Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Þetta mál er komið frá hv.Nd., og sjútvn. hefir gefizt kostur á að athuga frv. Innan n. var í raun og veru enginn ágreiningur um málið í heild. Hv. þm.N.-Ísf. hafði að vísu sérstöðu, en það kom ekki glöggt fram í n., hverskonar sérstaða það var, en hana má sjá á þskj. 385. N. hefir ekki haft aðstöðu til að kynna sér þessa brtt., svo að ég mæli ekki fyrir hönd meiri hl., en ég get sagt það fyrir mig, að ég tel þessa till. óþarfa, því að hún gengur ekki út á annað en það, að það skuli vera skylt að leita álits ákveðins félagsskapar, þegar leyfi eru veitt til ísfiskútflutnings, en eftir því, sem ég bezt veit, hefir yfirleitt alltaf verið ráðgazt um við togaraeigendur, þegar slík skipting veiðileyfa hefir farið fram, svo að ég tel, að það gæti ef til vill orðið til þess, að málið dagaði uppi á þinginu, ef þessi breyt. yrði gerð á því; en ég álít, að það væri miður farið, ef svo yrði gert. Um frv. sjálft er lítið að segja. Það felur í sér nauðsynleg ákvæði, sem þurfti að bæta aftan við þessi l., sektarákvæðin, og eins ákvæði um þær reglur, sem gilt hafa um þann fisk, sem fluttur hefir verið út umfram það, sem tilkynnt er og bundið við leyfi í hvert sinn. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að fara frekar út í þetta mál fyrir hönd nefndarinnar.

Jón Auðunn Jónsson Það, sem farið er fram á með þessari till., er það, að leyfum til ísfiskútflutnings togara verði úthlutað í samráði við togaraeigendur og félagsskap þeirra. Mín meining er sú, að það ætti að ákveða fyrirfram fyrir hverja vertíð, hvaða skip skuli fá leyfi og fyrir hvað marga túra og hvað marga aflatúra á hvorn stað, Þýzkaland og England. Ég tel, að þetta sé alveg nauðsynlegt til þess að fá fullt samræmi. Hinsvegar verður fiskimálanefnd auðvitað að segja til um, hvenær hver togari á að sigla á hvern stað, en þar sem það hefir borið á óánægju um úthlutun þessara leyfa, þá sé ég ekki annað en að það sé rétt, að stjórn þessa félagsskapar fái að ráða nokkru um, hvernig þetta er ákveðið í upphafi. Og það væri ákaflega gott fyrir togaraeigendur að fá að vita það í byrjun ísfiskvertíðar, hve mikið þeir megi láta skip sín veiða til sölu á hverjum stað, því að ef slíkar ráðstafanir væru gerðar, þá væri miklu hægara fyrir þá að disponera; og ég þykist þess fullviss, að fiskimálanefnd hafi á engan hátt á móti þessu, því að það léttir hennar starf við úthlutun leyfanna. Ég sé ekki, að till. geti á nokkurn hátt komið í veg fyrir yfirráð fiskimálanefndar í þessum málum, heldur myndi hún þvert á móti létta hennar störf; og ég er sannfærður um, að það getur ekki komið fyrir, að málið dagi uppi, þótt þessi breyt. verði samþ., því að málið fer vitanlega út úr d. eftir nokkrar mínútur.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég get ekki mælt með þessari brtt.hv.þm.N.-Ísf. Að því er fyrri hluta till. snertir, þá er hann óþarfur, því að fiskimálanefnd hefir að sjálfsögðu samband við fél. íslenzkra botnvörpuskipaeigenda og ráðgast við það um úthlutun leyfanna. En að því er síðari hlutann snertir, þá er það fjarri sanni að leggja fyrir n., að hún skuli fara eftir till. félagsstj. í félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda, því að það er sama og að láta félagsstj. annast þá úthlutun. Ég álít það miður heppilegt. Hinsvegar er það rétt, sem hv.þm. sagði, að það er æskilegt að ákveða túrafjölda hvers skips í byrjun vertíðar, enda hefir verið reynt að gera það, en breyt., sem orðið hafa hjá skipunum sjálfum, hafa raskað þeirri áætlun.

