Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á fundi deildarinnar í seinustu viku, þegar þetta mál var til umr., bar hv. þm. Lárus Jónsson, 3. þm. Norðurl. e., fram þrjár spurningar til mín sem lúta að þessu máli, þ.e. frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1981 og framkvæmd lánfjáráætlunar fyrir seinasta ár. Ég ætla að svara þessum spurningum hér. Fyrsta spurningin var sú, hvernig lánsfjáráætlun fyrir árið 1980 hefði komið út í reynd hvað fjáröflun snertir, og í öðru lagi, hvað erlendar lántökur hefðu orðið háar í reynd og hvernig tekist hefði til með þann niðurskurð sem ákveðinn var í lánsfjáráætlun þess árs. Í grófum dráttum er því til að svara, að innlend fjáröflun til ríkissjóðs stóðst nokkurn veginn eins og til stóð og nam 25.7 milljörðum, en í lánsfjáráætlun var áætlað að hún mundi nema 24 milljörðum. Fjáröflunin innlenda var því ívið meiri en ráð var fyrir gert í lánfjáráætlun. Sala spariskírteina stóðst nokkurn veginn nákvæmlega á endum, það innheimtist meira af endurlánuðum spariskírteinum en ráð var fyrir gert, 3 milljörðum hærri upphæð. Verðbréfakaup bankakerfis urðu hins vegar um 1.7 milljörðum minni en ráð var fyrir gert. Sérstaklega urðu verðbréfakaup lífeyrissjóða allmiklu eða sem nam um 4.8 milljörðum minni, en á móti kom að önnur innlend lánsfjáröflun var allmiklu meiri en ráð var fyrir gert, og því var heildarútkoman ívið hærri en lánsfjáráætlun gerði ráð fyrir. Hvað snertir erlendar lántökur, þá var erlend lántaka opinberra aðila 53 milljarðar í staðinn fyrir 49.8 milljarða sem og ráð var fyrir gert. Hefur áður verið gerð grein fyrir því hér í frv. um heimild fyrir ríkisstj. til töku erlends láns, sem afgreitt var hér fyrir jól, í hverju sá mismunur var fólginn. Hækkunin á erlendum lántökum opinberra aðila var sem sagt liðlega 3 milljarðar, og var þar einkum um að ræða auknar lántökur vegna raforkuframkvæmda. Það voru Rafmagnsveitur ríkisins sem þarna komu hvað helst við sögu, Jarðvarmaveitur ríkisins á svæði Kísiliðjunnar og Kröfluvirkjun. Þessir aðilar fengu aukið lánsfé miðað við það sem áður var ráð fyrir gert, af óhjákvæmilegri nauðsyn, og þetta mál hefur verið afgreitt hér í þinginu þegar, það var gert þegar ákveðin var lántökuheimild til ríkissjóðs fyrir jól. Lánastofnanir tóku að láni nákvæmlega þá upphæð sem ráð var fyrir gert, 5.5 milljarða. Aftur á móti kemur á daginn að í einkageiranum er um meiri lántökur að ræða en ráð var fyrir gert. Ber þar hæst innlendar skipasmíðar sem fóru allverulega miklu hærra í lántökum sínum á erlendum vettvangi en ráð var fyrir gert, í 7.5 milljarða í staðinn fyrir 3 eins og ráð var fyrir gert í lánsfjáráætlun. Flugvélakaup urðu 8.4 milljarðar í staðinn fyrir 7.7. Endurbætur fiskiskipa urðu rúmir 2 milljarðar í staðinn fyrir 1 milljarð. Og lántökur vegna fiskiskipa urðu 4.9 milljarðar í staðinn fyrir 4.2. Liðurinn „vélar og tæki“, þ.e. kaup einkaaðila á vélum og tækjum, varð allmiklu hærri en áætlað var eða 3.4 milljarðar í staðinn fyrir 2, og „ýmislegt ófyrirséð“ hækkaði mjög verulega, varð 6 milljarðar í staðinn fyrir 1 milljarð. Samtals varð hækkunin hjá einkaaðilum - að meðtalinni Járnblendiverksmiðju sem hækkaði úr 8 milljörðum í 9.8 - um 16 milljarðar kr., og það er aðalástæðan fyrir því, að í heild urðu erlendar lántökur 104 milljarðar í staðinn fyrir rúml. 85 eins og áður var ráð fyrir gert. Hækkunin nemur 19 milljörðum. Hækkunin hjá opinberum aðilum, þ.e. hjá ríkissjóði, er, eins og hér hefur komið fram, liðlega 3 milljarðar, en hjá einkaaðilum um 16 milljarðar. Í lánsfjáráætlun fyrir árið 1980 var gert ráð fyrir nokkrum niðurskurði á lánveitingu til opinberra framkvæmda og opinberra stofnlánasjóða frá því sem gert var ráð fyrir í fyrstu áætluninni sem lögð var fram. Hv. þm. spurði hvernig þessi niðurskurður hefði tekist. Ég vil upplýsa það hér, að í meginatriðum var fylgt áætlun. Áform flugmálastjórnar voru skorin niður um 40 millj., Ríkisútvarpsins um 30 millj., Skipaútgerðar um 20 millj., styrking dreifikerfa um 108 millj., sveitarafvæðing um 42 millj., einkarafstöðvar um 4 millj., hitaveitulán um 50 millj., og jarðhitaleit um 15 millj., eða samtals 309 millj. Hins vegar er rétt að sá áformaði niðurskurður, sem við höfðum sett á blaði stóðst ekki að öllu leyti. Eru það fyrst og fremst framkvæmdir á vegum Rafmagnsveitna ríkisins sem ekki reyndist unnt að skera niður í þeim mæli sem áætlað var. Þetta át.d. við um Vesturlínuna, og á raunar líka við um framkvæmdir Kröfluvirkjunar og Jarðvarmaveitna ríkisins, eins og ég hef þegar tekið fram. Framkvæmdasjóði var ætlað að draga úr útlánum um 10% eða um 2525 millj. kr. Sá niðurskurður skiptist þannig á einstaka sjóði, að Lánasjóður sveitarfélaga var skorinn niður um 330 millj., Fiskveiðasjóður um 990 millj., Stofnlánadeild landbúnaðarins um 310 millj., Iðnlánasjóður um 620 millj., Ferðamálasjóður um 60 millj., Landflutningasjóður um 30 millj., Verslunarlánasjóður um 40 millj., Lánasjóður samvinnufélaganna um 40 millj. og bein útlán Framkvæmdasjóðs voru skorin niður um 105 millj., eða samtals um 2525 millj. kr. Þessi niðurskurður stóðst fullkomlega áætlun og skiptist sem sagt með fyrrgreindum hætti. Að lokum spurði hv. þm. hver væri hlutdeild bænda í því sem á vantar að fullnægt sé útflutningsbótaþörf á landbúnaðarafurðir miðað við fulla verðtryggingu á framleiðsluárinu 1979–1980. Svarið við þeirri spurningu er svo hljóðandi: Talið er að útflutningsbótaþörfin á framleiðsluárinu 1979–1980 nemi um 13.9 milljörðum gkr. Ég tek það fram, að í máli mínu hér tala ég ævinlega um gkr. vegna þess að verið er að tala um liðið ár og þá virðist eðlilegast að tala um þá mynteiningu sem þá var. Bótaþörfin, þ.e. þessir 13.9 milljarðar kr., var fjármögnuð þannig: Fjárveiting á fjárlögum nam 8.4 milljörðum. Geymdur hluti frá lánsfjáröflun 1980 vegna framleiðsluársins 1978/1979, sem ekki var notaður vegna þess framleiðsluárs, að upphæð 1 milljarður, kemur þarna til viðbótar. Síðan kemur fyrirhuguð lánsfjáröflun í lánsfjáráætlun 1981 vegna framleiðsluársins 1979/1980 í samræmi við það mál sem hér er til umr., frv., til lánsfjárlaga, en ákvæði þess efnis er í 9. gr. frv. Og síðan kemur hluti bænda, sem er afgangurinn, 2.8 milljarðar. Samanlagt verða þetta 13.9 milljarðar kr. Eins og hér kemur fram var ekki þörf fyrir allt það fé sem aflað var í lánsfjáráætlun 1980, m.a. vegna birgðauppsöfnunar landbúnaðarvara. Hefur það orðið að samkomulagi, að sú upphæð sé notuð til að brúa vandann á árinu 1981. Varðandi útflutningsbótaþörf á framleiðsluárinu 1980/1981 er það að segja, að erfitt er að spá um hana. Margt bendir til þess, að bótaþörfin á seinasta framleiðsluári verði að tiltölu mun minni en á árinu 1979/ 1980. Ljóst er að kjötframleiðslan dregst verulega saman. Hugsanlegt er að útflutningur á kindakjöti geti numið 4 þús. tonnum í stað 5500 tonna 1980. Þá ber og að hafa í huga að mikil óvissa er um innanlandsmarkaðinn, enda tengist auðvitað innanlandsneyslan stefnu stjórnvalda í niðurgreiðslumálum. Hliðstæðu máli gegnir um framleiðslu mjólkurafurða, en þar ríkir þó enn meiri óvissa en um útflutningsbótaþörf vegna kjötsins. Þetta seinasta, sem ég nú las, er svar fjárlaga- og hagsýslustofnunar við þeirri spurningu, hvernig þessi mál líta hugsanlega út núna á fjárlagaárinu. En það var nú fyrst og fremst hin spurningin sem hv. þm. vildi fá svar við, hver yrði hlutur bænda varðandi fjármögnun útflutningsbóta á liðnu framleiðsluári, og svarið við þeirri spurningu hefur þegar komið fram. Hlutur bænda er 2.8 milljarðar. Herra forseti. Ég vænti að með þessu hafi ég svarað spurningum hv. þm. Ég vil láta þess getið, að hv. þm. Lárus Jónsson og Kjartan Jóhannsson voru boðaðir á fund í fjmrn. í morgun þar sem gerð var grein fyrir þeim þáttum lánsfjáráætlunar sem enn eru ekki fram komnir hér í þinginu, ef það mætti verða til þess að greiða fyrir því, að málið kæmist til nefndar. Því miður var annar hv. þm. veðurtepptur austur á fjörðum og mun því ekki hafa komist á þennan fund, en ég vænti þess, að hann kynni sér þessi gögn um leið og hann kemur og að mál þetta geti fengið afgreiðslu til nefndar hið allra fyrsta.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðh. fyrir svör við spurningum mínum. Ótal fleiri spurningar vakna þegar svona mál er á ferðinni, en það var gott að fá svör við þessum spurningum. Ég vil þá í framhaldi af því upplýsa að það, sem hæstv. ráðh. sagði hér um að við hv. þm. Kjartan Jóhannsson hefðum fengið upplýsingar um það sem eftir stæði af fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir árið 1981, er ekki alls kostar rétt. Þar vantar mjög verulega á. Þar vantar t.d. nýja þjóðhagsspá sem Þjóðhagsstofnun er að vinna að og er venja að komi í slíku plaggi. Eins vantar á þann kafla fjárfestingar- og lánsfjáráætlunarinnar sem venja er að Seðlabankinn vinni. Þarna er náttúrlega um að ræða gífurlega mikilvægar upplýsingar um svona umfangsmikið mál. En ég vil að það komi skýrt fram hér, að við höfum rætt það við hæstv. fjmrh. að ég muni ekki á þessu stigi bregða fæti fyrir að þetta mál verði látið ganga til nefndar á þinglegan hátt. Hins vegar vek ég athygli á því enn og aftur, að þarna er náttúrlega um alls ófullnægjandi málatilbúnað að ræða, svo ekki sé meira sagt. Það er skýlaus krafa að þessar upplýsingar komi fram tímanlega í hv. fjh.- og viðskn. áður en málið verður afgreitt til 2. umr. Hugmynd mín með því að gera ekki frekari athugasemd við málsmeðferðina að þessu sinni er auðvitað sú að greiða fyrir framgangi málsins svo sem kostur er. Það er ekki vanþörf á því að þetta mál, eins og ég hef rakið hér, hefði átt að berast í hendur þingsins í upphafi þingstarfa í haust og hefði átt að afgreiða með öllum eðlilegum hætti með fjárlögum fyrir áramót.

