Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Áður en gengið verður til dagskrár vil ég minnast Þorsteins M. Jónssonar fyrrv. skólastjóra, alþm. og bókaútgefanda, sem andaðist í gær, 17. mars, í Vífilsstaðaspítala, níræður að aldri. Þorsteinn M. Jónsson var fæddur á Útnyrðingsstöðum á Völlum í Suður-Múlasýslu 20, ágúst 1885. Foreldrar hans voru Jón bóndi þar Ólason bónda á Útnyrðingsstöðum Ísleifssonar og kona hans, Vilborg Þorsteinsdóttir bónda og skálds í Mjóanesi á Völlum Mikaelssonar. Hann lauk gagnfræðaprófi á Akureyri vorið 1905, var heimiliskennari á Akureyri veturinn 1905–1906 og kennari við barnaskólann á Seyðisfirði 1907–1908. Veturinn 1908–1909 var hann við nám í Kennaraskólanum í Reykjavik og lauk þaðan kennaraprófi um vorið. Hann stofnaði unglingaskóla í Borgarfirði eystra haustið 1909 og hélt hann til 1919. Skólastjóri við barnaskólann þar var hann 1910– 1919. Búskap rak hann að Hvoli í Borgarfirði 1910–1918 og í Stóru-Breiðuvík 1918–1921, ennfremur smábátaútgerð í Bakkagerði 1913–1918. Kaupfélagsstjóri í Bakkagerði var hann árin 1918–1921. Árið 1921 fluttist hann til Akureyrar og var kennari við barnaskólann þar 1921–1932 og skólastjóri gagnfræðaskólans á Akureyri 1935-1955. Jafnframt hafði hann búskap í Skjaldarvík syðri við Eyjafjörð 1922–1924 og að Svalbarði á Svalbarðsströnd 1934–1939. Hann rak bóka- og ritfangaverslun á Akureyri á árunum 1923–1935. Árið 1924 hóf hann bókaútgáfu er hann stundaði fram á elliár. Hann átti sæti í stjórn Síldarverksmiðja ríkisins 1936–1943 og var sáttasemjari í vinnudeilum á Norðurlandi 1939–1956. Alþm. norðmýlinga var hann kjörinn haustið 1946 og sat á þingi til 1923, á 9 þingum alls. Þorsteinn M. Jónsson var einn hinna mörgu bókhneigðu og námfúsu unglinga á fyrstu áratugum þessarar aldar, sem brutust til mennta af litlum efnum, en áttu engan kost þeirrar skólagöngu sem þeir þráðu. Hann stundaði framhaldsnám í skólum þrjá vetur undir handleiðslu afburðakennara. Þó að hann hafi lagt hönd að mörgu siðar um ævina var langstærsti þátturinn í starfsferli hans að fræða aðra. Hann var kennari og skólastjóri í fimm áratugi, mikill skólamaður. Jafnframt var hann stórvirkur bókaútgefandi. Gaf út skáldrit nokkurra fremstu höfunda íslenskra á þeim tíma, ýmislegan þjóðlegan fróðleik og margar kennslubækur. Hann gaf út tímaritið Nýjar kvöldvökur og var ritstjóri þess 1933–1956, og ásamt Jónasi Rafnar yfirlækni safnaði hann þjóðlegum fróðleik og gaf út í ritinu Grímu á árunum 1935–1950. Hann eignaðist mikið og vandað bókasafn, sem hann rækti af alúð og kappi, og nýtur nú stofnun Árna Magnússonar góðs af því eljuverki hans. Þorsteinn M. Jónsson hóf ungur afskipti af félagsmálum. Hann var einn af stofnendum ungmennafélags á Akureyri árið 1906 og átti síðar á sama ári frumkvæði að stofna ungmennafélags heima í Vallahreppi, hins fyrsta á austurlandi. Hann var bindindismaður, ferðaðist á vegum Stórstúkunnar um Austurland vorið 1908, þegar bannmálið var á döfinni, og var síðar lengi formaður áfengisvarnanefndar Akureyrar. Hann var hreppsnefndarmaður og sýslunefndarmaður síðustu ár sín á Borgarfirði eystra og siðar bæjarfulltrúi á Akureyri 1942–1956, forseti bæjarstjórnarinnar 1944–1958. Og á Akureyri átti hann sæti í skólanefndum barnaskóla, gagnfræðaskóla og húsmæðraskóla. Nú eru senn sex áratugir síðan Þorsteinn M. Jónsson tók fyrst sæti á Alþ. Hann var íhópi yngstu alþm, á þeim tíma. Flokksbræður hans völdu hann til setu í sambandslaganefndinni 1918, og var honum ljúft starf að vinna í þeirri nefnd að því að losa um stjórnarfarsleg tengsl Íslands við Danmörku og ná þeim mikilvæga áfanga sem þá vannst. Á Alþingi 1922 flutti hann og fékk samþykkta till. til þál. um útgáfu á sögu Alþingis í tilefni 1000 ára afmælis þess. Hann flutti á þingi 1923 frv. um stofnun menntaskóla Norður- og Austurlands á Akureyri og var á Alþingi einn forvígismanna að stofnun þjóðleikhúss. Hann var snjall rithöfundur og ræðumaður, rökfastur og fylginn sér í málflutningi. Hann lifði langa ævi og vann mikið og áhrifaríkt ævistarf, kom víða við sögu þjóðmála og menningarmála á fyrri helmingi þessarar aldar. Skóla- og menntunarstarfið mun hafa verið honum hugleiknast, enda lét hann svo um mælt í blaðaviðtali áttræður að aldri, að hann mundi kjósa skólastarfið ef hann ætti að velja á nýjan leik. Ég vil biðja hv. alþm. að minnast Þorsteins M. Jónssonar með því að rísa úr sætum. - Þm. risu úr sætum.



Herra forseti. Atvmn. hefur haft til athugunar till. til þál. á þskj. 228 um stofnlánasjóð vegna stórra atvinnubifreiða og stórvirkra vinnuvéla, flm. Helgi F. Seljan, Karvel Pálmason og Páll Pétursson, á þessa leið: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj, að hlutast til um að komið verði á fót stofnlánasjóði eða stofnlánadeild, sem hefði það hlutverk að veita stofnlán til kaupa á vörubifreiðum, langferðabifreiðum og stórvirkum vinnuvélum.“ N. hefur athugað þessa till. og látið frá sér fara svo hljóðandi nál. á þskj. 409: „ N. hefur athugað till. og kynnt sér umsagnir er borist höfðu allshn. um till. á síðasta þingi. N. mælir eindregið með samþykkt till. og telur eðlilegt að ræktunarsamböndum verði gefinn kostur á aðild að sjóðnum. - Alþingi, 10. mars 1976. Páll Pétursson, form. og frsm., Gils Guðmundsson, fundaskr. Sverrir Hermannsson. Jón G. Sólnes. Karvel Pálmason. Steingrímur Hermannsson.“ Þessi till. hefur verið flutt á tveimur þingum áður, en hafnaði í allshn, og vannst ekki tími til að afgr. hana. Allshn. hafði aflað umsagna, m.a. frá Félagi vinnuvélaeigenda og Landssambandi vörubifreiðastjóra, og báðir þeir umsagnaraðilar lögðu eindregið til að till. hlyti samþykki. Svo sem kunnugt er hefur engin lánastofnun talið sér skylt að lána til kaupa á stórum atvinnubifreiðum. Byggðasjóður hljóp í fyrravor undir bagga og lagði inn fé í Iðnaðarbankann, sem síðar var endurlánað þar í samstarfi við samtök vörubílstjóra á langleiðum. Þetta fé var of lítið þar sem þörfin var brýn og nánast einungis um víxilfyrirgreiðslu að ræða. Hvað varðar vinnuvélakaup hefur Byggðasjóður lánað einstaklingum í mörgum tilfellum allt að 30% af kaupverði, en þó er Byggðasjóður fyrst og fremst viðbótarlánasjóður. Stofnlánadeild landbúnaðarins hefur lánað lítinn hluta af kaupverði vinnuvéla. ræktunarsambanda, en allt of lítinn, þannig að endurnýjun á vélakosti ræktunarsambanda hefur tafist mjög alvarlega. Búnaðarþing tók um daginn þetta mál til meðferðar og ályktaði að fela stjórn Búnaðarfélags Íslands að fá því framgegnt, eins og segir í ályktun þingsins, að Byggðasjóður láni til vélakaupa ræktunarsambanda. Miðað sé við að heildarlán til vélakaupa séu 80% af kaupverði og í stað ákvæða í núgildandi lögum um fyrningarsjóð ræktunarsambanda kæmi ákvæði um framlag í stofnlánasjóð ræktunarsambanda, framlag ræktunarsambanda til stofnlánasjóðs sé miðað við ákveðinn hundraðshluta af tekjum af vélavinnu. Atvmn. taldi eðlilegt að skoða þessi mál öll í samhengi þar sem vandinn er að ýmsu leyti hliðstæður. Mér er enn fremur kunnugt um að forráðamenn Búnaðarbankans hafa verið að velta þessum málum fyrir sér og leita að leiðum til lausnar á vandanum. Hv. þm. til glöggvunar vil ég að lokum rifja upp það sem segir í grg. með till. og lesa þar örstuttan kafla, með leyfi forseta: „Um fjármögnun sjóðsins eða deildarinnar hlýtur að miklu að verða að fara svipaðar leiðir og gilda gagnvart öðrum stofnlánasjóðum. Aðeins skal bent á tvær eðlilegar leiðir: Annars vegar, að Framkvæmdasjóður leggi til lánsfé, og í öðru lagi komi til gjald frá eigendum þessara atvinnutækja, sem þeir skiluðu til sjóðsins eftir vissum reglum. - Um margt væri eðlilegast, ef um stofnlánadeild yrði að ræða, þá yrði hún í einhverjum ríkisbankanum.“



Herra forseti. Ég vil þakka hv. atvmn. og þá sérstaklega formanni hennar fyrir skjót og góð vinnubrögð varðandi þessa till. Ég sagði í framsögu að þetta væri býsna sjálfsögð till., og ég fagna því að atvmn. hefur fallist á það. Ég vil einnig vekja athygli á því, að þessi afgreiðsla hv. atvmn. skýtur allmjög skökku við önnur vinnubrögð mörg í nefndum hér. Ég veit að þeir aðilar, sem njóta góðs af þessu, fagna því einlæglega og vona að skjót framkvæmd geti bjargað málum þeirra sem allra best. Þeir hljóta, eins og ég reyndar, að treysta á skjót og góð vinnubrögð hæstv. ríkisstj. og að hún taki nú til höndum í þessu máli sem allra fyrst svo að málið verði ekki lengi samþ. ein hér á þingi.



