Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv til l. á þskj. 578 um lagningu sjálfvirks síma. Í grg. með þessu frv. koma fram ýmsar gagnlegar upplýsingar, m. a. að símnotendur á landinu, sem ekki hafa sjálfvirkan síma, eru u. þ. b. 3200. Einnig fylgir tafla sem upplýsir hvernig þeir skiptast á 88 sveitarfélög á landinu. Einnig fylgir með frv. áætlaður kostnaður við lagningu sjálfvirks síma í hverju sveitarfélagi og er hann aðgreindur bæði í heildarkostnað, kostnað við efni, kostnað vegna vinnulauna, vélaleigu og þess háttar og loks aðflutningsgjöld. Kemur þar fram að áætlað er að heildarkostnaðurinn verði um 135.7 millj. kr. Þessu fylgir nokkur sparnaður sem er áætlaður 8.5 millj. kr. Með frv. þessu er í fyrsta lagi ætlað að veita lagningu sjálfvirks síma forgang í framkvæmd hjá Póst- og símamálastofnun, og má segja að það sé megintilgangur þess. Samkv. frv. er gert ráð fyrir að gera þetta á fimm árum. Þá er það mikilvægt atriði í frv., að gert er ráð fyrir því, eins og fram kemur í 2. gr., að undanþiggja búnað til lagningar og uppsetningar sjálfvirks síma samkv. þeirri áætlun, sem gera á samkv. 1. gr., aðflutningsgjöldum og söluskatti við innflutning. Með þessu móti er niðurfelldur kostnaður að upphæð 43.7 millj. kr. Til þess að mæta því, sem eftir er, rúmlega 90 millj. kr., er jafnframt í 3 gr. heimild til lántöku allt að 20 millj. kr. á ári. Að sjálfsögðu er ekki notað meira en þörf er hverju sinni. Einnig er fram tekið að lántökuheimild þessi breytist til samræmis við breytingar á byggingarvísitölu. Ef frv. þetta verður samþykkt er gert ráð fyrir að semja í sumar áætlun samkv. frv. og yrði hún lögð fram með tillögum stofnunarinnar fyrir meðferð fjárlagafrv. á hausti komanda. Ég þarf út af fyrir sig ekki að fara mörgum orðum um þetta mál. Ég hygg að allir hv. þm. geri sér grein fyrir mikilvægi hins sjálfvirka síma og þeirri áherslu, sem þeir íbúar þessa lands sem ekki hafa nú slíkan síma, leggja á að fá hann. Má segja að hvaðanæva að af landinu berist kröfur um slíkt og mjög háværar. Þetta er eðlilegt þegar þess er gætt, að ýmis öryggisþjónusta, læknisþjónusta og þess háttar, hefur færst fjær íbúunum, færst á heilsugæslustöðvar sem oft liggja nokkuð langt frá og erfitt að ná til í neyðartilfellum þegar sími er lokaður eftir tiltölulega stuttan opnunartíma. Einnig færist það meira og meira í vöxt að aðföng eru pöntuð símleiðis og send. Þannig eru ýmsar mikilvægar ástæður fyrir þeim mjög svo mikla þrýstingi sem hefur verið og er á því að fá sjálfvirkan síma. Hann kemur m. a. fram í því, að menn bjóðast til að leggja fram verulega vinnu fyrst og fremst og jafnvel lána fé ef hraða megi slíkum framkvæmdum. Það hefur og aukið á nauðsyn hins sjálfvirka síma að viðhald Pósts og síma á loftlínum hefur verið og er langt frá því að vera fullnægjandi. Fyrst og fremst stafar þetta af tvennu: í fyrsta lagi, að fjármagn Pósts og síma til viðhalds hefur verið skert verulega, og í öðru lagi, að áætlanir Pósts og síma um að koma síma í jörð hafa ekki staðist vegna takmarkaðra fjárveitinga. Eðlilega hefur því viðhaldi á loftlinum oft verið frestað og dregið þegar von hefur verið talin að koma línum í jörðu. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að flytja um þetta lengra mál. Ég vek athygli á því, að svipað frv. var lagt fram á þingi fyrir þremur árum. Er það dálítið breytt nú, en sama markmið. Ég veit að hv. þm. hafa haft tíma til að kynna sér þessi mál og þekkja þau. Læt ég nú lokið þessari stuttu framsögu, en legg að þessari umr. lokinni til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég fagna því, að þetta frv. er fram komið nú, í raun og veru öðru sinni hér á Alþingi með svipuðu formi og það sem lagt var fram haustið 1978. Ég vildi aðeins nota þetta tækifæri til að bera fram fsp. til hæstv. ráðh. út af einu atriði, það er annars vegar varðandi 1. gr. og hins vegar varðandi 4. gr., sem er töluvert mál hvernig á verður haldið á þessu ári. Í niðurlagi 1. gr. segir að í áætluninni um lagningu sjálfvirks síma skuli að því stefnt, að símnotendur eigi kost á sjálfvirkum síma innan fimm ára frá 1. jan. 1982, en í 4, gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi. Þarna er sem sagt um tvennt að ræða ef við samþykkjum þetta frv., sem ég veit að Alþingi gerir áreiðanlega á þessu þingi. Þá hafa þessi lög þegar tekið gildi. Í 2. gr. stendur að tæki og búnaður til lagningar og uppsetningar sjálfvirks símasambands o. s. frv. skuli undanþegin aðflutningsgjöldum og söluskatti við innflutning. Ættu þessi lög sem sagt að hafa tekið gildi hvað þetta snertir. Ég vil því spyrja hæstv. samgrh. að því, hvort nokkur von væri til þess að ákvæðið, sem er í 2. gr., mundi að einhverju leyti koma til framkvæmda varðandi það sem brýnast er og beinast liggur fyrir að framkvæma núna hjá Pósti og síma. Ég spyr hvort nokkur von væri til þess, að þetta ákvæði 2. gr. kæmi að einhverju leyti til framkvæmda á þessu ári.



Herra forseti. Þetta er eðlileg spurning hjá hv. þm. Mér þótti rétt að lög þessi tækju þegar gildi, m. a. með tilliti til þess í fyrsta lagi, að áætlunargerðin þarf að hefjast strax. Í öðru lagi er nauðsynlegt að panta ýmislegt efni nú sem nota þarf næsta ár því að afgreiðslufrestur er nokkuð langur. Í þriðja lagi er á nokkrum stöðum í sumar gert ráð fyrir framkvæmdum sem mundu falla undir þessa áætlunargerð. Ég geri ráð fyrir að þessar framkvæmdir nytu þeirra fríðinda sem hér eru ákveðin. Hins vegar vek ég athygli á því sem segir að fjmrh. kveði nánar á um framkvæmd þessa ákvæðis. Hann hefur áður flutt líkt frv. sem samgrh. og ég hygg að við munum ráða fram úr því sameiginlega hvernig þessu verður beitt þannig að þessum framkvæmdum verði lokið á þessu tímabili.



Herra forseti. Ég fagna því sannarlega að þetta frv. skuli vera fram komið. Það er sannarlega mikil þörf á að bæta símaþjónustuna í sveitum landsins, og ég tek undir þau rök sem komu fram hjá hæstv. samgrh. um það. Ég undirstrika það alveg sérstaklega sem kom fram í máli hans, að viðhaldinu hefur ekki verið sinnt svo sem vera skyldi, m. a. af því að það hefur verið gengið fram hjá því, gengið út frá því, að þessar breytingar gengju miklu hraðar yfir en raun ber vitni. Í því sambandi vil ég minna á að við síðustu fjárlagaafgreiðslu, þar sem framkvæmdir Pósts og síma voru verulega skornar niður frá því sem áætlun þeirrar stofnunar gerði ráð fyrir, var einmitt langmestur niðurskurðurinn á sjálfvirka símanum. Það er að sjálfsögðu rökstutt með því, að þar sé arðsemin minni en í ýmsum öðrum framkvæmdum á vegum Pósts og síma. Þess vegna er alveg öruggt að það mundi leiða til mikils vandræðaástands ef ekki kæmi til skipulagðra framkvæmda í þessum efnum. Ekki síst að þessari ástæðu er ákaflega mikilvægt að það verði gerð um þessi mál áætlun og við hana verði staðið. Ég vek sérstaklega athygli á því, sem kom hér fram í ábendingu hv. þm. Helga Seljans og reyndar undirtektum ráðh., hvernig frá lögunum verður gengið og túlkun þeirra varðandi framkvæmdir í ár. Ég fæ ekki annað séð en þarna sé eðlilegt að taka af öll tvímæli og ekki síst með tilliti til þeirra skýringa sem komu fram hjá hæstv. ráðh., þar sem hann talar um að niðurfelling á aðflutningsgjöldum eigi að hans mati að ná til tiltekinna verkefna á þessu ári. Það eru væntanlega verkefni sem snerta lagningu sjálfvirks síma í sveitir landsins - það litla sem kann að verða framkvæmt af því á þessu ári. Það er ekki fyrir að synja að verði lögin framkvæmd þannig er hægt að komast lengra í þeim efnum en t. d. fjárlög mæla fyrir. Ég vil þess vegna undirstrika það alveg sérstaklega og beina þeim mjög ákveðnu tilmælum til fjh.