Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti Íslands hefur gefið út svohljóðandi bréf: „Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda þriðjudaginn 2. september kl. 13.30. Gjört í Reykjavík, 15. ágúst 2008. Ólafur Ragnar Grímsson. Geir H. Haarde. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Framhaldsfundir Alþingis hefjast því nú á ný. Ég býð hæstv. forseta, hv. alþingismenn og starfsmenn þingsins alla velkomna til þingstarfa og læt í ljós þá ósk og von að störf okkar megi verða landi og lýð til blessunar.

Háttvirtir alþingismenn. Ég býð ykkur velkomna til framhaldsfunda Alþingis, 135. löggjafarþings. Ég vona að gott sumar hafi verið alþingismönnum - og raunar þjóðinni allri - hamingjuríkt og að sem flestir hafi fengið hvíld og næðisstundir frá starfsönnum og amstri hversdagsins meðan bjartast og blíðast var. Þannig á það að vera. Ég leyfi mér við þetta tækifæri að gera þá persónulegu játningu að hápunktur sumarsins hjá mér var við hátíðarguðþjónustu í Reykholtskirkju í júlílok þar sem séra Sigurbjörn Einarsson biskup, sem nú hefur kvatt í hárri elli, flutti eina af sínum áhrifaríku predikunum. Þar tvinnaði hann saman af mikilli þekkingu og hugkvæmni sögu Reykholts, Egils sögu, ævi Snorra Sturlusonar, örlagaríka valdakeppni og framandi íhlutanir. Hann fjallaði um íslenska tungu sem fjöregg sjálfstæðis okkar og ekki síst hin sístæðu verðmæti kristinnar trúar. Um fjörbrot þjóðveldisins og það sem af þeim má læra, fórust honum svo orð: „En það fór nú samt svo illa. Römm öfl og vond ollu því. Það kemur fyrir að mennirnir blindast og krossfesta sína eigin gæfu, hjálp og blessun. Verst fer þeim ævinlega þegar þeir blindast af ímynduðum glansi af sjálfum sér. - Ég er ekki viss nema einhverjir sperrtir hanar á tildurshaugum samtímans mættu taka þetta til sín. Og það er ekki hættulaust að seljast undir framandi íhlutanir og yfirráð. Hákon konungur reyndist Íslandi óheillavaldur. En verri en Hákon eru þau máttarvöld sum sem menn eru svo aumlega flatir fyrir nú á dögum. Ég nefni aðeins það sjúka yfirlæti sem þykist upp úr því vaxið að gera ráð fyrir neinu æðra sjálfum sér í alheimi, og þann gráðuga mammon sem virðir ekkert, enga helgidóma, engar hugsjónir, engin gildi.“ Þetta voru orð séra Sigurbjörns biskups á Reykholtshátíð. Þau varnaðarorð eiga vissulega erindi til okkar hér á hinu háa Alþingi sem og í samfélaginu öllu og ég hvet þingmenn til þess að kynna sér þessa merku predikun. Tveir biskupar íslensku þjóðkirkjunnar önduðust á sumardögum, séra Ólafur Skúlason og séra Sigurbjörn Einarsson. Blessuð veri minning þeirra. Septemberfundir Alþingis eru nýmæli. Þeir eru þáttur í þeirri breytingu sem við gerðum á þingsköpum Alþingis í desember á síðastliðnu ári og miða að því að lengja starfstíma Alþingis og dreifa þingstörfum betur yfir lengri tíma til hagsbóta fyrir alþingismenn, ríkisstjórn og allt skipulag þingsins. Með septemberfundum Alþingis er ætlunin að skapa svigrúm til að ljúka á yfirstandandi löggjafarþingi afgreiðslu mála sem voru langt komin í vor en ekki vannst tími til að ræða til hlítar þá eða þurftu betri athugunar við í nefnd svo þau gætu orðið að lögum. Með þessu fyrirkomulagi er þess vænst að minnka megi nokkuð þær annir sem ætíð eru og vilja verða við lok þingfunda fyrir sumarhlé. Ýmsar þingnefndir hafa verið á fundum síðustu vikur til undirbúnings fyrir septemberþinghaldið og vænti ég þess að árangur þess starfs skili sér í vandaðri afgreiðslu mála. Þá má búast við að nokkur mál, sem ekki ættu að valda miklum ágreiningi, komi fram og fái afgreiðslu á þessum þingdögum. Septemberfundunum er enn fremur ætlað að veita tækifæri til almennrar pólitískrar umræðu eftir sumarhlé þingsins. Svo stendur nú á að blikur eru á lofti í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar þannig að þörf er rækilegrar umræðu um þau hér á Alþingi. Eins og sjá má á dagskrá fundarins hefur forsætisráðherra óskað eftir því að flytja þinginu skýrslu í upphafi þingfundar í dag um stöðu efnahagsmála. Áætlun um þinghaldið hér í september, bæði er varðar þingfundi og nefndafundi, hefur verið dreift til háttvirtra alþingismanna. Ég vona að þessi nýbreytni í þingstörfum reynist heilladrjúg og bæti enn vinnubrögðin hér á Alþingi.

Egill Jónsson, bóndi og fyrrverandi alþingismaður, andaðist hinn 12. júlí síðastliðinn, sjötíu og sjö ára að aldri. Hann var fæddur að Hoffelli í Nesjahreppi 14. desember 1930. Foreldrar hans voru hjónin Halldóra Guðmundsdóttir og Jón Jónsson Malmquist er þar bjuggu. Egill Jónsson lauk búfræðiprófi frá Bændaskólanum á Hvanneyri 1950 og búfræðikandídatsprófi frá sama skóla 1953. Árið 1955 stofnaði hann nýbýlið Seljavelli í Nesjum og bjó þar æ síðan. Hann var ráðunautur hjá Búnaðarfélagi Íslands 1954–1955 og síðar héraðsráðunautur Búnaðarsambands Austur-Skaftfellinga 1956–1980. Egill Jónsson var valinn til fjölmargra trúnaðarstarfa, bæði í héraði og á landsvísu. Hann var fulltrúi á búnaðarþingi í 41 ár, 1954–1995, og í stjórn Búnaðarfélags Íslands 1991–1995, sat í hreppsnefnd Nesjahrepps í 20 ár, 1962–1982, í skólanefnd Bændaskólans á Hvanneyri, formaður hennar um skeið og í stjórn Áburðarverksmiðju ríkisins 1985–1993. Hann sat í stjórn Byggðastofnunar 1991–1999 og var formaður stjórnarinnar 1995–1999. Enn fremur átti hann sæti í stjórn Framleiðnisjóðs landbúnaðarins og var um skeið formaður í fagráði Landgræðslu ríkisins. Í desemberkosningunum 1979 hlaut Egill Jónsson kjör til Alþingis og sat fyrstu átta árin sem landskjörinn alþingismaður fyrir Sjálfstæðisflokkinn en frá 1987 til 1999, þegar hann lét af þingmennsku, sat hann sem þingmaður Austurlandskjördæmis. Þar áður tók hann sæti á Alþingi sem varamaður haustið 1978 og sat á 23 þingum alls. Á Alþingi starfaði Egill í mörgum nefndum þingsins, lengst í samgöngunefnd og landbúnaðarnefnd, var formaður beggja þeirra í efri deild um tíma og síðan fyrsti formaður landbúnaðarnefndar Alþingis eftir afnám deildanna 1991. Egill Jónsson var atorkumaður og framfarasinnaður, byggði upp bú sitt og varð bændahöfðingi í sveit sinni og orðlagður rausnarmaður. Heimahéraði sínu unni hann mjög og sögu þess og nýtti krafta sína á seinni árum til ritstarfa og ritstjórnar um mannlíf og náttúru Austur-Skaftafellssýslu. Á Alþingi beitti hann sér einkum í málefnum landbúnaðarins, í samgöngumálum og byggðamálum og var málafylgjumaður mikill, knúinn af hugsjónum um ræktun lands og lýðs. Hann var hreinskiptinn í samstarfi, innan þings sem utan, orðfæri hans meitlað og minnisstætt og bar vitni um heilsteyptan mann. Ég bið þingheim að minnast Egils Jónssonar, fyrrverandi alþingismanns, með því að rísa úr sætum. - 
            

Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Ögmundi Jónassyni, um að Atli Gíslason, 7. þm. Suðurk., geti ekki af persónulegum ástæðum sótt þingfundi á næstunni. Fyrsti varamaður flokksins í kjördæminu, Alma Lísa Jóhannsdóttir, tekur sæti hans á Alþingi í dag. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til þingstarfa.

Í umræðu um skýrslu forsætisráðherra um efnahagsmál hefur ráðherra 20 mínútur til framsögu og talsmenn þingflokka 15 mínútur. Aðrir þingmenn og ráðherrar hafa 10 mínútur. Andsvör verða ekki leyfð fyrr en að loknum ræðum talsmanna þingflokkanna. Að öðru leyti fer umræðan fram samkvæmt 80. gr. þingskapa um skýrslur.

Herra forseti. Ég hef óskað eftir því að fá tækifæri hér við upphaf þessa þingfundar, sem til er boðað í byrjun september samkvæmt nýjum þingskapalögum, til að gera þingheimi grein fyrir stöðu og horfum í efnahagsmálum um þessar mundir. Tel ég eðlilegt að hefja þingstörfin nú með slíkum umræðum í ljósi þess hve efnahagsástandið hefur breyst hratt til hins verra undanfarna mánuði. Efnahagsvandi okkar Íslendinga er að segja má tvíþættur. Í fyrsta lagi glímum við við hefðbundinn samdrátt í kjölfar mikilla uppgangstíma sem fært hafa þjóðinni betri lífskjör en nokkru sinni fyrr. Gengi krónunnar, sem almennt var talið of hátt skráð um nokkra hríð, lækkaði hratt fyrri hluta ársins með þeim afleiðingum að verðlag hækkaði og kaupmáttur rýrnaði. Hafa verður hugfast að þrátt fyrir kaupmáttarskerðingu undanfarinna mánaða er staðan enn sú að lífskjör eru hér jafngóð og þau voru fyrir rúmum tveimur árum og höfðu þau þá aldrei verið betri. Á hinn bóginn er við að fást afleiðingar alþjóðlegar fjármálakreppu í kjölfar erfiðleika á húsnæðismarkaði í Bandaríkjunum. Þetta ástand hefur haft alvarlegar afleiðingar víða í nálægum löndum og lýst sér í miklum erfiðleikum og jafnvel gjaldþrotum virtra lánastofnana og mikilli áhættufælni fjárfesta sem gert hefur öllum erfitt fyrir um lánsfjáröflun. Augljóst er að slíkt ástand hlaut að hafa áhrif hér á landi miðað við hversu opið okkar hagkerfi er orðið gagnvart fjármagnsflutningum milli landa og hversu stórir íslensku bankarnir eru orðnir miðað við hagkerfið í heild. Þessu til viðbótar hefur heimsbyggðin þurft að horfast í augu við stórfelldar hækkanir á olíumörkuðum og verði matvæla og annarra hrávara. Undanfarin ár hafa verið okkur Íslendingum sérstaklega hagfelld. Kaupmáttur hefur vaxið mikið og stöðugt fleiri stoðum hefur verið skotið undir efnahagslífið. Þessi aukna fjölbreytni tryggir betur en áður sjálfbærni þess og þá um leið velferð Íslendinga til langframa. Mjög mikilvægt er að við Íslendingar gerum okkur grein fyrir því að við erum ekki ein á báti í þessu efnahagslega umróti. Fjármálaráðherra Bretlands lýsti því yfir fyrir nokkrum dögum að efnahagslægðin þar í landi væru sú dýpsta frá lokum síðari heimsstyrjaldar og að allt að tvær milljónir Breta ættu á hættu að missa vinnuna fyrir næstu jól. Í Danmörku riða rótgrónar fjármálastofnanir á borð við Hróarskeldubanka til falls og í Bandaríkjunum hafa þegar orðið stór gjaldþrot sem rekja má beint til fjármálakreppunnar sem nú skekur heimsbyggðina. Það er líka óhjákvæmilegt að þessar hræringar komi fram í vaxandi verðbólgu í heiminum, hér á landi sem annars staðar, og stöðugt auknu álagi á hagstjórnina. Ísland er langt því frá eitt að finna fyrir vanmætti hagstjórnar gegn ástandinu. Við þurfum líka að átta okkur á því að í þessum efnum eru engar töfralausnir til. Engin ríkisstjórn nokkurs staðar í heiminum er fær um að veifa töfrasprota til að rétta efnahagslífið við, ekki sú íslenska, ekki sú breska og ekki sú bandaríska. Margir þeirra sem farið hafa mikinn í umræðu um efnahagsmál hér á landi á síðustu mánuðum virðast ekki hafa áttað sig á þessum veruleika. Almenningur á Íslandi, líkt og annars staðar í heiminum, finnur óhjákvæmilega fyrir hinum alþjóðlegu þrengingum. Við finnum fyrir þeim á bensínstöðinni, í matvörubúðinni og þegar við borgum af húsnæðislánunum okkar. Það er bæði erfitt og sársaukafullt að sætta sig við versnandi lífskjör en hitt er þó sýnu verra að neita að rifa seglin þegar ágjöfin er mikil eins og nú. Íslenska þjóðin er ekki óvön því að takast á við erfiðleika og við munum vinna bug á þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir. En það krefst þolinmæði og þrautseigju. Þetta tekur tíma, við þurfum öll að búa okkur undir tímabundnar fórnir og minnkandi kaupmátt um hríð. Í þessum þrengingum er gott að hugsa til þess að íslenska þjóðin, almenningur, fyrirtæki og ríkissjóður, hafa aldrei verið eins vel í stakk búin til að standast ágjöf í efnahagslífinu. Við notuðum uppgangstímann til að greiða niður skuldir ríkissjóðs, safna í digra sjóði og skjóta fleiri stoðum undir atvinnulífið og þar með verðmætasköpunina í þjóðfélaginu. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hitti nefnilega naglann á höfuðið í nýrri skýrslu sinni þar sem hann segir að efnahagslegar framtíðarhorfur Íslands séu öfundsverðar. Lífskjör hér á landi munu batna hratt á nýjan leik þegar við erum komin í gegnum yfirstandandi erfiðleika. Sá lífskjarabati mun ekki byggjast á lánum, töfrabrögðum eða skyndilausnum, heldur aukinni framleiðslu og nýtingu mannauðs og annarra auðlinda. Við Íslendingar erum góðu vön og eftir eitt lengsta, samfellda hagvaxtarskeið sögunnar hefur hagkerfið hægt á. Það lá fyrir að það mundi gerast þegar lotu virkjunar- og álversframkvæmda lyki. En enginn sá fyrir þær þrengingar sem átt hafa sér stað á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og afleiðingar þeirra fyrir Ísland. Eðli hagkerfa er einfaldlega að ganga í gegnum samdráttarskeið eftir löng hagvaxtarskeið. Eftir langhlaup þurfa jafnvel bestu hlauparar að stoppa og ná andanum áður en haldið er af stað á nýjan leik. Ekki þarf að hafa mörg orð um það, herra forseti, hversu miklum stakkaskiptum íslenskt samfélag hefur tekið á síðustu tveimur áratugum. Aldrei í sögunni hefur kaupmáttur aukist jafnmikið, menntunarstig þjóðarinnar hefur vaxið jafnt og þétt og við sýndum þá ábyrgð að greiða niður skuldir ríkissjóðs þegar vel áraði. Það ber vott um fyrirhyggju og ráðdeild. Sökum þessa stöndum við frammi fyrir núverandi áskorunum í efnahagslífinu með mikil og góð vopn í höndum, vel menntaða þjóð, fleiri styrkar stoðir undir atvinnulífinu, skuldlausan ríkissjóð og digra sjóði. Höfuðviðfangsefnið nú er að setja fram trúverðugar lausnir og fylgja eftir markaðri stefnu af ákveðni og yfirvegun. Ríkisstjórn og Seðlabanki hafa sannarlega tekið á þrengingum í efnahagslífinu af festu og gert það sem í þeirra valdi stendur til að vinna að lausn vanda síðustu mánaða. Stjórnarandstaðan og aðrir efasemdamenn hafa sakað ríkisstjórnina um aðgerðaleysi í efnahagsmálum. Þær ásakanir eru ekki á rökum reistar. Á síðustu mánuðum hafa mörg og markviss skref verið tekin til að sporna við áhrifum fjármálakreppunnar á íslenskt efnahagslíf. 
             Seðlabankinn hefur á árinu rýmkað reglur um veð í reglulegum viðskiptum hans við fjármálastofnanir. Veðhæfum eignum hefur verið fjölgað og með því hefur viðskiptaumhverfi íslenskra banka breyst í átt til þess sem tíðkast í nálægum löndum. Reglur Evrópska seðlabankans hafa einkum verið hafðar hér til hliðsjónar. Útistandandi fjárhæð veðlána er nú rúmlega 400 milljarðar króna og hefur hækkað undanfarin missiri líkt og gerst hefur annars staðar. Í maí gerði Seðlabanki Íslands gjaldeyrisskiptasamninga við seðlabanka Noregs, Svíþjóðar og Danmerkur sem fela í sér bakstuðning bankanna og styrkir gjaldeyrissjóð Seðlabanka Íslands með þeim hætti um 180 milljarða. Seinna í maí heimilaði Alþingi ríkissjóði að taka allt að 500 milljarða króna að láni, erlendis og innan lands, til að styrkja gjaldeyrisforðann enn frekar. Þessa heimild er nú verið að nýta í áföngum. Í júní var tilkynnt um ráðstafanir tengdar Íbúðalánasjóði sem veita fjármálafyrirtækjum möguleika á að koma húsbréfum í verð og bæta þannig lausafjárstöðu sína. Þetta kemur einkum smærri aðilum á fjármálamarkaði til góða. Í lok júní var tilkynnt um 75 milljarða króna skuldabréfaútgáfu ríkisins sem var mikilvægt skref til að laða að erlenda fjárfesta til Íslands og auka gengisstöðugleika. Hefur þetta þegar skilað góðum árangri. Í byrjun júlí voru felld niður stimpilgjöld vegna kaupa á fyrstu íbúð. Sú aðgerð dregur úr kostnaði við íbúðakaup og er til þess fallin að glæða fasteignamarkaðinn og auðvelda ungu fólki að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Og það er athyglisvert að í morgun var tilkynnt að bresk stjórnvöld hefðu hugsað sér að ráðast í nákvæmlega sambærilega aðgerð. Í lok júlí var gjaldeyrisvarasjóðurinn aukinn um liðlega 12% með víxlaútgáfu ríkissjóðs. Skattar á fyrirtæki voru lækkaðir í 15% á þessu ári og búa íslensk fyrirtæki nú við einna lægsta skatta í álfunni, sem aftur endurspeglast í samkeppnishæfni þeirra til langs tíma litið. Þá hefur samist um að Ísland verði aðili að samkomulagi Evrópusambandsþjóða um viðbrögð við fjármálakreppu til þess að auka fjármálastöðugleika á Evrópska efnahagssvæðinu. Þessa dagana er verið að ganga frá nýju gjaldeyrisláni að fjárhæð a.m.k. 250 milljónir evra, á kjörum sem eru mun hagstæðari en svokallað skuldatryggingarálag á ríkissjóð gefur til kynna. Það atriði er að sjálfsögðu mjög mikilvægt frá sjónarhóli skattgreiðenda en ekki síður annarra lántakenda á markaðnum og sýnir enn á ný hve skuldatryggingarálög á alþjóðlega fjármálamarkaðnum geta verið fjarri raunveruleikanum. Gjaldeyrisforðinn nam um 200 milljörðum króna í lok júní sl. Í júlí og ágúst var hann stækkaður í nokkrum áföngum og nam í lok ágúst um 300 milljörðum. Með hinu nýja láni, sem ég greini nú frá ásamt með áðurnefndum gjaldeyrisskiptasamningum og lánalínum ríkissjóðs og Seðlabankans, nemur forðinn nú jafnvirði rúmlega 500 milljarða króna. Á miðju ári 2006 var hann rúmlega 100 milljarðar króna á sambærilegu gengi. Gjaldeyrisforði okkar hefur því fimmfaldast á þessum stutta tíma og er nú hlutfallslega mun meiri en í flestum nágrannalöndum ef miðað er við landsframleiðslu. En það er eins og þeir sem tala mest um að auka þurfi gjaldeyrisforðann séu ekki alltaf með á nótunum. Herra forseti. Allar þessar aðgerðir virka saman að lausn vandans. Áfram er unnið að mörgum öðrum atriðum sem öll miða að því að mæta hinum tímabundna vanda okkar. Ríkisstjórnin mun gera það sem í hennar valdi stendur til að taka á vandanum til skemmri tíma og auka stöðugleika í efnahagslífinu til lengri tíma. Fjárlagafrumvarpið og stefnuræða mín í byrjun október munu bera þess merki. Ríkisstjórnin hefur forðast innihaldslausar upphrópanir sem engu skila og eru síst til þess fallnar að treysta trúverðugleika okkar, inn á við sem út á við. Í efnahagslegu umróti eru yfirvegaðar aðgerðir mikilvægari en upphrópanir og úrtölur. Allar þessar aðgerðir, sem ég hef minnst hér á sem og annað sem er í athugun, miða í fyrsta lagi að því að draga úr lausafjárerfiðleikum fjármálastofnana til skemmri tíma, í öðru lagi að því að auka fjármálalegan stöðugleika til frambúðar og í þriðja lagi að því langtímamarkmiði að skjóta traustum stoðum undir framtíðarhagvöxt og þar með bætt lífskjör í landinu. Undanfarið hefur verðbólgan aftur látið á sér kræla. Nú eru orsakirnar aðrar en á árum áður. Allt er til þess vinnandi að ná niður verðbólgu áður en víxlhækkanir verðlags og launa, sem við þekkjum frá áttunda og níunda áratugnum, grafa um sig á nýjan leik. Margt bendir til þess að frá og með haustinu gangi verðbólgan tiltölulega hratt niður ef ekki verða óvænt áföll. Við þær aðstæður gætu vextir einnig lækkað hratt og fyrirtækin í landinu á ný ráðið fleira fólk til starfa. Það hefur vissulega gefið á bátinn að undanförnu og andstreymið verið töluvert. Það gerist á sama tíma að olíuverð nær nýjum hæðum, hrávara og matvæli hækka í verði og krónan gefur eftir á gjaldeyrismarkaði með tilheyrandi hækkun innflutningsverðlags, eins og ég áður rakti. Þessi þróun er því miður ávísun á tímabundna kjaraskerðingu. Til að mæta þessu er mikilvægt að allir sýni skilning. Ríkisstjórnin mun leita samráðs og hafa samvinnu við aðila vinnumarkaðarins og fleiri til að ná sem bestri samstöðu í þessari baráttu. Full ástæða er til að hvetja heimilin í landinu til að sýna aðhaldssemi og það rétt er að halda því til haga að í verðbólgu er fátt skynsamlegra en að borga niður skuldir og leggja fé til hliðar ef þess er nokkur kostur. Þannig sláum við ekki aðeins á verðbólgu heldur styrkjum um leið eignastöðu heimilanna sem skilar aftur auknum hagvexti og stöðugleika þegar fram í sækir. Við erum öll á sama báti í þessum málum. Um þessar mundir er mikilvægasta framlag hvers okkar að ná niður verðbólgu sem er versti óvinur heimilanna í landinu. Ekkert viðfangsefni á sviði efnahagsmála skilar okkur meiri arði en að kveða niður verðbólgudrauginn. Fyrsta skrefið er að sjálfsögðu að greina aðstæður rétt. Þær birtast okkur vissulega sem krefjandi verkefni en ekki neyðarástand eða raunveruleg kreppa eins og Íslendingar kynntust fyrr á árum. Við getum hins vegar fagnað því að verðbólgan stafar um þessar mundir ekki af eitraðri víxlverkun launa og verðlags heldur fyrst og fremst af hækkun innflutningsverðlags. Þetta er lykilatriði í allri umræðu um þessi mál. Verðbólgu sem má rekja til hækkunar innflutningsverðlags verður einfaldlega skjótar hrundið þar sem hún lækkar á ný þegar krónan nær nýju jafnvægi. Því er brýnt að allir sem hlut eiga að máli standist þá freistingu að hækka verð en bíði þess í stað af sér storminn. Það er ábati allra til langs tíma litið. Í bakgrunni allra þessara hræringa er mikilvægt að muna að styrkur og sveigjanleiki þjóðarbúsins er mikill. Þótt þrenginga hafi orðið vart á vinnumarkaði upp á síðkastið megum við ekki gleyma því að langflestir Íslendingar geta gengið að fullri atvinnu með vissu. Þeir sem missa vinnuna geta treyst á netið sem sterkt velferðarkerfi býður upp á. Þeir geta treyst á sveigjanleika íslensks vinnumarkaðar. Verið vissir um að atvinnuleysi verður hrundið með því að auka verðmætasköpun í landinu. Við munum aldrei sætta okkur við skerta möguleika fólks til að framfleyta fjölskyldum sínum og það er forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar að tryggja að hér eftir sem hingað til verði full atvinna fyrir vinnufúsar hendur í landinu. Það er brýnt verkefni að auka verðmætasköpun í landinu með aukinni framleiðslugetu. Við verðum að nýta það sem okkur sem þjóð er gefið. Ekkert verður til úr engu. Allar þjóðir heims kappkosta að nýta auðlindir sínar á sem hagkvæmastan og skynsamlegastan hátt. Við getum ekki verið undantekning þar á. Það eru breyttir tímar í heiminum og við erum svo lánsöm, Íslendingar, að eiga dýrmætar orkuauðlindir. Með aukinni tækni og þekkingu ber okkur að nýta þær auðlindir á arðbæran hátt en jafnframt umhverfislega ábyrgan og sjálfbæran hátt. Besta leiðin til að vinna okkur út úr tímabundnum erfiðleikum er að framleiða, framleiða og aftur framleiða. Auðlindir eru lítils virði nema þær séu nýttar á hagkvæman hátt og engin þjóð hefur efni á að vannýta auðlindir sínar. Besta andsvar okkar við núverandi þrengingum er að virkja auðlindirnar í auknum mæli með ábyrgum og sjálfbærum hætti, jarðhita jafnt sem vatnsafl. Það eru hagsmunir almennings í landinu að stjórnvöld liðki fyrir arðbærri nýtingu orkuauðlindanna. Á síðustu árum höfum við, herra forseti, stóraukið fjárfestingu í menntun á háskólastigi og til langs tíma mun það heillaskref skila sér í hæfara vinnuafli og meiri hagvexti. Á tíu árum hefur háskólanemum fjölgað um ríflega 10 þúsund, úr 7 þúsund árið 1997 í rétt um 17.500 árið 2007. Þetta er fjárfesting til framtíðar. Samhliða uppbyggingu orkugeirans á síðastliðnum árum höfum við lagt ofurkapp á að styrkja samkeppnishæfni þjóðarinnar og auka áhættudreifingu. Þetta sést best í því að útflutningur fiskafurða og áls er nú jafnverðmætur. Nú eru tvær meginstoðir á útflutningshliðinni þar sem áður var aðeins ein. Auk þess hafa ferðamannaþjónustan og ýmsar aðrar greinar vaxið hratt á undanförnum árum. Við eigum að reyna að fjölga þessum stoðum enn frekar. Til þess eru ótal tækifæri fyrir hendi. Verkefni stjórnmálanna er ekki síst að tryggja ramma til vaxtar og viðgangs atvinnulífs og mannlífs. Ég er sannfærður um að tímabundnar áskoranir munu reynast okkur lyftistöng til framtíðar ef við berum gæfu til að hagræða, endurskipuleggja, skapa ný tækifæri og nýta bæði auðlindir lands og sjávar. Við höfum lifað ótrúlega tíma uppgangs í heiminum en nú er kominn tími til að skerpa sýnina og lagfæra það sem betur má fara. Við vitum hvert við stefnum og að við munum komast í gegnum brimskaflinn. Við megum aldrei gleyma því að á bak við kaldar hagtölur og þurrar skýrslur um þjóðarhag er fólk, venjulegir Íslendingar. Fólk sem sinnir sínum daglegu störfum, borgar reikninga og fylgist með börnum sínum og vinum við leik og störf. Íslenska þjóðin hefur áður lent í þrengingum og sigrast á þeim með dugnaði og elju sem einkennir þjóðina. Tækifærin eru fyrir hendi. Skuldlaus ríkissjóður, ung þjóð, öflugt lífeyrissjóðakerfi og miklar auðlindir gera okkur kleift að auka framleiðslugetu okkar, bæta við okkur menntun og ganga í forðabúrin til að mæta tímabundnum áföllum í efnahagslífinu. Þetta eru öfundsverð forréttindi sem við verðum að nýta að fullu, forréttindi og aðstaða sem margir öfunda okkur af, aðstæður sem margir vildu vera í. Við þurfum að nýta tækifærin öll sem eitt, enda höfum við séð á síðustu vikum hverju samhent liðsheild getur áorkað undir merki Íslands. Íslenska þjóðin mun leggjast samhent á árarnar í þessu máli og í sameiningu búum við okkur undir framtíðina, sameiginlega framtíð okkar allra.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir skýrsluna og vil taka það fram að það er vel til fundið að hefja störf Alþingis á þessu hausti nákvæmlega svona, þ.e. að hæstv. forsætisráðherra geri grein fyrir stöðu efnahagsmála. Við höfðum reyndar óskað eftir umræðu um þau áður en okkur var tilkynnt um að forsætisráðherra hygðist hefja máls á því sjálfur. Við höfðum reyndar gert betur því að í júlímánuði sl. lögðum við til að Alþingi kæmi saman í ágúst, að undangengnum fundum í helstu þingnefndum sem fjalla um efnahagsmál og ríkisfjármál, og tækist á við þennan vanda. Af hverju lögðum við til að sumarið yrði notað? Vegna þess að tíminn er dýrmætur og við kviðum haustinu og það hefur reynst ástæða til. Uppsagnir, niðurskurður og margs konar vonleysi hefur sett svip sinn á fréttaflutning að undanförnu. Nú veit ég ekki hversu vel formenn stjórnarflokkanna hafa náð að fylgjast með fréttum en maður leyfir sér að efast um að a.m.k. hæstv. utanríkisráðherra hafi verið vel tengd þegar hún fór í fjölmiðlaviðtal þar sem fyrirsögnin er: „Hér er engin kreppa.“ Nú má alltaf deila um orðanotkun og orðið „kreppa“ er stórt orð. En ég held að það sé nú ansi langt gengið að reyna að afneita þeim staðreyndum sem við okkur blasa, t.d. þegar verðbólgan mælist 14,5%. Það kallaði hæstv. forsætisráðherra hér áðan að verðbólga hefði látið á sér kræla, 11,5% að meðaltali sl. þrjá mánuði. Þegar vanskil aukast hratt, þegar í lok síðustu viku komu á einum degi fréttir um að á fjórða hundrað manns hefðu fengið uppsagnir, þegar fréttir af gjaldþrotum þriggja, fjögurra rótgróinna fyrirtækja berast í einni og sömu vikunni og þar fram eftir götunum og þegar sú staðreynd að við búum við hæstu stýrivexti í þróuðu ríki og vaxtamunur milli Íslands og nálægra landa er óheyrilegur og nánast óþekktur í sambúð hagkerfa og þetta dugar ekki til til að ná niður verðbólgunni þó að okurvextirnir séu auðvitað að sliga heimilishald og atvinnulíf og þegar forsendur allra kjarasamninga í landinu eru úti í hafsauga, þá er kannski dálítið karlmannlegt að tala um að hér sé engin kreppa. Krónan féll í gær, styrktist örlítið í morgun, rólar sér í kringum gengisvísitöluna 160, sem sagt nálgast botninn eða nálægt botninum, í sögulegu lágmarki. Veruleikinn er sá að við erum föst í vítahring óðaverðbólgu og okurvaxta sem skerða nú lífskjör í landinu upp á hvern einasta dag, rýra kaupmátt landsmanna, skrúfa upp lánin og valda miklum erfiðleikum. Aðgerðarleysiskenningin hefur ekki reynst mjög nytsöm í sjálfu sér. Aðgerðarleysiskenningin í hagstjórn sem hæstv. forsætisráðherra setti fram 5. ágúst sl. kann að halda nafni hans á lofti á spjöldum hagsögunnar en ég óttast að það verði ekki vegna þess að hún verði talin eftirbreytnivert fordæmi heldur hitt: víti til að varast. En nú er því sem ég hef leyft mér að kalla sumar hinnar löngu biðar lokið og haustið er komið, a.m.k. haustið í efnahagslífinu og það hefur gengið nokkuð harkalega í garð. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að það eru engar einfaldar og sársaukalausar töfralausnir til á þessum vanda en það er ekki þar með sagt að það eigi ekki að gera ekki neitt. Hvað var hæstv. forsætisráðherra í raun að segja okkur og boða í ræðu sinni? Ég tók fyrst og fremst eftir tvennu: Annars vegar því sem hann sagði um verðbólguna og hrósaði happi yfir, að hér væri ekki kominn í gang gamalkunnur og illræmdur vítahringur víxlhækkana verðlags og launa. En hvað felst þá í þeim orðum hæstv. forsætisráðherra? Er hann að boða okkur það að launamenn eigi að taka alla verðbólguna á sig óbættir og að það eigi að láta hana ganga þannig yfir að hún stórskerði kjörin í landinu? Ég spyr og það er von að spurt sé. Það er alveg rétt að á meðan launamenn fá engar kauphækkanir á móti 14,5% verðbólgu þá er engin víxlverkun í gangi en á það að halda þannig áfram mánuð af mánuði og ár af ári? Nú hlæja hér mjög sérstaklega samfylkingarþingmenn í salnum. Þeim finnst þetta sennilega skemmtilegur boðskapur. Ég er ekki viss um að sumum flokkssystkinum þeirra í verkalýðshreyfingunni þyki jafngaman og ég spái því að það verði rýnt í þessi ummæli hæstv. forsætisráðherra. Er hann að boða að lausnin sé stórfelld kjaraskerðing á því formi að laun og kaupmáttur skuli étast upp óbætt í verðbólgunni? Hinar fréttirnar í ræðu hæstv. forsætisráðherra voru 250 millj. kr. evrulán. Það er ágætt, 30 milljarðar eða svo í gjaldeyrisvarasjóðinn og það er gott það litla sem gerst hefur í þeim efnum að styrkja hann, en ekki munu það teljast stórfréttir að ég tel og ég spái að bæði aðgerðarleysiskenningin og fullyrðingar hæstv. utanríkisráðherra um að hér sé engin kreppa muni þykja á skjön við veruleika almennings í landinu eins og hann blasir við í gegnum heimilisbókhaldið dag frá degi. Ég er sammála hæstv. forsætisráðherra um það. Ég fagna því einnig að nú hefur hann tekið upp mína aðferð við að skilgreina vandann, þ.e. að hann sé tvíþættur og það er gott að hæstv. forsætisráðherra skuli viðurkenna að hann sé a.m.k. að einhverju leyti heimatilbúinn og að hinu leytinu er það hin illræmda undirmálslánakrísa í Bandaríkjunum sem reyndar er stórkostleg einföldun á þeirri uppdráttarsýki sem nýfrjálshyggjuheimskapítalisminn er að glíma við. Það er fleira á ferðinni en vandræðamálin ein í Bandaríkjunum eins og allir hljóta að sjá. En heimatilbúni vandinn er stærstur og hann veldur því að íslenskt þjóðarbú og samfélag er brothættara um þessar mundir en það hefur lengi verið og það er jafnerfitt og raun ber vitni að takast á við tímabundnar utanaðkomandi aðstæður sem eru okkur óhagstæðar, vissulega og enginn neitar því. Um leið og maður getur sagt, og það hef ég sjálfur gert, að möguleikar Íslands og efni okkar til að takast á við þessa erfiðleika séu auðvitað meiri en yfirleitt fyrr í sögunni þá er það ekki nema hálfur sannleikur vegna þess að skuldirnar eru þarna og fram hjá þeirri staðreynd að skuldir íslenskra heimila hafa fimmfaldast síðan 1995 og skuldir atvinnulífsins tífaldast verður ekki litið. Við þurfum því að leita leiða til að glíma við þessa erfiðleika og komast út úr þeim þó að skuldabyrði þjóðarbúsins sé jafnþung og raun ber vitni. Vissulega er það gott að ríkissjóður sjálfur stendur sæmilega, og skárra væri það nú eftir allar veltitekjur af þenslunni og mikla eignasölu undanfarin ár, en þegar aðrar helstu máttarstoðir samfélagsins eru að kikna undan skuldum og bera af ákveðnum skuldum okurvexti þá er staðan ekki að öllu leyti auðveld viðfangs. Við höfum lagt á það áherslu mörg undangengin ár að það þurfi að styrkja gjaldeyrisvaraforðann. Stærstu einstöku mistökin í hagstjórn og peningamálastjórnun undanfarinna ára var að gera það ekki meðan það var bæði einfalt og ódýrt, meðan kjörskilyrði voru til þess á árunum 2005, 2006 og 2007 en það litla sem gert er í þeim efnum er í rétta átt og að sjálfsögðu fögnum við því. Og þegar einhverjir segja að það sé dýrt þá segi ég á móti: Það er miklu dýrara að gera það ekki og biðin eftir því að eitthvað væri gert er búin að reynast okkur mjög dýr. Og við skulum ekki, hæstv. forsætisráðherra og góðir tilheyrendur, tala eins og bara af því að núna loksins séu menn að sýna lit þá séu menn lausir allra mála. Hefur hæstv. forsætisráðherra velt því fyrir sér hversu miklu dýpri kreppan er orðin og erfiðleikarnir meiri en þeir hefðu nokkurn tíma þurft að vera, ef menn hefðu tekið á málum með öðrum hætti? Ég nefni í öðru lagi að það þarf að endurskoða lög um Seðlabanka Íslands og það væri fróðlegt ef hæstv. forsætisráðherra gæti upplýst okkur eitthvað um hvort það er í vændum. Það þarf að fara yfir og huga að frekari sveiflujöfnunarmöguleikum í íslenska hagkerfinu. Við eigum að læra af reynslunni og fyrst og fremst það að vera ekki jafnilla undirbúin og við erum núna þegar erfiðleikar banka upp á. Að okkar dómi þarf að endurskoða verkaskiptingu í efnahags- og ríkisfjármálum innan Stjórnarráðsins. Fyrirkomulagið í dag er dreifing kraftanna og það virkar ekki. Meint yfirstjórn forsætisráðuneytisins á efnahagsmálum, hvað er hún annað en að Seðlabankinn heyri að nafninu til undir ráðuneytið og einn starfsmaður ráðinn í sex mánuði til að leysa vandann? Það vantar þjóðhagsstofnun, það þarf aðgerðir til að auka þjóðhagslegan sparnað. Þar erum við hæstv. forsætisráðherra sammála en hvað á að gera í þeim efnum? Er hæstv. forsætisráðherra tilbúinn, eins og við höfum lagt til, til þess að endurskoða fyrirkomulag fjármagnstekjuskatts með frítekjumarki til að hvetja til almenns dreifðs sparnaðar, gefa út sparnaðarskuldabréf eða annað í þeim dúr? Það þarf að fylgjast með og kortleggja erlenda skuldastöðu þjóðarbúsins. Það er með ólíkindum að menn skuli rífast um það þannig að hleypur á tugum ef ekki hundruðum milljarða hverjar þær eru. Það þarf að beita afli ríkis og sveitarfélaga, hins opinbera til þess að fleyta þjóðarbúinu í gegnum lægðina og erfiðleikana. Hvað er að frétta af því, hæstv. forsætisráðherra, hvernig menn hyggjast beita ríkinu og sveitarfélögunum í samstarfi til að halda uppi atvinnu og framkvæmdum við þær aðstæður sem núna blasa við okkur? Er hæstv. ríkisstjórn með áformum sínum með plön um að styrkja stórlega stöðu sveitarfélaganna og gera þeim kleift að vera með, að vera virkir þátttakendur í þeim aðgerðum sem nú þarf að ráðast í? Stór hluti sveitarfélaga í landinu er alls ekki aflögufær, ræður varla við að halda uppi nauðsynlegri grunnþjónustu, hvað þá að fara í framkvæmdir sem mundu auðvitað hjálpa til í þessum efnum, svæðisbundið og á landsvísu. Og í síðasta lagi um samstillingu kraftana í samfélaginu. Jú, þar er klappaður gamalkunnugur steinn, að menn vilji samráð og að menn vilji virkja öflin saman. En hvað er þá verið að gera í því? Hvernig stendur á því að Alþýðusamband Íslands skuli senda frá sér neyðarkall nú um mánaðamótin þar sem upplýst er að hið meinta samráð ríkisstjórnar við aðila vinnumarkaðarins er inntakslaust? Það er ekkert fært fram á þeim fundum. Það er bara boðið upp á kaffi. Formaður Rafiðnaðarsambandsins upplýsti slíkt hið sama og fleiri verkalýðssamtök hafa gert það og hvernig hyggst þá hæstv. ríkisstjórn vinna að þessum hlutum? Hefur verið fundað með lífeyrissjóðunum í landinu, t.d. um það hvort þeir geti lagt sitt af mörkum með því að beita fjárfestingarafli sínu í þágu þess að styrkja stöðuna á næstu mánuðum? Ætlar hæstv. ríkisstjórn að líta til aðstæðna og erfiðleika í einstökum atvinnugreinum? Hvað með landbúnaðinn og þá gríðarlegu erfiðleika sem að honum steðja núna? Er hæstv. ríkisstjórn tilbúin til að taka á einhvern hátt á með bændum og matvælaiðnaðinum í landinu eða eiga einu skilaboð til þessarar atvinnugreinar að vera frumvarp ríkisstjórnarinnar um óheftan innflutning á hráu kjöti? Ég held að hæstv. ríkisstjórn verði að gera betur en það sem kom fram í veikburða upptalningu hæstv. forsætisráðherra á því sem gert hefði verið og svo var það auðvitað álið, stóriðja, stóriðja, stóriðja, framleiða, framleiða, framleiða sagði hæstv. forsætisráðherra, ál, ál, meira ál. Og liggur það þó fyrir í glænýrri skoðanakönnun frá Gallup í gær að meiri hluti þjóðarinnar vill ekki fleiri álver. Nýting orkuauðlindanna á skynsamlegum og sjálfbærum forsendum er allt annar hlutur en hin blinda trú hæstv. ríkisstjórnar, að því er virðist því miður allrar, á ál. Menn hljóta að geta boðið betur en þetta. Mönnum hlýtur að geta dottið eitthvað annað í hug gagnvart öllum erfiðleikum íslensks samfélags og efnahagslífs en álver og kannski olíuhreinsunarstöðvar. Þvílík endemis hugmyndafræðigjaldþrot sem fólgið er í slíkum áherslum, sem fólgið er í þeirri vantrú sem birtir okkur alla hina fjölbreyttu og miklu möguleika Íslendinga með sinn mannauð og sitt land.  Virðulegi forseti. Tímann sem í hönd fer á hinu háa Alþingi og annars staðar í þjóðfélaginu verður að nýta til að setja nú í gírinn og fara að keyra þjóðarskútuna upp úr þessum mikla öldudal.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni Steingrími J. Sigfússyni að ég held að það sé vel til fundið að hefja þing núna í september með umræðu um efnahagsmál og fagna því að forsætisráðherra flytur hér skýrslu um stöðu mála. Það er auðvitað um fátt meira rætt þessa dagana og hefur verið raunar í allt sumar en einmitt stöðuna í efnahagsmálum og alveg sjálfgefið að þegar þingmenn mæta til starfa núna í byrjun september ræði þeir þessi mál. En ég verð að játa að eftir að hafa hlustað á formann Vinstri grænna áðan fara yfir það í hverju væri hald og í hverju ekki, verð ég að segja að lítið hald er í hávaðanum sem frá honum kemur. Fátt var um lausnir en meira um upphrópanir í því sem hann sagði. Við horfumst auðvitað öll í augu við að talsvert mikill viðsnúningur hefur orðið í íslensku efnahagslífi á undanförnum mánuðum. Hér var þensluskeið í nokkur ár en núna eru blikur á lofti. Við sjáum verðbólguna, háa stýrivexti og takmarkaðan aðgang að erlendu lánsfé, að það er allt saman farið að hafa áhrif á kaupmátt almennings, á greiðslubyrði almennings af lánum, og á fjárfestingu og rekstur fyrirtækja. Um þetta þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð. Við horfumst öll í augu við þessa staðreynd. Það er ástæða til þess að hafa áhyggjur af þessari stöðu en við eigum líka að nálgast hana af raunsæi og ábyrgð. Skilningurinn og samúðin sem menn hafa - ég geri ráð fyrir að formaður Vinstri grænna hafi samúð með þeirri stöðu sem upp er komin -  Formaðurinn dró hér upp fyrirsögn úr Viðskiptablaðinu þar sem ég segi að það sé ekki kreppa á Íslandi. Það eru váboðar. Það eru blikur á lofti en það er ekki óveður á Íslandi núna.  Það er margt sem við verðum að hafa í huga í þessu sambandi. Verðbólga og háir stýrivextir eru ekki til marks um kreppu. Það getur verið til marks um allt annað. Atvinnuleysið er enn þá sem betur fer lítið eða 1,2% þó að uppsagnir hafi sannarlega aukist. Það er enn þá mikil neysla í samfélaginu. Það er t.d. ekki samdráttur í dagvöruverslun og viðskiptahallinn er um 17%. Eins og ég sagði eru blikur á lofti og auðvitað má búast við því að atvinnuleysi aukist þegar líður á veturinn. Það má búast við því að gjaldþrotum fjölgi í ýmsum atvinnugreinum. Við skulum horfast í augu við þessar staðreyndir af alvöru og takast á við þær af ábyrgð. Ég lít svo á að við stöndum nú andspænis þríþættu verkefni: Það er í fyrsta lagi lausafjárvandi bankanna sem þarf að takast á við. Það er í öðru lagi há verðbólga og enn eru til staðar umtalsverðar verðbólguvæntingar. Í þriðja lagi þurfum við auðvitað, þrátt fyrir alla þessa erfiðleika og kannski einmitt vegna þeirra, að vinna að efnahagslegum stöðugleika og langtímahagvexti, hvernig við ætlum að tryggja hann. Ef við horfum aðeins á lausafjárvanda bankanna þá stafar hann fyrst og fremst af skorti á lánsfé á alþjóðlegum mörkuðum. Vandi bankanna er ekki eiginfjárvandi. Bankarnir eiga tiltölulega góðar eignir og nýtt álagspróf frá Fjármálaeftirlitinu sýndi að þeir eru nokkuð vel í stakk búnir til að takast á við vandann. Eins og fram kom hjá hæstv. forsætisráðherra er vandi bankanna ekki einskorðaður við íslenska fjármálakerfið. Þetta er alþjóðlegur vandi. Ef ég man rétt líkti seðlabankastjóri Bandaríkjanna nú nýverið stöðunni á alþjóðlegum fjármálamörkuðum við náttúruhamfarir. Það er þetta sem við erum að glíma við núna, hér eins og annars staðar. Bankarnir og ríkisvaldið verða að glíma sameiginlega við þennan vanda. Ég tel að þetta sé eitt stærsta málið sem takast þarf á við núna. Hvað er þá til ráða? Jú, bankarnir þurfa auðvitað sjálfir að halda áfram að afla sér erlends lausafjár og þeir hafa til þess ýmsar leiðir. Þeir geta líka losað um ýmsar eignir og þeir þurfa að gera það þar sem ekki of mikil afföll eru því samfara. Þeir geta haldið áfram að afla sér innlána á erlendum mörkuðum og svo þurfa þeir líka að hætta að skerða starfsfé sitt með óhóflegum bónus- og arðgreiðslum. Hafi þær óhóflegu greiðslur verið gagnrýniverðar, þ.e. bónusgreiðslur í fjármálakerfinu, þegar vel áraði er engin réttlæting fyrir þeim núna. Það er auðvitað eitt af því sem bankarnir þurfa að gera til þess að fá almenning í landinu með sér til þess að hann skilji hvað við er að eiga. En ríkisvaldið þarf auðvitað að vinna að því að efla gjaldeyrisforðann með erlendri lántöku eftir því sem færi gefast. Eins og fram kom hjá hæstv. forsætisráðherra hefur verið unnið í því og varð 12% aukning á gjaldeyrisforðanum í lok júní. Hann var 200 milljarðar í lok júní en hann er nú kominn upp í 500 milljarða kr. Það hefur því sannarlega verið unnið að þessu verkefni. Seðlabankinn getur haldið áfram að leita eftir gjaldmiðlaskiptasamningum eins og hann hefur þegar gert upp á 1,5 milljarða evra og var gert í maí. Allir þessir aðilar, ríkisstjórn, Seðlabanki og bankarnir, þurfa auðvitað að stilla saman strengi sína eftir því sem hægt er varðandi erlenda lausafjáröflun. Þetta er mikilvægt verkefni sem þarf að takast á við. Varðandi háu verðbólguna og verðbólguvæntingarnar stafar verðbólgan fyrst og fremst af þeirri gengislækkun sem orðið hefur sem og hækkandi innflutningsverði á eldsneyti og matvælum. Hvað er þá til ráða varðandi verðbólguna og verðbólguvæntingarnar? Meðan verðbólgan er í tveggja stafa tölu og kjaramál eru í ákveðinni óvissu eins og þau eru núna er ekki líklegt að Seðlabankinn lækki stýrivexti. Það sem við verðum að horfast í augu við er að ákveðið hjöðnunarferli í okkar ofþanda hagkerfi var og er óumflýjanlegt. Þenslan sem verið hefur hér og hagvöxturinn á undanförnum árum hafa ekki verið drifin áfram af aukinni framleiðni heldur fyrst og fremst af skuldsetningu og innflutningi á erlendu vinnuafli. Það er ekkert sem getur komið okkur út úr þessum vanda annað en samstillt átak um að halda aftur af verðhækkunum eins og kostur er. Það sem skiptir kannski mestu máli núna í þessu sambandi og við þessar aðstæður og gæti skapað aðstæður fyrir því að vaxtalækkunarferli gæti hafist, er að aðilar vinnumarkaðarins og stjórnvöld komi að einu borði til að sammælast um hvernig takast eigi á við þá staðreynd að forsendur kjarasamninga virðast brostnar. Sú staðreynd blasir við og á meðan málið er óleyst og menn hafa ekki komið sér saman um hvernig þeir ætla að takast á við þennan veruleika er mjög líklegt að verðbólguvæntingar verði áfram miklar og vaxtalækkunarferli geti ekki hafist. Þeir eru ýmsir sem kalla nú á fráhvarf frá núverandi peningastefnu við þær aðstæður sem uppi eru og vilja að Seðlabankanum séu sett ný markmið. Kallað er á að menn hverfi frá markaðri stefnu. Það gerir m.a. formaður Vinstri grænna. Hann gerði það á fundi sem vinstri grænir héldu nú nýverið. Að kalla á að menn hverfi frá þessari mörkuðu stefnu er ekkert annað en ábyrgðarleysi og ávísun á meiri óstöðugleika. Það er auðvelt að hafa samúð með erfiðum rekstraraðstæðum fyrirtækja en atvinnulífið verður engu bættara ef gengið fellur frekar en orðið er og tveggja stafa verðbólga verður viðvarandi. Sterkt samband vaxta, gengis og verðlags verður ekki umflúið með óskhyggjuna eina að vopni. Þriðja sem ég nefndi hér áðan var að vinna að efnahagslegum stöðugleika til lengri tíma og langtímahagvexti. Sveiflur í íslensku hagkerfi eru allt of miklar og þær skapa meiri óvissu í rekstri heimila og fyrirtækja en eðlilegt er. Þetta á að hluta til rót sína að rekja til gjaldmiðilsins sem nýtur ekki trausts og hefur ekki gert lengi. Við erum með verðtryggingu vegna þess að krónan okkar hefur ekki notið trausts. Það birtist bara með öðrum hætti nú en það hefur áður gert. Verðið á gjaldmiðlinum okkar sveiflast einfaldlega of mikið og þar af leiðandi eru það ekki margir sem vilja undirgangast fjárhagslegar skuldbindingar til lengri tíma án verðtryggingar. Hvað er þá til ráða í því sambandi? Jú, ég tel að það verði að móta til lengri tíma stefnu í gengismálum og stjórn peningamála. Það eru sterkar vísbendingar um að núverandi fyrirkomulag sé ekki það ákjósanlegasta og ég tel að fara þurfi fram ítarleg og vönduð úttekt á framtíðarfyrirkomulagi peningamála við fyrsta tækifæri rétt eins og forsætisráðherra boðaði á aðalfundi Seðlabankans. Það þýðir ekki að menn ætli að hlaupa á brott frá því markmiði sem fjármálastefnan hefur núna bara si svona. Að undangenginni vandaðri úttekt geta menn tekið ákvarðanir um hvernig stefnu í peningamálum eigi að marka þegar til framtíðar er litið. Það hafa margir sagt að laga þurfi verðbólgumarkmiðið að svokölluðum íslenskum veruleika. Það þýðir á mannamáli að verðbólgumarkmiðinu verði annaðhvort vikið til hliðar tímabundið eða að Seðlabankinn fái fleiri markmið eins og hátt atvinnustig, viðskiptajöfnuð, gengisstöðugleika og svo á hann að vega þetta allt saman með þessu eina tæki sem hann hefur sem eru vextirnir. Að eiga að uppfylla mörg mismunandi markmið með einu tæki getur ekki verið ávísun á árangur. Reynsla okkar Íslendinga af fljótandi gengi með verðbólgumarkmiði getur ekki talist góð og þess vegna er full ástæða til að vinna að ítarlegri úttekt á reynslu undanfarinna ára af færustu sérfræðingum. Varðandi hitt málið, sem er líka mikilvægt þegar til lengri tíma litið varðandi langtímahagvöxt og -stöðugleika, er að móta stefnu til framtíðar um nýtingu orkuauðlinda og orkufrekan iðnað. Okkar verðmætustu auðlindir eru vatnsaflið og jarðhitinn. Auðvitað verðum við að nýta þær en það er ekki sama hvernig það er gert. Stefnan til framtíðar um nýtingu orkuauðlinda og orkufrekan iðnað á m.a., eins og kemur fram í stjórnarsáttmálanum, að byggjast á rammaáætlun um verndun og nýtingu náttúrusvæða. Endurskoðun peningamálastefnunnar, gengismálanna og stjórn peningamála er ekki skammtímaaðgerð, það er langtímaaðgerð. Það sama á við um nýtingu auðlindanna okkar. Það er ekki hagstjórnarákvörðun til skamms tíma. Það eru miklir hagsmunir í húfi og við megum ekki láta stjórnast af skammtímahagsmunum í þessu. Auðlindirnar okkar eru þarna. Þær hlaupa ekki frá okkur. Verðmæti þeirra mun aukast ef eitthvað er og þess vegna þurfum við alltaf að tryggja að við nýtum þær með besta mögulega hætti og að besta verðið fáist sem fáanlegt er á hverjum tíma. Virðulegur forseti. Við tölum hér um aðgerðir til skemmri tíma og unnið hefur verið mjög ötullega að þeim málum af hálfu ríkisstjórnarinnar en ekki með neinum stórum aðgerðum, ekki með neinum boðaföllum, enda er það ekki hægt. Það er engin slík lausn í sjónmáli og það getur enginn boðið upp á slíka lausn við þær aðstæður sem nú eru. Við þurfum að vinna okkur í gegnum vandann en samhliða því þurfum við að móta stefnu til framtíðar, bæði varðandi orkuauðlindirnar okkar og gengismálin.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa umræðu um efnahagsmál og get sagt í upphafi ræðu minnar að þetta er í fyrsta sinn frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum á Íslandi að hún viðurkennir þó í ræðu að eitthvað sé að og við eitthvað sé að glíma. Vandi síðustu mánaða og missira hefur verið sá að hann hefur ekki verið viðurkenndur, hvorki af hálfu forsætisráðherra né utanríkisráðherra, og eins og hér var greint frá sagði hæstv. utanríkisráðherra í einu af sínum eilífu ferðalögum frá Betlehem að hér væri engin kreppa en segir þó hér að það kreppi að. Það er því virðingarvottur að forustumenn ríkisstjórnarinnar viðurkenni það í fyrsta sinn að hér sé við töluvert mikinn vanda að glíma. Ég verð að segja fyrir mig að mér finnst hæstv. forsætisráðherra vera svona eins og góður veðurfræðingur, hann lýsir ástandi síðustu ára og áratuga og ég tek undir það allt. Á Íslandi var búið að byggja upp gríðarlega sterkt samfélag, eitt framsæknasta samfélag á heimsvísu þar sem Íslendingar fengu gnægð nýrra tækifæra á svo mörgum sviðum. Það var ekki bara í kringum álver og stóriðju, það var á mörgum sviðum. Ég tek undir þessa lýsingu en ég verð að segja í upphafi máls míns að hér komu engar tillögur fram hjá hvorugum forustumanna ríkisstjórnarinnar um það hvernig þeir ætla að takast á við þann gríðarlega vanda sem nú blasir við samfélaginu. Það var minnst á handboltamennina, silfurdrengina okkar, og öll vorum við þá í silfurskapi og stolt af því að vera Íslendingar. Hvað sögðu þeir? Sterkasta aðferðin í leik þeirra var vörn og markvarsla. Ef vörnin og markvarslan er í lagi þá er sigursæld í vændum, þá njóta stórskytturnar sín. Þetta var mikill árangur. En sannleikurinn er sá að það hefur engin vörn og engin markvarsla verið frá því að núverandi ríkisstjórn tók við völdum. Hún tók við mjög góðu búi, að vísu töluverðri þenslu sem við bentum strax á, framsóknarmenn, og að brýnt væri að stíga strax á hemla og takast á við þá þenslu. Síðan kom sú heimskreppa sem nú hefur geisað í haust og við í stjórnarandstöðunni töluðum strax um það, eins og svo margir aðrir, að nú væri brýnt að stíga á stokk og takast á við verkefnin. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur Sjálfstæðisflokksins í þessu máli. Sjálfstæðisflokkurinn ber fulla ábyrgð á hvernig efnahagur Íslendinga er að fara um þessar mundir. Ég þekki ekki Sjálfstæðisflokkinn fyrir þann Sjálfstæðisflokk sem ég vann með. Þá þorði hann að takast á við málefni. Nú minnir Sjálfstæðisflokkurinn mig á risa sem er á flótta, risa sem hefur kastað frá sér bæði vopnum sínum og klæðum  Hvað þýðir nú fyrir hæstv. forsætisráðherra að koma hér og segja að lífskjörin séu jafngóð og þau voru fyrir tveimur árum? Ég bið hæstv. forsætisráðherra að spyrja fólkið sem er að tapa vinnunni. Hann segir því að setja traust sitt á netið, nú geti það bara sett traust sitt á netið, sagði hann í ræðu sinni áðan. Hvers lags tal er þetta af hálfu hæstv. forsætisráðherra við erfiðar aðstæður á Íslandi? 
             Ég bið hæstv. forsætisráðherra að spyrja líka fólkið sem á allar skuldirnar og átti bjartsýnina og trúði á framtíðina. Ég bið hann að spyrja fólkið sem er að fá mánaðarreikningana sína um skuldir og þær stíga og hækka, og okurvextina sem eru í gangi sem eru að sliga fólk og fyrirtæki. Það er ekki hægt að tala svona til þessa fólks. Þetta fólk spyr eftir úrræðum og aftur úrræðum, það spyr eftir forustu í íslensku samfélagi. Svo segir hæstv. forsætisráðherra að við séum bara að gagnrýna, að það sé ekkert mark takandi á stjórnarandstöðunni. Bíðum við, er það bara stjórnarandstaðan? Í Fréttablaðinu sem kom út í vikunni var neyðarkall frá ASÍ vegna óðaverðbólgu. Ekki hefur tekist að verja kaupmátt og óðaverðbólga geisar, ég les þetta hér upp, með leyfi forseta, ekkert raunverulegt samráð er haft. Það er ekki bara verkalýðshreyfingin sem skynjar að það hefur orðið kaupmáttarrýrnun um 6% á einu ári, fyrir utan það að margir félagar ASÍ og verkalýðshreyfingarinnar á vinnumarkaði sem skulda mikið verða fyrir miklum áföllum. 1.400 manns hefur verið sagt upp störfum í hópuppsögnum. Það hangir yfir fólki í fyrirtækjunum og áhyggjur um að því verði sagt upp vinnunni. Þetta eru alvörutímar. Mér leiðist að þurfa að tala svona við upphaf þings. Mér þykir vænt um þessa blessaða ráðherra sem sitja hér á bekkjunum. Ég trúði því að þetta fólk hefði þrek og skilning til að taka á fyrir hönd íslenskrar þjóðar. Það eru ekki bara verkalýðshreyfingin og stjórnarandstaðan sem gagnrýna það fólk sem stjórnar landinu í dag. Það gerir atvinnulífið af meiri krafti en nokkru sinni fyrr og spyr eftir úrræðum. Það gerir bankakerfið sem vill auðvitað ná stöðu til að hjálpa fólki og fyrirtækjum til að hægt sé að halda áfram að halda uppi góðum lífskjörum. En það gerist ekkert, hæstv. forsætisráðherra, það verður ekkert úr neinum markmiðum, hér komu engin fyrirheit um nýjan tíma. Ég sé það t.d. að þjóðlönd um alla veröld eru að bregðast við, þau gera sér grein fyrir því alveg eins og með fellibylinn Gústav. Bandaríkjamenn fóru á fulla ferð til að verja sitt fólk, bjarga eignum sínum, draga úr skaðanum. Um allan heim eru löndin að bregðast við með því að ráðast í aðgerðir til að takast á við efnahagsvandann. Hvað voru menn að gera núna í Ástralíu og Nýja-Sjálandi? Þeir voru að lækka vexti, þeir voru að lækka vexti til að bjarga sínu fólki og sínum fyrirtækjum. Þetta gerðu Bandaríkjamenn fyrir ári síðan til að búa sig undir kreppuna eða draga úr kreppuáhrifunum, til þess að vísa henni frá. Við framsóknarmenn höfum hvað eftir annað í þinginu og tvisvar með formlegum hætti lagt fram efnahagstillögur sem séu mjög brýnar við þessar aðstæður, þ.e. að efla gjaldeyrisforða Seðlabankans. Það var beðið um 500 milljarða hér í vor og talið brýnt. Nú segir hæstv. forsætisráðherra að það sé verið að taka lánið smátt og smátt. Þetta voru vissulega nýjar fréttir því að hæstv. fjármálaráðherra lýsti því yfir við erlenda fréttamenn fyrr í sumar að ríkisstjórnin væri hætt við að taka lánið, þess þyrfti ekki. Það eru því nýjar fréttir að verið sé að taka lánið smátt og smátt og við hljótum auðvitað að leita eftir upplýsingum um það með formlegum hætti. Það er mjög mikilvægt að styrkja gjaldeyrisforða Seðlabankans, það gerðum við 2006 og það er mikilvægt núna til að styrkja krónuna. Íslenska krónan hefur fallið um 40% frá áramótum eða hátt í það. Hæstv. forsætisráðherra sagði í fyrrahaust að það væri ekkert að óttast, hún væri komin á botninn þá. En þetta er gert áfram. Þetta er ein mesta kjaraskerðing sem Íslendingar hafa fengið á einu ári sem stafar af falli krónunnar og veldur íslensku atvinnulífi meiri erfiðleikum en hér hefur verið rætt um og reynir á skulduga Íslendinga því að þetta þýðir óðaverðbólgu sem hækkar skuldirnar. Við framsóknarmenn höfum sagt, og það eru þjóðir að gera um allan heim, að það verði að lækka stýrivexti Seðlabankans strax. Það er ekkert grín. Það lifir ekkert atvinnulíf og það stendur enginn Íslendingur undir þeim skuldum með okurvöxtum sem eru einstakir á heimsvísu. Í landi sem á gnægð tækifæra eins og forseti Íslands sagði hér við innsetninguna eru Íslendingar vel undir það búnir að takast á við þennan vanda með mannlegum hætti til að draga úr því að þessi vandi skelli á fólkinu sem síst skyldi. Þess vegna ber að lækka stýrivexti Seðlabankans strax. Bankakerfið segir: Við getum ekki farið í gang fyrr en búið er að lækka stýrivexti Seðlabankans, hér fara ekki hjólin að snúast fyrr. Þess vegna þarf samráð. Við höfum hvað eftir annað, hæstv. forsætisráðherra, bent á þjóðarsátt, samráð við atvinnulífið, bankakerfið, bændasamtökin, bændurnir eru líka í vaxandi vanda í sínum rekstri eins og allir aðrir. Við höfum margbent á þetta úrræði sem hefur reynst vel. Við búum núna við umhverfi sem var fyrir 20, 30 árum daglegur viðburður og skerti fyrst og fremst kjör alþýðunnar á Íslandi meira en annarra. Þess vegna ber ríkisstjórnin fulla ábyrgð á þessu ástandi öllu. Við höfum talað fyrir því að við þessar aðgerðir þurfi að greiða jafnvel verðbólguna niður, minnka álögur á bensín og olíu sem eru líka að sliga heimilin því að margir sækja vinnu langt um veg að heiman og það eru orðnir ljótir reikningar eins og þau mál eru komin og farin að reyna mjög á fyrirtækin og hvað þá heimilin. Þetta er orðræða sem ég fann mjög þegar ég fór um landið að þetta veldur miklum erfiðleikum og fólk getur ekki haldið áfram þeirri vinnu sem það sækir um langan veg vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekkert brugðist við á þessu sviði. Við höfum líka talað um að það ætti að greiða niður matarskattinn til að greiða verðbólguna niður nú. Svo er það auðvitað spurningin við þessar aðstæður - til að auka hagvöxtinn. Allt snýst þetta um að það verði hagvöxtur á Íslandi. Við teljum að ríkið og sveitarfélögin séu við þessar aðstæður í allt öðru veðri og verði þess vegna að takast á við þetta núna með öðrum hætti. Ríkið og sveitarfélögin geta vikið af markaðnum þegar allt er í blóma og sólskini en núna þegar lægðin kemur eru hærri skyldur og meiri á ríki og sveitarfélögum að fara í framkvæmdir, vegaframkvæmdir, stórar framkvæmdir, að takast á við þau stóru verkefni sem hafa verið í undirbúningi lengi eins og álverin á Bakka og Húsavík þar sem slegið hefur verið á framréttar hendur, þar sem Samfylkingin leikur marga leiki eins og hún sé í þremur liðum. Einn hluti hennar berst gegn Helguvík, annar hluti hennar leggur þröskulda og tefur fyrir Húsavík. Leikrit Samfylkingarinnar er dæmalaust hvað þetta mikilvæga mál varðar. Svo er það auðvitað haugalygi að búið sé að sökkva Íslandi. Ég fór einn hring um landið núna  Það skal ég segja ykkur að Íslendingar vissu fyrir þúsund árum að við ættum hið fagra Ísland, Samfylkingin fann það upp. En við skulum gá að því að ef við ekki verjum kaupmáttinn, verjum atvinnulífið, þá er lögmálið það sama og var á Hvítárbakka, það er ekki fallegt nema það veiðist vel. Við verðum að halda uppi lífskjörum á Íslandi til þess að fólkið okkar flytji ekki úr landi. Þúsundir Íslendinga fluttu heim á góðæristímanum síðustu árin. Þess vegna er skylda okkar stór að halda uppi atvinnu og góðum lífskjörum. Við framsóknarmenn höfum alltaf lagt áherslu á gróandi þjóðlíf á öllum sviðum, á jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Af hógværð og festu skal sækja fram og það ber að gera núna við þessar aðstæður. Ég hef boðið hæstv. forsætisráðherra upp á þjóðstjórn sem gæti verið mikilvæg við þessar aðstæður, upp á þjóðarsátt sem er skylda hans. Að tala við verkalýðshreyfinguna, tala við atvinnulífið, tala við bankakerfið, eiga samráð við Seðlabankann 

