Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil gera hv. þdm. grein fyrir þeim vinnubrögðum sem ég legg til að viðhöfð verði í dag í hv. deild, en eins og öllum er kunnugt um er að því stefnt að þingfundum fyrir páska ljúki á morgun. Fljótlega á þessum fundi verður tekið til við að ræða lánsfjárlög og að því stefnt, ef kostur er, að 2. umr. ljúki þannig að atkvgr. nái fram fyrir þingflokksfundahlé. Síðan, eins og menn sjá á dagskrá, er boðaður fundur í Sþ. kl. 6, en kl. 9 verður fundur í Nd., annað tveggja framhaldsfundur eða nýr fundur þar sem þess verður freistað að taka lánsfjárlög til 3. umr. Atkvgr. eftir 3. umr. mundi samt ekki fara fram í kvöld eða nótt, heldur í upphafi fundar kl. 2 á morgun. - Þetta bið ég hv. þdm. um að aðstoða mig við að fram nái að ganga.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar deildar hefur tekið þetta frv. fyrir á einum fundi, en hins vegar hafa margir fundir verið haldnir á undanförnum vikum um frv. til lánsfjárlaga og sömuleiðis um lánsfjáráætlunina eftir að hún sá dagsins ljós. Við teljum ekki ástæðu til annars en greiða fyrir afgreiðslu þessa máls. Nóg er samt að gert frá hendi hæstv. ríkisstj. því að hún er orðin brotleg við lög sem meginþorri hennar setti, Alþb. og Framsfl. stóðu að, lög um stjórn efnahagsmála frá 1979, en þar er komið því ákvæði í lög að lánsfjárfrv. og lánsfjáráætlun eigi að liggja fyrir við framlagningu fjárlagafrv. í byrjun þings þannig að þm. sjái heildarmyndina af framkvæmdum ríkisins á hverjum tíma. Það hefur ekki tekist betur til en það, að þó að segi í aths. við fjárlagafrv. að lánsfjáráætlun skuli liggja fyrir í nóvemberlok stóðst það ekki, en bráðabirgðaskýrsla var send þm. um opinberar framkvæmdir og erlendar lántökur. Í þeirri skýrslu segir að vinna við fjárfestingar- og lánsfjáráætlun í heild sinni sé nú vel á veg komin og áformað að leggja áætlunina fyrir Alþingi að loknu jólaleyfi. Efndirnar urðu þær, að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun var lögð fyrir Alþingi um mánaðamótin mars-apríl. Þrátt fyrir þennan vítaverða seinagang, sem brýtur í bága við efnahagslögin frá 1979, taldi ríkisstj. brýna nauðsyn bera til að gefa út brbl. á gamlársdag þar sem hún fær heimild til að fresta framkvæmdum sem gert er ráð fyrir í lánsfjáráætlun fyrir þetta ár sem nú loksins er verið að afgreiða. Finnst mönnum ekki undarlega að farið, að ríkisstj. notar sér heimild í stjórnarskrá til að gefa út brbl. um að fresta tilteknum framkvæmdum í lánsfjárlögum og lánsfjáráætlun sem þá er ekki tilbúin? Þetta þóttu býsn og undur og bera vott um alveg sérstaklega góða stjórn að gefa þannig út brbl. til þess að fresta framkvæmdum við lánsfjáráætlun sem lá ekki fyrir og var ekki fullsköpuð frá hendi ráðh. Ég hygg að það megi leita í öllum þjóðþingum í hinum vestræna heimi og lýðræðisheimi að öðrum eins snillingum og eiga sæti í ríkisstjórn Íslands á þessu herrans ári, enda hefur margt annað farið eftir þessu. Þessi lánsfjáráætlun og þar með þetta frv. til lánsfjárlaga ber svipmót mikillar aukningar erlendra skulda og stórfelldrar útþenslu á ríkisbákninu. Á sama tíma er verulegur samdráttur í fjármunamyndun atvinnuveganna. Þrátt fyrir fullyrðingar ríkisstj. um góða afkomu á s. l. ári er það staðreynd, að flest stærstu fyrirtæki og stofnanir, sem ríkissjóður á og rekur, töpuðu milljörðum kr. á s. l. ári og þau eru rekin það sem af er þessu ári með gífurlegum rekstrarhalla. Í þessu sambandi er vert að minnast á örfá ríkisfyrirtæki. Við skulum nefna í þessu sambandi Póst og síma. Við skulum nefna áburðarverksmiðju. Við skulum nefna Sementsverksmiðjuna sem fékk leyfi frá vitlausum aðila nýlega. 

Ég mun gæta hans betur.

Já, takk fyrir. Forseti verður að gæta barna sinna og undirmanna. - Þá var ekki snúið sér til réttra verðlagsyfirvalda og ekki heldur verðlagsráðherra eða iðnrh. Það var dómsrh., yfirmaður Rannsóknarlögreglu ríkisins, stjórnarmaður í Sementsverksmiðjunni, sem skilaði til Sementsverksmiðjunnar að nú mætti hækka verð á sementi um 10%. Þar með er farið fram hjá þeim aðilum sem eiga að fjalla um verðlagsmálin og það er líka farið fram hjá ráðuneytunum sem hér eiga að fara með málin og ættu að fylgja því eftir: í fyrsta lagi verðlagsmálaráðherra, hæstv. viðskrh., og í öðru lagi iðnrh., sem er yfirmaður Sementsverksmiðjunnar. Það liggur við að verðlagsyfirvöldin í landinu segi af sér vegna þess að ríkisstj. fer alltaf á svig við lögin og gleymir hvernig á að fara að í sambandi við verðbreytingar. Hún hefur heimild til að samþykkja eða hafna tillögum verðlagsyfirvalda, en þá fer hún að krukka í þær samþykktir. Þetta eru undarleg vinnubrögð og ég spyr þdm.: Þekkja þeir nokkur fordæmi þessa, að þannig hafi verið unnið að verðlagsmálum áður í þessu landi? Ég held að það megi lengi leita að fordæmi í þessum efnum. Hvað er um Ríkisútvarpið? Hvernig stendur það? Hvað er um Landsvirkjun? Hún hefur verið rekin frá því að vinstri stjórn tók við haustið 1978 með miklum halla og er rekin með halla enn í dag. Svo kemur fjmrh. - ég tala nú ekki um hæstv. forsrh. - í sjónvarp og útvarp og hælir sér að góðri afkomu ríkissjóðs á s. l. ári. En þegar tekin er með í dæmið afkoma stofnana og fyrirtækja á vegum ríkisins, sem eru í B-hluta fjárlaga, kemur í ljós að þessi fyrirtæki eru rekin með milljarða halla. Og ef við lítum á ríkisdæmið í heild er ekki af að guma, heldur þvert á móti. Það er öllu haldið í herfjötrum. Svo er verið að gorta af því að verðbólgan fari niður á við; það sé eitthvert taumhald á verðbólgunni haft með því að loka augunum í nokkra mánuði og þora ekki að taka ákvarðanir í rekstri opinberra fyrirtækja. En hvað er þetta á við stöðu atvinnuveganna í landinu sem eru reknir með milljarða halla? Sjávarútvegurinn safnaði skuldum á s. l. ári upp undir 60 þús. millj. kr. Standa stórfyrirtækin í landinu í hlutafélagaeign, eða í samvinnu- eða félagsrekstri vel? Hvernig er hagur Eimskipafélags Íslands eftir reksturinn á árinu 1980? Það, sem bjargar því félagi, er að það stendur á traustum grunni, en það tapaði hálfum þriðja milljarði gkr. á s. l. ári. Allir vita um Flugleiðir. Þannig má lengi telja. Verslun er rekin með stórum halla og önnur skipafélög eru rekin með halla. Það hallar mjög á ógæfuhliðina. Skilur ríkisstj. það? Skilur ríkisstj. að það halli á ógæfuhliðina? Nei, hún lokar augunum og lætur sig dreyma og segir að allt gangi vel. Formaður Framsfl. segir: Þetta er góð stjórn. - Það finnst mér hæfa honum vel að gefa slíka yfirlýsingu því að hann hugsar aldrei mjög ítarlega um málin. Hann er alltaf búinn að tala áður en hann hugsar. Það er kominn tíma til að bæði hann og fleiri ráðherrar og stuðningslið ríkisstj. hugsi svolítið áður en það talar þó að enginn fari jafnhratt á undan hugsun sinni og formaður Framsfl. Sá næsti kemst ekki með tærnar þar sem hann hefur hælana hvað það snertir að tala á undan því að hugsa. Framsfl. hélt aðalfund sinn nýlega. Þar tók hann á máli sem búið er að liggja fyrir ríkisstjórnum á undanförnum árum, svokölluðu flugstöðvarbyggingarmáli á Keflavíkurflugvelli, og þar var gerð skynsamleg ályktun sem betri og greindari menn flokksins hafa sennilega staðið að. þar var lýst yfir fullum stuðningi við byggingu flugstöðvar á Keflavíkurvelli. Undirbúningur þessa máls hefur verið jafnvel meira í höndum framsóknarmanna en annarra þó að þessi mál heyri undir ríkisstj. á hverjum tíma. Einar Ágústsson, fyrrv. utanrrh., stóð mjög að undirbúningi þessa máls og viðræðum við Bandaríkjamenn í sambandi við hlutdeild í kostnaði við þessa byggingu og það sem af henni leiðir. Núv. hæstv. utanrrh., Ólafur Jóhannesson, tók þar við eftir stutt starf hæstv. fyrrv. utanrrh. Benedikts Gröndals, sem hélt áfram því starfi sem Einar Ágústsson hafði lagt grundvöllinn að. Sú ríkisstj., sem Einar Ágústsson átti sæti í hafði gefið Benedikt grænt ljós svo að haldið yrði áfram að vinna í þeim anda. Þá kemur það á daginn, að þegar á að knýja á um ákvarðanatöku í þessu máli snúast kommúnistar gegn því. Þeir eru, eins og ég hef sagt hér áður, eitt alíhaldssamasta og afturhaldssamasta afl í þessu þjóðfélagi. Þeir vilja halda í við alla framleiðsluaukningu og uppbyggingu atvinnuvega, en þeir hafa fengið það alveg sérstaklega á heilann að það megi ekkert gera á stað sem heitir Keflavíkurflugvöllur. Það er tabú í þeirra augum. Í stað þess að styðja að því, að byggð verði flugstöð, og nota sér þá gífurlegu fyrirgreiðslu, sem Bandaríkin hafa heitið í þessu sambandi og stendur til okt. 1982 eða á næsta ári, berja þeir höfðinu við steininn. Þó að vitað sé að mikill þingmeirihluti sé fyrir því að hraða því að farið verði í þessar framkvæmdir er lýðræðið hér í þessu landi með þeim hætti, að 11 þm. Alþb. telja sig geta stöðvað þetta mál eins og aðrar framkvæmdir á sviði utanríkis- og öryggismála, eftir að vitað er að tveir menn úr lýðræðisflokkum hafa gert sig seka um að gera leynisamning kommúnista þar sem þeir gefa þeim neitunarvald í framkvæmdum í þessu máli og þó alveg sérstaklega í öryggismálum Íslands. Þetta liggur fyrir. Þó að það hafi ekki átt að vitnast kemur hæstv. utanrrh. þessu upp á sínum tíma í samtali við flokksblað sitt, Tímann. Þegar hann segir að hann viti ekki um annað en að utanrrh. fari einn með þessi mál og viti ekki um neitt leynisamkomulag er hann farinn að fá grun um að þessir sálufélagar hafi gert leynisamning við kommúnista um öryggismál Íslands. Og það er þessi leynisamningur, sem nú er kominn upp á yfirborðið, sem ætlar að þvælast fyrir öndunarfærunum á formanni Framsfl. og hæstv. forsrh. sem hafa staðið að þessum leynisamningi. M. ö. o.: það er sjáanlegt á öllu að kommúnistar hafa komið ár sinni svo fyrir borð við myndun þessarar ríkisstj. að þeir eru nánast allsráðandi í ríkisstj. Hinir eru þrælar þeirra, „skítpligtugir“ að hlýða þeim í hverju sem á gengur. Það er einn maður úr þessu liðið sem átti þó og á það sjálfstæði að vilja ekki fylgja eins og hver annar böggull með þessum leynisamningi. Það er hæstv. utanrrh., Ólafur Jóhannesson. En svo langt er gengið í þingflokki Framsfl. að allir þm. í Ed. voru píndir til þess að snúast öndverðir gegn utanrrh. og fyrrv. formanni Framsfl., Ólafi Jóhannessyni, sem hefur fyrst og fremst með þetta mál að gera og þekkir það betur en hinir þm. flokksins til samans. Hann var skilinn einn eftir í atkvgr. Og það er kaldhæðni örlaganna að varaformaður Sjálfstfl. varð til þess að fella þessa till. sjálfstæðismanna og Alþfl.-manna í Ed. og þar með að koma sér enn í mjúkinn hjá kommúnistum. Meiri hl. nm. í fjh.- og viðskn. hefur náð samkomulagi um að flytja till. um byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli að nýju, enn ákveðnari en flutt var í Ed. Er till. okkar svohljóðandi: „ Ríkisstj. skal á árinu 1981 taka lán að upphæð allt að 5 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt, sem verja skal til greiðslu byrjunarkostnaðar við byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli samkv. nánari ákvörðun utanrrh.“ Þessi till. er flutt ásamt mér af Matthíasi Á. Mathiesen, Albert Guðmundssyni og Sighvati Björgvinssyni. Við erum þeirrar skoðunar, að það beri brýna nauðsyn til þess, að Alþingi taki nú, áður en því verður slitið, ákvörðun um að fara í framkvæmdir við byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Utanrrh. og utanrrn. hafa undirbúið þetta mál mjög vel. Teikningar eru allar fullgerðar. Það er 3–5 daga vinna að ganga frá þessu máli svo að verkið sé tilbúið til útboðs. Talið er að það muni taka 4 mánuði að bjóða það út og ganga frá tilboðum og samtals 6 mánuði þyrfti undirbúningur málsins að taka svo að hægt verði að hefja framkvæmdir við byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Ég tel fyrir mitt leyti að eftir þær breytingar og þá nákvæmu yfirferð sem þetta mál hefur fengið í utanrrn., sé ekki vansalaust fyrir Alþingi að standa í vegi fyrir því, að ákvörðun sé tekin. Mér er alveg ljóst að það verða ekki miklar eða dýrar framkvæmdir á þessu ári, en einhvern tíma þarf ákvörðun að taka. Ef ákvörðunin á að bíða næsta þings eða fram undir jól á þessu ári þurfa að líða enn 6 mánuðir áður en framkvæmdir geta hafist. Þá fer að líða á þann tíma sem er tilgreindur í samþykkt Bandaríkjastjórnar fyrir fyrirgreiðslunni við flugstöðina. Það er undarleg tregða, sem á sér stað hjá afturhaldsöflunum í landinu, að vilja ekki taka þessa ákvörðun og vilja enn um hríð fara í gegnum herstöð. Þegar við Íslendingar þurfum að ferðast til eða frá landinu þurfum við að fara í gegnum hlið varnarliðsins. Við eigum að fá greiðan aðgang að okkar flugstöð sjálfir. Þar við bætist að flugstöðin, sem nú er er fyrir löngu orðin mjög ófullkomin. Viðhald hennar er sama og ekkert. Þar er allt að grotna niður og er orðið þjóðinni til skammar. Það laðar ekki erlenda ferðamenn að og þá sem millilenda hér, en koma ekki inn í landið, að sjá þessa fyrstu og einu mynd af Íslandi og af íslenskum framkvæmdum. Það verður ekki til þess að því fólki, sem fær að sjá þessa mynd leiki forvitni á að koma og sjá þetta land. Þeir, sem berjast gegn þessu, eru menn sem skilja ekki tímanna tákn, sem skilja ekki að nauðsynlegar framfarir verða að eiga sér stað. Við viljum freista þess einu sinni enn þá að reyna þessa leið. Við vitnum til samþykktar Framsfl. við vitnum til þeirrar afstöðu sem hæstv. utanrrh. hefur tekið í þessu máli og er í samræmi við samþykkt Framsfl. Og við viljum vita hvort flokkurinn meinar eitthvað með þessari samþykkt sinni, hvort hann ætlar ekki að sjá að sér eftir þau mistök sem hann gerði við afgreiðslu málsins í Ed. E. t. v. hefur flokknum ekki þótt nógu ákveðið að orði komist í till. í Ed. þar sem hún var í heimildarformi. En nú er hún ákveðin þannig að „ríkisstj. skal á árinu 1981“ o. s. frv., eins og ég las upp áðan. Ég vænti þess því, að það komi nú í ljós hvað er á bak við slíka samþykkt hjá Framsfl. Er flokkurinn að gera samþykkt í alvöru eða er hann að blekkja þá fulltrúa sem koma til fundar í flokknum og standa að slíkri samþykkt? Hvað er það sem hefur breyst? Er það rétt, sem hæstv. fjmrh. lét hafa eftir sér, að þessi flugstöðvarbygging skuli ekki rísa meðan Alþb. er í ríkisstj.? Þá skiptir ekki máli hvort það er 1981 eða 1982 því að þeir hafa keppst við að lýsa yfir að þessi ríkisstj. sé staðráðin í því að sitja út kjörtímabilið. Er það þá rétt skilið, ef enginn þm. Framsfl. ætlar að taka sönsum í þessu máli, að þeir hafi ákveðið að sætta sig við að hefja ekki þessar framkvæmdir út kjörtímabilið og þar með að hætta á að Bandaríkin dragi sína mikilvægu aðstoð til baka? Hér er ekki lítið fjármagn í húfi og það er meira en lítið vald sem kommúnistar hafa yfir framsóknarmönnum og aftaníossum þeirra í ríkisstj. ef þeir ráða þessu. Enn fremur leyfum við okkur, sömu menn, að flytja till., sem er b-liður till. á þskj. 647, svohljóðandi: „ Ríkisstj. er heimilt að taka lán allt að 2.5 millj. kr., sem verja skal til kaupa á öryggistækjum á flugvelli samkv. nánari tillögum flugmálastjóra og flugráðs.“ Okkur þm. er það öllum ljóst að það vantar mikið af öryggistækjum á ýmsa flugvelli hér á landi. Með þessari till. erum við að leggja til að reynt verði að bæta úr ítrustu neyð í þessum efnum og farið verði eftir tillögum flugmálastjóra og flugráðs. Hér er ekki um háa upphæð að ræða eða allt að 250 millj. gkr., en ætti þó að verða til þess að hægt væri að bæta úr mestu neyðinni hvað þetta snertir. Að lokum vil ég taka fram, að einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja öðrum till. en þeim sem meiri hl. fylgir.



Herra forseti. Ég skal gjarnan verða við tilmælum forseta um að verða stuttorður um þetta mál til þess að greiða fyrir framgangi málsins. Ég hygg að nm. í fjh.- og viðskn. muni standa við það, sérstaklega í þeirri von að ráðherrar í hæstv. ríkisstj. geri ekkert til þess að tefja fyrir afgreiðslu málsins, eins og þeim hættir oft og tíðum til þegar verið er að reyna að koma málum þeirra fram hér á Alþingi. Nefndin hefur fjallað um mál þetta á mjög; mörgum sameiginlegum fundum. Það hafa komið fram í nál. frá fjh.- og viðskn. Ed mjög ítarleg gögn varðandi fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Ég sé ekki ástæðu til að fara að rekja allar þær upplýsingar og öll þau atriði sem hafa komið fram í störfum nefndarinnar. Það liggur allt saman fyrir í þskj. sem þm. hafa fyrir framan sig. Eftir að sameiginlegum fundum lauk kom á fund nefndarinnar Helgi Ágústsson, formaður byggingarnefndar flugstöðvar fyrir millilandaflug, og svaraði spurningum, en fyrir nokkrum dögum, eins og frægt er orðið, skilaði sú byggingarnefnd niðurstöðum sínum og lagði fram tillögur um byggingu flugstöðvar sem lágu ekki fyrir meðan fjh.- og viðskn. var að störfum. Hv. þm. Matthías Bjarnason gerði grein fyrir því, hverju Helgi Ágústsson svaraði varðandi undirbúning þess máls. Ég sé ekki ástæðu til að rekja það frekar. Þar kom greinilega fram, að ekki er hægt að búast við að framkvæmdir geti hafist við þá byggingu að neinu marki á árinu 1981 nema þá alveg í árslok, því að það mun taka 4–6 mánuði að hans mati að ganga frá útboðum og fara yfir þau. Eins og fram kom hjá þeim framsóknarmönnum í Ed., sem gerðu þar grein fyrir atkv. sínum, eru því litlar líkur fyrir því, að sú framkvæmd geti hafist að neinu marki á þessu ári. Hv. þm. Matthías Bjarnason gerði hér að umtalsefni samþykkt miðstjórnar Framsfl. Það er alveg rétt, að framsóknarmenn lögðu á það mikla áherslu við stjórnarmyndunina 1974 að það yrðu breytingar á ýmsu á Keflavíkurflugvelli. Sem betur fer tóku sjálfstæðismenn því vel og ég heyri á máli þeirra að þeir eru orðnir enn þá meiri áhugamenn um þessi mál en þeir voru áður. Þeir höfðu ekki mikið við það að athuga áður fyrr þótt það væri sent út sjónvarpsefni og þar væru hermenn í hliðinu. Því er gleðilegt að sjálfstæðismenn hafa einnig orðið áhugamenn um að her og þjóð væru algerlega aðskilin. Framsfl. mun halda áfram að vinna að þeirri stefnu sem menn náðu saman um 1974. Samþykkt miðstjórnarfundarins er að sjálfsögðu í fullu samræmi við það og í fullu samræmi við það sem við munum vinna að áfram. Því miður hefur það verið svo, að Alþb. hefur ekki haft jafnmikinn áhuga á því, að þessi aðskilnaður gæti farið fram og menn höfðu vonast til. Það lá fyrir þegar þessi ríkisstj. var mynduð að ekki yrði ráðist í framkvæmdir við flugstöðvarbyggingu á Keflavíkurflugvelli nema með samkomulagi allrar ríkisstj. Nú er hins vegar ljóst að það er aðeins fyrir nokkrum dögum að þetta mál er komið í þann búning að um það sé hægt að fjalla í ríkisstj. Það liggur ekkert fyrir enn um hvort þar næst samkomulag um að í þessa byggingu verði ráðist, en það hlýtur að vera alger forsenda þess, að framkvæmdir geti hafist. Við munum að sjálfsögðu vinna að því áfram, að þessi aðskilnaður eigi sér stað og bygging flugstóðvarinnar geti hafist, en slíkt samkomulag liggur ekki enn fyrir og þess vegna er að mínu mati ekki tímabært að samþykkja heimild til lántöku vegna þessarar byggingar. Herra forseti. Ég sagði áðan að ég mundi ekki taka mikinn tíma til þess að ræða þetta annars mjög svo ítarlega frv., svo að málið gæti náð fram að ganga sem fyrst, en ítreka að við, sem skipum minni hl. n., ég ásamt hv. þm. Ingólfi Guðnasyni og hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni, leggjum til að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir eftir umfjöllun Ed.