Herra forseti. Ég vil aðeins bæta örfáum orðum við það sem fram hefur komið hér í umr. um þessa þáltill. Ég get borið vitni um það að allmikið ófremdarástand ríkir á þessu sviði hvað snertir stofnlánasjóð til handa þessum atvinnugreinum: vörur bifreiðum, flutningabifreiðum á langleiðum og stórvirkum vinnuvélum. Það, sem ég vildi þó bæta við, er einvörðungu þetta, að hér er ekki, a.m.k. að því leyti sem Framkvæmdastofnunin hefur átt hlut að því að koma skipulagi á þessa hluti, ekki verið að leggja til að auka um of fjármagn til þessara atvinnugreina, heldur að ná skipulagi á lánamál þessara atvinnugreina. Þetta eru orðin allviðamikil og stór atvinnufyrirtæki. Kaupverði einnar vörubifreiðar með þeim búnaði, sem nú tíðkast, nemur allt að 12 millj. kr. Þessir aðilar hafa ekki átt í neitt hús að venda nema viðskiptabanka, og eins og högum er nú háttað hefur öll fyrirgreiðsla verið afar treg af þeirra hálfu. Víða er svo komið með bifreiðar, sem hafa komið til landsins og verið pantaðar með vilyrðum frá viðskiptabönkum að mönnum hefur ekki tekist að leysa þær út. Þessu vandræðaástandi verður að linna. Varðandi stórvirku vinnuvélarnar, þá hefur þeim að litlu leyti verið sinnt af Iðnlánasjóði, en ekki átt höfði sínu að halla að neinum stofnlánasjóði. Þar er þó um að tefla tæki sem geta skipt tugum millj. í kaupverði. Ég legg sem sé áherslu á það, að þótt lagt sé til að komið verði á fót stofnlánasjóði vegna atvinnubifreiða og stórvirkra vinnuvéla, þá er ekki með því verið að leggja til að veita stóraukið fjármagn til þessarar atvinnugreinar, heldur fyrst og fremst að ná skipulagi á lánamál atvinnugreinanna. Það hefur verið allt of tilviljunarkennt með hvaða hætti kaup og innflutningur þessara tækja hefur átt sér stað. Á veltiárum eins og 1973 og 1974 gátu hér um bil hverjir sem voru gengið inn í umboð og gert pantanir á tækjum sem kostuðu jafnvel tugmilljónir króna, án þess að gera frekari grein fyrir fjármögnun til tækjanna. Þess vegna ber brýnustu nauðsyn til að stofnaður verði sjóður sem hefur það hlutverk með höndum að gá að því að hér sé ekki allt laust í reipunum eins og verið hefur undanfarin ár.



Herra forseti. Í framhaldi af framsöguræðu minni um þetta mál voru fluttar þrjár ræður, að vísu mjög ólíkar. Fyrstu ræðuna flutti hæstv. landbrh. Þar var um að ræða mjög greinargóða skýrslu um ástand þessara mála. Í henni voru fólgnar ýmsar upplýsingar sem ekki hafa legið á lausu og er ég honum þakklátur að hafa komið þeim á framfæri við þing og þjóð. Af máli ráðh. mátti greinilega draga þá ályktun - og hefur hann eflaust ætlast til þess, að honum væri ljóst að hér væri við alvarlegt vandamál að etja, niðurgreiðslumál landbúnaðarins væru komin í nokkurt óefni, það væri verið að skoða vandamálið. Mér skildist að till. væru væntanlegar um nokkrar breytingar, sem vissulega er ekki vanþörf á, þótt ég geri mér auðvitað grein fyrir því að þess er varla að vænta að þær breytingar verði jafnróttækar og jafnvel gangi ekki í sömu átt og þær sem hér er lagt til að gerðar verði. Hafi flutningur þessa máls getað orðið til þess að flýta fyrir því að breyting til batnaðar verði gerð á því ófremdarástandi sem niðurgreiðslumálin eru komin í, þá fagna ég því. Önnur ræðan, sem flutt var af hálfu hv. 6. þm. Norðurl. e., Inga Tryggvasonar, var og flutt af hófsemi og skynsemi og bar þess einnig alveg ótvíræðan vott, jafnvel enn skýrari vott en ræða hæstv. landbrh., að þessi reyndi forustumaður íslensks landbúnaðar gerir sér ljóst að hér er orðið við mikinn vanda að etja. Ég endurtek ekki meginatriði þess sem hann viðurkenndi að aflaga færi. Ég bendi aðeins á að með hófsömum orðum játaði hann að hér þyrfti að verða veruleg breyting á til batnaðar. Þriðja ræðan, sem flutt var, var flutt af hv. 3. þm. Norðurl. v., Páli Péturssyni, og var því miður allt annars eðlis og skar sig alveg greinilega frá hinum ræðunum. Hún bar þess vott, að því er mér virtist, að hann skildi ekki upp eða niður í því vandamáli sem hér væri um að ræða. Hann viðurkenndi yfir höfuð alls ekki, eins og þeir gerðu báðir, hæstv. landbrh. og hv. þm. Ingi Tryggvason, að hér væri nokkurt vandamál á ferðinni. Hann talaði m.ö.o. af fyllstu grunnhyggni um þetta mál. Hvort það stafaði af þekkingarleysi á málinu eða skilningsleysi á því sem hann þó veit eða þekkir, um það skal ég ósagt láta. Þekkingarleysi þykir mér þó sennilegri skýring þegar haft er í huga að hv. þm. Páli Pétursson er náskyldur þeim margreynda og ágæta þm. Skúla Guðmundssyni og ég hafði satt að segja haldið að í ætt hans fyndist varla grunnhyggjumaður, en það er eins og undantekning sé til frá öllum reglum. Ég held að nauðsynlegt sé að það komi skýrt fram hvað hv. þm. Páll Pétursson í raun og veru veit um þessi mál, fyrir hverju hann hefur gert sér grein og fyrir hverju hann hefur ekki gert sér grein. Þess vegna vil ég leyfa mér að beina örfáum spurningum til hv. þm. Páls Péturssonar. Veit hann að á framleiðsluárinu 1974–1975 var framleiðsla dilkakjöts 13 500 tonn, og veit hann að af þessum 13 500 tonnum voru flutt út 2 800 tonn eða 21% af framleiðslunni? Fimmta hvert tonn af kjöti, sem íslenskir bændur framleiddu, var flutt út og þess neytt af erlendum mönnum. Veit hv. þm. Páll Pétursson hvað fékkst fyrir þetta kjöt? Það fékkst fyrir það 49% af því sem kostaði að framleiða það, tæpur helmingur. M.ö.o.: íslenskir bændur selja erlendum neytendum: breskum, færeyskum, sænskum, norskum, um það bil fimmta hvert kjötkg sem þeir framleiða fyrir minna en helming sem það kostar að framleiða kjötið. Er þá ekki von að ég spyrji og biðji hann um að svara því alveg skýrt og skorinort, ef hann veit þessar staðreyndir, og af þeirri greind sem honum ætli að vera ættlæg, - svara því skýrt og skorinort: Telur hann þetta virkilega vera eins og það á að vera? Sér hann engan vanda í sambandi við þetta? Sér hann engan galla á því skipulagi sem hefur þetta í för með sér? Mig langar líka til að spyrja hv. þm. Pál Péturssonar hvort honum sé kunnugt um hvað útflutningsbætur séu nú miklar. Ef honum kynni ekki að vera það, þá skal ég upplýsa að þær eru nú um 1000 millj. kr. M.ö.o.: íslenskir skattgreiðendur borga neytendum í Bretlandi, Færeyjum, Noregi og Svíþjóð og fleiri löndum 1 milljarð kr. fyrir að leggja sér til munns íslenskar landbúnaðarafurðir. Ég spyr hann enn: Ef hann veit þetta, telur hann virkilega að það sé um að ræða skipulag á málefnum þessa atvinnuvegar sem ekki þurfi úrbóta við? Sér hann ekki að hér er um vanda að ræða sem löngu er kominn tími til að tekið sé á af festu og alvöru. Ég er viss um að hann veit hvað niðurgreiðslurnar eru miklar. Þær eru á þessu ári áætlaðar rúmar 4 600 millj. kr. Við erum sammála um að hér er um styrk til neytenda að ræða. Niðurgreiðslurnar eru ekki styrkur til bænda, ekki styrkur til landbúnaðarins, þær eru styrkur til neytenda til að geta keypt vissar vörur á lægra verði en ella mundi eiga sér stað. En veit hv. þm. Páll Pétursson hvað þessi upphæð er í raun og veru stór miðað við hinn smáa þjóðarbúskap íslendinga? Niðurgreiðslurnar eru orðnar hvorki meira né minna en 5% af ráðstöfunartekjum íslenskra heimila, 1/20 hluti af ráðstöfunartekjum íslenskra heimila. Þarf þá nokkurn að undra þótt sú spurning vakni, hvort tæpum 5000 millj. kr., sem íslenskir skattborgarar greiða úr sameiginlegum sjóði í neytendastyrk, sé eins skynsamlega varið og unnt væri með því að nota hann eingöngu til þess að greiða niður íslenskar landbúnaðarvörur og þó ekki allar og greiða þær niður í mjög misjafnlega ríkum mæli, eins og á sér stað og ég rakti í framsöguræðu minni og þarf ekki að endurtaka hér? Þessi neytendastyrkur ríkissjóðs nemur hvorki meira né minna en sem svarar 28 þús. kr. á hvern fullorðinn mann í landinu. Hann nemur 28 þús. kr. á hvern fullorðinn mann í landinu. En hann er bundinn því skilyrði, þessi styrkur, að menn kaupi kjöt, mjólk, smjör, osta og fáeinar aðrar minni háttar landbúnaðarvörur - en ekki allar. Kaupi menn nautakjöt fá menn enga hlutdeild í styrknum. Kaupi menn kjúkling fá menn enga hlutdeild í styrknum. Er von að menn spyrji: Er sá skynsamur maður til sem telur þetta skipulag vera skynsamlegt? Hvers vegna á það að vera skilyrði að neytandinn kaupi endilega fyrir styrk sinn kindakjöt en ekki nautakjöt eða kjúkling? Hver sér vitið í þessu? Ég benti á það og vil undirstrika það, að í þessu felst auðvitað stórfellt misrétti milli framleiðenda landbúnaðarvöru, í því fyrst og fremst að sumar vörur skuli vera niðurgreiddar, en sumar alls ekki, - bað er auðvitað hallað stórlega á þá sem framleiða landbúnaðarvöru sem ekki fær eyri í niðurgreiðslu, - en það er einnig misrétti í hinu, hversu misjafnar niðurgreiðslurnar eru á einstakar landbúnaðarvörur sem þó eru niðurgreiddar. Kom það mjög skýrt fram í ræðu bæði hæstv. landbrh. og í ræðu hv. þm. Inga Tryggvasonar að þeir gera sér ljóst misréttið sem í þessu felst. En það örlaði ekki á því í einni setningu af því sem hv. þm. Páll Pétursson sagði að hann gerði sér grein fyrir að hér væri nokkurn skapaðan hlut við að athuga. Allt var nákvæmlega eins og það átti að vera, að því er manni best gat skilist. Ég skal nefna nokkur einföld dæmi um það ranglæti sem í þessu felst gagnvart neytendum. Ég skal minna á ágætan félagsskap sem einhverjir hv. þm. eru e.t.v. aðilar að, en fjöldi íslendinga eru aðilar að, þ.e.a.s. náttúrulækningafélagsskapinn. Nú veit ég ekki, gat ekki fengið upplýsingar um það í matarhléinu, hvað margir félagar eru í náttúrulækningafélagsskapnum, en þeir eru mjög margir. Menn vita að þeir mega ekki borða kjöt, hvorki niðurgreitt kjöt né óniðurgreitt. En dettur nokkrum í hug að neita því að félagar í Náttúrulækningafélaginu séu neytendur, og sé þetta neytendastyrkur, hví eiga þeir þá ekki að fá hlutdeild í þessum styrk? En þeir fá ekki eyri vegna niðurgreiðslu á kjöti af því að þeir neyta ekki kjöts. M.