Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill taka fram að um kl. 3.30 í dag fer fram umræða utan dagskrár um stefnuna í málefnum Ríkisútvarpsins. Málshefjandi er Svavar Gestsson. Menntmrh. Björn Bjarnason verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og mun standa í allt að hálfa klukkustund.

Herra forseti. Mér varð það á í gær að fara vitlaust með nafn eins hv. þm. og vil biðjast afsökunar á því. Mér var bent á það eftir umræðurnar að það hefði komið fyrir mig fjórum sinnum í ræðu minni. Mér er það algjörlega óskiljanlegt og biðst afsökunar.

Hæstv. forseti. Alþingi setur lög en hefur jafnframt skyldur til að fylgjast með því að lögum sé framfylgt. Nýlega voru samþykkt upplýsingalög á Alþingi sem tóku gildi í byrjun þessa árs. Þessi lög eiga m.a. að tryggja aðgang að upplýsingum um launakjör opinberra starfsmanna, föst laun og einstaklingsbundna samninga þar sem kveðið er á um ómælda yfirvinnu, fast akstursgjald og þar fram eftir götunum. Stéttarfélögin hafa lagt mikið upp úr því að engin leynd hvíli yfir launakjörunum og á hátíðarstundum alla vega hefur hæstv. fjmrh. talað um nauðsyn á gegnsæju launakerfi. Nú bregður hins vegar svo við að fjmrn. neitar að fara að þessum lögum og er þetta farið að torvelda allt starf í tengslum við kjarasamninga í stofnunum ríkisins. Þetta er svo alvarlegt mál að stéttarfélögin hafa þegar falið lögmönnum að skjóta málinu til úrskurðarnefndar um upplýsingamál til þess að knýja fjmrn. til þess að fara að landslögum. En þar sem ég á sæti á Alþingi taldi ég mér skylt að gera þinginu grein fyrir þessu framferði fjmrn. við þessar óvenjulegu aðstæður. Síðan mun ég óska eftir sérstakri umræðu um þetta mál hér á Alþingi þegar ljóst verður hver framvindan verður í þessu alvarlega máli.

Hv. þm. hefur komið þessari skoðun sinni á framfæri.

Hæstv. forseti. Spurning mín til hæstv. samgrh. er á þessa leið: Hver eru kjör tíu æðstu stjórnenda Pósts og síma hf. og hvernig eru þau ákveðin í launum, í öðrum beinum fjármunum, í bifreiðum, í öðru? Hafa verið keyptar bifreiðar sérstaklega fyrir þessa einstaklinga, og þá hverja, og hvað hefur það kostað? Á fyrsta degi þingsins var dreift skýrslu forsrh. um aðgang að upplýsingum um hlutafélög í eigu ríkisins. Tilefnið var fyrirspurn á þingi frá í vor um launakjör æðstu stjórnenda hjá Pósti og síma hf. Samgrh. sem hefur á hendi eina hlutabréfið í Pósti og síma hf. hafði neitað að svara fyrirspurninni og urðu af því tilefni nokkrar deilur. Í umræddri skýrslu forsrh. kemur fram að samgrh. hafi ekki borið lagaleg skylda til að veita upplýsingar um kjör stjórnenda Pósts og síma hf. Hins vegar sé ekkert í lögum sem banni það. Reyndar segir í skýrslunni á þá leið að sérstaða Pósts og síma sé nokkur varðandi upplýsingaskyldu almennt því, og nú vitna ég orðrétt í skýrsluna, með leyfi forseta: ,,... því að samgönguráðherra getur krafist upplýsinganna á grundvelli þess að hann er æðsta stjórnvald í félaginu þar sem ríkið er eini hluthafinn og samgönguráðherra fer með eignaraðild ríkisins samkvæmt þeim lögum.`` Nú reynir á vilja ráðherrans og afstöðu hans, hvaða skyldur hann telur sig eiga við almenning í landinu, eigenda Pósts og síma, að upplýsa hvað þar fer fram innan dyra.

Herra forseti. Á síðasta þingi bar hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir fram fyrirspurn um laun og starfskjör starfsmanna Pósts og síma hf. Í svari mínu vakti ég m.a. athygli á þeirri gjörbreytingu sem varð á þeirri starfsemi og því starfsumhverfi sem Póst- og símamálastofnun hafði haft á hendi þegar hlutafélagið Póstur og sími hf. var stofnað. Póstur og sími gegnir hvorki stjórnsýslu- né eftirlitshlutverki því sem Póst- og símamálastofnun áður gegndi og stjórnsýslutengsl milli ráðuneytis og félagsins, sem áður voru milli ráðuneytis og Póst- og símamálastofnunar, rofnuðu. Ráðuneytið hefur því ekki skipunarvald í málefnum Pósts og síma hf. Niðurstaða mín í svari við fyrirspurninni var sú að ráðningar og starfskjör starfsmanna Pósts og síma hf. teljist trúnaðarmál milli stjórnar félagsins og starfsmanna og það breytti engu þar um þótt allt hlutaféð sé í eigu íslenska ríkisins og samgrh. fari með eignarhald ríkissjóðs í Pósti og síma hf. Í framhaldi af fyrirspurn þingmannsins og svari mínu fór fram umræða utan dagskrár um rétt alþingismanna til aðgangs að upplýsingum um stofnanir og fyrirtæki í eigu ríkisins. Hæstv. forsrh. lýsti því þá yfir að hann mundi beita sér fyrir að unnin yrði sérstök óháð lögfræðileg úttekt um aðgang Alþingis að upplýsingum um hlutafélög í eigu ríkisins að hluta eða í heild. Hæstv. forsrh. leitaði til Stefáns Más Stefánssonar prófessors við lagadeild Háskóla Íslands og var álitsgerð hans lögð fram sem skýrsla forsrh. fyrr á þessu þingi sem þskj. 25. Í niðurstöðu prófessorsins segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Varðandi málefni Pósts og síma hf. sérstaklega skal tekið fram að Alþingi hefur sjálft falið samgönguráðherra að fara með eignaraðild ríkissjóðs varðandi málefni fyrirtækisins. Samgönguráðherra er því skylt að gæta hagsmuna fyrirtækisins samkvæmt þeim lögum og reglum sem gilda í slíkum tilvikum og lýst hefur verið. Honum er ekki skylt og honum er jafnframt óheimilt gagnvart félaginu að gefa Alþingi upplýsingar sem hann telur að leynt eigi að fara og ekki geta talist til þeirra upplýsinga sem um er rætt í tölulið 2.`` Það eru upplýsingar sem eiga að vera opinberar lögum samkvæmt. Hér eru því staðfest rök fyrir synjun minni um að veita þær upplýsingar sem farið var fram á í fyrirspurninni. Í lögum um ársreikninga, nr. 144/1994, er fjallað um gerð ársreiknings hlutafélags, ársskýrslu stjórnar þess og samstæðureikninga þar sem því er að skipta. Samkvæmt 48. gr. laganna er eftirfarandi ákvæði um upplýsingaskyldu: ,,Upplýsa skal um fjölda starfsmanna að meðaltali á reikningsári. Þá skulu laun og launatengd gjöld sundurliðuð ef það er ekki gert í rekstrarreikningi. Veita skal upplýsingar um heildarlaun, þóknanir og ágóðahluta til stjórnenda félags vegna starfa í þágu þess. Greina skal frá samningum, sem gerðir hafa verið við stjórn, framkvæmdastjóra eða starfsmenn um eftirlaun, og tilgreina heildarfjárhæðir.`` Hins vegar mælir ákvæðið ekki fyrir um sundurliðun með hliðsjón af einstökum starfsmönnum eða stjórnendum. Áhersla skal þó á það lögð að fyrsti ársreikningur Pósts og síma hf. liggur eðlilega ekki fyrir þar sem fyrirtækið tók til starfa 1. janúar sl. Ég óskaði sérstaklega eftir afstöðu stjórnar Pósts og síma hf. til þeirrar fyrirspurnar sem hér er til umfjöllunar. Í svarbréfi formanns stjórnar félagsins er vísað til umsagnar stjórnarinnar um fyrirspurn hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur sem ég gat um áðan. Í bréfinu kemur fram að ekki sé unnt að veita upplýsingar um kjör einstakra starfsmanna án þess að brjóta undirritaða samninga um gagnkvæman trúnað. Einnig kemur fram að í ársreikningi félagsins verði birtar þær upplýsingar sem lög um ársreikninga og/eða hlutafélög kveða á um. Svar mitt við þessari fyrirspurn er því þetta: Mér ber ekki skylda til og mig brestur heimild til að veita umbeðnar upplýsingar. Að gefnu tilefni tel ég ástæðu til að stjórn félagsins fái tíma og frið, góða samvinnu við starfsmenn alla sem hún vill búa sem besta aðstöðu og kjör á eftirsóttum vinnuvettvangi. Til þess þarf hún skilning og stuðning jákvæðra fulltrúa þjóðarinnar. Herra forseti. Það kemur fram í bréfi formanns stjórnar Pósts og síma hf., Péturs Reimarssonar, að sex framkvæmdastjórar og forstjóri hafi bíl sem félagið eigi og reki en þeir greiði skatta af og skyldur eins og lög kveða á um. Ég mun í síðari ræðu minni gera nánari grein fyrir þessum þætti í mínum upplýsingum þar sem tíma mínum er lokið og hef ég ekki tíma til að svara ítarlegar nú. Ég mun ljúka svarinu í síðari ræðu minni.

Herra forseti. Mér virðist að hæstv. samgrh. hafi ekkert lært af þeim umræðum sem fram hafa farið hér síðustu daga ef svo fer sem horfir að hann ætli ekki að upplýsa hv. þm. um það sem hann biður um. Hæstv. ráðherra telur sig greinilega yfir það hafinn að þurfa að fylgja eftir þeirri þróun sem er í þjóðfélaginu um opnari stjórnsýslu. Ráðherra ber fyrir sig að hann hafi ekki skipunarvald gagnvart stofnuninni og ætlar að skýla sér bak við einhverja leynd í hlutafélagalöggjöfinni varðandi þetta ríkisrekna einkafyrirtæki. Ég minni á að hæstv. ráðherra, eftir að hafa verið flengdur af forsrh., taldi sig hafa skipunarvald yfir stofnuninni og hann er að krefja stjórn stofnunarinnar um að breyta ákvörðun sinni varðandi gjaldskrána. Ég minni líka á að þrátt fyrir hlutafélagalögin sem ráðherra ber núna fyrir sig, þá virðist forsrh. einnig hafa bolmagn til að krefja hlutafélag í ríkiseign um upplýsingar. Þetta er því auðvitað fyrirsláttur 

Hæstv. forseti. Ég er alveg dolfallin yfir því svari sem hér kom fram. Að vísu tókst hæstv. ráðherra ekki að ljúka því en það kom þó í ljós að sex framkvæmdastjórar Pósts og síma hafa bíl til umráða. Ég skildi hann þannig að þeir hefðu einn bíl hver og þetta er mér sagt að jafnist á við ráðherrakjör. Því spyr ég nú, það væri fróðlegt að fá það upplýst, hver eru laun þessara manna? Niðurstaðan af þessu öllu saman er sú að ráðherra ber það hér á borð að honum sé ekki heimilt að upplýsa þingheim um launakjör hjá fyrirtækjum sem eru í eigu ríkisins. Það kom reyndar á okkur þingmenn marga hverja þegar í ljós kom í umræðum um formbreytingu bankanna að þetta yrði ofan á sem auðvitað kallaði á frekari umræður. Og ef það er svo að ráðherrann 

Herra forseti. Við þurfum að breyta lögunum ef við eigum að fá þessar upplýsingar og fyrir þingi liggja tvö frumvörp þar sem 1. flm. er Guðmundur Árni Stefánsson og fleiri þingmenn í stjórnarandstöðunni meðflutningsmenn. Þar er einmitt kveðið á um að veittar skuli upplýsingar um hlutafélög í eigu ríkisins þannig að menn ættu nú að geta ráðið bót á þessu. Í tilefni af því að það var nánast boðað í Morgunblaðinu í gær að það ætti að selja hluta í hlutafélagi Pósts og síma, langar mig til að benda á það að í Bandaríkjunum, þar sem hlutabréfamarkaður er mjög þróaður, fá fyrirtæki ekki að setja hlutabréf sín á markað nema að upplýsa um hluti eins og þá sem er beðið um í þessari fyrirspurn hv. þm. Ögmundar Jónassonar og hefur reyndar verið spurt um áður hér á þingi og neitað um upplýsingar. Ef menn eru því að huga að því að fara að selja hluta af þessu fyrirtæki,  Herra forseti. Mig langar aðeins í lokin 

Hæstv. forseti. Þá höfum við það, engar upplýsingar. Loka á upplýsingar, upplýsa sem minnst. Hæstv. ráðherra segir að sér sé ekki heimilt að veita þessar upplýsingar. Það er rangt. Það sem fram kemur í lögfræðilegri úttekt á þessu máli er að honum ber ekki skylda til að gera það, hann hafi hins vegar heimildina, nema það sé sannanlega til þess að skaða stofnunina, skaða fyrirtækið. Á þeirri lagaklásúlu gæti hann hugsanlega hangið til að fullnægja þeirri löngun sinni að loka á upplýsingar. En þá vakna margar spurningar. Finnst Halldóri Blöndal, hæstv. samgrh., það geta skaðað hagsmuni Pósts og síma hf. að greina frá launakjörum stjórnenda fyrirtækisins? Og þá vaknar í framhaldinu sú spurning: Hvað er það sem hann telur að muni skaðast? Ímynd Pósts og síma hf., mun hún skaðast? Og ef svo er, í hvers augum mun hún skaðast? Hver er það sem mundi fyrtast við? Það skyldi þó aldrei vera íslenska þjóðin sem er allt í senn, viðskiptavinur, notandi og eigandi Pósts og síma hf.? Það hlýtur að vera grundvallarkrafa að ráðherra geri grein fyrir því hvað þeir menn hafa að fela sem ekki vilja láta upplýsa um launakjör sín því að þessar spurningar vakna. Hvað er það sem menn hafa að fela? 

Herra forseti. Ég vil minna á það eins og áður að Alþb. á fulltrúa í stjórn Pósts og síma og þau svör sem hér koma fram eru byggð á svörum frá stjórn Pósts og síma.

Flokkarnir eiga ekki formlega aðild að stjórninni.

