Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. (Bjarni Jónsson) Það mun ekki ástæða til að fjölyrða um þetta mál að svo komnu, þar sem ekki eru fram komnar nema tvær brtt. Það er því best að segja sem fæst, en sitja fyrir svörum, ef með þarf. Önnur brtt. er frá mjer, um uppbót á styrk til Breiðafjarðarbátsins. Það hefir verið sýnt og sannað með reikningi fjelagsins, sem gerði bátinn út, að 7,500 kr. vantaði á, að báturinn bæri sig. Jeg fer nú fram á, að sú upphæð, sem þeir sóttu um, 6,000 kr., verði veitt að fullu. Samgöngumálanefnd lagði til, að klipt væri af upphæðinni, og þóttist fjárveitinganefndin þá ekki geta lagt til hærri styrk en samgöngumálanefndin. Jeg sje ekki, að ástæða sje til að neita að greiða hallann, þar sem bátsins hefir verið full þörf. Allra síst ætti að neita um það, er litið er til þessa, að nú á þinginu er í ráði að veita ríflegan styrk til vjelbátaferða í kringum land alt. Þörfin fyrir flutningabát er ekki minni á Breiðafirði en annarsstaðar, nema síður sje. Það væri ósanngjarnt að láta fjelagið, sem gerir út bátinn þar, gjalda þess, að það var á undan öðrum. Einmitt fyrir það hefir fengist betri og hentugri bátur til ferðanna en kostur mun á annarsstaðar. Jeg vona, að háttv.þm. líti á þörf fjelagsins fyrir uppbótina, og hina miklu þörf hjeraðanna fyrir bátinn. Hin brtt. er frá 1. þm. Húnv. (Þór. J.), og er viðvíkjandi kvennaskólanum á Blönduósi. Nefndin leggur til, að veittar verði 500 kr. í stað 1,500 kr., er stóðu í frv. Jeg er ungur og óharðnaður í orustum, og ekki svo harður í horn að taka enn þá, að jeg geti veist á móti fjárveitingum til skólanna; verð jeg því að fá einhverjum samnefndarmanna minna í hendur að berjast við þau tröll. Jeg gef því stjórninni og tillögumanni ávísun á formann nefndarinnar. Annars vona jeg, að tillögur nefndarinnar gangi fram og þurfi ekki frekari umræður, nema ef vera kynni, að einhverjir vilji kljást við formann nefndarinnar um skólana.  (H. K.: Á 6,000 kr. uppbótin að ganga tiltölulega til beggja bátanna?)  Það mál hefir samgöngumálanefndin þaulrætt, og m. a. fengið upplýsingar hjá háttv.þm. Barð. Hitt má háttv.þm. (H. K ) og vita, að fyrst er að vita, hvort uppbótin fæst.

Fjármálaráðherra (B. K.) Það er ekki mikið, sem jeg þarf að segja. Jeg hefi borið till. nefndarinnar undir meðstjórnarmenn mína. Við höfum ekkert að athuga við viðbætur þær, sem nefndin hefir gert; þær eru flestar nauðsynlegar; sumar óhjákvæmilegar. Nefndin hefir felt burt styrkinn til smjörbúa og námurekstrar, eftir tilmælum stjórnarinnar, enn fremur styrkinn til þess að reisa hús yfir listaverk Einars Jónssonar, en til er ætlast, að sú upphæð verði sett í fjárlögin. Það eru að eins þrjú atriði, sem stjórnin hefir nokkuð að athuga við, sem sje lækkunin á styrk til skólanna. Jeg skal því drepa á það nokkuð nánar. Fyrst er þá kvennaskólinn í Reykjavík. Það var álit stjórnarinnar, að minni styrkur en 2,500 kr. gæti ekki komið til mála. Í árslokin 1916 var skuld skólans orðin 2,811 kr., og enn meira hefir tapið verið frá 1. jan. 1917 þar til skólanum var sagt upp. Stjórnin leggur því áherslu á, að sú upphæð verði veitt, sem hún lagði til. Sama er um Blönduósskólann. Nefndin hefir lækkað hann úr 1,500 kr. niður í 500 kr. Skólinn er í niðurníðslu, bæði utan og innan, vegna fjárskorts; húsgögn eru ónóg; bókasafnið brann 1911, og hefir sáralítið bæst í staðinn; leikfimihús er ekkert, en þyrfti að koma sem fyrst. Ef skólar eru á annað borð styrktir, þá þarf að styrkja þá svo, að þeir geti notið sín. Stjórnin heldur fast við þessa fjárveitingu, og vonar, að nefndin verði henni ekki mótfallin. Þá er Flensborgarskólinn. Hann getur ekki lifað nema hann njóti svo mikils styrks, sem honum er nauðsynlegur til að geta starfað. Nefndinni er nokkur vorkunn, að hún lagðist á móti styrknum til hans. Hún hafði ekki í höndum nýrri reikninga skólans en fyrir 1915. Stjórninni hefir síðan borist reikningur skólans fyrir 1916. Af honum sjest, að skuld skólans hefir hækkað um 1000 kr.; hún er því nú orðin 3616 kr. Síðan má gera ráð fyrir, að bæst hafi við minsta kosti 1000 kr., svo að ekki eru 3000 kr., sem voru áætlaðar handa skólanum, ofmikið. Nú er því svo háttað, að einstakir menn standa á víxlum fyrir skólann. Það er ilt, að menn, sem starfa fyrir lítið eða ekki neitt fyrir skólann, skuli líka þurfa að standa í ábyrgð fyrir hann. Skólinn á engar eignir, sem teljandi sjeu. Auk húsaleigu hefir hann að eins kr. 167.90 í árstekjur af eignum. Nefndinni er vorkunn, eins og jeg sagði; hún vissi ekki, að skuldir skólans munu nú nema 3616 kr. Fái skólinn ekki 3000 kr., verður hann að leggjast niður. Skólinn er orðinn gamall og hefir altaf haft gott orð á sjer. Fæði hefir verið þar mjög ódýrt. Nemendur hafa numið þar vel. Það hafa sýnt próf þeirra drengja, sem þaðan hafa farið í Mentaskólann. Jeg vona því, að nefndin athugi þetta mál vel, áður en hún verður þess valdandi, að skólinn verði að leggjast niður, ekki síst þar sem stjórnin er svo samvinnugóð, að hún sættir sig við allar aðrar breytingar nefndarinnar.

Þórarinn Jónsson Jeg á hjer brtt. á þgskj. 269. Háttv. framsm. nefndarinnar (B. J.) gaf ávísun á formann nefndarinnar, og tek jeg því þakksamlega. Jeg skal í stuttu máli gera grein fyrir, hvernig stendur á, að brtt. er komin fram, og þá einkum með tilliti til þess, hvernig nefndin virðist líta á málið, eftir nál. að dæma. Á aukaþinginu í vetur sá fjárveitinganefndin sjer ekki fært að taka upp þetta ákvæði um skólann, vegna dýrtíðar, Jeg þykist vita, að stjórnin hafi tekið tillit til þessa, þegar hún tók upp að veita uppbótina fyrir 1916. Þess vegna finst mjer einkennilegt, er nefndin nú leggur til að draga dýrtíðaruppbót til skólanna frá öðrum dýrtíðaruppbótum. Sjerstök ástæða er til að veita uppbót þeim skólum, er sjá nemendum bæði fyrir fæði og húsnæði. Dýrtíðaruppbótin til kennaranna var veitt á nafn, og hefði það mátt teljast gerræði af skólastjórninni, ef hún hefði tekið þann styrk til sín. Skólinn sjálfur hefir því ekki haft bein not dýrtíðaruppbótar kennaranna, til að standast ýms aukin gjöld, sem af dýrtíðinni hafa leitt. Jeg heyri það, að háttv. nefnd vill einkum eða eingöngu miða styrkhækkunina við verðhækkun á eldsneyti til skólanna. En svo stendur á, að háttv. nefnd mun hafa haft fyrir sjer ranga skýrslu, er hún ákvað styrkhækkunina til Blönduósskólans. Sjest þetta glögglega, þegar bornir eru saman reikningar skólans 1915 og 1916, á því, hve mismunurinn er lítill á eldiviðarverðinu bæði árin, og þó vitanlegt, að kol voru miklu dýrari síðara árið en hið fyrra; auk þess er mjer það kunnugt, að síðara árið varð skólinn að kaupa kol hjer í Reykjavík, sem kostuðu hátt upp í 3000 kr., komin til skólans. Að vísu gekk eitthvað af kolum þessum til matreiðslu í heimavistum, og ekki hægt að segja nákvæmlega, hve mikið það hafi verið. Gjaldkeri skólans hefir sjálfur skýrt mjer frá því, að eldiviðarverðið hafi ekki verið rjett tilfært á áætlun þeirri, er lá fyrir fjárveitinganefnd, heldur hafi það verið sett þar oflágt. Jeg er þakklátur hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) fyrir undirtektir hans undir málið, og þarf því einu við að bæta það, sem hann tók fram, að auk þess sem þar skortir algerlega leikfimihús, er þar og tilfinnanlegur skortur á innanhússmunum, og bókasafnið hefir ekki verið hægt að efla, sökum fjárskorts, eins og hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) tók fram. Þegar jeg gerði brtt. mína, vildi jeg fara sem allra hóflegast í sakirnar, sökum þess, hvernig fjárhagur landsins horfir nú við. Jeg færði því nokkuð niður upphæð þá, sem er í stjórnarfrv., ekki þó af því, að eigi sje fylsta þörf á, að hún væri veitt öll, og að sanngirni mæli með því, heldur vildi jeg fara miðlunarveg og rjetta fram höndina til samkomulags við háttv. fjárveitinganefnd; og jeg vildi ekki fara fram á neitt handa þessum skóla, sem ranglátt væri gagnvart hinum skólunum. Er honum þó óneitanlega þörf á meiru fjárframlagi en jeg mælist til í brtt. Að öðru leyti ætla jeg að geyma að fara fleirum orðum um málið, þangað til jeg hefi heyrt, hvað háttv. formaður fjárveitinganefndar (P. J.) hefir fram að bera.

