Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og tala fyrir meiri hluta utanríkismálanefndar. Nefndin hefur fjallað um þetta mál á allnokkrum fundum og fengið til sín fjölda gesta eins og fram kemur á þskj. 267. Þá hefur nefndin fengið til sín mikið magn af upplýsingum og ýmis gögn frá þeim stofnunum sem unnið hafa að málinu innan stjórnsýslunnar. Þingsályktunartillagan er lögð fram í því skyni að Alþingi veiti ríkisstjórninni heimild til að leiða til lykta áform um fjárhagslega fyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á grundvelli fyrirliggjandi viljayfirlýsingar íslenskra stjórnvalda, en ríkisstjórnin leitaði þangað eftir bankahrunið í októberbyrjun 2008. Í samvinnu við fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins var unnin ítarleg efnahagsáætlun sem hefur þau meginmarkmið að endurvekja traust á íslenskum efnahag og ná stöðugu gengi krónunnar, í öðru lagi að styrkja stöðu ríkissjóðs og í þriðja lagi að endurreisa íslenskt bankakerfi. Viljayfirlýsing íslenskra stjórnvalda til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins skiptist upp í 27 töluliði sem einkum taka á atriðum varðandi efnahagsmál, ríkisfjármál, málefni vinnumarkaðarins og málefni bankanna. Í áætluninni er m.a. gert ráð fyrir að til skamms tíma verði komið í veg fyrir of miklar sveiflur í gengi krónunnar með beitingu stýrivaxta, aðhaldi í lánum til bankanna, tímabundnum gjaldeyrishöftum og notkun gjaldeyrisvaraforða Seðlabankans. Með þessu móti eykst stöðugleiki á gjaldeyrismarkaði sem hefur það í för með sér að verðbólga lækkar ört, en það skapar aftur svigrúm til stýrivaxtalækkana. Samhliða er gert ráð fyrir verulegu aðhaldi í ríkisfjármálum næstu ár. Engu að síður verður nauðsynlegt að auka fjárlagahallann til að forðast frekari samdrátt í þjóðarbúskapnum. Þá gerir áætlunin ráð fyrir algjörri enduruppbyggingu bankakerfisins og endurskoðun gjaldþrotareglna. Meðal annars þarf að gera samkomulag við erlenda aðila sem eiga hagsmuna að gæta gagnvart Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta, gæta þess að sannvirði fáist fyrir þær eignir sem fluttar hafa verið frá gömlu bönkunum til þeirra nýju og endurskoða alla regluumgjörð fjármálastarfsemi og framkvæmd bankaeftirlits sem og að laga gjaldþrotalöggjöf að breyttu ástandi heimila og fyrirtækja. Nefndin ræddi mikilvægi þess að ríkisstjórnin og Seðlabanki Íslands kynntu ítarlega áætlun um fyrirkomulag efnahagsstjórnar á næstu mánuðum og settu í því skyni fram yfirlit yfir áfanga á leið til frjálsra gjaldeyrisviðskipta í þeim tilgangi að auka trú á þær aðgerðir sem ráðist verður í og draga um leið úr óvissu og áhyggjum heimila og fyrirtækja. Í því sambandi lagði forsætisráðuneytið fram grófa tímaáætlun fyrir efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar vegna fyrirgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem tekur til næstu tveggja ára. Tímaáætlunin er birt sem fylgiskjal I með áliti þessu. Forsætisráðuneytið hefur allt frá upphafi haft með höndum samræmingu og heildarskipulagningu á aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að lausn þess efnahagsvanda sem nú er við að glíma. Á fyrstu stigum málsins, í byrjun október, áttu sér stað undirbúningsviðræður undir stjórn forsætisráðuneytisins með fulltrúum annarra ráðuneyta og Seðlabanka Íslands við sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Einnig var á þessum tíma haft samráð við aðila vinnumarkaðarins. Frá þeim tíma hefur forsætisráðuneytið ásamt Seðlabanka Íslands verið aðaltengiliður stjórnvalda við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn varðandi fjárhagslega fyrirgreiðslu sjóðsins og þá efnahagsáætlun sem lögð hefur verið fyrir sjóðinn. Frá því skrifað var undir viljayfirlýsinguna hefur ráðuneytið haft með höndum verkstjórn og eftirlit með framkvæmd þeirrar efnahagsáætlunar sem viljayfirlýsingin felur í sér. Mikil áhersla hefur verið lögð á að samræma sjónarmið og skilning á efnahagsáætluninni bæði innan stjórnkerfisins sem og út á við. Meiri hlutinn ítrekar mikilvægi þess að áfram verði unnið að þessu verkefni enda skiptir fátt meira máli til að tryggja árangursríka framkvæmd en gott upplýsingaflæði og samræmi í aðgerðum einstakra ráðuneyta og stofnana. Þá bendir meiri hlutinn á að mikilvægur þáttur í þessu sambandi er að ná samkomulagi um stefnu í kjaramálum til næstu ára sem stutt gæti við endurreisn efnahagslífsins og stöðugleika. Til að það megi takast þarf við framkvæmd áætlunarinnar að tryggja samráð við þá aðila sem málið varðar: stéttarfélög, samtök atvinnurekenda og sveitarfélög. Meiri hlutinn ítrekar einnig að þótt efnahagsáætlunin samanstandi af nokkrum meginþáttum, svo sem verkefnum á sviði peninga- og gjaldeyrismála, ríkisfjármála og endurskipulagningu bankakerfisins, er hér um heildstæða áætlun að ræða sem ekki mun skila tilætluðum árangri nema heildarskipulagningin sé í réttum farvegi. Forsætisráðuneytið sem ráðuneyti efnahagsmála gegnir því augljóslega lykilhlutverki í þessu sambandi. Nefndin tók til sérstakrar umfjöllunar hvernig ríkissjóður mundi standa undir þeim skuldbindingum sem fælust í fjárhagslegri fyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og öðrum mögulegum lánveitingum. Nefndin taldi nauðsynlegt að fyrir lægi heildaryfirlit þeirrar greiðslubyrðar sem íslenska ríkið tæki á sig vegna þessara skuldbindinga. Í því skyni kynnti nefndin sér gögn frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum um forsendur sjóðsins fyrir greiðsluhæfi ríkissjóðs vegna skuldbindinga hans. Einnig fékk nefndin upplýsingar frá forsætisráðuneyti um öll lán sem tekin hafa verið eða áætlað er að taka í tengslum við efnahagsþrengingarnar, sem og áætlun um endurgreiðslubyrði þeirra á næstu fimm árum. Hér er m.a. um að ræða lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, lán frá þjóðum sem þegar hafa verið veitt eða hefur verið lofað í kjölfar lánsins frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, lán sem ætlað er að endurfjármagna Seðlabanka Íslands og viðskiptabankana og lán sem ætlað er til að fjármagna halla ríkissjóðs, en fyrirséð er að ríkissjóður verður rekinn með halla sem nemur um 10% af landsframleiðslu árið 2009. Ljóst er að um endanlega greiðslubyrði vegna nýrrar lántöku ríkissjóðs er enn töluverð óvissa. Bæði er það vegna þess hve óvíst er um endanleg lánskjör og hvort eða að hve miklu leyti dregið verður á lánalínur sem opnaðar verða. Það verður því að segjast eins og er að á þessu stigi málsins er erfitt að fá nákvæmt yfirlit yfir áætlaða greiðslubyrði vegna þessarar nýju lántöku en í störfum sínum leitaðist nefndin við að fá eins gott yfirlit og hægt er miðað við þær forsendur sem fyrir liggja og þá er ljóst að sú efnahagsáætlun sem liggur láni Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til grundvallar hefur að sjálfsögðu verið unnin í samvinnu við sjóðinn, sem sýnir að sjóðurinn telur að ríkissjóður geti viðhaldið sér með þeirri greiðslubyrði sem stefnir í. Það hefur hins vegar komið fram við störf nefndarinnar og reyndar kemur það einnig fram í umsögn frá meiri hluta fjárlaganefndar að það er ekki mikið svigrúm eftir þegar horft er til framtíðar í þessu efni, það er ekki mikið svigrúm til viðbótarlántöku, ef svo má að orði komast, umfram það sem er sérstaklega verið að horfa til. Í því sambandi skiptir gríðarlega miklu máli að áætlanir um rekstur ríkisins standist vegna þess að fari þær úr böndunum mun þar verða skapaður viðbótarvandi sem við munum hafa mjög takmarkað svigrúm til þess að fást við. Nefndin óskaði eftir upplýsingum um afkomu ríkissjóðs á næstu fimm árum en samkvæmt spá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem unnin hefur verið í samvinnu við stjórnvöld, er gert ráð fyrir að innan fimm ára geti ríkissjóður skilað afgangi að nýju. Augljóslega mun spáin sæta stöðugri endurnýjun, nú stendur yfir vinna við gerð fjárlaga og á næstu vikum verður áfram unnið að gerð langtímaáætlunar í ríkisfjármálum. Að teknu tilliti til þeirra upplýsinga sem nefndin hefur aflað sér telur meiri hlutinn þá áætlun sem sett hefur verið fram í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til þess fallna að koma á efnahagslegum stöðugleika að nýju hér á landi á næstu árum. Leggur meiri hlutinn því til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir álit meiri hlutans skrifa Bjarni Benediktsson, Árni Páll Árnason, Ásta R. Jóhannesdóttir, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Lúðvík Bergvinsson og Arnbjörg Sveinsdóttir. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka þeim sem störfuðu að málinu í nefndinni fyrir ágætt samstarf. Það verður að segjast eins og er að aðstæður eru mjög óvenjulegar og mikil óvissa ríkir um ýmsa mikilvæga þætti. Hér er um mjög stórt og veigamikið mál að ræða sem hefur mikla þýðingu fyrir ríkissjóð og um leið þjóðina í heild. Við höfum gert okkar besta til þess að fá heildaryfirsýn yfir málið, aflað allra gagna sem hægt hefur verið að komast yfir og þurfum því miður að sætta okkur við að senda málið aftur frá okkur á þinginu, lifandi áfram við ákveðna óvissu um hvernig hlutunum vindur fram en við teljum mjög mikilvægt að fyrir liggi skýr vilji þingsins til þess að styðja ríkisstjórnina í þeim áætlunum sínum að starfa áfram að þessu máli, að endurreisa efnahagslegan stöðugleika á Íslandi í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn en um það snýst þetta mál í grunninn.

Herra forseti. Ég saknaði þess í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar að þar er ekki fjallað um vanda Íslendinga í heild sinni. Vandi Íslendinga er fjórþættur. Í fyrsta lagi eru það jöklabréfin sem við erum að glíma við þessa dagana á gjaldeyrismarkaðnum, í öðru lagi eru það Icesave-reikningarnir, sem fjallað verður um á eftir og koma vissulega inn í þetta dæmi og töfðu afgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem hv. formaður nefndarinnar nefndi heldur ekki, og í þriðja lagi er það aðkoma og samningar við kröfuhafa bankanna, banka úti í heimi sem hafa lánað óhemju mikið fé og segja að ef ekki verði með einhverju móti liðkað fyrir þeim geti Íslendingar gleymt því að taka lán í útlöndum næstu 20 árin. Þetta er til viðbótar falli bankanna. Þetta er því fjórþættur vandi og mér finnst það mjög slæmt, verulega slæmt, herra forseti, ef menn taka ekki á vandanum sem einni heild og hver nefnd og hvert ráðuneyti er að leysa sitt mál, svona eitt sér. Þetta verður að nefna allt í einni heild vegna þess að við megum ekki gera samning við t.d. Breta um skuldsetningu sem þjóðin rétt ræður við og gera síðan samninga við kröfuhafana um skuldbindingar sem þjóðin rétt ræður við. Síðan bætast jöklabréfin við og gjaldþrot bankanna og þjóðin ræður ekki við þetta allt saman í heild. Það þarf að fara í heildstæða samninga við alla þessa aðila, það er mjög brýnt og ég skora á hæstv. ríkisstjórn að gera það þannig.

Virðulegi forseti. Hér voru nefnd til sögunnar nokkur atriði, í fyrsta lagi hvernig umsóknarferli okkar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum tafðist vegna þess að inn í það var blandað óskyldum málum. Ég gerði það að umtalsefni í ræðu minni við 1. umr. þessarar þingsályktunartillögu að það hefði verið afar óheppilegt og í raun til minnkunar fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem stofnun að þar væri hægt að taka í gíslingu lánsbeiðnir með þeim hætti sem gert var í þessu tilviki. Það var líka augljóslega til mikils tjóns fyrir okkur vegna þess að á meðan brunnu eldarnir og lánsbeiðni okkar lá þar óafgreidd. Hér er rætt um að líta þurfi á öll þessi mál heildstætt. Ég tel að í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar sé vikið að því að við ráðumst í lántökur vegna efnahagsvandans og þess að við þurfum að grípa til ýmissa ráðstafana. Lánið sem við fjöllum sérstaklega um - þetta er þingsályktunartillaga sem er lögð fram í því skyni, eins og segir í nefndarálitinu, að Alþingi veiti ríkisstjórninni heimild til að leiða til lykta áform um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á grundvelli fyrirliggjandi viljayfirlýsingar. Um það snýst þetta mál. Hægt er að halda því fram hér að við ættum að taka miklu fleira með inn í myndina en það er ekki hluti af þingsályktunartillögunni. Við ræðum hvort þingið ætlar að veita ríkisstjórninni pólitískan stuðning til þess að leiða lánsumsókn sína hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til lykta og fara í þetta verkefni í samráði við sjóðinn. Við víkjum að því í nefndarálitinu að gríðarlega mikilvægt er að heildaryfirlit með öllum þeim aðgerðum sem grípa þarf til sé hjá forsætisráðuneytinu. Við leiðum það fram í nefndarálitinu að forsætisráðuneytið gegnir þessu hlutverki og við bendum á mikilvægi þess að ráðuneytið geri það áfram vegna þess að það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að samræma þarf allar aðgerðir þannig að þær spili saman sem ein heild.

Herra forseti. Alþjóðagjaldeyrissjóðnum er ætlað að hjálpa þjóðum. Hann byrjaði á því að skaða Íslendinga með því að draga að afgreiða umsóknina lengi vegna þess að hann var misnotaður af stjórn sjóðsins og Evrópusambandinu og hefur þannig skaðað Íslendinga hingað til. Sjóðurinn á auk þess að koma að heildarlausn á vandamálum þjóða en ekki bara einum þætti. Hann á líka að koma að vandamálum, því það sem skaðaði okkur var að við vorum neydd af öllu Evrópusambandinu til að samþykkja Icesave-reikninga Breta og Hollendinga og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn verður að taka það inn í myndina. Hann getur ekki gleymt einum risastórum þætti sem hann þvingar sjálfur upp á okkur. Auk þess verður sjóðurinn að taka inn í dæmið að Íslendingar þurfa lánsfé til framtíðar. Þeir geta ekki verið algerlega einangraðir í heiminum og geta hvergi tekið lán þannig að hann verður líka að koma inn á hvernig við ræðum við kröfuhafana og hvernig við ráðum við jöklabréfin, sem hann tekur reyndar á að einhverju leyti. Alþjóðagjaldeyrissjóðnum ber skylda til, ef hann ætlar að hjálpa okkur yfirleitt, að taka alla þessa þætti inn í. Við erum ekki að ræða um eitt einstakt afmarkað dæmi heldur allan vanda þjóðarinnar eins og hann leggur sig.

Virðulegi forseti. Augljós þáttur í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er að meta það sem sjóðurinn kallar „debt sustainability“ sem fjallar í raun og veru um það hvernig við getum risið undir þeim heildarskuldbindingum sem ríkissjóður tekur á sig vegna ástandsins á Íslandi í dag. Sjóðurinn tekur sannarlega heildarmyndina í efnahagslegu tilliti með í skoðun sinni. Ég held að mjög óviðeigandi sé nú þegar við erum nýbúin að fleyta íslensku krónunni að nýju - og það gekk ágætlega í gær að vinna að styrkingu hennar á ný - að gera það að aðalumfjöllunarefni við þessa umræðu að sjóðurinn sé sérstaklega að skaða okkur. Það er einmitt aðkoma sjóðsins sem gerði kleift að fleyta krónunni að nýju og byrja að vinna að því að fá styrk í gjaldmiðilinn. Við eigum að horfa til samstarfsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn með jákvæðum augum en ég ætla ekki að gera lítið úr alvarleika þeirra hnökra sem voru í samstarfinu til að byrja með. Ég tel að þar sé ekki við starfsmenn sjóðsins að sakast eða þá sem vilja okkur vel heldur lá það vandamál kannski meira hjá stjórn sjóðsins en sjóðurinn er auðvitað ekkert annað en alþjóðleg samvinna margra ríkja. Sum þeirra ríkja sem komu að stjórn sjóðsins ákváðu að blanda þar inn óskyldum málum og ég ætla ekki að ítreka athugasemdir mínar vegna þess frekar en ég hef þegar gert. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að málin þarf að skoða heildstætt. Ég held að vinna nefndarinnar hafi sýnt að stjórnvöld eru mjög meðvituð um þetta. Ég tel að í þeirri vinnu sem er fram undan - ársfjórðungslega fer fram vinna í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem felst í því að skoða hvernig okkur vindur fram í þessu verki okkar og stjórnvöld eru mjög meðvituð um að hlutina þarf að skoða heildstætt og það verður gert áfram í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn.

Hæstv. forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um fjárhagslega afgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Eins og kom fram hjá hv. formanni utanríkismálanefndar átti nefndin samskipti við nokkra aðila sem komu til fundar við hana og er gerð grein fyrir því í nefndaráliti meiri hlutans. Ég vil líka geta þess að umsagnir bárust frá þremur, hygg ég, þingnefndum öðrum sem fjölluðu um einstaka liði þessarar áætlunar. Þær umsagnir liggja fyrir í nefndaráliti meiri hlutans. Fyrsti minni hluti telur að miðað við hvernig komið var í efnahagsmálum landsins eftir bankahrunið í byrjun október hafi verið rétt af hálfu stjórnvalda að leita eftir samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. 1. minni hluti telur að jafnvel hafi verið efni til þess að leita eftir samstarfinu fyrr, enda hefur komið fram að ríkisstjórnin hafi í nokkurn tíma verið vöruð við vægast sagt ótryggri stöðu bankakerfisins. Fyrsti minni hluti átelur hins vegar hvernig stjórnvöld hafa staðið að málinu og telur alvarlegt hvernig Alþingi hefur verið sniðgengið. Þetta mikilvæga mál mun fyrirsjáanlega hafa víðtæk áhrif á öll svið íslensks samfélags og á þróun þess á næstu árum og áratugum. Samkomulagið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er eitt stærsta mál sem komið hefur til kasta þingsins. Sú efnahagsáætlun og þær aðgerðir sem lagðar eru til grundvallar í áætlun ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans hafa nú þegar og til framtíðar mikil áhrif á samfélag okkar. Lítið má út af að bera til þess að há skuldsetning og þung endurgreiðslubyrði sem leggst á ríkissjóð sligi heimili landsins og fyrirtæki. Hættan er sú að við missum ungu kynslóðina úr landi líkt og gerðist í fjármálakreppunni í Færeyjum á 10. áratug síðustu aldar. Því er afar brýnt að vel sé á málum haldið en framganga ríkisstjórnarinnar hingað til er ekki traustvekjandi. Virðingarleysi fyrir þinginu hefur verið með eindæmum og upplýsingagjöf í molum. Í aðdraganda málsins og meðan á samningaviðræðum stóð við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hefur Alþingi ekki átt lýðræðislega aðkomu að málum. Ríkisstjórnin hefur haldið mikilli leynd yfir samningaviðræðunum en inn í þær fléttaðist dæmalaust ferli þar sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar kepptust við að lýsa því yfir að engin tengsl væru á milli fyrirgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og lausnar svokallaðrar Icesave-deilu við Breta og Hollendinga. Ríkisstjórnarflokkarnir á Alþingi og lykilstofnanir framkvæmdarvaldsins komu þessu máli í hnút þegar afgreiðslu stjórnar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins var ítrekað frestað vegna krafna viðsemjenda um að fyrst yrði samið um lausn vegna Icesave-ábyrgða. Eftir að ríkisstjórnin náði samkomulagi við sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins var leyndinni gagnvart þinginu ekki aflétt. Meira að segja í utanríkismálanefnd, þar sem fullur trúnaður ríkir, neitaði ríkisstjórnin að leggja fram samkomulagið þrátt fyrir lögboðið samráð við nefndina um öll meiri háttar utanríkismál. Leynd stjórnvalda á samkomulaginu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn var fyrst aflétt eftir að dagblaðið DV hafði birt hluta skilyrðanna. Í dag stendur þingið frammi fyrir orðnum hlut sem ríkisstjórnin og Seðlabankinn hafa nú þegar staðfest með undirritun sinni. Nú er Alþingi ætlað að staðfesta orðinn hlut með þingsályktun sem í raun er þegar komin til framkvæmdar að nokkru innan stjórnsýslunnar. Með þessari framkomu hefur ríkisstjórnin sýnt yfirgang gagnvart löggjafarvaldinu. 1. minni hluti gagnrýnir þessi ólýðræðislegu vinnubrögð af hálfu framkvæmdarvaldsins og lýsir fullri ábyrgð á hendur stjórnarmeirihlutans á Alþingi. Við afgreiðslu þessa máls hefur verið kallað eftir upplýsingum en heildaryfirsýn skortir sárlega. Stjórnvöld hafa ekki látið meta efnahagshorfur og ný þjóðhagsspá hefur ekki verið birt sem tekur mið af gjörbreyttum aðstæðum á Íslandi eftir hrun bankakerfisins. Ómögulegt hefur reynst að fá fram tölulegar upplýsingar um hvernig til standi að nýta þau lán sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og samstarfsaðilar hans við björgun Íslands hafa boðið fram, hvenær þau verði tekin og hvernig þau verði endurgreidd. Þrátt fyrir að rétt hafi verið að leita eftir aðstoð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, miðað við hvernig komið var í efnahagsmálum eftir bankahrunið í byrjun október, hefur framkvæmdarvaldið með vítaverðri framkomu sett Alþingi í þá stöðu að mjög erfitt er að átta sig til hlítar á efnisþáttum og afleiðingum þessa samkomulags um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Með vísan til framangreinds rökstuðnings mun 1. minni hluti sitja hjá við endanlega afgreiðslu málsins. Að þessu áliti stendur sá sem hér stendur. Ég vil, hæstv. forseti, vísa í umsögn sem minni hluti fjárlaganefndar veitti utanríkismálanefnd um atriði sem snúa að ríkissjóði og ýmsu sem honum tengjast. Það er ítarlegt álit sem finna má í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Ég vil, hæstv. forseti, leggja áherslu á að óvissan í efnahagsmálum og ríkisfjármálum næstu árin er nánast algjör. Ljóst er að ríkissjóður mun verða í miklum vanda á komandi árum og fjárlagagerð næstu ára verður mjög erfið og krefjandi. Það liggur fyrir að ríkissjóður mun þurfa að bera gríðarlega mikinn fjármagnskostnað vegna þeirra lána sem verða tekin og nemur það einhverjum tugum milljarða, sennilega hátt í 100 milljarða ef allt er saman tekið. Vegna ástandsins í þjóðfélaginu er ljóst að ríkissjóður verður fyrir gríðarlega miklu tekjufalli eða tekjur munu hrynja niður hjá ríkissjóði og að sjálfsögðu gerir það öllum erfitt fyrir. Í því sambandi vil ég sérstaklega nefna sveitarfélögin vegna þess að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fær framlög sem miðast við skatttekjur ríkissjóðs og þegar þær skreppa saman mun framlag í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga minnka nema fundnar verði leiðir til að bæta úr því. En að sjálfsögðu liggur fyrir að svigrúm ríkissjóðs í þeim efnum sem öðrum verður augljóslega mjög takmarkað á næstu árum. Ég vil líka ítreka það sem kom fram og kemur fram í nefndarálitinu að mjög tilfinnanlega vantar upplýsingar, gögn og áætlanir um hvernig stjórnvöld hyggjast vinna sig út úr þessum málum til framtíðar. Þrátt fyrir ítrekaðar óskir þar um bæði í fjármálanefnd og utanríkismálanefnd hafa slíkar upplýsingar ekki komið fram. Ég vil leyfa mér að segja að það vantar algerlega heildarsýn yfir þessi mál. Þar vil ég taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal áðan. Málið sem við fjöllum nú um er að mínum dómi allra stærsta mál sem Alþingi hefur fjallað um lengi og varðar framtíð þjóðarinnar mjög miklu á næstu árum, sérstaklega allra næstu árum. Það að Alþingi fjalli um þetta mál núna og til standi að afgreiða það eins og það liggur fyrir tel ég ekki við hæfi, því miður. Alþingi verður að fá betri upplýsingar og betri yfirsýn yfir málin þannig að þingheimi sé betur ljóst heldur en nú hvernig þessi mál líta út. Ég legg áherslu á þetta, virðulegi forseti, og gagnrýni að ekki skuli hafa verið lögð fram ítarlegri gögn um málin. Að lokum, virðulegi forseti. Staðan er grafalvarleg. Ég óska að sjálfsögðu stjórnvöldum bæði núverandi og þeim sem á eftir koma, ríkisstjórninni, alls góðs við að vinna úr málunum. Hagsmunir eru miklir. Við ræðum mál til framtíðar og m.a. er í húfi að fólk fari ekki úr landi vegna aðstæðna. Þá fyrst og fremst yngra fólk þannig að málið er mjög stórt og staðan alvarleg og þess vegna er mikið í húfi að vinna úr málunum til nánustu framtíðar.

Herra forseti. Mér finnst þetta vera heldur dapurlegur dagur þessi dökki föstudagur 5. desember árið 2008, að hér skuli vera á dagskrá Alþingis tvö mál, tvær tillögur sem fela í sér áður óþekkta skuldabyrði á landið. Það er erfitt að ræða það öðruvísi en að taka þessi mál að einhverju leyti saman, að minnsta kosti ef reynt er að gera einhverja tilraun til þess að fá heildaryfirsýn yfir það hvað hér fer fram. Ég tek undir það sem kom fram í máli síðasta ræðumanns og hv. þm. Péturs Blöndals að Alþingi mætti gjarnan hafa betri gögn í höndum en raun ber vitni. Maður leyfir sér að velta því fyrir sér hvernig þeir þingmenn til að mynda sem ekki hafa setið í utanríkismálanefnd eða þeim þingnefndum sem sérstaklega hafa verið að reyna að glíma við þetta undanfarna daga eru á vegi staddir og hvaða upplýsingar þeir hafa í höndum til að greiða atkvæði um stærstu skuldbindingu íslensku þjóðarinnar í seinni áratuga sögu hennar að minnsta kosti. Þessir tvílembingar, tillaga til þingsályktunar um fjárhagsaðstoð frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum annars vegar og tillaga um uppgjöf í Icesave-deilunni hins vegar, eru ekki miklir að vöxtum, þ.e. þingskjölin sjálf. En segja má að alvarleiki málsins og skuldbindingarnar sem þeim fylgja séu akkúrat í öfugu hlutfalli við það. Ég hef sjaldan séð rýrari pappíra sem fela að sama skapi í sér jafnafdrifaríkar ákvarðanir og þarna eru á ferðinni. Þegar farið var að reyna að grafa í það hvaða gögn væru til í íslensku stjórnsýslunni ráðuneytum eða Seðlabanka um þessa hluti varð fátt um svör. Niðurstaðan var svona dregin út með töngum og varð ekki almennilega ljós fyrr en í gær þegar sendisveit mikil frá Seðlabanka og nokkrum ráðuneytum kom á fund utanríkismálanefndar. Þá kom í ljós að engin íslensk gögn voru til. Það er ekkert til nema útreikningar og áætlanir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Jú, menn geta sagt að Íslendingar eigi einhverja hlutdeild í því en ekki unnu þeir þó starfsmannaskýrsluna sem þarna er aðallega stuðst við. Með öðrum orðum: Íslensk ráðuneyti, ekki fjármálaráðuneytið, ekki forsætisráðuneytið, ekki Seðlabankinn, ekki Þjóðhagsstofnun, því að hún er ekki lengur til, hafa hvergi reynt að setja málið upp á eitt blað og átta sig á því hver er heildarskuldsetningin, hver er vaxtabyrðin og hver verður vaxta- og afborgunarbyrðin þegar afborganir fara að falla til. Þar er vísað í gögn frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Segja má að fjölmiðlar hafi staðið sig betur því að Morgunblaðið til að mynda hefur þó reynt að setja málið á blað, setja það upp í skífurit og fjallaði um það bæði í gær, 4. desember, og eins 1. desember, í töflum sem settar voru upp. Hvað er hér á ferðinni í grófum dráttum þegar pakkinn er skoðaður í heild sinni? Jú, það er lántakan frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum upp á rúma 2 milljarða bandaríkjadali. Gert er ráð fyrir viðbótarlántöku frá seðlabönkum ýmissa nágrannaríkja upp á 3 milljarða bandaríkjadala. Áætlað er að skuldbindingin vegna Icesave-reikninganna eða innlánstrygginganna í heild sinni geti orðið upp á 8,2 milljarða bandaríkjadala. Og vel að merkja Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerir ekki ráð fyrir nema helmingsendurheimtum á eignum upp í þann reikning, 50% í sínum útreikningum. Þá vantar enn inn kostnaðinn við endurfjármögnun bankanna upp á 350–380 milljarða, kostnaðinn við endurfjármögnun Seðlabankans upp á 150–200 milljarða, hallarekstur ríkissjóðs næstu árin sem talið er að verði 450 milljarðar, ef ég man rétt, frá með næsta ári til og með árinu 2011. Þetta er að verða dálítill reikningur, herra forseti. Þetta reynir Morgunblaðið að setja upp en sleppir að vísu lántökunni hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og erlendu seðlabönkunum. Að öðru leyti er þar reynt að setja upp heildarskuldsetninguna, vaxtabyrðina og að fá yfirlit yfir dæmið. Hverjar eru líkurnar á því að þjóðarbúið ráði við þetta? Þær eru ekki allt of góðar. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir það sjálfur í skýrslum sínum að í raun og veru megi ekkert út af bera, þá muni Ísland lenda í vandræðum með að standa við afborganirnar af láninu til sjóðsins því að sjóðurinn metur eins og hver annar lánveitandi áhættuna af því að lántakinn ráði ekki við greiðslubyrðina. Á blaðsíðu 72 í skýrslunni segir að ef íslenska ríkið lendi í því að taka nokkrar teljandi viðbótarskuldbindingar á sig t.d. vegna þess að tjónið af falli bankanna verði meira, meira lendi á ríkinu vegna þess en nú er áætlað, gæti Ísland lent í erfiðleikum við að endurgreiða lánið til sjóðsins. Svo tæpt er dæmið. Það má sem sagt ekkert út af bera til þess að þjóðarbúið yfir höfuð ráði við greiðslubyrðina. Á hvaða forsendum? Á þeim forsendum að skera mjög harkalega niður útgjöld ríkisins og forsmekkinn af því erum við þegar búin að sjá, kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um 10% niðurskurð fjárlaga næsta árs. Því verður ekki neitað að þaðan eru þau skilaboð komin. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn segir: Verði það ekki gert verður of mikill slaki í fjármálum ríkisins strax á næsta ári. Framhaldið þekkjum við. Sjóðurinn krefst þess að hallinn á ríkissjóði sem getur orðið af stærðargráðunni 150–200 milljarðar á næsta ári verði tekinn niður í núll á tveim til þremur árum. Halda menn að það muni ekki taka í? Jú. Það er sem sagt með blóðugum niðurskurði af þessu tagi sem reyna á að standa við þetta greiðsluprógramm. Það er satt best að segja ekki mjög falleg framtíðarsýn og er þó hér aðeins verið að horfa til áranna sem endurgreiðsla lánsins frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á að taka til, þetta stutta lán frá honum. Hvernig verður staðan þegar afborganir af Icesave-reikningunum bætast þar ofan á og þegar afborganir af þeim miklu skuldum bætast við sem ríkið verður að setja sig í - að vísu hér innan lands sem gegnir nokkuð öðru máli um - vegna endurfjármögnunar bankanna, Seðlabankans og hallans á ríkissjóði næstu árin? Hvernig verður staðan þegar þetta leggst allt saman? Það sem í reynd er að gerast er að með þessu verða lífskjörin á næsta áratug tekin mjög harkalega niður á Íslandi. Árabilið frá 2011–2012 og inn á þriðja áratug aldarinnar verður greiðslubyrðin gríðarlega þung þótt ekkert bætist þar við sem við vitum ekki af núna. Þá mynd hefði þurft að setja upp og skýra miklu betur. Þá mynd hefði t.d. Þjóðhagsstofnun, ef hún væri til, þurft að vinna linnulaust við að reikna út og stilla upp undanfarnar vikur. En hún er ekki til og virðist enginn aðili í íslenska stjórnkerfinu hafa litið á það sem skyldu sína að reyna einhvern veginn að halda utan um þetta mál heldur bendir hver á annan. Þegar utanríkisráðuneytið, forsætisráðuneytið og menn úr bönkunum voru á fundi utanríkismálanefndar til að reyna svara fyrir þetta á bentu þeir á fjármálaráðuneytið. Þeir gætu kannski svarað einhverju um þetta. Það var þægilegt fyrir þá því að fjármálaráðuneytið var ekki á fundinum. Þegar aðrir gestir komu á fundinn var gjarnan leikinn sami leikurinn þannig að ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég hef af því miklar áhyggjur hversu vanmegnugt íslenska stjórnkerfið virðist vera til þess að ráða við þetta mál. Ég held að verkstjórnin sé því miður í molum. Hún er búin að vera það allan tímann hjá hæstv. forsætisráðherra sem brást þeirri skyldu sinni að setja upp eitthvert skipulag og einhverja verkstjórn sem væri í samræmi við alvarleika málsins sem barði að dyrum á Íslandi í byrjun októbermánaðar. Þar tel ég að hæstv. forsætisráðherra hafi brugðist illa bogalistin. Auðvitað átti að setja upp skipulag sambærilegt við það ef náttúruhamfarir hefðu orðið því að segja má að þetta séu náttúruhamfarir. Þær eru að vísu af mannavöldum og þær eru á efnahagssviðinu. Það átti að setja upp stjórnstöð, það átti að hafa trygga yfirsýn og það átti að fela tilteknum aðilum þannig verkstjórn að uppákomur af þessu tagi ættu sér ekki stað, við afgreiðslu þessara rosalegu mála frá Alþingi yrðu menn að játa sig sigraða gagnvart því að reiða fram aðgengileg gögn og hafa heildaryfirsýn yfir framtíðina sem verið er að teikna upp með þessum hlutum. Ríkisstjórnin sagði gjarnan í október og nóvember þegar hún var að fara í þessar viðræður eða þegar fjármálaráðherrann missti niður pennann úti í Washington að allt væri þetta náttúrlega gert með fyrirvara um samþykki Alþingis. Menn skyldu ekki hafa of miklar áhyggjur því, þetta væri allt með fyrirvara og samþykki Alþingis. Hvers virði er sá fyrirvari þegar hér er til umræðu 5. desember tillaga um aðstoð frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem þegar er komin í gang þegar búið er að taka fyrstu 800 milljónir bandaríkjadalina og jafnvel byrjað að nota þá, þegar búið er að fleyta krónunni? Hæstv. forsætisráðherra hældist hér um af rausn sinni að koma með þessa þingsályktunartillögu fyrir þingið því að þess hefði í raun og veru ekki þurft. Það er auðvitað fráleitur málflutningur því að lántökurnar eða skuldbindingarnar, sem með þessum málum báðum og tengdum hlutum ríða nú ríkissjóð á slig, eru langt út fyrir allar heimildir sem ríkisstjórnin hefur í sínum höndum. Lántökuheimildir frá því í vor upp á 500 milljarða til að taka gjaldeyrislán til að styrkja gjaldeyrisvaraforðann duga náttúrlega hvergi nærri upp í þetta. Það sjá allir menn. Það er nú ekki neitt sem á að þakka fyrir heldur er það gagnrýnisvert að málin skyldu ekki lögð með öðrum og skýrari hætti fyrir Alþingi strax og að Alþingi væri búið að taka grundvallarafstöðu til þess hvort fara ætti inn í þennan leiðangur eða ekki áður en farið var að draga lán og nota þau. Hlutunum er því ekki forgangsraðað rétt. Það er eins og margt fleira sem farið hefur stórkostlega úrskeiðis á undanförnum vikum þannig að það verður örugglega talsverð vinna fyrir lögfræðinga og stjórnsýsluspekinga á komandi árum og áratugum að skoða þetta tímabil í Íslandssögunni, hversu mislagðar mönnum voru hendur einfaldlega gagnvart því að virða lög, stjórnsýslureglur og jafnvel stjórnarskrána, því miður. Auðvitað geta menn sagt að aðstæðurnar séu afbrigðilegar, tíminn sé naumur og það verði að gera hlutina hratt, það er allt rétt. En það réttlætir samt ekki að menn reyni ekki að vanda sig eins og kostur er og það hefur ekki verið gert hér. Það er hvorki hægt að halda því fram gagnvart undirstöðu ákvarðanatökunnar að gögnin og reifun málsins séu sómasamleg og þaðan af síður að ýmis vinnubrögð í kringum þetta nái máli eða standist. Ég tek það fram að ég er ekki sérstaklega að gagnrýna vinnu utanríkismálanefndar sem var mikill vandi á höndum. Þar var heiðarlega reynt að draga gögn fram í dagsljósið sem reyndust annaðhvort ekki til eða að menn vildu ekki sýna þau. Ég ætla auðvitað að vona það vegna ráðuneyta og stofnana að ekki sé verið að halda gögnum frá Alþingi eða þingnefndum sem hugsanlega væru einhvers staðar til. Mér þykir miklu betra að fá að trúa því þótt það sé sárt að þau séu ekki til. Það sé einfaldlega þannig að enginn aðili hafi reynt að hafa heildaryfirsýn yfir málin, reikna hlutina út og stilla þá eitthvað af. Það er þá leitað á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í þeim efnum. Auðvitað væri það sjónarmið út af fyrir sig að segja myndin sé svo dökk að menn veigri sér við að draga hana fram í dagsljósið. Það væru skilaboð til þjóðarinnar, ekki síst ungs fólks, sem menn hefðu ekki kjark í sér til þess að senda. En ég held að það þýði nú ekkert annað en að horfast í augu við hlutina eins og þeir eru og berjast á raunsæjum forsendum við vandann eins og hann er. Við gagnrýndum það á sínum tíma að hefja þennan leiðangur til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og bentum sérstaklega á hættuna sem í því væri fólgin að hinir hroðalegu reikningar vegna innlána í Bretlandi, Hollandi, Þýskalandi og víðar mundu verða tengdir við það mál og úr þessu yrði gaffall sem Ísland kæmist ógreiðlega úr ef menn héldu inn á þessa götu. Því var harðlega neitað, með stórum orðum, að til greina kæmi að við létum kúga okkur eða þvinga og ekki kæmi til greina að hinn ágæti Alþjóðagjaldeyrissjóður, sem sumir hafa á köflum talað um eins og góðgerðastofnun, mundi ástunda slík vinnubrögð. Hver varð niðurstaðan? Niðurstaðan varð sú að umsóknin til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins var tekin í gíslingu og beið þar á meðan Evrópusambandið beitti okkur þvingunarbrögðum til þess að gefast upp gagnvart óútkljáðum deilumálum vegna innlánsreikninganna. Ríkisstjórnin lét þar því miður kúga sig til að gera drög að nauðasamningum sem að mínu mati eru að vísu ógildanlegir nauðasamningar. Þeir eru gerðir undir þvingunum og má þar af leiðandi efast um gildi þeirra að lögum og þjóðarétti - ég kem betur inn á það þegar seinni tillagan verður til umræðu, en allt hangir þetta saman. Þegar búið var að pína Ísland eða ríkisstjórnina til uppgjafar í Icesave-deilunni var græna ljósið sett á hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Menn voru svo langt leiddir að ýmsir tóku því fagnandi, gott ef þeir héldu það ekki hátíðlegt þegar prógrammið var samþykkt hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. En er það eitthvað til að gleðjast sérstaklega yfir, það sem hér á að fara að gera? Það er ekki bara lántakan sem skiptir máli, það eru ekki bara þessir fimm milljarðar bandaríkjadala rúmir sem tilheyra Alþjóðagjaldeyrissjóðspakkanum, það eru skilmálarnir sem Ísland á þar með að undirgangast, sem eru kannski af tvennu enn alvarlegri en lántakan sjálf vegna þess að hendur okkar verða mjög bundnar. Við höfum eftir það ekki frelsi til að velja þær leiðir sem við teljum bestar - fyrir hverja? Fyrir almenning í landinu, fyrir þjóðina, en ekki endilega fyrir peningamennina og fjármagnið sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er fyrst og fremst að passa upp á. Það er það alvarlega í þessu máli. Hvað blasir við okkur nú þegar hvað varðar skilmála Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Hækkun vaxta, og meira að segja er frekari hækkun vaxta boðuð í skjalinu ef á þarf að halda. Vonandi kemur ekki til þess, vonandi getur hið gagnstæða gerst fljótlega að vextir fari að lækka enda annað algert óráð. En prógrammið er þetta og það segir sína sögu um hvað Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er að hugsa, hvernig hann er forritaður og þar hefur því miður nánast ekkert breyst. Þegar kemur að kjarnanum í stefnu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er hún áfram sama harða peningahyggjan, harða frjálshyggjustefnan, sem þar hefur verið rekin um árabil. Sjóðurinn hefur sætt mikilli gagnrýni, sérstaklega vegna framgöngu sinnar og útreiðar margra þróunarríkja sem orðið hafa að leita á náðir hans. Og hvernig hefur hann brugðist við því? Með því að breyta stefnu sinni í grundvallaratriðum? Nei, hann hefur brugðist við því á þann veg að fá sér andlitslyftingu og setja deildir svona utan um sem líta voðalega fallega út og láta sér þykja vænt um umhverfið og jafnvel félagsleg mál. En hin eiginlega stefna sjóðsins birtist í skilmálum hans í efnahags- og peningapakkanum. Hún er nákvæmlega sama harðlínuniðurskurðarstefnan og sjóðurinn hefur alltaf beitt með skelfilegum afleiðingum fyrir mörg þau lönd sem lent hafa inni í prógrammi hans, eins og Argentínu, Suður-Kóreu og mörg fleiri. Það væri fróðlegt fyrir þingmenn að kynna sér og heyra í þeim sem hafa reynslu af þessum samskiptum. Og hver hefur niðurstaðan orðið í hverju landinu á fætur öðru sem lenti inni í prógrammi hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum? Það varð að forgangsatriði í viðkomandi löndum að komast þaðan út aftur, að borga sig út úr Alþjóðagjaldeyrissjóðnum með blóði, svita og tárum. Þá leið valdi Suður-Kórea, þá leið valdi Brasilía og fleiri lönd reyndu það með misjöfnum árangri. Þau sem hins vegar voru hlýðnust, eins og Argentína, fóru verst út úr því - borguðu og borguðu og borguðu samkvæmt prógrammi sjóðsins og enduðu á hausnum. Það er því ekki þannig, virðulegur forseti, að tilefni sé til mikillar gleði að Ísland lendi inn á þessari braut. Ég vil láta það koma hér fram að eftir því sem við verðum í aðstöðu til að hafa áhrif á málin, þingmenn Vinstri grænna, verður það forgangsatriði af okkar hálfu á komandi missirum eða árum að reyna að borga Ísland út úr þessu prógrammi aftur. Það skal hafa algeran forgang af okkar hálfu að reyna að standa þannig að málum að við endurheimtum aftur frelsi okkar á þessu sviði eftir því sem aðstæður frekast leyfa. Það skiptir líka máli að við tökum eins lítið af þessum lánum og mögulegt er. Ég skora á ríkisstjórnina að haga þessu þannig að eins lítið af lánum, helst ekki meira en þegar er komið, verði tekið og að samningar við hina seðlabankana verði lánalínur frekar en lán þannig að við getum látið á það reyna að þurfa sem minnst að taka af þeim og bera af því vexti og kostnað. Það skiptir miklu máli og það skiptir líka máli gagnvart framtíðinni að við komumst undan skilmálunum. Hækkun vaxta, 10% niðurskurður á fjárlögum næsta árs, ákvæði um kjaramál í landinu, sem eru afar varhugaverð að mínu mati, vegna þess að ljóst er að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ætlast til þess að gerð verði þjóðarsátt um stórfellda frekari kjaraskerðingu í landinu en orðin er, það er ekkert hægt að lesa það sem þar stendur á blaði um kjaramálin öðruvísi. Áformin um ríkisfjármál til meðallangs tíma eru að ná hallanum niður á tveimur til þremur árum. Og hvernig ætla menn að fara að því ef hann verður nú kannski hátt í eða jafnvel fullir 200 milljarðar kr. þegar fjárlögum fyrir árið 2009 verður lokað? Halda menn að það taki ekki í að ná því síðan niður á tveim til þrem árum í framhaldinu með þeim horfum um samdrátt í þjóðartekjum, vaxandi atvinnuleysi og erfiðleikum sem hér eru teiknaðir upp? Auðvitað geta menn svo komið hér og sagt, og það munu sjálfsagt einhverjir gera: Já, en þetta er bara svona, staðan er svona skelfileg og hvað annað á að gera? Nauðhyggjuröksemdirnar hafa verið mjög fyrirferðarmiklar að undanförnu. Þeir sem leyfa sér að gagnrýna eru jafnvel skammaðir fyrir það að þeir skuli þá ekki hafa bjargað málunum - flokkar í stjórnarandstöðu skuli ekki bara hafa bjargað þessu. Það hefur ekki verið í okkar höndum að reyna að halda þannig á málum að Ísland ætti einhverra kosta völ og það er kannski mesta synd ríkisstjórnarinnar að hún hefur misst þessi mál í það öngstræti að setja allt traust sitt á þessa einu útgönguleið. Ekki er einu sinni hlustað á hagfræðinga og ýmsa aðila sem hafa varað við þessu og bent á að Ísland gæti reynt að hafa sig í gengum þetta eftir öðrum leiðum, t.d. einfaldlega þeim að taka ekki þessi lán, að undirgangast ekki skilmálana heldur reyna að rétta landið upp með eigin aflafé, þó að það verði erfitt í byrjun, gegn því að eiga bjartari framtíðarhorfur til lengri tíma litið með minni skuldir á herðunum. Auðvitað er það dapurlegt að ekki skuli vera stillt upp fleiri möguleikum, einhverri áætlun B, áætlun C, og að ríkisstjórnin skyldi ekki reyna að hafa einhver fleiri spil eða úrræði á hendi. Ég fullyrði að í byrjun októbermánaðar voru ýmsar leiðir mögulegar í þeim efnum, að sækja bráðabirgðalán til nágrannalandanna - frá Rússlandi eða Kína eða hvaðan sem það var - að því marki sem við töldum okkur nauðsynlega þurfa viðbótargjaldeyri inn í landið en gætum ekki farið þá leið að reyna að láta jákvæðan viðskiptajöfnuð, með snarminnkuðum innflutningi og lágu gengi krónunnar, rétta þetta við. Auðvitað er öllum ljóst að það væri erfitt en þó er það nú það sem er kannski að gerast núna og það er hæstv. ríkisstjórn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn - svo grátbroslegt sem það nú er - sem hafa sett á gjaldeyrishöft. Til hamingju, Sjálfstæðisflokkur, til hamingju með gjaldeyrisskömmtunina. Er ekki gaman að vera formaður Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra og setja á gjaldeyrishöft? Hvað halda menn að Sjálfstæðisflokkurinn hefði sagt ef sá sem hér talar hefði farið fyrir ríkisstjórn og sett á gjaldeyrishöft?  Niðurstaða okkar er einfaldlega sú að þessi leiðangur sé í heild sinni svo hættulegur að ekkert vit sé í að leggja upp í hann, að Alþingi afgreiði hér á einum degi heimildir til ríkisstjórnarinnar til að gera hvort tveggja, að fara inn í þennan Alþjóðagjaldeyrissjóðsleiðangur og skrifa upp á uppgjöfina í Icesave-deilunni. Þá er teningunum að verulegu leyti kastað og það verður risavaxið verkefni og erfitt fyrir Ísland að reyna að komast út úr þessu aftur þó að auðvitað verði að reyna það. Ég vísa til þess, sem ég áður sagði, að þeim mun minni lán sem tekin verða og þeim mun minna sem notað verður af þeim, þeim mun viðráðanlegra ætti það að geta orðið fyrir landið að komast út úr þessu aftur og endurheimta sjálfstæði sitt í þessum efnum. Það er niðurstaða í áliti 2. minni hluta, sem ég mæli hér fyrir, að í fyrsta lagi skorti allar forsendur til þess að standa að afgreiðslu þessa máls. Þetta er ekki hægt, það er ekki boðlegt að fara að afgreiða þetta svona á jafnveikum grunni og boðið er upp á. Væri það bara Alþjóðagjaldeyrissjóðshluti málsins einn og sér er hann í sjálfu sér sæmilega útreiknanlegur af því að þar liggur lánstími fyrir, og lánskjör o.fl. í þeim dúr, en því er ekki að heilsa og ekki er annað hægt en taka afstöðu til þessa máls í heild eins og það er. Nú er Alþingi ætlað á einum degi að afhenda framkvæmdarvaldinu - sem þegar hefur farið langt út fyrir valdmörk sín hvað það varðar að skuldbinda þjóðina og hefja framkvæmd þessa máls án samþykkis Alþingis - að afhenda ríkisstjórninni, sem ég treysti ekki og þjóðin treystir ekki, þessar ískyggilegu heimildir og láta hana annast um framkvæmdina með þeim stofnunum sem algjörlega hafa brugðist hlutverki sínu á undanförnum missirum. Það get ég ekki samþykkt af því að ég hef enga trú á því og ég hef ekkert traust til þess ferlis sem þá fer í gang í höndum þeirra manna sem þar eiga um að véla. Þá er betra að átta sig á því strax, stoppa við og segja: Nei, við skulum ekki fara með Ísland inn í þennan leiðangur úr því að hann lítur svona út. Það er heiðarlegra. Og þó að kostirnir séu ekki margir má a.m.k. berjast heiðarlega í staðinn fyrir að gefast upp með þeim hætti sem hér er að mörgu leyti ætlunin að gera og varpa vandanum inn í framtíðina. Það verða þá ríkisstjórnir og Alþingi og þjóðin á næsta og inn á þarnæsta áratug sem koma til með að bera hitann og þungann af því sem þessi ónýta ríkisstjórn ætlar að fara að skrifa upp á, því miður. Þó að erfiðleikarnir fram undan til næstu mánaða og missira séu því miður miklir, með uppsögnum og atvinnuleysi, verða skilmálar þjóðarbúsins og staða ríkisfjármála og opinberra fjármála enn ískyggilegri þegar frá líður, þegar vaxtakostnaðurinn hefur hlaðist upp ár frá ári. Ætli megi ekki ætla að hann verði orðinn um fjórðungur af fjárlögum á árunum 2010 og 2011? Það er ekki ólíklegt, þá verði hann kominn vel inn á annað hundrað milljarða kr. og eru þá afborganirnar ekki farnar að falla til að því marki sem þær verða. Það er því niðurstaða okkar að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar og fela henni að taka viðræður við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn upp á nýjum forsendum með það markmið að lántakan verði sem minnst eða engin og að skilmálarnir verði ekki þeir sem hér er teiknað til. Fáist Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ekki til að veita einhverja fyrirgreiðslu án þeirra þvingunarskilmála sem á okkur hafa verið settir er betra að sleppa því. Vegna tengingarinnar yfir í Icesave-uppgjöfina, sem er af tvennu illu enn tilfinnanlegri - að þar fari hundruð milljarða kr. íslenskra skattgreiðenda í hafið, peningar sem við sjáum aldrei neitt af, getum ekki nýtt til nokkurs hlutar. Öfugt við lán sem við tökum til einhverra verkefna hér innan lands, endurfjármögnunar eða til að styrkja gjaldeyrisvaraforða er ekki hægt að skrifa upp á þennan pakka og það er hliðstæð frávísunartillaga, eða öllu heldur rökstudd dagskrá, í hinni tillögunni þannig að niðurstaða okkar er sú að fara í málið á öðrum forsendum, að ríkisstjórnin fái það umboð frá Alþingi að fara aftur til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og semja þar upp á nýtt. Ef það verður niðurstaðan eftir sem áður að einhver lán, eða þó það lán sem komið er, eigi að standa - sjálfur sagði hæstv. forsætisráðherra opinberlega að ef Alþingi féllist ekki á umboðið til ríkisstjórnarinnar yrði láninu skilað og það hlýtur að standa enda er það að mestu leyti inni á bankabók í New York ef ég veit rétt - þannig að fyrir Alþingi geti komið á nýjum forsendum áætlun í þessum efnum sem byggist þá á því að menn hafi ekki gefist upp gagnvart Icesave-deilunni og sem byggist á því að menn ætli aðra leið með landið í gegnum þessa erfiðleika, leið sem minnstrar lántöku, hugsanlega þar með meiri erfiðleika til skamms tíma litið, maður verður að vera heiðarlegur og horfast í augu við að þá er verið að segja það, en framtíðarhorfurnar og möguleikar landsins til að vinna sig síðan hratt upp með miklu minni skuldir á bakinu væru margfalt betri. Þetta er niðurstaða 2. meiri hluta, 

Herra forseti. Hv. þingmaður flutti hér ítarlega ræðu og gerði grein fyrir sjónarmiðum sínum. Þótt hann hefði kosið að fara aðra leið en þá sem ríkisstjórnin hefur valið þá var eitt og annað sammerkt í ræðu hans og því sem verið er að vinna að hér. Það er t.d. ekki ætlunin að nota þau lán sem tekin verða frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og öðrum nálægum löndum nema brýna nauðsyn beri til þess. Vonandi þarf því ekki að nýta þau og jafnvel ekki að taka þau öll. Það fer eftir hvernig þróun mála verður á gjaldeyrismarkaðnum. Það er búið að borga út ákveðinn hluta af láninu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, það er rétt sem hv. þingmaður sagði. Þeir fjármunir eru í ávöxtun í bandaríska seðlabankanum í New York og hafa að sjálfsögðu ekki verið nýttir eins og þingmaðurinn gaf í skyn, þ.e. að búið væri að draga á þá peninga áður en Alþingi samþykkti þessa ályktun. Það hefur ekki verið gert og verður ekki gert enda verður þeim peningum skilað ef Alþingi fellst ekki á þá leið sem hér er lögð til. En það sem er ánægjulegt, herra forseti, er að í gær var krónan sett á flot eins og það er kallað og styrktist um milli 8 og 9% og það sem af er þessum morgni hefur hún styrkst um tæplega 7%. Og ef þetta heldur svona áfram þá gefur það góðar vonir um að sú áætlun sem verið er að setja hér í gang og unnið er að í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn gangi upp og þá verði hægt mjög fljótlega, ef krónan styrkist og nýtt og öflugra gengi fyrir íslensku krónuna festist í sessi, að búast við því að verðbólgan gangi hratt niður. Og hvað gerist þá? Þá byrja vextirnir að lækka og vonandi líka mjög hratt. Kannski strax fljótlega á næsta ári, ef þetta gengur eftir. Um þetta getur enginn fullyrt neitt en þetta gefur góða von um að þessi áætlun nái tilgangi sínum.

