Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Við höfum á undanförnum dögum orðið vitni að miklum sviptingum hjá stærsta fjölmiðlafyrirtæki á einkamarkaði þar sem lykilmenn og stjórnendur á ritstjórnum hafa sagt upp störfum vegna meintra afskipta eigenda af ritstjórnarefni. Þetta dregur fram hve viðkvæm staða fréttamiðla í landinu er gagnvart eigendum sínum og hve mikilvægt er að löggjafinn standi vörð um ritstjórnarlegt sjálfstæði fjölmiðla gagnvart eigendum og þá ekki síst sjálfstæði þess fjölmiðils sem er í eigu ríkisins. Þetta frumvarp til laga um Ríkisútvarpið gerir einmitt það. Það eykur bæði faglegt og fjárhagslegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins og bætir möguleika þess á að sinna lýðræðis- og menningarlegum skyldum sínum. En það styrkir líka stöðu einkaaðila á fjölmiðlamarkaði vegna þeirra takmarkana sem settar eru á auglýsingar í RÚV. Ég fagna því mjög að þetta frumvarp er komið hingað til afgreiðslu, en það hefur verið til meðferðar í tvo vetur. Ég þakka þá góðu samstöðu sem náðist í allsherjar- og menntamálanefnd um málið og það á líka við um fulltrúa þess flokks sem ekki stendur að áliti meiri hlutans en lagði gott til málanna varðandi einstök atriði þess.

Virðulegi forseti. Ég fagna því mjög að við greiðum atkvæði um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Ég hef mikla sannfæringu fyrir því að það skipti máli að styrkja almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins. Ég hef líka mikla sannfæringu fyrir því að brýn þörf sé í samfélaginu fyrir öflugan almannaþjónustumiðil og ég vona að þetta frumvarp verði til þess að styrkja stöðu Ríkisútvarpsins sem slíks. Ég vil nota tækifærið og segja að þetta hefur verið mikil vinna og mikill undirbúningur hefur verið lagður í málið, mikið samráð hefur verið haft og ég tel að hæstv. allsherjar- og menntamálanefnd hafi líka unnið mjög gott starf í umfjöllun sinni um frumvarpið, bæði á síðasta þingi og þessu. Ég vil því nota tækifærið og þakka hv. þingmönnum í allsherjar- og menntamálanefnd fyrir þeirra mikla starf og öfluga samráð sem þeir hafa líka viðhaft í sinni vinnu með von um að frumvarpið verði samþykkt á eftir og verði að nýjum lögum um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu.

Virðulegur forseti. Við erum nú að ganga til atkvæða í þriðja skipti um RÚV. Verði frumvarpið samþykkt verða komin ný lög um RÚV. Ég tel að hér sé um mjög gott og mikilvægt mál að ræða. Það er í anda flokkssamþykkta Framsóknarflokksins, við höfum viljað standa vörð um RÚV. Við teljum að það hafi alveg gríðarlega miklu lýðræðishlutverki að gegna, menningar- og fræðsluhlutverki. Sem betur fer ber almenningur mjög mikið traust til RÚV. Við teljum að með frumvarpinu verði áfram gætt að því að RÚV verði á markaði þó að verið sé að hemja það reyndar á auglýsingamarkaði og varðandi kostun. RÚV er samt enginn risi á auglýsingamarkaði eins og menn hafa talið, er með um 30% af auglýsingamarkaðnum á meðan helsti samkeppnisaðilinn er með 60%. RÚV fær núna útvarpsgjaldið óskipt þannig að í heildina er verið að styrkja RÚV. Ég tel að þetta sé mjög mikið framfaramál og mun greiða því atkvæði með mikilli gleði.

Frú forseti. Nú sem fyrr hefur verið ansi gaman að fjalla um Ríkisútvarpið og það hvernig við getum sett ákveðinn ramma utan um það. Ég tel að það sé margt ágætt í frumvarpinu og ég vil einmitt draga það fram, eins og hv. þm. Skúli Helgason gerði, að nefndarvinnan hefur verið mjög skemmtileg og gefandi. Við höfum ekki alltaf verið sammála, aldeilis ekki, en ég tel engu að síður að nefndin hafi breytt frumvarpinu. Þó að skrefin séu lítil þá eru þau mikilvæg og ég vil fagna því sérstaklega. Ég vil þó draga fram að um leið og það er mikilvægt að menn haldi áfram undir rekstrarformi ohf., sem ég tel mikilvægt fyrir Ríkisútvarpið, þá er hlutverk Ríkisútvarpsins mjög óljóst, afar óljóst enn. Ég tel mikilvægt að Ríkisútvarpið og ágætir starfsmenn þess átti sig á því að við viljum öll standa vörð og stuðla að öflugri almannaþjónustu. Við viljum að Ríkisútvarpið forgangsraði í þágu öflugrar fréttaþjónustu, innlendrar dagskrár og menningar- og fræðslumiðlunar. Það er það sem Ríkisútvarpið á að snúast um en ekki eitthvað annað.

Frú forseti. Ég fagna því að við erum að fara að ljúka vinnu við þetta mál um RÚV. Ríkisútvarpið er önnur af tveimur mikilvægustu menningarstofnunum þjóðarinnar og það skiptir mjög miklu að lagaumgjörðin um RÚV sé góð og skilmerkileg. Ég hefði viljað sjá ítarlegri löggjöf um lýðræðishlutverk RÚV og skyldur RÚV til að fjalla um stjórnmál, stjórnmálaumræðu, kynningar á stjórnmálum, kynningar á stjórnmálaflokkum þó að vissulega sé stigið skref í rétta átt. Mér líst vel á breytingartillögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur um að auka það hlutverk enn meira. Ríkisútvarpið brást í síðustu alþingiskosningum í því að kynna þau framboð sem þá voru og það var frekar aum afsökun hjá útvarpsstjóra að segja bara: fyrirgefið þið. Það þarf að tryggja lýðræðislega umfjöllun RÚV í lögum þannig að það verði ekki háð forstjóra stofnunarinnar hverju sinni hvernig fjallað er um kosningar. Þess vegna mun ég styðja breytingartillögu Sivjar hér á eftir og hvet aðra þingmenn til að gera það líka.

Frú forseti. Með atkvæðagreiðslunni í dag lýkur umfangsmikilli endurskoðun á lögum um Ríkisútvarpið og prýðilega vel heppnaðri. Víðtæk samstaða hefur skapast um þessa endurskoðun í nefndinni, eins og fram kom hjá hv. framsögumanni Skúla Helgasyni, og hér eru stigin mörg mikilvæg umbótaskref í rétta átt. Til dæmis að takmarka umsvif Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði með því að taka fyrir kostun nema í litlum undantekningartilfellum. Þá er hér lögfest skylda til að texta sjónvarpsefni og margt annað sem gerir það að verkum að Ríkisútvarpið verði áfram og enn öflugri kjölfesta á íslenskum fjölmiðlamarkaði en nokkurn tímann fyrr. Þetta snýst um það hvernig útvarpið er fjármagnað, hvert hlutverkið á að vera og hvert umfang þess á íslenskum örmarkaði eigi að vera og hvaða sanngirni skuli gætt gagnvart einkamiðlunum þannig að þeir fái þrifist líka við hliðina á þessari miklu og stóru kjölfestu. Hér er verið að efla, bæta og styrkja stöðu Ríkisútvarpsins í jákvæðum skrefum í rétta átt.

Frú forseti. Í frumvarpinu er talað um markaða tekjustofna. Ég tel að samkvæmt 41. gr. stjórnarskrárinnar, sem við öll viljum halda - þar stendur, með leyfi forseta: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Sem sagt, að markaðir tekjustofnar eða tekjur annars staðar frá, það hefur ekkert gildi, það þarf að standa í fjárlögum eða fjáraukalögum og það eru lög sem Alþingi setur á hverju ári. Markaðir tekjustofnar standast því ekki stjórnarskrá. Svo vil ég gera athugasemdir við aukin útgjöld upp á 610 milljónir. Það er nóg til af verkefnum í þjóðfélaginu til að beina þeim útgjöldum til og ég minni þá á spítala og fleira. Ég er auk þess á móti því að einn aðili reki fjölmiðil, sérstaklega ef hann er ríkið sem bæði breytir reglum á Alþingi og sér um fjárveitingar til stofnunarinnar. Ég stórefa að hún geti verið eins hlutlaus og hún væri ella. Ég hef lagt til og stend við það að Ríkisútvarpið verði selt, helst til starfsmannanna. Ég segi nei við frumvarpinu.