Pjetur Jónsson Háttv. framsm. (B. J.) hefir skotið því til mín að gera grein fyrir till. fjárveitinganefndar um styrkveitingarnar til skólanna; og má það þó undarlegt virðast, að slíkt skuli dæmast á mig, óskólagenginn manninn. En orsökin mun vera sú, að jeg er frá gamalli tíð kunnugur þessum skólamálum hjer á þingi, að því leyti, sem að fjárveitingavaldinu hefir snúið. Nefndin gat ekki vel áttað sig á því, á hverju stjórnin hefði bygt fjárveitingatill. sínar til skólanna. Hún virðist hvorki hafa bygt þær á því, hvað skólahaldið hefir orðið dýrara ófriðarins vegna, nje heldur á fylstu þörf skólanna, eins og þeim er lýst í umsóknarskjölunum. Umsóknirnar frá öllum skólunum eru auðsjáanlega bygðar á því, að landssjóður eigi að kosta þá að öllu leyti. Frá Flensborgarskóla lá fyrir fullkominn reikningur, sömuleiðis frá kvennaskólanum í Reykjavík, en frá Blönduósskólanum ekki nema símskeyti um þingtímann í vetur. Þetta mun stjórnin hafa haft að byggja á. En síðan hefir bæst við reikningur Blönduósskólans fyrir 1915-1916 og ágrip fyrir 1916-1917. Jeg skal strax taka það fram, að fjárveitinganefndin getur ekki gengið inn á hugsunargang umsóknanna. Hún, eða meiri hluti hennar, heldur því fram, að landssjóð beri ekki fremur skylda til að kosta þá að öllu leyti nú, þótt dýrtíð sje, en áður, og hún álítur, að hlutaðeigandi bæir og hjeruð sjeu eins vel stæð eins og landssjóður, og eigi því að sínu leyti að hlaupa undir bagga með þeim. Á þessum grundvelli eru till. nefndarinnar bygðar. Að þessu mæltu mun jeg minnast á hina einstöku skóla og fylgja þar sömu röð sem hæstv. fjármálaráðherra (B. K.). Hann skýrði frá, sem og er alveg rjett, að kvennaskólanum í Reykjavík veitir ekki af 3000 kr. til að bæta upp tekjuhalla sinn; þar hefir stjórnin þó ekki viljað veita meira en 2500 kr. En fjárveitinganefndin vill ekki hækka styrkinn meira en eldsneytishækkuninni nemur, því að það er sú meginregla, sem hún vill fylgja. Þó er reikningurinn um þetta atriði ekki vel glöggur og ekki glögglega hægt að sjá, hvað kostnaður við rekstur skólans hefir aukist við hækkun eldiviðarverðsins, en það þó upplýst, að þegar reikningurinn var saminn í ágústmánuði 1916, þá var búið að kaupa eldivið til vetrarins 1916- 1917. Jeg hygg, að ef hærra væri farið en nefndin leggur til, þá mætti skoða það sem svo, að landið tæki upp á sig alla ábyrgð á kostnaðinum við skólahaldið, en það vill nefndin ekki. Um Blönduósskólann er það að segja, að þar vill stjórnin ekki einungis veita fje til að bæta honum upp eldsneytishækkunina, heldur líka með tilliti til þess, að viðhald hans hefir verið vanrækt að undanförnu. Að öðru leyti hefir hann staðið sig allvel. En þess er þar að gæta, að hjeraðið hefir ekkert lagt fram til skólahaldsins, og hefði þó ekki mátt minna vera, en að það kostaði viðhald skólahússins; svo mikið kapp lagði það á að fá hann. Flestir munu minnast þess, að Húnvetningar fengu einmitt skóla þennan fyrir þá sök, hve sómasamlegan áhuga þeir sýndu við að koma upp húsi yfir hann. Það hefði því mátt vænta þess, að þeir teldu sjer ekki annað vel sæma en að halda því við með sama skörungsskap sem þeir reistu það. Húsaleiga fyrir skólann er reiknuð 2400 kr. á ári, og tillag sýslunnar hið sama; svo að nú á svo að heita, að hjeraðið leggi fram til skólans 2400 kr. árlega. En það er einungis leiga af skólahúsinu, en svo mun hafa verið búist við, að skólinn hefði leigulausa íbúð í húsi sínu, auk 1000 kr. framlags úr hjeraði. Því að landssjóður veitti nokkurt fje til húsbyggingarinnar upphaflega. Í reikningnum er og tilfærð renta og afborgun af skuld fyrir skólahússbygginguna, sem skólinn er látinn standa straum af; að því leyti er þá húsaleigan líka tvítalin til útgjalda skólanum. Ef þræta ætti að verða um tillag til skóla þessa, þá mundi vera ráðlegra fyrir háttv.þm. að kynna sjer reikninga hans, en það hefir stjórnin auðsjáanlega ekki gert. Í fjárlögunum er styrkveitingin til skólans bundin því skilyrði, að hann fái 1000 kr. annarsstaðar að. Það sjest ekki, að þessu skilyrði hafi verið fullnægt, eins og áður er sýnt, nema ef svo á að heita, að húsaleigan eigi að teljast til þess; en jeg hefi þegar skýrt frá, hvernig stendur á með hana. Í stuttu máli má segja, að landssjóðsstyrkurinn til skóla þessa hafi verið sómasamlegur. Nefndin hefir viljað miða styrkhækkunina við eldiviðarverðhækkunina; en satt er það, að það hefir ekki verið auðvelt, því að reikningur sá, sem fyrir nefndinni lá, var í raun og veru ekki annað en eins konar áætlun frá gjaldkera skólans, enda skoðaði nefndin hann ekki öðruvísi, og má vel vera, eins og háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) fullyrðir, að hún hafi að einhverju leyti verið röng, og er enn tími til að athuga það mál betur. Þá kem jeg að Flensborgarskóla. Mjer kemur það ekki á óvart, þótt þar hafi orðið 1000 kr. tekjuþurð á síðasta skólareikningi, eins og hæstv. fjármálaráðherra (B. K.) skýrði frá, í viðbót við hina eldri skuld skólans. Nefndin gekk út frá því sama. Umsóknin frá skóla þessum, er, eins og hinar, bygð á því, að landssjóður standi straum af skólanum til fulls, og meðal annars farið fram á, að borguð sje 2700 kr. skuld, sem skólinn var kominn í fyrir stríðið. Það er þar jafnframt farið fram á, að kennararnir fái 800 kr. í dýrtíðaruppbót; en þess ber að gæta, að þeir hafa þegar fengið yfir 2200 kr. af dýrtíðaruppbótinni, sem veitt var í vetur sem leið. Hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) virðist ganga út frá hinu sama sem umsóknin, að landssjóður eigi að halda skólanum að öllu leyti uppi. En jeg held hinu fram, að það hafi aldrei verið viðurkent. Mjer er allvel kunnug saga skóla þessa frá upphafi, og jeg veit það, að styrkurinn til hans var um alllangt skeið einkum miðaður við það, að hann undirbjó kennaraefni; en eins og kunnugt er þá hefir Kennaraskólinn nú tekið við því, og var þá talið sjálfsagt, að fje sparaðist mjög til Flensborgarskólans. Mjer þótti undarlegt að heyra það, að skólinn ætti nú því nær engar eignir. Upphaflega átti hann þó töluverðar eignir, sem munu af gefandanum hafa verið ánafnaðar Garðahreppi (Hafnarfirði). Nú lítur út fyrir, að búið sje að eta þessa fúlgu upp. Það er þessi áhugi, sem nú á að verðlauna, sá áhugi, sem kemur fram í því að eta upp gjöf dáins sómamanns, sem hann stofnaði til af rækt við bygðarlag sitt og í því trausti, að hún gæti orðið því til þrifa. Jeg játa það, að skólinn muni vera góður skóli; en hann verður að vera háður sömu kjörum sem aðrir unglingaskólar, hvort sem stofnaðir eru af einstökum mönnum eða heilum hjeruðum, að landssjóður styrki hann að nokkru leyti, en forráðamenn hans sjái honum fyrir því fje, sem þá vantar til. Annars er afstaða ýmsra skóla við landssjóð ófær, eins og hún nú er. - Stjórninni má ekki leggjast undir höfuð að taka það mál til athugunar og fá komið á fullu skipulagi um það, hverjir skólar skuli vera landsskólar, hverjir hjeraða- eða bæjaskólar með styrk af landsfje o. s. frv. Sá tvískinnungur, sem nú er, má ekki lengur eiga sjer stað. Jeg þarf ekki að svara háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) miklu, því að jeg get eigi sagt afstöðu nefndarinnar til brtt. hans. Hún byggist á upplýsingum, sem nefndin hafði ekki fyrir sjer. En mjer finst það einkennilegt, ef það er svo, að skólastjórnin meti það lítils, að kennurunum voru bætt upp laun þeirra. Jeg skal svo enda með því, að mjer finst, að þegar eitthvert hjerað hefir barist fyrir því að koma upp skóla hjá sjer, þá eigi það að halda honum við á sinn kostnað og sína ábyrgð, með einhverjum ákveðnum landssjóðsstyrk, samkvæmt því sem aðrir samskonar skólar hafa, en smokra honum eigi af sjer smátt og smátt og eins og að óvöru.