Hæstv. forseti. Uppsveiflunni í hagkerfinu er lokið. Mikill samdráttur er á íbúðamarkaði og lítil fjárfesting er í atvinnuvegum landsmanna. Verðbólgan er tæplega 15%, samdráttur er í atvinnu og uppsögnum launafólks fjölgar. Kaupmáttur lækkar, heimilin eru farin að draga saman og spara. Sala íbúða og einkum bíla er jafnan fyrstu merkin um samdrátt. Þótt stjórnarandstaðan hafi varað við því í fyrrahaust var lítið úr þeim varnaðarorðum gert og jafnan talað um mjúka lendingu fram undan. Fátt bendir nú til þess. Krónan hefur fallið mikið. Bankarnir búa við lánsfjárkreppu erlendis frá og innan lands er lánsfjárkreppa og ofurháir vextir í boði til atvinnulífs og heimila. Okkur reynist mjög erfitt að halda úti minnstu fljótandi mynt í víðri veröld. Nú er verið að skoða möguleika á evrutengingu án aðildar að ESB. Það kann að vera að sá kostur færi meiri stöðugleika í hagkerfi landsins og peningamál þegar fram í sækir. Við í Frjálslynda flokknum höfum talað fyrir því undanfarin ár að tryggja afkomu láglaunafólks, aldraðra og öryrkja með því að hækka persónuafslátt sérstaklega svo að skattleysismörk verði að lágmarki 150 þús. kr. ASÍ, samtök launamanna, vildi fara þessa leið en ekki ríkisstjórnin sem Sjálfstæðisflokkurinn veitir forustu. Forgangsröðun Geirs H. Haardes, hæstv. forsætisráðherra, var lækkun og afnám hátekjuskattsins á sama tíma og ofurlaunamenn tryggja sér árslaun til jafns á við jafnvel 300–400 fullvinnandi verkamenn sem vinna allt árið samanlagt fyrir sömu launum og einn hæstlaunaði stjórnandi bankakerfisins. Það má segja að ofurlaunamenn hafi gjörsamlega fótumtroðið samstöðu fólksins um eðlilegt jafnræði í þjóðfélaginu. Segja má að þeirri þjóðarsamstöðu og -sátt sem áður var hafi verið stolið. Þetta sjálftökulið á að skattleggja með hátekjuskatti. Ekki mun nú af veita að auka tekjur ríkissjóðs frá þeim sem hafa ofurlaun því að venjulegt fólk stendur frammi fyrir lækkun raunlauna, okurvöxtum og verðtryggingu. Þangað, til venjulegs fólks, verður að beina aðgerðum til að koma í veg fyrir fjöldagjaldþrot heimila sem gætu orðið. Þar er atvinnuleysið, sem mun að óbreyttu vaxa með haustinu, versti váboðinn. Ekki fer á milli mála að verðtrygging til viðbótar á skuldir heimila eyðir öllu eigin fé fólks á fáum missirum ef svo heldur fram sem nú er um verðbólgu. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt það til á þessu þingi, í upphafi þings haustið 2007, með þingsályktunartillögu um skipan lánamála og lánskjör einstaklinga að þau verði sambærileg við það sem er á Norðurlöndunum. Unnið verði að því að verðtrygging verði lögð af og stjórnvöld vinni að því að hér verði sambærileg lánskjör á fjármagni og í nágrannalöndum okkar. Þetta mál var lagt fram í upphafi þings, eins og ég gat um áðan, vegna þess að þingmenn Frjálslynda flokksins töldu afar brýnt að taka þá þegar á málum vegna skulda venjulegs fólks. Í niðurlagi greinargerðarinnar með þingsályktunartillögunni sagði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hér er um mikilvægasta hagsmunamál íslenskra lántakenda að ræða, unga fólksins í landinu, fjölskyldna sem hafa skuldsett sig mikið til að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Breytingar í efnahagslífinu munu hafa veruleg og afgerandi áhrif og gætu leitt til fjöldagjaldþrota. Nauðsynlegt er að Alþingi og ríkisstjórn bregðist við áður en þessi fyrirsjáanlegi vandi verður að veruleika.“ Þetta var sagt og skrifað síðasta haust, hæstv. forseti. Einnig sagði, með leyfi forseta: „Nauðsynlegt er að hér geti verið eðlilegur lánamarkaður fyrir neytendur sem bjóði einstaklingunum og fjölskyldunum upp á lánakjör eins og þau gerast best í okkar heimshluta í stað þess að bjóða upp á lánakjör sem eru þau verstu í okkar heimshluta. Meðal annars af framangreindum ástæðum telja flutningsmenn nauðsynlegt að Alþingi samþykki þingsályktunartillögu þessa til að tryggja hagsmuni fólksins í landinu sem best og koma í veg fyrir að neytendur þurfi að búa við vaxtaokur umfram það sem nokkurs staðar þekkist í okkar heimshluta.“ Stjórnvöld leitast ekki við að verja kjör fólksins í landinu, ekki einu sinni þar sem því verður við komið. Það vantar viljann til verka. Við getum tekið dæmi. Olíu- og bensínverð er mjög hátt og ef rétt er munað ætluðu stjórnvöld að fá rúma 15 milljarða kr. í árstekjur samkvæmt fjárlögum þessa árs í ríkissjóð af álögum á olíuvörur og bensín. Vegna hækkunar olíu og bensíns eru tekjur ríkissjóðs á yfirstandandi fjárhagsári sennilega 3–4 milljörðum kr. hærri, þ.e. 18–19 milljarðar kr. að óbreyttu. Ef ríkið lækkaði álögur sínar hefði fólkið meira til ráðstöfunar og væntanlega hefði aðgerðin líka áhrif til lækkunar vísitölu og þar með á verðbólgu og verðtryggingu lánsfjár. En það er eins og Geir Haarde, hæstv. forsætisráðherra, sé frosinn fastur þegar kemur að því að tala um að stíga skref. Það má hvergi byrja ferlið til lækkunar verðbólgu, og álögum á almenning er haldið til streitu. Eða hvar hefur ríkisstjórnin hafið þá vegferð að halda niðri hækkunum opinberra aðila eins og báðir forustumenn ríkisstjórnarinnar töluðu um í ræðum sínum? Að halda niðri hækkunum á álögum til almennings? Ég held að ríkisstjórnin þurfi virkilega að fara af stað, hæstv. forseti. Hvar á að leggja hönd á plóg til að breyta núverandi ástandi? Getur forsætisráðherra hugsað sér sem fyrstu skref að handstýra breytingu á vísitölunni, og hvar á þá að byrja? Engar tillögur um það hafa komið mér fyrir sjónir eða ég heyrt þær frá ríkisstjórninni. Hvar á að hefja þessa vegferð? Hér tala ráðherrarnir báðir, forustumenn ríkisstjórnarinnar, um að það þurfi að halda niðri verðlagi og álögum á almenning. Hæstv. forseti. Við búum við hátt álverð á heimsmarkaði og það er samfara aukinni framleiðslu. Við verðum í þessari stöðu að nýta öll tækifæri og forðast atvinnuleysið eins og framast er hægt. Við búum einnig við hátt verð á fiskafurðum okkar sem er jákvætt. Við leyfum hins vegar allt of litlar þorskveiðar í lögsögu okkar. Þar er allt til staðar, skipin, áhafnir, fólkið í landi, vinnslustöðvarnar, sjávarbyggðirnar sem bíða eftir aukinni vinnu. Hafnirnar þurfa líka aukin verkefni. Að mati allra fiskimanna sem ég hef rætt við á þessu sumri er ekki nein sérstök áhætta af því að auka þorskveiðina jafnvel um 100 þús. tonn. Og hvað mundi það þýða fyrir þjóðarbúið ef það yrði gert? Það væru nýir peningar upp á 40–50 milljarða í útflutningstekjur. Niðursveiflan væri stöðvuð og miklu betra fyrir okkur að taka lán á Selvogsbankanum eða Eldeyjarbankanum en í erlendum lánastofnunum. Það er algjör óþarfi hjá Geir Haarde og Einari K. Guðfinnssyni, hæstv. ráðherrum, að skjálfa af hræðslu við auknar þorskveiðar þótt það hafi verið mat þeirra í fyrra að allt væri svo stórkostlega gott á landi hér að við mættum til með að skera niður, við þyldum það svo vel. Þannig var talað í fyrravor, við þyldum það svo vel að skera niður. Nú þarf hins vegar að taka á vandanum og reyna að stefna út úr kreppunni en ekki inn í hana. Ég tel að við eigum að taka stefnuna út úr kreppunni, hæstv. forseti, alveg tvímælalaust og ef ég man rétt úr ræðu hæstv. forsætisráðherra áðan sagði hann eitthvað á þá leið að það væri rétt að taka áhættu af því að seilast í forðabúrið. Hæstv. forseti. Það virðist orðið ljóst að stýrivaxtastefna Seðlabankans virkar ekki og lánakjör fólks og fyrirtækja til atvinnu í landinu rýrna sem er alls ekki það sem við þurfum nú. Hér þarf með öllum ráðum að efla atvinnu og koma í veg fyrir aukið atvinnuleysi. Yfirlýsing hæstv. sjávarútvegsráðherra í fréttum sjónvarps í gær um að niðurskurðarstefna hans í þorskveiðum hefði ekki orsakað miklar breytingar í útgerðarháttum vekur vægast sagt furðu þegar vitað er að útgerð í landinu liggur niðri í 2–3 mánuði yfir hábjargræðistímann og fiskvinnslustöðvum er lokað. Handfæraveiðar eru svo til að leggjast af, eru ekki nema svipur hjá sjón, og þarf ekki að leita nema 2–3 ár aftur til að sjá það. Þetta veldur tekjuhruni sjómanna og fiskvinnslufólks. Í hvaða heimi dvelur hæstv. sjávarútvegsráðherra? Við þurfum að gera allt sem við getum til að auka tekjur og atvinnu, hæstv. forsætisráðherra, og að því vékst þú í ræðu þinni. Ég tek undir þau orð að hér þurfi að efla tekjustig og atvinnu og til þess eigum við að grípa til allra þeirra ráða sem við teljum í boði. Besta ráðið í því er að reyna að auka tekjur í samfélaginu. Það fer ekki á milli mála. Allt það sem getur dregið hér úr atvinnusköpun er okkur stórhættulegt við núverandi ástand, þar með talið að reyna að keyra í gegn það matvælafrumvarp sem var til umræðu síðasta vor en er sem betur fer ekki á dagskrá þingsins núna. Og væntanlega eru menn að endurskoða það mál gaumgæfilega vegna þess að þar var því spáð af framleiðendum að ef svo færi fram sem horfði í því frumvarpi gætu tapast þúsundir starfa í mjólkuriðnaði og það mundi hafa veruleg áhrif á stöðuna í landbúnaði. Ekki er á bætandi eins og staðan er í landbúnaði og ber fundur í Búðardal nýverið um stöðu landbúnaðarins og sérstaklega sauðfjáreignarinnar vitni um það hvaða áhyggjur menn hafa af framtíð sinni þar. Þar kemur auðvitað margt til, hækkandi olíuverð, hækkandi áburðarverð o.s.frv. og líka það að menn sjá að það er erfitt að koma fram miklum verðhækkunum í þjóðfélaginu við núverandi aðstæður. Bændur standa frammi fyrir því. Bændur hafa jafnan sýnt mikla ábyrgð þegar komið hefur að því að takast á við vanda í þjóðfélaginu. Ég minni á þjóðarsáttina sem bændur voru ekki hvað síst þátttakendur í og áttu mikinn þátt í að festa niður verðlag, halda því stöðugu og tryggja að íslensk heimili kæmust af í þeim þrengingum og þeim breytingum. Það er akkúrat það sem við þurfum að gera, hæstv. forseti, við núverandi aðstæður. Við þurfum að tryggja það að fjölskyldurnar komist af, við þurfum að koma í veg fyrir að gjaldþrot verði sú framtíðarsýn sem unga fólkið þarf að horfa til á næstu missirum. Með núverandi verðtryggingu og verðbólgu eru miklar líkur á því að mjög margt ungt fólk lendi í svo miklum erfiðleikum að það kjósi jafnvel að yfirgefa landið. Við horfum fram á mikinn samdrátt í atvinnu á landinu og stefnir sérstaklega í það í byggingariðnaði. Við horfum líka fram á það að skuldaaukning heimila og atvinnuvega er ótrúlega mikil á stuttum tíma, hún hefur fimmfaldast hjá heimilunum frá 1995 og tífaldast í atvinnulífinu. Líklegt er að skuldir útgerðarinnar sem voru 95 milljarðar árið 1995 séu núna um 400 milljarðar á sama tíma og útgerðin býr eðlilega við mjög hátt verð á sínum helsta kostnaðarlið sem er olían þannig að það er að mörgu að hyggja. Það verður hins vegar að segjast eins og er að við fengum sérstaka gjöf í sumar sem enginn gerði ráð fyrir, fisktegund sem synti inn í íslensku lögsöguna. Af henni er búið að veiða yfir 100 þús. tonn. Sjávarútvegsráðherra hefur ekki neinar sérstakar áhyggjur af því enda er það bara fínt hjá honum. Hann á ekki að hafa neinar sérstakar áhyggjur af því þó að aflist á Íslandsmiðum. Þessi stofn er samt kvótaskiptur í Norður-Atlantshafinu og við erum að veiða hann utan kvótaskiptingar og eigum fullan rétt til þess en tökum þar vissulega einhverja áhættu. En við eigum, hæstv. forseti, fyrst og fremst að horfa til þess hvar við getum aukið tekjurnar án mikils tilkostnaðar og ég segi alveg hiklaust að við getum gert það í þorskveiðunum. Og við eigum að gera það. Annað er ábyrgðar- og kjarkleysi og ég trúi því ekki að þessir tveir herrar sem standa úti í horninu núna ætli sér að halda áfram á þeirri vegferð.

Herra forseti. Það er vel til fallið að ræða efnahagsmál nú á haustdögum eftir fundarhlé Alþingis. Staðan í efnahagsmálum er mjög viðkvæm sem stendur. Það er mikil verðbólga. Við höfum upplifað gengisfall. Erlendir vextir hafa hækkað. Sumir segja að þeir séu að nálgast jafnvægi eða eðlilegt ástand. En það má segja að vaxtastaða í heiminum og hækkandi hrávöruverð, hækkandi olíu- og matarverð sé afleiðing af bættum hag Indverja og Kínverja sem eru svo margir að þegar þeir fara að borða og nota olíu þá hækkar það verð á hvoru tveggja. Afleiðing þessa er sú að við búum núna við kjaraskerðingu. Það er ekki hægt að mótmæla því. Við búum við eignaverðslækkun bæði á fasteignum og hlutabréfum og spariinnstæðum, hjá þeim sem eiga óverðtryggða reikninga. Allt þetta samanlagt skapar ákveðinn vanda sem við þurfum að glíma við. Hækkun olíu- og matarverðs er slæmt fyrir okkur til skamms tíma en gott fyrir okkur til langtíma vegna þess að við Íslendingar erum orkuframleiðsluþjóð í formi áls. Við eigum mikla ónýtta orku enn þá, mjög mikla. Og við erum matvælaframleiðsluþjóð því við flytjum út fisk. Við flytjum sennilega út meiri matvæli á mann en nokkur önnur þjóð í heiminum. En það hefur skapast sérstakur vandi vissra heimila í landinu þeirra sem hafa tekið mikla áhættu með skuldum. Það er líka vandi ákveðinna fyrirtækja. Ekki margra en sumra sem hafa sömuleiðis tekið mikla áhættu. Svo er líka vandi bankanna af sömu ástæðu, mikilli áhættutöku í útrásinni. Þetta allt saman endurspeglast í vanda ríkissjóðs sem núna þarf að gæta margra mismunandi markmiða sem rekast á. Ofan á allt þetta bætist svo mikið af jöklabréfum sem héldu uppi gengi krónunnar meðan þau söfnuðust upp og munu þrýsta niður gengi krónunnar þegar þau eru innleyst. Þetta er dálítið slæmt. Í morgun boðaði ég til fundar í efnahags- og skattanefnd. Þangað boðaði ég sérfræðinga á sviði efnahagsmála, greiningardeildir bankanna þriggja, fjármálaráðuneytið og Fjármálaeftirlitið og aðila vinnumarkaðarins og Seðlabankann til að ræða þessi mál. Margt afskaplega fróðlegt kom þar fram. Teiknin eru mjög misvísandi. Það eru misvísandi teikn í atvinnulífinu. Ástandið á vinnumarkaðnum er til dæmis mjög gott. Það er eiginlega lítið sem ekkert atvinnuleysi og er óþekkt á heimsmælikvarða hvað atvinnuleysið er lítið hér. Menn búast við því að ástandið muni versna en sumir segja að það verði eðlilegt. Töpuð útlán eru að aukast en það má sama segja þar, að þau hafa verið mjög lítil, töpuð útlán bankanna, vegna vanskila. Það var sagt sömuleiðis á fundinum að ástandið hefði verið óeðlilegt en það væri að nálgast jafnvægi. Menn voru ekki á því að það væri kreppa - það þótti mönnum of sterkt til orða tekið - það væri samdráttur þannig að ég ætla að biðja menn um að gæta að orðavali sínu. Einnig var nefnt að það er geysilegur sveigjanleiki bæði hjá fyrirtækjum og einstaklingum. Fyrirtæki eru almennt að endurskipuleggja sig og minni hluti fyrirtækja hefur orðið fyrir vandræðum samkvæmt könnun Samtaka atvinnulífsins. Jafnvægisatvinnuleysi á Íslandi hefur sennilega lækkað. Jafnvægisatvinnuleysi er hugtak sem byggir á því að framleiðslugeta þjóðfélagsins sé nýtt til fullnustu. Það hefur lækkað vegna flutning vinnuafls til og frá landinu á mjög auðveldan hátt, erlends vinnuafls. Kaupmáttur hefur lækkað og kemur til með að lækka frekar. Þetta var svona niðurstaðan. Svo kom fram hjá Seðlabankanum að stýrivextir væru í reynd lágir miðað við verðbólgu, þ.e. raunstýrivextir, þeir væru rétt yfir verðbólgustiginu. En það sem allir eða flestir gestanna tóku fram var að það er nauðsyn á samráði, samráði ríkisvaldsins, atvinnulífsins og löggjafarvaldsins til þess að leysa þennan skammtímavanda. Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fannst mér mjög neikvæður og lítið kom fram í hans máli utan það að menn ættu að gera eitthvað. Ég er ekki hlynntur því að menn standi í einhverju óðagoti heldur að menn séu með yfirvegaðar aðgerðir. Hv. þm. Guðni Ágústsson talaði um heimskreppu. Þar aftur á móti fór hann dálítið langt. Hann vildi lækka vexti og efla gjaldeyrisforðann. Hver vill það ekki? Svo sagði hann að það er ekki fallegt nema þegar það veiðist. Það er svo sem alveg rétt og ég minni á að í Njáls sögu kemur fram að þar mælti Gunnar á Hlíðarenda, með leyfi forseta: „Fögur er hlíðin svo að mér hefir hún aldrei jafnfögur sýnst, bleikir akrar en slegin tún, og mun eg ríða heim aftur og fara hvergi.“ Þetta sagði Gunnar á Hlíðarenda og hvað benti hann á?  Guðjón Arnar Kristjánsson vildi halda hækkunum opinberra gjalda niðri. Hann vildi auka þorskveiðar, ganga sem sagt á stofninn, að mínu mati, og svo gagnrýndi hann Seðlabankann. Hann vildi sem sagt lækka vextina. Ég veit ekki hvað erlendir greinendur mundu segja ef þetta allt yrði gert. Ég er hræddur um að þá mundi nú eitthvað bresta traustið á íslensku atvinnulífi. En þetta var sem sagt niðurstaða fundar sem ég hélt í morgun með þeim efnahagssérfræðingum sem við eigum hér á landi að mínu mati. Við Íslendingar erum mjög vel búnir til að taka á þessum vanda og hér er ekkert atvinnuleysi eins og kom fram á fundinum. Það er ekkert atvinnuleysi. Þetta litla atvinnuleysi á Íslandi telst ekki neitt í útlöndum. Ég þekki ekki eitt einasta land með svona lítið atvinnuleysi. Við erum mjög vel undir það búin að takast á við þennan vanda. Staða ríkissjóðs er glimrandi góð. Hann er meira að segja með afgang á hverju einasta ári. Það er þáttur ríkisvaldsins í því að halda niðri þenslu, það er að skila afgangi og hann er búinn að gera það. Síðustu tölur voru 80 milljarðar fyrir árið 2007. Staða atvinnulífsins er mjög góð. Eftir lækkun skatta, einföldun kerfa og einkavæðingu bankanna þá er staða atvinnulífsins mjög góð. Atvinnulífið er mjög vel í stakk búið til að takast á við þá alþjóðlegu kreppu sem Guðni Ágústsson nefndi heimskreppu. Ég vil nú ekki ganga alveg svo langt í orðanotkun. Við erum með stóraukinn útflutning og hækkun útflutningsverðs. Eins og ég gat um áðan hefur verð á orku og matvælum hækkað þannig að verð á sjávarvörum eða útvegsvörum og áli sem tengist orkuverði hefur hækkað umtalsvert og útflutningurinn á áli hefur tvöfaldast. Hann mun tvöfaldast á þessu ári miðað við síðasta ár og hann mun aukast enn frekar á næsta ári. Þannig að nú eru sem sagt álið og virkjanirnar að bjarga okkur úr þessum vanda.  Ég vil benda á það líka að fyrir nokkrum árum, fyrir svona einum eða tveimur áratugum, var ein stoð undir íslensku atvinnulífi. Það var sjávarútvegurinn, 70% af útflutningi var sjávarútvegur. Nú erum við með fjórar stoðir. Við erum með sjávarútveg, við erum með álið sem er orðið stærra, við erum með ferðamannaiðnað og við erum með fjármálageirann. Við erum með miklu dreifðari áhættu. Ef það gengur illa í einum geiranum, eins og núna í fjármálageiranum, þá ganga hinir tveir vel, t.d. ferðamannaiðnaðurinn og orkuiðnaðurinn, þ.e. áliðnaðurinn, og sjávarútvegurinn gengur líka þokkalega þannig að við erum komin í miklu betri stöðu til þess að takast á við þennan vanda enda, eins og hæstv. forsætisráðherra nefndi, hefur okkur verið sagt að við búum við öfundsverð framtíðarskilyrði í efnahagsmálum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir skýrslu hans um efnahagsmál þar sem hann greindi ástandið í tvennt, þ.e. ástandið eins og það er núna, og stafar það annars vegar af alþjóðlegri kreppu og hins vegar innlendri hagstjórn og innlendum aðstæðum. Hann sagði enn fremur að enginn gæti reiknað með að ríkisstjórnin gæti bjargað málum með töfrasprota. Ég held að enginn reikni með því, hvorki við né almenningur í landinu. Ég tel hins vegar að margt hefði mátt sjá fyrir, einkum það sem tengist innlendum aðstæðum og langar mig að gera það að umtalsefni. Margir hafa orðið til þess, stjórnmálamenn, hagfræðingar og fleiri, að líkja þenslu undanfarinna ára við æðisgengið partí. Ég held að ég hafi síðast heyrt þá líkingu í morgun, á fundi efnahags- og skattanefndar. Menn voru ekki á eitt sáttir um hvernig bregðast ætti við timburmönnunum, hvort rétt væri að þreyja þá í hljóði, taka verkjalyf eða skella í sig afréttara. Líkingin er orðin margtuggð og þvæld en í morgun kom upp í huga minn athugasemd frá góðri konu og hún var á þessa leið: Ef timburmennirnir kæmu á undan fylliríinu drykkjum við örugglega öll dálítið minna.  Lítum á ástandið eins og það er. Við göngum í gegnum samdráttarskeið, sumir vilja kalla það kreppu aðrir ekki, eins og formaður Samfylkingarinnar segir skilmerkilega í Viðskiptablaðinu í gær. En hvaða orð sem við veljum ástandinu liggja ákveðnar staðreyndir ljósar fyrir. Vaxandi vanskil hjá fyrirtækjum, verðbólga í 15%, víðs fjarri yfirlýstu verðbólgumarkmiði Seðlabankans upp á 2,5%, samdráttur í atvinnulífi, fyrirtæki farin að grípa til fjöldauppsagna og þó að atvinnuleysið sé lágt eiga þessar fjöldauppsagnir eftir að koma inn í atvinnuleysistölur. Vextir eru háir, heimili, fyrirtæki og sveitarfélög gríðarlega skuldsett. Margumtalað góðæri og þensla nýttist ekki öllum. Hvað sjáum við? Jú, láglaunastéttir, umönnunarstéttir, sátu eftir í góðærinu á meðan þeir tekjuháu mökuðu krókinn með himinháum launum, kaupréttarsamningum og alls kyns tilfærslum. Forsendur kjarasamninga frá því í vor eru brostnar. Ljósmæður eru á leiðinni í verkfall. Almenningur í landinu situr uppi með 20% vexti, 15% verðbólgu, síhækkandi lán og síhækkandi matarreikning. Margir mæta hverjum degi með kvíðahnút í maganum af ótta við að endar náist ekki saman, ísskápurinn verði tómur um miðjan mánuð, atvinnurekandinn fari á hausinn þegar ekki fást lengur lán hjá bönkunum enda hefur aðgangur að erlendu lánsfé verið lítill. Spáð er tvöföldun á atvinnuleysi fyrir árslok og sumir kalla það bjartsýnisspár. Mér fannst vera kjaraskerðingartónn í hæstv. forsætisráðherra þegar hann talaði hér áðan um þjóðarsátt, þegar rætt var um að forsendur kjarasamninga væru brostnar en ekki mætti rjúka til og fara að hækka lægstu launin. Það fannst mér vera kjaraskerðingartónn. Ég vil líka benda á að þó að ríkisstjórnin búi ekki yfir töfrasprota vöruðum við vinstri græn ítrekað við því að í þetta stefndi, að góðærið væri tekið að láni. Við bentum líka á að taka yrði á viðskiptahalla þegar upp var staðið að loknu árinu 2006 með 26% viðskiptahalla, litla 300 milljarða. Þá var samt talað um góðæri og látið eins og aldrei kæmi að skuldadögum. Við vöruðum við vaxandi skuldasöfnun. Forsætisráðherra talaði hér áðan um að íslenska hagkerfið væri vel í stakk búið til að takast á við samdráttinn en á flestum samanburðarmælikvörðum er Ísland eitt skuldugasta hagkerfi meðal aðildarríkja Efnahags- og framfarastofnunarinnar. Á ég þá einkum við skuldir heimila, atvinnulífs og sveitarfélaga, ríkissjóður er þar undanskilinn. Það hlýtur því að vera eitt mikilvægasta viðfangsefni íslenskra efnahagsmála að stöðva þessa skuldasöfnun. Við vöruðum líka við áherslu á blinda stóriðjustefnu með ofvöxnum fjárfestingum fyrir íslenskan þjóðarbúskap en ruðningsáhrif stóriðjuframkvæmdanna og þeirra efnahagsskilyrða sem þær áttu drjúgan þátt í að skapa drógu úr þrótti og nýsköpun á öðrum sviðum, ýttu beinlínis úr landi umsvifum annarra útflutnings- og samkeppnisgreina og í sumum tilfellum fyrirtækjum í heild sinni. En hæstv. forsætisráðherra er samur við sig í stóriðjustefnunni þó að í ljós hafi komið, t.d. í nýrri skoðanakönnun sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi áðan, að þjóðin hefur fengið nóg af þeirri mixtúru. Nú er hv. þm. Pétur Blöndal farinn úr sal þannig að ég ætla ekki í miklar umræður við hann um Njálu, að bleiku akrarnir og slegnu túnin séu sambærileg við álver okkar tíma. Ég verð samt að benda á að ég held að Gunnar hafi átt við Hallgerði þegar hann nefndi þetta, þannig að ekki held ég að í Njálu megi finna rök fyrir stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar. Við vöruðum við skattalækkunum upp á fleiri tugi milljarða sem voru lögfestar langt fram í tímann. Þær komu einkum hátekjufólki, fjármagnseigendum og stórfyrirtækjum til góða, mögnuðu þenslu og juku misskiptingu, veiktu undirstöður velferðarkerfisins. Við minntum ítrekað á að byggja þyrfti upp gjaldeyrisvaraforðann og við fögnum því vissulega að nú hafi skref verið stigin í þá átt. Við börðumst líka gegn atlögunni að Íbúðalánasjóði á sínum tíma en hann hefur nú virkað sem öryggisventill á húsnæðismarkaði. Við töluðum einnig fyrir því að stjórnvöld beittu sér fyrir því að jafna kjörin, endurskoða tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga, að innviðir samfélagsins, grunnþjónustan og velferðarkerfið, yrðu styrktir til að geta mætt niðursveiflunni. Hv. þm. Pétur H. Blöndal spurði hverjar tillögur okkar væru. Jú, við lögðum fram ítarlegar tillögur í efnahagsmálum, bæði í vor og nú á haustmánuðum. Við fögnum því, eins og ég sagði, að gjaldeyrisvaraforðinn hafi verið styrktur en það þarf að styrkja hann frekar þannig að hann sé í einhverju samræmi við stærð fjármálakerfisins. Hluta þessa aukna gjaldeyrisforða þarf að leggja inn í Seðlabankann sem aukið eigið fé til að styrkja stöðu hans enn frekar. Þannig á að sýna í verki einbeittan vilja til að endurheimta trúverðugleika hagkerfisins, stöðugleika krónunnar og skjóta stoðum undir traustan íslenskan þjóðarbúskap. Við höfum lagt til að lög um Seðlabankann verði endurskoðuð, rætt hvort þessi verðlags- og verðbólgumarkmið séu of þröng. Vandséð er að verðbólgumarkmið upp á 2,5% - sem næst ekki árum saman - auki trúverðugleika peningamálastefnunnar. Við viljum endurskoða innra skipulag banka og við viljum að lagaumhverfi fjármálafyrirtækja verði endurskoðað með almannahagsmuni að leiðarljósi, tekið verði á fákeppni og samtryggingu sem hefur fengið að hreiðra um sig óáreitt í fjármálakerfinu. Við viljum skoða möguleika á frekari sveiflujöfnunaraðgerðum í þjóðarbúskapnum, t.d. með stofnframkvæmdum á sviði samgangna og fjarskipta auk eflingar gjaldeyrisvaraforðans, skapa skilyrði til að auka þjóðhagslegan sparnað sem er kominn undir 10% af vergri landsframleiðslu - og endurreisa Þjóðhagsstofnun. Mér fannst um það samhljómur á síðasta þingi, þegar efnahagsmál voru rædd, að Alþingi þyrfti öfluga þjóðhagsstofnun, sem heyrði undir Alþingi, til að hægt væri að taka ígrundaðar ákvarðanir á sviði efnahagsmála. Hið opinbera þarf að fjárfesta í innviðum íslensks samfélags, öflugu velferðarkerfi. Traustir innviðir eru besta sveiflujöfnunin, góðar samgöngur, greið fjarskipti, öflugt mennta-, heilbrigðis- og velferðarkerfi ásamt fjárfestingu í þekkingu, rannsóknum, nýsköpun og þróun er kjarninn sem byggja á utan um. Þekkingin er eina auðlindin sem eykst með því að taka af henni og dreifa henni, hún er mikilvægasta fjárfestingin fyrir okkur og stærsta auðlindin, ekki þær auðlindir sem gengið er á, hinar fýsísku auðlindir landsins. Þetta er góð fjárfesting til langs tíma, gerir Ísland að góðu landi til að búa í, samkeppnisfært út á við í anda þess sem best hefur tekist á norræna vísu. Jafnvel þó að slíkt átak í innviðum samfélagsins og velferðarkerfinu þýði tímabundinn hallarekstur og einhverjar lántökur ríkis og sveitarfélaga getur slíkt verið réttlætanlegt við þær aðstæður sem við stöndum frammi fyrir og komum til með að mæta á næstu missirum. Rætt hefur verið um þjóðarsátt en hún verður aldrei byggð á því að þeir sem hafa lægstu launin borgi brúsann, að umönnunarstéttir, upp til hópa konur, borgi brúsann eða að náttúrunni verði fórnað. Þjóðarsáttin þarf að snúast um að snúa af leið misskiptingar, auka launajöfnuð, efla velferðarkerfið og deila skattbyrðinni á réttlátari hátt þannig að hátekjufólk og fjármagnseigendur fái tækifæri til að taka þátt í samneyslunni, efla fjölbreytt atvinnulíf. Hún byggist á því að við sitjum öll við sama borð. Sagt hefur verið að það hafi verið ljóst að þenslan hlyti að taka enda. Ég hef eytt nokkru púðri í að líta aftur, minna á að hafa þarf timburmennina í huga áður en glasi er lyft. Það skiptir máli að stjórnvöld sinni hlutverki sínu, standi við það að efna til samráðs, ekki bara við aðila vinnumarkaðarins heldur líka stjórnarandstöðu og aðra þá sem koma að málum, komi á jafnvægi í hagkerfinu án þess að allt fari í voða. Við höfum lagt fram tillögur okkar. Við höfum þá trú að Íslendingar hafi alla möguleika til að komast yfir samdráttinn ef skynsamlega er haldið á spilum og félagsleg hugsun höfð að leiðarljósi.