Forseti. Ég fagna því að okkur hafi tekist loksins að klára málið enda búið að vera á borði allsherjar- og menntamálanefndar allnokkra hríð og töluvert mikið um endurtekið efni, en mér finnst þetta skref í rétta átt. Ég hefði viljað ganga lengra. Ég er svolítið hrædd um út frá þeirri þróun sem á sér stað í fjölmiðlaheimum að þetta verði úrelt ansi hratt. En samt er búið að setja ákveðnar aukaundirstöður undir okkar ágæta almannafjölmiðil sem nýtur mikils trausts í samfélaginu og er það vel. En ég hefði viljað ganga lengra varðandi RÚV og umfjöllun um stjórnmál, kosningar, þjóðaratkvæðagreiðslur og pólitíska pósta, en mér finnst þetta skref í rétta átt. Ég mun styðja tillögu Sivjar á eftir, 

Forseti minnir hv. þingmenn á að nefna hv. þingmenn fullu nafni úr ræðustól Alþingis.

Frú forseti. Það er mér ánægja, hafandi verið starfsmaður Ríkisútvarpsins um árabil, að þingið skuli nú afgreiða frumvarp til laga um þjóðarfjölmiðilinn, þennan fjölmiðil sem hefur svo mikilvægu lýðræðislegu hlutverki að gegna og einnig menningarlegu hlutverki en ekki síður hlutverki í þágu almannavarna. Því að Ríkisútvarpið er öryggislína almennings þegar vá er fyrir dyrum eins og þegar náttúruhamfarir ganga yfir sem við þekkjum. Í 83 ár hefur Ríkisútvarpið verið hluti af lífi okkar landsmanna, það hefur svæft okkur á kvöldin og vakið okkur á morgnana, það hefur verið mótandi fyrir lýðræðisþróun, málvitund og varðveislu íslenskrar tungu og þar með gæði opinberrar umræðu. Það er mikilvægt að um slíka stofnun gildi skýr lagarammi um sjálfstæði hennar og samfélagslega stöðu. Því fagna ég mjög þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Fjárlaganefnd hefur í góðu samstarfi við fjármálaráðuneytið unnið að því að auka ekki vægi markaðra tekna í fjármögnun á útgjaldahlið með það að markmiði að tryggja betur fjárstjórnarvald Alþingis, styrkja fjármálastjórn ríkisins og stemma stigu við sjálfvirkni útgjalda. Samþykkt þessa frumvarps gengur þvert gegn þeim markmiðum. Þess fyrir utan að með því að samþykkja frumvarpið aukast ríkisútgjöldin um 610 milljónir kr., sem ég tel vera betur varið á öðrum viðkvæmari stöðum en til Ríkisútvarpsins. Þess vegna get ég ekki stutt þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, en ég vil líka taka undir þau orð sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir lét falla varðandi áhyggjur af því að þessi löggjöf verði nokkuð hratt úrelt. Ég held að tæknibreytingar séu svo örar að hið víðfeðma hlutverk sem skilgreint er í þessu lagafrumvarpi geri það að verkum að við munum ekki innan svo langs tíma þurfa að standa hér aftur og ræða hlutverk Ríkisútvarpsins, hvernig við viljum ramma það inn. Ég tel að í frumvarpinu sé hlutverk þess of vítt skilgreint og að það hafi verið tækifæri núna til að skilgreina það aðeins nákvæmar og byggja þannig betur undir þessa mikilvægu stofnun og tryggja að hún geti þá sinnt því hlutverki sem henni er ætlað af Alþingi Íslendinga. Ég mun því sitja hjá í þessu 

Virðulegur forseti. Þessi tillaga er í anda þeirrar tillögu sem nefnd Finns Becks hefur borið fram nýlega. Í þeirri nefnd voru fulltrúar allra stjórnmálaflokka og þau komust að því að fara ætti þá leið sem hér er lögð til. Hér er lagt til að allir flokkar fái ákveðinn tíma til úthlutunar hjá RÚV gjaldfrjálst til að kynna framboð sín. Þetta er gert víða um heim og þessi leið er farin til að tryggja sérstaklega hinum minni framboðum aðkomu að RÚV, framboðum sem hafa úr litlum peningum að spila, hafa lítið fjármagn og geta þess vegna ekki kynnt sig eins og aðrir og stærri flokkar. Þetta er líka til þess gert að framboð sem hafa eitt eða fá mál á sinni stefnuskrá komi þeim frekar að en með því fyrirkomulagi sem frumvarpið gerir ráð fyrir. 

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að meiri hlutinn lagði fram tillögu þess efnis að Ríkisútvarpið skyldi bjóða öllum gildum framboðum í kosningum jafnt tækifæri til að kynna sín stefnumál. Með þessari tillögu er lagt til að fyrir utan þann glugga, ef svo má segja, í dagskrá Ríkisútvarpsins verði Ríkisútvarpið að auki skyldað með lögum til að afhenda stjórnmálaflokkum í kosningum ókeypis auglýsingatíma. Ég tel að það kalli á miklu betri yfirlegu og rýni með tilliti til spurninga um hagsmunaárekstra, um aðstöðumun stórra og lítilla framboða varðandi framleiðslu á slíku efni o.s.frv., ef á að fara í slíkt. Ég segi því nei við þessari tillögu en hvet jafnframt þingheim til að taka þetta mál til frekari skoðunar eftir kosningar og gefa sér þá góðan tíma til að rýna mismunandi leiðir í þessum efnum.

Frú forseti. Ég og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem kom inn í allsherjar- og menntamálanefnd á síðustu stigum þessa máls, flytjum hér breytingartillögu í tengslum við það sem við sjálfstæðismenn höfum ávallt sagt varðandi Ríkisútvarpið. Það er hægt að vera ósammála um það en ég vil þó meina að við getum sammælst um að við eigum að forgangsraða innan Ríkisútvarpsins, m.a. forgangsraða í þágu innlendrar dagskrárgerðar, íslenskrar dagskrárgerðar í samvinnu við sjálfstæða framleiðendur víða um land. Þess vegna leggjum við þetta til því að málin hafa þokast allt of hægt. Allir flokkar eru sammála um að vilja efla innlenda dagskrárgerð en Ríkisútvarpið verður að fara meira en bara hænufet í þessum málum. Þess vegna leggjum við hér til að minnst 20% af fjárveitingum til dagskrárgerðar Ríkisútvarpsins skuli varið til kaupa á innlendu efni af sjálfstæðum framleiðendum. Ég vona að þingheimur sjái sér fært að styðja þessa ágætu tillögu.

Frú forseti. Skref í þessa átt eru stigin. Það er farið úr 6% í 10% til kaupa á innlendu efni af sjálfstæðum framleiðendum. Hvað varðar þá breytingu að fara í einu risaskrefi upp í 20% þá hefur mat á áhrifum þess ekki verið framkvæmt. Með því móti væri meira og minna verið að útvista allri innlendri framleiðslu út úr Ríkisútvarpinu. Það má alveg ræða hvort eigi að gera það en að gera það í einu skrefi að óathuguðu máli hefði líkast til í för með sér að 20, 30 störf hyrfu út úr Ríkisútvarpinu. Vel má ræða hvort þannig eigi það að vera í framtíðinni. En að gera það án þess að meta áhrifin og taka um það yfirvegaða ákvörðun á forsendum áhrifanna af tillögunni kemur auðvitað ekki til greina og þess vegna segjum við nei.

Virðulegur forseti. Ég átti þess kost á síðasta þingi að sitja í allsherjar- og menntamálanefnd og vinna að breytingum á frumvarpi sem þá var lagt fram um ríkisfjölmiðilinn. Ég hef ekki átt sæti í nefndinni á þessu þingi en ýmsar athugasemdir sem við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins þá og nú höfum lagt fram hafa orðið að veruleika. Ég vil fyrst og síðast skoða 16. gr. sem er til bóta eins og hún liggur fyrir nú, þótt lengra hefði mátt ganga. Ég óttast hins vegar, virðulegur forseti, 12. gr., þar sem sett er sérstaklega í lög að útvarpsstjóri eigi að búa til starfsreglur og þar stendur líka hvað eigi að vera í starfsreglum. Mér finnst sérstakt um stofnun á vegum ríkisins að svo sé sagt fyrir um í lögum. Ég er líka ósátt við, virðulegur forseti, að á síðustu metrum kjörtímabilsins skuli vera lagt til að markaðar tekjur ráði jafnmikið för og gert er í frumvarpinu. Virðulegur forseti. Margt er hér gott, 

Frú forseti. Hér hafa átt sér stað að mestu mjög málefnalegar umræður um Ríkisútvarpið. Ég vil lýsa því yfir og undirstrika að ég hef verið alla tíð þeirrar skoðunar að takmarka eig hlutverk Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Hér er verið að stíga nokkur skref í þá átt og því ber að fagna. Ég vona að bæði hæstv. núverandi og verðandi hæstv. menntamálaráðherra og starfsfólk og forustufólk Ríkisútvarpsins hafi hlustað á þær ræður sem hér hafa verið fluttar því að mér finnst vera samhljómur að mestu um að við viljum hafa öflugt ríkisútvarp en við verðum engu að síður að hafa ríkisútvarp sem þorir að forgangsraða í þágu lýðræðislegrar umræðu, í þágu menningarhlutverks Ríkisútvarpsins og þess að aðrir miðlar geti samhliða Ríkisútvarpinu dafnað á markaði. Það er gríðarlega mikilvægt, m.a. fyrir lýðræðishlutverk Ríkisútvarpsins, að fleiri miðlar fái getað starfað á íslenskum markaði.