Forsætisráðherra (J. M.) Það má vel vera, að það sje rjett, sem háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) sagði, að óljóst sje um sambandið milli landsstjórnarinnar og ýmsra skóla hjer í landi, og tillag til þeirra úr landssjóði svo mikið, saman borið við allan rekstrarkostnaðinn, að rjettara væri, að þeir væru að öllu kostaðir af landssjóði og undir fullri umsjón landsstjórnarinnar. Líklega er svo að minsta kosti um Flensborgarskóla, því að þótt hinu upprunalega gjafafje hafi ekki verið eytt, þá er rekstrarkostnaður hans nú orðinn svo mikill, að þess gætir lítið, til þess að standast hann. Það er eðlilegt, að Flensborgarskólinn þurfi meira nú í dýrtíðinni en áður, og er ekki mikið um það að segja. Það væri ekki óeðlilegt, þótt einn alþýðuskóli, kostaður af landsfje, væri á Suðurlandi, þegar nú er verið að vinna að því að koma upp slíkum skóla á Austurlandi, og er síst að jeg sje á móti því. Auðvitað má búast við, að krafa komi enn frá einum landsfjórðungi, Vestfirðingafjórðungi, um samskonar skóla, og tel jeg sanngjarnt, að henni verði fullnægt á sínum tíma, en svo verði numið staðar við það fyrst um sinn. Nokkru öðru máli getur verið að gegna um kvennaskóla, en þó get jeg ímyndað mjer, að landið taki og að sjer rekstur þeirra síðar meir. Mjer sýnist þingið annars hafa veitt þannig fje vegna dýrtíðarinnar, að ekki sje ástæða til að draga úr fjárstyrk þeim, sem stjórnin hefir lagt til að skólunum sje veittur, og að það hafi litla raunverulega þýðingu að fastbinda sig við form það, er háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) vildi láta fylgja. Mjer sýnist háttv. nefnd hafa að öðru leyti tekið sanngjarnlega í tillögur stjórnarinnar; en mælist til, að þingið sje ekki ofnaumt í tillögum sínum til skólanna; þeir þurfa aukinn fjárstyrk, ekki síður en aðrar stofnanir, í þessari dýrtíð.

Framsm. (Bjarni Jónsson) Mjer gleymdist að geta þess í fyrri framsögu minni, að ruglingur komst á hjá mjer, er jeg skrifaði brtt. við 2. gr. C. III. 10. 4. lið b. um vjelbátaferðir í N.-Þ, Það lágu tvö tilboð fyrir nefndinni, annað um að endastöðvar skyldu vera á Seyðisfirði og Sauðárkróki, en eftir hinu áttu þær að vera á Seyðisfirði og Akureyri, og samþykti nefndin að taka síðara tilboðinu. Háttv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) umgekst málið fyrir hönd samgöngumálanefndar, og fór fjárveitinganefnd eftir tillögum hennar um þetta. Þessa þótti mjer þörf að geta, til að fyrirbyggja, að þessi villa slæddist inn í lögin sjálf. Það, sem sagt hefir verið um skólana, kemur mjer ekki við í þetta sinn. En þó vil jeg minnast á eitt atriði í ræðu háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.), er hann var að tala um uppbót á launum kennara. Hann virtist leggja meira í orð nefndarálitsins en átti að vera. Þar er tekið fram, að einn liðurinn í umsóknum skólanna sje, að þeim sje veitt fje til að bæta laun kennara sinna, en af þeim lið hafi þeir þegar fengið meira en þeir sækja um fyrir árið 1916. Fanst nefndinni einsætt að draga þær upphæðir frá umbeðnum styrk, því að þetta þyrfti ekki að veita aftur. Okkur var það ljóst, að skólarnir gátu ekki tekið af þessu handa kennurum, því að það fje er ekki ætlað til rekstrar, sem ætlað er kennurum. Þetta vildi jeg segja til að skýra hugsun nefndarinnar. Annars þarf jeg ekki að auka við nefndarálitið, hefi gert þar stuttlega grein fyrir öllum liðum. Að eins vil jeg nefna lið þann, er hljóðar um styrkveitingu til Sigfúsar Blöndals. Er það atriði raunar allítarlega skýrt í nál., en ef einhver óskar frekari skýringa, er jeg fús til að gefa þær, en hygg, að þess þurfi ekki. Sigfús er mjög iðinn, glöggur og góður vísindamaður, sem ekki er annara um annað en að ganga vel frá verki. Hefi jeg þekt hann alt frá því að hann hóf skólalærdóm, og hefir hann altaf verið stakur iðju- og eljumaður. Kunnugt er, hversu mikils trausts hann hefir aflað sjer í stöðu sinni í Danmörku. Auk þess er hann svo heppinn, að fóstri hans, Björn M. Ólsen prófessor, hefir látið honum í tje alt orðasafn sitt, sem hann var að safna til alla mína skóla- og kennaratíð, eða nú yfir 20 ár. Þar er þetta kemur alt í eitt, er þetta svo merkilegt starf, að enginn horfir í að veita fje til þess, að slík bók komi út sem fyrst. Annars get jeg gefið frekari skýringar, ef menn óska. Ætla jeg svo ekki, að fleiri liði þurfi sjerstaklega að nefna, þar sem enginn hefir lagt móti till. nefndarinnar, og þessar 2 brtt. frá þingmanna hálfu eru ekkert sjerstaklega á móti nefndinni. Hefir hún óbundin atkvæði þar um. Jeg ætla, að jeg þurfi nú ekki að tala oftar um sinn.

Jörundur Brynjólfsson Stjórnarnefnd kvennaskólans hjer hefir sótt til Alþ. um 3000 kr. til þess skóla, og hæstv. stjórn lagt til, að honum skyldi veita 2500 kr. Nú hefir háttv. fjárveitinganefnd lækkað þá upphæð um 500 kr. Á reikningnum, sem fylgir umsókninni, er það sjáanlegt, að talsvert mun ganga á eign skólans, ef hann fær ekki talsverða uppbót, og því meir sem meira skortir á hina umbeðnu upphæð. Jeg hefi ekki komið með brtt., því að jeg vænti, að hv. deild verði svo sanngjörn að samþykkja till. stjórnarinnar, að skólinn fái 2500 kr. Í svona dýrtíð hafa þessir skólar engu af að taka nema eigum sínum, en það álít jeg afarskaðlegt. Hins vegar er það ógerningur að hækka skólagjaldið; nemendum veitir sjálfsagt fullerfitt að kosta sig hjer í dýrtíðinni, þótt þeim sje ekki íþyngt með hærri fjárframlögum til skólans en venjulega. Jeg vil svo ekki fjölyrða frekar, en vænti þess, að háttv. þingd. samþykki till. stjórnarinnar.

Þórarinn Jónsson Jeg vildi að eins leiðrjetta misskilning, sem mjer fanst kenna í ræðu háttv.þm. S.-Þ. (P. J.). Hann gat þess, að hjeraðið hefði lagt það á sig að halda skólann, og því væri rjettara, að hjeraðið veitti honum aukinn styrk en landssjóður. Jeg þarf ekki að taka það fram, sem öllum er kunnugt, að árlega er veitt meira eða minna úr sýslusjóðum Húnavatnssýslna til skólans. En hjeraðið hefir ekki sjeð sjer fært að ganga lengra, þegar þess er gætt, að þessi skóli er enginn hjeraðsskóli, heldur sækja hann nemendur víðs vegar af landinu. Það veitir fulla ástæðu til að leita styrks af almannafje, og þar af leiðandi skylda landssjóðs að styrkja skólann eftir föngum. Sami hv.þm. (P. J.) gat þess, að ekki sæist á reikningi skólans, að sýslan hefði lagt annað fram en húsaleigu fyrir skólann. Þessi liður á reikn. er óglöggur. En það get jeg sýnt, að sýslurnar hafa síðustu árin styrkt skólann árlega með 1000 kr. framlagi, og þetta framlag hefir altaf etist upp til rekstrar, því að vitanlegt er, að fæðisgjald námsmeyja er svo lágt; og þetta framlag með landssjóðsstyrknum dugir því ekki upp í kostnaðinn. En með því að reikna það svo lágt, er aðgangur greiðari og ódýrari fyrir alt landið. Hvað snertir þessa reikningsfærslu, vona jeg, að hún verði löguð, því að hún getur og hefir nú valdið misskilningi. Sami hv.þm. (P. J.) kvaðst taka það trúanlegt, sem jeg bar fram um kostnaðinn, og var honum það óhætt, og brtt. mín við brtt. fjárveitinganefndar er sniðin eftir og miðuð við niðurfærslu nefndarinnar á öðrum skólum, til að koma samræmi á. Hafði jeg því hugsað mjer að vera með brtt. nefndarinnar, í því trausti, að mín brtt. verði samþ. að því er Blönduósskólann snertir, Ef till. fjárveitinganefndar verða feldar, en mín till.samþ., er Blönduósskólinn kominn í ósamræmi við aðra skóla, og mun jeg þá gera brtt. við 3. umr. til hækkunar. Þetta vildi jeg taka fram til skýringar því, að jeg vil ekki taka brtt. aftur.

