Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. þessarar hv. d. hefur haft til athugunar frv. til laga um ferskfiskeftirlit á þskj. 233, svo og á þskj. 450, eins og það var sent þessari hv. d., nokkuð breytt af hv. Ed. Frv. þetta var athugað af n. á tveim fundum, og á þessum fundum mættu þeir Bergsteinn Á. Bergsteinsson fiskmatsstjóri og dr. phil. Þórður Þorbjarnarson, forstöðumaður rannsóknarstofu Fiskifélags Íslands, en báðir höfðu þeir setið í n., sem samdi þetta frv. Nm. ræddu við þá um hin ýmsu atriði í frv. þessu svo og almennt um fiskmat og vöruvöndun, og gáfu þeir nm. þær upplýsingar, sem þeir óskuðu eftir. Nm. voru allir á einu máli um að mæla með samþykkt þessa frv., enda þótt einstakir nm. áskildu sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma, eins og segir í nál. á þskj. 524. Ég tel ekki ástæðu til þess að rekja einstakar greinar þessa frv., en grg. sú, sem fylgir frv., er mjög ýtarleg, svo og fylgiskjal það, sem er prentað með, en það eru tillögur og grg. n. þeirrar, sem sjútvmrn. skipaði í sept. 1958 til þess að semja þetta frv. Þá gerði og hæstv. sjútvmrh. grein fyrir frv. og tilgangi þess í ræðu sinni hér í þessari hv. d. við 1. umr. málsins. Með frv. þessu er hugsað að leggja inn á nýjar brautir í sambandi við mat, ef hægt er, þ.e.a.s. að framkvæmt verði gæðamat á fiskinum að staðaldri sem hráefni. Slíkt mat hefur ekki átt sér stað hingað til, þótt hins vegar hafi gilt um það reglur, þó sérstaklega um útbúnað fiskiskipa og báta og aðgerðarstöðva, og svo um meðferð aflans, sbr. reglugerð, sem sett var skv. lögum um fiskmat frá 1948. Í reglugerð þessari er einnig gert ráð fyrir því, að hægt sé í einstökum tilfellum að gera ferskfiskmat á fiski, ef gæði hans stæðust ekki það, sem ætlazt var til af kaupanda fisksins. Einmitt þau atriði, sem ég nú gat um, er ætlunin að yfirfæra undir stjórn ferskfiskeftirlitsins, eins og segir í þessu frv., ef það verður að lögum, og þessu eftirliti er ætlað að framkvæma gæðaflokkun á fiski, sem ætlaður er til vinnslu, þegar tímabært þykir. Þá er ferskfiskeftirlitinu í frv. ætlað að endurskoða á næstu tveimur árum lög og reglugerðir þær, sem eru í gildi um fiskmat. Hinn 1. jan. s.l. voru liðin 50 ár síðan skyldumat var lögfest hér á landi. Þáverandi ráðh. Hannes Hafstein lagði fyrir Alþ. 1909 frv. til laga um fiskmat. Frv. þetta var samið og flutt samkv. þáltill., sem samþ. var á Alþ. 1908, og öðlaðist gildi 1. jan. 1910. Fyrsti vísirinn að opinberu fiskmati hér á landi var hins vegar fjárveiting sú, sem tekin var á fjárlög 1904 og 1905 til þess að launa tvo yfirfiskmatsmenn á gæðum fiskfarma, annan í Reykjavík og hinn á Ísafirði. Till. um þessa ráðstöfun kom frá stórkaupmannasamkundunni í Kaupmannahöfn og kaupmannaráðinu í Reykjavík, eins og segir í athugasemdum við frv. það, sem ég gat um áðan. Yfirmat það, sem hér var um að ræða, var ekki skyldumat, það var aðeins kjörmat, og gátu útflytjendur ráðið því þar af leiðandi, hvort þeir notuðu matið eða ekki. Reynslan af þessu mati, meðan það var frjálst, var hins vegar sú, að fiskframleiðendur óskuðu fremur eftir því, að matíð yrði lögboðið, enda var svo gert. Fyrstu lögin, sem giltu um fiskmat á útfluttum fiski, giltu eingöngu um útflutning á saltfiski til Spánar og Ítalíu, enda saltfiskur þá eina tegundin af fiski, sem flutt var út, og viðskiptalöndin Spánn og Ítalía. Allt frá þessum tíma hefur þessi löggjöf að sjálfsögðu tekið miklum breytingum, eftir því sem nýting sjávaraflans hefur orðið fjölbreyttari og þróazt í það horf, sem hún er í dag. Nú gilda lög um fiskmat, sem skylda, að allur fiskur, sem fluttur er út frá Íslandi og hefur komið hér á land, skuli metinn af löggiltum matsmönnum og háður eftirliti þeirra, en fiskmat ríkisins sá aðili, sem hefur mál þessi með höndum. Í dag munu flestir, ef ekki allir sammála um, að opinbert mat í einhverri mynd sé sjálfsagt og reyndar nauðsynlegt til þess að tryggja sem bezt sölu á hinum erlendu mörkuðum. Sú hugmynd, sem fram kemur í frv., sem hér liggur fyrir, er víssulega mjög athyglisverð og ekki fram komin að ástæðulausu. Mjög hefur viljað brenna við hjá íslenzkum fiskframleiðendum, að vara sú, sem flutt er út, standist ekki það gæðamat, sem ætlazt er til, bæði af fiskmatinu, svo og eigendum vörunnar sjálfum. Það liggur í augum uppi, að það er ekki nema tvennt, sem getur valdið slíku, lélegt hráefni eða slæm meðhöndlun, nema hvort tveggja sé. Í grg. þeirrar n., sem samdi þetta frv., er einmitt bent á þau atriði, sem geta verið orsakir lélegrar vöru, svo sem ónóg aðgæzla og umönnun aflans, bæði í skipum og verstöðvum. Þá er einnig bent á þá staðreynd, að eins og veiðiaðferðum er nú háttað og enginn eða lítill verðmismunur gerður á einnar nætur, tveggja eða þriggja nátta fiski, þá sé eingöngu hugsað um aflamagnið, en ekki gæði vörunnar, sem vinna á úr hráefninu. Í þessu sambandi langar mig til að skjóta því hér inn, að fyrir þessu þingi liggur till. til þál. um takmörkun neta og veiðitíma með netum, sem ég er meðflm. að, en hv. 1. flm. till. hefur gert grein fyrir henni hér í Sþ. Teldi ég, að einmitt það mál, sem þar um ræðir, ætti væntanlegt ferskfiskeftirlit að láta sig miklu skipta, auk þess sem mér finnst persónulega, að athuga eigi, hvort ekki sé rétt að stytta mjög þann tíma, sem netaveiðar eru leyfðar, eða algerlega banna þær á háhrygningartímanum. Þá er það eitt atriði, sem ég vildi ekki láta hjá líða að benda á í sambandi við gæðamat á fiskafurðum fluttum á erlendan markað, en það er hin svokallaða sólídaríska ábyrgð, sem svo oft hvílir á öllum útflytjendum. Mér er kunnugt um, að sá háttur hefur verið á hafður hjá ýmsum sölusamtökum um tíma, en málum þannig komið nú, að það sé að breytast hins vegar í það horf, að hver einstaklingur taki meiri ábyrgð á sinni vöru. Mér er hins vegar ljóst, að það eru víssir erfiðleikar í sambandi við útflutning í þessu tilfelli, að skemmd vara getur komið fram, enda þótt hún hafi farið heil úr höfn, og hér stafa þá af skemmdir í sambandi við flutninginn til viðkomandi sölustaðar. Engu að síður er þetta atriði, sem væntanlegt ferskfiskeftirlit þyrfti að taka til athugunar í sambandi við heildarlöggjöfina. Ég ætla hér ekki að dæma um það, hvaða form er hentugast að hafa í framtíðinni, hvort hér á að vera um að ræða matsmenn, sem kostaðir eru af ríkinu sjálfu eða hins vegar af fiskframleiðendum. Ég vil þó mega geta þess, að fyrir hv. sjútvn. þessarar d. hefur legið erindi frá fiskmatsmönnum í Hafnarfirði, þar sem þeir óska, að leiðrétting eða breyt. sé gerð á fiskmatslögunum. Við höfum að sjálfsögðu talið eðlilegast, að þessi breyt. eða þessi athugun verði send til ferskfiskeftirlitsins, sem hefur þessi mál samkvæmt frv. til athugunar, þegar endurskoðuð verði þessi löggjöf. Þá sýnist og eðlilegt, að þegar ferskfiskeftirlitið tekur til starfa, eins og vonir standa til, þá verði gerðar ýmsar ráðstafanir til þess að styrkja og koma á betri vöruvöndun hjá þeim aðilum, sem framleiða fiskafurðir. Það sýnist því eðlilegt, að upp verði tekin sem skyldunámsgrein í stýrimannaskólanum kennsla í meðferð og verkun fiskaflans, eins og kemur fram í nál. sjútvn., svo og í frv. því, sem hér var lagt fyrir. Það liggur í augum uppi, að þjóð, sem byggir jafnmikið lífsafkomu sína á sjávarfangi og við Íslendingar, verður að gera allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að vanda sem bezt þá vöru, sem unnin er úr sjávarafurðum, til þess að við verðum sem bezt samkeppnisfærir á erlendum mörkuðum. En eins og kunnugt er, eru um eða yfir 90% af öllum útflutningsafurðum okkar sjávarafurðir. Það er ekki nægjanlegt að tryggja okkur réttinn til þess að veiða fiskinn, ef varan, sem við ætlum að vinna úr honum, er skemmd og óhæf til sölu á erlendum markaði.



Herra forseti. Frv. þetta um breyt. á l. um Búnaðarbanka Íslands er komið frá Ed. Þótti eðlilegt að flytja þetta frv. til breyt. á l., þannig að í stað þess að hafa þriggja manna bankaráð, þá verði kosið 5 manna bankaráð í Sþ., og er þá tekin upp sama regla fyrir Búnaðarbankann og gildir um hina ríkisbankana. Einnig hefur þetta frv. þá breyt. í för með sér að gera mögulegt að fjölga bankastjórum í 2, ef bankaráð leggur það til og landbrh. samþykkir. Það er óþarfi að fara mörgum orðum um þessa breyt. Flestir munu sjá, að hér er um eðlilega breyt. að ræða. Það er ekki eðlilegt um Búnaðarbankann, sem teljast verður einn af aðalbönkum landsins, að stjórn hans, bankaráð hans sé kosið með öðrum hætti en hinna bankanna. Það munu flestir vera sammála um það, aðrir en hv. framsóknarmenn, að það sé óeðlilegt, að einn flokkur hafi meiri hluta í þessum banka, flokkur, sem er í miklum minni hluta hjá þjóðinni. Og menn eru undrandi á því, að þegar bankalöggjöfinni var breytt 1957, skyldi Búnaðarbankinn einn vera undanskilinn. Mál þetta var rætt nokkuð í Ed., og þar sem umr. þar hafa nokkuð verið raktar í blöðunum, þykir mér ekki ástæða til að vera að flytja hér langa framsöguræðu um málið, enda ljóst, hvað í frv. felst, og er því síður ástæða að fara að halda hér langa ræðu um málið, þar sem í Ed. kom fátt eða ekkert fram frá hendi þeirra, sem töluðu á móti frv., sem gaf tilefni til þess að ræða málið í löngu máli. Ég legg til, að þetta frv. fari til hv. fjhn. þessarar d. og því verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Þetta mál er, eins og hæstv. ráðh. tók fram, komið frá Ed. og var allýtarlega rætt í þeirri d., og þar var mótuð afstaða framsóknarmanna til málsins og rökstudd með margvíslegu móti. Þótt hv. þm. Nd. hafi að sjálfsögðu ekki fylgzt nákvæmlega með þeim umr., hafa þó nál. um málið komið fyrir augu hv. þm. og þeir vafalaust fylgzt talsvert með þeirri afstöðu, sem þar kom fram. Ég sé þess vegna miklu minni ástæðu til þess en ella væri að ræða þetta frv. í löngu máli, þar sem það er þannig komið frá Ed. og afstaða hefur komið fram, rökstudd á báða bóga. En ég vil þó láta falla fáein orð við þessa 1. umr. Það er augljóst, að einn megintilgangur frv. er sá, að stjórnarflokkarnir nái strax tökum á Búnaðarbankanum. Það þykir ekki fært að bíða neitt. Og frv. er vitaskuld, hvað sem um þetta er sagt að öðru leyti, miðað við, að þannig verði frá þessu gengið. Ég vil lýsa því yfir, sem er raunar óþarfi, því að það er vel kunnugt, að ég hef ekkert traust á stefnu hæstv. ríkisstj. í lánamálum landbúnaðarins og tel það því síður en svo meðmæli með þessu máli, að það er við það miðað, að stjórnarflokkarnir nái tökum á bankanum strax til þess að starfa þar eftir sínu höfði. Sérstaklega er þetta óárennilegt þegar þess er gætt, að búnaðarbankastjórnin er ekki aðeins stjórn venjulegrar viðskiptadeildar bankans, heldur er þar einnig um að ræða stjórn fyrir fjárfestingarlánasjóði landbúnaðarins, þar sem eru bæði ræktunarsjóður og byggingarsjóður sveitanna. En þannig er háttað, að stjórn Búnaðarbankans er einnig stjórn þessara sjóða, því að þeir eru í raun og veru deildir í bankanum. Nú vitum við, að núv. stjórnarflokkar hafa notað aðstöðu sína þennan stutta tíma, sem þeir eru búnir að ráða, til að gerbreyta með sérstakri löggjöf vöxtum og lánstíma í þessum sjóðum. Það er síður en svo ástæða til að álíta, að það muni vera til bóta, að þeir fái nú aðstöðu til þess að hafa stjórn þessara sjóða sjálfa með höndum eða þeirra menn, kjörnir af þeim. Ég vil ekki eiga þátt í neinu, sem verður til þess að flýta því, að svo verði. Það gæti verið tilefni til þess við þetta tækifæri að ræða þessi atriði nánar, vaxtamálið og lánamál landbúnaðarins, eins og þeim er háttað nú, eins og stefnan hefur verið tekin í þeim. En ég mun ekki gera það, heldur bara benda á þetta, - ekki nema þá sérstakt tilefni gefist. En þetta eru rök á móti því, að inn á það sé gengið að breyta þessu nú strax og leggja það undir vald þessara flokka. Þá er annað atriði, sem hefur verið bent á og ég vil leyfa mér að undirstrika, og það er þetta: Það gildir ekki hið sama um Búnaðarbankann og aðra ríkisbanka, vegna þess að Búnaðarbankinn er stéttarbanki, banki, sem er settur upp fyrir landbúnaðinn sérstaklega. Megintilgangurinn með bankanum er sá að vinna fyrir landbúnaðinn, og hefur frá fyrstu tíð verið tekið tillit til þessa í því, hvernig stjórn bankans hefur verið fyrir komið. T.d. hefur landbn. Alþ. verið ætlað að velja fulltrúana í bankaráðið, en ekki Alþ. sjálfu. Það hefur verið gert til þess, að það væri fyrst og fremst landbúnaðarsjónarmið, sem réði vall þessara manna, og landbrh. síðan ætlað að ráða formanni bankaráðsins, en ekki þeim ráðh., sem fer með bankamál. Þetta hefur verið miðað við, að hér væri stofnun fyrir landbúnaðinn, eins og líka augljósast er, þegar þess er gætt, að stofnlánadeildir landbúnaðarins eru fléttaðar inn í bankann, ræktunarsjóður og byggingarsjóður sveitanna. Þetta sjónarmið hefur verið tekið til greina, að tengja bankann við landbúnaðinn sérstaklega gegnum stjórn og þá með því, að það væru landbn. þingsins, sem veldu mennina í bankaráðið, og landbrh., sem skipaði formanninn. Þetta er t.d. nokkuð í samræmi við það, sem iðnaðurinn býr við, að því leyti sem það getur verið sambærilegt. Iðnaðarbankinn var settur á fót með löggjöf hér á árunum, og á ríkissjóður talsvert af hlutafé í Iðnaðarbankanum. En þannig hefur verið á því máli haldið, að það er sá ráðh., sem fer með iðnaðarmál, sem hefur verið látinn ráða meðferð hlutabréfa ríkissjóðs í Iðnaðarbankanum og ráða því þar með, hvaða menn það væru af hálfu ríkisvaldsins, sem tækju sæti í stjórn Iðnaðarbankans. Þetta er nákvæmlega hliðstætt því, sem verið hefur um Búnaðarbankann og fyrirkomulagið á stjórn hans. Eins er það nú, að verið er að setja löggjöf um Verzlunarbanka, þar sem samtökum kaupmanna og verzlunarsamtökum er ætlaður forréttur að því að eiga hlutafé þess banka, og þeir fara þá auðvitað með stjórn hans að öllu leyti, en það er að verulegu leyti hliðstæð stofnun. Þótt ekki sé það ríkisstofnun, er hún að verulegu leyti hliðstæð stofnun. En enn þá gleggra fordæmi og hliðstæða er þó vitaskuld Iðnaðarbankinn, vegna þess að þar er um félagseign ríkisins og einkaaðila að ræða. Þar hefur afskiptum ríkisins öllum verið stýrt í sömu stefnu og fram að þessu hefur verið ráðandi varðandi stjórn Búnaðarbankans. Mér finnst algerlega röng stefna að breyta þessu í það horf, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, sem sé það horf, að Alþ. kjósi bankaráðið hlutfallskosningu í einu lagi. Með því móti verða sáralítil áhrif landbúnaðarins sérstaklega á stjórn bankans. Þau verða tiltölulega mjög lítil og stórum mun minni en verið hefur. Það tel ég vera spor aftur á bak. Það var reynt að bæta úr þessu í hv. Ed. með því að gera till. um, að Stéttarsamband bænda hefði rétt til að tilnefna einn mann af fimm í bankaráðið, en sú till. var felld. Hefði það þó verið í áttina að tengja bankann við bændastéttina þannig sérstaklega og bætt nokkuð úr, að tengslin við landbn. og landbrn. væru slitin. En ég býst við því, að þetta hafi kannske ekki þótt tiltækilegt að fallast á vegna þess, að það hefði komið í bága við fyrirætlanir núv. stjórnarflokka um að fá pólitískt yfirráð yfir bankanum einir handa sér. En það eru náttúrlega engin rök, því að það er engin nauðsyn, sem rekur til að afhenda endilega þessum tveimur stjórnarflokkum alveg yfirráð yfir bankanum. Það hefði verið hægt að fara þessa millileið, sem þarna var stungið upp á, að kjósa fjóra á Alþingi til að tryggja, að fleiri sjónarmið kæmu til greina frá Alþ, en áður, en hafa síðan einn mann frá Stéttarsambandinu til að tengja bankann betur við bændastéttina. Það er slæmt til þess að vita, að á þetta skuli ekki hafa verið fallizt. Þá hefði líka því marki verið náð, að enginn einn flokkur hefði haft meiri hluta í bankanum. Mér finnst, að það megi dálítið prófa hollustuna í þessu öllu saman einmitt á undirtektunum við svona till. Það hafði verið fundið því fyrirkomulagi, sem nú er, til foráttu, að þar gæti einn flokkur ráðið öllu, þótt þar væri um minnihlutaflokk að ræða. Ef það er raunverulega þetta, sem menn setja fyrir sig, en eru ekki með neina drauma um að fá óeðlileg völd sjálfir, þá ætti að vera hægt að fallast á þetta sem millileið í málinu, sem upp á var stungið af hálfu framsóknarmanna í Ed. Ég vil mjög beina því til þeirra, sem fyrir málinu ráða, að taka þetta til athugunar, þegar þar að kemur í þessari hv. d., hvort þeir geta ekki fallizt á þetta sjónarmið: fara þann meðalveg, sem brtt. frá hv. minni hl, fjhn. í Ed. gerði ráð fyrir.



