Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur rannsakað kjörbréf Guðna Ágústssonar sem 3. varaþm. á B-lista í Suðurlandskjördæmi og einnig fært til bókar bréf 1. og 2. varamanns B-listans þar sem þeir lýsa yfir að þeir hafi ekki aðstæður sakir anna til þess að sækja þingfundi að þessu sinni. Nefndin er sammála um að mæla með því að kjörbréf Guðna Ágústssonar verði samþykkt.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svör hans, en ég hefði gjarnan viljað að hann hefði gefið yfirlýsingu um hvernig með þetta mál skyldi farið. Það er ljóst að hann vill standa við 18. gr. lánsfjárlagafrv. eins og það er, að þessar tekjur verði má segja gerðar upptækar í ríkissjóð, þessar umframtekjur, 41 millj. Það er býsna mikill peningur sem þar er á ferð og í raun og veru meiri peningur en ég átti von á að hefði verið tekinn af þeirri upphæð sem á að renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra óskipt að mínu viti og allra þeirra sem um þessi mál hafa fjallað. Það verður ekki hjá því komist, þó að það sé ekki tími til þess í knöppum fyrirspurnatíma, að minna á það hversu Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur verið hart leikinn á undanförnum árum. Það er því ekki að ófyrirsynju að svona mál sé tekið upp þegar á að taka af sjóðnum eftir á svo háa upphæð sem svarar uppbyggingu líklega átta sambýla a.m.k., en það er talið að uppbygging hvers sambýlis kosti milli 5 og 6 millj. kr. í byggingu. Það er býsna mikið vegna þess að það er hátt í það jafnhá tala og sambýlin öll eru á landinu í dag. Ég minni enn á að nýlega er komin fram skýrsla sem unnin var á vegum Þroskahjálpar um þessi mál sem sannar ótrúlega skerðingu síðustu ára þó þessi ósköp, sem hæstv. ráðh. upplýsti núna, kæmu ekki til ofan á allt annað. Ég minni á að 1980-1983, þegar viss skerðing var þó á og mun minni verkefni hvíldu á sambærilegum sjóðum, að raungildisupphæð á ári var 155 millj. á verðlagi 1. des. 1985, en Framkvæmdasjóður fatlaðra 1984-1986, með mun fleiri verkefni og mun hagstæðari lögboðin framlög og hærri ef lög hefðu verið haldin, er með raungildisupphæð á ári síðustu þrjú ár 94 á móti 155 á árunum áður. Ekki á hún að hækka eftir því sem fjárlagafrv. segir til um. Þetta allt veldur því að fólkið í Þroskahjálp, foreldrar hinna þroskaheftu, spyrja eðlilega hvers vegna í ósköpunum svo megi til takast um ótvíræða lagaskyldu, hvers vegna í ósköpunum Alþingi ógildi þannig svo sín eigin lög. Ég hlýt enn þá að skora á hæstv. ráðh. og samráðherra, sem þessi mál snerta alveg sérstaklega, að leiðrétta nú og bæta í einhverju fyrir fyrri verk. Og eins og ég sagði áðan: Ef það er algerlega útilokað að hæstv. fjmrh. vilji skila þessum peningum á þann stað sem þeir eiga að fara að sjá þá til þess að Framkvæmdasjóður fatlaðra verði á næsta ári með sambærilega miklu hærra framlag en hann er í frumvarpinu í dag.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svör hans, en ég hefði gjarnan viljað að hann hefði gefið yfirlýsingu um hvernig með þetta mál skyldi farið. Það er ljóst að hann vill standa við 18. gr. lánsfjárlagafrv. eins og það er, að þessar tekjur verði má segja gerðar upptækar í ríkissjóð, þessar umframtekjur, 41 millj. Það er býsna mikill peningur sem þar er á ferð og í raun og veru meiri peningur en ég átti von á að hefði verið tekinn af þeirri upphæð sem á að renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra óskipt að mínu viti og allra þeirra sem um þessi mál hafa fjallað. Það verður ekki hjá því komist, þó að það sé ekki tími til þess í knöppum fyrirspurnatíma, að minna á það hversu Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur verið hart leikinn á undanförnum árum. Það er því ekki að ófyrirsynju að svona mál sé tekið upp þegar á að taka af sjóðnum eftir á svo háa upphæð sem svarar uppbyggingu líklega átta sambýla a.m.k., en það er talið að uppbygging hvers sambýlis kosti milli 5 og 6 millj. kr. í byggingu. Það er býsna mikið vegna þess að það er hátt í það jafnhá tala og sambýlin öll eru á landinu í dag. Ég minni enn á að nýlega er komin fram skýrsla sem unnin var á vegum Þroskahjálpar um þessi mál sem sannar ótrúlega skerðingu síðustu ára þó þessi ósköp, sem hæstv. ráðh. upplýsti núna, kæmu ekki til ofan á allt annað. Ég minni á að 1980-1983, þegar viss skerðing var þó á og mun minni verkefni hvíldu á sambærilegum sjóðum, að raungildisupphæð á ári var 155 millj. á verðlagi 1. des. 1985, en Framkvæmdasjóður fatlaðra 1984-1986, með mun fleiri verkefni og mun hagstæðari lögboðin framlög og hærri ef lög hefðu verið haldin, er með raungildisupphæð á ári síðustu þrjú ár 94 á móti 155 á árunum áður. Ekki á hún að hækka eftir því sem fjárlagafrv. segir til um. Þetta allt veldur því að fólkið í Þroskahjálp, foreldrar hinna þroskaheftu, spyrja eðlilega hvers vegna í ósköpunum svo megi til takast um ótvíræða lagaskyldu, hvers vegna í ósköpunum Alþingi ógildi þannig svo sín eigin lög. Ég hlýt enn þá að skora á hæstv. ráðh. og samráðherra, sem þessi mál snerta alveg sérstaklega, að leiðrétta nú og bæta í einhverju fyrir fyrri verk. Og eins og ég sagði áðan: Ef það er algerlega útilokað að hæstv. fjmrh. vilji skila þessum peningum á þann stað sem þeir eiga að fara að sjá þá til þess að Framkvæmdasjóður fatlaðra verði á næsta ári með sambærilega miklu hærra framlag en hann er í frumvarpinu í dag.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svör hans, en ég hefði gjarnan viljað að hann hefði gefið yfirlýsingu um hvernig með þetta mál skyldi farið. Það er ljóst að hann vill standa við 18. gr. lánsfjárlagafrv. eins og það er, að þessar tekjur verði má segja gerðar upptækar í ríkissjóð, þessar umframtekjur, 41 millj. Það er býsna mikill peningur sem þar er á ferð og í raun og veru meiri peningur en ég átti von á að hefði verið tekinn af þeirri upphæð sem á að renna í Framkvæmdasjóð fatlaðra óskipt að mínu viti og allra þeirra sem um þessi mál hafa fjallað. Það verður ekki hjá því komist, þó að það sé ekki tími til þess í knöppum fyrirspurnatíma, að minna á það hversu Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur verið hart leikinn á undanförnum árum. Það er því ekki að ófyrirsynju að svona mál sé tekið upp þegar á að taka af sjóðnum eftir á svo háa upphæð sem svarar uppbyggingu líklega átta sambýla a.m.k., en það er talið að uppbygging hvers sambýlis kosti milli 5 og 6 millj. kr. í byggingu. Það er býsna mikið vegna þess að það er hátt í það jafnhá tala og sambýlin öll eru á landinu í dag. Ég minni enn á að nýlega er komin fram skýrsla sem unnin var á vegum Þroskahjálpar um þessi mál sem sannar ótrúlega skerðingu síðustu ára þó þessi ósköp, sem hæstv. ráðh. upplýsti núna, kæmu ekki til ofan á allt annað. Ég minni á að 1980-1983, þegar viss skerðing var þó á og mun minni verkefni hvíldu á sambærilegum sjóðum, að raungildisupphæð á ári var 155 millj. á verðlagi 1. des. 1985, en Framkvæmdasjóður fatlaðra 1984-1986, með mun fleiri verkefni og mun hagstæðari lögboðin framlög og hærri ef lög hefðu verið haldin, er með raungildisupphæð á ári síðustu þrjú ár 94 á móti 155 á árunum áður. Ekki á hún að hækka eftir því sem fjárlagafrv. segir til um. Þetta allt veldur því að fólkið í Þroskahjálp, foreldrar hinna þroskaheftu, spyrja eðlilega hvers vegna í ósköpunum svo megi til takast um ótvíræða lagaskyldu, hvers vegna í ósköpunum Alþingi ógildi þannig svo sín eigin lög. Ég hlýt enn þá að skora á hæstv. ráðh. og samráðherra, sem þessi mál snerta alveg sérstaklega, að leiðrétta nú og bæta í einhverju fyrir fyrri verk. Og eins og ég sagði áðan: Ef það er algerlega útilokað að hæstv. fjmrh. vilji skila þessum peningum á þann stað sem þeir eiga að fara að sjá þá til þess að Framkvæmdasjóður fatlaðra verði á næsta ári með sambærilega miklu hærra framlag en hann er í frumvarpinu í dag.