ö.o.: þeir eru sviptir réttmætri hlutdeild, vil ég segja, í þeim styrk sem hv. þm. Páll Pétursson játar að allir neytendur eigi að fá og sé ætlaður neytendum. Félagar í Náttúrulækningafélaginu fá ekki krónu af þeim styrk, af þeim geysilegu fjárhæðum sem ganga til niðurgreiðslu á kjöti. Ég skal gjarnan láta þess getið hér að þetta vandamál, sem ég er að nefna, var í upphafi mjög lítilvægt, og það er lítilvægt þar sem niðurgreiðslur eru tiltölulega lítill hluti af verði, og það hjálpar líka til þess að draga úr mikilvægi þess ef niðurgreiðslur eru hlutfallslega jafnmiklar. En þetta vandamál verður mikilvægt þegar niðurgreiðslur eru orðnar jafnmiklar og þær eru hér á landi, þegar þær eru farnar að nálgast 5% af öllum ráðstöfunartekjum sérhvers heimilis í landinu. Þá skiptir máli hvort menn fá hlutdeild í þessum niðurgreiðslum eða ekki. Þá er tilfinnanlegt ranglæti að haga þessum neytendastyrk þannig að stórir þjóðfélagshópar fái ekki að njóta neins hluta af þessum neytendastyrk. Hugsum okkur annað dæmi, afar einfalt dæmi. Hugsum okkur fullorðinn mann, - ég sé að hér situr læknir beint á móti mér, hann kannast eflaust við tilfelli eins og að læknir bannar fullorðnum manni, sem er orðinn fullþungur, að drekka mjólk og segir honum að drekka vatn í staðinn. Það getur átt sér algjörlega eðlilegar skýringar. Helstu mannsins getur orðið mjög gott af því að hann í eitt eða tvö ár drekki ekki mjólk sem hann kann að hafa gert mikið af áður og drekki vatn í staðinn. En það er ekki von að læknirinn hugsi út í það, það er ekki hans verk, - það er verk stjórnmálamanna og hagfræðinga að hugsa út í það, - að þessi fyrirskipun læknisins til þess manns, sem læknisráðsins þarfnast, að drekka vatn í stað mjólkur í tiltekinn tíma kostar hann stórfé, hún sviptir hann stórkosttegri hlutdeild í þessum tæpum 5000 millj. sem ríkið ver í neytendastyrk. Ég endurtel;: það er ekki hlutverk læknisins að hugsa út í það eða benda á það, en staðreyndin er þessi. Þetta læknisráð er sjúklingnum dýrt vegna þeirrar tilhögunar sem er á niðurgreiðslunum. Auðvitað gerum við ráð fyrir því að það sé ekki ætlast til að hann fari að kaupa kjöt í staðinn. Eina ráð hans til að halda hlut sínum í niðurgreiðslunum væri þá kannske að tvöfalda kjötneyslu sína. Ekki mundi það bæta holdafarið. Ég geri því ráð fyrir að hann mundi ekki taka það til bragðs. Líklegra væri að hann minnkaði kjötátið í kjölfar þess læknisráðs. Það er mjög líklegt að læknirinn, sem hefði ráðlagt honum að hætta að neyta mjólkur, segði honum að draga úr matarneyslu almennt og þar með neyslu á kjöti, og það rýrir kjör hans enn meir. En hvers á maðurinn að gjalda? Hvers vegna á það að bæta heilsu sína að læknisráði að kosta hann stórfé?  Það einfalda dæmi, sem ég tók í frumræðu minni, túlkaði hv. þm. Páll Pétursson þannig að ég hafi ætlast til þess að neytendur ætu fötin eða ætu sápuna. Þetta var alveg sérstaklega greindarleg túlkun og sýndi annað tveggja, að hann skilur alls ekki um hvað málið snýst, botnar ekkert í því um hvað málið snýst, eða þá hitt, að kímnigáfan er ekki eins og hún var hjá frænda hans, Skúla Guðmundssyni. Ég skal að síðustu benda á eitt enn sem undirstrikar ranglæti þess kerfis sem hér er um að ræða. Fátækur maður, fátæk fjölskylda kaupir lítið af kjöti, lítið af smjöri, lítið af rjóma. Fátæki maðurinn eða tekjulága fjölskyldan borðar fisk og smjörlíki í staðinn. Hvað þýðir þetta fyrir hana? Það þýðir að hlutdeild þessarar fjölskyldu í 4600 millj. er minni en meðalfjölskyldunnar. Tekjulága fjölskyldan fær minna af neytendastyrknum sem við skulum vera sammála um að kalla niðurgreiðslurnar, fær minna en meðalfjölskyldan. Er nokkur í vafa um það að tekjuhár maður, að ríkur maður kaupir tiltölulega meira af kjöti, hann borðar kjöt kannske fimm sinnum í viku þegar fátæki maðurinn leyfir sér aðeins 1–2 máltíðir í viku? Og hann kaupir smjör, en ekki smjörlíki, og hann kaupir rjóma. Hvað þýðir þetta? Það þýðir það að hann fær hlutfallslega miklu meira út úr niðurgreiðslunum, hann fær hlutfallslega miklu meiri neytendastyrk en bæði meðalfjölskyldan og fjölskyldan sem er tekjulág. Ég spyr: Er þetta réttlæti? Er þetta réttmætt? Nei, auðvitað ekki. Ég segi enn: Þetta vandamál skipti ekki verulegu máli meðan niðurgreiðslurnar voru 1/10 af því sem þær eru núna. Ef þær væru aðeins 1% af ráðstöfunartekjunum, þá væri þetta vandamál ekki alvarlegt. En þegar þær eru orðnar 1/20 hluti þeirra, þá er ranglætið orðið alvarlegt. Það, sem þessi till. í raun og veru gengur út á, er að undirstrika að niðurgreiðslurnar eru neytendastyrkur. Neytendur eiga niðurgreiðsluféð. Ríkið greiðir þetta fé, sem auðvitað er tekið af skattborgurunum, til þess að auðvelda neytendum neyslu sína. Þá er auðvitað ekkert vit í því að það skilyrði skuli vera sett fyrir þessum neytendastyrk að hann skuli allur notaður til að kaupa 4–5 tilteknar neysluvörur. Neytandinn á að fá að ráða því sjálfur hvort hann kaupir þær landbúnaðarvörur, sem eru niðurgreiddar, eða landbúnaðarvörur, sem eru ekki niðurgreiddar, nautakjöt og kjúklinga, eða föt eða hreinlætisvörur eða fer í ferðalag norður í Húnavatnssýslu, svo að ég nefni ekki Suðurland sem virtist fara mjög í taugarnar á hv. þm. Páli Péturssyni um daginn. En það er líka margt að sjá í Húnavatnssýslu og hann gæti vel notað einhvern hluta af því, sem hann fengi af neytendastyrknum, til þess fara þangað og skoða sögufræga staði. Þar hefur margt gerst sögulegt á umliðnum öldum. Kjarni málsins er þessi, að fyrst hér er um neytendastyrk að ræða, eins og fulltrúar bænda hafa lagt réttilega megináherslu á á undanförnum áratugum, og fyrst hann er orðinn jafnmikill og hér er um að ræða, þá á neytandinn að fá að ráða því sjálfur til hvers hann notar styrkinn. Annars er það þess konar skerðing á frjálsræði hans sem rýrir kjör hans. Það vita allir að þær tekjur, sem menn geta ráðstafað að eigin vild, sem þeir geta ráðstafað til að fullnægja þeim þörfum sem þeir sjálfir telja brýnastar, þær koma að mestum notum. Sé mönnum fyrirskipað að nota tekjur sinar á ákveðinn hátt, þá jafngildir það kjaraskerðingu. Þetta er auðvitað meginskýringin á því að miðstjórn Alþýðusambands Íslands og samninganefnd þess gerðu í síðustu launaviðræðum það eitt af stefnuatriðum sínum gagnvart hæstv. ríkisstj. að núverandi fyrirkomulag niðurgreiðslna skyldi breytt, af því að breyting í þá átt að auka frjálsræði neytandans til þess að ráðstafa styrktarfénu mundi bæta kjör hans. Þetta var liður í kjarabótabaráttu launþegasamtakanna. Auk þess er hægt að sýna fram á og ég raunar hef sýnt fram á bæði um daginn og núna með lauslegum dæmum og ætti raunar að vera alveg auðskilið að breyting úr takmörkun styrksins við fáeinar vörutegundir í peningaupphæð, sem væri til frjálsrar ráðstöfunar, mundi auka tekjujöfnuð. Það mundi annars vegar bæta kjör neytendanna og hins vegar jafna kjör þeirra. Hvort tveggja er markmið sem vissulega er þess vert að því sé í alvöru gaumur gefinn og er auðvitað skýringin á því að gagnrýni á núverandi niðurgreiðslukerfi hefur orðið einn þáttur í launamálastefnu launþegasamtakanna eða þeirra samtaka sem eru innan Alþýðusambands Íslands. Ég held að með þessum orðum mínum hafi ég vikið að því sem fram kom í hinum þremur annars ólíku ræðum. En ég vænti þess að að lokinni þessari umr. verði þessari till. vísað til hv. allshn. og hún fái þar alvarlega athugun.



