Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hygg, að höfuðröksemdirnar í þessu máli hafi þegar komið fram við 1. umr. og mun þess vegna ekki vera langorður að þessu sinni, þótt ýmsu mætti svara. N. hefur klofnað um afgreiðslu málsins. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og hv. Nd. gekk frá því, og því verði felldar þær brtt., sem útbýtt hefur verið hér á þskj. 99 frá hv. minni hl., en hinar sömu brtt. hafa þegar legið fyrir Nd. og verið felldar þar. Ég á mikla von á því, að aðalatriði þessa máls eigi fyrir sér að verða rædd ítarlega í alþjóðar áheyrn í þeim bardaga, sem nú á að hefjast í kvöld, og ætla ég að gera mitt til að tefja hv. þdm. ekki frá að njóta góðrar máltíðar og ofurlítillar hvíldar áður en sú orrahríð byrjar; ég legg þess vegna til, að frv. verði samþ. óbreytt og vísað til 3. umr.



Herra forseti. Fjhn. tók til meðferðar frv. til I. um verðlagsuppbót á laun, en varð ekki sammála. Minni hl. hefur skilað séráliti. Í frv. er lagt til, að eftir 1. des. n.k. verði hætt að reikna út kaupgjaldsvísitölu og ákvæði um vísitölubætur umfram það, sem ákveðið verður 1. des., úr lögum fellt. Það er skoðun minni hl., að þessi breyt. leiði í fyrsta lagi til ófriðar á vinnumarkaði, sem sé báðum aðilum skaðlegur og þjóðinni hættulegur, og í öðru lagi, að aðhald stjórnarvalda og atvinnurekenda verði stórum minna en verið hefur. Minni hl. flytur á sérstöku þskj. tvær brtt. Nái þær ekki samþykki, mun minni hl. greiða atkv. gegn þessu frv. Ég hafði nú ætlað mér í framhaldi af þessu að segja hér nokkur orð, en þar sem orðið er nokkuð áliðið, skal ég mjög stytta mál mitt til þess að tefja ekki fundinn. Það hefur mjög oft verið deilt um vísitölukerfið á undanförnum árum, kosti þess og galla, en óumdeilanlegt ætti það að vera, að þrátt fyrir ýmsa galla ætti þetta kerfi að veita ríkisvaldinu aðhald í verðlags- og dýrtíðarmálum. Ef ekki væri höfð stjórn á efnahagsmálunum, ef verðlagi væri sleppt lausu, hefði kaupgjald hækkað innan mjög skamms tíma, og þannig hefur það í reyndinni alltaf orðið. En kauphækkunin var ekki orsök, heldur afleiðing. Hún var afleiðing þess stjórnleysis, sem leiddi af sér stöðugar verðhækkanir, svo að kaupgjaldið dróst aftur úr. Þetta tímabil, þegar bann var við, að vísitala væri greidd á laun, var öllum aðilum mjög erfitt. Launastéttunum var það mjög erfitt í tekjuöflun stöðugt vaxandi dýrtíðar og verðbólgu og öllu atvinnulífi landsmanna var það enn þá erfiðara. Atvinnurekendur áttu yfir höfði sér stöðuga óvissu um allan tilkostnað við atvinnureksturinn. Aldrei var vitað, hver útgjöldin yrðu, ekki var vitað, hvaða launagreiðslur þeir þyrftu að miða við og yfirleitt hver tilkostnaðurinn yrði. Slík óvissa var óþolandi. Atvinnureksturinn þoldi ekki þessa óvissu á vinnumarkaðinum 1964, og hann þolir það enn verr í dag að fá yfir sig þetta ástand. Þær aðgerðir, sem nú er verið að framkvæma, bjóða upp á átök á vinnumarkaðinum með skerðingu vísitölunnar, nema því aðeins að gerðar séu róttækar ráðstafanir til að draga úr því dýrtíðarflóði, sem alltaf fylgir gengislækkun. Það bjargar ekki undirstöðuatvinnuvegunum að skerða kjör launastéttanna, hvorki til lands né sjávar. Sjómenn hafa ekki, eins og formaður þeirra, Jón Sigurðsson, orðaði það, sagt upp samningum til þess að skerða kjör sín, heldur til hins gagnstæða. Og erfiðleikar atvinnuveganna stafa ekki af launagreiðslum til verkamanna eða sjómanna, það þarf annars staðar að leita að orsökunum fyrir erfiðleikunum. Það eru aðrar orsakir, sem valda því, að útgerðarmenn, sérstaklega útgerðarmenn minni bátanna og frystihúsaeigendur víðs vegar um landið, eru komnir í þrot og svo mikil vanskil, að þeir sjá enga leið út úr þeim. Þrautreyndir útgerðarmenn víðs vegar um landið sjá nú í lok viðreisnar ekkert fram undan nema botnlausa erfiðleika og eru vanskilamenn við allar lánastofnanir, sem veita sjávarútvegi fyrirgreiðslu. Það hefur mikið verið rætt um gengisfellingu á undanförnum dögum. Ég skal ekki orðlengja eða bæta miklu við þær umr. og sleppa þeim kafla mínum hér, en fagurmæli um ástand efnahagsmála þjóðarinnar fyrir kosningarnar í vor koma heldur illa heim við þær staðreyndir, sem við okkur blasa í dag, þegar þær leiðir eru nú fyrst farnar til bjargar efnahagsmálunum út úr þessu öngþveiti, að gripið er til þess að skerða kjör launþega með afnámi vísitölu á kaupgreiðslur. Vísitala á laun er launþegum vörn gegn verðhækkunum, og vísitölugreiðslan dregur úr vinnudeilum. En fyrirkomulag þetta krefst þess, að stjórn sé á efnahagsmálunum. Orðrétt sagði eitt dagblaðanna í gær: „Hún krefst hins vegar sérstaklega nákvæmrar efnahagsstjórnar, svo að ekki fari allt úr skorðum með óstjórnlegri verðbólguþróun.“ Þetta var í forustugrein dagblaðsins Vísis í gær. Það er eins og það hvarfli að einhverjum, að það hafi ekki verið alveg nákvæmlega stjórnað eftir réttum leiðum á undanförnum árum. Herra forseti. Ég sagði áðan, að ég skyldi stytta mjög mál mitt. Ég hafði reiknað með því að tala hér a.m.k. í 1/2 klst., og mun ég þá spara hv. dm. að hlusta á það. Ég tei, að sú stefna, sem fylgt hefur verið á undanförnum árum í efnahagsmálunum, hafi verið röng, og verði nú haldið áfram á þeirri braut eftir gengislækkunina, hlýtur það að leiða til óhjákvæmilegrar kjaraskerðingar alls almennings, miklu stórkostlegri, eins og hæstv. viðskmrh. tók fram hér í dag, en verið hefur og menn vilja vera láta. Ég mun því greiða atkv. gegn þessu frv., eins og það liggur hér fyrir.



