Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (JÞ): Eins og getið er um í aths. þessa frv., er 4. flokkur veðdeildarbrjefa Landsbanka Íslands þrotinn og þegar fyrir nokkru ekki hægt að veita lán úr honum. Þess vegna er óhjákvæmilegt þegar á þessu þingi að setja einhverja löggjöf um framhald á veðbankastarfsemi hans. Það mál hefir legið fyrir milliþinganefnd í bankamálum, og ávöxturinn af starfi hennar í því er frv. það, sem hjer liggur fyrir. Hefir stjórnin aðeins gert lítilfjörlegar breytingar á því. Mjer hefði þótt betra, að nefndin hefði sjeð sjer fært að gera endanlegar till. um skipun þessa máls, en það hefir hún ekki sjeð sjer fært og fært ástæður fyrir því, sem að miklu leyti verður að taka gildar. Það er líka sjerstaklega erfitt að gera endanlega skipun á þessu máli á meðan peningagildið er á hreyfingu, eins og nú er. Þetta frv. fer fram á, að haldið sje áfram veðdeildarstarfsemi bankans í framhaldi af 4. flokki veðdeildarinnar, og hefir mjer því þótt rjettast að gera ekki aðrar breytingar en þær, sem reynslan í hinum fyrri flokkum hefir sýnt, að beinlínis væru æskilegar. Jeg læt ekki frv. fylgja fleiri ummæli að þessu sinni, og vil leyfa mjer að leggja til, að því verði, að þessari umr. lokinni, vísað til fjhn., og vil um leið biðja háttv. nefnd að gefa mjer tækifæri til að ræða við hana um einstök atriði, sem mjer sýnist, að gæti komið til mála að hafa öðruvísi en hjer er haft.