Herra forseti. Ég skal ekki fara út í það að metast á um gáfnafar manna hér. Ég held að það sé viðtækt atriði og það geti líka verið stundum erfitt að skýra það, því að meira að segja gáfur eru breytilegar og skoðanir manna einnig, og mér fannst þess kenna í ræðu hv. 9. þm. Reykv., sem var að ljúka máli sínu, að hann hefði lært ýmislegt núna sem honum hafði ekki verið ljóst þegar hann var yngri og réð málum. Það, sem ég verð að segja að þessu sinni, verður að sumu leyti endurtekning á því sem ég sagði hér síðast. En ég hef það mér til afsökunar að hv. 1. flm. eða hinir fjórir, sem með honum flytja þessa till., máttu ekki vera að því að hlusta á það sem ég sagði. Og ég var þar að auki kominn með verulegan sótthita vegna flensu og hef því ekki haft raddstyrk, sem ég hef ekki heldur nú þar fyrir utan, til þess að láta þá heyra mál mitt í fjarlægðinni. En ég vil leyfa mér að spyrja hv. 9, þm. Reykv.: Af hverju hefur þessi leið alltaf verið farin? Hvað sat þessi hv. þm. lengi í ríkisstj.? Hann var viðskmrh. íslands í 15 ár. Hvað gerðist á þeim tíma? Fór hann þá ekki inn á þá leið sem hann talar um nú? Var það af því að niðurgreiðslur væru þá minna hlutfall en nú af neyslu almennings? Nú vil ég færa fram dæmi máli mínu til sönnunar og sýna að þar hafa orðið verulegar sveiflur á. T.d. þegar Alþýðuflokksstjórnin sat 1959, þá voru niðurgreiðslurnar 10% af framfærslukostnaði heimilanna. Þegar þessi hv. þm. réð hvað mest, þá var talin ástæða til svo mikilla niðurgreiðslna, og þá var það mjólk, kjöt og smjör og þess háttar vörur. Eins og ég sýndi fram á, hefur kjötið, mjólkin og smjörið alltaf verið greitt niður frá því að niðurgreiðslur hófust 1943. Á verðstöðvunarárunum 1966–1967 eru niðurgreiðslurnar 11.2% af framfærslukostnaði heimilanna. Hins vegar lækka þær á árunum 1968–1969 og 1970, þá eru þær á milli 3 og 4%, 1971 fara þær aftur upp í 6.4%, 1972 6.6%, 1973 8.1%, 1974 5.9% og 1976 er gert ráð 7.6%. Það er því á misskilningi byggt hjá hv. þm., að niðurgreiðslur og útflutningsbætur hafi orðið í vaxandi mæli á seinni árum. Það hefur meira að segja dregið úr þeim. Og eitt af því, sem ég var að reyna að fást við þegar ég var fjmrh., var að koma þessum lið inn á þá braut að kostnaðurinn frá framleiðandanum til neytandans yrði greiddur og meira ekki. En efnahagsástæðurnar gerðu það að verkum að hver sem minn vilji var í þeim efnum, þá varð að gera meira til þess að halda efnahagsmálunum í skefjum. Og ég vil taka það fram, að það hefur einnig verið áhugi hjá neytendum í landinu að halda við niðurgreiðslunum, vegna þess að það hefur komið þeim að mestum notum sem verst eru settir. Það vita allir og þýðir ekkert fyrir hv. 9. þm. Reykv. að halda því fram að mjólk sé ekki sú neysluvara í þessu landi sem hvert einasta heimili notar og því meir sem er greitt niður, því meiri hluti er hún af neysluvöru almennings. Þetta er staðreynd sem ekki þýðir á móti að mæla og breytir engu um það hversu margar ræður við höldum á Alþ. í þessum efnum. Ég benti líka á það í ræðu minni, að vísu eftir að hv. þm, var farinn, að það var gerð athugun á þeirri ósk neytenda - Alþýðusambandsmanna - á s.l. hausti að breyta þessu fyrirkomulagi í það sem hv. þm. talar um, að menn fengju þetta í hendurnar og réðu hvað þeir keyptu. Sú athugun sýndi að það mundi kosta, ef ætti að koma eins út fyrir heimilin, um 600 millj. kr. meira, miðað við það verð sem var í haust, og mundi vera fljótt að ná í milljarðinn. Það stafar af þeirri einföldu ástæðu að kostnaðurinn við sölu og dreifingu og annað er hlutfall af verðinu og var þeim mun meiri sem verðið var hærra. Þess vegna var þetta síst hagkvæmara frá sjónarmiði almennings í landinu. Það þurfti að eyða meira fé til þess að koma því til skila til neytenda sem raunverulega átti að koma til skila. Auk þess er ekki nokkur vafi á því, að eftir því sem neytandinn er betur stæður, því meira notar hann af tekjum sínum til annarra þarfa en matvælakaupa. Þeir, sem verr eru settir, nota sínar fyrstu tekjur til matvælakaupa. Það vita allir og þess vegna hefur þessi leið verið valin. Hún hefur verið valin sem hagstjórnartæki, eins og hv. 9. þm. Reykv. tók réttilega fram. Þess vegna hefur það farið saman, að það er verið að gera fólkinu í landinu, neytendunum verðið á þessum vörum eins hagkvæmt og kostur er, vegna þess að þetta eru vörur sem allir neyta. Nú er það ekki rétt hjá hv. 9. þm. Reykv. að nautakjötið njóti ekki niðurgreiðslna. Þær breytingar voru gerðar á s.l. sumri að það var fært á milli nautakjötsins og dilkakjötsins til þess að nautakjötið nyti niðurgreiðslnanna líka. Um þetta náðist samkomulag m.a. í verðlagsnefnd og hefur nú fullkomlega verið frá því gengið. Það er annað að segja um bæði alifuglarækt og svínarækt heldur en nautakjöt eða kindakjöt. M.a. er það svo að alifuglarækt og svínarækt byggist fyrst og fremst á innfluttu fóðri, fóðurbæti sem ekki er greiddur tollur af, og þær njóta þess vegna vissra hlunninda af því. Enn fremur er ákvörðun um verð á þessum vörum ekki háð ákvörðun sexmannanefndar eins og á hinum vörunum. Þess vegna hefur seljandinn þar frjálst val hvaða verð hann setur á sínar vörur, og hann nýtur nokkurs hagræðis frá ríkinu við það að fá fóðurbætinn innfluttan á þennan hátt. Það er einnig vitað mál að þessar neysluvörur eru ekki eins mikill hluti af neysluvörum heimilanna almennt eins og nautakjöt og mjólk og dilkakjöt. Auk þess er svo því við að bæta, að í vísitölulögum, sem voru sett í stjórnartíð þessa hv. þm., vega vörurnar afskaplega misjafnlega. Þar vegur t.d. dilkakjötið helmingi meira en nautakjötið. Þegar ég lét athuga þetta á sínum tíma, þá kostaði um 600 kr. að greiða niður nautakjötið meðan það var hægt að greiða niður kindakjötið með 200 kr. til þess að ná sama vísitölustyrk. Þetta er af því að vísitalan er þannig upp byggð að kindakjötið vegur mikið í henni, en nautakjötið gerir það ekki. Nú má náttúrlega segja að það þurfi ekki að líta á þetta eins og gert er, vegna þess að kaupgjaldsvísitalan sé ekki sú viðmiðun sem notuð er, og það er rétt þegar þannig er að farið. En allt þetta er þess valdandi að valið hefur verið slíkt sem raun ber vitni um, og hefur það verið sama hvort ráðið hefur ríkisstj., sem þessi hv. þm. hefur setið í, eða aðrar ríkisstj. Ég hef líka sýnt fram á það, að breytingin í þá átt, sem hv. 9. þm. Reykv. leggur til, er dýrari fyrir ríkissjóð, auk þess sem hún tryggir ekki eins vel afkomu þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu og þessi ráðstöfun gerir. Það er alveg rétt hjá hv. 9. þm. Reykv. að þetta er á vissan hátt vandamál eins og það er hjá öðrum þjóðum, því að aðrar þjóðir greiða líka verulega niður landbúnaðarvörur. Eitt, sem hefur gert það að verkum að verð á kindakjöti okkar íslendinga í Noregi hefur ekki verið eins hagkvæmt nú síðustu árin og það var áður, er að norðmenn og svíar t.d. hafa báðir greitt mikið niður af sinum kjötvörum. Það er fyrst og fremst nautakjötið sem þeir hafa greitt niður. Þetta hefur gert það að verkum að við höfum ekki getað fengið þar eins hagkvæmt verð og við að öðrum kosti hefðum fengið. Samkv. því, sem ég hef upplýsingar um, hefur það verið svo í Noregi og Svíþjóð að það hefur verið farið upp í 25% í niðurgreiðslum á þessum vörum, og t.d. 1960 var farið upp í 27% í Noregi, en í Svíþjóð 22%, og 1961 var farið upp í 32%. Hins vegar var þetta svo aftur lækkað 1969. Þetta hefur þar eins og annars staðar verið eftir efnahagsástandinu. Þar eins og annars staðar í löndum, sem alþfl.