Pjetur Jónsson Jeg skal ekki bæta miklu við það, sem jeg hefi þegar sagt. Jeg held, að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki grúskað eins mikið í reikningum skólanna og við nefndarmenn, því að mjer fanst honum ekki vera ljóst, að hve miklu leyti skólarnir hafi safnað skuldum af völdum dýrtíðar. Jeg skýrði frá því, að eftir reikningum og áætlunum þyrfti Flensborgarskólinn 1000 kr. í tekjuþurðina fyrir síðastliðið skólaár, og þessar 1000 kr. leggur nefndin til að verði veittar. Aftur var því fastlega haldið fram, að nefndin vildi ekki borga skuldir skólans frá því fyrir stríðið. Jeg benti á upphaf þessa skóla og gat þess, að ekki væri nema sjálfsögð krafa, að þessum skóla væri sýnd sú rækt af hálfu þeirra, er hann stofnuðu og nota mest, að hann gæti haldist í góðu lagi. Nú er mjer ekki kunnugt um, að neitt sveitarfjelag eða sýsla eða einstakir menn hafi um langt skeið lagt skólanum neitt. Þetta er ekki til eftirbreytni, og að fara að verðlauna slíka framkomu af landssjóðsfje á alls ekki við. Þegar umræðan varð hjer í deildinni um Eiðaskólann og breytingu hans í lýðskóla, sem landssjóður tæki að sjer að fullu, benti jeg á það, að ekki væri heppilegt að slá því föstu svona upp úr þurru og umhugsunarlítið, að landið tæki að sjer slíkar skólastofnanir að fullu og öllu; því að þá mundi nálega hvert hjerað koma og heimta sinn unglingaskóla af landssjóði. En slíkt stórræði má ekki ráðast í nema með vel fyrirhuguðu ráði og fullu skipulagi og rjettlæti; en slíkt verður eigi, ef einum og einum skóla er smeygt að. Það er þetta skipulagsleysi á skólamálunum, sem jeg hefi verið að stríða við í mörg ár, og þykir mjer ilt, þegar bestu menn stuðla að því líka, að þess háttar barátta verði árangurslaus. Jeg vil að eins benda á það atriði, viðvíkjandi sögu Flensborgarskólans, að þegar hann veitti kennarafræðslu, var það ástæðan til þess, hve háan styrk hann fjekk. Þá var hann í senn kennaraskóli, »gagnfræðaskóli« svo kallaður og barnaskóli að einhverju leyti, og mun þá hafa komist á, að hann framfleyttist að mestu á landssjóðstillagi. En þegar kennaraskóli var settur á stofn í Reykjavík, ætlaðist nefnd sú, er við kennaraskólamálið átti, til þess, að niður fjelli tillag til Flensborgarskólans að öðru leyti en því, sem samskonar skólar annarsstaðar væru styrktir. Um Blönduósskólann þarf jeg ekki að fjölyrða frekar. Um það þýðir ekki að rífast við háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.), enda er ágreiningur um brtt. hans ekki svo mikill. Jeg sagði ekki, að skólinn væri fyrir Húnvetninga eina; jeg vissi, að hann er sóttur víðar að. Hann hefir reynst vel, og er því sóttur víðs vegar af landinu, en hann var settur fyrir Húnavatnssýslu, og, að sagt var, í trássi bæði við guð og menn. Einu sinni var mikil þræta um, hvar kvennaskóli fyrir Norðurland ætti að vera. Þeir, sem sæmilega eru að sjer í landafræði, vita, að hann er betur settur annarsstaðar. Skagfirðingar mótmæla því gersamlega, að skólinn væri fyrir þá, og ekki er hann þar fyrir Eyfirðinga, því að skóli þeirra ljet eiginlega lífið fyrir Blönduósskólann. Húnvetningar voru að eins duglegastir að drífa skólann upp. Er hann því ekki skóli fyrir Norðurland, heldur að eins fyrir þann hluta Norðurlands, sem heitir Húnavatnssýsla.

Fjármálaráðherra (B. K.) Hv. formaður fjárveitinganefndar vissi ekki, á hverju stjórnin hefði bygt till. sínar um styrk til skólanna. Jeg sagði áður, við 1. umr. málsins, að miðað væri við þörf skólanna, hvað þeir þyrftu til að geta lifað. Flensborgarskólinn hefir t. d. í tekjur 165 kr. á mánuði. Hann getur hvorki gert kröfu til bæjar- nje sýslufjelags, því að hann er stofnaður fyrir alt landið. Hann er því ekki fyrir Hafnarf., heldur alt landið. Ef þingið treystir sjer ekki til að styrkja hann, svo að hann geti lifað, verður að leggja hann niður. Skóli þessi hefir gert mikið gagn. Það er viðurkent, að hann sje ódýr, honum sje vel stjórnað og hann veiti góða fræðslu. Finst mjer miklu nær að styrkja þá skóla, er reynslu hafa fengið, en að stofna nýja skóla. Jeg er samþykkur háttv. formanni fjárveitinganefndar (P. J.) um, að skólinn megi vera þakklátur fyrir dýrtíðaruppbót þá, er hann fekk, eins og aðrir skólar, en sú uppbót gengur ekki til rekstrar. Eins er jeg samdóma háttv. form. (P. J.) um það, að landið hefir aldrei játað, að það eigi að bera allan kostnaðinn. Spurningin er að eins þessi: Á skólinn að lifa eða ekki? Hann getur ekki gert kröfur til annara en landssjóðs, og krafan er að eins sú, hvort hann á að deyja eða ekki. Það er eðlilegt, að eigur skólans hafi rýrnað, þar sem hann hefir ekki getað sótt nægar tekjur til að standast árlegan kostnað sinn. Til dæmis munu eigur kvennaskólans rýrna, ef hann fær ekki þann styrk, er stjórnin hefir lagt til.

Björn Stefánsson Það var dálítil fyrirspurn til hæstv. stjórnar og fjárveitinganefndar, sem jeg vildi gera. Þegar stjórnin fór að úthluta dýrtíðaruppbót þeirri, er veitt var eftir þingsályktun síðasta þings, kom í ljós, að auk embættismanna fengu ýmsir aðrir starfsmenn landsins dýrtíðaruppbót, svo sem kennarar, brjefhirðingamenn, hreppstjórar, eða, eftir því sem jeg veit best, allir starfsmenn landsins, nema póstar og fasteignamatsmenn. Jeg veit um nokkra pósta, sem sendu fyrirspurn um, hvort þeir fengju nokkuð, og sama gerðu matsmenn Múlasýslna. Okkur Múlsýslungum svaraði stjórnin engu fyr en í vor, eftir ítrekaðar spurningar. Fengum við það svar, að stjórnin myndi leggja umsókn vora, ásamt öðrum samskonar málaleitunum, fyrir þingið. Nú sje jeg, að háttv. fjárveitinganefnd hefir tekið póstana að einhverju leyti til greina, en matsmennina ekki. Kann jeg ekki við, að þessum umsóknum sje ekki sint. Get jeg ekki betur sjeð en að matsmenn sjeu starfsmenn landsins, eins og brjefhirðingamenn og hreppstjórar. Nú er fyrirskipað, að matinu skuli lokið 15. júlí 1918, og þar, sem um stórar og fjölbygðar sýslur er að ræða, má nærri geta, að matsnefndirnar eru mjög bundnar, ef þær eiga að geta lokið starfinu í tæka tíð. Vildi jeg því gjarnan fá upplýsingar um, hvers vegna málaleitun þessari hefir ekki verið svarað af stjórninni, og fjárveitinganefnd hefir ekki heldur tekið hana til greina. Jeg veit ekki, hvort það er af því, að þeim, hæstv. stjórn og hv. fjárlaganefnd, virðast launin nógu há. Tel jeg þó varla líklegt, að hæstv. stjórn undanfelli matsnefndirnar af þeirri ástæðu, þar sem hún ætlast til - samkvæmt frv. því, sem hún lagði fyrir þingið - að embættismenn allir, sem hafa kr. 13,70 í daglaun eða minna, fái dýrtíðaruppbót, og það þótt þeir þurfi engu til embættis síns að kosta öðru en sinni eigin vinnu, en fái ferðakostnað goldinn eftir reikningi, ef þeir þurfa að heiman í embættiserindum. En matsmenn eru að mestu bundnir við þetta starf í 2-3 ár, og hafa 5 kr. á dag í laun og ferðakostnað, og annað ekki. Úr því að jeg stóð upp, vil jeg lítillega minnast á annað mál. Hæstv. forsætisráðherra bar saman kröfur Austfirðinga og Sunnlendinga um skólana. En þar er ólíkt á komið. Austfirðingar hafa enga mentastofnun hjá sjer, en Sunnlendingar búa rjett hjá Reykjavík, og þar er gnægð allskonar mentastofnana. Finst mjer nokkuð ólíkt, hvort Hafnfirðingar þurfa að sækja skóla til Reykjavíkur, eða Austfirðingar til Reykjavíkur. Jeg ætla ekkert að leggja til málanna um Flensborgarskólann, því að hann hefir á sjer gott orð, en jeg vildi að eins gera samanburð þennan á kröfum Austfirðinga og Sunnlendinga og leyfa mjer að benda á það, að þó að landið taki við Eiðaskólanum, þá getur því, út af fyrir sig, ekki fylgt nein skylda til þess að koma á fót samskonar skólum í öðrum landsfjórðungum, því að bæði fylgja hjer svo miklar eignir, sem Austfirðingar láta af hendi, og svo er þetta ekki nema spor í þá átt að láta Austfirðinga ná því jafnrjetti gagnvart hinum landsfjórðungunum, sem þeim alt að þessu hefir verið neitað um. Um tillagið til Breiðafjarðarbátsins er það að segja, að jeg greiddi atkv. með því í nefndinni, að styrkurinn væri ákveðinn 4000 kr. Mig skorti kunnugleika á málinu til þess að geta skorið úr, hvað væri hæfileg upphæð. Í nefndinni komu einmitt fram svo sundurleitar kröfur. Sumir vildu hækka styrkinn upp í 6000 kr., en sumir jafnvel fara niður í 2000 kr. Mjer leist því best, þar sem jeg var ekki sem kunnugastur, að aðhyllast þessa till., þar sem hún var miðlunartill. milli hinna tveggja.  (B. J.: En jeg er manna kunnugastur)  . En í nefndinni eru líka menn, sem jeg hjelt að væru ekki síður kunnugir, og líta nokkuð öðrum augum á þetta atriði, og þeir telja jafnvel 2000 kr. alveg nógu hátt, eftir atvikum, því að þeir halda því fram, að tap útgerðarinnar stafi sumpart af atvikum, sem þinginu eru alveg óviðkomandi, og óverjandi væri, ef það færi að bæta.