Herra forseti. Tekjur af erfðafjárskatti á því ári sem tilgreint er í fsp. voru rúmar 66 millj. kr. og sá mismunur sem að er spurt var 41 millj. kr.



Herra forseti. Á þskj. 100 leyfi ég mér að bera fram fsp. til hæstv. fjmrh. um skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna af Húsnæðisstofnun ríkisins. Fsp. er í þremur liðum: "1. Hve miklu fé er áætlað að lífeyrissjóðirnir verji til kaupa á skuldabréfum af Húsnæðisstofnun ríkisins á þessu ári? 2. Hvernig verður brugðist við ef lífeyrissjóðirnir óska eftir að kaupa skuldabréf fyrir hærri upphæð af Húsnæðisstofnun en gert var ráð fyrir í lánsfjáráætlun fyrir árið 1986? 3. Verður hugsanlegri umframfjárhæð varið til útlána á vegum Húsnæðisstofnunar? Ef ekki, hvernig verður henni þá varið?" Ég sé ekki ástæðu til að fylgja þessari fsp. úr hlaði með fleiri orðum. Spurningarnar skýra sig væntanlega sjálfar.



Herra forseti. Sem svar við 1, lið fsp. vil ég taka þetta fram: Áætlað er að skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna af Húsnæðisstofnun á árinu 1986 nemi alls 2,1 milljarði kr. Þá er tekið mið af skuldabréfakaupum þeirra til loka októbermánaðar og þeim samningum sem Húsnæðisstofnun ríkisins hefur gert við um 65 lífeyrissjóði um skuldabréfakaup þeirra á þessu ári. Til viðbótar framangreindri fjárhæð er ætlað að lífeyrissjóðirnir kaupi skuldabréf af ríkissjóði á þessu ári fyrir 925 millj. kr. og af þeirri fjárhæð er áætlað að Húsnæðisstofnun ríkisins fái 300 millj. kr. endurlánaðar frá ríkissjóði sem ætlaðar eru til lánveitingar þeim húsbyggjendum sem eiga við greiðsluerfiðleika að etja, sbr. lög nr. 3/1986, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, verðlags- og lánsfjármálum. Að því er varðar 2. lið fsp. er rétt að taka fram að í lánsfjáráætlun fyrir árið 1986 er heimild fyrir stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins að taka lán hjá lífeyrissjóðunum að fjárhæð 1530 millj. kr. Mun verða leitað eftir viðbótarheimild Alþingis fyrir lántökum til handa Húsnæðisstofnun ríkisins að því marki sem þarf til þess að lánveitingar lífeyrissjóðanna til Húsnæðisstofnunar geti numið 55% af ráðstöfunarfé þeirra á árinu 1986, enda verði eftir þeirri heimild leitað af hálfu Húsnæðisstofnunar. Að því er varðar 3. lið fsp. er rétt að taka fram að stjórn Húsnæðisstofnunar ríkisins hefur lagt til við félmrh. að þeir aðilar sem áttu að fá lán samkvæmt eldra lánakerfi frá 1. sept. til áramóta fái afgreiðslu samkvæmt nýja lánakerfinu, enda hafi þeir óskað eftir því. Félmrh. hefur samþykkt þessa tillögu stjórnar Húsnæðisstofnunar ríkisins. Áætlað er að meginhluta þessa umframfjár, sem nú er gert ráð fyrir að Húsnæðisstofnun fái frá lífeyrissjóðunum, verði varið í þessu skyni. En að öðru leyti er rétt að leggja á það áherslu að það er stjórn Húsnæðisstofnunar sem tekur ákvörðun um hvernig útlánum er háttað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör hans og sé raunar ekki ástæðu til að fjalla frekar um þau. Ég er fyllilega ánægð með það sem hér kom fram.



Herra forseti. Undanfarin 15 ár hef ég haft það starf með höndum að kenna unglingum í gagnfræða og framhaldsskóla. Mér er það ljóst sem kennara og foreldri að menntakerfi okkar á við margvíslegan vanda að etja sem þarfnast brýnna aðgerða af hálfu þeirra er fara með stjórn menntamála hér á landi. Það eru því margar spurningar sem brenna á vörum mínum til hæstv. menntmrh. Spurningar eins og hvenær megi vænta samfellds skóladags, einsetins skóla, aukinnar fjárveitingar til sérkennslu og myndarlegs átaks í bókasafnsmálum Háskóla Íslands svo að eitthvað sé nefnt af þeim fjölmörgu málum er mér liggja á hjarta. Mér er þó ljóst að þótt hæstv. menntmrh. hefði á reiðum höndum svör og úrlausnir við öllum þessum spurningum, þótt allur sá vandi er ég hef drepið á yrði leystur strax á morgun væri það til lítils ef engir væru kennararnir til að kenna í menntastofnunum þjóðarinnar. Hvort sem um er að ræða kennslu í grunnskóla