-menn stjórna, hafa matvörur verið greiddar niður, en ekki sagt við neytandann: Gerðu svo vel, fáðu þessa peninga, nú skaltu fara út að skemmta þér. - Það hefur ekki verið sú leið sem þeir, sem þar hafa stjórnað, hafa viljað fara, af því að þeir hafa talið að þeir væru að gera þetta sem ráðstöfun í efnahagsmálum til þess að hafa áhrif á neysluvörur almennings. Eins og ég tók fram um daginn í ræðu minni, þá skiptir auðvitað miklu máli hvað mikið þarf af fjármunum til þess arna sem og annars í landinu. Það, sem hefur verið verulega unnið að af hálfu landbrn. nú á tveimur síðustu árum sérstaklega, er að leita fyrir sér um möguleika til að selja landbúnaðarvörur úr landi á hagkvæmu verði. Ráðuneytisstjórinn í landbrn. var á fundi með starfsbræðrum sínum úti í Danmörku í fyrra mánuði og Norðurlandaráðherrar voru á fundi á Húsavík í sumar ásamt embættismönnum og voru þessi mál þá mjög til umræðu. Árangurinn af því er sá, að nú höfum við grg. frá framámönnum, m.a. í Danmörku, um verð á kindakjöti í ýmsum Evrópulöndum. Að vísu eru sum þeirra innan Efnahagsbandalagsins og því tollur á, en verð á kindakjöti er t.d. mjög hátt í Frakklandi. Það er verið að athuga möguleika á því einmitt að vinna að þessum málum þar og viðar og verður haldið áfram við það. Ég vil vekja athygli á út af því sem hv. 9. þm. Reykv. sagði um niðurgreiðslurnar, þá að útflutningsbæturnar eru nú minna hlutfall af heildarframleiðsluverðmætinu en áður var. Þær voru tiltölulega mjög litlar 1960, þegar þær byrjuðu, en 1964 voru þær komnar upp í 5.5%, en 1974 voru þær ekki nema 2.3%, svo að hér er um mjög mismunandi hlutfallstölur að ræða. Hins vegar er með þessar eins og aðrar okkar upphæðir, að í tölum talið eru þær miklu fleiri krónur, en svo er um margt sem við búum við á þessum sviðum sem öðrum í sambandi við okkar efnahagsmál. Ég vil líka vekja athygli á því að á s.l. ári var ullar- og gæruútflutningur okkar meiri en nokkru sinni fyrr. Er talið að það þurfi að fjórfalda útflutning á ull og gærum til þess að ná sama verðmæti og fyrir álið, sem út er flutt. Sú breyting, sem varð á s.l. ári, er svo mikil að það má gera ráð fyrir að tiltölulega auðvelt sé að ná því marki. Nú er einmitt verið að athuga þetta mál í sambandi við tilfærslu á verði milli ullar og kjöts til þess að gera þetta hagkvæmara. Það er ekki nokkur vafi á því að við íslendingar eigum möguleika í útflutningi í landbúnaðarvörum ef við sinnum þeim málum nógu vel, og það er náttúrlega ljóst að við flytjum ekki út ull og gærur nema við framleiðum kjöt líka, að fá ull og gærur án þess að hafa kjötskrokkinn, það tekst engum manni,jafnvel ekki hv. 9. þm. Reykv. Þess vegna skulum við ekki tala um útflutningsbæturnar bara sem mínusmál. Ég hygg að tölulega sé auðvelt að sanna að ríkissjóður hafi haft beinan hagnað af útflutningi landbúnaðarvara á s.l. ári. En það skal tekið fram, að það var líka hagkvæmara ár í þeim efnum heldur en áður hefur verið. Og okkur veitir hreint ekkert af því að gefa gaum að því nú að ná til útflutningsvara, hvort sem er á sviði landbúnaðarmála eða annarra. Það eru möguleikar einmitt orðnir á sviði landbúnaðarmála, og við þurfum að vinna af dugnaði í því að ná því takmarki sem við getum náð þar. Okkar landbúnaðarvörur hafa um mörg ár, t.d. kjötið verið það litlar að sama og ekkert hefur verið umfram það sem hefur þurft að nota á heimamarkaði, og þess vegna hefur þessum málum ekki verið sinnt sem skyldi. Nú skal ég, herra forseti, ekki þreyta hv. þm. á lengri ræðu. Ég ætlaði mér ekki að fara að þreyta kapp um þessi mál frekar en orðið er, heldur endurtók nú nokkuð af því sem ég sagði um daginn, vegna þess að hv.fIm. var ekki viðstaddur. Það, sem ég hef lagt hér áherslu á, er að niðurgreiðslurnar eru, eins og hv. 1. flm. tók fram, ráðstafanir í efnahagsmálum. Þær eru því gerðar með þeim hætti að greiða niður þær vörur sem almenningur í landinu og sérstaklega sá hluti fólksins í landinu, sem verst er settur, notar mest af. Þessari stefnu hefur hver einasta ríkisstj. fylgt frá því að þessi stefna var upp tekin 1943. Það er dýrara ef ætti að fara inn á þá braut, sem hv. 9. þm. Reykv. gerir ráð fyrir, að fara að afhenda hverjum sinn skammt. Og eitt af því, sem ég benti á um daginn, var að það var horfið frá því að borga mönnum kjötstyrk. það var horfið frá því að láta menn hafa smjörmiða og annað því um líkt af því að reynslan af því þótti ekki hagkvæm. Þess vegna var farið inn á þá braut sem nú hefur verið farin. Ég tek það fram að auðvitað eiga þessi mál eins og önnur að vera í athugun og það á að leita eftir heppilegustu leiðum, eins og hefur verið reynt að gera og mikið hefur verið unnið að á s.l. og þessu ári. Ég vil líka taka það fram, að mér sýnast horfur um landbúnaðarmálin vera þær að landbúnaðurinn eigi að geta orðið fyrr en varir verulegur þátttakandi í útflutningi íslendinga og afla gjaldeyris í verulegum mæli í gegnum iðnað ef rétt er á haldið. Það yrði skarð fyrir skildi í íslenskum iðnaði og íslenskri atvinnu ef hráefnin frá landbúnaðinum dyttu þar út, því að okkar ullariðnaður, sem er að verða ein stærsta iðn greinin, byggist á hráefninu frá landbúnaðinum, og það mundi ekki strax búið að bæta upp það atvinnutjón sem fólkið yrði fyrir og byggðarlögin yrðu fyrir ef þessi framleiðsla félli niður. Þetta skulum við hafa í huga, en ekki vera að gera gælur við það að einn sé öðrum betri, í því að fást við niðurgreiðslur því að tölurnar sýna allt annað.



Herra forseti. Eins og flest annað í ræðu hv. 9. þm. Reykv., þá er það rugl að ég sé frændi Skúla Guðmundssonar, enda er hann búinn að komast að hinu sanna í því máli. Því er verr að ég er ekki frændi Skúla Guðmundssonar. Það mundi vafalaust koma sér vel fyrir okkur báða, okkur hv. 9. þm. Reykv., ef við hefðum sumt af kostum Skúla Guðmundssonar til að bera, einkanlega þessa skýru og rólegu hugsun. En það hefði nú komið sér vel fyrir hv. 9. þm. Reykv. þegar hann stóð hér í stólnum áðan og hugsaði sem hraðast. Hann fór að hlýða mér svolítið yfir landbúnaðarframleiðsluna. Ég veit það ósköp vel að þetta ár, sem hann vitnaði til, var gott framleiðsluár og það var flutt út dilkakjöt þá. Landbrh. er hins vegar búinn að benda honum á að það er ómögulegt að fá ull eða gærur nema með því að hafa einhverjar kjöttægjur líka, og það er þó alltaf nokkur lærdómur sem hann hefur upp úr þessum umr. Útflutningsuppbætur eru vissulega nokkuð há tala, en bað er vitaskuld hægt að kaupa vörur erlendis í staðinn fyrir þann gjaldeyri sem þó þrátt fyrir allt fæst fyrir þessar útfluttu landbúnaðarafurðir. Og mér þótti vænt um að hæstv. landbrh. rakti það hér rækilega að ríkissjóður hefði hagnað af útflutningi landbúnaðarafurða. Ég hélt því hvergi fram í ræðu minni að niðurgreiðslukerfið væri agnúalaust, síður en svo. Ég benti meira að segja á leið til þess að lækka niðurgreiðslurnar um 550 millj. með því að fella niður söluskattinn af landbúnaðarvörum, en hann er sem kunnugt er á sumum þeirra. Ég lét þess enn fremur getið að bændur hefðu ekki beðið um auknar niðurgreiðslur á sölustigi. Hins vegar hafa þeir iðulega óskað eftir því að niðurgreiðslur yrðu teknar upp á framleiðslustigi, en það hefur gengið illa að fá stjórnvöld til þess að þræða þá leið. En þó var það gert í fyrravor og gafst vel þegar áburðarhækkun var dempuð með niðurgreiðslu á framleiðslustigi. Vandamál náttúrulækningamanna ætla ég nú að leiða hjá mér því að ég held að þau hafi nú ekki verulega mikil áhrif. Það er unnið að því að jafna niðurgreiðslur á landbúnaðarvörur, og það er vel að svo sé. Ég held að hv. þm. hafi misskilið lífsbaráttu þessara feitu manna. Ég held að það liggi ljóst fyrir, að þessi feiti maður þurfi ekki eins mikið í fæðiskostnað - og það fannst mér formaður Dagsbrúnar vera að reyna að benda honum á þótt hann skildi það ekki - ekki eins mikið í fæðiskostnað og sá sem endilega þarf að brenna kjötinu. Ég reyndi að gera grein fyrir því í ræðu minni í fyrradag hvers vegna ég teldi ekki eðlilegt að fella niður útflutningsuppbæturnar. Þetta er sveiflukenndur atvinnuvegur og ýmsir þættir í landbúnaðarframleiðslu eru svo óvissir að það er gersamlega útilokað að ætla sér að ákveða hvort heldur árið fyrir fram eða þótt maður færi yfir lengri tímabil, t.d. gerði 5 ára áætlun, hvað þungt hvert lamb yrði haustið eftir. Þetta er undir svo mörgum þáttum komið að það er ómögulegt að ráða algerlega í það. Framsetning hv. þm. á klausunni um þvottaduftið og sá hugmóður, sem þá var í honum, varð þess valdandi að ég hef sennilega misskilið hann. Mér þykir reglulega vænt um það ef hann borðar ekki hreinlætisvörur í ógáti, og ég bið hann að gera það aldrei nokkurn tíma, því að ég er viss um að þær eru óhollar í magann. Ég reyndi að gera grein fyrir því hvaða mun ég teldi vera á neysluvenjum ríkra manna og fátækra. Ég held að það komi ekki fyrst og fremst fram í mataræði. Það kemur fram í ferðalögum, það kemur fram í bílakosti, það kemur fram í íbúðarkostnaði og öðru fremur en mataræði. Hvað viðkemur fiski, þá er hann ekki tiltölulega miklu ódýrari matur heldur en landbúnaðarafurðir, eins og málum er háttað í dag, og er það kannske að sumu leyti óeðlilegt. Smjörlíki er ekki heldur miklu ódýrara en smjör miðað við gæði, og það kann að vera nokkurt ósamræmi í því líka. Ég minntist ekki á Suðurland í ræðu minni, ekki frekar en það væri ekki til, og er það þó náttúrlega stórkostlega merkilegur partur landsins. Hins vegar talaði ég um Kanaríeyjar og Mallorca, en það er allt annað. Að endingu held Og að hv. þm. hefði heldur átt að fá sér niðurgreitt dilkakjöt í hádegismatinn, en ég hef lúmskan grun og nánast vissu um það að nú hafi hann illu heilli étið folald.