Virðulegur forseti. Það er gaman að vera kominn hingað aftur og fá tækifæri til að taka þátt í þessari umræðu. Ég var farinn að sakna þess að vera ekki hér með félögum mínum, hv. þingmönnum, á þinginu, sérstaklega sumum hv. þingmönnum. Hæstv. forsætisráðherra hefur farið yfir og lýst í mörgum orðum eins konar stöðumati og stöðu Íslands í alþjóðlegu efnahagslegu umhverfi. Hann vék að ýmsum aðgerðum sem bæði Seðlabanki og ríkisvaldið hafa komið að. Rétt er að ítreka það varðandi umræðu um aðgerðaleysi, eins og nokkrir hv. þingmenn hafa talað um, að frá síðustu áramótum má segja að farið hafi verið í nokkuð margar markvissar aðgerðir. Þær aðgerðir allar eiga að skila því að við séum að reyna að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Vikið var að því að Seðlabankinn hefur rýmkað reglur um verðbréf og þar með bætt aðgengi að lausafé. Umræddur skiptasamningur Seðlabanka við seðlabanka Norðurlandanna um lánalínur mun einnig skila miklu er varðar traust og trúverðugleika Seðlabankans og hagkerfisins í heild sinni. Sú heimild sem Alþingi samþykkti í vor, varðandi 500 milljarða kr. lán, hefur verið nýtt, m.a. með tilkynningu hæstv. forsætisráðherra hér í dag þar sem kom fram að gjaldeyrisforðinn er nú um 500 milljarðar kr. Lækkun bindiskyldu bankanna með tilliti til erlendra útibúa var ákveðin á vormánuðum en það eykur streymi fjármagns á markaðinn. Útgáfa ríkisskuldabréfa til styttri tíma, eða allt að 75 milljarða, styrkir einnig íslensku krónuna og það er trú markaðarins að krónu- eða jöklabréfaútgáfan skipti yfir í slík ríkisskuldabréf. Gjaldeyrisvaraforðinn var aukinn um 10–15% í júlí með víxilútgáfu og líkt og fram kom í ræðu hæstv. forsætisráðherra er gjaldeyrisforðinn fjór- til fimmfaldaður á síðustu tveimur árum. Hv. þingmenn muna eftir aðgerðum tengdum kjarasamningum í febrúar, persónuafsláttur var m.a. hækkaður og tekjuskattur fyrirtækja lækkaður. Við tókum ákvörðun um flýtiframkvæmdir í samgöngumálum er lúta að Suðurlandsvegi og Vaðlaheiðargöngum. Tekin var ákvörðun um niðurfellingu stimpilgjalda af fyrstu íbúð, sem er fyrsta skrefið í niðurfellingu stimpilgjalda, og boðað nýtt húsnæðissparnaðarkerfi með skattafrádrætti fyrir 35 ára og yngri. Íbúðalánasjóður hefur boðað aðgerðir tengdar frystingu lána og nýlega hefur verið farið fram með aðgerðir til að losa um húsbréf bankanna þannig að fjármagn flæði betur um, sem stuðlar að umbreytingu lána og getur m.a. fjölgað leiguíbúðum, sem skiptir verulegu máli. Á vetrarmánuðum var nokkur umræða um veikingu krónunnar en í þjóðhagsspánni sem kom út um miðjan janúar var ljóst að miklar sveiflur voru í ýmsum efnahagsstærðum eins og gerðist fyrir nokkrum árum eða í kringum síðustu aldamót. Þá var ljóst að margar forsendur voru fyrir því að krónan mundi veikjast umtalsvert á vormánuðum. Viðskiptahalli hefur verið mikill og með tilheyrandi erlendri skuldasöfnun. Þá hafa háir vextir Seðlabankans haldið gengi krónunnar mjög háu lengi og umrætt verðbólguskot kom í kjölfarið vegna hærra innflutningsverðs. Veiking krónunnar hefur vissulega komið sér illa fyrir þá sem eru með lán í erlendri mynt en hins vegar hefur hagur þeirra sem stunda útflutning vænkast. Í umræðum hér hefur verið vikið að því að verðbólgan er okkar versti óvinur og sú verðbólga sem þjóðin býr við er ekki viðunandi eftir langvinnt hagvaxtarskeið. Við stöndum því í gættinni á samdráttarskeiði og á því skeiði skiptir miklu máli að með sameiginlegri neyslustýringu náum við verðbólgunni niður. Þar þurfa allir að líta í eigin barm, þetta er sameiginlegt verkefni okkar allra, opinberra aðila, fyrirtækja og íbúa í landinu. Það tengist einnig því að við þurfum markvisst að draga úr viðskiptahallanum. Margir hafa verið uggandi vegna viðskiptahallans og það er ljóst að þegar við skoðum vöruviðskiptajöfnuðinn er það ekki ásættanlegt, miðað við þann samdrátt sem við stöndum frammi fyrir, að í júlímánuði voru vöruskiptin óhagstæð um 15,6 milljarða. Fyrstu sjö mánuðina á þessu ári voru fluttar út vörur fyrir 241 milljarð en inn fyrir 282 milljarða. Hallinn á vöruskiptum við útlönd nemur því 42 milljörðum, en á sama tíma í fyrra voru þau óhagstæð um 65 milljarða. Ýmsar hagstærðir, eins og til að mynda nýskráning ökutækja, gefa þó til kynna að innflutningur sé að dragast saman og líkt og ég kom að áðan hafa útflutningsgreinarnar styrkt sig með veikingu krónunnar. Mikið hefur verið deilt um stjórn peningamála en árið 2001 varð breyting á stjórn peningamála hér á landi. Eldra fyrirkomulagi, þ.e. fastgengisstefnu með tilteknum vikmörkum, var breytt og þess í stað var tekið upp svonefnt verðbólgumarkmið eins og hér hefur verið fjallað um. Í því felst að Seðlabankinn beitir vöxtum á skammtímalánum til fjármálafyrirtækja í þeim tilgangi að stuðla að því að almennar verðhækkanir á tilteknu tímabili haldist innan skilgreinds verðbólgumarkmiðs við fljótandi gengi krónunnar. Í vor lýsti hæstv. forsætisráðherra því yfir að tímabært væri að gera fræðilega úttekt á þessu viðfangsefni í góðu samstarfi við Seðlabankann. Ég gat ekki betur heyrt, virðulegur forseti, en að sú vinna færi af stað en í vor var því lýst yfir að það yrði þó brýnast á vor- og sumarmánuðum að taka höndum saman um að komast út úr því ölduróti sem íslenska fjármálakerfið væri statt í. Margir tala um háa stýrivexti og kalla eftir því að stýrivextir lækki mjög ört. Það er nú hins vegar einu sinni svo að raunvextir eru frekar lágir í hárri verðbólgu ef litið er til stýrivaxtanna. Ég vil gera að umtalsefni framkvæmd fjárlaga en það skiptir verulegu máli á samdráttarskeiði eins og við stefnum nú í að ríkisreksturinn fari fram af aga og festu, eins og sagt er, og að framkvæmd fjárlaga sé með réttum hætti. Ég beini því til ríkisstofnana að huga að því en við höfum verið að fylgjast með ríkisrekstrinum. Því miður verður að segjast eins og er að bæði Ríkisendurskoðun og fjárlaganefnd hafa þurft að gera allt of margar athugasemdir við ríkisreksturinn. Fjárlaganefnd mun fljótlega verða birt sex mánaða uppgjör í ríkisrekstrinum. Örlítið var snúið út úr því sem hæstv. forsætisráðherra kom að varðandi net velferðarkerfisins en um er að ræða svokallaðar tekjutilfærslur í ríkisrekstrinum. Tekjutilfærslur eru greiðslur frá hinu opinbera án þess að á móti komi vinnuframlag eða önnur gæði. Þær eru mikilvægt tæki til tekjujöfnunar. Það skiptir verulegu máli á samdráttarskeiði eins og nú er að horfa til slíkra tekjutilfærslna. Um er að ræða lífeyristryggingar, sjúkratryggingar, fæðingarorlof, barnabætur, vaxtabætur og slíkar bætur, en þessar tilfærslur fara oft og tíðum í gegnum Tryggingastofnun ríkisins og njóta heimilin í landinu tilfærslna til annarra aðila. Það er afar mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því að stór hluti af ríkisrekstrinum fer í gegnum slíkt en á árinu 2007 var um að ræða 156 milljarða. Virðulegur forseti. Nú reynir á samtakamátt stjórnmálamanna. Verða leiðarlínur þannig að hið opinbera, ríki og sveitarfélög, ríða á vaðið með auknum framkvæmdum, t.d. í stofnfjárfestingum sem kallar á lántökur? Að framansögðu ítreka ég þó að mikilvægast er að ná niður verðbólgunni, kalla fram stöðugleika að nýju, ná fram jafnvægisástandi og koma fjármagni á hreyfingu á nýjan leik. Það stuðlar að betra fjárhagslegu umhverfi fyrir fólk og fyrirtæki og hið opinbera á að ryðja brautina með aga og festu í rekstri sínum.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. Gunnar Svavarsson, sem ber mikla ábyrgð á fjárlagagerð sem formaður fjárlaganefndar og sem stjórnarþingmaður, minntist ekkert á það sem kannski hefur farið verst með fólkið í landinu á þessu ári, vinnubrögð bankanna varðandi gengisfellingu krónunnar. Hv. þingmaður sleppir meira að segja þessari umræðu. Seðlabankastjóri hefur talað um að bankarnir hafi gert þetta, fellt krónuna um 30%, fyrst 30. mars og svo 30. júní, þrem mánuðum síðar, rétt fyrir þriggja mánaða uppgjör og svo sex mánaða uppgjör bankanna. Það er auðvitað dálítið sorglegt ef íslensk stjórnvöld ætla að skauta fram hjá þessu máli og láta þetta koma án þess að gera neinar athugasemdir eða skoða þessi mál. Tölum svo um velferðarkerfi. Öryrkjar og aldraðir hafa ekki notið þessa góðæris sem hefur verið síðustu 3–4 árin hjá flestum Íslendingum. Ég hef haldið því fram að góðærið hafi verið tekið að láni og tel að núna þurfi að hugsa vel til öryrkja og aldraðra og annarra sem eru að koma þaki yfir höfuðið sem hafa jafnvel tapað allri sinni eign í húsnæði og fjöldi, jafnvel þúsundir manna, er nánast sama sem öreigar eftir rúmt ár Samfylkingarinnar í ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Ég vék að því áðan að ýmsar hagstærðir í þjóðhagsspá sem kom út í janúar og líka í október á síðasta ári hafi verið vísbendingar um það að krónan mundi veikjast á vormánuðum. Það lá alveg ljóst fyrir og greiningardeildir bankanna höfðu einnig spáð því. En hvort það gerðist á ákveðnum tímapunktum, 30. mars eða 30. júní, ætla ég ekki að svara til um eða hverjir hafi stuðlað að því. Hér hafa hæstv. ráðherrar lýst yfir í fjölmiðlum á vormánuðum að þau mál verði skoðuð og ég geri ráð fyrir því að þeir geti gert betur grein fyrir því. Það er ekki hlutverk mitt sem formanns fjárlaganefndar að fara í slíka rannsókn. Ég vék hins vegar að því, líkt og hæstv. forsætisráðherra, að net velferðarkerfisins skipti verulegu máli á samdráttarskeiði. Það skiptir verulegu máli að gera sér grein fyrir því að stór hluti af ríkisrekstrinum, 160 milljarðar af 450, er í svokölluðum tekjutilfærslum. En hvað er það, hv. þm. Grétar Mar Jónsson? Tekjutilfærslurnar eru greiðslur frá hinu opinbera án þess að á móti komi vinnuframlag eða önnur gæði og þær eru mikilvægt tæki til tekjujöfnunar. Hlutfall tekjutilfærslna í útgjöldum hins opinbera er hátt, enda eru almannatryggingar taldar til hins opinbera ásamt ríki og sveitarfélögum. Ég vék að því áðan í ræðu minni að um væri að ræða stærðir líkt og lífeyrisgreiðslur, það væri um að ræða fæðingarorlofsgreiðslur, vaxtabætur, barnabætur og ýmislegt annað. Þetta er hluti af hinu stóra neti velferðarkerfisins sem hefur verið byggt upp á Íslandi á síðustu árum og áratugum.

Hæstv. forseti. Já, velferðarkerfið segirðu, hv. þm. Gunnar Svavarsson, það er ekki nógu gott og auðvitað hefur fólk sem þarf að fá styrk út úr velferðarkerfinu einhvern tímann á lífsleiðinni lagt hönd á plóginn með að búa til peninga. Það fólk hefur verið á vinnumarkaðnum. Það er ekki hægt að segja bara að þeir sem þurfa að fá út úr velferðarkerfinu, hvort sem það eru öryrkjar eða aldraðir eða þeir sem eru sjúkir með einum eða öðrum hætti, hafi aldrei lagt neitt inn í kerfið. Það er alveg ótrúlegt að halda þessu fram því að auðvitað hefur flest þetta fólk staðið að því að byggja upp samfélagið í gegnum tíðina, byggja upp allt það sem við erum raunverulega að gera. Margir hafa jafnvel orðið öryrkjar vegna þess hvað þeir hafa þurft að vinna mikið í gegnum tíðina og orðið útslitnir fyrir aldur fram. Eins má segja um aldraða sem hafa þrælað og púlað í gegnum tíðina, jafnvel 50–60 ár á vinnumarkaði, og við erum svo að tala um að þeir fái út úr kerfinu. Þetta er ótrúlegur útúrsnúningur og ég átti satt best að segja ekki von á því frá hv. þm. Gunnari Svavarssyni að hann tæki þennan pól í hæðina þegar hann ver þetta. Velferðarkerfið okkar og það að aldraðir og öryrkjar þurfi sumir að lifa á 120–130 þús. á mánuði við þær aðstæður sem eru í dag í þjóðfélaginu er ekki boðlegt. Það þarf að bæta um betur.

Virðulegur forseti. Ég bið hv. þm. Grétar Mar Jónsson að hlusta á það sem ég er að segja. Það skiptir verulegu máli. Ég var einmitt að tala fyrir því að á samdráttarskeiði skipti máli að standa vörð um tekjutilfærslurnar, að standa vörð um net velferðarkerfisins. Til að setja þetta í rétt samhengi er það einu sinni þannig að þriðjungur, einn þriðji af ríkisútgjöldunum, liggur í tekjutilfærslunum. Lífeyristryggingarnar eru um 40 milljarðar, sjúkratryggingar 20 milljarðar, félagsleg aðstoð um 10 milljarðar, fæðingarorlof um 6 milljarðar, 10 milljarðar vegna búvöruframleiðslu, afskriftir skattkrafna 10 milljarðar, barnabætur tæplega 10 milljarðar, vaxtabætur 7 milljarðar og ég gæti lengi haldið áfram að telja. En það sem ég er að segja, hv. þm. Grétar Mar Jónsson, er að þingheimur, virðulegur forseti, þarf að gera sér grein fyrir því að á samdráttarskeiði verður þetta net velferðarkerfisins að vera til og við verðum að hlúa að því. Auðvitað má gott bæta og við höfum talað fyrir því, hv. þingmenn, að standa vörð um velferðarkerfið hér á landi en það má kannski vera svo að þegar einhverjir kalla á það, hvort sem er inni á Alþingi eða úti í atvinnulífinu eða inni á heimilunum, að það eigi að draga úr ríkisútgjöldum vilji menn fara í tekjutilfærslurnar. Það er þá gott að vita til þess að fyrrum jafnaðarmaðurinn hv. þm. Grétar Mar Jónsson ætli sér að standa vörð um tekjutilfærslurnar.

Hæstv. forseti. Ég lýsi ánægju með það að við ræðum efnahagsmál á hv. Alþingi og þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að hafa efnt til þessarar umræðu. Þetta er það sem allir eru að hugsa um og vissulega ber vel í veiði að einmitt skuli vera kallað til fundar á Alþingi nú þar sem mér heyrist að stjórnmálamenn hafi margt um málið að segja og mælendaskrá er löng. Það fer ekkert á milli mála að við stöndum frammi fyrir erfiðleikum í efnahagslífinu og ríkisstjórnin er gagnrýnd fyrir að taka ekki á vandanum, grípa ekki til aðgerða. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra hefur vissulega eitthvað verið klórað í bakkann, ef þannig má að orði komast, en allt hefur þetta verið heldur máttlaust. Það er vissulega búið að styrkja gjaldeyrisvaraforðann þannig að hann er 500 milljarðar í dag - en það er bara ekki nóg. Það þarf að gera miklu betur í þeim efnum ef Seðlabankinn á að geta gegnt því hlutverki sem hann á að gegna, að geta verið lánveitandi til þrautavara. Sveiflur í hagkerfinu okkar eru svo sem ekki nýtt mál. Við búum við þær sérstöku aðstæður að við erum með fljótandi krónu í þessu litla efnahagskerfi okkar en erum bundin í hinn endann, ef þannig má að orði komast, með því að vera hluti af stærri heild, vera hluti af hinum innri markaði Evrópusambandsins og taka þátt í fjórfrelsinu en síðan bindur íslenska krónan okkur alltaf í hinn endann. Þetta er sú stóra spurning sem mér finnst að við þurfum að velta fyrir okkur og hefur ekki komið mikið til umfjöllunar á þessum fundi: Hvað getum við búið lengi við þessar aðstæður og er framtíð í þeim? Vissulega kom hæstv. utanríkisráðherra örlítið inn á það að gjaldmiðillinn nyti ekki trausts sem er vissulega hluti af vandanum en enginn hefur gengið svo langt í umræðunni að nefna það að til lengri tíma litið gæti það orðið lausn fyrir Ísland að gerast aðili að Evrópusambandinu. Það hefur ekki verið nefnt hér einu orði. En auðvitað er það eitt af því sem þarf að ræða og hæstv. forsætisráðherra lét þau orð falla í vor á fundi í mínu kjördæmi norður á Akureyri að í haust ætlaði Sjálfstæðisflokkurinn að efna til fræðslufunda, eins og ég skildi það, um Evrópusambandið. Það verður mjög fróðlegt að fylgjast með því hvenær sú fundaherferð fer í gang og hversu langt verður gengið í þeirri umræðu. Auðvitað er þetta allt saman ein umræða. Það er ekki hægt að skipta þessari umræðu upp í efnahagsmálaumræðu, atvinnumálaumræðu og Evrópuumræðu. Þetta er allt sama umræðan. Hún á að fara fram og hún verður að fara fram. En eins og ég segi er skammt stórra högga á milli og auðvitað er það ástand sem nú er að skapast í þjóðfélaginu farið að minna óþægilega mikið á ástandið sem ríkti á árunum 1991–1995 þegar segja má að sömu flokkar hafi verið í stjórn, Sjálfstæðisflokkur og Alþýðuflokkur. Þá var mjög erfitt ástand á Íslandi og það var gríðarlegt vonleysi í landinu, það var vonleysi hjá fólki um framtíðina og það flutti úr landi í stórum stíl. Þá var það náttúrlega Framsóknarflokkurinn sem kom að málum,  Það vill svo vel til að það er alltaf kosið annað slagið í þessu landi og það getur allt gerst í kosningum eins og við þekkjum. Miðað við þær ræður sem komu fram hjá foringjum ríkisstjórnarinnar var svo sem ekkert óskaplega mikið á þeim að græða en engu að síður skil ég þetta þannig að Samfylkingin hafi gríðarlega sterka stöðu í ríkisstjórninni og ráði í raun för. Hæstv. utanríkisráðherra sagði að það væri ekki hagstjórnartæki til styttri tíma að nýta orkuna. Hvað var hún að segja með þessu þegar við vitum að það sem skiptir mestu máli núna er að auka hagvöxtinn? Forsætisráðherra sagði reyndar: „framleiðsla, framleiðsla, framleiðsla“ og þá var hann náttúrlega að tala um að auka verðmætasköpun í landinu. Samfylkingin virðist líta allt öðrum augum á þetta og formaður Samfylkingarinnar segir að það sé ekki hagstjórnartæki til styttri tíma að nýta orkuna. Auðvitað vitum við hvað Samfylkingin hefur verið að gera í þeim efnum núna á þessu sumri, fresta framkvæmdum á Norðurlandi sem skipta gríðarlega miklu máli fyrir Norðurland og fyrir þjóðfélagið í heild vegna þess að það þarf að auka verðmætasköpunina til þess að ná upp hagvextinum. Eru hv. þingmenn búnir að gera sér grein fyrir því að Ísland er á botninum innan OECD hvað varðar hagvöxt? Á botninum. Plús 0,4 í ár og mínus 0,4 á næsta ári, Ísland. Þetta er einkunnagjöfin sem ríkisstjórnin fær frá OECD. Miðað við orð hæstv. utanríkisráðherra sé ég ekki að það sé nein hreyfing í þá átt að auka hagvöxtinn. Það var líka athyglisvert að heyra hæstv. forsætisráðherra segja að forustumenn ríkisstjórnar hefðu forðast innihaldslausar yfirlýsingar. Ekki veit ég nákvæmlega hvað hann var að fara með því að segja þetta en ég held því miður að það verði að segjast að hann er ekki alveg saklaus af því að hafa komið fram með innihaldslitlar yfirlýsingar eins og þegar hann sagði á vordögum áður en þingið fór heim að botninum væri náð í sambandi við fall krónunnar og annað slíkt. Það var ekkert annað en óskhyggja, hann hafði ekkert fyrir sér í því. Svo hélt krónan áfram að falla. Eins vil ég nefna þau orð sem hann lét falla á aðalfundi Seðlabankans - það er næstum hálft ár síðan sá fundur fór fram - þá talaði hann um að endurskoða þyrfti peningamálastefnuna og að það eigi að fá færustu sérfræðinga innan lands og erlendis til að fara í þá vinnu. Nú er hann á fullri ferð á flótta frá þessari yfirlýsingu sinni miðað við nýlegt viðtal við hann í einu dagblaðanna. Mér finnst ekki að hann hafi alveg efni á því að tala með þeim hætti að yfirlýsingarnar hafi allar verið svo ábyrgar og hafi haft svo mikið á bak við sig fyrir utan það hversu gríðarlegt samstöðuleysið er á milli stjórnarflokkanna sem er ekki til að auka traust á Íslandi og ekki til að auka traust á fjármálastefnunni eða efnahagsstefnunni. Margt af þessu er heimatilbúið, mjög margt af því sem veldur stöðunni þó að enginn neiti því ástandi sem uppi er almennt á fjármálamörkuðum. Þessi lánsfjárkreppa hefur líka áhrif hér. Talandi um hana er það líka athyglisvert þegar horft er á spá OECD um hagvöxt að þekkt fjármálaþjónustulönd, bæði Sviss og Lúxemborg, eru með bærilegan hagvöxt bæði í ár og á næsta ári. Það er ekki þannig að þetta sé eingöngu út af ástandi á fjármálamörkuðum heimsins. Ég ætla ekki að draga neina fjöður yfir það að ég tel mjög mikilvægt að auka hagvöxtinn. Það á að vera forgangsmál núna og þess vegna er það skylda ríkisstjórnarinnar að setja ekki fótinn fyrir það sem er þó að gerast í landinu og varðar það að fjölga störfum og auka hagvöxt. Þá er ég að tala um uppbyggingu áliðnaðarins og það á við bæði fyrir norðan og fyrir sunnan. Vissulega kom skoðanakönnun í gær sem sagði að fólk væri ekki áhugasamt um að fjölga álverum en hins vegar var það ánægjulegt að um það að nýta orkuna til atvinnusköpunar var allt annað upp á teningnum og fyrir því er stuðningur í landinu. Það er eitt af leynivopnum okkar í þeirri stöðu sem við erum í í dag að eiga þessa orku sem ekki hefur verið nýtt og er endurnýjanleg og er upplögð til að fjölga störfum þó að vissulega ætli ég ekki að segja að það eigi að ganga eins langt og þeir öfgafyllstu geta hugsað sér. Við þurfum að sjálfsögðu að gæta þess að skerða ekki okkar dýrustu og dásamlegustu náttúruperlur. Af því að síðasti ræðumaður talaði um agaðan ríkisrekstur ætla ég að ljúka máli mínu með því að segja að auðvitað veit ég ekki hvernig það fjárlagafrumvarp kemur til með að líta út sem kynnt verður eftir mánuð en eitt sem vakti mikla athygli þegar síðasta fjárlagafrumvarp kom fram - þegar þenslan var enn þá mikil - var að þá kom ríkisstjórnin fram með þenslufjárlagafrumvarp. Það voru slæm skilaboð inn í þjóðfélagið eins og ástandið var þá.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hennar við umræðuna í dag og það ber vel í veiði því hér talaði hæstv. fyrrverandi bankamálaráðherra sem fór af þeirri vakt fyrir rétt liðlega ári ef mig misminnir ekki,  Ég hlýt þess vegna að spyrja hv. þingmann: Hversu mikið var í þeim gjaldeyrisvarasjóði fyrir tveimur árum þegar ráðherrann fór af áralangri vakt sinni sem bankamálaráðherra? Hversu miklu meira en 500.000 milljónir telur hv. þingmaður að þurfi að vera í gjaldeyrisvarasjóðnum? Og telur hv. þingmaður að það sé rétt og eðlilegt að almenningur greiði allan þann kostnað sem til fellur til að reisa svo gríðarlegar fjárhæðir sem þingmaðurinn gerir hér mjög sterka kröfu um? Og hvernig hefur þá hv. þingmaður hugsað sér að almenningur greiði fyrir svo öflugan gjaldeyrisvarasjóð sem hún boðar?

Hæstv. forseti. Það eru reyndar tvö ár síðan ég lauk störfum sem viðskiptaráðherra. Það má nú ekki gleymast að ég var í utanríkisráðuneytinu í eitt ár. Hvað varðar gjaldeyrisvaraforðann þá er náttúrlega ekki hægt að bera saman ástandið í þjóðfélaginu sem var á þeim árum, fyrir tveimur og hálfu ári síðan, og ástandið í dag og þá er ég að tala um hvað bankarnir hafa eflst gríðarlega. Við erum að tala um allt annað hlutverk fyrir Seðlabankann en var þá. Í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, var gjaldeyrisvarasjóðurinn styrktur verulega. En ef stjórnvöld hefðu á þeim tíma gert sér grein fyrir hver þróuninni yrði þá er ég ekki í nokkrum vafa um að það hefði verið gert enn betur. Auðvitað getur maður fullyrt það núna að það hefði átt að gera betur miðað við það sem síðan hefur svo orðið þróunin. En þegar við erum að tala um gjaldeyrisvaraforða, upp á kannski 1.000 eða jafnvel eins og heyrðist í einum prófessor í Háskóla Íslands að hann þyrfti jafnvel að vera 2.000 milljarðar, þá erum við náttúrlega tala um að við ætlum að halda í krónuna. En það er hins vegar þessi stóra spurning sem við þurfum að velta upp og ræða, þ.e. hvort krónan getur þjónað okkur til framtíðar. Þetta er eitt af því sem við framsóknarmenn erum að vinna í núna, síðustu vikur og mánuði, og við munum greina frá niðurstöðum í þeirri vinnu á næstunni, hver niðurstaða okkar er í sambandi við framtíð gjaldmiðils okkar eða hvort við eigum aðra möguleika.

Virðulegur forseti. Hv. þingmanni til upplýsingar voru um 100 milljarðar í gjaldeyrisvarasjóði fyrir tveimur árum. Hann hefur nú verið fimmfaldaður. Öllum ber saman um það að þá var tækifærið til þess að efla og auka hann á þeim kjörum sem voru þannig að við sem þjóð gætum gert það með hagkvæmum hætti. Þar með hefðu menn fyrirbyggt mikið af þeim vanda sem við nú stöndum frammi fyrir. En það hefur sannarlega komið fram allt þetta ár hversu erfið skilyrði eru nú fyrir ríkissjóð að sækja það fé sem menn hefðu betur hugað að þá. En það er gott að heyra hv. þingmann viðurkenna þetta hér í ræðustólnum. En ég hlýt þó að ítreka þá spurningu hvort hún telji eðlilegt að hér sé gjaldeyrisvarasjóður upp á eitt eða tvö þúsund milljarða króna eins og hv. þingmaður talaði um. Gríðarlegar fjárhæðir. Hver á að bera þann kostnað? Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að sá kostnaður verði borinn? Og þá hljótum við líka að spyrja hv. þingmann vegna þess að hún kallar hér eftir innspýtingu og auknum hagvexti, hvort hún telji að í 15% verðbólgu 

Hæstv. forseti. Mín skoðun er sú að þenslutímabilinu sé lokið. Það er alveg rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, að það sem núna er alvarlegt er verðbólgan. Miðað við það að hún er að miklu leyti vegna gengisfellingarinnar sem var, þá tek ég undir orð hæstv. forsætisráðherra um að henni ætti að linna seint á þessu hausti. Það má því ekki eingöngu horfa á verðbólguna vegna þess að þá lendum við í þeirri hörðu lendingu sem við höfum viljað forðast. Ef atvinnulífinu er látið blæða, ef eingöngu er horft á verðbólgutölur eins og Seðlabankinn hefur nú gert og ekkert horft á það að atvinnulífið er að bresta í þó nokkrum mæli, þá er hætta á að við stöndum frammi fyrir því að þegar Seðlabankanum tekst loksins að koma verðbólgunni niður þá verði hrun í atvinnulífinu. Það er ekki lausn. En ég ætla að segja við hv. þingmann að ég er sammála formanni flokks hans þegar hann spyr hver eigi að bera kostnaðinn af því að styrkja gjaldeyrisvaraforðann, þá er ég sammála hæstv. utanríkisráðherra þegar hún hefur sagt að ríkisstjórnin muni standa að baki bankakerfinu.

Virðulegi forseti. Umræðan um efnahagsmál sem fram hefur farið til þessa hefur um margt verið fróðleg og það má segja að af hálfu ríkisstjórnarinnar standi upp úr þau skilaboð að vandinn sé töluverður og við honum séu engar einfaldar lausnir. Það er alveg rétt. Ég er algjörlega sammála þessari greiningu. Það er töluverður vandi. Hann er þó ekki svo að menn þurfi eða eigi að nota stærstu lýsingarorð til að lýsa honum eða mála dekkstu mynd á vegginn sem unnt er. Vegna þess að það mundi engum greiða gera. Íslenskt efnahagslíf er að mörgu leyti sterkt og þó að vandi sé á ferðum um þessar mundir þá er það ekki svo að öll þjóðarskútan sé að farast. En það sem mér finnst líka standa upp úr er að svörin við því hvernig eigi að vinna sig út úr vandanum eru fátækleg. Forsætisráðherra benti að vísu á það sem ég tek undir að hluti af úrræðunum er að skapa meiri verðmæti í þjóðfélaginu. Nýta auðlindir lands og sjávar og framleiða meiri verðmæti. Það er alveg rétt. Ég er algjörlega sammála því. Það eigum við að gera. Við eigum ekki að gera langt hlé á uppbyggingu orkufreks iðnaðar hér á landi. En við eigum heldur ekki að ráðast í næstu framkvæmdir svo fljótt að þenslan vegna þeirra komi fram áður en náðst hefur jafnvægi í íslensku efnahagslífi. Því þá værum við einfaldlega að kynda undir verðbólguna áður en núverandi eldsmatur verður til þurrðar genginn. Menn verða að gæta að tímasetningum varðandi uppbyggingu orkufreks iðnaðar. Að öðru leyti var ekki margt sem kom fram og ég held að það sé kannski vegna þess að ríkisstjórnin er ekki búin að koma sér saman um frekari aðgerðir og það kemur mér svo sem ekki á óvart. Í fyrsta lagi þarf að skoða, og ég held að ríkisstjórnin verði að horfast í augu við það að sá vandi sem er uppi verður ekki leystur nema með því að menn taki á ríkisfjármálunum. Það hefur verið umtalsverður vöxtur í ríkisfjármálum á undanförnum árum. Útgjöld fjárlaga jukust frá ríkisreikningi 2006 til fjárlagafrumvarps 2008 um 90 milljarða kr. eða um 26%. Það sýnir líka að ríkisstjórnin var algjörlega andvaralaus fyrir því sem fram undan var þegar hún gekk frá fjárlagafrumvarpi sínu á síðastliðnu hausti. Það er dálítið merkilegt rannsóknarefni sem menn ættu kannski að kalla eftir svörum við. Hvernig stendur á að ríkisstjórnin flaut svona sofandi að feigðarósi? Það er alveg greinilegt að ríkisstjórnin trúði því fram á síðasta dag, þegar komið var fram að páskum á þessu ári að það væri allt í lagi og að það mundi ekkert gerast. Það væri hægt að sigla skútunni áfram undir fullum seglum þrátt fyrir þá váboða sem þá voru uppi og búnir að vera sýnilegir um langa hríð. Enda féll gengið eins og hendi væri veifað og hér kom fram í umræðunni að gengið hefði lækkað um 40%. Það er mikil lækkun. En við skulum ekki dvelja við það. Það er seinni tíma mál að kalla eftir skýringum á því hvers vegna ríkisstjórnin var svona andvaralaus því í því felst mikil ábyrgð og ráðherrarnir hafa ekki staðið undir ábyrgð sinni hafi þeir ekki, eins og bersýnilegt er, gert sér grein fyrir stöðu mála. En það hlýtur að koma fram, ekki seinna en þegar næsta fjárlagafrumvarp verður lagt fram eftir réttan mánuð, hvernig ríkisstjórnin hyggst taka á með ríkisfjármálin að vopni til þess að koma á jafnvægi í íslensku efnahagslífi. Ef ríkisstjórnin sýnir ekki neinn dug í þeim efnum í því fjárlagafrumvarpi þá er ríkisstjórninni ekki við bjargandi. Það þýðir ekkert að fresta einhverjum framkvæmdum. Það þýðir ekki að fresta byggingu háskólasjúkrahúss um eitt ár eða fresta einhverjum jarðgöngum um eitt ár til þess að ná fram hagstæðum tölum í fjárlagafrumvarpinu. Það verður að fara inn í ríkisreksturinn sjálfan og lækka hann. Ég hygg að ríkisstjórnin viti þetta því allir fróðir menn á þessu sviði benda á það. Þetta er það sem verður að gera til þess að koma á jafnvægi í íslensku efnahagslífi. Ef það er ekki gert þá ná menn ekki tökum á því. Þá verður áframhaldandi flökt á íslensku gengi og áframhaldandi viðskiptahalli og áframhaldandi verðbólga. Það stendur allt og fellur með ríkisstjórninni, virðulegi forseti, í þessum efnum. Hvort hún hafi kjark og þor til þess að taka á ríkisfjármálunum sjálfum. Ég tel hins vegar að ríkisstjórnin eigi á næstu árum að stefna að uppbyggingu þjóðfélagsins. Hún eigi að vera djörf í því að byggja upp innviði samfélagsins sem gerir okkur betur kleift að framleiða meiri verðmæti með hagkvæmari hætti en nú er. Það er fjárfesting sem borgar sig rétt eins og fjárfesting í stóriðju og þess vegna á ekki að fresta þannig framkvæmdum. En hún verður að taka niður rekstrarkostnaðinn. Það er engin þægileg leið í þeim efnum, virðulegi forseti. Það er ákaflega þægilegt við þessar aðstæður að tala um að lækka skatta eða bæta við útgjöld í ýmsa málaflokka velferðarkerfisins sem er örugglega vel hægt að rökstyðja með góðum rökum að þörf sé á en hleypi menn sér út í það þá er bara verið að velta á undan sér vandanum og gera hann stærri þegar að því kemur að einhverjir aðrir koma að verkinu og fara að taka á því. Þess vegna verður að taka á málinu strax. Við þessu finnst mér engin svör hafa komið fram hjá ríkisstjórninni í þessari umræðu. Hvað hyggst hún gera við ríkisfjármálin? Ætlar hún að senda þau skilaboð til íslensku þjóðarinnar að allt geti gengið áfram eins og verið hefur? Menn geti bara bætt í hér og bætt í þar. Það þurfi hvergi að koma neitt við og hægt sé að koma á jafnvægi í íslensku efnahagslífi án þess að það komi við nokkurn mann. Ráðherrarnir sjálfir hafa þó sagt að það sé engin einföld lausn til. Og það er engin einföld lausn til. Þegar bæði núverandi ríkisstjórn og sú sem á undan sat hafa bætt svona miklu við ríkisútgjöldin þá er verið að auka vandann vegna þess að það þarf að taka á þeim. Það kann að vera einhvern tíma síðar þegar verðmætasköpunin í þjóðfélaginu hefur aukist á nýjan leik að þá sé hægt að bæta aftur við reksturinn. En menn hafa á undanförnum þremur, fjórum árum gengið allt of langt í að auka við ríkisútgjöldin miðað við þá verðmætasköpun sem er í þjóðfélaginu. Það hefur einfaldlega ekki verið til fyrir öllum þessum nýju útgjöldum. Virðulegi forseti. Ég held að ríkisstjórnin þurfi líka að leggja mikið á sig og sýna að hún sé ríkisstjórn en ekki ríkisrekandi. Ríkisstjórn sem stjórnar efnahagsmálunum. Það felst í að koma á jöfnuði í viðskiptum við útlönd. Á meðan viðskiptahallinn er eins og hann er og hefur verið á undanförnum árum er verið að grafa undan íslensku krónunni. Þá er verið að grafa undan þeim lífskjörum sem fólkið býr við í dag. Þá erum við að eyða um efni fram, búa til skuldir sem verður að borga og þær verða ekki borgaðar nema með því að skerða lífskjörin. Viðskiptahallinn á undanförnum árum hefur verið alveg hrikalegur. Hann hefur að vísu mikið til orðið til vegna stóriðjuframkvæmda og við skulum trúa því að það sé hægt að taka þær skuldir til hliðar og segja að tekjur af þeim framkvæmdum muni borga þær skuldir. Ég held reyndar að það sé ekki alveg rétt. Það sé rétt að mestu leyti en ekki að öllu leyti. Frá 2004 hefur viðskiptahallinn verið og fram á mitt þetta ár 423 milljarðar kr., 423.000 millj. kr. Á þessu ári 42 milljarðar á sjö mánuðum. Það verður að vera jafnvægi. Ríkisstjórnin hefur mörg stjórntæki sem hún getur beitt til þess að ná niður hallanum og koma á jöfnuði og hún hefur stóran þingmeirihluta til að koma fram málum sínum ef þörf er á lagasetningu. Þess vegna er hún að bregðast hlutverki sínu ef hún tekur ekki á þessum vanda sem er einn sá allra stærsti í íslensku efnahagslífi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir afar upplýsandi skýrslu um efnahagsmál sem hann flutti hér í dag og það frumkvæði að hafa þessa umræðu á fyrsta degi haustþingsins. Það er afar vel til fundið. Í skýrslunni fór ráðherrann vel yfir stöðu mála og útskýrði hvað gert hefur verið og það sem fram undan er í þessum málum eins og hægt er á þessari stundu. Það er deginum ljósara að staðan í efnahagsmálum hér á landi sem og í löndunum í kringum okkur er mjög alvarleg og við þurfum öll að taka á honum stóra okkar í sameiningu til að komast farsællega í gegnum þennan vanda. Við slíkar aðstæður er þess vegna svo mikilvægt að stjórnvöld fari ekki á taugum og hafi yfirsýn yfir verkefnin sem glíma þarf við. Eins og forsætisráðherra rakti hér að framan eru yfirvegaðar og rétt tímasettar ákvarðanir mun vænlegri til árangurs en handahófskennd, vanhugsuð viðbrögð eins og stjórnarandstaðan hefur verið mjög iðin við að benda á. Markmið ríkisstjórnarinnar, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra, eru mjög skýr og aðgerðirnar miða markvisst að þremur þáttum. Í fyrsta lagi að draga úr lausafjárerfiðleikum fjármálastofnana til skemmri tíma, í öðru lagi að auka fjármálalegan stöðugleika til frambúðar og í þriðja lagi að því langtímamarkmiði að skjóta traustum stoðum undir framtíðarhagvöxt. Á fundi efnahags- og skattanefndar í morgun sem formaður nefndarinnar gerði ágætisskil fyrr í umræðunni - þetta var fundur með hagsmunaaðilum og sérfræðingum í efnahagsmálum víða úr samfélaginu - benti Edda Rós Karlsdóttir, forstöðumaður greiningardeildar Landsbankans, m.a. á það, aðspurð um hvaða aðgerðir frá stjórnvöldum fjármálageirinn kallaði eftir, hversu mikilvægt er að horfa til langs tíma. Framtíðarhorfur okkar væru nefnilega öfundsverðar, eins og fram hefur komið í mati Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, við höfum yfir öflugum auðlindum að ráða, öfluga lífeyrissjóði, menntaða þjóð o.s.frv. og þess vegna þarf, að áliti Eddu Rósar, að passa upp á að skemma ekki þann árangur og þá stöðu. Ríkið þarf að hjálpa kerfinu við að hjálpa sér sjálft og það eru orð sem ég get svo sannarlega tekið undir. Þess vegna þarf að gæta þess að ríkið fari ekki af stað í einhverjar ómarkvissar, ótímabærar paníkaðgerðir sem hafa ekkert upp á sig nema að kæfa niður frumkvæði og kraft einkaframtaksins og þjóðarinnar allrar. Maður hefði líka haldið að stjórnarandstaðan, sem hefur hrópað mjög hátt um aðgerðaleysi í allt sumar, hefði hlustað með athygli á hæstv. ráðherra flytja skýrslu sína hér í dag en miðað við málflutning hennar í umræðunni er líkt og menn hafi komið hingað vopnaðir heimaskrifuðum stílum sem alls ekki má breyta út af, fullum af upphrópunum, klisjum og ranghugmyndum þar sem eini tilgangurinn er að slá pólitískar keilur. Það virðist engin innstæða vera fyrir orðum um samvinnu og nauðsyn samstöðu við lausn vandans. Stundum held ég hreinlega að það sé yfir höfuð enginn áhugi fyrir því að leysa vandann. Aðgerðaleysistalið er ein klisjan í sjálfu sér. Það þarf sterk bein til að standa af sér þá endalausu gagnrýni um aðgerðaleysi eins og dunið hefur á hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórn á undanförnum vikum og mánuðum. Krafan um aðgerðir, bara einhverjar aðgerðir, hefur hljómað úr öllum áttum og er helst ætlast til þess að menn sveifli töfrasprota til að beita gegn þeirri tímabundnu niðursveiflu sem hagkerfi okkar sem og önnur vestræn hagkerfi eru að ganga í gegnum. Auðvitað eru engar slíkar brellur tiltækar og íslensk stjórnvöld vita það mætavel. Þess í stað er unnið stöðugt að lausn vandans með markvissum hætti eins og ráðherrann greindi frá. Greiningardeild Glitnis gerir þetta aðgerðaleysi að umtalsefni í Morgunkorni sínu í dag. Fyrirsögnin er: „Aðgerðaleysi orðum aukið“ og þar segir, með leyfi forseta: „Þegar litið er í baksýnisspegilinn kemur á daginn að stjórnvöld hafi vissulega brugðist við breyttum aðstæðum í hagkerfinu með ýmsum hætti undanfarna mánuði. Þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi ekki nýtt að fullu heimild Alþingis til lántöku upp að 500 milljörðum kr. til að styrkja gjaldeyrisforðann hefur forðinn verið aukinn með útgáfu víxla í erlendri mynt í sumar. Þá hafa á síðustu mánuðum verið gefin út skuldabréf fyrir 75 milljarða kr.“ Síðan er fjallað áfram um nokkrar af þeim aðgerðum sem hér hafa verið til umræðu í dag og segir svo í lokin, með leyfi forseta: „Þegar þetta er tínt saman kemur í ljós að stjórnvöld hafa vissulega brugðist við með ýmsum hætti undanfarna mánuði. Hins vegar er ótímabært að leggja hendur í skaut heldur þarf að halda áfram á sömu braut á næstu mánuðum í samvinnu við sem flesta aðila atvinnulífsins og vinnumarkaðar. Það verður því forvitnilegt að heyra það sem fer fram á þinginu í dag.“ Ég held að þarna sé mjög mikill samhljómur með því sem kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra og þeirra væntinga sem þessi markaðsaðili alla vega kemur á framfæri í pistli sínum. Ég vona því að menn í þessum sal skipti um plötu á fóninum og hætti innstæðulausu aðgerðaleysissuði sem er ekkert annað en suð. Það gerir ekkert gagn og það leysir engan vanda. Ef maður fer aðeins inn fyrir klisjurnar og skoðar málflutninginn, hvert er þá inntakið í tillögum stjórnarandstöðunnar? Bæði formaður Framsóknarflokksins og formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa talað fyrir auknum opinberum framkvæmdum sem úrræði til lausnar á vandanum sem við er að glíma en þeir hafa ekkert sérstaklega nefnt að opinberar framkvæmdir voru auknar svo um munaði í síðustu fjárlögum og eins í mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar vegna niðurskurðar í þorskkvóta. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon blæs á allar hugmyndir um framleiðslu í þjóðfélaginu og kallar þær gamaldags, honum finnst bara frekar hallærislegt að við séum að framleiða eitthvað hérna. En hvaða lausnir býður hann upp á? Jú, hann er með millifærslur frá ríki til sveitarfélaga, sveiflujöfnunarsjóði og auknar opinberar framkvæmdir eins og ég sagði. Hvergi minntist þingmaðurinn á orðið „verðmætasköpun“, ég held hreinlega að það sé orð sem hann getur ekki tekið sér í munn. Honum er tamara að tala í klisjum, eins og um nýfrjálshyggjuheimskapítalisma - ég vona að ég fari rétt með -  Það er stundum erfiðara að ráða í tillögur hv. þm. Guðna Ágústssonar. Hann vill lækka opinberar álögur - ég deili þeirri skoðun svona almennt með honum - og hann vill auknar framkvæmdir á sama tíma og hann vill draga úr útgjöldum ríkisins. Hann vildi fara inn í ESB í vor eða alla vega ræða það en núna er það bara alls ekki málið. En hann verður líka að gæta sín að fara rétt með staðreyndir og þá á ég ekki við það sem hann sagði um netið. Hann hamrar alltaf á því að krónan hafi lækkað um 40% frá áramótum, og ég tók eftir því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerði það líka, að hún hafi fallið um 40% frá áramótum þegar hið rétta er 25%. Þetta er ekki til að bæta stöðuna erlendis þar sem nóg er af ranghugmyndum um íslenskt efnahagslíf. Formennirnir hafa líka báðir lagt áherslu á að gjaldeyrisvaraforðinn verði efldur. Hæstv. forsætisráðherra fór vel yfir það sem verið væri að gera í þeim efnum og ég er að hugsa um að endurtaka það sem hann sagði þingmönnum til frekari glöggvunar vegna þess að ég held að þeir hafi ekki verið að hlusta. Hann sagði, með leyfi forseta: „Gjaldeyrisforðinn nam um 200 milljörðum króna í lok júní sl. Í júlí og ágúst var hann stækkaður í nokkrum áföngum og nam í lok ágúst um 300 milljörðum. Með hinu nýja láni ásamt með áðurnefndum gjaldeyrisskiptasamningum og lánalínum ríkissjóðs og Seðlabankans nemur forðinn nú jafnvirði rúmlega 500 milljarða króna. Á miðju ári 2006 var hann rúmlega 100 milljarðar króna á sambærilegu gengi. Gjaldeyrisforði okkar hefur því fimmfaldast á þessum stutta tíma og er nú hlutfallslega mun meiri en í flestum nágrannalöndum ef miðað er við landsframleiðslu.“ Bara svo þetta liggi fyrir og ég vona að þingmennirnir hafi hlustað núna. Á fyrrnefndum fundi efnahags- og skattanefndar í morgun var einmitt farið yfir þessa stöðu og fundurinn var mjög fróðlegur. Það vakti athygli mína þar að hjá einum greiningaraðilanum kom fram að við ættum að líta til Sviss sem fyrirmyndar varðandi það hvernig tryggja skuli fjármálastöðugleika. Þeir eru eins og við lítil þjóð með hlutfallslega stórt fjármálakerfi þó svo að forskot þeirra sé augljóslega það að myntin þeirra gengur víðar en krónan okkar. Þessi aðili benti á að við ættum að fara að fordæmi þeirra varðandi stærð á gjaldeyrisforða, þar væri hann í kringum 20% af landsframleiðslu þeirra eða sem væri sambærilegt 300 milljarða kr. gjaldeyrisforða hér. Það er því ánægjulegt að heyra að forsætisráðherra greinir frá því að við erum komin vel yfir þann mælikvarða sem þessi aðili nefndi. Virðulegi forseti. Eins og forsætisráðherra brýndi fyrir okkur áðan er mikilvægt að við stöndum saman. Það hljómar kannski klisjukennt en það er sannleiksgildi fólgið í gamla orðatiltækinu að hugurinn beri mann hálfa leið. Nú skulum við því öll taka höndum saman og vinna að lausn þessa vanda í sameiningu.

