ég hefi sérstaklega beint athyglinni að þessum ákvæðum, einkum þeim miklu afföllum, sem 15. gr. gerir ráð fyrir að verði við greiðslu á viðgerðarkostnaði á skipum. Eins og ég hefi þegar lýst, er gengið svo bastarlega á rétt skipeiganda, að við slíkt er alls ekki unandi. Ég tel, að deildin geti alls ekki látið þetta mál frá sér fara með svona þungum búsifjum í garð þeirra, sem verða trygginganna afnjótandi, enda varð ég þess var í n., að nefndarmenn væru mér sammála um það, að þessi gr. væri sérstaklega athyglisverð. En hér er sem sagt tækifæri til þess að bæta úr þessu á viðunandi hátt, - ég leyfi mér að kalla það hreina og beina frekju þeirra, sem að þessu frv. hafa staðið af hálfu vátryggingarinnar. Till. mínar miða flestar að því að vega dálítið upp á móti þeim tilraunum frv., að hafa allan réttinn vátryggingarfélagsmegin. –Ennfremur í þá átt að gera veðhöfn skipanna og þar með aðstöðu skipeigenda gagnvart lánsstofnunum aðgengilegri heldur en hún yrði með þessu frv. óbreyttu. Ég flutti brtt. um þetta við 2. umr. þessa máls, að þeir, sem þegar væru í vátryggingarfélagi innlendu, annaðhvort í félagsskap eða hefðu skip sín vátryggð í innlendu félagi, skyldu um visst árabil vera undanþegnir skylduákvæðum þessara laga, sem eiga að verða, og ég gekk út frá því, að hv. dm. myndu geta aðhyllzt þetta, gangandi út frá þeirri meginstefnu, að með frv. væri verið að koma því í kring, að öll skip skyldu vátryggð, og það er höfuðatriðið, sem þetta mál snýst um. Ég leit svo á, að aðalþunginn yrði lagður á það, að skip væru vátryggð í innlendum félagsskap, en ekki hjá hvaða félagi, sem þau væru vátryggð. Þessi till. náði ekki fram að ganga, Hér var við þær umr. af mér bent á elzta vátryggingarfélag þessa lands, sem er bátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja, sem hefir starfað í 76 ár og hefir komið sér mjög vel fyrir, þannig, að t. d. nú á aðalfundi var 30% endurgreitt af iðgjaldi, og iðgjaldið er þá ekki nema 3%. Þetta félag hefir starfað án hjálpar og íhlutunar þess opinbera í þessi 76 ár. Ég skal ekki neita því, að ég hefi haft það allmjög fyrir augum, þegar ég flutti brtt. við 2. umr. málsins. Það er tæplega undrunarvert, þótt þeir, sem standa í þess háttar félagsskap, telji sér ekki neinn greiða gerðan með því að vera troðið inn í félagsskap eins og hér er á ferðinni, með nýjum lögum og nýjum ákvæðum. Ég hefi nú bent á nokkur þau atriði, sem hljóta að verða mikill þyrnir í augum manna, sem eiga að fá skip sín vátryggð samkv. þessu frv. Þau mótmæli, sem komið hafa fram frá Vestmannaeyjum í þessu efni, eru fullkomlega skiljanleg. Ég tel, að það væri mjög heppilegt, ef hægt væri í þessu eins og öðru að sætta þá menn við lagasetninguna, sem eitthvað sérstakt hafa í móti nýmælum, og hefi ég hugsað mér að leggja hér fram skrifl. brtt., sem fer fram á það, að innlent vátryggingarfélag, sem starfað hefir í hálfa öld eða meira, sé í 3 ár undanskilið þeirri skyldutryggingu, sem hér um ræðir. Það yrði til þess, að reynsla fengist fyrir því á þessum þremur árum, hvernig hin nýja löggjöf verkaði. Og ef hún reyndist að verða góð, væri þá hægt að sýna þeim, sem standa að bátaábyrgðarfélagi Vestmannaeyja, með sannindum fram á, að þeir hefðu ekki óhag af að tilheyra þessu allsherjar kerfi. En þetta er ekki hægt að segja á þessu stigi málsins, nema með spádómum og ágizkunum. Menn segja sem svo: Hvers vegna hefir þetta félag í Vestmannaeyjum nokkuð á móti því að komast inn á þennan vátryggingargrundvöll? Það er nú hægt að benda á það, að maður, sem vátryggir hjá bátaábyrgðarfélagi Vestmannaeyja bát sinn, þó hann sé eldri en níu ára, hann á ekki von á því, að dregið verði 25% af viðgerðarkostnaði bátsins fyrir þennan aldur bátsins. Ég drep á þetta sem eitt dæmi um það, að það er ekki óeðlilegt, þó að þeir hafi mjög á móti því að verða keyrðir inn í þennan félagsskap. Og þar sem slíkur félagsskapur hefir starfað yfir 70 ár, er ekki sýnd nema rétt viðeigandi tilhliðrunarsemi, þó að samþ. séu ákvæði til bráðabirgða, að það þurfi ekki fyrr en eftir þrjú ár að koma undir skyldutryggingu. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en aðeins lesa upp þá skrifl. brtt., sem ég leyfi mér að leggja fram og ætlast til, að verði ákvæði til bráðabirgða: „Þau innlend vátryggingarfélög, sem starfað hafa 50 ár eða lengur, þegar lög þessi öðlast gildi, skulu undanþegin skyldutryggingu samkv. l. þessum þrjú ár frá gildistöku laganna, enda hafi þau sent Fiskifélagi Íslands tilmæli um undanþágu frá lögunum ekki síðar en 15. ágúst 1938.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. Vestm., sem hv. dm. hafa nú heyrt. Auk þess sem brtt. er skrifl. er hún of seint borin fram til þess að verða tekin til meðferðar án afbrigða á fundinum, og vil ég því leita þeirra afbrigða frá þingsköpum, að brtt. geti komizt hér að.

