Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti: Það voru nokkur atriði, sem ég vildi taka fram út af ræðum hv. þm. N-Ísf. og hv. þm. Ak. Hv. þm. Ak. undirstrikaði enn á ný, að það væru almennar óskir á Norðurlandi og víðar, að 1. og 2. bekkur Menntaskólans á Akureyri héldust., Það er rétt, að fram hafa verið bornar slíkar óskir, en ég hygg, að þær séu byggðar á misskilningi. Fólk hefur sem sé ekki athugað, hve miklar breytingar hafa orðið síðustu árin á möguleikum til öflunar almennrar fræðslu. Annars ætla ég ekki að fara að þylja upp aftur það, sem ég hef sagt í fyrri ræðum mínum um þetta mál, en nægilegt er að benda á, hve margir skólar hafa verið reistir. Þá minntist hv. þm. Ak., og að vísu hv. þm. N-Ísl. einnig, á hið mikla húsnæði, sem fengist, er hið nýja heimavistarhús væri risið. Um þetta er það að segja, að þeim fjölgar nú óðum, sem landspróf taka, og koma þeir til með að þurfa á allri heimavistinni að halda. Aftur á móti eru sköpuð nægileg skilyrði fyrir þá, sem annars yrðu í 1. og 2. bekk menntaskólans, að stunda gagnfræðanám sitt annars staðar. Þetta er nú það, sem ég vildi aðallega taka fram um. ræðu hv. þm. Ak. Um ræðu, hv. þm. N-Ísf. er það að segja, að ekkert nýtt kom þar fram, en þó vil ég minnast á þrjú eða fjögur atriði í ræðu hans. Hv. þm. sagði, að engin hætta væri á því, að framhaldsskólanemendur fengju ekki rúm í heimavistinni, þótt gagnfræðadeildin héldist. Um þetta getur nú hv. þm. ekkert fullyrt. Heimavistin nýja á mjög langt í land, og aðsókn framhaldsskólanemenda vex stöðugt. Þessi atriði bæði hefur hv. frsm. minni hl. n. tekið mjög skýrt fram, en ég vil þó benda á, að miklar fjárveitingar þarf til þess að fullgera heimavistarhúsið, en til þess eru ekki veittar á fjárlögum nema mjög takmarkaðar upphæðir, svo að búast má við, að langt líði þar til það er fullgert. Þá þarf og mikið fé til þess að breyta gamla skólahúsinu, svo að þar aukist til muna fjöldi kennslustofa. - Þá sagði þm., að það væri ekki haldgóð röksemd að segja, að nemendur misstu ekki mikils í, þótt lagðir væru niður 1. og 2. bekkur. Þetta er þó röksemd, sem stendur, því að það er ekki hægt að halda því fram, að þeir missi mikið, þegar það liggur fyrir, að mjög fáir nemendur úr 1. og 2. bekk hafa að undanförnu fengið heimavist. Í þessu sambandi töluðu þeir báðir, hv. þm. N-Ísf. og hv. þm. Ak., um þá miklu möguleika, sem menn misstu, til að geta komið börnum sínum í skóla, þar sem þeir gætu þá ekki komið þeim í heimavist. En þetta er auðvitað hin mesta rökvilla, því að að undanförnu hafa nemendur 1. og 2. bekkjar ekki getað fengið heimavist, vegna þess að þeir, sem í framhaldsdeildinni hafa verið, hafa setið fyrir húsnæði þar. Þá sagði hv. þm., að ekkert væri að marka, þótt ekki væru nema 10 eða 11 utanbæjarnemendur í 1. og 2. bekk í vetur vegna þess, hve seint var ákveðið að halda þessum deildum áfram. Ég er þarna alveg á öndverðri skoðun. Þetta, að þurfa að taka 14 eða 15 Akureyringa í 1. þekk til þess að fylla deildina, tel ég einmitt vera óræka sönnun fyrir því, hve möguleikar til gagnfræðanáms eru orðnir miklir og því alveg óþarft að halda þessu skipulagi við Akureyrarskólann áfram. Ég skal svo ekki orðlengja þetta mikið frekar, því að ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka það, sem ég hef um þetta sagt í hv. deild áður, og vona, að allir hv. þm. hafi kynnt sér til hlítar það, sem hér liggur fyrir í þessu máli. Ég vil þó taka fram, að ef þetta frv. verður samþ. til 3. umr., mun ég við þá umr. gera tilraun til að fá þetta takmarkað meira en nú er í frv., t.d. að í 1. og 2. bekk séu aðeins teknir utanbæjarmenn og bekkirnir séu óskiptir. En um þetta atriði mun ég ræða nánar við 3. umr.