- og viðskn., sem fjallar um þetta mál, að þarna verði kveðið skýrt á og að lögin verði látin verka með tilliti til þess að þau nái til framkvæmda þessa árs.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um landakaupasjóð kaupstaða og kauptúna. Hér er um að ræða endurskoðun á lögunum um landakaup kaupstaða og kauptúna frá 1963, sérstaklega tekjustofnaákvæðum þeirra laga, en 20. nóv. s. l. skipaði félmrh. nefnd til að endurskoða tekjustofnaákvæði laganna. Í nefndinni voru Gunnar Eydal, Jóhann Einvarðsson og Valdimar Indriðason, en Magnús E. Guðjónsson starfaði með henni. Nefndin skilaði samhljóða áliti. Meginbreytingin með frv. er sú að auka ráðstöfunarfé til Landakaupasjóðs kaupstaða og kauptúna. Gildandi lög veita ekki lántökuheimild, heldur er þar einungis gert ráð fyrir að ríkissjóður leggi fram árlega 10 millj. kr. sem heimilt verði að lána kaupstöðum og kauptúnum. Þetta framlag er auðvitað allsendis ófullnægjandi og frv. gerir ráð fyrir að það verði heimilt að taka lán í þessu skyni sem síðan yrði endurlánað sveitarfélögunum eftir þar til settum reglum. Kjör á útlánum skulu vera í samræmi við útlánskjör fjárfestingarlánasjóða á hverjum tíma og kjör á lánum sem sjóðurinn tekur vegna starfsemi sinnar. Síðan segir í 7. gr.: „Heimilt er ríkisstj. að taka lán vegna sjóðsins svo hann geti gegnt hlutverki sínu samkv. 1. gr.“ Í 11. gr. er sett inn eignarnámsheimild í tengslum við þessi lög í samræmi við 6. gr. laga nr. 41 frá 1963. Þótti rétt að hafa þetta ákvæði í þessu frv. til þess að gæta samræmis við lög frá 1963 þrátt fyrir eignarnámsákvæði skipulagslaga. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða um efni þessa frv. Ég leyfi mér að leggja til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég vil lýsa því yfir fyrst, að að mörgu leyti er þetta hið besta mál. Ég vil þó víkja örfáum orðum að því eða jafnvel spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort fram hafi komið í umfjöllun nefndarinnar að eðlilegt væri að ráðstöfunarfé sjóðsins nái til strjálbýlishreppa eða strjálbýlissveitarfélaga sem og kaupstaða og kauptúna. Nú vil ég ekki draga úr því, að þörf kauptúna og kaupstaða fyrir fjármagn til að standa í landakaupum er allmikil, hefur verið það og mun verða á næstu árum, en í mörgum tilfellum er ekki síður þörf sveitarfélaga í strjálbýli fyrir fjármagn til að kaupa land. Gæti hæstv. ráðh. svarað því í stuttu máli? Í annan stað dettur mér í hug að það geti e. t. v. komið til togstreitu í sambandi við þetta frv. eða ákvörðun um það, hvort veita skuli fé úr þessum sjóði. Gert er ráð fyrir því að sjálfsögðu, að sveitarfélögin sem ji við landeiganda um verð. Nú getur svo farið að það verði samkomulag milli þessara tveggja aðila, en rn. vilji ekki samþykkja þá ráðagerð eða verðið og synji um lán. Verður þá að fara fram eignarnám til þess að lánað verði? Ég vildi að ráðh. viki að þessu. Að öðru leyti sýnist mér þetta hið ágætasta mál, en ég hefði, eins og ég áður sagði, kosið að frv. næði til strjálbýlishreppa.



