Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er borið fram af hæstv. ríkisstj. til staðfestingar einum þætti samkomulags, sem gert var milli félagsskapar útgerðarmanna og sjómanna í janúarmánuði s.l. Þessi þáttur samkomulagsins fjallar um, að þær dánarbætur, sem greiddar eru í einu lagi samkvæmt gildandi lögum vegna lögskráðra sjómanna, sem farast í slysum, skuli hækka eins og í frv. segir. Mun láta nærri, að þessar dánarbætur hækki samkvæmt frv. um 100%, eða rétt rösklega tvöfaldist. Það hefur lengi verið álit þeirra, sem við slysatryggingarlögin búa, að þær dánarbætur, sem greiddar eru í eitt skipti fyrir öll, þ.e.a.s. ekkjum, foreldrum og í sumum tilfellum systkinum og uppkomnum börnum yfir 16 ára aldri, hafi verið óeðlilega lágar. Á þessu er gerð nokkur leiðrétting með þessu frv., ef það verður að lögum, þannig að ekkjubætur t.d. hækka um 22 þús. kr., sá hluti, sem greiddur er í einu lagi, eða úr rösklega 14 þús. kr. upp í rösklega 36 þús. kr. fyrir hvert slys, enda sé þá um lögskráða sjómenn að ræða og slysfarir í sambandi við atvinnu þeirra. Bætur til foreldra og bætur til systkina eða barna yfir 16 ára aldri, er hafa verið á framfæri hins slasaða, hækka nokkru minna. Þó er gert ráð fyrir því, að hækkunin nemi hjá foreldrum frá 2 til 6 þús. kr. í grunn, þannig að samanlagðar nema bæturnar 5–15 þús. kr. í grunn, eða í hámarki um 23 þús. kr. til hvors foreldris, ef það hefur verið framfært að fullu af hinum slasaða manni. Þá er enn fremur það nýmæli í þessu frv., að öll dauðaslys skuli bætt, jafnvel líka þau, þar sem ekki er um neina vandamenn eftirlátna að ræða, og bæturnar fyrir slík slys eru ákveðnar 10 þús. kr. miðað við núverandi vísitölu, eða um 6400 kr. að grunnupphæð. Til þess að mæta þessum kostnaðarauka slysatrygginganna, sem gert er ráð fyrir að verði um 900 þús. kr. á ári, þarf að hækka iðgjöld sjómannatryggingarinnar um hér um bil 6 kr. á ári, eða um 37.5% í viðhót við það, sem þau eru nú. Um það atriði var fullt samkomulag við útgerðarmenn, sem greiða þessi iðgjöld, eins og samkomulag var einnig um, hvernig bótunum skyldi hagað. Þetta frv. hefur verið afgreitt frá Nd., og lagði nefndin þar til einróma, að frv. yrði samþ. Heilbr.- og félmn. Ed. hefur einnig fallizt á efni frv. að öllu leyti og leggur einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það nú er. En rétt þykir mér að láta það koma fram í sambandi við afgreiðslu þessa máls, að mín persónulega skoðun er sú, að þegar búið er hækka þessar bætur til aðstandenda lögskráðra sjómanna, sem eru slysatryggðir, þá hljóti af því að leiða, að tilsvarandi hækkun á dánarbótum verði einnig í iðntryggingunni, þ.e.a.s. fyrir önnur atvinnuslys, hvort sem þar er um að ræða trillubáta, sem ekki komast undir þessi lög, eða tryggingu við störf í landi. En það verður að bíða síðari tíma.



Herra forseti. Fjhn. hefur tekið til athugunar á ný frv. það, sem hér um ræðir, ásamt þeim brtt., sem fyrir liggja, m.a. brtt. frá hv. 1. þm. N–M. á þskj. 665. Hún ræddi þessar till. alveg sérstaklega við skattstjórann í Reykjavík og við fulltrúa hans, sem sérstaklega hefur kynnt sér þessi mál og starfað að þeim. Þeir tjáðu nefndinni, að í undirbúningi væri mjög ýtarleg greinargerð eða reglugerð, sem hugsað væri að leggja fyrir allar skattanefndir á landinu og skýra ætti hinar ýmsu greinar laganna og m.a. þær greinar, sem rætt er um hér í brtt. á þskj. 665. Skattstjóri leyfði nefndinni að athuga þetta mikla verk, sem er heil bók. Hún hafði nú ekki aðstöðu til að fara verulega í gegnum allt það verk, enda kvað skattstjórinn, að það væri ekki að fullu undirbúið; það væri hugsað að senda það til ríkisskattanefndar og láta það fá athugun þar, svo ætti það að afhugast af ýmsum lögfræðingum, þannig að ákvæðin í reglugerðinni kæmu ekki í bága við ákvæði laganna. Hann taldi m.a., að þegar væri búið að gefa út þessa reglugerð, þá væri ekki eins knýjandi þörf á því að endurprenta lögin, eins og lagt er til hér í 3. brtt., og var þar á skoðun nefndarinnar, að þar sem hér væri um að ræða eingöngu endurskoðun á nokkrum hluta skattalaganna, þá væri ekki eins mikil ástæða til þess að prenta lögin upp og ef hér væri um heildarendurskoðun að ræða; það væri óhjákvæmilegt, að endurskoðunin héldi áfram, að kaflinn um félagaskattinn yrði endanlega ákveðinn á næsta þingi, og að endurskoða yrði alveg sérstaklega á næsta þingi framkvæmdarkaflann, og þegar því verki væri lokið og væri hægt að segja, að hér væri um heildarendurskoðun að ræða, þá væri að sjálfsögðu nauðsynlegt áð prenta lögin upp að nýju, en slíkt væri ekki eins aðkallandi nú og þó alveg sérstaklega vegna þess, að hann kvað mundu verða send skattanefndunum þau gögn, sem ég hef hér talað um. - Þetta var í meginatriðum það, sem skattstjóri sagði um till. í heild. Ég vil svo í sambandi við 1. brtt., þ.e., að fyrir orðin „eða byggir hús“ í 1. málsl. 1. mgr. 2. tölul. komi: „eða lýkur byggingu húss“, geta þess, að um þetta hefur verið nokkur ágreiningur í nefndinni. En skilningurinn mun nú samt verða sá, að það sé ætlazt til þess, að viðkomandi aðill hafi byggt húsið fyrir sjálfan sig, þ.e.a.s. til þess að eiga það, og að ákvæðið gildi, þó að húsbyggingunni sé ekki að fullu lokið; það sé ekki hægt að hafa ákvæði um það svo ströng, þótt t.d. vanti að dúkleggja eða eitthvað því um líkt, til þess að húsið sé íbúðarhæft, að þá mætti ekki af þeim ástæðum telja byggingunni ólokið. En ef um það er að ræða, að slík eign yrði seld með ágóða, gildir ekki undanþága fyrir slíkan ágóða af eigninni. Þetta mun vera sameiginleg skoðun nm. og það því nokkuð á valdi skattstofunnar að dæma um það, hvort húsið sé fullbúið, svo að það sé hæft til fasteignamats t.d. Hæstv. ráðherra hafði nú viljað fá inn í þessa grein eða inn í reglugerðina, að takmarkið skyldi vera, þegar búið vær í að framkvæma fasteignamatið, en það er talið óeðlilegt, því að fasteignamatið kann að dragast, þó að húsið sé fullgert, og þess vegna þykir ekki eðlilegt að láta það vera hið endanlega takmark, en sem sagt, að húsið sé þannig, að það sé orðið íbúðarhæft, að þá verði það skoðað sem hann hafi lokið þeirri byggingu hvað þetta snertir. Um 2. brtt., við 7. gr., er það að segja, að skattstjóri tjáði n., að hann mundi haga framkvæmd reglunnar þannig, að þegar um er að ræða hjónaband, sem á sér stað á síðari hluta árs eða síðustu mánuðum ársins, þá fengi maðurinn leyfi til að telja fram sínar tekjur, og þá væri það eftir vali framteljanda, hvort frádrættinum yrði skipt á milli hjónanna til helminga eða hvort allur frádrátturinn yrði dreginn frá tekjum mannsins, og það væri einnig atriði, sem gert yrði upp á milli skattstofunnar og framteljandans, eða hvort það yrði dregið frá sameiginlegum tekjum hjónanna, ef um hjónaband yrði að ræða, sem væri stofnað til á fyrri helming ársins. Það væri ekkert óeðlilegt, að þetta færi ettir mati skattstjórans og vilja viðkomandi skattaðila, og væri erfitt að gera um þetta fastar reglur, hvort sem væri. Hitt væri líka mögulegt, að mega láta frádráttinn koma fram á tekjum næsta árs, en honum fannst það nú heldur óeðlilegra. Í sambandi við 1. brtt. hafði ég gleymt að taka fram, að það var nokkur ágreiningur um það á milli n. og skattstjóra, hvenær eign yrði seld. Hann vildi líta svo á og láta setja það inn í reglugerðina, að undirskrift sölusamnings væri gildandi, þ.e., sá dagur, sem sölusamningur væri undirritaður, væri gildandi sem sala á fasteign. Það komu hins vegar fram mjög ákveðnar skoðanir í n., að hér ætti eingöngu að miða við afsalsdag. Eign er raunverulega ekki seld, nema afsal hafi verið gefið. Það er hægt að gera sölusamning um eign, og ef sá samningur er ekki uppfylltur, þá er eignin enn þá í eigu þess manns, sem seldi. Hann getur tekið eignina aftur, en þess að uppboð þurfi að fara fram á eigninni eða án dóms og sátta. Hafi hins vegar afsalið farið fram, jafnvel þó að ekki sé uppfyllt að greiða af þeim skuldabréfum, sem hafa verið látin upp í sem greiðsla, þá getur ekki seljandi gert sig gildandi sem eigandi yfir eigninni nema með sérstökum dómi. Þess vegna eru raunverulega eignaskiptin ekki gildandi fyrr en afsal hefur farið fram, a.m.k. kom sú skoðun fram í n., að það ætti að vera sá dagur, sem ætti að miða við, et eign yrði seld, gagnstætt því sem var skoðun skattstjóra og var í uppkasti að þeim reglum, sem hann hafði sett um þetta atriði. Ég vildi, að þetta kæmi skýrt fram í sambandi við þetta mál. Um hin atriðin, sem hv. 1. þm. N-M. minntist á, þ.e.a.s. hvað yrðu skoðaðar langferðir og hvort ætti að draga frá kostnað í sambandi við strætisvagnaferðir eða bilakostnað á styttri leiðum á milli vinnustaðar og heimilis en 15 km, þá þykir mér rétt að upplýsa, að í þeirri reglugerð, sem skattstjóri hafði látið semja, var ákveðið takmark, að annað væri ekki skoðað langferðir en þær ferðir, sem væru yfir 200 km frá vinnustað. Nefndin leit nú svo á, að það væri tekinn til nokkuð langur vegur þar á milli, ég minntist á, hvort ekki væri rétt í reglugerðimi að færa þetta niður t.d. í 100 km. Hún vill ekkert segja um þetta í lögunum sjálfum, - það er raunverulega ákaflega erfitt, - heldur yrði þetta að vera í reglugerð, það er þá hægt að breyta því, eftir því sem mönnum þykir eðlilegt, án þess að breyta lögunum. En skattstjóri tjáði okkur, að hann mundi leggja til, að ákvæðið yrði skilið þannig, að það væru aðeins reiknaðar langferðir, sem væru 200 km eða yfir, og að frádráttarhæfur væri ekki annar kostnaður í sambandi við slíkar ferðir en fargjöldin frá og til og aðeins einu sinni á ári. Hvað snertir hins vegar félög almennt og ferðakostnað þeirra fulltrúa til útlanda í sambandi við atvinnurekstur, þá færi það eftir því, hvort skattstofunni á hverjum tíma þætti eðlilegt að taka upp ferðakostnað þeirra starfsmanna eins og hann lægi fyrir á þeirra rekstrarreikningi. og þetta ákvæði um 200 km gilti því ekki í sambandi við rekstur atvinnufyrirtækja. Það gæti t.d. vel verið, að menn hefðu umboðssala til þess að ferðast um landið til að selja vörur o.s.frv. Þetta yrði jafnan að vera á mati skattstjóranna eða skattstofunnar. Um kostnað við 15 km ferðir eða hinar daglegu ferðir með strætisvögnum sagði skattstjóri, að kæmi sjálfsagt ekki til greina að draga þann kostnað frá, enda væri ógerlegt að geta fylgzt nokkuð með því, hvort slíkur kostnaður væri beinlínis í sambandi við atvinnuleit eða hvort hann væri þá í sambandi við eitthvað annað. Ég held, að ég hafi þá svarað öllu því, sem hv. 1. þm. N–M. hreyfði í sambandi við þetta mál, og að fengnum þessum upplýsingum frá skattstjóra leggur nefndin ekki til, að þessar brtt. á þskj. 665 verði samþ., telur, að það sé ekki þörf á að setja það inn í lögin, heldur verði þetta reglugerðarákvæði. Nefndinni þótti hins vegar rétt að athuguðu máli að bera fram 2 brtt. við frv. eins og það liggur fyrir á þskj. 648. Önnur brtt. er við 12. gr. Það er um, að greinin falli niður, en sú grein ákveður, að 3. málsliður í 32. gr. laganna skuli falla niður. Þessi grein í frv. er um það að taka af eða stytta þann frest, sem þeir aðilar hafa til að skila framtali, sem hafa með höndum vátryggingarstarfsemi eða hafa rekstur á fleiri en einum stað. Það kom bréf frá tryggingarfélögum í Reykjavík, sem færðu fyrir því allsterk rök, að það væri mjög erfitt fyrir þá að skila á þeim tímum, sem lögin ákveða, ef frv. yrði samþ. óbreytt. Raunverulega yrðu þeir þá að færa sitt starfsár yfir á annan mánuð, þ.e.a.s. miða ekki starfsárið við áramót, heldur við september, og er þeim það að mörgu leyti óþægilegt, og þeir óskuðu því mjög eftir að mega halda þessum réttindum óskertum. Eftir að þetta hafði verið rætt við skattstjóra, þá féllst hann á, að það væri rétt að fella greinina niður og alveg sérstaklega með tillíti til þess, að framkvæmdarkaflinn yrði allur endurskoðaður á næsta þingi. Nefndin leggur því til, að þessi breyting verði gerð á skattalögunum. Þá er einnig breyt. við 7. gr. Þar þótti nefndinni rétt að gera nokkra breytingu, þ. e.: Í stað orðanna í niðurlagi tölul. 4, staflið h „þann tíma, sem þeir eru skráðir á fiskiskipin“ komi: þann viknafjölda, sem þeir eru háðir greiðslu slysatryggingariðgjalda sem fiskimenn. - Hér er um að ræða þær upphæðir, sem menn hafa leyfi til þess að draga frá tekjum sínum í sambandi við hlífðarfatakostnað, við hvað þetta eigi að miðast. Það er sýnilegt, að það er erfitt að framkvæma ákvæðið eins og það er í frv., sérstaklega vegna þess, að menn eru ekki skráðir á minni skip yfirleitt en 12 smál. Hins vegar verða menn að gjalda slysatryggingariðgjöld, þó að þeir vinni á smærri bátum, gjalda fyrir hverja viku, sem þeir eru við slík störf. Það eru að vísu eigendur bátanna, sem greiða fyrir þá. En með þeirri brtt., sem hér er lagt til að gerð verði, á að vera örugglega hægt að fylgjast með því, hve langan tíma þessir aðilar hafa starfað við fiskveiðar, og þá um leið, hve mikla kröfu þeir eiga á frádrætti vegna hlífðarfata samkvæmt þessum fyrirmælum. Þessa brtt. mun ég bera fram skriflega fyrir hönd n. og afhenda hana hæstv. forseta. Um brtt. á þskj. 730 hef ég ekki annað að segja en að nefndin vildi ekki taka þessar till. upp. Hv. 4. þm. Reykv. mun gera frekari grein fyrir þeim, en n. vildi ekki leggja til, að þær yrðu samþ. hér við þessa umr. Meiri hl. n. leggur til, að frv. á þskj. 648 verði samþ. með þeim breyt., sem ég þegar hef lýst og meiri hl. n. stendur að.



Mér þykir mjög leitt, að hv. nefnd hefur komizt að þeirri niðurstöðu að leggja á móti öllum mínum till., leggja á móti því, að hægt sé að koma skattalögunum í það horf, að hægt sé að framkvæma þau sæmilega. Móti því leggja þeir, og er vitnað í, eftir því sem frsm. segir, að framkvæmdin sé í samráði við skattstjórann og það fari eftir henni; hvernig þessi atriði verði framkvæmd, - hvernig hjónafrádrátturinn sé framkvæmdur, það sé eftir samkomulagi við skattstjórann í Reykjavík, - vitandi, að það eru 150 skattanefndir í landinu og skattstjórinn formaður einnar þeirra. Það er eftir samkomulagi við skattstjórann í Reykjavík, hvernig á að fara með þessi mál í öllum skattanefndum landsins. Það er „logik“ þetta. Það er eiginlega ekki þörf á að svara meira þessu atriði. Frsm. tekur sjálfur fram, að það eigi að framkvæma það svona og svona og það sé bara í samkomulagi við skattstjórann, hvernig það sé framkvæmt; þá verður það framkvæmt eins í öllum skattanefndum landsins! - Nei, brtt. mín við k-liðinn var alveg sjálfsögð, og getur þó orkað tvímælis, þó að hún sé samþykkt, hvernig á að framkvæma það. Ég er að vísu ekki búinn að lesa allt þetta stóra plagg yfir. Ég var boðaður á fund í fyrradag, þegar stóð hér yfir fundur í Alþ., til þess að fara í gegnum þetta plagg skattstjórans, sem ríkisskattanefndin á að gefa út sem leiðbeiningar um það, hvernig eigi nú að framkvæma þetta. Þar er slegið úr og í um þetta og ekki slegið neinu föstu. Og þann úr- og í-slátt, sem þar er, mun a.m.k. ég sem ríkísskattanefndarmaður ekki samþykkja. Ég breyti því. Ef það á að koma til okkar, þá legg ég til, að því verði breytt á þann hátt, ef greinin á að vera eins og þarna er, að það er viss persónufrádráttur, sem hjónin eiga að fá á því ári, sem þau gifta sig, að ef þau gifta sig á miðju ári, þá eru sex mánuðir, sem konan telur fram sjálfstætt, og þá segi ég: Konan á að fá helminginn af hálfum persónufrádrætti á sitt framtal, maðurinn hitt. Þannig mun ég framkvæma það, ef það á að vera eins og hérna. Og þannig mun ég gefa leiðarvísi um það, ef sá leiðarvísir á að fara frá mér. En þessu lá svo mikið á, að það átti að taka mig af þingi í fyrradag og aftur í gærdag til þess að geta prentað þetta, áður en lögin væru samþykkt í Alþ., og koma því út. Svo mikið lá því á. Áður en búið var að samþykkja lögin í 3lþ., þá átti að vera búið að gefa út yfirlýsingu og fá okkur til að gefa út yfirlýsingu um, hvernig ætti nú að framkvæma þessi lög, sem Alþ. var að ræða um.

Hvernig dettur þm. í hug að segja svona vitleysu?

Af því að ég var boðaður á fund beint úr fjmrn. og sagt, að þetta lægi fyrir fundinum. Það er alveg áreiðanlegt, að það, sem þarna er, verður framkvæmt svona, ef við eigum að segja um það í ríkisskattanefnd. A.m.k. ef ég ræð einhverju um það, þá verður það framkvæmt svona, og öðruvísi er ekki hægt að framkvæma það, - ja, það er hægt að framkvæma það reyndar á ótal vegu, -- en með brtt. minni, sem er ósköp lítilfjörleg, er það auðskilið. Nákvæmlega sama kemur fram hjá frsm., þegar bann fer að tala um tveggja ára ákvæðið á húsinu. Það á að vera eftir úrskurði skattstjórans í Reykjavík, hvenær húsið er fullgert. Það er eins og það sé hvergi byggt hús á landinu nema hjá skattstjóranum í Reykjavík, - og hann segir: Það gerir nú náttúrlega ekkert til, þó að það dragist lengur en tvö ár, að það sé fullgert. - M.ö.o.: Tveggja ára ákvæðið í greininni á að hafa að engu. Það er svo sem ekki neitt nýtt, að hæstv. ríkisstj. leyfi sér að hafa að engu lög frá Alþ. Það liggur hjá mér núna bréf, sem ég er nýbúinn að svara, frá manni austur í Skaftafellssýslu. Hann kvartar yfir því, að hann hafi fengið bréf um það, að hann fái ekki að halda því nafni, sem hann hefur á sínu býli, sem er Baldurshagi. Þetta er nýbýli, upp tekið fyrir mörgum árum, en af trassaskap hjá örnefnanefnd hefur nafnið aldrei verið viðurkennt. Þegar Alþ. seinast breytti lögunum um þetta, þá tók það upp í lögin, að öll þau nöfn, sem búið væri að prenta inn í fasteignamatsbókina, væru lögleg. Þó að Alþ. samþykki þetta, þá gefur menntmrn. út reglugerð um það, að það megi ekki setja neitt nafn, hvorki nýtt né gamalt, ef það komi eitthvað viðvíkjandi goðafræðinni. Og af því að þetta heitir Baldurshagi og þótt það sé búið að fá lögfestingu á Alþ., þá bara fær hann bréf um það, að hann verði að gera svo vel að breyta því, og er send reglugerð með, þar sem er tekið fram, að slík nöfn megi ekki upp taka og ekki nota, þó að Alþ. sé rétt áður búið að samþykkja lög um það gagnstæða. Það er ekki hirt um að fylgja lögunum þarna, heldur eru búnar til nýjar reglugerðir þvert í bága við lögin. Nákvæmlega sama á að eiga sér stað hér. Ef það á að halda þessu ákvæði svo óljósu, að ómögulegt sé eftir því að fara, þá er kannske ætlunin að telja, - ja, mér skildist á frsm., að það væri nú þannig lagað, að það mætti nú deila um það, hvenær húsið væri fullgert, og það gæti vel komið til mála að skipta sér ekkert af því tveggja ára ákvæði. Nú er mér kunnugt um það, að skattstjórinn ætlast til þess, að það sé nákvæmlega eins og ég orðaði það. Hann ætlast til, að það sé búið að byggja húsið, að það sé fullbyggt eftir tvö ár, til þess að hægt sé að gefa það upp. Annars verður að halda sköttunum opnum fyrir viðkomandi manni í fleiri ár, til þess að það sé mögulegt, þangað til yfirleitt húsið er búið. Hv. frsm. hljóp fram hjá hér, -- auðvitað lagði ég ekki fram brtt. um það, en ég benti á það og vil þá undirstrika það aftur, af því að það sýnir vissa tilhneigingu hjá nefndinni, að það væri allt annað fasteign eða skip og flugvél; fasteignin væri afskrifuð af fasteignamatsverði, og hún væri aldrei afskrifuð reikningslega; skipið og flugvélin væru afskrifuð af kostnaðarverði, og eftir vitlausum lögum, sem væru í gildi, mætti afskrifa fyrstu fjögur árin 20% af kostnaðarverðinu, og um leið væri viðkomandi eign færð niður í verði sem því næmi. Þetta benti ég þá á. Ég bað nefndina að athuga þetta og sagði henni jafnframt, að það væri öruggasta og bezta leið til að græða hér á landi að kaupa skip, t.d. eins og bátana, sem núna eiga að koma til Vestmannaeyja, fá þá afskrifaða um 20% í þrjú ár og selja þá svo með kostnaðarverði. Þá er öll afskriftin, sem gerð hefur verið, hreinn gróði, skattlaus gróði hjá þeim, sem selur. Einmitt á þessu er mestur gróði núna í augnablikinu, og þetta á núna að löghelga með skattalögunum. Loks var svo 3. brtt. mín, sem var í því fólgin að prenta lögin samstæð upp eins og þau giltu. Frsm. telur, að þessi bálkur, sem á að fara að lesa yfir, laga og senda út, sé nú þannig lagaður, að það sé ekki þörf á neinu meiru, og hann telur, að það sé miklu eðlilegra að bíða með þetta þangað til búið sé að breyta skattalögunum, líklega í eitthvert form, sem þá á að verða óbreytanlegt, því að þegar það er búið að breyta þeim næst, þá á að vera óhætt að prenta þau upp. Nú aðgætti hann ekki, að það eru um 160 skattanefndir, sem eiga að fjalla um þetta. Við skulum segja, að lögunum verði breytt á næsta þingi, og vona það, það er þörf á því, sérstaklega með félagaskattinn, en þá bara kemur það þannig lagað út, að það koma brtt. við sérstaka kafla laganna, en ekki eins og þarna er sparðatíningur um greinar, sem nú eru í ótal lögum. Núna er það þannig, að það er svona fjórði partur úr greinum frá ýmsum árum, sem er í gildi, og hinn greinarparturinn fallinn burt. Ég fullyrði alveg hiklaust, að þessar um 160 skattanefndir, sem eru í landinu, hafa ekki það yfirlit yfir skattalögin í heild, að þær geti áttað sig fljótlega á því, hvað eru lög og hvað ekki, ef þær ekki fá lögin samstæð, Það er ekkert annað en vitleysa að vera að spara þau fáu hundruð, kannske 1–2 þús. kr., sem það kostar að gefa lögin út samstæð. Það er alveg sjálfsagður hlutur að gera það. Ég fullyrði líka, að þótt skattanefndirnar fái þennan leiðarvísi, þá geri hann ekki nema nokkuð til að létta þeim það starf, sem þær þurfa að vinna og eiga að vinna og eiga léttara með að vinna, ef þær fá lögin samstætt prentuð. Ég fullyrði það, og ég fullyrði enn fremur og ég tala það af reynslu, að þó að þeim hafi verið sendir slíkir leiðarvísar oft áður, þá sýnir það sig alltaf, að þær framkvæma ýmis ákvæði skattalaganna sitt á hvað, og þess vegna er nauðsynlegt að hafa ákvæðin sem allra skýrust. Svo skal ég að lokum bara segja það, að þó að það sé nú búið að ákveða 200 km fjarlægð, þá er það ekki skattaívilnun, því að það er þá hið gagnstæða, því að sjómenn, sem t.d. hafa farið af Suðurlandsundirlendinu til Vestmannaeyja eða jafnvel hingað bara í Reykjavík, hafa fengið frádrátt fyrir ferðakostnaði, svo að ef það á að binda þetta við 200 km, þá er það minnkun á frádrætti hjá mönnum, en ekki viðbót frá því, sem núna er. Þess vegna segi ég það enn, að tvær af þessum till. eru einungis um það að reyna að gera skýrari ákvæði, sem eru óskýr núna, svo að það sé frekar eftir þeim farið, og sú þriðja um það að gera skattanefndum landsins, ekki bara í Reykjavík, heldur skattanefndunum um allt land, léttara að vinna sitt starf, og það eiga þær sannarlega skilið, eftir að þær eru búnar að bíða með að vinna það þann tíma, sem þeim var það hagstæðast að vetrinum, og verða að gera það, þegar vorannirnar eru að byrja.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt hv. 10. landsk. (GÍG) þrjár brtt. við frv. eins og það liggur nú fyrir að lokinni 2. umr. Ég get verið mjög fáorður um þessar brtt. Þær eru að efni til náskyldar brtt., sem ég flutti hér við 2. umr. málsins og náðu þá ekki fram að ganga. 1. brtt. er þess efnis, að ef skattgjald einstaklinga nær ekki fullum 100 kr. eða skattgjald hjóna ekki fullum 200 kr. samkv. þeim skattstiga, sem greinir í 4. gr., þá skuli fella skattinn niður með öllu. Ef þessi till. væri samþ., mundi það svara til þess, að af nettótekjum eða hreinum tekjum hjá einstaklingum um 12500 kr. yrði enginn skattur greiddur, og af barnlausum hjónum yrði ekki greiddur skattur af tekjunum fyrr en þær kæmust yfir 22 þús. kr. Ég tel, eins og ég tók mjög rækilega fram hér við 2. umr., að þessar tekjur séu engan veginn það háar, að réttmætt sé eða eðlilegt að leggja á þær nokkurn skatt, og við það er mín till. miðuð. Þetta hefur engin áhrif á skattstigann og breytir því í engu skattlagningu þeirra, sem eru yfir þessu marki. Það helzt óbreytt, þó að þessi till. verði samþykkt. Mér hefur ekki unnizt tími til þess að gert neina ætlun um, hversu mikilli heildarupphæð þessi niðurfelling skatts á þessum tekjustigum mundi nema, en það er augljóst, að hér getur ekki verið nema um tiltölulega mjög lága upphæð að ræða. Þó að við segðum, að hér væri um að ræða upp undir 10 þús. skattþegna, sem nytu þessara fríðinda, sem er sennilega allt of hátt, þá mundi þó ekki skattalækkunin í heild ná fullri milljón króna. Það er því augljóst mál, að fyrir ríkissjóð munar þetta sáralitlu að því er tekjurnar snertir. Hins vegar mundi þetta fækka tölu gjaldenda mjög verulega og á þann hátt létta bæði innheimtustörfum og álagningarstörfum skattsins. Það er áreiðanlegt, að eins og nú högum háttað borgar sig ekki að leggja vinnu í það að leggja á og innheimta skatt, sem nemur undir þeim upphæðum, sem hér greinir, 100 kr. á persónu. Þó að þetta yrði samþykkt, þá raskar það á engan hátt, eins og ég greindi frá áðan, skattlagningu annarra manna en þessara, en þetta mundi staðfesta þá réttmætu skoðun, að á tekjur á þessu bili ætti engan beinan skatt að leggja, og létta nokkuð á þeim mönnum, sem nú eiga að greiða þessar upphæðir, auk þess sem það sparar mikið vafstur við álagningu og innheimtu. 2. brtt. á sama þskj. er við 7. gr., og er lagt til, að upphaf 1. málsgr. verði orðað á annan veg en í frv. segir. Efnisbreyting samkv. þessari brtt. er sú, að það er gert ráð fyrir, að þeir menn og konur, sem þurfa að dvelja utan heimila sinna vegna atvinnu, ferðast til annarra staða, kaupa sér þar húsnæði og fæði, jafnframt því sem þeir halda uppi heimili á sínum fasta setustað, skal njóta sömu kjara og sjómenn á fiskiskipum, sem fá fæðiskostnaðinn dreginn frá, áður en skattur er lagður á tekjurnar. Þetta virðist í alla staði eðlilegt, að hin sama regla gildi um annað fólk, sem vegna atvinnu sinnar verður að dveljast og kaupa sér allar þarfir utan síns fasta heimilis, að það fái að draga slíkan dvalarkostnað frá tekjunum, sem það aflar þar, áður en skattur er á þær lagður. Mér þykir rétt að geta þess, að þessi till. var borin fram í hv. Nd., a.m.k. efnislega eins og þessi, og ef ég man rétt, þá munaði mjög litlu, að hún næði samþykki. Ég held hún hafi verið felld með jöfnum atkv. Þetta sýnir augljóslega, að mikill þorri þm. lítur svo á, að þetta sé sjálfsagt réttlætismál, og ég vildi mega vænta .þess, að þessi hv. d. kynni að meta nauðsyn þessa á réttan hátt og sæi sér fært að greiða þessari till. atkv. Þá er 3. brtt., við 10. gr., að aftan við hana bætist eins og í till. segir. Þessi till. er að efni til hin sama og ég bar hér fram við 2. umr., sem sé þess efnis, að fjölskyldumönnum sé heimilt að draga frá tekjum sínum, áður en skattur er lagður á þær, ákveðinn hundraðshluta, leggja hann í sérstakan sjóð, í sparisjóði eða annarri innlánsstofnun, og binda hann við ákveðnar framkvæmdir, þær framkvæmdir að koma upp íbúð fyrir sig og sína fjölskyldu, þ.e. til eigin nota. Sé þetta fé ekki notað til þess, sem lögin ákveða, þ.e.a.s. að byggja eigin íbúð, heldur tekið út og notað til annarra þarfa, þá kemur það til skatts á því ári, sem það er tekið út. Þessi fríðindi, sem hér er gert ráð fyrir að veita þessum einstaklingum, sem eiga ekki sjálfir íbúðir yfir sig og sína, eru alveg hliðstæð við ýmis sams konar skattfríðindi, sem félög og fyrirtæki njóta, sumpart með ákvæðum um afskriftir, sem í mörgum tilfellum eru mjög rifar og óeðlilega rifar í sumum tilfellum, sumpart með till. um varasjóði og nýbyggingarsjóði, meðan sú löggjöf gilti, eins og hv. þm. öllum er kunnugt um. Ég þóttist verða þess var við umr. um till. hér við 2. umr., að ýmsir hv. dm. litu svo á, að þetta væri næsta eðlileg ósk og mjög skynsamleg ráðstöfun til þess að hvetja menn til að spara fé til að eignast sjálfir íbúð, og ég hef því talið rétt að freista, hvort ekki mætti fá þetta samþykkt hér í d. með því að lækka bæði hundraðshlutann og heildarupphæðina, sem um er að ræða, eins og gert er hér í till. Samkvæmt till. nú er gert ráð fyrir því, að ekki megi leggja meira til hliðar en 15 þús. kr. á ári mest og ekki meira en 1/4 hluta teknanna í þessu skyni skattfrjálst og upplæðin alls megi ekki fara fram úr 150 þús. kr., sem þessara skattfríðinda ætti að njóta. Hér er svo í hóf stillt að því er upphæðir snertir, að ég vænti, að hv. alþm., sem telja ástæðu til að gera slíkar ráðstafanir sem þessar, sjái sér fært að fylgja till. Áætlun um, hverju þetta nemi í lækkaðum skatti, er að sjálfsögðu ekki unnt að gera; það yrði aðeins líkindareikningur. Áður en ég lýk máli mínu um frv., þá þykir mér rétt að vekja athygli hv. dm. á einu atriði í sambandi við skattalögin, sem hefur ekki verið drepið á hér við umr., en ég tel rétt að komi þar fram. Samkvæmt frv., eins og það nú liggur fyrir, virðist vera útilokað, að unnt sé að skattleggja í einu lagi sambúðarfólk, þ.e. karl og konu, sem búa saman eins og hjón, en ekki hafa verið vígð. En eins og öllum hv. dm. er kunnugt, þá hefur skattstofan hér í Reykjavík til þessa heimilað slíku fólki í mjög mörgum tilfellum, a.m.k. ef um barn er að ræða, að telja fram sameiginlega og leggja skattinn á í einu lagi. Ég er því alveg sammála, að sjálfsagt sé, að löggjöfin reyni að hafa áhrif í þá átt, að fólk giftist heldur á venjulegan borgaralegan hátt en að búa í slíkri sambúð sem hér um ræðir. En mér þykir þó rétt að vekja athygli á því, að hér er um verulega breytingu í framkvæmd að ræða frá því, sem nú er. En mér er kunnugt um, að þetta hefur samkvæmt skilningi skattstjóra og ég ætla fjmrn. aðrar afleiðingar, sem sé þær, að slíkt sambúðarfólk sem hér um ræðir og hingað til hefur greitt hjónaiðgjald til trygginganna eða það hefur verið skattlagt sameiginlega af skattstofunni, á nú eftir skilningi þessara stjórnarvalda að greiða einstaklingsgjald hvort fyrir sig, og það hlýtur að leiða til mjög verulegrar hækkunar á gjöldum þessa fólks, því að gjald tveggja einstaklinga, karls og konu, er stórum mun hærra en kvænts karlmanns fyrir hann og konuna. Þetta er rökrétt og sennilega óhjákvæmileg afleiðing af þessum breytingum laganna, sumpart ákvæðum, en sumpart framkvæmd þeirra. 