Ég vil taka fram að atkvgr. eftir 2. umr. um málið mun í fyrsta lagi fara fram kl. 4, fyrr ekki, enda þótt umr. ljúki fyrr, en síðar að sjálfsögðu verði henni þá eigi lokið.



Herra forseti. Út af orðum hæstv. forseta áðan hef ég áhuga á að spyrjast fyrir um hvort óskað hafi verið eftir því við hæstv. forseta, að til atkvgr. yrði ekki gengið þegar umr. lýkur, og hvort hæstv. forseta hafi nokkuð verið gert viðvart um að svo kynni að fara að atkv. gengju jafnvel ekki kl. 4, þegar gera á hlé til þingflokksfunda. Hafi herra forseti fengið einhverjar slíkar óskir vildi ég gjarnan fá að vita hvaðan þær eru komnar. Ég tel sjálfsagt að sá háttur verði hafður á um þetta mál eins og önnur að þegar umr. um það lýkur sé hægt að ganga til atkv.

Ég þarf ekki að standa neinum skil á þessari ákvörðun minni. Hana hef ég tekið einn og sjálfur.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir upplýsingarnar. Þá liggur það sem sagt fyrir að það hefur engin ósk komið frá neinum aðila hér í þessari hv. deild um að atkv. verði ekki látin ganga í þessu máli eins og efni standa til. Herra forseti. Ég ætla ekki heldur að vera langorður um frv. það sem hér hefur verið lagt fram og til stendur væntanlega að afgreiða í dag eftir 2. umr., enda hefur þegar verið rækilega um það fjallað bæði í hv. Ed. og eins í sameinuðu Alþingi. Ég vil aðeins minna á, eins og ég gerði við 1. umr. um málið, að miðað við reynsluna af síðustu lánsfjárlögum hæstv. ríkisstj., sem afgreidd voru á svipuðum árstíma og stendur til að afgreiða þessi lög nú, er harla lítil von um að það frv., sem hér verður afgreitt, verði svo mikið sem pappírsins virði sem til þess er varið. Eins og menn muna var það sérstaklega tekið fram af hálfu stjórnarsinna í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar þegar síðast var afgreitt hliðstætt frv. frá hæstv. ríkisstj. að til þess væri ætlast að þær tölur, sem væru í frv. um heimild Alþingis til ríkisstj. til töku erlendra og innlendra lána, væru tölur sem ekki mætti frá víkja. Þó svo að hæstv. ríkisstj. hefði aðeins örfáa mánuði, aðeins 2/3 úr árinu, til þess að framfylgja þeim vilja Alþingis, sem mótaður var við afgreiðslu síðustu lánsfjáráætlunar, hélt hún engu að síður þannig á málum að ekki ein einasta tala stóðst af þeim heimildum sem Alþingi veitti hæstv. ríkisstj. Hún fór bæði í erlendum og innlendum lánum langt fram úr því, sem hv. Alþingi hafði heimilað ríkisstj., og fór því ekkert að þeim lögum sem sett voru um þetta leyti fyrir einu ári. M. a. þess vegna vek ég athygli á því, að stjórnarsinnar í hv. fjh.- og viðskn. við afgreiðslu þessa máls telja ekki lengur ástæðu til að taka fram að það sé að þeirra viti a. m. k. ætlast til þess, að hæstv. ríkisstj. haldi sig við þau lög sem hér á að fara að afgreiða. M. ö. o. má gera ráð fyrir því, þó svo að komið sé langt fram á árið, að það frv., sem hér verður senn að lögum, verði ekki betur haldið en þau lög sem afgreidd voru fyrir einu ári og þess vegna gætu menn sparað sér að ræða þetta mál svo ítarlega þar sem við megum búast við að reynslan verði ósköp svipuð af ríkisstj. á árinu 1981 og hún var af hæstv. ríkisstj. að þessu leyti á árinu 1980. Ég ætla aðeins að benda á það að lokum í þessum almennu orðum mínum um lánsfjáráætlunina, hversu góðar ytri aðstæður ríkisstj. hefur nú til þess að ná verulegum árangri sem ríkisstjórnir á umliðnum árum hafa ekki haft. Svo að nokkur dæmi séu nefnd vil ég minna á að verð á skreið frá Íslandi hefur nýverið hækkað um 10% í erlendum gjaldeyri miðað við það verðlag sem gilti í fyrra. Saltfiskur hefur hækkað fluttur frá Íslandi um um það bil 70% á milli ára. Auk þess hefur gengi dollarans verið mjög stöðugt. Að þessu leyti nýtur ríkisstj. nú lags sem ríkisstjórnir um nokkurt skeið hafa ekki notið. Aðstæður eru hæstv. ríkisstj. heldur hagfelldar hvað varðar þær ytri aðstæður sem við búum við í þjóðfélaginu. Auk þess bætist það við, að allar líkur eru á að vaxtastefnan sé nú farin að skila þeim árangri að til ráðstöfunar sé í lána- og peningastofnunum miklu meira fé, bæði fyrir opinbera aðila og einkaaðila, bæði í atvinnurekstri og einstaklinga, en hefur verið á umliðnum árum. Allar hinar ytri aðstæður í útflutningsmálum okkar Íslendinga eru hagstæðar - og gleymi ég þá að hæstv. sjútvrh. hefur margoft tekið fram, að hann eigi von á að innan skamms fari íslenskur fiskur að hækka í verði á Bandaríkjamarkaði, og hefur fyrir því heimildir sem hann telur öruggar. Þegar horft er á þetta allt saman: mjög hagstæða verðlagsþróun fyrir íslenskar útflutningsafurðir erlendis og mjög hagstæða þróun á innlendum peningamarkaði vegna þess að vaxtastefnan er farin að skila árangri, þá er niðurstaðan sú, að í fyrsta sinn um langt skeið séu þær ytri aðstæður nú hagstæðar stjórnvöldum sem hingað til hafa verið íslenskum stjórnvöldum óhagstæðar. Þetta lag ætti hæstv. ríkisstj. að geta notað til þess að ná allverulegum árangri í efnahagsmálum, ef hún hefur þá kjark og getu til þess. Hæstv, ríkisstj. hefur sjálf sagt að nú sé hraði verðbólgunnar ekki nema sem samsvarar 35% á ársgrundvelli. Ef hæstv. ríkisstj. nýtir sér nú það lag sem hún hefur vegna hagstæðrar verðlagsþróunar á íslenskum útflutningsafurðum á erlendum mörkuðum, mikilla verðhækkana á þessum afurðum, sem þegar hafa orðið og von um frekari verðlagshækkanir, sem hæstv. sjútvrh., hefur upplýst um, - þegar menn nýta þetta ásamt þeim hagstæðu innri aðstæðum í þjóðfélagi okkar sem koma fram t. d. í sambandi við aukið innlánsfé peningastofnana, þá ætti hæstv. ríkisstj. mætavel að geta náð allverulegum árangri í efnahagsstjórn á þessu ári ef hún hefur vit og vilja til. Hæstv. ríkisstj. getur sem sé ekki í ár kennt um óhagstæðum ytri aðstæðum, heldur hefur hún þvert á móti nú í fyrsta skipti um langt skeið í höndum spil sem ef hún spilar rétt út geta skapað verulegan árangur til hagsbóta fyrir íslenska þjóð. Eins og fram kemur stend ég að nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. og þeim tillögum sem meiri hl. n. gerir á sérstöku þskj. Auk þess leyfi ég mér, hæstv. forseti, að endurflytja nokkrar brtt. sem þingflokkur Alþfl. mótaði til frv. þessa og fluttar voru við 2. umr. í hv. Ed. Þar var gerð mjög nákvæm grein fyrir þessum brtt. og ég ætla því að leyfa mér að stikla á mjög stóru í frásögnum mínum af þeim. Hér er um að ræða alls fimm brtt. og er 1. brtt. við 3. gr. frv., þar sem hinir almennu lífeyrissjóðir eru skyldaðir samkv, orðanna hljóðan í greininni til að ráðstafa allt að 40% af ráðstöfunarfé sínu til kaupa á verðtryggðum skuldabréfum frá Byggingarsjóði verkamanna, Byggingarsjóði ríkisins, Framkvæmdasjóði Íslands, ríkissjóði og öðrum fjárfestingarlánasjóðum sem viðurkenndir eru af Seðlabanka Íslands. Ég þarf vart að minna hæstv. fjmrh., Ragnar Arnalds, á þau orð sem hann hafði yfir slíka ráðabreytni þáv. ríkisstj. fyrir þremur árum að ætla sér að skylda hina frjálsu lífeyrissjóði í landinu til að verja svo stórum hluta af ráðstöfunarfé sínu til að kaupa verðtryggð skuldabréf af opinberum sjóðum, en það skerðir að sjálfsögðu möguleika viðkomandi lífeyrissjóða til að veita lífeyrissjóðsfélögum, fólkinu sem í lífeyrissjóðina greiðir, fjárhagslega fyrirgreiðslu að einu eða öðru marki. Þá komu þm. Alþb. hér upp hver af öðrum til að lýsa harkalegri andstöðu sinni við slíka eignaupptöku í hinum almennu lífeyrissjóðum, eins og þeir orðuðu það. Mig minnir að hæstv. fjmrh. hafi lýst því þannig um þáv. ríkisstj. að af öllum vitlausum leiðum, sem til boða hafi staðið, hafi þáv. ríkisstj. valið þá sem vitlausust var í þessu sambandi. Nú hefur hæstv. ráðh. sjálfur fetað í þessi fótspor og leggur til að lögskylda lífeyrissjóðina til að nota allt að 40% af ráðstöfunarfé sínu til að kaupa verðtryggð skuldabréf, m. a. af ríkissjóði sem hann stýrir núna sjálfur. Það virðist því ekki skipta öllum sköpum í þessu sambandi fyrir Alþb. hvernig að er farið, heldur hver það er sem situr á ríkiskassanum. Sé það Alþb.-maður er allt í lagi að framkvæma þessa eignaupptöku hjá hinum almennu lífeyrissjóðum. Sé það flokksmaður annars flokks er slíkt hróplegt siðleysi. Við þm. Alþfl. leggjum til að þessari grein verði breytt þannig að í stað þess, að lífeyrissjóðunum sé gert að skyldu að verja allt að 40% af ráðstöfunarfé sínu til að kaupa verðtryggð skírteini af opinberum sjóðum, sé hinum opinberu sjóðum skylt að hafa til sölu á hinum almenna markaði verðtryggð bréf sem numið geti allt að 40% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna, þannig að lífeyrissjóðunum sé í sjálfsvald sett hvort þeir vilji ávaxta fé sitt með þessu móti. Hafi lífeyrissjóðirnir áhuga á að ávaxta fé sitt með því móti að kaupa bréf af t. d. Byggingarsjóði ríkisins, Byggingarsjóði verkamanna eða ríkissjóði sjálfum séu slík bréf til kaups. Þessum sjóðum er samkv. orðanna hljóðan í brtt. okkar skylt að hafa slík bréf til sölu til lífeyrissjóðanna óski lífeyrissjóðirnir eftir að kaupa slík bréf. Þar með er lagaskyldan færð frá lífeyrissjóðunum, eins og er í frv. hæstv. ráðh., til viðkomandi fjárfestingarlánasjóða, en það hins vegar sett í vald lífeyrissjóðanna hvort þeir vilja ávaxta fé sitt með því móti að kaupa verðtryggð skírteini af opinberum fjárfestingarlánasjóðum og ríkisvaldinu eða hvort þeir vilja fjárfesta með því móti t, d. að veita lífeyrissjóðsfélögum aukna fyrirgreiðslu. 2. brtt. okkar er við 9. gr. í frv., þess efnis, að síðasti málsliður greinarinnar falli niður. 9. gr. fjallar um að til viðbótar útflutningsuppbótum úr ríkissjóði, þ. e. meðgjöf með útfluttum landbúnaðarafurðum af almannafé sem nýtt er til fulls, vantar allverulega upp á að bændur fái tryggt grundvallarverð fyrir þær offramleiðsluafurðir sem flytja þarf út úr landinu og verðábyrgð ríkissjóðs lögum samkv. nægir ekki fyrir. Það er óskóp eðlilegt að menn reyni að hjálpa söluaðilum landbúnaðarafurða í þessu sambandi með því að dreifa á fleiri ár en eitt þeirri byrði að þurfa að flytja út svo mikið af landbúnaðarafurðum umfram það sem fólkið sjálft neytir. Hitt er mjög óeðlilegt, að hafa þann hátt á, sem var hafður á í fyrra og á nú að endurtaka, að verið sé að láta Framleiðsluráð landbúnaðarins taka eitthvert gervilán, sem í sömu grein segir að ríkissjóður eigi síðan að ábyrgjast, ekki aðeins upp í greiðslur á afborgunum, heldur jafnframt upp í greiðslur á vöxtum og öllum kostnaði. Þetta er raunar ekkert annað en linlega dulbúin aðferð til að hækka verðábyrgð ríkissjóðs á útfluttum landbúnaðarafurðum umfram það 10% markmið sem lög hæst leyfa. Þetta er ekkert annað en að verið er að framsenda almenningi reikninginn fyrir aukinni lántöku vegna þessa. Finnst mönnum ekki skjóta nokkuð skökku við þegar íslenskt launafólk er ekki aðeins látið verja milljörðum gkr. af skattfé sínu fyrir s. l. ár til að borga með íslensku lambakjöti ofan í Norðmenn og Færeyinga, heldur er íslenskur almenningur jafnframt látinn taka erlent lán til að borga meira af slíkum niðurgreiðslum fyrir íslenskar afurðir ofan í útlendinga en lög mest leyfa? Þetta er það sem verið er að gera með 9. gr. eins og hún er orðuð nú. Við Alþfl.- menn höfum út af fyrir sig ekkert á móti því, að Framleiðsluráði landbúnaðarins verði auðveldað að taka lán til þess að dreifa á fleiri ár þeirri byrði sem framleiðendur landbúnaðarafurða óhjákvæmilega verða fyrir vegna þess að þeir framleiða miklum mun meira af landbúnaðarafurðum en neysla er fyrir hendi í landinu sjálfu og þarf því að flytja út við miklu lægra verði en þeir þurfa að fá. Við getum stutt að Framleiðsluráði sé heimilt að taka lán til að jafna þessari byrði á framleiðendur landbúnaðarafurða á fleiri ár en eitt, en við getum ekki fellt okkur við að um leið og Framleiðsluráðinu er heimilað að taka slíkt erlent lán skuli vera ákveðið óbeint að skattborgararnir skuli taka að sér að greiða þessi lán til viðbótar þeim útflutningsuppbótum, þeirri niðurgreiðslu til útlendinga sem þetta fólk greiðir lögum samkvæmt. Þá gerum við í þriðja lagi brtt. við 16. gr., framlög til Byggingarsjóðs ríkisins, um að hækka tölur þar úr 27 millj. í 75 millj. og úr 43 millj. í 90 millj. þannig að annað af launaskattstigunum renni í ríkissjóð, hitt fari í Byggingarsjóð verkamanna og jafnhátt framlag komi úr ríkissjóði á móti. 4. brtt. okkar er við 25. gr., en þar er farið út á þá braut sem m. a. Verslunarráð Íslands hefur harðlega gagnrýnt í fjármálabúskap núv. hæstv. ríkisstj., að þegar hæstv. ríkisstj. setur saman fjárlagafrv. sitt er ekki nema hluti af almennum rekstrarútgjöldum ríkissjóðs þar færður á rekstrarreikning til þess að í orði kveðnu náist nokkurt jafnvægi í ríkisbúskapnum. Hæstv. ríkisstj. leikur þann leik að hún tekur hluta af almennum rekstrarútgjöldum ríkisins og aflar sér fjár til þeirra með erlendri lántöku. Með þeim hætti færast viðkomandi útgjöld ekki á rekstrarreikning ríkissjóðs og koma þar ekki fram, heldur koma fram sem breyting á lánahreyfingum. Þannig er ákveðnum rekstrarþætti ríkissjóðs breytt í lánahreyfingar og með því móti leikinn sá leikur, að rekstrarreikningurinn er sýndur hagstæður vegna þess að hluti af útgjöldunum er falinn með nýrri lántöku. Þetta er gert í 25. gr. frv. hæstv. ríkisstj. þar sem verið er að heimila fjmrh. að taka lán á árinu 1981 til að greiða skammtímaskuldir og vanskilaskuldir sem hæstv. ríkisstj. stofnaði til á árinu 1980 við Seðlabanka Íslands vegna ýmissa framkvæmda sem hæstv. ríkisstj. réðst í, en hafði ekki peninga til þess að kosta. Þessum framkvæmdum má skipta í tvennt: annars vegar eru það framkvæmdir vegna lagningar byggðalína sem námu um það bil 5 milljörðum gkr., hins vegar aðrar framkvæmdir af ýmsum toga sem námu 25 milljörðum gkr. Okkur Alþfl.-mönnum finnst ekkert óeðlilegt að kostnaðinum vegna lagningar byggðalínanna sé mætt með erlendri lántöku, enda er það almenn þumalfingursregla í framkvæmdum okkar fyrir opinbert fé að orkuframkvæmdir eru yfirleitt unnar fyrir erlent lánsfé, en við teljum rétt, að öðrum vanskila- og skammtímaskuldum, sem hæstv. ríkisstj. hefur stofnað til á árinu 1980 vegna framkvæmda sem hún hafði ekki peninga fyrir, verði mætt með lántökum innanlands, og bendum í því sambandi á mjög hagstæða þróun í innlánsfé bankastofnana sem ég benti á áðan, en með því opnast verulegur möguleiki fyrir hæstv. ríkisstj. til að snúa frá erlendri lántöku og stefna að innlendri lántöku sem tvímælalaust fer í þá átt að hefta þenslu í þjóðfélaginu og berjast gegn verðbólgu. Því leggjum við til, að greininni verði breytt þannig að af þessum 30 milljörðum nýkr., sem hæstv. ríkisstj. telur sig þurfa að taka að láni erlendis vegna óreiðuskulda frá síðasta ári, verði henni heimilað að taka erlendis allt að 5 millj. kr. í lán til að greiða kostnað vegna framkvæmda við byggðalinu, ef fyrir 25 millj., sem þá standa eftir, verði séð á innlendum lánamarkaði. Síðasta till. okkar er varðandi 27. gr., en þar kennir alveg nýrra búskaparhátta hjá hæstv. ríkisstj. sem ég man ekki til að hafa séð áður í lánsfjárlögum. Um nokkurra ára skeið - ég man nú ekki hversu langt er síðan það kom inn - hefur hæstv. fjmrh. verið heimilað að breyta erlendum lánum, sem kunna að hafa verið tekin til skamms tíma, í langtímalán sem eru í öllum tilvikum hagstæðari en skammtímalán. Þessa almennu heimild þarf hæstv. fjmrh. jafnan að hafa á hverjum tíma til að geta breytt, þegar færi gefst, óhagkvæmum skammtímalánum erlendis í hagkvæm langtímalán. Er ekkert við því að segja þó að slík heimild verði veitt aftur. En það, sem gerist til viðbótar og er nýtt í þessari grein og er dæmi um þann ríkisbúskap sem ég var að lýsa áðan, þar sem með leik er verið að færa hluta af almennum rekstrarútgjöldum ríkissjóðs yfir í lánahreyfingar, er að í lok greinarinnar er hæstv. ráðh. veitt heimild til að taka erlent lán til að greiða vexti og afborganir af erlendum lánum sem á sínum tíma voru tekin vegna Kröfluvirkjunar. Ég held að gert sé ráð fyrir að hæstv. fjmrh. taki með þessum hætti milli 6 og 7 milljarða gkr. að láni erlendis til að greiða vexti og afborganir af erlendum lánum sem tekin voru á sínum tíma vegna Kröfluvirkjunar sem átti að skila öllum landsmönnum birtu og yl, eins og menn muna, en skilar nú engu öðru en óborguðum reikningum. Með þessu móti er að sjálfsögðu verið að færa mjög hefðbundin rekstrarútgjöld ríkisins, afborganir og vexti af lánum vegna framkvæmda, út úr rekstrarreikningi ríkissjóðs og yfir á lánahreyfingar og þar munar nú um minna en milli 6 og 7 milljarða gkr. Ef rétt væri með þessa fjárhæð farið í sambandi við uppsetningu fjárlagafrv. og fjárlaga er ég hræddur um að það hallaðist heldur betur á Brúnku, þá er ég hræddur um að það væri aldeilis slagsíða á ríkissjóði. En hæstv. fjmrh. leikur sér sem sagt að því að velja nokkur stór almenn rekstrarútgjaldaverkefni, afla fjár til þeirra með lántöku og breyta þeim þannig úr almennum rekstrarútgjöldum í lánahreyfingar. Hann kemur síðan með rekstrarreikning, sem þannig er útbúinn, og segir: Sjáið þið, hvaða árangri ég hef náð í því að láta tekjur og gjöld mætast. - Þetta er eins og ég segi algert nýmæli varðandi afgreiðslu lánsfjárlaga - nýmæli sem er ekki eftirbreytni vert. Víð Alþfl.-menn leggjum til að þessi síðasta klausa í 27. gr. frv., um að heimila hæstv. fjmrh. að taka erlend lán til að borga vexti og afborganir af öðrum erlendum lánum vegna Kröflu, verði felld niður. Herra forseti. Það, sem mestan spenning vekur nú sjálfsagt vegna þessarar umr., er till. sem meiri hl. fjh.- og viðskn. flytur varðandi flugstöðina á Keflavíkurflugvelli. Eins og fram var tekið er það Framsfl. sem má segja að hafi haft frumkvæði um það mál alveg frá upphafi. Það var þáv. utanrrh. Framsfl., þáv. varaformaður Framsfl., Einar Ágústsson, sem mig minnir 22. okt. árið 1974 skrifaði undir samkomulag við ríkisstj. Bandaríkjanna í nafni þáv. ríkisstj. Íslands um byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli og kostnaðarskipti milli Bandaríkjamanna og Íslendinga vegna slíkrar byggingar. Samningarnir voru á þá lund, að Bandaríkjamenn skyldu greiða allan kostnað við eldsneytisleiðslur vegna hinnar nýju byggingar, allan kostnað við flughlöð og aðstöðu fyrir flugvélar og akbraut að hinni nýju byggingu. Kostnaði hins vegar við bygginguna sjálfa og við gerð bifreiðastæða við bygginguna skyldi skipt á milli aðila eftir nánara samkomulagi. Það var varaformaður Framsfl., hæstv. þáv. utanrrh., Einar Ágústsson, sem hafði frumkvæði um að þetta samkomulag var gert. Framsfl. var þannig höfundur málsins og það hefur lent í höndum Framsfl. að fylgja því fram síðan. Hæstv. utanrrh. hefur í samræmi við þessa afstöðu flokksins, sem síðast var ítrekuð á aðalfundi miðstjórnar Framsfl. fyrir röskri viku, fylgt málinu eftir í þessum anda og lokið öllum undirbúningi málsins. Teikningavinnu er allri lokið og teikningar liggja nú fyrir margendurskoðaðar og yfirfarnar í þeim tilgangi að reyna að draga sem mest úr kostnaði við bygginguna. Þá eru útboðsgögn einnig öll til að öðru leyti en því, að ólokið er ákveðinni lögfræðilegri vinnu við einn kafla útboðsgagnanna, sem deildarstjóri varnarmáladeildar og formaður byggingarnefndar flugstöðvar áætla að taki 2–5 daga að ljúka við. M. ö. o.: málið er tilbúið til ákvarðanatöku og það eru ekki nema 2–5 dagar eftir, ef ákvörðun verður tekin, þangað til hægt er að fara að semja útboðslýsingu. Að sögn formanns byggingarnefndar munu þá líða frá 4 og upp í 6 mánuði þangað til hægt er að hefja samninga og ganga frá þeim við væntanlega verktaka þannig að framkvæmdir geti hafist. Það er skoðun utanrrh. og hans ráðuneytis, að nú sé tímabært að taka ákvörðun í þessu máli og ákveða hvort Íslendingar ætli að láta verða af þessari framkvæmd eða ekki. Bandaríkjamenn hafa þegar samþykkt í fjárlögum framlag allt að 20 millj. dollara til þessarar byggingar. Sú afgreiðsla tekur gildi í októberbyrjun 1981, en fellur úr gildi í októberbyrjun 1982 verði framkvæmdir ekki hafnar fyrir þann tíma. M. ö. o.: frá því að ákvörðun um framkvæmdirnar er tekin og þangað til framkvæmdir geta hafist líða a. m. k. 6 mánuðir, sennilega lengri tími. Tíminn er m. ö. o. nú þegar að hlaupa frá okkur, og það er ótvíræð skoðun bæði hæstv. utanrrh. og rn. hans að tíminn til að taka ákvörðun í málinu sé nú. Að bera það fyrir sig að undirbúningi sé ekki lokið og því verði að fresta ákvarðanatöku vegna þess að eftir er að vinna 2–5 daga lögfræðilegt starf við einn kafla útboðsgerðarinnar er auðvitað algerlega út í hött. Ef menn efast um það væri nærtækast að spyrja þann mann sem veit gerst um það, en það er auðvitað hæstv. utanrrh. sjálfur. Við 1. umr. málsins komu fram ýmsar ábendingar frá hv. þm. Albert Guðmundssyni sem tillit hefur verið tekið til við gerð þeirrar till. um byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli sem hér hefur verið lögð fram, enda er till. lögð fram af meiri hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar. Vitað er þegar að þrír flokkar af fjórum eru fylgjandi þessu máli og flokkur utanrrh., Framsfl., hefur allar götur frá því 22. okt. 1974 haft frumkvæði í málinu og séð málinu farborða í ríkisstj. Nú telur sá maður, sem fer með málið af hendi flokksins í ríkisstj., rétt og tímabært að taka ákvörðun og eftir því megi ekki bíða. Þar sem þessir flokkar þrír hafa 49 af 60 þingsætum hér á Alþingi ættu ekki að vera mikil vandkvæði á því að taka þá ákvörðun sem hér um ræðir. En þetta eru að vísu aðeins 49 þm. af 60, 11 eru eftir. Þessir 11 eru andvígir byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli og þeir halda því stíft og stöðugt fram, að þegar ágreiningur sé um slíkt mál milli 49 þm. annars vegar og 11 þm: hins vegar séu þessir 11 þingmeirihluti vegna þess að þeir séu í Alþb. Hér á Alþingi eru menn sem sé ekki aðeins jafnir. Hér á Alþingi eiga menn samkv. skoðun Alþb. að vera misjafnlega mikið jafnir. Hér á Alþingi eiga samkv. skoðun Alþb. 11 þm. að vera meiri hluti, en 49 þm. að vera minni hl. Þetta kalla þeir lýðræði. Þetta kalla þeir að starfa í anda stjórnarsáttmálans, að 11 þm. geti beygt 49 þm. undir vilja sinn. En það eru ekki 49 þm. sem Alþb. getur beygt undir vilja sinn í þessu sambandi. Þeir þm., sem Alþb. hyggst beygja undir vilja sinn, eru hvorki þm. Alþfl. né þm. Sjálfstfl., heldur þm. Framsfl., flokksbræður hæstv. utanrrh. Þá er eftir að sjá, herra forseti, hvort í afgreiðslunum, sem verða hér á eftir, megi sín meira forsaga Framsfl. í málinu, samþykkt miðstjórnar, aðgerðir fyrrv. formanns, Ólafs Jóhannessonar, og afstaða hans hér á þingi, aðgerðir fyrrv. utanrrh. og varaformanns, Einars Ágústssonar, sem átti frumkvæði að þessu máli, - hvort þessi atriði megi sín meira í huga framsóknarmanna eða frekja hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar og hans fylginauta.