Herra forseti. Að sjálfsögðu erum við ekkert ósammála um margt sem þessu máli tengist. Við þingmenn getum ekkert verið ósammála um þá erfiðleika sem íslenskt þjóðarbú stendur frammi fyrir. Það er tilgangslaust að þrasa eitthvað um það. Þeir eru eins og þeir eru og ekki reyni ég að ræða þessa hluti öðruvísi en að horfast í augu við þá af raunsæi. Ég gagnrýni hins vegar margt í því hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur haldið á málum og ég ber mikinn kvíðboga í brjósti fyrir því að farin sé sú leið sem felst í þeirri heildaráætlun sem fólgin er í báðum þeim þingmálum sem eru á dagskrá í dag. Ég er alveg sérstaklega kvíðinn ef það verður í höndum ríkisstjórnar og stofnana sem njóta ekki trausts, hvorki inn á við né út á við. Það þyrfti að vera stór hluti af þessu verkefni, því endurreisnarverkefni sem þjóðin stendur frammi fyrir, að safna saman kröftunum og fylkja liði á bak við forustu sem nyti trausts á öllum vígstöðvum, í stjórnmálum, í fagstofnunum, úti í viðskiptalífinu og annars staðar. En því miður er því ekki að heilsa í dag og í samfélaginu er útbreitt vantraust í gangi. Það er að sjálfsögðu gott og ég fagna yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra um að eins lítið af þessum lánum verði tekið og hægt er og eins lítið notað og mögulegt er. Það lagði ég einmitt áherslu á í máli mínu. Það er líka gott í sjálfu sér að krónan fer vel af stað, þau litlu viðskipti sem þar þó eru. En við skulum ekki tala eins og þar sé einhver venjulegur markaður á ferð með þeim gjaldeyrishöftum og takmörkunum á fjármagnshreyfingum sem þar eru og ákaflega litlum viðskiptum við sérstakar aðstæður. Það er hins vegar of snemmt að fagna. Við skulum fara mjög varlega í það og ég minni á að hæstv. forsætisráðherra hefur áður reynst heldur slakur spámaður í svona efnum, hvort sem um er að ræða að botninum sé náð svona af og til eða t.d. þegar hann fagnaði því að krónan styrktist í nokkra daga í aprílmánuði síðastliðnum. En það fór nú á aðra leið eins og kunnugt er, mjög fljótlega. Ég held því að það sé algjörlega ótímabært að gefa sér hvað á eftir að verða með krónuna. En ef það gengur vel án nokkurs 

Herra forseti. Ég skildi hv. þingmann sem hér talaði áðan þannig að hann gerði athugasemdir við það að fleyting krónunnar skyldi hefjast með þann bakhjarl sem felst í yfirlýstu liðsinni Alþjóðagjaldeyrissjóðsins áður en Alþingi hefði samþykkt þessa þingsályktunartillögu. Ef ég hef skilið athugasemd þingmannsins rétt þá verð ég að segja það héðan úr ræðustóli að ég er honum hjartanlega sammála um það.

Herra forseti. Ég þakka undirtektir hæstv. orkumálaráðherra. Það sem ég var að draga upp í þessu máli er hversu haldlítið það er þegar handhafar framkvæmdarvaldsins standa að gjörningum, þ.e. þegar um fjárskuldbindingar eða undirritun samninga er að ræða, og verja sig með því að segja að þeir séu gerðir með fyrirvara um samþykki Alþingis en svo kemur á daginn að í raun og veru er það formið eitt vegna þess að framkvæmd viðkomandi verkefnis er þegar hafin. Auðvitað má segja að prógrammið hafi farið strax í gang þegar Seðlabankinn var þvingaður til að hækka stýrivextina. Alþingi var ekki búið að koma að þessu máli þá og vissi eiginlega ekki neitt um það, það var allt í leyni, samanber getgáturnar um hver bæri ábyrgð á þeirri ákvörðun. Síðan kemur það á daginn að búið er að taka fyrsta hluta lánsins sem er inni á bankabók í New York þannig að það er hægt að skila því ef svo bæri undir. Svo er þegar byrjað að fleyta krónunni. Í trausti hvers gera menn það? Þeirrar vissu umhverfisins að Ísland er komið með einhvern gjaldeyri á bak við sig og á hann tiltækan ef á þarf að halda. Framkvæmdin er því hafin og Alþingi er stillt hér upp við vegg gagnvart því að samþykkja umboð til ríkisstjórnarinnar fyrir verkefni sem framkvæmdarvaldið hefur þegar hafið framkvæmd á. Þetta er bara veruleiki og auðvitað á þetta ekki að vera svona.

Herra forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um þetta atriði. Að öðru leyti álít ég að sú lausn sem hann talar um og kallar núlllausn hefði hugsanlega verið fær. Ég tel hins vegar að sú leið sem er farin með þessari þingsályktunartillögu sé miklu heppilegri til þess að við náum okkur fyrr upp úr þeirri djúpu lægð sem við erum að sigla inn í. Það er tvennt sem hv. þingmaður nefndi sérstaklega og taldi slæmt við skilyrði Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það er í fyrsta lagi vaxtahækkunin. Ég styð hana á þeirri forsendu að ég tel að hún sé nauðsynleg viðspyrna gegn útflæði fjármagns og af sömu ástæðu styð ég líka gjaldeyrishöftin. Í annan stað sagði hv. þingmaður að gjaldeyrissjóðurinn krefðist mikils niðurskurðar. Það er alveg rétt að það felst í þessari stefnu. En hv. þingmaður sagði líka að við hefðum lent í náttúruhamförum þótt þær væru að vísu af mannavöldum. Þegar þjóð lendir í slíku þá verður hún að bregðast við. Okkur er sá kostur einn nauðugur við þessar aðstæður að skera niður og við verðum að gera það. Og eftir það mikla góðæri sem hér hefur verið á síðustu árum þá tel ég að okkur takist að skera niður þá tugi milljarða sem við verðum að gera án þess að það muni leiða 

Herra forseti. Það væri fróðlegt ef maður hefði tíma til, að ræða um aðrar mögulegar leiðir í gegnum þetta. Það sem ég kallaði núlllausn er ósköp einfaldlega sú hugsun að reyna að sleppa hjá því að taka þessi lán, sérstaklega frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum vegna þess að því verður ekki á móti mælt að það er því verði keypt að ríkisstjórnin gafst upp í Icesave-deilunni, til að koma lánsumsókninni hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum áfram, það hangir á spýtunni. Það er bara þannig. Ég er ekki í nokkrum vafa um að ef ekki væri þetta kvika fé inni í hagkerfinu, jöklabréfin, sem ríkisstjórnin er nú hvort sem er að læsa inni með gjaldeyrishöftum, þá hefði verið miklu vænlegra að reyna að fara þessa leið út úr erfiðleikunum á forsendum landsins sjálfs og treysta á það að jákvæður viðskiptajöfnuður mundi fljótlega rétta stöðuna af og styrkja gengið eins og kannski má segja að vissar vísbendingar 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ræddi um núlllausn. Hún er athyglisverð en ég held að því verði ekki á móti mælt að hún hefði haft í för með sér gríðarlega óvissu og gríðarlega hættu. Hún hefði einungis getað gengið upp með víðtækum gjaldeyrishöftum og jafnvel með enn hærri stýrivöxtum en þó er raunin í þessu tilviki til að stemma stigu við útflæði fjármagns sem hefði verið óhjákvæmilegt við þær aðstæður. Það hefði verið mikið hættuspil að leika sér með þeim hætti að afkomu almennings í landinu og þá hefðum við staðið raunverulega frammi fyrir verulegri hættu á óðaverðbólgu og sívaxandi gjaldeyriskreppu. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lærði ekkert af fyrri reynslu sinni í öðrum löndum og beitti sömu frjálshyggjulausnunum, ef ég man rétt, og sömu áherslunni að öllu leyti í því efni. Þarna er hv. þingmaður að reyna að sanna fyrir sjálfum sér að málflutningur hans hingað til eigi við rök að styðjast því að reynslan sýnir allt annað. Það var athyglisvert í viðskiptanefnd í síðustu viku að sjá að hinn ágæti framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, Vilhjálmur Egilsson, trúði varla sínum eigin augum þegar hann sá gjaldeyrishöftin sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafði lagt til. Þar kom líka fram að það var erfitt fyrir fulltrúa Vinstri grænna í nefndinni, hv. þm. Jón Bjarnason, að finna leið til að vera á móti málinu, slíkur konfektmoli fannst honum nú felast í þessum víðtæku gjaldeyrishöftum. Það er nefnilega alveg ljóst að þau víðtæku gjaldeyrishöft sem nú hafa verið sett á í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eru virkilegt fráhvarf frá þeirri stefnu sem sjóðurinn hefur fylgt hingað til og hann er þar greinilega að læra af reynslu sinni. Þetta atriði í málflutningi 

Herra forseti. Þetta er dálítið athyglisverður málflutningur. Í sporum stjórnarþingmanna mundi ég tala af hógværð um gjaldeyrishöftin. Að reiða það fram sem röksemd fyrir því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sé orðinn að einhverri haftastofnun sem haldi upp á það alveg sérstaklega að hindra frjálst flæði fjármagns, ég held að það séu ekki miklar innstæður fyrir því hjá hv. þingmanni. Það sem gjaldeyrishöftin segja hins vegar og maður þorir varla að taka sér í munn er náttúrlega það að meira að segja Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er svo efins um að þetta heppnist að hann fellst á gjaldeyrishöft. Það er það sem stjórnarliðar ættu að hafa í huga þegar þeir tala um þetta. Það er auðvitað nánast eins og vantraustsyfirlýsing á áætlunina að sjóðurinn skuli telja og fallast á að það þurfi gjaldeyrishöft til að setja þetta í gang. 
             Prógrammið er ekkert annað en gamla harðlínustefnuprógrammið, með hækkun vaxta og blóðugum niðurskurði opinberra útgjalda. Það er gamla og mislukkaða aðferðin, að reyna að skera niður og spara samfélagið í gegnum kreppuna sem hefur alls staðar endað illa, með meira atvinnuleysi og meiri erfiðleikum en hjá þeim löndum sem hafa valið aðrar leiðir, eins og Malasía sem tók ekki lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum við mjög erfiðar aðstæður, sambærilegar okkar að mörgu leyti og fór sína eigin leið. Erfiða leið sem við getum kallað núlllausn, en ætli sú leið hafi ekki þegar á daginn kom reynst betur en hin leiðin? Sum önnur nágrannaríki lentu í alveg gríðarlegum erfiðleikum einmitt vegna þess að þau völdu hina leiðina. Ríkisstjórnin getur að minnsta kosti ekki gagnrýnt hugmyndir um að gera eitthvað annað með því að þær mundu kalla á gjaldeyrishöft eins og hv. þm. Árni Páll Árnason reyndi að gera áðan. Það er nú bara þannig að það er ekki sá sem hér stendur sem ber ábyrgð á því að hafa sett á gjaldeyrishöft. Það er ríkisstjórnin. Það eru allir frelsispostularnir. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir áliti 3. minni hluta utanríkismálanefndar við stöðu þessa máls sem er eins og alþjóð veit eitt af alvarlegustu málum sem upp hafa komið í íslensku þjóðfélagi í áratugi. Miðað við þau gögn og munnlegar upplýsingar sem legið hafa fyrir í utanríkismálanefnd við afgreiðslu málsins verður að gera í upphafi þann almenna fyrirvara við afgreiðslu þess að flest bendir til að það taki þjóðina að minnsta kosti fimm eða jafnvel tíu ár að vinna sig út úr þeim vanda sem við blasir. Það geta liðið mörg ár þar til ríkisfjármálin verða aftur afgreidd án halla á hv. Alþingi á hverju ári. Það liggur því fyrir að auknar byrðar verða lagðar á almenning á næstu árum. Niðurskurður á fjárlögum mun verða staðreynd og það er næsta víst að greiðslubyrði vaxta og afborgun lána verður stór þáttur í fjárlögum næstu ára sem m.a. verður mætt, að ég hygg, með mismunandi tillögum um skattahækkanir í framtíðinni. Ríkisstjórnin og Seðlabankinn tóku þá stefnu að leita samninga við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Aðrar leiðir voru ekki fullreyndar, að mínu mati. Þá á ég einfaldlega við að fullreyna þá lánasamninga sem ef til vill hefðu staðið til boða í upphafi ferlisins. Sá skilyrðapakki sem ríkisstjórnin lýsti yfir að fjallaði um áform íslenskra stjórnvalda vegna fjárhagslegrar fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum var um síðir kynntur á hv. Alþingi en hafði reyndar áður birst í DV. Öll ábyrgð málsins og meðferð þess hvílir því á herðum ríkisstjórnarinnar enda Alþingi ekki upplýst um málatilbúnað. Áætlun ríkisstjórnarinnar og samkomulag við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er stærsta mál sem þjóðin hefur staðið frammi fyrir í áratugi og að mörgu leyti er framtíð okkar í gerbreyttu samfélagi. Það verður ekki undan því vikist að vandinn fram undan er staðreynd og á honum verðum við að taka hvort sem okkur líkar betur eða verr. Vandinn hverfur ekki nema því aðeins að við vinnum skipulega að því að takast á við hann þannig að þjóðin fari í framtíðinni sem best út úr þessum málum. Í því sambandi teljum við í Frjálslynda flokknum að einkum þurfi að verja heimilin og velferðarkerfið í komandi þrengingum. Það þarf að reyna að auka tekjur með öllum tiltækum ráðum í þjóðfélaginu og sömuleiðis að halda uppi atvinnustiginu eins og hægt er. Það hefur mikið skort á að skýrar upplýsingar væru til staðar um þær heildarskuldir sem íslenska ríkið þarf að taka til sín með erlendum lántökum. Ég vil taka undir orð hæstv. forsætisráðherra að vissulega er að því stefnt að taka eins lítil lán og mögulegt er. Það er sú meginstefna sem við þurfum að hafa til að reyna að komast út úr þessum vanda og alvarlega ferli, að taka eins lítil lán og mögulegt er. Því verður hins vegar ekki undan vikist að leysa vandann með erlendum lántökum. Mjög hefur þó skort á upplýsingar við vinnslu málsins að mínu mati. Ekki hefur verið lagt raunsætt mat á hver vaxtabyrðin verður né hvernig afborgunarskilmálarnir verða eða hvað það mun kosta íslensku þjóðina. Í utanríkismálanefnd var lagt fram plagg sem fylgiskjal í áliti meiri hlutans um það hvernig það ferli sem sett var upp gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum gæti hugsanlega litið út, þ.e. aðgerðapakkinn. Hins vegar fylgja engir útreikningar á því nákvæmlega hverju við stöndum frammi fyrir í tölum, vaxtabyrði og afborgunarskilmálum komandi ára. Hægt er að áætla eftir þeim munnlegu upplýsingum sem komið hafa fram við meðferð málsins í fjárlaganefnd og í utanríkismálanefnd hver skásta staðan geti orðið og einnig versta staðan. Ég held að ef við reynum að gera okkur grein fyrir því hver skásta staðan í þjóðfélaginu geti orðið, þegar tekið er tillit til þess máls sem við ræðum á eftir varðandi hina svokölluðu Icesave-reikninga í löndum Evrópusambandsins og væntanlegu samningaferli um það, að því gefnu að tekið sé tillit til þess að talsverðar eignir geti farið upp í þær skuldir á móti við sölu eigna m.a. í Bretlandi, þá sé líkleg niðurstaða að besta staðan geti verið í heild um 700 milljarðar kr. í skuldastöðu næstu tvö til þrjú ár. Það er ekki vitað nákvæmlega en leiða má að því líkur. Þær tölur eru þekktar sem við höfum dregið á lánalínur á þær heimildir sem við höfum samið um við Norðurlandaþjóðirnar, þ.e. við seðlabanka frændþjóða okkar. Við þekkjum líka þær tölur sem lagðar hafa verið í íslenska bankakerfið og við getum giskað á að við bestu niðurstöðu úr Icesave-reikningunum sitji kannski eftir 150 milljarðar á íslensku þjóðinni. Ef það eru réttar ágiskanir sem er kannski nálægt því að vera skásta staðan, að teknu tilliti til þess láns sem við tökum hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, þá er líklegt að vaxtabyrði komandi ára liggi á bilinu 50–70 milljarðar ár hvert. Ég tel ekki rétt að fara í gegnum þessa umræðu án þess að nefna neinar tölur sem menn vita best um. En ég sakna þess, bæði í fjárlaganefnd og utanríkismálanefnd, að það skuli vera svo að við ræðum einn stærsta vanda sem íslenska þjóðin stendur frammi fyrir án þess að fá fram raunhæfar upplýsingar um hvað fram undan er í lántökum, hvað er fram undan í vaxtakjörum, hvað er fram undan í afborgunarferli o.s.frv. og tímaröð á hvernig raða megi þessu saman með sem hagfelldustum hætti fyrir íslensku þjóðina til framtíðar. Því eins og hæstv. forsætisráðherra sagði þá skiptir auðvitað máli hversu stórt lán við tökum og ég tek undir það og ítreka að auðvitað er best að taka eins lítið lán og við mögulega komumst af með. En allt að einu þurfum við líka að gera áætlun um að taka lán til að borga niður lán á þessum tíma. Því þó að kvaðir séu um að skera niður í fjárlögum um 10% á næstu árum þá er mjög vafasamt að það dugi til, til að axla þær byrðar sem á okkur lenda vegna vaxta og afborgana á komandi árum. Í áliti okkar kemur fram, hæstv. forseti, að líklegt sé að í fjárlögum næstu ára muni verða útfærðar mismunandi skattahækkanir, m.a. til að axla þær byrðar sem þjóðin tekur nú á sig. Það er einnig líklegt að hallinn á ríkissjóði næstu þrjú árin geti orðið yfir 400 milljarðar samanlagður. Þann halla þarf einnig að fjármagna og væntanlega verður það gert með innlendri lántöku, útgáfu ríkisskuldabréfa. Það fer ekkert á milli mála að við erum að taka mikla áhættu með framtíð okkar næstu árin og göngumst í raun undir það að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi framkvæmd efnahagsstefnuna að miklu leyti á valdi sínu miðað við þau skilyrði sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að gangast undir og er fylgifiskur þeirrar lántöku sem við erum að ræða um varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Auðvitað er margt óljóst um þau árangurstengdu markmið sem miða skal við, m.a. í eftirliti sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ætlar að hafa með stefnu okkar til framtíðar. En eftir því sem við komumst af með því að taka minni lán þeim mun auðveldara verður þetta allt saman fyrir okkur og væntanlega erum við öll sammála um það, í hvaða stjórnmálaflokki sem við erum, að við munum leggjast á árarnar við að koma okkur út úr þeim vanda sem vissulega er staðreynd. Segja má að Alþingi standi í raun frammi fyrir orðnum hlut að því er varðar lántöku hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Málið var þannig unnið af hálfu ríkisstjórnar og Seðlabanka að ekki varð aftur snúið. Krónan er komin á flot m.a. í skjóli þess gjaldeyris sem lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum veitir okkur og við erum því rauninni ekki að fjalla um þetta mál þannig að samningagerðin sé gerð með fyrirvara Alþingis. Framkvæmdin er hafin, lán hefur þegar verið tekið og í raun hefur ríkisstjórnin lokað öðrum leiðum ef þær voru mögulegar fyrr í ferlinu, sem vissulega getur verið deiluefni út af fyrir sig. Eitt liggur algjörlega fyrir, hæstv. forseti, í þessu máli. Áætlun ríkisstjórnarinnar um ferlið fram undan liggur ekki fyrir nú og þegar spurt er í nefndum þingsins þá er jafnan vísað á áætlanir eða spár Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þó að það séu liðnir hátt í tíu dagar síðan beðið var um sérstakt yfirlitsblað frá stofnunum ríkisins, forsætisráðuneytinu, fjármálaráðuneytinu, Seðlabanka, um það hvernig framtíðin gæti litið út að þessu leyti, hvaða áætlun liggi fyrir um lántökur, kostnað af þeim, afborganir, afborgunarskilmála, röð lántökunnar og svo framvegis, ríkisfjármálin, þá hafa slíkar upplýsingar ekki verið gefnar. Einstöku sinnum hefur á fundum komið einn og einn takmarkaður upplýsingapakki í mæltu máli, þá ýmist frá fulltrúum Seðlabankans eða fulltrúum ríkisstjórnarinnar úr ráðuneytunum. Í heildina litið höfum við þingmenn ekki haft yfirlit yfir þetta mál á einu skipulegu framlögðu blaði um það hvernig málið gæti litið út heldur eru þetta samantínd brot og oft og tíðum byggt á munnlegum upplýsingum. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að í þessu ferli er virkilega hægt að sakna gömlu Þjóðhagsstofnunar sem hafði þó það hlutverk að reikna fyrir okkur út marga valkosti í ýmsum málum, þ.e. hvað gæti gerst við ákveðnar aðstæður eða miðað við ákveðnar forsendur og að menn hefðu þá getað lagt hér fram útreikninga sem sýndu valkost eitt, tvö og þrjú eða A, B og C eftir atvikum eftir því hvernig menn vilja orða það, miðað við mismunandi lántökur og mismunandi niðurstöðu. Það er alveg ljóst, hæstv. forseti, að okkur er mikill vandi á höndum á næstu árum að stýra fjármálum ríkissjóðs meðal annars með þeim áherslum að halda hér utan um velferðarkerfið, tryggja að ekki verði fjöldagjaldþrot heimilanna, stuðla að því svo fremi sem við getum að atvinnustigið í landinu haldist uppi. Þetta eru allt markmið sem við þurfum að horfa á í ríkisfjármálunum sama hvar í flokki við stöndum til að forðast að lenda of djúpt í þeirri lægð og vanda sem við stöndum frammi fyrir. Hæstv. forseti. Ég tel að sú stýrivaxtahækkun sem gripið var til fyrir nokkrum vikum hafi verið misráðin. Ég tel að það eigi að keyra stýrivextina mjög hratt niður meðal annars til þess að stuðla að því að atvinnulífið nái hér betri stöðu sem allra fyrst. Það er mikið um uppsagnir hjá atvinnufyrirtækjunum og við megum ekki með neinum hætti við því að þær haldi áfram eins og verið hefur því að við þurfum að styðja við atvinnulífið. Það er líka partur af því að vernda stöðu heimilanna. Partur af því, hæstv. forseti, fyrir framtíðina er líka að afla þjóðarbúinu tekna og við getum vissulega aukið tekjur þessa þjóðfélags. En þá verða menn líka að vera samtaka um að það geti þurft að taka einhverja áhættu í þeim efnum, eða sumir vilja kalla það áhættu. Ég er reyndar ekki á því að mikil áhætta sé fólgin í því þó að við aukum tekjurnar úr hafinu og við þurfum að horfa til þess hvaða kosti við eigum varðandi orkunýtingu og þar eigum við auðvitað fleiri kosti en bara álver. Við erum langt komin á þeirri vegferð að byggja upp álver í Helguvík og ákvarðanataka um Húsavík liggur held ég fyrir. Ég tel að við eigum ekki snúa af þeirri braut heldur reyna að fleyta þeim verkefnum áfram þó ég sé ekki talsmaður þess, hæstv. forseti, að hér rísi álver í hverri vík. Ég tel einmitt að það sé kominn tími á að fara að staldra þar við fyrir framtíðina og horfa til annarra kosta. Það liggur ljóst fyrir að á komandi árum mun sá mikli vandi sem við stöndum frammi fyrir birtast íslensku þjóðinni í skertum lífskjörum. Það er ekki hægt að ræða þessi mál án þess að segja hlutina hreint út eins og þeir eru. Lífskjörin munu versna áður en þau batna. Það er alveg ljóst. Vonandi verða árin ekki mörg sem við búum við þær alvarlegu afleiðingar sem mér sýnast fylgja þeim skuldum sem við erum að taka á okkur. En ég held að það sé mikil bjartsýni að halda að þessu ljúki á næstu fjórum, fimm árum. Svo getur ekki orðið, hæstv. forseti, nema við fáum þá einhvern algjöran sérstakan happdrættisvinning hér í verulega auknum tekjum og ýmsum aðstæðum sem maður sér alla vega ekki fyrir hér og nú, enda hefur sá sem hér stendur í ræðustól aldrei unnið í happdrætti og hefur ekki byggt mikið á því að vinna í happdrætti fyrir framtíðina. Niðurstaðan getur hins vegar orðið sú í versta falli að staða þjóðfélagsins verði sú að heildarskuldir okkar fari yfir 1.000 milljarða, jafnvel upp í 1.400 milljarða, meira en þjóðarframleiðslan. Það má meðal annars lesa í sumum skjölum sem sést hafa þar sem þjóðarframleiðslan er notuð sem viðmið við það hverjar skuldirnar gætu orðið. Það er mjög alvarlegt ef svo fer, hæstv. forseti, og það ber að varast. Það ber að varast með öllum tiltækum ráðum að í svo stórum skuldapakka lendi íslenska þjóðin til framtíðar. Við stöndum hins vegar frammi fyrir því, hæstv. forseti, að sú vegferð sem við nú ræðum, lántakan hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, er hafin og ég sé ekki, hæstv. forseti, að neinn vegur sé að snúa við á þeirri leið sem við erum komin á. Þess vegna eru aðeins tveir kostir í stöðunni fyrir okkur þingmenn í stjórnarandstöðu að mínu viti. Annar er sá að sitja hjá við afgreiðslu þessa máls í ljósi þess hvernig það hefur verið unnið og hvar ábyrgðin liggur. Hinn er sá að greiða atkvæði með tillögunni í þeirri von að það ferli sem þegar er hafið og verður örugglega ekki snúið frá færi þjóðinni þá bestu niðurstöðu sem við getum búist við út úr þessum vanda. Ég hygg, hæstv. forseti, að það verði niðurstaða okkar í Frjálslynda flokknum.

Hæstv. forseti. Á 9. og 10. áratug síðustu aldar, þ.e. í lok 9. áratugarins og byrjun þess 10., starfaði ég sem ráðgjafi í GE, bandarísku fyrirtæki, enda búsett þá í Bandaríkjunum. Á þeim tíma var GE að lyfta sér upp úr mikilli kreppu í því fyrirtæki. Þar störfuðu 360 þúsund manns víða um heim og ég verð að segja frá þeirri reynslu að uppbyggingin var mjög gjöful, hún var erfið en með samræmdu áralagi og mikilli þrautseigju náði fyrirtækið því að standa miklu öflugra eftir en áður. En Ísland er ekki fyrirtæki og þar með lýkur einhvers konar líkingamáli varðandi GE. Hins vegar hafa þjóðir víða um heim lent áður í bankakreppum og mig langar í tilefni af umræðunni í dag að fjalla um þrjú atriði: Í fyrsta lagi þann lærdóm sem við getum dregið af öðrum þjóðum í því ferli sem við göngum nú í gegnum. Í öðru lagi ætla ég að gera tilraun til að fara yfir nokkra þætti í viljayfirlýsingunni sem fylgir þingsályktunartillögunni og í þriðja lagi aðeins að fjalla um fjárhagslegar skuldbindingar okkar Íslendinga í tengslum við þetta mál á næstu árum. Þingsályktunartillagan sem nú er til umfjöllunar hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta áform um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á grundvelli fyrirliggjandi viljayfirlýsingar íslenskra stjórnvalda.“ Síðan fylgir viljayfirlýsingin. Varðandi þann lærdóm sem draga má af reynslu annarra þjóða langar mig að nefna að Svíar og Finnar gengu í gegnum mjög erfiða bankakreppu í byrjun 10. áratugarins og það er athyglisvert að skoða bankakreppur og kreppur liðinna áratuga í því ljósi en þær hegða sér að sumu leyti svipað og að sumu leyti aðeins mismunandi, eftir um hvaða þjóð er að ræða. Í stóru myndinni má lesa eftirfarandi í gögnum margra þjóða, þ.e. um tilurð fjármálakreppu og ég ætla að vitna í skýrslu sem ég las um finnsku fjármálakreppuna. Hún var á ensku og þar var tekið saman í sex orðum hvað olli fjármálakreppunni í Finnlandi: „Bad luck, bad policy, bad banking,“ þ.e. að við höfum verið óheppin, það voru óviðunandi reglugerðarumhverfi og í þriðja lagi að bankastarfsemin var of áhættusækin. Varðandi óheppnina, af því að ég ætla aðeins að fara í þá þætti sem við getum talað um að við getum lært af öðrum, þá megum við Íslendingar ekki skauta yfir þá staðreynd að við erum ekki fyrst þjóða til að fara í gegnum svona herfilega reynslu eins og við erum að ganga í gegnum núna heldur hafa aðrir og líka Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn oft farið í gegnum svona kreppu og það má draga lærdóm af því. Ég ætla að leyfa mér að kíkja aðeins á það sem þeir Finnar sem hafa gert greiningu á orsökum finnsku kreppunnar hafa sagt um hana. Í fyrsta lagi um óheppnina. Það varð til kreppa í kjölfar frelsis á fjármálamarkaði. Reglur voru rýmkaðar. Það var líka efnahagslægð á alþjóðamörkuðum á sama tíma. Það var gríðarleg útlánaaukning hjá bönkum og afar gott aðgengi að erlendum lánum. Það var mikil skuldasöfnun fyrirtækja og heimila og á sama tíma stöðugt hækkandi eignaverð. Í Finnlandi hafði það mikil áhrif að Sovétríkin riðuðu til falls. Hækkandi vextir ýttu undir flæði erlends fjármagns, gengi marksins í Finnlandi varð of sterkt, gengi þýska marksins var veikara og menn fengu gjarnan lánað í þýskum frekar en finnskum mörkum. Varðandi reglugerðarumhverfið segir að frelsinu hafi ekki fylgt viðunandi reglugerðarumhverfi. Að ófullnægjandi stefna í fjármálum, peningamálum og auk þess ófullnægjandi lagaumhverfi hafi verið til staðar. Að fjármálaeftirlitið í Finnlandi hafi ekki verið eflt samhliða auknu frelsi. Í þriðja lagi varðandi áhættusækna bankastarfsemi þá er talað um áhættusækni og mjög hraðan vöxt í kjölfar frelsis. Útlánaaukningu, að miklu leyti eða töluverðu leyti í erlendri mynt. Það var töluvert aukin samkeppni bankanna um markaðshlutdeild, hækkun eignaverðs, aðgengi í erlent fjármagn, það hefur reyndar komið fram áður. Það var líka talað um kæruleysi í fjárfestingum og útlánastarfsemi og mjög veika áhættustýringu í bönkunum og innra eftirlitið var þar að auki veikt. Hljómar þetta kannski kunnuglega? Ég held að mörgum þyki þetta hljóma kunnuglega og auk þess þegar farið er að lesa skýrslurnar frá Argentínu og skýrslurnar frá Svíþjóð og reyndar fleiri löndum, þá hljómar þetta nefnilega svolítið skylt, þ.e. að aðdragandinn virðist vera mjög svipaður. Þá með afleiðingarnar. Skyldu þær vera svipaðar? Að sumu leyti og öðru leyti ekki. Afleiðingarnar í Svíþjóð voru t.d. þær að húsnæðisverð féll um 50% frá því sem hæst var. Nákvæmlega sama gerðist í Finnlandi, svipað í Argentínu og ég gæti haldið áfram. Þetta er athyglisvert að skoða stóru myndina. Þá er það hagvöxturinn. Ég er hérna með línurit sem ég fékk frá forsætisráðuneytinu sem sýnir hvernig hagvöxtur þróast ef miðað er við að kreppuárið sé samstillt, þ.e. það ár þegar kreppan nær fyrst fullum þunga eins og verður 2009. Í 123 löndum er skoðað hvað gerist og einnig er spá sem byggir á útreikningum forsætisráðuneytisins og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem sýnir hvernig íslenska kreppan muni líklega haga sér. Og ég get sagt, byggt á þeirri greiningu sem ég hef gert á bankahruni í Argentínu, Finnlandi, Svíþjóð og reyndar víðar að á þessu fyrsta ári, þ.e. sambærilegu við 2009, er hagvöxtur mínus 8–10%. Því er spáð líka hér að hagvöxtur verði neikvæður um u.þ.b. 8%. Hagvöxtur er neikvæður áfram á ári tvö en byrjar síðan að snúast í jákvæðan hagvöxt. Í Argentínu skall kreppan á í desember 2001. Því miður blasti strax við Argentínumönnum gríðarleg stjórnmálakreppa. Það voru einir fimm forsetar sem tóku völd hver á eftir öðrum í skamman tíma eftir að bankakerfi þeirra hrundi í desember 2001. Argentínumenn fóru í gegnum mjög djúpan dal og djúpa kreppu en ég minni á að árið 2006 staðgreiddu Argentínumenn skuldir til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þeirra viðmiðunarár var 2002 og neikvæður hagvöxtur var þar 2002 og 2003, snerist síðan í jákvæðan árið 2004. Vandinn við þessar kreppur, sem ég er svolítið ósátt við og fær mann til að hugsa, er að þær leiddu til ákveðinna afleiðinga hjá þjóðunum sem virtust ekki vera afturkræfar á þeim tíma sem maður hefði viljað sjá. Dæmi: Gengi pesóans í Argentínu hefur engan veginn náð því stigi sem það var fyrir kreppu en aftur kemur maður að því einstaka í hverju landi fyrir sig. Það má líka vissulega benda á að Argentínumenn höfðu lifað langt um efni fram á áratugnum 1990–2000 og m.a. nánast handhaldið gengi pesóans við dollar, í heilan áratug. Þeir mokuðu peningum í þetta, m.a. peningunum frá IMF. Þeir höguðu sér rosalega illa, má eiginlega segja, og gengið er engan veginn komið til baka. Ef við lítum við Finnlands þá er þar dæmi um eitthvað sem er hræðilegt að horfa til og virðist hafa verið afar erfitt að endurheimta en það er atvinnustigið hjá Finnum. Áður en kreppan skall þar á í upphafi 10. áratugarins var atvinnuleysi um 3%. Um 1993 var atvinnuleysið orðið 20%, sem er vissulega rosalega hátt, og 1994 var það enn þá 20% en maður skyldi ætla að það hafi farið í betra horf hjá Finnum og vissulega gerði það það því í dag er atvinnuleysi 6%, mun hærra en það var fyrir kreppu. Af þeim 6% sem eru atvinnulausir í Finnlandi hefur um það bil fjórðungur, þ.e. 2% Finna, lent í langtímaatvinnuleysi og það eru afar slæmar fréttir. Þetta er viðvarandi atvinnuleysi þegar viðkomandi einstaklingur hefur verið atvinnulaus í mjög mörg ár. Ég veit að lærdómur frá öðrum skiptir okkur höfuðmáli. Ég veit líka að lærdómur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins skiptir okkur höfuðmáli. Við Íslendingar eigum ekki að fara í þetta einir. Við eigum að leita í sjóði, reynslu og þekkingu þeirra sem á undan hafa gengið og við eigum að nýta okkur Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem við erum aðilar að og höfum verið í áratugi og við eigum að fara í gegnum þetta. Við erum kannski ein fyrsta þjóðin sem leitar á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í þeirri alheimskreppu sem við stöndum vissulega frammi fyrir, a.m.k. í vestrænum heimi stöndum við frammi fyrir víðtækri kreppu sem lýsir sér í lánsfjárþurrð og gífurlega erfiðri stöðu á lánsfjármörkuðum. Það eru erfiðleikar hjá fyrirtækjum, t.d. hjá bílaframleiðendum. Við gætum farið að rekja stöðuna í heiminum núna en ég ætla ekki að gera það. Ég vil sjá okkur Íslendinga vera fyrstu þjóðina til að leita á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en líka fyrstu þjóðin til að fara út úr aðstoð þeirra vegna þess að við höfum í raun og veru náð þeim árangri sem við þurfum að ná. Mér finnst mikilvægt að við lærum af reynslu annarra. Í öðru lagi langaði mig að tala aðeins um viljayfirlýsinguna, tillögu til þingsályktunar og viðhengið með henni. Viðhengið er um aðgerðir og áform íslenskra stjórnvalda vegna fjárhagslegrar fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Í viljayfirlýsingunni koma fram 27 liðir sem ég veit að þingmenn þekkja mjög vel og í þeim birtist aðgerðaáætlun ríkisins varðandi stefnuna næstu árin eða næstu missirin skulum við segja. Það má eiginlega skipta þessu plaggi í tvennt. Í fyrsta lagi er fjallað um endurskipulagningu bankakerfisins. Í öðru lagi stefnuna í peninga- og gjaldeyrismálum. Í þriðja lagi stefnuna í ríkisfjármálum og svo um samstarfið um vinnumarkaðinn og þjóðarsáttina, sem við þurfum að ná. Mig langar til að nefna margt í plagginu en tíminn líður hratt svo ég ætla að stikla á stóru. Í 5. liðnum er talað um að endurskipuleggja þurfi bankana til að hámarka heimtur eigna með gegnsæjum hætti og koma að því að endurreisa fjármálastarfsemina. Það sem mér finnst ánægjulegt við þann lið sérstaklega er að við höfum fengið til samstarfs Svía sem hefur átt m.a. þátt í að endurreisa fjármálakerfi í kjölfar bankakreppunnar þar í landi í byrjun 9. áratugarins og ég trúi því að hann komi inn með þá reynslu og þekkingu sem Svíar byggja á. Hún er æðimikil og ég ímynda mér að það verði okkur til farsældar að fá þannig þekkingu beint inn í verkferlana, í verkþættina, og fá til starfa einstakling sem þegar hefur farið í gegnum álíka krísu. Ekki nóg með það, heldur hefur viðkomandi aðili einnig verið yfirmaður á vegum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og unnið með öðrum þjóðum líkt og Íslandi núna. Í 10. liðnum er talað um endurskipulagningu á eftirlitsstofnunum og reglugerðarumhverfinu og þar erum við að fara í reynslusjóð og leita í reynslusjóði og þekkingu Finna. Það er finnskur maður sem hefur fengist til að stjórna því verki, fyrrverandi forstöðumaður fjármálaeftirlitsins í Finnlandi og ég trúi því að hann hafi til að bera bæði þá þekkingu og þann skilning sem við þurfum á að halda í því verki sem fram undan er. Tími gefst ekki til að fara nákvæmlega í alla þá þætti sem eru í viljayfirlýsingunni en ég ætla að hvetja alla þingmenn til að kynna sér yfirlýsinguna vel en fyrst og fremst vil ég hvetja stjórnvöld til að deila með öllum landsmönnum hvað í þessu felst. Þetta er nefnilega ekki svo hræðilegt ef þetta er brotið niður í verkþætti vegna þess að við stöndum einfaldlega þannig að það er skurður beint fyrir framan okkur og við þurfum að moka ofan í skurðinn og við þurfum að gera þetta saman. Ég minntist á GE í upphafi ræðu minnar sérstaklega vegna þess að þar var snilldin, þetta samhæfða áralag sem fæst þegar allir skilja að hverju er stefnt og hverju við ætlum að vinna að og við þurfum öll að vinna saman. Ég hef svo mikla trú á íslenskri þjóð, á íslenskum ungdómi, á fólkinu okkar og ég trúi því að við getum öll saman unnið að því að moka ofan í þennan skurð. Og í þriðja lagi, skurðurinn samanstendur af mörgum þáttum og m.a. þarf að moka ofan í hann vegna þess að okkur vantar einfaldlega fjármuni. Það er gríðarlegt uppbyggingarstarf fram undan í íslensku samfélagi í kjölfar bankahrunsins. Skuldir ríkissjóðs blasa við hvort sem við erum að vinna með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eða hvernig sem við mundum hafa unnið þetta þá blasa skuldir ríkissjóðs við. Þær hafa margfaldast miðað við það sem áður var. Fjármögnunarkostnaður ríkissjóðs á næstunni vegna hrunsins er fyrst og fremst tilkominn af þrennu: Í fyrsta lagi þarf að fjármagna þann hallarekstur sem er fram undan á fjárlögum næstu ára. Ég fagna því að við tökum halla á fjárlögum vegna þess að það er eitt sem ég lærði af hinum þjóðunum sem fóru í gegnum bankakrísuna. Finnar voru ekki nógu duglegir við að nota ríkissjóð til að sveiflujafna og þetta kom gríðarlega niður á atvinnuleysi í Finnlandi þannig að það er ekki alslæmt að það skuli vera hallarekstur fram undan. Við vitum að hann verður og það á auðvitað eftir að koma í ljós hversu mikill hann verður. Það er áætlað að hann geti verið 470 milljarðar. Í öðru lagi er um að ræða endurfjármögnun bankanna. Áætluð þörf er á bilinu milli 350 og 385 milljarðar. Í þriðja lagi þarf að endurfjármagna Seðlabankann sem nemur líklega um 150 milljörðum. Við vitum það nokkurn veginn að gera má ráð fyrir að bara þessar þrjár upphæðir sem ég hef talið upp séu á bilinu 900 til 1.000 milljarðar, með töluverðri óvissu þó. Við vitum t.d. ekki hver hallarekstur ríkissjóðs verður. 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir athyglisverða ræðu og vil lýsa mig hjartanlega sammála henni hvað það varðar að engin ástæða er til að efast um dugnað og vilja þjóðarinnar til að vinna sig út úr þessum erfiðleikum. En þeir eru hins vegar miklir og það sem er fram undan erfitt. Það mun að sjálfsögðu takast enda kemur ekkert annað til greina. Uppgjöf er ekki til, að minnsta kosti ekki í mínu orðasafni, gagnvart svona hlutum. Ég held að þjóðin vilji engu að síður fá raunsætt mat á hvernig staðan er og hvaða verkefni bíður okkar. Það þýðir ekkert annað en að leggja spilin á borðið. Þess vegna tek ég líka undir að auðvitað ber stjórnvöldum rík skylda til að upplýsa og leggja áætlanir fyrir á heiðarlegan hátt og reyna ekki að fela vandann eða draga úr honum, án þess þó að draga kjarkinn úr þjóðinni. Heldur einmitt hið gagnstæða; að segja hlutina eins og þeir eru. Þetta er erfitt og verður erfitt í einhver ár en við ætlum í gegnum þetta. Varðandi lærdóminn sem má draga t.d. af Argentínu tek ég undir það og nefndi ég bæði það land og fleiri í máli mínu. Þar er víti til að varast hvað varðar gjaldmiðil landsins og hvernig gríðarlegum fjármunum var sóað í tilgangslausar eða mislukkaðar aðgerðir til að verja hann. Varðandi Finnland þá þekki ég það býsna vel. Ég kom til Finnlands á erfiðleikaárunum miklu upp úr 1990 og sá þar ótrúlega hluti eins og mörg hundruð metra biðröð eftir heitri súpu í hádegi á sunnudegi í miðborg Helsinki sem líður mér seint úr minni. Þar er líka víti til að varast því Finnar skáru mjög harkalega niður í velferðarkerfinu og misstu atvinnuleysið upp úr öllu valdi, þannig að enn er það gríðarlegt á sumum svæðum og í sumum héruðum Finnlands þó að landsmeðaltalið hafi þokast niður, eins og hv. þingmaður benti á. Í ljósi reynslu annarra þjóða og vegna þess að því miður er prógramm Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í aðalatriðum hið 

Já. Ljóst er að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og ég erum sammála um ýmislegt. Þjóðin vill nefnilega raunsætt mat á hvernig við stöndum. Ég er alveg hjartanlega sammála því. En þjóðin vill líka framtíðarsýn og hún birtist að mörgu leyti í þessari verkefnaáætlun. En það þarf að taka hana saman og flytja framtíðarsýnina og leiðarljósið út úr þrengingunum. Ég held að villan sem Argentínumenn gerðu sé mjög ólík því sem við ætlum nokkurn tíma að gera. Þeir tóku nefnilega fjármuni Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og mokuðu í það vonlausa verkefni að halda pesóanum samstilltum við dollarann. Allir Argentínumenn og þeir sem hafa skoðað þetta vita að ekki er hægt að líkja því saman. Hæstv. forsætisráðherra sagði t.d. hér áðan að við ætlum ekki að nota fjármunina á þann hátt. Þannig að ég held að við þurfum ekki að óttast það. Atvinnuleysi óttast ég og held að algjört forgangsatriði eigi að vera að vinna með atvinnulífi okkar og efla það og styrkja. Við ætlum að vona að aðrar þjóðir sem hafa gengið í gegnum eitthvað svipað áður eða hafa einhverja reynslu í þessa veru, hafi áttað sig á að miklu skiptir að koma sér hratt upp úr kreppuástandi. Ég ætla að vona að við Íslendingar með samstilltu átaki undir forustu Geirs H. Haardes og ríkisstjórnar hans komum okkur út úr þessu sem allra fyrst. Ég hef fulla trú á því.

Virðulegur forseti. Íslensku krónunni hefur ekki verið fleytt. Hún er í flotkví. Ef íslensku krónunni væri fleytt á markaði mundi hún sökkva. Við höfum öll áhyggjur af því að þegar henni verður fleytt gæti farið svo að heimilin og atvinnulífið í landinu sökkvi dýpra en nú er. Ekki síst höfum við áhyggjur af því vegna þess að gjaldmiðillinn er í höndum Seðlabanka sem er rúinn trausti og eldar í þokkabót grátt silfur við ríkisstjórnina og hótar pólitískum átökum. Það er óviðunandi. Við fjöllum hér um áætlun um enduruppbyggingu samfélags okkar í kjölfar kerfishruns, í kjölfarið á hruni íslenska fjármálakerfisins, siðferðilegu og fjárhagslegu gjaldþroti þess. Sú áætlun er býsna erfiður leiðangur þar sem við Íslendingar þurfum að vinna okkur út úr gríðarlega miklum skuldum og standa vörð um atvinnuna í landinu og verja heimilin. Það verður sannarlega ekki létt verk með þær miklu skuldabyrðar sem eru á bakinu. En það er vinnandi vegur og við höfum oft í gegnum söguna sýnt að við getum komist fljótt upp aftur eftir slíkar lægðir. En forsendan fyrir því er að við tökum öll á saman. Að allir rói í eina átt og alveg skýrt sé hver er skipstjóri á skútunni og hver í vinnu hjá hverjum.

Er hann í Seðlabankanum?