*Magnús Jónsson: Það er getið um það í grg. frv., að það hafi komið fyrir, að nokkrir togarar hafi flutt út meira magn af ísfiski en þeir hefðu haft leyfi til. Þess vegna sé hér verið að skerpa ákvæðin um þetta. En það hefir líka þótt bera nokkuð á því, að fiskimálanefnd hafi ekki verið réttlát í sínum úthlutunum á kvótanum, sérstaklega að því er Þýzkalandsmarkaðinn snertir, því að þó að hér sé almennt talað um ísfiskmarkað, þá er vitanlegt, að deilan hefir aðeins verið um kvótann á Þýzkalandsmarkaðinum. Reynslan hefir verið sú, að eftirsókn eftir Þýzkalandsmarkaðinum hefir verið mikil, að það stafar af því, að sá markaður er talinn það miklu betri, að ég hefi heyrt, án þess að ég sé þessu eins kunnugur eins og flm.brtt., að Þýzkalandstúrarnir hafi gefið um 1900 £ að meðaltali, en Englandstúrarnir jafnvel fyrir neðan 1000 £. Þess vegna er eðlilegt, að hjá aðþrengdum togarafélögum sé nokkuð mikið kapphlaup um þennan markað. Togaraeigendur höfðu fundið, hve mikil nauðsyn var á því að koma hér á einhverjum reglum. Þess vegna höfðu þeir, í gegnum sinn félagsskap, komið sér upp einskonar stofnun til þess að úthluta þessum fiskkvóta á milli meðlima sinna, og það bar ekki á neinni óánægju. Þessi stofnun úthlutaði kvótanum að einhverju leyti eftir stærð, en þó aðallega eftir tölu skipanna. Aftur á móti hefir verið mikil óánægja með úthlutun fiskimálanefndar. Ég hefi hér fyrir mér plagg um það, hvað hverju félagi hefði borið eftir höfðatölu árið 1936, og hvað hverju félagi var úthlutað, og það er ekki hægt að neita því, að þessar tölur sýnast benda á, að úthlutunin hafi ekki verið sanngjörn. Ég sé hér t. d., að hlutafélaginu Kveldúlfi hefði borið hlutfallslega eftir skipatölu 800 tonn, en fékk 530 tonn. Alliance 553 tonn, en fékk 300 tonn. Einari Þorgilssyni 228 tonn, en fékk 100 tonn. Aftur á móti eru önnur skip, þar sem þetta er alveg öfugt, t. d. Júpíter bar 114 tonn, en fékk 210 tonn, Belgaum bar 114 tonn, en fékk 220. Mjölni bar 114 tonn, en fékk 240 tonn. Bæjarútgerðinni í Hafnarf. 228 tonn, en fékk 385 tonn. Mér finnst eðlilegt, að félög, sem finnst þau stórum afskipt - því að hér er um verulegar fjárhæðir að ræða -, beri sig upp við þann aðilja, sem hér á hlut að máli, og óski eftir því, að eitthvað verði sett inn í þetta frv., sem tryggi það betur í framtíðinni, að gætt sé réttlætis. Ég efast nú ekki um, að það sé sitt af hverju annað en skipafjöldi og skipastærð, sem hér kemur til greina, en þessar tölur virðast benda á, að ekki hafi verið gætt þeirrar sanngirni, sem hefði þurft að gæta. Ég hafði því hugsað mér að bera fram brtt. um það, að þessum kvóta yrði úthlutað sem næst eftir tölu og stærð skipanna, en af því að ég vissi, að einn af nm. ætlaði að bera fram till., sem fór fram á svipað, bar ég ekki slíka till. fram; en úr því að verið er að skerpa ákvæðin um það, ef togarar hlýðnast ekki fyrirskipunum fiskimálanefndar, þá vil ég mæla með því, að sett verði ákvæði, sem tryggi að eins og hægt er, að n. gæti sanngirni í sínum störfum. Ég get ekki fallizt á það, sem hæstv. ráðh. sagði, að eftir till. á þskj. 385 væri valdið til að úthluta leyfunum raunverulega tekið af fiskimálanefnd og sett í hendur stj. félags ísl. botnvörpuskipaeigenda. Mér finnst, að hér ætti ekki að geta verið um árekstur að ræða á milli þessara tveggja aðilja, aðeins upplýsingar, sem fiskimálanefnd sækti til þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli. Það hlýtur að vera bara gott fyrir fiskimálanefnd að geta haft þennan aðilja til ráðleggingar, og það liggur í augum uppi, að n. kemur af sér nokkrum vanda með því að fara sem mest eftir því, sem þetta félag leggur til málanna.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Hv. 1. þm. Reykv. drap nokkuð á það, að ekki myndi hafa verið réttlát úthlutun fiskimálanefndar á ísfiskkvótanum. Um þetta var mjög rætt í hv.Nd., eins og hv. dm. er sjálfsagt kunnugt, og skal ég ekki fara að endurtaka neitt af þeim umr. hér. En það er rétt hjá hv.þm., að ekki hefir verið úthlutað til félaganna eftir tölu skipa eingöngu, enda er það varla hægt. - Hv. þm. nefndi ýms skip og taldi sum hafa fengið of lítið og önnur of mikið, og vildi halda því fram, að hér hefði verið um hlutdrægni að ræða. Ég skal benda honum á eitt félag, sem hann sjálfsagt telur, að fiskimálanefnd beri fyrir brjósti, félagið, sem gerir út togarann Hávarð Ísfirðing. Þessi togari hefir engan Þýzkalandstúr fengið á árinu. Það voru auðvitað ýms sjónarmið, sem n. varð að taka tillit til. Eins og ég hefi lítillega drepið á áður, get ég sagt það sem mína skoðun, að mér fyndist það eðlilegt, ef hægt væri að tengja einmitt saman Þýzkalands- og Englandstúrana, vegna þess að Englandstúrarnir hafa yfirleitt verið fremur slæmir, en Þýzkalandstúrarnir fremur góðir. Hv. þm. sagði, að í till. fælist ekkert fyrirlag um að fara eftir till. stj. félags ísl. botnvörpuskipaeigenda. Ég get ekki skilið till. þannig, því að þar segir, að það eigi að „fara sem mest eftir tillögum félagsstjórnarinnar“. Það þarf ekki að leita til félagsstj., af því að félagið á sinn fulltrúa í fiskimálanefnd, og bankarnir, sem hér hafa hagsmuna að gæta, eiga þar líka sína fulltrúa, og mér er ekki kunnugt um, að þessir menn eða fulltrúi félags ísl. botnvörpuskipaeigenda hafi nokkurn tíma gert ágreining um úthlutun leyfanna. Mér þykir rétt að taka þetta fram, og ég sé ekki, að Alþ. geti á nokkurn hátt haft aðstöðu til að setja sanngjarnari reglur um úthlutun leyfanna heldur en fiskimálanefnd, enda liggja fyrir hjá n. skýrslur um ísfisksölur hvers einasta togara.

*Jón Auðunn Jónsson: Ég get ómögulega séð, þrátt fyrir það, sem hæstv. ráðh. hefir sagt, að þessi till. eigi ekki fullan rétt á sér. Það er engan veginn sagt í till., að n. eigi í öllum tilfellum að fara eftir till. stj. félags ísl. botnvörpuskipaeigenda, heldur eigi hún „sem mest“ að fara eftir till. félagsstj. Ég veit það af viðtali við nokkra skipaeigendur nú undanfarið, að þeir vildu mjög gjarnan, að þetta fyrirkomulag yrði haft, því að þeir telja meiri vissu fyrir því, að úthlutunin yrði sanngjörn, ef stj. félagsskapar þeirra fengi a. m. k. tillögurétt um það, hvernig þessum málum yrði hagað. En það er eitt, sem er mjög æskilegt, eins og ég drap á áðan, og það er, að ákveðið sé í upphafi vertíðar, hve marga túra hvert skip fái að fara, og fyrir þá, sem eiga mörg skip, er þetta beinlínis nauðsynlegt. Hitt getur náttúrlega verið, að ýmislegt annað komi til greina en skipafjöldi og smálestatala innan félaganna, en ég sé það af þessum lista, sem hér liggur fyrir, að jafnvel þó að tekið sé tillit til þess, að sum skipin hafi verið á síldveiðum og önnur ekki, þá er samt mikið ósamræmi í úthlutun þessara leyfa. Ég vil benda á það, að fiskimálanefnd segist hafa tekið tillit til þess, hvort skipin hafi farið á karfaveiðar eða ekki. Nú sýndi það sig síðastl. haust, að talsvert tap varð á þessum veiðum, og þá held ég, að ekki sé ástæða til að hegna þeim, sem leggja út í þessa óvissu karfaveiði, með því að láta þá fá minni ísfiskkvóta en þeir annars hefðu fengið. Ég get ómögulega skilið, að það verði annað en til hins betra, að þessi till. verði samþ., því að n. er ekki bundin við till. félagsstj., heldur á hún aðeins að fara eftir þeim eftir því, sem við verður komið.