Herra forseti. Það eru einkum tvö efnisatriði sem ég vil ræða hér, - efnisatriði sem snerta afgreiðslu þess frv. til lánsfjárlaga sem hér er til umr. og ég vil minna á að bíða úrlausnar, en hafa ekki komist inn í frv. sjálft eins og það liggur hér fyrir. Ég hef um nokkurt skeið verið í sambandi við framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga sem hefur haft það verkefni að safna saman upplýsingum um það tjón, sem orðið hefur á mannvirkjum, eftir fárviðrið sem geisaði yfir vestanvert landið í vetur. Því miður eru ekki komin gögn úr öllum umdæmum landsins sem tjónamats er að vænta frá, en það er þó farið að sjá nokkuð fyrir endann á þessu. Það er búið að sjá að nokkrir einstaklingar hafa orðið fyrir mjög stórfelldu tjóni sem útilokað er að þeir fái borið án hjálpar í einhverri mynd. Mér skilst á þeim fréttum, sem ég hef frá framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga, að enn vanti upplýsingar um það tjón sem hefur orðið hér í höfuðborginni. Úr Mosfellshreppi hefur komið mat og er tjón þar nokkuð mikið, eins og vænta mátti, þar sem gróðurhúsabyggingar fóru mjög illa og sá gróður, sem kominn var af stað, ónýttist sums staðar, þó ekki alls staðar. Ég vil minna á að þegar þetta frv. var til umfjöllunar í Ed. lögðu sjálfstæðismenn í deildinni fram brtt. sem var við það miðuð, að fjmrh. væri heimilt að taka lán fyrir hönd ríkissjóðs til að veita Bjargráðasjóði fjármagn til ráðstöfunar til að bæta það tjón að meira eða minna leyti sem menn hafa orðið fyrir. Þar var tilnefnd upphæðin allt að 30 millj. kr. Ég er ekki enn þá búinn að átta mig fyllilega á því, hvað þessi tala er raunhæf, en allar líkur benda til þess, að lánsfjárheimild þurfi ekki að ná þessari upphæð. Í viðræðum við menn hingað og þangað að af þessum landshluta, sem verst hefur orðið úti, hef ég þráfaldlega verið spurður að því, hverjar líkur væru á að menn fengju bætur frá ríkissjóði. Ég hef því miður ekki getað bent á hvað ríkisstj. ætlaðist fyrir í þessu efni. Ég held að það fari ekki milli mála, að það er uggur í brjósti hjá þeim, sem verst hafa orðið úti, á meðan ekki hillir neitt undir með hverjum hætti komið verður til móts við þessar bráðu þarfir. Sem betur fer er tjónið ekki almennt stórvægilegt, en það eru þó mikið hjá ýmsum einstaklingum og hjá nokkrum einstaklingum veit ég um mat upp á allt að 20 millj. gkr. á einstakling. Ég hef ákveðið að beita mér fyrir því, að það verði flutt brtt. við frv. við 3. umr. sem gangi í þá átt, eins og lagt var til í Ed., að fjmrh. verði heimilað að taka lán í þessu skyni. Ég sé ekki ástæðu til á þessu stigi að ræða þetta frekar. En það er annað mál sem ég vildi hér aðeins koma að og vildi gjarnan fá svör við. Ég hefði óskað eftir að hæstv. forsrh. væri hér viðstaddur. Ég hefði þurft að beina til hans örfáum spurningum og vildi nú gjarnan að forseti kannaði hvort hæstv. forsrh. væri í húsinu og gæti hlustað á þessar spurningar mínar.

Það er verið að athuga málið. - Gripið fram í: Forsrh. er farinn úr húsinu.

Jæja. Herra forseti. Ég mun eigi að síður koma að þessu máli og vænti þess, að hæstv. forsrh. verði bornar þær fsp. sem ég vil leggja fyrir hann hér. Hér er um að ræða málefni sem okkur Sunnlendingum hefur lengi verið hugleikið, byggingu brúar á Ölfusárósa. Það mun hafa á þeim tíma þegar vinstri stjórnin starfaði hér, á árunum 1978–1979, verið sett inn á vegáætlun að á árunum 1981 og 1982 skyldi verða lagt fram fé til hönnunar brúnni á Ölfusárósa. Ég sé ekki betur en að á Fyrstu tillögum, sem borið hefur fyrir mín augu um endurskoðaða vegáætlun á þessu ári, hafi þessi tala verið færð niður um 5 millj. kr. fyrir árið 1981. Þetta geri ég sérstaklega að umræðuefni við umr. um þetta lánsfjárlagafrv. af því að hæstv. forsrh. sat fyrir svörum á „Beinni línu“ hjá útvarpinu 22. okt. í haust og þá hringdi í hann Sigurjón Bjarnason á Eyrarbakka og spurði eftirfarandi spurninga, með leyfi hæstv, forseta: „Mig langaði til þess að spyrja þig, Gunnar, að því, hver afstaða þín væri til byggingar brúar á Ölfusá við Óseyrarnes. Nú er svo, að fróðir menn eru farnir að búast við jarðskjálftum á Suðurlandi, en brúin, sem er við Selfoss, stendur á aðalsprungunni. Þess vegna er þetta mikið öryggismál, fyrir utan að þetta er bókstaflega lífsspursmál fyrir þorpin hérna á ströndinni: að fá samgöngur við höfn. Og mig langaði einnig að spyrja í leiðinni: Hafa þeir þm. Suðurlandskjördæmis, sem styðja ríkisstj., ekki notað tækifærið nú, þegar þeir eiga aðild að stjórninni, til þess að þrýsta á þetta mál?“ Hæstv. forsrh. svarar: „Út af fsp. vil ég segja það, að ég er því eindregið fylgjandi að þetta brúarmál við Óseyrarnes verði kannað rækilega og ekki aðeins náttúrlega byggingarkostnaður eða smíðakostnaður, heldur allar hliðar þess máls. - Út af því, sem þú spurðir um þingmennina, þá vil ég taka það fram, að strax eftir stjórnarmyndunina í fyrra lagði Eggert Haukdal sérstaka áherslu á það, að hafist yrði nú verulega handa um það að kanna og undirbúa þetta mál.“ Fyrirspyrjandi, Sigurjón Bjarnason, spyr þá enn fremur: „Og hefur eitthvert nýtt líf komist í málið síðan?“ Hæstv. forsrh. svarar: „Já, já. Málið er á dagskrá og kemur til meðferðar núna í sambandi við fjárlög og sérstaklega lánsfjáráætlun.“ Og Sigurjón Bjarnason segir: „Ég þakka þér kærlega fyrir, Gunnar.“ Það er von að spurt sé þegar svo stórt er talað. Ég dreg ekki í efa að Eggert Haukdal hafi lagt sérstaka áherslu á að hafist yrði nú verulega handa, og ég vildi gjarnan að ég mætti treysta því að svo hafi verið gengið frá þegar lánsfjáráætlun var samin og þegar lögin um lánsfjárlög eru sett fram, að ætlað hafi verið fé til þessara málefna. En af þeim upplýsingum, sem ég hef um þetta efni, get ég því miður ekki séð að svo sé. Þess vegna ber ég fram þá spurningu og vænti þess að ég fái við því svör, annaðhvort við 2. umr. eða þá við 3. umr., hvort það hafi við einhver rök að styðjast að unnið hafi verið af krafti að því að útvega fjármagn til þessara bráðnauðsynlegu framkvæmda, sem eru, eins og fyrirspyrjandi sagði, lífsspursmál fyrir þorpin á suðurströndinni, hvort ríkisstj. hafi unnið að þessu þannig að við megum vænta þess að verulegt fjármagn fáist til þess að koma brúnni áfram. Herra forseti. Ég hafði ekki uppi þessa umr. til að tefja fyrir máli þessu á nokkurn hátt, en ég tel að ég hafi fjallað um tvö svo veigamikil atriði að það hefði ekki mátt láta þau vera óhreyfð við 2. umr. um lánsfjárlögin. Ég vænti þess fastlega, að þeir ráðh., sem hér eru staddir, beri þessa fsp. mína til hæstv. forsrh. og að hann sjái sér fært að svara því sem hér var spurt um, annaðhvort við þessa umr., eins og ég áðan sagði, eða við annað tækifæri.



