Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá hv. 2. þm. Norðvest., Einari K. Guðfinnssyni, um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni vegna opinberra erinda. Í dag tekur því sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hann 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Norðvesturkjördæmi, Eyrún Ingibjörg Sigþórsdóttir. Eyrún Ingibjörg Sigþórsdóttir hefur tekið sæti áður á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Forseta hefur borist erindi frá þingflokki Sjálfstæðisflokksins, dagsett í dag, um mannaskipti í nefnd þingsins, samanber 16. gr. þingskapa, að Elín Hirst taki sæti Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem aðalmaður í utanríkismálanefnd. Þessi breyting skoðast samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Forseti vill tilkynna að borist hafa fjögur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 323, um greiðslur úr ríkissjóði til lækkunar höfuðstóls verðtryggðra fasteignalána eða fasteignaveðlána, frá Birni Val Gíslasyni, á þskj. 361, um áhrif fjárlaga 2014 og fjárlagafrumvarps 2015 á fjölda starfa í ráðuneytinu eða stofnana þess, frá Birni Val Gíslasyni, á þskj. 399, um opnun sendibréfa, frá Birgittu Jónsdóttur og á þskj. 397, um áhrif þingmála á fjárhag sveitarfélaga, frá Sigríði Ingibjörgu Ingadóttir. Borist hafa tvö bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu, þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflega svör við fyrirspurnum á þskj. 395, um opinber störf á landsbyggðinni, frá Silju Dögg Gunnarsdóttur, og á þskj. 367, um fjölda opinberra starfa frá Birni Val Gíslasyni. Að lokum hefur borist bréf frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 388, um losun frá framræstu votlendi, frá Össuri Skarphéðinssyni.

Virðulegi forseti. Ég vil kveðja mér hljóðs til þess að vekja athygli forseta og kvarta undan óvönduðum vinnubrögðum meiri hlutans í fjárlaganefnd. Í morgun var fjáraukalagafrumvarpið tekið út úr nefndinni þó að þar sé stór og mikilvægur þáttur sem byggir á frumvarpi sem hafði ekki verið dreift þá og hefur ekki verið tekið hér til umræðu. Einnig hefur umsögn Ríkisendurskoðunar ekki borist eða um hana verið fjallað í nefndinni og enn er verið að kalla inn gesti til nefndarinnar. Samt sem áður tók meiri hluti nefndarinnar málið út og því vil ég, virðulegur forseti, mótmæla harðlega.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með stöllu minni úr fjárlaganefnd, Oddnýju G. Harðardóttur, og mótmæli því að þessi vinnubrögð séu viðhöfð. Í sjálfu sér er ekkert sem segir að málið hefði þurft að fara út úr nefndinni í dag. Við erum búin að óska eftir og fá það samþykkt að fá fulltrúa frá Seðlabanka Íslands á fund á miðvikudaginn til að ræða akkúrat það stóra mál sem hér um ræðir og varðar þá 26 milljarða sem nú eru orðnir 21; og eins þá að fá álit Ríkisendurskoðunar á frumvarpinu eins og vani er. Málið með Seðlabankann á eftir að fara hér í 1. umr. og því er það í raun óskiljanlegt að þessi asi hafi verið á því að taka frumvarpið út nú í morgun. Fjáraukalagafrumvarpið er að fara til 2. umr. þannig að hitt málið, sem er forsenda þess að hægt sé að samþykkja fjáraukalögin, er ekki komið til 1. umr. Virðulegi forseti. Þetta eru mjög óvönduð vinnubrögð og óþörf.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram. Mér finnst mikilvægt að ræða þessi mál þannig að ekki standi út af stórar spurningar. Varðandi bókhaldsbixið sem snýr að Seðlabankabréfinu þá er mörgum stórum spurningum ekki enn þá svarað þannig að ég tek undir það sem hér hefur komið fram.

Virðulegi forseti. Ég ætla að lýsa því yfir að þær áhyggjur sem hér hafa komið fram hjá síðustu þremur ræðumönnum eru algerlega þarflausar. Ég hef nú þegar boðað fulltrúa frá Seðlabanka Íslands á fund fjárlaganefndar á miðvikudaginn og eins þá aðila sem um er rætt. Á einhvern hátt virðist vera pirringur eða þreyta í stjórnarandstöðunni nú um stundir vegna þess að fjárlagavinnan gengur mjög vel. Eins og komið hefur fram var fjáraukalagafrumvarpið tekið úr fjárlaganefnd í morgun. Þar er aðeins viðbót við þær fjárheimildir sem birtast í frumvarpinu sjálfu þannig að vinnan gengur vel. Þeir aðilar sem kvartað hefur verið yfir að hafi ekki fengið að koma fyrir fjárlaganefnd koma fyrir nefndina á miðvikudaginn.

Hæstv. forseti. Heyrði ég það rétt frá hv. formanni fjárlaganefndar að við þyrftum ekki að hafa neinar áhyggjur, það væri búið að afgreiða málið í fjárlaganefnd og ganga frá pappírum en síðan gætum við fengið að hlusta á þessa aðila seinna áður en frumvarpið yrði lagt fram í þinginu? Ég get ekki undir nokkrum kringumstæðum fallist á það að þetta sé venjuleg málsmeðferð. Það er vika síðan fjáraukalagafrumvarpið kom fram. Það er komið hingað til afgreiðslu, það hefði náttúrlega átt að vera komið fyrir löngu. Við gerum auðvitað kröfu um að fá að fjalla um þær stóru línur sem hér er verið að boða og að við fáum til þess tíma. Það er ekki hægt að hreyta þessu í þingmenn í salnum og segja: Hafið engar áhyggjur af þessu, það er búið að afgreiða þetta, þetta skiptir engu máli, þið fáið að hlusta á Seðlabankann á miðvikudaginn, þetta breytir engu. Þetta eru ekki viðunandi vinnubrögð.

Til svara eru: Forsætis- og dómsmálaráðherra, heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra.

Virðulegi forseti. Verkfall lækna á opinberum heilbrigðisstofnunum hefur nú staðið vikum saman og er þegar farið að valda verulegum erfiðleikum. Það blasir við að biðlistar hafa lengst á Landspítalanum og nýir orðið til þar sem engir biðlistar voru áður. Jafnvel þótt samið yrði við lækna í dag liggur fyrir að það mundi taka langan tíma, marga mánuði, að vinna upp tjónið sem orðið er. Áfram heldur verkfall og aldrað fólk, sjúkir, á í vaxandi vandræðum með að fá úrlausn sinna mála. Kostnaðurinn hleðst upp á Landspítalanum, því að aðrir starfsmenn eru auðvitað ekkert í verkfalli, en mikill hluti þeirra starfs hangir á því að læknar séu við störf á spítalanum. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hversu lengi getur þetta gengið svona áfram? Hversu lengi er hægt að halda áfram án þess að samið sé í þessari deilu ef það á ekki að valda varanlegu tjóni fyrir samfélagið? Nú líður brátt að áramótum. Hættan er auðvitað sú að læknar gefist einfaldlega upp, hverfi til starfa í öðrum löndum. Hversu lengi ætlar hæstv. forsætisráðherra að láta þessa deilu halda áfram með þessum hætti? Hvenær hyggst hann ganga til alvörusamninga við lækna? Samningafundir eru mjög strjálir í deilunni. Það er ekki hægt að segja að það séu alvörusamningaviðræður í gangi. Hvenær hyggst forsætisráðherra ljúka þessum málum með samningum?

Virðulegur forseti. Ég hef ekki setið á samningafundum með læknum og ég held að hv. þingmaður þekki hvernig þessir hlutir ganga fyrir sig. Ég held að hv. þingmaður hljóti líka að gera sér grein fyrir því að ráðherrar eins og aðrir hafa áhyggjur af þessu verkfalli. Verkföll almennt geta auðvitað verið mjög skaðleg og verkfall lækna ekki hvað síst. Svoleiðis að vonandi tekst nú að leysa úr þessu eins fljótt og kostur er. Þetta er hins vegar mál sem er ekki hægt að líta á í einangrun, ekki hægt að líta á þetta óháð stöðu mála almennt á vinnumarkaði. Við hljótum að spyrja hvort hægt sé að mynda einhvers konar almenna sátt og þá má meðal annars spyrja stjórnarandstöðuna en ekki hvað síst aðila vinnumarkaðarins hvort menn líti þannig á að staðan réttlæti breytingar á kjörum lækna, bætur umfram það sem hægt væri að semja um í fyrsta áfanga annars staðar. Ef niðurstaðan í þessu máli yrði sú að allt færi í uppnám á vinnumarkaði almennt og annaðhvort yrði ekki hægt að semja við aðrar stéttir eða þeir samningar mundu ógna stöðugleikanum og setja verðbólguna aftur á fullan skrið þá mundu allir tapa á því, læknar sem og aðrir. Svoleiðis að við þurfum að finna á þessu lausn og vonandi lausn sem sem víðtækust sátt getur orðið um.

Virðulegi forseti. Fyrst af öllu getur hæstv. forsætisráðherra ekki komið hér upp og talað eins og hann sé áhorfandi að þessari alvarlegu deilu. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hafi ekki fundað með formanni samninganefndar ríkisins í þessari deilu. Það eru þá alvarleg afglöp ef svo er og ber vitni miklu alvöruleysi af hálfu hæstv. forsætisráðherra. Hæstv. forsætisráðherra getur svo reynt að flytja þá þulu eins oft og hann vill að það sé á ábyrgð allra annarra á vinnumarkaði að búa til umgjörð um lausn á þessari deilu. Það er það ekki. Hæstv. forsætisráðherra hafði í hendi sér að tryggja frið á vinnumarkaði út þetta kjörtímabil með kjarasamningum í lok síðasta árs. Hann er síðan búinn að gera allt sem hann mögulega getur til að sprengja upp samstarf við aðila vinnumarkaðarins og hann verður ósköp einfaldlega að búa sjálfur við þær aðstæður sem hann hefur þannig skapað. Það er ekki verkefni stjórnarandstöðunnar eða aðila vinnumarkaðarins að skera hæstv. forsætisráðherra niður úr 

Virðulegur forseti. Ég get fullvissað hv. þingmanns um að við fylgjumst að sjálfsögðu vel með þessu máli, hverju skrefi. Það er alrangt sem hv. þingmaður segir, að ég eða einhverjir aðrir ráðherrar höfum gert allt sem við mögulega getum til að sprengja samstarf við aðila vinnumarkaðarins, eins og hv. þingmaður orðaði það. Virðulegur forseti. Það er einfaldlega alrangt. En ef menn vilja eiga gott samstarf við aðila vinnumarkaðarins hljóta þeir að líta á heildarmyndina. Það hefur nú yfirleitt verið stefnan að líta til heildaráhrifa þegar menn reyna að ná einhvers konar sátt, ég tala nú ekki um þjóðarsátt. Þess vegna hlýtur að vera eðlilegt að spyrja hvort hækkanir hjá læknum umfram það sem samið hefði verið um annars staðar sé til þess fallið að sprengja upp sátt við aðila vinnumarkaðarins, eins og hv. þingmaður orðaði það.

Virðulegur forseti. Eftir gríðarleg áföll í efnahagslífinu og mjög djúpt samdráttarskeið í íslensku efnahagslífi er blessunarlega útlit fyrir núna að efnahagslífið sé að taka við sér og að meiri tekjur komi inn í ríkissjóð og skattstofnar séu að skila meiri tekjum og það verði á þessu ári betri afkoma í ríkisrekstrinum en lagt var upp með í fjárlögum yfirstandandi árs. Það liggur líka fyrir á sama tíma að velferðarkerfið, ekki síst heilbrigðiskerfið, þurfti að taka á sig gríðarlegar skerðingar á rekstrarfé á þeim erfiðu árum. Mig langar að beina sjónum sérstaklega að Landspítalanum í þessari fyrirspurn þó að ræða megi örugglega margar aðrar heilbrigðisstofnanir líka, ég er alveg viss um það. En ég ætla að beina sjónum sérstaklega að Landspítalanum. Rekstur Landspítalans var skorinn inn að beini á árunm í eftirleik hrunsins. En nú er bættari afkoma í ríkisrekstrinum og útlit er fyrir meiri tekjuafgang á þessu ári. Því finnst mér liggja beinast við að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann muni ekki beita sér fyrir því og hvort það standi ekki örugglega til að rétta af halla Landspítalans í rekstri á yfirstandandi ári - ég held að hann sé eitthvað um milljarður og er af ýmsum ástæðum, mörgum ófyrirséðum - og líka að mæta fjárþörf Landspítalans miðað við berstrípaðar áætlanir fyrir næsta ár sem forstjóri spítalans hefur talað um að sé um 1,8 milljarðar. Stendur ekki örugglega til að koma rekstri spítalans í þokkalegt horf?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er rétt að það árar betur í ríkissjóði nú á árinu 2014 en oft áður og það er fagnaðarefni, örugglega okkur öllum, og vekur væntingar um að við getum farið að verja meiri fjármunum til grunnþátta velferðarkerfisins, þar á meðal heilbrigðiskerfisins. Það er sömuleiðis rétt hjá hv. þingmanni að heilbrigðiskerfið tók á sig verulegar skerðingar í fjárframlögum á síðustu árum. Það lætur nærri að það hafi verið, ef við horfum á Landspítalann, þegar verst var, um 5 milljarðar á einu ári sem segir sig sjálft að gengur alveg gríðarlega nálægt þeirri þjónustu sem þar er veitt. Þannig háttar til á þessu ári, í fjárlögum þessa árs, að við nýttum ákveðið svigrúm sem gafst, m.a. vegna fyrirsjáanlegs tekjuauka í ríkissjóði á þessu ári, til að bæta verulega í fjárframlög til Landspítalans, um að mig minnir 3 milljarða kr. Árið 2014 er það ár sem hæst fer í fjárveitingum þangað inn. Ég er talsmaður þess að útgjöld stofnana, hvort sem það er Landspítali eða framhaldsskólar, háskólar, umfram fjárlög hvers árs - að það eigi að taka á þeim vanda við fjárlagagerð komandi árs. Ef við förum inn á einum stað í þessum rekstri - og ég held að þetta eigi að vera almenn regla, og ég held að ég geti fullyrt að hana hefur verið reynt að halda í heiðri, að hallarekstur stofnana eigum við að taka fyrir og bæta þar sem við kjósum í fjárlögum komandi árs. Ég ber vissulega væntingar til þess að hægt verði að taka á í þeim efnum fyrir Landspítalann ásamt öðrum heilbrigðisstofnunum í komandi fjárlögum.

Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Ég get alveg tekið undir það að það er betra að taka á hallarekstri stofnana í fjárlögum hvers árs. Því miður hefur það verið tilhneiging, og ekki síst með Landspítalann sem er mjög stór kostnaðarliður í ríkisrekstrinum, að það hefur verið vanáætlað á Landspítalanum ítrekað og síðan tekið á því í fjáraukalögum. Það held ég að sé ósiður og við eigum ekkert að halda því áfram. Ég vona að ég hafi þá skilið ráðherrann rétt. Hann telur mikilvægt og ætlar að sjálfsögðu að beita sér fyrir því og við munum vonandi sjá það að hallarekstur yfirstandandi árs og fjárþörf spítalans til þess einfaldlega að sinna lögbundinni þjónustu sinni - að þessu tvennu verði þá mætt í fjárlögum fyrir árið 2015. Það skilst mér nú af ummælum forstjóra spítalans að ætti þá samanlagt að vera einir 2,5 milljarðar. Miðað við halla yfirstandandi árs sem er milljarður og er af ýmsum ástæðum - það er út af launabótum sem ríkið ákvað væntanlega og út af því að menn vita til dæmis bara ekkert hvað þeir þurfa 

Virðulegi forseti. Til að svara hv. þingmanni beint þá vona ég svo sannarlega að til standi að koma þessu í betra horf í fjárlögum næsta árs. Í það minnsta mun ég leggja mig fram um að við fáum aukið svigrúm fyrir Landspítalann í fjárlögum ársins 2015, klárlega. Þeirri vinnu er ekki lokið og það ber að undirstrika. Ég vil þó engu að síður árétta, þegar við ræðum um vanda Landspítalans, að Landspítali – háskólasjúkrahús er ekki eina heilbrigðisstofnunin í landinu. Við rekum heilbrigðisstofnanir um allt land og ég gæti nefnt heilbrigðisstofnanir sem eru hlutfallslega í verri stöðu með afkomu en Landspítali – háskólasjúkrahús. En það fer ekkert fyrir þeirri umræðu. Ég segi við hv. þingmann hér: Í því svigrúmi sem verður skapað fyrir heilbrigðismálin í meðferð Alþingis á fjárlögum næsta árs mun ég einnig berjast fyrir því að þeim heilbrigðisstofnunum verði sinnt. 

Forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum sem fylgist með að stjórnarflokkarnir eru ekki alveg samstiga þegar kemur að útfærslu á sköttum eða breytingum á sköttum og þá sér í lagi þegar við fjöllum um meinta hækkun á matarskatti. Formaður fjárlaganefndar og ýmsir þingmenn úr Framsóknarflokknum hafa lýst sig andsnúna hækkun matarskatts og hefur jafnframt komið fram að hv. þm. Frosti Sigurjónsson hefur lýst sig andsnúinn þessum tillögum. Hv. þingmaður hefur lýst því yfir að hann væri hugsanlega hlynntur því ef við mundum auka flækjustigið enn frekar með því að reyna að koma til móts við þá sem ekki fengu neinar leiðréttingar á sínum málum í aðgerð ríkisstjórnarinnar til að koma til móts við sum heimili. En ég hef töluvert miklar áhyggjur af því hvað ríkisstjórnarflokkarnir eru með mismunandi áherslur í stórum málefnum. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann telji ekki heppilegt að hann gefi þinginu og landsmönnum mjög skýr svör um það hvort hann er fylgjandi hækkun matarskatts eða ekki.

Virðulegur forseti. Fyrst er nú rétt að leiðrétta það að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar lýsti því ekki yfir að hann væri andvígur hækkun neðra þreps virðisaukaskatts nema kerfið yrði flækt enn þá meira, eða eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir orðaði það, nema flækjustigið yrði aukið enn frekar. Það sem hv. þingmaður sagði, eins og fjölmargir aðrir þingmenn hafa raunar bent á á síðustu missirum, var að það þyrfti að vera ljóst að þær breytingar sem ráðist yrði í, breytingar sem eru til þess ætlaðar að einfalda kerfið, mundu á endanum leiða til þess að kjör allra hópa bötnuðu. Þar horfa menn auðvitað sérstaklega til fólks með milli- og lægri tekjur. Menn vildu hafa sannfæringu fyrir því að heildaráhrifin af þessum breytingum, breytingum til einföldunar, yrðu til að bæta kjör, þ.e. að lækka verðlag í landinu - lækka verðlag, ekki hækka, lækka - og auk þess að auka ráðstöfunartekjur ekki hvað síst fólks með milli- og lægri tekjur. Það er afstaða hv. formanns efnahags- og viðskiptanefndar og það er líka afstaða mín.

Forseti. Ég vísa í facebook-færslu og opinbera yfirlýsingu frá hv. þm. Frosta Sigurjónssyni. Frosti setti pistilinn á facebook-síðu sína þar sem hann gerir frekari grein fyrir afstöðu sinni. Þar segist hann frá upphafi hafa sett þann fyrirvara við hækkun matarskatts að mótvægisaðgerðir yrðu að duga til að heimilin verði í betri stöðu á eftir. Hann segir að þótt mótvægisaðgerðirnar skili heimilunum meiri heildartekjum en sem nemur hækkun matarskatts þá séu einhverjir hópar sem lendi í hækkun á mat en njóti ekki þeirra liða sem lækka. Bregðast þurfi við því, segir hann. Hann nefnir sem dæmi hugmynd um að færa lyfseðilsskyld lyf úr efra þrepi í það neðra en það mundi að hans sögn gagnast öldruðum, öryrkjum og sjúklingum. Fjármagna megi það með því að færa sælgæti og gos í efra þrep, sem enginn þurfi nauðsynlega á að halda. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvernig á þá að koma til móts við til dæmis leigjendur og námsmenn?

Virðulegur forseti. Ég mundi halda að þetta hafi verið haft rétt eftir enda er það í samræmi við svar mitt hér áðan varðandi áherslur hv. þingmanns. Spurt er sérstaklega hvað eigi að gera til að koma til móts við ákveðna hópa. Leigjendur og námsmenn eru nefndir. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hefur einmitt nefnt að verið sé að skoða stöðu þessara hópa ekki hvað síst, og það hafa fleiri þingmenn gert. Þar hafa ólíkar leiðir verið nefndar 

… með matarskattinn?

Virðulegi forseti. Fyrr í mánuðinum bárust fréttir af því að áætlað væri að flytja inn allt að 10 tonn af hrefnukjöti frá Noregi vegna þess að hrefnuveiðar við Íslandsstrendur hafi gengið illa það sem af er þessu ári en aðeins hefur tekist að veiða 23 dýr af 236 dýra kvóta. Samkvæmt frétt í Morgunblaðinu frá 4. nóvember kemur það einmitt fram að Gunnar Bergmann Jónsson, sem er framkvæmdastjóri IP Útgerðar og formaður Félags hrefnuveiðimanna, stendur fyrir þessum áformum. Í mínum huga vekur þetta upp fjölmargar spurningar ef rétt er. Ég vil þess vegna beina nokkrum spurningum til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, og jafnvel umhverfisráðherra einnig, Sigurðar Inga Jóhannssonar, og heyra hans afstöðu í þessu máli. 1. Verðum við ekki að endurskoða hvalveiðikvóta sem við höfum gefið út ef staðan er sú að við þurfum að flytja hvalkjöt inn? Erum við ekki komin á algjörar villigötur með þessa hvalveiðikvóta? 2. Er það yfir höfuð eðlilegt að við séum að flytja inn hvalkjöt? Ég vil gjarnan heyra afstöðuna til þess og jafnvel að við ræðum þetta svolítið. Finnst okkur það? Eigum við að flytja inn hvalkjöt? Svo ætla ég að koma hingað upp í seinni hlutanum og aðeins að ræða upprunamerkingar og fleira varðandi þetta kjöt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni áhugaverða fyrirspurn. Það er rétt að verr hefur gengið á þessu ári að veiða hrefnu en oft á liðnum árum. Þingmaðurinn spyr hvort við eigum að endurskoða hvalveiðikvótann í ljósi þess að við þurfum að flytja inn hvalkjöt. Ég held að staðan sé einfaldlega sú að hrefnukjöt er mjög eftirsótt á markaði og satt best að segja hefur innanlandsframleiðslan hvergi nærri annað eftirspurn. Þeir sem hafa stundað þessar veiðar hafa getað selt allt sitt kjöt á sumarmarkaði um leið og vinnslan á sér stað. Þegar sá brestur verður að ekki tekst að veiða tiltekinn fjölda dýra til þess að fullnægja eftirspurn á markaði grípa menn til þess að flytja inn hrefnukjöt frá Noregi sem mér finnst þar af leiðandi ekkert athugavert við, ekki frekar en í öðrum tilvikum, satt best að segja. Hv. þingmaður spyr: Eigum við að flytja inn hvalkjöt? Ég get spurt á móti: Af hverju ekki? Íslendingar eru vanir að neyta hrefnukjöts og Norðmenn og Íslendingar veiða hrefnu og reyndar fleiri, Grænlendingar. Þetta er mjög eðlilegt lífsmunstur og neyslumunstur á norðlægum slóðum. Ég tel ekkert athugavert við það, satt best að segja.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Af hverju við ættum ekki að flytja inn hvalkjöt? Hvalir eru, alla vega sumar tegundir, í útrýmingarhættu og hvalveiðar eru nú kannski ekki þær veiðar sem eru beinlínis hæst skrifaðar meðal margra þjóða þannig að mér finnst að við þurfum að hugsa okkur verulega um hvort þetta séu viðskipti sem við teljum rétt að standa í. Mig langar aðeins að fara aftur í hvalkjöt inni á íslenskum markaði. Er ekki gríðarlega nauðsynlegt, til þess að neytandinn viti hvaða vörur það er sem hann er að fá, að allar upprunamerkingar séu alveg pottþéttar þannig að neytandinn viti það úti í búð að þetta er ekki íslenskt hvalkjöt heldur norskt sem hann er að kaupa. Það sama gildir kannski ekki síður á veitingahúsum þar sem útlendingar eru jafnvel komnir til að kaupa íslenskt hvalkjöt, 

Virðulegi forseti. Hér er sagt að við ættum hvorki að stunda veiðar né flytja inn kjöt frá Noregi úr stofnum sem eru mjög stórir og eru nýttir með sjálfbærum og ábyrgum hætti vegna þess að einhverjar aðrar tegundir hvala séu í útrýmingarhættu einhvers staðar annars staðar í heiminum. Ég get ekki fallist á þau rök. Það mundi hreint út sagt kollvarpa öllu því sem þjóðir við norðanvert Atlantshaf standa fyrir. Við, sérstaklega Íslendingar, nýtum þá stofna með sjálfbærum hætti. Kvótinn er upp á 154 dýr. Af hverju vorum við með 236 eins og hv. þingmaður nefndi? Það er vegna þess að kvótinn hefur flust til á milli ára, hefur ekki verið nýttur á árinu á undan. Það er heimilt að flytja hluta kvótans á milli. Að sjálfsögðu eiga upprunamerkingar þessarar vöru að vera í lagi eins og á öllum öðrum. Það er ákaflega mikilvægt að neytendur, eins og t.d. þeir sem fara á veitingahús viti hvaðan matvaran kemur. Ég hef borðað humar á veitingahúsum 

Virðulegi forseti. Þann 7. júlí sl. hækkuðu gjöld fyrir sérgreinalæknishjálp, rannsóknir og myndgreiningu og gert er ráð fyrir að sú hækkun skili 70 millj. kr. til lækkunar ríkisútgjalda á árinu. Hækkunin er liður í fjármögnun nýs samnings við sérgreinalækna sem tók gildi 1. janúar. Samningur við sérgreinalækna var laus í langan tíma en engu að síður var áfram greitt í samræmi við útrunninn samning en sérgreinalæknar komust á móti upp með að hækka gjaldskrá sína og velta í raun og veru án eftirlits þeim hækkunum beint á sjúklingana. Með gerð nýs samnings var það ferli stöðvað og þessu komið aftur í ákveðna reglu, svo notað sé orðalag hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í umræðu um málið í síðustu viku. Ríkið er því að taka á sig með tillögum í fjáraukalögum það sem sjúklingar greiddu áður og kostnaðarþátttaka sjúklinga lækkar í ár með samningunum við sérgreinalækna eins og eðlilegt mætti teljast. Í fjáraukalagafrumvarpinu kemur hins vegar skýrt fram að við gerð samningsins var gengið út frá því að sjúklingar greiddu kostnaðinn en samningurinn leiddi ekki til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð. Sjúklingar áttu að greiða hærri komugjöld samkvæmt reglugerð en reglugerðinni hafði hins vegar ekki verið breytt líkt og gert var ráð fyrir. Ég vil taka fram að ég er ánægð með það að sjúklingar hafi fengið að njóta þess að samningur hafi náðst við sérgreinalækna og tel það raunar sjálfsagt. En ég vil samt spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvers vegna reglugerðin hafi ekki verið samin og breytt líkt og gert var ráð fyrir. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra hvaða áhrif það hefði haft á verðbólguna ef gjaldskránni hefði verið breytt og rúmur milljarður hefði lent á sjúklingum á árinu en ekki á ríkissjóði eins og reyndar var gert ráð fyrir þegar samningurinn var gerður.