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að framkvæma viðhald á íbúðarhúsnæði í því skattumhverfi sem nú er við lýði, ekki heldur stunda kvikmyndagerð né standa fyrir nýsköpun eða reisa stóriðju á Bakka á grundvelli gildandi skattalaga. Þetta frumvarp er viðurkenning á öllu þessu. Frumvarpið er til breytinga á lögum sem hafa sólarlagsákvæði, þau falla úr gildi um næstu áramót. Nú stendur yfir heildarendurskoðun á þeirri lagaumgjörð. Á sama tíma er Alþingi með til vinnslu frumvarp sem felur í sér miklu rýmri ívilnanir en þetta frumvarp felur í sér. Í ljósi þessa eru því miður engar eða sáralitlar líkur á því að nokkur fyrirtæki muni nýta sér þá skattalegu hvata sem í frumvarpinu felast. Ég vil þó ekki leggjast gegn því að frumvarp sem felur í sér frávik frá skattpíningarstefnu ríkisstjórnarinnar nái fram að ganga. 

Frú forseti. Hér er enn einu sinni verið að leggja til plástra á atvinnulífið. Skattumhverfi atvinnulífsins einkennist af endalausum plástrum og niðurgreiðslum, oftar en ekki til gæluverkefna ráðherra eða stjórnmálaflokka einhverra hluta vegna. Þetta er ekki boðlegt hvað atvinnulíf og umhverfi efnahagslífsins varðar. Það þarf að laga skattumhverfi fyrirtækja almennt og einfalda það. Það þarf að athuga rækilega að afnema einfaldlega tekjuskatt fyrirtækja til þess að hann skekki ekki rekstur þeirra og vera í stað þess með lágt aðstöðugjald sem leggst á veltu fyrirtækja og skattleggja arðgreiðslur úr þeim í staðinn til að gera þeim kleift að leggja arðinn frekar inn í rekstur fyrirtækisins án þess að missa hann í skatta. Það er hægt að gera allt mögulegt til að gera rekstrarumhverfi fyrirtækja hagfelldara en það er í dag. Þetta frumvarp er ekki þannig, það gerir það bara verra.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað öllum kunnugt að skattstefna ríkisstjórnarinnar hefur gert rekstur fyrirtækja erfiðari og nýfjárfestingar eins og við þekkjum eru í sögulegu lágmarki og mjög erfiðar. Þetta frumvarp er, eins og fram hefur komið, millibilsástand, það stendur yfir endurskoðun á löggjöfinni. Við framsóknarmenn óttumst að það hafi lítil áhrif að leggja þetta frumvarp fram og að þau fyrirtæki sem eru með verkefni í pípunum og eru í viðræðum muni bíða eftir nýrri löggjöf eða sambærilegum samningum og gerðir eru nú við Bakka við Húsavík. Engu að síður eru þetta ívilnandi ráðstafanir og því munum við samþykkja þetta frumvarp en við höfum hins vegar verulegar áhyggjur af því að það muni nýtast afar fáum.

Virðulegi forseti. Hér er um ákveðna breytingu á þeim lögum sem hafa verið í gildi um ívilnanir vegna nýfjárfestinga, en eins og komið hefur fram fer nú fram endurskoðun á þeim lögum. En vegna efnahagsástandsins á Íslandi og í heiminum er talin ástæða til að gera ákveðnar breytingar þar sem stofnfjárframlög eru felld út en þjálfunarstyrkir eru sem betur fer áfram inni. Við þurfum að laga aðeins prósentuhlutfallið bæði hvað varðar tryggingagjald og tekjuskatt og það er gert hér í þeirri von að við getum kallað að góðar erlendar og innlendar fjárfestingar til að styrkja atvinnulíf í landinu.

Frú forseti. Það frumvarp sem við greiðum nú atkvæði um er bráðabirgðaákvæði við sveitarstjórnarlög. Hér er um að ræða heimild til sveitarfélaga til þess að hafa rafræna íbúakosningu og heimild til innanríkisráðherra til að heimila þeim það. Hér er um mjög gott mál að ræða og góð samstaða um það í nefnd. Það verður mjög gaman að sjá í framtíðinni hversu mörg sveitarfélög munu nýta sér þetta því að þarna er sannarlega framfaraspor á ferð.

Frú forseti. Með þessu frumvarpi, þessari breytingu á sveitarstjórnarlögum um rafræna íbúakosningu erum við að stíga inn í 21. öldina varðandi íbúalýðræði. Það er fagnaðarefni.

Frú forseti. Þó að þetta sé einhvers konar framfaraskref er þetta örlítið hænuskref. Þetta er mjög sérkennilegt frumvarp. Það er fimm ára þróunarverkefni um heimild til rafrænna íbúakosninga. Það er eins og innanríkisráðuneytið viti ekki af því að fyrir tveimur árum fór hér fram rafræn talning vegna kosninga til stjórnlagaþings þar sem yfir 500 manns voru í framboði. Það er eins og innanríkisráðuneytið sé að reyna að finna upp hjólið.  Það er hægt að taka upp rafræna talningu í alþingiskosningum nánast strax ef menn vilja. Það er hægt að taka upp rafrænar kosningar til Alþingis og sveitarstjórna mjög fljótlega ef menn vilja. En hér á að skríða áfram í fimm ár með einhverja tilraun til rafrænna íbúakosninga í sveitarfélögunum. Ég held að innanríkisráðuneytið ætti að drífa í því að setja upp skrifstofu lýðræðismála í ráðuneytinu og taka þessi mál einhverjum alvörutökum frekar en að vera með svona smáræði í gangi sem gerir ekkert annað 

Frú forseti. Í umræðunni um þetta mál hér í gær vakti ég máls á því sem kemur meðal annars fram í nefndaráliti umhverfis- og samgöngunefndar, að sum sveitarfélög hafa í umsögnum sínum lagt til að fá aukinn sveigjanleika í íbúakosningum af þessu tagi til þess að miða kjörskrár við stærri hóp en hinar almennu kjörskrár í hefðbundnum sveitarstjórnarkosningum. Til dæmis gæti verið tilefni til að þau prófuðu sig áfram með 16 ára kosningaaldur í tilteknum íbúakosningum, það gæti átt við þegar verið er að kjósa um mál sem varða sérstaklega ungt fólk. Ég hef sjálfur flutt hér frumvarp um að lækka kosningaaldur í 16 ár. Mér finnst að þetta atriði mætti vel skoða fyrir lokaafgreiðslu þessa máls. Ég mun alla vega gera það fyrir mitt leyti og hef hvatt nefndina til þess að gera það. Ég tel að það gæti að minnsta kosti átt við í tilrauna- og þróunarverkefni eins og þessu, gildistíma þess ákvæðis sem hér er um að ræða.

Frú forseti. Ég bað um að fá að tala um atkvæðagreiðsluna en þetta er svo sem í lagi. Hér er verið að gera tilraun til þess að gera gagnaver hér á landi jafnsett gagnaverum í Evrópusambandinu. Það er ekki einfalt mál vegna þess að það er sameiginlegur virðisaukaskattur hjá þessum fyrirtækjum í Evrópusambandinu en ekki á Íslandi. Í trausti þess að það gangi allt saman eftir mun ég styðja þetta frumvarp og vona að við náum tökum á þáttum eins og óefnislegum tekjum og óefnislegum eignum og gjöldum sem er mjög erfitt viðureignar fyrir skattyfirvöld.

