Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Vegna ummæla hæstv. forsrh. í fjölmiðlum í gærkvöldi, í sjónvarpinu vil ég segja að ég hef staðið í þeirri meiningu, hæstv. forseti, að við værum að ræða almenn lög. Því hefur verið haldið fram af stjórnarliðum sérstaklega. Ég átta mig ekki á því hvernig hæstv. forsrh. lætur sér detta í hug að fullyrða að forseti Íslands sé vanhæfur varðandi það að hugsanlega sé hægt að skjóta málinu til þjóðarinnar. Það er málskotsréttur til þjóðarinnar ef sú ákvörðun væri tekin af hæstv. forseta lýðveldisins að synja um staðfestingu þeirra lagafrumvarpa sem hafa verið rædd undanfarna daga. Ég átta mig ekki á því hvers vegna hæstv. forsrh. talar um málið á þessum nótum og furða mig á því. Ég ætla ekki að hafa mörg fleiri orð um þetta, hæstv. forseti, en tel að þetta hafi verið óviðurkvæmilegt af hæstv. forsrh. Ég ætla einnig að segja það, hæstv. forseti, að ég gleðst yfir því að sjá alla þessa ráðherra mætta til umræðunnar og býð þá alla hjartanlega velkomna. Þeir hafa lítið sést hérna í síðustu viku. Þetta er auðvitað að mörgu leyti ánægjulegur dagur, fyrsta deildin er að hefjast og það er Eurovision í kvöld og ég vona að okkur farnist vel. En ég vil bara beina þeim orðum til forustumanna ríkisstjórnarinnar að menn gæti hófsemi í því sem þeir láta sér um munn fara.

Herra forseti. Að sjálfsögðu er það svo að það ríkir mikil spenna í þeirri umræðu sem hér hefur staðið dögum saman. Menn verða samt að gæta sín á því að láta ekki taugakerfið, sem hugsanlega kunni að vera að bila, bresta með þeim hætti sem við sáum í fjölmiðlum í gær. Það var með ólíkindum að hlýða á orðbragð hæstv. forsrh. Ég tel að hann hafi talað með þeim hætti að það sé til vansa fyrir þingið. Ég tel að það sé ekki hægt af nokkrum alþingismanni að ráðast með þeim hætti á forseta lýðveldisins eins og hæstv. forsrh. gerði í gær. Og ég tel að til þess að stilla þessi mál og lægja þessar öldur væri hæstv. forsrh. sæmst að biðja þjóðhöfðingjann afsökunar. Við lendum oft í pólitísku skaki, alþingismenn, en eitt er það sem við höfum aldrei gert og aldrei farið yfir þau mörk, fjölskyldur okkar eru friðhelgar, börn okkar eru friðhelg. Menn tala ekki um börn alþingismanna og stjórnmálamanna og draga þau inn í umræðu eins og hæstv. forsrh. gerði í gær. Það verður líka að vekja eftirtekt á því að það var eins og forsrh. skildi ekki grundvallarreglur í stjórnskipan okkar. Má ég rifja upp það sem Ólafur Jóhannesson sagði: ,,Forseti er aldrei vanhæfur. Hann er hluti af lagasetningarvaldinu.`` Það er líka eftirtektarvert að við höfum verið að ræða málið á þeim grundvelli að það væri almenn löggjöf. Hæstv. forsrh. tekur málið upp með þeim hætti að forseti lýðveldisins sé vanhæfur vegna þess að hann hafi ákveðin tengsl við tiltekið fyrirtæki. Ég spyr þá: Er þetta þá eftir allt saman sértæk löggjöf sem beinist að einu tilteknu fyrirtæki?

Hæstv. forseti. Upp er runninn enn einn dagurinn þar sem við tölum um hin svokölluðu fjölmiðlalög og reynist grunur minn á rökum reistur mun sá dagur eflaust fara í það að ræða um þá mjög svo umdeildu löggjöf. Ég kem upp í annað sinn til að flytja seinni ræðu mína við 2. umr. málsins og ætla svo sem ekki að hafa mál mitt mjög langt, enda hefur flest verið sagt sem segja þarf í umræðunni að ég tel. Ég tók eftir því í gær þegar hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson flutti ræðu sína að hann lýsti mjög eftir því að stjórnarandstaðan hefði eitthvað efnislegt fram að færa. Hann talaði um að stjórnarandstaðan væri mjög dugleg við það að gagnrýna frv., hafi ég tekið rétt eftir --- ég var reyndar upptekinn og heyrði ekki alla ræðu hans --- en hann lýsti eftir því að stjórnarandstaðan kæmi með einhverjar lausnir. Það er á vissan hátt röksemd ef svo má segja en samt ekki. Málið er nefnilega að frv. sem nú liggur fyrir þinginu er vanreifað á allan hátt, ekki hefur verið haft samráð við þá sem máli skiptir og þetta er allt saman mjög illa undirbúið. Ég ætla ekki að standa hér og lýsa yfir einhverjum patentlausnum á því hvernig við eigum að fara í þetta vandamál eða þetta mál sem er eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi í dag, enda er sá tími ekki kominn enn þá. Ég minni á að fyrir áramót var lögð fram þáltill. sem við í Frjálsl. stóðum m.a. að þar sem lagt var til að Alþingi kysi nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka, hæstv. forseti, allra þignflokka, ekki einhverjum gæðingum úti í bæ, einhverju leynifélagi úti í bæ sem skipað var af ríkisstjórninni til þess að semja einhverja leyniskýrslu sem síðan hefur verið lögð fyrir þingið og á grundvelli þeirrar leyniskýrslu, þessa leynifélags, hefur verið soðið saman frv. sem er hin mesta hrákasmíð. Ég tel að hæglega hefði verið hægt að ná lendingu í málinu ef haft hefði verið samráð við alla þingflokka, ef haft hefði verið samráð við Blaðamannafélag Íslands, helstu fjölmiðla hér á landi, samtök þeirra, og aðra sem málið varðar. En það var ekki gert og það er mergurinn málsins og það er kannski meginástæða þess að við, hið háa Alþingi, erum nú komin í þær ófærur sem við erum í í dag. Það er allt í háalofti í þjóðfélaginu einmitt vegna þess hvernig farið var inn í málið, þ.e. þversum. Það var farið þversum inn í málið og það er allt saman að enda með ósköpum. Ég tel að það sé meginástæða þess að við höfum ratað í þessar ógöngur. Ég tel að það sé fullur vilji til þess hjá öllum þingflokkum að athuga einmitt þetta með eignarhald á fjölmiðlum og hvernig því er skipað, skoða það vandlega og setja síðan einhverja heildstæða löggjöf um eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi og starfsumhverfi þeirra, meðal annars frelsi ritstjórna gagnvart eigendum sínum. Virðulegur forseti. Eigendur fjölmiðla á Íslandi í dag hafa oft eða virðast alla vega sumir hverjir reyna að hafa áhrif á það hvernig starfsmenn þeirra haga vinnu sinni. Þá er ég að tala um fréttamenn og dagskrárgerðarmenn. Mjög gott dæmi um það er pistill sem sá ágæti fréttamaður til margra ára og blaðamaður, Egill Helgason, skrifaði þann 10. maí síðastliðinn þar sem hann lýsti því einmitt hvernig eigendur sjónvarpsstöðvarinnar Skjás 1 hefðu fyrir síðustu kosningar markvisst reynt að hafa áhrif á það hvernig hann stjórnaði sínum vinsæla spjallþætti Silfri Egils. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson fór yfir þetta í gær og las pistil sem Egill Helgason skrifaði, eins og ég sagði áðan, hinn 10. maí síðastliðinn og birti á vefsíðu sinni. Ég ætla svo sem ekkert að lesa þann texta aftur. En þar er til dæmis mjög gott dæmi um það hvernig eigendur fjölmiðils sem eru í einhverri pólitískri krossferð reyna grímulaust að hafa áhrif á það hvernig þáttastjórnandi skipuleggur þátt sinn og hvernig hann á að haga sinni vinnu. Sem betur fer, hæstv. forseti, lét Egill Helgason þetta ekki á sig fá. Hann lét ekki bugast. En það endaði líka með því að hann var hrakinn á brott frá þessari sjónvarpsstöð, Skjá 1. Hann var hrakinn á brott. Þarna var fjölmiðlamaður sem sýndi sjálfstæði og hafði nægt hugrekki og bein í nefinu til að standa á móti þessum þrýstingi. Það kostaði hann vinnuna, gott og vel. En hann stóð eftir með sitt. Þetta finnst mér, hæstv. forseti, segja meira en mörg orð einmitt um það að alvöru fjölmiðlamenn láta ekki eigendur hafa áhrif á sig. Þeir láta ekki eigendur fjölmiðla stjórna sínum fréttaflutningi. Ég er sjálfur fyrrverandi fjölmiðlamaður, var blaðamaður til margra ára, hef unnið við sjónvarp og útvarp. Ég hef unnið á fjölmiðlum, meðal annars erlendis þar sem voldugir eigendur stóðu að baki, einir helstu jöfrar í viðskiptalífi Noregs. Ég var blaðamaður á norsku sjávarútvegsblaði sem heitir Fiskaren. Þetta blað var lengi vel í eigu norsku síldarsölusamtakanna, það er að segja hagsmunasamtökum í norskum sjávarútvegi. Þessi hagsmunasamtök skynjuðu sinn vitjunartíma fyrir nokkrum árum og sáu að þau ættu ekki að eiga fjölmiðil. Vegna hvers? Jú, vegna þess að þau voru hagsmunasamtök. Þessi samtök ákváðu að selja blaðið. Það fór að kvisast út að blaðið væri til sölu. Við, blaðamennirnir á blaðinu, hvað gerðum við? Jú, við hófum að eigin frumkvæði viðræður við ritstjóra stærsta viðskiptablaðs Noregs sem heitir Dagens Næringsliv. Það er dagblað sem kemur út sex sinnum í viku. Það er mjög voldugt og stórt blað og er meðal annars í eigu helstu viðskiptajöfra Noregs. Við settum okkur í samband við þáverandi ritstjóra Dagens Næringsliv, mann að nafni Kåre Valebrokk sem er einn virtasti ritstjóri og fjölmiðlamaður Noregs. Hann er núna forstjóri norsku sjónvarpsstöðvarinnar TV 2, sem sagt stöðvar 2 í Noregi. Hann var þá ritstjóri Dagens Næringsliv. Við blaðamennirnir höfðum að eigin frumkvæði samband við hann og spurðum hann hvort útgáfufélag Dagens Næringsliv hefði áhuga á að eignast Fiskaren. Hann vissi ekkert um það. Hann hafði ekki hugmynd um það. En hann hafði mikinn áhuga á því að innlima Fiskaren inn í Dagens Næringsliv-útgáfuna. Vegna þess að honum þótti þetta verkefni áhugavert sem fjölmiðlamanni fór hann sjálfur í að sannfæra ritstjórn og eigendur Dagens Næringsliv um að rétt væri að kaupa þetta blað. Hann hafði sitt fram. Þeir sem eiga þetta blað, Dagens Næringsliv, eru einir helstu viðskiptajöfrar Noregs, meðal annars voldugir útgerðarmenn á borð við Fred Olsen. Þeir keyptu Fiskaren. Þeir komu inn með fjármagn í þetta blað á sínum tíma. Ég er að tala um 1997--1998. Þeir komu inn, fjársterkir aðilar með mikið fjármagn, í þetta blað og gáfu okkur blaðamönnunum gersamlega lausar hendur með það að búa til nýtt blað. Við fengum mikið af peningum. Við fengum endurnýjaðan tækjabúnað. Við fengum aðstoð mjög færra fjölmiðlamanna í Noregi til þess að endurskapa blaðið og endurbyggja blaðið. Það gerðum við. Við fórum í þessa vinnu og tókst þokkalega til. En aldrei á einum einasta tímapunkti urðum við nokkurn tímann varir við að eigendurnir, það er að segja þeir sem létu okkur hafa þetta fjármagn, reyndu að hafa áhrif á ritstjórnarstefnu blaðsins, aldrei nokkurn tímann. Enda hefði það aldrei verið liðið. Hefðu þeir reynt það hefðum við gengið út allir sem einn. En það heyrðist aldrei neitt frá þeim. Það eina sem þeir sögðu við okkur var: ,,Við látum ykkur hafa þessa peninga og eftir þrjú ár skuluð þið skila hagnaði. Ef þið gerið það ekki losum við okkur við blaðið.`` Við stóðum okkar plikt, bjuggum til gott blað. Það gekk vel og eftir þrjú ár þá skiluðum við hagnaði. Blaðið er enn í eigu þessara sömu eigenda og þeir hafa aldrei nokkurn tímann látið sér detta í hug að reyna að hafa áhrif á ritstjórnarstefnu blaðsins, aldrei. Þannig er þetta í Noregi. Eigendur fjölmiðla reyna ekki, þeir láta ekki að sér hvarfla að reyna að hafa áhrif á það hvernig blaðamenn vinna. Það er mjög sterkt prinsipp að svoleiðis gengur ekki. Ég veit að íslenskir blaðamenn að gera þetta ekki heldur. Þeir láta ekki eigendur hafa áhrif á sig, hvernig þeir vinna. Alla vega neita ég að trúa því. Ég hef aldrei orðið var við það á mínum ferli sem fjölmiðlamaður á Íslandi að fréttamenn nokkurs staðar þar sem ég hef unnið hafi látið hafa áhrif á sig og sinn fréttaflutning. Bara svo þetta sé sagt, virðulegur forseti. Hér hefur mikið verið talað um að þau lög sem nú er verið að setja séu sértæk, þau séu ekki almenn. Ég tel að ummæli hæstv. forsætisráðherra í fréttatíma sjónvarpsins í gær sýni það mjög ljóslega. Þessi lög eru sértæk. Það skín alls staðar í gegn í umræðunni. Í hvert einasta skipti sem stjórnarliðar tjá sig um frumvarpið þá koma þeir upp um sig. Það skín grímulaust í gegn að frumvarpið er fyrst og fremst sett til höfuðs Norðurljósum, Stöð 2, Fréttablaðinu og DV. Það á að ganga milli bols og höfuðs á þessum þremur fréttamiðlum. Eins og ég sagði þá taka ummæli forsætisráðherra í gærkvöldi þar sem hann talaði um hæstv. forseta Íslands öll tvímæli af um þetta, því miður. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um ummæli hæstv. forsætisráðherra frá því í gær. Þau dæma sig sjálf. Ég vil bara segja, virðulegur forseti, að mér þykir leitt að umræðan sé komin í þennan farveg. Það er algerlega ósæmandi fyrir forsætisráðherra að hann skuli ráðast að forseta Íslands með þessum hætti, forseta þjóðarinnar. Ég vil líka fá að nota tækifærið til að lýsa því yfir að ég stend fyllilega með mínum forseta. Hans embættisfærsla í þessu máli hefur verið rétt frá upphafi. Það er engum vafa undirorpið að honum ber skylda til að vera heima á Íslandi meðan ástandið er eins og það er. Hans fremstu skyldur eru skyldur hans við íslenska þjóð. Hann á ekki að eyða tíma sínum í það að sitja í konunglegum brúðkaupum erlendis á meðan hið pólitíska ástand hér heima á Íslandi er jafneldfimt og raun ber vitni. Nóg um það að sinni. Hæstv. forseti. Það gladdi mig að sjá í morgun hve margir ráðherrar voru mættir til umræðunnar, reyndar flestir ráðherrar nema hæstv. forsætisráðherra sem ekki hefur látið sjá sig hér í morgun að ég best veit.  Stjórnarliðar geta ekki komið núna eftir að þessi umræða hefur staðið yfir í svo marga daga og haldið því fram að þeir hafi ekki fengið tækifæri til að tala. Þeir hafa haft ótal, mörg hundruð tækifæri til að taka til máls í þinginu. En þeir hafa ekki gert það. Hvers vegna hafa þeir ekki gert það, hæstv. forseti? Ég veit það ekki. Ég hef mikið velt því fyrir mér hvers vegna í ósköpunum stjórnarliðar taki ekki til máls í einu eldfimasta og umdeildasta máli sem rekið hefur á fjörur hins háa Alþingis í langan tíma. Hver er ástæðan? Getur verið að ástæðan sé sú að þetta mál sé einmitt svo illa undirbúið og vanreifað og meingallað á allan hátt að stjórnarliðar geri sér grein fyrir því að það borgi sig að þegja, að hér hafi fæst orð minnsta ábyrgð? Mig er farið að gruna það, hæstv. forseti, að þetta sé ástæðan. Þeir kjósa að þegja. Þeir gera sér grein fyrir því hve málið er gallað. En þeir eru teymdir áfram af ótta við hæstv. forsætisráðherra og líka hæstv. utanríkisráðherra sem bráðum verður forsætisráðherra ef guð og Sjálfstæðisflokkurinn lofa. Af ótta við þessa tvo menn og af hræðslu við að þeim verði refsað ef þeir fylgja ekki línunum láta þeir teyma sig út á þetta sem ég hef kallað fúafen og þeir ætla sér að styðja þetta með þögninni. Í gær fór ég aðeins yfir málið og skoðaði það. Í fjölmiðlum hafa nefnilega verið mjög áberandi fréttir af því að ýmislegt væri nú farið að bila í samstöðunni. Maður er farinn að sjá það í hinu pólitíska landslagi. Þetta er einkum áberandi hjá Framsóknarflokknum. Núna á undanförnum dögum hafa komið fram ótal yfirlýsingar frá félögum framsóknarmanna vítt og breitt um landið þar sem þeir mótmæla þessu fjölmiðlafrumvarpi og hvetja ríkisstjórnina eða sinn flokk, þingmenn í sínum flokki, að styðja ekki frumvarpið. Ungir framsóknarmenn í Reykjavík mótmæla fjölmiðlafrumvarpinu. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Stjórn FUF RS telur að ákvæði um að markaðsráðandi aðilum skuli með öllu bannað að eiga hlut í ljósvakamiðlum gangi of langt. Nær væri að tiltaka ákveðið hámark sem slíkum fyrirtækjum væri gert að takmarka eignarhlut sinn við. Algjört bann við eignarhlut markaðsráðandi fyrirtækja setur fjármögnun á frjálsum ljósvakamiðlum í verulegt uppnám sem gæti leitt til þess að þeim muni fækka og að ríkisreknir miðlar haldi um ókomna tíð yfirburðarstöðu sinni. Nær væri að nýta Samkeppnisstofnun til aðhalds á fjölmiðlamarkaði, samhliða því að auka fjárveitingar til stofnunarinnar og auka veg þessarar mikilvægu stofnunar. Stjórn FUF RS lítur svo á að mjög óeðlilegt sé að stytta starfsleyfi starfandi fjölmiðla með bráðabirgðaákvæði um niðurfellingu leyfa að tveimur árum liðnum. Það eina sem af slíku hlýst er skaðabótaskylda ríkissjóðs vegna ólöglegrar eignaupptöku. Skattborgarar eiga heimtingu á að sameiginlegum fjármunum okkar allra sé ekki sóað með slíkum vísvitandi hætti. Stjórn FUF RS skorar á Alþingi að samþykkja ekki þetta frumvarp óbreytt, og skorar jafnframt á alþingsmenn að ræða málefni ljósvakamiðla á málefnalegan hátt í stað upphlaupa og þess ómálefnalega málflutnings sem gætt hefur hjá stjórnarandstöðunni.`` Ég get tekið undir það sem stendur í þessari yfirlýsingu frá ungum framsóknarmönnum í Reykjavík, það er að segja allt nema það síðasta, þar sem þeir tala um ómálefnalegan málflutning hjá stjórnarandstöðunni. Málið er það, hæstv. forseti, að málflutningurinn hér hefur ekkert verið ómálefnalegur. Hann hefur verið mjög málefnalegur. Hér hafa komið fram ótal þingmenn og flutt ótal röksemdir og varað mjög sterklega við þessu frumvarpi. Ég hef ekki heyrt annað en að hér hafi verið fluttar margar mjög góðar og málefnalegar ræður sem hafa snúist um efni og eðli þessa frumvarps. Ég hef ekki heyrt annað. Það er gersamlega rangt að halda því fram að málflutningurinn í sal hins háa Alþingis um þetta umdeilda mál hafi fram að þessu verið ómálefnalegur. Ef eitthvað hefur verið ómálefnalegt í þessari umræðu þá er það einmitt fjarvera stjórnarliða við umræðuna. Þeir hafa ekki tekið þátt í hinni málefnalegu umræðu. Þeir hafa ekki verið viljugir til að skiptast á skoðunum um þetta frumvarp við stjórnarandstöðuna. Það er fyrst og fremst það sem hefur verið ómálefnalegt. En áfram skulum við halda. Hér er enn ein yfirlýsing frá framsóknarmönnum og það er Samband ungra framsóknarmanna sem hafnar áformum um takmörkun á eignarhaldi fjölmiðla. Þetta er samkvæmt fréttum frá 12. maí síðastliðnum. Framsóknarfélag Mýrasýslu hvetur til þess að afgreiðslu fjölmiðlafrumvarpsins verði frestað til haustsins og tryggð niðurstaða sem sátt verði um í samfélaginu. Framsóknarfélag Garðabæjar og Bessastaðahrepps hefur skorað á þingflokk Framsóknarflokksins að beita sé fyrir því að afgreiðslu þessa frumvarps verði frestað. Formaður framsóknarmanna í Bolungarvík kom í viðtal í gær í útvarpinu og lýsti svipuðum hugsunum, það er að segja að fresta beri þessu frumvarpi því mönnum beri að staldra við og hugsa sinn gang. Hann lýsti jafnframt yfir fullum stuðningi við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson í þessu máli sem hefur lýst sig einn þingmanna Framsóknarflokksins, alla vega fram til þessa, andvígan þessu frumvarpi. Hann sagði jafnframt að hann teldi að þetta mál ætti eftir að stórskaða Framsóknarflokkinn. Ég hef í fyrri ræðum mínum um þetta mál mælt mjög fyrir því einmitt að málinu verði frestað, að það verði tekið af dagskrá og að við notum sumarið til þess að hugsa okkar gang, vinna málið vandlega, tala við alla þá sem málið varðar og að síðan verði lagt fram frumvarp fyrir hið háa Alþingi næsta haust. Svo verði tekinn sá tími sem til þarf næsta vetur til að vinna gott og vandað frumvarp um eignarhald á fjölmiðlum og um starfsumhverfi fjölmiðla á Íslandi, hvernig því skuli háttað í framtíðinni, meðal annars hvernig tryggja eigi ritstjórnarlegt sjálfstæði íslenskra fjölmiðla gagnvart eigendum sínum. Þetta er sú leið sem við eigum að fara í þessu máli, hæstv. forseti. Það er í raun engin önnur leið fær. Ég vil nota tækifærið núna í þessari seinni ræðu minni til að ráða stjórnarliðum heilt og biðja þá að hætta þessari vitleysu, taka þetta mál af dagskrá, vinna að því að ná lendingu með því að taka málið af dagskrá þannig að þingið geti farið að einbeita sér að því að afgreiða einhver þeirra rúmlega 50 mála sem liggja fyrir þinginu og að þetta mál fái að hvíla um stund. Ég lýsi enn og aftur eftir því, hæstv. forseti, að stjórnarliðar fari nú að taka þátt í þessum umræðum. Nú eru hér staddir tveir ráðherrar Framsóknarflokksins, hæstv. félagsmálaráðherra Árni Magnússon og hæstv. viðskiptaráðherra Valgerður Sverrisdóttir. Þau eru bæði hér í salnum. Hvorugt þeirra hefur talað í þessari umræðu. Þau töluðu ekki um hina umdeildu skýrslu  Þegar maður skoðar ræðulistann yfir framsóknarmenn í þessu máli þá slær það mann mjög illilega að þeir hafa nánast algerlega verið fjarverandi í allri umræðunni. Þeir hafa heldur ekki verið í þingsalnum. Hæstv. forseti. Ég tel að það sé fyllilega kominn tími til þess að Framsóknarflokkurinn komi nú út úr skápnum í þessu máli og að þingmenn Framsóknarflokksins komi í ræðustól og segi þjóðinni hver raunverulegur hugur þeirra til þessa frumvarps er. Það er fyllilega fyrir löngu síðan kominn tími til þess. Það hafa þeir ekki gert. Þessir hv. þm. virðast ætla að styðja frumvarpið. En ef þeir ætla að gera það þá skulda þeir þjóðinni skýringar á því hvers vegna þeir ætla að gera það, hvers vegna þeir ætla að styðja frumvarpið í trássi við vilja meiri hluta þjóðarinnar, í trássi við vilja stórs hluta Alþingis, í trássi við vilja mjög margra framsóknarmanna. Þeirra eigin grasrót --- miðað við það sem maður hefur séð í fjölmiðlum --- hún segir nei. Hún segir nei með mjög skýrum hætti. ,,Nei, nei, nei. Stöðvið þetta. Hættið þessu. Ekki gera þetta. Ekki gera þetta.`` En það er eins og þingflokkur Framsóknarflokksins ætli ekki að hlusta á það fólk sem kaus þá til setu á hinu háa Alþingi. Hvers vegna skyldi það vera? Nú ætti maður kannski ekki að ráða pólitískum andstæðingum heilt. En ég ætla að gera það núna. Ég vil beina orðum mínum til þingflokks Framsóknarflokksins og biðja þingmenn Framsóknarflokksins um það núna að hugsa sinn gang mjög alvarlega því ef þetta frumvarp, hæstv. forseti, fer í gegn verður stórslys. Í því sambandi er ég ekki að tala um Framsóknarflokkinn. Ég er að tala um framtíð fjölmiðla á Íslandi og ég er að mæla fyrir hagsmunum þjóðarinnar. Við getum ekki leyft okkur það, hæstv. forseti, að láta það slys henda okkur að svona illa ígrundað og illa undirbúið frumvarp fái afgreiðslu á Alþingi. Við þurfum að taka okkur miklu lengri tíma í að skoða þessa hluti. Þetta er mergurinn málsins, hæstv. forseti. Ég vil núna að lokum þegar ég lýk máli mínu lýsa því yfir að fari svo að þetta slys nái í gegn að ganga, þetta frumvarp verði að lögum, þá mun ég ef ég einhvern tímann kemst í stjórnarsamstarf, stjórnarmeirihluta, beita mér fyrir því að lögunum verði breytt, þau verði endurskoðuð og þeim verði breytt því eins og frumvarpið lítur út í dag þá er það gersamlega handónýtt og til vansa fyrir þjóðina.

Virðulegur forseti. Ég er komin í ræðustól Alþingis til þess að tala um fjölmiðlamálið svokallaða öðru sinni. Í sjálfu sér gæti ég haft þessa ræðu tiltölulega stutta. Ég ætla ekki að fara yfir öll þau efnisatriði sem ég fór yfir í fyrri ræðu minni. Þar færði ég rök fyrir því, virðulegur forseti, að þetta frumvarp, verði það að lögum, stangaðist á við allar þær grundvallarhugmyndir sem við höfum um lýðræði, málfrelsi, tjáningarfrelsi, atvinnufrelsi og eignarréttindi og að frumvarpið stangaðist á við grundvallarreglur íslenska ríkisins, íslenska lýðveldisins, hvað þetta varðar. Ég færði rök fyrir því hvernig þetta frumvarp stangaðist á við ákvæði stjórnarskrárinnar um atvinnufrelsi. Ég færði rök fyrir því hvernig frumvarpið stangaðist á við ákvæði stjórnarskrárinnar um eignarréttinn, þó eflaust mætti nú bæta hann. Það er kannski það af þessu sem er auðbætanlegast. Og ég færði rök fyrir því hvernig þetta frumvarp, ef það yrði að lögum, gengi gegn tjáningarfrelsisákvæðum stjórnarskrárinnar. Það er kannski alvarlegasti þáttur þessa máls, það er að segja hvernig frumvarpið brýtur gegn tjáningarfrelsinu. Að auki er frumvarpið með þeim annmörkum að ekki er ratað það meðalhóf sem löggjafinn, Alþingi Íslendinga, verður að rata í lagasetningu sem er íþyngjandi fyrir einstaklinga eða hópa í okkar samfélagi. Ekki er ratað það meðalhóf sem okkur ber samkvæmt íslenskum stjórnsýslulögum og samkvæmt íslenskum stjórnskipunarrétti að rata ef þess er nokkur kostur. Það þarf auðvitað veigamikil rök til þess að grípa til aðgerða sem eru meira í þyngjandi en nauðsyn er til þess að ná fram því markmiði sem menn stefna að. Markmiðið með þessum lögum er að tryggja fjölbreytni og lýðræði í fjölmiðlum á Íslandi og það hefur verið sýnt fram á að hægt er að fara ótal margar leiðir í því efni sem eru mun minna íþyngjandi en hér er gert ráð fyrir. Nú þarf í sjálfu sér ekki mig til að segja þetta hér í ræðustól Alþingis. Menn þurfa ekki annað en fylgjast með umræðunni í samfélaginu. Menn þurfa ekki annað en lesa það sem haft er eftir lögfræðingum landsins, ég vil segja nánast öllum lögfræðingum landsins ef undan er skilinn einn, Jón Steinar Gunnlaugsson. Öllum lögfræðingum landsins ber saman um að það orki mjög tvímælis að þetta frumvarp, verði það að lögum, standist íslenskan stjórnskipunarrétt. Þetta vita stjórnarþingmenn. Þetta vita þeir. Þeir hafa allir unnið eið að stjórnarskránni og þeir vita að ef það leikur vafi á því, eins og það gerir sannarlega núna, þá á stjórnarskráin að njóta vafans. Hún á að njóta vafans. Það er ekki einn og ekki bara tveir og ekki bara þrír lögfræðingar sem segja þetta heldur nánast hver einasti lögfræðingur sem við er talað í fjölmiðlum. Hér hafa menn komið í ræðustól og ég hlýt að furða mig á því að hv. þm. Hjálmar Árnason formaður þingflokks Framsóknarflokksins kom hér upp og talaði um þetta mál. Hann talaði um samkeppnisþátt þessa máls. Hægt var að taka undir margt í málflutningi hans. Það er alveg hægt að taka undir það að of mikil samþjöppun sé almennt í íslensku viðskiptalífi. Við verðum að gæta okkar á henni. Við verðum að reyna að beita þeim leiðum sem færar eru til þess að koma í veg fyrir að fyrirtæki misnoti markaðsráðandi stöðu sína. Það er alveg hægt að taka undir það. En að þingmaðurinn skyldi ekki víkja einu orði í ræðu sinni að íslensku stjórnarskránni og þeim vafa sem leikur á því að frumvarpið standist íslenskan stjórnskipunarrétt, hlýtur að vekja furðu, og að hann skyldi ekki leiða fram einn einasta lögfræðing, ekki eitt einasta nafn, til marks um það og einhvern sem vildi leggja nafn sitt við það að þetta frumvarp stæðist íslensk stjórnarskipunarlög. Ekki eitt nafn hefur verið nefnt, ekki eitt. Jú, fyrirgefið þið. Ég gleymdi Jóni Steinari Gunnlaugssyni. Það er það nafn sem nefnt hefur verið. Þó hefur hann nú ekki tekið af öll tvímæli í þessu sambandi heldur svona frekar látið að því liggja að það mætti líta svo á að þetta stæðist stjórnarskrána. En hann hefur ekki tekið af öll tvímæli. 
             Virðulegur forseti. Ég held því að við hljótum öll að geta sammælst um að það orki mjög tvímælist að þetta standist stjórnarskrána. Þeir stjórnarþingmenn sem ekki vilja hlusta á þau rök eru einfaldlega slegnir einhverri undarlegri blindu og þeir eru að láta hafa sig út í einhverjar ófærur sem þeir eiga trauðla afturkvæmt úr. Mikið hefur verið slegist um þetta mál hér á þingi og margt hefur verið sagt. Það er kannski ekkert sérkennilegt að málið hafi fengið svona mikla umræðu hér á þingi. Ástæðan er einfaldlega sú að málið er ekki þroskað. Málið er ekki tækt til lagasetningar. Ef fram hefði farið mikil og vönduð undirbúningsvinna af hálfu stjórnmálaflokkanna allra og af hálfu þeirra hagsmunaaðila sem þetta mál varðar, ef það hefði farið fram mikil og vönduð umræða í samfélaginu um þetta mál, í fjölmiðlunum, þá þyrftum við auðvitað ekki að standa hér dag eftir dag og ræða málið. Ástæðan fyrir því að við stöndum hér dag eftir dag og ræðum þetta mál er sú að málið er í slíku skötulíki og það er svo illa undirbúið og það er svo lítið rætt að það er ekki hægt að hleypa því í gegnum Alþingi Íslendinga með einhverju hraði. Það er ekki hægt. Það er ekki forsvaranlegt og við hljótum þess vegna að taka þann tíma sem við höfum tekið í að ræða þetta mál vel á hinu háa Alþingi. Margir furða sig á því hvers vegna í ósköpunum þingmenn allir geti nú ekki náð saman um þetta mál, vegna þess að allir hafi þeir jú sama markmiðið, allir hafi þeir það markmið að þeir vilji tryggja lýðræðið, þeir vilji tryggja fjölbreytni. Allir gjalda þeir varhuga við of mikilli samþjöppun. Af hverju geta menn þá ekki náð saman í þessu máli? Af hverju geta menn þá ekki unnið að þessu eins og menn og klárað málið sameiginlega? Ég held að ástæðan fyrir því hvernig fyrir þessu máli er komið sé einfaldlega sú að þeir sem ráða för í ríkisstjórninni nú um stundir vilja ná tökum á fjölmiðlum. Þeir vilja ná tökum á fjölmiðlum. Þeirra markmið er ekki í sjálfu sér að tryggja fjölbreytni og lýðræði. Þeirra markmið er að ná tökum á fjölmiðlunum. Þeirra markmið og það sem þeir hafa unnið að ötullega, sé ég er, á undanförnum árum er að ná tökum á Alþingi. Þeir hafa Alþingi algjörlega í hendi sinni. Þeir stjórna hér lögum og lofum á Alþingi, þeir sem eru í forsvari fyrir ríkisstjórninni, eru í forsvari fyrir framkvæmdarvaldinu. Framkvæmdarvaldið hefur tögl og hagldir hér á Alþingi Íslendinga. Það ræður því hvernig mál ganga fyrir sig hérna. Það ræður dagskránni. Það ræður umræðunni. Menn hafa líka sýnt mjög mikla viðleitni til þess að ná tökum á dómsvaldinu. Við þurfum ekkert annað en fylgjast með nýlegri skipan hæstaréttardómara til þess að gera okkur grein fyrir því. Hugmyndir sem hafa komið innan úr dómsmálaráðuneyti meðal annars um það að dómsmálaráðherra eigi að skipa forseta Hæstaréttar eru líka til marks um þessa viðleitni til þess að ná tökum á dómsvaldinu sem ekki alltaf hefur dæmt eins og ráðamönnum er þóknanlegt. Umræðan á Alþingi er til marks um það hvernig menn vilja ná tökum á fjölmiðlunum sem hafa stundum verið mjög harðir í gagnrýni sinni á framkvæmdarvaldið, á stjórnvöld. En það er nú einu sinni eðli fjölmiðlanna að gagnrýna helst þá sem með völdin fara og þar hlýtur auðvitað ríkisstjórnin að koma mjög til álita. Hún hlýtur auðvitað að verða skotspónn fjölmiðla að einhverju leyti. Þar eru jú völdin. Þar eru jú menn að ráðgast um þjóðfélagsmálin, taka ákvarðanir sem varða okkur öll þannig að spjótin hljóta auðvitað að beinast að ráðamönnum þessa lands, að ríkisstjórn, að forsætisráðherra, í fjölmiðlunum. Það leiðir af sjálfu sér. Við sjáum þetta í hvaða landi sem er. Hverjir haldið þið að séu fyrst og fremst skotspónn gagnrýninna fjölmiðla? Það eru stjórnvöld. Það eru ráðherrar að sjálfsögðu. Hér eiga menn erfitt með að sætta sig við það og vilja ná tökum á fjölmiðlunum. Og núna síðast --- það opinberaðist fyrir okkur í gær --- vilja menn líka ná tökum á forsetaembættinu. Menn vilja ráðskast með það, vilja ákveða hvernig forseti Íslands hagar sínum embættisgjörðum. Framkvæmdarvaldið fer einfaldlega offari í okkar samfélagi og það er það sem ég held að fólk hér úti sé að bregðast við. Viðbrögð fólks við þessu fjölmiðlamáli endurspegla það að núna er fólki nóg boðið hvernig framkvæmdarvaldið í landinu hagar sér, hvernig menn fara með það vald sem þeim hefur verið fengið. Ég held ekki að fólk sé í sjálfu sér að bregðast við efnisatriðum þessa frumvarps. Ég held að það sem fólk sé að bregðast við sé með hvaða hætti menn fara með vald sitt, hvernig framkvæmdarvaldið er með tilraunir á nánast öllum sviðum samfélagsins til að beygja fólk og stofnanir undir vilja sinn. Ég held að viðbrögð fólks og andspyrna fólks hér í samfélaginu byggist á þessu. Fólk vill setja framkvæmdarvaldinu skorður. Margt hefur verið sagt um þetta mál á Alþingi. Eins og ég sagði þá ætla ég ekki að bæta miklu efnislega við það. Ég þarf ekki að gera það. Ég held að það skipti meginmáli að frumvarpið eins og það liggur fyrir stangast á við íslenska stjórnarskrá. Það eitt dugir til þess að menn taki þetta mál út úr þinginu. Í gær, virðulegi forseti, þá gekk hinn pólitíski ófriður sem hér hefur geisað of langt. Hann gekk of langt. Einhvern tímann sagði fyrrverandi aðstoðarmaður forsætisráðherra að menn hefðu ekki enn séð inn í vopnabúr forsætisráðherrans, það væri stórt. Ég held að við höfum öll gert okkur grein fyrir því fyrir löngu. Það er mjög stórt. Í gær dró hann fram stóru sleggjuna. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem hún er dregin fram. Hún var dregin fram fyrir ári síðan líka. Þá var stóra sleggjan dregin fram og forsætisráðherra freistaði þess --- ég verð að orða það bara eins og það er --- hann freistaði þess að rota okkur öll hin, að rota okkur öll hin með stóru sleggjunni sem hann dró fram úr vopnabúri sínu. Hann gerði þetta líka í fyrra og það má eiginlega segja að þá hafi hann gert okkur öll svo vönkuð, hann gerði okkur öll svo vönkuð fyrir ári síðan þegar hann dró hana fram að eiginlega komum við engum vörnum við. Það kom eiginlega enginn neinum vörnum við. Núna átti að leika sama leikinn aftur. En ég held að forsætisráðherra hefði ekki átt að gera þetta. Hann átti ekki að leika þennan sama leik aftur. Ég hef aðeins orðið þess vör í umræðunni --- ég varð vör við það fyrir ári síðan og hef orðið vör við það núna frá því í gærkvöldi --- að ýmsir telja að þetta séu orð í reiði sögð, þetta séu viðbrögð í fjölmiðlaviðtali við einhverju sem hafi gerst, að þetta sé svona vanhugsað, innblástur augnabliksins sem þarna sé á ferðinni og það hafi verið þannig líka í fyrra í svokölluðu bolludagsmáli. En það er alls ekkert þannig. Þetta er ekkert reiðikast. Þetta er ekki eitthvað sem gerist bara í anda augnabliksins. Þetta er ekkert sem verður til á því augnabliki sem fjölmiðlamaðurinn réttir forsætisráðherranum míkrófóninn. Þetta er pólitísk aðferðafræði. Þetta er pólitísk aðferðafræði og vel þekkt sem slík. Hún hefur verið notuð með ágætum árangri víða og lengi. Ég get tekið dæmi bara af því það liggur beint við. Ég get tekið dæmin úr stríðsrekstri. Þekkja menn ekki það þegar stríðsherrann segist ætla að sprengja --- eins og var nú sagt um Víetnam á sínum tíma --- sprengja Víetnam aftur úr steinöld ef menn brygðust ekki þar rétt við. Hvað var sagt áður en ráðist var inn í Írak? Var ekki sagt að það mundi verða slíkt sprengjuregn þar að menn hefðu ekki séð annað eins ef þeir ekki létu undan síga? Það er auðvitað alþekkt þetta að draga fram stóru sleggjuna, sýna inn í vopnabúrið hversu öflugt það er, til þess að fá menn til undirgefni, til hlýðni. Hún er líka alþekkt sú aðferð að segja: Sá sem ekki er með mér er á móti mér. Bush sagði það áður en hann fór inn í Írak. Sá sem styður ekki innrásina hefur tekið sér stöðu við hlið Saddams Husseins. Hann er bara með Saddam Hussein sá sem ekki styður innrás Bandaríkjamanna í Írak. Nú er það sama upp á teningnum. Sá sem ekki styður fjölmiðlafrumvarpið er í Baugsliðinu. Það skiptir engu máli hver það er, hvort það er sú sem hér stendur, hvort það er forsetinn, hvort það er eitthvert fólk sem er að skrifa greinar í blöðin eða einhverjir lögfræðingar og ungir sjálfstæðismenn á deiglan.com. Það er alveg sama hver það er. Ef menn eru ekki í liðinu með fjölmiðlafrumvarpinu þá eru þeir í Baugsliðinu af því þeir eru á móti frumvarpinu. Þetta er aðferðafræði. Þetta er þverpólitísk aðferðafræði. Það er eins gott að menn geri sér grein fyrir því. Þetta er engin tilviljun. Þetta er ekkert sem verður til á augnablikinu, á þeirri stundu sem það gerist. Þetta er hugsað. Þetta er ákveðið. Þetta er skipulag. Þetta er skipulögð pólitísk aðferðafræði. Við höfum fengið að vita að engu verður eirt og það verða engin vopn spöruð til að hafa fullan sigur í þessu máli. Okkur hefur verið sagt að vopnabúrið sé stórt. Okkur hefur verið sýnt inn í það og sagt að það sé eins gott fyrir okkur að átta okkur á þessu og gefast upp í þessu máli, hætta þessu. Forsetinn hefur fengið mjög skýr skilaboð um það að hann skuli nú hafa hægt um sig í þessu máli. Þegar svona umræða fer fram er hætt við því að margir meiðist af því þeir dragast inn í átökin nauðugir viljugir. Það vill auðvitað enginn meiðast og verða á milli í slíkum átökum. Það vill enginn verða undir þessum valtara sem fer af stað. En stundum verður ekkert undan því vikist. Virðulegur forseti. Ég held, eins og ég sagði, að hinn pólitíski ófriður hafi tekið á sig nýja mynd í gær og hann hafi gengið of langt og að tími sé kominn til að semja um vopnahlé svo ég haldi mig nú áfram við þessa samlíkingu við stríðsátök, það sé kominn tími til að semja um vopnahlé og þessum átökum verði að linna. Sá veldur miklu sem upphafinu veldur og það var ríkisstjórnin sem ákvað að efna til átaka hér í þinginu. Hún ákvað það. Ég geri ráð fyrir því, ég geng ekkert að því gruflandi að þeim sem það ákváðu hafi þótt tilefnið ærið, þeim hafi þótt tilefnið réttmætt, þeir hafi talið sig hafa eitthvert erindi að reka hér á þingi sem þeir þyrftu að fara með í gegn. En ég held að þeir hafi vanmetið andspyrnuna sem þetta mál mundi mæta. Ég held að þeir verði að gera sér ljóst að svo lengi sem þessum hernaði verður haldið áfram þá verður andspyrna. Það verður andspyrna hér í þinginu og það verður andspyrna í samfélaginu öllu. Og þó þeim hafi þótt tilefnið brýnt, þó þeim hafi þótt að þeir hefðu eitthvert erindi að rækja á Alþingi með þessu frumvarpi þá er tilefnið ekki svo aðkallandi eða svo stórfenglegt að það réttlæti þennan hernað allan sem hér er í gangi. Ég vil því leyfa mér að segja við ríkisstjórnina hæstvirta sem auðvitað stjórnar þessu máli --- það er hún sem stjórnar þessu. Það er hún sem hefur tök á málinu og það eru formenn stjórnarflokkanna sem hafa tök á þessu máli --- ég vil segja við þá: Hættið þið þessu. Hættum þessu. Við getum sagt það við okkur öll. Hættum þessu. Tökum málið út úr þinginu. Ræðum það í sumar og reynum að ná lágmarkssátt í málinu. Hættum þessu. Þetta mál á auðvitað ekkert að vera hér til umræðu undir þeim formerkjum sem það er. Þetta mál er ekki þess eðlis og það varðar okkur í samfélaginu ekki það miklu og það eru ekki það miklir hagsmunir í húfi að það réttlæti það að halda uppi þessum hernaði hér. Tökum þetta út. Ræðum málið í sumar og reynum að ná lágmarkssátt í því. Þegar til þeirrar sáttagerðar kemur verða auðvitað allir að gefa eitthvað eftir og menn verða að reyna að mætast einhvers staðar á miðri leið. Ég held að við eigum öll talsvert mikið undir því að það takist vegna þess að við, að minnsta kosti eftir því sem menn hafa sagt í ræðustóli Alþingis, eigum það sameiginlegt að vilja tryggja fjölbreytni og lýðræði í fjölmiðlum. Við hljótum því að geta fundið leiðir til þess að ná sáttum um það markmið sem allir geta lifað við. Virðulegur forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég held að málið eins og það blasir við núna sé á því stigi að það sé ekkert að gera við það annað en að taka það út úr þinginu svo ekki logi það ófriðarbál sem nú logar því miður í samfélaginu og sem, virðulegur forseti, tók á sig nýjar myndir í gær þar sem farið var yfir eitthvert strik í þessu máli þaðan sem menn eiga trauðla afturkvæmt nema með því að leggja málið til hliðar í bili.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hélt um tíma að við værum að sjá svona nýtt til hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur því að fram eftir ræðunni var tiltölulega lítið minnst á hæstv. forsrh. Davíð Oddsson. En það hins vegar breyttist eftir því sem leið á og við sitjum eftir hérna með enn eina ræðuna sem gengur út á þann góða stjórnmálamann frá hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Það er líka nokkuð athyglisvert að hv. þm. upplýsti þingheim um að hún hefði verið vönkuð fyrir ári síðan og það er í sjálfu sér nokkuð sem hv. þm. hefur ákveðið að upplýsa þingheim og þjóðina um. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir fór hér yfir það að þetta frumvarp stangaðist hvorki meira né minna en á við lýðræðið, málfrelsið, tjáningarfrelsið, eignarréttarákvæðin og atvinnufrelsi og kannski missti ég af einhverju öðru. Það er athyglisvert í ljósi þess að hér var gefin út skýrsla um þessi mál. Þar er tilgreint hvernig þessi löggjöf er í öðrum löndum. Allir sem lesa skýrsluna og úttektina á öðrum löndum sjá að ástandið hér á landi mundi aldrei geta gengið upp í þeirri löggjöf sem er annars staðar, hvort sem það er austan hafs eða vestan. Þess vegna vil ég spyrja, af því að hér eru mörg lönd tekin fyrir, það eru Norðurlöndin, Bandaríkin, Þýskaland, Frakkland, Bretland og fleiri lönd: Er það svo að löggjöfin í þessum löndum sé öll alls staðar andstæð lýðræðinu, málfrelsinu, tjáningarfrelsinu, eignarréttinum og atvinnufrelsinu og öðru sem hv. þm. taldi hér upp?