Ég hef því miður ekki tíma til að vitna í bréf formanns stjórnar Pósts og síma nema að litlu leyti en þar kemur m.a. fram að engar sérstakar breytingar hafa verið gerðar á greiðslum fyrir akstur í þágu fyrirtækisins að öðru leyti en því að forstjóri og fimm framkvæmdastjórar hafa til ráðstöfunar fólksbifreið sem fyrirtækið á og rekur og greiða þeir skatta og skyldur af einkanotkun sinni eins og lög og reglur kveða á um. Það felst einnig í þessum einstaklingsbundnu samningum að ekki er um frekari greiðslur að ræða þótt einstakir menn séu kvaddir til stjórnarfunda eða til að sitja í nefndum er varða málefni fyrirtækisins eða sinna sérstökum verkefnum sem tengjast starfi þeirra hjá Pósti og síma hf. Engar breytingar voru gerðar á reglum um ferðakostnað og dagpeninga og ekki greidd risna. Þær bifreiðar sem stjórnendur Pósts og síma eiga eru: Guðmundur Björnsson forstjóri á Subaru Legacy Wagon árgerð 1997, Bergþór Halldórsson framkvæmdastjóri á Volvo S-40 árgerð 1997, Einar Þorsteinsson framkvæmdastjóri á Mitsubishi Space Wagon árgerð 1997, Jón Þóroddur Jónsson framkvæmdastjóri á Toyota Carina E árgerð 1997, Kristján Indriðason framkvæmdastjóri á Subaru Impresa árgerð 1997, Viðar Viðarsson framkvæmdastjóri á Opel Astra Caravan árgerð 1997. Ég vona að þetta upplýsi hv. þm. og hann þekki þessa bíla ef hann mætir þeim úti á götu en það geri ég ekki. Ég vil svo taka fram, herra forseti, í lokin að í skýrslu frá Stefáni Má Stefánssyni prófessor segir: ,,Ráðherra er því óskylt að gefa upplýsingar um ríkishlutafélag sem ekki kæmi fram í ársreikningi. Hér má t.d. nefna sundurliðaðar fjárhæðir um launakjör eða aðrar greiðslur til einstakra starfsmanna. Ráðherra er einnig óheimilt að gefa slíkar upplýsingar samkvæmt þeim meginreglum sem raktar eru í kafla IX og X.``

Herra forseti. Á þskj. 161 hef ég lagt fyrirspurn til heilbr.- og trmrh. um framkvæmd EES-reglugerðar um félagslegt öryggi. Kemur þessi spurning til af því að í Tryggingastofnun ríkisins geta þeir aðilar sem eru orðnir ellilífeyrisþegar og eru að flytja af landi brott um stundarsakir fengið sérstakt eyðublaðavottorð sem þeir fylla út vegna notkunar á lyfjum. Þegar þeir síðan þurfa á frekari lyfjum að halda erlendis, þá afhenda þeir viðkomandi apótekara, eða í apóteki, þetta eyðublað sem er uppáskrift frá Tryggingastofnun ríkisins um að viðkomandi þurfi á þessum meðulum að halda. Þá gerist það að sá sem fær afhent meðulin þarf ekki að greiða neitt fyrir þau. Þess vegna hef ég lagt fram þessa fyrirspurn til hæstv. heilbr.- og trmh.: ,,Hvaða fjárhæðir, sundurliðaðar eftir árum, hefur íslenska ríkið þurft að greiða vegna lyfjakaupa íslenskra lífeyrisþega búsettra um stundarsakir erlendis sem nýta sér rétt til hvers konar lyfjakaupa þar samkvæmt EES-reglugerð E/121, um félagslegt öryggi? Hver er heildarfjöldi lífeyrisþeganna orðinn frá því að Ísland gerðist aðili að samkomulagi um þann rétt?``

Virðulegi forseti. Hv. þm. spyr hér um kostnað íslenska ríkisins vegna lyfjakaupa íslenskra lífeyrisþega, sem búsettir eru um stundarsakir erlendis og nýta sér rétt til hvers konar lyfjakaupa þar samkvæmt svokallaðri EES-reglugerð E/121 um félagslegt öryggi, en sú reglugerð er frá 1994. Samkvæmt upplýsingum frá Tryggingastofnuninni hafa stofnuninni borist reikningar frá tryggingastofnunum EES-ríkjanna að fjárhæð 7,5 millj. kr. vegna aðstoðar sem veitt hefur verið Íslendingum sem dveljast tímabundið í öðrum EES-ríkjum. Hér er um heildarkostnað að ræða og þarna er ekki sundurliðaður lyfja- og lækniskostnaður. Þetta er bæði lyfja- og lækniskostnaður og það er erfitt að fá sundurliðað nákvæmlega hversu mikið af þessari upphæð eru lyf. En þess ber að geta að við eigum endurkröfurétt til þessara EES-ríkja um 20 millj. kr. þannig að íslenska ríkið hefur ekki enn þá greitt þessar 7,5 millj. og mun ekki gera fyrr en heildardæmið er gert upp, en alþjóðadeild Tryggingastofnunar er að vinna með tryggingastofnunum erlendis að því að gera þetta dæmi upp. Hv. þm. sagði að það kæmi fyrir að einstaklingar gætu t.d. fengið frí lyf. Það rétt því að það fer eftir lögum í því landi sem fólkið er, í Þýskalandi og Danmörku gilda t.d. ekki sömu lög og á Spáni, þar sem sjúklingarnir borga hærri hlut heldur en ef þeir dvelja t.d. í Danmörku. En aðalatriðið er að það er ekki búið að gera upp heildardæmið. Reikningurinn er upp á 7,5 millj. en við eigum endurkröfurétt upp á 20 millj.

Herra forseti. Vegna þessa máls kom nú reyndar ágætis skýring frá hæstv. heilbrrh. en eins og kom fram í máli hans, þá er um að ræða að þeir sem hafa þetta form, E/121 eða E/111 fyrir aðra en lífeyrisþega, fá heilbrigðisþjónustu á sömu kjörum og íbúar í landinu þar sem þeir biðja um þjónustuna. Ég hefði gjarnan viljað vita hvort hægt sé að fá sundurliðaðar upplýsingar um hversu mikill kostnaður er vegna læknisþjónustu í þessum löndum fyrir Íslendinga vegna lyfja, vegna spítalavistar o.s.frv. vegna þess að þetta á náttúrlega við fjölbreyttari þjónustu en aðeins lyfin. Einnig hvort til sé sundurliðun um hversu miklar upphæðir við eigum endurkröfu á vegna kostnaðar erlendra borgara sem hafa þessi sömu form og hafa fengið þessa þjónustu hérlendis. Eru til upplýsingar um það hversu mikið af því er sjúkrahúsþjónusta, 

Herra forseti. Þetta var athyglisvert svar, bæði frá hæstv. heilbrrh. og hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur. Hún bætti þó um betur með nokkrum spurningum. Það sem hins vegar kom fram í máli ráðherra og ég veit betur er að fjölmargir Íslendingar búa á erlendri grund, einmitt á Spáni sem hún sérstaklega tiltók. Þar veit ég að þeir framvísa þessum pappírum frá Tryggingastofnun ríkisins og þurfa ekkert að greiða fyrir þau meðul sem þeir fá þar afhent. Þess vegna er ég að spyrja: Er reikningurinn sendur á Tryggingastofnun ríkisins án nafns eða er hann eyrnamerktur hverjum og einum þannig að þeir fjölmörgu öldruðu Íslendingar sem búa um langt árabil erlendis geti þá átt von á bakreikningi frá ríkinu? Eða er það kannski að gerast, hæstv. heilbr.- og trmrh., að þeir öldruðu eigi von í því og sjái sér fært að koma sér á erlenda grund, sérstaklega þeir sem þurfa að borga háar upphæðir vegna meðalakaupa? Það er kannski lausn á þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir varðandi málefni aldraðra að þeir muni flykkjast á sólarstrendur með þessa pappíra frá Tryggingastofnun ríkisins og njóta frírra meðala og annarrar læknishjálpar. Það er athyglisvert.

Virðulegur forseti. Það fer eftir lögum í hverju landi hverjar endurgreiðslurnar eru. Það hefur sérstaklega verið kvartað undan því að endurgreiðslurnar eru minni á Spáni nema kannski hvað einstök lyf varðar. Það fer eftir lyfjaflokkum líka. Ég tel að viðmiðun við aðrar þjóðir sé Íslandi í vil. Það er samkomulag milli þjóðanna um að viðkomandi ríki greiði sjúkraþjónustu fyrir þessa tryggðu aðila þar heima og síðan er heildarpakkinn gerður upp og það er engin leið fyrir einstaklinga að gera út á það neitt sérstaklega. Þetta er hreint samkomulag þarna á milli. En varðandi fyrirspurn frá hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur um það hvort til væri nákvæm sundurliðun á því hvað af þessum 7,5 millj. væri lækniskostnaður, hvað væri lyfjakostnaður og hvað væri sjúkrahúskostnaður, þá er sú sundurliðun ekki til. Hún er ekki til nákvæm í Tryggingastofnun.

Virðulegi forseti. Á liðnu sumri, dagana 7.--10. ágúst var haldin jafnréttisráðstefna í Valmiera í Lettlandi á vegum norrænu ráðherranefndarinnar. Tilgangur ráðstefnunnar var að koma á tengslum og samvinnu milli þeirra aðila á Norðurlöndunum og Eystrasaltsríkjunum sem á ýmsan hátt vinna að jafnréttismálum. Ráðstefnan bar yfirskriftina: Konur og karlar ræða saman. En hin raunverulega samræða var á milli fulltrúa frá Norðurlöndunum annars vegar og fulltrúa frá Eystrasaltslöndunum hins vegar sem augljóslega geta mikið af Norðurlöndunum lært. Jafnréttisráðstefnan kostaði að minnsta kosti 26 millj. kr. og hana sóttu um 1.300 manns. Um 52 Íslendingar með margs konar sérþekkingu á þessu sviði tóku virkan þátt í þessari ráðstefnu og erindum Íslendinganna var mjög vel tekið. Eftir ráðstefnuna hafa margir haft samband við fólk í Eystrasaltsríkjunum og óskað eindregið eftir frekari samvinnu. Þeir málaflokkar sem sérstaklega er óskað eftir samvinnu um eru t.d. sifjaspell og annað ofbeldi gegn konum, atvinnumál kvenna í dreifbýli, samvinna á sveitarstjórnarstigi um jafnréttismál, staða kvenna innan kirkjunnar, öryggismál sjómannskvenna, m.a. ekknabætur, klám og vænti, staða fatlaðra kvenna og fleiri mál. Ef um framhaldssamskipti á að vera að ræða verður að koma til einhvers konar fjárhagsleg fyrirgreiðsla. Af þeim sökum hef ég sett fram eftirfarandi fyrirspurn til félmrh. á þskj. 107, með leyfi forseta: 1. Hyggjast norrænu jafnréttisráðherrarnir stuðla að því að elfd verði tengslin sem mynduðust á ráðstefnunni í Valmiera í Lettlandi í ágúst sl. milli baltneskra og norrænna stofnana og félagasamtaka á sviði jafnréttismála? Ef svo er, hvernig? 2. Hyggst ráðherra stuðla að frekari samskiptum á milli baltneskra og íslenskra einstaklinga, stofnana og félagasamtaka á sviði jafnréttismála í framhaldi af ráðstefnunni? Ef svo er, hvernig?

Herra forseti. Að lokinni ráðstefnu um málefni kvenna sem var haldin í Peking haustið 1995 stóð Halldór Ásgrímsson utanrrh. fyrir norrænni-baltneskri ráðstefnu um jafnréttismál hér í Reykjavík. Á þeirri ráðstefnu kom fram mikill vilji baltnesku fulltrúanna til að nýta reynslu Norðurlandanna í jafnréttismálum og halda opna ráðstefnu um jafnréttismál heima fyrir með þátttöku frá Norðurlöndum. Í framhaldi af þessu var síðar ákveðið að standa fyrir ráðstefnuröð um jafnréttismál í Eystrasaltslöndunum. Fyrsta ráðstefnan í þessari ráðstefnuröð var haldin í Tallinn í Eistlandi sl. vor og þar flutti ég fyrir hönd Norðurlandanna opnunarræðu. Þá var haldin ráðstefna í Litáen og síðasta og jafnframt fjölmennasta ráðstefnan var haldin í Valmiera í Lettlandi í ágústbyrjun. Það er okkar mat að ráðstefnurnar hafi tekist vonum framar og hafi þegar haft áhrif á starf að jafnréttismálum í löndunum sjálfum og eins hafa þær styrkt norrænt-baltneskt samstarf á þessu sviði. Norrænu jafnréttisráðherrarnir héldu fund í Ríga 8. ágúst í tengslum við ráðstefnuna í Valmiera og ákváðu þar að fylgja ráðstefnunum eftir og fólu norrænu ráðherranefndinni um jafnréttismál að vinna að tillögu að framkvæmdaáætlun til að styrkja jafnréttisstarf í baltnesku löndunum og stuðla að enn frekara samstarfi milli landanna. Tillögurnar liggja ekki fyrir en eru í vinnslu og verða lagðar fyrir sameiginlegan fund norrænu jafnréttisráðherranna og baltnesku jafnréttisráðherranna í Ósló 10. desember nk. Allt bendir til að þessi framkvæmdaáætlun verði tvíþætt. Annars vegar verði lögð áhersla á að styrkja félagasamtök í löndunum og samstarf þeirra á milli í samræmi við yfirlýsta stefnu Norðurlandaráðs um að auka tengsl milli almennings í löndunum. Hins vegar verði lögð áhersla á aðstoð við baltnesku löndin við verkefni og aðgerðir stjórnvalda, m.a. að koma á laggirnar jafnréttisskrifstofum í löndunum. Megináhersluatriði samstarfs Norðurlandanna og baltnesku landanna verða væntanlega fyrst um sinn almennar aðgerðir til að styrkja kvennahreyfinguna í baltnesku löndunum, efla kvennarannsóknir og stemma stigu við ofbeldi gagnvart konum. Ég tel að þau atriði sem hv. fyrirspyrjandi spurði um geti líka farið vel inni í þessari áætlun og á þeim atriðum verði væntanlega tekið líka. Síðan spurði hv. fyrirspyrjandi: ,,Hyggst ráðherra stuðla að frekari samskiptum á milli baltneskra og íslenskra einstaklinga, stofnana og félagasamtaka á sviði jafnréttismála í framhaldi af ráðstefnunni? Ef svo er, hvernig?`` Þegar áætlun norrænu ráðherranefndarinnar liggur fyrir munum við í félmrn. skoða hvort og þá hvernig íslensk stjórnvöld muni enn frekar stuðla að samskiptum milli baltneskra og íslenskra einstaklinga, stofnana og félagasamtaka á sviði jafnréttismála. Ég tel að það sé eðlilegt að bíða eftir niðurstöðu fundarins í Ósló áður en við förum að ákveða næstu skref.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að leggja fram þessa fyrirspurn og ráðherra fyrir svörin. Mér þykja það góð tíðindi að til standi að fylgja eftir því starfi sem hófst í Valmiera. Sjálf átti ég þess kost að sækja þessa ráðstefnu og þar var mikill og góður andi. Það er nauðsynlegt að fylgja eftir því góða starfi sem þar hófst. Ef fram fer sem horfir og ráðherranefndin stefnir að á fundi þann 10. desember held ég að það séu góð tíðindi fyrir jafnréttismál í baltnesku löndunum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra jafnréttismála fyrir svörin. Það er ánægjulegt að norræna ráðherranefndin hyggst fylgja ráðstefnunni eftir og málaflokkarnir sem hæstv. ráðherra nefndi eru að mínu mati allir góðir þó ekki sé kannski alveg ljóst hvort þeir nái yfir öll þau mál sem ég nefndi áðan. Spurningin sem enn er óljós í mínum huga er hvernig að hugsanlegum styrkveitingum verður staðið til félagasamtaka eða hvort þetta verður allt á embættismannaplani. Ég tel mjög mikilvægt að staðið verði skipulega að þessum styrkveitingum. Þeir verði t.d. kynntir í norræna fréttablaðinu um jafnréttismál eða í bréfum til Valmierafara þannig að ekki verði um handahófskenndar styrkveitingar að ræða. Það er ljóst að yfirleitt geta Íslendingar ekki sótt fé í norræna sjóði nema það séu að minnsta kosti tveir norrænir umsækjendur þannig að það er ekki í öllum tilvikum þannig miðað við þær upplýsingar sem nú eru tiltækar. Það er því alveg ljóst að einnig þurfa að koma til styrkir héðan ef það eiga að koma til tvíhliða samskipti á milli baltnesku landanna og Íslands. Því vona ég að það verði ákvörðun ráðherra í framhaldi af fundinum í desember að komið verði upp einhvers konar íslenskum sjóði sem konur og karlar geti sótt í. Karlar voru líka á þessari ráðstefnu. Jafnvel mætti benda á að í Noregi stendur til að nota hluta af norrænni þróunaraðstoð í þessum tilgangi til að styrkja svokölluð pörunarverkefni á þessu sviði. Ég var ein þeirra sem sóttu þessa ráðstefnu og finnst mjög miður ef ekki verður mögulegt að hlúa að þeim tengslum sem þarna mynduðust því kvennabaráttukonur og karlar sem vinna að jafnréttismálum hér á landi hafa af miklu að miðla og það getur skipt sköpum fyrir jafnréttisbaráttuna í þessum löndum að þessi tengsl rofni ekki. Ég hvet því hæstv. félmrh. að stofna íslenskan sjóð og hafa þá skýran umsóknarfarveg þannig að allir viti hvert þeir eiga að snúa sér.