Herra forseti. Það er nú ekki ástæða til margra orða. Það er ósköp svipað það, sem hv. 1. þm. Austf. (EystJ) sagði hér áðan, og hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) í Ed. Auðheyrt er á báðum þessum samherjum, að hugur fylgir ekki máli, þegar þeir eru að tala um þetta mál. Auðheyrt er, að í hjarta sínu finnst þeim þessi breyt. eðlileg og sanngjörn, sú breyt., sem frv. fer fram á. Og það er jafnvel auðheyrt, að í hjarta sínu telja þeir bankanum betur borgið með því að hafa þessa breyt., enda er það augljóst mál, að það hlýtur að styrkja bankann bæði í nútíð og framtíð að koma þannig sterkari og breiðari stoðum undir hann en nú eru. Og það er alveg eðlilegt, að bankinn hafi takmarkað traust, enda þótt bankastjórinn sé í alla staði ágætur og geri vel, þegar hann fær að ráða, - það er eðlilegt, að bankinn hafi takmarkað traust, þar sem Framsfl, ræður honum að öllu leyti, og það er ekki til þess að sameina menn til átaka og aðstoðar í fjármálum bankans, sumt af því, sem fram hefur komið í bankaráðinu. Það er ekki til fyrirmyndar, og er hægt að minna á það seinna, ef æskilegt þykir. Hv. 1. þm. Austf. sagði hér áðan, að hann hefði ekki trú á því, að núv. stjórnarflokkar mundu leysa fjármál landbúnaðarins, mundu koma lánasjóðum landbúnaðarins í það horf, að þeir gætu sinnt því hlutverki, sem þeim er ætlað. Það er kannske eðlilegt, að þessi hv. þm. tali hér digurt um þetta. Stjórn Búnaðarbankans hefur sent frá sér skýrslu um hag þessara sjóða, og það kemur í ljós, að þeir voru í rauninni gjaldþrota við síðustu áramót, hreint og beint gjaldþrota. Það kemur í ljós, að það voru ýmsir óreiðuvíxlar tilheyrandi þessum sjóðum, sem núverandi stjórn verður að taka að sér að greiða. Og þegar hv. 1. þm. Austf. talar um takmarkað traust á öðrum flokkum til þess að leysa þessi mál, þá er hollt fyrir hann að minnast þess, hvernig hann og hans flokkur hefur skilið við þessi mál. Menn geta farið upp í ræðustól og haldið ræður og haldið ýmsum fjarstæðum fram, en þegar staðreyndirnar tala eins ljóslega og hér er um að ræða, verður að ætlast til, að jafngreindur maður og hv. 1. þm. Austf. kunni sér eitthvert hóf í málflutningi og fullyrðingum. Það er, eins og ég sagði, ekki ástæða til margra orða. En það kom óbeint fram hjá hv. þm., sem talaði hér áðan, eins og hv. 2. þm. Vestf. í Ed., að þeir vilja alls ekki telja Búnaðarbankann með aðalbönkum landsins. Hv. 2. þm. Vestf. talaði alltaf um tvo aðalbanka landsins. Búnaðarbankinn var ekki aðalbanki, einhver aukabanki. Þess vegna var ekki lögum um Búnaðarbankann breytt 1957, en það var talið alveg nauðsynlegt að breyta lögum um tvo aðalbankana, Landsbankann og Útvegsbankann, og það kom hreinlega fram í ræðu hv. 2. þm. Vestf., að það hafi verið nauðsynlegt vegna þess, að áhrif Sjálfstfl. voru of mikil í þessum bönkum. Og þá var sú stefna upp tekin að lögfesta ranglætið, að koma í veg fyrir það, að Sjálfstfl. hefði þá hlutdeild í bankaráðum þessara banka, sem honum bar, miðað við styrkleika flokksins á Alþingi. En það þótti réttlæti að láta Búnaðarbankann vera og breyta ekki lögum um hann, vegna þess að Framsfl. hafði meiri hluta með því fyrirkomulagi, sem var. Svo segja þessir ágætu menn, að það sé hliðstætt með Búnaðarbankann og Iðnaðarbankann og hinn væntanlega Verzlunarbanka. Það sjá nú allir sjálfir, að hér er ekki um neinar hliðstæður að ræða. Annars vegar er ríkisbanki, Búnaðarbankinn, stór stofnun, margfalt stærri og margþættari en Iðnaðarbankinn og Verzlunarbankinn væntanlegi. Þeir hafa hvorugur ríkisábyrgð, og Verzlunarbankinn mun starfa eins og hver annar einkabanki. Iðnaðarbankinn er hlutafélag, sem bankaráðið er kosið af eins og í hverju öðru hlutafélagi. Hér er þess vegna ekki um neina hliðstæðu að ræða. Ef um hliðstæður ætti að ræða, þá eru það Útvegsbankinn og Búnaðarbankinn. Útvegsbankinn var stofnaður sérstaklega fyrir útveginn, eins og Búnaðarbankinn fyrir bændur. Samt finnst hv. 1. þm. Austf. eðlilegt að kjósa bankaráð Útvegsbankans af sameinuðu þingi. Það hefur aldrei sézt hér í hv. Alþ. till. um það, að sjútvn. beggja d. kysu í bankaráð Útvegsbankans. Þá koma hv. framsóknarmenn með tillögu um það, að Stéttarsamband bænda tilnefni einn mann í bankaráð Búnaðarbankans til þess, eins og þeir segja, að tengja bankann við bændastéttina. Ekki hefur sézt krafa um það frá útvegsmönnum, að Landssamband útvegsmanna tilnefni einn mann í bankaráð Útvegsbankans. En auðvitað væri það hliðstætt, og meira að segja hv. 1. þm. Austf., sem telur sig ekki síður fulltrúa útvegsmanna austur á fjörðum en bænda, hefur aldrei komið með till. um það. Ég held, að það sé ekki heldur ástæða til þess að samþykkja till. um það, að Stéttarsamband bænda tilnefni fulltrúa í bankaráð Búnaðarbankans, og það er ekki það, sem bændur spyrja um, hvernig bankaráðið sé kosið. Það er ekki það, sem þeir spyrja um. Þeir spyrja um það, hvernig bankanum er stjórnað og hvort hann hafi fjármagn til þess að lána. Það er það, sem þeir spyrja um. Og þegar hv. 1. þm. Austf. er að tala um, að bankinn sé tekinn úr tengslum við bændastéttina með því að hætta nú að kjósa bankaráðið af landbn., þá er það ekkert nema fjarstæða vegna þess, að þótt kosningin hafi farið fram með þessum hætti, að landbn. hafi að nafninu til kosið, voru það vitanlega þingflokkarnir, sem réðu því hverju sinni, hverjir voru kosnir í bankaráðið, en ekki aðeins þeir, sem sæti áttu í landbn. Og þannig verður það með hinni nýju skipan. Það verða þingflokkarnir, sem ákveða, hverjir verða kosnir í bankaráðið, og ég er ekki í nokkrum vafa um, að í bankaráði Búnaðarbankans munu eiga sæti eftirleiðis menn, sem eru tengdir landbúnaðinum, alveg eins og áður. En með því að bankaráðið sé kosið á þennan hátt, sem hér er lagt til, er sköpuð undirstaða og möguleiki til þess, að málum Búnaðarbankans verði sinnt á þann veg, að lánasjóðir landbúnaðarins hafi meiri möguleika eftirleiðis en áður til þess að uppfylla það starf, sem þeim er ætlað. Og það er sérstaklega þörf á því nú, að það verði vel tekið til hendinni hvað þetta snertir. Þegar það liggur fyrir, að lánasjóðirnir eru í rauninni gjaldþrota, þurfa þeir að fá mun meira fjármagn en nokkru sinni fyrr, og hin nýja stjórn Búnaðarbankans hefur þess vegna ærin verkefni að vinna og hún þarf að leita til Alþingis um aðstoð í þessu efni. Hún þarf að leita til Alþ., og ég fullyrði, að það eru meiri líkur til, að sú leit til Alþingis beri árangur, eftir að sú skipan er á komin, að bankaráðið verði kosið með lýðræðislegum hætti, að allir þingflokkar á Alþ. eiga fulltrúa í bankaráðinu og hafa þá um leið talsverðar skyldur við þessa stofnun. En um leið og við viðurkennum það, að bankinn var upphaflega stofnaður sem bændabanki og er það, þá er það ýmislegt fleira, sem er í starfsemi hans, heldur en það að þjóna bændastéttinni. Búnaðarbankinn hefur nú stóra sparifjárdeild og útlán í víxlum og öðrum lánsformum ekki aðeins til bænda, og víst er um það, og ég vil segja, að því miður munu bændur eiga ósköp lítinn hluta af því fé, sem er í sparisjóðsdeild Búnaðaróankans. Ég hygg, að það sé allt annað fólk. Og um leið og bankastjórn Búnaðarbankans stjórnar lánasjóðum landbúnaðarins, stjórnar hún líka þessari sparisjóðsdeild og útlánadeild þaðan, og það er þess vegna m.a., sem eðlilegt er og sjálfsagt, að þessi banki sé rekinn á lýðræðislegum grundvelli eins og hinir ríkisbankarnir og að settar verði þær stoðir undir starfsemi hans, sem tiltækilegar eru, því að eftir viðskilnað hv. 1. þm. Austf. við þessa stofnun er brýn þörf á, að svo megi verða.