Virðulegur forseti. Fyrst aðeins varðandi tjáningarfrelsið. Ég benti á það hér áðan í ræðustólnum að allir lögfræðingar sem leiddir hafa verið fram til þess að fjalla um þetta mál hafa bent á að það orki mjög tvímælis að þetta frumvarp standist íslensk stjórnarskipunarlög og þeir hafa allir bent á tjáningarfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar í því sambandi. Ég hef beðið um það að menn leiddu fram hér einhvern lögfræðing, einhvern sérfræðing í stjórnskipunarrétti sem gæti sagt það við þingið að hann teldi engan vafa leika á því að þetta stæðist íslensku stjórnarskrána. Það hefur enginn slíkur verið leiddur fram, enginn. Ég bíð bara og ég kalla enn eftir einhverju nafni á einhverjum lögfræðingi, einhverjum sérfræðingi í stjórnskipunarrétti sem getur sagt okkur það. Og það er það sem skiptir máli, það er íslenska stjórnarskráin og hvort lög sem við erum að setja standast hana eða ekki. Nú hafa menn svo sem sett lög í öðrum löndum um fjölmiðla og talið að sú löggjöf stæðist stjórnarskrá þeirra ríkja. En þá vil ég líka benda á það að hvergi hafa menn leitt í lög jafnströng ákvæði og verið er að gera hér með jafnmiklum takmörkunum eins og hér er verið að gera. Það er auðvitað það sem menn komast ekki fram hjá. Aðeins varðandi forsrh. og gagnrýni mína á hann. Ég hef gagnrýnt forsrh. harkalega. Ég hef gagnrýnt hann mjög harkalega fyrir meðferð hans á valdi. Ég hef gert það með ákveðnum rökstuðningi og ég held, virðulegur forseti, að það blandist engum hugur um það núna eftir atburðarás undanfarinna daga að sú gagnrýni mín var réttmæt.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að hv. þm. svaraði ekki spurningunni sem til hennar var beint. Hún gerði það ekki, vék ekki einu orði að því og reyndi ekkert til að svara spurningunni, ekki neitt. Það vekur nokkra athygli þar sem þetta mál var ekki að detta inn í umræðu núna í dag. Það er ekki eins og menn hafi ekki fjallað um þetta. Fyrir liggur skýrsla sem öll þjóðin hefur aðgang að og svo sannarlega þeir þingmenn sem eru á Alþingi Íslendinga og svo sannarlega sá hv. þm. sem hér talaði. Spurningin var einföld. Hún var mjög einföld. Við erum hér að bera saman þetta frumvarp við löggjöf í öðrum löndum sem svo sannarlega er á mörgum stöðum mun strangari en frumvarpið gerir ráð fyrir og svo sannarlega liggur það fyrir að umhverfið sem við búum við í dag mundi aldrei rúmast í þessari löggjöf sem við berum okkur saman við. Ég spyr þá: Er það svo, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, að þessi löggjöf í þessum löndum stangist á við lýðræði, málfrelsi, tjáningarfrelsi, eignarréttindi og atvinnufrelsi eins og hv. þm. var að halda fram að þetta frumvarp, ef það yrði að lögum, mundi stangast á við? Er það svo? Staðreyndin er auðvitað sú, eins og allir vita, að nú --- ekki fyrir nokkrum mánuðum, ekki fyrir einhverjum missirum heldur núna --- er Samfylkingin allt í einu á flótta undan reglum hvað þetta varðar. Ég las hér í gær upp ummæli, og get gert það aftur, forustumanna Samfylkingarinnar þar sem þeir fara fram á reglur hvað þetta varðar og færa rök fyrir því hvers vegna það skyldi vera. En allt í einu, virðulegi forseti, eru menn á flótta undan eigin ummælum og á flótta undan því að taka málefnalega afstöðu í þessu máli. Ég bíð eftir svari við þessari spurningu, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Ég svaraði spurningunni áðan. Ég veit ekki hvort hinn ágæti þingmaður sem hér spurði er orðinn svona svefnlaus eða illa haldinn að hann sé hættur að heyra. Ég sagði áðan um löggjöf í öðrum löndum að ég þekkti ekki til þess hvernig hún stæðist þá stjórnarskrá sem þar væri, en hitt væri ljóst að löggjöf í öðrum þjóðríkjum væri hvergi jafnströng og hér væri verið að leggja til  Ég spurði, virðulegur forseti, og ég ætla að halda áfram að spyrja þeirrar spurningar í dag og ég held að við ættum að gera það: Komið þið með einn sérfræðing í íslenskum stjórnskipunarrétti sem getur sagt það við okkur með sanni að hann telji fullvíst að þetta frumvarp, verði það að lögum, standist íslensk stjórnarskipunarlög. Það er aðalatriði þessa máls, það eru íslensk stjórnarskipunarlög sem þér ber, hv. þm., að standa vörð um. Um það hefur þú undirritað eið, hv. þm., og þar auðvitað liggur línan, virðulegur forseti. Komið þið með einn sérfræðing. Ég ætla að nefna af því að við erum að tala um stranga löggjöf að Svíar voru að undirbúa löggjöf um þessi efni. Þeir ákváðu að taka hana út úr þinginu vegna þess að þeir voru sannfærðir um það að þeir þyrftu að gera breytingu á sænsku stjórnarskránni ef þeir ættu að geta leitt þær takmarkanir í lög sem þeir voru að hugsa um.

Herra forseti. Þessar umræður hafa snúist um marga hluti, nú síðast um það hvort engir lögfræðingar í landinu treysti sér til að fjalla um þetta mál og segja álit sitt á því og það sé enginn lögfræðingur í landinu sem treysti sér að fullyrða að sú löggjöf sem við erum að fjalla um standist stjórnarskrána. Ég vil benda hv. þm. sem síðast talaði um þetta mál á að frv. sem við erum að fjalla um er samið á grundvelli skýrslu sem m.a. var samin af lögfræðingum og prófessor í lögfræði, sem nú er orðinn dómari í Mannréttindadómstól Evrópu. Hann hefur lýst yfir að þetta frv. falli að efni þeirrar skýrslu og sé innan þess ramma sem settur var í skýrslunni. Ég vil líka benda hv. ræðumanni á að í nefndinni sem fjallaði um þetta í þinginu sitja a.m.k. þrír lögfræðingar sem hafa rætt þetta mál og farið yfir það og við erum fleiri lögfræðingar sem höfum komið að þessu máli og erum sannfærðir um að við séum ekki, með þessu lagafrv., að brjóta í bága við stjórnarskrána. 
             Þetta mál er allt frekar einkennilegt þegar hlustað er á þessa ræðu, sérstaklega í ljósi þess að hv. þm. sem talaði hér síðast og fjallaði um málið á þessum forsendum tók þátt í umræðum um svipað efni og svipuðum deilum þegar við gerðumst aðilar að EES-samningnum. Þá stóðu menn tímunum saman, dögum saman, og fullyrtu að við værum að samþykkja lög sem brytu í bága við stjórnarskrána, að aðild okkar að EES-samningnum bryti í bága við stjórnarskrána. Það var rætt, eins og þetta mál hefur verið rætt, dögum saman. Menn hafa farið yfir alla þætti þessa máls í þinginu og skoðað það. Fyrstu umræður um málið fóru fram í þinginu hinn 28. apríl sl. Nú er kominn 15. maí og má segja að stöðugt hafi verið umræður um málið á þinginu þá daga sem liðnir eru síðan. Í þeim umræðum sem fram fóru um EES-samninginn var hv. þm. á móti samningnum, þegar hann var lagður fyrir þingið. En þegar umræðurnar höfðu staðið yfir um skeið skipti hv. þm. um skoðun og sat hjá þegar EES-samningurinn var samþykktur, þótt deilt væri um það og fjöldi lögfræðinga héldi því fram á þeim tíma að samningurinn kynni að brjóta í bága við stjórnarskrána. Það sama er uppi núna og kemur upp hvað eftir annað þegar við fjöllum um frumvörp á þessum vettvangi, að menn eru þeirrar skoðunar að það kunni að vera skynsamlegt í umræðunni að vera með þann hræðsluáróður við þingmenn að ef þeir samþykki eitthvert frv. séu þeir að brjóta eigið heit við stjórnarskrána og stuðla að því að stjórnarskráin sé brotin. Forseti Íslands, núverandi, tók á þessu máli þegar hann var hvattur til þess á sínum tíma, í janúar árið 2001, að skrifa ekki undir lög varðandi öryrkja. Hann benti réttilega á það, og við þingmenn erum undir það settir eins og allir aðrir hér í þessu landi, það stjórnarskrárákvæði, að það er dómstólanna að lokum að eiga síðasta orðið um þetta. Deilur um svona mál eru því oftast settar á svið sem hræðsluáróður, í blekkingarskyni til að hræða fólk frá því að standa við sannfæringu sína þegar kemur að málum sem þessum. Það er lítið hald í því þegar upp er staðið og gleymist fljótt. Síðan kemur nýtt mál og þá er því haldið fram að menn séu enn og aftur að brjóta stjórnarskrána, en skýrasta dæmið um þetta og lengstu deilurnar voru þegar við gerðumst aðilar að EES-samningnum. Þá voru þessi mál rædd til hlítar, fengin lögfræðiálit sem stönguðust á og menn veifuðu lögfræði\-álitum fram og til baka, eins og menn muna sem tóku þátt í þeim umræðum. Menn geta gert það enn og vissulega eru til lögfræðingar sem halda því fram að þetta frv. stangist ekki á við stjórnarskrána. Það liggur fyrir og lögfræðingar hafa komið að og sérfræðingar í lögum, þótt aðrir séu annarrar skoðunar eins og jafnan þegar menn deila um lagaákvæði. Enginn getur sagt þetta með vissu að lokum fyrr en á það reynir fyrir dómstólum ef til þess kæmi. Í allri umræðunni sem farið hefur fram er mjög athyglisvert að skoða hve lágt menn hafa lagst í því að beita hræðsluáróðrinum og hvaða úrræði menn hafa notað í því skyni. Skýrasta dæmið um það er í raun að finna í Morgunblaðinu í morgun. Þar er birt er tölvubréf frá Róbert Marshall, sem er formaður Blaðamannafélags Íslands og fréttamaður á Stöð 2. Ég ætla að lesa það upp, með leyfi forseta: ,,Félagar. Stundum er nóg komið. Nú er sú stund. Aðför stjórnvalda að starfsöryggi og starfsheiðri okkar sem vinnum hjá Norðurljósum náði hámarki í lagafrumvarpi forsætisráðherra á dögunum. Umræðan síðustu vikur hefur verið á mörkum hins vitræna.`` --- Það eru líklega þær umræður sem farið hafa fram í þinginu þar sem stjórnarandstæðingar hafa mest látið að sér kveða. --- ,,Við höfum horft upp á þingmenn fara hamförum með blöð og greinar; grenjandi í ræðustól um að hitt og þetta verði að stöðva. Svo ofsafengin framganga, svo einstrengingsleg afstaða, svo blind heift hefur lamandi áhrif á þann sem fyrir verður.`` --- Síðasti ræðumaður lét þess getið að hún hefði vankast síðastliðinn vetur en þessi maður lamast af blindri heift sem hann verður fyrir. --- ,,Slík eru áhrif sálfræðihernaðar; hann heggur að vilja andstæðingsins til að svara fyrir sig. Gerir óvininn óvirkan áður en til orrustu kemur.`` --- Þessi lýsing er í góðu samræmi við það sem hv. síðasti ræðumaður talaði um í sambandi við ummæli hæstv. forsrh. í sjónvarpi í gær. Síðan segir í þessu bréfi: ,,Nú reynir á okkur að rísa til varnar. Að óbreyttu verður fantafrumvarpið að lögum eftir helgi. Afleiðingarnar fyrir störf okkar og afkomu eru óljósar. Við höfum eitt hálmstrá. Ólafur Ragnar Grímsson sagði í kosningabaráttunni 1996 að hefði hann verið forseti þegar rúmlega 30.000 manns skoruðu á Vigdísi Finnbogadóttur að undirrita ekki EES-samninginn, þá hefði hann orðið við því og neitað að staðfesta lögin. Tökum nú á öll sem eitt og söfnum 35.000 undirskriftum yfir helgina á askrift.is. Við höfum tíma á meðan stjórnarandstaðan heldur uppi málþófi. Sendið tölvupóst á alla sem þið þekkið, hringið í fjarskylda ættingja úti á landi sem þið hafið ekki heyrt í í sjö ár. Nú er tíminn til endurnýja kynnin. Fáið fólk til að skrifa nafn og kennitölu á askorun.is. Sé fólk fylgjandi frumvarpinu, fáið það samt til að skrifa undir sem persónulegan greiða við ykkur. Mætið í vinnuna á morgun og á sunnudag eða sitjið við tölvuna heima við, hringið, djöflist, látið öllum illum látum, söfnum þessum undirskriftum, fáum þessum ólögum hrundið, kaupum tíma til að fá þau í það minnsta milduð í haust. Nú reynir á. Gjör rétt --- þol ei órétt.`` Þetta er nákvæmlega hið sama og hv. síðasti ræðumaður var að segja. Inntakið í þessu tölvubréfi er nákvæmlega sama og fram kom í ræðu hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur áðan. Hún sagði, líklega til að loka pandóruboxinu sem hún opnaði á síðasta ári: Nú skulum við taka málið út og geyma það í sumar til þess að ræða það aftur næsta haust, nákvæmlega eins. Maður spyr sig: Hver er tengingin við þetta bréf, þar sem fólk er hvatt til þess að skrifa undir eitthvað og senda áskorun þótt það sé annarrar skoðunar? Hvaða starfshættir eru þetta sem við erum að kynnast hér hjá formanni Blaðamannafélags Íslands? Hvernig á að vera hægt að treysta mönnum fyrir að segja okkur fréttir og starfa á óhlutdrægan hátt, fréttamönnum sem þannig starfa?

Setja hann í bann.

Síðan þegar við skoðum efni málsins kemur í ljós að það er í raun ekki ágreiningur milli þingmanna, án tillits til flokka hér á þinginu, um að það eigi að koma í veg fyrir samþjöppun á fjölmiðlamarkaði. Spurningin er, eins og hér hefur margoft komið fram: Hvernig á að ná þessu markmiði? Hvernig á að tryggja dreifða eignaraðild? Við sem stöndum að þessu frv. höfum valið þá leið sem í frv. er lýst. Um þá leið er það að segja að hún tekur mið af þróuninni sem verið hefur hér á markaði á undanförnum árum og öllu starfsumhverfi á íslenskum markaði. Ég skil ekki það sem menn segja um það umhverfi og þá eignaraðild sem hér er um að ræða, þegar menn lesa þetta bréf frá formanni Blaðamannafélags Íslands, sem er starfsmaður Norðurljósa. Þegar menn huga að hlutdeild Baugs í öllu þessu dæmi þá finnst mér forvitnilegt að rifja það upp sem Jóhannes Jónsson, stofnandi fyrirtækisins og aðaleigandi, nefndi til sögunnar 10. janúar árið 1991. Þá sagði hann í viðtali við Pressuna, með leyfi forseta: ,,Við ætlum ekki að safna auði af steypu. Í dag er Hagkaup stórhættulegt bákn. Í raun er engu fyrirtæki hollt að hafa meira en um 10% markaðshlutdeild. Þeir stóru geta stærðar sinnar vegna snúið á framleiðendur og innflytjendur sem á móti verða að hækka vöruverð sitt til að fullnægja kröfum risanna.`` Þetta er sagt í janúar árið 1991. Ég hélt því fram á vefsíðu minni fyrir nokkru að hlutur Baugs í matvörumarkaðnum væri um og yfir 60%. Um og yfir 60%, sagði ég þegar ég skrifaði um þetta. Þá fékk ég bréf frá einum starfsmanni fyrirtækisins þar sem sagði, með leyfi forseta: ,,Sú fullyrðing að Hagar séu með 60% markaðshlutdeild í matvöru hefur margoft verið hrakin. Samkvæmt mælingum ACNielsen --- en ekki taka allar verslanir þátt í þeirri mælingu --- er hún um 47%. Sem sagt hlutdeildin er minni en 47%.`` Þetta fæ ég frá starfsmanni fyrirtækisins, fyrirtækis þar sem eigandinn og aðalstjórnandinn hélt því fram árið 1991 að 10% hlutdeild Hagkaupa á þessum markaði væri stórhættuleg og Hagkaup væri orðið stórhættulegt bákn. Þetta fyrirtæki viðurkennir sjálft að það sé með 47% hlutdeild á þeim markaði sem hér er um að ræða. Því er ástæða er til að spyrja: Hvert er markmiðið? Hvernig er hægt að treysta því þegar þessir menn koma síðan fram og segja að þeir hafi þau sjónarmið í fjölmiðlarekstri að þar sé bara eðlilegt að samþjöppun sé fyrir hendi, eins og hún er núna? Þeir ætla auðvitað að gína yfir meiru, eins og við sjáum á þróuninni og það er ekkert að marka orð þeirra um það. Ég vek athygli á því, með leyfi virðulegs forseta, sem segir í hinni prentuðu skýrslu sem er forsenda fyrir þessu lagafrv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Hafa ber í huga að hér hefur verið lýst stöðunni á íslenskum markaði eins og hún er þegar greinargerð þessi er rituð, og komist að þeirri niðurstöðu að hún hafi ýmis einkenni samþjöppunar sem talin eru óæskileg út frá markmiðinu um fjölbreytni í fjölmiðlun. Er þá gengið út frá því, eins og rakið hefur verið, að fjölmiðlar gegni lykilhlutverki í lýðræðislegu þjóðfélagi sem vettvangur fyrir ólík viðhorf til stjórnmála og menningar í víðum skilningi, og sem vettvangur fyrir öflun upplýsinga og miðlun þeirra.`` Síðan segir: ,,Af mannréttindasáttmála Evrópu, eins og hann hefur verið túlkaður af Mannréttindadómstól Evrópu, leiðir að tryggja ber fjölbreytni í fjölmiðlun.`` Á öðrum stað í skýrslunni segir, með leyfi forseta: ,,Það er því skoðun nefndarinnar að af framangreindum viðhorfum Evrópuráðsins og almennum viðhorfum um vernd pólitískrar og menningarlegrar fjölbreytni leiði að það hljóti að teljast afar æskilegt að löggjafinn bregðist við þessu með lagasetningu, einkum þannig að settar verði reglur sem miði að því að hamla gegn óæskilegum áhrifum samþjöppunar sem þegar er til staðar á fjölmiðlamarkaði og einnig til að hamla frekari samþjöppun á þessum markaði í framtíðinni. Einkum á þetta við samþjöppun á markaði fyrir einkarekna fjölmiðla, enda hvíla á Ríkisútvarpinu víðtækar skyldur um fjölbreytni í framboði dagskrárefnis og framsetningu þess sem ekki eiga við um einkarekna fjölmiðla.`` Ég tel að þessi orð skýrsluhöfunda og þau markmið sem þeir setja sér með starfi sínu endurspeglist í frv. sem hér er til umræðu og það þurfi ekki að draga forsendur þess í efa eða það umhverfi sem ég hef hér lýst og er staðfest lýsing mín á hættunum sem af þessu umhverfi stafa þegar lesið er og hlustað á Magnús Ragnarsson, framkvæmdastjóra Skjás 1, en hann sagði í Ríkisútvarpinu í viðtali fimmtudaginn 13. maí, með leyfi forseta: ,,Og þessi staða sem komin er upp, sérstaklega í kringum Norðurljósasamsteypuna síðan að hún lenti í eign Baugs. Hún er bara, það er ekki hægt að keppa við hana. Ef það er hægt að stjórna öllum fjölmiðlum og líka vera með hreðjatak á innflytjendum og heildsölum og stjórna þeirra markaðsaðgerðum og markaðssetningu í gegnum sko hillupláss í búðum þá er það bara staða sem er ekki hægt að keppa við. Og hvatinn í því kerfi er svo augljós til að misnota að það verður fullkomlega örugglega gert.`` Þetta segir hann um fyrirtæki sem er með 47% að eigin sögn á matvörumarkaði í landinu undir stjórn eiganda, sem sagði árið 1991, að 10% hlutdeild á sama markaði boðaði stórhættu, yrði hættulegt bákn sem enginn gæti keppt við. Telja þingmenn að þetta ástand sé best fyrir þróun íslenskrar fjölmiðlunar og tryggi best þá dreifingu og það frelsi í landinu sem við öll viljum standa vörð um? Hér hefur verið rætt um marga hluti. Á vissu stigi málsins tók umræðan m.a. þá stefnu að menn fóru ræða um fjármál stjórnmálaflokkanna. Sú umræða fjaraði náttúrlega út þegar í ljós kom hvernig Samf. hefur hagað sínum fjármálum. Það stóðst ekki gagnrýni og þá hættu menn allt í einu að ræða þann þátt málsins, þegar í ljós kom að vegna 500 þús. kr. reglunnar þá bað Samf. ekki um nema 499 þús. kr. í styrki, til þess að þurfa ekki að gefa þetta upp samkvæmt eigin reglu sem hún setti sér. 
             Það kemur mér á óvart, þegar ég les um þetta og heyri um þetta í miðlum sem eru að fjalla um þetta, í Fréttablaðinu og annars staðar, að blaðamaður sem þar starfar var einnig um tíma kosningastjóri Samf. í þingkosningunum árið 2003. Hann sendi mér afrit af tölvupósti árið 2002 sem lýsir því að hann hafi rætt við þáverandi framkvæmdastjóra Samf. vegna fjárkröfu sem hann taldi sig eiga á Jón Ólafsson, sem þá rak Norðurljós. Þessi blaðamaður, sem núna starfar á Fréttablaðinu, hefur ekki sagt frá þessu í blaðinu. Hann hefur ekki sagt frá þeim samskiptum sínum og þeim svörum sem hann fékk frá framkvæmdastjóra Samf. á þeim tíma um hvernig þeim fjárstuðningi væri háttað  Ég get svo sem birt þetta bréf og upplýst það. Hann sendi það til formanns framkvæmdastjórnar Samf. og ég hef staðfestingu frá þeim manni, Stefáni Jóni Hafstein, um að hann fékk bréfið. Það er því engin launung yfir þessu ef menn vilja ræða það. Ég er alveg undrandi á því að þessi frásögn, blaðamannsins á Fréttablaðinu núna, skuli ekki hafa birst í blaðinu þegar fjallað er um fjármál stjórnmálaflokkanna og hvaða samskipti eru á milli einstaklinga í því efni þegar um þessi mál er rætt. Hér er mál sem fróðlegt væri að þessi blöð fjölluðu um. En það náttúrlega hentar ekki málstaðnum. Ég spurði hér í ræðu 28. apríl: Hverra hagsmuna er Samf. að gæta í þessu? Það eru náttúrlega ekki hagsmunir þessara blaða og blaðamanna sem þar starfa að segja frá því hvernig þessum samskiptum er háttað og hvernig fjárstreymið var frá Jóni Ólafssyni til flokksins í kosningabaráttunni í borgarstjórnarkosningunum vorið 2002. Þetta bréf er dagsett 13. maí, það er tveggja ára gamalt núna.  Ef menn vilja að ég lesi þetta bréf þá get ég gert það. Ég ætla ekki að gera það nema ég sé hvattur til þess. En það er sjálfsagt að ég lesi það hér í þinginu ef menn óska eftir því að ég fari yfir það nánar og skýri frá því sem fram kemur í þessu bréfi. En ég hefði talið að þessi blaðamaður, sem hefur lagt sig fram um það sérstaklega að ræða um fjármál stjórnmálaflokkanna í þessum blöðum og að beina umræðunni inn á það svið, hefði hagað því svo að segja frá allri sinni vitneskju um þessi mál og upplýsa lesendur blaðsins um hana. En það hentar ekki vegna þess, eins og hér hefur margoft komið fram, að menn eru alltaf að átta sig betur og betur á því hverra hagsmuna Samf. gætir í þessu máli. Það er ekki málfrelsið og ekki frjáls upplýsingamiðlun heldur varðstaða um þögnina sem m.a. ríkir um þetta mál, þegar Fréttablaðið er að fjalla um stjórnmál og fjárstreymi til þeirra. 
             Síðan kem ég að því sem verið hefur til umræðu undanfarna daga, vegna hinnar furðulegu ákvörðunar forseta Íslands að taka ekki þátt í brúðkaupi í Danmörku, sem er náttúrlega hneisa fyrir þjóð okkar, að þjóðhöfðingi okkar skuli ekki sjá sér fært að fara þangað á einhverjum tilbúnum forsendum sem eiga ekki við nein rök að styðjast. Við vitum það best hér á hinu háa Alþingi að þessi rök þjóðhöfðingjans eiga ekki við neitt að styðjast og byggjast á forsendum sem eru tilbúnar. Það er rætt um það hvernig túlka beri 26. gr. stjórnarskrárinnar. Forseti Íslands, sem fræðimaður við Háskóla Íslands, gaf út rit sem heitir ,,Íslenska þjóðfélagið``. Það kom út árið 1977. Þar segir með leyfi forseta: ,,Í 26. grein er forseta veitt heimild til að synja lagafrumvarpi staðfestingar, þar eð enginn forseti hefur beitt þessu ákvæði er það í reynd dauður bókstafur.`` Þetta er sagt árið 1977. Nú eru liðin næstum því 30 ár síðan og þessu hefur ekki verið beitt. Þannig eru enn þá sterkari rök fyrir því að þessu ákvæði eigi ekki að beita. Ef alþingismenn eiga að taka mark á því sem fræðimenn segja, eins og hér er gjarnan vitnað til þegar um þessi mál er rætt og lagt til grundvallar í umræðum um þetta mál, að það beri að taka ríkt tillit til fræðimanna, þá höfum við hér skoðun fræðimanns sem segir að það eigi ekki að beita þessu ákvæði, það sé í raun og veru orðið marklaust vegna notkunarleysis. Síðan vaknar spurningin um það sem hér hefur komið fram: Er það vegna efnisatriða í málinu og á að krefjast þess af forseta Íslands, ef svo einkennilega vildi til að hann tæki ákvörðun um að beita þessu synjunarvaldi, á þá ekki að krefjast þess af forseta Íslands að hann upplýsi þingheim um það meðan mál eru til umræðu, að hann ætli að taka þessa afstöðu? Þessu hefur verið haldið fram í ritgerðum, að það sé nauðsynlegt þegar menn fjalla um þetta, að ef menn líta þannig á að forsetinn hafi þetta vald þá verði hann að taka efnislega afstöðu. Hv. þingmenn hafa vafalaust heyrt það eins og ég, að þeir fræðimenn sem nú gefa til kynna að þetta ákvæði sé gilt og sjálfsagt fyrir forseta að íhuga það, hafa allir tekið fram að ekki eigi að krefjast þess af forsetanum að hann láti í ljós neina efnislega afstöðu. Það hafa allir látið það sjónarmið í ljós að forsetinn eigi ekki að sýna þinginu þá virðingu að láta uppi fyrir fram hvaða afstöðu hann hefur í málinu svo að þingmenn geti áttað sig á því þegar fjallað er um málið hvort forseti Íslands ætli að gera þetta eða ekki. Allir þessir menn sem eru að reyna að ýta undir að forsetinn taki þessa ákvörðun hafa látið í veðri vaka að hann þurfi ekki að skýra frá neinum efnislegum sjónarmiðum varðandi málið. Þetta stangast á við skoðanir manna sem hafa fjallað um þetta frá fræðilegum forsendum. Ég vitna þar sérstaklega til ritgerðar Þórðar Bogasonar sem var hér starfsmaður í þinginu og margir þingmenn þekkja --- hann var hér einn af aðallögfræðingum Alþingis á sínum tíma --- í það sem hann segir um þetta mál þegar hann fjallar um þetta út frá þingræðinu og leggur áherslu á það að forseti geti ekki beitt þessu ákvæði vegna þingræðisreglunnar. 
             Þegar Þórður fjallar um þetta og menn lesa ritgerð hans þá vakna spurningar eins og þessar: Verður ekki forseti Íslands sem handhafi löggjafarvalds að vera á öndverðum meiði við aðalhandhafann, Alþingi? Þetta er spurning sem vaknar þegar þetta mál er rætt. Er ekki eðlilegast að forseti sem er andvígur ákveðinni lagasetningu láti afstöðu sína í ljós sem fyrst þannig að þeim aðila sem deilir lagasetningarvaldinu með honum gefist ráðrúm til að íhuga rök hans? Er forseta heimilt að beita synjunarvaldi samkvæmt 26. gr. án nokkurs fyrirvara af hans hálfu, það er án þess að hann láti Alþingi vita fyrir fram um afstöðu sína? Þetta eru sjónarmið sem menn verða að hafa í huga þegar þetta mál er rætt. Ég tel að það séu lágmarksskilyrði til þess að forseti geti beitt þessu að þingheimur viti um þetta fyrir fram þegar verið er að fjalla um mál. Hér er sagt að við eigum að vita að lögfræðingar kunni að hafa einhverja aðra skoðun á þessu frumvarpi heldur en við sem flytjum það, að það séu einhverjir menn úti í bæ, lögfræðingar, sem hafi þá skoðun að við megum ekki setja þessi lög vegna þess að þau brjóti í bága við stjórnarskrána. Síðan þegar kemur að því að menn fjalla um það hvort forseti geti komið í veg fyrir að lögin nái fram að ganga eða beitt sér gegn lögunum þá segja þeir: ,,Við eigum ekkert að vita um hans skoðun. Hún á bara að vera leyndarmál.`` Skýringin á því að menn tala svona um þetta núna er auðvitað sú að þingheimur veit hver skoðun forseta á þessu máli er. Hún kom hér fram árið 1995 þegar hann beitti sér fyrir því hér og í umræðum hér í þinginu að svona löggjöf yrði sett. Hann lýsti því hér yfir, varpaði fram fyrirspurnum í þingumræðum í febrúar 1995 sem gengu út á það að setja bæri svona lög. Hann hvatti ríkisstjórnina til þess að svona lög yrðu sett. 

Hvaða vanstilling ...?

Það hefur ekkert komið í ljós sem segir mér að forseti Íslands hafi skipt um skoðun.  
             Þetta eru sjónarmið sem verður að hafa í huga 

Eru lögin um eitt fyrirtæki?

Hverra hagsmuna er verið að gæta?

Eru lögin um eitt fyrirtæki?

Ég hef aldrei fengið svör við því  Ég rifja það aftur upp að síðan ef byrjað er að ræða um fjármál stjórnmálaflokkanna þá draga þeir strax í land þegar farið er að opna það pandórubox. Ég held að menn ættu að reyna að líka að loka því af hálfu Samfylkingarinnar eins og hv. síðasti ræðumaður reyndi að loka pandóruboxinu sem hún opnaði hér síðastliðinn vetur.

Herra forseti. Það er engu líkara en hæstv. dómsmálaráðherra væri að ganga af göflunum hér í ræðustól. Hver er það sem er að ýta þessu að forseta lýðveldisins að staðfesta ekki lögin? Ég hef ekki orðið var við nokkurn mann sem hefur sagt það hér í þessum sal. Hins vegar las hæstv. ráðherra upp tölvubréf sem maður að nafni Róbert Marshall sendi félögum sínum. Er það tilefni til þess að hæstv. dómsmálaráðherra komi hérna og missi næstum stjórn á sér í ræðustól? Það er ekki nokkur maður í þessum sal, herra forseti, sem hefur verið að láta í ljósi skoðanir á því hvort forsetinn eigi að hafna lögunum eða staðfesta þau. Hér erum við einfaldlega í miðri umræðu og hún á eftir að breytast. Ég er sannfærður um að hæstv. forsætisráðherra á eftir að sjá að sér. Ég tel að þetta mál hljóti að gjörbreytast áður en það kemur til endanlegrar afgreiðslu, ef það kemur þá nokkurn tíma til endanlegrar afgreiðslu, herra forseti. Mér finnst hins vegar að hæstv. dómsmálaráðherra ætti að bera betra skyn á lögunum heldur en hann virðist hafa. Það er engin þörf á því að reifa það hér hvort forseti lýðveldisins þurfi að láta þingið fyrir fram vita af því hvort hann ætli að synja eða staðfesta lög. Á þá að ganga fyrir forsetann í hvert einasta skipti sem hér koma lög til afgreiðslu í þinginu og spyrja forsetann hvaða skoðun hann hafi á því? Að sjálfsögðu ekki. Hér er ekki um synjunarrétt að ræða. Hér er um málskotsrétt að ræða og forsetinn þarf ekki og eftir atvikum á ekki að hafa neina sérstaka skoðun á því. Það er réttur hans, ef það verður gjá milli þings og þjóðar, að vísa málum til atkvæðagreiðslu þjóðarinnar. Það væri þá eftir atvikum þjóðin sem synjaði málsins. Það virðist að hæstv. ráðherrar séu svo farnir á taugum yfir þessu máli að þeir gefi sér það að þjóðin mundi synja staðfestingar málsins í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Þeir sem þekkja trúarbragðasöguna vita að litið er á páfann sem hinn mikla brúarsmið á milli himinsins og jarðarinnar.

Er ég ...?

Þetta tal um að forseti Íslands sé einhver brúarsmiður á milli þings og þjóðar er bara á misskilningi byggt. Það er hvergi rætt um það að einhver gjá á milli þings og þjóðar kunni að myndast og þá sé forsetinn hinn stóri brúarsmiður sem eigi að koma til sögunnar og brúa þetta bil. Það er hvergi fjallað um það neins staðar. Ég veit ekki hvaða kenningar þetta eru. Ég veit ekki hvers vegna menn allt í einu finna það upp að það sé líka í þessu máli einhver gjá milli þings og þjóðar. Hverjir eru að segja það? 

Og hvað með ...?

,,Við skulum taka þetta mál hér út. Við skulum safna liði gegn þessu.`` Svo á hinn mikli stóri brúarsmiður að brúa bilið á milli þings og þjóðar og koma eins og frelsandi engill. Er það þess vegna sem hann treysti sér 

Herra forseti. Ég veit ekki hvort það er páfanum að þakka eða mér að hæstv. ráðherra hefur náð ró sinni og stillingu aftur. Ég alla vega þakka fyrir það. Hann talar um að einhver vilji sé að tala um að forsetinn sé brúarsmiður. Það hefur enginn talað um þetta. Það er ekki nokkur maður sem hefur fært þetta inn í umræðuna nema hæstv. forsætisráðherra. Hann gerði það í gær. Enginn þingmaður annar hefur verið að tala um þann möguleika að forseti kunni að synja. Fyrst verið er að tala um brúarsmið þá fannst mér nú sem hæstv. dómsmálaráðherra væri hér kominn í hlutverk Karons, ferjumannsins frá ríki okkar sem lifandi eru, og er hann greinilega að flytja þetta mál yfir í helheima því frv. er einfaldlega þannig sett fram af hæstv. ráðherra og hæstv. ráðherrum að það er ekki heil brú í því. Ég ráðlegg hæstv. dómsmálaráðherra að hafa nú vit fyrir vini sínum hæstv. forsætisráðherra og fara að tillögum okkar og flytja þetta yfir elfina miklu og geyma þetta mál. Ég held að þá væri hægt að ná aftur þeirri ró í samfélaginu sem ummæli hæstv. forsætisráðherra kipptu úr jafnvægi í gær.

Virðulegur forseti. Það er greinilegt að mönnum er eitthvað órótt á stjórnarheimilinu núna. Vanstilling hæstv. dómsmálaráðherra var slík að maður hlýtur auðvitað að spyrja sig þeirrar spurningar hvað gangi á innan ríkisstjórnarinnar þessa dagana. Ég spurði áðan og bað um að nefndir væru lögfræðingar sem gætu sagt við Alþingi að frumvarp sem við ræðum stæðist sannanlega stjórnarskrána, stæðist íslensk grundvallarlög. Ég hef ekkert nafn fengið og það dugir ekki, hæstv. dómsmálaráðherra, að nefna til sögunnar tvo skýrsluhöfunda sem eru ekki þeir sem sömdu þetta frumvarp. Þeir sömdu ekki þetta frumvarp og þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir. Það þýðir ekki að nefna til þá tvo sem unnu að skýrslunni. Það dugir ekki og er eiginlega hálfaumkunarvert, hæstv. dómsmrh., að nefna til sögunnar að þrír lögfræðingar sitji í allsherjarnefnd. Þeir eru nú ekki bara þrír. Þeir eru held ég gott ef ekki sex sem sitja í allsherjarnefnd frá stjórn og stjórnarandstöðu og greinir mjög á, hæstv. forseti. Ég veit ekki til þess að Sigurður Kári Kristjánsson eða Bjarni Benediktsson séu sérfræðingar í íslenskum stjórnskipunarrétti. Ég spurði um sérfræðinga á því sviði. Þeir eru það ekki, hæstv. forseti. Að nefna þá hér til sögunnar, til vitnis um að þetta standist íslenska stjórnskipun er auðvitað hlálegt, hæstv. forseti, og ekki hægt að taka alvarlega. Svo vil ég að lokum nefna bréfið sem kom frá Róbert Marshall formanni Blaðamannafélagsins og var sent út. Nú er sem sagt búið að spyrða okkur saman. Nú erum við saman í Baugsliðinu af því við höfum bæði þá skoðun að það eigi að taka málið út úr þinginu. Bíðið við, 70% þjóðarinnar hafa þá skoðun. 70% þjóðarinnar. Er verið að segja hér með öðrum orðum að 70% þjóðarinnar séu bara að ganga erinda einhvers auðhrings, Baugs, séu bara nytsamir sakleysingjar sem ekkert viti hvað þeim sé fyrir bestu? Hæstv. dómsmálaráðherra á ekki að tala svona hér í þinginu.

Herra forseti. Ég þarf nú engar siðareglur frá hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur um hvernig ég tala í þinginu þar sem hún talar hér um sleggjur sem sé verið að nota til þess að útrýma fólki. Hún skipar sér í flokk með hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni þegar hún fer að tala um það hvernig menn eiga að koma fram til þess að eyða óvinum sínum og fjallar um mál á þeim forsendum. Ég þarf engar siðareglur frá slíku fólki um það hvernig ég á að tala hér í þinginu. Ég biðst undan því að verið sé að setja mér reglur af þeim toga að ég þurfi að tala eins og hv. þingmanni líkar um þetta mál eða Magnúsi Þór Hafsteinssyni, fólki sem talar þannig um málefni að það er ógjörningur í raun og veru að halda uppi málefnalegum umræðum. Að sjálfsögðu liggur það fyrir að þeir 

Ekki að það standist ...

Að sjálfsögðu er þetta mál þannig eins og öll mál sem má deila  En núverandi forseti hefur lýst yfir og gaf að gefnu tilefni yfirlýsingu um það að um þetta mál er lokaorðið hjá dómstólunum, jafnt fyrir okkur þingmenn sem forseta og alla aðra.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að setja hæstv. dómsmrh. neinar reglur um það hvernig hann megi tala hér í ræðustól. En ég bendi bara á hvernig menn eru farnir að tala, hvaða málflutningur hér er uppi. 70% þjóðarinnar telja að þetta frumvarp sé ekki tækt til afgreiðslu hér og eigi að skoðast mun betur. 70% þjóðarinnar er bara orðið Baugslið sem ekkert veit hvað það er að segja og getur ekki haft neina skynsamlega skoðun á málunum. Svona er málflutningurinn orðinn: ,,Þið sem eruð ekki með okkur, þið sem styðjið ekki fjölmiðlafrumvarpið og eruð á móti okkur, þið eruð bara Baugslið. Þið eruð bara keypt þý.`` Þannig er málflutningurinn hér í þinginu. Þetta er mönnum auðvitað ekki samboðið. Ég hef þá skoðun og ég mun tjá hana hér. Hvað varðar síðan stjórnarskrárþáttinn og EES-samninginn þá gætum við rætt um það langt mál hér, hæstv. dómsmrh. Ég er sannfærð um það að sá málflutningur sem ég hafði þá uppi var réttur.

Herra forseti. Þetta tal um 70% þjóðarinnar og Baugsliðið minnir mig nú bara á þá prósentutölu sem ég nefndi þegar forstjóri Baugs eða aðaleigandi --- ég veit ekki hvað á að kalla hann --- taldi að 10% hlutdeild í matvörumarkaði væri stórhættulegt fyrirbrigði, og nú ræður hann yfir að eigin sögn 47%. Svona prósentutal í þessu tilliti að 70% þjóðarinnar standi með þessu eða hinu, er algjörlega marklaust í umræðum af þessum toga., Kjarni málsins er hins vegar sá að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir var með hér sama málflutning og kemur fram í bréfi formanns Blaðamannafélags Íslands 

Er bannað að mótmæla ykkur.

Virðulegur forseti. Það er alveg makalaust að hlusta á hæstv. dómsmrh. tala. Hvað er hann að fara með samanburði sínum á ræðu hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur og orðsendingu formanns Blaðamannafélagsins sem hann las skilmerkilega upp í ræðu sinni? Er hann að segja að formaður Blaðamannafélagsins hafi ekki tjáningarfrelsi eins og aðrir í þessu landi? Er virkilega þannig komið fyrir hæstv. dómsmrh. og ríkisstjórninni að hún telji ekki lengur að það megi, sem eru ein af grundvallarréttindum borgaranna í þessi ríki enn þá, virðulegi forseti, að mega mótmæla stjórnvöldum, gera það hátt og skorinort, mega safna liði ef mönnum sýnist svo og mega standa með hverjum þeim sem mönnum sýnist til þess að ná fram sínum málstað? Er þetta orðið bannað í ríki Davíðs Oddssonar og Björns Bjarnasonar, hæstvirtra ráðherra? Ég held að hæstv. ráðherra verði að svara þessu, hvað hann á við með þessum málflutningi. Fyrir utan allar þær samsæriskenningar sem birtust í máli hæstv. ráðherra þá er þetta mjög undarlegt. Þetta er mjög undarlegur málflutningur. Hann verður að útskýra hvað hann er að fara með því að líkja þessu saman og hvað sé rangt við að formaður Blaðamannafélagsins, Róbert Marshall, geri það sem hann gerir í þessu bréfi sínu ef hann telur að stjórnvöld séu á villigötum. Er það ekki svo, virðulegi forseti, að þetta sé ein af grundvallarréttindum borgaranna, að mótmæla stjórnvöldum? Eða er svo komið fyrir stjórnvöldum í þessu landi að þau þola ekki lengur slík mótmæli? Hæstv. ráðherra talar mikið um samsæri undir handarjaðri Baugs. Ég veit ekki hvort ég á að hlæja eða gráta yfir þeirri samsæriskenningu, virðulegi forseti. Eða trúir hæstv. ráðherra því virkilega að í því samsæri sé stjórnarandstaðan á Alþingi eins og hún leggur sig, Sigurður Líndal, Verslunarráð Íslands, Samkeppnisstofnun, Evrópuréttarstofnun Háskólans í Reykjavík, útgefendur Morgunblaðsins og nánast öll lögfræðingastéttin í landinu, sem ekki er tilbúin til þess að fullyrða að þessi lög standist stjórnarskrá? Trúir hæstv. ráðherra virkilega svona málflutningi sjálfur?

Herra forseti. Ég var ekki að tala um nein samsæri en það er von að hv. samfylkingarfólk líti á það þannig að það sé hluti af einhverju samsæri þegar farið er yfir stöðu málsins og því lýst, að það sjái í hvaða stöðu það er komið með þessum málflutningi sem hér hefur staðið undanfarna sólarhringa. Það sér hvernig stöðunni er komið og hvernig stöðunni er háttað þegar málið er skoðað, að þau eru náttúrlega búin að spyrða sig við þennan auðhring sem á fjölmiðlana og hér er verið að ræða um og hefur þessa markaðshlutdeild. Það er ósköp einfalt, það liggur alveg ljóst fyrir og Samf. situr uppi með það. Síðan er málflutningur hennar á þann veg að það sé eðlilegt að formaður Blaðamannafélags Íslands noti stöðu sína sem formaður blaðamannafélags  ,,Við höfum eitt hálmstrá. Ólafur Ragnar Grímsson sagði í kosningabaráttunni 1996 að hefði hann verið forseti þegar rúmlega 30.000 manns skoruðu á Vigdísi Finnbogadóttur að undirrita ekki EES-samninginn, þá hefði hann orðið við því og neitað að staðfesta lögin. Tökum nú á öll sem eitt og söfnum 35.000 undirskriftum yfir helgina á askrift.is. Við höfum tíma á meðan stjórnarandstaðan heldur uppi málþófi. Sendið tölvupóst á alla sem þið þekkið, hringið í fjarskylda ættingja úti á landi sem þið hafið ekki heyrt í í sjö ár.`` --- Hvers vegna sjö ár, ég skil það ekki? ,,Nú er tíminn til endurnýja kynnin. Fáið fólk til að skrifa nafn og kennitölu á askorun.is. Sé fólk fylgjandi frumvarpinu, fáið það samt til að skrifa undir sem persónulegan greiða við ykkur.`` Er þetta framlag til málefnalegra umræðna? Er þetta eitthvað til að hrósa sér af í málefnalegum umræðum? Er þetta eitthvað sem Samf. telur til fyrirmyndar þegar fjallað er um mál hér í þjóðfélaginu? Er þetta eitthvað sem Blaðamannafélag Íslands telur sérstakt áhugaefni sitt, að formaður sinn standi fyrir svona starfsemi og hóti stjórnvöldum, að menn bara gangi þvert á eigin skoðanir til þess að skaprauna stjórnvöldum? Er það þetta sem þetta fólk telur að séu lýðræðisleg vinnubrögð?

Virðulegur forseti. Það eru margir sem skaprauna vesa\-lings ríkisstjórninni þessa dagana. Varðandi ummæli hv. þm. um formann Blaðamannafélagsins þá er hann ekki aðeins að nýta rétt sinn sem borgari, virðulegur forseti, með ummælum sínum um þetta mál, heldur er hann líka að framfylgja skyldu sinni sem formaður Blaðamannafélagsins. Blaðamannafélag Íslands hefur mótmælt þessu frv. og lýst yfir andstöðu við það. Það væri undarlegur formaður í slíkum félagsskap sem ekki mundi fylgja eftir þeirri baráttu félagsins sem hafin hefur verið innan þess. Virðulegur forseti. Samf. er í liði með Baugi, segir hæstv. ráðherra. Ég nefndi fleiri sem Samf. er í liði með í þessu tiltekna máli. Ég nefndi hér til sögunnar útgefendur Morgunblaðsins, virðulegur forseti. Við erum stolt af því að vera í liði með þeim fjölmörgu sem hafa mótmælt þessu frv. Það er bara orðið þannig, virðulegi forseti, að þeir eru hins vegar afar fáir sem hafa tekið undir það og treysta sér til að lýsa yfir samstöðu með ríkisstjórninni í þessu máli. Ég þarf ekki að telja upp aftur þá fjölmörgu sem hafa mótmælt þessu frv. Það eru sko fleiri heldur en Samf. og fleiri en Baugur.

Herra forseti. Það sem ég átti við, þegar ég talaði um að skaprauna stjórnvöldum, var að þetta er fyrst og fremst til þess fallið að skaprauna forseta Íslands. Þetta er fyrst og fremst til þess fallið að skapa honum vanda. Það er hermt upp á hann í þessu bréfi að hann sé skuldbundinn vegna einhverra yfirlýsinga sem hann gaf í kosningabaráttunni, að ef einhver viss fjöldi fólks skrifi undir þessa áskorun þá sé honum skylt að synja lögum. Er það þessi mikla brúarbygging sem á að brúa gjána milli þings og þjóðar? Er um það að ræða, að það verði að fylla þá tölu sem hér er nefnd í þessu bréfi? Ég held að þetta sé fyrst og fremst gert, þegar upp er staðið, til að skaprauna herra forseta Íslands, að hann sitji uppi með vandamálið ef þetta nær fram að ganga sem formaður Blaðamannafélags Íslands er að segja. Það hefur ekki áhrif á okkur sem erum hér á þingi.