Herra forseti. Þetta mál hefur þegar verið rætt allmikið og dregin fram þau rök, sem þar að lúta með og móti. Ég ætla því ekki að tala langt mál, en vísa til þeirra raka, sem hv. 6. þm. Reykv. og hæstv. menntmrh. hafa flutt svo skilmerkilega. Ég ætla þó að segja nokkur orð til viðbótar, áður en málið kemur til atkv. nú við 2. umr. Þau rök, sem hv. flm. og aðstandendur málsins á Akureyri hafa fram að færa, eru aðallega þrenns konar: 1. Að það húsrými, sem skólinn mun koma til með að fá, notist ekki til fullnustu. 2. Að það sé af uppeldisástæðum betra að hafa 6 ára skóla en 4 ára. 3. Að reynsla af gagnfræðadeild Menntaskólans á Akureyri hafi verið mjög góð og ekki sé heppilegt að breyta því, sem vel hafi gengið. Ég ætla nú að leiða hjá mér að ræða um fyrstu röksemdina. Um aðra röksemd er það að segja, að nefndin hefur átt um þetta tal og aflað sér álits margra og vel reyndra skólamanna, og hafa þeir síður en svo verið á eitt sáttir viðvíkjandi þessu atriði. Frá rektor Menntaskólans í Reykjavík fékk n. ekki skriflegt álit, en hún átti um þetta tal við hann, og lagði hann mikla áherzlu á, að eitt yrði yfir báða skólana látið ganga. Er það og mjög eðlilegt, að tveir hliðstæðir skólar hlíti sömu reglum og skilyrðum. Á það hefur verið bent, að þegar Menntaskólinn í Reykjavík átti 100 ára afmæli, vaknaði hreyfing í þá átt að veita allríflega fjárupphæð, til þess að skólinn ætti hægra með að koma sér í betra horf, t.d. að lagfæra húsnæði sitt. Átti þetta að vera nokkurs konar afmælisgjöf til hans. Niðurstaða þessa varð sú, að fénu var deilt á báða skólana. En nú er svo komið að Menntaskólinn á Akureyri er að verða betur settur, en hinn skólinn, og um það er ekki nema gott eitt að segja. Ef þetta á nú að verða til þess, að Menntaskólinn á Akureyri starfi eftir einhverjum öðrum reglum og njóti þeirra fríðinda, samkv. því, sem kennarar þar álíta, að halda sinni gagnfræðadeild, þá er ekki nema eðlilegt, að Menntaskólinn í Reykjavík æski framlags til þess að geta látið það sama gilda hjá sér. Og ef það er rétt, að af uppeldisástæðum sé það betra, að skólinn fyrir norðan sé 6 ára skóli, en ekki fjögurra, þá gildir það auðvitað einnig fyrir skólann í Rvík. Hins vegar er það svo, að deilt er mjög um þetta atriði meðal skólamanna, og skal ég engan dóm þar á leggja. Síðan n. skilaði áliti sínu hefur henni borizt álitsgerð varðandi þetta mál frá stj. Landssambands framhaldsskólakennara. Þessi álitsgerð var send n. algerlega óumbeðið, og hirði ég ekki um að lesa hana alla hér upp, en þm. geta auðvitað fengið hana og kynnt sér. Þó vil ég hér, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp niðurstöðu þessarar greinargerðar, sem er á þessa leið: „Stjórn LS.F.K. telur af framansögðu, að í greinargerð þessa frv. á þskj. 302 komi ekki fram nein rök, er réttlæti breytingu á einu grundvallaratriði skólalöggjafarinnar frá 1946. Það er einnig augljóst mál, að lægju uppeldisfræðileg rök fyrir þeirri breytingu, sem hér um ræðir, væri lítt sæmandi annað en láta breytinguna einnig má til Menntaskólans í Rvík, enda mjög sennilegt, að í kjölfar slíkrar breytingar á Akureyri komi fram krafa um sama hátt í Reykjavík.“ Undir þessa álitsgerð rita Helgi Þorláksson og Haraldur Ágústsson. Um þessa álitsgerð bað n. ekki, eins og ég hef áður fram tekið, og var búin að skila sínu áliti, þegar henni barst hún. Mér þótti samt rétt að skýra hér frá þessu. Þá er þriðja röksemdin, þar sem því er haldið fram, að gagnfræðadeildin hafi starfað með mjög góðum árangri og ekki sé rétt að breyta því, sem vel hafi gengið. Þetta má víst allt til sanns vegar færa, sem sagt hefur verið um þá reynslu, sem fengizt hefur af náminu í Menntaskólanum á Akureyri. En sama gildir um fjölmarga aðra skóla. Nú er það svo, að með þeirri skólalöggjöf, sem sett var fyrir tiltölulega skömmu og skólarnir í landinu almennt starfa eftir, verður í mörgum tilfellum nokkur breyting á starfsháttum skólanna, bæði æðri og lægri skóla, vegna þess samræmda skólakerfis, sem tekið var upp, og það er í sjálfu sér ekkert sérstakt fyrir Menntaskólann á Akureyri. Ég hygg, að það megi segja það sama um gagnfræðadeild Menntaskólans í Reykjavík, að árangurinn af hennar starfi hafi verið tiltölulega góður, svo að þau rök, sem færð eru fram fyrir Akureyrarskóla að þessu leyti, geta náð líka til Reykjavíkurskólans. Og viðkomandi barnaskólunum er gert ráð fyrir þeirri breytingu, sem er að koma til framkvæmda, a.m.k. í kaupstöðum, að taka efstu bekkina úr barnaskólunum og sameina þá gagnfræðastiginu. Það mætti með nokkrum rökum segja að, að þessu væri sviptir fyrir barnaskólana út af fyrir sig, ef litið væri á þetta eingöngu, en ekki í sambandi við skólakerfið í landinu. Ég hygg, að mörgum kennara finnist, að beztur árangur sé af náminu í síðustu bekkjum barnaskólanna, þegar börnin hafa náð meiri þroska. Ég held, að reynslan hafi sýnt það, að þessu sé mætt með skilningi af hálfu barnaskólanna, a.m.k. hef ég ekki orðið var við kröfur, sem gangi í öfuga átt. Eins og þetta er orðað í frv., er gert ráð fyrir, að skólinn á Akureyri starfi með sama fyrirkomulagi og var fyrir gildistöku hinna nýju laga. Nú vil ég benda á það, og það hefur komið fram að