Herra forseti. Ég skal nú ekki tengja þessar umr. mikið, enda hef ég því miður ekki getað fylgst með þeim öllum. Mér fannst þó ræða hv. 9. þm. Reykv. áðan vera með þeim hætti að ástæða væri til þess að kveðja sér hljóðs, enda þótt margt af því, sem réttmætt væri að mínum dómi að segja við þeirri ræðu, hafi þegar komið fram í ræðu hæstv. landbrh. og ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. Mér fannst áðan, þegar hv. 9. þm. Reykv. var í stólnum, að því væri líkast að þar stæði maður sem aldrei hefði setið í ríkisstj. og aldrei hefði hugleitt efnahagsvandamál á Íslandi. Þetta stemmir auðvitað mjög svo illa þegar þess er gætt, að hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason var í 15 ár samfleytt í ríkisstj. og er hagfræðingur að mennt og hefur flutt margar ræður um efnahagsmál og var enda viðskrh. í sinni ráðherratíð. Hv. þm. lagði mikla áherslu á að láta það koma fram sem sína skoðun að niðurgreiðslur á búvörum væru neytendastyrkur, þessi neytendastyrkur væri orðinn úr hófi hár, svo hár að það kerfi, sem niðurgreiðslur eru byggðar á, væri gersamlega gengið úr skorðum og gerbreyta þyrfti um á þá lund að afhenda neytendum þetta fé í vasa eftir höfðatölureglu, en með því væri verið að taka upp ríkisþurfalingsframfærslu á landslýðnum. Ég sé á grg. með þessari till. að hv. þm. rekur það þar, enda þótt ég heyrði ekki að hann kæmi að því í ræðu sinni áðan, að niðurgreiðslur á búvörum hafa alla tíð verið fyrst og fremst hagstjórnartæki stjórnvalda til þess að hafa heimil á verðbólguþróun. Og þó að vissu leyti megi segja að niðurgreiðslur séu neytendastyrkur, þá er þó hitt miklu þýðingarmeira atriði, að þær eru teknar upp sem hagstjórnartæki til þess að vega gegn verðhækkunum. Niðurgreiðslur koma að sjálfsögðu neytendum til góða í lækkuðu vöruverði og þær koma einnig að nokkru framleiðendum til góða á þá lund að framleiðsla þeirra verður auðseljanlegri í samkeppni við aðra sambærilega vöru. Hins vegar er það svo, að framleiðendur, þ.e. bændur, hafa a.m.k. sjaldan eða ég held helst aldrei beðið um að niðurgreiðslur væru teknar upp eða þær hækkaðar. Í sambandi við niðurgreiðslur almennt vil ég láta það koma fram sem mína skoðun, að ég tel að þær séu orðnar mjög háar, og get tekið undir það með flm. þessarar till., að ég tel að þær hefðu átt að takmarkast við ákveðið hlutfall af verðmæti framleiðslunnar meira en gert hefur verið. Og ég vil einnig bæta því við, að niðurgreiðslur, þetta hagstjórnartæki stjórnvalda, hafa að ýmsu leyti verið misnotaðar af flestum eða öllum ríkisstj. sem hafa beitt þeim síðan þær voru teknar upp. Ég segi að þær hafi verið misnotaðar, vegna þess að þeim hefur verið beitt sveiflukennt, þær hafa verið hækkaðar stórlega í stökkum og án þess að skeytt væri um að það væri framleiðslunni og e.t.v. verðlagsþróuninni í heild að öllu leyti fyrir bestu. Veð mjög háum niðurgreiðslum er framleiðslan sem sé komin í þá hættu einnig að verði þær skyndilega skertar, þá stigur verðið á vörunum skyndilega og hætt við að valdi sölutregðu. Þetta er stóra hættan sem í því er fólgin fyrir framleiðendur að niðurgreiðslum sé beitt í mjög ríkum mæli. Nú er það svo, að þrátt fyrir að þessi hafi orðið raunin á, þá er tiltölulega einfalt að lækka niðurgreiðslur smám saman, ef miðað er við að haldist sambærileg verðlagsþróun í landinu og gerst hefur á síðari árum. Þær mundu lækka og eyðast smám saman að verulegu leyti ef þær væru ekki hækkaðar að magni til. Þetta held ég að komi mjög til greina til þess að hafa hemil á að þessi útgjaldaliður fjárlaga stígi ekki upp úr öllu valdi. Í sambandi við það, sem kom fram hjá hv. 9. þm. Reykv., að forustumenn launþegasamtakanna hafi t.d. fyrir gerð nýgerðra kjarasamninga gagnrýnt niðurgreiðslukerfið verulega og talið að aðrar leiðir væru heppilegri í sambandi við útgjöld ríkisins til þessara þátta, þá má vel vera að hér sé rétt með farið, og veit ég það raunar, a.m.k. að sumu leyti. Hitt er þó einnig rétt að hafa í huga að stundum hefur það gerst við kjarasamninga að forustumenn launþegasamtakanna hafa lagt mikið upp úr því og jafnvel sett sem skilyrði fyrir því að kjarasamningar næðust að niðurgreiðslur væru hækkaðar. Það er því ekki með öllu a.m.k. hægt að undanskilja launþegasamtökin ábyrgð á því að niðurgreiðslurnar í heild hafi stigið svo sem raun ber vitni á undanförnum árum. Ég man t.d. ekki betur en ég hafi heyrt því fleygt að þegar kjarasamningar voru gerðir á síðasta ári, þá hafi það beinlínis verið krafa launþegasamtakanna og skilyrði fyrir því, að samningar gengju saman, að ríkissjóður yki niðurgreiðslur sem svaraði 840 millj. á ársgrundvelli við þá kjarasamninga. Þetta var gert, enda þótt allir viti í hvern stakk ríkissjóður var búinn til þess að mæta slíkum auknum útgjöldum. Ég tel að þetta út af fyrir sig hafi verið mjög svo óheppileg ráðstöfun og hefði betur verið hægt að komast hjá slíku. Ég skal ekki fara langt út í að meta það hvort aukin hagsæld almennings í landinu mundi fylgja því að það væri farið að deila þessu fé út eftir höfðatölu og gera þjóðina beint að ríkisþurfalingum. En hæstv. landbrh. sagði áðan að sú leið væri dýrari og hefði aukinn kostnað í för með sér. Til viðbótar er ekki hægt að loka augunum fyrir því, sem hv. 9. þm. Reykv. virðist gera gersamlega, að með því að binda niðurgreiðslur við tilteknar framleiðsluvörur, í þessu tilviki framleiðsluvörur bænda, þó er þó að hluta verið að styðja íslenska framleiðslu og með því að gera hana samkeppnisfærari í verði miðað við ýmsa aðra matvöru. Sá mismunur, sem er á niðurgreiðslu milli framleiðslugreina, hefur verið skýrður hér og er fullkomlega réttlætanlegur þegar þess er gætt að sumar búvörur eru nálega einvörðungu framleiddar af innfluttu fóðri. Í sambandi við þá gagnrýni, sem oft hefur komið fram frá hv. 9. þm. Reykv. á framlög hins opinbera til landbúnaðarins og ýmsir aðrir hagspekingar hafa tekið undir og tekið upp á sína arma, þá vil ég slá því föstu fyrir mína parta að íslenskur landbúnaður þarf ekki að bera kinnroða fyrir þann stuðning sem hið opinbera veitir honum hér á Íslandi, sé miðað við það sem gerist meðal fjölmargra annarra þjóða. Ég er ekki hér með í höndunum gögn til þess að gera samanburð á þessum vettvangi. Þau gögn eru þó til. og ég tel að íslenskir bændur geti borið höfuðið hátt gegn þeim áróðri sem þyrlað hefur verið upp á móti bændastéttinni í þessu tilviki, og séu hvergi eftirbátar starfsbræðra sinna meðal margra annarra þjóða í afköstum eða hvað snertir verð framleiðslunnar. Það hefur komið hér fram að sumar framleiðslugreinar landbúnaðarins eru þegar mjög þýðingarmiklar í útflutningi landsmanna. Þær eru enn fremur í heild mjög mikilvæg undirstöðugrein í iðnaði og iðnþróun þjóðarinnar, ekki síst sauðfjárafurðir sem sýnist hvað helst beint skeytum að. Það er enda svo að það virðist koma skýrt fram í skýrslum og áætlunum sérfræðinga að ýmsir þættir landbúnaðarframleiðslunnar, ekki síst ullar- og skinnavörur, verði stórum vaxandi þáttur í iðnaðarframleiðslu og útflutningsverðmæti þjóðarinnar á komandi árum. Enda þótt við höfum þarna yfir að ráða mjög þýðingarmiklum pósti í dag, þá á verðgildi hans eftir að vaxa stórlega og jafnvel allt að tvöfaldast miðað við sama magn og nú er framleitt í landinu. Það er þjóðarnauðsyn að framleiðsla landbúnaðarins minnki ekki, vaxi fremur ásmegin heldur en hið gagnstæða. Og það er engum greiði gerður, hvorki neytendum í þessu landi né öðrum, með því að halda sífellt uppi árásum á þessa atvinnugrein og framleiðslu landbúnaðarins í heild. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, enda óþarft. Ég tel að út af fyrir sig geti komið til greina, eins og raunar er farið fram á í sjálfri tillgr., að huga að því frekar en gert er hvort ástæða væri til að hluti af því fé, sem fer til niðurgreiðslna á búvöru, gangi til landbúnaðarins á frumstigi framleiðslunnar til að lækka á þann hátt verð vörunnar. Ég tel að það komi vissulega til greina. Athuganir á því sviði hafa oft farið fram. Lítið hefur út úr því komið annað en það, sem hér hefur verið frá greint af hv. 3. þm. Norðurl. v., að á síðasta ári var greidd niður að hluta áburðarhækkun. En ég tel að það sé fjarri öllum sanni og komi ekki til nokkurra mála að fallast á það, sem var megininntak ræðu hv. 9. þm. Reykv., að það fé, sem varið er til niðurgreiðslna á búvöru, sé tekið og því ráðstafað beint til neytenda, eins og hann orðaði það, eða til landsmanna eftir höfðatölu eða einhverri annarri reglu og þjóðin þannig gerð að ríkisþurfalingum.



