Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál eða efni þess hefur áður verið á ferðinni, um sjúkdómana, og oft hafa orðið langar umræður um það. Hefur fé verið lagt fram undanfarin ár, og l. 1947 voru meginátökin hjá bændum að hreinsa svæði sin að sóttveiku fé og fá heilbrigðan stofn í staðinn. Þetta virðist hafa tekizt, og við þökkum Vestfirðingum fyrir að hafa verið á undan. Þeim hafa heppnazt framkvæmdirnar, og því hafa hugir annarra hneigzt að því að feta í fótspor þeirra og fá heilbrigðan stofn. Er það meira vert, þótt fé sé sums staðar lélegt af Vestfjörðum, að bændum hefur tekizt ræktun þess vel og fjölgað því. Hefur það orðið að allgóðu fé. Er fjárkyn á Rauðasandi og víðar heldur lélegt, en bændum hefur tekizt þetta vel. Nú hefur verið áhugi meðal manna um að hrinda þessari veiki, og var skipuð nefnd af hæstv. ríkisstj. í sumar til þess að gera tillögur um breytingar á fjárskiptunum, svo að þau gætu gengið hraðar, og kom þar mikið til greina, að kostnaðurinn yrði minni við girðingar, þannig, að tekin væru stærri svæði, sérstaklega, að girðing kæmi úr botni Hvalfjarðar fram til jökla. Yrði það margra hundraða þúsunda króna sparnaður að geta tekið fyrir slíkar girðingar, um leið og flýtt væri fyrir bændum að fá ósýkt fé. Nú er svo háttað á miklu svæði í Borgarfirði og á Mýrunum, að þar eru mjólkursvæði og bændur hafa aðallega kúabú, svo að þeir þurfa ekki að reiða sig á fjárframleiðsluna eina. Nú má láta bændur, sem hafa næga mjólk, bíða og fái þeir lítinn stuðning í ár, og á þann hátt virðist mönnum, að takast megi að ljúka þessu á næsta hausti. En peningavandamálið er oft Þrándur í Götu, og svo er hér. Um það er alkunnugt. Virðist ríkissjóður eigi fær um að greiða í sumar það er þarf í bætur og skuldir, og er því létt undir með ríkissjóði hér í frv., þannig að hann megi greiða í skuldabréfum, svo að þetta skiptist niður á mörg ár. Yfirleitt eru breyt. í frv. fyrst og fremst fólgnar í ákvæðum um það, hvernig fara skuli um girðingar, hverjir skuli eiga þær o.s.frv. (1. gr.). 2. gr. talar um það skýrar og hitt, hvernig hagkvæmast sé, að fari um fjárfærslu milli hólfanna. Hafa menn þar reynslu fyrir sér, hvernig því yrði hagkvæmlega komið fyrir, en öryggið er látið standa framar, en þægindin fyrir bændurna. Þá eru ákvæðin í 3. gr. um það, hversu langt skuli farið aftur í tímann í bótagreiðslum, og var horfið að því í hv. Nd. að láta þau standa svipuð og áður, þannig, að bæturnar séu látnar ná aftur á þriðja ár, áður en fjárskipti hefjast, þegar svo stendur á sem þar segir. Þetta virðist ruglingslegra, en n. telur rétt að hafa það svo, og má ýmislegt fínna því til stuðnings. Var því eigi ástæða til að breyta þessu. Þá er það 4. gr. Þar fer kostnaðarhliðin að koma. Fyrst og fremst var áður í frv. ákveðið hámarksverð á lömbum, er bótaskyld eru, en þá um leið eru ákvæði um það, að þetta breytist, ef sveiflur verði á peningaverði. Við töldum eigi rétt að hafa hámark, en ákváðum, að meðalverð skyldi ákveða eftir því, hvert niðurlagsverðið hefði reynzt vera tvö árin næstu á undan, þannig, að þeirri tölu sé deilt með tveim og þannig fengið meðalverð á lambí. Var álitið, að hitt væri dragbítur á framkvæmdunum. - Svo hafa verið sett skýrari ákvæði um flutning fjár inn á niðurskurðarsvæði. Þarna hefur verið prentvilla, í 4. efnismgr. 