Það að yfirstjórn Seðlabankans eldi grátt silfur við ríkisstjórnina grefur því miður undan þeim litla trúverðugleika sem Ísland á eftir bæði hér heima og alþjóðlega. Nú þurfum við sem aldrei fyrr að standa vörð um þann litla trúverðugleika sem eftir er. Í þessu hefur býsna mikið þolgæði verið sýnt við það að reyna að ná mönnum saman. Það má ekki frestast mikið lengur því, eins og hér hefur verið farið yfir, við öxlum nú miklar byrðar og mörg ríki sem lent hafa í þeirri stöðu sem við erum nú í hafa hrunið aftur vegna þess að það hefur verið látið undir höfuð leggjast að setja færustu fagmenn í forustu, þá sem máli skiptir. Þar hefur ekki verið farið í verkefnin og þar hafa allar stofnanir og aðilar sem að málinu koma ekki staðið saman um leiðangurinn. Alþingi Íslendinga verður að hafa skýra forustu um að slíkt gerist ekki hér. Við megum ekki láta undir höfuð leggjast að taka á vandamálunum, þeirri vanhæfni sem er að finna í kerfinu á mistökunum sem gerð hafa verið vegna þess að ef við gerum það hættum við raunverulega á það með opin augun að dæmið endurtaki sig. Fundur viðskiptanefndar Alþingis í gær eða fréttir af honum í fjölmiðlum urðu ekki til þess að auka mér bjartsýni um þetta og síst sá fréttaflutningur sem var af fundinum og hefur kallað á yfirlýsingar m.a. af hálfu formanns Samfylkingarinnar. Allir hljóta að vera sammála um að þetta ástand er ekki viðunandi og menn verða að taka höndum saman og sýna að hér sé skýr forusta í þessum málum og samstaða um stefnuna sem hefur verið lögð með áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Eins og fram hefur komið í ýmsum ræðum er rétt að í þessari erfiðu stöðu mun Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafa býsna mikið að segja um til hvaða aðgerða verður gripið og hvernig efnahagsstjórninni verður hagað. Sumir vildu segja sem betur fer og það er að minnsta kosti rétt að ekki höfum við gætt vel að sjálfsforræði okkar í efnahagsmálum undangengin ár. Við í Samfylkingunni höfum allt frá stofnun lagt áherslu á að til þess að hér yrði farsæl uppbygging í efnahags- og atvinnumálum til lengri tíma þyrftum við að efla alþjóðlegt samstarf okkar. Við þyrftum að verða aðilar að samvinnu evrópskra þjóða í Evrópusambandinu og öllum þeim stofnunum. Myntkerfinu, Evrópska seðlabankanum, þinginu, ráðherranefndinni o.s.frv. sem gæta að þeim markaði og verja fólk og fyrirtæki þegar markaðurinn brestur eða efnahagsleg áföll dynja yfir, eins og nú gerist um allan heim. Ég held að engum blandist hugur um að sá málflutningur Samfylkingarinnar allt frá stofnun hennar undir lok síðustu aldar hafi bæði verið málefnalegur og sannarlega réttmætur. Gegn honum voru oft og tíðum færð sjálfstæðisrökin um að við mundum með því fórna sjálfstæði okkar. En sannarlega er það fjarri öllu lagi. Sú staða sem við erum nú komin í er mesta ósjálfstæði sem við höfum upplifað á lýðveldistímanum. Því einangrunarstefnan sem hér hefur verið rekin hefur auðvitað á endanum leitt til þess að við erum beiningarmenn í borgum heimsins og höfum farið land úr landi í leit að fjármagni sem ekki var falt og misst kerfið okkar niður. Mikilvægt er að við lærum af því. Einnig er mikilvægt þegar við fjöllum um áætlunina að í því sem sérstaklega fellur undir Alþingi Íslendinga í henni, ríkisfjármálin og þau erfiðu verkefni sem þar eru fram undan, lærum við líka af mistökum sem hafa verið gerð á undanförnum áratugum. Við munum ekki á næstu árum hafa það svigrúm sem við höfum haft um margra ára skeið til þess að fara fram úr fjárlögum. Til þess að hafa lélegt eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Til þess að auka útgjöld óhóflega. Í þeim aðgerðum sem við fjöllum um verður ábyrgð Alþingis sem fjárveitingavalds auðvitað ekki síst í þeim þætti að taka á fjármálum ríkisins af þeirri festu og alvöru sem nauðsynlegt er. Það verður að segja eins og er, virðulegur forseti, að það höfum við sem stofnun ekki gert um langt árabil. Hér hefur framkvæmd fjárlaga verið í ólestri. Við höfum fjölmörg dæmi um stofnanir, jafnvel æðstu stofnanir ríkisins, sem aftur og aftur fara fram úr fjárheimildum. Um lélegar kostnaðaráætlanir, framúrkeyrslu upp á milljarða, jafnvel tugi milljarða, og ég vil segja sjálfvirkan vöxt á milli ára. Í þeim erfiðu niðurskurðarverkefnum sem fram undan eru er þess vegna nauðsynlegt að við tökum vel og fast á. Lausung í ríkisfjármálunum mun beint og harkalega bitna á velferðarþjónustunni í landinu. Ef við ætlum að standa þann vörð um velferðarþjónustuna, skólakerfið og heilbrigðiskerfið, sem við þurfum sannarlega að standa á Alþingi, þurfum við á þeim og öllum öðrum sviðum í ríkisrekstrinum að sýna festu og aðhald langt umfram það sem við höfum gert síðastliðin ár.

Herra forseti. Til umræðu er fyrra mál af tveimur stórmálum sem við fjöllum um um þessar mundir á Alþingi Íslendinga og varða framtíð þjóðarinnar í bráð og lengd gríðarlega miklu, þ.e. þingsályktunartillaga ríkisstjórnarinnar um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Síðar í dag kemur þingsályktunartillagan er varðar Icesave-reikningana svokölluðu. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur í ítarlegu máli gert grein fyrir sjónarmiðum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að því er þetta mál varðar og þarf svo sem ekki að ítreka allt sem þar kemur fram, en mig langar við þessa umræðu að gera grein fyrir helstu atriðum í umsögn 2. minni hluta efnahags- og skattanefndar um tillöguna. Ég átti sæti á fundum nefndarinnar þar sem málið var til umfjöllunar og afgreitt og rita undir álit 2. minni hluta efnahags- og skattanefndar. Ég vil fyrst tiltaka í tengslum við þetta mál að vísað er í sérstaka efnahagsáætlun stjórnvalda sem kveðið er á um í þingsályktunartillögunni en í henni er fjallað um helstu markmið sem stjórnvöld hafa í tengslum við fyrirgreiðsluna hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem eru í fyrsta lagi að endurvekja traust á íslenskum efnahag og ná stöðugu gengi krónunnar, í öðru lagi að styrkja stöðu ríkissjóðs og í þriðja lagi að endurreisa íslenskt bankakerfi. Það vekur athygli, virðulegur forseti, að í þessu samhengi er ekkert minnst á heimilin í landinu eða íslenskt atvinnulíf sérstaklega eða hvernig á að tryggja að heimilin og atvinnulífið verði ekki fyrir þeim miklu skakkaföllum sem fyrirsjáanleg eru á næstu vikum og mánuðum. Eitt af því sem bundið var í skilmálum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í tengslum við afgreiðsluna á lánafyrirgreiðslunni til Íslands var vaxtahækkun Seðlabankans. Raunar var það svo að Alþingi vissi ekkert hvaða skilmálar héngu þar á spýtunni fyrr en DV birti það skjal. Og það er auðvitað sérstakt umræðuefni hvernig Alþingi hefur verið sniðgengið í þessu máli og hvernig staðið er að því bæði gagnvart þingnefndum og gagnvart Alþingi í heild að matreiða upplýsingar og rökstuðning fyrir þeirri leið sem hér er verið að fara. Það er ámælisvert að í nefndaráliti meiri hluta hv. utanríkismálanefndar, sem hv. 3. þm. Suðvest. Bjarni Benediktsson, formaður nefndarinnar, gerði grein fyrir í upphafi þessarar umræðu, kemur hvergi fram hvaða skuldbindingar verið er að leggja á íslenskt þjóðarbú og á Íslendinga til næstu ára. Engar upplýsingar eru fyrirliggjandi, a.m.k. hafa þær ekki verið sýndar þingi og þjóð, og séu þær til einhvers staðar í stjórnkerfinu hefur ekki einu sinni verið hægt að reiða þær fram á vettvangi utanríkismálanefndar. Ég hlýt að velta því fyrir mér hvort þingmönnum stjórnarflokkanna líður vel og hvort hv. formanni utanríkismálanefndar finnst það virðingu sinni samboðið að mæla fyrir nefndaráliti um geigvænlegar skuldbindingar íslensku þjóðarinnar til framtíðar sem blasir við öllum án þess í raun að vita hversu miklar þær verða eða hvort þjóðin getur yfir höfuð staðið undir þeim til langrar framtíðar. Geta menn með góðri samvisku gengið frá þessu máli í lok dags, hv. þingmenn stjórnarflokkanna og hv. formaður utanríkismálanefndar? Er hægt að ganga frá þessu máli í lok dags með það á samviskunni að hafa ekki haft hugmynd um hvaða bagga verið væri að binda þjóðinni og komandi kynslóðum í efnahagslegu tilliti? Það blasir við að á síðustu dögum og vikum hefur ríkisstjórn Íslands tekið ákvörðun um að skuldsetja íslenska þjóðarbúið sem nemur allt að 1.600 milljörðum kr. eða meiru. Með þessum gjörningi er ótæpilegum skuldaklyfjum hlaðið á herðar komandi kynslóða og landsmanna allra og eins og ég sagði áðan reynist enn erfitt að fá svo mikið sem grunnupplýsingar um þau plögg sem undirrituð hafa verið fyrir hönd þjóðarinnar. Eitt er þessi fræga viljayfirlýsing sem hæstv. fjármálaráðherra undirritaði í New York ásamt kollega sínum frá Hollandi og varðar að sjálfsögðu lausn Icesave-málsins sem kemur til umfjöllunar á eftir. Sagt var að það væri gert með fyrirvara um samþykki Alþingis en Alþingi sjálft fær ekki að sjá plaggið, það er leyniplagg. Það kann vel að vera að þingmenn stjórnarflokkanna hafi fengið það í hendur og viti hvað þar er um að ræða en það er ekki látið uppi. Það er eins og að vera með lögfræðing í vinnu fyrir sína hönd sem gerir samninga út og suður og skuldbindur mann án þess að láta mann vita hvað felst í þeim skuldbindingum. Ég er ekki viss um að lögfræðingurinn Bjarni Benediktsson mundi standa þannig að málum, herra forseti. Þetta eru þungar byrðar að bera fyrir ungar axlir upprennandi kynslóða og landsmenn alla sem hér er lagt til að verði samþykkt, „að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta áform um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum“, og menn vita ekki hvað það kostar. Því miður hefur sýnt sig víða erlendis að skilmálar þeir sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn boðar nú á Íslandi hafa dýpkað fjármálakreppur og gert þær verri í stað þess að leysa úr þeim. Sporin hræða vissulega í þessu efni hvort heldur það er í Evrópu, Asíu eða Suður-Ameríku. Það er óboðlegt að íslensk stjórnvöld gangi að slíkum skilmálum með þeim hætti sem hér hefur verið gert og endurtaki þau mistök sem víða hafa skilið eftir sig sviðna jörð. Einn liður þessara skilmála er áframhaldandi hávaxtastefna. Seðlabankinn birti á heimasíðu sinni tilkynningu um 19. töluliðinn í samkomulaginu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og þá vissum við að samkomulagið væri a.m.k. upp á 19 töluliði. Síðar kom í ljós að þeir voru 26 þegar DV hafði birt þá. 19. töluliðurinn var um áframhaldandi hávaxtastefnu og stýrivextirnir voru þá þegar í lok október hækkaðir í 18% úr 12%, um 50%. Var þó ekki búið að samþykkja neitt af því sem hér er verið að leggja til að verði samþykkt en það var strax farið að vinna eftir þessum skilmálum þótt svo eigi að heita að allt hafi þetta verið gert með fyrirvara um samþykki Alþingis. Það er alveg ljóst að ef hagur almennings, hagur heimilanna og hagur fyrirtækjanna í landinu væri settur í forgang ætti að fara í þveröfuga átt í vaxtamálum þjóðarinnar við það sem hér hefur verið lagt upp með. Lækka þarf vexti og tryggja að verðbólguskotið, sem er fyrirsjáanlegt núna frá því í október og eitthvað fram á næsta ár miðað við spár, lendi ekki með fullum þunga á heimilunum í landinu, það er nauðsynlegt. En nú undir forustu nýfrjálshyggjuboðskapar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins ætla íslensk stjórnvöld að keyra í öfuga átt með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir heimilin í landinu. Sú skuldaaukning sem felst í verðbólguskotinu, sú hækkun á höfuðstól húsnæðislánanna svo dæmi sé tekið sem fjölskyldurnar verða fyrir, mun sitja eftir sem framtíðarvandi allra venjulegra fjölskyldna í landinu vegna þess að höfuðstóllinn lækkar ekki. Sú hækkun sem verður á næstunni situr þar og safnar vöxtum. Og það sem ríkisstjórnin leggur til er að það megi jú taka aðeins af þessu en það skal setjast aftur fyrir og skal borgast að fullu upp þótt síðar verði og safnar vöxtum á meðan. Þannig hugsar ríkisstjórnin um hag heimilanna í landinu. Því miður hafa stjórnvöld ekki heldur haft neina aðra áætlun í gangi. Því miður hefur ríkisstjórnin ekki haft burði til þess að taka nauðsynlegar ákvarðanir á fyrri stigum þessa máls og hefur þess vegna siglt þjóðinni í þá stöðu sem hún er í í dag, að öll sund virðast vera lokuð. Engar varaáætlanir eða aðrar sviðsmyndir hafa verið skoðaðar nema þessi eina, að fá lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þó hafa á síðustu vikum komið fram sjónarmið frá fagfólki, frá sérfræðingum, hagfræðingum um að e.t.v. sé óþarfi að taka þetta lán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég er sannfærður um að ef menn hefðu farið með virkum hætti í það strax í upphafi að leitast við að leysa þennan vanda íslensks efnahagslífs fumlaust hefðum við hugsanlega getað fengið fyrirgreiðslu annars staðar frá, lánafyrirgreiðslu, eitthvað í líkingu við það sem nú þegar er búið að taka hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum - þá er ég að tala um það sem þegar er komið í vörslu Seðlabankans - án þess að þurfa að undirgangast þessi ströngu og erfiðu skilyrði Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það var ekki gert og því er nú svo komið sem komið er og það er miður. Í grein sem hagfræðingarnir Daði Már Kristófersson, Jón Daníelsson og Ragnar Árnason skrifuðu 19. nóvember benda þeir á að forsendur sem voru fyrir hendi 24. október, þegar ákveðið var að leita til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, hafi breyst verulega og þess vegna sé ástæða til að efast um að taka þurfi þetta lán. Í grein þeirra segir m.a., með leyfi forseta: „Þar er fyrst til að taka, að frá því að þessi yfirlýsing íslenskra stjórnvalda var samin fyrir meira en tveimur vikum hafa aðstæður á gjaldeyrismarkaði breyst mjög mikið. Krónan sem ætlunin var að styrkja hefur á þessu tímabili fallið um nálægt 10% á innanlandsmarkaði. Erlendis hefur gengismarkaður fyrir krónuna hins vegar myndast á nýjan leik og þar hefur gangverð krónunnar hækkað og færst nær skráðu gengi innan lands. Greið alþjóðleg markaðsviðskipti með krónuna og jafnvægisgengi hennar innan lands og erlendis virðist því tiltölulega skammt undan. Það meginhlutverk lánsfjár frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að styðja við bakið á gjaldmiðli í „frjálsu falli“ er því ekki lengur til staðar. Það er því ástæða til að efast um að raunveruleg efnahagsleg þörf sé fyrir þetta lán. Að minnsta kosti eiga ýmis skilyrði sem þessu láni tengjast ekki lengur við.“ Síðan fjalla þeir einmitt um mikilvægi þess að lækka vexti og að gera tafarlausar ráðstafanir vegna afkomu heimila og fyrirtækja, m.a. með skuldbreytingum, frestunum afborgana og lánalengingum. Slíkt er hvergi að finna í forgangsröðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og íslenskra stjórnvalda, enda hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ekki verið þekktur fyrir það að þar sé sérstaklega hugsað um slíka hluti. Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að hér er um að ræða gríðarlega miklar skuldabyrðar sem leggja á á þjóðina, um það verður varla deilt. Um það er hins vegar deilt hvort við eigum einhverra annarra kosta völ, hvort við séum komin í slíkt öngstræti að ekki sé um annað að tefla og hvort hægt hefði verið að komast hjá þessari miklu skuldasöfnun með öðrum aðgerðum á öðrum tímapunktum í ferlinu. Um þetta getum við deilt. En alla þá fjármuni sem nú er verið að taka að láni á síðan að setja inn í Seðlabankann sem allir vita að er rúinn trausti. Hann á að taka við þessum fjármunum og ráða því hvernig þeim verður ráðstafað. Það er auðvitað sérkennilegt og kaldhæðið í sjálfu sér að svo skuli málum nú vera komið. Að ekki sé talað um að Samfylkingin, sem hvað mest hefur talað um nauðsyn þess að skipta út stjórn í Seðlabankanum, skuli standa að þessu og hæstv. starfandi utanríkisráðherra, sem er hér væntanlega einhvers staðar í húsi, verður nú að kyssa vöndinn sem hann ætlaði sér aldrei en það gerir hann. Samkvæmt úttekt í Morgunblaðinu sem birtist mánudaginn 1. desember um skuldaklafann sem er að ríða þjóðinni á slig má búast við því að kostnaður skattgreiðenda vegna fjármögnunarþarfarinnar til ársins 2011 geti legið á bilinu 900–1.500 milljarðar kr. Þetta eru gríðarlegar fjárhæðir, herra forseti. Það getur bara ekki verið að þingmenn, þó að þeir séu úr hinum stóra þingmeirihluta ríkisstjórnarinnar, gangi með góðri samvisku og glöðu geði þennan veg og leggi þessar byrðar á þjóðina, það er útilokað. Þess vegna er það þeim mun grætilegra að þingmenn skuli ekki spyrna við fótum þegar þetta mál kemur svona inn frá framkvæmdarvaldinu og segja: við verðum að leita allra annarra leiða til að komast út úr þessum vanda en að binda þjóðinni þessa gríðarlegu skuldabagga - og taka sér þá þann tíma í það sem þarf. Nú hefur það gerst og hæstv. forsætisráðherra talaði um það sérstaklega jákvæðum orðum í morgun að gengi krónunnar hefði styrkst um ein 8–9% í gær og um 7% það sem af er degi, og kannski má þá segja: það er gott, þá skulum við bara hætta við þetta lán, þetta er greinilega allt á réttri leið, og forða þjóðinni frá því sem hún þarf að taka við vegna falls bankanna, vegna hruns efnahagskerfisins, því að þetta er ekkert annað en hrun. Á því bera auðvitað margir ábyrgð, það er hægt að horfa á stofnanir eins og Seðlabankann, Fjármálaeftirlitið, ég tala nú ekki um bankana sjálfa, en þegar allt kemur til alls er hin pólitíska ábyrgð að sjálfsögðu stjórnvalda og undan því geta þau ekki vikist. Seðlabankinn starfar á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Forsætisráðherra er yfirmaður Seðlabankans samkvæmt lögunum um Seðlabankann. Forsætisráðherra skipar formann bankastjórnar Seðlabankans samkvæmt lögunum um Seðlabankann. Hin pólitíska ábyrgð er þar og hana verður hæstv. forsætisráðherra að axla fyrr eða síðar. Þjóðin hefur misst traust á Seðlabankanum en hún hefur líka misst trúna á ríkisstjórn Íslands. Þegar sagt er að ekki sé hægt að auka á efnahagskreppuna með því að búa til stjórnmálakreppu þá er staðreyndin sú að það er stjórnmálakreppa í landinu. Hver höndin er uppi á móti annarri í ríkisstjórninni og hún aðhefst sáralítið. Það er stjórnmálakreppa og hana á að leiða til lykta á þann eina lýðræðislega hátt sem við höfum í okkar samfélagi og það er að ganga til kosninga og gefa þjóðinni kost á að kveða upp sinn dóm um hvaða gildi og hvaða leið hún vill að farin verði út úr þeim ógöngum sem við erum því miður komin í og við verðum að vinna okkur út úr öll saman.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér agnarsmátt þingmál um afar stórt málefni. En til umræðu er tillaga til þingsályktunar svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta áform um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á grundvelli fyrirliggjandi viljayfirlýsingar íslenskra stjórnvalda.“ Síðan fylgir þessi viljayfirlýsing með þingplagginu í 27 liðum, undirrituðu af hæstv. fjármálaráðherra og formanni bankastjórnar Seðlabanka Íslands. Ég ætla ekki að endurtaka allt sem hér hefur verið sagt af hálfu félaga minna í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Ég vísa að uppistöðu til í þeirra málflutning og í greinargerð 2. minni hluta með okkar afstöðu, en við erum á því máli að það eigi að vísa þessu til ríkisstjórnarinnar og leita annarra lausna. Á hitt er einnig að líta að ef þetta nær fram að ganga þá þarf ekki öll nótt að vera úti. Við eigum að sjálfsögðu að vinna að því sem kostur er og róa að því öllum árum að fá endurskoðaða þá skilmála sem settir hafa verið niður bæði varðandi afborganir af lánum og skuldabyrðar þjóðarinnar og þá hugsanlega einnig skilmála sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur sett okkur. Við höfum fengið að kynnast þessum gesti á undanförnum dögum og vikum og við höfum séð fyrstu merki verka Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í fyrirskipun í fyrsta lagi um að hækka stýrivexti um 50%, nokkuð sem skilaði sér inn í allt fjármálakerfið og hefur þrengt að heimilum og fyrirtækjum í landinu með skelfilegum afleiðingum. Síðan er það skipun um að skera niður 10% hjá hinu opinbera. Þessu hefur verið haldið fram við þessa umræðu og engin andmæli hafa borist gegn því. Hæstv. heilbrigðisráðherra hafði uppi orð um það bæði hér í ræðustól og utan þingsins að menn fari með rangt mál þegar sagt væri að slík boð hefðu verið látin ganga út úr heilbrigðisráðuneytinu, nokkuð sem mér kom sannast sagna mjög á óvart eftir að ég skoðaði gögn sem send voru bæði frá fjármálaráðuneytinu og heilbrigðisráðuneytinu í nafni heilbrigðisráðherra þar sem hann fagnar því hvernig heilbrigðisstofnanir hafa tekið í þessa málaleitan. En ég get alveg fullvissað þingheim um að fögnuðurinn var ekki samsvarandi hjá því starfsfólki sem er að missa vinnu sína eða þeim stofnunum sem er nauðsynlegt að draga úr umsvifum og þjónustu við sjúkt fólk af þessum sökum. Síðan kemur fram að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ætlar ekki að herða skrúfurnar fyrir alvöru fyrr en næsta ár er liðið. Það er horft til ársins 2010–2011 í því efni og talað um að þá eigum við að vera komin með hallalaus fjárlög eða að stefnt skuli að því. Það er nokkuð sem ég held að eigi að vera okkur á þessari stundu til umhugsunar þegar haft er í huga hverjar skuldabyrðarnar og þar af leiðandi afborganir af lánum koma til með að verða. Samkvæmt þeim upplýsingum sem best verða greindar þá gæti svo farið að vaxtabyrðin, fjármagnskostnaðurinn af skuldbindingum í tengslum við þetta hrun og gjörðum ríkisstjórnarinnar nú gætu farið í hátt að fjórðungi fjárlaga. Ríkissjóður hefur verið rekinn með hagnaði á undanförnum árum vegna tímabundinnar þenslu skatta og þess sem við nú vitum og mörg höfðum áhyggjur af á undanförnum árum - í tengslum við fjárlagaumræðuna og komu þær áhyggjur ítrekað fram - að væri byggt á loftbólum, því miður, óeðlilega miklum innflutningi og þar af leiðandi streymi í ríkissjóð vegna skatta og af svona froðukenndri þenslu sem ekki reyndist vera innstæða fyrir. Á þessum grunni gagnrýndum við skattalækkanir á sínum tíma og vöruðum við því að þegar að þessari þenslu linnti þá væri grunnurinn ekki eins traustur fyrir ríkissjóð sem stendur straum af kostnaði við velferðarþjónustuna í landinu. Ég vek athygli á þeirri hættu sem þarna er uppi, annars vegar kröfu um að reka hallalausan ríkissjóð þegar fram líða stundir og hins vegar hinu, að vaxta- og fjármagnskostnaður verði þá kominn í upphæðir sem eru af þessari stærðargráðu sem ég nefni. Síðan vil ég nota tækifærið til að vísa í það sem sagt er um stefnu í kjaramálum. Í fylgiskjalinu með þingsályktunartillögunni sem áður er vísað til segir í 23. lið að mikilvægt sé að ná þjóðarsátt sem sé samrýmanleg við þjóðhagsleg áform þessarar ályktunar. Það er nú það. Ég er fyrir mitt leyti eindreginn talsmaður þess að landsmenn snúi bökum saman og að leitað verði allra leiða til þess að finna leiðir til að við komum sem best út úr þessu saman. Ég verð þó að segja að mörgu er ósvarað í þessu efni. Þegar fólk horfir á kjör sín horfir það ekki einvörðungu til þess sem sett er í vasann í launaumslaginu heldur einnig til hins sem út úr honum rennur. Þá er ég að horfa til útgjalda. Ég er að horfa til útgjalda í velferðarþjónustunni til dæmis sem skiptir miklu máli þegar að kreppir. Ég vek athygli á því að í þessu plaggi, í þessari umræðu, hefur ekkert komið fram sem lýsir því hvaða áform eru uppi til dæmis varðandi heilbrigðisþjónustuna. Á að halda áfram að einkavæða og markaðsvæða hana? Er það á vinnsluborði ríkisstjórnarinnar? Það væri fróðlegt að heyra hvaða áform eru þar uppi. Ætlar ríkisstjórnin á komandi mánuðum og missirum að halda með velferðarkerfið, og horfi ég þá ekki síst til heilbrigðisþjónustunnar, út á markaðstorgið sem reynst hefur okkur eins fallvalt og dæmi undangenginna vikna sýna okkur? Þetta er nokkuð sem ég er sannfærður um að verkalýðshreyfingin mun vilja frá svör við áður en upp er staðið. Menn hafa rætt nokkuð ábyrgð í þessum málum. Við höfum rætt það meðal annars í samhengi við skýrslu eða frumvarp öllu heldur sem liggur fyrir þinginu um sérstaka rannsóknarnefnd. Við fjölluðum um hana fyrir fáeinum dögum. Hún er til umfjöllunar í allsherjarnefnd þingsins. Ég vakti máls á ýmsum þáttum sem ég tel æskilegt að herða á til dæmis varðandi rannsókn á fjármálaflutningum. Það kom fram almenn samstaða um það hér í þinginu að menn vildu ítarlega rannsókn sem næði aftur til fyrstu skrefa sem stigin voru í tengslum við einkavæðingu bankanna og ég vek athygli á því að til dæmis núna eru menn komnir með fjármálafyrirtækin í Lúxemborg og í Noregi á söluskrá. Um leið og það hefur gerst, um leið og búið er að selja frá okkur þessi fyrirtæki þá er búið að loka þessu bókhaldi. Ég svona leyfi mér að leggja áherslu á að gerðar verði ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir að mikilvægar upplýsingar um fjármagnsflutninga löglega - ólöglega öllu heldur og löglega en á mjög gráu siðferðilegu sviði, verði ekki settir á bak einhvers leyndarhjúps. Mín skoðun er sú að æðimargir beri ábyrgð á því hvernig komið er fyrir íslensku þjóðinni. Það eru náttúrlega fyrst og fremst þeir bankamenn, fjármálamenn, sem farið hafa offari svo ekki sé nú sterkara að orði kveðið. Síðan eru það ríkisstjórnir sem hafa verkstýrt fjármálakerfinu og þjóðfélaginu reyndar öllu út á þær brautir sem það er komið, meðal annars með markaðsvæðingu fjármálakerfisins án þess að reisa varnarmúra um hagsmuni almennings. Það eru eftirlitsstofnanir. Menn hafa horft til Seðlabankans um að hann hafi ekki verið nægilega vakandi á verðinum og nú deila menn um ýmsar yfirlýsingar seðlabankastjóra. Allt þetta þarf að skoða. Allar þessar stofnanir þarf að rannsaka og leiða hið sanna og rétta í ljós. Ég er þeirrar skoðunar að höfuðábyrgðin liggi hjá ríkisstjórninni, liggi hjá núverandi ríkisstjórn, sé litið til þess vanda sem skapaðist hér á síðustu mánuðum þá liggi ábyrgðin hjá ríkisstjórninni sem núna situr. Staðreyndin er sú að hún fékk í hendur - oddvitar ríkisstjórnarflokkanna fengu upplýsingar um þær hættur sem voru uppi í byrjun þessa árs. Þeim bar skylda til að fara með þær upplýsingar á markvissari hátt inn í ríkisstjórn en gert var. Ég er ekki að segja og hef aldrei haldið því fram að ráðherrar hefðu á því stigi átt að stíga fram og segja að íslenska fjármálakerfið væri að hrynja. Ég er ekki að halda því fram. Það átti að grípa til ráðstafana sem væru líklegar til þess að draga úr hættunni á slíku. En hvað gerðu þau? Hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde, hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fóru þvert á móti í sérstaka áróðursherferð úti í heim með útrásarvíkingunum, til Kaupmannahafnar, til New York, í því skyni að segja umheiminum að allt væri hér með felldu, að allt væri í himnalagi. Það er á þessum tíma, þegar þessi boð eru látin ganga út til fjárfesta í Icesave og þeim fjármálastofnunum sem hafa síðan verið að hlaða á okkur þessum skuldabyrðum, það er á þessum tíma sem þessar skuldbindingar vaxa hraðast. Þá eru oddvitar ríkisstjórnarinnar á fréttamannafundum um heiminn með útrásarvíkingum að segja fjárfestum að þeir geti fjárfest óhræddir. Þarna liggur hin stóra pólitíska ábyrgð. Menn mega ekki horfa fram hjá þessu þegar þeir í ákefð sinni vilja gera hlut verkstjórans í einkavæðingu undangenginna ára, Davíðs Oddssonar, sem verstan. Hann á mikla sök á því hvernig komið er fyrir okkur. Hann var verkstjóri þegar að fjármálakerfið var markaðsvætt á sínum tíma, hundsaði hugmyndir og tillögur sem fram komu um að reisa þessa varnarmúra. Hvað eftir annað voru settar fram tillögur um það efni. Ég gerði það margoft svo dæmi sé tekið. En núna þegar horft er til þess tíma sem liðinn er síðustu mánuði og missiri þá er ábyrgðin ekki hans. Þar er ábyrgðin oddvita ríkisstjórnarflokkanna. Það eru þeir sem brugðust og ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn á Alþingi brást. Það er hin stóra ábyrgð. Þess vegna er krafan sú að ríkisstjórnin víki. Ég er búinn að fara á þrjár ráðstefnur erlendis að undanförnu. Ég sótti fund norrænu verkalýðssamtakanna, þ.e. stjórnar norrænu verkalýðssamtakanna í fyrsta lagi, í öðru lagi norrænna bæjarstarfsmanna og núna í vikunni, í fyrradag, þá var ég á fundi verkalýðssamtaka Evrópu. ETUC er það kallað, European Trade Union Confederation í Brussel þar sem ég skýrði stöðu Íslands. Ég var nú ekkert sérstaklega á þeim bænum að fjalla um okkar innri átök. Ég eyddi frekar orðum að Bretum og Gordon Brown og hvernig Bretar hefðu komið fram við Íslendinga. Ég vakti athygli á því að í fjölþjóða- og alþjóðavæddum heimi gerðust samfélögin og þjóðirnar innhverfar, horfðu inn á við. Það ætti við um ríki innan Evrópusambandsins ekkert síður en þau sem standa þar fyrir utan. Hvers vegna skyldu Bandaríkjamenn hafa bjargað Bear Stearns bankanum en ekki Lehman Brothers? Gæti ástæðan verið sú að skuldunautar á Lehman Brothers bænum voru í útlöndum, 90%, voru utan Bandaríkjanna gagnstætt því sem var hjá Bear Stearns, þess vegna hafi Lehman Brothers verið látinn gossa en Bear Stearns bjargað? Þúsundir manna misstu atvinnuna þegar Lehman Brothers fór á hausinn í London. Milljarðar punda voru fluttar daginn áður eða á síðustu dögunum frá Bretlandi til Bandaríkjanna. Bretar beittu ekki Bandaríkjamenn hryðjuverkalögum. Það gera þeir ekki. Þetta er spurning um vald og áhrif og misnotkun á valdi. Það er þetta sem ég orðaði þarna. En í samtölum við menn innan verkalýðshreyfingarinnar spyrja menn. „En situr stjórnin enn?“ Já, já. „Og ætlar að sitja?“ Ja, það eru engin merki þess að hún ætli að hreyfa sig. Hún segist hafa verk að vinna og að ekki megi skipta um hest í miðri á. En þegar menn horfa á hana blýfasta á bikkjunni úti í foraðinu talandi á þennan veg þá skilur enginn upp né niður í neinu. Ég held að það sé mjög mikilvægt, hæstv. forseti, að þegar reiði magnast í samfélagi eins og við erum að verða vitni að núna, ekki alltaf á mjög markvissan hátt, ekki alltaf þannig að fólk viti nákvæmlega hvað það vilji, þá eigum við og þá ber stjórnvöldum að gera allt sem í þeirra valdi stendur til að beina slíkri reiði inn í lýðræðislegan, markvissan og uppbyggilegan farveg. Eitt af því sem menn geta gert er að ákveða kosningar í landinu, hvenær þær skuli fara fram, segja að ríkisstjórnin hafi ákveðið að segja af sér til að þjóðin fái tækifæri til þess að velja ríkisstjórn með raunverulegt umboð. Það getur ekki verið rétt að ríkisstjórn sem hefur orðið eins herfilega á og ríkisstjórninni hefur óumdeilanlega orðið núna á undanförnum mánuðum og missirum geti setið áfram. Það getur vel verið, það veit ekkert okkar, hvort þjóðin mundi endurnýja umboð þessarar ríkisstjórnar eða þessara stjórnarflokka eða hvert stjórnarmunstrið yrði eða hvort jafnvel þessi ríkisstjórn sæti áfram. En þá er hún komin með endurnýjað umboð og það er þetta sem okkur ber að gera núna, þ.e. að hlusta á rödd þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað engum fagnaðarefni að efnahagsmál þjóðarinnar skuli vera með þeim hætti að við þurfum að byggja efnahagsáætlun í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til þess að freista þess að vinna okkur út úr þeim vanda sem upp er kominn. Hins vegar er alveg ljóst að þetta var nauðsynleg aðgerð. Það var enginn valkostur í þeirri stöðu sem upp var komin annar en sá að leita til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem hefur mesta þekkingu á tiltækum úrræðum við aðstæður sem þessar og er þar af leiðandi nauðsynlegur verkstjóri í því sem fram undan er: að endurreisa íslenskt efnahagslíf í samvinnu og samstarfi við okkar nágranna- og vinaþjóðir. Menn hafa upp á síðkastið stundum gert því skóna að við höfum haft þann valkost að gera þetta á eigin spýtur. Ég held að það sé óraunhæft. Það hefði sett verulegar byrðar á íslenskan almenning og skapað mikla óvissu um framgang verkefnisins og sú áhætta hefði ekki verið tilraunarinnar virði. Í vinnu utanríkismálanefndar í þessu máli var lögð höfuðáhersla á að leita leiða til þess að skýra vel umfang þess verkefnis sem hér er um að ræða, eðli þess í tíma og eins umfang þeirra skuldbindinga sem í þessu fælust fyrir íslenskt þjóðarbú. Ég vil sérstaklega þakka fyrir þann góða samstarfsanda sem var í nefndinni við vinnu þessa máls þar sem stjórnarandstaða og stjórnarmeirihluti unnu saman að því að skýra þetta verkefni. Við eigum mikið undir því að þetta verklag sé öllum ljóst og almenningur og fyrirtæki fái tilfinningu fyrir því að hér sé um að ræða heilsteypta áætlun, að eftir henni verði farið og vandað verði til verka. Við fórum ítarlega yfir málið og í nefndaráliti er nákvæmlega getið þeirrar vinnu sem þar fór fram. Við lögðum höfuðáherslu á að skýra einstaka þætti áætlunarinnar og sérstaklega að raða þeim upp í tímaröð. Nefndarálitinu fylgir yfirlit frá forsætisráðuneyti, sem hefur verkstjórn með höndum í þessu verki, um verklagið og hvenær búast megi við hvaða aðgerðum. Það er mjög mikilvægt að þessi tímaáætlun fari í almenna umræðu þannig að almenningur sjái að við erum núna í fremsta hluta verkefnis sem lýkur í stórum dráttum í febrúar, mars. Eftir það eiga línurnar að skýrast um helstu útfærsluatriði og framkvæmdaþætti. Í nefndinni lögðum við mikla áherslu á að skýra verkstjórnarhlutverk forsætisráðuneytisins. Það er gríðarlega mikilvægt upp á árangur þessarar áætlunar að ljóst sé hver fari með verkstjórnina, hver taki höfuðábyrgð á samstillingu ólíkra krafta í samfélaginu, sem nauðsynlegt er að stilla saman til að ályktunin gangi eftir með fullnægjandi hætti, og hvernig það er gert. Það er ljóst að forsætisráðuneytið mun hafa þessa verkstjórn með höndum og sérfræðingar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum munu vinna með því að verkefninu. Mjög mikilvægt er að ábyrgðin á verkstjórninni sé skýr og öllum sé ljóst hvar hún liggur. Margir koma að framkvæmd þessa verkefnis, aðilar víðs vegar í samfélaginu og auðvitað Seðlabanki Íslands sem fer með þá þætti er lúta að stjórn peningamála. Þar er óhjákvæmilegt að staldra við vegna þess að við verðum að fá betri takt og samfellu í vinnu opinberra aðila við þessa áætlun. Það hefur rýrt tiltrú á þessi fyrstu skref hvernig Seðlabankinn hefur verið hálfvolgur í stuðningi sínum við áætlunina. Hann tók ekki ábyrgð á því að hafa skrifað undir áætlunina þegar kom að stýrivaxtaákvörðun upp í 18% heldur reyndi að skjóta sér undan þeirri ábyrgð og vísaði til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í því samhengi. Auðvitað er Seðlabankinn með undirskrift sinni búinn að binda sig við þessa áætlun og á einfaldlega að standa við hana sem sína. Það er mjög mikilvægt að svona uppákomum linni og Seðlabankinn ræki af meiri fagmennsku það hlutverk sem honum er sannarlega ætlað í þessari áætlun og standi heill og óskiptur að baki henni. Tiltrú almennings og viðskiptalífsins á áætluninni skiptir öllu máli og þess vegna þurfum við nú öll að róa í eina átt. Við sjáum að fyrstu aðgerðir ganga ágætlega þó að varlegt sé að spá nokkru um það frekar. Það er rétt sem komið hefur fram í þessari umræðu að sú takmarkaða verðmyndun sem leyfð hefur verið á krónunni í dag og í gær er auðvitað ekki fleyting krónunnar í þeim skilningi að verð hennar ráðist af frjálsum viðskiptum á markaði. Þetta er eins takmörkuð fleyting með kúti og korki og hugsast getur og er fyrst og fremst ætlað að tryggja að ekki skapist hætta á óðaverðbólgu á næstu mánuðum eins og möguleiki var á ef hér hefði orðið viðvarandi gjaldeyrisskortur til vöruinnflutnings og þjónustuviðskipta. Þess vegna er þessari upphafsaðgerð fyrst og fremst ætlað að tryggja að þeir sem vilja flytja inn vörur og þjónustu fái til þess gjaldeyri og ákveðin lágmarksviðskipti með gjaldeyri séu möguleg í landinu. Þannig er dregið úr hættu á vöruskorti og langvarandi verðbólgu. Síðan er eftir hin eiginlega sjósetning íslensku krónunnar, fleytingin. Árangurinn nú í upphafi hefur í sjálfu sér afar takmarkað forspárgildi um hvernig krónunni reiðir af í ólgusjó frjálsra fjármagnshreyfinga í fyllingu tímans. Það er ekki hægt að draga sérstakar ályktanir af reynslu síðustu daga, ekki frekar en maður getur sagt að árabátur sem dugar vel til að fleyta manni á kyrru stöðuvatni dugi jafnframt til úthafssiglinga. Það er einfaldlega ólíku saman að jafna og margt þarf að gerast í efnahags- og viðskiptaumhverfinu áður en til eiginlegrar fleytingar krónunnar getur komið með trúverðugum hætti. Í fyrsta lagi þarf að tryggja að innlendu viðskiptabankarnir séu í stakk búnir til að taka trúverðugan þátt í gjaldeyrisviðskiptum þegar að hinni eiginlegu fleytingu kemur. Í öðru lagi þarf að ná mjög góðri samstillingu í framkvæmd efnahagsáætlunarinnar, sérstaklega milli ríkisstjórnar og Seðlabanka, þannig að víðtæk tiltrú sé á að aðilar gangi allir í takt. Jafnframt er ljóst að til þess að fleyting gangi almennilega er mjög mikilvægt að samhliða verði gefin fyrirheit um framtíðarfyrirkomulag gjaldeyrismála í landinu. Krónunni verði þannig ekki ætlað að basla í ólgusjónum einni og óstuddri heldur verði henni áfram gefinn ákveðinn stuðningur með yfirlýsingu um hvert stefnt sé til lengri tíma litið. Ég er fullkomlega sannfærður um að ef ráðist yrði í fleytingu krónunnar án fyrirheita um framtíðarstefnu í gjaldmiðilsmálum værum við að bjóða heim mikilli hættu og verulegri veikingu krónunnar. Óvissa um framtíðarstefnuna mundi auka á vantrú á skynsemi þess að halda í krónuna til skemmri tíma. Ef á hinn bóginn fleytingu krónunnar fylgdi yfirlýsing um aðildarumsókn að Evrópusambandinu hníga öll rök til þess að það drægi mjög úr óvissu á gjaldeyrismarkaði, stækkaði kaupendahópinn að krónunni og yki á tiltrú á hana. Um þetta eru allir fremstu hagfræðingar landsins sammála. Hagfræðingur Seðlabankans benti á í útvarpinu í hádeginu í dag að æskilegt væri að ákvörðun um framtíðarstefnu í gjaldmiðilsmálum lægi fyrir áður en að endanlegri fleytingu kæmi og afnámi gjaldeyrishafta. Virðulegi forseti. Nú eru miklir umrótatímar og vegna þessara miklu áfalla sem yfir okkur hafa dunið öxlum við vissulega ábyrgð á mjög umfangsmiklum skuldbindingum fyrir íslenskt þjóðarbú til næstu ára. Í umfjöllun utanríkismálanefndar um málið kom fram hvert líklegt umfang þessara skuldbindinga er næstu árin og um hversu háar fjárhæðir er að ræða í vaxtagreiðslur á næstu árum. Það eru auðvitað afskaplega háar fjárhæðir. Við þær aðstæður verður manni ljóst hversu lítið svigrúm við höfum í ríkisrekstrinum og hve mikilvægt það er að halda vel á málum, draga úr allri óvissu í efnahagslífi, viðskiptalífi og ríkisfjármálum sem kostur er og greiða þannig fyrir því að við komumst sem fyrst út úr þessu umróti. Þess vegna skiptir miklu máli að við sýnum aðhald í ríkisbúskap eins og við mögulega getum leyft okkur samhliða því að reyna að sjálfsögðu að verja grundvallarstoðir velferðarkerfisins, heilbrigðisþjónustuna, velferðarþjónustuna, félagsmálin og menntakerfið og að við setjum sem fyrst fram trúverðuga framtíðarstefnu um íslenska samfélagsþróun til næstu ára. Þar er engin yfirlýsing skynsamlegri og líklegri til að hafa jákvæð áhrif fyrir almenning til að auka tiltrú hans, fyrir fyrirtæki til að auka tiltrú þeirra og fyrir hið alþjóðlega umhverfi, en yfirlýsing um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Við þurfum mjög á því að halda núna að auka tiltrú íslensks almennings á að baráttan og erfiðleikarnir sem fram undan eru séu þess virði að takast á við þá og að við sköpum fyrirheit um að þessi kollsteypa verði ekki bara fyrirboði annarrar strax í kjölfarið. Við þurfum með öðrum orðum að gefa fólki fyrirheit um að þetta sé síðasta kollsteypa hins gamla óstöðugleika og að við ætlum að marka okkur stefnu um annars konar efnahagsumgjörð til lengri tíma litið. Það er mjög mikilvægt til að fólk hafi trú á framtíðinni. Sömu fyrirheit þurfum við að gefa íslenskum fyrirtækjum sem hafa gengið í gegnum ólgusjó vonlauss gjaldmiðils á undanförnum árum. Við þurfum að gefa skýr fyrirheit um að við tökum stefnu á eðlilegra og heilbrigðara umhverfi í peninga- og gjaldeyrismálum og þar með undirstrika mikilvægi þess að fyrirtækin sýni okkur biðlund og vinni með okkur en flytji ekki starfsemi sína úr landi . Virðulegi forseti. Við þurfum líka að auka tiltrú alþjóðasamfélagsins á það sem við erum að gera hér, laða að erlenda fjárfesta og skapa sátt og frið við nánustu vinaþjóðir okkar. Ef við ætlum að ráðast í uppbyggingu í þessu landi á næstu árum þurfum við á lánsfé og lánafyrirgreiðslu að halda eða beinni erlendri fjárfestingu. Hvort tveggja kallar á jákvæð og góð samskipti við okkar nánustu vina- og samstarfsríki. Yfirlýsing um aðildarumsókn að Evrópusambandinu væri einmitt liður í að efla og styrkja þau tengsl og auka tiltrú á þá efnahagsáætlun sem við erum búin að setja okkur að vinna eftir á næstu árum.

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram umræða um sennilega eitt mikilvægasta mál sem hefur komið til kasta Alþingis á undanförnum árum ef ekki áratugum, jafnvel frá upphafi vega. Hæstv. forsætisráðherra hefur verið hér við umræðuna en ég spyr: Hvers vegna hefur oddviti hins stjórnarflokksins, hæstv. utanríkisráðherra, ekki verið í þingsal til að fylgjast með umræðunni og bregðast við þeim ábendingum og aðfinnslum sem fram hafa komið? Ég óska eftir því að hæstv. utanríkisráðherra sé á staðnum.

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti taka fram að hæstv. iðnaðarráðherra er staðgengill hæstv. utanríkisráðherra nú um stundir og hefur verið hér meira og minna alla umræðuna. Það vill svo til að hæstv. iðnaðarráðherra, starfandi utanríkisráðherra, er ekki hér eins og er, en forseti mun gera ráðstafanir til þess að hæstv. iðnaðarráðherra komi svo fljótt sem verða má.

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram til viðbótar orðum hæstv. forseta hér að hæstv. utanríkisráðherra er erlendis í embættiserindum og er væntanlega á leiðinni heim í þessum töluðu orðum, þannig að hér hefur, eins og forseti segir, hæstv. iðnaðarráðherra verið meira og minna alla umræðuna og fylgst með henni og tekið þátt í henni.

Þá hefur misskilningur minn verið leiðréttur varðandi hæstv. utanríkisráðherra og þá hver fer með umboð hæstv. ráðherra og ég þakka hæstv. forseta þingsins fyrir að gera ráðstafanir til þess að starfandi utanríkisráðherra sé við umræðuna.

Herra forseti. Við erum í síðari umræðu um þingsályktunartillögu um fjárhagslega fyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, sem er afskaplega stórt og mikið mál og tengist næsta dagskrármáli - eða ég vil alla vega tengja það því - heimild til að ganga til samninga við Breta og Hollendinga, eða eiginlega Evrópusambandið, um hina svokölluðu Icesave-reikninga. Hv. efnahags- og skattanefnd fjallaði um málið að beiðni hv. utanríkismálanefndar og í umsögn 1. minni hluta efnahags- og skattanefndar, sem ég skrifaði undir, kemur fram að rætt var að nauðsynlegt sé að fá alþjóðlega aðstoð fyrir Íslendinga til að vinna sig út úr fyrirsjáanlegum efnahagsvanda af ýmsum toga. Í fyrsta lagi hruni bankakerfisins og afleiddum áhrifum þess á mörg fyrirtæki í landinu, eignatapi upp á 1.000 milljarða, þar af 130 milljarða tapi hjá einstaklingum, venjulegu fólki sem tapaði hlutafé sínu. Hætta er m.a. á vaxandi atvinnuleysi og gjaldþrotum sem afleiðingu þess. Annars vegar er um að ræða deilur við mörg nágrannaríki um stöðu innlánsreikninga þeirra. Ég og margir fleiri og eiginlega flestir eru á þeirri skoðun að Íslendingum beri ekki að greiða samkvæmt lögum umfram það sem innlánstryggingarsjóður greiðir. Bretland og Holland stoppuðu fyrirgreiðslu á þessu máli hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum því að þeir eiga þar fulltrúa í stjórn og tókst síðan að sameina allt Evrópusambandið gegn Íslandi í málinu. Það sýnir og ætti að sýna þeim sem vilja ganga inn í það ágæta samband að skilningur manna í Brussel er ekkert voðalega mikill á stöðu Íslands, hversu lítið Ísland er og hver vandamál okkar eru og ég hugsa að sá skilningur mundi ekkert vaxa þó að við yrðum fyrir þeirri ógæfu að ganga í Evrópusambandið. Þá yrðum við bara lítill hreppur í risastóru ríki og menn í Brussel eru svo sem ekkert illviljaðir, ekki frekar en Danir voru í hundruð ára, en hafa engan skilning á vandamálum Íslendinga. Það held ég að muni vega mjög þungt ef við gengjum inn í sambandið til þessara svokölluðu vina okkar. Ég kalla þá „svokallaða vini“ því ekki er vinarbragð að kúga Íslendinga eftir að við lentum í því gífurlega áfalli að missa nánast allt fjármálakerfið á einni viku. Þriðji vandinn er gífurlegar lánveitingar erlendra lánardrottna til íslensku einkabankanna sem hafa tapast að miklum hluta. Um þvílíkar tölur er að ræða að þeir lánuðu 40 milljónir á hvern einasta Íslending sem eru 160 milljónir á fjögurra manna fjölskyldu, hjón með tvö börn, og allir sjá og það áttu þeir líka að gera að slíkt gengur ekki upp. Svo höfum við glímt við jöklabréfin sem hafa valdið miklum þrýstingi á gjaldeyrismarkaðinn og leitt okkur til þeirrar - að mínu mati mjög slæmu - niðurstöðu að setja upp gjaldeyrishöft. Ég er engan veginn hrifinn af því, langt í frá, en við þurfum einhvern veginn að ráða við jöklabréfin sem streymdu hér inn og héldu genginu uppi á tímabili en streyma nú út og halda genginu niðri. Gengið var sett á flot í gær og krónan hækkaði þá um 8% og hefur nú hækkað um 10,5% þannig að þetta virðist ganga mjög vel en er að sjálfsögðu eingöngu vöruskiptamarkaður, gengismarkaður sem tengist vöruskiptum og einhverju smávegis fyrir námsmenn og ferðamenn. Jöklabréfin geta ekki farið út á þessu gengi. Þetta mun væntanlega hafa áhrif á verðlag í þjóðfélaginu, og ef staðan í dag og í gær verður varanleg mun verðbólga lækka mjög hratt og að því leyti er nokkuð útlit fyrir að við ráðum við jöklabréfin. Þessar aðgerðir munu leiða til mikillar skuldaaukningar fyrir ríkissjóð, fjármagna þarf nýju bankana, ríkisbankana, mæta skuldbindingum vegna innstæðureikninga og endurfjármagna Seðlabankann að einhverju leyti. Allt kostar þetta fé og þarf að mæta með niðurskurði útgjalda, skattahækkunum eða skyldusparnaði, sem ég vildi gjarnan að menn skoðuðu mjög náið vegna þess að við erum að tala um stuttan tíma. Setja mætti á skyldusparnað sem yrði leystur út seinna og mætti kannski nota skyldusparnaðinn til að fjármagna bankana - menn skyldu skoða það - og skylda almenning til að kaupa hlut í bönkunum. Ég hugsa að það yrði vinsælla en skattahækkun. Efnahags- og skattanefnd ræddi ítarlega um skuldbindingar Íslands vegna innlánsreikninga í útibúum íslensku bankanna erlendis og spurðist fyrir um aðferðafræðina sem íslensk stjórnvöld hefðu reitt sig á í samningum um lausn þess. Eins og kom fram í máli mínu áðan er þetta kúgun Evrópusambandsins alls, það kúgar Ísland til að semja og maður í sjálfu sér spyr ekkert að því þegar maður mætir ræningja hvort réttmætt sé að afhenda honum veskið, maður afhendir honum veskið, það er svo einfalt. Menn skulu átta sig á því að þetta er ekki spurning um réttmæti eða annað slíkt, heldur hvað við gerum þegar við lendum í þeirri stöðu að vera kúguð og tapa, að sjálfsögðu. Síðan kemur fram í þingsályktunartillögunni, sem við ræðum hér á eftir um að heimila utanríkisráðherra að semja við Breta og Hollendinga um Icesave-reikningana, að íslenska ríkið hafi í ljósi þeirra aðstæðna sem þar greinir frá talið þjóna hagsmunum Íslands að ganga í ábyrgðir fyrir lánveitingum til Tryggingarsjóðs innstæðueigenda. Þetta er að sjálfsögðu gert í ljósi þeirrar kúgunar sem við stöndum frammi fyrir og er eiginlega bara uppgjöf í ófriði og ætti að vera með hvítum fána og friðarsamningum. Þá kemur fram að á næstunni fari fram framhaldsviðræður um frekari útfærslu lánanna og við hvetjum til þess að hugað sé sérstaklega að greiðslugetu Íslands og hagsmunum komandi kynslóða hérlendis. Í því sambandi má benda á að það sjónarmið kom fram á fundi nefndarinnar að ekki hvíldi þjóðréttarleg skylda á íslenska ríkinu til að bera ábyrgð á innlánum íslensku bankanna í útibúum erlendis, það er ekki lagaleg skylda, það er bara kúgunarskylda. Einnig kom fram og er ítrekað í nefndarálitinu að mikilvægt sé að öll vandamálin sem hér hafa verið reifuð verði leyst saman, en ekki að eitt og eitt ráðuneyti semji, utanríkisráðuneytið um þetta, fjármálaráðherra um hitt o.s.frv. Þetta þarf allt að leysa sem einn pakka og hafa í huga að mesta auðlind þjóðarinnar, mannauðurinn, haldist í landi, því að það er forsenda þess að Ísland geti í framtíðinni greitt eitthvað af kröfum ríkisstjórna og erlendra lánardrottna, vegna þess að allir hagnast á því, breska ríkið, hollenska ríkið, lánardrottnarnir, sem ég á eftir að nefna, og íslenska þjóðin, að mannauðurinn haldist í landinu og verði ekki atvinnulaus og flýi land eins og hefur gerst mjög víða. Ég ætla að undirstrika það aftur og koma inn á fjórða þáttinn, sem eru kröfuhafarnir sem áttu kröfur upp á 40 milljónir á hvern íbúa og segja að ef ekki verði fundin lausn sem þeir eru sáttir við muni Íslendingar eiga erfitt með að fá lán í heiminum næstu áratugina. Að sjálfsögðu munum við þurfa á lánum að halda, nú eins og hingað til, fyrir atvinnulífið og kannski sérstaklega þegar uppbyggingarstarf, eins og við stöndum frammi fyrir, fer fram, þannig að við þurfum að gera vel við þá, þeir þurfa líka að koma að samkomulaginu. Þess vegna skora ég á hæstv. forsætisráðherra, hæstv. viðskiptaráðherra, hæstv. utanríkisráðherra, Seðlabankann og hæstv. fjármálaráðherra að þeir vinni nú allir saman að lausn málsins, en ekki hver í sínu horni, að þeir tali saman. Það eru til símar, gemsar og tölvupóstur og í gamla daga voru til hestar til að fara á milli, allt er mögulegt til að eiga samskipti þannig að ég skora á þá að hafa samvinnu og samskipti í málinu þannig að allir viti hvað hinir eru að gera í því, vegna þess að mikið liggur við. Einn getur skuldbundið íslensku þjóðina svo hún rétt ráði við það, t.d. utanríkisráðuneytið, það gengur vel, en svo gæti fjármálaráðuneytið samið við Breta eða viðskiptaráðuneytið við kröfuhafana og líka lestað þjóðina að sömu mörkum, en þegar allt kemur saman ræður þjóðin ekkert við það og allir tapa, kröfuhafar jafnt sem ríkisstjórnir og eigendur Icesave-reikninga. Því er mjög mikilvægt að menn vinni saman. Svo væri æskilegt í þessu eins og öllu öðru að menn hafi alltaf plan B: Hvað gerist ef við náum ekki samkomulagi, hvað gerist ef þetta og hitt gerist? Ég held að mjög mikilvægt sé að menn hafi alla möguleika í hendi. Ég mun styðja þingsályktunina vegna þess að ég tel mjög mikilvægt að við fáum aðstoð við að laga efnahagsástandið hjá okkur þó að því miður hafi Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ekki verið okkur til hjálpar eins og hann á að gera. Í raun skaðaði hann okkur. Þó að sjóðurinn sé ætlaður til að hjálpa þjóðum var hann misnotaður þannig að hann skaðaði okkur fyrsta kastið. En nú fer hann sennilega að aðstoða okkur þegar þessi staða er komin upp og ég ætla að vona að hann taki þátt í því að vinna að friðarsamkomulaginu sem íslenska þjóðin þarf að gera eftir að hún tapaði í þessum ófriði við Evrópusambandið.