Forseti. Ég vil fyrst biðjast afsökunar á því fyrir fram að vera kann að þessi ræða verði til þess að skaprauna stjórnvöldum í landinu, hæstv. dómsmrh., sem einmitt er fyrrverandi menntmrh., og það er eðlilegt að forseti rifji það upp því að hann sat einmitt með honum í stjórn og var stjórnvald á þeim tíma sem hæstv. dómsmrh. var menntmrh. Það er að verða erfitt að lifa og starfa í landinu og komast hjá því á hverjum degi að skaprauna stjórnvöldum því að auðvitað má segja að lýðveldi okkar hafi þann tilgang að stjórnvöld geti verið í góðu skapi og lifað við sína skaphöfn sem að vísu er misjöfn. Það er líka skemmtilegt, forseti, að vita til þess og sérkennilegt að nú hafa tveir síðustu talsmenn Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu, hæstv. dómsmrh. sem nú gengur úr salnum og vill ekki hlusta frekar á þann málflutning sem hér fer fram --- væntanlega til þess að verða ekki skapraunað --- og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, í raun haldið uppi því sem hér er í fjölmiðlum kallað málþóf gegn eigin frumvarpi. Þeir gera það með því að tala hér ýmist af þekkingarleysi eða með útúrsnúningi um efni frumvarpsins og verja ræðum sínum að meginhluta --- en ræðutími er ótakmarkaður --- til þess að ræða um allt önnur efni en hér er um að ræða. Þannig hafa þeir báðir rætt nokkuð um forseta Íslands, embættisskyldur hans og valdsvið þó að ekki verði nú séð að það komi efnisumræðu um þetta frumvarp við. Ég verð að segja það fyrir sjálfan mig sem alþingismann, vissulega ungan alþingismann, alþingismann þó, að mér þykir það ekki smekklegt að umræður hér í salnum um efnisatriði máls og þau frumvörp sem hér eru til umræðu snúist um það hvaða álit forseti Íslands kunni að hafa á því eða hvað hann kynni að gera í framhaldinu. Þingið fer með þann hluta löggjafarvalds sem það fer með samkvæmt stjórnarskrá og forsetinn með sinn. Ég tel að þingið eigi að taka sínar ákvarðanir óháð því hvað forsetinn kann að gera. Hins vegar tel ég --- þannig að ekki komi upp neinn misskilningur --- að þingið eigi mjög ákveðið að horfa á það hvernig þau málefni sem það er að ræða kynnu að snerta þá stjórnarskrá sem í landinu er. Það segi ég m.a. sem tiltölulega nýr þingmaður vegna þess að við upphaf þingsetu er okkur gert að undirrita eiðstaf að þessari stjórnarskrá. Ég álít að sá eiðstafur hafi gildi, og hvaða gildi? Hefur hann t.d. það gildi, hugleiðir maður þegar maður skrifar nafnið sitt undir stjórnarskrána, að maður eigi að vera með öllu sem stendur þar? Nei, það er ekki þannig heldur er það þannig að í störfum manns á þingi á maður að virða ákvæði stjórnarskrárinnar og gera aldrei neitt það sem kann að ganga í berhögg við hana. Nú er það svo í öðrum löndum ýmsum að þar starfa sérstakar stofnanir til þess að bera saman lög og stjórnarskrá, stjórnlagadómstólar. Ég þekki slíkan dómstól frá stuttri dvöl minni í Frakklandi. Þar getur tiltekinn minni hluti þingmanna vísað máli til stjórnlagadómstólsins og fengið úrskurð um það hvort málið er tækt eða ekki. Þetta tel ég að við þurfum að athuga. Þetta hefur bæði sína kosti og galla. En ég held að úr þessu þurfi að bæta hér á landi eftir þingvetur nokkra þar sem upp hafa komið mikil álitamál um samræmi laga og stjórnarskrár og kveðnir hafa verið upp dómar í Hæstarétti, sem er okkar æðsti innlendi dómstóll, um það að lög sem samþykkt voru á Alþingi, m.a. undir stjórn þess forseta sem hér situr, hafi ekki staðist stjórnarskrána. Ég tel það alvarlegt. Ég sé að mönnum þykir það ekki hér öðrum. En ég skil ekki til hvers þá þessi undirritun er sem er ákaflega hátíðlegur þáttur í því að stíga hér inn í það hlutverk að verða alþingismaður, fulltrúi kjósenda og liðsmaður þjóðarinnar. Ég ætla ekki að ræða meira um þetta. Ég hlýt þó að gera örlitla athugasemd í framhaldi af ræðu síðasta ræðumanns sem mér datt í hug í miðjum klíðum að er einnig hæstv. dómsmrh., Björns Bjarnasonar, vegna þess að hann ræddi meðal annars um hugsanlegt vanhæfi forseta Íslands. Ég er nú ekki vel að mér í stjórnskipunarrétti eða stjórnsýslulögum en við rekum upp stór augu þegar um slíkt vanhæfi er rætt og spyrjum ýmissa spurninga. Svo vill til að á borðinu við hliðina á mér lá bók eftir Pál Hreinsson sem heitir Stjórnsýslulögin. Skýringarit. Forsætisráðuneytið gefur hana út. Það er merkilegt að ekkert er þar um forseta Íslands. Þar er hins vegar fjallað um ráðherrana sem geta orðið vanhæfir og það sem gert er í þeirra vanhæfi er það að málin eru undirbúin í hendur seturáðherra --- þetta hefur nokkrum sinnum komið fyrir hér á síðari árum hjá okkur --- sem síðan sker úr um það málefni sem hinn fyrri ráðherra var vanhæfur í. Nú eru ekki til neinir setuforsetar þannig að erfitt er að bera saman þessar vanhæfisreglur um ráðherra og forseta. Þess vegna hlýtur maður að spyrja í þessu vanhæfismáli í fyrsta lagi hvort það sé þá þannig að ef forseti telst vera vanhæfur þá eigi handhafar forsetavalds að skera úr hvort vanhæfisreglur þær sem Davíð Oddsson hæstv. forsætisráðherra telur eiga við um forseta Íslands gildi þá jafnframt um handhafa forsetavalds. Ef það er svo þá er kannski komið að því að rannsaka hvort handhafar forsetavalds hafi verið vanhæfir við stjórnarathafnir sínar því hin spurningin sem leikmaður spyr hina miklu lögfræðinga, og þar á meðal hæstv. dómsmálaráðherra sem hvort tveggja er í senn yfirmaður dómsmála í landinu og maður sem hefur tekið lagapróf frá Háskóla Íslands, er sú hvort vanhæfi gildi einungis við málskot eða hvort það gildi líka við staðfestingu laga, hvort vanhæfi forseta eða handhafa forsetavalds sé þess eðlis að það taki einungis til þess verknaðar sem forseti kýs að ástunda ekki, það er að segja þegar hann ákveður að staðfesta ekki lög, eða hvort það eigi enn fremur við um það þegar forsetinn ákveður að staðfesta lögin, að þá þurfi sumsé í sérhvert skipti að athuga hvort forseti eða handhafar forsetavalds séu vanhæfir. Ég sé ekki betur af mínu takmarkaða lagaviti en að þetta hljóti að vera raunin ef vanhæfisreglurnar gilda um forseta á annað borð sem hæstv. forsætisráðherra hefur haldið fram. Þetta vil ég gjarna að hæstv. forsætisráðherra eða viðhlæjendur hans hér í salnum skýri fyrir mér áður en þessi umræða er öll úr því að bæði hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason fóru að ræða í miðri þessari umræðu um valdsvið forseta Íslands og hæstv. dómsmálaráðherra hafði það eftir vini sínum hæstv. forsætisráðherra að forseti Íslands kynni að vera vanhæfur í því máli sem hér um ræðir. Þetta vil ég gjarnan vita vegna þess að meðal annars handhafar forsetavalds, forseti Alþingis, Hæstaréttar og forsætisráðherra hafa undirritað hér lög eftir lög í fjarveru forseta Íslands og virðast ekki hafa haft neitt samráð, það virðist alveg vera hætt að hafa samráð við forseta Íslands um það mál. Meðal þeirra laga og stjórnvaldsathafna sem fram hafa farið síðustu mánuðina er að einn af handhöfum forsetavalds, hæstv. forsætisráðherra Davíð Oddsson, undirritaði skipunarbréf frænda síns sem hæstaréttardómara við Hæstarétt og hæstv. dómsmálaráðherra sem hér talaði um vanhæfið áðan skipaði einmitt þennan títtnefnda mann í Hæstarétt --- ég vil nota tækifærið og óska frændanum alls velfarnaðar af heilum hug --- sem kunnugt er og hefur vakið nokkra umræðu í samfélaginu. Spurningin er því auðvitað þessi: Eigi vanhæfisreglur stjórnsýslulaga við um forseta Íslands í þessu tilviki eiga þær þá ekki við um handhafa forsetavalds? Það getur ekki verið. Þá spyr maður: Bíddu, var hæstv. forsætisráðherra þá vanhæfur þegar hann undirritaði skipunarbréf frænda síns í Hæstarétt? Á þessu var vakin athygli í blaði fyrir nokkrum vikum eða mánuðum, vikum hygg ég. Ég verð að segja að þó þetta væri auðvitað kyndug tilviljun eins og oft verður í íslensku samfélagi þá taldi ég það nú ekki vera vanhæfismál að hæstv. forsætisráðherra gerði þetta sem handhafi forsetavalds. En nú er komin upp önnur staða og ég sé ekki betur en að hæstv. forsætisráðherra hafi borið sjálfan sig þessum þungu sökum með ummælum sínum í sjónvarpinu í gær og að hæstv. dómsmálaráðherra hafi endurtekið þær þungu sakir á hendur hæstv. forsætisráðherra með ræðu sinni hér áðan. Meira ætla ég ekki að skaprauna stjórnvöldum að sinni með því að fjalla hér um ræðu Björns Bjarnasonar hæstv. dómsmálaráðherra eða Stjórnsýslulögin eftir Pál Hreinsson heldur ætla ég í þessari síðari ræðu minni við þessa umræðu að halda að vissu leyti áfram á þeim nótum sem ég var á í fyrri ræðu. Þar ræddi ég um málið sem nú liggur fyrir út frá þeim sjónarhóli að fjölmiðlar séu hluti af lýðræðissamfélaginu á Íslandi. Ég ræddi það út frá sjónarmiði fjölmiðlunar sem atvinnugreinar og ég ræddi það frá þeim sjónarhóli að fjölmiðlun sé nauðsynlegur hluti af menningarlífi Íslendinga og sé þar í raun ómissandi hlekkur í keðju sem tengir fjölmiðlastofnanir og fyrirtæki og fjölmiðlafólk við ótrúlega marga sem vinna hér í menningu og reyndar auðvitað í menningartengdum viðskiptum einnig, fyrir utan annað það hlutverk sem fjölmiðlarnir hafa. Ég gerði þetta sérstaklega vegna þess að þegar við ræðum mikilsverða hluti í grundvallarmálum samfélags okkar þá megum við ekki gleyma því hvað við erum lítið samfélag. Við erum samfélag sem þarf að vera í ákveðnum stellingum sóknar og varðstöðu á víxl sem ekki síst beinast að því að hlúa að því sem gerir okkur sérstök í heiminum, að því sem gerir okkur að Íslendingum í öðrum skilningi en þeim að við búum hér á tilteknu landi á tiltekinni breiddargráðu. Ég þykist hafa gert nokkuð góða grein fyrir þessu í fyrri ræðu minni. Þó kom í ljós að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafði í málþófi sínu hér í gær ekki hlustað á þessa ræðu. Það kom reyndar líka í ljós að hann hafði ekki kynnt sér til neinnar hlítar nema nokkrar síður í þeirri skýrslu sem sögð er hér síendurtekið að liggi til einhvers konar grundvallar eða sé einhvers konar forsenda þess frumvarps sem hér er um að ræða. Hann hafði aðeins tekið úr henni nokkrar síður sem hann hefur sennilega hirt upp á hlaupum. Það sem ég á hér við er þó sá efnisþáttur í ræðu Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem beindist að því hvernig ástandið væri í öðrum löndum. Til þess að gera grein fyrir því almennt þá hefði hv. þm. nú ekki þurft að fara lengra en í þingsályktunartillögu okkar samfylkingarmanna, hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur og fleiri, þar sem einmitt er gerð grein fyrir, að vísu ekki ástandinu í hverju landi heldur er nú vísað til slíkrar greinargerðar, en fjallað um það hvað við getum grætt á því að vita hvernig ástandið er í öðrum löndum. Það sem í ljós kemur hjá hverjum þeim sem þetta gerir, kannar það, er að ástandið er ákaflega misjafnt í öðrum löndum. Þegar menn eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson standa í þessum ræðustól eða í hvaða öðrum fjölmiðli sem vera skal og veifa --- það hygg ég nú reyndar að hafi ekki verið hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson heldur hv. þm. Birgir Ármannsson. Ég biðst afsökunar forseti á að muna þetta ekki glöggt. En mig minnir að það hafi verið hv. þm. Birgir Ármannsson sem gerði þetta, veifaði hér annars vegar --- kannski bara báðir. Við skulum bara hafa það þannig að þeir hafi gert það báðir. Að minnsta kosti minntust þeir á það, annar hvor eða báðir, að miklar takmarkanir á starfsemi og þar á meðal eignarhaldi væru bæði í samkeppnislögum og lögum um fjármálafyrirtæki. Sá er munurinn á þessum lögum annars vegar tvennum og svo hins vegar löggjöf um fjölmiðla og ramma um starfsemi þeirra, ef maður lítur á heiminn, að lögin um fjármálafyrirtæki og samkeppnislögin eru keimlík í öllum okkar heimshluta. Hjá öllum þeim löndum sem búa við markaðsbúskap eru þau lög keimlík. Það vitum við ákaflega vel Íslendingar vegna þess að við höfum verið að taka upp þessi lög og þessa löggjöf á síðustu árum. Við vorum sein til þess. Í raun hljóp Alþingi nokkuð á eftir þróuninni í þessu með þeim afleiðingum að hér voru miklir skruðningar framan af þegar við gengum inn í nýja tíma, afnámum höft ýmis, meðal annars á fjármagnsflutningum milli landa, á gjaldeyri og á því að geta átt verðmæti í öðrum gjaldmiðli en íslensku krónunni og það er fleira sem menn muna og hafa upplifað hér jafnvel á stuttri ævi miklar sviptingar við. Þegar við settum þessi lög leituðum við til annarra landa. Við leituðum til ýmissa grannlanda okkar. Við leituðum til löggjafar í Bandaríkjunum sem er mjög merkileg enda er það forusturíki kapítalismans nokkuð skrýtin skepna. Í samræmi við grundvallarforsendur þess ríkis um frelsi en einnig jafnan rétt manna til hamingjusóknar hafa farið þar fram mikil átök sem eru merkileg fyrir okkur sem lifum við hina evrópsku hefð. Við höfum lært af þessu og sett hér löggjöf um fjármálafyrirtæki og samkeppnisreglur sem eru keimlíkar þeim sem ríkja í öðrum löndum. Þetta miðar að því að allur heimurinn eða öll þau lönd sem búa við markaðsbúskap, að minnsta kosti almennilegan, og hafa aðstæður til þess, koma saman og hafa þá stefnu á að þessi löggjöf sé sem sambærilegust á milli landa. Og okkur er það skylt meðal annars eftir að við urðum þátttakendur í hinu Evrópska efnahagssvæði að hafa þessar reglur nokkuð eins. Með fjölmiðlana gegnir nokkuð öðru máli. Í ljós kemur þegar farið er yfir ástandið í löggjöf og reglum um fjölmiðla í hverju landi fyrir sig að það er ólíkt. Menn hafa með illu eða góðu, réttilega eða ekki réttilega á ég við, ákveðið það í Evrópu og einnig í Bandaríkjunum að í hverju landi eða fylki gildi sérstök lög um fjölmiðla. Þetta er kannski ekki heppilegt. En svona er þetta. Þetta segir okkur á Íslandi það að þó við eigum að sjálfsögðu að kynna okkur ástandið í öðrum löndum hvað fjölmiðla varðar þá verðum við að að haga okkur hér varðandi löggjöf og reglur um fjölmiðla eftir því sem heppilegast er á Íslandi. Við getum ekki kóperað erlendar reglur og lög um okkar eigin fjölmiðla. Þetta segir raunar í skýrslunni. Ef hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og félagar hans ýmsir, fyrrverandi frjálshyggjumenn, hér á þinginu hefðu lesið almennilega þá skýrslu sem um er að ræða og á að vera forsenda eða grundvöllur þessa máls --- hún er það nú reyndar að ákaflega takmörkuðu leyti sem viðurkennt er af höfundum skýrslunnar hverjum á fætur öðrum --- þá hefðu þeir komist að því sem í henni stendur, nokkrum línum áður en byrjað er að fjalla um ástandið í fölmiðlum í öðrum löndum sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson rakti hér allvel miðað við aðstæður allar, menntun, aldur og fyrri störf, beinlínis í inngangi að kafla 5.2. sem heitir Reglur í einstökum löndum þetta hér: ,,Nefndin er sammála um að ekki hafi sérstaka þýðingu að gera ítarlega grein fyrir reglum og framkvæmd þeirra`` --- þ.e. réttar, laga og reglna --- ,,í einstökum löndum. Reglur í einstökum löndum eru mjög ólíkar og spretta af ólíkum aðstæðum. Lýsingin þjónar því fyrst og fremst því markmiði að vekja athygli á þeim ólíku leiðum sem til greina koma, fremur en að unnt sé að nota regluverk einstakra landa sem fyrirmynd hér á landi.`` Þá er rétt að gera sér grein fyrir því næst hvað einkennir einna helst fjölmiðlun á Íslandi. Það hafa skýrsluhöfundar reynt að gera og augljóst er, bæði af skýrslunni sjálfri og síðan því sem þeir hafa sagt á eftir, bæði formaðurinn og aðrir, einkum Guðmundur Heiðar Frímannsson, að þeir vildu gera áfram og halda áfram að hugleiða og velta fyrir sér. Þegar búið er að komast að þessu þá er ekki hægt, eins og hefur verið plagsiður hjá okkur með góðu eða illu, að fara til Danmerkur eða annarra vinalanda okkar og ná þar í lög sem við breytum svona eftir aðstæðum, þýðum og staðfærum hér á Íslandi. Það er ekki hægt með fjölmiðlun. Því verðum við að skoða stöðuna í okkar eigin landi. Grundvallareinkenni hennar eru annars vegar þau að markaðurinn er ákaflega smár. Það er fyrsta grundvallareinkennið. Annað grundvallareinkenni er það að við búum við þróttugt og öflugt þjóðarútvarp sem nýtur mikils stuðnings meðal þjóðarinnar. Mikið er á það hlustað og hefur það ákaflega mikilsverðu hlutverki að gegna og ekki síst í menningarlegum efnum. Þriðja einkennið, sem ég tel að sé kannski nýtt og varði inngangi ræðu minnar hinnar fyrri til þess að kynna, er að við búum nú í sífellt vægðarlausari samkeppni við erlenda fjölmiðla. Ég er ekki að kvarta yfir því. Ég tel að það sé okkur ákaflega hollt og ég tel að ýmsar breytingar til bóta sem við höfum horft hér upp á í fjölmiðlun á síðustu árum stafi af því að menn hafa brugðist við þeirri samkeppni. En við gerum það nú í fyrsta sinni, í raun og veru í síðustu fimm til tíu ár, á dagblaðamarkaði og sjónvarpsmarkaði og í netmiðlum. Ég ætla ekki að endurtaka þau dæmi sem ég færði til í fyrri umræðu. Það má kannski bara bæta því við, af því ég gleymdi því síðast og það er þáttur af þessu máli, að við gerum það auðvitað líka í tímaritum, í tímaritaútgáfu af ýmsu tagi. En það er kannski eina sviðið þar sem þessi samkeppni er gömul. Í raun var það þannig að sú samkeppni á sínum tíma hefti það að íslensk tímaritaútgáfa, vikublaðaútgáfa einkum og útgáfa mánaðarrita, kæmist á legg fyrr en raunin varð. Það geta menn rifjað upp í æskuminningum sínum þegar dönsku blöðin voru komin eins og Þórarinn Eldjárn orti ágætlega um  Þetta var nú útúrdúr, sá fyrsti í þessari ræðu. En ég taldi rétt að fylla upp í samkeppnismyndina með þessari litlu sögu. Við þurfum sum sé að gera ráð fyrir því að fjölmiðlareglur og lög og aðbúnaður sá sem við stjórnmálamenn og almannavaldið á að veita fjölmiðlum byggist á íslenskum veruleika og ekki neinum öðrum veruleika heldur en þeim sem við höfum hér fyrir framan okkur. Mig langar til þess að vitna í þrenn plögg til þess að lýsa þessum íslenska veruleika betur, auk þess sem ég gerði hér í fyrri ræðu minni. Það fyrsta sem ég ætla að vitna í --- ég lofa að vera eins stuttorður og fljótur að því og hægt er því nú er þessi ágæti laugardagur og menn vilja komast snemma heim. Ég efa það ekki að menn vilja eiga góðar stundir í kvöld yfir laginu Himnaríki sem flutt verður að vísu ekki á íslenska tungu sem mér þykir leitt og gæti haft hér nokkurt mál um. Það ætla ég þó ekki að gera þó ég sjái að hv. þm. Kristján Möller æskir þess mjög og horfir hér með vonarbragði, glaður, framan í mig. Það fyrsta sem ég ætla að gera er hreinlega að lesa ákveðinn kafla úr hinni frægu skýrslu fjölmiðlanefndar Tómasar Inga Olrichs, fyrrverandi menntamálaráðherra, um það sem ber að varast einmitt á okkar fjölmiðlamarkaði. Það er kaflinn á síðu 81 sem ég hef aðeins vitnað hér í áður. Nú ætla ég að lesa hann allan. Hann er stuttur. Kafli 6.3. er svona, með leyfi forseta: ,,Við mat á þeim úrræðum, sem til greina kemur að mæla fyrir um til að hamla gegn óæskilegum áhrifum samþjöppunar á fjölmiðlamarkaði, er óhjákvæmilegt annað en að líta til smæðar íslenska markaðarins. Nefndin telur að forðast beri að reglur séu með þeim hætti að þær setji fyrirtækjum í fjölmiðlun ótilhlýðilegar skorður og raski rekstrargrundvelli þeirra. Gæta verði þess að reglur verði ekki svo hamlandi að þær vinni í reynd gegn þeim hagsmunum sem þeim er ætlað að vernda með því að fyrirtækin verði svo lítil að þau fái ekki þrifist. Slíkar reglur eru til þess fallnar að vinna gegn því markmiði að almenningur eigi aðgang að fjölbreyttum fjölmiðlum sem vettvangi fyrir ólík viðhorf til pólitískra og menningarlegra málefna. Tryggja verður íslenskum fyrirtækjum aðstæður þar sem þau fá þrifist og eflst. Frá viðskiptalegu sjónarmiði verður því heldur ekki neitað að því stærri og öflugri sem innlend fyrirtæki eru, því minni hætta er t.d. á yfirtöku eða uppkaupum erlendra aðila. Þá er það einnig forsenda þess að þau hafi burði til þess að standa undir innlendri dagskrárgerð. Þetta sjónarmið skiptir máli varðandi eflingu innlendrar menningar sem mótvægis gegn erlendri fjöldamenningu, sem nú þegar er mjög áberandi í íslenskum fjölmiðlum, einkum sjónvarpi.`` Sá kjarni máls sem ég var að benda á áðan felst meðal annars í þingsályktunartillögu okkar hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur og fleiri í Samfylkingunni um gagnsæi í fjölmiðlum og ritstjórnarlegt sjálfstæði. Ég tek eftir að flytjandi málsins og stjórnarþingmenn hafa ekki vitnað í þennan kafla í skýrslunni. Ég spyr: Hvers vegna er það? Hafa þeir engar áhyggjur af því, af þeirri stöðu sem þarna er lýst að sé hættan við of strangar reglur, of íþyngjandi reglur, þó að í öllum álitunum sem komið hafa, mjög mörgum þeirra, sé mjög svipað sagt? Nei, þeir virðast ekki hafa það því hér gengur annað fyrir en fjölbreytni í fjölmiðlun og íslensk menning, innlend dagskrárgerð og sú tunga sem við höfum talað hér í þúsund ár. Í öðru lagi ætla ég að taka upp nokkur orð úr umsögn Samkeppnisstofnunar sem varðar líka þetta. Ég hef þann lestur svo, með leyfi forseta, að að lokum þeirrar skýrslu segir meðal annars þetta: ,,Afdráttarlaust orðalag ákvæðisins í frv. sem útilokar úthlutun útvarpsleyfis til fyrirtækis sem að hluta eða öllu leyti er í eigu fyrirtækis eða fyrirtækjasamstæðu í markaðsráðandi stöðu á einhverju sviði viðskipta takmarkar þátttöku fjölda fyrirtækja hér á landi í útvarpsrekstri. Tekur þessi hindrun jafnt til stórra fyrirtækja og lítilla og meðalstórra sem teljast markaðsráðandi á viðkomandi markaði.`` Þetta hefur að vísu breyst örlítið. En mér skilst að fulltrúi Samkeppnisstofnunar hafi lýst þeim breytingum sem ákaflega smávægilegum og lítilsverðum í vitnisburði sínum fyrir efnahags- og viðskiptanefnd. Ég held áfram, með leyfi forseta: ,,Að mati Samkeppnisstofnunar er ljóst að það getur haft jákvæð áhrif á samkeppni á fjölmiðlamarkaði ef markaðsráðandi fyrirtæki í óskyldum rekstri t.d. tekur þátt í stofnun nýs keppninautar í útvarpsrekstri. Jafnframt getur fjárfesting markaðsráðandi fyrirtækja í útvarpsfyrirtækjum styrkt þau í samkeppni við önnur fyrirtæki á þeim markaði, ekki síst gagnvart Ríkisútvarpinu sem í krafti m.a. lögbundinna tekjustofna hefur óhjákvæmilega mjög styrka stöðu. Verði ákvæði þetta að lögum mun það vinna gegn innkomu nýrra keppinauta inn á markaðinn og takmarka samkeppni.`` Þetta þarf að horfa á þegar málið er skoðað út frá menningarlegum forsendum og út frá forsendum fjölmiðlunar sem atvinnugreinar. Þeir bæta síðan því við sem er alvarlegt: ,,Fer það því gegn markmiði samkeppnislaga.`` Ég ætla að halda aðeins áfram því næsta grein í umsögn Samkeppnisstofnunar er líka mjög merkileg í þessu tilliti sem við erum hér að ræða, með leyfi forseta: ,,Samkeppnisstofnun fær ekki séð að þetta ákvæði sé nauðsynlegt til þess til að tryggja markmið frumvarpsins um æskilega fjölbreytni í fjölmiðlun. Jafnvel má leiða því líkur að ákvæðið stuðli frekar að einsleitni í eignarhaldi þar eð þeim fyrirtækjum kann að fækka að óþörfu, miðað við tilgang frv., sem þátt geta tekið í eignarhaldi og þar með rekstri fjölmiðla.`` Þetta var úr umsögn Samkeppnisstofnunar. Þá ætla ég í þriðja lagi að færa hér fram vitnisburð sem að vísu er núna orðinn átta ára gamall, en er mjög merkur, og ég hef reyndar áður minnst á en aldrei gefist tækifæri til þess að lesa í heild. Það er ekki langt, forseti. Það er ein síða samtals sem er að vísu á opnunni sem heitir blaðsíður 68 og 69 í skýrslu starfshóps um endurskoðun á útvarpslögum sem menntamálaráðuneytið gaf út 1996. Þennan starfshóp skipaði núverandi hæstv. dómsmálaráðherra sem hér talaði áðan. Ég vona að það sé honum ekki til skapraunar að lesa þennan part um endurskoðun á útvarpslögum, sem sé á þessu ári. Í þessum hópi voru, þannig að það sé alveg ljóst hverjir hér tala, hverjir voru í starfshópnum: Gunnlaugur Sævar Gunnlaugsson sem er núverandi formaður útvarpsráðs, sjálfstæðismaður, Tómas Ingi Olrich sem þá var þingmaður en er núna að verða sendiherra eftir eitt ár í stóli menntamálaráðherra --- hann er líka sjálfstæðismaður --- Ásdís Halla Bragadóttir sem þá var, að ég hygg, aðstoðarmaður hæstv. núverandi dómsmálaráðherra en þáverandi menntamálaráðherra --- hún er nú bæjarstjóri í Garðabæ og er einnig sjálfstæðismaður --- og síðan Páll Magnússon sem ég veit ekki hvar á að setja í flokk. Hann vill örugglega ekki vera í neinum flokki en hefur verið lengi í fjölmiðlun. Hann er núna fréttastjóri á Stöð 2 og skrifaði um daginn í Morgunblaðið mjög fína grein gegn því frumvarpi sem hér er til umræðu. Starfsmaður þessarar nefndar var Jónmundur Guðmarsson sem þá, hygg ég, var einhvers konar starfsmaður í menntamálaráðuneytinu. En hvort hann var verkefnaráðinn til þessa starfs veit ég ekki. Ég held að hann hafi þá verið frammámaður í Sambandi ungra sjálfstæðismanna. En núna er hann bæjarstjóri á Seltjarnarnesi og er einnig sjálfstæðismaður. Í kafla 11 í þessari skýrslu, eftir að búið er að fara yfir ástandið í grannlöndunum, þá segir þetta um samþjöppun eignarhalds í einkareknum ljósvakamiðlum, með leyfi forseta: ,,Í útvarpslögum frá árinu 1985 eru ekki nein ákvæði sem miða að takmörkun eignarhalds í ljósvakamiðlum eða fyrirskipa slíkar takmarkanir beint, ef frá er talin önnur málsgrein þriðju greinar laganna, sem einskorðar hámarkseign erlendra aðila í útvarpsrekstri hérlendis við tíu prósent. Þegar litið er til þeirra breytinga sem hafa átt sér stað á íslenska ljósvakamarkaðinum undanfarin ár --- og þeirrar staðreyndar að nú þegar er um að ræða nokkra samþjöppun eignarhalds á fjölmiðlasviðinu í heild ---`` --- segja skýrsluhöfundar árið 1996 --- ,,vaknar sú spurning hvort löggjafinn hér eigi að fara að dæmi margra annarra Evrópuríkja og takmarka eignaraðild að ljósvakamiðlum (fjölmiðlum) með lögum. Ekki skal kveða sérstaklega á um takmörkun eignarhalds í ljósvakamiðlum í útvarpslögum.`` --- Þetta er niðurstaða nefndar núverandi hæstv. dómsmálaráðherra frá 1996 --- ,,Þrátt fyrir aukið frelsi og grósku í ljósvakaiðnaðinum, ber ekki brýna nauðsyn til þess að fylgja þeirri þróun eftir með hertum reglum um eignarhald. Þvert á móti skal leitast við að varðveita það frelsi sem lögin frá 1985 fólu í sér. Þau lög kveða á um lýðræðislegar leikreglur, tjáningarfrelsi og óhlutdrægni í starfi útvarpsstöðva. Séu þessi atriði tryggð verður hlutfall eignarhalds síður að alvarlegu vandamáli.`` Þetta langar mig að lesa aftur og geri það ef forseti leyfir: ,,Þau lög``--- útvarpslögin frá 1985 --- ,,kveða á um lýðræðislegar leikreglur, tjáningarfrelsi og óhlutdrægni í starfi útvarpsstöðva. Séu þessi atriði tryggð verður hlutfall eignarhalds síður að alvarlegu vandamáli.`` Hér kveður enn einu sinni við sama tóninn í tveimur gjörsamlega ólíkum textum, annars vegar þessum hér frá þessum fjórum sjálfstæðismönnum í starfshópi menntamálaráðherra sem þá var og síðan í þingsályktunartillögu okkar samfylkingarmanna vegna þess að það sem við segjum er að við þurfum að tryggja hinar lýðræðislegu leikreglur. Við þurfum að tryggja tjáningarfrelsið og óhlutdrægni í starfi útvarpsstöðva. Við eigum að gera það með tilteknum hætti sem Evrópuráðið hefur bent okkur á með því að setja reglur um gagnsæi í eignarhaldi og rekstri og með því að setja reglur sem stuðla að sjálfstæði ritstjórna. Við segjum í einum kór með þeim Ásdísi Höllu Bragadóttur, Gunnlaugi Sævari Gunnlaugssyni, Jónmundi Guðmarssyni og Tómasi Inga Olrich að séu þessi atriði tryggð verði hlutfall eignarhalds síður að alvarlegu vandamáli. Sé hlutfall eignarhalds nú alvarlegt vandamál þá er það beinlínis vegna þess að þessi atriði eru ekki tryggð. Það er eðlilegt. Það segir okkur Páll Þórhallsson og það segir okkur Evrópuráðið og það segir okkur allur Evrópurétturinn og allir fjölmiðlafræðingarnir og það segja allir lögfræðingarnir með meðalhófsregluna að leiðarljósi. Það er eðlilegt að reyna fyrst að tryggja þessi atriði áður en við setjum takmarkanir á eignarhald. Ég held áfram með orð skýrsluhöfunda. Þau segja þetta í framhaldinu sem einnig er mjög merkilegt: ,,Þessi skoðun er og sett fram í ljósi þeirrar staðreyndar að lög af þessu tagi hafa í nágrannalöndunum oftar en ekki orsakað nokkurn glundroða. Það hefur reynst fremur auðvelt að fara í kringum slík lög, eftirlit kostnaðarsamt og þó að þeim sé ætlað að vernda athafnafrelsi og hlutleysi, virðast þau stundum hafa skert athafnafrelsið á ósanngjarnan hátt og jafnvel beinst gegn einstökum aðilum.`` Hér er eins og ... 
            

Á hv. þm. mikið eftir af ræðu sinni?

Þessari ræðu var ætlað að vera stutt. En í raun og veru raskaði síðasti ræðumaður nokkuð þeirri áætlun því hér þurfti aðeins að fara í að tala út frá honum. En ég hygg að það séu meira en fimm, tíu mínútur, já.

Þá óska ég eftir því að hv. ræðumaður geri hlé á ræðu sinni og við höldum áfram að loknu matarhléi sem mun standa til klukkan hálftvö.

Já, ég lýt forsetanum í þessu efni.

Forseti. Ég var þar staddur að lokum ræðu minnar að ég var að vitna í skýrslu nefndar um endurskoðun á útvarpslögum frá 1996. Það var þriðja gagnið sem ég vitnaði hér í því til staðfestingar hvaða viðbrögð menn ættu að hafa við stöðunni á fjölmiðlamarkaði á Íslandi en ekki annars staðar og hvernig við ættum að fara að því að byggja lagaramma um fjölmiðla á Íslandi á íslenskum veruleika en ekki á erlendum veruleika og ekki á ímyndunum eða þeim byggingum sem menn smíðuðu í hug sér af því hvernig ástandið væri af ímynduðum ógnum eða af einhverjum persónulegum skapsmunum eða einhverri þeirri skapraun sem þeir hefðu orðið fyrir. Ég hafði lesið úr síðari hluta kafla 11 í þessari skýrslu útvarpslaganefndarinnar frá 1996 sem Björn Bjarnason sem nú er hæstv. dómsmálaráðherra en var þá menntamálaráðherra skipaði og ég hef rakið nokkuð hverjir komu þar að. Það er rétt að byrja þar sem ræðunni sleppti og ég held áfram að vitna í þessa skýrslu. Það er ákaflega stutt og hefst þegar búið var að ræða um að reglur um takmarkanir á eignarhaldi hefðu skert athafnafrelsi á ósanngjarnan hátt þar sem þær hefðu verið settar, að sú hætta væri fyrir hendi að auðvelt væri að fara í kringum þær, eftirlitið kostnaðarsamt. Svo kemur þetta, með leyfi forseta: ,,Auk þess hefur útbreiðsla útvarpstækni og lækkun bæði stofn- og rekstrarkostnaðar dregið mjög úr sérstöðu ljósvakaiðnaðarins, sem áður var aðeins á færi stórfyrirtækja og hins opinbera. Í ljósi þessa dregur úr réttmæti þeirrar skoðunar, að taka þurfi þennan rekstur öðrum og fastari tökum en annan atvinnurekstur.`` Þetta er auðvitað skynsamlega sagt og ég held að í framtíðinni þurfum við að skoða það hverju sinni hvaða munur er á ljósvakaiðnaðinum eins og hér er komist að orði og síðan öðrum atvinnurekstri í fjölmiðlun. Ég tel hins vegar að sá tími sé nú ekki kominn enn þá. En tæknibreytingar standa yfir og von er á meiru af slíku á næstu árum þannig að við þurfum að vera mjög vakandi, almannavaldið og íslenskir fjölmiðlamenn, í þessum efnum. Niðurstaða kafla 11 í þessari skýrslu er svo eftirfarandi, með leyfi forseta. Þar taka saman niðurstöðu sína af umræðu í þessu efni þau Gunnlaugur Sævar Gunnlaugsson formaður útvarpsráðs, Ásdís Halla Bragadóttir sem nú er bæjarstjóri Sjálfstæðisflokksins í Garðabæ, Tómas Ingi Olrich sem nú er að verða sendiherra en var áður menntamálaráðherra úr Sjálfstæðisflokknum og almennur þingmaður þess flokks og Páll Magnússon núverandi dagskrárstjóri á Stöð 2 með starfsmanninum Jónmundi Guðmarssyni sem nú er bæjarstjóri Sjálfstæðisflokksins á Seltjarnarnesi: ,,Ákjósanlegra er að samkeppni á ljósvakamarkaði og starfsemi ljósvakamiðla í heild lúti sömu almennu leikreglum og aðrar atvinnugreinar í landinu. Í þessu sambandi skal eignarhald og starfsemi útvarpsstöðva falla undir almenn ákvæði samkeppnislaga um einokun og fákeppni þótt ef til vill sé nauðsynlegt að aðlaga þau lög betur aðstæðum ljósvakans. Til að mynda væri mögulegt að styrkja með einhverjum hætti lagalega framkvæmd við úthlutun útvarpsleyfa þannig að stuðlað verði að fjölbreytni og samkeppni.`` Ég tek eindregið undir þessar niðurstöður þeirra sem sömdu þessa skýrslu. Það sem við höfum verið að gera í Samfylkingunni er einmitt það að við komumst að svipuðum niðurstöðum þrátt fyrir ólíkan hugmyndalegan bakgrunn og við höfum flutt hér á þinginu þingsályktunartillögur um að fram fari vinna einmitt í þessa átt. Við teljum að það kunni að verða nauðsynlegt að laga samkeppnislögin betur að aðstæðum ljósvakans og við höfum lagt til að styrkja með nokkrum hætti lagalega framkvæmd við úthlutun útvarpsleyfa þannig að stuðlað verði að fjölbreytni og samkeppni. Ég ætla ekki að lesa frekari vitnisburð um ástandið á Íslandi og þau ráð sem þeir sem teljast nú hafa vit á þessu telja best. Þar á meðal eru þessir sjálfstæðismenn sem ég nefndi hér áður. En ég ætla segja það almennt um þetta frumvarp að líkur hafa verið leiddar að því að það meiði stjórnarskrána hvað varðar tjáningarfrelsi, eignarrétt og atvinnufrelsi. Sýnt hefur verið fram á hér í þinginu og utan þess að fram hjá meðalhófsreglunni hefur verið gengið við samningu þessa frumvarps. Það sem ég hef hér bætt við í mínum ræðum tveimur er að þetta frumvarp skerði fjölmiðlun í landinu sem hluta af lýðræðissamfélagi okkar, það komi niður á fjölmiðlun sem atvinnugrein og að hætt sé við að það kyrki þá vaxtarmöguleika sem fjölmiðlun hefur sem miðlæg kjarnlæg grein í íslenskri nútímamenningu. Við höfum í Samfylkingunni lagt fram tillögur til að bæta úr þeim vanda sem vissulega er til staðar í íslensku samfélagi hvað fjölmiðlun varðar. Við höfum lagt áherslu á reglur sem tryggja gagnsæi í eignarhaldi og rekstri, reglur sem stuðla að ritstjórnarlegu sjálfstæði á fjölmiðlum. Við höfum talað um að gefa Samkeppnisstofnun meiri heimildir til afskipta á fjölmiðlamarkaði sem er einmitt það sem Magnús Ragnarsson framkvæmdastjóri eða forstjóri Íslenska sjónvarpsfélagsins, það er að segja Skjás 1, hefur eindregið óskað eftir og er í raun það sem hann er að kalla á með orðum sínum í fjölmiðlum ýmsum sem í orði kveðnu er ætlað að styðja frumvarpið. Við höfum líka talað um að þess þyrfti að gæta að breytingar á útvarpsréttarnefnd yrðu í rétta átt þannig að henni yrði gert kleift að sinna því hlutverki sem hún hefur lögum samkvæmt en hefur ekki sinnt. Því miður er það þannig að eins og það er nú jákvætt að losna við framkvæmdastjóra Sjálfstæðisflokksins úr þessari stjórn, umsvifamikinn viðskiptajöfur og fyrrverandi formann bankaráðs --- ég hygg að hann sé enn í því bankaráði. Það er ákaflega óheppilegt að slíkur maður sitji þar og um það er mér meira að segja sammála hæstv. menntamálaráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sem hér leit inn í, að ég hygg, hálfa sekúndu --- þá eru breytingarnar í frumvarpinu ekki til bóta því það er ólíklegt, eins og hv. þm. Einar Karl Haraldsson hefur nefnt hér, að hæfisreglurnar sem nú eru settar og þau skilyrði sem útvarpsréttarnefnd eru nú búin verði til þess að útvarpsréttarnefnd beiti sér fyrir því sem hún á að beita sér fyrir og fari að hlutverki því sem hún hefur í raun og veru í lögunum. Við höfum ekki lagt til takmarkanir á eignarhaldi. Það er ekki vegna þess að við séum alfarið eða algjörlega á móti slíkum takmörkunum enda eru þær við lýði í íslenskri löggjöf með ýmsum hætti og eru auðvitað eitt þeirra tækja sem almannavaldið á að hafa til þess að setja markaðnum ramma. En við verðum að vara okkur ef við setjum slíkar takmarkanir að það sé alveg klárt að meðalhófsreglu sé gætt, að jafnræðisregla sé virt og að við séum, á mannamáli, ekki að eyðileggja það sem okkur er trúað fyrir. Okkur alþingismönnum er trúað fyrir ákveðnum hlutum og stjórnvöldum þeim sem ekki má skaprauna eins og hæstv. dómsmálaráðherra sagði. Okkur er trúað fyrir íslensku samfélagi og okkur er trúað fyrir því að bera fram menningararfinn og breyta honum í þá mynt sem gjaldgeng er á hverjum tíma og á okkar tímum er það fjölmiðlun í margvíslegu formi sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn hafa nú tekið að sér að berjast gegn með sértækum lögum sem eru fáheyrð í íslenskri sögu og eiga sér enga hliðstæðu erlendis. Að lokum þetta, forseti. Mörgum ógnaði þegar stjórnarformaður Baugs, fyrrverandi formaður einkavæðingarnefndar, fyrrverandi vinur og vopnabróðir hæstv. forsætisráðherra, saupvinur hans á veitingastöðum og hótelherbergjum í Lundúnaborg, sagði um stjórn hæstv. forsætisráðherra hér í landinu að hún væri ógnarstjórn. Mönnum þótti þetta vera nánast eins og blótsyrði og örugglega sett fram í reiði og skömmum. Þeim þótti hann hafa farið yfir strikið með þessu, sá ágæti maður, þannig að notað sé kunnuglegt orðalag. Ég held að það hafi ekki verið svo. Ég held að þessi gamli sjálfstæðismaður sem sagði sig úr flokknum einmitt fyrir nokkrum vikum hafi ekki verið að nota orðið ógnarstjórn svona til þess að ná fram blæbrigðum í ræðustíl eða í ljóðrænum tilgangi heldur hafi hann hreinlega verið að nota ákveðið stjórnmálafræðilegt hugtak sem við eigum þetta orð yfir en á öðrum tungum er kallað annað. Á frönsku er þetta til dæmis kennt við ,,terreur`` og notað um ákveðna kafla í stjórnmálum Frakka, meðal annars ákveðna kafla í stjórnarbyltingunni þar, án þess ég ætli að gera stjórnarformanninum og hinum gamla vini það að hann sé að bera það saman. Í þessu felst ósköp einfaldlega að stjórnað er með ógnum. Það er stjórnað með hótunum. Það er látið liggja að refsingum, hefnd. Það er búið til það andrúmsloft í samfélaginu að menn eigi að hlýða án þess að taka þurfi fram vopnin heldur aðeins að láta glitta á þau. Það er búið til það samskiptamunstur í hirðinni að þar eru allir viðhlæjendur og þeir sem ekki hlæja við, þeir eiga að ganga út. Allir eru hafðir í bandi. Allir eiga að hlýða. Það á enginn að skaprauna stjórnvöldum. Fjölmiðlarnir eiga að vera veikir, eiga að vera blankir og eiga að vera hræddir. Og það á að vera þannig, forseti, að hjá ríkinu og í ríkinu séu allir flokksráðnir, líka faðir þinn.