*Frsm. (Sigurjón A. Ólafsson): Ég sagði áðan í minni stuttu ræðu, að fiskimálanefnd myndi sennilega alltaf hafa samband við togaraeigendur, þegar um úthlutun leyfa væri að ræða, og þetta hefir ekki verið hrakið. Nú er n. þannig skipuð, að maður verður að ætla, að innan hennar séu það margir fulltrúar togaraeigenda, að ólíklegt sé, að óréttlæti væri beitt af hálfu n., því að eins og l. mæla fyrir, á fiskifélagið þar einn fulltrúa, bankarnir sinn hvorn og togaraeigendur einn; og þetta er meira en helmingur n. Af hálfu bankanna hefir oftast mætt togaraeigandi í n., eftir því sem ég man bezt, svo að ég get ekki séð annað en að það sé óþarfi að óttast það, að hér sé vitandi vits verið að beita rangindum í úthlutun þessara leyfa. Till. hv.þm.N.-Ísf. fer fram á, að leitað sé álits stj. félags ísl. botnvörpuskipaeigenda. Nú er það vitanlegt, að stj. þessa félagsskapar, sem ekki er til nema á pappírnum, er enginn samnefnari fyrir alla togaraeigendur landsins, því að margir togaraeigendur eru ekki í þessum félagsskap. Það út af fyrir sig finnst mér gera till. óframbærilega, að hér er verið að búa til nýja stofnun, sem raunverulega er ekki fulltrúi allra togaraeigenda. - Það er nú svo um þessi leyfi, að ég er ekki nægilega kunnugur til þess að geta rætt um það, eftir hvaða reglum farið hefir verið; hinsvegar er mér kunnugt um það, að n. hefir viljað, að úthlutun þessara leyfa yrði framkvæmd þannig, að reynt sé að forðast allt það, sem menn með rökum geti talið óréttlæti. Í Nd. komu fram till., sem stefndu í svipaða átt og þessi till., en þær fengu heldur ekki byr. Mér skilst, að menn telji það réttlátast að reyna að dreifa þessum leyfum milli skipanna nokkuð eftir því, hvaða veiðar hafi verið stundaðar, og það er ekki hægt að neita því, að það sýnist ekki óréttlátt, að þeim sé á einhvern hátt hyglað, sem sérstaklega stunda enska markaðinn og hafa oft og einatt rekið þær veiðar með halla. En þó að ég segi þetta, er ekki þar með sagt, að hér hafi skapazt algild regla, en ég hygg, að eins og n. er skipuð, þá sé hún sér þess fullkomlega meðvitandi, að hér þurfi að setja á reglur, sem skapi það réttlæti í þessum efnum, sem nauðsynlegt er. Ég sé því ekki ástæðu til, að farið sé að leita álits stj. þessa félags, því að eins og ég hefi áður sagt, er hún enginn samnefnari fyrir togaraeigendur hér á landi.

*Magnús Jónsson: Hv. frsm. og eins hæstv. ráðh. eru hér báðir inni á sinni planökonomi; ef togara gengur illa á einu svæði, á að hygla honum á öðru. Ég ætla nú ekki að fara að ræða almennt um planökonomi, en ef n., sem ræður yfir einum góðum markaði, ætlar að nota þetta vald sitt til að meta það, hvort það félag, sem í hlut á, hafi nú almennt komið sómasamlega fram í fiskveiðum, þá hlýtur það alltaf að lenda í hreinu handahófi. Ég skil ekki, hvers vegna hv.frsm. telur ekki stj. ísl. botnvörpuskipaeigenda dómbæran aðilja í þessum efnum. Það má vel vera, að til séu togaraeigendur, sem af einhverjum ástæðum standi utan við þennan félagsskap, en það er fjarri því, að þar fyrir geti stj. þessa félags ekki verið fullgildur aðilji í þessum efnum. Ég veit ekki betur en að Alþýðuflokksmenn hér á þingi líti á stj. Alþýðusambands Íslands sem sjálfsagðan fulltrúa verklýðsfélaganna í landinu. Nú getur verið fjöldi verklýðsfélaga, sem hefði það á stefnuskrá sinni að ganga ekki í Alþýðusambandið, en ég hygg, að hv.frsm. myndi ekki ganga inn á, að þar fyrir eigi stj. Alþýðusambandsins að vera óhæfur aðili til þess að segja álit sitt um þarfir og óskir verkalýðsins. Það, sem hér bætist við, er það, að einmitt stj. ísl. botnvörpuskipaeigenda hafði þessi mál áður með höndum, og þá gerði enginn óánægja vart við sig; en þegar fiskimálanefnd fær þetta í sínar hendur og fer að úthluta leyfunum, þá fyrst fer að bera á óánægju. Ef það er satt og rétt, sem ég þori ekki að segja um, að fiskimálanefnd hafi jafnan samband við togaraeigendur, þegar um úthlutun leyfa í væri að ræða, hvers vegna er þá óánægjan? Er hún ekki skýrasti votturinn um það, að hér sé um eitthvert óréttlæti að ræða? Sá veit bezt, hvar skórinn kreppir að, sem hefir hann á fætinum. Hér er um óánægju að ræða, og þau dæmi, sem ég nefndi hér áðan, sýna, að félögunum hefir verið stórkostlega mismunað, af hvaða ástæðum sem það hefir verið gert, og þær ástæður hafa ekki verið fram færðar. Hvers vegna var það fellt í Nd., að n. skyldi gæta réttlætis um úthlutun leyfanna? Ég er hræddur um, að þessi mótstaða stafi einmitt af þeim sömu ástæðum, en ekki af þeim ástæðum, sem hér er gefið upp um það, að þeir telji ekki þennan aðilja fullbæran til þess að gefa heilbrigðar og réttar till. í þessu máli. Ég get ómögulega verið sammála hæstv. ráðh. um það, að Alþingi sé ekki bært um að setja reglur um þetta. Það er satt, að Alþingi er ekki bært um að segja t. d., að Kveldúlfur skuli fá svo og svo marga túra á Þýzkaland og bæjarútgerðin í Hafnarfirði svo og svo marga, en ég veit ekki, hvað Alþingi er að starfa hér, ef það er ekki bært um að setja heilbrigðar reglur um þetta. Á hverju þingi eru sett fjölmörg lög, þar sem verið er að deila út sól og regni meðal margra aðila, en hér er ekki farið fram á annað en að fá reglur til þess að leysa þessa menn undan fullkominni handahófsútdeilingu, og ég teldi illa farið, ef hv.þd. vill ekki fallast á að samþ. þessa till., sem fer í raun og veru skemmra en till. í hv.Nd., till., sem mér sýnist gæta mikillar sannsýni á alla bóga, sem sé að það skuli leitað umsagnar stjórnar félags ísl. botnvörpuskipaeigenda og farið sem mest eftir till. hennar. Ég sé ekki, að hægt sé að setja mýkri fjötur á fiskimálanefnd en þetta.

*Frsm. (Sigurjón A. Ólafsson): Ræða hv. 1. þm. Reykv. gefur ekki tilefni til mikilla andsvara, en hann gat ekki hrakið það, sem ég sagði, að stjórn félags ísl. botnvörpuskipaeigenda er ekki samnefnari fyrir togaraeigendur, eins og frv. samkv. 1. gr. ætlast til, og ég gæti, ef ég vildi, talið upp allverulegan fjölda útgerðarmanna, sem teljast ekki til þessa félagsskapar, og það er jafnvel stórt félag hér í Reykjavík sem ekki telst til þessa félagsskapar. Hv. þm. vildi leggja mikla áherzlu á, að það hefði ekki verið óánægja með þetta áður, en hann gleymir að geta þess, að þá var þessi þýzki markaður tæplega almennur. Siglingar á Þýzkalandsmarkað hafa aðallega átt sér stað þrjú síðustu ár, og það voru eitt til tvö skip, sem sigldu þangað, svo að það var ekki um mikla úthlutun að ræða á. Hinsvegar hygg ég, að það verði aldrei fært að fyrirbyggja, að óánægja geti átt sér stað, hvernig sem farið er að, því að allir vilja sitja að því bezta, svo að þótt hér yrði sköpuð ný regla til þess að fara eftir, væri óánægjan ekki útilokuð fyrir því.