Herra forseti. Ég hef hlustað á ræður hv. þingmanna sem farið hafa yfir það mikla mál sem við ræðum hér á Alþingi. Ég hef sérstaklega tekið eftir því að þeir sem eru í stjórnarandstöðu bera kvíðboga fyrir niðurskurði á ríkisútgjöldum. Ég get tekið undir það og sjálfsagt allir hér að það er vandasamt verk og kemur illa niður á ýmsum. Ég hef hins vegar ekki heyrt neinn úr þeim hópi ræða um hvernig við getum aukið tekjur samfélagsins. Mig langar því að spyrja hv. þm. Pétur Blöndal hvort þessi þjóð, sem býr yfir mikilli orku og miklum auðlindum, eigi ekki að breyta um kúrs frá því sem gert var í byrjun árs 2007. Í aðdraganda kosninganna þá mátti ekki tala um frekari nýtingu á orkuauðlindum, hvorki jarðgufu né vatnsafli. Er þetta ekki hlutur sem við þurfum að taka sérstaklega upp núna? Ég spyr hv. þingmann vegna þess að ég hlusta grannt þegar hann tekur til máls hér.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að við getum ekki greitt þessar erlendu skuldir nema með útflutningi, það gerist ekki öðruvísi. Við þurfum því að auka útflutninginn. Við höfum minnkað innflutninginn töluvert en við þurfum að auka útflutninginn enn meira með því að virkja og nýta þær auðlindir sem við eigum. Þær eru ekki nýttar nema að 30% og ég tel mjög mikilvægt að virkja. Ekki er víst hvort menn fara endilega í að auka álframleiðslu, ýmsir aðrir kostir eru í stöðunni hvað það varðar að nýta orkuna. En mér finnst sjálfgefið að við höldum áfram að virkja og reynum að afla þjóðarbúinu tekna því að ekki veitir af. Þær skuldir sem við erum að taka á okkur eru að mestu leyti erlendis og við þurfum að ráðstafa hluta af útflutningi okkar til að greiða þær skuldir sem er mjög hastarlegt. Það er öndvert við aðrar þjóðir, Bretar eru t.d. með skuldir innan lands. Þá fara peningarnir inn í þeirra eigið efnahagslíf en hér fara þeir út úr atvinnulífinu. Sá er meginmunurinn á þessu. Menn þurfa því að vera mjög varkárir, þeir sem eru að semja fyrir okkar hönd, að skuldbinda þjóðina ekki of mikið og taka ekki mið af því sem aðrar þjóðir skulda sem hlutfall af þjóðarframleiðslu, það er bara allt annar handleggur. Skuldir innan lands eru allt annað. Þar geta menn prentað peninga, millifært o.s.frv. En skuldir til útlanda þýða að ráðstafa þarf hluta af útflutningnum sjálfum til greiðslu og það er miklu alvarlegra. Það er því mjög mikilvægt að auka útflutninginn, auka tekjur þjóðarinnar og við þurfum að stuðla að menntun og nýsköpun eins og mögulegt er.

Hæstv. forseti. Þessi umræða hefur nú staðið alllengi og margir tekið til máls eins og eðlilegt er þegar svo stórt mál er til umfjöllunar eins og reyndin er hér. Kannski er búið að segja um það bil allt sem segja þarf í þessu stóra máli. Engu að síður ætla ég að segja eitthvað til viðbótar. Ég endurtek kannski að einhverju leyti það sem ég hef áður sagt því að málið er náttúrlega margrætt. Ég vil ítreka það, sem hefur reyndar komið fram áður, að afstaða okkar framsóknarmanna er sú að við viljum fara í þetta samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og teljum það mikilvægt en það mál sem hér er til umfjöllunar gengur út á að heimila ríkisstjórninni að leiða til lykta mál Íslands gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hvað varðar fjárhagslega fyrirgreiðslu. Það er svo annað mál hvort við treystum okkur til að styðja málið, þingsályktunartillöguna sem hér er til umfjöllunar, og það gerum við ekki og munum sitja hjá við lokaafgreiðslu hennar. Ástæðan er sú að við höfum ekki fengið tækifæri til að fylgjast með málinu á öllum stigum og höfum ekki fengið upplýsingar á öllum stigum þess. Við höfum reyndar mjög miklar efasemdir um að hæstv. ríkisstjórn hafi haldið rétt á málum í sambandi við samskipti við aðrar þjóðir, t.d. má nefna málið sem verður hér til umfjöllunar síðar í dag og varðar Icesave. Ég er sannfærð um að við hefðum ekki átt möguleika á því að fá lán frá öðrum seðlabönkum án þess að eiga í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Meira að segja Norðmenn, sem voru okkur þó mjög velviljaðir í þessu máli - ég heyrði seðlabankastjóra Noregs segja á fundi með fjárlaganefnd norska þingsins að lánveitingar frá Noregi væru ekki til umræðu nema Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kæmi að málum. Það þýðir ekki að fara í felur með það að þannig var staðan. Ég tel því mikilvægt að eiga í þessu samstarfi sem vissulega er ekkert einfalt, margt af því sem kemur fram í samstarfsyfirlýsingunni er erfitt okkur Íslendingum. Það eru erfiðir tímar fram undan, ekki er nokkur vafi á því. Ég vil ekki vera það svartsýn að trúa því að við náum okkur ekki á strik, Íslendingar, að við komumst ekki í gegnum þetta. Auðvitað komumst við í gegnum þetta. Það þýðir ekki að horfa á þetta öðruvísi. En það er vandasamt og þess vegna er erfitt að vera jafnsannfærður og ég er um að stjórnarsamstarfið gengur ekki vel. Ríkisstjórnin sem situr er ekki trúverðug og það gerir málið enn erfiðara. Samstarfið við Seðlabankann er heldur ekki með þeim hætti sem eðlilegt væri, það kemur fram hér á hv. Alþingi nánast daglega þegar átök eru augljós á milli ríkisstjórnar, eða að minnsta kosti annars stjórnarflokksins og Seðlabankans. Ég ætla ekki að taka afstöðu með neinum í því máli í ræðu minni, en ég ítreka þetta. Ég er ekki þeirrar skoðunar að sú leið sem borin hefur verið á borð af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að hægt sé að leysa mál Íslands, eins alvarleg og þau eru, án þess að taka nokkur lán, gangi upp. Ekki ef stefnan er ekki sú að við einangrum okkur algjörlega, Íslendingar, og höldum þeim gjaldeyrishöftum sem sett voru á þjóðina með nýlegri löggjöf. Ég trúi því og vona að sú löggjöf sé einungis tímabundin og að við munum geta horft fram á betri tíma í þeim efnum - að við séum þjóð á meðal þjóða og eigum í frjálsum viðskiptum við aðrar þjóðir. Það er náttúrlega gríðarlega mikilvægt að það geti orðið. En skortur er á framtíðaráætlunum og framtíðarsýn og skortur á því samstarfi sem ég nefndi áðan sem gerir það m.a. að verkum að við framsóknarmenn styðjum ekki málið. Reyndar kom það fram hjá einum stjórnarsinna í þessari umræðu, hv. þm. Pétri H. Blöndal, að hann hefur áhyggjur af því að ráðuneytin séu ekki að vinna saman að lausn mála, þessara fjögurra mála sem hann nefndi hér. Það er í fyrsta lagi Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, í öðru lagi jöklabréfin, í þriðja lagi Icesave og í fjórða lagi samningar við kröfuhafa. Það er mjög alvarlegt ef ríkisstjórnin kemur ekki fram sem ein heild í þessu alvarlega máli. Það er það alvarlegasta í þessu öllu saman ef við sitjum uppi með ríkisstjórn sem vinnur ekki saman að því að leysa málin. Það segi ég, hæstv. forseti, og ítreka. Hér hefur verið rætt um, sem eðlilegt er, hvernig við getum skapað meiri gjaldeyri, hvernig við getum skapað meiri gjaldeyristekjur og hvernig við getum sparað gjaldeyri, það er líka hluti af málinu. Hæstv. forsætisráðherra sagði í einhverri ræðu sinni á hv. Alþingi að það þyrfti að framleiða, framleiða, framleiða. Ég vildi að ríkisstjórnin væri að hugsa um að framleiða, framleiða og framleiða,  Ýmsir möguleikar eru í sambandi við það að auka gjaldeyristekjur þjóðarinnar. Það eru möguleikar í þessum gömlu og góðu greinum sem eru nú aftur í hávegum hafðar, og er ég þá að tala um sjávarútveg og landbúnað. Ég mun óska eftir því mjög fljótlega að eiga viðræður hér á hv. Alþingi við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um þær hugmyndir sem uppi eru í ráðuneyti hans í sambandi við slíka verðmætasköpun - ég hef þó grun um að ekki sé mikið verið að gera þar frekar en annars staðar í þeim efnum. Svo er það mál sem við kvíðum öll og vitum ekki hvernig á að komast í gegnum - eða alla vega ekki við sem erum í stjórnarandstöðunni, við fáum ekki að sjá mikið af fjárlagafrumvarpinu sem verið er að semja einhvers staðar úti í bæ - og það er sá niðurskurður á fjárlögum sem fyrir liggur að þarf að fara í. Þá hefði nú kannski komið sér vel ef hæstv. ríkisstjórn hefði ekki verið alveg svona glannaleg í fjárlagagerðinni fyrir ári þegar hún jók útgjöldin um hátt í 20% á þenslutímum sem þá voru. Hefði það ekki verið gert hefði þetta verið aðeins léttara í dag. En þetta er staðreyndin, þetta var gállinn á hæstv. ráðherrum og hæstv. stjórnarsinnum fyrir ári, bara moka peningum út úr ríkissjóði. Það var svo mikið til eftir góða tímabilið, eftir að Framsóknarflokkurinn hafði verið í ríkisstjórn í tólf ár. Á þeim tíma lögðu menn hart að sér við að greiða niður skuldir ríkissjóðs og vera nokkurn veginn með hreint borð þegar gengið yrði til kosninga vorið 2007. Það er heldur betur búið að sverta þá ímynd lands og þjóðar með þessu óskapamáli sem við fjöllum um núna. Ég tel ekki ástæðu til að fara í þessari umræðu ofan í hið mikla bankahrun, ég held að við verðum að einbeita okkur að því að tala um hvernig við ætlum að leggja okkur fram um að komast út úr því. Hæstv. forseti. Koma mun fram tillaga um að vísa þessu máli aftur til ríkisstjórnarinnar og að hafnar verði nýjar viðræður við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og mun ég ekki styðja þá tillögu. Ég tel að miðað við það sem blasir við okkur verði að horfa fram á við og halda áfram að vinna að hlutunum eins og þeir blasa við núna. Við eigum ekki annan kost þó að ég haldi til haga því sem ég hef áður sagt um það hvernig staðið hefur verið að málum - ég hef ýmislegt út á það að setja. Sú ákvörðun sem tekin var í gær, að fleyta krónunni, hefur komið til umræðu - reyndar er ekki hægt að tala um fleytingu vegna þess að mikil höft eru í gangi og það eru í raun vöruskiptin ein sem mæla krónuna. Það er ánægjuefni að hún skuli þó hafa styrkst og kannski er það einhver vísbending um að hún geti haldið áfram að styrkjast, en það er óljóst hvað mun gerast þegar henni verður gefið algjört frelsi á nýjan leik. Þá erum við komin að því sem var mjög mikið uppi í umræðunni, í ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals - hann er ákaflega sár og honum er mikið niðri fyrir út af því sem hann talar um sem kúgun gagnvart Íslandi og talar þá eingöngu um Evrópusambandið. Að Evrópusambandið hafi kúgað Ísland og Evrópusambandið hafi komið málum þannig fyrir að við áttum engan kost í sambandi við lántöku hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum öðruvísi en að semja um Icesave. Ég vil halda því til haga að það voru ekki bara Evrópusambandslönd sem voru þeirrar skoðunar að Ísland hefði ekki lagalegar forsendur fyrir rökstuðningi sínum í sambandi við þetta mál. Það voru líka vinaþjóðir okkar í EFTA og það voru líka Norðurlandaþjóðirnar sem ekki eru í Evrópusambandinu. Staða okkar var því algjörlega vonlaus í þeim viðræðum og í þessu ströggli öllu. Ég undrast, eins og ég hef áður látið koma fram, að hæstv. forsætisráðherra skuli ekki hafa talið það einnar messu virði að taka sér túr til London og tala við kollega sinn þar augliti til auglitis. Það var ekki gert heldur talaði hann eingöngu til hans héðan úr ráðherrabústaðnum og taldi að það væri líklegt til árangurs. En staðan er sú að íslenska ríkisstjórnin þurfti að gefa eftir og það er eins og það er. Ég tel að hv. þm. Pétur H. Blöndal sé, í pólitískum tilgangi, að tengja það Evrópusambandsþjóðunum einum hvernig þeim málum lyktaði. Hv. þingmaður, sem er því miður ekki hér í salnum, hefur miklar áhyggjur af því hvernig við komumst út úr því ástandi sem jöklabréfin hafa skapað okkur. Þó að þau hafi verið dásömuð á þeim tíma sem þau urðu til eru þau vissulega eitt af þeim vandamálum sem við stöndum frammi fyrir í dag. En hvers vegna varð þessi möguleiki til? Það er vegna þess að gjaldmiðillinn, sem við Íslendingar notum, og höfum verið að nota í gegnum tíðina, hefur skapað okkur gríðarleg vandræði. Það hljóta allir að sjá að ekki er framtíð í því að halda þessum sjálfstæða gjaldmiðli á innri markaði Evrópu þar sem fjármagnið flæðir frjálst. Ég vonaðist til að hv. þingmaður mundi kannski ljúka máli sínu með því að láta einhver orð falla um það að við yrðum að taka upp nýja hætti í sambandi við gjaldmiðilsmálin en þau orð voru ekki látin falla af hans hálfu. Af því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er kominn hér í salinn, og hefur eflaust verið einhvers staðar nálægt, þá er það alveg hárrétt, sem fram kom hjá honum, að það er ekkert gleðiefni að þurfa að efna til þeirrar miklu lántöku sem hér um ræðir. Ég held að allir hljóti að vera sammála um það. Engu að síður erum við í stöðu sem við gátum aldrei ímyndað okkur að við lentum í, Íslendingar, ég held að ekki sé of djúpt í árinni tekið. Hæstv. forseti. Við framsóknarmenn munum sitja hjá við lokaafgreiðslu þessa máls, m.a. vegna þess að Alþingi hefur ekki fengið tækifæri til að fjalla um það eins og skyldi og við höfum ekki verið upplýst eins og við teljum að eðlilegt hefði verið, þ.e. að stjórnarandstaðan hefði fengið miklu meiri upplýsingar og oftar og þéttar en raun ber vitni. Engu að síður, úr því sem komið er, tel ég að fara eigi þessa leið og að ekki eigi að tefja málið.

Virðulegi forseti. Sú tillaga sem hér er til afgreiðslu og meðferðar, að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta áform um fjárhagslega fyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á grundvelli fyrirliggjandi viljayfirlýsingar íslenskra stjórnvalda, kemur hingað með þeim hætti að stjórnarandstaðan hefur haft fá tækifæri - og hafði varla tækifæri til þess að gera sér grein fyrir því hvað um væri að ræða fyrr en menn standa frammi fyrir orðnum hlut. Fyrir liggur viljayfirlýsing um áform íslenskra stjórnvalda vegna fjárhagslegrar fyrirgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem er fylgiskjal með þingsályktunartillögunni. Á engum stigum var stjórnarandstöðunni veitt tækifæri til þess að koma að þeim skilmálum eða þeirri viljayfirlýsingu sem þarna er um að ræða sem skiptir þó gríðarlega miklu máli hvað varðar efni málsins. Það skiptir því máli hvernig við tökum á okkar málum varðandi hluti eins og t.d. kveður á um í tölulið 11 í þeim skilmálum sem þarna er um að ræða þar sem verið er að tala um að fara yfir lagarammann um gjald- og greiðsluþrot þannig að taka megi á niðurfærslu skulda og heimtu eigna í bönkum, fyrirtækjum og hjá heimilum. Það er í sjálfu sér allt góðra gjalda vert en þarna vantar algjörlega allt holdið á beinin vegna þess að ekki er gerð grein fyrir því með neinum hætti hvað er verið að tala um. Hér er eingöngu um orð að ræða án þess að nokkuð fylgi og enn þá liggur ekkert fyrir um það atriði. Hæstv. forsætisráðherra hefur ítrekað talað um það, og jafnframt hæstv. utanríkisráðherra og félagsmálaráðherra, að til standi að leggja fram lagafrumvarp um greiðsluaðlögun eða breytingu á gjaldþrotaskiptalögunum en ekkert liggur fyrir um það eða hvernig það á nákvæmlega að vera. Það skiptir að sjálfsögðu máli varðandi skilyrðið sem hér er um að ræða. Í annan stað er talað um að brýnasta verkefni Seðlabanka Íslands sé að tryggja stöðugleika krónunnar og búa í haginn fyrir styrkingu gengisins. Hægt er að taka undir þau sjónarmið og fátt skiptir meira máli en einmitt að styrkja gengi krónunnar. Þá tek ég undir þau sjónarmið og rök sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir kom með í ræðu sinni áðan varðandi þann gjaldmiðil sem við erum með. Að hafa sjálfstæðan gjaldmiðil í minnsta myntkerfi í heimi er verulega mikil áhætta. Miðað við það sem við höfum gengið í gegnum og fengið að reyna liggur ljóst fyrir að það er of mikil áhætta. Brýna nauðsyn ber til að gera sem fyrst breytingar þannig að við getum tengst öðrum gjaldmiðli eða hreinlega tekið upp annan gjaldmiðil. Við í Frjálslynda flokknum höfum flutt tillögu um að við skoðum hvort hægt sé að leita leiða til samninga við Norðmenn og við aðra aðila varðandi að tengja krónuna til skemmri tíma við annan gjaldmiðil til að tryggja aukinn stöðugleika og festu. En vandamálið er einmitt það að þegar við erum með gjaldmiðil í minnsta myntkerfi heims á frjálsum markaði ræðst daggengi hans af geðþóttaákvörðunum jafnvel tiltölulega lítilla fjárfesta. Það er það sem við höfum mátt þola og horft framan í. Iðulega hefur verið talað um að ákveðnir aðilar hafi tekið stöðu gegn krónunni og þannig kann það að vera. Í heimi græðgi og mammonsdýrkunar reyna þeir sem sjá sér hagnaðarvon að nýta sér það og hafa hagnað af þótt með því sé verið að verðfella krónu eða einhvern annan gjaldmiðil með einum eða öðrum hætti. Það eru bara hinar köldu staðreyndir sem menn ættu að þekkja. Við höfum fengið þá reynslu sem gerir það að verkum að nú þegar verður að hrinda af stað metnaðarfullri áætlun til þess að hverfa frá því að vera með þá mynt sem við höfum. Við þurfum að hafa mynt sem hægt er að treysta, hvort sem um er að ræða í skammtímaviðskiptum eða langtímaviðskiptum, afnema verðtryggingu og önnur óeðlileg höft og kvaðir í íslenskum lánamálum þannig að fólkið og fyrirtækin í landinu geti haft eðlilega fyrirgreiðslu, vexti og lánakjör. Í öðrum hluta þess sem kemur fram í fyrirvörunum er talað um að hækka stýrivexti í 18%. Þar er um að ræða viljayfirlýsingu sem er sett fram án nokkurs atbeina eða aðkomu Alþingis eða stjórnarandstöðunnar. Talað er um að hækka stýrivexti út yfir öll þau mörk sem eðlileg geta talist upp í 18%, svo háa stýrivexti að fyrirtækin í landinu og fólkið í landinu eiga sér tæpast lífsvon ef þau þurfa að njóta fyrirgreiðslu lánastofnana. Eitt af því sem öðru fremur olli því hruni sem við höfum horft upp á á undanförnum mánuðum á bönkum og í efnahagslífi þjóðarinnar er hvernig Seðlabanki Íslands hagaði stýrivaxtastefnu sinni og gerði það að verkum með óábyrgri stýrivaxtastefnu að knýja á um í fyrsta lagi að einstaklingar og fyrirtæki leituðu eftir því að fá lánafyrirgreiðslu erlendis og að hleypa inn gríðarlegu innstreymi peninga í formi svokallaðra jöklabréfa. Það hafði í för með sér að við fluttum inn hundruð milljarða á ári í formi erlendra skulda með jöklabréfum, út vexti sem skapaði gríðarlega þenslu - yfirgengilega falska þenslu í landinu sem engin innstæða var nokkru sinni fyrir og aðflutning erlends vinnuafls. Það er því óráðsferð að halda áfram á þessari braut með stýrivexti í Evrópumeti og með gjaldmiðil sem hefur ekki staðið undir væntingum og ekkert traust er bundið við. Ég lít þannig á að með því að fara þá leið sem getur verið um að ræða, að fá fjárhagslega fyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, séum við í raun að hefja nokkuð nýja vegferð í íslensku efnahagslífi þar sem við verðum að viðurkenna að efnahagsstjórn landsins, hvort sem er á höndum ríkisstjórnar eða Seðlabanka, hefur gjörsamlega brugðist. Ég get tekið undir sjónarmið þeirra ræðumanna sem talað hafa í dag að eðlilegast væri að þeir sem bera ábyrgð á efnahagsstjórninni til lengri og skemmri tíma, vikju og aðrir kæmu í þeirra stað til þess að vinna úr þeim vandamálum sem við er að eiga, þeim vandamálum sem stjórnendur Seðlabanka og ríkisstjórn og ríkisstjórnir undanfarinna ára bera alla ábyrgð á. Það eru því ýmis slæm teikn, þessir aðilar ætla enn að halda um stjórnvölinn sem valda því að ég sé, svo að maður noti orðalag hæstv. utanríkisráðherra, ýmsa váboða því tengdu að þiggja fjárhagslega fyrirgreiðslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hvað svo sem má um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn segja og það hvernig sá sjóður stýrir málum er alveg ljóst að hann getur ekki komið að eða stýrt málum sem tengjast efnahagslífi þjóðarinnar verr en þeir hafa gert sem haldið hafa um stjórnartaumana á undanförnum árum. Það er enginn sem getur stýrt málum verr en sá aðili sem keyrir í þrot, aðrir geta kannski ekki stýrt betur vegna þess að það er enginn möguleiki fyrir hendi varðandi reksturinn. En það er enginn sem getur stýrt málum verr en sá sem keyrir reksturinn í þrot, hvað þá heilt þjóðfélag sem fyrir ári síðan var haldið fram að væri þjóðfélag sem væri eitt af ríkustu þjóðfélögum í heimi og gæti og ætti mest og best fyrir sig að leggja. Það er með endemum, miðað við hvað við erum dugleg og vel menntuð þjóð, að ekki sé hægt að halda þannig um stjórnvölinn að framfarasókn þjóðarinnar geti verið með eðlilegum hætti. Spurningin er þá þessi: Hvaða kosti eigum við? Eigum við þá kosti í stöðunni núna miðað við það stjórnleysi og þær staðreyndir sem liggja fyrir að hafna þessari tillögu um fjárhagslega fyrirgreiðslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eða erum við tilneydd til þess að fá þessa fyrirgreiðslu? Því miður tel ég stöðuna vera þannig að það illa hafi verið haldið um málin að við erum tilneydd til þess að taka þessa fyrirgreiðslu. Við í þingflokki Frjálslynda flokksins gerum ákveðna fyrirvara varðandi gengismál eins og ég vísaði til og bendum á nauðsyn þess að komið verði á eðlilegri skipan í þeim málum eins og ég hef rakið. Í annan stað varðandi stýrivexti sem nauðsynlegt er að komið verði í eðlilegt horf. Á meðan seðlabankar allra landa í Vestur-Evrópu og Bandaríkjunum lækka stýrivexti jafnvel niður í 1% eða undir það að gengur ekki að við séum ein þjóða með miklu hærri stýrivexti. Það verður að eyða þeim stýrivaxtamun sem þarna er um að ræða til þess að eðlilegt samfélag geti þrifist í landinu, til þess að fyrirtækin geti blómstrað á ný og fjölskyldurnar í landinu geti búið við efnahags- og fjárhagslegt öryggi. Það eru grundvallaratriði. Við gerum fyrirvara við þetta en við sjáum ekki að kostur sé á öðru en að samþykkja þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir miðað við þá stöðu sem nú er. Það er útilokað að við höfum yfir að ráða eðlilegum gjaldeyrisvaraforða og eðlilegt innstreymi gjaldeyris, sérstaklega miðað við stöðuna í dag, til þess að við getum haldið áfram að lifa og starfa og búa svo í haginn fyrir framtíðina sem best verður á kosið. Ég tel að það skipti gríðarlegu máli að við búum í haginn fyrir framtíðina og fáum þá fyrirgreiðslu sem um er að ræða. Ég get tekið undir margt af því sem hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði í ræðu sinni. Ég lít þó þannig á að við séum í sömu stöðu og skuldugur einstaklingur sem á möguleika á því að auka tekjur sínar, það geti verið kostur að taka lán eins og við gerum við þessar aðstæður til þess að fleyta okkur yfir tímabundna erfiðleika. Með því sér skuldarinn fram á að úr rætist og horfir á bjartari daga. Ég tel að verði vel og rétt haldið á málum þjóðfélagsins eigi það að vera auðvelt. Þegar við tölum um hvernig hlutir hafa gengið til hjá okkur að undanförnu liggur alveg að við erum með meiri útflutning og meiri gjaldeyristekjur en eyðslu vegna innflutnings og munar þar töluverðum fjárhæðum. Það skiptir gríðarlegu máli hvernig við höldum á þeim málum á næstunni. Ég tel þó að það skipti líka máli að við reynum sem fyrst að komast út úr þeim gjaldeyrishöftum sem var samþykkt fyrir nokkru að yrðu lögð á. Til lengri tíma litið eru þau gjaldeyrishöft til þess fallin að valda enn þá meiri vandamálum í þjóðfélaginu en við búum við í dag og grafa undan möguleikum til framfarasóknar á sem skemmstum tíma. En þegar þeim gjaldeyrishöftum verður létt af verður líka að vera búið að móta trúverðuga stefnu í gjaldmiðilsmálum þannig að þjóðin viti, alla vega ríkisstjórnin - hver svo sem hún verður þá - hvert á að stefna hvað þetta varðar og verði samstiga um það. Ég tel að úr því sem komið er liggi fyrir að fá þá fyrirgreiðslu sem hér er um að ræða og að það sé í rauninni eina leiðin sem við eigum tæka. Þess vegna sé það ábyrgðarleysi að ætla að hafna henni þótt ég leyfi mér að deila áhyggjum mínum með þeim sem talað hafa í umræðunni um hvernig til muni takast varðandi framkvæmdina miðað við hverjir halda um stjórnartaumana, að fenginni reynslu af óstjórn þeirra í efnahagsmálum. Það er mjög slæmt þegar þjóð lendir í þeim hremmingum sem við höfum lent í að undanförnu að hvorki hún sjálf né þingið fái eðlilegar og nauðsynlegar upplýsingar um hver vandinn er raunverulega. Það kemur glögglega fram í nefndaráliti 1. minni hluta utanríkismálanefndar sem Magnús Stefánsson undirritar. Á það hefur skort að þjóðin hafi fengið upplýsingar um málin. Ef til vill er það að hluta ástæða þess að fólk er almennt óöruggt um hvert stefnir, hvert halda skuli og hver staða þeirra er og það er mjög alvarlegt. Við í Frjálslynda flokknum munum greiða fyrir því að þingsályktunartillagan verði leidd til lykta. Við munum greiða henni atkvæði vegna þess að við teljum að samþykkt hennar sé forsenda fyrir því að þjóðin geti á ný hafið framfarasókn en við ítrekum að það skiptir máli að það séu ábyrgir aðilar sem halda um stjórnvölinn.

Virðulegi forseti. Mig langar að segja nokkur orð í framhaldi af þeirri umræðu sem átt hefur sér stað hér í dag um aðdraganda þessa máls og stöðu þess og um það hvort þingið sé í stakk búið á grundvelli þeirra upplýsinga sem fyrir liggja að taka afstöðu til þingsályktunartillögunnar. Ég vil byrja á því að segja að hér hefur komið fram gagnrýni á það að IMF-málið, þ.e. beiðni um lán til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, hafi ekki komið til kasta þingsins fyrr. Á sama tíma er það gagnrýnt í þessu máli að ekki liggi fyrir nægar upplýsingar til að taka afstöðu í málinu um það hver greiðslubyrði okkar vegna mögulegrar lántöku kemur til með að verða. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér finnst þetta tvennt stangast á. Það stangast auðvitað á að vilja fá málið til umfjöllunar áður en vinnan er hafin með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þegar því er lokið og áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og íslenskra stjórnvalda liggur fyrir um það hvernig við endurreisum efnahagslegan stöðugleika að þá séu ekki til nægar upplýsingar til að taka afstöðu til málsins. Það er í sjálfu sér rétt, sem fram hefur komið í umræðunni í dag, að töluverð þoka er yfir því sem fram undan er. Við því er því miður lítið að gera. Ekki er mikið við því að gera að við höfum ekki fulla yfirsýn yfir það í dag að hve miklu marki við munum þurfa að draga á lánalínur hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til þess til að mynda að styrkja gengi krónunnar. Við vonumst auðvitað til þess að við þurfum að gera það í afskaplega litlum mæli. Við vonumst til þess að þetta samspil aðgerða stjórnvalda sem birtist m.a. í hærri vöxtum, sem birtist í höftum á frjálst flæði fjármagns, sem birtist í öflugri gjaldeyrisvarasjóði og að öðru leyti í þeim reglum sem Seðlabankinn hefur sett á grundvelli nýsettra laga - auðvitað birtast aðgerðirnar líka í því að menn vilja draga saman í ríkisfjármálunum. Við höfum engan veginn fulla yfirsýn yfir það hvernig þessar aðgerðir allar saman koma til með að létta okkur það verk að styrkja gengi krónunnar að nýju, forða okkur frá verðbólgunni og skapa grundvöll að lækkun vaxta. Þess vegna er ekki á sama tíma hægt að gera skilyrðislausa kröfu um að við teflum fram upplýsingum um hver afborgunin verður af þessum lánum. Við vitum hins vegar að við þurfum að taka lán til þess að endurreisa eigið fé íslensku bankanna. Óvissan í því efni lýtur fyrst og fremst að því að hve miklu leyti erlendir aðilar munu koma þar inn sem eigendur. Fyrir liggja yfirlýsingar frá stjórnvöldum eða frá ríkisstjórn um að áhugi sé á því að fara í viðræður við kröfuhafa um að þeir geti breytt skuldum sínum í hlutafé í ríkisbönkunum. En þar til einhver niðurstaða liggur fyrir um þetta er erfitt að gefa sér neinar forsendur um áætlaða greiðslubyrði lána vegna eiginfjárframlags til ríkisbankanna. Það er svo sem hægt að nota hæstu tölurnar og við höfum verið að horfa á þær. Þær miðast þá við það að ríkið sé einn eigandi að ríkisbönkunum. Við vitum líka að lántaka til þess að styðja við eigið fé Seðlabankans er nauðsynleg og maður hlýtur að spyrja í kjölfar þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað í dag: Vilja menn ekki að eigið fé verði sett inn í íslensku ríkisbankana? Eru einhverjir valkostir um það? Eru menn að halda því fram í þessari umræðu að við höfum um það val hvort við tökum þessi lán til að grípa til þessara aðgerða eða ekki? Er einhver valkostur við það hvort við reisum við styrk Seðlabankans eftir þau áföll sem á honum hafa dunið? Ég held að það sé enginn valkostur um þetta. Menn fjalla hér líka um ríkisfjármálin og þann niðurskurð sem fyrirhugaður er. Í umræðum í dag hefur komið fram mjög hörð gagnrýni á það að við skulum ætla að fara í samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem gerir þá kröfu, eins og það er orðað hér, að skorið verði niður í ríkisfjármálunum. Hér er að verða um það bil 10% samdráttur í þjóðarframleiðslunni. Er það sem sagt hugmynd þeirra sem harðast gagnrýna þetta að við skerum ekki niður í ríkisfjármálunum? Er verið að leggja til að við sættum okkur við hvað, 200 milljarða halla á ríkisfjármálum? Um hvað snýst þessi umræða eiginlega? Eru einhverjir þeir þátttakendur í þessari umræðu sem halda því fram að hægt sé að komast í gegnum þann gríðarlega skafl sem er fram undan án þess að draga saman í ríkisfjármálunum? Án þess að mæta þessu mikla áfalli hjá ríkinu eins og annars staðar? Við eigum eftir að ræða það í umræðu um fjárlögin hvar skynsamlegast er að drepa niður fæti í þessu efni. En prinsippið hlýtur að vera alveg ljóst, það prinsipp að draga þurfi úr. Mér finnst því skrýtið að það sé gagnrýnt með jafnharkalegum hætti og komið hefur fram í umræðunni í dag, að þetta sé planið, þetta sé stefnan og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum kennt um. Ég held að það sé dregin upp röng mynd af þessu. Þetta eru hlutir sem við stóðum frammi fyrir óháð því hvort við ætluðum í samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eða ekki. Mér sýnist hins vegar að það sé að koma í ljós í gær og í dag að helstu áætlanir okkar um að ná að nýju styrk í gengið séu að ganga eftir. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér þykir þetta gerast fullhratt, jafnvel óþægilega hratt sem vekur mann til umhugsunar um það hvort við séum mögulega að taka málin of föstum tökum. Er ég þá að vísa til þess hvort svo kunni að vera að við séum bæði með of háa vexti og of stífar reglur um fjármagnsflutninga á sama tíma. Í öllu falli hlýtur það að koma til skoðunar fyrir Seðlabankann að selja krónur inn á markaðinn til þess að draga úr svona öfgafullum viðsnúningi í genginu. Það er ekki til heilla fyrir okkur að þetta gerist svona snarpt og svona bratt  Hér hefur líka verið fjallað um Seðlabankann og býsna mikilli skuld skellt á hann fyrir of háa vexti í gegnum tíðina. Ég hallast að því að þau mál verði öll að skoða í samhengi. Við þurfum að horfast í augu við það að við höfum farið fullglannalega og lagt of miklar byrðar á Seðlabankann. Í kjölfarið hættir íslenska krónan að endurspegla raunverulegan styrk íslenska hagkerfisins í samanburði við hagkerfin í löndunum sem við eigum viðskipti við. Það var falskur styrkur í íslensku krónunni sem byggðist á því að of miklar byrðar höfðu verið lagðar á Seðlabankann. Hann brást þannig við að hækka vextina og á einhverjum tímapunkti fóru vextirnir fram úr því sem getur verið eðlilegur vaxtamunur við önnur hagkerfi viðskiptalanda okkar og fóru að kalla á fjárfestingu í krónunni og um leið hætti krónan að gegna því meginhlutverki sínu sem menn vilja alltaf að myntir sínar geri, sjálfstæðar myntir, sem er að endurspegla einhvern raunveruleika í undirliggjandi hagkerfi og hann þarf síðan í gengismálunum að endurspegla stöðuna gagnvart löndunum sem við eigum viðskipti við. Í þessu tilviki vorum við komin með styrk sem er langt umfram það sem hagkerfið stóð undir, og ég held að stjórnvöld eigi að líta meira í eigin barm og minna upp í Seðlabanka í þessu efni. Við vorum einfaldlega að reyna að gera of marga hluti á of skömmum tíma. Það er stóri lærdómurinn sem við getum dregið af þessu tímabili. Það er það sem einn seðlabankastjóranna fjallar um í blöðunum í dag þegar hann veltir upp þeirri spurningu hvort þetta sé yfir höfuð hægt. Er hægt að halda úti íslenskri krónu? Það er gríðarlega vandasamt að gera það en það verður alveg örugglega ekki gert án þess að miklu meiri agi sé í ríkisfjármálum en var á umliðnum árum. Ég held þá að það sé rétt að taka með opinber fjármál í heildina vegna þess að svo miklu leyti sem ríkisvaldið dró úr þensluhvetjandi framkvæmdum og öðru því sem það gat gert þá sýndi það sig að sveitarfélögin fylltu jafnóðum í gatið og skildu vandann eftir jafnmikinn og fyrir hafði verið. Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram vegna þeirrar umræðu sem orðið hefur hér í dag um myntina og hlut Seðlabankans í þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir. Fyrst og fremst finnst mér mikilvægt að koma því til skila að það hafi ekki verið valkostur fyrir stjórnvöld að koma hér áður en ákvörðun var tekin um að leita til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og bera það álitaefni undir þingið. En um leið og stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafði samþykkt viljayfirlýsingu íslenskra stjórnvalda var það þingmál lagt fram sem við ræðum hér í dag. Ég er sammála þeim þingmönnum sem lýst hafa yfir vonbrigðum með að ekki skuli vera hægt að hafa skýrari mynd fyrir framan sig þegar við ræðum þetta mál. En það er bara einfaldlega þannig að ekki er á allt kosið í þessu. Við stöndum frammi fyrir slíkum óvissuþáttum, frammi fyrir verkefnum þar sem óvíst er um framvinduna - við þurfum að sætta okkur við að taka afstöðu til prinsippsins um það hvort við viljum fara í samstarf með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á grundvelli þeirra viðmiða sem fyrir liggja og þeirrar efnahagsáætlunar sem unnin hefur verið í samstarfi við þá eða hvort við viljum fara einhverja aðra leið. Í því efni held ég að dagurinn í gær og dagurinn í dag sýni að við erum að byrja að ná tökum á vandanum. Það er alveg ljóst að án þess að settar hefðu verið þær reglur sem við gerðum hér í síðustu viku og án þess að fyrir lægi víðtækt plan í því formi sem við höfum nú búið til í samstarfi við sjóðinn værum við ekki komin þetta langt fram á veginn og raun ber vitni. Auðvitað var það líka valkostur að láta krónuna bara húrra niður í miklu meiri veikingu en þegar var orðin. En það var ekki valkostur sem hefði verið án afleiðinga. Grípa hefði þurft til víðtækra ráðstafana til að mæta þeim vanda sem þá hefði risið í staðinn fyrir þá stöðu sem við eigum nú við. Algjörlega ófyrirséð hvar við hefðum endað með verðbólguna og hvaða afleiðingar það hefði haft fyrir gjaldmiðilinn til lengri tíma. Það er líka erfitt að spá fyrir um getu okkar til þess að snúa þeirri þróun við. Við erum ekki að samþykkja einhver tiltekin útgjöld. Við erum ekki að samþykkja einhverjar tilteknar afborganir af væntanlegum lánum. Við erum að fjalla um ákveðna aðferðafræði við að glíma við efnahagsvandann eins og fram hefur komið hér. Við erum fyrst og fremst að horfa á gjaldmiðilinn og endurreisn hans. Við ætlum að koma í veg fyrir verðbólgu. Við erum með plan á borðinu sem miðar að því að við getum farið að lækka vexti innan skamms og ná þeim niður í það sem er þolanlegt fyrir fjölskyldur og atvinnulíf. Það hefur verið rætt um það hér að menn sakni þess í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar að ekki sé fjallað um aðgerðir í þágu fjölskyldna og atvinnulífs. Þetta eru einmitt aðgerðir í þágu fjölskyldna og atvinnulífs. Það er ekkert sem skiptir fjölskyldur meira máli en að lag komist á gengismálin, að við forðum okkur frá verðbólgu, að við náum niður vöxtunum. Það er ekkert sem skiptir þessa aðila meira máli en það og það er það fremsta í þessu máli, það er aðaláhersluefnið að okkur takist þetta. Enn og aftur: Ég held að við séum á réttri leið og þess vegna er skynsamlegt af okkur að veita ríkisstjórninni brautargengi til þess að halda áfram á þessari vegferð í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ég vonast til þess að okkur lánist að halda þannig á spöðunum að sem allra minnst þurfi að draga á þær lánalínur sem verið er að opna hjá þeim og hjá samstarfsþjóðum okkar. Það væri langfarsælast fyrir okkur til lengri tíma litið að við kæmumst í gegnum þennan skafl án þess að lenda með greiðslubyrði vegna slíkrar lántöku.