Herra forseti. Fjhn. hefur komið saman og rætt frv. til l. um breyt. á l. nr. 54 frá 14. júní 1960. Fjhn. varð sammála um að leggja til brtt. við frv. eins og nál. á þskj. 100 ber með sér. Þessi breyting felur í sér, að ASÍ fær nú að tilnefna 3 fulltrúa í verðlagsnefnd og BSRB 1. Áður gerði frv. ráð fyrir, að ASÍ fengi að tilnefna 4 fulltrúa, en það er von fjhn., að þessi breyting fulltrúa í verðlagsnefnd leiði ekki af sér kröfu frá öðrum launþegasamtökum um að fjölga sífellt í nefndinni, og leggjum við til, að frv. verði þannig samþykkt.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af ummælum hæstv. viðskmrh. hér í dag. Hæstv. viðskmrh. sagði við 1. umr. þessa máls, að verðstöðvunarl. frá 1966 næðu yfir fleira en lög um verðlagsmál og þ. á m. næðu þau yfir útsvarsálagningu. Það væri fróðlegt að vita og það býst ég við, að hæstv. félmrh. geti upplýst, hversu mörg sveitarfélög þurftu á s.l. sumri að sækja um hækkun varðandi útsvarsálagningu, þ.e.a.s. að sækja um að fá hækkaðan útsvarsstigann frá árinu áður, en eins og kunnugt er, þá var það ekki leyfilegt nema með leyfi hæstv. ríkisstj. En hver er svo ástæðan fyrir því, að sveitarfélögin þurftu að fá hækkanir? Er hún innlends eða erlends eðlis? Er það erlent verðlag, sem þar hefur komið til greina, eða er það innlent? Ég vil minna á það í þessu sambandi, að á s.l. vetri eða síðasta þingi var framlag Jöfnunarsjóðs sveitarfél. skert um ca. 20 millj. kr. samhliða því, sem lækkuð voru framlög til opinberra framkvæmda um 10%. Þessar ráðstafanir m.a. voru orsök þeirra útsvarshækkana, sem orðið hafa, og ég vil segja að séu af innlendum rótum runnar, enda þótt hæstv. viðskmrh. héldi því hins vegar fram, að engar hækkanir hefðu átt sér stað af innlendum orsökum. Verðstöðvunin, það er vitað mál, að hún var kosningabrella hæstv. ríkisstj. og þetta er þegar sannað mál með frv. til l. um efnahagsráðstafanir. Það frv. felur í sér um 750–800 millj. kr. álögur á þjóðina. Þetta er víxillinn, sem tekinn var fyrir ári síðan vegna verðstöðvunarinnar. En þetta er sá þátturinn, sem snýr að ríkisstj. Þar fyrir utan eru hækkuð útsvör, hækkanir á tryggingagjöldum til almannatrygginga og sjúkrasamlaga m. fl. Það er líka vitað mál, að þjóðin fær nú að borga brúsann ríflega, enda þótt reynt sé að telja henni trú um, að verðstöðvun hafi ríkt, sem er búið að afhjúpa með frv. því, sem ég nefndi áðan. Auk þessa alls hefur ísl. kr. verið felld gagnvart erl. gengi um 24.6%. Það talar því sínu máli um, hvernig ástandið er og hvaða ástand hefur skapazt í landinu á s.l. ári og hvers eðlis verðstöðvunin var. Verðhækkanir áttu sér stað eigi að síður, enda þótt reynt væri að blekkja þjóðina með því, að engar hækkanir hefðu átt sér stað. Því að á næsta ári og næstu árum verður þjóðin að borga þær verðhækkanir, sem áttu sér stað í tíð verðstöðvunarinnar, en þjóðin var leynd þeim hækkunum, sem voru raunverulegar og áorðnar fyrir kosningar á síðasta vori. Ég vildi, að þetta kæmi hér fram, af því að ég tel, að þessar verðhækkanir séu innlends eðlis, enda þótt mér sé ljóst, að hæstv. ríkisstj. sé völd að þessum hækkunum, og ég tel ríkisstj. innlenda, enda þótt ýmsum finnist, að á henni sé erlendur blær. Ég vænti því, að hæstv. félmrh. geti upplýst það, hvort sveitarfélögin almennt hafi getað látið sér nægja að nota sömu útsvarsstiga og árið áður og þannig upplýst það, hvort verðstöðvunin hefur haft sitt gildi, eins og þjóðinni var talin trú um.