Herra forseti. Það, sem hæstv. ráðh. sagði hér, gefur mér tilefni til að taka ýmislegt fram. Ég vil fyrst leyfa mér að benda á, að hæstv. ráðh. staðfesti með þögninni alveg það, sem ég sagði um Iðnaðarbankann og afskipti ríkisvaldsins af honum. Ríkið á talsvert mikla hlutdeild í Iðnaðarbankanum og ræður þar miklu. Hvernig skyldi standa á því, að iðnmrh. er látinn fara með það vald, sem ríkið hefur á bankanum, en ekki bankamálaráðherrann? Og hvernig ætli standi á því, að það er ekki kosið í þinginu í bankaráð Iðnaðarbankans? Það er vegna þess, að það hefur þótt eðlilegt, af því að hér var um sérbanka að ræða, 'að þau öfl í ríkisstarfrækslunni, sem hefðu þau mál með höndum sérstaklega, iðnaðarmálin, sem bankanum var ætlað að snúa sér að, hefðu þá einnig valdið til þess að ráða áhrifum ríkisins í bankanum. Nákvæmlega sams konar hugsun hefur legið til grundvallar því, að fram að þessu hefur landbn. hv. Alþ. verið ætlað að nefna menn í bankaráð Búnaðarbankans, en ekki Alþingi sem heild, og landbrh. að skipa formann bankaráðs Búnaðarbankans. Það er auðvitað óhugsandi að mæla í móti því, að með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er um algera stefnubreytingu að ræða í málefnum Búnaðarbankans. Það er meiningin að yfirgefa þá stefnu, að þeim, sem sérstaklega er fenginn trúnaður og yfirráð landbúnaðarmála í ríkiskerfinu, sé ætlað að ráða í bankanum. Þessu á að hætta og það með því að fjarlægja bankann landbúnaðinum alveg hiklaust, og í stað þess á að taka upp sömu skipan og í hinum almennu viðskiptabönkum. Fram hjá því er vitanlega óhugsandi að komast, að það er stefnubreyting í þessu fólgin. Það er látið í það skína, að það hafi þurft að taka þessa stefnubreytingu vegna þess, að einn flokkur hefði getað haft yfirráð yfir bankanum með hinum hættinum, sem hingað til hefur verið á hafður. En ég hef bent á, að það hefði verið hægt að koma í veg fyrir það með því að fallast á þá brtt., sem gerð var í hv. Ed., að Stéttarsambandið tilnefndi einn af fulltrúunum í bankaráðið. Þá voru aftur komin þar nokkuð sérstök tengsl við bændastéttina, sem annars verða rofin, og þá var einnig nokkurn veginn víst, að enginn einn flokkur gat orðið alls ráðandi í bankanum. En það virðist ómögulegt að fallast á þetta, og við vitum náttúrlega vel, hver ástæðan er. Ástæðan er náttúrlega fyrst og fremst sú, að með þessu er ekki aðeins verið að koma á skipulagsbreytingu í Búnaðarbankanum, heldur er fyrst og fremst með þessu frv. verið að koma bankanum undir einhliða áhrif stjórnarflokkanna. Þess vegna verður þetta að vera einmitt svona, en má ekki vera öðruvísi, og þess vegna er ekki hægt að taka meira tillit til bændanna og þeirra samtaka en kemur fram í þessu frv. Það samrýmist ekki þeirri meginhugsun, sem á bak við liggur, en hún er sú, að stjórnarflokkarnir verði umfram allt að fá strax meiri hluta í Búnaðarbankanum, ekki til þess að vinna fyrir bændastéttina, það dettur engum í hug, sem þekkir þeirra vinnu, heldur til þess að geta ráðskazt þar, að svo miklu leyti sem þeir treysta sér til, með sitt pólitíska sjónarmið, setja sinn blæ á þá lánastefnu, sem þar verði komið í framkvæmd, t.d. í lánasjóðum landbúnaðarins o.s.frv. Þetta atriði ræddi hæstv. ráðh. ekki. Hann talaði hér að mestu leyti út í hött. Hann ræddi alls ekki um þá stefnubreytingu, sem felst í frv. og hugsunin er að koma í framkvæmd. Það var raunar kannske ekki heldur von, að hann gæti nefnt þá ástæðu, sem liggur til grundvallar því, að ekki er hægt að fallast á miðlunartillögu eins og þá, að Stéttarsamband bænda tilnefni einn af fimm í bankaráðið. Hann var að tala um, að það væri kannske ekki heppilegt að fallast á þetta, af því að þessu væri ekki þannig komið fyrir í Útvegsbankanum. En eru það nokkur rök? Verður ekki að skoða hvert mál út af fyrir sig, um leið og það kemur upp, og þá í þessu falli að reyna að gera sér grein fyrir því, hvort það er eðlilegt eða óeðlilegt, að Stéttarsamband bænda eigi fulltrúa í stofnun eins og Búnaðarbankanum, og þá t.d., hvort þar á að slíta öll þau sérstöku tengsl, sem við bændastéttina hafa verið í gegnum landbn. Alþingis og landbrn.? Það er stefnan með þessu frv. Þá sagði hæstv. ráðh., að það yrði að renna sterkari stoðum undir bankann og gera honum breiðari grundvöll, - eitthvað í þá átt. Það væri eðlilegt, að bankinn hefði takmarkað traust, þar sem framsóknarmenn réðu í bankanum. Hæstv. ráðh. er alveg lifandi lýst með þessum málflutningi. Hvað mundi t.d. vera að segja um stofnun eins óg Iðnaðarbankann? Ætli það væri þá ekki eðlilegt, að sú stofnun hefði takmarkað traust, vegna þess að þar ráða sjálfstæðismenn yfirleitt öllu því, sem þeir vilja? Það er vafalaust alveg ágætt og ekkert við því að segja, vegna þess að það eru sjálfstæðismenn. Það er allt annað mál. Það er auðvitað allt í lagi, að þeir ráði öllum stofnunum, og ekki ástæða til að halda, að það veiki nokkuð traust manna á fyrirtækjum eða stofnunum! Og hvað á að segja um nýja Verzlunarbankann, sem á að setja upp? Af hvaða sauðahúsi halda menn að þeir verði, sem þar munu ráða ríkjum, pólitískt séð? Það verður sjálfsagt mjög blandaður kór þar. Vafalaust verður þar settur undir breiður grundvöllur, og ég man ekki, hvað og hvað það var, sem hæstv. ráðh. minntist á í því sambandi, rennt undir sterkum stoðum úr margs konar efnivið! Það verður víst víða föngum til sópað! Það verða ekki menn úr einum flokki, sem ráða húsum í Verzlunarbankanum! Eða hvað halda menn? Og hvað ætli mundi þá vera hægt að segja um þá stofnun, þegar þar að kemur, frá þessu sjónarmiði hæstv. ráðh.? Ætli það væri þá ekki eðlilegt, að sú stofnun gæti haft takmarkað traust, sem væri þannig byggð upp eins og löggjöfin, sem við vorum að samþykkja hér um daginn um Verzlunarbankann, gerir ráð fyrir? Það er vitað, að þar kemst enginn maður til nokkurra ráða á nokkurn hátt nema vera áður rækilega gegnumlýstur og prófaður pólitískt. Það þarf ekki að vera að tala neina tæpitungu um þetta, þetta vita allir. Og þannig er hægt að taka hverja stofnunina eftir aðra, m.a. bankastofnanir. Það kemur auðvitað oft fyrir, að þannig stendur á, að það eru menn úr einhverjum sérstökum stjórnmálaflokki, sem þar ráða mestu þá og þá. En að það sé hægt að nota slíkt sem rök á þann hátt, sem hæstv, ráðh. gerði, m.a. að slíkar stofnanir geti ekkert traust haft fyrir það, slíkt er auðvitað fullkomin fjarstæða. Ég hef bent á, að féllust menn á það sjónarmið, að það væri eðlilegt að koma þannig fyrir bankakerfinu, að enginn flokkur gæti haft hreinan meiri hluta í nokkrum banka, þá þyrfti alls ekki að gera það á þennan hátt, sem þeir nú gera ráð fyrir með Búnaðarbankann. Það þyrfti ekki að slíta þann banka svona úr sambandi við landbúnaðinn, þó að þessu ætti að koma fram. Og það þyrfti ekki heldur að koma því þannig fyrir, ganga þannig frá bankanum, að sú stjórnarklíka, sem nú ræður landinu, hefði þar algerlega hreinan meiri hluta, og sízt ástæða til slíks. Ef það hefur verið til þess fallið, að menn hefðu ekki fullt og almennt traust á bankanum, að framsóknarmenn réðu þar einir, hvað ætli megi þá segja, þegar búið væri að setja bankann undir þá valdasamsteypu, sem stendur að núv. ríkisstj.? Hæstv. ráðh. var sem sagt að hafa áhyggjur af því, að það kynni að vera, að bankinn hefði ekki nógu víðtækt traust, þegar framsóknarmenn væru þar í meiri hluta. En ég vil spyrja: Heldur hann, að það traust vaxi, þar sem mest á ríður, þegar núverandi valdasamsteypa hefur fengið þar hreinan meiri hl.? Heldur hæstv. ráðh. það? Og ætlar hann að telja okkur trú um, að breyt. eins og þessi sé gerð til að efla almennt traust og áhuga fyrir stofnuninni? Kjarni breytingarinnar er sá, að valdasamsteypan, sem nú er, fái hreinan meiri hluta í bankanum. Og m.a. þess vegna má ekki hlusta á till. um, að Stéttarsambandið komi þar til greina. Það raskar þessu. Það er nefnilega ekki það eitt, sem vakir fyrir hæstv. ríkisstj., að koma því svo fyrir, að framsóknarmenn ráði þarna ekki einir. Þeir vilja taka þar öll ráðin til sín. Það var dálítið broslegt að heyra hæstv. ráðh. vera að tala um þessi efni á þessa lund, þegar þess er gætt, að hv, sjálfstæðismenn ætluðu alveg að rifna hér á árunum, þegar löggjöfinni um Landsbankann og Útvegsbankann var breytt. Þá ætluðu þeir alveg að rifna, en þó var þannig ástatt um bæði Landsbankann og Útvegsbankann þá, að sjálfstæðismenn voru þar í algerum meirihluta og réðu þessum stofnunum alveg. Þeim fannst það ekkert óviðkunnanlegt, hv. sjálfstæðismönnum þá, af því að það voru þeir, sem áttu í hlut, og þeirra menn. Það var alveg ágætt, að þeir réðu þar öllu, og þá var það ekki líklegt, að það skerti neitt traust eða framgang stofnananna, þó að svo væri. Þeir ætluðu, eins og kunnugt er, alveg að ganga úr bjórnum út af því, að þessu var breytt, þessu var komið þannig fyrir, að enginn einn flokkur réði þar öllu. Þannig fer, þegar menn eru með látalæti, eins og hæstv. ráðh. óneitanlega var í þessu sambandi, í stað þess að tala hreinskilnislega um, hvað á þessari spýtu hangir. Þá sagði hæstv. ráðh., að það væri von, að ég talaði digurbarkalega um Búnaðarbankann eða búnaðarlánastarfið í landinu yfirleitt, eða hitt þó heldur. Og mér skildist á honum, að það væri síður en svo ástæða til þess og ég ætti í raun og veru að hafa mig hægan, því að frammistaða mín og framsóknarmanna þar væri ekki upp á marga fiska. Þetta var tónninn í því, sem hæstv. ráðh. sagði um þetta. Þetta gefur mér tilefni til að ræða ofur lítið um þessi atriði, sem ég ætlaði mér þó alls ekki að gera, um lánamál. landbúnaðarins og sögu þeirra undanfarið. Ég vil minna á í þessu sambandi, að 1944 –46 fór Sjálfstfl. með landbúnaðarmálin. Það hefur raunar ekki oft komið fyrir, að hann hafi náð að hrifsa þau mál til sín, en hann fór með landbúnaðarmálin þá. Og á þeim árum var ráðstafað öllum innstæðum þjóðarinnar, sem hún hafði eignazt á stríðsárunum. Ég hygg, að það hafi verið rúmar 600 millj. Það er sjálfsagt óhætt að þrefalda a.m.k. þessa fjárhæð, miðað við núverandi gengisskráningu og peningagildi. Þetta mundi sennilega svara a.m.k. til þess, að það hefðu verið 2400 millj. eða svo, miðað við núverandi verðmæti. Öllum þessum gífurlegu fjármunum, þessum stórkostlegu auðæfum var ráðstafað undir höfuðforustu Sjálfstfl., án þess að lánasjóðir landbúnaðarins fengju grænan eyri. Þeir fengu ekki einn einasta grænan eyri af öllu þessu fjármagni, og þeir voru ekki látnir lána neitt á þessum árum. Þeir voru alveg dauðar stofnanir. Öllum þessum gífurlegu auðæfum var ráðstafað án þess, að lánasjóðir landbúnaðarins fengju nokkur framlög. En 1947 gátu sjálfstæðismenn ekki lengur haldið þessari aðstöðu sinni, og þá kom Framsfl. til, og hann fór með landbúnaðarmálin frá 1947 til 1958. Eitt hið allra fyrsta, sem gert var, - þá var búið að eyða öllum þessum gífurlegu auðæfum, svo að þá var við ramman reip að draga, - í sambandi við samningana um gengislöggjöfina 1950, var að tryggja lánasjóðum landbúnaðarins væn framlög af gengishagnaði þeim, sem þá kom fram. En það þurfti hörkusamninga við sjálfstæðismenn og varð að gera það að skilyrði fyrir stjórnarmyndun, að þessi framlög af gengisgróðanum fengjust. Og það var eitt af því, sem hreinlega var gert að skilyrði fyrir stjórnarmynduninni 1950 og að fallizt væri á gengisbreytinguna. Þá var líka sett löggjöf, sem tryggði ræktunarsjóði nokkurt fjármagn, nokkur framlög næstu árin. En það, sem mestu máli skipti, var, að framsóknarmenn beittu sér siðan í framhaldi af þessu fyrir því, að farið var að leggja stórfé til þessara sjóða á næstu árum með margvíslegu móti. Það var sumpart tekið af Marshallaðstoðinni og sumpart tekið að láni frá Alþjóðabankanum og að nokkru af greiðsluafgangi ríkissjóðs, sem varð á þessum árum. Og þetta fjármagn, sem Framsfl. þannig hefur gengizt fyrir að færi inn í lánadeildir Búnaðarbankans, skiptir hundruðum milljóna, í staðinn fyrir að á þeim tíma, sem sjálfstæðismenn fóru með þessi mál og auðæfunum var ráðstafað frá stríðsárunum, fékkst ekki neitt. Það er þessi munurinn á þeirri stefnu í þessu máli, sem í ramsfl. hefur staðið fyrir, og verkum Sjálfstfl. Og nú er, eins og allir vita, byrjaður sami leikurinn og áður. Það er byrjað að hækka vextina og stytta lánin, og ætlunin er þar ofan í kaupið að koma á þannig verðlagi í landinu og efnahagsráðstöfunum yfir höfuð, að það verði stöðvun á framkvæmdum í landbúnaðinum, ekki síður en í öðrum greinum. Þannig á að spara lánsfé til landbúnaðarins á næstu árum. Svo kemur þessi hæstv. ráðh. hér og er að tala eitthvað um, að framsóknarmenn ættu að tala stillilega um þessi mál og helzt ekki að vekja máls á þeim. Hver hefur svo orðið árangurinn af þessari nýju stefnu í landbúnaðarmálunum, sem í ramsfl. beitti sér fyrir 1947? Hver hefur orðið árangurinn? Árangurinn er fyrst og fremst sú stórkostlega uppbygging, sem hefur orðið í sveitunum á þessu tímabili. Hverjum dettur í hug, að þessi stórkostlega uppbygging hefði átt sér stað, ef farið hefði verið með lánamál landbúnaðarins eins og gert var á þeim árum, þegar Sjálfstfl. fór með landbúnaðarmál? Þá hefði orðið alger stöðvun í landbúnaðinum á þessum árum og afleiðingarnar orðið hörmulegar, ekki aðeins fyrir bændastéttina, heldur fyrir þjóðina alla. Það fer ekkert á milli mála í þessu sambandi, að hér hefur Framsfl. ætíð orðið að sækja á, allan þennan tíma hefur hann orðið að sækja á brekkuna. Hæstv. ráðh. er að tala um það hér, að sjóðir Búnaðarbankans séu illa staddir fjárhagslega, jafnvel talað um gjaldþrota sjóði í því sambandi. Það þurfti ekki neinar upplýsingar frá hæstv. ráðh. til þess, að mönnum væri ljóst, að það er ekki hægt að lána með þeim lágu vöxtum, sem framsóknarmenn beittu sér fyrir að væru hafðir á landbúnaðarlánum, nema með því að stofnlánadeildirnar fengju veruleg framlög úr ríkissjóði. Og þær hafa líka fengið veruleg framlög úr ríkissjóði. En það, sem fyrst og fremst hefur valdið erfiðleikum hjá stofnlánadeildum landbúnaðarins, eru ráðstafanir núv. ríkisstj. til þess að fella gengi krónunnar jafngífurlega og gert hefur verið. Það eru þessar ráðstafanir, sem hafa í för með sér gífurlegar búsifjar fyrir þessa lánasjóði eins og margar aðrar stofnanir í landinu. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh. í þessu sambandi: Ber að skilja þessar slettur hæstv. ráðh. um, að stofnlánadeildir landbúnaðarins standi ekki vel efnalega, þannig, að hann sé með því að deila á Framsfl. fyrir það að hafa staðið fyrir því að taka það lánsfé á undanförnum árum, sem gert hefur verið, og leggja til þessara deilda Búnaðarbankans og lána það út aftur með hinum lágu vöxtum, sem gert hefur verið? Ber að skoða þessar slettur sem gagnrýni hans á þessum ráðstöfunum? Eða er þetta bara markleysa? Annaðhvort er þetta bara markleysa hjá hæstv. ráðh. og eins og hver annar skætingur eða þá að þetta er gagnrýni af hans hendi á Framsfl. fyrir að hafa staðið fyrir því að taka þessi lán og leggja þau inn í stofnlánadeildir landbúnaðarins og gera ráðstafanir til, að féð væri lánað út aftur með hinum lágu vöxtum. Er hæstv. ráðh. að deila á Framsfl. með þessum slettum fyrir að hafa staðið fyrir þessu? Telur t.d. hæstv. ráðh. það stórkostlega ámælisvert, að bændum hafa ekki verið veitt þessi lán með gengisklásúlu, þannig að þeir þyrftu að borga þau með fleiri krónum, ef hæstv. ráðh. og félögum hans þóknaðist að fella krónuna svo og svo mikið síðar? Er það þetta, sem hæstv. ráðh. á við með þessu skrafi? Eða hvað á hæstv. ráðh. við, þegar hann er að tala um það í ámælistón í garð Framsfl., að hann hafi búið illa að lánasjóðum landbúnaðarins? Það hefur verið útvegað stórkostlegt fjármagn til þessara lánasjóða, svo ríflega, að þessir lánasjóðir hafa á undanförnum árum getað lánað út á þær framkvæmdir, sem gerðar hafa verið, eftir vissri reglu, ræktunarsjóður og byggingar- og landnámssjóður. Það hefur verið geysilegt átak að útvega þetta fé, vegna þess að framfarirnar hafa verið miklar og vextir hafa verið lágir. Afleiðingarnar eru auðvitað þær, að þessir sjóðir skulda talsvert í erlendri mynt og þar er um nokkurn og vaxandi vaxtahalla að ræða. Og enn spyr ég hæstv. ráðh.: Hvað á hann við með skætingi sínum? Ef ekki ber að skilja hann sem harða ádeilu af hans hendi á þessa pólitík, að útvega þetta lánsfé til landbúnaðarins og lána út með þessum kjörum, þá verða þessi ummæli markleysa. Væri æskilegt að heyra, hvorn kostinn hæstv. ráðh. velur. Að halda því fram, að sá vaxtahalli, sem kemur fram á þessum sjóðum vegna þessarar stefnu, sé óviðráðanlegur eða óhæfilegur, er ekki frambærilegt og allra sízt í munni þeirra manna, sem eru að beita sér fyrir því á þessu ári að auka álögur til ríkissjóðs um a.m.k. 450 millj. á ári. Það kemur sem sé í ljós, að það er hægt að jafna vaxtahallann á þessum sjóðum, eins og hann er, með fjárhæð, sem verður bara hégómi, þegar hún er borin saman við þær álögur, sem núv. ríkisstj. hefur beitt sér fyrir, fjárhæð, sem er eitthvað á milli 10 og 20 millj. kr. Og þar á í hlut einn af þremur höfuðatvinnuvegum þjóðarinnar. Þetta tal hæstv. ráðh. um illan viðskilnað á lánasjóðum í Búnaðarbankanum er því í hæsta máta óviðeigandi.