Herra forseti. Ég þarf nú ekki að svara miklu þeim athugasemdum, sem hafa komið fram hér við þessa umr., en vildi þó aðeins segja nokkur orð um athugasemdir frá hv. 1. þm. N–M. Hann segir, að n. leggi á móti því, að hægt sé að framkvæma skattalögin, með því að vilja ekki mæla með því, að hans till. verði samþykktar, og þetta eigi allt saman að vera samkomulag við skattstjórann í Reykjavík. Þessi ummæli hans eru náttúrlega byggð á ákaflega miklum misskilningi. Þegar ég ræddi um skattstjórann í Reykjavík, þá ræddi ég um hann í sambandi við þá reglugerð, sem verið er að semja um þessi mál og skattanefndirnar eiga að fara eftir, svo að það er ekki um að ræða, að þetta sé samkomulag við skattstjórann í Reykjavík, heldur er þetta á mati skattanefndanna annars vegar og skattstofunnar og skattayfirvaldanna hins vegar, þessi atriði sem hér um ræðir, eins og svo mörg önnur atriði í skattalöggjöfinni. Það hefur ekki þótt gerlegt að setja svo fastákveðnar reglur í löggjöfinni, að ekki yrði hér að vera eitthvert svigrúm fyrir viðkomandi aðila til þess að fara eftir, enda stendur víða í löggjöfinni „eftir mati skattayfirvaldanna“. Hv. þm. minnti m.a. á það, að það væri að fara aftur til minni frádráttar að setja takmarkið um ferðakostnaðinn við 200 km vegalengd. Ég upplýsti áðan, að n. var á þeirri skoðun, að þetta lágmark væri of hátt, það ætti að færast niður, og er því meiri ástæða til þess að halda því fast fram, að svo verði, eftir þær upplýsingar, sem komu frá hv. þm. Og ég vona þá, að hann beiti sínum áhrifum til þess, að það verði tekið upp í reglugerðina, að það verði a.m.k. ekki fært hærra en svo, að það sé engin rýrnun fyrir viðkomandi skattaðila. Það er alveg eins í skattalöggjöfinni hér í sambandi við 35. gr. laganna, þ.e.a.s. 14. gr. frv., að þar er lagt á vald skattanefndanna, skattayfirvaldanna og yfirskattanefnda að meta þær ástæður, sem fyrir hendi eru á hverjum tíma, þegar um er að ræða að draga frá gjöld í sambandi við sjúkdóma, og svo er á fleiri stöðum í lögunum. Komi það fram, að skattanefndirnar eða skattayfirvöldin beiti ákvæðum laganna út fyrir þau takmörk, sem lögin ákveða, eða á þann veg, að það þyki óeðlilegt og ósanngjarnt, þá liggur það fyrir að sjálfsögðu að fá slíkt leiðrétt alveg eins með þessa löggjöf og hverja aðra, og vil ég í sambandi við það leyfa mér að benda á, hversu oft hefur orðið að hnika til eða breyta framkvæmd laga um almannatryggingar, vegna þess að það var ómögulegt að setja föst ákvæði um margvísleg fyrirmæli og margvísleg tilvik í þeim lögum. Og sama er að segja að sjálfsögðu um skattalögin. Hér verður að vera fullur skilningur skattayfirvaldanna og þeirra, sem framkvæma það fyrir þeirra hönd, og er útilokað að setja um þetta fast ákvæði með lögum frá Alþ., svo að ekki séu einhverjir árekstrar eða það geti verið gildandi ákvæði í hvaða tilfelli sem er. Ég veit, að það skilur þetta enginn betur en hv. þm. sjálfur, enda sagði hæstv. ráðh. hér: Hvernig dettur hv. þm. í hug að segja svona vitleysu? - Það væri nú kannske nægilegt fyrir mig að taka þessi orð upp og vísa til þeirra. Engum manni öðrum en honum ætti að vera kunnugra um, hversu erfitt er að fastákveða þetta með lagafyrirmælum. Hv. þm. spurði, hvort ætti að hafa þessi lög frá þinginu að engu, og átti hann þar aðallega við framkvæmdina á 5. gr. laganna um það, ef maður seldi hús og keypti sér annað í staðinn. Ég vildi nú spyrja hv. þm., sem er mjög kunnugur þessum málum, að því, hvort honum t.d. þætti það réttlátt, ef maður hefði selt eign, sem hann væri búinn að eiga skemur en þennan tíma, byggði sér svo hús, sem væri jafnmikið að kostnaðarverði og hitt, sem hann seldi, og sýnilegt, að hér væri ekki um annað en eignayfirfærslu að ræða, þ.e. fyrri eign flutt yfir í aðra fasteign, en þegar tvö ár væru liðin, þá ætti hann t.d. eftir að setja í þetta hús annaðhvort lyftu, sem ætti að koma í húsið, dúka á stiga, eitthvað af hreinlætistækjum eða eitthvað af slíku, sem hann gæti e.t.v. ekki verið búinn að setja inn, vegna þess annaðhvort að það hefði verið bannað að flytja þetta inn, eins og hafa nú verið hömlur á undanfarið, eða að lánsstofnanirnar væru þannig, að hann hefði ekki getað komið lánum sínum í gegn eins og hann þyrfti að gera á þessum sama tíma og hefði því ekki getað gert þetta, - hvort það væri þá sanngjarnt að láta skattleggja þann gróða, sem hann hefði haft af hinni seldu eign, og taka ekkert tillit til þess, þó að hann hefði eytt svo að segja öllu því fé aftur eða kannske öllu því fé og meira fé til í hina nýju byggingu, þó að eftir væri að ganga frá slíkum hlutum sem hér um ræðir. Ég hygg, að það mundu engin skattayfirvöld fremja slíkt ranglæti, sízt hv. 1. þm. N–M. Hann mundi ekki einu sinni í ríkisskattanefndinni láta sér detta í hug að beita slíkum tökum í sambandi við framkvæmd málanna. Þá eru menn í n., m.a. ég, sem vildu gjarnan hafa þennan tíma lengri og m.a. miða við það, að maðurinn hefði byrjað á byggingu, einmitt vegna þessara árekstra, sem hér geta orðið á. Þetta verður því að vera eftir mati skattanefndanna á hverjum tíma, og þá kemur fyrst og fremst til þess að meta það sem grundvallaratriði, hvort maðurinn er að skipta um eign til þess að hafa af því ágóða, en það er alveg ákveðið í lögunum, að þá er ágóðinn skattskyldur, ef um það er að ræða. Ef hann hins vegar er aðeins að byggja það fyrir sjálfan sig til þess að skipta þannig um eign, láta af hendi aðra eign, sem kostar kannske jafnmikið, og fær sér nýja, sem honum er að einhverju leyti hentugri á einn eða annan hátt, þá á ekki að skattleggja gróðann. Þetta er höfuðsjónarmiðið. Og það er alveg fastákveðið í lögunum. Þá sagði hv. þm., að ég hefði engu svarað um þá athugasemd, sem hann gerði í sambandi við skip og flugvélar. Ég bið afsökunar á því að hafa ekki upplýst það, en ég get sagt hv. þm. það, að það er með vilja gert hjá mþn. að setja þessi ákvæði inn, alveg með opnum augum fyrir því, að þetta er einmitt eina leiðin til þess að geta unnið upp eitthvað af því tapi, sem oft og tíðum fellur á þessa menn í sambandi við reksturinn. Við teljum ekki, að það sé nokkurt vit í því, að menn eigi að kaupa skip, taka á sig kannske 300–400 þús. kr. rekstrartap á hverju ári, fá afskriftir samkv. lögum, sem verða ekki gildandi afskriftir, vegna þess að það er ekki hægt að draga það frá neinum ágóða, því að hann hefur ekki verið til, - en svo ef hægt er að selja, þá eigi að skattleggja afskriftirnar án þess að mega draga tapið frá. Það má að vísu færa tap á milli tveggja ára innan vissra takmarka, en það gæti vel svo farið, að ef ætti að skattleggja þennan gróða, þá sæti aðili eftir með stórkostleg töp, sem væri ekki hægt að greiða upp. Þetta veit hv. þm. Ef hins vegar er um það að ræða, að hann heldur áfram rekstri og kaupir sér nýtt skip í staðinn eða nýja flugvél, þá er hann hér að byggja upp varasjóð fyrir áframhaldandi rekstur til þess að geta mætt e.t.v. stórkostlegum töpum síðar. Þetta hefur verið skilningur þessara aðila, sem um þetta hafa fjallað, einnig skilningur hæstv. ríkisstj., að á þessum tímum sé þetta sjálfsagður hlutur. Ég veit hins vegar, að það eru til menn í þinginu, sem mega aldrei hugsa til þess, að menn fái nokkurn tíma nokkurn gróða, án þess að ríkið taki af því stóran skerf, - ja, helzt allan gróðann eða a.m.k. kúfinn af honum, en láti sömu viðkomandi aðila bera allar byrðarnar af rekstrinum og því tapi, sem honum hefur fylgt. Þetta ákvæði er ekki eingöngu gert fyrir skattþegnana. Þetta er líka gert fyrir ríkissjóðinn, þegar komið er inn á þá braut, að það er kvakað til ríkissjóðsins um að láta stórkostlegt fé af höndum til þess að halda atvinnurekstrinum áfram einmitt vegna þeirrar stefnu, sem hefur verið rekin hér í skattamálum á þessa aðila, að þeir hafa aldrei fengið frið til þess að safna neinum sjóði. - Þetta er svar mitt í sambandi við þær afskriftir. Um allar hinar 160 skattanefndir, sem hv. þm. talaði um, get ég upplýst hann um það, að það getur vel komið til greina, a.m.k. verði ég áfram í mþn. í skattamálum, að það verði sótt fast að leggja allar þessar 160 skattanefndir niður, breyta alveg þessu fyrirkomulagi frá því, sem nú er. Ég tel, að það sé ekkert vit í því að vera að halda 160 skattanefndum í landinu til þess að peðra þessu niður á íbúana. Ég held, að það sé hægt að gera þetta miklu einfaldara og miklu kostnaðarminna fyrir ríkið og miklu öruggara. Ég skal hins vegar ekki ræða það atriði nú, það gefst kannske tækifæri til þess að ræða það síðar. Þetta er eitt af þeim atriðum, sem hafa verið rædd í mþn. og er óútrætt þar, en verður áreiðanlega rætt frekar, hvort ekki sé hægt að gera þetta allt saman einfaldara og ódýrara fyrir ríkissjóð. Ég held, að það hafi ekki verið annað, sem ég þurfti að svara í sambandi við athugasemdir frá hv. 1. þm. N–M., en ég skal þá aðeins segja nokkur orð í sambandi við brtt. á þskj. 730 og þau ummæli. sem féllu frá hv. frsm. minni hl. Það hafði líka komið mjög til umræðu í mþn. sú stefna, sem mörkuð er í 1. brtt. hans, og fara jafnvel enn lengra en þar er ákveðið. Það var m.a. rætt í n. að fella niður alveg allar upphæðir, sem væru undir 100 kr., á sama hátt og ætlazt er til í brtt., og enn fremur allar upphæðir, sem væru fyrir neðan 200 kr., er lagðar væru á alla þá aðila, sem eru frá 16 ára til 21 árs og yfir 65 ára. Um þetta varð ekki samkomulag í n., ekki af því, að það væri andúð gegn þessu út af fyrir sig, síður en svo, heldur vegna þess, að sú upphæð, sem þetta hefði kostað ríkissjóðinn, sem hv. þm. sagði að mundi nema um einni millj. kr., rúmaðist ekki innan þess, sem búið var að gera samkomulag um í sambandi við rýrnun tekna til ríkissjóðs, nema því aðeins að leggja þessa byrði á einhverjar aðrar herðar. Þetta vildi ég láta koma fram hér, að það er ekki gert af andúð á þessu fólki og það er ekki heldur gert vegna þess, að við teljum ekki, að það sé raunverulega eðlilegast að gera það, heldur var á þessu stigi málsins ekki hægt að koma þessu fyrir innan þessara takmarka, nema taka það einhvers staðar annars staðar. Þetta er því eitt af þeim atriðum, sem verður áfram haldið að ræða um og e.t.v. að breyta á næsta ári eða þegar gengið verður frá heildarendurskoðun laganna. Um 2. brtt. hv. þm. vil ég segja það, að hann vill bæta hér inn í þeim öðrum aðilum, sem sækja þurfa atvinnu til staða fjarri heimilum sínum, en sjómönnum á fiskiskipum og draga einnig frá dvalarkostnað þeirra. En hér er einmitt gengið á móts við þá, sem vilja marka þá stefnu, sem verið er að reyna að marka með þessu frv., og hv. þm. vill fara enn lengra inn á þá braut, þ.e. að gefa þeim mönnum meiri fríðindi, sem vinna að fiskveiðum. Báðir hv. þm., sem flytja þessa till., hafa borið fram till. um að fara miklu lengra í að gefa hlunnindi þeim aðilum. sem vinna að fiskveiðunum, gefa þeim skattfrjálsan 1/3 af sínum launum, en á sama tíma eru þeir að tala um, að það sé alveg sjálfsagður hlutur að láta aðra í landinu njóta þessara sömu fríðinda. Þetta rekst nú nokkuð á, finnst mér. Mér er hins vegar alveg ljóst, að þegar búið er að gefa öllum fiskimönnum í landinu takmarkalaust skattfrelsi á einum þriðja af þeirra tekjum, þá koma einmitt kröfur einnig frá þeim aðilum, sem hér eru að bera fram þessa kröfu, um að láta aðra menn í þjóðfélaginu njóta sömu réttinda, svo að það sé ekki verið með neitt misrétti hér á þegnana. Fyrst eru haldnar hér langar hrókaræður um það, að það sé of skammt gengið í sambandi við fríðindi sjómannanna; svo eru af þessum sömu mönnum haldnar enn aðrar hrókaræður um það, hvers vegna aðrir menn séu ekki látnir fylgja þessum mönnum í þeim fríðindum. sem hér er verið að gefa. Ég held, að hv. Alþ. eða a.m.k. hv. meiri hluti Alþ. taki nú ekki svona gagnrýni mjög alvarlega. Hér hefur hv. þm. einnig talið nauðsynlegt, að hafður væri sá fyrirvari, að þetta væri allt eftir mati skattayfirvaldanna, og er þar á sömu skoðun og ég í því máli. Þá vil ég aðeins segja nokkur orð um 3. brtt. Hún hafði ekki verið rædd í mþn. En ég vil segja það persónulega frá mínu sjónarmiði, að ég tel, að það komi mjög til athugunar við áframhaldandi endurskoðun skattalaganna að taka upp einhverja þá reglu eða hliðstæða reglu og hér er farið fram á. Ég hafði borið fram í mþn. í skattamálum að taka upp reglu um skattfrelsi á því, sem lagt er til hliðar af sparifé, og aðrir nm. höfðu haft einnig um það bæði frumtillögur og umræður, og það var mjög mikill áhugi manna að gera eitthvað í þá átt, að ekki væri tekinn skattur af ákveðnum tekjum manna, ef það væri sett á sparisjóði eða til einhvers annars, nokkuð líkt og farið er hér fram á. En einmitt vegna þess, að ekkert af þessu rúmaðist innan þeirra takmarka, sem n. voru sett, eins og þegar er kunnugt, þá var ekki hægt að ræða þetta mál til hlítar, en ég tel sannarlega, að það komi mjög til athugunar, að eitthvert slíkt ákvæði verði sett til frambúðar í lögin, og vænti þess, að hv. frsm. minni hl. geti fallizt á, að það sé ekki eðlilegt, að slík brtt. sé sett inn við 3. umr. í síðari d., því að sjálfsögðu þarf að hugsa um ýmis önnur atriði í sambandi við þetta, sem framkalla einnig, ef ekki hliðstæð fríðindi, þá a.m.k. umræður um hliðstæð atriði. Þetta er það eina, sem ég vildi segja um þessa till. Að síðustu vil ég svo út af aths. hv. frsm. minni hl. um sambúðarfólk segja það, að ég er honum ekki alveg sammála um þetta atriði. Ég tel, að þetta atriði í skattalöggjöfinni þurfi engu að breyta í sambandi við þau ákvæði, sem eru í tryggingalöggjöfinni um þetta fólk, og ekki heldur því, sem hann talaði hér um, að það þyrfti að breyta iðgjöldunum. Það er alveg ákveðið ákvæði um það í tryggingalöggjöfinni, að iðgjöld skuli þar leggja á hjón og á fólk, sem býr saman. Hv. þm. hefur meira að segja fylgt þeirri reglu í framkvæmdinni, að ef þau hafa búið saman og átt börn saman, þá hefur stofnunin skoðað það eins og um hjón væri að ræða, og þau hafa einnig greitt iðgjöld eftir hjónareglum og konurnar fengið ekkjubætur, ef þær hafa átt börn með mönnum, sem þær hafa búið með. Þetta veit hv. þm., og ég sé ekki, að þessu raski nokkurn hlut það ákvæði, sem hér er um að ræða. Þau fá hins vegar ekki sama rétt í sambandi við skattaframtal, nema því aðeins að þau séu hjón, og þau eru sannarlega ekkert of góð til þess að ganga undir það jarðarmen, - ef það mætti orðast svo, - úr því að þau búa saman, eiga börn saman, að fylgja þá landslögum. Það á sannarlega ekki að ýta undir það, að menn hópum saman geti búið með konum, átt með þeim börn án þess að tryggja þeim jafnrétti í sambandi við eignir manna. Það er alve,g fjarri mér að vilja styðja að því, að þessu ákvæði í frv. verði breytt, enda hefur ekki hv. þm. borið fram neinar brtt. í sambandi við það.



Herra forseti. Ég þarf nú ekki að svara þm. Barð. neinu í raun og veru. Hann reyndi svolítið að hártoga það, sem ég sagði. Hann sagði sjálfur, að hann væri samkvæmur við skattstjórann, hvernig þetta yrði haft í framkvæmdinni. Það voru ekki mín orð. Það voru hans orð. - Þá minnti ég hann á, að það væru í kringum 260 skattanefndir í landinu, svo að það væri ekki skattstjórinn í Reykjavík, sem talaði við alla um framtölin. Sömuleiðis er það, að þótt skattan. verði færri og framkvæmdin gerð einfaldari seinna meir, þá kemur það þessu máli ekkert við núna. Þær eru núna þetta. En það, sem gaf mér tilefni til að standa upp, var það, að ég fór að lesa till. á þskj. 730 frá 4. þm. Reykv. og vildi leyfa mér að gera við eina brtt. Hún er við 3. liðinn. Hjá honum hljóðar till. svona: „Fjölskyldumenn, sem eiga ekki 90 ferm. íbúð eða stærri, þegar l. þessi öðlast gildi“ o.s.frv. Hann ætlast í fyrsta lagi til þess, að þeir menn, sem geti orðið þeirra hlunninda aðnjótandi, sem í þessari gr. stendur, verði að vera fjölskyldumenn. Nú er það vitaður hlutur, að meðan maðurinn er einhleypur og hefur sínar tekjur, þá á hann hægra með að leggja fyrir, ef hann hefur ákveðið mark að stefna að og vill safna fé til þess, og þess vegna legg ég til, að í staðinn fyrir fjölskyldumenn komi „menn“ og þeir þurfi ekki að eiga íbúð. Ég legg til, að gr. byrji svona: „Menn, sem eiga ekki íbúð, þegar l. þessi öðlast gildi“ o.s.frv. Með því fá allir menn í landinu, ógiftir eða giftir, sem eiga ekki íbúð, loforð um það, að allt að 15 þús. kr. af þeirra tekjum, ef þeir geta lagt þær fyrir til að tryggja sér framtíð, annaðhvort með því að kaupa hús í kaupstað eða kaupa jörð í sveit, - það er íbúð líka á henni, - ef þeir geta lagt það fyrir, þá fái þeir það frádráttarbært á ári, allt þangað til þeir eru búnir að fá 150 þús. Og þó að fjölskyldur ýti á eftir, börnin ýti á eftir um að reyna að fá sér íbúð, þá er ég alveg viss um það, ef svona ákvæði væri sett inn, þá mundi það verða mjög til þess, að einhleypir menn hugsuðu meira um sína framtíð og reyndu frekar að tryggja sér fé til þess að geta búið um sig, þegar þeir giftast eftir nokkur ár. Ég tel þess vegna, að þessi brtt. mín sé til bóta, og ég vona, að frsm. geti fallizt á hana, og ég vona, að þm. Barð., þegar hann fer að hugsa um þetta seinna, - hann segist nú hafa verið að hugsa um þetta sama, - sjái líka, að það þarf að víkka tillöguna út, þannig að hún geti náð ekki bara til fjölskyldumanna, heldur manna, sem eiga ekki hús. Aftur á móti sé ég enga ástæðu til þess fyrir menn, sem eiga hús, 90 m2, að láta þá bara fá þetta til þess að geta selt það hús og byggt annað. Nú skal ég geta þess í sambandi við þetta ákvæði um tvö árin, sem við höfum deilt um og ég vil fá skýrara ákvæði um, að það versta verk, sem ég hef þurft að gera sem ríkisskattanefndarmaður, er einmitt út af fimm ára ákvæðinu, sem var í l. um það að selja hús. Ég skal þá segja það líka, og þið getið þá séð á því líka, hve nauðsynlegt er að prenta lögin, að það var lögfræðingur í Reykjavík, sem hafði mikinn praksís og sat á Alþ. um tíma, sem lét konu, sem hann var fjárhaldsmaður fyrir, selja húseign fimm dögum áður en hún var búin að eiga það í 5 ár og fá á sig tekjuskatt á annað hundrað þúsund krónur fyrir ágóða af hússölunni. Lögin voru ákaflega skýr, og hún varð að borga tekjuskatt af því. En hann hefði haft fulla þörf á því, sá lögfræðingur, þó að hann væri lögfræðingur og ekki skattanefndarmaður, að hafa lögin í einu lagi, svo að hann gæti séð, hvað eru l., en ekki á ótal stöðum, eins og nú á að vera. Og ég spái því, að þegar skattanefndir fara að toga sitt á hvað þetta ákvæði og hvort það sé nú búið að byggja húsið, þegar þrjú ár eru liðin eða fjögur ár eru liðin eða fimm ár eru liðin, þá fari mörgum svipað. Það má náttúrlega segja það, að það eru tvö ár tiltekin í frv., en ekki sagt, hvort það á að vera búið. Það á að halda opnum sköttunum í nokkuð mörg ár, þangað til það er víst, að húsið sé búið. - En það var nú til þess að gera grein fyrir þessari brtt., sem ég hef nú hripað hérna upp við brtt. á þskj. 730, sem ég kvaddi mér hljóðs.



Út af brtt. hv. 1. þm. N–M. við till. mína og hv. 10. landsk. (GÍG) vil ég taka fram, að ég get fallizt á hana og mun greiða henni atkv. Nái hún samþykki, mun ég að sjálfsögðu óska eftir því, að till. þannig breytt verði samþ. af hv. dm. Viðvíkjandi því, sem hv. frsm. sagði um þær ábendingar, sem ég gerði hér áðan í sambandi við breytingar á skattlagningu sambúðarfólks, þykir mér rétt að taka þetta fram: Það var ekki mín ætlun að flytja neina brtt. við l. í sambandi við þetta atriði, heldur vildi ég gjarnan, að það kæmi hér fram í umr., að þetta hefði verið athugað. En það, sem fyrir mér vakti, var það, að það er e.t.v. nokkuð harðneskjulegt að beita þessu ákvæði nú þegar á fyrsta ári, sem ekki er leitt í l. fyrr en núna einhvern tíma í aprílmánuði og á að gilda gagnvart skattlagningu á tekjur ársins 1953, því að hugsanlegt er, að eitthvað af þessu fólki, og það mun vera þarna um töluvert margt fólk að ræða, hefði viljað breyta sinni hjúskaparstétt, ef um þetta hefði verið vitað. Það getur munað, skilst mér, fast að þúsund krónum, sem geta orðið hærri tryggingagjöld hjá fólki, ef það er skattlagt eins og gert er ráð fyrir á skattstofunni nú, eða eftir þeim aðferðum, sem áður voru hafðar, þar sem sambúðarfólk, sem var skattlagt í einu lagi, var látið greiða hjónaiðgjald til trygginganna. Ég vildi út af ummælum hv. frsm. segja það, að það er ekki Tryggingastofnunin, sem leggur þessi gjöld á. Samkvæmt lögum eru það skattanefndir, sem ákveða gjöldin, og það eru þær, sem setja reglurnar um þetta, að sjálfsögðu að nokkru leyti í samráði við Tryggingastofnunina. Og ég minnist þess ekki, að neins staðar í lögunum séu ákvæði um það, að iðgjöld á sambúðarfólk skuli vera önnur en á tvo einstaklinga. Það er aðeins framkvæmdaratriði, sem hefur byggzt á þeirri túlkun, að sambúðarfólk, sem er skattlagt eins og hjón til ríkisins, sé einnig skattlagt eins og hjón til Tryggingastofnunarinnar. Um leið og framkvæmdin gagnvart ríkissjóði breytist, telja skattayfirvöldin - og sennilega réttilega, að það hljóti einnig að breytast tilsvarandi að því er snertir álagningu iðgjaldanna. Það, sem ég því vildi vekja athygli á með þessu, er nánast það, hvort ekki væri til athugunar að veita einhverja undanþágu frá því nú á fyrsta ári, ef þetta ásamt öðru mætti verða til þess, að fólk tæki heldur á sig hnapphelduna - held ég hv. frsm. hafi orðað það - en að vera í þessum lausakaupum áfram.



Herra forseti. Ég er að vísu meðmæltur því, að skattalögin séu prentuð í heild sinni, en séu ekki í smábútum. En á hinn bóginn finnst mér óþarfi, að það sé gert tvisvar á ári, og þar sem það liggur beinlínis fyrir, að endurskoðun skattalaganna heldur enn áfram og væntanlega er mjög skammt eftir því að bíða, að þeirri framhaldsendurskoðun verði lokið og þá þurfi að prenta skattalögin, þá segi ég nei.



Með tilvísun til grg. hv. 1. þm. Eyf. segi ég nei.



Herra forseti. Það er nú orðið áliðið dags og reyndar komin nótt og málið hins vegar mikilsvert, sem hér er til umr., og veit ég ekki, hvort ég get komizt af með mjög skamman tíma til að segja það, sem ég hafði hugsað mér að segja.

Ég vil gera athugasemd. Ef hv. þm. hyggur, að hann tali alllangan tíma, þá mun ég heldur fresta umr. og taka málið aftur fyrir á morgun.

Ég mun ekki tala í hálftíma.

Ég hygg nú samt sem áður, að ég vildi þá heldur fresta umr.