Herra forseti. Það vakti nokkra athygli að hv. þm. Halldór Ásgrímsson, talsmaður stjórnarsinna í fjh.- og viðskn. Nd., áminnti hæstv. ráðh. mjög ákveðið í örstuttri ræðu sinni hér í deildinni fyrir stundu. Hann aðvaraði ráðh. í hæstv. ríkisstj. að tefja ekki mál þetta, sem hér er til umr., og gaf í skyn að framkoma hæstv. ráðh. hefði oftsinnis orðið til þess að tefja framgang mála sem þeim ætti þó að vera umhugað um að yrðu afgreidd. Það fór ekki á milli mála að hv. þm. átti þarna við orðaskipti hæstv, fjmrh. og hæstv. utanrrh. í Ed., enda hefur formaður þingflokks Framsfl. sent hæstv. ráðh. Alþb. tóninn með þeim hætti sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson áréttaði áðan. En hvert er í raun og veru efni málsins? Mér skilst að efni málsins sé í raun og veru það, að þeir Alþb.-menn og framsóknarmenn komi sér saman um að Alþb.-menn eigi að þegja þunnu hljóði og megi ekki opna sinn munn, en hins vegar skuli framsóknarmenn vera þá eins og lömb og rétta upp hendurnar alveg eins og Alþb.-menn vilja. Þetta kalla ég tiltölulega góð kaup hjá þeim Alþb. mönnum, að þurfa ekki að gera annað en halda sér saman til þess að fá á gulldiski atkvæði þeirra framsóknarmanna. Og lítilþægir eru nú framsóknarmenn að taka þátt í slíkri kaupmennsku. Það kemur svo á daginn hvort þessi kaup halda sem hér virðast hafa verið gerð, en eru auðvitað fyrir neðan virðingu hv. alþm. Það hefur orðið nokkur þáttur í umr. um lánsfjárlögin hvort veita skuli heimild eða leggja lántökuskyldu á ríkisstj. til að hefja byrjunarframkvæmdir við flugstöð í Keflavík. Það hefur vakið athygli að hæstv. utanrrh., sem raunar fer fyrst og fremst með málið, byggingu flugstöðvar í Keflavík, hefur einn sinna flokksmanna greitt atkvæði með veitingu slíkrar lántökuheimildar. Er það nú með eindæmum að flokksbræður hans skuli ekki fylgja honum að málum og treysta forsjá hans, sem er kunnugastur þessum málum öllum. Í ljósi þess er bókun þeirra framsóknarmanna lítt sannfærandi, en fyrir þeirra hönd gerði hv. þm. Guðmundur Bjarnason grein fyrir atkvæði framsóknarmanna í Ed. Með leyfi, herra forseti, er bókunin svohljóðandi: „Miðstjórn Framsfl. hefur samþykkt að byggja skuli nýja flugstöð á Keflavíkurflugvelli. Hins vegar hefur komið fram að undirbúningi að byggingunni sé ekki svo langt komið að framkvæmdir geti hafist á þessu ári. Því er ekki ástæða til að auka nú heimildir til lántöku í þessu skyni. Því segi ég nei.“ Nú er alveg ljóst að sá maður, sem veit gleggst og best um hvort unnt er að hefja byggingarframkvæmdir á þessu ári og hvort æskilegt eða nauðsynlegt sé að afla lánsfjárheimildar, er auðvitað hæstv. utanrrh. Ég trúi honum fyrir mitt leyti í þessu falli betur en bókun sem á að veita þeim framsóknarmönnum skjól sem greiddu atkvæði í Ed. eins og Alþb.-menn krefjast. Þessi afstaða framsóknarmanna, annarra en hæstv. utanrrh., er auðvitað því óskiljanlegri sem þeir voru nýlega komnir af miðstjórnarfundi sínum þar sem svohljóðandi samþykkt var gerð með samhljóða atkvæðum, að því er fréttir herma, með leyfi forseta: „Aðskilnaður hers og þjóðar, meðan erlendur her er í landinu, er grundvallaratriði í stefnu framsóknarmanna, og bygging nýrrar flugstöðvar er forsenda þeirrar stefnu. Ný flugstöð er auk þess skilyrði bættrar ferðaþjónustu, og núverandi aðstaða er ósamboðin þjóðlegum metnaði. Aðalfundur miðstjórnar 1981 lýsir því eindregnum stuðningi við byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli.“ Þetta er athyglisverð samþykkt, og ég hygg að flestir hv. þm. geti tekið undir þá samþykkt. Ég tel að flestir hv. þm. séu t. d. fylgjandi aðskilnaði hers og almennrar starfsemi á Keflavíkurflugvelli. Ég hygg að flestir hv. þm. séu sammála því, að bygging nýrrar flugstöðvar sé forsenda þess, að slíkur aðskilnaður komist í framkvæmd. Og ég er þeirrar skoðunar, að við getum flestir þm. verið sammála um, að ný flugstöð er skilyrði fyrir bættri ferðaþjónustu, og loks að núverandi aðstaða er ósamboðin þjóðlegum metnaði. Hvað er það sem ver þá afstöðu hv. þm. framsóknarmanna að vilja ekki hefjast handa í máli sem þeir undirstrika að er í raun og veru þjóðlegum metnaði nauðsynlegt? Hvernig stendur á því að þeir hopa af hólmi? Það er auðvitað að þeir hafa glæpst á því að skrifa undir málefnasamning stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. þar sem eftirfarandi er sagt, með leyfi forseta: „Áætlanir um flugstöð á Keflavíkurflugvelli verði endurskoðaðar og ekki ráðist í framkvæmdir við hana nema með samkomulagi allrar ríkisstj.“ Um fyrri málsliðinn, um endurskoðun teikninga og áætlana um flugstöð á Keflavíkurflugvelli, er ekki ágreiningur. Þessi endurskoðun hefur farið fram fyrir frumkvæði hæstv. utanrrh. og þeirrar byggingarnefndar sem fjallar um undirbúning þessarar framkvæmdar. Lagðar hafa verið fram teikningar og útboðslýsingar í höfuðdráttum, í utanrmn. m. a., og sömuleiðis hefur fjárlaga- og hagsýslustofnun gert rekstraráætlun varðandi rekstur flugstöðvarinnar eftir að hún kemst upp. Er það meira en hægt er að segja um ýmsar þær framkvæmdir sem veitt er lánsheimild til samkv. þeim lánsfjárlögum sem við fjöllum um nú í deildinni. Það er og upplýst af hálfu formanns byggingarnefndar, Helga Ágústssyni deildarstjóra í varnarmáladeild utanrrn., að unnt sé með nokkurra daga fyrirvara að auglýsa útboð byggingarframkvæmdanna, en með því að hér sé um mikla framkvæmd að ræða þurfi sennilega um fjóra mánuði til að undirbúa tilboðsgerð. Ef svo fer sem horfir er auðvitað nauðsynlegt að ætla sér rúman tíma til þess áður en framkvæmdir geta hafist. En hitt er ljóst, að framkvæmdir geta hafist eftir að úrvinnslu tilboða lýkur, þ. e. eftir fimm til sex mánuði, eða í haust. Það er skiljanlegt að menn vilji ekki bjóða bygginguna út nema fyrir hendi sé lánsfjárheimild. Það er óneitanlega fremur óvarlegt að hefja útboð á byggingarframkvæmdum nema byrjunarframlög til byggingarframkvæmda séu tryggð. Ef málið dregst úr hömlu að þessu sinni og ekki verður veitt lánsfjárheimild til byrjunarframlaga til flugstöðvarinnar liggur í augum uppi að við stöndum í sömu sporum um þetta leyti næsta ár. Ef allt fer fram sem horfir og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun er jafnseint á ferðinni fyrir það ár og fyrir yfirstandandi ár erum við búnir að tefla á tæpasta vaðið og hætta á að verulegar byggingarframkvæmdir séu ekki hafnar fyrir 1. okt. á næsta ári. En til þess að tryggja mótframlag Bandaríkjastjórnar er nauðsynlegt að tryggilega sé frá því gengið að marktækar byggingarframkvæmdir séu þá hafnar. Það er þess vegna svo, að hv. framsóknarmenn tefla í tvísýnu þessari framkvæmd sem þeir telja nauðsynlega til þess að fullnægja þjóðlegum metnaði, - framkvæmd sem þeir telja skilyrði fyrir bættri ferðamannaþjónustu og forsendu fyrir aðgreiningu varnarstarfsemi og almennrar starfsemi á Keflavíkurflugvelli. Það er skiljanlegt að hæstv. utanrrh. geti ekki fellt sig við slíka málsmeðferð af hálfu flokksbræðra sinna. En þá kem ég að þætti Alþb.-manna í þessu máli. Þá er e. t. v. fyrst að víkja að því, að það er athyglisvert að þessi framkvæmd, sem er auðvitað íslensk framkvæmd þótt mótframlag hennar komi frá Bandaríkjastjórn, er eina varnarframkvæmdin á Keflavíkurflugvelli sem Alþb. gerir fyrirvara um í stjórnarsáttmálanum. Þeir hafa, ef stjórnarsáttmálinn einn er lesinn, afsalað sér öllum afskiptum af öllum öðrum framkvæmdum í þágu varna og öryggis landsins á Keflavíkurflugvelli eða annars staðar, miðað við stjórnarsáttmálann sjálfan. Þeir velja að gera fyrirvara um þá einu framkvæmd sem eru að öllu leyti í raun íslensk framkvæmd og er fyrst og fremst hagsmunamál í daglegu lífi okkar Íslendinga, auk þess sem ég dreg ekki dul á að þessi framkvæmd er einnig mikilvæg til að styrkja varnir og öryggi landsins og eftirlitsstarfsemi sem fram fer frá Keflavíkurflugvelli. Það er saga til næsta bæjar að við stjórnarmyndunina 1978, þegar Ólafur Jóhannesson myndaði stjórn sína, 1. sept. það ár, var birtur stjórnarsáttmáli sem áskildi þó Alþb. mönnum stöðvunarvald hvað snertir allar meiri háttar varnarframkvæmdir, en það var það lengsta sem þeir gengu þá varðandi andstöðu við varnir landsins og varnarstarfsemi. Þeir hurfu þá í fyrsta skipti frá því að fá inn í stjórnarsáttmálann einshvers konar fyrirheit um endurskoðun á varnarsamningi og einhvers konar yfirlýsingu um brottför varnarliðsins frá Íslandi, þó ekki væri nema í áföngum, eins og var í stjórnarsáttmálanum 1971. Þeir voru þarna, að því er virtist, að hörfa til baka varðandi stefnu sína um að herinn skyldi á brott, en staðnæmdust þó í þessum áskilnaði, að meiri háttar varnarframkvæmdir skyldu þó háðar samþykki allra aðila ríkisstj. Við þetta sat þann stutta tíma sem þessi ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar sat eða rúmt ár, frá 1. sept. til októbermánaðar næsta ár, 1979. Þegar svo stjórnarsáttmáli núverandi ríkisstj. er gerður töldu menn að Alþb.-menn hefðu algerlega yfirgefið „hugsjónarmál“ sín um brottför varnarliðsins og hefðu látið sér þennan áskilnað um byggingu flugstöðvar einan nægja. En síðan hefur ýmislegt athyglisvert komið fram, eins og upplýst hefur verið hér á þingi og utan þings, m. a. að fyrir hendi er leynisamningur sem samkvæmt orðalagi Svavars Gestssonar er meginforsenda stjórnarinnar - drengskaparsamkomulag, sem er undirritað, um að ef ágreiningsmál komi upp í ríkisstj. hafi hver stjórnaraðili neitunarvald ef hann vill beita því. Hæstv. ráðh. og formaður Alþb., Svavar Gestsson, segir að hér sé um að ræða algerlega afdráttarlaus ákvæði þannig að staða Alþb.-manna í þessum efnum eigi að vera nægilega sterk til að koma í veg fyrir að bandaríska hernum líðist að auka hernaðarumsvif á Keflavíkurflugvelli. Það hefur komið fram að hæstv. utanrrh. var ekki kunnugt um þennan leynisamning. Eftir að hæstv. forsrh. og samgrh. Steingrímur Hermannsson, formaður Framsfl., reyndu að neita tilvist þessa leynisamnings hefur það þó komið fram að hann er fyrir hendi með undirskrift þeirra beggja og hæstv. ráðh. Ragnars Arnalds. Það er sem sagt undirritað samkomulag um að hver stjórnaraðili hafi neitunarvald ef ágreiningsmál komi upp í ríkisstj. ef hann vill beita því. Þá stöndum við frammi fyrir því, að á bak við þing og þjóð hefur verið gert samkomulag um að færa Alþb. neitunarvald um þau mál sem ágreiningur kann að verða um í ríkisstj. Það getur ráðið ferðinni. Það er auðvitað stórhættulegt að slíkur leynisamningur sé gerður. Það er í senn óþingræðislegt og ólýðræðislegt. Alþb. hefur þannig komið sér svo fyrir, að þótt það sé andsnúið einhverju máli getur það setið áfram í ríkisstj. Það er þeirra, sem vilja ná máli fram, að segja sig úr ríkisstj., en ekki hinna, sem eru í andstöðu við málið. Þetta stöðvunarvald Alþb. hefur raunar komið fram í fleiri málefnum en í varnar- og öryggismálum. Þetta stöðvunarvald Alþb. hefur komið fram í virkjunarmálum og stóriðjumálum. Þetta stöðvunarvald Alþb. hefur komið fram í efnahagsmálum, og e. t. v. er þetta neitunarvald skýringin á úrræðaleysi núv. ríkisstj. og athafnaleysi í öllum málum, ekki síst í efnahagsmálum þar sem allt er dregið á langinn og ekkert gert nema þá í síðustu forvöð, ef þá eitthvað er aðhafst. Við sjáum dæmin um vinnubrögðin við framlagningu og umr. um þau lánsfjárlög sem við fjöllum um núna. Við munum aðgerðaleysi ríkisstj. allt síðasta ár. Og við sjáum ekki teikn til þess, að aðgerðirnar verði meiri á þessu ári. Árangurinn er a. m. k. sá, að við erum í 50–60% verðbólgu og allir atvinnuvegir okkar hanga í raun og veru á horriminni meðan ekkert er gert til þess að búa í haginn fyrir framtíðina. Það kemur og fram í forsendum þeirra lánsfjárlaga, sem til umr. eru, að á yfirstandandi ári er ekki búist við neinni framleiðsluaukningu og dregið hefur úr aukningu þjóðarframleiðslu nú í tvö til þrjú s. l. ár. Sú lítilvæga aukning, sem hefur átt sér stað, á rætur sínar og skýringu að rekja til þess, að fiskafli hefur stórlega aukist. Þar er skýringu þó að finna á því, að ekki hefur farið verr, vegna þessi að það er munur hvort heildarþorskaflinn er innan við 250 þús. tonn eða eins og á síðasta ári 420–430 þús. tonn í okkar hlut. Það hefði átt að vera unnt að bæta lífskjör þjóðarinnar á þessu tímabili með svo mikla aukningu þorskaflans og raunar fiskaflans að bakhjarli. En ástæðan til þess, að þjóðarframleiðslan hefur aukist svo lítið og aukningin er nú að stöðvast, er auðvitað sú, að hin lamandi, staðnaða hönd ríkisforsjárflokkanna í ríkisstj. hefur lagst á vaxtarbrodd atvinnuveganna, lagst á einkaframtakið, hugvit og dugnað einstaklinganna með sívaxandi ríkisumsvifum - og ekkert er séð fyrir því að hafa fyrirhyggju um virkjun orkulinda okkar í þágu orkufreks iðnaðar og almenns iðnaðar. Það er einhver mikilvægasta spáin fyrir þetta ár að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann verði svipaður og í fyrra þó að jafnframt sé spáð lækkandi þjóðaframleiðslu á mann um ca. 1% og rýrnun viðskiptakjara um 0.5%. Þjóðarframleiðsla miðað við hvern mann lækkar um 1% þar sem búast má við 1% mannfjölgun. Þjóðartekjurnar lækka því um það bil um 1.5% á mann á sama tíma og reiknað er með óbreyttum ráðstöfunartekjum á mann. Skýringin, sem gefin er á því að farið geti saman um 1.5% lækkun þjóðartekna á mann og óbreyttar ráðstöfunartekjur á mann, er lækkun skatta á almenning sem þessum mismun nemur. Ekki hefur raunar verið sýnt fram á að um raunverulega skattalækkun sé að ræða á yfirstandandi ári, en þessu er þó haldið fram í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Við skulum kanna betur hvaða aðrar breytingar mundu fylgja slíkri skattalækkun ef hún reyndist rétt. Það segir sig sjálft að ríkissjóður verður að mæta skattalækkun annaðhvort með því að lækka útgjöld sín eða auka skuldasöfnun. Útgjöldin eru samt sem áður ekki lækkuð, heldur þvert á móti aukin: samneyslan um 2% og opinberar framkvæmdir um 2.8%. Þannig kemur fram að ríkissjóður þarf að auka lántökur sínar bæði til að mæta meintri skattalækkun og útgjaldaaukningu. Það er gert ráð fyrir að viðskiptahalli við útlönd verði svipaður á þessu ári og hann var í fyrra eða 2.3% af þjóðarframleiðslu. Þetta þýðir að enn á að auka erlendar skuldir jafnmikið og átti sér stað á s. l. ári. Ef skattalækkun og útgjaldaaukning hins opinbera kemur jafnvel ekki fram sem enn þá meiri aukning á skuldasöfnun erlendis, hvar eru þá fjármunir fengnir til þess að hækka bæði útgjöld og lækka skatta? Það er hugsanlegt að skýringuna sé að finna í meiri innlendum sparnaði, en það er ekki heldur gert ráð fyrir meiri innlendum sparnaði, heldur að hann minnki um rúmlega 1% af þjóðartekjum eða um 5%. Einhvers staðar hlýtur þessi samdráttur á innlendum sparnaði að koma niður ef rétt reynist, en það er ekki hjá hinu opinbera sem bæði lækkar skatt og eykur útgjöld. Þetta allt kemur að sjálfsögðu niður á atvinnuvegunum. Lánsfé til þeirra minnkar sem svarar bæði aukningu á skuldasöfnun hins opinbera og samdrætti innlends sparnaðar. Afleiðingin verður minni fjárfesting hjá atvinnuvegunum, sem áætlað er að dragist saman um 12.5%, auk samdráttar í íbúðarbyggingum um 3%. Það, sem hér er að gerast, er að tekið er stórt skref í þá átt að auka raunverulegan halla hins opinbera eða þann hluta heildarútgjalda sem staðið er undir með lántökum. Þetta gerist þannig fyrst og fremst, að fleiri og fleiri útgjaldaliðum er ýtt yfir á lánsfjáráætlun af fjárlögum. Þannig eru tekin lán til að standa undir útgjöldum í stað þess að skattleggja fyrir þeim eða skera niður ónauðsynlegri útgjöld á móti. Þetta kemur víða fram og gæti ég nefnt ýmis dæmi þess, að um lántökur er að ræða til að sinna þjónustu eða standa undir hallarekstri fyrirtækja sem ekki hefur verið venja að fjármagna með sérstökum lántökum.

Á hv. ræðumaður langt eftir af máli sínu nú?

Herra forseti. Já, ég vildi gjarnan geta lokið máli mínu þannig að ekki væri í mikilli tímaþröng.

Þá fer ég fram á að hv. þm. geri hlé á ræðu sinni, en ég geri ráð fyrir að fundur í Nd. hefjist á ný eða framhald þessa fundar fljótlega upp úr kl. 6, eftir því hvernig skipast um í Sþ.

- Fundarhlé. Herra forseti. Ég var þar kominn í máli mínu að ég benti á þá óheillaþróun hér á landi, að öllum fjáröflunarvandamálum, sem erfitt er að glíma við, sé vísað til lánsfjáráætlunar í stað þess að horfast í augu við þau við fjárlagagerðina sjálfa. Með þessu móti er e. t. v. unnt að ganga frá fjárlögum hallalausum og fjmrh. þvær hendur sínar og segir að allt sé í lagi með fjármálin. Vandinn kemur svo fram í lánsfjáráætlun og er leystur með sívaxandi lántökum og þá ekki síst erlendum lántökum. Ef við lítum t. d. á þarfir vegna ríkissjóðs, A-hluta fjárlaganna, eiga þær þarfir heima í fjárlögunum, en ekki í lánsfjáráætlun, enda verður ríkissjóður auðvitað að standa undir greiðslu vaxta og afborgana af slíkum lánum. Ég get nefnt sem dæmi þjóðarbókhlöðu, landshafnir, flugmálastjórn og sneiðmyndatæki Landspítalans. Ég get nefnt enn fremur að vegagerðin er að 113 fjármögnuð með lánsfé, 2/3 með mörkuðum tekjustofnum og smávægilegum beinum fjárveitingum. Þetta gerist á sama tíma og ríkissjóður tekur til almennra eyðsluþarfa mestan hluta af tekjum sem til falla af umferðinni í landinu í stað þess að leggja áherslu á að sem mestur hluti þeirra tekna fari í samgöngumál, í vegaframkvæmdir. Ég er ekki með þessu að andmæla því, að til mála komi að afla lánsfjár til vegaframkvæmda, þ. e. lagningar bundins slitlags, vegna þess að slík framkvæmd er mjög arðbær. Eðlilegt væri að Vegasjóður stæði sjálfur undir lánum til þessara þarfa, en ekki ríkissjóður, einmitt með tekjum sem hann hefur af umferðinni. Í þessu sambandi má sömuleiðis nefna fyrirtæki eins og RARIK, Kröflu og Tryggingastofnun ríkisins. Hér er um að ræða fjármögnun hallarekstrar bæði hjá Kröflu og Tryggingastofnun og fjármögnun algjörlega óarðbærra, þ. e. svokallaðra félagslegra framkvæmda hjá RARIK. Það er ekki unnt að fjármagna slíkt með lántöku nema þá að gera um leið nægilega tryggilegar ráðstafanir til að breyta halla í tekjuafgang þannig að undir lánunum verði unnt að standa. Það ætti að gegna öðru máli um B-hluta fyrirtæki og teldist ekki óeðlilegt að afla lánsfjár til framkvæmda þeirra svo framarlega sem fjárhagur þeirra og eiginfjárstaða sé eðlileg og reksturinn skili nægilegum afgangi til að standa undir lánunum. Þetta á t. d. alls ekki við Ríkisútvarpið og Póst og síma, eins og málum er nú háttað varðandi gjaldskrárákvarðanir þessara miklu fyrirtækja, eins og fram kom hjá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. Í þessu sambandi vil ég líka nefna það, að farið er fram á lánsheimildir fyrir Siglósíld, Skipaútgerð ríkisins, Jarðvarmaveitur ríkisins og grænfóðurverksmiðjur sem bersýnilega geta ekki staðið undir þessum lánum. Ég vek athygli á þeim miklu lántökuheimildum sem Skipaútgerðinni eru t. d. fengnar. Þarna er um að ræða stórkostlega fjárfestingu sem ég tel að Alþingi sjálft ætti í raun og veru að fjalla um og taka ákvörðun um í stað þess að fela það framkvæmdavaldinu - ráðherra í þessu tilviki eða ríkisstj. Hér er um stefnumörkun að ræða sem ætti að miðast við að úr þessum útgjöldum vegna Skipaútgerðarinnar, hallarekstri Skipaútgerðarinnar og fjármagnskostnaði Skipaútgerðarinnar, verði dregið með því að gera samninga við einkafyrirtæki um þessa þjónustu við landsbyggðina í stað þess, eins og nú háttar, að Skipaútgerðin er í samkeppni við annað opinbert fyrirtæki, eins og útgerð Herjólfs í sambandi við Vestmannaeyjasiglingar, að ég tali nú ekki um að ekkert heildaryfirlit er um hvaða útgjöld af opinberri hálfu þurfa til að koma í sambandi við landflutninga, sjóflutninga og loftflutninga, vöruflutninga með flugvélum. Það þyrfti að gera heildstæðan samanburð á þessu máli öllu áður en lagt er í slíkar fjárveitingar eða veittar heimildir fyrir lántökum, eins og hér er gert varðandi Skipaútgerð ríkisins. Ég vil svo, herra forseti, vekja athygli á eftirfarandi: 1. Sé litið á fjáröflunina samkvæmt lánsfjáráætluninni hækkar hún um 80% miðað við lánsfjáráætlun 1980 og um 65% miðað við útkomu þeirrar áætlunar. Það er auðvitað eðlilegra að bera saman áætlun við áætlun en bera áætlun saman við útkomu. Hér er því greinilega um mjög mikla aukningu að ræða eða helmingi meiri aukningu, 80%, en nemur þeirri hækkun verðlags sem gengið er út frá, þ. e. 40%. Samanborið við þjóðarframleiðslu gildir það sama þar sem ekki er búist við neinni aukningu hennar að magni til. 2. Gert er ráð fyrir að innlend fjáröflun aukist um 46% eða litlu meira en nemur verðlagshækkun og aukningu þjóðarframleiðslu. Á hinn bóginn verða verulegar breytingar á innbyrðis samsetningu hennar. Þannig er ekki gert ráð fyrir að fjáröflun með útgáfu spariskírteina og innheimtu umfram innlausn þeirra aukist neitt að heita má. Þetta stafar sennilega af tilkomu verðtryggðra innlánsreikninga. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir mjög verulegri aukningu lánsfjáröflunar frá innlánsstofnunum og lífeyrissjóðum. Um slíka aukningu hefur hvorki verið samið við innlánsstofnanir né lífeyrissjóði og er því hér um verulega óvissu að ræða. 3. Aukning opinberrar erlendrar lánsfjáröflunar er mjög mikil, eða 103% samanborið við lánsfjáráætlun ársins 1980 og 81% samanborið við útkomu þess árs. Eðlilegt er að bera þetta saman við verðlagshækkunina sem lögð er til grundvallar, þ. e. um 40%, þar sem engar upplýsingar eru um hvaða gengisskráningu hafi verið miðað við í þessari áætlun. Herra forseti. Ég skal nú fara að stytta mál mitt. Það væri ástæða til að drepa á fjölmarga aðra þætti, en almennt gefur þetta frv. til lánsfjárlaga svo og fjárfestingar- og lánsfjáráætlunin sjálf ástæðu til að vekja sérstaka athygli á því, að horfur um hagvöxt og viðskiptajöfnuð á næstu árum eru ískyggilegar og nauðsyn ber til að fylgja stefnu er örvi hagvöxt og útflutning. Núverandi ríkisstj. fylgir ekki slíkri stefnu. Stefna núv. ríkisstj. leiðir til stöðnunar eins og reynslan sýnir. Á einhverju hagsælasta ári, er við höfum búið við varðandi fiskafla, er aukning þjóðarframleiðslunnar að stöðvast. Við þurfum að flýta orkuframkvæmdum og skapa grundvöll fyrir orkufrekan iðnað og almennan iðnað hér í landi ef við eigum ekki að horfa fram á skerðingu lífskjaranna í framtíðinni. Þá vil ég einnig vekja athygli á því, að erlendar lántökur eru of miklar og vaxandi. Til erlendra lántaka hefur verið gripið í æ ríkara mæli til að leysa margs konar vanda þar sem heilbrigðara hefði verið að leita annarra leiða. Þessar lántökur hafa orðið peningaleg uppspretta verðbólgunnar síðustu árin ekki hvað síst. Lántökurnar hafa einnig leitt til þess, að skulda- og greiðslubyrði er orðin mjög mikil. Hér erum við að reisa okkur hurðarás um öxl. Hér erum við að auka byrðarnar sem við þurfum að bera næstu árin með vaxandi hluta útflutningstekna okkar sem fer til afborgana af erlendum lánum og fjármagnskostnaði. Við erum á rangri braut og það er ástæða til að hverfa af þeirri braut - hverfa af þeirri braut sem núv. ríkisstj. hefur illu heilli markað með þessu frv. til lánsfjárlaga og fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sinni í tengslum við fjárlög yfirstandandi árs.