Þjóðhagsáætlun kom í október.

Já, við skulum ekki deila um það, hæstv. ráðh., það er búið að tala svo mikið um þetta mál hér og segja svo margt um þessa málsmeðferð. Ég hef haft hér meira að segja orðrétt eftir sjálfum hæstv. ráðh. það sem hann sagði þegar hann lagði fram þessa áætlun í fyrra, - og þar fór hann vissulega með rétt mál - að lagaskylda væri að leggja þessa áætlun fram með fjárlagafrv., en afsökun þá var kosningar og óregluleg þingstörf. Í þeim upplýsingum, sem bárust okkur í hendur í morgun, kemur fram að nokkuð er um breytingar á lánsfjáráætlun að því er varðar opinberar framkvæmdir frá því er fram kom í skýrslu hæstv. ríkisstj. og hæstv. ráðh. við fjárlagaafgreiðslu. Þar er um nokkur frávik að ræða og sum veruleg. Með þeim breytingum tókst hæstv. ríkisstj. að koma lánsfjáröflun í tæplega 100% hækkun frá fjárhæð lánsfjárlaga í fyrra. Í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, eins og hún verður væntanlega lögð fram af hálfu hæstv. ríkisstj., er gert ráð fyrir að taka erlend og innlend lán til opinberra framkvæmda á árinu 1981 sem nema hvorki meira né minna en 99.5 milljörðum gkr. Það er 99.9% hækkun frá lánsfjáröflun í fyrra samkvæmt lánsfjárlögum. Ég hef margvakið athygli á því, að það er ekki einungis að hæstv. ríkisstj. auki skattheimtu og grípi til margvíslegra ráða til þess að þenja út ríkisútgjöldin. Hún hefur á s.l. tveimur árum sett algerlega nýtt met í lántökum til opinberra framkvæmda að auki, og ætlar sér að hækka lántökur til opinberra framkvæmda um hvorki meira né minna en rétt tæp 100% frá því í fyrra. Það er einkar athyglisvert líka í þessu sambandi, að verulegur hluti af þessum lántökum er erlend lán. Að vísu skar hæstv. ríkisstj. í fyrra niður á síðustu stundu erlendar lántökur samkvæmt fyrirhugaðri lánsfjáráætlun um 10 milljarða gkr. og hugsaði sér að afla þeirra með innlendum lánum. Hæstv. ráðh. hefur gert grein fyrir því, að þetta hafi ríkisstj. tekist, að því er hann telur. Ýmis gögn benda þó til þess, að það hafi tekist misvel. Í síðustu Hagtölum mánaðarins segir Seðlabankinn: „Ríkisstofnanir í B-hluta. Staða B-hluta aðila við Seðlabankann versnaði á árinu 1980 um 19 m. kr. og stafar verslunin“ - eins og þeir segja hérna í þessum góða texta - „að mestu af skuldaaukningu á reikningum lánsfjáráætlunar ríkisins.“ Verslunin stafaði af þessu.

Svo hefur náttúrlega átt sér stað betrun!

Þetta er gullaldartexti Seðlabankans.

En bestunin?