Herra forseti. Það er gott fyrir hv. þm. Bjarna Benediktsson, hans sjálfs vegna, að honum skuli líða svona vel með þetta mál. Hv. þingmaður talaði sig hér upp í þó nokkurn sannfæringarhita yfir því hvað þetta gengi nú í raun og veru vel og liti bærilega út. Ég mótmæli því hins vegar að einhver mótsögn sé fólgin í því að gagnrýna ónógar upplýsingar í sambandi við þetta mál og það að Alþingi hefði ekki getað komið að því fyrr. Það er bara ósköp einfaldlega ekki rétt. Það er ekki innstæða fyrir þeirri fullyrðingu hv. þingmanns að í þessu felist mótsögn. Hið rétta er að sjálfsögðu að þingið átti að koma að þessu strax á frumstigi, vera t.d. með í ráðum og fara yfir skilmálana áður en umsókn hefði verið send. Það hefði verið eiginlegt þingræði í reynd, þingræði sem virkaði. Ekki datt Bandaríkjaþingi í hug að láta ríkisstjórn Bush fara af stað með 700 milljarða dollara björgunarpakkann fyrir fjármálaheiminn þar fyrr en það var sjálft búið að fjalla um skilmálana og gera á þeim breytingar. Bush datt það bara ekki í hug. Á þinginu í Úkraínu var fjallað samhliða um skilmálana þegar ríkisstjórn Úkraínu ræddi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um fyrirgreiðslu þar o.s.frv. þannig að auðvitað hefði það verið virkt þingræði í reynd að Alþingi, a.m.k. viðkomandi þingnefnd, hefði verið með í ráðum strax í byrjun og eftir að umsóknin fór þá af stað, notað síðan tímann til að safna upplýsingum og vinna málið. Að öðru leyti fór hv. þingmaður að mestu leyti með það sem ég kalla í grófum dráttum nauðhyggjuröksemdir, að þetta sé bara svona og að ekkert annað sé að gera. Menn geta auðvitað haft það fyrir sig. Þegar hv. þingmaður spyr hvort menn séu virkilega ósammála því að það eigi að skera niður t.d. ríkisútgjöldin um 10% núna er svarið já. Ég er ekki sannfærður um að það sé gáfuleg leið, að dýpka með því kreppuna, auka með því atvinnuleysi sem aftur leiðir til útgjalda hjá ríkissjóði í gegnum félagsleg úrræði og atvinnuleysisbætur. Þetta er gamla hörmungaraðferðin sem margar þjóðir hafa brennt sig á, að ætla að spara sig eða skera sig niður í gegnum kreppuna. Menn þurfa að gæta mjög hófs í því 

Virðulegi forseti. Mitt sjónarmið er einfaldlega það að við höfðum ekkert til þess að ræða hér hvað viðvíkur skilyrðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins áður en samið hafði verið við sjóðinn um viljayfirlýsingu stjórnvalda. Um leið og stjórn sjóðsins hafði samþykkt viljayfirlýsinguna og þar með grunnforsendur þess hvernig við ætluðum að takast á við þennan vanda var málið lagt fram hér á þinginu. Það er einmitt það sem við erum að ræða. Það hefur komið fram í umræðunni að styðji þingið ekki við þessa aðferðafræði sé sá möguleiki enn þá til staðar að endurgreiða þann hluta lánsins sem þegar hefur verið greiddur út - honum hefur ekki verið ráðstafað - og snúa á braut annarra leiða. Varðandi ríkisfjármálin tel ég að hérna sé farin leið þar sem reynt er að ná tveimur markmiðum í senn, annars vegar að skera niður að lágmarki það sem þarf að gera, einfaldlega vegna þess að þjóðartekjurnar eru að dragast svo mikið saman sem ég nefndi hér áðan, í kringum 10%. Hins vegar er markmið að í þeim verkefnum þar sem menn ætla að verja fjármunum verði einblínt á þau verkefni sem kalla á mikinn mannafla, þ.e. að forgangsraðað verði í þágu mannaflafrekra framkvæmda. Þannig getum við notað þá fjármuni sem eru til ráðstöfunar til að tryggja eins mikla atvinnu og hægt er. Við verðum þó að gæta okkar á því að fara ekki í öfgarnar í hina áttina og sætta okkur við jafnvel 200 milljarða halla á ríkissjóði vegna þess að það er nákvæmlega það sem sömu menn tala um að við þurfum að forða okkur frá, þ.e. að ýta þessum vanda yfir á komandi 

Herra forseti. Aftur að þessu með aðkomu þingsins. Bréf Seðlabankans og fjármálaráðuneytisins til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er dagsett 3. nóvember. Áætlunin lá þá fyrir allmörgum dögum áður. Þetta vita menn. Ég var t.d. búinn að hafa hana sem trúnaðarmál í viku. Halda menn ekki að þannig hefði mátt standa að málum að a.m.k. þingnefndum hefði í trúnaði verið gert innihaldið ljóst og það rætt við þær? Utanríkismálanefnd er bundin trúnaði hvort eð er í öllum sínum störfum. Meira en mánuður er liðinn síðan erindið var sent. Auðvitað hefði mátt standa mun betur að þessum þætti, ég bakka ekki tommu með að það er gagnrýnivert hversu seint Alþingi kemur að málinu og hversu lítinn tíma það hefur til að reyna að skoða það og draga fram upplýsingar sem var nú ekki létt verk eins og ég veit að hv. formaður utanríkismálanefndar veit vel. Það er grundvallarmunur á þeirri skuldsetningu sem við lendum í vegna þessara aðgerða og er hér innan lands í formi halla á ríkissjóði eða í formi endurfjármögnunar banka með innlendri skuldabréfaútgáfu og hinum gríðarlegu erlendu lántökum og erlendu skuldbindingum sem hér á að setja á þjóðina ofan á þegar eitt skuldugasta hagkerfið innan OECD gagnvart útlöndum. Það er ekkert stórmál í mínum huga þótt ríkissjóður og sveitarfélögin séu rekin með einhverjum halla og þess vegna eitthvað meiri en ella væri ef það er skynsamlegur liður í því að verja landið fyrir fjöldaatvinnuleysi, dregur úr hættunni á því að atvinnuleysið festist hér í sessi og er í raun og veru aðferð til þess að sporna gegn og afstýra meiri útgjöldum síðar. Það kostar heldur betur sitt ef 10% þjóðarinnar eða meira verða án atvinnu. Að lokum hrósa ég hv. þingmanni hér fyrir sjálfsgagnrýnina undir lok ræðu hans áðan eða gagnrýni í garð eigin flokks og frammistöðu hans í hagstjórn við efnahagsmál hér á undanförnum árum. Það er þó lofsvert að endrum og sinnum vottar fyrir því að einhverjir úr stjórnarliðinu viðurkenna að hugsanlega 

Herra forseti. Það er mjög einkennilegt að vera komin inn í þingið sem nýjasti þingmaðurinn og fylgjast með vinnubrögðunum sem tengjast þessu stóra máli. Það er mjög einkennilegt, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefnir, hvernig málin hafa verið unnin hérna innan þingsins. Við fáum upplýsingar um það nánast í fjölmiðlum að þegar sé búið að leggja peningana frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum inn á bandarískan reikning hjá Seðlabankanum. Það er bara búið að klára þetta, afgreiða málið. Ég hefði talið mun eðlilegri vinnubrögð að áður en forsætisráðuneytið og Seðlabankinn fóru í viðræður við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hefði málið komið inn á borð þingsins og það verið rætt, í fyrsta lagi hvort almennt ætti að leita til sjóðsins. Síðan hefði viðkomandi fagnefnd á þinginu mótað það hvernig við vildum hafa þessa viljayfirlýsingu, hvernig við vildum hafa skilyrðin um það hvernig við vildum semja gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Alþingi mundi síðan gefa ríkisstjórninni umboð til að fara í þessar samningaviðræður við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Við förum í ræðustól, málið fer mjög hratt í gegnum utanríkismálanefnd, maður les í gegnum meirihlutaálitið þar sem kemur meira að segja mjög skýrt fram hjá meiri hluta nefndarinnar að hann viðurkennir alveg fúslega fljótaskriftina í lokaorðum sínum. Hérna segir að það sé mikil óvissa og menn viti ekki eiginlega hvað þeir eru að samþykkja. Það er nákvæmlega eins og kemur fram líka hjá minni hlutanum, við vitum hreinlega ekki hvað við erum að samþykkja. Þegar ég sé svona stór mál fara í gegnum þingið vonast ég innilega eftir því að að breyting verði á vinnubrögðum. Við heyrum virkilega að almenningur kallar eftir því. Hann vill sjá breytt vinnubrögð. Hann vill sjá þingið koma miklu meira að málunum og að stefnan sé mótuð af löggjafarvaldinu en ekki framkvæmdarvaldinu. Það er það sem ég vil innilega hvetja þá menn sem hafa meiri reynslu hérna en ég til að íhuga, þ.e. hvernig við ætlum að breyta þessu í framtíðinni svo við vinnum þetta ekki svona áfram.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá meiri hluta utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um samninga varðandi ábyrgð ríkissjóðs á innstæðutryggingum vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu. Nefndin hefur fjallað um þetta mál á þó nokkrum fundum og fengið til sín fulltrúa úr ráðuneytum og skilanefndum bankanna. Nefndin hefur viðað að sér gögnum og upplýsingum eins og hægt er. Sérstaklega hafa þau varðað samskipti íslenskra stjórnvalda við samninganefndir annarra ríkja, svo sem Hollandi og Bretlandi, en einnig gögn frá fundum fjármálaráðherra með Evrópusambandsríkjunum og EFTA-ríkjunum og önnur gögn sem fram koma á þingskjali 263. Þau snúast meira eða minna um lögfræðilegar greinargerðir vegna ágreinings um efnislegt innihald tilskipunar sem löggjöf okkar um Tryggingarsjóð innstæðueigenda byggir á. Eins og oft hefur komið fram í umræðu um þessi mál snýst sú deila í grunninn um það hvort ríkissjóði beri að styðja við innstæðutryggingarsjóð þegar fjármögnun hans að lögum reynist ekki fullnægjandi vegna þeirra krafna sem að honum er beint. Með þessari tillögu er leitað heimildar Alþingis ríkisstjórninni til handa til að leiða til lykta samninga við viðeigandi stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu á grundvelli þeirra sameiginlegu viðmiða sem aðilar hafa komið sér saman um. Á fundum nefndarinnar kom fram að málið snýst nær einvörðungu um skuldir gamla Landsbanka Íslands vegna svokallaðra Icesave-reikninga. Talið er að ekki muni reyna á Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta vegna skulda gamla Kaupþings en formaður skilanefndar upplýsti að útlit væri fyrir að sala á eignum bankans gæti staðið undir öllum kröfum í gamla bankann vegna svokallaðra Kaupþing Edge reikninga sem voru innstæðureikningar Kaupþings. Þá var tekin til skoðunar starfsemi gamla Glitnis og fram kom að hún var með þeim hætti erlendis að afar ólíklegt er að reyni á tryggingarsjóðinn vegna hennar. Nefndin kynnti sér eigna- og skuldastöðu gamla Landsbanka Íslands, væntanlegar kröfur tryggingarsjóðsins á hann og hvað mætti gera ráð fyrir að fengist upp í þær kröfur við sölu á eignum bankans. Mikil óvissa er enn um það virði sem fæst fyrir eignirnar en á grundvelli upplýsinga frá skilanefnd Landsbanka Íslands má áætla að um 150 milljarðar kr. geti staðið út af að því ferli loknu. Þessi niðurstaða er eins og áður segir háð mikilli óvissu. Sá möguleiki er því fyrir hendi að eignir Landsbankans dugi fyrir forgangskröfum þannig að ekkert falli á ríkissjóð. Ég vil undirstrika þetta atriði úr nefndaráliti meiri hlutans, það er mikil óvissa um þetta. Verið er að reyna að leggja mat á virði eigna sem í bókum bankans voru skráðar á hartnær 2.000 milljarða en er gengið út frá í þessari áætlun að séu jafnvel ekki nema 1.000 milljarða virði. Töluvert mikil vikmörk eru í því mati og þess vegna er það niðurstaða meiri hluta nefndarinnar að málið geti farið þannig að ekkert reyni á ríkissjóð hvað varðar fjármögnunarþörf innstæðutryggingarsjóðs. Þá er það auðvitað gefið í því samhengi að ríkissjóður hafi samþykkt að styðja við sjóðinn til þess að hann geti staðið undir og greitt þær kröfur sem að honum er beint. Niðurstaða um þetta atriði ræðst fyrst og fremst af tvennu. Annars vegar af endanlegu virði eigna gamla Landsbankans, en talið er að hámarksverðmæti fáist fyrir þær með því að selja þær ekki að svo stöddu. Er gert ráð fyrir að eignirnar verði varðveittar í gamla Landsbankanum í u.þ.b. 3 ár. Hins vegar ræðst niðurstaðan af þeim samningum sem hér er leitað heimildar til að gera. Eins og fram kemur í athugasemdum við tillöguna varðandi lagalega stöðu málsins hafa íslensk stjórnvöld byggt á því sjónarmiði að skýr lagaskylda væri ekki til staðar um ábyrgð íslenska ríkisins ef greiðslur til innlánseigenda færu fram úr því sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta gæti staðið undir. Nefndin hefur farið yfir þau lögfræðilegu álitaefni sem málið snýst um og ljóst er að önnur aðildarríki EES-samningsins eru ekki sammála skilningi íslenskra stjórnvalda um að óvissa ríki að þessu leyti. Hugmyndir um að úr þessu yrði skorið fyrir hlutlausum úrskurðaraðila eða dómstól hafa ekki náð fram að ganga í viðræðum aðila. Ljóst er að miklir hagsmunir eru í húfi um niðurstöðu slíks máls fyrir báða aðila. Óhagstæð niðurstaða um skuldbindingu Íslands hefði alvarlegar afleiðingar fyrir ríkissjóð. Á hinn bóginn má leiða að því líkur að lagaleg óvissa um þetta atriði gæti vegið að fjárhagslegum stöðugleika og trúverðugleika þess lagaumhverfis sem fjármálafyrirtækjum sem starfa innan vébanda Evrópusambandsins hefur verið skapað. Þessu sjónarmiði hefur m.a. verið teflt fram af þeim aðilum. Hagur þess að lausn finnist við samningaviðræður er því ótvíræður. Þess má geta að á meðan ágreiningur aðila um þetta efni var óleystur var sú hætta fyrir hendi að Evrópusambandsríkin gripu til aðgerða gagnvart Íslandi sem settu EES-samninginn að hluta eða í heild í hættu. Þarna snýst málið sem sagt um að það þarf ekki að liggja fyrir endanleg niðurstaða um slíkan ágreining. Einfaldlega sú staðreynd að deilt er um atriði sem fallast má á að skipti miklu fyrir framkvæmd EES-samningsins og sá ágreiningur hefur ekki verið settur í neinn farveg og er óleystur - sú staðreynd getur leitt til þess að Evrópusambandsríki fari fram á að tilteknum köflum eða viðaukum við EES-samninginn verði kippt úr sambandi að hluta eða í heild. Í þessu liggur m.a. áhættan með því að hafa málið í ágreiningi. Þá var ljóst að Norðurlöndin voru sammála um að nauðsynlegt væri að Ísland semdi um lausn á þessu máli til að þau gætu séð sér fært að taka þátt í fjárhagslegri fyrirgreiðslu í tengslum við efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Sama gilti um afstöðu annarra ríkja sem Ísland leitaði fyrirgreiðslu hjá. Ég gerði það að umtalsefni í ræðu minni um þingsályktunartillögu vegna lánveitingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að þetta hefði auðvitað verið með öllu óviðunandi framkoma og gerði við hana alvarlegar athugasemdir. Engu að síður er vakin athygli á þessari stöðu hér í tengslum við þetta mál. Með vísan í allt sem ég hef rakið er það álit meiri hlutans að ljóst er að það þurfti að leita pólitískrar lausnar á vandamálinu. Frumforsenda þess að leitað væri pólitískrar lausnar á málinu var að tryggt yrði að tekið yrði tillit til hinna erfiðu aðstæðna sem nú eru uppi á Íslandi. Þau umsömdu viðmið sem þingsályktunartillagan fjallar um fela í sér viðunandi forsendur fyrir lausn að áliti meiri hlutans. Ekki er fallið frá þeim lagarökum sem Ísland hefur sett fram en fallist á að leita samninga á grundvelli sameiginlegra viðmiða. Þau eru annars vegar að tilskipunin gildi með sama hætti hér á landi og annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu og hins vegar að samningar um lausn taki mið af sérstakri og fordæmislausri stöðu Íslands. Hvorug þessara forsendna getur talist íþyngjandi fyrir Ísland eða íslenska hagsmuni. Í þessu sambandi var nefndin upplýst um þau meginsamningsmarkmið sem stjórnvöld hafa sett sér og fram kom að stöðu Íslands verði haldið á lofti í þeim viðræðum sem í hönd fara þannig að sem hagstæðust niðurstaða fáist fyrir Ísland. Leiði samningar ekki til ásættanlegrar niðurstöðu fyrir Ísland er það sjálfstætt úrlausnarefni hvernig stjórnvöld og Alþingi vinna úr þeirri stöðu en hin umsömdu viðmið fela ekki í sér að stjórnvöld afsali sér með einhverjum hætti lagalegri stöðu að þjóðarétti sem ríkið hefur í dag. Ég ætla að láta nægja að vísa til fyrri umræðu um þetta mál þegar kemur að eiginlegum samningsmarkmiðum og læt sitja við það að þau meginsjónarmið sem komu fram í fyrri umræðu um þetta mál falla mjög vel að þeim samningsmarkmiðum sem kynnt voru fyrir nefndinni við meðferð málsins. Ekki þótti ástæða til þess, og jafnvel ekki skynsamlegt, að tíunda þau öll í nefndaráliti þannig að þau lægju opinberlega fyrir. Augljóslega er þó stefnt að því að þannig verði búið um hnútana að sem hagstæðust niðurstaða fáist fyrir okkur í öllu tilliti. Meiri hlutinn lítur svo á að í samþykkt þessarar tillögu felist pólitískur stuðningur við stefnumörkun stjórnvalda í yfirstandandi samningum. Í tillögunni kemur fram að endanlegar niðurstöður samninganna sem munu nást í viðræðunum verði lagðar fyrir Alþingi til öflunar viðeigandi fjárheimilda eftir því sem aðstæður krefjast. Álit meiri hlutans er að þetta verði að sjálfsögðu gert í samræmi við stjórnskipulegar kröfur og eðli þeirra samninga sem nást. Þá hefur komið fram af hálfu utanríkisráðherra að utanríkismálanefnd verði upplýst um framgang samningaviðræðna eftir því sem þeim vindur fram, allt í samræmi við ákvæði 24. gr. þingskapalaga. Ég tel afar mikilvægt að áfram verði haft samráð við nefndina þannig að hún sé upplýst um framvindu mála. Í meðferð nefndarinnar kom einnig til umræðu hvernig ríkissjóður muni standa undir skuldbindingum sem samningar, sem hér er óskað eftir heimild til að leiða til lykta, leggja á hann. Ákveðið var að ræða það atriði í samfellu við efnislega úrlausn á 161. máli, tillögu til þingsályktunar um fjárhagslega fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Sú umræða hefur að nokkru farið fram hér fyrr í dag. Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið telur meiri hlutinn óhjákvæmilegt að ráðast í þá samningagerð sem tillagan gerir ráð fyrir og leggur til að hún verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálit meiri hlutans rita sá sem hér stendur, Árni Páll Árnason, Ásta R. Jóhannesdóttir, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Lúðvík Bergvinsson og Arnbjörg Sveinsdóttir.

Herra forseti. Ég vona að menn taki það ekki neitt persónulega en ég ætla eiginlega að spyrja sömu spurningar og í fyrri umræðu, sama hv. þingmann, framsögumann þessa máls. Það er þessi samræming allra aðgerða. Hér er aftur verið að tala bara um einn enda, eina aðgerð og ég ætla að spyrja hv. þingmann hvort það hafi ekki verið hugleitt í nefndinni að tengja þessi atriði öll saman, þ.e. hvernig við leysum jöklabréfin, hvernig við leysum aðkomu að kröfuhöfum bankanna og hvernig við leysum þetta mál þannig að þjóðin sé ekki lestuð um of. Svo stendur í athugasemdum við tillöguna, með leyfi herra forseta: „Endanlegar niðurstöður framangreindra samninga munu verða lagðar fyrir Alþingi og aflað viðeigandi fjárheimilda eftir því sem aðstæður krefjast.“ Þetta er svona svipað og að senda mann út í bæ að kaupa hús. Við felum honum að kaupa hús alveg sama hvað það kostar og alveg sama hvað það er stórt eða lítið eða hvar það er staðsett og svo framvegis. Svo ætlum við að ræða það þegar kemur að því að borga einstakar greiðslur af húsinu. Þá náttúrlega þýðir ekkert að tala um það meir. Ef hann er búinn að semja fyrir okkar hönd um að kaupa hús þá borgum við náttúrlega af því einstakar greiðslur og getum ekki hvikað frá því. Ég sé því ekki hvernig í ósköpunum Alþingi ætlar að meta þessa samninga. Samningarnir sjálfir verða ekkert til umræðu. Við erum að fela sjálfdæmi þeim aðilum sem eru að semja fyrir okkur og það er eins gott að það séu klárustu menn í heimi. Ég bara segi ekkert annað. Það er eins gott að það séu mjög klárir menn og vinni mjög náið með skilanefndum bankanna sem eru líka að vinna að heill þjóðarinnar. Mér finnst þetta mjög mikið framsal á valdi og ætla að spyrja hv. þingmann hvort það hafi ekki verið rætt í nefndinni.

Virðulegi forseti. Við tökum málið fyrir eins og það er lagt fyrir þingið. Það er óskað heimildar til þess að leiða til lykta þessa samninga og þá var í nefndaráliti vísað til 161. máls um fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum varðandi tiltekna þætti. Ég get tekið undir að það er mjög mikilvægt að líta heildstætt á öll þessi mál, líta heildstætt á þær skuldbindingar sem við erum í þann mund að gangast undir vegna hruns bankakerfisins og þeirrar efnahagslegu uppbyggingar sem við þurfum að ráðast í. En það var í sjálfu sér ekki í valdi nefndarinnar vegna þessarar þingsályktunartillögu að búa þannig um hnútana. Það er auðvitað í verkahring ríkisstjórnarinnar. Við höfum í stjórnskipulagi okkar ákveðna verkaskiptingu sem gengur út á það að framkvæmdarvaldið leiðir til lykta mál af þessum toga og reiðir sig síðan við stuðning frá þinginu. Við erum hér með þingræðisreglu og við erum með fyrirkomulag sem gengur út á að ekkert gjald verði greitt úr ríkissjóði án lagaheimildar þannig að við munum á endanum fá öll slík mál til umfjöllunar í formi fjárlaga. Þetta er allt saman í góðu samræmi við hið eðlilega fyrirkomulag og verkaskiptingu sem við byggjum á. Ég er ekki að segja þetta til að gera lítið úr mikilvægi þess að hafa heildaryfirsýn yfir málin. Við höfum reynt að gera það annars vegar við fyrirgreiðslubeiðnina hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og hins vegar með þessu máli. Að öðru leyti hvílir sú skylda auðvitað á stjórnvöldum og einkum þá hjá forsætisráðherra sem fer með yfirstjórn efnahagsmála að tryggja að slík heildaryfirsýn sé til staðar og samræming á öllum þeim aðgerðum sem gripið verður til.

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að lesa þingsályktunartillöguna, með leyfi herra forseta. Hún er ekki löng: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta samninga við viðeigandi stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu á grundvelli þeirra sameiginlegu viðmiða sem aðilar hafa komið sér saman um.“ Alþingi felur sem sagt ríkisstjórninni eða einhverjum að semja fyrir sína hönd um lausn ákveðins vandamáls. Ég get ekki séð hvernig Alþingi getur bakkað út úr ákvörðun sem það er búið að fela einhverjum aðila að semja fyrir sig. Við erum búin að fela þetta vald til samningsaðila. Við höfum ekkert um það að segja meir og þó að við höfum fjárveitingavald þá get ég ekki séð hvernig fjárveitingavaldið, sem með svona tillögu felur ríkisstjórninni að semja, geti bakkað út úr því. Það get ég ekki séð. Við erum því núna að veita opinn víxil. Við vitum ekkert hvað kemur út úr því. Það eru engin efri mörk og ekkert í þessari þingsályktunartillögu. Það stendur ekki einu sinni í tillögunni sjálfri að samninginn sjálfan skuli bera upp við Alþingi, kaupsamninginn að íbúðinni sem ég nefndi hérna áðan, ekkert slíkt. Við eigum bara að borga þegar þar að kemur og þá getum við ekki annað en samþykkt það. Svo vil ég aftur undirstrika að hv. þingmaður segir að hv. utanríkismálanefnd fjalli um þetta mál af því að það sé þar til umræðu. Nákvæmlega eins mun viðskiptanefnd fjalla um mál kröfuhafanna því að það er þar til umræðu. Þetta er eins og að einn viti ekki hvað annar er að gera. Ríkisvaldið er ekki eitt. Þau eru tólf, ríkisvöldin. Það er mjög hættuleg staða þegar þjóðin byggir á því að allir vinni saman, mjög hættuleg staða.

Virðulegi forseti. Það atriði sem hv. þingmaður drepur hér á snýst í grunninn um það hvort þingið treysti framkvæmdarvaldinu til að leiða málið til lykta eða ekki eða hvort þingið treystir mögulega þingmönnunum og sjálfu sér betur til þess að fara með forræði í málinu. Við afgreiddum hér í síðustu viku eða að minnsta kosti fyrir nokkrum dögum - ég hygg að það hafi verið í upphafi síðustu viku - vantrauststillögu á ríkisstjórnina sem var felld með miklum meiri hluta þannig að ríkisstjórnin nýtur stuðnings í sínum störfum. Hér er um að ræða gríðarlega stórt mál sem hún er nýbúin að sanna að hún hafi traust til þess að leiða til lykta. Ég verð aftur að ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni: Verkaskiptingin er þannig að framkvæmdarvaldið fer með mál af þessum toga innan þess umboðs sem því er skammtað í lögum og með ákvörðun frá Alþingi. Málið er ekki lagt þannig upp hér að þingið eigi að hafa hönd í bagga með samningaviðræðunum heldur er málið lagt þannig fyrir þingið - ég tek fram að það er engin sérstök lagaskylda til þess að leggja þetta mál fyrir þingið til samþykktar í sjálfu sér vegna þess að við erum ekki að fara að undirgangast hérna þjóðréttarlega skuldbindingu í hefðbundnum skilningi eins og við höfum tekið málið fyrir í utanríkismálanefnd - málið er lagt hér fyrir á grundvelli ákveðinna forsendna til þess að afla pólitísks stuðnings við áframhaldandi vinnu við það. Það er auðvitað í okkar höndum sem sitjum á þingi að taka afstöðu til þess hvort við teljum að málið sé í réttum farvegi. Ef við erum sammála um að við teljum að málið eigi að vera í öðrum farvegi eða unnið á einhverjum öðrum forsendum eða að samningsmarkmiðin séu óskýr eða óskynsamleg þá verður auðvitað þingið að senda þau skilaboð til ríkisstjórnarinnar að það eigi að halda öðruvísi á málinu.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um samninga varðandi ábyrgð ríkissjóðs á innstæðutryggingum vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu. Ég geri hér grein fyrir nefndaráliti 1. minni hluta utanríkismálanefndar sem er í raun og veru Siv Friðleifsdóttir hv. þingmaður sem er stödd erlendis á vegum Alþingis. Ég stend hér í hennar stað. Hv. formaður utanríkismálanefndar hefur gert grein fyrir hvernig nefndin fjallaði um málið. M.a. var rætt við fulltrúa skilanefndar Landsbanka og Kaupþings og þeir gerðu grein fyrir eigna- og skuldastöðu bankanna og hvernig horfði við með að greiða út af innstæðureikningum erlendis. Ekki er búist við að neinn kostnaður falli á Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta vegna innstæðureikninga Kaupþings en önnur staða blasir við í tilfelli Landsbankans. Fram kom að eignir bankans eru metnar á um 1.000 milljarða kr. en jafnframt að mikil óvissa væri um það mat. Ríkið þarf að ábyrgjast greiðslur á 628 milljörðum kr. í lágmarkstryggingar vegna svokallaðra Icesave-reikninga Landsbankans. Eitthvað mun koma upp í á móti af eignum bankans en mikil óvissa ríkir um hve háar upphæðir sé þar um að ræða. Annað sem getur haft áhrif til íþyngingar ábyrgða ríkissjóðs er ef röð forgangskröfuhafa í eigur Landsbankans verður breytt, t.d. með dómi og er þá vísað í svonefnd neyðarlög. Ljóst er að hér er þjóðin að taka á sig gríðarlegar skuldbindingar sem munu hafa áhrif á afkomu okkar nú og komandi kynslóða um mörg ókomin ár. Telur 1. minni hluti með ólíkindum hversu illa ríkisstjórnarflokkarnir og lykilstofnanir hafa haldið á málum og skal þar m.a. eftirfarandi undirstrikað: Fram hefur komið að stjórnvöld hafa frá því á síðasta ári vitað af hættunni á því að innlán íslensku bankanna erlendis sem tryggð eru af Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta gætu fallið á sjóðinn. Stjórnvöld og eftirlitsstofnanir höfðu því um eitt ár til að bregðast við og grípa til aðgerða. Benda má á í þessu sambandi að heimilað var að opna svokallaða Icesave-reikninga í Hollandi í maí, mörgum mánuðum eftir að viðvörunarbjöllurnar byrjuðu að hringja. Þá eru samskipti íslenskra ráðamanna við breska starfsbræður sína í aðdraganda og eftir beitingu hryðjuverkalaga í Bretlandi ámælisverð. Ráðherrum sem með þessi mál hafa farið tókst, með afar misvísandi og óskýrum skilaboðum til starfsbræðra sinna í Bretlandi, að koma málinu í frekara uppnám í stað þess að skýra það. Geir H. Haarde forsætisráðherra hefur átt samtöl við breska ráðamenn sem virðast ekki hafa dugað til að skýra stöðu mála fyrir þeim. Í þessu sambandi vísast einnig í fund Björgvins G. Sigurðssonar viðskiptaráðherra og fleiri með Alistair Darling, fjármálaráðherra Bretlands, 2. september sl. og símtal Árna M. Mathiesens fjármálaráðherra við sama ráðherra 7. október sl. Daginn eftir, þann 8. október, sagði Alistair Darling, fjármálaráðherra Breta, í útvarpsviðtali í Bretlandi: „Ríkisstjórn Íslands, hvort sem þið trúið því eða ekki, tjáði mér í gær að hún hafi ekki í hyggju að standa við skuldbindingar sínar.“ Eðlilegt er að nefna í þessu sambandi að símtal fjármálaráðherranna lak til fjölmiðla og birtist opinberlega fyrst á Íslandi. Upplýsingaleki af þessum toga veldur óbætanlegum álitshnekki á íslenskri stjórnsýslu og stórskaðar stöðu Íslands í samskiptum við stjórnvöld annarra landa. Í kjölfar þessa er ólíklegt að ráðherrar annarra landa treysti sér til að eiga trúnaðarviðræður við íslenska stjórnvöld og ráðherra um nokkuð sem máli skipti um langt skeið. Seðlabankastjóri lýsti í ræðu sinni á morgunverðarfundi Viðskiptaráðs 18. nóvember sl. að hann byggi yfir upplýsingum um af hverju breskum hryðjuverkalögum var beitt. Seðlabankastjóri sagði þar: „Þeir hafa hins vegar skýrt hvers vegna þeir gripu til þessa óyndisúrræðis. Það hafa ekki öll samtöl verið birt hvað þessi mál varðar og þess vegna er auðveldara að bera fram tilbúnar sakir og koma þeim inn hjá trúgjörnu fólki í gegnum þá fjölmiðla - sem grímulaust hafa verið misnotaðir í mörg ár - eins og það var orðað af sjónvarpsmanninum. Ég hef engar áhyggjur af þessu vegna þess að þegar málin verða rannsökuð þá hljóta fleiri samtöl að verða birt. Mér er kunnugt um efni þeirra og mér er kunnugt um hvað í raun réð afstöðu breskra yfirvalda.“ Þrátt fyrir þessi orð seðlabankastjóra hafa stjórnvöld ekki getað upplýst utanríkismálanefnd um orsakir beitingar bresku hryðjuverkalöggjafarinnar né heldur af hverju eignir séu enn frystar eftir að gengið var frá samkomulagi, m.a. við Breta, um sameiginleg viðmið. Ráðamenn í Bretlandi hafa hins vegar gefið sínar skýringar, svo sem Ian Pearson, aðstoðarráðherra efnahagsmála í breska fjármálaráðuneytinu, sem sagði í umræðum um fyrirskipun um kyrrsetningu eigna Landsbankans 2008 á öðrum fundi allsherjarnefndar neðri deildar breska þingsins 27. október 2008: „Ýmsar yfirlýsingar voru gefnar af forsætisráðherra Íslands um að íslenskir innstæðueigendur yrðu verndaðir, sem merkir að réttindi breskra kröfuhafa hefðu getað raskast í samanburði við réttindi annarra. Þrátt fyrir endurteknar tilraunir til að leita fullvissu gat ríkisstjórn Bretlands ekki fengið skýringar frá Íslandi um stöðu breskra kröfuhafa við upplausn Landsbankans. Í ljósi þessarar stöðu var fyrirskipun um kyrrsetningu eigna Landsbankans 2008 gefin út 8. október.“ Og síðar á sama fundi: „Ekki var gripið til aðgerða af hálfu Bretlands á grundvelli valdheimilda gegn hryðjuverkum í lögunum. Talið var nauðsynlegt að grípa til þessara aðgerða þar sem ríkisstjórn Íslands gat ekki skýrt stöðu breskra kröfuhafa við meðferð málsins og því var uppi ógn gegn efnahagslegum hagsmunum Bretlands.“ Fram hefur komið að Árni M. Mathiesen fjármálaráðherra gerði á fundi fjármálaráðherra ESB og EFTA-ríkjanna 4. nóvember sl. samkomulag um að leggja lagadeilu Íslands og nokkurra ESB-ríkja um túlkun á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 94/19/EBE, um innlánatryggingakerfi, í mat sérstaks lagahóps. Lagahópurinn var skipaður fulltrúum ráðherraráðs ESB, framkvæmdastjórnar ESB, EFTA, Eftirlitsstofnunar EFTA og loks oddamanni tilnefndum af Seðlabanka Evrópu. Ekki tókst betur til en svo við afmörkun starfsumboðs hópsins að íslensk stjórnvöld drógu sig út úr vinnu hans 7. nóvember. Hringlandaháttur og uppákomur af þessu tagi er ekki til þess fallið að auka traust á framferði stjórnvalda. Málatilbúnaður og framganga íslenskra stjórnvalda gagnvart Icesave-ábyrgðunum varð til þess að Ísland stóð að lokum eitt og einangrað. Öll ríki ESB, þar með talin hin norrænu, snerust gegn lagatúlkun íslenskra stjórnvalda. Fyrsti minni hluti átelur málsmeðferð vegna samkomulags íslenskra stjórnvalda við nokkur ríki ESB um sameiginleg viðmið til grundvallar frekari samningaviðræðum um innlánstryggingar. Minnt er á bókun undirritaðrar - þ.e. hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur - frá 14. nóvember sl. þess efnis að samkomulag um sameiginleg viðmið skyldi lagt fyrir Alþingi áður en það yrði undirritað af íslenskum stjórnvöldum, en ekki eftir á. Við þeirri ósk var ekki orðið. Veitti utanríkisráðherra sendiherra Íslands í Brussel umboð til undirritunar, án þess að Alþingi hefði fjallað um málið á eðlilegan hátt. Var samkomulagið undirritað 16. nóvember sl. Fyrsti minni hluti telur að með samkomulagi um sameiginleg viðmið, lið 1 og lið 2, hafi íslensk stjórnvöld í raun viðurkennt lagatúlkun ríkja Evrópusambandsins á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 94/19/EBE, um innlánatryggingakerfi. Sú lagatúlkun kveður á um að ríkjum beri að ábyrgjast lágmarksgreiðslur til innlánseigenda fari þær fram úr því sem tryggingarsjóðir innlánseigenda gætu staðið undir. Í viðmiðunum er óvissunni um lagatúlkun, sem íslensk stjórnvöld hafa haldið á lofti, ekki haldið til haga, hún hefur gufað upp og sést hvergi. Náist ekki viðunandi samningar, skv. lið 2 í viðmiðunum, við þau ríki þar sem svokallaðar Icesave-ábyrgðir fyrirfinnast er að mati 1. minni hluta útilokað í raun að stíga til baka og standa á margyfirlýstri fyrri skoðun um að vafi leiki á ábyrgð ríkja á tryggingarsjóðum, ekki síst undir kringumstæðum þar sem fjármálakerfi aðildarríkis hrynur nánast að fullu eins og gerðist hér á landi. Forustumenn þjóðarinnar, með forsætisráðherra í broddi fylkingar, hafa lýst því yfir að ekki sé boðlegt að tengja lausn á Icesave-deilunni við afgreiðslu láns frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Smátt og smátt varð hins vegar ljóst að afgreiðslu láns Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til Íslands var ítrekað frestað vegna krafna viðsemjenda okkar um að lausn fengist á Icesave-ábyrgðunum. Málatilbúnaður og framganga íslenskra stjórnvalda einangraði stöðu Íslands þannig að líta ber á umsömdu viðmiðin í því ljósi. Með samþykkt viðmiðanna losnaði um þau höft sem lögð voru á afgreiðslu láns til Íslands frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Voru íslensk stjórnvöld algerlega komin út í horn í báðum þessum málum, lánsbeiðninni hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Icesave-ábyrgðunum. Viðmiðin eru niðurstaðan sem íslensk stjórnvöld samþykktu í þeirri veiku samningsstöðu sem þau sjálf höfðu komið sér í. Fyrsti minni hluti er ekki tilbúinn til að bera ábyrgð á þeirri stöðu sem ríkisstjórnarflokkarnir komu sér sjálfir í með framgöngu sinni allt frá því að viðvaranir um stöðu bankanna komu fram á seinni hluta síðasta árs til dagsins í dag. Fyrsti minni hluti er því ekki samþykkur þingsályktunartillögu þessari heldur mun sitja hjá við afgreiðslu málsins. Undir þetta álit skrifar, eins og ég sagði áðan, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Virðulegi forseti. Eins og rætt var um fyrr í dag varðandi aðra þingsályktunartillögu sem snerist um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er ljóst að alla yfirsýn vantar yfir þetta viðfangsefni sem við stöndum frammi fyrir eftir bankahrunið og vísa ég til umræðunnar fyrr í dag. Allt of mikið vantar af upplýsingum til að við getum almennilega gert okkur grein fyrir því hvernig málið lítur út í heild sinni og hvernig hægt er að taka á því. Ég ítreka einnig það sem fram kom í þeirri umræðu um gagnrýni á hvernig ríkisstjórnin hefur komið fram gagnvart Alþingi. Samráðsleysið og sambandsleysið hefur verið algjört. Það er auðvitað gagnrýnisvert og full ástæða til að ítreka það aftur og aftur. Ég vil, virðulegi forseti, nota tækifærið hér og koma aðeins inn á þátt breskra stjórnvalda. Ég tel það vera einfalda kröfu okkar allra að upplýst verði að fullu af hverju bresk stjórnvöld ákváðu að beita ákvæðum svonefndra hryðjuverkalaga og beita því sem er kallað „freezing order“ á eigur Íslendinga í Bretlandi. Allar eigur fyrstu dagana. Það hefur margoft komið fram í umræðunni að seðlabankastjóri hafi lýst því yfir að hann hafi upplýsingar um þetta. Ég geri þá einföldu kröfu að það verði upplýst. Forsætisráðherra er yfirvald seðlabankastjóra og ég tel að þær upplýsingar sem seðlabankastjórinn hefur sagst búa yfir eigi að koma fram og það strax. Það er bara einföld krafa og við verðum að fá upplýsingar um þetta. Ég tel einnig virðulegi forseti að stjórnvöld eigi að hlutast til um að málið varðandi Icesave-reikningana verði í heild sinni - að vísu er unnið að því að setja upp sérstaka rannsóknarvinnu um málið í heild sinni - grannskoðað og rannsakað og þar komi m.a. fram hvaða ástæður lágu að baki því að bresk stjórnvöld ákváðu að beita þessum svonefndu hryðjuverkalögum sem hafa valdið Íslendingum gríðarlega miklu tjóni um allan heim í viðskiptum sínum og stöðu. Þannig að þetta er stórt mál. En ég ætla ekki að hafa þetta lengra, hæstv. forseti, og læt máli mínu lokið.

Herra forseti. Þetta var merkileg ræða. Hv. þm. Magnús Stefánsson tekur undir það sjónarmið breskra stjórnvalda að yfirlýsingar íslenskra stjórnmálamanna hafi í reynd réttlætt þá gjörð breskra stjórnvalda sem fólst í því að beita bresku hermdarverkalögunum. Ég tel að þegar að því kemur að Íslendingar notfæri sér það, sem tekið er fram í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar, að stjórnvöld hyggist leita réttar síns, muni ummæli hv. þingmanns vera dregin upp. Hann styður í reynd það sem bresk stjórnvöld hafa sagt. Að íslenskir stjórnmálamenn og íslenska ríkisstjórnin hafi gefið í einhvers konar samtölum yfirlýsingar sem réttlæti þessa gjörð. Ég tel að ummæli af þessu tagi veiki stöðu Íslands stórlega. Ég vil taka skýrt fram að ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að stórlega ámælisvert er og skaðar með sama hætti málstað Íslands þegar aðalbankastjóri Seðlabankans segir opinberlega að hann búi yfir upplýsingum sem staðfesti skoðun þingmannsins og breskra ráðamanna. Ég tel að yfirlýsing af því tagi sem seðlabankastjórinn hefur gefið út um þetta veiki sömuleiðis stöðu Íslands stórlega. Mig langar til að geta þess að hv. þingmaður færði sem rök fyrir máli sínu að fundur milli viðskiptaráðherra og Alistairs Darlings hefði átt sér stað. Sömuleiðis vísaði hann í símtal hæstv. fjármálaráðherra og sama manns. Það símtal hefur verið birt opinberlega. Það kann að vera að dapurlegt hafi verið að það gerðist með þeim hætti. En hvað 

Hæstv. forseti. Ég heyri á öllu og tel mig vita að ég og hæstv. iðnaðarráðherra séum sammála um að mjög brýnt sé og krafa um að fá upplýsingar um vitneskjuna sem seðlabankastjóri sagðist búa yfir um af hverju Bretarnir ...

Það er ekki eins og það hafi ekki verið reynt.

Það er rétt sem hv. þm. Árni Páll Árnason segir að ekki er eins og það hafi ekki verið reynt. Þessi stífla er ótrúleg. Ég hvet hæstv. ráðherra til að beita sér, sem ég tel nú reyndar víst að hann hafi gert, til að reyna að fá þetta fram. En hann spyr hér og nefnir samtal fjármálaráðherranna. Af hverju það er nefnt í álitinu. Yfirlýsing kom frá fjármálaráðherra Bretlands daginn eftir símtalið við fjármálaráðherra Íslands um að ríkisstjórn Íslands hafi tjáð honum að hún hefði ekki í hyggju að standa við skuldbindingar sínar. Þetta eru einfaldlega upplýsingar sem hafa komið fram og eru tíundaðar hér. Ekkert annað býr þar að baki.

Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður og allir þingmenn verði að tala mjög varlega í þessu máli og hafa fast land undir fótum ef þeir setja fram fullyrðingar í ætt við þá sem hv. þingmaður gerir í nefndaráliti sínu. Ég held því fram að yfirlýsingar breskra stjórnvalda séu átylla og fullkominn tilbúningur. Ég tel að ekkert sé hægt að finna hjá íslenskum stjórnvöldum sem gefi tilefni til að beita hermdarverkalögunum bresku með þeim hætti sem gert var. Ég vísa sérstaklega til bréfs, sem hefur m.a. verið rætt í þessum sölum, dagsett 5. október frá viðskiptaráðuneytinu, þar sem segir skýrt að ef þurfi muni íslensk stjórnvöld styðja tryggingarsjóðinn til þess að mæta skuldbindingum sínum. Þannig að skýrt lá fyrir að því leyti að ef um það væri sammæli beggja stjórnvalda þá yrði það gert. Ég er svo alveg sammála hv. þingmanni um að nauðsynlegt sé að seðlabankastjóri Davíð Oddsson upplýsi hvaða upplýsingum hann býr yfir sem geta skýrt málið. Ég tel að það sé m.a. aumingjaskapur íslenskra fjölmiðla sem geri það að verkum að hann getur setið  Ég held hins vegar að mjög alvarlegt sé þegar seðlabankastjóri segir með þessum hætti opinberlega og þar með líka við bresk stjórnvöld að hann búi yfir upplýsingum sem enginn annar veit um sem réttlæti það sem bresk stjórnvöld gerðu. Seðlabankastjóri er í reynd að segja að bresk stjórnvöld hafi haft tilefni til að beita hermdarverkalögum. Þá ályktun dreg ég af þessu gáleysislega tali seðlabankastjóra.

Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til að þrátta hér áfram um hvað hver sagði og allt það. Ég ítreka að mikilvægt er og nauðsynlegt að það komi fram sem við ræðum hér. Ég vil að lokum þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir leiðbeiningarnar, hann sagði að menn ættu að tala varlega. Hann kann þá list greinilega mjög vel og það er mikilvægt. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra og þakka honum kærlega fyrir leiðbeiningarnar í því sambandi.