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur ugglaust verið að leggja drög að þessari miklu samstöðu með ummælum sínum um stjórnarandstöðuna áðan. Hv. þingmaður varar við því að ríkið vaði út í ótímabærar taugaveiklunaraðgerðir eða framkvæmdir því það geti drepið niður frumkvæði og kraft einkaframtaksins. Þá má spyrja: Hvar hefur einkaframtakið á Íslandi verið að fjárfesta undanfarin ár? Er vandinn ekki m.a. sá að fjárfestingar Íslendinga á Íslandi hafa verið hverfandi undanfarin ár? Og þessu hafa menn mætt og vilja mæta áfram með því að halda uppi fjárfestingarstigi í hagkerfinu með risainnspýtingum erlendra aðila í formi stóriðjuframkvæmda. Er þetta falleg framtíðarsýn? Er ekki betra að skapa hér forsendur og aðstæður sem gera Íslendingum kleift að fjárfesta á Íslandi, svona til tilbreytingar? Og ætli það sé nú ekki viðráðanlegra og jafnara að gera það þannig? Aðgerðaleysiskenningin. Það er greinilegt að þetta kemur mjög við og er sárt. En það eru ekki bara stjórnarandstæðingar sem hafa talað um þá hluti. Hæstv. forsætisráðherra gekkst sjálfur við henni 5. ágúst síðastliðinn og sagði að hún væri að skila árangri. Hann, með leyfi forseta, þ.e. forsætisráðherra, sagði að það sem ýmsir hafi kallað aðgerðaleysi hefði haft jákvæð áhrif. Þetta kalla ég aðgerðaleysiskenninguna í hagstjórn og vitna í forsætisráðherra sjálfan. Að ég blási á allar hugmyndir bæði um framleiðslu og verðmætasköpun yfir höfuð. Er þetta nú ekki einum of ódýrt, hv. þingmaður, þó að ég skrifi ekki upp á það að allsherjarlausn á öllum vanda sé frekari álvæðing íslensks efnahagslífs en vilji þess í stað leggja áherslu á fjölbreytni, á nýsköpun? Í okkar tillögum er t.d. einmitt það að leggja núna áherslu á fjárfestingar í innviðum samfélagsins og leggja grunn að nýsköpunar- og uppbyggingarskrefi á fjölbreyttum forsendum. Auðvitað til þess að hér sé verðmætasköpun. En það er hægt að gera fleira, hv. þingmaður, en bara að falbjóða íslenska náttúru og íslenskar orkulindir á útsöluverði handa erlendum 

Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni að við eigum að skapa hér þau skilyrði að Íslendingar telji hag sínum þannig best varið að þeir fjárfesti á Íslandi. Og ég held að það sé nú akkúrat það sem við erum að leggja til. En einkaframtakið má mér algjörlega að meinalausu vera erlendis frá og ég fagna erlendri fjárfestingu hvaðan sem hún kemur. Aðgerðaleysiskenningin, að hæstv. forsætisráðherra hafi sagt það sjálfur, ég get ekki tekið undir það. Því eins og þingmaðurinn las upp þá sagði hann að það sem margir vilja kalla aðgerðaleysi, ef mig ekki misminnir, þá útskýrði hann í þessu viðtali hvað það var sem hann átti þar við. Framleiðslan og nýsköpunin. Mér þykir miður ef ég hef verið að væna þingmanninn um að hafa andúð á framleiðsluþáttunum. Ég spyr þá bara og endilega segðu mér, hvað viltu framleiða hér? Fjárfestingar í innviðum eru fínar en fjárfesting í innviðum kemur venjulega ekki með nýtt fjármagn inn í samfélagið heldur eru það opinberar fjárfestingar. Það er það sem ég var að gagnrýna í ræðu minni að í tillögum vinstri grænna eru allar tillögur sem eru til úrbóta opinberar framkvæmdir. Ég er bara ekki alveg sannfærð um að það verði til að koma okkur út úr þessum vanda.

Forseti vill áminna þingmenn um að ávarpa forseta.

Frú forseti. Ég skal alveg fara yfir það í góðu tómi með hv. þingmanni hvaða hugmyndir ég og skoðanasystkin mín sjáum fyrir okkur og möguleika á fjölbreyttum sviðum atvinnulífs. Í raun er þar allt milli himins og jarðar og sérstaklega að veðja á framsæknar tækni- og þekkingargreinar, á fjölbreytni, á nýsköpun í litlum og meðalstórum fyrirtækjum sem er yfirleitt á byggðu bóli talin framsækin atvinnustefna og nútímaleg en ekki sú undarlega staða sem uppi er á Íslandi að það er eins og við séum að uppgötva iðnbyltinguna hina gömlu núna og sjáum helst ekkert í því nema bara álbræðslur. Gamla iðnbyltingin gekk þó út á alls konar verksmiðjur og járnbrautarteina og ýmislegt en hér á Íslandi er þungaiðnvæðing 21. aldarinnar að hætti Sjálfstæðisflokksins bara að bræða ál. Það er ekkert annað sem kemst að. Það er alveg með endemum. Ég hef t.d. fagnað og stutt uppbyggingu aflþynnuverksmiðju á Akureyri. Af hverju? Af því að það er meðalstór iðnaðarkostur sem smellpassar inn í það samfélag, notar hóflegt magn af orku, mikið af heitu og köldu vatni, hrein framleiðsla, hátæknistörf og hefur allt með sér. Það er ósköp einfaldlega þannig að við tökum afstöðu til þeirra hluta sem í boði eru. Viljum stuðla að fjölbreytni og nýsköpun en ekki sitja bara föst í þessari eymd nauðhyggjunnar að Íslendingar eigi enga aðra kosti í stöðunni en að falbjóða orkuna á útsöluverði og leggja íslenska náttúru undir að henni óbættri. Hún er ekki metin á eina einustu krónu eins og erlendir aðilar hafa bent okkur á að vanti inn í útreikninga um þjóðhagslega heildararðsemi þessara framkvæmda. Af hverju hefur t.d. ekki verið gerð sú breiða úttekt á þjóðhagslegri arðsemi stóriðjufjárfestinganna sem Efnahags- og framfarastofnun Evrópu hefur lagt til við íslensk stjórnvöld í mörg ár? Þolir það ekki dagsins ljós hversu lítill nettóvirðisaukinn er að lokum, sem eftir verður í íslenska hagkerfinu þegar við tökum þarna inn á okkur dýrustu störf í heimi sem það er að byggja þau upp með þessum hætti? Er það álitlegt fyrir skuldsettasta hagkerfi innan Efnahags- og framfarastofnunarinnar að veðja á þá tegund atvinnuuppbyggingar þar sem hvert starf kostar fleiri hundruð milljónir í fjárfestingu?

Virðulegi forseti. Þar erum við aftur sammála, ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að framsæknar tæknigreinar teljast líka til atvinnugreina sem mér hugnast mjög vel og nýsköpun, ég er algjörlega með því. Enda finnst mér þetta ekki snúast um að annað þurfi að útiloka hitt og hvorki Sjálfstæðisflokkurinn né ríkisstjórnin hafa talað þannig að annað þurfi að útiloka hitt. Það er einfaldlega ekki rétt að það sé bara talað fyrir áli. Ég veit ekki betur en talað sé um að virkja orkulindirnar til þess að nýta orkuna í þágu alls kyns framkvæmda. Þar á meðal gagnaveitu og annarra verkefna sem eru þingmanninum meira að skapi. 
             Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fagnar aflþynnuverksmiðju. Það er allt í lagi að virkja. Það er allt í lagi að virkja og að selja orku svo framarlega sem það er ekki fyrir álið. Er það sem sagt atvinnustefna vinstri grænna? Hann segir að þeir fái ekki rafmagnið í gagnaveiturnar. En það er líka af því að það eru vandkvæði að virkja í neðri hluta Þjórsár. Ég vil því spyrja hv. þingmann, virðulegi forseti: Er allt í lagi að virkja bara svo framarlega sem það er ekki ál?

Frú forseti. Ég furða mig svolítið á þeirri umræðu sem hér fer fram þar sem aftur og aftur er talað um það hér í ræðupúlti Alþingis að stjórnarandstaðan hafi uppi ábyrgðarlausar upphrópanir um efnahagsmál. Hafi uppi ábyrgðarlausar tillögur. Ég kalla eftir svari við því hjá hv. þingmanni, kalla eftir því hjá henni, einni af mörgum sem hafa talað á þessum nótum, hverjar eru þessar ábyrgðarlausu tillögur? Það sem við höfum fyrst og fremst kallað eftir í stjórnarandstöðunni núna í meira en ár er að stjórnarliðið geri eitthvað af því sem það gefur fyrirheit um. Það hefur ekki verið svo mikill ágreiningur og það hefur komið alveg skýrt fram í dag. Stjórnarandstöðuþingmenn hafa margir, sem eðlilegt er og ég geri það með þeim, fagnað því að gjaldeyrisvaraforðinn hafi verið efldur og ég hef fagnað í skrifum mínum mörgu af því sem hefur verið gert. En við höfum kallað eftir því að fleira sé gert. Og þegar talað er um ábyrgðarleysi og upphrópanir þá hefur mér fundist þær helst eiga við um þá sleggjudóma sem hér birtast um málflutning einstakra flokka án þess að það sé nokkurn tíma farið ofan í eða hlustað á hvað raunverulega hefur verið sagt. Hv. þingmaður ámælti hér stjórnarandstöðuþingmönnum fyrir það að hafa ekki hlustað á ræðu hæstv. forsætisráðherra. Ég ber það a.m.k. af mér, ég hlustaði á hana af mikilli athygli og var sammála sumu en öðru ekki. En ég spyr á móti: Hefur hv. þm. Ragnheiður Árnadóttir lesið tillögur sem stjórnarandstaðan hefur komið fram með í efnahagsmálum? Hvar er viljinn til samstöðu og viljinn til samstarfs í þeim erfiðu aðstæðum sem ríkja í íslensku hagkerfi hjá stjórnarliðinu eða ætlar meiri hlutinn að valta yfir og ekki einu sinni að hlusta á orð okkar stjórnarandstæðinga?

Ábyrgðarleysið að mínu mati, virðulegi forseti, felst fyrst og síðast í því sem ég vildi kalla aðgerðaleysissuð hérna áðan. Það er suð um að ekkert hafi verið gert þegar menn vita fullvel að það hefur verið unnið hörðum höndum að lausn þessa vanda um margra mánaða skeið. Reyndar minnist ég þess í umræðum í vor, á vorþinginu, að hv. þm. Bjarni Harðarson hélt eina af sínum mörgu ræðum um efnahagsmál og þá sagðist hann hafa séð þetta allt saman fyrir. Það var ekki bara íslenska efnahagslægðin sem hann hafði séð fyrir heldur þessi alþjóðlega fjármálakreppa. Ég man að ég kallaði fram í og ég var nú kannski ekki sérstaklega kurteis og það fór aðeins í taugarnar á þingmanninum og ég biðst afsökunar á því ef ég hef pirrað hann á þeim tíma, en ég leyfði mér að spyrja þingmanninn að því af hverju hann hefði bara ekki skipt um vinnu og farið og gerst alþjóðlegur fjármálaráðgjafi vegna þess að þetta lá svo beint fyrir og var svo auðsjáanlega fyrirséð að þingmaðurinn var með öll svörin. Það er þetta sem mér finnst vera innihaldslaust og ábyrgðarlaust, að vera með slíkar yfirlýsingar um það sem allir sem setja sig inn í þessi mál vita að er grafalvarleg alþjóðleg fjármálakreppa sem hefur áhrif hér á Íslandi og verið er að vinna að lausn á hörðum höndum. Það er ábyrgðarleysi sem í því felst, virðulegur forseti.

Frú forseti. Ég vil nú byrja á því að taka fram að mér hafa ekki mislíkað frammíköll þegar ég tala en ég skal alveg viðurkenna að mér fipast oft. En það gerir frammíköllin ekki minna virði. Ég vil aftur á móti bera það alveg af mér að það sé eitthvert ábyrgðarleysi að fylgjast með fjölmiðlum. Ég hef starfað sem blaðamaður, ekki sem fjármálaráðgjafi, lengst af starfsævi minni og ég hef líka sem blaðamaður haft mikinn áhuga á því að lesa það sem aðrir blaðamenn skrifa og varðandi það að ég hafi vitað fjármálakreppuna fyrir þá hafði ég það vit bara af því að lesa blöð, Economist, Newsweek og síðan íslensku blöðin. Ég er ekki að tala um nokkurs konar forvitrisnáttúru því þótt hún hafi verið þekkt á Suðurlandi á tímum Gunnars Hámundarsonar frænda míns þá er hún nú mjög á undanhaldi. Það að fyrir dyrum stæðu mjög alvarlegir tímar vegna ofurveðsetningar í hinum kapítalíska vestræna hagkerfi held ég að ekki hafi þurft neina sérstaka spádómsgáfu til að vita. Ég held raunar að stjórnarmeirihlutinn hafi allt frá því að ný stjórn tók við völdum og geri enn, spilað inn á mjög ódýra pólitík um það að þetta sé nú kannski ekki endilega kreppa. Þetta sé kannski ekki endilega svo slæmt. Við heyrðum hér síðast einn af stjórnarliðum, hv. þm. Pétur H. Blöndal, tala um það að ef til vill væri þetta nú bara allt saman í góðu lagi og ástandið á Íslandi væri aðallega frábært. Málflutningur af þessu tagi ber ekki vott um mikla ábyrgð. Það er ekki mikil ábyrgð í því fólgin að afneita veruleikanum og ég hef litið á að það sé eðlileg verkskylda manna hvort sem þeir vinna við blaðamennsku eða stjórnmál að fylgjast með því sem skrifað er um efnahagsmál.

Virðulegi forseti. Alltaf kemur það í ljós að við hv. þm. Bjarni Harðarson erum sammála um miklu meira en við höldum. Ég er alls ekki á móti því að þingmaðurinn fylgist með og ég hvet hann til þess að halda áfram að lesa blöðin og get deilt því með honum hér að ég á það til að lesa eitt og eitt blað sjálf og fylgist dálítið með. Það er því ekki ábyrgðarleysi að fylgjast með fréttum. En til að koma aftur að alvöru málsins …  Við verðum að standa saman í þessu og þess vegna getum við hætt að karpa og brett upp ermarnar og tekist á við þann vanda sem við höfum fyrir framan okkur. Vegna þess að eins og hv. þm. Pétur Blöndal sagði hér, og var fulljákvæður að mati þingmannsins, þá eru tækifærin óendanleg og við eigum bara að taka íslenska átakið á þetta - ég hugsa að talað hafi verið um handboltann hér í dag - við getum gert allt ef við setjum okkur þessi markmið og tökum núna íslenska átakið og klárum málið hvort sem kreppan hefur verið fyrirséð fyrr eða síðar.

Frú forseti. Við ræðum hér um efnahagsmálin, aðgerðir og aðgerðaleysi í þeim efnum, hverjum er að kenna og hvað og hvar upphófst sá hrunadans sem sumir vilja kalla svo nú á síðustu missirum. Það er fróðlegt að kíkja stundum á bloggheimana. Þar hefur að undanförnu gengið sú skrýtla að hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde væri einstaklega laginn að finna upp sandhauga til að stinga höfðinu í og þegar talið bærist að efnahagsmálum horfði hann í kringum sig eftir næsta sandhaug. Þetta eru bloggheimarnir og forsætisráðherra hefur reyndar sjálfum verið tíðrætt um þá í kringum umræðuna um efnahagsmál. Og stendur hann nú upp og veltir sjálfsagt fyrir sér hvar hann geti fundið þann næsta. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, formaður Samfylkingarinnar, komst alveg réttilega að orði áðan þegar hún sagði að hagvöxtur síðustu ára hefði verið drifinn áfram fyrst og fremst af skuldasöfnun, skuldsetningu heimila, skuldsetningu þjóðarbús o.s.frv. Innri verðmætasköpun í samfélaginu hefði verið mjög takmörkuð. Það gefur augaleið að efnahagslíf, efnahagskerfi sem er rekið áfram með þessum hætti hlýtur fyrr eða síðar að komast í þrot. Þingmönnum Sjálfstæðisflokksins er einkar tamt að kenna alþjóðlegri kreppu um. Vissulega skal ekki gert lítið úr þeim vandamálum sem koma erlendis frá á fjármálamörkuðum en engu að síður er jafnhættulegt að viðurkenna ekki eigin mistök, að viðurkenna ekki hvað fór úrskeiðis og læra af því og breyta. Seðlabankinn hefur haft verðbólgumarkmið síðastliðin sjö ár. Aðeins eitt ár af þessum sjö árum hafa þau markmið náðst. Það ætti ekki að hafa farið fram hjá neinum sem við stjórnvölinn sátu. Og hvað eftir annað komu aðvaranir frá Seðlabankanum, seðlabankastjórum, um að það væri mikið ójafnvægi í þjóðarbúskapnum. Einu sinni nefndi hann þetta ógnarjafnvægi, það hlyti að springa, og hann varaði við þeirri grimmu stóriðjuþenslu, skattalækkunum og þensluhvetjandi áhrifum sem ríkisvaldið stóð að. Afleiðingin þarf þess vegna ekki að koma stjórnarherrunum og stjórnvöldum hér á óvart. Það sem ég kallaði að stinga höfðinu í sandinn er að viðurkenna ekki þessi efnahagsmistök. Það held ég að sé hin veika hlið efnahagsstjórnunarinnar núna sem hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde fer með. Að viðurkenna ekki eigin mistök, viðurkenna ekki hvað hefur misfarist og breyta til. Það verður ekki keyrt áfram á sömu braut. Aðgerðir í efnahagsmálum sem miða að því að halda áfram þessari grimmu misskiptingu, áframhaldandi skuldasöfnun erlendis, áframhaldandi stóriðjuuppbyggingu og stóriðjuæði o.s.frv. geta ekki leitt til annars en að framlengja þetta ógnarjafnvægi sem er ekkert lengur í jafnvægi. Þetta ógnar afkomu íslensks þjóðarbúskapar til næstu ára með verðbólgu upp á 14,5%, með hæstu stýrivexti í heimi upp á sömu tölu. Það getur enginn ábyrgur forsætisráðherra sagt að þetta sé eitthvað „að láta á sér kræla“ eins og hæstv. forsætisráðherra. sagði um verðbólguna áðan. Slíkt er ábyrgðarlaust að mínu mati. Það sem gerst hefur á undanförnum árum er að auðurinn hefur safnast á örfárra manna hendur og gerir enn og einmitt í þeim tilfærslum sem núna eru gerist það áfram. Og hverjir eiga að taka á sig þennan skell, þennan samdrátt? Jú, það er nefnt hér áfram, launafólk. Launafólkið á að gera það áfram. Við sjáum þann grimma slag nú sem ekki síst kvennastéttir standa í. Var ekki lofað sérstöku átaki í að bæta kjör kvennastétta? Átti það ekki að vera eitt fyrsta verk ákveðins stjórnmálaflokks sem nú er í ríkisstjórn? Kjarabarátta ljósmæðra sýnir hvar sú barátta stendur. Ég sendi ljósmæðrum einlægar baráttukveðjur í baráttu þeirra fyrir bættum kjörum og virðingu fyrir starfinu. Leggja á þunga áherslu á að styrkja innviði samfélagsins, ekki síst á þeim landsvæðum sem hafa orðið undir í þeirri þenslu sem gekk yfir landið á undanförnum missirum, á þeim svæðum þar sem hagvöxtur var neikvæður. Tökum til dæmis Vestfirði, Norðurland vestra. Það er ekki gert heldur þveröfugt. Birtingarmyndin er t.d. niðurskurður í póstþjónustu á þessum svæðum. Það var þá það sem menn héldu að Vestfirðingar þyrftu helst á að halda, að skera niður og fækka póstburðardögum og fækka póstafgreiðslum. Er það svo? Það eru skilaboðin sem ríkisstjórnin gefur. Og þegar kemur ákall - ég er með bréf frá sveitarstjóra Reykhólahrepps sem sendir ákall til samgönguráðherra, Kristjáns Möllers, um að fresta niðurskurðaraðgerðum Íslandspósts á þjónustu í sveitarfélaginu. Því er ekki svarað það ég veit. Öðruvísi mér áður brá þegar Kristján Möller, hæstv. núverandi samgönguráðherra, var óbreyttur þingmaður og við börðumst hér hlið við hlið fyrir þessari þjónustu, fyrir póstþjónustunni um allt land. Jafnræði þegnanna. Við börðumst fyrir lækkun flutningskostnaðar á landsbyggðinni. Ekkert bólar á því heldur. Þegar forsætisráðherra kallar eftir vinnuaflsfrekum aðgerðum, að nú þurfi einmitt að styðja slíka starfsemi, hvernig birtist það þá? Í frumvarpi sem á að heimila hömlulausan innflutning á hráu kjöti, innleiða matvælalöggjöf Evrópusambandsins með þeim hætti að hér geti flætt inn hömlulítið eða hömlulaust hrátt kjöt og hráar kjötvörur sem allir vita að munu á mjög skömmum tíma eyðileggja innlenda matvælavinnslu, innlenda kjötvinnslu og verða jafnframt ógn við íslenskan innlendan landbúnað, jafnframt því sem það ógnar matvælaöryggi og sjálfstæði þjóðarinnar hvað það varðar. Það eru þúsundir starfa bundnar í matvælavinnslu í landinu. Þessu finnst ríkisstjórninni allt í lagi að slátra ef marka má áhuga þeirra á að koma umræddu frumvarpi, illræmdu frumvarpi um innleiðingu matvælalöggjafar Evrópusambandsins inn. Sjálfstæðisflokkurinn kennir Samfylkingunni um að hún píni þetta áfram. Kannski getur hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, þingmaður Sunnlendinga, Suðurlandskjördæmis, vitnað um það hvort það sé Samfylkingin sem er að keyra íslenskan landbúnað út af borðinu með þeim hætti að heimila innflutning á hráu kjöti og stefna þar með heilbrigði dýra og hollustu matvara í hættu. Nei, ég held að Sjálfstæðisflokkurinn verði fá að standa fyrir sínu í þeim efnum þó að allir viti og það liggur á Samfylkingunni að hafa erft landbúnaðarstefnu Alþýðuflokksins gamla sem hugsaði meira um það hvernig stuðla mætti að og efla aukinn innflutning á landbúnaðarvörum en að efla innlenda framleiðslu. Norðmenn leggja höfuðáherslu á að standa vörð um sinn landbúnað. Það er pólitískt markmið að það sé gert og að tryggja matvælaöryggi og sjálfsforræði þjóðarinnar á þeim vettvangi og allar aðrar aðgerðir taka mið af því. Hjá okkur er þessu öfugt farið. Við hugsum eða af hálfu stjórnvalda, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, er samkvæmt frumvarpinu lögð höfuðáhersla á innflutninginn, markaðinn og íslenskur landbúnaður og íslenskt matvælaöryggi á síðan að laga sig að því. Ég krefst þess, frú forseti, að þessu illræmda matvælalöggjafarfrumvarpi sem á að heimila innflutning á hráu kjöti verði bara endanlega ýtt út af borðinu og samningar teknir upp á ný við Evrópusambandið með hagsmuni Íslendinga, íslensks landbúnaðar, íslenskra neytenda og íslenskrar þjóðar fyrir brjósti. 

Virðulegur forseti. Ég vil hér í upphafi þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir góða skýrslu áðan þar sem hann fór vel og skilmerkilega yfir stöðu efnahagsmála núna. Það er mikilvægt að hún sé rædd í upphafi þings enda efnahagsástandið alvarlegt og miklar blikur á lofti. Hæstv. forsætisráðherra greindi ástandið réttilega í tvennt, annars vegar væri um afleiðingar alþjóðlegrar kreppu að ræða og hins vegar sérstakar íslenskar aðstæður. Ég ætla ekki að hafa of mörg orð um hinn erlenda þátt en líta frekar að hinum innlenda þætti. Virðulegur forseti. Við höfum heyrt mjög sérkennilegan og athyglisverðan málflutning, einkanlega úr ranni stjórnarandstöðunnar, um stöðu efnahagsmálanna. Framsóknarflokkurinn sem okkur birtist hér í dag er Framsóknarflokkurinn sem ekkert hefur lært og ekkert hefur skilið af þeim mistökum sem Framsóknarflokkurinn er búinn að demba yfir þjóðina í stjórnartíð sinni undanfarin ár. Framsóknarflokkurinn sem stóð að hagstjórnarmistökunum efndi til stóriðjuframkvæmda án þess að gæta á sama tíma nauðsynlegs aðhalds í ríkisbúskapnum, Framsóknarflokkurinn sem stóð að aukningunni á lánsfjármagni í umferð án þess að gera nokkuð til þess að draga þar úr, Framsóknarflokkurinn sem vanrækti að heyja, vanrækti að auka við gjaldeyrisforðann í hlöðu meðan aðstæður voru góðar til að sækja erlent fjármagn á síðasta kjörtímabili. Virðulegur forseti. Við erum núna að uppskera afleiðingarnar af þessari efnahagsstefnu þar sem aldrei var horft fram á veginn, heldur látið skeika að sköpuðu. Það eru aðstæðurnar sem við búum við í dag. Og hvað kemur þá Framsóknarflokkurinn með og býður okkur upp á? Jú, hann kallar eftir vaxtalækkun. Hann kallar eftir tafarlausri vaxtalækkun sem brýnasta hagsmunamáli í íslensku efnahagslífi. Þessi sami Framsóknarflokkur var reyndar í ríkisstjórn og bjó í ríkisstjórninni til peningamálastefnu sem byggir á því að Seðlabankinn hafi stjórn á verðbólgu og verðbólguvæntingum með hækkun stýrivaxta. Þegar Seðlabankinn beitir því tæki eins og honum ber lögum samkvæmt kemur Framsóknarflokkurinn og segist vilja hlaupa frá því verki, skipta um hest í miðri á. Virðulegur forseti. Það er sannarlega erfitt ástand í íslensku efnahagslífi núna. Við finnum fyrir því. Heimilin finna fyrir því og fyrirtækin finna fyrir því. En eins og hæstv. utanríkisráðherra rakti áðan í ræðu sinni eru engar einfaldar lausnir til. Það er ekkert hægt að stytta sér leið í þessu verki og síst af öllu á að elta lýðskrumstillögur af því tagi sem Framsóknarflokkurinn telur sér sæma að bera á borð fyrir okkur í dag. Það er ekki - og það er erfitt að segja það - hlutverk ríkisins að grípa til skyndiaðgerða í dag til að koma í veg fyrir nauðsynlega aðlögun að raunveruleikanum í íslensku efnahagslífi. Því miður er það þannig vegna þess hvernig látið var á reiðanum reka hér í tíð síðustu ríkisstjórnar að undirlagi Framsóknarflokksins að aðlögunin verður sársaukafyllri og erfiðari en hún hefði þurft að vera. Aðlögunin verður samt að verða og við getum ekki eyðilagt tæki Seðlabankans til þess að reyna að ná tökum á ástandinu. Það er því miður enginn valkostur við það að fylgja verðbólgumarkmiðinu við núverandi aðstæður. Að efna til framkvæmdafyllirís, álverafyllirís, núna í 15% stýrivöxtum og 17% viðskiptahalla er ekki heldur sjálfbær uppbyggingarstefna eða atvinnustefna. Við verðum einfaldlega að horfa til framtíðar, reyna að bjóða stöðugleikann velkominn í íslenskt efnahagslíf og byggja undir langtímasjálfbæran hagvöxt í þessu landi til hagsbóta fyrir almenning í landinu. Ég held að íslenskur almenningur hafi lært bitra lexíu á undanförnum missirum. Það er ekki endilega skynsamlegt að efna til ofurhagvaxtar sem ekki er sjálfbær, sem er að hluta til fenginn með rangri gengisskráningu, sem er að hluta til fenginn með tímabundnu framboði af ódýru erlendu lánsfé og er ekki til lengdar sjálfbær og skapar ekki verðmæti fyrir almenning til lengri tíma litið. Ég held líka að almenningur hafi af biturri reynslu lært að skattalækkanir við þær aðstæður sem voru á síðasta kjörtímabili eru nokkuð sem við eigum vonandi aldrei aftur eftir að sjá í miðri efnahagsuppsveiflu. Þetta gerir ekki nokkur þjóð og vonandi var þetta í síðasta skipti sem þessi furðuvillukenning var reynd í íslensku efnahagslífi. Virðulegur forseti. Það skiptir höfuðmáli til þess að draga úr verðbólgu að við drögum úr verðbólguvæntingum. Þá þurfum við líka - alveg eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefndi hér áðan, að við þyrftum að gæta þess að búa ekki til eldsmat - að forðast að gefa þær yfirlýsingar að það sé væntanleg ný lest með meira brenni rétt handan við hornið. Við þurfum einfaldlega að gefa fyrirheit um stöðugleika. Það er það sem mestu máli skiptir til að komast út úr þessum ógöngum. Virðulegur forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði hér áðan að mönnum hlyti að geta látið sér detta eitthvað annað í hug. Ég vil hrósa hv. þingmanni fyrir ýmislegt sem hann sagði en ekki varð ég var við það í ræðu hv. þingmanns að honum hefði dottið margt í hug til lausnar á þeirri stöðu sem við erum í. Eina spurningu hnaut ég sérstaklega um. Það var þegar hv. þingmaður spurði hvort launamenn ættu virkilega að taka á sig alla verðbólguna. Ég ætla að svara honum játandi, þeir munu þurfa að gera það. Og ég ætla að benda honum, til frekara sannindamerkis um það, á að tala við hv. flokksbróður sinn, Ögmund Jónasson, sem rakti í vetur að höfuðkosturinn við tilvist íslenskrar krónu væri að með henni væri hægt að láta alla Íslendinga bera kostnað sem félli til vegna efnahagsmistaka. Með öðrum orðum, íslenska krónan er að áliti hv. þm. Ögmundar Jónassonar útjöfnunartæki til að jafna á íslenska launamenn hagstjórnarmistökum eigenda framleiðslutækjanna. Og ég held nú, Drottinn minn dýri, að góðir marxistar eigi erfitt með að kyngja þessum boðskap,  Virðulegur forseti. Launamenn bera alla verðbólguna, þeir þurfa að taka þetta allt á sig. Þeir munu gera það fyrr eða síðar. Þeir bera byrðarnar, atvinnulífið ber byrðarnar. Atvinnulífið veltir þeim kostnaði auðvitað á neytendur í landinu og á enga aðra kosti. Bankarnir eru núna bundnir af gengisvörnum til að reyna að verja sig fyrir sveiflum ónýts gjaldmiðils. Landsbankinn hefur upplýst að kostnaður Landsbankans eins sé 20 milljarðar á þessu ári. Hver ber þann kostnað? Það eru íslenskir neytendur, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Og hver er kostnaður annarra banka? Gefum okkur að hann sé nú bara 20 milljarðar á hina tvo og ekki meiri. Þá erum við komin með 60 milljarða þar. Hér er kallað ákaft af talsmönnum stjórnarandstöðunnar eftir styrkingu gjaldeyrisvaraforða og auðvitað verðum við að grípa til þess ráðs. En kostnaðurinn af því er mikill og hann ber almenningur í landinu þegar öllu er á botninn hvolft. Við verðum að horfa á kostnaðinn af þessum ónýta gjaldmiðli, að hann sé núna farinn að losa í þessu erfiða jafnvægisástandi, þ.e. kostnaðurinn við gjaldmiðilsvarnirnar einar og sér, 100 milljarða. Það bætist við þann kostnað sem hagfræðingur Samtaka iðnaðarins og hagfræðingur Alþýðusambands Íslands hafa metið af krónunni í jafnvægisástandi upp á 70 milljarða. Við erum með öðrum orðum að tala um það að binda skelfilega sandpoka á bakið á hverjum einasta Íslendingi. Og það að Vinstri hreyfingin – grænt framboð skuli standa gegn því að við horfum til annarra lausna í gjaldmiðilsmálum í landinu er auðvitað þyngra en tárum taki. Sá flokkur gefur sig nefnilega oft út fyrir það að bera hagsmuni launafólks fyrir brjósti. Virðulegur forseti. Það eru því miður engar einfaldar lausnir í því efnahagsástandi og þeirri efnahagságjöf sem nú stendur. Eitt er því miður ljóst, við getum ekki skipt um hest í miðri á. Við verðum að flykkjast að baki Seðlabankanum í því verki sem hann stendur í núna. Við eigum að horfa til framtíðar og við eigum þar að leggja grunninn að sjálfbærum hagvexti til lengri tíma litið og það gerum við fyrst og fremst og einungis með gjaldmiðli sem hentar íslensku atvinnulífi. Öðrum gjaldmiðli en þeim sem við búum við í dag.

Frú forseti. Mér vefst nú nokkuð tunga um tönn að veita hér andsvör. Mér þykir að ég sé að nokkru leyti að fara í umræður við mjög marga menn í senn þar sem nýlega hefur flutt hér ræðu hv. þm. Árni Páll Árnason og varði af miklu kappi stefnu Seðlabanka Íslands í fyrri hluta ræðu sinnar en sneri síðan við og skipti um hest í miðri ræðu en það er örugglega allt annar hlutur en að skipta um hest í miðri á. Og síðan voru höfð hestaskipti nokkrum sinnum í þessari sömu ræðu. En ég kalla aðeins eftir því hvað átt sé við með því að það séu ábyrgðarlausar tillögur frá Framsóknarflokknum að vilja skoða vaxtastefnu Seðlabankans og það að lækka hér stýrivexti. Í raun og veru er það í samræmi við margt af því sem ríkisstjórnin hefur gert, m.a. á íbúðalánamarkaði, sem gengið hefur þvert á stefnu Seðlabankans og það er ekkert sem styður það á því samdráttarskeiði sem nú er hafið að hér sé beitt þensluhvetjandi aðferðum í hagstjórninni. Ég hef reyndar hlustað á nokkuð margar ræður í dag og ég sé að hv. þingmenn Samfylkingarinnar skilja þetta hver með sínu nefi og hafa einmitt sumir, svo sem hv. þm. Helgi Hjörvar, talað fyrir því að hér verði enn að stíga á bremsur gegn þenslunni. Ég hefði gaman af að vita hvort það sé þá sameiginlegur skilningur þingmannanna beggja, hv. þm. Helga Hjörvars og hv. þm. Árna Páls Árnasonar, að enn þurfi að beita hér þeim aðferðum sem notaðar eru í klassískri hagfræði þar sem þensla 

Virðulegur forseti. Það er engin þversögn í því annars vegar að vilja styðja við núverandi stýrivaxtastefnu Seðlabankans og þannig stuðla að því að við náum sem fyrst tökum á verðþróun undanfarinna missira og svo hinu að vilja búa til sjálfbæran kost í gjaldmiðilsmálum þjóðarinnar til lengri tíma litið. Hv. þm. Bjarni Harðarson talar um að það sé eðlilegt að grípa til þensluhvetjandi aðgerða við núverandi aðstæður. Forsenda stýrivaxtastefnunnar, forsendan  Það sem ríkisstjórnin hefur hins vegar gert og er hárrétt er að grípa til aðgerða til þess að tryggja eins og kostur er að bankarnir geti haft laust fé undir höndum, að komið sé í veg fyrir frost á íbúðalánamarkaði. Þannig er reynt að tryggja að verðfall á íbúðalánamarkaði verði ekki óhæfilegt og reynt að stuðla þannig að því að hjól efnahagslífsins snúist áfram og að við köllum ekki óþarfa kreppu yfir fólkið í landinu. Það er það sem við erum að gera en að efna til stórfelldrar veislu, þensluveislu að hætti framsóknarmanna, er óskynsamlegt við núverandi aðstæður.

Frú forseti. Ekki veit ég alveg hvernig mér ber að skilja svar hv. þingmanns í þessum efnum. Hér er enn leikinn sá leikur að það tala, að mér finnst, margir menn í einu í ræðupúltinu. Annars vegar er talað fyrir því að það hafi verið eðlilegt hjá ríkisstjórninni að reyna að koma hjólum atvinnulífsins og hjólum fasteignamarkaðarins af stað en á hinn bóginn megi alls ekki efna til þenslufyllirís. Nú veit ég að hv. þm. Árni Páll Árnason hefur mikla trú á okkur framsóknarmönnum. Þeirri trú deili ég með honum en hún er þó ekki það mikil að ég haldi að Framsóknarflokknum tækist við núverandi aðstæður að koma á einhverju þenslufylliríi. Það eru grafalvarlegir tímar fram undan og það eru engar líkur á því að tilslökun á hinni aðhaldssömu stefnu Seðlabankans mundi leiða til einhverrar ofþenslu í samfélaginu. Ég hefði gaman af að vita hvort hv. þm. Árni Páll Árnason telur virkilega að hætta sé á slíkri 

Virðulegi forseti. Öllum hagfræðingum sem ná máli í þessu landi ber saman um að núna sé ekki tíminn til að hverfa frá stýrivaxtamarkmiði Seðlabankans. Hv. þm. Guðni Ágústsson kom hér áðan og boðaði tafarlausa lækkun stýrivaxta, jafnvel með lagabreytingu ef ekki vildi betur. Það er þetta ábyrgðarleysi sem ég gagnrýni harðlega og einnig að flutt sé ræða af því tagi sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir gerði áðan. Ég fékk ekki betur skilið en að hér ætti að setja álver á hverja þúfu, það væri boðskapur Framsóknarflokksins.

Boðskapur forsætisráðherra.

Það er ekki boðskapur sem er líklegur til þess að hjálpa okkur að komast fljótt út úr þeim efnahagslegu þrengingum sem við stöndum í nú, þvert á móti. Við þurfum að standa við bakið á Seðlabankanum í þeirri stöðu sem núna er og við þurfum að leggja grunninn að sjálfbærum hagvexti til lengri tíma litið.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með hv. þm. Bjarna Harðarsyni að mér fundust ræður hv. þm. Árna Páls Árnasonar vera þess eðlis að maður vissi ekki alveg í upphafi hvernig endirinn mundi verða. Í upphafi talað um eitt og ræðunni var lokið með öðrum hætti. Eitt af því sem hv. þm. Árni Páll nefndi í ræðu sinni var að það væri mikilvægt að gefa ekki eldsmat fyrir verðbólguna og talaði þá um að gefa yrði fyrirheit um stöðugleika. Þá spyr ég: Hvaða fyrirheit hefur ríkisstjórnin gefið um stöðugleika? Hvaða fyrirheit sér þingmaðurinn fram á að ríkisstjórnin muni gefa um stöðugleika? Var eitthvað í máli helstu forustumanna ríkisstjórnarinnar, forsætisráðherra eða utanríkisráðherra, sem gaf fyrirheit um stöðugleika? Var talað um eða minnst á með hvaða hætti lægra verðbólgustigi yrði náð, með hvaða hætti við gætum afnumið verðtryggingu lána og skapað fjölskyldunum í landinu sambærileg lánakjör og gerist annars staðar í okkar heimshluta? Var einhvers staðar talað um með hvaða hætti yrði um að ræða viðunandi vexti fyrir atvinnulífið í landinu? Var einhvers staðar talað um með hvaða hætti atvinnustigið yrði tryggt? Þetta eru allt saman atriði sem skipta máli ef gefa á fyrirheit um stöðugleika. Ég hlýt að spyrja að gefnu tilefni: Fyrst það er að mati þingmannsins mikilvægasti hluturinn að ríkisstjórnin gefi fyrirheit um stöðugleika - og ég gat ekki skilið þingmanninn öðruvísi en að ríkisstjórnin hefði gefið slík fyrirheit - hvar er slík fyrirheit að finna og hvað er það í aðgerðum ríkisstjórnarinnar sem bendir til þess að um verði að ræða stöðugleika í íslensku þjóðlífi og efnahagskerfi á næstunni?

Virðulegi forseti. Það er ekki í valdi ríkisstjórnarinnar að veifa töfrasprota og koma á stöðugleika með því í einu vetfangi. Ég vil hins vegar benda hv. þingmanni á það, hafi farið fram hjá honum efnismikil ræða hæstv. utanríkisráðherra hér í upphafi umræðunnar, að þar var nákvæmlega farið yfir þetta í smáatriðum. Þar var greint hversu mikilvægt það væri sem fyrsta skref, án þess að ég ætli nú að endursegja þá ágætu ræðu í smáatriðum, að allir aðilar, aðilar vinnumarkaðarins, fyrirtæki, reyndu að draga sem kostur er úr verðbólguvæntingum til næstu mánaða. Það er eitt mikilvægasta atriðið sem við stöndum frammi fyrir. Í því samhengi vil ég vara sérstaklega við miklum gælum við stórfelldar álframkvæmdir. Ég vil líka vara við innstæðulausum loforðum á borð við þau sem frjálslyndir hafa hér staðið fyrir um aukningu þorskkvóta sem enginn vísindalegur grunnur er fyrir. Ég vil líka vara við að menn kalli um of á taumlausar opinberar framkvæmdir. Markmið stýrivaxtastefnunnar er jú að hægja á. 
             Framsóknarflokkurinn má ekki verða svo upptekinn af hinni viðstöðulausu þeytivindu æsingsins að hann geti ekki jafnað sig á 

Virðulegi forseti. Ég geri mér grein fyrir því að ríkisstjórnin hefur ekki vald yfir neinum töfrasprota, það hefur svo sannarlega sýnt sig á undanförnum tímum og mánuðum. En það er eitt sem rekst illilega á í málflutningi hv. þingmanns, þ.e. þegar hann talar um að mikilvægt sé að skapa stöðugleika en í dag búum við við 14,5% verðbólgu, þrjá síðustu mánuði rúmlega við 11% verðbólgu. Hv. þingmaður segir: Það er ónýtur gjaldmiðill sem við höfum, varnirnar við gjaldmiðilinn kosta þjóðfélagið 100 milljarða. Að mati hv. þm. Árna Páls Árnasonar er verið að verja ónýtan gjaldmiðil og nemur kostnaðurinn við það um 100 milljörðum kr. á ári. Hvernig er þá hægt að skapa stöðugleika?

Virðulegi forseti. Þetta er góð spurning hjá hv. þingmanni og við henni er ekkert einfalt svar. Þetta er einfaldlega sú staða sem við stöndum frammi fyrir í dag, þ.e. að við erum með gjaldmiðil sem hentar ekki þörfum íslensks atvinnulífs og efnahagslífs og við þurfum að reyna að koma á stöðugleika með þennan gjaldmiðil sem skoppar þó eins og korktappi.

Það er ríkisstjórnin sem er eins og korktappi.

Það er með þann grunn sem við verðum því miður að reyna að vinna út frá. Hins vegar er ég þakklátur fyrir og glaður að heyra þau jákvæðu viðhorf sem hv. þingmaður hefur hér í frammi til þess að við tökum upp nýjan gjaldmiðil, sem ég held að sé grundvallaratriði fyrir hag almennings í landinu og fyrirtækjanna í landinu. Einungis þannig komumst við til langframa út úr viðvarandi of háu vaxtastigi sem síðustu áratugina hefur verið hærra en í samkeppnislöndum okkar vegna þess að við höfum haft gjaldmiðil sem enginn hefur trú á og enginn hefur viljað halda í ótilneyddur.

Frú forseti. Af því að ég er í góðu skapi kýs ég að segja að hv. þm. Árni Páll Árnason hafi ekki bara misskilið Ögmund Jónasson þegar hann ber honum það á brýn að hann telji aðalkost krónunnar og sjálfstæðrar efnahagsstefnu vera þá að með því sé hægt að skerða lífskjör launamanna. Ætli formaður BSRB og einn reyndasti formaður heildarsamtaka launamanna sem nú er á dögum hafi ekki sannað eitthvað annað með störfum sínum? Ég óska hv. þm. Árna Páli Árnasyni til hamingju ef hann ætlar að sannfæra þjóðina um að það sé allt saman misskilningur, Ögmundur Jónasson eigi sér þá hugsun alveg sérstaklega að skerða lífskjör. Hv. þingmaður hefur þá líka misskilið mig þegar ég spurði hér í umræðunni: Ber að skilja boðskap forsætisráðherra þannig að hann ætli nú launamönnum að taka á sig búsifjarnar af verðbólgu óskertar í formi kjaraskerðingar? Getur það virkilega verið stefna ríkisstjórnarinnar? Mér heyrðist því miður hv. þm. Árni Páll Árnason svara því að þannig hlyti það að vera. Þá skilja leiðir vegna þess að við vinstri græn viljum þjóðarsátt um að verja lífskjörin en ekki skerða þau. Það er undarlegur málflutningur sem hér ber á á köflum frá stjórnarliðum, og það jafnvel frá flokki sem á hátíðisdögum kennir sig við jafnaðarstefnu, ef það er virkilega þannig að menn eru sáttir við efnahagsstefnu sem virðist eiga að ganga út á að senda allan reikninginn af óráðsíunni í hausinn á heimilunum í landinu og skerða lífskjörin hér í óðaverðbólgu mánuð af mánuði. Að öðru leyti var framlag hv. þingmanns til þessarar umræðu gamalkunnugt, hann var að níða niður krónuna, hún er ónýt og ómöguleg, kostar hundruð milljarða o.s.frv. Þetta hjálpar nú aldeilis, þetta er stuðningur við það sem aðrir aðilar sem eiga að heita að vera að reyna að sinna efnahagsmálum eru að reyna að gera, hæstv. forsætisráðherra, Seðlabankinn, ríkisstjórnin - að ég hélt - en þetta er framlag Samfylkingarinnar. Aftur og aftur og aftur hafa þeir ekkert fram að færa annað en að níða niður krónuna 

Virðulegi forseti. Ég vitnaði í ummæli hv. þm. Ögmundar Jónassonar áðan en hef þau nú ekki fyrir framan mig orðrétt. Þar útskýrði hv. þm. það sem helsta kost sjálfstæðs gjaldmiðils að við efnahagslegar þrengingar væri hægt, eins og hann orðaði það - ég held að ég muni það orðrétt - að tryggja að allir tækju á saman. Með því var hann að vísa til þess að hægt væri að hreyfa gengi krónunnar til þess að ná fram efnahagslegum bata. Með öðrum orðum mælti hann einfaldlega með því að við hefðum krónu, sjálfstæða krónu, og að höfuðkosturinn við hana væri sá að það væri þá hægt að ná fram kjaraskerðingu með gengisfellingu. Ég get ekki skilið hvað gengisfelling er annað. Ef það er orðið svo brýnt fyrir hv. þingmann að forðast að horfast í augu við þann veruleika sem íslenska krónan hefur í för með sér að hann sjái ekki að gengisfellingar þýða kjaraskerðingu fyrir íslenskt launafólk og hafa alltaf þýtt það, áratugum saman, þá er hann á nokkrum villigötum. Hv. þingmaður talar eins og það sé hægt að tala upp gengi krónunnar með því að segja eitthvert bull um það hvað hún er sem hún er alls ekki. Það vita það allir hver herkostnaður bankanna er af gjaldeyrisvörnum í dag, það er talað um það opinberlega. Hv. þingmaður virðist hins vegar helst vilja loka augum og eyrum fyrir efnahagslegum staðreyndum og þannig reyna að tala upp gengi krónunnar eða að reyna að telja fólki trú um að í henni felist einhver skynsemi fyrir almennt launafólk í landinu. Ég kalla bara eftir því að hv. þingmaður útskýri það hvernig gengisfellingar undangenginna áratuga hafi orðið til þess að bæta kjör launafólks í landinu. Ég held að það skilji enginn nema þá kannski hann og Ögmundur Jónasson.

Frú forseti. Það er sjónarmið út af fyrir sig að einn af kostum þess að hafa sjálfstæðan gjaldmiðil og sjálfstæða peningamálastefnu er að aðlögun geti þá að einhverju leyti átt sér stað í gegnum þær breytur og forðað öðru verra, t.d. fjöldaatvinnuleysi. Það skyldi nú ekki vera kannski að Ögmundur Jónasson hafi verið með einhverjar slíkar hugleiðingar sem hv. þingmaður kýs að túlka og nota svona smekklega eða hitt þó heldur, að kjaraskerðingin sé markmið í sjálfu sér hjá Ögmundi Jónassyni. Ég segi bara: Verði hv. þingmanni að góðu að reyna t.d. að sannfæra félagsmenn í BSRB um það sama. Herkostnaðurinn af krónunni og gjaldeyrisvarnir, hvers vegna skyldu þær nú vera hjá bönkunum eins og þær eru nema vegna þess að Seðlabankinn og ríkisstjórn, bæði fyrrverandi og núverandi, vanræktu að byggja upp gjaldeyrisvarasjóð? Hvað gerðu þá bankarnir? Þeir gerðu það í staðinn. Þeir byggðu upp sinn eigin gjaldeyrisvarasjóð, tóku stöðu gegn krónunni og hanga á henni enn þá. Það er af þeim sökum sem staðan er eins og hún er.

Virðulegi forseti. Eru það eðlilegar aðstæður í efnahagslífi að fyrirtæki þurfi að stunda spekúlasjónir með gjaldmiðla til þess að reyna að verja hagsmuni sína? Nei. 

Nei, vegna þess að stjórnvöld bregðast.

Auðvitað hlýtur það að vera meginmarkmið stjórnvalda að hafa gjaldmiðil sem fólk og fyrirtæki hafa trú á, svo einfalt er það. Gjaldmiðill sem fyrirtæki geta átt viðskipti með í öðrum löndum og einhver hefur smátrú á. Þannig er það ekki með íslenska krónu, það er einfaldlega ekki þannig. Vegna ummælanna um atvinnuleysi - sú fjármálastefna sem keyrð er í dag miðar að samdrætti. Sá samdráttur mun kosta atvinnuleysi, við sjáum þegar glitta í atvinnuleysi nú. Það er ekki eins og íslenska krónan forði okkur frá atvinnuleysi, því miður.