Það hlýtur að vera á einhverjum öðrum sviðum, vegna þess að hæstv. ráðh. sagði að honum hefði tekist sú lánsfjáröflun á innlendum vettvangi sem hann stefndi að í fyrra. Eins og hann gat um brást þessi lánsfjáröflun fyrst og fremst að því leyti til, að ríkissjóður hefur ekki fengið lífeyrissjóðina til að kaupa þau verðbréf sem hæstv. ríkisstj. hugsaði sér samkvæmt lánsfjáráætluninni í fyrra. Á þetta hef ég þráfaldlega bent núna vegna þess að hæstv, ríkisstj. stefnir að því að lífeyrissjóðirnir margfaldi lánsfjárframboð sitt til Byggingarsjóðs ríkisins á þessu ári. Mig minnir að hækkunin sé þar ekki 100% frá því í fyrra, eins og á lántöku til opinberra framkvæmda, heldur hvorki meira né minna en 169%. Ég sé því ekki betur en hæstv. ríkisstj. þurfi að endurskoða þessa áætlun miðað við reynsluna. Ég sagði áðan að hæstv. ríkisstj. stefndi að því að auka verulega erlenda lántöku til opinberra framkvæmda. Í heild hugsar hún sér að auka lántökur erlendis í hvorki meira né minna en 138 milljarða kr. á þessu ári, úr 85 milljörðum sem lánsfjárlögin í fyrra gerðu ráð fyrir. Hæstv. ráðh. hefur skýrt frá því hér, að erlendar lántökur hafi farið úr böndunum í fyrra. Og því miður sýnist mér við fljóta yfirsýn að þessi áætlun sé að sumu leyti þannig úr garði gerð, að eins geti farið í ár. Það er athyglisvert, að alltaf stefnir í meira og meira óefni í erlendum lántökum. Ef við athugum hver þróunin hefur orðið í þessu frá því 1977, þá verður staða erlendra lána um áramótin 50% hærri í erlendri mynt en hún var 1977 um áramótin þá. Og eftir að þessi lánsfjáráætlun hefur gengið fram fyrir árið í ár verður staða erlendra lána um áramótin rúmlega 70% hærri í erlendri mynt. Og skuldastaða okkar verður núna samkv. þeirri lánsfjáráætlun sem hér er til umr., hvorki meira né minna en 36.6% af þjóðarframleiðslu. Í þessu efni þykir mjög varhugavert að fara yfir 35%. Nú er það svo, að þegar gengi er skráð eins og það er hjá okkur núna, að það er heldur vanmetið, - það ætti að vera lægra vegna útflutningsatvinnuveganna - þá eru slíkar tölur sem þessar alltaf vanmetnar að einhverju leyti. Það má því segja að skuldastaða okkar í prósentum af þjóðarframleiðslu sé að nálgast eða að komast yfir rautt strik. Við skulum t.d. segja að 37–38% væri algert hættumerki. Ef við mælum þessa skuldagreiðslubyrði okkar á annan mælikvarða, sem oft hefur verið notaður og er einmitt notaður í málefnasamningi hæstv. ríkisstj., þá fer þessi greiðslubyrði okkar, greiðslubyrði erlendra lána í prósentum af útflutningstekjum, allverulega fram úr því marki sem hæstv. ríkisstj. taldi að ekki ætti að fara fram úr, þ.e. 15%. Núna er áætlað að 1981, þegar þau lánsfjárlög hafa gengið fram sem hæstv. ríkisstj. er nú að afla heimilda til hjá hinu háa Alþingi, verði þessi greiðslubyrði komin upp í 15.4%, og er þá, að ég hygg, reiknað með sæmilega góðum vaxtakjörum á erlendum lánum. Ef hins vegar vaxtakjör versna mjög eða afli brestur eða verðfall verður á okkar afurðum, þá eru þessar tölur fljótar að breytast. Það er einmitt af þeim ástæðum sem mjög varhugavert er að fara langt fram úr því marki sem sett var og talið er nokkuð raunsætt að fara ekki fram úr, 15%. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þessi efni í svipinn. Eins og ég sagði áðan skortir enn mjög verulegar upplýsingar um þetta umfangsmikla mál, umfjöllun um lánsfjárlög 1981. Þar skortir t.d. allar upplýsingar frá Seðlabankanum, sem nauðsyn er að hafa við slíka umr., og líka nýja þjóðhagsspá, sem mér er tjáð að sé verið að vélrita núna hjá Þjóðhagsstofnun. Ég vænti þess, að þessar upplýsingar liggi fyrir, eins og ég sagði áður, áður en þetta mál verður afgreitt úr nefnd, og skal láta máli mínu lokið í svip.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e. hefur nú gengið hér rösklega fram í því að fá þetta mál, sem frv. fjallar um, betur upplýst en hv. þm. hafa fengið tækifæri til að njóta. Ég mun ekki ræða almennt um frv., hv. 3. þm. Norðurl. e. hefur gert það ítarlega. En þó hann hafi spurt svo margs, þá er það ein spurning sem ekki hefur hér borið á góma en mér þykir rétt að bera upp við hæstv. fjmrh. þegar á þessu stigi málsins. Það er spurning sem varðar 16. gr. frv. Sú grein fjallar um það, að þrátt fyrir ákvæði laga frá 1965 um launaskatt skuli framlag ríkissjóðs samkv. þeim lögum til Byggingarsjóðs ríkisins á árinu 1981 eigi fara fram úr 27.8 millj. kr. Og síðan er sagt í þessari grein að það, sem umfram kunni að innheimtast af launaskatti 1981, renni í ríkissjóð. Það er ekki að ófyrirsynju að ég hnýt um þessa grein. Þetta mál kom til umr. á milli mín og hæstv. ráðh. bæði við 2. og 3. umr. fjárl. Þá benti ég á að ekki væri hægt, eins og fjárlög gerðu ráð fyrir, að svipta Byggingarsjóð ríkisins meginhluta tekna sinna af launaskatti nema breyta lögunum um launaskatt frá 1965. En þar er gert ráð fyrir að 2% af launaskattinum fari til Byggingarsjóðs ríkisins. Nú skildi ég hæstv. ráðh. þannig í umr. um fjárlagafrv. að hann ætlaði að bera fram frv. eða að borið yrði fram stjfrv. þar sem lögum um launaskatt yrði breytt á þann veg, að 2% af launaskatti væru ekki bundin við Byggingarsjóð ríkisins. Nú er ég ekki að kalla hér eftir efndum á þessu fyrirheiti hæstv. ráðh., það er síður en svo, því að ég hef við öll tækifæri lagt áherslu á að það sé nauðsynlegt fyrir Byggingarsjóðinn að hafa tekjurnar af þessum 2% launaskatti. 16. gr. frv. þess, sem hér liggur fyrir til lánsfjárlaga fyrir árið 1981, virðist gera ráð fyrir að lögin um launaskatt eigi að haldast óbreytt. Það eigi hins vegar á árinu 1981 að skerða tekjur sjóðsins sem er aflað með þessum lögum. Mér þykir þetta betri kostur heldur en ef lögunum um launaskattinn væri breytt og sjóðurinn algerlega sviptur tekjum af launaskattinum. Þetta gæti gefið vísbendingu um það, að það, sem lagt er til í 16. gr. frv., sé einungis ráðstöfun til bráðabirgða, ráðstöfun fyrir það ár sem nú er að líða, en ríkisstj. hugsi sér að láta standa óskertan framvegis tekjustofn Byggingarsjóðs ríkisins af launaskatti. Ég vildi mega leggja þennan skilning í afstöðu ríkisstj., en spyr hæstv. ráðh. hvort þetta sé rétt. Ef þetta er ekki rétt, hvernig stendur þá á því að hæstv. ríkisstj. gengur ekki beint til verks og fær breytt lögunum um launaskatt? Það er ekki einungis að þetta mál sé ákaflega þýðingarmikið fyrir Byggingarsjóð ríkisins og þar með fyrir hinn almenna húsbyggjanda í landinu, heldur er það, sem er að ske varðandi þetta mál, eitt ljótasta dæmi um skattheimtu, sem hægt er að finna. Þegar lagður er á skattur í ákveðnum tilgangi og lögð áhersla á að sá tilgangur sé þess eðlis að hann réttlæti skattbyrðina, þá er um að ræða bein svík við þær hugsjónir, sem sagðar eru liggja á bak við skattheimtuna þegar hún er ákveðin, ef fjármagnið, sem af skattheimtunni leiðir, gengur ekki til yfirlýstra þarfa heldur í ríkissjóðinn. Ég leyfi mér að halda því fram, að svona vinnuaðferðir séu eitt ljótasta dæmið sem hægt er að finna um það, hvernig skattheimta á ekki að vera. Herra forseti. Af þeim ástæðum, sem ég hef núna greint, hef ég talið tilefni til þess að óska eftir því, að hæstv. fjmrh. svari þeirri spurningu sem ég hef þegar sett fram.