nokkru leyti, en ekki alveg tæmandi hér í umr., að með þessu orðalagi, eins og það er í frv., gildir það yfir allmörg fleiri atriði, en gagnfræðadeildina eina, út af fyrir sig Með hinni nýju fræðslulöggjöf var nokkur breyting gerð á ýmsum atriðum frá því, sem hafði verið ákveðið áður, og skal ég ekki fara langt út í að rekja það. Ég skal taka dæmi, t.d. um þá hlið l., sem að kennurunum sjálfum snýr. Með nýju l. var gefinn nokkur afsláttur á skyldustundum fyrir kennara, þegar þeir væru orðnir 55 ára að aldri, og það var gengið enn lengra, þegar kennararnir væru orðnir 60 ára. Þetta hefur ekki verið samkvæmt eldri l. Enn fremur voru með nýju l. kennurum við menntaskóla, eins og æðri skóla, veitt nokkur fríðindi til orlofs. Það hafði heldur ekki verið í eldri l. Nú er mér ekki alveg ljóst, hvort hv. flm. þessa frv. hafa hugsað sér það, ef það yrði samþ. óbreytt og skólinn á Akureyri ætti að starfa eftir eldri l., hvort hin eldri l. ættu þá líka að ná til kennaranna, hvort kennararnir, sem starfa við Menntaskóla Akureyrar, ættu þá að hafa fleiri skyldustundir en kennararnir við Menntaskólann í Reykjavík og hvort kennararnir við Menntaskólann á Akureyri ætluðu að afsala sér þeim fríðindum til orlofs, sem nýju l. veita kennarastéttinni. Ég hygg, m.a. af viðræðum, sem áttu sér stað innan n., þegar þetta mál var rætt og athugað þar, að þetta muni ekki vaka fyrir þeim mönnum, sem hér eiga hlut að máli. Ég hygg, að það muni vaka fyrir t.d. aðstandendum Menntaskólans á Akureyri, að kennararnir hlíti í einu og öllu ákvæðum hinna nýju l., en innri starfsemi skólans að öllu leyti, skiptingin milli gagnfræða- og menntadeilda, námsskrá og þess háttar fari eftir hinum eldri l. Nú eru hin eldri l. í raun og veru ekki gildandi sem l. lengur. Niðurstaðan af þessu yrði því sú, að forráðamenn Menntaskólans á Akureyri fylgdu eiginlega ekki neinum l., sem þingið hefði sett, heldur sköpuðu, sér sjálfir sínar eigin starfsreglur fyrir skólann og sumar af þeim starfsreglum væru teknar úr l., sem áður giltu, en sumt væri í samræmi við þau nýju l., sem eru um þessi efni. Ég held, að þegar menn athuga þetta, þá geti engum blandazt hugur um, að þetta er mjög óeðlileg skipan. Með þeirri brtt., sem meiri hl. n. stendur að og prentuð er í nál., er séð fyrir þessu þannig, að skólinn starfi eftir hinum nýju l., og það, sem einungis komi til greina, sé, hvort gagnfræðadeildin eigi þarna að vera með eða ekki. Að því leyti er brtt. mun aðgengilegri en frv., eins og það var flutt, væri það samþ. óbreytt. En það, sem eftir er þá af röksemdum í þessu máli, er aðstaða manna utan úr sveitum á Norðurlandi og reyndar víðar um landið, aðstaða utanbæjarmanna til námsdvalar á Akureyri. Ég get fyrir mitt leyti ekki lokað augunum alveg fyrir því, að þetta sé röksemd, sem vert sé að líta á. En þá hafa komið fram ýmsar uppástungur um það, hvort ekki væri hægt að sjá borgið hlut þessara manna án þess að gera þá breytingu á menntaskólal., sem hér er stefnt að. Ein uppástungan hefur verið sú, sem gagnfræðaskólastjórinn á Akureyri hefur borið fram og kemur fram í álitsgerðinni, sem prentuð er hér, - að Gagnfræðaskólinn á Akureyri verði hreinlega lagður niður og skólarnir sameinaðir og Menntaskólinn á Akureyri taki við öllu gagnfræðanáminu. Málið virðist ekki liggja þannig fyrir, að forráðamenn Menntaskólans á Akureyri kæri sig um þessa lausn eða vilji á hana fallast. Þá hefur það komið fram einnig, hvort ekki væri hægt að leysa þetta á þann hátt, að Gagnfræðaskólinn á Akureyri fengi til leigu einhvern hluta af heimavistarhúsi því, sem ríkið á og reisir á Akureyri, vegna fólks, sem ætlar að stunda nám í skólum ríkisins. Væri þá óhugsandi, að þessir tveir skólar á Akureyri gætu átt samleið um að nota þetta hús? Ég er ekki kunnugur staðháttum þarna nyðra, en ég held, að ég fari rétt með það, að t.d. á Laugarvatni, þar sem starfa bæði héraðsskóli og íþróttaskóli, hafi þessir skólar að ýmsu leyti samvinnu um húsakynni, t.d. sameiginlega heimavist, matstofu., eldhús og þvílíkt fyrir fólkið, sem þarna dvelur, og hefur sú samvinna gengið mjög vel. Ef að þessu ráði yrði horfið, þá mundu nemendur, sem dveldu á heimavistinni, að sjálfsögðu verða að hlíta reglum og aga menntaskólastjórans að því leyti, sem þeir væru heimilismenn þar í húsinu, en gengju svo í gagnfræðaskólann meðan þeir væru að ljúka því stigi náms, en færu svo ef til vill inn í menntaskólann síðar og ættu, þá athvarf í heimavistinni þar eins og áður. Þessi uppástunga virðist ekki heldur falla þeim í geð, sem standa sérstaklega að þessu máli. Og þó að þetta hafi komið fram og á það hafi verið bent, bæði af mér og öðrum, í sambandi við þetta mál, þá virðist samt sem áður nokkur áherzla á það lögð að halda þessu máli fram til streitu, einmitt í því formi að breyta l. Út af þessu, sem ég hef nú þegar sagt, og þeim rökum, sem aðrir hafa áður dregið fram hér í þessu máli, þá finnst mér, að brtt. sú, sem prentuð er í nál., stefni mjög til bóta um þetta mál, en ég tel ekki þau rök, sem færð hafa verið fram fyrir því, hvaða nauðsyn það sé að breyta l. um þetta efni, vera svo sterk, að ástæða sé til að samþ. þetta frv., og mun því greiða atkv. gegn því við lokaatkvgr.