Frú forseti. Hér hafa farið fram ágætar umræður um efnahagsmál og þann brýna vanda sem við blasir. Ég vonast til þess að sú umræða muni knýja ríkisstjórnarflokkana og ríkisstjórnina til aðgerða í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins, bændur og sveitarfélög í landinu rétt eins og við í stjórnarandstöðunni höfum lagt til í marga mánuði. Tækin eru vissulega fyrir hendi, hæstv. forseti. Við erum öll sammála um að ríkissjóður hefur aldrei verið eins vel í stakk búinn til að takast á við þá erfiðleika sem blasa við í efnahagslífinu. Ríkissjóður er skuldlaus, við búum við sterkasta lífeyrissjóðakerfi í heimi, sterkt og sveigjanlegt atvinnulíf og hækkandi menntunarstig þjóðarinnar. Það kom áðan fram að árið 2007 stunduðu 17 þús. manns háskólanám hér á landi en árið 1997 voru þeir um 7 þús. Allt hefur þetta sitt að segja til að gera samfélag okkar betur í stakk búið til að takast á við framtíðina. Við höfum líka byggt upp aðra atvinnuvegi eins og frægt er orðið. Við höfum byggt upp álver á Austurlandi, í Reyðarfirði, sem hefur skapað 700–800 störf á því landsvæði. Það er ekki lítið mál að búa við skuldlausan ríkissjóð. Til samanburðar samsvöruðu vaxtagreiðslur ríkissjóðs árið 1998 öllum framlögum hins opinbera til menntakerfisins. Góð staða ríkissjóðs getur því skilað miklu og svigrúm til að takast á við erfiðleika dagsins er til staðar. Það er meira en margar þjóðir geta státað sig af. Í ljósi þess hver staðan er, og menn virðast sammála um hana, hefur verið hjákátlegt að heyra hv. þingmenn Samfylkingarinnar koma hér upp hvern á fætur öðrum og lasta það sem gert hefur verið í efnahagsmálum þjóðarinnar síðustu tólf árin. Steininn tók úr, hæstv. forseti, þegar hv. þm. Árni Páll Árnason sagði að Framsóknarflokkurinn, og þá væntanlega Sjálfstæðisflokkurinn, hefði ekkert lært og ekkert skilið af mistökum í stjórnartíð sinni. Afleiðingar af efnahagsstefnu þar sem ekki var horft fram á veginn, sagði hv. þingmaður, og allt var það að undirlagi Framsóknarflokksins. En hv. þingmaður Samfylkingarinnar gleymir því að í lok síðasta kjörtímabils var sami forsætisráðherra Sjálfstæðisflokksins og sami fjármálaráðherra þess flokks við völd, hæstv. ráðherrar Geir H. Haarde og Árni M. Mathiesen. Hvaða skilaboð eru það frá samstarfsflokki í ríkisstjórn til hæstv. forsætisráðherra og til hæstv. fjármálaráðherra að þeir hafi ekki horft fram veginn og hafi yfir höfuð ekki lært neitt? Er nema von að traust á milli þessara tveggja flokka fari þverrandi? Er nema von að skilaboðin frá þeirri nýju ríkisstjórn sem við búum við á erfiðum tímum séu misvísandi í ljósi þeirra orða sem hér hafa fallið? Hæstv. forseti. Stjórnarliðar hafa reynt að reka af sér slyðruorðið hér í umræðunni og ekki ætla ég að halda því fram að ekkert hafi verið að gert. Við stjórnarandstæðingar höfum hins vegar sagt að stjórnin hefði þurft að sýna miklu meira frumkvæði í því að ráðast að vandanum í efnahagsmálunum. Það hafa samtök atvinnulífsins jafnframt gert, samtök verkalýðsfélaga og greiningardeildir. Aðilar erlendis hafa sagt að það þyrfti að heyrast meira frá ríkisstjórninni í þeim ólgusjó sem íslenskt efnahagskerfi er í. Stjórnarliðar standa því einir, hæstv. forseti, í þeim málflutningi að ríkisstjórnin hafi staðið sig ágætlega í stjórn efnahagsmála síðustu tólf, þrettán mánuðina. Þeir standa einir og tala meira að segja ekki í takt hér í dag, hæstv. forseti. Það er það alvarlega ástand sem við búum við í dag, okkur vantar ríkisstjórn sem er trúverðug, er sterk og talar einu máli. Ég trúi því ekki, hæstv. forseti, að við munum ljúka umræðunni hér í dag án þess að forsvarsmenn Sjálfstæðisflokksins svari þeim árásum sem þeir hafa orðið fyrir af hálfu þingmanna Samfylkingarinnar - að þeir hafi ekki skilið neitt, hafi ekki haft neina framsýni eða framtíðarsýn á síðustu tólf árum. Það er ótrúlegt að horfa upp á hið svokallaða stjórnarsamstarf eins og það birtist okkur úr ræðustól Alþingis. Þetta er náttúrlega ekkert samstarf, hæstv. forseti. Við búum ekki við eina ríkisstjórn, við búum við tvær ríkisstjórnir. Sjálfstæðismenn þurfa, samkvæmt síðustu skoðanakönnun, að fara að láta stóru systur heyra það í þessu samstarfi. Það virðist vera lögmál í samstarfi Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar að Samfylkingin megi lúberja Sjálfstæðisflokkinn. Sjálfstæðisflokkurinn er í þessu samstarfi eins og laminn rakki og segir ekkert. Það virðist hins vegar vera algjörlega frítt spil hjá þingmönnum Samfylkingarinnar að segja hér nákvæmlega það sem þeim hentar. Þeir tala um hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra líkt og þeir hafi ekki hundsvit á því sem þeir eru að gera. Er hægt að taka slíkan stjórnarmeirihluta alvarlega? Ég spyr, hæstv. forseti. Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hæstv. forsætisráðherra sagði fyrr í þessari umræðu, á bak við þær neikvæðu og erfiðu tölur sem við þyljum hér upp er fólk. Tökum dæmi um einstakling sem keypti sér íbúð fyrir rúmu ári á 40 milljónir. Hann tók lán upp á 30 milljónir og lagði fram 10 milljónir af eigin fé til þeirra kaupa. Staðan hjá þeim einstaklingi er nú sú að 10 milljónirnar eru horfnar og gott betur. Hvernig á viðkomandi einstaklingur að standa undir þeim skuldbindingum sem í því felast? Hann þarf að hafa atvinnu. Þegar þingmenn Samfylkingarinnar koma hingað upp og harðneita því að nokkuð megi gera gagnvart þeirri peningamálastjórn sem hér þrífst hef ég miklar áhyggjur. Það er verið að éta atvinnulífið að innan. Í því ástandi sem er stendur atvinnulífið ekki undir 20% vöxtum og það vita menn. 1.400 mann hafa á síðustu mánuðum misst vinnuna í hópuppsögnum. Mörg hundruð aðrir hafa misst vinnuna vegna einstakra uppsagna. Vissulega hrannast óveðursskýin upp, ég held að allir séu sammála um það hér í dag. Ef lausnarorðið hjá Samfylkingunni - ásamt því sem hæstv. forsætisráðherra hefur nefnt aðgerðaleysi - er að stoppa álversæðið, eins og hv. þm. Árni Páll Árnason sagði, leggja stein í götu atvinnuuppbyggingar á Norðausturlandi, eru það váleg tíðindi. Ef þetta eru skilaboð stjórnvalda á þeim tímum þegar atvinnuleysi er að stóraukast þá eru það vissulega váleg tíðindi. Það mátti síðasta ríkisstjórn eiga að hún var samstiga um að flytja þjóðinni þau tíðindi sem menn voru sammála um á stjórnarheimilinu. Samfylkingin hefur kosið að segja þjóðinni hvað menn eru ekki sammála um. Menn eru ekki sammála um að „halda áfram“ - eins og hv. þm. Árni Páll Árnason sagði hér áðan - álversfylliríinu. Þó var það enginn annar en hæstv. viðskiptaráðherra sem tók fyrstu skóflustunguna að álveri í Helguvík. Hvort er að marka hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson eða hv. þm. Árna Pál Árnason þegar kemur að álversumræðu? Innan Samfylkingarinnar eru alla vega tvær ef ekki þrjár skoðanir á uppbyggingu álvera í landinu. Því miður hefur Samfylkingin yfirhöndina í stjórnarsamstarfinu. Hæstv. umhverfisráðherra, Þórunn Sveinbjarnardóttir, hefur lagt stein í götu uppbyggingar álvers á Bakka við Húsavík með fráleitum úrskurði um sameiginlegt umhverfismat - sem er ekki sameiginlegt þar sem það tekur einungis til fjögurra þátta vatta. Mun þetta að öllum líkindum seinka tilraunaborunum á Þeistareykjum um eitt ár þrátt fyrir orð hæstv. forsætisráðherra um að úrskurður umhverfisráðherra muni í engu breyta framgangi þess verks. Hv. formaður iðnaðarnefndar, Katrín Júlíusdóttir, tók enn stærra upp í sig. Hún sagði að úrskurður hæstv. ráðherra, Þórunnar Sveinbjarnardóttur, mundi ekki seinka framkvæmdum um einn dag. Mér er nær að halda, hæstv. forseti, að þeir sem töluðu í kjölfar þess að hæstv. ráðherra felldi úrskurð sinn hafi ekki vitað um hvað málið fjallaði. Við hljótum að krefjast þess af hæstv. forsætisráðherra að hann standi við þau stóru orð að framkvæmdum vegna álvers á Bakka við Húsavík verði ekki seinkað. Miklar uppsagnir hafa átt sér stað í þjóðfélaginu. Við horfum því miður upp á aukið atvinnuleysi og það er ábyrgðarhluti hjá stjórnvöldum ef þau ætla að leggja stein í götu frekari atvinnuuppbyggingar. Við framsóknarmenn höfum talað með uppbyggingu atvinnuveganna, við höfum áhyggjur af stöðu mála og ég segi enn og aftur: Ekkert atvinnulíf mun þrífast við 20–25% vaxtaumhverfi, ekki neitt, því miður. Ef svo verður ber það að öllu óbreyttu feigðina í sér, aukið atvinnuleysi og mikil vanskil heimila í landinu.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í ræðu hæstv. forsætisráðherra liggur fyrir að ekki er lengur ágreiningur um að um verulegan vanda er að ræða í efnahagslífi þjóðarinnar. Því héldu ýmsir fram í þessum sal á síðasta ári en þá var því eindregið vísað á bug. Síðast í vor sagði forsætisráðherra í þessum ræðustól að botninum væri náð. Miðað við það sem nú er sagt er ljóst að hæstv. forsætisráðherra telur að því fari fjarri að orð hans í vor hafi reynst sönn, þ.e. að botninum væri náð, langur vegur væri þangað. Í því sambandi minnti hæstv. forsætisráðherra á þau ummæli fjármálaráðherra Breta, Alistairs Darlings - hann heitir því hlýlega nafni - að um alþjóðafjármálakreppu væri að ræða og langur vegur frá því að botninum væri náð, um væri að ræða vaxandi atvinnuleysi og vaxandi vanda. Bretar eiga að hluta til við sama vanda og við að stríða, þeir hafa verið með gjaldmiðil sem hefur verið of hátt skráður. Vandi þeirra er að hluta til sá sami og hjá okkur, þeir glíma við ákveðna gengisfellingu þó að hún sé ekki nema brot af því sem við erum að eiga við. Hæstv. forsætisráðherra sagði að stjórnarandstaðan og aðrir efasemdarmenn hafi sakað ríkisstjórnina um aðgerðaleysi. Með þeim orðum er verið að setja stjórnarandstöðuna undir einn hatt en menn hafa nálgast þessa hluti með ólíkum hætti. Hitt er annað mál að þegar hæstv. forsætisráðherra vísar til efasemdarmanna á hann sjálfsagt við skýrslu fjármála- og ráðgjafarfyrirtækisins Merrill Lynch sem talaði um það fyrir nokkrum mánuðum að aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar væri eitt alvarlegasta vandamálið sem við væri að etja í íslensku efnahagslífi. Ég tek í sjálfu sér ekki undir þau sjónarmið sem þar komu fram en þetta kom eftir sem áður fram í skýrslu þessarar virtu stofnunar. Hæstv. forsætisráðherra rakti hvernig staðið hefði verið að málum, hvað hefði verið gert. Að hluta til var þar greint frá atriðum sem voru varnaraðgerðir við þeim vanda sem um er að ræða en aðrir hlutir komu því alls ekkert við. Það að lækka skatta á fyrirtækjum snerti ekki þann efnahagsvanda sem við er að glíma, til þess var boðað þegar stjórnin hóf göngu sína. Það sama á við um stimpilgjaldið, þegar á síðasta kjörtímabili var talað um það sem óréttlátan skatt. Ég lagði í þingræðum í vor mikla áherslu á að frumvarpi ríkisstjórnarinnar yrði breytt á þann veg að stimpilgjaldi yrði með öllu aflétt af einstaklingum af því að nauðsynlegt væri að efla markaðsstarfsemi á húsnæðismarkaði. Það voru orð að sönnu, það reyndist rétt. Það var hins vegar ekki gert, farin var slæm, vond millileið. Það sem gert hefur verið er að auka möguleika til skuldsetningar, lántöku, og auka gjaldeyrisvarasjóð sem margir hafa talið að gæti verið merkilegasta lausnin á öllum okkar vanda. Ég er hins vegar ekki sammála því. Þegar verið er að tala um að stjórnarandstaðan kalli stöðugt eftir því að gjaldeyrisvarasjóðurinn verði aukinn hef ég ekki krafist þess að hann færi í þær hæðir sem hann er þegar kominn í. Hv. þm. Árni Páll Árnason vakti athygli á því hér áðan að kostnaður við það sem hann kallaði „þennan ónýta gjaldmiðil“ væri um 100 milljarðar kr. á ári. Hverjir bera þann kostnað? Jú, það eru engir aðrir en fólkið í landinu. Ég hlýt því að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er hann sammála þeim ummælum hv. þm. Árna Páls Árnasonar að við höfum ónýtan gjaldmiðil? Er það rétt greining hjá þingmanninum að kostnaðurinn við það sem hann kallar ónýtan gjaldmiðil sé 100 milljarðar kr. á ári? Sé það rétt greining hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni að kostnaður við, að hans mati, ónýtan gjaldmiðil sé 100 milljarðar kr. á ári, er þá nokkur glóra að halda þeim gjaldmiðli? Eru þá ekki aðrir kostir líklegri til árangurs í því að skapa stöðugleika í þjóðfélaginu? Eða er það mat hæstv. forsætisráðherra að þessi sjónarmið stjórnarþingmannsins, Árna Páls Árnasonar, eigi ekki við nokkur rök að styðjast? Ég tel mjög mikilvægt að fá svör við þeim spurningum. Hæstv. forsætisráðherra talaði um að það skipti máli að framleiða. Ég er honum sammála að því leyti en þá verður að hafa í huga að ekki er nóg að framleiða heldur verður að vera markaður fyrir það sem er framleitt. Ef svo er ekki er framleiðslan eingöngu til þess fallin að grafa undan lífskjörum og valda erfiðleikum. Það er kannski vandamálið í dag, við höfum e.t.v. verið að framleiða of mikið vegna þess að menn voru of bjartsýnir. Við sitjum uppi með hundruð íbúða sem eru óseldar, með gríðarlega mikið magn af verslunar- og atvinnuhúsnæði sem er óselt. Byggingariðnaðurinn er í erfiðleikum og ljóst að grípa verður til ákveðinna ráðstafana varðandi virkjanir og aðra mannvirkjagerð svo að ekki verði um fjöldaatvinnuleysi að ræða, það er ekki flóknara en það. Á sama tíma segir hæstv. utanríkisráðherra að hún sé ekki hrifin af virkjun eða álveri í Helguvík. Hver er þá stefna stjórnarinnar hvað það varðar? Í viðtali í Viðskiptablaðinu þann 29. ágúst segir utanríkisráðherra, með leyfi forseta: „Ég hef sjálf aldrei verið hrifin af hugmyndum um álver í Helguvík.“ Hver er þá stefna ríkisstjórnarinnar varðandi þær framkvæmdir? Það er einhvern veginn þannig að hér er talað að hluta til með mismunandi hætti eftir því hver talsmaður ríkisstjórnarinnar er hverju sinni, hvort um er að ræða hæstv. forsætisráðherra, hæstv. utanríkisráðherra eða títtnefndan hv. þm. Árna Pál Árnason. Það gengur ekki ef menn vilja vinna að stöðugleika og tala einum rómi - keppa í sama liðinu að því að vinna bug á þeim vanda sem allir eru sammála um að við sé að etja - að ríkisstjórnin komi til leiks með þeim hætti sem hún gerir og komið hefur fram í umræðum hér í dag. Hæstv. forsætisráðherra sagði í upphafi þingfundar í dag að lífskjör væru nú jafngóð og þau voru fyrir tveimur árum og hefðu þá aldrei verið betri. Það þýðir þá væntanlega að í sjálfu sér blasa engin vandamál við fólkinu í landinu. En er það svo? Eigum við að segja þeim sem nú eru atvinnulausir að hlutirnir séu með þessum hætti, að lífskjör þeirra séu jafngóð og þau voru fyrir tveim árum? Eigum við að segja þeim 500 sem eru að missa vinnuna, þeim sem hefur verið sagt upp um þessi mánaðamót, að ástandið hjá þeim sé jafngott og það var fyrir tveimur árum? Eigum við að segja unga fólkinu, eins og hv. þm. Birkir Jón rakti hér í upphafi, fólkinu sem tók lán og er búið að missa aleigu sína vegna verðtryggingar, að ástandið sé jafngott og það var fyrir tveim árum? Eigum við að segja fólkinu sem á ekki fyrir afborgunum vegna verðhækkana og vegna vísitölunnar og verðtryggingar að ástandið sé jafngott og það var fyrir tveimur árum? Að sjálfsögðu gengur svona málflutningur ekki. Til þess að ná tökum á vandanum 

Forseti vill minna hv. þingmann á að ávarpa þingmenn með fullu nafni.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir sem hafa talað þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram og sérstaklega vil ég færa forsætisráðherra þakkir fyrir þá skýrslu sem hann flutti í upphafi umræðunnar. Að mínu mati var hún greinargott yfirlit, bæði yfir þann vanda sem við stöndum frammi fyrir og eins líka þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til á undanförnum mánuðum og missirum til að mæta þeim vanda sem að okkur steðjar. Það er skoðun mín að ein af þeim niðurstöðum sem hafa fengist hér í umræðunni í dag sé sú að um allt tal um aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar, að ríkisstjórnin hafi sofið á verðinum, að ríkisstjórnin hafi ekki skynjað vandann og ekki gert sér grein fyrir því hvernig ætti að mæta honum, muni sá tónn breytast mjög hjá stjórnarandstöðunni. Það er eðlilegt að stjórnarandstaðan hafi uppi gagnrýni um efnahagsstjórn, það er hlutverk hennar, en það er líka mjög mikilvægt við þær aðstæður sem eru að myndast nú í hagkerfinu að sú gagnrýni sé uppbyggileg og þjóni þeim tilgangi að leiða fram þær bestu lausnir sem við getum gripið til til þess að mæta þeim vanda sem við stöndum nú frammi fyrir. Við höfum líka hér í dag reynt að greina þann vanda sem uppi er. Ég er þeirrar skoðunar að við verðum að horfast í augu við það að eitt af því sem hefur farið úrskeiðis á undanförnum árum er að ríkisútgjöld hafa vaxið alveg óhóflega hér á landi, langt umfram það sem var eðlilegt. Það setur auðvitað suma stjórnarandstæðinga í erfiða stöðu af því að flestir stjórnarandstæðingar hafa kallað eftir auknum ríkisframkvæmdum á undanförnum árum, auknu framlagi til menntamála, auknu framlagi til heilbrigðismála, vegamála og allra þeirra málaflokka sem menn vilja svo gjarnan styðja við. En það hefur þýtt það að ríkisútgjöldin hafa aukist með þeim hætti sem raun ber vitni. Ég er einnig þeirrar skoðunar að sú stefna sem hefur verið uppi varðandi Íbúðalánasjóð hafi gert okkur vandann erfiðari að fást við. Það gengur auðvitað ekki og getur ekki gengið til lengdar að ríkið setji út peninga með annarri hendinni á ákveðnu vaxtastigi, reyni að hafa vextina háa til að stöðva verðbólgu, en láni með hinni hendinni peninga á allt öðru vaxtastigi. Það kemur fyrst og síðast niður á þeim sem tóku þau lán vegna þess að þegar svona misvægi myndast kemur það út í verðbólgu og verðbólgan er hættulegasti óvinur alls launafólks. Það er verið að plata fólk með því að halda því fram að það hafi það betra með því að lána því peninga út úr Íbúðalánasjóði með þessum lágu vöxtum þegar afleiðingin verður síðan sú að verðbólgan hleypur upp. Það er líka annað sem ég hef sannfæringu fyrir, við þurfum að líta mjög nákvæmlega á stefnu Seðlabankans. Á undanförnum árum hafa menn bent á það að sú stefna sem þar er fylgt, sú aðferðafræði og sú hugsun, mundi fyrr eða síðar lenda á vegg. Ég tel að staðan sé sú að Seðlabankinn, sem lýtur nú lögum sem snúa að því að gengið eigi að ráðast á markaði og vextir eigi að bera mark af efnahagsstarfseminni, framboði og eftirspurn - að menn séu komnir í þá stöðu sem enginn hafði látið sér detta í hug að ætti að vera möguleg, að menn séu að reyna að stýra genginu með vaxtastiginu. Það segir sig sjálft að auðvitað getur það ekki gengið nema í örskotsstund og því hljótum við að velta fyrir okkur af mikilli alvöru til hvaða ráða við þurfum að grípa þar. Hávaxtastefnan hefur, því miður, af því að þannig eru aðstæður hér á Íslandi - við höfum þessa verðtryggðu krónu, við höfum þennan opna fjármálamarkað, við höfum þennan stóra hluta af lánum landsmanna í erlendri mynt - gert það að verkum, þessi mikli vaxtamunur, að innflutningur til landsins hefur verið of ódýr, kaupmáttur þjóðarinnar hefur með öðrum orðum vaxið umfram það sem eðlilegt er. Ef maður skoðar hver aukningin hefur verið í framleiðni og ber síðan saman við kaupmáttaraukninguna sést auðvitað að með því að hafa gengið svona sterkt hefur verið búinn til falskur kaupmáttur. Þegar við hér úr þessum ræðustóli höfum áhyggjur af því að kaupmáttur almennings muni rýrna verðum við að horfa til þess að hluti af þeim kaupmáttarauka sem við höfum notið hefur m.a. verið til kominn vegna þessarar stöðu. Fram hjá því verður ekki litið að þegar olía hækkar í verði á heimsmarkaði, þegar matvæli hækka í verði á heimsmarkaði og þegar hrávara hækkar í verði á heimsmarkaði hefur það að segja um lífskjörin á Íslandi. Ef maður ætlar að reyna að plata sig fram hjá því, ef maður ætlar að reyna að koma í veg fyrir að það komi inn í landið, er bara verið að fresta vandanum og gera hann erfiðari. Vandinn með þá hávaxtastefnu sem hefur verið í gangi er líka sá að þar með varð útrásin ódýrari, það var betra að taka íslenskar krónur, breyta þeim í evrur eða dollara og fjárfesta erlendis.

Niðurgreitt.

Þessi stefna hefur því valdið okkur töluvert miklum vandræðum. Staðan er þessi: Seðlabankinn vinnur eftir þeim lögum sem við settum hér í þingsal árið 2001, hann hefur þetta eina stjórntæki sem eru vextirnir og þar af leiðandi getur hann alveg haldið því fram með réttu að hann hafi ekki aðra möguleika. En ég er þeirrar skoðunar að það séu ákveðin efri mörk á því hversu mjög menn geta hækkað vextina á Íslandi umfram það sem þeir eru í öðrum löndum, þ.e. ef vaxtamismunurinn verður of hár leiðir hann af sjálfum sér til vandamála í okkar hagkerfi. Þetta er eitt af þeim stóru verkefnum sem við stöndum frammi fyrir og ég held því fram að það sé mikill misskilningur að halda að það leysist bara með því að við tökum upp evru, það er ekki þannig. Þeir sem fylgjast með fréttum erlendis frá, fylgjast með umræðu um efnahagsmál á Írlandi, Spáni eða annars staðar sjá að það er ekkert allt unnið með því. Það eru gríðarleg efnahagsleg vandamál sem geta myndast við það að hafa mynt sem ekki er í takt við eigið hagkerfi. Þeir sem halda að íslenska hagkerfið sé nær hagsveiflu Evrópusambandsins en t.d. það írska eða spænska gætu lent í afskaplega óþægilegum uppgötvunum innan ekki svo langs tíma frá því ef við tækjum upp evru. Síðan er auðvitað hitt að það eru ákveðin vandamál sem við stöndum frammi fyrir sem snúa að okkur sjálfum sem ég tel að við getum leyst. Við höfum allar forsendur til að leysa þau og ríkisstjórnin hefur unnið hörðum höndum að því að koma á því jafnvægi sem að henni snýr. Staðan er hins vegar sú að alþjóðlega lánsfjárkreppan verður ekki leyst hér á Íslandi en hún hefur alveg gríðarleg áhrif á okkar stöðu, hún hefur fyrst og síðast áhrif á íslenska bankakerfið. Hún veldur því að bankarnir eiga erfiðara með að fjármagna sig og áhættan af rekstri þeirra er meiri en ella. Við verðum raunverulega að bíða og vona að þessi kreppa leysist sem fyrst. Ef hún leysist ekki mun hún valda okkur meiri og meiri vandamálum Ríkissjóður er vel settur til þess að fást við þessi vandamál vegna þess að sú stefna hefur verið rekin að greiða upp skuldir hans og menn hafa aukið tekjurnar með því að auka hvatann í hagkerfinu með skattalækkunum og öðru slíku. Fyrirtækin eru því miður mörg hver mjög illa sett og illa í stakk búin til að mæta þessum vanda. Það má halda því fram að margir af forustumönnunum í íslensku atvinnulífi hafi farið offari í rekstri fyrirtækja með því að allt að því hreinsa út eigið fé í sumum þeirra og gera þau mjög viðkvæm einmitt fyrir þessari tegund af kreppu sem við nú stöndum frammi fyrir. Hið sama má segja með fjármálafyrirtækin, vöxtur þeirra hefur verið alveg gríðarlegur, hann hefur reyndar verið á bakinu af því að menn hafa litið svo á að íslenska ríkið mundi ábyrgjast þessa banka og þess vegna hafa þeir líka að hluta til getað tryggt sér erlent fjármagn á lægri kjörum, en þeir eru orðnir það stórir núna að menn hljóta að velta fyrir sér þessu samhengi, eins og þingmenn hafa gert hér í dag, á milli Seðlabankans og getu hans og síðan starfa bankakerfisins. Þetta er eitt af þeim vandamálum sem erlenda lánsfjárkreppan eykur og magnar upp. Spurningin er síðan þessi: Hvað getum við gert? Það eina sem við höfum virkilega í höndunum núna er að nýta okkur það tækifæri sem við höfum í orkuiðnaði og þeim atvinnutækifærum sem svo sannarlega eru til staðar í landinu. Við erum bara svo blessuð og heppin þjóð að búa yfir svo gríðarlegri orku sem er bæði græn og endurnýjanleg að stórum hluta og er þess eðlis að við setjum hana ekki bara í tunnur og flytjum hana út. Þeir sem vilja nýta orkuna hér á Íslandi þurfa að koma til okkar og fjárfesta í íslensku samfélagi. Þetta er alveg stórkostleg gæfa fyrir eina þjóð að hafa og það er alveg furðulegt að láta sér detta í hug að við eigum að ekki að nýta okkur þessa gæfu. Framtíðin fyrir íslenskt samfélag er mjög björt. Ég hef alla trú á því að við eigum eftir að sjá á næstu árum og áratugum öflugt, og öflugra, íslenskt samfélag. Það sem við þurfum að gera núna er að færa þá framtíðarsýn inn í núið, við þurfum að sannfæra hinn erlenda fjármálamarkað, við þurfum að sannfæra sjálf okkur um það að við komust í gegnum þann skafl sem við núna stöndum frammi fyrir. Það er aðalatriðið, það er meginverkefni stjórnvalda og ég tel að á undanförnum mánuðum hafi ríkisstjórn Íslands, undir forustu Geirs H. Haardes, hæstv. forsætisráðherra, sýnt að þar er til staðar öll sú geta og öll sú ábyrgð sem nauðsynleg er. Og ekki bara þar, ég tek líka fram að ég tel að verkalýðshreyfingin, bændurnir og fleiri sem að þessum málum hafa komið nú á undanförnum mánuðum hafi sýnt mikla ábyrgð í málflutningi sínum. Því eigum við að fagna og við eigum að nýta þá samstöðu sem við getum náð saman í okkar samfélagi, bæði hér í þessum þingsal í samvinnu stjórnar og stjórnarandstöðu og síðan á milli þeirra aðila sem mest hafa um það að segja hvernig okkur gengur að komast í gegnum þau vandamál sem fram undan eru.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu í dag en vil líka alveg sérstaklega þakka þá ræðu sem hér hefur verið flutt nú vegna þess að ég er um mjög margt sammála þeirri greiningu sem hér kemur fram á ástandinu og sammála því að erfiðleikar hagkerfis okkar eru að hluta til vegna þess að við höfum farið inn á þá óheillabraut að stýra gengi með vaxtastigi, með því í raun og veru að Seðlabankinn hefur verið leiðandi í, mér liggur við að segja, „gambli“ á alþjóðlegum mörkuðum með þessu móti. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann einmitt út frá þessum orðum hvort hann sé sammála þeim skilningi sem hér hefur komið fram oftar en einu sinni í ræðum stjórnarþingmanna að Seðlabankanum beri að halda sig við þá háu vexti og þá hávaxtastefnu sem hann rekur í dag varðandi stýrivextina. Eða er tímabært, líkt og við framsóknarmenn höfum lagt fram í tillögum okkar, reyndar núna í bráðum ár, að það sé stigið á þessa stefnu og horft til þess að lækka hér stýrivextina og samræma þá með því sem er í öðrum löndum? Og í öðru lagi langar mig að spyrja hv. þm. Illuga Gunnarsson hvort hann hafi einhverjar heimildir fyrir því að hin ágæta ríkisstjórn sem hann bar nokkurt lof á - ég veit ekki hvort það var að öllu leyti verðskuldað - sé að vinna að þessu. Það væri vissulega mikið fagnaðarefni, þá meina ég það verkefni að lækka stýrivextina.

Hæstv. forseti. Seðlabankanum hafa verið sett lög og þau eru þannig að hann hefur sjálfstæði frá framkvæmdarvaldinu og frá löggjafarvaldinu á meðan þessi lög eru eins og þau eru. Ég teldi það mikið óráð við þær aðstæður sem nú eru uppi á fjármálamörkuðum heimsins að fara að gera breytingar á lögunum um Seðlabankann. Ég held að menn verði að fara mjög varlega í allri slíkri umræðu og gæta mjög orða sinna hvað það varðar. Ég held að það yrði lesið alls staðar sem einhvers konar nauðvörn hjá okkur Íslendingum og mundi valda óróa á fjármálamörkuðum. Hitt er annað mál að ég held að menn verði að hafa það í huga varðandi Seðlabankann og vaxtastigið - af því að ég tel að Seðlabankinn sé fyrst og fremst núna að reyna að verja með vöxtum það gengi sem er þó á íslensku krónunni - að ef hagkerfið sjálft fer að gefa meira og meira eftir, ef það dregur úr framleiðslunni, ef það gengur svo á móti íslenskum fyrirtækjum að þau þurfi að segja upp gríðarlegum fjölda starfsmanna sinna, draga úr allri framleiðslu, mun það eitt og sér valda því að gengið gefur eftir. Það er bara hlutverk gengisins að það ber saman ólík hagkerfi og ef okkar hagkerfi veikist umfram það sem er að gerast annars staðar mun það bara leiða til gengisfellingar og menn missa trúna á íslenskt hagkerfi. Þess vegna eru fyrir því efri mörk hversu mjög lengi menn geta haldið slíkri vaxtastefnu úti. Þá spyrja menn á móti: Hvað hefðu menn átt að gera? Ég tel eins og ég sagði hér áðan að það séu mörk fyrir því hversu mikill vaxtamunurinn megi vera. Eftir það snýr það mjög að sveitarfélögunum og ríkisvaldinu að menn komi með aðgerðum í ríkisfjármálum og í fjármálum sveitarfélaga til móts við Seðlabankann þegar hann hefur þurft að hækka vextina og er kominn í þá stöðu að geta í raun og veru ekki hækkað meira. Og þá verða menn að sýna gríðarlegan aga í ríkisfjármálum og fjármálum sveitarfélaganna til þess að 

Frú forseti. Það er ekki hægt að ræða það til hlítar á einni mínútu en ég vil koma því hér að að leiðrétta þann misskilning að Seðlabankinn sé sjálfstætt stjórnvald í landinu. Stjórnskipun okkar gerir ráð fyrir því að valdinu sé þrískipt en ekki fjórskipt og það er tímabært að menn átti sig á því að þetta algera vald Seðlabankans yfir því hvaða peningamálastefna er rekin er ekki fyrir hendi. Framkvæmdarvaldið hefur alla möguleika þarna. Hinu hjó ég eftir og er hreint undrandi á að heyra ef ég hef skilið orð hv. þingmanns rétt með það að nauðvörn til að lækka stýrivextina væri þá sú að við ríkjandi kreppuaðstæður - sumir vilja ekki nota orðið kreppu heldur samdrátt en ég sé ekki mun akkúrat á þessum orðum - væri ráð að ríki og sveitarfélög drægju stórkostlega saman um leið og hér stefndi í stórkostlegt 

Virðulegi forseti. Já, hv. þingmaður misskildi mig. Ég var að lýsa því hvernig rammi ætti að vera utan um þá peningastefnu sem ég tel að menn verði að horfa til, þ.e. að takmörk séu fyrir því hversu mjög Seðlabankinn geti aukið vaxtamuninn. Þegar hann er kominn að einhvers konar efri mörkum reynir miklu meira einmitt á ríkisvaldið og sveitarfélögin að mæta því með því að draga úr sínu til að koma í veg fyrir of mikla þenslu. Það er jú það sem Seðlabankinn er að gera með vaxtahækkunum, hann er að reyna að draga úr þenslu. Þarna var ég að tala almennt um rammann að því fyrirkomulagi sem ég teldi að þyrfti að vera uppi. Nú stendur þetta öðruvísi af sér. Hávaxtastefnan hefur sett Seðlabankann í þessa stöðu. Það er óumflýjanlegt. Valið er að taki menn áhættuna af því að lækka vextina fellur þar með gengið. Það er það sem Seðlabankinn hefur áhyggjur af. Það eru sterk rök fyrir þessum áhyggjum. Eða menn hafa áhyggjur af því að þessir háu vextir keyri svo niður hagkerfið 

Frú forseti. Það er kannski tvennt sem ég mundi vilja bregðast örlítið við í ágætri ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar, að mestu leyti að minnsta kosti. Hann nefndi sérstaklega peningamálastefnuna og segir að peningamálastefnan gangi í raun ekki. Og það er í takt við það sem þessi sami ágæti þingmaður skrifaði um, eins og okkur er í fersku minni, grein í Morgunblaðið fyrir ekki svo mjög mörgum mánuðum ásamt félaga sínum úr þingflokknum þar sem þeir ræða um það að Seðlabankinn þurfi að breyta um stefnu. Mig langar að forvitnast um það hjá þingmanninum hvernig það megi þá vera og hvernig það gangi upp þetta sjónarmið hans andspænis því sjónarmiði sem kom fram í máli hæstv. utanríkisráðherra, formanns Samfylkingarinnar, þegar hún ræddi um peningamálastefnuna og kallaði þau viðhorf sem hafa komið fram í umræðunni um að það þurfi að endurskoða eða að minnsta kosti huga að markmiðum Seðlabankans í peningamálastefnunni fullkomlega óábyrg. Hvernig gengur þetta upp hjá stjórnarflokkunum? Annað atriði, þingmaðurinn sagði líka undir lok ræðu sinnar að við þyrftum að sannfæra sjálf okkur um það að við kæmumst í gegnum skaflinn. Hann hafði þá nýlokið umræðu um gjaldmiðilsmálin og evruna og brýnt fyrir mönnum að það væri engin sérstök úrræði að finna í því að taka upp evruna. Hvernig fellur þessi málflutningur að málflutningi samfylkingarþingmannsins Árna Páls Árnasonar sem hér talaði í raun og veru um evruna og inngöngu í Evrópusambandið sem lausn á hagstjórnarvanda okkar? Það er verið að tala um að vinna sig út úr skaflinum og það er augljóst að það er enginn samhljómur milli stjórnarflokkanna tveggja í þessum málum. Það er mjög brýnt að þingmaðurinn svari því hvernig rætt er um þessi mál á stjórnarheimilinu.

Virðulegi forseti. Hvað hið fyrra varðar tók ég það einmitt fram í svari mínu til hv. þm. Bjarna Harðarsonar að ég teldi óráð að hlaupa til og gera lagabreytingar um Seðlabanka Íslands. Ég held að það væri ábyrgðarlaust við þessar aðstæður. Á sama tíma tel ég - hef lengi verið þeirrar skoðunar og hef lýst henni bæði í ræðu og riti á undanförnum árum - að núverandi peningamálastefna henti einfaldlega ekki við þær aðstæður sem eru uppi í heiminum. Við verðum að finna betri lausnir á stjórn peningamála. Hvað síðari spurninguna varðandi upptöku evru og hvort ég væri sammála hv. þm. Árna Páli Árnasyni í málflutningi hans er svarið einfalt: Nei.

Frú forseti. Fyrst varðandi svar hv. þingmanns, ég þakka honum fyrir greinargóð svör varðandi Seðlabankann. Hann telur núna óráð að gera lagabreytingar. Þá er rétt að rifja það upp að ekki er eingöngu um að ræða lagaumhverfi. Það er í gildi samkomulag milli ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans um ákveðin markmið í peningamálastefnunni. Telur þingmaðurinn koma til greina að taka það samkomulag að einhverju leyti til endurskoðunar án þess að menn gefi sér endilega fyrir fram að á því yrðu gerðar breytingar? Telur hann það koma til álita? Ber að líta svo á að greinin sem hann ritaði ásamt þingmanninum Bjarna Benediktssyni sé nú marklaus? Og hvað hefur þá breyst? Varðandi seinna atriðið fagna ég afdráttarlausu svari hans við spurningu minni um gjaldmiðilsmálin. En það undirstrikar auðvitað enn og aftur að ríkisstjórnartungurnar eru að minnsta kosti tvær í þessu máli. Það er ekki býsna sannfærandi til þess að 

Frú forseti. Hvað varðar hið fyrra aftur tel ég að alltaf hljóti að vera uppi, bæði hjá ríkisstjórninni og þinginu öllu, hugleiðingar um það hvernig peningamálunum yrði best komið fyrir og þau markmið sem þar eru sett. Enn og aftur vil ég bara ítreka að menn verða að fara mjög varlega þegar þeir tala um þessa þætti. Það er ekki lengur svo að við séum bara lokað hagkerfi eins og var hér á árum áður þar sem einu skipti hvað við sögðum, menn höfðu ekki áhuga á því. Nú skiptir öllu máli hvað hinn alþjóðlegi fjármálamarkaður heldur um hvernig okkur takist að vinna með peningamálastefnuna. Ég hef litið svo á, a.m.k. fram að þessu, að Seðlabankinn hafi verið samkvæmur sjálfum sér í sinni skoðun. Ég hef bara ekki verið sammála honum. Það er samkvæmni í því hvernig hann nálgast það vandamál og það verkefni sem bankinn  
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir góða ræðu sem ég var að langmestu leyti sammála. Það er athyglisvert að þeir skuli eiga að teljast stuðningsmenn sömu ríkisstjórnar, hv. þm. Illugi Gunnarsson og hv. þm. Árni Páll Árnason, miðað við það hvernig þeir tala hér. Vaxtastigið og þessi mikli vaxtamunur milli Íslands og nágrannalandanna er mikill hausverkur og það ástand er ekki sjálfbært til lengdar. Sú staðreynd að við erum með hérna á fóðrum í hagkerfinu 500–800 milljarða af erlendu spákaupsfé sem blóðmjólkar vaxtamuninn úr landi í mánuði hverjum er ein og sér næg sönnun þess að þetta ástand er ekki vænlegt. Stóra spurningin er auðvitað: Af hverju hafa menn ekki fyrir löngu farið í þá endurskoðun sem menn svona tala utan af? Og af hverju er enn í gildi óbreytt samstarfsyfirlýsing ríkisstjórnar og Seðlabanka frá því í mars 2001? Tvennt vil ég svo nefna sem hv. þingmaður ræddi um, annars vegar orkuiðnaðurinn - ég held að það séu mistök, misskilningur af hv. þingmanni og öðrum sem það gera að stilla ágreiningnum upp um allt eða ekkert, um að þetta snúist um það hvort menn vilji nýta orkulindir í landinu eða ekki. Ég held að það sé enginn ágreiningur um það. Ágreiningurinn er um hvernig, hvenær, í hve miklum mæli og í þágu hvers. Við viljum fyrst og fremst að það sé gert á sjálfbærum forsendum, að viðhöfðum varúðarreglum og í þágu fjölbreytni og nýsköpunar í íslensku atvinnulífi en höfnum hinni blindu og einsýnu álvæðingarstefnu. Hitt sem ég vil nefna og væri fróðlegt að ræða í lengra máli er þetta með útrásina og niðurgreiðslu á því að Íslendingar fjárfesti erlendis en ekki heima hjá sér. Ef við segjum nú að þeirri niðurgreiðslu sé að hluta lokið með núverandi gengi á krónunni, hvernig ætla menn þá að stuðla að því að eðlilegar og heilbrigðar og fjölbreyttar fjárfestingar Íslendinga hjá sjálfum sér geti 

Virðulegur forseti. Ég vísa til fyrri ummæla minna um stjórn peningamálanna og þá umgjörð sem þar er utan um höfð. Hvað varðar fjárfestingar á Íslandi og það síðara mál sem hv. þingmaður nefndi er ég alveg sammála því að það er og hefur verið vandamál í hagkerfi okkar að þessi niðurgreiðsla, sem ég vil meina að hafi verið vegna hins sterka gengis, olli ekki bara því að peningar hafi runnið út úr landinu. Það gerði það líka að verkum að sjávarútvegurinn og framleiðslan í landinu mátti borga fyrir það. Einhvern veginn varð að borga þetta. Það eina sem kannski má segja að sé jákvætt við gengisfallið núna er það að sjávarútvegurinn og framleiðslan í landinu er þá í sterkari stöðu. Og ég vildi nefna það af því að ég kom því ekki að í ræðu minni áðan að það er eitt af stóru málunum þegar kemur að því að nýta landsins gögn og gæði að sjávarútvegurinn er og verður hryggjarstykkið í efnahagslífi okkar, ég tala nú ekki um í hinum dreifðu byggðum, og það er alveg nauðsynlegt að okkur takist að byggja betur upp þorskstofninn alveg sérstaklega og efla þessa atvinnugrein því að án þess náum við aldrei neinum árangri í byggðamálum. Hvað varðar orkunýtinguna er ég ekki að stilla því þannig upp að það sé allt eða ekkert. Hv. þingmaður má ekki misskilja mig með það. Að sjálfsögðu verðum við að lúta skynsamlegum mörkum sem snúa að náttúruverndinni. Við viljum ekki ganga um of á náttúru landsins en um leið verðum við líka að nýta þau tækifæri sem þar eru. Okkur ber skylda til þess að gera það vegna þess að hagvöxtur í samfélaginu þýðir auðvitað betri skólar, betri elliheimili, betri sjúkrahús og allt það sem við viljum gjarnan veita. Hvort það síðan rennur til að byggja upp álver eða aðrar framkvæmdir sem hafa verið á teikniborðinu - ég minni á umræðu sem varð um framkvæmdir í Þorlákshöfn sem tengdust orkuframleiðslu á Íslandi sem því miður virðast ekki ætla að ganga eftir - eru það ekki bara álverin sem við erum að tala um. Það er sú almenna stefnumótun að nýta þá orku 

Frú forseti. Vandinn er sá að Ísland er frátekið fyrir álver. Það er sagt að biðlistar séu hjá iðnaðarráðherra frá aðilum sem vilja gera ýmislegt annað og þurfa kannski brot af þeirri orku sem búið er að lofa í álverin. Hvað gera menn á Húsavík ef þangað kemur aðili og segir: Við höfum áhuga á meðalstóru iðnfyrirtæki og þurfum nokkra tugi megavatta af orku? Þá segja þeir: Nei, því miður, við erum búin að skuldbinda okkur til að tala ekki við aðra. Hvernig er ástandið á Suðurnesjum? Það sama. Allt frátekið fyrir álver í Helguvík og aðrir iðnaðarkostir hrökklast úr landi. Frá þessu þurfum við að komast. Ég held að það sé og hafi verið mikil meinsemd hvernig öll orka íslenskra fyrirtækja og banka fór í fjárfestingar erlendis á sama tíma og fjárfestingar innan lands fóru niður í ekki neitt. Reyndar rýmkuðu á sama tíma einmitt heimildir lífeyrissjóða til að fjárfesta meira fé erlendis en áður var. Á þetta benti maður á árunum við litlar undirtektir þegar allir mærðu útrásina. Nú held ég að við ættum að læra af því að þetta var kannski ekki sérstaklega hollt og reyna að skapa hérna umhverfi á nýjan leik þar sem það verði spennandi fyrir menn að skapa störf á Íslandi en ekki endilega bara í Bretlandi og Danmörku.

Virðulegi forseti. Það má ekki skilja orð mín svo að ég sé á móti því að Íslendingar fjárfesti í útlöndum, heldur betur ekki. Það verður að vera gert á réttum forsendum. Það er hættulegt þegar gengið er t.d. langtímum of sterkt skráð, þá myndar það halla í hagkerfinu og þegar við lendum síðan í því að hinn harði raunveruleiki efnahagslífsins nær að grípa utan um stöðuna er hættan sú að þegar við skjótumst til baka förum við of langt. Ég vil gjarnan og tel alveg nauðsynlegt fyrir íslensk fyrirtæki að fjárfesta erlendis og fyrir lífeyrissjóðina að gera það líka til að dreifa áhættu sinni en það verður að vera gert á réttum forsendum. Hvað varðar síðan orkuframleiðsluna og aðgengi að orku á auðvitað að horfa til þess fyrst og síðast að þeir sem geta greitt hæsta verðið fyrir orkuna eigi að ganga fyrir þegar kemur að orkusamningum. Það skiptir alveg lykilmáli og það er sú breyta sem á að ráða því í hvað við ráðumst en ekki neitt annað.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Árni Páll Árnason varaði í þingræðu við einföldunum. Hann sagði að á efnahagsvandanum væru engar einfaldar lausnir. Ég er sammála þingmanninum. Ég velti því fyrir mér hvort við getum orðið sammála um það líka að til sé nokkuð sem heitir einfeldningslegur málflutningur og ég verð að trúa hæstv. forseta þingsins fyrir því að mér fannst ekki alveg frítt við að málflutningur hv. þingmanns, talsmanns Samfylkingarinnar við þessa umræðu, væri einfeldningslegur, einkum þegar hann vék að gjaldmiðlinum, að íslensku krónunni. Vísaði hann þar í ummæli mín frá því í vor leið um að gengissig krónunnar hefði það í för með sér að þjóðin öll tæki áföllum í stað þess að afmarkaðir hópar gerðu það. Það væri ekki góður marxismi eða sósíalismi, fannst hv. þm. Árna Páli Árnasyni. En hverjir eru valkostirnir við það að þjóðin taki öll við áföllunum, að innflutningurinn verði dýrari fyrir okkur öll? Það eru til aðrar breytur í efnahagslífinu en gengi gjaldmiðilsins, t.d. atvinnustigið. Viljum við það? Viljum við taka áföllum sem íslenska þjóðfélagið verður fyrir með því að gera hluta þjóðarinnar atvinnulausan? Ekki vil ég það. Ég verð að segja að ég fagna þeim yfirlýsingum hæstv. forsætisráðherra í upphafi þessarar umræðu í dag að það væri forgangsverkefni fyrir ríkisstjórnina að tryggja fulla atvinnu á Íslandi. Þetta er ekki sjálfgefið samanber málflutning talsmanns Samfylkingarinnar við þessa umræðu sem gefur það í skyn að hann vilji að aðrar breytur í efnahagslífinu verði þá nýttar eins og væntanlega atvinnustigið. Þegar hann gerir lítið úr því að ég vilji að þjóðin taki áföllum verður hann að horfast í augu við þann veruleika að það er hægt að svara áföllum sem efnahagslíf okkar verður fyrir með því að hluti þjóðarinnar verði án atvinnu og það er nokkuð sem skiptir hvern einstakling miklu máli. Það er mikil ógæfa að missa atvinnuna og snertir ekki einvörðungu þann sem fyrir því verður heldur alla hans fjölskyldu og þá sem nærri honum standa. Hitt er svo annað mál að hægt er að hafa áhrif á atvinnustigið með mismunandi hætti. Það er hægt að setja fólk til starfa í olíuhreinsistöð. Störf geta orðið til í matvælaiðnaði, ferðaþjónustu, listsköpun, gerð veiðarfæra, velferðarþjónustunni, gróðurhúsarækt, við fiskvinnslu eða í áli. Hér getur stefna stjórnvaldanna skipt sköpum. Olíuhreinsistöð á Vestfjörðum verður ekki til án atbeina stjórnvalda. Það skiptir líka máli hver aðföng fyrirtækjanna eru og tilkostnaður heimilanna, t.d. hvað varðar verð á raforku. Hvaða stefnu hafa stjórnvöld í þeim efnum? Eiga þar allir að sitja við sama borð eða á stóriðjan að sitja við annað borð en fyrirtækin í landinu almennt gera, eða heimilin? Halda menn að það sé einhver tilviljun að samningum við stóriðjufyrirtækin, fjölþjóðafyrirtækin, er haldið leyndum fyrir íslenskum heimilum og öðrum fyrirtækjum? Það er engin tilviljun. Það er nefnilega verið að mismuna. Og þeim er líka haldið leyndum fyrir Þjórsánni sem aldrei má frétta á hvaða forsendum á að fórna henni  Hv. þm. Pétur H. Blöndal bað okkur að gæta að orðanotkun við þessa umræðu. Við skyldum ekki tala um kreppu, hann hafði hitt bankamann í morgun sem sagði að við skyldum frekar tala um samdrátt. En gætum við orðið sammála um að það megi tala um kröpp kjör? Að tilteknir hópar í þjóðfélaginu búi við kröpp kjör, t.d. sá hópur sem á allt sitt undir okkur komið sem erum í þessum sal, fjárveitingavaldinu, löggjafarvaldinu, öryrkjarnir og aldraðir sem eiga allt sitt undir okkur komið? Ég átti í samræðum við einn slíkan í gær og fletti upp í staðtölum almannatrygginga í kjölfarið. Gera menn sér grein fyrir því að lífeyrisþegi sem ekki hefur tekjur úr lífeyrissjóðum er með eftir skatt 121 þús. kr. á mánuði? Öryrkinn 123 þús. á mánuði? Þetta hlýtur að koma upp í hugann þegar við hlustum á hæstv. forsætisráðherra þjóðarinnar tala um mikilvægi þess að við tökum öll á í sameiningu, séum öll á sama báti. Hann sagði að við hlytum öll að hafa sama skilning á vandanum, vísaði þar til verðbólgunnar. Hann sagði reyndar og bætti því við að við gætum fagnað því að þótt verðbólgan væri mikil í og með vegna aukins kostnaðar við innflutning mundi hún ganga sjálfkrafa niður ef gengið styrktist. Hefur það gerst? Það hefur ekki gerst. Varan hefur hækkað en hún hefur ekki lækkað með þessu gengisflökti á undanförnum mánuðum. Hvers vegna vek ég máls á þessu? Vegna þess að við erum að tala um ábyrgð. Við erum að tala um hverjir það eru sem axla ábyrgð og hverjir eiga að axla ábyrgð og hverjir hafa ekki axlað ábyrgð. Hvers konar skilaboð halda menn að það séu að kjarasamningaborði ljósmæðra eða til löggæslumannsins sem er með uppsagnarbréfið í vasanum þegar hann les um það í blöðum að bankastjórar veita ofan í eigin vasa mörg hundruð milljónum kr.? Voru það ekki 600 millj. núna um daginn? Á kostnað hvers halda menn að það sé? Hvaðan koma þessir peningar? Þeir koma frá fólkinu í landinu og það skiptir mig engu máli þótt gróðinn sé fenginn á kostnað alþýðumanna á Balkanskaga eða annars staðar í heiminum. Þetta eru peningar sem heyra okkur öllum til og við erum að tala um mikilvægi þess að jafna kjörin í landinu. Ef við ætlum að taka sameiginlega á verður að gera það. Hvað er það sem liggur fyrir þessu þingi? Okkur er hótað núna í aðdraganda þingsins að ráðist verði gegn Íbúðalánasjóði. Samfylkingin sem hefur lofað okkur því að ekki verði hróflað við Íbúðalánasjóði er að hóta því að á næstu vikum verði ráðist til atlögu gegn Íbúðalánasjóði. Það er ekki víst, það er ekki alveg víst, segir hæstv. félagsmálaráðherra, að þetta muni koma íbúðalánaþegum í koll, það er ekki alveg víst. En hvað? Er það ekki mjög líklegt? Hvað er á borði einkavæðingarmálaráðherra heilbrigðismála? Hvað fáum við til umræðu síðar í vikunni eða í byrjun næstu viku? Það eru áform um að búa í haginn fyrir einkavæðingu á heilbrigðiskerfi Íslendinga. Síðan leyfa menn sér að koma hingað upp og tala um sameiginlegt átak. Þá segi ég: Við skulum sameinast í atlögu gegn þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir. En þá gerum við það líka á þeirri forsendu að við jöfnum kjörin í landinu, við bætum kjörin hjá öryrkjanum, hjá hinum aldraða, hjá launamanninum og við setjum út af borðinu öll áform um að skerða félagsþjónustu á Íslandi.