Herra forseti. Þess gerist ekki þörf af minni hálfu að fjalla mjög ítarlega um lánsfjárlög almennt. Það hef ég áður gert úr þessum ræðustól í Sþ. mjög ítarlega og það hafa samflokksmenn mínir hér í hv. Nd. og eins í Ed. gert tvisvar í ítarlegu máli, sem og er þingheimi kunnugt um þær brtt. sem við jafnaðarmenn flytjum. Það eina, sem nýtt hefur gerst í þessu máli, er að meiri hl. hefur myndast í fjh.- og viðskn. þessarar deildar um brtt. er gerir ráð fyrir að lágmarksupphæð verði veitt til þess að unnt verði að hefjast handa um framkvæmdir um flugstöðvarbyggingu á Keflavíkurflugvelli. Afgreiðsla þessa máls í Ed. hefur óneitanlega vakið nokkra athygli þar sem það gerðist og verður að teljast til einsdæma í þingsögunni að hæstv. utanrrh. stóð þar að afgreiðslu málsins ásamt með stjórnarandstöðu og málið féll þar á jöfnum atkvæðum sem kunnugt er. Það mun vera einsdæmi í jafnmikilvægu máli að utanrrh. í ríkisstj. þurfi að standa að afgreiðslu slíks máls með þeim hætti sem þarna gerðist. Einkum og sér í lagi verður það að teljast til pólitískra tíðinda þegar hlut á að máli maður sem af flestum framsóknarmönnum og reyndar þjóðinni allri er viðurkenndur sem ókrýndur leiðtogi þess stjórnmálaflokks. Það verður einnig að teljast til tíðinda þegar guðfaðir hæstv. ríkisstj., hv. þm. Albert Guðmundsson, tekur af skarið og fylgir eftir ummælum sínum, sem hann viðhafði þegar þetta mál var lítillega á dagskrá utan dagskrár, þar sem hann komst að orði á þá leið, að það væri að sjálfsögðu óviðunandi fyrir þingheim að una því að lítill minnihlutahópur, 11 þm. af 60, ætti að hafa stöðvunar- eða neitunarvald í þessu máli. Hv. þm. lýsti yfir að hann óskaði eftir því, að meiri hl. þings léti í ljós vilja sinn afdráttarlaust, og að hann vildi stuðla að því að svo gæti orðið. Nú hafa þau tíðindi orðið, að hér liggur fyrir til afgreiðslu brtt. við lánsfjárlög þar sem meiri hl. fjh.- og viðskn. mælir með því, að þetta mál nái fram að ganga. Nú skyldi maður ætla að það væri einfalt mál. Í raun og veru er vitað að fyrir þessu máli er þingmeirihluti, ef nokkuð má marka ummæli manna, yfirlýsingar og afstöðu stjórnmálaflokka. Sérstaklega hljóta menn að beina hér athyglinni að afstöðu Framsfl., þar sem heita má að allt frá því að þetta mál raunverulega komst á dagskrá árið 1971 hafi það verið mál framsóknarmanna fyrst og fremst. Það er rétt að rifja það upp, að utanríkismál hafa lengst af á liðnum áratug verið í höndum framsóknarmanna. Þannig fór Einar Ágústsson, þáv. hv. þm. og varaformaður Framsfl., með þessi mál í ríkisstj. árið 1971–1974 og einnig á stjórnartímabili ríkisstjórnar sem sat 1974–1978, og nú er enn svo komið, frá og með 8. febr. árið 1980, að það eru framsóknarmenn sem fara með þessi mál. Nú er það fljótsagt að bygging nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli ætti út af fyrir sig ekki að vera pólitískt deilumál sem slík. Það er enginn ágreiningur uppi um að núverandi flugstöðvarbygging gegnir engan veginn því hlutverki sem af henni verður að krefjast. Um það þarf út af fyrir sig ekki að deila. Þetta er bygging reist árið 1948. Þá þegar, þegar hún er byggð, var ráð fyrir því gert, að hún entist kannske í 20 ár. Fyrir liggur að hún er yfir þeirri stærð timburhúsa sem leyfð er samkvæmt almennum reglum um brunavarnir. Enn fremur er vitað að landrými við hana er takmarkað og bifreiðastæði og flugvélastæði orðin of lítil. Þetta þýðir líka að vegna þess að ástand byggingarinnar er lélegt hefur orðið á undanförnum árum að verja mjög háum fjárhæðum til viðhalds og má búast við að þær upphæðir fari hækkandi á næstu árum. Allt veldur þetta því, að ný flugstöðvarbygging hefur lengi verið á dagskrá. Við þetta bætist að núverandi flugstöðvarbygging er á miðju athafnasvæði varnarliðsins, en það hefur verið stefnumark flestra stjórnmálaflokka og að því er menn best vita ágreiningslaust að til þess beri brýna nauðsyn að aðskilja hernaðarumsvif og almenna farþegaumferð á Keflavíkurflugvelli. Upphaf þessa máls er að árið 1970 er skipuð nefnd af þáv. utanrrh. til að vinna að lausn á þessu máli. Án þess að fara ítarlega út í að rekja þá sögu skal þess aðeins getið, að árið 1972, í utanríkisráðherratíð framsóknarmanna, lauk frönsk arkitektastofa verki við hönnun á fyrstu gerð þeirrar flugstöðvarbyggingar sem um var að ræða. Þar var að vísu gert ráð fyrir spám um heildarflugumferð á Keflavíkurflugvelli sem sýnilegt er að endurskoðunar þyrftu við, enda hefur ekki á það skort að þær hafi verið endurskoðaðar. Árið 1974 gerist það, að danskri teiknistofu, sem talin var þá hafa mesta reynslu við byggingu flugvallarmannvirkja á Norðurlöndum, var falið þetta verkefni til umfjöllunar. Hún skilaði haustið 1974 mjög ítarlegu verki og miklu. Því næst var embætti Húsameistara ríkisins árið 1975 falið að láta utanrrn. í té umsögn um helstu atriði í þeirri áætlun og voru þá til kvaddir ýmsir sérfróðir menn aðrir hér innanlands. Árið 1975 skilaði húsameistaraembættið ítarlegri skýrslu með tillögum um skipan framkvæmda og var við það miðað í þeim tillögum að stöðin yrði tilbúin árið 1979. Árið 1974 verða vissulega þáttaskil í þessu máli. Þá hófust, skömmu eftir stjórnarskipti, viðræður í Washington um endurskoðun varnarsamningsins. Þá beindist athyglin að aðskilnaði hernaðarumsvifa og almennra umsvifa á Keflavíkurflugvelli, sem þá var og er enn eitt helsta stefnumark framsóknarmanna. Í samkomulagi við Bandaríkin frá árinu 1974, þar sem þáttaskil urðu í þessu máli, segir svo í fskj., með leyfi forseta: „Ríkisstjórn Bandaríkjanna mun leitast við að finna leiðir til þess að vinna að því í samvinnu við íslensku ríkisstjórnina að skilja að svæði þau þar sem rekstur farþegaflugs og starfsemi varnarliðs fer fram. Ríkisstjórn Bandaríkjanna mun taka þátt í byggingu nýrrar farþega flugstöðvar eftir því sem fjárveitingar heimila og varnarliðsrekstur krefst.“ Í þessu sambandi var rætt um að Bandaríkin kostuðu lagningu aðkeyrslubrautar fyrir flugvélar, byggingu flugvélastæða, lagningu vega, þar með talinn nýr bílvegur, svo og endurnýjun á kerfi því sem flytur eldsneyti að flugvélum. Ég endurtek: Þetta samkomulag er gert árið 1974. Það er fyrsta samkomulagið þar sem málið er raunverulega leyst og þar sem spurningunni um þátttöku Bandaríkjamanna við byggingu flugstöðvarinnar er svarað. Þó skal það tekið fram, að í þessu samkomulagi var ekki raunverulega tekin ákvörðun um þátttöku Bandaríkjamanna í byggingu flugstöðvarinnar, þ. e. þeirrar byggingar sjálfrar. Það samkomulag eða tillögur um það komu síðar. Það gerist árið 1977, að ríkisstj., þá undir forustu framsóknarmanna enn í utanríkismálum, fól þáv. utanrrh. og varaformanni Framsfl., Einari Ágústssyni, að leita eftir því, að Bandaríkjamenn greiddu að mestu kostnað vegna aðskilnaðarins. Fyrstu svör voru á þá leið, að undirtektir voru tregar, en hins vegar var niðurstaða málsins sú haustið 1977, að loknum viðræðum í Washington, að öðru máli gegndi ef byggingin yrði jafnframt til taks sem sjúkrahús og í almannavarnaskyni ef til þyrfti að taka á hættutímum á Keflavíkurflugvelli. Um þetta segir í skýrslu hæstv. fyrrv. utanrrh., Benedikts Gröndals, sem birt var Alþingi í okt. 1979: Þessa hugmynd bar þáv. utanrrh., Einar Ágústsson, undir þáv. ríkisstj., - ríkisstj. hæstv. þáv. forsrh. Geirs Hallgrímssonar, - en í henni áttu sæti m. a. hæstv. núv. utanrrh. og hæstv. núv. forsrh. og var á hana fallist. Eftir nánari umfjöllun tilkynnti sendiherra Bandaríkjamanna í Reykjavík utanrrh. að Bandaríkin væru reiðubúin að taka þátt í fjármögnun byggingarinnar á þessum forsendum. Það eina, sem gerst hefur nýtt í þessu máli síðan, er það, að nefnd embættismanna hefur fjallað um þetta nánar og komist að sameiginlegri niðurstöðu um tillögugerð að því er varðar kostnaðarskiptinguna. Það gerðist sumarið 1979. Þetta er miðað við hönnun byggingar þar sem gert er ráð fyrir 30% minnkun flugstöðvarbyggingarinnar frá dönsku teikningunum frá 1974, en þó þannig að gert er ráð fyrir stækkunarmöguleikum. Bandarískt fyrirtæki var ráðið til að gera forhönnun á þessum forsendum og það lagði fram tillögur í maí 1979, þrjá kosti, og var einn þeirra valinn. Var þá miðað við að framkvæmdir gætu hafist árið 1981 og þeim yrði lokið árið 1983. Það er því ljóst, þegar stiklað er á stóru um aðdraganda þessa máls, að undirbúningi er lokið og það stendur ekki lengur á neinu öðru en samþykki ríkisstj. og þá samþykki meiri hl. Alþingis ef eftir því er leitað. Það þarf ekki að rifja það upp í löngu máli fyrir hv. þm., að þegar brtt. var flutt við fjárlagaafgreiðslu af þm. Alþfl. og Sjálfstfl. voru gefin mjög ákveðin svör af hæstv. viðskrh., sem þá gegndi starfi utanrrh., um málið. Þau svör voru að eiginlega var farið fram á að stjórnarandstöðuþm. drægju þessar tillögur til baka á þeirri forsendu að þetta mál kæmi aftur til kasta þingsins við afgreiðslu lánsfjáráætlunar. Þá erum við komin að því sem öllum er í fersku minni. Það hefur því næst gerst að hæstv. utanrrh. hefur staðið við þá yfirlýsingu sem hann þá gaf þess efnis, að á það yrði látið reyna við afgreiðslu lánsfjáráætlunar og þá í Ed., hvort Alþingi væri reiðubúið að reka endahnútinn á þetta mál með því að veita af sinni hálfu þessa heimild. Þá gerist það undur að þingflokkur Framsfl., sem þá var reyndar nýkominn af miðstjórnarfundi flokksins, nýbúinn að gera stefnumarkandi ályktun rétt einu sinni í þessu máli, kemur á þingdeildarfund Ed. til þess eins að snúa baki við sínum ókrýnda leiðtoga, snúa baki við margyfirlýstri stefnu sinni, snúa baki við öllum undirbúningi þessa máls, sem alla tíð hefur verið undir málefnalegri forustu framsóknarmanna, á þeirri forsendu, að því er manni skilst, að málið sé ekki tímabært, að það sé ekki tímabært að taka ákvörðun um málið. Ályktun miðstjórnar Framsfl. er svo ótvíræð í þessu máli að það er ástæða til að kynna hana enn fyrir þingheimi jafnvel þótt það hafi verið gert áður. Hún hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Aðskilnaður hers og þjóðar, meðan erlendur her er í landinu, er grundvallaratriði í stefnu framsóknarmanna, og bygging nýrrar flugstöðvar er forsenda þeirrar stefnu. Ný flugstöð er auk þess skilyrði bættrar ferðamannaþjónustu, og núverandi aðstaða er ósamboðin þjóðlegum metnaði. Aðalfundur miðstjórnar árið 1981 lýsir því eindregnum stuðningi við byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli.“ Þessi ályktun getur ekki ákveðnari verið. Hún er í fullkomnu samræmi við alla málsmeðferð framsóknarmanna í þessu máli fram að þeim tíma, og það hlýtur að þarfnast einhverrar sérstakrar skýringar, það er meira en lítið annarlegt, að til þess skuli síðan koma að fulltrúar framsóknarmanna í Ed. skuli, þegar þeir eru rétt nýbúnir að rétta upp höndina til samþykkis svo afdráttarlausri yfirlýsingu, snúa baki við henni og greiða atkv. gegn tillögu sem efnislega gengur út á það, að sú stefna, sem þarna er mörkuð, nái fram að ganga. Þeim mun merkilegra er að þegar framsóknarmenn greiddu þannig atkv. gegn nýsamþykktri stefnu sinni í málinu lögðu þeir fram bókun til skýringar sem var efnislega á þá leið, að undirbúningi flugstöðvarbyggingarinnar væri ekki svo langt komið að framkvæmdir gætu hafist á þessu ári og það sé því ekki tímabært að framfylgja stefnu Framsfl. Hér með er gefið í skyn að um leið og undirbúningi málsins yrði eitthvað betur á veg komið, kannske í haust, muni væntanlega ekki standa á hv. þm. Framsfl. að standa við stefnu sína með þm. annarra flokka sem hér eru raunverulega á einu máli að því er varðar afgreiðslu málsins. En nú verður að gera aths. og hún er sú, að það var upplýst áður en þessi málamyndafyrirvari var gefinn og hefur því næst komið fram í blöðum, t. d. í viðræðum við fulltrúa varnarmáladeildar utanrrn., Helga Ágústsson, í Vísi s. l. mánudag, að þessar forsendur fyrir því, að málið sé ekki tímabært, eru efnislega rangar. Það mál stendur ósköp einfaldlega þannig að innan fáeinna daga mætti auglýsa þetta verk til útboðs, og því næst liggur fyrir að það mundi taka 4–5 mánuði að vinna úr tilboðsgögnum og koma málinu raunverulega á framkvæmdastig. Ef fresta á þessu máli til hausts vegna þess að það teljist ekki tímabært eru menn í raun og veru að segja að undirbúningstímann, þ. e. sem fer í að auglýsa útboð og leita tilboða, vinna úr tilboðum og ganga frá verksamningi, vilji menn draga fram yfir áramót. Nú vita menn að forsenda þess, að þetta mál standist, þar sem um er að ræða samvinnu tveggja þjóða, er einfaldlega sú, að á fjárhagsárinu 1982 þarf að liggja fyrir skuldbinding um þátttöku og fjárveitingu og framkvæmdir helst að vera hafnar, einfaldlega vegna þess að ella er málið úr sögunni, hin bandaríska fjárveiting hefur ekki gildi nema til októbermánaðar 1982. Málið er þess vegna raunverulega þannig, að hinn eðlilegi framgangsmáti væri sá, ef allt væri með felldu, að þetta verk yrði boðið út þannig að seint í haust lægju öll framkvæmdaatriði fyrir, þá lægi verksamningur fyrir, en það er alkunna, og þarf ekki að hafa um það mörg orð hér á þingi, að ef ætlunin væri að leita eftir fjárveitingu á lánsfjárlögum höfum við næga reynslu fyrir því, að hún var ekki lögð fram fyrr en í endaðan marsmánuð á þessu ári fyrir yfirstandandi ár og gæti svo hæglega farið enn. Maður hlýtur þess vegna að spyrja sjálfan sig: Hvers vegna er það, að framsóknarmenn kjósa að haga sér svona? Þeir hafa, eins og ég hef áður rakið með því að stikla á stórum aðdraganda þessa máls, haft alla forgöngu í málinu. Allt frá árinu 1972, í utanrrh.-tíð Einars Ágústssonar, hafa þeir raunverulega að þessu unnið. Í ársbyrjun 1974 gengu þeir frá samkomulaginu um þátttöku Bandaríkjamanna í lausn málsins og sitja nú enn í ríkisstj., þar sem þeir fara með utanríkismál. Það liggur einnig alveg ljóst fyrir, að sá maður úr þeirra hópi, sem valist hefur til þess að fylgja fram þeim málum, fyrrv. formaður flokksins, er fylgjandi málinu. Nú þarf út af fyrir sig ekki að fara neitt í grafgötur með það, hvers vegna þetta er. Framsóknarmenn eru með þessum athöfnum sínum að lýsa því yfir, að þeir séu ekki sjálfum sér ráðandi í því pólitíska samstarfi sem þeir nú taka þátt. Það vantar ekki að við höfum heyrt yfirlýsingar þeirra framsóknarmanna um að þeir vilji gjarnan vera kjölfestan í íslenskri pólitík, að þeir telji sig stundum vera kjölfestuna í þessu stjórnarsamstarfi og jafnvel burðarásinn, forustuflokkinn. Það fer ekki milli mála hvernig framsóknarmenn hafa hagað málflutningi sínum, bæði fyrir síðustu kosningar og eins í núverandi stjórnarsamstarfi, að þeir séu flokkur sem láti málefnin ráða. Nú er svo komið fyrir þessum flokki að þrátt fyrir að fyrir liggur að flokkurinn hefur einróma samþykkt á miðstjórnarfundi sínum fylgi við mikilvægt stórmál á sviði utanríkismála, hvika þeir allir þegar til kastanna kemur á þingi, eru ýmist fjarverandi með dularfullum hætti eða leita allra bragða til þess að lenda ekki í þeirri aðstöðu að þurfa að standa við stóru orðin. M. ö. o.: það er svo komið fyrir framsóknarmönnum, eftir því sem best verður skilið, að þeir séu að vísu í grundvallaratriðum enn fastir á sinni sannfæringu, þeir vilji fylgja fram sinni stefnu þegar það er tímabært, - en sumir mundu kannske vilja segja sem svo: þegar Alþb., þessum 11 manna minni hluta á þingi, þóknast að segja þeim að það sé tímabært. Hver er hin pólitíska afleiðing af þessu? Hún er þessi: Ef framsóknarmenn ætla sér á annað borð að standa við allar sínar fyrri yfirlýsingar í þessu máli og ef þeir ætla síðar, þegar það er tímabært, í haust, að standa við bakið á forustumanni sínum í þessu máli, hæstv. núv. utanrrh., þá hafa framsóknarmenn lýst því yfir, að ef þeir ætli að tryggja að þessi fjárveiting falli ekki niður og af byggingu flugstöðvarinnar verði séu seinustu forvöð hjá þeim að standa við stefnu sína í haust. Hinn stjórnarflokkurinn, 11 manna minnihlutahópur Alþb.-manna, hefur að sínu leyti haldið þannig á málinu að það er alveg ótvírætt að þeir munu ekki geta sætt sig við það og telja sig hafa á því algert neitunarvald í ríkisstj. að af þessari flugstöðvarbyggingu verði nokkuð með þeirra þátttöku í ríkisstj. Mér sýnist m. ö. o. að hér sé verið að lýsa því yfir, að það sé verið að fresta hinu óhjákvæmilega, þ. e. stjórnarslitum út af þessu máli, vegna þess að það sannast í þessu máli eins og í mörgum öðrum, í efnahagsmálum, í atvinnumálum, í orkumálum, í utanríkismálum, að auðvitað geta þessir tveir flokkar ekki starfað saman. Spurningin er sú, hvor á að beygja hinn. Og spurningin er þessi: Hversu lengi ætla framsóknarmenn að beygja sig undir ofríki ellefumenninganna og selja sinn pólitíska frumburðarrétt í hendurnar á mönnum og aðilum sem þeir geta sýnilega samkv. langri og biturri reynslu ekki starfað með? Þegar sú stund rennur upp í haust skyldi maður ætla að það gerist sem á máli eðlisfræðinnar er kallað að hinn ómótstæðilegi kraftur Alþb. bitni endanlega á hinum óbifanlega massa Framsfl., en þá á að gerast það sem segir í eðlisfræðinni að sé eitt herjans mikið bomsaraboms. Mér skilst að afstaðar framsóknarmanna í málinu þýði það, að framsóknarmenn ætli að fresta bomsinu.



