Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

fjmrh. (Pétur Magnússon) : Hv. 2. þm. N.-M. beindi þeirri spurningu til mín í gær, hvort satt væri, að leyfður hefði verið útflutningur á fóðurbæti til Færeyja. Ég gat ekki svarað þessu þá, en hef nú grennslazt eftir því hjá viðskiptamálaráðuneytinu og fékk það svar, að enginn slíkur útflutningur hefði verið leyfður, en kaupmaður hefði hringt og spurt um, hvort nokkuð þýddi að sækja um leyfi til að flytja út 10 tonn af maísmjöli til Færeyja. En fulltrúi hafði gefið honum það svar, að það væri ekki ómaksins vert að skrifa slíka umsókn, því að slíkt væri alveg vonlaust. Ég hygg því, ef orðrómur gengur um þetta efni, sé hann með öllu tilhæfulaus.



Ég þakka ráðh. svarið, að svo miklu leyti sem ég get kallað það svar. Því að þegar færeysku skipin fóru í haust, talaði ég við einn skipstjórann persónulega, og hann sagði mér, að hann hefði fengið leyfi stjórnarráðs til að taka 25 tonn af maís. Ég veit ekki um annað, en er þó ekki grunlaus um, að það séu til fleiri dæmi þessu lík.



Ég get ekkert um það sagt, hvað farið hefur á milli hv. 2. þm. N.-M. og Færeyingsins, en ég trúi ekki fyrr en ég reyni, að fulltrúi í stjórnarráðinu hafi gefið mér skakkar upplýsingar. - Ég skil ekki, hvers vegna þm. var að tala um orðróm í gær, en nú um leyfi frá stjórnarráði. En ég hef sem sagt fengið þessar upplýsingar, að aðeins beiðni frá einum kaupmanni hafi komið til orða, en ekkert annað gerzt í þessu máli.



Ég hygg, að ráðh. hafi tekið skakkt eftir, því að ég spurði um í sambandi við þennan orðróm, hvað mikið hefði verið flutt út og hvort sá útflutningur hefði verið leyfður. Úr því að ráðh. er svona óákveðinn og veit svo lítið í þessu máli, á hann að afla sér betri upplýsinga og gefa Alþingi þær síðar.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Það er eins með þetta frv. og það, sem verið er að afgreiða (um tekjuskattsviðauka). Það er stjfrv., flutt í Ed. vegna tekna ríkissjóðs. Þær tekjur voru 1945 um 3 millj. kr., og má. gera rað fyrir, að það verði svipað 1946. - Ég leyfi mér að óska, að frv. verði vísað til hv. fjhn. að lokinni þessari umr.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Þetta er stjfrv. borið fram í Ed. Eins og frv. ber með sér, er það shlj. frv. frá 1945, en er nú fram borið á ný vegna þarfa ríkissjóðs á þeim tekjum, sem frv. gerir ráð fyrir, því að fjárlfrv. var borið fram með tekjuhalla, þó að með þessum tekjum væri reiknað. Það mundi þess vegna ófært að láta þessar tekjur niður falla. Tekjurnar af þessum tekjuskattsviðauka 1945 voru um 5 millj. kr., þó að ekki sé víst, að það innheimtist allt. Það má búast við, að tekjuskattsviðauki lækki í ár. Þó var hann meira miðaður við miðlungstekjur, en verður með þessu lagður meira á hærri tekjur, og af því má ætla, að geti orðið nokkur tekjuaukning. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til fjhn. að lokinni þessari umr.

Frsm. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Þetta frv. er gamall kunningi hér á Alþ., en það er um afnám 17. gr. jarðræktarlaganna, eins og kunnugt er. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum. Meiri hl. landbn. mælir með frv. Tveir nm. hafa skrifað undir með fyrirvara, og munu þeir væntanlega gera grein fyrir því. Þar sem hér hafa oft áður orðið allmiklar umræður um málið, vil ég vænta þess, að það fái nú greiða afgreiðslu eins og það fékk í Ed. - Ég legg svo til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Jón Pálmason) : Út af þessum aths. hv. þm. Mýr. um afnám skyldra ákvæða, vil ég segja það, að ég hygg, að þeir, sem að þessu standa í Ed., hafi fullan hug á að sjá um afnám skyldra ákvæða í byggingar- og landnámssjóðslögunum. Hins vegar er það rangt túlkað, að þar sé alls kostar um hliðstæð ákvæði að ræða, síðan þeim l. var breytt. Varðandi það, að öðru aðalatriði frv. sé hnýtt aftan við, þá er því til að svara, að þar sem þetta kom þannig frá Ed., sáum við ekki ástæðu til að fara að breyta því, og raunar fannst mér óþarft að taka þetta fram, þar eð það hlaut að koma af sjálfu sér, en eins og ég sagði áðan, þótti ekki ástæða til að breyta þessu.



