Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er nú komið hingað aftur frá Ed. og hefur tekið þar allmiklum breytingum, sem okkur sýnist nú sumum Nd.-mönnum að hafi verið lítt til bóta. Ég hef ásamt þremur hv. þm., þeim hv. þm. Snæf., hv. þm. Ísaf. og hv. 2. landsk. þm., borið fram eða við ætlum að bera fram brtt. við frv. eins og það liggur nú fyrir. Þessar brtt. eru í prentun og ekki búið að útbýta þeim, en verður væntanlega útbýtt í kvöld, svo að líklega verður rétt, til þess að málið geti haldið áfram við þessa umræðu, að leggja brtt. fram skriflega. Þær eru þannig, með leyfi hæstv. forseta: „1) 2. gr. orðist svo: Greiða skal verðjöfnunargjald af olíu og benzíni, sem keypt er til landsins. Gjald þetta ákveður viðskmrn. fyrir missiri í senn, og sé upphæð þess við það miðað, að gjaldið nægi til að greiða flutningskostnað á því magni af olíu og benzíni, sem þarf að flytja frá innflutningsstöðum til annarra útsölustaða, svo að fullnægt verði eftirspurn eftir þessum vörum hvar sem er á landinu. Verðjöfnunargjaldið reiknast af seldu magni af olíu og benzíni, og skulu olíufélögin (innflytjendur) greiða gjaldið til viðskmrn. ársfjórðungslega. 2) Á eftir 2. gr. bætast tvær nýjar gr., svo hljóðandi: a) Verðjöfnunargjald samkvæmt 2. gr. skal leggjast í verðjöfnunarsjóð. Úr verðjöfnunarsjóði skal greiða flutningskostnað á olíu og benzíni frá innflutningsstöðum til annarra útsölustaða. Viðskmrn. annast greiðslur úr sjóðnum eftir reglum, er það setur með reglugerð. - Fé það, sem á hverjum tíma er í verðjöfnunarsjóði, skal ávaxtað í banka á sérstökum reikningi. - b) Nú verður afgangur í verðjöfnunarsjóði í árslok, og skal hann þá yfirfærast til næsta árs. Ef tekjur sjóðsins eitthvert ár hrökkva ekki fyrir öllum gjöldum samkvæmt 3. gr., skal greiða það, sem á vantar, af fyrstu tekjum sjóðsins næsta ár.“ 3. brtt. er við 4. gr., að grelnin orðist svo: „Lög þessi öðlast gildi 1. ágúst 1953“ - og 4. brtt. er um, að ákvæði til bráðabirgða falli niður. Þessar brtt. eru algerlega samhljóða frv. eins og þessi hv. d. afgr. það með miklum meiri hl., að undanskilinni 3. brtt., þar sem í frv. var ákveðið, að lögin öðluðust þegar gildi, en nú er í þessum brtt. lagt til, að lögin öðlist gildi 1. ágúst 1953. Ég mun svo ekki segja meira um þetta að sinni, en afhendi hæstv. forseta þessar brtt.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt hinar fram komnu brtt. frá hv. þm. V-Sk., hv. þm. Snæf., hv. þm. Ísaf. og hv. 2. landsk. þm. Þær eru skriflegar og of seint fram komnar, og þarf afbrigða við, sem ég leita hér með.

Frsm. minni hl. (Jóhann Hafstein) Herra forseti. Ég fer eindregið fram á það, að umræðu verði frestað um þetta mál. Hér koma fram mjög gagngerar brtt., og málið sætti mikilli breytingu í Ed., og þótt þetta sé að mestu leyti það sama eins og var hér, þegar það fór úr deildinni, þá þarf að skoða þetta í ljósi þeirra brtt., sem fram komu í Ed. Það eru algerlega óverjandi og óviðunandi vinnubrögð, þegar þm. eiga ekki einu sinni að fá aðstöðu til þess að sjá og fjalla um þær till., sem fram koma. Ég geri sem sagt kröfu til þess, að umræðu sé frestað.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. taldi, að þessar brtt. væru alveg gagngerar, og kvartaði um, að þær væru ekki kunnar þdm. Það er vitanlegt, að þær eru nokkuð mikil breyting á frv. frá þeim búningi, sem það er í, þegar það kemur frá hv. Ed., en hv. þdm. eru brtt. ábyggilega gagnkunnar, því að þær eru nákvæmlega eins og frv. var afgreitt hér frá þessari hv. d., svo að þelr geta haft þær fyrir sér hvar sem er til yfirlits.