Herra forseti. Eins og kunnugt er eru framlög til allmargra fjárfestingarsjóða skorin nokkuð niður í fjárlögum ársins 1981, miðað við það sem vera ætti samkv. lögum um viðkomandi sjóði. Ákvæði 13.–24. gr. þessa frv. fjalla öll um lagalega staðfestingu á þeim niðurskurði á framlögum til stofnlánasjóða sem fólgin er í fjárlögum fyrir árið 1981. Einhver benti á það við umr. nú fyrir helgina, að eðlilegast væri að breyta sjálfum lögunum í hverju tilviki fyrir sig, en vera ekki ár eftir ár með þennan bandorm þar sem í 13 lagagreinum er verið að breyta ákvæðum 13 mismunandi laga, það væri hreinlegra að lækka tekjustofna þessara sjóða með breytingum á lögunum sjálfum, en ekki með bandormum af því tagi sem hér er til umr. Ég tek undir það með þeim, sem þetta sagði hér við umr. fyrir helgi að auðvitað væri þetta eðlilegast. Hins vegar hefur það enn ekki verið gert og þess vegna er óhjákvæmilegt að fara að með þessum hætti. Á s.l. ári var starfandi nefnd sem skipuð var fulltrúum allra þingflokka. Þessi nefnd gerði till. um lækkun á framlögum til stofnlánasjóða almennt, þ. á m. lækkun á framlögum til Byggingarsjóðs ríkisins. Það má segja að tillögurnar, sem byggt er á í fjárlögunum, séu í grófum dráttum miðaðar við samhljóða álit þessarar nefndar, þótt vissulega verði alltaf að minna á að einstakir nm. höfðu fyrirvara um einstök atriði till. og voru ekki að öllu leyti sammála um framlög til einstakra stofnlánasjóða. En heildarupphæðin, sem fólst í till. þeirra um niðurskurð, er sama niðurskurðarupphæðin og síðan var sett inn í fjárlögin, en skipt kannske með örlítið öðruvísi hætti á einstaka stofnlánasjóði. Það munaði þó ekki miklu. Ég vil láta það koma hér fram vegna fsp. hv. þm., að þó að við framkvæmum þennan niðurskurð nú með gamla laginu, að nefna í bandormi af þessu tagi 13 breytingar á 13 lagabálkum, þá felur það ekki í sér nein áform ríkisstj. um að hætta við þann niðurskurð sem í þessu felst. Það verður auðvitað að koma í ljós síðar, hvað gert verður í þeim efnum. En mér þykir líklegt að sá niðurskurður, sem framkvæmdur hefur verið á framlögum til stofnlánasjóða, verði varanlegur. Hann er fullkomlega eðlilegur miðað við það, að þessir sjóðir eru nú verðtryggðir miklu betur en áður var. Þeir voru raunar alls ekki verðtryggðir áður og stofnfé þeirra rýrnaði verulega í verðbólgunni frá ári til árs. Eftir að útlán öll hafa verið verðtryggð þarf auðvitað minna framlag úr ríkissjóði til þeirra af skattpeningum og þess vegna hefur þessi breyting verið gerð. Og ég held satt að segja að býsna mikil samstaða sé um það hér í þinginu meðal þm. úr öllum flokkum, að það sé eðlilegt og sjálfsagt að skerða framlögin til stofnlánasjóðanna, miðað við þá breytingu, sem orðið hefur á lánamarkaðinum, og miðað við þá breytingu, sem orðið hefur á verðtryggingu útlána þessara stofnlánasjóða. Í 16. gr. frv. er svo kveðið á, að framlög af launaskatti skuli ekki nema hærri upphæð en 27 millj. 887 þús. nýrra kr., og það er einfaldlega í samræmi við fjárlagatöluna, sem þýðir það, að heildarframlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins skal eigi fara fram úr 43 millj. nýkr. eða 4.3 milljörðum kr., sem er líka í samræmi við fjárlagatöluna. í þessu sambandi er auðvitað rétt að minna á það, að síðan 2% launaskatts runnu til opinberu byggingarsjóðanna eru nokkur ár. Framlögin hafa verið skert á undanförnum árum. En nú verður sú breyting á, að Byggingarsjóður verkamanna fær heilt prósent samkv. þeim lögum, hann fær 7.5 milljarða gkr. og þá fær Byggingarsjóður ríkisins að sama skapi lægri upphæð. Samtals er framlagið til þeirra líklega einhvers staðar nálægt 1.6 – 1.7% af launaskatti.



Herra forseti. Í umr. fyrir helgi gagnrýndi ég mjög þau vinnubrögð að taka lánsfjáráætlun hér til umfjöllunar áður en ýmis þau töluleg gögn, sem lánsfjáráætlun þurfa að fylgja, lægju fyrir og áður en lánsfjáráætlun lægi fyrir í heild. Ég krafðist þess þá, að umr. yrði ekki haldið áfram fyrr en frekari upplýsingar bærust. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt, að það eru fráleit vinnubrögð að taka lánsfjárlög til meðferðar áður en lánsfjáráætlun liggur fyrir. Nú hefur ráðh. hins vegar ráðist í að tína saman ýmis gögn til að varpa frekara ljósi á lánsfjárlögin eins og þau liggja fyrir, gögn sem væntanlega verða hluti af lánsfjáráætlun ef hún sér einhvern tíma dagsins ljós, sem verður að ætla samkv. þeim upplýsingum sem ráðh. gaf hér fyrir helgina. Alla vega hafa þessi gögn orðið til þess að varpa ljósi á málið. Það verður þó að segjast eins og er, að enn skortir mikið á að eðlilegar upplýsingar liggi fyrir, og lánsfjáráætlun liggur alls ekki fyrir. Það skortir upplýsingar um þjóðhagsáætlun og það skortir upplýsingar um peningamál. Um það höfum við engin gögn fengið. En aðrir þættir eru tölulega séð allvel upplýstir, að því er mér virðist af skjótri yfirsýn yfir þau gögn sem ráðh. hefur lagt fram. Ég verð þó að segja það, að mér bárust ekki þessi gögn fyrr en eftir að fundur hófst hér og þess vegna hefur mér ekki gefist tóm til að gaumgæfa þau eða skoða að neinu ráði. Af þeim orsökum er mér líka erfitt um vik að setja fram málefnalega gagnrýni, málefnalega umsögn um þau lánsfjárlög og þau gögn sem hér hafa verið lögð fram. En þar sem mótmæli mín frá því fyrir helgi hafa borið þann árangur, að þessi gögn hafa borist, þá mun ég ekki halda því til streitu að umr. verði enn frestað, heldur get fallist á að málinu verði nú vísað til nefndar, þó að ég ítreki enn að vinnubrögðin í heild eru síst af öllu til fyrirmyndar og alls ekki til eftirbreytni og ættu alls ekki að vera með þessum hætti. En viðleitni ráðh. mun ég virða með því að fallast á, að málið gangi nú til nefndar, og tel að eins og mál hafa þróast muni málefnaleg umfjöllun um þetta verða með eðlilegri hætti eftir að nefndin hefur haft málið til umfjöllunar. Ég mun því taka málið fyrir efnislega þegar nefndin hefur um það fjallað.



