Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm., að þeir hafa veitt sérstaka undanþágu, að þetta geti komið til dagskrár í dag, því að ég geri ráð fyrir að fara af landi burt á laugardagsmorgun. Frv. það, sem hér liggur fyrir, gengur í þá átt að létta á einstaklingsrekstri í landinu. Það er nú svo komið, að einstaklingsreksturinn á miklu erfiðara uppdráttar, en annar atvinnurekstur, sökum þess, hve þungum búsifjum hann verður fyrir af hálfu hins opinbera í skattheimtu, og er komið svo langt, að einstaklingsrekstur er svo að segja að hverfa úr sögunni, vegna þess að menn fá ekki staðið undir þessum kringumstæðum. Hins vegar tel ég það mjög illa farið, að einstaklingsrekstur þurfi að víkja fyrir félagsrekstri, því að ég er sannfærður um það, að einstaklingsreksturinn er að öllu samanlögðu bezti reksturinn í landinu, því að hann er rekinn með mestum dugnaði og mestri ábyrgðartilfinningu í starfinu. Þess vegna nær það ekki neinni átt, að skattal. séu þannig í landinu, að þau útrými þessari starfsemi einstaklinganna. Eins og kunnugt er, verða þeir menn, sem hafa einstaklingsrekstur með höndum, að telja fram fyrir sig og rekstur sinn í einu lagi, og árangurinn verður sá, að toppurinn á tekjum þeirra fer í skatta, og skal ég í þessu sambandi leiða fram mjög áberandi dæmi, sem sýnir, hvernig þetta stendur nú. - Það er einstaklingsfyrirtæki, sem hefur haft í skattskyldar árstekjur 220 þús. kr., m. ö. o. nokkuð mikill rekstur. Í alla skatta og útsvar greiðir þessi skattþegn 163 þús. kr. Eftir eru þá 57 þús. kr., sem þessi atvinnurekandi á að lifa af sjálfur. Með öðrum orðum, hann á að lifa á 57 þús. kr., en það er ekkert afgangs fyrir reksturinn til þess að safna sjóðum eða grundvalla að nokkru leyfi. Ef þessi skattgreiðandi mætti telja fram á svipaðan hátt og gert er ráð fyrir í frv., eða á svipaðan hátt og hlutafélög að öðru leyti en því, að með frv. eru honum ekki ætluð þau hlunnindi, sem hlutafélög hafa nú, sem eru hlunnindi vegna hlutafjár og varasjóða, þá reiknast mér til lauslega, að fyrirtækið mundi greiða 95–100 þús. kr. í skatta, ef það hefði 160 þús. kr. í tekjur. En ef eigandanum væri ætlað í kaup 60 þús. kr., eða svipað og hann hefur fengið í sinn vasa, mundi hann að líkindum greiða um 9 þús. kr. í skatta. Hann og fyrirtæki hans mundu þá greiða á að gizka 110 þús. kr. í stað þess að verða nú að greiða 160 þús. kr. með því fyrirkomulagi, sem nú er. Þetta er svo auðsæ rangsleitni gagnvart þessum mönnum, sem reka atvinnurekstur í þessu formi, að slíkt getur ekki gengið til frambúðar, og tel ég það þess vegna beina skyldu Alþingis að taka í l. ákvæði eins og þetta til þess að vernda þá menn, ef einstaklingsreksturinn er svo ofsóttur með sköttum, að þeir geti ekki sinnt þessari starfsemi. Ég ætla ekki að fara neitt út í skattamálin í heild, þau eru allt of langt mál til þess að ræða þau í sambandi við þetta. Eins og kunnugt er, starfar mþn. að endurskoðun skattalaganna, og er búizt við, að hún skili áliti áður en langt um líður, sem ég vona, að reynist rétt, því að skattal. eins og þau eru í dag eru þyngri byrði á atvinnurekstri þjóðarinnar og á öllum einstaklingum, en þeir geti borið með góðu móti. Ég vildi svo leggja til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.