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Austf. (EystJ) endaði ræðu sína með því að segja, að það væri í hæsta máta óviðeigandi af mér að vera að tala um slæman fjárhag fjárfestingarsjóða landbúnaðarins, og spyr, hvort ég sé að átelja það, að tekin hafi verið erlend lán á undanförnum árum og lánuð út með lágum vöxtum. Það hef ég ekki gert, en ég átel það, þegar einn maður eða einn flokkur fer fyrst að gera sér grein fyrir því, hvað hefði þurft að gera til þess að tryggja hag þessara sjóða, eftir að hann er kominn úr stjórn. Það er vitað mál, að með aðgerðunum 1958 er grafið undan þessum sjóðum. Þá er lagt á 55% yfirfærslugjald, og það er þess vegna, sem stjórn Búnaðarbankans segir við síðustu áramót í skýrslu, sem hún gefur frá sér, að sjóðirnir verði gjaldþrota með þessari stefnu, ef ekkert verði aðhafzt. Nú hefði mátt ætla, að þegar þeir menn fóru með völd, sem telja sig sérstaka málsvara bænda, hefðu þeir, um leið og þeir gerðu þessar ráðstafanir, reynt að tryggja, að sjóðirnir gætu starfað áfram og ekki yrði alveg undan þeim grafið. Það er rétt, sem hv. þm. sagði hér áðan, að aðgerðirnar í vetur gera náttúrlega ekki heldur neinar bætur í þessu efni, og það er þess vegna, sem ég segi það, að það er meiri þörf nú en nokkru sinni fyrr að fá breiðan grundvöll undir bankann og fá sameinaða krafta til þess að rétta hlut þessara sjóða. Það er það, sem þarf að gera, en hefur ekki verið gert, og þeir, sem gerðu fyrstu ráðstafanir til þess að grafa undan þessum sjóðum, gerðu engar ráðstafanir í leiðinni til þess að tryggja, að þessir sjóðir gætu starfað í framtíðinni. Það hefði verið léttara og það hefði verið hægara, ef það hefði t.d. verið tryggt á fjárl. 1958, að borga þann vaxtamismun og þann halla, sem sjóðirnir urðu fyrir, heldur en að koma á eftir, þegar þessi halli skiptir orðið milljónatugum, og gera þá kröfu til þeirrar stjórnar, sem tekur við. Ef hv. 1. þm. Austf. hefði ekki talað svo digurbarkalega hér áðan, eins og sá sem valdið hafði og sá eini, sem vel vildi gera fyrir íslenzkan landbúnað, hefði ég ekki minnzt á þessi mál í þessu tilfelli, enda þótt ástæða sé til þess að vekja athygli á því hverju sinni, m.a. vegna þess, að á næstu mánuðum þarf að leita úrræða til þess að rétta þetta við. Það er ekki aðeins halli sjóðanna vegna gengismismunar og yfirfærslugjalds 1958, sem gerir það að verkum, að hagur þeirra er slæmur í dag. Það eru einnig lán, sem hafa verið tekin í íslenzkum bönkum, bráðabirgðalán, sem vinstri stjórnin tók, en stóð ekki skil á og lætur eftir sig sem slæman arf til núverandi stjórnar til þess að ráða fram úr. Það eru örfá orð fleiri, sem ég þarf að taka fram vegna fullyrðinga hv. 1. þm. Austf. Hann fór að tala um það, hvernig Framsfl. hefði búið að landbúnaðinum. Hann talaði um árin 1944 og 1946 og rakti í stuttu máli þróunarsögu landbúnaðarins frá þeim tíma. Það væri nú rétt að minna á það, að Framsfl. fór óslitið með landbúnaðarmálin frá 1927 til 1942, eða réttara sagt 1944, og þegar litið er yfir útlán til landbúnaðarins á þessum tíma, t.d. ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs, er ekki um stórar upphæðir að ræða. Ég man, að eitt árið, - ég held það hafi verið 1942, - þá var lánað úr ræktunarsjóði, að mig minnir, 75 þús. kr. og úr byggingarsjóði eitthvað svipuð upphæð eða aðeins hærri. Ég skal ekki ábyrgjast þessar tölur alveg nákvæmlega, en það er mjög nærri þessu. En á árunum 1944–46 er samin sú löggjöf landbúnaðarins, sem byggt hefur verið á síðan, sú löggjöf, sem hefur gert það mögulegt, að þróun landbúnaðarins varð sú, sem raun ber vitni. Það er á þessum árum, þegar Framsfl. var ekki í stjórn, sem lög um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum eru sett, og þessi lög gerðu ráð fyrir því að verja úr ríkissjóði 50 millj. kr. til þess að byggja upp og rækta landið, og þetta voru miklir peningar á þeim tímum. Þetta var fyrsta stóra sporið, sem stigið var í uppbyggingu landbúnaðarins. Þessi lög tóku gildi, að mig minnir, 1947. Það var á því ári, sem ríkissjóður var skuldbundinn til þess að leggja fram fé samkvæmt þessum lögum. Þá voru framsóknarmenn komnir í stjórn og þökkuðu sér það, að hækkun til landbúnaðarins var gerð á fjárl. þessa árs vegna laga sjálfstæðismanna, sem þeir höfðu beitt sér fyrir á árinu 1945, á meðan þeir voru í stjórn. Er ekki sama að segja um lög um jarðræktar- og húsagerðarsamþykktir? Er það ekki staðfest í frv., sem liggur fyrir Alþ. nú og reyndar hefur fengið afgreiðslu, að með þeim lögum var gert mögulegt að hefja ræktun í stórum stíl? Með þeim lögum var gert mögulegt að kaupa skurðgröfur og aðrar stórar jarðræktarvélar til landsins. Og það er á árinu 1947, sem þessi lög koma til framkvæmda. Það er vegna þessara laga, sem sett voru í stjórnartíð sjálfstæðismanna, að taka varð tillit til þeirra á fjárl. árið 1947 og framlög til landbúnaðar hækkuðu þess vegna. Er ekki sama máli að gegna um raforkulögin? Voru þau ekki sett á árinu 1946 og framlag á fjárlögum þeirra vegna fyrst á árinu 1947? Ég hef oft hlustað á framsóknarmenn tala um, að á því ári hafi verið veitt mikið fé til landbúnaðarins og æ síðan, en það er sjálfsagt að gera sér grein fyrir því, hvers vegna þetta var. Það var vegna þess, að þá var komin löggjöf, sem tryggði, að það varð að veita fé til þessara framkvæmda, og síðan hefur verið byggt á þessum lögum í framkvæmdum og í uppbyggingu landbúnaðarins. Ég veit, að hv. 1. þm. Austf, veit þetta allt saman, enda þótt hann talaði hér áðan eins og hann gerði. Ég veit, að hann veit þetta; maður, sem hefur verið hér á Alþ. ætíð síðan, og það er vegna þessarar löggjafar, að hún var til, að unnt var að taka þau spor, sem stigin hafa verið til uppbyggingar í ræktun og byggingum í sveitum. Svo er það aðeins fátt, sem ástæða er til að segja í sambandi við frv. um breyt. á lögum um Búnaðarbankann. Hv. þm. talaði um, að sjálfstæðismenn stjórnuðu Iðnaðarbankanum og þeir mundu sennilega stjórna Verzlunarbankanum. Þetta eru hlutafélög, þetta eru einkabankar, og ef sjálfstæðismenn hafa þar meiri hluta, þá stjórna þeir, annars ekki. En Búnaðarbankinn er ríkisbanki, og þá er það óeðlilegt, að framsóknarmenn, sem eru í miklum minni hluta hér á Alþ. og með þjóðinni, hafi meiri hluta þar. Og það þýðir ekki fyrir þennan hv. þm. að vera að skjóta hér inn í sýndartill. um Stéttarsambandið og segja, að menn geti sýnt hug sinn til bændanna með því, hvort þeir vilji styðja þá till. eða ekki. Við vitum alveg, hvers vegna þessi till. er flutt. Við vitum það, að framsóknarmenn óska þess, að Stéttarsambandið fái þarna mann, vegna þess, að ef Stéttarsambandið ætti að kjósa í dag, mundu framsóknarmenn sennilega geta ráðið því. Af því að það vill svo til, að þeir hafa meiri hluta í stjórninni í dag, mundu þeir sennilega geta ráðið því, hver yrði kosinn, og þannig yrði framsóknarmönnum tryggt, að þeir hefðu tvo menn í bankaráðinu: Það er þetta, sem vakir fyrir framsóknarmönnum, þegar þeir eru að tala um, að Stéttarsambandið tilnefni þarna mann, en ekki sérstaklega umhyggja fyrir bændum, vegna þess að það er engin ástæða til þess að ætla, að þótt Alþ. kjósi bankaráð Búnaðarbankans, velji það ekki menn í bankaráðið, sem mundu vilja styðja hag bænda. Ég hygg, að þegar menn skyggnast inn í þessi mál, geri þeir sér ljóst, einmitt vegna þess, hvernig komið er fyrir lánasjóðum landbúnaðarins, að það er meiri nauðsyn á því en nokkru sinni áður, að stjórn Búnaðarbankans verði þannig skipuð, að sem flestir aðilar komi til, þegar um það verður rætt að laga fjármál þessara sjóða, því að það verður að gera. Það er vitað mál, að verðlag á byggingarefni og ræktunarkostnaður hefur hækkað ákaflega mikið. Fjárþörf sjóðanna fer þess vegna vaxandi frá því, sem verið hefur, auk þess sem þarf að greiða þau töp, sem þeir hafa orðið fyrir, með einhverjum hætti, og það er þetta, sem spurt verður um: Hvernig tekst að veita bændum þá aðstoð með lánum á næstu árum? Hvernig tekst það? Það er það, sem bændur spyrja um, en ekki hvort þeir fái að tilnefna einn mann af 5 í bankaráð bankans. - Ég held, að það sé ekki ástæða til að segja öllu fleira.



Herra forseti. Framkoma þessa frv. gæti gefið tilefni til þess að rifja upp, hvernig ástatt er nú þegar um efnahagsmálaáætlun ríkisstj. og framkvæmdir. En með því að nokkuð hefur verið rætt um það undanfarið í öðru sambandi og fyrir dyrum standa almennar umr. um þau efni m.a., þá mun ég ekki gera það nú við þessa 3, umr. málsins, enda þótt fullt tilefni væri til þess. Þess í stað mun ég snúa mér beint að því að tala um brtt. á þskj. 564, sem ég ásamt 2 öðrum hv. þm. hef leyft mér að bera fram. Brtt. er í stuttu máli sagt um að fella útflutningsgjaldið sérstaka á sjávarafurðir alveg niður og að það verði til að hækka verðið á fiski og öðrum sjávarafurðum til framleiðendanna frá því, sem það er nú. Ég skal færa fyrir þessu rök í örstuttu máli. Þegar efnahagsáætlunin var gefin út sem grg. við efnahagsmálafrv., var sagt berum orðum, að það væri óhætt að leggja á þetta 5% útflutningsgjald til að greiða hallann á útflutningssjóðnum, því að hagur sjávarútvegsins yrði þannig eftir breytinguna, að samt sem áður mundi verða hægt að greiða svo hátt verð fyrir sjávarafurðir íslenzkar, að hagur sjávarútvegsins yrði fullkomlega sambærilegur við það, sem hann var fyrir gengisbreyt. og áður en allar þessar nýju ráðstafanir voru gerðar. Nú hefur komið í ljós, svo að ekki verður um deilt, að þetta stenzt ekki. Verð það, sem útveginum er ætlað fyrir afurðir, bæði fisk og það sem vitað er um síldarafurðir, er fyrir neðan það, sem það þarf að vera, til þess að útvegurinn búi við sömu kjör og áður. Það er þess vegna ekki hægt að taka þetta útflutningsgjald af sjávarútveginum á þann hátt, sem hæstv. ríkisstj. barði fram í vetur. Áætlanirnar hafa alls ekki staðizt að þessu leyti, og það liggur fyrir, að nú er ætlað að greiða útgerðinni talsvert lægra verð fyrir fiskinn frá s.l. vetrarvertíð en þarf að vera, til þess að hún standi jafnvel að vígi og áður. Hér hefur því allt brugðizt, sem átti að standa og útgerðin treysti á. Þá liggur það einnig fyrir, að síldarafurðir hafa lækkað ákaflega mikið í verði - bræðslusíldarafurðir á erlendum markaði - og búið er að ákveða verð á bræðslusíld 110 kr., sem er langt neðan við það, sem var í fyrra, og er fullkomið vandræðamál fyrir útveginn. Í fyrra voru greiddar 120 kr. fyrir málið, og þar að auki voru greidd vátryggingariðgjöld fyrir skipin, sem gengu til síldveiðanna. Þannig er því stórkostleg lækkun á bræðslusíldarafurðum, á sama tíma sem útgerðarkostnaður hefur hækkað óbærilega, eins og kunnugt er. Mér sýnist ekki koma til nokkurra mála, að það verði innheimt þetta gjald af sjávarútveginum sérstaklega, þegar svo er orðið ástatt sem nú liggur fyrir og allt er hrunið, sem yfirlýsingar voru gefnar um s.l. vetur. Þess vegna legg ég til og félagar mínir, tveir aðrir hv. þm., að þetta útflutningsgjald verði, eins og nú er komið, fellt niður og það notað til þess að þoka í hækkunarátt verðlaginu á sjávarafurðunum, og hrekkur það þó skammt varðandi síldarafurðirnar t.d. til að koma því verði í það horf, sem það þyrfti að vera. Samt sem áður er það þó spor í áttina að hætta við að leggja þessar sérstöku álögur á. Satt að segja var það alltaf nokkuð einkennileg uppáfinning að ætla sér að leggja sérstakar álögur á sjávarútveginn til að greiða sjálfum sér uppbætur, eins og gert var með þessari till, um 5% sérstakt útflutningsgjald. Þar var gert ráð fyrir því, að sjávarútvegurinn borgaði sérstaklega þann halla eða þær uppbætur, sem var ekki búið að afla fjár til að greiða. Þetta var alltaf nokkuð einkennileg áætlun. En vegna þess að það var alveg fullyrt, þegar efnahagslöggjöfin var á ferðinni, að allt væri svo ríflega mælt, að þó að þetta væri gert, mundi útvegurinn geta fengið algerlega sambærileg kjör við það, sem áður var, lagði ég ekki til þá, að þetta ákvæði yrði fellt niður úr efnahagsmálafrv. En eins og nú er komið málum, hlýtur það að teljast sanngjarnt að fella þetta niður. Þá kemur spurningin: Hvernig á þá að fara með hallann á útflutningssjóðnum, ef þetta gjald verður fellt niður? Ég vil benda á í því sambandi, að þegar 5% gjaldið var lögleitt í vetur, sögðu forráðamenn efnahagsmálsins, að hallinn á útflutningssjóðnum væri a.m.k. 120 millj. kr. Nú hefur verið lagt fram í hv. fjhn. þessarar d. skjal, sem sýnir, að þessi halli verður aðeins 65 millj. kr. eða helmingi minni en gert var ráð fyrir í vetur. Þegar hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir því að leggja fyrir þetta frv. um að leggja niður hálft útflutningssjóðsgjaldið, 21/2% , þá var því lýst yfir, að stj. sýndist það vera nægilegt að greiða halla útflutningssjóðs á 2 árum. Og vandamálið, sem við er að fást, er þá ekki orðið stærra en það að greiða 65 millj. kr. niður á 2 árum. Býst ég við því, að það hafi þá verið búið að semja við bankana um að greiða þannig fyrir, að það væri mögulegt. Það er skoðun mín og þeirra, sem flytja þessa till., að það sé fullkomlega óhætt, að ríkissjóður taki að sér að greiða þennan halla á 2 árum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hvílíkum óhemju álögum hefur verið mokað á landsmenn undanfarið til ríkissjóðs, þannig að það nemur a.m.k. 450 millj, yfir heilt ár, miðað við mjög lága innflutningsáætlun. Og allar þær áætlanir, sem þessu hafa fylgt, hafa verið miðaðar við svo lágan innflutning, að þó að ríkisstj. tækist að þrengja kosti manna mjög, þá eru ekki líkur til, að henni takist að þrengja kosti manna svo mjög til lengdar, að þær innflutningsáætlanir fái staðizt. Það hlýtur því að flæða mjög fé inn í ríkiskerfið, ef ekki verður allt drepið í enn stórfelldari dróma en nokkurn órar enn fyrir, og er þó ætlunin að þrengja mikið að. Það er því alveg óhætt að gera ráð fyrir því, að þessi halli verði greiddur af ríkinu á tveimur árum af þeim tekjum, sem búið er að afla. Ég vil í þessu sambandi aðeins benda á eitt einasta atriði, sem upplýst var mjög rækilega í sambandi við fjárlagameðferðina, og það er, að 4 tekjuliðir á fjárlögunum eru áætlaðir núna um 250 millj. kr. lægri en þeir hefðu orðið, miðað við innflutninginn 1958, fyrir utan aðra liði, sem áætlaðir eru í sömu stefnu. Og eins og ég segi, þó að ætlunin sé að kreppa hér að öllu mjög og búa til kreppu, sem kunnugt er og er margyfirlýst, þá mun það samt vera þannig, að þetta er mjög varlega áætlað og þarna verða fjárráð til þess að greiða þennan halla. Í samræmi við þetta fluttu framsóknarmenn í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna till. um að ráðstafa um 90 millj. til ýmissa nýtilegra framkvæmda umfram það, sem stjórnarliðið vildi samþykkja. Og það var einmitt byggt á þessari hugsun, að þingíð ráðstafaði meira af því fé, sem samþykkt var að innheimta, en gert var með fjárlögunum. Þessar till. voru sem sagt allar felldar, og sýnast allar líkur benda til þess, að það sé óhætt að treysta því, að ríkissjóði verði sízt um megn að sjá um þennan halla á útflutningssjóði á tveimur árum. Og því er óhætt að gera það til stuðnings sjávarútveginum, sem þessi tillaga ráðgerir.