Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Samkomulag hefur orðið um að útvarpa umr. um skýrslu ríkisstj. um efnahagsmál fimmtudaginn 28. þ. m. Umr. hefst kl. 8 síðdegis og verður hagað þannig: Forsrh. gerir grein fyrir skýrslunni, síðan fá fulltrúar þingflokka til umráða 15–20 mínútur hver í fyrri umferð. Í síðari umferð hafa stuðningsmenn ríkisstj. í Sjálfstfl. til umráða 5–10 mínútur og fulltrúar þingflokka 10–15 mínútur. Er hér með leitað afbrigða frá þingsköpum um að haga megi umr. þannig.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að setja fram svohljóðandi fsp. til kirkjumálaráðh.: „1. Auglýst hefur verið ný staða prests á Akureyri með umsóknarfresti til 15. nóv. Er lagaheimild fyrir þessari stöðu? 2. Hvers vegna situr ekki í fyrirrúmi að fjölga prestum í Kópavogi, sem hefur töluvert fleiri íbúa en Akureyri?“ Það er, eins og sést á fsp., farið að slá í hana og dregist hefur að svara henni. Nú er búið að kjósa prest þarna og ganga frá öllu væntanlega. Ástæðan fyrir þessari seinkun er fjarvera mín og einnig kirkjumálaráðh., en tilefnið til þessara fsp. er það sem fram kemur í fsp. og jafnframt hvort ekki þarf að breyta lögum um skipan prestakalla til að mögulegt sé að fjölga um leið. Er ekki þörfin fyrir nýja presta brýnni þar sem íbúafjöldi er meiri, eins og t. d. í Kópavogi? Er ekki eðlilegt að auka þjónustu presta við þá er dvelja á sjúkrahúsum og þá sem lokaðir eru inni í fangelsum? Og þá kemur annað í hugann: Er ekki ástæða til að minnka geysilegt vinnuálag presta í Reykjavík sem í raun eiga aldrei frjálsa stund?



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi lét þess getið, að farið væri að slá í fsp. þessa. Ég get á sama hátt tekið fram, að svarið er fyrir löngu tilbúið. Fsp. hv. 3. landsk. þm., Karls Steinars Guðnasonar, á þskj. 89 fjallar um fjölgun presta með hliðsjón af því að auglýst hefur verið ný staða prests á Akureyri. Er jafnframt spurt um lagastöðu þessa starfs. Af þessu tilefni vil ég upplýsa eftirfarandi: Í lögum um skipan prestakalla eru ákvæði um mannfjöldaviðmiðun við ákvörðun um tölu presta í kaupstöðum. Um Reykjavíkurprófastsdæmi segir í 1. gr. 15. lið í lögunum, að þar skuli jafnan vera svo margir prestar að sem næst 5 þús. manns komi á hvern að meðaltali. Um aðra kaupstaði segir í 3. gr., að þar skuli prestar vera svo margir að sem næst 4 þús. manns komi á hvern. Þrátt fyrir þetta beina lagaákvæði hefur þess verið gætt eftir föngum að afla fyrir fram fjárveitinga fyrir slíku starfi, einnig með hliðsjón af ákvæðum laga nr. 97 frá 1974. Svo var ástatt á s. l. hausti, er fjárlagafrv. var fullgert, að annað prestsembættið á Akureyri varð laust eftir biskupskosningu. Ráðagerðir höfðu verið á lofti í því prestakalli um að leita eftir stofnun nýs prestakalls vegna nýrrar og hraðvaxandi byggðar í Glerárhverfi þar í bæ. Nú þegar stofna þurfti til prestskosninga vegna hins lausa embættis þótti óæskilegt að í því kjöri tækju allir bæjarbúar þátt skömmu áður en væntanlega yrði stofnað til kosningar nýs prests í aðgreindu Glerárprestakalli. Þótti við þessar aðstæður rétt að leita velviljaðs stuðnings hæstv. fjmrh. við þetta málefni. - Svo vill til og gæti verið til skýringarauka, því að engin dæmi eru til alls fyrst, að mjög svipaðar aðstæður komu upp undir árslok 1974 í heimabyggð hv. fyrirspyrjanda. Prestsembætti í Keflavík losnaði er sóknarprestur var kjörinn til annars embættis. Þar höfðu verið óskir uppi um stofnun prestsembættis í Njarðvíkum og mælti fráfarandi sóknarprestur eindregið með skiptingu prestakallsins, sem var mjög annasamt, og var þar horfið að sama ráði og nú og af sömu