Virðulegur forseti. Við ræðum efnahagsmálin og fyrr í dag var gefin út yfirlýsing af formanni Starfsgreinasambandsins um lífeyrissjóðina í landinu, erlendar fjárfestingar þeirra og að þar væri rétt að horfa sérstaklega til þess við núverandi aðstæður að flytja a.m.k. drjúgan hluta af þeim fjárfestingum hingað heim. Ég vil þess vegna, vegna þess að við þekkjum það að hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur lagt gjörva hönd á plóg, bæði í stéttarfélögunum og í uppbyggingu lífeyrissjóða í landinu, inna hann álits á yfirlýsingu formanns Starfsgreinasambandsins, hvort hann sé sama sinnis og hvort hann hafi á sínum vettvangi beitt sér fyrir því að þær stefnubreytingar verði hjá lífeyrissjóðunum við þessar aðstæður að flytja hluta sinna fjárfestinga hingað heim.

Hæstv. forseti. Ég hef stutt þá þróun sem átt hefur sér stað á undanförnum árum eða það ráðslag að lífeyrissjóðirnir dreifi fjármunum sínum sem víðast og hef ekki lagst gegn því að hluti fjármagnsins sé fluttur úr landi. Hins vegar finnst mér við þessar aðstæður sjálfsagt að taka slíkar hugmyndir til skoðunar. En þá verðum við að hafa eitt í huga, ef við ætlum að flytja fjármagn lífeyrissjóðanna sem nú er vistað erlendis heim til Íslands verðum við að finna því þar stað. Hvar ætlum við að fjárfesta? Og þá verðum við að horfa til þess að sú var tíðin að ríki og sveitarfélög notuðu fjármagn lífeyrissjóðanna til uppbyggingar á velferðarþjónustu landsins, á innra stoðkerfi í samfélagi okkar. Þetta er liðin tíð. Ég hef hins vegar stutt það að lífeyrissjóðirnir noti öll tækifæri sem þeim gefast til að fjárfesta í uppbyggilegri starfsemi á Íslandi. Þá horfi ég ekki síst á stoðkerfi landsmanna. Þannig hef ég jafnan stutt að keypt séu húsnæðisbréf frá Íbúðalánasjóði en þetta hefur nánast verið einasti kosturinn sem ríki og sveitarfélög hafa boðið upp á. Þá spyr ég á móti: Á ríkið að gerast umfangsmeira og umsvifameira í uppbyggingu velferðarþjónustunnar á Íslandi og eigum við að reyna að kalla fjárfestingar eða fé frá lífeyrissjóðunum til slíkrar uppbyggingar? Ég væri því fylgjandi, alveg tvímælalaust.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir greinargott svar og fagna því að hann telji tilefni til að taka slíkar hugmyndir til alvarlegrar umræðu. Það er eins og kom fram hjá hv. þingmanni auðvitað þannig að við höfum öll stutt það að dreifa áhættu lífeyrissjóðanna með því að flytja fjárfestingar þeirra í ríkara mæli út fyrir landsteinana. Það verður hins vegar ekki fram hjá því horft að nú búum við í heiminum öllum við algerlega einstakar aðstæður sem enginn gat séð fyrir. Þegar kallað er eftir því, m.a. af forustunni á vinnumarkaði, bæði launþegahreyfingu og hjá atvinnurekendum, að hér þurfi að tryggja atvinnustigið eins og hv. þingmaður fór vel og rækilega og málefnalega yfir í sinni ræðu hlýtur að vera eðlilegt að þeir skoði á sínum vettvangi þau tæki og tól sem þeir sjálfir hafa yfir að ráða til þess áður en þeir fara að hrópa um aðgerðaleysi annarra aðila í samfélaginu.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs að nýju fyrst og fremst til að taka undir með hv. þingmanni og ítreka að að þessu leytinu erum við sammála. Reyndar eru þetta hugmyndir og tillögur sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð setti fram í sínum efnahagspakka. Við lögðum til og leggjum til og höfum talað fyrir því að lífeyrissjóðirnir verði kallaðir að sameiginlegu borði með stjórnvöldum til þess m.a. að íhuga þann kost á hvern hátt þeir geti orðið til þess að styrkja stöðu okkar, styrkja gjaldmiðilinn en verða jafnframt að gagni við uppbyggingu á innra stoðkerfi samfélagsins. Þetta er að finna í tillögum okkar, þetta er að finna í skrifum okkar á undanförnum vikum og mánuðum.

Virðulegur forseti. Nú skerðast lífskjör almennings hér í landinu, heiminn allan skekur lausafjárkreppa og ég held að óhætt sé að segja að það setji nokkurn ugg að mönnum og að af fullri ástæðu beri margir nokkurn kvíðboga fyrir því sem fram undan er og hafi áhyggjur af því að þetta geti orðið erfiður vetur. Ég held þó að það sé fyllilega rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að það sé rangt að kalla það kreppu sem við nú lifum við á Íslandi í dag í allri okkar velsæld. Sannarlega er það ekki kreppa sem við upplifum hér á hverjum degi en ýmsir upplifa sannarlega erfiðleika og það er ekki ástæða til að gera lítið úr því með nokkrum hætti. Hins vegar held ég að það sem setji ugg að mönnum mætti helst kalla það að við erum í tvísýnu. Við höfum á undanförnum árum farið mikinn og við sættum lagi á mörkuðum heimsins til að sækja gríðarlegt lánsfé, margfalt meira en við höfðum nokkru sinni áður gert, á lágum vöxtum sem þá voru í boði og notuðum það fé til að fjárfesta í atvinnurekstri. Og þegar hvort tveggja gerist í senn, að afrakstur af atvinnurekstri almennt í heiminum er verri en hann áður var og hitt að vextir á lánsfé eru umtalsvert hærri en þá var og á stundum jafnvel erfitt um vik að verða sér úti um fjármagnið, er auðvitað full ástæða til þess fyrir okkur að hafa nokkrar áhyggjur. Það var þess vegna gríðarlega mikilvægt að sjá á fyrsta degi þessa haustþings formenn stjórnarflokkanna koma fram og gera grein fyrir þeim aðgerðum sem gripið hefur verið til og því sem í farvatninu er. Ég held að það sé ótvírætt að í þeim ræðum hafi langlangmikilvægast verið sú greinargerð sem hæstv. forsætisráðherra hafði um eflingu gjaldeyrisvarasjóðsins. Þeir áfangar sem þar hafa náðst síðan á vordögum eru okkur gríðarlega mikilvægir. Það er rétt að þegar allt lék hér í lyndi sváfu menn á verðinum með að setja í gjaldeyrisvarasjóðinn og kannski kom mönnum á óvart í vetur hversu erfiðlega gekk að sækja lánsfé á alþjóðamörkuðum. En sú aðferð sem nú hefur verið notuð, að auka við í sjóðinn og styrkja hann í áföngum, skref fyrir skref frá því í vor, virðist hafa gefið býsna góða raun og 500 þús. millj. kr. gjaldeyrisvarasjóður verður sannarlega að teljast töluverður árangur. Ekkert er eins mikilvægt nú og einmitt hinn fjármálalegi stöðugleiki vegna þess að það sem við verðum að tryggja umfram allt, ekki síst núna á samdráttartímum, er að hér sé í landinu súrefni fyrir atvinnulífið, fjármagn í umferð fyrir atvinnulífið, fyrir sinn rekstur og fyrir sínar fjárfestingar. Það er þess vegna höfuðverkefni okkar. Það er líka gott og mikilvægt hvaða árangri það hefur skilað að breyta reglum hjá Seðlabankanum. Einnig náðist nokkur áfangi í sumar þótt hann hefði kannski mátt vera meiri í því að koma í veg fyrir algera stöðnun á fasteignamarkaði með aðgerðum á Íbúðalánasjóði. Ég held að hér hljótum við að taka til alvarlegrar skoðunar að afnema stimpilgjöldin með öllu til að reyna enn að koma á hreyfingu á þeim markaði. Ég þakka líka stjórnarandstöðunni fyrir innlegg hennar í umræðuna hér í dag. Þau hafa mörg verið málefnaleg og efnislega góð en ég verð þó að segja að jafnmikil ástæða og er til að ræða efnahagsmál í dag hefur sjaldan verið jafnlítil ástæða til að leggja eyrun við málflutningi Framsóknarflokksins í þeim efnum. Upphrópanir flokksins í umræðunni og þá ekki síst formanns flokksins, Guðna Ágústssonar, á hringferð um landið síðustu vikur eru með nokkrum ólíkindum. Þar fer forustumaður þess flokks sem ber höfuðábyrgðina á ofþenslu á tilteknu skeiði með því að kosningaloforð hans um að gera allt fyrir alla ollu ofhitnun og þegar menn eru í miðju kafi við að takast á við eftirleikinn, eftirköstin af pólitík Framsóknarflokksins, og taka erfiðar ákvarðanir, m.a. í Seðlabankanum samkvæmt samningi sem Framsóknarflokkurinn sjálfur gerði við Seðlabankann, hleypst Framsóknarflokkurinn úr liði og sakar þá sem eru að taka til eftir hann um að vera vondu mennirnir. Þær upphrópanir eru auðvitað allar í anda lýðskrums því að það eru upphrópanir um vaxtalækkanir, aukin útgjöld og lægri skatta sem allur almenningur veit auðvitað að er ekki hægt að efna öll í einu og því síður á þrengingartímum eins og kunna að vera fram undan. Það er vinsælt að hrópa upp um vaxtalækkanir og það er ekki örgrannt um að kannski hafi hér verið mótuð röng stefna, svokölluð hágengisstefna, hávaxtastefnan sem m.a. hv. þm. Illugi Gunnarsson gerði lítið eitt að umfjöllunarefni. Það hefur gert henni sérlega erfitt fyrir hversu ólíkt menn hafa hafst að í Seðlabankanum annars vegar og í ríkisfjármálunum hins vegar. Hv. þm. Illugi Gunnarsson nefndi réttilega þenslu ríkisútgjalda á síðustu árum sem hefur verið alveg úr hófi fram og í algeru ósamræmi við þá stefnu sem Seðlabankanum var lögð en þar er auðvitað líka hin hliðin á teningnum, skattalækkanir á versta tíma fyrir framkvæmd peningastefnunnar. Það má líka spyrja hvort tími lítillar flotmyntar eins og íslensku krónunnar í hinu alþjóðlega opna hagkerfi sé einfaldlega liðinn. Það má spyrja hvort verðtrygging íslensku krónunnar varni því algerlega að hér geti verið öflug og sterk peningamálastefna. Hvað sem öllu því líður hefur okkur ekki tekist það sem gerir það að verkum að við stöndum núna í nærri 15% verðbólgu. Og að fara um á þeim tímapunkti og hrópa um tafarlausar vaxtalækkanir og að það eigi að breyta stefnu Seðlabankans með löggjöf á Alþingi er einfaldlega fyrir neðan allar hellur og það er ekki hægt að taka alvarlega stjórnmálaflokk sem heldur því fram á Alþingi Íslendinga í dag. Vextirnir eru ekki vandamálið í þeirri verðbólgu sem við eigum nú við. Það er verðbólgan sjálf og henni verður að ná niður. Þó að við séum í tvísýnu eins og ég kallaði áðan og sumir kalla kreppu verður ekki fram hjá því horft að í dag til að mynda birtust fréttir um það að á fyrstu sex mánuðum ársins fluttust hingað til lands 4.500 erlendir ríkisborgarar umfram þá sem fluttust frá landinu. Hér hefur sem sagt streymt inn erlent vinnuafl, 200 nýir verkamenn í hverri viku frá áramótum, og það er ekki hægt að kalla kreppu, það er heldur ekki hægt að kalla samdrátt. Þetta eru nýjustu fáanlegar tölur. Langt fram eftir árinu vorum við enn að setja met í innflutningi á bifhjólum og bifreiðum. Hallinn á viðskiptunum við útlönd er enn til staðar og það er einfaldlega of snemmt að lækka vextina þótt það kunni að hljóma til vinsælda fallið að hrópa um það einmitt nú því að auðvitað er ekkert atvinnulíf sem til lengdar getur lifað við það vaxtastig sem við höfum í dag. Og auðvitað getur almenningur ekki búið við þetta vaxtastig sem er í dag. En einmitt núna ríður á að standa í lappirnar og það er þess vegna sem menn í lýðræðislegum markaðssamfélögum hafa hneigst til þess að gera seðlabanka sjálfstæða. Við höfum gert það, gerðum það árið 2001 og af ástæðu. Það er gert af þeirri ástæðu að það er niðurstaða þeirra færustu manna að það þurfi að forða almenningi frá framsóknarmönnum allra landa, forða þeim frá því að hlaupið sé til og vextirnir lækkaðir áður en menn hafa náð tökum á verðbólgunni. Það er óþægilegur sannleikur og það er kannski ekki til vinsælda fallið en það þarf að ná verðbólgunni niður áður en hægt er að lækka vextina. Þá er líka mikilvægt að það gerist hratt og að allir aðilar stefni sameiginlega að því markmiði sem hæstv. forsætisráðherra hefur lýst fyrir 

Frú forseti. Við höfum vakið máls á því fyrr í þessari umræðu að málflutningur fulltrúa stjórnarflokkanna hefði verið býsna ólíkur og nú undir lok ræðu sinnar kemur hv. þm. Helgi Hjörvar, 7. þm. Reykv.n., ekki fyrstur þingmanna Samfylkingarinnar, með málflutninginn um evruna. Jafnvel þó að hann hafi af klókindum orðað það þannig að við þyrftum að uppfylla skilyrðin fyrir upptöku evrunnar var auðvitað ekki hægt að skilja orð hans á annan veg en þann að í því ætti að felast einhvers konar lausn til að ná niður verðbólgunni til þess að síðan væri hægt að ná niður vöxtum. Ég ætla því að inna hann eftir því hvort það sé rétt skilið hjá mér að það sé viðhorf hans, eins og t.d. hv. þm. Árna Páls Árnasonar, að það sé ein af kannski ekki patentlausnunum því að við erum sammála um að það sé ekki patentlausn en ein af mikilvægu lausnunum við þeim aðsteðjandi vanda sem við er að glíma í efnahags- og atvinnulífinu að taka upp evru og kasta krónunni.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Það hefur verið gert nokkuð af því hér í umræðunni að reyna að draga upp þá ólíku sýn sem stjórnarflokkarnir hafa. Auðvitað hafa stjórnarflokkarnir ólíka sýn. Annar þeirra er Sjálfstæðisflokkurinn og hinn er Samfylkingin, það eru mjög ólíkir flokkar. Þeir hafa hins vegar náð saman um verkefnin á þessu kjörtímabili. Það er alveg ljóst hvað Sjálfstæðisflokkinn varðar að til lengri framtíðar hefur hann ríkari áherslu á stóriðjustefnu en Samfylkingin mundi nokkurn tíma hafa. Það er sömuleiðis þannig til lengri framtíðar að Samfylkingin horfir til Evrópusambandsins sem Sjálfstæðisflokkurinn gerir ekki, a.m.k. ekki enn. Þetta eru hugmyndir flokkanna um langtímaleið okkar til varanlegs hagvaxtar í aðalatriðum. Það breytir því ekki að á þessu kjörtímabili liggur alveg fyrir hvaða stóriðjuverkefni kunna að verða. Það á ekki eftir að taka neina pólitískar ákvarðanir um álver sem reisa á á þessu kjörtímabili, og menn eru sammála um það leiðarljós efnahagsstefnunnar, sem Geir Haarde hefur lýst, að ná hér þeim stöðugleika í íslensk efnahagsmál sem duga til þess að við gætum gengið inn í evrópska myntsamstarfið. Það eru kröfur um stöðugleika í ríkisfjármálum, stöðugleika í vöxtum, stöðugleika í viðskiptum við útlönd og stöðugleika í verðbólgu og ég held að það sé sannarlega mikilvægt að flokkarnir hafa náð saman um það og að þeir eru samhentir í þessu verkefni þetta kjörtímabil þó að þeir hafi ólíka sýn til langframa um uppbyggingu hagvaxtar á Íslandi.

Frú forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar sagði að þetta væru ólíkir flokkar og það má til sanns vegar færa en þeir hefðu náð saman um verkefnin á þessu kjörtímabili. Eins og þetta mál blasir við þjóðinni hafa þessir flokkar alls ekkert náð saman um verkefnin á þessu kjörtímabili því að það kemur fyrir ítrekað í sölum Alþingis og úti í samfélaginu, í fjölmiðlum, að talsmenn flokkanna, ráðherrar flokkanna eru með yfirlýsingar sem ganga hver á aðra, ganga alls ekkert upp. Það er ekkert eitt mál eða tvö eins og oftlega hefur verið bent á hér í þessum sal. Það er það sem blasir við. Þegar við tölum um alvarlega hluti eins og þá stöðu sem við erum í í efnahagsmálum í dag og lögð er áhersla á það að reyna að ná saman einhvers konar þjóðarsátt eða samstöðu í samfélaginu um aðgerðir er auðvitað mjög mikilvægt að menn tali einum rómi, ef svo má segja, ekki síst ríkisstjórnin. Það sem við gagnrýnum hér er að jafnvel þó að flokkarnir hafi hvor sína stefnuna og ekki ætla ég að mótmæla því eða gera lítið úr því að það sé eðlilegt, þá verða þeir engu að síður að tala með trúverðugum hætti einni röddu. Það gera þeir ekki. Þess vegna eru þeir í raun að grafa undan þessum trúverðugleika sem er svo mikilvægur og við höfum öll verið að tala um, þeir eru að grafa undan því að samfélagið allt, allir aðilar sem þurfa að koma að málum, beri traust og trúnað til þeirrar ríkisstjórnar sem hér situr.

Virðulegur forseti. Enn verður það hér að umfjöllunarefni að stjórnarflokkarnir eru ekki sammála í öllum málum og hafa ekki dregið neina dul á það að þetta eru tveir ólíkir flokkar. Það sem við fjöllum um eru efnahagsmál þjóðarinnar og það sem ég hef reynt að gera hv. þingmanni grein fyrir er að forsætisráðherra ríkisstjórnarinnar, Geir Hilmar Haarde, hefur lýst því efnahagslega markmiði sem þessi ríkisstjórn starfar að sem er að ná inntökuskilyrðunum inn á evrusvæðið, tölusettum mælanlegum markmiðum um helstu lykilþætti í hagstjórninni. Um það er fullur einhugur í ríkisstjórn Íslands. Ég kannast ekki við að þar sé neinn því andsnúinn þannig að ég fæ ekki séð að fullyrðingin, þó að hún kunni að eiga við á sviði hvalveiða t.d. eða einhverra annarra mála sem menn hafa haft skiptar skoðanir á, eigi við nein rök að styðjast þegar kemur að því máli sem við ræðum hér og skiptir þjóðina mjög miklu nú sem er efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar. Forsætisráðherra hefur einfaldlega skilgreint þau meginmarkmið sem þar er verkefnið að ná og það er auðvitað á endanum stöðugleikinn sem okkur er svo mikils virði. Ég held að unnendum íslensku krónunnar hljóti að vera orðið nokkurt umhugsunarefni hvort það sé ekki að verða fullreynt eftir liðlega 60 ár að honum verði náð með því tæki og kannski líka hvort krónan hafi ekki verið tæki sem hentaði þeim atvinnuvegum sem við vorum að byggja upp þá, sjávarútveg og stóriðju, sveiflugreinum sem skipti miklu máli að hefðu mikla aðlögun, meðan aftur evran er miklu nýtilegra tæki fyrir nýsköpun, 

Virðulegi forseti. Við ræðum nú skýrslu hæstv. forsætisráðherra um efnahagsmál enda brýnasta verkefni okkar og í reynd allra landsmanna að leysa úr þeim efnahagsvanda sem við okkur blasir. Í nær tvo áratugi höfum við notið hagsældar, hagvaxtar og aukins kaupmáttar. Við reiknuðum með bakslagi um þetta leyti, 2008–2009, en enginn sá fyrir nákvæmlega þá stöðu sem nú er uppi. Staðan í efnahagsmálum er viðkvæm, hún er ströng og erfið. Í dag höfum við heyrt þingmenn lýsa stöðumati sem einkennist af nokkrum veigamiklum þáttum. Ég ætla að nefna átta þeirra: Í fyrsta lagi tíðar efnahagssveiflur sem gera fjármálastýringu heimila og fyrirtækja afar erfiða. Í öðru lagi lækkandi gengi krónunnar. Í þriðja lagi gríðarlega háir stýrivextir. Í fjórða lagi alþjóðleg lausafjárvandræði sem hafa orðið til þess að erfitt er að ná í lán á þeim kjörum sem við höfum vanist á undanförnum árum, og ég nefni það að sjálfsögðu eins og aðrir hafa gert að sá lausafjárvandi er ekki síður til staðar beggja vegna Atlantshafsins en hér heima. Ég nefni líka að bankar hafa riðað til falls eins og við þekkjum í Danmörku, í Bretlandi og í Bandaríkjunum svo að dæmi séu tekin. Í fimmta lagi hækkandi hrávöruverð á alþjóðamörkuðum, hækkun matvæla- og olíuverðs. Þetta getur reyndar haft áhrif til góðs fyrir okkur líka en í nútíðinni eru þessar hækkanir alla vega erfið staða. Í sjötta lagi gífurleg skuldsetning bæði fyrirtækja og heimila í landinu. Í sjöunda lagi viðskiptahallinn. Allt leiðir þetta til áttunda þáttarins sem ég ætla að nefna og það er hin hrikalega verðbólga sem við stöndum frammi fyrir. Hún ógnar okkur öllum, heimilum í landinu, fyrirtækjum, fjölskyldum. Það er hætta á frystingu í atvinnulífinu, það er raunveruleg hætta á frystingu, það er hætta á frystingu á húsnæðismarkaði. Þetta er nokkurn veginn í grófum dráttum sú staða sem þingmenn, á þriðja tug þingmanna sem hér hafa tjáð sig, hafa nefnt. Við þurfum að horfast í augu við þennan vanda og ekki vera hrædd við það vegna þess að í slíkum vanda, ef við horfum á hann raunhæfum augum, búa líka tækifæri, gríðarleg tækifæri, af því að í öllum þrengingum búa tækifæri. Mig langar til að nýta þann tíma sem ég hef til að gera þessi tækifæri að umtalsefni en mig langar líka að nota tímann og undirstrika nokkra þætti úr ræðu hæstv. forsætisráðherra sem mér finnst einhvern veginn að þingheimur hafi annaðhvort ekki heyrt eða ekki tekið nógu sterkt eftir, alla vega ekki gert að umtalsefni. Hvað um það, tækifærin fyrst. Við verðum að horfa fram á veg og það eru tveir þættir sem ég vil nefna fyrst og fremst. Við þurfum samstöðu, þetta samræmda áralag, við kunnum það, við gerðum þetta 1992, 1993. Við kunnum að kveða niður verðbólguvandann sem við eigum við að etja. Við getum ekki unað við hann, hvorki fólkið í landinu né fyrirtækin í landinu, ekkert okkar getur unað við þann bagga sem verðbólgudraugurinn er. Verkefni númer eitt, tvö og þrjú er að finna þetta samræmda áralag sem við getum fundið og eigum að finna. Þetta er fyrra atriðið. Hitt atriðið er að efla verðmætasköpun. Þetta hefur líka komið fram hjá fleirum. Við verðum að nýta auðlindirnar. Fyrsta auðlindin sem mér finnst að við verðum að huga að, og þar eigum við helling inni, er menntun og þekking. Við gleymum því oft að fyrir tíu árum voru aðeins 13% þeirra sem voru á atvinnumarkaði á Íslandi með háskólapróf. Í dag höfum við nær tvöfaldað þetta hlutfall. Þetta er með ólíkindum á einum áratug. Þvílíkur sóknarleikur og þvílík djörfung. Við erum því með mjög verðmætan og menntaðan atvinnumarkað sem á að geta skilað sér í nýsköpun og aukinni verðmætaaukningu bæði með því að búa til ný fyrirtæki og sjá sóknarfæri í núverandi fyrirtækjum. Við höfum líka sóknarfæri í rannsóknarvinnu sem hefur stóreflst og á eftir að stóreflast á næstu árum. Ég held að við áttum okkur ekki enn þá á því, Íslendingar, hversu yfirgripsmikil þekking hefur myndast hér á landi og hve mikill styrkur það er að hér skuli vera stundaðar rannsóknir á heimsmælikvarða. Þetta eru auðlindir. Orkan er auðlind, hún er dásamleg auðlind, hún er ólýsanleg auðlind og við eigum að nota hana. Og vitið þið, auðlindin er ekki bara til að selja orku til fyrirtækja, sem við gerum auðvitað, heldur líka að við þekkjum orkunotkun. Ég er Evrópuráðsþingmaður og nýt þess að koma fram þar fyrir hönd okkar Íslendinga, að fá að taka þátt í því að hlusta á umræðuna í Evrópu. Hvað er Evrópa að segja? Hún segir: Við þurfum að breyta orkukerfum heimila og fyrirtækja í þjóðlöndum okkar. Þá lítur maður í eigin barm. Gerðu Íslendingar það ekki fyrir nær 40 árum síðan, gjörbreyttu því hvernig við nýtum orku frá því að nota jarðefnaeldsneyti í það að nýta sjálfbæra og endurnýjanlega orkugjafa til húshitunar? Þessi þekking auk þess sem það er þekking okkar Íslendinga á því að fara frá því að vera afar fátæk þjóð í að vera með öflugustu og auðugustu þjóðum heims. Það býr svo margt í þekkingu okkar, orkunni okkar, vatninu okkar, matnum okkar. Við eigum endalaus sóknarfæri. Ég vil kalla á okkur að framkalla styrkleika okkar. Þeir eru í sögu okkar og menningu, í menntuninni og orkunni. Við getum séð fleiri tækifæri og við eigum að gera það og þessi tækifæri eiga að nýtast til verðmætasköpunar. Hér sé ég þessi tvö tækifæri sem ég tel vera mikilvægust, annars vegar að mynda þetta samræmda áralag og hins vegar að nýta þennan kraft sem við eigum sem er einstakur. Tíminn líður hratt og ég sé það af boðskapnum sem forsætisráðherra flutti okkur í byrjun dagsins. Hann fór yfir stöðumatið ekki ólíkt því sem við höfum verið að tala um núna. Hann talaði líka um tækifærin, um það sem einkennir okkur og það sem er gott, að ríkissjóður skuli hafa skilað afgangi á síðasta ári, að lífeyrissjóðirnir okkar eru sterkir, að atvinnulíf okkar er sveigjanlegt og atvinnuleysi er lítið. Hann talaði um aðgerðir og að aðgerðirnar sem þegar hefur verið farið í ættu að vera til eflingar á gjaldeyrisvaraforðanum og hann er nú orðinn 500 milljarðar kr. eins og fram hefur komið. En það skiptir líka máli sem forsætisráðherra sagði, að aðgerðirnar sem þegar hefur verið farið í hafi verið í þrennum tilgangi, að auka aðgengi banka að lánsfé, að efla fjárhagslegan stöðugleika í landinu og að efla framtíðarhagvöxt okkar. Hann minnti okkur líka á að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur metið það nýlega svo að við værum vel í stakk búin til að takast á við efnahagsvandann. Ég held að stóra myndin gleymist stundum, henni á að halda til haga, að við erum mjög sterk. Í boðskap forsætisráðherra kom líka fram að mikilvægast af öllu er að ná niður verðbólgunni og að forgangsverkefnið sé að tryggja atvinnu, tryggja fulla atvinnu hér á landi. Það er enginn smáboðskapur sem forsætisráðherra boðar hér í dag. Ég held að við getum öll í stóru myndinni fallist á að greiningin er til staðar, hana þarf að dýpka, samræma þarf áralagið, og það áréttar forsætisráðherra líka í ræðu sinni, og við þurfum að kalla fram kraftana sem við eigum. Mig langar að gera lokaorð forsætisráðherra að mínum þar sem hann segir, með leyfi forseta, að við megum ekki gleyma því að á bak við allar hagtölur er fólk. Það er fólkið okkar. Við verðum að líta til framtíðar, til tækifæranna í þágu fólksins okkar. Íslenska þjóðin á að leggjast samhent á árarnar og sameiginlega ætlum við að búa okkur undir framtíð 

Hæstv. forseti. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með umræðunum í dag og auðvitað sýnist sitt hverjum hvernig rétt er að bregðast við ástandinu en mér sýnist að enginn af þeim sem hér hafa talað haldi því fram að til séu einhverjar patentlausnir á þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir. Eftir sumarið er hollt og gott fyrir þingmenn að takast nokkuð á og ég býst við að sjaldan hafi jafnmikið legið á hjarta margs þingmanns og nú. Hv. þm. Guðni Ágústsson kom reiður til þings í dag eftir að hafa gert mikla för um landið og haldið marga fundi og komist að því að ekki sé búið að sökkva Íslandi og fjöllin standa enn en jafnframt hefur hann komist að því að allur sá vandi sem blasir við okkur er Sjálfstæðisflokknum að kenna. Honum finnst ríkisstjórnin ekki hafa gert neitt og framsóknarhagfræðin kennir okkur að það þurfi a.m.k. að gera eitthvað allt annað en við erum að gera. Hann vill fá þjóðstjórn. Hann talaði um eitt og annað en það var dálítið skemmtilegt að hann passaði sig sérstaklega á því að ræða ekki Evrópumál. Framsóknarflokkurinn hefur sem sagt ákveðið að láta af þeirri Evrópuumræðu sem hann hóf í vor og ég býst við því að þegar formaður Frjálslynda flokksins fór af stað um landið hafi hann komist að því að Íslendingar eru ekki á þeirri skoðun að upptaka evru muni bjarga því ástandi sem við blasir nú. En förum aðeins yfir það sem hefur komið fram í dag. Hv. þm. Ögmundur Jónasson er ánægður með þá yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra að mikilvægt sé að atvinna sé í landinu, að halda uppi atvinnustigi í landinu. Hæstv. forsætisráðherra tók mjög sterkt til orða þegar hann lýsti því að það væri grundvallarsjónarmið ríkisstjórnarinnar að halda uppi framleiðslustigi í landinu. Hann sagði: Framleiða, framleiða, framleiða. Það er akkúrat þannig sem við vinnum bug á þeim erfiðleikum sem við erum í núna væntanlega, það er að halda áfram að vinna, halda áfram að skapa verðmæti í landinu og hv. þm. Ögmundur Jónasson var ánægður með þá yfirlýsingu en hann sagði leiðirnar vera margvíslegar. Ég get tekið undir það með honum. Hann nefndi olíuhreinsunarstöð, hann nefndi gróðurhúsarækt, ylrækt, hann nefndi umönnunarstéttir, orkuframleiðslu og ýmislegt fleira. Ég er ötull talsmaður þess að innviðir landsins þurfa að vera sterkir og við Ögmundur erum væntanlega sammála um það. Ég er afskaplega stolt af því hvað við höfum eflt menntakerfið á undanförnum árum og hve rannsóknarsjóðirnir hafa verið efldir. Ég held að á grunni menntunar munum við auka hagvöxt í landinu og á því munum við byggja framtíðina, framtíðina sem við verðum að horfa til vegna þess að við verðum alltaf vera með það í huga hvernig land við viljum að Ísland sé. Ég bind líka miklar vonir við að heilbrigðiskerfið muni dafna. Ég get hins vegar ekki tekið undir það með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að í þeim þrengingum sem nú eru til staðar sé ráðlegt að auka ríkisafskipti. Ég hef efasemdir um að það sé heppilegt við þessar aðstæður að stofna hér sérstakt efnahagsráðuneyti eins og þingflokkur vinstri grænna hefur velt fyrir sér. Ég held að þegar við tölum um hversu mikilvægt það er að ríkið standi fyrir framkvæmdum við skilyrði sem þessi þá erum við ekki að tala um rekstrarverkefni. Við hljótum við þessar aðstæður að hugsa til þess að ríkisreksturinn sé skikkanlegur. Hins vegar gegnir allt öðru máli um framkvæmdir sem eru meira á sviði samgöngumála, framkvæmdir þar sem er um tímabundið verkefni að ræða þar sem ríkið geti komið af krafti inn og skiptir verulegu máli við að koma hjólunum aftur af stað. Það er gríðarlegur munur á því hvernig verkefni eiga að vera valin. Ég held að þetta aðgerðaleysi sem ég ætla ekki að dvelja mikið við eða aðgerðir sem menn hafa verið að gagnrýna í dag ég sé ekki ástæðu til að staldra mikið við það að öðru leyti en því að þetta haust í efnahagslífinu sem formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs orðar svo gefur líka tilefni til þess að það vori aftur, að eftir haustið kemur raunar veturinn en svo kemur vorið og sumarið. Ég held að það borgi sig ekki fyrir okkur að horfa öðruvísi á hlutina heldur en akkúrat þannig að við erum í ákveðnum þrengingum, við munum vinna okkur út úr þeim með skynsamlegum hætti. Það er verið að stíga ákveðin skref, það hafa verið stigin mjög ákveðin skref. Fréttirnar sem hæstv. forsætisráðherra færði okkur í morgun um eflingu gjaldeyrisforðans eru afskaplega mikilvægar á þessu stigi og það er náttúrlega einstakur árangur að hann skyldi hafa verið fjölfaldaður á svo skömmum tíma sem raun er. En í mínum huga gildir núna fyrir stjórnmálamenn að stappa stálinu í þjóðina og muna að við munum komast upp úr þessari lægð, við munum komast yfir þetta. Þetta er ekki heimatilbúinn vandi. Við vissum mjög vel að það mundi draga úr hagvexti um þessar mundir. Það hefur verið gert ráð fyrir því árum saman. Menn hafa spáð því og menn hafa reynt að búa sig undir það. Stjórnvöld áttu von á þessu. En þau áttu ekki von á þeim umhleypingum sem eru á erlendum mörkuðum. Þau áttu ekki von á þeim miklu olíuverðshækkunum sem hafa orðið. Þau áttu ekki von á þeirri lánsfjárkreppu sem við stöndum frammi fyrir. Við vissum ekki að hrávöruverðið mundi hækka eins og það hefur gert. Við gátum ekki búið okkur undir hluti sem við vissum ekki að yrðu. Ég veit ekki hvaða spádómsgáfum sumir þingmenn eru gæddir þar sem þeir segjast hafa séð þetta allt saman fyrir í fyrra en þá gera þeir mun betur en allir þeir spekingar sem eru úti um víða veröld og eru í nákvæmlega sama vanda og við, t.d. Spánverjar, Ítalir eða Portúgalar. Þetta eru allt saman Evrópusambandsþjóðir sem eiga við gríðarlegan vanda að stríða, vegna þess að evran fylgir ekki hagsveiflunni í heimalandinu. Það er ekki þannig að þetta sé eitthvað sem við höfum fundið upp hér á Íslandi. Við vitum að ástandið er erfitt núna. En við vitum líka að það er tímabundið og við munum ná tökum á verðbólgunni og við trúum því að kaupmáttarminnkunin muni stoppa og það muni birta til. Þegar þær aðstæður skapast þá skapast líka ný tækifæri, það skapast ný tækifæri í viðskiptalífinu úti um allt land vegna þess að við svona los eins og nú er, þá vitum við að þegar hjólin fara aftur að snúast, sagan hefur sagt okkur það, þá skapast ný tækifæri. Það má spyrja sig að því hver staðan væri núna ef ekki hefði orðið sú gerbylting í útflutningsverðmætum þjóðarinnar eins og hefur orðið á síðustu mánuðum og missirum. Hvernig skyldi staða gjaldeyrismála hafa orðið þá ef við hefðum ekki aukið útflutning svo umtalsvert eins og við höfum gert að undanförnu? Hún væri miklu verri, hún væri alls ekki góð. Margt hefur verið gert vel. Sumt hefur ekki gengið alveg jafn vel. Við vitum það og við lærum af þeim mistökum sem við gerum og við horfum fram á veginn. En aðalatriðið er þetta: Mér finnst að hlutverk allra stjórnmálamanna hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu sé að segja þjóðinni að við munum komast út úr þessum þrengingum og það verður bjartari tíð. Það verður erfitt og það tekur tíma en það gerist.

Frú forseti. Örfá atriði í ræðu hv. þm. Ólafar Nordal sem ég vil leggja aðeins út af. Í fyrsta lagi sagði hún í upphafi að það hefði komið fram í þessari umræðu hér hjá öllum að það væru engar patentlausnir til. Ég er sammála því og það höfum við m.a. sagt í stjórnarandstöðunni. Hins vegar er þetta enn eitt dæmið um ólíkan málflutning stjórnarflokkanna því að hæstv. utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, kom hér með miklum gassagangi í ræðustól og áfelldist okkur, sérstaklega Vinstri hreyfinguna – grænt framboð, fyrir að vera með upphrópanir um patentlausnir sem við höfum alls ekki verið með í okkar málflutningi. Þó við tölum stundum hátt og hvellt þannig að heyrist í af því að það er stundum nauðsynlegt, þá höfum við ekki verið með ómálefnalegan málflutning um einhverjar patentlausnir þannig að hér er enn eitt dæmið um málflutning stjórnarflokkanna sem stangast á. Hv. þingmaður sagði að það væri ekki ráðlegt að auka ríkisafskipti á þessum tímum. Í mál hv. þm. Illuga Gunnarssonar kom fram að á undanförnum árum hefðum við einmitt verið með ofþanin ríkisútgjöld. Ég er þeirrar skoðunar að ef það er eitthvert tímabil sem menn eiga heldur að halda í við sig í ríkisútgjöldum og ríkisfjármálum þá er það á þenslutímum eins og hafa verið undanfarin ár sem við gerðum ekki. Og hvenær eiga opinberir aðilar þá að spýta í ef ekki einmitt þegar það er samdráttur, til að vega upp sveifluna? Það er mín afstaða og það eru hagfræðikenningar á bak við það sem ég held að séu almennt viðurkenndar. Þingmaðurinn sagði að ríkisrekstur væri eitt en framkvæmdir annað. Ég velti því fyrir mér hvort þingmaðurinn sé sem sagt að tala um að það sé fínt að leggja í framkvæmdir en síðan eigi einkaaðilar að sjá um allan reksturinn.

Hæstv. forseti. Ég get alveg tekið undir það að ríkisútgjöld hafa verið mjög veruleg á undanförnum árum. Ég get alveg tekið undir þá gagnrýni sem hefur tekið fram víða. Hins vegar við þær aðstæður sem nú eru og það er alveg rétt að hagfræðin segir okkur það að þegar að syrtir þá eigi ríki að koma inn. En það er bara ekki sama hvernig það er gert og það er það sem ég var að tala um. Það er ekki sama hvers konar framkvæmdir ríkið fer í. Það er langheppilegast við tímabundnar framkvæmdir eins og t.d. í samgöngumálum. Það er miklu heppilegra en t.d. framkvæmdir sem kalla á mikinn mannafla og mikinn rekstur. Um leið og það gerist aukast líka ríkisútgjöldin umfram það sem þau eru nú þegar. Það er þetta sem ég á við. Að þetta sé tímabundið en ekki eitthvað sem við vitum ekki alveg hvernig verður í framtíðinni. Ef við t.d. förum og byggjum skóla, svo ég taki sem dæmi, þá þurfum við líka að reka hann og þar með er komið langtímaverkefni. Ef hins vegar er ákveðið að byggja t.d. brú þá er það tímabundið verkefni og ríkið kemur inn og fer út aftur. Það er þetta sem ég var að reyna að segja. En varðandi hið fyrra sem hv. þingmaður sagði og hefur skemmt sér mjög vel við það núna um eftirmiðdaginn, að draga fram ágreining í stjórnarflokkunum liggur mér við að segja, þá held ég samt sem áður að það sé svo þegar maður hlustar á þær umræður sem hafa verið úti í heimi þá hafa menn engar patentlausnir á þeim efnahagsvanda sem að okkur steðjar í vestrænum heimi núna. Menn vita að þeir þurfa að þreyja þorrann. Það er það eina sem hægt er að gera og halda áfram á þeirri braut sem við erum, ekki fara skipta um hest í miðri á.

Frú forseti. Það fer nú alveg eftir því hvaða hestur það er, hvaða aðstæður eru og hvernig boðaföllin eru í ánni hvort það borgar sig að skipta um hann. Ef hesturinn er t.d. núverandi ríkisstjórn getur vel verið að það borgi sig að skipta um hann. En það er annað mál. 
             Varðandi það sem þingmaðurinn sagði hér um framkvæmdir, að það skipti máli hvers konar framkvæmdir eða hvers konar útgjöld hins opinbera væri um að ræða á samdráttartímum, get ég alveg tekið undir það. Það skiptir máli. En það má ekki gleyma því að framkvæmdir eins og samgönguframkvæmdir kalla líka á rekstur. Það að byggja brú kallar að sjálfsögðu á að það þarf að reka það samgöngumannvirki. Fjárfesting í fjarskiptum kallar líka á rekstur og þess vegna spyr ég hv. þingmann: Er þingmaðurinn að ýja að því að þennan rekstur eigi síðan að fela einkaaðilum? Á þingmaðurinn við það með þessu? Svo er líka annað sem ég vil leggja áherslu á í þessu sambandi og sérstaklega vegna þess að það hefur komið aðeins fram í þessari umræðu hér, ekki hjá hv. þm. Ólöfu Nordal heldur aðeins fyrr hjá kollega hennar úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins, að það verði að skapa verðmæti, það verði að hugsa um það og þess vegna séu ríkisafskiptin ekki lausnin. Sannleikurinn er auðvitað sá að það er margt í ríkisrekstrinum sem er verðmætasköpun í sjálfu sér. Það að fjárfesta í innviðum í samgöngumálum er verðmætasköpun. Það að reka háskóla er verðmætasköpun jafnvel þótt ríkið geti það. Það heldur því væntanlega enginn fram að engin verðmætasköpun sé fólgin í rekstri Háskóla Íslands. Ég trúi því ekki. Menn mega ekki tala svona í svart/hvítu eins og að ekki geti verið heilmikil verðmætasköpun fyrir samfélagið þótt það séu opinberir aðilar, ríki eða sveitarfélög eða samstarfsverkefni af ýmsum toga, félagslegur rekstur eða eitthvað þess háttar, sem eiga í hlut.

Frú forseti. Ég held ekki að ég hafi sagt að ekki væru verðmæti fólgin í því sem ríkið gerir. Ég hélt að ég hafi einmitt sagt að menntunin sé eitt það dýrmætasta sem við eigum og að meginstofni til er menntakerfið ríkisrekið. Þar eigum við að hlúa að framtíðinni. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að það eigi að nýta einkaframtakið þar eins og hægt er. Ég sé ekkert athugavert við það. Varðandi þetta dæmi, hvort ég hafi lagt það til að brýr yrðu þá í einkarekstri eða hvernig sem hv. þingmaður orðaði það, er ég náttúrlega ekkert hrædd við það að brýr séu í einkarekstri. Reyndar hefur ekkert verið á döfinni að einstök brú verði sett í einkarekstur. Ég átta mig ekki alveg á því í hverju það felst. Er það þá þannig að maður geti lokað brúnni? Eða í hverju felst …?  Ég sagði bara númer 1, 2 og 3 að þau verkefni sem ríkið fer í á þrengingartímum eigi að vera eins tímabundin og hægt er. Ekki að fara í verkefni sem krefjast ægilega mikils rekstrarkostnaðar, t.d. mannaflafrek verkefni með afbrigðum. Ég held að það sé mun lakara en ef t.d. ríkið færi í samgöngumannvirki sem ég held að við félagar í samgöngunefnd getum verið afskaplega sammála um að sé eitt af brýnustu verkefnunum sem blasa við í landinu.