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja hér almennar umr. um þetta mál, aðeins segja nokkur orð um brtt., sem er á þskj. 540, en efni hennar er að fella niður úr efnahagsmálalögunum hina ranglátu og illræmdu 23. gr. Í grg, fyrir efnahagslögunum sögðu sérfræðingar ríkisstj., að áætlað væri, að sem afleiðing af öllum þeim ráðstöfunum, sem til stæði að gera í þessum efnum, ætti vísitalan að hækka um 13 stig, hins vegar ætti kjaraskerðingin ekki að nema nema 3 stigum, vegna þess að með fjölskyldubótum og niðurgreiðslum á kaffi, sykri og slíkum vörum ætti vísitalan að lækka um 10 stig, þannig að eftir stæðu 3 stig, sem yrði hin raunverulega kjaraskerðing, svo að maður haldi sér aðeins við þetta eitt, sem að vísu er engan veginn rétt og er mjög ranglátt, vegna þess að fjölskyldubótanna verða ekki nærri allir aðnjótandi og kjaraskerðingin leggst þess vegna með öllum þunga á marga launþega. Vísitalan er nú talin vera 105 stig, raunverulega er hún 108 stig, en inn í hana hafa verið tekin 3 stig vegna fjölskyldubótanna og hefur þannig verið lækkuð niður í 105. Þetta var hún talin vera 1. maí, verðlagið 1. maí. Síðan hafa orðið verðhækkanir, sem öllum eru ljósar. Mjólkin hefur hækkað, heita vatnið í Reykjavík hefur hækkað, strætisvagnar hækkað, og aðeins þessar hækkanir munu valda því, að vísitalan mun nú vera komin í um það bil 110 stig, þ.e.a.s. það eru aðeins 3 stig eftir af þeirri hækkun vísitölunnar, sem sérfræðingarnir gerðu ráð fyrir í vetur. Dettur nú nokkrum manni í hug, að þessir útreikningar geti staðizt, að þær verðhækkanir, sem eftir eru að koma fram, séu ekki meiri en það, að nemi 3 stigum í vísitölunni? Náttúrlega dettur engum manni það í hug. Þess vegna er alveg sjáanlegt, að á þessu sviði sem öðrum eru þeir útreikningar og þær sérfræðilegu athuganir, sem áttu að vera grundvöllurinn og undirstöðurnar undir þessum lögum, - það er sýnt, að þær eru rangar og standast ekki. Þess vegna blasir það við núna, að verðhækkanirnar verða meiri en sérfræðingarnir gera ráð fyrir, og þar af leiðandi verður sú kjaraskerðing, sem fólk á að taka á sig, meiri en þeir gerðu ráð fyrir. Ég ætla ekki að fullyrða hér neitt um það, hve mikið vísitalan muni hækka sem bein afleiðing af þessum ráðstöfunum, en mér þætti ekki ólíklegt og tel, að það séu mjög sterkar líkur fyrir því, að hún verði ekki, a.m.k. ekki á haustmánuðum, undir 116–118 stig, en það þýðir á milli 30 og 40 stig í gömlu vísitölunni, og að launþegarnir eigi að þola slíkt bótalaust, það hefði a.m.k. sumum þótt ærið mikið á tímum vinstri stjórnarinnar. Þessar verðhækkanir eiga sem sagt að skella yfir, án þess að kaupbreytingar verði. Það dettur náttúrlega engum heilvita manni í hug, að slíkt sé framkvæmanlegt, að kaupbreytingar hljóti ekki að fylgja í kjölfar slíkra verðhækkana, þegar vísitalan er bundin og óheimilt er að greiða kaup samkvæmt verðlagsvísitölu. Strax í vetur, þegar þessi lög voru í undirbúningi hér á Alþingi, mótmæltu fjölmörg verkalýðsfélög og einnig miðstjórn Alþýðusambandsins þeim ákvæðum laganna að nema úr gildi vísitölu á kaup. Nú um helgina hefur verið hér í Reykjavík á rökstólum ráðstefna fulltrúa frá yfir 100 verkalýðsfélögum innan Alþýðusambandsins. Þessi ráðstefna var boðuð til þess að fjalla um kjaramálin, og að sjálfsögðu hefur hún gert það í ljósi þeirra staðreynda, sem nú blasa við öllum, þ.e.a.s. þeirra ráðstafana, sem ríkisstj. hefur gert. Á þessari ráðstefnu sátu menn af öllu landinu og menn af öllum pólitískum skoðunum, en þrátt fyrir það, þó að svo væri, átti ríkisstj. og stefna hennar ákaflega fáa formælendur á þessari ráðstefnu, og hafi þeir verið þar til staðar og kannske í hjarta sínu verið eitthvað hlynntir því, sem ríkisstj. hefur verið að gera, þá a.m.k. földu þeir það mjög vel. Þessi ráðstefna lét frá sér fara ályktun. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, aðeins að grípa niður á nokkrum stöðum í henni. Í upphafi ályktunarinnar segir svo: „Frá því að verkalýðsfélögin hækkuðu almennt kauptaxta sína á árinu 1958, hafa kaupgjaldsákvæðin í samningum þeirra tvívegis verið skert með lagaboði og nú síðast með því að afnema með öllu rétt launþega til að fá kauphækkanir eftir vísitölu í vaxandi dýrtíð. Ráðstefnan telur, að með þessum ráðstöfunum hafi samningsbundinn réttur verkalýðsfélaganna verið freklega skertur, og mótmælir því harðlega.“ Þetta undirrita menn af öllum flokkum og öllum skoðunum, sem innan verkalýðshreyfingarinnar eru. Það er fordæmd sú leið, sem farin var í vetur með því að afnema vísitöluna. Í ályktuninni segir enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðstefnan álítur, að kjaramálum verkafólks sé nú svo komið, að óhjákvæmilegt sé fyrir verkalýðsfélögin að láta til skarar skríða og hækka kaupgjald og hrinda þannig þeirri kjaraskerðingu, sem orðið hefur.“ Og niðurlag ályktunarinnar er þannig: „Ráðstefnan telur því nauðsynlegt, að hvert verkalýðsfélag hefji nú undirbúning að þeirri baráttu, sem óhjákvæmilega er fram undan, og felur miðstjórn Alþýðusambandsins að samræma kröfur félaganna og baráttu þeirra og hafa um það samráð við verkalýðsfélögin eftir þeim leiðum, sem hún telur heppilegastar“. Þetta var einróma álit þeirrar ráðstefnu verkalýðsfélaganna, sem nú hefur lokið störfum sínum hér í bænum. Það er ekkert að efast um það, það er alveg sama, hvaða stjórnmálaflokkum menn tilheyra, allir eru sammála um, að það ástand, sem nú hefur skapazt í kjaramálum, getur ekki orðið langvarandi. Það þarf þess vegna ekkert að efast um það, að verkalýðshreyfingin mun ekki þola kjaraskerðinguna. Ég er ekki að segja þetta sem neinar hótanir, þetta eru staðreyndir, og þetta eru viðvaranir. Hæstv. ríkisstj. væri þess vegna nú sæmst að horfast í augu við staðreyndirnar og firra þjóðina þeim vandræðum, sem af stefnu hennar leiðir, og spor í þá átt væri að samþykkja þá brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 540.



Herra forseti. Það er ekki þörf fyrir mig að halda hér langa ræðu. Ég skýrði nokkuð við 2. umr. þessa máls í gær frá viðhorfi mínu og Alþb., og nú hefur það gerzt síðan, eins og hv. 2. landsk. þm. (EðS) var að skýra frá nú, að það viðhorf, sem við höfum fram að þessu reynt að túlka hér á Alþ. og vara ríkisstj. við að halda áfram á þeirri braut, sem hún hefur verið á, heldur hverfa af henni„ - það viðhorf sýnir sig að vera ekki aðeins viðhorf okkar, heldur viðhorf verkalýðsstéttarinnar í heild. Og ég vil aðeins hér lýsa sérstakri ánægju minni yfir þeirri ályktun, sem hv. þm. las nú upp sem einróma ályktun allra fulltrúanna á ráðstefnu Alþýðusambands Íslands. Í gær hafði ég tekið til baka bæði þá till. á þskj. 540, sem hv. 2. þm. landsk. gerði nú grein fyrir og kemur nú til atkvæða, og enn fremur þær brtt., sem ég flyt á þskj. 541. Síðan hefur það gerzt við 2. umr. málsins, að bornar hafa verið upp og felldar brtt. frá hv. 1. þm. Norðurl. v., sem hljóða að miklu leyti eins, eða tvær þeirra alveg eins og mínar brtt. á þskj. 541, í 1. liðnum, sem sé að 31, og 32. gr. falli burt, þannig að skv. þingsköpum er ekki hægt að bera þær upp. Ég tek þess vegna til baka þessar 3 brtt., sem fólust í 1. liðnum á þskj. 541, þannig að þær koma þá ekki til atkvæða, nema þær verði bornar fram í öðru formi. Hins vegar stendur áfram brtt. mín nr. 2 á þskj. 541, um viðbót við bráðabirgðaákvæði laganna, og nú vil ég enn ítreka, að við þessu sé orðið. Ég fæ satt að segja ekki skilið blindni þeirrar ríkisstj., sem sansast ekki, hvaða viðvaranir sem hún fær. Landssamband íslenzkra útvegsmanna er búið að lýsa því yfir, að núv. efnahagsgrundvöllur sé ófær. Verkalýðsstéttin í landinu er búin að lýsa því yfir, að hún uni ekki þeim launaskerðingum, sem gerðar hafa verið. Engum mun detta í hug, að sjómennirnir muni una lélegri launakjörum en allir aðrir, enda kom það greinilega fram á þeirri sjómannaráðstefnu, sem haldin var í gær. Þessi brtt. mín, nr. 2 á þskj. 541, fer aðeins fram á, að sett sé nefnd af þinginu til þess að rannsaka það til haustsins, hvernig á því standi, að íslenzkir sjómenn, sem afkasta 10 sinnum meira en norskir sjómenn, skuli fá tvisvar til fimm sinnum minna, eða réttara sagt, að norskir sjómenn skuli fá tvisvar til fimm sinnum meira en þeir. Hvers konar blindni má það vera, ef það er ekki hægt að fá stjórnarmeirihlutann hér á Alþingi til þess að samþ., að þetta skuli rannsakað, þannig að þegar til næstu átaka kæmi, þá hefðu menn þó a.m.k. tölugrundvöll til þess að standa á, hvað þetta snertir. Ég vil þess vegna eindregið skora á hv. þdm. að samþykkja þessa brtt. mína á þskj. 541, um leið og ég vil taka undir um það og herða á því, sem ég sagði hér í gær, eftir þær viðvaranir og ákvarðanir, sem nú hafa borizt frá ráðstefnu Alþýðusambands Íslands, að brtt. á þskj. 540, um afnám 23. gr., sé samþykkt.



Herra forseti. Ég tel, að það væri heppilegt að fela sérstakri nefnd að gera athuganir viðkomandi fiskverðinu, en það er ýmislegt annað í þessari till., sem ég felli mig ekki við, og greiði þess vegna ekki atkv.



Herra forseti. Þar sem þegar hefur verið ákveðið að athuga þessi mál til hlítar, tel ég óþarft að fella þessa grein inn í frv. og segi þess vegna nei.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft til athugunar frv. á þskj. 510, sem komið er til þessarar d. frá hv. Ed. N. hefur kynnt sér þær breytingar, sem urðu á frv. í meðförum Ed., og hún hefur einnig yfirfarið umsögn stjórnar Fiskveiðasjóðs Íslands um frv., og niðurstaðan hefur orðið sú, að n. mælir með samþykkt frv., eins og fram kemur í nál. M.a. segir um þetta mál í bréfi stjórnar fiskveiðasjóðs: „Sjóðsstjórninni er kunnugt um, að eigendur dráttarbrauta og skipasmíðastöðva telja ógerlegt að hafa jafnan nægan mannafla tiltækan til nauðsynlegra viðgerða á fiskiskipaflotanum, nema unnt sé að hafa jafnframt með höndum smíði skipa, þannig að vinna geti verið stöðug árið um kring, en til þess hefur þær skort fjármagn. Nokkur bót hefur verið ráðin á þessu með ábyrgðarheimild ríkissjóðs fyrir rekstrarlánum til skipasmíðastöðvanna. Þó mun hafa verið erfiðleikum bundið að útvega bráðabirgðalán til smíðanna, auk þess sem slík lán fást ekki nema gegn venjulegum forvöxtum víxla, sem eru allmiklu hærri en vextir fiskveiðasjóðs, og kemur það auðvitað fram í hærra verði skipanna. Af framangreindum ástæðum getur sjóðsstjórnin mælt með hugmynd þeirri, sem í framangreindu frv. felst, en leyfir sér að benda á, hvort ekki væri réttara að orða málslið greinarinnar þannig: Veita má eigendum innlendra skipasmíðastöðva bráðabirgðalán til smíði fiskiskipa, meðan á smíði stendur, gegn ríkisábyrgð.“ Þessi ábending sjóðsstjórnarinnar hefur verið tekin til greina í hv. Ed., þó þannig, að í stað orðanna „gegn ríkisábyrgð“ stendur í frv., eins og hv. dm. sjálfsagt taka eftir: gegn þeim tryggingum, er stjórn sjóðsins metur gildar. - En sú breyting mun hafa verið gerð að till. hæstv. fjmrh. Eins og kemur fram í nál., hafa tveir nm. þann fyrirvara á meðmælum sínum með samþykkt frv., að þeir telja, að það muni þurfa að útvega fiskveiðasjóði aukið fjármagn til þess að veita þau lán, sem um ræðir í frv.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. n. (BF) tók fram og einnig er gerð grein fyrir í nál. á þskj. 563, hef ég skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, - sama hefur raunar annar nm. gert, hv. 6. þm. Sunnl., - og fyrirvarinn lýtur að því, að fiskveiðasjóði verði útvegað aukið fjármagn til lánveitinga skv. því, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég vil benda á í því sambandi, að mér er kunnugt um, að í áætlun, sem stjórn fiskveiðasjóðs hefur gert um lánveitingar þessa árs, hefur verið talið, að sjóðinn mundi skorta talsvert fjármagn til þess að geta innt af hendi þær lánveitingar, sem taldar eru óhjákvæmilegar á þessu ári. Um s.l. áramót voru í smíðum erlendis um 50 stórir fiskibátar skv. skýrslum Skipaskoðunar ríkisins, og út á þessa báta, flesta eða alla, þarf fiskveiðasjóður að veita lán. Enn fremur má gera ráð fyrir, að þá um áramótin hafi verið eitthvað af leyfum, sem búið var að veita, en ekki búið að gera smíðasamninga út á. Það þarf ekki að fara um það mörgum orðum, að á þessum skipum hefur að sjálfsögðu orðið mjög mikil verðhækkun í íslenzkum krónum síðan um síðustu áramót. Sama er að segja um vélar í báta, sem fiskveiðasjóður lánar út á. Það er alltaf mikið um það árlega, að skipt sé um vélar í eldri bátum, og þá yfirleitt reyndin sú, að nýju vélarnar eru kraftmeiri og dýrari en þær eldri. Sömuleiðis lánar sjóðurinn til endurbóta á bátum og þ. á m. út á ný tæki, sem sett eru í bátana til aðstoðar við fiskveiðarnar, og allt hefur þetta hækkað mjög mikið í verði. Þar að auki er svo þess að geta, að undanfarin ár hefur sjóðurinn tæplega getað sinnt eftirspurn eftir öðrum lánum, sem honum samkvæmt lögum er heimilt að veita, og þá sérstaklega lánum til að koma upp tækjum til vinnslu aflans í landi. Það er alltaf nokkuð mikil eftirspurn eftir slíkum lánum úr sjóðnum, og hann hefur ekki getað sinnt þeirri eftirspurn undanfarin ár á þann hátt, sem æskilegt hefði verið. Nú er það hins vegar svo, að það væri auðvitað mjög æskilegt, eins og tekið er fram í grg. þessa frv., að hægt sé að aðstoða skipasmíðastöðvar við bátasmíði, því að bátasmíðin þyrfti að færast meira inn í landið, og ætlunin er að sjálfsögðu með þessu frv., að það verði gert á þann hátt, að stöðvarnar geti fengið bráðabirgðalán til smíða, þó að ekki sé búið að semja um kaup á bátnum. Það hefur verið gert nokkuð að því undanfarið að veita bráðabirgðalán út á báta í smíðum, og samkv. fiskveiðasjóðslögunum er heimilt að greiða út lánið í þrennu lagi: fyrsta hluta, þegar efni er komið á staðinn og kjölur lagður að bátnum, næsta hluta, þegar búið er að byrða bátinn, ef ég man rétt, og þriðja hlutann, þegar bátur er fullgerður og virðing hefur farið fram. Að því leyti sem þessi lán skipasmíðastöðvanna færu saman við þær fyrirgreiðslur, sem tíðkazt hafa af hálfu fiskveiðasjóðs, beint eða óbeint, í þessu sambandi, þá er kannske ekki um mikið aukið fjármagn að ræða. En ef hins vegar yrði um raunverulega aukningu að ræða, sem annars kæmi ekki til greina að lána, þá verð ég að segja það, og ég vil ekki láta málið fara til næstu umræðu án þess að taka það fram, að mér sýnist ekki, að það sé á neinn hátt fært að taka hana af þeim lánveitingum, sem ella þarf að veita í þeim tilgangi, sem ég hef áður minnzt á. Ég tel, að jafnvel þá að ekki kæmu til greina nýjar lánveitingar af þessu tagi, þá skorti sjóðinn fé til þess að geta innt af hendi þær lánveitingar, sem hann er vanur að inna af hendi, og ef hér kemur einhver viðbót að auki samkvæmt þessu frv., ef að lögum verður, þá verður sú lánsfjárvöntun að sjálfsögðu þeim mun meiri. Þess vegna hef ég viljað gera þennan fyrirvara við nál., að ef menn ganga út frá því, að þessi heimild verði notuð, þá verði jafnframt á einhvern hátt séð fyrir viðbótarfé til þess.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft mál þetta til athugunar og sent vitamálastjóra það til umsagnar. Hann mælir með samþykkt þess, með þeirri breyt. þó, að orðið „hljóðviti“ falli niður úr frv., og rökstyður það með því, að hljóðviti á þessum stað verði mjög dýr í rekstri, og eins því, að það yrði mjög hæpið, að hægt yrði að þjónusta hann af sjó. Ef hljóðviti yrði þarna, þá verður hann mjög dýr í rekstri, auk þess sem útbúnaður allur er mjög dýr í innkaupi. Þarna þyrftu að vera sjálfvirk stjórntæki, sem séu fyrst nú á seinni tímum að koma fram og ekki komin fullkomin reynsla á þau tæki enn. Sjútvn. mælir með því, að frv. verði samþ. með þessari breyt., eins og fram kemur á þskj. 562.