ástæðum. Veit ég að fyrirspyrjandi hefur á þessu góðan skilning. Í 2. lið fsp. hv. þm. er spurt, hvers vegna ekki sé fremur stofnað til nýs embættis á tilteknum stað í kjördæmi hv. þm. Svar við því er í sjálfu sér einfaldast það, að ekki hefur verið eftir því leitað. Jafnframt minni ég á að aðrar reglur gilda um Reykjavíkurprófastsdæmi en aðra kaupstaði. Ég vil til fróðleiks fyrir hv. alþm. gefa nokkrar upplýsingar um íbúatölur sem skipta máli við þessar aðstæður. Íbúatala á umræddum stöðum og fjöldi presta er sem hér segir: Í Reykjavíkurprófastsdæmi er íbúatala 100 685, prestar 19. Í Akureyrarprestakalli er íbúatala 13 420 + Lögmannshlíð, prestar 2. Í Hafnarfirði er íbúatala 12 205, prestar 2. Auk þess mun nú vera í Hafnarfirði 1000 manna fríkirkjusöfnuður. Rétt er að greina hér einnig til skýringarauka frá íbúatölu í nokkrum hlutum Reykjavíkurprófastsdæmis. Í Kópavogi er íbúatala 13 819 og 2 prestar. Á Seltjarnarnesi er íbúatala 3100. Það er hluti úr Nesprestakalli sem hefur 2 presta. Í Breiðholti er íbúatala 22 010: Breiðholt III 10 700, Breiðholt II 6300, enn í vexti, Breiðholt 1 5000, fullbyggt, en prestar þrír. Þetta svar læt ég nægja.



Herra forseti. Ég þakka skýr og greið svör. Ég gaf þess áðan, að ekki var hægt að taka þessa fsp. fyrir vegna fjarveru minnar og ráðh. Ekki var því svarað, hvort ekki væri ástæða til að auka þjónustu við þá sem sjúkir eru eða þá sem eru lokaðir inni í fangelsum. Kannske bíður það seinni tíma.



Herra forseti. 26. mars s. l. var samþykkt svohljóðandi þáltill. hér í Sþ.: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að sjá til þess, að Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins verði gert kleift að framkvæma nauðsynlega könnun á því, hvernig best verði staðið að viðgerðum á alkalískemmdum á steinsteypu í húsum. Jafnframt skorar Alþingi á ríkisstj. að hún skipi nefnd, sem hafi það verkefni að kanna með hverjum hætti best verði fyrir komið fjárhagsaðstoð við þá húseigendur, sem leggja þurfa í mikinn viðgerðarkostnað vegna alkalískemmda á steinsteypu á húsum sínum. Nefndin ljúki störfum sem fyrst og skal álit hennar sent Alþingi. Ef nauðsyn ber til sérstakrar lagasetningar í þessu efni skal ríkisstj. undirbúa slíka löggjöf og leggja fyrir Alþingi sem fyrst.“ Ég hef nú flutt á þskj. 89 svofellda fsp. til hæstv. iðnrh.: „Hvað líður framkvæmd á ályktun Alþingis frá 26. mars s. l. um viðgerðarkostnað vegna alkalískemmda á steinsteypu í húsum?“



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi hefur rakið efnislega þá þáltill. sem hann byggir á fsp. sína um hvað líði framkvæmd á ályktun Alþingis frá 26. mars 1981 um viðgerðarkostnað vegna alkalískemmda á steinsteypu í húsum. Þál. sú, sem hér um ræðir, var send frá Alþingi til félmrn. á s. l. sumri, en ekki til iðnrn. Félmrn. virðist ekki hafa talið framkvæmd þessarar þál. í sínum verkahring og mun ekki hafa aðhafst sérstakt í málinu. Upplýstist þetta ekki fyrr en eftir að fsp. þessi kom fram og ég tók að grennslast fyrir um þessa þáltill. og afdrif hennar. Hluti af þál. varðar þó iðnrn. og kannaði ég hvernig þessum málum væri háttað hjá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, en fyrri hluti þál. fjallar um að skora á Alþingi að sjá til þess, að Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins verði gert kleift að framkvæma nauðsynlega könnun á því, hvernig best verði staðið að viðgerðum á alkalískemmdum á steinsteypu í húsum. Við undirbúning og setningu fjárl. fyrir yfirstandandi ár hefur það verkefni Rannsóknastofnunarinnar að framkvæma könnun þá, sem þál. fjallar um, notið verulegs forgangs. Þannig hefur m. a. fengist samþykki fyrir stöðu sérfræðings til viðbótar í steinsteypudeild stofnunarinnar. Auk þess hefur Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins fengið styrk frá Norræna iðnaðarsjóðnum til rannsókna á alkalískemmdum og verða þær unnar í samvinnu við finnska rannsóknastofnun. Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins hefur gefið rn. eftirfarandi upplýsingar um stöðu málsins eins og það horfir við frá sjónarhól stofnunarinnar. Tekist hefur að fjármagna allviðamikið verkefni varðandi viðgerðir á alkalískemmdum í steyptum húsum. Hefur verið unnið að þessu verkefni við Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins samkv. áætlun sem gerð var í upphafi árs 1981. Viðgerðir á húshlutum hafa verið framkvæmdar með þeim aðferðum sem taldar eru koma til greina, auk þess sem fylgst er með fjölda húsa sem ráðist hefur verið í endurbætur á að frumkvæði eigenda. Ítarleg áfangaskýrsla um þessar rannsóknir er væntanleg fyrir lok þessa mánaðar eða þegar í þessari viku og mun henni verða dreift til aðila sem um þessi mál fjalla. Í umræddri þáltill. var, þegar hún var lögð fram, vitnað í rit frá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins sem ber nafnið „Steypuskemmdir - ástandskönnun varðandi tíðni alkalískemmda“. Vegna þess að langur tími getur liðið þar til alkalískemmdir verða sýnilegar í steinsteypu má búast við að slíkar skemmdir komi með tímanum fram í ríkari mæli. Vegna þessa var ákveðið að fylgjast reglulega með ástandi þeirra húsa sem skoðuð voru í fyrri könnun, auk þess sem hús byggð 1972–1979 yrðu einnig könnuð, en fyrri skoðun náði ekki til þeirra. Framangreind endurskoðun var framkvæmd af Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins á s. l. sumri og skýrsla þar að lútandi gefin út s. l. haust. í henni kemur fram að tíðni þessara skemmda í Reykjavík og nágrenni er verulega meiri en hún reyndist vera við fyrri könnun sem þegar er búið að gera grein fyrir í skýrslu. Varðandi viðgerðarkostnað tekur endurkönnunin á tíðni skemmda á Reykjavíkursvæðinu einnig til þess þáttar. Jafnframt hefur heilsteyptari mynd náðst af útbreiðslu alkalískemmda annars staðar á landinu. Þessar athuganir ásamt áfangaskýrslunni um viðgerðaraðferðir skapa grundvöll til að meta hver gæti orðið heildarviðgerðarkostnaður í sambandi við alkalískemmdir. Niðurstöður athugana Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins hljóta einnig að verða undirstaða við setningu reglna um fjárhagsaðstoð og við mat á viðgerðarkostnaði vegna alkalískemmda í steinsteyptum húsum. Hvað varðar síðari lið till., þar sem Alþingi skorar á ríkisstj. að hún skipi nefnd sem hafi það verkefni að kanna með hverjum hætti best verði komið fyrir fjárhagsaðstoð við þá húseigendur sem leggja þurfa í mikinn viðgerðarkostnað vegna alkalískemmda á steinsteypu í húsum sínum, þá hefur það mál ekki verið tekið sérstaklega fyrir í ríkisstj., en mun verða lagt fyrir hana á næstunni. Hef ég rætt það sérstaklega við hæstv. félmrh., sem hlýtur að koma að því máli og sú stofnun sem undir hans ráðuneyti heyrir, Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég teldi raunar ekki óeðlilegt að fela húsnæðismálastjórn að leggja á ráðin um umrædda fjárhagsaðstoð, enda verður slík fjárhagsaðstoð væntanlega veitt úr húsnæðislánakerfinu. Húsnæðismálastjórn hefur áður haft afskipti af þessum málum, m. a. varðandi fjárveitingu til að kanna alkalískemmdir, og hafði um það samráð við Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, eins og áður hefur verið getið. Herra forseti. Í þessari fsp. er vikið að stóru máli, hagsmunamáli margra, og ég tel