eða háskóla og allra skólastiga þar á milli hvílir það fyrst og fremst á hæfni og menntun viðkomandi kennara hvernig til tekst. Flótti menntaðra kennara úr skólum landsins er staðreynd sem allir þekkja er á annað borð láta sig skólamál einhverju varða. Sá flótti er einkum til kominn vegna kjara kennara, óeðlilegs vinnutíma þeirra, bágrar starfsaðstöðu og lélegra launa. Það er því brýnt að störf kennara verði tekin til gagngerrar endurskoðunar. Því leyfi ég mér að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. á þskj. 108, svohljóðandi: "Hyggst menntmrh. beita sér fyrir endurmati á störfum kennara í samræmi við niðurstöðu nefndar er Ragnhildur Helgadóttir fyrrverandi menntmrh. skipaði 12. des. 1984 og skilaði áliti í febrúar 1985?" Menntamálaráðherra (Sverrir Hermannsson): Herra forseti. Með bréfi dags. 12. des. 1984 skipaði þáverandi menntmrh. Ragnhildur Helgadóttir nefnd til að vinna að endurmati á störfum kennara. Nefndin var skipuð þrem fulltrúum frá Bandalagi kennarafélaga og þremur fulltrúum frá menntmrn. Nefndin hóf störf þegar og skilaði áliti sínu þann 28. febrúar 1985 eins og til var ætlast. Eins og flestum mun kunnugt komst nefndin að þeirri niðurstöðu að kennarastarfið hefði breyst mikið á undanförnum einum og hálfum áratug, kröfur til kennara aukist og starf þeirra orðið fjölþættara. Í niðurstöðum nefndarinnar segir m.a. að hún dragi mjög í efa að mat frá 1970 á störfum kennara hafi verið réttmætt. Veigamiklir þættir í kennarastarfinu hafi ljóslega verið vanmetnir, þar á meðal sjálfstæði og frumkvæði, ábyrgð og áreynsla. Enn fremur segir í niðurstöðum að nefndin telji að þær breytingar sem orðið hafi á kennarastarfinu frá 1970 hafi verið mun meiri en hækkun á launum kennara gefi til kynna og virðist breytingarnar á starfinu því ekki hafa skilað sér sérstaklega í launum kennara. Í ræðu hæstv. fjmrh. Þorsteins Pálssonar, er hann mælti fyrir frv. til fjárlaga í s.l. viku, kom fram að á þessu ári hafa laun kennara hækkað meira en laun opinberra starfsmanna innan BSRB og BHMR. Ætla má að umrædd endurmatsskýrsla hafi greitt fyrir í þeim efnum. En með leyfi forseta vil ég vitna til ræðu hæstv. fjmrh. þar sem hann segir: "Frá janúar til október á þessu ári hefur vísitala framfærslukostnaðar hækkað um rétt 7%. Á sama tíma hafa meðallaun ríkisstarfsmanna í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja hækkað um 18,6%, um 21,8% hjá háskólamönnum og um 28% hjá kennurum í Bandalagi kennarafélaga." Svo mörg eru þau orð. Það er álit þeirra sem til þekkja að endurmatsnefndin hafi skilað verki sínu vel og því ekki ástæða til að láta fara fram frekara mat á störfum kennara að sinni. Fyrirspyrjandi (María Jóhanna Lárusdóttir): Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svör hans við fsp. minni. Það er rétt að laun kennara hafa hækkað umfram aðra opinbera starfsmenn um einhver prósentustig. Launin eru samt enn smánarlega lág og má rekja kennaraflóttann að miklu leyti til þeirra. Byrjunarlaun grunnskólakennara, er hefur þriggja ára háskólamenntun að baki, eru nú rúm 31 þúsund. Eftir 15 ára starfsreynslu eru þau rúm 42 þúsund og geta ekki hækkað úr því. Eru því laun kennara, er hafa kennt 15 ár eða lengur, tæpur helmingur launa hv. þm. Ég beini því til hæstv. menntmrh. að dustað verði rykið af skýrslu endurmatsnefndarinnar og niðurstöður hennar verði lagðar til grundvallar á nýju og raunhæfu mati á störfum kennara áður en óbætanlegt tjón hlýst af í menntamálum þjóðarinnar. Það er í rauninni hlálegt að stjórnvöld, er láta í veðri vaka að þau hyggist flytja út hugvit og þekkingu landsmanna, skuli búa þannig að kennarastéttinni að hæfir og vel menntaðir kennarar verða að sjá sér farborða með öðrum hætti en kennslu og að menntun barnanna okkar sé að verða þjóðarhneisa eins og kemur fram í útdrætti úr skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar um ástand menntamála hér á landi og skýrt var frá í Ríkisútvarpinu hér á dögunum.