Hæstv. forseti. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni við þessa umræðu að hæstv. ríkisstjórn hefði valið verstu leiðina að því markmiði að tryggja fjölbreytni, óhlutdrægni og sjálfstæði í fjölmiðlun hér á landi. Í þeirri forvinnu sem hafði verið unnin á vegum nefndar menntamálaráðherra. um eignarhald á fjölmiðlum þá hafði í rauninni verið farið yfir löggjöf og skipan mála í ýmsum löndum og reitt fram hlaðborð af úrræðum sem hægt væri að gæða sér á ef ætlunin væri að setja löggjöf sem tryggði þessi markmið. En af þessu hlaðborði velur ríkisstjórnin eingöngu atriði sem snúa að eignarhaldi í fjölmiðlun. Það var rökstutt hér í þeirri ræðu minni að Evrópuráðið hefði komist að þeirri niðurstöðu að menn væru að hverfa frá þessari aðferð æ meir í einum 40 löndum Evrópuráðsins af þremur ástæðum. Í fyrsta lagi væri hætta á því, og hafði það komið fram, að farið væri í kringum þessi lög og að þau kæmu ekki að neinu haldi. Í öðru lagi væri hætta á því að lög af þessu tagi gætu valdið miklum erfiðleikum og íþyngjandi atriðum í rekstri fyrirtækja á fjölmiðlamarkaði og þannig unnið gegn markmiðum sínum, í stað þess að stuðla að fjölbreytni leiddu þau til fábreytni þegar upp væri staðið. Það hefur heldur ekki verið rökstutt í þessum umræðum að ekki hafi verið hægt að ná markmiði laganna, því sem sett er fram í frumvarpinu, með vægari aðferðum en þar er lagt til. Mótmælt hefur verið, meðal annars af hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, fullyrðingum stjórnarandstæðinga um að hér sé um að ræða ströngustu löggjöf sem um ræðir í okkar heimshluta. Ég held að mælikvarðinn á það og sönnunin fyrir því að svo sé sé einmitt sá sem ég nefndi áður, að ef þessi löggjöf gilti til dæmis í Bandaríkjunum eða til að mynda í hinum ýmsu Evrópulöndum þá yrði að leysa upp flest stærstu ljósvakafyrirtækin í þeim löndum. Þau stæðust ekki þessa ströngu löggjöf. Síðan var það afar athyglisvert að í afmælisávarpi forsætisráðherra til forseta Íslands sem hann hélt í ríkissjónvarpinu í gær kom fram sú sýn að hér væri um sértæk lög að ræða sem miðuðust fyrst og fremst við það að ná tökum á og leysa upp fjölmiðlasamsteypu Norðurljósa sem fyrirtækið Baugur á ítök í. Þetta sama viðhorf kom fram hjá hæstv. dómsmálaráðherra Birni Bjarnasyni í ræðuhöldum áðan, að þetta frumvarp miðaði fyrst og fremst að því að ná tökum á Baugi. En hv. stjórnarliðar í allsherjarnefnd hafa, að því marki sem stjórnarliðar hafa tekið þátt í þessari umræðu, hamrað á því að hér væri um almenn lög að ræða en ekki sértæk. Síðan þegar hinir raunverulegu ráðamenn koma til skjalanna, mennirnir sem hafa krafist þess að þessi löggjöf yrði sett og sett mönnum hér fyrirmæli á Alþingi, þá eru þeir ekkert að skafa utan af hlutunum. Þeirra sýn er sú að þetta séu sértæk lög. En fjórða atriðið sem ég ætlaði að nefna í upptalningu minni áðan er hvers vegna svona lög eru óheppileg. Ég hafði nú gleymt því í augnablikinu. Það er einmitt hætta á að lög af þessu tagi um eignarhald verði dæmd af dómstólum sem sértæk lög. Ég vil nefna það hér einmitt í þessu sambandi að það er öruggt að ef af þessari lagasetningu verður þá mun hún verða til umræðu á alþjóðavettvangi. Henni hefur þegar verið vísað til erlends dómstóls og það á örugglega eftir að rísa málarekstur út af þessari löggjöf sem rekin verður á Evrópuvettvangi og þetta mál verður notað sem sýnidæmi í umræðum manna um löggjöf á þessu sviði. Ég er alveg viss um það að löggjöf af þessu tagi verður mönnum umhugsunarefni í viðskiptalífinu. Við vitum að til stendur að einkavæða Landssíma Íslands. Slík fjarskiptafyrirtæki eru leyfisskyld á ýmsum sviðum. Við erum á opnum og alþjóðlegum markaði. Hvernig halda menn að alþjóðlegt viðskiptalíf muni meta þessa löggjöf? Munu þeir ekki draga þá ályktun að það sé mjög varhugavert að fjárfesta til dæmis í fjarskiptafyrirtækjum hér á landi vegna þess að hér er við lýði ríkisstjórn sem getur hugsað sér að grípa inn í þennan markað með því að rífa af mönum leyfi til fjarskiptareksturs eða sjónvarps- og útvarpsreksturs með löggjöf og með afturvirkum hætti þannig að rifin séu af mönnum þau leyfi sem þeir hafa? Hvaða ályktanir munu menn draga í alþjóðlegu viðskiptalífi af þessu? Ég er hræddur um að menn muni líta svo á að hér á landi sé mjög óstöðug ríkisstjórn sem styðjist við hentistefnu og að hún geti ekki tryggt alþjóðlegum fyrirtækjum sem kjósa að fjárfesta hér á landi stöðugt og öruggt umhverfi til þess að starfa í. Áhrif þessarar löggjafar gætu því orðið þau að gengisfella Landssímann í yfirstandandi einkavæðingu. Í þessari umræðu hefur hvað eftir annað verið kallað eftir stefnu Samfylkingarinnar í þessu máli. Enda þótt við höfum staðið hér og rætt í löngu máli um stefnu Samfylkingarinnar þá virðist það ekki hafa náð eyrum stjórnarliða. Samfylkingin hefur kynnt þá stefnu sína að það eigi að fara aðrar leiðir, aðrar vægari og skynsamlegri leiðir sem eru líklegri til að ná fram markmiðum laganna sem við erum í sjálfu sér alls ekki ósammála. Þær leiðir felast í því að treysta stöðu Ríkisútvarpsins, setja innri reglur um sjálfstæði ritstjórna, að setja reglur um gagnsæi í eignarhaldi og að styrkja samkeppnislögin. Það kemur fram í áliti nefndarinnar sem ég vitnaði til áðan um eignarhald í fjölmiðlun að einmitt beri að styrkja Ríkisútvarpið. Það hefur samsvarandi áhrif og beinar takmarkanir á eignarhaldi. Við þekkjum það vel að forráðamenn einkastöðvanna hafa kvartað mjög yfir ofríki Ríkisútvarpsins og fyrirferð þess á markaðnum. Af hverju eru þeir að kvarta yfir því? Það er vegna þess að þeir eiga í mjög harðri samkeppni við Ríkisútvarpið og finnst að Ríkisútvarpið hafi forréttindastöðu á markaði. Þess vegna er það hárrétt hjá nefndinni að einmitt það að styrkja Ríkisútvarpið hefur samsvarandi áhrif og beinar takmarkanir á eignarhaldi. En hver er vandinn í því efni? Vandinn er sá að ríkisstjórnarflokkarnir hafa í þrettán ár ekki getað komið sér saman um eitt eða neitt í sambandi við Ríkisútvarpið. Þar með hefur aðgerðaleysi ríkisstjórnarflokkanna og ósamlyndi í þessu efni um framtíðarstöðu Ríkisútvarpsins gert það að verkum að menn hafa ekki sinnt þeirri sjálfsögðu skyldu að efla Ríkisútvarpið og styrkja þannig stöðuna til að ekki þurfi að hafa áhyggjur af því að einkaaðilar komist upp með ráðandi stöðu á þessum markaði. Varðandi innri reglur um sjálfstæði ritstjórna þá hefur komið fram í umræðunni, án þess ég vilji fara að ræða það hér neitt í löngu máli, að veilur eru á íslenskum fjölmiðlum varðandi þetta atriði. Það er ekki skýrt og það er ekki tryggt að sjálfstæði ritstjórnarinnar sé algjörlega óumdeilt. Það hefur líka komið fram að það eru ekki kínamúrar milli útgefenda og rekstraraðila annars vegar og ritstjórnanna hins vegar. Þarna er sums staðar hjá íslenskum fjölmiðlum pottur brotinn. Þarna gæti löggjafinn haft áhrif með því að koma inn með skýrar reglur og knýja á um að þær verði settar auðvitað í samstarfi við fagaðila, Blaðamannafélagið og fleiri aðila á þessu sviði. Hugmynd er um að eignarhaldið verði gagnsætt. Samfylkingin vill að leiddar verði í lög reglur um eignarhald, gagnsæi í eignarhaldi. Það er kannski óskýrt fyrir fólki hvað þetta þýðir. Við erum ekki bara að tala um að gerð verði grein fyrir því á hverjum tíma hverjir eigi fjölmiðlana. Það er líka nauðsynlegt að vita hverjir eru ritstjórar og hverjir eru eigendur og hverjir eru áhrifamenn á ritstjórnum, hverjir hafa rétt til þess að hafa með einhverjum hætti áhrif á og stjórna ritstjórnarstefnu og ákvörðunum á ritstjórn. Það er þetta sem menn eru að tala um í tilmælum Evrópuráðsins og síðan að sérhver breyting sem verður innanhúss á fjölmiðlunum verði tilkynningarskyld þannig að hún sé aðgengileg almenningi. Þetta er mjög mikilvægt varðandi alla afstöðu til fjölmiðla og rétt fólks til þess að vita hvernig málum er háttað á fjölmiðlunum. Síðan kemur þá að samkeppnislögunum. Samfylkingin er því fylgjandi að þetta verkfæri okkar sé notað í þessu skyni. Það ætti að vera hægt að búa samkeppnislögin þannig út að þau tryggi að eigendur í stórfyrirtækjum misnoti ekki stöðu sína í fjölmiðlum. Við vitum að auðvitað getur verið ákveðin hætta á þessu sviði. Samfylkingin viðurkennir það. Við hlustum á það þegar Skjár 1 segir að markaðsráðandi staða Baugs hafi áhrif á samkeppnisstöðu Skjás 1. Auðvitað ber að skoða og huga að þessu atriði. Til þess höfum við einmitt Samkeppnisstofnun. Það er mjög athyglisvert að skoða álit Samkeppnisstofnunar vegna þessa frumvarps. Samkeppnisstofnun minnir á til hvers samkeppnislögin eru. Niðurstaða Samkeppnisstofnunar er einmitt sú að sú löggjöf sem hér er verið að fara af stað með fari gegn markmiðum samkeppnislaga sem eru þau að vinna gegn óhæfilegum hindrunum og takmörkunum á frelsi í atvinnurekstri með því til dæmis að auðvelda aðgang nýrra keppinauta á markaðnum. Samkeppnisstofnun bendir á að afleiðingar þessa frumvarps sem hér liggur fyrir gætu hamlað samkeppni og unnið gegn fjölbreytni. Það er athyglisvert að Verslunarráðið sem vinnur einnig á vettvangi viðskiptalífsins tekur undir það að með frumvarpinu sé gengið mun lengra en nauðsynlegt er telji menn brýnt að kveða á um eignarhald á fjölmiðlum í löggjöf. Verslunarráðið og Samkeppnisstofnun eru því samstiga í þessu áliti sínu. Þess vegna er mjög merkilegt að það skuli ekki vera tekið neitt tillit til sjónarmiða af þessu tagi í störfum hv. allsherjarnefndar og þingsins að þessu máli. Í greinargerð nefndar menntamálaráðherra um eignarhald á fjölmiðlum er einmitt vikið að þessum málum án þess að hæstv. ríkisstjórn hafi séð ástæðu til að taka nokkurt einasta tillit til þess í tillögugerð sinni. Þar er rætt um upplýsingar um eignarhald og breytingar á því, rétt manna til að banna breytingar á eignarhaldi sem taldar eru hamla markmiðum um fjölbreytni og hugmynd um að setja lægri þröskuld en almennt gerist um fyrirtæki í samkeppnislög. Þarna er nefndin að tala um þá möguleika að setja ákvæði af þessu tagi inn í samkeppnislögin. En á því eru ákveðin tormerki af því að samkeppnislögin eru almenn lög. Það er til dæmis athyglisvert að í frumvarpi um breytingar á búvörulögum sem koma í kjölfar nýrra mjólkursamninga er farin sú leið að gera undantekningar í búvörulögunum. Kannski er það ekki besta leiðin að setja einhverjar sérreglur um fjölmiðla í samkeppnislög. Þess vegna reifar nefndin einmitt það mál hvort setja beri heildarlög um fjölmiðla í landinu þar sem allir fjölmiðlar væru undir og þar sem rætt væri meðal annars um eignarhald, um sjálfstæði ritstjórna, um gegnsæi og þar fram eftir götunum eins og ég hef reifað í þessu máli. En nefndin bendir líka á að ef svo færi að sett væru almenn fjölmiðlalög þar sem gripið væri á ýmsum þessum þáttum sem eiga trygga fjölbreytni og sjálfstæði fjölmiðla þá væri nauðsynlegt að setja á laggirnar einhvers konar fjölmiðlastofnun til þess að fylgja þeim eftir. Alþingi og stjórnarmeirihlutinn hér hefur kannski lýst efasemdum um það að byggja eigi miklar stofnanir í kringum þetta. Við vitum að hér hefur starfað útvarpsréttarnefnd. Hún var afar óburðug stofnun og er það kannski að hluta til ástæða þess að núverandi útvarpslögum þar sem ákvæði eru um fjölbreytni, lýðræðislega umræðu og sjálfstæði fjölmiðla, hefur ekki verið fylgt eftir. En af hverju er það algjörlega útilokað að byggja upp slíka stofnun eins og gert hefur verið víða í Evrópuríkjunum þegar við höfum stofnanir eins og Samkeppnisstofnun? Við höfum Fjármálaeftirlitið og við höfum fleiri slíkar stofnanir sem fylgja eftir sérlögum um viðkvæm svið í þjóðfélagi okkar. Ég held að stjórnsýslan kringum það að fylgja eftir markmiðum sem við höfum verið að ræða hérna þurfi að vera vandaðri, betri og meiri en verið hefur ef menn ætla að ná fram þeim árangri sem þeir hyggjast ætla að gera með þessu frumvarpi. Niðurstaðan er sem sagt sú að aðrar leiðir eru færar. Vægari leiðir eru færar. Skynsamlegri leiðir eru færar. Það eru leiðir færar sem líklegri eru til þess að ná markmiðum frumvarpsins sem hér er lagt til. Þess vegna er náttúrlega þyngra en tárum taki að ekki skuli hægt að fá um þetta umræðu við hagsmunaaðila og þá sem vinna í fjölmiðlunum, að ekki skuli hægt að vinna þetta þannig að sæmileg sátt náist um þetta, að ekki skuli hægt að setja hér heildarlöggjöf um fjölmiðla sem menn geti verið sáttir við þegar allir eru sammála markmiðunum en eru ósammála um leiðirnar og að þetta skuli vera svo hart rekið áfram að við sjálft líður að ríkisstjórnin liðist í sundur vegna þessa máls þar sem annar stjórnaraðilinn, annar flokkurinn sem á aðild að þessu máli, er greinilega píndur til þess að fara fram með málið og hefur ekki rætt það efnislega á Alþingi, hefur engan áhuga á því að þetta mál nái fram að ganga í þeim búningi sem það er og virðist ganga afskaplega tregur til þessa verks. Nú er svo að sjá að ríkisstjórnin sé að missa tök á málum á Alþingi. Hún teflir hér öllu í óvissu og óróa í landinu og ekki er nema eðlilegt að forseti lýðveldisins telji ástæðu til að vera heima við slíkar aðstæður.

Hæstv. forseti. Ég ætla í nokkrum orðum, ekki mjög mörgum, að reifa þrjú meginatriði sem ég tel vera. Í fyrsta lagi ætla ég að fjalla um stjórnarskrárþátt málsins, hann hefur talsvert verið ræddur. Síðan ætla ég að víkja að stöðu þess fyrirtækis sem málið snýst nokkuð um, Norðurljósa, sem vinnustaðar. Í þriðja lagi ætla ég að fjalla um meginmarkmiðið með frv. Varðandi stjórnarskrárþáttinn höfum við stjórnarandstæðingar í þingsal talið mjög mikilvægt að efnt yrði til vandaðrar umræðu um þann þátt vegna þess að að sjálfsögðu eiga menn ekki að samþykkja lög sem stríða gegn stjórnarskrá lýðveldisins. Í morgun kom efh.- og viðskn. saman til fundar til þess að fara í saumana á þessum þætti sérstaklega. Mér finnst hafa sannast þar hve mikilvægt er að gefa sér góðan tíma, gott svigrúm til umræðu um málið. Ég ber mjög mikla virðingu fyrir sannfæringu þeirra sem telja þetta ekki standast stjórnarskrá og eðlilegt að þeir vilji þar af leiðandi ekki samþykkja frv. Ég er hins vegar ekki í þeim hópi sjálfur. Ég hef ekki verið sannfærður um að málið stríði gegn stjórnarskrá Íslands og reyndar er ég þeirrar skoðunar að menn séu að ganga of langt í því, ekki aðeins núna heldur ef litið er til lengri tíma, að reisa lýðræðislegu valdi skorður, löggjafanum skorður. Menn eru farnir að líta á eignarrétt sem grundvallarmannréttindi og gera þar engan greinarmun á stærðarhlutföllum ef við getum komist svo að orði. Ég spurði að því á nefndarfundi í morgun hvort eignarréttur væri absalútt stærð, svo ég sletti, eða relatíf stærð, svo ég sletti aftur. Er sama að skerða rétt minn til eigna, heimilis og minna persónulegu eigna, og að skerða rétt stórfyrirtækis sem hefur öðlast eignarhald á nánast heilu samfélagi? Gildir hið sama um það? Ég tel svo ekki vera. Á fundinum og í umræðunni hafa menn tekið á ýmsum þáttum stjórnarskrárinnar, eignarréttinum, athafnafrelsinu, tjáningarfrelsinu og það sem vekur athygli mína er að lögspekingar sem telja þetta ekki standast stjórnarskrá setja samasemmerki á milli eignarréttar og tjáningarfrelsis. Ég tel þetta vera mjög vafasama túlkun vegna þess að eignarrétti er hægt að snúa upp í andhverfu sína að þessu leyti og nýta til þess að takmarka tjáningarfrelsið, ekki aðeins auðvelda þeim sem á viðkomandi fjölmiðil að nýta tjáningarfrelsið. Í mínum huga snýst þetta að hluta til um togstreitu sem er á milli löggjafarvalds, lýðræðis, og bisnesshagsmuna. Mín skoðun er sú að túlka stjórnarskrána almannavaldinu, lýðræðinu, í hag. Þess vegna hef ég ekki sannfærst um að frv. stríði gegn stjórnarskrá landsins en ítreka að ég ber mikla virðingu fyrir sjónarmiði þeirra sem telja svo vera. Að sjálfsögðu eiga þeir ekki að samþykkja lög sem að þeirra mati standast ekki stjórnarskrá, svo það komi skýrt fram. Þetta er mín persónulega skoðun sem hægt væri að hafa mörg orð um hér en ég ætla ekki að fara fleiri orðum um a.m.k. að sinni Þá er það staða fyrirtækisins sem frv. snýst um og menn hafa svolítið rætt um það og einnig í samhenginu við umræðuna um stjórnarskrá, hvort þetta sé sértæk löggjöf sem snúi að einu fyrirtæki á sama hátt og menn ræddu um SPRON á sínum tíma. Þá komu einnig aldeilis furðulegar túlkanir, að mínum dómi, á stjórnarskrá. Menn töldu meira að segja að vegna þess að tiltekið fyrirtæki, þ.e. SPRON, eða stofnfjárfestar þar höfðu fengið tilboð í eign sína á markaði hefði stofnast eignarréttur á grundvelli tilboðsins. Þess vegna mætti ekki hrófla við því fyrirtæki eða setja lög sem snertu það fyrirtæki sérstaklega. Og eins eru menn að velta því fyrir sér hvort þessari löggjöf sé beint að tilteknu fyrirtæki. Ég held að við eigum að vara okkur í röksemdafærslu af þessu tagi vegna þess að í veruleikanum eru menn að sjálfsögðu að fást við tiltekin fyrirtæki. Þess vegna er verið að setja löggjöf. Þess vegna var sett löggjöf um Microsoft í Bandaríkjunum, þ.e. um einokun á sviði hugbúnaðar, í ljósi þeirrar yfirburðastöðu sem það fyrirtæki hafði öðlast. Almenn löggjöf getur því snúið að tilteknu fyrirtæki og mér finnst það ekki vera neitt heilagt, aldeilis ekki. Þess vegna er verið að setja löggjöf, vegna þess að það er að verða til hringamyndun. En aftur að öðru atriðinu sem ég ætlaði að reifa, þ.e. stöðu þessa tiltekna fyrirtækis sem hefur verið að búa um sig í þjóðfélaginu, við fengum þær upplýsingar í efh.- og viðskn. og gerðum grein fyrir því í ræðustól og í viðtölum í fjölmiðlum að skuldsetning fyrirtækisins væri háskalega mikil. Samkvæmt fyrstu fréttum væru eignir lífeyrissjóðanna í skuldum og hlutafé, að verulega litlu leyti reyndar í hlutafé, 2 milljarðar, 2.000 milljónir, og þetta væru óveðtryggðar eignir. Síðan kom fram leiðrétting um að þessi þáttur væri minni, hann væri sennilega helmingi minni, þ.e. eignir lífeyrissjóðanna þarna inni, en eftir sem áður væru skuldir sem ekki hefðu veð í fyrirtækinu um 3 milljarðar. Þó að þessi þáttur lífeyrissjóðanna væri heldur minni en okkur var sagt upphaflega og við lýstum yfir, er heildarskuldbindingin sem ekki hefur veð á bak við sig hærri en við héldum eða um 3 milljarðar. Þá er komið að því að fjalla um þátt sem ég tel skipta mjög miklu máli og það er vinnustaðurinn. Á þessum fréttamiðlum eru um 700 manns starfandi og um 1.200 einstaklingar sem bera út blöð. Þetta er stór hópur af fólki og við höfum ábyrgð gagnvart því fólki. Við höfum verið að reyna að grafast fyrir um hvaða afleiðingar samþykkt laganna mundi hafa fyrir þennan vinnustað eða þessa vinnustaði. Í ljósi þess að hér var sagt í ræðu í gær að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hefðu breytt málflutningi sínum í tímans rás þá langar mig til að leiðrétta þann misskilning. Svo er nefnilega ekki. Ég gróf upp viðtal og skrif sem ég setti niður um mánaðamótin janúar/febrúar og í ljósi þess að við vorum sökuð um þetta langar mig til að vísa í þessi skrif í örstuttu máli. Í viðtali við Ríkisútvarpið, í hádegisfréttum 31. janúar, er ég spurður út í þennan samruna á fjölmiðlamarkaði og er haft eftir mér að fæðing nýs fjölmiðlarisa séu mikil tíðindi, ég segi að það sé dýrt að reka fjölmiðil og að því leyti sem samruninn styrki rekstur fyrirtækisins sé breytingin til góðs. Síðan er vísað í hverjir eigi þetta og svo segi ég orðrétt, með leyfi forseta: ,,Og við skulum ekki gleyma því að það er ekkert séð fyrir endann á samþjöppunarferlinu þar.`` --- Vísað í Baug og Feng. --- ,,Við getum ekki gefið okkur að Morgunblaðið sé eilíft og ef nú svo færi að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi og markaðsvætt þá er sá möguleiki raunverulegur að eignarhald yfir öllum fjölmiðlum í landinu yrði í sömu höndum. Og í ljósi þessa þá hefur verið lagt til að fjölmiðlar og eignarhald verði skoðað af hendi löggjafans. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að besta leiðin og hugsanlega sú skynsamlegasta sé að tryggja öflugt og kraftmikið ríkisútvarp í eigu þjóðarinnar sem kjölfestu á þessu sviði og fagna því síðan þegar öðrum fjölmiðlum auðnast að treysta fjárhagsgrundvöll sinn.`` Þetta var tilvitnun í viðtal í útvarpi og daginn eftir, 1. febrúar, birti ég opinberlega örstutta grein sem ég ætla ekki að lesa nema að litlu leyti en þar er fjallað um þennan samruna á fjölmiðlamarkaðnum undir regnhlíf Norðurljósa, þ.e. Fréttar, útgáfufélags Fréttablaðsins og DV og Íslenska útvarpsfélagsins sem rekur Stöð 2, Bylgjuna, Sýn o.fl. Þetta er fyrirtæki sem veltir um 10 milljörðum kr. og hefur fjölda starfsmanna í sinni þjónustu. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Þarna eru mikilvægir fjölmiðlar að sameinast og að því leyti sem þetta kemur til með að styrkja rekstur þeirra er þessi breyting jákvæð og til góðs. Það er óhemju dýrt að reka góða vandaða fjölmiðla og það er mikilvægt að fjölmiðlar hafi mjög styrkar fjárhagslegar stoðir svo þeir geti framleitt gæðaefni. Nú er okkur sagt að rekstri þessara fyrirtækja verði haldið aðgreindum þannig að óljóst er að hvaða marki samruninn kemur til með að styrkja fjölmiðlana, að öðru leyti en því að ,,eigandinn`` og þar með bakhjarlinn kann að styrkja sína stöðu. Vafalítið styrkir þetta þó fjölmiðlana óbeint. Varðandi eignarhaldið þá eru um 60% í hinu nýja eignarhaldsfélagi tengd Baugi og Feng, aðilum sem eru orðnir firnasterkir og áhrifamiklir í íslensku atvinnulífi. Og það er ekkert séð fyrir endann á samþjöppunarferlinu þar. Það er ekki hægt að gefa sér að Morgunblaðið sé eilíft og ef nú svo færi að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi og markaðsvætt þá er sá möguleiki raunverulegur að eignarhald yfir öllum fjölmiðlum í landinu yrði á sömu höndum. Það væri mjög varhugaverð þróun og lýðræðinu beinlínis hættuleg. Í ljósi þessa hefur verið lagt til á Alþingi, að frumkvæði VG, að fjölmiðlar og eignarhald verði skoðað af hálfu löggjafans. Mikilvægt er að sú athugun fari fram. Ég hef trú á því að afstaða margra komi til með að ráðast af örlögum Ríkisútvarpsins. Ég er þeirrar skoðunar að besta leiðin til að tryggja eðlilega þróun fjölmiðlunar í landinu sé að treysta í sessi öflugt og kraftmikið Ríkisútvarp í eigu þjóðarinnar, sem kjölfestu á þessu sviði og fagna síðan þegar öðrum fjölmiðlum auðnast að bæta fjárhagsgrundvöll sinn. Með því að vísa algerlega á bug öllum hugmyndum um markaðsvæðingu Ríkisútvarpsins og með því styrkja og efla þá stofnun muni okkur takast að móta farveg fyrir framtíðarþróun sem sátt gæti skapast um.`` Ég rifja þetta aðeins upp í tilefni af orðum sem féllu í umræðunni í gær. Það var hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sem taldi okkur í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði hafa uppi aðrar áherslur en við höfðum fyrr. Þetta er sem sagt frá því í lok janúar, um mánaðamótin janúar og febrúar. Síðan kemur þessi fjölmiðlaskýrsla og þar er á bls. 81, ef ég man rétt, reifuð þessi leið. Þar segir, ég ætla ekki að lesa hana upp, ég gerði það fyrr við umræðuna, en þar segir sem rökstuðningur fyrir þessari leið, með leyfi forseta: ,,Í þriðja lagi má benda á að yrði þessi leið ein fyrir valinu, fæli hún ekki í sér neina beina reglusetningu sem beindist gegn einkareknum fjölmiðlum. Hún samræmist þar með að því leyti vel meginreglum um frelsi markaðarins, að öðru leyti en því að almenningsútvarpi yrði tryggður hluti markaðarins, en einkaaðilar skipti honum að öðru leyti á milli sín í frjálsri samkeppni. Í fjórða lagi sýnist vera hægt að hrinda slíkum áformum í framkvæmd að mestu án breytinga á gildandi lögum.`` Þetta var sú nálgun sem ég skýrði frá að hugnaðist mér best í lok janúar, um mánaðamótin janúar/febrúar, og er enn skoðun mín. Hins vegar, og ég legg áherslu á það, ef fallið yrði frá því að reka sterkt ríkisútvarp finnst mér ekki koma annað til greina en setja löggjöf um eignarhald eins og við erum að ræða hér, ekki endilega nákvæmlega á þessum nótum, en þá fyndist mér skapast þörf á slíkri lagasetningu. Ég hef hins vegar verið fullur efasemda eins og heyra má á þeim rökstuðningi sem þarna var settur fram. Síðan hef ég líka velt því fyrir mér, í ljósi meginmarkmiða sem skilgreind eru með frv., hvort við erum að fara réttu leiðina með þessu. Mig langar til lesa aðeins upp þessar fáu línur um meginmarkmiðin, með leyfi forseta: ,,Meginmarkmið frumvarps þessa er að sporna við því að eignarhald á fjölmiðlafyrirtækjum og samþjöppun á fjölmiðlamarkaði hamli gegn æskilegri fjölbreytni í fjölmiðlun á Íslandi. Frumvarpið er reist á almennt viðurkenndum viðhorfum um mikilvægi fjölmiðla fyrir skoðana- og tjáningarfrelsi í nútímalýðræðisþjóðfélagi. Fjölmiðlar gegna lykilhlutverki sem vettvangur ólíkra viðhorfa til stjórnmála, menningar og samfélagslegra málefna í víðum skilningi. Þeir eru því mikilvæg forsenda þess að einstaklingar fái notið tjáningar- og skoðanafrelsis. Af þessu mikilvæga hlutverki fjölmiðla sprettur sú krafa í lýðræðisþjóðfélagi að almenningur hafi aðgang að fjölbreyttum, sjálfstæðum og öflugum fjölmiðlum. Í frumvarpinu er byggt á því að íslensk löggjöf eigi að vera til þess fallin að vernda þessa hagsmuni.`` Undir þessi meginmarkmið skrifa ég algerlega. Spurningin er hins vegar hvernig því verði best náð. Ég hef velt því fyrir mér og gerði það t.d. í morgun á fundi efh.- og viðskn. þar sem stjórnarskrárþátturinn var ræddur, og þá fannst mér koma fram ýmis ágæt rök sem mér fannst sannfærandi á pragmatískum forsendum þó að ég sannfærðist ekki um að stjórnarskránni væri ógnað og þau eru þessi: Hvort er líklegra til að tryggja frelsi fjölmiðla, annars vegar að þeir séu reistir á ótraustum grunni og stöðugt í hættu að verða gjaldþrota eða hins vegar að þeir hvíli á styrkum, fjárhagslegum forsendum? Ég held að slíkur fjölmiðill standist betur áhlaupin. Slíkur fjölmiðill er líklegur til að búa við innra sjálfstraust, ráða góða starfsmenn, öflug starfsmannasamtök sem síðan verja hið frjálsa orð. Ég held hins vegar að fjölmiðill sem er stöðugt í hættu að verða gjaldþrota takist verr upp að þessu leyti þannig að stærð fjölmiðilsins getur skipt verulegu máli. Þá kemur að þessu: Hvernig vildu menn helst að eignarhaldinu væri háttað? Ég held að allir mundu svara því þannig til, ég held að það sé enginn ágreiningur um það: Að það yrði sem dreifðast. Ég held að allir hljóti að telja það heppilegasta fyrirkomulagið. En hvernig stendur þá á því að menn vilja ekki drífa í því að setja lög um slíkt? Það er vegna þess að á Íslandi hefur það gerst á síðustu árum að aðeins örfáir einstaklingar hafa safnað nánast öllum auðnum í landinu á sínar hendur. Hvernig hefur það gerst? Það hefur gerst í gegnum kvótakerfið, þar hefur orðið geysileg samþjöppun á völdum og auð. Það hefur gerst með einkavæðingu. Við munum eftir því þegar Fjárfestingarbankinn var tekinn og einkavæddur, áður keyptu hann út eigendur Hagkaupa fyrir eina 3 milljarða til þess að koma þessari fjárfestingarhringekju í gang. Síðan munum við hvað gerðist með einkavæðingu bankanna, sem ég tel að hafi verið eitt versta spillingardæmi síðari tíma, þegar Framsfl. fékk því ágengt, eða ég held að hann eigi sök á því, að í stað þess að selja bankana á opnum markaði voru þeir fengnir í hendur svokölluðum kjölfestufjárfestum. Þeir keyptu 45,6% í báðum bönkum. Af hverju 45,6 í báðum? Af því að þetta voru helmingaskipti. Það átti að selja þá báða á 11,3 milljarða. Af hverju? Af því að þetta voru helmingaskipti. Og þegar öðrum tókst að þrúkka niður verðið gilti hið sama um hinn bankann líka, og reyndar varð verðið endanlega miklu lægra. Eins og við munum voru þeir seldir í dollurum og gengisþróun varð á þann veg að verðið í íslenskri mynt lækkaði um tæpan milljarð. Síðan gátu þessir nýju herrar í bönkunum farið að bjóða gjafir á kostnað ríkissjóðs því að eitt ákvæðið í samningunum var á þá lund að ef skuldsetningin væri meiri en menn hefðu ætlað og ekki innstæða fyrir þeim skuldum, þá var ákvæði um að verðið yrði fært niður og ef það yrði gert hjá öðrum yrði það gert líka hjá hinum. Sú eign sem þessir aðilar fengu fyrir um 10 milljarða er núna metin á 25 milljarða. Það er þessi þróun sem hefur verið að eiga sér stað í íslensku þjóðfélagi og það er þess vegna sem eignarhaldið á fjölmiðlum er líka að þjappast saman. Það er þess vegna sem við náum því ekki fram að dreifa eignarhaldinu eins og allir vildu gera. Þetta er samhengið, þetta er birtingarformið á því sem hefur verið að eiga sér stað í íslensku efnahags- og fjármálalífi. Við erum aðeins að taka á yfirborðinu og ef við gerum það á þann hátt að það grafi undan eða veiki fjölmiðlana --- ég hef litlar áhyggjur af Baugi, það er farið að tala um Baug sem einhvern vesaling í þjóðfélaginu, sem á hálft efnahagskerfið, það er engin ástæða til að vorkenna Baugi, ekki nokkur --- en við eigum að bera hag fjölmiðlanna og starfsfólksins fyrir brjósti og það er þess vegna sem við segjum: Það er ábyrgðarhluti að hrapa að lagasetningu sem stefnir lífi þeirra, fjölmiðlanna, og starfsöryggi starfsfólksins í tvísýnu. Það er þess vegna sem við segjum: Förum varlega. Og jafnvel þeir sem eru á því að setja eigi löggjöf af þessu tagi, þeir hugsi líka sinn gang, og þess vegna vildi ég fá að heyra það úr munni hæstv. forsrh. að vegna þess að lögin eiga ekki að taka gildi fyrr en eftir tiltekinn tíma, tvö ár, hvers vegna getum við þá ekki orðið ásátt um það núna í ljósi alls þessa að skjóta afgreiðslu málsins á frest, gefa okkur sumarið til að fara betur í saumana á málinu svo þeir sem hafa áhyggjur af því að það stríði gegn stjórnarskrá geti skoðað það betur? Ég tel svo ekki vera. Ég hef skýrt frá því hvers vegna ég telji svo ekki vera, ég hef sannfærst um það eftir að hafa hlustað á lögspekinga fjalla um málið að svo sé ekki og vil ekki taka þátt í því að reisa löggjafarvaldinu og lýðræðinu of strangar skorður og fara að líta á réttindi bisnessfyrirtækja sem nánast heilaga ritningu, mér finnst það ekki. Ég vil túlka stjórnarskrána lýðræðinu í hag, en í ljósi þeirra álitamála sem vaknað hafa ber ég mikla virðingu fyrir sannfæringu þeirra sem eru á öndverðum meiði við mig hvað þetta varðar. Stjórnarskrána á að sjálfsögðu að taka alvarlega og við eigum að gefa okkur tíma til að skoða þessi mál. Ég ætla ekki að lengja mál mitt. Ég vildi í þessum fáu orðum gera grein fyrir meginsjónarmiðum sem hafa mótað afstöðu mína í málinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans hér og þær röksemdir sem hann var með í máli sínu. Ég stend þó upp til að vekja sérstaka athygli á því að hv. þm. nefndi að við meðferð málsins í þeim nefndum sem hann situr í og í umræðum um það, m.a. við lögspekinga, hefði hann komist að þeirri niðurstöðu að frv. bryti ekki í bága við stjórnarskrána. Ég tel mikilvægt að þetta komi hér fram og að menn átti sig á að þetta sjónarmið er komið fram frá einum talsmanni stjórnarandstöðunnar, og þetta viðhorf, því það stangast á við það sem sagt var í morgun af talsmönnum Samf., og þær orðræður sem ég átti við þau hér í morgun. Ég tel mikilvægt að þetta sjónarmið er komið hér fram, að hv. þm. Ögmundur Jónasson segir að eftir að hann hlýddi á lögspekinga, m.a. í efh.- og viðskn., hafi hann komist að þeirri niðurstöðu að frv. brjóti ekki í bága við stjórnarskrá.

Hæstv. forseti. Ég held að þeir lögspekingar sem komu fyrir nefndina kynnu mér litlar þakkir ef þessi túlkun yrði ofan á. Þeir voru, a.m.k. tveir af þremur, á öndverðum meiði og vildu sannfæra okkur um að frv. bryti í bága við stjórnarskrá landsins. Ég er einvörðungu að lýsa minni skoðun. Þetta er sjónarmið mitt, mín skoðun en ekki annarra. Ég er einvörðungu að tala fyrir sjálfan mig hvað þetta snertir.

Virðulegi forseti. Það er alveg augljóst að það er skoðun þingmanna sem ræður í þingsal en ekki einhverra manna utan þingsalarins. Það hefur komið fram að hv. þm. er þeirrar skoðunar að frv. brjóti ekki í bága við stjórnarskrána. Þótt hann hafi hlustað á tvo lögspekinga í efh.- og viðskn. segja eitthvað annað hefur hann komist að annarri niðurstöðu. Þetta er nákvæmlega sama niðurstaða og ég hef komist að í þessu máli og þeir sem hafa um þetta fjallað í meiri hluta allshn. Alþingis. Ég ítreka bara þakkir mínar til þingmannsins fyrir að lýsa þessari skoðun hér. Ég tel hana mikilvægt framlag til þessarar málefnalegu umræðu sem við eigum í um málið.

Hæstv. forseti. Þrír lögspekingar komu fyrir nefndina. Einn þeirra var ekki með neinar efasemdir uppi varðandi stjórnarskrána. Hinir tveir voru með uppi mjög eindregin varnaðarorð. Ég hef hins vegar grun um að þótt þeir hefðu allir haft uppi varnaðarorð hefðu þeir ekki sannfært mig í þessu máli vegna þess að ég hef verið að skoða þá þróun sem á sér stað í túlkun á eignarrétti sem grundvallarmannréttindi sem í engum tilvikum megi hrófla við. Ég er ekki á þeirri skoðun.

Virðulegur forseti. Það hefur verið um margt fróðlegt fyrir ungan þingmann eins og mig að fylgjast með þeim umræðum sem átt hafa sér stað á Alþingi um þetta mál, hið svokallaða fjölmiðlafrumvarp sem einstakir þingmenn hafa talið eitt hið stærsta og merkilegasta sem komið hefur fram á Alþingi, og mikilsverðasta, í langan tíma. Það hefur verið þannig í umræðunni að við, stjórnarliðar og nefndarmenn í allshn., höfum verið sökuð um að keyra málið í gegn með miklu hraði og sökuð um að vilja ekki gefa okkur tíma til að ræða efnislega um það. Þetta er að sjálfsögðu ekki rétt, við höfum setið á þingi í marga daga og fjallað um málið og reynt að gera það efnislega, a.m.k. við sem erum í stjórnarliðinu. Stjórnarandstöðuþingmenn hafa hins vegar kosið að fara aðra leið og hafa sett hér á langt málþóf sem þau eru reyndar nú á göngum þingsins farin að neita en hver maður sem hefur fylgst með umræðunni sér að þegar stjórnarandstöðuþingmennirnir eru farnir að halda ræður sem telja langt upp í 200, einungis um fundarstjórn forseta og fjalla í samhengi við fjölmiðla um búvörusamninginn frá 1985, fiskveiðistjórnarkerfið og aðra þætti sem koma málinu ekkert við, er um málþóf að ræða. Menn hafa einnig gengið svo langt að lesa þær umsagnir sem bárust vegna málsins aftur og aftur og trekk í trekk úr ræðustól Alþingis og vitna í löngu máli í greinar og jafnvel hóta því að lesa upp heilu bækurnar úr ræðustól Alþingis. Menn hafa forðast að ræða málið efnislega og fyrst og fremst rætt um formsatriði og málsmeðferð.

Þetta er ekki satt.

Jú, þetta er laukrétt, hv. þm. Einar Karl Haraldsson, sú er staðreyndin og það sjáum við á þeim ræðum sem hér hafa verið haldnar. Það er reyndar rétt að sumir þingmenn hafa fjallað efnislega um málið en hins vegar er sorglegt að sjá stjórnmálamenn sem telja sig vera þungavigtarmenn í stjórnmálum taka pólitíska u-beygju vegna mála eins og þess sem hér er til umfjöllunar. Það er sorglegt að sjá heilu stjórnmálaflokkana taka algjörlega öfugan kúrs við það sem þeir hafa áður sagt um eignarhald í fyrirtækjum og á ýmsum sviðum atvinnurekstrarins. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samf., er einn af þessum þingmönnum. Hann sagði þann 30. október 2001, með leyfi forseta: ,,... eins og málin eru að þróast á fjölmiðlamarkaði í dag gæti það með vissum hætti styrkt aðra kima fjölmiðlamarkaðarins og það er nauðsynlegt til þess að tryggja lýðræðislega umræðu í samfélaginu. Hún er ekki nógu sterk í dag, m.a. út af því hvernig þróunin er á fjölmiðlamarkaðnum þar sem við sjáum að allt hnígur í átt að vaxandi samþjöppun.`` Sami virðulegi formaður, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sagði þann 19. maí 2001, með leyfi forseta: ,,... þá er ekki bara blokkamyndun til staðar í atvinnulífinu heldur eru nýjar blokkir að hreiðra um sig m.a. í afþreyingariðnaði. Ég spurði hæstv. ráðherra áðan hvernig stæði á því að ekki er tekið á þeim iðnaði. Af hverju er t.d. ekki blokkarinnar í kringum Norðurljós að nokkru getið?`` Það þarf svo sem ekki að hafa mörg orð um það að í þeirri umræðu sem hér hefur staðið yfir síðustu daga hefur kveðið nokkuð við annan tón í málflutningi formanns Samf. en gerði árið 2001. Það sama má segja um aðra þingmenn annarra stjórnarandstöðuflokka. Það er ótrúlegt að sjá þingmenn Vinstri grænna og Frjálsl. sem hafa mælt fyrir dreifðri eignaraðild, hvort sem er á fjölmiðlum eða annars staðar, hrökkva undan og vera ekki tilbúna til að taka undir efnisatriði frv. sem mælir sérstaklega fyrir um það sem þeir hafa áður predikað. Menn hafa talað um að í þessari umræðu hafi verið farið út fyrir velsæmismörk og menn hafi verið hvattir til að gæta hófs í umræðunni, nú síðast í morgun. Menn beindu spjótum sínum að hæstv. forsrh. Ég verð að segja að hafi einhver gengið langt í persónulegum óhróðri gagnvart einstökum þingmönnum og hæstv. ráðherrum er það formaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem fór hér mikinn í ræðustól í gær og sýndi ekki bara forsrh., heldur okkur þingmönnum og Alþingi mikla vanvirðu. Það er ótrúlegt að þingmenn eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson og aðrir þeir sem komu í ræðustól í morgun skuli ekki víkja að þessu atriði þegar þeir gera tilraun til að tukta einstaka menn til og geta þess í engum orðum hvernig hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór með málfrelsi sitt hér í ræðustól Alþingis til að veitast að forsrh. 
             Það er svo margt hægt að segja um frv. og þær umræður sem hér hafa farið fram efnislega. Ég ætla líka að gera það enda hafa hv. þm. í stjórnarandstöðunni hvatt okkur stjórnarliða til að koma hingað upp. Þeir hafa raunar kvartað yfir því að við höfum ekki tekið nægan þátt í umræðunni. Ég ætla að verða við því í þetta skiptið að ræða við þá efnislega og jafnframt um málsmeðferðir og ætla að koma að nokkrum atriðum, a.m.k. í þessari ræðu. Það getur vel verið að ég geri frekari grein fyrir sjónarmiðum mínum ef ég tel ástæðu til í seinni ræðu minni, telji ég eitthvað vera ósagt. Menn hafa talað mikið um málsmeðferðina í þessu máli. Það hefur verið talað um að frv. sem hér er til umræðu sé ekki almenns eðlis, hér sé verið að lögfesta sértæk lög, lög sem beinast gegn einu fyrirtæki á fjölmiðlamarkaði. Ég er ekki sammála því að svo sé. Ég hef bent á það í andsvari áður að frv. varðar ekki bara það fyrirtæki sem hér er oftast nefnt, Norðurljós hf., heldur fleiri fyrirtæki, eins og Árvakur sem gefur út Morgunblaðið, Framtíðarsýn sem gefur út Viðskiptablaðið og Íslenska sjónvarpsfélagið sem rekur sjónvarpsstöðina Skjá 1. Ég er efnislega ósammála því að hér sé um sértæk lög að ræða. Gefum okkur samt, rökræðunnar vegna, að svo sé. Gefum okkur að þetta frv. feli í sér sértækar reglur. Stjórnarandstæðingar hafa lýst því yfir, þar á meðal hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sem kom svo óvænt inn á þing um leið og frv. kom hér til umræðu, að það sé stefna Samf. að vera á móti slíkum lögum, móti sértækum lögum sem koma einungis við eitt fyrirtæki. Þá hlýt ég að spyrja á grundvelli þeirra forsendna sem ég lagði fram áðan: Hvað hefur breyst varðandi stefnu Samf., Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og Frjálsl. gagnvart slíkum lögum?

Hvað með stefnu Sjálfstfl.?

Nú er það svo, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að það er ekki lengra síðan en í febrúarmánuði sl. að við ræddum hér frv. til laga sem vörðuðu eitt fyrirtæki, Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis, og það varðaði ekki bara eitt fyrirtæki, það varðaði í rauninni einn löggerning. Hvar stóðu Samf. og aðrir stjórnarandstöðuflokkar í því máli?  Það væri gaman að fá hv. þm., formann Samf. Össur Skarphéðinsson sem hér er í salnum, til að upplýsa mig um þetta. Ég varpaði þessari spurningu fram við hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur fyrr í umræðunni, fyrir nokkrum dögum, og einu svörin sem ég fékk frá þeim hv. þm. voru þau að hún gæti ekki svarað þessum spurningum vegna þess að hún hefði ekki verið á þingi á þeim tíma, þingmaður sem er varaformaður Samf. og hefur ekki legið á liði sínu hingað til við að skýra afstöðu Samf. til einstakra mála eða sín persónulegu sjónarmið varðandi einstök atriði sem ríkisstjórnin og aðrir stjórnmálaflokkar standa fyrir. Það væri ágætt að fá svar við sömu spurningum frá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni, formanni Frjálsl.: Hvað hefur breyst hjá honum og flokki hans? Og hvað segir hv. þm. Jón Bjarnason um þetta mál og aðkomu Vinstri grænna að því? Hvað hefur breyst hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði? Ég varpa þessari spurningu til hans úr því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur, að því er virðist, horfið af yfirborði jarðarinnar eftir að hann lét svo ómakleg orð falla hér í gær um hæstv. forsrh.

Hvað sagði hann?

Hvernig stendur á því að fjölmiðlar hafa ekki vakið athygli á þessu máli? Hvernig stendur á því að fjölmiðlar hafa engan áhuga á því að þrír stjórnmálaflokkar á Alþingi, stjórnarandstöðuflokkarnir, hafa tekið algjöra pólitíska u-beygju, í því máli sem hér er til umfjöllunar annars vegar og í SPRON-málinu hins vegar? Af hverju hafa fjölmiðlarnir engan áhuga á því að spyrja fyrirsvarsmenn þessara flokka út í þá stefnubreytingu sem augljóslega hefur orðið á þeirri stefnu? Maður hlýtur að spyrja sig þessarar spurningar sem er mjög eðlileg. Af því að ég vék að fjölmiðlum og því hvernig meðferð þeirra á þessu máli hefur verið má í sjálfu sér segja margt um þá fjölmiðlaumfjöllun sem dunið hefur á þjóðinni og okkur þingmönnum og hæstv. ráðherrum á síðustu dögum. Maður hlýtur að spyrja sig og velta fyrir sér í hvaða stöðu blaðamenn séu þessa dagana, sérstaklega blaðamenn tiltekins fyrirtækis, Norðurljósa. Hvernig geta þeir, blaðamenn sem þar eru, í ljósi yfirlýsinga eigenda félagsins fjallað hlutlaust um það mál sem hér er til umfjöllunar? Í hvaða stöðu eru þessir blaðamenn settir þegar frv. er lagt fram og eigendur fyrirtækisins lýsa því yfir að frv. sé ótækt, þeim verði öllum sagt upp, eigendurnir tapi 3--4 milljörðum á frv., bankar muni gjaldfella öll lán o.s.frv.? Í hvaða stöðu eru blaðamenn þessara miðla eftir slíkar yfirlýsingar? Þeim er að sjálfsögðu vonlaust að fjalla hlutlaust um það mál sem hér er til umfjöllunar. Við sáum bara skýrt dæmi um það í gær, í fréttum Bylgjunnar. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon stóð hér í ræðustól Alþingis og úthúðaði hæstv. forsrh., kallaði hann gungu og druslu.

Hvernig tók Mogginn á því?

