Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður boðuð utandagskrárumræða um nýtingu orkulinda og uppbyggingu stóriðju verður kl. 14 á morgun. Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðum um dagskrármálin er lokið.

Virðulegi forseti. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fram hafa komið í fjölmiðlum mun frystingu á eignum Landsbankans í Lundúnum verða aflétt í dag, 15. júní. Það gerist í kjölfar þess að breska þingið hefur fallist á beiðni breskra stjórnvalda þar um og í sjálfu sér er ástæða til að fagna þessum áfanga í samskiptum Íslands og Bretlands vegna þessarar mjög svo ósanngjörnu og óbilgjörnu aðgerðar af þeirra hálfu. Þótt ástæða sé til að fagna þessum áfanga á málið sér aðra hlið öllu alvarlegri og eftir atvikum dálítið skuggalega. Maður hlýtur að spyrja sig í ljósi þess að því hefur ítrekað verið hafnað að svara bæði í þinginu og í fjölmiðlum hvort ríkisstjórnin hafi fyrir fram, áður en gengið var frá samningum um Icesave-deiluna við bresk og hollensk stjórnvöld, gengið úr skugga um meirihlutastuðning á þinginu. Formaður þingflokks Vinstri grænna hefur neitað að svara þessu afdráttarlaust og þegar blaðamenn hafa ítrekað spurt forustumenn ríkisstjórnarinnar, nú síðast hæstv. forsætisráðherra, vísar hún til þess að þingmenn úr öðrum þingflokkum hljóti að geta komið ríkisstjórninni til bjargar. Hvers konar staða kemur eiginlega upp í samskiptum við bresk stjórnvöld dagana eftir að þau hafa ákveðið að aflétta frystingunni ef á daginn kemur að ríkisstjórnin fór fram úr sér, gekk ekki úr skugga um meirihlutastuðning á þinginu við þessum mikilvægu samningum? Hver er staða ríkisstjórnarinnar raunverulega í þessu máli? Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra: 

Frú forseti. Varðandi frystinguna held ég reyndar að það mál hafi verið klárt fyrir helgi og fyrirheit breskra stjórnvalda var að í síðasta lagi í dag, 15. júní, yrði frystingunni aflétt. Það hefur sem sagt gengið eftir og er það að sjálfsögðu mikilvægur áfangi í þeim efnum að fá forræði yfir eignunum aftur, fá aðgang að þeim fjármunum sem þarna liggja bundnir vaxtalausir. Um málið að öðru leyti er það að segja að ríkisstjórnin hafði fullt samningsumboð og fyrirmæli frá Alþingi um að leiða það til lykta með samningum. Fjármálaráðherra var falið af ríkisstjórn í febrúar að hafa forustu í því verkefni og skipa samninganefnd hvað hann og gerði og sú samninganefnd leiddi málið til lykta á grundvelli þess umboðs sem fyrir lá frá Alþingi og ríkisstjórn. Í framhaldinu verður svo útbúið frumvarp sem ég mun leggja fram í ríkisstjórn og væntanlega fá heimild til að leggja fram sem stjórnarfrumvarp í trausti þess að það njóti tilskilins meiri hluta á Alþingi og eftir það verði málið í höndum Alþingis.

Virðulegi forseti. Í grunninn eru bara tvær spurningar sem ég inni hæstv. fjármálaráðherra eftir. Sú fyrri er þessi: Gekk ríkisstjórnin frá þessum samningi án þess að tryggja að öruggur meiri hluti væri á þinginu þegar hæstv. forsætisráðherra vísar til þess að það kunni að vera stuðningur hjá stjórnarandstöðunni? Þá man ég ekki eftir því. Ég minnist þess ekki að áður en gengið var frá samningnum hafi verið leitað til okkar í Sjálfstæðisflokknum varðandi mögulegan stuðning. Hefði það ekki verið eðlilegt? Það er sem sagt fullkomin óvissa um hvort það er meiri hluti fyrir þessu á þinginu og samráðið við stjórnarandstöðuna hefur alla vega ekki verið neitt. Hin spurningin er þessi: Hvað ætla menn að gera í samskiptum sínum við Bretland ef á endanum kemur í ljós að þingið styður ekki samninginn sem gerður var? Ég ætla að leyfa mér að andmæla því 

Frú forseti. Það er athyglisvert að formaður Sjálfstæðisflokksins er aðallega í umræðum um formsatriði eða form í þessu máli en ekki efni þessa stóra máls sjálfs  Ferli málsins er ósköp einfalt: Á grundvelli þess samningsumboðs sem ég hef gert grein fyrir var málið leitt til lykta nákvæmlega eins og ætlunin var af hálfu Alþingis og ríkisstjórnar. Stjórnarfrumvarp, sem ég sem ráðherra mun leggja fyrir ríkisstjórn Íslands, er í smíðum. Þaðan fer það væntanlega til þingflokka stjórnarliðsins og síðan á borð alþingismanna og eftir það verður málið í höndum Alþingis eins og venja er. Ég geri ráð fyrir því að sú spurning sem hv. þingmaður bar upp, 

Frú forseti. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort hann eða ráðuneyti hans hafi gert áætlun um hvernig Íslendingar geti skapað nægar gjaldeyristekjur næstu 15 árin til að standa undir því Icesave-samkomulagi sem hann talar fyrir því að nú er ljóst að aldrei í gegnum tíðina hefur á Íslandi skapast nægur afgangsgjaldeyrir til að komast nálægt því að standa undir því sem lagt er upp með, jafnvel miðað við bjartsýnustu áætlanir ríkisstjórnarinnar. Jafnvel þó að áætlunin um 27% endurheimtur standist hefur aldrei verið nægur gjaldeyrir til á Íslandi til að standa undir því sem þá þurfti að borga og það er einmitt sú gildra sem svo mörg þriðja heims ríki lentu í, sérstaklega upp úr 1970 í olíukreppunni þegar þau tóku lán í erlendri mynt sem síðan er búið að festa þessi lönd í fátæktargildru. Það var reyndar, eins og í samningnum sem hæstv. ráðherra hefur talað um, hægt að semja aftur þegar kom í ljós að menn stóðu ekki undir þessu. En skuldir voru ekki felldar niður. Skuldir af ríki eru ekki felldar niður. Það er bara lengt í lánunum, lengt í hengingarólinni, eins og ríkisstjórnin þekkir svo vel. Hefur ráðherrann gert ráðstafanir, kannað hvernig við getum mögulega staðið undir þessu? Það er allt annað fyrir ríkið að skuldsetja sig í erlendri mynt en sinni eigin mynt. Það er talað um hagvöxt í þessu sambandi og því er spáð að hér verði svo og svo mikill hagvöxtur en það hefur ekkert með þetta að gera. Í Austur-Þýskalandi á sínum tíma höfðu menn alltaf nægan hagvöxt en það var skortur á erlendri mynt sem felldi það ríki að lokum og raunar var staðan þannig 1989 að þjóðarframleiðslan þar var um 250 milljarðar í vestur-þýskum mörkum 

Frú forseti. Það er alveg ljóst að það verður þröngt um gjaldeyristekjur sem og aðra verðmætasköpun í þjóðarbúskap okkar ef heimsenda- og svartnættisspár hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar  Niðurstaðan í Icesave-samningunum er að þessu leyti til mjög mikilvæg vegna þess að hún hlífir íslenska ríkinu við greiðslu af þessum sökum í heil sjö ár 

Frú forseti. Hér var fátt um svör. Hér eru greinilega engar áætlanir fyrirliggjandi um það hvernig menn ætla að standa undir þeim skuldbindingum sem ríkisstjórnin talar fyrir. Raunar er það svo, eins og ég var að reyna að benda á þegar samfylkingarfólk úti á kanti fór að flissa, að ef við skoðum dæmi um aðrar þjóðir sem farið hafa í gegnum það sama, berum tölurnar saman við það sem þriðja heims ríki eða austantjaldsríki lentu í varðandi skuldsetningu í erlendri mynt, er ekki hægt að sjá að Ísland standi undir því. Þá verður hugsanlega hægt að lengja í lánunum en þá halda vextirnir áfram að hrannast upp og að lokum verða náttúruauðlindir landsins undir. Ætlar einhver að trúa því að Steingrímur J. Sigfússon, hæstv. fjármálaráðherra, eða arftaki hans mundi þá þora að standa og verja þjóðina ef hann þorir því ekki núna? Það er því grundvallarkrafa að þingið a.m.k. fái að sjá þennan samning og við fáum að heyra að stjórnin hafi einhver raunhæf áform um það hvernig hún ætlar að standa undir þessu því að tölur annars staðar frá sýna að það er ekki hægt.

Frú forseti. Veruleikinn er sá að skuldabyrði og greiðslubyrði þjóðarbúsins af efnahagshruninu hafa meira og minna verið metnar og reiknaðar og verið til endurskoðunar alveg síðan í haust. Ef menn hafa fyrir því að lesa fyrstu skýrslu og starfsmannaskýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá því í nóvember er nákvæmlega fjallað um þetta þar.  Hitt verð ég að segja að mér finnst það ekki uppbyggilegt að tala hér um þróunarríki, þriðja heims land, sem hv. þingmaður ætti kannski að afleggja í sínu orðasafni eða Austur-Þýskaland gamla. Ísland er ríkt og þróað land í kreppu 

Frú forseti. Einhverra hluta vegna þarf ég ekki að tala jafnhátt og hv. þingmenn Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Bjarni Benediktsson, fyrir framan mig eru hljóðnemar sem ég held að nemi mitt mál. Alvara málsins er hins vegar nokkur. Mig langar að beina eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. viðskiptaráðherra Gylfa Magnússonar. Í fréttum í gær og dag segir að lagaheimild virðist skorta til að snúa við ákvörðun fyrrverandi stjórnar Kaupþings um að fella niður persónulegar ábyrgðir starfsmanna bankans fyrir lánum sem þeir fengu til hlutabréfakaupa. Verður hér látið staðar numið af hálfu stjórnvalda eða hyggst ráðherra beita sér í þessu máli og ef svo er hvernig?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Þetta fór ekki fram hjá mér frekar en hv. þingmanni. Því miður virðist það vera rétt lögfræðileg niðurstaða að ekki sé hægt að snúa við þessum gjörningi. Það breytir því ekki að hann var í alla staði óeðlilegur og óæskilegur og það hlýtur að koma til skoðunar að draga þá til ábyrgðar sem stóðu fyrir honum hvort heldur er siðferðilega eða lagalega, en auðvitað stendur það ekki upp á framkvæmdarvaldið heldur dómsvaldið. Við þurfum hins vegar að læra af þessu og það stendur kannski upp á framkvæmdarvaldið og jafnvel löggjafarvaldið að setja reglur sem koma í veg fyrir að gjörningar sem þessir muni tíðkast í hinu nýja bankakerfi sem við erum að byggja upp. Þess utan er að vísu einnig spurning um skattskyldu vegna þessa gjörnings. Það er flókið mál og heyrir náttúrlega ekki undir viðskiptaráðuneytið heldur fjármálaráðuneytið, en það kann að vera að þeir sem fengu þessar skuldir niðurfelldar verði fyrir einhverri ágjöf vegna skattskyldu án þess að ég vilji neitt fullyrða um það hér og nú.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. viðskiptaráðherra fyrir ágætt svar. Mig langar að vita hvort þau tilvik sem hér um ræðir eru bundin við téðan banka, Kaupþing, eða hvort þau eigi að einhverju leyti við um aðrar gamlar bankastofnanir á Íslandi. Þess utan langar mig að vita í hvaða lög ráðherra vísar sem ná ekki yfir þennan gjörning.

Virðulegi forseti. Ég held að ég verði því miður að viðurkenna að ég treysti mér ekki til að svara síðari hluta spurningarinnar, þ.e. hvaða lög ná ekki yfir þennan gjörning. Mér skilst að lögfræðingar Nýja Kaupþings telji að það sé ekki hægt að snúa þessari ákvörðun við, það sé ekki lagagrundvöllur til þess. Hins vegar ætla ég ekki að reyna að telja hér upp lagagreinar með eða á móti, það er ég hreinlega ekki með í kollinum. Hvað það varðar að aðrir bankar séu með sambærileg mál eða sambærilegar beinagrindur í skápnum tel ég alveg víst og það hefur reyndar komið fram opinberlega að aðrir bankar lánuðu einnig sínum starfsmönnum og felldu niður lán vegna þeirra í einhverjum tilfellum. Formlega séð var kannski eitthvað aðeins öðruvísi staðið að málum þannig að það getur verið að efnislega verði tekið á því eitthvað öðruvísi 

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. fjármálaráðherra. Í síðustu viku sagði hæstv. forsætisráðherra á sama vettvangi að peningastefnunefnd Seðlabanka Íslands hefði í raun haft allar forsendur og upplýsingar um ríkisfjármálin til að lækka vexti meira en gert var og hugsanlega - hún gaf það í skyn - mögulega væri tækifæri fljótlega til að lækka vexti enn frekar og það var jafnvel látið í veðri vaka að hægt væri að skjóta á aukavaxtaákvörðunardegi þó að ég taki skýrt fram að hún lofaði engu slíku. Ummæli hæstv. forsætisráðherra vekja þó að sjálfsögðu væntingar í atvinnulífinu enda þyrstir bæði atvinnulífið og heimilin í landinu eftir frekari vaxtalækkunum. Í fjölmiðlum um helgina heyrðum við hins vegar af því að þær áætlanir ríkisstjórnarinnar frestist, þ.e. það frestist að leggja fram slíkar áætlanir, að bandormurinn sem boðað var að kæmi inn í þingið í síðustu viku og nú í þessari viku gæti jafnvel frestast fram í næstu viku og það eigi að taka þetta allt saman inn í heildarplan. Ég spyr því hæstv. fjármálaráðherra hvort hann geti svarað því til hvers hæstv. forsætisráðherra var að vísa. Er búið að koma nægum upplýsingum til peningastefnunefndar og hefur hún þessar forsendur til að taka nýjar ákvarðanir? Þarna er um ákveðið misræmi að ræða. Ég vildi líka spyrja hvort ekki standi til að láta þingið fá sömu upplýsingar og gefið er í skyn að peningastefnunefnd hafi eða hvort það sé stefnan að þingið fái alltaf allar upplýsingar síðast.

Frú forseti. Ég hvet menn til að skoða rökstuðning peningastefnunefndar þegar hún kynnti niðurstöðu sína á dögunum. Þar tilgreindi hún eina fjóra þætti, ef ég man rétt, sem allir væru þess valdandi að áformin um umtalsverða áframhaldandi vaxtalækkun gengju skemur en vonast hafði verið til. Þar var nefnt sérstaklega að gengisþróun hefði verið óhagstæðari en vænst var, það varð ívið minni afgangur á viðskiptum við útlönd en menn höfðu gert sér vonir um, í þriðja lagi hefði hjöðnun verðbólgu verið hægari en menn vonuðust til og í fjórða lagi voru nefnd ríkisfjármálin og enn væru ekki komin til framkvæmda þau áform þar sem Seðlabankinn þó staðfesti sjálfur að hann hefði ýmsar upplýsingar um. Það hafði Seðlabankinn vegna þess að vinnan var kynnt fyrir bankanum einum tveimur dögum áður en peningamálastefnunefnd tók ákvörðun sína. Það er nákvæmlega sú vinna sem unnið hefur verið að í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins, sveitarfélögin, lífeyrissjóði og fleiri aðila og stjórnarandstaðan hefur síðan, ef ég veit rétt, eitthvað komið að því borði. Það var sameiginleg ósk bæði stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins að stjórnarandstaðan kæmi til þátttöku í því starfi þannig að ég veit ekki betur en a.m.k. í einhverjum mæli hafi fulltrúar stjórnarandstöðunnar sótt fund inni í Karphúsi og fengið í gegnum þingnefndir og með öðrum hætti aðgang að upplýsingum um það sem í vændum er. Þau áform voru kynnt og lágu fyrir með eins skýrum hætti og það gat verið á þessum tímapunkti í aðdraganda ákvörðunar Seðlabankans á sínum tíma og sú áformaða aðlögunarþörf eða þær aðgerðir upp á um 20 milljarða kr. sem í vændum eru hvað varðar árið 2009, drög að þeim aðgerðum lágu þá þegar fyrir. Ég vil segja að lokum um tímasetningar í þessum efnum að unnið er að því núna og 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. fjármálaráðherra tekur af skarið og lætur okkur vita að þessum upplýsingum verði komið til okkar í vikunni vegna þess að ég held að það sé algjörlega ljóst að við getum ekki beðið lengur eftir því að taka til hendinni í þessum málum og það ríkir mikil óvissa í samfélaginu vegna þess. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra aftur því að ef ég skildi hann rétt hefur peningastefnunefnd ekkert frekari upplýsingar en við höfum hér: Er það rétt skilið hjá mér að það sé í raun og veru ekki frekari vaxtalækkana að vænta milli vaxtaákvörðunardaga og var það þá oftúlkun hjá hæstv. forsætisráðherra hér í seinustu viku þegar hún lét að því liggja 

Frú forseti. Ég vil bara árétta mikilvægi þess að þessar ráðstafanir þurfa að koma fyrir þingið í þessari viku og helst ganga til þingnefnda fyrir helgi. Það er ekki meiri tími til stefnu vegna þess að stór hluti aðgerðanna á að taka gildi 1. júlí nk. og gilda fyrir allan seinni hluta ársins. Það hefur að sjálfsögðu tekið tíma að vinna þetta í því breiða samráði sem gert hefur verið, samstarfi og samráði. Það hefur hins vegar ótvíræða kosti og skiptir miklu máli að aðilar vinnumarkaðarins, sveitarfélögin og fleiri aðilar hafa komið að borðinu, hafa komið sínum sjónarmiðum á framfæri og haft skoðanir á því sem þarna stendur til að gera sem og stjórnarandstaðan. Varðandi Seðlabankann og peningastefnunefndina get ég að sjálfsögðu ekki svarað fyrir hana, hvort hún tekur það til íhugunar, sem vissulega hefur verið rætt opinberlega svo ekki sé sagt beinlínis beint til hennar, að taka til íhugunar aukavaxtaákvörðunardag. Það er hugmyndin 

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan, eftir að formaður Sjálfstæðisflokksins talaði, að hann væri fastur í formsatriðum. Það má svo sannarlega segja að sú ríkisstjórn sem nú starfar sé ekki föst í formsatriðum. Ég hef bent á það áður í ræðu og riti að það er ekki tekið tillit til þeirra reglna sem gilda í samfélaginu, raunverulega er réttarríki okkar í hættu. Framkvæmdarvaldið fer ekki eftir þeim leikreglum sem kveðið er á um í stjórnarskránni og valtar bæði yfir þing og þjóð. Í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra var staddur á fundi á Egilsstöðum í gær með forsætisráðherrum Norðurlandanna og þar var m.a. á dagskrá hugsanleg aðild Íslands að Evrópusambandinu langar mig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvað er málið komið langt á borði ríkisstjórnarinnar, hvað er málið komið langt inni í þingflokki Vinstri grænna, sem styðja þessa ríkisstjórn og styðja þingsályktunartillögu þá sem liggur fyrir varðandi aðild okkar að Evrópusambandinu? Er málið komið lengra en þinginu er sagt? Er verið að valta hér enn eina ferðina yfir þingið með því að hafa þingsályktunartillögurnar tvær sem liggja fyrir um Evrópumálið liggjandi í utanríkismálanefnd og er verið að vinna að þeim og hvað er málið komið langt? Og hvernig getur hæstv. forsætisráðherra verið að hitta aðra forsætisráðherra og mæla fyrir og tala um mál, sem er ekki einu sinni komið á dagskrá þingsins og hvað þá heldur þjóðarinnar, í þjóðaratkvæðagreiðslu?

Frú forseti. Forsætisráðherrafundur Norðurlandanna á Egilsstöðum er náttúrlega hefðbundinn reglubundinn fundur þeirra og að sjálfsögðu ræða menn þau mál sem þar eru efst á baugi í hverju tilviki. Oft er það þannig að það eru ekki síst málefni gistilandsins sem eru til umfjöllunar á slíkum fundum. Evópusambandsmálið er til umfjöllunar í utanríkismálanefnd, þær tvær þingsályktunartillögur sem fyrir Alþingi liggja um það mál. Það er í höndum þingsins og þingnefndarinnar og nákvæmlega þar er það statt. Ég geng út frá því og held að ég geti alveg fullvissað hv. þingmann um að umræðurnar þarna voru á grundvelli þeirrar stöðu málsins og ekki um neitt annað, enda tók ég eftir því að a.m.k. einn ef ekki tveir af forsætisráðherrum hinna Norðurlandanna töluðu um mögulega aðildarumsókn. 

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur áður reynt að fullvissa mig um ákveðin atriði sem síðan hafa ekki verið nema hálfsannleikur í það minnsta. Það er haft eftir þessum fundi að Lars Løkke Rasmussen, forsætisráðherra Danmerkur, segi það skemmtilega tilviljun að Íslendingar sæki um aðild á meðan Svíar gegni formennsku í ráðherraráðinu í júlí og það sé enn þá skemmtilegra að aðildarumsóknarferlið verði jafnvel klárað þegar ráðherraráðið verði undir stjórn Dana 2012. Misskilja forsætisráðherrar Norðurlandanna eitthvað hvar málið er statt hér á landi? Er einhver misskilningur þarna í gangi? Eða er málið komið lengra en þingið er upplýst um? Er gengið svo út frá því að við séum á leiðinni í Evrópusambandið án þess að þing eða þjóð komi að því máli? Hvernig má svona misskilningur eiga sér stað?

Frú forseti. Það er nákvæmlega gengið út frá hinu gagnstæða. Það er nákvæmlega unnið samkvæmt hinu gagnstæða þannig að ég skil ekki hvernig hv. þingmaður getur orðað hlutina með þessum hætti „án þess að þing eða þjóð eigi að koma nálægt málinu“. Málið er hér núna á forræði þingsins og uppleggið, ef ég veit rétt, í báðum tillögunum er að það verði íslenska þjóðin að sjálfsögðu sem tekur hina endanlegu ákvörðun í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er ekkert slíkt á ferðinni eins og hv. þingmaður er að ýja hér að. Hvort forsætisráðherrar Norðurlandanna misskilja eitthvað málið. Mér er ómögulegt að geta mér til um það. Ég held að þeir hljóti að vera sæmilega upplýstir og viti nákvæmlega á hvaða stigi þetta er. 
             Hitt er ekkert launungarmál að sumir í þeim hópi og kannski flestir eru miklir áhugamenn um Evrópusambandsaðild og þar á meðal forsætisráðherrar í klúbbnum sem alls ekki koma því máli fram sjálfir eins og Jens Stoltenberg. Hann lýsir sínum persónulega áhuga á því 

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. menntamálaráðherra um framfærslugrunn Lánasjóðs íslenskra námsmanna, hvort hann verði leiðréttur að einhverju leyti í samræmi við verðlagsþróun fyrir næsta skólaár. Á heimasíðu lánasjóðsins sést að ársframfærsla einstæðrar móður eða einstæðs foreldris með eitt barn er nú um 1.312 þús. á ári eða um 140 þús. á mánuði miðað við níu mánaða framfærslu. Við þurfum ekkert að fjölyrða um það hversu lág þessi framfærsla er ekki síst á tímum atvinnuleysis þegar tækifærum til góðrar sumarvinnu til tekjuaukningar á ársgrundvelli hefur fækkað mikið. Námslánakerfi okkar er í grunninn góð hugmyndafræði þótt á því séu gallar sem vonandi verða smám saman leiðréttir eins og nú þegar er hafist handa við, eins og t.d. með frumvarpi um niðurfellingu ábyrgðarmanna. Það er afar mikilvægt fyrir námsmenn þessa lands að hafa þennan lánasjóð, ekki síst fyrir þá sem búa ekki í næsta nágrenni við háskóla og verða að flytja að heiman til að geta stundað nám á háskólastigi. En það þarf að vera raunhæfur möguleiki að lifa á þessum lánum, ekki síst núna þegar ekki er hlaupið í vinnu til þess að auka tekjurnar en raunar eiga einstæðir foreldrar alltaf erfitt með slíkt. Mér finnst nauðsynlegt að leita allra leiða til að leiðrétta framfærslugrunninn og skoða hann í ljósi grunnatvinnuleysisbóta þannig að sá samanburður verði ekki til þess að letja fólk til að fara í nám af því að það geti fengið meira út úr kerfinu með því að vera á atvinnuleysisbótum en á námslánum. Ég spyr því hæstv. menntamálaráðherra: Mun framfærslugrunnur námslána frá Lánasjóði íslenskra námsmanna hækka á næsta skólaári með einhvers konar viðmið í atvinnuleysisbótum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina um framfærslugrunn lánasjóðsins. Eins og fram hefur komið í fjölmiðlum er staða lánasjóðsins mjög þröng og eins og kunnugt er var eigið fé hans skert um milljarð á fjárlögum þessa árs til 2009. Fyrirhugaður er niðurskurður í ríkisfjárlögum og ætlunin er að minnka halla ríkissjóðs um nokkra tugi milljarða á fjárlögum næsta árs. Það er því erfitt að geta lofað nokkru um það að hækka framfærslugrunn lána þó að sú sem hér stendur sé auðvitað sammála hv. þingmanni um að lágmarksframfærsla upp á 100.600 kr. er auðvitað gríðarlega lág framfærsla fyrir nokkurn mann. Sú afstaða hefur verið tekin í menntamálaráðuneytinu að skerða ekki Lánasjóð íslenskra námsmanna, leggja til að hann verði ekki skertur á komandi ári. En einungis það að uppfæra námslán, mánaðarnámslán samkvæmt verðlagsbótum, þ.e. að verðbæta námslánin sem þýðir að þau eru enn nokkuð fyrir neðan lágmarksgrunnframfærslu Atvinnuleysistryggingasjóðs, mundi kalla á viðbótarútgjöld upp á 1,4 milljarða. Það er nokkuð ljóst að þeir fjármunir eru ekki til staðar í menntamálaráðuneytinu sem þarf að skera niður fyrir næsta ár. Hins vegar er það í skoðun hvort menntamálaráðuneytið og félags- og tryggingamálaráðuneytið geti skoðað það samspil lánasjóðsins og Atvinnuleysistryggingasjóðs, hvort unnt sé að auka samspil þessara tveggja sjóða þannig t.d. að fólk geti tekið námskeið en samt átt bótarétt og hvort hægt sé að skoða hvort það sé þjóðhagslega hagkvæmt að veita þá frekar fjármuni til lánasjóðsins en Atvinnuleysistryggingasjóðs í því skyni að beina fleirum í nám. Þetta er einungis hægt að skoða með því að skoða alla heildarmynd útgjaldanna 

Virðulegi forseti. Í dag er liðinn mánuður frá því að þingið kom saman. Við höfum í allnokkra daga og vikur verið að bíða eftir stóru málunum. Stóru málunum sem voru tilefni þess að við komum saman til þings, málunum sem vörðuðu bráðavandann og við höfum í sjálfu sér beðið viku eftir viku eftir því að á dagskrá þingsins kæmu þessi stóru mál. Það eru þó nokkur í burðarliðnum en það veldur mér áhyggjum að nú heyrist frá ríkisstjórninni að það muni enn um sinn dragast að koma með málin, bandorminn, langtímaáætlun í ríkisfjármálum, Icesave-málið bíði jafnvel fram yfir helgi vegna þess að forseti hefur stillt upp dagskrá þingsins með þeim hætti að í næstu viku verði fyrst og fremst fundað í nefndum. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti, hvort það þurfi jafnvel enn og aftur að gera nýja dagskrá fyrir þingið, stilla fundardögum í 

Virðulegi forseti. Ég vil bara árétta þá spurningu sem formaður Sjálfstæðisflokksins bar hér upp. Nú hefur þingið hefur setið að störfum í mánuð og fengist við margvísleg verkefni en það er alveg ljóst mál þegar farið er yfir listann yfir frumvörpin og þingsályktunartillögurnar sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fram að mörg þessara mála eru ekki af þeim toga að það sé knýjandi að afgreiða þau á þessu sumarþingi. Hins vegar bíðum við eftir því að ríkisstjórnin sýni það sjálfsagða frumkvæði sem henni ber við þessar aðstæður og leggi fram þau mál sem virkilega er kallað eftir í þjóðfélaginu. Við heyrum hins vegar óljósar fréttir sem tilkynntar eru í gegnum fjölmiðla um að til standi að leggja fram efnahagshugmyndir öðrum hvorum megin við næstu helgi. Það eru fréttir sem við höfum heyrt fyrr. Þessi næsta helgi er farin að verða ansi teygjanlegt hugtak og óljóst hvort það eigi við um helgina sem er fram undan eða helgina í næsta eða þarnæsta mánuði. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hæstv. forseti fari að gera okkur þingmönnum grein fyrir því hvernig hugmyndin er að vinna þessi mál áfram, hversu lengi þingið á að starfa. Auðvitað eru þingmenn 

Frú forseti. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvenær við megum eiga von á að efnahagstillögur ríkisstjórnarinnar liggi fyrir. Hvort frú forseti, sem er sameiginlegur forseti allra þingmanna, hafi beitt sér fyrir því að inna hæstv. ríkisstjórn eftir því hvenær þessi mikilvægu mál komi fram í þinginu. Vegna þess að hver einasti dagur og hver einasta vika sem líður í aðgerðaleysi bitnar á íslenskum heimilum og fyrirtækjum, bitnar á heimilunum með þeim hætti að stýrivextir eru miklu hærri en þeir þyrftu að vera. Við þurfum að fara að lækka þá en þá þurfa þessar mikilvægu aðgerðir ríkisstjórnarinnar að fara að líta dagsins ljós. Því beini ég því til frú forseta í mikilli einlægni hvort forseti hyggist beita sér fyrir því sem fulltrúi okkar allra þingmanna að spyrja ríkisstjórnina um það hver áætlunin sé að leggja fram efnahagstillögur og fleiri af þeim stóru málum sem ríkisstjórnin hefur boðað.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað að það er orðið afar brýnt að fá úr því skorið hvernig starfi þingsins verður háttað næstu vikurnar. Ég man ekki betur en þegar slitnaði upp úr ríkisstjórnarsamstarfi Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar að þá hafi verið látið að því liggja að það væri aðallega skortur á verkstjórn sem ylli því að málin kæmust ekki í gegn og næðu ekki fram að ganga og nú hefur þessi sami verkstjóri látið málin drabbast dálítið áfram í langa tíð. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það vöknuðu líka hjá mér mjög miklar áhyggjur þegar ég las um þarsíðustu helgi viðtal við hæstv. heilbrigðisráðherra þar sem hann sagði að ríkisstjórninni lægi ekkert á vegna þess að hún ætlaði að sitja í tólf ár. Það er svona viðhorf, virðulegi forseti, sem ég óttast og þess vegna vil ég ítreka þá spurningu sem hér hefur komið fram: 

Frú forseti. Mig langaði bara að athuga hvort það væri möguleiki á að þú mundir beita þér fyrir því að við fengjum öll gögn varðandi Icesave sem kallað hefur verið eftir. Við óskum eindregið eftir því að fá að sjá þennan samning og við óskum eindregið eftir því að fá alvöruyfirlit yfir eignasafnið en ekki þann brandara sem lagður var fyrir okkur í utanríkismálanefnd. Ég óska eindregið eftir því að þú beitir þér fyrir því fyrir okkur.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ávarpa forseta á viðeigandi hátt.

Virðulegur forseti. Á dagskrá Alþingis þennan mánudag byrjaði fundur á óundirbúnum fyrirspurnatíma þar sem staddir voru fjölmargir ráðherrar úr ríkisstjórn Íslands og þingmönnum í lófa lagið að spyrja þá þeirra spurninga sem hér hafa komið fram um aðgerðir í efnahagsmálum. Hér er á dagskrá mjög merkilegt mál að mínu mati um stjórn fiskveiða sem talsmönnum Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks þykir e.t.v. ekki neitt sérstaklega merkilegt mál eða stórmál eins og þeir kalla það. En ég mundi gjarnan vilja að fundinum yrði haldið áfram svo menn geti komist í að ræða það mál sem í mínum huga er mjög mikilvægt.

Frú forseti. Ég vil gera athugasemd við fundarstjórn forseta því að hér hafa hv. þingmenn, m.a. Birgitta Jónsdóttir og fleiri þingmenn, varpað fram spurningu til hæstv. forseta sem við kusum öll til þessa merkilega embættis og mér finnst lágmark þegar við komum upp og krefjumst og biðjum forseta í mikilli einlægni um að svara spurningum okkar að hæstv. forseti geri það því að hæstv. forseti hefur ekki svarað efnislega einni einustu spurningu sem við þingmenn höfum lagt fram undir fundarliðnum um fundarstjórn forseta og mér finnst að forseti eigi að sýna okkur þingmönnum þá virðingu að svara þeim fyrirspurnum sem við leggjum fram undir þessum dagskrárlið því að ef það gerist ekki er ekki mikið á þeim dagskrárlið að græða í þessari umræðu. 
            

Virðulegi forseti. Ég trúi því ekki að við eigum að ganga frá þessari umræðu öðruvísi en að fá einhver svör frá hæstv. forseta um það hvaða áform séu uppi um störf þingsins á næstu dögum og e.t.v. vikum. Þetta eru einfaldar spurningar sem okkur ber að fá svör við og þessar spurningar eru mjög eðlilegar í alla staði. Hins vegar er það svo að þegar þessu er svarað með þögninni vekur það auðvitað grunsemdir um að þessi mál séu öll saman óljós og séu í raun algerlega upp í loft af hálfu ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnin viti ekki hvert hún eigi að fara eða hvernig hún eigi að stefna í þessum efnum. Það kemur í sjálfu sér ekki á óvart, við heyrum stöðugar fréttir af því að verið er að fresta öllum stóru efnahagsmálunum. En ég vildi gjarnan að hæstv. forseti léti svo lítið að svara hv. þingmönnum því hver sé hugmyndin um að halda áfram þingstörfum þannig að menn sjái einhvern veginn fyrir sér störfin næstu dagana. Sum þeirra mála sem við erum að fjalla um eru þess eðlis að við skiljum auðvitað að ríkisstjórnin vilji afgreiða þau en önnur mál eru þess eðlis 

Forseti vill benda hv. þingmönnum á að drög að dagskrá þingsins fram til loka júnímánaðar eru á heimasíðu Alþingis. 