Herra forseti. Ég tel að samskipti á sviði jafnréttismála við baltnesku löndin séu mjög áhugaverð. Ég sótti tvær af þessum ráðstefnum eins og kom fram í svari mínu áðan og þær voru báðar mjög áhugaverðar, svo og fundir sem ég átti í tengslum við þessa ráðstefnu. Ég vonast eftir því að skipulega verði staðið að styrkveitingum ef um það verður að ræða. En ég tel skynsamlegt að bíða með ákvarðanir og sjá hverju fram vindur í framhaldi af fundinum í Ósló, fá að sjá þá áætlun sem þar verður væntanlega samþykkt og meta útkomuna áður en farið er að ákveða næstu skref.

Herra forseti. Með bréfi dags. 8. mars 1995 skipaði þáv. félmrh., Rannveig Guðmundsdóttir, starfshóp sem skyldi safna upplýsingum og vinna að tillögum um starfsmat sem tæki til að draga úr launamun kynjanna. Eftir síðustu alþingiskosningar skipaði nýr ráðherra hv. þm. Siv Friðleifsdóttur formann starfshópsins. Skýrsla með afrakstri af vinnu hópsins kom síðan út og var kynnt í febrúar árið 1996. Skýrslan er afar gagnleg með miklar og góðar upplýsingar. Möguleikar þess að nota starfsmat sem tæki til launajöfnunar hafa nokkrum sinnum komið til umræðu á hinu háa Alþingi undanfarin tvö til tvö og hálft ár og hefur félmrh. þá jafnan upplýst að verið væri að vinna í málinu án mikilla frekari skýringa. Því vil ég biðja hæstv. félmrh. að upplýsa okkur um nokkur atriði. Í fyrsta lagi: Að hve miklu leyti hefur verið unnið eftir tillögum starfshóps um starfsmat sem fram komu í skýrslunni sem ég nefndi áðan? Ein af tillögum hópsins var að farið yrði út í tilraunaverkefni í einni eða tveimur stofnunum á vegum ríkisins, einu einkafyrirtæki og einu fyrirtæki eða stofnun á vegum Reykjavíkurborgar. Því er önnur spurning mín til hæstv. ráðherra: Hefur tilraunaverkefni verið hrint úr vör? Ef svarið er jákvætt, hvar er þá verið að vinna slíkt verkefni? Önnur af tillögum hópsins var að ákvæði um tilraunaverkefni um starfsmat kæmi inn í endurskoðaða framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum. Því spyr ég í þriðja lagi: Hyggst félmrh. leggja til að starfsmat verði liður í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum? Í skýrslunni kemur m.a. fram að starfsmat sveitarfélaganna sem þau hafa verið að þróa í tíu ár, byggi á þeim reglum sem Alþjóðavinnumálastofnunin hefur sett um sundurgreinandi starfsmat og að þrátt fyrir að það væri ekki upphaflega sett á sérstaklega til að jafna kjör kynjanna þá hafi það haft þær afleiðingar að hækka laun fyrir umönnunarstörf enda hafa þau atriði sem einkenna slík störf fengið aukið vægi í starfsmatinu og launamunur svokallaðra kvenna- og karlastarfa þess vegna minnkað verulega. Því spyr ég að lokum: Að hve miklu leyti er reynsla af starfsmati sveitarfélaganna nýtt til áframhaldandi þróunar á starfsmati á vegum félagsmálaráðuneytisins?

Herra forseti. Í tillögum starfshóps hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur um starfsmat, í skýrslunni frá febrúar 1996, var lagt til að farið yrði út í tilraunaverkefni þar sem starfsmati yrði beitt í einni eða tveimur stofnunum á vegum ríkisins, einu einkafyrirtæki og einu fyrirtæki eða stofnun á vegum Reykjavíkurborgar. Tilgangurinn væri að nota kynhlutlaust starfsmatskerfi til að raða störfum innbyrðis á hverjum vinnustað. Tilraunaverkefni hefur verið hrint af stað og er vinna við starfsmat þegar hafin innan Ríkisspítalanna. Þar verða metin nokkur dæmigerð karla- og kvennastörf líkt og miðað var við í tillögu starfshóps um starfsmat. Hjá Ríkisspítölunum hefur verið sett á fót nefnd skipuð fulltrúum stjórnenda Ríkisspítala, fulltrúum starfsfólks frá stéttarfélögum innan heildarsamtaka launþega, þ.e. ASÍ, BSRB og háskólamenntaðra starfsmanna. Þessi nefnd ásamt starfsfólki verkefnisins sér um framkvæmd starfsmatsverkefnis innan Ríkisspítala í samræmi við ákvarðanir starfshópsins um starfsmat. Nefndin er tekin til starfa og meðal verkefna sem fram undan eru hjá henni er að aðlaga starfsmatskerfið, sem ákveðið hefur verið að nota í verkefninu, að aðstæðum sjúkrahússins. Eins og starfshópurinn um starfsmatið lagði til verður hluti af tilraunaverkefninu fólginn í starfsmati hjá Reykjavíkurborg. Þar hefur lítillega verið vikið frá upphaflegri tillögu starfshópsins um að gera starfsmat hjá einni stofnun eða fyrirtæki hjá borginni. Ástæðan er sú að til að uppfylla markmið verkefnisins, þ.e. að bera saman hefðbundin störf karla og kvenna, var talið nauðsynlegt að gera starfsmat hjá tveimur stofnunum í stað einnar af því það fannst ekki ein stofnun hjá borginni sem væri upplagt að gera starfsmatið í. Það skiptist nokkuð mikið í annað hvort karlastofnanir eða kvennastofnanir. Þannig má bera saman störf á milli stofnana þar sem konur eru í miklum meiri hluta annars vegar og karlar hins vegar. Fyrir valinu hjá Reykjavíkurborg urðu Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar og Hitaveitan og er undirbúningur að starfsmati innan þessara stofnana vel á veg kominn. Starfshópurinn hefur einnig fengið vilyrði frá fyrirtæki á einkamarkaði um þátttöku í tilraunaverkefninu. Framkvæmd starfsmats þar verður svo látin bíða um skeið og ræðst framhaldið nokkuð af því hvernig starfsmatsverkefninu miðar hjá Ríkisspítölum og Reykjavíkurborg. Það er rétt að hafa í huga að hér er um að ræða mjög viðamikið starfsmatsverkefni og einnig er um að ræða fyrsta verkefni hér á landi þar sem sérstök áhersla er lögð á að starfsmatið sé kynhlutlaust eins og það er kallað, þ.e. að haft verði í huga að uppræta kynbundið mat á gildi starfs. Kynbundinn launamunur er svo aftur blettur á íslensku samfélagi og mikilvægt að leita allra leiða til að uppræta hann. Það er mitt mat að kynhlutlaust starfsmat geti skilað þar nokkrum árangri. En þetta er flókið verkefni og það verður að vinna það í góðri sátt við hlutaðeigendur og það er sérstaklega mikilvægt í þessu sambandi þar sem um er að ræða tilraunaverkefni sem gæti, ef vel tekst til, orðið leiðbeinandi og öðrum til eftirbreytni. Vegna þessa hefur verið kostað kapps um að vanda vel til undirbúnings þessa verkefnis. Félmrn. hefur starfsmann í fullu starfi til þess að standa að þessum undirbúningi með starfshópnum um starfsmatið og hefur hún unnið mikið og gott verk. Þá er spurt hvort ég muni leggja til að starfsmat verði liður í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum. Það er ráðgert að halda þessu tilraunaverkefni áfram og ljúka því og að því búnu er fyrst hægt að meta hvort rétt sé að fara út í frekari verkefni á þessu sviði eða sérstaka kynningu á kynhlutlausu starfsmati. Þessari tilraun er því miður ekki lokið, og satt að segja hefur tekið lengri tíma en ég vonaði að koma henni á, en málið er flókið eins og ég sagði og það hefur tekið sinn tíma. Síðan er spurt um reynslu af starfsmati sveitarfélaga. Öflun upplýsinga um starfsmat sveitarfélaganna var hluti af undirbúningsvinnu hópsins. Í því skyni kallaði hópurinn m.a. til fundar við sig fulltrúa sveitarfélaga og stéttarfélaga bæjarstarfsmanna. Enn fremur var leitað til bresks sérfræðings um starfsmats og hann fenginn til að gera úttekt á starfsmatskerfinu sem sveitarfélögin nota. Var það gert til að kanna hvort kerfið stæðist almennt þær kröfur sem gerðar eru til kynhlutlauss starfsmats. Þetta var gert í samráði við höfund kerfisins og launanefnd sveitarfélaganna. Starfshópurinn ákvað að nota sænskt starfsmatskerfi til grundvallar tilraunaverkefni félmrn. Þetta sænska kerfi hefur verið í þróun undanfarin missiri hjá sænsku vinnumálastofnuninni og það var niðurstaðan að það væri heppilegasta kerfið.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að koma inn á þetta mál. Það er alveg ljóst að starfsmat er afar umfangsmikið og ég hugsa að það sé miklu umfangsmeira en menn áttuðu sig á í upphafi. Það er alveg rétt að þetta verkefni hefur gengið tiltölulega rólega en það eru ákveðnar ástæður fyrir því. Það dróst verulega vegna þess að tekist var á um það í nefndinni sem er að gera þetta tilraunaverkefni hvernig ætti að vigta starfsmatið, hvar ætti að vigta það. Með vigt er átt við vægi þátta, hvað þeir eiga að vera miklir í prósentum talið. Sumir vildu vigta það í nefndinni sjálfri sem er að stýra tilraunaverkefninu. Aðrir vildu vigta það inni á viðkomandi vinnustöðum, þ.e. hjá Ríkisspítölunum eða innan Hitaveitunnar eða hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar. Það var tekist á um þetta mjög lengi. Niðurstaðan varð sú að þetta verður vigtað í nefndinni. Ef það tekst ekki á fjórum vikum þá fer boltinn yfir til vinnustaðanna. Um tíma var líka talað um að Reykjavíkurborg færi jafnvel út úr verkefninu. Niðurstaðan varð að svo verður ekki. En verkið er miklu umfangsmeira en menn áttuðu sig á þannig að það er alveg ljóst að það mun frestast alla vega í tvo mánuði. Niðurstöðu er því ekki að vænta fyrr en í fyrsta lagi í maí í vor.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir þau svör sem hér komu fram og flest þeirra komu mér satt að segja ekki á óvart. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir gat þess að starfsmat væri mjög umfangsmikið. Það held ég að mörg okkar hafi vitað þegar farið var af stað að það er umfangsmikið og kannski einmitt þess vegna var ég að minnsta kosti, og ég veit að ég deildi því með fleirum, nokkuð undrandi á því að menn skyldu ekki líta nánar á þá löngu reynslu sem orðin var af notkun starfsmats hjá sveitarfélögunum. Vegna þess að enda þótt sá sérfræðingur breskur sem nefndin leitaði til gæfi út það álit sitt að það starfsmat væri ekki algjörlega kynhlutlaust, þá voru, að mér sýnist að minnsta kosti, það litlir ágallar á því kerfi að auðveldlega hefði mátt bæta það og þróa áfram. Ég óttaðist alltaf pínulítið og ég ætla bara að upplýsa það hér --- þessu er nú ekki beint til hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur sem ég veit að er í þessu af fullri einlægni --- að þarna væru menn eina ferðina enn að fara í að finna upp hjólið til þess eins og að tefja raunverulegar aðgerðir í launajafnréttismálum. Mér fannst þetta því miður lykta örlítið af því. Mér sýnist að við gætum í fyrsta lagi hugsað til næstu kjarasamninga sem verða um aldamótin, með það í huga að starfsmat fari að skipta einhverju máli varðandi kjarasamninga hjá ríkinu. Og það finnst mér vera býsna langur tími ef það tekur heil fimm ár bara að koma þessu á í fyrstu samningum vegna þess að við vitum að fyrstu samningar þegar starfsmat á að nýtast verða eins konar tilraunasamningar. Þannig að þar verðum við fyrst og fremst að stíga einhver fyrstu skref. En allt sem gert er er þakkarvert því ég er sammála ráðherra um að kynbundinn launamunur er svartur blettur á íslensku samfélagi.

Herra forseti. Ég hef bundið miklar vonir við þetta starfsmat og geri enn því kynbundinn launamunur er að mínu mati ósæmilegur. En eins og ég hef skilið starfsmatskerfi sveitarfélaganna þá er það ekki sérstaklega með megináherslu á kynhlutleysinu sem var að mínu mati meginverkefni þessa starfsmatskerfis. En þó að ekki sé stuðst beinlínis við starfsmatskerfi sem sveitarfélögin hafa notað í sínu starfsmati þá mun reynsla sveitarfélaganna að sjálfsögðu nýtast við þetta verkefni á vegum ráðuneytisins. Ég vænti þess líka að tilraunaverkefni ráðuneytisins um kynhlutlaust starfsmat ætti að gagnast sveitarfélögunum ef allt fer fram sem horfir. Þetta er eins og ég sagði áðan afskaplega vandasamt verkefni. Það er reyndar eitt sem ekki hefur komið hér sérstaklega fram í umræðunni enn og það er hve gildur á menntunarþátturinn, skólagönguþátturinn, að vera í starfsmatinu. Um það hafa líka verið nokkuð skiptar skoðanir, ef ég veit rétt, innan hópsins, að háskólamenn leggja að sjálfsögu mjög ríka áherslu á að menntunarþátturinn vegi þungt, sem er ekki nákvæmlega sama viðhorf og hjá sumum öðrum stéttum. Ég endurtek að ég bind miklar vonir við þetta mál. Mér þykir leiðinlegt að því skuli ekki hafa undið hraðar fram en á því eru skýringar. Ég held að meginatriðið sé að við fáum út úr þessu vitræna niðurstöðu sem við getum byggt á í framtíðinni.