Jón Auðunn Jónsson Ég vil ekki láta því ómótmælt, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði, að hér væri stórt félag, sem væri ekki í félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda. Það er ekki rétt. Það eru allir, sem eiga meira en eitt skip, nema eitt félag utanbæjar, sem eru í þessum félagsskap, svo að þetta er alls ekki rétt hjá hv.þm.

*Ólafur Thors: Ég hefi áður í sambandi við annað mál gert þetta frv. nokkuð að umræðuefni, og þetta mál hefir auk þess sætt alveg sérstaklega kröftugri gagnrýni af hendi Sjálfstfl. í hv.Ed., svo að ég tel, með hliðsjón af því, að nú er komið fram á síðustu daga þingsins, eftir því sem heyrzt hefir, að ekki sé ástæða fyrir mig að fara langt út í þetta mál. Þó vil ég ekki, að málið fari svo gegnum hv. d., að ekki sé á það minnzt af okkur sjálfstæðismönnum, og ætla ég þess vegna að fara um það örfáum orðum. Það er öllum kunnugt, hver rök liggja til þessa máls. En þau eru, að þessi mjólkurstöð var hagnýtt af samvinnufélagi bændanna í Gullbringu- og Kjósarsýslu og grennd. Í þeim félagsskap voru nær allir bændur, sem mjólk framleiddu í þessu héraði. Utan við félagsskapinn stóðu þó nokkrir menn. Og það var afstaða þessara manna til eigenda stöðvarinnar, sem varð tilefni af hendi ráðh. til að taka stöðina leigunámi. Þessir menn gerðu það að misklíðarefni við stjórn stöðvarinnar, hvaða gjald þeir ættu að greiða fyrir gerilsneyðingu á mjólk, sem þeir framleiddu og fengu hreinsaða í stöð Mjólkursamlags Kjalarnesþings. Framkvæmdarstjórinn gerði þessum bændum tvo kosti. Annar var sá, að þeir gerðust félagsmenn, og þá skyldu þeir njóta sama réttar og aðrir, en ef þeir ekki vildu það, þá skyldi mjólk þeirra verða hreinsuð og gerilsneydd, og þeir greiða fyrir það raunverulegt kostnaðarverð, og þeim skyldi heimilt að hafa eftirlitsmann við stöðina og reikningsfærslu í sambandi við rekstur stöðvarinnar, svo þeir gætu fullvissað sig um, að þeim væri ekki reiknað meira gjald heldur en þetta heimilaði. Að hvorugum þessum kosti vildu þeir ganga, en sneru sér til hæstv. landbrh. og kærðu mál sitt fyrir honum. Nú skyldi maður álíta, að samvinnufélagsskapur bænda gæti verið óhultur fyrir ofsóknum af hendi þess manns, sem á ráðherradóm sinn því að þakka, að hér á landi eru allmargir menn, sem telja, að samvinnufélagsskapur eigi sérstakan rétt á sér fram yfir aðrar aðferðir í verzlun og viðskiptum. Maður skyldi halda, að þessi samvinnufélagsskapur bændanna gæti verið óhultur fyrir ofsóknum af hendi ráðh., sem komizt hefir í valdasess af þessari ástæðu. En svo reyndist ekki. Það fór svo, enda þótt þeir menn, sem tilmæli báru fram við hæstv. ráðh., réðu ekki yfir nema 7% af því mjólkurmagni, sem þessi stöð vann úr, að þá lagðist hæstv. ráðh. á sveif með hinum ófélagslyndu mönnum og tók málstað þeirra gegn samvinnubændunum svo rækilega, að hann hikaði ekki við að svipta samvinnubændurna umráðarétti yfir þeirra lögmætu eign. Ég hefi áður sagt, að útgáfa þessara bráðabirgðalaga væri fullkomið gerræði, og verð að segja, að það er undur, að einmitt þessi ráðh. sem kennir sig við flokk þann, sem gengur undir nafni samvinnunnar, skyldi láta hafa sig til slíkra verka. Ég held, að í sjálfu sér væru það ekki meiri pólitísk tíðindi, þó að sósíalistar, ef þeir færu með völd, eða sjálfstæðismenn, bönnuðu með lögum samvinnufélagsskapinn í landinu, heldur en þau tíðindi, sem orðið hafa í sambandi við þetta mál, að ráðh. sá, sem styðst við svokallaða samvinnubændur, skyldi ráðast svona heiftúðlega á samvinnubændurna. Ég veit, að þessu máli er ætlað að ganga fram á þinginu, því um það eru samningar milli stjórnarflokkanna, og við í stjórnarandstöðunni getum ekki hindrað það. Ég álít, að þingið hefði gert skyldu sína, ef það hefði sýnt þann manndóm að rísa gegn þessum l., og var um tíma ástæða til að vona, að svo yrði, þó nú sé annað komið í ljós. Ég sé svo ekki af þessari ástæðu, og því, sem ég hefi áður sagt um, að málið hefir sætt svo ýtarlegri gagnrýni í hv.Ed., ástæðu til að tefja setu þingsins út af þessu máli, þó ég væri annars reiðubúinn til að tala allan daginn, ef það gæti hindrað, að málið næði fram að ganga. En það er ekki á mínu valdi, og get ég þess vegna látið þessi stuttu mótmæli nægja gegn þessu gerræði hæstv.forsrh.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég ætla ekki að lengja þessa umr., því þetta mál verður innan skamms sótt og varið á öðrum vettvangi, og skal ég þess vegna ekki endurtaka neitt af því, sem ég hefi áður sagt í hv.Ed. Mér þykir leitt, að hv. 1. þm. Rang. skuli ekki vera við til þess að greiða atkv. með frv. núna, eins og hann hefir áður gert. Ég hygg, að það muni sýna sig þegar sókn og vörn í þessu máli lýkur, að hv. 1. þm. Rang. hafi verið forsjálli í þessu máli en hv.þm. G.-K.

*Ólafur Thors: Ræða hæstv.forsrh. hefir ekki gefið mér tilefni til langra andsvara. Ég hugsa, að honum verði hált á því, ef hann ætlar að verja mál sitt með því einu, að einn af þm. Sjálfstfl. - og þá sjálfsagt í ógáti - hafi greitt atkv. með frv. til 3. umr.Hæstv. ráðh. veit, að eins og störfum á þinginu hefir verið háttað undanfarið, þá hafa menn þurft að spyrja hæstv. forseta eða þá menn, sem sitja við hliðina á þeim, til þess að vita, um hvaða mál væri verið að greiða atkv. Ég veit t. d., að gegn einu máli, sem framsóknarmenn bera fram, töluðu þeir kröftuglega hæstv.atvmrh. og hv.þm. Hafnf., en með því greiddu atkv. í dag allir jafnaðarmenn með tölu. Ég hygg því, að þetta sé veik vörn fyrir hæstv.forsrh., ef hann hefir ekkert sterkara fram að bera en þetta.