Ég vil á þessu stigi málsins segja um það nokkur orð. Það er ljóst, að þótt þetta frv. yrði að lögum, mundi það ekki bæta nema úr einu sérstöku atriði í sambandi við skattamálin yfirleitt. Það yrði að vísu bót á þessu eina sviði, en málið í heild væri að sjálfsögðu eins óleyst, þó að þetta yrði samþ. Frsm. gat þess, að einstaklingsreksturinn yrði að víkja vegna þessa ákvæðis skattal. Það er að vísu rétt, svo langt sem það nær, að einstaklingsreksturinn er að víkja til hliðar í þjóðlífinu, en ekki einungis vegna þessa ákvæðis, heldur af allt öðrum orsökum, og þar í liggur meinið. Það hefur verið hafinn slíkur áróður gegn einstaklingsframtakinu í landinu á hvaða sviði sem er, í skattalöggjöfinni, útsvarslöggjöfinni og víðar, að þessum rekstri er vikið til hliðar. Ríkisvaldið hefur sjálft gengið meira og meira inn á þá braut að hrifsa úr höndum einstaklinga fyrirtæki, sem höfðu verið vel byggð upp og vel rekin, miklu betur en eftir að ríkisvaldið tók við þeim, en á þessari braut halda þeir áfram lengra og lengra, og vil ég í því sambandi leyfa mér að benda á eitt fyrirtæki, sem er Landssmiðjan. Það er nú búið að fá reynslu á þetta fyrirtæki gegnum fjöldamörg ár, og eftir þessi mörgu ár er útkoman sú, að Landssmiðjan skuldar ríkissjóði milljónir í sköttum og stórkostlegar fjárhæðir, sem ríkissjóður hefur orðið að greiða beint til starfsmannanna, meðan við hlið hennar hafa risið upp sams konar fyrirtæki, sem selja vinnu sína og vörur með nákvæmlega sama verði, en eru hæstu skattgreiðendur í landinu til ríkis og bæjar. Á það hefur verið margbent, hvað þetta er óheppilegt, og að farið hefur verið inn á þessa braut, stafar ekki af því, að einstaklingsframtakinu hafi verið vikið til hliðar, heldur af því, að það hefur verið skoðun meiri hluta þjóðarinnar, að bezt sé að láta ríkið reka slík fyrirtæki, þrátt fyrir það að reynslan hefur sýnt það gagnstæða. - Ég skal líka benda á sérleyfisferðirnar. Það er upplýst nú, að á sérleyfisleiðinni milli Rvíkur og Hafnarfjarðar hefur verið 100 þús. kr. halli, eftir að ríkisstofnanir tóku þetta í sína þjónustu, þó að stórkostlega hafi verið hækkuð gjöldin til þeirra, sem þurfa að nota vagnana. Hefur ríkið orðið að standa undir þessu með beinum útgjöldum úr ríkissjóði, og er svo komið nú, að þessi starfræksla skuldar póstsjóði á þriðju milljón kr. í dag. Nákvæmlega sama er að segja um sérleyfisleiðina milli Akraness og Akureyrar. Áður var þetta rekið með miklum dugnaði af þeim mönnum, sem höfðu með það að gera, og þá greiddu þeir aðilar stórar upphæðir í bæjarsjóð. En nú hefur ríkið tekið að sér starfræksluna með þeim árangri, að fargjöldin eru hærri, afgreiðslan lakari og hallinn mikill fyrir ríkissjóð. Þetta er ekki raunverulega vegna þess, að þetta ákvæði, sem nú á að nema burt úr l., hafi orðið þess valdandi, heldur stafar það af allt öðrum ástæðum, sem sé þeim, að búið er að hefja þann áróður í þessu landi á einstaklingsframtakið, að því er vart orðið vært í landinu. Ég gæti talið upp fleiri dæmi, en vil ekki tefja tíma þingsins með því. Ég tel, eins og hv. flm., að þetta sé stórkostlegt böl í okkar þjóðlífi og annaðhvort verði að slaka aftur til á klónni og viðurkenna ágæti einstaklingsrekstrarins eða öll fyrirtæki fari inn á ríkisrekstur og skapað verði hér ákveðið rússneskt fyrirkomulag á öllum rekstri. Ég vil benda flm. á, að jafnvel þótt þessi breyt. yrði gerð á skattalöggjöfinni, er það síður en svo, að einstaklingsframtakið geti yfirleitt lifað og þróazt, nema ýmsum öðrum ákvæðum skattal. yrði einnig breytt. Ég vil í því sambandi benda á mismuninn á því, sem einstaklingsframtakið á við að búa í verzlun og viðskiptum og kaupfélögin. Ég þekki mýmörg dæmi þess, þar sem á sama stað annars vegar er verzlun kaupfélags og hins vegar frjáls verzlun einstaklinga. Þar er sveitarbyrðinni, útsvörunum, allri dembt á hina frjálsu verzlun einstaklinganna, þar sem kaupfélögin aftur á móti eru sums staðar ekki látin bera nema sáralítið brot af sveitargjöldunum. Þannig er frjáls verzlun skipulega hrakin burt frá ýmsum stöðum. Ég get bent á dæmi, þar sem frjáls verzlun stóð við hliðina á kaupfélagi í 10 ár. Þeir höfðu öll árin nokkurn veginn sömu vörusölu og vörutolla og nákvæmlega sömu verzlunarálagningu. Á annað fyrirtækið, þ. e. hina frjálsu verzlun, voru lagðar 30 þús. kr., en á kaupfélagið 3 þús. kr., sem varð til þess, að kaupfélagið gat á hverju ári tekið milli 20 og 30 þús. kr. og útbýtt því til viðskiptavina sinna sem afslætti af vörum, sem hitt fyrirtækið gat ekki gert, því að þetta var tekið af því handa þessum sömu viðskiptavinum til þess að standa undir þörfum sveitarinnar. - Af þessu sést, að hafnar eru skipulagðar árásir á einstaklingsframtakið í landinu, sem verða ekki stöðvaðar með þessu eina ákvæði. Ég segi þetta ekki til þess, að þetta fari ekki í gegn, því að óneitanlega væri þó nokkur bót að þessari breyt. Ég mun að sjálfsögðu fylgja þessu frv. til n., en vildi hafa bent á þetta þegar við þessa umr., að þörf er á að gera ýmislegt fleira en þetta hér til þess að tryggja einstaklingsframtakinu í landinu þann sess, sem það ekki einasta á, heldur líka þarf að ná, til þess að bjarga aftur ýmsum verðmætum hjá þjóðinni.