Herra forseti. Ég bjóst við því, að hv. frsm. landbn. mundi máske mæla nokkur orð fyrir brtt. n., sem hún flytur við þessa umr., og bað þess vegna ekki um orðið samstundis. Því miður virðist mér, að hv. n. hafi ekki getað fallizt á þær brtt., sem við hv. þm. Borgf. (PO) berum hér fram við frv. Ég sé að vísu, að þeir hafa tekið upp í aðra brtt. sína atriði, sem við gerðum brtt. um til lagfæringar á frv., en meira er það nú ekki. Ég vil strax geta þess, að önnur brtt. okkar á þskj. 578, stafl. b, 12. gr., er í raun og veru óþörf, því að í 1. gr. frv. er það efni, sem brtt. fjallar um. Verði brtt. okkar samþ., sem við gerum við 1. gr., getur efni hennar staðizt fyrir frv. allt. Vildi ég biðja hæstv. forseta, þegar til atkvgr. kemur, að bera stafl. b (12. gr.) á þskj. 578 ekki undir atkv. Við höfum nú, hv. þm. Borgf. og ég, borið fram allmikið úr því frv., sem við fluttum, sem brtt. við þetta frv. Við flytjum brtt. um það atriði frv., sem snertir eingöngu villiminka, um III. kafla, sem nú liggur fyrir, og IV. kafla. Við ætlumst til þess, að það komi aðeins einn kafli í staðinn fyrir þessa tvo kafla, og ég vildi biðja hæstv. forseta að athuga það við atkvgr., að þó að þannig takist til með brtt. okkar við III. kafla undir stafl. a, að hún næði ekki samþykki, þá geta hinir síðari stafliðir, e o.s.frv., komið inn í frv., því að það varðar aðferðir til að útrýma dýrunum eða eyðingu þeirra og gæti þess vegna komið inn í frv., þó að minkaeldi yrði ekki bannað. Ég sé ekki neina ástæðu til þess að rekja efni þessara brtt. Ég ætlast til þess, að hv. þm. hafi kynnt sér þær. Þær eru einfaldar og liggja ljóst fyrir. Efni þeirra varðar, hverja tilhögun ber að hafa við útrýmingu dýranna. Við flm. þessarar brtt. erum þeirrar skoðunar, að þetta verk muni lánast betur, ef farið er eftir þessum fyrirmælum, heldur en ef látið er með öllu íhlutunarlaust frá löggjafans hálfu, hvernig hafin verði útrýming dýranna. Og ég er hálfhissa, að hv. landbn. skuli ekki hafa getað á þetta fallizt. Þó að skoðanir okkar fari ekki saman um það, hvort banna skuli minkaeldi eða ekki, skilst mér, að fyrir landbn. geti tæplega vakað annað en að gera sem ýtarlegastar ráðstafanir til þess að útrýma þessum villiminkum. Og það er ekkert vafamál, að eftir þessum till, okkar eru meiri líkur fyrir því, að samræmi verði í vinnubrögðum við útrýminguna en ef þetta er látið nokkuð fyrirmælalaust eða menn eigi að sækja sin fyrirmæli meir eða minna í hvert skipti til loðdýraræktarráðunautar hér í Reykjavík. Skil ég ekki, hvert erindi slík till. á í löggjöfina, því að mér virðist nær, að yfirvald hvers sýslufélags gefi fyrirmælin. Nágrannahéruð geta talað sig saman um að ráðast í eyðingarherferð samtímis, það mundi hafa meiri áhrif. Ég vona, að landbn. rígskorði sig ekki svo við það, sem hún ber fram, að hún geti ekki á þessar brtt. fallizt. Þær hafa þegar talsvert verið ræddar, og fyrir því er ekki þörf að ræða þær svo mikið nú. En eitt atriði vil ég nefna, en það er, hvort eldi skuli leyft eða ekki. Ég er viss um, að það hefur stórkostlega þýðingu um það, hvort tekst að fá menn til að leggja sig fram, hvort þeir geti alltaf búizt við, að dýrin sleppi úr haldi og verði af þeim eilíf uppspretta. Menn skulu ekki gera litið úr því, sem hér er í uppsiglingu. Tvö dýr sluppu í Breiðafjarðareyjum. Nú er mér sagt, að þau séu úti um allar eyjar. Svona verður þetta á allflestum stöðum á landinu, ef ekki verður hafizt handa um algera útrýmingu. Fyrir utan að eyðileggja fuglalífið skemma þeir stórkostlega veiði í minni ám og vötnum, en eyðilegging á stofninum í minni ám þýðir skerðingu á stofninum í stærri vatnsföllum, því að hrygningarstöðvarnar eru fyrst og fremst í hinum minni bergvatnsám. Ég ætla í þessum efnum að skírskota til reynslu annarra þjóða, en fyrst vil ég drepa á eitt atriði, sem kom fram á síðasta þingi. Það var talað um, að nú væri orðin svo fullkomin gæzla, að ekki væri hætta á, að dýrin slyppu. En rétt eftir páskafríið í fyrra sagði kunningi minn einn í þessum bæ, að hann hefði komið að einu af þessum búum, og þá voru dýrin komin út að ytri girðingunni. Hann sá að vísu ekkert dýr sleppa, en þó eiga þau stutta leið eftir, þegar þau eru sloppin úr innri girðingunni, því að hún er miklu vandaðri. Og svo mikið er víst, að Norðmenn og Svíar, sem