Herra forseti. Varðandi þær fsp., sem hv. 3. þm. Vesturl. hefur hér borið fram, er það að segja í fyrsta lagi, að það er í landbrn. sérstakur sjóður sem notaður er til að styðja sveitahreppa við kaup á jörðum. Það var engin afstaða tekin til þess við meðferð þessa máls, hvort þessa sjóði ætti að sameina. Nefndin fékk ekki það hlutverk að gera slíkt og þess vegna lagði hún enga tillögu fyrir um það efni. Mér finnst þetta vera þannig lagað mál, að það sé sjálfsagt að hv. félmn. athugi þessa hlið málsins og þessa hugmynd hv. þm. Mér finnst það ekkert fráleitt að þetta verði skoðað í samhengi, en ég legg á það nokkra áherslu að þetta mál fái afgreiðslu þannig að Landakaupasjóður kaupstaða og kauptúnaverði einhvers megnugur hið fyrsta. Ég skildi hv. þm. þannig, að hann spyrði um álit mitt á því, hvað gerðist ef upp kæmi ágreiningur rn. annars vegar og sveitarfélags og landeigenda hins vegar. Ég lít þannig til, að í slíkum tilvikum eigi rn. að hafa samband og samráð við Samband ísl. sveitarfélaga. En einnig þetta atriði finnst mér vel koma til greina, að nefndin skoði og skjóti þá jafnvel inn ákvæði um hvernig með skuli fara ef ágreiningsefni af þessu tagi koma upp.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Mér sýnist svo sem með þessu frv. sé stefnt í rétta átt, en vildi þó við þessa umr. ekki láta hjá líða að minna á annað frv., sem er í meðförum þessarar deildar og er nú í nefnd og verður vonandi fljótlega afgreitt þaðan, sem er um breytingu á lögum um framkvæmd eignarnáms í þá veru, að þegar mat fer fram við eignarnám verði ekki tekið tillit til hins aukna verðmætis sem land hlýtur vegna skipulagsaðgerða, vegna þess að það gæti orðið dýrmætt undir byggingarlóðir eða yfirleitt vegna aðgerða sem landeigandi hefur sjálfur ekkert haft með að gera, verðmætisaukningar sem er eingöngu til komin vegna aðgerða samfélagsins og er ekki á neinn hátt á vegum eða að þakka eiganda þess lands sem þar um ræðir. Ég held, að það sé ákaflega brýnt að það mál hljóti afgreiðslu, og lýsi jafnframt stuðningi við frv. sem hér er nú til umr.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur haft til umfjöllunar frv. til laga um heimild fyrir ríkisstj. til að fullgilda fyrir Íslands hönd Norðurlandasamning um félagslegt öryggi. Nefndin hefur fjallað um þetta frv. á einum fundi og leggur til að það verði samþykkt óbreytt. Eins og kunnugt er kveður 1. gr. frv. á um heimild fyrir ríkisstj. til að fullgilda fyrir Íslands hönd samning milli Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um félagslegt öryggi, sem undirritaður var í Kaupmannahöfn 5. mars s. l. Er þessi samningur prentaður sem fskj. með frv. Samkv. 2. gr. er gert ráð fyrir að ákvæði samningsins hafi lagagildi hér á landi. Ég tel rétt, til þess að hv. þdm. glöggvi sig á því hvað hér er um að ræða, að ég stikli á stóru í athugasemdum með þessu lagafrv., með leyfi forseta. Með frv. þessu er leitað heimildar til fullgildingar samnings Norðurlanda um félagslegt öryggi sem undirritaður var, eins og áður var sagt, 5. mars 1981 og kemur í stað samnings um sama efni frá 15. sept. 1955. Með lögum nr. 53 9. apríl 1956 var ríkisstjórn Íslands veitt heimild til að staðfesta ofangreindan samning frá 15. sept. 1955 og jafnframt var kveðið svo á í lögunum að ákvæði samningsins skyldu hafa lagagildi hér á landi. Síðan hafa margsinnis verið gerðar á honum breytingar sem nauðsynlegar hafa reynst