Virðulegi forseti. Hér er komið inn á mál - og ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á því - sem búið er að reyna að koma á framfæri hvernig sé vaxið í allnokkurn tíma. Gríðarlega flókið regluverk gildir um endurgreiðslugjaldskrá Sjúkratrygginga Íslands um þátttöku í kostnaði hjá sjúklingum hjá sérgreinalæknum. Í samningsleysinu frá 2011 til ársloka 2013, af því að ekki var samið af ríkinu við sérgreinalækna, þá veltu þeir kostnaði, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, yfir á sjúklinga. Kostnaðarhlutdeild sjúklinga fór í samningsleysinu úr því að vera 29% af kostnaði upp í 42%. Þannig háttaði til á þessum tíma að Hagstofa Íslands mat ekki þær hækkanir á hlutdeild sjúklinga til verðlags. Ef ný gjaldskrá hefði verið gefin út í rituðu formi af ríkinu hefði Hagstofan farið að byrja að mæla. Við erum að reyna að koma þessum samskiptum í eðlilegan farveg á milli Sjúkratrygginga og Hagstofunnar og ráðuneytisins þar sem þetta er mælitækni innan gæsalappa sem getur ekki gengið. Ég get ekki svarað því nákvæmlega hve verðlagshækkunin sem af þessu leiddi hefði orðið mikil en grundvallaratriðið í þessu var að sjúklingarnir sem áttu viðskipti við sérgreinalæknana áttu að vera jafnsettir hvað varðar kostnaðarhlutdeild. Það gekk ekki eftir, meðal annars út af samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar um verðlagshækkanir. Ég vil leyfa mér að fullyrða að það hafi verið vegna þess að ekki var fullur skilningur á því hvað þarna var á ferðinni og get 

Virðulegur forseti. Í ár hækkaði greiðsluþátttaka einstaklinga í heilbrigðiskerfinu um samtals 611 millj. kr. vegna komugjalda í heilsugæslu, hækkunar gjalda fyrir sérgreinalæknishjálp, rannsókna og myndgreiningar á stofum lækna og göngudeilda sjúkrahúsa, vegna lækkunar á greiðsluþátttöku ríkisins í hjálpartækjum og vegna lækkunar á greiðsluþátttöku ríkisins í þjálfun. Varðandi kostnað vegna samninga sérgreinalækna og breytingar á reglugerð um greiðsluþátttöku einstaklinga kemur það algjörlega skýrt fram í fjáraukalagafrumvarpinu að sjúklingar eigi að bera þennan kostnað á árinu 2015. Ég skil hæstv. heilbrigðisráðherra þannig að hann sé sammála því að þann rúma milljarð sem samningurinn kostar eigi sjúklingar að bera, sjúklingar eigi sem sagt ekki að hafa neinn hag af því að ríkið geri samninga við sérgreinalækna. 
             Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort honum finnist þessi þróun jákvæð, að greiðsluþátttaka aukist svo mikið eins og hún hefur nú þegar gert 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé enginn sáttur við það að greiðsluþátttaka sjúklinga aukist ár frá ári. Eins og gerðist þegar við sömdum ekki við sérgreinalækna hér á árum áður þá jókst greiðsluþátttaka sjúklinga í þessum hluta heilbrigðisþjónustunnar úr 29% upp í 42%. Ég ímynda mér ekki að menn hafi verið sáttir við það. Veruleikinn er engu að síður þessi. En ég fullyrði að þrátt fyrir hækkanir sem hv. þingmaður nefndi hefur greiðsluþátttakan lækkað í heildina á þessu ári, en það er rétt að það stefnir í það að við þurfum að breyta gjaldskrá til að hafa upp á þeim kostnaði sem leiðir af störfum sérgreinalæknanna. Engu að síður vil ég leggja áherslu á það að tryggingin sem sjúklingar fá sem þurfa úrræði sem þarna eru veitt í 450 þúsund komum á ári, 

Virðulegi forseti. Einhverjum kann að virðast að borið í bakkafullan lækinn að ræða aftur skuldaleiðréttingar í upphafi þessarar viku, í ljósi þess að við ræddum þær mjög mikið í síðustu viku, en mér finnst einfaldlega mjög mikilvægt að ræða ýmsar hliðar á þessu risastóra máli. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að verða við beiðni minni um að koma til sérstakra umræðna og ræða sérstaklega áhrif skuldamillifærslunnar eða niðurfærslunnar á stöðu ríkissjóðs og hvernig ríkissjóður getur verið í stakk búinn að takast á við mikla fjárfestingarþörf í grunnstoðum samfélagsins og takast á við mjög íþyngjandi skuldastöðu. Ég er ekki á móti því að ýmislegt sé gert til að hafa skuldastöðu heimilanna góða og í ásættanlegu hlutfalli af landsframleiðslu. Ég held reyndar að skuldastaða heimila á Íslandi verði alltaf há í ljósi þess að það ríkir séreignarstefna á húsnæðismarkaði og þjóðin hefur því tilhneigingu til að skuldsetja sig til kaupa á húsnæði. Ef við viljum minnka skuldastöðu heimilanna mjög mikið held ég að við verðum að fara í mjög róttækar breytingar á húsnæðiskerfinu. Ég studdi það og kom að því að búa til ýmsar aðgerðir til að leiðrétta skuldastöðu heimilanna á árunum eftir hrun. Það var augljóst að þess þurfti. Síðan fóru þær aðgerðir að bera árangur og nú er skuldastaða heimilanna komin niður undir 100% af landsframleiðslu. Það er mjög svipað og samfélög sem við getum borið okkur saman við í þeim efnum. Mér finnst ekki þörf á skuldaleiðréttingunum eins og er. Mér finnst það líka algert stílbrot í meðferð á opinberu fé að nota fjármuni almennings með þessum hætti. Það er ný tegund af skuldaleiðréttingum á Íslandi eftir hrun þegar þær eru fjármagnaðar algerlega úr ríkissjóði. Það stingur í augu að allar óreglulegar tekjur sem koma inn úr viðskiptabönkunum og af arðgreiðslum þeirra og tekjur af af bankaskatti á að nota í skuldaniðurfærsluna, það er allt á sömu bókina lært, það eru svörin. Og meira að segja ef bankaskatturinn bregst verður mögulegt svigrúm sem skapast í ríkissjóði við afnám hafta notað í skuldaleiðréttinguna. Það að fjármögnun skuldaleiðréttingarinnar sé flýtt sparar ákveðnar upphæðir en þær upphæðir verða notaðar í skuldaleiðréttinguna. Í raun og veru eiga allar óreglulegar tekjur sem koma inn í ríkissjóð að renna í þetta. Það finnst mér skrýtið vegna þess að augljóst er að ríkisvaldið, grunnstoðirnar og innviðirnir, fengu á sig gríðarlegt áfall í efnahagshruninu, mikið högg. Það er verið að ganga á innviðina, við sjáum það bara á vegunum, þeim er ekki haldið við. Það safnar bara upp kostnaði ef þeim er ekki haldið við. Þörf er á nýjum spítala en það er ekki hægt að fara í hann. Peningarnir fara í skuldaleiðréttinguna. Það er þörf á fjárfestingu í menntakerfinu - hæstv. menntamálaráðherra talar síendurtekið um að við séum að dragast aftur úr þar - og það er þörf á því að greiða niður opinberar skuldir. Hagstofa Íslands var að uppfæra þjóðhagsspá sína og það er ótrúlega eftirtektarvert að á sama tíma og allir þessir peningar fara í skuldaleiðréttinguna, niðurfærsluna, millifærsluna, hvað menn vilja kalla þetta, er engin aukning ráðgerð samkvæmt þjóðhagsspá Hagstofunnar á opinberum fjárfestingum á næstu fjórum árum. Engin. Þá hlýt ég að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Er þetta rétt? Hagstofan skoðar bara þær áætlanir sem hún hefur. Er það virkilega svo að engar áætlanir séu um aukna fjárfestingu í opinbera kerfinu á komandi árum? Það segir raunar líka í forsendum með fjárlagafrumvarpinu að ekki standi til að greiða niður upphæð skulda ríkissjóðs þó að þær minnki sem hlutfall af landsframleiðslu. Er það líka virkilega svo, 

Herra forseti. Ég fagna því að fá tækifæri til að ræða þessar stóru spurningar. Þetta eru stóru álitamálin sem við stöndum frammi fyrir á næstu árum, hvernig við ætlum að ráðstafa því svigrúmi sem við höfum í ríkisfjármálum til að byggja upp landið okkar, byggja upp innviðina, mæta þörfum fólksins í landinu, bæta lífskjörin. Eitt af þeim málum sem við teljum mikilvægt í þessari ríkisstjórn að setja í forgang er að fara í aðgerðir vegna gríðarlega hárrar skuldastöðu heimilanna. Nú liggur það fyrir með hvaða hætti það verður gert og það skilar þeim árangri að skuldirnar fara, eins og hv. þingmaður rakti, niður fyrir 100%, niður í um 94–95%, í lok þess árs. Það er stórt skref. Við skulum ekki gleyma því að þetta eru ekki fjármunir sem hverfa úr ríkissjóði og fara til einskis. Þeir fara vissulega úr ríkissjóði eða um ríkissjóð og þeir ganga beint til að lækka skuldastöðu heimilanna. Tökum það með í umræðunni. Það eru skuldir heimilanna sem lækka. Það er sérstakt fagnaðarefni vegna þess að lítil einkaneysla í landinu - einkaneyslan hefur verið í sögulegum lægðum - er meðal annars til komin vegna þess að heimilin eiga erfitt með að ná endum saman vegna þessarar skuldastöðu. Spurningin er þessi: Er það svo að allt svigrúm sem verður í fjármálum hins opinbera eða ríkisins verði nýtt í þessa aðgerð? Það er ekki svo. Nú erum við með til umræðu hér í þinginu fjáraukalagafrumvarp. Við höfum flýtt aðgerðunum. Við höfum sett til viðbótar við þá 20 milljarða 16 milljarða inn til 2. umr. í fjáraukalagafrumvarpinu til að fara í skuldaaðgerðirnar. Þar erum við strax komin með um það bil helminginn af aðgerðinni. Engu að síður er rúmlega 40 milljarða afgangur á ríkissjóði á þessu ári, heildarafgangur. Þegar við höfum tekið með í reikninginn að afgangur er á ríkissjóði á næsta ári þrátt fyrir aðgerðina á því ári blasir það við hverjum sem vill sjá að við höfum svigrúm til að gera meira en þetta. Góðu fréttirnar eru þær að tekjustofnar ríkisins eru að taka við sér. Álagning á lögaðila er að skila hærri tekjum. Sömuleiðis tekjuskattur einstaklinga. Aðrir tekjustofnar eins og fjármagnstekjuskattur, tryggingagjald á fyrirtæki; allir þessir skattstofnar eru að taka við sér að nýju. En það er alveg rétt að við munum ekki geta byggt útgjöld ríkissjóðs á einskiptistekjum eða tímabundnum skattstofnum, eins og hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni. Það er einmitt þess vegna sem það er ágætt að á meðan við njótum þeirra tekna - ríkisstjórnin tók sérstaka ákvörðun um að stórhækka bankaskattinn og breikka skattstofninn - að slíkir fjármunir séu þá notaðir í einskiptisútgjöld eins og þau sem við ræðum hér í dag, sem er aðgerðin til lækkunar á skuldum heimilanna. Ef við færum út í annars konar útgjaldaauka sem væri viðvarandi værum við í meiri vanda stödd. Reyndar held ég að það væri ágætt að láta reikna það út fyrir okkur hvað jafngildir einskiptisaðgerð á borð við þá sem við ræðum hér, um það bil 80 milljarðar úr ríkissjóði - hvað jafngildir sú fjárhæð hárri varanlegri aukningu í rekstur hjá ríkinu? Ætli það sé ekki einhvers staðar á bilinu 7–10 milljarðar sem mundi vera jafngildi þessarar einskiptisfjárhæðar. Höfum það með í umræðunni. Það sem er ánægjulegt varðandi þær efnahagsspár sem við erum núna að fá, bæði frá Hagstofunni og Seðlabankanum, er að fjárfesting er að taka við sér. Við höfum áhuga á því, ég og frummælandi hér, að fjárfesting taki við sér. Það sem er sömuleiðis ánægjulegt er að með aukinni landsframleiðslu mun hagur ríkissjóðs vænkast og við fáum með því svigrúm til að fara í þessi brýnu mál sem við erum líka sammála um, ég og frummælandi, að þurfi að ráðast í, í innviðauppbyggingu og uppbyggingu þessara grunnstoða, spítalann okkar. Tökum þá með í reikninginn að við höfum aldrei haft hærri framlög til spítalans okkar, Landspítalans, en á þessu ári eftir að við bættum rúmlega 4 milljörðum við fjárlagagerð yfirstandandi árs hér í þinginu á síðasta ári. Við settum um 4 milljarða til viðbótar við það sem upphaflega var gert ráð fyrir inn á árið 2014, erum þess vegna á þessu ári með hæstu framlög til Landspítalans í sögunni. En spítalinn finnur enn fyrir þeim gríðarlega samdrætti sem varð hér á hrunárunum. Það var skorið niður þar á hverju einasta ári um marga milljarða. Það er ekki nema von að menn finni fyrir því í einhvern tíma. En smám saman erum við að auka þessi framlög 