* Frsm. (Ingvar Pálmason): Það er rétt hjá hv. þm. Vestm., að ég gat þess við 2. umr. þessa máls, að ég teldi ýms atriði þessa frv. mega betur fara. Hitt er náttúrlega alrangt og í algerðu heimildarleysi hvað mig snertir, að mála eins mikið fjandann á vegginn eins og hv. þm. gerði í sinni ræðu. því að þótt það séu ýms atriði, sem mættu betur fara, þá er langt frá því, að ég telji frv. eins óhafandi óbreytt eins og hv. þm. vill vera láta. Og þetta er skiljanlegt af því, að það er öllum vitanlegt, að hans aðstaða í málinu er sú, að hann vinnur á þeim grundvelli, að málið gangi ekki fram, en ég vinn á þeim grundvelli, að málið gangi fram. Þess vegna er ósköp eðlilegt, að aðferðir okkar séu ólíkar. En um þetta ætla ég ekki að ræða meira, en víkja að þeim brtt., sem fyrir liggja. Skal strax viðurkennt, að sumar af þeim eru þannig, að ég tel þær til bóta. Þær eru misjafnlega þýðingarmiklar, og má náttúrlega segja, að ef þær hefðu verið samþ. af n. allri, þá hygg ég þær hefðu litið dálítið öðruvísi út, einmitt af þeim viðhorfum, sem ég hefi lýst, að nefndarhlutarnir hafa til frv. Ég skal þó taka það fram, að sumum þessum brtt. er ég á móti, tel þær ekki til hins betra, aðrar þannig, að þær þurfa athugunar við. Því að þegar maður kemur með brtt. við jafnstórt frv. og þetta, sem sett er í fast kerfi, þá er töluverður vandi að breyta einstökum gr., þó að ekki sé nema í litlu, því að hafa verður í huga að raska ekki kerfinu og að ekki reki sig breytingarnar á önnur ákvæði frv. Ég skal játa, að mér er töluvert áhugamál, að þetta mál gangi fram, en einnig áhugamál, að það gangi fram í sem allra beztri og fullkomnastri mynd. Að því er snertir atriðið, sem ég minntist á við 2. umr., ákvæði 15. gr. um þann frádrátt, sem vátryggingarfélaginu er heimilt að hafa við útborgun fyrir aðgerð, skal ég geta þess, að ég tel þann galla á brtt. hv. þm. Vestm., að hún er í alveg sama formi og frv., svo að það verður alltaf handahóf, þegar ákveðið er í prósentum, hvað skuli draga frá. Það eina, sem ég tel rétt, er það, að ekki sé skylt fyrir vátryggingarfélagið að greiða það af viðgerðinni, sem skipið hækkar í verði, en ekki hitt, að hversu dýr sem viðgerðin verður, skuli vátryggingarfélagið greiða að fullu, enda þótt skipið verði engu betra eftir viðgerðina. Hefði ég því viljað taka þessa brtt. til rækilegrar athugunar. - Sama er að segja um 6. brtt., þar sem gert er ráð fyrir nýrri gr. Mér virðist fara betur á að vísa henni á undan 27. gr. en á eftir. Þetta hefir náttúrlega ekki mikið að segja, en svona smáatriði er alltaf nauðsynlegt að taka til yfirvegunar áður en brtt. eru afgr. - Fyrstu brtt., b-lið, tel ég ekki réttláta. Því að þegar um skyldutryggingu er að ræða, þá held ég, að nauðsynlegt sé að taka fram í l., eftir hverskonar reglum skyldutryggingin nær til. Og ef fellt er úr, að skyldan nái til skipa, sem aðallega eru ætluð til fiskveiða við Ísland, þá finnst mér, að allar fleytur komi þarna undir, smáskektur og lystiprammar og þvíumlíkt. En það er alls ekki meining laganna, því að það þarf ekki að lögbjóða tryggingu á skipum þeirrar stærðar, sem notuð eru til flutninga innanlands, því að til eru önnur lög, sem fyrirskipa, að þau geti ekki verið í förum nema vátryggð sé. Sem sagt, þó að ég telji margar af þessum till. til bóta, þá eru þær þannig vaxnar, að ég tel ekki heppilegt, að þær fari undir atkv. Hefði ég því viljað mælast til þess við hæstv. forseta, að hann tæki málið út af dagskrá og sjútvn. athugaði þessar brtt., sem nú fyrst í dag eru að koma fram, og ef mögulegt væri, að hún flytti þá sameiginlega þær brtt., sem hún getur fallizt á.