Forseti (SB): Það er hv. þm. kunnugt, að þessar till. hafa í raun og veru legið í nokkrar vikur fyrir hv. þd., svo að öllum hv. þm. hljóta að vera þær kunnar og þær geta ekki komið neitt flatt upp á þá. Hins vegar skal orðið við þeirri ósk hv. 5. þm. Reykv. eða komið til móts við óskir hans með því að fresta atkvgr. um málið um skeið. 



Ég ætla nú að leyfa mér í upphafi máls míns að vita alveg sérstaklega framkomu hæstv. forseta þessarar deildar, þegar þeir leggja nú saman, aðal- og varaforseti, í því að ætla hér að afgreiða mál þannig, að þm. gefist bókstaflega enginn kostur á því að fjalla um þau. Það er augljóst, að þetta mál hefur tekið mjög miklum stakkaskiptum í meðferðinni í Ed., og mun þessum till. lýst þannig, að það er lagt til, að frv. sé aftur fært í þann búning, sem það var hér í þessari hv. d. Í meðferð málsins í Ed. komu reyndar fram ýmsar athyglisverðar till. og ábendingar, sem eru nú reyndar ekki inni í frv. eins og það kemur þaðan, en ég tel eðlilegt að þessi hv. d. fái að fjalla um og mönnum gefist kostur á að flytja brtt. þar að lútandi, og þess vegna sagði ég áðan, að enda þótt þær till., sem hér eru lagðar fram, séu þess eðlis að færa málið í sinn fyrri búning, þá sé að sjálfsögðu eðlilegt, að þm. óski að skoða þær í ljósi þeirra annarra brtt., sem fram komu í Ed., og jafnframt í ljósi þess, hvernig málið er þaðan komið. Það eru einkum tvö atriði, sem ég hefði haft hug á, að tekin væri afstaða til í þessari deild. Ég hygg, að ég fari rétt með það, að tekin hafi verið til baka hér till., sem flutt var á sínum tíma um að taka benzínið út úr verðjöfnuninni. Auk þess eru það till. svipaðar því, sem fluttar voru í Ed. og eru þess eðlis, að þetta frv. verði tengt ákvæði um það, að ríkisstj. skuli rannsaka kostnað útvegsmanna í öllum verstöðvum landsins, sem telja má eðlilegt framhald af þessu máli, vegna nota þeirra af húsum og öðrum mannvirkjum í þágu útgerðarinnar, og jafnframt sem hefur nú ekki komið hér fram í tillöguformi - verði þá rannsakaður olíukostnaður útgerðarmanna í hinum mismunandi verstöðvum. Á ég við þar, að það er í sjálfu sér ekki einhlítt, hvert verðið er á hverri olíueiningu, heldur kemur að sjálfsögðu einnig til athugunar, hver olíukostnaðurinn er á hinum mismunandi stöðum, þ. e. a. s., hvað útgerðarmennirnir þurfa að nota mikla olíu vegna þess, hvernig þeir liggja við miðum o. s. frv., því að það hygg ég að telja mætti allósanngjarnt, ef niðurstaðan í þessu máli yrði sú, að olíuverðið hækkaði miðað við einingu í þeim verstöðvum, þar sem olíukostnaðurinn er kannske langmestur í dag, því að það er hugsanlegt, að af þessu máli leiði það. Þess vegna tel ég eðlilegt, að inn í þetta mál verði a. m. k. bætt, að ríkisstj. sé falið að rannsaka þetta mál, og einhver varnagli settur um það. Tilgangur frv. var sá, að þeir, sem búa við dýrara verð á olíueiningu utan Reykjavíkur og Faxaflóa, fái nú lækkaðan sinn tilkostnað við útgerðina og það óháð því, þó að með þessu móti sé verið að hækka tilkostnað annarra. En mér sýnist, að frv. sé þá fyrst orðið verulega ranglátt, ef það stefnir að því að gera tilkostnaðinn við olíunotkun í verstöðvum landsins enn þá hærri þar, sem hann e. t. v. hefur verið mestur, ef miðað er við heildarnotkun olíunnar. Mér hefur ekki unnizt tími til þess að skrifa þessar brtt. Ég geri ráð fyrir, að það vinnist tími til þess, ef atkvgr. er frestað, eða hvað?

Ekki ef umræðunni er slitið.

Ég vil þá leyfa mér að spyrja forseta, hvort þm. gefist tóm til þess að skrifa brtt., sem þeir hafa hug á að koma fram.

Hefur hv. þm. lokið máli sínu?

Ja, ég mundi hafa gert það.