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra, afkoma ríkissjóðs er betri á þessu ári vegna einskiptishapps sem okkur hefur hent. Í krafti þess mun verða svigrúm í ríkisbúskapnum. Það er hins vegar afskaplega óskynsamlega með farið að nýta það svigrúm í aðgerð eins og þá skuldamillifærslu, mér liggur við að segja skuldabix, sem við sjáum núna. Hún hefur margháttuð neikvæð áhrif. Hér hefur verið rakið að hún ryður út fjárfestingargetu ríkisins, opinberra aðila. Það verður minni fjárfesting en ella. Það liggur líka fyrir að Seðlabankinn hefur metið svigrúmið í hagkerfinu fyrir launahækkanir upp á 3,5%. Það eru í grófum dráttum 35 milljarðar vegna þess að heildarlaun í landinu eru í kringum þúsund milljarðar. Árleg innspýtingaráhrif skuldabixins eru meiri en sem nemur 35 milljörðum á ári þannig að svigrúmið til launahækkana er þar með þurrkað upp. Því blasir við að breytingar á launum fyrir venjulegt fólk verða torsóttari og erfiðara að fá. Virðulegi forseti. Þeir sem fá í þessari skuldaniðurfærslu njóta en hinir sitja verr settir eftir en þeir voru áður. Þetta er eignatilfærsla og peningatilfærsla frá þeim lakar settu til þeirra best settu, til fólks sem er með skuldir í eigin húsnæði og þeim mun meiri sem það er með meiri skuldir. Dapurlegustu skilaboðin fær ungt fólk sem ekki hefur enn þá náð að eignast sínu fyrstu íbúð. 

Herra forseti. Það kveður nokkuð við þann tón hjá hæstv. fjármálaráðherra að þessi skuldaleiðréttingaraðgerð sé í raun og veru efnahagsaðgerð og til þess að örva einkaneyslu. Nú má til sanns vegar færa að gagnvart tekjulágu fólki og fólki sem á litla sem enga eign hefur það vissulega margvísleg jákvæð áhrif í efnahagslegu samhengi að bæta stöðu þess, en það gildir öðru máli um þegar komið er upp í mjög háar tekjur eða fólk sem fyrir á miklar eignir. Þá eru þjóðhagsleg áhrif og hagræn áhrif af slíkum örlætisgerningi frá ríkinu allt önnur og miklu umdeilanlegri. Kostnaður ríkisins upp á annað hundrað milljarða kr. af þessari aðgerð og kostnaður ríkis og sveitarfélaga til samans hátt á annað hundrað milljarða kr. er augljóslega opinberir fjármunir sem ekki verða notaðir í annað, þar á meðal og kannski ekki síst til fjárfestinga í innviðum samfélagsins. Ég verð að segja eins og er að eftir að hafa lesið þjóðhagsspána núna og hagspána bregður manni enn meira í brún. Ég tek undir með málshefjanda hvað það varðar. Hversu lengi getum við svelt algerlega viðhald og uppbyggingu í innviðum samfélagsins og hent þeim reikningi inn í framtíðina? Hagstofan spáir nú óbreyttu fjárfestingarstigi og heldur lækkandi út spátímann, til 2018, að hlutfall opinberrar fjárfestingar landsframleiðslu haldi áfram að lækka úr undir 3% - sem það reis þó upp í 2013, hefur hækkað í fyrsta sinn síðan 2007 - niður í um 2,5% árið 2018. Það verður ekki gefið í í sambandi við heilbrigðiskerfið, nýjan Landspítala, skóla, vegi, fjarskipti, annað því um líkt. Skuldir ríkisins ekki borgaðar niður. Ekki settir meiri fjármunir í nauðsynlegan rekstur og þjónustu. Og svigrúm ríkisins til launagreiðslna takmarkast sem þessu nemur. Alvarlegast er þó auðvitað, herra forseti, að reikningnum, 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda fyrir að færa þetta mál hér inn í þingsal. Að sama skapi þykir mér leitt að hann skuli ekki vera hér akkúrat nú, því að ég ætlaði að eiga við hann orðastað um þetta mál. Þannig er að hinn 18. maí 2009 flutti málshefjandi ræðu hér í þinginu. Mig langar aðeins að vitna í hana, með leyfi hæstv. forseta. Þar segir: „Það er ögurstund í íslensku samfélagi. Fjölskyldur horfa upp á hækkandi höfuðstól upp á 20–100% og spurt er: Á þessi höfuðstóll að vera svona? Þetta er fólk sem getur kannski greitt þetta með því að leggja mikið á sig en það gerir ekki mikið annað á meðan. Á ekki að koma til móts við þær streðandi stéttir Íslendinga sem búa við þessi skilyrði sem þeim voru sköpuð án þess að þær lyftu litla fingri? Eina sem fólkið gerði var að kaupa sér íbúð og kannski bíl, kannski ekki einu sinni flatskjá. Á ekkert að gera til að koma til móts við hina stóru millistétt í landinu?“ Ég velti fyrir mér: Hvað er breytt nú annað en ártalið? Hv. þingmaður segir að það sé ekki þörf á þessu núna. Hann hefur samt samkvæmt netinu fundið hjá sér þörf til að sækja um þessa leiðréttingu og fengið ef marka má fréttir netmiðla. Ég óska honum til hamingju með það og hans fjölskyldu og vona að það komi sér vel. Það eina sem hefur breyst er það að hv. upphafsmaður þessa máls hefur nú gengið til liðs við einn flokk enn og flokk sem á að stunda nýja pólitík en vill ekki koma til móts við heimilin í landinu. Vill flýta klukkunni en ekki koma til móts við heimilin í landinu. Lofar minna veseni nema hjá íslenskum heimilum.  Ég þakka fyrir þessa umræðu og vonast eftir því að menn geti tekið undir  
            

Forseti. Mig langaði að benda á nokkur atriði og spyrja hæstv. fjármálaráðherra nokkurra spurningu. Ég vil þakka fyrir þessar umræður þó að tekist hafi að koma þeim á óvenjulágt stig með fyrri ræðu hjá hv. þingmanni sem hefur notað orð eins og „athyglishóra“ um listamenn sem honum þóknast ekki. En mig langaði til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því hvernig gangi að skoða afnám verðtryggingar og hvort til standi að gera það. Þá langaði mig að vita hver aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar er ef dómur fellur henni í óhag varðandi bankaskattinn. Síðan langaði mig til að spyrja hvað ríkisstjórnin sé að gera til þess að fyrirbyggja nýjan forsendubrest. Mér sýnist ekkert hafa verið gert til að fyrirbyggja það. Á þá aftur að fara að útdeila forsendubrestsaðgerðum á kostnað þeirra sem ekki eiga heimili, samkvæmt þeim sem hér tala? Mér finnst það svolítið merkilegt út af því að ég t.d. tilheyri þeim stóra hópi fólks sem á ekki heimili af því að ég var leigjandi. Það eru margir sem eru leigjendur en það er alltaf verið að tala um skuldaleiðréttingu heimilanna. Hvað með alla þá aðila sem eiga ekki heimili? Mér finnst þessi orðræða ekki til sóma. 
             Mig langar að spyrja hvað eigi nákvæmlega að gera fyrir alla þá öryggislausu og heimilislausu einstaklinga sem búa í samfélagi okkar í dag.

Virðulegi forseti. Ég geri ekki lítið úr þeirri afstöðu stjórnarflokkanna að þessi aðgerð komi heimilunum vel, hún sé með einhverjum hætti leiðrétting eða réttlæting vegna hrunsins, en ég deili þó ekki þeirri skoðun og vil benda á að ýmislegt hefur verið gert. Síðan er það að efnahagshrun verður ekki svo auðveldlega bætt og margir hópar í dag hafa ekki fengið neinar bætur og munu aldrei fá. Þess vegna eiga stjórnvöld á hverjum tíma að hafa það sem forgangsverkefni að koma í veg fyrir efnahagshrun. Á einhverjum tímapunkti þarf að draga línu í sandinn og við sem viljum bæta hag heimilanna, það vilja held ég allir, teljum t.d. óráðlegt að hækka virðisaukaskatt á matvæli. Við mundum vilja fá stöðugri gjaldmiðil sem hefði í för með sér lægri vexti. Við viljum efla innviðina, menntakerfið, heilbrigðiskerfið, samgöngur, fjarskipti. Allt eru þetta málaflokkar sem skipta heimilin miklu máli. Mér finnst ekki sanngjarnt að vera sökuð um að spilla einhverri gleði sem haldið er fram að ríki nú um gervallt þjóðfélagið ef ég tel þessa ráðstöfun stjórnarflokkanna vera óskynsamlega meðferð á almannafé. Ég hef stundum heyrt það úti í samfélaginu að allir flokkar hefðu fallist á þessa framkvæmd ef þeim hefði boðist að taka þátt í ríkisstjórn. En ég get bara svarað fyrir minn flokk að Björt framtíð hefði aldrei farið í stjórn með flokki sem gerir þá kröfu að hátt í 100 milljarðar fari í niðurgreiðslu til hluta heimila á sama tíma og ríkissjóður er yfirskuldsettur og fjárþörf víða mikil. Það var einn flokkur sem var til í að gera þetta kosningaloforð að sínu, það er Sjálfstæðisflokkurinn. Hann verður auðvitað bara að eiga það við sína kjósendur. Mér finnst afar holur hljómur í því þegar þingmenn flokksins tala um mikilvægi þess að greiða niður ríkisskuldir, um aga í ríkisfjármálum, um ábyrgð einstaklingsins, á sama tíma og þeir bera ábyrgð á því að 80 milljörðum af skattfé er dreift til heimila með verðtryggð lán. Ég hef líka áhyggjur af því að þessi aðgerð sé að einhverju leyti tilfærsla á fjármunum frá landsbyggð til höfuðborgar og hefði frekar viljað sjá peningana fara í samgöngur, fjarskipti, bætta heilbrigðisþjónustu, 

Hæstv. forseti. Það er ekki þörf á skuldaleiðréttingunni, mér finnst það bara, sagði hv. málshefjandi Guðmundur Steingrímsson. Skuldaleiðréttingin er sannarlega réttlætismál og fyllilega tímabær gagnvart þeim hópi sem nú fær bættan forsendubrest varðandi sín húsnæðislán. Það er afar ánægjulegt að hitta og heyra í þeim fjölmörgu einstaklingum sem hafa fengið tilkynningu um að þeir fái leiðréttingu. Þeim finnst þungu fargi af sér létt. Þeir geti horft bjartari augun fram á við. Það hafi verið dregin frá gluggatjöld í þeirra lífi eða þeir geti loksins gert áætlanir til framtíðar svo að dæmi séu tekin um viðbrögð fólks. Við vitum öll að langvarandi óvissa og óöryggi veldur bæði andlegri og líkamlegri vanheilsu og jafnvel sjúkdómum. Því getum við búist við að þegar birtir svo í lífi fólks muni það hafa jákvæð áhrif á heilsufar og stuðla að meiri bjartsýni og vellíðan og hvata til uppbyggingar í eigin ranni. Það er líka ánægjulegt að heyra að þessi leiðrétting nær til svo margra. Hún vegur þyngst fyrir fólk sem er undir meðaltekjum og var innan við fertugt við forsendubrestinn; fyrir fólk sem á lítið fé í sínu eigin húsnæði og fer með leiðréttinguna jafnvel úr neikvæðri eign og upp í allt að 4 millj. kr. jákvæða eign. Það er rétt að ítreka að þessi leiðrétting gengur til ráðstöfunar inn á lán fólks. Það fær enginn leiðréttingarfjárhæðina inn á sinn bankareikning til beinnar ráðstöfunar. En það er vissulega hverjum í sjálfsvald sett hvort hann nýtir sambærilega upphæð af ráðstöfunarfé sínu til mánaðarlegrar greiðslu næstu þrjú ár til góðra málefna eða þiggur hreinlega ekki leiðréttingarframlagið. 