Herra forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar sem mér er skapi næst að kalla tillögu til þingsályktunar um uppgjöf í Icesave-reikningadeilunni því að um það er tillagan auðvitað. Áður hefur verið dregið fram í umræðum, bæði um þetta mál og næsta á undan, að það eru í sjálfu sér ekki ýkja merkileg gögn sem þinginu standa til boða við að afgreiða þessi gríðarlega afdrifaríku mál bæði tvö. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur í báðum tilvikum, við upphaf umræðunnar, vakið athygli á því og spurt hvort ekki sé einhver tilraun gerð til þess af einhverjum að öðlast heildaryfirsýn yfir málið. Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég sagði um það mál í umræðum um fyrra þingmálið en ég velti fyrir mér stöðu þeirra þingmanna sem ekki eiga sæti í utanríkismálanefnd og eiga að sjálfsögðu heimtingu á því að hafa upplýsingar og gögn í höndum til að glöggva sig á afstöðu sinni til málsins sem og auðvitað þjóðin ætti að hafa. Ég get upplýst, af því að ég er hér með möppu nokkra á borðinu, virðulegur forseti, að í fórum okkar utanríkismálanefndarmanna eru vissulega allmikil gögn en þau eru að uppistöðu til merkt trúnaðarmál. Þetta eru fundargerðir frá viðræðufundum um þessi mál, þetta eru lögfræðilegar álitsgerðir og þetta eru ýmis fleiri gögn sem sannarlega væri fengur að fyrir þingmenn alla að hafa. Sum eru vissulega viðkvæm og geta orðið grunngögn undir samningaviðræðum og/eða í deilum eða málaferlum sem kunna að koma upp, en svona er þetta. Það er umhugsunarefni við þær aðstæður sem Alþingi eru skapaðar og almennum þingmönnum sem ekki eiga sæti í þeirri þingnefnd eða þeim þingnefndum sem slík gögn fá í trúnaði. Hér er fundargerð að fundum fulltrúa Hollands og Íslands um Icesave-reikningana 10. október, trúnaðarmál; fundur með fulltrúum Breta vegna krafna í þrotabúi Landsbankans 11. október, trúnaðarmál; og frásögn af öðrum fundi með Bretum 23. og 24. október, trúnaðarmál. Hér er fundur fjármálaráðherra ESB og EFTA-ríkjanna 4. nóvember 2008, trúnaðarmál; fundur fastafulltrúa ESB með Íslandi vegna lagaálits í kjölfar ECOFIN 4. nóvember 2008, trúnaðarmál; minnisblað frá formennskulandinu, Frakklandi, um sama mál, bréf, trúnaðarmál, dagsett þessa sömu daga. Hér eru gögn frá fastanefnd Íslands í Brussel, dagsett 10. október, trúnaðarmál. Hér er embættiserindi frá sendiráði Íslands í Brussel til utanríkisráðuneytisins um þetta mál, trúnaðarmál. Hér er greinargerð með bakgrunnsupplýsingum um efnahag Íslands og stöðu þessu tengt, trúnaðarmál, og hér er „Internal Note“ eða innra minnisblað um tilskipunina, nr. 9419, og það er „strictly confidential“, það er sérstakt trúnaðarmál o.s.frv. Ég ætla ekki að tefja tímann, virðulegi forseti, en nánast öll gögn okkar, önnur en þau sem birtast með þingmálinu og eru þegar opinber af öðrum ástæðum, eru svona merkt. Það er satt best að segja nokkurt umhugsunarefni að grunngögnum í máli af þessu tagi skuli vera haldið leyndum, að menn skuli sjá ástæðu til slíks. Ég öfunda í sjálfu sér ekki þá þingmenn sem hafa jafnvel að þessu leyti til enn erfiðari stöðu til að átta sig á málinu en við sem þó höfum komið höndum yfir þetta vegna setu okkar í utanríkismálanefnd. Óhjákvæmilegt er að gagnrýna vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar í meðferð þessa máls, það hef ég þegar gert og ítarlega. Ég vil upplýsa hér að ég gerði það sem ég taldi mér fært, og allt sem mér kom í hug á sínum tíma, til að reyna að afstýra því að þessi samkomulagsyfirlýsing, eða hin sameiginlegu viðmið frá 18. nóvember sl., yrði undirrituð af ríkisstjórn Íslands. Ég hafði m.a. um það þau orð við hæstv. forsætisráðherra að ég teldi að ríkisstjórnin hefði ekki heimild til þess, um væri að ræða skuldbindingu af því tagi sem varðaði stóra milliríkjahagsmuni og ekki væri fært að gera þetta með þessum hætti og stilla þingi og þjóð síðan upp frammi fyrir því að íslensk stjórnvöld hefðu að einhverju leyti gefið eftir rétt þjóðarinnar í þessu afdrifaríka deilumáli án þess að fá að láta á það reyna fyrir dómstólum eða í einhverjum samþykktum úrskurðarfarvegi. Þessi niðurstaða málsins var í hróplegri mótsögn við allan málflutning ráðherra ríkisstjórnarinnar allt þar til síðustu dagana áður en menn láku niður og gáfust upp. Þá var sagt, og höfð um það stór orð, að ekki kæmi til greina að láta kúga okkur á nokkurn hátt í þessu máli til að láta reyna á rétt okkar og fá það á hreint hver okkar raunverulega lagalega og þjóðréttarlega ábyrgð væri í þessu sambandi. Því var alfarið hafnað að það yrði liðið að þetta mál yrði tengt við umsóknina til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Engu að síður var það gert, það liggur fyrir skjalfest, því reynir enginn að neita lengur. Um hinn lengri tíma aðdraganda þessa máls mætti margt segja og frammistöðu íslenskra stjórnvalda, ríkisstjórnar og einstakra ráðherra og fagstofnana, Fjármálaeftirlits og Seðlabanka, sem og auðvitað bankanna sem hér eiga í hlut á umliðnum missirum. Tíminn leyfir ekki að fara djúpt ofan í það mál enda þarf þess í sjálfu sér ekki, málið er ósköp einfalt. Það liggur algjörlega fyrir að ríkisstjórn landsins, bæði núverandi og fyrrverandi ríkisstjórnir, einstakir viðkomandi ráðherrar, og þá sérstaklega forsætisráðherra, viðskiptaráðherra og fjármálaráðherra, og Fjármálaeftirlit og Seðlabanki bera mikla ábyrgð á því hvernig komið er með vítaverðu andvara- og aðgerðaleysi, svo ekki sé beinlínis sagt vanrækslu, samanber lög um ráðherraábyrgð á embættisskyldum - sú vanræksla hefur valdið íslensku þjóðinni miklum skaða. Því miður er væntanlega engin önnur leið út úr þessu en sú að á Íslandi lenda miklar byrðar vegna þessa óláns sem þarna átti sér stað. Ekki er nein sérstök vörn fólgin í því að menn hafi gert þetta allt í góðri trú og þetta hafi allt litið vel út, menn hafi ekki vitað betur eða mátt vita betur því að veruleikinn er annar, það liggur núna alveg fyrir. Þó að mönnum hafi tekist að vera með svo bundið fyrir augu og vera svo gjörsamlega skeytingarlausir um málefni ráðuneyta sinna að þeir áttuðu sig ekki á því sem þarna var að gerast, þá er það ekki heldur afsökun. Ráðherrum ber að fylgjast með og yfirmönnum æðstu stofnana ber að fylgjast með og þeir geta ekkert afsakað sig eftir á með því að segja: Ja, ég vissi þetta ekki. Það er embættisskylda þeirra að vita hvað fer fram. Þegar jafngríðarlegar fjárhæðir hrúgast inn á þessa reikninga og tók að gerast er það ekkert annað en vanræksla - það er eiginlega of milt að nota orðin andvara- og aðgerðaleysi - að sjá ekki að þarna stefnir í stórhættulega stöðu. Ábyrgðin er því kollektíf, hún er sameiginleg, hún er ríkisstjórna, ráðherra og yfirmanna þeirra stofnana sem sváfu á verðinum. Hin umsömdu viðmið eru mjög undir í málinu og eru í fylgiskjali með þingsályktunartillögunni sem skrifað var undir 16. nóvember - sendiherra okkar í Brussel fékk víst það öfundsverða hlutskipti að skrifa undir uppgjöfina. Þau viðmið virðast, að því er næst verður komist, fela það í sér að Ísland afsali sér réttinum til - ekki kannski endanlega en í öllu falli á meðan ferlið er í gangi á þessum grunni - að láta reyna á hina lagalegu óvissu, þ.e. spurninguna um það hversu umfangsmikil eða víðtæk hin lagalega og þjóðréttarlega ábyrgð Íslands á innlánstryggingakerfinu er. Spurningin er auðvitað ósköp einfaldlega um það hvort Ísland hafi ekki gert skyldu sína og fullnægt ákvæðum tilskipunar um innstæðutryggingu, nr. 9919/EB, með því að setja á fót innlánstryggingarsjóð samkvæmt ákvæðunum og greiða til hans 1% af hinum tryggðu innstæðum og gera þetta á þann hátt að aldrei bárust við það, svo mér sé kunnugt um, neinar athugasemdir frá eftirlitsaðilum sem eiga að fylgjast með því að löggjöf sé í samræmi við ákvæði Evrópuréttarins að þessu leyti og að tilskipanir hafi verið innleiddar með lögmætum og réttum hætti. Ég hef hvergi séð eða heyrt að nokkurn tíma hafi borist athugasemd við það að þetta fyrirkomulag innlánstryggingamála væri ekki fullnægjandi af okkar hálfu. Það munar ekkert litlu á kannski 19 milljörðum kr. - og þó að það væri eitthvað aðeins meira, sem sjóðurinn hefði átt að standa í - og 630–640 milljörðum. Það er meira en bitamunur, hvort þetta eru óverulegar fjárhæðir, getum við sagt, þó að umtalsverðar séu í skilningi fjárlaga, eða hvort þetta er talsvert á önnur fjárlög íslenska ríkisins eins og þau eru um þessar mundir. Óvissan er mikil um það hvað getur átt eftir að lenda á Íslandi í þessum efnum. Ég óttast að menn séu að reyna að fegra myndina og það held ég að sé ekki heiðarlegt. Menn tala hér um það, jafnvel eins og formaður utanríkismálanefndar, að vel geti farið svo að ekkert lendi á íslenska ríkinu. Hvers vegna gerir þá Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ráð fyrir því, í sjálfbærnismati sínu á greiðslugetu Íslands næstu árin, að helmingurinn af reikningnum lendi á Íslandi? Það er skýrt í forsendum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að þeir reikna með því að helmingurinn lendi þarna á okkur, sem sagt á fjórða hundrað milljarða kr. Verulegar ástæður eru til að hafa af því áhyggjur þegar betur er skoðað hvað þarna liggur á bak við vegna þess að 630–640 milljarða kr. upphæðin, þetta er miðað við gengi á evru og pundi eins og það hefur verið að undanförnu, er auðvitað aðeins hluti málsins, dæmið er stærra. Á innlánsreikningunum í heild sinni, á Icesave-reikningunum í heild sinni, að meðtöldum heildsöluinnlánum, voru á 14. hundrað milljarðar kr. Að frátöldum heildsöluinnlánunum er það hátt í 1.200 milljarðar. Þær kröfur eru allar jafnstilltar þó að ákvæði neyðarlaganna haldi. Þá er spurningin: Hverjar eru eignirnar? Jú, þær eru taldar vera kannski 1.700 milljarðar rúmir. Áætlað er að út úr þeim gæti fengist milljarður plús/mínus 25%. Það er besta áætlun þeirra sem um þetta véla núna, einkum skilanefnda bankanna. Þá er þetta nú enginn smáreikningur sem þarna er og ekkert smáræði sem munar eftir því hvernig til tekst. Meiningin er sú, alla vega er það greinilega ætlun gagnaðila okkar, Breta, Hollendinga og Þjóðverja, að lána íslenska innlánstryggingarsjóðnum fyrir þessum upphæðum í heild sinni, brúttó, og þeim lánum verða menn væntanlega að taka við strax því að greiða á innstæðurnar út. En síðan á ekki að ráðstafa eignunum, að því er nú er sagt, fyrr en kannski eftir þrjú ár. Hvað gerist á meðan? Allur reikningurinn hvílir á okkar herðum með þeirri greiðslubyrði eða þeim vaxtakostnaði sem á honum verður eftir því hvernig um semst. Menn geta auðvitað komið hér og sagt: Við ætlum að ná svo góðum samningum, við ætlum að fá vaxtalaus lán, við ætlum að fá afborgunarlaus lán í mörg ár, en það er nú ekki í hendi eða hitt þó heldur. Miðað við upplýsingar eða vísbendingar sem gaukað var að mér áðan þá var ekkert sérstaklega létt fyrir fundinum í gær og fyrradag með Bretum og ekki útlit fyrir að við ættum þar mjög góðu að mæta, enda höfum við mætt mjög góðu? Hefur okkur verið sýnd sanngirni? Er ástæða til að ætla að „innréttingin“ í þeim snúist við allt í einu og þeir verði voðalega góðir og sanngjarnir, mennirnir sem hafa beitt okkur þeim þvingunarkostum sem raun ber vitni? Því að auðvitað eru það ekkert annað en ofboðslegir afarkostir og nauðungarkostir sem ríkisstjórnin gekkst inn á að samþykkja. Í 2. tölulið samkomulagsins eða hinum umsömdu viðmiðum sem birt er sem fylgiskjal með tillögunni er talað um að viðurkenning aðila, þ.e. deiluaðilanna, á hinni lagalegu stöðu muni greiða fyrir samningaviðræðum um fjárhagsaðstoð við Ísland, þar með talið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það þarf því ekki að þrátta um það meir hvernig þetta var tengt saman. Ég ætla að leyfa mér að segja, þótt bundinn trúnaði sé, að það leynist engum sem les fundargerðirnar af þessum fundum hvernig framkoman var í okkar garð, t.d. á fjármálaráðherrafundi EFTA og ESB-ríkjanna í Brussel. Þar var ekkert verið að dulbúa það að við skyldum gjöra svo vel og gefast upp í Icesave-deilunni og semja við þá áður en lánið hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum færi hænufet, það er bara þannig, og svo á að semja um þetta allt í voðalegum góðum anda. Í þessu felst að Ísland fellst í reynd á að landið sé ábyrgt fyrir innlánstryggingu í útibúum íslenskra banka erlendis upp að 20.887 evrum. Svo á að snakka um þetta allt í voðalegu góðu á eftir. Það er mat mitt að með því að undirrita þetta samkomulag, þessi umsömdu viðmið, hafi menn stórskaðað og nánast gert að engu samningsstöðu Íslands sem þó var uppi í málinu. Mér liggur við að segja að ég hafi grátbeðið ríkisstjórnina, forsætisráðherra og utanríkisráðherra um að gera þetta ekki vegna þess að við höfðum samningsstöðu þangað til skrifað var undir. Í hverju var sú samningsstaða fólgin? Hún var fólgin í því að Evrópusambandinu reið mikið á að engin óvissa skapaðist um innlánstryggingarkerfið á öllu evrópska svæðinu. Við gátum sagt við þá: Við höfum skilning á því vandamáli, við skiljum það, en þá verðið þið að hafa skilning á okkar vandamálum og leysa það á sanngjarnan hátt. En með því að gefa eftir og láta Evrópusambandið fá allt sem það bað um, að við féllumst á að það væri engin lagaleg óvissa eða við mundum að minnsta kosti aldrei láta á hana reyna, hvarf samningsstaða okkar út í vindinn. Það mikið þykist ég kunna á þessa hluti að þarna var hrapað að hlutunum í óskaplegu óðagoti og taugaveiklun af því að mönnum lá svo á að koma umsókninni til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins áfram. Það er dýrt, það er skelfilega dýrt að þannig skyldi fara. Að sjálfsögðu var málið komið í hið mesta óefni. Að sjálfsögðu vorum við beitt miklum fantaskap af þeirri blokk sem myndaðist innan Evrópusambandsins og í raun síðan að lokum af Evrópusambandinu í heild. Hvað heitir það á lagamáli þegar svoleiðis samningar eru gerðir þó að það sé ekki undir byssukjöftum beinlínis? Það eru nauðungargerningar. Það eru væntanlega riftanlegir, ógildanlegir nauðungargerningar sem gerðir eru við aðstæður af þessu tagi og er þekkt fyrirbæri, bæði í landsrétti og þjóðarétti, að samningar sem gerðir eru þar sem annar aðilinn er settur í slíkar aðstæður halda ekki eða þurfa ekki að standa vegna þess að það er ekki þannig sem siðað fólk semur, að annar aðilinn sé með byssu í hnakkanum eða eitthvað viðlíka í formi hótana um efnahagsþvinganir o.s.frv. Þá kem ég að því sem formaður utanríkismálanefndar nefndi hér í ræðu sinni og er ekkert leyndarmál lengur, að því hafi verið hótað að setja EES-samninginn eða að minnsta kosti hluta hans í uppnám ef við gæfumst ekki upp. Þetta er að mínu mati viðbótarþvingun vegna þess að hún er ólögmæt. Það er ekki þannig að samningsaðilar að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið geti hegðað sér hvernig sem er ef upp koma deilur. Samningurinn sjálfur felur í sér farveg til úrlausnar deilumála. Ætlar þá gagnaðili okkar að láta eins og hann sé ekki til og grípa til einhliða aðgerða án þess ferlis sem á að fara í gang samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið ef þar koma upp deilur? Hótunin var um það. Hefði verið staðið við það? Hvers konar lögleysa væri þá upp komin? Ég held að við eigum ekki að láta bjóða okkur hvað sem er án þess að minnsta kosti að nota lögin og vitna í þau og beita þeim og benda á að það eigi þá að brjóta á okkur lög í ofanálag við allt annað. Því hótunin um þetta var ekkert annað en hótun um að brjóta samninginn um Evrópska efnahagssvæðið sem hefur lagastoð í öllum ríkjunum eins og kunnugt er. Það sem er kannski dapurlegast af öllu í þessu og ég áttaði mig ekki á fyrr en einum eða tveimur dögum eftir að undirritað var, 18. nóvember, er að frystingin samkvæmt hryðjuverkalögum á eignum Landsbankans í Bretlandi stendur enn. Hvernig í ósköpunum stóð á því að samningamenn Íslands skyldu skrifa undir eða ríkisstjórnin skipa þeim að gera það nema að gera það að algerlega fortakslausri kröfu að frystingunni yrði þá aflétt? Hvað vakir fyrir Bretum með því að halda frystingunni? Hafa menn hugsað það? Gæti það átt eftir að tengjast uppgjöri þessara mála? Haldleggja Bretar ef til vill enn þá eignir Landsbankans í Bretlandi með það í huga að nota eitthvað af þeim í að gera upp reikningana ofan við 20.887 evrur sem þeir eru ábyrgir fyrir upp að 50 þús. pundum? Eða ætla þeir að nota þetta í einhverjum öðrum skilningi umfram það sem þarna gæti átt í hlut? Það er von að spurt sé hvers vegna frammistaðan er þessi. Og ég spyr formann utanríkismálanefndar: Er honum kunnugt um að það bóli á því að Bretar aflétti frystingunni? Vill Alþingi kannski vita af því áður en það samþykkir umboðið? Menn fá að vísu kost á því að afgreiða breytingartillögu á eftir verði frávísun ekki samþykkt sem tekur á því máli en ég er svo sem ekkert bjartsýnn á að hún fái stuðning frekar en annað, af því að mönnum virðist vera kappsmál að koma þessu í gegn og hafa eðlilega kannski ekki mikinn áhuga á að ræða þetta lengi eða draga að þessu máli mikla athygli jafnsnautlegt og það er fyrir íslensk stjórnvöld. Loks getur það skipt miklu þegar kemur að uppgjöri þessara mála hvort ákvæði neyðarlaganna um forgang innstæðna í kröfuröð halda. Það er algerlega ljóst að á það mun reyna. Það gjörbreytir öllu reikningsdæminu ef allar kröfur verða jafnsettar og þessi milljarður plús/mínus 25% sem mögulega kæmi út úr þessum eignum eftir kannski þrjú ár smyrst jafnt út á allt eða hvort hann gengur upp í þessa 1.100–1.200 milljarða sem eru vegna innstæðna á Icesave-reikningunum að frátöldum heildsöluinnlánum. Það munar um minna hvort menn deila þeim upp í 1.200 millj. eða 3.300–3.600 en það er stærðin á heildarpakkanum. Óvissan um hvað verið er að afgreiða hér, hvers konar heimild ríkisstjórnin er að fá til samninga er með endemum. Ég get ekki annað en tekið hjartanlega undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal, ég held að maður hafi sjaldan ef nokkurn tímann á sínum ferli staðið frammi fyrir öðru eins framsali af hálfu þingsins til framkvæmdarvaldsins og hefur maður þó marga fjöruna sopið. Þetta er alveg rosalegt. Ég öfunda ekki þá ágætu samningamenn, tvö til fjögur ofurmenni sem senda á í það verkefni fyrir okkur að reyna að bjarga þarna þjóðarhagsmunum þegar í húfi eru hundruð og aftur hundruð milljarða, hvernig til tekst. Það er ekki lítil ábyrgð lögð á herðar þeirra, ég held að það sé eins gott að bakka þá upp. Það er því miður ekki gert með þessu og það er enginn efi í mínum huga að langvænlegast er að vísa málinu frá og senda þar með gagnaðilum okkar þau skilaboð að þjóðþingið fallist ekki á þetta svona og framkvæmdarvaldið verði að gjöra svo vel og mæta til leiks með það ósköp einfaldlega að það hafi ekki fengist heimild á löggjafarsamkomunni fyrir því að leiða málið til lykta á þessum forsendum. Það sé einfaldlega allt of mikil hætta á því að út úr því komi nánast óviðráðanlegar byrðar fyrir íslenskan þjóðarhag á komandi árum og það getum við ekki undirgengist. Það er því meira en til mikils mælst að ríkisstjórnin skuli ætlast til þess að Alþingi fái henni galopið samningsumboð til að leiða þetta mál til lykta í ljósi þessara gríðarlegu skuldbindinga til framtíðar fyrir íslenska ríkið og íslenskan almenning, skattgreiðendur í landinu, svo nemi fleiri hundruðum milljarða kr. á ársgrundvelli. Ég ætla ekki að vera með hrakspár eða hræða menn í sjálfu sér út frá því, og lengi vill maður vona hið besta, en eitthvað segir mér að það sé ákaflega mikil hætta á því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gæti á endanum farið nærri lagi að kannski lenti helmingurinn eða svo af þessum reikningi á okkur. Bjartsýnar vonir um að það verði ekki nema fjórðungur eða þriðjungur eru ekki studdar miklum gögnum þegar betur er að gáð. Fáist ekki mjög hagstæð lán, vaxtalaus, þá byrja vextir af 640 milljörðum kr. að tikka strax á næsta ári og gera svo þangað til að reikningurinn fer að lækka með þeim eignum sem koma út úr búunum sem nú er upplýst að vænlegast sé að reyna að hanga á í kannski þrjú, fjögur, fimm ár til að þær verði að einhverjum verðmætum, því að ef þær væru losaðar núna færu þær á brunaútsölu. Auðvitað hef ég velt því mikið fyrir mér af hverju ekki var hægt að reyna að koma málinu í þann farveg að segja við Breta: Hér eru þessar eignir í Bretlandi, hjálpið okkur að gera mat úr þeim og þá fáið þið þetta, þá munið þið njóta góðs af því á móti okkur upp í þennan reikning. Þeir ættu þannig hagsmuna að gæta í því að passa upp á að gera úr þeim verðmæti. Gallinn við undirritun þessa er m.a. sá að þrýstingurinn fer af, af því að ábyrgðin á því að borga er á endanum orðin Íslands en ekki hinna. Þannig að þeir geta látið sér í léttara rúmi liggja en ella hvað verður um þessar eignir. Þar með er það svo, virðulegi forseti, að 2. minni hluti utanríkismálanefndar leggur til að ríkisstjórninni verði falið að taka upp samningaviðræður við deiluaðilana að nýju á hreinu borði og leita eftir og sækja fast á um lögformlegan úrskurðarfarveg í deilumálinu og/eða samningsniðurstöðu á sanngjörnum forsendum. Í ljósi þessa leggur 2. minni hluti til að tillögunni verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá, með leyfi forseta: „Með vísan til rökstuðnings hér að framan leggur 2. minni hluti til að Alþingi ákveði að aðhafast ekki frekar í málinu að svo stöddu og feli ríkisstjórninni að taka upp viðræður á nýjan leik og að málinu verði vísað frá og tekið fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þá fær ríkisstjórnin einfaldlega það verkefni eða framkvæmdarvaldið hvort sem það verður að fara í málið á nýjan leik á hreinu borði. Það er niðurstaða sem aðrir hljóta að skilja. Annað eins hefur gerst í samskiptum þjóða að þjóðþing taki völdin sem það á að hafa, ekki satt? og geri það sem það telur réttast að gera í svona stöðu. Það er auðvitað mjög fáheyrt á Íslandi því að hér er hlýðnin mikil eins og við sjáum og heyrum, m.a. í umræðunum í dag. En það má fjandakornið ekki fara að líta svo á að það sé lögmál að það sé alltaf formsatriði að leggja hluti fyrir þingið og að fyrirvari um samþykki Alþingis sé alltaf formsatriði, að það komi aldrei til greina að Alþingi komist að annarri niðurstöðu en framkvæmdarvaldið hefur gert í taugaveiklun á örfáum sólarhringum og einhverri ímyndaðri nauðvörn. Verði ekki tillaga um rökstudda dagskrá samþykkt þá mun koma til atkvæða varatillaga 2. minni hluta sem felur í sér skilyrta gildistöku samningsumboðsins til ríkisstjórnarinnar og þá þannig að samningsumboð íslenskra stjórnvalda til að ganga til viðræðna um lausn deilunnar á grundvelli hinna umsömdu viðmiða stofnist ekki fyrr en Bretar hafa aflétt frystingu á eignum Landsbankans í Bretlandi á grundvelli hryðjuverkalaga, og málin hafa þá væntanlega líka skýrst hvað varðar verðmæti þeirra eigna sem til ráðstöfunar eru og fleira í þeim dúr. Það fyndist mér algerlega svartasta lágmark að Alþingi þó gerði. Eða ætlum við virkilega að gera þetta þannig að fallast bara á þetta samningsumboð og kyngja því að við sætum enn hryðjuverkalögum af hálfu breskra stjórnvalda? Gæti ég margt sagt um það mál, ekki fáfengilega þrætu um það hverjum er um að kenna og hver sagði hvað og hvers vegna Bretar gerðu þetta, ég tel nær að kalla það þá skýringar á því, þ.e. einhverjar málsástæður Breta sem auðvitað eru engin rök fyrir. Þetta er óréttlætanlegur gerningur hvernig sem á hann er litið, algerlega fáheyrður og einsdæmi í samskiptum þjóða af þessu tagi. Það hefur aldrei gerst að t.d. eitt aðildarríkja Evrópuráðsins beiti annað aðildarríki Evrópuráðsins fantatökum af þessu tagi.

Það finnst ekki Evrópuráðsþingmanninum Siv Friðleifsdóttur.

Það hefur aldrei gerst, ég gef þá bara ekkert fyrir það. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé fáheyrt og ég hef reynt að koma þessu máli m.a. þar á dagskrá og það hefur fengið góðar undirtektir að þetta sé náttúrlega slík uppákoma í samskiptum siðaðra þjóða innan Evrópuráðsins að það sé óumflýjanlegt að fara ofan í saumana á því. Þessu verður auðvitað að breyta. Það má aldrei aftur gerast að ein þjóð stimpli aðra með þessum hætti, með því að blanda saman í lögum hreinum vörnum gegn hryðjuverkum og einhverjum heimildum til að grípa inn í efnahagslegar varnir og nota þær við algerlega óskyld tilvik gagnvart aðila og gagnvart landi sem aldrei hefur haft neitt og mun vonandi aldrei hafa neitt með hryðjuverk að gera. Þetta er ekki hægt. Manni svíður það mjög að mál skuli hafa þróast þannig að stjórnvöld okkar hafi gefist upp í málinu með þessi hryðjuverkalög enn í gildi og það væru algjör lágmarksskilaboð frá Alþingi að samningsumboðið stofnaðist ekki fyrr en Bretar hefðu gjört svo vel og aflétt frystingunni á grundvelli hryðjuverkalaga og auðvitað ættu þeir að biðjast afsökunar á því í leiðinni að gera það sem þeir gerðu, það gríðarlega tjón og þann skaða sem þeir ollu okkur. Vonandi gefast menn ekki upp á því að leita réttar síns í því máli sérstaklega sem og að Kaupþing leiti réttar síns gagnvart því hvernig það var knésett í Bretlandi. Ég held að þau málaferli séu mikilvæg, ekki aðeins til að fá fram niðurstöðuna heldur líka vegna þess að í gegnum þau fáum við færi á að rétta okkar hlut, koma sjónarmiðum okkar á framfæri. Það sem við höfum þörf fyrir að gera núna alls staðar þar sem við getum er að koma upplýsingum á framfæri um þessi mál. Það er ekki erfitt að fá fólk til að skilja sjónarmið okkar þegar það rennur upp fyrir mönnum hversu fáheyrður þessi fantaskapur í raun og veru var. Virðulegi forseti. Við getum ekki stutt þennan gerning, ekki á nokkurn hátt eins og til hans er stofnað og innihald hans er, og verði þar af leiðandi ekki fallist á að vísa honum frá eða að lágmarki að samþykkja 

Virðulegi forseti. Það eru nokkur atriði í máli hv. þingmanns sem vekja spurningar og ekki gefst þó tími til að ræða í stuttu andsvari. Á eitt vildi ég þó sérstaklega benda. Það er hinn sérkennilegi skilningur sem hv. þingmaður virðist hafa á eðli samningaviðræðna við önnur ríki þegar hann átelur þau ummæli hæstv. forsætisráðherra og hæstv. starfandi utanríkisráðherra, hæstv. iðnaðarráðherra, að ekki verði fallist á kröfur Breta og Hollendinga opinberlega og önnur opinber ummæli þeirra þar sem þeir tala fyrir hagsmunum þjóðarinnar. Hvað í ósköpunum áttu þeir að segja í miðju samningaferlinu? Að það kæmi vel til greina að fallast á kröfurnar? Áttu þeir að segja að það kæmi vel til greina að tengja saman Icesave og málefni Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Auðvitað ekki. Í miðju samningaferli tala ráðherrar auðvitað með þeim hætti að þeir gera sér grein fyrir því að á þá er hlustað í útlöndum og þeir reyna að halda lágmarkssamkvæmni á milli málflutnings hér heima og erlendis öfugt við það sem hv. þingmaður Steingrímur J. Sigfússon hefur stundum gert. Það er þessi grundvallar ... 

Frú forseti. Þetta var ósköp einfaldlega ómaklegur útúrsnúningur hjá hv. þingmanni. Ég var ekki að gagnrýna að forsætisráðherra og utanríkisráðherra hefðu talað eins og þau gerðu, að það kæmi ekki til greina að gefast upp í málinu og láta kúga sig. Ég var að gagnrýna uppgjöfina sem gengur þvert á þau ummæli. Ég hygg að hv. þingmaður geti lesið ræðu mína og þá sannfærist hann um að það var ekkert tilefni til þessa misskilnings eða þessa útúrsnúnings. Að sjálfsögðu var ég sammála því og talaði þannig sjálfur sömu daga að þetta létum við ekki bjóða okkur. Það er ekki það sem ég er að gagnrýna. Á þeim tíma batt maður vonir við að menn mundu standa við það sem þeir sögðu og létu ekki bjóða sér þetta en það fór á annan veg. Það var það sem ég var að gagnrýna, hv. þingmaður, uppgjöfina, ekki hin fyrri ummæli. Síðan má hv. þingmaður auðvitað, eins og hann hefur ítrekað reynt áður, reyna að gera lítið úr því að ég hafi t.d. reynt að rækta sambönd við fjármálaráðherra Noregs og fleiri ráðamenn, þar sem svo vill til að ég hef góð samskipti við, í því skyni að reyna að koma Íslandi þar að gagni, gera gagn fyrir þjóðina. Hv. þm. Árni Páll má alveg rembast eins og rjúpan við staurinn það sem hann á eftir ólifað við að reyna að gera lítið úr því en það hefur engin áhrif á mig. Þegar Ísland er í vanda og þegar erfiðleikar steðja reyni ég að leggja mitt af mörkum á allan hátt sem ég get og geri það m.a. með því ef svo ber undir að nýta mér sambönd og kunningsskap við ráðamenn annarra landa. Ég hélt satt best að segja að það væri eitthvað til að tala vel um en reyna að gera lítið úr. Það kann að vera að hv. þm. Árna Páli Árnasyni sé mjög illa við það að við reyndum t.d. að nýta og virkja þá miklu velvild og þann stuðning sem var í Noregi við okkur sérstaklega framan af þegar rætt var um það þverpólitískt í norskum stjórnmálum að Noregur ætti að rétta Íslandi hjálparhönd. Það var meira að segja gagnrýnt að ríkisstjórnin skyldi ekki gera það einhliða úr því að ríkisstjórn Íslands mannaði sig ekki upp 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherrar brugðust auðvitað við þeirri aðstöðu sem upp var komin í samningaviðræðunum. Hv. þingmaður kallaði eftir því áðan að eðlilegt hefði verið í þessum samningaviðræðum að nýta sér þá samningsstöðu sem menn höfðu og kalla eftir því að viðsemjendur okkar tækju á árinni með okkur. Það er það sem samkomulagið sem liggur fyrir til staðfestingar felur í sér, þ.e. að tekið verði tillit til aðstæðna Íslands um lausn á þessu máli. Hvað varðar hins vegar ummæli hv. þingmanns og mikinn reiðilestur varðandi Noregsævintýri hans verð ég að fá að bera af mér þær sakir að ég hafi með einhverjum hætti verið að reyna að gera lítið úr hagsmunavörslu á erlendri grund. Það sem ég var einfaldlega að vekja athygli á er að þingmaðurinn hefur orðið tvísaga í a.m.k. tveimur málum. Hann hefur sagt að það væri einfalt að fá fyrirgreiðslu frá Norðmönnum án aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Forsætisráðherra Noregs segir allt annað. Hann segir að það sé forsenda og nauðsynlegur hlekkur í því að Norðmenn komi að málum. Hv. þingmaður segir að einfalt væri að taka upp norska krónu og byggir þar á samtölum við flokksbróður sinn, fjármálaráðherra Noregs. Svo þegar forsætisráðherra Noregs er spurður um málið af norska sjónvarpinu og fjármálaráðherrann, formaður systurflokks Vinstri grænna stendur við hliðina á honum, skellir fjármálaráðherrann upp úr við að heyra þessa spurningu um hvort Ísland geti tekið upp norska krónu. Svo fráleit er hún í huga fjármálaráðherra. Það var bara þessi tvöfeldni í framsetningu sem ég gerði að umtalsefni, að menn haldi að þeir geti sagt eitt til heimabrúks og annað í útlöndum. Þannig er það bara ekki. Það kemst upp um strákinn Tuma.

Frú forseti. Það er kannski ástæðulaust að svara hv. þingmanni þar sem hann er genginn úr salnum þannig að ég sleppi því bara.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti 3. minni hluta utanríkismálanefndar um að tillaga þessi gangi út á það að Alþingi veiti opna heimild til samningagerðar um ábyrgð Íslands vegna svokallaðra Icesave-reikninga í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu. Þriðji minni hluti fellst ekki á slíkt opið samþykki án þess að gerðar séu eftirfarandi kröfur: a. Að áður en til samninga verður gengið aflétti Bretar beitingu hryðjuverkalaga gagnvart íslenskum aðilum. b. Lagt verði mat á eignatapið og Bretar bæti þann skaða sem beiting hryðjuverkalaga hefur haft á verðmæti eigna þeirra aðila sem hryðjuverkalögin bitnuðu á. c. Bretar samþykki að þær bætur gangi til þess að greiða ábyrgðir af Icesave-reikningum og leggi fram ábyrgð breska ríkisins fyrir þeim upphæðum sem tapast hafa vegna beitingar hryðjuverkalaga. Að þessu gerðu verði gengið til samninga um ábyrgð Íslands og að verðmæti eignasölu gangi fyrst á móti ábyrgðum sem Íslendingar taka á sig. Sá samningur sem gerður verður og kveður á um fjárskuldbindingar og greiðslur Íslendinga vegna Icesave-reikninga verði lagður í heild sinni fyrir Alþingi Íslendinga til samþykktar. Þriðji minni hluti mælist til þess að málinu verði breytt eða það unnið með þeim hætti að látið verði reyna á framangreind skilyrði í samningum við Breta áður en gengið verður frá endanlegu samkomulagi við þá. Í framhaldi af því höfum við lagt fram tillögu til rökstuddrar dagskrár þar sem vísað er til þess að málinu verði vísað frá og tekið fyrir næsta mál á dagskrá. Ég geri grein fyrir því hér aðeins síðar. Virðulegi forseti. Sú þingsályktunartillaga sem hér liggur fyrir kveður á um það að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta samninga við viðeigandi stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu. Það liggur fyrir að samningar eru komnir í gang, það hefur verið unnið í þeim en þarna er spurningin um að leiða þá til lykta. Þá er spurningin: Á hvaða stigi eða hvernig kemur það síðan þá til meðferðar eða umfjöllunar Alþingis? Var e.t.v. ekki meiningin að það mundi gerast? Það er mín skoðun að samningar verði ekki leiddir til lykta öðruvísi en að Alþingi staðfesti þá á endanum hvað þetta varðar. Ég tek undir þau sjónarmið og þær röksemdir sem komu fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni í ræðu hans áðan varðandi það með hvaða hætti íslensk stjórnvöld hafa haldið á því máli sem um er að ræða. Í greinargerð með þeirri tillögu sem hér liggur fyrir segir, með leyfi forseta: „Af hálfu íslenskra stjórnvalda hefur verið lögð áhersla á að fá úr málinu skorið fyrir viðeigandi úrskurðaraðila eða dómstól.“ Áður en það kemur var sagt: „Íslensk stjórnvöld voru ekki tilbúin til að fallast á að íslenska ríkinu bæri að ábyrgjast greiðslur til innlánseigenda ef þær færu fram úr því sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta gæti staðið undir af inngreiðslum í sjóðinn. Hafa þau haldið því skýrt til haga í öllum sínum viðræðum við stjórnvöld viðkomandi ríkja að þau telji að vafi leiki á um ábyrgð ríkja á tryggingarsjóðnum …“ Þetta var það sem ríkisstjórnin lagði af stað með varðandi þessi mál og þessa samningagerð, hún lagði að mínu viti upp með vægast sagt vafasama lögfræðilega túlkun á skuldbindingum íslenska ríkisins varðandi innstæðureikningana. Afleiðingunum er lýst þannig í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar þar sem segir, með leyfi forseta: „Eins og fram kemur í athugasemdum við tillöguna varðandi lagalega stöðu málsins hafa íslensk stjórnvöld byggt á því sjónarmiði að skýr lagaskylda væri ekki til staðar um ábyrgð íslenska ríkisins ef greiðslur til innlánseigenda færu fram úr því sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta gæti staðið undir. Nefndin hefur farið yfir þau lögfræðilegu álitaefni sem málið snýst um og ljóst er að önnur aðildarríki EES-samningsins eru ekki sammála skilningi íslenskra stjórnvalda um að óvissa ríki að þessu leyti. Hugmyndir um að úr þessu yrði skorið fyrir hlutlausum úrskurðaraðila eða dómstól hafa ekki náð fram að ganga í viðræðum aðila.“ Það er ljóst að íslensk stjórnvöld töfðu allt eðlilegt samningaferli og eðlilegar viðræður og fengu í raun upp á móti sér öll ríki EES þannig að með því að hanga í vafasamri lögfræðilegri túlkun tókst íslenskum stjórnvöldum að snúa málum með þeim hætti að samúð með Íslendingum og málstað þeirra varði enginn. Þess eru í raun fá dæmi að þjóð eins og Íslendingar hafi lent í slíkum hremmingum og það verður að telja í sjálfu sér mjög sérstakt að þannig skuli hafa verið haldið á málum. Þá komum við að þeim þætti sem lýtur sérstaklega að Bretum og var töluvert til umræðu hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni hér áðan, þ.e. beitingu Breta á hryðjuverkalögunum gagnvart íslenskri þjóð. Bretar beittu ekki ákvæðum hryðjuverkalaganna gegn Landsbanka Íslands til að byrja með, heldur náði þetta til allra eigna, alls sem til var, eins og seðlabankastjóri upplýsti m.a. á fundi með viðskiptanefnd Alþingis í gær. Þannig var staðan. Það hefur ekki fengist haldgóð skýring frá Bretum á því hvað gat réttlætt það að hryðjuverkalögunum var beitt gagnvart Íslendingum. Seðlabankastjóri hefur ekki fengist til að upplýsa það þrátt fyrir að hafa verið ítrekað spurður um það, síðast í gær á fundi viðskiptanefndar, hvað í raun hafi valdið því að hryðjaverkalögunum var beitt af hálfu Breta. Í ræðu seðlabankastjóra nokkru áður hélt hann því fram að hann hefði vitneskju um það af hverju hryðjuverkalögunum var beitt. Eftir því sem næst verður komist og best verður greint er engin, og var engin, forsenda fyrir því af hálfu Breta að beita Íslendinga, bandalagsþjóð sína í NATO og bandalagsþjóð sína á Evrópska efnahagssvæðinu, hryðjuverkalögunum með þeim hætti sem gert var. Okkur í þingflokki Frjálslynda flokksins finnst mikilvægt og nauðsynlegt að gengið verði frá því máli og úr því skorið áður en samningar verði leiddir til lykta um ábyrgð ríkissjóðs á innstæðutryggingum og frá þeim gengið vegna þess að þarna er um að ræða svo mikilvægt atriði hvað það varðar. Spurning sem hlýtur þó að vakna er þessi: Getur verið að íslensk stjórnvöld, Seðlabanki eða einstakir ráðherrar í ríkisstjórn hafi valdið því með einum eða öðrum hætti að til þessara aðgerða var gripið af hálfu breskra stjórnvalda? Slík skýring verður þá að koma fram af þeirra hálfu en þó að reynt verði að skýra það með einhverjum hætti liggur samt ekkert fyrir sem réttlætt getur að hryðjuverkalögunum var beitt eða að þeim sé viðhaldið. Meðan ein þjóð beitir slíkum afarkostum verður ekki um það að ræða að unnt verði að ganga til eðlilegra samninga við þau skilyrði. Eins og bent var á áðan yrðu það þá nauðungasamningar og ekki verður á það fallist að það væri eðlilegt að hafa þann hátt á að ganga frá málum undir þeim skilyrðum og því oki. Það hefur verið mjög á reiki, virðulegi forseti, um hvaða skuldbindingar verið væri að semja, hvað í raun væri um að ræða. Hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður utanríkismálanefndar, gat þess í ræðu sinni áðan að svo gæti farið að ábyrgðin sem félli á Íslendinga vegna innstæðutrygginganna næmi hugsanlega 150 milljörðum kr. en sagði líka að hugsanlega gæti farið svo að ekki yrði um neinar skuldbindingar að ræða, ábyrgð Íslendinga vegna innstæðutrygginganna gæti þess vegna verið að íslenska ríkið þyrfti ekki að greiða eitt eða neitt. Miðað við þau orð hv. formanns utanríkismálanefndar hlýtur maður að velta fyrir sér hvernig á því gat staðið að íslenska ríkisstjórnin, sem hefði átt og átti að vita hvernig málum væri komið og um hvaða skuldbindingar gæti verið að ræða varðandi þessa innstæðureikninga, hætti. Hún fór út í það að kalla yfir sig reiði allra bandalagsþjóða okkar á Evrópska efnahagssvæðinu og annarra þjóða sem skipta okkur máli með þeim þvergirðingshætti sem ég rakti að hefði verið hafður í frammi af hálfu íslensku ríkisstjórnarinnar varðandi það að vísa stöðugt til ákveðinnar lagalegrar túlkunar á innstæðutryggingum miðað við þann tryggingarsjóð sem átti að koma upp. Það er náttúrlega með ólíkindum ef það er hugsanleg niðurstaða að ábyrgð okkar sé í raun engin samkvæmt þeim innstæðutryggingum sem hér er um að ræða. Í sjálfu sér er hægt að skilja að þegar um er að ræða eignir banka sé spurningin hversu mikið fæst fyrir þær. Hætt er við að verðmæti þeirra rýrni þeim mun lengur sem dregst að tryggja eignirnar án þess að ráðstafanir séu gerðar. Þar af leiðandi gæti mikilvægur tími og peningar hafa glatast vegna þeirrar glapræðisferðar sem íslensk stjórnvöld hafa farið í varðandi þessi mál. Þá hlýtur maður að spyrja: Getur verið að miðað við þær upplýsingar sem verið er að gefa í dag gætu skuldbindingar Íslands og ábyrgð íslensks ríkissjóðs orðið 150 milljarðar eða jafnvel engar? Ef gengið hefði verið í málin af festu strax hefði verið alveg ljóst að ábyrgð Íslendinga hefði engin orðið, ef menn hefðu ekki farið í þá vonlitlu eða vonlausu vegferð sem íslensk stjórnvöld fóru í upphafi þessa máls í viðskiptum sínum við Evrópuríkin. Þó að full ástæða og full þörf sé til að ná samningum við bandalags- og vinaþjóðir okkar stendur samt sem áður eftir eitt atriði, það að sú ein þjóð sem þarna kemur að málum, og það verulega, hefur beitt okkur afarkostum, beitt okkur hryðjuverkalögum og meðan svo er er ekki unnt að fara í samninga nema gegn þeim skilyrðum sem ég rakti áðan í nefndaráliti 3. minni hluta. Þar af leiðandi er gerð tillaga um rökstudda dagskrá svohljóðandi: „Með vísan til þess sem kemur fram í nefndaráliti 3. minni hluta utanríkismálanefndar er lagt til að Alþingi hafni því að svo stöddu að veita opna heimild til samningagerðar um ábyrgð Íslands vegna svokallaðra Icesave-reikninga í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu án þess að gerðar séu eftirfarandi kröfur: a. Að áður en til samninga verður gengið aflétti Bretar beitingu hryðjuverkalaga gagnvart íslenskum aðilum. b. Lagt verði mat á eignatapið og Bretar bæti þann skaða sem beiting hryðjuverkalaga hefur haft á verðmæti eigna þeirra aðila sem hryðjuverkalögin bitnuðu á. c. Bretar samþykki að þær bætur gangi til þess að greiða ábyrgðir af Icesave-reikningum og leggi fram ábyrgð breska ríkisins fyrir þeim upphæðum sem tapast hafa vegna beitingar hryðjuverkalaga. Í ljósi þessa samþykkir Alþingi að aðhafast ekki frekar í málinu að svo stöddu og fela ríkisstjórninni að látið verði reyna á framangreind skilyrði í samningum við Breta áður en gengið verður frá endanlegu samkomulagi við þá og málinu verði vísað frá og tekið verði fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég vil í lokin, virðulegi forseti, aðeins víkja að þeim umræðum sem urðu hér áðan milli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og hv. þm. Árna Páls Árnasonar vegna hugmynda og aðgerða í sambandi við það að koma hugsanlega betri stjórn á íslensku gjaldeyrismálin sem bæði ég og hv. þm. Árni Páll Árnason erum gjörsamlega sammála um að brýna nauðsyn beri til að gera. Ég get ekki fallist á það að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi farið fram með óeðlilegum hætti þegar hann leitaði eftir því hvort möguleiki væri á því að tengjast öðrum gjaldmiðli. Ég legg á það mikla áherslu að það skiptir máli fyrir okkur í þessu minnsta myntkerfi í heimi að við getum horfið frá því að vera með íslenska krónu á floti en getum tengst öðrum gjaldmiðli, hvort heldur það er norska krónan eða önnur alvörumynt, til þess að eyða þeim óstöðugleika og erfiðleikum sem við eigum við að stríða og sem íslenskt viðskiptalíf kemur til með að eiga við að stríða og íslensk heimili með því að hafa kerfið með þeim hætti sem við höfum. Að búa við óréttláta verðtryggingu er óásættanlegt, að búa við það að heimilin í landinu þurfi að verða jafnvel gjaldþrota eða lenda í gríðarlegum greiðsluerfiðleikum af því að við getum ekki boðið venjulegu fólki upp á eðlileg lánakjör, upp á þau lánakjör sem bjóðast hvar sem er annars staðar í okkar heimshluta er óásættanlegt. Þegar við erum komin út í það samevrópska umhverfi sem við búum við í dag er það skylda okkar að geta búið borgurum okkar eðlilegt umhverfi, það sé sambærilegt við það sem gerist annars staðar í okkar heimshluta. Ef við gerum það ekki missum við eðlilega besta fólkið úr landinu, það er nú bara þannig, og það eru þeir alvarlegustu hlutir sem við horfumst í augu við. Einn versti óvinur stöðugleika og afkomu heimilanna er að hafa ekki gjaldmiðil sem hægt er að treysta í skammtíma- og langtímaviðskiptum. Það verður aldrei stöðugleiki í þessu landi meðan við höfum ekki slíkan gjaldmiðil, það er í raun forsenda framþróunar í landinu að við náum þeirri skipan. Ég hef flutt þingsályktunartillögu ásamt tveimur öðrum þingmönnum Frjálslynda flokksins, þeim Grétari Mar Jónssyni og Guðjóni Arnari Kristjánssyni, um að skoða beri þessi mál sérstaklega með hugsanlegum viðræðum við norsk stjórnvöld svo og við önnur stjórnvöld varðandi það að koma betri skipan á gjaldmiðilsmál okkar og tengjast öðrum gjaldmiðli. Þetta var ákveðinn útúrdúr, virðulegi forseti, sem ég biðst velvirðingar á. Ég ítreka þau sjónarmið sem ég hef gert hér að umtalsefni og varðandi þá rökstuddu dagskrártillögu sem hér var flutt fram.

Virðulegi forseti. Það mál sem við ræðum nú felur í sér að Alþingi vísi veginn fram á við um hvernig við nálgumst lausn á hinni svokölluðu Icesave-deilu. Hér er um flókið og erfitt mál að ræða þegar við stöndum frammi fyrir því að þurfa að taka á innstæðutryggingum vegna útibúa íslenskra banka í öðrum löndum sem þeir hafa stofnað til og þegar skuldbindingarnar eru umfram það sem Tryggingarsjóður innstæðueigenda hér á landi getur ráðið við að greiða. Í reglukerfi Evrópusambandsins sem við erum aðilar að að þessu leyti er ákvörðun um að opna útibú í öðru landi ámóta einföld og að opna útibú innan lands. Það er því ekki á valdi Fjármálaeftirlits hér á landi að meina íslenskum bönkum að opna útibú erlendis nema þeir hafi beinlínis ekki greiðslugetu eða ekki efnahagslega burði til þess með sama hætti og ef þeir ætluðu sér að opna útibú á Patreksfirði og hefðu ekki til þess burði. Við þessar aðstæður skapast auðvitað skuldbindingar á Tryggingarsjóð innstæðueigenda. Það er úrlausnarefni í þeirri rannsókn sem fram undan er að kanna til hlítar tildrög þessa hruns alls og þá líka með hvaða hætti við hefðum mögulega getað gripið inn í þessa þróun fyrr. Ég hef sagt það áður og segi það enn að ekki verði tekin hin rekstrarlega ábyrgð af forstjórum og forsvarsmönnum Landsbankans sem réðust í þessa útrás. Það er þeirra ákvörðun að safna þessum skuldbindingum erlendis og það er þeirra ákvörðun að auka mjög á umfang þessara skuldbindinga eftir að þeim var gert viðvart af hálfu íslenska fjármálaeftirlitsins. Fjármálaeftirlitið vildi að þeir drægju úr þessum skuldbindingum og kæmu þeim fyrir í dótturfélagi erlendis þannig að Tryggingarsjóður innstæðueigenda hér á landi stæði ekki til ábyrgðar af skuldbindingunum. Það er með öðrum orðum ábyrgð stjórnenda Landsbankans að ganga fram með þessum hætti. Ábyrgðin verður ekki af þeim tekin eða henni létt af þeim og fyrir hana verða þeir auðvitað að svara. Þar liggur stærsta ábyrgðin í þessu máli. Það er virkilegt vafamál þegar horft er til baka hvort heilbrigðar forsendur voru fyrir þessari þenslu í opnun innlánsreikninga, þessum gríðargóðu kjörum sem Landsbankinn bauð eða hvort menn voru þar einungis að fresta óumflýjanlegu hruni bankans. Það verður framtíðarrannsókn að skera úr um og óþarfi er að staldra við það mikið meira hér og nú. Því hefur verið stillt upp í umræðunni að um einfalt lögfræðilegt úrlausnarefni sé að ræða í Icesave-málinu og hægt sé með einhverjum einföldum lögfræðirökum að finna lausn á því máli, það sé frekar skýrt að íslensk stjórnvöld þurfi ekki að axla bakábyrgð vegna innstæðutrygginga sem eru umfram það sem er í Tryggingarsjóði innstæðueiganda. Ég vil í þessu sambandi benda sérstaklega á ágæta grein í Fréttablaðinu í dag eftir Helga Áss Grétarsson lögfræðing þar sem hann fjallar um báðar hliðar Icesave vegna þess að við höfum haft tilhneigingu til þess í umræðu undanfarinna vikna að gera heldur mikið úr okkar málstað og heldur lítið úr öðrum sjónarmiðum sem máli skipta. Það er gríðarlega erfitt að finna því ótvíræðan lögfræðilegan stað að Ísland beri ekki þessa ábyrgð. Það er vissulega sjónarmið sem má halda fram um að tilskipunin leggi ekki ótvíræðar skyldur á hendur íslenskum stjórnvöldum að þessu leyti en á hinn bóginn er ljóst að með tilskipuninni er sett á fót heildstætt innstæðutryggingarkerfi í öllum EES-ríkjum. Grundvallarforsenda þess að það virki er sú að almenningur geti reitt sig á að innlánseigendur fái þessar 20.887 evrur alveg óháð öllu öðru. Ef ríki ætlar að komast undan því að bera þessa ábyrgð gagnvart innlánseigendum í öðrum ríkjum á grundvelli þess að sett hafi verið á fót innlánstryggingakerfi en peningarnir dugi einfaldlega ekki til, kollvarpar sú einfalda staðreynd kerfinu. Það er þessi vandi sem veldur því að það er alls ekki hægt að segja að það sé lögfræðilega einhlítt að íslensk stjórnvöld beri ekki ábyrgð á þeim skuldbindingum sem risið hafa vegna starfsemi íslensku bankanna erlendis. Það var auðvitað íslenskra stjórnvalda að endurmeta þörfina fyrir framlög í innstæðutryggingarsjóðinn eftir því sem skuldbindingunum óx fiskur um hrygg og var þá eftir atvikum ástæða fyrir Fjármálaeftirlitið og Seðlabanka að taka harðar á málum. Seðlabankinn gekk í hina áttina með því að afnema bindiskyldu á útibúum jafnvel á þessu ári. Lögfræðileg staða í þessu máli er ekki einhlít og það er ekki svo að hægt sé með einhverri vissu að staðhæfa að íslensk stjórnvöld þurfi ekki að axla þessa ábyrgð, þvert á móti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kallaði eftir því í máli sínu áðan að íslensk stjórnvöld hefðu átt að haga sér með þeim hætti í samningaviðræðunum að fá önnur ríki til að taka á byrðunum með okkur í ljósi þess að það varðar þau auðvitað miklu að ekki komi upp óvissa um gildi innstæðutryggingarkerfisins í heild. Í krafti þeirrar staðreyndar ættum við að hafa sagt við viðsemjendur okkar: Þið skuluð þá koma að málinu með okkur og leysa það með okkur. En hv. þingmaður horfir fram hjá því að það er nákvæmlega það sem gert hefur verið af hálfu íslenskra stjórnvalda í þessum samningi og að þau umsömdu viðmið sem hér liggja fyrir þinginu til staðfestingar fela nákvæmlega ekkert annað í sér en það. Forsendan fyrir frekari samningaviðræðum er tvíþætt: Annars vegar að Ísland viðurkenni það sem augljóslega er þjóðréttarskylda okkar sem er að tryggja að innstæðutryggingarkerfið virki hér eins og í öðrum ríkjum Evrópusambandsins og hins vegar að ríki komi að málum með okkur og taki á því með okkur í ljósi sérstakrar og fordæmislausrar stöðu að finna lausn á þessu máli. Það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var að kalla eftir er nákvæmlega það sem er búið að gera, þ.e. fá viðsemjendur okkar að borðinu til að vinna með okkur að lausn til að verja hag allra. Hins vegar er það alveg ljóst að bakábyrgðin á þessu máli og á lúkningu skuldbindinganna fellur samkvæmt þessum skilningi á íslenska ríkið. Íslenska ríkið þarf svo að gangast í ábyrgð en fær á móti aðgang að þeim eignum sem geta staðið til lúkningar kröfunni. Það gætir líka nokkurs misskilnings hvað annað hefði verið hægt að gera í þessari stöðu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að ræða það opinskátt vegna þess að hér hefur verið látið að því liggja í umræðunni að með þessum umsömdu viðmiðum hafi íslensk stjórnvöld að einhverju leyti afsalað réttarstöðu Íslands sem það hefur haft. Svo er ekki, Ísland hefur ekki fallist á með neinum hætti að það geti ekki við aðrar aðstæður borið fyrir sig lögfræðisjónarmið um takmarkaða ábyrgð á innstæðutryggingum sem íslensk stjórnvöld hafa þegar sett fram, alls ekki. Það sem maður horfðist einfaldlega í augu við var sá sameiginlegi skilningur annarra Evrópusambandsríkja og EES-ríkja, þar með talið Noregs, bestu vina okkar og félaga í EES, að í afstöðu Íslands fælist að Íslendingar væru að víkja sér undan ábyrgð á því að viðurkenna að innstæðutryggingarkerfið virkaði hér með sama hætti og annars staðar í EES-ríkjum. Í því felst, að áliti þessara ríkja, brot Íslands á EES-samningnum. Þess vegna er það engin hótun, misbeiting valds, kúgun eða eitthvað slíkt, eins og lá í orðum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar áðan, sem felst í afstöðu Evrópusambandsins. Það er einfaldlega mat aðildarríkja Evrópusambandsins og frænda okkar í Noregi að í þessu felst að Ísland uppfylli ekki skuldbindingar sínar samkvæmt EES-samningnum. Við þær aðstæður kvikna þau úrræði sem samningurinn kveður á um. Þá þarf að vísa ágreiningsefni um framkvæmd samningsaðila til sameiginlegu EES-nefndarinnar sem getur með sameiginlegri ákvörðun vísað málinu til Evrópusambandsdómstólsins í kjölfarið. Fyrir því er ekki vilji af hálfu Evrópusambandsríkjanna því að þau telja að viðurkenning á því mundi setja í hættu fjárhagslegan stöðugleika í Evrópu. Þá vakna einfaldlega heimildir aðildarríkjanna til að beita sérstökum aðgerðum til að bregðast við þessu broti. Við þessar aðstæður blasti við að EES-samningurinn væri að hluta eða í heild í uppnámi, hann væri í hættu. Maður hlýtur að spyrja sig í ljósi atburðarásar undanfarinna vikna þar sem mjög hefur riðið á að koma á stöðugleika aftur í samfélaginu, fá lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, byrja að koma málum í horf, setja löggjöf sem gerir það kleift að koma á takmörkuðum gjaldeyrisviðskiptum aftur: Halda menn í alvöru að það hafi verið raunsær valkostur að gera ekkert af þessu, halda áfram að vera í styrjöld við okkar nánustu nágranna og bandalagsríki, ljúka ekki málum gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, halda áfram lagaþrætum á vettvangi EES og tefla EES-samstarfinu í hættu? Í hvaða heimi lifa þeir þingmenn sem telja að það sé raunsær valkostur við þær aðgerðir sem við höfum ráðist í á undanförnum vikum? Það liggur ljóst fyrir að við höfum haft ýmislegt annað og betra við tíma okkar að gera að undanförnu en að hefja lögfræðistyrjöld við aðildarríki Evrópusambandsins þar sem enginn er sammála okkur og við sjáum það. Langlíklegasta lausnin er að ESB-ríkin beiti tafarlaust tækjum sínum samkvæmt EES-samningnum til að taka hann úr sambandi að hluta eða í heild. Draumsýnin og draumórarnir mega ekki byrgja mönnum sýn á hvað var raunverulega hægt að gera í þeirri stöðu sem upp var komin. Hinar upphaflegu kröfur Hollendinga og Breta hljóðuðu upp á mjög víðtæka ábyrgð íslenskra stjórnvalda á öllum innstæðum, líka heildsöluinnlánum og hljóðuðu líka upp á að íslensk stjórnvöld ábyrgðust innstæður alveg upp í topp. Settar voru fram ríkar kröfur um hvernig að þessu yrði staðið og býsna mikil óbilgirni sýnd. Það sem eftir stendur, að samningar náðust á vettvangi EES-samningsins með aðkomu formennsku ríkis Evrópusambandsins, er á hinn bóginn samkomulag sem felur í sér að við setjumst að borðinu, öxlum það sem upp á vantar að til sé fyrir lágmarksinnstæðutryggingunni. Við fáum í hendurnar þær eignir sem bankarnir áttu erlendis og munu ganga til lúkningar þessum skuldum og samningar um lánakjör og önnur sjónarmið taka mið af fordæmislausri stöðu Íslands, þeim miklu erfiðleikum sem íslensk þjóð stendur frammi fyrir. Ég held að öllum sanngjörnum mönnum hljóti að vera skiljanlegt að náðst hefur mikill árangur. Hér hafa náðst forsendur fyrir því að við vinnum okkur út úr þessum vanda og við leggjum grunn að lausn þar sem við tökum á okkur þær byrðar sem eðlilegt má teljast að við öxlum í ljósi aðstæðna, í ljósi tildraga málsins og í ljósi þess regluumhverfis sem við búum við. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur lagt fram í frávísunartillögu Vinstri grænna tillögu um að samningsumboð verði tengt því að Bretar aflétti hryðjuverkalöggjöfinni gagnvart Íslandi. Ég tel að það sé fullkomið glapræði að fara að tengja í samningum við Evrópusambandið og aðildarríkin sem um ræðir það sérstaka mál sem lýtur að óréttmætri beitingu breskra stjórnvalda á hryðjuverkalöggjöf gagnvart Íslandi. Við viljum auðvitað ekki bjóða heim þeirri hættu að bresk stjórnvöld taki okkur þá á orðinu og segi: Við skulum þá ekki semja nema þið fallið frá kröfum um að bera hryðjuverkalöggjöfina undir dómstóla. Það viljum við náttúrlega ekki þannig að ég held að það væri fráleit samningaaðferð af Íslands hálfu að byrja á því að tengja saman beitingu hryðjuverkalöggjafarinnar og þetta tiltekna mál. Það þjónar sannarlega ekki íslenskum hagsmunum. Við eigum að nálgast þetta mál á þeim forsendum sem það byggir á sem er einvörðungu lágmarksinnstæðutryggingin samkvæmt tilskipuninni og sækja svo rétt okkar á hendur breskum stjórnvöldum vegna beitingar hryðjuverkalöggjafarinnar þar fyrir utan. Það er sjálfstætt mál og það er glapræði að tengja þessi tvö mál saman. Virðulegi forseti. Ég tel að umfjöllunin um málið í nefndinni hafi skýrt það mjög. Með samþykkt þessarar tillögu - vonandi á eftir - veitir þingið ákveðinn pólitískan stuðning við þá lausn sem stjórnvöld leggja til að farin verði. Framgangur samningaviðræðna er í höndum framkvæmdarvaldsins eins og vera ber samkvæmt stjórnarskrá og landslögum. Eins og fram kemur í þingsályktunartillögu er það ætlan utanríkisráðherra að málin komi síðan fyrir Alþingi eftir því sem stjórnskipulegar þarfir kalla á. Jafnframt liggur ljóst fyrir að samráð verður haft við utanríkismálanefnd um framgang samningaviðræðnanna í samræmi við 24. gr. þingskapalaga. Það er sérstakt fagnaðarefni að hér skuli mál vera lagt fyrir með sérstökum hætti í þingsályktunartillögu fyrir þingið umfram það sem lagaskylda kveður á um, umfram það sem stjórnarskrá kveður á um til að tryggja að hér geti farið fram opin, lýðræðisleg umræða um málið þar sem allar hliðar þess eru leiddar í ljós og til að styrkja hið pólitíska umboð sem stjórnvöld hafa þá til lausnar á málinu.