Herra forseti. Ég hygg að ég þurfi ekki að tefja þessa umr. svo mjög, þar sem margt hefur þegar verið tekið fram af því, sem ég hefði viljað segja, eftir að ég kvaddi mér hljóðs. Eigi að síður þykir mér rétt að víkja nokkrum orðum að þeirri till. sem hér er til umr., og eru það þá aðallega tveir þættir hennar sem ég ætla að koma hér lítils háttar inn á. Í fyrsta lagi var vakin athygli á því af 1. flm. till., hv. 9. þm. Reykv., að niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum væru orðnar hér hjá okkur óþarflega háar eða myndu nema um 4600 millj. kr. á þessu ári. Þetta er alveg rétt, og ég hygg að menn séu honum yfirleitt sammála að það er erfitt að sætta sig við það að niðurgreiðslur skuli þurfa að vera svo háar sem þær eru. Mér þykir einnig vænt um að hann hefur nú í þessum umr. hér í þingi viðurkennt það að niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðum eru styrkur til neytenda, eins og hann kallaði það sjálfur. Vitaskuld eru þær til þess gerðar að einstaklingarnir með þjóðinni eigi hægara með að kaupa sinar þarfir. En það, sem gagnrýni þessa hv. þm. beinist fyrst og fremst að, er að skipulag þessara mála sé óskynsamlegt og það eigi að haga þessum niðurgreiðslum á allt annan hátt en hér er gert og hefur verið gert. Um þetta get ég verið honum alveg hjartanlega sammála. Og ég er ekki í nokkrum vafa um það, að ef horfið hefði verið að því ráði að láta bændur ráða einhverju um hvernig þessar niðurgreiðslur eru ákveðnar og hvernig þeim er hagað milli einstakra greina landbúnaðarins, þá væri þetta allt í betra horfi en það er nú. Það má vera að þetta þyki furðuleg fullyrðing, en ég hygg að hún réttlætist þegar það er haft í huga að þetta er ekki gert til neins annars en þess að halda niðri vísitölu framfærslukostnaðar og þá hafa stjórnvöld leiðst í þá freistingu að greiða niður fyrst og fremst þær vörutegundir sem ódýrast var að greiða niður. Mér þykir því vænt um að hafa fengið að þessu leyti nýjan liðsmann í þessu efni. Annað atriði, sem ég vildi lítils háttar koma að, eru útflutningsuppbætur sem ganga til að greiða niður það magn af landbúnaðarvörum sem flutt er úr landi. Ég þarf ekki að rifja það upp fyrir hv. 9. þm. Reykv. til hvers þessir fjármunir eru ætlaðir. Það veit ég að honum er ljóst. Þeir eru fyrst og fremst til komnir af því að það hefur komið í ljós og er öllum íslendingum vitanlegt að landbúnaður á Íslandi er ærið misviðrasamur og það er erfitt að hafa hann meira að segja jafnstöðugan og hann er í ýmsum löndum sunnar í álfu. Þrátt fyrir það að íbúar Mið-Evrópu eigi við hagstæðara tíðarfar að búa að ýmsu leyti heldur en við, þá fréttum við af því æði oft að þar verður uppskerubrestur ekki síður en norður á Íslandi, og ég hygg að það þurfi einnig að jafna þá hluti fyrir framleiðendurna þegar verst gegnir. Ég vil minna á það, sem öllum ætti þó að vera í fersku minni, að á s.l. sumri hefur fóður sem fénaðinum er ætlað í vetur, orðið um 13–25% rýrara að fóðurgildi um megnið af landinu heldur en í meðalári. Þess vegna er ekkert undarlegt þó að bændum þyki mikils um það vert að eiga einhverja tryggingu til þess að jafna sveiflur sem verða í framleiðslunni. Ég er ekki að tala um að það eigi að bæta þeim upp þessa fóðurrýrnun strax. Hún á eftir að koma fram í framleiðslunni, hún verður minni en annars hefði orðið eða kostnaðarsamari, og þá er mikils um vert að eiga þessar útflutningsuppbætur til þess að geta jafnað milli góðra og vondra ára. Árið 1974 var gott framleiðsluár um allar sauðfjárafurðir, það hygg ég að mönnum komi saman um. Hv. 9. þm. Reykv. tók það fram að af framleiðslu ársins 1974–1975 hefðu verið flutt út um 20% af því dilkakjöti sem til féll í landinu. Ég verð nú að segja það, að mér þykir ekkert furðulegt þó að það kæmi upp á því ári sem var einna best í landinu, því að þar sem við höfum um 800 þús. dilka til þess að farga, þá þarf ekki að muna mjög miklu á hverju falli til þess að þar komi upp tilfinnanlegur munur. Þegar þetta fer saman, að það er mikil nauðsyn að geta jafnað á milli ára, þá er sú leið, sem valin hefur verið, að ætla um 10% af heildarframleiðslu landbúnaðarins til uppbóta á útfluttar afurðir, í raun og veru ekkert mikil trygging hjá því sem þyrfti að vera til þess að taka skakkaföllin alveg af. Fram á það er ég ekki að fara. En ég tel mjög mikilvægt að þetta haldist til þess að landbúnaðurinn verði stöðugri og menn freistist ekki til þess að flýja frá atvinnugreininni fyrir erfiðleika sem yfir hana ganga. Og ég vænti þess að mönnum sé ljóst, ekki síst hér í Reykjavík og í umhverfi Reykjavíkur, á þessum vetri hversu háskalegt það er þegar þannig hefur tekist til um framleiðslu t.d. á mjólkinni að hana vantar sárlega. Og því fremur verður það tilfinnanlegt þegar gjaldeyrisstaða landsins er slík að það verður mjög erfitt að sinna því að kaupa inn til landsins jafndýrar vörur og mjólkurvörurnar eru ef við eigum að flytja þær að. Ég þarf ekki að taka það fram, það hefur verið gert hér á undan mér, að þessu dilkakjöti, sem við erum að flytja út, fylgir það að við eigum möguleika á því að eiga stórkostlega verðmæt hráefni til iðnaðarins sem framfærir fjölda fólks í landinu. Og ég vil láta það koma hér fram að á árinu 1975 voru fluttar út ullarvörur, unnar að mestu leyti, fyrir 1420 millj. kr., mestallt unnar vörur, og það þarf enginn að segja mér að það mundi ekki muna um það á vinnumarkaðinum ef þessi ullarvara hefði ekki verið unnin hér í landinu. Þá er einnig rétt að láta það koma hér fram, að loðskinn og loðsútuð skinn voru flutt út fyrir 663 millj. kr. og óunnar gærur fyrir 297 millj. kr., þannig að heildarútflutningur þessara vara, sem koma beint frá sauðfjárræktinni, nemur 2380 millj. kr. Ég verð að segja það þeim mönnum, sem eru að ræða um landbúnað og breytingar á þeirri stefnu sem þar hefur verið viðhöfð, að þeim er hollt að reyna að skoða málið allt í einni heild. Það er ekki hægt að taka út úr þessu einn einstakan þátt. Það verður að skoða málið í einni heild. Ég hygg, herra forseti, að ég þurfi ekki að hafa mörg fleiri orð um þetta. En ég vil, um leið og ég lýk máli mínu, geta þess að þegar hv. 9. þm. Reykv. var að ræða um skipulagið á niðurgreiðslunum sem hann jafnvel er höfundur að - ég er ekki alveg viss um það samt - þá þótti mér sú ræða æðiskopleg, og ég komst ekki hjá því að það rifjaðist upp fyrir mér vísa sem ég einu sinni heyrði um fyrrv. þm. og er á þessa leið: Meinleg gleymska manninn hrjáði; meðan í stjórn og þingi sat, en uppi í menntamálaráði mundi hann allt sem hugsast gat.



Herra forseti. Hér er til umr. breyting á fyrirkomulagi á niðurgreiðslum á landbúnaðarvörum. Um það mál er búið að ræða allmikið og ekki þörf á að bæta mörgum orðum við. En ég vil þó undirstrika það, sem hér hefur komið fram, að þessar niðurgreiðslur hafa fyrst og fremst verið notaðar sem hagstjórnartæki. Þær hafa verið notaðar til þess að hafa áhrif á framfærsluvísitöluna, og frá sjónarmiði bænda hafa þær þá ekki alltaf verið notaðar á sem skynsamlegastan hátt vegna þess að horft hefur verið á málið frá því sjónarmiði. Inn í umr. hafa svo einnig spunnist útflutningsuppbætur á landbúnaðarvörur, sem er nokkuð annað mál, en þær hafa verið notaðar til þess að jafna sveiflur á milli ára, þar sem dálítið hefur verið erfitt að sjá fram í tímann. Við minnumst þess t.d. að fyrir nokkrum árum var hér mikið smjörfjall og erfiðleikar með að selja smjörið. Nú er hins vegar svo komið að ef við förum inn í búðir hér í Reykjavík, þá fæst ekki smjör. Ástæðan er slæmt árferði, eins og við öll vítum, og ég held að það hefði ekki verið hyggilegt ef það hefði verið fyrir nokkrum árum reynt að skapa þar algjört öngþveiti með því að halda þó ekki uppi þeirri mjólkurframleiðslu, sem þá var, með útflutningsuppbótum á smjöri. Ef það hefði ekki verið gert, þá væri ástandið ekki gott núna. Smjörskorturinn er sem sagt vegna sveiflna í framleiðslu fyrst og fremst, en ég held að hann sé ekki af kapphlaupi neytenda að borða sem mest af smjöri til þess að missa nú ekki af neinum krónum sem koma til niðurgreiðslu á því úr ríkissjóði, eins og mér heyrðust vera aðalrökin í ræðu hv. 9. þm. Reykv., það væri sem sagt tap fyrir neytandann hver sá mjólkurlátri sem hann neytli ekki og hvert það kjötkg sem hann borðaði ekki, því að þar með væri hann að varpa frá sér niðurgreiðslu úr ríkissjóði. Mér finnst þetta vera algjörlega fjarstæð rök. Það hefur komið fram að það stendur ekki á bændum að athuga með breytingar á niðurgreiðslum. En ég vil taka undir það, sem hér hefur komið fram áður hjá hv. 2. þm. Norðurl. v. og fleirum, að sú leið, sem bent er á í þáltill., kemur ekki til greina að mínu mati. Hv. 9. þm. Reykv. færði það sem rök fyrir þessari till. að úr því að hér sé um að ræða fjármagn úr ríkissjóði, þá eigi allir að fá jafnt. En fá allir jafnt ef um er að ræða aðrar greiðslur úr ríkissjóði? Hvernig er t.d. með launagreiðslur? Fær verkamaðurinn, sem vinnur hjá ríkinu, t.d. jafnmargar krónur fyrir hverja unna vinnustund og prófessorinn og aðrir þeir sem eru í svipaðri stöðu og hann? Ætli mismunurinn þar sé ekki nokkuð miklu meiri milli manna heldur en sá sem niðurgreiðslurnar valda? Ég held að það sé meiri þörf á að draga úr þessum mismun heldur en mismuninum sem niðurgreiðslurnar valda. En ég skal þó ekki fara lengra út í þá sálma hér. Ég vil aðeins undirstrika það, að sú leið, sem till. gerir ráð fyrir um breytingu á greiðslum úr ríkissjóði, hún er ekki fær.