Forseti (SB): Ég vil fyrst vísa á bug þeim ummælum hv. þm., að forsetar séu hér að fremja eitthvert ranglæti gagnvart hv. þm. Ég endurtek það, að þessum hv. þm., sem átti sæti í þeirri n., sem um málið fjallaði, hefur gefizt mjög gott tækifæri til þess að fylgjast með því frá upphafi og gerþekkir þær brtt., sem lagðar hafa verið fram. Ég vil hins vegar koma þar til móts við hv. þm., að hann fái tækifæri til þess að skrifa sínar brtt., og fresta umræðunni um skeið.



Herra forseti. Hæstv. forseti vildi nú vísa á bug vitum minum í garð forsetanna beggja. En ég vil nú mér til málsvarnar í því sambandi láta það koma fram, að ég hafði spurt hæstv. forseta, á hvaða máli hann mundi byrja á dagskránni, því að ég gæti ekki komið alveg í fundarbyrjun, og hann hafði tjáð mér, að það mundu verða almannatryggingar, en þegar ég kom í fnndarsalinn, var um það bil að ljúka umr. um verðjöfnun á olíu, sem forseti hafði tekið fyrst á dagskrá, og munaði því minnstu, að umr. um málið væri loklð, þegar ég kom hér í fundarsalinn, svo að menn mega af þessu sjá, hvort ekki hefur átt að láta okkur hafa heldur lítið ráðrúm, suma þm. Ég skal svo að þessu sinni aðeins gera grein fyrir brtt. þeim, sem ég hef nú formað og leyfi mér að flytja hér skriflega við frv. Fyrsta brtt. er sú að taka út úr verðjöfnuninni verðjöfnnn á benzíni, og hljóðar hún þá þannig, að orðið „benzín“ í 1. og 2. gr. og „ákvæði til bráðabirgða“ falli niður, 3. gr. falli niður, þ. e. um flugvélabenzínið, og úr fyrirsögn frv. falli niður orðin „og benzíni“. Efni hennar, þessarar brtt., er þá það að taka út úr verðjöfnuninni benzínið, en það voru færð að því óhrekjandi rök hér við umr. málsins, að með því að taka upp benzínverðjöfnunina væri beinlínis verið að stofna til almennrar verðhækkunar á benzini í landinu. Það kom bæði fram í álitum olíufélaganna og hér fram í umr., og því var ekki mótmælt, að verðjöfnun á benzíni hlyti að leiða til almennrar verðhækkunar, m. ö. o. gera verzlunina og viðskiptin með benzínið í landinu almennt tilkostnaðarsamari. Þá legg ég fram aðra brtt., að á eftir 2. gr. komi tvær nýjar greinar. Fyrri greinin er svo hljóðandi: „ Ríkisstj. skal tafarlaust láta rannsaka kostnað útvegsmanna í öllum verstöðvum landsins vegna nota þeirra af húsum og öðrum mannvirkjum í þágu útgerðarinnar. Ef það sannast, að kostnaður þessi sé ójafn að tiltölu, skal viðskmrn. setja ákvæði um jöfnun hans, og skulu þau byggð á sömu meginreglum og settar eru í 1. og 2. gr. laga þessara“, þ. e. a. s., að hann sé jafn á öllu landinu. Hin greinin er svo hljóðandi, ný grein: „ Ríkisstj. skal tafarlaust láta rannsaka olíukostnað útvegsmanna í öllum verstöðvum landsins. Ef það sannast, að olíukostnaðurinn sé ójafn að tiltölu vegna mismunandi langra siglinga á fiskimið og annarra aðstæðna, skal viðskmrn. setja með reglugerð, ákvæði um jöfnun hans, sem tryggi, að hinn raunverulegi olíukostnaður sé hinn sami við útgerðina um allt land.“ Mér skilst, að hv. flm. þessa máls hafi viljað stefna að því, að útgerðarmenn byggju við sama olíukostnað, - á því hefur málflutningur þeirra byggzt, - hvar sem þeir væru á landinu. Þeir hafa hins vegar miðað sína verðjöfnun við olíueiningu, að olíueiningin væri jafnkostnaðarsöm, hvar sem hún er keypt. En ég geri ráð fyrir því, að það vaki fyrir þeim, að aðstaða manna sé söm að því leyti, að hinn raunverulegi olíukostnaður, að tiltölu, eins og ég orðaði það, miðað við róðra eða miðað við skippund af fiski, sem veitt er, sé hinn sami hvar sem er á landinu. Ég treysti því þess vegna fullkomlega, að hv. flm. fagni þessari till., og hvað sem verður um aðrar brtt., fylgi þeir henni, og hún sé í fyllsta samræmi við þann tilgang, sem þeir hafa lýst hér með fögrum orðum að vekti fyrir þeim í sambandi við þetta mál.