Frú forseti. Það er eiginlega einmitt sú staðreynd að dagskrá þingsins, starfsáætlun þingsins liggur frammi á heimasíðunni og að hún stangast svo mjög á við það sem er að gerast í þingsalnum sem ég kem upp og spyr út í það hvernig forseti sjái þinghaldið þróast á næstu dögum. Ég vil leyfa mér að lýsa þeirri skoðun minni, það eru nokkur stór mál í nefndum sem geta haldið þar áfram og nefndirnar ættu að geta starfað þrátt fyrir að þingið væri að störfum, að það er ekkert sem útilokar það að við gerum hlé á þingfundum á meðan engin koma málin sem boðuð hafa verið um launalækkanir og skattahækkanir meðal annars og nefndir starfi bara áfram á meðan og þegar ríkisstjórnin er tilbúin með þessi stóru mál verði boðað til þingfundar. Og ég vil ítreka mikilvægi þess eins og ávallt að þingmenn hafi einhverja lágmarksvitneskju  
            

Forseti vill benda hv. þingmönnum á að á morgun er fyrirspurnatími og það bíða yfir 20 fyrirspurnir eftir því að verða ræddar og fá svör frá hæstv. ráðherrum og munum við reyna að klára það sem þar liggur fyrir. Síðan eru næg mál til umræðu og forseti ræddi það einmitt við þingflokksformenn á fundi fyrr í dag.

Virðulegi forseti. Ég efast ekki um að allar þær 20 fyrirspurnir sem bíða morgundagsins, og ég á von á því að ég eigi a.m.k. eina þeirra, séu allar afar mikilvægar og við bíðum í ofvæni eftir að heyra ráðherrana svara þeim en það eru önnur mál sem við bíðum meira í ofvæni eftir að fá að ræða. Það er það sem við erum að velta fyrir okkur, hvenær við fáum stóru málin og hvenær við getum farið að ræða það sem fólkið úti á Austurvelli er að kalla eftir með miklum sprengilátum eins og við heyrðum rétt áðan. Þess vegna finnst mér afar athyglisvert að þegar við þingmenn komum og spyrjum virðulegan forseta, sem hefur svarað eftir sinni bestu getu, um stöðu þingmála og skipulag þinghaldsins, þá kemur þingmaður Samfylkingarinnar og segir við okkur að við hefðum misst af tækifærinu, ráðherrarnir hefðu verið í húsinu og við hefðum getað spurt þá. Hvers konar virðing er þetta fyrir þingræðinu? 

Frú forseti. Ég vil ítreka beiðni hv. þingmanna um að hæstv. forseti beiti sér fyrir því að þessi mikilvægu og brýnu mál verði sett á dagskrá sem fyrst. Jafnframt vil ég sérstaklega ítreka það sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir nefndi varðandi upplýsingar til þingsins. Það er náttúrlega ekki hægt við þær aðstæður sem þjóðin er í núna að þingið fái ekki neinar upplýsingar sem máli skipta í grundvallarmálum. Hversu lengi eiga þingmenn að bíða eftir því að fá þær upplýsingar sem eru nauðsynlegar til að taka á þessum stóru málum og má jafnvel túlka það að upplýsingarnar berist ekki sem svo að menn geri ekki ráð fyrir því að skera úr um þessi mál á næstunni? Eða er það virkilega svo að þingmenn eigi að skera úr um mál án þess að hafa fengið upplýsingarnar eða rétt eftir að upplýsingar hafi borist þeim í hendur? Þetta eru ekki forsvaranleg vinnubrögð í því ástandi sem nú ríkir í landinu.

Forseti vill ítreka það sem hæstv. fjármálaráðherra gat um í umræðu fyrr á þessum fundi að hann gerði ráð fyrir að þingmál um ríkisfjármálin mundi koma inn í þingið í þessari viku, og að forseti telur sjálfsagt að þingmenn fái þær upplýsingar sem þeir þurfa til að geta tekið upplýstar ákvarðanir í þinginu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er lagt til að ráðherra fái heimild til að leyfa takmarkaðar veiðar í fræðsluskyni og að leyfilegum heildarafla í karfa verði skipt upp í veiðar úr gullkarfa og djúpkarfa. Lagt er til að settar verði ítarlegar reglur um frístundaveiðar sem fara fram á vegum ferðaþjónustuaðila og loks gerir frumvarpið ráð fyrir að heimilaðar verði frjálsar handfæraveiðar, strandveiðar, á tímabilinu 1. júní til 31. ágúst 2009 sem takmarkast af þeim aflaheimildum sem sérstaklega er ráðstafað til veiðanna. Um leið er opnað fyrir handfæraveiðar allra þeirra báta sem uppfylla skilyrði sem gerð eru til fiskiskipa sem leyfi hafa til veiða í atvinnuskyni og þannig opnað fyrir takmarkaðar veiðar þeirra sem ekki eru handhafar aflamarks eða krókaaflamarks. Frumvarpinu var vísað til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar þann 26. maí sl. og hefur það fengið þar allgóða umfjöllun á sjö fundum. Frumvarpið var sent 24 aðilum til skriflegrar umsagnar og 17 aðilar voru kallaðir til fundar við nefndina, þar á meðal útgerðarmenn, smábátaeigendur, Hafrannsóknastofnun, fulltrúar sjómanna, fiskverkenda, sveitarfélaga, ferðaþjónustu og ýmsir fleiri. Meiri hluti nefndarinnar styður hugmyndir um að leyfa takmarkaðar veiðar í fræðsluskyni, t.d. á skólabátum. Veiðarnar eru óverulegar og fara fyrst og fremst fram til að kynna fyrir nemendum í skólum landsins veiðar og veiðarfæri. Ráðherra hefur ekki haft slíka heimild en margar umsóknir berast um slíkt árlega frá fræðsluyfirvöldum. Meiri hluti nefndarinnar telur mikilvægt að settar verði ítarlegar reglur um frístundaveiðar sem fara fram á vegum ferðaþjónustuaðila. Frumvarpinu er ætlað að skýra og styrkja starfsumhverfi þessarar greinar ferðaþjónustunnar eins og hún snýr að markmiðum fiskveiðistjórnarinnar. Meiri hlutinn telur rétt að breyta orðalagi 1. tölul. 4. efnismgr. 2. gr. þar sem tilgreindur er ákveðinn fjöldi stanga/færarúlla sem heimilt er að nota og fiska sem heimilt er að veiða. Lagt er til að ráðherra verði heimilað að setja nánari leiðbeiningar í reglugerð í tengslum við leyfi það sem tilgreint er í 1. tölul. 4. efnismgr. 2. gr., m.a. um fjölda sjóstanga og/eða færarúlla sem heimilt er að nota hverju sinni og fjölda fiska. Einnig leggur meiri hlutinn til að viðurlagaákvæði verði bætt við greinina. Helstu sjónarmið sem komu fram á fundum nefndarinnar varðandi strandveiðihluta frumvarpsins snúa m.a. að úthlutun hluta af byggðakvóta á yfirstandandi fiskveiðiári til strandveiða og áhrif þess á byggðir landsins. Þær athugasemdir hafa komið fram að sú leið sem lögð er til í frumvarpinu um að nýta hluta byggðakvóta á þennan hátt geti komið niður á ákveðnum byggðarlögum. Í því samhengi var fjallað um svæðaskiptingu þá sem lögð er til í frumvarpinu. Meiri hlutinn telur svæðaskiptinguna til þess gerða að koma til móts við byggðasjónarmið og telur því í ljósi fram kominna athugasemda rétt að reynt verði að koma enn frekar til móts við þau byggðarlög sem verða fyrir skerðingu á byggðakvóta. Meiri hlutinn leggur því til að ráðherra verði heimilað að setja í reglugerð ákvæði um frekari svæðaskiptingu og löndunarstaði með það að markmiði að koma til móts við þau sveitarfélög sem fá nú minni byggðakvóta í sinn hlut. Fjallað var um að aukið eftirlit þarf til að halda utan um veiðarnar. Fram hefur komið á fundum nefndarinnar að slíkar ráðstafanir munu ekki reynast flóknar né kostnaðarsamar að mati framkvæmdaraðila. Einnig var rætt um þau skilyrði sem sett eru fram í 4. mgr. ákvæðis til bráðabirgða I. Takmarkanir þessar eru mikilvægar til að frumvarpið nái þeim tilgangi sínum að styrkja og örva atvinnustarfsemi í sjávarbyggðum sem og að auka nýliðun í greininni. Það er mat meiri hluta nefndarinnar að rétt sé að gera nokkrar breytingar á þeim skilyrðum sem fram koma í greininni. Meiri hlutinn leggur til að banndögum verði breytt í föstudag og laugardag. Er það gert í því skyni fyrst og fremst að bæta hráefnismeðferðina þar sem betri skilyrði eru til vinnslu og að koma afla á markað ef miðað er við þá daga. Einnig er lögð til sú breyting að felld verði út skilyrði um tvær rúllur á mann að hámarki um borð. Þess í stað er lagt til að miðað verði við fjögurra rúllu hámark en það er hagkvæmara í framkvæmd. Loks leggur nefndin til að hlutfall ufsaafla af þorskafla hverrar veiðiferðar verði hækkað úr 15% í 30%. Bent hefur verið á að hlutfall ufsa af handfæraafla var hátt á síðasta fiskveiðiári og telur nefndin því rétt að hækka viðmiðunarhlutfallið m.a. til að koma í veg fyrir að meðafla umfram viðmiðunarmörk verði kastað fyrir borð. Telur meiri hlutinn breytingar þessar til þess fallnar að koma til móts við sjónarmið sem fram komu á fundum nefndarinnar. Í meðferð málsins hjá nefndinni hafa komið fram athugasemdir í tengslum við ákvæði til bráðabirgða II og snúa þær að úthlutun aflahlutdeildar í gullkarfa og djúpkarfa. Leggur meiri hluti nefndarinnar til að ákvæðið verði tekið til endurskoðunar í ljósi þessa og lagt fram síðar. Þá telur meiri hlutinn rétt að árétta mikilvægi þess að ákvæði til bráðabirgða I verði tekið til endurskoðunar í haust með hliðsjón af reynslu sumarsins þar sem hér er um tilraun að ræða. Líta verði til þeirra þátta sem kunna að hafa áhrif, svo sem byggðasjónarmiða, samfélagslegs ávinnings af tilrauninni og fleiri þátta sem máli kunna að skipta. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið rita Ólína Þorvarðardóttir, Arndís Soffía Sigurðardóttir, Álfheiður Ingadóttir, Róbert Marshall og Helgi Hjörvar. Ásmundur Einar Daðason var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit á þskj. 117, frá minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Það frumvarp sem hér um ræðir byggir í raun og veru á fjórum býsna óskyldum málum. Í fyrsta lagi er verið að veita heimild til þess að undanskilja afla sem fæst við veiðar í fræðsluskyni frá kvóta. Í annan stað er verið að setja lagalegan ramma utan um svokallaðar frístundaveiðar sem er vaxandi atvinnugrein, svona á mörkum ferðaþjónustu og sjávarútvegs, getum við sagt. Í þriðja lagi er í rauninni verið að innleiða að nýju banndagakerfi við fiskveiðar sem menn hafa kallað strandveiðar. Loks var í frumvarpinu gert ráð fyrir því að skipta heildarafla í karfa í gullkarfa og djúpkarfa, sem auðvitað má telja eðlilegan hlut. Vandinn við þetta frumvarp er sá að undirbúningur þess var mjög slaklegur í veigamiklum atriðum. Það sem hér er sérstaklega átt við er sá þáttur málsins sem kallaður hefur verið strandveiðar eða banndagakerfi hið nýja. Við vitum að þetta átti sér þann aðdraganda að það var kynnt í miðri kosningabaráttu og ég held að það sem hv. fyrrverandi þm. Karl V. Matthíasson sagði um þetta mál sé ekki fjarri lagi, þ.e. að þetta væru fremur atkvæðaveiðar en nokkuð annað. Það er líka ljóst að þegar þessi mál eru skoðuð og t.d. frumvarpið borið saman við þau upphaflegu áform sem voru kynnt í marsmánuði síðastliðnum þegar þessu máli var fyrst hreyft opinberlega af hálfu stjórnvalda, þá hefur það tekið allnokkrum breytingum sem sýnir auðvitað að fyrsta atrennan að málinu var illa undirbúin og var ekki hugsuð í þaula, ekki fremur en þetta frumvarp eins og það liggur hér fyrir. Þegar við skoðum frumvarpið þá blasir t.d. við að tvö meginatriði strandveiðifrumvarpsins eða banndagakerfisins nýja sem eru hér grundvallaratriði, að auka nýliðun og styrkja byggðir, það er alveg ljóst mál að hvorugt þessara markmiða næst með frumvarpinu. Á það hefur verið bent, m.a. í skriflegri umsögn sem kom til nefndarinnar núna nýverið, að bara umræðan um þessi mál hefur gert það að verkum að verð á bátum hefur hækkað. Því auðvitað er það þannig að þegar andlag veiðiréttarins verður ekki lengur kvóti heldur bátur þá mun það leiða til þess að veiðirétturinn, þ.e. báturinn, hækkar í verði. Þetta blasti við öllum. Það hefur einnig komið fram á markaði að sá þröskuldur sem hefur verið að aðganginum að auðlindinni hefur þá bara einfaldlega færst til. Og þó að hann sé kannski ekki alveg jafnhár, sem endurspeglar væntanlega minni væntingar manna um árangur við þessar veiðar, þá er hann engu að síður til staðar og hefur hækkað frá því sem áður var. Það er líka ámælisvert hvernig staðið hefur verið að þessu máli að öðru leyti. Málið var lagt fram í lok maímánaðar af hálfu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og strax í upphafi voru gerðar mjög alvarlegar athugasemdir við mjög margt í grundvelli málsins og hvernig að þessu máli hefur verið unnið. Þess vegna var það svo að við í minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar lögðum á það mikla áherslu í nefndarstarfinu að reynt yrði að bæta úr ágöllunum á frumvarpinu með því að ætla sér betri og rýmri tíma til þessarar vinnu. Í því sambandi var sérstaklega farið fram á að þess yrði gætt að hafa umsagnartímann ríflegan til þess að þeir sem hagsmuna hafa að gæta og þeir sem þekkingu hafa á þessum málaflokki hefðu góðan tíma til að ígrunda það og fara yfir það vegna þess að kynningunni á því hafði verið mjög ábótavant. Auk þess hafði það tekið miklum breytingum frá upphaflegu hugmyndunum og því þurftu menn auðvitað nokkurn tíma til þess að átta sig á því hvað hér væri um að ræða. Því miður treysti meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar sér ekki til að verða við þessari sjálfsögðu og sanngjörnu ósk og fyrir vikið var umsagnarfresturinn skemmri en nauðsynlegt hefði verið. Ég vek t.d. athygli á því að Byggðastofnun, sú stofnun sem sérstaklega fjallar um byggðamálin í íslenskri stjórnsýslu, fékk þetta mál til umsagnar og umsagnarfresturinn sem stofnuninni var ætlaður var einn dagur. Einn dagur til þess að fara yfir þetta mál sem hefur verið kynnt sem mikilvægt mál, sem einhvers konar stefnubreyting í fiskveiðistjórnarmálum sem hefði margþættan tilgang, bæði þann að opna leiðir fyrir nýliða inn í kerfið og eins til þess að styrkja byggðirnar. Byggðastofnun sem er sú stofnun á m.a. að meta áhrif lagasetningar af þessu tagi á byggðirnar fékk heilan dag, heilan dag af rausnarskap meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar til að fara yfir þetta mál. Og það er ekkert skrýtið þó að í umsögn Byggðastofnunar sé talað um að þetta séu gjörsamlega óásættanleg vinnubrögð. Þetta er auðvitað ekki bara mótsögn eða móðgun við umsagnaraðilann, það getum við sagt að sé kannski aukaatriði í þessu máli, það sem er miklu verra er að þetta mun auðvitað koma niður á vinnubrögðunum og árangrinum við lagasetninguna sem er að koma á daginn núna vegna þess að þær breytingartillögur sem meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar kynnir í breytingartillögum sínum hér og gerir grein fyrir í nefndaráliti sem hv. starfandi formaður nefndarinnar var að mæla fyrir. Það kemur auðvitað greinilega fram að hér er um að ræða pínulitlar bætur á mjög götótta flík sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sýndi á með frumvarpinu sem hann lagði fram, að ég hygg, þann 26. maí síðastliðinn. Þetta er auðvitað mjög ámælisvert vegna þess að í sjálfu sér er þessi hugmynd um nýtt banndagakerfi alls ekki útilokuð og hugmynd sem vel má skoða og vinna að. En þá þarf auðvitað að gæta þess að það sé gert þannig að vinnan leiði til þess að við fáum viðunandi niðurstöðu. Þetta séu ekki óásættanleg vinnubrögð, svo ég vitni aftur í umsögn Byggðastofnunar í þessum efnum. Af þessum ástæðum neyddumst við til þess að kalla fyrir nefndina fleiri umsagnaraðila en ella hefði verið ef betur hefði verið að þessu máli staðið. Og það verður að segjast eins og er að þrátt fyrir tregðu meiri hluta nefndarinnar til þess að slíkum vinnubrögðum yrði beitt þá voru þessar heimsóknir til mikils gagns að flestra mati vegna þess að þær vörpuðu betra ljósi á það mál sem hér er um að ræða og þann vanda sem við er að glíma. Því miður leiddu þessar heimsóknir og álit fjölmargra umsagnaraðila ekki til þess að meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar vildi gera nægilegar breytingar á frumvarpinu. Það er athyglisvert þegar við skoðum umsagnirnar sem hafa borist að flestar hverjar eru býsna neikvæðar. Meira að segja ef við skoðum umsögn Landssambands smábátaeigenda, sem í grunninn er jákvæð fyrir þeirri hugmynd að innleiða hér nýtt banndagakerfi, þá er það líka þannig að í þeirri umsögn koma fram mjög veigamiklar athugasemdir við marga þætti sem því miður er ekki tekið tillit til nema að mjög litlu leyti. Ef ég vík aðeins að nokkrum efnisatriðum sem koma fram í frumvarpinu og tek fyrst fyrir 1. gr. frumvarpsins sem lýtur að heimildum til þess að opna á eða tryggja aðgang manna til þess að stunda eða kynna sér, má kannski segja, fiskveiðar í gegnum skólakerfið, þá tel ég að þetta sé sjálfsagt mál. Það er í raun og veru í samræmi við það sem framkvæmdin hefur verið í þessum efnum. Hér er bara verið að styrkja lagagrundvöll þeirra framkvæmda sem menn hafa stuðst við í meginatriðum. Vonandi verður þetta fremur til þess að efla þennan þátt málsins, þ.e. kynning æsku landsins á starfsemi tengdri sjávarútvegi. Það er því í sjálfu sér ekki mikið um það að segja og sjálfsagt mál að öllu leyti. Þá get ég líka sagt að það ákvæði sem lýtur að frístundaveiðibátunum svokölluðu er auðvitað til bóta. Þannig er mál með vexti að þessi mál hafa komið hér nokkuð til umræðu. Á síðasta eða næstsíðasta þingi var lagt fram frumvarp varðandi lagaumgjörð í kringum frístundabátana. Það komu fram ýmsar athugasemdir við það mál og niðurstaða mín, sem þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, og niðurstaða meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar var að reyna að vanda sig sem best við þessa lagasetningu. Og í stað þess að flaustra við það mál og skila því í gegnum þingið var niðurstaðan sú að gefa því meiri tíma, setja niður nefnd í málinu þar sem í störfuðu hagsmunaaðilar í þessari grein og þeir komust að tilteknu samkomulagi um hvernig best væri að hátta þeim málum. Auðvitað er það þannig að þó að nefnd komist að slíkri niðurstöðu þá er jafnvel starf slíkrar góðrar nefndar ekki yfir vafa hafið. Það kom líka í ljós þegar þetta mál var kynnt í meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd á vordögum skömmu fyrir þinglok í vor, kom fram hjá umsagnaraðilum sem komu þá fyrir nefndina, ýmsar ábendingar um það sem betur mætti fara. Í rauninni var það svo að nefndin hafði sett niður á blað eða formaður nefndarinnar hafði a.m.k. sett niður á blað hugmyndir um það sem betur mætti fara til þess að koma til móts við þau sjónarmið sem komu fram í nefndinni hjá umsagnaraðilum sem ráku augun í sitthvað sem betur mátti fara í þessum kafla málsins. Ég hafði þó vænst þess að þegar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra legði þetta mál fyrir hefði hann að minnsta kosti látið svo lítið að taka tillit til þeirra sjálfsögðu ábendinga og þeirrar niðurstöðu sem sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hafði komist að í vor. En því miður var því ekki að heilsa. Svo mikið lá á að leggja þetta frumvarp fram að þess var ekki beðið eða gefinn tími til þess að skoða einu sinni þær hugmyndir sem höfðu komið fram við þinglega meðferð málsins í þeim skilningi að málið hafði verið til umfjöllunar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og þar höfðu menn komið auga á sitthvað sem betur mátti fara. En óðagotið var svo mikið við undirbúning málsins að ekki var tími til þess að skoða þessi mál. Síðan vil ég líka vekja athygli á því að þrátt fyrir þær breytingar sem núna hafa verið gerðar með breytingartillögum meiri hlutans þá taka þær ekki nema að hluta til til þeirra ábendinga sem fram hafa komið. Ég vek t.d. athygli á því að í umsögn Landssambands smábátaeigenda um þetta mál er bent á að hér hefur líka þróast atvinnuvegur, ekki mjög stór í sniðum en atvinnuvegur sem skiptir máli fyrir einyrkja í sjávarútvegi sem stunda fiskveiðar en hafa líka gert út á þessar frístundaveiðar. Ég get ekki skilið frumvarpið eins og það liggur núna fyrir öðruvísi en svo að það sé í raun og veru verið að loka algjörlega á möguleika þessara aðila að halda áfram þessari atvinnustarfsemi sinni sem þeir hafa þó lagt fjármuni og fjárfestingu í. Þess vegna held ég að það sé alveg nauðsynlegt að þau mál séu gaumgæfð betur ásamt fleirum milli 2. og 3. umr. málsins. Í umsögn Landssambands smábátaeigenda segir, eftir að þeir hafa gert grein fyrir breytingahugmyndum sínum á þessu frumvarpi eins og það var lagt fram, með leyfi forseta: „Dæmi eru um að eigendur báta með veiðileyfi í atvinnuskyni hafi lagt í umtalsverðan kostnað í því skyni að bjóða upp á þjónustu við ferðamenn hluta úr ári. Tilgangurinn er að bæta upp að einhverju leyti hinn gríðarlega niðurskurð þorskveiðiheimilda. Frumvarpið gerir ráð fyrir að hefji aðili umrædda þjónustu 1. maí á hann ekki afturkvæmt til veiða í atvinnuskyni fyrr en að loknu fiskveiðiárinu 31. ágúst. Þetta ákvæði frumvarpsins mun fæla áhugasama aðila frá hinni nýju atvinnugrein í ferðaþjónustu.“ Þetta er auðvitað mál sem hefði þurft frekari skoðunar við. Á þessu eru örugglega fleiri hliðar en sjálfsagður hlutur hefði ég talið að þetta mál hefði fengið frekari skoðun í nefndinni. Í þeirri umræðu sem farið hefur fram um þetta frumvarp, bæði innan nefndarinnar, sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, og einnig hér í þingsölum og svo sem líka í hinni opinberu umræðu þá hefur ákvæðið til bráðabirgða I fengið mestu umfjöllunina og umræðuna. Í raun og veru er það mál allt í skötulíki og ég verð að segja eins og er að það vekur mikla furðu mína að menn nálgist breytingar á fiskveiðistjórnarlögunum með þessum hætti. Við þurfum ekki annað en að lesa nefndarálit meiri hluta nefndarinnar og ég tala nú ekki um framsöguræðu hæstv. ráðherra og þær umræður sem fóru fram í þingsölum þegar mælt var fyrir þessu máli og það rætt við 1. umr. til þess að átta okkur á því að það er auðvitað ekki mikil fullvissa á bak við þetta mál. Það eru miklar efasemdir sem greinilega bærast um í kolli þeirra sem standa að þessu máli þrátt fyrir allt. Þeir hafa áhuga á því, sem er út af fyrir sig sjónarmið sem ég tel alveg sjálfsagt að virða og skoða, að taka upp þetta nýja banndagakerfi en hafa hins vegar greinilega miklar efasemdir um sínar eigin útfærslur í málinu. Því það er lagt upp með að þetta séu nokkurs konar veiðar í tilraunaglasi. Eftir árið eigi svo að skoða hvernig til hafi tekist. Ekki þannig, eins og væri auðvitað miklu eðlilegra, að málið væri undirbúið með vönduðum hætti, leitað eftir umsögnum, farið ofan í þessi mál með hagsmunaaðilum, reynt að átta sig á fyrir fram líklegum áhrifum og hvernig hægt væri að gera þetta mál eins vel úr garði sem hægt væri og setja síðan málið fram. Í stað þess er þetta lagt fram eins og ég hef þegar gert grein fyrir og síðan sleginn sá varnagli að þetta mál sé kannski svo ófullburða að það sé ástæða til að gera á því miklar breytingar. Út af fyrir sig er það rétt að Alþingi hefur alltaf heimild til þess að gera breytingar á lögum og getur gert það hvenær sem er. En þegar um er að ræða mál eins og þetta þar sem verið er að opna á nýja aðferð við fiskveiðistjórn, þó að hún sé ekki mjög stór í sniðum, er sjálfsagt að reyna að gera það þannig að þeir sem taka þátt í þessum veiðum frá fyrsta degi geti haft einhverja vissu fyrir sér. Ljóst er, t.d. hefur það komið glögglega fram í starfi nefndarinnar, að mjög margir aðilar hafa þegar lagt í talsverðan kostnað og fyrirhöfn við að undirbúa veiðar í þessu skyni og þess vegna er það ekki vel gert gagnvart þeim að skilja þá eftir í lausu lofti. Segja má sem svo að menn beri þá sína ábyrgð sjálfir. En væri ekki eðlilegra - til að reyna að ná hámarksafrakstri út úr þessu, bæði fyrir þá sjómenn og útgerðarmenn sem vilja stunda þessar veiðar og ég tala nú ekki um fyrir þjóðfélagið í heild og ef til vill byggðirnar sem þessa munu njóta - að menn hefðu reynt að skoða þetta betur og haft einhverja meiri fullvissu og farið þannig í málið? Það sem við í minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar höfum gagnrýnt hvað harðast er sú bersýnilega afleiðing sem verður af þessu frumvarpi, verði það samþykkt á Alþingi sem allt stefnir í, þær afleiðingar að þetta mun færa veiðirétt frá byggðum í umtalsverðum mæli, frá veikustu sjávarbyggðum landsins, þeim byggðum sem hafa helst misst frá sér aflaheimildir þar sem fiskvinnsla hefur dregist saman og íbúum hefur fækkað. Af hverju nefni ég þessi þrjú atriði? Jú, þetta eru þau atriði sem eru lögð til grundvallar þegar verið er að úthluta byggðakvóta. Úthlutun byggðakvóta fer þannig fram að lagðar eru fram efnislegar forsendur sem unnið er eftir, gagnsæjar efnislega forsendur, og þannig er reiknað út hvernig byggðakvótanum er síðan skipt á milli byggðarlaga, ekki á milli sveitarfélaga heldur byggðarlaga til að koma einmitt til móts við þau minni byggðarlög, jafnvel innan stærri sveitarfélagaeininga sem hafa verið að missa frá sér aflaheimildir þar sem fiskvinnsla hefur verið að dragast saman og þar sem íbúaþróun hefur verið neikvæð. Þetta eru þættir sem við erum að reyna að bregðast við af veikum mætti í okkar fiskveiðistjórnarkerfi og þess vegna vekur það nokkra undrun að það skuli þá verða heillaráðið, þegar ákveðið er að brydda upp á þessu nýmæli að endurvekja banndagakerfið í þessari mynd, að það sé gert með þeim hætti að færa veiðiréttinn í raun og veru frá þessum byggðarlögum. Það kom glögglega fram í máli fulltrúa Sambands íslenskra sveitarfélaga sem sóttu okkur heim í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og kom einnig fram í máli fulltrúa Súðavíkurhrepps og Stykkishólmsbæjar að afleiðingin af frumvarpinu væri mjög alvarleg fyrir þau byggðarlög. Í máli fulltrúa Stykkishólmsbæjar og skriflegri umsögn sem lögð var fram í nefndinni kemur fram að innan sveitarfélagsins hefur átt sér stað umtalsverð uppbygging í sjávarútvegi. Við vitum að Stykkishólmur hefur orðið fyrir gífurlegum búsifjum vegna þess að skelveiðarnar sem voru uppistaðan í sjávarútvegi í Stykkishólmi árum og áratugum saman hrundu af ástæðum sem ég ætla ekki að orðlengja sérstaklega. Á sínum tíma þegar aflakvóta var úthlutað var það staðreynd að útgerðirnar sem höfðu skelfiskkvóta fengu í sinn hlut minni aflaheimildir í bolfiski og þess vegna þegar það gerðist að hrun varð í skelveiðum og raunar líka í rækjuveiðum, sem var þýðingarmikill þáttur í atvinnustarfsemi í Stykkishólmi, brugðust útgerðarmennirnir þar við á þann hátt að þeir reyndu að hasla sér völl í bolfiskvinnslu og -veiðum. Í því sambandi skipti tvennt mjög miklu máli. Annars vegar voru til staðar heimildir í fiskveiðistjórnarlögunum um að bregðast við með sérstökum hætti þegar um það væri að ræða að aflaheimildir hryndu í einhverjum tegundum af líffræðilegum ástæðum eins og gerðist bæði í rækjunni og skelinni. Því hefur verið beitt sem betur fer og sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra reyndi ég að beita því þannig á þeim tíma að það kæmi sér sem best fyrir þessi byggðarlög og ég veit að það hefur skipt mjög miklu máli fyrir byggðir í Breiðafirði, Arnarfirði, Ísafjarðardjúpi og Húnaflóa svo dæmi séu tekin og raunar austur um líka. Til viðbótar þessu hefur byggðakvóta líka verið úthlutað til Stykkishólms og vegna þess að aðstæður eru þar eins og raun ber vitni hafa þeir fengið rúmlega 200 tonn undanfarin ár, ef ég man rétt, til að vinna úr. Reglurnar um byggðakvóta eru þannig að áður en menn fá úthlutað verða þeir að leggja upp til vinnslu í viðkomandi byggðarlagi tvöfalt magn til þess að eiga rétt á byggðakvótanum. Sú ákvörðun ein og sér sem boðuð er með þessu frumvarpi og ákveðin í raun og veru með því, að skerða byggðakvótann um helming, hefur þess vegna margföldunaráhrif í neikvæðum skilningi á stöðu þessara fyrirtækja í Stykkishólmi. Fram kom að byggðakvótinn þar er um 10% af úthlutuðum aflaheimildum í hólminum og það munar auðvitað um minna þegar tekin er ákvörðun um að skerða þetta. Það mun hafa þau áhrif, að því er fulltrúar þessa sveitarfélags segja, að þetta mun stytta vinnslutímann og útgerðartímann í Stykkishólmi um einn eða tvo mánuði og munar um minna. Sama er að segja þegar fulltrúi Súðavíkurhrepps kom á fundinn og greindi okkur frá því að mjög svipað væri þar upp á teningnum. Þar eru aðstæður á margan hátt svipaðar, þeir hafa orðið fyrir miklum bresti vegna hruns rækjunnar sem skiptir miklu máli fyrir þennan stað, fengu það uppborið að hluta til með byggðakvóta. Þar hafa verið hins vegar ákveðin vandamál uppi í fiskvinnslunni en ljóst er að forsendan fyrir því að þar sé hægt að byggja upp fiskvinnslu er aðgangurinn að byggðakvótanum. Lega staðarins er þannig að þeir munu ekki njóta nema í mjög takmörkuðum mæli að mati heimamanna afrakstursins af þessu nýja fyrirkomulagi. Þegar við skoðum þetta er ljóst að eins og það er lagt fram í frumvarpinu er því miður ekki verið að taka á þeim vanda sem er sannarlega til staðar. Við skulum ekki gera lítið úr þeim byggðavanda sem er í þessum sjávarplássum að hluta til vegna fiskveiðistjórnarkerfisins, að hluta til af öðrum ástæðum, og við höfum verið að reyna að byggja inn í fiskveiðistjórnarlögin alls konar ákvæði sem hafa haft þann yfirlýsta tilgang að reyna að styðja við þessar veikustu byggðir þó að ég skuli fúslega og fyrstur manna viðurkenna að í þeim efnum gætum við auðvitað gert miklu betur. Ekki þarf annað en að skoða greinargerðina sem fylgir með eða fylgiskjal sem byggist á svari hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra við fyrirspurn minni um þessi mál þar sem úthlutunin kemur fram eins og hún hefur farið fram undanfarin þrjú fiskveiðiár til einstakra byggðarlaga. Því miður var sú ákvörðun tekin að úthluta ekki byggðakvótanum fyrir þetta ár, við höfum því ekki nýrri upplýsingar en fiskveiðiárið 2007/2008. Við sjáum á þeim töflum að um er að ræða mjög umtalsverðar aflaheimildir fyrir tiltekin byggðarlög sem núna munu þá eiga um sárt að binda vegna þeirra laga sem verið er hér að reyna að lögfesta. Við bentum líka strax á það við 1. umr. málsins að sú svæðaskipting sem lögð er til grundvallar í frumvarpinu, til að mynda svæði A frá sjávarútvegsbyggðinni Eyja- og Miklaholtshreppi að Skagabyggð, kemur að litlu gagni í byggðalegu tilliti. Á þetta var þráfaldlega bent í umræðunum í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis og guði sé lof hefur það að einhverju leyti skilað sér til meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Þeir átta sig alla vega á því að hér er um að ræða vandamál, þ.e. að frumvarpið tekur ekki á þeim vanda sem við gerðum grein fyrir strax við 1. umr. málsins. Þá var því að vísu mótmælt harðlega, sérstaklega af hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að þessi svæðaskipting ylli einhverjum sérstökum vanda. En í sjálfu sér viðurkennir meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að um sé að ræða vandamál sem þurfi að bregðast við. Vitaskuld er það þá þannig að þingið hefði, sem hefur fengið þessar upplýsingar, átt þess kost að ræða við fulltrúa hagsmunaaðila, sveitarfélaga og fleiri aðila, eðlilega glímt við það að reyna að teikna upp nýja svæðaskiptingu til þess að koma til móts við þessi sjónarmið og ganga þannig frá málinu að þingið hefði fullvissu um að verið væri að reyna að koma til móts við byggðalegar áhyggjur manna. Það er hins vegar ekki gert heldur með tiltölulega einföldum og billegum hætti, sagt bara sem svo: Nú fær hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra - hann er ekki hér, nei - heimild til þess að spinna og prjóna upp og teikna upp nýja svæðaskiptingu án þess að við sem erum að samþykkja þessi lög vitum nokkurn skapaðan hlut um það hvernig þessi svæðaskipting á að líta út. Ég tel t.d. alveg einboðið, úr því að verið er að leggja það til að færa valdið í hendur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að á fundi nefndarinnar milli 2. og 3. umr. komi fulltrúi ráðuneytisins og geri okkur grein fyrir því a.m.k. í grófum dráttum hvaða hugmyndir ráðuneytið hefur um það hvernig þessi svæðaskipting ætti að líta út. Ég er ekki að fara fram á að það sé gert sveitarfélag fyrir sveitarfélag. Ég tel hins vegar eðlilegt að ráðuneytið sýni á spil sín því að ekki getur það verið svo að meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar leggi fram breytingartillögur í þessa veru án þess að á bak við sé einhver grunnhugsun um hvernig þetta fyrirkomulag getur litið út, hvernig menn hafa hugsað sér þetta. Er ekki hugmyndin þá væntanlega sú að fjölga þessum svæðum, minnka þessi svæði til að tryggja það að löndunin eigi sér þá stað a.m.k. innan atvinnusvæðis, þjónustusvæðis, eitthvað í þeim dúr, svo ég noti orðanotkun úr byggðaumræðunni? Við sjáum hins vegar af því frumvarpi sem liggur fyrir að þar er ekki um að ræða neina svæðaskiptingu sem lýtur neinu slíku. Það er enginn samgangur á þjónustusvæðinu Skagabyggð, Eyja- og Miklaholtshreppur, svo dæmi sé tekið af svæði A sem ég kannast aðeins við. Því er ljóst að þessi mál þarf að skýra áður en frumvarpið verður að lögum. Alþingi getur auðvitað ekki gengið þannig frá málinu að þingið hafi ekki nokkra hugmynd um hvernig ætlunin er að taka á þessu stóra máli sem við höfum gert að mjög miklu umtalsefni og hefur greinilega ruggað við meiri hluta nefndarinnar í þá veru að nefndin er að velta þessu fyrir sér. Síðan er það svo - nú fer tími minn að styttast nokkuð - að það er mjög margt annað sem mætti finna að í frumvarpinu sem er til marks um að það sé ekki vel úr garði gert. Það er t.d. ljóst að reglur um veiði annarra tegunda en þorsks munu gera þennan veiðiskap hér um bil ómögulegan á þeim svæðum þar sem ufsi er uppistaðan í handfæraaflanum. Nú sjáum við af þeim tölum sem fyrir okkur voru lagðar frá Fiskistofu að ufsaaflinn fiskveiðiárið 2005/2006 er 3.200 tonn, var 5.900 tonn af þorski, 2006/2007 var aflinn 1.843 tonn í ufsa og 4.400 í þorski og 2007/2008 var það 2.400 tonn af ufsa og 3.500 tonn af þorski. Ekki veit ég nákvæmlega hver skýringin er á þeim breytingum, hugsanlega gætu þær verið að handfæraveiðar hafi verið að færast yfir á svæði þar sem ufsagengd er mikil á sumrin, það er langlíklegasta tilgátan. Að minnsta kosti er ljóst að á ýmsum svæðum er aflinn á handfæri mjög ufsaborinn og ég fullyrði að þær breytingar sem verið er að gera núna með tillögum meiri hluta nefndarinnar koma ekki nema að mjög takmörkuðu leyti til móts við hagsmuni þeirra sem eru á þeim svæðum þar sem ufsinn er sterkastur í handfæraaflanum. Þetta er því svona frekar lítil og ómerkileg skóbót sem er verið að setja á þennan þátt málsins og þannig mætti áfram telja. Ég ætla í sjálfu sér ekki að orðlengja um þær umræður sem hafa farið fram um öryggismál þeirra sem þessar veiðar munu stunda, þau mál voru mjög rædd í nefndinni en ég hef ekki tíma til að fara yfir það. Síðan hefur verið bent á að þessar veiðar muni eiga sér stað á sumrin þegar aflinn er kannski verðminni sem hráefni. Miklar umræður komu líka fram um að setja bæri reglur til þess að tryggja hina bestu umgengni um aflann, við vitum að á minni bátunum er aðstaðan oft lakari, t.d. til þess að kæla aflann eftir blóðgun og ísa hann o.s.frv. Þetta eru hlutir sem ég geri ráð fyrir að Fiskistofa og þeir aðrir sem um þessi mál fjalla velti fyrir sér. Í nefndarálitinu segjum við að við teljum að í sjálfu sér sé sú hugmynd sem verið er að fjalla um allrar athygli verð og það beri að skoða hana. Hins vegar er að okkar mati langskynsamlegast að fresta öllum áformum um framkvæmd þessa nýja banndagakerfis og við eigum þess vegna fremur að fara í það að reyna að skoða þessi mál gjörla alveg eins og ég nefndi fyrr í ræðu minni. Á málinu eru fjölmargir agnúar eins og við blasa öllum þeim sem það skoða og óvissa sem því fylgir til viðbótar við allt annað. Þess vegna væri eðlilegast núna að úthluta nú þegar, bara í þessari viku, þeim byggðakvóta sem fyrir liggur og tekinn var frá við úthlutun aflaheimilda í upphafi þessa fiskveiðiárs og úthluta í samræmi við þær reglur sem gilda, eins og ég veit að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur áform um og hann upplýsti okkur um að hann hefði áform um að gera að samþykktu þessu frumvarpi. En eðlilegast væri að úthluta þessum byggðakvóta eins og hann leggur sig á grundvelli þeirra reglna sem hæstv. ráðherra tók undir að gæti verið skynsamlegur grunnur og fresta þá um sinn a.m.k. áformum um að innleiða hið nýja banndagakerfi. Að lokum vil ég nefna að ég tel að skynsamlegast sé að fresta bráðabirgðaákvæði II líka. Fyrir því eru fullgild rök eins og fram hefur komið. Þar þarf að skoða sérstaklega hvort hægt sé að afla gagna eða hvort til staðar séu nægileg gögn til að framkvæma þessa skiptingu um gullkarfa og djúpkarfa. Það er ekki víst að svo sé, það þurfa menn þá að leiða í ljós. Þess vegna tel ég að skynsamlegt sé, eins og gert er ráð fyrir í breytingartillögum meiri hlutans, að fresta bráðabirgðaákvæði II meðan við förum betur yfir þessi mál. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir nefndaráliti minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Undir nefndarálitið skrifa auk mín hv. þingmenn Jón Gunnarsson og Sigurður Ingi Jóhannsson. Ég ítreka þá ósk mína að áður en málið fer til 3. umr. 