Magnús Pjetursson Jeg skal ekki lengja umræður mikið, og skal þá fyrst víkja að ræðu háttv. 2. þm. S.-M. (B. St.). Um dýrtíðaruppbót landssjóðsstarfsmanna er það að segja, að öll skjöl, sem þar að lúta, fóru jafnharðan frá nefndinni til bjargráðanefndar, því að sjálfsagt þótti, að sú nefnd fjallaði um öll þau mál, sem standa í sambandi við dýrtíðaruppbætur, úr því að háttv. deild vísaði því máli til hennar. Skjölin liggja annars nú hjer á borðinu, og sjá menn, að það er álitlegur búnki. Viðvíkjandi fasteignamatsmönnunum er það að segja, að ekki þótti ástæða til að fara neitt út í það að sinni að ákveða þeim dýrtíðaruppbót. Eins og kunnugt er liggur nú fyrir frv. um að hækka dagpeninga þessara manna upp í 7 kr. á dag, Jeg geri ráð fyrir, að háttv. deild taki frv. það til íhugunar, og er sjálfsagt að sjá fyrst, hvað úr því verður, áður en aðrar ráðstafanir eru gerðar. Jeg vil undirstrika það, sem formaður nefndarinnar, háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) hefir sagt um skólana. Það, sem fyrir nefndinni vakir, er ekki það, hvort skólar þessir fá hærri eða lægri upphæð, heldur er það stefnan, sem nefndin getur ekki fallist á, sú stefna, sem hvað eftir annað kemur fram í umræðum hjer í deildinni, að landssjóður eigi að greiða tekjuhalla þessara skóla. Með því er gengið út frá, að þá eigi að skoða sem landsskóla, en því er nefndin eindregið á móti. Jeg tek þetta fram til þess, að háttv. deild geti athugað það, og viti hvað um er að vera. Ef hún samþykkir uppástungur stjórnarinnar, með þeirri greinargerð, sem fyrir þeim eru færðar, þá er hún búin að slá því föstu, að landssjóður eigi að sjá skólunum borgið. Jeg get fallist á brtt.háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.), því að það er nú upplýst, að skekkja hafi orðið í eldsneytiskostnaði skólans á Blönduósi, sem jeg get gengið inn á að bætt sje upp. Að því er snertir Breiðafjarðarbátinn, þá hefir einn úr samgöngumálanefndinni minst á það, að skiftar skoðanir hafi verið um það, hve hár styrkurinn ætti að vera. Það er siður að fara altaf eftir tillögum samgöngumálanefndar um þess konar fjárveitingar. Fjárveitinganefndin ber því fram tillögu þessa, eins og hún kemur frá samgöngumálanefnd. Þeirri nefnd er því skylt að gera grein fyrir, á hvaða rökum hún byggir það að ákveða styrkinn 4000 kr. en ekki meira.

Benedikt Sveinsson Vegna þess að hv.þm.(M.P.) skýtur því til samgöngumálanefndar að gera grein fyrir styrk þeim til vjelbátaferða, sem fjárveitinganefndin hefir lagt til að veittur yrði, að undirlagi samgöngumálanefndar, þá finn jeg ástæðu til að lýsa yfir því, að það er rjett, sem hann sagði, að í 4. brtt., staflið b, við 2. gr., er ritvilla. Endastöðvar vjelbátaferða um Norður-Þingeyjarsýslu eru Seyðisfjörður og Akureyri, en ekki Sauðárkrókur, eins og stendur í brtt, nefndarinnar. Nefndinni hafði borist beiðni um styrk til samgöngubóta í Norður Þingeyjarsýslu. Það hjerað hefir orðið tilfinnanlega út undan með samgöngur á síðasta ári, svo að menn þar hafa jafnvel ekki getað komið kjöti sínu burt fyr en rjett nýlega, og á sama hátt hefir þeim verið fyrirmunað um aðdrætti nauðsynja sinna. Það hefir því verið farið fram á 8000 kr. styrk til bátaferða milli Seyðisfjarðar og Akureyrar, og samningar eru þegar gerðir við Þorstein Jónsson, kaupmann á Seyðisfirði. Hann hefir til ferða þessara skip, sem er miklu stærra en ráð er fyrir gert í skilyrðum nefndarinnar. Skipið er eitthvað 70 smálestir, og byrjar ferðir sínar einmitt nú í dag. Reynt hefir verið að semja við mann þennan um að láta bátinn ganga til Sauðárkróks, en þeir samningar eru ekki komnir í kring að því er snertir svæðið milli Akureyrar og Sauðárkróks. Ef þeir samningar takast, þá verður að koma fram brtt. við þennan lið við 3. umr. fjáraukalaganna. Jeg vil taka þetta fram til þess, að þeir, sem hlut eiga að máli, t. d. háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.), líti ekki svo á, að hjer sje um blekkingu að ræða frá nefndarinnar hálfu, að farið sje fram á styrk til ferða um stærra svæði en um er samið. Jeg skýt því til háttv. forseta, hvort eigi megi leiðrjetta þetta á þgskj. sem prentvillu, áður en gengið er til atkvæða. Samningar um bátaferðir milli Akureyrar og Sauðárkróks standa yfir, og það kemur til greina við 3. umr. að ákveða, hvern styrk skuli til þeirra veita. - Að öðru leyti get jeg lýst yfir því, að samgöngumálanefndin mælir með brtt. fjárveitinganefndar á þgskj. 218, en ekki öðrum.

Magnús Guðmundsson Mjer þykir leitt, að háttv.frsm. (B. Sv.) skuli vilja skoða það sem prentvillu, að Sauðárkrókur sje endastöð hjer umrædds báts, því að það er blátt áfram nauðsynlegt, að endastöð þessara ferða sje á Sauðárkróki. Að öðrum kosti er Skagafjörður eini stóri fjörðurinn á landinu, sem engar bátaferðir hefir. Að vísu er það satt, að ekki var farið fram á það í vetur að fá neinar slíkar ferðir. En það var fyrir þá sök, að verslunarfjelag, sem á verslanir bæði á Akureyri og Sauðárkróki, hefir haft skip til vöruflutninga milli verslananna, og væntu menn þess, að þær ferðir mundu haldast En nú hafa verslanirnar engar vörur að flytja, og ferðirnar því lagðar niður. Nú er því full þörf á, að bátsferðum verði komið á, með styrk úr landssjóði. Jeg legg því til, að orðalag brtt. sje látið standa til 3. umr., enda er varla hægt að skoða þetta sem prentvillu. Við 3. umr. mun jeg svo koma með brtt. um að hækka styrkinn sem svarar því, að báturinn gangi alla leið til Sauðárkróks, og þá þarf engar aðrar breytingar. Vænti jeg, að háttv. samgöngumálanefnd geti fallist á þetta, um leið og þessi liður er leiðrjettur.