Frú forseti. Það frumvarp sem við ræðum er leiðrétting á þriggja mánaða gömlum lögum sem Alþingi samþykkti og síðan gerði nefndin aftur leiðréttingu á þeirri leiðréttingu. Maður getur varla verið á móti því að leiðrétta lög. Hins vegar er ég á móti því að lagður sé skattur á sætuefni og sykur og þannig stýrt hegðun og neyslu fullorðins fólks sem er sumt hvert eldra en ég, hvað þá annarra þingmanna. Ég er á móti því að við höfum vit fyrir fólki. Ég sit því hjá.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal er þetta frumvarp lagt fram til þess að lagfæra mistök sem urðu í lagasetningu í desember. Þegar frumvarpið var keyrt í gegnum þingið á síðustu dögum fyrir jól var varað við því að málið væri allt of seint fram komið og hefði fengið allt of skamman tíma í málsmeðferð í þinginu. Ég er á sama stað og hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég mun ekki greiða atkvæði gegn þessu vegna þess að ég er ekki á móti því að lagfæringarnar séu gerðar, en ég styð hins vegar ekki þá skattheimtu sem hér er á ferðinni. Ég tel því réttast að sitja hjá. Þetta ætti að vera umhugsunarefni fyrir hv. þingmenn um það hvernig mál eru unnin í þinginu og umhugsunarefni fyrir ráðherra ríkisstjórnarinnar sem leggja fram svona mál allt of seint og hafa ekkert bætt ráð sitt nema síður sé þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar um vandamál sem því fylgja.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um gjaldeyrismál, nr. 87/1992, með síðari breytingum. Frumvarpið sem hér er lagt fram var einnig lagt fram á 140. löggjafarþingi (731. mál), vorið 2012, en hlaut ekki endanlega afgreiðslu þá. Á þskj. 1492, nefndaráliti með breytingartillögum frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar, voru lagðar til nokkrar breytingar á frumvarpinu sem tekið hefur verið tillit til og gerð er grein fyrir í því. Þá eru einnig lagðar til frekari breytingar en þar komu fram, en þær lúta að framkvæmd við losun takmarkana á fjármagnshreyfingar og gjaldeyrisviðskipti. Reglur um gjaldeyrismál voru settar í kjölfar hrunsins, í fyrsta sinn 28. nóvember 2008, og höfðu það að markmiði að takmarka tímabundið fjármagnshreyfingar á milli landa sem valdið gætu óstöðugleika í gjaldeyrismálum á meðan unnið væri að endurreisn íslensks efnahagslífs og fjármálakerfis. En ýmis fjármagnsviðskipti á milli landa eru hvorki þess eðlis né svo stór í sniðum að líklegt sé að þau valdi óstöðugleika. Þá fylgir takmörkunum á fjármagnshreyfingum á milli landa og gjaldeyrisviðskiptum bæði kostnaður og óþægindi fyrir borgarana sem ástæða er til að lágmarka. Því var miðað við að gjaldeyrisviðskipti sem tengdust almennum viðskiptum með vöru og þjónustu skyldu vera frjáls nema með undantekningum í tilfellum þar sem nauðsynlegt er að takmarka viðskipti í því skyni að stemma stigu við sniðgöngu. Heimildir eru ýmist almennar eða með undanþágum. Við mat á beiðnum um undanþágu ber Seðlabanka Íslands að vega og meta hagsmuni viðkomandi aðila fyrir veitingu undanþágu annars vegar og þjóðhagsleg áhrif undanþágunnar hins vegar, bæði af hverri undanþágu fyrir sig og því fordæmi sem hún getur skapað. Undanþáguferlið getur verið nokkuð tafsamt og felur óhjákvæmilega í sér kostnað. Þá hefur undanþágubeiðnum fjölgað umtalsvert og málsmeðferðartími þeirra lengst samhliða því. Seðlabankinn og fjármála- og efnahagsráðuneyti, áður efnahags- og viðskiptaráðuneyti, hafa talið eðlilegt að endurmeta reglulega þörfina fyrir takmarkanir á einstökum tegundum fjármagnshreyfinga í ljósi reynslunnar af lögum um gjaldeyrismál og reglum Seðlabankans sem settar voru á grundvelli þeirra uns regluverkið var fært inn í löggjöfina 30. september 2011. Breytingar þær sem lagðar eru til í frumvarpinu eru árangur slíks endurmats. Þær eru einnig í samræmi við samkomulag sem gert var í tengslum við lögfestingu reglna um gjaldeyrismál vorið 2011 þess efnis að leitað skyldi leiða til þess að draga úr óþægindum sem fylgja framkvæmd gjaldeyrishafta. Í frumvarpinu er meðal annars tekið mið af veitingu undanþágna sl. fjögur ár, eða allt frá setningu reglna nr. 1082/2008 sem settar voru 28. nóvember 2008. Umsóknir um undanþágur gefa vísbendingu um hvaða ákvæði þrengi helst að athafnafrelsi einstaklinga og fyrirtækja að ósekju. Jafnframt hefur verið litið til þeirra sniðgöngumöguleika sem gjaldeyriseftirlitið hefur orðið vart við við eftirlit með framkvæmd laganna. Sniðgönguhættan er ávallt til staðar þegar takmarkanir á tilteknar tegundir fjármagnshreyfinga á milli landa eru rýmkaðar á undan öðrum. Rétt er að hafa í huga að þótt lögum um gjaldeyrismál sé einkum ætlað að takmarka stórar fjármagnshreyfingar getur sniðganga falist í því að safna mörgum smáum hreyfingum sem geta síðan haft mikil áhrif. Jafnframt getur sniðganga, þótt hún sé ekki stór í sniðum, grafið undan virðingu fyrir lögum og reglum og ýtt þannig óbeint undir sniðgöngu þar sem um stærri fjárhæðir er að ræða. Helstu breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu og miða að rýmkun takmarkana eru hækkun framfærsluheimilda, rýmkun endurfjárfestingarheimilda, frekari heimildir til gjaldeyrisviðskipta í tengslum við atvinnustarfsemi og rýmkun á heimild til erlendrar lántöku. Þá er gert ráð fyrir heimild fyrir innlenda aðila til kaupa á farartæki til eigin nota innan lands. Er heimildin takmörkuð við eitt farartæki á almanaksári fyrir allt að jafnvirði 10 millj. kr. Til að koma í veg fyrir misnotkun eru viðskiptin jafnframt háð staðfestingu Seðlabankans. Jafnframt er lagt til í frumvarpinu að gjaldeyrisviðskipti og fjármagnshreyfingar allt að jafnvirði 100 millj. kr. vegna búferlaflutninga séu háð staðfestingu Seðlabanka Íslands. Þá er í frumvarpinu einnig lagt til að framkvæmd eftirlits með gjaldeyrisviðskiptum vegna greiðslna vaxta, verðbóta, arðs og samningsbundinna afborgana verði hert og almenn heimild Seðlabankans til upplýsingaöflunar í þágu eftirlits rýmkuð til samræmis við heimild bankans til að afla upplýsinga í þágu rannsókna. Jafnframt er lagt til að fjárhæðarmörk vegna stjórnvaldssekta sem Seðlabanka Íslands er heimilt að leggja á vegna brota á ákvæðum laganna eða reglum settum á grundvelli þeirra verði hækkuð. Felur það í sér að hámarkssektir á einstaklinga hækka úr 20 millj. kr. í 65 millj. kr. og á fyrirtæki úr 75 millj. kr. í 250 millj. kr. Þá er Seðlabankanum einnig fengin heimild til að beita stjórnvaldssektum í þeim tilfellum þegar brotið er gegn skilyrðum sem sett eru fyrir veitingu undanþágna frá takmörkunum laganna. Seðlabankinn hefur kannað leiðir til þess að losa um takmarkanir á beinar erlendar fjárfestingar, þ.e. fjárfestingar erlendis, en samkvæmt áætlun um losun gjaldeyrishafta verður losað um höft á beina erlenda fjárfestingu áður en önnur fjármagnsviðskipti verða gefin frjáls þegar annar áfangi áætlunarinnar hefst, verði ekki talið óhætt að losa um öll höft í einum áfanga. Þótt ekki sé lagt til að bein erlend fjárfesting verði heimiluð að þessu sinni er rétt að nefna að undanþágur hafa verið veittar greiðlega í þeim tilvikum þegar innlend útflutningsfyrirtæki geta rökstutt að aukin erlend starfsemi sé nauðsynleg til að styðja við útflutningsstarfsemi. Að auki kemur til álita að eftirspurn eftir erlendum gjaldeyri til beinnar fjárfestingar erlendis verði beint inn í útboð Seðlabankans þegar fram líða stundir. Þegar lögum nr. 87/1992, um gjaldeyrismál, var breytt með lögum nr. 134/2008 og Seðlabanka Íslands veitt tímabundin heimild til að setja reglur sem takmarka eða stöðva tímabundið tiltekna flokka fjármagnshreyfinga og gjaldeyrisviðskipti vegna þeirra var sérstaklega fjallað um það í athugasemdum með frumvarpinu hvernig heimildin samræmdist alþjóðlegum skuldbindingum Íslands í tengslum við EES-samninginn, samþykktir OECD um afnám hafta á þjónustu og fjármagnshreyfingar og Alþjóðaviðskiptastofnunina. Allar breytingar á lögum um gjaldeyrismál og reglum er varða gjaldeyrishöft hafa verið tilkynntar sameiginlegu EES-nefndinni í samræmi við 45. gr. EES-samningsins. Þá hefur fjárfestinganefnd OECD verið tilkynnt um breytingarnar í samræmi við þjóðréttarlegar skuldbindingar. Frumvarpinu sem ég mæli nú fyrir er ætlað að losa um ákveðnar takmarkanir sem lög um gjaldeyrismál setja við fjármagnshreyfingum á milli landa og gjaldeyrisviðskiptum þeim tengdum. Er þar bæði horft til þess að losa um takmarkanir sem gilda um einstaklinga og lögaðila. Ég ætla nú víkja að einstökum breytingum. Í 1. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á ákvæðum 13. gr. b. Þar er í fyrsta lagi verið opna fyrir fjármagnshreyfingar milli landa sem felast í því að erlendur gjaldeyrir er fluttur á innlánsreikning hjá innlendri lánastofnun enda hafa slíkar hreyfingar jákvæð áhrif á greiðslujöfnuð. Eðlilegra er að takmarka mögulegar áhættur fjármálakerfisins vegna þessa með öðrum hætti. Þessi rýmkun tekur ekki til fjármagnshreyfinga milli landa þegar greiðandinn er innlendur aðili og viðtakandinn erlendur aðili. Sú takmörkun er nauðsynleg vegna hættu á sniðgöngu og neikvæðra áhrif á greiðslujöfnuð. Í öðru lagi er lagt til að rýmkuð verði heimild erlendra aðila til að kaupa erlendan gjaldeyri hjá fjármálafyrirtæki hér á landi og flytja út vegna framfærslu sinnar erlendis. Fjöldi undanþágubeiðna vegna þessa er mikill og ljóst að fjárhæð framfærsluheimildarinnar er fulllág. Hér er því lögð til hækkun. Í þriðja lagi er verið að gera lagfæringar tengdar þeirri heimild sem sett var með lögum nr. 127/2011 þess efnis að heimilt væri að kaupa erlendan gjaldeyri fyrir andvirði slysabóta eða arfs sem tæmst hefur við dánarbússkipti og flytja þann erlenda gjaldeyri úr landi. Lagt er til að tekið sé fram að þessi heimild eigi aðeins við um erlendan aðila. Þá er bætt við nýjum tölulið við 3. mgr. 13. gr. b þar sem dánarbú, tryggingafélag eða Tryggingastofnun ríkisins fær heimild til að flytja andvirði slysabóta eða arfs í innlendum gjaldeyri inn á reikning erlends bótaþega eða erfingja hjá fjármálafyrirtæki hér á landi. Í fjórða lagi er lagt til að bætt verði við nýrri málsgrein þess efnis að reikningar erlendra fjármálafyrirtækja í innlendum gjaldeyri, svonefndir Vostro-reikningar, teljist ekki til reikninga hjá fjármálafyrirtæki hér á landi. Þetta er í samræmi við framkvæmd Seðlabankans á reglum um