Sigurður Eggerz Það má vera, að það hafi verið nauðsynlegt að gera bráðabirgðaráðstafanir í þá átt, sem hjer er farið fram á, en þær hefðu átt að vera aðeins bráðabirgðaráðstafanir. Hæstv. stjórn tók nú að vísu fram, að binda þyrfti bráðan enda á fyrirkomulagið á fasteignaveðlánum í framtíðinni. Þessi ummæli ber síst að lasta, en mjer finst aftur á móti, að þær ráðstafnir, sem gerðar hafa verið, bendi í þá átt, að hjer sje í rauninni um meira en bráðabirgðaráðstafanir að ræða. Átta miljónir, sem milliþinganefndin leggur til, að bankavaxtabrjef verði gefin út fyrir, benda í þá átt, að hjer sje um nokkuð meira en bráðabirgðalög að ræða, og hæstv. stjórn hefir hækkað þessa upphæð úr átta miljónum upp í tíu miljónir; og loks þykir mjer það undarlegt, að í málgagni stjórnarinnar, Morgunblaðinu, er talað um, að í frv. því, sem hjer liggur fyrir, sem er aðeins enn stofnun nýrrar veðdeildar, sje um verulega rjettarbót að ræða. Hæstv. fjrh. (JÞ) tók það líka fram, að hjer væri verið að bæta við 5. veðdeildarflokki og að engar verulegar breytingar væru á ferðinni; það má að vísu lána nokkuð hærra, en það er alveg lagt á vald bankastjórnarinnar. Jeg held þess vegna í raun og veru, að þetta lof í stjórnarblaðinu kunni að verka fremur villandi á ýmsa, að þeir kunni að halda, að einhver ný bjargráð sjeu fundin, og bendir þetta ekki alt á það, að við þetta fyrirkomulag eigi að una? Þó að jeg sje ekki vanur að koma fram sem vandlætari, verð jeg að segja, að mjer finst, að það hefði átt miklu betur við, fremur en að vera að ausa lofi á stjórnina fyrir þetta frv., að finna að því, að á síðasta þingi voru ekki gerðar ráðstafanir um nýja veðdeild, þar sem gamla veðdeildin þraut fyrir nýár. Jeg þarf ekki að lýsa því, að það er litið svo á hjer í bænum - og jeg hefi nú síðast átt tal um það við borgarstjóra, og sagði hann þá hið sama um það og aðrir -, að það væri „örðugasti hjallinn“ fyrir þennan bæ, hvað fasteignáveðlán væru örðug, og mestan þátt ætti það í dýrtíðinni hjer, að ekki væri hægt að fá lán til þess að byggja fyrir og koma húsaleigunni niður.  „Enn er ósjeð, hversu Ræktunarsjóður bætir úr lánsþörf bænda, og óvíst, hver reynslan verður, ef selja skal erlendis vaxtabrjef tveggja eða fleiri íslenskra veðlánsstofnana.“ Svo stendur ennfremur, og þar verð jeg að líta svo á, að það bendi mjög ákveðið á frestun, eins og málinu er nú komið, með leyfi hæstv. forseta: „Eftir nokkurra ára reynslu og athugun verður síðan að taka málið fyrir að nýju og leitast við að finna varanlegt, fast skipulag, sem Íslendingar geta búið að til frambúðar og fullnægir þörfum þjóðarinnar.“ Hvað er það, sem á að fara að útvega reynslu um? Hjer er því slegið föstu af hv. 3. landsk. (JJ), og það virðist vera í samræmi við meiri hl. milliþinganefndarinnar í bankamálum, að það þurfi að fá meiri reynslu til þess að geta ákveðið fyrirkomulag þessa máls, sem einmitt má fullyrða, að þjóðin gerir mestar kröfur til, að fljótt verði leyst af hendi. Að því er snertir veðdeildina sýnist ekki þurfa meiri reynslu, því að hún hefir þegar starfað lengi. Að því er snertir ræktunarsjóðinn, þá verður líka að líta svo á, að það sje fyrirfram gefið, að sú lánsstofnun muni alls ekki geta fullnægt bændum þessa lands, og ætti því heldur ekki að þurfa að leita reynslu í því máli, því að sá sjóður er svo takmarkaður á alla vegu, að hann getur á engan hátt stutt að stórstígum framförum í landbúnaði í landinu. Þar sem háttv. 3. landsk. vill una við þetta ófullnægjandi fyrirkomulag í mörg ár, þá virðist mjer hann allkröfuljettur fyrir hönd landbúnaðarins. En ef bændurnir sjálfir vilja ekki gera frekari kröfur - en því trúi jeg nú ekki, - þá verðum vjer hinir að gera kröfurnar fyrir þá. Ef litið er á lög og reglugerð ræktunarsjóðsins, þá sjáum við, að í hverju lánsspori, sem bændur þurfa að stíga, eru ótal takmarkanir, t. d. í 9. gr. reglugerðarinnar er talað um, að veita megi lán til jarðræktar og húsagerðar á býlum í sveit, og talið upp í 8 liðum það, er sjerstaklega verði veitt til; en svo stendur í reglugerðinni, að til hinna tveggja síðastnefndu má ekki veita lánið nema verkinu sje að fullu lokið og reynsla fengin fyrir, að það komi að fullum notum. Með öðrum orðum, menn eru látnir framkvæma verkið að mestu í von um að fá lán út á það, en ef það svo mistekst eitthvað, þá fæst ekkert fje til að ljúka við það, - og hvaða hjálp er það?  (Atvrh. MG: Það gerir Landsbankinn til bráðabirgða)  . Þetta voru aðeins tvö dæmi, sem jeg nefndi, en yfirleitt er það reglan um þessi lán, að þau eru aðeins veitt eftir að verkið er framkvæmt; en ef lán er veitt á meðan á verkinu stendur, verður auðvitað að setja tryggingar. Jeg hefi áður vikið að því, hve sala brjefanna væri þýðingarmikil fyrir sjóðinn, en í framhaldi af því, hvað sjóðurinn er takmarkaður, vil jeg benda á, að þó maður eigi fje fyrir jörð og geti keypt hana, þá getur hann ekki fengið lán til að kaupa bústofn á jörðina. Þá eru þarfir bæjanna fyrir lánsstofnun afarmiklar. Ef á annað borð á að reyna að minka eitthvað dýrtíðina í landinu, þá verður að sjá um betra fyrirkomulag á fasteignalánsstofnunum. Háttv. 3. landsk. (JJ) hefir nú að vísu viljað benda á það, að með þeim till., sem gerðar væru af meiri hl. nefndarinnar, væri að ýmsu leyti greidd gata að því að fá betri fasteignaveðslán, og meðal þeirra atriða, sem hv.