Virðulegi forseti. Mig langaði að varpa einni spurningu til hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Þegar ég heyrði málflutning hans gat ég ekki lesið annað út úr honum en að hann væri einfaldlega mótfallinn þessu strandveiðifrumvarpi þrátt fyrir að hann segði í hinu orðinu að hann væri tilbúinn til að skoða þetta. Í næstu setningu segir hann að við eigum ekki að taka byggðakvótann í þetta. Hann er þá væntanlega fylgjandi frjálsum handfæraveiðum en ef hann vill ekki taka byggðakvótann að hluta í þetta velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður sé ekki fylgjandi fyrningarleiðinni til þess að ná í kvóta til að setja í þetta. Ég hygg að þarna séum við komin með góðan fylgismann við fyrningarleiðina.

Virðulegi forseti. Það er kannski bara við mig að sakast ef ég hef verið svo óskýr í máli að hv. þingmaður geti dregið þá ályktun að ég sé orðinn talsmaður fyrningarleiðarinnar. Ég vænti þess að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sé það raunar ekki heldur, ekki frekar en ég. Ég mótmælti þessu frumvarpi vegna þess að við teljum að þetta mál sé einfaldlega vanbúið til þess að taka um það ákvörðun, eins og ég færði ítarlega rök fyrir og við gerum mjög vel grein fyrir í nefndaráliti okkar og er í samræmi við þann málflutning sem var hafður uppi við 1. umr. málsins. Þetta er mál af þeim toga sem hefur greinilega alls konar afleiðingar sem þeir sem lögðu frumvarpið fram sáu augljóslega ekki fyrir. Þá koma í rauninni fram í nefndaráliti meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar áhyggjur af ýmsum þáttum þess máls þó að nefndin treysti sér ekki á þessu stigi til að takast á við þann vanda. Ég er þeirrar skoðunar að ekki sé skynsamlegt eins og ég gerði grein fyrir að við förum í það að taka núna veiðirétt frá veikustu sjávarbyggðum landsins til að setja inn í þetta fiskveiðistjórnarfyrirkomulag sem hér er lagt til sem er ákaflega vanbúið og vanhugsað. Þess vegna er okkar niðurstaða sú að það sé skynsamlegast að fresta þessu máli, hugsa það betur, skoða betur. Ef niðurstaðan verður sú að innleiða einhverjar slíkar hugmyndir verði það gert að athuguðu máli en ekki með flumbrugangi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir svarið. Ég hjó eftir einu þegar hann flutti mál sitt þar sem hann talar um efasemdir um uppfærslu málsins og að það yrði að skoða þetta, átta sig á þessu fyrir fram o.s.frv. Nú er þetta til eins árs til prufu og reynslu. Eins og ég skildi þingmanninn vildi hann fara með þetta mál, þæfa það, tefja það, svæfa það. Ég átta mig ekki á þessum málflutningi hv. þingmanns og hef ekki fengið svar við því hvort hann sé einfaldlega fylgjandi strandveiðum eða ekki. Ég hygg að hann sé það ekki undir niðri því að málflutningur hans stenst bara ekki. Hann talar í hring í þessu máli.

Virðulegi forseti. Svo það sé alveg skýrt er ekki meining mín að þæfa þetta mál, tefja það eða svæfa. Ég vil einfaldlega að þessu frumvarpi verði hafnað. Ég tel að þetta mál sé þannig  Ég tel að það sé yfir höfuð ekki skynsamleg nálgun á mál eins og þetta að segja sem svo: Hér eiga að fara fram einhvers konar tilraunaveiðar. Ég tel miklu skynsamlegra þegar verið er að fjalla um breytingar, ég tala nú ekki um málefni heillar atvinnugreinar sem menn reyna hér að að fitja upp á breytingum á, að það sé gert með miklum sannfæringarkrafti og vissu um til hvers það muni leiða. Menn leggja mikla áherslu á það, bæði ráðherrann og meiri hluti nefndarinnar, að það þurfi að fara fram sérstök tilraun og athugun síðan eftir árið. Er ekki skynsamlegra þegar verið er að fjalla um svona mál að menn gefi sér þá þann tíma sem nauðsynlegur er til undirbúnings og leggi síðan málið fram heildstætt þannig að menn geti a.m.k. talað af einhverri vissu um þetta mál? Það er ekki þannig að þegar verið er að setja lög um heilu málaflokkana, hvort sem það er í sjávarútvegsmálum, landbúnaðarmálum, öðrum atvinnumálum eða hvað það er, að menn séu nánast að prófa vatnið, hvort þeir treysti sér út í. Það er ekki þannig sem menn setja lög. Menn undirbúa lögin eins vel og þeir mögulega geta, leggja þau fram og kalla eftir viðhorfum. Ég veit að meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar þótti við reyndar fulldjörf í að kalla eftir slíkum viðhorfum en látum það liggja á milli hluta. Þannig vinna menn auðvitað löggjöfina. Það getur hins vegar þurft að gera breytingar á löggjöfinni einhvern tíma síðar. Það er eðlilegt. En hitt er það að þeir sem hafa ekki sannfæringu fyrir því máli sem þeir flytja eiga einfaldlega að láta ógert að flytja það.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Í nefndaráliti meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar eru svo sem ekki gerðar miklar tillögur um breytingar frá því frumvarpi sem var lagt fram. Meiri hlutinn telur rétt að breyta orðalagi 1. tölul. 4. efnismgr. 2. gr. þar sem tilgreindur er ákveðinn fjöldi stanga/færarúllna sem heimilt er að nota og fiska sem heimilt er að veiða. Lagt er til að ráðherra verði heimilað að setja nánari leiðbeiningar í reglugerð í tengslum við leyfi það sem tilgreint er í 1. tölul. 4. efnismgr. 2. gr., um fjölda sjóstanga/færarúllna sem heimilt er að nota hverju sinni og fjölda fiska. Einnig leggur meiri hlutinn til að viðurlagaákvæði verði bætt við greinina. Ég get alveg tekið undir þetta álit nefndarinnar. Nefndin kemur líka inn á viss sjónarmið varðandi strandveiðihluta frumvarpsins, um úthlutun hluta af byggðakvóta á yfirstandandi fiskveiðiári til strandveiða og áhrif þess á byggðir landsins, og þær athugasemdir að sú leið sem lögð er til í frumvarpinu um að nýta hluta byggðakvóta á þennan hátt geti koma niður á ákveðnum byggðarlögum. Í því samhengi var fjallað um svæðaskiptingu þá sem lögð er til í frumvarpinu. Meiri hlutinn telur svæðaskiptinguna til þess gerða að koma til móts við byggðasjónarmið og telur í ljósi framkominna athugasemda rétt að reynt verði að koma enn frekar til móts við þau byggðarlög sem verða fyrir skerðingu á byggðakvóta. Meiri hlutinn leggur til að ráðherra verði heimilað að setja í reglugerð ákvæði um frekari svæðaskiptingu með það að markmiði að koma til móts við þau sveitarfélög sem fá nú minni byggðakvóta í sinn hlut. Ég tel líka að þetta eigi fyllilega rétt á sér og að hæstv. ráðherra eigi að fá heimild til að skoða þetta í þessu samhengi. Meiri hluti nefndarinnar leggur líka til að breytt verði varðandi daga, áður var talað um að ekki mætti veiða á laugardögum og sunnudögum en nú er lagt til að það verði á föstudögum og laugardögum og að um borð verði einungis fjórar handfærarúllur. Ég tel þetta góðar ábendingar og er sammála þeim. Í bráðabirgðaákvæði um lengd í hverri veiðiferð var talað um að lengd veiðiferðar yrði 12 klukkustundir og að miðað yrði við þann tíma frá því að fiskiskipið lætur úr höfn og þar til það kemur aftur til hafnar. Ég hefði viljað sjá að þessu yrði breytt milli 2. og 3. umr. þannig að tíminn yrði rýmri. Þar sem verið er að tala um ákveðinn kílóafjölda, 800 kíló af þorski í hverri veiðiferð, væri nægjanlegt að miða við sólarhringinn en ekki þennan klukkustundafjölda þar sem mismunandi er langt á miðin frá hverju sjávarþorpi eða útgerðarstað. Annars er ég mjög ánægð með að þetta skuli vera komið hingað til 2. umr. og tel brýnt að flýta þessu máli sem mest. Það er beðið eftir afgreiðslu þess vítt og breitt um landið og þess vegna brýnt að við hröðum afgreiðslu þess. Ég ber ekki neinn ótta í brjósti um að þetta muni koma niður á sjávarbyggðum landsins. Ég tel löngu tímabært að brjóta upp það kerfi sem við höfum búið við. Eins og fram hefur komið er þetta tilraun til eins árs og verður málið skoðað í því ljósi í framhaldinu. Ég tel að reynslan í sumar muni sýna hvernig þetta verður útfært í framhaldinu. Þetta er gott innlegg í þá endurskoðun á fiskveiðilöggjöfinni sem við erum að fara í og ég mæli því heils hugar með því að þessu máli verði hraðað sem mest.

Virðulegi forseti. Það sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir vekur athygli á, um lengd róðrar í 12 tíma, er því miður eitt af fjölmörgum óbrúklegum atriðum í þessu frumvarpi. Til að mynda varðandi 12 tíma lengdina er ekki tekið neitt tillit til þess að á Íslandi er mikið um veðrabrigði. Það er ástæðulaust að hvetja sjómenn til að fara á sjó í tvísýnu af því að tíminn er svo knappur. Veiðimannseðlið er þess eðlis að menn gera það. Og þá eiga lögin ekki að hvetja til þess. Þetta er eitt af mörgum atriðum. Svo er til að mynda samsetningin, 15% aflahlutfall af ufsa þýðir að ekki er hægt að nota þessa aðferð sums staðar í landinu. Það er bara ekki hægt. Það er ekki nokkur lifandi leið. Ótal mörg atriði í þessu valda því að þetta frumvarp er hrákasmíð, illa ígrundað, góð hugmynd að mörgu leyti en óbrúklegt og gerir ekkert annað en að veikja smærri byggðir landsins, sérstaklega veikari byggðirnar, veikja þær umfram það sem nú er - og til þess er ekki ástæða.

Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir. Hann deilir því með mér að ég hef áhyggjur af þessum 12 tímum og tel mjög nauðsynlegt að það verði skoðað milli 2. og 3. umr. Annars vil ég bara segja um þetta frumvarp að ég tel það ekki vera hrákasmíði. Eflaust á reynslan í sumar eftir að sýna fram á að ýmislegt megi bæta þar og laga. Ég hef heyrt í fjölda sjómanna sem eru tilbúnir að gera þessa tilraun með okkur og sjá hvernig þetta kemur út. Það eru miklar væntingar víða í sjávarbyggðum landsins og ég tel mjög brýnt að við þessar aðstæður látum við reyna á hvernig þetta kemur út.

Virðulegi forseti. Það er einmitt það sem er, það eru ýmsar væntingar á lofti. Þegar væntingarnar eru umfram það sem kann að verða niðurstaðan er það ekki af hinu góða. Það eru væntingar um að menn geti skapað sér vinnu og aflað tekna og það eru líka kröfur um það í þeirri útgerð sem um er að ræða að til að mynda skemmtibátar verða að vera skráðir sem fiskiskip. Það verður að tryggja alla sem standa fyrir bátnum sem áhöfn, þar er sem sagt áhafnartrygging. Tryggingagjöld hækka. Það eru mörg gjöld sem sækja að í þessu, eftirlitsgjöld o.fl. Menn verða að opna virðisaukaskattsnúmer fyrir reksturinn. Svo stofna menn í ljósi þessara væntinga til margs konar fjárfestinga á litlum bátum sem eru því miður óraunhæfar. Það vita allir sem eru úr sjávarplássunum og þekkja hvernig kaupin gerast á eyrinni í þeim efnum að það gengur ekki upp og þá eiga stjórnvöld ekki að ríða á vaðið og skapa þessa óvissu, vitlausa fjárfestingu, helsi fyrir marga sem eru í smábátaútgerð og eru kannski dregnir á asnaeyrunum á vitlausum forsendum. Þannig er þetta frumvarp. Það er á vitlausum forsendum.

Virðulegi forseti. Ég vil láta þá sjómenn sem ætla að taka þátt í þessari tilraun njóta vafans, ég treysti á skynsemi þeirra. Ég treysti á að þeir reikni þetta út og skoði þetta hver fyrir sig og ég treysti því að sjómenn okkar vítt og breitt um landið séu það skynsamir að þeir fari ekki út í slíka útgerð nema þeir telji rekstrargrundvöll fyrir því. Síðan verður bara að koma í ljós hvort þetta er eitthvað sem við getum haldið áfram með í framhaldi af því að við ætlum að breyta fiskveiðilöggjöfinni til framtíðar eða hvort þetta er eitthvað sem er óraunhæft. Það verður bara að koma í ljós. En ef við tækjum aldrei neina áhættu þá gerðist nú ósköp lítið í þessum sjávarbyggðum.

Virðulegi forseti. Við höfum hér til umfjöllunar frumvarp sem lætur kannski ekki mikið yfir sér en er í reynd nokkuð stórt mál. Í máli hv. þingmanna sem hér hafa talað hefur talsvert verið rætt um væntingar og um það hvað þetta mál snýst um. Það er kannski einn af göllum frumvarpsins og málatilbúnaðarins í kringum það að væntingar sem nú þegar er búið að senda út í samfélagið eru allt of miklar. Hér er því verið að reyna að hraða málinu í gegn hvað sem það kostar þrátt fyrir allar athugasemdir, sem eru fjölmargar, þrátt fyrir þá galla sem rætt hefur verið um í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og eins hjá einstaka umsagnaraðilum. Þetta er kannski, má segja, í nokkru samræmi við annað sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir í sambandi við sjávarútveginn og þar hafa líka verið skapaðar mjög neikvæðar væntingar. Það er í sambandi við fyrningarleiðina sem boðað hefur verið að muni koma hér á dagskrá einhvern tímann í framhaldinu - skilaboðin til sjávarútvegsbyggðanna eru þau að það eigi að fyrna og taka til baka veiðiheimildir. Það hefur haft þær afleiðingar að fyrirtækin hafa hætt við framkvæmdir, hafa stöðvað endurnýjun og alls kyns framkvæmdir sem satt best að segja hefur haft þau áhrif í sjávarbyggðunum að margir iðnaðarmenn sem áður horfðu fram á nokkuð góða tíð þar sem sjávarútvegurinn blómstrar sem aldrei fyrr - þær væntingar hjá iðnaðarmönnunum hafa dregist saman. Ríkisstjórn eða stjórnvöld á hverjum tíma mega ekki tala út og suður og gefa bæði fyrirheit og væntingar fram í tímann sem ekki er hægt að standa við. Í því máli sem við ræðum hér í dag sem skiptist í fjóra liði - nokkuð vel hefur verið komið inn á það í framsögum hér, þ.e. um heimild til að undanskilja afla frá kvóta í fræðsluskyni og um að setja lagaramma um frístundaveiðar. Í öðru lagi má segja að bráðabirgðaákvæði um tvennt, annars vegar um strandveiðar og hins vegar um skiptingu heildarafla karfa milli gullkarfa og djúpkarfa - væntingarnar í þessu máli hafa fyrst og fremst snúist um bráðabirgðaákvæði I, þ.e. strandveiðar. Við höfum fengið upplýsingar um það í nefndinni, bæði frá umsagnaraðilum og eins utan úr samfélaginu, að menn hafi verið að kaupa upp rúllur og menn hafi verið að velta fyrir sér fjarskiptatækjum út af því. Menn hafa verið að velta fyrir sér að koma öllum þeim bátum sem taldir eru sjófærir til þess að komast í þessar frjálsu strandveiðar. Þetta hefur líka haft þau áhrif, sem er auðvitað neikvætt, og hefur aðeins verið komið inn á hér, að þeir sem áður voru í frístundaveiðum, þ.e. með farþega eða á sjóstöng, hafa jafnvel velt því fyrir sér að hætta þeim ferðum. Sú umræða hefur komið upp í nefndinni, m.a. frá umsagnaraðilum, þar sem væntingar eru um að þetta muni skila meiri ágóða en frístundaveiðarnar eða það að fara út með ferðamenn. Þetta er auðvitað mjög neikvætt vegna þess að þetta mun hafa þau áhrif að þessi nýja grein, frístundaveiðarnar og eins náttúrlega sjóstangaveiðin - menn hafa haft nokkrar væntingar um að hún muni vaxa og hún hefur gert það hægt og rólega. Auðvitað er ekki við þá aðila að sakast sem reikna sér þannig niðurstöðu að þeir hafi meiri ágóða af því að fara í frjálsar strandveiðar heldur en að vera í þessum farþegaflutningum eða í frístundaveiðunum. En hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hefur farið hér mjög ítarlega yfir nefndarálit okkar í minni hlutanum. Það sem ég mundi helst vilja bæta við, og koma með nokkra áherslupunkta, er fyrst og fremst um þá galla sem við höfum séð á þessu. Það er í fyrsta lagi það að undirbúningur hefur ekki verið nægur. Þessi hugmynd, sem fékk eins og komið hefur fram mjög misjafnar móttökur þegar hún kom fyrst fram hér í vetur, hefur alls ekki verið útfærð nægilega vel. Við framsóknarmenn útilokum alls ekki einhvers konar strandveiðar. Hugmyndin þarf hins vegar miklu betri undirbúning. Fjölmargar athugasemdir komu fram í nefndinni. Ég verð nú reyndar að viðurkenna að þegar maður situr í fyrsta sinn í nefnd og fær aðila til að fjalla um mál á fund þá kom mér það satt best að segja á óvart að það var, held ég, ekki einn einasti umsagnaraðili af þeim fjölmörgu sem voru kallaðir fyrir af nefndinni, af okkur í minni hlutanum, sem tóku undir boðskap nefndarinnar ef undanskilinn er hæstv. ráðherra og ráðuneytið. Allir aðrir höfðu eitthvað neikvætt um málið að segja, meira að segja smábátasjómenn, eins og kom fram í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, sem þó hafa hugsanlega mestan ávinning af þessu. Þeir höfðu fjölmargar athugasemdir við málið. Þrátt fyrir að við fengjum marga umsagnaraðila inn á fund og margar umsagnir sendar þá var það engu að síður svo að ekki komu umsagnir frá öllum á tilskildum tíma og við fengum ekki að kalla alla fyrir nefndina sem við óskuðum eftir. Þannig komst Landhelgisgæslan til að mynda ekki á fund okkar vegna andstöðu meiri hlutans en sendi vissulega skriflega umsögn. Einnig barst okkur umsögn og álit eigenda sjávarjarða eftir að málið var tekið út úr nefndinni og þeir gerðu nokkuð alvarlegar athugasemdir við málið þar sem þeir töldu að réttur þeirra úti fyrir sjávarjörðinni til strandveiða væri ekki reifaður og væri jafnvel sniðgenginn í frumvarpinu. Þeir töldu sig jafnvel eiga kost á sókn fyrir dómstólum ef þetta færi óbreytt í gegn. Ég tel nauðsynlegt í ljósi þessa að við fjöllum um þetta milli 2. og 3. umr. í nefndinni. En ef ég árétta aðeins helstu gallana þá snúast þeir fyrst og fremst um undirbúning málsins og hvernig sá knappi tími hefur verið notaður. Í raun og veru þarf miklu lengri tíma og menn eiga ekki að senda svona miklar væntingar út í samfélagið sem síðan er hlaupið upp til handa og fóta til þess að reyna að koma til móts við. Þá hafa öryggissjónarmið talsvert verið reifuð í nefndinni og hefur svo sem verið komið með jákvæðar umsagnir sumra aðila um það. Engu að síður hefur verið rætt um að þarna verði ekki eins góð skip á ferðinni og kannski er ætlast til og við höfum séð og eins hugsanlega minni reynsla þeirra sem þarna færu út. Stærsti kosturinn, sem kannski átti að vera ein af ástæðunum fyrir því að menn væru svolítið skotnir í þessari hugmynd um strandveiðar, átti að vera sá að þarna átti að auka nýliðun og gefa nýjum aðilum möguleika á að komast inn í þessar veiðar. Í umsögnum aðilanna kom ítrekað fram, hjá fjölmörgum þeirra, að það væri galli við þetta að þeir sem væru líklegastir til að komast inn í þessar veiðar væru þeir sem væru nýlega búnir að selja kvóta og ættu sín skip og gætu því farið aftur út á miðin. En það var nú sjálfsagt ekki hugmyndin á bak við það, hugmyndin var fyrst og fremst sú að hleypa nýjum aðilum að. Þessi galli hefur verið reifaður af ansi mörgum umsagnaraðilum í nefndinni og ég tek undir það að þetta er atriði sem hefði þurft að skoða, með hvaða hætti væri hægt að tryggja nýliðun og fjölbreytni án þess þó að ganga of langt hvað varðar öryggissjónarmiðin sem ég ræddi um hérna áður. Einn gallinn sem hefur líka komið fram í máli flestra umsagnaraðila, og kom skýrt fram í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, í framsögu okkar minnihlutamanna, er að veiðar þessar eru áætlaðar hér til bráðabirgða og eðlilega um sumarið. Sá tími skilar því miður oft og tíðum mun verðminni fiski til lands og reynslan, og það kom fram hjá umsagnaraðilum, hefur sýnt að gæðin eru heldur ekki eins mikil eins og þegar fiskveiðar eru með öðrum hætti, valinn annar tími. Þetta er auðvitað gallinn við sóknarmark þegar menn eru að fara inn á að veiða sem hraðast að það er ekki endilega markaðurinn sem stýrir veiðunum heldur er fyrst og fremst verið að skila því sem má veiða á hverjum tíma. Þegar það er svona skammur tími er hætt við því að það geti komið niður á bæði verði og gæðum. Það er kannski ekki það sem við þurfum helst, hvernig við eigum að umgangast þessa auðlind okkar. Fjölmargir umsagnaraðilar nefndu það sem verulegan galla eða áhættu í kerfinu - það er í sjálfu sér ekki innifalið í kerfinu en er hugsanlegur galli - og vísuðu þar til reynslu af öllum þeim skiptum sem opnað hefur verið á þetta kerfi, að menn telja sig vinna sér inn kvóta. Menn telja sig vinna sér inn rétt og ætlast til þess að geta gengið að honum vísum aftur og aftur. Nú er það alls ekki og skýrt er tekið fram að þetta er ákvæði til bráðabirgða. Hins vegar verður það ekki frá þeim tekið sem vinna við svona umhverfi að þeir vísa til fortíðar, og menn munu auðvitað láta á það reyna og verða sjálfsagt nokkuð harðir hagsmunaaðilar. Stærsti liðurinn sem þó hefur verið fjallað um og er stærsti gallinn við frumvarpið - sem hefur líka komið fram í umsögnum sveitarfélaga og nánast allra aðila og ekki síst þá smábátaeigenda eða smábátasjómanna - er tenging strandveiðanna við byggðakvótann. Á fund nefndarinnar komu, eins og fram hefur komið, fulltrúar bæði frá Súðavík og Stykkishólmi. Ég nefni sem dæmi að í Stykkishólmi eru 40–50 störf grundvölluð á byggðakvótakerfinu hjá einu fyrirtæki, sem er að vísu bara hluti af því sem þessi fiskvinnsla þarf á að halda, en tryggir það að hún er þarna á þessum stað. Það kom líka fram hjá forsvarsmönnum Stykkishólmsbæjar að það væri mjög ólíklegt, eða nánast útilokað, að þessum afla í strandveiðum yrði landað í Stykkishólmi, einfaldlega vegna fjarlægðar frá miðum. Það hefur komið fram í skiptingu á þessum svæðum að með reglugerð og heimild og vinnu sjávarútvegsráðuneytisins og hæstv. sjávarútvegsráðherra eigi að vinna á þeim göllum. Það er auðvitað allsendis óvíst hvernig það muni fara og hvernig það muni reynast. Því er mjög erfitt fyrir okkur sem erum að fjalla um þetta núna að vega það og meta. Það er klárlega þetta ákvæði, þó ekki væri annað, sem gerir það að verkum að við getum ekki samþykkt þetta eins og það kemur fyrir. Breytingar meiri hlutans, sem koma fram í nefndaráliti hans, eru allar til bóta, tel ég, en þær taka hins vegar ekki á helstu vanköntunum sem hafa verið reifaðir hér, bæði í mínu máli og eins í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Ég vil þó ítreka það í lokin að hugmyndin um þessa opnun, um þessar strandveiðar, er alls ekki útilokuð frá hendi okkar framsóknarmanna, en við þurfum í þessu tilliti eins og í öllum málum er varða atvinnuvegina að ganga fram með varúð og taka nægjanlegan tíma í þær breytingar sem við ætlum okkur. Skapa ekki allt of miklar væntingar, hvorki í jákvæða átt né neikvæða, áður en fyrir liggur hver niðurstaðan í málinu verður. Þegar við teljum hér á þinginu að við höfum fundið þá leið sem verði heppilegust í góðu samráði við alla hagsmunaaðila þá eigum við að fara fram með lagasetningu og láta á það reyna. Mér finnst varhugavert að fara fram með þessa tilraun svokallaða, bráðabirgðaákvæði. Ef hún mistekst hrapallega og þetta fer á vondan veg á ýmsan hátt, ætlum við þá að kippa því til baka og segja: Þetta var bara vond tilraun en tilraunarinnar virði? Ég held varla. Ég held að við hljótum að þurfa að ígrunda málið betur svo að ekki séu líkur til þess að þetta sé bráðabirgðaákvæði til eins árs og komi nokkurn tímann til aftur. Það hlýtur að vera miklu gæfulegra og giftulegra í okkar vinnu hérna inni að við ígrundum málið nokkuð vel þannig að miklar líkur séu til þess að svona ákvæði sé komið til að vera. En ég er efins um að þetta mál sé nægilega vel ígrundað og get þar af leiðandi ekki stutt það. Ég verð hins vegar til viðræðu, við skulum segja ef þetta fer nú hér í gegn, um að skoða strandveiðar með einum eða öðrum hætti næsta vetur sem ég hefði talið að væri eðlilegri framgangsmáti. Að við mundum velta þessu betur fyrir okkur ekki síst í ljósi þess hvernig umsagnaraðilar fjölluðu um málið, það var ekki hægt að finna einn einasta sem samþykkti þetta frumvarp eins og það lá fyrir. Ég held, frú forseti, að ég láti þetta gott heita í bili. Það má auðvitað segja margt fleira og fara nánar ofan í hvert einasta efnisatriði, til að mynda má nefna þar ákvæði nr. II, um heildarafla í karfa og skiptingu þar, en tek bara undir ákvæðið þar sem meiri hlutinn hefur reyndar lagt til eftir áliti umsagnaraðila, og við tökum undir í minni hlutanum. En frú forseti. Ég læt þessu máli mínu lokið að þessu sinni en ítreka það í lokin að ég tel nauðsynlegt að um málið verði fjallað í nefndinni milli 2. og 3. umr.

Frú forseti. Þar sem ég er á mælendaskrá á eftir ætla ég ekki að tefja fundinn með því að fara í mikla efnislega rökræðu en ég vil bara koma nokkru á framfæri vegna athugasemdar sem kom fram í máli hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar varðandi það að umsagnaraðilum hefði verið neitað um að koma á fund nefndarinnar. Í fyrra tilvikinu, þar sem um er að ræða fulltrúa Landhelgisgæslunnar, þá varðaði það mál sem engan veginn er hægt að líta svo á að snerti þetta strandveiðifrumvarp sérstaklega heldur mál sem er í sjálfu sér þarft að ræða við Landhelgisgæsluna almennt og yfirleitt um öryggi sjófarenda og verður vafalaust gert innan tíðar. Í hinu tilvikinu var um að ræða fulltrúa frá Samtökum eigenda sjávarjarða sem höfðu samband við nefndina og óskuðu eftir fundi eftir að nefndarálit var komið frá nefndinni. Þær athugasemdir komu ekki í tæka tíð. En þeim hefur að sjálfsögðu verið tjáð að þeir séu velkomnir á fund nefndarinnar til að ræða um hagsmuni eigenda sjávarjarða. Ég vildi koma þessu á framfæri á þessu stigi málsins.