Herra forseti. Mér nægir að gera fáeinar aths. Hæstv. landbrh. spurði, hvers vegna sú leið, sem hér er stungið upp á, hafi ekki verið farin í öll þau ár sem minn flokkur hafi átt aðild að ríkisstj. og ég hafi gegnt ráðherraembætti. Það er auðvitað rétt hjá honum, að niðurgreiðslur eru eldri en núv. ríkisstj., eldri en sú fyrsta ríkisstj. sem ég tók þátt í, miklu eldri. Og það er líka rétt hjá honum, að niðurgreiðslur hafa líklega aldrei verið meiri en einmitt á þeim árum sem minnihlutastjórn Alþfl. var að völdum árið 1959. En skýringin á því er einfaldlega sú, að þær niðurgreiðslur og aukning niðurgreiðslna, sem þá átti sér stað, voru liður í bráðabirgða- efnahagsráðstöfunum sem aldrei var ætlað að standa og voru numdar úr gildi þegar samningar tókust með Sjálfstfl. og Alþfl. um myndun viðreisnarstjórnarinnar Á tímum viðreisnarstjórnarinnar var niðurgreiðslum beitt eins og gert hafði verið áður um áratugi, misjafnlega mikið, eins og hæstv. landbrh. tók réttilega fram, en þau árin sem hann nefndi og þær voru miklar voru þær líður í skyndiráðstöfunum, í bráðabirgðaráðstöfunum sem ekki var ætlað að standa og voru ekki látnar standa. M.ö.o.: þær niðurgreiðslur, sem minn flokkur hefur staðið að, hafa fyrst og fremst verið þáttur í bráðabirgðaráðstöfunum í efnahagsmálum. En við höfum aldrei dregið á það dul að við vildum fara mjög varlega, eins varlega og unnt væri, í því að beita niðurgreiðslunum sem hagstjórnartæki. Það er alveg ástæðulaust að draga nokkra dul á það, að það var eitt helsta deiluefni í viðreisnarstjórninni milli míns flokks, Alþfl.; annars vegar og Sjálfstfl. hins vegar, hver skyldi vera stefnan í málefnum landbúnaðarins og þ. á m. að því er varðar niðurgreiðslur Þau sjónarmið, sem við héldum fram, áttu, að því er ég best veit, vaxandi fylgi að fagna í samstarfsflokknum. En þáv. landbrh. er kunnur atorkumaður og dugnaðarmaður og hélt fast við hina hefðbundnu stefnu í landbúnaðarmálum og fékk því ráðið að það var stefna þeirrar stjórnar, þó að við létum það opinberlega í ljós, á drengilegan hátt þó, að ég tel, og án allrar ósanngirni, að við værum óánægðir með þá stefnu í landbúnaðarmálum sem viðreisnarstjórnin fylgdi. Hæstv. landbrh. sagði, að auðvelt væri að sanna að ríkissjóður hefði hagnað af útflutningi landbúnaðarvöru, og undir það tók hv. 3. þm. Norðurl. v., Páli Pétursson. Ég þekki þennan hugsunargang sem hér er um að ræða, en vil ekki lengja þessar annars löngu umr. með því að ræða hann ítarlega. Hér er satt að segja um svo fáránlega hugsunarvillu á sviði efnahagsmála að ræða að það er í raun og veru ekki samboðið landbrh. að taka slík dæmi. Látum vera þó að ómerkingur í blaðamannastétt telji sig geta viðhaft slík ummæli og beitt slíkum rökum sem hér er um að ræða, en ráðh. er það ekki sæmandi. Hugsunargangurinn er í stuttu máli sá, að tolltekjur af þeim innflutningi, sem hefur orðið mögulegur vegna útflutnings landbúnaðarafurðanna, séu meiri en nemur útflutningsbótunum. Svona einfaldur er hugsunargangurinn, þannig væri hægt sem sagt að jafna útflutningsbæturnar með tolltekjum og öðrum ríkissjóðstekjum sem hljótast af útflutningi á þessari framleiðslu. En sjá menn ekki í hendi sinni, hversu ég get ekki notað annað orð en fáránlegt þetta er, ef sömu rökum væri beitt við sjávarútveginn? Ef við teldum sjávarútveginn eiga þær tolltekjur og aðrar tekjur sem hljótast af útflutningi sjávarafurða, ef við teljum iðnaðinn eiga þær tolltekjur sem hljótast af útflutningi iðnaðarvara, hvað hefði þá blessaður fjmrh. eftir? Það eru ekki nema nokkrar krónur. Þessi hugsunarháttur er í grundvallaratriðum svo rangur að það sæmir ekki valdamönnum að viðhafa hann. Að öðru leyti skal ég ekki um þetta fjölyrða. En eitt atriði enn í ræðu hæstv. landbrh. vil ég minna á. Hann minnti á þá athugun sem sérfræðingar Alþýðusambands Íslands hefðu gert sem undirbúning að þeim till. sem Alþýðusambandið eða stjórn þess lagði fyrir hæstv. ríkisstj. í des. s.l. Ég vil minna á það, að í skýrslu, sem sérfræðingar Alþýðusambandsins sömdu og lögðu fyrir hæstv. ríkisstj., var komist að þeirri niðurstöðu að það væri tekjuauki, það væri kjarabót fyrir meðlimi Alþýðusambandsins, sem yfirleitt eru lágtekjufólk, að niðurgreiðslunum yrði breytt úr núverandi horfi í beinar greiðslur. Það var niðurstaða sérfræðinga Alþýðusambandsins. enda hefði Alþýðusambandið varla gert það að málstað sínum ef það byggðist ekki á sérfræðilegum athugunum, eins og það raunar gerði. Örfá orð í tilefni af ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., Páls Péturssonar, sem öll var nú mun hófsamlegri, þessi seinni ræða, heldur en hin fyrri. Ég hlýt að byrja á því að biðja þingheim afsökunar á því að ég skuli hafa farið villur vega varðandi ættir hinna ágætu húnvetninga. Ég mundi það að hv. þm. Páll Pétursson var náskyldur fyrri þingskörungi úr hópi Framsfl., hans eigin flokks, úr Húnavatnssýslu og minnti í skyndi að það hefði verið Skúli Guðmundsson, en auðvitað var það Björn Pálsson. Ég þarf ekki að biðja Pál Pétursson afsökunar á því að hafa talið hann í ætt við Skúla Guðmundsson. Honum er jafnmikill sómi að því að vera í ætt við Björn Pálsson eins og við Skúla Guðmundsson, og ég tel að skyldleikinn við Björn Pálsson leggi honum sömu skyldur á herðar varðandi hóflegan og ábyrgan málflutning eins og ég taldi skyldleikann við Skúla Guðmundsson gera. Hann nefndi það, að hann væri þeirrar skoðunar að fella bæri niður skatta á landbúnaðarvörum. En honum er það eflaust kunnugt eins og mér er það kunnugt, að þar hefur hann ekki stuðning síns eigin landbrh., hvað þá fjmrh. þeirrar ríkisstj. sem hann styður. Ræða Pálma Jónssonar var að mínu viti sú skynsamlegasta sem flutt hafði verið fram til þess að hann flutti sina ræðu. Þó verð ég að leiðrétta það sem hann sagði, að yrði hugmynd okkar alþfl.-manna framkvæmd, þá væri um að ræða ríkisþurfalingssjónarmið. Ég sé ekki að neytendur yrðu meiri ríkisþurfalingar þótt þeir fengju sinn neytendastyrk í peningum í stað þess að fá hann í lækkuðu vöruverði. Það yrði um sömu peninga að ræða. Við höfum ekki beðið um eyri meira til neytenda sem greiðslu heldur en ríkið nú greiðir í niðurgreiðslu - ekki eyri meira. Og auðvitað var það ekki rétt, sem hann sagði, að nokkurt orð eða nokkur setning, sem ég hefði mælt í þessum umr., gæti kallast árás á bændur. Hitt þótti mér vænt um, og það gerði það að verkum að ég kalla ræðu haus þá skynsamlegustu sem fram hafi verið flutt þangað til hann tók til máls, að hann játaði alveg hiklaust, að uppbótakerfið þyrfti endurbóta við, og bar fram þá mjög athyglisverðu fullyrðingu, að ef hændur sjálfir hefðu mátt ráða tilhögun niðurgreiðslunnar, þá mundi hún vera allt önnur en hún er í dag. Ég vek sérstaklega athygli á þessu, að ungur bóndi, ungur forustumaður í bændastétt - mér liggur við að segja: skuli hafa kjark til að lýsa því jafnskýrt og skorinort yfir að núverandi kerfi sé meingallað og ekki í samræmi við vilja bænda. Það má geta nærri hvort það er í samræmi við vilja, skoðanir og hagsmuni neytenda. Ég hika ekki við að segja að þegar hv. 6. þm. Suðurl., Steinþór Gestsson, tók til máls, þá talaði hann af enn meiri raunsæi og skilningi að mínu viti heldur en flokksbróðir hans, hv. 2. þm. Norðurl. v., Pálmi Jónsson, því að hann sagði berum orðum - og það vil ég undirstrika, það vil ég að komi fram, þess vil ég að sé minnst, að þessi ágæti þm. sagði að núverandi uppbótakerfi væri óskynsamlegt. Og það er það. Um það erum við hjartanlega sammála. Hann lét þess getið í einni setningu að hann vissi ekki betur en ég væri e.t.v. höfundur þessa kerfis. En það er alger misskilningur. Kerfið var í grundvallaratriðum komið á meira að segja áður en ég kom á þing, sem var 1946, hvað þá áður en ég varð ráðh., sem var 1956. Hitt tel ég þó aðalatriðið í því sem hann sagði, að hann benti á, hann undirstrikaði, hann viðurkenndi að kerfið væri óskynsamlegt. Þetta ætti að vera sérstök hvöt til þeirrar n., sem fær málið til athugunar, að leggja það ekki á hilluna, heldur athuga málið gaumgæfilega. Breytinga er þörf, jafnvel þó að við höldum þessu grundvallarkerfi. Þótt við höldum niðurgreiðslum, þ.e.a.s. höldum fast við það sjónarmið að nota tæpa 5 milljarða til þess að lækka vöruverð, þá má gera það með miklu skynsamlegri hætti en nú á sér stað. Á því er ekki nokkur minnsti vafi. Og ef kerfinu er haldið, þá verður að breyta því. En ég er svo þeirrar skoðunar og mínir flokksbræður hér á þingi, að fyrst á annað borð þarf að breyta kerfinu, þá eigi að breyta um grundvallarsjónarmið varðandi ráðstöfun þessara 4.6 milljarða kr. Ég held að ég þurfi ekki að gera fleiri aths. að lokum við það sem sagt hefur verið, en lýk máli mínu á því að vekja athygli á þeirri staðreynd, sem út af fyrir sig er mjög ánægjuleg, að geysimiklar, óvenjumiklar umr. hafa orðið um þetta mál, meiri umr. en flestar aðrar till. til þál. sem verið hafa til umr. í Sþ, á þessu þingi. Það sýnir, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, að þm. gera sér meira og minna ljóst að hér er um að ræða vandamál sem þarfnast athugunar, hér er um að ræða mál þar sem breytinga er þörf. Annars mundu ekki jafnmargir þm. láta til sín heyra um málið. Á þessu vil ég gjarnan vekja athygli við þá hv. n., sem málið fær til meðferðar, í trausti þess að hún ræði málið alvarlega og geri einhverjar skynsamlegar till. til þingsins um að athugun haldi áfram á málinu á vegum hæstv. ríkisstj.