Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (StgrA): Þar sem nál. er enn eigi komið, verður að taka þetta mál út af dagskrá nú. Ég geri ráð fyrir, að n. skili áliti mjög fljótlega, og verður þá þetta mál tekið til umr. svo fljótt sem unnt er.



Ég vil eingöngu spyrja hæstv. forseta, hvort áríðandi sé að hafa þann fund í dag, ég geri ráð fyrir með mig og fleiri, að óþægilegt sé að vera hér yfir engu, en ég vil gjarnan vera hér viðstaddur, þegar svona merkilegt mál verður til 2. umr., en veit ekki, hvaða nauðsyn er að binda okkur hér, ef svo yrði ekki unnt að halda þennan fund í dag. Ég vil því spyrja hæstv. forseta, hvort ekki væri hægt að halda þennan fund á morgun eða þá eftir kvöldmat í kvöld.

Forseti (StgrA): Ég treysti mér ekki til að ákveða næsta fundartíma, þar sem enn er óráðið, hvenær n. skilar áliti. Næsti fundur verður boðaður með dagskrá.



Herra forseti. - Ég vil fara þess á leit, að þetta frv. verði tekið af dagskrá í dag, þar eð við þurfum að athuga betur eitt atriði þess.

Forseti (StgrA): Fyrst hv. flm. æskir þess, þá mun ég enn taka frv. út af dagskrá.



Frv. þetta hefur áður legið fyrir hv. d., eins og um getur í frv., og ætti því síður að vera þörf á að fjölyrða um það núna, og enn síður þar sem allar ástæður eru óbreyttar frá því, sem var, þegar frv. var seinast á ferðinni, en það var árið 1941. Hv. 1. þm. Árn. (JörB), sem átti og á enn sæti í Nd., flutti frv. þá. Eins og drepið er á í grg., þá náði frv. framgangi í hv. Nd., en dagaði uppi hér í hv. d. Aðalatriði frv. eru sem hér segir: Árið 1934 fóru fram samningaumleitanir við eigendur jarða þeirra, er land eiga á sandsvæðinu frá ósum Ölfusár vestur til Selvogs, um sandgræðslu og friðun þessa lands. Sýslumanninum í Árnessýslu, sem hafði forgöngu í málinu, og eiganda Neslands kom saman um, hvaða landssvæði skyldi friða af Neslandi, og voru þeir samningar undirritaðir. Það, sem hefur valdið óánægju Guðmundar Jónssonar, bónda í Nesi, er það, að þegar til framkvæmda kom með sandgræðsluna, þá var tekið meira land frá Nesi en í samningunum stóð. Guðmundur bóndi er þannig gerður, að hann vill, að gerðir samningar séu haldnir, og jörð hans hefur einnig misst mikið af góðu landi við þetta samningsrof, svo að hún verður ekki nytjuð að fullu. Í öðru lagi er svo með þessa landspildu, að hún er að kalla gróin og var það, þegar sandgræðslugirðingin var sett, svo að eigi virðist ástæða til að hafa hana innan girðingarinnar. Eins og stendur í 1. gr., fer frv. fram á, að ríkisstj. heimilist að selja eiganda Neslands þessa spildu. - Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar nú, nema tilefni gefist til þess af umr. annarra hv. þm., og legg til, að frv. verði, að þessari umr. lokinni, vísað til 2. umr. og landbn.



Þessi till. til þál. er í rauninni aðeins viðbót við frv. um menntamálaráð, sem flutt er af hv. 7. landsk. þm. Till. fer fram á, að aflað sé vitneskju um, hvernig varið sé ríkisstyrkjum til listamanna í löndum, sem greint er frá í till. Í grg. till. er allt fram tekið, sem þurfa þykir, og mun ég ekki fjölyrða um þetta mál að sinni, en vil gera það að till. minni, að umr. verði frestað og málinu vísað til menntmn.