*Pétur Ottesen: Við, sem höfum umboð fyrir þá menn, sem svo grátt og ómaklega hafa verið leiknir af hæstv. ráðh., skulum ekki vera á móti því, að málið sé sótt og varið, eftir þá viðureign, sem um það hefir orðið í þinginu. Við teljum, að þeim, sem orðið hafa fyrir barðinu á valdatöku ríkisstj. á þessari stöð, ætti ekki að vera það ókært, að deilur um þetta mál haldi áfram. Aðstaða hæstv. ráðh. er orðin vesöl og aum, þegar hann hefir ekkert annað fyrir sig að bera en að einn maður úr stjórnarandstöðunni mun í ógáti hafa rétt upp hendina með málinu.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég ætla ekki heldur að svara þessu mörgum orðum. Það er vitaskuld rétt, að þessi hv.þm. er fulltrúi fyrir menn, sem eru á því svæði, sem mjólkurstöðin tekur til, og af þeirri ástæðu ætti hann ekki að láta til sín heyra í málinu, eftir að hann hefir fengið upplýsingar um, hvernig þessi stöð hefir verið rekin. En það var samskonar fyrirkomulag og hjá Sláturfélagi Suðurlands, en hann á einmitt að hafa gát á því, hvernig það félag er rekið. Að svo mæltu ætla ég ekki að fara út í frekari umr. um málið. Ég vil aðeins vitna til atkvgr. hv. 1. þm. Rang. Hann greiddi atkv. með málinu, eftir að hann var búinn að fá upplýsingar um, hvernig ástandið var, því þá þorði hann ekki að fara austur í Rangárvallasýslu nema að hafa greitt atkv. með málinu.

*Pétur Ottesen: Ég veit ekki, hvernig átti að skilja ummæli hæstv. ráðh. viðvíkjandi Sláturfélagi Suðulands. Átti að skilja það svo, að þar væri í einhverju svo áfátt, að líka ráðstöfun þyrfti að gera þar? Það er víst ekki nóg, að hæstv. ráðh. fari í ránsferð á hendur félagsskap þeirra manna, sem stóðu að þessari stöð, þó hann ekki fari með samskonar rangindi og aðdróttanir gagnvart Sláturfélagi Suðurlands.

Hvernig var með kjötverðið þar?

. Hver ræður kjötverðinu í landinu? Er það ekki hæstv. ráðh. gegnum þá nefnd, sem hann hefir skipað? Það er ráðh. sem ber ábyrgðina á því, eða a. m. k. á þeim manni, sem mestu ræður um það í nefndinni, hvernig kjötverðið er ákveðið. Það er bezt fyrir hæstv. ráðh. að snúa sér til hans viðvíkjandi kjötverðinu. En ef hæstv. ráðh. ætlar að fara í svipaða herferð gegn Sláturfélagi Suðurlands og hann hefir farið gegn félagsskap þeirra manna, sem stóðu að mjólkurstöðinni, þá eru þar menn til að taka á móti slíku, þó hann þykist mikill fyrir sér og hafi gengið í skóla hjá sósíalistum í þinginu.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég þarf ekki heldur að svara þessu mörgum orðum, að öðru leyti en því, sem snertir Sláturfélag Suðurlands. Hv. þm. veit, að svipað kjötverð er ákveðið fyrir öll félögin, en það er kostnaðurinn við reksturinn, sem dregur úr verðinu hjá Sláturfélagi Suðurlands, og við það getur sá maður, sem settur er til að ákveða verðið, ekki ráðið. Hv. þm. veit vel, af hverju þetta stafar.

*Jónas Jónsson: Ég ætla að segja nokkur orð um þetta frv., sem ég vil beina til stjórnar þeirrar, sem nú situr, eða til þeirrar, sem á eftir að koma. Ég geri það vegna míns kjördæmis. Það er enginn vafi á því, að Akureyri og Eyjafjörður eru mjög heppin með að geta notað sér þá aðstöðu, sem er við Laxá. Það mun vera bezta aðstaða á landinu næst Soginu. Þessi framkvæmd hefir mikið að segja fyrir Þingeyjarsýslurnar, að vísu ekki svo mjög í bili, því kostnaður við rafleiðslur virðist lítt viðráðanlegur þar, sem um dreifð sveitabýli er að ræða. En bæði er þess að gæta, að úr þessu getur rætzt með tímanum, og svo þess, að rafstöð þessari verður svo heppilega í sveit komið í miðjum Þingeyjarsýslum, að leiða má rafmagn um allar sýslurnar, og til Húsavíkur er fremur skammt. Það hefir ýtt undir bæjarstjórn og rafmagnsnefnd á Akureyri að reyna að fá þetta frv. samþ. nú, að þar með er skapaður grundvöllur undir samstarf milli Akureyrarbæjar, Eyjafjarðar- og Þingeyjarsýslu, því allur Eyjafjörður mun koma inn í þetta, þegar rafleiðslur eru ekki orðnar eins dýrar og þær nú eru. Það er mikið unnið fyrir Akureyri, ef heppilegur grundvöllur finnst fyrir samstarf við Þingeyjarsýslu, og þess vegna væri æskilegt, að frv. næði fram að ganga, því treysta má því, að rafvirkjunarmálið sjálft verði leyst mjög fljótt fyrir Akureyri, og að meira eða minna leyti fyrir bæði Þingeyjarsýslu og Eyjafjörð.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Landbn. hefir orðið sammála um nokkrar brtt. við frv., sem ég skal gera nokkra grein fyrir. Brtt. 1.a, við 4. gr., er fram borin samkv. ósk Hákonar Bjarnasonar, að í stað orðanna „fimmþættri gaddavírsgirðingu eða jafngildri girðingu úr öðru efni“ komi: „öruggri fjárheldri girðingu“. Brtt. 1.b. er um að e- og f-liður 4. gr. falli niður, en þeir eru um girðingar, sem áttu að varna því, að heilbrigt fé kæmist saman við sjúkt fé. En á þessum slóðum er veikin orðin svo útbreidd, að vafi er á, að hægt sé að einangra féð. Þá er brtt. 1.c, að í stað þeirra liða, er niður eru felldir, komi nýr e-liður, svo hljóðandi: „Milli Hofsjökuls og Langjökuls“. Samkv. 2. brtt. er 5. gr. frv. sett fram með alveg nýju orðalagi. Í frv. er hreppsnefndum á því svæði, sem tiltekið er, gert að skyldu að koma upp girðingum fyrir sjúkt og grunað fé, en við leggjum til að hafa þetta óbundið og heimila framkvæmdarstjóra að gera slíkar ráðstafanir í samráði við hlutaðeigandi sýslufulltrúa. T. d. eru vestan Oks og í Mýrasýslu um 23 þúsundir fjár sjúkar eða grunaðar, og er það svo mikið, að naumast er hægt að skylda menn til að einangra það allt. Ég vil benda hæstv. forseta á, að í 2. málsgr. þessarar brtt. hefir slæðzt inn orðið „slíkra“ sem á að falla burt, og vona ég, að hann taki það til athugunar. Þá er 3. brtt., a-liður, við 6. gr. frv., og er hún sett með tilliti til þess, að enn er mjög lítil sýking austan Blöndu í Húnavatnssýslu, svo að rétt þótti að láta þetta ákvæði ná alla leið vestur að Blöndu, en b-liður þessarar brtt. fer fram á, að á eftir orðunum: „eftir fjártölu“, þar sem talað er um, hvernig sýslun. eða bæjarstj. skuli jafna kostnaði niður á sauðfjáreigendur, komi orðin: „eða með öðrum sýslusjóðsgjöldum“. 4. brtt., við 9. gr., sem ræðir um styrk, 25 aura á metra, til að koma upp einangrunargirðingum, fer fram á, að aftan við gr. bætist nýr málsl.: Verði ekki settar upp aðalvarnargirðingar þær, sem um getur í 5. gr., er heimilt að veita einstökum bændum á því svæði styrk samkv. þessari grein.“ Þá er 5. brtt. við 11. gr. Hún fer fram á, að framkvæmdarstjóra sé heimilt að fyrirskipa merkingu á sauðfé á sýktum og grunuðum svæðum, svo að auðvelt sé að þekkja fé þeirra svæða frá öðru fé. 6. brtt., við 19. gr., er um heimild til landbrh. til að ráðstafa sjúku og grunuðu fé, og ef þarf að drepa fé til að hindra útbreiðslu veikinnar, þá að greiða eigendum bætur fyrir. Ein aðalbreytingin er viðvíkjandi Mýrasýslu vestanverðri og Vestur-Húnavatnssýslu. Það liggur fyrir símskeyti frá sýslunefnd Vestur-Húnavatnssýslu, þar sem hún telur, að sýkingin þar í sýslunni sé orðin það mikil, að ekki sé kleift að einangra sjúkt fé frá hinu, og þeir muni því ekki geta fullnægt þeirri skyldu, ef frv. yrði samþ. eins og það er nú. Þetta er eitt af því, sem gerir það að verkum, að við leggjum til, að horfið verði að þeirri breytingu, sem um getur í 2. brtt. Ég vona, að menn geti orðið sammála um hana. Framkvæmdarstjóra er þar falið, í samráði við hlutaðeigandi sýslufulltrúa, að reyna að finna þær leiðir á þessum mikið sýktu svæðum, sem heppilegastar eru til að fyrirbyggja útbreiðslu veikinnar. Um brtt. ætla ég svo ekki að segja fleira. Ég býst við, að kostnaðurinn við þessar ráðstafanir verði töluvert mikill, eða 400–500 þús. kr. Það kemur ekki allt á ríkissjóðinn, en mikið af því. En ég vona, að menn geri sér það ljóst, að hér er um svo mikilsvert atriði að ræða fyrir íslenzka sauðfjárrækt, að ef ekki er lagt út í þennan kostnað, þá má búast við, að ekki líði mörg ár þangað til komið verður eins á mörgum heimilum þessa lands eins og komið er á þeim heimilum, þar sem veikin hefir verið lengst, eða 3 vetur. Á öðru þessara heimila eru eftir 90 kindur af 750 fyrir 3 árum, en á hinu 26 af rúmum 200 fyrir 3 árum. Eigi hið sama að liggja fyrir öðrum sauðfjárheimilum landsins, þá sjá allir, hvílíkur voði það er, og að nauðsynlegt er að fyrirbyggja slíkt, og það er reynt að gera það með þessu frv. Ég vona, að það takist, ef vörnunum er vel beitt.