Herra forseti. Ég bar fram fsp. til hæstv. fjmrh. sem hann hefur nú svarað. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svarið þó að mér þyki mjög miður hvernig það var efnislega. En af því verður ráðið að það er stefna ráðh. og hæstv. ríkisstj. að svipta Byggingarsjóð ríkisins meginhlutanum af tekjum hans af launaskatti, þó að þessi skattur hafi verið lagður á einungis í þeim tilgangi að fjármagna Byggingarsjóð ríkisins. Hér er ekki um neinar smáupphæðir að ræða, því að samkv. lögum átti Byggingarsjóður ríkisins að fá um 150 millj. eða 15 milljarða gkr. í tekjur af launaskattinum. Nú eru honum ætlaðar einungis 27 millj. nýkr. Ég ætla ekki hér að ræða um það, hvaða þýðingu þetta hefur fyrir Byggingarsjóðinn eða ástand húsnæðismálanna í landinu. Það er augljóst hverjar afleiðingarnar verða. Þær verða skelfilegar og lýsa sér í meiri erfiðleikum fyrir hinn almenna húsbyggjanda heldur en við höfum þekkt á undanförnum áratugum. En af svari hæstv. fjmrh. kom það einnig fram, að ekki er ætlunin að leggja þennan skatt niður, þó að það sé ætlunin að svipta Byggingarsjóð ríkisins því sem hann gefur. Það er að sjálfsögðu í samræmi við hina almennu stefnu ríkisstj. í skattamálum, þ.e. að auka og viðhalda öllum þeim sköttum sem þeir mega. Það er þess vegna ekki furða þó að ég lýsi vonbrigðum mínum yfir svari hæstv. fjmrh. þegar þetta er haft í huga.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um tímabundið olíugjald til fiskiskipa á þskj. 435. Hér er um að ræða að framlengja það olíugjald, sem var í lok síðasta árs, þ.e. 7.5%, út þetta ár, 1981. Þetta frv. er flutt í tengslum við ákvörðun um fiskverð sem eins og hv. þm. er kunnugt var loks tekin nú fyrir fáum dögum. Er í þeirri ákvörðun gert ráð fyrir að fiskverð hækki um 18% frá 1. jan. til 1, mars, en frá þeim tíma og til loka maí um 6%. Við þá ákvörðun er gert ráð fyrir að afkoma báta verði eins og hér segir: Í fyrsta lagi, báta án loðnu verði janúar - maí plús 2.4%, en mars - maí plús 2.8%. Afkoma minni skuttogara verði á tímabilinu jan. - maí plús 0.2%, en mars - maí plús 0.7%, en afkoma stærri skuttogara verði hins vegar neikvæð, mínus 7.8% í jan. - maí, en mínus 8.0 ef aðeins er lítið á mars til maí. Samtals er gert ráð fyrir að afkoman sé við núllið að meðaltali jan. - maí, en aðeins jákvæð á tímabilinu mars - maí, þ.e. 0.4%, og er þarna reiknað með 14% hækkun á svartolíuverði á næstunni. Með tilliti til þessarar afkomu þykir ekki unnt að breyta olíugjaldinu. Olíugjaldið var tekið upp 2. mars 1979. Var það tekið upp vegna stórfelldrar hækkunar olíuverðs og þeirra erfiðleika sem það olli íslenskum sjávarútvegi. Gjaldið var í fyrstu 2.5%, af skiptaverði, en síðan hækkað í 7% í maí og í 12% gjald utan skipta í júlí 1979, enda fór olíuverð þá ört hækkandi. Undir lok ársins 1979 og framan af ári 1980 var hins vegar um tiltölulega litla breytingu á útsöluverði á olíu að ræða. Var olíugjald þá lækkað í áföngum í 2.5% í mars 1980. Síðari hluta árs 1980 varð hins vegar umtalsverð hækkun á olíuverði, og frá 1. okt. í fyrra var olíugjaldið hækkað í 7.5%. Nú hafa enn orðið breytingar á olíugjaldi til hækkunar, einkum á svartolíu, og þykir því ekki fært að lækka olíugjaldið. Verð á svartolíu var 1281 kr. hvert tonn í byrjun okt., en er nú 1710 kr. og frekari hækkun er fyrirsjáanleg á næstunni. Verð á gasolíu var 2.10 kr. í okt., en er nú 2.35 kr. hver lítri. Ég vil geta þess jafnframt, að fram hafa farið allmiklar viðræður í þeirri nefnd sem fyrrv. sjútvrh. skipaði til að endurskoða greiðslu á olíugjaldi. Ég hef átt fund með þeirri nefnd. Í henni eiga sæti fulltrúar sjómanna og útgerðamanna ásamt formanni frá Þjóðhagsstofnun. Því miður hefur ekki náðst þar samkomulag um annan hátt á greiðslu olíugjalds og harma ég það. Ég hef einnig rætt við aðila um hugmyndir sem fram hafa komið hér á hinu háa Alþingi m.a. hjá meiri hl. sjútvn. Nd., stjórnarandstöðunni, um að greiða a.m.k. hluta af olíukostnaði af almannafé, eins og þar var orðað. Þessi hugmynd hefur fengið misjafnar undirtektir. Sumir hafa viljað skoða hana og talið hana koma til greina, en aðrir verið henni mótfallnir. Ég hef ekki talið fært og rétt að þvinga fram breytingu á þessu nema samstaða geti náðst um slíkt. Þetta er ákaflega viðkvæmt mál og mikilvægt að um það geti skapast nokkuð breið samstaða. Ég er þeirrar skoðunar, að vegna hins gífurlega kostnaðar, sem útgerðin hefur af olíu, og með tilliti til þess að hækkun olíu leggst mjög þungt á alla útgerð, sé rétt að greiða hluta af olíu niður á einn eða annan hátt, taka það af óskiptu. En eins og ég segi, ég tel að um slíkt þurfi að nást breið samstaða og það hefur ekki tekist enn. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Málið hefur mikið verið rætt hér á Alþingi hvað eftir annað og ekki ástæða til að endurtaka það. Ég leyfi mér síðan, herra forseti, að leggja til að máli þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að vera margorður um þetta frv., en vegna fyrri ummæla hæstv. sjútvrh. höfðum við sjálfstæðismenn gert okkur vonir um að nú, eftir allan þann tíma sem liðinn er frá því að olíugjald var síðast ákveðið, yrðu komnar fram ákveðnar tillögur um breytingu á þessu gjaldi. Það hafa verið gefin nokkur fyrirheit um það, að að þessu yrði unnið, en því miður virðist ekki ætla að verða hér nein breyting á. Ég geri ekki ráð fyrir að við tefjum fyrir því, að þetta frv. geti gengið á eðlilegan hátt gegnum þingið. En mér finnst að allan þennan tíma, sem liðinn er, og allan þann tíma, sem tekið hefur að ákvarða fiskverð, hefði átt að gefast nokkurt ráðrúm til að vinna betur að þessu máli en sýnist hafa verið gert.



Herra forseti. Ég tel að hæstv: sjútvrh. hafi ekki farið algjörlega rétt með áðan þegar hann talaði um að ég hefði skipað nefnd til að endurskoða olíugjaldið. Nefndin var skipuð til þess að athuga hlutaskiptareglur og var ekki bundin við olíugjaldið eitt. Hitt er ljóst, að olíuverðið og þróun olíuverðs koma auðvitað inn í þá mynd og sjálfsagt fyrir nefndina að líta á það m.a. En verkefnið var langtum víðtækara sem fyrir nefndina var lagt. Þessari leiðréttingu vil ég koma á framfæri. Nú flytur hæstv. sjútvrh. enn einu sinni frv. til laga um olíugjald. Við því er ekki mikið að segja annað en það, að margsinnis hefur það gerst hér áður, að hann hafi flutt þetta frv. í einni eða annarri mynd, og þá ævinlega lýst því yfir, að hann væri andvígur því frv. sem hann væri að tala fyrir. Mér leikur forvitni á að vita hvort svo sé enn.