Bernharð Stefánsson: Herra forseti. Þó að ég hafi haft þá skoðun, að rétt væri að setja ný áfengislög, og væri reiðubúinn til að fylgja í höfuðatriðum frv. því, sem lá hér fyrir hv. d. í fyrra, og þó að ég enn fremur greiddi þessu frv. atkvæði og það með ánægju, þegar þessi deild afgreiddi það til hv. Nd., þá er ég nú í miklum vafa um, hvort ég greiði því atkv. eins og hv. Nd. hefur gengið frá því, ef ekki fást þar á nokkrar breytingar, og ég tel, að þessi hv. d. hafi gengið frá frv. meira í samræmi við 1. gr. þess heldur en hv. Nd. Ég skal vegna tímans ekki fara nánar út í það, en þetta er mín sannfæring. Ég sé ekki, að frv., eins og það kemur frá hv. Nd., breyti nokkuð verulega núverandi ástandi eða núverandi löggjöf í nokkrum þeim atriðum, er máli skipta. Í fljótu bragði virðist aðalbreytingin vera sú frá gildandi lögum, að í frv. er á yfirborðinu heimilað, að veita megi fleirum en einu 1. flokks veitingahúsi leyfi til vínveitinga, en sá er galli á gjöf Njarðar, að ekkert veitingahús fengi sennilega slíkt leyfi, ef frv. verður samþ. óbreytt, því að svo er ákveðið, fyrir utan það, að alltaf á að bera slíkt undir bæjarstjórnir, þá þarf nú líka að bera það fyrir fram undir bæjarstjórnir, hvort yfirleitt megi veita vinveitingaleyfi í bænum, og við þekkjum allir þann áróður, sem hafður er í frammi alltaf þegar þessi mál ber á góma, og við þekkjum það einnig, hversu þeir fulltrúar, sem kosnir eru af almenningi, eru oft veikir fyrir áróðri, svo að ég dreg það mjög í efa, að með samþykkt frv. óbreytts yrði nokkru veitingahúsi veitt vínveitingaleyfi, heldur mundi rassvasavínið halda áfram á samkomum, bæði á veitingahúsum og öðrum skemmtistöðum. Og í annan stað er óvíst, að nokkurt veitingahús sæi sér hag í því að frv. óbreyttu að taka upp vínveitingar, þó að leyft væri, vegna þess að í frv. er bannað að gefa veitingahúsi nokkurn afslátt á áfengi, sem það kaupir í áfengisverzluninni. Ég hygg, að það gæti vel staðið svo á, að ríkisvaldið sæi sér hag í því, að hóteli yrði komið upp, fullkomnu hóteli, sem gæti veitt útlendum ferðamönnum góðan beina, og vildi gjarnan styðja að því t.d. á þennan hátt, en það er bannað í frv. Ég man það, að hér fyrir örfáum árum var samþ. frv. um það, að ríkið ásamt tveimur öðrum aðilum kæmi upp nýtízku hóteli hér í Reykjavík. Það var áætlað þá, að þetta hótel kostaði 15 millj. kr., en ef það ætti að fara að byggja slíkt hótel nú, og lagaheimildin er víst fyrir hendi enn til þess, þá er ég hræddur um, að kostnaðurinn yrði heldur hærri en 15 millj. kr., og þó að þessu veitingahúsi væri nú komið upp með hjálp ríkisins og framlögum Eimskipafélagsins og annarra aðila, þá er ég ákaflega hræddur um að rekstur svo dýrs hótels yrði erfiður, og hætt við, að það yrði baggi á þeim aðilum, sem því kæmu upp, og þá álít ég, að það væri ekki öðruvísi hentugra að styðja slíkt hótel heldur en með því að veita því nokkurn afslátt á því áfengi, sem það keypti í áfengisverzluninni til veitinga. Ég hef því leyft mér ásamt öðrum hv. þm. að bera fram tvær brtt. við þetta frv. Fyrri brtt. er á þskj. 754 og er um það, að síðasti málsl. 9. gr. falli niður, en sá málsl. er þannig í frv.: „Óheimilt er að gefa veitingamönnum afslátt frá hinu ákveðna útsöluverði til almennings.“ Þessa till. flyt ég ásamt hv. þm. Mýr. (AE). Auðvitað verður þetta túlkað svo af þeim góðgjörnu mönnum, sem ræða um þessi mál frá annarri hlið heldur en ég, að ég vilji með þessu fyrirskipa það, að hótelum sé gefinn afsláttur á víni, en hver, sem les till., sér það, að svo er ekki, heldur finnst mér alveg óþarft að banna þetta sérstaklega í lögum. Ef liðurinn væri felldur niður, þá væri það á valdi hæstv. ríkisstj., hvort hún gæfi þar einhvern afslátt á, ef henni þætti það nauðsynlegt eða henta, og sé ég enga ástæðu til þess, eins og ég hef áður minnzt á og fært rök að, að leggja bann við slíku. Þá er önnur brtt. á þskj. 755 frá mér, hv. þm. V-Sk. (JK) og hv. þm. Mýr. (AE), um það, að 2. málsgr. 12. gr. falli niður, en 2. málsgr. 12. gr. hljóðar svo: „Leyfi til vínveitinga samkvæmt þessari gr. má þó því aðeins veita, að hlutaðeigandi bæjarstjórn hafi fallizt á, að vín verði til sölu í veitingahúsum í bænum.“ Okkur flm. finnst alveg óþarft, að þetta ákvæði sé í frv., og teljum, að það mundi verða til þess, að fram kæmi óeðlilegur og leiðinlegur áróður í þessu máli í hvert sinn, sem slíkt væri borið undir bæjarstjórn, og algerlega óþarft, vegna þess að síðar í gr., í 4. málsgr. sömu gr., stendur: „Áður en vínveitingaleyfi er veitt, skal leita umsagnar bæjarstjórnar og áfengisvarnanefndar í þeim kaupstað, er í hlut á.“ Það er ekki litil áherzla, sem lögð er á íhlutun bæjarstjórna um þetta, þegar það þarf að taka það fram tvisvar í sömu gr., og hvernig sem menn eru nú sinnaðir í bindindismálum og þess konar, þá skil ég ekki annað en að menn athugi það og skilji, að það er þó a.m.k. óþarfi að taka þetta tvisvar fram, hvað sem öðru líður. Í seinni staðnum er að vísu aðeins talað um umsögn, en í fyrri staðnum um samþykki, en ég býst við, að í framkvæmd yrði það í flestum tilfellum það sama, nema sérstök knýjandi nauðsyn væri til annars, því að auðvitað mundi ríkisstjórn hika við, þegar hún er búin að leita umsagnar bæjarstjórnar og bæjarstjórnin segir í sinni umsögn, að hún sé því mótfallin, að veitingahús fái vínveitingaleyfi, að veita vinveitingaleyfi gegn andmælum bæjarstjórnarinnar, og okkur flm. finnst ákvæðið í seinni staðnum algerlega nægilegt í þessu efni. Vona ég því fastlega, að þessi brtt. okkar verði samþ. Það hefur verið talað um tvær stefnur í þessu máli, annars vegar útrýmingu áfengis, sem ekki getur orðið með öðru móti en þá banni, sem stranglega væri framfylgt, og hins vegar frelsi, sem góðviljaðir menn segja að þýði sama og mikinn drykkjuskap. Báðar þessar stefnur eru hreinar og heiðarlegar út af fyrir sig, hrein afstaða í þeim báðum. Við höfum reynt frelsið í þessum efnum í margar aldir, og auðvitað var mikill drykkjuskapur hér á landi í langan tíma. En þegar ég var ungur maður, þá var svo komið þrátt fyrir frelsið, t.d. um 1910 og árin bæði fyrr og eftir, að drykkjuskapur var alveg að hverfa, a.m.k. meðal ungra manna. Ég var tvö ár skömmu eftir aldamótin í skóla á Akureyri, og ég sá varla nokkurn tíma drukkinn mann nema einn gamlan karl. Ég var hér líka um tíma, þegar ég var ungur maður, í Reykjavík, og ég sá aldrei drukkinn mann þann tíma, sem ég var hér, hvorki ungan né gamlan. Auðvitað sá ég ekki athafnir allra Reykvíkinga, þótt ég dveldi hér, en nokkuð er það, að nú ganga menn tæplega úti á götu öðruvísi en að sjá drukkinn mann. Svo reyndum við bann við áfengum drykkjum. Ég man vel eftir þeim tíma, eins og ég man vel eftir a.m.k. hálfum öðrum áratug, áður en bannið gekk í gildi, og mér virtist bannið hafa þau áhrif, að í staðinn fyrir það, að fyrir bannið þótti skömm að því að drekka mikið, a.m.k. skömm ungum mönnum, þá fór það að þykja sómi. Og menn höfðu alls konar útispjót á bannárunum til þess að ná sér í áfengi, og það var hreint og beint skóli í lögbrotum. En síðan 1922, þegar Spánarundanþágan var gerð, hefur því miður hvorugri þessari stefnu verið fylgt. Það hefur verið séð svo um síðan, að vín hefur verið fáanlegt, en helzt af .öllu með því móti að gera flestalla þá menn að lögbrjótum, sem keyptu það á löglegan hátt í áfengisverzluninni, því að í sjálfu sér er varla hægt að kaupa flösku í áfengisverzluninni til þess að neyta hennar. Það er helzta ráðið, ef maður vill vera alveg viss um að hrjóta ekki landsins lög, að kasta henni niður í götuna, þegar komið er út, og brjóta hana. Auðvitað gera menn þetta ekki, heldur fara með það á mismunandi hátt, en í mjög mörgum tilfellum þannig, að því fylgja einhver meiri eða minni lögbrot. Það er líklega löglegt að drekka vín og veita gestum sínum vín heima á heimili sínu, en það er ákaflega vafasamt, hvort það er löglegt að flytja vínið úr áfengisverzluninni heim á heimili sitt í bíl. Ég man eftir, að hæstv. dómsmrh. fylgdi því máli, að það mætti dæma menn sem vínsala, ef það fyndist vín hjá þeim í bil, þó að engin sönnun væri fyrir því, að þeir ætluðu að nota það til slíks. Ég veit ekki nema menn, sem flytja vin hér frá áfengisverzluninni heim til sín í sjálfri Reykjavík, hvað þá lengra úti á landi, ef þeir eru í bíl, geti átt það á hættu að vera dæmdir sem vinsalar fyrir það, að áfengið er í bílnum. Auðvitað er þetta allt gert í góðri meiningu af þeim, sem trúa því, að alls konar höft gagni. Það hafa áður verið sett ströng l. hér á Íslandi til þess að bæta siðferði manna. Þá voru nú boðorðin enn í gildi, sem sumir eru að tala um nú að afnema. Eitt af þessum boðorðum hljóðar svo: „Þú skalt ekki hórdóm drýgja.“ Og það er eins og að á þeim árum hafi þetta boðorð þótt mest um vert, því að þessi stóreflis lög, stóridómur, voru sett til þess að koma í veg fyrir það, að menn drýgðu hór. Það er ekki að miða. við það, þó að mörgum nútímamönnum finnist ekkert til um það, þó að menn drýgi hór. Það þykir ekki lengur stórsynd, samanborið við að bragða vín, eins og dæmin sanna. En þeirra tíma mönnum fannst það svona álíka verknaður að gera það eins og góðtemplurum finnst nú að drekka staup af víni, og það voru sett l. með stórum refsingum fyrir þennan verknað. Ef það kom fyrir fólk, og þó að það væri ekki nema annan hlutaðeigandann, í þriðja skipti, þá kostaði það karlmanninn höfuðið og konuna það, að henni var drekkt, eins og kunnugt er. Var með þessu komið í veg fyrir lauslæti hér á landi? Ég held nú síður. Ég efast um, að það hafi nokkuð dregið úr því við þessar þungu refsingar. Þá trúðu menn því í þá daga, að það væri hægt að komast í samband við höfðingjann í undirheimum og fá hjá honum styrk til illverka. Það var kallaður galdur, og menn voru dregnir á galdrabálið. Þetta var gert í góðri meiningu sjálfsagt, því að það var gert bæði til viðvörunar öðrum og eins til þess, að þeir seku brynnu þá ekki í helvíti hinum megin. Nú eru breyttir tímar, og engum dettur í hug að taka upp slíkar refsingár að hálshöggva menn eða brenna, jafnvel ekki við því að drekka brennivín, en það er þó alveg sama hugarfarið, sem ræður ýmsum lagaboðum nú viðvíkjandi áfengismálum, eins og réð þessum aðgerðum og 1ögum á 16., 17. og fram á 18. öld. Ef við hyrfum aftur í þá tíma, þá er lítill vafi á því, að þeir, sem nú fylgja fastast fram sem allra mestum hömlum og þvingunum og refsingum í áfengismálum, hefðu verið mjög hrifnir af því að hálshöggva menn fyrir hórdómsbrot og brenna galdramenn, því að það er sama hugarfar sem liggur til grundvallar fyrir hvoru tveggja: trúin á 1agaboð og refsingar. Það hefur verið talað um þáð og jafnvel af merkum stjórnmálamönnum í útlöndum, að það sé kominn tími til að breyta boðorðunum eitthvað. Ég held nú, að þessi gömlu boðorð dugi okkur enn um hríð, eins og skáldið sagði, en eftir þeim anda, sem ríkir og svo greinilega hefur orðið ofan á í hv. Nd. Alþ., þá er sjálfsagt að bæta við einu boðorði, sem ætti að hljóða eitthvað á þessa leið: Ef þú drekkur áfengi, þá drekktu það alltaf í laumi - því að manndómurinn er ekki sá enn að hafa boðorðið alveg ákveðið eins og sjötta boðorðið er og segja: Þú skalt ekki vín drekka.



Herra forseti. Ég var búinn að lýsa þessu frv. við 2. umr. og hef ekki neinu við það að bæta, en síðan hefur komið fram lítil brtt. og er um það, að í stað þess, að „lög þessi öðlast þegar gildi“ kemur: lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1955. - Í öðru lagi er hér bráðabirgðaákvæði, sem ekki var í frv.: „Ríkisstjórninni er heimilt að greiða á yfirstandandi ári læknislaun vegna veittrar læknisþjónustu í Höfðakaupstað, þó ekki yfir eins árs læknislaun samkv. launalögum.“ - Því var lýst, þegar frv. var til 2. umr., að héraðsbúar hefðu þegar í fyrra ráðið til sín lækni og kostað hann. Hann var það ár, a. m. k. hálft árið í fyrra, og þess vegna er þetta bráðabirgðaákvæði sett inn, að það virðist vera sanngirnismál.



Herra forseti. Mér skilst, að breyt., sem lagt er til, að gerð sé á þessu frv., sé sú, að það eigi að ganga í gildi 1. jan. 1955, en jafnframt sé sett bráðabirgðaákvæði um, að laun héraðslæknis eigi að borga allt þetta ár. Mér er nú spurn: Hvaða skýring er á þessu? Ef héraðslæknir er starfandi þarna og ef hann á að fá full héraðslæknislaun, af hverju þá ekki að gera sér grein fyrir því, að embættið er raunverulega stofnað, og láta 1. taka þegar í stað gildi? Og er ekki einmitt líklegra, að það sé hægt að fá góðan mann til þess að gegna þessu starfi, ef það er veitt nú þegar, heldur en ef það á að vera lausastarf fram til áramóta? Ég sé ekki nokkra ástæðu til þess að fara svona að. Mér finnst miklu eðlilegra, úr því að þarna á að vera héraðslæknir, að l. séu þegar í stað látin taka gildi og frv. sé samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það er aðeins ein fyrirspurn. Muni ég rétt, þá eru laun héraðslækna misjöfn eftir því, í hvaða embætti þeir eru. Í launalögunum munu læknishéruðin vera flokkuð niður, ef ég man rétt, í 3 eða 4 flokka og ætluð misjöfn laun. Hvað eru laun héraðslæknis í Höfðahéraði hinu nýja? Það er ekki í launalögunum. Í hvaða flokk héraðslækna á hann að fara? Það er alveg ótiltekið í brtt. og sett líklega á vald ráðh., - kannske það eigi að vera meðaltal af öllu því, sem héraðslæknarnir hafa núna? Ég veit það ekki. Einhver héraðslæknislaun verður hann að hafa, og þau eru ákveðin í launalögunum og eru sem sagt misjöfn. Þess vegna getur brtt. ekki staðizt. Það þarf að vera lagt í vald ráðh. að ákveða, hver launin séu, eða þingið ákveði það, - það er ekki gert í þessu, - því að héraðslæknalaunin eru misjöfn.



Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að leiðrétta þetta, sem hv. síðasti ræðumaður var að tala um. Það stendur hérna í bráðabirgðaákvæðinu: „þó ekki yfir eins árs læknislaun samkvæmt launalögum.“ Og þá mundi einmitt verða tekið tillit til þess, í hvaða launaflokki þetta yrði.



Herra forseti. Ég held, að það sé einhver misskilningur saman við þetta hjá hæstv. dómsmrh. og hv. 1. þm. N-M. Svo er ástatt í þessu héraði, að hreppurinn hefur ráðið lækni, sem nú hefur starfað þar í um 2 ár með ákveðnum launum. Það, sem um er að ræða samkvæmt brtt., er það, að þessi laun, sem samizt hefur um milli hreppsnefndar og læknisins, sem er þarna, verði greidd úr ríkissjóði, þó þannig, að ekki fari fram úr læknislaunum samkvæmt héraðslæknalögunum. Og þótt ekki séu hein ákvæði um það, að þetta hérað sé nefnt í þeim, þá er auðvelt að miða við héruð af sömu stærð, því að það er það, sem ákveður launin.



Herra forseti. Ég skil þessar skýringar, sem hér hafa komið fram frá hv. nm., en þeir svara ekki þeirri spurningu: Hvaða ástæða er til þess, að ríkissjóður taki nú þegar á sig launin, en samt sé látið svo sem l. eigi ekki að taka gildi fyrr en 1. janúar? Hvaða skrípaleikur er hér á ferðinni? Af hverju er verið að dyljast þess, að embættið er þegar stofnað og maður er þegar í því, og hverjum er verið að gera til geðs með því að láta þá svo sem l. eigi ekki að taka gildi fyrr en löngu seinna?



Með leyfi hæstv. forseta. Þetta í launalögunum stendur svo: „Héraðslæknar í Reykjavík og á Akureyri hafa 11100 krónur. Héraðslæknar í 3. flokks héruðum hafa 10200. Héraðslæknar í 2. flokks héruðum hafa 7200–9600. Héraðslæknar í 1. flokks héruðum hafa 6000–7800.“ Og svo stendur: „Ráðherra sá, er fer með heilbrigðismál, setur, að fengnum till. landlæknis og Læknafélags Íslands, reglugerð um skiptingu læknishéraða í þrjá flokka samkvæmt framansögðu, og skal við þá flokkun einkum farið eftir fólksfjölda og samgöngum og þéttbýli, með hliðsjón af, hve erfið héruðin eru.“ Hvar í flokki er þetta hérað, sem ekki er til? Hvaða héraðslæknislaun á að borga í því?



Herra forseti. Eins og þskj. bera með sér og nál. minni hl., hafði ég framsögu fyrir minni hl. í þessu máli. Nú hefur það tekizt svo til í n., að minni hl. er orðinn að meiri hl. og meiri hl. orðinn að minni hl. í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. n. stendur að brtt. á þskj, 747, að vísu annar meiri hl. heldur en stóð að nál., þegar það var gefið út. Minni hl., sem stóð að nál., ásamt einum manni úr þáverandi meiri hl., stendur að þeim brtt., sem hér eru bornar fram, en þær eru fjórar. 1. brtt. er við 1. gr. Það er aðeins orðabreyting á nafninu á héraðinu, sem þykir þægilegri heldur en það, sem sett er í frv. 2. breyting er, að 2. málsgr. falli niður, en það er fyrirmæli um, hvernig starfrækja skuli í félagi sjúkrahús á Egilsstöðum. Það er fyrirmæli, sem Alþ. getur ekki fyrirskipað. Sjúkrahúsið er eign hreppanna. Alþ. hefur ekkert um það að segja og getur ekki fyrirskipað með l., hvernig eigi að starfrækja þetta hús. Það hefur aðeins styrkt byggingu hússins, en ræður ekkert yfir og á ekkert eignarhald á húsinu. Þess vegna er það eðlilegt, að þessi gr. falli niður. Ég lagði til í minnihlutaáliti, að frv. yrði fellt. Það náði ekki samþykki í þessari hv. d. En úr því að það varð ekki, þá er að sjálfsögðu nauðsynlegt að laga frv., svo að það sé þó ekki til vansa fyrir hv. Alþ. að samþ. það eins og það er nú. 3. brtt. er við 4. gr. Það er, að greinin orðist svo: „Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1955.“ Ég skal skýra, hvers vegna þetta er sett inn í þetta frv. Ég var hins vegar ekki frsm. í því frv., sem var rætt um hér áðan, og lét það í vald þeirra manna, sem um það ræddu, en hér er þetta gert beinlínis af ríkri þörf. Það er ekki hægt að skipta héraði raunverulega svona í miðjum mánuði eða miðri viku eða á miðjum degi. Er eðlilegast, að þetta sé gert um áramót. Það er heldur enginn skaði skeður, þó að það verði að bíða með þetta til þess tíma. Það hefur verið venja áður, þegar stofnuð hafa verið ný héruð, að lögin tækju gildi frá áramótum, en ekki á miðju ári. Það eru tveir læknar nú í héraðinu, einn aðallæknir og einn aukalæknir, og það er þar að auki mjög mikill ágreiningur um það, hvort læknisþjónustan verður nokkuð betri með þeirri löggjöf, sem hér er verið að samþ., en úr því að búið er að samþ. það til 3. umr. og líklegt, að það verði að lögum, verða héraðsbúar að taka því. Hins vegar þykir þó rétt að hafa sömu aðferð hér eins og venjulega hefur verið höfð í þessum málum. Þá er einnig 4. brtt. Það er um, að bráðabirgðaákvæðið falli niður. Það er, að núverandi héraðslæknir skuli eiga rétt á að kjósa, hvoru læknishéraðinu hann vill þjóna, og heldur hann þeirri íbúð, sem hann hefur nú í læknisbústaðnum. Þetta er eðlilegast að sé ekki fyrirskipað með l. Það er vitað, að sá læknir, sem er aðallæknir hér, ætlar að fara frá embætti á þessu ári, og það er mjög mikil ástæða til þess að halda þessu alveg opnu fyrir hina nýju lækna, sem þarna koma þá tveir, hverjir fá það hús, sem fyrir er, og hvernig þeir skipta á milli sín héraðinu. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta nánar, en legg til f. h. þess meiri hl., sem stendur að þessum brtt., að þær verði samþ.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls lagði þá verandi meiri hl. heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. til, að frv. yrði samþ. óbreytt. Nú hefur hins vegar svo skipazt, að hér liggja fyrir till. í fjórum töluliðum og undirliðum frá núverandi meiri hl. heilbr.- og félmn. um að breyta frv. allmikið. Ég er enn þeirrar skoðunar, sem ég var við 2. umr., að ekki sé ástæða til þess að breyta frv. neitt. En ef í það færi að farið yrði að gera breytingar á því á annað borð, þá hefði ég mjög óskað eftir því, að 2. brtt. á þskj. 747 næði þó að minnsta kosti ekki fram, og mun ég leyfa mér að flytja skrifl. brtt. við hana. Liðurinn orðist svo : „Við 2. gr. Greinin orðist svo: Læknar beggja héraðanna annast læknisstörf við sjúkrahúsið á Egilsstöðum, enda hafi báðir rétt á sjúkrahúsvist þar fyrir sjúklinga sína. Stjórn sjúkrahússins á Egilsstöðum ákveður, hvor hinna starfandi héraðslækna skuli vera yfirlæknir við sjúkrahúsið. Landlæknir getur ákveðið, að lyfjabúð sé sameiginleg fyrir bæði læknishéruðin, og setur hann þá reglur þar um.“ Það var gerð grein fyrir þessu máli af hálfu meiri og minni hl. heilbr.- og félmn. við 2. umr. þess, og ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um það frekar nú, þegar komið er langt fram á kvöld, en leyfi mér að afhenda hæstv. forseta brtt. og óska eftir, að hann leiti afbrigða fyrir henni.



Það hefur nú skeð við meðferð þessa máls, að meiri hl. er orðinn minni hl., og skal ég ekki neitt fjölyrða um ástæður til þess, en ég er enn sömu skoðunar eins og ég var við 2. umr., að þetta frv. sé tilefnislaust og óheppilegt, að það sé samþ. Hversu miklir örðugleikar eru á því að ganga sómasamlega frá slíkri tilhögun, að hafa tvo héraðslækna á sama stað, eins og gert er ráð fyrir í frv., verður augljóst, þegar litið er á þær mörgu brtt., sem komið hafa fram nú við síðustu meðferð málsins. Ég skal þó taka það fram, út af brtt., að ég tel, að yfirleitt séu brtt. meiri hl., sem nú er, við frv. heldur til bóta, og mun því greiða þeim atkv., en eftir sem áður tel ég óþarft, að þessi breyt. sé gerð á l. nú, og greiði atkv. gegn frv.



Herra forseti. Ég vil aðeins vekja athygli á því, sem þó ætti að vera óþarft, að það er lærdómsríkt, að við heyrum, að tveir í núverandi meiri hl. eru frv. andvígir. Það er ljóst, að þeir bera fram brtt. sínar til þess þar með að reyna að spilla fyrir málinu, enda er það vitað mál, að þeir menn, sem nú gera sér leik að því að senda mál á milli deilda að ástæðulitlu, eru að stefna frv. í beina hættu, sérstaklega ef ágreiningur er um málin. En það var aðallega út af því, að hv. frsm. gaf skýringuna á því, af hverju gildistakan ætti að vera miðuð við 1. janúar, og mér skildist það vera miðað við skýrslugjafir og annað slíkt. Ég verð að telja það, ef frv. er réttmætt á annað borð, þannig að það veiti fólkinu betri þjónustu heldur en verið hefur, og án þess er ástæðulaust að samþykkja frv., þá er það með öllu haldlaust að vitna í það, að einhverjar skýrslur verði hægari í samningu með því að draga gildistöku frv. í marga mánuði. Hv. frsm. hefur með því að gefa þessa skýringu hér fært öruggar sannanir fyrir því, að þessar brtt. á að fella bæði við þetta frv. og frv., sem rætt var næst á undan.



Herra forseti. Ég vildi aðeins beina þeirri fsp. til hv. 4. þm. Reykv. (HG), hvort ég hef heyrt það rétt áðan, að hann væri ekki flm. að þessum till. Hafi ég heyrt það rétt, þá skilst mér, að það standist varla, að þær séu fluttar af meiri hl. hv. nefndar.



Ég skal ekki blanda mér miklu meir í þessi læknamál en ég hef gert. En ég held, að það sé óhætt að mótmæla því hjá hæstv. forseta, að það sé venja að láta læknaskipti verða um áramót. Síðasta málið, sem við höfum verið með hér á þingi um nýjan lækni, var, að ég má segja, í Hveragerði, og þar stóð: „Lögin öðlast gildi þegar.“ Og það hefur verið venjan, þegar við höfum samþykkt ný læknalög, að setja í seinustu gr., að lögin öðlist gildi þegar, en ég held aldrei frá næstu áramótum. Hér er því beint sagt rangt frá vísvitandi hjá forseta.



Herra forseti. Ég ætti nú sennilega að hafa mjög stutta framsögu fyrir þessu máli og hef það nú reyndar, því að ég hef litla þekkingu á því nema þá, sem ég hef fengið af þeirri ýtarlegu grg., sem liggur fyrir í þessu máli. Það hefur verið lögð veruleg áherzla á það, a. m. k. af sumum hæstv. ráðherrum, að þetta mál gengi fram, enda er málið komið, eins og aths. við frv. bera með sér, frá ríkisstj. Þremur mönnum, þeim Ólafi Jóhannessyni prófessor, Kristjáni Guðlaugssyni hæstaréttarmálaflutningsmanni og Jóhannesi Elfarssyni stjórnarráðsfulltrúa, hefur verið falið að athuga þetta mál, og þeir hafa lagt til, að þær breytingar verði gerðar, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Af frv. sjálfu er ekki auðvelt fyrir hv. þm. að átta sig á því, hvaða breyting er hér gerð, því að eins og 1. gr. ber með sér, þá er vísað til 22. gr. laga um rithöfundarétt og prentrétt. En sú breyting, sem raunverulega er gerð með þessu móti, er sú, að rithöfundar og aðrir listamenn hafa verndun á verkum sínum, ef þetta frv. verður að lögum, í 50 ár í stað 10. Það er rakið hér í þessari grg., að með því að ganga í Bernarsambandið gerðist það, að við fengjum vernd fyrir okkar listamenn í 10 ár á þeirra andans verkum og aðrir, sem eru í Bernarsambandinu ásamt okkur, hafa sín verk vernduð hér jafnlangan tíma frá því, að frumritið kemur út af bók eða öðru andans verki. Þessi breyting, sem hér er farið fram á að verði gerð, er raunverulega, eins og tekið er fram í grg., engin breyting á þessu sambandi. Það er enn fremur augljóst af því, sem þessir þrír menn, sem falið var að rannsaka þetta mál, rekja hér í þessari grg., að samkvæmt Bernarsáttmálanum er hægt að fá tryggð andleg verk lengur en 10 ár, þó að við höfum ekki gengið undir þann samning fram að þessu. En þar sem það liggur fyrir, að mörg ríki hafa ekki gerzt aðilar að Bernarsáttmálanum, þá hafa Sameinuðu þjóðirnar - eða ein deild þeirra - beitt sér fyrir því, að þetta sérstaka samband yrði stofnað til þess að vernda andleg verk gagnkvæmt milli þeirra þjóða, sem í sambandið ganga, og kemur því þetta samband við hliðina á Bernarsáttmálanum. En jafnframt verður sú breyting á gerð, að samkvæmt þessum nýja sáttmála eru andans verk þeirra þjóða, sem eru í sambandinu, vernduð í 50 ár í stað 10, eins og segir hér í þessari grg., með leyfi hæstv. forseta: „Gildi allsherjarsamningsins“ - þ. e. samnings um þetta nýja samband, sem Sameinuðu þjóðirnar hafa beitt sér fyrir - „liggur þess vegna aðeins í því,“ - það kemur mjög greinilega fram í þessum orðum, hvað hér er um að ræða - „að með honum er stofnað til gagnkvæmrar verndar höfundaréttinda í fleiri löndum en Bernarsambandið tekur til. Hann má því skoða sem eins konar viðbótarsamning við Bernarsáttmálann,“ Þær þjóðir, sem þessir gagnkvæmu samningar mundu ná til utan við Bernarsáttmálann, eru taldar upp hér ofarlega á 4. bls. í grg., og eins og þeir þrír menn, sem hafa athugað þetta mál, benda á, er þetta samband ef til vill ekki mjög mikils virði fyrir okkur nema þá sérstaklega gagnvart einu stórríki, Bandaríkjunum. Hin ríkin eru að vísu merk menningarríki, en ég hygg, að það sé rétt, eins og þeir komast þarna að orði, að það er ekki mikið af bókum þýtt úr málum þeirra þjóða. Og þeir benda jafnframt á það, að ef til vill hefði mátt gera sérstakan samning við Bandaríkin um þessi mál án þess að ganga í þetta samband. Þó er það svo, að þeir leggja einróma til, - og á það hefur ríkisstj. fallizt eða menntmrh., sem stendur að því, að þetta frv. er hér borið fram, - að við gerum þennan allsherjarsamning og breytum löggjöf okkar eins og frv. fer fram á, til þess að svo megi verða, þ. e., að í stað 10 ára tímabilsins í 4. gr. ætti almenna verndartímabilið, ævi höfundar og 50 ár að auki, að gilda um þýðingar. Þetta er það, sem gera á og gert verður, ef þetta frv. verður að lögum, að við göngum í þetta allsherjarsamband til viðbótar Bernarsáttmálanum og verndartíminn lengist, eins og ég hef tekið fram. Það er hér lögð áherzla á það, eins og þessir þrír ágætu menn leggja til, að við göngum í þetta samband og samþykkjum þetta frv., til þess að svo megi verða, að Norðurlönd hafi gengið í þetta samband. Hér er einnig skýrt frá till. samnorrænnar nefndar um löggjöf, sem snertir vernd höfunda, eins konar höfundalög fyrir Norðurlönd, og í því samstarfi er gert ráð fyrir, að sameiginleg löggjöf verði fyrir öll Norðurlönd, og byrjað að vinna að því máli, og telja þeir því eðlilegt, m. a. af þeirri ástæðu, að við göngum í þetta samband og förum þar sömu leiðina og Norðurlandabúarnir hinir. Ég hef þá lagt málið fyrir í höfuðatriðum eins og það er skýrt hér í grg. Að vísu er það svo, að nál. allshn. ber með sér, að n. er alls ekki sammála um þetta mál. Einn af nm., hv. þm. Seyðf. (LJóh), er algerlega andvígur þessu frv., og má gera ráð fyrir því, að hann komi með sínar till. við 3. umr. Það ætti ekki að saka, þó að hann sé ekki hér viðstaddur núna við 2. umr. Hann getur að sjálfsögðu komið fram með allar sínar aths. við 3. umr. sem og hver annar, og eðlilegast held ég að væri nú að láta málið ganga, ef hægt væri, til 3. umr. án verulegra umræðna, því að það má búast við því, að af hans hendi komi fram meginathugasemdirnar. Það er hv. þd. kunnugt af því, sem gerzt hefur í hv. Sþ., að hann er mjög andvígur þessu máli. Ég er þeirrar skoðunar, að ef það hefur verið rétt, að við gengjum í Bernarsambandið, þá sé það a. m. k. ekki óeðlilegt, að við stígum einnig þetta skref. En hitt tel ég a. m. k. atriði, sem má um deila, hvort það hafi verið rétt, að við gengjum í Bernarsambandíð. - Í raun og sannleika er þetta, sem hér er farið fram á, ekki veruleg breyting önnur en sú, að með því að ganga inn í þetta nýja samband nær vernd fyrir íslenzka rithöfunda sérstaklega og aðra þá, sem andleg verk skapa, til fleiri ríkja en áður og verndartímabilið er lengra, eins og ég hef tekið fram. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta mál. Þeð kemur fram í nál., að það eru fleiri en hv. þm. Seyðf., sem eru a. m. k. mjög á báðum áttum um þetta mál og hafa áskilið sér rétt til þess að hafa þá afstöðu til málsins, sem þeir að lokinni þessari umr. telji eðlilegasta, - mæla raunverulega ekki með frv. nema með þeim fyrirvara.



Ég skal ekki, herra forseti, ganga inn á sjálft málið, en mér þykir afar óviðkunnanlegt og það er óvenjulegt á Alþingi að taka fyrir mál, sem ekki er komið minnihlutaálit um, alveg sérstaklega þegar viðkomandi maður, þm. Seyðf. (LJóh), hefur verið veikur og boðað forföll. Það hefur komið fyrir, að forseti hafi beitt því, þegar ætla má, að átt hafi að svæfa mál. En hér er ekki neinu slíku til að dreifa, heldur eingöngu því, að þm. Seyðf. er veikur og forseti sjálfur tilkynnir hans veikindaforföll, en tekur þó málið fyrir með afbrigðum til að fá það afgreitt. Mér þykir það afar óviðkunnanlegt, og satt að segja vil ég mótmæla því og biðja hæstv. forseta að athuga, hvort hann geti ekki beðið með málið, þangað til hv. þm. Seyðf. hefur tækifæri til að skila sínu áliti.