4. gr., og stendur „fjártöku“, en á að vera: fjártölu. Ég hef þó eigi séð ástæðu til að flytja brtt. við þetta. Þá eru ákvæði í 5. gr. um fyrirkomulag á bótaskyldu, þar sem svæðum hefur verið skipt í hólf og sum sauðlaus. Þá kemur 6. gr. frv., en hún er meginmergurinn málsins, og höfum við nm. talið nauðsynlegt að breyta henni að töluverðu leyti, og sé hún borin saman við brtt. okkar, þá er, svo að við byrjum aftan frá, aðeins um breytt orðalag að ræða. Sauðfjársjúkdómanefnd taldi, að auðveldara yrði fyrir sig að ákveða undanþágur frá því, að bændur tækju við greiðslum í skuldabréfum. Orðalagið var þannig, að það misskildist af sumum, en nú held ég, að það sé ótvírætt. - Þá er það 2. mgr., þar sem breytt er töluverðu. Við töldum eigi fært að skipa einstaklingum að taka við bréfunum á nafnverði upp í skuldir annarra, þótt þeir yrðu að taka við þeim upp í bæturnar. Það mundi kosta málaferli, og mun víst vera, að eigi ber þeim skylda til þessa. En hins vegar eru bankarnir. Þeir eru skyldir til að taka við bréfunum. Útvegsbankann snertir þetta þó eigi. Landsbankanum getum við boðið að gera þetta, hann er svo undir áhrifum þingsins, og meir að segja Útvegsbankanum einnig, en í Landsbankanum kváðu eigi vera önnur af fasteignaveðum um landið, en gömul veðdeildarlán, og er vafasamt, að bankinn hefði hag af þessu. Þá er Búnaðarþankinn. Formaður bankaráðs, hæstv. landbrh., er nú eigi viðstaddur, en bankaráðið og bankastjórinn eru sammála um að láta við þetta sitja, þannig að byggingarsjóðslán og ræktunarsjóðslán mætti greiða með skuldabréfunum, en það nær eigi lengra, en til afborgana og vaxta á þennan hátt. Hitt yrði skaði fyrir bankann, t.d. að greiða út 200 þús. kr. árlega. En við töldum rétt að ganga að þessu og taka á móti því, að þar yrði eigi lengri lánstími en 5 ár. En til þess að regla verði höfð á þessu og keðjusala eigi sér ekki stað, en frv. segir, að þeir einir megi borga, sem tekið hafi við bréfunum upp í bótagreiðslur til sjálfra sín, þá verður að setja reglugerð. Verður að tölusetja hvert skuldabréf og láta bankana fá lista yfir það, hvert númer hver maður hefur fengið á skuldabréf sín, því að þannig er hægt að stjórna því, að þeir borgi einir með skuldabréfum, sem sjálfir hafa fengið þau upp í bótagreiðslur. Það er eigi sagt í brtt., en bent er á það að vissu leyti, að reglugerð eigi að setja. - Þá er breyt. á 4. stafl. 6. gr., þeim er áður var og kvað á um, að skyldan næði aðeins til þess, að skuldabréfin skyldi greiða á árinu. Þessu er breytt svo, að ríkissjóði beri að greiða skuldabréfin að fullu, er 5 ár séu liðin frá útgáfudegi þeirra. Höfum við í huga og teljum rétt, að bætur hafi verið greiddar til héraða jafnvel fyrr, en ráð hafi verið fyrir gert, að nokkru leyti verið greiddar á fyrrverandi ári, t.d. í Húnavatnssýslu, þar sem búið er að greiða 60 kr. á kind, en 20 kr. eru eftir. Við höfum gert ráð fyrir, að einmitt það sé eftir, sem mundi verða greitt í ríkisskuldabréfum, þ.e. þessar ca. 20 kr. En þó sleppa þeir betur en aðrir, sem verða að taka upphæðirnar að 2/5 og 4/5 í skuldabréfum. Þetta er þá mergurinn málsins, þess er í frv. finnst. Við viljum þó að sumu leyti fara lengra, en vildum eigi hætta því, að því yrði þá breytt aftur í hv. Nd., því að hér er nokkur hluti landsins, austan frá Skeiðarársandi vestur að Breiðafirði, sem á afkomu sína undir því, að þetta mál geti greiðzt sem fyrst og vel úr hendi. E.t.v. höfum við eigi rætt þetta mál nægilega, en ég hygg, að þetta sé aðalstefna okkar. Sumum er óljúfara, að greitt sé með skuldabréfum, en allir erum við sammála um, að mikil þörf sé á að fá þetta leyst af höndum. Er velferð landsins okkar í húfi, a.m.k. varðandi framleiðslu sauðfjárins hér á landi.



Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs af því, að ég - hef leyft mér áð flytja hér brtt. á þskj. 612. Ég geri nú ráð fyrir, að frv. þetta sé að ýmsu leyti til bóta, en því er eigi að leyna, að mér finnst ákvæði 6. gr. mjög vafasöm, og einkum var það þó eins og frv. var borið fram fyrst, því að þau ákvæði hafa tekið bótum frá því, sem þau voru. Ég á við það, að breytt er til um greiðslumáta bóta vegna fjárskipta, þannig, að menn verða hér eftir að taka, bæturnar í skuldabréfum, sem að vísu á að greiða vexti af, en áður áttu þau að vera vaxtalaus. Í eldri l. var aðeins ákvæði um það, hvaða bætur menn skyldu fá, og ég hygg, að ævinlega sé litið svo á, ef maður á fjárkröfu á hendur öðrum manni og ekkert sérstaklega samið um, í hverju skuli greitt, að þá sé átt við peninga. Þess vegna hlýtur að hafa verið átt við peninga í eldri l., ákvæðunum um bætur fyrir fjárskipti. En nú er þessu breytt í þessu frv. og á þann veg, að menn verða að taka bæturnar í skuldabréfum, einnig fyrir þau fjárskipti, sem búið er að framkvæma, ef bæturnar hafa eigi þegar verið greiddar. Í 4. efnismgr. 6. gr. stendur: „Ákvæði þessi skulu ná til bóta, sem greiða á, á yfirstandandi ári og framvegis.“ Það á að greiða á þessu ári bætur fyrir fjárskipti, sem þegar hafa verið framkvæmd. Meðan frv. var á þann veg, að eigi átti einu sinni að greiða vexti af bréfunum, þá hygg ég jafnvel, að þetta hafi stappað nærri því að koma í bága við stjskr., um friðhelgi eignarréttarins, því að réttmæt fjárkrafa er eign, og það að skerða hana mun a.m.k. standa mjög nærri því að koma í bága við stjskr. Nú skal ég játa, að töluverð umbót hefur orðið á ,þessu í síðustu mgr. 6. gr., þar sem gert er ráð fyrir því, að heimilt sé að leysa þá bændur, er verða að vera sauðlausir í eitt ár, undan skyldu til að taka á móti greiðslum í skuldabréfum. En það er þó alltaf töluverður munur á heimild og rétti, þ.e. heimild annars aðila og rétti þeirra, er taka eiga við skuldabréfum. Ég verð að lita svo á, að þar sem fjárskipti hafa verið samþykkt með almennri atkvgr. og staðfest af ríkisstj., þá megi líta á það sem samning millí héraðsbúa í því héraði, sem fjárskiptin eiga að fana fram í, annars vegar og ríkisstj. hins vegar. Og mér er ómögulegt að líta öðruvísi á það en að með þessum ákvæðum í frv. um skuldabréfin rjúfi ríkisvaldið samninga, að því er snertir þá menn, sem þegar hafa framkvæmt fjárskipti eða lógað fé sínu vegna fjárskipta. Þess vegna er það, að ég hef borið fram brtt. á þskj. nr. 612 um það að breyta 4. efnismálsgr. 6. gr. á þá leið, að ákvæðin um skuldabréfin nái aðeins til bóta vegna þeirra fjárskipta, sem samþ. verða eftir að lög þessi öðlast gildi, því að það er alveg tvímælalaust heimílt að ákveða það. Ríkið getur hætt við það að láta menn hafa nokkrar bætur vegna fjárskipta, ef því svo sýnist, þ.e. þá menn, sem ekki hafa þegar eignazt kröfu á ríkið. Og úr því að það getur hætt að láta menn hafa nokkrar bætur vegna fjárskipta, þá getur það vitanlega breytt eðli bótanna, að því er þessa menn snertir. - Nú hef ég heyrt því haldið fram, sérstaklega af hv. flm. frv., sem það flutti í hv. Nd., hv. þm. Mýr., að hér sé ekkert svikið með ákvæðum frv., því að þessi skuldabréf séu full greiðsla. En mér þykir það nýstárleg kenning. Ég, sem fæst lítillega við banka, mundi ekki vilja telja það fulla greiðslu á víxli, sem ég hefði keypt t.d. af hv. þm. Mýr., að hann kastaði í bankann einhverjum skuldabréfum til greiðslu á víxlinum, og ég hygg, að það mundu ekki aðrir bankar gera heldur og að hægt væri að gera aðrar ráðstafanir til innheimtu víxilsins en það að taka slík bréf sem fulla greiðslu. - Einkennilegt þykir mér það í næstsíðustu málsgr. líka, að það er ekki aðeins, að það eigi að leggja þá skyldu á vissar lánsstofnanir að taka þessi bréf upp í greiðslur afborgana, heldur líka vaxta. Það finnst mér, satt að segja, nokkuð langt gengið að leggja þá skyldu á þessar stofnanir að taka skuldabréfin upp í greiðslu vaxtanna. En ég hef nú ekki gert neina brtt. við það. Ég hef borið mína brtt. fram sökum þess, að ég álít, að Alþ. Íslendinga geti ekki gert svona breytingar, sóma sins vegna. Hins vegar skal ég fúslega játa, að hagur ríkissjóðs krefst þess, að til þess sé tekið fullt tillit, hvernig hann er. Og þó að ég vilji ekki ganga með því að samþ. það, að þessi réttur til bótanna í peningum, eins og auðvitað var átt við áður, sé af mönnum tekinn með valdi, þá vil ég gjarnan stuðla að því, að menn taki með frjálsu samkomulagi sem mest af þessum skuldabréfum upp í þessar greiðslur, og þess vegna er annar málsl. brtt. minnar um það, að sauðfjársjúkdómanefnd skuli beinlínis vinna að því að fá menn, sem hafa þegar öðlazt rétt til bóta, til að taka bæturnar í skuldabréfum. Og ég er ekki í nokkrum vafa um það, að það mundi mjög mikið verða að því gert, vegna þess að bændum þeim, sem fjárskipti hafa framkvæmt nú þegar, er það ljóst, að úr því sem komið er, er nú aðalatriðið, að fjárskiptin verði framkvæmd alls staðar þar, sem þessir sjúkdómar geisa í sauðfénu, til þess að smithættan vofi ekki alltaf yfir. Þess vegna er ég ekki í nokkrum vafa um það, að til þess að greiða fyrir þessu og til þess að létta undir með ríkissjóði, mætti koma á öflugum samtökum um það, að menn tækju greiðslurnar í skuldabréfum. Og þess vegna álít ég nú, að raunverulegur munur í framkvæmd yrði ekki mjög mikill, hvort heldur sem frv. er samþ. eins og það liggur fyrir, með breyt. hv. n., eða þótt hins vegar mín brtt. yrði samþ. En það er bara annar munur, sem mundi verða með því að samþ. mína brtt., því að þá gengi ríkisvaldið ekki á rétt neins manns, en það leitar samkomulags við hann um breytta tilhögun, en með hinu mótinu gengi það á rétt manna, sem þeir nú eiga. Og það eru a.m.k. margir svo skapi farnir, að fyrir þeim er allt annað að sýna þann þegnskap að slá sjálfráðir að einhverju leyti af kröfum sínum eða hins vegar að láta taka réttinn af sér með valdboði. Ég geri nú varla ráð fyrir, að hv. n. vilji mæla með þessari brtt. minni, því að þetta atriði kom svo mikið til greina í hv. Nd., og hv. n. hlýtur að vera kunnugt um þann ágreining, sem út af þessu varð, og þess vegna hlýtur hún að hafa rætt þetta atriði málsins. Ég ætla ekki að fara í neinar þrætur hér um þetta, en geri aðeins grein fyrir minni brtt. Svo verða atkv. úr að skera. En mér hefur fundizt það vera skylda mín að benda á þetta, hvað vafasamt þetta er gagnvart hreint og beint eignarrétti manna, sem í frv. stendur að þessu leyti, eins og það nú er.