Herra forseti. Vegna þess, að ég er einn af þeim, sem eru í litlum minni hluta í þessu máli hér í þessari hv. d., finnst mér rétt að gera nokkra grein fyrir atkv. mínu, áður en það fer endanlega frá d. Áður en ég vík að því, vildi ég þó bera fram tvær fsp. varðandi málsmeðferðina, sem mér eru ekki alveg ljósar. Ef til vill hafa upplýsingar komið fram um það hér við umr., en ég hef því miður ekki haft aðstöðu til að vera viðstaddur þær allar, en ég vænti samt, þó að svo hafi verið, að ég fái svar við þeim. Fyrra atriðið, sem ég vildi spyrjast fyrir um, er það, undir hvaða ráðh. framkvæmd þessa máls kemur til með að heyra, en það er mér ekki fyllilega ljóst, eins og frv. liggur fyrir. Í lögum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, sem eru frá 1948, segir svo í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Sjútvmrn. skal með reglugerð ákvarða takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins, þar sem allar veiðar skuli háðar íslenzkum reglum og eftirliti, enda verði friðun á landgrunninu á engan hátt rýrð frá því, sem verið hefur. Ráðuneytið skal einnig ákvarða allar þær reglur, sem nauðsynlegar eru til verndar fiskimiðunum á ofangreindum svæðum. Ráðstafanir þessar skulu gerðar að fengnum till. Fiskifélags Íslands og atvinnudeildar Háskóla Íslands. Reglugerðina skal endurskoða, eftir því sem vísindalegar rannsóknir gefa tilefni til.“ Enn fremur segir svo í 4. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Sjútvmrn. skal, eftir því sem unnt er, taka þátt í alþjóðlegum vísindarannsóknum, er miða að verndun fiskimiða.“ Í frv. því, sem hér liggur fyrir og heitir: „frv. til l. um takmarkað leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelgi Íslands undir vísindalegu eftirliti,“ segir svo í 1. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Innan íslenzkrar fiskveiðilandhelgi skulu fiskveiðar með dragnótum óheimilar öðrum en þeim, sem til veiðanna hafa leyfi sjútvmrh. Ráðh. getur samkvæmt till. fiskideildar atvinnudeildar háskólans og Fiskifélags Íslands ákveðið fyrir eitt ár í senn, að dragnótaveiði sé heimil á tilteknu svæði eða svæðum á tímabilinu 15. júní til 31. okt. eða skemmri tíma, eftir því sem nánar er ákveðið samkv. lögum þessum.“ Ég sé ekki ástæðu til að rekja þetta frekar, en mér sýnist með því að bera saman lögin frá 1948 og það frv., sem hér liggur fyrir, að þá sé ætlazt til þess og gengið út frá því, að framkvæmd þessara laga eða þessa frv., ef að lögum verður, verði í höndum sama ráðh. og þess, sem sér um framkvæmd laganna frá 1948. Nú hefur sá háttur verið á hafður þangað til við síðustu stjórnarmyndun, að framkvæmd laganna frá 1948 hefur verið í höndum sjútvmrh., en við síðustu stjórnarmyndun varð sú breyt. á þessu, að hluti af starfssviði sjútvmrn. og sjútvmrh. var lagður undir dómsmrh., og það er hann, sem nú fer með framkvæmd laganna frá 1948. Mér skilst þess vegna, að það leiði af þessu, að framkvæmd þessa frv., ef að lögum verður, komi til með að heyra undir hann og það verði þannig hæstv. dómsmrh., en ekki hæstv, sjútvmrh., það er hæstv. dómsmrh. Bjarni Benediktsson, en ekki hæstv. sjútvmrh. Emil Jónsson, sem kæmi til með að fara með framkvæmd þessa frv., ef að lögum verður. Þó að mér virðist þetta liggja nokkurn veginn ljóst fyrir, vildi ég gjarnan fá skýr svör við því, hvort þetta sé ekki rétt skilið hjá mér, að lögin frá 1948 og þetta frv. heyri saman í framkvæmd, ef það verður að lögum. og þess vegna verði það hæstv. dómsmrh., sem sér um framkvæmdina samkv. þeirri verkaskiptingu, sem var gerð á þessum málum við seinustu stjórnarmyndun, þar sem þetta verkefni, sem hafði heyrt undir sjútvmrh., var lagt undir dómsmrh. Annað atriði, sem ég vildi gjarnan fá nánari upplýsingar um, kemur einnig fram í 1. gr. frv., 3. mgr., sem hljóðar svo: „Áður en gerðar eru till. um opnun einstakra veiðisvæða, skal Fiskifélag Íslands leita álits sveitarstjórna og annarra aðila, sem hagsmuna hafa að gæta á viðkomandi veiðisvæði. Berist álitsgerðir, skal ráðh. óheimilt að opna veiðisvæði, eða hluta þess, nema álitsgerðirnar styðji almennt þá framkvæmd.“ Það, sem ég vildi spyrja að af þessu tilefni, er það, hvað verður gert, ef það verður einhver dráttur á álitsgerðum. Við skulum segja, að nú sendi Fiskifélagið út fyrirspurn til sveitar- og bæjarstjórna á viðkomandi svæði. Verður þá settur í það bréf einhver ákveðinn frestur, að bæjar- og sveitarstjórnir skuli hafa svarað fyrir ákveðinn tíma, eða verður þeim sett það nokkuð í sjálfsvald, hve fljótt þær svara, og verður þá beðið eftir því? Ég held, að það væri gott, að þetta lægi nokkurn veginn ljóst fyrir. Ég skal svo ekki tefja málið með því að gera fleiri fsp., - ég vildi gjarnan fá þetta upplýst og þá sérstaklega, að það lægi alveg ljóst fyrir, hvaða ráðh. það væri, sem á að fara með framkvæmd málsins, ef það verður að lögum, - en víkja þá að því, hvers vegna ég hafði þá afstöðu við 2. umr. að greiða atkv. gegn frv. Ég held, að mönnum sé það nokkurn veginn ljóst, að innan fárra vikna eða mánaða kemur til með að fara fram eins konar lokaþáttur í landhelgismálinu eða þeirri deilu, sem hefur risið upp af útgáfu 12 mílna reglugerðarinnar, sem var gefin út 1. sept. 1958. Ég lít að vísu þannig á, að ef fast og eindregið sé haldið á því máli af okkar hálfu, sé það komið í höfn. Ég hef ekki trú á því, að brezka stjórnin grípi aftur til þeirra ofbeldisráðstafana, sem hún gerði haustið 1958, að senda herskip sín inn í íslenzka fiskveiðilandhelgi til þess að varna íslenzkum varðskipum að vinna sín skyldustörf. Eftir þau úrslit, sem urðu á sjóréttarráðstefnunni í Genf og gengu gegn Bretum og þeim málstað, sem þeir hafa í þessum málum, og jafnvel ekki sízt eftir fund æðstu manna, sem nýlega var haldinn í París og misheppnaðist gersamlega, eins og kunnugt er, þá held ég, að það sé engin aðstaða til þess fyrir Breta að fara aftur að beita okkur ofbeldi í þessu máli. Eftir þennan misheppnaða fund æðstu manna er mjög um það talað, að nú þurfi samvinna vestrænna þjóða að vera betri en áður hefur verið og þær koma fram með meiri sanngirni hver í annarrar garð, og ef Bretar taka nokkurt tillit til þess háttar, ætti það eitt að nægja til þess, að þeir grípi ekki aftur til þess ráðs að beita okkur ofbeldi. En þrátt fyrir það, þó að það sé rétt af okkur að treysta á þetta og allir málavextir okkar séu þannig, að það eigi að treysta á þetta, þá megum við búast við því, að einmitt nú næstu vikurnar og næstu mánuðina verði mjög sótt að okkur af hálfu Breta og reynt undir yfirskini vinfengis og með vinmælum að fá okkur til að gera einhverja samninga um undanlát í landhelgismálinu, og mér finnst rétt að minna á það í þessu sambandi, að í mjög þekktu og viðurkenndu ensku blaði, Daily Telegraph, birtist s.l. föstudag grein eftir fréttaritara þess, sem staddur var hér á landi og hefur komið hingað nokkrum sinnum áður og þekkir allvel til mála hér, þar sem hann lætur uppi þá von, að það sé kannske ekki alveg vonlaust um að fá Íslendinga til einhvers afsláttar í landhelgismálinu. og nefnir það sem hugsanlegan möguleika, að það væri ekki alveg útilokað að fá Íslendinga til að fallast á að leyfa enskum togurum að veiða á svæðinu inn að 9 mílum á vissum tímum og vissum svæðum, ef samningstímabilið yrði miðað við 3 ár. Og það liggur náttúrlega alveg í augum uppi, við hvað þessi tímalengd, 3 ár, er miðuð. Þetta tímatakmark er miðað við það, að einmitt innan rúmlega þriggja ára eiga að fara fram reglulegar þingkosningar samkv. stjórnarskránni, og þá er dæmið auðsjáanlega hugsað þannig, að þessir samningar mundu falla úr gildi kannske rétt fyrir kosningar, og þá gætu allir að sjálfsögðu lýst því yfir að samningurinn væri þar með úr sögunni. En hins vegar er svo möguleiki til þess eftir kosningarnar, þegar þær eru um garð gengnar, að framlengja samninginn, og menn hafa það nú einmitt fyrir augunum frá seinustu kosningum, að það hefur ekki verið staðið við öll fyrirheit, sem þá voru gefin, og það er bersýnilegt, að ef Bretar óska eftir þessu tímatakmarki um t.d. 2½ eða 3 ár, þá er það miðað við næstu reglulegar þingkosningar, sem eiga að fara fram, í trausti þess, að þá komi tímar og þá komi ráð og það muni kannske vera möguleiki til þess að framlengja samninginn að kosningum loknum. Þetta eru hugleiðingar Breta í málinu og þær leiðir, sem þeir eru nú að leita að, og það kemur fram bæði í þessari blaðafrétt og öðrum erlendum, sem maður hefur séð um þessar mundir, að Bretar eru mjög að leita eftir því að fá einhvers konar samninga um undanhald Íslendinga í sambandi við landhelgismálið og halda mjög á loft þeim áróðri út á við, að Íslendingar séu ákaflega ófúsir til allra samninga í þessum málum. En þó kemur það nú fram í grein þess fréttaritara, sem ég áðan nefndi, að það sé kannske ekki með öllu útilokað, að viðhorf Íslendinga séu svolítið að breytast, þeirri ríkisstj., sem nú fari með völd á Íslandi, hafi heppnazt sínar aðgerðir í efnahagsmálum og það kunni að bæta aðstöðu hennar til þess að sýna Bretum einhverja meiri tillitssemi. En þó að hinn brezki blaðamaður segi þetta, skal ég síður en svo taka undir þetta. Ég vil ekki álíta það að óreyndu um hæstv. ríkisstj., að henni sé í huga neitt undanhald í þessum málum, heldur muni hún standa fast á þeirri ályktun Alþ., sem gerð var hér á s.l. vori, og þess vegna hvergi hvika í málinu. Að óreyndu vil ég ekki halda öðru fram um hæstv. ríkisstj. varðandi afstöðu hennar til þessa máls. En ég álít hins vegar, að á meðan á því stendur, að Bretar gera þessa lokahríð að okkur, að reyna að fá okkur til samninga um landhelgismálið, þá verðum við að fara með mikilli varasemi og mikilli gætni og gera ekki neitt það, sem þeir kynnu að geta notað til áróðurs gegn okkur út á við. En við skulum gera okkur fulla grein fyrir því, að út á við, t.d. í öðrum löndum, hafa Bretar miklu betri aðstöðu til að koma sínum málflutningi og sinni málstúlkun á framfæri en við getum gert. Og ég er ekki grunlaus um það, að ef við gerðum eitthvað svipað því, sem ætlazt er til með þessu frv., ef við drægjum úr friðunarráðstöfunum innan fiskveiðilandhelginnar, þá gætu Bretar notað það í sínum áróðri á þann veg, að þetta ásamt öðru sýndi, að það væri ekki þörf á þeirri friðun, sem Íslendingar væru að tala um, og þess vegna væri alveg óhætt fyrir þá að leyfa enskum togurum um einhvern tiltekinn tíma að fiska innan 12 mílna fiskveiðilandhelginnar. Ég veit alveg, hver þau rök eru, sem við mundum fá á móti þessu og hafa komið fram hér í hv. d. frá þeim mönnum, sem fyrir þessu máli mæla, og ég skal viðurkenna, að þau hafa mikið til síns máls. En hitt er bara að athuga í þessu sambandi, að þótt við getum komið þeim röksemdum fram hér á Alþ. og innanlands, er ekki jafngóð aðstaða til þess fyrir okkur að koma þeim röksemdum á framfæri á erlendum vettvangi. Þar standa Bretar miklu betur að vígi en við, vegna þess að þeir ráða yfir miklu meiri áróðurstækjum þar og hafa betri áróðursaðstöðu, og þess vegna gætu þeir notað þetta mál þar til þess að vinna heldur á móti okkur og ýta undir þann áróður, sem þeir hafa nú mjög í frammi, að Íslendingar sýni mikla ósanngirni í þessu máli, eins og sjáist t.d. af því, að þeir dragi úr friðunarráðstöfunum innan landhelginnar gagnvart sjálfum sér, og þess vegna væri líka alveg eins óhætt fyrir þá að velta nokkra tilslökun gagnvart erlendum veiðiskipum. Ég held þess vegna, að meðan landhelgismálið eða landhelgisdeilan stendur á því stigi, sem það gerir nú, þar sem lokaátök eru væntanleg í því innan fárra vikna eða mánaða, þá eigum við ekki að gera hluti eins og þá, sem stefnt er að með þessu frv. Og svo að ég hafi þessi orð ekki fleiri, vegna þess að það var ekki ætlun mín að halda hér uppi neinu sérstöku málþófi, vil ég segja það að lokum, að þetta er ástæðan til þess, að ég treysti mér ekki til að vera með þessu máli á þessu þingi. Ég vænti þess svo, að ég fái svör við þeim fsp., sem ég lagði fram, og þá einkum þeirri fsp., hvaða ráðh. það er, sem kemur til með að fara með framkvæmd þessa frv., ef það verður að l., hvort það sé ekki rétt, að þetta sé í tengslum við friðunarl. frá 1948 og þess vegna verði það sami maður sem sér um framkvæmd þessa máls og þeirra laga.