þm. bendir á, er það, að það stendur í frv. meiri hl. nefndarinnar, að Landsbankinn komi á fót sölu á verðbrjefum og kaupi sjálfur. Það má vel vera, að það geti gert nokkuð fyrir sölu verðbrjefa, en það fer líka nokkuð eftir því, hvernig Landsbankinn kynni að meta þau. Sjálft matið mun nú geta tekið allmikinn tíma, því að fleiri en bankastjórnin eiga að fjalla um það. Jeg ætla ekki í þetta sinn að ræða till. bankanefndarinnar um seðlafyrirkomulagið, en aðeins benda á, að það lítur svo út, sem meiri hl. nefndarinnar hafi litið svo á, að hann gæti leyst nokkuð af þeim flóknu málefnum, sem hjer eru á ferðinni, með því að búa til svona afskaplega stórt höfuð á Landsbankann. Hver myndi trúa því, að svo lítill banki hefði yfir sjer þriggja manna bankastjórn, svo 5 manna bankaráð, svo 15 manna nefnd, sem er nokkurskonar yfirbankaráð, og loks fjármálaráðherra? Þá er eitt atriði, sem hv. 3. landsk. (JJ) segir, að muni verða til þess að tryggja fasteignalánsstofnun betri lífsskilyrði, að bankinn hafi 1/3 af sparisjóðsfje sínu í innlendum verðbrjefum. Þetta skilst mjer, að ekki komi frá bankanefndinni, heldur frá landsstjórninni, en það skiftir reyndar engu máli. En í þessu sambandi mætti benda á, að ef svona mikið fje væri lagt til fasteignalánanna, sem í sjálfu sjer væri gott, þá má vera, að ekki lagaðist til á öðrum sviðum, því eitthvert fje þyrfti að koma í skarðið fyrir þetta sparisjóðsfje, sem dregið er frá hinum almennu lánum. Svo segir hv. 3. landsk. (JJ) á bls. 36, að hann bendi á nýja og áður óþekta leið til þess að efla fasteignaveðlán á Íslandi. En sú leið segir hann að felist í því, að bankaráðið ákveði nú vextina. Þetta er nú skrítið. Hjer er engin ný leið. Mismunurinn aðeins sá, að nú ákveður bankastjórnin sjálf vextina, en með þessu fyrirkomulagi í samráði við bankaráð. Í framkvæmd mundu þó bankastjórarnir vitanlega ráða, hvernig vextir yrðu settir. Jeg sje því ekki, að það sje með nokkru móti verjandi að hallast að stefnu meiri hluta bankanefndarinnar, að halda áfram að bíða í svo og svo mörg ár enn. Jeg veit, að hv. meiri hluti, og sjerstaklega hv. 3. landsk. (JJ), heldur því fram, að tímarnir nú sjeu sjerstaklega örðugir og gengið hvikult, og því muni örðugt að fá fast samband milli væntanlegrar fasteignastofnunar og erlends markaðs. En til þess að verulegt líf og fjör komi í viðskiftin, verður að útvega brjefunum erlendan markað og veita þannig nýju fje inn í landið. Það er auðvitað hægt að segja, að tímarnir sjeu örðugir, en þeir eru það ekki fremur á þessu sviði en öðrum. Hvað myndi sagt um ráðstafanir stjórnarinnar, ef hún vildi fresta öllum verklegum framkvæmdum þar til þær yrðu ódýrari? Hæstv. stjórn skilst það, sem raunar ætti að vera ljóst öllum mönnum, að ófært er að skapa hjer slíka kyrstöðu, þó að örlög krónunnar verði ekki sjeð fyrir. Að því er Danmörk snertir eru nú líkur til, að krónan sje að fara upp í gullgildi þar, og þarf þá ekki að óttast örðugleika við þær sveiflur. Jafnframt þessum athugasemdum verð jeg að leggja áherslu á það, að bundinn verði bráður bugur að því að koma skipulagi á þessi mál. Ríkisveðbankinn á að taka til starfa, og skal vandlega athugað, hvernig best má takast að fá markað fyrir brjefin erlendis. Hv. 3. landsk. var mjer áreiðanlega sammála um þetta efni áður. Jeg man ekki betur en að hann væri mjer þakklátur fyrir afskifti mín af þessu máli, þegar jeg barðist fast fyrir því, að þessi bankastofnun kæmist á fót. Jeg hefi litið svo á, að happadrýgst væri, að þessi lánsstofnun væri bæði bundin við landbúnað og fasteignalán í bæjum. Að því er snertir ræktunarsjóðinn; þá er það vitanlega góður maður, sem veitir honum forstöðu, en þetta er þó aðeins aukastarf, þar sem maðurinn rekur málafærslu að aðalstarfi. Það liggur í hlutarins eðli, að ef hin leiðin væri farin og ríkisveðbanka komið á fót, yrðu settir fyrir hann hinir færustu menn, og þeir mundu gera alt, sem í þeirra valdi stæði, bankanum til styrktar. Væru þá góðar horfur á, að hægt yrði að útvega hagfeld lán landbúnaðinum til handa. Jeg vildi óska, að hv. 3. landsk. færi nú að endurskoða sína gömlu og góðu stefnuskrá í þessu máli, því að hún var verulega góð. Jeg teldi rjett stefnt, ef hann vildi nú hallast á þá sveif að vinna að því í samráði við landsstjórnina að koma málinu inn á þessa gömlu og góðu braut. Jeg læt nægja þessar stuttu athugasemdir. Jeg veit, að það hefir ekki mikil áhrif hjer, hvað jeg segi, þar sem jeg hefi annarsvegar á móti mjer 8 íhaldsmenn og hinsvegar 5 framsóknarmenn. Jeg hefi auðvitað engin áhrif á þessa stóru flokka í þinginn. En jeg skoða það skyldu mína meðan jeg á sæti hjer á hinn háa Alþingi að halda fram í hverju máli því, sem jeg álít rjettast og þjóðinni hollast. Ef litið er á reynslu fyrri ára, má sjá, að jeg hefi oft verið í minni hluta í málum, sem síðar hafa sigrað. Jeg þarf því ekkert að óttast, þó að jeg fái hjer ekki atkvæði með mjer, til þess að halda fram rjettum málstað. Jeg get t. d. minst á baráttuna um verslunarfrelsið, þegar verið var að útrýma einokunardraugnum. Jafnvel sumir þeirra, er þátt áttu í að innleiða þann draug, voru með í að kveða hann niður. Afl röksemdanna sneri þeim frá villu síns vegar. Ef fast er haldið á góðum málstað, sigrar hann jafnan að lokum. Jeg skal játa það hreinskilnislega, að jeg treysti hvorki þessum 8 nje þessum 5 til þess að taka athugasemdir mínar til greina. En utan þings veit jeg, að margir eru sömu skoðunar og jeg í þessu máli og fleirum, og þar á meðal eru ýmsir af vitrustu mönnum þjóðarinnar, sem jeg vona, að næstu kosningar eigi eftir að draga inn í þennan þingsal. Annars hafði jeg vænst þess af íhaldsstjórninni, sem var með í því að vísa verslunareinokuninni á dyr, að hún mundi ekki vinna að því að koma á einokun í bankamálum. En ef til vill hefir einokunarbakterían verið búin að bíta sig svo fasta í íhaldskroppinn, að fleirum hætti til að sækja í sama farið. - Jeg sagði íhaldskroppinn. Á sálina minnist jeg ekki. Fæst orð hafa minsta ábyrgð.