Forseti. Í prentun hefur það fallið niður, að ég ritaði undir nál. með fyrirvara. Sá fyrirvari gildir sérstaklega, auk þeirra aths., sem ég hef um málið í heild að gera, ákvæði 6. gr. frv. og brtt. þá, sem n. gerir við hana á þskj. 603, þó að ég viðurkenni, að sú breyt., sem n. leggur þar til, að gerð verði á þessari gr., sé fremur til bóta, en hitt. En ég tel, að það væri ákaflega misráðið, ef farið yrði inn á þá braut að gefa út ríkisskuldabréf til lúkningar á þeim greiðslum, sem hér er um að ræða. - Ég ætla, að í upphafi hafi verið gert ráð fyrir því, að þessi bréf ættu að vera vaxtalaus, og þá var nokkur ástæða sérstök til þess að hallast að því að hafa þetta fyrirkomulag, þó að ég fyrir mitt leyti ekki fallist á það. En því hefur verið breytt þannig, að þessi skuldabréf eiga að vera með 4% vöxtum, eins og frv. kom frá hv. Nd. Í þessu sambandi get ég ekki látið hjá líða að taka fram, að mér finnst varla afsakanlegt, hversu grg., sem fylgir þessu frv., og upplýsingar þær, sem hæstv. ríkisstj. hefur látið í té í sambandi við frv., hafa verið snubbóttar, ef svo mætti segja. Í grg. frv. er ekki einu orði minnzt á neitt um það, hvaða fjárhæðir hér sé um að ræða, og í þeim viðræðum, sem verið hafa um þetta mál, hafa engar upplýsingar komið fram um það. Hitt hygg ég, að ekki orki tvímælis, að hér veltur á milljónum kr. Mig furðar á því, að það skuli hvað eftir annað koma fyrir í þessu máli og skyldum málum, að frv. séu borin fram um jafnstórkostleg fjárhagsatriði, án þess að gerð sé grein fyrir því, hve miklar fjárhæðir sé um að ræða í sambandi við ákvæði þeirra frv. eða hve mikill kostnaður fylgi því, sem frv. eru um. Og því fráleitara er að veita slíkan skuldabréfaútgáfurétt, þar sem engar upplýsingar eru, að mér virðist, fyrir um það, hve miklar upphæðir hér sé um að ræða. Það er gert ráð fyrir því hér í 6. gr. frv., að skuldabréfin megi nema tveim fimmtu hlutum af bótum samkv. 38. gr. l., en fjórum fimmtu hlutum samkv. 39. gr. l. Ég hef heyrt, án þess að ég geti um það dæmt, hvað rétt er, að ætla megi, að við þau fjárskipti, sem hér eru ráðgerð á næstu árum, muni kostnaðurinn nema um 25 millj. kr., og ættu þá þessi skuldabréf að geta numið 15–20 millj. eða meiru jafnvel en 20 millj. kr. Að leggja slíka till. fram, eins og hér er gert, án þess að leggja fram glöggar og greinargóðar áætlanir um kostnað við þessar ráðstafanir, sem fjárskiptin eru, virðist mér mjög misráðið. Að því er sjálfa skuldabréfaútgáfuna snertir, vildi ég mjög vara við því, að farið verði inn á þá braut svo sem hér er gert ráð fyrir. Við vitum allir þm. þessarar d., hvernig háttað hefur verið um sölu á ýmsum þeim bréfum, sem gefin hafa verið út samkv. sérstökum l., sem Alþ. hefur sett, eins og kreppulánabréfunum og öðru slíku. Þau hafa yfirleitt verið seld mjög breytilegu verði, en í flestum tilfellum langt undir nafnverði, þannig að það hefur verið stórkostleg tekjulind fyrir fjármálamenn að kaupa þessi bréf undir nafnverði. Alveg eins yrði þetta um þessi bréf, ef þau yrðu gefin út upp á 15 eða 20 millj. kr. Og það yrði ekki nema sáralítill hluti af þeim, sem gengi til greiðslna á fasteignaveðslánum. Meiri hluti þeirra yrði hjá ýmsum einstökum mönnum, og mundi eitthvað af þeim ganga kaupum og sölum með því gengi, sem fáanlegt er, sem mótast eingöngu af því, hve mikið er af lausum peningum í umferð. - Auk þess, sem ég nú hef nefnt og að minni hyggju er mjög varhugavert, er þess að gæta, að greiðslur ríkissjóðs til byggingar skólahúsa og hafnargerða eru í vanskilum svo að tugum milljóna kr. nemur. Ég fæ ekki séð, ef horfið verður að því ráði, að ríkissjóður nú inni af hendi greiðslur, sem á ríkissjóði hvíla samkv. l., með skuldabréfum, að nokkur ástæða sé til að greiða þessi framlög vegna fjárskiptanna með skuldabréfum, heldur en framlög til skólabygginga og hafnargerða, sem hvor tveggja eru í vanskilum. Og eigi þannig að greiða þetta, sem ríkissjóður skuldar nú þegar, eins og ég hef sagt, og eigi að koma með þessi bréf vegna fjárskiptanna þar í viðbót inn á markaðinn, hlýtur það að skapa ringulreið og stórkostlegt verðfall á þessum bréfum. Ég hygg því, að sjálfsagt sé fyrir stjórnarflokkana að reyna að finna aðrar leiðir til þess að inna þessar greiðslur af höndum heldur en þær, sem hér er um að ræða. Samtök bændanna sjálfra gætu án efa að einhverju leyti risið undir því í bili að létta þeim fjárhaginn, meðan þeir biðu eftir þeim greiðslum, sem þeim ber úr ríkissjóði, ef um það eru settar reglur í samráði við þá aðila. Og það væri að minni hyggju stórum réttara og hyggilegra en það, sem hér er um að ræða. Ég skal geta þess, að í frv. um notendasíma í sveitum, sem er til meðferðar hér í hv. d., þá er talað um skuldabréf, sem engu síður er ástæða til að vara við en því, sem hér í þessu frv. er gert ráð fyrir um skuldabréfaútgáfu. Ég drap á, hversu ég teldi frv. því um uppsetningu málsins stórlega áfátt, með því að ekki skyldi þar fylgja kostnaðaráætlun eða að þeir, sem um það mál fjölluðu, skyldu ekki gefa glöggar upplýsingar um það efni. Eftir því sem ég bezt veit, mun vera búið að verja í pestarvarnir í allt um 35 millj. kr. frá upphafi og til þessa dags. Ég vil á engan hátt draga úr því, að nauðsyn bænda til styrks í sambandi við sauðfjárpestirnar og þá sérstaklega mæðiveikina hafi verið mikil og að óhjákvæmilegt hafi verið, að það opinbera réðist í sérstakar framkvæmdir til varnar útbreiðslu veikinnar. En hinu get ég ekki neitað, að mér finnst, að framkvæmdir í þessum efnum hafi verið mjög á reiki, að ég ekki segi fálmkenndar, og að ástæða sé til að ætla, að ekki hafi þetta fé notazt svo vel sem skyldi. Sé það nú rétt, sem ég hef ekki fengið glögga grein fyrir, að enn þurfi að verja til þessara mála samkvæmt þessu frv., miðað við það, að niðurskurður sé framkvæmdur á þeim svæðum, sem í hættu eru, um 25 millj. kr., þá er ekki vafi á því, að það ríður á, að meiri festa sé í framkvæmdum þessara mála, en hefur verið fram til þessa. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu nú. Ég mun ekki greiða atkv. gegn þessu frv. Hins vegar mun ég greiða atkv. gegn ákvæðum 6. gr. frv. um skuldabréfin, og það eins, þótt brtt. hv. landbn. eða brtt. hv. 1. þm. Eyf. yrðu samþ. Ég tel, að ef farið er inn á þá braut nú, þá væri þar rangt stefnt.