Ég vil aðeins mótmæla þeim skilningi hv. þm. A.-Húnv., að atriðið um fylgiféð komi af sjálfu sér. Því að þótt hætt verði að reikna styrki sem fylgifé, þá er þar með alls ekki sagt, að það fylgifé, sem greitt hefur verið samkv. l., skuli hætta að teljast sem slíkt, og er alveg sjálfsagt að taka slíkt fram í l., og virðist mér óviðkunnanlegt að hnýta því þannig aftan í formsatriði, eins og hér er gert.

Frsm. (Jón Pálmason) : Það mun ekki ástæða til að þræta um þetta við hv. þm. Mýr. En það mun hafa verið ætlun allra og annað ekki komið til mála en að þessi séreign félli aftur til jarðarinnar, þegar grundvellinum er kippt undan fyrri skipan þessara mála.



Ég vildi aðeins beina því til hæstv. forseta, hvort hann sér sér ekki fært að fresta afgreiðslu þessa máls, þangað til frv., sem hefur að geyma hliðstæð ákvæði, er komið frá Ed., þannig að þau geti fylgzt að.

Frsm. (Jón Pálmason) : Ég vil eindregið mótmæla því, að þessu máli verði frestað lengur, enda er til þess engin ástæða.



Þar sem ekki hefur verið tekin til greina ósk hv. þm. V.-Húnv., greiði ég ekki atkv. 2. gr. samþ. með 17:2 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 17:2 atkv.

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Landbn. ber fram tvær brtt. við frv. Eru báðar í samræmi við óskir, sem komu fram við 2. umr. Fyrri brtt. er. við 1. gr., að til viðbótar við námuréttindi verði vatnsréttindi og jarðhitaréttindi undanskilin við sölu þessara jarða. Síðari brtt. er gerð með tilliti til þess, að það munu vera mjög breytileg leigukjör á þessum jörðum, og það hefur verið upplýst, að sums staðar er greitt eftir jarðirnar í fríðu, en það hefur þær afleiðingar, að eftirgjaldið er kannske óeðlilega hátt, sé það reiknað í peningum. Það þykir því eðlilegt að breyta þessu á þann veg, að fasteignamat skuli ráða að viðbættu álagi, sem kann að fylgja jörð, þegar sala fer fram. Er þá lagt til grundvallar sama og gert er, þegar metið er eftirgjald, um leið og jörð er færð úr lausri ábúð í erfðaábúð, og er þá komið fullt samræmi á milli. Um þetta urðu nokkrar umr. við 2. umr., og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það nú, ég geri ráð fyrir, að allir hv. þdm. hafi áttað sig á, hvernig þessu er varið.



Ég vil beina því til hv. frsm. landbn., hvort ekki muni vera fulllangt gengið að undanskilja svo gersamlega sem mér skilst, að gert sé í brtt., afnotarétt af jarðhita og vatnsréttindi. Eftir þessari till. skilst mér, að eigandi hafi ekki leyfi til að nota jarðhita til heimilisþarfa og ekki heldur vatnsréttindi, því að það er gersamlega undanskilið, og sá, sem jörðina kaupir, hefur þá alls engin not af þessum hlunnindum. Ég þykist vita, að það hafi ekki verið meining n., að slíkt skuli eiga sér stað, en þar sem þetta er sett í sambandi við námuréttindi, þá er það skýlaust ákvæði og hefur ætíð verið skilið svo að ef námur finnast í jörð, þá séu þær eign ríkisins, að öllu leyti óskorað, og mér skilst, að eftir orðalagi till. eigi alveg eins að fara með vatns- og jarðhitaréttindi. Ég hefði gjarnan viljað bera fram brtt. um þetta, en satt að segja láðist mér að koma því í framkvæmd, því að þegar ég sá brtt., þá hjó ég eftir þessu, og vil ég gjarnan heyra, hvað hv. frsm. segir.

Frsm. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Það er alveg rétt athugað hjá hv. 1. þm. Árn., að það var alls ekki ætlun n., að þetta væri tekið svo bókstaflega, en það má vera, að það yrði gert eða að liggi fyrir möguleikar um það. Því kom mér til hugar, að bera mætti fram skrifl. brtt. um að bæta aftan við till. „önnur en til heimilisnota.“ Ég hef ekki borið mig saman um það við meðnm. mína, en fyrir engum okkar vakti að gera jarðeiganda svo harðkeypt, að hann fengi ekki slík hlunnindi til heimilisþarfa.