að það efni, sem þar er að vikið, og efni þál. frá Alþingi á s. l. vetri séu fyllilega tímabær ábending og að þessum málum þurfi að vinna vei. Sú könnun, sem fram hefur farið og niðurstöður liggja fyrir um senn, á að veita góðan möguleika á að taka megi áfram á málinu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans við þessari fsp. Eins og fram kom þegar efni þál. var reifað áðan er hún tvíþætt. Annars vegar beinist hún að því, að Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins verði gert kleift að kanna hvernig best verði staðið að viðgerðum á alkaliskemmdum á steinsteypu í húsum. Af svari hæstv. iðnrh. kom fram, að þessum þætti ályktunarinnar hefur verið sinnt allrækilega og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins gert kleift, m. a. með auknum mannafla, að vinna að þessari rannsókn, sem að sjálfsögðu hlýtur, eins og hæstv. iðnrh. gat um, að verða grundvöllur frekari aðgerða, þ. e. að koma sér niður á heppilegustu aðferðir til viðgerða á þessum húsum. Hins vegar var efni þál. um það, að skipuð yrði nefnd til að kanna með hverjum hætti best yrði fyrir komið fjárhagsaðstoð við þá húseigendur sem hafa þurft að leggja margir hverjir í gífurlegan viðgerðarkostnað á húsum sínum. Ég verð að lýsa miklum vonbrigðum mínum með það, að þessi þáttur ályktunarinnar hefur ekki komist til framkvæmda. Honum hefur ekki verið sinnt. Eins og fram kom hjá hæstv. ráðh. var þessi þál. send upphaflega til félmrn. eða hæstv. félmrh., en hann og hans rn. hafa ekki sinnt henni að neinu leyti. Ég verð að láta í ljós vonbrigði með það og jafnframt vil ég gagnrýna það. Ég vil ekki gagnrýna hæstv. iðnrh. fyrir þann þátt málsins. Það liggur ljóst fyrir af svörum hans, að það er við aðra að sakast í þeim efnum. En þetta vekur að sjálfsögðu upp spurningu, sem mjög oft kemur upp í huga okkar þm., þ. e. hversu litla virðingu hæstv. ríkisstj. og einstakir ráðherrar sýna Alþingi í störfum þess. Þetta kemur fram í margvíslegum myndum og kemur reyndar oft til umr. hér. Þetta dæmi, sem við höfum fyrir framan okkur, er eitt dæmi af mörgum. Þessi till. var lögð fram á síðasta þingi og vísað til allshn. Sþ. og allshn. lagði á sig mikla vinnu við að kynna sér þessi mál. Hún fór m. a. í sérstaka heimsókn til Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og eyddi þar hálfum degi eða svo til að kynna sér hvað væri verið að gera í þessum málum þar, og hún fékk jafnframt umsagnir ýmissa aðila um þetta mál. Niðurstaðan varð að leggja til að þessi till. yrði samþykkt, sem og var gert. Svo kemur það í ljós tæpu ári seinna, að hæstv. ríkisstj. hefur á engan hátt sinnt þessum mikilvæga þætti þessa máls. Það er enginn vafi á því, eins og hæstv. ráðh. sagði, að þetta er mjög stórt mál í huga mjög margra sem í þessu hafa lent, og það er svo stórt að ýmsir hafa látið sér detta í hug að það mætti jafna til þeirra tjóna sem bætt eru af Viðlagatryggingu Íslands. Hér er um að ræða óviðráðanlegt tjón sem fjöldi húseigenda verður fyrir. Orsakir þess eru ekki að fullu rannsakaðar, en margt bendir til þess t. d., að sementi frá Sementsverksmiðju ríkisins eigi sinn þátt í því, án þess að ég vilji þó fullyrða endanlega um það. Ég vil því eindregið skora á hæstv. iðnrh., sem hefur nú fengið þetta mál í hendur, að gerð verði gangskör að því sem fyrst að skipa þessa nefnd. Ég er ekki viss um að Húsnæðisstofnun ríkisins sé rétti aðilinn í þessu efni, eins og fram kom í ræðu iðnrh. Húsnæðisstofnun hefur að vísu heimild í lögum til að veita lán til meiri háttar viðbygginga, endurbóta og endurnýjunar á eldra húsnæði, og því er ótvíræð lagaheimild fyrir því, að hægt sé að veita lán í þessu skyni. Ég held hins vegar að það ætti að kanna hvort ekki væri möguleiki á að breyta reglum annaðhvort um Viðlagatryggingu Íslands eða Bjargráðasjóð Íslands þannig að hægt sé að koma að einhverju leyti til móts við þá mörgu húseigendur sem hafa lent í gífurlegu fjárhagstjóni vegna þess að alkalískemmdir hafa myndast í steinsteypu húsa.