gjaldeyrismál og síðar lögum um gjaldeyrismál eftir að reglurnar voru lögfestar. Með þessu er verið að árétta að millifærsla af Vostro-reikningi í innlendum gjaldeyri í eigu erlends fjármálafyrirtækis og á reikning í eigu innlends eða erlends viðskiptavinar hjá fjármálafyrirtæki hér á landi telst ekki greiðsla sem fer fram með úttektum af reikningi í eigu kaupanda hjá fjármálafyrirtæki hér á landi. Slík millifærsla fellur því ekki undir undanþágu frá banni við fjármagnshreyfingar í innlendum gjaldmiðli milli landa. Jafnframt lagt til í þessari grein að áður lögbundnar undanþágur í svonefndum i-lið, þ.e. 3. töluliður 3. mgr. 13. gr. b, falli brott. Tilgangurinn með því er að samræma heimildir sem erlendir aðilar hafa til að nýta innlendan gjaldeyri til fjárfestingar. Áður lögbundnar undanþágur verða því heldur settar í reglur Seðlabankans. Í 2. gr. frumvarpsins, er breytir ákvæðum 13. gr. c, er lagt til að heimilað verði að innlendur gjaldeyrir sé hluti af viðskiptum vegna fjármagnshreyfinga sem falla undir undanþáguskilyrði í 13. gr. f, þ.e. vegna kaupa á fasteign eða ökutæki erlendis upp að ákveðnu hámarki vegna búferlaflutninga eða kaupa á eignum í erlendum gjaldeyri svo sem hrávöru, farartækjum eða vinnuvélum sem eru þáttur í atvinnustarfsemi kaupandans. Samkvæmt núgildandi lögum eru aðeins fjármagnshreyfingar sem uppfylla skilyrði 13. gr. f heimilar sem leiðir af sér að þeir sem vilja nýta þær þurfa að eiga erlendan gjaldeyri til að nýta undanþáguna. Þá er ætlunin að taka af allan vafa um að heimild innlendra aðila til kaupa á erlendum gjaldeyri á grundvelli 13. gr. j og k sé háð því skilyrði að gjaldeyrisviðskiptin séu gerð vegna slíkra greiðslna til erlendra aðila. Hér er til dæmis um að ræða fjármagnshreyfingar á borð við greiðslu á vöxtum, verðbótum, arði og samningsbundnum afborgunum eða vegna gjafa, styrkja og launa eða bóta sem erlendir aðilar hafa aflað hér á landi. Loks er með breytingum á 2. gr. ætlað að taka af allan vafa um að gjaldeyrisviðskipti vegna vöru- og þjónustuviðskipta milli tveggja innlendra aðila, þar sem einum erlendum gjaldeyri er skipt fyrir annan erlendan gjaldeyri og innlendur gjaldeyrir er ekki hluti af viðskiptunum, séu heimil. Í 3. gr. frumvarpsins, er tekur til breytinga á ákvæðum 13. gr. d, eru annars vegar lagðar til orðalagsbreytingar en hins vegar er kveðið á um að frestur til að skila ferðamannagjaldeyri, verði ekki af fyrirhugaðri ferð, lengist úr tveimur vikum í þrjár. Þá er með breytingum á greininni tekinn af allur vafi um það að gjaldeyriskaupaheimild innlendra aðila sem dveljast tímabundið erlendis, þ.e. frá einum og upp í sex mánuði, takmarkist við 350 þús. kr. í hverjum almanaksmánuði sem dvalið er hérlendis. Í 4. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á ákvæðum 13. gr. e, en þar er kveðið á um að aðilum sem fjárfest hafa í framseljanlegum fjármálagerningum útgefnum í erlendum gjaldeyri fyrir 28. nóvember 2008 sé heimilt að endurfjárfesta. Með endurfjárfestingu í skilningi ákvæðisins er átt við fjármuni sem losna við sölu eða uppgreiðslu eða falla til vegna arð- og vaxtagreiðslna af slíkum gerningum og nýttir eru í heild eða að hluta til að fjárfesta í hvers konar erlendri fjárfestingu innan tveggja vikna. Því er lagt til að fjármunir sem falla til vegna afborgana höfuðstóls teljist endurfjárfesting líkt og fjármunir sem falla til vegna arð- og vaxtagreiðslna. Hefur ákvæðið ávallt verið skilgreint með þessum hætti, en talið er mikilvægt að taka af allan vafa um það. Þá er og lagt til að heimild til endurfjárfestingar verði lengd úr tveimur vikum í sex mánuði. Er því um að ræða töluverða rýmkun frá núgildandi ákvæði greinarinnar. Rökin fyrir rýmkuninni eru einkum þau að gefa aðilum sem heimild hafa til endurfjárfestingar samkvæmt ákvæðinu lengri tíma til að ákveða hvort þeir nýti sér heimild ákvæðisins til að endurfjárfesta en ekki síður að gefa þeim aðilum tækifæri á að safna saman endurfjárfestanlegum fjármunum í skilningi ákvæðisins í allt að sex mánuði áður en endurfjárfest er. Þar sem breytingin gerir ráð fyrir að frestur til endurfjárfestingar sé lengri en sá frestur sem skilaskylduákvæði 13. gr. l kveður á um er lagt til að tekin verði af allur vafi um það að fjármagnið sé undanþegið skilaskyldu meðan endurfjárfestingarfrestur er að líða. Í 5. gr. frumvarpsins, er breytir ákvæðum 13. gr. f, er lagt til að gjaldeyrisviðskipti og fjármagnshreyfingar á grundvelli 2. mgr. um fasteignaviðskipti vegna búferlaflutninga séu háðar því skilyrði að tilkynning um fasteignakaupin hafi hlotið staðfestingu Seðlabanka Íslands. Þá setur Seðlabankinn nánari reglur um framkvæmd ákvæðisins. Heimild til endurfjárfestingar samkvæmt lögum um gjaldeyrismál hefur eingöngu verið bundin við fjármuni sem losna við sölu eða uppgreiðslu eða falla til vegna arð- eða vaxtagreiðslna af fjármálagerningum sem aðili hefur fjárfest í fyrir 28. nóvember 2008. Hér er lagt til að heimild til endurfjárfestingar verði rýmkuð og að aðilum sem fjárfest hafa með erlendum gjaldeyri í fasteign, sem staðsett er erlendis, verði veitt heimild til að endurfjárfesta söluverðmæti eða tjónabótum af slíkri fasteign í annarri fasteign innan sex mánaða. Þá eru jafnframt lagðar til breytingar sem veita heimild til endurfjárfestingar á verðmæti sem til fellur vegna sölu eða greiðslu tjónabóta vegna vélknúins ökutækis sem staðsett er erlendis. Loks er lagt til að einstaklingum sem eru innlendir aðilar verði heimilt að kaupa og flytja inn eitt farartæki erlendis frá á almanaksári fyrir allt að jafnvirði 10 millj. kr. enda sé farartækið ætlað til eigin nota innan lands. Þá er lagt til að gjaldeyrisviðskipti og fjármagnshreyfingar á grundvelli málsgreinarinnar séu háð því skilyrði að tilkynning um kaupin á farartækinu hafi hlotið staðfestingu Seðlabanka Íslands. Þá setur Seðlabankinn nánari reglur um framkvæmd ákvæðisins. Í 6. gr. frumvarpsins, um breytingar á ákvæðum 13. gr. g, eru lagðar til breytingar er varða undantekningu frá hinu almenna banni við lántökum og lánveitingum á milli innlendra og erlendra aðila samkvæmt greininni þannig að greint verði á milli annars vegar lánveitinga innlendra aðila til erlendra aðila og hins vegar lántöku innlendra aðila hjá erlendum aðilum. Lagt er til að undanþágan sem veitt er samkvæmt 2. mgr. 13. gr. g, að uppfylltum fjórum skilyrðum, verði einungis bundin við lánveitingar innlendra aðila til erlendra aðila. Núgildandi undanþága tekur bæði til lánveitinga og lántöku en í frumvarpinu er lagt til að þessu verði skipt upp í tvær aðskildar málsgreinar. Er með breytingunni verið að losa um takmarkanir innlendra aðila til að taka lán hjá erlendum aðilum. Þá er lagt til að innlendum aðilum verði veitt heimild til að taka lán hjá erlendum aðilum að uppfylltum þremur skilyrðum: Í fyrsta lagi að lánstími sé eigi skemmri en tvö ár, í öðru lagi að gjaldeyrisyfirfærslur séu í samræmi við 13. gr. l og í þriðja lagi að lánasamningar, þar með taldir allir viðaukar og fylgiskjöl, séu sendir til þess fjármálafyrirtækis sem annast fjármagnshreyfingar innan viku frá undirskrift slíkra samninga. Í ljósi þess að innlendum aðilum hefur frá hruni reynst erfitt að sækja sér fjármögnun á erlenda lánsfjármarkaði er talið mikilvægt að opna leið fyrir þá innlendu aðila sem geta fengið lán hjá erlendum aðilum til að taka slík lán. Ekki er lagt til að neinar fjárhæðartakmarkanir verði á heimild innlendra aðila til að taka lán hjá erlendum aðilum enda fela slíkar lántökur í sér innflæði á erlendum gjaldeyri, en þó er gert að skilyrði að þær séu að minnsta kosti til tveggja ára. Þá er loks tekinn af vafi um að allar skilmálabreytingar, aðrar en framlenging, á lántökum og lánveitingum á milli innlendra aðila og erlendra aðila og aðilaskipti að slíkum kröfuréttindum teljist ný lántaka og lánveiting í skilningi 1. mgr. 13. gr. g. Skilmálabreyting í skilningi ákvæðisins felur meðal annars í sér breytingar á greiðslu afborgana höfuðstóls og vaxta samkvæmt áður umsömdu endurgreiðsluferli sem og ýmsar aðrar breytingar er varða upphaflega skilmála láns eða lánasamnings. Með aðilaskiptum að kröfuréttindum er átt við kröfuhafaskipti og skuldaraskipti þar sem nýr skuldari kemur í stað þess eldri. Í 7. gr. frumvarpsins, er breytir ákvæðum 13. gr. h, er lagt til að tekinn verði af allur vafi um það að takmörkun í greininni eigi við um allar greiðslur til erlendra aðila óháð því hvort gengist er í ábyrgð fyrir greiðslum frá innlendum eða erlendum aðila. Í ljósi þess að lagt er til í 6. gr. frumvarpsins að rýmka fyrir lántökum innlendra aðila hjá erlendum aðilum þykir eðlilegt að rýmka jafnframt möguleika innlendra lántakenda til að ganga í eða takast á hendur ábyrgð á endurgreiðslum slíkra lána og mælir b-liður frumvarpsins fyrir um slíka undanþágu. Í 8. gr. frumvarpsins, sem breytir ákvæðum 13. gr. i, er lagt til að Seðlabankanum verði veitt heimild til að setja reglur er kveða á um undanþágur frá banni 1. mgr. greinarinnar við afleiðuviðskiptum þar sem innlendur gjaldeyrir er í samningi gagnvart erlendum gjaldeyri, hvort sem um er að ræða gjaldeyris- eða verðbréfasamning eða sambland gjaldeyris- og verðbréfasamnings eða sambærilegra fjármálagerninga. Mikilvægt er fyrir Seðlabankann að hafa heimild til að setja reglur um undanþágu frá framangreindu banni til afleiðuviðskipta þegar uppgjör þeirra fer til að mynda fram í innlendum gjaldeyri enda telji bankinn það ekki ógna stöðugleika í gengis- og peningamálum. Mikilvægt er að taka af allan vafa um að heimild til undanþágu frá banni við afleiðuviðskiptum, þar sem innlendur gjaldeyrir er stór hluti viðskiptanna, geti náð til þess að sérstakur markaður skapist fyrir slíkar afleiður þar sem þátttaka er háð ákveðnum skilyrðum. Breytingar í 9. gr. frumvarpsins lúta að skýringum á hugtakinu vextir í greininni. Í gildandi ákvæði er kveðið á um að meðal annars séu vextir undanþegnir ákveðnum takmörkunum laga um gjaldeyrismál. Í 2. mgr. ákvæðisins segir svo hvað sé átt við með vöxtum samkvæmt 1. mgr. og af orðalagi 2. mgr. má skilja það svo að ákvæði 1. mgr. taki ekki til vaxta af lánasamningum sem innlendur aðili hefur tekið frá erlendum aðila. Við framkvæmd gjaldeyrishafta hefur innlendum aðilum ávallt verið heimilt að standa við skuldbindingar sínar