Forseti (EÁrna): Ég mun verða við tilmælum hv. frsm. og tek málið af dagskrá.



Það er um þingsköp aðeins, því að ég tel það heyra undir þau, að ég láti í ljós, að mér falli vel, að þessi háttur sé hafður á meðferð málsins, sem formaður sjútn.-hefir stungið upp á, og er þess fullviss, að það getur leitt til stórra bóta fyrir frv. En svo vildi ég aðeins leiðrétta þann óskaplega misskilning, - og vona, að mér verði leyft það, - sem kom fram hjá hv. form. sjútvn., að mér sé það ekki alveg eins hjartfólgið og honum að koma þessu máli fram. því að mér er sannarlega mikið áhugamál, að vátryggingarmálin komist í sem allra bezt horf. Og ég vil taka það fram, að með þeim einlæga ásetningi að vinna sem allra bezt að góðum framgangi málsins, er ég samþ. þessari viturlegu till. form. sjútvn.



Ég hefi ekki mikið að segja um þetta mál. Það varð aldrei tekið fyrir á fundum landbn. verulega, og fékkst þar ekki - eins og sagt er í nál. minn - tekin ákvörðun um það. En svo þegar taka skyldi málið á dagskrá, gaf ég út nál., til þess að það yrði ekki þessu máli til tafar. Þetta mál er svo einfalt, að það þarf ekki mikillar útlistunar við; það er aðeins framlenging í eldri lögum, sem ég geri ráð fyrir, að flestir hv. þdm. séu sammála um að veita. Það er talið af flm. frv., hv. 1. þm. Árn. og hv. 1. þm. Skagf., að ennþá séu ýmsir menn, sem ekki hafa notað sér þann rétt, sem l. frá 1932 um lax- og silungsveiði veita, nefnilega að landeigendur fái að innleysa veiðirétt, sem tekinn hefir verið frá löndum þeirra. Og það eru yfirleitt flestir þeir, sem seinfærastir eru og hafa minnst andvara á sér, en þurfa þess ef til vill helzt við að ná í þennan rétt. Og mér finnst ekki geta komið til mála að aftra því, að þeir geti náð þessum rétti eins og aðrir, þó að þeir hafi orðið seinir í tíðinni. Eins og getið er um í nál. mínu, sé ég ekki ástæðu til annars en að mæla með því, að það atriði verði samþ. hér. En svo er brtt., sem ég hefi gert við þetta frv. Það er þannig ástatt um það atriði, að í áður nefndum l. er það ákveðið, að brot út af veiðiréttindum, þegar veiðiþjófar fara í veiðivötn og draga þar fisk, skuli fara með sem einkalögreglumál. Eins og hv. þdm. er kunnugt, þá þurftu þeir, sem fyrir óréttinum urðu og vildu kæra, ekki að vinna mikið við þá málafærslu, heldur kæra fyrir dómara, sem svo tók málið í sínar hendur, upplýsti sjálfur málið og gekk frá því. En við breyt. á meðferð einkamála í héraði var þessu breytt, og nú er svo komið, að sá, sem verður fyrir óskunda af veiðiþjófi, verður til þess að ná rétti sínum að sækja manninn til sekta; hann verður að stefna honum eins og í almennum málum, og sjálfur verður hann til að byrja með að greiða málskostnað og fá málafærslumann, eins og í öðrum málum, og þó að hann fái einhvern málskostnað tildæmdan að síðustu, þá er sýnt, að hann verður að greiða einhvern hluta hans. Af þessari ástæðu þykir mörgum skárra að þola óréttinn heldur en að leggja mikið fé í að sækja þann rétt, sem að sjálfsögðu á að hjálpa honum til að ná, og það opinbera á að sjá um, að ekki sé gert allt of torvelt. Það er svo komið, að yfirgangsmönnum er nú hægara um vík að ganga á rétt manna, sem veiði hafa, og hvað sem öðru líður, tel ég sjálfsagt, að svona mál sé rekið sem almennt lögreglumál, eins og ég legg til í þessari brtt., og hafa höfundar l. um einkamál í héraði játað, að það hafi verið af vangá hjá þeim, að gengið var framhjá þessu atriði, og ég veit, að a. m. k. annar þeirra telur sjálfsagt, að þessu sé kippt í lag í þessu tilfelli. Eiginlega á borgarinn rétt á því, að hann sé verndaður af því opinbera gegn yfirgangi og lögbrotum ófyrirleitinna manna. Ég tel sjálfsagt, að þessi breyt. nái fram að ganga og trúi varla, að nokkur sé á móti henni.

*Jón Baldvinsson: Ég veit ekki, hvort form. lanbn. hefir nokkuð rætt þetta mál.