Jónas Jónsson Samband mitt við hæstv. stjórn er ekki enn sem komið er svo náið, að jeg þurfi að taka alla ræðu háttv. 1. landsk. (SE) til athugunar. Jeg geri ráð fyrir, að stjórnin og íhaldið muni taka að sjer bróðurpartinn af ræðu hans. Hv. 1. landsk. hefir tekið öll bankamálin til meðferðar.  Það, sem hjer liggur fyrst fyrir, er þá veðdeildarfrumvarpið og samband þess við annað skipulag. Hv. l.landsk. hefir það út á milliþinganefndina og hæstv. fjrh. (JÞ) að setja, að lagt er til að framlengja veðdeildina enn um stund og ekki komið fullkomnu skipulagi á þessi mál. Jeg býst við, að hv. 1. landsk. hafi tekið eftir því, að nefndin hafði gert ráð fyrir lægri höfuðstól í hinni nýju veðdeild en stjórnin og með því sýnt, að hún skoðar þetta bráðabirgðafyrirkomulag. En háttv.þm. (SE) mun kunnugt um, að veðdeildin er nú mjög eftirspurð og að mikið gengur út af brjefum hennar. Það er alls ekki ómögulegt, að á þremur árum þyrfti nokkrar miljónir, jafnvel með þeim kjörum, sem nú er um að ræða. Gert er ráð fyrir, að í þessari veðdeild verði gefnir út fleiri flokkar og seldir til þrautar. Og ef hv. 1. landsk. kemur með mjög stóran þingmannaher eftir næstu kosningar, sem koma vill á nýju skipulagi, þá verður ekki annað bundið en sá flokkur, sem búið verður að hefja. Jeg vil ekki spá illa fyrir sigrum þessa hv.þm. í framtíðinni, og það gleður mig að geta gefið honum von um, að þetta frv. verði engin gaddavírsgirðing fyrir frelsisherinn, sem hjer á að halda innreið sína eftir næstu kosningar. Annars er jeg hv.þm. (SE) sammála um mjög vitlausa grein í stjórnarblaðinu - sem raunar er bannvara í þessari háttv. deild. - Blaðið skilur auðsjáanlega ennþá minna í þessu máli en hv.þm. (SE) og heldur, að hjer sje um einhverja nýjung að ræða. En svo er alls ekki, heldur aðeins bráðabirgðaframlenging, og var stjórnarblaðinu vorkunnarlaust að skilja þetta. Hv. 1. landsk. heldur því fram, að jeg hafi vilst í þessu máli og skift um skoðun, og hyggir það á ummælum mínum um ræktunarsjóðsfrumvarpið, að það hafi verið vel undirbúið. En í þessu er engin mótsögn, þó jeg með því játi mistök síðasta þings, sem gerði óhugsandi að stofna ríkisveðbankann nema með lagabreytingu. Þegar litið er á það, að hæstv. fjrh. hefir altaf beitt sjer á móti ríkisveðbankahugmyndinni og lagði á móti því í fyrra að sameina veðlán til bæja og sveita, er ekki undarlegt, þó að hv.l.landsk. sje vondaufur um framkvæmd ríkisveðbankafrumvarpsins frá 1921, meðan þessi stjórn fer með völdin. Þá er hitt atriðið, sem háttv. 1. landsk. fann að, að jeg og ef til vill fleiri úr meiri hluta nefndarinnar teldum þurfa nokkurra ára reynslu til þess að prófa núverandi skipulag áður en því yrði breytt aftur. Jeg vil benda hv.þm. (SE) á, eins og hann raunar sjálfur hefir játað, að varasamt er að gera ráð fyrir miklum framkvæmdum í þessu efni meðan óvíst er um gengi krónunnar, hvort hún verður lækkuð í verði eða hækkuð upp í gullgildi. Hvernig fer fyrir lántakendum, sem ráðast í fyrirtæki, er verða að byggjast á föstu gengi, þegar krónan stígur mjög mikið? Jeg vona, að hv. 1. landsk. sjái, að það er töluvert annað, þó Íslandsbanki láni peninga til að framleiða fisk, sem gert er ráð fyrir að seljist sama ár. Þar getur orðið um sveiflu að ræða, en það hefir aldrei eins mikið að segja og um lán til margra ára. Á meðan óvíst er um gildi peninganna, verður öll fasteignalánsstarfsemi miklum örðugleikum bundin, og það er svo í hverju einasta landi. Í sumar hitti jeg í Finnlandi prófessor einn, sem mikið hefir að gera með fasteignaveðlán þar í landi. - Hann sagði mjer, að þegar Finnlendingar hefðu verið búnir að festa gengið og breyta myntlögunum, þá fyrst hefðu þeir getað selt vaxtabrjef veðlánsstofnana með góðum kjörum á útlendum markaði, þá fyrst hefðu vextir lækkað o. s. frv. Á meðan gjaldmiðill Finnlands var á sífeldu reiki, var ekki hægt að koma neinu skipulagi á fasteignamálin. Hvernig er svo ástandið hjer? Hver er sekastur um fall íslensku krónunnar? Það er Íslandsbanki.  Jeg álít það mjög heppilegt, að mjer gefist tækifæri að benda á þann dæmalausa gorgeir, sem kemur fram í því, að þeir, sem að þessari stofnun standa, skuli leyfa sjer að halda því fram, að landið eigi ekki að leggja seðla sína í þá stofnun, sem það sjálft á, þar sem þeir altaf áttu að vera. Þá talaði háttv. 1. landsk. um það, að það hefði komið fram í till. minni, að sætta sig við ræktunarsjóðinn og veðdeildina, og jeg ljeti mjer lítið umhugað um hag bænda. Jeg vil minna hv.þm. á það, að það er ekki lengra síðan en í hitteðfyrra, að jeg gerði tillögu um það, að söfnunarsjóðurinn gengi í lán handa bændum til ræktunar, og þá var það hv. 1. landsk., sem var einn í þeim meiri hluta, sem feldi það hjer í deildinni. Þegar jeg kom í fyrra fram með frv. um það að tryggja þann möguleika, sem aðrar siðaðar þjóðir hafa til þess að stofna nýbýli í landinu, þá varð jeg lítils stuðnings aðnjótandi frá hv. 1. landsk. Sama skilningsleysis á nýræktunarmálinu hefir orðið vart hjá honum á þeim fundum, þar sem við höfum verið saman úti um landið. Hann skilur ekki, að heimilafjölgunin í sveitinni er þungamiðjan í okkar ræktunarmáli, eins og hann gæti sjeð, ef hann vildi kynna sjer, hvað það er, sem hefir stutt að fjölgun býla í Danmörku, Noregi og Finnlandi, og hvað það er, sem mesti stjórnmálamaður Englands ætlar nú að gera í þessu efni í sínu landi.  Jeg tel ekki, að þessi hv.þm. hafi neina ástæðu til að gera sig svo gildan í þessu máli sem hann nú hefir gert. Hann hefir stundum verið deigari, þegar mest hefir riðið á að rjetta hluta fólksins við, en verið einn af varðmönnum þess fjesýslusjúkdóms, sem haldið hefir verið við, sjálfsagt til hagsmuna fyrir hluthafa Íslandsbanka. Það mun hafa verið skrítla í blaði stúdenta, þar sem reikningskennari sá 11 á töflunni, en lærisveinninn hafði skrifað 1. Jeg er hræddur um, að bankamálavitið hafi stigið hv. 1. landsk. til höfuðs, og þess vegna fjölgi til muna í bankanefndinni. Þar sem hann talaði um stórt höfuð á svo lítilli stofnun, þá finst mjer það nokkuð áþekt því risavaxna stjórnarhöfði, sem verið hefir á okkar litlu þjóð, og ætti ekki að sóma sjer mikið ver á bankanum. Þá skildist mjer hv.þm. vera óánægður yfir því, að gert er ráð fyrir ríkissjóðsábyrgð á Landsbankanum áfram. Vil jeg aðeins benda á það í þessu sambandi, að þannig hefir það staðið fyrir hugum fólksins síðan 1885. Það hefir aldrei reynt á það með dómi, hvort þjóðin sje í ábyrgð fyrir bankanum, en það hafa allir gengið út frá því. Jeg býst við, að sá, sem segir, að óeðlilegt sje, að landið beri ábyrgð á sínum eigin banka, sje ekki hv. 1. landsk., heldur einhver bankastjóri Íslandsbanka, sem heldur að landssjóðsábyrgð muni draga úr innlögum í hans eiginn banka. Þá er það sjálfsagt af sama toga spunnið, þegar hv.þm. heldur það tómar fjarstæður, sem jeg segi á síðustu blaðsíðu í skýrslu milliþinganefndarinnar um húsbóndavald á fjármálaheimili, eftir að komið væri á það skipulag, sem milliþinganefndin gerir ráð fyrir um Landsbankann. Hver hefir húsbóndavaldið á fjármálaheimili Íslands? Er það Íslandsbanki, sem mest hefir af seðlunum? Nei. Telur hann sjer skylt að gegna ríkisbankaskyldum? Nei. Hefir hann talið sjer skylt að kaupa gjaldmiðil undanfarin ár? Nei, hann hefir ekki gert það. Hefir Landsbankinn húsbóndavaldið? Nei, hann hefir ekki seðlana að lögum, nema þessa nýju seðla með óhagstæðum kjörum, sem ekki eru miðuð við áhættuna, sem þjóðbankar hafa af seðlum. Er það sparisjóðurinn á Eyrarbakka?  Jeg skal skýra dálítið betur, hvað fyrir mjer vakir. Jeg nefndi sparisjóðinn á Eyrarbakka. Hv. 1. landsk. er sjálfsagt kunnugt um, að það var stór sparisjóður, sem naut tiltrúar í góðri sveit. En hann fór á hausinn af því, að honum var glæfralega stjórnað. Eitt af því, sem sparisjóður þessi gerði, þegar hann var orðinn sjúkur og þurfti að verjast falli í brekkunni, var að setja upp innlánsvexti, upp úr öllum öðrum lánsstofnunum hjer á landi. Svo vann hann það upp á útlánsvöxtum, og þeir, sem þurftu að fara til okrara, fóru til hans. Á þennan hátt dró hann að sjer mikið fje. Ef þessi stofnun hefði spurt þingið að því, hvort við vildum láta hana hafa seðlana, þá býst jeg við, að við hefðum verið nógu skynsamir til að segja: við viljum ekki skifta við stofnun, sem rekin er á svo óheppilegum grundvelli. Jeg vona, að hæstv. forseti afsaki það, þótt jeg víki að sumu, sem ekki er beint til umræðu nú, nefnilega úrræði háttv. 1. landsk. Seðlastofnun hans hefir það sjereinkenni, að hún er ekki neinn húsbóndi á fjármálaheimilinu. Íslandsbanki vill vera yfir þeirri stofnun, og þess vegna berst hann fyrir þessu af öllum kröftum. Hann vill ekki vera háður nokkru eftirliti vegna þjóðarhagsmuna. Hann heimtar að fá að vera ríki í ríkinu. Það liggja ekki neinar aðrar ástæður fyrir andstöðu og andhælis hætti leiðandi manna þess banka í seðlamálinu nema þetta. Jeg mun seinna fá tækifæri til að tala um þessa hlið málsins, veikleika slíkrar seðlastofnunar til að halda niðri vöxtum í landinu og vera sá húsbóndi, sem nokkurt tillit er tekið til, og þá sálarlegu strauma, sem liggja til þess, að svo margir merkir menn álíta, að íslensk fjármál þurfi að fá þennan húsbónda. Þegar það er athugað, að sama stofnunin, sem með sinni óheppilegu fjárstjórn hefir mest áhrif haft til þess að fella íslenska krónu, hindrar nú það, að við getum fengið þolanlega úrlausn á okkar seðlamáli, - og það bætist við, að þetta er útlend stofnun, - þá er skörin farin að færast upp í bekkinn.