Herra forseti. Út af orðum hv. síðasta ræðumanns vil ég staðfesta að það er rétt hjá honum, að hann ætlaði þeirri nefnd, sem hann skipaði, meira verkefni en olíugjaldið eitt. Hins vegar er það nú svo, að olíugjaldið tengist mjög hlutaskiptareglum, og ég held ég megi fullyrða að umr. í nefndinni hafa snúist fyrst og fremst um það, hvernig fram hjá olíugjaldinu verði komist eða það fléttað inn í hlutaskiptareglur. M.a. tengjast þær tillögur, sem fyrrv. formaður nefndarinnar og forstjóri Þjóðhagsstofnunar lagði fyrir um hlutaskiptareglur, því beint, hvernig olíugjaldinu verði breytt. Það er því mikilvægur þáttur í störfum nefndarinnar. Ég held að hv. þm. hljóti að viðurkenna að sú nefnd hefur fjallað mjög um olíugjaldið. M.a. á sameiginlegum fundi, sem ég átti með þessari nefnd, var fyrst og fremst um það rætt. Hv. þm. sagði að ég hefði verið mótfallinn þeim frv. sem ég lagði fram. Þetta er náttúrlega ekkert annað en venjulegur útúrsnúningur. Ég hef alltaf sagt að ég vilji finna aðra leið, en ég vil ekki leggja til aðra leið á meðan ekki næst um hana samstaða við hagsmunaaðila. Ég tel ákaflega mikilvægt að samstaða náist um þetta. Því hef ég t.d. ekki talið fært að skipa nefnd pólitískra aðila til að gera tillögur um aðra leið. Meðan ekki næst samstaða um annað en olíugjaldið sé ég mér skylt að flytja slíkt frv. áfram, ekki síst á meðan það er liður í því samkomulagi sem gert er í Verðlagsráði sjávarútvegsins um fiskverð. Ég tel að það væri skynsamlegra að greiða olíuna á annan hátt en með tilliti til aflaverðmætis. Þessu hef ég hvað eftir annað lýst, og það væri út af fyrir sig fróðlegt að vita hvort hv. þm. er mótfallinn því, að æskilegt væri að greiða hana á annan máta. Vitanlega er ljóst að t.d. þeir togarar, sem eiga langt að sækja og nota mikla olíu til þess, fara mjög illa út úr þessari aðferð og hún kemur ójafnt niður. Þetta er t.d. tiltölulega góð leið fyrir togara í mínu kjördæmi. Það breytir hins vegar ekki því, að ég tel að þessi leið sé eins og ég hef margsinnis sagt, ekki sú besta. Við förum hana af því að við höfum ekki náð samstöðu um aðra betri. Út af því, sem hv. 9. landsk. þm. sagði, vil ég taka fram, að það er rangt hjá honum að ekki hafi verið unnið að því að leita að öðru. Unnið hefur verið allmikið að slíku, bæði í þeirri nefnd, sem ég ræddi um áðan, og einnig hef ég átt viðræður við hagsmunaaðila um aðrar leiðir, m.a. þá sem sjálfstæðismenn og reyndar fulltrúi Alþfl. í Nd. mæltu með: að greiða olíu af almannafé. Ég hef tekið það mál upp bæði í ríkisstj. og við hagsmunaaðila og það hefur verið rætt í Verðlagsráði og reyndar víðar. Um þá leið hefur ekki heldur náðst samstaða. Menn hafa lýst sínum efasemdum með hana. Það er því rangt að ekki hafi verið leitað að öðrum leiðum, en hitt er rétt, að ekki hefur tekist að ná samstöðu um aðrar leiðir.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 2 frá 1. febr. 1980, um breyt. á lögum um útflutningsgjald af sjávarafurðum, nr. 5 13. febr. 1976, á þskj. 436. Frv. þetta gerir ráð fyrir, eins og fram kemur í ákvæði til bráðabirgða, að á þessu ári, 1981, verði útflutningsgjald af fob-verðmæti skreiðar og hertra þorskhausa hækkað í 10% úr 5.5%, en af frystum sjávarafurðum framleiddum á árinu 1981 lækkað úr 5.5% í 4.5%. Þetta frv. er flutt í tengslum við þá fiskverðsákvörðun sem ég lýsti áðan. Eins og hv. þm. er kunnugt sýndu afkomureikningar Þjóðhagsstofnunar að gífurlega mikill munur er á afkomu frystingar og annarra greina fiskvinnslu. Þeir útreikningar, sem lágu fyrir 2. febr. s.l., gerðu ráð fyrir, miðað við það fiskverð sem þá var, að afkoma frystingar væri jákvæð um 1.6%, saltfiskverkunar um 10.5%, en skreiðar um 24.9%. Að nokkru leyti var dregið úr þessum mikla mun með breytingu á verðflokkun aflans, þannig að lakari flokkar voru hækkaðir nokkuð í verði með tilliti til 1. flokks og sömuleiðis dregið úr kassauppbót úr 12% í 10%. Þessi leið hefur verið töluvert umdeild, og þótt um hana yrði samkomulag í Verðlagsráði hafa ýmsir aðilar sjávarútvegsins lýst sig henni mótfallna. Og sannarlega má segja að þessi leið dregur úr viðleitni manna til að færa að landi fyrsta flokks afla. Ég tel þó, miðað við þann mikla mun sem er á afkomu þessara greina, að slík breyting komi til mála að vissu marki, en ekki lengra en þarna var gengið. Til þess að bæta að nokkru afkomu frystingarinnar hefur því verið ákveðið - og er liður í fiskverðsákvörðun - að gera þá breytingu á árinu 1981 á útflutningsgjaldi sem ég hef nú lýst. Ég er hér með fyrir framan mig áætlun Þjóðhagsstofnunar um afkomu hinna ýmsu greina eftir að þessi breyting er gerð. Þar kemur í ljós að Þjóðhagsstofnun áætlar að með þessari breytingu og þeim yfirdrætti í Verðjöfnunarsjóði, sem gert er ráð fyrir, verði afkoma frystingar enn þá á tímabilinu jan. - maí mínus 0.4%, en mars - maí eingöngu mínus 2.0%. Söltunin er hins vegar áætluð plús 1.7% á tímabitinu jan. - maí, en við núllið ef lítið er eingöngu á mars - maí. Afkoma herslunnar eftir þessa breytingu og þær breytingar, sem ég lýsti áðan, í verðhlutföllum á milli flokka er áætluð plús 9.6% á tímabili jan. - maí, en 8.0% á tímabilinu mars - maí. En á heildina lítið verði útkoman plús 1.4% jan. - maí, en í kringum núllið mars - maí. Eins ber þó að gæta í þessu sambandi. Frystihúsafyrirtæki eru einnig að töluverðu leyti í söltun og herslu og hafði Þjóðhagstofnun áætlað fyrir fiskverðshækkun að meta mætti meðalafkomu frystihúsafyrirtækja plús 5.3%, en eftir fiskverðshækkun plús 1 á tímabilinu jan. - maí. Hitt er svo alveg ljóst, að afkoma frystihúsafyrirtækja að þessu leyti er mjög misjöfn. Mjög er breytilegt, eftir því hvar er á landinu, hve mikinn hagnað þessi fyrirtæki hafa af skreið og söltun, og því ákaflega vafasamt að leggja slíkt til grundvallar við afkomuútreikninga frystingar. M.a. með tilliti til þessa tel ég réttlætanlegt að flytja tímabundið nokkuð af hagnaði herslunnar yfir til frystingar, eins og raunar er verið að gera með þessu frv. Að sjálfsögðu skiptir slíkt mjög líttu máli fyrir fyrirtæki sem eru að verulegu leyti bæði í frystingu og herslu, það breytir litlu í útgjöldum þeirra vegna útflutningsgjalda, en kemur fyrst og fremst þeim fyrirtækjum til góða sem eru lítið í herslu. Þess ber jafnframt að geta, að frystingin skapar verulega meiri atvinnu heldur en herslan. Í afkomuútreikningum í desember fyrir fiskvinnsluna eru laun og launatengd gjöld hjá frystingunni um 29– 30% - að vísu ber að hafa það í huga, að þá er hærra fiskverð ekki komið inn - en hins vegar hjá skreið um 20%, eða m.ö.o. laun og launatengd gjöld hjá frystingunni eru u.þ.b. 50% hærri en í skreiðarverkun. Þess vegna er ekki heldur óeðlilegt að reynt sé að styrkja þann atvinnuþáttinn sem meiri vinnu skapar, þegar svo er ástatt sem nú er og svo gífurlega mikill munur er á frystingu og herslu afkomulega séð. Þá vil ég einnig nefna að mjög mikil aukning varð á herslu á síðasta ári. Aukningin varð um 150%. Og nú virðist enn mjög sækja í sama horf, að fiskur er yfirboðinn í verði til að herða. Þótt markaður virðist allgóður fyrir hertar afurðir nú verður að sjálfsögðu að gæta þess að ganga ekki of langt og ofbjóða ekki þessum markaði. Því er ástæða til að draga nokkuð úr ásókn manna í herslu. Sú ásókn verður eftir sem áður mikil, eins og þær afkomutölur, sem ég gat um áðan, eflaust benda til og gefa ástæðu til. Útflutningsgjöld eru núna 5.5% og miðað við það hlutfall á allar greinar vinnslunnar er áætlað að frysting greiði 1981 í gömlum kr. 11 milljarða, söltun 4, hersla 2.5, en annað 7. Samtals 24.5 milljarða gkr. Samkvæmt lögum nr. 2 1980 skiptast þessi útflutningsgjöld þannig: 1. Til Aflatryggingasjóðs: Til almennrar deildar renna 15%, til verðjöfnunardeildar 20%, og til áhafnadeildar 21%. 2. Til Tryggingasjóðs fiskiskipa og til úreldingarstyrkja: Til greiðslu að hluta af vátryggingarkostnaði fiskiskipa samkv. reglum sem sjútvrn. setur 20%. Til aldurslagatryggingar til úthlutunar samkv. reglum sem sjútvrn. setur 3%. 3. Til Fiskveiðasjóðs Íslands og Fiskimálasjóðs: Til Fiskveiðasjóðs 18%, til Fiskimálasjóðs 0.8. 4. Til sjávarrannsókna og Framleiðslueftirlits sjávarafurða 1%. 5. Til Landssambands ísl. útvegsmanna 0.6%, til samtaka sjómanna 0.6%. Eins og kemur fram í þessari skiptingu renna þessi gjöld öll til þarfa útgerðarinnar, getum við sagt, og því raunar ekki óeðlilegt að vinnuþáttur vinnslunnar sé skattlagður minna en t.d. hráefnið. Engu að síður er hér aðeins lagt til að breyting á þessu verði tímabundin, og bundin við þetta ár. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Ég vil lýsa yfir andstöðu við þetta frv. Ég tel að þarna sé farið inn á ranga braut. Ég tel að við höfum byggt upp ákaflega sterkt og gott tæki sem þarna hefði átt að nota. Það er Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins. Reynslan sýnir að skreiðarvinnsla hefur oft átt í býsna miklum erfiðleikum og þá hefur ekki verið á undanförnum árum gerð nein breyting þess vegna. Því finnst mér þarna rangt að farið. Ég tel rétt að það hefði þurft að byggja upp öflugra tæki, enn öflugra tæki en nú er, þar sem Verðjöfnunarsjóðurinn er. Allt sýnist benda til þess, að þarna eigi að halda uppi rangri gengisskráningu. Það er náttúrlega engin spurning um það, að það er frystingin og söltunin sem eru með mestan útflutning og því ástæða til þess að miða gengisskráningu við afkomu þeirra greina, en ekki við skreiðina. Það er mikil óvissa ríkjandi á skreiðarmörkuðum, það hafa engir samningar náðst enn þá og ekkert vitað hvað úr því verður. Ég tel að það hafi verið ákaflega óheppileg auglýsing sem fór fram í sambandi við síðustu fiskverðsákvörðun um afkomu fiskvinnslunnar. Það er búið að hafa mikil áhrif á afkomu skreiðarvinnslunnar með tilfærslum í gæðaflokkum og eins með mikilli hækkun á ódýrari fisktegundum. Mér sýnist að auglýsingarstarfsemi, sem fram fór um afkomu greinanna, hafi verið ákaflega óholl og ekki að vita enn þá hvaða áhrif það hefur úti á mörkuðunum, að menn skuli geta sótt upplýsingar hingað um hver afkoma hverrar greinar er. Ég býst við að þeir menn, sem koma til samninga við okkur, kaupendur fiskafurða, komi miklum mun fróðari en áður um það, hvað þeir geta til okkar sótt. Ég vil lýsa yfir andstöðu við þetta frv. og tel að hér sé farið inn á ranga braut.