Virðulegi forseti. Meðferð hægri stjórnarinnar á almannafé er óásættanleg. Vel stæðu fólki eru færðir milljarðar rétt sisvona á meðan heilbrigðis- og mennntakerfið er í vanda og aðrir innviðir samfélagsins í slæmu ástandi. Með skuldaniðurgreiðslunni færir hægri stjórnin heimilum með meira en 1 milljón og 300 þús. kr. í laun á mánuði 20 milljarða, svo dæmi sé tekið. Fyrir 20 milljarða má reka allt framhaldsskólakerfið í eitt ár og rekstur allra heilbrigðisstofnana landsins kostar 17 milljarða á ári. Hæstv. forsætisráðherra hefur margsagt að kostnaður vegna skuldaniðurgreiðslna eigi ekki að lenda á ríkinu. Hann sagði meðal annars í viðtali 19. mars 2013, með leyfi forseta. „Já já, við höfum nú talað mjög skýrt í því, held ég að mér sé óhætt að segja, að þessi kostnaður ætti ekki að lenda á ríkinu vegna þess að það væri framkvæmanlegt að gera það öðruvísi, það væri sanngjarnt að gera það öðruvísi og eðlilegt.“ Nú lendir hann á ríkinu og bæta á 16 milljörðum kr. í ár vegna þess að ríkissjóður stendur svo vel, og það er gott að spara 6 milljarða í vexti. Um leið og fjármunir úr ríkissjóði eru veittir til margra sem ekki þurfa á þeim að halda segja stjórnarliðar að ekki séu til peningar í heilbrigðiskerfið eða vegakerfið og boða fjöldatakmarkanir í framhaldsskólum. Og þau krefjast enn aukinnar greiðsluþátttöku einstaklinga í heilbrigðiskerfinu. Þau auka með gjörðum sínum misskiptingu í landinu með margvíslegum hætti, líka með skuldaniðurgreiðslunni. Og kostnaðurinn vegna þess er miklu meiri en 6 milljarðar. Auk þess mun aðgerðin sjálf valda verðbólgu og lánin munu hækka aftur sem henni nemur. Kostnaðurinn sem þessi ómarkvissa aðgerð veldur mun ekki bara lenda á þeim sem fá niðurgreiðslu heldur á öllum, bæði fátækum og ríkum, sjúkum og frískum. Og ég undrast það að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra finnist þessi aðgerð ásættanleg.

Virðulegi forseti. Okkur greinir á í pólitík og okkur greinir á um forgangsröðun. Um það snýst þetta mál og það kom fram hér áðan að efnahagshrun verður aldrei bætt, ég held að það séu orð að sönnu. Hér er þetta gert að lýðheilsumáli; það er þá bara þriðjungur þjóðarinnar sem nýtur betri lýðheilsu miðað við það sem hér hefur komið fram, vegna þess að þetta dugar jú ekki nema þriðjungi þjóðarinnar. Vert er að minna á að málið hefur tekið miklum breytingum frá því sem sagt var í kosningabaráttunni og ef stjórnarsáttmálinn er skoðaður, nú er allt miðað við og sett innan ramma 80 milljarða, m.a. með því velja verðbólguviðmiðin eftir á. Það er líka, af því að hér var rætt um að jákvætt fé myndist hjá mjög mörgum, hjá mjög mörgum sem þetta dugar ekki til og það myndast ekkert jákvætt fé í eignum þeirra. Fasteignaverð hefur hækkað á höfuðborgarsvæðinu og það hefur lagað eiginfjárstöðu margra, markaðurinn hefur leiðrétt sig sjálfur, og það er vel þar sem það er, og þeir þurfa kannski ekki á þessu að halda. Vissulega hafa einhverjir orðið fyrir forsendubresti, við drögum það ekkert í efa en þá getum við líka skilgreint hvað er forsendubrestur. Það má velta því fyrir sér hvort það er forsendubrestur lítilla byggða þegar frá þeim er tekin atvinnan. Það er líka forsendubrestur sem ekki er bættur af hálfu ríkisins með neinum hætti. Við höfum velt því upp hér í ræðustól og í fjárlaganefnd og ekki fengið skýringar á, og það er í sjálfu sér athyglisvert, hver skiptingin á þessu er, hversu há upphæð fer til greiðslu á greiðslujöfnunarreikningum eða í vanskil eða í dráttarvexti, kröfur sem hafa glatað verðtryggingu, þetta liggur ekkert fyrir. Og það er líka áhugavert þegar það kemur í ljós hvernig leiðréttingin skiptist milli landshluta, sveitarfélaga og eftir kjördæmum, það er mjög áhugavert að sjá hvernig það verður. Það er mikilvægt þegar við horfum til jafnræðis. Við sjáum líka að lántakendur horfa til greiðslubyrðinnar en ekki eignamyndunar, því að ný lán eru 70% verðtryggð, þannig að þetta er mjög sérstakt. En hér horfum við upp á atgervisflótta lækna og hjúkrunarfræðinga, sveitarfélögin kalla á aukin fjarskipti, þau kalla á aukna þátttöku ríkisins 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þessa umræðu. Ég velti því samt fyrir mér að ef hún hefði átt sér stað fyrir hrun þá hefði stjórnarandstaðan væntanlega bent á háa skuldsetningu íslenskra heimila á meðan þáverandi meiri hluti hefði bent á góða stöðu ríkissjóðs. Við vitum hvernig fór. Auðvitað mundum við öll vilja setja meira fjármagn í vegaframkvæmdir, heilbrigðiskerfið og menntakerfið. En ef við erum sammála þeirri fullyrðingu sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson setti fram í ræðu sinni, að ekki sé þörf á þessari leiðréttingu eins og er, þá værum við líka að segja að ekki eigi að koma til móts við streðandi stéttir Íslendinga sem búa við þau skilyrði sem þeim voru sköpuð án þess að lyft væri litla fingri. Nú vitna ég til orða hv. þingmanns 18. maí 2009. Það gerðist ýmislegt hér á Íslandi. Seðlabankinn kom með fordæmalaust inngrip í íslenskt efnahagslíf og þeim sem áttu peninga í banka var bjargað. Við töluðum fyrir því á sínum tíma að verðbólguskotið sem varð í kjölfarið væri óréttlátt. Við töluðum ekki bara um verðtryggð húsnæðislán, við töluðum líka um gengistryggð húsnæðislán. Dómstólar björguðu því en þáverandi ríkisstjórn talaði gegn því að farið yrði í þær aðgerðir. Ég velti því fyrir mér, vegna þess að mér finnst skrýtið að stjórnarandstaðan sjái ekki fleiri jákvæða fleti á þessu máli en raun ber vitni: Hefði hún verið á móti því ef við hefðum farið í að leiðrétta gengistryggðu lánin, eins og dómstólar gerðu, vegna þess að á þeim tíma var líka fullyrt að það mundi hafa mjög slæm áhrif á íslenskt efnahagslíf? Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að sú niðurstaða hafði þvert á móti jákvæð áhrif og 

Virðulegi forseti. Það er svo margt að tala um þetta mál að það kemst ekki fyrir á tveimur mínútum. Ef þetta er réttlætismál vegna verðtryggingar eiga námsmenn líka rétt á leiðréttingu; rétt - undirstrika ég. Réttindi er ekki eitthvað sem við gefum fólki, réttur er eitthvað sem fólk hefur og við getum einungis gengið á. En ef það er réttur fólks að fá verðtryggingu leiðrétta þá hafa námsmenn líka þann rétt, það liggur í eðli þeirrar röksemdar. Mig langar aðeins að tala um orð hæstv. fjármálaráðherra í þessu. Heyrst hefur í fjölmiðlum að hann líti ekki svo á að þessi aðgerð sé fordæmisgefandi. Ég velti fyrir mér: Hvers vegna ekki, hvers vegna er þetta ekki fordæmisgefandi? Ég held að ástæðan sé sú að Sjálfstæðisflokkurinn gæti aldrei tekið undir efnahagsaðgerð af þessu tagi nema til að tryggja samstarf við einhvern flokk eins og hv. Framsóknarflokk. Sjálfstæðisflokkurinn hefur í gegnum tíðina oft talað fyrir því að horfa til framtíðar. Þegar það er eitthvað í fortíðinni sem menn vilja síður tala um þá er gott að horfa til framtíðar. Mig langar svolítið til þess að horfa til framtíðar. Ég get lofað hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra einu og þjóðinni allri og Alþingi: Það verður annað hrun á Íslandi einn daginn. Það er engin spurning um ef, það er bara spurning um hvenær; og ekki einu sinni stór spurning, það liggur í eðli þess efnahagskerfis sem við höfum. Á meðan það er ekki lagað skulum við átta okkur á því að þegar annað hrun verður, hvort sem það er eftir 20 ár, 40 ár eða hvað, þá munum við aftur þurfa að kljást við hluti eins og verðbólguskot. Og þá verður þessi aðgerð fordæmi sama hvað núverandi hæstv. fjármálaráðherra finnst um það. Það er óhjákvæmileg afleiðing af því bankakerfi og því peningakerfi sem við höfum í dag að þegar efnahagurinn fer fram úr hófi þá mun hann aftur leiðrétta sig, eins og það er kallað. Ekkert hefur verið gert og að því er virðist mun ekkert verða gert til að breyta þessu kerfi. Ég hef engar fullkomnar lausnir í þeim efnum, ég held ekki að neinn hafi þær. En það þýðir  Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka umræðuna sem var mestu málefnaleg. Hæstv. fjármálaráðherra talar stundum eins og það sé vegna þessara aðgerða sem skuldastaða heimilanna fari undir 100% af landsframleiðslu. Skuldastaða heimilanna er þegar komin undir 100% af landsframleiðslu. Við getum síðan deilt um hvort það sé æskilegt að hún sé það eða lægri eða hvað sé eðlilegt í þeim efnum. Hún er þegar komin undir 100% án þess að það hafi komið til aðgerðanna. Þess vegna er árið 2014 mjög ólíkt árinu 2009, hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson. Þá blasti við að skuldastaða heimilanna var upp undir 130% af landsframleiðslu. Það var augljóst að eitthvað þurfti að gera til að laga skuldastöðu heimilanna. Það var gert, meðal annars með þessum árangri. Ég kom stoltur að því að hanna ýmsar leiðir til þess að bregðast við skuldastöðu heimilanna. Núna er æpandi þörf á opinberum fjárfestingum til þess að laga innviðina. Mörgum þingmönnum vafalítið til fróðleiks vil ég leggja á það þunga áherslu að innviðir samfélagsins eru fyrir heimilin. Spítalarnir eru fyrir heimilin. Vegirnir eru fyrir heimilin. Menntakerfið er fyrir heimilin. Þetta er allt saman fyrir heimilin. Við erum að ræða um það hvernig ríkissjóður á að nota fé sitt til að koma til móts við heimilin í öllum tilvikum. Borga niður skuldir ríkissjóðs. Vaxtagreiðslur ríkissjóðs á ári hverju eru upp undir 80 milljarðar. Ef þeir 80 milljarðar - þetta er í rauninni miklu, miklu hærri tala en segjum 80 milljarðar - sem fara núna beint í skuldaleiðréttingu án alls afleidds kostnaðar, færu í greiðslu opinberra skulda mundi það spara hátt í 6 milljarða á ári. Það er fjárfesting sem mundi borga sig á um 15 árum, allhressilega, skapa svigrúm í ríkisrekstrinum. Ég tel réttlætanlegt,  Mér finnst athyglisvert að í þessari umræðu virðist hæstv. fjármálaráðherra og aðrir stjórnarþingmenn segja pass þegar spurt er 