eru engir viðvaningar í loðdýrarækt, hafa tapað þessum dýrum. Svo að það má, því miður, telja litla tryggingu fyrir því, að dýr sleppi ekki, enda reynslan orðin sú. Maður í nágrenni við mig átti í fyrra vor mikið hænsnabú. Var hann búinn að selja unga fyrir 5 þús. kr. Einn dag þegar hann kemur að líta eftir búi sínu, eru minkar búnir að eyða á annað hundrað ungum og hafði þetta gerzt á tæpu dægri. Þetta er nú bara sýnishorn. En þeir, sem halda með minkunum, segja bara, að hænsnin eigi að vera geymd í steinsteyptum húsum, svo að kvikindin komist þar ekki inn. En slíkar leiðbeiningar er nú varla hægt að taka til þakka. Því er nú þannig varið, að þessum fuglum er miklu betra og hollara að hafa frjálsræði til að vera úti og tína í sarpinn það, sem þeim fellur bezt. Þeir gera meira gagn með því en vera innilokaðir, eins og nú verður að vera, meðan þetta dýr veður um allar jarðir. Þá verða menn að byrgja fuglana vetur og sumar. Okkar virðulegi embættismaður í loðdýrarækt hefur látið í té álitsgerð, sem í er ýmiss konar fróðleikur frá Kanada. En ályktunin, sem hann dregur af þessum fróðleik, er alveg furðuleg. Þekkingin á háttum þessa dýrs virðist ekki ná lengra en það, sem hann hefur úr þessari átt, eftir því sem hann setur málið fram. Hann segir t.d., á hverju minkar lifa í Ameríku. En flest af þeim dýrum eru ekki til staðar hér, og verða minkar hér því að lifa á öðru, og þá gengur fæðuöflun þeirra út yfir fiskistofn og fugla, sem eru hlunnindi í þessu landi. Dýralíf er miklu minna og fábreyttara hér en í Ameríku, og þá segir það sig sjálft, að dýrið verður að lifa á þeim dýrategundum, sem það getur veitt hér. Ráðunauturinn telur, að við hv. þm. Borgf. höfum staðhæft helzt til mikið í grg. okkar, og lætur í ljós að slíkur málflutningur sé engum til gagns og betra að halda sig við staðreyndir. Það er einmitt það, sem ég tel æskilegt. Og hverjar eru staðreyndirnar hér? Að þar, sem minkur kemst í alifuglabú, drepur hann það, sem hann kemst yfir. Í öðru lagi gengur hann á æðarfuglinn, bæði í varplöndum og með sjónum, eftir því sem hann nær, drepur það, sem hann kemst yfir, og drepur í bunka. Það er upplýst af mörgum stöðum, að þetta er staðreynd. Í þriðja lagi, að hann tekur þá fugla, sem hann ræður við, hvort heldur er alifugla eða aðra úti í villtri náttúrunni. Og sú staðhæfing í álitsgerðinni, að dýrið leggist ekki á stærri dýr, en það er sjálft, er fjarri öllu lagi. Ég hef séð hann í varplandi í Skálholti, þar sem villigæsir verpa mjög mikið, og strax lágu gæsahamirnir í hrönnum. Ég hef séð hann taka álft á hreiðri og drepa hana, og vegur hún 8–9 kg. Ég get ekki sagt, hvað þetta dýr er þungt, en tel fullt í lagt, að það sé svona 1–2 kg. Svo skal ég til viðbótar því, sem fram er tekið, minnast á það, að í þeim héruðum í Noregi, sem þetta dýr hefur lengst verið í, er búið að eyða fuglalífi mikið til. Þar er einnig búið að ganga á fiskstofninn. Í þeim sömu héruðum er minkurinn lagztur á lömbin. Þetta eru upplýsingar, sem við höfum frá Noregi. Virðulegur sendiherra Gísli Sveinsson, sem við hv. þm. Borgf. snerum okkur til, gaf okkur rækilegar upplýsingar um, hvað þessu liði í Noregi. Það, sem við sumpart drápum á, að líklegt væri, er nú staðfest í þeim skýrslum, sem við höfum fengið frá sendiráði Íslendinga í Noregi. Allt þetta sama biður okkar hér á Íslandi, ef okkur lánast ekki að útrýma dýrinu. Það er gott og nauðsynlegt, að þetta komi fram í tæka tíð. Menn geta þá svarað fyrir sína afstöðu síðar, þegar þetta er orðin hrein landplága. Í sumum héruðum Noregs er þetta talin skæðasta plága. Þar hafa verið gerðar allróttækar ráðstafanir, þó sjálfsagt ekki nægilegar, til útrýmingar, því að það á víst langt í land, að slíkt heppnist, enda víst ekki nógu, vel frá öllu gengið. Ég vil nú vona, þó að landbn. hafi verið erfið í þessu máli, að hún samþ. algert minkabann, svo að við getum hafizt handa um að uppræta þetta dýr hér á landi. Því auðsóttara ætti þetta að vera sem ekki eru nema fá dýr af þessari tegund í eldi nú. Menn hafa verið að gefast smátt og smátt upp á að stunda þessa loðdýrarækt, sakir þess að ekkert hefur verið upp úr henni að hafa. Ég held ég fjölyrði ekki frekar um þetta. Ég vænti þess, að hv. d. reyni að afgr. málið þannig, að líkur séu fyrir því, að við getum upprætt þennan ófögnuð.