samkvæmt lánasamningum við erlenda aðila og hafa slíkar greiðslur farið fram á grundvelli samningsbundinna afborgana. Ljóst er þó að í allflestum tilvikum felur skuldbinding aðila samkvæmt lánasamningi einnig í sér greiðslu vaxta. Því er lagt til, til að taka af allan vafa um það, að slíkar greiðslur séu heimilar. Þá er lagt til að tveimur nýjum málsgreinum verði bætt við greinina. Fyrri málsgreinin lýtur að því hvað fellur undir samningsbundna afborgun í skilningi ákvæðisins, en reynt hefur á skýringu ákvæðisins í framkvæmd. Hefur ákvæðið ávallt verið skýrt svo að eingreiðsla, greiðsla vegna gjaldfellingar og greiðsla í tengslum við gjaldþrotaskipti falli ekki undir hugtakið samningsbundin afborgun, enda verður ekki séð að slíkar greiðslur rúmist innan hugtaksins afborgun. Það er þó mikilvægt að taka af allan vafa um þetta. Ákvæðið kemur þó ekki í veg fyrir að aðrar greiðslur en þær sem ákvæðið tiltekur falli ekki undir hugtakið samningsbundin afborgun. Þannig er heimildin til að standa við samningsbundnar afborganir fyrst og fremst hugsuð til þess að viðhalda eðlilegu og almennu samningssambandi milli aðila. Í síðari málsgreininni er lögð til sú breyting að gjaldeyrisviðskipti og fjármagnshreyfingar á milli landa vegna greiðslna samkvæmt ákvæðinu verði að hafa hlotið staðfestingu Seðlabanka Íslands áður en þær eru framkvæmdar. Ljóst er að tilkynningum til Seðlabanka Íslands vegna gjaldeyrisviðskipta og fjármagnshreyfinga í erlendum gjaldeyri vegna vaxta- og arðgreiðslna hefur verið ábótavant þrátt fyrir tilmæli þar um. Þá hafa ákveðnir möguleikar verið til misnotkunar og sniðgöngu sem mikilvægt er að stemma stigu við. Þykir því nauðsynlegt að skilyrða slík viðskipti við staðfestingu Seðlabanka Íslands. Þar sem reynsla hefur skapast á staðfestingarferli Seðlabankans vegna nýfjárfestinga er gert ráð fyrir að þetta staðfestingarferli verði með svipuðu sniði. Í 10. gr. frumvarpsins, þar sem lagðar eru til breytingar á ákvæðum 13. gr. k, er lagt til að vísað verði til 13. gr. c sem fjallar um takmarkanir í gjaldeyrisviðskiptum í heild en ekki einungis tiltekinna málsgreina greinarinnar. Í 11. gr. frumvarpsins, þar sem lagðar eru til breytingar á ákvæðum 13. gr. l, skal litið til þess að með lögum nr. 127/2011, um breytingu á lögum um gjaldeyrismál, tollalögum og lögum um Seðlabanka Íslands, var lögfest skylda innlendra aðila til að skila öllum erlendum gjaldeyri sem þeir eignast, svo sem fyrir seldar vörur og þjónustu eða með öðrum hætti, til fjármálafyrirtækis hér á landi innan þriggja vikna frá því að gjaldeyririnn komst eða gat komist í umráð eiganda eða umboðsmanns hans. Í greininni er lagt til að tekinn verði af allur vafi um að innlendum aðila beri að skila öllum erlendum gjaldeyri sem hann eignast, svo sem fyrir seldar vörur og þjónustu eða með öðrum hætti, inn á innlánsreikning í sinni eigu hjá fjármálafyrirtæki hér á landi. Skilaskyldan teldist þannig jafnframt uppfyllt ef innlendi eigandinn skipti andvirði fjármunanna í innlendan gjaldeyri í gjaldeyrisviðskiptum við fjármálafyrirtæki sem veitir fjármununum viðtöku fyrir hans hönd. Þetta er mikilvægt með tilliti til eftirlits með skilaskyldunni en hún hefur verið hornsteinn þeirra reglna sem í gildi hafa verið og mjög mikilvæg þegar litið er til þess markmiðs sem upphaflega var stefnt að, þ.e. að tryggja stöðugleika gengis íslensku krónunnar og byggja upp gjaldeyrisvaraforða. Í 12. gr. frumvarpsins, þar sem lagðar eru til breytingar á ákvæðum 13. gr. n, er lagt til að hinir tilgreindu aðilar í 1. og 2. mgr. ákvæðisins verði undanþegnir 13. gr. b til 13. gr. l laganna, en ekki 13. gr. m eins og ákvæðið gerir nú ráð fyrir. Rökin fyrir breytingunni eru þau að ástæðulaust sé að undanþiggja Seðlabankann, ríkissjóð, innlenda aðila sem eru aðilar að fjárfestingarsamningi við ríkið eða innlenda aðila sem starfa samkvæmt leyfi til olíuleitar nýfjárfestingarákvæðinu í 13. gr. m því að ákvæðið felur í sér undanþágu frá takmörkunum laganna á fjármagnshreyfingum og gjaldeyrisviðskiptum. Í 13. gr. frumvarpsins, þar sem lagðar eru til breytingar á ákvæðum 13. gr. p, er lagt til að heimildir Seðlabanka Íslands til að afla upplýsinga vegna lögbundins eftirlits bankans með lögunum verði ekki eingöngu bundnar við upplýsingar er lúta að gjaldeyrisviðskiptum. Mikilvægt er fyrir Seðlabankann að geta óskað eftir upplýsingum sem eru nauðsynlegar til að viðhafa nauðsynlegt eftirlit með bæði fjármagnshreyfingum og gjaldeyrisviðskiptum þannig að bankanum sé unnt að framkvæma lögbundið eftirlit með fullnægjandi hætti. Þannig verða heimildir Seðlabankans til að afla upplýsinga vegna eftirlits þær sömu og að því er varðar rannsóknir vegna meintra brota á ákvæðum laganna. Í 14. gr. frumvarpsins, þar sem lagðar eru til breytingar á ákvæðum 15. gr. a, er lagt til að Seðlabanka Íslands sé heimilt að beita stjórnvaldssektum í þeim tilvikum þegar brotið er gegn reglum sem settar eru á grundvelli ákvæða 8. gr. og 13. gr. a til 13. gr. n. Fyrir liggur að Seðlabankanum verði veittar heimildir til þess að setja reglur sem veita undanþágur frá takmörkunum laganna og að binda þær undanþágur skilyrðum. Þessum reglusetningarheimildum er ætlað að tryggja framkvæmd með þeim takmörkunum sem lögin kveða á um. Eigi slíkar reglur að hafa varnaðaráhrif er mikilvægt að sekt liggi við brotum gegn þeim. Þá eru lagðar til breytingar á núgildandi ákvæði 2. mgr. 15. gr. a laganna um hækkun á þeim fjárhæðarmörkum stjórnvaldssekta sem Seðlabanka Íslands er heimilt að leggja á vegna brota á ákvæðum laganna eða reglum settum á grundvelli þeirra. Er lagt til að sektir á einstaklinga geti nú numið frá 10 þús. kr. til 65 millj. kr. Þá er jafnframt lagt til að sektir sem lagðar eru á lögaðila geti numið frá 50 þús. kr. til 250 millj. kr. Í núgildandi ákvæði er hámark á stjórnvaldssektum eingöngu 20 millj. kr. hjá einstaklingum en 75 millj. kr. hjá lögaðilum. Í lögunum er gert ráð fyrir að hægt sé að ljúka minni brotum með beitingu stjórnvaldssekta en að meiri háttar brot verði kærð til lögreglu. Markmið með beitingu stjórnvaldssekta er að skilvirkni verði meiri og kostnaður minni en slík mál taka oftast styttri tíma en mál sem kærð eru til lögreglu og fara í farveg sakamálarannsókna. Þá er ljóst að til að stjórnvaldssektir nái tilgangi sínum og hafi varnaðaráhrif þurfi þær að vera nægilega háar. Rannsókn brota á lögum um gjaldeyrismál hefur leitt í ljós að fjárhæðir eru oft og tíðum það háar, með tilliti til sektarheimilda laga um gjaldeyrismál, að Seðlabankinn á þess ekki annan kost en að skilgreina brot sem meiri háttar og kæra þau til lögreglu. Slík staða vinnur gegn fyrrgreindum tilgangi laganna um að meiri háttar brot fari til lögreglu en Seðlabankinn ljúki minni háttar málum með beitingu stjórnvaldssekta. Slík staða leiðir einnig til þess að málafjöldi og álag hjá sérstökum saksóknara verður meira en eðlilegt er með tilliti til brotanna. Hækkun sektarheimilda leiðir því til þess að fleiri málum vegna brota á lögunum verður lokið með álagningu stjórnvaldssekta. Í 15. gr. frumvarpsins, um breytingar á ákvæðum 16. gr., er lagt til að brot gegn reglum settum á grundvelli 8. gr. og 13. gr. b til 13. gr. n laganna verði refsiverð samkvæmt 16. gr. laganna. Liggur fyrir að Seðlabankanum verði veittar heimildir til þess að setja reglur sem veita undanþágur frá takmörkunum laganna og að binda þær undanþágur skilyrðum. Er þessum reglusetningarheimildum ætlað að tryggja framkvæmd með þeim takmörkunum sem lögin kveða á um. Eigi slíkar reglur að hafa varnaðaráhrif er mikilvægt að brot gegn þeim séu refsiverð. Virðulegi forseti. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að þetta frumvarp er annað af tveimur sem flutt eru á þessu vorþingi um breytingar á gjaldeyrislögum og varða fjármagnshöftin. Hitt var flutt af efnahags- og viðskiptanefnd og var samþykkt hér um helgina og lýtur að því að miða losun fjármagnshafta við tiltekin skilyrði er varða þjóðhagsvarúð fremur en ákveðinn tíma. Það skiptir máli að nálgast þessi fjármagnshöft með þeim hætti. Þverpólitísk samstaða náðist um þá nálgun um helgina og ég fagna ég því sérstaklega. Við höfum lagt okkur fram um að eiga gott samstarf um þetta þvert á flokka enda á svo mikilvægt viðfangsefni að vera hafið yfir flokkspólitískar deilur. Í þessu frumvarpi eru á ferðinni mikilvægar breytingar sem lúta annars vegar að rýmkun eða losun hafta sem snúa að fyrirtækjum og heimilum og hins vegar mikilvæg eftirlitstæki og úrræði sem Seðlabankinn þarf að hafa til að geta fylgt eftir reglum sem nauðsynlegar eru til að gæta hagsmuna Íslands. Hér er því gengið eins og langt og við teljum okkur geta á þessum tímapunkti til að mæta því sjónarmiði að á meðan þessi höft eru í gildi verði þau aldrei óþarflega íþyngjandi fyrir heimili og fyrirtæki í landinu. Hér er því verið að stíga mikilvæg skref í þá átt. Virðulegi forseti. Ég legg til að þessu frumvarpi verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra hafi lagt fram þetta mál og að það sé nú komið til umfjöllunar hér í þinginu. Í því eru jákvæðir þættir sem lúta að rýmkun heimilda sem snúa að einstaklingum og fyrirtækjum. Þetta frumvarp var að stofni til til umræðu á síðasta þingi en afgreiðslu þess var ekki lokið þá. Ákveðnir þættir í því voru umdeildir og ég minnist þess að athugasemdir voru gerðar, meðal annars af hálfu þess sem hér stendur, við ýmsa þætti sem lutu að eftirlitshlutverki Seðlabanka og eftirlitsheimildum. Ég treysti því að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fari yfir málið og meti það að nýju þrátt fyrir að mörg ákvæði í því séu kunnugleg. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort um sé að ræða veigamiklar breytingar frá stöðu málsins eins og hún var síðastliðið vor, fyrir um ári síðan, þegar málið var síðast til umfjöllunar. Ég vildi spyrja hvort efnisatriði frumvarpsins hefðu verið rædd eða ættu sér forsögu í svipuðu samráði og það frumvarp sem lagt var fram hér á laugardag og hvernig þeim málum er háttað. Fyrst og fremst vildi ég vita hvort um er að ræða breytingar frá stöðu málsins síðasta vor, en eins og við munum voru nokkur átök um frumvarpið eins og það var lagt fram þá, þó mig reki nú minni til þess að menn hafi nálgast hver annan þegar á málsmeðferðina leið.