Herra forseti. Með bréfi dags. 12. des. 1984 skipaði þáverandi menntmrh. Ragnhildur Helgadóttir nefnd til að vinna að endurmati á störfum kennara. Nefndin var skipuð þrem fulltrúum frá Bandalagi kennarafélaga og þremur fulltrúum frá menntmrn. Nefndin hóf störf þegar og skilaði áliti sínu þann 28. febrúar 1985 eins og til var ætlast. Eins og flestum mun kunnugt komst nefndin að þeirri niðurstöðu að kennarastarfið hefði breyst mikið á undanförnum einum og hálfum áratug, kröfur til kennara aukist og starf þeirra orðið fjölþættara. Í niðurstöðum nefndarinnar segir m.a. að hún dragi mjög í efa að mat frá 1970 á störfum kennara hafi verið réttmætt. Veigamiklir þættir í kennarastarfinu hafi ljóslega verið vanmetnir, þar á meðal sjálfstæði og frumkvæði, ábyrgð og áreynsla. Enn fremur segir í niðurstöðum að nefndin telji að þær breytingar sem orðið hafi á kennarastarfinu frá 1970 hafi verið mun meiri en hækkun á launum kennara gefi til kynna og virðist breytingarnar á starfinu því ekki hafa skilað sér sérstaklega í launum kennara. Í ræðu hæstv. fjmrh. Þorsteins Pálssonar, er hann mælti fyrir frv. til fjárlaga í s.l. viku, kom fram að á þessu ári hafa laun kennara hækkað meira en laun opinberra starfsmanna innan BSRB og BHMR. Ætla má að umrædd endurmatsskýrsla hafi greitt fyrir í þeim efnum. En með leyfi forseta vil ég vitna til ræðu hæstv. fjmrh. þar sem hann segir: "Frá janúar til október á þessu ári hefur vísitala framfærslukostnaðar hækkað um rétt 7%. Á sama tíma hafa meðallaun ríkisstarfsmanna í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja hækkað um 18,6%, um 21,8% hjá háskólamönnum og um 28% hjá kennurum í Bandalagi kennarafélaga." Svo mörg eru þau orð. Það er álit þeirra sem til þekkja að endurmatsnefndin hafi skilað verki sínu vel og því ekki ástæða til að láta fara fram frekara mat á störfum kennara að sinni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svör hans við fsp. minni. Það er rétt að laun kennara hafa hækkað umfram aðra opinbera starfsmenn um einhver prósentustig. Launin eru samt enn smánarlega lág og má rekja kennaraflóttann að miklu leyti til þeirra. Byrjunarlaun grunnskólakennara, er hefur þriggja ára háskólamenntun að baki, eru nú rúm 31 þúsund. Eftir 15 ára starfsreynslu eru þau rúm 42 þúsund og geta ekki hækkað úr því. Eru því laun kennara, er hafa kennt 15 ár eða lengur, tæpur helmingur launa hv. þm. Ég beini því til hæstv. menntmrh. að dustað verði rykið af skýrslu endurmatsnefndarinnar og niðurstöður hennar verði lagðar til grundvallar á nýju og raunhæfu mati á störfum kennara áður en óbætanlegt tjón hlýst af í menntamálum þjóðarinnar. Það er í rauninni hlálegt að stjórnvöld, er láta í veðri vaka að þau hyggist flytja út hugvit og þekkingu landsmanna, skuli búa þannig að kennarastéttinni að hæfir og vel menntaðir kennarar verða að sjá sér farborða með öðrum hætti en kennslu og að menntun barnanna okkar sé að verða þjóðarhneisa eins og kemur fram í útdrætti úr skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar um ástand menntamála hér á landi og skýrt var frá í Ríkisútvarpinu hér á dögunum.