Herra forseti. Það var nú ekki sérlega glæsileg afkoma fiskvinnslunnar sem hæstv. ráðh. gerði hér grein fyrir, þrátt fyrir eins og hálfs mánaðar möndl, sem endaði með sögulegri uppákomu eins og menn muna þegar átti að ganga frá fiskverðinu á sínum tíma, þar sem ríkisstj. og fulltrúi hennar hoppuðu fram og til baka í prósentum úr 19 í 16 og upp í 18 á einni helgi. Ég held að við eigum að vera minnugir þess, að skreiðarmarkaðir hafa reynst mjög stopulir. Ég held að ástæða hefði verið til þess að byggja sérstaklega upp verðjöfnunarsjóð í þeirri grein þegar afkoman er svona góð, ég tek undir þau sjónarmið sem fram hafa komið varðandi það efni. En útkoman er nú ekki betri en þetta þrátt fyrir það að flutt séu til útflutningsgjöld og það sé tekið upp að verðlauna sérstaklega fyrir léleg gæði fisks, og þrátt fyrir það að ávísað sé upp á a.m.k. 6 milljarða að því er virðist, sem ekki eru til, í tóman sjóð. Ég skal ekki fjölyrða mjög um þetta, en mér þykir það ærið kúnstugt að menn skuli velja að fara hér aftur inn á þá braut að ávísa á tóma sjóði. Það hafði tekist að venja sig af þeim óvana, og sannleikurinn er vitaskuld sá, að ávísun af þessu tagi er verðbólguhvetjandi og á þátt í því að halda uppi röngu gengi, sérstaklega þegar það á við um þá atvinnugreinina innan sjávarútvegsins sem sér fyrir um helmingnum af útflutningnum í greininni allri. Ég held líka að það sé ákaflega varasamt, sem hér hefur verið gert, að hækka sérstaklega verð á lélegum fiski á lakari gæðaflokkum. Ég minnist þess, að hæstv. ráðh. hefur talað mjög mikið um nauðsyn þess í sambandi við fiskveiðistefnu að gæðin yrðu efld, það yrði að efla gæðin á fiskinum, og bæta þá náttúrlega meðferð hans. Ég held að sú ákvörðun, sem tekin hefur verið um þetta efni, hljóti að miða í þveröfuga átt við það sem mér hefur þó skilst að væri stefna ráðh. Ég held að það sé varasamt til lengdar að fylgja þeirri reglu að framkvæma ævinlega hlutina í þveröfuga átt við það sem menn vilja stefna að. Mér finnst gerast allt of mikið af því, að menn vilji eitt, en geri hitt, og flytji frv. um það sem þeir vilja ekki.



Herra forseti. Mig langar til að biðja hv. 9. landsk. þm., út af því sem hann sagði áðan, að upplýsa dálítið nánar hvernig hann vildi tryggja stöðu frystingarinnar. Hv. þm. sagðist telja að gengið væri rangt skráð. Miða ætti við þær greinar sem lakar stóðu, frystingu og söltun. Nú má reyndar segja að gengið sé miðað við söltunina nokkurn veginn. Ef átt hefði að miða gengið við frystinguna hefði orðið að fella það um svona u.þ.b. 4.5 – 5%. Ég vil gjarnan spyrja hvort það sé till. hv. þm., að gengið hefði verið fellt um 4.5 – 5% til viðbótar. Það er náttúrlega ákaflega mikilvægt innlegg í málið. Út af orðum hv. 2. þm. Reykn. get ég út af fyrir sig tekið undir það með honum, að gæðin eru áreiðanlega númer eitt. Ég tel hins vegar að með þeirri breytingu, sem gerð er, sé því ekki stefnt í hættu. Ég tel að 10% munur á kassafiski sé ekki það lítill munur, að þessu sé stefnt í hættu. Og ég vek athygli á því, sem því miður hefur í vaxandi mæli átt sér stað, að skreiðarframleiðendur hafa beinlínis yfirboðið fisk úr öðrum og þriðja gæðaflokki af því að skreiðin hefur gefið mikið af sér. Ég tel því að það hafi ekki verið óeðlileg viðleitni seljenda og kaupenda, sem komu sér saman um þetta og gerðu mér grein fyrir því á sínum tíma, að sporna gegn slíku með nokkurri verðlagsbreytingu. Ég get upplýst að menn veltu mikið vöngum yfir því, hve langt væri óhætt að ganga í þessu sambandi. Breytingin eða tilfærslan í útflutningsgjaldi verkar í raun og veru alveg á sama máta, og það er hún sem er hér til umræðu, nema að því leyti að hún stuðlar ekki eins og verðbreyting að því að menn komi frekar með lélegri fisk til lands. Hún verkar gegn því að menn yfirbjóði lélega fiskinn til að setja hann í skreið, þar sem hagnaður er þá orðinn minni. Það er af þeirri ástæðu að ég tel eðlilegt, eins og nú er ástatt á mörkuðunum, að fara þá leið. Það má kannske deila um það, hvort það átti að fara meira þá leið og þá minna hina leiðina, að breyta verðhlutfalli á milli gæðaflokka. Það er atriði sem vel hefði mátt ræða. Hv. þm. ræddi nokkuð um það, að tekinn væri upp fyrri ósiður að yfirdraga hjá Verðjöfnunarsjóði. Þetta hefur oft verið gert. Þetta var gert op samþykkt nákvæmlega á sama máta 1975 og 1977. Ég get út af fyrir sig tekið undir það með honum, að það er æskilegt að losna við slíkt. Hins vegar hefur það nú gerst með frystinguna, að nánast engin hækkun hefur orðið á frystum afurðum í eitt og hálft ár, sem ég hygg að telja verði heldur óeðlilegt miðað við aðrar hækkanir sem orðið hafa á dollaramörkuðum. Spurningin er þá hvort eigi til að halda þeirri reglu að Verðjöfnunarsjóður yfirdragi ekki - fremur að fella gengið að fullu, eins og nauðsynlegt er til að mæta þörfum frystingarinnar. Er það eina leiðin sem hv. þm. vilja samþykkja til að mæta þörfum frystingarinnar? Bara fella gengið? Jú, vitanlega má segja að önnur leið sé að samþykkja miklu lægra fiskverð. Ég var þeirrar skoðunar og er, að rétt hafi verið að leita samstöðu nú með sjómönnum og með seljendum, bæði með tilliti til afkomu útgerðarinnar, sem kom í ljós að var langtum, langtum lakari en áður hafði verið talið eftir þá útreikninga sem Þjóðhagsstofnun setti fram 12. jan., tvöfalt lakari, og tekna sjómanna. Tel ég að miklu minni fiskverðshækkun hafi verið nánast. útilokuð vegna afkomu útgerðarinnar. Ég vil einnig leyfa mér að halda því fram, að eins og fiskverðsákvörðun hefur þróast síðustu árin sé ekki óeðlilegt að sjómenn leiti þar hækkunar á sínum tekjum nokkuð til jafns við það sem hefur orðið í landi. Það er staðreynd, að sjómenn munu ekki fá neina umtalsverða hækkun á sínum tekjum í gegnum aflaaukningu á þessu ári, ekki er hægt að gera ráð fyrir því a.m.k. Einnig blandast inn í þetta þeir samningar sem sjómenn og útgerðarmenn eiga nú í. Margir hafa fordæmt það, að launamál sjómanna hafa dregist inn í fiskverðsákvörðun. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég tel reyndar að með þeirri staðreynd, að löggjafinn hefur ætlað sjómönnum þar sæti, sé til þess ætlast að afkoma sjómanna sé skoðuð á sama stað að einhverju leyti. Og með þeirri breytingu, sem gerð var 1964, þegar bætt var inn þeim litlu orðum „meðal annars“ - þar segir að taka skuli meðal annars tillit til markaðsverðs og framleiðslukostnaðar“ - sé slíkt gefið til kynna. Ég vek athygli á því, að í fjölmörgum tilfellum undanfarin ár hefur fiskverðsákvörðun tekið mjög mið af þessu og oft orðið nákvæmlega sú sama sem hún hafði þá þegar orðið hjá landmönnum. Það eru mörg dæmi til þess svo að ég tel að sú fiskverðsákvörðun, sem nú varð, hafi verið skynsamleg og ég fagna henni. Það tók langan tíma að ná henni, það er alveg rétt, málið var mjög viðkvæmt. Ég tel að rétt hafi verið að rasa ekki um ráð fram. En sem sagt, með tilliti til ástandsins alls er forvitnilegt að heyra, ekki síst frá hv. 9. landsk. þm., hvernig hann vildi tryggja afkomu frystingarinnar.