Forseti. Eins og ég kom inn á í tölu minni er um að ræða mörg sambærileg ákvæði. Jafnframt var tekið tillit til þeirra athugasemda og þeirrar umræðu sem átti sér stað í hv. efnahags- og viðskiptanefnd þegar það frumvarp var til umfjöllunar, síðan hafa orðið örlitlar viðbætur. Við höfum átt ágætissamráð við flokka og forustumenn þeirra hér á þingi um þetta mál, við sýndum það fyrir þó nokkru síðan til að reyna að tryggja að hér yrði góð samstaða um það og ég tel að svo sé. Breyting er lögð til í i-lið frumvarpsins, þ.e. að 3. töluliður 3. mgr. falli brott. Hún hefur valdið töluverðum titringi á hlutabréfamarkaði í dag og því tel ég rétt að skýra hana aðeins. Seðlabankinn hefur haft full tök á að setja reglur um fjárfestingarheimildir sem varða krónur í eigu erlendra aðila, það eru svokallaðar aflandskrónur, stundum kallaðar Vostro eða 27 krónur, og á meðan slíkar reglur hafa ekki verið settar gilda eftir sem áður sömu heimildir um þær. Þessi tök voru meðal annars skilgreind betur með frumvarpi um gjaldeyrismál sem varð að lögum núna um helgina og þetta er stóri stabbinn af krónunum í kerfinu. Breytingin sem lögð er til varðar fjárfestingarheimildir fyrir aðrar krónur í eigu erlendra aðila, svokallaðar álandskrónur eða 26 krónur. Magn þeirra er mun minna, líklega 5–10 milljarðar kr. Meginbreytingin sem verður með því að fella þetta ákvæði niður, sem tengir fjárfestingarheimildina við veðlánareglur, er að nú falla heimildirnar undir reglur Seðlabanka og hann hefur heimild til að taka úr sambandi tenginguna við veðlánareglur. Slík tenging er að mörgu leyti óheppileg enda leiðir hún til þess að breytingar á veðlánareglum af peningapólitískum ástæðum geta haft áhrif á fjárfestingarmöguleika erlendra aðila. Á meðan Seðlabankinn er ekki að nýta heimild sína til að breyta þessu þá gilda sömu reglur og áður. Ég vildi koma þessu hér á framfæri af því að hv. þingmaður nefndi hvort það hefðu orðið einhverjar breytingar á málinu síðan síðast, þetta er ein af þeim.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði einmitt að spyrja hæstv. ráðherra um þetta atriði sem hún kom inn á í svari sínu, þ.e. að þess hefur orðið vart á markaði í morgun að ákvæði frumvarpsins sem hún vitnaði til hefði valdið nokkrum titringi og hræringum. Vonandi skýrast þau mál betur. Ég vildi leggja áherslu á að ég er þeirrar skoðunar að frumvarpið sem hér um ræðir sé þess eðlis að vert og eðlilegt sé að því sé gefinn nokkur gaumur í störfum þingsins hér á síðustu dögum þess. Ég tel að málsmeðferð frumvarpsins geti verið mikilvægari en ýmis önnur mál sem hér eru sett á dagskrá, einfaldlega vegna þess að þarna er um allmikla hagsmuni að ræða. Ég vildi þó leggja áherslu á að ég tel að málið krefjist nokkurrar yfirlegu af hálfu hv. efnahags- og viðskiptanefndar vegna þess að hér er, eðli málsins samkvæmt, um að ræða mjög flóknar reglur sem bæði geta horft til rýmkunar en fela líka í sér auknar heimildir Seðlabanka til inngripa og auknar eftirlitsheimildir sem geta haft veruleg áhrif þegar farið er að beita þeim. Þarna er um að ræða svo viðkvæmt svið að ég tel að hv. efnahags- og viðskiptanefnd verði að fara gaumgæfilega yfir málið. Varðandi þann titring sem varð á skuldabréfamörkuðum í morgun virtist skilningur manna vera nokkuð misjafn á því hver áhrif ákvæðisins 