Herra forseti. Það er erfitt að komast yfir allt sviðið í svona stuttri umræðu en þetta hefur verið ágætlega yfirgripsmikið engu að síður. Það er greinilega ágreiningur um það milli stjórnar og stjórnarandstöðu hvort þörf hafi verið fyrir þetta umfangsmiklar aðgerðir. Gott og vel. Mér finnst hins vegar mjög erfitt að átta mig á því hvað stjórnarandstaðan vildi gera eða þeir sem mæla gegn þessum aðgerðum, vegna þess að í öðru orðinu er það viðurkennt að skuldastaðan sé vissulega erfið og margir eigi erfitt með að ná endum saman, það sé bara ekki þetta heldur eitthvað annað. En þetta „annað“ eða þetta „hvað“ finnst mér ofboðslega óljóst hér í umræðunni. Menn spyrja um fordæmisgildi þessara aðgerða. Auðvitað er ekkert fordæmisgildi þegar menn setja einskiptisaðgerð með lögum og þeirri framkvæmd sem nú hefur farið út í. Með sama hætti mætti spyrja: Var það fordæmisgefandi þegar sérstakar vaxtabætur voru greiddar út eða þegar 110%-leiðin var farin eða hvað eina annað? Aðalatriðið er það að þær aðgerðir sem gripið var til á síðasta kjörtímabili reyndust algerlega ófullnægjandi. Að mati hverra? Að mati kjósenda í landinu. Þess vegna var kosið um þetta mál. Við töluðum fyrir því í mínum flokki að fólk þyrfti að fá tækifæri til að lækka skuldir sínar um allt að 20% á næstu árum. Það er að nást í þeirri framkvæmd sem við erum hér með undir. Það skiptir máli. Það er gott að menn viðurkenna mikilvægi þess að skuldirnar fari niður, vegna þess að það er grundvallaratriði. Heimilin eru grunneining samfélagsins og þau hafa verið í sárum. Það er rétt að skuldirnar hafa verið að lækka á undanförnum árum, smám saman, fyrir tilstilli alls konar aðgerða. Var það sanngjarnt að öllu leyti hvernig tekið var á gengislánamálum eða á öðrum skuldum? Ég veit það ekki, en það er að minnsta kosti ýmislegt búið að gera fyrir flesta aðra en þá sem falla undir þá aðgerð sem við ræðum hér í dag. Hvað á að gera í innviðauppbyggingu? Við munum komast í færi til þess að auka framlög til innviðauppbyggingar, meðal annars að fara í Landspítala – háskólasjúkrahús. Varðandi skuldir hins opinbera er svo sem búið að teikna það  
            

Virðulegi forseti. Það er nú orðið svolítið síðan ég lagði þessa fyrirspurn fram, þ.e. 9. október, og er ánægjulegt að hæstv. ráðherra sjái ástæðu til að koma hingað og taka þátt í þessari umræðu með mér. Við höfum töluvert rætt málefni bæði lögreglu og sýslumanna og fram hafa komið athugasemdir frá sveitarfélögum um þessi mál og áhyggjur af hinum ýmsu atriðum. Þegar frumvarpið var lagt fram var ekki búið að greina mannaflsþörfina hjá lögregluembættunum í samræmi við frumvarpið. Það var verkefnisstjórn sem átti að útfæra það. Það var ekki almenn ánægja með það en ein af þeim spurningum sem mig langar til að varpa til ráðherrans er hvort búið sé að greina þessa mannaflsþörf. Síðan var fjárhagsleg greining. Það var ekki búið að gera hana og finna hver viðbótarkostnaðurinn fyrir ríkið yrði. Einungis var talað um sparnað vegna þessarar aðgerðar. Í skýrslunni sem við vorum með til umfjöllunar hér ekki alls fyrir löngu, þar sem þetta snýr í rauninni fyrst og fremst að öryggi íbúanna og að sá ventill sé til staðar sem löggæsla er, þá upplifði fólk að það vantaði töluvert vegna þess sem á undan er gengið. Sem betur fer var bætt úr því með auknu fjárframlagi til löggæslunnar sjálfrar. Það er auðvitað mikilvægt til að nærtengslin rofni ekki þegar embættin og umdæmin verða stækkuð eins og nú lítur út fyrir að orðið sé að veruleika. Það er í sjálfu sér hluti af velferð að þetta sé vel framkvæmt og að löggæslunni sé sinnt sem best og víðast. Það var talað um kostnað og annað slíkt og að þetta gæti sparað 64 milljónir vegna fækkunar yfirlögregluþjóna og millistjórnenda. Það er í rauninni eina hagræðingin sem reiknuð hefur verið því að ekki var reiknað með biðlaunarétti eða neinu slíku. Fjármálaráðuneytið gerði athugasemdir við það. Það væri áhugavert að heyra í ráðherranum um þau mál. Við þingmenn kjördæmisins fengum nú síðast blað frá Fjarðabyggð þar sem segir að fjármagnið dygði ekki til. Af þeim sökum langar mig að beina þessum fjórum spurningum til ráðherrans: 1. Hvernig miðar breytingunum sem verða á starfsstöðvum lögreglustjóra í Norðausturkjördæmi í samræmi við lögin? 2. Telur ráðherrann að þjónusta lögreglustjóraembættanna verði svipuð nú og eftir breytingarnar? 3. Telur ráðherra að áætlaðar fjárveitingar til lögreglustjóraembættanna í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015 nægi til að tryggja sambærilega þjónustu og nú er veitt? 4. Telur ráðherra að sá tími sem veittur var til að undirbúa og skipuleggja ný lögreglustjóraembætti og starfsemi þeirra sé og hafi verið nægur?

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi var spurt um hvernig breytingum sem yrðu á starfsstöðvum lögreglustjóra í Norðausturkjördæmi miðaði í samræmi við lög frá 2014 um breytingu á lögreglulögum. Svarið er að skipaður hefur verið lögreglustjóri á Norðurlandi eystra, Halla Bergþóra Björnsdóttir, núverandi lögreglustjóri á Akranesi. Þá hefur verið skipaður lögreglustjóri á Austurlandi, Inger L. Jónsdóttir. Undirbúningur að stofnun hinna nýju sameinuðu lögregluembætta á Norðurlandi eystra og Austurlandi er hafinn undir þeirra stjórn og miðar vel. Ekki er gert ráð fyrir miklum breytingum á starfsstöðvum samkvæmt upplýsingum lögreglustjóranna. Ráðuneytið hefur nú kynnt drög að reglugerð um umdæmi og starfsstöðvar sýslumanna þar sem staðfest er að þjónusta verði áfram veitt á sömu starfsstöðvum og áður. Verður kappkostað að klára setningu þessarar reglugerðar svo óvissa eyðist um umdæmismörk og staðsetningu lögreglustöðva. Í öðru lagi var spurt hvort ráðherra teldi að þjónusta lögreglustjóraembættanna yrði svipuð og nú eftir breytingarnar. Svarið við því er já, hún verður það og jafnvel betri. Hin faglegu rök sem liggja að baki breytingunum eru einkum þau að gera lögregluna í landinu betur í stakk búna til að sinna grunnþjónustu löggæslu, að mæta kröfum um aðhald í ríkisfjármálum án þess að gengið verði of nærri kjarnastarfsemi lögreglunnar. Skipulagsbreytingarnar skapa aukinn sveigjanleika í starfsemi lögregluliðsins og öll rekstrarumgjörð lögreglunnar verður sterkari með stærri rekstrareiningum. Það er eitt meginmarkmið laganna að þjónusta hinna nýju embætta við borgarana verði eins góð og kostur er og a.m.k. jafn góð og hún er í dag. Í þriðja lagi var spurt hvort ráðherra teldi að áætlaðar fjárveitingar til lögreglustjóraembættanna í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2015 nægðu til að tryggja sambærilega þjónustu og nú er veitt. Já, ég hef fulla trú á því en vil þó sérstaklega geta þess að mér er kunnugt um að tímabært er að endurskoða sértekjuáætlun lögregluembættisins á Austurlandi sem byggir að hluta á sértekjuáætlun sýslumannsins á Seyðisfirði sem var síðast endurskoðuð þegar það embætti hafði umtalsverðar tekjur vegna byggingar Kárahnjúkavirkjunar. Í fjórða lagi var spurt hvort ráðherra teldi að sá tími sem veittur var til að undirbúa og skipuleggja ný lögreglustjóraembætti og starfsemi þeirra hefði verið nægur. Það er ljóst að sá tími sem ætlaður er til undirbúnings hinna nýju embætta er knappur en það er hins vegar mat ráðuneytisins að hann sé nægjanlegur. Í því sambandi er rétt að hafa í huga að ekki er gott að óvissuástand sem óhjákvæmilega fylgi slíkum breytingum dragist á langinn. Undirbúningur að stofnun nýrra embætta hófst þegar við samþykkt laga nr. 51/2014. Búið er að ráða í nær öll embætti lögreglustjóra og hafa þeir þegar hafið störf ásamt verkefnisstjórnum embættanna við að innleiða nýtt skipulag. Verkefnisstjórn ráðherra hefur yfirumsjón með sameiningunni og vinnur hún ásamt verkefnisstjóra að samræmingu og árangursstjórnun við sameiningu lögreglustjóra og sýslumannsembætta á landsvísu, samanber bráðabirgðaákvæði I við lög nr. 50/2014.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra skilmerkileg og góð svör. Það er ánægjulegt að heyra að þetta gengur samkvæmt áætlun. Það er gott að vita að áhyggjur af því að hafa ekki áfram lögreglumann á Seyðisfirði eru úr sögunni og að sú staða hefur verið tryggð. Ráðherrann sagði að drögin að reglugerðinni hefðu verið send til umsagnar og mig langar til að spyrja hann hverjar séu helstu athugasemdirnar sem hafa komið fram hjá embættunum eða þeim um þær fjalla, þ.e. hverjar þær séu í stórum dráttum. Mig langar líka að spyrja um fjárveitingarnar. Það hafa komið fram töluverðar efasemdir um að fjárveitingarnar nægi til að sinna starfinu með sem bestum hætti og hvað þá með aukinni og betri þjónustu eins og sagt hefur verið að sé á döfinni. Það hefur verið gagnrýnt þar sem vegalengdir lengjast jafnvel og annað slíkt og þá dregur fólk þetta í efa. Það er rétt með fjárveitingarnar og sértekjurnar á Austurlandi. Það er gott að heyra að það verður tekið til endurskoðunar væntanlega milli umræðna í fjárlögunum. Mig langar að spyrja hvort það sé eitthvert samtal við innanríkisráðherra vegna breytinganna. Nú er búið að skipta upp þessu ráðuneyti og ýmis verkefni áttu að færast til og frá - hafa þau verið einhver? Svo langar mig að lokum að spyrja hvað líði starfshópi sem átti að sjá um menntamál lögreglumanna. Þessi starfshópur átti að skila 1. ágúst í fyrra og þá átti að vera búið að skila inn tillögum um hvernig menntamálunum yrði best fyrir komið. Var hópurinn stofnaður? Ég veit að hann er ekki búinn að skila. Hvað líður þeirri vinnu?

Virðulegur forseti. Það er ekki svigrúm til þess hér að rekja þær athugasemdir sem hafa borist en ég get fullvissað hv. þingmann um að tekið er tillit til þeirra í þessari vinnu og jafnframt að samskipti innan innanríkisráðuneytisins eru með besta móti við vinnslu þessa máls. Hvað varðar hins vegar menntun lögreglunnar er ánægjulegt að geta sagt hv. þingmanni frá því að ég er búinn að fá kynningu á drögum um framtíðarskipan þeirra mála og lögregluskólans og á von á að hægt verði að kynna þau áður en langt um líður.