Sigurður Eggerz Það hefði verið ákaflega skemtilegt, hefði hv. 3. landsk. haldið sjer svolítið betur við efnið en hann hefir gert. Enda hefir afstaða hans til Íslandsbanka komið í ljós fyr, og óþarfi að undirstrika hana. Jeg skal geta þess, að jeg mótmælti því ekki, að stjórnin kæmi með veðdeildarfrv. Það er misskilningur. Jeg sagði, að jeg gerði ráð fyrir, að þótt ákveðið hefði verið, að ríkisveðbankinn kæmist á fót, þá hefði orðið að koma með veðdeildina nú sem hreint bráðabirgðafyrirkomulag. Jeg mintist einnig á það, að þessi upphæð, 8 milj., sem stjórnin hækkaði upp í 10 milj., benti í þá átt, að þetta ætti að vera meira en bráðabirgðafyrirkomulag. Hv. þm. kvað stjórnina hafa eyðilagt það, að ríkisveðbankinn væri settur á stofn, með því að ræktunarsjóðurinn nýi var stofnaður á síðasta þingi. En ef jeg man rjett, þá barðist þessi hv.þm. einmitt fyrir ræktunarsjóðnum.

Hvar var hv. 1. landsk.?

. Jeg var á móti honum, skoðaði hann sem hvert annað „humbug“. Þessi hv.þm. mintist á fundi úti um landið. Jeg man eftir, að jeg var á fundi með hv. 3. landsk. í Borgarnesi. Hann stráði sínum púðursykri óspart yfir bændur. Hann var svo sem ekki að tala við þá um málin. En mikið talaði hann um það, hvað hann sjálfur hefði gert fyrir bændastjettina. Þegar jeg gerðist svo einfaldur að minnast á það við kjósendur, að gallar væru á ræktunarsjóðnum, þá komst jeg ekki upp fyrir moðreyk. Það var ekki verið að deila um það, hvort ræktunarsjóðurinn væri góður, heldur hitt, hver hefði komið honum í gegn. Þar var sem sje gengið út frá því, að bændur væru glaðir yfir að fá þennan banka, sem hv.þm. sjálfsagt í hjarta sínu telur gallagrip. Og þó vildi hv.þm. umfram alt þakka sjer sjóðinn og sínum flokki, en íhaldið vildi þakka sjer. Og var það nokkur von, þar sem stjórnin kom með frv. Svona er nú hreinskilnin við kjósendur. Það var ekki að tala um gagn ræktunarsjóðsins; hitt var aðalatriðið, að nota hann fyrir kjósendabeitu. Hv. þm. snerist í þessu máli á síðasta þingi, af því að hann var hræddur um, að stjórnin kæmi ræktunarsjóðnum í gegn. Jeg þekki þessa karla og veit, hvað liggur á bak við, og þjóðin mun á sínum tíma skilja.

Hún skildi það nú illa í Borgarnesi

. Mikið má vera, hafi hún ekki skilið betur það, sem jeg sagði, heldur en það, sem hv. 3. landsk. sagði. Heyrst hafa raddir um það, að hann og hans flokkur hafi ekki stækkað á þeim fundi. Þá var hv.þm. í speki sinni að tala um það, að ekki væri hægt að koma ríkisveðbanka á stofn, vegna þess, að krónan er ekki orðin föst ennþá. En hv.þm. verður vel að gæta að því, að alt, sem gert er á þessu landi, verður að reikna með tilliti til þessa. Það er auðvitað, að sá maður, sem tekur lán og byggir hús og á að borga eftir svo og svo mörg ár, veit það, að hann tapar vegna, gengisbreytinga. Af hverju byggir hann? Af því að hann er tilneyddur. Lífið heimtar stöðugt starf, og þjóðin getur ekki stöðvað sig í framkvæmdum. Það er auðvitað ekki gott að selja of mikið af brjefum í einu. En jeg tel, að vel mætti miða það eftir þörfum. Hv. þm. var að vitna í útlendan mann um þessi mál. Hv. þm. hefir altaf mikla tröllatrú á vissum mönnum, og vildi jeg vara hann við því; en annars er jeg hræddur um, að hann hafi ekki skilið, hvað þessi maður var að fara. Jeg er hræddur um, að þeir erlendu menn, sem hv.þm. talaði við, haldi, að við getum bygt á úreltu fyrirkomulagi, af því að við hefðum ekki ráð á öðru. Svo fór háttv.þm. að tala um Íslandsbanka, þú að það kæmi ekkert þessu máli við. Það mætti reyndar athuga rækilega alla þá erfiðleika, sem sá banki mætti og aðrir bankar í heiminum á sama tíma. En jeg skil ekki í því, að jeg beri neina ábyrgð á því, hvernig Íslandsbanka var stjórnað í fortíðinni. Að vísu var það rjett, að jeg vann á móti því, þegar hv.þm. vildi koma honum fyrir kattarnef. Jeg hygg, að jeg þurfi ekki að bera kinnroða fyrir það, því að jeg er sannfærður um það, að ef tekist hefði að kippa fótum undan öðrum aðalbanka þjóðarinnar, þá hefðu þau góðu árin, sem nú hafa komið yfir land vort, skilið það eftir öðruvísi en raun er á. Þetta hefði verið einhver mesta ógæfa, sem hægt hefði verið að leiða yfir þjóðina. Við sjáum, að bankahrun grípa ákaflega djúpt um sig, og myndi slíkt verða mjög örlagaþrungið fyrir fátæka þjóð. Hvað hefði orðið, ef tekist hefði með árás á annan höfuðbanka landsins að eyðileggja hann? Hvaða áhrif hefði það haft á íslenskt þjóðlíf? Og Landsbankann? Það er mjög líklegt, að það hefði dregið hann niður líka. Þessi háttv.þm. ætti altaf, þegar hann nefnir Íslandsbanka, að roðna, því að framkoma hans var alveg ósæmileg; hann hefir látið hatrið blinda sig algerlega.  Þá talaði hv.þm. um gorgeir í mjer. Úr því að jeg er þingmaður, verð jeg að halda fram mínum skoðunum, hvort sem jeg er bankastjóri eða ekki. Jeg gæti skilið, að hv. 3. landsk. væri stórorður, ef jeg væri að berjast, fyrir því að fela Íslandsbanka seðlaútgáfuna. En það er ekki tilfellið. Jeg veit, að allir bankastjórar Íslandsbanka mundu rísa á móti því, ef um slíkt væri að ræða. Jeg skil það vel, að þessi hv.þm. álítur það skyldu sína að gera alt, sem Landsbankinn vill gera láta og leggur áherslu á að gert sje. Hann hefir blinda ást á bankanum. Jeg vona, að hæstv. forseti taki ekki illa upp fyrir mjer, þó jeg tali um blinda ást. Jeg veit, að í krafti þessarar blindu ástar vill hann fá Landsbankanum í hendur seðlaútgáfuna. En jeg álít það hina mestu bölvun fyrir bankann, ef slíkt kæmi fyrir, hið mesta óhapp fyrir hann að taka við seðlaútgáfunni. Jeg þykist vera Landsbankanum eins velviljaður og þessi hv.þm. og jeg vil, að vegur hans vaxi, ekki vegna neinna sjerstakra manna, heldur vegna þess, að jeg veit, hve mikla þýðingu þessi stofnun hefir fyrir þjóðina. En með þessu álít jeg, að sje sköpuð hætta fyrir bankann, hætta sem gæti orðið honum örðug. Þá sagði hv.þm., að jeg hefði farið rangt með áðan, er jeg talaði um höfuð bankans, alls 24 menn, sagði, að þeir væru ekki nema 19. Það má vel vera, að það sje rjett, að þeir sjeu ekki fleiri, en óneitanlega finst mjer það stórt höfuð á ekki stærri stofnun. Ekki fjekk jeg sjeð, að hv.þm. tækist að sanna, að þótt þetta nýja fyrirkomulag yrði samþykt, yrði betur sjeð fyrir vöxtum í landinu. Landabankinn hefir ekki vald til þess að ákveða vexti fyrir sparisjóðina, svo að því er snertir vaxtakjörin, hygg jeg, að ekki yrði breyting frá því, sem nú er. Alt það sem þessi hv.þm. var að tala um húsbóndann á heimilinu var tóm illkvitni, eins og vænta mátti. Það er leiðinlegt, að þótt reynt sje að ræða mál með rökum, þá þarf þessi hv.þm. altaf að leita að einhverjum eigingjörnum hvötum, er hann heldur að ráði gerðum manns. Jeg sagði í fjhn., að ef jeg ætti Íslandsbanka og ef ætti að stjórna honum með eiginhagsmuni fyrir augum, þá væri sjálfsagður hlutur að lána ekki nema tryggum og öruggum fyrirtækjum. Ef bankinn hugsaði aðeins um sinn eiginn hag, þá ætti hann að fara þannig að. En bankinn hefir skilið þá ábyrgð, sem á honum hvílir, af því að hann hefir verið styrktur af ríkissjóði, og því hefir hann teygt sig langt sjer í óhag. Fyrir það hafa atvinnuvegirnir blómgast, en bankinn beðið stærri töp en hann hefði ella þurft. Jeg fæ ekki sjeð, að Íslandsbanki hafi gætt annara hagsmuna meira en hagsmuna atvinnuveganna. Jeg er hræddur um, að hv. 3. landsk. taki ekki tillit til þess, að hann er hjer á Alþingi, en það heilræði vil jeg gefa hv.þm., að gleyma því aldrei. Þjóðin gerir vissar kröfur til fulltrúa sinna, sem ekki er ráðlegt að gleyma.