Frú forseti. Mér þótti svolítið athyglisvert að hlusta á hv. þm. Árna Pál Árnason. Tökum sem dæmi að hv. þingmaður mundi keyra um á 190 km hraða, klessir á, stígur að vísu út úr bílnum lifandi og svo sparkar hann í bílinn - þetta er meiri druslan, allt bílnum að kenna. Er ekki svolítið svipað það sem verið er að gera núna varðandi starfsmenn Landsbankans? Við vorum að segja að þetta væri allt þeim að kenna, yfirmönnum og starfsmönnum Landsbankans. Ég man ekki betur en nánast allt sem ég sá skrifað um Landsbankann segði að staða bankans væri mjög góð. Bankinn var talinn traustastur af þeim bönkum sem við áttum á Íslandi. Það liggja meira að segja fyrir plögg frá Fjármálaeftirlitinu þar sem einmitt er talað um hvað staða bankans sé sterk. Ég sjálf átti síðan samtal við starfsmann Glitnis viku áður en bankarnir fóru á hausinn þar sem starfsmaður Glitnis viðurkenndi að væntanlega væru minnstar líkur á því að Landsbanki Íslands mundi fara á hausinn af því að hann væri svo vel rekinn. Mér finnst líka mjög einkennilegt að heyra frá hv. þingmanni að hann talar svona um starfsmenn bankans en samt sem áður er núverandi bankastjóri hins nýja Landsbanka fyrrum stjórnandi í gamla Landsbanka. Það þótti eðlilegt og í lagi. Sú aðgerð var samþykkt af kannski mestu klappstýru allrar fjármálavitleysunnar, hæstv. viðskiptaráðherra Björgvin G. Sigurðssyni. Hann klappaði svo mikið fyrir þessu að vefsíðan hans varð bara að týnast. Mér finnst því mjög einkennileg þessi umræða um að sumir eigi að bera ábyrgð en greinilega ekki allir.

Virðulegi forseti. Ég var ekki að segja að starfsmenn Landsbankans bæru ábyrgð á þessu. Það sem ég sagði var að forsvarsmenn Landsbankans kusu að fara þessa leið til að afla fjár. Þeir settu miklar byrðar á tryggingarsjóð umfram getu sjóðsins. Athugasemdir við framgang þessa máls voru gerðar af hálfu Fjármálaeftirlitsins svo snemma sem í febrúar. Þeir áttu þá ekki eignir til að koma yfir í dótturfélag til að koma þessum skuldbindingum í skjól en héldu samt áfram að auka á skuldbindingarnar. Þetta eru allt rekstrarlegar ákvarðanir sem þeir tóku og verða að bera ábyrgð á. Þeir vissu að það var afstaða Fjármálaeftirlitsins að ekki væri afsakanlegt að halda áfram að leggja þessar byrðar á tryggingarsjóðinn. Þeir héldu því samt áfram og bættu frekar í ef eitthvað var, juku umsvif sín í Hollandi. Þetta er ákvörðun sem þeir tóku og þeir verða að bera ábyrgð á henni. Skipstjóri sem veit að hann er ekki með björgunarbát tekur ákvörðun um hvort hann leggi út á djúpsævi með ósynt fólk. Hann verður að meta aðstæðurnar. Það má auðvitað gagnrýna hvort eftirlitið hefði ekki átt að tryggja að björgunarbáturinn væri í bátnum en það er ekki eftirlitið sem siglir bátnum heldur skipstjórinn. Það er það sem ég er einfaldlega að segja. Það er ekki rétt sem hv. þingmaður segir að alltaf hafi verið ólíklegast að Landsbankinn færi. Það var alltaf ólíklegast að Kaupþing færi. Kaupþing hefur alltaf staðið langbest hjá okkur af þessum þremur bönkum en látum það liggja á milli hluta. Fjármögnun Landsbankans síðasta ár hvíldi nær alfarið á þessum reikningum og eftir á að hyggja, ég er ekki að segja að það hafi endilega verið öllum ljóst fyrir fram, hlýtur auðvitað að vera mikið 

Frú forseti. Ég held ég verði að leiðrétta hv. þm. Árna Pál Árnason. Ég man ekki betur en það hafi einmitt verið þannig að þegar talað var um þungt álag á bönkunum hafi Landsbankinn komið almennt best út úr því en Kaupþing verst, vegna þess að það hafi verið meiri áhætta að fjárfesta í Kaupþingi en Landsbankanum. Ég vil líka taka upp punkta sem hv. þingmaður nefndi í lok ræðu sinnar þar sem hann talaði um breytingartillögu sem hefur komið fram frá Vinstri grænum. Mér líst ágætlega á þá tillögu vegna þess að mér finnst það skipta mjög miklu máli að við komum ekki algerlega á hnjánum inn í þessa samninga, að það komi fram að við gerum þessa kröfu og viljum losna við þessi lög. Lögin eru fáránleg og mjög ósanngjörn og það hlýtur að vera ein af grundvallarkröfunum sem koma frá Alþingi Íslendinga að hryðjuverkalögum sé ekki beitt gagnvart þjóð sem er ekki einu sinni með her. Ég held að við öll sem búum á Íslandi höfum ekki vitað hvað var í gangi þegar þetta gerðist. Mér finnst ástæða til að hv. þingmaður svari af hverju hann telji svo slæmt að setja þetta inn, hvort ekki sé eðlilegt að Alþingi setji sín fingraför á þessa tillögu.

Virðulegi forseti. Þetta var mjög góð athugasemd hjá þingmanninum. Alþingi á að sjálfsögðu að láta koma skýrt fram að það styðji stjórnvöld í því að berjast gegn þessari beitingu hryðjuverkalöggjafarinnar og ég held að alþingismenn hafi reynt að gera það. Síðast reyndum við að kroppa upp úr formanni bankastjórnar Seðlabankans vitneskju sem hann þykist hafa. Maður er nú farinn að halda að það sé bara drýldnislegur leikur lítils stráks að reyna að látast vita eitthvað sem hann veit ekki neitt um bara til að beina að sér athygli í svartasta skammdeginu. Það er ekki eins og við höfum ekki reynt að styðja ríkisstjórnina í því að andmæla beitingu hryðjuverkalaganna. Ég held að það sé mjög misráðið að tengja þetta við Icesave-málið eða lausn á innstæðutryggingunum. Ef við segjum að hluti af vandamálinu sé beiting hryðjuverkalaganna getum við ekki staðið gegn því að viðsemjendur okkar segi að þá hljóti beiting hryðjuverkalaganna líka að vera hluti af lausninni. Í því opnuðum við þá fyrir það að viðsemjandinn mundi segja: Ja, þá skuluð þið falla frá fyrirvörum og rétti ykkar til að bera þetta undir dómstóla - ef þið eruð á annað borð að koma hér inn með álitamál um beitingu hryðjuverkalaganna er skilyrði frá okkar hendi að þið fallið frá rétti ykkar til að bera það fyrir dómstóla. Þess vegna held ég að það væri mjög misráðið að blanda þessu tvennu saman. Beiting hryðjuverkalaganna er mál sem við eigum að sækja sérstaklega á hendur breskum stjórnvöldum, fyrir breskum dómstólum þess vegna. Við eigum líka að sækja það sérstaklega á vettvangi Evrópusambandsins og innan EES 

Frú forseti. Ég hef hlýtt á ræðu hv. þingmanns. Hann slær í og úr um það hvort okkur beri að borga þessa Icesave-reikninga, stundum er hann með því, stundum er hann á móti því o.s.frv. Hann er þó greinilega ekki sammála Alistair Darling, fjármálaráðherra Breta, sem segir í frétt í Vísi 21. nóvember að ekki sé hægt að ætlast til þess að hinn breski skattgreiðandi verði tryggjandi til þrautavara, enda er sá ágæti maður búinn að biðja um að innstæðutryggingarkerfi Evrópu verði endurskoðað. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Getur verið að Íslendingum beri að borga þessa reikninga? Það er í andstöðu við stjórnarskrána af því að það má ekki ráðstafa peningum úr ríkissjóði Íslands nema með fjárlögum. Það gengur ekki að einhver maður leggi peninga inn í Bretlandi eða Hollandi og þar með sé komin ríkistrygging á þeim peningum hjá einhverjum einkabanka. Hv. þingmaður talaði ekkert um kúgun Evrópusambandsins á Íslendingum, þ.e. að Bretar og Hollendingar fengu Evrópusambandsríkin öll sem eitt til að kúga Íslendinga. Jafnvel hæstv. starfandi utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, hafði sagt að hann kyssti ekki vöndinn en svo kyssti hann samt vöndinn. Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Er hann enn þá jafnákafur í að ganga í Evrópusambandið eftir að hafa kynnst því að þeir hafa akkúrat engan skilning eða áhuga á örlögum Íslendinga, hvernig þeim reiðir af? Þeir gera bara kröfur um að Íslendingar skuli borga, borga, borga og þeim kemur ekkert við hvað verður um íslenska þjóð. Það er Evrópusambandið í hnotskurn.

Virðulegi forseti. Þetta eru nokkurn veginn eins órökstuddar staðhæfingar og hægt er að hafa þær. Í upphafi samningaviðræðnanna lágu fyrir ríkar kröfur Breta og Hollendinga um greiðslu okkar á öllum skuldbindingum með sama hætti og við höfum ábyrgst innlend innlán upp í topp umfram lágmarksinnstæðutryggingarnar. Jafnframt lágu frammi harðar kröfur af þeirra hendi um hvernig staðin skyldu skil á þessum greiðslum. Eftir aðkomu Evrópusambandsins, sem hv. þingmanni er mikið í nöp við, og eftir aðkomu annarra ríkja Evrópusambandsins er búið að fá þá ofan af þessu. Forsendur samninganna eru innstæðutryggingarnar einar og berar. Forsendur samninganna eru að tekið verði tillit til sérstakrar og fordæmislausrar stöðu Íslands. Það eru forsendurnar sem gengið er út frá, hv. þingmaður. Allt tal um að af hálfu Evrópusambandsins sé ekki tekið tillit til aðstöðu Íslands í þessum efnum er fráleitt og styðst ekki við nein rök. Þvert á móti, eins og stendur í umsömdum viðmiðum sem eru fyrir framan hv. þingmann í þingsályktunartillögunni, eru forsendur samningalausnarinnar þær að tekið verði tillit til þessarar sérstöku stöðu. Hvað varðar það að við getum vegna sérkennilegrar túlkunar hv. þingmanns á stjórnarskrárákvæðinu um að lagaheimild þurfi til ráðstöfunar fjár úr ríkissjóði og þá getum við beitt því fyrir okkur gagnvart öðrum þjóðum - þá held ég að hann sé á nokkrum villigötum í þjóðarétti. Íslensk stjórnvöld undirrita þjóðaréttarsamninga við önnur ríki og þeir eru síðan innleiddir í íslensk lög. Íslensk stjórnvöld bera sjálf ábyrgð á að þeir séu í samræmi við stjórnarskrá. Ef samningarnir eru með þeim hætti að þeir gangi umfram heimildir stjórnarskrár er það íslenskt vandamál en ekki alþjóðlegt.

Frú forseti. Ég hef gluggað í þessa tilskipan Evrópusambandsins varðandi innstæðutryggingar. Þar er gert ráð fyrir að þær stofnanir sem vinna á þeim markaði, bankarnir sem taka á móti innstæðum, eiga að standa undir tryggingunum en ekki skattgreiðendur. Það er stefnubreyting hjá Evrópusambandinu að Bretar og Hollendingar settu í gang að skattgreiðendur ættu að greiða þetta. Greinilegt er að fjármálaráðherra Breta er búinn að uppgötva síðan að það gengur ekki upp að láta skattgreiðendur borga þetta. Samt fullyrðir hv. þingmaður að íslenskir skattgreiðendur eigi að borga. Hann gengur sem sagt lengra en fjármálaráðherra Breta. Það var ekki bara að allt Evrópusambandið sameinaðist um að kúga Íslendinga - jafnvel hæstv. starfandi utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, kyssti vöndinn - heldur létu þeir okkur bíða eftir aðstoð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í margar vikur. Það var mjög kostnaðarsamt og gerði það að verkum að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, sem á að aðstoða þjóðir, skaðaði íslenska þjóð í staðinn fyrir að aðstoða hana. Það er allt gert með aðstoð þessara svokölluðu vinaþjóða okkar í Evrópusambandinu sem hafa ekki stærri skilning á Íslandi en þetta eftir að landið er búið að missa meginhlutann af bankakerfi sínu á einni viku. Það ætti eiginlega að duga þjóðinni þótt ekki sé bætt við gífurlegum skuldbindingum annars staðar frá vegna Icesave-reikninganna.

Virðulegi forseti. Það er rangt sem hv. þingmaður ber mér á brýn að ég hafi sagt að Íslendingar ættu að borga þetta af einhverri ótvíræðri lagaskyldu. Það er bara alls ekki þannig. Ég nefndi áðan í ræðu minni, ef hv. þingmaður hefði heyrt það, að það væri mjög tvíbent hvernig þessi lagaþáttur væri. Það er ljóst að túlkun hans mundi valda því að tilskipunin næði ekki gildi sínu. Þ.e. ef ríkið gæti sagt: Við gerðum alveg nóg til að leiða þetta í lög en það eru bara engir peningar - þá væri tilskipunin einskis virði. Hún væri einskis nýt og mundi leiða til öngþveitis á fjármálamörkuðum ef ríkið gæti með þeim hætti komist undan þeirri ábyrgð. Það stóð íslenskum stjórnvöldum næst að tryggja að innstæða væri þarna inni. Það stóð íslenskum stjórnvöldum næst að auka þá á inngreiðsluskyldu. Það stóð íslenskum stjórnvöldum næst að reyna að hafa hemil á athafnaglöðum útrásarvíkingum, líkt og forsvarsmönnum Landsbankans, eins og reynt var að gera. Virðulegi forseti. Íslendingar geta ekki með einhverjum einföldum hætti hlaupist burt frá þessari skyldu. Hv. þingmaður nefndi áðan að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og fyrirgreiðsla hans hefði ekki orðið að veruleika vegna þessa máls. Hinn kaldi raunveruleiki málsins sem stjórnvöld stóðu frammi fyrir er að þau urðu að velja meiri hagsmuni fyrir minni. Hv. þingmaður hefur aldrei borið fram aðra lausn í þessu máli, nema hún væri þá að sitja bara og bíða, láta hin aðildarríkin taka samninginn úr gildi gagnvart Íslandi. Það hefði verið næsta skrefið vegna þess að hin aðildarríkin líta svo á að í þessu felist að Ísland tryggi ekki á réttan hátt framgang tilskipunarinnar og sé þess vegna brotlegt gagnvart EES-samningnum. Það er einfaldlega þeirra réttur að hafa þá lögfræðilegu túlkun á tilskipuninni. Ég bendi hv. þingmanni á að lesa mjög góða grein eftir Helga Áss Grétarsson lögfræðing 

Frú forseti. Það stóð íslenskum stjórnvöldum næst, sagði hv. þm. Árni Páll Árnason, að tryggja að innstæður væru fyrir í innstæðutryggingarsjóði til þess að standa undir skuldbindingunum á bak við Icesave-reikningana. Það stóð íslenskum stjórnvöldum næst að gera þetta og gera hitt, kom fram í máli hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Íslensk stjórnvöld stóðu sig ekki í því. Íslensk stjórnvöld höfðu ekki gripið til þeirra ráðstafana sem voru nauðsynlegar og þau máttu vita að hefði þurft að grípa til svo þessi staða kæmi ekki upp. „Þú veist hvað sá heitir sem bregst sínu landi og þjóð“, segir Jakobína Sigurðardóttir í einu kvæða sinna. Íslensk stjórnvöld brugðust í þessu máli. Þau gripu ekki til þeirra ráðstafana sem voru nauðsynlegar til að lágmarka þann skaða sem við stöndum nú frammi fyrir vegna Icesave-reikninganna. Ég ætla fyrst að gera að umtalsefni það sem kom fram bæði hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni, formanni utanríkismálanefndar, og hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni, varaformanni utanríkismálanefndar, um að hér væri rætt mál sem þyrfti í raun ekki að bera undir Alþingi. Ríkisstjórnin hefði getað afgreitt málið sisvona og engin lagaskylda væri til að taka það til umfjöllunar á vettvangi Alþingis. Ég ætla að leyfa mér að vera ósammála þeim um þetta atriði og finnst býsna langt seilst af hálfu þessara þingmanna að halda þessu fram. Hér er í þingsályktunartillögu lagt til, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta samninga við viðeigandi stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu á grundvelli þeirra sameiginlegu viðmiða sem aðilar hafa komið sér saman um.“ Hér liggur ljóst fyrir að verið er að skuldbinda ríkissjóð fyrir hundruð milljarða kr. með þingsályktunartillögunni. 600–700 milljarða kr. Að sjálfsögðu með þeirri gríðarlegu vaxtabyrði sem slíkum skuldbindingum fylgir til næstu ára. Svo koma þeir og leyfa sér að segja að ekki þurfi að bera þetta undir Alþingi. Þetta er fullkomin ósvinna og vanvirðing við lýðræðið og jaðrar við að vera einræði sem hv. þingmenn tala hér fyrir.

Lestu stjórnarskrána.

Um er að ræða skuldbindingar upp á hundruð milljarða kr. Hundruð milljarða kr., m.a. úr ríkissjóði. Ekkert gjald og engar greiðslur mega fara úr ríkissjóði nema að fyrir því sé heimild af hálfu Alþingis. Skyldi hv. þingmaður hafa gleymt því eða er þeim nákvæmlega sama? Er þeim kannski alveg nákvæmlega sama? Líður þeim svona vel að vera með þessa milljarða á herðunum sem þeir ætla að leggja á þjóðina. Það er gott og vel. Ég hef lesið stjórnarskrána.  Að sjálfsögðu á að taka svona stór mál og ræða í sölum  Íslensk stjórnvöld hafa ekki staðið sig í því sem þau hefðu átt að gera. Það kom fram í fjölmiðlum um miðjan nóvembermánuð að í tilskipun Evrópusambandsins um vernd innstæðna í bönkum sé heimild til að takmarka ábyrgð Tryggingarsjóðs innstæðueigenda þannig að sjóðurinn tryggi ekki innstæður ákveðinna aðila svo sem ríkissjóða, sveitarstjórna og fjárfestingarfélaga. Sú heimild hefur ekki verið nýtt í íslenskri löggjöf. Það mun þó hafa verið til umræðu. Samtök fjármálafyrirtækja hafa sagt að fyrir um það bil tveimur árum hafi stjórnvöldum verið bent á að umrædd heimild hafi ekki verið notuð en hún hafi hins vegar verið notuð af ýmsum öðrum ríkjum, m.a. Bretlandi. Þannig hafi mörg ríki takmarkað ábyrgð sína að þessu leyti. Það var ekki gert hér. Af hverju var það ekki gert? Af hverju svara ráðamenn því ekki þegar um það er spurt og um það hefur verið ítrekað spurt í umræðunni? Af hverju var það ekki gert? Hver ber ábyrgð á því? Hver ætlar að axla þá pólitísku ábyrgð? Hvaða ráðamaður ætlar að gera það? Kannski enginn og það er eftir öðru. Ekki verður undan því vikist, virðulegi forseti, að minna á að íslenskir ráðamenn, m.a. forsætisráðherra, höfðu uppi stór orð um að við létum ekki kúga okkur. Íslendingar mundu ekki láta kúga sig í málinu. Hæstv. utanríkisráðherra lýsti þeirri skoðun sinni að ríkisstjórnin mundi aldrei binda þjóðinni bagga sem hún gæti ekki staðið undir. Engu að síður er verið að gera það í dag með þeim tveimur málum sem við höfum fjallað um. Binda þjóðinni gríðarlega bagga til frambúðar sem mikil áhöld eru um að hún geti staðið undir. Vel má fara í lögfræðilega deilu um það eins og hér hefur verið gert að hve miklu leyti við höfðum val eða að hve miklu leyti við hefðum getað gert ágreining fyrir dómstólum og hvaða leiðir hefðu þá verið færar í því efni. En það sem stendur eftir er að íslensk stjórnvöld voru ekki reiðubúin til að láta reyna á lögmæti aðgerða Breta. Voru ekki reiðubúin til að láta reyna á hver raunveruleg skylda íslenskra stjórnvalda væri til að standa undir innstæðunum sem hér er fjallað um. Ekki var vilji til þess. Af hverju? Vegna þess að það hefði hugsanlega getað sett EES-samninginn í uppnám. Er ekki málið að þessar tryggingar eru ekki til staðar í EES-samningnum? Það var það sem Evrópusambandið vildi ekki láta koma fram í dagsljósið. Vildi ekki að almenningur í Evrópusambandsríkjunum áttaði sig á því að í raun og veru vantaði tryggingar í evrópsku löggjöfina. Það var hættan. Menn geta auðvitað haft þá skoðun eins og hv. þm. Árni Páll Árnason og Samfylkingin eins og hún leggur sig að við eigum að fara í Evrópusambandið og það sé besti kostur fyrir íslenska þjóð. Við getum að sjálfsögðu rætt það. Ég er í hópi þeirra sem eru þeirrar skoðunar að þjóðaratkvæðagreiðsla um aðild að Evrópusambandinu eigi að fara fram. Þjóðin eigi að fá að taka af skarið í því efni. Það breytir ekki því að ég get haft þá skoðun að það sé ekki endilega besti kosturinn fyrir okkur. Það er bara annað mál. En mér virðist staðan vera sú að hv. þm. Árni Páll Árnason taki málstað Evrópusambandsins alltaf hráan upp og verji, alveg sama hvernig hann er, af því hann hefur svo mikinn áhuga á að við förum inn í þennan klúbb og aldrei megi andæfa eða blása neitt á það sem kemur frá Evrópusambandinu. Þannig menn geta ekki gætt hagsmuna Íslands gagnvart öðrum aðilum. Menn verða að vera gagnrýnir á það sem þaðan kemur og geta staðið á rétti Íslendinga og hagsmunum. Líka gagnvart Evrópusambandinu þótt menn kikni dálítið í hnjánum þegar það er nefnt þess utan. Í þessu máli eru ekki frekar en því fyrr í dag fyrirliggjandi upplýsingar um hvað við erum í raun og veru að skrifa upp á. Í nefndaráliti meiri hlutans er sagt að megi ætla að um 150 milljarðar geti staðið út af að því ferli loknu. Þá er vísað til þess að einhverjar eignir séu upp á móti þessum skuldbindingum. Það megi ætla það. Það hefur komið fram hjá öðrum að þetta er sennilega algjör lágmarkstala og meiri hlutinn kýs að halda henni fram í stað þess að segja hlutina eins og þeir eru. Segja sannleikann.

Það getur vel verið að það þurfi ekkert að borga. Það er lágmarkstalan.

Það er afskaplega ósennilegt, hv. þingmaður. Í öllu falli er  Hér er þetta auðvitað eðlilega þannig, virðulegi forseti, að menn vilja ekki að sannleikurinn komi fram. Þá dettur mér í hug að vísa í ágætt verk eftir þekktan rithöfund, Henrik Ibsen, sem segir á einum stað, með leyfi forseta: „Hættulegasti óvinur sannleikans og frelsis okkar á meðal er hinn pottþétti meiri hluti. Já. Hinn bölvaði pottþétti frjálslyndi meiri hluti, það er hann. Það er hinn mikli meiri hluti í samfélagi okkar sem rænir mig frelsinu og vill meina mér að segja sannleikann.“ Það er nefnilega það. Þetta er leikrit sem er meira en hundrað ára gamalt og einhvern veginn eiga þessi orð nú við í þessu samhengi í dag.  Loks segir söguhetjan Stockmann þessa ágætu setningu sem líka á við í dag, með leyfi forseta: „Ég vil berja því inn í hausinn á rökkunum þeim arna að frjálshyggjudátarnir eru lúmskustu óvinir frjálsra manna. Að stefnuskrár flokkanna kyrkja öll lífvænleg sannindi. Að nytja tillitssemin kollvarpar öllu siðgæði og réttlæti.“ Merkilegt hvað meira en hundrað ára gamalt verk getur átt við aðstæðurnar í íslensku samfélagi í dag, virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég hef miklu meiri skömm á þessu máli í raun og veru heldur en því fyrra sem við ræddum í dag.  Ég hef í raun og veru miklu meiri áhyggjur af þeim skuldbindingum sem verið er að leggja á okkur Íslendinga með málinu vegna þess að þrátt fyrir allt verður um hitt málið að segja að auðvitað á eftir að koma í ljós hvað verður gengið mikið á þau lán eða lánalínur sem þar er óskað eftir heimildum fyrir og ekki er útséð um að allar þær skuldbindingar sem heimildin gengur út á verði nýttar. Hér er annað á ferðinni. Hér er talað um að taka og axla ábyrgð á verulegum skuldbindingum vegna þessara innlánsreikninga og ég vil að skýrt komi fram að ég er þeirrar skoðunar að Íslendingar eigi að virða alþjóðlegar skuldbindingar sínar í þessu máli eins og öðrum. Að sjálfsögðu eigum við að gera það. En það hefur verið og er ágreiningur um hverjar þessar skuldbindingar raunverulega eru og ég hefði talið að eðlilegt hefði verið að við létum reyna á það frekar. Ég las líka greinina í Fréttablaðinu, sem hv. þm. Árni Páll Árnason vísaði til, eftir ágætan lögfræðing Helga Áss Grétarsson þar sem hann rekur rök með og á móti. Hv. þm. Árni Páll Árnason sagði að ekki væri bara ein hlið á málinu. Það er rétt. Að sjálfsögðu eru tvær og kannski fleiri hliðar á málinu. En stjórnarmeirihlutinn verður líka að taka það til sín að fleiri hliðar eru á málinu. Líka þær sem honum þóknast ekki að halda sérstaklega til haga. Má í því sambandi m.a. vísa í erindi sem forseti lagadeildar Háskóla Íslands hélt núna nýverið fullveldisdaginn 1. desember þar sem hún fjallar m.a. um hryðjuverkalögin og beitingu þeirra. Þar segir, með leyfi forseta: Með aðgerðum breskra stjórnvalda var í raun brotið bæði gegn þjóðréttarskyldum í samskiptum við annað ríki sem er sjálfstætt skoðunarefni sem íslenska ríkið getur sótt rétt sinn vegna. Auk þess var brotið gegn réttindum íslenskra aðila sem þannig eignast kröfu á hendur breskum stjórnvöldum. Um það síðarnefnda eru afdráttarlausar skyldur leiddar af mannréttindasáttmála Evrópu sem Bretland hefur gengist undir og jafnframt leitt í lög. Frysting á eignum og aðrar þungbærar aðgerðir sem Landsbankinn varð fyrir á grundvelli hryðjuverkalaganna brutu gegn eignaréttindum sem vernduð eru af sáttmálanum þar sem lagastoð fyrir þeim skorti. Segir forseti lagadeildar Háskóla Íslands og síðar í erindinu segir hún, með leyfi forseta: ESB-ríkin voru ófáanleg til að fallast á að úr þessum ágreiningi yrði skorið eftir löglegum leiðum. Augljóslega hefði málið vakið óróa innan Evrópusambandsríkjanna og vakið athygli allra á því að engar Evrópureglur eru til sem mæla fyrir um ríkisábyrgð á bankainnstæðum. Í ofanálag voru skilyrði fyrir aðstoð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins spyrt saman við þessar deilur um ríkisábyrgð innstæðna svo íslensk stjórnvöld áttu engra kosta völ. Það var ekki um annað að ræða en að gangast undir þá þvingun að taka lán sem rennur að hluta til þess að ábyrgjast greiðslur Tryggingarsjóðsins. Nokkuð sem ríkinu ber engin lagaleg skylda til. Hvorki eftir Evróputilskipun né öðrum þjóðréttarreglum. Samningar af þessum toga eru á lögfræðimáli kallaðir nauðungarsamningar. Ekki aðeins í okkar lögum heldur einnig í þjóðaréttinum og slíkir samningar eru raunar ógildanlegir. Þannig að við erum hér komin á ystu brún svo ekki sé meira sagt. Ég tel að ekki hafi verið haldið vel á hagsmunum Íslendinga. Ég held því ekki fram að undir öllum kringumstæðum hafi ekki einhverjar skuldbindingar lent á herðum Íslands vegna málsins vegna þess að menn fengu að fara út í heim og leika sér þar á ábyrgð íslenskra skattgreiðenda án þess að þeir hefðu hugmynd um að þeir bæru nokkra ábyrgð. Ekki sögðu stjórnvöld þjóðinni það. Ekki gripu stjórnvöld til neinna ráðstafana til að reyna að lágmarka skaðann sem hér blasir við. Bersýnilegt er að íslensk stjórnvöld brugðust í þessu mikilvæga hlutverki sínu. Þau máttu vita og hafði verið bent á að grípa þyrfti til ráðstafana. Einn farsinn enn er að formaður bankastjórnar Seðlabankans lýsti því yfir að hann hafi á fundi með forustumönnum ríkisstjórnarflokkanna í sumar sagt að núll prósent líkur væru á því að bankarnir kæmust í gegnum þessa erfiðu bankakreppu. Hæstv. utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, hefur sent frá sér yfirlýsingu og sagt að þetta sé ekki satt. Þá stendur orð gegn orði en um leið stendur málið þannig að annað hvort þeirra segir ekki satt. Er það ekki alveg dagljóst? Hvort þeirra er það? Er það formaður bankastjórnar Seðlabankans sem Samfylkingin hefur ákveðið að taka ábyrgð á og hafa í vinnu áfram, að minnsta kosti um sinn? Kann það að vera? Þetta mál er auðvitað allt með þvílíkum ólíkindum, virðulegi forseti, að það tekur engu tali. Þetta eru erfiðir skilmálar og erfiðar byrðar sem verið er að leggja á íslensk heimili og íslenskar fjölskyldur til margra ára. Við höfum lagt það til hér í tillögu sem er að finna í nefndaráliti 2. minni hluta utanríkismálanefndar á þingskjali 260 að málinu verði vísað frá. Að ríkisstjórninni verði falið að taka að nýju upp viðræður við hlutaðeigandi aðila. En til vara höfum við jafnframt lagt til að verði dagskrártillagan ekki samþykkt verði umboðið til ríkisstjórnarinnar skilyrt þannig að það verði ekki virt fyrr en Bretar hafi aflétt frystingu á eignum Landsbankans á grundvelli hryðjuverkalaganna. Að hryðjuverkalögin hafi verið tekin úr sambandi gagnvart Íslandi. Er það til of mikils mælst? Dettur stjórnarliðum í hug að þjóðin sé ósammála þeirri tillögu? Það getur varla verið. Um það hlýtur að verða breið samstaða meðal þjóðarinnar að hryðjuverkalögin viljum við burt. 
            

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt að hryðjuverkalögin viljum við burt en eins og ég rakti í ræðu minni áðan er mjög misráðið að tengja þetta tvennt saman eins og Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur dottið í svolítið fúlan pytt með í þessu máli. Það er mjög misráðið að tengja saman beitingu hryðjuverkalaganna annars vegar og lausn þessa máls hins vegar því þá bjóðum við heim þeirri hættu að viðsemjandi krefji okkur á móti um að falla frá fyrirvara um að bera hryðjuverkalögin fyrir dómstóla og þar held ég að sé okkar stærsti möguleiki. Við eigum að halda þeim rétti okkar til haga og við eigum að halda hryðjuverkalögunum utan við þetta ferli. Við höfum mótmælt þeim kröftuglega og við eigum að gera það enn betur og gera allt sem við getum til að sækja rétt okkar á hendur Bretum.

Það er búið að falla frá þeim rétti.

Að sækja beitingu hryðjuverkalaganna gegn Bretum,  Hins vegar skorti svolítið í ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að hann kæmi fram með aðrar lausnir. Það er það sem mestu máli skiptir, því hvernig hefði að öðrum kosti átt að halda á þessu máli? Það liggur fyrir að viðsemjandinn lítur svo á - og ekki bara einn viðsemjandi, hv. þingmaður, heldur Evrópusambandsríkin, EES-ríkin og vinir okkar í Noregi líka - að í afstöðu Íslands felist að Ísland sé að víkja sér undan ábyrgð á því að hafa með réttum hætti 

Herra forseti. Við eigum ekki að tengja þessi mál saman, segir þingmaðurinn, en staðreyndin er auðvitað sú að þessi mál eru tengd saman, þau hanga algerlega saman og það voru Bretar sem tengdu þau saman með því að nýta hryðjuverkalögin og spyrtu það svo líka saman við fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þegar sagt er að við höfum enn þá einhvern rétt til þess að sækja þetta mál gagnvart þeim, þá segir formaður Samfylkingarinnar, hæstv. utanríkisráðherra, í umræðum á Alþingi 17. nóvember sl., með leyfi forseta: „Við höfum rætt það og það hefur verið lagt til að þetta færi annaðhvort fyrir dómstól eða einhvern úrskurðaraðila en það væri mjög erfitt, ef ekki ómögulegt, að finna dómstól eða úrskurðaraðila sem báðir aðilar gætu sætt sig við. Okkar mat er einfaldlega að það að halda áfram þessum langvinnu lagaþrætum mundi leiða til mikils taps, ekki síst fyrir okkur Íslendinga þar sem eignir hefðu brunnið upp á meðan, eignir sem búið er að frysta í Bretlandi. Í versta falli hefði þessi deila getað leitt til þess að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði væri í uppnámi. Við töldum sem sagt ekki á það hættandi að setja samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði í uppnám vegna þessarar lagaþrætu eða gera það að verkum að við einöngruðumst á hinum alþjóðlega vettvangi. Þess vegna er þessi niðurstaða fengin sem við teljum að sé ásættanleg fyrir okkur við þær aðstæður sem nú eru uppi.“ Þarna liggur bara í hlutarins eðli að formaður Samfylkingarinnar telur að þetta sé ásættanleg niðurstaða og þá verður væntanlega ekki haldið áfram neinum lagaþrætum við Breta.

Þetta er bara hreinn þvættingur og hér er verið að rugla saman tveimur algjörlega óskyldum málum. Þarna var verið að vitna í ræðu sem hæstv. utanríkisráðherra flutti um þetta tiltekna mál, þ.e. Icesave-málið. Þar rakti hún að það væri betra að leita samninga en að koma málinu fyrir dómstól því að það væri ekki samstaða um neina dómstólaleið og hún væri ekki augljós. Það er það sem þarna er verið að tala um. Það sem hér er búið að kalla fram í er að utanríkismálaráðherra hefur fallið frá því að bera hryðjuverkalögin og beitingu þeirra undir dómstóla, það er bara þvættingur, rakalaus staðhæfing. Það sem hér var lesið upp lýtur að allt öðru máli, það lýtur að Icesave-málinu, lágmarksinnstæðunni og réttarágreiningi um það mál.  Það er í undirbúningi að beita öllum tiltækum úrræðum gagnvart Bretum vegna hryðjuverkalaganna. Á hinn bóginn er lagt til í þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir - og að því álitamáli lutu ummæli utanríkisráðherra sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson vitnaði til - að lagt er til að fara samningaleið varðandi Icesave-skuldbindinguna, varðandi þá þætti er lúta að lágmarksinnstæðutryggingunni. Ef þetta er á reiki í huga hv. þm. Atla Gíslasonar verður hann að fara að lesa sér til í málinu.

Þingmaðurinn er ólesinn.

Herra forseti. Ef málið er svona vaxið eins og hv. þingmaður segir ætti hann að fagna þeim aukavopnum sem íslensk stjórnvöld fengju upp í hendurnar ef varatillaga Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs yrði samþykkt hér vegna þess að þá geta íslensk stjórnvöld mætt til leiks gagnvart Bretum og sagt: Ja, þetta verður að vera hluti af lausninni sem við ætlum að finna. Þetta verður að vera hluti af lausninni, þ.e. að hryðjuverkalögunum verði aflétt og þá getum við klárað samningana um það sem íslensk stjórnvöld telja að þau verði að standa undir af þeim skuldbindingum sem hér er um að ræða. 
            

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um samninga varðandi ábyrgð ríkissjóðs á innstæðutryggingum vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu. Með tillögunni leitar ríkisstjórnin heimildar Alþingis til að leiða til lykta samninga við viðeigandi stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu á grundvelli viðmiða sem aðilar komu sér saman um. Kaupþing, Glitnir og Landsbankinn ráku allir víðtæka alþjóðlega starfsemi fyrir bankahrunið. Samkvæmt skýrslum Fjármálaeftirlitsins frá 3. júlí í ár voru starfsstöðvar bankanna alls 73 í 28 löndum. Eins og fram hefur komið í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar komu gestir til viðtals hjá nefndinni. Í viðræðum við aðila frá skilanefnd Kaupþings kom fram að ekki er líklegt að reyni á Tryggingarsjóð innstæðueigenda vegna skulda Kaupþings. Það er mikið fagnaðarefni. Eignir Kaupþings erlendis munu að öllum líkindum standa undir kröfum vegna Kaupþingsinnstæðureikninganna. Sem kunnugt er var Glitnir ekki með sambærilega reikninga þegar bankahrunið varð og er því ólíklegt að reyni á tryggingarsjóðinn í því uppgjöri sem í gangi er varðandi Glitni. Eftir standa Icesave-reikningar Landsbankans. Því má segja að þingsályktunin sem við fjöllum um varði pólitískt umboð til handa ríkisstjórninni til lausnar á þeim gríðarlega vanda sem Icesave-reikningunum fylgja á grundvelli sameiginlegra viðmiða samningsaðila sem þegar hafa verið skilgreind. Í því ljósi vil ég ræða þrennt sem vert er að skoða í þessari umræðu: Fyrst vil ég ræða harkalegar aðgerðir Breta gagnvart okkur Íslendingum í kjölfar bankahrunsins, í öðru lagi fjármögnunarkostnað íslenska ríkisins í nánustu framtíð og að lokum samningana fram undan. Virðulegi forseti. Fyrst um beitingu hryðjuverkalaganna. Klukkan 10 að morgni þann 8. október sl. beitti breska ríkisstjórnin hryðjuverkalögum gegn Landsbanka Íslands undir yfirskriftinni „The Landsbanki Freezing Order 2008“ á grundvelli hryðjuverkalaga frá árinu 2001. Yfirvöld frystu eignir bankans og birtu nafn hans á heimasíðu breska fjármálaráðuneytisins á lista með 14 öðrum aðilum, bæði þjóðum og hryðjuverkasamtökum. Nafn Landsbankans var birt á sama lista og al Kaída og talíbanar, Burma/Mjanmar, Norður-Kórea og Íran. Síðar um daginn sagði fjármálaráðherra Breta, Alistair Darling eftirfarandi í BBC-útvarpinu, með leyfi forseta - og ég ætla að vitna orðrétt í enska textann: „The Icelandic government, believe it or not, have told me yesterday they have no intention of honouring their obligations here.“ Hann segir að íslensk stjórnvöld ætli sér ekki að standa við skuldbindingar sínar. Gordon Brown, forsætisráðherra Breta, lét hafa eftir sér eftirfarandi, með leyfi forseta - og ég vitna aftur í enska textann: „We are freezing the assets of Icelandic companies in the UK where we can.“ Ég leyfi mér að undirstrika þetta: „Icelandic companies“, þ.e. öll íslensk fyrirtæki. „We will take further action against the Icelandic authorities“ - ég undirstrika það einnig, „Icelandic authorities“, íslenska ríkisstjórnin - „wherever that is necessary to recover the money.“ Þessi yfirlýsing Gordons Browns fjallar um að frysta eigi eignir allra íslenskra fyrirtækja í Bretlandi og jafnvel eignir og hagsmuni íslenskra stjórnvalda. Þessi beiting hryðjuverkalaga og orð breskra ráðamanna ollu verulegu uppnámi og mikilli óvissu meðal Íslendinga og einnig meðal þeirra erlendu aðila víða um heim sem áttu eða höfðu átt í viðskiptum eða samvinnu við Íslendinga. Aðgerðir breskra yfirvalda gegn Íslendingum eru í raun bæði óhugsandi og ótrúlegar í því samfélagi þjóða sem hefur þróast á undanförnum árum í hinum vestræna heimi. Bretar eru ekki einungis nágrannaþjóð okkar í Evrópu heldur vinaþjóð okkar til margra alda. Við höfum átt samskipti við Breta í gegnum aldirnar. Bretar eru samstarfsþjóð okkar víða, m.a. í Evrópuráðinu og í NATO. Vinaþjóð okkar í NATO hefur sett okkur Íslendinga, vopnlausa þjóðina, á lista með al Kaída. Fyrir slíku eru engin fordæmi og aðgerðin verður að teljast afar harkaleg þegar haft er til hliðsjónar að innstæður á Icesave-reikningum Landsbankans voru einungis 0,5% af heildarinnstæðum á breskum bankamarkaði. Ekki nóg með það. Bretar gengu lengra og beittu einnig sérstakri bankalöggjöf gegn breska bankanum Singer & Friedlander sem var í eigu Kaupþings þannig að breska fjármálaeftirlitið tók bankann yfir að því er virðist vegna þess að eigendur voru íslenskir. Það reyndist afdrifaríkt þar sem Kaupþing, stærsta fyrirtæki okkar Íslendinga, féll í kjölfarið. Sagan á vonandi eftir að leiða í ljós þær afleiðingar sem raktar verða beint til aðgerða Breta gegn okkur Íslendingum og þá á ég einkum við þetta þrennt: Beitingu hryðjuverkalaga, skaðlegar yfirlýsingar breskra ráðamanna og yfirtöku breska fjármálaeftirlitsins á Singer & Friedlander strax í kjölfar bankahrunsins. Þó má vera ljóst að afleiðingarnar hafa verið hrikalegar og kæmi ekki á óvart að niðurstaðan verði sú að með gerðum sínum hafi Bretar náð að dýpka þá hrikalegu kreppu sem við, allir Íslendingar, upplifum nú á eigin skinni. Með því að setja Ísland á hryðjuverkalistann færist tortryggni á allar gerðir Íslendinga með þeim afleiðingum sem slíkt vekur m.a. í viðskiptum manna á milli. Viðskipti eru í eðli sínu alþjóðleg að miklu leyti og því fundu íslensk inn- og útflutningsfyrirtæki mjög fljótt fyrir afleiðingum gerða Bretanna. Fjármagnsflutningar voru umsvifalaust heftir til og frá landinu, erfitt var að útvega gjaldeyri og margir erlendir birgjar, ekki bara breskir heldur aðrir erlendir birgjar, fóru fram á staðgreiðslu fyrir vörur sem átti að flytja til Íslands jafnvel í þeim tilvikum sem áratuga farsæl viðskiptasaga var til staðar milli íslenskra fyrirtækja og viðkomandi birgja. Í fyrri hluta október skapaðist því neyðarástand í landinu sem beinlínis má rekja til afleiðinga af aðgerðum Breta gegn okkur. Um tíma var t.d. óljóst hvort nauðsynleg lyf bærust til landsins. Við munum líklega síðar fá vitneskju um hvers vegna Bretar beittu hryðjuverkalögunum gegn Íslandi og sömuleiðis munu þær afleiðingar sem rekja má beint til þess að þeim var beitt verða betur þekktar þegar nánari greining hefur átt sér stað. Virðulegi forseti. Mikilvægt hefði verið að finna ásættanlega lausn á vandanum áður en gripið var til þeirra ráða sem hér hafa verið rakin. Skaðinn er skeður og nú fáum við tækifæri til að finna lausn í málinu sem báðir aðilar geta verið fullsæmdir af. Við stöndum nú frammi fyrir því að semja við Breta og reyndar fleiri um innstæðutryggingarnar og ekki má gleyma því að fjölmargir innstæðueigendur og viðskiptavinir Landsbankans í þeim löndum sem samningar munu ná til eiga um sárt að binda vegna eignamissis sem varð við hrun bankans. Eignamissirinn er þungbær og Íslendingum finnst leitt að horfast í augu við að íslenskt fyrirtæki var áhrifavaldur í þar. Þrátt fyrir það tel ég það óréttlátt að íslenskur almenningur greiði þann eignamissi þannig að róðurinn þyngist enn frekar í þeim erfiðleikum sem á dynja. Ljóst er að nógar eru þær byrðar sem við berum sökum falls bankakerfisins þótt ekki bætist þar á. Því skiptir það afar miklu máli að finna leið til að hámarka eignir Landsbankans erlendis þannig að þær eignir dekki skuldbindingarnar vegna Icesave-reikninganna að sem mestu ef ekki öllu leyti. Þá vík ég að öðrum þætti sem ég vildi nefna. Það er uppbyggingarstarfið sem fram undan er og fjármagnskostnaðurinn sem við þurfum að bera sem þjóð. Það er mikið uppbyggingarstarf fram undan í íslensku samfélagi í kjölfar bankahrunsins. Við blasir að skuldir ríkissjóðs hafa þegar margfaldast miðað við það sem áður var þótt Icesave-deilan eða -reikningarnir séu ekki teknir með í reikninginn. Skuldir ríkissjóðs hafa þegar margfaldast, skaðinn er þegar skeður með hruni bankanna. Fjármögnunarkostnaður ríkissjóðs á næstunni vegna hrunsins er fyrst og fremst til kominn vegna þriggja þátta: Í fyrsta lagi þarf að fjármagna hallarekstur sem fram undan er á fjárlögum næstu ára. Áætluð þörf eru 470 milljarðar kr. Í öðru lagi er um að ræða endurfjármögnun bankanna. Áætluð þörf er á bilinu 350–385 milljarðar kr. Í þriðja lagi þarf að endurfjármagna Seðlabankann sem samsvarar líklega um 150 milljörðum kr. Gera má ráð fyrir að þessar upphæðir geti því verið á bilinu 900–1.000 milljarðar með töluverðri óvissu þó. Við vitum t.d. ekki hver hallarekstur ríkissjóðs verður í raun á næstu árum. Ef vel gengur að styðja við atvinnulífið, halda uppi atvinnustigi, efla nýsköpun og nýta auðlindir, dregur úr hallanum. Það er nefnilega tekjumyndunin og uppbyggingarstarfið fram undan sem skiptir sköpum þegar við ræðum þessar upphæðir. Einnig kemur til greina varðandi endurfjármögnun bankanna hér á landi að erlendir kröfuhafar eignist hlut í þeim. Þar með mundi fjármögnunarþörf ríkissjóðs minnka til muna vegna endurfjármögnunar bankanna. Við verðum að sjálfsögðu að auka útflutning, að tryggja að atvinnustigið verði sem hæst. Að öðru leyti mun ríkissjóður fjármagna ofangreinda þætti með útgáfu skuldabréfa. Það getum við alveg, Íslendingar, og ég tala ekki um ef okkur tekst að ná upp sóknarleik varðandi atvinnuuppbyggingu á sama tíma og við erum í þessum öldudal. Ég veit að við stöndum frammi fyrir atvinnuleysi og ég veit að það á eftir að aukast en að sama skapi verðum við að tryggja að atvinnuuppbygging eða atvinnuumhverfi sé eins hagstætt og mögulegt er. Eftir að hafa greint frá því sem þarf að fjármagna á næstunni eru ótaldar skuldir vegna láns sem við fáum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og láns sem við fáum frá öðrum þjóðum í kjölfarið en eins og hæstv. forsætisráðherra sagði í morgun er ekki meiningin að draga á þau lán að neinu marki. Þó er óvíst hvað gert verður. Í ljósi þeirra gríðarlegu fjármuna sem þættirnir sem hér hafa verið raktir munu kosta okkur er ekki mikið svigrúm fyrir ríkissjóð til að fjármagna Icesave-innstæðureikningana. Því er afar mikilvægt að vanda til þeirra samningsmarkmiða sem við leggjum upp með og skoða vandlega þau atriði sem rakin eru í viðmiðunum sem liggja til grundvallar samningsviðræðunum. Að lokum vildi ég nefna þriðja þáttinn en það eru samningarnir fram undan. Þingsályktunartillögunni sem hér er til umræðu fylgja athugasemdir í þremur liðum: Fyrst er lagaleg afstaða, í öðru lagi pólitísk staða og í þriðja lagi niðurstaða íslenskra stjórnvalda. Eins og fram hefur komið var lagatúlkun íslenskra stjórnvalda hafnað af þeim ríkjum sem hlut eiga að máli, svo og af Evrópusambandinu. Ég ætla ekki að fara nánar í það, tími gefst ekki til enda hafa margir farið í það sem þarna er um að ræða. Það kemur glöggt fram í athugasemdunum að lagatúlkun okkar, íslenskra stjórnvalda, var hafnað. Í þingsályktunartillögunni segir einnig, með leyfi forseta: „Þá varð ljóst að ríki Evrópusambandsins töluðu einum rómi í málinu og lögðu kapp á að ábyrgð Íslands skýrðist sem allra fyrst. Sama átti við um starfshóp norrænu ríkjanna um lánafyrirgreiðslu við Ísland sem starfaði í framhaldi af fundi forsætisráðherra Norðurlandanna á þingi Norðurlandaráðs í Helsinki. Þannig varð ljóst að lausn þessa máls væri forsenda þess að hægt væri að fjármagna að fullu þá efnahagsáætlun sem íslensk stjórnvöld höfðu sent Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til afgreiðslu og að Ísland stæði einangrað ef pólitískri samningaleið væri hafnað.“ Í þriðja lagi kemur fram í þingsályktunartillögunni varðandi niðurstöðu íslenskra stjórnvalda að hafa beri í huga að mati ríkisstjórnarinnar, með leyfi forseta: „... að hagsmunum Íslands til lengri tíma litið sé best borgið með því að stjórnvöld styðji við Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta þannig að hann geti staðið straum af þeim kostnaði sem hlýst af því að ábyrgjast lágmarkstryggingu þá sem EES-reglur mæla fyrir um að því marki sem eignir viðkomandi banka standa ekki undir henni.“ Svo mörg voru þau orð í athugasemdum með þingsályktunartillögunni sem við ræðum hér. Umsamin viðmið eru líka birt í þingsályktunartillögunni eða með henni sem fylgiskjal. Þau liggja til grundvallar samningaviðræðum þeim sem nú fara í hönd og snúast fyrst og fremst um að ná pólitískt ásættanlegri lausn í deilunni. Við verðum að reyna að leysa vandann, finna lausn sem allir geta sætt sig við. Lausn vandans hlýtur m.a. að felast í því að það náist að hámarka virði eigna Landsbankans sem nú eru frystar í útibúum gamla bankans í Bretlandi. Langstærsta hagsmunamálið í stöðunni er að mínu mati hversu mikils virði þær eignir eru og hversu vel þær geta staðið undir skuldbindingum. Fram hefur komið hjá fyrrum eigendum bankans að eignir ættu að standa undir skuldbindingum vegna Icesave. Það er vissulega háð mikilli óvissu en ég vil leyfa mér að vera bjartsýn og benda á að fram hefur komið að verðmæti eigna Landsbanka Íslands erlendis sé um 1.743 milljarðar kr. en reiknað er með að nást megi verðmæti sem nema um þúsund milljörðum. Þar skeikar miklu, þar er mikil óvissa. Þess vegna endurtek ég að endanlegt virði eigna Landsbankans skiptir okkur afar miklu máli og við verðum að ganga þessa samningaleið. Í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram að um 150 milljarðar geti mögulega fallið á ríkissjóð. Von mín er að með því að hámarka virði eignanna í Landsbankanum erlendis geti jafnvel verið um lægri upphæð að ræða. Ef við lítum til reynslu Svía þegar þeir gengu í gegnum bankakreppu í upphafi 10. áratugar síðustu aldar var eitt af leiðarljósum þeirra í kreppunni að hámarka virði eignanna. Í því samhengi fengu sænsk yfirvöld sér til aðstoðar bandarísk sérfræðifyrirtæki sem sérhæfðu sig í að hámarka verðmæti eigna. Um er að ræða eignaumsýslufyrirtæki eða „assets management companies“. Þau eru vissulega misgóð þessi fyrirtæki en einhver þeirra reyndust Svíum afar vel og því ætti að vera hægt að feta í þá slóð. Ég hef ekki tækifæri 

Herra forseti. Enn á ný heyrum við þessi frægu orð „ekki ég, ekki ég“. Hv. þingmaður talar um að ábyrgðin á þessu öllu saman sé Breta, nú kennum við þeim um, það er allt þeim að kenna. Þetta horfði maður upp á fyrir stuttu síðan hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni en þá vildi hann kenna starfsmönnum Landsbankans um þetta allt saman. Það virðist vera algjörlega á hreinu að núverandi ríkisstjórn telji að hún beri enga ábyrgð á þeirri stöðu sem við erum komin í, enga. Ég vil samt minna á að það hafa náttúrlega verið lögð fram gögn og það hefur birst í fjölmiðlum útskrift á samtali sem fór fram milli Alistairs Darlings, fjármálaráðherra Bretlands, og Árna Mathiesens, hæstv. fjármálaráðherra Íslands, þar sem hann raunar, að ég tel, orsakar nánast það sem gerist síðan í framhaldinu, þar sem hann segir hreint og klárt í því viðtali að hann ætli sér að mismuna milli fólks sem býr á Íslandi og þeirra sem búa í löndum Evrópusambandsins. Það er þannig að í Evrópusambandinu og með EES-samningum þegar við skrifum undir hann, þá erum við í rauninni að samþykkja að við ætlum okkur ekki að mismuna fólki. Þannig fær fólk sem kemur til Íslands sömu laun og íslenskir ríkisborgarar. Í umræddu samtali var fjármálaráðherra okkar beinlínis að segja að hann ætlaði sér að mismuna erlendum ríkisborgurum. Ekki bætti síðan úr skák það viðtal þar sem einn æðsti embættismaður þjóðarinnar kom og tilkynnti í beinni útsendingu að hann hygðist ekki borga skuldir óreiðumanna. Ég held því að núverandi ríkisstjórn eða þeir þingmenn sem styðja ríkisstjórnina geti ekki 

Virðulegi forseti. Upptalning mín á aðdraganda Icesave-deilunnar var ekki til þess að varpa ábyrgðinni beint á Breta heldur bara að varpa ljósi á það sem við þekkjum. Hins vegar er alveg ljóst og það held ég að ég hafi tekið skýrt fram, að nánari greining mun leiða í ljós það sem við þurfum að vita. Við vitum ekki hvers vegna Bretar beittu hryðjuverkalögum. Við getum gert okkur ýmislegt í hugarlund en við vitum það ekki en ég álít að það muni koma í ljós síðar. Ég er algjörlega viss um að við Íslendingar berum mikla ábyrgð líkt og allar þær þjóðir sem hafa lent í bankahruni áður hafa borið mikla ábyrgð. Ég rakti það í umræðunni í morgun að ferlið í bankahruni er mjög svipað í öllum þeim löndum sem ég hef skoðað, það hefur einmitt verið um að ræða aukið frelsi og að bankarnir stækkuðu of hratt, það varð til mikil eftirspurn eftir ódýrum erlendum lánum, áhættusækni varð mikil og eftirlitskerfið var miklu seinna af stað en bankarnir, auðvitað er því ábyrgðin mikil. En ég ætlaði mér ekki í þessari ræðu að fara að greina hana neitt sérstaklega, ég vildi bara varpa ljósi á stöðu okkar gagnvart Bretum. Það er líka til að brýna okkur, þeir eru kannski verðugir andstæðingar, þ.e. þegar að samningunum kemur.