Frsm,. meiri hl. (Hermann Jónasson): Herra forseti. Ég viðurkenni að vísu, að það er rétt hjá 1. þm. N-M., að þetta má ef til vill telja óeðlilegt. En ég vil þá jafnframt taka fram, að ég álít, að við höfum tekið ákaflega mikið tillit í n. til hv. þm. Seyðf. í þessu máli um drátt á málinu, og það er hv. þm. kunnugt, og ég vil segja, að það hafi nálgazt það að hafa gengið úr hófi. Þess vegna er það, að ég óska, að þetta mál sé tekið fyrir, að það er beinlínis kominn fram sá þingvilji í sambandi við ályktanir, sem gerðar hafa verið hér á Alþ., og í samræmi við lög, sem hér hafa verið samþ., að mikill meiri hl. þm. vildi ganga í Bernarsambandið, og jafnframt hefur verið með miklum meiri hl., ef ekki samhljóða, samþ. þál. um það, að eðlilegt væri, að við gengjum í þetta samband. Ég tel þess vegna mjög varhugavert af n. og kannske sérstaklega mér sem form. að draga þetta mál lengur og sjá fram á, að ef til vil] fái ekki hv. d. tækifæri til þess að láta í ljós skoðun sina á þessu máli. Ég er alveg viss um, að þegar hv. 1. þm. N-M. skoðar hug sinn um þetta mál, þá viðurkennir hann það. Og ég veit, að það hefur verið alveg á takmörkunum, að n. hefði leyfi til að taka tillit sem þetta fyrir það, að einn maður hefur verið málinu andvígur, kannske með réttu, ég skal ekkert um það segja, en meðan hann hefur leitað upplýsinga og gert fyrirspurnir í hv. Sþ. um þetta mál. Ég get því ekki mælt með því, að frekari dráttur verði á því, að hv. d. fái að taka afstöðu til málsins, og það ætti engu að spilla í þessu máli, því að mér er kunnugt, að það eru ekki flóknar brtt., sem hv. þm. Seyðf. ætlar að koma fram með. Hann ætlar einfaldlega að leggja til, að málið verði fellt, og fyrir því getur hann alveg eins talað við 3. umr.



Herra forseti. Það er alveg rétt hjá frsm., þm. Str., að við drógum málið nokkuð lengi í nefndinni, en ég vil ekki kenna það þm. Seyðf. Ég vil fyrst og fremst kenna það, að þm. Seyðf. var búinn að biðja hæstv. ríkisstj. um ákveðnar upplýsingar, sem hún eftir þingsköpum átti að svara þrem vikum fyrr en hún svaraði þeim, og það var beðið eftir að hún svaraði. Svarið var ekki tilbúið fyrr en þetta. Þess vegna var það, sem dregið var að afgreiða málið. Það var til að fá þær upplýsingar, sem beðið var um til upplýsingar vissum atriðum málsins og ekki fengust frá hæstv. stjórn fyrr en seint og síðar meir. Og það er ástæða til þess að afgreiða málið ekki, nema þm. Seyðf. sé við og fái að segja sitt álit.

Forseti (GíslJ): Út af þeim óskum, sem borizt hafa til mín sem forseta um að fresta umr. þessa máls, vegna þess að hv. minni hl. er fjarverandi, vil ég leyfa mér að benda á, að þessu máli er vísað til allshn. 4. des. s. l. og hefur legið þar allan þennan tíma, en hv. þm. Seyðf. á þar sæti. Ég mun því ekki, með tilliti til þess, hve liðið er á þingtímann, tefja málið lengur við þessa umr., og þar sem enginn hefur kvatt sér hljóðs, þá er þessari umr. um málið lokið og verður gengið til atkvæða. Hins vegar mun ég ekki taka málið til 3. umr. fyrr en hv. þm. Seyðf. gefst kostur á annaðhvort að vera hér við eða láta bera fram, ef veikindi hans skyldu vara lengur, brtt. fyrir sína hönd, og vil þá hins vegar geta þess, að frá honum hafa engin boð gengið til mín sem forseta um að fresta málinu.



Herra forseti. Svo sem fram hefur verið tekið nógsamlega í þessum umr., þá er í þessu frv. í raun réttri um tvö gerólík mál að ræða: annars vegar almenn húsaleigulög, sem eiga að gilda um alla framtíð, taka gildi nú þegar og gilda hvarvetna á landinu, þar sem þau eiga við, hins vegar ákvæði, sem eiga að miðast við sérstakt neyðarástand í tilteknum hlutum landsins, og ég verð að telja, að það sé mjög óheppilegt að blanda þessu tvennu saman. Það er enginn vafi á því, að það er skynsamlegt og æskilegt, að almenn húsaleigulög séu sett, sem verði til uppfyllingar og skýringar á samningum þeim, sem leigusali og leigutaki gera sín á milli, svipað því, sem sams konar lagabálkar hafa verið settir um ótalmörg viðskipti manna. Hitt er allt annað, hvort menn telja ástæðu til þess að setja sérstök neyðarákvæði, sem eiga að gilda staðbundið og um tiltekinn tíma, og það er alveg ljóst, að þeim, sem hafa áhuga fyrir þeim almennu húsaleigulögum, þeim almennu reglum um viðskipti manna út af húsaleigu, hlýtur að vera gerður ógreiði, ef þeir hafa raunverulegan áhuga fyrir því máli, að blanda hinu atriðinu hér inn i. Ég þykist að vísu vita, að hv. þm. Str. (HermJ) segi, að hér veki ég enn athygli á því, sem hann segir að ég geri oft, að menn blandi saman tveim óskyldum atriðum, en það er vissulega ástæða til þess að gera það hér, vegna þess að í þessu frv. er það gert á átakanlegan hátt og til þess að rugla mál og gera það óljósara og skapa deilur, sem þyrftu ekki að vera varðandi meginefni þessa máls. Varðandi aðalefni þessa frv., hin almennu ákvæði um húsaleigu, þá tek ég undir það, sem hæstv. forseti þessarar d. sagði í sinni ýtarlegu og skilmerkilegu ræðu, að ef slík ákvæði eru samin skynsamlega og skýrlega, þá séu þau til góðs, og ég tel engan vafa á því, að margt í þessum ákvæðum, sem hér er lagt til að sett verði, sé til góðs. Hins vegar get ég ekki varizt því að telja, að sumt í reglunum hafi ekki verið íhugað sem skyldi og að málið allt þurfi nánari athugun en það enn hefur fengið. Og er þó raunar sumt í því, sem manni virðist að hlyti að vera sett af fljótræði, eftir því, sem nú er komið fram, sett af ásettum hug, en það er þeim mun ískyggilegra. Það var sem sé mjög eftirtektarverð sú yfirlýsing, sem hæstv. félmrh. gaf hér á þingfundi í gær, og hún var sú, að hann teldi, að þessi lög ættu að gegna svipuðu hlutverki og ábúðarlögin varðandi jarðeignir frá 1933, sem hefðu leitt til þess, að jarðeigendur, sem bjuggu ekki á jörðum sínum sjálfir, hefðu yfirleitt neyðzt til þess að selja jarðeignir sínar. Þetta er ákaflega eftirtektarverð yfirlýsing. Ég er því fyllilega sammála, að það sé æskilegt, að sem flestir bændur geti búið á eigin jörðum, og við sjálfstæðismenn áttum einmitt langa hríð við Framsfl. út úr því, að framsóknarmenn voru á þeirri skoðun, að heppilegra væri, að ríkið smásölsaði jarðirnar undir sig, heldur en að þær væru í sjálfsábúð. Þarna erum við á gersamlega annarri skoðun en Framsfl.  Það er þess vegna algerlega misráðið og beint afturfararspor í húsnæðismálum, það er tilræði við þá, sem verst eru settir í þjóðfélaginu, ef sett eru almenn lög, sem samkvæmt yfirlýstri stefnu aðalmannsins, sem beitir sér fyrir löggjöfinni, eiga að horfa í þá átt að gera mönnum ómögulegt að eiga hús til þess að leigja út. Það er beinlínis stefnt gegn þjóðfélaginu með slíkum lögum. Það er gert til þess að draga úr og hindra, að hægt sé að ráða bót á svo sem skyldi því neyðarástandi, sem nú er í húsnæðismálum, ekki aðeins hér í þessu bæjarfélagi, heldur víðs vegar um landið. Því er ekki að neita, að sjálfur aðalkafli þessa frv., hin almennu ákvæði um húsaleigu, mótast um of af þessum hugsunarhætti. Þess vegna tel ég, að jafnvel þó að aukakaflarnir varðandi neyðarráðstafanirnar væru felldir niður, þá þurfi sjálfur aðalkafli laganna miklu betri skoðun en hann enn hefur fengið. Og sannast sagt hafa menn ekki áttað sig til hlítar á þessum rauða þræði, sem þarna gengur í gegn og berlega kom í ljós við þessa yfirlýsingu hæstv. félmrh. Það, sem menn áður töldu að væri vansmíð á frv., vegna þess að ekki hefði verið nógu vel að gáð, sést nú vera sett af ásettu ráði í því skyni að meina mönnum og hindra, að menn eigi íbúðir til þess að leigja öðrum út, og þetta tel ég vera ákaflega misráðið, fullkomið spor aftur á bak. Um leið og ég legg áherzlu á, að það er auðvitað mjög mikilsvert og má ekki bregðast, að hjálpað sé til, að menn geti eignazt sem allra flestir eigin íbúðir, þá verðum við að horfa á staðreyndirnar eins og þær eru, og þær eru þannig, að þúsundir manna geta ekki komið yfir sig eigin íbúðum og verða að fá leigt, og það er þess vegna fullkomin ástæða fyrir almannavaldið til þess að ýta undir, að fjársterkir aðilar leggi fram fé til þess að byggja skapleg hús yfir þessa menn og leigi þeim það húsnæði út. Ég tel, að hv. dm. og hv. Nd., þar sem ekki var verulegur ágreiningur um þessa aðalkafla frv., hafi ekki til hlítar áttað sig á því, hvað í þessu felst, sem ekki er von, þar sem ég hygg, að svo ber yfirlýsing sem hæstv. félmrh. gaf hafi ekki komið fyrr fram í málinu en hér í gær, a. m. k. hafði ég ekki heyrt hennar getið áður. Ég skal nú ekki fara að eltast við einstök ákvæði í þessum lögum. Ákvæðin verða miklu skiljanlegri, þegar menn átta sig á þessari meginyfirlýsingu hæstv. félmrh., og hún sýnir, eins og ég segi, að það þarf að athuga allan fyrri hluta frv. út frá þessu sjónarmiði, og tekur þá ekki að vera að eltast við sparðatíning í þeim efnum. Ég kemst þó ekki hjá því að minnast á, að t. d. 21. gr. frv. er orðuð allsendis ófullnægjandi og þarf mjög leiðréttingar við, jafnvel af hálfu þeirra, sem frv. eru fylgjandi að öðru leyti. En það, sem er eftirtektarverðast í þessu, er annars vegar ákvæðin í 28. gr. og hins vegar 34. gr. Samkvæmt þessum ákvæðum fæ ég ekki betur séð heldur en að það felist í frv., að leigutaki hafi rétt til þess án samþykkis húseiganda að gera endurbætur á húsnæði, sem hann hefur tekið á leigu, og að leigusali verði skyldugur til þess að borga honum þessar endurbætur eftir mati, þegar leigutaki hverfur á braut. Í 28. gr. segir: „Leigutaki þarf þó ekki að endurbæta húsnæðið, hafi það legið undir skemmdum, þegar hann tók það á leigu.“ Hann þarf ekki að endurbæta húsnæðið. Almenn ályktun lögfræðinga af þessari grein hlýtur að vera sú, að hann megi endurbæta húsnæðið, ef honum svo sýnist. Og svo segir í 34. gr.: „Úttektarmenn skulu meta til peningaverðs þann mismun, er á húsnæðinu kann að vera frá því, að leigutaki tók það á leigu.“ Þarna kemur berlega fram, að leigutaki má endurbæta húsnæðið eins og honum sýnist og leigusali verður að greiða honum bætur eftir mati, þegar hann fer út, þó að þetta hafi ekki verið borið undir leigusala og jafnvel þó að leigusali hafi mótmælt því, að þessar endurbætur hafi átt sér stað á hans eign. Þetta ákvæði hefur í sér fólgna svo mikla gerbreytingu á réttarsambandi manna í þessum efnum, að ég trúi því ekki, að menn séu reiðubúnir til þess að samþykkja slík ákvæði, ef þeir gera sér grein fyrir, hvað í þeim felst. Ef ákvæðin eiga hins vegar ekki að taka til þessa, heldur aðeins til venjulegs viðhalds, þá er nauðsynlegt, að það komi miklu skýrara fram í sjálfum lögunum, og við verðum að ætlast til þess, að hæstv. félmrh. gefi um það alveg skýrar yfirlýsingar hér í hv. deild, hvað hann telur í þessum ákvæðum felast, vegna þess að samkvæmt venjulegum lögskýringarreglum hygg ég, að það sé erfitt að fá annan skilning út úr þeim heldur en þann, sem ég hef nú greint. Mér væri ánægjuefni, ef hæstv. félmrh. vildi lýsa því yfir, að ég hefði misskilið þetta, en eins og þetta horfir við og meðan slík yfirlýsing liggur ekki fyrir, heldur einungis sú yfirlýsing hæstv. félmrh., að lögin séu sett til þess, að menn neyðist til að selja húseignir sínar - geti ekki áfram verið húseigendur, þá tel ég þetta vera eitt varhugaverðasta ákvæðið, sem sett hefur verið í löggjöf um langt árabil. Ég skal svo ekki ræða frekar um þessa almennu kafla frv. En út af X. og XI. kaflanum, þar sem um er að ræða neyðarráðstafanir, þá er rétt að minnast þess, sem hæstv. félmrh. sagði hér í gær, að hann mundi ekki vilja setja slík ákvæði, ef hann ætti sjálfur að kveða á um það, þó að hann vildi gefa öðrum heimild til þess að setja ákvæðin. Þetta er ákaflega einkennilegt, að flytja heimild og ætlast til þess, að aðrir megi gera það, sem hann vill ekki gera sjálfur. Ég held, að maður eigi sannast sagt að gera í þessu efni ekki minni kröfur til annarra heldur en sjálfs sín og a. m. k. að gera svo miklar kröfur til sjálfs sín, að maður eigi ekki hlut að því, að aðrir geri það, sem maður er sannfærður um að sé rangt. Þessi yfirlýsing hæstv. félmrh. var því í mesta máta einkennileg og með því furðulegasta, sem ég hef heyrt flutt fram til skýringar frv., sem maður sjálfur er aðalhvatamaðurinn að. Hins vegar er þó eðlilegt, úr því að hæstv. félmrh. segist ekki sjálfur vera fylgjandi því, að sett séu þau ákvæði, sem hann vill heimila öðrum að setja, að spyrja: Hverjir hafa óskað eftir því, að þessi ákvæði væru sett? Hverjir hafa óskað eftir því? Hvaðan kemur sú ósk? Er eitt einasta sveitarfélag, stórt eða smátt, sem hefur farið fram á, að slík ákvæði væru sett? Þarna er um að ræða heimildir til handa sveitarfélögunum. Ráðherrann kemur hér og segir: Ég er sjálfur á móti því, að þessar heimildir séu settar. Getur hann bent á eitt einasta sveitarfélag, sem hefur borið fram ósk um, að þessi ákvæði væru sett? Ég hef ekki heyrt þess getið. Og það minnsta er, úr því að ráðh. sjálfur segist vera á móti því, að þetta sé sett í lög, að áður en þessi honum ógeðfelldu ákvæði eru lögfest, þá sé rannsakað, hvort nokkurt sveitarfélag sé því fylgjandi, að ákvæðin séu lögfest. Einnig af þessari ástæðu virðist mér alveg ótvírætt, að þörf sé á að athuga þetta mál betur og að það sé sent til umsagnar sveitarfélaganna í landinu eða a. m. k. þeirra samtaka. Það mundi enginn skaði skeður, þó að þau fengju málið til athugunar í sumar gegn því fororði, að þau hefðu skilað sínu áliti í haust, svo að þá lægi fyrir, hversu mörg sveitarfélög í landinu óska eftir þeim heimildum, sem hæstv. félmrh. flytur, en segist vera andvígur sjálfur að séu notaðar. Það verður aftur á móti að taka fram, að ef menn vilja veita þessar heimildir, þá er auðvitað algerlega út í bláinn að binda það við staði, þar sem 500 íbúar eru eða fleiri. Þá er sjálfsagt að láta þetta taka til allra staða á landinu, þannig að öll sveitarfélög, þar sem neyðarástand er fyrir hendi, sem þarna greinir, geti notað þessi ákvæði. Það er engin ástæða frekar til þess að vantreysta íbúunum í hinum smærri sveitarfélögum heldur en í þeim stærri. Hæstv. félmrh. sagðist flytja þessar till. af því, að hann tryði á fólkið og að það misnotaði ekki þær heimildir, sem settar væru. En er það þá þannig, að hann vantreysti fólkinu, sem er í sveitarfélögum undir 500 mönnum að fjölda, en treysti mönnum þeim mun betur, eftir því sem fólkið er fleira saman komið? Ja, það er gott, ef það er orðin stefna okkar góðu vina í Framsókn. Hingað til hefur okkur virzt það væri öfugt. A. m. k. er það ljóst, að fólkið, þar sem það er flest saman komið, vantreystir framsóknarmönnum mest af öllum. En látum vera, ef menn vildu beita þessum heimildum, að þá er algerlega ástæðulaust að láta sveitarfélag vera skyldugt til þess að beita öllum ákvæðunum í X. kaflanum. Það væri sök sér, að sveitarfélagið mætti þá velja úr, hverjum af þeim píningarákvæðum, sem þar eru sett, það vilji beita, en ég fæ ekki betur séð en ef það vill beita einhverju af því, sem stendur í X. kafla, þá verði það að beita öllu. Hafi ég mislesið þetta, þá er sjálfsagt að leiðrétta.  Ég skal svo ekki rekja þetta frekar, en ég fæ ekki varizt því, að það er mjög ólíkt búið að leigutaka og leigusala. Samkvæmt því, sem ég sagði áðan, þá er leigusala skylt að endurgreiða endurbætur, sem leigutaki hefur gert á húsnæði hans, jafnvel í hans forboði, en samkvæmt 62. gr. segir: „Heimilt skal leigusala og leigutaka að semja um viðhaldsskyldu húsnæðis á þann hátt, að leigusali hafi viðhaldsskyldu eignarinnar að meira eða minna leyti. Má þá leiga eftir húsnæðið hækka frá því, er 63. gr. ákveður, sem viðhaldinu nemur, þó aldrei meira en 15% af hámarksleigu þeirri, sem tiltekin er í 63. gr.“ Sem sé, þó að sannað sé, að viðhaldið sé miklu meira en þessum 15% nemur, þá á leigusali sjálfur að standa undir þeim kostnaði.  Svo verð ég að segja um XI. kaflann, að það virðist ákaflega hart aðgöngu fyrir húseigendur, leigusala, ef á að neyða þá til þess að selja í hendur leigumiðstöðvar húsnæði, sem þeir hafa ráðstafað, til fullrar nýtingar. Þótt þeir hafi leigjanda, sem er fær um að nýta húsnæðið að fullu, þá fæ ég ekki skilið kaflann betur heldur en að leigumiðstöðin geti engu að siður tekið fram fyrir hendur þeirra og látið allt aðra menn inn í húsnæðið. Og þetta rekst raunar dálítið á við ákvæðið í 3. málsgr. 72. gr., þar sem stendur: „Nú hefur húsaleigumiðstöð leigt húsnæði öðrum en eigandi þess hefur óskað eftir, og skal honum þá heimilt, þrátt fyrir 62. gr. laga þessara, að segja leigutaka upp húsnæðinu, eftir að leigutaki hefur verið í húsnæðinu í 6 mánuði.“ - Á þá að skilja þetta þannig, að eftir það geti húseigandi sjálfur ráðstafað sinni eigin eign? Eða er það þannig, að hann geti sennilega tekið menn burt á 6 mánaða fresti koll af kolli og miðstöðin sett menn inn á hann honum að jafnnauðugu? Ég hygg, að þetta ásamt ýmsu fleiru í þessum lögum þarfnist töluvert betri íhugunar. Ég verð að telja, að af þeim ástæðum, sem ég hef hér bent á, og vegna ýmissa annarra, m. a. þess, sem hæstv. forseti sagði í sinni ágætu ræðu um þetta mál, sé ljóst, að þetta mál þarfnast - jafnvel betri hluti frv. - miklu frekari íhugunar en það hefur enn þá fengið, og ég mundi telja það langskynsamlegustu meðferðina, að sveitarfélögunum eða sambandi þeirra yrði falið að athuga málið til haustþingsins og að þá tæki þingið það aftur að nýju til athugunar.