Ég vildi lýsa fylgi mínu við till. hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. Borgf. í þessu máli. Ég hef heyrt málfærslu manna bæði með og móti, og ég hygg, að ekki leiki á tveim tungum, að það sé nauðsynlegt að banna minkaeldi hér á landi með öllu og þá meðfram vegna þess, að það hefur komið í ljós, að ákvæði l. nr. 108 frá 11. ág. 1933, um loðdýrarækt, þ.e.a.s. ákvæðin um að geyma dýrin tryggilega, hafa alls ekki verið haldin, enda mun vart hafa verið reynt að líta eftir því að þessi löggjöf væri haldin. Sagan um loðdýrarækt okkar á Íslandi er heldur ömurleg. Ég man eftir, að þegar þessi löggjöf var sett á þingi, var talað fyrir henni af mjög miklum hita. M.a. sagði einn þm., að loðdýrin væru til að skapa nýja atvinnugrein á jörðinni. Hér á okkar jörð, Íslandi, hefur þessi atvinnuvegur tekizt alveg hrapallega. Nú er mér ekki vel ljóst, hvort l. nr. 108 frá 1933 eru að öllu leyti óbreytt í gildi. Í 2. kafla þeirra l. er svo ákveðið í 13. gr., að hver sá, sem ætlar að setja á stofn refaræktarbú eða stunda refaeldi eða eldi annarra loðdýra, hvort heldur er til skinnaframleiðslu eða til sölu á lifandi dýrum, þurfi til þess leyfi sýslunefndar. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að sýslunefnd eða bæjarstjórn geti bannað minkaeldi í umdæmi sínu og sömuleiðis eldi refa. Um önnur loðdýr er ekki talað, og er þó vitanlegt, að til eru fleiri loðdýr í veröldinni en þessar tvær tegundir. Ef þessi löggjöf verður þess vegna samþ. eins og hún liggur fyrir, væri hægt að stunda hvaða loðdýrarækt aðra sem er, án þess að sækja um það til nokkurrar opinberrar stofnunar. Ef landbn. hefur ekki flutt þetta svona af ráðnum huga, vildi ég benda á, að mér virðist vera breytt til hins verra frá því, sem er í l., sem ég nefndi áðan. Í þessari löggjöf frá 1933 er bannað að geyma refi eða önnur loðdýr, sem gætu orðið skaðleg, ef þau eru ekki í haldi, nema í fulltryggum girðingum, og varði sektum, a.m.k. 200 kr., fyrir hvert dýr, sem sleppur. Það er enn fremur sagt, að atvmrn. geti sett ákvæði um refagirðingar og aðrar loðdýragirðingar, flutning dýra, lækniseftirlit o.s.frv. Þessi lagafyrirmæli eru, að mér skilst, gersamlega felld úr gildi, ef það frv., sem er á dagskrá, verður samþ., nema því aðeins, að búið sé að setja um þetta einhverja aðra löggjöf, sem mér er ekki ljóst, að hafi verið gert, en gæti þó vel verið. Vænti ég upplýsinga frá hv. frsm. landbn. um þetta. Og vera má, að þessi aths. mín sé óþörf. En ef ekki, verð ég að telja fulla þörf á frekari íhugun.



Ég vil nú byrja á því að svara ræðu hv. þm. Ísaf., sem hann hefði algerlega getað sparað sér, ef hann hefði nokkuð kynnt sér þetta mál. Hann talaði um l. frá 1933, sem að vísu er lagt til að nema úr gildi. En síðan hafa verið sett þrenn l. um loðdýrarækt, 1937, 1940 og 1947. Þau síðustu eru náttúrlega fullkomnust, og þar er ekki lagt til með þessu frv., að neitt sé fellt úr gildi. Þar eru ákvæðin, sem hörðust hafa verið sett um allt, sem hv. þm. Ísaf. var að tala um. Þetta getur hann séð, ef hann vill hafa fyrir því að lesa þessi l. Landbn. hefur flutt hér tvær smábrtt. við frv. á þskj. 603. Önnur eru varðandi eitrun, að takmarka hana meir, en gert er samkv. frv., og er sú till. flutt í samráði við hv. þm. Ak. (SEH), sem taldi mjög óvarlega farið varðandi þetta ákvæði eins og gert er í frv., þar sem.talað er um afréttir og víðlend heimalönd. Samkv. till. er miðað við heimalönd, sem notuð eru sem afréttir og ekki eru nær bæjum en 5 km frá. Ein lítil brtt. er tekin upp samkv. bendingu, sem kom fram í brtt. hv. 1. þm. Árn. og hv, þm. Borgf., að reikningum yfir kostnað við refa- og minkaveiði sé skilað samhliða hreppsreikningum. N. telur þetta miklu hagkvæmara, en tiltaka 1. des., eins og gert er í frv. Út í þá deilu, sem hér hefur háð verið milli flm. brtt., sem hér liggja fyrir á þskj. 578, og landbn., skal ég ekki mikið fara, því að það er óþarft. Um þetta mál var mjög rætt á þingi í fyrra og raunar í hittið fyrra líka. Deilan er aðallega um það, hvort banna skuli með öllu eldi á minkum. Landbn. hefur ekki getað fallizt á það og setur fram í sínu frv. þá miðlunartill., að það skuli lagt í vald hlutaðeigandi sýslunefnda og bæjarstjórna að framkvæma þetta bann hver hjá sér og bera þá að sínum hluta skaðabætur, sem um er að ræða. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Borgf. benti á við 2. umr., að fyrir 2 –3 árum var ég alveg með því, að það væri réttast eins og sakir stóðu að banna líka minkaeldi. Síðan hefur komið í ljós, að villiminkar eru miklu meir útbreiddir, en gert var ráð fyrir. Það er enginn ágreiningur, sem að líkum lætur, milli landbn. og nokkurs annars um það, hvílíkt skaðræðis villidýr hér er um að ræða. Allir fyrirlestrar um það eru væntanlega óþarfir fyrir alla þm. En aðalatriðið er það, hvað er öruggast til að útrýma þessu dýri. Ég er sannfærður um, að baráttan gegn því hlýðir alveg sömu lögum, í mörgum atriðum a.m.k., eins og baráttan gegn refunum, sem hefur nú staðið hér á Íslandi um margar aldir, og því miður hefur ekki tekizt að útrýma þeim. Nú er það rétt, að minkarnir eru orðnir svo útbreiddir, vegna gáleysis og ræfildóms í sambandi við þessa rækt áður, að ströng ákvæði hafa verið sett um þessi mál, og samkv. upplýsingum, er landbn. hefur fengið, eru það undantekningarlaust minkar af þeirri tegund, sem hafa sloppið, en ekki þeir, sem nú eru í rækt.