Forseti (HSteins): Jeg skal taka það fram, að hv.þm. hafa í umræðunum um þetta mál farið langt út fyrir efnið. Umræðurnar hafa aðallega snúist um bankana og seðlaútgáfuna. Þetta er mjög óviðeigandi, og mun jeg ekki leyfa slíkt framvegis, en skora á hv.þm. að halda sjer við efnið.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg skal ekki vera langorður. Jeg vil taka í sama streng og hæstv. forseti, að umræðurnar hjer í dag hafa snúist um annað meir en það, sem fyrir liggur. Hjer er um að ræða nýjan flokk bankavaxtabrjefa, en um alt annað hefir verið rætt. Ástæðan til þess, að jeg kvaddi mjer hljóðs, er sú, að hv. 1. landsk. (SE) var að gera lítið úr ræktunarsjóðnum fanst hann hafa litlu fje yfir að ráða. En hv.þm. hefir ekki athugað það, að ef hann hefir úti alt það fje, sem hann má, þá hefir hann um 16 miljónir króna. Jeg heyrði, að honum uxu í augum 8 mjljónir áðan, og finst mjer vera í þessu lítið samræmi. Þá mintist hann á, að vextir væru háir í ræktunarsjóðnum. Vextir eru þó ekki nema 6%, og mundi almenningi þykja gott, ef hv.l.landsk. lánaði fje úr banka þeim, er hann stjórnar, fyrir þá vöxtu. Þá sagði hann, að sjer litist svo á, sem stjórnin væri að reyna að eyðileggja Íslandsbanka. Með því á hann víst við annað frv., sem nú liggur fyrir þinginu, og skil jeg ekki í, hvað það kemur þessu máli við. Annars verð jeg að segja það, að mjer finst það sitja illa á honum sem bankastjóra að vera að breiða það út, að stjórnin sje að reyna að eyðileggja bankann, þó aldrei nema það væri nú satt og rjett, hvað þá þegar það er eintómur misskilningur eða annað verra. Þá hjelt þessi hv.þm. (SE) því fram, að sama lánsstofnunin ætti að vera fyrir landbúnaðinn og bæina. En reynslan hefir sýnt, að það er ekki hagkvæmt; með því verður landbúnaðurinn ávalt útundan. Því var það, að í fyrra var samþykt að koma á fót sjerstakri lánsstofnun fyrir landbúnaðinn, sem betur fer, og iðrast jeg þess ekki, þótt með því væri ríkisveðbankinn eyðilagður í bili, eins og hv. 3. landsk. (JJ) tók rjettilega fram. Ræktunarsjóðurinn hefir hingað til getað fullnægt öllum eftirspurnum um lán og hefir enn ekki þurft að krefjast þeirrar heimildar, að Landsbankinn kaupi af honum vaxtabrjef, og öll brjef hans hafa selst affallalaust. Þá fór hv. 1. landsk. að tala um einokunarbakteríu í íhaldskroppnum. Vildi hann víst með þessu sýna, að hann vissi, að bakteríur færu ekki í sálina. Ennfremur barmaði hann sjer yfir því að vera í minni hluta nú. 