Herra forseti. Ég vil nú ekki kalla að skýrsla sem skilað er í febrúar 1985 geti kallast rykfallin og þar við bætist að mér er fullkunnugt um að í allri umræðu um kjör kennara hefur þessi skýrsla verið hið verðmætasta plagg og eins og ég sagði geri ég fyllilega ráð fyrir því að hún hafi haft sitt að segja þegar kjör kennara voru bætt eða laun þeirra hækkuð svo sem raun ber vitni um. Ég var ekki þar með að segja að þau væru viðhlítanleg, kjör kennara og kaup þeirra. Það er öðru nær. Það hefur verið margrætt hér og það er leitað ýmissa leiða. Nýlega, í svari við fsp. frá hv. 5. þm. Austurl., fjölluðum við um þetta mál þar sem menntmrn. vill að sínu leyti leggja málefnum kennarastéttarinnar lið og inun leita til þess ýmissa ráða í samvinnu við kennarasamtökin. Ég minnti að vísu á að beinir samningar um kaup og kjör heyra ekki til míns friðar, en ég mun þó eftir bestu getu reyna að leggja þessum málum lið með vísan til þess að ástand þeirra er fjarri því að geta verið þolanlegt.



Herra forseti. Á þskj. 113 hef ég borið fram fsp. til hæstv. samgrh. um framkvæmdir við Egilsstaðaflugvöll. Spurt er: "Hvenær er ráðgert að framkvæmdir hefjist við nýbyggingu Egilsstaðaflugvallar, hvað er áætlað að flugvallargerðin kosti og hver er álitinn æskilegur framkvæmdahraði?" Hér er innt eftir máli sem er eitt hið mikilsverðasta er snertir samgöngur Austurlands við aðra landshluta og eru þó mörg atriði sem eru ekki komin í viðunandi horf í samgöngum þess landsfjórðungs miðað við það sem gerist annars staðar. Egilsstaðaflugvöllur er aðalflugvöllur Austurlands og geri ég þó ekki lítið úr þýðingu annarra flugvalla í kjördæminu fyrir samgöngur. Í nefnd sem hæstv. samgrh. skipaði fyrir líklega um tveimur árum var lögð áhersla á að framkvæmdir við Egilsstaðaflugvöll yrðu ofarlega á blaði, nánast forgangsverkefni í framkvæmdum við flugvelli hér innanlands og gert var ráð fyrir að nefnd þessi lyki störfum, ef ég man rétt í árslok 1985 án þess að vilja nákvæmlega fullyrða það. Nú vænti ég þess að nefndin hafi skilað sínu starfi og því er ástæða til að inna hæstv. samgrh. eftir því hvað líði áformum um framkvæmdir og annað sem fram kemur í þessari fsp. Aðstæður við Egilsstaðaflugvöll eins og nú er eru vægast sagt slæmar, einkum á vissum árstímum vegna þess að burðarlag í flugvellinum er ekki þannig að það standist veðurfarsaðstæður, einkum að vori til, og fjölmargt fleira gerir það að verkum að þessi flugvöllur hefur ekki þau skilyrði sem orðið gætu með byggingu nýrrar flugbrautar við hliðina á hinni eldri. Ég vænti þess að það komi skýrt fram hjá hæstv. ráðh. hver séu áform núverandi ríkisstjórnar um úrlausn í þessu efni.