Herra forseti. Á þskj. 183 hef ég borið fram eftirfarandi fyrirspurnir til hæstv. menntmrh. um dreifikerfi Ríkisútvarpsins: 1. Á hvaða svæðum landsins næst ekki ótrufluð útsending sjónvarps frá Ríkisútvarpinu? 2. Á hvaða svæðum nást útsendingar á FM-bylgju ekki ótruflaðar? 3. Hver er útbreiðsla sendinga á langbylgju? 4. Hefur Ríkisútvarpið áform um aukna notkun ljósleiðara til að dreifa útvarps- og sjónvarpsefni? Ástæðan fyrir því að ég færi þetta mál inn á Alþingi í fyrirspurnaformi er sú að gott aðgengi að útvarpi og sjónvarpi er einn af grundvallarþáttum í nútímasamfélagi. Ef þessir hlutir og þessi skilyrði eru ekki í lagi á afmörkuðum svæðum landsins kemur upp sú tilfinning að svæðið sé í öðrum og verri gæðaflokki hvað þjónustu snertir. Þær staðreyndir að þessi skilyrði eru ekki fullkomin alls staðar vilja oft gleymast í allri þeirri miklu umræðu sem er að vonum um þá mikilvægu stofnun, Ríkisútvarpið, þó að vissulega hafi einmitt þessi mál verið borin oft upp í fyrirspurnaformi á Alþingi á undanförnum árum. En það er nauðsynlegt að þessi þáttur rekstrar Ríkisútvarpsins sé með í umræðunni. Við horfum til nýjustu tækni og tækninni hefur fleygt fram. Við horfum til þeirra möguleika sem sendingar á ljósleiðara gefa og hvort Ríkisútvarpið hefur áform um að auka notkun þessa miðils en mér er ljóst að samningar milli Ríkisútvarpsins og Pósts og síma um þessi mál hafa tekið mjög langan tíma. Mér er einnig ljóst að mikið átak hefur verið gert í aðstöðu fyrir langbylgjusendingar Ríkisútvarpsins og er það vel. Einn liður fyrirspurnarinnar er hvað áformað er að þær nái til stórs svæðis en þær ná ekki eingöngu til landsins heldur einnig miðanna í kringum landið sem mega ekki gleymast í þessu sambandi. Hér er samt verið að spyrja um hvar skilyrðin séu fullkomin en það er því miður þannig að þau eru víða ófullkomin.

Herra forseti. Grundvallaratriði í fjarskiptatækni er að viðtaka án truflana er ekki möguleg og þess vegna má segja að bókstaflegt svar við fyrstu fyrirspurninni er að hvergi sé hægt að tryggja sendingar án truflana. Ég held að fyrirspyrjandi, hv. þm., hafi ekki verið að velta fyrir sér þessum grundvallarþætti heldur hafi hann verið að velta fyrir sér hvar um viðvarandi léleg móttökuskilyrði væri að ræða. Svarið við því er að það er áætlað að mati Ríkisútvarpsins að tæplega 80 sveitabæir hafi lélega eða enga viðtöku sjónvarps. Erfitt er að tilgreina afmörkuð svæði en um er að ræða bæi í þröngum dölum víða um land, svo sem í Húnavatnssýslu, Dalasýslu, á Vestfjörðum og Austfjörðum. Talið er að sjónvarpið nái til 99,9% þjóðarinnar og notar það 137 senda. Þetta er hærra hlutfall en gengur og gerist í nágrannalöndum okkar. Lauslega áætlað nær FM Rás 1 til 99,6% þjóðarinnar með 75 sendum og FM Rás 2 til 99,4% þjóðarinnar með 71 sendi þegar dreifing um sjónvarpskerfið er ekki talin með en eins og menn vita er einnig dreift útvarpsefni um sjónvarpskerfið þegar sjónvarpskerfið er ekki notað fyrir aðrar sendingar. Léleg móttökuskilyrði eru á sambærilegum stöðum og í sjónvarpskerfinu en þó víðar þar sem FM-sendarnir eru færri. Langbylgju- og miðbylgjustöðvar eru taldar fylla í göt í FM-dreifingunni en þess ber þó að geta að sendingar frá langbylgjustöðinni á Eiðum liggja niðri meðan endurnýjun þar stendur yfir. Um þriðja lið fyrirspurnarinnar sem varðar sendingar á langbylgju segir í svörum Ríkisútvarpsins: ,,Til að meta útbreiðslu langbylgjunnar er nauðsynlegt að hafa bylgjueiginleika hennar í huga. Miðað við viðmiðunarstyrkinn 73 DBUVM sem talinn er góður styrkur er langdrægni nýja langbylgjusendis Ríkisútvarpsins á Gufuskálum allt frá Eyjafjöllum í suður inn á miðhálendið og til Hraunhafnartanga í norðaustur. Úti á sjó þar sem land ber ekki á milli er langdrægni miðuð við áðurnefndan viðtökustyrk um 300 sjómílur. Í reynd hafa sendingarnir heyrst um borð í skipum með betri búnaði allt frá Flæmska hattinum í vestur og til Smugunnar í austur og fregnir hafa borist um að sendingar hafi heyrst í Noregi, Þýskalandi og Bretlandseyjum. Hér innan lands má heyra sendingarnar þokkalega í sæmilegum bíltækjum frá Skaftafelli til Egilsstaða en á heimilum manna á þessum stöðum lakar eða ekki eftir tækjabúnaði. Langbylgjustöð rís á Eiðum og er gert ráð fyrir að hún heyrist vel á austanverðu landinu og víðar.`` Sem svar við fjórða lið fyrirspurnarinnar sem varðar áform Ríkisútvarpsins um aukna notkun ljósleiðara til að dreifa útvarps- og sjónvarpsefni er þetta tekið fram af Ríkisútvarpinu: Ríkisútvarpið leitar á hverjum tíma hagkvæmustu leiða sem kostur er á til dreifingar dagskrár sinnar. Breyting á því er tæplega á döfinni. Dreifingu útvarps- og sjónvarpsefnis má skipta í tvö þrep. Fyrsta þrep er dagskrárflutningur til sendistöðvanna, svokölluð stofndreifing. Annað þrep er útsending frá sendistöðvum til almennings. Í stofndreifingu notar Ríkisútvarpið nú blandað kerfi, eigin örbylgju og ljósþráð Pósts og síma og verður svo áfram. Endanlegt svar við því í hvaða hlutföllum notaður verður glerþráður eða örbylgja í framtíðinni liggur ekki fyrir en ljóst er að glerþráður getur ekki annað stofndreifiþörfum okkar að öllu leyti vegna þess að hann liggur ekki til nokkurra aðalsendistöðva. Ugglaust verður um aukningu að ræða en hve mikil hún verður og með hvaða fyrirkomulagi er ekki ljóst á þessari stundu.

Herra forseti. Ég sé að uppi á pöllunum eru nemendur Sjómannaskólans sem hafa haft mikinn áhuga á að fá upplýsingar um það hvernig staða mála er gagnvart fiskimiðunum. Ár eftir ár hefur verið rætt um það á Alþingi hvernig verði staðið að væntanlegu dreifikerfi útvarps og sjónvarps á miðin. Þegar gefið var leyfi fyrir NATO að byggja á Bolafjalli og Gunnólfsvíkurfjalli var um það rætt að jafnframt yrðu þessar stöðvar notaðar sem dreifikerfi sjónvarps og útvarps. Ekkert hefur gerst í því og enn er slíkt ástand á miðum að víða næst hvorki til útvarps né sjónvarps. Á árum áður var oft rætt um það að þetta væri mál sem mundi væntanlega fá forgang og yrði afgreitt mjög bráðlega. Hins vegar er dreifikerfi útvarps með slíkum hætti að sjálfur hef ég upplifað það að vera í Miðfirðinum og ná engri stöð frá ágætu Ríkisútvarpi en studdist hins vegar við ágæta tónlist Kántríbæjar.

Herra forseti. Slæm móttökuskilyrði útvarps og sjónvarps á einstökum landsvæðum hafa verið oft til umræðu á Alþingi á undanförnum árum og ekki að ástæðulausu því að fólk sem býr á þessum svæðum sættir sig ekki við það í lok 20. aldar að búa ekki við svipuð skilyrði og aðrir landsmenn til að njóta sendinga útvarps og sjónvarps. Í ræðu hæstv. menntmrh. kom fram að þetta væri ekki mjög stór hluti landsmanna en fróðlegt væri að heyra tölur ef til væru um það hvað mundi kosta að bæta þarna fullkomlega úr. Við þessa umræðu lýsi ég ánægju minni með nýja langbylgjusendinn á Gufuskálum og þakka hæstv. menntmrh. fyrir að beita sér fyrir þeirri þörfu framkvæmd. Sendirinn er fyrst og fremst mikið öryggistæki og hann hefur einnig stórbætt útsendingar útvarps til bæði einstakra landshluta og ekki síst til fiskimiðanna í kringum landið. Ég hef heyrt það á mörgum sjómönnum, vinum mínum sem ég þekki vel og treysti, að þeir eru mjög ánægðir með þessar nýju útsendingar og telja að þær hafi stórbætt skilyrði þeirra til að hlusta á útvarp og nú heyra þeir það vel á hafsvæðum þar sem þeir heyrðu ekki bofs áður. Þetta er sjálfsögð þjónusta við þessa fjölmennu stétt og ég tek undir með síðasta ræðumanni að næst hljóta menn að huga að því með hvaða hætti hægt verður að koma sjónvarpinu út á þessi sömu svæði. Það hefur til þessa varla þótt fært vegna kostnaðar og af tæknilegum ástæðum en tækninni fleygir fram og vonandi verður þess ekki langt að bíða að sjómenn geti fengið sjónvarpssendingar og notið þeirra með sama hætti og þeir sem í landi búa.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. síðasta ræðumanni að Ríkisútvarpið hefur verulega tekið á í sambandi við endurbætur á útsendingum til sjómanna á hafi úti og til annarra landsmanna og hefur langbylgjusendirinn á Gufuskálum þar virkilega komið að gagni. En því stóð ég upp að menn skulu vanda sig og ekki bara gagnrýna. Menn skulu líka vanda sig sjálfir þegar þeir eru kallaðir til verka. Þannig er mál með vexti að Ríkisútvarpið er að reisa mastur mikið við flugvöllinn á Eiðum. Undirbúningurinn gekk vitanlega þannig fyrir sig, fyrir nýja mastrið sem á að vera 250 metrar í staðinn fyrir það 75 metra háa sem þar var fyrir, að fyrst var send umsókn til byggingarnefndar í heimahéraði sem sendi síðan málið til umsagnar í flugráði og þar situr hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson. Ekki sá það góða ráð neitt athugavert við þetta góða mastur og þegar búið var að kaupa það og byggja undir það undirstöðu kom í ljós að það var 40 metrum of hátt. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin og ég þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa gert athugasemdir sem ég er sammála í meginatriðum. Það er ljóst eins og fram hefur komið að það ber hér nokkuð á því að nokkur svæði landsins hafa ekki möguleika t.d. á að nota sjónvarp. Það kemur fram í þessum svörum að það eru 80 sveitabæir og sjómannastéttin er meira og minna án þessarar þjónustu eins og fram hefur komið. Þetta er atriði sem má ekki gleymast í umræðunni þegar rætt er um uppsetningu á dreifikerfi Ríkisútvarpsins. Ég tek undir það sem fram hefur komið í því sambandi. Mér er fullljóst að ótrufluð sending er sjálfsagt ekki til en við höfum ekki úti um landsbyggðina lagst í slíkar tæknilegar þenkingar að hugleiða hvað eru fullkomlega ótruflaðar sendingar enda heyrði ég á hæstv. menntmrh. að hann var ekki að snúa neitt út úr orðum mínum í því efni. Ég spurði eins og hann tók réttilega fram hvaða sendingar væru að jafnaði ótruflaðar og það sem ég segi að sé ótruflað er að maður gæti notið þess með venjulegum hætti án þess að sjá tvöfalt. Það er svo einfalt mál. 
             En ég vil bara undirstrika af því að tíma mínum er lokið þörfina á því að vera ætíð vakandi í þessum efnum og mér finnst satt að segja svör Ríkisútvarpsins um notkun á ljósleiðara vera heldur rýr í roðinu og þurfa að herða nokkuð róðurinn í þeim málum.

Herra forseti. Ég er sannfærður um að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson var ekki að ferðast í Miðfirðinum eftir að langbylgjusendingar hófust því að það á að vera hægt að ná þeim í Miðfirðinum mjög auðveldlega. Varðandi spurningu hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar um kostnað við það að dreifa sjónvarpi víðar en á landi þá hef ég ekki tölur um það hér og nú en menn hafa nefnt hundruð millj. kr. eins og kunnugt er og einnig að það sé erfitt að gera það með viðunandi hætti nema með allt öðrum tæknibúnaði en við ráðum við núna. Raunar stendur valið fyrir menn í þessu efni um margar leiðir eins og málum er nú komið, bæði gervihnetti og ljósleiðara eins og hv. þm. Jón Kristjánsson vakti máls á og einnig tölvur því að eins og við vitum er nú hægt að nota tölvur til þess að taka á móti sjónvarpsefni. Ég veit ekki hvaða áhrif það hefur á sjó úti hvort menn geta eins og þeir geta stundað fjarnám í tölvum, hvort þeir geta einnig náð sjónvarpsefni og slíku efni betur en áður með tilstyrk hinnar nýju tækni. Leiðirnar í þessu eru því sífellt að verða fleiri en kostnaðurinn við það að óbreyttri tækni er mjög mikill að ætla sér að ná út á hafið í ríkari mæli en gert hefur verið. En ég tel að langbylgjusendirinn á Gufuskálum hafi þegar sannað gildi sitt. Hann hefur gerbreytt aðstæðum bæði á landi og sjó og þegar langbylgjustöðin á Eiðum verður komin í notkun verða aðstæður enn þá betri í öðrum landshlutum en núna þannig að það stefnir í rétta átt. Ég ætla ekki að fullyrða að það sé endilega rangt hjá Ríkisútvarpinu að velta rækilega fyrir sér hvernig nota má ljósleiðara því að ég tel að það sé ýmisleg önnur tækni sem menn geta haft til hliðsjónar þegar þeir velta fyrir sér að veita betri þjónustu að þessu leyti.

Herra forseti. Ég vil, áður en farið verður að tala um Sjómannaskólann, upplýsa að við Guðmundur Hallvarðsson, hv. þm. báðum um utandagskrárumræðu um starfsemi Sjómannaskólans og tillögur um flutning á honum. Við höfðum beðið forseta þingsins um þessa umræðu og fengið samþykki hans fyrir því að umræðan færi fram á þriðjudaginn var. Það var eftir beiðni frá hæstv. menntmrh. að við féllumst á að fresta umræðunni, sem átti að vera viku áður, fram í þessa viku. Við töldum að það væri til þess að upplýsa málið enn betur. Það gerist svo í millitíðinni að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon leggur fram fyrirspurn á þingskjali sem verður til þess að utandagskrárumræða okkar féll ekki inn í dagskrána svo hún gat ekki farið fram eins og samið hafði verið um við yfirstjórn þingsins. Ég kvartaði yfir þessu við forseta þingsins en það var ekkert að gert í þeim efnum þar sem þingskjalið lá fyrir. Ég kom aftur á móti með óundirbúna fyrirspurn á mánudaginn var. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði athugasemd við það og þá var látið að því liggja að ég hefði verið að stela þessu máli frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, sem var alls ekki. Ég vil ekki liggja undir því hér í þinginu að ég hafi verið að gera þetta mál að einhverju öðru en það er, á mánudaginn var í óundirbúnum fyrirspurnum. Ég vil alls ekki kasta rýrð á mikilvægi þessa máls sem ræða á en vildi að þetta lægi fyrir í upphafi þessarar umræðu.

Forseti kannast við að bréf þessa efnis hefur borist frá hv. þm. til forsn. og var þar rætt. Það varð niðurstaða forseta þingsins að þar sem sú fyrirspurn, sem hér er næst á dagskrá, var fram komin í þessum liðum þá væri málið komið hér inn. Sú var niðurstaða forseta þingsins og við stöndum frammi fyrir því.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristjáni Pálssyni fyrir að nefna þetta mál vegna þess að það undirstrikar þann vanda sem stjórn þingsins er í í sambandi við utandagskrárumræður og liggur þannig að í seinni tíð hafa menn tekið upp þann sið eða ósið eftir atvikum að skrá sig á utandagskrárumræður jafnvel margar vikur eða mánuði fram í tímann. Þar af leiðandi eru þessi mál orðin afar sérkennileg í þessari stofnun. Ég segi alveg eins og er að ég styð forseta í því að taka umræðu um formlegt þingskjal fram yfir utandagskrárumræðu. Þannig á það að vera og verður að vera.