Hann hefir ekki gert það

. Ég viðurkenni náttúrlega rétt hæstv. forseta til þess að taka mál úr n. og setja þau á dagskrá, ef þau hafa verið í n. óhæfilega lengi, og það vill svo vel til, að flm. að þessu frv. er hæstv. forseti Nd., svo að það er viðbúið, að hann ýti fast á eftir málinu; hann er vanur því. En ekki þykir mér hann ganga rösklega fram í að heimta mál af hv. landbn. Nd., því að í Sþ. í fyrradag lýsti form. landbn. því yfir, að hjá n. lægju fyrir 10 mál, sem ekki hefði verið tök á að athuga, og hann svaraði engu góðu til, þegar hv. þm. fóru að spyrja hann, hvernig málum liði. Þó að ég hafi ekki skrá um mál, sem liggja fyrir landbn. hv. Ed., þá held ég, að þau séu ekki svo mörg, og það hefir farið þannig með þetta mál, að hæstv. forseti hefir notað sér rétt til þess að taka þetta mál úr n. áður en hún hefir til fulls getað lagt smiðshöggið á það. Þetta er í rauninni miklu flóknara mál heldur en það í fljótu bragði virðist, því að bak við þessa breyt. er einnig töluverð breyt. á laxveiðilöggjöfinni í heild sinni, án þess ég ætli að segja nokkuð um, hvort það sé til góðs eða ills að samþ. þessa breyt., en ég veit bara, að laxveiðilöggjöfin þarf mjög ýtarlega athugun og breyt. Það hefir sem sé sýnt sig, og það eru sannanir fyrir því annarsstaðar, að lax- og silungsstofninn í veiðiám er ekki eins sterkur og menn hafa haldið hingað til, og það verður að fara með mestu varúð að því að veiða lax og silung, svo að fiskurinn upprætist ekki. Með stórvirkum veiðitækjum er hægt að eyðileggja jafnvel stórar veiðiár á örskömmum tíma, og það er vitanlegt, að það tekur a. m. k. 10 ár að fá stofninn til að vaxa að nýju. Nú vitum við, að jarðir leigja oft út veiðisvæði þeim mönum, sem kallaðir eru „sportmenn“, til lax- og silungsveiði, og Íslendingar eru, eins og kunnugt er, kappsmenn miklir víð veiði, hvort sem er á sjó eða í vötnum, svo að það hefir verið gengið svo rækilega fram í þessu, þegar leigðir hafa verið út litlir bútar, sérstaklega í litlum ám, að menn hafa skipzt á með að veiða allan sólarhringinn þann tíma, sem þessi veiðisvæði hafa verið leigð út, en af því leiðir, að laxinn, sem er styggur og töluvert viðkvæmur, hvarflar frá og gengur ekki endalaust fram, eins og ég ætla, að sagt sé í fornum l., og svo til hrygningarstöðvanna, og að lukum veiðist stofninn sumpart upp eða minnkur svo mjög, að laxveiðin hverfur að mestu. því hefir það vakað fyrir mér og raunar nokkrum fleiri hv. þm. undanfarin ár, að það þyrfti um þetta frekari reglur, og jafnvel reglugerð um það, hvernig veiða mætti í hverri á og hverskonar veiðitæki þar ætti að nota. Mér hefir dottið í hug brtt. við þetta frv., en það er töluverður vandi að setja breyt. inn í jafnstóran, flókinn og erfiðan lagabálk eins og laxveiðilöggjöfin er, svo að hún komi ekki í bága við það, sem fyrir er í slíkum lagabálki, en það, sem ég vildi koma að, er það, að landbr. sé heimilt, eftir till. veiðimálastjóra. að setja reglur um það, hvaða veiðitæki megi nota í hverri veiðiá fyrir sig. Ég hefi hugsað mér, að í upphafi mætti flokka árnar, svo að smáar bergvatnsár, sem lax og silungur er í, hefðu sérstakar reglur og í þeim væri í rauninni allar veiðiaðferðir bannaðar nema stangaveiði, ekki til þess að hindra, að bændur og aðrir, sem þar eiga í hlut, hefðu upp úr þeim, heldur með það fyrir augum, að þeir hefðu varanlegar tekjur af veiðinni. Ég sé ekki annað en að þeim ætti að vera það nokkurn veginn sama, hvort þeir fá greidda peninga eða þeir taka laxinn eða silunginn og hafa til heimilisnotkunar. Víða hagar svo til, að hægt er að gera hvorttveggja, en til þess að vera viss um, að öruggt sé, að veiðistofninn haldist í þessum smáu bergvatnsám, sem í þurrkasumrum verða litlar sitrur, þá er óhjákvæmilegt að setja reglur um, að þar megi ekki veiða með ádrætti og þar eigi eingöngu að nota stangaveiði, og að ekki séu notaðar of margar stangir á tilteknu veiðisvæði, og ennfremur að ekki sé leyft að standa við veiðiskap allan