Kallaði hann gungu og druslu. Í næsta fréttatíma Bylgjunnar var greint frá því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefði farið mikinn hér í ræðustól og skammað forsrh. Hluti ræðu þingmannsins var spilaður í fréttatímanum og fréttamaðurinn sem var með fréttina bætti því síðan við eftir að spiluninni var lokið að hv. þingmaður hefði, auk þess sem kom fram í upptökunni, kallað forsrh. gungu. Það var ekkert getið um það að hv. þingmaður hefði notað hitt orðið um hæstv. forsrh. Hvernig stendur á þessu? Jú, ástæðan hlýtur að vera sú að starfsmenn og blaðamenn þessa fyrirtækis eru settir í þá stöðu að þeir geta ekki tekið hlutlausa afstöðu til þessa máls. Það skyldi þó ekki vera að formaður Blaðamannafélagsins hafi beitt sér í málinu og náð eyrum þessa tiltekna fréttamanns? Hæstv. dómsmrh. gerði grein fyrir því sem fram kemur í tölvupósti hans sem hefur farið eins og eldur í sinu um allan fjölmiðlaheiminn. Auðvitað er þessi staða ótrúleg og raunar óþolandi. Það er gömul saga og ný að þegar menn eru að reyna að ná fram einhverjum markmiðum í viðskiptum beita þeir starfsmönnum sínum fyrir sig. Ég vil segja að ég tel að stjórnendur Norðurljósa hafi gert það í þessu tilviki. Þeir hafa stillt starfsfólki sínu upp við vegg eins og reyndar forustumenn í starfsmannafélagi þeirra lýstu fyrir allshn. þegar þeir komu til fundar við nefndina. Ég rakti það áðan að því hefði verið haldið fram að bankar mundu gjaldfella lán Norðurljósa. Þessu hafa stjórnendur Norðurljósa haldið fram en ég kannast ekki við að neinn maður hafi komið frá bönkunum, frá þeim sem veittu lánin, og upplýst að þessi lán yrðu gjaldfelld.  Það hefur jafnframt komið fram að eigendur Norðurljósa muni tapa 3--4 milljörðum verði frv. að lögum. Við í allshn. spurðum stjórnendur Norðurljósa á fundi allshn. í hverju tapið væri fólgið, hvaða þættir í starfsemi þeirra mundu leggjast niður. Þá kom í ljós að blöðin gætu líklega starfað áfram, óbreytt, sjónvarpsstöðvarnar skiluðu hagnaði og mundu gera það áfram en það væri álitamál varðandi útvarpsmiðlana. Þegar spurt var hvaða samlegðaráhrif fælust í því að renna öllum þessum miðlum saman undir einn hatt Norðurljósa varð fátt um svör. Þó var tiltekið að fram næðist tiltekin rekstrarhagræðing og sérstaklega tilgreint að þessi fyrirtæki sem áður voru ekki undir sama hatti en eru það nú gætu verið með sama endurskoðanda í rekstri sínum, og þeir væru eins og kunnugt væri mjög dýrir, eða þjónusta þeirra. Það varð því fátt um svör þar. Menn hafa í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram skautað fram hjá meginefni frv. Það hefur algjörlega farist fyrir að ræða um meginefni frv. Hvert er meginefni þess? Það er að dreifa eignarhaldi í ljósvakamiðlun. Meginreglan er sú að aðilar sem hafa áhuga á því að standa í slíkum rekstri mega eiga 25% hlut í slíkum fyrirtækjum. Á þeirri meginreglu er gerð undantekning. Hún er sú að fyrirtæki sem eru í markaðsráðandi stöðu og velta tveimur milljörðum mega einungis eiga 5%. Menn hafa skautað fram hjá þessum meginatriðum frv. en hins vegar hefur þó komið fram í umræðunni að allir eru sammála um að tryggja beri fjölbreytni í eignarhaldi. Menn hafa líka kappkostað að líta fram hjá þeim brtt. sem allshn. hefur gert við frv. og forðast að taka afstöðu til þeirra. Það væri gaman að heyra hvort hv. þm. stjórnarandstöðunnar séu hlynntir brtt. sem gerðar voru. Eru þau hlynnt því að rýmka þau skilyrði sem koma fram í brtt.? Eru þau hlynnt því að framlengja útvarpsleyfi Bylgjunnar um 1 1/2 ár? Úr þessu hefur afar lítið verið gert. Þetta eru samt meginbreytingar á frv., grundvallarbreytingar. Það eru líka prinsippbreytingar sem felast í því að afmarka hinn takmarkaða eignarhlut markaðsráðandi fyrirtækja við fyrirtæki sem eru með yfir 2 milljarða í ársveltu. Þetta þýðir að takmörkunin nær ekki til 100 stærstu fyrirtækja landsins eins og hv. þm. Gunnar Örlygsson hélt fram í ræðu í gær, heldur miklu færri fyrirtækja. Af þessum 100 fyrirtækjum eru ekki nærri öll í markaðsráðandi stöðu. Þetta þýðir að flest fyrirtæki sem starfa á markaði geta fjárfest í þessum fyrirtækjum. Það væri ágætt að fá afstöðu hv. þingmanna til þessara brtt., efnislega afstöðu til þeirra. Það hefur algjörlega skolast til í umræðunni að taka brtt. til efnislegrar umfjöllunar. Því hefur verið haldið hér fram, og það verður meginefnið í ræðu minni, að ríkisstjórnin, stjórnarflokkarnir og þingmenn stjórnarflokkanna brjóti með þessu frv. gegn stjórnarskrá og vegi að mikilvægum mannréttindum. Því hefur meira að segja verið haldið hér fram að verið sé að gera það vísvitandi og að við sem sitjum í hv. allshn. höfum ekki gefið gaum að þeim álitamálum sem beint hefur verið að okkur varðandi þau atriði. Því hefur verið haldið fram að frv. feli í sér skerðingu á tjáningarfrelsi, atvinnufrelsi og eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar. Ég mótmæli því að svo sé, ég mótmæli því að við höfum ekki gefið gaum þeim ábendingum sem fram hafa komið varðandi álitaefni í þessum atriðum. Ég benti á að meiri hluti allshn. hefur gert mjög efnislega grein fyrir því hvers vegna meiri hlutinn telur að frv. standist ákvæði stjórnarskrárinnar. Þetta kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans. Ég vil líka benda á að skýrsla fjölmiðlanefndarinnar fjallar um þessi mál, nokkuð ítarleg, og komið hefur fram að frv. sé innan marka þess sem fram kemur í skýrslu fjölmiðlanefndarinnar. Ég mótmæli því að ég, sem þingmaður, hafi brotið gegn þeim eið sem ég skrifaði undir þegar ég settist inn á þing. Algjörlega, ég mótmæli því og vísa slíkum áburði til föðurhúsanna og leyfi mér að vísa til þeirrar miklu umfjöllunar sem fram kemur um þessi efni í nefndaráliti okkar úr allshn. Ég vil hins vegar nefna að þegar menn tala um stjórnarskrá og mannréttindi --- hér hafa verið haldnar miklar ræður um þessi atriði --- hefur mér fundist sumir hv. þm. fara út af sporinu í því sambandi. Menn verða nefnilega að átta sig á því að umræðan um mannréttindi og þær greinar stjórnarskrárinnar sem ég nefndi áðan og hafa verið til umræðu haldast í hendur. Fræðimenn hafa fjallað um það að þegar menn ræða mannréttindi og vernd þeirra eigi slík vernd að vera almenn og ná til almennings fyrst og fremst en slík vernd á ekki að vera sértæk. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hélt hér langa fyrri ræðu í 2. umr. og vék að hugtaki sem ég hef ekki heyrt áður en hún kallaði frekjufrelsi. Hún gerði grein fyrir því hvað fælist í því hugtaki, frekjufrelsi. Mig langar til að víkja aðeins að slíku frekjufrelsi. Menn hafa, kannski helst þingmenn stjórnarandstöðunnar, þar á meðal hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir, haldið því fram að Sigurður Líndal, minn gamli kennari og ágæti, hafi haldið því fram að frv. sem við erum að ræða hér brjóti í bága við ákvæði stjórnarskrárinnar og mannréttindin. Sigurður Líndal skrifaði nefnilega grein í tímaritið Skírni eftir að breytingar voru gerðar á stjórnarskránni árið 1995. Þar fjallar hann um stjórnarskrá og mannréttindi. Ég tel rétt að víkja aðeins að því sem stendur í þessari grein vegna þess að það er hollt fyrir þá sem hafa haft sig mest í frammi í þessari mannréttinda- og stjórnarskrárumræðu að hlýða á þá lesningu. Mér þykir reyndar slæmt að því leyti að hvorki hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir né hv. þm. Össur Skarphéðinsson eru í salnum vegna þess að þessir tveir þingmenn hafa talað svo fjálglega um þessi mál. Þeim væri hollt að hlýða á hvað Sigurður Líndal segir um mannréttindi og það að mannréttindi eins rekist á mannréttindi annars. 
             Í greininni segir Sigurður, með leyfi forseta: ,,Nú ganga mannréttindi ekki til einnar áttar, heldur margra; réttindi eins rekast iðulega á réttindi annars. Málamiðlun er því nauðsynleg, svo sem marka má af mannréttindaákvæðum íslensku stjórnarskrárinnar. Með þeim er ríkisvaldi heimilað að skerða tiltekin réttindi til þess að tryggja önnur. Við ítrekaða áherslu á óumdeild réttindi er hætt við að þessu sé ekki gaumur gefinn; áherslan flyst á einn þátt réttinda, en ekki skeytt um aðra og sá hefur sitt mál sem freklegast framfylgir þeim réttindum sem hagsmunum hans henta. Afleiðingin verður að þröngir hagsmunir einstakra manna og hópa stýra að miklu leyti allri mannréttindaumræðu og mannréttindabaráttu.`` Ég fagna því sérstaklega að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er kominn í salinn. Sigurður heldur áfram um mannréttindi. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Þegar fjallað er um mannréttindi ber að gefa hagsmunasamtökum gaum og þá sérstaklega stéttarfélögum. Þau njóta verndar umfram annan félagsskap í mannréttindasáttmálum og stjórnarskrárgreinum þótt nú um stundir höggvi fá eða engin samtök nær mannréttindum, a.m.k. hér á landi. Réttur manna til að stofna og starfrækja stéttarfélög gengur þannig framar rétti manna til að standa utan þeirra. Rétti stéttarfélaga til að framfylgja kjarakröfum með verkföllum er framfylgt þannig að því er enginn gaumur gefinn hvers konar hagsmuni er verið að verja. Í skjóli verkfallsréttarins leyfist einum hópi launþega --- jafnvel þeim sem best er launaður --- að stofna atvinnuöryggi annarra launþega í hættu og svipta þá rétti til vinnu. Og verkföllum er ekki beint gegn hagsmunum sem bundnir eru við fjármuni. Með þeim er ráðist á rétt skólanemenda til menntunar, á rétt sjúklinga, öryrkja og gamalmenna til að njóta líkamlegrar og andlegrar heilsu. Með verkföllum er jafnvel ógnað grundvelli stjórnskipunar landsins. Kennarar sem áttu í verkfalli 17. febrúar til 28. mars 1995 hótuðu að hindra afnot af skólastofum með þeim rökum að gengið væri inn á verksvið þeirra með því að búa skólastofur til kosninga. Rafiðnaðarmenn höfðu við orð að stöðva útsendingar útvarps og sjónvarps fyrir kosningar 8. apríl 1995 ef til verkfalls kæmi. Samkvæmt því víkja meginreglur stjórnskipunarinnar fyrir verkfallsréttinum. Rithöfundar og blaðamenn krefjast tjáningarfrelsis eins og vænta má og eðlilegt er og fylgja þeim rétti svo fast eftir að honum er skipað hærra en rétti manna til friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu, auk þess sem dregið hefur verið úr æruvernd þeirra sem sinna störfum í almannaþágu. Vernd eignarréttar og atvinnufrelsis ræðst mjög af því hvaða hagsmunasamtök eru til varnar. Því öflugri og áhrifameiri sem samtök eru þeim mun betur eru þessi mannréttindi tryggð. Þannig sýnir reynslan að mannréttindi hins sterka eru betur tryggð en hins sem minna á undir sér; réttur hins almenna þjóðfélagsþegns, t.d. neytandans, er þá oftast fyrir borð borinn. Hinn ófyrirleitni þrýstihópur er skilgetið afsprengi réttindagreinanna.`` Sigurður heldur áfram: ,,Í stuttu máli: Í skjóli réttindagreinanna ganga skýrt afmarkaðir tímabundnir sérhagsmunir fyrir almannahagsmunum, hagsmunir hins sterka framar hagsmunum hins veika, hinn háværi og aðgangsharði fær áheyrn meðan ekki er hlustað á hinn hógværa sem lítið á undir sér. Einn þáttur þessarar réttindabaráttu er að sífellt fleiri atvinnustéttir binda störf sín svo mjög við einkahagsmuni sína að helst er að sjá sem stéttirnar vinni einvörðungu í eigin þágu, en ekki í þágu hinna sem verka eiga að njóta. Þolendur verkfalla eru þá þeir sem háðir eru framkvæmd starfa, þar á meðal aðrir launþegar, og nú á síðari árum sjúklingar, gamalmenni og skólanemendur. ,,Atvinnurekandinn`` er fjarverandi.`` Svo heldur Sigurður Líndal, sem menn hafa vísað til sem þess fræðimanns sem styður hvað helst málstað stjórnarandstöðunnar í þessu máli 

Á ég að koma og vera í púltinu hjá þér?

Nei, nei, þú þarft ekkert að koma hér og vera í púltinu hjá mér en ég legg til að þú leggir við hlustir, hv. þingmaður. ,,Afleiðing þessa misvægis hagsmuna verður þá sú að þeir sem láta sig mannréttindi almennt varða missa heildarsýn og ganga sérhagsmunahópunum á hönd, vitandi og óafvitandi, en tækifærissinnaðir stjórnmálamenn elta hópana á víxl í von um stundarfylgi. Þannig þoka almannahagsmunir smám saman fyrir sérhagsmunum og ríkisvald sem á að gæta almannaheilla missir mátt til að verjast þessum ágangi og miðla málum milli hinna ólíku hagsmuna, ekki síst að rétta hlut þeirra sem minnst eiga undir sér. Almenn mannréttindi verða sérréttindi þeirra sem hafa völd og áhrif; mannréttindin snúast upp í andhverfu sína.``  
            

Sjálfstfl. ...

Svo mörg voru þau orð.

Ertu að skrifa um Sjálfstfl.?

Já.

Sigurður Líndal fjallar áfram í þessari grein sinni um mannréttindi og mikilvægi þess að þau nái til almennings en séu ekki sértæk. Hann segir hér áfram og nú fer lesningunni að ljúka, fyrir þá sem hlýða á.

Ertu í málþófi?

Hann fjallar um mannréttindahugtakið og það að réttindagreinar megi ekki vera almenns eðlis og almennar, þ.e. hættuna sem af því stafar. Hann segir, með leyfi forseta: ,,Annars vegar svipta slík ákvæði mannréttindahugtakið merkingu og greinarnar verða máttlausar. Hins vegar ýta þær undir almennt tómlæti um ábyrgð og skyldur. Réttur til að njóta frelsis verður réttur til yfirgangs. Réttur til menntunar verður að rétti til námslána, rétti til að komast gegnum skóla og rétti til prófgráðu. Réttur til félagslegrar aðstoðar verður að rétti til hóglífis. Réttur til heilbrigði verður að rétti til að vera ,,veikur``. Varla getur leikið vafi á því að ítrekuð áhersla á óumdeilanleg réttindi sé til þess fallin að ýta undir einhliða kröfugerð og sinnuleysi um skyldur og þá er skammt að bíða uns sérréttindi nái yfirhöndinni. Á þessari braut verður nú sennilega ekki komist öllu lengra að sinni, enda bendir margt til að réttindakröfuþjóðfélög Vesturlanda séu að þrotum komin og velferðarkerfi þeirra að bresta. Hér er vert að gefa því gaum að hvers konar misrétti fer vaxandi á Vesturlöndum, meðal annars í launum og öðrum lífskjörum, þrátt fyrir hvern mannréttindasáttmálann á fætur öðrum.`` ---  Maður veltir því fyrir sér þegar maður les þessa grein Sigurðar Líndals um stjórnskipun og mannréttindi hvort það sé ekki einmitt þessi barátta sem ég hef fjallað um sem hið svokallaða frekjufrelsishugtak hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur fjallar um. Ég tel að við eigum að varast slíkt frelsi, við eigum að varast hið svokallaða frekjufrelsi. Ég tel að almenn mannréttindi megi ekki verða að sérréttindum einstakra aðila. Þá komum við að frv. sem hér er til umræðu. Það er lagt fram með það að markmiði að tryggja mannréttindi fjöldans, tryggja mannréttindi almennings, tryggja það að allir geti tekið þátt í rekstri ljósvakamiðla en ekki einungis fáir. Frv. byggir á þeim sjónarmiðum sem fram koma í grein Sigurðar Líndals og ég tel að þeir þingmenn stjórnarandstöðunnar sem mest hafa farið hér í þessari umræðu ættu að taka þau til sín og endurhugsa þann málflutning sem hér hefur farið fram á grundvelli stjórnarskrár og mannréttinda. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en það má vel vera að ég geri frekari grein fyrir sjónarmiðum mínum ef ég sé ástæðu til þess að halda hér aðra ræðu um málið.

Herra forseti. Það er fróðlegt að vita að einungis tveir þingmenn sem eru í stjórnarliðinu til viðbótar geta fellt þetta frumvarp. Að öllu óbreyttu hefði maður haldið að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gæti hugsanlega verið annar þeirra. Það er rétt að minna aðeins á hvað hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði í tímaritinu Lagakrókum fyrir einungis þremur árum. Hann er spurður: ,,Eiga samkeppnislög rétt á sér?`` Svar hv. þm. er: ,,Nei. Ef aðili á markaði níðist á neytendum eða öðrum aðilum á markaði þá eiga markaðslögmál að fá að leiðrétta slíkt en ekki eftirlitsstofnun á vegum hins opinbera.`` Hann er spurður hver viðurlögin við brotum á samkeppnislögum eigi að vera? Svar hv. þm. er: ,,Þar sem ég er mótfallinn samkeppnislögum þá tel ég viðurlög eigi engin að vera.`` Núna er þessi sami þingmaður að stuðla að einni ströngustu löggjöf á sviði fjölmiðlamarkaðar sem þekkist á Vesturlöndum. Mig langar gjarnan að fá svar fyrir þessari algjöru kúvendingu á afstöðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar á ekki skemmri tíma en þetta.

Virðulegi forseti. Það er ágætt að fá þessa spurningu. Það hefur ekki orðið nein kúvending á mínum sjónarmiðum varðandi samkeppnislög þrátt fyrir að þetta frumvarp hafi verið lagt fram. Það er nefnilega þannig að við sem tengjum okkur við frjálshyggju erum almennt mótfallnir  
            

Herra forseti. Þetta svar var afskaplega klént. Hérna er hv. þm. að lýsa þeirri skoðun að hann sé mótfallin samkeppnislögum. Hann er á móti lögum sem banna samráð. Hann er á móti lögum sem banna misnotkun á markaðsráðandi stöðu. Engu að síður ætlar hann að stuðla að einni ströngustu löggjöf sem þekkist á sviði fjölmiðlamarkaðar á Vesturlöndum. Þetta hefur verið staðfest í meðförum allsherjarnefndar á málinu. Lögfræðingur eftir lögfræðing hefur bent á að þessi löggjöf, ef þetta frumvarp verður að lögum, verður sú strangasta sem þeir hafa nokkurn tímann kynnst. Engu að síður heldur hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson enn þá þeirri afstöðu sinni fram að samkeppnislög eigi alls ekki rétt á sér, lög sem í eðli sínu ganga miklu skemur en það frumvarp sem þessi hv. þm. mun stuðla að að verði að lögum. Það er alveg með ólíkindum að eftir að hv. þm. var kosinn --- hann á núna eins árs afmæli sem þingmaður --- hafi hann algjörlega kúvent sinni afstöðu til þessa máls. Hann hefur algjörlega yfirgefið hugsjónir sínar, algjörlega. Ég mundi kalla þetta hræsni.

Virðulegi forseti. Ég held nú að þingmenn Samfylkingarinnar ættu nú ekki að vera að saka okkur sjálfstæðismenn um hræsni. Ef það eru einhverjir sem hafa gerst sekir um hræsni og fyrir að hafa tekið pólitískar u-beygjur í þessu máli þá er það Samfylkingin. Ég rakti það hér í upphafi ræðu minnar að Samfylkingin hefur verið hlynnt því að setja almennar leikreglur á markaði  Ég stend við það sem ég sagði hér áðan að það hefur ekkert breyst varðandi mína afstöðu til samkeppnisréttar 

Herra forseti. Fyrr átti ég von á að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð legði fram þingsályktunartillögu um einkavæðingu ríkissjónvarpsins eða að félagi minn í þingflokki Frjálslynda flokksins, Guðjón Arnar Kristjánsson, mundi koma hér í ræðustól og lofa sjávarútvegsstefnu hæstv. sjávarútvegsráðherra en að Sigurður Kári Kristjánsson, hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, skyldi taka þá afstöðu í þessu máli að styðja þetta frumvarp þar sem alvarlegar praktískar skorður eru settar á atvinnulíf Íslendinga. Bæði smærri fyrirtæki sem stærri í fjölmiðlarekstri munu eiga undir högg að sækja. Ég kom inn á það í ræðu minni þegar ég nefndi rekstur útvarps Sögu, þegar ég kom inn á þá erfiðleika sem bíða hins stóra fyrirtækis Norðurljósa. Hér er hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson lentur í kviksyndi og hann nær ekki til bakkans. Það hljóta að teljast orð að sönnu að varla geti sá maður talist trúverðugur hér eftir í íslenskum stjórnmálum.

Virðulegi forseti. Sá þingmaður sem hér talaði síðast getur haft sínar skoðanir á því hvort ég eða aðrir þingmenn teljist trúverðugir. Ég tel að það hafi engin breyting orðið þar á. Því var hér haldið fram að fyrirtæki sem eru í þessum rekstri, fjölmiðlarekstrinum, muni eiga undir högg að sækja þegar þetta frumvarp hefur orðið að lögum. Ég fór nú yfir það í ræðu minni sem ég hélt hér og stóð í allt að klukkutíma að ekki hafa komið fram haldbær rök fyrir því að svo sé. Allsherjarnefnd fundaði til dæmis með stjórnendum Norðurljósa og spurði í hverju þessi vandi væri falinn. Hver voru svörin? Þau voru nánast engin. Það er ýmsu haldið hér fram án þess að það sé rökstutt. Ég mótmæli því og hafna því sem fram kom hjá hv. þm. þar sem hann fullyrti án þess að rökstyðja að þessir tilteknu aðilar mundu eiga í einhverjum tilteknum rekstrarerfiðleikum.

Herra forseti. Virtustu fjármálasérfræðingar þjóðarinnar, þar á meðal Þórður Friðjónsson, forstjóri Kauphallarinnar, hafa á fundi efnahags- og viðskiptanefndar upplýst að mjög alvarlegar praktískar skorður muni verða á rekstri fjölmiðla ef þetta frumvarp nær fram að ganga. Í fyrsta lagi verður kaupendahópurinn minni. Í öðru lagi eiga fyrirtæki erfiðara með að stækka sökum alvarlegra skorða sem settar eru í frumvarpið, þar sem um samlegðar- og hagræðingaráhrif væri ekki lengur að ræða. Í þriðja lagi munu fjármálastofnanir í landinu verða fráhverfar lánveitingum til fyrirtækja í fjölmiðlarekstri ef frumvarpið nær fram að ganga. Þetta eru þær praktísku skorður sem hafa komið fram. Þá hafa eigendur fjölmiðlafyrirtækja í þessu landi, ekki bara Norðurljósa heldur líka fyrirtækisins sem heldur utan um rekstur útvarps Sögu, komið alvarlegum athugasemdum fram um málið. Ég vil ítreka það til að mynda að útvarp Saga fékk ekki einu sinni að veita umsögn um málið. 

Virðulegi forseti. Ég held ég hafi nú gert nokkuð skýra grein fyrir því í fyrri ræðu minni að þetta frumvarp snýr ekki bara að einu fyrirtæki. Það hefur komið fram í þessari umræðu að fleiri fyrirtæki munu verða fyrir áhrifum af þessu frumvarpi. Ég nefndi sem dæmi Árvakur hf., Framtíðarsýn hf. og Íslenska sjónvarpsfélagið. Ég hefði viljað að hv. þm. Gunnar Örlygsson hefði gert grein fyrir því sem Þórður Friðjónsson, forstjóri Kauphallarinnar, sagði á fundi efnahags- og viðskiptanefndar af því hér var vísað í það sem þar kom fram. Þar kom fram að vissulega væru skilyrði þrengd fyrir því að öll fyrirtæki gætu fjárfest í ljósvakamiðlum. En það kom einnig fram er hann svaraði spurningu til dæmis um skráningu þessara fyrirtækja á almennan hlutabréfamarkað, að í sjálfu sér kæmi ekkert tæknilegt í veg fyrir að slík skráning gæti farið fram. Öðru hafa þó þingmenn stjórnarandstöðunnar haldið fram í þessu máli.

Hæstv. forseti. Þetta var að mörgu leyti mjög góð ræða sem hér var flutt þó ég sé ósammála flestu sem þar var sagt. Hv. þm. spyr um afstöðu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Ég reyndi í máli mínu áðan að sýna fram á samfelluna sem er og hefur verið í okkar málflutningi. Hv. þm. spurði hvað hefði breyst í okkar afstöðu frá því sparisjóðalögin voru samþykkt fyrr á árinu. Ekkert, það hefur ekkert breyst. Þó að tilefni þeirrar lagasetningar hafi verið atburðir sem voru að gerast hjá SPRON þá var með lögunum verið að taka á miklu stærra máli, fyrirsjáanlegri röð samninga sem mundu tefla sparisjóðakerfinu í landinu í tvísýnu. Þetta vita menn. Hinu vil ég mótmæla, það er því viðhorfi sem fram kom hjá hv. þm. til starfsmanna Norðurljósa. Hann gerir því skóna að þeir lúti í einu og öllu vilja forstjóra þess fyrirtækis. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að biðja hv. þm. um að vera ekki að leggja mér orð í munn. Hann fór hér rangt með það sem ég sagði í ræðu minni. Ég sagði að yfirmenn þessa fyrirtækis hefðu gefið það út að verði þetta frumvarp að lögum þá muni eigendur fyrirtækisins tapa 3--4 milljörðum og að gripið verði til fjöldauppsagna. Ég spurði: Í hvaða stöðu eru starfsmenn þessara manna til þess að taka efnislega og hlutlaust á þessu máli og fjalla um það á hlutlausan hátt þegar vinnuveitendur þeirra setja fram yfirlýsingar með þessum hætti? Hvernig er staða þeirra þegar eigendur fyrirtækisins, vinnuveitendur þeirra, lýsa því yfir að þeim verði öllum sagt upp og þeir verði fyrir verulegu fjártjóni verði frumvarpið að lögum? Getur þetta fólk í ljósi þessara yfirlýsinga fjallað hlutlaust um þetta frumvarp? Það efast ég um. Það 

Hæstv. forseti. Nú langar mig til að beina spurningu til hv. þm. Ef þingmaðurinn óttaðist að falla út af þingi í kosningum mundi hann láta sína persónulegu hagsmuni ráða orðum sínum og gerðum eða mundi hann fylgja sannfæringu sinni og því sem hann teldi sannast og réttast? Gæti nú verið að starfsmenn Norðurljósa geri einmitt það?

Virðulegi forseti. Til þess að svara þessari spurningu þá get ég sagt að þingmaðurinn mundi fylgja sannfæringu sinni.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir ágætan upplestur úr ritverkum Sigurðar Líndals. Hann fann hins vegar að því að aðrir þingmenn hefðu vitnað í bækur og sagði eitthvað á þá leið að heilu bækurnar hefðu verið lesnar upp. Ég mótmæli þessu. Þetta eru ósannindi. Það voru lesnir upp kaflar hér í ræðum --- ég er búinn að hlusta á flestar ræður hérna --- alveg á sama hátt og hv. þm. var að lesa upp úr ritverkum Sigurðar Líndal sem eru fróðleg. Varðandi spurningu hv. þm. til mín um frumvarpið um sparisjóðina þá lá það fyrir, hv. þm., að margir stofnfjáreigendur í fjöldamörgum sparisjóðum biðu eftir því að Sparisjóður Reykjavíkur og stofnfjáreigendur þar mundu selja bönkunum eign sína. Þar með hefði þeim fækkað verulega og allt viðskiptamunstur breyst til viðbótar við þann gróða sem núna er í bönkunum. Því vorum við á móti þessu.

Virðulegi forseti. Ég vil segja það sama við hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson og við hv. þm. Ögmund Jónasson. Ég verð að biðja þingmanninn um að leggja mér ekki orð í munn. Ég sagði að stjórnarandstaðan hefði jú vitnað í tiltekin rit og hótað því að lesa hér upp heilu bækurnar en hins vegar hefðu þeir guggnað á því þegar kom að því að hefja upplesturinn. En þingmaðurinn svaraði ekki spurningu minni. Ég spurði: Hvað hefur breyst? Hver er munurinn á þeirri löggjöf sem hér var vikið að, SPRON-löggjöfinni, og því frumvarpi. sem hér er til umræðu, að því gefnu --- sem ég er nú ekki sammála --- að um sértæk lög sé að ræða? Hver er munurinn á afstöðu Frjálslynda flokksins til þessa máls og SPRON málsins? Byggir hann á því að þeir hafi kúvent varðandi afstöðu sína til sértækra laga eða skiptir máli hvaða fyrirtæki á í hlut?

Hæstv. forseti. Það er mín skoðun að lögin um sparisjóðina hafi ekki verið sértæk lög þó að á ákveðnum tímapunkti hafi þau tekið til aðstæðna sem ríktu í Sparisjóði Reykjavíkur. Þau voru almennt um sparisjóðastarfsemi í landinu og breytingu á henni. Þegar talað er hér um sértæk lög og að þau séu ekki sértæk, mætti ég þá spyrja hv. þm. hvaða skoðun hann hafi á orðum hæstv. forsætisráðherra í gær þegar hann lýsti áhyggjum sínum af forseta Íslands og talaði eingöngu um að forsetinn væri vanhæfur vegna þess að hann hafi hugsanlega einhvern tímann tengst einhverjum mönnum sem vinna hjá Norðurljósum. Snýst þetta frumvarp eingöngu um Norðurljós? Erum við að tala um sértæk lög eða ekki sértæk lög, hæstv. forseti? Svo vil ég spyrja. Farið er fram á efnislega umræðu. Hvar hafa verið færð rök fyrir 5%? Af hverju 5%? Af hverju ekki 10%? Hvar hafa verið færð rök fyrir tveim milljörðunum? Af hverju tveir milljarðar? Af hverju ekki þrír, fjórir eða fimm?

Virðulegi forseti. Ég verð að gera þá kröfu til hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar að hann kynni sér nefndarálitið og kynni sér ræðu formanns allsherjarnefndar hér við upphaf 2. umr. Þar voru færð rök fyrir því af hverju miðað væri við tvo milljarða og af hverju miðað væri við 5%. Þetta hefur allt saman komið fram í umræðunni þrátt fyrir að hv. þm. kannist ekki við það. Ég leyfi mér að mótmæla því að frumvarpið sem við ræddum hér í febrúar, SPRON-lögin, hafi ekki verið sértækt. Það snerist bara um Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis. Það snerist um einn löggerning sem var í pípunum. Það er ótrúlegt að hv. þm. sem er formaður stjórnmálaflokks haldi því fram að þau lög hafi verið almenn. Ég held því hins vegar fram að þessi lög yrðu almenn. Ég færði rök fyrir því hér í ræðu minni og hef gert það áður í andsvörum að þessi lög verði frv. samþykkt varða miklu fleiri fyrirtæki en þetta eina tiltekna sem gjarnan er til umræðu.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Hún er búin að vera afskaplega löng. Menn eru búnir að ræða mikið um stjórn fundarins. Það vill oft verða þannig í svona löngum umræðum að góðir punktar, gullkornin, týnast í öllum orðaflaumnum. Það er miður. Mér finnst það mjög miður því það hafa komið nokkur góð gullkorn. Hér höfum við heyrt lesið upp úr bókum, Frelsinu, Furstanum og Góða dátanum Svejk og fleiri. Þetta er allt ágætt en þetta hefði mátt vera styttra og hnitmiðaðra. Herra forseti. Ég er á móti takmörkunum í atvinnulífinu en þróunin sem við horfum upp á er afskaplega hröð og ég ætla að fara í gegnum hana. Af hverju erum við að koma með þetta frumvarp og af hverju eru menn með svona deildar meiningar hér á Alþingi? Það er eins og menn horfi mismunandi augum á forsendurnar. Forsendurnar eru eftirfarandi: Í júní 2002 kaupir einhver aðili Fréttablaðið. Nærri ári seinna, í maí 2003, er upplýst hver það var. Sá sami aðili kaupir í nóvember 2003 dagblaðið DV. Í fyrstu tölublaði þess birtist frétt um að þessi sami aðili sé búinn að kaupa Norðurljós og þar með Stöð 2 og fjöldann allan af útvarpsstöðvum. Þetta er ekkert hægfara þróun. Þetta er ekkert hægfara. Þetta er mjög hröð þróun og að mínu mati er þetta uggvænleg þróun. Síðan kemur í ljós núna að forstjóri Skjás 1 segir að þeir muni ekki lifa lengi við það að einhver aðili sé að dæla milljörðum inn í Stöð 2 og Norðurljós og hækka verð á aðföngum og lækka verð á framleiðsluvörunum, það er að segja auglýsingum. Morgunblaðið á í mjög erfiðri samkeppni við ókeypis blað sem dreift er með þessum sömu peningum. Þetta er að mínu mati dálítið óhugguleg þróun. Menn hafa bent á RÚV sem andpól í þessu. En gefum okkur að þessi sami aðili næði nú öllum fjölmiðlum nema RÚV og svo kæmist hann með hjálp góðra vina sinna til valda í stjórnmálunum. Þá mundi hann ráða RÚV líka. Þá erum við komin í sömu stöðu og sumir hafa haft áhyggjur af á Ítalíu, það er að segja það er Berlusconi sem ræður bæði ríkismiðlum og öðrum miðlum. Þá er spurningin: Hvar fer fram hin vitræna og gagnrýna umræða sem er grundvöllur lýðræðis? Það er þess vegna sem ég hef áhyggjur, það er þess vegna sem ég styð þetta frumvarp og það er þess vegna sem við þurfum að fara hratt fram með þetta. Við höfum ekki mörg ár til að taka á þessu vandamáli. Þetta er það sem menn þurfa að taka afstöðu til. Ætla þeir að sætta sig við þetta ástand? Er þetta gott ástand? Er þetta góð þróun? Vilja menn hafa þetta svona áfram eða telja þeir að taka þurfi á þessu? Allur ágreiningur, öll umræðan snýst í raun um þetta og ekkert annað. Síðan er spurningin hvaða ráðstafanir og hversu sterkar ráðstafanir eigi að vera. Hér hafa verið færð rök fyrir því að ritstjórnarlegt frelsi sé ekki nægileg vörn, auk þess sem það mundi líka skerða réttindi eigenda til þess að koma sínum skoðunum á framfæri og minnka áhuga manna til að fjárfesta í fjölmiðlum. Ef eigandinn upplifir það að fjölmiðillinn sem hann á berst jafnvel gegn honum sjálfum og hann getur ekki gert neitt í því þá vilja menn ekkert fjárfesta í fjölmiðlum. Það gefur auga leið. Hér hefur ítarlega verið rætt um SPRON þannig að ég þarf ekkert að ræða um þá 180 gráðu beygju allrar stjórnarandstöðunnar, bæði Samfylkingar, Frjálslyndra og Vinstri grænna. Ég þarf heldur ekki að ræða um afstöðu Vinstri grænna til eignarréttarákvæða og hvernig þau eru notuð aftur og aftur. Ég ætla heldur ekki að koma inn á það --- það hefur verið ítarlega rætt --- að það þarf ekkert að skerða verðmæti fyrirtækja umtalsvert þó settar séu á þau ákveðnar takmarkanir um að vissir aðilar megi ekki eiga í þeim. Það hefur heldur engin áhrif á rekstur fyrirtækis þó skipt sé um eigendur. Herra forseti. Ég vildi bara koma þeim sjónarmiðum á framfæri að það eru forsendur þessa frumvarps sem menn eru að deila um. Er þessi þróun á fjölmiðlamarkaði uggvænleg eða ekki? Eru menn ánægðir með að einn aðili geti eignast allt, alla fjölmiðla með tímanum, mjög hratt? Höfum við mörg ár til þess að ræða þetta fram og til baka eða er sá tími mældur í missirum eða jafnvel mánuðum? Ég tel að þróunin sé svo hröð að við þurfum að mæla þetta í mánuðum. Mér finnst að þeir hjá þessu stóra fyrirtæki, þessu mikla fyrirtæki sem kemur nú við flest svið þjóðlífsins, setji sjálfa sig, starfsmenn sína og alþingismenn í mjög erfiða stöðu með því að kaupa upp fjölmiðla. Þeir setja starfsmennina í mjög tortryggilega stöðu, þeir setja sjálfa sig í tortryggilega stöðu og þeir setja okkur þingmenn í mjög vandasama stöðu. Þetta hefðu þeir átt að láta ógert. Í flestum fyrirtækjum er bókarinn ekki látinn vera gjaldkeri. Það er ekki vegna þess að menn telja að bókarinn sé einhver glæpamaður, alls ekki. Menn vilja komast hjá því að tortryggileg staða myndist. Það nákvæmlega sama gildir um fréttamenn. Þegar fréttamenn þessa stóra fyrirtækis fjalla um mál þá er ekki þar með sagt að þeir séu ekki heiðarlegir og allt það og óháðir og ég veit ekki hvað og hvað. En þeir eru í þeirri stöðu að þeir verða endalaust að fjalla um eiganda sinn eða fyrirtækið sem þeir vinna hjá og þar af leiðandi eru þeir settir í tortryggilega stöðu. Það vil ég koma í veg fyrir.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal vitnaði í mann nokkurn á Ítalíu sem heitir Berlusconi, en hann býr við þann einstæða kost að ráða yfir öllum einkafjölmiðlum í því landi og líka ríkisfjölmiðlum. Þetta er hárrétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. En hvað er hér verið að gera? Er markmiðið það að koma upp sömu stöðu á Íslandi, að til að mynda hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason, einn af eigendum Morgunblaðsins, eigi einu einkareknu fjölmiðlana í landinu og hafi líka ægivald yfir þeim ríkisreknu? Mig rennir í grun að í einkaheimsókn hæstv. forsætisráðherra til Berlusconis á eyju í Miðjarðarhafi, ef ég man rétt, hafi kannski þessi hugmynd komið fram. Í upphafi ræðu sinnar talaði hv. þm. Pétur H. Blöndal um eitt fyrirtæki, Norðurljós. Svo tala menn um að þessi lög verði almenn en ekki sértæk. Hann kom ekki að neinu öðru fyrirtæki en Norðurljósum í ræðu sinni. Þetta leikrit sem hér er til umræðu byrjaði á bolludaginn í fyrra, herra forseti. 

Herra forseti. Ég hygg að hæstv. dómsmálaráðherra yrði mjög ánægður ef hann ætti einhvern umtalsverðan hlut í Morgunblaðinu. En ég hygg að það sé nú ekkert, að hann ráði nú ekki miklu þar, án þess ég viti það. Auðvitað viljum við ekki sömu stöðu og á Ítalíu. Til þess erum við að setja þessar reglur. Við erum að reyna að setja reglur til þess að koma í veg fyrir að einn markaðsráðandi aðili --- hann er markaðsráðandi á mjög mörgum sviðum og það er allt í lagi á meðan hann misnotar það ekki --- ráði fjölmiðlun og þar með umfjöllun um sjálfan sig.  Varðandi stöðuna á Ítalíu þá erum við einmitt að koma í veg fyrir að einn aðili sem er markaðsráðandi og hefur töluvert mikil fjárráð geti brotið undir sig alla fjölmiðla í landinu og hugsanlega komist 

Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur jafnan verið talinn sá kjarkaðasti í liði Sjálfstæðisflokksins. Hann hefur verið talinn sá þingmaður í þeirra röðum sem hefur jafnan farið eigin leiðir. Það hryggir mig að ægivald Sjálfstæðisflokksins sé orðið það mikið að hann sjálfur sé nú knébeygður. Frumvarpið sem hér er til umræðu er gjörsamlega í andstöðu við hugsjónir og helstu gildi Sjálfstæðisflokksins. Hv. þm. Pétur H. Blöndal er ekki einn úr klappliði hæstv. forsætisráðherra Davíðs Oddssonar sem jafnan stendur foringjanum að baki og flissar eins og skólastelpa í hvert skipti sem hann geiflar einu orði út úr sér. Því þykir mér hryggilegt að hv. þm. Pétur H. Blöndal skuli taka þessa afstöðu í þessu máli. Ég hef beðið hér í voninni eftir að fleiri menn en hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sýni kjark í þessu máli og beygi af leið. Það eina sem stjórnarandstaðan hefur beðið um að sinni er að beðið sé með þetta mál, það verði rætt betur. Engin haldbær rök hafa komið fyrir 5% reglunni sem halda vatni. Engin haldbær rök hafa komið fyrir tveggja milljarða reglunni. Atvinnulífinu eru settar alvarlegar skorður. Framfaraþróttur, dugnaður og vilji einstaklinga er drepinn niður. Þetta eru æðstu og göfugustu gildi Sjálfstæðisflokksins. 
             Ég hef upplifað ýmislegt á minni ævi, herra forseti. En sá stutti tími sem ég hef setið á Alþingi slær öllu við. Hér lifa menn í fílabeinsturni og eru ekki í nokkurri snertingu við þjóð sína. Ég vona innilega að þetta fari að breytast.  
            

Herra forseti. Ég taldi mig hafa fært rök fyrir því að þróunin væri hér mjög hröð á fjölmiðlamarkaði. Hér er mjög hröð þróun og mér sýnst að einn aðili sé að eignast alla fjölmiðla í landinu. Það þykir mér 

Árum saman, Pétur.

Það er ekki nema hálft ár síðan hann keypti Stöð 2. Það hryggir hv. þm. að Sjálfstæðisflokkurinn hafi beygt mig. Það skyldi nú ekki vera að ég hafi beygt þingflokkinn? Kannski var ég í þeim hópi sem vildi fá þetta fram vegna þess að ég er búinn að færa rök fyrir því að þetta er uggvænleg þróun. Ég held nefnilega að í Sjálfstæðisflokknum höfum við það þannig að við ræðum hlutina og sannfærum hvert annað og komumst að niðurstöðu.

Nú skiljum við ...


            

Það er gerður góður rómur að máli þingmannsins heyri ég.

Herra forseti. Umræðan um frv. ríkisstjórnarinnar um eignarhald á fjölmiðlum hefur tekið alla vikuna. Það fer ekki hjá því að mörg sjónarmið hafi komið fram sem ástæða væri til að geta við þessa umræðu. Ætla ég að koma inn á nokkur en reikna þó með að ég geymi eitthvað til 3. umr. sem enn á eftir að fara fram.  Það eru nokkur atriði sem hefur verið haldið fram hvað eftir annað sem orka mjög tvímælis. Í fyrsta lagi hefur verið dregið mjög sterklega í efa, og var sérstaklega við upphaf umræðunnar, að yfir höfuð væri nokkur þörf á lagasetningu á þessu sviði. Því var haldið fram þegar frv. kom fyrst fram að engin ástæða væri til að hafa nokkrar áhyggjur, það var málflutningur sem maður heyrði mikið úr munni samfylkingarmanna. Þeir sögðu að engin ástæða væri til að hafa nokkrar áhyggjur, það væri í sjálfu ekkert það ástand sem þyrfti að bregðast við með einum eða neinum hætti. Síðan þegar hvað eftir annað var að sjálfsögðu bent á það að samþjöppun á fjölmiðlamarkaði hér á landi hefur verið mun meiri, miklu meiri, en dæmi eru um annars staðar og dæmi eru um áður hér á landi, meiri samþjöppun í eignarhaldi á fjölmiðlum en nokkru sinni áður hér á landi, meiri samþjöppun í eignarhaldi á fjölmiðlum en við þekkjum dæmi um í nágrannaríkjunum. Þegar bent hafði verið á þetta hvað eftir annað snerist málflutningurinn og fór að snúast í þá veru að hugsanlega væri tilefni. 2. umr. um málið hefur aðallega snúist um það að menn þyrftu að fresta málinu, menn þyrftu að hugsa málið betur, geyma það fram á haustið, geyma það lengur, nota fyrirmynd Norðmanna og tala um það í fjögur ár. Ég velti hins vegar fyrir mér hvort þetta sé ekki bara fyrirsláttur. Er það ekki bara fyrirsláttur þegar menn fara í þennan farveg í staðinn fyrir að reyna að fjalla málefnalega um málin, færa sig í þann farveg að réttast sé bara að fresta öllu? Núna sé ekki rétti tíminn, menn þurfi aðeins að setjast niður, skoða hlutina betur og tala meira saman. Ég verð að segja að mér hefur ekki þótt sá málflutningur trúverðugur. Við höfum nú haft þetta mál til meðferðar í þinginu í allnokkrar vikur og höfum tekið það fyrir í lengri umræðu en dæmi eru um áður, að ég hygg. Ég hef ekki athugað það en ég hygg að að lokinni 2. umr. muni hafa farið fram lengsta umræða, a.m.k. síðustu 7--8 árin, um nokkurt mál. Við höfum haldið langa og stranga fundi í nefndum þingsins og farið vel yfir það. Ég hygg því að málið hafi fengið alla þá umfjöllun sem þörf hefur verið á. Þess vegna tel ég að talið um málsmeðferðina, flýti og annað, sé heldur innantómt þegar grannt er skoðað og þegar það verður skoðað í sögulegu samhengi held ég að menn muni ekki gefa mikið fyrir þann málflutning. Ef við lítum á þau efnisatriði sem mesta athygli hafa fengið í umræðunni snúa þau fyrst og fremst að stjórnarskránni eins og hv. þm. þekkja. Höfð hafa verið upp geysilega stór orð um stjórnarskrárþáttinn og því haldið fram að hér væri, með samþykkt þessa lagafrumvarps, verið að brjóta, ekki eina, ekki tvær, heldur a.m.k. þrjár greinar stjórnarskrárinnar. Eðlilega hefur sá þáttur fengið mesta umfjöllun, t.d. var þessi þáttur skoðaður á mörgum fundum í allshn.. Þegar menn gengu frá brtt. og nefndaráliti var að sjálfsögðu horft á þennan þátt fyrst og fremst vegna þess að þetta eru alvarlegar ásakanir af hálfu þeirra sem halda því fram og þær eru alvarlegar gegn þeim sem halda þessum sjónarmiðum á lofti. Þessi atriði hafa því fengið mjög gaumgæfilega skoðun, eignarréttarákvæðið, atvinnufrelsis\-ákvæðið og tjáningarfrelsisákvæðið. Menn hafa ekki komist að einni niðurstöðu. Við sem skipum stjórnarmeirihlutann í hv. allshn. höfum komist að okkar niðurstöðu, aðrir eru greinilega annarrar skoðunar. Það er hins vegar ánægjulegt að hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur færst yfir á væng okkar stjórnarsinna hvað þetta atriði varðar. Eftir fund í efh.- og viðskn. þingsins í morgun lýsti hann því yfir að hann hefði ekki áhyggjur af stjórnarskrárþætti málsins ...  Ef við horfum á stjórnarskrárþættina er ljóst að eignarrétturinn, atvinnufrelsið og tjáningarfrelsið njóta verndar samkvæmt ákvæðum stjórnarskrárinnar. Þessi vernd er hins vegar ekki 100%, ef við getum orðað það svo. Löggjafanum er áskilin heimild til að setja þessum réttindum ákveðin takmörk, að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Í nefndarálitinu förum við yfir þetta en ég ætla að endurtaka nokkur atriði úr því. Það er ljóst að takmarka má eignarréttindi, atvinnufrelsi og tjáningarfrelsi með lögum ef almannahagsmunir krefjast. Það er ljóst. Það er líka ljóst, og um það eru þeir stjórnlagafræðingar og lögfræðingar aðrir sem um þetta fjalla sammála, að hér á landi og í þeim löndum sem hafa réttarkerfi líkast okkar er viðurkennt að löggjafinn hafi töluvert mikið svigrúm til að meta hvenær hann telur almenningshagsmuni vera fyrir hendi og réttlæta takmörkun á þessum réttindum. Það er alveg ljóst og um það eru allir sammála að löggjafinn hefur að mati dómstóla rúmar heimildir til að meta þá almenningshagsmuni sem eiga við hverju sinni og meta þær takmarkanir sem rétt er að setja þeim hverju sinni. Þetta er alveg klárt. Auðvitað hefur löggjafinn ekki ótakmarkað svigrúm til að setja þessum réttindum sem varin eru af stjórnarskránni takmörk. Það viðurkenna líka allir. Um það er enginn ágreiningur, það eru takmörk. Þá kemur til skoðunar meðalhófsreglan sem rædd hefur verið hér mikið síðustu 4--5 daga og hefur trúlega aldrei fengið jafnmikla athygli í íslensku þjóðlífi og nú. Ég hef sjálfur nokkur kynni haft af þessari reglu, reyndar á sviði stjórnsýsluréttar en ekki stjórnskipunarréttar. Þegar ég settist niður og skoðaði frv. og fór að vinna í málinu á vettvangi allshn. var það auðvitað það sem var fyrst og fremst í mínum huga þegar maður sá hvernig þetta var að mótast, hvort frv. stæðist meginsjónarmið meðalhófsreglunnar. Niðurstaða mín er að svo sé. Ég tel að með þeim breytingum sem gerðar voru á frv. við meðferð þess í allshn. sé alveg tryggt að þetta standist það meðalhóf sem við viðurkennum að gildi varðandi takmarkanir á frelsisréttindum stjórnarskrárinnar. Alveg klárt, að mínu mati. Aðrir geta vissulega verið annarrar skoðunar en ég er alveg sannfærður um að þetta mun standast þá skoðun. Við skulum aðeins fara nánar í það. Við spyrjum í anda meðalhófsreglunnar hvort lagasetningin sé til þess fallin að ná markmiði sínu, markmiði um að tryggja dreift eignarhald á fjölmiðlum með það í huga að tryggja fjölbreytni á fjölmiðlasviðinu. Í mínum huga er skýrt að svo sé. Reglurnar sem kveðið er á um í frv. fela það í sér að komið er í veg fyrir þá samþjöppun sem við höfum séð, þar með er stuðlað að því að eignarhaldið verði dreift. Þannig hefur þessi regla að mínu mati ...  Spurt er: Eru til önnur og vægari úrræði til að ná sama marki? Í því sambandi hljótum við að skoða m.a. þær tillögur sem komu fram í skýrslu fjölmiðlanefndarinnar sem lúta að ýmsum öðrum þáttum. Það er alveg ljóst að ýmsar leiðir eru til þess fallnar að stuðla að fjölbreytni á fjölmiðlasviðinu. Ef við horfum á eignarhaldsþáttinn, sem að mínu mati og okkar í stjórnarmeirihlutanum er afskaplega mikilvægur í þessu sambandi, er sú leið að binda skilyrði leyfisveitingar við eignarhald afar mikilvæg og sennilega eina leiðin af þeim valkostum sem voru til skoðunar sem tekur á samþjöppun á eignarhaldi. Þess vegna tel ég að aðrar leiðir sem nefndar voru til sögunnar, eins og að styrkja RÚV eða fjalla um ritstjórnarlegt sjálfstæði eða annað slíkt, taki ekki á þessum kjarnapunkti. Þess vegna eru þær ekki samanburðarhæfar í því sambandi.  Önnur úrræði miða ekki að sama marki og eru þess vegna ekki samanburðarhæf í þessu sambandi. Þá hljótum við að spyrja: Er farið strangar í sakirnar en þörf krefur? Það er auðvitað mesta álitamálið. Það er það sem við höfum mikið til verið að takast á um. Það gerir það að verkum að meðalhófsreglan er ekki afdráttarlaus regla heldur viðmiðunarregla sem menn verða að vega og meta hverju sinni. Mitt mat er að það sé alveg ljóst að með því að setja þetta 5% hámark á markaðsráðandi aðila, með því að rýmka skilyrðin að því leyti og með því að búa til ákveðin fjárhæðarmörk varðandi veltu, hafi verið tryggt að þessari reglu sé ekki beitt strangar en þörf er á. Af hverju segi ég það? Við erum að horfa á tvo þætti í þessu sambandi. Annars vegar þann að markaðsráðandi fyrirtæki sem við álítum að geti haft óæskileg áhrif á fjölmiðla í sinni eigu má ekki eiga meira en 5% og tilgangurinn með því er að koma í veg fyrir áhrif þess markaðsráðandi fyrirtækis innan fjölmiðlafyrirtækisins. Spurt er: Af hverju voru það ekki 7% eða 10% eða 3%? 5% er niðurstaðan sem við fengum í því. Hún er ekki byggð á einhverjum algildum vísindum eða stærðfræðilegri formúlu heldur mati. Það er mat okkar að það sé heppilegast að miða við 5% og við vitum að í hlutafélögum sem eru með mjög dreifða eignaraðild geta 5% haft verulegt vægi. Tveir til þrír aðilar sem hver um sig eiga 5% geta stjórnað fyrirtæki sem er í dreifðri eignaraðild. Ef tveir til þrír slíkir aðilar taka sig saman geta þeir beinlínis stjórnað stóru almenningshlutafélagi. Þess vegna þótti okkur óvarlegt, miðað við þann tilgang laganna sem áður hefur verið lýst, að færa markið hærra. Við vildum hins vegar ekki færa það neðar til að lenda ekki í þeirri stöðu að verið væri að banna eignarhald sem hefði engin áhrif í þessu sambandi. Tveggja milljarða markið er líka auðvelt að rökstyðja. Þó að upphæðin hefði getað verið 100 millj. kr. hærri, 200 millj. lægri, eitthvað slíkt, fyrirtæki sem er með veltu upp á 2 milljarða er orðið efnahagslega mjög öflugt. Það er verið að tryggja að bannreglan, þ.e. takmörkunin sem felst í frv., nái ekki til fyrirtækja sem eru hvort sem er veik. Við höfum ekki áhyggjur af þeim. Við höfum áhyggjur af þeim fyrirtækjum sem eru komin með verulega sterka efnahagslega stöðu. Við erum komin með þær áhyggjur og út á það gengur allt þetta mál. Þess vegna var eðlilegt að setja inn ákveðin fjárhæðarmörk. Við höfum ekki áhyggjur af fyrirtækjum, jafnvel þótt þau séu markaðsráðandi, sem hafa óverulegan efnahagslegan styrk. Þetta er allt saman í samræmi við gott meðalhóf og í samræmi við tilgang og markmið lagasetningarinnar. Nokkuð hefur verið rætt um það að þessi löggjöf væri sú strangasta sem þekktist í þeim löndum sem við berum okkur saman við, jafnvel hefur verið fullyrt að hún væri sú strangasta í heimi. Mér hefur þótt erfitt að finna þessum staðhæfingum stað en þær virðast einkum byggðar á áliti eins bandarísks lögmanns sem kom inn í þessa umræðu á vegum Norðurljósa fyrir tveim vikum. Það er mikilvægt og nauðsynlegt í þessu sambandi að hafa í huga að þær reglur sem við höfum um þessi atriði í löndunum í kringum okkur eru ekki sambærilegar. Í sumum löndum er megináherslan á það að takmarka útbreiðslu, að enginn aðili megi eiga svo og svo mikið af markaðnum, megi ekki fara yfir ákveðin mörk varðandi áhorf eða útbreiðslu seldra, eða eftir atvikum gefinna, blaða. Þar er áherslan á þann punkt og þær reglur geta virkilega verið strangar, geta virkilega verið þrengjandi fyrir fyrirtæki þar sem sagt er, eins og í Bretlandi, að enginn aðili megi samanlagt, með öllum sínum eignarhlutum, fara yfir 20% af áhorfi í sjónvarpi eða 20% af útbreiðslu dagblaða. Það eru virkilega strangar reglur. Að þessu leyti eru íslensku reglurnar miklu rýmri. Þegar menn fullyrða að þetta séu ströngustu lög eða ströngustu reglur í heimi verða menn að horfa á það að löndin í kringum okkur nálgast þetta með mjög mismunandi hætti. Í Noregi nálgast menn hlutina með ákveðnu samspili milli áhorfs og eignarhalds, í Frakklandi gera menn slíkt hið sama, í Þýskalandi fara menn enn eina leiðina og í Bandaríkjunum aðrar leiðir. Við erum að tala um mjög ólíka nálgun. Samanburður af þessu tagi er því einfaldlega mjög erfiður og ég fullyrði að hann hjálpar okkur ekki til þess að komast að niðurstöðu í málinu. Ég er að því leyti sammála hv. 7. þm. Reykv. s., Merði Árnasyni, þar sem hann áréttaði að það yrði að móta reglur eftir aðstæðum á hverjum stað, sem og hefur verið gert. Ég held, herra forseti, að ég láti hér við sitja. Við höfum rætt málið nú í fimm daga á hinu háa Alþingi og eigum eftir að taka 3. umr. sem mun sjálfsagt taka langan tíma líka enda mörg sjónarmið uppi. Hún mun þó kannski ganga öllu hraðar fyrir sig af því að það eru minni líkur á að stjórnarandstaðan haldi uppi sambærilegu málþófi og átt hefur sér stað á síðustu dögum þar sem menn komu hver á fætur öðrum og lásu aftur og aftur upp sömu umsagnirnar, lásu bókarkafla, langa og stutta, og endurtóku sig hvað eftir annað, greinilega í þeim tilgangi einum að tefja fyrir meðferð málsins. Nú allt í einu virðist sá hvati ekki vera lengur fyrir hendi.  Að lokum, herra forseti, það hefur í rauninni verið alveg ótrúlegt að fylgjast með atburðarásinni hérna síðustu daga. Það er eiginlega alveg með ólíkindum að fylgjast með því samspili sem hefur verið milli málþófs stjórnarandstöðunnar og óvæntrar heimkomu forseta Íslands og fjarveru hans við opinber skyldustörf í Kaupmannahöfn. Það hlýtur að vekja miklar spurningar hvort með einhverjum hætti eigi sér stað eitthvert samspil milli stjórnarandstöðunnar á hinu háa Alþingi og forseta Íslands. Það væri mjög alvarlegt ef svo væri. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanninum fyrir ákaflega málefnalega og ágæta ræðu. Það er bara ein spurning sem mig langar að leggja fyrir hann. Það lá fyrir áhugi í mörgum þingflokkum að taka á þessum fjölmiðlamálum með einhverjum hætti og vinna að þeim, m.a. vísa ég til tillögu sem rædd var í byrjun desember og síðan tillögu sem Samf. lagði inn. Spurningin er þá þessi: Finnst hv. þingmanni ekki eftirsóknarvert að ná sátt í þessu máli milli þingflokka á Alþingi?