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt fram komnar brtt. frá hv. 5. þm. Reykv. Þær eru skriflegar og of seint fram komnar, og þarf tvöfaldra afbrigða, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Ég hef í nál. á þskj. 708 mælt með þessu frv. eins og það liggur hér fyrir hv. d. Nú hafa að vísu komið fram ýmsar brtt., eftir að ég skilaði nál., og mun ég eftir athugun á þeim brtt. og eftir að ég hef heyrt, hvernig flm. þeirra flytja rök fyrir máli sínu, taka afstöðu til þess, hvort ég greiði atkvæði með eða móti brtt., allt saman fyrst og fremst miðað við það, að höfuðatriði frv. eins og það liggur nú fyrir deildinni geti náð samþykki Alþ. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé sjálfsagt og eðlilegt að veita þeim tveim kaupstöðum á Norðurlandi, sem hafa óskað eftir heimild um ríkisábyrgð vegna togarakaupa, þessa heimild, og er það aðalatriðið. Ég veit að vísu, að það geta verið sterk rök fyrir því að bæta þar við ýmsu, sem komið hefur fram frá einstökum þm., en mín afstaða til þeirra brtt. miðast við það, hvað ég tel að mundi verða líklegast til þess, að málið gengi í gegnum þessa hv. d. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta mál frekar að sinni, umfram það, sem í nál. segir, en legg höfuðáherzlu á, að það verði nú á Alþ. orðið við tilmælum þeim, sem fyrir liggja frá Húsavíkurkaupstað og Ólafsfjarðarkaupstað um ábyrgðarheimild vegna kaupa á togurum til útgerðar frá þessum tveimur norðlenzku bæjum. Eins og ég sagði áðan, má vafalaust segja, að það sé þörf víðar til fyrirgreiðslu almannavaldsins til stuðnings því, að hægt sé að fá togara eða önnur fiskiskip gerð út frá öðrum stöðum á landinu, en ég tel þó fyrir mitt leyti, að höfuðatriðið sé, úr því að nú er þingi brátt að ljúka, að miða við það, og það mun ég gera með minu atkvæði, þar sem ég teldi þá líklegast, að höfuðkjarni málsins næði fram að ganga, áður en þingi lýkur.



Herra forseti. Þetta mál hefur verið alllengi í fjhn. þessarar hv. d. Það kom til fjhn. 12. des., og ég hef held ég á flestum fundum, sem fjhn. hefur haldið síðan, óskað eftir afgreiðslu á þessu máli. Það hefur gengið erfiðlega að fá hana til þess, og loks í lok janúar gaf ég út stutt nál., 28. jan., þar sem ég lagði til, að þetta frv. yrði samþ., og 30. jan. var þetta mál tekið fyrir í fjhn., og þar var gengið formlega frá álitum nm., sem reyndust því miður mjög sundurleit, þannig að nú er svo komið, að hér liggja fyrir fjórir minni hl., og geta þeir nú varla verið miklu fleiri. Á þeim fundi lagði hv. form. n., hv. þm. V-Húnv., til, að málinu væri vísað til ríkisstj., og ég var satt að segja farinn að örvænta um það, að nokkur leið væri að koma þessu máli í gegn, svo þungt hefur verið á það lagzt. Ég gerði það aðeins að minni till. í nál., að frv. væri samþ. Ég gerði það með tilliti til þess, að höfuðatriðið í þessu máli væri að reyna að fá málið fram, - mér liggur við að segja, í einhverri mynd, - þannig að það kæmist þó út úr þinginu, en kafnaði ekki í n. eða stöðvaðist í umræðunum á síðustu dögum þingsins. Fyrir mér er það þess vegna höfuðatriði að geta fengið málið samþykkt. Ég verð að vísu að segja, að það er ekki