Sigurður Thoroddsen Till. þessi er flutt vegna tilmæla minna við 2. umr. Ég verð að taka undir það með hæstv. frsm., að ég ætlaðist ekki til, að þetta næði yfir þessi hlunnindi, ef þau væru svo lítil, að það skipti ekki máli. Ég fyrir mitt leyti vil fallast á þá brtt., sem hv. frsm. gat um.



Ég vil mjög taka undir það, sem hv. 1. þm. Árn. beindi til hv. frsm. þessa máls um það, að mér finnst í alla staði óeðlilegt að undanskilja skilyrðislaust öll afnot af vatni og jarðhita. Þá mætti náttúrlega, ef þessu væri fylgt bókstaflega, segja, að undanskilið væri allt vatn til heimilisnota. Mér finnst, að ákvæði, sem grípa yfir svona öfgar og fjarstæðu, eigi ekki undir nokkrum kringumstæðum að koma fram í löggjöfinni. Ég andmælti þess vegna þeim bendingum, sem komu fram við 2. umr. í þessa átt, og ég stend við það. Um námuréttindi er allt öðru máli að gegna, því að það er almennt viðurkennt, að þau séu undanþegin, og mér finnst engin ástæða til að ganga lengra í þessu frv. Ég vil þess vegna gera það að minni till., að ekki verið gengið lengra í þessu frv. en að undanskilja námuréttindi.



Mér finnst satt að segja gæta ósamræmis hjá hv. þm. Borgf., ef hann vill undanskilja námuréttindi, því að eftir skilningi hans á ákvæðinu um vatnsréttindin ætti að banna mótak í 1andinu. Þetta, sem hann sagði um, að banna ætti vatn til heimilisnota, er hégómi, því að það er alltaf leyfilegt að taka vatn til almenningsþarfa, og ef einhverjir annmarkar eru á því má taka það lögnámi. Það er ætlazt til að undanskilja námuréttindi, og af hverju á þá ekki að undanskilja vatnsréttindi og jarðhitaréttindi, ef þau eru einhvers virði, og þau eru miklu frekar einhvers virði en námuréttindi það vitum við allir, en það er undantekning, ef vitað er um námuréttindi, sem eru nokkurs virði hér á landi, en allir vita, hvers virði vatnsréttindi og jarðhitaréttindi eru. Öðru máli gegnir að samþ. brtt. um að leyfa slík afnot til heimilisþarfa.



Herra forseti. Hér er um tvær stefnur að ræða, sem er geysilega langt á milli. Hér er um það að ræða, hvort ríkið eigi að afhenda einstaklingum verðmæti eins og vatnsréttindi og jarðhitaréttindi og þar með tryggja, að einstaklingar geti grætt á því stórfé beinlínis til tjóns almenningi. Það verður ekki um það deilt, að jarðhiti og vatnsréttindi, þar sem um mikið vatnsafl er að ræða, eru geysilega miklir tekjustofnar fyrir þá einstaklinga, sem hafa yfirráð yfir þeim, og það getur kostað fjölda manna, sem þurfa að fá afnot af þeim, mikil útgjöld, ef þau komast í eigu einstaklinga. Þess vegna er rangt að opna leið til þess, að ríkið láti slíkar jarðir af hendi til einstaklinga, ég álít, að það komi alls ekki til mála. Ég vil í því sambandi minna á það út frá því, sem hv. 1. þm. Árn. sagði, að það mun hafa komið fyrir ekki fyrir löngu síðan í hans eigin sveit, að jörð, sem hafði geysilega verðmæt jarðhitaréttindi, var seld út úr hreppnum, og sá, sem fékk þessi réttindi, hefur svo selt öðrum af þeim fyrir stórfé. Um þetta hafa orðið blaðadeilur meðalsveitarmanna sjálfra. En þar sem ekki er nema sáralítill jarðhiti eða vatnsafl, sem væri til afnota fyrir jarðareiganda sjálfan, þar er öðru máli að gegna. En ég tel fjarstæðu, sem hefur verið drepið á, að það að undanskilja vatnsréttindi geti þýtt það, að bannað sé að veita vatni í bæinn, það tekur enginn alvarlega. Hér er um það stóra atriði að ræða, hvort eigi að gefa einstaklingum kost á að fá frá ríkinu stór verðmæti, sem þeir geta síðan notað sér til tekjuaukningar á kostnað annarra, sem þurfa að njóta þeirra líka.