Herra forseti. Hér liggur fyrir á þskj. 647 till. sem er varðandi lánsheimild vegna byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Tel ég mér rétt og skylt að gera nokkra grein fyrir afstöðu minni til þess máls. Ég er eindreginn stuðningsmaður þess, að hafist verði handa hið fyrsta við byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Til þess eru fyrst og fremst þrjár ástæður: Í fyrsta lagi er starfsaðstaða öll og öryggismál í núverandi byggingu óviðunandi. Í öðru lagi hlýtur það að vera þjóðarmetnaður hvernig fyrsta aðkoma er til landsins og raunar einnig við brottför. Síðast en ekki síst vit ég nefna aðskilnað hers og þjóðar, eins og það hefur verið kallað. Í því sambandi bendi ég á nýja samþykkt síðasta aðalfundar miðstjórnar Framsfl. sem lýst hefur eindregnum stuðningi við byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Þegar þessi ríkisstj. var mynduð var gengið frá stjórnarsáttmáta þar sem kveðið er á um byggingu þessarar flugstöðvar. Ég skil þetta ákvæði stjórnarsáttmálans á þann veg, að það skuli byggja flugstöð á Keflavíkurflugvelli, og í öðru lagi, að það skuli ekki hefja framkvæmdir nema fyrir liggi samþykkt allra aðila að ríkisstj. Fyrra atriðinu, varðandi það að byggja flugstöðina, hefur hæstv. utanrrh. Ólafur Jóhannesson framfylgt með því að láta endurskoða allar áætlanir og teikningar um bygginguna og er því verki nýlokið. Samið hefur verið við Bandaríkjamenn um ákveðna þátttöku þeirra í byggingu flugstöðvarinnar, m. a. vegna þess að þetta er í raun kostnaður við að aðskilja her og þjóð. Ég er að vísu ekki alveg ánægður með þá samninga, sem gerðir hafa verið við Bandaríkjamenn, og tel að þá þyrfti að endurskoða, en það er annað mál og mun það verða rætt síðar á öðrum vettvangi. En á síðari hlutann, að það þurfi samþykki allra aðila ríkisstj. til að hefja framkvæmdir, hefur enn ekki reynt formlega innan ríkisstj. þó svo að hæstv. utanrrh. hafi margsinnis rætt þessi mál þar og áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja till. sem slíkri sem hér er til umr. Að fengnum þeim upplýsingum, sem ég hef getað aflað mér síðan umr. hófst um svipaða till. í síðustu viku, kemst ég að þeirri niðurstöðu að líkindi til þess, að unnt sé að hefja framkvæmdir í ár, séu sáralítil. Frá því að ríkisstj. hefur tekið ákvörðun um, að hefja skuli þessar framkvæmdir, mun líða nokkur tími þar til útboðsauglýsing er fyrir hendi. Aðilum vinnumarkaðarins þarf að ætla nokkra mánuði, jafnvel 3–4, til þess að ganga frá tilboðum sínum og byggingarnefnd og réttum yfirvöldum veitir ekki af og þau munu þurfa nokkrar vikur til að yfirfara tilboð, sem fram koma, og ganga frá byggingarsamningi. Að öllu þessu loknu verður komið mjög nærri næstu áramótum. Þá er loks möguleiki á að hefja framkvæmdir ef þessi samþykkt verður gerð. Það er því að mínu viti ekki nauðsynlegt að á lánsfjárlögum þessa árs sé fé veitt til þessara framkvæmda og mun ég því ekki greiða þessari till. atkv. mitt. En í framhaldi af því, sem ég hef hér sagt nú og reyndar áður á öðrum vettvangi, áskil ég mér rétt, eins og aðrir hafa reyndar gert, til að flytja og/eða fylgja tillögu sem slíkri við afgreiðslu fjárlaga ársins 1982 eða lánsfjárlaga þess árs. Ég legg þó á það ríka áherslu, að innan ríkisstj. þarf að nást samkomulag á næstu mánuðum, jafnvel vikum, svo að unnt sé að hefja framkvæmdir í byrjun næsta árs, svo að næsta ár eða fyrri hluti þess fari ekki einungis í undirbúning og útboðsauglýsingar, svo sem ég rakti fyrr í máli mínu, enda er það einnig forsenda þess, að fjárframlag Bandaríkjamanna falli ekki úr gildi, en það mun vera 1. okt. 1982. Herra forseti. Mitt mat er það, að sú till., sem hér hefur verið lögð fram, sé fyrst og fremst sýndartillaga, sýndarmennska, til þess eins að reyna og láta reyna á á hvern hátt stjórnarsamstarfið stendur, en það tel ég varla tímabært. Menn leggja kannske misjafnt mat á hvað sé sýndartillaga, en mitt mat er að þetta sé ein af slíkum, þar sem ekki er fyrst og fremst gætt að því að tryggja að framkvæmdir við flugstöðvarbygginguna geti hafist svo fljótt sem unnt er. Herra forseti. Í framhaldi af því, sem ég hef nú sagt, mun ég ekki geta greitt þessari till. atkvæði mitt.



Herra forseti. Aðalástæðan fyrir því, að ég kvaddi mér hljóðs, er að mæla hér fyrir brtt. sem ég flyt, en áður en ég geri það vil ég lýsa undrun minni á því, hversu margir hv. þm., sem hér hafa talað í dag, virðast furða sig á hversu fljótir hv. þm. Framsfl. eru að skipta um skoðun. Hv. þm. Framsfl. eru einhverjir mestu umskiptingar skoðanalega séð sem um getur. Það kemur a. m. k. ekki mér á óvart þó að þeir hagi sér með þeim hætti sem þeir hafa gert í þessu máli. Þeir hafa gert það áður og það oft. 

Samtal er bannað á fundinum.

Og það er bitur reynsla sem ég hef af þeim hv. þm. Framsfl. einmitt í þessum tilfellum. Mér kemur því ekki á óvart þó að þeir skipti um skoðun eins og þeir skipta um föt. Ég vil því segja í sambandi við þetta: Auðvitað er búið að beygja þá, eins og hv. síðasta ræðumann, auðvitað er búið að leggjast á þessa menn og beygja þá gersamlega í duftið til þess að greiða atkv. gegn eigin ályktun, gegn eigin sannfæringu, og það ætla þeir allir að gera. Eini hv. þm. Framsfl., sem nú situr á Alþ. og fylgir sinni sannfæringu, fylgir fram flokksstefnunni, er hæstv. utanrrh. og hafi hann lof fyrir. Ekki meira um það. Þetta er öllum landslýð ljóst, enda glotta sumir hv. þm. Alþb. yfir því að geta beygt framsóknarmennina svona í duftið. 

Einn í einu.

Á þskj. 653 hef ég leyft mér að flytja brtt. við það frv. til lánsfjárlaga sem hér er til umr. Forsaga þessarar till. er sú, að við afgreiðslu fjárlaga fyrir jól var fjvn. búin að ganga frá tillögu til fjárveitinga til styrktar skipaiðnaði og búin að leggja fram þskj. með 40 millj. gkr. hærri upphæð en endanlega var afgreidd í fjárlögum. Þetta þskj. var dregið til baka og breytt hugmynd fjvn. og samþykkt sem hún var búin að ganga frá, upphæðin lækkuð um 40 millj. gkr. og fleiri staðir teknir inn. Ég hafði loforð hæstv. samgrh., sem þessi mál heyra undir, að vísu munnlegt, en vil treysta því, fyrir því að þessar 40 millj. gkr., sem voru dregnar frá fjárveitingu til skipaiðnaðar eftir að fjvn. hafði ályktað, yrði teknar inn í lánsfjárlög við afgreiðslu þeirra. Ég lít því svo á að hér hljóti að hafa orðið mistök og menn hafi ekki ætlað að skilja þetta eftir. Ég vil í lengstu lög treysta því og trúa að hæstv. ráðh. standi við gefna yfirlýsingu, þó munnlega hafi verið. Ég vil minna á, dragi menn það í efa, að ég gerði þetta að umræðuefni við afgreiðslu fjárlaga 19. des. s. l. í þingræðu þar sem ég vísaði til loforðs hæstv. samgrh. um málið. Ég tel ófært annað en að við það loforð verði staðið og inn í lánsfjárlög verði tekin 400 þús. kr. heimild til handa ríkisstj. til að standa við það gefna loforð, og um það er tillagan. Hún hljóðar svo: „Á eftir 27. gr. komi ný grein sem verði 28. gr. og orðist svo: Fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán að upphæð 400 þús. kr. sem verja skal til skipaiðnaðarverkefna. Fjárhæðin skiptist þannig: Til Akraness 100 þús. kr. Til Stykkishólms 20 þús. kr. Til Ísafjarðar 80 þús. kr. Til Vestmannaeyja 150 þús. kr. Til Garðabæjar 50 þús. kr. Samt. 400 þús. kr. Samtals vantar 400 þús. á að staðið sé við samþykkt fjvn. við fjárlagaafgreiðslu. Ég vænti þess, að um þetta þurfi ekki að hafa öllu fleiri orð, og treysti því og trúi, að þm. séu mér almennt sammála um að við loforð af þessu tagi beri að standa.

Forseti (Sverrir Hermannsson) Hv. þdm. biðja drjúgum um orðið. Ég stefni eindregið að því að ná fram atkvgr. eftir 2. umr. fyrir kvöldverðarhlé og bið um góða samvinnu að svo megi verða.



Herra forseti. Ég heiti forseta samvinnu minni og skal vera stuttorður. Ég tel að hv. þm. Jóhann Einvarðsson hafi flutt hér mjög góða ræðu og sterkan röksemdaflutning fyrir byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Það var allt fram undir lok ræðunnar sem unnt var að taka undir hvert einasta orð ræðumanns. En niðurstaðan og ályktunin var því miður þveröfug við röksemdaleiðsluna sem var hin prýðilegasta í alla staði. Ég hlýt að óska þeim Alþb.-mönnum til hamingju með að hafa getið setið á strák sínum og þagað í þessum umr., svo að ekki færi eins og í Ed. þar sem þeir urðu sér til skammar. En þeir hafa líka til mikils að vinna vegna þess að framsóknarmenn hétu þeim því, að ef þeir þegðu við þessa umr. skyldu framsóknarmenn greiða atkv. eftir fyrirmælum Alþb.-manna. Framsóknarmenn gerðust í þessu máli strengjabrúður í höndum Alþb.-manna. Það eru auðvitað rök fyrir heimild til lánsfjáröflunar þegar í stað, að úfboð og undirbúningur málsins, frá því að ákveðið er að byggja flugstöðina, tekur alllangan tíma. Það er teflt á tæpasta vaðið ef málinu er skotið á frest, annað hvort til afgreiðslu fjárlaga fyrir 1982 eða fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar fyrir það sama ár, að ég tali nú ekki um ef sú fjárfestingar- og lánsfjáráætlun verður svo seint á ferðinni sem er nú í ár. Ef hins vegar fengist yfirlýsing frá framsóknarmönnum, að ég tali nú ekki um hæstv. utanrrh., um að það þætti eðlilegt að bjóða þessar framkvæmdir út án þess að lánsfjárheimild væri til, þá væri öðru máli að gegna. En ég tel samt að það sé hæpið að sú aðferð verði valin þótt mér finnist hún vel geta komið til mála. Sannleikurinn er sá, að framsóknarmenn segja að stjórnarsáttmálinn kveði á um að flugstöðin skuli byggð, en hins vegar að stjórnarsáttmálinn kveði á um að það sé á valdi hvers stjórnaraðila að kveða á um hvenær flugstöðin skuli byggð. Ef þetta er réttur skilningur á stjórnarsáttmálanum verður að fara til Alþb.-manna, eina stjórnmálaflokksins sem hefur lýst sig andvígan byggingu flugstöðvar, og fá samþykki þeirra. Þeir hafa kveðið upp úr um að þeir muni aldrei veita samþykki sitt til byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli með þeim hætti sem nú er ráðgerður. Hins vegar hafa framsóknarmenn, bæði með bókun sinni í Ed. og með skýringum hv. þm. Jóhanns Einvarðssonar nú í Nd., gert það lýðum ljóst að þeir eru skuldbundnir til að fylgja fram byggingu flugstöðvar ekki síðar en við afgreiðslu fjárlaga fyrir 1982 eða í allra síðasta lagi við afgreiðslu fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar fyrir það ár. Ég lýsi vonbrigðum mínum yfir ístöðuleysi og stefnuleysi framsóknarmanna við afgreiðslu þessa máls ef svo fer fram sem horfir. En ég hlýt þó að fagna þeirri fyrirvaralausu yfirlýsingu framsóknarmanna í Ed. og Nd., að þeir muni fylgja fram byggingu flugstöðvar með fjárveitingu og/eða lánsfjárheimild við afgreiðslu fjárlaga og fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar næsta árs. Það er út af fyrir sig ákveðinn áfangi að hlýða á slíkar yfirlýsingar sem þeir geta þá ekki hlaupið frá. Ég vona samt sem áður, herra forseti, að einhverjir séu þeir úr hópi stjórnarsinna og framsóknarmanna sem greiða fram kominni till. atkv. svo að mál þetta megi nú þegar fram ganga með því að hafnar verði byggingarframkvæmdir við nýja flugstöð á Keflavíkurflugvelli sem er svo brýn nauðsyn sem hv. þm. Jóhann Einvarðsson lýsti einmitt áðan.



Herra forseti. Það er út af ummælum hv. 5. þm. Reykn. sem ég kveð mér hljóðs. Það kom mér á óvart að hann skuli halda að það sé um sýndarmennsku að ræða hjá okkur þó við viljum fylgja þessu máli eftir. Er í rauninni óverðugt að tala í þessum anda um flugstöðvarbygginguna, jafnmikla áherslu og utanrrh. ríkisstj., fyrrv. formaður Framsfl., Ólafur Jóhannesson, hefur lagt á þetta mál. Það hefur vakið mikla athygli víða, að í þessum efnum skuli Sjálfstfl. geta betur treyst fyrrv. formanni Framsfl. en varaformanni Sjálfstfl. Sýnir það raunar betur en mörg orð að það er rétt, sem hæstv. forsrh. hefur stundum sagt, að varaformannssæti Sjálfstfl. er autt og bíður eftir því að það verði fyllt. Hér í þessari hv. deild eru tveir ráðh. sem buðu sig fram fyrir Sjálfstfl. fyrir síðustu kosningar, hæstv. landbrh. og hæstv. dómsmrh. Hæstv. dómsmrh. hefur í hópi sjálfstæðismanna einmitt fjallað sérstaklega um þau mál, er varða vestræna samvinnu, og skilur þess vegna kannske miklu betur en hæstv. forsrh. að á miklu ríður að þessi mál fari skaplega fram. Nú ætla ég ekki að biðja um neinar skýringar frá hæstv. landbrh. á því, hvað ráði hans atkvæði - hef satt að segja ekki áhuga á því - en vildi mega spyrja hæstv. dómsmrh. um hver afstaða hans sé í þessu máli með hliðsjón af þeim mörgu trúnaðarstörfum sem hann hefur gegnt varðandi þessi mál á vegum þingflokks Sjálfstfl. á umliðnum árum.



Herra forseti. Ég er fús til samkomulags við hæstv. forseta um að hægt verði að stilla umr. í hóf svo að menn geti gengið að snæðingi. En ég fæ ekki betur séð en hér séu dúkuð borð fyrir ákveðinn hóp þm. sem þegar sé sestur að snæðingi, svo að vitnað sé í fleyg orð hæstv. utanrrh. Ólafs Jóhannessonar, sem voru raunar mælt um aðra þm. en dúkuð eru borðin fyrir hér í dag, svo að mér finnst a. m. k. þeim ekkert liggja óskaplega mikið á að komast að öðrum snæðingi en þeim sem hér á að fara fram. Það var þörf ábending hjá hv. þm. Halldóri Blöndal, að í öllum þessum umr., sem hér hafa farið fram, hafa menn alveg gleymt sjálfstæðismönnunum sem eiga aðild að ríkisstj. Þeir hafa algerlega gleymst. En menn mega ekki gleyma því heldur, að í umr. eins og þessum og í afskiptum mála eins og hér er í á ferðinni greiða þeir hæstv. ráðh. ekki atkvæði varðandi efnisatriði málsins eða með hliðsjón af því, heldur greiða þeir atkvæði þá með eða móti eigin ráðherrastólum. Menn verða þá að virða þeim til vorkunnar þó svo þeir gangi í hverju málinu á fætur öðru gegn yfirlýstri stefnu sinni því að hæstv. ráðherrar kjósa þá ekki um málin, heldur stólana sem þeir sitja í. Annars held ég, herra forseti, að það hafi verið að bera í bakkafullan lækinn sú ræða sem hv. þm. Jóhann Einvarðsson flutti hér áðan. Hún var ekki honum né flokki hans til mikils sóma, a. m. k hef ég ekki áður í þessum umr. heyrt framsóknarmenn bera fyrrv. formanni Framsfl., hæstv. utanrrh., það á brýn að afstaða hans til tillagna um flugstöð á Keflavíkurflugvelli, sem fram hafa komið hér í deildum þingsins, mótist af sýndarmennsku. Hv. þm. Jóhann Einvarðsson er fyrsti þm. Framsfl. sem tekur svo mikið upp í sig að segja að till., sem byggist á sömu hugmynd og till. sem greidd voru atkvæði um í Ed. og hæstv. utanrrh. greiddi atkvæði sitt, sé sýndarmennskutillaga. Svo langt hafa jafnvel ekki Alþb.-menn gengið í þessum umr. að ásaka hæstv. utanrrh. um sýndarmennsku í þessu sambandi. Menn skulu gera sér grein fyrir að sú ásökun hittir jafnt hæstv. utanrrh. sem okkur stjórnarandstæðinga vegna þess að í þessu máli er hæstv. utanrrh. sammála okkur. Séum við ásakaðir fyrir flutning sýndarmennskutillögu, hversu alvarleg hlýtur sú ásökun þá ekki að vera á hendur hæstv. utanrrh., sem gegnir því starfi í erindum og í umboði þingflokks Framsfl. Rökstuðningur hv. þm. Jóhanns Einvarðssonar var líka sérkennilegur. Hann hélt því m. a. fram í ræðu sinni, að það þyrfti ekki að koma í veg fyrir að útboð gæti farið fram á flugstöðinni á þessu ári þó svo að ákvörðun um fjáröflun yrði ekki tekin fyrr en í árslok, en í sömu andránni taldi hann sérstaka nauðsyn á að ákvörðun um fjárútvegun yrði tekin fyrir áramótin svo að útboð drægist ekki langt fram á næsta ár. Þessi rökstuðningur gengur náttúrlega ekki saman, eins og kom fram hjá hv. þm. Ég get því miður ekki sagt eins og hv. þm. Geir Hallgrímsson, að ég líti svo á að yfirlýsing hv. þm. Jóhanns Einvarðssonar sé skuldbindandi fyrir Framsfl. í þessu máli. Hverjir hafa undirgengist meiri skuldbindingar en framsóknarmenn í málinu nú þegar? Það var varaformaður Framsfl. og þáv. utanrrh. flokksins sem átti allt frumkvæði að þessu máli þegar hann undirritaði samkomulagið við Bandaríkjastjórn 22. okt. 1974. Var það ekki nægileg skuldbinding fyrir Framsfl.? Það er núv. utanrrh., fyrrum formaður Framsfl., sem lýsti vilja sínum í Ed. þegar hann greiddi atkvæði till. sem hv. þm. Jóhann Einvarðsson kallar nú sýndarmennskutillögu. Var það ekki hér á árunum áður talin nægileg skuldbinding fyrir Framsfl. að slíkur maður talaði í hans nafni? Og það var hæstv. viðskrh. Tómas Árnason sem óskaði eftir því við okkur stjórnarandstæðinga um s. l. áramót, að við féllumst á að draga til baka till., sem við höfðum þá flutt um fjárveitingu á fjárlögum til flugstöðvarinnar, vegna þess að hann tók það sérstaklega fram, að Framsfl. og utanrrh. mundu undirgangast þá skuldbindingu, ef ég mætti segja svo, að láta málið ganga til afgreiðslu við afgreiðslu lánsfjáráætlunarinnar nú. Hvernig hefur verið við þá skuldbindingu staðið? Nei, hæstv. forseti, það er ósköp lítið hald í slíkum skuldbindingum sem menn hlaupa jafnharðan frá og á þær reynir. Öll framkoma Framsfl., að hæstv. utanrrh. einum undanteknum, í þessu máli hefur verið sú að færa fram sömu rök fyrir nauðsyn framkvæmdarinnar og við tillögumennirnir höfum gert. Þeir hafa lagt áherslu á að sú framkvæmd væri í anda þeirrar sannfæringar og þeirrar stefnu sem flokkurinn hefur gefið út. En þeir hafa jafnframt sagt eins og hæstv. viðskrh. sagði um s. l. áramót þegar á reyndi: Ég ætla ekki að standa við sannfæringu mína núna, ég ætla að gera það í vor. - Síðan, þegar að því kom að hann þurfti að greiða atkvæði, hljóp hann af þingi einum degi áður en hann hafði ástæðu til til þess að sleppa við atkvgr. Svo segja menn eins og hv. þm. Jóhann Einvarðsson sagði hér áðan eftir sinn prýðilega rökstuðning: Mín sannfæring er sú, að flugstöðin skuli byggð. Ég ætla ekki að standa við sannfæringu mína núna. Ég ætla að standa við hana í haust. Það er hins vegar nokkuð lærdómsríkt fyrir þá Alþb. menn að geta vitnað til þess, að ítrekað skuli það henda hér á Alþingi Íslendinga í málum eins og þessum, þar sem eigast við annars vegar 49 þingmenn annarra flokka en Alþb. og hins vegar 11 Alþb.-menn, að af 60 þingmönnum skuli 11 mynda meiri hluta hér á Alþingi, en 49 skoðast sem minni hl. Það skyldi nú ekki vera að það væri til þess ætlast, áður en allt of langt um líður, að hv. þm. Alþb., og þá ekki síst sá sem situr nú beint á móti mér, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, verði látnir borga dálítið fyrir þennan greiða - eða öllu heldur ekki þeir, heldur almenningur í þessu landi og þá einkum og sér í lagi launafólkið? Ætli ýmsir aðilar í ríkisstj., m. a. þeir sem minnst hafa nálægt þessum umr. komið, þykist ekki geta gert nokkurt tilkall til þessara 11 þm. um fórnir, ekki af þeirra hálfu, heldur af hálfu launþega í landinu, fyrir það sem Alþb.-menn hafa fengið fram við þessa afgreiðslu?



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég vildi aðeins undirstrika og vekja athygli á því sem fram kom í ræðu frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., hv. 1. þm. Vestf., þar sem hann fór með upplýsingar sem fram komu á nefndarfundi í morgun. Þar var deildarstjóri varnarmáladeildar utanrrn. mættur og upplýsti að 6 mánuðir væru frá því að ákveðið væri útboð vegna flugstöðvarbyggingar þar til hægt væri að hefja framkvæmdir. Ef þetta er skoðað með tilliti til þeirrar reynslu, sem við höfum nú af þeim þm. sem segjast vilja standa að byggingu, með tilliti til þeirrar reynslu, sem við höfum af meiri hluta Alþingis við afgreiðslu fjárlaga og lánsfjáráætlunar, þá skulum við gera okkur grein fyrir því, að það er ekki verið að fresta ákvörðun til næstu áramóta ef núv. ríkisstj. situr þá. Það er verið að fresta ákvörðun fram á næsta vor. Það hvarflar ekki að neinum þm. að lánsfjáráætlun verði þá til afgreiðslu fyrr en nú er og eins og verið hefur. Það er því mikil þversögn í því að koma hér upp og segjast vera samþykkir því, að flugstöðin verði byggð, og greiða atkvæði gegn þeirri till., sem flutt hefur verið, og þar með gera sitt til að fresta afgreiðslu þessa máls - hversu lengi veit enginn.