Frú forseti. Ég vona að ekki hafi verið hægt að skilja mál mitt þannig að ég hafi talað um að fulltrúum sjávarjarða hafi verið meinaður aðgangur en hins vegar er það alveg rétt að bréf frá þeim barst eftir að málið var komið úr nefnd. Í bréfi þeirra eru álitaefni sem ég tel að nefndin hefði átt að fjalla um og þess vegna tók ég þetta mál upp. Varðandi Landhelgisgæsluna var það mat meiri hlutans að ekki þyrfti að kalla hana til. En í skriflegri umsögn Landhelgisgæslunnar kom m.a. fram að varðandi þessar strandveiðar mundi hugsanlega hljótast kostnaðarauki hjá Landhelgisgæslunni. Í ljósi erfiðrar stöðu Landhelgisgæslunnar, sem hefur margítrekað verið óskað eftir umræðu um hér í þinginu, hefði í sjálfu sér verið áhugavert fyrir okkur að ræða það mál líka en ekki síður öryggissjónarmið. Ég tek undir með formanni nefndarinnar að um það sé alltaf nauðsynlegt og áhugavert að ræða, ekki síst fyrir okkur þegar við fjöllum um breytingar á atvinnuvegunum, hvernig þeir vinna og hvernig eftirlit þarf að hafa með þeim.

Frú forseti. Ég biðst afsökunar ef ég hef misskilið þingmanninn og lagt honum orð í munn, það var ekki ætlunin. Aðeins til þess að ljúka þessu varðandi Landhelgisgæsluna þá hefði kannski mátt skilja af síðustu orðum þingmannsins að þeir hefðu sjálfir óskað eftir því að koma á fund nefndarinnar. Það gerðu þeir ekki, það var tillaga sem kom eiginlega fram í framhjáhlaupi. Við því var brugðist með því að óska eftir áliti Landhelgisgæslunnar og lá það skriflega fyrir nefndinni áður en nefndarálit meiri hlutans var skrifað. En ég ítreka að það er að sjálfsögðu áhugavert og þarft að ræða um öryggismál sjómanna við til þess bæra aðila hvenær sem er.

Frú forseti. Það er í sjálfu sér komið fram sem var meginmál og inntak ræðu minnar um þetta efni, að það sé nokkuð æskilegt að við ræðum þetta mál ítarlegar milli 2. og 3. umr. og nokkur efnisatriði þess sérstaklega. Einn angi af því er að væntanlega verður möguleiki á því að kalla Landhelgisgæsluna fyrir ef við teljum þess þurfa, það væri alveg hægt. Einnig er mögulegt að ræða álit og efnisatriði fulltrúa eigenda sjávarjarða, sem ég tel reyndar vera nokkuð stórt mál ef við skoðum það í tengslum við strandveiðar. Að öðru leyti vænti ég þess að við munum ræða málið í nefnd á milli 2. og 3. umr. og vona að við komumst að ásættanlegri niðurstöðu. Ég tel ljóst af þessu máli að fresta þurfi ákvæðum um strandveiðarnar og að íhuga þurfi það betur. Eins með frístundaveiðarnar og þau atriði sem komu fram hjá eigendum þeirra skipa. Þeir töldu að það væri verulegur ágalli til að mynda á Reykjavíkursvæðinu að ekki mætti vera með þann fjölda stanga sem þeir þurfa og nota þar sem þeir stunda allt annars konar frístundaveiðar en sjóstangveiðarnar sem stundaðar eru á Vestfjörðum. Ég held að svona hlutir hefðu þurft að vera betur undirbúnir og að fjallað hefði verið um þá þannig að þeir væru ekki galli á gjöf Alþingis í þessu máli.

Frú forseti. Hér er til umfjöllunar frumvarp um stjórn fiskveiða sem felur í sér að strandveiðar og handfæraveiðar yfir sumartímann eru gefnar frjálsar. Opnað er fyrir handfæraveiðar allra þeirra báta sem uppfylla skilyrði sem gerð eru til fiskiskipa sem leyfi hafa til veiða í atvinnuskyni þannig að opnað er fyrir takmarkaðar veiðar þeirra sem ekki eru handhafar aflamarks eða krókaaflamarks. Viðbrögð við þessu frumvarpi eru mikil úti í samfélaginu, eftirvæntingin er vissulega mikil, ég verð var við. Margir hafa haft samband, hringt, sent tölvupóst og forvitnast um hvar málið er statt og hvenær það verði afgreitt frá Alþingi, enda eftirvæntingin mikil. Í þeirri ágætu bók 1984 eftir rithöfundinn George Orwell hafa handhafar valdsins fundið út þá aðferð að ef þeir taka orðið „frelsi“ út úr orðabókum muni fólk ekki lengur vilja frelsi. Þess vegna vekur það athygli mína að í áliti minni hlutans hefur nafni frumvarpsins, sem hingað til hefur verið í opinberri umræðu og snúist um frjálsar handfæraveiðar, verið breytt í „hið nýja banndagakerfi“ sem minni hluti nefndarinnar telur nú að eigi að vera nafnið á þessum lögum. Þetta er skólabókardæmi um það sem kallast spunastjórn í stjórnmálum, þ.e. að búa til neikvætt heiti yfir þá hluti sem manni er illa við og draga þannig upp málið allt í neikvæðri mynd. Nú eru þeir saman komnir, talsmenn frelsisins til áratuga, talsmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokks, og tala um að meiri hluti nefndarinnar sé að búa til væntingar, hvetja til offjárfestingar. Það eru talsmenn markaðarins sjálfs sem vilja með þessum hætti og talsmáta sínum vernda einkaaðila fyrir hugmyndum sjálfs sín vegna þess að það er í þeirra huga hlutverk löggjafans að hafa vit fyrir þeim sem vilja stunda þessar frjálsu handfæraveiðar, sem meiri hluti nefndarinnar kýs að kalla svo, en minni hlutinn vill kalla hið nýja banndagakerfi. Það er hætt við því, segir minni hluti nefndarinnar, talsmenn frelsisins, að einstaklingar fari sér að voða í þessum tilraunaveiðum, að væntingarnar verði of miklar þannig að menn sjáist ekki fyrir í þeim fjárfestingum sem þeir ráðast í. Þannig er nú komið fyrir þeim, talsmönnum frelsisins, á Íslandi í dag. Þeir fjalla efnislega um frumvarpið í áliti sínu og gefa því ekki fallega einkunn. Þar er talað um að þær fjölmörgu breytingar sem meiri hlutinn gerði eftir heimsóknir umsagnaraðila og sendingar og umsagnir frá hagsmunaaðilum séu veigalitlar og ómarkvissar, umsagnarfrestur vegna málsins hafi verið hraklega stuttur, það sé allt í skötulíki, eins og segir í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „… og í rauninni stórfurðulegt að menn nálgist breytingar á fiskveiðistjórnarlögum með þessum hætti.“ Það sé flumbrugangur og ég veit ekki hvað og hvað. Engu að síður, þegar vikið er að efnisatriðum frumvarpsins segir um 1. gr. að hún sé í sjálfu sér eðlileg og sjálfsögð og eingöngu til þess fallin að styrkja lagaframkvæmd sem tíðkast hafi um langt árabil. 2. gr. sé sömuleiðis til bóta að flestu leyti þannig að ekki er frumvarpið alslæmt að mati minni hlutans þó að hann kjósi á milli lína að setja fram gífuryrði um vinnubrögðin. Meðferð þessa máls var þeim þingmanni sem stendur hér nokkuð lærdómsrík vegna þess að það er fyrsta málið sem ég sem þingmaður tek þátt í að fylgja inn í nefnd og fjalla um þar og koma svo aftur með það til 2. umr. Það er því ákveðið lærdómsferli. Mér þótti reyndar mikill tími fara í umsagnarferlið í störfum nefndarinnar. Það var að sjálfsögðu gaman að hitta allt það fólk sem kom, veitti umsögn og ræddi við nefndina en að mörgu leyti voru störf nefndarinnar eins og þau væru miðuð við starfshætti sem tíðkuðust áður en menn fundu upp tölvupóst eða fax vegna þess að oft komu umsagnaraðilar á fund nefndarinnar og sögðu frá efnisatriðum sem þegar voru öllum nefndarmönnum kunnug vegna þess að álitin höfðu þegar verið send. Mikið var um tvítekningar og þrítekningar í nefndinni þannig að að mínu mati fór mjög mikill tími í þetta ferli og hefði verið hægt að vinna málið miklu hraðar. Það er dálítið merkilegt að verða vitni að því að minni hluti þingsins krefst þess í aðra röndina að mál séu unnin með ofurhraða þegar eitthvað annað sem hentar þeim er til umræðu en hreyfa sig síðan á hraða snigilsins þegar kemur að málum sem munu hugsanlega búa til væntingar og offjárfestingar þannig að menn fari sér að voða. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu hefur verið tekið tillit til margra þeirra sjónarmiða sem fram komu. Helstu sjónarmiðin sem komu fram á fundum nefndarinnar varðandi strandveiðihluta frumvarpsins snúa að úthlutun hluta af byggðakvóta á yfirstandandi fiskveiðiári til strandveiða og áhrif þess á byggðir landsins. Í því samhengi var fjallað um svæðaskiptingu þá sem lögð er til í frumvarpinu og taldi meiri hlutinn að svæðaskiptingin væri til þess gerð að koma til móts við byggðasjónarmið. Hann taldi í ljósi fram kominna athugasemda rétt að reynt yrði að koma enn frekar til móts við þau byggðarlög sem verða fyrir skerðingu á byggðakvóta. Meiri hlutinn lagði því til að ráðherra verði heimilað að setja í reglugerð ákvæði um frekari svæðaskiptingu með það að markmiði að koma til móts við þau sveitarfélög sem fá nú minni byggðakvóta í sinn hlut. Þá var það enn fremur mat meiri hluta nefndarinnar að gera nokkrar breytingar á þeim skilyrðum sem fram komu í frumvarpinu. Meiri hlutinn lagði til að banndögum yrði breytt í föstudag og laugardag í því skyni að bæta hráefnismeðferð. Þá var einnig lögð til sú breyting að felld yrðu út skilyrði um tvær rúllur á mann að hámarki og loks lagði nefndin til að leyfilegt hlutfall ufsaafla af þorskafla hverrar veiðiferðar yrði hækkað úr 15% í 30%. Meginreglan sem verið er að styrkja er að hver Íslendingur geti róið til fiskjar og stundað þá atvinnustarfsemi sem allir Íslendingar hafa getað stundað um áratugi og aldir. Hér er verið að auka möguleikana á nýliðun í sjávarútvegi og jafna aðgang. Þetta er gert í tilraunaskyni. Þeir bátar sem fara í þessar veiðar verða að hafa haffærisskírteini, þeir verða að tengjast eftirlitskerfi Vaktstöðvar siglinga og verið er að opna fyrir handfæraveiðar allra þeirra báta sem uppfylla skilyrði sem gerð eru til fiskiskipa sem leyfi hafa til veiða í atvinnuskyni. Ég tel það afar jákvætt. Auðvitað munu menn síðan meta árangurinn af þessu þegar rétt rúmlega tveir mánuðir eru liðnir. Að mínu mati á það örugglega eftir að koma í ljós að það er meira en að segja það að róa út og ná sér í 800 kíló af fiski. Það er ekki eitthvað sem menn hlaupa til bara einn, tveir og þrír og gera en aðalatriðið er að menn hafa núna heimild til þess að gera það. Það vekur sérstaka athygli að hér er verið að gera breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem eru ákaflega ánægjulegar. Þá kemur í ljós að minni hluti nefndarinnar hefur mestar áhyggjur af þeim byggðum sem eru nánast í rúst vegna laganna um stjórn fiskveiða.  Ég fagna þessu máli ákaft, ég tel það mjög mikilvægt og hlakka til að vinna það áfram í þinginu og í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd.

Virðulegi forseti. Eins og ég rakti við 1. umr. málsins er þetta ekki í fyrsta skipti sem við reynum að setjast niður við það að finna lausnir til að koma til móts við þarfir þeirra byggða sem hafa orðið illa úti í fiskveiðistjórninni og af ýmsum öðrum ástæðum. Það hefur auðvitað verið gert með margvíslegum hætti eins og ég rakti við 1. umr. þessa máls. Einn yfirlýstur tilgangur þess frumvarps sem hér liggur fyrir er að styrkja byggðirnar. Þá vekjum við athygli á því að þannig hefur til tekist við stefnumótun þessa frumvarps að þar er gert ráð fyrir því að taka aflaheimildir, helminginn af byggðakvótanum og rúmlega það, frá þeim byggðarlögum þar sem verst stendur á, þar sem menn hafa mest misst frá sér af aflaheimildum og þar sem fiskvinnsla hefur dregist saman, þar sem búsetan á undir högg að sækja. Við sem reynum að horfa á þessi mál gagnrýnum augum veltum fyrir okkur hvort ekki mætti nálgast það með einhverjum öðrum hætti og höfum þess vegna hvatt til þess að við reynum að vanda okkur dálítið við þetta. Ég hef litið þannig á að meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hafi gert sér grein fyrir vanköntunum á þessu frumvarpi og það kemur í rauninni alveg fram í nefndaráliti meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að hann hefur áhyggjur af þessum þætti málsins en í stað þess að takast á við það að reyna að sníða vankantana af, sem m.a. hljótast af því fyrirkomulagi sem er við svæðaskiptinguna, er frumvarpinu meira og minna vísað blankó til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Þess vegna spyr ég hv. þingmann sem er að reyna að brýna okkur, aðra þingmenn, í að standa okkur vel varðandi byggðaþátt sjávarútvegsmálanna, hvaða hugmyndir hann hafi um það hvernig þessi svæðaskipting eigi að vera. Er hann þá þeirrar skoðunar að það eigi að minnka þessi svæði, fjölga þeim, hvort það eigi að leggja til grundvallar það sem ég nefndi þjónustusvæði, atvinnusvæði eða þess háttar. Það væri fróðlegt fyrir framvindu málsins að heyra þau 

Frú forseti. Að sama skapi væri ákaflega fróðlegt að heyra hugmyndir hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar um það hvernig hann sjái fyrir sér að hægt væri að tryggja nýliðun í sjávarútvegi, hvernig hann sjái fyrir sér að hægt sé að mæta tiltölulega nýlegum úrskurði mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna sem felur í sér að lögin um stjórn fiskveiða á Íslandi mismuni þegnunum með alvarlegum hætti og brjóti á þeim mannréttindi, hvernig hann sjái fyrir sér að hægt sé að gera einhverjar þær breytingar á lögum um stjórn fiskveiða að það séu ekki byggðir í landinu þar sem íbúaþróun er neikvæð eins og hann talaði um, þar sem vinnslan dregst saman og þar sem veiðiheimildum fækkar.

Virðulegi forseti. Nú brestur mig minni til þess að rifja upp þá nafngift sem þeir fá sem svara spurningum með annarri spurningu og sneiða síðan fram hjá því að reyna að svara þeirri spurningu sem fyrir þá var lögð. Ég spurði hv. þingmann, alveg að gefnu tilefni, vegna þess  Það er vakin athygli á því að sú svæðaskipting sem boðuð er í frumvarpinu sé ekki til þess fallin að styrkja byggðirnar, það er í rauninni viðurkennt af meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, og þá hafði ég gert ráð fyrir því að nefndin hefði a.m.k. grófar hugmyndir um það fyrir sína parta hvernig þessum málum yrði breytt, hvort t.d. ætti að fækka þessum svæðum eða fjölga þeim, sem ég hefði talið að væri miklu rökréttara til að reyna að tryggja að sá afli sem veiddur er í þessu kerfi verði lagður upp þannig til vinnslu í veikustu byggðarlögunum. Hv. þingmaður spurði mig margra spurninga  Varðandi álit mannréttindanefndarinnar komst ekki hnífurinn á milli mín og Samfylkingarinnar í þeim efnum þegar við vorum að skrifa mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna svar. Við vorum sammála um hvernig ætti að vinna að því máli og um það var enginn ágreiningur milli flokkanna þannig að það svarar út af fyrir sig spurningu hv. þingmanns. En ég ítreka mína spurningu: Hvernig sér meiri hluti nefndarinnar, svo ég fjalli bara um það frumvarp sem hér liggur fyrir, fyrir sér að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið bregðist við óskum nefndarinnar um 

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er ekki miklu við það að bæta sem fram kemur í áliti meiri hluta nefndarinnar. Málinu er vísað til frekari útfærslu í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Ég ítreka það sem ég hef sagt hér, 

Virðulegi forseti. Það er að mörgu leyti búið að vera áhugavert að hlusta á talsmann meiri hlutans, hv. þm. Róbert Marshall, þegar hann gagnrýnir okkur sjálfstæðismenn fyrir að gagnrýna þetta frumvarp og talar um að talsmenn frelsisins vilji nú tala um banndagakerfið - þetta er þó í rauninni ekkert annað - og að við tölum um offjárfestingu sem það gæti leitt af sér á ákveðnum hluta greinarinnar, þegar við erum á sama tíma bara að ræða og endurspegla skoðanir hinna fjölmörgu umsagnaraðila sem komið hafa fram í ferli málsins. Það var enn fróðlegra að upplifa í fyrsta skipti, alla vega fyrir mig sem þingmann sem starfar í nefndum þingsins, þau samskipti sem hv. þingmaður bendir á í þingræðu að eiga við umsagnaraðila. Hann talar um að það sé eins og fundir þingnefndanna séu haldnir fyrir tíma tölvupósts- og faxtækni. Með öðrum orðum, það fari allt of mikill tími í að fá til okkar hagsmunaaðila sem kjósa að hitta þingmenn, sem kjósa að fá að ræða við þingnefndir í ferli mála og að koma skoðunum sínum á framfæri til þess að geta tekið þátt í gagnrýninni umræðu á þingnefndarfundum. Það kýs hv. þingmaður að fari í framtíðinni fram í formi tölvupóstsskeyta og faxsendinga. Það kom ítrekað fram á nefndarfundum, það vakti mikla athygli og er nýlunda. Ég frábið mér, virðulegi forseti, slík vinnubrögð. Það er hlutverk þingnefndar að fjalla ítarlega um mál. Það er hlutverk þingnefnda að fá á sinn fund þá aðila sem þess óska. Og það er hlutverk formanna og forustumanna þingnefnda að boða til fundar þá aðila sem þingmenn í viðkomandi nefnd óska eftir að fá á fund nefndarinnar til að ræða þau mál sem þar liggja fyrir. Því var einnig hafnað í þessari málsmeðferð. Okkur var neitað um að fá Landhelgisgæslu Íslands á fund nefndarinnar til að ræða um þau öryggissjónarmið sem komið hafa fram í þessari umræðu varðandi smábátasjómennina af því það var ekki tími til þess hjá hv. nefndarmönnum meiri hlutans. Vorum við þó að ræða kannski það mikilvægasta sem fram hefur komið í þessu máli, þ.e. öryggismál sjómanna. Ég vil bæta því við áður en ég held áfram að við vorum gagnrýnd fyrir það í minni hlutanum að vilja vinna að málinu á skjaldbökuhraða. Við urðum þó við ítrekuðum beiðnum formanns nefndarinnar um að halda aukafund í nefndinni. Nokkrir aukafundir voru haldnir og aldrei var mælt gegn því af hálfu okkar í minni hlutanum. Við vorum tilbúin til að leggja á okkur mikla aukavinnu til þess að reyna að hraða þessu máli en við vildum jafnframt reyna að gera það með sem bestum vinnubrögðum svo að sem flest sjónarmið kæmust til skila. Verið er að ræða um mjög umdeilt frumvarp sem fjallar um strandveiðar, frístundaveiðar og fleiri þætti. Við höfum fengið alvarlegar athugasemdir frá flestöllum umsagnaraðilum þessa máls og í því felst engin pólitík. Vélstjórnar- og málmtæknimenn, Byggðastofnun, Samtök ferðaþjónustu, LÍÚ, Sjómannasambandið, Samtök fiskvinnslustöðva, Farmanna- og fiskimannasambandið, fjölmörg sveitarfélög, Samband íslenskra sveitarfélaga og smábátasjómenn hafa öll gert alvarlegar athugasemdir meira og minna við þetta frumvarp og hafa stórar áhyggjur af afleiðingunum. Er þá eitthvað að því að gefa þessu máli þann tíma sem það þarf? Einhver sagði áðan, hv. þingmaður, að þetta væri sett fram til þess að hver Íslendingur gæti í framtíðinni róið til fiskjar og selt afla sinn eins og gert var í gamla daga. Þessi hugmynd var sett fram af hálfu vinstri grænna í vinstri grænni rómantík nokkru fyrir kosningar og með því ætluðu vinstri grænir að slá sig til riddara. Það er í rauninni ekkert annað en lýðskrum vegna þess að málið var algjörlega óathugað og óútfært. Síðan hafa hv. þingmenn Samfylkingarinnar komist í málið og ekki hefur það nú lagast við það. Það getur í sjálfu sér hver Íslendingur róið til fiskjar. Til þess að hver Íslendingur geti róið til fiskjar í því fiskveiðistjórnarkerfi sem við störfum eftir þarf hann einfaldlega að hafa aðgang að bát og kaupa sér veiðiheimildir. Það sem gerst hefur í þessu tilfelli er að verðmæti smábáta hefur farið upp úr öllu valdi. Smákænur sem hafa jafnvel ekki farið á sjó í langan tíma, bátar sem höfðu ekki hátt verðgildi, hafa jafnvel margfaldast í verði. Er það til að greiða fyrir nýliðun í greininni eins og eitt af markmiðum frumvarpsins er sagt vera? Er það valið til þess? Nei, virðulegi forseti. Það hefði verið miklu nær að þeir aðilar sem þurfa í dag að kaupa sér báta sem hafa margfaldast í verði hefðu bara getað keypt sér ódýrari báta og keypt sér aflaheimildir fyrir mismuninn, róið til fiskjar, gert upp í heimabyggð, náð sér í byggðakvóta og þannig farið þá leið sem nýliðarnir fara en er í raun verið að stúta með þessu frumvarpi. Hraðinn er mikill. Umsagnaraðilum er gefinn mjög lítill tími og við þingmenn minni hlutans erum vændir um að vilja vinna á skjaldbökuhraða. Þetta er dæmi um forgangsröðun hjá þessari hæstv. ríkisstjórn og hjá þessum vinstri flokkum. Það á að vinna svona umdeild mál á miklum hraða í gegnum þingið á meðan allur fagurgalinn um skjaldborg heimilanna, lausnir á vandamálum fyrirtækjanna, lausnir á vandamálum heimilanna í landinu, liggur á milli hluta eins og komið var inn á við setningu þessa þingfundar í dag. Verið er að taka mikið af eldri bátum í notkun út af þessu frumvarpi og það er einn af þeim neikvæðu þáttum sem eru í þarna að menn hafa áhyggjur af því hvernig meðferð á afla verði vegna þess að aðstöðuleysi er mikið í þessum bátum. Verið er að breyta skemmtibátum í fiskveiðibáta og það er engin aðstaða til þess að vinna sómasamlega úr þeim afla sem fæst. Við erum þess vegna líka að búa til kerfi sem leiða má líkur að því að rýri aflaverðmæti sem kemur að landi. Það er eitthvað sem við þurfum ekki á að halda núna í þeim bágindum sem eru hjá þessari þjóð þegar við þurfum í rauninni að hámarka verðmæti alls þess sem kemur að landi. Um það eru engar reglur settar í frumvarpinu. Ekki er heldur talað um að það eru margir nú þegar í kvótakerfinu sem hugsa sér jafnvel að geyma fiskveiðiheimildir til næsta fiskveiðiárs. Þeir sem eru jafnvel með línubáta og báta í núverandi kerfi fara yfir í þetta kerfi og hafa þar með mikið forskot á þá sem koma nýir inn. Við skulum átta okkur á því að þessar svokölluðu frjálsu veiðar eru frjálsar bara upp að ákveðnu aflamarki. Þegar því er náð er þessum veiðum lokið og samkeppnisstaða manna verður mjög mismunandi. En margir þeirra sem velja þessa leið með allar tilheyrandi fjárfestingar gera það í trausti þess að ekki sé bara tjaldað til einnar nætur. Þannig talaði fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, núverandi fjármálaráðherra, og gaf góðar vonir um að þetta yrði til frambúðar. Nú tala þessir sömu aðilar, vinstri flokkarnir hér á þingi, um að þetta sé tilraunaverkefni og að framtíðin sé alls óráðin. Mikið var rætt um það í nefndinni að öryggismálin væru sá þáttur sem yrði að skoða alveg sérstaklega. Það kemur ekki síst til af því að menn hafa áhyggjur af því að dregnir verði fram bátar sem langt er síðan hafa farið á sjó og eru jafnvel gamlir. Það kom fram í nefndinni af hálfu Siglingastofnunar að það er mikið af óreyndum skipstjórnarmönnum sem hafa sótt réttindi sín og ætla sér að fara að stunda þessar veiðar. Það eru engar skyldur gerðar til þessara manna um að sækja öryggisnámskeið hjá Slysavarnaskóla sjómanna og það er ekkert eftirlit með því hvort þeir hafi farið á slík öryggisnámskeið. Við höfum á undanförnum árum náð undraverðum árangri í öryggismálum sjómanna svo eftir er tekið. Íslendingar standa sennilega einna fremstir þjóða þegar kemur að því að fækka slysum á sjó og alveg sérstaklega banaslysum. Það er skýlaus krafa okkar sem um þau mál höfum fjallað að ekki verði slakað á klónni á þessum vettvangi. Eftir fund með nefndinni breytti Siglingastofnun vinnureglum sínum varðandi haffærisskírteini fyrir þessa báta. Verið var að gefa þeim undanþágu frá því að setja fjareftirlitsbúnað um borð í skipin og undanþágan gildir í einn til þrjá mánuði, hún gildir sem sagt í sumar. Það lá því fyrir að fjöldi báta fór á sjó án þess að vera búinn fjareftirlitsbúnaði. Þeir bátar sem fá haffærisskírteini í dag þurfa að uppfylla þessar kröfur, það er orðið skilyrt, en búið var að gefa út fjölda haffærisskírteina með undanþágu. Það mun kalla á mikla vinnu þeirra sem við þessi eftirlitsstörf starfa og hefur mikinn kostnað í för með sér eða getur haft það og er auðvitað eitt af þeim atriðum sem renna hér í gegn vegna þess hversu illa málið er unnið og undirbúið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það er margt annað sem mun rýra öryggi þeirra sem þessa sjómennsku stunda. Það eru t.d. tímamörkin á sólarhringsvaktinni, að það megi vera tólf tíma á sjó og dagbann á föstudögum og laugardögum. Það kallar á að róið verður við erfiðar aðstæður. Þetta eru veiðimenn sem ætla að fara út og í stað þess að bíða eftir betri aðstæðum er farið á sjó til þess að uppfylla þau tímamörk og þær reglur sem sett eru í kringum þetta. Ég tala nú ekki um forskot þeirra sem eru með hraðfiskibátana og komast hratt á miðin á kostnað þeirra sem eru kannski nýliðar í þessu með hæggengari, eldri báta sem þeir hafa keypt til að geta róið til fiskjar. Þeir eru í mjög skertri samkeppnisstöðu gagnvart þessum aðilum. Það er allt saman út af því hversu vanunnið þetta frumvarp er, öll þessi atriði. Það sama á við um eftirlitshlutann. Okkur var neitað um að fá á fund nefndarinnar fulltrúa Landhelgisgæslunnar til að leita eftir sjónarmiðum þeirra varðandi öryggismál sjómanna. Það sama á við um eftirlitshlutann. Hann hefur lítið verið skoðaður, eins og fram kom hjá fulltrúum Fiskistofu, og þeir eru í raun í algjörri óvissu með það hvað þetta muni þýða. Þeir sögðu að það færi auðvitað eftir því hversu margir færu að stunda þessar veiðar. Þar munum við sjá fram á mikinn aukinn kostnað við starfsmannahald og það eftirlit sem þarf að vera í kringum þetta vegna þess að vissulega er þessum málum þannig fyrir komið að mjög auðvelt verður að brjóta þær reglur sem hér eru settar er vilji er til þess. Þetta hefur áhrif á fyrirtæki í ferðaþjónustu, á þá sem stunda frístundaveiðarnar á Vestfjörðum og eru að byggja þar upp öfluga ferðaþjónustu. Samkvæmt þeim upplýsingum sem við fengum eru þeir aðilar að skoða það í fullri alvöru að gera báta sína frekar út á þetta en að stunda ferðaþjónustu. Í þeim málaflokki var reyndar búið að ná ákveðinni sátt á vorþingi sem ekki var litið til nú. En alvarlegasta málið í þessu eru áhrifin á veikari byggðir landsins, áhrif á þær byggðir sem byggja grunnafkomu sína á byggðakvótanum. Ekki hefur verið sátt um byggðakvótann í gegnum árin en vissulega er úthlutun byggðakvótans komin í þann farveg núna undanfarið ár, getum við sagt, að sáttin hefur aukist og menn hafa verið að leika eftir ákveðnum reglum sem nú er verið að breyta í miðjum leik. Byggðakvótinn byggist á því að smábátar sem hann hafa fengið, þær útgerðir sem hann fá, landa í heimabyggð til vinnslu í sinni heimabyggð til þess að efla atvinnuvegi í þar. Þeir þurfa að landa tvöföldum þeim afla sem þeir fá byggðakvóta út á þannig að þar er kominn ákveðinn grunnur undir fiskvinnslu á þessum stöðum. Nú á að hirða helminginn af byggðakvótanum og setja hann á sumarveiðar þegar hráefnið er verra, þegar vinnslurnar eru ekki allar starfandi og það er ekki skilyrði að menn landi í heimabyggð. Byggðakvótinn hefur verið leið nýliðanna inn í greinina en það er verið að rýra hana ef ekki eyðileggja með þessu. Á fund nefndarinnar komu fulltrúar byggðarlaga sem hafa af þessu verulega miklar áhyggjur og segja hreinlega að fari byggðakvótinn frá þessum svæðum eða rýrni mikið fari grunnurinn undan fiskvinnslu þar. Þarna er um að ræða veikustu byggðirnar. Þetta frumvarp vinstri flokkanna vinnur því alveg gegn því sem lagt er upp með að gerist, gegn þeim markmiðum sem það á að ná. Það er t.d. lengdin á miðin. Það er mjög mismunandi hversu langt er á miðin frá þessum bæjum og menn munu auðvitað fara á þá staði þar sem styst er á miðin út af tólf tíma reglunni. Þannig færi mikið af þessum afla frá veikari byggðum til sterkari byggða. Hraðinn í þessu máli virðist vera það sem er númer eitt, tvö og þrjú. Gæðin skipta miklu minna máli. Vinnubrögðin eru forkastanleg og mjög óvenjuleg. Það er ákaflega sérstakt að þrátt fyrir ítrekaða aukafundi sem við í minni hlutanum vorum tilbúin til að taka þátt í til þess að greiða fyrir málinu er okkur neitað um umsagnaraðila og við vænd um að vilja vinna á skjaldbökuhraða. Það lá við að það ætti að segja við þá aðila sem óskuðu eftir að koma á fund nefndarinnar: Sendið bara tölvupóst eða skeyti. Við getum lesið frá ykkur það sem þið viljið koma á framfæri. Þetta er alveg óháð því, virðulegi forseti 

Frú forseti. Það er merkilegt að hlusta á hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins tala hring eftir hring í þessu máli. Sömu menn og tala af mikilli hörku gegn breytingum á núverandi kvótakerfi hafa mestar áhyggjur af nýliðun í greininni og hafa mestar áhyggjur af þeirri von sem hefur vaknað hjá fólki í veikum byggðum vegna þessa frumvarps sem hér liggur fyrir, þess þáttar þess sem lýtur að strandveiðum. Það er nefnilega hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni að væntingarnar eru miklar, væntingarnar eru þær að menn eru meira að segja, eftir að hafa skoðað málið vel, farnir að hugleiða það að fara t.d. úr frístundaveiðum yfir í strandveiðar. Það ætti að segja eitthvað um það hvaða möguleika menn sjá í því að geta farið á sjó og hafið handfæraveiðar. Ég kem hins vegar upp til að gera svolitla athugasemd við þessa umræðu um umsagnirnar fyrir nefndinni. Hv. þm. Jón Gunnarsson talaði eins og einhverjum umsagnaraðilum sem hefðu sjálfir óskað eftir að fá að koma fyrir nefndina hefði verið neitað um það. Það er ekki rétt. Þeir sem óskuðu eftir að fá að koma fyrir nefndina fengu það fyrir utan einn aðila sem óskaði eftir því of seint. Varðandi það að því hafi verið hafnað að fá fulltrúa Landhelgisgæslunnar á fund þá er það einfaldlega rangt. Fulltrúar Landhelgisgæslunnar verða boðaðir til fundar nefndarinnar en þar sem tími vannst ekki til slíks fundar áður en gengið var frá nefndarálitinu var óskað eftir skriflegum athugasemdum frá Landhelgisgæslunni og þeir óskuðu ekki eftir því sjálfir að koma fyrir nefndina svo það sé alveg skýrt. En tíminn er dýrmætur, líka fyrir þá sem kallaðir eru fyrir nefndir og til þess hefur líka 

Virðulegi forseti. Við höfum áhyggjur, þingmenn minni hlutans, af veikum byggðum varðandi þetta frumvarp. Við segjum það alveg kinnroðalaust að þetta frumvarp er til þess fallið í mjög mörgum tilfellum að veikja þær enn frekar og þetta vita hv. þingmenn meiri hlutans í þessu máli. Þetta vita hv. þingmenn Samfylkingar og Vinstri grænna, að það er ekkert annað í þessu en ávísun á það að þær byggðir sem veikast standa munu verða enn veikari á eftir og af því höfum við áhyggjur og segjum þar með að þetta frumvarp, eins og það er sett fram, mun ekki að ná markmiðum sínum. Það er algerlega kristaltært. Ég sagði ekki, virðulegi forseti, að umsagnaraðilum sem leitað hefðu eftir því að fá að koma á fund nefndarinnar hefði verið neitað um það. En ég skýrði frá því að þau sjónarmið hefðu komið upp í málflutningi hv. þingmanna meiri hlutans í þessu máli innan nefndarinnar að það væri óþarfi að fá þetta fólk á fund nefndarinnar, það væri nær að láta senda okkur tölvupósta eða faxskeyti til að það gæti komið sínum sjónarmiðum á framfæri. Það getur vel verið að hin nýja kynslóð þingmanna sem hér er haldi það eins og hv. þm. Róbert Marshall kom inn á í sinni ræðu, haldið það að slíkt komi í stað eðlilegra skoðanaskipta á nefndarfundum þar sem menn geta talað nokkuð hreint út um málin og svarað spurningum og tekið þátt í umræðum um málið. Það kemur ekkert í stað þess. Það var aftur, svo ég ítreki það, neitað, okkur var neitað um það að fá fulltrúa Landhelgisgæslunnar á fund nefndarinnar og það er alveg furðulegt að hv. nefndarmenn, Samfylkingar 

Frú forseti. Ég ítreka það að meiri hluti nefndarinnar telur mjög þarft að ræða við Landhelgisgæsluna um öryggismál sjómanna og sjófarenda almennt og yfirleitt og mun gera það. Ég vil þakka minni hluta nefndarinnar fyrir að hafa verið leiðitamir og fúsir að koma á aukafundi í nefndinni. Það er rétt að láta það koma fram samhengisins vegna að þeir fundir voru flestir til komnir vegna sífelldra óska minni hlutans um sífellt fleiri umsagnaraðila sem mættu á fundi nefndarinnar og sátu þar og eyddu tíma sínum í að hlusta á menn í málflutningi sem vissu svo varla um hvað þeir ætluðu að spyrja þessa sömu umsagnaraðila. Það komu upp nokkur vandræðaleg augnablik af því taginu á fundum nefndarinnar en látum það nú vera. Aðalatriðið er kannski það að þetta strandveiðifrumvarp hefur vakið væntingar eins og fram hefur komið. Þetta eru kannski jákvæðustu og bestu fréttir sem smábátasjómenn víða um land hafa fengið í þeirri ördeyðu og þeim erfiðleikum sem þjóðin stendur frammi fyrir þessa erfiðu mánuði og erfiðu missiri. Það er því undarlegt að hlusta síðan á og verða vitni að, þann tíma sem málið hefur verið í meðförum nefndarinnar, markvissri viðleitni til að tefja þetta mál og koma í veg fyrir að sá reynslutími sem við ætlum okkur að læra af verði fullnýttur. Hann er orðinn verulega skertur nú þegar vegna tafa og það er bagalegt fyrir þá sem eiga mestra hagsmuna að gæta af þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Tíminn er verulega skertur vegna málatilbúnaðar vinstri flokkanna í þessu máli sem öðrum. Þeir eru að koma á síðustu metrunum hlaupandi inn með mikilvæg og stór mál og við eigum að þegja og afgreiða þetta í gegn eins og ekkert sé. Ég frábið mér þessi vinnubrögð. Þegar hv. formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar eða varaformaður sem hefur stýrt nefndarstörfum í fjarveru formanns kemur og segir að þessu máli séu einhverjar mestu væntingar og að það sé bestu fréttir fyrir smábátasjómenn og sjómenn um allt land þá veit ég ekki hvað virðulegur hv. þingmaður á við. Ég gerði grein fyrir því áðan að öll samtök sjómanna í landinu, samtök útvegsmanna, samtök smábátasjómanna, samtök sveitarfélaga, fjölmörg einstök sveitarfélög hafa lýst yfir stórkostlegum áhyggjum af málinu. Ég veit ekki, virðulegur forseti, hvar hv. þingmaður hefur verið í þessum nefndarstörfum. Hún hefur greinilega ekki verið að hlusta á þá sem hafa komið á fundi nefndarinnar til að tjá áhyggjur sínar. Væntingarnar liggja hjá þeim sem eru að kaupa sig inn í greinina eða fjárfesta í henni og eru búnir að gera það. Þær liggja þar. Margir af þeim eru þeir sem áður voru búnir að selja sig út úr greininni eins og fram hefur komið á fundum nefndarinnar. Það hefur ítrekað komið fram að margir þeirra sem voru búnir að selja sig út úr greininni hafa þekkingu og reynslu. Það eru þeir sem eru að koma inn í hana aftur í þessu kerfi. En áhyggjurnar liggja klárlega hjá öllum samtökum sjómanna í landinu og útgerðarmanna, sveitarfélaga og aðrir sérstaklega smærri byggða sem eiga undir högg að sækja og sjá afkomu sinni ógnað við þessar aðstæður.