sólarhringinn. Þetta eru þau höfuðatriði, sem ég teldi rétt að setja í löggjöfina, og þarf þó raunar nokkuð meira til. Mér hefir alltaf verið ljóst, að það eru miklir hagsmunaárekstrar milli manna í þessum málum, og fiskiræktarfélögunum var ætlað að bæta úr þessu, en það gengur heldur illa. Ég tel t. d., að bændur, sem búa við bergvatnsár upp frá stórám, þar sem hrygningarstöðvar laxins og silungsins eru, eigi alveg eins rétt á því að hafa tekjur af lax- og silungsveiði, þar sem hún verður rekin haganlegast, eins og hinir, sem við ósinn búa, sem ættu í rauninni að borga nokkurn skatt til hinna, gegn því skilyrði, að þeir létu hrygningarstöðvarnar í friði og leyfðu stofninum að vaxa þar upp, svo að hrygningarlaxinn og hrygningarsilungurinn fengi að vera þar óáreittur, í stað þess sem ég veit, að nú er gert þar, sem lax gengur seint á haustin, í september, slæptur og óásjálegur, að þá er farið með net og sópuð um þessa staði, aðeins af því að þetta er eina tækifærið, sem þeir menn, er þarna eiga lönd að, hafa til þess að fá eitthvað upp úr veiðinni í ánum. Og það gæti vel verið, að þingið ætti að setja um þetta löggjöf, en það væri náttúrlega langæskilegast, að þetta gæti orðið með frjálsum samtökum, en þó með styrkum stuðningi löggjafans. Breyt. í þessa átt teldi ég mjög nauðsynlega. Og ekki sízt í sambandi við það, að nú á að framselja veiðiréttindi, til þess að jarðeigendur geti aftur heimt í sínar hendur það veiðisvæði, sem liggur fyrir þeirra jörðum, en áður er undan þeim gengið. Ég er ekki í vafa um, að margir muni fallast á það, að þó að það sé freistandi að leigja út smábúta af veiðisvæðunum þeim mönnum, sem eru að veiða sólarhring eftir sólarhring hverja mínútu, sem þeir hafa rétt til að veiða, þá muni góðar Laxár, sem vel hefir verið farið með og laxstofninn hefir haldizt langan tíma i, fara svo, að veiðin í þeim mundi upprætast, og eftir það mun þurfa margra ára hvíld til þess að láta laxinn koma aftur. Nú er það vitað um ár eins og Ölfusá og Þjórsá, að þar er beinlínis fæddur upp selastofn á laxinn og silunginn við ósana, en það hefir ekki verið notuð sú heimild til átrýmingar, sem fyrir er í l., a. m. k. hefir verið mjög slælega gengið fram í því. Þetta hefir aftur á móti verið gert við Borgarfjarðarárnar, Hvítá í Borgarfirði, sem er aðallaxáin þar, og bergvatnsárnar, sem í hana falla, og það hefir líka svo að segja ekki, nú um mjög langt skeið, brugðizt lax í þessum ám. Má þar til nefna Þverá, sem farið hefir verið heldur vel með veiðina í. Hún er full af laxi á hverju ári, en væri svo, að hver jörð gæti tekið undir sín yfirráð allt það svæði, sem undir hana liggur, þá þykist ég vita, að veiðin mundi upprætast á örskömmum tíma, vegna þess að fjárvon mundi freista bænda til þess að leigja út með háu verði veiðisvæði á meðan þar væri nokkur veiði, en svo kæmi afturkast mörg tekjulaus ár, og þykist ég þá vita, að menn muni sjá eftir því. Það er því spursmál, hvort löggjafinn gæti ekki komið í veg fyrir þetta og hvort bændur þurfa að verða fyrir þessum árekstri til þess að sjá að sér í þessu efni. Að öðrum kosti er ég hræddur um, að næsta kynslóð á eftir muni gleyma allri reynslu feðranna í þessum efnum og gera slíkt hið sama. Ég hefði því gjarnan viljað gera þessar breyt., þó að þær séu ekki nú fyrirliggjandi, en það má vera, að mér tækist að semja þær fyrir 3. umr., ef hún verður ekki allt of skjótlega og n. gefst tími til að yfirvega þær breyt., sem henni þætti við eiga í sambandi við þetta frv., en annars hefði ég talið, að það væri kannske nægilegt á þessu þingi að samþ. bara þá þáltill., sem landbn. hefir orðið sammála um að flytja og er á dagskrá í dag. Ég hefi að sjálfsögðu talað um þetta mál áður í svipuðum tón, bæði í hv. Ed. og eins í sambandi við flutning till. áður á fyrri þingum í Sþ., en mér finnst þetta mál vera svo mikils virði og svo mikið hagsmunamál fyrir þá íslenzka bændur, sem hafa þarna hagsmuna að gæta, að það eigi að koma þessum