Herra forseti. Það er nú svo, að hv. 4. þm. Reykv. (HG) fékk lánað hjá mér frv. sjálft, svo að ég hafði það ekki fyrir framan mig og gat ekki fylgzt með, hvað hann sagði, hvort hann fór rétt með það, sem hann las úr grg. þess. Býst ég ekki við, að hann hafi farið rangt með það. En út af því, hver kostnaðurinn muni verða í sambandi við sauðfjárskiptin á því svæði, sem eftir er að framkvæma þau á, þá hygg ég, að hv. 4. þm. Reykv. hafi tekið munninn nokkuð fullan. En eftir því sem mér skilst, að muni verða, ef tekið er svæðið alla leið suður til Hvalfjarðar og ef gert er ráð fyrir, að sauðfé verði látið inn á svæðið sama ár sem gamla fjárstofninum er lógað þar, þá mun það vera nálægt 4 millj. kr., sem það mundi kosta ríkið að hafa fjárskipti á svæðinu, en ef gert er ráð fyrir, að svæðið sé sauðlaust eitt ár, þá hygg ég, að megi bæta 11/2 millj. kr. við þá upphæð frá ríkissjóði. En eins og við vitum, hvernig hag ríkissjóðs er nú komið, þá sjáum við það, að honum er um megn að bæta því á sig, ásamt öðrum greiðslum, sem hann hefur skuldbundið síg til að greiða út af þessu máli, og þess vegna verður að grípa til þess ráðs, sem gert er ráð fyrir í frv., og það var talið eina ráðið, sem og hv. 4. þm. Reykv. ætti að vera kunnugt um, hafi hann mætt á sameiginlegum fundum nefndanna í hv. Ed. og hv. Nd. Og við sáum engin ráð til þess að taka svo stórt svæði fyrir með því að ætla peningagreiðslur úr ríkissjóði til þess, og þess vegna var álitið, að það yrði að grípa til skuldabréfafyrirkomulagsins, sem ég þó játa, að er að mörgu leyti hvimleitt. Við erum ekki að leika okkur að því að gera þetta, en þegar þarf að framkvæma þessi fjárskipti og það ber bráðan að með það, verður að gera fleira en það, sem maður telur það heppilegasta og maður er ánægðastur með. Og ég veit, eins tillögugóður og hv. 4. þm. Reykv. er að mörgu leyti, þá mun hann, þegar á reynir, vilja gera eitt af tvennu, annað hvort að vera með þessu skuldabréfafyrirkomulagi eða þá hjálpa ríkinu um lán úr þeim digra og mikla sjóði, sem hann hefur til umráða, með kannske 4% vöxtum. Og ef þetta fé fengist þannig úr sjóði hjá Tryggingastofnun ríkisins, þá væri það eins gott og betra, en að vera með skuldabréfafyrirkomulagið. Og þá losnuðum við líka við öll ónot frá hv. 1. þm. Eyf. og öll vandamál þeirra Norðlendinganna út af þessum málum. Ég hef ekki athugað þetta atriði, en ég vænti, að hv. form. n. haldi fund um það milli 2. og 3. umr., og þá mætti einnig taka fyrir þar, hverju hægt væri að koma til leiðar í þessa átt. Út af því, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði, er það að segja, að það var margt rétt athugað hjá honum um þetta mál. Og ég mundi treysta honum til alls skörungsskapar um að koma á samstarfi meðal bænda um að taka við skuldabréfum sem greiðslu á þessu fé frá ríkissjóði, sem hér er um rætt, sérstaklega ef þeir hafa ekki fengið loforð fyrir greiðslunni. En það mun nú vera svo, bæði í Eyjafirði og víðar, að þegar menn eru búnir að koma sæmílega ár sinni fyrir borð og búnir að losa sig við fjárpestirnar, en ekki búnir að fá fullar greiðslur sem bætur vegna fjárskipta, að þá verði þeim kannske eitthvað áfátt um náunganskærleikann til hinna, sem eiga það eftir, svo að þeir vilji ekki taka við neinum bréfum sem greiðslum, ef þeir treysta sér til að ná peningum í greiðslurnar. Og jafnvel þó að veikin væri kennd við Borgarfjörð um eitt skeið, má ekki refsa Borgfirðingum eða bændum á Suðvestur- eða Suðurlandi fyrir það, því að enginn gerir það að gamni sínu að breiða slíkar pestir út um landið. Ég skal ekki orðlengja um þetta frekar. En ég talaði um það við hæstv. landbrh., að við tækjum einmitt till. hv. 1. þm. Eyf. til athugunar. Sá hv. þm. er tillögugóður, þegar hann vill það við hafa, að manni virðist, - og kannske alltaf, ég skal ekki þræta um það, - og vorum við að tala um það, hvort hv. 1. þm. Eyf. mundi ekki vilja sýna þá til hliðrun í þessu máli, að hann tæki till. aftur til 3. umr., svo að n. gæti athugað hana og borið sig saman við hæstv. landbrh. um málið og um það, hvernig þetta yrði leyst. Mætti þá vel vera, að þetta félli allt í ljúfa löð hjá okkur. Ég minntist á það við hv. þm. Mýr., að hann ætti tal við stjórnendur sparisjóðs Mýrasýslu, að hann tæki á móti þessum bréfum, til þess að gera þeim greiðara fyrir, sem fátækir eru, um að geta keypt sér fé í staðinn fyrir gamla stofninn. Sama hef ég minnzt á við hv. þm. Borgf. viðkomandi sparisjóðnum á Akranesi. Ég er við riðinn sparisjóð í Dalasýslu, og við mundum gera þetta eins og hægt væri. Og ef nokkur bréf bærust í Eyjafjarðarsýslu af þeim, sem í frv. er gert ráð fyrir, þá hygg ég, að það stæði ekki á hv. þm. héraðsins með að sýna velvilja í því að taka við bréfunum og leysa þau út, eftir því sem mögulegt væri fyrir hann, sér að skaðlitlu. Þetta var nokkuð fljótlega mælt, sem ég sagði við hv. 4. þm. Reykv. í sambandi við kostnaðinn. Ég vil athuga þetta með kostnaðinn dálítið betur milli umr., en ég hygg, að hann sé mjög nærri þessu. Sömuleiðis mælist ég til þess við hv. þm. Eyf., að hann taki brtt. sína aftur, svo að n. geti athugað þetta betur. Ég tel víst, að formaður vilji kalla saman fund, svo að hægt verði að athuga þetta betur.