Herra forseti. Í fyrrakvöld talaði hv. þm. Barð. (GíslJ), frsm. minni hl. félmn., í meira lagi harkalega við umr. þessa máls og fór langferðir út fyrir efni málsins til þess að hrakyrða Framsfl. Ekki var ræða hans beinlínis til þess fallin að tryggja gott samstarf stjórnarflokkanna í framtíðinni, enda sennilega ekki til þess ætluð. Ég skrifaði undir ræðu hv. þm. hjá mér til minnis nokkur atriði útúrdúra og fjúkyrða hans og hugsaði mér að gjalda þau og helzt með rentum - og það helzt hærri rentum en þetta frv. gerir ráð fyrir að goldnar séu fyrir fyrirframgreidda húsaleigu. En í gær hélt hv. þm. ræðu sinni áfram og tók þá upp allt annan tón. Mátti af þeim tón ætla, að hann hefði iðrazt gönuskeiða sinna og væri til muna batnandi maður. Og af því að tími er nú orðinn naumur við afgreiðslu málsins og líka með tilliti til þess, að hæstv. félmrh. veitti hv. þm. allmiklar áminningar í gær, og einnig vegna þess, að batnandi maður virðist eiga í hlut, þá læt ég útúrdúra hv. þm. frá í fyrradag eiga sig og sný mér að efni málsins og till. Hv. þm. Barð. talaði á móti frv. í heild, og þótt minni hl. leggi ekki beint á móti samþykkt níu fyrstu kafla frv., þá eru brtt. hans á þá leið að ónýta þessa kafla og þar af leiðandi í samræmi við anda þann, sem kom fram í ræðu frsm. Ég vil í þessu sambandi benda á, að önnur var afstaða flokksbræða hans í fjhn. Nd., og vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp úr nál. flokksbræðranna úr Nd., en þar stendur: „Um það getur ekki verið ágreiningur, að tímabært sé að setja almenna löggjöf um samskipti leigusala og leigutaka. Um þau viðskipti hefur engin löggjöf verið sett nema undir óvenjulegum kringumstæðum eins og á ófriðartímum. Fullkomin löggjöf, sem næði yfir þessi algengu viðskipti, kæmi í veg fyrir óþarfan málarekstur og vandræði, sem hlotizt geta af óvissu um það, hvaða reglur skuli gilda í ýmsum tilvikum, sem ógerlegt er að hafa öll í huga við samningsgerð. Því erum við undirritaðir sammála samnefndarmönnum okkar um ákvæði níu fyrstu kafla frv.“ Í þessu nál. sjálfstæðismannanna í Nd. kveður mjög við annan tón en hjá hv. frsm. minni hl. Undir þennan tón Nd.-þingmanna byrjaði hæstv. dómsmrh. að taka áðan, en fljótt féll hann þó yfir í lagið með hv. frsm. minni hl. Hæstv. dómsmrh. raupaði dálítið af Sjálfstfl., að hann hefði hjálpað mönnum til að komast í góðar álnir og geta byggt til að leigja fátækum. Og hann kallaði frv., ef að l. yrði, tilræði við fátæklingana. Öðruvísi munu þó fátæklingarnir líta á, þeir sem hafa reynslu í þessum málum. Hæstv. dómsmrh. fór dálítið út í það að vitna í hæstv. félmrh., sem talaði hér í gærkvöld, hafði sitt hvað eftir honum og m. a. það, að lögin, sem hér liggja fyrir í frv.-formi, séu að hans áliti, félmrh., miðuð við það að neyða eigendur til þess að selja húseignir sínar. Þetta er útúrsnúningur hjá hæstv. dómsmrh. Félmrh. sagði, að ábúðarlöggjöfin, sem hann taldi að nokkru hliðstæða þeirri löggjöf, sem hér um ræðir, hefði leitt það af sér, að fleiri leiguliðar hefðu getað fengið jarðir sínar keyptar, og hann taldi æskilegt, ef heppileg húsaleigulöggjöf gæti unnið í sömu átt. Í þessu kemur ekki fram neinn illvilji til þeirra, sem hús eiga, heldur kemur fram sú skoðun, sem almennt er viðurkennd rétt í landinu nú, að æskilegast sé, að menn eigi hús yfir höfuðið sjálfir. Þá sagði hæstv. dómsmrh., að félmrh. hefði sagzt vera á móti því, að heimildarákvæðum frv. yrði beitt. Þetta er líka útúrsnúningur. Félmrh. sagðist hefði verið á móti því, ef átt hefði að lögbjóða heimildarákvæðin, þ. e. að fyrirskipa þær aðgerðir, sem þar eru heimilaðar. En hann sagðist telja rétt að gefa sveitarstjórnunum heimild til að hafa slík ákvæði til framkvæmda og sagðist treysta sveitarstjórnunum til að nota þau ekki nema þegar það ástand skapaðist, sem gerði þau nauðsynleg. Þetta er allt annað en hæstv. dómsmrh. vildi túlka að í orðum félmrh. hefði legið. Ýmislegt var það í ræðu hæstv. dómsmrh., sem benti til þess, að hann hefur enn ekki lesið frv. það, sem fyrir liggur, nógu ýtarlega, en gengið út frá því, að það væri illa gert. Sumt leiðrétti hann í ræðu sinni, sem hann hafði ekki áður gert sér grein fyrir, og fer ég ekkert út í það. En hann talaði talsvert um það, að í kaflanum um húsaleigumiðstöð væri gengið nærri húseiganda, og gerði ráð fyrir því jafnvel, að ógiltir yrðu þeir samningar, sem húseigandinn hefði áður gert, svo mikið væri gjörræði miðstöðvarinnar að heimildum þessa frv. En það er beinlínis tekið fram, að ráðstöfun sú, sem miðstöðin má gera með húsnæði, nær aðeins til nýrra húsa og þeirra húsa, sem losna úr íbúð. Það er líka tekið fram, að leita eigi tillagna húseigenda, þegar leigt er, og enn fremur er það tekið fram, að ef húseigandi er óánægður með leigjanda sinn, þann sem miðstöðin hefur leigt, þá getur hann þrátt fyrir bindingarákvæði sagt honum upp eftir 6 mánuði. Þannig er, að því er bezt verður séð, tekið hæfilegt tillit til húseigandans, þegar neyðarástand ríkir í húsnæðismálum. Mér datt í hug undir ræðu hæstv. dómsmrh. - svona í stuttu máli sagt - það, sem haft er eftir Bernard Shaw, hinum fræga brezka rithöfundi, að sannir íhaldsmenn séu jafnan á móti því, að hlutirnir séu gerðir í fyrsta sinn, en þegar þeir hafa verið gerðir, haldi þeir í þá dauðahaldi og eigni sér þá og tilveru þeirra. Ég gæti vel hugsað það, að þegar húsaleigulög væru búin að standa nokkurn tíma í svipuðu formi og þau eru sett fram í þessu frv., þá verði þeir, sem nú eru á móti þeim, ákafastir í að halda þeim við og eigni sér jafnvel setningu þeirra. Þá vil ég minnast á brtt. hv. minni hl. Þær eru á þskj. 640. 1. brtt. er við 1. gr., og ég ætla að biðja hv. þm. að bera hana saman við gr. Hún er um það, að fyrri málsgr. orðist svo: „Lög þessi taka til leigumála um íbúðir og atvinnuhúsnæði.“ Hv. flm., frsm. minni hl., lýsti því, þegar hann gerði grein fyrir till., að þessi till. væri borin fram til þess að rýmka ákvæðin. Það var að heyra á orðum hans, að hann gengi út frá því, að með því orðalagi, sem minni hl. leggur til, væri undanskilið fyrirmælum frv. íbúðarhúsnæði einhleypra manna. En þetta er misskilningur. Till. hefur mistekizt. Í greininni, eins og hún er í frv., er nokkur undanþága frá lögunum. Þar segir: „Lög þessi taka til allra leigumála um húsnæði, nema leigumála um einstök herbergi í gistihúsum, svo og þeirra leigumála, sem áskilja leigutaka að minnsta kosti tvær daglegar máltíðir.“ Ég tel, að með þessu sé t. d. að sjálfsögðu undanskilið það húsnæði, sem tíðkast mjög, að foreldrar leigi börnum sínum eða leigt er öðrum vandamönnum einhleypum, sem hafa fæði í heimilinu. En eftir till. minni hl. er þetta upp hafið og allt íbúðarhúsnæði tekið inn í gr. og lagt undir fyrirmæli frv., því að vitanlega er húsnæði það, sem einhleypir nota, íbúðir, enda talað um íbúðir fyrir einhleypa og fjölskylduíbúðir. Minni hl. hefur ætlað að losa um skrúfu, en í stað þess hert á henni. Þetta er ég viss um að hv. frsm. finnur, ef hann athugar gr. Að minnsta kosti hefði hann fundið það, ef skrúfa þessi hefði verið í skrúfstykki og hann haft fingurinn á milli. Þá er það 2. brtt. Hún er um það að skylda ráðuneytið til þess að láta í té ókeypis þau eyðublöð, sem þar um ræðir. Mér er sagt og ég þykist hafa reynslu fyrir því, að yfirleitt séu eyðublöð látin í té ókeypis hjá hinu opinbera, og þar af leiðandi er þessi till. óþörf, nema hún ætti að benda til þess, að þegar ekki væri annað fram tekið, þá ætti að selja eyðublöðin, og þá held ég, að hún hafi öfugar verkanir við vilja minni hl. Í öllu falli er hún óþörf. Þá er það 3. brtt., að í stað orðanna „að tefla“ í lok 2. málsgr. komi „að ræða“. Ég er flm. samþykkur í því, að þetta er betra mál eftir efninu, betri framsetning og eðlilegri, þó að annars virðist það vera orðin einhver venja að hafa „um að tefla“ í frv. þeim, sem koma frá hæstv. ríkisstj., og mætti gjarnan fyrir það taka. Sums staðar hefur þó farið verr á því en í þessari grein. Þetta er a-liður þeirrar brtt. - B-liðurinn er um það, að í stað orðanna „kl. 13“ í 3. málsgr. komi „kl. 1 síðdegis“. Málvöndun er góð, og ég skal manna sízt lasta hana, en þegar farið er út í málvöndun, þá þarf líka að vanda vöndunina, og mér finnst, að það hafi mistekizt í þessu falli. Ég fyrir mitt leyti sé ekki, að það sé veruleg óprýði að því, þó að þarna standi „kl. 13“, það er orðið nokkuð algengt, t. d. í útvarpsmáli, og er að komast inn í mál þjóðarinnar á öllum sviðum. En ég hef aldrei heyrt, held ég, talað um það, að kl. 1 væri komið „síðdegis“. Ég hef heyrt sagt „kl. 1 eftir hádegi“, og ég sé, að skrifstofa Alþ. gefur út dagskrár, þar sem talað er um „kl. 1½ miðdegis“. Síðdegi, held ég, að málvenja leyfi ekki að kallað sé fyrr en eftir nón. Ég held þess vegna, að þetta sé óþörf brtt. og ekki rétt að samþ. hana, hún prýði ekki málið. 4. brtt. er við 7. gr., þ. e., að orðin „einstökum herbergjum“ í 1. tölul. falli niður. Ég býst við, að þessi till. sé fram komin af þeim skilningi, sem minni hl. leggur í 1. brtt. sína, að einstök herbergi liggi utan við ákvæði frv., en það er nú ekki. Ég álit það mjög til skemmdar, ef upphafið væri tekið burt úr frv., að ákveðinn sé uppsagnarfrestur fyrir einstökum herbergjum, því að vitanlega er illt við það að búa, fyrst og fremst fyrir leigjanda, að hafa ekki tryggingu fyrir því að fá ekki uppsögn með fyrirvara, og ekkert í það varið heldur fyrir húseiganda, að einstakur maður geti hlaupið frá leigumála hvenær sem er án fyrirvara. Brtt. er þess vegna á tvennan hátt dauðadæmd. Þá er 5. brtt., við 8. gr., að gr. orðist svo: „Nú vanrækir leigutaki að flytjast brott, eftir að leigumáli er útrunninn, og getur leigusali þá krafizt þess, að leigumálinn framlengist, unz leigutaki segir húsnæðinu upp samkvæmt ákvæðum 7. gr.“ Ég tel þessa till. til bóta. Þá er 6. brtt., við 11. gr.: „Orðið „meindýralaust“ í 1. málsgr. falli niður.“ Ég minnist þess, að hv. frsm. spurði fulltrúa Fasteignaeigendafélagsins eftir því, hvort hann teldi það rétt, að þetta orð stæði í gr., hvort hann teldi eiginlega hægt að gera fyllstu kröfu til þess, að hús væru meindýralaus, og taldi þessi maður, að auðvitað yrði að ganga út frá því, að þau væru það. Ég held fyrir mitt leyti, að það sé rétt að ætlast til þess, að hús, sem út eru leigð, séu laus við slík óþrif, og þó að t. d. rottum eigi að útrýma af öðrum aðila, þá þarf vafalaust að vera eftirlit með því og segja til, þegar meindýr taka. sér bólfestu í húsinu, svo að sá, sem á að framkvæma útrýminguna, komi til. Ég tel þess vegna þessa till. óviðeigandi og ekki sízt eftir að þetta er búið að koma fram í frv., því að þá er, ef hún yrði samþykkt og orðið numið burt, eins og væri gengið út frá því, að ekki væri hægt að setja út á það, þó að meindýr væru í húsum, sem leigð eru fullu verði. Þá er það brtt. við 12. gr. Sú brtt. er, að í stað orðanna „að tefla“ komi „að ræða“. Till. er til bóta. Þá er b-liður þeirrar till., að orðin „eða hefði átt að verða þeirra var“ í niðurlagi síðustu málsgr. falli niður. Þessi málsgr. hljóðar svo: „Nú koma síðar fram annmarkar á húsnæði, sem ekki voru sjáanlegir við venjulega athugun, þegar húsnæðið var afhent, og skal leigutaki þá kvarta undan þeim innan þriggja vikna frá því, er hann varð þeirra var eða hefði átt að verða þeirra var.“ Ég hygg, að ástæðulaust sé að nema þessi orð burt: „eða hefði átt að verða þeirra var“, því að ekki er hægt að draga úr því, að menn hafi eftirlit með því húsnæði, sem þeir hafa á leigu, og segi til í tíma, enda er gert ráð fyrir því um alla löggjöf, að menn séu skyldir til að fylgjast með hlutunum, og þetta er ekkert ósanngjarnara þarna heldur en gerist og gengur í lögum. Maður er hiklaust dæmdur, ef hann brýtur lög, þótt hann hafi ekki vitað um, að til var í lögum bann við því, sem hann gerði, en það er litið svo á, að hann hefði átt að þekkja lögin. Þá er 8. brtt., við 15. gr., a-liður, að 2. málsgr. falli niður, en þessi málsgr. er svona: „Ef hið ólögmæta atferli hefur einungis í för með sér minni háttar skerðingu á leiguafnotum, getur leigutaki ekki rift leigumála.“ Ég sé ekki betur en það ákvæði, sem þessi málsgr. felur í sér, sé réttmætt og tryggi eðlilega leigusalanum það, að leigutaki geti ekki gengið of langt í kröfum í því efni, sem þarna ræðir um, og ógilt samning fyrir smámuni. B-liðurinn í sömu till. er í nánu sambandi við þá málsgr., sem á að fella burt, og á sú till. ekki rétt á sér frekar en hin. Þá er 9. brtt., víð 16. gr., að síðari málsgr. falli niður, en hún er á þessa leið og er í sambandi við fyrri málsgr., sem ég, með leyfi hæstv. forseta, vil lesa upp: Fyrri málsgr. hljóðar þannig: „Nú lýkur leiguviðskiptum fyrr en umsamið var, sökum þess að handhafar opinbers valds vegna heilbrigðisráðstafana eða af öðrum ástæðum leggja bann við leiguafnotunum, og er leigutaka þá einungis skylt að greiða leigu til þess dags, er bannið gengur í gildi.“ En síðari málsgr., sú sem í till. er lagt til að niður falli, er á þessa leið: „Ef bannið takmarkar afnotin einungis í minni háttar atriðum, getur leigutaki einungis krafizt hlutfallslegrar lækkunar á leigu.“ Ég hygg, að þetta sé eðlilegt ákvæði, til þess að leigutakanum sé ekki gefinn of hár réttur, þegar um það er að ræða, að atvik þau gerast, sem fyrri málsgr. talar um og ekki eru á valdi leigusalans. Þá kemur 10. brtt., við 18. gr., að aftan við gr. bætist: „nema öðruvísi semji“. En greinin er um það, að þegar húsaleiga sé borguð fyrir fram, skuli vera greiddir af henni 6% vextir. Ég býst við, að þetta ákvæði muni nú vera þannig, að það muni verða farið í kringum það af þeim, sem á annað borð eru kröfuharðir og setja upp fyrirframgreiðslu. Þó finnst mér ekki fjarstæða, að þessi lög gefi bendingu um það, hvað teljist eðlilegir vextir í þessum viðskiptum, sem sagt er að hafi verið og séu viðskipti allóeðlileg oft og tíðum og hörð fyrir þá, sem eru í húsnæðisvandræðum og neyddir til þess að ganga undir harða skilmála til þess að fá húsnæði. En með því að bæta aftan við þeirri meiningu, sem á að felast í orðum þeim, sem minni hl. leggur til að við verði bætt, er ákvæðið gert alveg þýðingarlaust. - Af því að hæstv. minni hl. sýnir það, að hann vill fegra mál, þá vil ég benda á, að það er mikil mislukkun í þessari framsetningu. Sú er að vísu afsökun, að í 1. málsgr. þessarar greinar er sama mislukkunin, en ég leit á hana eins og prentvillu. Þar segir: „nema öðruvísi semji“. Þarna er vitanlega rangt mál. Sögnin „semji“ getur ekki í þessum hætti notazt þarna. Þarna á að vera miðmynd sagnarinnar: „öðruvísi semjist“, til þess að fullkomin íslenzka sé. Það vantar gerandann í sögnina. Á þetta vil ég benda, af því að „málfegrun“ kemur fram í till. minni hl., eða tilraun til málfegrunar. Þá er það 11. till., við 21. gr., að aftan við gr. bætist: „Um viðhald íbúðar fer eftir samkomulagi milli leigusala og leigutaka.“ Þetta er nú fyrst og fremst alveg óþarft ákvæði þarna, vegna þess að í 28. gr., sem er um viðhald húsnæðis af hendi leigutaka, segir: „Ákveða má með samningi aðra tilhögun á viðhaldsskyldu en í þessari gr. og 21. gr. segir.“ Sem sé er tekið fram í niðurlagi 28. gr. það, sem hv. tillögumenn vilja bæta aftan við 21. gr. með 11. till. sinni. En þetta mun stafa af því, að minni hl. leggur til, að 28. gr. falli niður. Hún er um það, að leigutaki annist viðhald húsnæðis. Um það sagði hv. frsm. minni hl., að það væri fyrirboðið í 28. gr., að leigusali annist viðhald innanhúss. Þetta er vitanlega misskilningur, eins og sést á niðurlagi gr., sem ég las upp áðan. En þarna í sambandi við 28. gr. virðist vera mikill ásteytingarsteinn, það kom fram, bæði hjá frsm. minni hl. og einnig hjá hæstv. dómsmrh. Þeir álíta, að margt illt mundi af því hljótast, ef leigutakar héldu við húsnæði. Þetta er hliðstætt því, að leiguliðar á jörðum halda við húsum þar og öðru, en það er síðan gert upp í úttekt, hvernig viðhaldið hefur verið, hvort það er umfram fyrningu eða ekki, og það er gert ráð fyrir því í þessum lögum líka, að úttekt eigi sér stað, svo að hliðstæðan er þarna fullkomin. Það er vitanlegt, að um viðhaldið er oft mikill ágreiningur milli leigutaka og leigusala. Margir leigutakar eru ákaflega kröfuharðir um viðhald og síóánægðir í því sambandi. Ef þeim með samningi er gert að halda íbúð við, þá eiga þeir það við sjálfa sig, hvaða kröfur þeir gera um slíkt. Hæstv. dómsmrh. virtist telja hætt við því, að ef leigutakar ættu að halda við, þá mundu þeir leggja í það miklu meira fé en leigusali mundi telja heppilegt, og að það gæti orðið til þess, að við úttekt yrði leigusalinn að borga miklu meira en eðlilegt væri fyrir hús, sem væru of viðhaldin. Reynslan, að því er leiguliða og landsdrottna snertir, er alls ekki á þessa leið. Það er viðurkennt, að það, sem leiguliðar gera fyrir jarðir, fá þeir yfirleitt ekki borgað við úttekt fullu verði. Það er venjulegast, að húsabætur fá þeir ekki greiddar meira en að því leyti, sem efni kostar í húsabæturnar, og það eru engar minnstu líkur til þess, að leigutakar mundu telja heppilegt að leggja fé í að endurbæta íbúðir upp á það að eiga að fá það fé aftur með rentum og renturentum við úttekt. Vatnið rennur ekki af sjálfsdáðum upp í móti, og þetta er svipað. Þetta er reynsla að því er snertir hliðstæð efni í ábúðarlöggjöfinni, og þarf víst ekki að óttast, að annað komi fram. Þá er 13. till. um það, að 32. gr. falli niður. Hún er á þessa leið: „Nú kemst meindýr í leigt húsnæði, og ber þá leigutaka að gera ráðstafanir til útrýmingar því. Um rétt leigusala til skaðabóta vegna þess, að meindýr kemst í hús hans, fer eftir almennum reglum.“ Það er að segja: frv. gerir ekki ráð fyrir því, að þarna geti verið um skaðabætur að ræða nema eftir almennum reglum. Hins vegar ber leigutaka að gera ráðstafanir til útrýmingar. Það er eins og hv. minni hl. sé mjög illa við ákvæði, sem snerta það, að þeir, sem í húsum búa eða hús eiga, geri tímabærar kröfur á hendur þeim, sem eiga að hafa á hendi eyðingu meindýranna. Hér er ekki um annað að ræða. Þess vegna er till. mjög fráleit, að það er alveg sjálfsögð skylda þeirra, sem í húsum búa. Ég býst við, að það sé hreint og beint ætlazt til þess af Reykjavíkurbæ hér í Reykjavík, að íbúar segi til, hvar drepa þarf meindýrin. Þá er það 14. till., við 33. gr., að í stað orðanna „nákominna ættingja“ í lok greinarinnar komi „nákominna vandamanna“. Það er um það, að leigutaki megi framselja að einhverju leyti leigu á því húsnæði, sem hann hefur til umráða. Hér stendur „nákominna ættingja“, en till. er um nákomna vandamenn. Ég sé nú ekkert athugavert við þessa brtt.; hins vegar held ég, að hún sé alls ekki nauðsynleg, því að það mundi vafalaust verði lítið svo á, að þarna væri hliðstæða, þegar um tengdamenn er að ræða, sem eru vandamenn, eins og að skyldmenni væru. Þá er 15. brtt. um, að 34. gr. falli niður, en hún er um það, að úttekt skuli vera gerð, þegar hús er afhent til leigu, og 16. till. er um það, að 35. gr., sem er í nánu sambandi við 34. gr., falli niður. Rökstuðningurinn fyrir þessu er sá, að hér sé um mikið verk að ræða og lítt framkvæmanlegt. Hins vegar er því ekki móti mælt, að það geti verið gott að hafa á hreinu, við hverju er tekið og hverju er skilað, því að það er ekki hægt að mæla á móti slíku. Ég játa fúslega, að frv., sem gerir ráð fyrir því í 35. gr., að úttektarmenn húsnæðis skuli vera þeir, sem aukafasteignamat hafa með höndum á hverjum tíma, stenzt ekki. Það ákvæði er mjög mislukkað, vegna þess að á aðalfardögum, þegar flutningar eru miklir á fjölbýlum stöðum, er það vitanlega ekki framkvæmanlegt fyrir þessa menn að gera slíkt mat. Þess vegna er það, að meiri hl. félmn. flytur till. um það, sem kemur fram í nál. meiri hl., að hlutaðeigendur sjálfir megi kveðja menn til þess að gera úttekt eða jafnvel gera hana sjálfir, ef þeir koma sér saman um það. Með því er dregið svo úr fyrirhöfninni að því er þetta snertir og málið gert svo auðframkvæmanlegt, að engin ástæða er til að setja fyrir sig þessi ákvæði. Nokkur hluti 35. gr. er svo í nánu sambandi við heimildarákvæðin síðar, og fer náttúrlega um þann hluta gr. eftir því, hvernig heimildarákvæðin eru afgreidd. Þá er það 17. brtt., við 36. gr., að í stað orðanna „tvær klukkustundir annan hvern virkan dag“ komi „eina klukkustund á viku“. Hér er um það að ræða, að leigutaka, sem hefur sagt upp húsnæði með tilskildum fyrirvara, sé skylt að leyfa það, að húseigandi sýni umsækjendum húsnæðið og hafi rétt til þess að kveðja dyra og koma í húsið tvær klukkustundir annan hvern virkan dag. Þetta virðist ekki vera ósanngjarnt, er til hagræðis bæði fyrir þann, sem á að taka á móti þessum gestum og leyfa umgang um húsið, og líka fyrir þann, sem þarf að sýna húsið, og ég held fyrir mitt leyti, að ein klukkustund á viku geti verið allt of takmarkaður tími í þessu efni. Held ég því, að það ákvæði, sem svo væri þrengt, væri betur ekkert í lögunum. Þá er það 18. till., við 40. gr., að orðin „nema af hendi leigusala séu fram færðar gildar ástæður, er mæla því gegn“ falli niður. Þetta er um það., að þegar menn falla frá, sem hafa haft hús á leigu, þá megi skyldmenni og venzlamenn, sem hafa verið heimamenn hjá leigutaka, ganga inn í samning með sömu réttindum og skyldum. Ég skil það ekki eiginlega, hvers vegna þykir ástæða til að gera till. um að fella niður: „nema af hendi leigusala séu fram færðar gildar ástæður, er mæla því í gegn“ - gera það undantekningarlaust skylt, að fólk, sem hefur verið í heimilinu, megi ganga inn í samning þess, sem fellur frá. Oft geta verið annmarkamenn í heimili, sem húsbóndi hefur borið ábyrgð á, og það er hart, ef leigusali þarf að gera þá að sínum viðskiptamönnum gegn gildum ástæðum. Þá er það 19. till., við 41. gr., að síðari málsl. fyrri málsgr. falli niður, en hann er sá, að þegar hjón skilja, þá megi það hjóna, sem hefur vegna atvinnu sinnar afnot af leigðu húsnæði, hafa forgangsrétt til áframhaldandi leigu á því svo og nauðsynlegrar íbúðar, sem því kann að vera tengd. Það virðist vera mjög eðlilegt, að sá aðilinn, sem er starfandi og hefur notað húsnæðið meira eða hefur meiri notaþörf fyrir það, sitji fyrir, og þetta grípur á engan hátt inn á svið þess sáttmála, sem hjón, sem skilja, kunna að gera sín á milli, eins og hv. frsm. vildi þó vera láta. Þetta mundi vera ákvæði, sem um yrði samið, og vitanlega er hægt að afsala sér í slíkum samningi forgangsrétti. Þá er það 20. till. Hún er við 44. gr., að orðið „stórra“ í síðustu málsgr. falli niður. Ég hygg, að það skipti litlu máli, hvort þessi till. yrði samþ. eða ekki. „Nú er hegðun sú,“ segir í greininni, „sem leigutaka er gefin að sök, ekki stórra víta verð, og getur leigusali þá ekki slitið leigumála án venjulegs uppsagnarfrests.“ Hér mun vera átt við það, þegar eitthvað er gert í ógáti, þá getur það heyrt undir víti, en síður stórvíti. Ég læt mér fyrir mitt leyti í léttu rúmi liggja, hvort þessi till. yrði samþ. eða ekki, mun þó ekki sjá ástæðu til að greiða henni atkvæði. Þá koma höfuðbrtt., 21., 22. og 23., og eru um það, að síðari kaflar, X., XI. og XIL, í frv. falli niður. Um það er höfuðágreiningur, hvort setja skuli þessi heimildarákvæði eða ekki. Hæstv. félmrh. gerði í gær mjög ýtarlega grein fyrir því, á hverju þessir heimildarkaflar frv. eru byggðir, og það má segja, að þó að hv. frsm. minni hl. spyrði: Hvernig mundu bændur taka því að láta setja um sín málefni svipaða löggjöf? - að þá hafi einmitt verið sett að ýmsu leyti svipuð löggjöf um þeirra málefni, vegna þess að í ábúðarlöggjöfinni eru ákvæði, sem eru hliðstæð þeim ákvæðum, sem eru í þessum köflum, þar sem er forkaupsréttur sveitarstjórna og réttur þeirra til þess að taka undir sín yfirráð jarðir, sem landeigandi nytjar ekki eða lætur ekki nytja. Það er orðinn almennur skilningur hjá fólki nú orðið, að sveitarfélögum sé skylt að sjá fyrir því, að allir íbúar þeirra hafi sæmilegar íbúðir. Og hvernig eiga sveitarfélögin að geta þetta? Það má ekki minna vera en að þeim sé gefinn lagalegur réttur til þess að hafa íhlutun um það, hvernig leiguhúsnæði er hagnýtt. Þann rétt gefur X. kaflinn í frv., ef hann verður að lögum, en ef sú heimild hrekkur ekki, ef svo miklir neyðartímar skapast í húsnæðismálum, þá er nauðsynlegt, að sveitarfélögin hafi rétt til að ráðstafa lausu húsnæði, og þann rétt veitir XI. kaflinn. XII. kaflinn er svo í nánu sambandi við þá, þ. e. um áfrýjunarrétt beggja aðila, og þar eru viðurlög sett. Ef síðasta till., 23. till., t. d. yrði samþ., þá væru öll viðurlög numin burt úr frv., og sjá allir, hvílík fjarstæða slíkt væri. Ég vil benda á það, að eins og nú standa sakir, þá eru í löggjöf landsins ákvæði um húsaleigunefndir og ákvæði um hámarkshúsaleigu. Í hinum almennu lagaköflum níu eru hvergi ákvæði um, að húsaleigunefndir skuli starfa, eða hámarksákvæði um húsaleigu, en þau eru sett inn í heimildarlögin. Þannig er í raun og veru með þessu frv. lagt til að gera þá löggjöf frjálslyndari á ýmsan hátt, sem nú gildir, en hins vegar eru sett upp heimildarákvæði, er nota megi, þegar skapast það ástand eins og t. d. skapaðist 1917, þegar fyrstu húsaleigulög voru sett hér fyrir Reykjavík, eða 1939, þegar hin almennu húsaleigulög voru sett. Og ég verð að taka undir þau orð hæstv. félmrh., að ég treysti sveitarstjórnunum til að fara með það vald að meta, hvenær það ástand skapast. Heimildarákvæðin þurfa þær til þess að geta fullnægt þeirri kröfu, sem gerð er til þeirra um að sjá fólki fyrir húsnæði. Hér eru brtt. á þskj. 644 frá hv. 10. landsk. þm. og hv. 6. landsk. Þær eru allar á eina leið, þá leið að gera ráð fyrir því, að ef heimildarákvæðin verða tekin til framkvæmda, þá greiði ríkissjóður, en ekki sveitarsjóður, þann kostnað, sem af leiðir, t. d. með því að ábyrgjast húsaleigu og álag eftir húsnæði, sem tekið er leigunámi, og að ábyrgjast leigu eftir húsnæði, sem leigt er út af húsaleigunefndum, og enn fremur að kosta rekstur húsaleigumiðstöðvar. Ég er starfandi í sveitarstjórn og vil hlut sveitarfélaganna sem beztan, en það þykir mér of langt gengið að heimila sveitarstjórnunum, eins og gert er ráð fyrir í þessum tillögum, að leggja í kostnað og ákveða í raun og veru, hver sá kostnaður er, en gera það í trausti þess og með rétti til þess, að ríkissjóður greiði. Þess vegna er ég á móti þessum tillögum, og þess vegna hef ég líka borið fram ásamt öðrum í meiri hl. félmn. till. um það, að leiðrétt sé prentvilla, sem slæðzt hefur inn í frv. og gengur í sömu átt og þessar brtt. Ég vil benda tillögumönnum á eitt, sem er dálítið athugavert frá sjónarmiði þeirra, a. m. k. þeirra, sem vilja hafa málfarið sem bezt, að þar sem segir hér í brtt. við 72. gr., að í staðinn fyrir „sveitarstjórn“ komi: ríkissjóður, þá verður þeim það á, tillögumönnunum, að kvenkenna ríkissjóð, með því að gera ekki till. um að breyta fornöfnum þeim, sem á eftir fara.  Ég vil svo endurtaka það, sem ég sagði, þegar ég gerði grein fyrir till. meiri hl. félmn., að meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt að öðru leyti en þeim till., sem meiri hl. leggur fram. Hins vegar hef ég tekið fram, að ég fyrir mitt leyti get greitt atkv. og mun greiða atkv. með einum þremur till. frá minni hl., og það eru 5. brtt., a-liður 3. brtt. og a-liður 7. brtt.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að taka þátt í hinum almennu umræðum, sem fram hafa farið um þetta frv. í heild. Ég hef hins vegar þegar borið fram ásamt hv. 6. landsk. þm. nokkrar brtt. við frv., sem mér þykir rétt að mæla fyrir, auk þess sem ég er með eina brtt. enn ásamt þessum sama hv. þm., sem ég mun leggja fram, þegar ég hef gert fyrir henni nokkra grein. Þetta frv. er, eins og fram hefur komið í umræðunum, ofið úr tveimur meginþáttum. Annars vegar eru nokkur ófrávíkjanleg almenn ákvæði um viðskipti leigusala og leigutaka. Hins vegar eru ákvæði, sem fela í sér heimild fyrir sveitarstjórnir til þess að takmarka mjög ráðstöfunarrétt einstaklinga á húsnæði því, er þeir eiga. Eins og ég sagði, þá eru ákvæði þau, sem eru í hinum almenna kafla, ófrávíkjanleg og ganga skilyrðislaust í gildi, ef lögin verða samþ., og koma þá strax til framkvæmda, en ákvæðin í hinum sérstöku köflum koma því aðeins til framkvæmda, að sveitarstjórnirnar vilji við þeim taka. Í ákvæðunum í hinum almenna kafla eru að mjög verulegu leyti tekin upp ýmis ákvæði, sem myndazt hafa smám saman í viðskiptum leigusala og leigutaka. Mörg þessara ákvæða eru og hafa verið óumdeilanleg, og sum þeirra hafa verið viðurkennd af réttarvenjum. Það er að sjálfsögðu nokkuð við það unnið að fá slík ákvæði lögfest, þó að þau séu löngu viðurkennd, og til nokkurs hagræðis er fyrir menn að geta gengið að þeim í einum lagabálki og þurfa ekki að vera að leita að þeim í dómum eða annars staðar eða um þau að deila. Hins vegar skyldi enginn ætla, að upp í þennan almenna kafla hafi verið tekin öll þau meginákvæði og þær meginreglur, sem myndazt hafa og viðurkenndar eru af dómstólum og í réttarvenjum um viðskipti leigusala og leigutaka. Þar skortir mjög á. Á löngum tíma og fyrir mikla reynslu hafa ýmsar meginreglur myndazt um viðskipti þessara aðila. Þær eru löngu viðurkenndar af dómstólunum, en engu að siður er þær ekki að finna í þessu frv. Má því slá því föstu, að því fari mjög fjarri, að hér sé að finna allar þær meginreglur, sem nú gilda og viðurkenndar eru af dómstól um viðskipti leigusala og leigutaka. Á hinn bóginn hafa verið tekin upp í þetta frv. ýmis ákvæði, sem hafa ekki hingað til verið talin gilda um viðskipti leigusala og leigutaka, - ákvæði, sem hvorki venja né dómstólapraksis hafa viljað fallast á eða mundu fallast á, án þess að til þess kæmu föst, bein lagaákvæði, og það eru þau ákvæði, sem einna mest ber á í hinum almenna kafla. Ég á þar fyrst og fremst við þau ákvæði, sem að því lúta, í hvaða ástandi leigt húsnæði skuli vera, þegar leigutími hefst, og í hvaða ástandi það skuli vera, þegar leigutaki skilar því af sér í lok leigutímans, hvernig með skuli fara, ef leiguhúsnæði er ekki í því ástandi, sem það átti að vera, þegar leigutaki tók við því, og hvernig með skuli fara, ef það er ekki í því ástandi, sem það á að vera, þegar leigutaki skilar því af sér. Þessi ákvæði eru algert nýmæli og mundu ekki verða viðurkennd í viðskiptum þessara aðila, nema því sé slegið föstu með lögum, að þau eigi að vera á þann veg, sem í frv. segir. Það er að sjálfsögðu til bóta að fá um það ákvæði í l., í hvernig ástandi íbúðir skuli vera í upphafi leigutíma, í hvaða ástandi þær skuli vera í lok leigutímans, hvernig viðhaldsskyldunni skuli vera skipt á leigusala og leigutaka og hvernig aðilar skuli bæta hvor öðrum, ef annar hvor framfylgir ekki sinni skyldu rétt og samvizkusamlega eins og l. gera ráð fyrir. Hitt má aftur á móti um deila, með hverjum hætti þessum ákvæðum verður bezt fyrir komið og hvernig þeim verður bezt skipað. En allir geta þó verið sammála um, að til þess að þessi almennu ákvæði komi að einhverju gagni, til þess að raunverulega sé hægt að framkvæma þau, þá er með öllu óhjákvæmilegt, að í löggjöfinni sé ákvæði, sem tryggir það, að bæði leigusali og leigutaki geti raunverulega tryggt sér sönnun fyrir því, í hvaða ástandi íbúð var í upphafi og við lok leigutíma. Það að taka upp í löggjöfina ákvæði um, í hvaða ástandi íbúðir eigi að vera á þessum tímamótum og hvernig þeim skuli við haldið og hvaða viðurlög skuli við liggja, ef út af er brugðið, án þess að tryggja jafnframt, að leigusali og leigutaki geti í upphafi og við lok leigutímans örugglega sannað um ástand íbúðanna, væri mjög miður farið, og án slíkra öryggisráðstafana væru hin almennu ákvæði laganna eiginlega lítils virði. Þetta hefur þeim, sem samdi þetta frv., verið ljóst. Þess vegna hefur verið tekið upp í það ákvæði um, að sérhver íbúð skuli tekin út af sérstökum úttektarmönnum, bæði við upphaf og við lok leigutímans. Þetta ákvæði tel ég ekki aðeins gagnlegt, heldur alveg gersamlega óhjákvæmilegt, til þess að ákvæðin um viðhald og ástand íbúðarinnar verði í raun og veru nokkurs virði. En ákvæðin um úttektina sjálfa verða því aðeins einhvers virði, að hana sé raunverulega hægt að framkvæma þannig, að að fullu gagni komi. Og það er það atriði, sem ég fyrir mitt leyti efast mjög um að sé þannig frá gengið í frv., að nokkur leið sé að samþykkja, eins og fyrir liggur. Ef maður athugar aðeins, hvernig úttektarákvæðin mundu verða í framkvæmd hér í Reykjavík, þá vekur það fyrst athygli manns, að í frv. er þeirri venju, sem komin er á, slegið fastri, að hinir venjulegu fardagar fyrir íbúðarhúsnæði eru tvisvar á ári, 14. maí og 1. október, og ekki aðeins á þessum ákveðnu dögum, heldur einnig á ákveðinni klukkustund á þessum dögum. Leigutaki á að vera vikinn úr íbúð klukkan eitt á hádegi á þessum ákveðnu dögum, og leigutaki á rétt á að fara inn í íbúð á þessum ákveðna klukkutíma. Til þess að eitthvert gagn sé að úttekt, þá er það alveg ljóst, að hún verður að fara fram þegar eftir að leigutaki víkur úr íbúðinni og áður en nýr leigutaki flytur inn í hana. Ef úttekt fer fram, áður en fyrri leigutakinn víkur úr henni, þá getur sá nýi alltaf sagt, að eitthvert tjón hafi verið unnið eftir að úttektin fór fram og áður en sá nýi leigutaki fór inn í íbúðina, og þarf ekki langan tíma til þess að hægt sé að bera slíkt fyrir sig. Það er því að mínu áliti alveg óhjákvæmilegt skilyrði, til þess að úttektarákvæðin komi að einhverju gagni og þar með ákvæðin um ástand íbúðanna, að þannig sé um úttektina búið, að hún geti farið fram þegar eftir að leigutaki víkur úr íbúðinni og áður en hún er tekin til afnota á ný. Þetta er að mínu áliti alveg óhjákvæmilegt grundvallaratriði, til þess að eitthvert gagn sé að úttektinni og til þess að ákvæðin um ástand íbúðanna komi raunverulega að nokkru gagni. Frv. það, sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir því, að undir venjulegum kringumstæðum skuli aukafasteignamatsmenn framkvæma úttekt íbúðanna. Þessir aukafasteignamatsmenn eru tveir. Það er því tveimur mönnum í hverjum kaupstað ætlað að framkvæma þessa íbúðarúttekt. Ef heimildarákvæði X. kaflans yrðu notuð, þá ættu húsaleigunefndirnar að gera þetta, og þær mega kveðja menn sér til aðstoðar, en það mega aukafasteignamatsmennirnir ekki. Ef heimildarákvæði X. kaflans koma hins vegar ekki til framkvæmda, þá verður ekki komizt hjá því, að samkvæmt frv. eru það aukafasteignamatsmennirnir og þeir einir, sem úttektina eiga að framkvæma. Ég býst við, að allir geti séð, hvernig þetta mundi takast til, a. m. k. hérna í Reykjavík. Ég hef verið að gera mér nokkra grein fyrir, hvað margar íbúðir þyrfti að taka út á fardögum ár hvert í bænum. Það er dálítið erfitt að slá fastri ákveðinni tölu, vegna þess að um það liggja ekki skýrslur fyrir. Nokkrar upplýsingar hefur maður þó, sem ættu að nægja til þess að geta getið sér a. m. k. nokkuð til um þetta. Hér í Reykjavík eru byggðar, eins og nú er, um fjögur, fimm eða sex hundruð íbúðir á ári. Í þessar íbúðir flytja menn, sem flytja hér úr öðrum íbúðum. Íbúðir þær, sem þeir flytja úr, þurfa því úttektar við. Hér í Reykjavík eru seldar á ári ekki minna en átta, níu eða tíu hundruð íbúðir. Í sambandi við þorra þessarar íbúðarsölu standa flutningar. Þar kemur því líka mikil úttekt til greina. Fyrir utan þessi tvö atriði eru svo auðvitað ótal flutningar í bænum, og sjálfsagt fer meiri hluti flutninga á milli íbúða fram hér í bænum án þess að það standi í sambandi við sölu eða nýbyggingu. Í mínum huga er enginn vafi á því, að um hverja einustu fardaga flytja menn hér í Reykjavík úr ekki færri en 600 íbúðum. Og sjálfsagt eru þessir flutningar eitthvað yfir þúsund, er allt kemur til alls. Hvernig í ósköpunum er nú hægt að hugsa sér það, ef X. kafli l. kemur ekki til framkvæmda, að tveir úttektarmenn geti ekki aðeins á einum degi, heldur svo að segja á einum klukkutíma, tekið út og metið fleiri hundruð íbúðir? Þetta er ekki nein smávegis úttekt, sem þeir eiga þarna að framkvæma, og ekki neitt smáræðis mat. Þeir eiga að kynna sér ástand íbúðarinnar, þeir eiga að semja á því lýsingu og þeir eiga að meta álag. Auk þess er sérstaklega fram tekið í l., að þeir eigi að kynna sér, hvort íbúðirnar séu meindýralausar. Og þeir verða algerlega að ganga úr skugga um það, með fullkominni vissu, hvort meindýr eru í íbúðunum eða ekki, því ef úttektarmaður segir: Hér er ekki meindýr - þá er leigutaki, sem inn í íbúðina flytur, bundinn af því, að þau séu ekki í íbúðinni, þó að þetta reynist rangt. Hann er bundinn af úttektinni og kemst ekki fram hjá henni. Úttektarmennirnir verða því að sýna fyllstu samvizkusemi og ganga algerlega úr skugga um það, hvort meindýr eru þar eða ekki. Og það er ekkert smáræðis verk að leita að því í gömlu timburhúsunum hér í bænum, hvort meindýr eru í íbúðunum eða ekki. Mér lízt ekkert á, að úttektarmennirnir tveir leiki sér að því að framkvæma öll þessi ósköp ekki aðeins á einum degi, heldur næstum því á einum eða tveimur klukkutímum. Ákvæðið í frv. um þetta atriði er því eitt hið furðulegasta, sem ég fyrir mitt leyti hef nokkurn tíma augum litið í löggjöf. Meiri hl. allshn. hefur fundið, að þetta getur ekki blessazt eins og það er, og hefur þess vegna búið til um það brtt., að ef aðilar komi sér saman um að framkvæma úttektina sjálfir eða komi sér saman um úttektarmennina, þá sé þeim það heimilt. Nú kann vel að vera, að þetta bæti eitthvað úr, en það verður áreiðanlega ekki nema lítil úrbót að þessu. Og eftir þeirri reynslu, sem ég hef í þessum efnum, þá leyfi ég mér að efast um, að úrbótin nemi eiginlega nokkru. Ég hef oft orðið þess var, þegar menn ætla að leggja mál í gerðardóm eða undir úttekt, þá hafa aðilar í byrjun gjarnan trú á því, að ef þeir tilnefni sinn manninn hvor, þá geti þessir aðilar - þessir tveir fulltrúar - komið sér saman um gerðina eða úttektina. En í þeim tilfellum, sem ég þekki til, er það langalgengast, að þessir fulltrúar koma sér ekki saman, og þá þarf venjulega að fá lögreglustjóra, bæjarfógeta eða sýslumann til þess að tilnefna oddamann til þess að skera úr rifrildinu á milli fulltrúa aðilanna. Ég fyrir mitt leyti er sannfærður um það, að svo mundi fara í flestum tilfellum, þó að þessi brtt. meiri hl. allshn. yrði samþykkt, enda þótt ég skuli viðurkenna, að hún sýni þó það, að n. hefur verið það ljóst, að eins og ákvæðið er í frv., þá er það með öllu óframkvæmanlegt. Ég held, að það þurfi að ganga miklu lengra í þessum efnum til þess að gera þetta mat framkvæmanlegt. Ég hef þess vegna leyft mér ásamt hv. 6. landsk. þm. að bera hér fram brtt., sem ég mun afhenda hæstv. forseta. Hún er því miður skrifleg. Þessi brtt. er við 35. gr. frv. og hljóðar svo: „Greinin orðist svo: Félmrn. skipar úttektarmenn íbúða eftir tillögum sveitarstjórna. Skal á hverjum stað skipa svo marga úttektarmenn sem sveitarstjórn telur nauðsynlegt, til þess að úttektargerð geti farið fram án tafar, eftir að leigutaki flytur úr íbúð og áður en hún er tekin til afnota á ný. Tveir úttektarmenn skulu annast úttekt hverrar íbúðar. Úttektargerðir svo og allar virðingar í sambandi við þær skulu skrásettar í sérstakar bækur, er félmrn. löggildir, en afhenda skal leigusala og leigutaka ókeypis afrit. Kostnaður við úttektar- og matsgerðir, þar með talin þóknun matsmanna, greiðist úr ríkissjóði eftir reglum, sem félmrn. setur. - Það er borgaraleg skylda að taka við útnefningu sem matsmaður íbúðarhúsnæðis.“ Eins og menn sjá af þessari till., þá er gert ráð fyrir því, að sveitarstjórnir á hverjum stað eigi að ákveða, hversu margir þessir matsmenn skuli vera, en félmrn. síðan að skipa þá eftir till. sveitarstjórnar. Það er að sjálfsögðu á færi sveitarstjórnanna, frekar en nokkurra annarra, að gera sér grein fyrir því, hversu margir þessir matsmenn skuli vera. Sveitarstjórnirnar hafa bezt yfirlit yfir það, hvaða líkur séu fyrir flutningum í hverjum fardögum og hversu marga matsmenn þurfi til þess að fullnægja ákvæðum l. um úttekt á íbúðum. Það er líka gert ráð fyrir því í þessari till., að matsgerðirnar skuli skrásettar í sérstaka bók, en aðilarnir síðan fá afrit af þessu. Ég tel það mikinn ágalla á frv. eins og er, að þeir, sem hafa samið það, skuli ekki hafa gert sér það ljóst, að mjög ríður á, að úttektar- og matsgerðir glatist ekki, því að í þessum skjölum þarf oft að leita síðar og ganga úr skugga um, hvernig ástand íbúðar hefur verið, og þess vegna er með öllu óhjákvæmilegt, að þessar matsgerðir séu skráðar í sérstakar bækur, þannig að ekki sé hætta á því, að þær glatist, og alltaf sé hægt að ná til þeirra. Þá er líka gert ráð fyrir því, að ríkissjóður greiði kostnað við mötin, þ. á m. þóknun til matsmannanna, en að félmrn. ákveði þóknun þeirra. Þetta ákvæði virðist líka vera sjálfsagt. Matsmennirnir eru hér í raun og veru löggæzlumenn, sem eru að framkvæma þarna löggæzlustörf. Það er eins og þegar lögregluþjónar eru kvaddir til, þegar eitthvað er um að vera. Það er ekki venjulegt að taka greiðslu fyrir það. Það er ríkið, sem stendur undir þeim kostnaði, og það er eðlilegt, að ríkið borgi þetta líka. Auk þess sem ekki má gleyma því, að hér er um að ræða löggjöf, sem ríkisvaldið er að rétta að sveitarfélögunum án þess, að þau hafi um hana beðið, og það er ósköp eðlilegt, að ríkið borgi kostnaðinn, þegar þannig á stendur. Ég vildi mega vænta þess, að menn geri sér fyrir því fulla grein, að það er lítið gagn í því og í raun og veru verra en ekki að fara að samþ. þau ákvæði, sem í þessu frv. eru um ástand og úttekt íbúða, ef ekki verður þannig frá því gengið, að úttektin geti í raun og veru farið fram. Menn verða líka að gera sér ljóst, að það verður að taka af því afleiðingunum fyrir ríkissjóð, þó að af þessu sé nokkur kostnaður, þegar þannig er til stofnað. Þessa till. vil ég leyfa mér að afhenda hæstv. forseta. [Frh.]



Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að þeim hluta frv., sem fjallar um heimildarákvæðin fyrir sveitarstjórnirnar til þess að láta ganga í gildi þau ákvæði frv., sem mjög takmarka ráðstöfunarrétt íbúðaeigenda yfir íbúðunum. Eins og ég sagði í upphafi, þá er það ekki tilætlun mín að fara að taka þátt í þeim umræðum eða þeim deilum, sem um það mál hafa orðið hér. Ég get hins vegar með fáum orðum viðurkennt, að það eru mjög róttækar ráðstafanir, sem í því mundu felast, ef sveitarstjórnirnar létu koma til framkvæmda þau ákvæði, sem þetta frv. hefur að geyma og þeim er heimilt að láta framkvæma, ef það verður samþ. Það er ekkert um það að deila, að þau ákvæði munu ganga mjög nærri ráðstöfunarrétti manna yfir íbúðum þeirra og skerða frelsi þeirra á ýmsan hátt mjög verulega. Hins vegar er því haldið fram af formælendum þessa hluta frv., að það ástand geti verið fyrir hendi, að ekki verði komizt hjá því að grípa til jafnróttækra ráðstafana og í þessu frv. felast til þess að reyna að ráða fram úr þeim vandræðum, sem af húsnæðisleysi kunna að skapast. Um það verður ekki deilt, að það eru fyrst og fremst sveitarstjórnirnar, sem eru hæfastar til að dæma um það, hvort ástandið í raun réttri er þannig, að nauðsynlegt sé að grípa til svo alvarlegra ráðstafana sem í þessu frv. felast. Hins vegar hef ég og meðflm. minn að till. á þskj. 644 viljað vekja athygli á því, að ef á annað borð þykir ástæða til að gefa sveitarstjórnunum þá heimild, sem í frv. þessu felst, þá er ekki rétt að ganga þannig frá þeim heimildarákvæðum, að þeim fylgi ýmsir óaðgengilegir annmarkar fyrir sveitarstjórnirnar, annmarkar, sem raunverulega hafa ekkert með lausn húsnæðisvandamálsins að gera. En við teljum, að í frv. sé að finna ákvæði, sem gera þessi heimildarákvæði það óaðgengileg fyrir sveitarstjórnirnar, að þær mundu hika við að nota ákvæðin af þeim ástæðum, enda þótt þær teldu nauðsynlegt að grípa til þeirra vegna húsnæðisvandræðanna sjálfra. Þetta eru einmitt ákvæðin, sem leggja mjög mikinn kostnað á sveitarstjórnirnar og sveitarsjóðina við framkvæmd þessa kafla laganna. Meiri hl. félmn. gerir ráð fyrir því í till. sínum, að sveitarstjórnirnar skuli bera kostnaðinn af húsaleigunefndunum, og frv. gerir ráð fyrir því, að sveitarstjórnirnar skuli vera ábyrgar fyrir greiðslu húsnæðis, sem þær hafa tekið leigunámi, auk þess sem frv. gerir ráð fyrir því, að sveitarstjórnirnar skuli vera ábyrgar fyrir kostnaði og tjóni vegna þess, að húsaleigumiðstöð hefur ráðstafað íbúð öðruvísi en húseigandi vildi. Ég óttast mjög, að þessi ákvæði kynnu að verða kannske ein af meginástæðum hjá sveitarstjórnum, þegar þær færu að gera það upp við sig, hvort þörf væri á að láta þennan kafla l. koma til framkvæmda eða ekki. – Fundarhlé. Herra forseti. Ég átti rétt aðeins eftir að minnast á nokkur atriði, þegar hléið var gert og ég varð að hverfa frá í ræðu minni áðan. Ég var að gera grein fyrir því, hvers vegna við hv. 6. landsk. þm. (FRV) töldum, að það væri ríkissjóður, en ekki sveitarfélögin, sem ætti að bera kostnaðinn af framkvæmd húsaleigulaganna og þá sérstaklega heimildarkafla þeirra, ef þeir yrðu látnir koma til framkvæmda. Ég hafði minnzt á, að eitt meginatriði, sem fyrir okkur vakti, var það, að þegar sveitarfélögin væru að gera upp við sig, hvort ástandið í húsnæðismálum væri slíkt, að ástæða væri til að láta heimildarkaflann koma til framkvæmda eða ekki, þá væri eðlilegt og sjálfsagt, til þess að lögin næðu sínum tilgangi, að sveitarstjórnirnar gætu tekið ákvarðanir sínar eingöngu út frá því sjónarmiði, hvort þörf væri á því að láta þessi heimildarákvæði koma til framkvæmda eða ekki, en að þau þyrftu ekki að láta það verða kannske meginákvörðunarástæðu fyrir sig, hvort fjárhagur sveitarsjóðsins leyfði, að heimildarkaflinn kæmi til framkvæmda eða ekki. Virðist mér, að það liggi alveg í augum uppi, að þessir heimildarkaflar geta ekki náð þeim tilgangi, sem þeim er ætlað að ná, ef það á að búa þannig um hnútana, að sveitarfélög, sem kannske telja sér nauðsynlegt að láta þá ganga í gildi, verði frá því að hverfa vegna þess, að þau telji það fjárhag sínum ofvaxið. Ég vil einnig leyfa mér að minna á það, að við höfum um langt skeið haft húsaleigulöggjöf, sem í meginatriðum var mjög svipuð þeim heimildarköflum, sem í þessum l. eru. Þá var þessum málum þannig skipað, að það var ríkissjóðurinn einn, sem greiddi kostnað við framkvæmd húsaleigulaganna. Hann greiddi laun húsaleigunefndanna og annan kostnað í þeirra starfi. Þetta þótti réttlátt og sjálfsagt þá, og mér er ekki kunnugt um, að neitt það hafi gerzt síðan, sem geti leitt til þess, að það, sem þótti sjálfsagt réttlæti, óumdeilanlegt fyrir nokkrum árum, sé nú orðið ranglæti, sem ekki sé hægt að fallast á. Ég vil líka leyfa mér að vekja athygli á því, að húsaleigunefndirnar eru í raun og veru dómstólar. Þær eiga eins og aðrir dómstólar í landinu að dæma um ágreining manna og skera úr honum sem algerlega óvilhallur aðili. Hingað til hefur það verið regla í þessu landi, að það væri ríkissjóðurinn, sem bæri kostnað að öllu leyti af dómstólunum, en ekki þau sveitarfélög, sem dómstólarnir störfuðu í. Mér virðist því, að það eigi að fara með húsaleigunefndirnar og þær aðrar stofnanir, sem eiga að annast framkvæmd þessara laga, ef til kemur, alveg eins og dómstóla og alveg eins og gert var áður, meðan húsaleigulögin voru í gildi, að það sé ríkissjóður, sem á að borga hér allan kostnað. Þá vil ég líka að lokum leyfa mér að minna á, að ef það ástand kann að skapast í einhverju sveitarfélagi, að grípa verður til þess að láta heimildarkafla húsaleigulaganna koma til framkvæmda, þá er það ástand til komið eingöngu vegna þess, að ríkisvaldið hefur annaðhvort vanrækt að gera það, sem nauðsynlegt var að gera til að koma í veg fyrir húsnæðisvandræði, eða beinlínis gert eitthvað, sem skapað hefur húsnæðisvandræðin, því að það er að sjálfsögðu fyrst og fremst skylda ríkisvaldsins að halda þannig á málunum, að húsnæðisvandræði skapist ekki á hinum einstöku stöðum. Það er t. d. fullkomlega vegna aðgerðaleysis hins opinbera, ef til þess kemur, að fólk hrúgast frá einhverjum stað yfir á annan stað og myndar þar húsnæðisvandræði. Það er vegna þess, að ríkisvaldið hefur þá vanrækt svo að búa um þann stað, sem menn voru á áður, að fólkið gæti hafzt þar við. Það er þess vegna augljóst mál, virðist mér, að ef til slíks vandræðaástands kemur á einhverjum stað, að grípa verður til þess að láta þessa kafla l. koma til framkvæmda, þá er það annaðhvort vegna þess, að ríkisstj. hefur vanrækt að gera það, sem hún átti að gera, eða gert einhverjar ráðstafanir, sem til þess ástands hafa leitt. Ég hef hér í huga ekki hvað sízt eitt ákveðið dæmi, sem ég þekki hér úr nágrenninu. Það er suður í Keflavíkurkaupstað og Njarðvíkurhreppi. Þar eru í dag meiri húsnæðisvandræði en nokkurs staðar annars staðar á landinu og meiri húsnæðisvandræði sennilega en við höfum áður þekkt, og þar er áreiðanlega meiri þörf fyrir það að láta þessa heimildarkafla koma til framkvæmda en nokkurs staðar annars staðar, hvort sem að því verður horfið, ef þetta verður að l., eða ekki, en það er áreiðanlegt, að þar er ástandið erfiðara í húsnæðismálunum en nokkurs staðar annars staðar á landinu og verra en það hefur verið nokkurs staðar annars staðar. Þetta ástand er ekki verk Keflvíkinga eða Njarðvíkinga sjálfra. Það er ekki þeirra verk. Það er eingöngu vegna þess, að ríkisvaldið hefur gert ráðstafanir, sem hafa leitt til þess, að fólk hefur hrúgazt á þessa staði, án þess að ríkisvaldið hafi jafnframt gert ráðstafanir til þess að mæta mannflutningunum á staðina, og það væri mjög ósanngjarnt gagnvart þessum sveitarfélögum, ef þau ættu að standa undir kostnaði við framkvæmd húsaleigulaga sem verður ef til vill óhjákvæmilegt að framkvæma vegna aðgerða og aðgerðaleysis ríkisvaldsins. Þetta eru þá þær meginástæður, sem ég hef viljað benda á fyrir því, að ég tel, að ríkissjóður eigi að borga kostnað af framkvæmd húsaleigulaganna. Ég skal að endingu geta þess, að hv. þm. S-Þ. (KK), sem því miður er fjarverandi, gat þess, að inn í frv. kæmi smávægileg málvilla, ef brtt. okkar hv. 6. landsk. þm. (FRV) yrðu samþykktar. Ég vildi leyfa mér að vænta þess, að þegar hv. þm. S-Þ. er búinn að samþykkja með okkur þessar brtt., þá muni skrifstofa Alþingis leiðrétta þessa villu, sem er bersýnilega málvilla, en ef hæstv. forseti kynni að draga í efa, að skrifstofan gæti leiðrétt þetta, þá mun ég að sjálfsögðu setja út brtt. þessu til leiðréttingar.

Forseti (GíslJ): Mér hafa sem forseta borizt þau skilaboð frá hæstv. ráðh. Framsfl., að þeir mundu gera mig sem forseta og efri deild ábyrga fyrir að halda þing hér um páskana, ef þessu máli yrði ekki lokið hér í dag. Þess vegna tel ég sjálfsagt, að þessu máli sé haldið áfram, og það þrátt fyrir það, þótt bæði hæstv. félmrh. og hv. frsm. meiri hl. geti ekki mætt hér á þessum fundi. Ég vil ekki láta kenna mér um það sem forseta, að ríkissjóður hafi kostnað af lengra þinghaldi, og ég veit, að hv. þm. Ed. vilja ekki heldur gera það og sætta sig því við það að sitja hér, þó að nokkuð verði liðið á kvöldið.



Herra forseti. Þessar umr. hafa nú farið nokkuð á víð og dreif, og ég skal reyna að lengja ekki tímann með því að fara út í alla þá sálma, sem hér hefur verið vikið að, en get þó ekki látið þessa umr. fara svo fram, að ég segi ekki nokkur orð. Hv. frsm. minni hl. flutti hér langa og stórorða ræðu við fyrri hl. þessarar umr. Ég skal ekki neitt blanda mér í orðaskipti hv. stjórnarflokka eða endurtaka neitt af þeim vinmælum og ekki vinmælum, sem þeirra fóru á milli, en hv. þm. Barð., frsm. (GíslJ), sem jafnframt er forseti þessarar hv. d., tók það mjög skörulega fram í nefndri ræðu sinni, að Framsfl. væri þetta mál ekki neitt áhugamál og mundi ekki líta á þetta sem mikilsvert þjóðmál, því að hann mundi vera reiðubúinn til hrossakaupa um að stöðva þetta mál, ef samkomulag gæti náðst um breytingar á öðru máli, sem væri til meðferðar hér á þinginu, án þess þó að nefna það. Hér er svo mikið sagt, að ég verð að óska þess, að hv. þm. geri nánari grein fyrir þessu, hver þessi verzlunarskipti hafi verið, sem hér er um að ræða, og hvernig þeim var háttað. Að blanda slíku inn í mál eins og þetta, án þess að gera fulla grein fyrir því, hvað við er átt, ber ekki að gera, og ég efa ekki, að hv. þm., sem er forseti þessarar d., geri sér þetta ljóst. Hv. þm. vék einnig að mér í þessari fyrstu ræðu sinni, hafði talið líklegt, skildist mér, að ég mundi ekki vera fylgjandi þessu frv., en fengið þær óþægilegu upplýsingar hjá hv. frsm. meiri hl., að það væri þegar búið að merkja mig, eins og hv. þm. orðaði það. Vissulega er það rétt, að ég var búinn að segja frsm. meiri hl., að ég mundi fylgja þessu frv., þó að ég teldi, að það þyrfti talsvert mikillar athugunar við og væri engan veginn svo fullkomið sem ég hefði talið æskilegt. Mig furðar á því, hversu lítið hefur verið rætt um það raunverulega tilefni þessa frv. í þeim löngu umr., sem hér hafa farið fram. Þó hygg ég, að öllum hv. dm. sé það fullkomlega ljóst. Höfuðorsök þess, að það er borið fram hér, vil ég vænta að sé sú, að húsnæðisástandið hér í bænum og á ýmsum öðrum stöðum á landinu er með öllu óviðunandi. Það er vitað, að þúsundir manna hér í Reykjavík einni búa í húsnæði, sem er ekki manneskjum boðlegt og í sumum tilfellum er beinlínis hættulegt fyrir heilsu þeirra, sem búa þar. Fjölgunin hér hefur verið það ör og húsbyggingar það litlar og svo misjafnt skammtað húsnæðið, að stór hluti af bæjarmönnum býr við algerlega ófullnægjandi húsnæði. Og því fer fjarri, að þetta ástand sé batnandi, það fer heldur versnandi. Þetta er sá bakgrunnur, sem aldrei má gleymast í sambandi við þessar umr. hér og afgreiðslu þessa máls. Allir telja tvímælalaust það ástand æskilegast, að ekki þyrfti að grípa til húsaleigulaga í þeim skilningi að leggja hömlur eða kvaðir á umráðarétt og afnotarétt manna á eigin húsum, en svo bágborið getur ástandið verið, að það sé réttlætanlegt og í sumum tilfellum jafnvel óhjákvæmilegt að gripa til einhverra slíkra ráðstafana. Í þessu sambandi má ég kannske minna á, að í nágrannalöndum okkar, eins og í Noregi, í sjálfri höfuðborginni þar, Osló, hafa um langan tíma gilt húsaleigulög, sem eru strangari en ákvæði þessara l., og það ekki eingöngu sem heimildarlög, heldur sem lög, sem skylt var að framkvæma, þar sem beinlínis var heimilt og gert að taka húsnæðið af mönnunum og setja fólk inn gegn vilja eigendanna. Þetta gerði enginn að gamni sínu, það segir sig nokkurn veginn sjálft. Það var gert af því, að það var engin leið önnur til að sjá húsnæðisleysingjunum fyrir þaki yfir höfuðið. Nú er ég ekki með þessu að segja, að ástandið sé slíkt hér, að til slíks sé brýn nauðsyn að grípa eins og stendur, ef aðrar ráðstafanir eru gerðar. Það er ekki nein ný bóla, að hér á landi gildi húsaleigulög í einni mynd eða annarri. Það hefur verið vikið að því, að þau voru fyrst sett í fyrra stríði, aftur síðar og endurnýjuð í byrjun síðasta stríðs. Af hverju? Ekki af neinni löngun til þess að níðast á húseigendum, heldur vegna þess, að ástandið var þannig, að það var talið með réttu algerlega óhjákvæmilegt. Það liggur í augum uppi og hlutarins eðli, að slík löggjöf sem húsaleigulöggjöfin verður aldrei vinsæl af þeim mönnum, sem telja skertan sinn umráðarétt, meðferð sinna eigna, af slíkri löggjöf, en það er ekkert einsdæmi um þessa löggjöf, svo er um margar hverjar aðrar, sem nauðsyn ber til að setja. Ég sagði áðan, að því gæti enginn neitað, að t. d. hér í Reykjavík væri mikill húsnæðisskortur, mikil húsnæðisvandræði. Af því leiðir einfaldlega það, að aðstaða þeirra tveggja aðila, sem um húsnæði og húsaleigu fjalla, þ. e. leigusala annars vegar og leigutaka hins vegar, er gersamlega ójöfn. Þegar húsnæðisleysi er mikið, þá er aðstaða leigutakanna alltaf miklu veikari í öllum slíkum viðskiptum og því veikari sem húsnæðisskorturinn er meiri; því sterkari er aftur á móti aðstaða húseigendanna, þeim mun strangari kosti, jafnvel afarkosti, geta þeir sett leigjendunum um leiguupphæð og þeim mun erfiðari kjör um leigumála yfirleitt. Þetta er staðreynd, sem er ekki til neins að loka augunum fyrir. Það er aðeins að blekkja sjálfan sig að reyna að gera slíkt. Þess vegna hlýtur einn meginþáttur húsaleigulöggjafar jafnan að vera sá að reyna að jafna þennan aðstöðumun á milli leigutaka annars vegar og leigusala hins vegar. Og það er rétt, sem kemur fram hjá andmælendum þessa frv. hér í d., að sú tilhneiging kemur fram í frv. að leggja áherzlu á að gæta réttar og aðstöðu leigutakans. Það er knýjandi nauðsyn vegna þess, hvernig ástandið er í þessum málum. Því hefur verið haldið fram, að ef húsaleigulöggjöf lík og þessi, sem hér er um að ræða, væri sett, þá mundi það draga úr byggingum og verða þannig óbeint til þess að auka húsnæðisleysið, auka á vandræðin. Ég hygg, að þetta sé fyrirsláttur einn og tilbúningur. Ég vil benda á það, sem reyndar öllum er kunnugt, að húsnæðisskorturinn nú stafar engan veginn af því, að ekki hafa nægilega margir menn viljað byggja. Jafnvel þegar síðari húsaleigulögin frá 1941 og 1942 voru í gildi og framkvæmd, þá voru alltaf miklu fleiri, sem vildu byggja, heldur en gátu fengið leyfi eða fé til þess. Það er því hugarburður einn, að löggjöf sem þessi hafi orðið til þess eða muni verða til þess að draga úr byggingum. Og það skal viðurkennt, sem sagt hefur verið um það í þeim efnum, að sú eina trygga framtíðarlausn til að bæta úr húsnæðisskortinum er að auka byggingu íbúða, sérstaklega íbúða, sem menn sjálfir geta eignazt og átt umráð yfir. Af hverju stafar þá húsnæðisskorturinn, úr því að hann stafar ekki af viljaleysi manna til að byggja, því að því hefur ekki verið til að dreifa? Til þess að geta byggt þurfa menn enn í flestum tilfellum og hafa fram að þessu þurft í öllum tilfellum að fá sérstök leyfi, byggingarleyfi, innflutningsleyfi á nauðsynjum, fjárfestingar- og gjaldeyrisleyfi. Öll undanfarin ár hafa sífellt og ævinlega miklu, miklu fleiri sótt um þessi leyfi heldur en hafa fengið þau. Það sýnir augljóslega, að ekki hefur vantað viljann til að byggja, enda hefur reynslan orðið sú, að engir menn hafa betur tryggt fé sitt og komið því betur fyrir heldur en þeir, sem hafa komið því í íbúðarhús hér í bænum, og það hefur að sjálfsögðu verið hvöt til þess að byggja. Það eru aðrar ástæður, sem valda því, að ekki hefur verið byggt nægilega mikið. Það eru í fyrsta lagi þær hömlur, sem hafa verið á byggingarframkvæmdum og ég nefndi áðan. Í öðru lagi hefur gengið treglega að fá lóðir til þess að byggja, eins og allir vita. Og í þriðja lagi, og það ræður kannske ekki minnstu um, hafa bankarnir samkvæmt fyrirmælum stjórnarvaldanna gersamlega lokað fyrir allar lánveitingar til íbúðabygginga í bænum. Það er því hugarburður einn, að það sé vegna fyrri húsaleigulaga, að ekki hefur verið aukið húsrými með byggingum í bænum. Það er bein afleiðing af þeirri stjórnarstefnu, sem fylgt hefur verið undanfarið, og því fjárhagsástandi og mati á því, sem stjórnarvöld landsins hafa á það lagt. Þetta virðist mér nauðsynlegt að komi fram, þegar rætt er um þetta frv. hér og aðgerðir til þess að bæta úr ástandinu. Þetta frv., sem hérna liggur fyrir, er að ýmsu leyti mjög ófullkomið, enda að verulegu leyti frumsmíð. Þegar húsaleigulögin frá 1949 voru afnumin, þá var að minni hyggju stórt spor stigið aftur á bak. Það er enginn vafi á því, að þó að þau l. þyrftu mikillar endurskoðunar og umbóta við, einnig með tilliti til húseigenda, þá hefur afleiðingin af því, að þau voru afnumin, orðið til þess að gera kjör leigjenda stórum verri en áður var og aukið erfiðleika þeirra með að fá húsnæði. Þetta er staðreynd, sem ekki er til neins að neita. Þau ákvæði, sem eru í gildandi lögum um húsaleigu, eru, eins og sagt var af formælendum þeirra, gersamlega gagnslaus. Ákvæðin um hámarksleigu eru að engu höfð, og húsaleigunefnd hefur ekki aðstöðu til þess að gera neitt. Það ber því vitni um nokkra yfirbótarviðleitni hjá þeim framsóknarmönnum, sem nú bera þetta frv. fram, en áður voru með því að fella hin fyrri húsaleigulög úr gildi. Þeir viðurkenna, að þá hafi verið skakkt spor stigið, og virðast vilja reyna nokkuð úr því bæta með þessu. En annað virðist einnig liggja þar á bak við. Samkvæmt fyrri húsaleigulögum var húsaleigunefndin skipuð af ríkisstj., og á ríkisstj. hvíldi sá vandi, sú ábyrgð og það vald að ákveða, hverjum ráðstöfunum skyldi beitt til að bæta úr húsnæðisleysinu eða bjarga mönnum frá vandræðum af þess sökum. Nú er þessi vandi og þessi ábyrgð flutt af ríkisstj. yfir á hlutaðeigandi sveitarfélög með þeim rökstuðningi, sem var gerð grein fyrir af hálfu hv. þm. S-Þ. (KK) í ræðu hans hér fyrr. Ég tel, að það sé vafasamt, hvort slík breyting sé til bóta frá því, sem áður var, en um annað virtist ekki vera að ræða, ef nokkur von var til að fá því frv. komið fram. Að ýmsu leyti finnst mér þessi löggjöf ganga of skammt. Ég hefði heldur kosið, að það hefði verið eins og var í fyrri löggjöfinni, að ábyrgð og framkvæmdaaðild væru í höndum ríkisstj., í stað þess að veita þær heimildir, sem hér er um að ræða, en því verður ekki haggað, úr því sem komið er. Hér hefur verið sýnt fram á það, að frv. er í tveimur meginþáttum. Annars vegar er sá almenni kafli aftur að og með IX. kapítula, sem fjallar um viðskipti leigusala og leigutaka almennt. Þetta er að miklu leyti frumsmíð, eins og hér hefur komið fram, og að sjálfsögðu verður maður að gera ráð fyrir því, að reynslan sýni, að þar þurfi ýmsu að breyta. Hæstv. dómsmrh. vék nokkuð að þessum kafla í ræðu sinni hér fyrr og taldi, að á engan veg væri svo traustlega um hnútana búið, að ekki gætu þar mörg ágreiningsefni risið. Ég er honum sammála um það, en því má ekki gleyma, að sennilega á fáum sviðum ef nokkru eru nú uppi æ og ávallt fleiri eða víðtækari ágreiningsmál heldur en einmitt milli leigutaka og leigusala. Og ég hygg, að þó að þessar reglur hér í frv. séu ekki svo fullkomnar sem æskilegt væri og sjálfsagt megi standa til bóta, þá megi þó örugglega vænta þess, að þær verði til þess að gera þessi viðskipti greinilegri og draga úr málaflækjum, ágreiningi og málaferlum, en ekki til að auka á. Það verða að þessari löggjöf settri alveg tvímælalaust ýmis atriði, sem jafnan verður ágreiningur um og hljóta að ganga til dómstóla. Fram hjá því verður ekki stigið; það skal játað. En ég hygg, að líkur bendi til þess, að slík ágreiningsatriði yrðu færri að þessum kafla settum heldur en án hans. Ég skal játa það, að ég hef verið í nokkrum vafa um það t. d.. hvort ástæða væri til þess að setja inn þau ákvæði, sem í frv. eru um viðhaldsskyldu leigjanda innanhúss á íbúð sinni og úttekt fyrir og eftir leigumála. Meðan húsaleigunni var haldið niðri með húsaleigulögum, þá færðist það mjög í vöxt, að leigjendur tækju að sér innanhússviðhald íbúðanna, eins og öllum, sem þekkja til hér í Reykjavík, er kunnugt um. Og almennt skoðað virðist mér ýmislegt mæla með því, að leigjendur taki að sér innanhússviðhald. Þá geta þeir nokkru um það ráðið sjálfir innan ramma þeirra ákvæða, sem um það fjalla, hversu mikið þeir leggja í það, að sjálfsögðu þó svo, að viðhaldsskyldunni sé fullnægt, og hafa þá við sjálfa sig að deila í þessu efni. Af þessu leiðir, eins og hv. 10. landsk. benti á, að að sjálfsögðu þurfa einhver ákvæði að vera í lögum um úttekt bæði við upphaf og lok leigumála. Hins vegar er þetta ekki rígbundið í lögunum, eins og virtist nú koma fram. Það er á valdi leigusala og leigutaka, ef um það er samkomulag, að hafa þetta á annan veg, og það er líka á þeirra valdi eftir brtt. þeirri, sem ég er aðili að og nú liggur fyrir, að þeir semji sín á milli um að gera úttektina sjálfir eða fá til þess menn og taka hana gilda, ef um semst. Og ég hygg, að í ákaflega mörgum tilfellum mundi lánast að koma sér saman um úttektina og jafnvel í fleiri tilfellum heldur en hinum, að til þyrfti að kveðja hina lögákveðnu menn. En sé hætt við því, að ágreiningur verði um meðferð leigðrar íbúðar og skil á henni að þessu frv. samþykktu, þá er enginn vafi á því, að ekki er minni ástæða til að gera ráð fyrir ágreiningi um þessi efni að óbreyttri löggjöf um þetta efni frá því, sem nú er, því að hver mun þar reyna að ota sínum tota, halda sínum málstað fram, sem eðlilegt er, en þegar gætt er þess munar í þessum efnum, sem vegna húsnæðisskortsins er á aðstöðu leigjendanna annars vegar og leigusala hins vegar, þá er leigutakinn alltaf veikari aðilinn í þeim viðskiptum eins og nú hagar til, vegna þess að hann á fárra kosta völ, ef upp úr slitnar og hann verður að yfirgefa íbúðina. Um það, hvort grípa skuli til þeirrar heimildar, sem er í X. og XI. kafla frv., verður að því samþykktu hlutverk sveitarstjórnanna að kveða á um. Það er víst óhætt að segja það, að engin sveitarstjórn mun grípa til þessara ráðstafana, nema hún telji til þess hina brýnustu þörf, og ótti minn er nú frekar sá, að þær verði heldur seinlátar í þessu efni heldur en of harðar. Ég vil aðeins í því sambandi benda á það, sem kom hér fram við umr., - það var tekið fram í ræðu hæstv. dómsmrh., - að það er alls ekki skylda sveitarfélaganna að beita öllum heimildarákvæðum, sem upp eru tekin þar. Það er á þeirra valdi að segja til um það, hverjum skuli beitt og hverjum ekki, og af því leiðir, að sveitarstjórnir geta ráðið því sjálfar, í hve ríkum mæli eða í hve lítið ríkum mæli þær beita þessu ákvæði. En jafnvel þó að þessi ákvæði yrðu ekki beinlínis notuð nema þá að einhverju takmörkuðu leyti, þá minna þau á þá skyldu, sem hvilir á þessum aðilum í þessu efni og réttilega má krefjast að þeir taki tillit til og noti heimildirnar, ef ástandið er að dómi almennings í sveitarfélaginu þannig, að þörf er á að grípa til þeirra.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af meðferð málsins í heilbr.- og félmn. Hv. frsm. meiri hl. (KK) og hv. 4. þm. Reykv. (HG) hafa gert efnislega grein fyrir þessu máli frá sjónarmiði meiri hl. n., og ég sé ekki ástæðu til að bæta við það sérstaklega. Frsm. minni hl., hv. þm. Barð., gerði töluvert hark út af afgreiðslu þessa máls í nefndinni í sinni löngu ræðu í fyrrakvöld og taldi, að formaður hefði beitt mjög óþinglegri aðferð við meðferð málsins í nefnd. Ég á dálítið erfitt með að átta mig á, hvað hv. þm. er að fara í þessu. Það er satt að vísu, að ég vildi ekki fallast á að senda málið til umsagnar til tiltekinna aðila úti í bæ, eins og þessi hv. þm. lagði til, - það var vitanlega alveg það sama og stöðva málið, eins langt og er komið á þingtíma, það var öllum ljóst. Hins vegar voru kvaddir til viðtals fulltrúar frá þessum aðilum og þeir fengnir til að lýsa sinni afstöðu, og einstakir nefndarmenn fengu tækifæri eftir vild til að ræða við þá um tiltekin atriði málsins. Þetta eru náttúrlega ekkert nýstárleg vinnubrögð í þingsögunni, að mál sé afgreitt á þennan hátt í nefnd, þegar stutt lifir þings. Þetta veit hv. þm. ósköp vel og þarf þess vegna ekki að vera með ólíkindalæti eins og hann þó gerði hér í sinni ræðu í fyrrakvöld. Meðferðin í nefndinni var ákaflega venjuleg og áminningar í því sambandi gersamlega óþarfar. En hitt er svo annað mál, að þessi hv. þm., sem nú og fyrr hefur talið sig sjálfkjörinn siðameistara hér í hv. deild og hv. Alþingi yfirleitt, hefði þá átt að gæta að því að fara rétt með, þegar hann skýrði frá því, sem gerðist á fundum í nefndinni. Hann sagði m. a. í sinni ræðu, að formaður nefndarinnar teldi það ágætt, ef fyrirmæli frv. gætu stöðvað byggingar í Reykjavík. Þetta er vitanlega alveg tilhæfulaust og er hér með vísað heim. Hann sagði líka, að meiri hl. n. hefði verið þess albúinn að stöðva málið, ef annað mál yrði stöðvað á þingi samtímis. Mig undrar það satt að segja og skil ekki, hvað veldur því, að hv. þm. telur sig til neyddan að hafa svona málflutning í frammi hér í hv. deild. Enn átaldi hv. frsm. minni hl. það, að ég mætti ekki á fundi í Fasteignaeigendafélagi Reykjavíkur samkvæmt tilmælum formanns félagsins. En ég get sagt hv. þm., að ég tel það enga skyldu þm. að sækja fundi hinna ýmsu hagsmunafélaga hér í höfuðstaðnum. Þeir aðilar hafa sannarlega nóg önnur tækifæri til að koma sínum málum á framfæri við hv. Alþingi og það fyllilega til jafns við aðra landsmenn. Þeir geta fylgzt með gangi þingmála frá degi til dags, þeir geta lagt erindi sín bréflega fyrir þm. án allra þeirra tafa af strjálum samgöngum, sem aðrir landsmenn þurfa að lúta, og þingnefndir eru jafnan fúsar til viðtals við áhugamenn um einstök þingmál. Það gerði líka heilbr.- og félmn. í þessu máli. Hún kvaddi til fundar fulltrúa frá þeim tveimur samtökum, sem hér eiga fyrst og fremst hlut að máli, og ræddi við þá mjög ýtarlega. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en vísa gersamlega á bug öllum ásökunum hv. þm. Barð., frsm. minni hl., um sérstaklega óþinglega og svívirðilega meðferð þessa máls í heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Það er ástæðulaust að vera að karpa við hv. frsm. meiri hl., hv. þm. S-Þ., um það, hvort ég hafi skilið rétt ummæli hæstv. félmrh. eða ekki. Það mun sjást við samanburð á ræðum hans og minni, hvort ég gat misskilið þar nokkuð eða missagt, enda var það glöggt af ræðu hv. þm. S-Þ., að efnislega játaði hann, að ég hefði farið rétt með, þó að hann vildi klæða það í nokkuð annan búning og mildari að ytra áliti, en hið sama að efni og ég hafði haldið fram. Þá taldi hv. þm., að ég hefði misskilið frv., ekki lesið það nógu glögglega. Það er rétt, að hv. þm. benti mér á í ræðu minni, að mér hafði yfirsézt viss orð í frv. Ég tók það þegar til greina, sem sjálfsagt var. En út af fyrir sig er það ekki óeðlilegt, þó að menn átti sig ekki til hlítar á svo löngum og vandasömum lagabálki, allra helzt þegar tekið er tillit til þess, að styðjendur frv. eru enn hér í Ed. að baksa við að koma frv. í það horf, sem þeir segja að það hafi átt að vera prentvillulaust. Þeir gátu ekki komið auga á þá prentvillu sjálfir fyrr en deilur voru hafnar út úr því atriði í Nd., og Nd. síðan samþykkti það, sem þeir nú segja að sé prentvilla. En þegar hv. þm. fór að bera á móti því, að ég hefði skilið rétt 71. gr., þá fór hann algerlega með rangt mál, vegna þess að það er berum orðum fram tekið, að eldra húsnæði, sem losnar, eftir að húsaleigumiðstöðin tekur til starfa, er til ráðstöfunar fyrir þessa miðstöð, og það er til ráðstöfunar alveg eins þó að húseigandi hafi ágæta leigjendur til þess að taka við húsnæðinu strax og það losnar. Þetta er a. m. k. ótvírætt í frv., þó að margt annað sé þar ærið vafasamt, eins og tekið hefur verið fram sérstaklega greinilega bæði af hv. 10. landsk. þm. og 4. þm. Reykv., sem mér þó skilst að sé fylgjandi frv. í heild. En hv. 4. þm. Reykv. varð að játa, að mörg ákvæði frv. væru ákaflega óljós og þannig, að búast mætti við því, að málastapp yrði af. Sjálfur tók hann fram, að hann væri mjög efins um efnisákvæði það í hinum betri köflum frv., sem er eina verulega breytingin frá því, sem dómstólarnir nú þegar fylgja, en það er um viðhaldsskylduna. Þegar tekið er tillit til þess og svo þess, sem ég vakti athygli á í minni fyrri ræðu, að þessi ákvæði um viðhaldsskylduna og matið, sem henni á að vera samfara, eru ákaflega óljós, þá er fyllilega óumdeilanlegt, að þetta frv. er ekki þannig undirbúið eða liggur svo ljóst fyrir, að verjanlegt sé af Alþingi að taka nú afstöðu til málsins. Það verður þvert á móti að íhuga þetta allt betur og þá ekki sízt vegna þess, sem ég og vakti athygli á í minni fyrri ræðu að sveitarstjórnunum hefur ekki gefizt færi á að láta uppi umsögn sína um þá kafla frv., sem þær varðar þó ákaflega miklu, eða a. m. k. hefur frv. ekki verið sent til umsagnar þeirra, svo sem sjálfsagt væri. Af þessum sökum og að öðru leyti með tilvísun til fyrri ræðu minnar vil ég leyfa mér að bera fram svo hljóðandi rökstudda dagskrá: Þar sem frv. þetta hefur í för með sér veigamiklar breytingar á gildandi réttarreglum og engan veginn er nægilega ljóst, hvað í hinum nýju réttarreglum felst, og þar eð frv. hefur ekki verið sent til umsagnar sveitarstjórnanna, sem málið varðar þó mjög, þá telur deildin ekki tímabært að afgreiða málið nú og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þessa rökstuddu dagskrá leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta. Eins og ég gat um, eru mörg ákvæði í frv. ákaflega óljós, sem von er til. Bagamest er þó, að ákvæðin um viðhaldsskyldu og endurbótarétt og skyldu leigutaka á húsnæði, sem eru algert nýmæli, eru svo óglögg, að ákaflega er erfitt að átta sig á, hvað í þeim felst. Og það er eftirtektarvert, að hv. frsm., sem svaraði annars mjög ýtarlega í langri ræðu athugasemdum, sem fram höfðu komið, leiddi alveg hest sinn hjá því að skýra frekar þessi ákvæði, sem ég mæltist þó sérstaklega til að skýrð væru af hálfu styðjenda eða fylgismanna frv. Ég er sammála hv. 4. þm. Reykv., sem þó virðist styðja málið, að þessi ákvæði séu mjög varhugaverð, bæði efnislega og eins vegna þess, hversu óljós þau eru, enda munu þau verða uppspretta að eilífum deilum og illindum, ef ekki verður frekar að gert, auk þess sem ljóst er, að ef þau verða skilin svo sem hætt er við að verða muni, ef ekki fæst leiðrétting, þá munu þau mjög verulega draga úr byggingarstarfsemi hér í bænum og þess vegna verða til þess að auka húsnæðisvandræðin, öngþveiti og vandræði einmitt þeirra, sem verst eru staddir. Ég tel alveg nauðsynlegt, að gerð sé tilraun til þess að gera þessi ákvæði ívið ljósari, og í því felst ekki, að ég verði ákvæðunum samþykkur, þó að mín tilraun yrði hér tekin til greina, en ég tel þó, að til verulegra bóta horfði, ef aftan við 34. gr. yrði bætt: „Nú er húsnæði í betra ástandi en þegar leigutaki flutti í það, og skal leigusali þó ekki greiða bætur fyrir aðrar framkvæmdir leigutaka en þær, sem gerðar hafa verið vegna eðlilegs viðhalds íbúðarinnar.“ Ég vonast til þess, að allir, sem ekki vilja stefna húsnæðismálunum í algert öngþveiti, geti þó fallizt á að samþykkja þessa brtt. Þá mun ég leggja til, að á 60. gr. frv. verði gerð sú breyting, að í stað 1. tölul., sem nú hljóðar svo: „Íbúðarhúsnæðis, sem er á sömu hæð og húseigandi býr á sjálfur og hefur sama ytridyrainngang“ komi: „Íbúðarhúsnæðis, sem er í því sama húsi og húseigandi býr í sjálfur“. Þetta er í samræmi við ákvæðin í 71. gr., og má þó ekki minna vera en frv. sé sér sæmilega samhljóða innbyrðis. Loksins legg ég til, að fyrri málsgr. 71. gr. breytist svo, að upphafið: „Nú hefur húsaleigumiðstöð verði komið á fót samkv. 70. gr., og skal hún þá annast leigu“ - standi óbreytt, en að í stað þess, sem eftir kemur og hljóðar nú svo: „á öllu nýju húsnæði og eldra húsnæði, sem losnar eftir að húsaleigumiðstöðin tekur til starfa“ komi orðin: „á öllu húsnæði, sem óráðstafað er“, þannig að það sé þó ekki annað húsnæði, sem þessi miðstöð fær til ráðstöfunar, heldur en það, sem húseigendur hafa ekki ráðstafað. Ég tel, að þessar brtt. séu fjarri því að gera málið aðgengilegt, en þær sníða þó af nokkra af þeim stærstu göllum, sem mundu standa eftir á frv., jafnvel þótt allar brtt. hv. þm. Barð. væru samþykktar, aðrar en þær auðvitað, sem fela í sér að fella þessar greinar niður, sem mínar brtt. eru við, og þess vegna var eðlilegt, að hann tæki þetta ekki upp í sínar brtt. En ef málið gengur til 3. umr., þá tel ég nauðsynlegt að gera á frv. margar frekari breyt. og mun athuga það undir þá umr., ef ég tel, að það hafi þýðingu. Ég vil svo leyfa mér að afhenda forseta þessar skriflegu brtt.