Hæstv. forseti. Mig langaði bara að koma þeirri skoðun á framfæri að ég tel ekki að neinn hafi stolið neinu máli frá neinum. Það stendur hins vegar til að stela heilu húsi af nemendum Sjómannaskólans og um það snýst málið, hæstv. forseti.

Forseti verður að taka fram að gestir eru velkomnir hér í húsið og gleðja þingmenn jafnan en það er regla að menn láti ekki viðbrögð í ljósi með lófaklappi. En verið þið velkomnir.

Herra forseti. Ég ber alls ekki brigður á að hæstv. forseti og stjórn þingsins taki þá afstöðu sem hún gerði og hafi gert það með réttu. Ég vil bara að það komi skýrt fram að beiðni okkar hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar kom fram fyrir hálfum mánuði. Það átti síðan að ræða málið utan dagskrár fjórum dögum seinna. Það er svo ekki fyrr en fimm eða sex dögum seinna að þessi fyrirspurn frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni kemur fram þannig að ég lít ekki svo á að við höfum verið að gera neitt sem var rangt í þingsköpum eða í þingstörfum, heldur vorum við einungis að reyna að koma að máli sem í okkar huga var mjög mikilvægt og vildum fá það strax í umræðuna, það var sú hugmynd sem var að flytja sjómannaskólastarfsemina úr Sjómannaskólahúsinu sem að sjálfsögðu er ekki í takt við þær hugmyndir sem við hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson höfum um það mál.

Forseti vill taka fram að honum þykir rétt að fara að snara sér að fyrirspurninni.

Herra forseti. Ég er sammála forseta um að við skulum fara að snúa okkur að efni málsins. En úr því að þessi umræða er á annað borð hér upp hafin þá er rétt að fylla inn í myndina og skýra frá því að strax og fréttir bárust af þessu málefni varðandi húsnæði Sjómannaskólans þá bar það á góma í þingflokki Alþb. og óháðra. Ég og hv. þm. Guðrún Helgadóttir ræddum málið þar. Það var ákveðið í kjölfarið að við mundum undirbúa fyrirspurn og leggja hana fram. Síðan kemur í ljós að samtímis hefur hv. þm. Kristján Pálsson og ef til vill fleiri þingmenn í Sjálfstfl. verið að taka málið upp þar, sem er fullkomlega eðlilegt og skiljanlegt, þ.e. að þetta mál væri tekið upp á fleiri en einum stað og í fleiri en einum þingflokki. Ég held að við eigum að nálgast þetta mál með því hugarfari að það er sama hvaðan gott kemur. Ekki veitir Sjómannaskólanum af öllum góðum liðsmönnum í þessu máli. Það er fullkomlega ástæðulaust að fara að missa málið hér í eitthvert karp um það hverjum hafi dottið eitthvað í hug á undan einhverjum öðrum. Það á enginn einkarétt á neinum hugsunum í þessu sambandi og þaðan af síður málum. Það er ósköp einfaldlega að hvort tveggja getur gerst, að menn óski eftir utandagskrárumræðu og að fram komi þingmál um sama efni. Það er eðlilegasti hlutur í heimi. Forseti verður að meðhöndla það mál í samræmi við þær leikreglur sem hér gilda og þau þingsköp sem forseta ber að fara eftir. Venjan er sú að þegar mál er komið á dagskrá þingsins sem formlegt þingmál þá er litið svo á að þar með sé því komið fyrir innan dagskrár og ekki þurfi að beita úrræðum utan dagskrár. Enda er það, eins og hér kom fram hjá hv. þm. Svavari Gestssyni, að verða mesta vandræðamál þegar utandagskrárumræður sem eðli málsins samkvæmt eiga að vera brýnar, eru komnar á biðlista svo nemur mörgum vikum. Það er auðvitað ekki eðlileg staða í þinginu og við þurfum að vinna okkur einhvern veginn út úr þeim vandræðum. Ég held að það sé best gert með því að reyna jafnan að koma öllum málum sem hægt er innan dagskrár og aðeins þeim málum sem eru svo brýn að þau tímans vegna verði að meðhöndlast strax, utan dagskrár.

Herra forseti. ,,Sjómannadagurinn í Reykjavík árið 1944 var með sérstökum hátíðarblæ. Þennan dag var náð nýjum áfanga í einu af sameiginlegum áhugamálum allrar sjómannastéttarinnar. Þennan dag fór fram vígsla hins nýja glæsilega Sjómannaskóla sem verið var að reisa á Rauðarárholtinu.`` Þannig segir frá í Sjómannablaðinu Víkingi, 6.--7. tölublaði 1944. Í sama blaði er birt ávarp skólastjóra Friðriks Ólafssonar og segir þar m.a.: ,,Fyrir hönd húsbyggingarnefndar Sjómannaskólans leyfi ég mér að bjóða hina háttvirtu gesti hennar og aðra sem hér eru velkomna til að vera viðstadda þá athöfn sem næst á að fara hér fram. Ríkisstjóri Íslands ætlar nú að leggja hornstein hinnar miklu skólabyggingar sem hér er verið að reisa fyrir íslenska sjómannastétt. Sú ráðstöfun hefur verið gerð í sambandi við þessa athöfn að láta skrá á skinn aðaldrætti í sögu byggingarmálsins og geta þar þeirra manna eins og venja er til sem fara með völd í landinu, þeirra sem veitt hafa forstöðu þeim stofnunum sem þessar byggingar eiga að njóta í framtíðinni og nokkurra þeirra sem framkvæmd verksins hafa með höndum. Skýrsla þessi ásamt uppdráttum byggingarinnar verður nú lögð í blýhólk og geymd í hornsteini byggingarinnar um ókomnar aldir til fróðleiks fyrir komandi kynslóðir. Megi skólar hinnar íslensku sjómannastéttar eflast og blómgast innan þessara veggja, stéttinni til frama og gengis en landi og lýð til gagns og blessunar.`` Svo segir og þessi skýrsla er á skinninu fræga í blýhólknum í hornsteini Sjómannaskólans. Og til að geta frammá\-manna sem þarna eiga nöfn sín geymd má nefna að ríkisstjóri var þá Sveinn Björnsson. Ráðherrar voru þá: Forsætisráðherra dr. juris Björn Þórðarson, atvinnumálaráðherra Vilhjálmur Þór, dómsmálaráðherra dr. juris Einar Arnórsson og fjármálaráðherra Björn Ólafsson. Forseti sameinaðs Alþingis var Gísli Sveinsson sýslumaður og borgarstjórinn í Reykjavík var Bjarni Benediktsson. Herra forseti. Í ljósi þessa aðdraganda málsins og þeirrar sérstöku stöðu sem húsnæði Sjómannaskólans og Sjómannaskólinn hefur jafnan gegnt, vakti það þar af leiðandi nokkra athygli þegar fréttist að hæstv. menntmrh. hefði látið fara af stað athugun á því að flytja Sjómannaskólann úr sínu eigin virðulega húsnæði sem að vísu því miður hefur ekki verið nægjanlegur sómi sýndur og gera hann að leiguliða annarra. Ég hef því leyft mér, herra forseti, að leggja ásamt hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, svohljóðandi fyrirspurn fram til hæstv. menntmrh. um húsnæðismál Sjómannaskólans: 1. Hver er áætlaður heildarkostnaður við endurbætur á húsnæði Sjómannaskólans miðað við að þar verði annars vegar óbreytt starfsemi og hins vegar starfsemi á vegum Kennara- og uppeldisháskóla Íslands? 2. Hvenær stendur til að hefjast handa um endurbætur á húsnæði Sjómannaskólans ef hann verður áfram til húsa á sama stað? 3. Hver er áætlaður kostnaður eingöngu við flutning starfseminnar í annað húsnæði, sem og þess hluta búnaðar Sjómannaskólans sem ekki yrði endurnýjaður, og hvaða röskun yrði því samfara á skólastarfinu? 4. Hver er áfallinn kostnaður af vinnu arkitekta og annarra aðila vegna þessa máls? 5. Hvernig hefur verið háttað samráði við stjórnendur, starfsfólk og nemendur Sjómannaskólans um framtíðarlausn í húsnæðismálum skólans? 6. Hver er afstaða ráðherra til þess að Sjómannaskólinn verði áfram í eigin húsnæði eða gerist leiguliði annarra? 7. Hver er eigandi húsnæðisins sem hugmyndir eru um að Sjómannaskólinn flytjist í og hvaða viðræður hafa átt sér stað við hann um þetta mál?

Herra forseti. Spurningarnar eru margar og erfitt að svara þeim öllum svo fullnægjandi sé. En við endurbætur á Sjómannaskólahúsinu getur verið um ýmsa valkosti að ræða. Aðeins hafa verið gerðar frumáætlanir um kostnað en engin fullnaðarhönnun hefur farið fram. Viðhaldi hússins hefur verið allt of lítið sinnt til þessa og brýnt er að úr verði bætt. Ljóst er því að endurbæturnar verða mjög dýrar. Áætlað hefur verið að viðgerðir utan húss kosti a.m.k. 60 millj. kr. og því er spáð að kostnaðurinn við endurbætur á húsinu öllu, heildarendurbætur, muni varla verða undir 300 millj. kr. en ætti ekki að þurfa að verða meiri en 400 millj. Ekkert bendir til þess að verulegur kostnaðarmunur yrði á verkefninu sjálfu eftir því hvort húsinu er ætlað að hýsa Kennara- og uppeldisháskóla eða þá skóla sem þar eru nú. Það kann hins vegar að vera ódýrara að endurnýja húsið með því að flytja alla starfsemi úr því meðan endurnýjunin fer fram. Það kann að vera hagkvæmasta leiðin til þess að gera húsið upp og ódýrast ef menn eru að velta slíkum kostum fyrir sér. Engin ákvörðun hefur verið tekin um að flytja Vélskóla Íslands og Stýrimannaskólann í Reykjavík í annað húsnæði. Hugmynd um að flytja þá í húsið nr. 9 við Höfðabakka hefur hins vegar verið lögð fram til skoðunar og þess er að vænta að umræður um hana taki nokkurn tíma. Viðgerð hússins að utan er á engan hátt tengd því hvaða skóli eða skólar hafa þar aðsetur. Sú viðgerð mun því hefjast strax og nægar fjárveitingar eru fyrir hendi. Hlutar af endurbótum innan húss eru hins vegar háðir því hverjir notendurnir verða. Verði valin sú leið að flytja skólana en nýta Sjómannaskólahúsið fyrir kennara- og uppeldisháskóla mun sparast verulegt framkvæmdafé og meira olnbogarými skapast til endurbóta á skólahúsum. Að öðru leyti er tímasetning endurbóta á Sjómannaskólahúsinu ekki háð því hvort Vélskólinn og Stýrimannaskólinn verða þar áfram eða ekki. Samkvæmt lauslegri áætlun Framkvæmdasýslu ríkisins mun kosta um 20 millj. kr. að flytja búnað skólanna og koma honum fyrir í öðru húsi. Engin röskun á skólastarfi ætti að hljótast af því. Ljóst er að hluti tækjabúnaðar skólanna, einkum Vélskólans þarfnast endurnýjunar. Sú endurnýjunarþörf ræðst að mjög litlu leyti af því hvar skólarnir starfa þótt flutningur mundi væntanlega verða til þess að flýta endurnýjun sumra véla og tækja. Áfallinn kostnaður af vinnu arkitekta og annarra er 631.047 kr. Varðandi það hvernig á málinu verður tekið núna þegar það hefur verið kynnt eins og ákveðið var sl. vor og kynnt á fundi með fulltrúum nemenda og skólastjórnenda, þá vil ég láta þess getið að skólanefndir, bæði Stýrimannaskólans og Vélskólans, komu saman til fundar hinn 29. október og gerðu þá samþykkt sem mér hefur verið send og þar segir í bréfi sem er dagsett 3. nóvember, með leyfi forseta: ,,Skólanefndirnar leggja því áherslu á að endurskoðun á húsnæðisaðstöðu skólanna eigi sér stað með ítarlegri undirbúningsvinnu hóps manna sem hafi sérþekkingu á málefnum skólanna, þ.e. manna innan skólanna, úr atvinnulífinu og innan stjórnkerfisins, þar sem mótuð er framtíðarsýn fyrir námsgreinarnar inn í næstu öld. Hópurinn þarf að eiga aðgang að sérfræðiþjónustu verkfræðinga sem geta útfært hugmyndir og gert kostnaðaráætlanir. Þessi frumvinna gæti að mati nefndanna leitt til skoðunar á þremur valkostum í húsnæðismálum skólanna, þ.e.: 1. Hanna og byggja nýtt skólahúsnæði frá grunni. 2. Endurbæta núverandi húsnæði og vinna áfram á grundvelli samþykkts deiliskipulags fyrir Kennaraháskóla Íslands og Sjómannaskóla Íslands. 3. Koma skólanum fyrir í öðru hentugu húsnæði. Leggja þarf faglegt og kostnaðarlegt mat á þessa valkosti áður en ákvörðun er tekin um framtíð skólanna.`` Ég hef alltaf sagt að það er þessi vinna sem þarf að fara fram. Við höfum lagt fram ákveðnar hugmyndir og tillögur og að fengnu þessu bréfi skólanefndanna verður að sjálfsögðu gengið til viðræðna við þær á þeim forsendum sem þarna eru kynntar og málið rakið og rætt frekar og síðan komast menn að niðurstöðu. Ég hef gefið okkur tíma fram að áramótum til þess að komast að niðurstöðu í þessu máli og ef vel er unnið þá ætti það að takast. Varðandi 7. lið fyrirspurnarinnar, hver er eigandi húsnæðisins, þá eru það Sameinaðir verktakar sem eru eigendur þessa húsnæðis og ríkissjóður þar með. Það hafa ekki farið fram neinar skuldbindandi viðræður heldur hefur verið kannað hvenær húsnæðið kynni að losna, ef það yrði talið skynsamlegt til afnota hvort eð er fyrir þessa starfsemi eða einhverja aðra á vegum menntmrn. því að þarna starfar Tækniskóli Íslands við góðar aðstæður og þarna er mjög ákjósanlegt húsnæði fyrir skólastarf, bæði vegna legu hússins og einnig hvernig unnt er að laga það að breyttum þörfum og nýta þar nýjustu tækni eins og frekast er kostur.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa spurningu. Hún vekur okkur auðvitað til umhugsunar um að viðhaldi húsnæðis í eigu ríkisins er víða mjög ábótavant, ekki einungis þess fallega húss sem hér er til umræðu heldur mýmargra annarra húsa. Það er mjög dýrt að spara í viðhaldi húsnæðis og nauðsynlegt að móta heildstæða áætlun í þessum efnum. En spurningin vekur mig líka til umhugsunar um sjómannanámið. Hvers vegna er sjómannanámið einungis í Reykjavík? Að vísu eru deildir á Dalvík og í Vestmannaeyjum. Í Noregi er virtur sjávarútvegsháskóli í Tromsö. Ættum við ekki að sameinast um einn öflugan sjómannaskóla fyrir farmenn og fiskimenn, t.d. í sjávarbyggð eins og Vestmannaeyjum? Þar með mundum við leysa þennan vanda sem hér er til umræðu.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn, en beina því til síðasta ræðumanns að ég er ekki hissa á því þó að hann tali svona. Af hverju kom hann ekki með tillögu um að Bændaskólinn yrði sameinaður Sjómannaskólanum? Þá fengist nóg fjármagn. Herra forseti. Hæstv. menntmrh. hefur látið eftirfarandi frá sér fara: ,,Ég vissi um andstöðu margra við þessar hugmyndir,`` þ.e. flutning sjómannaskólans, ,,og geri mér vel grein fyrir því að sjómenn bera sterka tilfinningu til Sjómannaskólahússins. Hinu leyni ég ekki að málefnafátækt þeirra sem snúast gegn tillögunni kemur mér á óvart.`` Málefnafátækt þeirra sem snúast gegn tillögunni! Það kemur mér mjög á óvart að hæstv. menntmrh. láti slík orð falla í garð þeirra sjómanna sem hafa andmælt þessu. Þetta er náttúrlega lítilsvirðing við sjómannastéttina og hálfgerður hryssingsskapur af hálfu menntmrh. Minnumst þess, eins og flm. kom hér inn á og fyrirspyrjandi, að það eru fremur öðrum íslenskir sjómenn sem hafa aflað þess fjár sem gerði ríkinu þá kleift að reisa þessa myndarlegu byggingu. Arkitektarnir tala um að það eigi að byggja skóla sem hefur form og útlit framtíðar. Sjómannaskólinn í dag hefur útlit fortíðar, nútíðar og framtíðar og við eigum að hafa menntunina þar áfram.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli ásamt öðrum og vil gera verulega athugasemd við það sem hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason sagði áðan, að það ætti að færa þennan skóla og dreifa honum helst um allt landið.