Allt annað segir sá maður, sem vinnur að því að útrýma þeim á vegum ríkisstj.

Það er nýtt fyrir mér, og ég mun ekki þræta um það atriði. Í brtt. á þskj. 578 eru nokkur atriði, sem n. hefur athugað, en getur ekki mælt með. Sumt er rétt, en er betur komið í reglugerð, t.d. hvenær útrýming skuli fara fram, en aðalatriðin eru í frv. Þó er eitt atriði, þar sem talsvert ber á milli. Samkv. brtt. flm. á að útiloka loðdýraræktarráðunautinn frá yfirstjórn þessara mála, og lítur út fyrir, að sýslumennirnir eigi að koma í staðinn. Í frv. er ákveðið, að sýslunefndir eigi að sjá um það, að hreppsnefndir geri skyldu sína varðandi útrýmingu refa og minka. Sýslumennirnir eru form. sýslunefndanna, og það er ekkert nýtt, þó að sett sé inn, að það sé þeirra skylda að annast þetta að svo miklu leyti, sem sýslunefndir og hreppsnefndir vanrækja eftirlitið samkvæmt l. og reglugerð. Þá er hitt, hvort rétt sé að útiloka loðdýraræktarráðunautinn frá því að vera leiðbeinandi um það, hvernig útrýmingarstarfinu skuli hagað. N. getur ekki fallizt á það og telur betra að njóta þekkingar hans en ekki. Það er rétt, sem hv. þm. Borgf. sagði við 2. umr., að komið hefur fram nýlega till. um, að rétt væri að leggja niður þetta embætti. Ef það verður gert, þyrfti auðvitað að fela öðrum aðila þetta starf. Að öðru en þessu, sé ég ekki ástæðu til að ræða málið frekar fyrir n. hönd, þar sem málið er þrautrætt áður, og ég vænti þess, að hv. d. samþ. frv. Öllum er ljóst, að a-liður 2. brtt. þeirra hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn., varðandi það, hvort skilyrðislaust skuli banna allt minkaeldi á landinu, er það eina ágreiningsatriði, sem máli skiptir.



Ég óska að atkvgr. verði frestað. Brtt. 578,2.a felld með 14:14 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HermG, JG, JJ, JörB, KTh, LJós, PÞ, PO, SkG, StSt, FJ, GÞG, AG, HelgJ. nei: IngJ, JPálm, JS, SigfS, SB, SG, SEH, SK, StgrSt, BÁ, EOI, EmJ, EystJ, HÁ. JóhH, BG greiddu ekki atkv. 5 þm. (ÓTh, StJSt, ÁkJ, ÁÁ, GTh) fjarstaddir. Brtt. 578,2.b tekin aftur. - 578,2.c-i samþ. með 18:12 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JG, JJ, JörB, KTh, LJós, PÞ, PO, SkG, StSt, ÁkJ, EOl, FJ, GÞG, AG, HelgJ, HermG, IngJ, BG. nei: JPálm, JS, SigfS, SB, SG, SEH, SK, StgrSt, BÁ, EmJ, EystJ, HÁ. 5 þm. (JóhH, ÓTh, StJSt, ÁÁ, GTh) fjarstaddir. Brtt. 578,3 samþ. með 16:6 atkv. - 603,2 kom ekki til atkv. - 578,4 samþ. með 17:1 atkv. - 578,5 samþ. með 17:4 atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 20 shlj. atkv. og afgr. til Ed., með fyrirsögninni:



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þetta frv. og ekki orðið sammála. Minni hl. n., hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. Siglf., leggur til, að málið nái fram að ganga, en meiri hl. leggur til, að málið verði afgr. með rökst. dagskrá, sem er á þskj. 599. Svo sem kunnugt er, voru lög sett um utanríkisráðuneyti Íslands og fulltrúa þess erlendis 1941. Samkvæmt þeim ákveður stj., á hvaða stöðum skuli vera sendiráð. Þar er líka ákveðið, að forstöðumanni sendiráðs sé heimilt að veita forstöðu sendiráðum í fleiri löndum, ef stj. telur það rétt. Samkvæmt l. hefur verið stofnað eitt sendiherraembætti í Vesturálfu heims, bæði fyrir Bandaríkin og Kanada, og getur það ekki talizt ofrausn, þar sem ekki hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að koma á fót sendiráðsskrifstofu í Suður-Ameríku, þó að segja megi, að nauðsynlegt sé að hafa þar sendiráð af viðskiptaástæðum. Á öðrum stöðum í Vesturálfu veit ég ekki til, að séu launaðir sendimenn, heldur hefur stj. farið þá leið að skipa nokkra ræðismenn. Ég veit ekki, hvaða gagn þeir gera, en hæpið er, að af því séu full not þar, sem líkur eru á verulegum viðskiptum. Ég þarf ekki að taka það fram, að í Ástralíu, Afríku og Asíu höfum við enga sendiherra. Í Norðurálfu höfum við þrjá sendiherra á Norðurlöndum, einn í Frakklandi og einn í Bretlandi. Ekkert sendiráð er í Rússlandi. Þar var á sínum tíma sendiráð, en sendiherrann, sem þar var, var kvaddur til annarra starfa. Ég held, að ekki leiki á tveim tungum, að nauðsynlegt sé að hafa sendiráð á sem allra flestum stöðum, þar sem líkur eru