málum í viðunandi horf og tryggja bændum fastar og öruggar tekjur af veiði þeirri, sem þeir fá úr ánum. Það má geta þess í þessu sambandi, að vegna ádráttar, og sérstaklega vegna laxveiði í sjó, eru ár í Skotlandi og Noregi að verða laxlausar, og það þykir ágæt veiði í mörgum beztu veiðiám í Skotlandi, ef menn fá þar 2–3 laxa yfir daginn, og jafnvel 1 lax á bezta veiðitímanum. Þar er veitt í sjó með lagnetum fyrir allri ströndinni og jafnvel langt úti. Þetta er að sumu leyti bannað hér, en þó eru löggiltar þær varnir, sem áður hafa verið, og það voru vist ekki svo fáir, sem hlupu til og létu löggilda laxveiðivarnir í sjó rétt áður en nýja löggjöfin frá 1932 kom í gildi. Það er mjög vafasamt, hvort ekki ætti alveg að taka fyrir þetta og hafa í því efni fyrir sér þá reynslu, sem fengizt hefir annarsstaðar um lax- og silungsveiði vegna þessarar sjó- og netaveiði, því að það er öllum þeim, sem til þekkja kunnugt, að þegar lax og silungur gengur að vorinu, þá rennur hann með landinu, þar sem laxár eru, og það er að sjálfsögðu oft hægt að ná honum þar í net, og sé mikið um slíkar varnir og slíkan veiðiskap, þá er stofninn, eins og ég hefi sagt, ekki svo sterkur, að hann þoli slíka veiði. Menn kunna nú hér til að svara, að úr þessu sé bætt með því að hafa laxaklak á mörgum stöðum, og það er t. d. laxaklak hér í Elliðaánum, sem talið er eitt stærsta laxaklak á Norðurlöndum, en við vitum ekkert um, hvað stórvirk náttúran sjálf er í framleiðslunni, þegar vel árar og góð skilyrði eru fyrir laxinn til að hrygna, svo að við höfum enga hugmynd um, hvort það er nægilegt að framleiða milljón fiska á ári handa laxá eins og Elliðaánum. Þó að þær litlu tilraunir, sem gerðar hafa verið til klakstöðva fyrir lax, beri ávöxt, þá er mjög vafasamt, að það nægi til þess að hamla upp á móti hinni ofsafengnu veiði. Hér í nágrenni Rvíkur er t. d. laxá, sem fyrir 20 árum var full af síl ungi og laxi á hverju sumri, en svo fundu einhverjir það út, að á leirunum fyrir framan ána lægi laxinn og biði eftir hentugri uppgöngu í ána, þegar vatnavextir kæmu, og væri að venjast ferska vatninu áður en hann réðist til uppgöngu í ána, eins og hann sennilega gerir víðast, og þarna var auðvelt að taka hann. Það var girt fyrir álana báðumegin og síðan var laxinn krakaður upp. Það fór svo, að eftir 2–3 sumur var stofninn gersamlega eyðilagður, og í 10–12 ár hefir lax ekki komið í þessa á nema einn og einn á stangli. Ég ætla, að nú sé búið að stofna félag til þess að reyna að friða ána, en hvort það ber árangur, skal ég ekki um segja, en ég þykist vita, að svo hafi farið um fjölda af smáum bergvatnsám hér á landi. Þetta er á vissan hátt sambærilegt við þá mestu plágu, sem menn telja nú vera í landinu, fjárpestina miklu. Bændur telja það mesta skaðræði að þurfa að skera niður bústofninn, og eins ættu menn að sjá þá hættu, sem því er samfara að eyðileggja fiskistofninn í ám og vötnum, og það er vafasamt, hvort löggjöfin getur ekki dálítið lagfært þetta með því að setja um þetta reglur, sem að sjálfsögðu verða, eins og mörg ný l., brotnar að einhverju leyti, en samt gæti það haft þau áhrif, að menn sæju, að hér væri um réttmætar reglur að ræða, sem sjálfsagt væri að fylgja. Ef laxveiðilöggjöfin væri komin í þetta horf, þá teldi ég, að það væri mikils um vert og til mikilla hagsbóta fyrir fjölda bænda í þessu landi, ef þeir gætu komið auga á, hve nauðsynlegt það er að fara vel með þann fiskistofn, sem er í þeim veiðiám og veiðivötnum, sem heyra undir jarðir þeirra. En ég er hræddur um, að það, að klippa þetta allt í búta, geri það mögulegt, að úr ánum upprætist allur fiskistofn, svo að það verði að byrja að nýju og halda svo áfram ár eftir ár og áratug eftir áratug, ýmist að drepa það, sem í næst, eða að verða af öllum þeim tekjum, sem skynsamleg veiði getur af sér gefið. Ég hefi ekki tilbúna brtt., svo að ég kem henni ekki að við þessa umr., en ég athuga hana til 3. umr., sem ég vona, að fari ekki fram alveg strax.