heppileg aðferð um framgang mála á Alþ., þegar eitt mál kemur fram, eins og þetta mál í Ed. upprunalega viðvíkjandi Húsavík, að hengja mörg mál aftan í. Það er ekki heppilegt og það er ekki æskilegt að vera með þennan hátt á. Það væri æskilegra að afgreiða önnur slík mál sjálfstætt, láta hvert mál fá að ganga út af fyrir sig. Hins vegar, svo fremi sem möguleiki er á því að koma málinu í gegn með því að það séu þarna fleiri, sem hafi samflot, þá álít ég það líka niðurstöðu, sem sé æskileg. Ég álít, að það hefði verið heppilegt, ef það hefði verið hægt að ná samkomulagi um örugga afgreiðslu málsins, að veruleg breyting hefði fengizt á 1. gr. eins og hún er nú, jafnvel brottfall, ef maður óttaðist ekki það, að málið yrði fellt í Ed. Vandræðin við að afgreiða mál út úr n. eins og fjhn. hefur afgreitt þetta mál núna, í fjórum minni hl., eru, að maður hefur ekki hugmynd um, hvernig flokkarnir raunverulega standa í þinginu að því að koma svona máli fram; og þegar sá stjórnarflokkurinn, sem hefur hjá sér fjmrh., sem þetta mál kemur sérstaklega undir, leggur raunverulega til að vísa því til stjórnarinnar, þá er ekki efnilegt á að lítast um að tryggja afgreiðslu á svona máli. Hins vegar er alveg gefið, að svo framarlega sem farið yrði að senda málið aftur í Ed., þá er allt málið komið í vandræði og hins vegar engin vissa fyrir, hvernig þeir flokkar, sem að þessu hafa staðið, mundu taka í það, þegar þangað kæmi. Ef allt hefði verið með eðlilegum hætti, þá hefði átt að vera hægt að semja í fjhn. um afgreiðslu þessa máls, þannig að það myndaðist starfhæfur meiri hl., sem á bak við málið stæði og kæmi því í gegn. Því hefði ég fyrir mitt leyti gjarnan viljað stuðla að. Ég vil freista að laga a. m. k. 1. gr., ef ekki verða meiri breytingar á henni gerðar, seinni málsgr., þar sem stendur: „sveitarfélag eða félag, sem það er þátttakandi í“ - að þessi orð: „eða félag, sem það er þátttakandi í“ - væru felld burt. Ég álít, að það væri mikil bót á þeirri grein. Og ég vil leyfa mér að leggja fram brtt. um það, að við 1. gr. komi svo hljóðandi breyting, að orðin í 2. mgr.: „eða félag, sem það er þátttakandi í“ - falli burt, og verð ég að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir því. Ég mun fyrir mitt leyti haga afstöðu minni við atkvgr. viðvíkjandi þessum till., sem hérna liggja fyrir, þar sem allt er óvíst um, hvernig meiri hluti geti skapazt um málið, - ég mun haga því eftir því, hvernig mér lízt á að bezt verði hægt að tryggja framgang þessa máls hér í þessari d. og í Ed. Og ég vil vona, að hverjir þeir, sem standa að því að samþ. brtt., sem gætu þannig tryggt málinu betur framgang, tryggi það þá um leið, að það haldi áfram í þessari d. og verði samþ. í Ed. Hins vegar er þetta alveg ófært ástand, að mál, sem eru eins mikilvæg fyrir atvinnulíf ýmissa staða á landinu eins og þetta, séu látin liggja svona lengi eins og þarna er um að ræða í n. og allt sé svo komið í hönk á síðustu dögum þingsins með þau. Þetta nær ekki nokkurri átt í afgreiðslu mála hér á Alþ. Og ég álít, að staðir, sem eru að berjast við fátækt og atvinnuleysi, eigi skilið betri meðferð af hálfu Alþ. heldur en þetta. En höfuðatriðið verður nú sem sé að greiða úr þeirri hönk, sem þetta er komið í, og reyna að bjarga málinu þannig, að það verði þó afgreitt frá þinginu svoleiðis, að það geti komið þessum stöðum, fleiri eða færri, að gagni. Ég vil svo leyfa mér að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þessari brtt.