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Það er leitt til þess að vita, að þessi þál. skuli hafa villst á milli ráðuneyta, en vonandi er hún komin í rétta höfn nú. Það er hins vegar gott að heyra það frá hæstv. iðnrh., að Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins hefur tekið þetta mál föstum tökum og að fljótlega er von á ítarlegri skýrslu frá þeirri stofnun um þetta mál. Það vita allir sem eitthvað hafa fylgst með þessu máli, að viðgerðir á þessum alkalískemmdum geta farið fram með ýmsum hætti og á þeim aðgerðum, sem til greina koma, er sjálfsagt mikill kostnaðarmunur. Það er þess vegna þjóðhagslega feiknalega stórt atriði að þetta mál sé vel athugað þannig að ráðist sé í þær viðgerðir, sem kostnaðarminnstar eru, en bera jafnframt góðan árangur. Þess vegna eru þær rannsóknir, sem þarna er vitnað til, mjög mikilvægar og gott að vita að við fáum fljótlega í hendur skýrslur varðandi þau atriði. Okkur er tjáð að íblöndun kísilryks í hið íslenska sement muni koma í veg fyrir alkalískemmdir í mannvirkjum okkar á komandi árum. Vonandi er það rétt. Ég vil ítreka það og taka undir óskir um það með fyrirspyrjanda, að iðnrh. skipi hið fyrsta þá nefnd sem gert er ráð fyrir í þessari þáltill. Það er enginn vafi á að fjöldi manna á um sárt að binda vegna þessara mála. Það er fjöldi manna sem er í verulegum erfiðleikum vegna þessara skemmda. Þarna er um að ræða glettilega flókið mál, hvernig best verður og réttast létt undir með þeim sem í þessum vandamálum hafa lent. Ég efa ekki að sú nefnd, sem skipuð verður, muni þess vegna eiga mikið starf fyrir höndum. Þeim mun fremur er nauðsyn að hún sé skipuð sem fyrst og geti hafið störf.



Herra forseti. Komið er að því að slíta þessum fundi Sþ. sem á að fjalla um fyrirspurnir. Afgreiddar hafa verið tvær fsp., en á dagskrá eru 24. Margar þessara fsp. eru með lág númer, allt niður í 50, sem þýðir að þær eru orðnar nokkurra mánaða gamlar. Ég vil benda á, að eins og haldið hefur verið á fsp. á þinginu í vetur, og á ég þá bæði við forseta, fyrirspyrjendur og ráðh., er þingið að glopra fsp.-forminu niður og missa af því góða sem á að vera hægt að hafa út úr því. Fsp. liggja vikum og mánuðum saman og er sjálfsagt bæði ráðh. og fyrirspyrjendum um að kenna að þær eru ekki teknar fyrir. Af þessu leiðir að þær verða gamlar, eru oft orðnar úreltar þegar þær koma til afgreiðslu. Ég vil benda á að þetta á að vera eitt besta og hraðvirkasta form þingstarfa, en okkur tekst ekki að láta fsp. vera það. Ég vil taka það fram, að ég er ekki með þessum orðum að beina gagnrýni sérstaklega á hendur forseta, en vil beina því til þingheims alls að svona getur þetta ekki gengið. Það verður að gera breytingu á þannig að fsp. verði afgreiddar fljótt og vel og þær geri það gagn í þingstörfum og fyrir þjóðina alla að veita upplýsingar sem þær eiga að gera.



Vegna orða hv. 4. þm. Reykv. vil ég taka undir það, að ég hefði óskað þess, að hægt hefði verið að taka fyrir fleiri fsp. á þessum fundi. En ég hef kannað það, að annaðhvort eru fyrirspyrjendur ekki tilbúnir með sínar spurningar eða hæstv. ráðh. með svör. - Hæstv. utanrrh. er kominn, en því miður var ég búinn að taka málin út af dagskrá áður en hann kom í salinn svo að því verður þá ekki breytt í þetta sinn.