Hákon Kristófersson. Háttv. þm. Stranda (M. P.) mæltist til þess, að einhver úr samgöngumálanefndinni styddi með rökum 4000 kr. styrkveitinguna til Breiðafjarðarbátsins. Mjer vitanlega mun samgöngumálanefndin ekki geta stutt hana með neinum ábyggilegum rökum. Samgöngumálanefndin setti hana af handahófi. Það, sem fyrir lá, var að eins umsókn frá útgerðarmönnum bátsins um rúman 7 þús. kr. styrk. En sú umsókn var ekki studd, eða rjettara sagt ekki gerð frekari grein fyrir henni en á þá leið, að fjelagið mundi hafa tapað sem því næmi á útgerðinni í vetur. Mönnum kann nú að virðast það undarlegt, að jeg var á móti svona hárri styrkveitingu, 7 þús. kr., þar sem jeg þó er úr hjeraði, og þingmaður fyrir kjördæmi, sem á að njóta bátsins. En jeg hefi ekki sjeð næga ástæðu til að veita þennan styrk eins mikinn og fram á hefir verið farið, og það mætti því ef til vill kenna mjer um, að hann er ekki settur hærri. Mjer er ekki ljóst, við hvað beiðni útgerðarmannanna hefir að styðjast, og mjer finst það varhugaverð leið að borga svona mikið fje eftir á, því að það gæti ef til vill orðið til þess að skapa fordæmi, ef út á þá braut væri farið. Jeg bjóst við, að styrkurinn til bátsins yrði hækkaður á næsta fjárhagstímabili, þannig að hann yrði 20 þús. kr., og taldi jeg það miklu sjálfsagðara en að veita mikinn aukastyrk í aukafjárlögum. Ef háttv.þm. Dala. (B. J.) vildi koma með brtt., sem færi fram á nokkru lægri upphæð, þá mundi jeg verða með henni, því að nú er það sýnt, að þingið mundi ekki vilja veita hina umbeðnu upphæð, 20 þús. kr., til bátaferða um Breiðafjörð etc. á næsta fjárhagstímabili, sem jeg verð þó að telja fyllilega rjettmætt. En jeg tel ekki rjettmætt að borga eftir á upphæðir, sem ekki eru reikningslega studdar. Þess vegna er jeg á móti þessari styrkveitingu, eins og hún var upphaflega, eða vil að minsta kosti hafa hana að mun lægri. Jeg get líka getið þess, að eftir að þetta var til umræðu í samgöngumálanefndinni var samþykt þar aukafjárveiting til annars hjeraðs, sem var nokkru hærri en jeg taldi rjettmætt. En þar sem meiri hluti háttv. samgöngumálanefndar hefir tekið svipaðar beiðnir annarsstaðar frá til greina, að mestu eða öllu leyti, þá tel jeg ekki rjettmætt að fara aðra leið gagnvart okkur á Breiðafirði. Því mun jeg, ef til kemur, greiða atkv. með brtt., ef fram kemur, sem færi í hækkunaráttina, t. d. 5 þús. kr.

Forsætisráðherra (J. M.) Hv. formaður fjárveitinganefndar (B. J.) og háttv.þm. Stranda. (M P.) leggja áherslu á það, að ekki sje samþyktur styrkur til skólanna fyrir þá sök, að með því sje viðurkend ný stefna í afstöðu landssjóðs til skólanna. Já, það er engin stefnubreyting af þingsins hálfu frá því, sem hingað til hefir verið, heldur er það nefndin, sem kemur með nýja stefnu. Þeir, sem kunnugir eru þessum málum, vita, að stefnan hefir verið þessi. Að minsta kosti er það fyrir löngu orðin hefð með Flensborgarskólann, að þingið álítur sig eiga að leggja honum það, sem hann þarf. Háttv. þm. S.-Þ. (P. J) talaði um, að stjórnin hefði ekki kynt sjer hag þessara skóla. Þetta er ekki rjett. Sýnt hefir verið fram á, að kvennaskólinn í Reykjavík hefir tapað 3000 kr. árið sem leið. Eignir hans rýrast því um þessa upphæð, ef hann fær engan styrk. Jeg sje ekki, að það geti gert neinn stefnumun, hvort skólanum er bætt upp þetta tap með 2000 kr. eða 2500 kr. Eitthvað svipað er að segja um Blönduósskólann, en því miður hefi jeg ekki fyrir mjer reikninga hans. Um Flensborgarskólann er það að segja, að hann er orðinn skuldugur um 3000 kr. Þessa skuld verður landssjóður að hjálpa honum til að borga, því að honum kemur engin hjálp til þess annarsstaðar að. Verði honum synjað um þennan styrk, getur hann varla ráðið fram úr því. Flensborgarskólinn hefir um langan tíma verið landsskóli og aldrei fengið styrk frá öðrum. Þá er það líka kunnugt, að mjög sparlega er farið með fje skólans, og engin ástæða er til að óttast, að því sje sóað á nokkurn hátt. Hjer er því ekki um neinn stefnumun að ræða, þótt styrkurinn verði veittur. Jeg skal játa það, að um Blönduósskólann er nokkuð öðru máli að gegna. En það er þó upplýst, að hann hefir ekki nægilegt fje til nauðsynlegustu þarfa.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Jeg ætlaði mjer ekki að segja meira en jeg var búinn. En vegna ræðu háttv.þm. Barð. (H. K.) neyðist jeg til að segja nokkur orð um brtt. mína um styrk til Breiðafjarðarbátsins. Það er alleinkennilegt að heyra þm. (H. K.) halda á móti styrkveitingu til ferða um sitt eigið hjerað, þegar það liggur fyrir í skjölum, undirskrifuðum af góðum mönnum, að fjelagið hafi tapað á útgerð bátsins 7620 kr. alls, auk þess, sem hvorki hefir verið hægt að greiða neina vexti af hlutafjenu, nje leggja neitt í fyrningarsjóð. Þetta er háttv.þm. Barð. (H. K.) kunnugt, og ef hann trúir ekki fulltrúum þriggja sýslnanna til þess að fara rjett með þetta mál, þá ætti hann að fá sitt kjördæmi skilið frá. Hygg jeg, að það mundi auðsótt. Að minsta kosti skyldi ekki standa á mjer að leggja því liðsyrði. Það getur litið nokkuð undarlega út, að ein af sýslunum, sem bátsins eiga að njóta, þykist ekkert hafa með neinn styrk að gera, og mig furðaði ekki á því, að aðrir yrðu í dálitlum vafa um það, hvernig þeir ættu að greiða atkv., ef þeir kynnu ekki að gera upp á milli mannanna.

Forsætisráðherra (J. M.) Þess mun ekki þörf að ræða frv. nú. Aths. við frv., sem er stjórnarfrv., sýna, hvers vegna það er komið fram. Það hefir ekki tekið neinum verulegum breytingum í hv.Ed., að minsta kosti ekki að efninu til. Sjálfsagt mun þykja að athuga frv. í nefnd; í háttv.Ed. ætla jeg að það hafi legið fyrir allsherjarnefnd, og þykir mjer þá rjett að leggja til, að því verði vísað til sömu nefndar í þessari háttv. deild.