Herra forseti. Eins og ég gat um áðan úr forsetastóli, þá höfðu mér borizt um það tilmæli frá hæstv. ráðherrum Framsfl., að þessi hv. deild mundi vera gerð ábyrg fyrir því, að halda yrði áfram þingstörfum fram yfir páska, ef þetta mál yrði tekið út af dagskrá í dag eða ekki haldnir um það fundir allt fram til kvölds. Ég vil því byrja með því að þakka hv. deildarmönnum fyrir þann þegnskap, sem þeir sýna með að sitja hér allan daginn yfir þingmáli, jafnvel þótt það sé nú ekki skemmtilegra en það, sem hér er til umr. Ég get mjög stytt mál mitt efnislega eftir að hafa hlustað á hinar mjög svo sterku og vel fram settu ræður þeirra hæstv. dómsmrh. og hv. 10. landsk. um þetta mál, en get þó ekki látið vera að svara nokkru af því, sem komið hefur fram hér við umr. og beinlínis hefur verið beint að mér annars vegar sem frsm. minni hl. og hins vegar í sambandi við málið sjálft. Mér þykir leitt, að hæstv. félmrh. og hv. frsm. meiri hl. eru ekki hér við, en það er með þeirra vilja og vitund, að þessum umr. er haldið áfram, þótt að sjálfsögðu þurfi að svara þeim hér á þessum vettvangi, og verður þá að líta svo á, að aðrir þeirra flokksmenn flytji þeim það, sem hér verður sagt, ef það þykir ástæða til þess að svara því. Hæstv. félmrh. lét orð að því liggja í sinni ræðu, að ég hefði gefið tilefni til þess í minni framsöguræðu að halda, að það mundi verða beitt þeirri herferð í þessu máli, ef frv. yrði að lögum, að húseigendur tækju þann kostinn að fylla hús sín með meindýrum, rottum, kakkalökkum og veggjalúsum, eins og hann orðaði það, heldur en að lúta fyrirmælum laganna, og að það væri þá nauðsynlegt, þegar einn aðalforustumaður húseigendafélagsins í Reykjavík bæri fram slíkar hótanir hér á Alþ., að vera viðbúinn að gefa aðrar og nýjar fyrirskipanir til þess að fyrirbyggja slíkan hernað í þessu máli. Ég verð nú að segja, að ég var undrandi yfir að heyra slík ummæli frá jafnágætum manni eins og hæstv. ráðh. Mín ræða gaf engin tilefni til slíkra hugleiðinga, og hefði hæstv. ráðh. alveg getað sparað sér allar þær hugleiðingar og þau ummæli, sem hann hafði í sambandi við þetta mál. Ég mundi hins vegar harma það, ef það gengi hér út frá Alþ. löggjöf, sem gæfi tilefni til þess, að menn jafnvel óskuðu heldur eftir því, að sín hús stæðu auð, heldur en að fólki væri þvingað inn í íbúðir þeirra, eins og hugsað er að gera hér, aðilum, sem þeir kæra sig ekkert um að búa með, í stað annarra, sem þeir gætu fengið sér bæði skyldari eða umgengnisþýðari til þess að sitja í húsnæðinu. Á það ekkert skylt við þann hernað, sem hæstv. ráðh. minntist á. Hæstv. ráðh. sagði einnig, að það væri sjálfsagt að taka skynsamlega á þessum málum. Það er einmitt það, sem ég hef verið að reyna að fá hæstv. ráðh. og Framsfl. til þess að skilja, að það væri nauðsynlegt að taka skynsamlega á þessum málum vegna þess, hversu þetta er mikið vandamál annars vegar og hversu þetta er viðkvæmt mál, hins vegar hversu það eru margar tugþúsundir manna, sem eiga að búa við þessa löggjöf. Og það hefur verið bent á það, ekki einungis hér af mér, heldur einnig af hæstv. dómsmrh., hv. 10. landsk. og jafnvel af hv. 4. þm. Reykv., sem þó annars er að ýmsu leyti fylgjandi frv., að það hafi ekki verið tekið á þessu máli með neinni skynsemi, hvað þá með fullri skynsemi. Það er ekkert annað en það, sem við erum að berjast fyrir hér, samanber þá rökstuddu dagskrá, sem hæstv. ráðh. lagði fram hér áðan, - berjast fyrir því, að málinu sé vísað frá nú til þess að fá skynsamlega meðferð og athugun, áður en það er lögfest í þinginu. Ég verð að segja það, að mig undrar það alveg, að jafnprýðilegur og ágætur maður og hæstv. félmrh. skuli vera sleginn þeirri blindu í þessu máli að geta ekki séð, að hér eigum við virkilega samleið í þessu máli. Hæstv. ráðh. sagði, að árið 1933, þegar ábúðarlögin hefðu verið sett, þá hefðu einmitt komið fram sömu mótbárurnar gegn löggjöfinni af íhaldssömustu þingmönnunum á Alþ. þeirra tíma. Og svo sagði hann: Það vita þó allir, hve mikil blessun hefur orðið af þeirri löggjöf. Ég vildi nú gjarnan, án þess að ábúðarlöggjöfin komi þessu máli mikið við, mega ræða ofur lítið einmitt þessi ummæli hæstv. ráðh. Ef litið er á ábúðarlöggjöfina og þá blessun, sem hefur verið henni fylgjandi í sumum atriðum, einmitt í þeim atriðunum, sem miða að því, að menn geti ekki verið raunverulega ráðandi yfir þeim eignum, sem þeir eru þó taldir eigendur að, og ég geri ráð fyrir, að það sé einmitt þessi hluti löggjafarinnar, sem hæstv. ráðh. hefur átt við, þá verður nú ýmislegt upp á teningnum. Með þeirri löggjöf vannst m. a. þetta tvennt, að bændum var gert kleift að kaupa jarðir sínar með vægu verði af ríkinu, því að af öðrum en ríkinu er ekki hægt að kaupa jarðir ódýrt samkv. löggjöfinni, og hitt, að byggingarskylda íbúðarhúsa og peningshúsa er raunverulega lögð á jarðareiganda. Ég hygg að það sé þetta, sem hæstv. ráðh. átti við, þegar hann talaði um þá blessun, sem hefði fylgt alveg sérstaklega þessari löggjöf. Það er nú svo hvað snertir íbúðarskylduna, að henni hefur ríkisstj. á öllum tímum síðan 1933 brugðizt og það undir stjórn bæði hæstv. félmrh. nú, sem jafnframt er hæstv. landbrh., og undir öllum þeim hæstv. landbrh., sem Framsfl. hefur átt í stjórninni alla þessa tíð. 

Þetta er haugalygi.

Það er alveg rétt. Og í þeim fáu tilfellum, þar sem jarðareigandi hefur sýnt lit á því að byggja upp, þá hefur hann þó aldrei gengið lengra en það að láta einhvern hluta af byggingarkostnaðinum til þess að byggja upp jarðirnar og aldrei meira en efniskostnaðinn. Og nú er farið inn á þá braut, sem hv. þm. veit líka vel, að leyfa bændunum að veðsetja jarðir, sem ríkið á, til þess að fá lán út hjá peningastofnunum, svo að þeir sjálfir geti byggt yfir sig, af því að ríkið, jarðeigandinn, hefur svikizt um þetta atriði. Þetta er blessunin, sem ábúðarlöggjöfin á þessu sviði leiddi yfir þjóðina. Jarðirnar, sem eru langsamlega mest niðurníddar í landinu, eru þess vegna, eins og ég sagði áðan, ríkisjarðirnar. Það er hægt að benda á þær, það þarf ekki að spyrja um, hver sé eigandi þeirra, þegar farið er um sveitirnar. Ef það liggja einhvers staðar kot, sem eru illa hirt, þá eru það venjulega 9 af 10, sem eru í ríkiseign. Það er kannske þetta ástand, sem hæstv. félmrh. vill láta skapast hér í Reykjavík og öðrum stöðum, þar sem meira en 500 manns eru saman komnir. Hann sagði, að það hefði nú orðið til þess, að jarðirnar hefðu farið í eigu ábúendanna. Ja, ég get nú einmitt talið hér upp fjöldamargar jarðir, sem enn þá eru meira að segja í einkaeign, þar sem enginn hefur farið á jarðirnar og þær liggja ónotaðar vegna þess, að eigandinn hefur ekki séð sér fært undir ábúðarlögunum að byggja upp og hann hefur komizt upp með að svíkja það á sama hátt og ríkið. Það hafa verið gerðar til hans meiri kröfur, meiri skyldur, og hann hefur ekki átt nein önnur úrræði en að láta jarðirnar liggja ónotaðar, fara í flag, þar til hreppsnefndirnar tækju þær til þess að byggja þær einhverjum eða til þess að selja þær eins og reka á fjörum, eftir að þær eru búnar að liggja þarna árum saman. Ég vil m. a. benda hv. þm. á, að jörð eins og t. d. Vattarnesið, sem er alveg prýðileg jörð, hefur gersamlega verið niður nídd fyrir hin blessunarlegu ákvæði ábúðarlaganna á þessu sviði. Varð að flytja þaðan í burtu símastöð og allt fólk og bústofn, og það var ekki fyrir neitt annað en það, að ábúandinn vildi ekki lúta þessum ákvæðum og ekki hægt að þvinga hann til þess. Hann varð því að láta jörðina níðast niður, og hreppurinn hefur aldrei haft kjark í sér til þess að taka jörðina og selja hana á uppboði. Þess vegna liggur hún ónotuð enn. Og það er ekki eina jörðin. Það er hægt að halda áfram og benda á fjöldamargar jarðir í landinu, sem svona er ástatt um.

Það var búið vel á Vattarnesi í vor, þegar ég kom þar.