Herra forseti. Á þeim stutta tíma sem ég hef setið á Alþingi hef ég einmitt talað mjög mikið fyrir því hvað það skiptir miklu máli að við förum af stað og öflum okkur tekna þegar þarf að borga allar þær skuldir sem við erum að taka á okkur. Þess vegna finnst mér alveg ástæða til að spyrja, þegar hv. þingmaður nefnir mikilvægi þess að styðja við atvinnulífið, hvort hún hyggist vinna í því og aðstoða við að sjá til þess að ríkisstjórnin muni virkilega styðja við uppbyggingu og stækkun á þeim álverum sem eru í bígerð. Mun hún styðja við það að núverandi ríkisstjórn komi hugsanlega til aðstoðar eða ábyrgist lán til orkufyrirtækjanna þannig að þau geti farið í að virkja og tryggja rafmagn til framkvæmda? Mun hún vinna í því að t.d. umhverfismat verði auðveldað? Ég vil líka nefna sem dæmi að það sló mig mjög þegar ég var að skoða fjárlagafrumvarpið, sem sumir segja að vísu að sé ekki pappírsins virði, en í drögunum að frumvarpinu sem var lagt fram hér á Alþingi kom fram að núverandi ríkisstjórn eða fjármálaráðherra hygðist setja 20 milljónir í Fjárfestingarstofu. Tveimur línum neðar stóð að 60 milljónir ættu að fara í Staðlaráð. En það er einmitt Fjárfestingarstofan sem hefur borið hitann og þungann af því að tryggja erlenda fjárfestingu, að það verði uppbygging í atvinnulífinu og að hægt sé að tryggja þann útflutning sem hv. þingmaður ræddi um.

Virðulegi forseti. Hér er spurt um mikilvægi þess að styðja við atvinnulífið og hvort sú sem hér stendur vilji beita sér fyrir því að styðja uppbyggingu atvinnulífs. Svarið við þeirri spurningu er afar einfalt: Já. Það er eitt mikilvægasta verkefnið fram undan að styðja við og styrkja íslenskt atvinnulíf. Án þess er ekkert velferðarkerfi, án þess er engin atvinna en ég hef alltaf haldið fram að það séu grundvallarmannréttindi hverrar manneskju, ef hún mögulega getur, að taka þátt í atvinnulífinu. Atvinnulífið er forsenda velsældar samfélagsins, forsenda félagslegrar þjónustu, heilbrigðis og mennta. Ef ég á að forgangsraða hvar ég vil sjá okkur byggja upp í atvinnulífinu þá á ég ekkert erfitt með það. Ég vil sjá okkur nýta mannvitið og auðlindirnar sem búa í fólkinu og hugvitinu og þekkingunni. Ég minni á að á undanförnum áratug hefur menntuðu fólki fjölgað mjög mikið, þ.e. fólki með háskólapróf á Íslandi en nú eru hátt í 30% af Íslendingum með háskólapróf. Þetta er gleðileg staðreynd. Þessa auðlind eigum við að virkja fyrst og fremst. Svo hef ég ekkert á móti því að virkja allar aðrar auðlindir Íslands svo lengi sem við náum sátt um sjónarmið nýtingar og landverndar og ég held að þá sátt eigum við eftir að skilgreina betur en vissulega er uppbygging atvinnulífsins númer eitt, tvö og þrjú í uppbyggingarstarfinu fram undan.

Herra forseti. Það mál sem við fjöllum hér um er að mínu mati afleiðing af algeru klúðri ríkisstjórnarinnar, seðlabankastjórnarinnar og Fjármálaeftirlitsins. Við stöndum því frammi fyrir því núna að taka á okkur, sem menn hafa varlega áætlað og kemur fram m.a. í áliti 2. minni hluta utanríkismálanefndar, 628 milljarða kr. En svo vona menn að þetta verði kannski bara 150 milljarðar, við ætlum að vona það. Ég tel að það sem gerðist í þessu máli, og það kemur raunar fram í gögnunum sem fylgja þessari þingsályktunartillögu, að ástæðan fyrir því að við erum komin í þessa stöðu sé sú að með aðgerðum sínum hafi ríkisstjórnin raunverulega ógnað fjárhagslegum stöðugleika innan Evrópusambandsins og innan EES-svæðisins. Bankakerfið byggir á trú fólks og ef engin trú er á bankakerfinu, engin trú á bönkunum og engin trú á að tryggingar sem bankarnir hafa á innstæðum standist þá eru bankarnir raunverulega ekki til. Við sáum þetta gerast með Lehman Brothers í Bandaríkjunum, þegar markaðir sáu að bandaríska ríkisstjórnin ætlaði að leyfa einum stærsta fjárfestingarbanka heims að verða gjaldþrota þá hrundi spilaborgin einhvern veginn. Það sama gerðist síðan á Íslandi. Ríkisstjórnin og nokkrir af æðstu embættismönnum landsins, seðlabankastjórnin, ákváðu að það væri í lagi að Glitnir yrði gjaldþrota og sögðu að þeir gætu ekki gert neitt og kannski væri bara ágætt að þessir óreiðumenn yrðu gjaldþrota og við losnuðum við þá. Síðan virtist sem þeir ætluðu hugsanlega að reyna að redda Kaupþingi fyrst staðan var þannig að þeir gátu í rauninni ekkert gert fyrir Landsbankann. Það sem gerðist náttúrlega er að trúin á bankakerfið og svo í framhaldinu af því hversu bankarnir voru stórir hér, trúin á íslenska ríkið hverfur. Og við stöndum í þeim sporum núna að ræða þetta mál vegna þess að íslenska ríkisstjórnin gerði ekki neitt. Hún brást ekki við. Það hefur margítrekað komið fram að ýmsir vöruðu við þessu. En það var bara allt í fína hér, við vorum að vinna verðlaun á Ólympíuleikunum, við gátum flogið í einkaþotum, við vorum bara flott fólk og þurftum ekki að hafa neinar áhyggjur. Það hefur komið fram að menn vissu af gífurlegri uppsöfnun á peningum inn á þessa innlánsreikninga en það var ekkert gert og ekkert sagt. Bent hefur verið á að það voru úrræði til staðar en þau voru ekki nýtt. Og það sem við horfum fram á núna er algert hrun hins íslenska efnahagslífs, algert hrun. Ríkisstjórnir landa innan Evrópusambandsins sögðu hreinlega að þær gætu ekki leyft þessu að gerast á sínu svæði, þær yrðu að tryggja að borgararnir, fólkið sem býr í þessum löndum hefði trú á bankakerfinu, hefði trú á að innstæðutryggingakerfið virki. Þegar í ljós kemur að ríkisstjórnin sagði nánast beint, þar á meðal við Alistair Darling, fjármálaráðherra Bretlands, að hún ætli sér ekki að standa við þetta, hún ætli sem sagt að mismuna þarna, sem er önnur grunnstoð EES-samningsins og Evrópusambandsins, þá er náttúrlega ekkert skrýtið að það gerist eitthvað. Mundum við ekki bregðast við? Ég tel það. Ég hef stundum nefnt Vestmannaeyinga og fólk sem býr í Árborg sem dæmi, og annar hv. þingmaður nefndi dæmi, mig minnir að hann hafi talað um Patreksfjörð og einhvern annan fjörð. Það er nefnilega þannig að Sparisjóður Vestmannaeyja hefur verið í sinni litlu útrás, hann er nú með útibú á Hornafirði og Selfossi. Menn geta rétt ímyndað sér þetta ef þeir byggju á Selfossi og svipuð staða kæmi upp og Vestmannaeyingar segðu við fólkið sem er búið að leggja inn peningana sína þar: „Sorry“, þið búið ekki í Vestmannaeyjum, við ætlum ekki að gera neitt fyrir ykkur. Ég veit að ég yrði svolítið fúl. En ég skal líka alveg viðurkenna að viðbrögð breskra yfirvalda voru náttúrlega öfgafull og algerlega fáránleg. Þetta er þjóð um telur sig eina siðmenntuðustu þjóð heims en grípur til svona aðgerða, hún segist ætla að semja við okkur en setur síðan á okkur hryðjuverkalög. Ég hef einmitt verið minnt á það að Bretar töpuðu víst miklum peningum þegar bankarnir fóru á hliðina í Bandaríkjunum en ég man ekki eftir að hafa séð Bandaríkin á þeim lista sem var talinn upp hér eða að þar hafi verið brugðist svona við. Ég hef líka aðeins nefnt mikilvægi þess að við skoðum vinnubrögðin, hvernig við vinnum hlutina. Ég get sagt að mér finnst vinnubrögðin við þessa þingsályktunartillögu vera ívið betri en við þingsályktunartillöguna um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er a.m.k. verið að leggja samningsviðmiðin fram á Alþingi þannig að við getum rætt um þau áður en gengið er til samninga. Ég tek hins vegar algerlega undir álit 2. minni hluta um að það hefði verið langeðlilegast að málið hefði verið rætt á Alþingi áður en skrifað var undir þetta plagg, áður en gengið var frá samningsviðmiðunum. Maður verður alla vega að hrósa því sem maður telur betra en er samt alls ekki nógu gott. Það er rétt sem hér hefur komið fram, að með því að fara með þetta í gegnum þingið er verið að koma með ákveðinn pólitískan stuðning við það að svona ætlum við að vinna. Það kemur líka fram í gögnunum að ætlunin er að leggja endanlega niðurstöðu fyrir þingið og það sem maður ætti kannski að vera þakklátur fyrir, ætlunin er að upplýsa utanríkismálanefnd um framgang samninganna. Og við verðum náttúrlega að vera þakklát fyrir það litla sem fáum, er það ekki? Spyrja má hvort ástæðan fyrir því að við horfum á að þetta ákveðna mál núna er unnið aðeins öðruvísi sé að þarna kristallist ákveðinn munur á vinnubrögðum hæstv. utanríkisráðherra Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur og hæstv. forsætisráðherra Geirs H. Haardes þar sem mikið var kvartað undan því einmitt varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að menn fengu ekki að vita neitt nema það sem að vísu DV birti. Málið er að mínu mati eitt allsherjarklúður. Verið er að leggja á okkur byrðar, á börnin mín og þær kynslóðir sem taka við. Ég verð að segja eftir að hafa skoðað þetta mál og hlustað á umræðuna hér að mér finnst mjög erfitt að hafa einhverja trú á því að ríkisstjórnin nái árangri í þessum samningum þegar menn eru meira að segja hræddir við setja inn í þingsályktunartillöguna að við förum fram á það að lögin sem Bretar settu á okkur verði felld niður og við fáum aðgang að þeim eignum sem íslenska ríkið á í Bretlandi í gegnum Landsbankann. Ég vona svo sannarlega að við lendum ekki í því sem við horfðum upp á varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að það sé í rauninni búið að borga áður en þingið hefur fengið að samþykkja samninginn.

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að við þurfum ásamt viðsemjendum okkar að finna góða lausn á Icesave-deilunni og helst þurfa samningsaðilarnir að hafa gagnkvæman hag af því að hámarka verðmæti eigna gamla Landsbankans og tryggja þannig best möguleikana á að eignir dugi fyrir skuldum. Hv. þm. Eygló Harðardóttir nefnir töluna 628 milljarða í tengslum við Icesave-deiluna sem skuld Íslendinga og einnig að stjórnarliðar séu rétt að vona að upphæðin sé lægri en 628 milljarðar. Fyrir liggur að verðmæti Landsbanka Íslands erlendis var metið á ríflega 1.700 milljarða kr. en einnig að búast megi við að ná megi um 1.000 milljörðum út úr eignunum. Þetta er ekki alveg víst og ég vona að það megi ná jafnvel meiru út úr eignunum. Og því spyr ég: Hvers vegna heldur þingmaðurinn því fram að stjórnarliðar séu rétt að vona að upphæðin sé lægri? Telur hún að það sé einhver óskhyggja að upphæðin sé lægri? Heldur hún að eignir Landsbankans erlendis komi ekki á móti þessum 628 milljörðum? Er þetta von án innstæðu?

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég orðaði þessa von mína svona er kannski sú að mér hefur fundist svolítið einkennilegt að hlusta á hv. þingmenn í kvöld, sérstaklega á hv. þm. Árna Pál Árnason þar sem hann virðist vera mjög hræddur við að gera þá breytingu á þingsályktunartillögunni sem lögð hefur verið til af 2. minni hluta utanríkismálanefndar, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, að þar verði bætt við, með leyfi forseta: „… þegar Bretar hafa aflétt frystingu á eignum Landsbankans í Bretlandi samkvæmt ákvæðum hryðjuverkalaga.“ Við þurfum náttúrlega að fá aðgang að þessum eignum. Í augnablikinu höfum við ekki aðgang að þeim. Þetta virðist vera svo stórhættulegt og Bretar svo ósveigjanlegir og erfiðir og við kannski svona hrædd við þá að við getum ekki einu sinni sett inn þessa litlu breytingu og sanngjörnu kröfu að frystingunni verði aflétt og við sem eigendur, íslenska ríkið, fáum aðgang að þessum eignum og getum tryggt að við náum upp í þessa óhugnanlega stóru tölu sem verið er að tala um hér. Ég skal svo sannarlega taka undir það að það væri ofsalega gaman ef við fengjum 300–400 milljarða sem við gætum þá vonandi notað til að borga niður lán Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.

Virðulegi forseti. Ég held að flestum megi vera ljóst að Bretar frystu eignir Íslendinga, þ.e. Landsbanka Íslands, væntanlega með því sjónarmiði að eiga upp í Icesave-skuldirnar eins og við höfum kallað þær í orðræðunni. Varðandi lausn þeirra skuldbindinga sem við ætlum að standa að að leysa þá væri auðvitað langbest ef eignirnar stæðu undir þeim. Ég árétta að verðmæti eignanna er mögulega það mikið að það standi undir heildarskuldbindingunum. Ég er sammála hv. þm. Eygló Harðardóttur að líklegast væri það besta lausnin að við stæðum þannig endanlega uppi skuldlaus og ekkert félli á þjóðarbúið. Þetta eiga auðvitað að vera samningsmarkmið okkar Íslendinga þegar við göngum til samninga. Þess vegna sagði ég áðan að við verðum að tryggja að það séu gagnkvæmir hagsmunir að hámarka þessar eignir. En ég ætlaði svo ekki að spyrja neitt frekar út í ræðu hv. þingmanns.

Herra forseti. Við höfum rætt þetta mál ítarlega í dag, bæði við aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og núna samninga um Icesave-reikningana, en eins og ég gat um fyrr í dag er vandi Íslendinga af fernum toga, í fyrsta lagi er bankahrunið, í öðru lagi jöklabréfin, í þriðja lagi Icesave-reikningarnir sem við ræðum hér og í fjórða lagi kröfuhafarnir. Bankahrunið eitt sér hefði alveg dugað fyrir Íslendinga. Þar töpuðust 1.000 milljarðar, þar af 130 milljarðar í eigu einstaklinga, þar af 30 milljarðar í eigu aldraðra. Það var bara venjulegt fólk sem átti þarna hlutabréf, sparnaðinn sinn sem hvarf. Þetta veldur atvinnuleysi, launalækkun, eignamissi eins og ég gat um, keðjuverkun út í þjóðfélagið, önnur fyrirtæki fara á hausinn af því að þau höfðu treyst á lánveitingar o.s.frv. Þetta er í rauninni nægilegt verkefni fyrir eina þjóð að glíma við. Síðan eru jöklabréfin, bréf sem höfðu streymt inn til landsins vegna vaxtamunar. Það hafði svo sem margoft verið bent á það úr þessum ræðustól að það gæti valdið tjóni, væri hættulegt því að þau styrktu gengið þegar þau komu inn, ollu því að innfluttar vörur lækkuðu í verði, og Íslendingar juku neyslu í staðinn fyrir að minnka hana þegar vextirnir hækkuðu. Þegar þetta snýst við gerist akkúrat öfugt og nú lendum við í því að við ráðum ekki við þessar krónur, þetta er það mikið, sumir tala um 200 milljarða, 300 milljarða, eitthvað svoleiðis, og við höfum þurft að setja mjög sorglegar gjaldeyrisreglur sem ég er ekki voðalega hrifinn af en sé alveg nauðsynina á að séu settar. Sem betur fer gerðist það í dag að gengið styrktist. Það styrktist í gær líka þannig að samanlagt er það búið að styrkjast um 22,5% á tveimur dögum, gengisvísitalan komin niður í 204. Ég ætla að vona að þetta sé ekki of ofsafengið þannig að þetta gangi til baka en við skulum vera undir það búin. Það er þó mjög jákvætt að við ráðum á þennan hátt við þennan takmarkaða gjaldeyrismarkað sem byggist bara á vöruskiptum, námsmannagjaldeyri og ferðamannagjaldeyri. Svo er það Icesave-málið sem við ræðum hér. Það er galli í reglum Evrópusambandsins, flestir eru sammála um það. Fjármálaráðherra Breta hefur meira að segja skrifað Evrópusambandinu bréf og óskað eftir að reglunum verði breytt af því að honum finnst undarlegt að breskir skattgreiðendur eigi að borga fyrir tjón vegna innlánstrygginga. Margir hafa talað um, þar á meðal hv. síðasti ræðumaður, að enginn bæri ábyrgð. Ég tel að Alþingi - og þar með ég - beri ábyrgð á því að lagasetningin um innlánstryggingar á Íslandi var ekki skotheld og við sáum ekki í gegnum galla í tilskipun Evrópusambandsins sem við hefðum átt að sjá. Það er alveg á hreinu að tryggingarsjóður sem var byggður upp á sjö árum, upp í 1% af innstæðum, dugar þegar hundraðasti hver banki fer á hausinn á sjö ára fresti í rólegu árferði. Hann dugar hins vegar ekki neitt þegar heilt bankakerfi fer á hausinn. Hann mundi ekki heldur duga í Hollandi, ef 50% af bankakerfi Hollands hryndu á einni viku skyldi enginn láta sér detta í hug að þær innstæður yrðu allar greiddar, því geta menn gleymt. Þetta er það sem menn óttast, menn óttast að sparifjáreigendur um alla Evrópu sjái veikleikann í kerfinu ef Íslendingar borga ekki. Íslenskir skattgreiðendur eru látnir greiða fyrir galla í tilskipun Evrópusambandsins, þeir eru látnir greiða fyrir traust sparifjáreigenda á bankakerfinu yfirleitt um allan heim. Svo beittu þeir hryðjuverkalögum sem bættu gráu ofan á svart og hafa sennilega sett Kaupþing á hausinn. Kaupþing hefði átt að standast þetta áfall en gerði það ekki. Þetta er mjög merkilegt. Síðan gerist það að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum er beitt til að kúga Íslendinga til að ganga að kröfum Evrópusambandsins. Það ætti virkilega að verða þeim viðvörunarmerki sem vilja að Íslendingar gangi í Evrópusambandið. Þegar skilningurinn er sá á högum og vandamálum Íslands að bankahrunið og jöklabréfin dugi ekki, heldur skuli hlaðið enn meira á íslenska skattgreiðendur skulu menn ekki búast við að skilningurinn verði neitt meiri þegar við erum orðin pínulítill hreppur í risastóru ríki Evrópusambandsins sem ég vona að verði aldrei. 
             Svo er það síðasta málið, kröfuhafarnir. Þeir lánuðu einkabönkum. Í sjálfu sér koma okkur þessi lán ekkert við, gífurlegar upphæðir eins og ég gat um í dag, 40 millj. á hvern Íslending. Lánveitendurnir áttu náttúrlega að sjá þetta allt saman, þeir áttu að sjá þetta allt saman, gagnkvæma eignarhaldið, veikleikann í kerfinu - en þeir gerðu það ekki. Nú er tónninn sá að ef þeir geta ekki unnið með íslenskum stjórnmálamönnum að einhverri lausn geti orðið erfitt fyrir Íslendinga að fá lán úti í hinum stóra heimi næstu áratugina. Að því þarf að vinna líka. Ég tel mjög mikilvægt að þetta sé allt unnið í einni heild, allt unnið saman, allur þessi pakki, friðarsamningar, og íslenska þjóðin látin borga eins og hún þolir, ekki meira en það, eins og hún þolir án þess að missa aðalauðlindina, mannauðinn, úr landi. Það er hagur allra. Það er hagur Bretanna, það er hagur Hollendinganna, það er hagur kröfuhafanna og það er hagur Íslendinga að þjóðin sé ekki keyrð í sárafátækt eins og gæti orðið ef menn verða eins óbilgjarnir og þeir hafa verið hingað til, þessir erlendu „vinir okkar“ í Evrópusambandinu.

En EFTA-löndin og Norðurlöndin?

Og Norðurlöndin líka því að ég tel þau öll með sem „svokallaða vini“. Sú þingsályktunartillaga sem við ræðum hér er mjög opin. Ríkisstjórninni eða hæstv. utanríkisráðherra er falið að gera samninga um eitthvað. Það stendur reyndar í greinargerð með frumvarpinu að undir Alþingi skuli bera einstakar greiðslur við gerð fjárlaga. Þetta er svipað og ég lýsti í dag, svipað og ef maður felur einhverjum manni að kaupa hús. Ekkert meira um það, ekki hversu stórt það á að vera, hversu lítið, hversu dýrt o.s.frv., svo kaupir hann eitthvert kofaræksni fyrir 300 millj. og síðan kemur að gjalddögunum og þá verð ég að borga af því að ég var blankó búinn að fela honum að kaupa hús. Sú þingsályktunartillaga sem við ræðum hérna er einmitt þannig, hún er algerlega opin. Þess vegna nefndi ég við fyrri umr. að eitthvað meira þyrfti að koma til, einhver trygging fyrir því að Alþingi fjallaði um viðkomandi samninga þegar þeir hafa verið gerðir. Það er líka gott fyrir okkar samningamenn því að ef þeir hafa þá í bakhöndinni og viðsemjendur vita að Alþingi getur fellt samninga ef þeir verða óbærilegir íslenskri þjóð eru þeir hógværari í kröfunum. Það mundi styrkja íslenska samningamenn að hafa slíkt ákvæði í þingsályktunartillögunni. Herra forseti. Þetta er heldur dapurleg umræða í dag og eiginlega mjög dapurleg en ég vil segja að í þessari stöðu felast engu að síður heilmikil tækifæri. Við erum búin að gera heilmikið. Við erum að setja sannleikslög. Við erum að setja sérstakan saksóknara í að kanna málið. Við afnemum vonandi þessar gjaldeyrisreglur sem allra fyrst og hugsanlega gengur það fyrr en seinna. Ef vel tekst til erum við komin með þjóðfélag sem er með miklu skýrari reglur. Ég ætla að vona að út úr þessu öllu saman komi miklu skýrari reglur og miklu betra siðferði í öllu kerfinu. Það er búið að refsa þeim sem brutu af sér þannig að það er viðvörun til manna um að þeir brjóti ekki reglur í atvinnulífinu. Ég held að ungt fólk eigi að sjá í þessu heilmikil tækifæri til að byggja upp nýtt Ísland, nákvæmlega eins og þegar fuglinn Fönix brann og var orðinn að ösku reis upp hinn nýi Fönix, ungur, bjartur og hlýr.

Herra forseti. Þetta er afar dapurlegur dagur eins og hér hefur komið fram. Tala má um að við séum hér að kistuleggja fullveldi okkar. Segja má að það sama gildi um efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar. En það er algerlega ljóst fyrir alla sem reyna að átta sig á þeim tölum sem um er að ræða, sem upplýsingar skortir þó verulega um, að ef maður leggst í þetta og reynir að finna út þær tölur sem hér eru á ferðinni, bæði vaxtakostnað og aðrar skuldbindingar, þá erum við að reisa okkur fjárhagslegan hurðarás um öxl og við erum að leggja óbærilegar fjárhagslegar byrðar á börn okkar og barnabörn. Í dag erum við líka að husla utan garðs peningamálastefnu og efnahagsstefnu ríkisstjórna Sjálfstæðisflokksins allt frá árinu 1991, fyrst með Alþýðuflokknum, síðan með Framsóknarflokknum og loks nú með Samfylkingunni. Mér eru afar minnisstæð ummæli sem hv. fyrrverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, viðhafði í upphafi stjórnarferils síns þegar upp komu vandkvæði að mig minnir á Súgandafirði. Hann sagði: „Í minni ríkisstjórnartíð verða engir ríkisstyrkir. Það verða engir byggðastyrkir. Það verður engin slík aðstoð.“ Markaðurinn átti að sjá um það allt. Hvað nú? Hvað erum við nú að gera? Við erum að taka á okkur ábyrgð og við erum beinlínis að „styrkja“ auðmennina og bankana sem leikið hafa okkur jafngrátt og raun ber vitni. Þjóðinni er gert að taka ábyrgð á og greiða fyrir græðgina. Það er óþolandi. Við erum að greiða fyrir einkaþoturnar sem trufluðu stundum starfsfrið á Alþingi þegar þær flugu hér yfir. Við erum að greiða fyrir stórhýsin hér heima og erlendis, fyrir einkasnekkjurnar, fyrir fáheyrt bruðl sem hefur viðgengist frá því að bankarnir voru einkavæddir. Afmælisboð með Elton John upp á tugi milljóna o.s.frv., þetta er verið að leggja á þjóðina í dag. Það er þessi samanburður og það er þetta samhengi sem verður að skoða. Ríkisstjórnin einkavæddi frelsið en svo er komið í ljós að ábyrgðin fylgdi ekki með. Ábyrgðin var ekki einkavædd í leiðinni og nú erum við að þjóðnýta bruðlið og varpa því yfir á Íslendinga sem engan þátt eiga í og enga ábyrgð bera á málinu. Það er rangt að segja að Íslendingar beri ábyrgð á þessu. Það er minni hluti þjóðarinnar, lítill minni hluti þjóðarinnar, sem ber ábyrgð á þessu ástandi, þessu efnahagshruni, og ríkisstjórnir og Seðlabankinn og eftirlitsstofnanir. Ekki er hægt að ræða þessa stöðu hér í dag án þess að rifja upp söguna frá fyrstu ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Leiðarljós þeirrar ríkisstjórnar var eftirlitslaus markaðs- og einkavæðing sem öll vandamál átti að leysa, jafnt á sjúkrahúsum, í skólum og í fyrirtækjum, bönkum og annars staðar. Fyrstu skrefin voru fljótlega stigin: Póstur og sími, orkuveitur, með tilheyrandi hækkun á raforkuverði, o.s.frv. Síðan voru bankarnir seldir á silfurfati og þá hófst útrás og skuldsetning hratt vaxandi í bóluviðskiptum þar sem ekki var atvinna að baki viðskiptunum, þar sem fjármagn var að baki fjármagni og búin var til spilaborg og rúlletta. Mörg aðvörunarljós blikkuðu allan tímann og meira að segja í ársbyrjun 2006 vöruðu erlendar greiningardeildir mjög ákveðið við ástandinu. Þá lagðist Fjármálaeftirlitið í vinnu í heilt ár og fékk aukafjárveitingu í að segja að erlendir sérfræðingar skildu ekki íslenska módelið. Ég spyr: Er von að þeir hafi ekki skilið það, þetta loftbólukerfi? Það sem verra var; á þessum feitu góðærisárum auðmannanna fengu þeir skattalækkanir í kaupbæti sem eru að koma velferðarkerfinu og viðbrögðum við hruninu í koll. Það er að gerast. Þeir fengu skattalækkanir í kaupbæti en nú er komið fram, sem margsinnis hefur verið lýst hér af stjórnarandstöðu á þingi, að almenningur þurfti að þola skattahækkanir. Í nýrri skýrslu fjármálaráðuneytisins er því lýst að persónuafsláttur hafi ekki fylgt verðlagsþróun, að barnabætur hafi ekki fylgt verðlagsþróun, vaxtabætur o.s.frv. þannig að skattbyrði almennings, meiri hluta Íslendinga, hækkaði. Maður spyr: Hvað vissu menn? Engu að síður máttu menn vita með því að afla sér vitneskju. Ég fullyrði að með eftirgrennslan og aðgætni mátti ríkisstjórnin, eftirlitsstofnanir og aðrir, í síðasta lagi haustið 2007, vita hvert stefndi. Þeir máttu vita það með aðgæslu og fagmönnum. Bankarnir vissu hvert stefndi haustið 2007. Hvað gerðu þeir haustið 2007? Kaupþing byrjaði að hamstra gjaldeyri. Glitnir fylgdi í kjölfarið í október og nóvember að hamstra gjaldeyri og síðan Landsbankinn í janúar og febrúar. Hvað gerðu bankarnir? Þeir tóku fjandsamlega afstöðu gegn krónunni og svo er krónan töluð niður en ekki bankarnir. Þeir tóku fjandsamlega afstöðu gegn krónunni vegna þess að þeir sáu fyrir gengisfall á vormánuðum eða fyrstu mánuðum ársins 2008. Þegar þeir voru búnir að koma sér fyrir í þeirri stöðu að þeir áttu meira í gjaldeyri en íslenskum krónum féll gengið. Það hófst í mars síðastliðnum. Aðvörunarorð okkar um skuldsetningu þjóðarbúsins, voru hunsuð. Beinharðar tillögur í þá veru að reyna að efla gjaldeyrisforðann, að aðskilja bankana, þ.e. fjárfestingarstarfsemi og aðra viðskiptastarfsemi, voru allar hunsaðar. Afneitunin var algjör þó að menn hafi mátt vita betur. Hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, sagði í maí að botninum væri náð og hæstv. menntamálaráðherra sagði í júlí breskan sérfræðing þurfa að fara í endurmenntun. Hún hefur dregið þau orð til baka hér í ræðustól þingsins og sagt að hún þurfi að biðjast afsökunar á þeim. Bankarnir vissu meira en þetta. Þeir vissu það í apríl í síðasta lagi, þegar Landsbankinn fékk skýrslu um Icesave-reikningana, að eftir það tímamark voru þeir glæpsamlegir. Samt var haldið áfram. Svo kom hrunið og þá var þjóðstjórn afþökkuð og síðan hefur hlutum verið klúðrað allrækilega. Það er rétt að halda því til haga að á fundi hæstv. fjármálaráðherra, Árna M. Mathiesens, í Evrópu 4. nóvember fékk hann afar kaldar móttökur þannig að gera varð hlé á fundi vegna ofurkrafna fjármálaráðherra Evrópuríkja. Sett var á stofn fimm manna nefnd sem átti að miðla málum. Málamiðlanir og tillögur þessarar fimm manna nefndar voru taldar algerlega óaðgengilegar fyrir Ísland. Því lýsti hæstv. fjármálaráðherra, Árni M. Mathiesen, yfir 13. nóvember 2008 og hæstv. forsætisráðherra tók undir þau ummæli að þessi skilyrði væru óaðgengileg. Hvað breyttist síðan í millitíðinni? Af hverju gekk ríkisstjórnin að kröfum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og tók upp ábyrgð á Icesave-reikningunum? Það er vitað að fulltrúar nefndra ríkja, Bretlands, Þýskalands, Hollands, Frakklands og Austurríkis, með Evrópusambandið, óskabarn Samfylkingarinnar, í fararbroddi, gerðu þá ósvífnu kröfu til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að gera Icesave-ábyrgðina að skilyrði. Það er ósvífið í alþjóðasamskiptum og það er undarlegt til þess að vita að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, sem við höfum átt aðild að í sextíu ár, skuli setja slík óviðkomandi skilyrði. Og hvað hékk þá meira á spýtunni? Jú, það kom fram í ræðu hæstv. utanríkisráðherra að önnur hótun hékk á spýtunni, þ.e. að Evrópska efnahagssvæðið yrði í uppnámi ef við gengjum ekki að þessum samningum. Þetta eru ótrúlega ósvífnar hótanir. Það er með ólíkindum að við skulum standa hér frammi fyrir því verkefni að vera að samþykkja, herra forseti, þingsályktunartillögu sem byggist á þessum þvingunum. Það er enn þá ótrúlegra að spilin hafi ekki verið lögð á borðið og almenningi gefnar upplýsingar hér um. Af hverju var ekki fallið frá beitingu hryðjuverkalaga? Af hverju var ekki lögð fram fundargerð fjármálaráðherra með Evrópuríkjunum? Af hverju var ekki lögð fram yfirlýsing hæstv. fjármálaráðherra í New York um ábyrgð á hollensku reikningunum? Af hverju gefur ríkisstjórnin ekki neitt fyrir skoðanir fræðimanna og ríkisendurskoðanda? Í skýrslu ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings 2007 segir orðrétt, með leyfi herra forseta: „Fella ætti Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta úr D-hluta ríkissjóðs. Sjóðurinn getur með engu móti talist eign ríkisins og það ber heldur ekki ábyrgð á skuldbindingum hans.“ Síðan segir, með leyfi herra forseta: „Að mati stofnunarinnar eru ekki lagalegar forsendur fyrir birtingu sjóðsins í ríkisreikningi enda getur hann með engu móti talist eign ríkisins og það ber heldur ekki ábyrgð á skuldbindingum hans.“ Ríkið ber enga ábyrgð. Fyrir því standa síðan lögfræðileg álit sem fylgja minnihlutaáliti okkar. Þessar upplýsingar áttu eðlilega allar að liggja fyrir til að unnt væri að taka faglega afstöðu til málsins. Fyrir átti að liggja fagleg nálgun fræðimanna, hagfræðinga, tölfræðinga og annarra, fræðileg nálgun með sem minnstri ónákvæmni, plús eða mínus 10%, á því hvað við erum að taka á okkur af skuldum, á því hver vaxtakostnaður þjóðarbúsins verður á næstu árum o.s.frv. Ríkisstjórnin átti að fara í að semja við bresk yfirvöld um Icesave-reikningana án þessarar þingsályktunartillögu og gera samninga með fyrirvara um samþykki Alþingis. Ekki að fara út með opinn tékka á bilinu 200 til 800 milljarða plús vaxtakostnað. Það er það sem við erum að semja um hér í dag, opinn tékka. Það er algerlega óþolandi. Svo er hér sagt að ekki megi birta þessi trúnaðargögn vegna þess að það skaði samningsstöðu íslenska ríkisins. Gildir það um öll gögn málsins? Ég segi nei. Það þarf að rökstyðja það hvert fyrir sig. Það kunna að vera einhver slík gögn en alls ekki öll gögn málsins. Og hvernig getur yfirlýsing hæstv. fjármálaráðherra við Hollendinga í New York, sem búið er að undirrita og ganga frá, yfirlýsing sem er búið að semja um og staðfesta, hvernig getur hún skaðað samningsstöðu íslenska ríkisins? Gerður hlutur. Er það eitthvert leyndarmál ef búið er að semja við Hollendinga? Á fullveldisdaginn 1. desember flutti Björg Thorarensen, forseti lagadeildar, afar merkilegt erindi á ráðstefnu í Háskóla Íslands sem Alþjóðamálastofnun og Samtök iðnaðarins stóðu fyrir. Hún sagði þar m.a. að smáþjóð í kreppu megi sín lítils og hún segir að beiting hryðjuverkalaganna gegn Íslandi eigi sér enga lagastoð, þ.e. uppspretta hryðjuverkalaganna er í hryðjuverkunum 11. september. Okkur er stillt upp við hliðina á al Kaída. Okkur er stillt upp. Erum við hryðjuverkamenn? Nei. Við upplifum hér á hverjum laugardegi friðsöm mótmæli, lýðræðisleg friðsöm mótmæli. Hvar er ofbeldið? Hvar eru hryðjuverkin? Auðvitað engin. Íslendingar eru friðelskandi þjóð. Þessu er beitt gegn okkur og þetta er vinaþjóð okkar í NATO. Er ekki beiting hryðjuverkalaganna gagnvart Íslandi árás á íslenska ríkið? Jú. Hvað þýðir það? Árás á eitt NATO-ríki er árás á öll NATO-ríkin. Það er einfalt. Hvar eru hin NATO-ríkin þegar Bretar ráðast með þessum hætti á okkur? Þeir hafa að vísu gert það áður í landhelgisdeilum. Þá stóð íslenska ríkisstjórnin í fæturna og þjóðin einhuga að baki henni. En í dag ef við hefðum tekið slaginn við Breta stæði samhuga þjóð með ríkisstjórninni og mundi styðja hana í þessu í einu og öllu. Björg Thorarensen lýsti því svo í erindi sínu að tilskipunin um innstæðurnar, herra forseti, gæti ekki gert aðildarríki, ríkisstjórnir, ábyrgar fyrir innstæðum. Til þess var þessi tilskipun innleidd. Við gerðum allt rétt gagnvart Evrópubandalagsskuldbindingum, allt rétt. Engu að síður erum við þvinguð. Um það segir Björg Thorarensen síðan orðrétt, með leyfi herra forseta. „ESB-ríkin voru ófáanleg til að fallast á að úr þessum ágreiningi yrði skorið eftir löglegum leiðum. Augljóslega hefði málið valdið óróa innan Evrópusambandsríkjanna og vakið athygli allra á því að engar Evrópureglur eru til sem mæla fyrir ríkisábyrgð á bankainnstæðum.“ Síðar segir hún, og heldur því fram að það hafi engin lagaleg skylda borið til að taka þessa ábyrgð, orðrétt, með leyfi herra forseta: „Hvorki eftir Evróputilskipun né öðrum þjóðréttarlegum reglum. … Samningar af þessum toga eru á lögfræðimáli kallaðir nauðungarsamningar. Ekki aðeins í okkar lögum heldur einnig í þjóðaréttinum. Og slíkir samningar eru raunar ógildanlegir.“ Svo mörg voru þau orð. Við erum að samþykkja þingsályktunartillögu þar sem snúið hefur verið upp á handlegginn á íslensku þjóðinni og okkur er enn haldið í heljargreipum hryðjuverkalaganna. Er þetta boðlegt? Er boðlegt að Alþingi Íslands bjóði þjóðinni upp á svona þingsályktun? Ég segi: Nei, það er algerlega óboðlegt. Það stríðir gegn siðferðiskennd minni, réttlætiskennd og öllu því sem ég hef verið alinn upp við. Þess vegna er þetta dapur dagur. Við erum að fara finnsku leiðina. Hver er hugsunin í öllu þessu Alþjóðagjaldeyrissjóðsdæmi og þingsályktun um ábyrgð á Icesave-reikningum? Jú, það er að bjarga bönkunum. Ef maður les yfirlýsingu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þá er aftur og aftur talað um bankana. Hvar er talað þar um þjóðina, heimilin í landinu, atvinnureksturinn? Jú, það er lagt til þeirra með því að setja 18% stýrivexti sem drepur alla heilbrigða atvinnustarfsemi og útilokar nýsköpun, þróun og þar fram eftir götunum. Finnar fóru í gegnum þetta í tvö ár þangað til þeir áttuðu sig á því: Við skulum bjarga heimilum. Við skulum bjarga fólkinu og við skulum bjarga atvinnurekstrinum. Hvað þarf íslenska ríkisstjórnin mörg ár til að skilja þetta? Það voru að vísu kosningar á milli í Finnlandi. Við erum að taka á okkur fleiri hundruð milljarða til að bjarga bankakerfinu. Hvar eru tillögurnar fyrir fólkið? Hvað gætum við ekki gert, ég í mínu kjördæmi, eða þið, hv. þingmenn, í ykkar kjördæmum, fyrir 100 milljarða í atvinnusköpun? Nú er ekkert til lengur vegna þess að skerða á ríkisfjárframlög. Það á að skerða framlög sveitarfélaganna. Það á að skerða kjarasamninga. Við höfum engin úrræði. Ég fór á kjördæmadögum, 20.–22. október, um kjördæmi mitt. Við töluðum við 23 sveitarstjórnir í þessu kjördæmi. Allar voru þær með 10–20 tillögur um atvinnusköpun. Ég er því afar bjartsýnn á að þessi þjóð vinni sig út úr erfiðleikum sínum ef hún fer ekki þessa leið. Af hverju var núllkosturinn, sem ég tala svo um, ekki skoðaður? Þ.e. að taka engin lán. Ég hef rætt við útgerðaraðila og fleiri. Þeir telja að við mundum eiga erfitt í 2–4 ár en ekki 20 ár eins og hér er talað um.

Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að bregðast almennt við ræðu hv. þingmanns en mér heyrðist hann segja að í tengslum við Súðavíkurmálið hefði Davíð Oddsson, þáverandi forsætisráðherra, sagt að frelsið ætti að ráða og ekki ætti að líða neina byggðastyrki. Ef ég heyrði rétt þá vil ég leiðrétta þetta. Þó að Davíð Oddsson sé nú ekki vinsælasti maðurinn í landinu finnst mér að hann eigi að njóta sannmælis. Sannleikurinn er sá að það var ekki síst fyrir hans ákvörðun sem ákveðið var og sem uppbygging fór fram eftir þá hörmulegu atburði sem áttu sér stað í Súðavík. Ég vildi að þetta kæmi fram. Ég veit ekki hvort ég heyrði rétt en mér heyrðist hv. þingmaður tala um þetta með þeim hætti sem ég fór hér yfir.

Herra forseti. Ég hygg að þetta sé misskilningur. Hv. þingmaður vísar til annarra atburða en ég var að vísa til. Það voru miklir erfiðleikar í atvinnumálum. Það hefur ekki verið á Súðavík, það hefur verið á Súgandafirði. En þessi yfirlýsing birtist í blöðunum, þ.e. að ekki yrði um byggðastyrki að ræða. Staðreyndin er sú, og það þekkja allir, að frá árinu 1991 hefur verið stöðug byggðaröskun og atvinnutækifæri á landsbyggðinni eru vannýtt. Landsbyggðin hefur ekki fengið fjármagn nema á okurvöxtum og kannski má segja að sú djúpa kreppa sem við stöndum frammi fyrir sé mikið til bundin við suðvesturhornið þar sem þenslan og brjálæðið var hvað mest. Ég hygg sem sé að þetta sé misskilningur en ég mun skoða það betur.

Herra forseti. Sú afgreiðsla sem hér er lögð til felur í raun í sér að ríkisstjórnin fengi afar takmarkað og skilyrt samningsumboð til þess að leysa úr málinu, ekki yrði farið lengra inn á þá braut sem nú er í gangi í samskiptum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn heldur yrði verkefnið að reyna með lágmarkslántökum eftir atvikum hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eða öðrum alþjóðlegum aðilum eða ríkjum að taka nauðsynleg gjaldeyrislán án þess að Ísland afsali sér sjálfsstjórn í innri málum með þeim hætti sem þvingunarskilmálar áætlunar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fela í sér og eins og við hv. þingmenn erum þegar farnir að kynnast með vaxtahækkunum, niðurskurði á fjárlögum ríkisins og öðru í þeim dúr. Möguleikar okkar sem sjálfstæðrar þjóðar yrðu þá nýttir eftir föngum til að hefja hér endurreisnarskeið í landinu án óbærilegs skuldaklafa og utanaðkomandi þvingunarskilmála sem gætu gert landsmönnum það verkefni erfitt ef ekki óleysanlegt.

Herra forseti. Þessi dagskrártillaga felur það í sér að því verði hafnað af hálfu Alþingis að veita það galopna samningsumboð sem ríkisstjórnin fer á Íslandi fram á undir hryðjuverkalögum sem enn eru í gildi í Bretlandi. Þess í stað verði stjórnvöldum falið að taka upp samningaviðræður við deiluaðila að nýju á hreinu borði og leita þar eftir því og sækja fast á um að fá fram lögformlegan úrskurðarfarveg í deilumálinu og/eða samningsniðurstöðu á sanngjörnum forsendum. Í því ljósi og með þeim rökstuðningi leggjum við til að tillögunni verði vísað frá.

Herra forseti. Hér er flutt varatillaga í ljósi þess að Alþingi hefur ekki fallist á að vísa málinu frá með þeim rökstuðningi sem fluttur var hér áðan. Hún gengur út á það að gildistaka samningsumboðs ríkisstjórnarinnar verði þó skilyrt þannig að ekki verði gengið til samninga fyrr en Bretar hafa aflétt frystingu á eignum Landsbankans í Bretlandi samkvæmt ákvæðum hryðjuverkalaga. Ég verð að segja alveg eins og er að það er dapurlegt ef það ætlar að verða raunin að ekki einu sinni þetta treysti Alþingi Íslendinga sér til að segja í málinu heldur fela ríkisstjórninni galopið samningsumboð í þessu örlagamáli og það undir gildandi hryðjuverkalögum þannig að lítill gerist nú metnaður manna, verð ég að segja, að ætla sér að lötra þessa götu með þessum hætti og hafandi hryðjuverkalög á landið í fullu gildi og allt í óvissu um það hvenær þau verða þá yfirleitt felld niður.

Virðulegi forseti. Í þessari tillögu felst að samningsumboð stjórnvalda er skilyrt með þeim hætti að mál þurfi að hafa skýrst hvað varðar verðmæti tiltekinna eigna Landsbankans í Bretlandi áður en unnt sé að ganga til samninga. Það er líka skilyrt að hryðjuverkalöggjöfinni hafi verið aflétt áður en hægt sé að semja. Með þessum hætti er með óeðlilegum hætti takmarkað svigrúm stjórnvalda til að ná fram niðurstöðu. Hitt leiðir auðvitað af eðli máls að það er óhugsandi að sjá fyrir sér að samningar verði gerðir í þessu máli sem ekki fela í sér að hryðjuverkalöggjöfinni og frystingu á grundvelli hennar verði aflétt á sama tíma. Það leiðir af eðli máls.

Herra forseti. Eins og ég nefndi við fyrri umr. fannst mér þetta fullopið umboð sem ríkisstjórninni er veitt með þessari þingsályktunartillögu og gat þess þá að það mætti bæta inn örfáum orðum um að samningana skuli bera undir Alþingi. Þetta er svona svipað og við sendum mann út í bæ - ég gat um það áðan - til að kaupa hús og ekkert meira um það, og svo getur hann keypt stórt hús fyrir lítinn pening eða lítið hús fyrir stóran pening, við skulum bara borga og við skulum samþykkja að greiða þegar greiðslurnar koma í fjárlögum. Þetta finnst mér ekki vera nógu gott og ég hef lagt til að við bætist orðin: „Bera skal samningana undir Alþingi.“ Ég segi já.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða um þingsályktunartillögu þar sem farið er fram á pólitískan stuðning við það ferli sem málið hefur verið fellt í af hálfu stjórnvalda. Fyrir liggur að þær viðræður sem í hönd fara og eru reyndar þegar komnar af stað byggja á ákveðnum sameiginlegum viðmiðum um það að hverju skuli stefnt. Málið hefur verið fellt í farveg pólitískrar lausnar. Þegar stjórnvöld leggja fyrir þingið tillögu með þessum hætti og óska pólitísks stuðnings er það auðvitað afar einkennilegt ef málið á þá að enda með því að umboðið sé þynnt út og í raun settur fyrirvari á þá samninga sem af stað eru farnir, en augljóst er að stjórnvöld hafa á grundvelli almennra reglna heimild til þess að ganga til samninga af því tagi sem hér er um rætt. Hér er einungis verið að kanna pólitískan  
            

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá formanni utanríkismálanefndar að hér er farið fram á pólitískan stuðning við uppgjöfina í Icesave-deilunni. Það verður ekki betur orðað. Ég óska hv. þm. Bjarna Benediktssyni til hamingju með orðsnilldina. Það verður ekki betur gert en að segja það hreinum og tærum orðum að það er verið að óska eftir pólitískum stuðningi við ömurlega uppgjöf í þessu illvíga máli. Ég vil hins vegar hér fyrir hönd okkar þingmanna Vinstri grænna lýsa því yfir að við lítum á þetta sem riftanlegan eða ógildanlegan nauðungarsamning og áskiljum okkur allan rétt í framhaldinu hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Ég frábið mér það að hv. þingmenn leggi mér orð í munn. Það er ekki þannig að hér sé verið að óska eftir pólitískri blessun á neins konar uppgjöf í þessu máli. Þvert á móti hefur verið lagt fyrir þingið með mjög skýrum hætti á hvaða forsendum íslensk stjórnvöld hyggjast leita pólitískrar lausnar á þeim ágreiningi sem hefur verið uppi við önnur ríki vegna innstæðna íslenskra banka þar í landi. Viðmiðin eru klár. Samningsmarkmiðin hafa verið kynnt fyrir þinginu. Það liggur jafnframt fyrir að utanríkismálanefnd þingsins verður haldið upplýstri um framvindu samninganna. Umboðið er afmarkað. Það er algjörlega skýrt. Það er skynsamlegt. Það er á skynsamlegum forsendum sem farið er til þessara viðræðna. Engar efnislegar athugasemdir hafa komið fram um helstu samningsmarkmiðin sem kynnt voru í nefndarstarfinu þannig að það er ástæðulaus ótti sem þingmenn koma fram með hér við að styðja þann farveg sem málið hefur verið fellt í.