Ekki í dag

. Ég get þá e. t. v. soðið saman brtt., sem verða mætti til gagns í þessu efni.



Ég ætla ekki að fara að bera hönd fyrir höfuð hætsv. forseta Nd. vegna meðferðar hans á þingmálum.

Ég sagði, að form. landbn. Nd. hefði skýrt frá því, að fyrir þeirri hv. n. hefðu legið 10 mál, sem þeir í landbn. treystu sér ekki til að afgr.; þessi nefndarformaður er hv. þm. Mýr., hálfgerður samþm. 6. landsk.

. Ég þóttist líka hafa heyrt getið hæstv. forseta Nd. í þessu sambandi hjá hv. 9. landsk. Má vera, að það hafi verið misskilningur. Ég get getið þess, að ég var algerlega sammála ræðu hv. 9. landsk. í flestum atriðum, því hún var mestmegnis sem tal fyrir einni þáltill., sem við höfum sameiginlega borið fram á þessu þingi. En ég ætla ekki að fara frekar út í það, af því að það kemur ekki beint þessu máli við, sem hér er nú til umr. En ég tek það fram að einmitt það, sem hann hélt fram í ræðu sinni, virtist vera, að þetta frv. veiti tryggingu fyrir því, að landeigendur fái innleyst veiðirétt sinn. Við vitum allir, að það er hægara að skipa fyrir um veiðiaðferðir í ám, þar sem veiðin er stunduð af föstum félagsskap manna, heldur en þar, sem hver einstaklingur er að borast út af fyrir sig með að veiða, án félagsskapar. Og þess vegna álít ég heppilegt að stuðla að slíkri félagsveiði í ám. Hygg ég, að það gæti, ásamt öðrum þörfum lagaákvæðum, orðið til þess, sem er sameiginlegt áhugamál okkar beggja, ha-. 9. landsk. og mín, að fiskurinn friðist meira í veiðivötnunum og veiðin aukizt. Og að því ber að stuðla, ekki sízt nú, þegar mjög miklir erfiðleikar ganga yfir landbúnaðinn. Virðist mér ræða hv. 9. landsk. hafa í raun og veru miðað að því að styðja þetta frv., en ekki verið á móti því. Þegar hv. þm. athugar þetta betur, þá veit ég, að hann mun fallast á þetta frv. og sleppa öllum brtt. við það; en svo berjumst við fyrir okkar þáltill., sem við gerðum sameiginlega. Það fer miklu betur á því. Ég held, að þetta mái liggi skýrt fyrir. Hér er aðeins verið að framlengja um tíma þann rétt, sem menn hafa haft, en einstakir menn hafa orðið of seinir til þess að nota sér, e. t. v. fyrir vangá. Ef við tökum þetta í sambandi við önnur 1., svo sem framlenging stimpillaga, þá sjáum við, að þar hefir það ekki valdið neinum erfiðleikum, þó að menn í þeim sökum hafi orðið heldur seinir til. Ég man ekki betur en að l. um það efni í sama tilgangi sem þetta frv., þ. e. a. s. um hliðstæða framlengingu, hafi verið samþ. með shlj. atkv. hér í deildinni. Hitt atriðið, sem ég drap á og hv. 9. landsk. sagði ekkert um, er það, að hið opinbera veiti mönnum aftur vernd sína, sem það hefir svipt þá með löggjöf, sem ég gat um, verndun til þess að ná rétti sínum gagnvart veiðiþjófum, sem vaða uppi og eyðileggja veiðina í veiðiánum. Fyrir veiðiþjófum, sem stela veiðinni í ám og veiðivötnum, eiga veiðieigendur siðferðislega kröfu á verndun þess opinbera, þannig að veiðieigendum sé nóg að kæra þessi mál og þau verði þá tekin í hendur þess opinbera og rekin sem almenn lögreglumál. Það er sjálfsögð réttlætiskrafa, að löggjöfinni verði breytt þannig, að þessu verði svona fyrir komið, til þess að mál gegn slíkum ofbeldismönnum þurfi ekki að reka sem einkamál. Það er óviðurkvæmilegt í þessu þjóðfélagi, að slík mál séu ekki rekin sem almenn lögreglumál.

* Frsm. (Jón Baldvinsson): Það var rétt hjá hv. 6. landsk. (ÞÞ), að það mátti segja, að ræða sú, sem ég flutti um þingmál, sem var til umr. hér í hv. þd. á undan þessu, frv. um breyt. á löggjöf um lax- og silungsveiði, á þskj. 57, hefði vel mátt að ýmsu leyti eiga við hér um þessa þáltill. En það, sem fyrir okkur vakir í landbn., er að láta endurskoða löggjöfina um lax- og silungsveiði, og sérstaklega með það fyrir augum, sem ég drap á áðan, að veiðiár verði flokkaðar og reglur lögfestar um það, hverjar veiðiaðferðir megi viðhafa í hverjum flokki. Og einnig er ætlazt til þess, að takmörkuð verði frá því, sem nú er, veiði í mörgum bergvatnsám og alls ekki leyfð þar takmarkalaus stangarveiði, og þá því síður ádráttarveiði eða netaveiði. Eftir löggjöfinni nú má viðhafa allskonar veiðiaðferðir, stangarveiði, kistur, lagnet, króknet, ádráttarnet o. s. frv. En það er alls ekki rétt að leyfa þetta takmarkalaust. Menn gera stórvirki nú á dögum, girða fyrir ákaflega breiðar ár og veiða þannig þau ódæma firn, að mönnum, sem búa í uppsveitum við árnar og eiga veiðirétt í ánum, þykir sem þorrið hafi veiðin á örfáum árum. Ég nefni þetta aðeins sem dæmi um það, þegar hægt er að fara svona með stóru árnar, hversu miklu auðveldara muni vera að eyðileggja veiðina í smærri ánum, eins og t. d. Elliðaánum, þar sem laxinn er tekinn og fluttur í vögnum milli hrygningarstaða og uppgöngustaða og talinn niður í ána. Sagt er í gömlum sögum, að þegar komið var hér til lands á landnámstíð, hafi hvert vatn og hver á verið full af fiski. Það hefði sjálfsagt getað haldið áfram að vera þannig, ef gætt hefði verið hófs um veiðina og eitthvað hefði verið stuðlað að því, að stofninn væri ekki algerlega upprættur, eins og víðast hefir átt sér stað um fiskistofninn og áður hefir verið frá sagt. Þess er vænzt, að þeim undirbúningi undir breyt. á löggjöfinni um lax- og silungsveiði, sem gert er ráð fyrir í þáltill., verði lokið svo fljótt, að frv. um þetta komi fyrir næsta þing. Og ætlun okkar, hv. 1. þm. N.-M. og mín, er, að vel gæti þetta komið í staðinn fyrir frv. á þskj. 57. vil ég svo mæla með því, að þáltill þessi verði samþ.