Frú forseti. Eins og ég sagði áðan held ég að oftúlkun á ákvæðinu hafi valdið þessum titringi í morgun. Eins og ég kom inn á áðan hefur Seðlabankinn haft full tök á að setja reglur um fjárfestingarheimildir sem varða krónur í eigu erlendra aðila, þ.e. aflandskrónur. Sú breyting sem hér er lögð til varðar fjárfestingarheimildir fyrir aðrar krónur í eigu erlendra aðila, svokallaðar álandskrónur. Meginbreytingin sem verður með því að fella niður ákvæðið sem tengir fjárfestingarheimildir við veðlánareglur, eins og nú er í dag, er að þá falla heimildirnar núna undir reglur Seðlabankans og hann hefur þá heimild til að taka tenginguna við veðlánareglur úr sambandi. Þetta er sú breyting sem um er að ræða og á meðan Seðlabankinn er ekki að nýta neina heimild til þess að breyta þessu þá gilda sömu reglur og áður. Það er bara svo einfalt.

Frú forseti. Ég ætla ekki að tefja þetta mál mikið en fyrst verð ég að gera athugasemd við að þessu frumvarpi var dreift á laugardaginn var. Maður er hættur að tala um einhverja aðra mánuði, heldur bara laugardaginn og við fáum mjög lítinn tíma. Svo skilst mér, frú forseti, að samkvæmt starfsáætlun þingsins verði þingfundum lokið á föstudaginn þannig að maður sér ekki alveg hvernig hv. efnahags- og viðskiptanefnd, sem ég sit nú í, getur fjallað um þetta með einhverjum vitrænum hætti. Þetta er mjög stórt mál og mér sýnist margt í því vera jákvætt, það er verið að auka heimildir. Annað þarf að skoða vel eins og til dæmis afmörkun við þær krónur sem falla ekki undir það og svo framvegis. Nefndin þarf náttúrlega að vera mjög viss í sinni sök áður en hún leggur blessun sína yfir þetta frumvarp. Þess vegna er ég dálítið uggandi yfir því. Það er komið heilt ár síðan frumvarpið var lagt fyrir í fyrra og þáverandi nefnd skilaði áliti og breytingartillögum og lá yfir frumvarpinu, þannig að kannski þarf ekki eins mikið að liggja yfir því núna. En ég geri sem sagt töluverðar athugasemdir við hvað þetta kemur seint fram, fyrir utan að það þarf náttúrlega að ræða einstök efnisatriði. Ég ætla ekki að gera það núna, ráðherrann fór mjög ítarlega yfir þau í ræðu sinni, en ég mun gera það sem ég mögulega get í efnahags- og viðskiptanefnd til þess að flýta þessu máli. Ég geri ráð fyrir því að ráðherra leggi áherslu á að frumvarpið verði samþykkt núna fyrir vorið og fyrir kosningar og þá er bara spurning hvort það sé gerlegt. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra til þess að tefja ekki málið enn frekar og mun sem sagt vinna hart að þessu í nefndinni.