Ég hef skrifað undir álit n. án nokkurra athugasemda og af ráðnum hug, því að ég mun í aðalatriðum fallast á þær brtt., sem liggja hér fyrir frá n., en þó er það eitt atriði, sem er vandasamt til ákvörðunar og ég vildi sérstakleg,a leiða tal að, en það er síðasta málsgr. í brtt. frá n. á þskj. 603. Það er það vald, sem sauðfjársjúkdómanefnd er þar fengið og mikill vandi er að leysa af hendi og lýtur að því, hvað taka skuli til greina, þegar bændur eru að nokkru leyti leystir undan því að taka á móti greiðslum í verðbréfum. Það segir raunar, að n. sé heimilt að leysa þá að nokkru leyti undan þeirri skyldu að taka á móti greiðslu í skuldabréfum, sem búa við sérstaklega mikla örðugleika og erfiðar fjárhagsástæður, að dómi nefndarinnar. Ég fellst á það, að tekið verði tillit til erfiðleika þessara manna, þegar hið vandasama mat fer fram af hálfu n., því að það er vitanlega góðra gjalda vert. En það, sem vakti fyrir mér umfram þetta, er það, að enn fremur menn á fjárpestarsvæðinu verðskulduðu, að tekið væri með í reikninginn, þegar þessar ákvarðanir verða gerðar, að sauðfjárpestin hefur allra mest mætt á þeim og valdið þeim miklum skaða. Ég vildi fyrir mitt leyti, að þetta yrði tekið með í reikninginn. Þessir menn, sem hafa orðið fyrir þessum þungu búsifjum, hafa borið harm sinn í hljóði, og það er ekki ytri aðstæðum, heldur dugnaði þeirra og þreki að þakka, að þeir hafa ekki fyrir löngu hrökklazt burt af búum sínum af þessum ástæðum. Með tilliti til þess, sem ég hef sagt, vil ég leyfa mér að bera fram skriflega brtt., sem hnígur að þessu, sem ég nefndi, að á eftir orðunum „að dómi nefndarinnar“ í síðustu málsgr. brtt., sem ég talaði um, komi: „og sauðfjárpestirnar hafa lengi mætt á og valdið miklum skaða.“ Formaður n. er hér staddur, og ef hv. n. vildi taka þetta til athugunar, er ég fús til að taka þessa till. aftur til 3. umr., ef orðið gæti samkomulag um þetta atriði, sem ég nú nefndi. - Mun ég nú afhenda hæstv. forseta þessa brtt.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hv. 2. þm. Árn. (EE), sem hann hefur nú lýst. Brtt. er of seint fram komin og auk þess skrifleg, og þarf því afbrigði til þess, að hún megi koma fyrir.