Frú forseti. Já, það er merkilegt enn og aftur að hlusta á málflutning sjálfstæðismanna í þessu máli. Þó að hér hafi komið fram hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni að þeir væru tilbúnir að liðka til og koma þessu máli í gegn og annað því um líkt þá liggur alveg ljóst fyrir að þeir reyndu allt sem þeir gátu til að þæfa og tefja þetta mál. Formaður nefndarinnar eða varaformaður öllu heldur, hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, var mjög lipur í málinu og þeir fengu ítrekað að bæta inn umsagnaraðilum og það var alveg ámátlegt fyrir mitt leyti að sitja undir því, eins og Ólína Þorvarðardóttir kom inn á, þegar menn koma ítrekað inn á fundina sem ekki voru búnir að lesa frumvarpið. Mestur tíminn fór í ræður sjálfstæðismanna og þeir höfðu ekki hugmynd um hvað þeir ættu að spyrja nefndarmennina að. 

Ég vil minna hv. þingmenn á að ávarpa hv. þingmenn á réttan hátt.

Virðulegi forseti. Hér fer hv. þingmaður hreinlega með rangt mál.  Varðandi það hvort við sjálfstæðismenn erum algerlega mótfallnir strandveiðum þá hef ég sagt það ítrekað í þessari umræðu að við sjálfstæðismenn erum tilbúnir í málefnalega vinnu við að endurskoða ákveðna þætti fiskveiðistjórnarkerfisins okkar. Ég er tilbúinn í þá vinnu, það hef ég ítrekað sagt. Það eru á því vankantar sem þarf að sníða af. En við skulum ekki gleyma því 

Virðulegi forseti. Ég vil auðvitað taka undir með hv. þm. Jóni Gunnarssyni um að það er mikilvægt að nefndarstarfið sé öflugt og að það sé vettvangurinn til að kalla inn hina ýmsu hagsmunaaðila. Þegar kemur að því hvort hann sé hlynntur strandveiðum eða ekki þá kemur það glögglega í ljós að sjálfstæðismenn tala um að þeir séu tilbúnir að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið en þeir eru búnir að vera við völd í 18 ár. Stór hluti þjóðarinnar er mótfallinn því kerfi sem nú er við lýði og ég trúi því ekki fyrr en ég sé það að Sjálfstæðisflokkurinn sé tilbúinn, miðað við þann málflutning sem verið hefur í þinginu við setningu þings og fleira, þá trúi ég því ekki fyrr en ég sé það að Sjálfstæðisflokkurinn sé tilbúinn til að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið og ná sátt við þjóðina í þessu máli. Ég trúi því ekki fyrr en ég sé það en ef það verður þá fagna ég því. Hins vegar vil ég segja að er alveg með ólíkindum að horfa á Sjálfstæðisflokkinn koma trekk í trekk og verja núverandi kerfi, alla þá galla og meinbugi sem á því eru og maður fer að velta því fyrir sér hvort Sjálfstæðisflokkurinn sé deild í LÍÚ eða öfugt.

Virðulegi forseti. Það kveður við kunnugleg vísa þegar reynt er að spyrða Sjálfstæðisflokkinn við LÍÚ á sama tíma og við getum nánast sleppt þeim í þessari umræðu vegna þess að það eru byggðirnar út um allt land, það eru smábátasjómennirnir, það eru sjómannasamtökin, Farmanna- og fiskimannasambandið, það eru vélstjórarnir, það eru allir með athugasemdir við þetta. Þá kjósa fulltrúar vinstri stjórnarinnar að tala alltaf um LÍÚ í því sambandi til að draga þá aðila fram sem einhverja grýlu í þessu máli. En þeir kjósa að horfa fram hjá sannleikanum í málinu. Þeir kjósa það. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason segist ekki trúa því að sjálfstæðismenn séu tilbúnir að fara í vinnu við það að skoða ákveðna þætti fiskveiðistjórnarkerfisins og þeir séu búnir að vera við stjórn lengi og hafi ekki nýtt tímann til þess. Á því tímabili hafa ákveðnar breytingar verið gerðar á fiskveiðistjórnarkerfinu og í stjórnarsáttmála síðustu ríkisstjórnar sem Sjálfstæðisflokkurinn átti sæti í ásamt Samfylkingunni, sem tók við völdum vorið 2007, var ákvæði um að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið. Sú vinna var ekki farin af stað og það var ekki sjálfstæðismönnum að kenna. Þessi yfirlýsing hefur legið fyrir frá sjálfstæðismönnum í nokkurn tíma og ég frábið mér það að okkur sé lagt eitthvað í munn í þeim efnum heldur séu hlutirnir teknir eins og við segjum þá vegna þess að við meinum alveg það sem við segjum í þessum efnum og ég segi það fullum fetum að það eru ákveðnir vankantar á þessu fiskveiðistjórnarkerfi sem ber að sníða af. En sá árangur sem við höfum náð með fiskveiðistjórnarkerfi okkar er engin tilviljun og það er engin tilviljun að fjöldi annarra þjóða og þar með Evrópusambandið 

Frú forseti. Við erum að ræða svokallað strandveiðifrumvarp en enn og aftur fer sjávarútvegsumræðan öll á hliðina. Menn tala alltaf um hlutina í öðru merki en þeir eru. Ég verð að segja að mér finnst mjög dapurlegt að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason skuli tala með þeim hætti sem hann gerir. Hann talar með lítilsvirðingu til heillar atvinnugreinar og ég ætla að fá að rifja upp að gefnu tilefni því mér finnst fólk tala af mikilli vankunnáttu um þetta. Þetta kvótakerfi var sett á 1984 eftir mjög svarta skýrslu frá Hafrannsóknastofnun. Og hvað stóð í henni? Það stóð að ef menn mundu ekki grípa til róttækra aðgerða mundi verða endanlegt hrun sjávarútvegs á Íslandi. Við skulum halda því til haga. Hvað var gert? Jú, veiðiréttur þeirra manna sem störfuðu í greininni, sem var þá sóknarmarkskerfi, var skertur um 40%, þ.e. þeir sem veiddu 1000 tonn á ári máttu veiða 600 tonn. Þannig var þessi svokallaði gjafakvóti sem vinstri menn hafa oft notað í málflutningnum í sambandi við sjávarútveginn. Svo finnst mér líka mjög dapurlegt þegar menn gera lítið úr þessu og kalla fram svona gamlar lummur eins og hv. þm. Jón Gunnarsson benti á, þegar talað er um einhverja í LÍÚ. Þetta er náttúrlega ekki mönnum sæmandi að tala með þessum hætti. Það er það ekki. Það er komið mikið meira en nóg af svona málflutningi. Það sem ég ætla að segja við ykkur er þetta, hv. þingmenn, að fólkið sem starfar í sjávarútvegi í dag, 95, 96, 97–99% þess gerir það af fullum heilindum til að halda uppi atvinnu í byggðinni sinni og engu öðru. Það er ekki að gera það af einhverjum öðrum hvötum eins og virðist oft liggja í málflutningi sumra manna. Það er bara þannig og það er mikilvægt að halda því til haga. Síðan geta menn gert lítið úr því og átt það bara við sjálfa sig. En mig langar að lesa úr umsögn sem kom frá bæjarstjórn Stykkishólms við þetta frumvarp. Þar stendur, með leyfi forseta: „Enn eitt áfallið yfirvofandi í Stykkishólmi? Stykkishólmsbær mótmælir harðlega þeim hugmyndum sem fram hafa komið samanber frétt á vef sjávarútvegsráðuneytisins nr. 15/2009 dags. 16.4.2009 varðandi upptöku strandveiða á kostnað úthlutunar byggðakvóta. Byggðakvóta til Stykkishólmsbæjar hefur verið úthlutað á grundvelli hruns á hörpudiskstofni og aflabrests af þeim sökum og síðar banns við veiðum á hörpudisk. Það er ljóst að ef af þessum hugmyndum um strandveiði verður mun það hafa slæm áhrif á veiðar og vinnslu í Stykkishólmi og þar með alvarleg áhrif á atvinnulífið í bænum. Atvinnuleysi er nú með því lægsta í Stykkishólmi miðað við landið í heild, það er ekki síst fyrir öflugar fiskvinnslur sem verka fisk m.a. á grundvelli byggðakvóta. Það verður ekki séð hvernig auka eigi verðmætasköpun, efla atvinnulíf og auka drifkraftinn í bæjarfélaginu með upptöku strandveiða á kostnað byggðakvóta. Útgerðir og vinnslur ásamt samfélaginu í Stykkishólmi tóku á sig mikil áföll við hrun hörpudiskstofnsins, en hafa byggt sig upp hægt og rólega m.a. með tilkomu byggðakvóta. Ofangreindar hugmyndir um strandveiðar ásamt svokallaðri fyrningu kvóta yrðu annað stórt reiðarslag fyrir útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki í Stykkishólmsbæ og þar af leiðandi atvinnulífið og samfélagið í heild sinni.“ Ég verð að segja það, frú forseti, að mér finnst hv. þingmenn gera lítið úr þessum athugasemdum. Og að hlusta síðan á hv. þm. Róbert Marshall koma hér upp kvartandi og kveinandi yfir því að hann þurfi loksins að tala við umbjóðendur sína og umsagnaraðila í þessu máli er afskaplega dapurlegt og segja síðan að menn gætu sent honum hugsanlega tölvupóst eða símbréf. Þetta er rosalega dapur málflutningur. Ég verð að segja það fyrir mína parta að mér finnst hann enn þá dapurlegri vegna þess að sömu aðilar, þessir ágætu menn tala um breytt vinnubrögð við mikla endurnýjun þingmanna. Það er enn þá dapurlegra í ljósi þess, enn þá dapurlegra. Svo maður komi sér að aðalefni málsins og ég verð að segja það svo ég gleymi því ekki að ég vil hvetja hv. starfandi formann, Ólínu Þorvarðardóttur, til að fá bæði Landhelgisgæsluna og Slysavarnafélagið til að ræða við sig á milli 2. og 3. umr. vegna þess að það er alveg klárt, alveg sama hvort við erum sammála eða ósammála um hvort það er með aflamarkskerfi og sóknarmarkskerfi, að sóknarmarkskerfi er mikilsvert öryggismál sjómanna. Það eru engar deilur um það, alveg sama hvað okkur finnst um kerfið sem slíkt, vegna þess að það er hvati til þess að menn fari út við verri skilyrði, það segir sagan okkur. Það er mjög mikilvægt að menn geri sér grein fyrir öryggismálum í þessu máli vegna þess að í fyrra var fyrsta árið, sennilega í sögu landsins, sem enginn sjómaður lést við skyldustörf. Það er því að þakka og menn geta lesið það með tilkomu Slysavarnaskóla sjómanna og því mikla átaki sem menn hafa gert í sambandi við öryggismál og öryggisþætti sjómanna. Það er mjög mikilvægt að halda því til haga vegna þess að eins og ég segi, það eru engar deilur um það að sóknarmarkskerfi hefur neikvæð áhrif gagnvart þessu frekar en aflamarkskerfi, alveg sama hvað okkur finnst um kerfið sem slíkt. En fagnaðarerindið sem hér er verið að boða, fagnaðarerindið eins og menn sögðu og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði, mestu og bestu fréttir til byggðanna, ég er búinn að lesa úr því hér. En hvernig er svo niðurstaða málsins? Hún er algerlega óútfærð að því leyti til að menn taka 1.455 tonn út úr byggðakvótanum, þ.e. 55% af þorskaflamarkinu, og það er búið að benda þeim á það, m.a. með þessu bréfi frá Súðavík og fleiri stöðum, og hver eru svo viðbrögð nefndarinnar, þessara hugmyndaríku einstaklinga sem sitja þar? Hún skilur eftir blankó blað fyrir sjávarútvegsráðherra til að færa allt í betra horf vegna þess að nefndin er búin að gera sér grein fyrir því að þetta er ekki viðunandi og nefndin tekur undir álit þar sem við sögðum í 1. umr. að menn vöruðu við því að verið væri að færa frá veikustu byggðunum. Ég frábið mér það að menn geri mér einhverjar hugmyndir upp um að ég hafi ekki áhyggjur af því. Ég fordæmi það, á eftir. Menn koma upp og gera lítið úr því að mönnum sem hafa áhyggjur af að það skuli vera fært frá veikustu byggðunum og ég hef áhyggjur af því. Það hefur lengi verið reynt að ná einhverjum sáttum um þennan byggðakvóta og þar hefur gengið margt á. Síðan ætla ég að rifja það upp að menn eru búnir að vera að gera það með þessum hætti, með þessum byggðakvóta, til að taka þau áföll sem byggðarlögin hafa orðið fyrir, það er búið að sníða af því marga vankanta í gegnum árin. Ekki er ég þó að halda því fram að þeir séu allir farnir, það má ekki skilja mig þannig. En það sem veldur mér mestum vonbrigðum er að ég benti á það við 1. umr. um þetta mál, að menn eru að átta sig á því að þetta mun ekki þýða mikla nýliðun. Það eru öfugmæli. Ég tek heils hugar undir það og mundi vilja vinna með mönnum að því ef þeir setja sér einhver raunhæf markmið gagnvart nýliðun. Ástæðan fyrir því er fyrst og fremst sú, sem hefur ekki komið fram hér, að við gengisfall krónunnar var stór hluti af smábátaflotanum seldur úr landi, til Færeyja, til Noregs og um allt þannig að það er búið að selja stóran hluta af bátunum úr landi og alla skástu bátana. Eftir sitja einhverjir og það er verið að draga fullt af bátum á flot og það er verið að draga litla báta sem hefur ekki verið róið lengi og þeir þurfa að fá sér haffæri og allt það en það sem er líka við þetta er að nýr handfærabátur í dag - fyrirtæki sem heitir Trefjar er að kynna bát í hringferð kringum landið. Þannig handfærabátur kostar 30 milljónir og það sjá það allir í hendi sér hvað mikil nýliðun er í kringum það. Hann kostar 30 millj. kr. Annað er ekki í boði eins og staðan er í dag nema þeir bátar sem hafa þegar margfaldast í verði. Bátar sem kosta milljón kostuðu kannski 7 millj. kr. þannig að það er nýliðun sem virkar ekki. Það sem mér finnst þó sárast er, og það er alveg sama hvað verið að deila um þetta blessaða aflamarkskerfi sem við erum að starfa eftir, hvar sem við stöndum í pólitík, þá höfum við flestöll verið sammála um að það sem hefur farið mest fyrir brjóstið á okkur öllum eru þeir aðilar sem hafa selt sig út úr greininni. Ég benti á það við 1. umr. hvort nú ekki væri ráð af hálfu nefndarinnar og hálfu þingsins að segja sem svo: Þeir sem hafa selt sig út úr greininni á síðustu 4 eða 5 árum mundu þá ekki fá að fara inn, a.m.k. ekki á þessu eina ári. Það væru aðeins einhver smáskilaboð um það, og það mun koma í ljós og við vitum það fyrir, að fullt af þeim mönnum sem hafa selt sig út úr greininni á undanförnum 3–4 árum eiga stærstu og öflugustu bátana sem fara inn í þetta kerfi og það er dapurlegt. Það er staðreynd málsins. Það er líka annað sem veldur mér miklu hugarangri og ég hef reyndar ekki fengið neina skýringu á og kalla eftir henni hér. Það er reglan um að veiða megi 800 kíló af þorski að hámarki í hverjum róðri, 12 tíma róðri. Ég benti á það við 1. umr., ásamt fleirum, að það má hafa 15% ufsa af þorskaflamarkinu sem menn veiða þann daginn. Núna er búið að hækka þetta upp í 30%, þ.e. að það má hafa 30% af ufsa miðað við þann þorskafla sem veiddur er þann daginn. Ég skil ekki af hverju er ekki hægt að hafa bara eina tölu, þ.e. að það megi veiða hvort sem það eru 800 kg, 500 kg, eitt tonn eða hvað sem það er að hámarki yfir daginn, burt séð frá hvaða tegund það er vegna þess að það er nánast eingöngu veiddur ufsi og þorskur á handfæri. Það er alveg ljóst að ef menn gera þetta með þessum hætti þá eru þeir að fara inn í ákveðið brottkast í kerfinu vegna þess að þegar menn fara út á sjó á mörgum stöðum eru sumir dagar þannig - ég er búinn að stunda handfæraveiðar í mörg ár - að einn daginn færðu mikið af ufsa og annan daginn færðu mikið af þorski. Einn daginn kemstu ekki frá landinu út af veðri og þá ertu að veiða það sem er 60–70% ufsi þó að allir vildu að sjálfsögðu hafa hvatann til að veiða sem mest af þorski vegna þess að hann er mikið verðmætari en ufsi. Þess vegna skil ég ekki af hverju má ekki hafa bara eina tölu. Burt séð frá því, hvað haldið þið að þetta mundi þýða gagnvart eftirlitinu? Þetta mundi einfalda eftirlitið alveg gríðarlega mikið vegna þess að við sjáum þetta fyrir okkur og það mun gerast að menn fara út á sjó og skrapa upp 240 kíló af ufsa sem þeir mega vera með gagnvart þorskinum, eða eitthvert ákveðið magn. Svo reikna þeir með að fá kannski eitthvað af þorski. Síðan verður það ekki þannig. Þá fer báturinn á landstím og til að verða ekki sviptur er ráðið að henda ufsanum í sjóinn. Þetta er alveg fyrirsjáanlegt. Þess vegna bið ég enn og aftur hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur að skoða þetta ofan í kjölinn, vegna þess að það eru engin rök í málinu, akkúrat engin, vegna þess að 2.500 tonnin sem þú tekur af þorski inn í þetta kerfi tekur Jón Bjarnason upp úr vasanum eða úr hattinum. Þau voru hvergi, það er búið að úthluta aflamarki fyrir þetta kvótaár þannig að hann tekur það bara einhvers staðar af himnum ofan eins og sagt er stundum. Þau eru hvergi annars staðar. En 1.450 tonnin sem hann tekur út úr aflamarki byggðakvótans skerðir hann þar þannig að hann getur alveg eins tekið upp úr vinstri vasanum einhver ákveðin tonn af ufsa. Þetta væri margfalt skynsamlegra að öllu leyti og líka til þess að menn mundu ekki fara að kasta fiski í sjóinn. Annað sem gerist líka við þetta, af því að það er á sumum stöðum í kringum landið þannig að menn veiða miklu meiri ufsa heldur en en kannski 30% og ég tala ekki um miðað við þorskaflamark sem þú veiðir þann daginn, þ.e. miðað við einhver 100 kg af þorski þá máttu vera með 30 kg af ufsa. Menn sjá þetta alveg fyrir sér. Þetta er alveg fyrir séð. Þess vegna ákalla ég ykkur enn og aftur og bið ykkur að breyta þessu vegna þess að þetta hefur engin áhrif og þetta mun laga þetta að stórum hluta. Við 1. umr. varaði ég líka við því sem gerist og er að gerast núna í minni heimabyggð þar sem ég þekki mjög vel til þar sem eru bátar að róa á línu, þar sem tveir menn eru á sjó og 4–5 í landi en beitningafólkið er allt að fara heim. Það er að segja að þessir bátar munu fara í strandveiðikerfið og fara að fiska þar og beitningafólkið fara heim og það mun ekki þýða sjálfkrafa fjölgun starfa. Þó að ég sé ekki að gefa það í skyn að menn hafi haft það að markmiði að gera það með þeim hætti þá er það ekki sjálfgefið og þetta mun væntanlega, a.m.k. á minni heimaslóð, þýða fækkun á störfum vegna þess að þetta fólk verður sent heim og menn munu fara inn í þetta strandveiðikerfi og segja beitningafólkinu upp. En menn kalla eftir afstöðu manna og ég skal tala mjög skýrt þar um. Ég er búinn að halda því fram í mörg ár að þetta sé ákveðin leið til að ná sátt í kerfinu og hleypa inn nýliðun, að fara út í einhvers konar handfæraveiðar. En það fer afskaplega mikið fyrir brjóstið á mér eins og hefur komið fram í máli mínu að við skulum vera að opna leið fyrir þá sem eru búnir að selja út úr kerfinu fleiri hundruð milljónir. Það fer afskaplega fyrir brjóstið á mér og þetta núna mun ekki þýða nýliðun. Það er, eins og hefur komið fram, ekki nógu vel ígrundað hvernig þetta er gert en ef menn mundu útfæra þetta - og ég ætla ekkert að gera lítið neitt úr því í þessu sjónarmiði þeirra sem leggja upp málið, þeir vilja að sjálfsögðu láta gott af sér leiða, ég held því alveg til haga, en ég bið ykkur heitast að taka til endurskoðunar í sambandi við aflamarkið sem ætti að vera á hverjum degi þannig að menn fari ekki að henda verðmætum, við megum ekki við því í dag, og eins ef það væri möguleiki að halda þeim fyrir utan þetta, a.m.k. fyrsta árið, sem eru búnir að selja frá sér heimildir í stórum stíl.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir hugvekjandi ræðu og ég meina það. Þingmaðurinn hefur áralanga reynslu af fiskveiðum og útgerð og ég met þá reynslu. Hann flutti sannfærandi rök fyrir mörgu sem hann sagði sem ég vil virkilega hlusta á ef allt væri í mínu valdi sem það er að sjálfsögðu ekki. Enda er ég nú bara varaformaður sjávarútvegsnefndar og mun ekki stýra starfi nefndarinnar mjög lengi. En mér fannst margt umhugsunarvert sem kom fram í máli þingmannsins og ég deili með honum áhyggjum af afkomu byggðarlaganna. Ég vil samt halda því til haga að það er einmitt af áhyggjum yfir afkomu byggðarlaganna - og sérstaklega þeirra byggðarlaga sem eiga mikið undir byggðakvóta - sem nefndin leggur til þá breytingu við frumvarpið að sjávarútvegsráðherra verði heimilað að kveða nánar á um frekari svæðaskiptingu og löndunarstaði. Það er nákvæmlega til að koma til móts við það sjónarmið sem ýmsir höfðu uppi í umsögnum um frumvarpið, að treysta mætti grundvöll þeirra sem eiga mikið undir byggðakvótanum. En það er hins vegar sorglegt í þessu máli að þessu frumvarpi og störfum nefndarinnar hefur verið fundið flest til foráttu í þessari umræðu en því miður hafa fáar tillögur komið fram um úrbætur úr þeirri sömu átt. Ég sakna þess vegna þess að ég held að það væri mjög mikilsvert í þessu máli sem öðrum ef fulltrúar ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar gætu unnið saman í jafnveigamiklu máli sem þessu sem varðar hagsmuni byggðarlaga og atvinnugreinar þar sem margir hafa átt um sárt að binda að undanförnu.

Frú forseti. Ég fagna því að starfandi formaður nefndarinnar tekur jákvætt í þær hugmyndir sem ég kem með fram og ég þekki hana af þeim skörungsskap að hún er vön að vera húsbóndi á sínu heimili þannig að ég treysti henni til að koma þessu í gegnum nefndina. En akkúrat eins og hv. þingmaður kom inn á í sambandi við svæðaskiptinguna og byggðakvótann þá er það eins og menn hafa bent á og við vitum, að bátar frá Stykkishólmi koma til með að róa úr Rifi vegna þess að þaðan er styttra á miðin og fengsælla. Bátar úr Súðavík munu koma til með og róa frá Bolungarvík. Það eru þessir annmarkar sem við erum að benda á og ég sagði það áðan að mér fyndist að menn ættu að útfæra þetta nánar í þeim tillögum sem hér eru. En ég treysti á að ráðherrann geri það. Ég setti hins vegar ekkert út á málefni nefndarinnar svo það sé skýrt vegna þess að ég sit ekki í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og þekki ekki þau vinnubrögð. En hins vegar benti ég á það sem hv. þm. Róbert Marshall kvartaði yfir, þ.e. að þurfa að hitta umsagnaraðila og hann kvartaði yfir tímanum sem fór í það. Það var það sem ég var að benda á þegar menn eru að gera þetta. En ég er alveg fullviss um að hafi meiri hluti nefndarinnar vilja til þess að koma við því veigamikla atriði sem ég er að benda á, vegna þess að hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir kvartaði yfir því að menn komi ekki með tillögur heldur bara kvaki, þá ítreka ég enn og aftur að reyna a.m.k. að halda þeim fyrir utan þetta árið, þeim sem hafa sannanlega selt frá sér mikið af heimildum til að komast ókeypis inn í og hins vegar að setja inn í kerfið að það megi vera hámark á afla á dag en ekki tengja það með þessum vitlausa hætti miðað við tegundir.

Frú forseti. Það er svo knappur tími hér í andsvörum að mér gafst nú ekki ráðrúm til að koma inn á það atriði sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi varðandi þá sem hafa selt sig út úr greininni. Þetta var eitt af því sem hugleitt var og meira að segja leitað álits löglærðra manna, reyndar ekki formlegs en með símtölum. Og það eru lagalegir annmarkar á því að koma í veg fyrir það að menn sem hafa selt geti nýtt sér þennan möguleika með svipuðum rökum og þeim að það er erfitt að meina manni sem hefur selt hús að hefja húsbyggingar á ný. En þetta var eitt af þeim mórölsku atriðum sem komu til álita. Ég vil líka halda því til haga, af því að mikið hefur verið gert úr því í þessari umræðu að umsagnaraðilar um þetta frumvarp hafi allir verið neikvæðir í garð þess. Það er ekki rétt. Það komu margar athugasemdir fram við frumvarpið og við þeim athugasemdum hefur vel flestum verið brugðist eins og kemur fram í nefndarálitinu. Fjölmargir þeirra sem umsagna var leitað hjá voru jákvæðir í garð grunnhugmyndarinnar í strandveiðihluta frumvarpsins og margir mjög jákvæðir gagnvart frístundaveiðihlutanum, svo því sé haldið til haga. En menn höfðu að sjálfsögðu athugasemdir eins og vera ber og er bara eðlilegt í lýðræðisþjóðfélagi. Afstaða hefur verið tekin til, held ég allra, þeirra athugasemda sem fram komu.

Frú forseti. Það er út af því sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir talaði um að það hefði verið leitað til einhverra aðila um hvort hugsanlega væru einhverjir lagalegir ágallar á þessari hugmynd að fara með hana fram með þessum hætti. Þá fyndist mér að það ætti að vera í skjali með álitinu þ.e. það yrði lögformlegt álit sem menn leituðu eftir og fengju skriflegt þar sem segir að þetta væri ekki framkvæmanlegt og þá væru menn ekki að vísa í einhver samtöl úti í bæ við einhvern og einhvern vegna þess að það er mjög mikilvægt að halda því til haga inni í ferli málsins. Einnig, eins og hv. þingmaður kom inn á, þá er þetta svona móralskt líka út á við. Ég held að því væri bara mjög mikilvægt fyrir meiri hluta nefndarinnar að geta bent á það. Vegna þess að það eru mjög margir sem eru ósáttir við þessa meðferð málsins. Það mundi styrkja nefndina, hvort heldur minni hlutann eða meiri hlutann í nefndinni, að hafa það uppáskrifað frá þar til bærum mönnum sem benda á að þetta væri ekki gerlegt.