fyrir viðskiptum, sérstaklega þar, sem veruleg von er um útflutningsviðskipti. Sú heimild, sem er í l. um, að sendimenn annist forstöðu sendiráða í fleiri löndum en einu, hefur sérstaklega verið notuð í sambandi við sendiherrann í Frakklandi. Ég hygg, að hann sé nú sendiherra í svo mörgum löndum, að ekki verði meira á bætt. Hins vegar veita þeir sendiherrar, sem nú eru í Bretlandi og á Norðurlöndum, ekki forstöðu nema einu sendiráði, nema sendiherrann í Kaupmannahöfn, sem líka er sendiherra í Finnlandi. Hér mætti gera breyt. á og hafa t. d. bara einn sendiherra fyrir öll Norðurlönd, eða fela þeim nokkru umfangsmeiri störf. Þrátt fyrir þetta telur þó meiri hl. n. tæplega rétt að fastbinda þetta nú með l., eins og gert er í frv. Viðskipti í Evrópu eru langt frá því að vera komin í eðlilegt horf, heldur má segja, að þau taki mánaðarlega breytingum. Meðan svo er, er tæplega rétt að ákveða tölu sendiherra og sendifulltrúa með l. Það getur ætíð komið fyrir, að nauðsynlegt sé og rétt að setja upp sendiherraskrifstofu, og þá er óheppilegt að þurfa að fara með það til Alþ. í hvert sinn. Meiri hl. n. leggur því til, í því trausti, að ríkisstj. gæti hins fyllsta sparnaðar og hagsýni viðvíkjandi kostnaði við sendifulltrúa erlendis, að frv. verði afgr. með rökst. dagskrá.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa þetta langt mál. Eins og hv. þm. Ísaf. sagði, gátum við í n. ekki átt samleið um málið. Minni hl. telur réttmætt, að settar séu nokkrar takmarkanir fyrir fjölda þessara starfsmanna. Í fyrsta lagi teljum við þetta nauðsyn vegna þess, að gæta verður sparnaðar. Samkv. fjárl. ársins sem leið hygg ég, að ætlað hafi verið til þessarar þjónustu nær 2 millj. kr., og er þá þar með talið það, sem greitt hefur verið sérstökum sendimönnum, er sendir hafa verið til þess að semja um afurðasölu, því þó að ræðismenn séu allmargir, geta þeir ekki annazt þess konar erindi til fulls. Það má því gera ráð fyrir því, að umfram sendiráðin verði sérstakar sendinefndir sendar til samninga, og eykur það kostnaðinn, þó að af því leiði hins vegar, að sendiherrar geti verið færri. Ég er ekki að gera litið úr starfsemi þessara manna, en við verðum að gæta þess að reisa okkur ekki hurðarás um öxl. Komizt jafnvægi á og viðskipti verða með öðrum hætti en tíðkazt hefur um skeið, má og ætla, að nokkuð megi draga úr þessum störfum. Það er heldur ekki alls kostar hyggilegt að hafa svo lauslega um þetta búið, að ráðh. geti stofnað til eins margra sendiráða og hann telur nauðsyn. Þetta mæli ég ekki til þeirra, sem haft hafa þessi mál með höndum og hafa nú, heldur með tilliti til skipan þessara mála í framtíðinni. Maður veit ekki, hverjir koma til með að hafa þessi mál með höndum eða hvað aðgæzlusamir þeir verða. Ég tel því hyggilegt, að með l. séu reistar nokkrar skorður við þessu, og vil vona, að ekki verði til tjóns, þó að slík ákvörðun sé tekin. Ef það sýnir sig síðar, að þörf er á að bæta við þá tölu sendiherra, sem frv. ákveður, þá má gera það með breyt. á l. Ég er sannfærður um, að þingið fellst á það, ef það telur, að ávinningur sé að því. Ef þannig kynni að standa á gagnvart störfum þeirra, er nú eru erlendis, að heppilegra væri, að l. gengju ekki í gildi svo fljótt, skiptir ekki máli, þó að þau gangi fyrst í gildi um næstu áramót, ef þá stæði betur á um samfærslu þeirra, er hafa þessi embætti. Eins og ég sagði áðan, er hér fyrst og fremst um sparnað að ræða, en málið er einnig flutt með framtíðarskipan þessara mála fyrir augum. Ég held, að það sé réttmætt, og sé ekki ástæðu til að ræða það frekar.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir að hafa afgr. þetta mál mitt og hv. 1. þm. Rang. á tiltölulega skömmum tíma. Að sjálfsögðu er ég ekki jafnánægður með afstöðu allra hv. nm. og get ekki fallizt á till. hv. meiri hl. á þskj. 599. Við 1. umr. frv. gerði ég nokkra grein fyrir málinu, og því til viðbótar hefur hv. frsm. minni hl., hv. 1. þm. Árn., bent á rök því til stuðnings. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka neitt af því, er komið hefur fram frá okkur, er fylgjum þessu máli.

Forseti (BG) Mér er sagt, að hv. flm. sé ekki við, svo að umr. er frestað.