Var búið vel á Vattarnesi? Hvaða Vattarnes talar hv. þm. um? Ef hann er alltaf að tala um eitthvert annað mál en er til umr., þá er ekki furða, þó að ræða hans sé einkennileg í þessu máli. En langsamlega athyglisverðust voru þó ummæli hæstv. ráðh., þegar hann lýsti því yfir, eins og dómsmrh. hefur skýrt hér frá, að einmitt þessi löggjöf ætti að verða til þess, að leigjendurnir gætu klófest hverja þá íbúð, sem þeir færu í hér í Reykjavík eða á öðrum stöðum, sem lögin ná til, þeir gætu klófest þær undir þessum lagafyrirmælum. Ég þarf ekki að ræða mikið það mál, hæstv. dómsmrh. hefur gert því máli svo vel skil hér í dag, en ég gæti hugsað, að það hafi margir hrokkið við að heyra slíka yfirlýsingu frá hæstv. ráðh. Og ég verð að segja það, að ég harma, að hæstv. ráðh. skuli ekki vera hér í kvöld til þess að ljóstra upp fleiri leyndarmálum í sambandi við þessa löggjöf, sem fleiri og fleiri menn hefðu enn hrokkið við að heyra, því að mér dettur svo sem ekki í hug að halda, að þetta sé eina leyndarmálið, sem samið hafi verið um, sem hrökk þannig kannske óvart upp úr hæstv. ráðh. En þá vita húseigendur í Reykjavík og annars staðar, sem lögin ná til, hvers þeir eiga að vænta, þegar lögin beinlínis stefna að því, að hver og einn einasti leigjandi, sem kemur í þeirra hús, kemur með það hugarfar og ætlar að ná því ákveðna takmarki, að héðan skuli hann ekki út fara fyrr en hann sé orðinn eigandi að íbúðinni með réttu eða röngu. Hæstv. ráðh. sagði hér, að ég hefði kastað hér hnútum að formanni n., Jónasi Guðmundssyni, að hann væri einn mesti fjandmaður Reykvíkinga. Ef orð mín hafa verið skilin þannig, þá vil ég sjálfsagt leiðrétta þau, því að mér hefur aldrei dottið í hug að segja það um jafnágætan mann og Jónas Guðmundsson. Hæstv. ráðh. var nú ekki alveg viss um, að ég hefði átt við hann, og gat sér nú svona til, að þetta skeyti hefði átt að fara til annarra manna í n. Honum var það sjálfum ljóst, jafnvel af þeim orðum, að það voru aðrir menn í þessari nefnd, sem voru fjandmenn Reykvíkinga, heldur en Jónas Guðmundsson. En ég vil hér með lýsa því yfir, að ég hef aldrei meint þessi orð til Jónasar Guðmundssonar og vil ekki, að þau séu skilin þannig, enda ekki mælt þannig. Þá sagði hæstv. ráðh., að öll mþn. hefði staðið einhuga um frv., að undanskildum X. og XI. kafla. Ég held, að hæstv. ráðh. hafi bara alls ekki lesið nál. frá mþn. Hér eru sértill. og sérálit Hannesar Pálssonar, ágreiningsatriði í málinu á löngum köflum. Hér eru fleiri ágreiningsatriði á 6. blaði og ágreiningsatriði hér og ágreiningsatriði þar. Hér er sérálit og till. Magnúsar Jónssonar, sérálit og till. Ólafs Sveinbjörnssonar. Yfirleitt er nál. ekkert annað en sértill., sérágreiningsatriði um meira og minna í allri löggjöfinni. Þetta er sannleikurinn í málinu, og hér liggur það í þskj., svo að það er ekki neinn tilbúningur úr mér. Þá sagði hæstv. ráðh., að það væri ofraun af mér að ætla að telja nokkrum þm. trú um það, að þetta mál sé borið fram af andúð Framsfl. til Reykvíkinga. En ég held menn þyrftu ekki annað en lesa hér ágreiningsatriði Hannesar Pálssonar, og væri raunverulega mjög freistandi, ef ekki gerði, að við værum hér á næturfundi, að leyfa hv. þm. að heyra þau. En ég held þeir ættu að kynna sér þetta þskj., nr. 268 frá síðasta þingi, til þess að sjá, hver undirrótin er í öllu þessu máli. Svo sagði hæstv. ráðh., að þskj. hefði verið stjórnarfrv., borið fram sem stjórnarfrv., sem er alveg rétt, síðan er það borið fram af n., sem er líka rétt, og í þriðja skiptið er það nú borið fram af tveim þm., sem er líka rétt. En var þetta þá ekki ábending til hæstv. ráðh. um að stöðva þetta mál, sem hér á Alþ. hafði fengið þá meðferð, því meira sem það var athugað? Fyrst var það hæstv. ríkisstj., sem glaptist á að flytja það, af því að hún hafði ekki kynnt sér málið nægilega vel, hefur trúað þeim mönnum, sem vildu bera það fram. Þegar hún svo heyrir öll rök í málinu, þá vill hún ekki bera það fram á næsta þingi. Þá fer hæstv. ráðh. og fær n. til þess að gera það, sem þó vill ekki taka ábyrgðina á því frekar en venjulegt er, en þegar hún er líka búin að kynna sér málið og hefur heyrt öll rök á næsta þingi, þá er ómögulegt að fá hana til þess að taka málið aftur, ekki nokkur leið. Og þá er hlaupið í þetta skúmaskot, að fá tvo af þm., sem ekkert þekkja inn á kröfur Reykvíkinga eða þeirra manna, sem í þéttbýlinu eru, heldur sjá ekkert út fyrir túngarðinn heima hjá sér í sveitinni og í félagsmálum, sem þar gilda. Þeir eru fengnir til þess að bera þetta mál fram í trausti þess, að þeir hafi aldrei lesið þau rök, sem voru færð fram á fyrri þingum, og ef þeir hefðu heyrt þau, þá aldrei skilið þau. Ja. hvað var meiri ástæða fyrir hæstv. ráðh. heldur en þetta til þess að stoppa nú þetta frv. og láta það ekki koma fram? Það hefur líka komið fram hér við umr., að eftir því sem málið er rætt meira, því ljósara er, að þetta mál á ekki að ná fram að ganga. Það á að fara í eina deild til og athugast af mönnum með einhverjum skilningi á málinu og einhverri þekkingu á málinu, en ekki með fyrir fram dæmdri andúð á ákveðnum stéttum, sem þó verða að búa við þessi lög. Ég skal ekkert ræða um þau ummæli hæstv. ráðh., að það sé á mínu valdi að færa frv. á betra mál. Hann sagði nú líka, að síðar mætti nú bæta um þetta. Hann viðurkenndi, sem hans var von og vísa, að málið á frv. væri slíkt, að það væri eiginlega varla frambærilegt, en það mætti alltaf laga þau missmíði á þessu frv. síðar meir. Ég skal svo ekki ræða meira um það og þá ekki heldur meira um afstöðu hæstv. ráðh. eða ummæli hans í þessu máli. Þá skal ég koma nokkuð að ræðu hv. frsm. meiri hl. Já, ofan á þessa sorgarsögu frv., sem ég var að lýsa hér og er staðfest af hæstv. ráðh., þá hefur nú bætzt enn ein ný. Nú hefur hæstv. ráðh. vikið út af umræðusviðinu hér og ekki treyst sér til þess einu sinni að mæta þeim rökum, sem hér eru færð fram. Setti hann í það annan mann, einn ágætasta mann flokksins, til þess að vera fulltrúi sinn, en hann hefur líka verið hrakinn út af þessu sviði hér í kvöld, svo að hvorugur hefur einu sinni þorað að standa hér til þess að mæla því bót. Samt sem áður get ég ekki látið vera annað en hrekja þau ummæli, sem hv. frsm. meiri hl. hefur haldið hér fram í sinni ræðu. Þau sjást þó a. m. k. í þingtíðindunum, og þar getur hv. frsm. meiri hl. lesið þau og þá svarað minni ræðu hér við næstu umr. En fjarvist þeirra beggja mæli ég á þann mælikvarða, að hvorugur þeirra hafi treyst sér til þess að halda hér uppi vörn fyrir þessu máli, enda eðlilegt, þegar maður lítur á forsögu málsins. Hv. frsm. meiri hl. byrjaði hér með því að segja, að framsöguræða þm. Barð. hefði ekki verið til þess fallin að tryggja samkomulag stjórnarflokkanna. Er þetta frv. hér og meðferð þess hér í þinginu, fyrst í n. og síðan í þessari d., eitthvert mál til að tryggja samstarf stjórnarflokkanna? Ég held, að það sé ákaflega mikill misskilningur bæði hjá hæstv. ráðh. Framsfl. og hv. frsm. meiri hl., að þetta mál verði til þess að tryggja eðlilegt og drengilegt samstarf þessara flokka. Þeir hefðu heldur átt að stöðva þetta mál og beita kröftum sínum til þess að leysa önnur og meiri vandamál, sem meira samkomulag var um og hefði verið betri árangur af, heldur en kasta þessu hér inn til þess að fjarlægja flokkana, svo að þeir gætu síður unnið saman að betri málum. Það er ekki til þess að tengja þá saman. En það var ekki okkar verk, það var verk Framsfl., og þeir taka þá afleiðingunum. Svo segir hann, að mín síðari ræða hafi nú batnað allmikið í tón, ég hafi verið þar mildari og þá ekki eins ádeiluharður, enda orðið fyrir mikilli hirtingu frá hæstv. félmrh. Í hverju var hirtingin fólgin? Hún var fólgin í því að lýsa mig sem forseta þessarar d. einhvern einræðisherra, sem beitti hér einræðisvaldi. En þegar hæstv. ráðh. var bent á, að hér hefði verið ofmælt, og lesið yfir honum það, sem hann hafði sagt um það atriði, hverju svaraði hann þá? Hann roðnaði. Hann glúpnaði og spurði: Hef ég virkilega haft þessi ummæli? - Og þegar honum var rétt hans eigin ræða, beint tekin af segulbandinu, sem vitað er að ekki breytir orðum, jái í nei, ekki breytir meiningunni, þá gat hann ekkert annað en þagað. Hann segir líka, að önnur hafi verið afstaða minna flokksmanna í Nd. En þeir höfðu nefnilega ekki heyrt þá yfirlýsingu, sem hæstv. ráðh. hefur nú gefið hér. Þeim var alveg óljóst, hvað var á bak við flutning þessa frv. Mér var það hins vegar ekkert óljóst. Ég þekki ákaflega vel hugsunarhátt þessara manna. Þrátt fyrir allt drenglyndi, sem ég þekki mjög mikið af hjá hæstv. ráðh., þá er þessi tuddaskapur í sumum af þessum mönnum svo mikill, að hann hlýtur alltaf að brjótast upp og þeir ráða ekki við það sjálfir. Þeir ráða ekki sjálfir við þessi vondu öfl í sínum flokki, hversu vel sem þeir vildu ráða við þau. Það þarf ekkert annað en lesa hér þetta verk til þess að vita, að það er einn mikill áhrifamaður í flokknum, sem sí og æ vinnur að því, að m. a. þetta mál sé gert að sundrungarmáli á milli þessara tveggja flokka, sem unnið hafa saman undanfarin ár að öllum þeim beztu málum, sem framkvæmd hafa verið í landinu og ekki hefðu náð fram að ganga, ef þessir tveir flokkar hefðu ekki unnið saman, nema Sjálfstfl. einn hefði haft fullt afl til þess að koma þeim fram. Þetta vita allir menn. Samt sem áður eru þessi öfl alltaf sívinnandi í Framsfl., og hin góðu öfl, bæði hæstv. félmrh. og ýmissa annarra góðra manna í flokknum, verða svo að sveigja undan þessum vondu öflum. Ef mínum flokksmönnum í Nd. hefði verið þetta eins ljóst og mér er þetta ljóst í gegnum fjöldamörg ár, gegnum mikla samvinnu og þekkingu á þessum mönnum, þá hefði sjálfsagt þeirra afstaða verið allt öðruvísi. Auk þess vil ég benda á, að þessir menn gerðu mjög mikinn ágreining í sambandi við aðalkaflana, sem deilt hefur verið um, og einnig, að hv. 2. þm. Eyf. (MJ) vísaði í öllum sínum ræðum í þann ágreining og það sérálit, sem hann hefur gefið á þskj. 268, og það átti hæstv. ráðh. að vera kunnugt um. Hv. frsm. sagði, að það væri æskilegt, að menn eignuðust sjálfir hús yfir höfuðið. Þar er ég honum sammála. En ég á við, að menn eignist það á drengilegri og ærlegri hátt en þann, sem felst í yfirlýsingu hæstv. ráðh. Ég margspurði einmitt fulltrúa þeirra félagssamtaka hér í Reykjavík, sem mætti á fundinum, hvort það væri virkilega þeirra skoðun, að þessi löggjöf mundi auka og örva húsbyggingarnar og hjálpa mönnum til þess að byggja bæði yfir sjálfa sig og aðra, því að það er vitanlega kjarni málsins. En þeir svöruðu, að það væri alveg aukaatriði, það dytti þeim ekki í hug að hugsa um. Það er alveg aukaatriði að hafa samvinnu við þá, sem eru að berjast við að leysa þann vanda. Og svo sagði hv. frsm. og kom nú með spakmæli eftir Bernard Shaw, „að sannir íhaldsmenn væru jafnan á móti öllu nýju, en halda síðan í það og eigna sér það venjulega síðar og vilja þá ekki sleppa því“, og vildi síðan heimfæra það upp á afstöðu sjálfstæðismanna til þessa máls. Ég held, að hann hefði átt að horfa sér nær og skoða hina almennu afstöðu Framsfl. í raforkumálunum núna, eins og hún birtist venjulega í þeirra málgagni, - mannanna, sem voru langmest á móti öllum rafmagnsframkvæmdum á sínum tíma, en gera nú allt, sem þeir geta, til þess að túlka það fyrir þjóðinni, að þetta sé þeirra mál, og nú vilja þeir halda í það og sleppa því ekki frekar en Bernard Shaw segir um brezku íhaldsmennina. Þá ræddi hv. þm. mínar brtt. Ég skal nú ekki fara mjög mikið út í þann kafla ræðunnar, vegna þess að það hefur sáralitla þýðingu. Ég vil þó aðeins benda á, að mér sýnist, að það sé einmitt hann, sem misskilur alveg fullkomlega ákvæðin yfirleitt bæði í 1. og 2. gr. frv. Hér er gerður greinarmunur á leigumála um íbúðir, atvinnuhúsnæði og einstök herbergi. Það er að vísu einn af mörgum ókostum frv., að það skuli ekki vera neinn kafli, sem skýrir hin ýmsu ákvæði þess, svo að menn vita ekki einu sinni, hvort þessi orð eða þessar setningar eiga að þýða þetta eða hitt. Það hefði verið miklu aðgengilegra í þessari löggjöf eins og svo margri annarri, en látum það vera. En það kemur alveg skýrt fram hér á þskj. 268. Þar er talið undir einum lið íbúðarhúsnæði, undir öðrum lið einstaklingsherbergi og undir þriðja lið atvinnuhúsnæði, enda er það skiljanlegt, að svo ætti það að vera í frv. Hér er augsýnilega gerður mikill greinarmunur á. Með íbúðum er átt við eitt herbergi og eldhús eða meira, eins og síðar kemur fram í frv., en með einstaklingsherbergi er aðeins átt við það, sem leigt er út til einhleypinga, þ. e. a. s. ekki húsnæði með eldhúsi. Ég held, að engum manni hafi dottið í hug, að það ætti að taka út hvert eitt einasta herbergi í hvert skipti sem leigjandi fer úr því og í, og ef það er hugmynd hv. frsm. meiri hl., að það eigi að skiljast svo, að allar íbúðir eigi að taka út, þegar maður fer í þær og úr þeim, og það gildi einnig um herbergi einstaklinga, þá er nú óhætt að tífalda þá tölu matsmanna eða úttektarmanna, sem hv. 10. landsk. þm. (GÍG) var að tala um, og þá náttúrlega um leið hægt að hækka mikið áætlaðan kostnað, sem af því hlýzt. Þetta er nú bezta sönnunin fyrir því, að ég hef hér á réttu máli að standa og að ég hef hér réttan skilning á þessu máli, en hv. frsm. ekki. 2. brtt. taldi hann óþarfa. - Ég hló nú að því, þegar hv. þm. eyddi allmiklum tíma í að telja hv. þm. og öðrum, er til heyrðu, trú um það, að orðið „síðdegis“ væri ekki íslenzka, það væri ekki síðdegis fyrr en eftir kl. 3. Það er náttúrlega alveg eftir því, hvað snemma menn byrja morgunstörfin. En ég held nú svona í almennu íslenzku máli, að þá sé það alltaf talinn síðari hluti dagsins, sem er eftir hádegi, og fyrri hluti dagsins, sem er fyrir hádegi, og ég hef nú aldrei heyrt það fyrr, að t. d. kl. 1 eftir hádegi gæti verið árdegis. Ég held því, að það sé alveg óhætt fyrir hv. þm. að samþykkja mína till. um það, þó að sumum hverjum, sem fara seint á fætur á morgnana, þyki dagurinn ekki vera liðinn að hálfu fyrr en komið er undir kvöld. Um 4. brtt. sé ég ekki ástæðu til þess að vera að þrátta við þm. En hann lýsti því yfir, að hann mundi geta greitt atkv. með minni 5. brtt., og þykir mér vænt um, að hann hefur þó fundið, að einhverju þyrfti að breyta, og það svo nauðsynlegt, að hann vildi jafnvel vera með að breyta því, þótt málið þyrfti að fara fyrir það til Nd. á ný. Hann sagði hins vegar, að það mætti ómögulega samþ. mína brtt. um það að fella niður orðið „meindýralaust“ í 6. brtt. minni, það væri sjálfsagt að halda því í lögunum, að leigusali bæri alla ábyrgð á því að afhenda húsið meindýralaust, en það feldist þó ekkert í þessu annað en tilkynningarskylda. Ég held, að það væri nú rétt að breyta þá greininni þannig, að það væri ekki deilt um það, því að það er ákaflega mikill eðlismunur á því, hvort húseigandi hefur tilkynningarskyldu til bæjarins um það, að meindýr séu í húsinu, eða hvort honum beri skylda til þess að sjá sjálfur um að útrýma þeim meindýrum og taka þá skyldu af þeim aðilum, sem hún er lögð á herðar í dag. A-lið 7. brtt. vildi hv. frsm. samþykkja, en sagði, að það væri alveg óþarfi að samþykkja b-liðinn. Ég benti á og skal ekki endurtaka það, að ég teldi, að þetta gæti valdið síðar ágreiningi og því væri rétt að samþykkja hann einnig. Um 8. brtt. mína, við 15. gr., sagði hv. frsm., að sjálfsagt væri að halda þessu ákvæði óbreyttu, en ég hef lagt til í þeirri till., að 2. málsgr. falli niður, af því að slíkt ákvæði gerir aðeins að auka á óánægju milli aðila, en ekki að draga úr henni. - Hann sagði, að 9. brtt. mína, sem er við 16. gr., ætti ekki að samþ., þetta ákvæði í frv. væri eðlilegt og mætti ekki fella niður. En sú brtt. er um, að síðari málsgr. 16. gr. falli niður, þ. e., að ekki megi rifta samningum, ef eitthvað minni háttar er að íbúðum. Þetta ákvæði er einnig eingöngu til þess að valda deilum og ekkert annað, og slík ákvæði á að fella í burtu. En það skemmtilegasta við aths. hv. frsm. var þó það, sem hann sagði um 10. málsgr., að þetta ákvæði í l. mætti fara í kringum, það væru engin vandræði að brjóta l. þarna, það hefði ekki neitt að segja og það mætti ákaflega vel fara í kringum þetta. Ja, ég verð nú að segja það, að þá eru nú löggjafar orðnir langt leiddir, þegar þeir fara að lýsa því yfir á Alþ., að þeir séu sammála því, að í frv. standi og verði að lögum gerð ákvæði, sem mjög auðvelt sé að fara í kringum, og þess vegna þurfi ekki að vera að berjast fyrir því, að þau séu felld niður. 11. brtt. mín sagði hann að væri alveg óþörf. Ég skal ekki ræða um það nánar. Ég hef lýst því áður. 12. brtt. mína, sem er við 28. gr. frv., um að gr. falli niður, en sú grein snertir viðhaldsskyldu leigutaka, taldi hv. frsm. óverjandi. Hann vill þó láta breyta þessu ákvæði nokkuð í sambandi við úttektina. En ég hef bent á, og það hafa og aðrir gert, að þetta atriði er einmitt meginágreiningsatriðið í frv., ekki einasta milli hæstv. félmrh. og minni hl. nefndarinnar, heldur og milli hans og allra þeirra, sem við lögin eiga að búa. Hvorugur aðilinn vill hafa þetta ákvæði í lögunum. Það kom greinilega í ljós við umr. í n., að hvorki fulltrúar leigusala né leigutaka vilja hafa þetta ákvæði í l., en það upplýstist einnig í n. af fulltrúa leigutaka, að það var Hannes Pálsson, sem barði í borðið í milliþn. og sagði: Ég vil hafa þetta ákvæði inni í l., og ef ég ekki fæ því ráðið, þá ætla ég ekki að standa sem fulltrúi fyrir leigutaka hér í sambandi við þessa löggjöf. - Það er svo sem ekki að furða, þó að hv. frsm. vilji ekki fella það niður. Sagði hann, að þetta væri hliðstætt því, að leiguliðar yrðu að halda við jörðum sínum, sem síðan eru metnar við úttekt, og sagði, að venjulega fengju ábúendur ekki allt það fé, sem þeir leggja í endurbætur. Er það þá hugsun hv. meiri hl. og hugsun Framsfl., - það er gott að fá yfirlýsingu um það, - að það eigi alls ekki að greiða leigutaka það, sem hann kann að leggja í íbúðirnar til viðhalds, ef það er meira en þurfi að gera að dómi úttektarmanna? Er það skoðun þeirra, að þær till., sem fram hafa komið til breyt. við þessa grein, séu alveg óþarfar, vegna þess að leigutaki eigi raunverulega aldrei að fá annað eða meira upp borið heldur en einhvern hluta af því, sem hann leggur í viðhald? Ég hygg, að það séu fjöldamargir leigutakar, sem leggja í þetta allt annan skilning, og ég hygg, að dómstólarnir mundu leggja allt annan skilning í þetta þrátt fyrir ummæli hv. frsm., og ég held, að það væri ákaflega auðvelt fyrir t. d. málara að komast á léttan hátt yfir íbúð, ef hann kæmist inn í íbúð, sem væri heldur lélega máluð, hefði sjálfur lítið að gera, tæki sig svo til og málaði alla íbúðina hátt og lágt, setti í hana svona 20 þús. kr., sem vel er hægt að gera nú með því að mála íbúðir upp, reiknaði þetta ríflega, sumt í eftirvinnu og sumt í dagvinnu, gæti svo fengið þetta að fullu greitt. Það þyrfti ekki lengi að bíða, þangað til hann gæti komizt yfir íbúðina á þennan hátt. Þannig eru nú þessi fyrirmæli. Sé hins vegar ætlun þeirra manna, sem fylgja þessu frv., að það sé aðeins lítill hluti af þessu, þá er bezt, að það sé tekið fram í frv., svo að menn viti þá, hverju þeir eru að ganga að. En það sýnir þá einmitt, hversu kastað hefur verið höndunum til þess að semja þessi ákvæði, sem snerta þó tugþúsundir manna. Annars þýðir ekkert fyrir menn að vera að bera saman hér ábúðarlöggjöf og viðhald jarða og peningshúsa í sveitum og húsnæðismálin hér í fjölbýlinu. Þetta er svo óskylt, og menn, sem ekki geta haft stærri sjóndeildarhring heldur en það að sjá aðeins það, sem snertir þeirra eigin túnblett, eiga ekki að vera að ræða um svona vandamál eins og hér er til umræðu. Það er svona alveg sama eins og að við Reykvíkingar færum að kaupa okkur kýr og beita þeim út á götuna og halda bara, af því að þær væru látnar út fyrir húsið, þá geti þær haft nægilegt gras og nægilegt fóður og mjólkað eins vel, því að þetta gerðu þeir í sveitinni. Ég hygg, að það yrði heldur svona hlegið að okkur. En nákvæmlega sama er hér að koma fram og það hjá jafngóðum og glöggum manni eins og hæstv. ráðh., að hér þurfi ekki að hugsa á annan hátt en hugsað er undir allt öðrum viðhorfum. Um 13. brtt. sagði hv. frsm., að hér væri aðeins átt við tilkynningarskyldu. Það er þá nauðsynlegt, að þetta sé skýrt tekið fram í frv., því að það er sannarlega mikils virði, ef leigutaki getur fært sig undan þeirri skyldu að hreinsa íbúðina af meindýrum aðeins með því að hringja niður á bæjarstjórnarskrifstofurnar hér í Reykjavík og tilkynna þeim að gera það. Er sannarlega nauðsynlegt, að þetta komi skýrt fram, svo að menn misskilji ekki þetta ákvæði. Þessi skylda er svo þung á leigutaka í dag eftir ákvæðum frv., að það er gersamlega ótækt fyrir leigutaka að búa við hana, nema því aðeins að hún eigi að skiljast á þann hátt, sem hún er túlkuð hér, og þá verður að breyta því í frv. Um 15. brtt., sem er um það, að 34. gr. falli niður, þ. e. að taka skuli út íbúðina, segir hv. frsm., að þessu megi engan veginn breyta, það megi engan veginn fella þetta niður. Hins vegar vísaði hann til þeirrar brtt., sem meiri hl. hafði borið fram á sérstöku þskj. Ég skal ekki ræða frekar þetta atriði, það hefur verið gert af öðrum, sem hafa gert því full skil, svo að það er engu við að bæta, og hygg ég, að hv. þm. sé það ekki fullkomlega ljóst, hvaða tjóni fyrirmæli þessarar gr. hljóta að valda, nema því aðeins að stofnað sé til þess gífurlega kostnaðar, sem hv. 10. landsk. (GÍG) benti á hér fyrr í dag, og mundi þó aldrei vera hægt að útiloka óánægju og alls konar málaferli og stríð í sambandi við þessi ákvæði laganna. 16. brtt., við 35. gr., um að hún yrði felld niður, vildi meiri hl. heldur ekki láta samþ. og vísaði þar einnig til brtt. sinnar. Ég þarf ekki að ræða frekar um það, en vil þó benda á, að honum þótti sanngjarnt, að menn eyddu tveimur klukkustundum á dag til þess að sýna húsnæði, sem þeir fengju ekki lengur leyfi til þess að búa í. Ef nú um væri að ræða, eins og hv. frsm. meiri hl. sagði, að hér ætti orðið „íbúðir“ að skiljast þannig, að það væru ekki einasta íbúðir með eldhúsi, heldur einnig einstök herbergi, hvernig er þá hugsað sér að leggja þá kvöð á einhleyping, sem hefur engan heima til þess að vera í herberginu, að vera heima tvær klukkustundir hvern virkan dag til þess að sýna þessa íbúð? Ja, þó að maðurinn ætti nú aðgang aftur að vinnu, þá er þó a. m. k. hér um að ræða svo sem 25–26 krónur á hverjum degi, sem hann eyðir í að sýna fyrir annan húsnæði, sem hann má ekki lengur vera í sjálfur, eða hann verður að leigja einhvern annan mann til þess að sitja í þessu fyrir þá ekki minna gjald til þess að sýna það. Sé hins vegar hér um að ræða, að þetta gildi aðeins um íbúðir, þá hefur hv. frsm. meiri hl. viðurkennt minn rétta skilning á frv., að það gildi annað um íbúðir en einstök herbergi. En eftir hans skilningi á þessi kvöð þó að hvíla á þeim, sem leigja aðeins einstök herbergi. Ég vildi gjarnan sjá þá hv. þm., sem sætu þar tvo tíma á dag, og það þá daga, sem heimtuð er af þeim 16–18 klukkutíma vinna hér í Ed.; loksins ættu þeir að sitja tvo klukkutíma um miðjan daginn til þess að sýna herbergin.  18. brtt. mín, sem er við 60. gr., er um, að niður falli orðin: „nema gildar ástæður séu fyrir hendi“. Hv. þm. spurði: Hvers vegna á þetta að vera ótakmarkað? - Hafi venzlamenn hins látna yfirleitt verið í húsum hæfir, þá sé ég ekki, hvers vegna það á að vera leyfi til þess að segja samningunum upp, þó að einn úr fjölskyldunni hafi horfið yfir landamærin. - Annars skal ég ekki eyð:a tíma hv. d. til þess að ræða um það. Um 19. brtt. mína, sem er við 41. gr., og 20. brtt. skal ég heldur ekki ræða. Það er eins og ég segi, þessi orð valda misklíð á milli aðila, og það er þess vegna, sem ég hef lagt til, að þau yrðu felld niður. Höfuðágreiningurinn er um 21.–23. brtt., eins og hv. frsm. gat réttilega um. Hv. frsm. sagði, að ég hefði spurt, hvað sveitabændur mundu segja um það, ef þeim yrði fyrirskipað að lúta slíkum ákvæðum. Ég spurði nú ekki þannig. Ég spurði, hvað sveitabændur almennt mundu hafa sagt um það að eiga að lúta slíkri meðferð á málum eins og hér hefur verið höfð, og það er nokkuð annað atriði, - ef þm. hér úr Reykjavík eða öðru fjölbýliskjördæmi hefðu samið og flutt frv. til ábúðarlaga í sveitum landsins, það hefði verið óskað eftir að senda það til Búnaðarfélagsins, og það hefði ekki fengizt, það hefði verið óskað eftir að ræða við landbrh., og það hefði ekki heldur fengizt, mótmæli frá Búnaðarfélaginu hefðu ekki verið tekin til greina. Það var þetta, sem ég spurði um, og ég veit, að þeir hefðu ekki sætt sig við það, og þeir hefðu heldur ekki átt að sætta sig við það frekar en Reykvíkingar eða aðrir fjölbýlismenn eiga að sætta sig við þessa meðferð á frv. því, sem hér um ræðir. Og svo sagði hann, að þeir lúti einmitt sömu ákvæðum, sbr. forkaupsrétt ábúanda og sveitarfélaga og rétt sveitarfélaga til að byggja jarðir þeirra. Ég veit ekki, hvað hv. þm. er að fara. Hver er að tala hér um forkaupsrétt? Ég held, að það sé ekkert óeðlilegt, þó að ábúandi hafi forkaupsrétt að jörð, sem eigandinn vill selja. Við höfum ekki neitt við það að athuga, þó að inn í þetta frv. væri sett ákvæði um það, að leigjandi skyldi hafa forkaupsrétt að leiguíbúðinni. Slíkt er ekki nema eðlilegt. Og ef við getum sætzt á að samþ. allar mínar brtt. gegn því, að inn sé sett, að leigjandinn skuli hafa forkaupsrétt að íbúð, sem eigandinn vill selja, þá eru engin vandræði að afgreiða þetta frv. hér í dag. Þó að sveitarfélag hafi forkaupsrétt, þá er það ekki nein kvöð út af fyrir sig á þann, sem vill selja jarðirnar. Honum er nákvæmlega sama, hver kaupir og hver hefur forkaupsréttinn, ef hann aðeins fær það verð fyrir þær, sem hann vill hafa, svo að það er ekki hægt að bera þetta saman. Þetta er nú aðeins til þess að flækja málið. - Ég læt þá lokið hér að ræða meira við hv. frsm. meiri hl. Ég vil aðeins benda á í sambandi við það, sem hv. 10. landsk. sagði, að hann hefur undirstrikað í sinni ræðu allt það, sem ég sagði í minni framsöguræðu hér fyrr. Hann sagði: Það vantar mjög á, að tekin séu upp í l. öll þau atriði, sem nú eru orðin að venju fyrir dómsniðurstöður eða fyrir hefð. Þessi atriði eru ekki einu sinni tekin upp. - Þetta er maður, sem er kunnugur málunum af embætti því, er hann situr í. Hvort sem nú hv. 2. þm. S-M. (VH), sem alltaf er að brigzla mér um alls konar óþinglega meðferð og ósannsögli og annað því um líkt, eins og kom fram hjá honum áðan, vill trúa mér eða ekki, þá kannske vill hann trúa þessum ágæta manni, sem þekkir þetta út í yztu æsar, en hann undirstrikaði í sinni ræðu allt, sem ég hafði sagt hér. Og ef hv. þm. Framsfl., m. a. hv. form. n., þykir eitthvað ljúfara að trúa því, eftir að það kemur af hans munni, þá er það líka til samkomulags við mig, ef það getur leitt hann í allan sannleika, bara af því að sömu orð koma frá öðrum manni. Hins vegar sagði hann, að það væru mörg ákvæði í frv., sem dómstólarnir mundu ekki viðurkenna, nema um þetta yrðu sett föst lagafyrirmæli. Er það ekki einmitt þetta, sem ég var að halda fram? Er þetta ekki kjarni málsins, að það eru mörg ákvæði, sem dómstólarnir viðurkenna vegna hefðar, sem ekki eru tekin upp í frv., og það eru mörg ný ákvæði tekin upp í frv., sem enginn dómstóll mundi vilja viðurkenna réttlát í dag, nema þau væru fyrirskipuð af Alþingi? Hvað er hægt að fá þyngri dóm frá bæjarfógeta og sýslumanni og þm. og ágætis lögfræðingi og hæstaréttarmálafærslumanni heldur en þessi orð? Svo lýsti hann því mjög skýrt og skilmerkilega, hversu mikils þyrfti við til þess að geta uppfyllt þau fyrirmæli, sem eru í frv. í sambandi við úttekt, og þarf ég ekki að endurtaka það, en allt það var undirstrikun á því, sem ég hafði sagt áður. Hann tók nú svo djúpt í árinni, að hann sagði: Úttektarákvæðin eru einhver þau furðulegustu, sem ég hef séð í löggjöf fyrr og síðar. - Þetta voru ekki mín orð, en það er undirstrikun á því, sem ég hafði sagt. Það var undirstrikun á mínum orðum um það, að þetta mál hefur fengið svo lélegan undirbúning, að það er ekki sæmandi fyrir Alþ. að samþ. frv. óbreytt. Ég er nú alveg viss um það, að þegar búið er að framkvæma úttektirnar á þann hátt í nokkur ár, jafnvel ekki einu sinni nokkur ár, á þann hátt, sem nauðsynlegt er samkv. skýringum hv. 10. landsk., þá verður ríkissjóður að leggja til mikla fúlgu til þess að byggja nýtt safnhús hér í Reykjavík fyrir öll þessi gögn, ef þau eiga ekki að glatast, og mun kosta mörgum sinnum meira en höllin yfir fornritin, þó að við fáum þau heim. Þetta er stefna, sem þessir menn vilja marka. Þá vildi ég aðeins segja hér nokkur orð við hv. 4. þm. Reykv. Hann sagði, að hann vildi óska þess, að gerð yrði frekari grein fyrir þeim ummælum, er ég hefði haft hér, að það hefði verið reynt að semja um þetta mál. Ég veit ekki, hvort hv. þm. má heyra hér mitt mál, en úr því að hann spurði, skal ég svara honum. Hann sagði, að slík ummæli mætti ekki hafa eftir, nema það væri einhver fótur fyrir því. Í fyrsta lagi hélt ég nú, að hv. þm. hefði hlustað á það, sem hefur verið talað hér í dag, sumpart úr ræðustólnum og sumpart úr forsetastóli, að það yrðu stöðvuð önnur mál á þessu þingi og afbrigði ekki veitt, ef ætti að stöðva þetta mál. Það er m. ö. o., að ef forsetar deildanna og meiri hl. þm. vilja láta þetta mál ná fram að ganga, þá er enginn þröskuldur settur fyrir önnur mál, sem nú eru stöðvuð beinlínis vegna þess, að þetta mál gengur ekki nógu hratt fram. Er þetta nú ekki nægileg sönnun fyrir mínum ummælum. Þetta er það fyrsta. En að öðru leyti vil ég segja hv. 4. þm. Reykv. það, að ef hann hefði sjálfur verið á fundinum, þá hefði hann ekki þurft að spyrja mig um þessi mál, og það var ekki mín sök, að hann var ekki á þeim fundi. Form. n. þóttist hafa verið búinn að rannsaka hjörtu og nýru hv. þm. í þessu máli, hefði því getað gefið honum frí og merkt hann meiri hl. í nefndinni. En sjálfur hefði hann getað heyrt, um hvað var rætt þar í þessu máli, og þá komizt hjá að spyrja þannig, ef hann hefði verið þar. Þetta er mitt svar við hans fyrirspurn.  Þá sagði hv. þm., að hann furðaði á því, hve lítið hefði verið rætt um hinn eiginlega kjarna þessa máls og það ástand, sem komið hefði þessu máli af stað. Ja, hvað sem má segja um mína ræðu, þá verður því, held ég, ekki núið um nasir hæstv. dómsmrh. og hv. 10. landsk., að þeir hafi ekki rætt um kjarna þessa máls. En er nú hv. 4. þm. Reykv. alveg viss um, að þetta frv., ef að lögum verður, bæti úr húsnæðiseklunni? Ég er alveg viss um það, að það torveldar að leysa þann vanda, og ég hef varað hv. meiri hl. við því að setja þetta frv. fram og gera það að lögum einmitt vegna þess, að það torveldar að leysa þann vanda, sem hefur skapazt hér í húsnæðismálunum og hv. 4. þm. Reykv. alveg rakalaust hefur kennt um núverandi hæstv. ríkisstj., því að ef hans stjórnarstefnu og hans flokks hefði verið fylgt í þessum málum, þá átti án efa að halda enn öllum þeim böndum, sem torvelduðu það að halda áfram byggingunum, öllum þeim böndum, sem torvelduðu það, að menn geti aflað nýrra verðmæta til þess að geta byggt sér hús. En einmitt það að halda þeirri stefnu, sem hér hefur verið haldið í fjármálum þjóðarinnar, síðan Alþfl. hrökklaðist úr stjórninni, hefur hjálpað til þess að leysa þennan vanda, og það hefur örvað menn til þess að byggja eins mikið og þeir hafa getað fengið fé til og eins mikið og þeir hafa fengið leyfi til að byggja. Það er hins vegar eftir einn möguleiki enn í þessu máli, og það væri kannske vert að reyna hann, og það er að gefa öllum húseigendum skattfrelsi á því fé, sem þeir fá fyrir að leigja út íbúðir sínar til annarra nú á meðan húsnæðiseklan er í bæjum. Þá gæti vel verið, að menn reyndu að þrengja meira að sér en þó gert er í dag, og það væri ekki nema réttlæti ofan á allt það ranglæti, sem búið er að sýna þessum mönnum, og alla þá byrði, sem þeir urðu að taka á sig, á meðan stríðið stóð og allt var hneppt í fjötra. Það eru til ýmsar leiðir til þess að leysa þennan vanda enn, en þetta verður aldrei leiðin, að taka eignarréttinn af mönnum eins og hér er gert með þessu frv. Hv. þm. sagði einnig, að aðalkafla frv. væri að mörgu leyti ábótavant. Hann viðurkenndi það og undirstrikaði þar með mín ummæli. Hann segir hins vegar, að þetta megi laga allt saman síðar, þó að þetta sé lögfest. Ja, það er nú sannarlega hægara sagt en gert að laga sum lög aftur, þegar búið er að koma þeim á, og einkum eftir að búið er að lýsa því yfir af hæstv. félmrh., að þessi lög skuli vera stærsta sporið í þá átt að taka eignirnar af mönnunum. Það er ekki alveg víst, að það sé hægt að laga þetta strax aftur. Ég hefði hins vegar talið, að það væri miklu heppilegra að setja þessi lög þannig nú, að aðalkaflinn yrði mjög rúmur rammi, sem uppfylla mætti síðan með sanngjörnum reglugerðarákvæðum, sem hægt er að breyta að fenginni reynslu án þess að breyta lögunum sjálfum, en setja ekki löggjöfina á þann hátt, sem hér er ráð fyrir gert. En þá þarf, eins og ég hef tekið fram, að semja kaflana upp, og til þess vinnst ekki tími á þessu þingi. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég er nú í þann veginn að ljúka þessum mínum aths., vil þó aðeins segja nokkur orð við hv. form. heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. Hann sagði hér, að hann hefði átt dálítið erfitt með að átta sig á því, hvað ég hefði átt við, að málið hefði ekki fengið venjulega meðferð í n. Ég þarf ekki að endurtaka það hér, sem ég lýsti hér í minni framsöguræðu. Þá tjáði ég þessari hv. d., hvernig meðferð málið hefði fengið, og ég tel það alveg óþinglega og óvenjulega meðferð í sambandi við mjög mikið deilumál eins og hér er á ferðinni, að ekki sé gefið tækifæri til þess að bíða eina nótt, eins og farið var fram á, eftir því að heyra afstöðu þeirra aðila, sem áttu hér allmikið undir þessum lögum. Hitt hafði ég aldrei látið mér um munn fara, og getur hv. þm. fullvissað sig um af segulbandinu, að ég hafi ekki sagt þau orð, að það hafi verið höfð einhver svívirðileg meðferð á málinu. Það hefur farið fyrir honum eins og hæstv. ráðh., að hann hefur ekki vitað, hvað hann var að segja, og mætti því spyrja líkt og hann: Sagði ég þetta nú virkilega? - Ég er alveg viss um, að ef hv. þm. les mína ræðu eða ef hann hlustar á segulbandið, þá mun hann ekki finna það, að ég hafi sagt, að það hafi verið svívirðileg meðferð á þessu máli. Ég lýsti því, hverja meðferð málið hefði fengið, og þarf engu þar við að bæta. Hv. form. taldi, að það þyrfti að flýta því svo mikið, að það mætti ekki fá - eins og ég segi - hina þinglegu meðferð, og það hafði málið ekki fengið. Ég er ekki að segja, að það sé af því, að hv. þm. hafi viljað hafa þessa málsmeðferð á. En það má þá segja, að andinn hafi að sönnu verið reiðubúinn, en holdið veikt, hann hefði nefnilega gert þetta á móti vilja sínum raunverulega að fara með þetta mál þannig. Ég get fyrirgefið honum það. En hitt, að ég hafi núíð honum því um nasir, að hann hafi farið hér svívirðilega að, er alveg misskilningur. Hefur hann þar misskilið mín orð fullkomlega. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að vera að ræða þetta mál meira, nema það gefist sérstakt tilefni til. Ég legg að sjálfsögðu til, að allar mínar brtt. verði samþykktar. Ég mun fylgja sumum af þeim brtt. öðrum, sem fram eru komnar. Kemur það fram við atkvgr. Og lýk ég þá hér með máli mínu.