*Pétur Magnússon: Það er náttúrlega heldur leiðinlegt, hvernig þetta mál ber að hér í þessari hv. d.; það kemur hingað fyrst síðustu daga þingsins, og það er því ekkert tækifæri til þess að láta nokkra athugun, sem gagn er í, fara fram á frv. Landbn.menn hafa mætt á fundi og rætt málið nokkuð, en um sum atriðin voru nokkuð skiptar skoðanir. Hinsvegar orkar það naumast tvímælis, að þetta er svo mikið alvörumál, að það er nauðsynlegt, að það sé gaumgæfilega athugað í báðum deildum. Ég hefi nú ekki kvatt mér hljóðs til þess að gagnrýna þetta frv. Það er þýðingarlaust á því stigi, sem málið stendur nú á, enda þótt ég játi, að það eru nokkur ákvæði í frv., sem ég tel orka nokkurs tvímælis um; en ég skal ekki fara nánar út í það hér. En það, sem gerði það að verkum, að ég kvaddi mér hljóðs áður en endanlega yrði frá málinu gengið, var það, að ég vil beina því til hæstv.ríkisstj., hvort ekki mundi nú þegar ástæða til þess að gera frekari ráðstafanir út af þessu máli heldur en enn er búið að gera. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, varðar eingöngu ráðstafanir til þess að hefta útbreiðslu veikinnar, og vissulega er það ein af nauðsynlegustu ráðstöfununum, sem gera þarf í þessu sambandi, en það eru vitanlega fleiri hliðar á þessu máli, sem eru fullkomlega þess verðar, að þeim sé einnig gaumur gefinn. Annarsvegar er viðhorfið til þeirra manna, sem misst hafa lífsframfæri sitt við það, að veikin hefir lagt bú þeirra í rústir, en ef til vill má segja, að það líði ekki svo langur tími þangað til þing kemur aftur saman, svo að það skipti kannske ekki svo verulegu máli, þó að þetta þing láti þá hlið málsins ekki til sín taka. Hinsvegar er svo viðhorf þess opinbera gagnvart þessum mönnum, sem hafa misst búpening sinn að miklu leyti, hvort þeir eiga að hrekjast frá búum sínum og bætast við atvinnuleysishópinn í kaupstöðunum. Atvinnuleysið vex ár frá ári, og þá kastar fyrst tólfunum, ef bændur ættu í hundraðatali að bætast við í hóp atvinnuleysingjanna. En svo er þriðja hlið málsins, sem ég álít, að orki mjög tvímælis um, hvort þorandi sé að fresta þangað til þing kemur saman aftur, enda þótt það verði vafalaust á þessu ári, en það er sú hlið, sem að útflutningi íslenzks kjöts snýr. Það hefir heyrzt, og það með góðum rökum, að nokkur ótti hafi gripið nágrannaþjóðir okkar um það, að kjöt af þessu sýkta fé geti verið hættulegt til manneldis, og mér er sagt, að það sé nú þegar óheimill innflutningur á íslenzku kjöti a. m. k. til eins lands. Nú liggur það í augum uppi, að ef í Englandi kviknaði ótti út af þessu, þá yrði það til þess að leggja sauðfjárrækt Íslendinga algerlega í rústir, eða a. m. k. færa hana svo gífurlega saman, að af því stafaði beinlínis þjóðarvoði. Ég held þess vegna, að full ástæða sé til, nú þegar áður en þessu þingi lýkur, að athuga, hvort ekki þyrfti að breyta kjötmatslögunum eða gera einhverjar ráðstafanir, sem kæmu í veg fyrir, að ótti kviknaði meðal þeirra þjóða, sem kaupa okkar kjötframleiðslu, um það, að til þeirra væri flutt kjöt af sýktu fé. Ég get ekki hugsað mér, að þetta yrði neitt ágreiningsmál hér í þinginu. Það hljóta allir að vera sammála um, að skylt sé að gera það, sem auðið er, til þess að koma í veg fyrir þann háska, sem okkur stafar af þessu, og þó að komið sé að þinglausnum, er full ástæða til að athuga, hvort ekki er samt sem áður kostur á því að koma frv. þess efnis gegnum þingið, því að málið þarf ekki mjög mikinn undirbúning. Þetta er einfalt mál; það eru ekki nema 2–3 gr., sem hér kæmi til greina, að breyta þyrfti og bæta við, svo að ég vil eindregið beina því til hæstv. stj., hvort hún teldi ekki fært að taka málið upp áður en þingið verður rofið, og jafnvel þótt þingrofinu yrði með því frestað um einn dag, sýnist mér ekki í það horfandi. Þetta er svo alvarlegt mál, að það dugir ekki að sýna neina vanrækslu á neinn hátt í því.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Hv. 2. þm. Rang. minntist á þrjú atriði í sambandi við þetta frv.; eitt var það, að málið kæmi seint í hv. d., en það stafar af því, að áður en þetta frv. var gert, þurfti að fara fram rannsókn á því sem allra síðast, hvar veikin væri, því að það reið mikið á því, að komast að því sem bezt áður en ákveðið væri, hvar girðingarnar ætti að setja, og eru þau vinnubrögð, sem þar hafa verið höfð, að mínu áliti eðlileg og skynsamleg og eftir vilja þeirrar n., sem starfað hefir í þessu máli. - Um annað atriðið, að gerðar verði ráðstafanir til aðstoðar þeim mönnum, sem hafa orðið fyrir tjóni af völdum þessarar veiki, er það að segja, að stj. hefir ekki talið eðlilegt, þar sem fjárlög verða sennilega ekki afgr. á þessu þingi, að afgreiða stórkostleg fjármál áður en næsta þing kemur saman, ef þetta verður rofið. - Um síðasta atriðið, útflutning kjöts og lögin um það, er það að segja, að það er rétt hjá hv.þm., og það hefir verið nokkuð um þetta rætt; ég hefi átt tal um þetta við nokkra hv.þm., og það eru til tvær leiðir í þessu máli. Önnur er sú, að bíða með þingið, þangað til hægt er að afgr. lög um þetta. og leita þá áður umsagnar kjötútflytjenda, sem mun vera auðvelt að fá, en hin leiðin er sú, ef þingfl. geta fallizt á, að lög séu sett um þetta, að gefin verði út bráðabirgðalög eftir að búið er að rjúfa þingið, ef það liggur fyrir, að þingfl. séu sammála um þetta, svo framarlega sem umsögn kjötútflytjenda hnígur í þá átt, og mér virðist það engin frágangssök að ganga þannig frá málinu, ef það sýnir sig, sem ég er fús til að leita eftir, að þingfl. væru sammála um að gera þessa ráðstöfun.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Út af orðum hv. 2. þm. Rang. um það, að ef til vill væri ástæða til að setja sérstök lög, sem bönnuðu útflutning á kjöti af sýktu fé, vil ég segja það, að ég get fallizt á það að efni til. Það er skylt að gera allar ráðstafanir til þess að fyrirbyggja, að ótti, sem kynni að rísa upp vegna veikinnar, yrði til þess að spilla fyrir útflutningi á íslenzku kjöti. Ég hygg, að það mætti einhversstaðar finna gr. í frv., sem þetta gæti bætzt við, ef það yrði athugað milli umr., en það er rétt, sem hv.þm. segir, að þetta er atriði, sem er sjálfsagt að taka til athugunar. Annars vil ég segja það um þetta frv. í heild sinni, að ég býst við, að ég muni ljá því stuðning hér í hv. d., en þó verð ég að segja það, að ég er í nokkrum vafa um, að eins og frv. er úr garði gert komi það að þeim notum, sem því er ætlað og æskilegt væri. Hinsvegar geri ég ekki ráð fyrir, að á þeim skamma tíma, sem þingið á eftir að sitja, sé möguleiki á að breyta því, svo að öruggt sé, fyrst og fremst vegna þess, að maður verður að viðurkenna það, að svo mikill sem þessi voði er, þá er hitt að miklu leyti á huldu, á hvern hátt heppilegast er að reyna að stemma stigu fyrir þessu. Það er ekki mikil fjárupphæð, sem hér er um að ræða, og það telur enginn eftir, sízt ég, ef það mætti verða til að afstýra þessu. En því miður verð ég að játa, að ég er ekki viss um, að þetta frv. nægi til þess. Ég hefði helzt kosið, að þetta frv. væri rýmra en það er, meira í heimildarformi fyrir stj. heldur en bein lögákveðin fyrirmæli um það, hvað gera skuli. Að því er snertir ákvæði 4. gr. um girðingar má t. d. benda á það, að ekki væri óhugsandi, að aðrar girðingar væru nauðsynlegar, en ef þetta er lögbundið, verður að sjálfsögðu að hlýða því. Ég hefði álitið betra að hafa ákvæði 4. gr. í heimildarformi fyrir stj. - Fleiri atriði svipaðs eðlis mætti nefna í frv., en ég skal ekki eyða tímanum með því.