Virðulegi forseti. Við skulum vona að veturinn verði stuttur og vorið komi hratt og verði hlýtt þannig að við getum komið betur út úr þessu en nú horfir. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra skýrsluna, og umræðurnar í dag voru mjög fróðlegar. Það sem mig langar að gera að umræðuefni er efnahagsstefnan og áhrif hennar fremur en að fara út í miklar umræður um Seðlabanka og annað. Fram kom í ræðu hæstv. forsætisráðherra að hér væru lífskjör jafngóð og fyrir tveim árum. Staðreyndin er sú að á undanförnum árum hefur ójöfnuður aukist. Skattbyrði hefur aukist á fjölskyldur með meðal- og lágtekjur. Kaupmáttur þeirra hefur rýrnað. Og tekjur launþega bera nærri fjórum sinnum hærri skatta en tekjur sem fólk hefur af fjármagnseign sinni. Það fólk sem hefur einungis fjármagnstekjur og greiðir ekki útsvar tekur ekki þátt í að fjármagna þjónustu sem það nýtur í nærsamfélaginu þrátt fyrir að njóta hennar. Þetta er staðreynd sem við sjáum. Á undanförnum missirum höfum við horft á verðbólguna æða upp í 14,5% við síðustu mælingu. Vextir eru með því hæsta sem við sjáum í Evrópu og skuldir heimilanna einnig. Skuldaaukning þeirra hefur verið hröð og mikil. Og hver hafa svo viðbrögð ríkisstjórnar verið við þessu? Þau hafa verið að rífast um upptöku evru. Hvers konar lausn er það á vanda sem blasir núna við heimilunum í landinu? Kannski eru þetta bara viðbrögð til að dreifa athygli frá því sem máli skiptir, tíðræddu aðgerðaleysi og máttleysi undanfarinna mánaða. Umræða um Evrópusamband og upptöku evru skilar fjölskyldunum í landinu engum lausnum eins og er og er ekki til þess gerð að auka trúverðugleika. Það er ekki það sem skiptir máli fyrir almenning. Hvað er það þá? Það hlýtur að vera að sjá viljann í verki, er það ekki? Að hafa einhvers konar upplifun af því að Samfylkingin, jafnaðarflokkurinn okkar og félagshyggjuflokkurinn, standi við stóru orðin, núna í miklum meira hluta á Alþingi. Og það hryggir mig að heyra þær köldu kveðjur sem hæstv. forsætisráðherra sendi launafólki um að taka á sig kjaraskerðinguna í kreppunni - eða aðþrengingunni. Hvar eru loforðin um að bæta kjör kvennastétta? Og hvernig er staðan hjá ljósmæðrum í dag? Það skiptir máli fyrir almenning að hafa eins konar upprifjun á því að það sé félagshyggjuflokkur við stjórnvölinn, að verða vitni að því og finna það á peningaveskinu að það sé verið að gera eitthvað, núna þegar vöruverð hækkar, verðtryggð lán rjúka upp við hæstu vexti í heimi og kaupmáttur launa rýrnar. Ég vænti þess að ríkisstjórnin fari að skipta kökunni með sanngjarnari hætti. Núna, eins og aðstæður eru í dag, er tími til þess að treysta innviði samfélagsins, styrkja sveitarfélögin, efla velferðar- og heilbrigðiskerfið og tryggja að allir hafi sama rétt til þátttöku, að við getum öll notið menntunar, velferðar og heilbrigðis. Grunnþjónusta samfélagsins er forsenda framfara og velmegunar. Tekjuskiptingu sveitarfélaga þarf að laga en hún er í engu samræmi við þau verkefni sem sveitarfélögin eru að sinna. Íbúum margra sveitarfélaga er mismunað eftir búsetu. Þeir sitja ekki við sama borð og aðrir hvað varðar samgöngumál, aðgengi að þjónustu og kostnað við það eitt að lifa. Og nú stendur til að hagræða. Trúarbrögðin eru slík að reynsla annarra þjóða er gerð að engu. Rannsóknir sem sýna að einkavæðing er engin hagræðing, að hún skilar ekki bættri þjónustu, að einkavæðing hafi neikvæð áhrif á aðgengi þegar horft er til búsetu eru hafðar að engu. Þetta er lausnin fyrir fjársvelt heilbrigðiskerfi í tíð sjálfstæðismanna. Mér líður stundum þegar ég horfi á fréttir og umsagnir stjórnarþingmanna um ástandið í efnahagsmálum eins og við séum stödd hvert í sínum veruleikanum. Það virðist ekki vera mikill skilningur á aðstæðum fólks. Grundvöllur þess að geta komið til móts við fólk er að skilja fólk, skilja þarfirnar og aðstæður þess. Í stað þess að gera það virðist landstjórnin vera að tína heilbrigðis- og velferðarkerfið í sundur þar sem hentar án þess að hún virðist velta fyrir sér afleiðingunum. Þessi glórulausa einkavæðing í opinberum geira mun skila einni niðurstöðu. Hún mun auka ójöfnuð. Grunnþjónustan okkar á að vera aðgengileg öllum og ég vænti þess að Samfylkingin fari að standa vaktina sem jafnaðarflokkur, félagshyggjuflokkur, fari að standa við stóru orðin í kosningabaráttunni fyrir liðlega ári síðan. Ég vænti þess. Hæstv. forsætisráðherra segir að við þurfum öll að búa okkur undir tímabundnar fórnir og minnkandi kaupmátt, að það sé mikilvægt að almenningur sýni skilning á þessum aðstæðum. Á sama tíma hefur ríkisstjórnin ekki tekið ákvörðun um hvort hún ætli að afnema sérréttindi þingmanna. Á sama tíma. Geta menn í alvöru horft framan í almenning og sagst vera að gera allt sem í þeirra vanda stendur til að leysa þann vanda sem blasir við þjóðinni? Ætla menn ekki að byrja á að taka til í eigin ranni? Hver er svo staðan fyrir hinn almenna launamann? Opinberir aðilar hafa hækkað gjaldskrár. Forsenda kjarasamninga er brostin. Vextir er í hæstu hæðum, verðbólga sögulega há, sömuleiðis skerðing lífskjara og fyrir marga mjög óöruggt atvinnuástand. Hugmyndir ríkisstjórnarinnar um það sem við verðum að gera eru m.a. að almenningur eigi að sýna aðhald og spara. Það eru bara ansi margir sem hafa ekkert til að spara. Við erum ekki öll á sama báti. Það hefur Sjálfstæðisflokkurinn tryggt. Hverjar eru hugmyndir ríkisstjórnar að lausnum aðrar en evra? Jú, það er álver, virkja eins og það sé guðsgjöf til Íslendinga að ganga á náttúru okkar og menga umhverfið. Er þetta Fagra Ísland? Það hlýtur að vera hægt að leita lausna, annarra lausna og tryggja fjölbreytileika í atvinnulífi og skapa aðstæður fyrir innlendar fjárfestingar, treysta t.d. á innlendan landbúnað í stað þess að ganga á vaxtarmöguleika hans og heimila innflutning á erlendu kjöti. „Framleiða, framleiða, framleiða,“ svo að ég vitni eins og margur annar í hæstv. forsætisráðherra um nýtingu auðlinda okkar. Málið er bara það að auðlindirnar fara ekki neitt. Þær eru verðmætar í sjálfum sér og eins og hæstv. utanríkisráðherra benti hér réttilega á ber okkur að fara varlega í að virkja. Þær verða verðmætari með tímanum. Það er ekkert aftur snúið þegar við erum búin að sökkva sveitum landsins og auðlindum okkar. Við verðum að leita annarra lausna, vinna með samstarfsflokkunum okkar, hagsmunaaðilum á vinnumarkaði, öllum þeim sem vettlingi geta valdið til þess að leysa þetta ástand. Það sem máli skiptir er að leita lausna saman, komast að þjóðarsátt til jöfnunar fyrir almenning um að skerða ekki lífskjör almennings og efla atvinnulíf þannig að við sitjum öll við sama borð.

Herra forseti. Þetta er búin að vera löng og að mörgu leyti merkileg umræða hér í dag og ég vil þakka fyrir að Alþingi skuli þó koma saman til umræðu um þessi mál og hefði fyrr mátt vera því að það er mín skoðun að hér séum við að tala um mjög alvarlegan vanda þjóðarbúsins, miklu alvarlegri en stjórnarmeirihlutinn hefur viljað kannast við fram að þessu. Það hefur verið rifjað upp fyrr í dag úr þessu ræðupúlti að mjög langt er síðan því var lýst yfir af hæstv. forsætisráðherra að botninum væri náð. En síðan hefur enn heldur hallað á í hagþróuninni. Samt glímum við enn við það að stjórnarliðar eru bæði margir hverjir afskaplega illa upplýstir um hið raunverulega ástand efnahagsmála og leggja sig í líma við að gera sem minnst úr vandanum. Það hefur sérstaklega hér í dag í umræðu verið vitnað til fundar sem í morgun var haldinn í efnahags- og skattanefnd Alþingis þar sem komu fulltrúar frá fjármálafyrirtækjum og atvinnulífi og ræddu sína hlið á málinu og margir hafa notað þeirra málflutning til að réttlæta einmitt það sjónarmið að í rauninni sé eiginlega ekkert að, það sé alla vega ekki kreppa, það megi kannski tala um samdrátt og umræðunni hefur verið eytt í slíkar hártoganir. Ég held reyndar að orðið kreppa verði það orð sem sagan mun gefa þessu tímabili og ekki bara hér heldur á alþjóðlegum fjármálamarkaði. Hvað okkur Íslendinga varðar hygg ég að efnahagslegar afleiðingar af þessum samdrætti núna verði ekki minni en þær voru í heimskreppunni miklu, sem oft er kölluð, 1930. Þá voru aðstæður auðvitað allt aðrar í hagkerfinu og okkar samfélag allt miklu fátækara. En það hafði líka mikil áhrif að það var einangraðra og alþjóðlegir straumar náðu þess vegna ekki inn í stærstu atvinnuvegina nema að litlu leyti. Hv. þm. Illugi Gunnarsson vék að því að eftir þennan dag færu stjórnarliðar út úr húsi með þá fullvissu að það væri fullur skilningur á vandanum. Ég verð að hryggja hv. þingmann með því að það er alls ekki þannig. Það er alls ekki þannig að við sem höfum hlýtt á umræður í dag - og það hefðu svo sem mátt fleiri hlýða á þær. Sumarfrí þingmanna hefur verið mjög gott og gefandi og hefði verið full ástæða til að þingmenn hefðu séð sér fært að sitja þingfundinn allan í dag, svo mikilvægt mál sem hér er til umræðu einmitt nú.  En akkúrat með því að gera lítið úr þessu og tala um að framtíðin sé björt á Íslandi - vissulega er hún það til lengri tíma litið - en það breytir ekki því að vandinn sem hagkerfið stendur frammi fyrir, vandinn sem bankarnir standa frammi fyrir, er gríðarlegur. Ég kvíði því að margt í þeim vandamálum sé alls ekki komið upp á yfirborðið enn þá hvað varðar hin stærri fyrirtæki og bankana, bæði fjármálastofnanir stórar og smáar, að þar eigi enn eftir að hrikta miklu verr í. Um vanda heimilanna vitum við miklu meira vegna þess að þar liggur fyrir þessi opinbera tölfræði og við vitum að þúsundir Íslendinga, þúsundir heimila eru læstar í skuldafjötra eftir þá fasteignabólu sem hérna varð, sem er hluti af því þensluskeiði sem hér ríkti og hluti af vandamálum sem skapast við ofurveðsetningu hér rétt eins og vestan hafs. Ofurveðsetning í hinu vestræna kapítalíska kerfi er vandi sem hefur breiðst út um allan hinn vestræna heim og er fráleitt að tengja það eingöngu við húsnæðislán í Bandaríkjunum. Þetta er miklu víðtækara vandamál og þetta er mjög mikið vandamál hér á landi. Við gengisfellingu eins og nú verður þetta vandamál og þá skapar þetta vandamál á mjög mörgum sviðum, neikvæða eiginfjárstöðu, og skapar vanda. Sérstaklega ef það verða í sama mund áföll í hagkerfinu, atvinnuleysi, tekjubrestur af einhverjum ástæðum hjá fyrirtækjum og einstaklingum þá getur þetta skapað mjög mikil vandamál. Þess vegna hef ég verið talsmaður þess að ríkisstjórnin leggi allt sitt af mörkum til þess að koma í veg fyrir að svona þróun verði jafnvel þó það kosti skattgreiðendur nokkurt fé eins og til dæmis það gerir að auka gjaldeyrisvaraforðann og ég lýsi yfir ánægju með þó það skref sem þar hefur verið stigið nú og hæstv. forsætisráðherra tilkynnti um í dag. En ég held að meira þurfi að gera. Vandamálið í þessari stöðu nú er ekki hvað síst það að við vitum ekkert á hvaða leið ríkisstjórnin er í þessum efnum. Við vitum ekkert hvað er næst á döfinni. Hér hafa talað ráðherrar og stjórnarliðar. En við erum engu nær um það hvernig ríkisstjórnin ætlar að beita þeim helstu hagstjórnartækjum sem hún hefur yfir að ráða, sem eru fjárlögin fyrst og fremst. Þess utan vitum við heldur ekki hvort ríkisstjórnin ætlar að láta Seðlabankanum haldast það uppi enn og áfram um ókomna mánuði að keyra hér á allt of háum stýrivöxtum sem stórskaðar atvinnulífið og getur gert kreppuna og erfiðleikana miklu dýpri. Við heyrum á talsmönnum Samfylkingarinnar í umræðunni í dag að þeir telja fulla ástæðu til að stýrivöxtum sé haldið sem hæstum til að koma í veg fyrir að hér verði framkvæmdafyllirí, til að koma í veg fyrir það. Við höfum heyrt orð töluð á þessum nótum af fleiri en einum af fulltrúum þess ágæta flokks og talsmaður flokksins, hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir talaði um þá erfiðleika sem eru í hinu alþjóðlega efnahagsumhverfi sem hálfgerðar náttúruhamfarir og í næstu setningu talaði hún síðan um hina háu stýrivexti og ég veit ekki nema það sé þá jafnvel skoðun innan þess flokks að háir stýrivextir Seðlabankans og stjórnarlag innan þess banka séu líka einhvers konar náttúruhamfarir. Mér þykir það ekki mjög rismikil stjórnarstefna að telja sig ekki geta haft nokkur tök á hlutum eins og Seðlabanka og allsendis óviðunandi að stjórnarliðar og ráðherrar skuli tala þannig sýknt og heilagt - þeir hafa gert það í raun töluvert alla þá tíð sem þessi ríkisstjórn hefur setið - eins og Seðlabankinn í landinu sé fjórða valdið, eins og hann sé algjörlega sjálfstæð stjórnarstofnun með enga pólitíska ábyrgð, þ.e. sem ráðherrar beri enga pólitíska ábyrgð á. Það er auðvitað ekki svo. Valdið á Íslandi er þrískipt, ekki fjórskipt. Það hefur ekki verið gerð nein grundvallarbreyting í stjórnskipun landsins og meðan svo er hljótum við að líta svo á að forsætisráðherra beri ábyrgð á stefnu Seðlabankans. Öðruvísi er það ekki. Hitt stjórntækið sem ég vék að, sem er ekki síður mikilvægt að ríkisstjórnin beiti, eru fjárlögin og við erum af ræðum hv. þm. Gunnars Svavarssonar, formanns fjárlaganefndar, og af ræðum annarra stjórnarliða engu nær um það hvernig fjárlögunum verður beitt, hvort farin verði sú leið sem ég tel æskilega nú, að ríkisvaldið beitti sér fyrir arðvænlegum fjárfestingum og þyrði að koma þannig til móts við samdráttinn, nokkuð sem var reyndar haft á orði hér fyrir ári síðan og var alls ekki tímabært þá 

Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra gaf greinargóða lýsingu á stöðu efnahagsmála og orsökum þess þrönga ástands sem hér ríkir og aðgerðum stjórnvalda til að bregðast við á þessum erfiðu tímum. Eftir skýringar forsætisráðherra og yfirferð á sú innantóma gagnrýni sem hér hefur fram komið um aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar ekki við rök að styðjast og verða þessi málefni ekki rædd frekar á þeim nótum. Það getur vel verið að okkur hv. þingmenn í sal Alþingis greini á um þær aðgerðir - og okkur gerir það - sem beita beri til lausnar þessu vandamáli. En því verður varla haldið fram eftir yfirferð hæstv. forsætisráðherra með trúverðugleika að ekkert sé verið hér að hafast að. Það sem mér fannst hvað mikilvægast í innleggi forsætisráðherra er mikilvægi þess að efla stoðir atvinnulífs og verðmætasköpunar i samfélaginu. Grundvöllur þess að við byggjum upp það mannsæmandi samfélag sem við höfum byggt upp á undanförnum árum og við viljum halda hér áfram að lifa í er að hér sé trygg atvinna og trygg verðmætasköpun og öflugur útflutningur. „Framleiðsla, framleiðsla, framleiðsla,“ orðaði hæstv. ráðherra það. Hann sagði jafnframt að ríkisstjórnin hefði engan töfrasprota til snöggra breytinga við þær aðstæður sem eru uppi. En ríkisstjórnin getur vissulega ýtt undir þá atvinnuþróun og uppbyggingu úti um land sem nauðsynleg er til að bregðast við, uppbyggingu sem byggir á nýtingu orkuauðlinda okkar til iðnaðarreksturs á breiðum grunni og fjármögnuð er af þeim erlendu fyrirtækjum sem í hlut eiga, fyrirtækjum sem hafa áhuga á að koma til landsins, nýta okkar umhverfisvænu og góðu orku til þess að skapa hér atvinnu og útflutningstekjur. Álverin eru ekkert undanskilin í þeirri umræðu og ákveðið ábyrgðarleysi fylgir því hvernig reynt hefur verið að gera þá framleiðslu tortryggilega. Ábyrgð þeirra sem þannig tala er mikil og það er þeirra að koma með einhverjar tillögur um aðra nýtingu, önnur tækifæri sem þeir vilja sjá orkuna fara í, sem hefur þá sömu afleiðingar fyrir efnahagskerfið. Nýting náttúruauðlinda hafsins hefur skipt sköpum fyrir þessa þjóð í gegnum áratugina. Fiskveiðar og vinnsla og útflutningur sjávarafurða lagði grunninn að því góða samfélagi sem við búum í. Á þeim vettvangi verða engar stórar breytingar. Það verða engar miklar byltingar. Við höfum náð miklum árangri. Við höfum náð þeim árangri að vera fremstir meðal sjávarútvegsþjóða þegar kemur að verðmætasköpun í sjávarútvegi. Við munum vonandi sjá aðgerðir stjórnvalda til þess að reyna að efla hér kvóta, þorskkvóta sérstaklega, bera árangur á næstu árum og við það mun þessi grein náttúrlega eflast enn frekar þjóðinni til hagsældar. En stóriðja er það sem skiptir okkur meira og meira máli og það er það besta sem við eigum við í dag til að bregðast við aðsteðjandi vanda. Engin þjóð hefur efni á því að nýta ekki náttúruauðlindir sínar. Í eldhúsdagsumræðum í vor sem og nú í þeirri umræðu sem farið hefur fram hér í dag hefur þjóðin verið blessuð og nefnd blessuð vegna þeirrar gnóttar grænnar orku og mikils mannauðs og samstöðu sem við eigum í þessu samfélagi. Við eigum gnótt grænnar orku. Við eigum góðan mannauð. Við eigum vaxandi hóp vel menntaðs fólks. Við eigum dugnaðarmikið fólk út um allt land. Það skortir reyndar aðeins á samstöðuna. Virðulegi forseti. Það er hættulegt öllu samfélagi þegar samstöðu skortir á svo mikilvægum stundum sem nú. Það er í raun ömurlegt að verða vitni að ráðamönnum sem kvarta yfir því að hafa ekki verkfæri til að geta stöðvað atvinnuuppbyggingu. Það er ömurlegt að heyra frá ráðamönnum að slík verkfæri felist í svokölluðu landsskipulagi. Ég segi að ráðamenn sem tala þannig mega aldrei fá slík verkfæri í hendur sem notuð verða til þess að koma í veg fyrir frekari atvinnuuppbyggingu, í veg fyrir frekari nýtingu náttúruauðlinda landsins. Það er ömurlegt að verða vitni að ráðamönnum sem fagna, standa upp og klappa þegar milljarðafjárfestingu við undirbúning vegna virkjanaframkvæmda er kastað fyrir róða. Þessi óvissa og misvísandi skilaboð hafa þegar kostað okkur stórkostlega atvinnuuppbyggingu á Suðurlandi með tilheyrandi afleiðingum. Við höfum ekki efni á þessu. Það eru ekki mörg ár síðan við fórum um heimsbyggðina, virðulegi forseti, með logandi ljósi leitandi að fyrirtækjum sem væru tilbúin að koma með öfluga atvinnuuppbyggingu til landsins, atvinnuuppbyggingu sem byggðist á nýtingu náttúruauðlinda landsins. Í dag sendum við því miður misvísandi skilaboð til þessara fyrirtækja sem hafa verið að skoða okkur sem valkost. Afleiðingarnar eru kannski meðal annars þær að stórt norskt fyrirtæki sem hugði á uppbyggingu við Þorlákshöfn hefur horfið frá því og valdi annað land umfram okkur. Við erum þó að tala um frændþjóð sem maður hefði haldið að hefði séð mikla hagsmuni í því að vera með þessa starfsemi ekki fjær heimahögunum en hún er á Íslandi. Slíkt má ekki endurtaka sig. Ein orrusta töpuð við þessar aðstæður er einni of mikið. Við höfum séð það líka að úrskurður hæstv. umhverfisráðherra um sameiginlegt umhverfismat á Bakka veldur mikilli óvissu. Það er ágreiningur um afleiðingarnar. Því er haldið fram að þetta muni tefja framkvæmdir um allt að 12–15 mánuði og það eru miklir fjármunir í húfi. Þegar er búið að fjárfesta þarna fyrir um 6 milljarða. Þar af eru þátttakendur í þeim fjárfestingum sveitarfélög í nágrenninu sem eru ekkert allt of sterk fjárhagslega og bera mikla vaxtabyrði á hverju ári af þessari framtíðaruppbyggingu sinni. Vegna þeirra óljósu afleiðinga sem þessi úrskurður hefur og þess reynsluleysis sem við höfum af þeirri meðferð sem ákveðin er í þessu tilfelli um sameiginlegt mat á umhverfisáhrifum vegna álvers á Bakka þá sé ég ekki neina aðra sanngjarna lausn en að þessi úrskurður verði felldur úr gildi og það verði farið eftir niðurstöðu Skipulagsstofnunar sem fyrir lá og menn fari betur yfir það ferli sem felst í svona sameiginlegu mati og geri sér grein fyrir afleiðingum þess fyrir sambærileg verkefni. Í þessu felast líka skilaboð sem geta verið mjög hættuleg. Hvað ætla menn að gera ef Alcoa tilkynnti okkur að vegna þeirrar óvissu sem um er að ræða hafi þeir hætt við að reisa álver á Bakka og ákveðið að fara með það eitthvert annað? Það er víst að margir ráðamenn eða einhverjir ráðamenn mundu standa upp og fagna því. Ég er ekki í þeim hópi. Ég skal fyllilega taka undir mikilvægi þess að við horfum til breiðrar nýtingar og breiðrar iðnaðarframleiðslu þegar litið er til nýtingar náttúruauðlinda okkar til orkuvinnslu. Ég skal vissulega taka undir þau orð að mikilvægt sé að fjölga eggjunum í þeirri körfu. En það verður þá að vera á borði en ekki bara í orði. Sóknarfæri okkar til að vinna okkur út úr núverandi ástandi er að tryggja atvinnustig og áframhaldandi hagvöxt og styrkari útflutning sem felst í nýtingu náttúruauðlinda okkar. Við verðum að tala einni röddu og áttum okkur vonandi á því í ljósi reynslunnar núna undanfarinna daga, undafarinna vikna að Ísland er ekkert eini valkosturinn fyrir þau fyrirtæki sem hyggja hér á framleiðslu og starfsemi fyrir sín fyrirtæki. Ég tek undir þau orð hæstv. utanríkisráðherra, virðulegi forseti, að það ríkir ekki kreppa á Íslandi, ekki enn þá. Kreppa í mínum huga er bundin við það þegar vinnufúsar hendur fá ekki að vinna verk, hafa ekki verk að vinna og að fjölskyldur nái ekki að brauðfæða sig vegna þess að þær hafa ekki atvinnu. Þá er komin kreppa. Sem betur fer búum við ekki enn við þær aðstæður og það má ekki gerast. Það má ekki gerast að þessi dugmikla þjóð sem er vön því að leggja mikið á sig, er tilbúin að leggja mikið á sig til sjávar og sveita, búi við atvinnuleysi. Það er sá versti draugur sem við getum fengið og það er skylda okkar á hinu háa Alþingi, okkar hv. alþingismanna að sjá til þess að svo verði ekki. Til að tryggja það verðum við að tala einni röddu. Það verður að senda héðan sameiginleg skilaboð til þeirra sem horfa til okkar sem valkosts fyrir sína starfsemi. Við verðum að tryggja, virðulegi forseti, að traust ríki við samningaborðið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson talaði um dugmikla þjóð sem væri vön að leggja mikið á sig og það er hárrétt hjá hv. þingmanni. Fyrir tilstuðlan flokks hans er því hins vegar þannig háttað að ef þessi dugmikla þjóð vill leggja eitthvað á sig þarf hún sérstök leyfi. Ekki má róa til fiskjar eða hlaupa fyrir fé nema hafa sérstakt bréf upp á það, og er það nokkur nýlunda í Íslandssögunni og takmörkun á atvinnufrelsi manna sem veldur keðjuverkunum út og suður. Hv. þingmaður talaði líka um að aðgerðir ríkisstjórnarinnar væru á þann veg að ekki þyrfti að ræða það frekar að hún hefði brugðist við með þeim hætti sem hægt hefði verið að krefjast af henni og ekki frekari þörf á aðgerðum eftir því sem ég skildi hv. þingmann. Ég spyr því: Hvað hefur ríkisstjórnin gert umfram það að auka skuldir, skuldsetja sig og auka gjaldeyrisforðann, sem hefur ekki aðra þýðingu en þá að hægt sé að henda vondum peningum eftir góðum með því að kaupa krónur fyrir evrur eða dollara? Og hvaða þýðingu hefur það - er það ásættanlegur kostnaður, 100 milljarðar á ári, sem hv. þm. Árni Páll Árnason talaði um? Í þriðja lagi: Framleiðsla, framleiðsla, framleiðsla. Hvað á að framleiða? Tekur hv. þingmaður undir það með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni að við eigum að veiða meiri þorsk, leyfa meiri fiskveiðar? Eða hvað vill ríkisstjórnin gera þegar utanríkisráðherra segir nýlega í blaðaviðtali, með leyfi forseta, að hún vilji ekki álver í Helguvík, sé á móti því, og umhverfisráðherra setur álver á Bakka í umhverfismat? Hvað ætlar ríkisstjórnin sér að gera?

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að endurtaka ræðu hæstv. forsætisráðherra frá því í dag. Ég hvet þingmanninn til að kynna sér hana betur og fá þá glöggar upplýsingar um þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til. En hvort það felst í því að allir megi róa til fiskjar - sú breyting sem hefur orðið hjá þessari dugmiklu þjóð, að mega það ekki lengur, er ákvörðun sem tekin var af mikilli skynsemi. Fiskstofnarnir í hafinu kringum landið eru takmörkuð auðlind. Það lá fyrir á sínum tíma þegar farið var út í kvótakerfi á helstu nytjastofnum okkar að annars yrði um ofnýtingu að ræða. Ég veit vel að stefna Frjálslynda flokksins og hv. þm. Jóns Magnússonar er sú að auka frelsi manna til atvinnu á þessum vettvangi og mörg skref hafa verið stigin og miklar aflaheimildir verið færðar til þeirra sem eru minni í þessum greinum frá þeim stærri. Hlutur smábátasjómanna hefur aukist mjög mikið af heildarkökunni ef litið er til þess. En þessu verður ekki stjórnað öðruvísi en með takmarkaðri sókn. Menn geta síðan tekist á um aðferðafræðina við það. Lengi hefur verið rætt um breytingar á henni en menn hafa ekki komist að betri niðurstöðu en þeirri sem við búum við í dag. Hvað á að framleiða? Á að leyfa meiri þorskveiði og framleiða þannig meiri sjávarafurðir? Það væri bara eins og að pissa í skóinn sinn, hv. þingmaður. Ég er að tala um iðnaðarframleiðslu. Ég sagði í ræðu minni áðan að tækifærin lægju í orkunýtingu og eflingu iðnaðarframleiðslu. Ég lít á það sem tækifæri til að styrkja stoðir atvinnulífsins við hliðina á 

Virðulegi forseti. Hafi þingmaðurinn átt við það og þannig framleiðslu liggur fyrir að ríkisstjórnin er ekki samstiga í því efni. Það er alveg ljóst að þar tala ráðherrar Sjálfstæðisflokksins og ráðherrar Samfylkingarinnar hver með sínum hætti eins og ég rakti áðan. Og hvaða ákvörðun á þá ríkisstjórnin að taka og hvaða ákvörðun er líklegt að hún muni taka? Í annan stað: Varðandi það að það hafi verið rétt ákvörðun þegar tekið var upp kvótakerfið í fiskveiðum - rétt ákvörðun tekin af mikilli skynsemi og rétt leið valin - þá hef ég aldrei skilið hvernig á því stendur að fólk sem telur sig vera markaðshyggjufólk skuli verja þetta kerfi. Verja það að tekið skuli hafa verið upp miðstýrt útdeilingarkerfi þar sem sumir fengu en aðrir ekki í stað þess að gera þá það sem var auðveldast að gera, að láta markaðinn stjórna, útdeila á grundvelli markaðslögmála, að veita öllum sama rétt, sömu heimildir, til þess að nýta sér það hagræði sem markaðurinn býður upp á - sem markaðshyggjufólk bendir á sem auðveldustu leiðina til að nýta þjóðarauðlindirnar. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur ítrekað talað um þetta með miklum ágætum og ég er þingmanninum algerlega sammála um það atriði. Og þegar hv. þm. Jón Gunnarsson segir að ekki hafi verið hægt að komast að betri niðurstöðu heldur en gert var varðandi kvótakerfið þá er það nú þannig að frá því að kvótakerfið var tekið upp hefur botnfiskafli á Íslandsmiðum verið að minnka og það hefur leitt til margvíslegs óréttlætis. Sumir hafa fengið en aðrir verið útilokaðir. Er möguleiki að verja þau mannréttindabrot sem þar er um að ræða?

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að gera stefnuna í sjávarútvegsmálum að sérstöku umræðuefni við þessa umræðu. Ég get þó sagt að þarna er ekki um einfaldan völl að fara, það vitum við. Það hefur heldur betur verið tekist á um fiskveiðistjórnarkerfið gegnum árin. Auðvitað þarf að taka tillit til hagsmuna þeirra sem eru í þessum rekstri, til hagsmuna þjóðarinnar og síðan þeirra einstaklinga sem hafa áhuga á að komast inn í þennan rekstur. Ég vil ekki tjá mig frekar um það. Hitt, sem er kannski hér til umræðu sérstaklega, eru efnahagsmál og í þessu tilfelli sú atvinnuuppbygging sem ég er að tala fyrir - hún er eitt af verkfærunum til að leysa það ástand sem fyrirséð er og til þess fallin að tryggja hér áfram mannsæmandi lífskjör. Það er rétt hjá hv. þm. Jóni Magnússyni að ríkisstjórnin talar ekki einum rómi í þessu máli og ég harma það. Í ræðunni sem ég flutti hér áðan felast skilaboð til þeirra sem ráða, þau skilaboð að það sé ákaflega mikilvægt og bráðnauðsynlegt að við tölum einum rómi í þessu máli, að við sendum út þau skilaboð sem við viljum senda út. Það er á okkar ábyrgð að komast að sameiginlegri niðurstöðu í þeim efnum - ekki, eins og hlutirnir hafa litið út, að fagna og leggja þröskuld í veg fyrir þá starfsemi sem fyrirhuguð er og senda þar með þau skilaboð til þeirra sem hafa áhuga á að koma hingað að hér sé ótrygg stefna og kannski ekki fýsilegt að ganga til samstarfs við okkur á þessari stundu.

Herra forseti. Það eru nokkur atriði í ræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem vöktu mig til umhugsunar og mig langar til að eiga orðastað við hann um. Í fyrsta lagi talar hann um stóriðjuna og álverin og segir að það sé ábyrgð þeirra sem eru gagnrýnir á þá atvinnuuppbyggingu að benda á eitthvað annað. Gott og vel. Við getum auðvitað tekið þá umræðu en ég hlýt að spyrja um leið: Hver er ábyrgð - eða er hún kannski engin - stjórnarþingmannanna sem tala fyrir áli og áli og áli á alþjóðasáttmálum um losun gróðurhúsalofttegunda? Berum við enga ábyrgð þar? Ber stjórnarliðið enga ábyrgð þar? Eru það hinir, gagnrýnendurnir, sem eiga að bera ábyrgð á alþjóðlegum skuldbindingum? Hv. þingmaður segir líka: Stóriðja er það sem dugar og er þar með að segja að það sé það sem leggja eigi höfuðáherslu á. En um leið sagði hann líka, ég hjó eftir því í ræðu hans, að það mætti ekki setja öll eggin í sömu körfu. Þegar við horfum á landsframleiðslu í dag og hvernig hún er samsett og gjaldeyristekjur af atvinnuvegum, þá hljótum við að spyrja hvort ekki sé komið nóg af því og að við þurfum að fara að fá okkur fleiri körfur undir eggin. Að lokum ætla ég að segja þetta: Ræða hv. þingmanns var að stórum hluta til samfelld árás á hæstv. umhverfisráðherra vegna ákvörðunar ráðherrans um sameiginlegt umhverfismat vegna framkvæmda á Bakka. Hér er enn eitt dæmið um það í dag að stjórnarliðar tala ekki einni röddu. Hér kemur þing saman mánuði fyrr en venjulega að hausti. Við höfum gagnrýnt ríkisstjórnina, stjórnarandstaðan, fyrir aðgerðaleysi og bragðdeyfð í allt sumar og vor. Kannski er það vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki getað komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut og það endurspeglast í umræðunni í dag.

Virðulegi forseti. Það getur vel verið að hv. þingmaður hafi skilið ræðu mína sem árás á umhverfisráðherra. Ræðu minni var ekki beint sem árás á umhverfisráðherra en hún ber auðvitað ákveðið vitni um að það er ekki samhljómur í ríkisstjórnarflokkunum í þessu máli og það hefur margkomið fram í þessari umræðu og áður. Ég er að leggja áherslu á það sem ég tel að sé ákaflega mikilvægt í þessu. Auðvitað berum við okkar ábyrgð ásamt þjóðum heims á losun gróðurhúsalofttegunda. Það hvarflar ekki annað að mér en að við tökum þátt í því en að við gerum það með því að kasta fyrir róða hagsmunum þjóðarinnar umfram það sem aðrar þjóðir gera dettur mér ekki í hug að standa fyrir. Við höfum þessar náttúruauðlindir til að byggja á, sjálfbæra nýtingu þessara náttúruauðlinda til að byggja á framtíðaratvinnustarfsemi í landinu. Og það þýðir ekkert að segja, eins og hv. formaður vinstri grænna, Steingrímur J. Sigfússon, sagði í ræðu sem hann flutti fyrir nokkrum dögum að Íslendingar hefðu alla burði og næga möguleika, þekkingu, mannauð og auðlindir til að nýta með skynsamlegum og sjálfbærum hætti, þannig að hér eftir sem hingað til verði forsendur til framþróunar, velmegunar og velferðarsamfélags í fremstu röð í sígildum, norrænum anda.

Þetta er skínandi vel sagt.

Já, þetta er skínandi vel mælt en þetta mega bara ekki vera orðin tóm, hv. þingmaður, vegna 

Herra forseti. Ég vek athygli á því að það var sá sem hér stendur sem var í andsvari við þingmanninn en ekki hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Ég fagna því sem þingmaðurinn sagði um að það hvarfli ekki annað að honum en að við eigum að taka þátt í því að standa undir alþjóðlegum skuldbindingum hvað varðar losun gróðurhúsalofttegunda en hann sagði síðan: „en við gerum það ekki í ríkari mæli eða meiri mæli en aðrar þjóðir“. Má þá benda á og minna á að Íslendingar hafa fengið sérstakar undanþágur í Kyoto-samkomulaginu sem gera það að verkum að við getum leyft okkur meira í þeim efnum en aðrar þjóðir. Okkur ætti því ekki að vera neitt að vanbúnaði að standa við þær skuldbindingar sem við höfum undirgengist þar en það er alveg ljóst að skuldbindingar okkar í Kyoto-samkomulaginu leyfa ekki þá endalausu og látlausu stóriðjuuppbyggingu sem stjórnvöld hafa talað um. Síðan vil ég minna á það þegar þingmaðurinn segir núna að þetta hafi ekki verið nein sérstök árás á umhverfisráðherra að hann sagði að í ræðu sinni væru skýr skilaboð til þeirra sem færu með völdin og var í því sambandi að tala um úrskurð umhverfisráðherra vegna Bakka og ekki er hægt að skilja það öðruvísi en að í orðum hans hafi falist hávær gagnrýni á ákvörðun umhverfisráðherra, enda hefur hún líka komið frá öðrum þingmönnum úr röðum Sjálfstæðisflokksins, ekki endilega í þessari umræðu núna heldur á undanförnum dögum og vikum eða frá því að sá úrskurður féll. Það sem ég er að benda á í þessu sambandi er að ríkisstjórnin mætir til leiks í upphafi þings fullkomlega ósamstæð og það endurspeglar eða er til vitnis um það að hún hefur ekki komið sér saman um hvað gera eigi í efnahagsmálunum til þessa og hefur ekki enn. Svona mætir hún til þings og það er ekki góð byrjun á þessu hausti.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki farið dult með þá skoðun mína að ég er ósáttur við ákvörðun umhverfisráðherra í þessum efnum varðandi Bakka. Ég hef fært rök fyrir því hér að mér finnist eina skynsamlega leiðin í þeim efnum vera sú að hún dragi þessa ákvörðun sína til baka og farið verði miklu betur yfir afleiðingar þess ferlis sem felst í sameiginlegu mati eins og þarna er verið að taka ákvörðun um. Afleiðingar þess eru mjög óljósar og skilaboðin mjög misvísandi og eru verulega miklar áhyggjur af því heima í héraði að þetta hafi slæmar afleiðingar bæði í tíma og náttúrlega fjárhagslega líka. Orkunýting þarf ekki endilega að vera til fyrirtækja sem menga mikið. Við erum nýbúin að missa úr landi kannski út af misvísandi skilaboðum fyrirtæki, sem hefði skapað um 300 störf á Suðurlandi, þar af um 150 hátæknistörf, sem er mjög umhverfisvænt en það krafðist orku - það var grundvöllurinn að því - og kannski annarra hluta sem nauðsynlegir eru fyrir slíka starfsemi. Það eru óljós skilaboð um að það sé m.a. vegna misvísandi skilaboða úr stjórnkerfinu að það tók annan valkost. Svona fyrirtæki eru ekkert að leika sér, þau eru í alvarlegum viðskiptum. Þetta eru fyrirtæki sem eru að fara í milljarðafjárfestingu til að hagnast og við höfum tækifæri til að bjóða þeim orku sem við eigum til í landinu. Okkar sóknarfæri liggja þar og um það verðum við að sameinast. Ég óska bara eftir því að þeir hv. þingmenn sem taka þátt í þessari umræðu og vilja fjalla um þessi mál af skynsemi geri það á þeim nótum að þeir komi með dálítið raunhæfar hugmyndir að því hvaða atvinnustarfsemi á að byggja upp hér ef þeir eru ekki sáttir við að fara þessa leið. Það er ákaflega mikilvægt og það er mjög mikilvægt að sú umræða sé tekin áður en farið er að rífa niður þá ágætu vinnu 

Herra forseti. Ég tel að umræðan í dag hafi að mörgu leyti verið ákaflega góð. Það var vel til fundið að byrja á því að fjalla um stöðu efnahagsmála því að það verður að viðurkennast að það eru óveðursský á lofti sem hafa hrannast upp. Við horfum því miður fram á það að verðbólga er hér meiri en hún hefur verið í langan tíma og við horfum líka fram á það að rekstrarkostnaður fyrirtækja er orðinn mjög hár, samkeppnisstaða þeirra versnar, og við heyrum af því að það eru uppsagnir víðs vegar og á ýmsum sviðum atvinnulífsins sem veldur manni auðvitað miklum áhyggjum. Það er samt sem áður svo að þrátt fyrir að Ísland sé eyja erum við ekki eyland í þessum efnum. Í dag kom það fram í viðtali við fulltrúa greiningardeildar hjá einum viðskiptabankanna að í samanburði við önnur lönd værum við á sumum sviðum betur stödd en sum önnur. Í því samhengi voru nefnd Danmörk, Bandaríkin og Bretland og tekið fyrir t.d. lækkun fasteignaverðs sem hefur þó verið miklu meiri í þessum löndum en hér á landi og voru nefndar tölur í kringum 15% á meðan lækkun hér hefur verið í kringum 2% að raungildi. Það sem hefur líka gerst í kringum okkur er að lánsfjárkreppan hittir flestöll lönd fyrir, ekki öll, að sjálfsögðu ekki olíuríkin í það minnsta. Þetta kemur illa niður á okkur og þetta er að koma illa niður á þeim löndum sem ég minntist á áðan. Þetta hefur m.a. skilað sér í því að bankar eru farnir að fara á höfuðið eins og í Danmörku og við höfum líka séð það í Bandaríkjunum og Bretlandi. Sem betur fer höfum við ekki horft fram á það hér á landi enn sem komið er en auðvitað má segja að vandræði einstakra sparisjóða lykti af því að þeir hafi verið komnir að fótum fram, því miður. Að sumu leyti má segja að stærsti banki landsins hafi sem betur fer haft styrk til að koma þar inn. Það sem valdið hefur þessu slæma ástandi er, eins og ég kom inn á, lánsfjárkreppan og hækkanir á hrávöruverði en sem betur fer sjáum við það nú ganga mjög hratt til baka og ef að líkum lætur ætti það að bæta ástandið í löndunum í kringum okkur og þá hjá okkur líka um leið, en við erum alveg gríðarlega háð því að bati verði hjá stórveldum eins og Bandaríkjunum og Bretlandi til að við náum bata hér. Við erum mjög háð því. Olían lækkar mjög hratt, kornið lækkar mjög hratt og við sjáum sem betur fer að áburðarverð er líka að lækka sem bendir til þess að matvöruverð muni fara lækkandi, olíuverð muni jafnframt fara lækkandi sem ætti síðan að skila sér út í aðra orku eins og raforku. Þessi ágæti fulltrúi bankans kom líka inn á að það væru góð tíðindi sem hér hefðu komið fram í dag um 30 milljarða kr. lánið, það væri mjög góð viðbót. Hún sagði að búið væri að gera heilmikið til að bæta stöðu atvinnulífsins og stöðu efnahagsmála og tók sem dæmi mikla aukningu á gjaldeyrisforða þjóðarinnar og þetta væri góð viðbót þar á og mjög mikilvæg tíðindi. Það sem hefur truflað mann mikið er í rauninni hvernig þetta hefur snúið sérstaklega að okkur. Við getum talað um það sem gerðist í kringum okkur og kennt því um en því er ekki bara um að kenna. Eitt af því sem við höfum gert á Íslandi er að við höfum verið ákaflega dugleg við að taka erlend lán og það sem meira er, við höfum byggt upp kerfi sem hefur hvatt til erlendrar lántöku. Það sjáum við í því að hin mikla svokallaða jöklabréfaútgáfa er í rauninni ekkert annað en rándýr lán til þjóðarinnar. Það er svo merkilegt að þegar vextir eru hækkaðir hér á landi leiðir það til aukinnar neyslu. Það hljóðar býsna mótsagnakennt en það verður auðvitað til þess að erlendir aðilar fara að gera út á vaxtamismun hér á landi og þess vegna streymir gjaldeyrir inn í landið sem aftur verður til þess að við erum að drena íslenska hagkerfið um sennilega milljarðatugi á ári hverju, sem við erum að borga í leigu fyrir þetta fjármagn. Það er mjög slæmt að þurfa að drena afkomu okkar með þeim hætti. Ég hef hins vegar sagt að það hafi verið svolítið sérstakt á sínum tíma að Seðlabankinn ýtti í rauninni undir þessa þróun með sífelldri hækkun stýrivaxta og mér sýnist að jöklabréfaútgáfan hafi blómstrað þegar stýrivextir voru í kringum 12–13% og jafnvel neðar. Þess vegna á ég líka mjög erfitt með að átta mig á þessu. Ég geri mér vissulega grein fyrir að Seðlabankinn er í vanda staddur því að sagt er að með lækkun stýrivaxta verði jöklabréfin leyst út einn, tveir og þrír en ef menn voru að gera út á þessi jöklabréf í 12–13% vöxtum af hverju skyldu skilaboð um einhverja lækkun á vöxtum inn í framtíðina vera svo slæm þó ekki væri nema um hálft prósent? Fyrirtækin hér þola ekki þetta háa vaxtastig. Þó svo að við séum með vel rekin fyrirtæki, fyrirtæki sem ekki hafa tekið þátt í þessari miklu skuldsetningu, bara þokkalega stæð fyrirtæki geta ekki rekið sig á 20% vöxtum, 15,5% stýrivöxtum plús álag bankanna, jafnvel 25% þegar komið er út í yfirdráttarvexti. Þetta eru alveg hrikalegar upphæðir og það sér hver maður að afkoma fyrirtækjanna þarf að vera rosalega góð til að standa undir þessu. Þess vegna tel ég bráðnauðsynlegt að þau fari að sjá eitthvert ljós fram undan. Og rétt eins og ég hef sagt að Seðlabankinn hafi horft upp á þetta og ekki tekið á þessu þá finnst mér einhvern veginn þegar verið er að tala um það núna að hér sé lítið atvinnuleysi að þá séu það tölur í fortíðinni. Við þurfum að fara að horfa á tölurnar sem fara að koma inn núna á næstu fimm mánuðum. Hverjar verða þær? Hverju eru menn að spá þar? Það hlýtur að skipta öllu máli. Við sjáum fram á fjölda uppsagna hjá fyrirtækjum sem ekki eru komnar til framkvæmda og við þetta vaxtastig er ég alveg sannfærður um að fleiri fyrirtæki munu þurfa að hagræða eða eiga svo erfitt uppdráttar að við munum sjá fram á enn frekari uppsagnir. Hvað er þá til ráða? Ég held að við megum ekki hunsa orkufrekan iðnað, alls ekki. Ég held að við eigum að horfa til hans. Það er sárt að við skulum ekki koma sterkari út úr því mikla hagvaxtarskeiði sem hér hefur verið en það eru auðvitað skýringar á því og við verðum bara að horfast í augu við staðreyndir. Það eru erfiðir tímar fram undan og það væru vissulega gríðarlega góð skilaboð fyrir umheiminn ef við sæjum t.d. fram á að menn væru komnir á fulla ferð með álverið fyrir austan svo ég tali ekki um það sem komið var inn á hér áður að norska fyrirtækið sem vildi koma hingað og framleiða sílikon og sólarrafhlöður þar sem við hefðum getað verið með endurnýjanlega orku til að framleiða endurnýjanlega orku. Það hefði ekki verið slæm hugmyndafræði fyrir Ísland að selja. Talað var um 300 störf. Mér sýnist Quebec vera að tala um þúsund störf sem fylgja því og þetta fyrirtæki valdi að fara til Kanada. Ég er líka svolítið svekktur einmitt í þessu samhengi að umhverfismatið skyldi vera sameiginlegt því að mér hefði fundist ef það má virkja ef það skaðar ekki umhverfið að þá eigi það ekki að vera háð því hvort byggt verður álver. Þá gætu menn einmitt verið að bjóða hátæknifyrirtækjum af öðrum toga til landsins eins og netþjónabúum, eins og svona pólýsílikonverksmiðjum og fleiru í þeim dúr. Ég held að við verðum að grípa tækifærin þegar þau gefast núna. Við eigum að vera einbeitt í því að nýta okkur þau í staðinn fyrir að nánast að afþakka þau góðu tækifæri sem okkur hafa þó verið að berast upp í hendurnar, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þá ítarlegu umræðu sem hefur farið fram hér í dag um stöðu efnahagsmála og um leið færa hæstv. forsætisráðherra þakkir fyrir að flytja skýrslu sína hér. Full ástæða er til að ræða þá stöðu sem við blasir í efnahags- og atvinnumálum um þessar mundir. Ég fagna því að þessi umræða hefur að mestu leyti verið málefnaleg þó vissulega hafi verið skiptar skoðanir um einstök atriði eins og gengur. Ég vil líka þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir þá nennu, ef svo má segja, að sitja hér í allan dag undir þessum umræðum og er nú meira en hægt er að segja um ýmsa aðra ráðherra ríkisstjórnarinnar því ráðherrabekkurinn hefur lengst af umræðunnar verið býsna þunnskipaður og eins og ég segi þá hefur fyrst og fremst hæstv. forsætisráðherra eðli málsins samkvæmt setið undir henni en lítið farið til að mynda fyrir forustusveit hins stjórnmálaflokksins, Samfylkingarinnar. Það getur nú verið að miðað við þann málflutning - litla en málflutning þó - sem hefur komið fram hjá þeim flokki í þessari umræðu að þá hafi kannski verið allt eins gott fyrir forustusveitina að vera víðs fjarri. Hæstv. utanríkisráðherra kvartaði undan því í upphafi þessarar umræðu að fyrst og fremst hávaði kæmi frá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, háreisti og köll um patentlausnir. En eins og hér hefur síðan komið fram í umræðunni hafa ekki aðrir heyrt það þannig úr okkar röðum. Vissulega getur stundum heyrst í okkur þingmönnum Vinstri grænna og við þurfum oft að brýna raustina. En það er ekki þar með sagt að ekki sé málefnalegt innlegg þar á ferðinni. Við höfum eins og hér hefur komið fram lengi talað um að hætta væri á því að við mundum lenda í niðursveiflu í efnahagslífinu líkt og við erum að upplifa núna vegna hinnar miklu þenslu. Sumir segja, þar á meðal hæstv. forsætisráðherra, að það hafi verið viðbúið að það kæmi niðursveifla eða samdráttur eftir hina miklu þenslu og uppsveiflu. Þá má spyrja sig hvort ekki hafi verið fyrirséð til dæmis árið 2005 að það mundi gerast einhvern tímann þó menn vissu ekki nákvæmlega hvenær og þótt menn vissu ekki nákvæmlega hvernig eða af hvað miklum þunga af því þeir sáu auðvitað ekki fyrir alla hluti, eðlilega. Það er rétt að hér hafa líka verið nefndar í þessu samhengi ytri aðstæður sem hafa kannski magnað upp þann vanda sem við er að glíma og var ekki að öllu leyti fyrirséður. En þá hefði verið, eins og við höfum lagt til og bent á í umræðum undanfarinna ára, mikilvægt að búa í haginn, sérstaklega á uppsveiflutímum, á þenslutímum, uppgangstímum í efnahagslífinu, búa þannig í haginn að þjóðarbúið væri búið undir samdráttinn hvenær sem hann kæmi og hversu mikill sem hann yrði. Það er það sem við höfum gagnrýnt og sagt að það hafi ekki verið gert, til að mynda hafi gjaldeyrisvaraforðinn ekki verið efldur þegar hvað bestu aðstæður voru til þess. Þó er því að sjálfsögðu haldið til haga sem er jákvætt gert í þeim efnum og þær upplýsingar sem hæstv. forsætisráðherra kom með hér í umræðuna í dag eru jákvætt innlegg í það. En að okkar mati þarf að gera mun betur. Við höfum í okkar tillögum bæði á þinginu á síðastliðnum vetri og eins í okkar umfjöllun á flokkslegum vettvangi bent á ýmsar leiðir sem við teljum mikilvægar. Við höfum lagt mikla áherslu á að auka gjaldeyrisvaraforðann og talið að hann þyrfti á næsta eina til eina og hálfa árinu að fara í jafnvel 60–70% af áætlaðri vergri landsframleiðslu. Um það geta verið skiptar skoðanir hversu hátt hlutfallið þarf að vera. En við erum þeirrar skoðunar að það þurfi í öllu falli að vera talsvert umfram það sem það er í dag. Ætli það séu ekki nálægt 20% af landsframleiðslu eða þar um bil í dag og þyrfti að aukast allverulega að okkar mati. Við höfum bent á það hér að endurskoða þyrfti lögin um Seðlabankann. Hæstv. utanríkisráðherra gagnrýndi í umræðunni Vinstri hreyfinguna – grænt framboð sérstaklega fyrir þetta sjónarmið, sjónarmið sem þessi sami utanríkisráðherra, þá í stjórnarandstöðu, hafði væntanlega á síðasta kjörtímabili og var ekki ágreiningur um við okkur þá. En um leið og hún er komin í ríkisstjórn þá snýr hún alveg við blaðinu og segir þó í okkar samþykkt um þetta mál ekki annað en, með leyfi forseta: „Skoða ber hvort gjaldeyrisstöðugleikamarkmið og markmið um fulla atvinnu og sjálfbæra þróun í okkar þjóðarbúskap eigi ekki að bætast við sem hliðar- eða undirmarkmið.“ Það er nú ekki fastar að orði kveðið um þetta en að við teljum að skoða eigi hvort aðrir þættir geti komið þarna inn heldur en einungis 2,5% verðbólgumarkmiðið sem hefur alls ekki verið raunhæft viðmið undanfarin ár þannig að ég hafna því algerlega að hér sé um óraunhæfar og ábyrgðarlausar hugmyndir að ræða eins og kom fram hjá formanni Samfylkingarinnar. Hér hefur verið vikið að hugmyndum um að endurskoða verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins á sviði efnahags,- viðskipta- og ríkisfjármála. Ég ætla ekki að fara sérstaklega yfir það. Við höfum lagt áherslu á að efla og auka þjóðhagslegan sparnað. Segja má að þjóðhagslegur sparnaður á Íslandi hafi lengi verið lágur í samanburði við nágrannaþjóðir okkar og í raun allt of lágur um langt skeið. Það er að mínu mati ekki nýtilkomið vandamál. Það verður að vinna að því að auka þjóðhagslegan sparnað og þar tel ég til dæmis að eigi að horfa ekki síst til lífeyriskerfisins auk annarra þátta. Þegar okkur er legið á hálsi fyrir að hafa ekki neinar lausnir í þeim vanda sem við er að glíma er auðvitað rétt að hafa í huga sem hér hefur margoft verið sagt að engar töfralausnir eða patentlausnir eru til. Við höfum samt sem áður lagt áherslu á tiltekna þætti. Við höfum sagt að það sé mikilvægt að fjárfesta í innviðum íslensks samfélags. Við teljum að í því felist heilmikil verðmætasköpun. Kvartað er yfir því að við viljum ekki endalausa uppbyggingu álvera; ergo við viljum ekki verðmætasköpun. Rétt eins og engin verðmætasköpun sé fólgin í því að fjárfesta í innviðum samgöngukerfisins eða fjarskiptakerfisins eða í menntun og menningu þjóðarinnar. Við teljum að það sé mikilvægt einmitt á samdráttarskeiði að ríkisvaldið komi þá inn og opinberir aðilar eins og sveitarfélögin líka og fjárfesti í þessum innviðum í samfélaginu. Í þessu samhengi höfum við leyft okkur að minna á og benda á reynslu Finna sem lentu í miklum efnahagsþrengingum á tíunda áratug síðustu aldar með hruni Sovétríkjanna. Þegar þeir tóku ákvörðun um það að leggja verulega fjármuni í og tókust í raun á við sínar efnahagsþrengingar með því að fjárfesta í menntun, í rannsóknum, í þróun, í fjárfestingu, í nýsköpun. Þetta var auðvitað kostnaðarsamt á sínum tíma og ekki útlátalaust fyrir finnska efnahagskerfið nema síður sé. En þetta hefur skilað þeim gríðarlega miklum árangri. Ég tel að við ættum gjarnan að horfa til svo jákvæðrar reynslu nágrannaþjóða eins og þar er á ferðinni. Síðan höfum við einfaldlega sagt að við teljum og við tökum undir það að vinna eigi að sem breiðastri samstöðu allra aðila, þar með talið stjórnarandstöðuflokkanna og hlýt ég að hvetja hæstv. forsætisráðherra til þess að hlusta á það líka þó það komi úr röðum stjórnarandstæðinga að þeir vilja líka leggja lóð á vogarskálarnar og við teljum okkur hafa ýmislegt fram að færa í þeim efnum. Við höfum hins vegar líka sagt að við teljum að þjóðarsátt eða hvað annað sem þetta á að kallast verði að byggjast á því að endurheimta stöðugleikann, auka jöfnuð í samfélaginu og efla velferðarkerfið, deila skattbyrðinni á réttlátan hátt. Ég heyrði hæstv. forsætisráðherra útiloka það í sjónvarpsviðtali hér áðan að taka til dæmis upp hátekjuskatt. Ég undra mig á því að ekki skuli neitt af þeim toga vera í hans huga svona liður í því að fá sem allra flesta að borðinu. Ég hlýt líka að spyrja þegar við horfum fram á þessa miklu vaxtabyrði sem almenningur í landinu býr við til dæmis á sínum húsnæðislánum hvort það hafi hvarflað að ríkisstjórninni að koma til móts við sérstaklega tekjulága einstaklinga með því að auka og efla vaxtabótakerfið og húsnæðisbótakerfið til þess að koma til móts við þessa auknu vaxtabyrði og greiðsluerfiðleika sem heimilin í landinu búa við. Það tel ég að gæti verið jákvætt innlegg ríkisvaldsins inn í þessa umræðu og áreiðanlega til þess fallið  Virðulegi forseti. 