Herra forseti. Út af fsp. hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) vil ég taka það fram, að það er rétt, sem hann sagði, að í auglýsingu um skipun og skiptingu starfa ráðh, frá 20. nóv. 1959 er mér falið að fara með þann hluta sjútvmrn„ sem fjallar um löggjöf um verndun fiskimiða landgrunnsins. Þessi löggjöf, sem þarna er vitnað til, heyrði áður undir sjútvmrh., en þótti eftir atvikum, eins og á stóð, nú rétt að leggja undir mig, skulum við segja, vegna þess að það má segja, að að þessu leyti sé ég þá sjútvmrh., ef við viljum orða það þannig. Það voru pólitískir samningar og ástæður, sem þessu réðu. Hins vegar ber að sjálfsögðu að skilja þessa reglu, sem er undantekningarregla, þröngt og ekki leggja meira inn í hana en tilætlun var á sínum tíma, og þá var einungis tilætlunin, að það væru sjálf landgrunnslögin og ákvarðanir samkv, þeim, sem undir mig heyrðu, hins vegar t. d, ekki ákvæðin varðandi leyfi til dragnótaveiða. Þetta frv., sem hér er til umr., haggar hins vegar ekki að neinu leyti gildi landgrunnslaganna, heldur einungis nemur úr gildi fyrri ákvæði um bann gegn dragnótaveiði í landhelgi, enda er um það að ræða, hvernig Íslendingar vilji hagnýta sér þá fiskveiðilögsögu, sem ákveðin hefur verið í skjóli landgrunnsl., en alls ekki hagga sjálfri fiskveiðilögsögunni að nokkru leyti. Ég tel þess vegna ótvírætt og hefur aldrei annað til hugar komið og ekki heyrt á annað minnzt í ríkisstj. en að þetta mál varðandi dragnótaveiði í fiskveiðilandhelgi Íslands heyri undir hæstv. sjútvmrh. Emil Jónsson, en ekki mig. Þetta er minn skilningur, og hygg ég, að honum verði naumast hnekkt við frekari íhugun. Ég játa, að ég hafði talið svo sjálfsagt, að þetta heyrði undir sjútvmrh., að ég hafði ekki skoðað það ýtarlega fyrr en nú. Við að bera saman lagastafina og úrskurðinn sýnist mér öll venjuleg rök hníga að því, að málið heyri undir sjútvmrh. og geti ekki heyrt undir mig nema með nýju ákvæði um skiptingu starfa ráðh., sem hvorki mér né neinum öðrum hefur komið til hugar að fara fram á að gerð yrði. Af þessu leiðir, að ég tel mig ekki sérstaklega bæran til þess að svara hinni fsp., sem hv. þm. bar fram. En ég hygg, að ef sveitarstjórnir svara ekki innan hæfilegs tíma, sé ekki á móti þeim gert, þó að sjútvmrn. taki sínar ákvarðanir. Í þessu verður sem öðrum stjórnarákvörðunum að gæta hófsemi og skynsemi. Eðlilegra væri e.t.v. að setja þeim visst tímatakmark, að þær yrðu að hafa svarað fyrir ákveðinn tíma. Það væri í raun og veru, að því er mér sýnist, eðlilegasta meðferð málsins. En ef þær hafa ekki svarað innan ákveðins tímamarks eða þess, sem rn. telur eftir atvikum vera eðlilegt, þá hlýtur ákvörðun þess að gilda. En eins og ég segi, þá tel ég ekki, að þetta mál heyri undir mig, en svara einungis af því, að ég hygg, að hæstv. sjútvmrh. sé ekki viðstaddur. Um málið sjálft skal ég ekki fjölyrða. Ég geri mér grein fyrir, að hér er um ákaflega mikið vandamál að ræða, og ég vil einungis beina því til allra þeirra, sem um það tala, –og ég segi það áreitnislaust í allra garð, - að tala þannig um það, hvort sem þeir eru með því eða móti, að engin ummæli geti orðið notuð okkur til trafala í þeirri lokaviðureign, sem hv. 7. þm. Reykv. réttilega sagði að væri eftir í þessu máli.



Herra forseti. Ég bað m.a. um orðið til þess að svara fsp. hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ), sem dómsmrh, hefur nú svarað, og hef ég þar ekki neinu við að bæta. En ég ætla aðeins að gera örstutta grein fyrir brtt., sem sjútvn. flytur á þskj. 559, þar sem lagt er til, að viðbót komi við 8. gr. frv. Þessi brtt miðar að því að herða refsiákvæðin í frv., og hún er tekin upp af sjútvn. samkv. beiðni hv. 7. landsk. þm. (GeirG), sem taldi, að þarna væri ekki nægilega vel um hnútana búið. Það hefur af okkar hálfu, sem stöndum að þessu frv., verið tekið fram áður, að við viljum koma sem mest til móts við þá, sem vilja fara varlegast í dragnótamálinu, og þessi brtt. er einmitt borin fram í þeim anda.

Jón Pálmason Herra forseti. Þegar atkvgr. fór fram um þetta frv. við 2. umr. hér á laugardagskvöldið, hugsaði ég til hins gamla orðs, sem haft er eftir Gretti Ásmundssyni: „Það verður það, er varir, og einnig hitt, er ekki varir.“ En að það skuli geta skeð hér í þessari hv. d., að 28 þm. festi sig í þeirri dragnót, sem hv. sjútvn, hefur hér lagt, það þótti mér undrum sæta og ekki sízt vegna þess, að till. um dragnótaveiði í landhelgi var í þessari hv. d. felld á síðasta þingi með 18:7 atkv. Breyt. hlýtur aðallega að byggjast á því, að hér eru komnir aðrir menn, sem kannske halda því fram, að þeir séu vitrari menn á þessu sviði en hinir, sem farnir eru. Ég fyrir mitt leyti lít svo á, að þeir, sem eru eldri menn og reyndari, eins og margir þeirra, sem héðan eru horfnir síðan í fyrra, hafi öll skilyrði haft til þess að líta með meiri réttsýni á þetta stóra vandamál. A.m.k. tveir af þeim mönnum, sem hér töluðu við 2. umr. málsins, eftir að ég hafði lokið mínum ræðutíma, héldu því fram mjög ákveðið, að það væri engin hætta á því, að samþykkt þessa frv. gæti haft nein áhrif á úrslit okkar landhelgismáls, þá miklu deilu, sem búin er að standa árum saman. Ég er þarna á gagnstæðri skoðun, og vitanlega getur enginn neitt fullyrt með vissu í því efni. Þar stendur orð á móti orði. En ég vil benda á, að í því efni er ekki um neitt fiskifræðilegt úrlausnarefni að ræða, heldur pólitískt tilfinningamál. Og við, sem lítum til þess, hvernig ástatt er í þessum efnum, getum hugleitt það, hvaða áhrif slík ráðstöfun kynni að hafa. Við skulum hugsa okkur, að það skeði, sem ekki liggur nú fyrir till. um, að öllum íslenzkum togurum væri leyft að fiska hvar sem væri innan 12 mílna landhelginnar. Bannið væri sem sagt upp leyst varðandi íslenzka togara. Ég veit ekki nema mönnum, sem þykir það mikils virði að koma upp sem mestum deilum milli Íslendinga og annarra vestrænna þjóða, þætti þetta gott ráð til þess að herða þar á. En ef það væri gert, gæti hver athugull maður leitt hugann að því, hvort það mundi engin áhrif hafa á þetta deilumál. Nú hefur því verið haldið fram hér á Alþ. árum saman og tugum ára saman af kunnugum mönnum og reyndum, að dragnótaveiðar í landhelgi væru miklu hættulegri fyrir fiskstofn okkar en togveiðarnar sjálfar, og að því hef ég vikið við undangengnar umr., en vil nú aðeins ítreka það, að það, sem mestu skiptir í því efni, er það, að botnvörpuskipin eru svo stór skip, að þau kæmust aldrei svo nærri landi, að þau gætu skafið botninn alveg upp undir strendur landsins og þar sem hættan er mest. Á eftir ræðum mínum hér við 2. umr. töluðu 3 hv. alþm., sem allir eru miklir meðmælendur þessa frv., og skal ég segja örfá orð út af tveimur þeim ræðum. Ræða hv. 3. þm. Reykn. (MÁM) gefur mér ekki tilefni til þess að segja neitt út af því, sem hann sagði. En ég hygg, að hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj) sé einn af helztu upphafsmönnum að þessu frv., og þessi hv. þm. talaði hógværlega og sýndi einna mesta viðleitni af öllum meðmælendum þessa máls til þess að draga fram þau rök í þessu máli, sem líklegust eru. Sum af þeim eru sjálfsagt rétt, sum af þeim eru, að ég held, nokkuð vafasöm, og skal ég fara dálítið yfir meginatriði í hans ræðu fyrir utan það, sem ég er búinn að víkja að, sem er fullyrðingin um, að þetta geti engin áhrif haft á landhelgismál okkar. Þessi hv. þm. hélt því fram, að mesta ástæðan til þess að berjast fyrir þessu máli væri sú, að það væri nokkuð af okkar fiskimönnum, sem hefði lítið að gera vissan tíma á sumrinu, ef þeir fengju ekki tækifæri til þess að veiða með dragnót. Þetta býst ég við að sé alveg rétt. En ég vil þó benda á í því sambandi, að það er á þeim tíma, að skortur er á mönnum á togarana, á síldveiðarnar og við heyskapinn, og ég held, að það væri miklu heppilegra að stuðla að því, að þessir menn færu í þá vinnu, heldur en að fara í það, sem telja má að sé til skaðræðis fyrir framtíð sjávarútvegs okkar. Þessi hv. þm. hélt því fram, að það væri ótæmandi magn af skarkola víðs vegar í kringum land, sem væri ekki hægt að ná nema nokkru af með venjulegum veiðarfærum, netum og línu. Þetta kann vel að vera rétt, og skal ég ekkert út í það fara. En hann viðurkenndi það, sem allir vita, þessi hv. þm., að á tímabili hefði verið stórkostleg ofveiði hér kringum allt land, sem hafði haft áhrif langan tíma á eftir. Þetta vitum við að er alveg rétt. En ég hygg, að þessi hv. þm. og enginn annar geti neitt staðhæft um það, ef þetta frv. verður samþ., að það verði ekki aftur ofveiði og kannske í enn stærri stíl en var á þeim tíma, sem þessi hv. þm. var að tala um. En hann vildi halda því fram, að vegna þessarar ofveiði, sem hann viðurkenndi, væri eðlilegt, að eldri menn, sem myndu eftir þeim tíma betur en hinir yngri, væru tortryggnari á þessa hluti en ella. Nú er það svo, að ég er ekki viss um, að sú þekking, sem síðan hefur fengizt, bæti fyrir í þessu efni, því að við vitum, að síðan það var, hefur þekkingunni mikið fleygt fram um það að finna fiskimiðin og að ná fiskinum. Þá vék þessi hv. þm. að því, sem skeði hér sumarið 1957, þegar þáv. sjútvmrh. gaf út leyfi til kola- og humarveiða, sem ég held að flestir hafi verið í vafa um, hvort hann hefði haft nokkra heimild til. En þm. vék að því, sem líka var kunnugt, að það var ekki einasta, að þessi leyfi voru notuð til hins ýtrasta, heldur langt fram yfir það, sem þýddi auðvitað landhelgisbrot af hálfu þeirra manna, sem þar áttu hlut að máli. Þá er það eitt meginatriði í málinu, sem þessi hv. þm. vék að, og það er rányrkjan, sem er mest deila um. Hv. þm. spurði: Er ekki öll veiði rányrkja? Er það ekki rányrkja að veiða fiska, hvaða tegund sem er og hvernig sem er? Er það ekki rányrkja að veiða laxinn og silunginn uppí í ám og vötnum? Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég álít, að það sé ekki rányrkja hjá okkur bændunum að slá grasið, þegar það er sprottið, og það sé ekki rányrkja, þó að við slátrum lömbunum og öðru fé, sem við viljum ekki setja á. Það er hinn eðlilegi atvinnurekstur, sem gerir það að verkum að það er mögulegt að stunda hann. Eins er þetta með alla veiði, í sjó, í ám, í vötnum, að það er hinn eðlilegi hlutur, að hinn fullorðni fiskur sé veiddur. En deilan er um það, hvað langt eigi að ganga í þeirri veiði. Og ef þessi hv. þm. og aðrir meðmælendur þessa frv. gætu fært nokkrar líkur fyrir því, að dragnótaveiðin gerði ekki neitt annað en að hjálpa til að ná fullorðnum fiski, þá væri allt í lagi. En rányrkjan liggur í allt öðru. Hún liggur í því, að kunnugum mönnum ber saman um það, að dragnótin tekur seiði og ungfiska og raskar öllum botni, þar sem hún er dregin yfir, eyðileggur hrygningarstöðvar o.s.frv. Í því liggur sú rányrkja, sem ég og aðrir erum hræddir við, en ekki hinu, þó að fullorðinn fiskur sé veiddur, hvort sem það er í þetta veiðarfæri eða einhver önnur. Þetta vildi ég taka fram út af því, sem þessi hv. þm. sagði um rányrkjuna. Ég veit nú ekki, hvort það er rétt, að ég fari nokkuð að svara hv. 12. þm. Reykv. (PS), sem hér óð fram með miklum bægslagangi. En það var svona, ég var að velta því fyrir mér, á meðan þessi hv. þm. var að tala, hvort væri ríkara í honum orðhákurinn úr dragnótaverinu eða tilhneigingin til þess að vera skopleikari. Þessi hv. þm. sagði, að ég hefði gert þetta mál að gamanmáli. Því fer alls fjarri. Þetta er alvörumál, og mér hefur ekki dottið það í hug, hvorki nú né áður, að gera þetta mál að gamanmáli. Hinu er ekki að neita, að sum meðmæli, sumar röksemdir, sumar fullyrðingar, sem meðmælendur þessa frv. hafa flutt hér í þinginu, það hefur verið svo skoplegt, að ég, sem er ekkert gamansamur maður, hef ekki getað stillt mig um að gera dálítið grín að öllu því gumsi. Og nokkuð er það, að þegar hv. 12. þm. Reykv. var að tala, datt mér í hug, að það væri ekki að ófyrirsynju, sem hefði verið ákveðið hér í byrjun þessa þings, að eitt frægt blað, Spegillinn, hefði valið hann sem sinn uppbótarþingmann. Af því að hv. aðalþm. Spegilsins hefur horfið af þingi, er það kannske ekkert undarlegt, þó að uppbótarþm. reyni að standa sig þeim mun betur og halda kátínunni enn þá betur uppi, þegar hinn er farinn. Þessi hv. þm. viðurkenndi, að það væri rétt, sem ég hélt fram, að það hefðu verið hér 1300–1500 tonn af flatfiski óseld á síðasta nýári og liti mjög illa út með að selja. En hann gerði sér hægt um hönd, þessi hv. þm., og sagði það bara, kannske ekki þeim orðum, en meiningin var sú, að það gengi ekki vel að selja þennan fisk, það væri ekki hægt, af því að hann hefði ekki verið veiddur í dragnót, hann hefði verið veiddur í net og á línu og þess vegna væri ekki hægt að selja hann. Samkv. þessum sömu kenningum ætti það að vera svo, að allur fiskur, sem veiðist hér við land okkar, væri miklu meira virði, ef hann væri veiddur í trollvörpu, veiddur af togurum, heldur en ef hann væri veiddur af bátunum á línu og í net. En það undarlega hefur skeð, ég held mörg undanfarin ár, að það hefur gengið svo, að bátafiskurinn hafi verið borgaður hærra verði en togarafiskurinn. Á hverju það byggist, skal ég ekki fullyrða, en það kemur alveg öfugt heim við þessa kenningu hjá hv. 12. þm. Reykv. Þá sagði þessi hv. þm., að það sé nú ekki mikill vandi að eiga við það, þó að sumar sveitarstjórnir samþykktu dragnótaveiði, en aðrar ekki, það væri ekki sérlega mikill vandi, og vék svolítið að því, sem ég hafði á minnzt, ef dragnótaveiði væri samþ. hér í Reykjavík og Hafnarfirði, eins og sjálfsagt yrði, en ekki Keflavík eða Akranesi. Ég held a.m.k., að það yrðu sögð mörg orð á Akranesi, áður en það yrði samþykkt þar, hvað sem Keflavíkinni líður. En þessi hv. þm. vildi nú halda því fram, að það væri ekki mikill vandi að draga línuna og fyrirskipa það, að dragnótabátarnir, sem yrðu nokkur hundruð, mættu ekki fara inn á veiðisvæði Akurnesinga og Keflvíkinga, heldur yrðu þeir að halda sig á slóðum Reykvíkinga og Hafnfirðinga. Þetta er ákaflega góður mælikvarði á röksemdirnar hjá þessum hv. þm. og stappar nærri því að vera svipað því og það væri talið eðlilegt að ákveða í reglugerð, að fuglar loftsins mættu ekki fljúga nema eftir vissri línu eða ekki út fyrir viss mörk, ella skyldu þeir hiklaust snaraðir eða skotnir. Þá kom það hjá þessum hv. þm., að það væri ekki mikið að marka það, sem ég hefði farið með, af því að ég hefði lesið hér bréf frá manni í Kópavogi, sem hefði skrifað undir nafnið sitt „óflokksbundinn kommúnisti með fulla sjón“. Þetta virtist eiga að þýða það, að hann teldi menn, sem væru úr Kópavogi og væru kommúnistar, eitthvað ómerkari menn en almennt gerist. En eru nú nokkrar líkur fyrir því, að þessi maður sé kommúnisti? Hann segir: „óflokksbundinn kommúnisti“. Það þýðir það, að hann hefur sérlega mikla andúð á flokksbundnum kommúnistum, það séu mjög athugaverðir menn. Og hann hefur fulla sjón. Það vill segja, að hann sé þeirrar skoðunar, að venjulegir flokksbundnir kommúnistar hafi eitthvað skakka sjón, eins og sumir aðrir halda, þegar þeir horfa til Rússlands eða Ameríku, þá sé sjónin ekki alls kostar rétt. Þessi maður gæti þess vegna alveg eins verið sjálfstæðismaður, framsóknarmaður, Alþýðuflokksmaður eða hvað annað. En það skiptir engu máli í þessu sambandi. Ég las upp þetta bréf vegna þess, að maðurinn var að lýsa skoðun sinni á stóru máli og gefa upplýsingar um aðstöðuna hér við Faxaflóa til þeirra veiða, sem hér er um að ræða, og enginn einasti af meðmælendum þessa frv. hefur reynt að hnekkja því, ekki einn einasti. Þá lét þessi hv. þm. mjög í það skína, að það væri ekki mikið að marka röksemdir mínar í þessu máli, vegna þess að ég væri varaþingmaður og ætti heima norður í Húnavatnssýslu. Ég ætla ekki að svara því öllu meira, því að það svarar sér sjálft. En það sýndi viðleitnina um það, hvað verið er að fara út í. Og svo klykkti þessi hv. þm. út með því að koma hér með samstæðu, sem hann bar fram eins og það væri ljóð. Auðvitað var það ekki í neinum hljóðstöfum og sýnilega órímuð orð, sem ekkert eiga skylt við ljóð. En vegna þess að reynslan sannaði, að þessi maður og félagar hans höfðu fengið stóran drátt á fundinum hér innan veggja þingsins, þá vil ég út af þessum samsetningi hans segja þetta: Pétur strengi stillti lina, stóran fengið hefur drátt, dragnót þrengir kölskans kyna, kann þó engan bragarhátt.