Það er ekki aðeins út af orðum hv. frsm., hv. 11. landsk. (ÞÞ) viðvíkjandi kostnaðarhlið þessa máls, að mér fannst ég þurfa að segja nokkur orð viðvíkjandi því, hvort ég skildi rétt, að kostnaðurinn yfir landið allt mundi nema 6–7 millj. kr.

Suður til Hvalfjarðar.

En hverju mundi hann þá annars staðar nema?

Tæplega tvöföldu á við það.

Ástæðan fyrir því, að ég nefndi þessa upphæð, sem ég nefndi, er sú, að í grg. fyrir þáltill., sem flutt er af þm. úr Nd., þar af tveim, sem eiga sæti í landbn. þeirrar d., hv. 2. þm. Skagf. (JS) og hv. þm. Dal. (ÁB), þar er tekið svo til orða: „Enn eru fyrirhuguð fjárskipti og varnir á sýktu svæðunum, sem áætlað er, að kosti ríkissjóð 25 millj. kr. á næstu 5 árum.“ Ég hef ekki átt aðgang að glöggum upplýsingum um þetta, en ég hygg, að þessir menn hafi ekki sett þessa áætlun út í loftið. Ég sé því ekki, að þær upplýsingar, sem hv. 11. landsk. hefur hér gefið, breyti þessu neitt. Ég skal ekki ræða um þetta yfirleitt, enda er ég ekki nægilega kunnugur, en vil taka fram, að mér finnst óheppilegt að greiða styrk til fjárskipta í þeim héruðum landsins, sem eru eftir öllum landsháttum og aðstöðu til markaða bezt sett til þess að framleiða mjólk, sem vantar í landið. Í þessum héruðum á vitanlega að leggja langmesta áherzlu á það að koma á ódýrri framleiðslu, sem hæfir þessum sveitum. í þessum héruðum væri miklu skynsamlegra að leggja þennan styrk til nautgriparæktar og annars slíks, og furða ég mig á, að slíkt skuli ekki hafa komið fram og beinlínis verið gert að skilyrði fyrir fjárskurði í slíkum tilfellum. - Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum.



Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að lengja hér umræður mjög um þetta mál. Því miður gat ég ekki verið viðstaddur ræðu hv. 2. þm. Árn. (EE), en hann mun hafa borið hér fram skriflega brtt. í málinu, og ég vildi beina þeirri áskorun til hans, þar sem hann líka er einn af nm., að hann vildi taka þá brtt. aftur til 3. umr., svo að n. - hann er þar einn fimmti partur - gæti athugað báðar þessar brtt. og borið sig saman við hæstv. landbrh. um þetta mál, hvernig bezt væri hægt að koma þeim fyrir. Hv. form. landbn. hefur tjáð mér, að tilefni væri til þess að halda fund um þessi atriði og þá fleiri.

Forseti (BSt): Ég vil tilkynna hv. þdm. það, að brtt. á þskj. 612 er tekin aftur til 3. umr. og enn fremur skriflega brtt. frá hv. 2. þm. Árn. Umr. frestað um stund, en var fram haldið síðar á fundinum.



Ég er ekki andvígur því að slíta hér fundi, ef menn æskja, en mér virðist, að nógu margir séu hér komnir, svo að hægt sé að halda hér fundi áfram að nýju. Eins og þetta mál liggur hér fyrir, þá hafa tveir hv. þm. tekið aftur brtt. sínar, þar til við 3. umr. þessa máls, svo að n. gefist kostur á að athuga þetta mál betur. Mér virðist óráðlegt að halda ekki áfram umræðum um þetta mál, þótt einn hv. þm. sé á mælendaskrá, en er nú hér ekki viðstaddur. Ég get lofað því, að ef þessi maður talar ekki hér við þessa umr., verður honum gefinn kostur á að koma á nefndarfund og skýra þar mál sitt. Þessi þm. getur þá einnig talað við 3. umr. málsins tvisvar til þrisvar sinnum. Sé ég ekki, að það þurfi að draga þetta mál á langinn.

Forseti (BSt): Þar sem hv. 11. landsk. (ÞÞ) tekur ábyrgð á hv. þm. Barð. (GJ), að hann verði ánægður, þótt hann tali ekki við þessa umræðu.... En hér kemur nú inn í salinn hv. þm. Barð., og gef ég honum orðið.



Herra forseti. Ég hef ekki getað komið fyrr á fund, þar sem ég var önnum kafinn. - Ég hef hlustað á hv. frsm. n., þar sem hann lýsti því yfir, að n. hafi rætt við forstjóra sauðfjárveikivarnanna, og hefði hann verið í öllum aðalatriðum sammála n. um afgreiðslu málsins. Þetta kom mér ókunnuglega fyrir sjónir, því að sami maður var á allt öðru máli, er fjvn. átti tal við hann. Hann taldi þá varhugavert að hafa ekkert hámark og taldi mikilsvert, að í frv. væri sett a.m.k. eitthvert hámark um bætur. Ég vildi gjarnan heyra hjá frsm., hvort þetta sé gegn vilja forstjórans eða honum hafi snúizt hugur og n. tekizt að sannfæra hann. Ég mælist til, að n. athugi þetta mál, og mér skildist, að þessi uppbótaupphæð gæti hlaupið á milljónum króna. Það var verið að ræða um að lækka þessa upphæð, en sumum finnst það hæpið. Það hefði þurft að brjóta þetta mál betur til mergjar, áður en það var flutt.