Ég vil taka undir það með hv. 9. landsk., að ég tel rétt, að þessi þáltill. verði samþ. Og ég vil taka það fram, að hún er ekki í því sambandi við málið, sem var rætt hér áðan ( 52. mál ), að ég telji ekki alveg jafnrétt og sjálfsagt að samþ. það frv., þótt þessi þáltill. verði samþ. og stofnað sé til þess að flytja frv. um þau atriði veiðiskaparins, sem þáltill. miðar að, á næsta þingi. Það er sjálfsagt að samþ. frv. á þskj. 57, hvernig sem fer um þessa þáltill.

Ekki segi ég það nú

.



Það er óþarfi að hafa langa ræðu um þessa þáltill. Grg. hennar gerir málinu nokkurn veginn full skil, - þau skil, að mjög nauðsynlegt er að ráða bót á þessu ástandi, sem nú á sér stað. Það er skýrt tekið fram í grg., hve mikil þrengsli eru í geðveikrahælunum og hvert húsrúm geðveikum sjúklingum er ætlað. Ennfremur er skýrt frá þeim umbótum, sem gerðar hafa verið til þess að ráða bót á húsnæðisleysinu á Kleppi, sem sé með því að bæta nokkrum rúmum við sig á Laugarnesspítalanum. Teknar voru tvær allstórar stofur þar, og hafa verið settir þar 10 geðveikir menn, síðan bætt tveimur við í þessar stofur, þannig að nú er þar fullskipað. Það eru svokallaðir „króniskir“ sjúklingar, sem þar eru, sem ekki er gert ráð fyrir bata hjá, en liggja ósjálfbjarga og vita tæplega um sig eða umhverfi sitt. Hafa þeir verið teknir þarna sökum þess, að tiltækilegra þykir að hafa þá en aðra sjúklinga, sem mikið heyrist til. Eins og menn vita, er Laugarnesspítalinn timburhús, og því er þar mjög hljóðbært. Er því illmögulegt að hafa þar annarskonar sjúklinga en þessa. Ef maður vildi fara út í að lýsa því, hvernig ástatt verður í hvert sinn, sem það kemur fyrir - og það er býsna oft -, að maður verður skyndilega brjálaður á heimili, eins og þau gerast upp og ofan, þá yrði þar ömurlegur kafli í þingtíðindunum, og ég ætla að losa hv. þdm. við að hlusta á það. En hins ætlazt ég til, að þeir fullkomlega skilji og setji sig inn í, að það eru þau vandræði, sem af slíkum tilfellum hljótast, að öllum ber skylda til að gera sitt til að bæta úr því. Þáltill. þessi er borin fram í því skyni að hreyfa málinu og skora á ríkisstj., hinn rétta aðilja í þessu máli, að athuga möguleika fyrir auknu húsrúmi fyrir þessa vesalings menn, og ekki síður vegna hinna mjög svo bágstöddu aðstandenda slíkra manna. Ég vonast til þess, að hv. deild sjái ekki ástæðu til að bregða fæti fyrir þessa till., heldur treysti ég því fastlega, að þdm. séu mér öldungis sammála um það, að hér sé um að ræða það ástand, sem ekki verður við unað og eitthvað verði að taka til bragðs til að bæta úr. Því að fyrir utan ógurleg óþægindi, sem orð fá ekki lýst, þegar skyndilegt brjálæði ber að garði, þá leggst í hverju tilfelli á svo geysilegur kostnaður, að ómögulegt er fyrir einstaklinga að rísa undir og illmögulegt fyrir bæjar- og sveitarfélög. Hér þarf því skjótrar bjargar við og að málið sé tekið fyrir af alvöru, jafnvel meiri alvöru en hingað til hefir verið gert.

Forseti (EÁrna): Ég var að gera tilraun til að fá hæstv. atvmrh. til að vera hér við, en hann er ekki viðlátinn. Ég verð því að fresta um stund umræðu um þáltill.