Herra forseti. Ég geri eftirfarandi grein fyrir atkv. mínu: Með því að hér er um brýna þjóðnauðsynlega framkvæmd að ræða, allar áætlanir, teikningar og útboðsskilmálar eru fyrir hendi, öllum undirbúningi er lokið og frestun ákvörðunar um málið stefnir byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli í hættu, svo að ekki verður séð fyrir hvenær sú framkvæmd verður að veruleika, segi ég já.



Herra forseti. Fyrir hönd þm. Framsfl. hér í deildinni vil ég taka eftirfarandi fram: Aðalfundur miðstjórnar Framsfl., sem haldinn var 3.–5. apríl s. l., lýsti stuðningi við byggingu nýrrar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli, enda er það forsenda fyrir aðskilnaði hers og þjóðar sem Framsfl. leggur höfuðáherslu á. Við myndun þeirrar ríkisstj., sem nú situr, samþykktu þingflokkur og framkvæmdastjórn Framsfl. hins vegar að ekki yrði ráðist í framkvæmdir við flugstöðvarbyggingu á Keflavikurflugvelli nema með samkomulagi allrar ríkisstj. Framsfl. mun vinna að því, að samkomulag náist í ríkisstj. um byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Slíkt samkomulag liggur enn ekki fyrir. Því er ekki tímabært að ákveða nú lántöku vegna byggingar flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli og því segi ég nei.



Herra forseti. Með vísan til samþykktar miðstjórnar Framsfl. í þessu máli og með því að draga af henni rökrétta ályktun segi ég já.



Herra forseti. Fyrir löngu hefði átt að vera komin ný flugstöð á Keflavíkurflugvelli og þar með venjulegt farþegaflug aðgreint frá herstöðinni. Það má vel vera að flugstöðin sé of stór samkv. nýjustu teikningum eins og flugið er núna. Það þarf að endurskoða svo og að kostnaðarhlutdeild Bandaríkjamanna í byggingunni verði miklu meiri. Ég segi já.



Herra forseti. Ein helsta röksemdafærsla Alþb. gegn lántöku til undirbúnings smíði flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli var einfaldlega sú, að fjármagn skorti til innlendra flugvalla, öryggistækja og annars búnaðar. Ég fellst á röksemdafærslu Alþb. að því leytinu að allan þennan búnað skortir. Þess vegna segi ég já.



Herra forseti. Ég tel hvorki ástæðu til að setja hér hámark á að tekjur Erfðafjársjóðs megi ekki fara yfir 6 millj. kr, né ákvæði um að það, sem umfram kann að innheimtast á þessu ári af erfðafjárskatti, renni í ríkissjóð. Ég tel að Erfðafjársjóður eigi að fá allar þær tekjur sem innheimtast, og mér finnst það sérstaklega viðeigandi á ári fatlaðra að klípa ekki af þessum tekjum og láta renna í ríkissjóð, og því segi ég nei.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir minni afstöðu til þessa frv., sem er um framlengingu á olíugjaldi til fiskiskipa. Ég þarf því ekki að hafa um það mörg orð nú, en eins og fram kemur á þskj. 618 varð sjútvn. þessarar hv. deildar ekki sammála í afstöðunni til frv. Við þrír nm. leggjum til að frv. verði fellt. Það eru hv. þm. Pétur Sigurðsson og Halldór Blöndal ásamt mér. Þar er nú fyrst til að taka, að það er auðvitað óhæfa að vera að afgreiða mál sem þetta þegar komið er undir lok vetrarvertíðar. Hér er um að ræða ákvæði sem átti að taka gildi um s. l. áramót. Vissulega er þetta ekki í fyrsta skipti sem mál sem þetta dregst á langinn, en þó hygg ég að þetta sé með því lengsta sem dregist hefur að ákvarða í máli sem þessu. Það hefur komið fram í umr. um þetta mál, ekki bara núna í sambandi við þetta frv., heldur og oft áður, að almennt eru menn sammála um að þessi gjaldtaka sé raunar með öllu óhæf. Hæstv. sjútvrh. hefur þrívegis fylgt úr hlaði frv. um olíugjald og í öll skiptin hefur hæstv. ráðh. talað gegn gjaldinu í því formi sem það nú er og hefur verið. Fyrst þegar hæstv. ráðh. lagði fram frv. eftir að hann tók við embætti sjútvrh, var það um lækkun úr 7.5% í 2.5%. Síðan hefur þetta hækkað aftur í meðförum hæstv. ráðh. og ríkisstj. og er nú í 7.5%, eins og það var þegar hæstv. ráðh. tók við. Þarna skýtur auðvitað skökku við. Þegar hæstv. ráðh., sem frv. flytur talar svo eindregið gegn því, sem gerst hefur í þrjú skipti, er með öllu óskiljanlegt hver kúvending hæstv. ráðh. er frá því að hann talar fyrir frv. og þar til hann leggur til og leggur blessun sína yfir að það verði samþykkt. Sama á og við um hv. þm. Garðar Sigurðsson, formann sjútvn., því hann hefur í öll skiptin, sem frv. af þessu tagi hefur verið til meðferðar hér á Alþingi, fordæmt það hinum hörðustu orðum og talið það óskynsamlegt á allan hátt, en á sama hátt og hæstv. ráðh. alltaf greitt atkvæði með því, að málið næði fram að ganga. Þetta er auðvitað með öllu óskiljanlegt. Þó ekki sé meira sagt er öllum þeim, sem eru með vísitölugreind fyrir ofan meðallag, óskiljanlegt að menn skuli haga sér með þessum hætti, hvort sem um er að ræða hæstv. ráðh. eða hv. þm. formann sjútvn. Ég minnti á það hér, bæði í okt. s. l., þegar sams konar frv. var hér til umræðu, svo og við 1. umr. þessa máls nú, að þarna skyti ekki hvað síst skökku við í ljósi þess að hæstv. sjútvrh. lofaði að beita sér fyrir því á s. l. vori - þegar vestfirskir sjómenn áttu í kjaradeilu lofaði hann vestfirskum sjómannasamtökum því - að þetta olíugjald yrði lækkað og með öllu afnumið. Það er að vonum að sjómannasamtökunum þyki leitt að ekki skuli vera hægt að byggja á loforðum ráðamanna, ekki síst hæstv. ráðh., og að þeir skuli ganga þvert gegn þeim loforðum sem gefin eru. Með nál. eru birt tvö fskj. Annars vegar er fskj. I. Það er yfirlýsing frá stjórn Sjómannafélags Ísfirðinga þar sem þetta er rakið frá þeirri deilu, sem ég áður nefndi, og bent á hver loforð hæstv. ráðh. gaf sjómönnum á Vestfjörðum. Raunar á það ekki einungis við um sjómenn á Vestfjörðum. Það hefði að sjálfsögðu gilt um alla sjómannastéttina þó að loforðið hafi verið gefið vestfirskum sjómönnum. Ekki þarf fram að taka að sjómannasamtökin hafa frá fyrstu tíð verið andvíg þessari gjaldtöku í því formi sem hún er. Þau hafa mótmælt henni og margítrekað þau mótmæli sín og síðast á þingi Sjómannasambands Íslands á s. l. hausti. Þar voru samþykkt eindregin og harðorð mótmæli gegn áframhaldandi olíugjaldi í því formi sem það nú er og eins og þetta frv. gerir ráð fyrir að það verði. Einnig er birt sem fskj. í nál. bréf frá Sjómannasambandi Íslands, undirskrifað af formanni þess, Óskari Vigfússyni, þar sem enn eru ítrekuð mótmæli sjómannasamtakanna við þessari gjaldtöku. Það er því ljóst að frv. sem þetta verður einungis til þess að auka þann ófrið sem verið hefur milli sjómanna og stjórnvalda um þetta mál, ekki síst í ljósi þeirra loforða sem hæstv. sjútvrh., að ég hygg í nafni allrar hæstv. ríkisstj., gaf í sambandi við lausn sjómannadeilunnar á Vestfjörðum. Ég skal ekki, herra forseti, fara öllu fleiri orðum um þetta mál. Mín afstaða hefur verið ljós. Við þessir þrír nm. í sjútvn. leggjum eindregið til að frv. verði fellt þannig að það nái ekki fram að ganga, en lýsum okkur reiðubúna að kanna allar hugsanlegar leiðir til að breyta þessu fyrirkomulagi. Við teljum, eins og við höfum áður lýst yfir, að vissulega sé rekstrarvandi útgerðarinnar mikill vegna sívaxandi olíuhækkunar, en þann vanda eigi ekki að leysa með því að rýra kjör sjómanna einna saman. Það hlýtur að vera í þessu tilfelli eins og í sambandi við aðrar olíuverðshækkanir að þar eigi þjóðarheildin að taka á sig byrðar, en ekki þessi eina stétt, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir að verði.



Herra forseti. Alþfl. hefur talað gegn olíugjaldi. Ég hef ekki tölu á því hversu oft hv. þm. Alþfl. hafa snúist í olíugjaldsmálinu. Hvenær byrjaði olíugjaldið? 2. mars 1979. Þá var sjútvrh. núv. formaður Alþfl. Hann gerði það með stuðningi sinna félaga að lögum. Síðan hefur hv. þm. Karvel Pálmason hamast á þeim eftir mætti, sem er sem betur fer lítill. Það hvimleiðasta við meðferð þessa máls hér í hv. Alþingi að mínum dómi er að sífellt hafa menn fundið að þessu fyrirkomulagi þó að þeir hafi ekki enn þá komið auga á neina betri aðferð. Þess vegna höfum við, sem skiljum þennan vanda, metið það í rauninni nauðsynlegt eins og á stendur, á meðan annað kemur ekki í staðinn, að samþykkja gjaldið. Eins og nú stendur á getum við raunar ekki annað gert vegna þess að gjaldið er afturvirkt frá áramótum. Yfirleitt er varla sæmandi að hafa þennan hátt á við meðferð slíkra mála, að láta frv. koma svo seint sem í fjórða mánuði þó þau eigi að gilda sem lög frá áramótum. En það er komið sem komið er og við gátum varla afgreitt þetta fyrr frá nefndinni. Þar hef ég notið góðrar samvinnu við alla nm. Þó að n. hafi klofnað í afstöðu til málsins væri rangt að segja að nm. hefðu með nokkrum hætti reynt að tefja fyrir afgreiðslu þessa máls. Hæstv. ráðh. talaði fyrir olíugjaldinu síðari hluta ársins 1980 og fann þá gjaldinu ýmislegt til foráttu. Það höfum við tekið undir að ýmsu leyti. Það hefur verið í mörg horn að líta í meðferð mála og kannske ekki unnist tími til að finna lausn á þessu. En ég vil mælast til þess, að þess verði freistað, þegar annir verða minni og fer að líða á vorið, að hugsa upp aðra lausn sem sé aðgengilegri. Sannleikurinn er sá, að föst prósenta af þessu tagi í olíugjald kemur afar misjafnlega niður. Það er hugsanlegt og raunar staðreynd að sum fiskiskip þurfa lítinn sem engan olíukostnað að greiða af sínum veiðum með 7.5% gjaldi af aflaverðmæti. Þannig getur staðið á og hefur staðið á hjá ýmsum að þeir þurfa litlu til að kosta til að keyra skip sín á olíu. Ég er ekki heldur viss um að það væri rétt að greiða olíuna niður til fiskiskipa með jafnri niðurgreiðslu. Það hefur líka sina ókosti. Það hvetur ekki til sparnaðar. En þarna þurfum við að hugsa upp leið sem yrði til bóta. Annar galli við meðferð þessa máls hér í þinginu finnst mér einnig vera að það hefur verið hringlað býsna mikið með þetta og á tímabili fannst manni þetta fylgja Rotterdam-verðinu á hverjum tíma. Það er afleitt. Um það gat ég í ræðu þegar þetta mál var til afgreiðslu síðast. Þetta er nú í sjöunda skipti sem við fjöllum um þetta mál í deildinni og við höfum þar allmikla æfingu og ástæðulaust að fjölyrða um þetta. - En mér finnst alveg óþarfi fyrir hv. þm. Karvel Pálmason að býsnast svo mjög yfir þessu máli. Flokksbræður hans hafa hvað eftir annað verið með olíugjaldi og einnig á móti, eftir því hvernig vindurinn blæs hverju sinni. Það er ekki mjög stórmannleg málsmeðferð. Herra forseti. Við í 2. minni hl. sjútvn. - það er nú ekki svo vel að hæstv. ríkisstj. hafi meiri hl. í nefndinni - höfum rætt þetta mál á fundum okkar og leggjum til að það verði samþykkt. Undir það nál. á þskj. 619 skrifa Garðar Sigurðsson, Halldór Ásgrímsson og Páll Pétursson. Hv. þm. Karvel Pálmason gat um fylgiskjöl, yfirlýsingu frá Sjómannafélagi Ísfirðinga og bréf frá Sjómannasambandi Íslands, sem hefði kannske verið rétt að lesa frá orði til orðs þannig að betur skildist hvað þar stendur. En það stoðar ekki að geta þess, að nú vitum við það í n., eftir að hafa fengið til okkar ágætan mann á fund okkar í dag, Ingólf Ingólfsson, að fulltrúar sjómanna létu þetta kyrrt liggja að þessu sinni við ákvörðun fiskverðs í vetur.



Herra forseti. Ég vil láta það koma fram, að ég stóð ekki að neinu nál. í þessu máli. Ástæðan fyrir því er að ég komst ekki á fund n. þegar málið var afgreitt fyrr en eitthvað 15 mín. eftir að n. kom saman og þá var búið að ganga frá afgreiðslu málsins. Það kom fram hjá formanni n. áðan, að ríkisstj. ætti ekki meiri hl. í n. Ég sé heldur enga ástæðu til þess, að þó ríkisstj. eigi ekki meiri hl. í þessari n. noti þm. sér meirihlutaaðstöðu til að tefja fyrir málum ríkisstj. Ég fyrir mitt leyti vil ekki gera mig sekan um það. Að því leyti til skiptir ekki höfuðmáli hvort ríkisstj. hefur meiri hl. í n. eða ekki ef hún hefur sitt stuðningslið til þess að koma málum fram. Þó að ég sé á margan hátt andvígur afstöðunni til þessa máls er það skylda þm. að greiða fyrir málum, en leggjast ekki á þau. Ég vil líka að fram komi að hringlað hefur verið mjög með þetta olíugjald til og frá að ástæðulausu - fyrir u. þ.b. ári sérstaklega með því að lækka það þá verulega og hækka það svo aftur í næstu umferð um 200%. Ég hygg að það hefði verið hyggilegra að halda því óbreyttu og hafa sveiflurnar minni. Þegar þetta gjald fyrst kom á var hins vegar litið á það sem bráðabirgðaráðstöfun og þá voru ekki skiptar skoðanir um að líta þannig á málið, en þar sem þróunin hefur orðið slík sem við vitum, að olían hefur sífellt farið hækkandi samfara því sem stjórnvöld hafa orðið að grípa til margvíslegra ráðstafana í að takmarka veiðar skipa og draga þannig úr tekjum bæði útgerðar og ekki síður sjómanna í því sambandi, hef ég og fleiri varpað fram þeirri hugmynd, að hér ætti að leita annarra úrræða með því að leggja einhvern sameiginlegan skatt á. Ég gæti fyrir mitt leyti vel fallist á það sem málamiðlun að hluti af þessum kostnaði væri lagður á í formi einhvers slíks gjalds, en stærri hlutinn yrði aftur tekinn með sameiginlegum skatti til að lækka þennan olíukostnað. Á s. l. hausti kom það fram á þessu þingi í nál. okkar stjórnarandstæðinga, að við værum reiðubúnir til samstarfs við stjórnina um að finna einhverja slíka lausn. Hæstv. sjútvrh. hefur ekki viljað ljá á því máls þrátt fyrir marggefnar yfirlýsingar sínar um að hann væri á móti olíugjaldi í þeirri mynd sem það er lagt á og hér er lagt til að gert verði. Þrátt fyrir allar þessar mörgu yfirlýsingar heldur hann áfram að leggja þetta gjald á með þeim hætti sem við erum andvígir. Það er því hans sök eða ríkisstj. að engin tilraun hefur verið gerð til breytinga í þessu efni. Ég tek alveg undir þá gagnrýni formanns n. og hv. þm. Karvels Pálmasonar að það er auðvitað mjög ámælisvert hversu seint þetta frv. er á ferðinni, þegar svo langt er liðið á vertíðina. Ég tel að með þessu fyrirkomulagi sé þetta gjald sett á á ábyrgð þeirra þm. sem ríkisstj. styðja. Hæstv. sjútvrh. eða ríkisstj. hafa vafalaust fengið umboð stuðningsmanna ríkisstj. að gefa þetta fyrirheit við fiskverðsákvörðunina og þá er það þeirra að standa við það. Ég tek alveg undir það, að útgerðin þarf á þessu fjármagni að halda og þó meira væri. Því óskaði ég eftir því við formann n., að hann fengi skriflega yfirlýsingu frá oddamanni yfirnefndar Verðlagsráðs um hvort þetta gjald hafi verið ein af forsendum þess, að samningar tókust um fiskverð milli oddamanns, sem er fulltrúi ríkisvaldsins, og fulltrúa seljenda og kaupenda. Það kemur fram í bréfi oddamanns, sem er dagsett 2. apríl: „Vegna fyrirspurnar skal tekið fram að við ákvörðun fiskverðs frá 1981 var bókað í fundargerð yfirnefndar Verðlagsráðs sjávarútvegsins að forsenda verðákvörðunar væri að olíugjald til fiskiskipa yrði 7.5% af skiptaverði.“ Við afgreiðslu verðákvörðunar lá fyrir samþykkt ríkisstj. um þetta efni. Ríkisstj. skuldbindur sig til þess að lögfesta þetta olíugjald. Ríkisstj. óskar ekki eftir að hafa neitt samráð eða samstarf við stjórnarandstöðuna í þessum efnum. Því er stjórnarandstaðan á engan hátt bundin af því að verða við þessu erindi. Hins vegar treysti ég ekki hæstv. ríkisstj. til að standa við það fyrirheit að bæta útgerðinni þetta peningalega upp nema þetta frv. verði samþykkt eins og það liggur nú fyrir því þetta hefur í raun verið í gildi frá 1. jan. s. l. Ég mun því ekki greiða atkvæði fyrir mitt leyti á móti þessu frv. þó að ég telji mig á engan hátt skuldbundinn til að styðja það og gæti þess vegna með tilliti til skoðunar minnar á málinu greitt atkvæði á móti., Þar sem svo langt er liðið á vertíðina og þessi skuldbinding er gefin við fiskverðsákvörðun vil ég ekki greiða atkvæði gegn frv., þó að ég geti efnislega algjörlega verið samþykkur því nál. sem hv. þm. Karvel Pálmason talaði fyrir.