Herra forseti. Frv. það á þskj. 337, sem hér er til umr., um heimild handa ríkisstj. að ábyrgjast fyrir Húsavíkurkaupstað og Ólafsfjarðarkaupstað lán til togarakaupa, hefur verið samþ. í hv. Ed. og var vísað til fjhn. þessarar hv. d. í lok nóvembermánaðar. Síðan hafa n. borizt tilmæli frá hv. þm. N-Ísf. um að taka upp í frv. heimild til handa ríkisstj. til að ábyrgjast lán til kaupa á togara og togveiðibát fyrir Ísafjörð og sjávarþorpin við Ísafjarðardjúp. Einnig hef ég með bréfi til fjhn., dags. 6. des. s. l., óskað eftir því, að n. tæki upp í frv. heimild handa ríkisstj. til að taka ábyrgð á láni til kaupa á einum togara fyrir Stykkishólmshrepp eða fyrir hlutafélag, sem hreppurinn væri þátttakandi í. N. hefur rætt frv. á nokkrum fundum sínum, en ekki orðið alls kostar sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. hefur ekki fengizt í n. fyrir afgreiðslu frv. í einni eða annarri mynd, og gefin hafa verið út fjögur nál. Það fyrsta er á þskj. 674, frá hv. 2. þm. Reykv., annað á þskj. 708, frá hv. 8. landsk. þm. Báðir þessir hv. alþm. mæla með að samþ. frv. óbreytt. Þriðja nál. höfum við hv. 5. þm. Reykv. gefið út á þskj. 726, þar sem við mælum með samþykkt frv. með þeim breytingum, að ríkisstj. sé heimilað að taka ábyrgð á láni til kaupa á togara og togveiðibát fyrir Ísafjörð og sjávarþorp við Ísafjarðardjúp og togara fyrir hreppsnefnd Stykkishólmshrepps eða félagsmyndun, sem hreppsn. stendur að eða er þátttakandi í. Fjórði minni hl. er hv. þm. V-Húnv., og hefur hann gefið út nál. á þskj. 727, þar sem hann mælir með samþykkt frv. með þeirri breytingu, að niður falli 2. mgr. 1. gr. Það virðist í sjálfu sér óþarft að fara mörgum orðum um nauðsyn þess, að frv. verði samþ. á þessu þingi. Ég held, að allir nm. séu þeirrar skoðunar, að nauðsynlegt sé fyrir hæstv. Alþ. að samþ. heimild handa hæstv. ríkisstj. um fyrirgreiðslur fyrir bæjarfélög þau, sem hér um ræðir og vissulega þurfa þess með, að þeim sé veitt aðstoð til að eignast togveiðiskip til að bæta úr því mikla atvinnuleysi, sem íbúar nefndra bæjarfélaga eiga við að stríða og getur haft hinar ískyggilegustu afleiðingar, ef ekki verður ráðin bót á því með þeim aðgerðum, sem frv. gerir ráð fyrir. Það er hvorki hollt né vænlegt fyrir þjóðarheildina, að þeir miklu fólksflutningar, sem átt hafa sér stað á s. l. 15 árum úr strjálbýli til Reykjavíkur, haldi enn áfram, enda hljóta þeir fyrr eða seinna að hafa mikil óþægindi í för með sér, ekki einvörðungu fyrir strjálbýlið, heldur einnig fyrir höfuðstað landsins. Í bréfi mínu til hv. fjhn. gerði ég glögga grein fyrir atvinnuhorfum í Stykkishólmshreppi. Vitna ég þar í áskoranir, sem mér hafa borizt frá hreppsnefnd Stykkishólmshrepps, verkalýðsfélagi Stykkishólms og samþykktum almenns borgarafundar, að ég hlutaðist til um að fá samþykkt Alþ. um heimild handa ríkisstj. til að ábyrgjast lán til togarakaupa. Sams konar áskoranir hafa einnig verið sendar hæstv. ríkisstj. Ég held, að það dyljist engum, að Stykkishólmur hefur óvenjugóð skilyrði til útgerðar á togara, þar sem þar eru tvö afkastamikil hraðfrystihús og aðstæður allar til rekstrar slíks skips eða skipa mjög góðar. Ég vænti þess, að hv. dm. geti orðið sammála um að samþ. frv. í þeirri mynd, sem hv. 5. þm. Reykv. og ég leggjum til á þskj. 726.