Frú forseti. Hér er til umræðu mikilvægt mál, breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Fiskveiðar eru eins og við vitum öll undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar og eins og kom fram í máli hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar þá er það skylda stjórnmálamanna að ganga fram gagnvart þeirri atvinnugrein af ábyrgð og að sjálfsögðu þurfum við að vinna vel að heill þessarar atvinnugreinar. Þess vegna hefur umræðan í dag verið dálítið merkileg í ljósi þess að stjórnarliðar, þ.e. þingmenn Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hafa sakað stjórnarandstæðinga, sérstaklega sjálfstæðismenn og framsóknarmenn, um að hafa viljað tefja málið með einhverjum sérstökum hætti. Ég get einfaldlega ekki fallist á þá skýringu stjórnarliða því eins og ég sagði áðan þá er hér um að ræða hagsmuni þúsunda sjómanna og fiskvinnslufólks. Þetta er undirstöðuatvinnugrein margra byggðarlaga vítt og breitt um landið og þessi málaflokkur á það skilið að fá sanngjarna og mjög góða úrlausn þegar mál þessarar atvinnugreinar koma fyrir á vettvangi Alþingis. Það er síður en svo að það búi eitthvað annarlegt að baki þegar við höldum því fram að við þurfum að fara yfir þessi mál með mjög vönduðum hætti. Ég vil í því ljósi, svona sem tilraun til þess að við komum okkur upp úr þeim skotgröfum sem umræðan hefur verið í, fagna því að forustumenn nefndarinnar og í raun og veru nefndarmenn flestir hafa talað fyrir því að þetta mál þurfi að koma inn á milli 2. og 3. umr., að það sé í raun og veru ekki tækt til þess að afgreiða það sem lög héðan frá Alþingi. Þannig að það er nú strax viðleitni til þess að vanda efnismeðhöndlunina því eins og kemur fram í erindi Byggðastofnunar, með leyfi forseta: „Byggðastofnun fékk frumvarpið sent í pósti 2. júní og umsagnarfrestur er veittur til 3. júní, þ.e. einn dagur. Svo skammur umsagnarfrestur er óásættanlegur og því mun stofnunin hugsanlega skila inn frekari umsögn ef frestur verður á afgreiðslu lagabreytinganna.“ Það segir sig náttúrlega sjálft að þegar undirstöðustofnun eins og Byggðastofnun er fær einungis einn sólarhring til þess að tjá sig um mjög viðamiklar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða tel ég það ekki óásættanlegt. Og þegar þingmenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks koma hér upp og benda stjórnarliðum á að þetta sé með öllu óásættanlegt þá er óviðunandi að liggja undir þeim ámælum að við séum viljandi að reyna að tefja afgreiðslu þessa máls. Það þarf einungis að vanda verulega til verka og ég trúi ekki öðru en að ágætir þingmenn í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og Samfylkingunni geti, svo allrar sanngirni sé gætt, verið okkur sammála í þeim efnum að þetta mál hefur tekið mjög stuttan tíma. Fyrir þá sem hafa setið í nokkur ár á vettvangi þingsins vil ég benda á að yfirleitt fá lagafrumvörp mun lengri umfjöllunartíma innan nefnda þingsins. En ég geri mér grein fyrir því að af hálfu stjórnarflokkanna og þá kannski sérstaklega hæstv. sjávarútvegsráðherra var mikil pressa lögð á að þetta mál færi sem fyrst í gegn. Frú forseti. Það sem verið er að gera hér er að leggja til ákveðna grundvallarbreytingu á núverandi fiskveiðistjórnarkerfi þar sem við mörg hver höfum talað fyrir því að aflamark sé mun hagkvæmari útvegur en sóknarmark í ljósi þess að í núverandi kerfi geta þeir sem eru handhafar þessara veiðiréttinda skipulagt veiðar sínar til langrar framtíðar og m.a. hafa stærstu sjávarútvegsfyrirtæki landsins náð mjög þýðingarmiklum samningum við verslunarkeðjur þar sem þau geta tryggt ákveðið afhendingaröryggi sem skiptir mjög mikli máli þegar kemur að sölu á afurðanna. Í ljósi þess að nú er verið að hverfa að hluta til frá aflamarkinu yfir í sóknarmarkið vil ég benda á þann ókost sem það hefur vissulega í för með sér og væri rétt að heyra hvort hv. þingmenn hafa eitthvað við það að athuga. Ég ætla að vitna til umsagnar frá Svavari Þorsteinssyni sem hann sendi nefndinni þar sem segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að allir bátar hefji veiðar á sama tíma og veiðum verði framhaldið þar til veiðum á kvóta tiltekins landsvæðis er lokið. Þá sé lokað fyrir allar veiðar á því svæði. Áhrif þessa fyrirkomulags eru löngu þekkt. Fiskur kemur í land í miklu magni. Verðið lækkar mjög mikið á mörkuðum eða í beinum viðskiptum. Fiskvinnslur vinna fiskinn í ódýrari pakkningar til þess að geta annað því magni sem til fellur o.s.frv. Í stuttu máli má segja að allar veiðar og vinnsla verði á sem óhagkvæmastan hátt. Einnig er mjög mikilvægt atriði sem ætti að vega þungt gegn því sóknarmarki sem fyrirhugað er, þ.e. slysahætta sjómanna þar sem róið verður til fiskjar í öllum veðrum af bátum af öllum stærðum og gerðum. Ef dagurinn er ekki nýttur hjá viðkomandi bát þá tapar hann þar með sínum 800 kílóum þann daginn. Því munu menn leggja allt í sölurnar til að geta róið upp á hvern dag þann tíma sem veiðar standa yfir.“ Frú forseti. Ég vil geta þess að ég er því miður ekki nefndarmaður í hv. nefnd og ég veit að örugglega hefur farið fram mikil umræða sérstaklega um öryggisþáttinn hvað þetta varðar. Og það hvort menn eigi að halda áfram í aflamarkinu eða sóknarmarki. Ég þykist viss um að ítarleg umræða hefur farið fram um það. En mér finnst að þetta sjónarmið þurfi að koma fram í þessari mikilvægu umræðu hér því ég held að ef við horfum til heildarhagsmunanna þá sé það búið að sanna sig að aflamarkið skili samfélaginu í heild sinni betri og verðmætari afurðum en sóknarmarkið. Við getum vitnað til margra skýrslna og greininga í þeim efnum. Í ljósi þess að það kerfi sem við samþykkjum hér að óbreyttu mun leiða til mikillar sóknar af bátum af öllum tegundum og gerðum þá kemur það málefnum Landhelgisgæslunnar náttúrlega beint við. Með þeim breytingum sem við erum að leiða hér í lög er það alveg óumdeilt að menn munu reyna að leitast við að róa sem mest og þá í misjöfnum veðrum. Þar getur komið mikið til kasta Landhelgisgæslunnar við að aðstoða sjófarendur því okkur ber skylda til þess að tryggja öryggi þeirra sem best. Þess vegna skýtur það skökku við að við skulum heyra af því á opinberum vettvangi að það eigi að skera mikið niður í rekstri Landhelgisgæslunnar um leið og það á að fela henni mjög aukin verkefni með samþykkt þessa frumvarps sem hér um ræðir. Ég hefði því talið það heppilegt að ræða og fá ákveðið kostnaðarmat á því eða alla vega áætlanir um það hvar sú mikilvæga öryggisgæsla sem Landhelgisgæslan sinnir, hvað breytingar á þessum lögum muni þýða. Frú forseti. Ég ætla ekki að halda því fram, alls ekki og ég tala hér í fullri hreinskilni, að við framsóknarmenn tölum á móti einhvers konar strandveiðum eða einhvers konar útfærslu á þeim. Síður en svo. En hins vegar þurfum við að skoða þætti eins og hvort sóknarmarkið sé það heppilegasta í þessu eða hvort við hefðum getað bundið þetta að einhverju leyti við aflamark, þ.e. hámark á hvern bát. Mér hefði fundist það verulegur akkur ef við mundum skoða það mun betur og það getur vel verið eins og ég segi og endurtek enn og aftur að það hafi verið gert á vettvangi nefndarinnar. En við erum hér í aðalumræðu um þetta mikilvæga mál sem felur í sér ákveðna strúktúrbreytingu á fiskveiðistefnunni eins og hún hefur verið undangengin ár. Frú forseti. Eitt af síðustu atriðunum sem ég vil nefna eru þær væntingar sem stjórnarliðar hafa sérstaklega talað fyrir í þessari umræðu - enda er það eðlilegt þar sem þeir styðja hér sinn málstað - en það hefur komið fram hjá fjölmörgum byggðarlögum að komi til skerðingar á byggðakvóta, eins og nú er ráð fyrir gert, hann hefur verið skertur um 50% á heildina litið, þá mun það óhjákvæmilega leiða til þess að einhver byggðarlög, smábyggðarlög munu lenda í því að byggðakvóti þeirra mun skerðast. Það er ekki hægt að minnka byggðakvótann um helming án þess að það hafi áhrif á þessi byggðarlög. Og hver eru þessi byggðarlög, frú forseti? Þetta eru þau byggðarlög sem hafa lent í miklum áföllum m.a. vegna þess að fiskveiðiheimildir hafa farið burt úr viðkomandi sveitarfélagi, jafnvel yfir eina nótt og það er náttúrlega einn af vanköntum kerfisins gagnvart byggðunum, að fiskveiðiheimildir geti farið mjög skyndilega burt úr viðkomandi byggðarlagi. Ég vil nú minna á að það var núverandi hæstv. forsætisráðherra, svo við förum í smá söguskýringar, sem átti aðild að þeirri ríkisstjórn sem setti frjálsa framsalið á á sínum tíma. Það hefði verið fróðlegt að spyrja hæstv. ráðherra um skoðun hennar á þessari stöðu mála í dag. En vegna frjálsa framsalsins þá lögðu menn fram byggðakvótann sem ákveðinn þátt, ákveðinn öryggisventil til þess að koma til móts við þau byggðarlög sem lenda mjög illa í flutningi á veiðiheimildum. En nú er sem sagt verið að minnka þá aðstoð gagnvart þeim byggðarlögum sem eru mörg hver smæstu byggðarlög landsins sem byggja afkomu sína nær alfarið á sjávarútveginum. Það er verið að skerða byggðakvótann um heil 50%. Það er því mjög eðlilegt að það heyrist raddir frá þeim byggðarlögum þar sem fólk hefur mjög miklar áhyggjur af stöðu mála og má þá nefna byggðarlög í kjördæmi hv. starfandi formanns nefndarinnar. Við getum tekið Súðavík og Stykkishólm þar sem kom fram að þar er ein fiskvinnsla eða fiskvinnslufyrirtæki sem heldur uppi 40–50 störfum þar sem byggðakvótinn er akkerið í starfsemi hjá viðkomandi fyrirtæki. En með samþykkt þessa frumvarps er óneitanlega komin ákveðin óvissa um starfsemi margra fyrirtækja vítt og breitt um landið þar sem hundruð fiskvinnslufólks starfar og hundruð sjómanna sjá væntanlega um að afla hráefni fyrir. Þannig að það er ekki óeðlilegt í ljósi þess að þetta mál ber nú nokkuð brátt að og á að fá mjög hraða meðferð í gegnum þingið að við tölum um vandaða málsmeðferð. Og mér sýnist á umsögnum m.a. frá Byggðastofnun að það þurfi að ræða málið á milli 2. og 3. umr. Það er alltaf vandasamt að útdeila gæðum. Það er verið að gera það í þessu tilviki og það verður aldrei óumdeilt, ég geri mér grein fyrir því. Þess vegna er mikilvægt að við vöndum vel til verka hvað þessi mál áhrærir þótt vissulega sé tímapressa á þessu máli. En mig langar líka, líkt og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson nefndi í ræðu sinni, er snertir væntingar, en nú bíða margir í ofvæni eftir því að geta hafið frjálsar handfæraveiðar, jafnvel einstaklingar sem nýlega hafa selt sig út úr þessari atvinnugrein með miklum hagnaði og eiga bát, þeir geta byrjað upp á nýtt ásamt því þeir eiga vænar fyrningar inni á bankareikningi. Það er vissulega er eitt af þeim atriðum sem við hljótum að líta til að sé einhver galli á þessari aðferð sem við leggjum hér út, þ.e. að menn hafa selt þessi gæði frá sér eða afnotaréttinn háu verði en nú er verið að opna fyrir aftur þannig að þeir sem eru nýbúnir að selja sinn kvóta geta byrjað upp á nýtt, „frítt“. Þeir þurfa ekki að kaupa sér aðgang að greininni, ólíkt þeim aðilum sem viðkomandi seldi kvóta dýrum dómum fyrir stuttu síðan. Það eru óneitanlega ágreiningsefni hvað þessi mál varðar, þær væntingar sem verið er að gefa til þessara aðila og reyndar í sjávarútveginum almennt þegar við horfum til stórra fiskframleiðslufyrirtækja hér á landi, yfirlýsing ríkisstjórnarinnar um að fyrna eigi kvótaheimildir þeirra fyrirtækja á einungis 20 árum, um 5% á ári. Síðan eftir að sú yfirlýsing var gefin þá á að efna til samráðs með aðilum í útgerð og meira að segja með stjórnarandstöðunni til þess að útfæra það. En í raun og veru liggur útfærslan í grófum dráttum fyrir þar sem menn tala um 5% fyrningu á 20 árum. Þetta hefur leitt til þess að það hefur dregið verulega úr hvata þeirra sem reka þessi fyrirtæki, m.a. að halda þeim við og horfa fram á veginn. Hvernig eiga viðsemjendur þeirra eins og í bankakerfinu að líta á framtíð þessara fyrirtækja þar sem er ljóst samkvæmt úttektum að flest þeirra muni ekki þola nema 6–7 ár með 5% fyrningu þannig að það fyrirtæki fer í þrot? Það hlýtur þar af leiðandi að vera mjög erfitt fyrir íslensk fiskvinnslufyrirtæki sem veita mörgum þúsundum fiskvinnslufólks og sjómanna atvinnu á erfiðum tímum í íslensku samfélagi, að ganga á fund síns bankastjóra og reyna að útskýra framtíðarfyrirkomulagið í viðkomandi rekstri þegar þessi yfirgengilega óvissa er fyrir hendi. Ég hefði því talið rétt, svo allrar sanngirni sé gætt, að við hefðum fyrst boðað til samráðsins um hver framtíðarstefna okkar eigi að vera í sjávarútveginum með hagsmunaaðilum í sjávarútvegi og öðrum aðilum í íslensku samfélagi og útfæra stefnuna svo. Það hefði í raun og veru verið í anda þeirra samræðustjórnmála sem Samfylkingin hefur nú sérstaklega gefið sig út fyrir að stunda. En því miður virðist svo vera í allt of mörgum málum að menn áætla og gefa sér niðurstöðuna fyrir fram en vilja ræða síðan útfærsluna á niðurstöðunni eftir á. Það höfum við m.a. líka séð í Evrópumálunum þar sem Samfylkingin hefur haft svipuð vinnubrögð sem ég tel að eigi að heyra fortíðinni til. Ég vil að lokum segja að það er síður en svo að við leggjumst gegn þessu máli, að minnsta kosti ekki sá sem hér stendur, fyrir fram. En við höfum talað fyrir því að þetta mál þurfi mjög ítarlega skoðun á vettvangi nefndarinnar. Það er mjög eðlilegt sjónarmið og ég hefði haft gaman af því að heyra nýja þingmenn sem eru að hefja, vonandi glæstan feril hér á vettvangi þingsins taka undir það að Alþingi Íslendinga eigi að fara yfir mál með mjög yfirveguðum hætti í ljósi þess að við horfum upp á það að margir umsagnaraðila hafa fengið skamman tíma til þess að fara yfir málið. En ég fagna því að það eigi að ræða þessi mál milli 2. og 3. umr. og vonandi munu menn í þeirri vinnu hafa heildarhagsmunina að leiðarljósi því eins og ég sagði í ræðu minni áðan þá búa vel flest byggðarlög á landsbyggðinni við sjávarútveg sem eina af grunnatvinnugreinum sínum og það er mikilvægt að við göngum hægt um gleðinnar dyr þegar við ákveðum miklar stefnubreytingar á þeim sviðum þó að við útilokum að sjálfsögðu ekki neitt. En ég frábið mér þess að menn haldi því fram og láti að því liggja að þingmenn hafi komið til í þessarar umræðu, og þá sérstaklega stjórnarandstæðingar, með einhver annarleg sjónarmið eða markmið í huga. Þetta mál tengist svo gríðarlega mörgum og mikilvægum hagsmunum í samfélaginu að ég tel að slíkur boðskapur stjórnarliða sé ekki boðlegur í umræðu um það. Ég fagna því að það eigi að ræða þetta mál milli 2. og 3. umr. í hv. sjávarútvegsnefnd og vonandi verður umræða á milli nefndarmanna og við aðila úti í samfélaginu með fullnægjandi hætti þannig að hægt verði að afgreiða þetta mál málefnalega og vel héðan frá Alþingi.

Frú forseti. Hér er á ferðinni frumvarp til laga sem snýr að grundvallaratvinnuvegi okkar Íslendinga og er auðvitað ein af mörgum fyrirhuguðum breytingum sem gerðar hafa verið á því fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum nú við. Þessi fyrirhugaða breyting er þó um margt sérstök af því að hún hreyfir við ákveðnum grundvallarsjónarmiðum í fiskveiðistjórnarkerfinu með þeim hætti að það er ástæða til að hafa verulegar áhyggjur. Í því máli er reynslan harður kennari og menn geta áttað sig nokkuð vel á því hvaða afleiðingar þetta frumvarp muni hafa ef þeir hafa kynnt sér sögu fiskveiða við Íslandsstrendur og fiskveiðistjórnarkerfanna. Ég get tekið undir að það er nauðsynlegt að endurskoða jafnt og þétt þetta fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við og núna liggur fyrir að ráðast í slíka endurskoðun í nefnd á vegum sjávarútvegsráðherra. Það er þess vegna alveg furðulegt og allt að því óskiljanlegt hvernig stendur á því að á sama tíma og slíkt nefndarstarf er áætlað og sett af stað til að ná fram meiri sátt um fiskveiðistjórn á Íslandsmiðum skuli vera til umræðu þetta frumvarp um grundvallarbreytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu annars vegar og hins vegar hið illræmda og alræmda frumvarp, eða hugmyndir ríkisstjórnarinnar öllu heldur, um afskrift á fiskveiðikvótunum, aflaheimildunum, sem augljóslega munu valda gríðarlegum vandræðum í greininni og mun vart þurfa um að búa ef slíkar hugmyndir ganga fram. Þess vegna tel ég reyndar að það færi vel á því að við reyndum að klára nefndarstarfið áður en við afgreiddum frá þinginu frumvarp eins og þetta, en ég geri mér svo sem ekki miklar vonir um það í ljósi þess hversu hart stjórnarþingmenn hafa sótt fram með að klára þetta mál með þessum mikla hraða. Ef maður reynir að átta sig á efni þessa máls án þess að tapa sér í einhverjum sérstökum smáatriðum er rétt að spyrja sig, sem á auðvitað að gera við öll svona mál, hvernig þjóðhagslegra hagsmuna er gætt gangi þetta frumvarp eftir. Þá kemur náttúrlega sú staðreynd að fiskunum sem ætlað er að við getum veitt mun ekki fjölga með samþykkt þessa frumvarps á Alþingi. Ég á ekki von á því, hv. þm. Helgi Hjörvar, að við þingmenn, þótt voldugir séum og öflugir ábyggilega þegar kemur að lagasetningunni, ráðum yfir því hvernig árar í hafinu, hversu mörgum fiskum þar er að dreifa og hversu mikla möguleika við eigum til að veiða. Verði þetta frumvarp samþykkt þurfa menn að spyrja: Mun heildarafkoman í sjávarútvegi verða betri eða verri? Hvernig getur maður mælt það, frú forseti? Jú, með því að menn skoði hvaða tekjur menn hafa af þessum fiskum sem við veiðum og til hversu mikils kostnaðar er stofnað. Hvort skyldu menn halda að bátunum sem eiga að veiða þessi 3.955 tonn muni fjölga þegar þetta frumvarp verður samþykkt sem lög frá Alþingi, fækka eða standa í stað? Hvort halda menn að fleiri bátar eða færri fari á sjó? Það er alveg augljóst að þeim mun fjölga. Bátum á Íslandsmiðum sem eiga að veiða þessa fiska sem við höfum til að veiða mun fjölga. Hvað þýða fleiri bátar á sjó? Það skyldi þó aldrei þýða það að kostnaður við veiðarnar færist upp. Hvað þýðir aukinn kostnaður, frú forseti, í sjávarútvegi? Það þýðir að samfélagið verður af verðmætum. Það þýðir að íslenskt samfélag verður fátækara en ella. Það þýðir að þessi mikla auðlind mun skila minni velmegun til þjóðarinnar en annars. Það skiptir meginmáli þegar menn mynda sér afstöðu til þessa frumvarps. Það vill þannig til, frú forseti, að við höfum töluverða reynslu af því að hafa opnar, frjálsar veiðar. Það er ekki svo eins og hér hefur stundum verið talað í þessari umræðu að menn þurfi að prófa sig áfram, að menn viti ekki niðurstöðuna af þessu. Hún er alveg ljós og alveg fyrirsjáanleg og ber reyndar vott um að þeir sem hafa hér um vélað virðast ekki hafa kynnt sér sérstaklega vel sögu fiskveiða á Íslandi eða fiskveiðistjórnarkerfanna. Hvernig var það, frú forseti, þegar við bjuggum við krókakerfið, þegar við bjuggum við dagakerfið, þegar við vorum með svipað kerfi og hér er lagt upp með? Hvernig skyldi reynslan hafa verið af því? Jú, það var stanslaust verið að fækka dögunum sem voru til ráðstöfunar. Það voru gríðarlegar deilur. Kerfið sjálft hafði áður verið opið og bátarnir flykktust inn í það. Fjöldi báta sem máttu veiða innan þess kerfis rauk upp og það horfði allt til vandræða og til voða. Eru menn búnir að gleyma því þegar við bjuggum við skrapdagakerfið sem var líka opið, hvernig það allt saman virkaði? Ég er ekki svo gamall en ég náði þó að vinna í því kerfi og veit hvernig það virkaði, hvaða óskaparugl það var allt saman, hvernig verðmætum var sóað gríðarlega og íslenska þjóðin tapaði óendanlega miklum verðmætum vegna þess að við vorum með þannig kerfi. Sporin hræða. Hvernig á að útfæra þetta? Þetta mun allt snúast um útfærsluna, þetta mun allt saman snúast um það hvernig við ætlum að gera þetta. Ég gríp í ákvæði til bráðabirgða, með leyfi forseta: „Ráðherra skal í reglugerð kveða á um hvernig aflaheimildir skiptast á einstaka mánuði og skal ráðherra með reglugerð stöðva veiðar á hverju svæði þegar sýnt er að leyfilegum heildarafla hvers mánaðar verði náð.“ Hafa menn velt fyrir sér hvernig þetta muni virka? Hafa menn velt því fyrir sér? Þetta mun þýða að þetta er opið kerfi. Bátunum mun fjölga, þeir mega veiða 800 kíló á dag sem þýðir að fjölgi þeim eru þeir fyrr í mánuðinum búnir að klára þann hluta sem tilheyrir viðkomandi svæði. Hvað þýðir það fyrir útgerðarfyrirtæki? Það verða ekki bara einstaklingar í þessu, það verða fyrirtæki á bak við þessa báta. Þá borgar sig að fjölga bátunum, gera þá öflugri, nota stærri vélar, auka sóknargetuna í samkeppni við hina vegna þess að ef hann gerir það ekki veiða hinir. Þar með fara menn bara í nákvæmlega sömu stöðu og var t.d. í skrapdagakerfinu þar sem þeim dögum fækkaði á hverju ári sem við máttum nota flotann. Þetta er uppskrift að nákvæmlega sömu vitleysunni. Ef menn halda að þeir séu að gera þjóð sinni gagn með þessu hafa þeir mjög rangt fyrir. Þetta mun draga úr hagkvæmni í íslenskum sjávarútvegi, einmitt þegar við þurfum á því að halda að hagkvæmnin sé sem mest. Það verður spennandi að fylgjast með því þegar sjávarútvegsráðherrann ákveður daginn innan mánaðarins sem hann ætlar að loka á veiðarnar og hvaða afleiðingar það muni hafa þegar menn standa kannski um miðjan mánuðinn og það er sagt: Þið megið ekki veiða meira það sem eftir er þessa mánaðar. Hafa menn hugleitt hvernig það muni virka og hvernig pressan verður frá þeim sem eiga þessa báta á að fá að fjölga dögunum og möguleikum til að veiða? Sú pólitíska umræða og þau áföll verða alveg gríðarleg. Eftirlitskerfið í kringum þetta allt saman verður gríðarlegt. Hvernig sjá menn fyrir sér pólitíska ákvörðun við að færa á milli svæða? Sagt verður að sum svæði verði verr stödd en önnur, þau þurfi meiri aflaheimildir til að sinna þessu o.s.frv. Flækjustigið verður óendanlegt og ruglið þar af leiðandi líka. Þessi þátturinn verður, held ég, ekki þjóðinni til neinnar sérstakrar gæfu. Svo bætist við hvernig það verður að samþætta fiskvinnsluna og þessa leið af því að þetta verða ólympískar kappveiðar sem ganga út á að veiða sem hraðast og sem mest og það gerir það að verkum að þeir sem eru í fiskvinnslu munu eiga erfiðara með að nýta þennan afla þannig að úr því komi hámarksverð. Það er augljós staðreynd fyrir alla þá sem vilja skoða þetta mál að sú verður niðurstaðan. Ég man einmitt eftir því sjálfur þegar ég var strákur að vinna í fiskvinnslu norður á Siglufirði, einmitt á þeim tíma sem skrapdagakerfið var, hvernig aflameðferðin var á sumrin af því að menn voru í ólympískum kappveiðum. Reynslan kennir okkur að þegar við förum út í svona kerfi, eins og er lagt upp með hérna, mun það hafa alvarleg áhrif og það sem mun síðan gerast er að við munum taka mörg ár í að bakka aftur út úr þessari vitleysu. Það munu fara mörg ár í það af því að krafan verður alltaf um það eftir því sem bátunum fjölgar - og þeim mun fjölga - að það megi veiða aukinn afla með þessum hætti, dögunum sem menn mega vera á sjó verði fjölgað. Það er svo augljóst. Þannig var það þegar við fengumst við þann vanda sem leiddi af því að við bjuggum til krókaaflakerfið og dagakerfið í kringum það allt saman. Eru menn virkilega búnir að gleyma því öllu saman? Á ég að trúa því, virðulegi forseti? Síðan er það rétt sem hefur komið hér fram að þessi uppsetning er auðvitað stórhættuleg út frá öryggissjónarmiðum. Af því að maður getur skoðað í eigin reynslu man ég vel eftir því vestur á fjörðum, ég held að það hafi verið sumarið 1992 eða 1993, þegar við vorum að vinna í svona svipuðu umhverfi og hérna á leggja upp með, þegar mjög litlu munaði að illa færi hjá sjómanni sem var einn á bát sem einmitt fór, af því að tímabilið var að klárast, út á sjó í vondu veðri vegna þess að hann ætlaði sér að nota daginn. Hann vissi að ef hann færi ekki mundi hann tapa deginum. Kappið var mikið, viljinn var mikill, getan var heilmikil en það sökk undan honum og hann velktist um í gúmmíbát, gott ef ekki einn eða tvo daga, slapp lifandi frá því en það er akkúrat vegna þessa sem allt kerfið hefur verið fært. Það er þetta fyrirkomulag sem við höfum unnið okkur frá og það er sorglegt að við skulum núna opna á þetta. Þetta er opnun sem mun ekki skila íslensku þjóðarbúi auknum verðmætum, augljóslega ekki, það mun skila minni verðmætum vegna þess að sóknarkostnaðurinn mun vaxa. Það verða fleiri bátar sem sækja þessa fiska eins og ég lýsti í upphafi ræðu minnar. Öryggismálum sjómanna er stefnt í voða og það er merkilegt að það skuli hafa komið fram að menn eigi eftir að fá betur inn umsagnir og skoðanir Landhelgisgæslunnar þó að eitthvað hafi komið í formi skriflegra svara og þegar menn horfa til þess hvernig menn geta samþætt veiðar og vinnslu er það líka vandamál sem er verið að búa til. Allt á þetta að gerast í nafni þess að einhverjir aðrir eigi að veiða á Íslandsmiðum en þeir sem eru að veiða núna. Það er heila málið. Eftir stendur það vandamál sem hér hefur verið lýst af mörgum hv. þingmönnum að þeir hafa sterkustu stöðuna sem hafa fellt sig út úr greininni en eiga þó bátana. Þeir hafa langsterkustu stöðuna. Auðvitað munu stærri útgerðarfyrirtæki einhenda sér í þessar veiðar eða halda menn að þeir sem eru núna að reka stærri útgerðir muni ekki taka þátt í þessu? Halda menn að þeir muni t.d. ekki setja upp þau módel að vera með bátinn sinn með kvóta yfir veturinn og koma sér síðan yfir í þetta kerfi? Það virkar bara þannig. Þetta opnar aðganginn og það mun alltaf enda með skelfingu. Við Íslendingar og þeir sem hafa kynnt sér fiskveiðistjórnarkerfið og reynsluna af því höfum a.m.k. séð að þar sem við höfum haft þetta opið eins og í skrapdagakerfinu, eins og í krókamarkinu og öllu þeim kerfum sem við höfum verið með, höfum við lent í vandræðum. Eigum við hv. þingmenn ekki núna að reyna að læra af þessari reynslu og fara ekki út í þessa vitlausu leið? Ég held að það séu þannig tímar á Íslandi að við eigum að gera allt sem við getum til að auka vissu í sjávarútvegi, auka afraksturinn af þeim afla sem við höfum til ráðstöfunar til að hjálpa okkur út úr yfirstandandi vanda og þeim sem fram undan er, en ekki eins og gert er með þessu frumvarpi. Hugmyndir ríkisstjórnarinnar um afskriftir á aflaheimildum draga úr allri vissu, skapa óvissu og jafnvel öngþveiti. Það eigum við ekki að gera. Hitt er síðan annað mál að það kerfi sem við búum við er ekki fullkomið. Ég hef úr þessum ræðustól og í greinaskrifum og á fundum víðs vegar lýst þeirri skoðun minni að það séu alvarlegir vankantar á þessu kerfi sem snúa að samspili líffræðiráðgjafarinnar annars vegar og aflamarkskerfisins hins vegar. Ég tel að þar sé víða pottur brotinn og stór og mikil verkefni fram undan til að reyna að vinna sig í átt til betra samspils þarna á milli og til að auka þekkingu okkar á náttúru og lífríki hafsins. Hinn stóri vandi sjávarbyggðanna á Íslandi, sérstaklega minni sjávarbyggðanna sem hafa átt svo mikið undir þorskveiðum, felst einfaldlega í því að á undanförnum 10–15 árum höfum við þurft að skera aflaheimildir gríðarlega mikið niður. Það að vera kominn niður í þær tölur sem við höfum séð á undanförnum árum í þorskveiðinni er skýringin að stórum hluta á því hvernig staða mála hefur þróast í hinum veikari byggðum, einfaldlega vegna þess að bara innkoman fyrir þessi samfélög hefur minnkað í fullu samræmi við það sem afli hefur verið skorinn niður um. Það er stóri vandinn og ég sakna mjög meiri umræðu um þau mál, um Hafrannsóknastofnun, samspil hennar og ráðgjöf við það kerfi sem við höfum búið við. Það væri uppbyggilegt og til þess fallið ef við gætum leyst þau vandamál betur að auka þann afla sem við höfum til skiptanna, auka verðmætasköpun í íslensku samfélagi og auka möguleika byggðanna til að blómstra, þróast og eflast. En það frumvarp sem hér er á ferðinni gerir ekkert slíkt. Það mun óumflýjanlega fjölga þeim bátum sem eru á sjó til að sækja þá fiska sem í boði eru. Með öðrum orðum mun það þýða fyrir íslenskt þjóðarbú að minna verður eftir fyrir þjóðina. Það er staðreyndin og það er það sem þetta frumvarp felur í sér. Hv. þingmenn hafa sumir hverjir talað um þá von sem þessu frumvarpi fylgir. Ég leyfi mér að fullyrða að það er falsvon sem verið er að búa til, það er falsvon að halda því fram að hægt sé að hafa fiskveiðar á Íslandi þannig að það sé opinn aðgangur. Það mun alltaf fara sömu leiðina og hefur farið í þau skipti sem við höfum haft það þannig. Það er ekki eins og að þetta hafi ekki verið reynt og það sem mun gerast núna er að fullt af einstaklingum og fyrirtækjum mun byrja að fjárfesta í bátum til að fara inn í þessar veiðar. Hvað mun svo gerast af því að þeim fjölgar? Þá fækkar sjómönnum sem mega veiða í hverjum mánuði þangað til veiðarnar eru orðnar óhagkvæmar. Hvað mun þá gerast? Þeir sem trúðu þessari von, þeir sem trúðu því sem haldið er fram í frumvarpinu að væri hægt en er ekki hægt, munu þá standa frammi fyrir offjárfestingum og menn munu tapa. Þetta frumvarp mun ekki fjölga fiskunum sem eru til skiptanna, alveg örugglega ekki. Mér finnst svo sárgrætilegt, frú forseti, og undarlegt að við séum að fara í gegnum þessa umræðu núna með alla þá reynslu og þekkingu sem er í íslensku samfélagi og í þessum sal - var a.m.k. - á þessum vandamálum og þessum málum, hvaða tækifæri menn hafa til að taka á þeim, að mönnum skuli detta í hug að þetta sé einhver lausn, að menn geti farið þessa leið. Það er verið að búa til falsvon og ekkert annað. Eftir örfá ár mun ekkert annað gerast en að dregið hefur úr dögunum sem menn geta notað bátana sína á sjó, það dregur úr arðsemi fjárfestinganna þangað til það er komið niður í núll og menn lenda í mínus. Þá þurfa mann að vinna sig aftur út úr þessu kerfi, aftur frá einmitt þessu sem við lögðum upp með hérna. Þess vegna, frú forseti, er þetta frumvarp um margt ólíkt þeim mörgu breytingum sem hafa verið gerðar á íslensku fiskveiðistjórnarkerfi undanfarin ár. Það er ólíkt hvað það varðar að það fer á ákveðna grunnstoð þess kerfis sem við búum við og breytir forsendum þannig að það horfir til ills fyrir íslenskt samfélag. Þess vegna vona ég að á milli 2. og 3. umr. fari hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd vel yfir þetta mál og sjái hvort hún geti ekki lagað það örlítið, í það minnsta lágmarkað þann skaða sem verður augljóslega af þessu máli úr því að ríkisstjórnarmeirihlutinn er algerlega ákveðinn í því að þvinga þetta fram. Ég skora á þá þingmenn sem sitja í nefndinni að gefa sér tíma, láta ekki spyrjast um sig það sem kom fram hjá einum hv. þingmanni, að Byggðastofnun hafi borist bréf þar sem í stóð að menn hefðu einn sólarhring til að senda inn umsókn í jafnmikilvægu máli og þessu. Ég vona að rangt hafi verið eftir haft hjá hv. þingmanni en það er a.m.k. tækifæri til að laga þessi mál og reyna að vinna frumvarpið betur. Eins og það er núna úr garði gert hefur það ekki bara engin áhrif, það hefur vond áhrif á íslenskan sjávarútveg. Það er það sem mun koma út úr þessu máli.