Herra forseti. Ég hefði vissulega kosið að það væri meiri sátt um það frv. sem hér er fram komið, ég hefði vissulega kosið það. Ég tek hins vegar eftir því að hv. þm. virðist hafa svolítið aðra sýn á þessi mál en hann hafði þegar hann lagði sína ágætu þáltill. fram fyrir áramótin. Ég velti fyrir mér hvort afstaða hans byggist á málefnalegum sjónarmiðum eða því að hann einfaldlega getur ekki hugsað sér að styðja stjfrv. sem fram er komið.

Herra forseti. Við hv. þingmann vil ég segja þetta: Meðan stjórnarandstæðingar stóðu í ræðustóli í fjóra daga og vonuðust eftir og báðu um umræðu við hv. stjórnarliða bólaði ekki á þeim. Svo er komið fyrir mér að ég er búin með báðar mínar ræður í 2. umr. en hefði gjarnan viljað eiga orðastað, góðan orðastað og málefnalegu umræðu, við hv. þingmann og fleiri þingmenn stjórnarflokkanna sem núna raða sér á mælendaskrána. Ég mótmæli því að við höfum stundað hér málþóf. Við bara fengum ekki möguleika á skoðanaskiptum við hv. þingmenn stjórnarliða fyrr en núna sem er of seint þegar, eins og ég segi, ég er sjálf búin með báðar ræður mínar. Ég vil mótmæla því sem hv. þm. segir um að málið sé vel reifað, hafi fengið gaumgæfilega skoðun og verið skoðað vel í allshn. þar sem langir og strangir fundir hafi verið um málið. Ég get nefnt marga fundi, mörg mál, á síðustu fimm árum sem hafa fengið miklu lengri tíma í nefndum en þetta mál.

Herra forseti. Við hv. þingmaður lítum það greinilega ólíkum augum hvernig unnið var með þetta mál í allshn. Ég held að þegar upp verður staðið stöndum við uppi með afar gott nefndarálit frá meiri hlutanum og nokkuð langt eða a.m.k. efnismikið álit frá minni hlutanum. Árangurinn af störfum okkar í allshn. var allgóður. Varðandi málþófið kalla ég það bara málþóf þegar menn koma hér og flytja sömu ræðurnar aftur og aftur, lesa upp sömu textana úr umsögnum aftur og aftur og lesa bókarkafla hvað eftir annað.

Herra forseti. Við getum deilt um keisarans skegg en sú sem hér stendur hélt tvær ræður, báðar málefnalegar, las ekki upp neinar bækur, vildi eiga skoðanaskipti við hv. stjórnarliða og fékk það ekki af því að þeir komu sér ekki í ræðustól á þeim tíma sem við vorum að reyna að fá þá til að ræða málin málefnalega við okkur. Við hv. þingmann vil ég segja að ég held að honum væri hollt að lesa umsögn síns gamla vinnustaðar um þetta mál. Í umsögn Verslunarráðs Íslands sem hv. þm. vann hjá áður en hann tók sæti á Alþingi er málinu hreinlega hafnað og það er sagt í niðurstöðuorðum Verslunarráðs að það leggist gegn því að frv. nái fram að ganga. Það er í mörgum greinum tíundað hvers vegna Verslunarráð leggst gegn frv. Ég vil segja við hv. þingmann að honum væri hollara að lesa þessa umsögn og skoða málið málefnalega með þeim gleraugum sem fyrrv. vinnufélagar hans hafa skoðað sem eru svipuð gleraugu og stjórnarandstæðingar á þingi hafa verið að nota. Það er auðvitað undarlegt til þess að vita að hér skuli hlutum steypt á stél sem raun ber vitni.

Hæstv. forseti. Það var ánægjulegt að heyra þingmann stjórnarliðanna koma hér upp, tala um þetta mál og viðurkenna að það kæmi við stjórnarskrána, þ.e. hann útlistaði hér að meðalhófs væri gætt en jafnframt viðurkennir hann auðvitað að það eigi við núna, þetta ákvæði, um 73. gr. stjórnarskrárinnar og komi þess vegna við stjórnarskrána. Aðrir þingmenn Sjálfstfl. hafa ekki viðurkennt það í ræðustól. Það hlýtur þá að vekja ýmsar spurningar en ég ætla ekki að spyrja um það meira núna. Ég ætla hins vegar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að tveggja milljarða markið eigi að finna út með því að bæta við eignarhlut viðkomandi fyrirtækis í fjölmiðlun.

Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg á spurningu hv. þingmanns. Það er í mínum huga spurning um heildarveltu þess fyrirtækis sem í hlut á. Þegar verið er að tala um fjölmiðlafyrirtæki er það að sjálfsögðu utan við. Ég hef a.m.k. alla tíð nálgast þetta með þeim hætti og held að þessi athugasemd hv. þingmanns byggist á misskilningi á ákvæðinu.

Hæstv. forseti. Það er ótvírætt orðalag í lagafrv. þar sem talið er upp hvernig eigi að telja saman eignir fyrirtækisins og þar er ekkert undanskilið. Þar er ekki undanskilin eign viðkomandi fyrirtækis í fjölmiðlinum og virðist eiga að telja hana með. Ef svo er mun það þýða að við erum að tala um miklu smærri fyrirtæki en þau sem velta að öðru leyti tveimur milljörðum á markaði. Síðan er til viðbótar ákvæði sem gerir það að verkum að viðkomandi fyrirtæki mega ekki hafa annað umfang nema tæp 50%. Ramminn fyrir þau fyrirtæki sem mundu vilja eyða 25% í fjölmiðlafyrirtæki er fyrir vikið mjög þröngur. Ég held að menn hafi ekki skoðað þessi mál með boðlegum hætti til þess að fá yfirsýn yfir það hvaða fyrirtæki gætu tekið að sér fjölmiðlarekstur á Íslandi miðað við það sem liggur fyrir.

Herra forseti. Ég tel alveg afdráttarlaust að það geti ekki átt við að fjölmiðlafyrirtækið sé þarna undir. Þetta snýst um heimild markaðsráðandi fyrirtækis eða annars fyrirtækis til að eignast hlut í fjölmiðlafyrirtæki þannig að það væri að mínu mati fráleit túlkun að telja fjölmiðlafyrirtækið með í þeirri heildarveltu sem hámarkið vísar til.

Herra forseti. Sagt hefur verið að við stjórnarsinnar og talsmenn þessa frv. höfum lítið látið til okkar heyra þar til núna. Ég minnist þess að í vikunni, þegar þessar umræður höfðu staðið í nokkra sólarhringa, birtist leiðari í Morgunblaðinu sem sagði: Hvernig væri að taka til við að ræða efni málsins? 
             Þannig er málið vaxið núna að það er ekki fyrr en í dag kannski sem við förum að ræða efni málsins. Hvað kemur þá í ljós? Þá kemur það m.a. í ljós að hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur við þær athuganir sem fram hafa farið komist að þeirri niðurstöðu að frv. brjóti ekki í bága við stjórnarskrána  Síðan hefur líka verið vikið að því að ómaklegt sé af okkur talsmönnum frv. að ræða um það hvernig forseti Íslands komi að þessu máli. Ég vil minna á það að strax fyrsta kvöldið þegar hér var haldinn útbýtingarfundur og menn áttu ekki von á sérstökum umræðum í tilefni af því að nefndarálit meiri hluta allshn. yrði lagt fram tók hv. þm. Kristján L. Möller, starfandi þingflokksformaður Samf., til máls og sagði, með leyfi forseta: ,,Ég held að verið sé að setja af stað leikrit. Við munum núna taka þátt í og sjá, og landsmenn allir, framhaldsleikrit sem hófst á heimastjórnarafmælinu. Það skyldi þó ekki vera að stjórnarmeirihlutinn þegi þunnu hljóði það sem eftir er í umræðu um málið og enginn taka þátt í umræðunni. Stjórnarandstöðuþingmenn munu að sjálfsögðu taka þátt í henni. Hver er svo tilgangurinn, herra forseti? Er það kannski tilgangurinn að forseti Alþingis geti setið í forsæti og undirritað þessi skrýtnu lög sem eru ekkert annað en ólög? Er það svo að vegna þess að forseti Íslands er að fara í brúðkaupsveislu til Danmerkur að forseti Alþingis og þeir sem fara með handhafavald forseta í fjarveru hans eigi að klára málið um helgina?`` Þetta sagði hv. starfandi þingflokksformaður Samf. að kvöldi 10. maí. Þá hófust umræður um það hvað forseti Íslands mundi gera og við vitum öll hvað síðan gerðist, hann dvaldist hér á landi þegar þetta brúðkaup fór fram í gær. Mér finnst hins vegar undarlegt að enginn hafi minnst á annað í þessum umræðum sem hefur líka gerst í þessari viku, hvað sem líður þessum umræðum sem ekki er lokið enn og ástæðulaust fyrir forseta að fara ekki úr landi vegna þess, að til sögunnar kom nýr frambjóðandi sem sækist eftir að verða forseti Íslands, Baldur Ágústsson. Það skyldi þó ekki vera að forseti Íslands hafi talið nauðsynlegt vegna þess að snúa til landsins til að styrkja stöðu sína og bæta aðstöðu sína hér meðal kjósenda? Ég verð að segja að þau fyrstu skref sem hann hefur stigið í þeirri kosningabaráttu hafa verið heldur óhöndugleg og sú staða sem hér er uppi er sérkennileg. Ef forseti Íslands hefur snúið til landsins og getur ekki farið úr landinu og ekki tekið þátt í brúðkaupsveislu erlendis vegna þess að það er kominn fram nýr frambjóðandi, Baldur Ágústsson sem býður sig fram til forseta, finnst mér að forseta Íslands hafi mistekist algerlega fyrstu skrefin í kosningabaráttunni. Ég vil einnig nefna að það hefur komið fram í umræðunni að ómaklegt sé að nefna sérstaklega til sögunnar eitt fyrirtæki. Þegar við lesum nál. minni hluta allshn. sem er upp á 94 prentaðar síður þá er allt frá bls. 48 frá Norðurljósum, allt frá því fyrirtæki og umsögn þess hefst með þessum orðum, með leyfi forseta: ,,Ljóst er að efni fyrirliggjandi frumvarps beinist að rekstri Norðurljósa og dótturfélaga þess þó svo að það sé klætt í búning hins almenna. Félagið hefur ítrekað leitað eftir að koma sjónarmiðum sínum á framfæri við stjórnvöld vegna umfjöllunar um lagasetningu á fjölmiðla.`` Það er alveg ljóst að fyrirtækið sjálft og það er birt í nál. minni hluta allshn. lítur þannig á að frv. snerti bara hag þess og ekkert annað. Þess vegna eru þær spurningar og þau viðhorf sem fram hafa komið þegar rætt er um stöðu forseta Íslands og spurninguna um synjunarvaldið mjög rökréttar hjá hæstv. forsrh. þegar hann spyr: ,,Hvað með hæfi forseta til að koma að slíku frumvarpi?`` Það er m.a. grein sem birtist í Morgunblaðinu í gær, 14. maí, eftir Hrafnkel A. Jónsson sem segir að hann hafi verið stuðningsmaður Ólafs Ragnars Grímssonar til framboðs í embætti forseta Íslands veturinn 1996 og hann segir einnig, með leyfi forseta: ,,Á úthallandi vetri``--- þ.e. fyrir fáeinum dögum eða vikum --- ,,var mér boðið að rita nafn mitt á meðmælendalista Ólafs Ragnars vegna komandi forsetakosninga, eftir að hafa skrifað nafn mitt spurði ég út í undirbúning framboðsins og var þá sagt að því stjórnaði sem fyrr núverandi forstjóri Norðurljósa hf., Sigurður G. Guðjónsson. Þegar ég lýsti óánægju minni með þessi nánu tengsl forsetans við Baugsveldið uppskar ég dómadagslestur um illsku forsætisráðherra, dómsmálaráðherra, ríkissaksóknara, ríkislögreglustjóra og fleiri meintra óvina Baugsauðhringsins. Eftir að hafa setið undir þessari framboðsræðu strikaði ég nafn mitt út af listanum.`` --- segir þessi greinarhöfundur í Morgunblaðinu, Hrafnkell A. Jónsson. Síðan er frétt í Morgunblaðinu í morgun, undir fyrirsögninni ,,Lögmaður Norðurljósa umboðsmaður Ólafs Ragnars.`` Þar snýr blaðið sér til forstjóra Norðurljósa, Sigurðar G. Guðjónssonar, sem er sagður skráður forsvarsmaður félags sem unnið hefur að kosningu Ólafs Ragnars Grímssonar í embætti forseta Íslands. Hann segir hér að félagið sé skráð undir nafninu ,,Stuðningsmenn Ólafs R. Grímss.`` Síðan segir, með leyfi forseta: ,,,,Ég vann að kosningum hans 1996 mjög ötullega. Ég vann að kosningunum hans árið 2000. Síðan hef ég bara haldið mig til hlés,`` segir Sigurður. Samtökin séu þó enn skráð en engir fundir verið haldnir. Ásamt því að halda utan um fjáröflun fyrir forsetaframboð Ólafs Ragnars var Sigurður einnig umboðsmaður gagnvart kjörstjórnum og dómsmálaráðuneytinu. Núverandi umboðsmaður Ólafs Ragnars fyrir forsetakosningarnar í júní er Gunnar Jónsson hæstaréttarlögmaður. Hann er jafnframt lögmaður Norðurljósa.`` --- Þetta segir í fréttinni og þess er einnig að geta að hann hefur setið í stjórn félagsins. En hvað er nú með rannsóknarblaðamennskuna á Baugsmiðlunum? Skyldu þeir rannsaka hvernig þetta fer saman sem Hrafnkell A. Jónsson segir annars vegar, um að honum hafi á úthallandi vetri verið boðið að rita nafn sitt og þá hafi honum verið sagt að Sigurður G. Guðjónsson stýrði kosningabaráttunni, en síðan stendur í Morgunblaðinu að hann hafi í raun hætt afskiptum af þeim málum árið 2000. Ég held að þetta sé þáttur sem þurfi að skoða líka þegar málin eru rædd og hvernig þarna er í pottinn búið. Ég las hér og sagði frá því og það kemur að lokapunktinum í ræðu minni, herra forseti, og lýtur að þessari fréttamennsku því ég sagði frá því að það hefði verið fjallað um fjármál flokkanna. En mig undraði að það hefði ekki verið sagt frá því eins og vitneskja mín væri um að fréttamenn á Fréttablaðinu eða blaðamenn hefðu vitneskju um. Ég spurði hvort menn vildu að ég læsi þetta bréf sem ég fékk í tölvupósti dags. 13. maí 2002 en vegna láta í salnum heyrði ég ekki að það var einn þingmaður sem bað mig um að lesa bréfið, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Ég ætla að segja frá því að það gerðist þannig að blaðamaðurinn Þröstur Emilsson, í kosningabaráttunni fyrir borgarstjórnarkosningarnar 2002, hafði tal af mér og sagði mér frá samskiptum sínum við Jón Ólafsson sem kenndur er við Skífuna, og síðan sendi hann mér þetta bréf og ég ætla að lesa það, með leyfi forseta, fyrst ég hef verið beðinn um það. Bréfið er sent Stefáni Jóni Hafstein, en það er svohljóðandi: ,,Heill og sæll. Ég rita þér þessar línur í þeirri von að svör fáist frá þér. Ég hef reynt að senda tölvupóst til ISG [þ.e. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur] vegna málsins en annað tveggja skilar pósturinn sér ekki eða ISG kýs að svara ekki erindinu. Þetta snýst um fullyrðingar framkvæmdastjóra Samfylkingarinnar sem lúta að fjárstuðningi Jón Ólafssonar við ISG, R-listann. Forsagan í stuttu máli er sú að í aðdraganda formannskjörs Samfylkingarinnar fyrir nokkru lét ég tilleiðast og gekk í Samfylkinguna og fékk þar með atkvæðisrétt. Allt af greiðasemi við ÖS [og það mun vera Össur Skarphéðinsson] og ekkert til að skammast sín fyrir og algengt hjá þeim sem í slíku standa, þ.e. að smala. Þegar formannskjör var yfirstaðið dróst hjá mér að segja mig úr flokknum því ekki stóð til að vera þar áfram af vissum ástæðum. Þegar svo í aðdraganda kosninga nú fóru að berast bréf og gíróseðlar og fleira ákvað ég að senda framkvæmdastjóra Samfylkingarinnar formlega úrsögn. Þar setti ég fram ákveðnar skýringar sem tengjast Jóni Ólafssyni og meintum fjárstuðningi hans við stjórnmálaaflið, skýringar sem líka tengjast störfum mínum fyrir fyrirtæki Jóns Ólafssonar og svikum hans. Framkvæmdastjóri Samfylkingarinnar hafði samband við mig í síma um leið og honum barst úrsögnin og kvaðst vildu leiðrétta þetta bull í mér, eins og það var orðað. Samfylkingin hefði ekki fengið krónu frá Jóni Ólafssyni og oftar en einu sinni afþakkað allan stuðning úr þeirri áttinni. Framkvæmdastjóri Samfylkingarinnar fullyrti hins vegar, þegar ég maldaði í móinn, að ISG hefði vissulega þegið umtalsverða fjármuni úr vasa Jóns Ólafssonar en hún kæmi Samfylkingunni og þar með R-listanum ekkert við og mætti alls ekki setja það undir sama hattinn í þessu máli, þ.e. umfjöllun um borgarstjórnarkosningar og fjármál. Gott og vel, en ljótt ef satt er. Hafi ISG þegið verulega fjármuni úr vasa Jóns Ólafssonar þá þykir mér það undarlegt. Þessi sami Jón Ólafsson er nefnilega að svína á fyrrverandi starfsfólki sínu, hefur ekki staðið skil á launum eða öðru slíku svo mánuðum skiptir eða frá því í september 2001. Vitaskuld eru allir gengnir út, allt klabbið komið í lögfræðiinnheimtu og þar tefur sá sami Jón Ólafsson málið með öllum tækum ráðum. Síðasta útspil hans og jafnframt það subbulegasta sem ég hef heyrt um dagana er tilboð til lúkningar kröfum. Þeir settust nefnilega niður félagarnir, Jón Ólafsson, Kristján Jónsson og Siguður G. Guðjónsson, og reiknuðu út hve mikið Ábyrgðasjóður launa greiddi ef þeir létu fyrirtækið sem ég og fleiri unnum hjá fara í gjaldþrot. Þá sömu tölu og þeir fengu út buðust þeir til að greiða mér og ekki krónu meir eins og það var orðað. Þetta er siðferðið sem þar er stundað. Svo þú sjáir hver munurinn er á ,,tilboði`` Jóns Ólafssonar og raunverulegri kröfu minni þá stóð hún í 3,3 millj. kr. um miðjan mars en ,,tilboðið`` hljóðaði upp á að greidd yrði rösklega 1,1 millj. Skýrt liggur fyrir að engum lið kröfunnar hefur verið mótmælt og því ekki hægt að lækka hana af þeim sökum. Nú kanntu að velta fyrir þér hvers vegna þú fáir þessar upplýsingar. Já, þetta snýst um siðferði og heiðarleika. ISG hefur, eftir því sem framkvæmdastjóri Samfylkingarinnar fullyrti, þegið umtalsverðar fjárhæðir beint frá Jóni Ólafssyni á sama tíma og hann stundar slíkt athæfi eins og ég lýsti. Ekki einasta að hann svíni á starfsfólki sínu heldur gerir maðurinn út á Ábyrgðasjóð launa. Er þetta það siðferði sem þið hjá R-listanum samþykkið og teljið til eftirbreytni? Að halda eftir launum starfsmanna eins fyrirtækis Jóns Ólafssonar og setja a.m.k. þá upphæð í kosningasjóð hjá R-listanum er að mínu mati afar undarlegt framferði svo ekki sé meira sagt. Svo er auðvitað allt annað mál og alvarlegra þegar kemur að þiggjendum fjárins. Vill eitthvert stjórnmálaafl binda trúss sitt við slíkan hæl svo ekki sé fastara að orði kveðið? Vænt þætti mér um að fá einhver svör frá þér hið allra fyrsta. Ég tel rétt að önnur framboð og sömuleiðis almenningur viti af þessu máli og öðrum sem tengjast Jóni Ólafssyni þar sem fyrir liggur að hann er verulega stór styrktaraðili R-listans, ISG, og vísast þar enn og aftur til fullyrðinga framkvæmdastjóra Samfylkingarinnar. Virðingarfyllst, Þröstur Emilsson.`` Þessi maður var síðan ráðinn kosningastjóri Samf. í Suðurk. Ég hef grennslast fyrir um það hjá Stefáni Jóni Hafstein sem fékk þetta bréf og hann segist minnast þess að hafa séð það eða svipað bréf vorið 2002, en hann hafi ekki tekið það alvarlega. Hvers vegna taka menn slík bréf ekki alvarlega? Hvers vegna er það svo að menn tala um siðferði og fjármál flokka og segja að allt sé uppi á borðinu og allt liggi ljóst fyrir og taka slíkt mál ekki alvarlega þegar á það er bent? Hvers vegna er ekki sagt frá þessu þegar fjallað er um fjármál flokkanna í þeim blöðum sem eru núna að berjast, eins og þau segja, fyrir lífi sínu og telja nauðsynlegt að koma ríkisstjórninni fyrir kattarnef til þess að halda því lífi? Er það svo að sama siðferði ráði gagnvart því starfsfólki sem nú er beitt fyrir áróðursvagninn og réð þegar þeir voru að gera upp við þetta fólk? Er sama hugarástandið hjá þessum mönnum? Hér er nefndur til sögunnar Sigurður G. Guðjónsson sem er núna forstjóri Norðurljósa og lýst á þann veg að hann geri út á Ábyrgðasjóð launa og neiti að standa í skilum við fólk sem á réttmætar kröfur á hendur honum. Herra forseti. Ég tel að öll rök mæli með því að frv. verði samþykkt og skora á þingmenn að styðja það.

Hæstv. forseti. Hæstv. dómsmrh. vitnaði í orð mín um stjórnarskrárþátt fjölmiðlafrv. frá því fyrr í dag. Ég hef aldrei verið þeirrar skoðunar sjálfur að frv. stæðist ekki stjórnarskrá. Hins vegar vek ég athygli á því að innan þings sem utan eru mjög margir á því að frv. standist ekki stjórnarskrá landsins. Allflestir lögspekingar sem komið hafa til þingnefnda til að fjalla um frv. vara okkur við því að samþykkja það á þeirri forsendu. Ég vil taka slík varnaðarorð alvarlega og ég vil bera virðingu fyrir sannfæringu manna sem telja að þeir séu að brjóta stjórnarskrá með samþykkt frv. Þetta er ein ástæða fyrir því að stjórnarandstaðan telur að málið sé vanreifað og eigi að skjóta frekari umfjöllun um það á frest og láta það bíða haustsins.

Herra forseti. Það byrja alltaf sömu lætin þegar ég kem í ræðustólinn og alltaf sama fólkið sem öskrar á mig þegar ég kem í ræðustólinn. Ég held að herra forseti verði að fara að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir svo ég fái málfrelsi. Varðandi það sem hv. þm. sagði þá held ég að það breyti engu um sannfæringu hans eða mína þó að málinu sé gefinn lengri frestur. Það kom fram áður í umræðunni að við erum sammála um að málið brýtur ekki í bága við stjórnarskrána og það má kannski hallast að því með hv. þm. að fleiri muni komast á þá skoðun okkar ef lengri tími gæfist því hv. þm. hefur komist á þá skoðun núna í meðferð málsins en mér heyrist nú að þau ómálefnalegu sjónarmið sem hafa komið fram frá andstæðingum frv. verði ekki til þess að hagga þeirri skoðun þeirra.

Hæstv. forseti. Ég tel mjög mikilvægt að við berum tilhlýðilega virðingu fyrir skoðunum og sannfæringu manna þegar stjórnarskrá íslenska lýðveldisins er annars vegar. Við eigum að taka varnaðarorð sem fram eru sett þar að lútandi alvarlega. Það vil ég gera, hvaða skoðun sem ég hef sjálfur myndað mér á málinu.

Virðulegur forseti. Hér var skjalavörðurinn Björn Bjarnason, hæstv. dómsmrh., að verki sem heldur vel utan um gögn sín og m.a. utan um það bréf sem hann las upp í ræðustól áðan. Ég hef vitað lengi af því að hæstv. dómsmrh. Björn Bjarnason hefði þetta bréf undir höndum. Hann lét okkur vita af því í kosningabaráttunni í fyrra að hann hefði eitthvað slíkt í höndunum sem væri aldeilis hægt að nota gegn okkur ef honum hentaði svo. Hann veifaði þessu bréfi þá yfir hausamótunum á okkur þannig að við vissum vel að bréfið væri í höndum hans. Við vissum líka vel í hvaða ástandi sá sem skrifaði það var þegar hann sendi bréfið til Björns og hvernig málum hans var háttað. Björn Bjarnason sem veit betur en hann gefur í skyn í ræðustólnum, hann veit hvernig þetta mál er tilkomið, kýs að koma í ræðustól Alþingis þegar við erum að ræða tiltekið mál, lesa upp bréf einstaklings með algerlega órökstuddar ávirðingar og bera þær á borð, ekki bara fyrir þing heldur fyrir þjóð. Þvílík smekkvísi.

Herra forseti. Ég hef ekki veifað þessu bréfi neitt. Ég talaði við einn hv. þm. síðasta vor um þetta mál og hef ekki verið að veifa þessu máli neitt. Ég hef verið með þetta mál og þetta bréf í höndunum og inni í tölvu minni í tvö ár. Ég hef ekki verið að veifa því neitt. Ég taldi hins vegar, í tilefni af þeim umræðum sem hér fóru fram og hvernig menn hafa nálgast þetta mál og hvaða dylgjur hafa verið um fjármál flokka og annað slíkt, tímabært að draga það fram. Ég heyrði náttúrlega og vissi alltaf að það væri vandmeðfarið því nú er farið að tala um það að bréfritarinn hafi verið í einhverju ástandi. Ég skil ekki í þessu. Á að kenna boðbera hinna válegu tíðinda um þetta? Málið snýst ekkert um það. Málið snýst um að þetta er það sem hann fékk og þess vegna kýs ég að ræða þetta hér líka. Bæði er í salnum hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og einnig hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sem var framkvæmdastjóri Samf. á þessum tíma þannig að bæði hafa þau tækifæri til þess að skýra mál sitt. Mér finnst lágt lagst ef það er skýrt á þann veg að sá einstaklingur sem á í hlut, bréfritari, eigi eitthvað bágt. Hann var þó ráðinn kosningastjóri Samf.

Virðulegur forseti. Ég get að sjálfsögðu ekki rætt þetta mál neitt ítarlega á þeirri mínútu sem ég hef í ræðustól. En það eitt að dómsmrh. landsins skuli koma í þennan stól, draga upp þetta bréf og lesa það hér er stórundarlegt. Hann hefur ekkert fyrir sér, hann hefur engan rökstuðning, hann hefur ekkert í höndunum um það mál sem hann er að tala um og veit sjálfur að þetta eru órökstuddar ávirðingar sem ég á að reyna að svara hér á einni mínútu. Það segir mér hvílík örvænting er í þessu máli, hæstv. dómsmrh. Ég segi ekki annað en það að ég vona bara að guð hjálpi ykkur til að þið getið lent þessu máli með einhverjum hætti.

Herra forseti. Ég er svo vanur að taka þátt í orðræðu við hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur að ég veit að jafnan þegar hún kemst í þrot fer hún að tala um örvæntingu. Það er engin örvænting hjá okkur í þessu máli. Ég er með þessar upplýsingar frá manni sem síðar var ráðinn kosningastjóri Samf. og starfar núna sem blaðamaður á Fréttablaðinu. Hann fjallar hér um málefni sem hefur verið á döfinni á undanförnum vikum og það sem hefur verið dregið inn í þetta mál líka, spurninguna um tengsl stjórnmálamanna við auðuga menn og fjármál flokkanna. Ég sé ekki hvað er brotlegt við það af minni hálfu að upplýsa þingheim um þetta. Ég tel að það sé bara til þess að menn átti sig á því hvað er að gerast í þessu þjóðfélagi. 
            

Virðulegur forseti. Það er ekki hægt annað en að finna til með hæstv. dómsmrh. yfir því hvernig hann opinberar líðan sína í þessum ræðustóli, líðan sína yfir samsærinu stóra, ráðabrugginu mikla og illsökunum sem eru greinilega í hverju horni og greinilega á við hann og hæstv. ríkisstjórn. Hér dregur hæstv. dómsmrh. upp bréf sem á nákvæmlega ekkert erindi inn í þá umræðu sem hér er, nákvæmlega ekkert erindi en hún sýnir hins vegar, virðulegur forseti, hversu rökþrota hæstv. dómsmrh. er í samsæriskenningum sínum. Hann kýs að nota þann tíma sem hann hefur í ræðustóli Alþingis í slíkt í stað þess að færa fram rök fyrir því frv. sem er til umræðu og sem hæstv. dómsmrh. ætti frekar að sýna sóma sinn í að verja heldur en að draga fram einkabréf sem honum hafa verið send og eiga nákvæmlega ekkert erindi inn í þá umræðu sem hér á sér stað.

Herra forseti. Þetta er ekki einkabréf, það er alveg ljóst, og það var sent til að það kæmi fyrir almenningssjónir, eins og bréfritari segir. Það sem er hér um að ræða er að annars vegar er farið að tala um líðan bréfritara og hins vegar um líðan mína. Það kemur þessu máli ekkert við. Mér líður ekkert illa yfir þessu. En af hverju er ekki talað um efni málsins?  Í þessu bréfi komu fram ákveðnar fullyrðingar og hér eru þeir sem eiga hlut að máli og þeir hafa fullan rétt til að skýra frá því hvernig þetta mál er vaxið en eiga ekki að fara að tala um vanlíðan mína eða bréfritarans.

Virðulegur forseti. Ég get ekki annað en haft áhyggjur af líðan hæstv. dómsmrh. því að hann kýs að draga inn í umræðuna mál sem kemur nákvæmlega ekkert við efni þess frv. sem hér er verið að ræða. Hann hlýtur, virðulegi forseti, að hafa þann tilgang einan að draga athyglina frá efni málsins og frá þeirri pínlegu stöðu sem ríkisstjórnin er í vegna þessa máls, drepa umræðunni þannig á dreif. Það er ekkert annað sem hæstv. dómsmrh. er að gera. Ég verð að segja að ég hef áhyggjur af því að svo illa skuli vera komið fyrir honum að hann hafi ekki betri rök fram að færa í ræðum sínum á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Ég flutti langa ræðu fyrr í dag og fór yfir öll efnisatriði málsins. Þá drap ég á það, í fyrri ræðu minni, að ég hefði ákveðnar upplýsingar undir höndum sem ég teldi undarlegt að væru ekki komnar fram í þessum umræðum. Ég spurði hv. þingheim: Vilja menn að ég lesi þetta bréf? Hrópin og köllin voru slík að ég heyrði varla til sjálfs mín fyrir látum í hv. þingmönnum Samf. 

Herra forseti. Hann er alveg með ólíkindum, sá málflutningur sem hæstv. dómsmrh. fylgir hér. Hann tekur þátt í að nefna leikritið sem var skrifað og átti að ganga upp með undirritun handhafa forsetavalds í dag eða á morgun. Því miður ruglaðist leikritið, því miður fyrir hæstv. ríkisstjórn. Við höfum orðið vitni að aumkunarverðum lestri hæstv. dómsmrh. þar sem hann fjallar um viðskipti þar sem aðili býðst til að selja ákveðið lén. Hans góða vinkona, Inga Jóna Þórðardóttir, og flokkssystir sem hann ýtti út úr borgarstjórn með svo eftirminnilegum hætti situr einmitt í stjórn Aflvaka og tók þátt í því að hafna þessu erindi. Hæstv. dómsmrh. Björn Bjarnason verður sjálfur að velja sér sinn drullupoll til að busla í. Vonandi gleymir hann ekki sundskýlunni. Mér finnst einhvern veginn að gusugangurinn muni fyrst og fremst slettast upp á hæstv. dómsmrh. að þessu sinni.

Ég vil biðja hv. þingmenn um að sýna háttvísi í orðum.

Herra forseti. Nú fer málið að flækjast svolítið þegar farið er að draga stjórn Aflvaka inn í það. Ég hef setið í stjórn þess fyrirtækis og séð það. Ég veit ekki til þess að þetta mál hafi nokkuð verið á dagskrá þess og veit ekki hvaðan hv. þm. hefur upplýsingar sínar þegar hann ræðir um að þetta sé vandamál Aflvaka eða fyrirtækja á vegum borgarinnar. Hvernig má það vera? Var Aflvaki í samvinnu við Jón Ólafsson og Sigurð G. Guðjónsson um þetta mál sem maðurinn er að tala um í bréfinu? Ég held að málið verði flóknara eftir því sem samfylkingarmenn ræða þetta meira. Ég hef ekki orðið var við að þessi krafa hafi verið á hendur Aflvaka hf. sem er ekki fyrirtæki sem sinnir þessum málum sérstaklega. Hv. þm. setti á ræðu hér 10. maí og sá fyrir sér eitthvert leikrit sem varð væntanlega til þess að forseti Íslands kom til landsins. Síðan er sagt við okkur að við megum ekki tala um það mál. 

Herra forseti. Ég veit þá ánægjulegu staðreynd að Björn Bjarnason, borgarstjórakandídat Sjálfstfl. í síðustu kosningum, náði ekki kjöri. Það var mjög ánægjulegt. Ég sagði áðan að þetta snerist um viðskipti. Það er aðili sem býðst til að selja ákveðnum aðila ákveðið lén. Sá sem fær boðið hafnar því, Inga Jóna Þórðardóttir hafnaði því meðal annars. Þessi drullupollalýsing á við. Upp í huga minn kom ein vísa í lokin sem ég ætla að fá að fara með, með leyfi forseta: Ef ætlarðu að svívirða saklausan mann, þá segðu aldrei ákveðnar skammir um hann en láttu það svona í veðrinu vaka, þú vitir, að hann hafi unnið til saka.

Herra forseti. Ég er sakaður um að drepa málum á dreif með því að vekja máls á þessum þætti sem ég var sérstaklega beðinn að koma með inn í umræðurnar og hvattur til. Þá var farið að tala um sölu á einhverju léni. Ég veit ekkert um hvaða lén hv. þm. er að tala. Ég held að hann verði að fá betri höfund að leikritum sínum og líka jafnvel að vísum sínum.

Virðulegi forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs til að bera af mér sakir en eins og fram kom í því tölvubréfi sem hæstv. dómsmrh. las upp fyrir skömmu var vitnað til 2 1 / 2 --3 ára gamals samtals sem ég átti í síma við þriðja aðila, bréfritara sem hæstv. dómsmrh. vitnaði til. Þar er það haft eftir mér og mér lagt það til að ég hafi einhverja vitneskju um fjármál forustumanna Reykjavíkurlistans og hafi gefið til kynna að ég vissi eitthvað um þau. Það er einfaldlega rangt sem þar kemur fram, ég hef aldrei haft neina vitneskju um fjármál Reykjavíkurlistans eða forustumanna hans, ekki nokkra innsýn í fjármál hans, aldrei nokkra einustu, hvorki vitneskju, innsýn eða aðkomu að rekstri Reykjavíkurlistans. Þar hef ég aldrei komið að borðum. Framganga hæstv. ráðherra er því eingöngu honum til skammar og meira að segja fyrir neðan virðingu hans.