Herra forseti. Hv. 7. landsk. var að skjótast út rétt í þessu, en hann á sæti í mþn., sem um þessi mál fjallar, og hefði ég viljað heyra frá honum einhverjar upplýsingar. Hv. flm. vill hér ná samræmi milli einstaklingsrekstrar og hlutafélagsrekstrar. Ég vil benda honum á, að það er hægt að ná þessu samræmi, sem hann talar um, á annan veg, nefnilega með því að taka einhver af andskotans fríðindunum, sem hlutafélögin eru látin hafa. 



Herra forseti. Ég vil fyrst taka til athugunar það síðasta, sem hv. þm. sagði, sem sé, að hægt sé að bæta úr þessu ástandi með því að taka af öðrum félögum það, sem þau hafi ranglega fengið í fríðindum, og átti hann þar við hlutafélögin. Má ég ekki benda þm. á, að til er annar félagsskapur í landinu, sem heitir samvinnufélagsskapur og hefur miklu meiri fríðindi, hvernig sem á allt er litið, fyrir sinn rekstur en hlutafélögin. Þess vegna finnst mér koma úr hörðustu átt, að hv. þm. skuli halda því fram, að hlutafélagsreksturinn í landinu sölsi undir sig óbeinlínis fríðindi. Í frv. því, sem ég er með hér, er á það bent, að ef hlutafélögin í landinu væru háð þessum sömu skorðum og einstaklingsreksturinn, gætu þau ekki starfað, en það er kannske það, sem hv. þm. stefnir að, að þessi hlutafélög séu gerð óstarfhæf með sköttum. Skattalögin hafa fyrir rás viðburðanna orðið þannig, að skattgreiðendur rísa ekki undir þeim lengur. Hv. 1. þm. N-M. er þetta vel kunnugt. Ég er ekki að halda því fram, að samvinnufélögin séu ekki lífvænleg starfsgrein, en það eru hlutafélögin líka. Ef draga ætti frá þeim þessi litlu fríðindi varðandi varasjóðstillögin, þá gætu þau ekki starfað áfram. Ég skal ekki mæla bót einstökum tilfellum, þar sem misnotkun hefur átt sér stað, - ég veit, að þau eru til, en það afsakar ekki, að öll hlutafélög séu mæld á sams konar mælikvarða, sum þeirra hafa stórkostlega framleiðslustarfsemi með höndum. Ég skal svo ekki hafa þetta lengra að sinni. Það verður vafalaust tækifæri til þess síðar að ræða hér á Alþ. einmitt þetta mál. Eins og hv. þm. Barð. sagði, bætir þetta frv. lítið skattalögin í heild, en verði það að l., bætir það úr einum stórum ágalla þeirra. Skattalögin þurfa endurskoðunar við, og menn hafa vonað, að n. sú, sem haft hefur þétta með höndum, mundi taka l. til rækilegrar endurskoðunar. En ég verð að segja, að von mín er ekki mikil. Þótt bætt verði úr stærstu ágöllunum, hefur það ekki í för með sér neina heildarbót á l. eins og þau eru orðin fyrir rás viðburðanna á undanförnum árum.