Jónas Jónsson Jeg get nú verið stuttorður. Það er hart, að jeg skuli þurfa að standa oft upp til þess að verja stjfrv. En hv. 1. landsk. (SE) hefir nú að mestu dregið sig inn fyrir víggarðana. Hann talaði hjer um bankamálin líkt og hann talaði á fundinum í Borgarnesi í haust, þar sem viðstaddir voru um 400 manns. Jeg get vitnað það, að hv. 1. landsk. hafði þar enga samúð, og hygg jeg, að hann hafi getað sjeð þar, að annaðhvort eru bændur þar villuráfandi sálir, eða þá að honum hefir brugðist bogalistin. Hv. þm. er kunnugt um átökin í fyrra milli íhaldsins og Framsóknarflokksins um það, hvort ræktunarsjóðurinn gæti runnið inn í ríkisveðbankann eða ekki. Íhaldið varð þar sterkara og því slegið föstu, að stofnanirnar skyldu vera aðskildar. Þar er jeg ósammála hæstv. atvrh. (MG). Jeg áleit heppilegra í framtíðinni að hafa stofnunina ekki nema eina, en það er ekki hægt að sameina þær, nema með sjerstökum lögum. Það kom fram í umræðunum, að Svíar hefðu tvær sjerstakar stofnanir, en við erum smærri en Svíar, og má ekki líkja blint eftir fordæmi þeirra. Jeg býst við því, að hæstv. forseti leyfi mjer að segja nokkur orð út af árásum hv. 1. landsk. Það kom greinilega í ljós hjá hv. 1. landsk., að það var bankastjórinn, en ekki þingmaðurinn, sem talaði, og að hann rjeðist sem slíkur á stjórnina fyrir það, að hún væri að setja hengingaról að hálsi bankans. Út frá þessari lífsstöðu sinni ásakaði hann mig einnig fyrir það, að jeg væri að reyna að kippa fótum undan bankanum. Jeg benti bara á það, eins og svo oft áður, að jeg veit engin dæmi til þess í allri Skandinavíu, að banki, sem var eins illa stæður og Íslandsbanki og var veitt eins mikil hjálp og hjer var gert, gæti skotið sjer undan því að láta athuga plögg sín. Hv. l.landsk. heimtar með frekju hins vanþakkláta, sem hvergi á sinn líka, að þegar sá seki hefir spilað út peningunum á skammarlegan hátt, þá skuli sökudólgurinn undanþeginn því, að lánardrottinn athugi ástand hans. Hann játar, að ef það hefði verið gert og upp hefði komist um ástand sjúklingsins, þá hefði hann tafarlaust dáið.  Skoðun mín er bygð á því, að jeg álít heppilegast, að Landsbankinn fari með seðlaútgáfuna, en það vill nú svo vel til, að það eru fleiri en jeg, sem vilja þetta, svo sem tveir fjármálaráðherrar, sem lagt hafa fram stjfrv. um þetta, hv.þm. Vestm. (JJós) í fyrra og loks Jón Krabbe skrifstofustjóri. Eru þá allir þessir menn í óleyfilegum ástum við Landsbanka Íslands, eða gengur þeim til blint hatur á Íslandsbanka? Á eftir kemur það svo í ljós hjá hv.þm. (SE), að hann elskar Landsbankann. Er það þá svo, að hjarta hv.þm. sje svo stórt, að hann geti bæði elskað sína stofnun og svo líka aðra stofnun þá, sem hann er að áfella aðra fyrir óleyfilegar ástir við? Jeg býst annars við, að þetta komi til af því, að hjarta hv.þm. er að sínu leyti eins stórt og maðurinn er í sjálfu sjer vörpulegur. Viðvíkjandi þeirri þýðingu, sem það mundi hafa fyrir veðdeildina að starfa eins og hjer er gert ráð fyrir og með umræddum breytingum á Landsbankanum. vildi jeg segja það, að þar sem Landsbankinn nú hefir stærstan sparisjóð, sem til er á öllu landinu, og þar sem svo er gert ráð fyrir í frv. að hann kaupi vaxtabrjef fyrir 1/3 hluta af sparisjóðsfje sínu, þyrfti ekki að líða langur tími þar til yrði markaður fyrir tíu miljónir af fjenu, - og er þetta nú ekki mikils virði fyrir hv.þm. (SE), sem elskar alla, sem þurfa fjárins með? Þetta ætti hv.þm. að athuga. En það, hvort þjóðbankinn, eins og hann yrði útbúinn, kæmi til að ráða miklu um vexti og annað fleira, segist hv.þm. ekki vita, en jeg og mínir skoðanabræður álítum, að bankarnir verði að dansa eftir pípu þjóðbankans, og það er atriði, sem ekki aðeins hefir gildi út á við, heldur líka inn á við, að hafa húsbónda á heimilinu, sem getur tekið í taumana, ef með þarf. Jeg tók eftir, að hv.þm. gekk framhjá því, sem jeg sagði um sparisjóðinn á Eyrarbakka, hvort ekki hefði verið hægt að laga hann með því, ef hann hefði orðið að taka tillit til annarar stofnunar, sem hefði verið nógu sterk og getað ráðið fram úr vaxtamálinu.

Sigurður Eggerz Jeg veit að ræktunarsjóðurinn getur selt brjef fyrir alt að 16 miljónum. Jeg veit, að sú upphæð er ekki lítil. En aðalatriðið er, hvernig er hægt að selja þessi brjef; það er hægt að gefa út heimild fyrir svo og svo mikilli brjefasölu. Og ef það væri allur vandinn, þá væri vandinn lítill. En vandinn er að búa brjefin þannig út, að þau sjeu seljanleg og að þeir peningar, sem koma inn fyrir þau, verði ekki of dýrir. Annars get jeg vísað til þess, sem jeg sagði áður og oft hefi sagt um alla annmarkana á ræktunarsjóðnum. Um dýrleika veðdeildarlánanna get jeg vísað til útreiknings dr. Ólafs Daníelssonar. Hvað stóru flokkana snertir, sem hæstv. atvrh. (MG) var að tala um, og litla flokkinn, sem jeg er í, þá skal jeg fullvissa hæstv. atvrh. um það, að oft getur verið gott í litlum flokki og vont í stórum. Enda hygg jeg líka, að hæstv. atvrh. hafi stundum fundið til sárleika flokksagans. Þá kem jeg að hv. 3. landsk. Hann er nú hálfgerður vandræðamaður, því honum hættir svo við að slá því föstu, að maður hafi sagt hitt og þetta, sem maður aldrei hefir sagt, og ræðst svo á mann fyrir það. En þetta er hálfgerð vandræðabardagaaðferð. Jeg sje nú ekki betur en alt staðfestist, sem jeg sagði um aðstöðu háttv.þm. og milliþinganefndarinnar. Það er beinlínis gert ráð fyrir því, að nokkur reynsluár eigi að líða áður en farið er að koma málinu á þann eina rjetta grundvöll, sem jeg hefi bent á. En þessum drætti vil jeg mótmæla í nafni landbúnaðarin, og í nafni bæjanna. Þessi tilllneiging háttv.þm. og háttv. meiri hl. milliþinganefndarinnar til þess að stinga þessu stórmáli svefnþorn með nýrri veðdeild er áreiðanlega ein af stóru syndunum. Veðdeildin mátti aðeins vera hrein bráðabirgðaráðstöfun, en syndin liggur í því að byggja hana upp eins og endanlega lausn málsins. Geipiorð háttv.þm. um Íslandsbanka eru ekki svara verð. Langt var frá því, að jeg vildi hindra, að bankinn yrði rannsakaður. Þvert á móti; jeg kom í gegnum þingið bankaeftirlitsmanninum. til þess að stöðug rannsókn á bönkunum gæti átt sjer stað, sem framkvæmd væri af manni með sjerþekkingu. En sú 14 daga rannsókn, sem háttv.þm. vildi láta framkvæma, var pólitísk heimska og hættuleg að því leyti, að hún var svo óvenjuleg og gat skapað óróa um bankann, sem fyrir ári síðan var rannsakaður af þingnefnd. Háttv. 3. landsk. (JJ) spurði mig um. hvort nokkur banki í heiminum mundi hafa fengið eins mikla hjálp og Íslandsbanki. Já, t. d. Landsbankinn. Jeg studdi t. d. að því 1923, að hann fjekk 200 þús. punda lán, eða h. u. b. 6 milj. kr., og þótti öllum sjálfsagt og skynsamlegt. Hvernig er hv.þm. (JJ) svo óskammfeilinn hjer í þessari háu samkomu að segja, að Íslandsbanki ráði því, sem gert er hjer?

Voru það þá aðeins hluthafarnir?