Herra forseti. Þetta hefur verið fróðleg umræða og yfirleitt á málefnalegum nótum, þó með nokkrum undantekningum eins og þeim tveimur ræðum sem hæstv. dómsmrh. hefur flutt í dag. Ég vil segja að ég tel að hv. þm. Bjarni Benediktsson og félagar hans úr allshn. hafi fyrir sitt leyti og fyrir hönd Sjálfstfl. gert prýðilega grein fyrir þeim rökum sem þeir telja réttlæta setningu þessara laga. Ég er þó í öllum megingreinum á móti niðurstöðu þeirra og tel að rök þeirra haldi ekki. Ég ætla hins vegar ekki í þessari ræðu að fara lið fyrir lið yfir þá röksemdafærslu. Aðrir þingmenn hafa gert það í þeirri viðamiklu umræðu sem hér hefur farið fram. Auðvitað hefði verið ágætt ef sumir þessara ágætu þingmanna hefðu flutt ræður sínar fyrr eins og þá prýðilegu ræðu sem hv. þm. Birgir Ármannsson flutti í dag. Mér fannst margt til um ýmis þau rök sem hv. þm. bar fram en sú rannsókn sem ég hef gert á því máli leiðir til þess að ég er ekki sammála honum um ýmislegt sem þar kom fram, t.d. varðandi markaðsráðandi fyrirtæki. Ég ætla þó ekki að gera það að umræðuefni hér. Ég vil líka segja það að hv. þm. Birgir Ármannsson sannferðuglega gat þess að auðvitað hefðu risið álitamál um stjórnarskrá. Það hefur komið fram í umfjöllun þeirra nefnda sem um málið hafa fjallað að menn eru ekki á eitt sáttir, eins og hv. þm. sagði. Ég dreg ekki í efa að hv. þingmenn Sjálfstfl. sem hér hafa talað í dag séu ekki vísvitandi að leggja til frv. sem stangist á við og brjóti stjórnarskrána. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að svo sterk rök hafi komið fram hjá ýmsum þeim sem fremstir eru á sviði lögfræði í landinu að undan því verði ekki komist að rannsaka það mál miklu betur. Ég tel sjálfur að það sé ekkert efamál að ákvæði stjórnarskrárinnar um eignarrétt séu brotin. Ég tel líka að svo nærri sé hoggið ýmsum öðrum ákvæðum, a.m.k. tveimur, að það sé viðurhlutamikið mál að samþykkja þetta frv. þótt ekki kæmi annað til. Ég átti þess kost í efh.- og viðskn. að fara yfir þetta mál með bæði þeim sem hafa talað gegn þessum viðhorfum og eins þeim sem hafa talað fyrir þeim, eins og prófessor Sigurður Líndal. Jón Steinar Gunnlaugsson hæstaréttarlögmaður útskýrði sjónarmið sín ákaflega vel í þeirri yfirferð en ég var ekki sammála niðurstöðu hans um það mál. Hví er ég að draga þetta fram, herra forseti? Sökum þess að það er ekki ágreiningur um að þetta mál heggur hættulega nærri stjórnarskránni. Fyrr í dag drógu menn inn í þessa umræðu --- mig minnir að það hafi verið hæstv. dómsmrh. --- að svipuð staða kom upp árið 1993 þegar við vorum að fjalla um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Á þeim tíma voru uppi álitamál sem vörðuðu stjórnarskrána. Hér í þessum sal var tekist mjög harkalega á og miklu lengur en um þetta mál. Ákaflega margir töldu að stjórnarskráin þyldi ekki þann samning. Ég rifja það upp hvað hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og þáv. formaður Alþýðuflokksins, Jón Baldvin Hannibalsson, lögðu til á þeim tíma. Sökum þeirra álitamála sem þá risu, sökum þess að menn treystu sér ekki til þess að kveða með óyggjandi vissu upp úr þannig að allir sannfærðust um að stjórnarskráin þyldi það frv. sem við ræddum þá, var kvaddur til hópur sérfræðinga sem fór yfir málið. Það var ekki fyrr en sú niðurstaða lá fyrir sem ríkisstjórnin og þingmeirihluti ríkisstjórnarinnar treystu sér til þess að ganga frá málinu hér á þingi. Þannig, herra forseti, ættu auðvitað hv. þm. Sjálfstfl. að hugsa líka í dag. Þarna er klárlega um ákveðið fordæmi að ræða. Menn eru ekki, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson sagði, á eitt sáttir um það hvort hér sé hoggið of nærri stjórnarskránni. Við höfum fordæmi fyrir því með hvaða hætti við reynum að leysa úr slíku. Það hefur komið skýrt fram, m.a. í þeirri greinargerð sem fylgir með frv., að það eru engar nauðir sem reka á eftir því að þetta mál verði samþykkt núna. Við höfum tíma til þess að ganga úr skugga um álitamál af þessu tagi og þess vegna tel ég, miðað við söguna og reynsluna sem við höfum af ágreiningsmálum af þessu tagi í tíð hæstv. forsrh. hér á þingi, að við ættum að nota þessa aðferð hér líka. Við höfum í Samf. andæft þessu frv. af töluverðri hörku. Við höfum gert það málefnalega, af ábyrgð og með rökum. Þær ræður sem við höfum flutt hafa sýnt að þingmenn Samf. eru kappsfull í þessu máli. Menn tala hér um málþóf. Það er ekkert að því, herra forseti, tel ég þegar um er að ræða mál sem varða grundvallarreglur í samfélagi okkar að menn tali um þá sannfæringu sem þeir hafa í því máli. Hér hefur enginn verið að halda maraþonræður. Það kom fram í máli hv. þm. Hjálmars Árnasonar í fjölmiðlum á sínum tíma að hér héldu menn 3--4 tíma ræður. Ég held að lengsta ræðan sem hér hefur verið haldin hafi losað 2 stundir. Þegar ég fór í kjölfar þess viðtals við hv. þingmann yfir stöðuna og reiknaði út hvað menn hefðu talað þá var meðallengd ræðna stjórnarandstöðunnar rétt í kringum eina klukkustund. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst ekki mikið, þegar menn eru að tala um jafngrafalvarlegt mál og hér er, þó að menn ræði ítarlega um þau rök sem þeir hafa í málinu og um þau rök sem meiri hlutinn hefur lagt fram á þinginu. Það er alveg ljóst að í ákaflega mörgum greinum hafa verið álitamál. Ég ætla ekki að ræða frekar um stjórnarskrána, herra forseti, en ég tel að frv. höggvi nærri tjáningarfrelsi og athafnafrelsi. Ég hef lýst því að í mínum huga er enginn efi á því að þetta fer gegn eignarréttarverndarákvæði stjórnarskrárinnar. Ég vil svo líka taka það fram áður en ég lýk umfjöllun minni um stjórnarskrána að prófessor Jónatan Þórmundsson hefur sagt að ef þetta frv. beinist fyrst og fremst að einu fyrirtæki felist í því það sem hann kallar ,,dulinn tilgang`` sem hann hefur sagt að varði líka við stjórnarskrána. Ég vil svo rifja það upp fyrir hv. þm. Birgi Ármannssyni að hann hlustaði í morgun ásamt mér á gamlan lærimeistara sinn, sem ég dreg ekki í efa að hann ber mikla virðingu fyrir, fara yfir það lið fyrir lið hvernig fjögur ákvæði í frv. kunna hugsanlega, að dómi þessa lærimeistara hans, Sigurðar Líndals, að varða við stjórnarskrána. Svo viðurhlutamikil er nú staða þessa máls þannig að engan þarf að undra að við þingmenn sem höfum svarið eið að því að fylgja í senn sannfæringu og stjórnarskrá skulum vilja grafast rækilega fyrir um það hvernig staða málsins gagnvart stjórnarskránni sé. Það er líka alveg nauðsynlegt að það komi fram að eftir að breytingar þingmeirihlutans komu fyrir augu okkar þingmanna var farið yfir þær í efh.- og viðskn., sem að ósk allshn. fjallaði um málið. Það var mat Samkeppnisstofnunar á þeim fundi að brtt. væru léttvægar tilslakanir og að þrátt fyrir þær stríddi frv., að teknu tilliti til brtt., enn þá gegn markmiðum samkeppnislaga. Þegar það svo liggur fyrir, herra forseti, að það yfirvald sem við höfum falið að vera eins konar umferðarlögregla á sviði samkeppnismála telur einfaldlega frv. skerða með þeim hætti athafnafrelsi og svigrúm fyrirtækja, að það sé andstætt markmiðum samkeppnislaga, hljóta menn að staldra við. Ekki síst í því ljósi ætti það að vera keppikefli okkar sem viljum vinna þjóðinni vel, standa við eið okkar gagnvart stjórnarskránni, ekki setja lög sem hugsanlega vinna gegn jafnmikilvægum rétti og samkeppnisrétti, að skoða þetta mál miklu betur en við höfum gert. Þegar maður fer í gegnum fjölmiðlaskýrsluna sem hæstv. forsrh. hefur sagt að sé forsenda frv. sem við ræðum er auðvitað rétt að í fjölmiðlaskýrslunni er að finna aðvörunarorð um samþjöppun á eignarhaldi. Þrátt fyrir það verður að draga það fram að hvergi í þessari skýrslu kemur neitt fram sem segir að nákvæmlega eins og staðan er á markaðnum í dag sé fjölbreytni í fjölmiðlun í hættu vegna þessarar samþjöppunar. Ég segi þetta, herra forseti, til að undirstrika að jafnvel höfundar skýrslunnar segja hvergi að svo nauðsynlegt sé að grípa til aðgerða til að laga stöðuna á markaðnum að það verði að gerast núna. Að því er varðar fjölbreytni má færa fram margar staðreyndir úr skýrslunni sem benda til þess að fjölbreytni í fjölmiðlun sé bara giska góð. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að fjölbreytni hafi aldrei verið jafnmikil í íslenskri fjölmiðlun og í dag og það hafi aldrei verið jafnmikil samkeppni um fréttir og um að koma viðhorfum á framfæri og í dag. Það er einmitt það sem gerir það að verkum að gróandinn í íslenskri fjölmiðlun er svona kvikur eins og hann er í dag. Herra forseti. Fleiri en ég eru þessarar skoðunar. Einn af þeim sem bókstaflega tekur þetta fram er Davíð Þór Björgvinsson sem er aðalhöfundur skýrslunnar og sem hefur rætt þetta opinberlega. Davíð Þór prófessor sagði í þættinum Ísland í dag þann 27. apríl að fjölbreytni hefði aukist eftir að Fréttablaðið byrjaði að koma út og fjölbreytnin hafi svo eflst enn frekar þegar, og ég leyfi mér að vitna orðrétt til fræðimannsins, með leyfi forseta, ,,... þegar DV kemur út með þeim krafti sem það er að gera þessa dagana, og þegar Íslenska útvarpsfélagið er að reka allar þessar útvarpsstöðvar og sjónvarpsstöðvar.`` Með öðrum orðum er það skoðun formanns fjölmiðlanefndar hæstv. menntmrh. að þessir fjölmiðlar sem Norðurljós reka hafi ekki átt sístan þátt í því að fjölbreytnin er jafnrík á markaðnum og hún er í dag. Í ljósi þessara ummæla þarf ekki að vera undrunarefni fyrir hæstv. forsrh., mig eða aðra þegar ég upplýsi það að hvergi í þessari skýrslu, alveg sama hvar við berum niður, er gefið til kynna að nauðsynlegt sé að grípa til tafarlausra aðgerða. Það kemur þvert á móti víða fram að höfundar skýrslunnar virðast vera á allt annarri skoðun. Þeir ætla lögum, ef lög yrðu sett, að hafa áhrif inn í framtíðina þegar útvarpsleyfin rynnu smám saman út. Átrúnaðargoð ríkisstjórnarinnar í þessum málum, Davíð Þór Björgvinsson, hnykkti á þessu í þeim þætti sem ég vísa hér til þegar hann sagði, og enn vitna ég, með leyfi forseta: ,,Þegar gildandi útvarpsleyfi renna út taki hinar nýju reglur við, sko, þegar tekin er ákvörðun um endurúthlutun þeirra.`` Þvert á þetta felur frv. hins vegar í sér að útvarpsleyfin verða afturkölluð frá þeim fyrirtækjum sem hafa ekki uppfyllt skilyrði laganna að tveimur árum liðnum. Það er alveg ljóst af þessu að lögin eru afturvirk og þau eru virk með öðrum hætti en formaður fjölmiðlanefndarinnar ætlaðist til. Sú tilvitnun sem ég las í hann hérna áðan segir það alveg klárt að viðhorf hans var að þetta yrði gert eftir því sem leyfin rynnu út. Það er hins vegar ætlun ríkisstjórnarinnar að gera það áður, og það er ekki síst af þeim sökum sem ég segi að ákvæði stjórnarskrár um eignarrétt er frá, það er gengið á svig við það. Ég vil segja það, herra forseti, að miðað við þessi orð formanns fjölmiðlanefndarinnar og aðalhöfundar skýrslunnar hefði ríkisstjórnin getað gefið sér ákaflega góðan tíma til þess að fjalla um þau álitamál sem tengjast frv. og reyna að mynda breiða samstöðu um málið eins og hefð er fyrir. Jafnan hefur verið reynt að gera það þegar uppi er viðleitni til þess að breyta um grundvallarstefnu í samfélaginu. Ég tel að þetta frv. feli það í sér. Ég vísaði hér áðan, herra forseti, til þeirra orða Jónatans Þórmundssonar prófessors að ef frv. beindist að einu fyrirtæki kynni það að varða sérstaklega við stjórnarskrána. Það er enginn efi í mínum huga um að þessu frv. er fyrst og fremst beint að Norðurljósum. Hafi ég einhvern tíma velkst í vafa um þá fyrirætlan hæstv. ríkisstjórnar gufaði sá vafi upp sem dögg fyrir sólu í gær þegar hæstv. forsrh. flutti afmælisávarp sitt til forseta lýðveldisins. Þar kom það auðvitað fram, þegar hæstv. forsrh. sagði að forseti lýðveldisins væri vanhæfur vegna tengsla við þetta fyrirtæki, að þessum lögum er ekkert ætlað að hafa almenn áhrif, heldur hafa þau sértækan tilgang. Það styrkir mig svo enn frekar í því að það þurfi að skoða nábýli þessa frv. og stjórnarskrárinnar. Herra forseti. Eins og ég sagði í upphafi máls míns ætla ég ekki að fara út í rökræður við hv. þingmenn Sjálfstfl. í allshn. um einstakar greinar frv. og brtt. en mig langar að lýsa undir lok þessarar umræðu í nokkrum orðum viðhorfum Samf. til þessa máls almennt. Við erum almennt þeirrar skoðunar að í atvinnulífinu eigi að ríkja eins mikið frelsi og hægt er. Við erum að því leytinu til á þeirri skoðun sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og fleiri ungir þingmenn Sjálfstfl. voru þangað til fyrir nokkrum vikum. Miðað við það viðhorf ættum við miklu frekar að berjast fyrir því að aflétta hömlum af atvinnulífinu. Það þýðir hins vegar ekki að ég telji ekki hægt að setja lög á fjölmiðla með einhverjum hætti. Ég vísa til þess að við höfum lagt fram hugmyndir um það í Samf. Ég tel, og við í Samf., að fjölmiðlar njóti ákveðinnar sérstöðu innan atvinnulífsins. Hlutverk þeirra er töluvert öðruvísi en annarra almennra fyrirtækja. Við hljótum að vera sammála um það að aðhald fjölmiðla gagnvart stjórnmálamönnum, stjórnmálaflokkum, stjórnvöldum og atvinnulífi er eitt beittasta vopn sem samfélagið hefur yfir að ráða til þess að viðhalda gagnsæjum stjórnarháttum og til þess að berjast gegn spillingu. Við teljum því í Samf. að það gildi önnur lögmál um fjölmiðla en atvinnulífið almennt og að það sé sjálfsagt að ræða hvort setja þurfi lög eða reglur til að tryggja að fjölmiðlarnir spegli í senn menningarlega og pólitíska fjölbreytni. Það var sú afstaða okkar sem réði því að við lögðum fyrr í vetur fram tillögur sem er beinlínis ætlað að tryggja að samþjöppun á eignarhaldi hafi ekki óæskileg áhrif á fjölbreytni og efnistöku fjölmiðlanna. Ég er þeirrar skoðunar eins og ég hef lýst í tveimur ræðum í þinginu að samþjöppun á eignarhaldi fjölmiðla geti falið í sér ákveðna hættu. Ég lýsti því í ræðu sem ég hélt eftir að hæstv. forsrh. mælti fyrir frv. að ég saknaði þess að hæstv. forsrh. hefði ekki sjálfur gert tilraun í máli sínu til að skilgreina og tíunda þær hættur. Það er hægt að nefna nokkrar en það eru tvær helstar að dómi okkar í Samf. Það er í fyrsta lagi ekki hægt að útiloka að eigandi margra miðla freisti þess að óbreyttu að samræma ritstjórnarstefnu þeirra í krafti eignarhaldsins og misnota hana síðan gegn einstökum stjórnmálamönnum, stjórnmálaflokkum, fyrirtækjum sem hann á í samkeppni við eða þá til þess að setja sitt eigið fyrirtæki í hagstætt ljós. Í öðru lagi tel ég vel hugsanlegt að stór eigandi að fjölmiðlum sem er jafnframt umsvifamikill í óskyldum rekstri reyndi með einhverjum hætti að hygla fyrirtækjum sínum með því að láta þau njóta betri kjara varðandi auglýsingar. Af því að fyrirtækið Baugur hefur svo margsinnis verið nefnt til þessarar umræðu af hæstv. forsrh. og þingmönnum stjórnarliðsins, og reyndar öðrum líka, er auðvitað alveg rétt að geta þess að þessi hlutur, þessi þáttur, gæti sannarlega skipt máli ef um væri að ræða eiganda stórra matvörukeðja eins og Baugs sem er einmitt einn stærsti eigandi Norðurljósa. Þessar tvær hættur eru þess eðlis að við hljótum að gefa því náinn þanka með hvaða hætti hægt sé að sporna gegn þeim. Til þess eru ýmsar leiðir. Ýtrasta leiðin er að setja strangar reglur sem takmarka eignarhald og harkalegasta útfærsla á þeirri leið er að brjóta fyrirtæki á fjölmiðlamarkaði upp með lögum. Það er leiðin sem hæstv. forsrh. velur. Hann velur þá aðferð sem íþyngir mest en það er hins vegar hægt að vinna gegn hættunum sem stafa af samþjöppuninni með öðrum og vægari leiðum. Samf. hefur bent á sumar þeirra í þeim þingmálum sem ég drap á áðan og flokkurinn hefur boðað aðrar í umræðum bæði núna og eins fyrr í vetur þegar við ræddum fjölmiðla af miklu kappi. Við teljum að þessar leiðir samanlagðar séu mun áhrifaríkari til að útrýma óæskilegum áhrifum samþjöppunar og eigendavalds í fjölmiðlum heldur en þær sem felast í frv. forsrh. Leiðirnar sem Samf. hefur reifað eru ferns konar. Í fyrsta lagi höfum við sagt að það sé einbeittur vilji okkar að treysta stöðu Ríkisútvarpsins. Öflugt ríkisútvarp sem hefur jafnmikla útbreiðslu og RÚV gæti verið besta tryggingin gegn fábreytni í fjölmiðlun, bæði í menningarlegu og pólitísku tilliti. Við erum ekki ein um þetta viðhorf, herra forseti. Undir þessa skoðun er tekið í fjölmiðlaskýrslunni. Þar er sagt að efling RÚV sé að nokkru leyti til þess fallin og ég vitna beint til skýrslunnar, með leyfi forseta, ,,að hafa samsvarandi áhrif og beinar takmarkanir á eignarhaldi``. Höfundarnir segja beinlínis, með leyfi forseta: ,,... yrði þessi leið ein fyrir valinu fæli hún ekki í sér neina beina reglusetningu sem beindist gegn einkareknum fjölmiðlum.`` Það er alveg ljóst af þessu að hérna er um áhrifaríkt úrræði að ræða en sem er miklu vægara en það sem hæstv. forsrh. hefur lagt til. Efling RÚV tryggir samt ekki fjölbreytni nema Ríkisútvarpið sé líka tekið úr þeirri pólitísku spennitreyju sem það er í í dag. Hvernig er staðan í dag? Hún er svona: RÚV lýtur beinni stjórn útvarpsráðs sem er undir forustu sjálfstæðismanns og þetta útvarpsráð þar sem pólitískur meiri hluti ræður fjallar um ráðningar fréttamanna. Þetta er algjörlega í andstöðu við tilmæli Evrópuráðsins sem hæstv. forsrh. hefur þó orðið svo mikið skjól í þessari umræðu. Útvarpsstjóri er sjálfstæðismaður. Framkvæmdastjóri RÚV er sjálfstæðismaður. Sjálfstfl. einokar alla valdastóla innan stofnunarinnar og hann er líklega einráðari innan RÚV en Baugur er innan Norðurljósanna. Efling Ríkisútvarpsins og frelsun þess undan pólitísku oki er þess vegna ein af megintillögum Samf. Og eins og hæstv. forsrh. og aðrir þingmenn sem hlýða á mál mitt muna boðaði ég það á Alþingi fyrr í þessari umræðu að útfærsla þessarar stefnu sem varðar RÚV yrði eitt af fyrstu þingmálunum sem Samf. flytur í haust. Í öðru lagi lagði Samf. til á Alþingi í vetur að sett yrðu í lög ákvæði sem skylda fjölmiðla til að setja sér innri reglur til að tryggja sjálfstæði ritstjórna gagnvart eigendum. Evrópuráðið, sem ég og hæstv. forsrh. höfum svo oft vitnað til, mælir alveg sérstaklega með því að þessi leið verði farin. Hún er líklega að mínu mati einhver áhrifaríkasta leiðin til að tryggja að eigandi geti ekki misnotað fjölmiðla í sína eigin þágu. Ég hef áður, herra forseti, rifjað upp dæmi þegar einn eigandi sjónvarpsstöðvar reyndi að stöðva frétt um að ráðherra hefði þegið boð í laxveiði af stórbanka. Það var til marks um faglegan metnað þeirra sem á þeirri stöð unnu að það lá við uppreisn þegar reynt var að stöðva þessa frétt. Hún var auðvitað birt. Þetta dæmi á að sýna okkur að það er nauðsynlegt þegar svona mál koma upp að til séu lög sem verndi fréttamennina sem hugsanlega lenda í slíku. Það kunna alltaf að verða einhver eftirmál, síðar hugsanlega, af slíkum málum þegar eigandi hugsanlega reyndi að grípa til einhverra ráða til þess að beita fælingu gagnvart öðrum fréttamönnum á þessum miðli eða jafnvel öðrum miðlum sem hann vinnur á. Þess vegna er þetta ákaflega mikilvægt úrræði, herra forseti. Þegar við ræddum fjölmiðlaskýrsluna sérstaklega á Alþingi var það hæstv. menntmrh. sem sagði að þessi hugmynd, sem hæstv. dómsmrh. fannst einhver vitlausasta hugmynd sem fram hefði komið í þessari umræðu og er þó að finna í fjölmiðlaskýrslunni líka, kallaði á flókna og dýra eftirlitsstofnun. Ég hafna því algjörlega. Ég tel að það sé sé fullkominn misskilningur. Ég held að eftirlit með svona lögum mundi alltaf vera tryggt með aðhaldi starfsmanna sjálfra. Það væri stöðugt, sívirkt eftirlit og aðhald að því að lögin héldu innan úr fjölmiðlunum sjálfum vegna þess að enginn á jafnmikið undir því að slíkar reglur yrðu haldnar og einmitt starfsmennirnir. Það þarf enga sérstaka stofnun til þess að fylgjast með þessu. Af því að við erum að tala um samþjöppun og eigendavald er kjörið að benda á að tillaga af þessu tagi felur í sér beina takmörkun á eigendavaldinu. Í þriðja lagi hefur svo Samf. lagt til að sett verði lög um að eignarhald á fjölmiðlum verði gagnsætt. Ég er þeirrar skoðunar að það sé alveg sama hvaða lög hæstv. forsrh. setur og Alþingi, alveg sama hvaða hugmyndir við í Samf. komum með, það er aldrei algjörlega hægt að útiloka að eigandinn hafi einhver áhrif á efnistök fjölmiðla. Þá verðum við að gera neytendum fjölmiðlunarinnar kleift að meta það sjálf út frá upplýsingum um það hver á fjölmiðlana hversu trúverðugar þær eru. Þetta er algjört lykilatriði. Það getur vel verið að einhverjum finnist þetta heimskuleg hugmynd. En við höfum bara skelfileg dæmi fyrir okkur í þessum efnum héðan frá Íslandi. Þessi hugmynd er líka reifuð í fjölmiðlaskýrslunni, og hvaðan ætli fjölmiðlanefndin hafi haft þessa hugmynd? Frá uppsprettu og lind, þeirra helstu hugmyndum sem hæstv. forsrh. segir að liggi að baki sínu frv., þ.e. tilmælum Evrópuráðsins. Það er nefnilega þannig að Evrópuráðið hefur fjallað ákaflega ítarlega um margar leiðir og það hefur einmitt tekið það skýrt fram að menn þurfi að hafa í huga stöðuna á markaðnum í hverju landi fyrir sig. Hæstv. forsrh. hefur hins vegar kosið að ganga að þessu eins og hverju öðru veisluborði og velja úr þær kræsingar sem hann vill. Skjólið sem hann finnur í tilmælum Evrópuráðsins er því miður ekki meira en svo að þegar maður skoðar þær hugmyndir sem er að finna í tilmælunum er ég a.m.k. þeirrar skoðunar, og það virðist sem dragi langt í að fjölmiðlanefnd hæstv. menntmrh. sé ekki fjarri því viðhorfi, að þar sé hægt að finna margvíslegar leiðir sem hefðu meiri áhrif á fjölmiðlamarkaðinn til þess að draga úr hugsanlegum áhrifum samþykktarinnar en þessi ýtrasta leið sem hæstv. forsrh. hefur rætt um. Í fjórða lagi er það svo að við í Samf. teljum að samkeppnislög og styrking eftirlitsstofnunar á borð við Samkeppnisstofnun séu í senn öflug og næg tæki til að koma í veg fyrir að eigendur stórfyrirtækja í óskyldum rekstri geti misnotað fjölmiðla til að hygla sjálfum sér varðandi bæði beinar og óbeinar auglýsingar. Þetta var skoðun sem hæstv. dómsmrh., að því er ég taldi til skamms tíma, deildi með mér. Mér sýnist á öllu að einhverra hluta vegna hafi þó skilið leiðir með okkur um þetta. Ef eigandi sem á bæði fjölmiðil og síðan fyrirtæki í óskyldum rekstri reyndi að hygla fyrirtækjum sínum með því að nota fjölmiðilinn fælist í því misnotkun sem samkvæmt skilgreiningu samkeppnislaga er ekkert annað en samkeppnishömlur. Ef fyrirtæki verður uppvíst að því að standa að slíkum samkeppnishömlum ber lögum samkvæmt samkeppnisyfirvöldum að uppræta þær. Ég vek eftirtekt á þessu vegna þess að í hinni margumræddu fjölmiðlaskýrslu, sem ég vona að hæstv. forsrh. taki eftir að ég hef lesið, er ítrekað dregið fram að samkeppnisráð túlki sjálft lög með þeim hætti að ráðið hafi ákaflega frjálsar hendur um mat á því hvenær sé þörf á að grípa til aðgerða gegn háttsemi fyrirtækja af þessu tagi og líka um það hvers konar aðgerðum sé beitt í hverju tilviki. Við í Samf. teljum þess vegna að þegar þessar leiðir allar eru farnar; í fyrsta lagi að styrkja Ríkisútvarpið og frelsa það undan pólitísku oki Sjálfstfl., í öðru lagi að setja lög sem tryggja ritstjórnarfrelsi og sjálfstæði ritstjórna, í þriðja lagi að setja lög um gagnsætt eignarhald og í fjórða lagi að beita samkeppnislögum og efla Samkeppnisstofnun, séum við komin með vopnabúr í hendur sem sé áhrifaríkara tæki en þau úrræði sem er að finna í frv. hæstv. forsrh. Hv. þm. Birgir Ármannsson gerði meðalhófsregluna að töluverðu umræðuefni í sinni ræðu og ég fylgdist með henni af athygli. Mér fannst sem hv. þm. Birgir Ármannsson væri þeirrar skoðunar að hér væri verið að beita meðalhófsreglunni. Mér fannst sá partur ræðu hans sem að öðru leyti var alveg prýðileg vera langveikasti kaflinn. Ég tel að frv. hæstv. forsrh. byggist alls ekki á þeirri reglu. Ég hef hins vegar í þessari ræðu reynt að færa rök fyrir því að þær hugmyndir sem Samf. hefur lagt fram eru allar í anda hennar. Meðalhófsreglan felur í sér að stjórnvaldi ber alltaf skylda til að leita vægustu úrræða til að ná lögmætu markmiði. Það er alveg ljóst af þeim leiðum sem eru taldar upp í fjölmiðlaskýrslunni og af þeim leiðum sem ég hef nefnt hérna að það eru ákaflega sterk rök sem hníga að því að það sé hægt að fara lengra að því markmiði sem er að finna í frv. hæstv. forsrh. með úrræðum sem eru miklu veikari, miklu vægari. Nýlega hefur einn af fremstu sérfræðingum Evrópuráðsins um fjölmiðlun, Páll Þórhallsson, ritað um það grein í Morgunblaðinu þar sem hann einmitt gerir meðalhófsregluna og túlkun Evrópuráðsins á henni að umræðuefni. Hann, sem hefur töluvert meira vit en ég á tilmælum Evrópuráðsins og hugsanlega meira en hæstv. forsrh., segir að þær reglur beri að túlka þannig að ef stjórnvald ákveði að fara ýtrustu leiðir í þessum efnum verði það að rökstyðja af hverju það hafi ekki farið vægari leiðir. Mig langar til þess að spyrja hæstv. forsrh.: Af hverju hefur hann ekki rökstutt það fyrir okkur?

Virðulegi forseti. Mig langaði til að víkja að einu atriði í ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Hann hélt því fram að frv. það sem við erum að ræða bryti gegn eignarréttar\-ákvæðum stjórnarskrárinnar og mig langar til að biðja hann um að rökstyðja það fyrir mér hvers vegna hann telur að svo sé. 72. gr. stjórnarskrárinnar mælir fyrir um að eignarrétturinn skuli vera tryggur, að vernda beri hann. Hins vegar mælir greinin sérstaklega fyrir um það að löggjafanum sé heimilt, að uppfylltum þremur skilyrðum, að ganga á þann rétt. Fyrsta skilyrðið er að slíkt sé gert með lögum. Annað skilyrðið er að almannahagsmunir krefjist þess að svo sé gert. Þriðja skilyrðið er að fullar bætur komi fyrir. Þegar við víkjum að þessum skilyrðum í málinu er ljóst að fyrsta skilyrðið er klárlega uppfyllt, þ.e. við erum að tala um frv. og eignarrétturinn, ef um skerðingu er að ræða, verður þá skertur með lögum. Í annan stað liggur fyrir skýrsla fjölmiðlanefndar sem mælir fyrir um það að almannahagsmunir beinlínis krefjist þess að gripið verði til aðgerða á þessum markaði. Fulltrúar allra stjórnmálaflokka eru sammála um að við núverandi ástand verði ekki búið. Aðaleigendur Norðurljósa eru sammála því mati, Starfsmannafélag Norðurljósa er sammála því mati og í rauninni allir sem hafa tjáð sig um málið. Í þriðja lagi mælir nefndarálitið fyrir um það að verði niðurstaðan sú að eitthvert fyrirtæki verði fyrir tjóni verði greiddar bætur sem því tjóni nemur, hvert sem það verður. Þess vegna langar mig til þess að spyrja 

Herra forseti. Til að fara almennt aftur yfir þau mál sem ég tel að kunni hugsanlega að varða stjórnarskrána þá tel ég að það séu þættir eins og tjáningarfrelsi, atvinnufrelsi, eignarréttarákvæði sem ég kem að rétt á eftir, og síðan nefndi ég einnig til sögunnar það viðhorf sem Jónatan Þórmundsson hefur túlkað. Hann hefur tjáð þá skoðun að ef lögin beinist fyrst og fremst að einu fyrirtæki kunni það eitt og sér að varða við stjórnarskrána. Ég rifja upp að í skýrslu fjölmiðlanefndar kemur skýrt fram að löggjafinn eigi ekki að fara þá leið að setja lög sem kunni að leiða til þess að fyrirtæki þurfi að stokka upp starfsemi sína til þess að hlíta fyrirmælum laganna þannig að það feli í sér kostnaðarsamar og þungbærar aðgerðir. Það er alveg ljóst að í þessu tilviki þarf a.m.k. eitt stórfyrirtæki á sviði fjölmiðlunar að grípa til slíkra aðgerða. Lögin eru því afturvirk samkvæmt skilgreiningu fjölmiðlanefndarinnar. Það er enginn vafi á því. Hv. þm. spyr mig síðan af hverju ég telji að málið varði eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Nú liggur það fyrir samkvæmt mati margra manna og ég túlka skoðun Davíðs Þórs Björgvinssonar, sem ég var að lesa áðan, að hann sé á því líka, að lögin muni leiða til þess að útvarpsleyfi verði afturkölluð. Í útvarpsleyfum felast klárlega eignarréttindi og verið er að skerða þau.

Virðulegur forseti. Ég lít reyndar svo á af því að talað var um útvarpsleyfin að með því að tryggja það að verði einhverjir aðilar fyrir tjóni, verði þeir sviptir útvarpsleyfi, verði slíkt tjón bætt, að með því sé a.m.k. það skilyrði stjórnarskrárinnar uppfyllt. Sú heimild hefur verið í stjórnarskránni allt frá því að hún var sett og á rætur sínar að rekja langt aftur, í miðaldir held ég, að samkvæmt germönskum rétti sé löggjafarvaldinu heimilt að grípa til slíkra skerðinga gegn því að þau skilyrði séu uppfyllt. En ég spurði hv. þm. að því hvert þessara þriggja skilyrða hann teldi að verið væri að brjóta með þeirri lagasetningu sem við erum að ræða. Eru það almannahagsmunirnir, er það lagasetningin sem slík, eða telur hv. þm. að sú bótaskylda sem ég vék að áðan uppfylli ekki það skilyrði sem eignarréttarákvæðið mælir fyrir um?

Herra forseti. Af þeim þremur forsendum sem hv. þm. telur upp tel ég að sú fyrsta og þriðja séu í uppnámi. Ég rifja upp fyrir hv. þm. að þetta var rætt sérstaklega í efh.- og viðskn. í morgun við Sigurð Líndal prófessor. Hann taldi að ákvæði frv., að teknu tilliti til breytingartillagna, væru það flókin og leiddu til þess að það yrði svo erfitt að meta hvers konar skerðingu yrði um að ræða að það væri nánast ókleift. Af þeim sökum skildi ég skoðun hans svo varðandi eignarréttindaákvæði að hann teldi það einhlítt að lög af þessu tagi yrðu send beint aftur í fang ríkisstjórnarinnar, eins og reyndar fleiri umdeild lög frá henni á síðustu árum. Ég verð hins vegar að lokum, herra forseti, að segja það við hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson að mér er nokkur raun að sjá að honum er nánast alveg sama um það að vítt og breitt um samfélagið eru menn, sem hafa hugsanlega jafnvel meiri reynslu og þekkingu á lögum en hv. þm., sem eru þeirrar skoðunar að hér sé hugsanlega verið að brjóta stjórnarskrána. Við eigum að hafa þá virðingu fyrir stjórnarskránni, þingmenn sem höfum svarið eið að henni og ekki síður lögfræðingar í okkar röðum sem hafa kynnt sér hið æðra gangvirki laganna, að við ráðumst ekki með svona miklum hraða í lagasetningu nema búið sé að ganga úr skugga um að það séu engir möguleikar á að hún brjóti í bága við stjórnarskrána. Farinn er að læðast að mér sá grunur að það skorti á þá virðingu hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni.

Frú forseti. Ég ætla fyrst og fremst að beina orðum mínum að umræðunni um samkeppnislögin og þau orð hv. þm. þar sem hann fjallar um mikilvægi þess að styrkja Samkeppnisstofnun í þessu tilliti. Samkeppnisstofnun eða öllu heldur samkeppnisráð getur hindrað samruna eins og segir í 18. gr. samkeppnislaganna: ,,Telji samkeppnisráð að samruni hindri virka samkeppni, með því að markaðsráðandi staða, eins eða fleiri fyrirtækja, verði til eða slík staða styrkist getur ráðið ógilt samruna ...`` Nú liggur fyrir dæmi þar sem eitt fyrirtæki er að öðlast 63% markaðarins í frjálsu ljósvakamiðlunum. Maður hlýtur þess vegna að velta því fyrir sér í ljósi þess að hv. þm. lýsti því yfir að fylgjast þyrfti með samþjöppun í eignarhaldi og samþjöppun í fjölmiðlun almennt, hvort hann telji að við höfum nú þegar dæmi sem Samkeppnisstofnun ætti að láta til sín taka og taka til sérstakrar skoðunar.

Herra forseti. Ég skal ekkert um það segja hvort slíkt dæmi er. En ég rifja það bara upp fyrir hv. þm. að um þetta er ítarlega fjallað í fjölmiðlaskýrslunni og þar kemst fjölmiðlanefndin að þeirri niðurstöðu að samkeppnisráð hafi ákaflega fjölbreytt úrræði til þess að grípa til hvers konar ráða nánast til að stemma stigu við samkeppnishamlandi aðgerðum. Hv. þm. man það alveg áreiðanlega að í þeirri umfjöllun er m.a. túlkaður dómur eða úrskurður sem gekk hjá samkeppnisráði varðandi breiðband Landssímans með þeim hætti að hugsanlega hefði ráðið líka vald til að beita sér fyrir uppskiptum fyrirtækja. Fjölmiðlanefndin kemst að vísu að þeirri niðurstöðu sjálf að hún telji að það sé ekki svo óyggjandi að hennar mati að hægt sé að segja að á grundvelli núgildandi laga sé það hægt. Ég nefni þetta til að sýna hversu víðtæk úrræði samkeppnisráð sjálft virðist telja að það hafi. Það vantar ekkert upp á það að fjölmiðlanefndin hafi haft skýran skilning á þessu vegna þess að hún fjallar ákaflega vel um það og gerir einmitt dóminn um breiðband Landssímans að töluverðu umræðuefni í niðurstöðu sinni.

Frú forseti. Ég nefndi þetta og varpaði þessari spurningu fram fyrst og fremst vegna þess að þetta er ekki leiðin sem verið er að fara í frv., þar er farin önnur leið, sjónum er beint sérstaklega að eignarhaldinu. En hv. þm. vill fyrst og fremst treysta á Samkeppnisstofnun og samkeppnislög og því hlýtur maður að kalla eftir því hvort honum þyki 63% eignarhlutdeild í kjölfar samruna á frjálsum markaði fyrir ljósvaka og dagblöð áhyggjuefni. Ef 63% er ekki áhyggjuefni hvað þarf þá mikið að koma til að hans mati til að samkeppnisyfirvöld eigi að fara að grípa inn í? Vill hv. þm., ef samkeppnislög eiga ekki við um það tilvik sem við höfum núna ljóslifandi fyrir framan okkur, að samkeppnislögunum verði breytt á þann veg að þau tækju til tilvika af þessu tagi?

Frú forseti. Ég rifja það upp af þessari síðustu spurningu hv. þm. að sú var tíðin að ég gerði það að umræðuefni í hinum virðulegu sölum Alþingis hvort ekki ætti að útvega Samkeppnisstofnun slík úrræði. Þá var því svarað til af hæstv. viðskrh. að næg úrræði væru nú þegar fyrir hendi. Það er hins vegar rangt skilið hjá hv. þm. að ég hafi sagt að samkeppnislögin og Samkeppnisstofnun ein sér eigi að duga í þessum efnum. Ég taldi upp fern úrræði en ég sagði hins vegar alveg sérstaklega að samkeppnislögin og Samkeppnisstofnun ættu að duga til þess að uppræta samkeppnishamlandi aðgerðir eins og gætu birst í því að fyrirtækjarisi sem væri bæði með fjölmiðlafyrirtæki og fyrirtæki í óskyldum rekstri beitti fjölmiðlunum til þess að ívilna fyrirtækjum í óskyldum rektri, t.d. í gegnum beinar eða óbeinar auglýsingar. Það felur í sér samkeppnishamlandi aðgerðir sem Samkeppnisstofnun ætti þá að reyna að uppræta og hefur til þess margvísleg úrræði. Spurningin sem hv. þm. varpaði til mín um það hversu mikla útbreiðslu eða stóra markaðshlutdeild fyrirtæki ættu að hafa til þess að ráðist væri gegn þeim, ég ætla ekkert að segja um það, það er annarra yfirvalda í samfélaginu að gera. Ég vil hins vegar að það komi alveg skýrt fram að ég tel að samþjöppun á eignarhaldi í fjölmiðlun getur hugsanlega, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, til lengri tíma haft óæskileg áhrif og það er nákvæmlega af þeim sökum sem við höfum lagt fram ákveðnar hugmyndir til að koma í veg fyrir það. Ég tel að staðan sé ekki sú á markaðnum í dag, hún getur komið upp og það er þess vegna sem við höfum tíma til að ræða málið frekar, en ég tel 

Frú forseti. Hér hafa þegar orðið langar umræður um mál þetta. Ég er sjálfur þeirrar gerðar að ég á erfitt með að halda ræður, ég tala nú ekki um langar ræður, um mál sem ég hef ekki kynnt mér til hlítar. Hér er því haldið fram að þetta mál sé vanreifað og menn hafi ekki getað kynnt sér það til hlítar. Samt er staðfest í síðustu ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að menn hafa verið að tala um það af hálfu stjórnarandstöðunnar allt upp í tvo tíma. Ég trúi því ekki að menn komi upp í ræðustól og misbjóði þingmönnum og þjóðinni með því að tala um mál í 1 1 / 2 --2 tíma án þess að hafa kynnt sér þau til hlítar. Ég hlýt að telja að það sé algjörlega víst og öruggt að menn hafi kynnt sér þau til hlítar áður en þeir tala um mál svo lengi. Fullyrðingar um að þetta mál sé vanreifað eða vankynnt eða liggi ekki ljóst fyrir hljóta að falla um sjálfar sig. Það er auðvitað margt sem hefur skýrst á undanförnum dögum og reyndar líka jafnvel dularfyllstu mál sem maður á erfitt með að skilja. Einhvern veginn er það svo að á þeim finnast fyrr eða síðar skýringar. Ég hef eins og mjög margir aðrir lengi átt bágt með að skilja hvert var tilefni hinna frægu Borgarnesræðna. Ég tel að það mál hafi aðeins skýrst við þessa umræðu. Ég hef líka átt mjög erfitt með að skilja hvers vegna og hvernig á því stendur að Samf. hefur algerlega farið í för og föt Norðurljósa í allri þessari umræðu. Þar skilur hvergi á milli, ekki bókstaf á milli, og öll rök sem þaðan koma eru ekki bara tekin gild heldur étin upp hver á fætur öðrum af talsmönnum Samf. Kannski mun það gerast einn góðan veðurdag að menn fái einhverjar skýringar á því, rétt eins og menn eru aðeins farnir að fá skýringar á því hvers vegna Samf. ákvað fyrir síðustu kosningar að gera þrjú fyrirtæki, Jón Ólafsson, Baug og Kaupþing, sérstaklega að sínum fyrirtækjum. Hann er aðeins byrjaður að skýrast fyrir mönnum, sá mikli leyndardómur sem enginn maður skildi, hvar sem hann var í flokki, hygg ég vera. Kannski á þetta eftir að skiljast þegar fram í sækir, þessi furðulega andstaða sem við erum að horfa á hér, að heill stjórnmálaflokkur skuli með þessum hætti kokgleypa og gera að sínum rök eins fyrirtækis eða eins auðhrings í landinu. Þetta hefur maður aldrei séð. Ég nefni dæmi. Þegar fyrirtækið Norðurljós hélt því fram eftir að skýrslan kom fram og síðan frv. að starfsfólkið yrði rekið kom hver talsmaður Samf. á fætur öðrum --- ég man sérstaklega eftir formanni Samf., fyrir utan hann --- og sagði að allt starfsfólkið yrði rekið, mundi missa vinnuna.

Hvaða vitleysa.

Það reyndist vitleysa. Það reyndist nefnilega vitleysa. Það hefur enginn verið rekinn. Meira að segja kemur fram núna að formaður Samf. veit að það reyndist vitleysa. Það hefur enginn starfsmaður verið rekinn. Það er reyndar þannig, og það ættu allir menn að geta séð, að það fer ekki eftir því hver eigandinn er hvort fólk starfar við fyrirtæki, eins og látið var í veðri vaka. Þegar fulltrúar Norðurljósa héldu því fram í byrjun að skaðinn af þessu máli gæti orðið 300 millj. --- 300 millj., mér fannst það kunnugleg tala af einhverjum ástæðum --- var sú fullyrðing étin upp strax. Ég get nefnt dæmi um hver gerði það. Síðan þegar þessi tala hækkaði í 700 og í 1.500 millj. voru þær tölur étnar upp strax og talsmenn Samf. gerðu þær að sínum. Á þessu hafa ekki fengist neinar skýringar. Nú nýverið og nú síðast héldu fulltrúar Norðurljósa því fram að brtt. sem gerðar voru væru eins og sniðnar handa Skjá 1 en það hafa forráðamenn þess fyrirtækis reyndar hrakið. Um leið og þetta var sagt komu talsmenn Samf. fram, hér inn í þingið og opinberlega, og sögðu: Brtt. eru eins og sniðnar handa Skjá 1. Hvernig vissu þeir það? Hvað vita þeir svona mikið um Skjá 1? Ekki veit ég neitt um Skjá 1 en þeir fullyrtu þetta alveg eins og skot. Þegar fyrirtækið fullyrti að öll lán Norðurljósa væru í uppnámi, sem enginn banki hefur fullyrt, fullyrtu talsmenn Samf. um leið að öll lán þessa fyrirtækis væru í uppnámi. Aðallánveitandinn, Landsbankinn, hefur enga yfirlýsingu gefið. Kannski gæti talsmaður Landsbankans sem hér er nú staddur sem þingmaður Samf. eitthvað upplýst okkur um það atriði. Það er hugsanlegt, ég skal ekki um það segja.  Umræðan hefur öll verið á þessa lund. Einhvern tíma, einn góðan veðurdag kannski, fáum við e.t.v. upplýst hvernig á þessu stendur. En það eru engin skil, ekki hin minnstu skil, á milli málflutnings Norðurljósa og Baugs og Samf. Ég tók eftir því að þegar þetta frv. var lagt fram kom formaður Samf. og sagði að Ísland væri að verða bananalýðveldi. Þetta var ekki sagt með skynsamlegum hætti um Ísland af hálfu talsmanns þessa flokks. Þá spurðu menn: Bíðum nú við, hvenær er talið að þjóð verði að bananalýðveldi? Það er þegar auðhringar, einn, tveir eða þrír, hafa náð öllum völdum, náð undir sig fjölmiðlunum og stjórnmálaflokkum. Þá verða lönd, lýðveldi, að bananalýðveldum, ég tala nú ekki um þegar síðan eru skaffaðir bananarnir til að skreyta Alþingishúsið með af hálfu sömu fyrirtækja. Þetta er mikið umhugsunarefni, allt saman. Einn góðan veðurdag kannski mun þetta vonandi allt upplýsast. Í 37 ræðum sem fulltrúar Samf. og stjórnarandstæðingar hafa flutt hefur verið fullyrt að þetta mál beindist að einu fyrirtæki. Síðan er komið með miklum undrunarsvip og sagt: Bíddu, eru menn að halda því fram í tilefni af hugsanlegum afskiptum forseta Íslands að þetta mál beinist að einu tilteknu fyrirtæki? Það segja sömu aðilar og hafa haldið þessu fram í 37 ræðum í salnum. Beinist að einu fyrirtæki. Gætir ekki meðalhófs. Þetta eru fullyrðingar sem hér eru settar fram. Það er enginn leyndardómur í þessum málum, það er engin launung í þeim. Í skýrslu fjölmiðlanefndarinnar segir að á Íslandi sé komið upp ástand sem ekki sé boðlegt og engin ríkisstjórn og ekkert löggjafarvald nokkurs staðar um heiminn mundi láta líðast. Ef menn bregðast við því ástandi geta menn auðvitað kallað að því sé beint gegn einu fyrirtæki. Meginspursmálið er samt þetta: Er það gert með almennum reglum sem allir aðrir verða að lúta jafnframt? Það er auðvitað mergurinn málsins. Hér hafa menn haldið því fram að stjórnarskráin spilaði stóra rullu. Ótrúlegustu ákvæði stjórnarskrárinnar hafa verið tínd til, líka af mönnum sem bersýnilega þekkja ekkert til hennar. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi að þegar EES-samningurinn var til umræðu sællar minningar og við sátum saman í ríkisstjórn með ágætum árangri hafi verið brugðist við með tilteknum hætti. Þá var um það að ræða að í íslenskum lögum er framsal valds til erlends valds ekki heimilt, eins og það er hins vegar í lögum margra annarra ríkja. Þess vegna urðu menn við þann samning að gaumgæfa það mál sérstaklega. Við fengum góða lögfræðinga til að annast þá úttekt. Það dugði ekkert til. Ásakanirnar héldu áfram, meira að segja af þeim sem voru fyrst á móti og svo með og hafa síðan nýverið hrósað sér af í blaðagreinum fyrir að hafa stutt þennan sama mikla samning. Það er að vísu misminni. Þá lá málið allt öðruvísi fyrir heldur en hér og nú. Hvers vegna verður manni ekki um og ó þegar talsmenn stjórnarandstöðunnar segja að mál þetta brjóti í bága við stjórnarskrána?  Ég var að tala um það hvers vegna manni yrði ekki um og ó. Það er vegna þess að við erum svo vön þessu. Ég lét taka það saman hvenær menn veifa stjórnarskránni. Það er auðvitað bara í allra stærstu málum, ekki satt? Það sé ekki hægt að afgreiða mál til þess að brjóta í bága við stjórnarskrána. Mál um starfsréttindi tannsmiða. Þá var því haldið fram að það mál væri í vandræðum með stjórnarskrána.  Við gætum bara ekki afgreitt nokkurt einasta mál ef við hlypum eftir allri þessari vitleysu. Nú vill þannig til varðandi þetta mál hins vegar að í nefndaráliti meiri hlutans er farið greinilega og vel yfir þessi atriði og hrakið fullkomlega að ástæða sé til að halda því fram að stjórnarskrá verði brotin með nokkrum hætti. Upp úr stendur eftir þessar umræður að mál þetta er vel reifað en þeir sem hafa fjallað um það efnislega og málefnalega og tekið mið af almennum efnislegum rökum en ekki fengið aðsendar athugasemdir utan úr bæ --- ég vek athygli á því að af 94 síðum í nefndaráliti Samf. eða stjórnarandstöðunnar eru 47 frá Norðurljósum, réttur helmingur --- þeir sem hafa hins vegar fjallað um þetta efnislega með málefnalegum rökum hafa sýnt fram á að þetta mál er vel undirbyggt, er í samræmi við almannaþarfir, er til langs tíma í almannaþágu, styrkir lýðræði, frelsi og frjálsa umræðu í landinu.

Frú forseti. Leyfist mér fyrst að óska hæstv. forsrh. innilega til hamingju með það hve vel honum tókst upp í hinu málefnalega svari áðan. Hann fór ítarlega yfir ákvæði frv. og hrakti auðvitað allar þær röksemdir sem menn hafa komið með fram gegn því. Satt að segja held ég að hæstv. forsrh. hafi toppað sjálfan sig í þeirri ræðu. Það var bara eitt sem vantaði í ræðu hæstv. forsrh. um stjórnarskrána. Hversu oft hefur ríkisstjórn undir hans forustu brotið stjórnarskrá? Hversu oft hefur hæstv. forsrh. verið rassskelltur með dómum Hæstaréttar vegna þess að hann hefur þröngvað í gegn lögum sem hafa brotið stjórnarskrá? Staðan er einfaldlega þannig að hæstv. forsrh. þorir ekki að setja málið í umsögn sérfræðinga við Háskóla Íslands eða annarra sérfræðinga. Staðan er meira að segja þannig að annar stjórnarflokkurinn, Framsfl., er miður sín yfir því hvernig málið er statt gagnvart stjórnarskránni. Og svo kemur hæstv. forsrh. og hvert er inntakið í ræðu hans? 

Herra forseti. Þessi hv. þm. flutti andsvar og sagði að ég væri með dylgjur. Hér hefur því verið haldið fram af hálfu Samf. að fréttamaður á Fréttablaðinu sé eitthvað veikur. Því er haldið fram að hæstv. dómsmrh. líði illa, eins og það er orðað. Svo er því haldið fram í sama andsvari að ég hafi tapað mér og gífuryrði hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar eigi vel við. Síðan er sagt að Framsfl. sé miður sín. Bíddu, var þetta efnisleg umræða af hálfu formanns Samf? Þetta var niðurlægjandi svar og ekki reis hann hátt, formaðurinn blessaður, við þetta svar sitt.

Frú forseti. Hæstv. forsrh. spyr eftir mínum málefnalega málflutningi. Það vill svo til að ég hélt nánast klukkutíma ræðu áðan þar sem ég fór lið fyrir lið yfir stefnu Samf. Hæstv. forsrh. leyfði sér hins vegar að koma hér í ræðu áðan sem var full af dylgjum. Hæstv. forsrh. sagði: Ja, það mun nú koma í ljós hvernig stendur á afstöðu Samf. Um hvað var hæstv. forsrh. að dylgja? Hefur Davíð Oddsson forsrh. virkilega ekki kjark baráttumannsins sem hann hafði áður? Þorir hann ekki að koma hingað og segja það sem hann er að dylgja um? Hvar er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon? Eftir allt saman kemur í ljós að hann hafði rétt fyrir sér. Kjarkur forsrh. er brostinn í þessu máli. Dylgjur eru það eina sem hann hefur fram að færa til andsvara við Samf. Ekkert annað. Hvers konar reisn er nú þetta?

Forseti vill áminna hv. þm. að gæta þess að ávarpa forsrh. með tilhlýðilegum hætti.

Virðulegi forseti. Hv. þm. flutti langa ræðu. Ég heyrði ekki betur en svona helmingur ræðunnar hafi verið upplestur úr grein hans í Morgunblaðinu í dag, sem ég las. Auðvitað er gott að vitna í sjálfan sig en þetta er tiltölulega ný grein og það var óþarfi ... 