Ég sagði ...

Ein ástæðan fyrir því hversu illa hefur farið fyrir sjómannamenntuninni í Sjómannaskólanum á undanförnum árum er hversu dreifð hún hefur verið. Henni hefur verið dreift um landið og það hefur dregið kraftinn úr því starfi sem var byggt upp og átti að byggja upp í kringum Sjómannaskólann í Reykjavík. Sem betur fer hefur þetta verið að breytast á undanförnum tveimur árum eða svo þannig að nú er vaxandi aðsókn að Sjómannaskólanum og af þeim ástæðum tel ég að ekki eigi að þurfa að koma til að slíkar hugmyndir og nú eru í gangi verði að veruleika og þessi menntun verði flutt í annað húsnæði eins og felst í tillögum hæstv. menntmrh. Ég vona svo sannarlega að hæstv. menntmrh. endurskoði þær hugmyndir sem koma fram í menntmrn. og sjái til þess að sjómenn haldi sínu húsi.

Virðulegi forseti. Það hefur svolítið komið fram í þessari umræðu gagnrýni á að sjómannamenntun skuli vera dreift um landið allt. Það vill nú svo til að sjávarútvegur er stundaður um allt þetta land og raunar er sjávarútvegur sú atvinnugrein þar sem mest sóknarfæri hafa verið einmitt á landsbyggðinni. Mörg sterkustu sjávarútvegsfyrirtæki landsins eru á landsbyggðinni og því vaknar sú spurning hvort menn ætla að verja þetta mál þannig að óverjandi sé að bjóða upp á sjómannamenntun annars staðar á landinu en í Reykjavík. Það vill einu sinni svo til að það fer mest eftir því hvernig starfið gengur innan menntastofnana hver aðsókn að þeim er. Þess vegna skiptir meginmáli að stofnanirnar snúi sér að sínu innra starfi til að kalla til sín nemendur. Það hefur gengið vel að reka nám fyrir sjómenn á Dalvík. Það gengur að vísu upp og niður eins og alls staðar en það hefur gengið vel nú í seinni tíð og mér finnst ástæðulaust að snúa þessari umræðu eins og gert var hér af síðasta ræðumanni í þá veru að leggjast gegn því að boðið sé upp á nám alls staðar á landinu.

Hæstv. forseti. Ég held að hið háa Alþingi ætti að sjá fáránleikann í þeim hugmyndum sem hér eru á borðinu. Menn tala um að rýna inn í nýja öld. Það er eins gott að þeir fari að setja í brýrnar því að það eru ekki nema þrjú ár þangað til, svo að það þyrfti að fara að gera einhverjar áætlanir ef þær áætlanir eiga að byggja upp framtíð menntunar sjómanna í landinu. Það kemur í ljós að það kostar kannski um 400 millj. að gera húsi Sjómannaskólans það til góða sem þarf. Ég vil minna á að varðandi endurbætur Bessastaða --- ég er ekki að telja þá peninga neitt eftir --- er verið að tala um á annan milljarð. Ætli sjómannastéttin eigi það nú ekki inni að vera eins og hálfdrættingur á við Bessastaði með allri virðingu fyrir þeim góða stað? Það getur vel verið að mönnum þyki það svo sem ekki stór peningur að nota 20 millj. í að flytja skólann. Það er eins og ferðakostnaður tveggja seðlabankastjóra sl. fimm ár þannig að þetta er svo sem allt í góðu. En við skulum bara hætta að láta okkur detta annað eins og þetta í hug. Auðvitað verður Sjómannaskólinn þar sem hann hefur verið. Íslenskir sjómenn eiga þennan skóla og eiga auðvitað að fá að vera þar í friði og skólann þarf að efla eins og stéttina alla og bregðast nú við þeirri kreppu sem sjómannastéttin hefur verið í á undanförnum árum. En það er vegna annarra aðgerða stjórnvalda.

Herra forseti. Ég ætla að vona að þeir áhugamenn um að Sjómannaskólinn verði áfram í húsinu sínu gamla í Reykjavík þurfi ekki að reka mál sitt eins og hv. þm. Kristján Pálsson gerði áðan með því að hnjóða í sjómannamenntun sem fram fer annars staðar í landinu. Það er hreint fráleitt einfaldlega vegna þess að það að bjóða upp á sjómannamenntun eins og ég þekki til fyrir norðan, hefur veitt ýmsum ný tækifæri til menntunar. Sá skóli hefur menntað fjöldann allan af sjómönnum. Þar er vaxandi aðsókn og aðsóknin er fyrst og fremst af norður- og austursvæðinu. Sá skóli mætir þörfum ýmissa þeirra sem ekki eiga heimangegnt til þess að vera í Reykavík veturlangt. Samt sem áður, þrátt fyrir þennan skóla, þrátt fyrir deildina í Vestmannaeyjum og þrátt fyrir skólann hér í Reykjavík, hefur okkur ekki tekist að mennta nægjanlega marga sjómenn þannig að mér finnst þessi málflutningur vera fyrir neðan allar hellur. Ég held að það væri nær að menn tækju höndum saman um að efla sjómannanámið heldur en vera með afnag af þessum toga.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin og þakka fyrir þá þátttöku sem orðið hefur í umræðunni og fyrir það sem þar hefur verið sgat svona að mestu leyti. Ég tek sérstaklega undir með síðasta ræðumanni. Ég held að vandinn sé ekki sá að sjómannanám sé í boði á einum þremur stöðum á landinu. Áhyggjuefnið undanfarin ár hefur þvert á móti verið ónóg aðsókn að þessu námi þó það sé í boði á þremur stöðum. Nú blasir við skortur á vel menntuðum sjómönnum til margvíslegra starfa á komandi árum ef svo heldur sem horfir þó að þar hafi lítillega ræst úr alveg upp á síðkastið. Nú er t.d. þegar fyrir mikill skortur á vélstjóramenntuðum mönnum. Ég sakna þess, herra forseti, að hæstv. sjútvrh. skuli ekki hafa komið inn í umræðuna. Ég hafði vænst þess úr því að hann er viðstaddur að við fengjum að heyra um afstöðu hans í þessu máli og ég leyfi mér að spyrja: Hefur hæstv. menntmrh. haldið á þessu máli í samráði við hæstv. sjútvrh.? Hver er afstaða hæstv. sjútvrh.? Ég hlýt að gera þá athugasemd, herra forseti, að hæstv. menntmrh. hefur farið ógætilega af stað í þessu máli og skapað óþarfa tortryggni og úlfúð sökum þess að hann lagði ekki upp með málið eins og vera bar, þ.e. frá byrjun í fullkomnu samstarfi við skólastjórnendur og nemendur í Sjómannaskólanum. Ég vil hvetja til þess að nú verði loksins hafist handa um það að ráðast í löngu tímabærar endurbætur á Sjómannaskólahúsinu. Það er okkur öllum til skammar hvernig það hefur verið látið drabbast niður og verkefnið er að hefja það til fyrri vegs og virðingar. Ég vara líka við því, sem aðeins bryddaði á í máli hæstv. menntmrh., að það eigi að fara að veifa því eins og einhverri gulrót framan í Sjómannaskólann að hann fái e.t.v. fyrr einhver tæki ef hann sætti sig við að flytja og gerast leiguliði annarra. Það er ekki mikil reisn yfir því að mínu mati, herra forseti, að ætla höfuðvígi menntunar fyrir sjómenn í landinu þann frambúðarkost að vera leiguliði annarra jafnvel þó það sé svo merkt fyrirtæki sem þar á í hlut eins og Sameinaðir verktakar.

Herra forseti. Þetta mál hefur nú þróast á nokkrum mánuðum einmitt á þann veg sem ég sjálfur kaus því nú liggja fyrir hugmyndir frá skólanefndum beggja skólanna. Nú liggur fyrir hvernig við ætlum að taka á málunum til að komast að endanlegri niðurstöðu. Það hefur verið nauðsynlegt að ganga í gegnum þessar umræður, m.a. til þess að átta sig á framtíðarafnotum af Sjómannaskólahúsinu, bæði fyrir skólana, ef þeir verða þar áfram, og fyrir aðra. Og hér, eins og ég las áður, liggja fyrir tillögur frá skólanefndunum báðum um það hvernig við munum standa að þessu og þannig verður að málinu unnið. Ég held því að allur þessi bægslagangur og málefnafátækt í málflutningi hafi lítinn árangur borið því á sama tíma hafa menn verið að vinna að þessu málefnalega, niðurstöður liggja fyrir og það verður að komist að málefnalegri niðurstöðu um málið allt eins og að var stefnt. Að því er varðar sjómannamenntunina þá held ég að um langt árabil hafi enginn menntmrh. tekið jafnafdrifaríkar ákvarðanir til þess að auka aðsókn að sjómannamenntuninni og ég, ef ég má orða það svo, því ég hef m.a. stytt siglingatímann úr 24 mánuðum niður í 6 mánuði til þess að reyna að örva aðsókn að Sjómannaskólanum. Staðreynd er að það var nauðsynlegt að taka slíkar örlagaríkar ákvarðanir, má segja, til þess að reyna að örva aðsókn að þessu námi. Einnig höfum við lagt grunn að því að endurskipuleggja námið þannig að sjávarútvegsnám verði í sjö framhaldsskólum í landinu og síðan boðið upp á tveggja ára fagnám, a.m.k. í Stýrimannaskólanum í Reykjavík, og ef nemendafjöldi leyfir á Dalvík og í Vestmannaeyjum. Hitt er líka ljóst sem hér hefur komið fram að það er áhugi bæði í Vestmannaeyjum og einnig á Akureyri og á Dalvíkursvæðinu að fá þetta nám allt þangað og við stöndum frammi fyrir ákvörðunum um það líka. Ef deilur um þetta verða svo háværar og illvígar hér þá geta menn komið og boðið eins og gert hefur verið. Það var gert varðandi iðjuþjálfana, við fluttum þá norður á Akureyri af því að í Háskóla Íslands gátu menn ekki komið sér saman um að bjóða það nám þar. Og ef menn ætla að setja á deilur um þetta hér 

Virðulegi forseti. Ég hef lagt fsp. til sjútvrh. um markaðshlutdeild fyrirtækja sem er svohljóðandi: ,,Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild tveggja stærstu fyrirtækja landsins í útflutningi sjávarafurða? Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi þeirra umfram það sem samkeppnislög segja til um?`` Tilefni þessarar fsp. er það að lagt hefur verið fram á Alþingi frv. til laga sem miðar að því að takmarka umsvif útgerðarfyrirtækja. Rökin sem sett eru fram í grg. með þessu frv. eru þau að það stefni í að útgerðarfyrirtæki verði svo umsvifamikil í aflahlutdeildum sínum að þau fái of mikil völd í þjóðfélaginu, öðlist of sterka stöðu gagnvart stjórnvöldum, komi hugsanlega til með að hindra samkeppni og of mikil kvótaeign geti leitt til tilfærslu milli byggða og geti auk þess haft þau áhrif að breyta mynstri innan atvinnugreinarinnar, mynstri í fyrirtækjarekstri. Þá er einnig talið að of mikill tilflutningur kvóta á ákveðin fyrirtæki leiði til þess að fækka mjög smáfyrirtækjum. Í þessu tilliti hef ég lagt fram fyrirspurnir til nokkurra ráðherra, þar á meðal til hæstv. sjútvrh., sem lúta að því að kalla fram upplýsingar um hver staðan er almennt í atvinnumálum á Íslandi og hversu mikil ástæða er til þess, ef frv. sem hér var getið um áðan sem takmarkar umsvif sjávarútvegsfyrirtækja er réttlætanlegt, að skoða atvinnulífið í heild og velta því fyrir sér hvort hér á Íslandi séu, á ákveðnum sviðum atvinnulífsins, fyrirtæki sem hafa svo sterka markaðshlutdeild að þau geti skapað hættu á öllum þessum sex atriðum sem talið er upp að sjávarútvegsfyrirtækin geti skapað hættu á. Ég held að það sé rétt að fá þessar upplýsingar, ef það er hægt, og nota þær til þess að varpa sérstöku ljósi á umræðuna um frv. til laga um stjórn fiskveiða sem nú hefur verið lagt fram í þinginu.

Herra forseti. Sem svar við þeirri spurningu sem fram kemur í fyrri málsgrein fsp. er það að segja að samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið hefur aflað sér var útflutningsverðmæti Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna á árinu 1996 23,5 milljarðar eða 24,74% af heildarútflutningnum og útflutningur Íslenskra sjávarafurða 12,7 milljarðar eða 13,37% af útflutningi frá landinu. Ráðuneytið hefur ekki upplýsingar um hlutdeild þessara tveggja fyrirtækja á heimsmarkaði en ef horft er á markað Evrópusambandsins þá nemur útflutningur Íslands til Evrópusambandsins nemur um 10% af innflutningi sjávarafurða til Evrópusambandsins. Um helmingurinn af fiskneyslu í Evrópusambandinu byggir á innfluttum fiski. Það má því segja að íslenskur sjávarútvegur ráði um 5% af heildarneyslu sjávarafurða innan Evrópusambandsins og stærsta íslenska útflutningsfyrirtækið, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, á milli 2 og 3%. Að því er varðar þá spurningu sem fram kemur í síðari málsgrein er það að segja að svar mitt er nei.