Frú forseti. Það er kannski best að byrja á því að taka upp athugasemd hv. þm. Illuga Gunnarssonar um að Byggðastofnun hafi verið gefinn sólarhringsfrestur til að tjá sig um það frumvarp sem hér er til umræðu. Það var gefinn vikufrestur til umsagna svo að það komi skýrt fram. Ég er satt að segja svolítið ráðvillt í málflutningi margra hv. þingmanna og ekki síst síðasta ræðumanns þar sem talað er um að hér sé verið að gefa mikla falsvon. Ég get reyndar tekið undir að væntingarnar til afrakstursins af þessu frumvarpi kunna að vera fullmiklar í einhverjum tilvikum en að þetta sé falsvon og tálsýn annars vegar og hins vegar er svo talað um að að sjálfsögðu hljóti stórar útgerðir að sækja í strandveiðarnar og nýta forskot sitt og veiðigetu. Frumvarpið gerir ráð fyrir 800 kílóum af þorski á dag. Ég sé ekki mjög stórar útgerðir setja skip sín og tækjaafla í slíkar veiðar, a.m.k. ekki í ríkum mæli, en það kann að vera. Svo eru strandveiðar við Ísland kallaðar vitleysa. Getum ekki reynt að ræða þetta mál og taka það aðeins upp úr öllum þessum fullyrðingaflaumi og öllum þessum sterku orðum? Eins og menn vita, ef þeir vilja horfa á þetta í ljósi einhverrar sanngirni, þá er þetta mál, þetta frumvarp, opnun á kerfi sem hefur verið mjög lokað. Þetta gefur byggðarlögum tækifæri til glæðingar í atvinnulífi og þetta gefur ákveðna von um afkomuauka og lífskjarabót fyrir ákveðinn hóp Íslendinga. En reynslutíminn er stuttur og tíminn er orðinn mjög dýrmætur. Menn tala um að það eigi að vanda til verka. Vissulega á að vanda til verka en reynslan er góður kennari. Nú er komið fram á mitt sumar og það er nokkuð mikils virði held ég að menn fái að reyna þessar strandveiðar á þeim forsendum sem hér eru gefnar þann tíma sem gefinn er í frumvarpinu, þ.e. til haustsins. Eins og ég sagði áðan þá verður maður stundum svolítið vondaufur þegar málum er fundið flest til foráttu en tillögur til bóta koma ekki. Það er svolítið þreytandi að hlusta á slíkan málflutning til lengdar. Ég vil nota tíma minn í ræðustóli til þess að fara nokkrum orðum um þær athugasemdir sem hafa komið fram í nefndaráliti minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Það er t.d. talað um það í álitinu að menn muni þurfa að leggja í umtalsverða fjárfestingu til að geta nýtt sér þessar strandveiðar. Það þarf enginn að leggja í umfangsmikla fjárfestingu fyrir bráðabirgðaákvæði sem gildir til haustsins og það er náttúrlega alveg skýrt að það er ekki ráðlegt fyrir nokkurn mann að fara að leggja í umfangsmikla fjárfestingu vegna fyrirkomulags sem er gert í tilraunaskyni, það væri náttúrlega óðs manns æði enda held ég að mönnum detti það í sjálfu sér heldur ekkert í hug. Það er talað um óvissu, að boðið sé upp á algjöra óvissu með þessu frumvarpi. Hver er óvissan? Það eru ákveðnir dagar sem gert er ráð fyrir að veitt sé. Það er ákveðið magn sem gert er ráð fyrir að veitt sé, það er ákveðinn meðafli sem tilgreindur er. Það eru ákveðin landsvæði og ráðherra fær reyndar heimild samkvæmt breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar til þess að kveða enn skýrar á um nánari svæðaskiptingu og löndunarstaði. Það er ákveðinn tími sólarhringsins sem kveðið er á um í þessu frumvarpi. Ég sé því ekki að óvissan sé neitt mjög mikil umfram það sem við teljum okkur síðan geta lært af reynslunni ef þessar strandveiðar fá að komast á og vera við lýði um einhvern tíma. Það er talað um að verið sé að færa veiðirétt í umtalsverðum mæli frá veikustu sjávarbyggðunum, þeim byggðum sem hafa helst misst frá sér aflaheimildir. Frjálsar strandveiðar og handfæraveiðar eins og hér eru lagðar til ættu einmitt að bjóða upp á glæðingu atvinnulífs og lífskjara, einmitt í þessum byggðum. Eins og fram kom í máli mínu áðan er einmitt í breytingartillögum meiri hlutans gert ráð fyrir því að ráðherra sé heimilað að fara út í nánari svæðaskiptingu til þess að koma til móts við þau byggðarlög sem hafa verið mjög háð byggðakvóta. Síðan er talað um að verið sé að vísa án nokkurra skilmála inn í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, að taka afstöðu til svæðaskiptingarinnar. Það er nú einu sinni Alþingi Íslendinga sem setur lögin og skapar skilyrðin en það er framkvæmdarvaldið sem fer í útfærsluna og í fagráðuneytunum er eðlilegt að nánari útfærsla eigi sér stað í samráði við þá sem hagsmuna eiga að gæta. Alþingi getur ekki í sjálfu sér verið með nefið ofan í hvers manns koppi í þeim skilningi en auðvitað er eðlilegt og gott að slík umræða eigi sér hér stað þannig að hún sé við lýði. En ég held að ráðuneytinu sé fullkomlega treystandi til þess að kveða nánar á um þessi atriði. Öryggismál hafa verið nokkuð til umræðu. Í því sambandi er náttúrlega vert að minna á að í þessu frumvarpi er gerð sama krafa til haffærni skipa sem fara til þessara veiða eins og hafa alltaf verið gerðar og eru gerðar til allra fiskiskipa. Það er því ekki slegið af neinum kröfum gagnvart þeim sem munu sækja þessar strandveiðar. Hins vegar ef eftirlitsaðilarnir hafa verið að sýna einhverja óeðlilega tilslökun varðandi eftirlitið, eins og nefnt var í málflutningi hv. þm. Jóns Gunnarssonar fyrr í dag, þá er það bara sjálfstæð umræða sem þarf að fara fram. Mér heyrist að hafi verið tekið á því atriði og að umræddur eftirlitsaðili hafi tekið einmitt tillit til athugasemda sem komu fram í umræðum í nefndinni og þá hafa þær athugasemdir orðið til góðs. En þær eiga í raun og veru ekki að vera hamlandi fyrir almennar strandveiðar við Ísland, það segir sig sjálft. Bátar og veiðarfæri hafa hækkað í verði, segja menn. Það eru tvær hliðar á því máli. Það getur verið að það sé einmitt bara hið besta mál að bátar og veiðarfæri hafi hækkað í verði og séu verðmæt fjárfesting fyrir þá sem hyggja á strandveiðar. Það er auðvitað eitt og annað sem þarfnast skoðunar við og ég bind miklar vonir við að reynslan af þeim mánuðum sem fram undan eru muni færa okkur einhverja lærdóma og að við munum síðan á þessum vettvangi taka þá reynslu inn í þessa umræðu og leggja þá vonandi framtíðarskipulagi strandveiða við Ísland eitthvað gott til ef einhverjir augljósir vankantar koma í ljós sem þarf að sníða af. Grundvallaratriðið er kannski fyrst og fremst þetta: Við lifum á erfiðum tímum og á slíkum tímum er gott að geta átt von og séð fram á gott fiskirí, þó að það séu ekki nema 800 kíló á dag.

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins út af frestinum sem Byggðastofnun fékk til þess að skoða þetta mál, þá liggur það fyrir í skjali frá Byggðastofnun að það var einn dagur sem stofnunin hafði frá því að bréfið barst til hennar þangað til hún átti að vera búin að skila áliti. Í öðru lagi það sem er mjög ámælisvert við þetta frumvarp er þessi nálgun, að þetta sé eins og ég orðaði það áðan í ræðu minni, veiðar í tilraunaglasi. Menn ætlast til að farið sé af stað með þetta fyrirkomulag, það er greinilega ekki mikill sannfæringarkraftur á bak við þessa hugmynd, því að það hefur komið fram bæði hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og formanni nefndarinnar og þeim öðrum sem hafa talað fyrir þessu máli að þetta séu tilraunaveiðar og það er auðvitað sú óvissa sem grúfir yfir þeim sem ætla sér að stunda veiðarnar á grundvelli þessarar lagasetningar. Það er kannski það sem við höfum helst fundið að þessu, við höfum sagt: Við skulum skoða þetta mál opnum huga. En það verður ekki gert með einhverri fljótaskrift núna á þessum dögum og þess vegna er skynsamlegast, eins og við leggjum til í nefndaráliti, að núna verði úthlutað byggðakvótanum og síðan verði sett niður alvöruvinna við að skoða þá hugmynd sem hér er verið að leggja fram. Þetta er auðvitað óvissa og þetta hefur líka það í för með sér að þeir sem hafa orðið að leggja í fjárfestingu, meiri eða minni, vita ekki hvað þeirra bíður eftir að tilraunatímabilinu lýkur 1. september nk. Það er alveg ljóst mál að þeir sem ekki eiga báta og þeir sem ekki hafa átt búnað, handfærabúnað, þurfa að leggja í fjárfestingar. Það liggur fyrir núna og það hefur komið hérna fram að bæði verð á bátum og búnaði hefur hækkað og það er ósköp eðlilegt vegna þess að nú er andlag fiskveiðiréttarins ekki lengur kvóti heldur bátur og það gerir það auðvitað að verkum að þetta tvennt, báturinn og búnaðurinn hækkar í verði. Það er það sem liggur að baki þegar við sem skrifum upp á nefndarálit meiri hlutans segjum að að baki þessu hlýtur að liggja fjárfesting sem verður í fullkominni óvissu 1. september því að við vitum auðvitað ekki hver reynslan verður. Auðvitað vona allir að þetta verði góð reynsla en það vitum við ekki og það er ekki mikil sannfæring af hálfu meiri hluta nefndarinnar um að þetta verði góð reynsla því að þeir telja sjálfir að þessi mál þurfi að skoða 

Frú forseti. Í beinu framhaldi af ræðu hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur tel ég rétt að beina til hennar spurningu um það hvernig hún meti eða hvaða lærdóm hv. þingmaður telji að draga megi af því þegar horfið var frá t.d. dagakerfinu fyrir smábátana á sínum tíma. Hvers vegna var það gert. Sérstaklega væri áhugavert að heyra frá hv. þingmanni hvernig hv. þingmaður telur standa á því að bátum fjölgaði jafngríðarlega og raun varð á í því kerfi og jafnhratt eins og það gerðist, hvers vegna það varð. Jafnframt væri líka áhugavert að heyra hvers vegna hv. þingmaður telur að menn hafi farið einmitt úr kerfum eins og skrapdagakerfinu sem byggði á því, ekki ósvipað því kerfi sem hér er lagt upp með, að það væri frjáls aðgangur fyrir alla sem vildu. Síðan yrði bara stjórnað með dagafjölda sem menn mættu nýta skipin. Hvað var það sem gerði það að verkum að skipum fjölgaði alveg gríðarlega?  
            

Frú forseti. Hvers vegna er verið að flytja þetta frumvarp núna um frjálsar handfæraveiðar og strandveiðar við landið? Það er vegna þess að það er ördeyða í atvinnulífi. Það er vegna þess að það hefur verið lokun í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, lítil nýliðun og lítið við að vera fyrir þá sem vilja sækja á fiskimiðin. Það er náttúrlega ástæðan fyrir því að þetta frumvarp er lagt fram. Reynsluna verðum við síðan að meta. Ég ætla ekki að fara með spádóma um hvað muni hljótast af þeirri tilraun sem hér verður gerð. Ég bind hins vegar miklar vonir við hana og vona að það verði ekki þörf á miklum breytingum á þessu fyrirkomulagi þegar upp verður staðið. En ég ætla ekki að fara með spádóma og ég treysti því að þeir sem standa að þessu frumvarpi og Alþingi Íslendinga þar með, eftir að það hefur komið til umfjöllunar, séu síðan tilbúnir að sníða af vankantana á þessu kerfi komi þeir í ljós.

Frú forseti. Vandinn við þetta frumvarp er sá að það gerir það að verkum að bátunum sem veiða sama magn af fiski mun fjölga, eins og lagt var upp með. Þegar hv. þingmaður talar um að vandinn og ástæðan fyrir frumvarpinu sé sé ördeyða í byggðunum, hvernig í ósköpunum fá menn það út að það muni hleypa krafti og afli í atvinnulífið að fjölga bátunum til að veiða sama magn af fiski? Það eina sem gerist er að sóknarkostnaðurinn vex. Hann hækkar, afraksturinn af fiskveiðunum minnkar þannig að ördeyðan verður meiri. Það verður meiri vandi í þessum sjávarplássum nema hugmyndin sé sú að auka kvótann, leyfa meiri fiskveiðar. Það séu fleiri fiskar sem menn vilja taka úr hafinu. Þá snýr málið auðvitað öðruvísi. En á meðan það er ekki þá standa menn frammi fyrir þessu. Síðan er það ástæðan fyrir því að ég spurði hv. þingmann: Hvers vegna? Hvaða lærdóm dregur hv. þingmaður af reynslunni? Ástæðan fyrir að ég spyr er sú að þetta er ekki í fyrsta skipti sem við ræðum þessi mál hér í þingsal. Þetta er eitt af þeim stóru málum sem hafa verið til umfjöllunar árum saman og áratugum saman. Og við erum búin að fara í gegnum ýmis stjórnkerfi fiskveiðanna. Þess vegna hefur safnast fyrir heilmikil reynsla um hvaða áhrif það hefur t.d. þegar við förum þá leið sem hv. þingmaður er að mæla hér fyrir. Þá skiptir mjög miklu máli að menn hafi lært af þeirri reynslu. Lagt það á sig að lesa þar um og læra og sjá hvaða afleiðingar þetta hefur allt saman haft. Af því að reynslan er mjög góður kennari. Þess vegna sjá menn t.d. alveg augljóslega fyrir ýmsar afleiðingar af þessu frumvarpi. Það er þess vegna sem ég spurði hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur hvaða ályktanir hún dragi 

Frú forseti. Við gætum farið í lærðar umræður og langar um kosti og galla dagakerfisins í samanburði við sóknarkerfi. Hvort tveggja hefur náttúrlega sína kosti og galla og lærdómarnir sem af hvoru tveggja má draga geta verið ýmsir. Hv. þm. Illugi Gunnarsson talar í gátum og skýrir ekki mál sitt nánar, það er erfitt að ræða við menn sem tala í gátum. Ég hins vegar segi bara eins og er að reynslan er dýrmætur kennari og í þeirri stöðu sem við erum núna þá kveikir þetta fyrirkomulag, þetta strandveiðifyrirkomulag sem hér er til umræðu, von í byggðunum. Við finnum það á viðbrögðunum við þessu frumvarpi hvílík eftirvænting er í gangi og ég held að allir nefndarmenn í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hafi orðið þess varir að þarna sjá menn virkilega möguleika á bættri afkomu og betri lífskjörum um tíma. Hrakspárnar sem hér eru fluttar og spádómarnir um ördeyðu og jafnvel opinn dauða fyrir sjófarendur og þess háttar, ég vona að ekkert af því rætist. Við verðum bara að vona að ekkert af þeim hrakspám komi fram en komi vankantar í ljós, eins og ég sagði áðan, þá er sjálfsagður hlutur að sníða þá af. Enda, sem betur fer, gefst okkur ekki langur tími til að meta reynsluna af þessu kerfi. Að vísu eru kostir og gallar fylgjandi því að hafa stuttan tíma. Ég tel að það sé reyndar ekki til bóta fyrir þetta fyrirkomulag hvað hefur dregist að afgreiða það í sumar. En engu að síður ætti sá tími sem fram undan er þó að vera nægjanlegur ef afgreiðsla málsins dregst ekki von úr viti.

Frú forseti. Ég hef kosið að kveðja mér aftur hljóðs um þetta mál vegna þess að mér finnst mjög mikilvægt að gera tilraun til þess að fá hæstv. ríkisstjórn til að skilja að þetta frumvarp getur aldrei haft aðrar en neikvæðar afleiðingar fyrir íslenskan sjávarútveg þegar upp verður staðið og um leið alvarlegar afleiðingar fyrir íslenskt efnahagslíf og íslenskt þjóðlíf. Ég hjó eftir því og það hefur ítrekað komið fram í ummælum þeirra hv. þingmanna sem mælt hafa fyrir þessu frumvarpi og mæla því bót, þeir hafa haft á orði að þetta frumvarp sé til þess fallið að vekja von þar sem engin von var, að auka möguleika manna til þess að bjarga sér og sínum. Því er alveg öfugt farið. Verði þetta frumvarp að lögum, fari menn þá leið sem hér er boðuð er augljóst að það mun ekki ganga eftir. Það er það sem öll reynsla okkar af fiskveiðum á Íslandsmiðum kennir okkur og tilraunir okkar til að stjórna þessu kerfi og þessum veiðum. Af hverju? Vegna þess að það er svo augljóst og má öllum vera augljóst sem hafa á annað borð lagt það á sig að skoða þessi mál, að með því að fjölga þeim skipum sem notuð eru til að veiða þetta magn af fiski sem við getum náð í, með því að við gerum það á fleiri bátum er verið að auka og hækka útgerðarkostnaðinn. Hvernig í ósköpunum má það vera að sumum hv. þingmönnum detti það í hug að með því að auka útgerðarkostnaðinn á Íslandsmiðum séu þeir að kveikja vonir hjá þeim sem stunda sjóinn, að verið sé að bjóða von þar sem engin var, að verið sé að auka möguleika manna til þess að bjarga sér og sínum? Það sem þetta gerir er akkúrat öfugt. Þetta mun leiða til, fari menn þessa leið, að fleiri bátar verða notaðir til að sækja sama magn af fiski. Það er þess vegna ástæða til þess að koma hér upp og reyna einhvern veginn að fá hv. þingmenn, sem ætla sér að knýja þetta í gegn á þessum hraða, til að líta nú til baka, skoða söguna, skoða tilraunirnar sem gerðar hafa verið, skoða það hver afraksturinn var, hver niðurstaðan var, áður en lengra er haldið. Það var þess vegna, frú forseti, sem ég kallaði eftir því að heyra skoðanir hv. varaformanns sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar á þeirri reynslu sem nú þegar liggur fyrir af því þegar við höfum opnað kerfið með þeim hætti sem hér er lagt upp með. Svörin sem ég fékk voru þau að ég talaði í gátum, það væri gátutal að spyrja hv. þingmann um reynsluna sem af þessu hefur hlotist. Hvaða gáta skyldi það nú vera? Skyldi þetta vera gátan um það hvers vegna það gerðist þegar við opnuðum fyrir smábátakerfið á sínum tíma að það hafi fjölgað svo bátum á sjó, smábátum, þannig að til voða horfði fyrir veiðarnar? Skyldi það vera sú gáta sem hv. þingmaður var að velta fyrir sér að lesa mætti úr máli mínu? Skyldi það vera gátan um það hvers vegna við fórum út úr skrapdagakerfinu, hvers vegna óheftur aðgangur að auðlindinni leiddi ekkert annað en ógæfu yfir þjóðina? Skyldi það vera sú gáta, frú forseti? Skyldi það vera gátan um það hvers vegna það er lykilatriði fyrir okkur Íslendinga að byggja fiskveiðar okkar á þó því kerfi sem snýr að séreignarréttinum, hvort sem menn gera það síðan á grundvelli aflamarks, eins og við gerum, eða hvort menn nota einhvers konar sóknarmarkskerfi, um það geta menn deilt. En reynslan af því að opna kerfið með þessum hætti eins og hér er lagt til liggur alveg fyrir, það þarf ekkert að prófa þetta. Það þarf bara aðeins að spyrja sjálfan sig um söguna. Eða, enn og aftur: Þegar menn horfa til þess hvernig er lagt upp með þetta í frumvarpinu, þegar menn velta fyrir sér hvernig þetta kerfi er hljóta menn að sjá hvers lags vitleysu stefnir í, að sjávarútvegsráðherra á einu sinni í mánuði, þegar búið er að veiða það mikið magn á hverju svæði, að lýsa yfir að veiðum verði hætt. Fyrsta árið er þetta kannski ekkert svo voðalega slæmt. Þá er bara ákveðinn fjöldi báta sem eru á lausu núna strax þegar veiðar hefjast þannig að þetta verður allt í lagi. Á næsta ári, hvað halda menn að þá hafi gerst? Þá hafa auðvitað margir þeir sem á horfðu og sáu að það myndaðist hagnaður hjá þeim sem voru að veiða á þessu ári hugsað með sér: Ég ætla að vera með í þessu. Þá fjölgar bátunum kannski eilítið, kannski mikið, og hvað gerist þá? Þá fækkar dögunum sem má veiða á hverju svæði. Svona gengur þetta koll af kolli og þetta þekkjum við. Við þekkjum nákvæmlega hvernig þetta virkar. Það verða bara ólympískar kappveiðar og hvort sem það eru stór eða lítil fyrirtæki sem nýta sér þetta eða bara einstaklingarnir og einyrkjarnir má augljóst vera að það verða fleiri bátar sem sækja sama aflann. Þjóðhagslega er þetta því óhagkvæmt og það sem verra er og það sem mér finnst menn einhvern veginn algjörlega horfa fram hjá, hv. þingmenn sem vilja koma þessu máli í gegn, er það sem verður síðan endaniðurstaðan: Þeir sem fara inn í þetta kerfi, trúa á þessa svokölluðu von sem þeir telja að það feli í sér að fjölga bátum til að veiða sama fjölda fiska, en í framtíðinni mun það auðvitað gerast að með því að dagarnir verða skornir niður standa menn uppi með fjárfestingar sem þeir hafa lagt í sem annaðhvort verður að bæta þeim upp úr ríkissjóði eða að menn bera hallann sjálfir, af því að þetta mun alltaf leiða til þess að bátunum fjölgar, nema hvað? Það er þess vegna sem ég segi: Við erum að taka skef aftur á bak með þessari tillögu, það er bara þannig, þetta er skref aftur á bak. Þetta er skref í þá áttina að neita að horfast í augu við þann lærdóm sem við getum haft af reynslunni, þetta er skref frá skynsamlegri nýtingu náttúruauðlindarinnar, sjávarútvegsins. Þetta er skref frá því sem við þó vitum að við verðum að gera, sem er að auka afraksturinn af þessari auðlind, en þetta er skref í áttina að meiri útgerðarkostnaði. Þetta er skref í áttina að því að auka óvissu í greininni og þetta er skref í áttina að því að draga úr þjóðhagslegri hagkvæmni sjávarútvegsins. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, þetta er óheillaskref sem hér á að stíga.

Virðulegi forseti. Þessi umræða hefur staðið núna síðdegis og það er svo sem að vonum. Ég hef verið þátttakandi í sjávarútvegsumræðu í þinginu alllengi og mig rekur ekki minni til þess að sjávarútvegsumræða hafi hafist fyrir minna en nokkra klukkutíma og það af miklu minna tilefni en því sem við ræðum í dag. Það skyldi því engan undra að þessi umræða taki nokkurn tíma. Ég hef fylgst mjög gjörla með umræðunni í dag og vil segja að hún hefur verið mestan part mjög málefnaleg og þær gagnrýnisraddir sem hafa komið fram á þetta frumvarp hafa verið mjög efnislegar og hafa eingöngu lotið að því að menn hafa bæði verið að reyna að benda á hugsanlegar leiðir til þess að gera þetta frumvarp betur úr garði en einnig að spyrja grundvallarspurninga um þá leið sem í raun og veru er verið að fara með þessu frumvarpi. Það er auðvitað hlutur sem við verðum að gera þegar við erum að velta fyrir okkur sjávarútvegsumræðunni, rétt eins og ég hef stundum verið að segja, mér finnst það stundum gleymast í þessari umræðu að við erum að tala um atvinnuveg. Við erum að tala um atvinnuveg sem á að standa undir lífskjörunum í nánustu framtíð og við erum að tala um atvinnuveg sem skiptir öllu máli fyrir okkur vegna stærðar hans og umfangs, hefur gert það og mun gera það í vaxandi mæli. Þess vegna er mjög eðlilegt að spurt sé grundvallarspurninga eins og þeirra sem hv. þm. Illugi Gunnarsson gerði í sinni ágætu ræðu og báðum sínum ágætu ræðum áðan, þar sem hann var að velta fyrir sér þeim grundvallarspurningum sem við þurfum auðvitað að spyrja okkur í þessu sambandi. Auðvitað má segja sem svo að strandveiði eða banndagakerfið sem hérna er verið að leiða í lög í tilraunaskyni núna í eitt ár, að því sagt er, muni ekki út af fyrir sig ráða miklu eða stóru. Í heildarumfangi sjávarútvegsins erum við ekkert að tala um þær miklu aflaheimildir né heldur er þetta kannski ýkjastórt sem hlutfall af þeirri heildarfjárfestingu sem er í sjávarútveginum. Það breytir ekki því að prinsippumræðuna þurfum við að taka vegna þess að allt þetta er hluti af þeirri stóru mynd sem sjávarútvegurinn er, og þegar við erum að velta því fyrir okkur hvernig við getum búið hann þannig úr garði að hann standi undir væntingum okkar um góð lífskjör þurfum við einfaldlega að spyrja þessara spurninga. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir kallaði eftir því og sagði að hún saknaði þess í umræðunni að þeir sem hefðu haft uppi gagnrýni á þetta mál hefðu ekki komið með margar tillögur til úrbóta. Það er að vísu ekki rétt. Við höfum varpað fram ýmsum hlutum, bæði með almennum hætti en einnig með meiri og afmarkaðri hætti þar sem við höfum verið að reyna að leggja á ráðin með það hvernig hægt væri að breyta þessu frumvarpi. Vandinn í þessu máli er hins vegar sá að frumvarpið er eiginlega lagt fram í nánast öfugri röð. Þetta eru, eins og ég orðaði það áðan, veiðar í tilraunaglasi. Það er enginn sannfæringarkraftur á bak við þessa hugmynd. Hugsunin er sú að það væri nú í lagi að setja löppina aðeins ofan í vatnið og vita hvort maður þyldi hitann eða kuldann og sjá svo til eftir tvo og hálfan mánuð hvernig til hefði tekist. Ef vel hefði tekist til héldu menn áfram, ef illa hefði tekist til mundu menn hætta við. Þetta finnst mér ekki vera aðferð við það að nálgast lagasetningu. Lagasetningu nálgast menn með þeim hætti að það er sest niður og reynt að gera sér grein fyrir verkefninu og síðan velta menn fyrir sér lausnunum á úrlausnarefninu og leita eftir sem flestum sjónarmiðum og leggja síðan af stað með lagasetninguna. Mér finnst þess vegna að þetta sé gert, eins og ég orðaði það, í öfugri röð. Núna er á vissan hátt kastað fram hugmynd sem allir sjá í sjálfu sér að er ekki mjög vel útfærð og síðan á að láta reynsluna skera úr um það í sumar hvort þetta hafi tekist vel eða illa. Ég vakti athygli á því m.a. í andsvari áðan að auðvitað er það þannig að þeir sem fara af stað í þennan atvinnurekstur eru nýir aðilar. Ekki gleyma því að yfirlýstur tilgangur er einmitt sá að kalla inn í atvinnugreinina aðila sem ekki eru að gera út núna, það er markmiðið með þessu frumvarpi, annað markmiðið með frumvarpinu. Þeir aðilar sem eru í þeim sporum gera það ekki nema fara í fjárfestingu og í þessu tilviki felst fjárfestingin annars vegar í bátum og hins vegar í veiðarfærum og útbúnaði. Það kallar auðvitað á fjárfestingu og það má kannski segja sem svo að Alþingi geti þá sagt eftir tveggja og hálfs mánaðar reynslutímabil: Við vöruðum ykkur við, við sögðum við ykkur að þetta yrði tilraunastarfsemi og þið verðið þá bara að bera ábyrgð á því ef illa fer og við teljum ekki ástæðu til þess að halda þessu áfram. Þetta er auðvitað ekki góð aðferð við að byggja upp atvinnustarfsemi. Sá sem vill hasla sér völl í atvinnustarfsemi af einhverju viti þarf að gera það með ákveðinni fullvissu og öryggi, öðruvísi er ekki við því að búast að hann nái miklum árangri. Eitt af því sem við gagnrýndum í minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar eru hinar byggðalegu afleiðingar. Það er alveg rétt sem hér hefur verið sagt að það er margt sem hægt er að benda á að hefur farið úrskeiðis í byggðunum sem menn geta rakið til aflamarkskerfisins eða þeirrar staðreyndar að við erum að fiska úr takmarkaðri auðlind. Það veldur því auðvitað að aðgangurinn takmarkast með einhverjum hætti. Framsalið hefur líka haft þessar afleiðingar og við höfum síðan verið að reyna að bregðast við með ýmsu móti, eins og ég hef margoft gert grein fyrir. Hér um bil alltaf þegar við höfum verið að gera breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu undanfarin ár hafa menn einmitt verið að reyna að koma auga á leiðir til þess að bregðast við fyrir hönd byggðanna og opna leiðir fyrir nýja aðila. Það er enginn vafi á því að þegar við horfum fimm eða tíu ár til baka sjáum við að það hefur orðið gríðarlega mikil endurnýjun í sjávarútvegi. Þúsund manna hópur sem fjárfesti í sjávarútvegi í gegnum smábátakerfið er til marks um það. Þannig mætti auðvitað áfram telja. Það sem við erum hér að benda á er sú staðreynd sem auðvitað blasir við að hluti af þeim veiðirétti sem við ætlum að færa til þessara nýju dagabáta er tekinn með þeim hætti að það er ætlunin að taka hluta af byggðakvótanum, eins og við höfum þráfaldlega verið að benda á, og það vill bara þannig til að þeir sem hafa notið byggðakvótans eru veikustu sjávarbyggðirnar. Við vitum út af fyrir sig ekki hvernig þessi strandveiði mun þróast þannig að það er a.m.k. - svo að maður reyni að vera mjög sanngjarn - fullkomin óvissa um hvaða afleiðingar þetta hefur. En það bendir allt til þess, eins og margoft hefur komið fram, m.a. í máli hagsmunaaðila, umsagnaraðila sem komu til okkar, að þetta muni hafa neikvæð áhrif í einhverjum mæli fyrir veikustu sjávarbyggðirnar og þær sjávarbyggðir sem liggja verst við fyrirkomulagi sem þessu. Þess vegna var það þannig að í 1. umr. málsins vakti ég athygli á því að þessi svæðaskipting, þessi stóru svæði, þessi fjögur svæði fyrir landið, eru ekki líkleg til þess að skila byggðalegum árangri. Sá sem er að veiða yst á tilteknu svæði hefur ekki áhrif, jafnvel þó að hann landi inni á svæðinu, hann hefur ekki áhrif byggðarlega á svæðið sem liggur fjærst. Þess vegna vorum við að velta því fyrir okkur í nefndinni og víðar og í 1. umr., hvort ekki væri eðlilegt að skoða þessi svæði upp á nýtt, stokka þau upp á nýtt. Það fer auðvitað ekkert á milli mála þegar við lesum álit meiri hlutans að þessi sjónarmið hafa a.m.k. að einhverju leyti komist til skila til meiri hlutans, sjónarmið minni hluti nefndarinnar sem við röktum og einnig mjög margir hagsmunaaðilar, umsagnaraðilar, sem komu á fund nefndarinnar. Þess vegna leggur nefndin til að þessi mál verði stokkuð upp. Það sem ég sakna í þessari umræðu er að ég tel að meiri hluti nefndarinnar hefði að sjálfsögðu átt að leggja fram miklu meiri leiðsögn til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins um hvernig þessum málum ætti að hátta. Mér finnst það vera eins og að senda inn opinn tékka, óútfylltan víxil þar sem við vitum ekki, löggjafinn sem er að setja þessi lög, hverjar afleiðingarnar eru. Útfærsla þessara mála sem núna er lögð algjörlega opin inn í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið mun hafa byggðalegar afleiðingar. Ég veit alveg og veit það manna best að í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu vinnur ákaflega samviskusamt fólk sem vill vel og reynir vel. Það lýtur hins vegar auðvitað pólitísku valdboði og þess vegna er eðlilegt að löggjafinn segi skoðun sína á því þó að ekki sé nákvæmlega ljóst hvernig til að mynda þessi svæðaskipting á að vera. Ég vakti t.d. athygli á því í fyrri ræðu minni í dag hvort hægt væri að styðjast við hugtök eins og atvinnusvæði eða þjónustusvæði. Þetta eru hugtök sem eru mjög vel þekkt í byggðaumræðunni þar sem landinu er skipt niður í atvinnusvæði þar sem menn reyna að átta sig á því hvar atvinnulegir hagsmunir geti legið saman á einstökum svæðum, hversu langt menn sækja vinnu milli byggðarlaga, hversu langt menn sækja þjónustu milli byggðarlaga o.s.frv. Þarna hefði auðvitað verið mjög eðlilegt að leita til bæði atvinnuþróunarfélaga á landsbyggðinni og Byggðastofnunar, til aðila sem hvorir tveggja hafa sérfræðilega þekkingu á þessum efnum en það var ekki gert. Þvert á móti, eins og ég vakti athygli á í ræðu minni og í andsvari, hafði Byggðastofnun einn dag til þess að velta þessu máli fyrir sér eftir að Íslandspóstur hafði skilað af sér bréfinu frá Alþingi með beiðni um það að veita umsögn um málið. Í öðru lagi var með mjög skilmerkilegum hætti, ekki síst af hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, vakin athygli á því að sú meðaflaregla sem frumvarpið hafði að geyma var dæmd til að mistakast og gat haft mjög alvarlegar afleiðingar. Þær breytingar sem meiri hluti nefndarinnar leggur til á þessu fyrirkomulagi svarar í rauninni ekki þessari gagnrýni. Þetta var ekki ný gagnrýni, hún var ekkert að koma upp núna í þessari umræðu. Á þetta var bent strax í 1. umr. málsins þar sem vakin var athygli á því að þetta fyrirkomulag væri dæmt til að mistakast. Ég kallaði eftir því í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd að við fengjum upplýsingar frá Fiskistofu um tegundaskiptingu við handfæraveiðar undanfarin þrjú ár og ég rakti það aðeins í ræðu minni fyrr í dag hvernig sú tegundaskipting er. Hún er dálítið misjöfn milli ára, sem m.a. getur helgast af því, eins og ég rakti, að handfærasóknin hafi verið meiri á einhverjum svæðum þar sem meiri ufsagengd hefur verið o.s.frv. Landssamband smábátaeigenda lagði fram hugmyndir um það, eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi, að í stað þess að vera með þessa prósentureglu varðandi meðaflann, ufsaaflann, yrði einfaldlega talað um þorskígildi í þessu sambandi og síðan mundi það þá ráðast af tegundaskiptingunni hvernig þetta þróaðist í veiðunum. Allt saman væru þetta mjög eðlilegir hlutir sem væri hægt að taka tillit til, en ég ítreka að ég tel að það væri langsamlega skynsamlegast til þess að ná meiri sátt um málið og til þess að ná skynsamlegri niðurstöðu, að doka við þetta fiskveiðiárið sem núna er brátt á enda. Það er alveg rétt sem hv. starfandi formaður nefndarinnar hefur sagt að það er auðvitað skammur tími til stefnu. Ég vek þó athygli á að það eru innan við þrjár vikur síðan málið kom fyrst fyrir Alþingi. Við höfum verið að vinna sleitulaust á mörgum aukafundum til þess að reyna að ljúka meðferðinni um málið en vitaskuld væri skynsamlegast núna að doka við, úthluta byggðakvótanum eins og margoft hefur komið fram og reyna að vinna að betri undirbúningi málsins. Það sem hér er í raun og veru verið að gera varðandi þennan hluta frumvarpsins, þ.e. bráðabirgðaákvæði I, er að fara sóknarleið. Það eru alveg lögmæt sjónarmið á bak við það. Við þekkjum það hins vegar að þegar sóknarkerfi er sett á laggirnar þurfa menn samt sem áður að takmarka aðganginn með einhverjum hætti. Menn geta að vísu losnað við það með því að auka aflaheimildirnar ef þörf krefur. Það gerðum við í gamla banndagakerfinu, settum bara kíkinn fyrir blinda augað og jukum aflaheimildirnar en samt sem áður þurftu menn smám saman að fara að gefa eftir og fækka dögunum. Það er ekki mjög líklegt að sú leið verði farin. Ríkisstjórnin hefur þegar ákveðið, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur tilkynnt það í bréfi til Alþjóðahafrannsóknaráðsins að næstu fimm árin verði fylgt mjög stífri aflareglu upp á 20% af veiðistofnum. Við skulum láta þá ákvörðun liggja á milli hluta en það liggur þá alla vega fyrir að það verður fylgt mjög stífri aflareglu næstu fimm árin og því ákaflega ólíklegt að farið verði í að auka þessar heimildir nema þá að ganga mjög á fiskveiðirétt annarra sem eru í þessu kerfi. Í öðru lagi er auðvitað sú leið til, sem við beittum í gamla banndagakerfinu, að takmarka aðganginn, kerfinu var lokað. Að lokum var það þannig að menn komust ekkert inn í banndagakerfið, það varð reyndar fljótlega þannig, það var því sá hópur sem var í banndagakerfinu sem fékk að fiska á tilteknum dögum sem voru ákveðnir af sjávarútvegsráðherra hverju sinni í upphafi fiskveiðiárs. Í þriðja lagi var sú leið, sem var í rauninni leið ráðuneytisins og löggjafans, að fækka þessum dögum þegar sóknarmátturinn jókst. Ef þetta kerfi tekst vel og menn sjá mikla hagsmuni í þessu, góðan afrakstur, mikla veiðimöguleika, mikla tekjumöguleika, þá hlýtur það að verða þannig og það hljóta a.m.k. vonir þeirra sem standa að málinu að standa til, að það verði ásókn inn í þetta kerfi. Þá er það augljóst mál að það mun auka sóknarmáttinn. Við þekkjum það til að mynda þar sem menn hafa beitt sóknarkerfi þá er innbyggt í það að menn reikna með því að sóknargetan sé u.þ.b. 2–5% sem aukist á hverju ári bara með þekkingu á miðum, þekkingu á veiðarfærum, framförum o.s.frv. Það leiðir í sjálfu sér til fækkunar á dögum. Öllu þessu þurfa menn væntanlega að velta fyrir sér þegar búið er að fá af þessu reynslu. Síðan er það það sem hv. þm. Illugi Gunnarsson sagði: Vandamálið verður ekki fyrsta árið, vandamálið kemur eftir fyrsta árið. Þetta eru allt saman eðlileg sjónarmið sem mér finnst eðlilegt að koma hér á framfæri og árétta. Ég tel að þessi umræða hafi verið málefnaleg og gagnleg 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, nr. 99/1993, með síðari breytingum. Frumvarpið er samið að tilhlutan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og í samráði við Bændasamtök Íslands. Tilgangur þess er að lögfesta nauðsynlegar breytingar á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum vegna breytinga á samningum um starfsskilyrði sauðfjárræktar og mjólkurframleiðslu. Í frumvarpinu eru einnig lagðar til minni háttar breytingar á heimild til greiðslu álags vegna gæðastýringar í sauðfjárrækt til hagsbóta fyrir kaupendur fjárskiptafjár. Það er ástæðulaust að hafa langt mál um þetta nefndarálit. Um það var mikil samstaða og nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, frá Bændasamtökum Íslands, Landssambandi sauðfjárbænda og Landssambandi kúabænda. Breytingar á búvörusamningum um starfsskilyrði mjólkurframleiðslu og sauðfjárræktar voru undirritaðar 18. apríl sl. Þær fela í sér samningsbundna eftirgjöf af hálfu kúa- og sauðfjárbænda af fullum fjárframlögum í tvö til þrjú ár vegna þeirrar alvarlegu stöðu sem uppi er í ríkisbúskapnum. Á móti fá kúa- og sauðfjárbændur tryggingu fyrir framlengingu samningstímabilsins í tvö ár, sem vonandi og væntanlega leiðir þá til aukins rekstraröryggis. Nefndin stendur einhuga að stuðningi við frumvarpið sem hún leggur til að verði samþykkt óbreytt en minni hluti nefndarinnar mun þó engu að síður skila séráliti.