Benedikt Sveinsson Jeg skil tæplega í því, að háttv. þingdeild þyki hjer um það smámál að gera, að hæfilegt sje, að það gangi umræðulaust í gegnum þingið, og sýnist mjer þó helst mót á því. En hjer er vissulega um svo mikla hagsmuni að ræða, að nauðsyn ber til, að deildin geri sjer glögga grein fyrir málinu, áður en hún afgreiðir það. Það kom fram við 1. umr. málsins, að háttv. fjárhagsnefnd flytur frv. fyrir bænastað landsstjórnarinnar. Áður, þegar slíkt leyfi hefir verið veitt, hefir það átt að vera til þess að bæta úr gjaldmiðilsþörf landsmanna, en nú er að heyra, að þörfin sje orðin þeim mun meir knýjandi, að landssjóður sjálfur sje svo mjög orðinn upp á bankann kominn, að hans vegna verði að veita ótakmarkaða heimild til seðlaútgáfu, enda skuldi nú landssjóður bankanum 5 miljónir kr. Það er mjög leitt að heyra, að landssjóðurinn skuli vera svona aðþrengdur, en hvað sem því líður, þá hygg jeg, að veiting hins aukna eða ótakmarkaða seðlaútgáfurjettar verði þó fyrst og fremst að skoðast í þágu bankans sjálfs. Hjer er um stórkostleg hlunnindi að gera bankanum til handa, er landið hefir á valdi sínu að veita honum, og finst mjer, að eitt allra fyrsta skilyrðið fyrir því, að honum sjeu veitt þessi hlunnindi, sje það, að landssjóður fái góð og rýmileg kjör hjá bankanum á lánum þeim, sem hann þarf að taka hjá honum, samkvæmt því, sem stjórnin segir. Það sýnist liggja ljóst fyrir, að hægast muni að ná góðum lánskjörum hjá bankanum einmitt nú, áður en þingið hefir fengið honum hin auknu rjettindi í hendur, og ætti það því beint að vera sett sem skilyrði af þingsins hálfu, að samningar þessir sjeu fullgerðir áður en lög þessi ganga hjer í gegnum deildina. Annars mun mega fyllilega efast um, að nauðsyn þessa máls sje svo brýn, sem stjórnin hefir látið í veðri vaka. Það eru ýmsar aðrar leiðir en þessi færar fyrir stjórnina til þess að afla fjár. T. d. mætti fara að dæmi annara þjóða, að landssjóður gæfi út smá-»obligationer« eða skuldabrjef, er nota mætti til launagreiðslu og verið gætu lögmætur gjaldmiðill. Sömuleiðis gæti komið til greina á þessum tímum að fá Landsbankanum í hendur aukin seðlaútgáfurjettindi, eftir samkomulagi við Íslandsbanka. Að minsta kosti er þetta, sem jeg hefi nú nefnt, þess vert, að það sje athugað. Það gæti líka komið til mála, að landið gerði þá dýrtíðarráðatöfun að taka Íslandsbanka eignarnámi, og neytti til þess ákvæða stjórnarskrárinnar, auðvitað svo, að fult verð kæmi fyrir. Í öðrum tölulið 1. greinar frv. er ákveðið, að bankinn greiði við lok hvers mánaðar vexti, 2% á ári, af upphæð þeirri, er seðlaupphæð sú, sem úti er í mánaðarlok, fer fram úr 2½ miljón kr., og málmforðinn nægir ekki til. Þetta hefir nú áður þótt lágt gjald, og á undanförnum þingum hefir því verið haldið fastlega fram af bankafróðum mönnum, að bankinn mundi standa sig við að gjalda 4%. Jeg skil ekki í, að nein sú breyting sje á orðin í þessu efni, að ósanngjarnt væri að krefjast þess gjalds. Þó gæti komið til mála að slá eitthvað af þeirri kröfu, ef samningar við bankann gætu þá fengist hagkvæmari en ella. Það er auðvelt að sjá það af hag bankans, að hann hefir hingað til ekki verið hart leikinn af þinginu, því að samkvæmt reikningi bankans fyrir árið 1916 var gróðinn það ár samtals 891,673,25 kr., eða nær 9/10 miljón króna, og er það nær furða, að bankinn skuli geta rakað saman svo miklu fje á einu ári, af ekki meira stofnfje en hann hefir yfir að ráða. Jeg skal svo ekki orðlengja þetta frekara, en vil brýna það fyrir deildinni að kasta þessu máli ekki frá sjer í flaustri, því að hjer er um mikilvægan rjett og mikla hagsmuni að tefla.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg var því miður ekki kominn, þegar háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) byrjaði ræðu sína. Jeg hygg, að hann hafi talað um, hvort samið hafi verið við bankann um hámark lánsins, sem landið þarf að fá hjá honum. Jeg skal svara því, að það hefir ekki verið gert, en bankinn hefir lofað að láta stjórnina fá alt það fje, sem hann getur mögulega mist. Annars skal jeg upplýsa það í þessu máli, að bankinn hefir sjálfur orðið að lána stórfje, til þess að geta hjálpað landinu um þá peninga, sem það hefir þurft á að halda. Jeg held því, að hjer standi svo á, að ekki sje um nokkurn annan veg færan að tala en að samþykkja þetta frv., sem hjer liggur fyrir. Og jeg fæ ekki með nokkru móti sjeð, að rjett sje að setja bankanum strangari skilyrði, þegar landssjóður er upp á bankann kominn, heldur en þegar hann þarf ekkert fje að fá til láns hjá honum. Jeg held því, að sjálfsagt sje að samþykkja umtölulaust þetta frv., sem hjer liggur fyrir. Enda sýnist mjer það vera óhætt með öllu, þegar landið skuldar bankanum meira fje en ábyrgð þess nemur.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg hefi ekki mikið að segja um þetta mál. Jeg man ekki, hvort háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) var við látinn, þegar jeg talaði um þetta mál við 1. umr. En hafi svo verið, þá hefir hann heyrt, að okkur ber í raun og veru ekki mikið á milli. Jeg sagði þá, að það væri vandræðafyrirkomulag að vera altaf að veita heimild til aukinnar seðlaútgáfu þing eftir þing, en að jeg skoðaði þetta nú, eins og á aukaþinginu í vetur, sem einn lið í ófriðarráðstöfununum. Hvað það snertir, að vjer getum tekið bankann eignarnámi, þá er því að svara, að þótt vjer gætum það, er það að eins mögulegt gegn fullu endurgjaldi, og hvað vinst þá? Landssjóður skuldar bankanum, eftir því sem hæstv. stjórn skýrir frá, um 5 miljónir kr., og verði þetta frv. eigi samþ., mun bankinn heimta greiðslu, og gæti þetta valdið miklum erfiðleikum fyrir oss. Sami háttv.þm. (B. Sv.) sagði,. að semja þyrfti við bankann, og er það rjett, en slíkir samningar eru á verksviði stjórnarinnar, en ekki Alþingis. Annars skal jeg taka það fram, að jeg vona, að þetta geti orðið í síðasta sinni, sem þarf að framlengja þetta leyfi til aukinnar seðlaútgáfu, og byggi jeg það á samningaumleitunum, sem þegar hafa átt sjer stað. En út í það tel jeg mjer eigi heimilt að fara frekar nú sem stendur.

Jón Jónsson Jeg skal vera mjög stuttorður. Það væri nokkuð öðru máli að gegna um þetta mál, ef við mættum vera vissir um, að þetta leyfi væri ekki veitt nema til skamms tíma og við þyrftum ekki sífelt að eiga von á þessu kvabbi bankans; þess vegna þætti mjer vænt um að heyra það af munni stjórnarinnar sjálfrar, hvort von væri um slíkt. En annars finst mjer ekki nema von, þótt margur beri kvíðboga fyrir því, að hætta geti stafað af þessari sífeldu ásækni bankans. Jeg vildi því fá að vita, hvort vissa sje um það, að hluthafar bankans sjeu fúsir til samkomulags. Ef ekki er hægt að fá breytingu á þessu, þá gæti að því rekið, að menn væru ekki fúsir á að uppfylla allar óskir bankans.

Forsætisráðherra (J. M): Þess hefir áður verið getið, að til stæði að skipa þessu máli einhvern veginn svo, að yrði til frambúðar. Hvernig sú skipun verður get jeg ekki um sagt hjer, en vilji háttv. 1. þm.N.-M. (J. J.) fá að vita, hvernig sakir standa nú, þá getur hann snúið sjer til ráðuneytisins. Jeg get bætt því við, að jeg er alveg sammála háttv.frsm. (M. G.) um, að þetta frv. beri að skoða sem hverja aðra dýrtíðarráðstöfun.

Benedikt Sveinsson Jeg vil endurtaka það, sem jeg sagði áðan, að þetta mál má ekki fara hjeðan úr deildinni fyr en svo er um hnútana búið, að hagfeldir samningar hafa fengist við bankann, bæði að því er snertir hámark lánsins og vexti af því. Háttv. frsm. (M. G.) sagði, að verið væri að semja við bankann. Það er ekki nóg. Samningunum verður að vera lokið áður en málið fer hjeðan, enda liggur því ekki svo mjög á. Þó að bankinn hafi nú orðið að taka stórlán í útlöndum, eins og sagt hefir verið, þá verður ekki annað sjeð af reikningum hans árið sem leið en að hann hafi haft góðan hag af viðskiftunum við íslensku þjóðina. Hæstv. forsætisráðherra sagði, að ekki væri rjett að setja bankanum strangari skilyrði en áður, þar sem landsstjórnin er upp á hann komin. En það geta ekki kallast ströng skilyrði, þó að bankinn yrði að borga nokkru meira en 2%, svo háir sem vextir eru í landinu. Það væri óhæfilegt að taka ekki hærri vexti, nema stjórninni sje veitt lán með sjerstaklega góðum vaxtakjörum. Hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) gat þess, að þetta leyfi til Íslandsbanka væri í raun og veru ekki annað en einn liður í stríðsráðstöfunum stjórnarinnar. Ef svo er, sje jeg ekki, hvað er því til fyrirstöðu, að stjórnin taki bankann blátt áfram eignarnámi. Auðvitað myndi það kosta mikið fje, en bankinn er líka mikil eign, og óvíst, að skilyrðin verði betri í annan tíma til að ná bankanum í hendur landsins. Þingið stendur svo að vígi gagnvart bankanum nú, að það þarf ekki að gangast undir neina afarkosti af hans hendi.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg held, að það hljóti að hafa verið spaug, sem háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) sagði síðast, um að taka bankann eignarnámi. Jeg fyrir mitt leyti get ekki tekið það í alvöru. Það kemur ekki þessu máli við, hvort bankinn hefir grætt á síðasta ári. Það er rjett, að hann græddi, enda var árið í alla staði óvenjulegt, Gróði hans mun mest hafa stafað af því, að þá var greitt mikið fje bankanum, sem áður hafði verið talið tapað. Jeg fæ ekki sjeð, að það ætti að verða því til fyrirstöðu, að þessi lög verði samþ., þó að ekki sje búið að binda samningum vexti af lánum landssjóðs, því að það er ekki verið að veita bankanum rjettindi, heldur stjórninni heimild, sem hún getur svo notað til að hafa áhrif á lánsupphæðir og vexti í viðskiftum sínum við bankann. Annars ímynda jeg mjer, að stjórnin þurfi ekki á miklu meiri lánum að halda en hún hefir þegar tekið eða fengið loforð fyrir. Það er ekki heldur hægt að semja að fullu um vaxtakjör fyrirfram. Það er ekki alt hans eigið fje, sem lánað verður. Þess vegna verða vaxtakjörin að fara eftir þeim kjörum, sem Íslandsbanki fær hjá útlendum bönkum. Það er ekkert nýtt, að stjórnir taki svona lán. Mjer er sagt, að stjórnir á Norðurlöndum eigi víxillán í næstum öllum bönkum. Vitanlega hefir stjórnin hjer líka tekið lán hjá Landsbankanum, eins og hann gat veitt. Og þar sem stjórnin hefir nú tekið alt það fje að láni hjá Íslandsbanka, sem hann gat látið af hendi, þá ber eiginlega skylda til að láta þetta eftir honum í þetta sinn. Jeg hefi látið í ljós við bankastjórnina, að hún gæti örugg lánað landssjóði fje; hún þyrfti ekki að óttast vandræði með gjaldmiðil innanlands. Um lán landssjóðs er sumpart samið, hve lengi eigi að standa, og um þau öll þori jeg að segja, að þeim verður ekki sagt upp á meðan landsstjórnin þarf þeirra með. Þetta gæti jeg staðfest betur, ef óskað væri, við 3. umr.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Hv. þdm. munu hafa tekið eftir því, að í fjárlagafrv. eru ætlaðar 5.000 kr. til þess að undirbúa landsspítalamálið. Fjárveitinganefndin er á einu máli um það, að þörf sje á að búa málið sem best undir, en telur ekki rjett að veita allháa upphæð til undirbúnings, að svo vöxnu máli, undirbúnings, sem líklega yrði mest fólginn í því að flytja grjót og mylja o. s. frv. Nefndin lítur svo á, að málið þurfi sjerstaklega rækilegan undirbúning, og því er það samkvæmt tillögum landlæknis og annara manna, sem mestan áhuga hafa á málinu, að nefndin flytur þessa till. Mönnum kann nú að þykja viðurhlutamikið að skipa milliþinganefnd í þetta mál, en með því að nefndin gerir ráð fyrir, og mjer er óhætt að segja nálega með vissu, að þeir, sem líklegastir eru í milliþinganefnd, mundu ekki taka kaup fyrir starfa sinn, þá þurfa menn ekki að óttast þetta. Auðvitað verður að ætla eitthvert fje til burðargjalds, sendiferða o. s. frv., og það hefir nefndin áætlað 500 kr. Það er margt, sem athuga þarf í þessu máli. Það er ekki nóg að koma sjer saman um, að spítalann skuli reisa; það þarf að ákveða, úr hvaða efni hann skuli verða, steini, steypu o. s. frv., hvar hann skuli standa, hve stór hann eigi að vera, og loks fyrirkomulagið, sem ekki verður hvað vandaminst, þar sem um er að ræða að koma fyrir, í minni húsakynnum en gerist um aðalspítala annara þjóða, samskonar tækjum eins og tekið er fram í greinargerðinni. Jeg vona, að stjórnin taki því ekki illa, að nefndin leggur til að breyta undirbúningnum þannig, enda er tillagan í samræmi við vilja þeirra manna, sem einna mestan áhuga hafa á málinu.