Herra forseti. Mér finnst þessar fsp. hv. þm. Tómasar Inga Olrich afskaplega skemmtileg nálgun á því efni sem hann er að reyna að upplýsa hér. Það er í rauninni mjög þarft að fá þær upplýsingar sem hann er að biðja um enda þótt ég sjái ekki alveg eða hafi ekki séð ljós í því hvernig hann ætlar síðan að tengja þetta saman. Vegna þess t.d. sem hann er að biðja um hér núna sem lýtur að markaðshlutdeild tveggja stærstu fyrirtækja landsins í útflutningi sjávarafurða, þá er staðreynd máls auðvitað sú að til skamms tíma var samkeppni stórlega hindruð á þeim markaði vegna þess að þessi fyrirtæki og önnur höfðu útflutningseinokun á ákveðin svæði þannig að það var hreinlega ekki um neina samkeppni að ræða. Því erum við hér auðvitað að tala um mál sem komu mjög ankannalega að en sem betur fer er nú búið að aflétta þessari einokun og frelsi orðið í útflutningi þannig að þó að þessi stóru fyrirtæki 

Virðulegi forseti. Ég hygg að það hafi komið fram í máli mínu hér áðan að þessi samanburður er gerður til þess að reyna að átta sig á því hvort sú staða hefur skapast í sjávarútvegi og útgerð að örfá fyrirtæki séu að öðlast svo sterka stöðu að þau geti haft mikil áhrif í þjóðfélaginu og fengið mjög sterka stöðu gagnvart stjórnvöldum. Í frv. sem ég nefndi áðan, um stjórn fiskveiða, kemur í ljós að stærsta fyrirtækið sem þar er tilgreint á töflu í útvegi hefur undir 5% hlutdeild í kvóta. Nú hefur það verið upplýst að markaðshlutdeild fyrirtækja í útflutningi sjávarafurða er annars vegar eitt fyrirtæki með 23,5% hlutdeild og hins vegar annað með 12,7% hlutdeild. Þá skiptir í raun og veru ekki miklu máli þó að þetta sé betri staða en var þegar þessi fyrirtæki nutu einokunar heldur er það aðalumhugsunarefnið að þarna er um að ræða miklu stærri markaðshlutdeild í einni aðalatvinnugrein þjóðarinnar. Þar af leiðandi má af því draga þá ályktun að ef ástæða er til að hafa áhyggjur í útgerðinni af þessum sökum, þá er jú meiri ástæða til að hafa áhyggjur af útflutningi sjávarafurða vegna þess að þar sem miklu minni samkeppni er, miklu meiri fákeppni, er miklu meiri hætta á því að sérstök valdaaðstaða skapist gagnvart stjórnvöldum. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram hér að ég tel ekki ástæðu til þess að grípa til sérstakra aðgerða gagnvart þessum stóru fyrirtækjum í sjávarútflutningi en ég tel þeim mun minni ástæðu til þess að grípa til sérstakra aðgerða til þess að skerða svigrúm stærstu útgerðarfyrirtækjanna þar sem markaðshlutdeild þeirra stærstu er kannski um það bil 5%.

Virðulegi forseti. Sú fsp. sem hér er lögð fram tengist fyrri fsp. Hér eru lagðar eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. sjútvrh.: ,,Hefur ráðherra upplýsingar um markaðshlutdeild fimm stærstu sjávarútvegs- og fiskvinnslufyrirtækja landsins? Telur ráðherra ástæðu til, með tilliti til markaðshlutdeildar þessara fyrirtækja, að setja lög sem takmarka umsvif og starfsemi þeirra umfram það sem samkeppnislög segja til um?`` Ástæðan fyrir því að nauðsynlegt er að fá svar við þessu er sú að rökstuðningurinn fyrir lagasetningu á þessu sviði byggist beinlínis á því að hér sé um mikla samþjöppun valds að ræða. Þingmálið sem hefur verið lagt fram um þetta bendir hins vegar til hins gagnstæða og bendir til þess að það sé mjög mikil dreifing á kvótaeign og hún hafi ekki farið mikið vaxandi frá 1991 til 1997. Því er óhjákvæmilegt að fara fram á að afstaða ráðherrans til þessa máls verði upplýst og við fáum upplýsingar um markaðshlutdeild stærstu fyrirtækjanna og sjáum hversu mikil hætta er að skapast á þessu sviði.

Herra forseti. Sem svar við fyrri málsgrein fsp. er það að segja að samkvæmt þeim upplýsingum sem ráðuneytið hefur aflað sér um hráefniskaup er markaðshlutdeild fimm stærstu sjávarútvegsfyrirtækjanna sem hér segir: Samherji 2,2 milljarðar kr. eða 3,86%, Grandi 2,1 milljarður kr. eða 3,68%, SR-mjöl 1,9 milljarðar kr. eða 3,33%, Útgerðarfélag Akureyringa 1,7 milljarðar kr. eða 2,98% og Síldarvinnslan hf. 1,6 milljarðar kr. eða 2,81%. Samtals hafa þessi fimm stærstu fyrirtæki keypt hráefni fyrir 9,5 milljarða kr. eða 16,67%. En heildarhráefniskaup sjávarútvegsfyrirtækja voru um 57 milljarðar kr. Að því er varðar þá spurningu sem fram kemur í síðari málsgrein fsp. er það að segja að fram kemur í frv. um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem ríkisstjórnin hefur flutt og tekið hefur verið til 1. umr. að ríkisstjórnin telur rétt að setja þak á heildarkvótaeign einstakra fyrirtækja með þeim hætti sem fram kemur í því frv. Ástæðan fyrir því er fyrst og fremst sú að samkvæmt eðli máls er aðgangur að veiðirétti takmarkaður með því að fiskveiðiauðlindin og fiskstofnarnir eru af takmarkaðri stærð. Í þeim tilgangi að tryggja virka samkeppni, í ljósi takmarkaðs aðgangs, þykir rétt að setja þak á heildarkvótaeign. Hér er því um að ræða verulega aðrar aðstæður en almennt í íslensku atvinnulífi, bæði að því er varðar útflutning á sjávarafurðum svo og í öðrum greinum atvinnulífsins, og það er ástæðan fyrir því að það frv. hefur verið flutt sem nú er til meðferðar í hv. sjútvn. og hv. fyrirspyrjandi vitnaði til.

Herra forseti. Ég verð að segja að deilurnar í þingflokki Sjálfstfl. eru farnar að brjótast út í þingsölum með undarlegum hætti. Hv. fyrirspyrjandi er pirraður út í hæstv. sjútvrh. fyrir að hann hefur vogað sér að leggja fram frv. sem á að takmarka kvótaeign eða setja hámark á kvótaeign einstakra fyrirtækja. Hann hefur væntanlega rifist í hæstv. ráðherra í þingflokknum en til þess að pirra menn frekar þá leggur hann fram frumskóg af fyrirspurnum sem lúta að því að leiða fram hver markaðshlutdeild ráðandi fyrirtækja er í hinum ýmsu greinum. Nú er það svo, herra forseti, að ég hef fullan skilning á þeirri ánægju sem felst í því að pirra hæstv. sjútvrh. öðru hverju. En væri ekki Sjálfstfl. miklu hentara að reyna bara að útkljá þessi deiluefni sín í eigin þingflokki og láta okkur í friði hérna uppi?

Herra forseti. Eins og ég sagði áðan eru það athyglisverðar upplýsingar sem verið er að kalla hér eftir en ég sé samt ekki hvernig hv. þm. ætlar að leiða þær upplýsingar sem hann fær út úr fyrirspurnum sínum til einhverrar niðurstöðu í því máli sem snýr að kvótanum vegna þess að annars vegar er um að ræða sameiginlega auðlind í eigu þjóðarinnar, sem takmarkaður aðgangur er að og hins vegar er um að ræða atvinnugreinar sem öllum er frjálst að stunda. Á þessu er slíkur reginmunur að ég átta mig ekki alveg á því hvert hv. þm. ætlar sér að leiða umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir upplýsingarnar. Ég vona að umræðan sé ekki til þess gerð að spilla góðu skapi hans né heldur ágætri lund hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar enda er málið ekki til þess gert. Það er til þess að leiða hér fram upplýsingar um þörf á því að þrengja umsvif og rekstur fyrirtækja í ákveðinni atvinnugrein. Það hefur komið í ljós að stærsta fyrirtækið í sjávarútvegi í veltu er fyrirtækið Samherji sem hefur 3,86%. Það er allt og sumt. Það er öll þessi geigvænlega stærð fyrirtækisins og ég bendi mönnum á að það hefur beinlínis verið stefna hjá Íslendingum í mörg ár að reyna að leiða til þess að fyrirtæki styrktu sig í sjávarútvegi og styrktu stöðu sína til þess að sérhæfa sig og stunda þróunarstarf sem er mjög mikilvægt, ekki síst í fiskvinnslunni og til þess þarf verulega burði. Það er einnig segin saga að það vantar verulega framlag sterkra og stórra fyrirtækja í rannsóknarmál og þau gera það ekki öðruvísi en þau hafi til þess fjárhagslega burði. Ég tek einnig fram að það er ekki rétt að samanburður við sjávarútveginn sé í grundvallaratriðum ólíkur, það er alls ekki rétt. Það getur hver sem er, ef hann hefur fjármagn til þess, keypt skip og hafið útgerð ef hann kaupir kvóta. Engum er bannað að gera það. Ég tek einnig fram í lokin að ef við lítum svo á að það sé eingöngu umræðan um takmarkaðar auðlindir þá má segja sem svo að nú séu þeir aðilar sem stunda fyrirtækjarekstur á grundvelli þess að kaupa orku til orkufreks iðnaðar, að fylla ákveðinn kvóta útblástursefna þannig að orkufrekur iðnaður lokast því fyrir öðrum mönnum. Aðrir atvinnurekendur geta ekki komist að, það er búið að fylla kvótann. Hvað eru mörg fyrirtæki á þessu sviði? Þau eru tvö.

Herra forseti. Málefni Ríkisútvarpsins hafa verið mjög til umræðu meðal fólks á undanförnum vikum og mánuðum, m.a. vegna mannaráðninga í þeirri stofnun, bæði á vegum yfirmanna hennar og eins á vegum hæstv. menntmrh. Ég taldi þess vegna nauðsynlegt að ræða við hæstv. menntmrh. og koma á dagskrá í þessari stofnun nokkrum grundvallarspurningum um Ríkisútvarpið, ekki síst þegar það blasa við á forsíðum fjölmiðlanna þessa dagana myndir af fólki sem hefur hrakist frá Ríkisútvarpinu, úrvalsstarfsfólki eins og sést hefur síðustu dagana. Það er líka eðlilegt að þessi mál séu rædd á Alþingi núna vegna þess að árið 1997 er tímamótaár í fjölmiðlun á Íslandi. Þetta er fyrsta árið sem þannig hagar til að prentmiðlar eru eingöngu gefnir út á markaðsgrundvelli. Það er gjörbreyting frá því sem var fyrir allmörgum árum. Staða prentmiðlanna er líka allt önnur en hún var. Áhrif Sjálfstfl. á daglegan rekstur Morgunblaðsins eru bersýnilega minni en áður. Augljóst er að DV leitar jafnvægis í áherslum sínum í seinni tíð og ljóst er að Dagur leitar nýrra leiða til að treysta og tryggja tilveru sína. Í þessari stöðu og við þessar aðstæður er óhjákvæmilegt að ræða sérstaklega um málefni Ríkisútvarpsins, líka með hliðsjón af því að talað er um að það glitti í einokunartilhneigingar í fjölmiðlaheiminum þar sem einn maður ráði mjög miklu um fjöldann allan af fjölmiðlum. Við þessar aðstæður er Ríkisútvarpið mikilvægt. Þess vegna er eðlilegt að ræða um það en margir hafa bent á að í rauninni virðist Sjálfstfl. vilja herða þeim mun meira tökin á Ríkisútvarpinu sem hann glatar þeim á öðrum fjölmiðlum. Þetta er hlutur sem hefur komið fram á undanförnum vikum og mánuðum og ýtir undir þá umræðu sem hér hefst. Af þessum ástæðum og fleirum, herra forseti, hef ég leyft mér að óska eftir þessari umræðu og legg fyrir hæstv. menntmrh. eftirfarandi fyrirspurnir: 1. Hver er stefna ráðherrans að því er varðar framtíð Ríkisútvarpsins? Er stefna hans að selja hluta af starfsemi Ríkisútvarpsins í hendur einkaaðila? 2. Hver er stefna ráðherrans að því er varðar lög um útvarp? Gerir hann ráð fyrir að leggja fram frv. um útvarpsmál á yfirstandandi þingi? 3. Er samstaða um stefnuna í málefnum Ríkisútvarpsins á milli stjórnarflokanna? 4. Hver er stefna ráðherrans að því er varðar sjálfstæði Ríkisútvarpsins? Í þessum efnum er ég sérstaklega að hugsa um það að ráðherrann tekur ákvörðun um ráðningu einstaklinga í blóra við álit meiri hluta útvarpsráðs þegar um var að ræða ráðningu framkvæmdastjóra sjónvarps og hafnað var einstaklingi með mikla faglega reynslu, Ásdísi Olsen. 5. Hvernig vill ráðherrann meta faglega reynslu starfsmanna við ráðningu til starfa á vegum Ríkisútvarpsins? Þarna er ég sérstaklega að vitna til þeirrar ráðningar sem ég nefndi núna en ég bendi einnig á að innan útvarpsins hefur nánasti samstarfsmaður menntmrh., Markús Örn Antonsson, beitt sér fyrir mjög sérkennilegum niðurstöðum að því er varðar mannaráðningar þrátt fyrir viðhorf meiri hluta útvarpsráðs. 6. Hver er stefna ráðherrans að því er varðar húsnæðismál Ríkisútvarpsins sem er mjög brýnt að rædd verði sérstaklega? Ég lít þannig á, herra forseti, ef svo fer fram sem horfir þá geti farið svo að þessi umræða utan dagskrár verði fyrsta umræða af nokkrum um málefni Ríkisútvarpsins í vetur. Þar geti margt komið til, m.a. það ef hingað kemur frv. um málið en auk þess er ég sannfærður um að það er vilji til þess og áhugi í þessari stofnun að fara mikið rækilegar yfir málefni Ríkisútvarpsins en kostur er í hálftíma utandaskrárumræðu af því tagi sem við erum að hefja og ég þakka forseta fyrir að skapa svigrúm fyrir.