Herra forseti. - Mér líkar vel, að þessi till. til þál. skuli vera fram komin, því að það er gott að fá rannsókn á því, hve mikinn styrk aðrar þjóðir veita skáldum og listamönnum. Það, sem ég hef að athuga við till., er aðallega það, að mér virðist hún ekki ganga nógu langt, því að þótt safnað sé skýrslum um þetta atriði, þá er það aðeins brot af þeim upplýsingum, sem þarf að fá, til þess að hægt sé að bera saman ríkisstyrk erlendis og styrki þá, sem hér í okkar fámenna þjóðfélagi eru veittir skáldum og listamönnum. T.d. hafa rithöfundar hér á landi fámennan lesendahóp og fá minna fyrir bækur sínar en rithöfundar annarra og fjölmennari þjóða. Ég get nefnt dæmi. John Steinbeck, hinn frægi ameríski rithöfundur, fékk fyrir bók sína, „The Moon is down“, 1 millj. dollara, eða sem svarar 6 millj. og 500 þús. íslenzkra króna. Hemingway mun ekki hafa fengið minna fyrir seinustu bók sína „For whom the Bell tolls“. Á þessu sést, að hér er um ólíkan samanburð að ræða, og þyrfti að taka það til greina í þessari till. til þál. Enn fremur eru farnar aðrar leiðir erlendis, t.d. árið 1936. Þá setti Bandaríkjastjórn 5200 myndlistamenn á föst laun hjá ríkinu, en jafnframt voru þeim falin ýmis verkefni, svo sem að skreyta opinberar byggingar. Þar að auki hafa ýmis bæjarfélög erlendis lagt fram til lista, t.d. á eitt bæjarfélag í Danmörku, miklu fámennara en Rvík, listaverkasafn. Enn má nefna eitt, og það eru hinar ýmsu sjóðstofnanir erlendis, sem styrkja skáld og listamenn, og get ég í því sambandi nefnt Carlsbergsjóðinn í Danmörku. - Af öllu þessu, sem ég hef hér talið upp, og ýmsu ótöldu, þá finnst mér till. ekki ganga nógu langt og mun þess vegna bera fram skriflega brtt. við hana. 2. og 3. liður þessarar till. finnst mér óviðkunnanlegir, því að í þeim felst skætingur til skálda og listamanna, og sýnist mér það alveg óþarfi. Ég legg því til, að liðir þessir falli burtu og í stað þeirra komi 3 nýir liðir, svohljóðandi: 2. Hver eru framlög ríkisins og einstakra bæjarfélaga til ýmissa listgreina, svo sem hljómlistar og leiklistar, og liststofnana (listasafna, listaskóla, listaháskóla) ? 3. Hve miklar tekjur hafa rithöfundar og aðrir listamenn af verkum sínum (verð á listaverkum, ritlaun fyrir bækur o.s.frv.)? 4. Jafnframt séu fengnar upplýsingar um sjóðstofnanir, er veita fé til listamanna og listastarfsemi þessara ríkja. Ef till. verður samþ. með þessum breyt., þá mun hún njóta stuðnings míns. Ritlaun skálda fyrir stærri verk munu nú ekki fara fram úr 4 þús. kr., og er þetta samanburður, sem kemur sér ekki vel fyrir okkur, og er ekki óeðlilegt, að tekið sé tillit til þess, þegar úthlutað er styrkjum til rithöfunda hér. Ég vil líka benda á í þessu sambandi, að það er ekki ákaflega mikil fjárhæð, sem ríkið leggur til lista og bókmennta. Í fjárlfrv. er það ekki nema 150 þús. kr. Það er minna en lagt er t.d. til Skömmtunarskrifstofu ríkisins. Það er ekki nema 3 af þúsundi miðað við tekjuáætlun ríkisins.



Ég er nokkuð hissa á því, að síðasti ræðumaður skuli ekki vera ánægður með að fá þessa till., því að hún gengur í þá átt að rannsaka það mál, sem hann hefur vakið máls á með samanburði við önnur lönd. Hann bjóst við, að upp úr því mundi koma, að við gerðum óvanalega mikið til að styðja slíka menn eftir fjárhagsgetu okkar. Hjá okkur hefur það verið þannig, að fyrr á árum hefur ekki verið mikið um slík framlög, og mörg af okkar helztu skáldum hafa verið frístundakákarar, ef svo mætti að orði kveða, eftir því sem nú er talað um. Eitt okkar höfuðskáld, Matthías Jochumsson, var orðinn sextugur að aldri, þegar hann fékk skáldastyrk, Einar Benediktsson á sjötugsaldri, Stephan G. Stephansson fékk aldrei neitt. Ég veit ekki heldur, hvort skáldin hefðu orðið nokkuð betri, þó að þau hefðu fengið háa styrki. Mörg okkar dýrmætustu listaverk í bókmenntum hafa verið samin af mönnum, sem aldrei fengu skáldastyrk. Hallgrímur Pétursson orti Passíusálmana sér til hugarhægðar, en fékk ekki eyri fyrir. Það, sem hér er um að ræða, er að fá upplýsingar um, hvað önnur lönd styrkja listamenn sína, og sést þá, hvernig við stöndum í þeim samanburði. Það er því eðlilegt, að upp hafi verið teknar slíkar umr., sem hann minntist á, og ég er því samþykkur að fá sem mestar upplýsingar af þessu tagi.

Forseti (StgrA): Mér hefur borizt skrifl. brtt. við málið. Þarf tvöföld afbrigði til þess, að hún megi komast hér að.