Forsætisráðherra (J.M.): Jeg get auðvitað ekkert um það sagt, hvort þeir menn, sem eru hvatamenn að þessari till., sjeu þeir menn, sem mestan áhuga hafa á þessu máli, eins og hv.frsm. (M.P.) komst að orði. En hitt veit jeg, að tillaga stjórnarinnar er fram komin eftir ósk Háskólans. Það er alveg rjett, að fjárveiting stjórnarinnar er sett alveg út í loftið; upphæðin var ekki nefnd í tillögum Háskólans, en eftir umtali við þann mann, sem mestan þátt átti í því, að málinu var hreyft, setti stjórnin þessa upphæð, 5.000 kr. Eins og hv.frsm. (M.P.) tók fram þarf að rannsaka spítalastæði o. s. frv. En auk þess þarf að rannsaka fyrirkomulag á spítölum erlendis, og ef það á að vera til nokkurrar hlítar, þá hrökkva 500 kr. skamt; jafnvel ekki til lauslegs undirbúnings mundu þessar 500 kr. nægja. Jeg þykist vita, að hv. nefnd hafi talað við þá menn, sem hún telur líklegasta til að skipa fyrirhugaða nefnd, og að þeir hafi sagst mundu takast starfið á hendur endurgjaldslaust, en þá væri rjettast, að þingið útnefndi þá. Jeg held, að hjer sje um afarmikið starf að ræða, enda ætlast nefndin til, að undirbúningurinn standi yfir í 4 ár, en þá er jeg líka hræddur um, að ekki sje rjett að heimta það, að það sje gert fyrir ekki neitt. En ef það er víst, að menn vilji taka þetta að sjer kauplaust, þá er rjett, að þingið nú nefni til mennina, þótt jeg efist um, að menn fáist til þess fyrir ekkert, og mjer þyki jafnvel rangt af þinginu að ætlast til þess. Það er ekki vant að heimta af mönnum slík störf kauplaust, og hjer er ekki meiri ástæða til þess en ella. Þess vegna þykir mjer rjettast að ætla nefndinni þóknun, og getur þingið, ef vill, fastákveðið upphæðina, ef það er hrætt um, að ella gangi ofmikið fje til þessa. Jeg sje ekki, að þau rök sjeu fyrir hendi, að samþykkja beri till., eins og hún liggur fyrir, nema því að eins, að nefndarmenn hafi verið ákveðnir fyrirfram. Það gefur að skilja, að stjórnin getur ekki skipað mönnum að vinna kauplaust í nefndinni, nema þeir hafi lýst yfir því, að þeir muni gera það.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Það kann að hafa verið ofdjúpt tekið í árinni hjá mjer, að að þessari till. stæðu þeir menn, sem mestan áhuga hafa á málinu. Það er gott, að sem flestir leggi kapp á það. En þeir, sem hafa lagt með till., hafa að minsta kosti mjög mikinn áhuga á því, að stofnunin verði í lagi. Jeg sje ekki, að það þurfi að vera till. til fyrirstöðu, að gert er ráð fyrir, að nefndin vinni kauplaust. Það eru svo margir menn, sem unnið hafa að framgangi þessa máls endurgjaldslaust, að ekki er til mikils mælst, þótt farið sje fram á, að þeir, sem mikinn áhuga hafa á því, vinni þóknunarlaust að undirbúningnum. Það er satt, að stjórnin getur ekki lagt fyrir menn að gera þetta endurgjaldslaust, en að sjálfsögðu snýr hún sjer til þeirra manna, sem mestan áhuga hafa á málinu, og það er nokkurn veginn líklegt, að þeir muni takast þetta á hendur fyrir ekki neitt. Nefndin hefir ekki leitað til allra, sem áhuga hafa á þessu máli, en hún hefir haft tal af sumum þeim, sem líklegastir eru til að skipa milliþinganefnd, og þeir hafa tjáð sig fúsa til þess að takast starfið á hendur með þessum kjörum, þ. e. kauplaust. Það vakti fyrir nefndinni, að á meðan ekki er farið að gera fullnaðaruppdrætti þá þyrfti ekki mikið fje til undirbúningsins, og ekki ætlaðist hún heldur til þess, að rannsökuð yrðu sjúkrahús erlendis fyrir þessa upphæð, en nefndin telur þá fyrst koma til þessa, þegar væntanleg milliþinganefnd hefir setið að störfum og komið fram með tillögur um, hvað gera skuli, og að þá beri að veita fje til þess, sem ekki yrði langt að bíða, líklega ekki lengur en til næsta þings. Það er síður en svo, að fjárveitinganefnd vilji draga málið á langinn eða spilla fyrir því; þvert á móti. Einmitt í því skyni, að málið verði sem best úr garði gert, ber hún fram þessa till. sína. Það má vera, að einhverjir óski að gera brtt. við till., og er þá hægt að gera það við síðari umr.

Forsætisráðherra (J. M): Jeg hef ef til vill litið offljótlega á till.háttv. fjárveitinganefndar, en mjer skilst svo, sem þar sje gert ráð fyrir því, að þessi aukaundirbúningur muni standa í 4 ár; ef svo er, þá mun varla að búast við miklum tillögum frá fyrirhugaðri milliþinganefnd fyrir næsta þing. Það, sem jeg hefi við till. að athuga, er, að mjer finst nefndin gera ráð fyrir alt oflitlum kostnaði, nema því að eins, að það sje ákveðið fyrirfram, hverjir eigi að sitja í þessari nefnd, og þeir hafi áður lýst yfir því, að þeir ætluðu að vinna kauplaust. Og mjer finst sannarlega engin ástæða til, að landið biðji sjer þannig lagaðra gjafa af mönnum. Jeg er annars sammála hv.þm. Stranda. (M.P.), að þetta beri að athuga betur til 2. umr. Málið er ágætismál og snertir alla þjóðina, en þótt svo sje, er ekki ástæða til, að menn vinni að því endurgjaldslaust.

Benedikt Sveinsson : Það hefir verið mikið deilt um það hjer í deildinni, hvar áhuginn væri mest brennandi fyrir þessu máli. Jeg fyrir mitt leyti er viss um, að margir þeirra, sem hafa gengist fyrir þessu, hafa ríkan hug á málinu, og tel ekki ósennilegt, að einhverjir þeirra sjeu fúsir á að vinna kauplaust að undirbúningi þess, til að hrinda því sem best áfram. Mjer kæmi jafnvel ekki á óvart, þótt þeir sæktust beint eftir því. Það er að vísu satt, að ekki er hægt að skylda menn til að gefa vinnu sína, en það er líka í mótsögn við þennan mikla áhuga fyrir málinu, sem altaf er verið að tala um, ef þeir ljetu það aftra sjer frá að sitja í nefndinni, að starf hennar er ekki launað með fje. Jeg er sammála hæstv. forsætisráðherra um að fresta umr. um málið, þangað til vissa er fyrir því, að þeir menn fáist, sem vilja vinna þetta kauplaust. Því að það hljóta allir að sjá, að ekki kemur til mála að fara að skipa sjö manna nefnd, sem á að vinna árum saman, og gjalda hverjum manni 8-10 kr. á dag, eins og dagkaup tíðkast nú.

Flm. (Magnús Pjetursson) Að eins örfá orð, út af þeim misskilningi hæstv. forsætisráðherra, að fjárveitinganefnd ætlaðist til, að þessi væntanl. nefnd sæti á rökstólum í 4 ár. Fjárveitinganefndin leggur ekkert til um það, heldur lætur þess getið í greinargerðinni, að landlæknir búist við því, að þann tíma þurfi til undirbúnings.