. Jeg treysti þessu háa þingi svo vel, að háttv. þingmenn haldi aðeins því fram, sem þeir telja rjett. Þessi hluthafaásökun á þingið er móðgun, sem hv.þm. ætti að roðna yfir að bera fram. Annars er það hart, þegar rædd eru alvarleg mál við þennan háttv.þm. (JJ), að þá skuli maður þurfa að nota mikið af tímanum til þess að hirta hann.

Jónas Jónsson Svo ríkt er hv. 1. landsk. (SE) það í hug, að keppinautabankinn sje undir uppsiglingu með seðlana, að hann hefir hvað eftir annað kallað milliþinganefndina Landsbankanefnd. Jeg tel það vitnisburð um það, að undirmeðvitund hv.þm. hafi komið upp um yfirmeðvitund hans, hvað mikla óbeit hann hefir á því, að sú stofnun, sem nú er keppinauturinn, fái það, sem hans stofnun vill hafa. Íslandsbanki hefir altaf staðið eins og hundur á roði á rjettinum til seðlaútgáfunnar, þangað til hv.þm. nú segir, að hann sem sjerstakur vinur Landsbankans vilji frábiðja honum þá hættu að fá seðlaútgáfuna, einmitt þá hættu, sem hans banki hefir sóst eftir frá síðustu aldamótum að halda sem fastast í fangi sjer. Jeg býst við, að jeg geri ekki hv.þm. (SE) rangt til, þó að jeg segi honum það, að hann hafi ekki áttað sig á þeirri bölvun hins hvikula gengis, sem við eigum nú við að stríða, og að því verði ekki kipt í lag á fáeinum vikum. Jeg vil benda hv.þm. á það, að ef hann vonast eftir, að krónan hækki upp í gullgengi og verði síðan haldið þar fastri, þá fara í þá baráttu mörg ár. Það er nú auðsætt hvað veðdeildarlánin snertir, að við verðum að notast við þetta bráðabirgðaástand á meðan við getum ekki fengið fastan markað fyrir vaxtabrjef okkar, en af því að jeg sje, að hv.þm. (SE) hefir eitthvað lesið mína grein um fyrirkomulagið, þá vildi jeg biðja hv.þm. að athuga, hvað hann hjeldi, að Danmörk myndi hafa selt mikið af verðbrjefum í stóru löndunum fyrir sunnan sig og vestan, hvort það mundi hafa orðið svo, að skifti hundruðum miljóna, ef danska krónan hefði altaf verið svífandi. En Danir hafa ekki yfirleitt reynt að selja valtabrjef utanlands síðan króna þeirra fjell. Öll þessi „kritik“ hv.þm. er sprottin af því, að honum hefir ekki skilist það, hvað einum sjúkum lim hefir sjerstaklega tekist að skapa mikið allsherjarböl hjer á landi, og hv.þm. (SE) hefir ekki getað bent á eitt einasta erlent dræmi, þar sem lánardrottnum hefir verið neitað um það að láta trúnaðarmenn sína koma til þess að rannsaka hag skuldunautanna, og enginn gekk þó betur fram í að varna þess árið 1923 heldur en hv.þm. (SE) sjálfur. Ef bera mætti saman mikinn mann og mikið sögulegt atvik við litla andstæðu, vildi jeg bera saman dauða Móse við baráttu hv. 1. landsk. á þingi 1923 gegn því, að Íslandsbanki yrði rannsakaður. Móse horfði með dauðann í hjarta sjer af Nebósfjalli inn yfir hið fyrirheitna land. Hv. 1. landsk. var veturinn 1923, með þann pólitíska dauða í hjarta sjer, farinn að horfa inn í sitt fyrirheitna land - opinn Íslandsbanka.

Atvinnumálaráðherra (MG): Háttv. 3. landsk. (JJ) tók það fram, að það, sem okkur bæri á milli, væri það, að hann teldi það heppilegra, að einn banki væri fyrir öllum útlánum til sveita og bæja, og jeg skal ekki neita því, að okkur beri þetta á milli; en jeg verð þá að segja hv.þm. (JJ) það aftur, að jeg sje ekki, hvað landbúnaðurinn hefir gott af því að vera í þeirri samsteypu.

Væri það ekki hugsanlegt, að skipulagið væri tvískift inn á við, þó að það væri ekki nema einskift út á við?

. Víst svo, en sú hugmynd hefir naumast komið fram. Jú, jeg hygg, að þetta hafi komið til umræðu á þinginu 1921, en þá var það felt. En þetta er í mínum augum eitt meginatriði landbúnaðarins, að hafa sjerstaka lánsstofnun út af fyrir sig. Jeg hefi litlu að svara hv. 1. landsk. (SE), því að við höfum ekki deilt mikið í þessu máli. En jeg vil minna á það, að Íslandsbanki hefir afsalað sjer seðlaútaáfurjettinum, svo að það er ekki rjett að brigsla honum um það, að hann vilji fá hann aftur.

Jeg hefi ekki sagt það

. Hv. þm. (JT) gerði hv. 1. landsk. (SE) þær getsakir, að hann vildi fá seðlaútgáfurjettinn aftur; og það, sem hv.þm. (JJ) sagði, að stjórnin hefði verið á móti því að hagur bankans væri rannsakaður, þá var það heldur ekki rjett, því að hjer sat fimm manna nefnd í eitthvað hálft ár, og það var einmitt þingið, sem skipaði hana, og á þinginn 1922–23 kom fram áskorun um að láta rannsaka hag bankans aftur, sem þó gat ekki orðið öðruvísi en ófullkomið, þar sem nákvæm rannsókn hafði farið fram áður. Þá vildi jeg svara því, er hv. 1. landsk. sagði um vextina hjá ræktunarsjóði. Jeg er ekki í neinum vafa um það, að vextir eru lægri hjá honum heldur en hjá bönkunum, og þó að menn kunni að geta tekið lán hjá bönkunum, þá hygg jeg, að það verði miklu hægra að taka lán hjá ræktunarsjóði, sem jeg vona, að geti fullnægt þeim kröfum, sem til hans má gera. Og jeg hygg líka, að veðdeildarlánin hljóti að verða ódýrari en venjuleg bankalán, og jeg skil ekki í því, að lán, sem tekið er til 35 –40 ára, verði ekki ódýrara heldur en lán, sem tekið er með 7–8% vöxtum, þó að tekið sje tillit til affallanna. Þessum flokki, sem frv. ræðir um, er ætlað að vera þangað til 10 miljónir hafa verið lánaðar. En hvað lengi það verður, veit enginn, en það sannar heldur ekkert um það, að ræktunarsjóðurinn sje of lítill, því að það er svo miklu meira af lánsfjenu, sem fer til kaupstaðanna. Um stóra og litla stjórnmálaflokka skal jeg ekkert segja. Það má hv. 1. landsk. (SE) best þekkja til að dæma um, en ef það er rjett, sem hann segir um ókostina við stóru flokkana, þá skil jeg það ekki, hvernig hv.þm. (SE) getur horft með gleði í móti væntanlegum straumi af nýjum flokksmönnum hjer inn í þingið.