Herra forseti. Ég vildi í sambandi við þetta mál vekja athygli á því, að árið 1957 voru sett lög um lax- og silungsveiði, ný lög um það efni. Í 15. gr. þeirra laga segir svo: „Eigi má leggja silunganet né hafa ádrátt í sjó nær ósi straumvatns en 500 metra, enda gangi lax í það vatn.“ Nú vildi ég beina þeirri spurningu til frsm. sjútvn., hvort n. hefði athugað þetta og hvort það væri alveg öruggt, að þetta ákvæði laxveiðilaganna væri áfram í fullu gildi þrátt fyrir það, þó að þetta frv. yrði samþ. og ekki yrðu sett nein bein ákvæði í það um, að þetta skyldi virða, þessi ákvæði frá 1957. Ég geri ráð fyrir, að það séu allir sammála um, að ekki eigi að hverfa frá þessum fyrirmælum eða nema þau úr lögum, þau sem ég nefndi að væru í lögunum um lax- og silungsveiði, að ekki megi hafa ádrátt í sjó nær ósi straumvatns en 500 metra. Og spurning mín til n. er um það, hvort hún telji það alveg öruggt, að þessi ákvæði verði í fullu gildi áfram, þannig að dragnótabátar megi ekki fara með dragnót á þetta svæði nær ósum en 500 metra, þó að þetta frv. verði samþ. og ekki neitt kveðið á um það þar. Það má vera, að það sé alveg öruggt, jafnvel þó að her komi ný lög um takmarkað leyfi til dragnótaveiði í landhelgi, en hitt sé í eldri lögum. Um þetta vildi ég óska að fá yfirlýsingu frá n. Þetta tel ég að þurfi að vera alveg öruggt. Það mun hafa verið í upphafi þessa þings, sem lagt var hér fram frv. um leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelgi, sem hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj) bar fram. En þetta frv., sem hér liggur fyrir og flutt er af hv. sjútvn., var ekki lagt fram fyrr en 6. maí. Það er að ýmsu leyti öðruvísi en frv., sem áður lá fyrir þessu þingi. En þar sem svo skammt er liðið, síðan þessu máli var útbýtt hér og kunnugt varð um það, hafa menn víðs vegar um landið tæplega haft aðstöðu til þess að kynna sér efni þess, en efni frv. varðar menn um land allt við sjávarsíðuna, og það er kunnugt, að um þetta hafa verið og eru mjög skiptar skoðanir. Ég lít svo á, að það sé sjálfsagt að fara gætilega í þessu máli. Má líka segja, að ýmis ákvæði frv. séu þannig, að menn í sjávarþorpum og sveitum, sem liggja að sjó, geti haft það nokkuð á valdi sínu, hvort veiðisvæði fyrir landi þeirra verða opnuð eða ekki. En eins og ég sagði áður, tel ég, að hér sé sjálfsagt að fara mjög gætilega, og ég vildi því leyfa mér að leggja fram hér brtt. við 13. gr. frv. 13. gr. er um það, að lög þessi öðlist þegar gildi, og ég vildi leggja til, að við þessa gr. bætist orðin: og gildi til ársloka 1961. - Verði þetta samþykkt, er öruggt, að málið allt verður tekið til nýrrar yfirvegunar á næsta ári. Þá yrði komin nokkur reynsla í þessu efni, og þá hefði líka útvegsmönnum og öðrum víðs vegar um landið, sem hér eiga hagsmuna að gæta, gefizt tóm til að athuga málið, sem þeir hafa ekki haft tækifæri til enn vegna þess, hve skammt er liðið síðan þetta frv. kom fram. Ég sé ekki, að það væri neinu spillt a.m.k. að setja þessa tímatakmörkun, að lögin giltu fyrst um sinn til ársloka 1961, en ekki lengur. Þá yrði málið tekið til yfirvegunar enn á næsta ári og væru menn þá færari um að ákveða, hvort þessi skipan eða svipað fyrirkomulag og hér er lagt til að verði upp tekið skuli gilda áfram eftir þá reynslu, sem þá yrði fengin, ef frv. verður nú samþykkt. Ég vænti þess að fá svarað þessari fsp. minni frá hv. n., og svo vil ég óska þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessari skriflegu brtt.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir það svar, sem hann gaf hér áðan, og það má vel vera, og ég skal ekki neitt efa það, sem hann sagði, að það aé rétt, að samkvæmt þeim úrskurði, sem var gefinn út á s.l. hausti um verkaskiptingu ríkisstj., mundi framkvæmd þessa frv., ef að lögum yrði, heyra undir hæstv. sjútvmrh. En ég verð nú samt að segja það, að mér finnst það vera heldur óeðlileg eða óheppileg verkaskipting, því að eins og hæstv. dómsmrh. komst að orði, þá er hann að þessu leyti sjútvmrh., að hann á að sjá um framkvæmd friðunarlaganna, um allar friðunarráðstafanir, sem gerðar eru undir vísindalegu eftirliti á landgrunninu. Og þá finnst mér það vera heldur óeðlilegt, að þessi þáttur, sem er vissulega mjög þýðingarmikill, dragnótaveiðarnar og takmarkanir á þeim, skuli ekki falla undir hans verkahring. Þess vegna fyndist mér það eðlilegt, þó að því verði kannske ekki við komið í þessari hv. d. úr þessu, að það verði athugað í hv. Ed., þegar málið kemur þangað, hvort ekki sé hægt að athuga það að setja skýr ákvæði um, að framkvæmd þessara laga heyri undir þann ráðh., sem fer með framkvæmd friðunarlaganna frá 1948. En það vill nú verða þannig í framkvæmd hjá okkur og sérstaklega í sambandi við verkaskiptingu ráðh., sem leiðir dálítið af hinum tíðu stjórnarskiptum, að það er verið að skipta ýmsum ráðuneytum og jafnvel deildum í ráðuneytum á milli ýmissa ráðherra, og af þessu getur hlotizt hálfgerð ringulreið. Þar sem þessu er nú þannig fyrir komið núna, að hæstv. dómsmrh. er látinn fara ekki aðeins með framkvæmd sjálfrar landhelgisgæzlunnar, heldur líka framkvæmd friðunarlaganna, og það er vafalaust gert með það fyrir augum, að allt það, sem snerti landhelgismálin og friðunarráðstafanir, heyri undir sama mann, þá held ég, að menn hljóti að koma auga á, að það sé eðlilegt að sameina framkvæmdina varðandi þetta frv., ef að lögum verður, og framkvæmd friðunarlaganna. Og mér þætti m.a. fróðlegt að heyra álit hæstv. dómsmrh. á því, sem hefur hér með höndum mjög vandasamt mál, þar sem landhelgismálið er, hvort hann mundi ekki einmitt núna á þessum dögum og mánuðum telja heppilegast að hafa framkvæmd allra friðunarmála á einum stað. Frá mínu sjónarmiði er það alveg ótvírætt, að það sé heppilegast að halda þannig á málinu. Ráðh. svaraði hér einnig þeirri fsp. minni, sem fjallaði um það, hvað ætti að gera, ef það drægist hjá vissum bæjar- og sveitarfélögum að senda álitsgerðir, og mér virtist það vera helzt niðurstaðan hjá honum og þá hjá hv. frsm. n. líka, því að hann tók undir það, sem ráðh. sagði, að ef það liði nokkuð langur tími, að bæjar- og sveitarstjórn svaraði fsp. um þetta efni, þá virtist mér helzt, að það mætti líta á það sem eins konar samþykki eða a.m.k. það lægju þá ekki fyrir nein mótmæli frá því bæjar- eða sveitarfélagi. Hann talaði nú um, að það væri kannske rétt að setja einhvern ákveðinn frest um svör í þessu sambandi, og mér virðist, að það mundi jafnvel vera eðlilegra, að viðkomandi bæjar- og sveitarstjórnum yrði gert það ljóst, að þeim bæri að svara fyrir ákveðinn tíma, og ef þær svöruðu ekki, þá yrði litið þannig á það, að þær væru friðun samþykkar. En það, sem mér finnst koma hér þá til greina og vera ákaflega óskýrt og ruglingslegt í frv., er það, ef bæjar- og sveitarstjórnir á viðkomandi svæði verða ósammála, hvort þá eigi að líta svo á, að t.d. ein bæjar- og sveitarstjórn af mörgum, ef hún svarar neitandi, hafi stöðvunarvald eða hvort þá á að fara svo að, eins og mun hafa komið fram hjá hv. 12. þm. Reykv., að það ætti að skipta viðkomandi veiðisvæði upp á milli bæjar- og sveitarfélaga. En satt að segja sé ég ekki, hvernig ætti að framkvæma það, t.d. hér á Faxaflóasvæðinu. Ég held það væri heldur erfitt að ætla Seltjarnarneshreppi eitthvert ákveðið veiðisvæði og Mosfellssveit og Kjalarneshreppi o.s.frv., þó að maður nefni ekki stærri staði eins og Reykjavík og Hafnarfjörð og Vatnsleysuströnd eða Voga og Keflavík og Garð. Ég held, að slík skipting yrði ákaflega miklum vandkvæðum bundin. Og þetta virðist mér sýna það ásamt ýmsu fleiru, sem ég skal ekki eyða tíma í að telja upp hérna, að það skorti talsvert á, að þetta frv., þó að það sé búið að leggja mikla vinnu í þetta mál, sé nægilega vel undirbúið og nægilega ljóst og framkvæmd þess verði nægilega auðveld. Ég hef heyrt því fleygt, að ef þetta frv. yrði samþ., væri meiningin sú að framkvæma það ekki nema gagnvart t.d. Vestmannaeyjum eða suðurströndinni og takmarka það eingöngu við það svæði. Þó að ég mundi telja slíkt ekki heppilegt af ástæðum, sem ég hef áður fært fram, - ég álít, að það eigi ekki neitt að gera í þessum málum núna, - þá fyndist mér, að það gæti þó frekar komið til greina að leyfa dragnótaveiðar á einhverju takmörkuðu, ákveðnu einu svæði við landið og það yrði þá rökstutt með því, að það væri gert í hreinu tilraunaskyni til þess að komast að raun um, hvað væri vísindalega rétt í þessum málum, en hins vegar væri ekki stefnt að neinum allsherjar veiðiskap, eins og þetta frv. gefur til kynna. Mér virðist t.d., að gagnvart Bretum, ef þeir tækju að nota sér þetta mál, þá mundi það líta talsvert öðruvísi út, ef dragnótaveiðar væru reyndar á einhverju einu takmörkuðu svæði tiltekinn tíma og þá gert til þess að fá betur rökstudda vísindalega þekkingu um það, hvað er rétt í þessum málum, heldur en að setja almenna löggjöf eins og þessa, sem má skýra þannig, að það sé ætlunin að leyfa slíkar veiðar strax í kringum landið allt. Þó að ég sé ekki að mæla með því, að slík leið verði farin, eins og ég hef hér minnzt á, að binda þetta við takmarkaðan stað, mundi ég þó telja það skárra en að gera heimildir til veiðanna jafnalmennar og stefnt er að í þessu frv., og þar sem ekki er tími til þess nú í hv. Nd. að færa frv. í það form, finnst mér, að það m.a. ætti að koma til athugunar í hv. Ed. Ég vil svo aðeins að síðustu segja það og taka þá undir það, sem hæstv. dómsmrh. sagði, að vegna þess, að það eru fyrirsjáanleg viss átök í landhelgismálinu næstu vikur og mánuðina og það sennilega átök, sem skera endanlega úr um það, sem verður í þessum efnum í náinni framtíð, þá sé mikil nauðsyn fyrir okkur að fara nú að með allri gát og gefa hvergi höggstað á okkur, vera ekki að neinu leyti of veiðibráðir vegna einhverra stundarhagsmuna. Og ég hef þá trú, að ef okkur tekst að halda þannig á málinu, muni örugglega takast að koma því heilu í höfn. En mér finnst, að með þessu máli séum við að opna vissan höggstað á okkur, sem sé alveg óþarft að vera að gera undir þessum kringumstæðum, og það er, eins og ég áðan sagði, ástæðan til þess, að ég treysti mér ekki til þess að vera málinu fylgjandi á þessu þingi. Ég vil svo að lokum endurnýja þessa fsp. mína til hæstv. dómsmrh., hvort hann mundi ekki telja eðlilegt, að öll friðunarmálin heyri undir einn og sama mann, og hann á ekkert að vera neitt feiminn við það, þó að það sé hann í þessu tilfelli, en frá mínu sjónarmiði horfir það þannig við, að þannig verði heppilegast að halda á málinu.



Herra forseti. Eins og ég gat um, heyrðu lögin um bann gagn dragnótaveiðum ekki undir mig samkv. úrskurðinum, sem upp var kveðinn, og ég sé í sjálfu sér ekki, að það sé nein eðlisbreyt. við þá löggjöf, sem nú er, frá því, sem verið hefur. Dragnótaveiðarnar hafa tilheyrt sjútvmrn., og stærð lögsögunnar er allt annað mál en það, hvernig við hagnýtum okkur þá lögsögu, sem við höfum áskilið okkur. Það er auðvitað sjálfsagt, að um þetta verði haft samráð milli ráðh., eins og hlýtur að verða innan hverrar samstarfshæfrar ríkisstj., og efast ég ekki um, að svo verði. En það er ekkert í þessu máli, sem gerir það að verkum, að ég telji nú frekar en áður nauðsyn að leggja meiri hluta sjútvmrn. en upphaflega var lagður undir mig af þessum sökum.

Forseti (JóhH): Það er nú hæpið að halda þessum fundi lengur áfram vegna fundarins í Sþ., sem á að hefjast kl. 8.15, en frsm. sjútvn., hv. 5. þm. Vestf. (BF), hefur óskað eftir að svara fsp., sem til hans hefur verið beint eða n. Hann tekur næstur til máls.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt svar við fsp. frá hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG). Hann beindi þeirri fsp. til mín sem frsm. sjútvn., hvort n. teldi, að frv. um dragnótaveiði hefði áhrif á gildandi lög um lax- og silungsveiði. Ég tel, að frv., ef að lögum verður, hafi engin áhrif á þau lög og það hljóti að vera reglugerðaratriði fyrir rn., sem málið hefur til framkvæmdar, að gera mönnum ljóst, hvaða takmarkanir á dragnótaveiðunum felast í öðrum lögum en þessum, ef frv. yrði samþ. Út af fsp. hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ), sem honum þótti ekki fullsvarað, um það, hvernig að skyldi farið, ef bæjar- og sveitarstjórnir gerðu ekki tillögur um dragnótaveiðar, þá lít ég þannig á, að ef svör berast ekki innan þess tíma, sem tilskilinn verður, verði farið í því efni eftir tillögum Fiskifélags Íslands og atvinnudeildar háskólans.