Herra forseti. Það er rétt, að mál þetta hefur verið alllengi til athugunar hjá fjhn. d., og stafar það einkum af því vitanlega, að það hefur ekki tekizt að ná samkomulagi í n. um afgreiðslu málsins. Nú hafa komið nál., 4 að tölu, frá nm. Einn stend ég að minnihlutaáliti á þskj. 727, sem er frá 4. minni hl. n. Það mun vera gömul og góð regla, að formaður verði síðastur af áhöfninni til að yfirgefa skip, þegar hættur ber að höndum, og þannig hefur verið hér. Frv. þetta var borið fram í hv. Ed., og þar voru gerðar verulegar breytingar á því, áður en það kom hingað til Nd. Samkv. 1. mgr. 1. gr. er ríkisstj. veitt heimild til að ábyrgjast fyrir Húsavík og Ólafsfjörð lán til kaupa á einum eða tveimur togurum, en í 2. mgr. sömu frvgr. er svo fyrir mælt, að ef ríkisstj. ætlar að veita ábyrgð samkv. 1. mgr. fyrir láni til kaupa á skipi, sem skrásett er á öðrum útgerðarstað hér á landi, þá skuli stjórnin leita eftir því, hvort sveitarfélag eða félag, sem það er þátttakandi í, vill gera skipið út frá þeim sama stað, þar sem það hefur áður verið, og ef svo reynist, er ríkisstj. skylt að gefa því kost á sams konar ábyrgð vegna kaupanna. Samkv. þessu á sveitarfélag eða félag, sem það er þátttakandi í á útgerðarstað, þar sem togari er nú skrásettur, að hafa forgangsrétt til ríkisábyrgðar fyrir togarakaupaláni. Það er fyllsta ástæða til að gera sér það vel ljóst, hvernig þetta yrði í framkvæmd, ef frv. verður samþ. óbreytt. Við skulum gera ráð fyrir t. d., að Húsavíkurkaupstaður ætti kost á að fá keyptan togara, sem nú er gerður út frá öðrum stað hér á landi, og leitaði eftir ríkisábyrgð fyrir láni til kaupanna. Ef ríkisstj. vildi nota heimild l. til að veita Húsvíkingum slíka aðstoð, þá væri stjórninni skylt samkv. l. að auglýsa eftir því, hvort sveitarfélag á þeim stað, þar sem togarinn hefur áður verið, eða félag, sem það er þátttakandi í, vildi gera skipið út þaðan, og ef svo reyndist, þá væri ríkisstj. ekki aðeins heimilt, heldur skylt að veita þeim aðila sams konar ábyrgð til togarakaupanna. Ekkert er ákveðið um það í frvgr., að hve miklu leyti sveitarfélag þyrfti að vera þátttakandi í félagi, sem krefðist ríkisábyrgðar. Eftir orðanna hljóðan væri skylt að veita útgerðarfélagi ábyrgðina, þó að bæjarfélagið ætti ekki nema örlítinn hlut í félaginu. Af þessu er það fullkomlega ljóst, virðist mér, að vegna fyrirmælanna í 2. mgr. 1. gr. er ekki mögulegt fyrir ríkisstj. að nota heimild 1. mgr. 1. gr. til að ábyrgjast lán fyrir Húsavík eða Ólafsfjörð, ef ákvæði 2. mgr. eru látin haldast óbreytt. Ef ríkisstj. vildi veita þessum kaupstöðum norðanlands ábyrgð, þá mætti hún búast við því, að í stað þess að koma fram þeim stuðningi við þá staði, þá yrði hún að veita einhverju félagi á öðrum útgerðarstað ábyrgð fyrir láni, og fyrir fram gæti ríkisstj. ekki vitað, hvaða aðili yrði ábyrgðarinnar aðnjótandi. Ég tel, að það megi segja, að í þessu ákvæði felist raunverulega bann við því, að togarar, sem nú eru gerðir út frá öðrum útgerðarstöðum hér á landi, verði seldir til Húsavíkur eða Ólafsfjarðar með aðstoð þess opinbera. Ef samþykkt frv. á að geta komið að nokkru gagni fyrir þá staði, sem nú vantar togara, þá verður að fella úr því 2. mgr. 1. gr. Verði það ekki gert, þá er þýðingarlaust að mínu áliti að samþ. frv. Ég viðurkenni, að þörf sé að stuðla að því, að þeir kaupstaðir, sem nefndir eru í frv., geti fengið atvinnutæki, svo að það fólk, sem nú er á þeim stöðum, þurfi ekki að flytjast þaðan burt. Þess vegna tel ég, að frv. þurfi að breytast þannig, að von sé um, að ákvæði þess geti komið að gagni við öflun atvinnutækja fyrir þá staði. Það hafa komið hér fram brtt. frá 3. minni hl. fjhn. um að taka inn í frv. ábyrgð fyrir útgerðarfyrirtæki á fleiri stöðum. Um það sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða eða segja annað en það, að mér virðist, að eftir því sem fleira er tekið inn í frv., eftir því verði minni líkur til, að það geti orðið að gagni fyrir þá staði, sem upphaflega var ætlað að styðja með flutningi þess. En eins og ég hef áður sagt, þá legg ég aðaláherzluna á það, að 2. mgr. 1. gr. verði úr frv. felld, og flyt um það brtt. á þskj. 727.