Herra forseti. Mér dettur í hug að það sé í samræmi við allar aðfarir við ákvörðun fiskverðs og tilburði hæstv. ríkisstj. til að ná saman heillegri efnahagsstefnu núna frá áramótum, að niðurstaðan er sú í þessu frv. að leggja sérstakan skatt á herta þorskhausa. En ég skal nú ekki fara lengra út í þá sálma og tek undir það sem hér kom fram hjá hv. 9. landsk. þm. í sambandi við þetta mál út af fyrir sig. En það, sem kom mér til að taka til máls núna við þessa umr., voru ummæli hæstv. ráðh. Hann viðurkenndi að gengið þyrfti að vera 4 – 5% lægra til þess að aðalútflutningsgrein okkar bæri sig. Ég endurtek: til þess að aðalútflutningsgreinin og sú langþýðingarmesta bæri sig. Og hæstv. ráðh. varpaði hér fram þeirri spurningu, hvort það eina, sem þm. hefðu til málanna að leggja væri að viðurkenna rétta gengisskráningu, að viðurkenna að aðatútflutningsgrein okkar þyrfti að fá uppi borinn kostnað við að afla gjaldeyrisins. Ég vil segja hæstv. ráðh. að það er auðvitað algjörlega útilokað að hugsa sér að fara þá leið sem ríkisstj. er að gæla við að gera. Það gerir náttúrlega enginn maður, sem ekki vill láta kenna sig við hertan þorskhaus, að festa gengi krónunnar í 40 - 50% verðbólgu og segja: þetta er allt í himnalagi. - Ef verðbólga er eins og í okkar viðskiptalöndum, þá getum við haldið gengi stöðugu og þá þurfum við ekkert að deila um gengisskráningu. Ég vil vekja athygli hæstv. ráðh. á því - ef hann og einhverjir aðrir í ríkisstj., sem ég tel að séu þrátt fyrir allt það skyni bornir, vilja hlusta á hvað þetta þýðir - að þetta verður til þess, að ekki aðeins þarf að yfirdraga svo og svo mikið til að halda aðalútflutningsgrein okkar fljótandi bara núna nokkra mánuði. Og það fé kemur, þegar öllu er á botninn hvolft, ekki annars staðar frá en frá okkur sjálfum á einn eða annan hátt. En þetta þýðir líka að nú verða stórfelldir erfiðleikar fyrir aðrar atvinnugreinar. Við skulum segja að við getum borgað þessari atvinnugrein hallann, aðatútflutningsgrein okkar hallann af þessari röngu stefnu, vegna þessarar röngu stefnu. En hvernig ætla menn að fara að bæta öðrum atvinnugreinum þetta? Um áramótin var fellt niður aðlögunargjald af innfluttum iðnaðarvörum. Og nú kemur fram hjá hæstv. ráðh. að hann telur að gengið sé skráð 4 – 5% of hátt, þ.e. gjaldeyririnn, sem erlendir aðilar nota til að flytja hingað inn vörur, er á útsölu miðað við innlent kostnaðarverðlag fyrir þá sem eru að keppa við þá. Allir, sem framleiða iðnaðarvörur erlendis og flytja þær inn til Íslands, fá að flytja vörur inn fyrir 4.5 – 5% lægra innflutningsverð en þeir ættu í raun og veru að búa við. Þetta er atriði sem menn gleyma oft á tíðum, að þegar verið er að fjalla um gengisskráningu er ekki bara verið að tala um afkomu skreiðarframleiðenda eða frystingar eða söltunar. Það er verið að tala um almennt hagstjórnartæki, - tæki sem hefur gífurleg áhrif á alla aðra atvinnustarfsemi í landinu. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Hvað verður það að mati hans og rn. mikil upphæð sem þarf að borga með frystingunni þennan tíma? Og hvernig hugsar hæstv. ríkisstj. sér að afla fjár til að greiða þetta? Við skulum segja að fiskverð hækki ekki. Hæstv. ráðh. gat þess, að þetta hefði verið gert 1975 og 1977. Ég skal ekki draga fjöður yfir það. Það er ráðstöfun sem því miður varð að grípa til á þeim tíma. En þá vorum við svo heppnir að fiskverð hækkaði og ríkissjóður þurfti aldrei að hlaupa undir bagga. Hvað skeður núna ef svo verður sem okkur er sagt í opinberum skýrslum, að ekki sé hægt að gera ráð fyrir hækkun á frystum afurðum á erlendum mörkuðum, þó við vonum að það gerist? Hvernig verður þá þeirra peninga aflað, sem dregnir eru yfir í Verðjöfnunarsjóðnum og hvað er þarna um að ræða miklar upphæðir, t.d. fram til 1. maí?



Herra forseti. Ég vil svara því til, að ég tel að við þurfum að vera raunsæir. Við verðum að miða gengi íslenskrar krónu við afkomumöguleika stærstu útflutningsgreina okkar. Þá er náttúrlega frystingin efst á blaði. Það er staðreynd, að hún veitir flestu fólki í landinu atvinnu og flestir byggja á henni. Það er alveg sama hvar við förum með ströndinni, hvar við komum í fiskibæina, það er frystihúsið og fyrst og fremst frystihúsið sem veitir fólkinu atvinnuna. Og ég tel að þar sem frystingin er stærsta útflutningsgreinin og síðan saltfiskurinn, þá verði að miða gengið við afkomu þessara greina, hjá því verði ekki komist. Við sjáum glöggt hvað var að gerast. Núverandi ríkisstj. ætlaði að festa gengið við dollarann. Hún gafst upp á því vegna hreyfingar á dollaranum. Við vitum ekki hvaða þróunar má vænta núna á næstunni. Það er ákaflega mikil óvissa um þróun mála á fiskmarkaðinum í Bandaríkjunum. Við getum alveg eins búist við því að hann geti hreyfst niður á við eins og upp á við. Við höfum verið ákaflega heppnir á undanförnum árum, þar hefur þróun verið okkur í flestum tilvikum jákvæð. Þó er það ekkert náttúrulögmál að slík þróun haldi áfram. Við getum alveg eins búist við að þar verði misviðrasamt á þessu ári og kannske næstu árum. Ég tel rangt ef á að fara að halda þessum stærsta iðnaði okkar uppi með millifærslum og styrkjum nú á næstu árum og komandi tíð.



Herra forseti. Ég verð að biðja hv. 3. þm. Norðurl. e. að skilja orð mín rétt og fara rétt með þau. Ég sagði aldrei að gengið væri rangt skráð um 5 af hundraði. Ég sagði það aldrei. Ég sagði að gengið hefði þurft að fella um allt að 5% til viðbótar ef mæta hefði átt þörf frystingarinnar eftir þeirri leið einni.

Það þýðir það sama.

Nei, það þýðir ekki það sama því ég tel að slíkt eigi ekki að gera. Jafnvel þó frystingin sé mikilvæg grein er útflutningsverðmæti hennar 40% af heildarútflutningsverðmæti, þó ekki meira. Jafnvel þó að hún sé það mikilvæg grein, þá tel ég slíkt ekki réttlætanlegt þegar svo gífurlegur munur er á afkomu frystingar og annarra greina, m.a. iðnaðar. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem lágu fyrir um áramótin, er afkoma iðnaðar töluvert betri en frystingar. Ég efa að réttlætanlegt sé með tilliti til þeirra gífurlegu áhrifa, sem slík gengisbreyting hefur, að elta frystinguna með gengið. Leita verður annarra leiða. Og ég tel í þessu sambandi að farinn hafi verið skynsamlegur meðalvegur í gengisskráningu sem ákveðin var í des. með tilliti til afkomu hinna ýmsu greina íslensks útflutnings. Ég hef reyndar ekki mörgu fleiru við þetta að bæta. Ég þakka hv. 9. landsk. þm. fyrir hans svör. Hann sagði réttilega að frystingin væri langsamlega mikilvægust atvinnuvega. Ég er honum sammála um það, og því verður að styrkja hana. Og einmitt það frv., sem hér er flutt, er flutt með tilliti til þess að létta af þessu meginatvinnutæki landsbyggðarinnar nokkru og færa yfir á skreið, sem hefur betri afkomu og langtum minna vinnuhlutfall. Þetta tel ég vera réttu og kannske mikilvægustu rökin fyrir þessari breytingu þó tímabundin sé.