Herra forseti. Það líður sennilega nokkuð á þessa umræðu sem hefur fyrir margra hluta sakir verið athyglisverð, þótt ekki væri nema fyrir það að hér hafa sjálfsagt um eða yfir 30 manns sett sig á mælendaskrá eða talað og það þýðir sem sagt að um hálfur þingheimur hefur haft áhuga á því að vera með í þessari umræðu og það hefur dreifst nokkuð jafnt á stjórn og stjórnarandstöðu og þingflokka. Sem aftur endurspeglar að mínu mati þá tilfinningu margra og flestra væntanlega sem hér hafa talað að við séum stödd í býsna miklum erfiðleikum, Íslendingar, og að þannig tímar séu fram undan að enginn getur látið sér það í léttu rúmi liggja eða vera óviðkomandi. Hæstv. utanríkisráðherra er ekki lengur hér en ég hafði einmitt hugsað mér að gera athugasemdir við það sem hún sagði og vék að okkur og okkar málflutningi, ekki bara almenns eðlis - ég læt mér það í léttu rúmi liggja þó að hæstv. utanríkisráðherra hafi um það einhver orð en að einu leyti vil ég mótmæla því sem hún sagði. Það var að í því sem við höfum sagt um þörfina á því að endurskoða lög um Seðlabankann sé fólgið sérstakt ábyrgðarleysi. Annaðhvort hefur hæstv. ráðherra ekki lesið það sem við höfum látið frá okkur fara í þeim efnum eða hún leggur það vísvitandi út á versta veg. Það undarlega er að þetta er einmitt sami hæstv. utanríkisráðherrann og fyrir um ári síðan eða tæplega það viðhafði sjálf þau ummæli að peningamálastefnan og tæki Seðlabankans væru ekki að virka og að menn yrðu að horfast í augu við það. Það vill svo til, herra forseti, að ég man þetta vel vegna þess að ég gagnrýndi þessi ummæli utanríkisráðherra og sagði: Nú, þetta hjálpar Seðlabankanum ekki beinlínis í viðleitni hans við að reyna að ná hér niður verðbólgu og halda aftur af þenslunni í landinu. Nú kemur sami hæstv. utanríkisráðherra og segir að ekki komi til greina að hrófla við þessum hinum sömu hlutum hjá Seðlabankanum og kallar það ábyrgðarleysi - að leggja hvað til? Að leggja til að þetta verði endurskoðað, að fyrirkomulagið verði yfirfarið, við ræðum það hvort frágangur mála frá 2001 og reynslan af því síðan að keyra á þeim lögum og þeim markmiðum sem þar eru sett sé nógu góð. Eða er árangurinn þannig að það sé engin ástæða til að velta því fyrir sér? Er hæstv. utanríkisráðherra svona hæstánægð með það að í sex ár af þeim sjö sem Seðlabankinn hefur keyrt á þessum þröngu verðbólgumarkmiðum hafi þau ekki náðst og eru langt frá því í dag? Þau eru 10,5% ofan við efri mörkin, þ.e. 14,5% verðbólga þegar hún má mest verða 4%, bilið 1–4 og auðvitað 2,5% miðjan langt frá því að vera í sjónmáli. Það er ekki ábyrgðarleysi. Hitt er hins vegar ábyrgðarleysi sem Samfylkingin hefur eitt fram að færa hér í þessari umræðu þegar hennar snautlegi málflutningur er samandreginn og það er að níða niður krónuna. Ég spái því að menn muni ekki eftir neinu sem Samfylkingin hefur sagt hér í dag þegar frá líður öðru en því að hún var hér með sinn venjulega málflutning um að níða niður gjaldmiðilinn, hann væri ónýtur, hann væri stórkostleg byrði á okkur og honum þyrfti að henda. Ég hef aðallega áhyggjur af einu eftir þessa umræðu og það er sá kjaraskerðingartónn sem mér fannst, því miður, vera í máli hæstv. utanríkisráðherra og jafnvel tekið undir hann af fleiri stjórnarliðum eins og hv. þm. Árna Páli Árnasyni. Var það kannski það eina sem talsmenn úr báðum stjórnarflokkunum virtust vera sammála um hér í dag, það að ekkert væri fram undan nema bullandi kjaraskerðing hjá almenningi í landinu. Ég vara mjög við þessum málflutningi og segi við hæstv. forsætisráðherra: Það verður engin þjóðarsátt um það að láta óráðsíureikninginn í heild sinni og mistökin frá undanförnum árum í hagstjórn og efnahagsstjórn lenda núna allan í hausinn á heimilunum í landinu. Þau þola það ekki. Hvað gerist hjá ungu skuldsettu fjölskyldunum í landinu sem núna hafa tekið á sig frá 30, 40 og upp í 80 þús. kr. aukna greiðslubyrði á venjulegum íbúðalánum einum á örfáum mánuðum ef til viðbótar verður veruleg skerðing á launaþættinum? Þá fyrst fáum við mikla og almenna erfiðleika svo að maður tali nú ekki um ef eitthvað af þessu fólki missir atvinnuna. Ég hefði viljað heyra hæstv. forsætisráðherra tala á öðrum nótum um þessi mál og að síðustu hefði ég viljað heyra hvernig ríkisstjórnin ætlar á næstu dögum og vikum 

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að í ástandinu eins og það er núna er mjög rangt að tala niður gjaldmiðilinn okkar. Að tala niður krónuna núna er mjög slæmt. Þessi gjaldmiðill hefur virkað vel undanfarin ár, vandamálið var hvað hún var sterk. Staða hennar í dag er að mínu mati vegna þess að stýrivextir voru of háir. Ef við hefðum ekki farið í þá vegferð að taka hérna við endalausum jöklabréfum og skuldsetja okkur held ég að staða krónunnar væri önnur í dag, þetta sé í raun ekki flóknara en það, og þá væri enginn að tala um krónuna með þessum hætti. Þetta sem gerðist í kringum jöklabréfaútgáfuna er nokkuð sem hægt er að leiðrétta að mínu mati og kemur í rauninni krónunni harla lítið við í sjálfu sér því að við sjáum líka mjög miklar sveiflur á milli dollara og evru, mjög, svo að talið er í tugum prósenta, menn mega ekki gleyma því. Margir eru farnir að kvarta undan styrkri stöðu evrunnar. Mig langaði að fá fram hér hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni hvaða afstöðu hann hefur til vísitölubindingar lána og hvort hann hafi sterkar skoðanir í þeim efnum því að hann virðist hafa sterkar skoðanir á ýmsum hlutum.

Herra forseti. Ég fagna því að við séum þó samherjar í því a.m.k. að grafa ekki frekar undan krónunni en orðið er. Hún hefur átt fáa vini á köflum, blessuð. Ég er reyndar sammála þeirri greiningu að hluti af vanda okkar sé sá að gengið varð jafnóraunhæft á hina hliðina og það er kannski of lágt núna, og eitthvert jafnvægisgengi á krónunni er auðvitað mjög mikilvægt og að því þurfum við að stefna. Þar í liggja m.a. mistökin að mönnum yfirsást það. Það er ekki nóg að einblína bara á þröng verðbólgumarkmið ef sveiflurnar eru svona rosalegar á hina hliðina hvað varðar gjaldeyrinn vegna þess að það kemur síðan í bakið á mönnum líka inn í verðlagið. Seðlabanki sem einblínir bara á verðmælingarnar í núinu en lætur sér í léttu rúmi liggja hvernig gjaldmiðillinn sveiflast fær það í hausinn síðar meir. Í því liggja að mínu mati m.a. mistök Seðlabanka og ríkisstjórnar á undanförnum árum að þetta hangir miklu meira saman en menn vilja kannski vera láta í orði kveðnu. Jöklabréfin upp á 500–800 milljarða kr., eða hvað það nú er á fóðrum hér í hagkerfinu, sem blóðmjólka vaxtamuninn milli Íslands og nágrannalandanna og flytja það úr landi í mánuði hverjum eru mikill hausverkur. Það er akkúrat hárrétt, og eitt af því sem við verðum einhvern veginn að átta okkur á er hvernig við náum að vinna okkur út úr þeirri stöðu. Varðandi vísitölubindingu almennt í hagkerfinu held ég að það sé slæmt að við Íslendingar skulum hafa svona mikla sérstöðu í því að fjárskuldbindingarnar og alveg sérstaklega fjárskuldbindingar heimilanna séu að svona miklu leyti verðtryggðar og vísitölubundnar og þess vegna - enn litið í baksýnisspegilinn - hefðum við auðvitað átt að nota tækifærið þegar verðbólga var minni og reyna að byrja að vinda okkur út úr því, bakka út úr því. Það var alltaf í orði kveðnu ætlunin. Strax árið 1990 þegar þjóðarsáttin var gerð og menn sáu í fyrsta skipti sumarið 1990 eins stafs tölu í verðbólgu byrjuðu þeir að ræða að nú væru að skapast forsendur til þess að byrja að bakka út úr verðtryggingunni. Síðan hefur það ekki verið gert á sama tíma og 

Herra forseti. Þau sjónarmið hafa auðvitað komið fram að vísitölubindingin sé sú leið að tryggja sparifjáreigendum eðlilegan arð af fjármunum sínum. En auðvitað yrði það svo, eins og í öðrum löndum, að vextir yrðu ekki fastir hér. Ef við tækjum upp það vaxtaform að hætta með þessa vísitölubindingu eða í það minnsta þessar annuitets-greiðslur mundum við sjá að stýritæki Seðlabankans mundu virka miklu betur, þ.e. hækkun vaxta mundi bíta á næstu mánaðarlegu afborgun viðkomandi skuldara en ekki dreifast á næstu 20–25 ár eins og nú er. Þar með ætti fólk bara minna í veskinu við næstu mánaðamót vegna þess að stýrivextir voru hækkaðir. Þar með mundi það ekki eyða þeim peningum. Svo kemur líka hitt sem margir hafa bent á, verður vísitalan til þess að bankar - fjármálastofnanir eru bæði með belti og axlabönd, tryggðar í bak og fyrir, þurfa að hafa miklu minni áhyggjur af að dæla þess vegna peningunum út, þurfa í rauninni ekkert að hafa áhyggjur af verðbólgu - yrði ekki samábyrgð efnahagsmála miklu meiri, samábyrgð stjórnvalda og bankanna einmitt miklu meiri ef þessi vísitölulán yrðu lögð niður? Hitt er annað mál að það er ekki einfalt að vinna sig út úr þessu, ég geri mér fullkomlega grein fyrir því. Það er í rauninni mjög flókið mál en hefði kannski verið leið þegar við vorum komin á dálítið eðlilegan grundvöll í vaxtakjörum á Íslandi á sínum tíma. Þetta er hins vegar verkefni sem við getum farið í þegar við erum búin að laga núverandi ástand að mínu mati.

Herra forseti. Ég heyri ekki annað en að ég og hv. þingmaður séum að verulegu leyti sammála í þessu máli. Það eru að sjálfsögðu ekki aðstæður til þess núna að hjóla í þessi mál með verðbólgu eins og hún er og við það vaxtastig sem við búum við. Ég tek það fram að ég er ekki andvígur verðtryggingu sem slíkri og ég tel að hún geti vel verið hluti af fyrirkomulaginu innan hóflegra og skynsamlegra marka, m.a. með það í huga að sparnaðarform séu tryggð og varin fyrir verðbólgu. Þetta virkar fyrst og fremst á hina hliðina hjá okkur og þjóðhagslegur sparnaður er þrátt fyrir verðtrygginguna hér mjög lágur. Fjármagnið er oftryggt, það er tryggt í bak og fyrir með belti og axlabönd eins og ég held að Ögmundur Jónasson hafi fyrstur kallað það. Af því að hv. þingmaður nefndi hér að nafnvextir yrðu auðvitað breytilegir ef lán væru óverðtryggð skulum við ekki gleyma því hvernig ástandið og fyrirkomulagið er í dag, við erum með verðtryggð lán sem eru tryggð fyrir verðbólgu en þau eru líka með breytilegum vöxtum, sem er auðvitað algjört siðleysi.  Kannski er maður brenndur af því enn þann dag í dag að hafa verið kominn í stjórnmál þegar misgengið illræmda rændi þúsundir fjölskyldna í landinu eigum sínum, þegar lánin óðu upp úr öllu valdi í verðbólgunni verðtryggð en vísitölutrygging launa var afnumin með skelfilegum afleiðingum þannig að margir hafa blett á samviskunni enn þá sem að því stóðu og lesa má um í ævisögum manna, þ.e. stjórnmálamanna sem hafa látið af störfum, sumir hverjir. 
             Ég er því enn þeirrar skoðunar og sammála hv. þingmanni um að þetta sé eitt af þeim viðfangsefnum sem við þurfum að taka til yfirvegunar og skoðunar. Þegar við erum búin að koma húsinu í lag, gera hreint í núverandi ástandi förum við sjálfsagt líka yfir gjaldmiðlamálin og margt fleira sem ekki á erindi inn í verkefni dagsins í dag, í ástandið í núinu því að við verðum að takast á við það 

Herra forseti. Það var ákveðið atriði sem ég vildi koma inn í umræðuna, ekki síst í tengslum við þau orð sem hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson lét falla um fjármálastofnanir og sparisjóðina. Við höfum rætt hér í dag um mikilvægi þess að ríkisstjórn og Seðlabanki njóti trúverðugleika, byggi upp trúverðugleika og standi við hann. Þetta er alveg hárrétt og enginn deilir um það. Hluti af þessu dæmi er líka fjármálastofnanir landsmanna og það verður að segjast eins og er að því fer fjarri að þær standi undir þeim trúverðugleika sem æskilegt er. Það er reyndar svo að síðan ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks einkavæddi og seldi eða hálfgaf vinum sínum eða skipti bönkum þjóðarinnar á milli sín, Búnaðarbankinn kom í hlut framsóknarmanna og Landsbankinn í hlut Sjálfstæðisflokksins, má segja að þá væri sleppt lausri alveg hömlulausi spillingu og græðgi einstaklinga og hópa á fjármálamarkaði.  Það er einmitt þessari græðgi og þessari áhættusækni sem þar var hleypt af stokkunum sem við erum enn að bíta úr nálinni með og sér ekki fyrir endann á því. Sparisjóðirnir hafa einmitt fallið þar í gin þessarar græðgi. Sparisjóðirnir eru að stofni til samfélagslegar stofnanir. Þar var ekki gert ráð fyrir því að ábyrgðarmenn eða svokallaðir stofnfjárhafar væru í eigin ábataskyni, heldur var hlutverk sparisjóðanna að veita staðbundna fjármálaþjónustu. Það var ekki hlutverk sparisjóðanna að stunda áhættufjárfestingar í formi hlutabréfakaupa eða slíks, en því miður hafa þeir farið út á þá braut. Ég verð að segja að tími sparisjóðanna er ekki liðinn ef tími heiðvirðs og góðs siðferðis er ekki liðinn því að þá eiga sparisjóðirnir og þessir eiginleikar samleið. Ef græðgin á hins vegar að fá að leika lausum hala getur vel verið að tími sparisjóðanna sé liðinn. Ég verð að segja að í ljósi síðustu daga og umræðunnar þar sem verið er að taka upp mál gagnvart sparisjóðunum - það er mál núna í gangi, sá ég, gagnvart sparifjáreigendum í fyrrverandi Sparisjóði Hafnarfjarðar þar sem menn eru að kæra að stofnbréf sem seld voru á 40 eða 50 millj. kr. hefðu verið seld nokkrum vikum síðar á 90 millj. Ekki veit ég hvernig viðkomandi fengu þessi stofnbréf. Svo les maður í Viðskiptablaðinu í dag um Sparisjóð Keflavíkur þar sem sprenging hefur orðið í lánveitingum sparisjóðsins til stjórnar hans og félaga sem tengjast stjórninni. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Um áramótin síðustu námu þessi útlán liðlega 194 milljónum en sex mánuðum síðar, þ.e. í lok júní, voru útlánin til stjórnarmanna og tengdra félaga og fyrirtækja komin í rúman 1,6 milljarða króna.“ Hvað er á seyði? Ég hef kynnst yfirtöku á Sparisjóði Skagafjarðar, Sparisjóði Siglufjarðar og nú síðast Sparisjóði Mýrasýslu. Það er einkennilegt að oft dúkka upp sömu nöfn sem þar eru á ferðinni í kringum þær yfirtökur. Sparisjóður Mýrasýslu heldur aðalfund í maí og allt í fínu lagi. Hálfum mánuði seinna er úrskurðað að hann verði að grípa strax til aðgerða. Eitthvað er þarna að. Ég tel afar mikilvægt til að hreinsa andrúmsloftið, til að skapa hér þokkalegt siðferði, að gera líka úttekt á þessum málum. Það er eðlilegt að gerð verði á þessu rannsókn. Ríkislögreglustjóri er nú byrjaður á að kanna hvað hafi verið að gerast innan sparisjóðanna og ég tel eðlilegt að fylgja því eftir. Það væri ekkert óeðlilegt að ríkisstjórnin hefði um það forgöngu að gera úttekt á því hvað þarna hefur verið að gerast varðandi þessar samfélagsstofnanir sem sparisjóðirnir eru 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka forsætisráðherra fyrir að hefja þessa umræðu og fyrir góða og gagnlega skýrslu um efnahagsmálin. Ég tel að sú umræða sem hér hefur farið fram í dag hafi að mörgu leyti verið góð og skýrt mörg mál. Að sjálfsögðu greinir fólk þó á um það og það er eðlilegt með hvaða hætti og hvernig best sé að taka á þeim vandamálum sem við er etja hverju sinni í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það sem ég tel brýnast að gera í dag er að lækka stýrivexti Seðlabankans og skapa hér eðlilegt lánaumhverfi og tek þá undir með varaformanni Sjálfstæðisflokksins, hæstv. menntamálaráðherra, sem benti sérstaklega á það þegar hún gegndi starfi forsætisráðherra í fjarveru hæstv. forsætisráðherra að vextir mættu ekki vera svo háir að það lamaði hjól atvinnulífsins. Þetta er það mikilvægasta sem við er að etja í dag því að hjól atvinnulífsins mega ekki stöðvast. Þá verður ekki hjá því komist að við hverfum frá þeirri gengisstefnu sem við höfum fylgt. Ég hefði talið heppilegast að við tengdumst stóru myntkerfi því það liggur alveg ljóst fyrir að kostnaðurinn við myntina sem við erum með í dag er orðinn of mikill. Þá tel ég líka nauðsynlegt til að sinna kröfum neytenda og lækka vöruverð að auka frelsi í innflutningi og auðvelda neytendum að fá vörur á góðu verði. Samfara því verður að sjálfsögðu að efla Samkeppnisstofnun og verðlagseftirlit ASÍ og taka upp sérstaka innflutningsvísitölu sem mælir verð innfluttra vara þannig að auðveldlega sé hægt að sjá hverju sinni hvort innlendir aðilar leggi óhóflega mikið á neytendur eða ekki. Þá tel ég mjög brýnt að lækka skatta með því að hækka skattleysismörk, sérstaklega hvað varðar lægstu tekjur. Það kæmi á móti þeirri kjararýrnun sem heimilin í landinu hafa orðið fyrir og munu verða fyrir meðan verðbólgan geysar. Jafnframt tel ég í ljósi þeirrar reynslu sem verið hefur að við verðum að taka upp hálaunaskatt á tekjur umfram eina milljón á mánuði. Ég tel raunar ekkert annað koma til greina.  Ég hef verið talsmaður þess um langa hríð, í meira en áratug, að við gerðum breytingar og afnæmum verðtryggingu á lánsfé. Ég bendi á það, m.a. vegna þeirrar umræðu sem fram fór áðan á milli hv. þingmanna, að meðan íslenska krónan var sterkasti gjaldmiðill í heimi, hækkaði og var hærri en nokkur annar gjaldmiðill, evra, dollari eða pund, þá hækkaði samt sem áður vísitala neysluverðs til verðtryggingar þannig að lánin hækkuðu eftir sem áður. Af hverju? Af því að þetta er óréttlát viðmiðun, hún stenst ekki. Ég fæ bréf frá fjölda fólks, sjálfsagt vegna þess að ég hef verið eindreginn andstæðingur verðtryggðra lána, þar sem fólk rekur með hvaða hætti og hvernig komið er fyrir því. Eitt bréf fékk ég í dag þar sem rakin er saga fólks sem keypti íbúð fyrir 30 millj. og tók yfir 20 millj. kr. lán. Það horfir nú á það að afborganir hafa hækkað um 200 þús. á mánuði og nú er svo komið að það er ekkert eftir af því sem fólkið lagði í íbúðina. Ég hefði talið brýnt eins og ástandið er núna að nýta þá kosti sem ríkisvaldið hefur, m.a. vegna þess að hér eru digrir sjóðir eins og hæstv. forsætisráðherra talaði um áðan, og svara þörfum þess unga fólks sem hefur verið að fjárfesta með þessum rangláta lánahætti og aðstoða það við að halda eignum sínum, aðstoða það við það að lifa mannsæmandi lífi. Það finnst mér vera forgangsatriði. Það hefur verið fagur haustdagur í dag. Ég vona og ég treysti á það að hæstv. forsætisráðherra standi þannig að verkstjórn að við megum líta bjartari daga og fallega vordaga í efnahagsmálum þegar þessum vetri linnir.

Herra forseti. Nú skil ég af hverju hv. þingmaður yfirgaf Sjálfstæðisflokkinn. Hann er nefnilega alls ekki frjálshyggjusinnaður eða frjálslyndur. Hann vill lækka stýrivexti Seðlabankans, væntanlega með handafli, og hann gerir sér ekki grein fyrir því hvernig það mundi virka á alþjóðamarkaði þar sem Íslendingar sækja um lán. Í miðri ánni á að skipta um hest, afnema vald Seðlabankans og fara að handstýra stýrivöxtunum. Er það nú trúverðugt? Svo segir hann eins og ekkert sé að við ættum að tengjast stærra myntkerfi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvaða myntkerfi hann ætlar að tengjast. Er það norska krónan eða svissneski frankinn eða hin fræga evra sem er órólegri gagnvart dollaranum en íslenska krónan? Hvað vill hann taka upp? Svo talaði hann um innflutningsvísitölu og hefur enga trú á samkeppni, þ.e. að samkeppni haldi niðri álagningunni. Nei, nei, það á að gera með handvirkum hætti líka. Svo talar hann um hálaunaskatt á tekjur yfir milljón. Það vita náttúrlega flestir að það gæfi afskaplega litlar tekjur og virkaði hreinlega sem öfundarskattur ef eitthvað er. Vegna þess að það eru ekkert voðalega margir með yfir milljón á mánuði og þær tekjur yrðu sáralitlar en mundu hugsanlega friðþægja einhverjum sem horfa öfundaraugum á slíkar tekjur. Svo vill hann afnema verðtryggingu. Fyrir hvern? Fyrir sparifjáreigandann eða fyrir skuldarann? Auðvitað fyrir skuldarann. Hv. þingmaður hefur aldrei hugsað um sparifjáreigandann eða eigendur fjármagnsins sem eru lífeyrissjóðirnir líka. Það eru alltaf tvær hliðar á hverri medalíu. Og það eru ekki bankarnir sem taka verðtrygginguna, bankar eru ekki sparifjáreigendur, þeir skulda yfirleitt, þeir skulda spariféð. Það eru sparifjáreigendur, gamalt fólk sem er búið að nurla og leggja hart að sér um ævina, sem eiga spariféð. Þannig er það. Það sem hv. þingmaður vill er að taka björgina frá þeim til að mæta skyndiverðbólgu eins og er núna þar sem sparifé rýrnar og enginn talar um það og enginn hefur samúð með því.

Virðulegi forseti. Ég veit satt að segja ekki í hvaða heimi hv. þm. Pétur Blöndal hefur dvalið að undanförnu. Í fyrsta lagi hvet ég hv. þm. Pétur Blöndal til að skoða hver afkoma lífeyrissjóðanna er. Það er ljóst að afkoman er slík að ef þeir hefðu haft eignir sínar á óverðtryggðum innlánsreikningum bankanna væri afkoman betri en raun ber vitni. Þeir eru ekki með þetta verðtryggt, heldur betur ekki. Hv. þingmaður talar um að ég vilji lækka stýrivexti með handafli. Ég spyr: Með hvaða hætti er stýrivöxtum beitt á Íslandi? Þeir hafa verið hækkaðir með handafli. Þeir hafa verið hækkaðir vegna þess að það eru geðþóttaákvarðanir í Seðlabankanum sem hafa ráðið því. Það er engin samkeppni, það er engin vísindaleg niðurstaða þar að baki. Þegar ég tala um að tengjast stærra myntkerfi þá get ég tekið undir með hæstv. dómsmálaráðherra sem hefur komið með mjög skýran og að mínu viti mjög góðan málflutning um það atriði sem ég tel að sé allrar athugunar verður og ríkisstjórnin ætti að hyggja að og skoða mjög gaumgæfilega hvort sú leið er fær. Hvað varðar innflutningsvísitölu þá er það einmitt til að efla samkeppni, hv. þm. Pétur Blöndal. Það er nú svo að hörðustu frjálshyggjumenn eins og Pétur Blöndal vilja hafa samkeppni án nokkurs eftirlits. Ég er ekki þannig. Ég vil hafa samkeppni með eftirliti þannig að samkeppnin virki og það er e.t.v. þar sem okkur greinir á, mig og hv. þm. Pétur Blöndal. Þetta er eitt atriði til að mæla sem best hvort samkeppnin er að virka eða ekki til að verslunarkeðjurnar geti ekki lagt of mikið á okkur. Varðandi ofurlaunaskattinn, hálaunaskattinn, þá er það bara spurningin um að koma á eðlilegu kerfi í þjóðfélaginu, eðlilegum jöfnuði í þjóðfélaginu.

Herra forseti. Stærstu eigendur verðtryggðra skuldbindinga á Íslandi eru lífeyrissjóðirnir. Þeir eiga reyndar mikið af öðrum eignum bæði erlendis og innan lands í hlutabréfum en þeir eru stærstu eigendurnir og þeir eru stærstu kaupendur að húsbréfum og íbúðalánabréfum. Þeir þurfa á verðtryggingunni að halda til að geta borgað verðtryggðan lífeyri og það gleymist oft að lífeyrir frá lífeyrissjóðunum er verðtryggður eins og þessar verðtryggðu skuldbindingar. Ef menn ætla að afnema eitt verða þeir að afnema annað líka. Varðandi hækkun með handafli. Seðlabankinn er samkvæmt lögum óháður. Hann er óháður ríkisvaldinu og löggjafarvaldinu, hann er óháður okkur hv. þingmönnum, hann er óháður hæstv. ríkisstjórn. Það er einmitt aðall hans að hann tekur ákvarðanir sínar einn og sér, ekki með handafli, ekki með þrýstingi frá okkur. Ef menn ætla að fara að beita því og segja honum að nú eigi hann að lækka stýrivextina, eins og mér heyrðist hv. þingmaður leggja til, þá mundi það vera ákveðið merki um það úti í heimi að við ætluðum að handstýra þessu öllu saman. Varðandi myntina og það sem hæstv. dómsmálaráðherra hefur sagt um að taka upp evru og gera samning um það. Til þess þarf að uppfylla ákveðin skilyrði um góða hagstjórn og þegar við verðum búin að uppfylla þau skilyrði dettur engum manni í hug að afneita krónunni og afhenda Evrópusambandinu, ef aðild fengist, allar okkar auðlindir. Ég hef mikla trú á eftirliti með samkeppni og ég hef margoft lagt til að samkeppniseftirlit verði styrkt vegna þess að ég trúi á samkeppni en ekki það að ég viti um innflutningsverðlag og geti því farið að segja fyrirtækjum að þau leggi of mikið á. Ég treysti því að samkeppnin haldi álagningunni niðri.

Virðulegi forseti. Það er með miklum ólíkindum að lífeyrissjóðirnir skuli ekki skila betri niðurstöðu en raun ber vitni miðað við það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal heldur fram. Hefðu lífeyrissjóðirnir fjárfest með þeim hætti sem þeir geta gert í verðtryggðum hlutum og pappírum væri afkoma þeirra til muna betri en hún raunverulega er. Afkoma lífeyrissjóðanna verður því ekki notuð til að afsaka það að taka skynsamlega ákvörðun um að afnema verðtryggingu á lánsfé. Hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson kom með mjög greinargott yfirlit yfir það hvernig þetta væri reiknað sem gerir það að verkum að stöðugt er verið að hækka höfuðstólinn þannig að smám saman vex þetta yfir eignirnar. Eignamyndunin verður engin, hún verður neikvæð. Og eins og ég benti á: Hvaða glóra getur verið í því að hafa þannig lánakjör á Íslandi að enginn gjaldmiðill í heimi standist lánavísitölu íslenskra banka, og þess vegna Íbúðalánasjóðs, snúning? Það getur ekki verið réttlátt kerfi. Það er sérhannað kerfi fyrir lánveitendur og til verulegs baga fyrir eðlilegt ástand í þjóðfélaginu, og ekki er hægt að sætta sig við það. Það er gjörsamlega útilokað að svo verði áfram, og seldar verði ofan af fólki, fjölda ungs fólks, íbúðir vegna þess að útilokað er að standa undir þeim okurvöxtum sem verðtryggingin hefur í för með sér. Ég get ekki samþykkt það. Ég mun berjast gegn því að slíkt gerist með oddi og egg eins og ég framast get af því þetta er óréttlæti. Hvað varðar Seðlabankann og heimildir hans þá tel ég að Seðlabankinn hafi farið offari varðandi vaxtaákvarðanir þannig að Alþingi beri að skoða hvaða heimildir eigi að hafa.

Herra forseti. Langar umræður eru senn að baki um afar mikilvæg mál. Ég vil taka undir með þeim sem hafa sagt hér undir lok umræðnanna að um margt hafa þetta verið mjög góðar og gagnlegar umræður, ég vil segja það fyrir mitt leyti. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði, að athyglisvert er hversu margir þingmenn hafa fundið hjá sér þörf til að taka til máls um þessi mál. Það er líka til marks um að þingskapabreytingin og þingfundir nú í september hafa ákveðnu hlutverki að gegna. Ég lagði mikla áherslu á það í upphafi máls míns að Íslendingar byggju í opnu hagkerfi, að það sem gerist á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og í öðrum stærri hagkerfum sem við erum tengd hefði mikil áhrif hér á landi. Það verður ekki umflúið og þeirri þróun verður ekki við snúið. En það er líka til marks um það hversu skilaboð berast hratt, m.a. héðan úr þessum sal og úr efnahagslífi okkar, að fréttir voru komnar af þessum umræðum, ekki bara á vefsíðurnar íslensku heldur voru erlendir fjölmiðlar farnir að spyrjast fyrir um það sem hér var rætt, mjög stuttu eftir að þær hófust. Við getum því ekki lokað okkur af hér. Það sem sagt er hér og gert - þau skilaboð sem fara út eru tekin, vegin og metin af þeim aðilum sem leggja mat á ástandið hjá okkur, þar á meðal af þeim sem e.t.v. gætu hugsað sér að lána fjármuni hingað til Íslands, þ.e. af erlendum fjármálastofnunum. Það litla sem ég hef getað rýnt í það í dag sýnist mér að það sem tilkynnt var í dag, um lántöku ríkissjóðs og hvernig að þeim málum hefur verið staðið, mælist vel fyrir af þeim aðilum. Það skiptir mjög miklu máli og er líka þakkarvert hvernig tekið hefur verið undir það af fulltrúum annarra flokka, þau skref sem stigin hafa verið í þeim efnum. Eins og ég sagði hér í fyrstu ræðu minni þá erum við öll á sama báti í þessum efnum. Það er sameiginlegt verkefni, og sameiginlegir hagsmunir í húfi, að komast í gegnum þá erfiðleika sem nú er við að fást, og það er málið. Menn geta síðan rætt um ýmis fyrirkomulagsatriði eftir að við erum komin á sléttan sjó um það hvernig við viljum haga umgjörð efnahagsmála í framtíðinni. Eitt af því sem mönnum verður tíðrætt um er verðtryggingin sem rædd var hér áðan, verðtryggingin sem hefur verið við lýði í næstum 30 ár - var tekin upp árið 1979 af brýnni nauðsyn og er ekki til bölvunar í sjálfu sér ef aðstæður eru þannig. Það er eins með hana og skilyrðin til þess að uppfylla evruaðild, ef þau eru uppfyllt er engin ástæða til að taka upp evruna. Ef verðbólgan er lítil sem engin skiptir ekki máli hvort hér er verðtrygging eða ekki. Hvort tveggja á að vera okkur keppikefli, að uppfylla þessi skilyrði og koma verðbólgunni niður á viðráðanlegt stig. Ég ætla ekki að fjalla sérstaklega um mörg einstök atriði sem hér hafa komið fram. Ég vil þó svara spurningu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, sem aðrir hafa líka tekið upp undir lok umræðunnar, um hugsanlega endurskoðun laga um Seðlabankann. Ég hyggst ekki beita mér fyrir slíkri endurskoðun á næstunni. En ég hef sagt, og gerði það á ársfundi bankans í vetur, að ég teldi rétt að þegar um hægðist yrði gerð úttekt á okkar vegum og í samstarfi við bankann af innlendum og erlendum sérfræðingum á því hvernig umgjörðin í peningamálastefnunni frá 2001 hefði reynst. Ég tel eðlilegt að við gerum það þegar rétti tíminn er kominn til þess. Ég man ekki betur en að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi komið hér upp í ræðustól á Alþingi stuttu síðar og spurst fyrir um þetta og fagnað þessu. En þetta er fyrir utan og ofan einhvern daglegan ágreining hér eða átök um einstök atriði í því sem menn eru að glíma við þessa dagana. Það held ég að allir hljóti líka að geta verið sammála um. Hitt er svo annað mál að engum dettur í hug að skilja Seðlabankann, eða stofnanir ríkisins yfirleitt, eftir á berangri í þeirri baráttu sem nú er verið að heyja eða kippa teppinu undan þeim. Það væri auðvitað hið mesta óráð og er ekki hugmyndin með því sem ég hef greint frá og upplýsti á ársfundi Seðlabankans. Nei, herra forseti. Við erum að mörgu leyti að fást við mjög óvenjulegt ástand. Það stafar af því hvað við erum orðin háð ytri aðstæðum jafnvel enn meira en áður var þegar við áttum allt okkar undir því að geta selt fisk til útlanda. Það er vegna þess að fjármagnsmarkaður okkar er orðinn hluti af miklu stærri heild, íslenskar fjármálastofnanir eru orðnar hluti af miklu stærri heild, og undan því verður ekki vikist. Það er ekki hægt annað en að horfast í augu við þær staðreyndir. Ef við byggjum enn í litlu lokuðu hagkerfi væri allt öðruvísi umhorfs hvað það varðar að glíma við sveiflur í eftirspurn á Íslandi. Þá væri allt annað að glíma við það að samdráttur tæki við af þensluskeiði, og við höfum auðvitað mikla reynslu af því að fást við slíkar aðstæður. Við vissum auðvitað að hægja mundi á í hagkerfinu eftir að lotu virkjana og álversuppbyggingar á Austurlandi lyki. Það hefur margoft verið rætt hér í þingsölunum og ég hef margoft talað um það. Ég lagði fram fjárlagafrumvarp í þinginu ár eftir ár sem gerði ráð fyrir því að þegar þessu lyki mundi myndast halli á ríkissjóði. En aðalatriðið var að sjálfsögðu að við notuðum uppsveifluna og afganginn á ríkissjóði til þess að koma okkur upp forðabúri með því að greiða niður skuldirnar og búa þannig um ríkissjóð að hann gæti tekið á sig breyttar aðstæður og sveiflur. Þegar við förum að fjalla um fjárlagafrumvarpið eftir nokkrar vikur mun koma í ljós hvernig sú staða er við þessar aðstæður. En það sem hefur flækt þessa mynd, og gert þetta allt miklu erfiðara viðfangs, er það að samtímis því sem við erum að fást við þetta, sem við venjulegar aðstæður hefði verið mjög viðráðanlegt mál, er brostin á lánsfjárkreppa í Bandaríkjunum og svo hinar stórfelldu hækkanir á olíu- og hrávörum og öðru sem við höfum verið að ræða í allan dag. Það flækir málið og svo bætist það við, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, að allt sem sagt er og gert hér er samstundis þýtt og túlkað af öðrum aðilum sem getur líka haft áhrif, bæði til góðs og ills, á það sem við erum að gera hérna. Það er því mikil víxlverkun í gangi milli landa og innan atvinnugreina o.s.frv. Herra forseti. Að endingu vil ég segja það sem ég sagði í upphafi fyrri ræðu minnar að ég taldi nauðsynlegt að hefja þessar umræður hér. Ég tel mjög eðlilegt að fyrsta degi þinghaldsins við þessar aðstæður sé varið í þetta. Ég held að þátttaka þingmanna, og það sem hefur komið fram í umræðunni, staðfesti það svo sannarlega þó vissulega séu skoðanir skiptar um mörg atriði eins og eðlilegt er. Þess vegna eru fimm flokkar á Alþingi en ekki bara einn.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir ræðu hans og fyrir að vera hér við umræðuna og við lok hennar. Það er alveg ljóst að við erum orðinn hluti af stórum samtengdum heimi, markaðsvæddum heimi. Það er þannig að ef markaðir hnerra í Asíu þá fylgir það snúningi jarðarinnar og menn fara að hiksta í Evrópu nokkrum tímum seinna og ropa svo í Bandaríkjunum í lokin. Þetta er alveg ljóst og við erum tengd þessu og það er líka nýtt fyrir okkur að með okkur er nú fylgst og það hefur áhrif. Það er þrennt sem ég vil nefna: Í fyrsta lagi um endurskoðun laganna um Seðlabankann. Ég hafði e.t.v. vonast til þess að hæstv. forsætisráðherra mundi gefa hér eða á næstunni yfirlýsingar um að slíkt starf yrði hafið, yrði endurbúið, og vonandi þá á sömu forsendum og lögin um Seðlabankann voru sett á sínum tíma að undangengnu starfi þverpólitískrar nefndar. Ég fagnaði því réttilega þegar forsætisráðherra boðaði fyrir meira en hálfu ári að hann hygðist gera þessa úttekt á því hvernig umgjörðin frá 2001 hefði reynst. En síðan er liðið hálft ár eða um það bil og er ekki bara allt í lagi að fara að drífa sig í þetta? Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. forsætisráðherra að einu sem ef til vill hefur ekki borið beint upp í dag og það er spurningin um að endurreisa einhvers konar Þjóðhagsstofnun. Af ummælum manna nú í sumar hefur mátt ráða að fyrir því væri sterkur þingmeirihluti. Nú veit ég ekki nákvæmlega hvernig það stendur í flokki hæstv. forsætisráðherra en ég leyfi mér að fullyrða að talsmenn úr öllum öðrum flokkum hafa lýst því yfir að þeir teldu að það ætti að skoða ef ekki beinlínis ákveða. Menn hafa þá gjarnan séð fyrir sér að hún yrði vistuð í skjóli Alþingis. Í þriðja og síðasta lagi spyr ég enn og aftur um það hvernig ríkisstjórnin hyggist haga samráði um efnahagsmál á næstu dögum og vikum. Forseti Alþýðusambandsins brást við þessari umræðu í dag með því að rukka enn og aftur um það að verkalýðshreyfingin hefði beðið um slíkt samráð og biði eftir því að fá slík fundarboð. Og ég spyr: Verður stjórnarandstöðunni boðið að því borði? Væri það nú ekki skref sem mætti stíga að ósekju? Að stjórnarandstaðan kæmi inn í samráð ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins. Fyrir hönd stærsta stjórnarandstöðuflokksins á 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vilja leggja sitt af mörkum fyrir sína hönd og stjórnarandstöðuflokkanna í þessu máli. Við munum ekki slá á þá hönd. En spursmálið er hvernig slíku verði fyrir komið. Við höfum komið á skipulögðu samráði við aðila vinnumarkaðarins og sveitarfélögin á sérstökum vettvangi. Stjórnmálaflokkarnir á Alþingi hafa önnur tækifæri og aðra möguleika til að ráðgast og það er auðvitað gert reglulega. Ef þannig aðstæður koma upp að nauðsynlegt verði að allir flokkar komi að erfiðum málum verður að sjálfsögðu haft gott samráð við stjórnarandstöðuna um það þó að ekki sé hægt að ætlast til þess að stjórnarandstaðan hafi aðkomu að öllum málum sem þessu tengjast eða geti tekið á sig ábyrgðina á þeim öllum. Varðandi síðan spurninguna um Þjóðhagsstofnun þá er það ekki á dagskrá að endurvekja hana eins og hv. þingmaður spurði um. Hún hefur runnið sitt skeið á enda og við verkefnum hennar tóku aðrir aðilar innan ríkiskerfisins. Hagstofan tók við mjög miklu af þeim verkefnum sem Þjóðhagsstofnun annaðist áður og sinnir þeim með miklum sóma. Það var að mörgu leyti eðlilegt að flytja þau verkefni þangað vegna þess að það hafði verið rætt um það í mörg ár að þar væri hugsanlega einhver tvíverknaður. Önnur verkefni fóru í fjármálaráðuneytið og svo má ekki gleyma því að ýmsir aðilar utan ríkiskerfisins, sérstaklega verkalýðshreyfingin en einnig vinnuveitendasamtökin, fengu sérstakar aukafjárveitingar árlega, viðbótarfjármagn til þess að sinna hagrannsóknum og gera þjóðhagsspár á sínum eigin vegum. Það er því búið að koma þessu öllu í allt annað horf en áður var og ég held að það sé ekki raunhæft að tala um að endurreisa Þjóðhagsstofnun eins og hv. þingmaður spurði um.

Herra forseti. Þessi svör hæstv. forsætisráðherra valda mér vonbrigðum. Það er auðvitað rétt að Hagstofan tók við ýmiss konar skráningarvinnu og heldur utan um ákveðna hluti og án efa ágætlega sem að henni snúa. Að hinu leytinu fóru þessi verkefni inn í fjármálaráðuneytið. Við sjáum afrakstur þess í ákaflega rýrum þjóðhagsáætlunum og spám með takmörkuðum gögnum sem koma frá fjármálaráðuneytinu og eru nú einu sinni frá fjármálaráðuneytinu og sett fram á ábyrgð pólitísks ráðherra. Að hinu leytinu er vísað í það að að einhverju leyti sé þessu sinnt hjá aðilum vinnumarkaðarins og svo eru það greiningardeildir banka. En þó að greiningardeildir banka eigi að vera sjálfstæðar með einhverjum kínamúrum innan þeirra stofnana, skyldu þær nú ekki vera dálítið svona uppteknar af því hvernig bönkum reiðir af og hafa tilhneigingu til að reyna að réttlæta það hvernig bankar hafa staðið að málum í sínum rekstri og sínum ákvörðunum, til dæmis innrásinni á íbúðalánamarkaðinn og svo framvegis? Eftir situr meðal annars Alþingi sjálft í miklu veikari stöðu en áður var gagnvart undirstöðugögnum af þessu tagi. Það þekki ég sjálfur vel af eigin raun því að við þingmenn og ekki síst stjórnarandstaðan notaði sér þjónustu Þjóðhagsstofnunar mikið á sínum tíma. Ég man eftir mörgum tillögum og nefndarálitum sem ég sendi upp í Þjóðhagsstofnun og fékk útreikninga á og ráðgjöf gagnvart á sínum tíma. En ég ber það nú ekki við að senda Árna Mathiesen þær og biðja hann að fara yfir þær fyrir mig ef ég sem stjórnarandstæðingur er að leggja til dæmis til breyttar tillögur eða útfærslur í skattamálum og svo framvegis. Ég hvet því hæstv. forsætisráðherra að minnsta kosti til að skoða hug sinn vel um það hvort einhvers konar - þó að það sé ekki Þjóðhagsstofnun - hagdeild sem hér gæti orðið í skjóli Alþingis, væri fjárstjórnar- og fjárlagavaldi Alþingis og nefndum Alþingis til stuðnings og annaðist slíka tiltekna óháða greiningu og álitsgjöf á sviði efnahagsmála og hagstjórnar. Það þarf ekki að vera neitt stórt bákn sem við erum þar að tala um.

Herra forseti. Hv. þingmaður nefndi greiningardeildir bankanna. Ég nefndi þær nú ekki á nafn og tel að það sé auðvitað annað mál sem þær eru að gera en það sem unnið var á vegum Þjóðhagsstofnunar. Hins vegar eru þær til marks um það hvað margir aðilar eru komnir inn á þennan vettvang og hvað það er orðið miklu einfaldara og tæknilega hægara um vik fyrir aðila sem á annað borð geta fjármagnað slíka starfsemi að sinna þessu. Háskólarnir eru líka með efnahagsspár og svo framvegis. Ég vil aðeins mótmæla einu sem fram kom í máli hv. þingmanns því að mér fannst hann gera lítið úr því að fjármálaráðuneytið og efnahagsdeild þess gæti unnið faglega eða ópólitískt sína vinnu. Það vil ég fullyrða og þekki sjálfur sem fyrrverandi fjármálaráðherra og veit að það er enn þá þannig undir stjórn núverandi fjármálaráðherra að engin pólitísk afskipti eru höfð af því hvernig menn vinna sína spávinnu þar eða haga sínum störfum. Það eru reyndar mörg ár, ætli það séu ekki að verða 20 ár, síðan tekjuspáin sem fylgir fjárlagafrumvarpinu og er grunnurinn að öðrum helmingi fjárlagafrumvarpsins var flutt úr Þjóðhagsstofnun gömlu yfir í fjármálaráðuneytið. Fjármálaráðuneytið hefur því annast þann þátt málsins mjög lengi og hefur aldrei hlotið sérstakar ákúrur fyrir það enda hefur verið stundum deilt um það hvort fjármálaráðuneytið væri líklegra til að hækka spána til að auka afgang eða draga úr halla eða að lækka tekjuspána til þess að minnka kröfur á hendur ríkissjóði. Þetta er nú bara þannig að þó að þetta sé formlega vistað í fjármálaráðuneytinu þá vinna þeir embættismenn sem á þessu bera ábyrgð störf sín af fullum heiðarleika og einlægni og það leyfi ég mér að fullyrða.