Herra forseti. Þegar útvarpslögin voru samþykkt árið 1985 voru aðstæður einstaklinga og fyrirtækja til fjölmiðlunar allt aðrar en þekkist í dag. Gífurlega hröð þróun í fjarskipta- og fjölmiðlunartækni, einkum með samruna útvarps, fjarskipta og tölvutækni hefur gerbreytt umhverfi fjölmiðla um allan heim og möguleikum einstaklinga til þess að velja sér dagskrárefni og láta til sín taka við miðlun á hvers kyns efni og upplýsingum. Íslensku útvarpslögin eru að mínu mati ófullnægjandi rammi um fjölmiðlun hér á landi og fyrirsjáanlega þróun í þeim efnum á næstu árum. Þess vegna er óhjákvæmilegt að mínu mati að hafin sé samhliða endurskoðun á lögum um fjarskipti og útvarpsrekstur þar sem stefnt sé að því að afnema laga- og tæknilegar hindranir í fjarskiptum og tryggja að ekkert hamli eðlilegri þróun í hvers kyns boðskiptum. Tækniþróunin verður ekki stöðvuð. Spurningin er hvernig við getum nýtt okkur hana, m.a. til þess að treysta menningarlega hagsmuni þjóðarinnar. Þetta er nauðsynlegt að hafa í huga þegar ég leitast við að svara fyrirspurnum þingmannsins. Hvað varðar framtíð Ríkisútvarpsins skiptir mestu máli hvernig stofnuninni tekst að sinna menningarlegu hlutverki sínu og hvernig hún mætir kröfum tímans, þar með með því hvernig hún nýtir sér upplýsingatæknina. Það leiðir af þeirri tækniþróun sem ég hef getið um að breytingar verða að mínu mati óhjákvæmilegar á starfsemi Ríkisútvarpsins í samræmi við kröfur tímans og breytta fjölmiðlaneyslu ef svo má að orði komast. En að uppi séu áætlanir um að leggja Ríkisútvarpið niður eða selja hluta af því hefur aldrei verið á dagskrá hjá mér. Ég sem menntmrh. hef aldrei boðað slíka stefnu eins og þingmenn ættu að vita. Ég tel hins vegar að það eigi að endurskoða útvarpslögin og fjarskiptalögin þannig að settur sé almennur rammi um útvarpsstarfsemi hér á landi. Útvarpsréttarnefnd hefur vakið athygli mína á því að nauðsynlegt sé sem allra fyrst að setja skýrar og skilmerkilegar reglur um réttindi og skyldur eigenda og/eða rekstraraðila kerfa sem dreifa útvarps- og sjónvarpsefni um þráð. Næstu skref verða að útfæra þessar hugmyndir með það fyrir augum að leggja fram frv. um þetta efni á hinu háa Alþingi. Ég tel að það komi einnig sérstaklega til álita hvort ekki beri að aðskilja þessi ákvæði í útvarpslögum og síðan hafa sérstök lagaákvæði um Ríkisútvarpið sem stofnun og þurfi ekki að vera endilega í einum og sama lagabálkinum. Þetta er í samræmi við það sem ég hef löngum sagt að tækniþróunin gerir þær kröfur í þessu máli að við hugsum um það á allt öðrum forsendum en hefur gerst til þessa. Að sjálfsögðu verður ekki flutt frumvarp um þessi mál af hálfu ríkisstjórnarinnar nema það sé samstaða um málið milli ríkisstjórnarflokkanna. Það liggur í hlutarins eðli. Að því er varðar ráðningu starfsfólks að Ríkisútvarpinu er það svo að í höndum menntmrh. er að ráða útvarpsstjóra og framkvæmdastjóra sjónvarps annars vegar og hljóðvarpsins hins vegar. Málin eru send til umsagnar hjá útvarpsráði og síðan tekur ráðherra ákvörðun sína. Varðandi ráðningu þessara starfsmanna eins og annarra starfsmanna á vegum ríkisins tel ég að það beri að fara að því sem sérstaklega hefur verið tíundað af umboðsmanni Alþingis að þessar ákvarðanir eigi að byggjast á málefnalegum sjónarmiðum með hliðsjón af menntun, reynslu, skólagöngu, hæfni og öðrum persónulegum eiginleikum. Ég tel að í ákvörðunum mínum um þetta efni hafi ég fylgt þessum meginsjónarmiðum. Að því er varðar húsnæðismálin er það skoðun mín að núna beri að taka ákvarðanir um það að sameina Ríkisútvarpið á einum stað við Efstaleiti. Það hafa farið fram það margar athuganir á því máli að ég held að málið verði ekki skoðað öllu meira. Það liggja fyrir tillögur frá Ríkisendurskoðun, það liggja fyrir tillögur frá nefnd sem ég skipaði á síðasta ári til að fjalla um málið og nú liggur fyrir rekstrarfræðileg úttekt á Ríkisútvarpinu sem unnið hefur verið eftir og henni hefur verið hrundið í framkvæmd og í henni felst einnig áskorun um að útvarpið verði sameinað undir einu þaki í Efstaleiti. Hins vegar er umdeilanlegt hvað þessi framkvæmd kostar mikið. Menn hafa nefnt þar allt frá 500 millj. upp í einn milljarð kr. en þetta er málefni sem ég tel að verði að taka ákvarðanir um og hef ég þegar kynnt hugmyndir mínar um það efni á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Ég tel einnig að það verði að stýra þessu máli með það að leiðarljósi að framleiðsla leikins efnis verði flutt til sjálfstæðra fyrirtækja utan veggja stofnunarinnar eins og hvatt hefur verið til, m.a. af Bandalagi íslenskra listamanna.

Herra forseti. Ég vil gjarnan víkja að ráðningarmálum starfsmanna Ríkisútvarpsins. Ráðherra hefur afsakað pólitísk afskipti af ráðningum með því að benda á að í útvarpslögum sé beinlínis mælt fyrir um afskipti útvarpsráðs af því þegar starfsmenn dagskrár eru ráðnir. En við hv. varaþm. Mörður Árnason höfum á tveimur undanförnum þingum flutt um það tillögu á Alþingi að lögunum yrði breytt þannig að þessari kvöð yrði létt af útvarpsráði. Sú tillaga eða hugmyndafræði hefur þó ekki vakið áhuga ráðherra Sjálfstfl. Ákvæðið um sérstakar tillögur útvarpsráðs þegar ráðið er starfsfólk dagskrár er í raun arfur frá liðinni tíð þegar hlutleysisreglur Ríkisútvarpsins voru túlkaðar mun þrengra, m.a. vegna þess að fjölmiðlun í landinu var þá fyrst og fremst í höndum pólitískra flokka og Ríkisútvarpið eini ljósvakamiðillinn. Þessi staðreynd virðist líka hafa farið fram hjá Sjálfstfl. Ráðherra hefur og sent starfsmönnum stofnunarinnar þau skilaboð að ef menn vilji fá að njóta reynslu sinnar og menntunar við stöðuveitingar skuli þeir leita annað. Þetta finnst mér býsna alvarlegt mál. Á síðasta þingi var gerð breyting á lögunum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins í anda hinnar nýju starfsmannastefnu sem gerir m.a. ráð fyrir því að forstöðumenn stofnana ríkisins ráði starfsmenn. En þegar röðin kom að Ríkisútvarpinu var annað upp á teningnum. Í tilfelli þess nægði ráðherranum ekki að skipa útvarpsstjóra heldur var því haldið áfram inni í lögunum að ráðherra skipaði einnig næstu undirmenn hans. Það er þess vegna ljóst af framansögðu, herra forseti, að vilji ráðherrans stendur til þess að afskipti stjórnmálamanna af málefnum Ríkisútvarpsins séu meiri en minni og umfram það sem er í öðrum ríkisstofnunum. Þetta hlýtur að vekja furðu og þá spurningu hvort þetta sé starfsmannastefna framtíðarinnar í augum hæstv. menntmrh.

Herra forseti. Ég fagna þessari umræðu um Ríkisútvarpið vegna þess að fólkinu í landinu þykir almenn mjög vænt um þessa stofnun. Útvarpið á að vera útvarp allra landsmanna m.a. vegna þeirrar skylduáskriftar sem er að þessum miðli. En ég velti því fyrir mér hvort útvarpið gefur ekki landshlutunum mismunandi vægi. Það sjáum við í gegnum dreifikerfið, við höfum rætt það í þinginu í dag. Við sjáum það líka í gegnum svæðisútvarpið, enn þá er ekki komið svæðisútvarp á Suðurland eða Vesturland. Við sjáum líka að oft og tíðum er fréttaflutningur þessa ágæta útvarps mjög tilviljanakenndur úr einstaka landshlutum. Það þarf ekki að taka nema lítið dæmi: Á dögunum flutti fréttaritari útvarpsins á Suðurlandi upp á Akranes, sá ágæti maður Björn S. Lárusson. Við það dettur út fréttaflutningur af Suðurlandi og færist yfir á Vesturland. Ég fagna því í fyrir hönd þeirra sem búa á Vesturlandi en ekki fyrir hönd okkar Sunnlendinga. Enginn maður hefur verið ráðinn í staðinn fyrir þennan ágæta fréttaritara. Ég vil líka að við tryggjum faglegt sjálfstæði þessarar stofnunar. Ég velti fyrir mér spurningu eins og þeirri hvort útvarpsráð sé hreinlega nauðsynlegt. Er nauðsynlegt að útvarpsráð leggi blessun sína einu sinni í viku á þá dagskrárgerð sem þar fer fram? Er það ekki eitthvað sem tilheyrir fortíðinni? Við þekkjum öll umræður um ráðningu starfsmanna og þar fram eftir götunum. Pólitísk íhlutun þessa miðils er engum til góðs og á vissan hátt stofnuninni til vansa. Ég vil sjá meiri samvinnu útvarpsins og sjónvarpsins og ég fagna þeim ummælum hæstv. menntmrh. að loksins standi til að sameina þessar tvær stofnanir undir einu þaki. En eins og þingmenn vita þá er langt síðan að byggt var mjög myndarlegt útvarpshús við Efstaleiti sem hefur ekki verið nýtt nema að litlum hluta.

Herra forseti. Það er þarft að ræða um stöðu Ríkisútvarpsins og framtíð þó að vísu sé ástæða til að ætla og jafnvel óttast að þetta verði ekki sú eina eða síðasta á þessum vetri. Ástæðan er að sjálfsögðu framganga Sjálfstfl. í málefnum Ríkisútvarpsins sem hefur verið og er með miklum endemum. Menn þekkja framgöngu menntmrh. flokksins, bæði fyrrverandi og núverandi, hvað varðar mannaráðningar og fleira og menn þekkja að á landsfundum Sjálfstfl. hefur það lengi verið aðalumfjöllunarefnið og aðalályktunarefnið þannig að heilu landsfundirnir í þessum mikla flokki hafa farið undir það mikla mál að selja Rás 2. Maður undrast alla þá orku sem þessi mikli flokkur leggur í þetta stórmál að hamast 

Herra forseti. Á þingi ÖSE í sumar var samþykkt m.a. að bein afskipti ríkisvalds væru afar óæskileg í rekstri fjölmiðla. Samkvæmt því má segja með nokkrum rökum að við Íslendingar séum að dragast aftur úr þjóðum Evrópu hvað varðar óháða fjölmiðlun með beinum afskiptum hins pólitíska valds af innri málefnum Ríkisútvarpsins. Vandi Ríkisútvarpsins er í rauninni ekkert flókinn. Fyrirtækið nýtur trausts almennings fyrir vandaða og fjölbreytta dagskrárgerð. En vandinn snertir líklega fyrst og fremst stjórnunarkerfi stofnunarinnar. Spyrja má: Hver stjórnar Ríkisútvarpinu? Í rauninni má segja að það séu allt of margir aðilar. Sagan sýnir, og hún er nokkuð löng, að það eru ráðherrar, útvarpsráð, útvarpsstjóri, sjónvarpsstjóri og framkvæmdastjórar. Í rauninni of margir aðilar sem þýðir þegar upp er staðið að stjórnunarleg ábyrgð verður engin. Þetta er jarðvegur sem dregur allan eðlilegan mátt úr stofnuninni. Útvarpsráð og ráðherrar eiga að hætta afskiptum af mannaráðningum, dagskrárgerð og innri málefnum stofnunarinnar. Þess í stað þarf að koma á skilvirku stjórnunarmynstri þar sem yfirmenn hafa vald til að stýra sviðum sínum án afskipta annarra en svari jafnframt fyrir ábyrgð á gjörðum sínum. Þá má líka segja í annan stað að það sé sóun á verðmætum að láta mikla húseign í Efstaleiti standa ónotaða á sama tíma og aðstaða sjónvarpsins við Laugaveg brýtur í raun allar reglugerðir um heilbrigðishætti. Það er annað dæmi um óskýra og jafnvel óskynsamlega stefnu um málefni Ríkisútvarpsins. Á því þarf að verða breyting.

Herra forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og ég þakka hv. þm. fyrir þátttökuna í henni og ég þakka líka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hann veitti hér. Ég tel út af fyrir sig að tvennt hafi komið fram í þeim svörum sem er jákvætt. Í fyrsta lagi að hann hefur látið af þeim kenjum Sjálfstfl. að ætla sér að selja Ríkisútvarpið. Í öðru lagi að það er meiningin að sameina stofnunina undir einu þaki. Það er hvort tveggja mjög mikilvægt og er jákvætt. Að hinu leytinu til stendur það upp úr umræðunni að það er eins og hæstv. ráðherra átti sig ekki á því grundvallaratriði hvað faglegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins þýðir. Í þeim efnum kom fram að því er varðar t.d. mannaráðningar að hann sagði að þar ætti að byggja á --- á hverju? Menntun, skólagöngu, hæfni og reynslu. Staðreyndin er sú að þegar hann hefur komið að mannaráðningum eða mannaráðningu í seinni tíð í stofnuninni hefur hann vikið þessu öllu til hliðar. Ég held að við verðum líka að líta til þeirrar niðurstöðu sem liggur fyrir að því er varðar ráðningu einstakra forustumanna í Ríkisútvarpinu þar sem öllum þessum forsendum hefur oft og tíðum verið vikið til hliðar. Ég held að nauðsynlegt sé að átta sig á því að það er ekki nóg fyrir ráðherrana að koma hingað og hafa uppi almenn falleg orð um hlutina vegna þess að allir vita betur, það vita allir að það er rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan að Ríkisútvarpið er í stöðugri hættu fyrir Sjálfstfl., eins og hann hefur haldið á þessum málum. Staðreyndin er sú að innra starf í Ríkisútvarpinu hefur verið meira og minna í uppnámi í menntamálaráðherratíð Sjálfstfl. Það er stórkostlega hættulegt, segir reynslan okkar, að hleypa íhaldinu að Ríkisútvarpinu. Það liggur alveg fyrir. Hitt er aftur rétt, sem hæstv. menntmrh. sagði áðan, að það þarf að fara í það að endursemja og endurskrifa lögin um Ríkisútvarpið. Og hver setur lög? Alþingi setur lög. Ég vil fyrir mitt leyti gera hæstv. menntmrh. það tilboð fyrir hönd þingflokks okkar að farið verði í sameiningu á vegum allra flokka í þessari stofnun, t.d. á vegum hv. menntmn., þannig að málið verði unnið með sem breiðustum stuðningi og tryggður eðlilegur faglegur framgangur þess.

Herra forseti. Ég hef ekki miklu við þessar umræður að bæta. Ég árétta aðeins að það eru engin rök fyrir því og ekki hægt að halda því fram með nokkru móti að Sjálfstfl. hafi lagt Ríkisútvarpið í einelti. Skárra væri það nú af einum stjórnmálaflokki að leggja slíka stofnun í einelti, þetta er alveg út í hött og ég skil ekki ef menn ætla að búa mál sitt á þessum grunni og halda uppi umræðum um Ríkisútvarpið á þessum forsendum. Það er von að hægt gangi á hinu háa Alþingi að komast að niðurstöðu um endurskoðun á útvarpslögunum og önnur slík málefni er stofnunina varða þegar menn ræða hana á þessum vitlausu forsendum. Það er algerlega rangt að halda því fram að við höfum verið að ofsækja Ríkisútvarpið með einum eða öðrum hætti. Þvert á móti hefur vegur þess vaxið undanfarið. Það hefur verið unnið að innri skipulagsbreytingum til að styrkja útvarpið sem stofnun og til að styrkja það til að takast á við þau verkefni sem það á að glíma við. Við höfum einnig sagt að lagarammanum þurfi að breyta, laga starfsemina að nýjum tæknilegum forsendum og það starf viljum við vinna. En staðreynd er að þegar málið er rætt á hinu háa Alþingi, undir forustu Alþb. og að frumkvæði þess fara umræðurnar alltaf út um víðan völl og á þetta lága plan, ef ég má orða það svo. Að halda því fram að það hafi verið gengið þannig fram við mannaráðningar á undanförnum mánuðum í Ríkisútvarpinu að það sé þeim til vansæmdar sem að því máli hafa komið er alrangt. Það hafa verið ráðnir hæfir starfsmenn til þeirra starfa sem um var að ræða og verður vonandi gert ef menn bera hag þessarar stofnunar fyrir brjósti og að það verði staðið að þeim málum með þeim hætti sem lög mæla fyrir um og á þeim forsendum sem eiga að gilda um ráðningar í opinber störf. Þetta eru þær meginniðurstöður sem ég dreg af þessum umræðum að þeir menn sem ræða Ríkisútvarpið og málefni þess á þeirri forsendu að það sé í einhverju einelti af hálfu Sjálfstfl. eru að tala um eitthvað annað en þann veruleika sem við blasir á stofnuninni og hjá okkur sem vinnum að þessum málum.