Ég vil benda hv. þm. á, að ég hef óskað eftir því, að n. fái hv. þm. Barð. á sinn fund, svo að hann geti skýrt þar sitt sjónarmið.

Um það vissi ég ekki, þar sem ég var hér ekki viðstaddur, en mér er það ánægja að koma á fund. Ég skal verða við ósk hv. frsm. að fella niður frekari gagnrýni á frv. og ræða við n. um málið, áður en það fer út úr þessari hv. deild.

Forseti (BSt): Brtt. á þskj. 612 og skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. Árn. (sjá þskj. 619), báðar við 6. gr. frv., eru teknar aftur til 3. umr. Kemur þá næst til atkv. brtt. á þskj. 603, frá hv. landbn.



Herra forseti. Þegar hv. frsm. óskaði eftir, að ég stytti mál mitt, skildi ég það svo, að það mætti þá ræða um brtt. hv. landbn. síðar. Ég hefði rætt hana, ef ég hefði vitað, að bera ætti hana undir atkv.

Forseti (BSt): Ég get ekki kúgað n. Þótt till. verði samþykkt nú, þá má breyta þessu við 3. umr. Eins má fella till., ef d. ákveður svo. Þar sem hv. n. tekur till. ekki aftur, verður hún að berast upp til atkv. Brtt.603 samþ. með 8:2 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PZ, RÞ, VH, ÞÞ, EE, FRV, KK, BSt. nei: GJ, JJós. LJóh, StgrA, BrB, HV, HG greiddu ekki atkv. 2 þm. (BBen, HermJ) fjarstaddir. 1 þm. gerði grein fyrir atkv. sínu:



Já til 3. umr. 6. gr., svo breytt, samþ. með 8:3 atkv. 7.–8. gr. samþ. með 10 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 12 shlj. atkv.



Herra forseti. Ég vil bara benda á það, að þótt sú sé venjan, að ríkisreikningurinn fari nálega umræðulaust gegnum Alþingi, þá liggja alltaf fyrir aths. endurskoðenda, þar sem segir: Skotið til aðgerða Alþingis. - Ég vænti, að hv. n. athugi, hvaða liðir það eru, sem er skotið til aðgerða Alþingis, svo að aths. endurskoðenda verði ekki aðeins dauður bókstafur.



Herra forseti. Ég var nú að lofa að kalla saman fund í allshn., en ég kom ekki saman fundi. Svo hef ég verið lasinn og rúmliggjandi undanfarna daga, og hafa ekki verið haldnir fundir. Ég skal gjarnan kalla saman fund strax í dag til þess að athuga þetta, ef því yrði frestað t. d. til morguns.

Forseti (BSt): Samkvæmt ummælum og ósk form. allshn. er umræðum lokið og málið tekið af dagskrá, og verður það tekið á dagskrá aftur á næsta fundi deildarinnar. Forseti tók málið af dagskrá.



Eins og ég hef upplýst, þá leggur fjvn. til, að 1 milljón kr. verði veitt til þessara mála á fjárlögum yfirstandandi árs. Hins vegar er engin trygging fyrir því, að svo verði á hverju ári, og ég tel óhyggilegt að setja inn í frv. ákveðna upphæð, hvort sem hún er 2,5 millj. kr. eða 1 millj. kr. Ég tek því ekki þátt í atkvgr. um þessa brtt. Brtt. 597,2 felld með 7:5 atkv. - 583 tekin aftur. - 596 samþ. með 8:4 atkv. - 595, svo breytt; samþ. með 9:1 atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 8:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PZ, RÞ, VH, ÞÞ, EE, HV, KK, BSt. nei: LJóh, BBen, GJ, HG, JJós. StgrA, FRV greiddu ekki atkv. 2 þm. (BrB, HermJ) fjarstaddir. 4 þm. gerðu svo hljóðandi grein fyrir atkv. sínu:



Ég tel, að aðstandendur þessa frv. hafi játað og lýst yfir því, að ekki komi til mála að framkvæma frv. eins og það er nú og eins og fjárhag ríkissjóðs er nú háttað. Ég skoða þetta því sem gamanmál og dægrastyttingu vissra þm., en finnst óþarfi að vera að íþyngja öðrum þm. með því og segi því nei.



Ég hef lýst yfir því áður við atkvgr. um þetta frv. að mér þykir það að ýmsu leyti öðruvísi, en æskilegt er, t. d. það að binda þessi fjárframlög svo langt fram í tímann, en hins vegar er þörfin á sveitasímum svo brýn og þetta mál svo mikill þáttur í því að stöðva flóttann úr sveitunum, að ég hef ekki skap í mér til þess að fella það og segi því já.,



Ég tel, að þótt frv. verði að lögum, þá sé engin trygging fengin fyrir framkvæmd þessara mála, nema síður sé. Hæstv. fjmrh. hefur ekki skýrt afstöðu sina til málsins, þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir, og sýnist ljóst, að málinu sé ekki tryggður framgangur. Ég segi því nei.



Ég vil taka fram, að bent hefur verið á aðra leið til að framkvæma frv, en þá að íþyngja ríkissjóði. Það er þó eðlilegt, að þau ákvæði séu í öðrum lögum, og segi ég því já.



Ég vil taka fram, að ég var ekki að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann frestaði umr., heldur að hann frestaði atkvgr. Úr því að hann bíður eftir hv. þm. Barð. (GJ) til þess að tala í öðru máli, virðist mér það ekki fjarri lagi, að hann vildi hinkra við, svo að hv. þm. gæfist tækifæri til að greiða atkvæði í öðru máli, sem hann virðist ekki hafa siður áhuga fyrir.