vegna breytinga á löggjöf aðildarríkjanna. Með lögum nr. 21 9. apríl 1962 var veitt heimild til að staðfesta breytingu frá 13. sept. 1961. Aðrar breytingar hafa hins vegar verið gerðar innan ramma almannatrygginga að því er Ísland hefur varðað, og með hliðsjón af ákvæði 78. gr. almannatryggingalaga um heimild til samninga við erlend ríki hefur ekki verið leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á breytingum þessum. Auk samningsins um félagslegt öryggi eru nú í gildi tveir aðrir samningar milli Norðurlanda á því sviði, sem um er fjallað í honum, samningur frá 6. febr. 1975 um bætur vegna veikinda, meðgöngu og barnsburðar og samningur frá 28. júní 1976 um reglur varðandi viðurkenningu á rétthæfingarskeiði vegna réttar til dagpeninga fyrir þá sem tryggðir eru gegn atvinnuleysi. Sú heildarendurskoðun samningsins frá 1955, sem hér er um að ræða, hefur farið fram að frumkvæði félagsmálanefndar Norðurlandaráðs. Hafa fulltrúar frá hlutaðeigandi ráðuneytum unnið að gerð hins nýja samnings, og af Íslands hálfu hefur fulltrúi frá heilbr.- og trmrn. tekið þátt í því starfi. Það er nýmæli í hinum nýja samningi, að tekin eru af öll tvímæli um að hann skuli taka til tryggingagjalda ekkí síður en tryggingabóta. Óvissa í þessu efni hefur á liðnum árum valdið því, að í sumum tilvikum hefur ýmist átt sér stað tvígreiðsla gjalda eða gjaldfrelsi. Enn fremur eru í samningnum ákvæði um greiðslu ferðakostnaðar manna, sem veikjast eða slasast á ferðalögum á Norðurlöndum utan heimalands síns, en lausn þess máls hefur um langt skeið verið meðal áhugamála Norðurlandaráðs. Loks má nefna ákvæði um að biðtími annars staðar á Norðurlöndum nýtist þegar úrskurða skal um rétt til viðbótarlífeyris úr lífeyrissjóði. Gert er ráð fyrir að íslenska lífeyrissjóðakerfið falli undir hinn nýja samning og tengist þannig allsherjarkerfi lífeyrissjóða hinna samningslandanna. Af því leiðir að varðveist getur réttur sem ella mundi glatast þegar um er að ræða starf um skamman tíma utan heimalands, og enn fremur dregur mjög úr þeirri áhættu sem að jafnaði fylgir því að hverfa úr einu tryggingakerfi yfir í annað. Með þessu er sú kvöð lögð á lífeyrissjóði, að við ákvörðun um lífeyrisrétt skal lítið á réttindatíma á Norðurlöndum í heild eftir því sem þörf krefur. Um flutning réttinda milli landa er hins vegar ekki að ræða. Ákvæði frv. um lagagildi samningsins skipta ekki síst máli í þessu sambandi, þar sem í lögum og reglugerðum lífeyrissjóða eru yfirleitt gerðar kröfur um lágmarksiðgjaldagreiðslutíma til þess að um lífeyrisrétt geti orðið að ræða. Herra forseti. Ég taldi rétt að fara yfir athugasemdirnar. Það er jafnan svo, að í athugasemdum er gerð glögg grein fyrir helstu atriðum þess sem fram er lagt. Ég vil að lokum stikla á stærstu atriðum að því er varðar þennan samning. Þessi samningur tekur til allra þeirra laga í norrænum löndum sem á hverjum tíma gilda um eftirtaldar greinar hins félagslega réttindakerfis: a) bætur vegna veikinda, barnsfæðinga eða ættleiðinga, b) bætur vegna örorku, elli eða dauða, c) bætur vegna vinnuslysa og atvinnusjúkdóma, d) bætur vegna atvinnuleysis, e) almennar bætur í peningum til barna, f) félagslega aðstoð. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að tefja tíma deildarinnar lengur á þessum lestri, en vit að lokum segja það, að hér er aðeins um að ræða einn hluta af fjölþættu starfi sem við tökum þátt í á vegum Norðurlanda.