Frú forseti. Ég er áhugamaður um að efla tengsl Íslands og Grænlands á öllum sviðum. Grænlendingar eru núna staddir á ákaflega viðkvæmu skeiði í sjálfstæðisbaráttu sinni. Ég styð hana og tel að Alþingi eigi að styðja hana af heilum hug. Ég hef lagt fram þingsályktunartillögu ásamt átta öðrum hv. þingmönnum þar sem lagt er til í 15 liðum að samstarfið verði eflt. Þar á meðal höfum við lagt það til að íslenska ríkisstjórnin beiti sér fyrir fríverslun milli Íslands og Grænlands og enn fremur að öllum viðskiptahindrunum sem eru fyrir hendi verði rutt úr vegi. Eins og við vitum eru oft ýmiss konar viðskiptahindranir, faldar eða sýnilegar, miklu erfiðari í glímunni en tollar. Eins og kemur fram af þeirri fyrirspurn sem við ræðum nú er ég sérstakur áhugamaður um að efla þau tengsl milli Íslands og Grænlands sem felast í sameiginlegri nautn af hánorrænum matvælum. Þau er að finna ýmis á Grænlandi sérstakari en víðast annars staðar. Ég tel að út frá veðráttu og aðstæðum á Grænlandi eigi ekki að vera neinir tálmar í að flytja þar á milli landa. Ég ætla að hlífa hæstv. ráðherra við því að spyrja hann út í afstöðu hans til þess að leyfa innflutning á „kiviat“. Hann veit efalaust, ef hann er alinn upp á svipuðu menningarheimili og ég, hvað það er af lestri bóka Peters Freuchens á sínum tíma sem fór um Norður-Grænland með Knud Rasmussen og sagði frá því að það mesta lostæti sem hægt væri að fá væri haftyrðlar kæstir í hamnum í spikuðum selsbelg. Það bíður betri tíma. En að þessu sinni ætla ég að spyrja hann um hvaða reglur og tollar gilda yfir þrjár tegundir sem má segja að allar varði okkur Íslendinga, þ.e. sauðnaut, rjúpu og hreindýr. Sauðnautin varða okkur að því leyti til að hér voru gerðar tilraunir til þess að flytja inn sauðnaut á sínum tíma til að efla matarmenningu, í síðara skiptið með sérstöku leyfi og í skjóli Alþingis. Þau sauðnaut drápust, í bókstaflegum skilningi, einnig í skjóli Alþingis hér úti á Austurvelli. Nú vill svo til að á Grænlandi eru skráðir 6 þús. veiðimenn, þar af 2 þús. atvinnuveiðimenn, og það er frjáls kvóti á sauðnautum. Hið sama gildir um hreindýr, a.m.k. á Kangerlussuaq-svæðinu og ég tel þess vegna að við eigum að efla og styrkja þessa vini okkar, grænlenska veiðimenn, með því að greiða fyrir innflutningi á þessum vörum til Íslands. Að því er rjúpur varðar spyr ég: Hvernig stendur á því að Íslendingar eru stundum í rjúpnaskorti að flytja inn rjúpur frá Evrópusambandinu en ekki frá Grænlandi? Kann það að liggja í einhvers konar viðskiptahindrunum? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni áhugaverða fyrirspurn. Ég er sammála honum í að það er mikilvægt að efla tengsl Íslands og Grænlands enda er það skrifað í stjórnarsáttmálann að svo skuli gera. Varðandi þær reglur sem gilda um innflutning á rjúpum og kjöti af sauðnautum og hreindýrum frá Grænlandi til sölu í verslunum er svarið það að innflutningur á rjúpum og kjöti af sauðnautum og hreindýrum frá Grænlandi til sölu í verslunum fellur undir ákvæði reglugerðar nr. 448/2012, um varnir gegn því að dýrasjúkdómar og sýktar afurðir berist til landsins. Í 3. gr. reglugerðarinnar er fjallað um varnir gegn dýrasjúkdómum og þar er gerð nánari grein fyrir banni við innflutningi á ákveðnum afurðum dýra og vörum sem geta borið með sér smitefni er valda sjúkdómum í dýrum og mönnum og óheimilt er að flytja til landsins. Í 4. gr. reglugerðarinnar segir að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sé heimilt, að fengnum meðmælum Matvælastofnunar, að leyfa innflutning á vörum sem taldar eru upp í 3. gr., sbr. 10. gr. laga nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, ásamt síðari breytingum, enda þyki sannað að ekki berist smitefni með þeim er valda sjúkdómum í dýrum og mönnum og þau skilyrði sem sett hafa verið fyrir innflutningi séu uppfyllt. Innflutningur þessi fellur einnig undir ákvæði 3. gr. um að allur innflutningur dýraafurða frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins skuli fara um landamærastöðvar. Enn fremur kemur fram í d-lið 5. gr. að með vörunni skuli fylgja opinbert vottorð sem staðfesti að dýrunum, sem afurðirnar eru af, hafi verið slátrað í sláturhúsum og afurðirnar unnar í vinnslustöðvum, viðurkenndum á Evrópska efnahagssvæðinu, ef um er að ræða vörur frá framleiðendum utan þess svæðis. Á Grænlandi er aðeins sláturhús og vinnslustöð með ESB-viðurkenningu fyrir hreindýrakjöt en ekki fyrir kjöt af sauðnautum eða rjúpum. Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 4. gr. reglugerðarinnar er farþegum frá Grænlandi heimilt að koma með allt að 10 kíló af villibráð í farangri til landsins til einkaneyslu án skoðunar á landamærastöð að fengnu leyfi samkvæmt 4. gr. Þetta varðar sauðnautin og rjúpurnar. Hver er tollur af slíkum varningi? spyr hv. þingmaður. Af rjúpum eru engir tollar, hið sama á við um hreindýrakjöt í heilum og hálfum skrokkum en af kjötinu af sauðnautum er 30% verðtollur og 363 kr./kg, svokallaður magntollur. Einnig spyr hv. þingmaður hvort einhver hætta sé á að afurðir af framangreindum dýrum sem lifa villt í hreinustu og köldustu náttúru veraldar geti borið smit til Íslands. Svarið við því er að það er tiltölulega lítil hætta á því að smit geti borist til Íslands með afurðum viðkomandi dýra. Þó er hugsanlegt að sníkjudýrið tríkína geti fundist í kjöti af sauðnautum og hreindýrum, en hér er einungis um að ræða almennar reglur og þær taka því ekki mið af sjúkdómastöðu í mismunandi löndum eins og Grænlandi þar sem kannski er líka nokkuð óljóst hvernig staðan er.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Össuri Skarphéðinssyni fyrir að taka málið upp. Ég skil hæstv. ráðherra þannig, þó að svarið hafi verið býsna tæknilegt, að engin áhætta sé þessu samfara úr því að einstaklingum er leyft að flytja inn 10 kíló frá Grænlandi óskoðuð og ótolluð. Þá hlýtur að vera fullkomlega í lagi að stunda viðskipti með vöruna líka. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort þá sé ekki fyllilega ástæðulaust fyrir okkur að tolla þessa vöru frá frændum okkar Grænlendingum, hvort við viljum ekki styrkja viðskiptatengslin og greiða fyrir þeim með því að falla frá tollum. Hefur farið fram einhvers konar hættumat að þessu leyti? Vegna þess að þetta eru oft reglugerðarákvarðanir spyr ég sömuleiðis hæstv. ráðherra, fyrst ég hef tækifæri til, hvort hann hafi gert breytingar hvað varðar - ég sé að tími minn er útrunninn þannig að ég verð að fá að koma þeirri spurningu að við síðara tækifæri.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að taka þetta mál upp og tek alveg sérstaklega undir það sem hann sagði um að efla samstarf við Grænlendinga, þar með talið við innflutning á því kjöti sem hér hefur verið gert að umtalsefni. Mér þótti líka dálítið merkilegt að heyra frá hæstv. ráðherra að ferðamenn sem koma til landsins mega taka með sér til einkaneyslu 10 kíló af kjöti og það leiðir af sér spurningu: Úr því að hver einstaklingur sem ferðast þarna á milli má gera þetta, af hverju má þá ekki gera þennan innflutning frjálsara og meiri en í dag? Aðeins varðandi það að efla samstarfið, ég get tekið undir þetta eins og ég gerði áðan en nefni líka loftferðasamning með beint flug milli Íslands og Grænlands sem mundi gagnast báðum þessum löndum mjög vel. Þess vegna er ég algjörlega hlynntur því að núverandi stjórnvöld beiti sér fyrir fríverslunarsamningi við Grænlendinga hvað það varðar. Lokaspurning mín til hæstv. ráðherra er um rjúpur og hreindýr sem hann segir að séu með 0% tolli: 

Frú forseti. Það eru mér fréttir að þess væri að vænta að menn gætu fundið tríkínur í holdi hreindýra og sauðnauta. Það hef ég aldrei heyrt. Ég vissi að þær væri að finna í ísbjarnakjöti enda ét ég það aldrei nema mjög vel soðið. Svona skrifræðislegur fyrirsláttur er ekkert annað en viðskiptahindranir. Veltum aðeins fyrir okkur sauðnautum sem nóg er af á Grænlandi og frjáls kvóti er á. Það er allt of mikið af sauðnautum þar, hvers vegna í ósköpunum skyldum við ekki ýta undir að Íslendingar kynntust þessu dásamlega kjöti? Í dag er staðan þannig að ef menn eru hirtir með þetta leyfislausir er eins og verið sé að taka þá með stóran skammt af fíkniefnum. Þetta þekkjum við sem stundum förum til Grænlands, og ekki síst Grænlendingar sjálfir. Herra trúr, hvað kallar maður það ef þarf að slátra sauðnauti sem gengur villt í náttúrunni og meðhöndla það í sérstaklega vottuðu sláturhúsi? Ég lít svo á að það sé viðskiptahindrun, sérstaklega í ljósi þess að grænlensk náttúra er hrjóstrug og köld. Þar er ekkert smit að finna eins og hæstv. ráðherra gat um áðan. Svo veltir maður fyrir sér hugtakinu landamærastöð. Hvernig er það í praktíkinni? Jú, ef Grænlendingar ætla að fara til Danmerkur úr sínu kalda umhverfi geta þeir farið með svipað magn af kjöti og þurfa engin leyfi til þess. Enginn segir neitt við því. Ef það er leyfilegt hlýtur það að vera vegna þess að Danmörk túlkar reglur Brusselveldisins með þeim hætti að slíkt sé ekki í andstöðu við það. Þá hlýtur hið sama að gilda á Íslandi líka. Ég velti þá fyrir mér hvort við Íslendingar séum farnir að túlka reglur Evrópusambandsins um matvælaeftirlit miklu stríðar en Evrópusambandið sjálft. Að öðru leyti þakka ég hæstv. ráðherra fyrir skilmerkileg svör og þann góða hug sem í þeim kom fram gagnvart Grænlendingum og samstarfi okkar við þá.

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna sem hér hefur farið fram og áhuga þingmanna á því að efla tengsl við Grænland. Ég get fullvissað þá um að ríkisstjórnin stendur einhuga að baki því. Þó er merkilegt að upp komu þrír þingmenn Samfylkingarinnar sem hafa talað dálítið um regluverk Evrópusambandsins og mikilvægi þess - ég get reyndar tekið undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að stundum hefur mér þótt við Íslendingar vera kaþólskari en páfinn - og töluðu um að þeim reglum sem Evrópusambandið hefur sett, þeirri matvælalöggjöf sem við tókum hér upp og öllu því regluverki sem tilheyrði því mætti bara ýta til hliðar eins og ekkert væri.  Varðandi áhættuna er það svo að ef einstaklingur tekur með sér einhverjar vörur er það ekki háð opinberu eftirliti. Um leið og varan fer í almenna dreifingu í verslunum á Íslandi tekur hið opinbera það á sig að tryggja að matvaran sé örugg. Mér fannst þetta mjög áhugaverð umræða frá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar. Ég tek undir að það er mikilvægt að koma á fríverslunarsamningi. Ég veit að Ísland hefur ekki staðið í vegi fyrir því heldur hafa Grænlendingar velt mikið fyrir sér hvort þeir ættu að gerast aðilar að Hoyvíkursamningnum sem við gerðum við Færeyinga en þeir hafa ekki verið tilbúnir til þess. Varðandi innflutningstolla er það þannig, eins og ég fór yfir, að það eru engir tollar á rjúpum og hreindýrum heldur fyrst og fremst á sauðnautunum. Ég fór yfir það hvernig þeir eru til komnir. Að öðru leyti get ég svo sagt að í matvælaeftirliti alls staðar, og sá sem hér stendur lærði það í Danmörku, er leitað að tríkínum og það er enn leitað að tríkínum í svínakjöti vegna þess að tríkínur geta komist í fóður. Grænland er einn þeirra staða þar sem uppspretta þess gæti verið. Ef hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefði fengið slíkt sníkjudýr í sig og það tekið sér bólfestu í vöðvum hans væri hann ekki jafn áhugalítill um áhyggjur af því hversu alvarlegt það væri eins og hann var í ræðustól áðan.

… jafn hress og …

Hæstv. forseti. Sjávarútvegsfyrirtækið Vísir hf. í Grindavík tilkynnti um lokun starfsstöðvar sinnar á Húsavík 1. maí síðastliðinn. Áður hafði þetta fyrirtæki sent inn ósk um byggingarleyfi til stækkunar í október fyrir rúmu ári en við starfsstöðina á Húsavík störfuðu 66 einstaklingar. Þeim hefur öllum verið sagt upp og fjöldi manns hefur flutt á brott. Þess má geta að skip á vegum fyrirtækisins hefur fengið töluverðan byggðakvóta á undanförnum árum til að veiða vegna staðsetningar á Húsavík. Þá þegar hófst undirbúningur að lokun verksmiðjunnar. Tól og tæki voru rifin niður og ýmist flutt til Grindavíkur eða á Djúpavog, svo skrýtið sem það nú er. En hvaða áhrif hefur þetta brotthvarf Vísis á samfélagið? Jú, ljóst er að sveitarfélagið verður af talsverðum útsvarstekjum sem eru áætlaðar um 42–50 millj. kr. á ári og um 6% vinnufærra manna missa vinnuna og um 35 til 40 manns hafa ákveðið að flytja og þegar flutt. Þetta jafngildir því að um 3.200 manns væri sagt upp í Reykjavík. Það allra versta er að með þessu hverfa um 60% af aflaheimildum á Húsavík, eða um 3.000 tonn. Þetta hefur áhrif á ýmsa aðra starfsemi. Þannig hefur til dæmis starfsemi Eimskips dregist saman og þetta hefur auðvitað stór áhrif á verslun, iðnað, þjónustu o.s.frv. Meira að segja ísklefi sem var í eigu Vísis og er staðsettur í gömlu rækjuverksmiðjunni fellur úr notkun, sem er mjög alvarlegt fyrir ýmsa aðra starfsemi á svæðinu. Eins og ég hef hér rakið, virðulegi forseti, eru þetta mjög alvarlegar afleiðingar sem koma fram við þetta brotthvarf. Bæjaryfirvöld á Húsavík hafa rætt á tveimur ef ekki þremur fundum við okkur þingmenn Norðausturkjördæmis þá alvarlegu stöðu sem komin er upp. Mér er kunnugt um það, virðulegi forseti, að á einum fundinum voru fulltrúar þáverandi meiri hluta bæjarstjórnar, þ.e. framsóknarmenn, sjálfstæðismenn og samfylkingarmenn, og fóru framsóknarmenn og hittu forsætisráðherra sem jafnframt er 1. þm. kjördæmisins um þetta alvarlega mál. En engu að síður eins og þetta er búið að standa yfir í langan tíma, eða frá maí þessa árs, hefur nánast ekkert gerst. Beiðni bæjaryfirvalda í Norðurþingi um mótvægisaðgerðir hefur ekki borið árangur. Þess vegna hef ég sett fram, virðulegi forseti, eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. ráðherra: Til hvaða mótvægisaðgerða hyggst ráðherra grípa vegna brotthvarfs sjávarútvegsfyrirtækisins Vísis frá Húsavík? Mér er kunnugt um það, virðulegi forseti, til að stytta svarið, að 300 tonna byggðakvóti sem skiptist niður á Húsavík, Kópasker og Raufarhöfn, eða um 300 tonn, er mestmegnis vegna rækjuveiða. En vegna þess alvarlega ástands sem þarna 