*Jón Baldvinsson: Ég vil taka undir það, sem hæstv.atvmrh. sagði viðvíkjandi heimild handa ríkisstj. til þess að banna útflutning á kjöti frá sýktum svæðum, ef nauðsyn krefði. Það er vafamál, hvort heppilegt væri að orða þetta þannig, því að það er alls ekki vitað nema með því móti gæfist tilefni til þess að banna útflutning á kjöti úr þeim héruðum, þar sem sýkin væri, þó að meiri hluti kjöts þaðan gæti verið jafngóður og annarsstaðar. Þess vegna væri réttara að búa út almenna heimild handa ríkisstj. til þess að banna útflutning kjöts, ef henni sýndist svo, án þess að nefna þar þau héruð, sem veikin væri í. En þetta þarf hinsvegar að athuga, og ég hugsa, að hverri ríkisstj. mundi nægja slík heimild, ef hún kæmist inn í þessi lög, og það er mjög eðlilegt að setja hana í samband við þessi lög. Það er náttúrlega ekki útilokað ennþá, að hægt sé að setja einhver heimildarlög fyrir ríkisstj. með sérstöku frv., því að ég geri ekki ráð fyrir, að um það yrðu neinar deilur, en það verður hægt að athuga milli umr., þó að búizt sé við, að þingið verði rofið þá og þegar, því að ég geri ekki ráð fyrir, að þinginu ljúki svo, að þetta mál verði ekki afgr. Það verður að gera ráðstafanir í þessu efni, sem menn álíta, að komi að mestu haldi, en ég vil enn taka undir það með hæstv.atvmrh., að það væri heppilegast að hafa þetta meira í heimildarformi heldur en jafnfortakslaust eins og lögbundin ákvæði frv. En ég skil það vel, að það væri vandasamt fyrir hæstv.ríkisstj. og hæstv. landbrh. að gera ákvarðanir eftir slíkri heimild, því að það yrðu kannske bornar fram kröfur um ýmsa hluti, sem ekki er fært að koma í framkvæmd, ef ekki er beinlínis fé fyrir hendi til þess, og ef til vill væri ekki skynsamlegt að framkvæma hér á landi, þó að háværar kröfur kynnu að koma fram um það, og mér skilst, að það hafi verið ástæðan fyrir því, að hv. landbn. hefir gert þetta svo fortakslaust. Stjórnin verður því að bera ábyrgð á framkvæmdunum, enda hefir hún betri tök á að rannsaka, hvað helzt skuli gera, en þingnefnd eða þingið, þar sem starfstími þess mun nær á enda að þessu sinni.