Virðulegur forseti. Ég sagði í ræðu minni í dag að hinn pólitíski ófriður hefði gengið of langt. Hinn pólitíski ófriður á Alþingi og í þjóðfélaginu hefur gengið of langt í þessu máli og það gerðist í gær. Það gerðist í gær að það urðu skil í málinu og það gerðist í viðtali hæstv. forsrh. í Ríkisútvarpinu í gærkvöldi. Ég held að allir hér inni skilji það og ég held að allir úti í samfélaginu skilji það. Það var innsiglað í umræðunni í dag hversu langt þetta er gengið. Það var innsiglað í þeim dylgjum og þeim óhróðri sem yfir okkur hefur verið velt hér af hæstv. ráðherrum, dómsmrh. og forsrh. Ég verð að endurtaka það sem ég sagði í dag við þessa ágætu herramenn: Ekki meir, ekki meir. Takið þetta mál út 

Virðulegi forseti. Ég heyrði ekki að hv. þm. hefði neitt nýtt til málanna að leggja eða væri með neitt innlegg. Varðandi hins vegar þær spurningar sem ég svaraði í sjónvarpi í gær og hafði ég nú ekki haft mig lengi í frammi um það atriði. Það höfðu margir aðrir forustumenn stjórnarandstöðunnar og stjórnarflokka fjallað um heimkomu forsetans með tilteknum hætti og fullyrt að forsetinn væri með einhverjum dularfullum hætti sendandi skilaboð inn í Alþingi, einhver merki. Halda menn að forseti lýðveldisins sé með einhverjar merkjasendingar inn í Alþingi? Hverjum dettur það í hug? Allt það sem ég sagði um það efni er mikilvægt innlegg í það spursmál sem fréttamaðurinn spurði mig um og ég stend við hvert orð í því sambandi, hvort forsetinn hefði hæfi til þess að synja lögum staðfestingar. Ég fór yfir það. Það eru tvö atriði sem komu til greina og hvort sem gildir þá er forsetinn í því tilviki ekki hæfur til þess að synja lögum.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara að rifja upp fyrir fólki í þingsal hvað hæstv. forsrh. sagði í þessu viðtali og hvernig hann fjallaði þar um forsetann, hvernig hann fjallaði um það fólk sem næst honum stendur í því viðtali. Það vita auðvitað allir sem sáu það og voru í rauninni svo slegnir þegar þeir heyrðu það að það minnti helst á viðtalið á bolludaginn fyrir ári síðan þegar þjóðin var líka mjög slegin yfir því hvernig hæstv. forsrh. leyfir sér að tala til þjóðarinnar og leyfir sér að tala um þá menn, og ég endurtek þar aftur varðandi forseta Íslands, sem eru þjóðkjörnir til þeirra starfa sem þeir sinna. Þeir eru þjóðkjörnir til þeirra starfa sem þeir sinna og hæstv. forsrh. verður að sýna ákveðið jafnaðargeð þegar hann fjallar um þá og þau embætti sem þeir gegna.

Herra forseti. Hv. þm. talar ekki fyrir hönd þjóðarinnar. Hún reyndi að komast í þá stöðu en komst ekki, forsætisráðherraefnið mikla komst ekki í þá stöðu. En hún getur þess vegna ekki talað fyrir hönd þjóðarinnar með þeim hætti eins og hún þykist geta gert. Eina sem ég fjallaði um voru efnislegir þættir sem snúa að lögfræðilegum atriðum, álitaefnum, lögfræðilegum álitaefnum um hæfi.

Nei.

Ég fjallaði um enga aðra hluti. Og það getur ekki hv. þm. með rökum og því síður með einhverju flissi haldið fram að ég hafi gert. Fliss er ekki rök

Hæstv. forseti. Í fyrri hluta ræðu sinnar lagði hæstv. forsrh. út af því í máli sínu að margt væri falið í fjárhagstengslum og fjárstuðningi við stjórnmálaflokka og taldi að margt þar mætti vera ljósara. Hann sagði að einhvern góðan veðurdag mundi það vonandi skýrast fyrir þjóðinni. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. í ljósi þeirra ummæla sem hann hefur viðhaft varðandi fjármál og fjármálatengsl og annað sem snýr að frambjóðendum stjórnmálaflokka og stjórnmálaflokkum hvort hæstv. forsrh. hyggist eða hafi jafnvel tekið þá ákvörðun með sjálfum sér að leggja til að fjármál Sjálfstfl. verði gerð opinber og þar megi allir sjá hvað um er að vera.

Eins og ég hef áður sagt, frú forseti, er ég tilbúinn til þess að haga fjármálum flokka þannig, ef um það er samstaða, að fyrirtæki geti ekki styrkt flokkana og þeir verði eingöngu reknir fyrir félagsgjöld félagsmanna sinna. Ég er tilbúinn til þess að fara þá leið og hef margoft lýst því yfir.

Hæstv. forseti. Ég ætla að leyfa mér að skilja svarið svo að á næstu missirum eða mánuðum verði fjármál Sjálfstfl. opnuð.

Herra forseti. Það er rétt að ítreka það að þegar þau mál voru rædd á almennum grundvelli hér síðast var það gert á grundvelli skýrslu nefndar sem allir þáverandi stjórnmálaflokkar áttu sæti í og komust allir að sameiginlegri niðurstöðu. Það er þess vegna vonlaust að reyna að færa mál af þessu tagi í fang Sjálfstfl. sérstaklega. Þetta eiga menn að viðurkenna og þekkja.

Hæstv. forseti. Ég verð að játa að mér finnst ekki sérlega hátt ris á umræðunni og sannast sagna lagðist lítið fyrir hæstv. forsrh. þegar hann gerði lítið úr þeirri umræðu sem farið hefur fram í þingsalnum um þetta mikilvæga frv. Ég hef hlýtt á flestar þær ræður sem hér hafa verið haldnar, þær hafa verið efnismiklar og menn hafa lagt sig fram um að varpa ljósi á þetta mikilvæga mál. Hæstv. forsrh. er 1. flutningsmaður málsins. Hann hefur hins vegar ítrekað hunsað óskir um að hann komi til umræðunnar og geri grein fyrir sjónarmiðum sínum og svari spurningum sem fram eru settar. Ein slík spurning var sett fram í gær og hún er á þá leið: Frumvarpið á ekki að taka gildi fyrr en að liðnum tveimur árum. Hvað stendur í vegi fyrir því að við skjótum málinu á frest og tökum það upp að nýju í haust?

Herra forseti. Fyrst þetta: Það er ekki rétt hjá hv. þm. að ég hafi gert lítið úr þeirri umræðu sem fram hefur farið. Þvert á móti gaf ég mér að fyrst að menn töluðu svo lengi hefðu þeir verið búnir að setja sig vel inn í málið og þess vegna hefði málið verið vel reifað. Varðandi hið síðara atriði sem hv. þm. nefnir þá er það svo að með því að hafa frestinn svo langan þar til lögin taka gildi er verið að sjá fyrir því að aðlögunartími þeirra sem í hlut eiga geti verið sem allra lengstur. Ég er þeirrar skoðunar að þann aðlögunartíma eigi ekki að skerða.

Hæstv. forseti. Menn geta talað lengi um mál sem er vanreifað til þess að sýna fram á hvers vegna svo er. Og það hefur komið fram, þótt ég sé ekki í þeim hópi, að mjög margir, bæði innan þings og lögspekingar utan þingsins, hafa varað við því að frv. verði samþykkt vegna þess að það brjóti í bága við stjórnarskrá lýðveldisins. Ég tel að við eigum að taka slík varnaðarorð alvarlega og gefa okkur tíma og ráðrúm til að ganga úr skugga um hvað er hið rétta í því efni.

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar rétt eins og hv. þm. að það sé svo að frv. brjóti ekki í bága við stjórnarskrána. Ég er sammála honum um það og það á að ráða afstöðu okkar en ekki álit manna utan úr bæ. Á hinn bóginn tel ég að þeir lögfræðingar sem hafa farið skýrast yfir málið og best og mest þekkja til þess hafi fært fyrir því mjög glögg lögfræðileg rök að augljóst sé að málið stangist ekki á neina lund á við stjórnarskrá landsins.

Herra forseti. Því miður hefur umræðan farið niður á afskaplega lágkúrulegar brautir og það hefur gerst í tveimur atrennum. Í gær var viðtal við hæstv. forsrh. þar sem fram kom að hann lítur á okkar ágæta forseta, herra Ólaf Ragnar Grímsson, sem pólitískan andstæðing sinn og í seinni atrennu þegar hæstv. dómsmrh. vitnar í bréf og vegur að Samf. með mjög slæmum hætti og lágkúrulegum og í framhaldi af því barst talið að bókhaldi stjórnmálaflokkanna. Ef sá sem hér stendur fengi tækifæri til þess skoða hirslur Valhallar og gæfi sér tíma til að fletta í gegnum gögn þar mundi ekki árið endast til þess að tala um þá svívirðu og þá spillingu sem þar kæmi fram. Frjálsl., minnsti flokkurinn á þinginu, hefur jafnan verið kenndur við fiskveiðistjórnarkerfið. Eitt af meginmarkmiðum okkar auk þess að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu er einmitt að biðla til fólks í landinu um að hér náist fram lýðræðisleg stjórn þar sem gagnsæi stjórnmálaflokka og útrýming spillingar í landinu eigi sér stað. Fyrir þær sakir höfum við opnað bókhald okkar og lagt það fram á netinu. Eitt af því sem ég hef tekið eftir og mér þykir afskaplega einkennilegt í meðförum málsins í þinginu eru starfshættir hv. þm. Sjálfstfl. sem eru löglærðir. Flestir þeirra sitja í allshn. Störf þeirra líkjast frekar lögfræðistörfum ungra lögfræðinga í bandarískum kvikmyndum en að þeir séu að starfa sem hv. þm. fyrir íslensku þjóðina. Störf þeirra líkjast því frekar, hæstv. forseti, að þeir séu að ganga erinda ákveðins aðila í einkamáli í bandarískri kvikmynd. Hv. þm. Birgir Ármannsson gerði að miklu umfjöllunarefni svokallaða meðalhófsreglu í stjórnarskrá Íslands. Ég er ekki löglærður maður en tel mig þó skilja tilgang þessa ákvæðis í stjórnarskrá Íslands. Ég hafði það á orði á fundi efh.- og viðskn. í morgun að líta mætti á meðalhófsregluna sem svo að hún væri diplómatískt verkfæri þegar kæmi að erfiðum málum. Með öðrum orðum að með meðalhófsreglunni ættum við að ná fram með eins mildum hætti og mögulegt er þeim markmiðum sem koma að stjórnarskránni. Eins og allir vita er svokölluð 5% regla í frv. og 2 milljarða regla líka. Ef Birgir Ármannsson hefði svarað því játandi að 10% regla hefði ekki ógnað meðalhófsreglunni væri hann um leið að fella þá fullyrðingu sína að meðalhófs hafi verið gætt í meðförum málsins. Því miður er málið sem senn er á enda í 2. umr. að ógna atvinnuöryggi fjölda manna og það er sorglegt, herra forseti, að umræðan hafi farið niður á þær lágkúrulegu brautir eins og ég kom inn á áðan, á meðan fólk í borginni bíður þess á milli vonar og ótta að eitthvert öryggi komist á um framtíð þeirra. Ég segi enn og aftur, eins og ég hef ítrekað í ræðustól í dag, að ég tel ekki alla von úti um að hv. þm. stjórnarliðar og þá jafnvel kannski sérstaklega Framsfl. endurskoði hug sinn í málinu og fylgi sannfæringu rétt eins og félagi þeirra, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, hefur ákveðið að gera.

Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að segja að mér finnst umræðan í þinginu um málið fara hratt batnandi. Mér finnst þingmenn almennt hafa verið að færa sig nær efni þess frv. sem liggur fyrir þinginu. Þannig hefur í dag farið fram ágætisumræða um ýmis efnisatriði málsins sem betur hefði átt heima fyrr í umræðunni. Ég ætla að víkja aðeins að nokkrum atriðum sem hafa verið ofarlega á baugi, sérstaklega atriði eins og það hvort hér sé um sértæka lagasetningu að ræða og hvernig þær reglur sem lagt er til að settar verði hér á landi standa gagnvart þeim dæmum sem við höfum annars staðar frá. Það er ein meginniðurstaða greinargerðar nefndar menntmrh. um eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi að þegar horft er til fjölda miðla og litið fram hjá eignarhaldi hafi þróunin undanfarin missiri verið á margan hátt jákvæð. Þingmenn hafa verið ólatir við að tína þetta upp eftir nefndinni og lýst skoðunum sínum á því að fjölbreytni sé ágæt þegar horft er til fjölda miðlanna. Það er alveg hægt að taka undir þetta. Í greinargerðinni er rakið hvernig haldið er úti hér á landi þremur dagblöðum á landsvísu með markverða útbreiðslu og jafnframt að skipting markaðar fyrir sjónvarp sé ásættanleg með hliðsjón af smæð markaðarins. Varðandi markað fyrir hljóðvarp kemur fram að markaðurinn skiptist í meginatriðum milli tveggja aðila, þ.e. Ríkisútvarpsins og Íslenska útvarpsfélagsins. Eins og ég sagði verður ekki annað ráðið af umræðunni í þingsal en að þingmenn séu almennt sammála höfundum fjölmiðlaskýrslunnar um þetta efni. Þegar tekið er mið af smæð markaðarins tel ég að halda megi fram að það væri enda óraunhæft að gera ráð fyrir fleiri aðilum með markverða hlutdeild á landvísu. Það á ekki að koma nokkrum á óvart því við þekkjum það frá fjölmörgum öðrum sviðum viðskipta að það eru tiltölulega fáir aðilar sem skipta markaðnum á milli sín. Þegar litið er til eignarhalds hins vegar, segir í skýrslu fjölmiðlanefndarinnar, er ljóst að heildarmarkaðurinn hefur ýmis þau einkenni sem talin eru óheppileg út frá þeim alþjóðlegu viðmiðunum sem stuðst er við í skýrslunni og talin eru eiga við í öðrum löndum, og skýrsluhöfundar ganga lengra og segja að það sé afar æskilegt að löggjafinn bregðist við þeirri þróun með lagasetningu. Ég vék að því í upphafi máls míns að það hafi margoft komið fram í umræðunni að hér væri um sértæk lög að ræða og það hafi verið eitt aðalumræðuefnið í umræðunni í dag að lagasetningin beinist einkum að einum aðila. Ég vil segja um það að nær vonlaust er að setja nýjar reglur um einkarekna fjölmiðlamarkaðinn án þess að slíkar reglur snerti Norðurljós með einum eða öðrum hætti. Það er vonlaust. Hvers vegna er það? Jú, vegna þess að Norðurljós eru langstærsta fyrirtækið á einkarekna fjölmiðlamarkaðnum. Það er bara tilfellið. Við skulum skoða aðeins hversu stórt félagið er og við erum að líta til markaðar fyrir dagblöð og ljósvaka. Samkvæmt fjölmiðlaskýrslunni hafa Norðurljós 37% hlutdeild í heildaráhorfi sjónvarps. Félagið hefur 44% hlutdeild í heildarhlustun hljóðvarps og 66% hlutdeild í útbreiðslu dagblaða. Hvernig væri mögulegt að setja lög sem vörðuðu einkareknu fjölmiðlana án þess að það kæmi með einum eða öðrum hætti við félag sem hefur slíka útbreiðslu á miðlum sínum? Sé einungis miðað við veltu hefur útgáfufélagið Heimur áætlað í umsögn sinni um frv. að Norðurljós hafi 47% af heildarmarkaði dagblaða og ljósvaka og þar hefur verið tekið tillit til Ríkisútvarpsins. Ef einungis er miðað við frjálsu miðlana áætlar sami aðili að Norðurljós hafi 63% af markaðnum miðað við veltu, og nú má spyrja: Er eðlilegt að einstök félög öðlist jafnstóran hlut af markaðnum og raun ber vitni? Ýmsir aðilar hafa bent á að svo sé ekki. Ég fékk engin svör frá formanni Samf. þegar ég beindi þeirri spurningu til hans fyrr í dag en ýmsir aðilar hafa bent á að þetta sé ekki eðlilegt og áðurnefndur umsagnaraðili benti sérstaklega á í umsögn sinni að sterkar líkur séu að hans mati til þess að nú þegar hafi skapast sú staða á markaðnum að Norðurljós séu markaðsráðandi aðili og Samkeppnisstofnun ætti því að grípa inn í. Líklegt er, segir í umsögninni, að stofnunin ætti að skilja að ljósvaka- og dagblaðarekstur. Líklegt er að Samkeppnisstofnun ætti að skilja að ljósvaka- og dagblaðarekstur segir umsagnaraðili allshn., á grundvelli samkeppnislaga. Nú er von að maður spyrji: Er það þetta sem hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, einkum Samf., eru að kalla á þegar þeir gagnrýna Samkeppnisstofnun fyrir aðgerðaleysi undanfarin ár? Er það þetta sem þeir eiga við þegar þeir tala um að styrkja þurfi Samkeppnisstofnun í störfum sínum og er það þetta sem þeir eiga við að sé óæskilegt þegar þeir gagnrýna útvarpsréttarnefnd fyrir aðgerðaleysi undanfarin ár eins og gert hefur verið í dag? Sjálfur er ég þeirrar skoðunar að við verðum á þessum markaði eins og öðrum að una fyrirtækjum því að ná til sín umtalsverðum hlut markaðarins til að tryggja hagkvæmni í rekstri. Það gilda sömu rekstrarlegu sjónarmið því til grundvallar og á öðrum sviðum viðskipta. Þess vegna eru ekki lagðar hömlur á það í frv. hver hlutdeild einstakra aðila í heildaráhorfi skuli vera. Sama gildir fyrir hlutdeild í heildarhlustun eða hlutdeild í útbreiðslu dagblaða. Ekkert er fjallað um þau atriði í frv. Þetta eru hins vegar leiðir sem önnur lönd hafa valið að fara. Það er engar reglur að finna í þessu frv. um hversu stór hver og einn aðili getur verið á því sviði sem hann starfar. Hins vegar er lagt til í frv. að á markaði eins og á Íslandi þar sem við getum gert ráð fyrir u.þ.b. tveimur aðilum með markverða hlutdeild á ljósvakamarkaði fyrir utan Ríkisútvarpið og á markaði þar sem ólíklegt er að fleiri en 2--3 aðilar nái markverðri útbreiðslu í dagblöðum. Á slíkum markaði leggjum við til að einn og sami aðilinn sé þá ekki að starfa á báðum þessum sviðum, þ.e. í ljósvakamiðlum og dagblöðum. Um þetta er í sjálfu sér alveg hægt að deila og það hefði kannski farið betur að efnisleg umræða í vikunni hefði m.a. snúist um þetta því vissulega má deila um þetta atriði. En markmiðið er skýrt með þessu og ég hygg að það séu til staðar mjög gild rök fyrir þeirri leið sem hér hefur verið valin, þ.e. að tryggja dreifða eignaraðild á fjölmiðlum. Í Danmörku sem margir horfa til þessa dagana, reyndar af öðru tilefni, gildir sú regla að þeir sem hafa leyfi til að reka sjónvarp eða hljóðvarp verða að hafa þann rekstur sem sitt eina markmið. Herra forseti. Við erum því ekki að finna upp hjólið með þessu, það er langt í frá. Þessi regla, um að skilja á milli dagblaða og ljósvakamiðla, á sér fyrirmyndir eins og þeir sem kynna sér fjölmiðlaskýrsluna sjá, hana er að finna í fjölmörgum öðrum löndum og við sjáum það m.a. á reglum þeirra viðkomandi landa um lárétt eignatengsl. Lagðar eru hömlur á það mjög víða hversu stór hlutur sama aðila getur verið á þessum tveimur sviðum fjölmiðlunar. Herra forseti. Ég hef með tilvísun til hinnar mjög svo sterku stöðu Norðurljósa á markaði fyrir einkarekna ljósvakamiðla og dagblöð fært rök fyrir því að það er nánast útilokað að setja lög um fjölmiðla án þess að það komi við Norðurljós. Það þýðir ekki þegar þannig háttar til að sérhver löggjöf sem varðar þennan markað sé sértæk, beinist sérstaklega að viðkomandi fyrirtæki en það hefur engum öðrum rökum verið teflt fram hér þegar þessu er haldið fram en því að lögin snúi að Norðurljósum. Þessi regla um aðskilnað ljósvakamiðla og dagblaða verður ávallt sögð vera sértæk og beinast einungis að Norðurljósum við þær aðstæður sem uppi eru á markaðnum í dag. En þeir sem hafa haldið þeim áróðri á lofti horfa auðvitað ekki til þess að Árvakur hefur áður sýnt áhuga á því að taka þátt í ljósvakamiðlun, hefur átt eignarhlut í fyrirtækjum sem hafa starfað á þeim vettvangi og hefur í tilefni af þessu frv. sent allshn. umsögn þar sem þeirri leið sem farin er er beinlínis mótmælt og er teflt fram fyrir því ákveðnum rökum. Ég tel að ekki sé hægt að komast að annarri niðurstöðu en að hér sé um almenna reglu að ræða og að hún snerti miklu fleiri aðila en Norðurljós ein. Þetta er almenn regla. Herra forseti. Okkur sem styðjum þetta frv. er ekki einungis legið á hálsi fyrir það að leggja hér fram of sértækt frv. --- það er reyndar fullyrðing sem ég hef hrakið --- nei, því er líka haldið fram að þetta séu ströngustu reglur sem í þessu efni fyrirfinnist. Það er margbúið að ítreka það. Fjölmargir aðilar hafa komið hér upp og sagt: Flest stóru fjölmiðlafyrirtækin í Evrópu fengju ekki staðist þessa ströngu löggjöf, þetta væru strangari reglur en þar gilda. Síðast kom þetta fram, svo ég heyrði, hjá hv. þm. Einari Karli Haraldssyni hér í dag. Af þessu tilefni þykir mér ekki óeðlilegt að við horfum aðeins til þeirra ríkja þar sem hin stóru, öflugu fyrirtæki starfa og skoðum aðeins reglurnar sem þar gilda. Maður leyfir sér að geta sér til um það að þeir sem svona tala mundu heldur vilja þær reglur en þær sem er að finna í frv. Við skulum skoða hvernig þessar reglur kæmu út hér. Ég tek þó fram að auðvitað þarf að skoða einstaka reglur innbyrðis og það er heildarsamhengið sem skiptir máli. Ég ætla aðeins að rifja það upp fyrir þeim sem eru að fylgjast hér með hver staða Norðurljósa er, 37% í sjónvarpi, 44% í hljóðvarpi, 66% í útbreiðslu dagblaða og ef miðað er við veltu, 47%. Í Noregi gildir sú regla að þar er sérstök stofnun sem hefur afskipti hafi fyrirtæki meira en 20% af upplagi dagblaða. Stofnunin grípur inn í ef eitthvert fyrirtæki hefur eða mun öðlast verulega eignarhlutdeild. Hvað er átt við með verulegri eignarhlutdeild í Noregi? Jú, 30% eignarhlutdeild á landsvísu. Er það þessi regla sem menn vilja heldur fá? Væri okkur ekki legið á hálsi fyrir það að setja sértæk lög um Norðurljós ef við færum leiðina sem Norðmenn hafa gert? Ég er hræddur um það. Í Danmörku --- ég ætla að ítreka það sem hefur áður komið fram --- má fyrirtæki í óskyldum rekstri ekki eiga ráðandi hlut í félagi sem hefur leyfi til að reka útvarp, og þeir sem hafa leyfi til að reka sjónvarp eða hljóðvarp verða að hafa þann rekstur sem sitt eina markmið. Eru menn að biðja um þessa reglu? Vilja menn fara dönsku leiðina í lagasetningu hér á landi? Ég er hræddur um að ef við gerðum það yrði okkur legið á hálsi fyrir að ráðast gegn Norðurljósum. Þessi regla gerir þann áskilnað að fyrirtæki sem fær úthlutað útvarpsleyfi sé ekki jafnframt í dagblaðarekstri. Við getum litið til Bretlands. Þar gilda töluvert flóknar og ítarlegar reglur um fjölmiðlamarkaðinn. Þar er heimilað að sá sem ræður yfir meiru en 20% af upplagi dagblaða --- Norðurljós hafa hér 66% hlutdeild í útbreiðslu dagblaða --- getur átt allt að 20% í félagi sem hefur sjónvarpsleyfi. Kæmi þessi regla til skoðunar sem lagasetning á Íslandi? Þá yrði okkur legið á hálsi fyrir að vera að ráðast gegn Norðurljósum. Í Frakklandi gildir t.d. sú regla að enginn einn getur átt meira en tvennt af eftirfarandi: útvarpsstöðvum sem ná til meira en 30 millj. íbúa, kapalsjónvarp sem til samans ná til meira en 6 millj. íbúa --- horfið á þetta í samhengi við mannfjöldann sem býr í þessu landi --- eða dagblað sem hefur meira en 20% af heildarupplagi dagblaða, ekki nema eitthvað tvennt af þessu þrennu. Ef við gerðum tillögu um þessa reglu hér yrði okkur legið á hálsi fyrir að vera að ráðast gegn Norðurljósum og stokka það fyrirtæki upp. Í Þýskalandi má enginn hafa meira en 30% af áhorfi. Ég er nú aldeilis hræddur um að okkur yrði legið á hálsi fyrir að ráðast gegn Norðurljósum, ætla að stokka það fyrirtæki upp og brjóta það niður með ofbeldi værum við að tefla hér fram frv. sem hefði þann áskilnað að enginn mætti hafa meira en 30% af áhorfi. Það er alveg klárt. Mér sýnist fljótt á litið að það væri sama hvaða ríki við tækjum okkur til fyrirmyndar, okkur væri legið á hálsi fyrir að vera að setja sértæk lög, ganga of langt og setja rekstrargrundvöll Norðurljósa í uppnám. Það er auðvitað mjög athyglisvert í því samhengi að rifja aðeins upp hvað fram hefur komið um rekstur þess fyrirtækis, sérstaklega í fortíðinni. Ég hygg að forstjóri þess hafi einmitt hitt naglann á höfuðið þegar hann sagði að fyrirtækið hefði í gegnum tíðina verið afskaplega óheppið með eigendur. Það er kannski mergurinn málsins, hin bága fjárhagslega staða þess fyrirtækis, sem vissulega er alvarlegur hlutur, en með engum hætti er hægt að halda því fram að hér sé verið að ráðast á fyrirtækið með þessari almennu löggjöf sem hér er teflt fram. Það hefur komið fram hjá forstjóra Baugs að Fréttablaðið eitt og sér geti skilað ágætisafkomu, sá rekstur hafi verið styrktur enn frekar þegar DV var sameinað Fréttablaðinu í Frétt ehf. Því hefur margoft verið haldið fram að slíkt fyrirtæki sem væri með þá markaðshlutdeild sem Fréttablaðið og DV eru með samanlagt gæti starfað eitt og sér. Hvers vegna er það ekki þannig núna? Hvers vegna erum við sögð gera aðför að því fyrirtæki? Af hverju halda menn því fram að öllum starfsmönnum þess félags verði sagt upp þegar forstjórinn hefur áður sagt að félagið eigi góða og bjarta framtíð fyrir sér? Það er með engu móti í þessu máli verið að hafa nein afskipti af því hverjir fara með eignarhlut í slíkum rekstri, í dagblaðarekstri, hvergi í frv. er verið að reyna að hafa á það áhrif. Það er nóg pláss fyrir blað eins og DV á Íslandi. Það kom fram þegar eigendaskipti urðu að því blaði síðast. Þegar menn gefa sér tíma til þess að hugleiða aðeins á hversu smáum markaði við störfum og þá kosti sem við höfum til að hafa áhrif á þessa hluti, hvernig eignarhaldið þróast og hvernig samþjöppun á fjölmiðlamarkaði getur orðið og gengur fyrir sig, trúi ég að menn sjái að sú leið sem í þessu frv. er valin er skynsamleg leið. Þetta er eina leiðin sem kemur til álita til þess að hafa þau áhrif sem við erum að sækjast eftir, tryggja hér fjölbreytni í umfjöllun, fjölbreytni í framboði, fjölbreytni í eignarhaldi og styrkja með því lýðræðislegar umræður.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 12/1997, með síðari breytingum. Málið er í sjálfu sér einfalt og þarf kannski ekki mikillar útskýringar við en í stuttu máli einskorðast efni frv. við hækkun hámarksbóta atvinnuleysistrygginga sem kveðið er á um í 1. mgr. 7. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, nr. 12/1997. Lagt er til að fjárhæð hámarksbóta í lagaákvæðinu verði hækkuð úr 2.752 kr. í 4.096 kr. á dag. Hámarksbótum atvinnuleysistrygginga hefur nokkrum sinnum verið breytt frá því sem segir í núgildandi ákvæði 1. mgr. 7. gr. laganna með auglýsingu félagsmálaráðherra og hafa frá 1. janúar 2004 verið 3.681 kr. Hækkun hámarksbóta er því 11,3%. Frumvarpið er lagt fram í tengslum við kjarasamning Starfsgreinasambandsins og Flóabandalagsins við Samtök atvinnulífsins, sem undirritaður var 7. mars sl., en þá lýsti ríkisstjórnin því yfir að hún mundi beita sér fyrir þeirri hækkun atvinnuleysisbóta sem frumvarpið kveður á um. Í stuttu máli munu bæturnar taka gildi frá 1. mars 2004 og nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Undir þetta skrifa Guðlaugur Þór Þórðarson, Guðjón Hjörleifsson, Ísólfur Gylfi Pálmason, Pétur H. Blöndal, Birkir J. Jónsson, Jóhanna Sigurðardóttir, með fyrirvara, Helgi Hjörvar, með fyrirvara, og Gunnar Örlygsson með fyrirvara.

Herra forseti. Það ber auðvitað að fagna því að hæstv. félmrh. skuli hér leggja til aukningu á atvinnuleysisbótum. Það verður hins vegar að rifja upp að þetta er ekki að frumkvæði hæstv. ráðherra eða ríkisstjórnarinnar, heldur er þetta afrakstur kjarasamninga. Það er fyrst og fremst afl verkalýðshreyfingarinnar sem veldur því að þetta frv. er lagt fram. Ég fagna því hins vegar að Framsfl. skuli með þessum hætti stíga svolítið skref í áttina að því að efna það loforð sem hann gaf í samþykkt á landsfundi sínum ---  Nú eru lægstu launataxtar, herra forseti, komnir upp í 100 þús. kr. Þá mætti auðvitað spyrja: Hvernig stendur á því að hæstv. félmrh. stendur ekki við þetta loforð og leggur fram frv. sem efnir það? Auðvitað ber að fagna því að hérna skuli vera um svolitla hækkun að ræða en það vantar töluvert mikið upp á að hæstv. ráðherra efni loforð sitt. Af hverju er þá nauðsynlegt að ráðast í frekari hækkun en þá sem hér er lögð til? Það má rifja upp að Framsfl. hefur feril í þessu máli. Eitt fyrsta verk sem flokkurinn réðst í þegar hann settist í ríkisstjórn 1995 var að taka fram niðurskurðarskærin og klippa á tengsl atvinnuleysisbóta og launavísitölu. Þetta hefur leitt til þess að atvinnuleysisbætur eru í dag miklu lægri en þær hefðu verið hefði sama kerfi ríkt og var við lýði m.a. á sælum dögum hæstv. þáverandi félmrh., Jóhönnu Sigurðardóttur. Ef sama kerfi væri ríkjandi í dag og var þá væru atvinnuleysisbætur 15 þús. kr. hærri í hverjum mánuði. Á hverju ári væru atvinnuleysisbætur 180 þús. kr. hærri en þær eru í dag. Þetta þýðir í reynd að fyrir tilstilli Framsóknar er búið að rýra bæturnar frá því sem þær hefðu verið um sem svarar tveimur mánaðarlegum bótum á ári. Þessu til viðbótar hefur síðan Sjálfstfl. og sérstaklega hæstv. fjmrh. komið til aðstoðar til að halda niðri þessum Íslendingum sem búa við hvað lökust kjör því að frá 1995 hefur skattkerfið breyst með þeim hætti að atvinnulaust fólk greiðir á hverju ári í tekjuskatt sem nemur mánaðarlegum bótum þannig að ekki er vanþörf á því að aðeins verði gefið í. Það má líka rifja upp að kaupmáttur almennra launa jókst frá 1999--2002 minnir mig um 10%. Á sama tíma jókst kaupmáttur lífeyrisþega almannatryggingakerfisins um 2% en kaupmáttur atvinnuleysisbóta bara um 1%. Það þarf að gera betur, herra forseti, og ég kem þess vegna aðallega hér upp til þess að mæla fyrir brtt. við þetta frv. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur lagt fram brtt. ásamt hv. þm. Helga Hjörvar, Valdimar Leó Friðrikssyni, sem hér sat sem varamaður, Gunnari Örlygssyni og Ögmundi Jónassyni. Tillagan gerir ráð fyrir því að ný frumvarpsgrein bætist við frv. sem, ef samþykkt yrði, leiddi til þess að þeir sem atvinnulausir eru fengju í desember sérstaka uppbót sem nemur 30% á bætur þess mánaðar. Ég vil sérstaklega rifja það upp að í dag fá lífeyrisþegar svona uppbót þannig að hér er um jafnræðismál að ræða. Ég held þess vegna, herra forseti, að í lok þessa róstusama dags ættu hv. þm. að reyna að finna friðinn í hjarta sínu og sameinast um góð verk og samþykkja þessa tillögu sem þeir hv. þm. hafa lagt til. Ég vil svo segja það, herra forseti, að það er nauðsynlegt að þetta frv. verði samþykkt hið fyrsta til að hægt sé að greiða út atvinnuleysisbætur eftir helgi. Þess vegna mun Samf. ekki frekar ræða þetta mál í dag og styðja það af alefli að frv. verði lokið og það gert að lögum hið fyrsta á þessum degi.

Hæstv. forseti. Við höfum áður rætt efni þessa frv. í þingsal og ég hef gert ítarlega grein fyrir afstöðu okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði til málsins. Við fögnum því að verkalýðshreyfingunni tókst að knýja fram árangur og kjarabætur fyrir atvinnulausa. Við vildum að sjálfsögðu að betur væri gert og þess vegna eru framkomnar tillögur þess efnis en að öðru leyti vísa ég til fyrri málflutnings okkar um málið.

Herra forseti. Verið er að greiða atkvæði um breytingu á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins en frv. felur í sér að fella niður þau gjöld sem eigendur skipa hafa greitt í Þróunarsjóð sjávarútvegsins og að þau falli niður frá og með 1. september nk. Breyting á lögum um stjórn fiskveiða sem samþykkt voru á Alþingi árið 2002 fólu í sér að lagt skyldi sérstakt veiðigjald á eigendur skipa fyrir úthlutuðum veiðiheimildum eða lönduðum afla og þær breytingar sem hér er verið að leggja til fela í sér að ekki sé verið að innheimta þarna tvöfalt gjald. Nú fólu þær breytingar sem gerðar voru á lögum um stjórn fiskveiða árið 2002 það reyndar í sér að festa kvótakerfið enn þá fastar í sessi og upptöku veiðileyfigjalds. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð var andvíg þeim breytingum sem voru lögfestar á árinu 2002 og vildi annað form á fiskveiðistjórninni. Við vildum breyta fiskveiðistjórnarkerfinu sem m.a. fól í sér að festa ákveðinn hluta af aflaheimildum við byggðarlög og tryggja þannig atvinnu og búsetu úti um hinar dreifðu byggðir landsins. Frv. felur í sér að ákveðin lið í þeirri fiskveiðistjórnarstefnu sem meiri hluti Alþingis hefur markað og er í sjálfu sér eðlileg leiðrétting innan þeirra marka. En þar sem þetta er einungis liður í fiskveiðistjórnarkerfi sem við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði styðjum ekki munum við sitja hjá við afgreiðslu þessa sértæka frv. sem hér er verið að fjalla um.

Hæstv. forseti. Þetta frv. er í raun og veru hluti af þeirri niðurstöðu ríkisstjórnarinnar að setja á veiðigjald. Þannig hagar til að ef frv. verður ekki samþykkt þá bætast þau gjöld sem koma vegna veiðigjaldsins ofan á þau gjöld sem fyrir eru á sjávarútveginum. Við reyndum ítrekað í nefndinni að fá upplýsingar um hvaða áhrif þetta hefði á fjármuni sem rynnu til ríkissjóðs frá sjávarútveginum á þessu ári en það tókst aldrei og okkur fannst því að taka ætti málið inn í nefndina á milli 2. og 3. umr. og fá fram þær upplýsingar. Það er ekki enn komið fram sem við báðum um og því treystum við samfylkingarmenn okkur ekki til annars en að sitja hjá við afgreiðslu málsins því við sjáum ekki hver niðurstaðan er í raun og veru í fjármunum. Við höfðum fyrir því yfirlýsingar stjórnvalda að veiðigjaldið ætti að koma sem gjald frá sjávarútveginum fyrir afnot af auðlindinni en við erum engu nær um það hvort sjávarútvegurinn greiðir meira eða minna en hann greiddi áður á þessu ári með því frv. sem hér liggur fyrir. Okkur finnst ótækt að upplýsingar af þessu tagi liggi ekki fyrir þegar verið er að fást við slíka niðurstöðu eins og við erum að gera hér.

Hæstv. forseti. Ég skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara. Þær upplýsingar sem vonast var eftir liggja ekki fyrir hvað varðar tekjustreymi af auðlindagjaldinu og hvernig afkoma ríkissjóðs tengist því við niðurfellingu á þróunarsjóðsgjaldinu og í ljósi þess munu þingmenn Frjálsl. sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Sú tillaga sem hér á að greiða atkvæði um er flutt af hv. þm. stjórnarandstöðunnar í allshn. Við leggjum til að málinu verði vísað frá Alþingi og næsta mál á dagskrá tekið fyrir. Umræða síðustu viku um málið staðfestir allt sem stjórnarandstaðan bendir á í nefndaráliti sínu. Málið er illa undirbúið. Það brýtur að öllum líkindum í bága við fjölmörg ákvæði stjórnarskrár lýðveldisins og mannréttindasáttmála Evrópu, það brýtur auk þess líklega í bága við EES-reglur. Það felur í sér afturvirkni og brot á meðalhófsreglu. Það mun leiða til aukinnar fábreytni á fjölmiðlamarkaði og fara þannig þvert gegn markmiðum sínum. Það er sértækt og beinist gegn einu tilteknu fjölmiðlafyrirtæki og fréttaflutningi þess. Málflutningur sjálfstæðismanna og framsóknarmanna á Alþingi staðfestir þetta en þeir hafa kvartað sáran yfir umfjöllun umrædds fjölmiðlafyrirtækis sem skaprauni stjórnvöldum svo notað sé þeirra eigin orðalag. Þetta er ekkert annað en krafa um opinbera ritskoðun sem felur í sér gróft brot á helgustu mannréttindum. Við stöndum vörð um tjáningarfrelsið, ríkisstjórnin verður að búa við gagnrýni og lýðræðislega umfjöllun í samfélaginu, ella ræður hún ekki við að stjórna þjóðarskútunni. Hingað og ekki lengra, virðulegi forseti. Við segjum já við því að vísa málinu frá þinginu og ég óska eftir nafnakalli um þá tillögu, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Afstaða Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í málinu er skýr. Við teljum fjölmiðlana gegna veigamiklu hlutverki í lýðræðislegri umræðu sem vettvangur ólíkra viðhorfa til stjórnmála og þjóðmála almennt. Við teljum fjölmiðlana líka hafa mikilvægu menningarhlutverki að gegna. Við höfum talað fyrir því að tryggja þurfi frjóan jarðveg fyrir fjölbreytta umræðu og fjölbreytt dagskrárframboð í íslenskum fjölmiðlum og kraftmikla íslenska dagskrárgerð. Við höfum þó ævinlega undirstrikað mikilvægi þess að öflugt ríkisútvarp verði til staðar sem hafi lagalegum skyldum að gegna umfram aðra fjölmiðla í menningarlegu tilliti jafnt sem lýðræðislegu. Við höfum verið reiðubúin til að skoða lagasetningu til að tryggja ákveðna þætti í þessum efnum en við höfum hafnað þeim aðferðum sem beitt hefur verið við framlagningu þess frv. sem við nú greiðum atkvæði um. Við höfum mótmælt því hvernig hæstv. forsrh. hefur beitt óbilgjörnum aðferðum og beinlínis haft uppi tilburði til að ritstýra umræðunni t.d. með því að heimila ekki óhefta umræðu um skýrslu fjölmiðlanefndarinnar sem birt var í síðasta mánuði. Við höfum mótmælt óðagotinu og offorsinu sem einkennt hefur framgöngu hans í málinu og hefur verið fylgt eftir af samherjum hans í þjóðþinginu. Minni hluti allshn. rökstyður í löngu máli í nefndaráliti sínu hversu mörg álitaefni eru uppi varðandi efnisatriði frv. auk þess sem málsmeðferðin er harðlega gagnrýnd. Álitamálin snúast um það hvort frv. standist ákvæði í stjórnarskrá lýðveldisins, Evrópurétt, mannréttindasáttmála Evrópu, almenna meðalhófsreglu og það hvort markmið lagasetningarinnar náist með þeim meðulum sem frv. býður upp á. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs telja óvissuna um þessi álitamál það mikla og ávirðingar málsmetandi umsagnaraðila svo alvarlegar að málið sé ekki talið tækt til þinglegrar meðferðar í þeim búningi sem það er lagt fram í. Breytingartillögur meiri hluta allshn. breyta þar engu um. Þess vegna stöndum við að framkominni tillögu minni hluta allshn. um að málinu verði vísað frá og tekið fyrir næsta mál á dagskrá. Þegar það væri frá gætum við reynt að spóla til baka og byrjað upp á nýtt, látið sem frv. hæstv. forsrh. hafi aldrei komið fram og hafið umræðuna sem enn hefur ekki farið fram um skýrslu fjölmiðlanefndar menntmrh. og þær skýrslur aðrar sem liggja fyrir um fjölmiðlana okkar. Ég efast ekki um að þannig kæmu fram skynsamlegar tillögur um eftirsóknarvert fjölmiðlaumhverfi á Íslandi. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs erum tilbúin til að taka þann tíma sem þarf til þess en höfnum því að stíga um borð í þann rússíbana sem hæstv. forsrh. hefur boðið upp á.

Herra forseti. Við í Frjálsl. styðjum þessa tillögu þar sem öllum ætti að vera ljóst að fjölmiðlafrv. er vanreifað og unnið í þvílíkum flýti í allshn. að undrun sætir og án þess að nokkur rök liggi bak við þessa hraðferð í gegnum nefndina. Þau rök hafa enn ekki komið fram. Meiri hluti allshn. hefur orðið sér til mikillar minnkunar með þessum handarbakavinnubrögðum og þá sérstaklega formaður nefndarinnar, hv. þm. Bjarni Benediktsson, en hann ber ábyrgð á þessu verklagi og hann ætti að gera sér grein fyrir því.

Herra forseti. Það frv. sem hér liggur frammi spornar við því að eignarhald á fjölmiðlafyrirtækjum og samþjöppun á fjölmiðlamarkaði hindri eðlilega þróun þessa markaðar. Þessu frv. til grundvallar liggur ítarleg skýrsla unnin af sérfræðingum, margra mánaða verk nefndarmanna. Meiri hluti allshn. hefur lagt fram rökstutt álit með brtt. sem taka mið af þeim ábendingum sem nefndinni hafa borist. Þetta mál er ítarlega og vel unnið, það er líklegt til þess að ná því markmiði sem að er stefnt og þess vegna er engin ástæða til þess að vísa málinu frá.

Forseti. Þetta frv. er hættulegt fyrir fjölmiðlun í landinu, fyrir heilbrigða stjórnmálastarfsemi og fyrir viðgang íslenskrar menningar. Málatilbúnaður og ástæður þessa máls sýna vel vanmátt forustu Sjálfstfl. og viðhlæjenda hennar við þátttöku í þroskaðri lýðræðisskipan. Það á að henda þessu frv. sem fyrst út úr þinginu. Ég segi já.

Herra forseti. Þetta frv. sem hér er til meðferðar mun gera íslenska fjölmiðlalöggjöf að einsdæmi í heiminum. Það er sértækt og stjórnarþingmenn sjálfir hafa staðfest í ræðum sínum að það beinist gegn einu fyrirtæki. Ef samþykkt verður mun það stuðla að fábreytni á fjölmiðlamarkaði. Það er skoðun sérfræðinga sem hafa veitt álit sitt að frv., einnig að teknu tilliti til brtt., muni að öllum líkindum brjóta í bága við margar greinar stjórnarskrár lýðveldisins. Samf. leggur til að þessu frv., sem á rætur í hörundssárum stjórnmálamönnum sem þola ekki gagnrýni og vilja ritskoðun og finna að þeir hafa ekki lengur öll tögl og hagldir í fjölmiðlaheiminum, verði vísað frá. Ég segi já.

Herra forseti. Þingheimur er hér að greiða atkvæði um frv. og það mat Samkeppnisstofnunar liggur fyrir að þrátt fyrir brtt. sem fram hafa komið stríði frv. gegn markmiðum samkeppnislaga. Fremstu sérfræðingar þjóðarinnar á sviði laga hafa sömuleiðis bent á að það sé hugsanlegt að þetta frv. stríði gegn mörgum ákvæðum stjórnarskrárinnar. Það heggur t.d. ákaflega nærri tjáningarfrelsinu, það eru áhöld um að það standist ákvæði um atvinnufrelsi og það er varla vafi á að það stangast á við ákvæði um vernd eignarréttar. Við sem erum hér í þessum sal, alþingismenn, höfum svarið eið að því að brjóta ekki gegn stjórnarskránni. Svo mörg álitamál eru uppi í þessu frv. varðandi stjórnarskrána að mér finnst ekki koma til mála að greiða því atkvæði. Það hefur líka komið fram að ríkisstjórnin hefur ekki kjark til að leggja þetta frv. til umsagnar hjá t.d. Háskóla Íslands. Herra forseti. Samf. getur með engu móti greitt atkvæði með þessu frv. Samf. mun þess vegna greiða atkvæði gegn öllum efnisgreinum þess og öllum brtt. sem fyrir liggja.

Hæstv. forseti. Þetta frv. er illa undirbúið og þarf miklu ítarlegri skoðunar við og umræðu innan þings og utan. Sú umræða þarf að taka bæði til einkarekinna fjölmiðla og þeirrar framtíðar sem menn ætla Ríkisútvarpinu. Mörg mjög alvarleg álitamál eru uppi varðandi frv. og líklegar afleiðingar þess verði það lögfest. Þannig er hætta á því að það stefni atvinnu fjölda fólks í hættu og einnig er raunveruleg hætta á því að það veiki þá fjölmiðla sem nú eru starfræktir í landinu og dragi þannig úr fjölbreytni í fjölmiðlaflórunni. Þá eru ýmsir, og margir innan þings sem utan, sem telja að frv. standist ekki stjórnarskrá lýðveldisins og vilja að það mál fái betri og ítarlegri skoðun. Allt ber hér að sama brunni. Við getum ekki samþykkt þetta frv. og munum greiða atkvæði gegn öllum greinum þess.

Hæstv. forseti. Hér erum við að fjalla um mjög mikið álitamál sem mjög skiptar skoðanir eru um að standist stjórnarskrá okkar. Við í Frjálsl. munum ekki greiða þessu máli atkvæði eins og það er hér fram borið. Ég tel, hæstv. forseti, að það hefði mátt ná sátt í þessu máli ef menn hefðu viljað vinna það á lengri tíma og með öðru lagi en hér hefur verið lagt upp með.

Herra forseti. Ég stend að nefndaráliti og brtt. meiri hluta allshn. og styð frv. með þeim breytingum sem lagðar eru til en ég geng út frá því, herra forseti, að málið verði skoðað í kjölfarið og fyrir 3. umr.

Herra forseti. Þetta frv. er svo vont að það liggur nú þegar fyrir yfirlýsing frá einum hv. þm. stjórnarliðsins um að hún muni skilyrða stuðning sinn við það í endanlegri afgreiðslu með því að því verði breytt fyrir 3. umr. 
             Ég er sannfærður um að það er að bresta flótti á lið stjórnarinnar í þessu máli, það er svo vont, og þess vegna kemur ekki til mála af okkar hálfu að þetta mál fari áfram. Við þurfum engan tíma til þess að skilja að það er ekki tækt til afgreiðslu og við erum á móti því.