Herra forseti. Með bréfi dags. 6. febrúar 1984 var skipuð sérstök nefnd til að vinna að tillögugerð um framkvæmdir í flugmálum og var nefndinni falið auk slíkrar áætlunargerðar að gera tillögur um tekjustofna og fjárframlög til flugmálaframkvæmda og starfsemi flugmálastjórnar. Í skipunarbréfi nefndarinnar var getið nokkurra verkefna, þar með talinn Egilsstaðaflugvöllur, sem nefndin skyldi athuga sérstaklega. Lokaskýrsla flugmálanefndar hefur nú nýverið borist ráðuneytinu og er þar til athugunar, en áfangaskýrsla um Egilsstaðaflugvöll var send ráðuneytinu í febr. 1985. Í áfangaskýrslunni eru raktar helstu athuganir og úrbótatillögur sem fram hafa komið vegna flugvallar við Egilsstaði og er nefndin sammála um að einu raunhæfu úrbæturnar felist í flutningi núverandi brautar. Flutningurinn ræðst m.a. af því að ella þyrfti að skipta um yfirborð flugbrautarinnar sem nú er, en slíkt er afar kostnaðarsamt og lokar vellinum um langan tíma án þess að úrlausn fengist á verulegum blindflugsannmörkum. A.m.k. tvær megintillögur hafa verið á lofti um legu hinnar nýju brautar. Leggur nefndin til að lögð verði braut vestan við núverandi braut nær Lagarfljóti með það einkum í huga að þannig fáist verulegar flugöryggisúrbætur með sem minnstri röskun fyrir byggðina umhverfis flugvöllinn. Stefnt verði að því að hin nýja braut verði 2000 m og malbikuð. Nefndin lét kanna kostnað við þessa flugbrautargerð og varð niðurstaðan um 150 millj. kr. miðað við verðlag í janúar 1986. Nefndin taldi að hægt yrði að takmarka sig við 1500 m braut í byrjun sem kostaði ca. 115 millj. kr. miðað við verðlag í janúar 1986, en vildi láta útboð ráða hvor leiðin yrði farin. Æskilegur framkvæmdahraði var talinn þrjú ár. Nefndin velti fyrir sér möguleikum á fjármögnun framkvæmdanna úr Norræna þróunarsjóðnum, en taldi að öðru leyti að varið skyldi fé af fjárlögum til þeirra. Hv. fyrirspyrjandi spyr hvenær ráðgert sé að framkvæmdir hefjist við nýbygginguna. Það ætti ekki að þurfa að fjölyrða um það hér á Alþingi að ákvarðanir um fjárfestingar í flugmálum eru teknar frá ári til árs við afgreiðslu fjárlaga. Langtímamótun og stefnumörkun hefur ekki náð fram að ganga í þessum þætti samgöngumála líkt og gildir um vegamál. Mætti hér minna á ályktun Alþingis frá 1978, um markmið og leiðir í flugmálaframkvæmdum, sem varð á samri stundu að markleysu vegna fjárskorts. Í skýrslu flugmálanefndar, sem áður er getið um, er að finna tillögur að frv. til l.um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum. Frumvarpsdrög þessi eru nú til athugunar hjá ríkisstjórn og er stefnt að því að leggja þau fram á yfirstandandi þingi. Nái frv. þetta fram að ganga er von til þess að kjölfesta náist í uppbyggingu þessa mikilvæga málaflokks, kjölfesta sem leiðir til þess að unnt verði með skipulegum hætti að ganga svo frá flugvöllum og flugleiðsögutækjum að til sóma sé. Ég vil aðeins bæta því við að ég tel að það sé nauðsynlegt að leggja fram langtímaáætlun í flugmálum þar sem verði komið inn á varaflugvöll fyrir landið, þar hefur helst komið til greina varaflugvöllur á Sauðárkróki, uppbyggingu Egilsstaðaflugvallar, flugstöðvarbyggingu á Reykjavíkurflugvelli og lagningu bundins slitlags á helstu áætlunarflugvelli á landinu. En hvað sem líður fjáröflun, hvort sem samkomulag næst um það á þessu þingi eða ekki, hef ég mikinn áhuga á því að leggja fram till. um langtímaáætlun í flugmálum á þessu þingi líkt og gert var á sínum tíma í vegamálum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir greinargóð svör við mínum fsp. þó að þar kæmi engan veginn fram neitt sem snerti framkvæmdir við Egilsstaðaflugvöll, en hins vegar áætlaðar kostnaðarupplýsingar og æskilegur framkvæmdahraði. Í ár mun reiknað með skv. frv. til fjárlaga að verja 60 millj. kr. til framkvæmda í flugmálum og er það heldur lægri upphæð í krónum talið en á síðasta ári. Þessi staðreynd gerir það auðvitað að verkum að menn gera sér litlar eða engar vonir um að tekið verði á brýnu verkefni og stóru eins og endurbyggingu Egilsstaðaflugvallar. Hæstv. ráðh. upplýsti að kostnaðurinn næmi á verðlagi í janúar s.l. 150 millj. kr., þ.e. tvisvar og hálfri þeirri upphæð í krónum talið sem er til ráðstöfunar samtals til framkvæmda á þessu sviði. Þetta talar auðvitað sínu máli um það hvernig hæstv. ríkisstjórn stendur að þessum málaflokki, þessum þætti samgöngumálanna, og er það sannast sagna hreint hörmulegt hversu lítið er gert fyrir þennan þátt samgangna, framkvæmdir í flugmálum innanlands. Þýðing þeirra er æ meiri fyrir landsmenn alla, en auðvitað sérstaklega íbúa landsbyggðarinnar sem búa við þessar samgöngur og þurfa meira á þeim að halda en höfuðborgarsvæðið. Það segir síðan sitt um áherslur stjórnvalda hvernig staðið hefur verið að uppbyggingu nýrrar flugstöðvar í Keflavík á sama tíma og flugmálin innanlands hafa verið í algeru svelti og fyrir neðan allar hellur. Sú framkvæmd hefur verið keyrð áfram og til hennar varið í ár um 1 milljarði kr. sem er meira en samanlagt til allra verkefna ríkis og sveitarfélaga í landinu, sameiginlegra verkefna þeirra, sem gengur í þessa einu framkvæmd. Hafa menn þó bjargast við það sem er í Keflavík fram undir þetta. Stórveldafundur fór hér fram með mikilli umferð og ekki var sérstaklega að því fundið að menn kæmust ekki í gegn í Keflavík. Tel ég þó út af fyrir sig enga goðgá að hugað sé að slíkri framkvæmd, en hér er ekki staðið rétt að málum. Það verður sýnilega nýrrar ríkisstjórnar að taka á fjármögnunarþætti flugmálanna. Ég geri ekki lítið úr áhuga hæstv. samgrh. sem fagráðherra þessara mála að þoka þeim fram, en hann orkar greinilega, herra forseti, afar litlu í þessum efnum. Það sýna þær tölur sem menn hafa búið við í framkvæmdum til þessara mála.