Virðulegi forseti. Núgildandi lög um fiskveiðistjórn gera ráð fyrir ýmsum mótvægisaðgerðum sem draga eiga úr neikvæðum samfélagslegum áhrifum af breyttum útgerðarháttum og flutningi aflaheimilda á milli byggðarlaga, sem þingheimi ætti svo sem að vera ljóst alveg frá því framsal var leyft árið 1990. Með breytingum á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, 25. júní 2013, fékk Byggðastofnun til ráðstöfunar aflaheimildir til stuðnings smærri sjávarbyggðum í bráðum vanda. Samkvæmt reglugerð um ráðstöfun þessa aflamarks skal miða við að íbúar séu færri en 400 og hafi fækkað undanfarin tíu ár, byggðakjarninn tilheyri vinnusóknarsvæði með færri en 10 þús. íbúa og sé í a.m.k. 20 kílómetra akstursfjarlægð frá byggðakjarna sem telur meira en þúsund íbúa. Jafnframt er áskilið að hlutfall starfa við veiðar og vinnslu sé a.m.k. 20% allra starfa og að aflamark Byggðastofnunar skipti verulegu máli fyrir framtíð byggðarlagsins. Á grundvelli þessarar heimildar hefur Byggðastofnun stofnað til samstarfsverkefna um eflingu sjávarútvegs í tíu af þeim tólf litlu þorpum sem uppfylla skilyrði reglugerðarinnar. Ofangreindar mótvægisaðgerðir beinast einkum að því að tryggja byggðafestu í fámennum byggðarlögum sem eru utan vinnusóknarsvæðis stærri þéttbýlisstaða og vandséð er hvaða starfsemi gæti komið í stað sjávarútvegs sem meginundirstöðu atvinnulífsins. Sjávarútvegur er aðeins ein af mörgum stoðum atvinnulífs á vinnusóknarsvæðum margra stærri þéttbýlisstaða. Innan núverandi fiskveiðistjórnarkerfis eru takmarkaðir möguleikar á því að koma í veg fyrir tilflutning aflaheimilda innan eða milli slíkra svæða. Hagræðing á þessu sviði er raunar snar þáttur í uppbyggingu sjávarútvegs á Íslandi á undanförnum árum, en henni fylgir oft flutningur aflaheimilda á milli byggðarlaga. Breytingar í sjávarútvegi geta valdið byggðarlögum margvíslegu óhagræði, ég tek undir með þingmanninum hvað það varðar, og nauðsynlegt er að bregðast við þeim með uppbyggingu annarrar atvinnustarfsemi, jafnframt því sem aðgerðir á borð við umtalsverðar samgöngubætur geta skapað margvíslega nýja möguleika í atvinnulífi stærri byggðarlaga. Hins vegar er mikilvægt að takmarkaðar aflaheimildir til mótvægisaðgerða verði nýttar á þeim stöðum þar sem atvinnulíf er fábreytt, samfélögin fámenn og fjarlægðir miklar. Slík samfélög eiga í mörgum tilvikum fáa eða enga aðra möguleika til að byggja á en sjávarútveg. Húsavík er ekki einn slíkra staða og því ekki hægt að grípa til ofangreindra mótvægisaðgerða til að mæta brotthvarfi Vísis. Rétt er að benda á að Alþingi hefur samþykkt viðamiklar aðgerðir á sviði uppbyggingar innviða við Húsavík í tengslum við áform þýska fyrirtækisins PCC um byggingu kísilvers. Þá er rétt að benda á að það er á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar að stuðla að fjölbreyttum atvinnutækifærum um allt land, meðal annars með dreifingu opinberra starfa. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hefur og mun leggja sitt af mörkum í þeim efnum eftir því sem tilefni gefst til.

Virðulegur forseti. Hér var spurt: Til hvaða mótvægisaðgerða ætlar ráðherra að grípa vegna þess ástands sem skapast hefur á Húsavík í framhaldi af brotthvarfi Vísis? Svarið er býsna skýrt og einfalt: Ekki neinna. Stærri þéttbýlisstaður - það er skilgreiningaratriði hvað er stórt og hvað er lítið í því samhengi. En þeir ágallar sem eru á kvótakerfinu, og þeim ákvörðunum sem útgerðarmenn geta tekið með því að flytja aflaheimildir sem byggðarlög hafa skapað rétt til með störfum sínum að útgerð og fiskvinnslu um áratugaskeið, æpa auðvitað á mann í málefnum Vísis. Það er sannarlega full ástæða fyrir ráðherrann, þó að hann telji sig hafa úr takmörkuðum potti að spila gagnvart þeim byggðarlögum sem höllum fæti standa vegna slíkra aðgerða og hann hafi ekki nóg í þeim potti fyrir Húsavík - þá spyr maður hæstv. ráðherra: Er þá ekki rétt að sækja á ríkisstjórnina 

Frú forseti. Brotthvarf Vísis frá Húsavík í vor og frá Djúpavogi nú um áramótin þegar skellt verður í lás þar er auðvitað stórt högg og sársaukafull birtingarmynd á því öryggisleysi sem sjávarbyggðirnar búa við. Í báðum tilvikum, á Húsavík og á Djúpavogi, er stærstur hluti bolfiskkvóta viðkomandi byggðarlaga, sem þar hefur þó enn haldist frá fyrri umsvifum, að hverfa á brott og reynslan sýnir að það gerist iðulega í eitt skipti fyrir öll. Víglínan er að færast innar og það fækkar sífellt stöðunum þar sem kvótinn er að safnast saman í auknum mæli, en að sama skapi fjölgar í hinum hópnum þar sem aðgangur byggðanna að auðlindinni er orðinn takmarkaður eða nánast enginn. Á næsta ári er svo röðin komin að Þingeyri í framhaldi af þessari ákvörðun Vísis að loka á þremur stöðum. Ég held að það sé óhjákvæmilegt, við stöndum frammi fyrir því, að það verður að auka svigrúm stjórnvalda til að tryggja á nýjan leik einhverja viðunandi byggðafestu í sjávarbyggðunum sem eiga allt sitt eða mest allt undir umsvifum í sjávarútvegi.

Frú forseti. Mér þótti hæstv. sjávarútvegsráðherra senda Húsvíkingum heldur kaldar kveðjur. Hér kom hann og skilaði gersamlega auðu. Það eina sem hann hafði að segja var það að ríkisstjórnin hefði á stefnuskrá sinni að efla ýmiss konar atvinnutækifæri víðs vegar um landsbyggðina. Hitt sem hann hafði fram að færa var - jú, það voru verk fyrri ríkisstjórnar að ná til Húsavíkur fyrirtækinu PCC sem vonandi á eftir að vera gild stoð undir byggðarlaginu. Eigi að síður blasir það við, og er bara einfalt reikningsdæmi, að það sem hverfur með ákvörðun Vísis eru 66 störf og þau ásamt ýmiss konar afleiddri þjónustu eru nánast helmingurinn af þeim ávinningi sem felst í PCC. Frú forseti. Kvótakerfið hefur leitt margt gott af sér og meðal annars verndað stofnana, en á því eru skuggahliðar. Flateyri og Húsavík sýna þessar skuggahliðar kvótakerfisins. Það verður að bregðast með einhverjum hætti við þeim.

Hæstv. forseti. Mér þykir leitt að segja að svar hæstv. ráðherra skilaði engu. Það var útlisting á því hvernig farið er með byggðakvóta og hvernig honum er úthlutað, til byggðarlaga þar sem búa færri en 400 manns o.s.frv. Allt þetta vissi ég. Vandinn er hins vegar sá í hnotskurn að á Húsavík, sem ég hef hér gert að umtalsefni, voru 66 störf lögð niður á einu bretti þegar fyrirtæki ákvað að fara og það er mjög alvarlegt mál. Menn tala um fábreytt atvinnulíf hjá þeim sem eiga kost á því að fá byggðakvóta til sín vegna svona áfalla - sem mótvægisaðgerð, jú, það er rétt og menn hafa talað um ýmislegt sem þeir ætla að gera í því sambandi. En þarna er staðan svo alvarleg að helmingurinn af ávinningnum af hinni miklu uppbyggingu, sem fer vonandi að hefjast á Bakka við Húsavík, gæti orðið að engu. Ég gæti nefnt, ef ég hefði meiri tíma, ýmislegt annað sem hefur farið í burtu. Virðulegi forseti. Ég vil líka nefna, vegna þess að það var líka rætt við okkur þingmenn, þau áform sem ríkisstjórnin hefur uppi um að breyta framhaldsskólakerfinu í landinu, skera niður nemendaígildi o.fl. Það getur haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir þann framhaldsskóla sem rekinn er á Húsavík. Það kom fram á fundinum og menn hafa miklar áhyggjur af því. Ríkið er líka, þó að það sé ekki stórt, að beita sér fyrir því að lítið hlutastarf hjá Vinnumálastofnun verður lagt niður. Hér áðan var verið að ræða um hin nýju sýslumannsembætti. Það var líka rætt við okkur að það mál er í mikilli upplausn vegna þess að menn vita ekkert hvernig á að framkvæma það; og sýslumannsembættin verða í raun fjársvelt til að gera það sem átti að gera. Virðulegi forseti. Ég vona að hæstv. ráðherra komi í seinna svari með meira kjöt á beininu. Ég bið hann um að kenna veiðigjaldinu ekki um þetta að þessu sinni, vegna þess að umrætt fyrirtæki, sem ég er hér að tala um, sem er að flytja starfsemi sína frá Húsavík, er það fyrirtæki sem fær mestu afslætti af veiðigjöldum á Íslandi og hefur fengið undanfarin ár. Ég mun síðar gera að umtalsefni það sem er að gerast á Djúpavogi vegna þess að þar er líka sviðin jörð þegar fyrirtækið fer.

Virðulegi forseti. Ég þakka málefnalega umræðu um þetta erfiða mál. Það er ljóst, og kom meðal annars fram í máli einstakra þingmanna, að einn af kostum íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins er að það er mjög gott til að vernda stofnana og byggja þá upp með því að við högum okkur á ákveðinn hátt hvað varðar ákvörðun um heildarafla, að byggja hann á vísindalegum grunni o.s.frv. Við þekkjum það líka að arðsemi þessarar greinar á Íslandi er margfalt meiri en annars staðar. Menn hafa vitað það alveg frá 1990, þegar framsalið var leyft, að þessi staða mundi koma upp. Þrátt fyrir það hefur kannski ekki verið brugðist við á nógu ákveðinn hátt. Ég fór yfir það í svari mínu hvernig við höfum ákveðið að forgangsraða þeim miðlum sem við höfum til hinna smærri byggðarlaga sem eiga engan annan möguleika á að byggja sig upp. Það er rétt að Húsavík er stærri byggðakjarni sem er í stærra vinnusóknarsvæði. Þar eru fjölbreyttari möguleikar til atvinnusköpunar, fjölbreytts atvinnulífs, og við þurfum kannski að horfast í augu við það á Íslandi að ekki verði sjávarútvegur á öllum stöðum eins og hann var 1950 eða 1980 eða 2000. Hann er síbreytilegur. Ég held að þingmenn þurfi að horfast í augu við það. Ég tek hins vegar undir það að við þurfum að finna byggðafestu í kerfinu. Þau sjónarmið sem ég fór fram með, smærri byggðirnar, þar erum við að reyna að leita leiða til þess. Ég held að við séum á réttri leið með því að úthluta kvóta í gegnum Byggðastofnun til lengri tíma. Það er þannig að ríkisvaldið hefur úr að spila ákveðnum heimildum. Ég held að við séum öll sammála um að þau úrræði séu ekki endilega þau bestu eins og þau hafa verið notuð á síðustu árum, hvort sem heitir byggðakvóti, línuívilnun, strandveiðar, bætur eða annað.