Herra forseti. Ég vildi bara benda hv. flm. á tvö atriði varðandi samvinnufélögin. Í fyrsta lagi er það rétt hjá honum, að eðli hlutafélaganna er misjafnt. Sums staðar er um áhætturekstur að ræða, t. d. við sjávarútveg, og þess vegna þurfa þau félög að fá sérstöðu í skattalögum. Önnur félög þurfa þess hins vegar ekki. Það er engin áhætta í sambandi við að selja bjór, Coca-Cola eða Sírius, og þar er engin þörf á því að leggja skattfrjálsan ágóða til hliðar til þess að tryggja reksturinn. Um kaupfélögin gegnir allt öðru máli. Það er misskilningur að tala um skattafríðindi, eins og hv. þm. Barð. gerði, þótt þau borgi ágóðann aftur til viðskiptamanna. sinna og fái þar af leiðandi lægri útsvör. Það gæti komið til mála að lofa „Agli“ að úthluta arði til viðskiptamanna sinna af hverri bjórflösku og minnka þannig sinn eiginágóða, en ég veit ekki, hvort hann kærir sig um það. Ég veit heldur ekki, hvort þeir, sem eiga „Coca-Cola“, mundu kæra sig um þetta fyrirkomulag, en þeir, sem þurfa þessar vörur, mundu kæra sig um það. Samvinnufélögin borga út meiri hlutann af ágóða sínum til félagsmanna sinna. Þess vegna hafa þau lægri tekjur og þar af leiðandi lægri tekjuskatt og útsvar. - Svo er annað. Samvinnufélag, sem starfar á einhverjum stað, safnar eignum og sjóðum af ágóða sínum, sem er eign almennings, en kaupmaður, sem fengið hefur heimild til þess að láta varasjóði sína vaxa, á þá sjálfur, eða þá hlutafélag. Og hvað verður svo um sjóði samvinnufélaganna? Þeir ganga í arf frá kynslóð til kynslóðar. En þegar kaupmenn eldast, þá er allt selt og þeir flytja til Reykjavíkur með fé sitt, hafi þeir búið úti á landsbyggðinni, án tillits til þess, hvað þarflegt sé og gagnlegt fyrir héraðið. Og hafi þeir búið í Reykjavík, reyna þeir að setjast að í útlandinu með arð sinn þegar þeir hætta að okra á almenningi. Þetta er annar stóri eðlismunurinn á rekstri samvinnufélaga og rekstri einstaklinga. Það er heildin, sem á samvinnufélögin og ákveður, á hvern hátt fé þeirra skuli notað, en um hlutafélög getur farið eins og togara, sem bundinn er við hafnarbakkann, af því að ágóðinn er ekki talinn nægilega mikill. Þótt það sé nauðsynlegt fyrir þjóðfélagið og viðkomandi hérað, að atvinnureksturinn haldi áfram, er honum hætt og hann fluttur burt. Það er því mín skoðun, að samvinnufélögin ættu að njóta miklu meiri fríðinda en þau gera nú, því satt að segja eru þau engin.

Forseti (BSt) : Sökum þess, hvernig á stendur fyrir hv. flm., en hann er á förum til útlanda í erindum hæstv. ríkisstj., vildi ég óska þess, að þessu máli yrði vísað til 2. umr. og n. á þessum fundi. Ég vildi því biðja hv. þm. að halda sér sem mest að efni þess.

Ég er „dauður.“

Ég er ekki að álasa neinum, en mér skilst, að umr. hafi farið nokkuð út fyrir þrengsta efni frv.

Gísli Jónsson Hv. þm. N-M. talaði hér langt mál, en ég skal vera stuttorður. Ég vil benda á það, að það er rangt, sem hv. þm. sagði, að einu skattafríðindin, sem samvinnufélögin hefðu, væru þau, að þau greiddu ekki skatt af þeim arði, sem þau úthlutuðu til viðskiptamanna sinna. Það má ekki leggja nema 8% á gróða þeirra í stað 22% hjá öðrum fyrirtækjum. Auk þess greiða þau ekki útsvör nema fyrir viðskipti utanfélagsmanna. Þetta vill gleymast, en hv. þm. ætti að vita þetta sem hæstaréttardómari í þessum málum. Hv. þm. er kannske líka ókunnugt um það, að Samband ísl. samvinnufélaga er að knýja út sparisjóðsfé úti á landi og er með því að velta sparisjóðunum í þessum fámennu þorpum. Og þessi fyrirtæki eiga að hafa sérstök fríðindi í skattamálum! Það gefst kannske tilefni til þess að ræða þessi mál nánar síðar, en ég skal ekki fara frekar út í þau nú, samkvæmt ósk hæstv. forseta.



Enda þótt ég telji, að frv. eigi ekkert erindi í n., þar sem stj. er að undirbúa frv. um þessi efni, þá vil ég ekki vera svo ókurteis að meina því að fara til n. og segi því já.