Herra forseti. Ég vil ekki gera lítið úr því litla sem þokað hefur í flugmálum í tíð núv. hæstv. samgrh. Hann taldi upp flugstöðvar og kom með staðhæfingu sem ég tel nauðsynlegt að gera athugasemd við, sagði að það væru komnar nýjar flugstöðvar, ný flugskýli á alla aðalflugvelli sem Flugleiðir flygju til á stærri flugvélum. Þetta er ekki rétt. Ég á oft leið um Norðfjarðarflugvöll. Þar er flugskýli sem er hreysi, ekki mönnum bjóðandi í rauninni, heilsuspillandi hvað þá meira.

Að tveimur undanteknum.

Það er því alveg ljóst að það sem hæstv. ráðh. staðhæfði um úrbætur í þeim efnum er ekki rétt í öllum greinum.



Herra forseti. Svar við 1. spurningu: a. Í áfangaskýrslu öryggismálanefndar sjómanna dags. í okt. 1984 var m.a. lagt til að komið yrði á fót námskeiðum í helstu verstöðvum landsins þar sem kenndar yrðu öryggis-, bruna- og slysavarnir, reykköfun, notkun björgunarbúnaðar og almenn sjómennska. Slysavarnafélag Íslands hófst þegar á árinu 1985 handa um að halda slík námskeið og var fyrsta námskeiðið haldið 29.-31. maí það ár. Áður eða á tímabilinu 1. febr. til 31. mars 1985 voru haldnir 17 fræðslufundir víðs vegar um landið. Alls voru haldin 12 námskeið á 6 stöðum. b. Í framhaldi af tilvitnaðri tillögu öryggismálanefndarinnar skipaði ég í mars 1985 fjögurra manna nefnd til að fjalla um námskeiðahald um öryggismál sjómanna. Í nál. dags. 11. okt. 1985 var m.a. lagt til að haldið yrði þriggja daga farnámskeið fyrir sjómenn á öllum helstu útgerðarstöðvum á landinu á sama grundvelli og Slysavarnafélag Íslands hafði gert. Fjöldi sjómanna á landinu er nú 6-7 þúsund og taldi nefndin æskilegt að ná til allra íslenskra sjómanna með lágmarksöryggisfræðslu á 3-5 árum. Nefndin kom með ákveðnar tillögur um námsefni sem fylgt hefur verið. Á þessu ári hafa verið haldin 28 námskeið á 8 stöðum. Námskeiðin úti á landi voru almennt þriggja daga löng en fjögurra daga í Reykjavík. Í þessum mánuði eru fyrirhuguð 6 námskeið og í desember er fyrirhugað almennt námskeið í Reykjavík og fyrir stýrimannaskólanema í Vestmannaeyjum. c. Á næsta ári, 1987, er áætlað að halda 85 þriggja daga námskeið með 20-25 þátttakendum í hverju. Þau munu því ná samtals til 1700-2225 manna. Námskeiðin verða byggð upp á svipaðan hátt og undanfarin tvö ár. Töluverð reynsla er nú komin á námskeiðahald þetta sem þykir hafa tekist mjög vel. Reiknað er með tveimur kennsluhópum, þ.e. tveimur leiðbeinendum í hvorum hópi og einum til þess að annast skipulagningu og stjórnun. Auk þess mun einn maður annast viðhald og frágang búnaðar o. fl. 2. spurning: Fram til 1. okt. 1986 hafa alls 808 nemendur tekið þátt í námskeiðum og 253 verið veitt viðurkenningarskjöl árið 1985 og 555 árið 1986. Eru þá ótaldir þeir sem aðeins sóttu hluta námskeiðanna. Sóttu fræðslufundina 1985 685 manns og nemendur Stýrimannaskólans í Reykjavík. 3. spurning: Eins og ég sagði áðan er áætlað að fræðsluátak þetta taki 3-5 ár. Það er auðvitað háð fjárveitingu sem til starfsins fæst hvort unnt verður að halda þeirri áætlun og þá hvenær allir íslenskir sjómenn hafa fengið þá öryggisfræðslu sem hér um ræðir. Áætlaður kostnaður 1987 er 16,5 millj. kr. Í lok þessa árs munu 915 sjómenn hafa notið fræðslunnar á námskeiðunum og 2615-3140 í lok næsta árs. Miðað við 6-7 þús. starfandi sjómenn mun námskeiðahaldinu ljúka árið 1989. 4. spurning: Á þessari stundu liggur ekkert fyrir um fjárveitingar frá Alþingi til námskeiðahalds þessa. Verði aðeins veittur til þess verkefnis hluti af áætlaðri fjárhæð hlýtur að koma til álita að skipta kostnaði á einhvern hátt milli ríkisins og samtaka útgerðar eða sjómanna sjálfra, en þó auðvitað með frjálsu samkomulagi við þessa aðila.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir markviss svör. Það er ljóst hvernig staðan er í þessum efnum en óljóst hvert framhaldið er. Þarna er búið að sinna grunnfræðslu fyrir nær þúsund sjómenn af 6-7 þúsund í landinu og ef það skipulag sem hefur verið gert gengur fram verða það um það bil 2 þús. á næsta ári o.s.frv. þar til þessu er lokið 1989, eins og hæstv. ráðh. hefur sagt. Það er reiknað með að kostnaður á mann sé um það bil 8 þús. kr. á næsta ári á slíku námskeiði. Það er auðvitað grundvallaratriði að fjármagn sé tryggt til þess að framkvæma þessa neyðarráðstöfun því að fyrst og fremst er þetta neyðarráðstöfun í landi sem hefur miklu meiri tíðni slysa á sjó en önnur nágrannalönd sem við þekkjum til. Það er því grundvallarspurningin hvernig fjármagn verður tryggt til þessarar framkvæmdar. Það væri í rauninni æskilegt að fá aðeins gleggri svör frá hæstv. ráðh. um hvernig á að brúa bilið í þessum 16 millj. og hvort fjárveitingavaldíð miðar við að ganga þar til leiks á fullri ferð eða hvort það á að búta eitthvað niður.