Herra forseti. Hv. frsm. 1. minni hl., Karvel Pálmason, var hér með ýmsar fullyrðingar sem mér sýnist ég verði að leiðrétta. Það sama kom einnig fram í áliti þessa minni hl., á miðri síðu nokkurn veginn. Þar segir: „loforð ráðherra sem gefin voru“ um afnám olíugjalds o. þ. h. í sambandi við kjaradeilu sjómanna á Ísafirði. Ég er hér með afrit af þeim loforðum sem ég gaf, skrifuð til sáttasemjara og lesin upp fyrir sjómenn á Ísafirði. Hver voru þessi loforð? Í fyrsta lagi var loforð um frítt fæði. Þar segir með leyfi forseta: „1. Ég tel rétt að deiluaðilar sendi stjórn Aflatryggingasjóðs bréf þar sem óskað sé eftir ýmsum lagfæringum, m. a. um samræmingu tveggja efstu flokkanna og að nýr flokkur verði stofnaður vegna útileguskipa sérstaklega. Athugun á slíkum breytingum er þegar hafin. Að því er ég best veit er þó þörf lagabreytinga. Fyrir slíkum lagabreytingum mun ég beita mér eins og frekast verður talið fært.“ Hvernig hefur þetta verið efnt? Þetta er komið til framkvæmda og meira að segja látið ná aftur fyrir sig, sem þó er ekki lofað í þeim orðum sem hér eru sett á blað og voru lesin. Hins vegar mun hæstv. menntmrh., þegar hann gegndi störfum fyrir mig, hafa talið að þetta ætti að gilda frá 1. júní og ég lét það vera svo. Það var satt að segja ekki með samþykki stjórnar Aflatryggingasjóðs. Það var raunar gert þvert gegn tillögum hennar. „2. Frívaktavinna. Ég er tilbúinn að skipa menn í nefnd með deiluaðilum til að kanna og leggja mat á vinnuálag og vinnutíma sjómanna á Vestfjörðum. Við þá athugun yrði tekið mið af vökulögum, samningsbundnum frítímum sjómanna og vinnuálagi sjómanna í öðrum landshlutum.“ Þetta var ekki talið nauðsynlegt þegar málið var rætt og mér sagt að þetta yrði kannað á vegum sjómannasamtakanna sjálfra. Því hefur ekki verið kallað eftir manni frá mér í þessa athugun. „3. Lögskráning. Ég hef og mun leggja áherslu á að frv. það, sem er þegar komið til nefndar í Ed. Alþingis, verði afgreitt á þessu þingi.“ Það var gert. Frv. var afgreitt. „4. Réttur sjómanna til launa í veikinda- og slysatilfellum. Ég hef og mun áfram leggja á það ríka áherslu að frv. það, sem komið er til nefndar í Nd. Alþingis um breytingu á 18. gr. sjómannalaga, verði afgreitt á þessu þingi.“ Þetta var afgreitt og er komið til framkvæmda. Ég leyfi mér því að fullyrða að öll þau loforð, sem ég gaf sjómönnum á Vestfjörðum í sambandi við kjaradeiluna þar og að mér snúa, hafi verið efnd, enda segja sjómenn í sinni yfirlýsingu ekkert um loforð. Þeir tala um skýlausa yfirlýsingu mína um að leita eigi annarra leiða með olíugjaldið. Hins vegar hefur hv. þm. leyft sér að snúa þessu þannig í því áliti, sem hann lætur frá sér fara, og í orðum sínum hér, að um skýlaust loforð ráðh. sé að ræða, eins og hann orðaði það áðan. Ég þarf út af fyrir sig ekkí að fara mörgum orðum um þetta olíugjald. Ég hef sagt hvað eftir annað að ég vilji leita annarra leiða til að mæta vaxandi olíukostnaði fiskiskipa og hefur sleitulaust verið að því unnið. Ég hef hinsvegar sagt hér hvað eftir annað, að ég vil og tel rétt að það verði gert með samkomulagi við aðila þessa máls, en ekki gegn þeim. Ég hef einnig lýst þeirri nefnd, sem að þessum málum hefur starfað og fundum, sem hún hefur átt og ekki náð samstöðu. Ég hef sjálfur átt fundi með þessum aðilum. Ég hef rætt við fulltrúa sjómanna og útgerðarmanna, bæði í sambandi við fiskverðsákvarðanir og fleira, um aðrar leiðir til þess að mæta olíukostnaði. Ég hef ekkert farið leynt með það, að ég tel koma til greina að greiða a. m. k. hluta af olíukostnaði af óskiptu. Við það hafa sjómenn ekki heldur viljað sætta sig. Ég hef einnig sagt að mér sýnist vel koma til greina að athuga þá leið, sem meiri hl. nefndarinnar benti á við olíugjaldsákvörðun á undan þessari, að afla sérstakra tekna til að greiða að einhverju leyti niður olíu. Þetta hef ég rætt við hlutaðeigandi aðila. En staðreyndin er sú, að þeir eru ekki heldur sammála um það. Þetta mál er því í athugun. Mín afstaða til þessa máls er ekkert breytt, en staðreyndin er sú, að stundum er erfitt að afnema það, sem sett er í lög, þótt vitlaust sé. Það gerði hv. núv. formaður Alþfl., og hv. þm., Alþfl.-maðurinn Karvel Pálmason, mælir nú mjög gegn þeirri tilhögun sem hann kom á. Ég vil hins vegar segja þetta út af því sem hv. 1. þm. Vestf. sagði áðan: Ég hef sannarlega ekki gleymt tilboði hv. þm. og fleiri að aðstoða við öflun tekna til að greiða niður olíugjald eftir öðrum leiðum. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að það mál sé rætt, eins og ég hef sagt við hagsmunaaðila. En það er ekki öll nótt úti enn. Vel má vera að ég óski eftir aðstoð hv. þm. og fleiri til að leysa slíkt mál. Ég tel vel koma til greina að skoða það, ekki síst með enn hækkandi olíuverði.



Herra forseti. Hv. þm. Garðar Sigurðsson sagði áðan að fulltrúar sjómanna hefðu látið þessa verðákvörðun í ljósi 7.5% olíugjaldsins kyrra liggja. Nauðsynlegt er þá að skjalfest verði í umræðum svar Sjómannasambands Íslands eða forseta þess við fyrirspurn minni. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Vegna fyrirspurnar þinnar um afstöðu Sjómannasambands Íslands til laga um 71/2% olíugjald til fiskiskipa vill stjórn sambandsins taka fram eftirfarandi: Á 12. þingi SSÍ var samþykkt af þingheimi að mótmæla harðlega þá fram komnu frv. til l. um 71/2% olíugjald til fiskiskipa. Í samræmi við ofangreinda samþykkt Sjómannasambandsþings hafa fulltrúar SSÍ bæði í Verðlagsráði svo og á öðrum stöðum, þar sem olíugjaldið hefur verið til umræðu, ítrekað þessi mótmæli. Þá viljum við taka fram, að þar sem nú liggur fyrir að löggjöf er væntanleg um endurnýjun á þessu gjaldi í tengslum við síðustu fiskverðsákvörðun, þá hefur það í engu breytt fyrri afstöðu okkar, og hefur henni verið komið á framfæri í Verðlagsráði.“ Þetta bréf er dagsett 23. mars s. l. Hér er því skýlaus yfirlýsing um það af hálfu sjómannasamtakanna, forseta Sjómannasambands Íslands, að þau hafi alfarið mótmælt þessu olíugjaldi í tengslum við núverandi fiskverðsákvörðun. Það er því rangt, sem hv. þm. Garðar Sigurðsson sagði hér áðan, að fulltrúar sjómanna í Verðlagsráði hafi samþykkt að láta þetta kyrrt liggja. Það er lágmark, a. m. k. þegar menn hafa séð skriflegar yfirlýsingar og staðfestingar, að fara rétt með. Hæstv. sjútvrh. ræddi um þau loforð sem hann hefði gefið í sambandi við lausn sjómannadeilunnar á Vestfjörðum á s. l. ári. Út af því vil ég víkja að því sem segir, með leyfi forseta, í yfirlýsingu frá stjórn Sjómannafélags Ísfirðinga, það er 3. mgr.: „Vill stjórnin minna á að við seinustu kjarasamninga gaf núv. sjútvrh., Steingrímur Hermannsson, forsvarsmönnum sjómannasamtakanna á Vestfjörðum skýlausa yfirlýsingu þess efnis, að það væri skoðun hans og stefna að olíugjaldið yrði alfarið fellt úr gildi, og mundi hann vinna að því með öllum tiltækum ráðum að svo yrði sem allra fyrst. Reyndin er sú, að sá hinn sami ráðh. hefur nú þegar beitt sér fyrir hækkun olíugjalds úr 2.5% í 7.5%.“ Þessi skýlausa yfirlýsing hæstv. ráðh. um að beita sér fyrir því að afnema olíugjaldið snerist við á þá leið, að hann beitti sér fyrir hækkun á því úr 2.5% í 7.5%. Er það ekki rétt eða vefengir hæstv. sjútvrh. þau orð stjórnar Sjómannafélags Ísfirðinga sem ég hef nú lesið? Er þetta lygi af þeirra hálfu eða er þetta rétt? Sé þetta rétt fer hæstv. sjútvrh. þveröfugt að, miðað við þá skýlausu yfirlýsingu sem hann gaf vestfirskum sjómönnum við lausn sjómannadeilunnar á s. l. ári. Menn geta ekki endalaust skotið sér undan því að vera ábyrgir orða sinna. Ég óska eftir því, að hæstv. ráðh. komi hér upp á eftir og segi til um hvort það er rangt hjá stjórn Sjómannafélags Ísfirðinga sem í þessari yfirlýsingu segir eða ekki. Það er ósköp einfalt fyrir hæstv. ráðh. að segja til um það. Nokkur orð út af því sem hv. þm. Garðar Sigurðsson sagði um olíugjaldið og raunar hæstv. sjútvrh. líka. Hæstv. sjútvrh. sagði að Kjartan Jóhannsson, núv. formaður Alþfl., hefði komið þessu á. Sat ekki hæstv. núv. sjútvrh. í ríkisstj. líka þá? Var hann andvígur því?

Nei.

Einmitt. Það er nefnilega það sem hefur gerst. Hæstv. ráðh. hefur frá upphafi lagt blessun sína yfir þetta gjald. Þó að hann hafi alltaf talað gegn því hefur hann alltaf greitt atkvæði með því og alltaf lagt til að það væri samþykkt. Samt þykist hann í orði kveðnu í ræðum hér á Alþingi vera á móti því. Þetta er nú til að státa af! Burt séð frá því, hvort núv. form. Alþfl., Kjartan Jóhannsson, gegndi embætti sjútvrh. þegar þetta gjald var sett á. breytir það í engu skoðun minni. Ég er á móti gjaldinu og ég hef aldrei staðið að því að samþykkja það og geri það ekki.



Herra forseti. Í sambandi við þetta mál vekur það náttúrlega fyrst athygli að enn einu sinni er Alþingi látið standa frammi fyrir gerðum hlut. Í 4. gr. frv. er talað um að lögin skuli þegar taka gildi og skuli ákvæði þeirra taka til fiskafla og hlutaskipta frá upphafi til loka árs 1981. Nú er sem sagt komið fram í aprílmánuð. Það liggur við að á hverjum einasta degi, sem þing kemur saman og mál eru afgreidd, séu til umræðu einhverjir pappírar frá ríkisstj. um að það eigi að fara aftur í tímann til að hafa fé af mönnum. Annað mál er nú til umræðu í fjh.- og viðskn. Nd. Það eru skattamálin, skattalagafrv. Ég hef t. d. spurnir af því, að þær nýju fyrningarreglur, sem þar er gert ráð fyrir, muni kosta eitt útgerðarfyrirtæki í Norðurlandskjördæmi vestra, kjördæmi hæstv. landbrh., um 47 millj. gkr. sem komi eftir á. Eftirtektarvert er um þær hugmyndir, sem þar eru varðandi það mál, að hugmynd ríkisstj. er fyrst og fremst að níðast á frumframleiðslunni, níðast á sjávarútveginum og þeim greinum iðnaðarins sem þurfa á mikilli fjárfestingu að halda, enda virðist sem það sé markvisst unnið að því af stjórnvöldum að koma í veg fyrir að atvinnufyrirtæki geti endurnýjað atvinnutæki sín, vélakost sinn, þó að það sé náttúrlega forsendan fyrir aukinni framleiðni, bættum lífskjörum og meiri nýtni. Það má tala um það langt mál og skal ég ekki gera það hér, nema leggja áherslu á að ég get ekki tekið undir með 4. þm. Suðurl. og sagt: Það er komið sem komið er - og þess vegna greitt atkvæði með frv. Ég álít að hæstv. ríkisstj. beri fulla ábyrgð á því, sem hér fer fram, og get ekki fallist á það í aprílmánuði að greiða atkvæði með gjaldi sem á að gilda frá 1. jan. Ég get út af fyrir sig tekið undir það, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði áðan, og má vera að ámælisvert sé að reyna ekki að koma frekar til móts við hans sjónarmið og sitja hjá við atkvgr. um þetta mál. En kjarni málsins er náttúrlega sá, að hæstv. sjútvrh. hefur ekki leitað eftir samkomulagi við stjórnarandstöðuna um að koma þessum málum í annað horf. Það er viðurkennt af öllum að olíugjaldið, eins og það er lagt á, hefur margvíslega galla og í rauninni er enginn samþykkur þessari gjaldtöku eins og hún er. Þess vegna hefði verið skemmtilegra að þetta mál hefði borið öðruvísi að og áhersla hefði verið lögð á að reyna að koma hér annarri skipan á. Út af þeim ummælum hæstv. sjútvrh., að við höfum farið rangt með eða gert honum upp sakir, vil ég aðeins segja það, að ég var ekki viðstaddur viðræður Sjómannafélags Ísfirðinga og hæstv. sjútvrh. og get þess vegna ekki borið sjálfur vitni um það sem fram fór, en sem fskj. með nál. okkar er yfirlýsing frá stjórn Sjómannafélags Ísfirðinga, undirrituð af formanni þess, Gunnari Þórðarsyni, og af einhverjum ástæðum ber þessu bréfi ekki saman við það sem hæstv. sjútvrh. sagði. Ef rifjaðar væru upp ýmsar yfirlýsingar ríkisstj. og loforð og notaðar sem mælikvarða á það, hvor hefði rétt fyrir sér í þessum efnum, hæstv. sjútvrh. eða Sjómannafélagið fyrir vestan, er enginn vafi á að allir mundu hallast á þá sveifina að trúa fremur sjómönnunum. Ég get tekið sem dæmi eitt: Hér átti að ræða í dag lánsfjáráætlun ríkisstj. Hæstv. forsrh. hafði við orð þegar hann talaði fyrir þeirri áætlun, að verðbólgan hér á landi mundi verða um 40% frá upphafi til loka árs. Þó lá fyrir að þeir menn, sem unnu þessa áætlun, gerðu ráð fyrir því og hafa spáð því, að verðbólgan verði yfir 50%. Og hvorum eigum við svo að trúa fremur varðandi verðbólguþróunina á þessu ári, sérfræðingum Þjóðhagsstofnunar eða einstökum ráðherrum? Raunar bera blaðafregnir með sér að þessi hæstv. ráðh. hafi sagt fyrir austan fjall að verðbólgan yrði ekki nema 35%.  Herra forseti. Eins og þessi mál eru vaxin held ég að ég verði að trúa frekar sjómönnunum fyrir vestan.



Herra forseti. Það er býsna langt síðan, við í hv. n. afgreiddum þetta mál frá okkur með heiðri og sóma. Það hefur ekki staðið á okkur að koma þessu máli áfram. Það er líklega orðin vika síðan við gengum frá þessu og það hefur ekki sést á dagskránni fyrr en nú. Ég er ekki einn af þeim sem velgja þennan ræðustól úr hófi, herra forseti, og ég skal vera mjög stuttorður. Þrátt fyrir að ég hefði kannske fulla ástæðu til að segja nokkur vel valin orð í tilefni af ræðu hv. þm. Karvels Pálmasonar ætla ég að láta það kyrrt liggja að sinni. Hann bar sig listilega í þessum stól áðan, aldrei þessu vant, og það var svo áberandi dagsetningin sem hann las, sem sagt 23. mars 1981. Það mætti halda að textinn, sem maður les undir dagsetningunni á þessu bréfi, sem hann er nýbúinn að panta til sín vegna afgreiðslu málsins núna, fjallaði um álit Sjómannasambandsins í okt. í fyrra, því þá var þing Sjómannasambandsins hið tólfta í röðinni haldið. Ég vil aðeins minna á þetta og þarf raunar ekki að vera að tönnlast neitt á því meir. En það, sem ég lét út úr mér í minni stuttu tölu áðan, voru orð fulltrúa sjómanna í Verðlagsráði og yfirnefnd, sem hann mælti við okkur á fundi í dag, 13. apríl. Það heyrðum við allir sem vorum þar við borðið. Ég trúi því ekki, að nokkur sé að reyna að snúa út úr því, sem hann sagði þar, eða efast um að ég hafi greint rétt frá.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þetta mikið, en ég vona að mér sé ekki legið á hálsi fyrir að bera af mér það sem hér er gefið í skyn, að ég fari með ósannindi, ef ekki lygar, úr þessum stól. Ég las upp áðan þau loforð sem ég gaf. Ef hv. þm. trúir því ekki getur hann spurt ríkissáttasemjara að því. Hann fór með þau skrifleg frá mér og las þau upp á fundi á Ísafirði. Ég átti fund með fulltrúum sjómanna á Ísafirði einu sinni þegar þeir komu á skrifstofu til mín. Þeir vildu fá að vita skoðun mína á olíugjaldinu, sem ég hafði hvað eftir annað gefið yfirlýsingar um að ég teldi vera vafasamt og bæri að teita að öðrum leiðum. Ég lít svo á að þeir séu að vísa til þess, enda kemur það greinilega fram. Það er allt annað yfirlýsing um skoðun og stefnu eða loforð um að afnema. Ég upplýsti þessa menn um það, að ég vildi breyta olíugjaldinu, og sagði þeim hvaða leiðir ég teldi koma til greina. Ég er satt að segja ekkert viss um að þeir hafi verið sérstaklega hrifnir af því að taka olíugjaldið af óskiptu. Þeir sögðu ekkert um það, en sjómenn hafa yfirleitt lagst gegn því að taka það af óskiptu líka. Þarna ber því á milli. Ég sé ekki betur en að það, sem sjómannasamtökin segja um yfirlýsingu mína um skoðun og stefnu, sé rétt. Það er nákvæmlega það sem ég hef sagt úr þessum ræðustól. Hins vegar leyfir hv. þm. sér, að vísu undir rós, í áliti 1. minni hl. að gefa í skyn að ég hafi lofað þessu. Því, sem hann bar upp á mig, sný ég á hann.



Herra forseti. Það er engin ástæða til þess fyrir okkur stjórnarandstæðinga að neita því að ræða þetta mál allítarlega þegar hæstv, sjútvrh. og stjórnarliðar halda hér uppi gegndarlausu málþófi. Það er alveg ástæðulaust að skorast undan því að ræða við þessa menn hér ef þeir vilja eyða tímanum í það og telja ekki nógu langt um liðið frá því að þetta frv. átti að vera orðið að lögum miðað við allar forsendur. Það virðist vera að hæstv. sjútvrh. og formaður sjútvn., hv. þm. Garðar Sigurðsson, telji að enn þurfi að eyða tíma frekar svo að málið nái ekki fram að ganga. Hv. þm. Garðar Sigurðsson sagði að þessi samþykkt, sem ég las hér upp, frá Sjómannasambandi Íslands væri frá þingi þess í haust. Það er rétt, hluti samþykktarinnar er frá því í haust. En ég vil biðja hv. þm. Garðar Sigurðsson að hlusta nú vel. Hann hefur örugglega lesið þetta, en menn virðast ekki alltaf vilja hafa það sem sannara reynist. Í lokakafla bréfs Sjómannasambands Íslands, sem er undirskrifað af forseta þess, Óskari Vigfússyni, segir orðrétt, með leyfi forseta, og nú bið ég hv. þm. Garðar Sigurðsson að taka eftir: „Þá viljum við taka fram, að þar sem nú liggur fyrir að löggjöf er væntanleg um endurnýjun á þessu gjaldi í tengslum við síðustu fiskverðsákvörðun, þá hefur það í engu breytt fyrri afstöðu okkar, og hefur henni verið komið á framfæri í Verðlagsráði.“ Hvað segir þetta? Þetta bréf er dagsett 23. mars, þegar verið er að fjalla um þetta frv. sem við nú ræðum hér í þinginu. Eiga þá þessi mótmæli ekki við um þetta frv. eins og hin fyrri, sem hv. þm. Garðar Sigurðsson og hæstv. ráðh. hafa talað hér gegn, en greiða atkvæði með? Jú, það er einmitt sérstaklega tekið fram í þessu bréfi Sjómannasambandsins að mótmæli þess hafi verið ítrekuð einmitt í ljósi þess, að þetta frv. er til meðferðar í þinginu og á að lögfesta það. En langt er nú seilst hjá sumum í því að reyna að verja slæman málstað. Hæstv. sjútvrh. sagðist hafa lesið loforð sem hann hefði gefið fyrir sáttasemjara. Vel má vera að svo hafi verið. Ég spyr því að ég hef ekki fengið svar enn, en óska ítrekað eftir svari: Ber að skilja orð hæstv. sjútvrh. svo, að hann haldi því fram, að stjórn Sjómannafélags Ísfirðinga sé að fara með ósannindi í þessari yfirlýsingu? Enn verð ég að lesa fyrir hæstv. ráðh., eins og hv. þm. Garðar Sigurðsson. Það segir hér orðrétt, og nú bið ég hæstv. ráðh. að taka líka eftir: „Vill stjórnin minna á að við seinustu kjarasamninga gaf núv. sjútvrh., Steingrímur Hermannsson, forsvarsmönnum sjómannasamtakanna á Vestfjörðum skýlausa yfirlýsingu þess efnis, að það væri skoðun hans og stefna, að olíugjaldið yrði alfarið fellt úr gildi, og mundi hann vinna að því með öllum tiltækum ráðum að svo yrði sem allra fyrst.“ Hvað er skýlaus yfirlýsing í þessum dúr annað en loforð um að beita sér fyrir því með öllum tiltækum ráðum að afnema þetta gjald? Ég spyr enn og aftur: Eru það ósannindi sem stjórn Sjómannafélags Ísfirðinga setur í yfirlýsingu sína og höfðar til orða hæstv. ráðh.? Er verið að ljúga? - á góðri íslensku spurt: Vill ekki hæstv. ráðh. koma hér upp og segja annaðhvort já eða nei. Um það er beðið. Ég skal segja honum það strax að ég trúi því að þetta sé rétt. Og það skyldi ekki vera að það væri hægt að finna gögn þar að lútandi sem staðfesta það, væri betur skoðað og grandleitað í sambandi við þessa lausn á málinu.



Herra forseti. Ég veit ekki betur en að það sé komin ákaflega athyglisverð og út af fyrir sig eftirtektarverð skýring hjá hæstv. ráðh. á því sem hv. þm. Karvel Pálmason spurði um. Ég heyrði ekki betur en hæstv. ráðh. hefði þau orð hér í ræðustól áðan að það væri sitt hvað skoðun og stefna. Er það ákaflega athyglisverð yfirlýsing út af fyrir sig og passar mjög við afstöðu Framsfl. til ýmissa mála á síðustu dögum að það sé sitt hvað þar á bæ skoðun og stefna. Auðvitað er þetta skýring hæstv. ráðh., því það fer ekki milli mála að það er skoðun hæstv. ráðh. að afnema beri olíugjaldið. Það fer heldur ekkert á milli mála að það er stefna hæstv. ráðh. að hækka það. Þess vegna tel ég að það sé alveg fullgild skýring sem hann hefur hér gefið, að það sé sitt hvað skoðun og stefna.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á almennum hegningarlögum, nr. 19 frá 1940, sbr. lög nr. 22 frá 1955. Þetta frv. fjallar fyrst og fremst um breytingar á fyrningarreglum, bæði á fyrningu saka og eins á fyrningu refsinga. Jafnframt er gerð till. í þessu frv. um breytingu á því, með hvaða hætti fyrningarfrestir samkvæmt hegningarlögum rofna. Nefndin fékk á sinn fund prófessorinn í refsirétti, Jónatan Þórmundsson, og eftir ítarlega umfjöllun í nefndinni er það samdóma álit nm. að leggja til við deildina að þetta frv. verði samþykkt óbreytt.