Herra forseti. Þetta mál mun hafa verið lagt fyrir hv. Alþingi svo að segja í upphafi þings. Þá var það m. a. sent til umsagnar atvinnumálanefnd ríkisins og hún beðin að láta umsögn sína um málið í té innan viku. Ég taldi það ákaflega eðlilegt, að slíkt mál sem þetta ætti að komast mjög fljótlega gegnum þingið, eða þá, ef því væri ekki hugað líf, að það yrði þá fljótlega tekið af. Málið komst svo í gegnum hv. Ed., að vísu breytt. Þá var það ekki aðeins orðið heimild til þess að ábyrgjast fyrir Húsavíkurkaupstað allt að 90% af kaupverði togara, heldur einnig fyrir Ólafsfjarðarkaupstað, og skilyrði komið inn í frv., sem snerti þann stað, sem togari kynni að verða seldur frá til þessara staða. Maður hefði þá ætlað, að þegar svo var komið, þá væri frv. komið í þann búning, sem því var ætlað að hafa, þegar það yrði afgr., en það virðist ekki vera svo. Nú hefur n., sem málið hafði til meðferðar hér í þessari hv. deild, margklofnað um málið, og er komið í eindaga um afgreiðslu þess, svo að því verður varla hugað líf, nema sá kostur hefði verið fyrir hendi að fá frv. hér samþ. óbreytt. Sú leið mun þó því miður vera útilokuð. Þá er aðeins sá kosturinn fyrir hendi, ef maður ætlar að koma málinu í gegn fyrir Húsavík og Ólafsfjarðarkaupstað, að sætta sig við það, að gengið sé í ábyrgðir fyrir fleiri staði. Mér virðist því líklegast málinu til lífs, að maður verði að ganga að þeim kostinum að samþ. verulegar brtt. við frv., og mundi ég þá hallast að því, að samþ. yrðu þær till., sem tveir hv. þm. Sjálfstfl., sem mynda 3. minni hl. fjhn., hafa lagt fram og gera ráð fyrir að bæta við ábyrgðum fyrir Stykkishólm og Ísafjarðarkaupstað - og fyrir Bolungavík að því er snertir 200 tonna togveiðibát, og málið færi þannig til hv. Ed., sem væntanlega gæti þá fallizt á að veita þessum aðþrengdu stöðum öllum saman aðstoð í þessu formi. Ég sem sé lýsi mig - eins og hv. 8. landsk. fyrir sitt leyti lýsti hér yfir áðan - fúsan til að fylgja þessu máli fram í hverju því formi, sem líklegast má verða til þess, að málið bjargist, fyrst og fremst fyrir þann stað, sem það var upphaflega borið fram fyrir, Húsavíkurkaupstað, og þá í annan stað fyrir þann kaupstaðinn, sem strax var skeyttur við málið, Ólafsfjarðarkaupstað, sem ótvírætt hefur mjög brýna þörf fyrir að fá togara eins og Húsavík. Það er þannig ástatt um atvinnuhætti þarna norðanlands, að erfitt er að ná til fiskimiða á vélbátum yfir vetrarmánuðina og staðbundið atvinnuleysi ríkir þar 5–6 mánuði ársins og varla hægt að hugsa sér, að úr því verði bætt með öðru, en togaraútgerð. Það virðist því einsætt, að ef hæstv. ríkisstj. vill bæta úr þessu staðbundna margra mánaða atvinnuleysi í þessum tveimur kaupstöðum sérstaklega, þá vilji hún það á sig leggja að veita ríkisábyrgð fyrir togara á þessa staði. Það er vitað, að Húsvíkingar hafa lýst sig reiðubúna til að leggja mikið á sig til þess að eignast togara. Það hefur farið fram fjársöfnun í héraði. Ekki aðeins Húsvíkingar, heldur bændur víða í Suður-Þingeyjarsýslu hafa boðið að leggja fram fé til þess að greiða þann hlutann, sem Húsavíkurkaupstaður á að greiða, og hefur þessi kaupstaður þannig búið sig undir það að öllu leyti að geta gengið frá kaupum á togara, sem hefur staðið til boða, og í raun og veru ekki staðið á öðru, að hægt væri að ganga frá kaupunum, heldur en að hin umbeðna ríkisábyrgð fengist - sú ríkisábyrgð, sem hv. þm. S-Þ. óskaði eftir að fá strax í byrjun þessa þings, en hefur þrátt fyrir það, þótt hann hafi góða aðstöðu í öðrum stjórnarflokknum, ekki komið málinu fram allt fram að þinglokum. Það liggja því nú fyrir yfirlýsingar frá báðum stjórnarandstöðuflokkunum um það, að þeir vilji fylgja málinu í hverju því formi sem helzt mundi skila því í höfn, og kemur þá til kasta stjórnarflokkanna, annars eða beggja, um að duga nú málinu á úrslitastundinni.