Herra forseti. Fjárveitingavaldið er í höndum Alþingis og á því eiga sæti eins og menn vita 60 þm. og ég er einn af þeim. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að veita þetta fjármagn að fullu og öllu.



Herra forseti. Ég hef lagt fram fsp. til hæstv. samgrh. um sjálfvirkt tilkynningakerfi fiskiskipa: "1. Hvað líður þróun sjálfvirks tilkynningakerfis fyrir fiskiskip sem unnið hefur verið að um árabil við Háskóla Íslands? 2. Hvenær og hvernig er áformað að hrinda í framkvæmd notkun hins nýja búnaðar sem veldur byltingu í þessum þætti öryggismála sjómanna?"



Herra forseti. Fjárveitingavaldið er í höndum Alþingis og á því eiga sæti eins og menn vita 60 þm. og ég er einn af þeim. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að veita þetta fjármagn að fullu og öllu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svör hans. Það er gott að heyra að þarna er unnið markvisst og ákveðið því þarna er um að ræða byltingu í öryggismálum sjómanna. Það kerfi sem hefur verið hannað hér á Íslandi í Verkfræðistofnun Háskóla Íslands undir stjórn dr. Þorgeirs Pálssonar er nýjung á heimsmarkaði og veldur því að þeir sem hafa eftirlit með öryggisþáttum sjómanna og skipum geta á augabragði séð á skjá hvar skip er statt eða hvar það hefur verið statt ef eitthvað hefur farið úrskeiðis. Þarna er um að ræða stórkostlegan þátt í starfsemi öryggismála sjómanna. Það er gott að heyra að tilraunakerfið fer í gang á næsta ári og á að standa yfir reynsla á því í ein tvö ár. Þarna eru Íslendingar í fararbroddi og er ástæða til að hvetja til þess að fylgt sé eftir. Rétt þykir mér að skjóta inn að einn þáttur í öryggismálum sjómanna, sem er brýnn og mikilvægur, er nýjung sem er á íslenskum markaði í dag, farsímar. Það er ástæða til að hvetja hæstv. samgrh. til að setja reglugerð um að skylda farsíma í íslenskum skipum. Í fyrsta lagi auðvelda farsímar mjög á meðan tilraunir standa yfir um sjálfvirka tilkynningarkerfið eftirlit og samskipti við skip svo að öryggið margeykst miðað við það sem nú er. Í öðru lagi er þarna um að ræða félagslegan þátt fyrir sjómenn sem eiga mun auðveldara með að hafa samband við fjölskyldur sínar í landi og aðra, sinna málum frá sjó sem ekki hefur verið hægt hingað til á raunhæfan hátt í gegnum hefðbundið talstöðvarkerfi. Löggilding farsíma um borð í fiskiskipum er því brýn. Það hefur sýnt sig t.d. í togurum landsins að það tæki hefur gerbreytt allri aðstöðu sjómanna um borð þannig að sjómenn eru í mun betri tengslum við land.



Sjálfvirki farsíminn hefur ekki verið í notkun nema í u.þ.b. fjóra mánuði. Eitthvað á þriðja þúsund farsímar eru komnir í notkun. Og ef ég man rétt var farsíminn, fyrir hálfum mánuði þegar ég fékk síðast skýrslu um það frá Póst- og símamálastofnun, kominn í notkun hjá um 220 skipum. Þetta er miklu örari þróun en bjartsýnustu menn þorðu að vona. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að farsíminn er gífurlega mikið öryggistæki og nánast bylting í öryggismálum sjómanna um leið og hann er til mikilla þæginda fyrir sjómenn og fjölskyldur þeirra, að ná beinu sambandi, og sömuleiðis fyrir marga aðra sem þurfa að ferðast á landi bæði í óbyggðum og á heiðum uppi. Ég tel að það sé fullsnemmt að fara að setja á skyldu á meðan við erum ekki búnir að koma upp sjálfvirku kerfi hringinn í kringum landið. Og þar er einnig komið til kasta Alþingis við afgreiðslu fjárlaga að skera ekki niður fjárveitingar í þessum efnum sem öðrum til símans þannig að ekki sé hægt að halda áfram þessum framkvæmdum með þeim hraða sem nauðsynlegt er að gera. Að öðru leyti, vegna þess sem fyrirspyrjandi nefndi, að það kemur mjög til greina, eftir að komið hefur verið upp hnútastöðvum hringinn í kringum landið, að huga að því að skylda skip til að hafa farasíma en ekki fyrr.