Virðulegi forseti. Nú kannski sannast það að örlögin geta verið bæði glettin og grá. Nú hefur það gerst, mér vitanlega í fyrsta skipti, að Samfylkingin stendur heils hugar að baki búvörusamningum sem gerðir eru við bændur. Það sem meira er, það urðu örlög Samfylkingarinnar að mæla fyrir málinu þegar það kemur út úr sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis með þeim mikla sannfæringarkrafti sem ég fann að skein út úr orðum hv. varaformanns nefndarinnar og hefur örugglega komið glögglega fram þegar málin voru rædd í þingflokki Samfylkingarinnar. Að því loknu hefur væntanlega ýmist verið haft uppi húrrahróp eða lófatak yfir því að flokkurinn fái það ánægjulega hlutskipti að festa betur í sessi mjólkursamninginn og sauðfjársamninginn, og gera betur, festa hann í sessi til lengri tíma. Ég veit ekki hvort það er ástæða til að óska Samfylkingunni til hamingju með þetta hlutskipti. Mér finnst það að vísu hamingjusamlegt hlutskipti að fá það tækifæri að vera sérstakur flutningsmaður og ábyrgðarmaður málsins í þinginu en a.m.k. er ástæða til að fagna því að um þessi mál, landbúnaðarmálin, sé loksins að skapast sú mikla pólitíska samstaða sem stundum hefur skort á þegar verið er að ræða um landbúnaðarmál í þjóðfélaginu. Þegar við ræðum um landbúnaðarmálin almennt í þinginu hefur mér þó fundist að um þau mál væri býsna góð samstaða en hins vegar þegar til stykkisins kemur hefur það ekki alltaf verið þannig. Áður en ég gekk til þessarar umræðu rifjaði ég aðeins upp með því að skoða meðferð mjólkursamningsins og sauðfjársamningsins á sínum tíma og hvaða stuðning þessir tveir samningar höfðu. Mjólkursamningurinn var samþykktur á Alþingi 28. maí 2004. Þá sátu einungis fjórir þingmenn Samfylkingarinnar hjá, aðrir greiddu samningnum atkvæði sitt. Nú veit ég ekki annað en að um þessi mál verði þverpólitísk samstaða, annað hefur a.m.k. ekki komið fram. Sauðfjársamningurinn er nýrri samningur og kannski er það einhver skýring, en Samfylkingin treysti sér ekki þá til að styðja hann. 15 þingmenn Samfylkingarinnar sem voru við afgreiðslu málsins sátu hjá, enginn greiddi atkvæði með samningnum. Nú hafa menn hins vegar að athuguðu máli tveimur árum seinna komist að þeirri niðurstöðu að skynsamlegt væri að halda sig við þennan samning sem gerður var á sínum tíma, 16.3.2007, og mjólkursamninginn, 28.5.2004, með þeim breytingum sem gerðar eru á samningnum með því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Það sem þetta frumvarp felur fyrst og fremst í sér er breyting á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum sem er staðfesting á þeirri ákvörðun sem ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir tóku fyrir áramótin þegar ákveðið var að skerða verðbætur í búvörusamningnum eins og hafði verið ákveðið í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár. Eins og allir vita er þetta gert í ljósi ört versnandi efnahagsaðstæðna. Á sínum tíma var þessi ákvörðun mjög harðlega gagnrýnd, ekki síst af þáverandi stjórnarandstöðu, Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og Framsóknarflokknum, en einnig auðvitað af bændum sem bentu á að hér væri vegið að tekjuforsendum samningsins sem vissulega var verið að gera. Þess vegna er það að mínu mati fagnaðarefni að nú hefur náðst samkomulag í þessum efnum milli ríkisvaldsins og bænda um að hátta þessum málum með svipuðum hætti og ákveðið var við fjárlagaafgreiðsluna árið 2008, festa það í lög og um leið lengja þennan samning um tvö ár, með öðrum orðum að festa búvörusamningana betur í sessi en áður. Það er mikið fagnaðarefni. Það er ljóst að við erum í þessum sporum í kjölfar þess að vegna bankahrunsins hrundu tekjur ríkisins. Þetta hrun bankakerfisins, efnahagshrunið í haust, olli því líka að ýmsir útgjaldaliðir fóru úr böndunum sem kallaði á það að ábyrgðarmenn ríkissjóðs urðu að fara í margvíslegar aðgerðir til að draga úr þeim halla sem var fyrirsjáanlegur. Það stefndi í rúmlega 200 milljarða halla og markmiðið var að koma þeim halla niður í 170 milljarða kr. Niðurstaðan varð sem betur fer heldur betri, 150 milljarðar kr. eða þar um bil í halla sem þó er ærinn eins og allir vita og allir eru sammála um að ekki sé við búandi til lengri tíma. Við þessar aðstæður voru öll góð ráð dýr og engin ráð góð. Þær aðgerðir sem við urðum að grípa til voru allar í eðli sínu sársaukafullar og m.a. voru aðgerðir í þá veru að skerða vísitölubætur mjög víða í fjárlagafrumvarpinu, bæði vísitölubætur sem sneru að almannatryggingum og skyldum hlutum og einnig vísitölubætur sem hefðu orðið í búvörusamningnum ef honum hefði ekki verið breytt. Ég ætla að halda því til haga að í fyrsta lagi var flutt fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2008 og þar voru auknar verðbæturnar sem gert hafði verið ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2008. Þetta er eins og alltaf hefur verið gert varðandi framkvæmd búvörusamningsins, ákveðnar forsendur eru lagðar til grundvallar þegar samningurinn er lagður fram og þær forsendur eru verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins hverju sinni. Þegar málin eru síðan gerð upp þegar líður á árið og í ljós kemur, eins og kom fram á árinu 2008, að verðlagsforsendur þess frumvarps sem hafði orðið að fjárlögum hafa ekki staðist er einfaldlega bætt í og aukin fjárframlög til bænda í gegnum búvörusamningana sem því nemur þannig að búvörusamningarnir voru verðbættir að fullu á árinu 2008. Fjárlagafrumvarpið 2009 var líka lagt fram með tilteknum verðlagsviðmiðum, þ.e. þar var gert ráð fyrir því að verðlag mundi hækka á milli ára að meðaltali um 5-6%. Eftir efnahagshrunið í október og þegar farið var að skoða forsendur fyrir næsta ár, núverandi yfirstandandi ár, kom í ljós að verðlagsforsendur voru að mati efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins þær að ætla mætti að verðlag mundi hækka að meðaltali milli ára um 14%. Þegar niðurstaðan varð þá sú að fara inn í vísitölubætur búvörusamninganna vorum við að tala um skerðingu á vísitölubótum sem nam 6–8 prósentustigum. Auðvitað er ljóst að þetta var til þess fallið að rýra hag bænda. Hins vegar mun stærðargráðan af þessu fyrst og fremst ráðast af því hvernig okkur tekst til með efnahagsframvinduna. Ef það hefði tekist svo vel til að okkur hefði tekist að ná utan um verðlagshækkanirnar með markvissari hætti en menn spáðu í upphafi þessa árs hefði skerðingin orðið sem þessu nam minni en eins og lagt var af stað með málið í upphafi ársins var gert ráð fyrir því að þetta mundi skerða tekjur bænda um 800 millj. kr. Það skyldi enginn gera lítið úr því og það gerði hvorki ég sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á þessum tíma né ríkisstjórnin eða aðrir þeir sem að málinu komu. Það er hins vegar ljóst mál að í þessum efnum veldur hver á heldur. Með markvissri hagstjórn hefði verið hægt að draga mjög mikið úr áhrifum þessara skerðinga á afkomu bænda. Lausatök ríkisstjórnarinnar við hagstjórnina, sem hafa birst okkur á hverjum degi, eru sjálfstæður skaðvaldur í þessum efnum. Við höfum dag eftir dag og viku eftir viku kallað eftir efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar en á þeim hefur lítið bólað, þær eru boðaðar í hverri viku en sífellt eru búnar til nýjar dagsetningar og nýjustu dagsetningarnar heyrðum við um síðustu helgi. Verðbólguþrýstingurinn hefur orðið miklu meiri en menn gerðu ráð fyrir, það staðfesti m.a. hæstv. fjármálaráðherra í ræðu hér í dag. Það var gert ráð fyrir því að verðbólgan væri á mun hraðari niðurleið, en gengishrunið sem hefur orðið frá því í mars hefur gert þær vonir að litlu sem engu. Auðvitað sjáum við að verðbólguþrýstingurinn er á niðurleið en það er hins vegar ljóst mál að ef ekki hefði orðið þetta gengishrun hefðum við séð miklu skarpari lækkun á verðbólgu en raun hefur orðið. Ofan á þetta bætist síðan þetta svimandi íþyngjandi vaxtastig sem leggst ofan á minnkandi tekjur í landbúnaði og kemur niður á landbúnaðinum eins og svo mörgum öðrum atvinnugreinum. Auðvitað eru það sérstök vonbrigði fyrir landbúnaðinn sem er háður innlendri fjármögnun að vaxtastigið þumlungast ekki almennilega niður. Það er þess vegna ljóst að ríkisstjórnin sem nú situr ber mikla ábyrgð á versnandi kjörum bænda á þessu ári. Það er á valdi hennar að hafa áhrif á kjör bænda en hér blasir við aðgerðaleysiskostnaðurinn sem kemur niður á bændum eins og öðrum þjóðfélagsþegnum. Virðulegi forseti. Ég gerði aðeins að umtalsefni, en þó í mjög stuttu máli, við 1. umr. þessa máls þá ótrúlegu kúvendingu sem hefur orðið hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og flokki hans. Ég verð að játa að ég kann ekki utan að ræður hæstv. ráðherra frá þeim tíma en mig rekur minni til helstu atriða ræðuflutnings hæstv. ráðherra og flokksmanna hans. Þegar þáverandi ríkisstjórn hafði komist að því að nauðsynlegt væri að skerða vísitölu búvörusamninga eins og ég gerði grein fyrir brugðust þessi stjórnmálaöfl mjög ókvæða við og töldu að það mætti ekki, og ætti ekki að skerða vísitöluna í búvörusamningunum. Þeir töldu ekki einasta að það væri lögfræðilega hæpið að gera þetta þannig, þeir töldu einfaldlega að það væru efnisleg rök gegn því að láta þessa skerðingu bitna á búvörusamningunum. Hefði maður gengið svona bláeygur til þessarar umræðu síðar meir hefði maður getað ímyndað sér að flokkur vinstri grænna hefði látið það verða sitt fyrsta verk í ríkisstjórn að afturkalla þessa ákvörðun fyrrverandi ríkisstjórnar. Því var ekki alveg að heilsa. Þáverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og raunar fjármálaráðherra í einum og sama manninum, Steingrími J. Sigfússyni, formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, tilkynnti bændum það ofur einfaldlega við setningu búnaðarþings þann 1. mars sl. að það væri ákveðið að sú skerðing sem ákveðin var í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár mundi standa og ekki bara það, hún yrði líka á næsta ári. Að því búnu boðaði hæstv. ráðherra bændur til sín til að ræða þessar málalyktir og hvernig mætti síðan vinna úr því. Ég ítreka að í sjálfu sér er fagnaðarefni að það sé búið að ná samkomulagi í þessu máli. Það var mjög mikilvægt að reynt yrði að ná samstarfi við bændur um útfærslu á þeim óhjákvæmilegu skerðingum sem gera varð á búvörusamningunum og að því máli hafði verið unnið af minni hálfu strax frá því fyrir áramót. Ég kallaði á minn fund forustumenn bænda áður en ljóst var að niðurstaðan yrði þessi varðandi vísitöluskerðingarnar og gerði þeim grein fyrir því hvað væri í farvatninu, innti þá álits á því hvort þeir vildu að við reyndum að ná samkomulagi um það hvernig þessi mál yrðu útfærð. Niðurstaða bænda varð sú sem ég tel bæði eðlilega og skiljanlega við þessar aðstæður, þeir töldu ekki að þeir hefðu stöðu eða heimildir umbjóðenda sinna til að ganga til slíkra samningaviðræðna og þess vegna var það svo, sem ég taldi líka eðlilegt, að þáverandi stjórnvöld mundu axla ábyrgðina á þessari ákvörðun sem við og gerðum. Hins vegar gengu þessar viðræður áfram. Þeim var haldið áfram eftir áramótin og þá urðu til þær hugmyndir sem núna hafa litið dagsins ljós í þessu frumvarpi, í fyrsta lagi það að una þeirri niðurstöðu að óhjákvæmilegt væri að fara inn í vísitölubæturnar á búvörusamningunum en reyna að skapa meiri vissu um þetta mál til lengri tíma, til tveggja ára í viðbót, og lengja gildistíma bæði mjólkursamningsins og sauðfjársamningsins sem því nam. Þetta er í rauninni kjarni frumvarpsins sem fyrir liggur hérna og ég fagna því að þessi niðurstaða er fengin og við í minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar lýsum yfir stuðningi við það að þetta mál fái brautargengi á Alþingi. Ég get hins vegar ekki látið hjá líða að segja það að ég sakna þess engu að síður að hér líti dagsins ljós frekari áform hæstv. ríkisstjórnar um hvernig þessum málum sem snúa að hagsmunum bænda og kjörum bænda verði haldið áfram. Ég á t.d. við þá vinnu sem er nauðsynleg og er raunar hafin að einhverju leyti við kortlagningu á skuldastöðu bænda og úrræði við að koma til móts við þarfir landbúnaðarins. Við bankahrunið í byrjun október kallaði ég til mín forustumenn bænda til að fara yfir afleiðingarnar fyrir landbúnaðinn sérstaklega og hvernig við gætum brugðist hér við. Okkur var ljóst að ekki voru mörg þægileg ráð í þeim efnum en engu að síður varð að ráði að sameiginlega fóru fulltrúar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og hagsmunasamtakanna á fund bankastofnana, sem þá höfðu nýlega verið reistar úr rústunum, til að fara yfir það með hvaða hætti bankastofnanirnar gætu séð að þær gætu tekið þátt í þessum vanda með landbúnaðinum. Nú er skemmst frá því að segja að viðtökurnar voru mjög góðar. Bankastofnanirnar, fjármálastofnanirnar, gerðu sér grein fyrir þýðingu landbúnaðarins og þýðingu þess að landbúnaðarframleiðslan gæti gengið fyrir sig sem áfallaminnst. Þær frystingar sem óskað var eftir að yrðu framkvæmdar gagnvart landbúnaðinum gengu almennt eftir eftir því sem ég best hef upplýsingar um og hef raunar fengið staðfest frá fulltrúum Bændasamtakanna. Nú er hins vegar komið að ákveðnum þáttaskilum. Þessu tímabili er lokið og við þurfum að sjá fram í tímann og þess vegna hefði ég talið eðlilegt við þessar aðstæður, í tengslum við þetta frumvarp, að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra gerði okkur betur grein fyrir stöðu þessa máls, hvernig að þessum málum yrði unnið. Við kölluðum raunar eftir þessum sjónarmiðum í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hjá forustumönnum bænda og það er ljóst að af þeirra hálfu er mikil alvara í því að vinna að þessum málum, en það skiptir líka miklu máli að fyrir liggi stuðningur hins pólitíska valds við þetta mál. Ég tel eðlilegt að það sé gert. Í annan stað hef ég líka velt fyrir mér í þessu sambandi, sem raunar var mjög til umræðu milli sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og ráðuneytisins og þáverandi forustu Landssambands sauðfjárbænda, hvort það ætti að framlengja svokallaða útflutningsskyldu á dilkakjöti til að koma jafnvægi á kjötmarkaðinn eða a.m.k. hafa möguleika á að grípa inn í ef ástæða þætti til. Ég rakti með hvaða hætti hefði á sínum tíma verið komist að niðurstöðu varðandi útflutningsskylduna. Þá var það gert með því að bæta 300 millj. kr. inn í þennan samning. Nú er verið að skerða þennan samning, nú er staðan á kjötmarkaði erfið og tvísýn á margan hátt eins og margoft hefur komið fram og raunar má segja að ákveðin spegilmynd þess ástands komi fram í töflu sem fylgir með í þessu nefndaráliti sem Landssamband sauðfjárbænda aflaði og sendi okkur. Að mínu mati væri full ástæða til að taka þessi mál upp. Það getur vel verið að niðurstaðan verði að framkvæma þessa hluti með einhverjum öðrum hætti en gert hefur verið. Landssamband sauðfjárbænda vakti t.d. athygli á því að þetta mætti allt gera með því að sameinast um útflutningsmál á kjöti, taldi líka að það ætti að setja þá útflutningsskyldu á allt kjöt í landinu sem er miklu viðurhlutameiri ákvörðun. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra svaraði eins og véfréttin frá Delfí þegar ég spurði um þessi mál þegar við ræddum þau við 1. umr., sagði að það væri verið að ræða málin milli sín og forustumanna bænda án þess að gera nánari grein fyrir því hvað í því fólst. Þess vegna var það upplýsandi að fulltrúar Landssambands sauðfjárbænda greindu okkur frá þeim hugmyndum sem þar voru uppi, þ.e. annars vegar að búa til formlegt samstarf um útflutninginn, hvernig að því máli yrði staðið, og í öðru lagi að setja útflutningsskyldu á allt kjöt. Það hefði verið fróðlegt að heyra viðhorf hæstv. ráðherra til þessara hugmynda, eða formanns nefndarinnar, en ég sé að bæði eru vant við látin og geta ekki hlýtt á ræðu mína - sem er auðvitað miður, þau hefðu gott af því - en sérstaklega að ræða þá hugmynd sem hefur komið fram hjá forustumönnum sauðfjárbænda um það að fara þessar leiðir í stað þess að framlengja útflutningsskylduna eins og hún hefur verið framkvæmd á undanförnum árum. Í þriðja lagi er ljóst að mikil breyting hefur orðið á neyslumynstri bæði á kjöti og mjólkurafurðum vegna áhrifa af efnahagshruninu og vegna versnandi hags almennings í landinu. Þetta hefur komið niður á afkomu afurðastöðva landbúnaðarins og vandi þeirra er m.a. fólginn í því að þau geta illilega brugðist við vegna lagaumhverfis sem er mjög hamlandi. Það hefði þurft að knýja á um að þær lagabreytingar sem ég beitti mér á sínum tíma fyrir en náðu illu heilli ekki fram að ganga vegna þvermóðsku Samfylkingarinnar, um að leggja af svokallað verðmiðlunar- og verðjöfnunargjald, hefðu orðið samferða þessu í gegnum þingið til að opna þessa möguleika afurðastöðvanna á að verðleggja afurðir sínar með eðlilegri hætti. Það hefur sem sagt ekki verið gert. Síðan hefði heldur ekki verið óskynsamlegt, eins og reyndar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hvatti mjög til á aðventunni þegar þessi mál voru rædd, að nú yrði gerð sérstök könnun á því hver yrði líkleg verðþróun á afurðum landbúnaðarins og hvernig sú þróun hefði áhrif á hag bænda og afurðastöðva í ljósi þess að nú væri verið að skerða tekjumöguleika greinarinnar og menn yrðu væntanlega að reyna að freista þess að afla sér viðbótartekna í formi þess að velta verðlaginu yfir á neytendur sem eru kaupendur að afurðunum. Ekkert af þessu hefur verið gert og þess vegna harma ég það að hæstv. ráðherra hefur ekki að mínu mati lagt fram nægilega fullbúið heildstætt mál í þessum efnum. Mér er ljóst að aðstæður eru erfiðar, ríkissjóður er ekki sérstaklega útbær á fé um þessar mundir, það er mér mætavel ljóst og ég geri ekki lítið úr því. Hins vegar eru til úrræði til að reyna að bregðast við vanda bænda með ýmsum hætti eins og ég hef gert grein fyrir, sem ekki kallar nauðsynlega á frekari útgjöld hins opinbera. Virðulegi forseti. Ég hef í örstuttu máli farið yfir þau helstu atriði sem lúta að þessu frumvarpi. Ég ítreka það, eins og kom fram í ræðu minni við 1. umr., að við sjálfstæðismenn munum að sjálfsögðu standa að þessu frumvarpi. Ég tel að þetta sé, eins og ég orðaði það, iðrunar- og yfirbótafrumvarp hæstv. ráðherra þar sem hann dregur í rauninni í land allar sínar stóryrtu yfirlýsingar frá því fyrir jólin. Það er út af fyrir sig karlmannlega gert að viðurkenna að hafa haft á röngu að standa. Við erum í miklum nauðum þegar þessi mál eru til umfjöllunar, við erum að fjalla um málið í skugga mikilla erfiðleika sem hafa kallað erfiðleika yfir bændur og ríkissjóð. Sameiginlega er verið að taka á þeim málum með samningnum sem innsiglaður er í þessu frumvarpi. Bændur hafa sjálfir þegar samþykkt þessa samninga. Þeir gera sér grein fyrir stöðu málsins, þeim er vandinn vel ljós. Bændur hafa áður sýnt að þeir eru manna reiðubúnastir til að taka sameiginlega á með þjóðinni þegar erfiðleikar steðja að. Skemmst er að minnast þjóðarsáttarinnar þar sem bændur komu að með mjög myndarlegum hætti á sínum tíma. Það má líka rifja upp að árið 2007 afsöluðu bændur sér einhliða rétti til hækkana á afurðum sínum sem hefði annars verið lögbundinn. Á því ári voru tollar líka lækkaðir einhliða um 40% á samkeppnisvörum íslensks landbúnaðar, sem hefur haft áhrif á samkeppnisstöðu íslensks landbúnaðar og möguleika bænda til tekjuöflunar innan lands. Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er ekki ástæða til að hafa öllu fleiri orð um þetta mál. Það er að mínu mati jákvætt í þeim skilningi að þarna er verið að ná þó samkomulagi í mjög erfiðu máli sem kostaði deilur og kostaði bændur fjármuni. Í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi eru er óhjákvæmilegt að styðja það að þessi niðurstaða náist og hún er í samræmi við það upplegg sem ég lagði upp með bændum í upphafi þessa árs.

Virðulegur forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breyting á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Þar er helst að nefna, eins og fram hefur komið í framsögu, að við erum fyrst og fremst að tala um samningsbundna eftirgjöf af hálfu mjólkurframleiðenda og sauðfjárbænda af fullum fjárframlögum í minnsta lagi í tvö til þrjú ár auk yfirstandandi árs en í staðinn fá þessi samtök bænda framlengingu á samningnum um tvö til tvö og hálft ár. Að auki fylgir í þessu frumvarpi minni háttar breyting á heimild til greiðslu álags vegna gæðastýringar í sauðfjárrækt til hagsbóta fyrir kaupendur fjárskiptafjár sem lenda í riðuniðurskurði. Um aðdraganda þessa máls væri svo sem hægt að hafa ýmis orð. Við 1. umr. kom fram í máli hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og einnig hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að þeir hafa skipst á stólum í þessu máli í vetur. Af hálfu okkar framsóknarmanna og af minni hálfu geri ég svo sem ekki greinarmun á því hvort um sé að ræða einhliða ákvörðun sem gerð var í desember 2008 af ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks eða þá þennan tvíhliða samning sem gerður er undir mjög sérkennilegum aðstæðum, eins og kom fram í ágætri framsögu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar á búnaðarþingi 1. mars þar sem þáverandi hæstv. landbúnaðarráðherra, sem þá var jafnframt fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, tilkynnti bændum að niðurskurðurinn væri orðinn. Í ljósi þess hafa menn gengið til þessa tvíhliða samnings hjá ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna. Það er aftur á móti nokkuð ánægjulegt fyrir okkur framsóknarmenn sem við höfðum staðið fyrir því að þessum samningi yrði komið á við bændur fyrr á árum að sjá nú alla flokka tilbúna til að standa að honum, ekki síst Samfylkingu og Vinstri græna og að þeir skuli þá standa að því að festa í sessi þetta starfsumhverfi landbúnaðarins. Samningurinn sem um er fjallað byggir sem sagt á eftirgjöf bænda eins og ég kom inn á, þ.e. sauðfjárbænda og kúabænda auk Bændasamtakanna sem skrifa upp á samninginn. Það er að sjálfsögðu virðingarvert af bændum að leggja sitt af mörkum og taka á sig þær byrðar sem þeir eru tilbúnir til til þess að koma þjóðarbúinu í gegnum þau boðaföll sem nú ganga yfir í ríkisfjármálum og öðru slíku. Það er hins vegar ekki virðingarvert af ríkisstjórninni og allra síst af Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sem í aðdraganda þessa máls hefur gagnrýnt það allt mjög harðlega. Það er sérkennilegt að í hverju málinu á fætur öðru skuli þeir vera tilbúnir til að venda kvæði sínu í kross og tala í norður þegar þeir töluðu áður í suður. Það er reyndar einnig ámælisvert af ríkisvaldinu að í þennan samning skuli vanta uppáskrift og samning við garðyrkjubændur. Þrátt fyrir yfirlýstan vilja garðyrkjubænda til að standa að sambærilegum samningi var ríkisvaldið ekki tilbúið til að ganga frá öruggum samningi um niðurgreiðslu á flutningskostnaði raforku til þeirra sem nýta raforku til lýsingar og framleiðslu á heilnæmum afurðum. Það er klárlega mjög ámælisvert af ríkinu og ég sakna þess að við þessa umræðu og síðan þetta var kynnt í þinginu skuli ekki vera búið að tilkynna frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eða í nefndinni til hvaða ráða ríkisvaldið hyggist grípa til að tryggja rekstrargrundvöll garðyrkjunnar í landinu. Þessi samningur hefur sannarlega mikil áhrif og í því ljósi er hægt að nefna að á yfirstandandi ári, eins og kom fram í framsögu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, erum við að tala um 800 millj. kr. og síðan yrði bundin næstu 2–3 árin  Í sambandi við það hvaða áhrif þessi samningur hefur gildir hann ekki einasta þetta ár 2009 heldur líka 2010, 2011 og 2012 en í tilfelli sauðfjárbænda fá þeir framlengingu á núverandi samningi til ársloka 2015 og kúabændur reyndar um 28 mánuði þar sem þeirra samningi lýkur í ágústlok en mun lengjast til ársloka 2014. Samningurinn hefur nú þegar verið lagður fyrir bændur og verið kosið um hann þar og í þokkalegri þátttöku í atkvæðagreiðslunni samþykktu samninginn 80%–83% bænda sem þátt tóku í atkvæðagreiðslunni. Það er hins vegar mjög þýðingarmikið og nauðsynlegt að minnast á það sem er í viðauka við þessa samninga tvo, sauðfjárbændur og mjólkurframleiðendur komu inn í samninginn, en þar er um að ræða ákvæði um að beita sér fyrir könnun á skuldastöðu annars vegar sauðfjárbænda og hins vegar mjólkurframleiðenda í ljósi þeirra fjármálaþrenginga sem þjóðin býr nú við og jafnframt að leita lausna til að bæta stöðu greinanna. Það er því áhyggjuefni að samhliða þessu skuli ekki liggja neitt fyrir um fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar um að efna þann hluta samningsins þegar við erum að samþykkja eða ræða þennan samning hér. Áhættan sem er fólgin í þessum samningi byggist á því að ekki náist að hemja verðbólgu, að efnahagsástandið verði á sama róli og við höfum horft upp á síðustu mánuðina. Þessi áhætta er sem sagt einhliða tekin af bændum og Bændasamtökunum og gæti orðið þeim afar dýrkeypt ef við náum ekki tökum á ríkisfjármálunum og efnahagsástandinu. Ég ræddi við 1. umr. mikilvægi þess að í staðinn fyrir að ræða um þessa skerðingu á kjörum bænda ættum við í raun og veru að ræða efnahagsráðstafanir. Ég sakna þess að hafa ekki enn séð þær teknar fyrir, hvorki hér í þinginu né hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Ég ítreka það sem kom fram við 1. umr., við framsóknarmenn munum styðja þetta frumvarp, frú forseti, enda teljum við að við séum í raun og veru að efna þann hlut ríkisins sem sé sjálfsagður í ljósi þess að bændur eru búnir að samþykkja þetta með kosningum sínum. Í lokin, frú forseti, ætla ég að koma því á framfæri að ég er meðflutningsmaður meiri hlutans að þessu máli. Það er ekki síst áhugavert eða skemmtilegt að vera samstiga Samfylkingunni og Vinstri grænum í að festa í sessi landbúnaðarsamning sem við framsóknarmenn komum á. Við höfum verið gríðarlega stoltir af að hafa komið rekstrargrundvelli landbúnaðarins á það stig sem hann þó hefur verið síðustu árin. Ég vona og trúi því og treysti að við munum ná þeim tökum á efnahagsmálunum að það versta sem maður gæti óttast í þessum samningi, verðbólga upp á 10–20% og gjaldþrot greinarinnar, verði ekki að veruleika heldur að við munum ná tökum á þessu þannig að þetta verði ekki of þungur baggi á landbúnaðinum. Ég ítreka, frú forseti, í lokin svo það verði örugglega til bókar fært að það er áhugavert fyrir okkur framsóknarmenn að taka þátt í því með Samfylkingunni að tryggja þennan samning í sessi.

Virðulegi forseti. Við göngum nú til atkvæðagreiðslu um það frumvarp sem hér liggur fyrir. Það hefur fengið allítarlega umfjöllun og við 1. umr. málsins lýstum við sjálfstæðismenn yfir stuðningi við að þetta mál fengi brautargengi og samþykki Alþingis. Það er mjög mikilvægt að ljúka því þar sem fyrir liggur afstaða bænda til þessara breytinga. Hér er í raun verið að lögfesta þá ákvörðun sem Alþingi tók fyrir áramótin með því að skerða vísitölubætur á búvörusamningi í ljósi þeirra alvarlegu efnahagsaðstæðna sem þá voru uppi og eru enn í dag. Það er í sjálfu sér fagnaðarefni að um þetta mál skyldi að lokum takast samkomulag milli bænda og ríkisvaldsins í samræmi við það sem lagt var af stað með samningaviðræðum sem hófust í minni tíð í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu.

Þegar þið voruð í ríkisstjórninni.

Þegar við vorum í ríkisstjórninni, rétt, hæstv. utanríkisráðherra. Um leið er þetta frumvarp eins konar staðfesting á því að þeir sem gagnrýndu þessi mál fyrir áramótin eru nú að viðurkenna að þeir höfðu á röngu að standa og betra er seint en aldrei. 
            

Frú forseti. Ég ætla bara að fagna því að hér er verið að taka til afgreiðslu frumvarp sem er til fullnustu þess samkomulags sem tókst við bændur um að þeir sættu sig við umtalsverða skerðingu á umsömdum afkomugrundvelli sínum sem búvörusamningurinn í raun og veru er. Ég fór í viðræður við bændur og náði þessu samkomulagi, en það eru nýjar upplýsingar fyrir mér að slíkar samningaviðræður hafi verið komnar í gang í tíð fyrri ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Hér er komið að því að greiða atkvæði um efnisatriði þess frumvarps sem við höfum verið að ræða mestan hluta dagsins. Sannarlega er það þannig að ýmislegt í þessu frumvarpi er til bóta sem má svo sem lýsa stuðningi við en annað er lakara. Það sem er verst í þessum efnum er það að hinn svokallaði strandveiðihluti frumvarpsins er algjörlega vanbúinn eins og hefur glögglega komið fram í þessum umræðum. Þær breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar leggur til eru lítils háttar viðleitni í rétta átt en nægja engan veginn til þess að gera þetta mál þannig úr garði að hægt sé að styðja það. Þetta eru í sjálfu sér jákvæðar breytingartillögur eins langt og þær ná og út af fyrir sig hægt að fagna því en hins vegar er það þannig að málið er í fullkominni óvissu, það er óljóst og það mun ekki ná þeim markmiðum sem að er stefnt, hvorki með nýliðun eða sem stuðningur við byggðirnar, þvert á móti, og þess vegna mun það koma fram í afstöðu okkar sjálfstæðismanna í þessari atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um ákaflega veikburða tilraunir meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar til þess að reyna að stagbæta illa unnið frumvarp sem engin leið er að gera breytingar á svo vel sé með þeim hætti sem hér er verið að leggja til. Þess vegna er ekki hægt að styðja þessar breytingartillögur þó að vissulega megi segja sem svo að þær horfi að einhverju leyti til bóta. Heildarákvæði frumvarpsins hvað þetta áhrærir er hins vegar með þeim hætti að það er alveg ljóst að það skapar fullkomna óvissu um þetta útgerðarform. Það mun ekki ná þeim árangri sem að er stefnt og þess vegna munum við sjálfstæðismenn greiða atkvæði gegn þessu ákvæði í heild sinni þó að vissulega séu þessar lítils háttar, veikburða lagfæringar heldur til bóta.