*Þorsteinn Þorsteinsson: Ég ætla ekki að lengja þingfundi nú frekar venju með langri ræðu, ekki sízt þar sem ég heyri, að komið sé að þinglokum, en því verður að taka eins og það kemur fyrir. Hér liggur fyrir mál, sem hefði þurft að athuga rækilega og ekki hefði átt að fara með svo miklum hraða gegnum þingd. En gera má ráð fyrir, að ef d. ekki samþ. frv. eins og það liggur fyrir, þá verði það ekki að lögum. Þar sem svo virðist, sem frv. muni verða að lögum, vil ég geta þess, að ég er ekki að öllu leyti ánægður með þetta frv., en það þýðir ekki að taka fram sérstök atriði; þeim verður ekki breytt. Af því að breytingum verður ekki við komið, ætla ég ekki að ræða mikið um það, en ég vil geta þess, að mér þótti gott að heyra hjá hv. 2. þm. Rang., að hann vildi láta athuga, að þessi pest yrði okkur ekki til trafala á erlendum markaði, en ég hefi heyrt, að lög séu fyrir hendi, sem heimila, að reistar séu skorður við því, að nokkur hætta fylgi þessu fyrir okkur á erlendum markaði. Treysti ég því, að hæstv.ríkisstj. geri það, sem þarf, og að framkvæmdarstjóri þessara mála í samráði við hæstv. búnaðarmálaráðh. geri það, sem hægt er, til að hindra, að veikin breiðist út. Þar sem ekki er hægt að setja mjög ákveðin lög um þetta, er því að treysta, að þau verði framkvæmd með samvizkusemi svo sem bezt þykir fara. Mun ég greiða frv. atkv., þótt mér þyki leitt, að það þarf að fara í gegnum hv. d. með svo miklum flýti.

*Pétur Magnússon: Ég vakti máls á því við 1. umr., hvort ekki mundi vera ástæða til að setja ákvæði um bann á útflutningi á kjöti af fé á sýktu svæðunum, til þess að koma í veg fyrir, að ótti skapaðist í markaðslöndunum um, að sýkt eða skemmt kjöt yrði flutt á markaðinn. Þessi málaleitun mín fékk góðar undirtektir, bæði hjá hæstv. stj. og þeim hv.þm., sem til sín létu heyra við umr. Við nánari athugun hefir komið í ljós, að óþarft er að setja ný lagaákvæði um þetta, því í gildandi lögum eru ákvæði, sem gera það fært að hindra slíkan útflutning með því að setja reglugerð. Þessi ákvæði eru í l. frá 1933 um útflutning á kjöti, og gilda þau lög enn, þar sem þau voru framlengd til ársins 1938 með lögum frá þessu þingi. Í 1. gr. þessara laga er mælt svo fyrir, að ekkert kjöt megi flytja til Noregs og Englands nema með leyfi ríkisstj. Þessi heimild nær að vísu ekki nema til þessara tveggja landa, en þar sem þau kaupa mikið af kjöti okkar, virðist ekki miklu skipta, þótt þessi heimild sé bundin við þau. - Í 7. gr. sömu laga mælir svo fyrir, að nánari fyrirmæli um útflutning á kjöti geti atvmrh. sett með reglugerð. Þetta virðist vera nægileg heimild fyrir ríkisstj. til þess að setja þá reglugerð um, að kjöt af fé á sýktu svæðunum megi ekki flytja úr landi. Ég vildi spyrjast fyrir um það hjá hæstv.ríkisstj., hvort hún mundi ekki treysta sér til að setja slíka reglugerð sem fyrst. Ég álít skynsamlegra, að við verðum á undan viðskiptavinum okkar með það, og það mun styrkja aðstöðu okkar, ef við tökum þetta upp hjá sjálfum okkur, að setja í lög okkar ákvæði, sem komi í veg fyrir, að kaupendurnir eigi nokkuð á hættu, ef það skyldi koma í ljós, að þeir vildu tryggja sig gegn slíku á einhvern hátt, og sú spá mín mun rætast, að við styrkjum bezt okkar aðstöðu með því að byrja á þessu nú þegar. Ef ég fæ yfirlýsingu um það frá hæstv. stj., að hún muni setja slíka reglugerð nú þegar, mun ég láta mér það nægja, og sé þá ekki ástæðu til að koma fram með breyt. við frv.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Það eru aðeins örfá orð í sambandi við það, sem hv. 2. þm. Rang. drap á, að ástæða geti verið til að setja ákvæði í frv., sem hér liggur fyrir, um bann gegn útflutningi á kjöti af sýktu fé. Í l. frá 1933 hefir komið fram, að er heimild til að banna útflutning á kjöti til Noregs og Englands. Að vísu nær heimildin ekki nema til þessara tveggja landa, en lítið af kjöti er selt til annara landa. Hvort ástæða er talin til að setja slíka reglugerð nú þegar, get ég ekki upplýst, því samkv. l. frá 1933 er það landbúnaðarráðh., sem hefir heimild til að setja slíka reglug. Hinsvegar gæti ég vel sætt mig við það, að slík reglugerð yrði sett, en þó virðist mér athugandi, hvort ekki er varhugavert að vekja athygli viðskiptalandanna á því með setningu hennar, að þarna sé einhver hætta á ferðum.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég þarf ekki að endurtaka það, sem hæstv atvmrh. er búinn að segja. Ég hefi athugað þetta mál milli funda, og skoðun þingflokka mun vera sú, að að ýmsu leyti geti það verið varhugavert að vekja athygli kaupendanna með því að setja lög um þetta nú á Alþ. En ég mun athuga þetta mál í samráði við kjötútflytjendur og síðan setja reglugerð samkv. því, ef við teljum rétt að gera svo, og ef við getum fengið samþykki þingflokkanna fyrir þeim skilningi á lögunum, sem með þarf, og virðist ekki ástæða til að ætla, að fyrirstaða verði um það.

Þorsteinn Þorsteinsson Áður en gengið er til atkv. vil ég benda á villu, sem komið hefir inn í frv. eftir að því var breytt af n. Í 4. gr. frv. stendur a–f lið, en samkv. breyt. hefir f-liður fallið niður. E. t. v. mætti leiðrétta þetta áður en atkvgr. fer fram, eða skoða það sem prentvillu.

*Pétur Magnússon: Hæstv. ráðh. var að tala um það, að hann myndi setja reglugerð um bann gegn útflutningi á sýktu kjöti, ef samþykki þingflokkanna næðist til að leggja mætti þann skilning í lögin. Mér finnst, að ekki þurfi að leita samþykkis þingflokkanna um skilning eða skýringar á ákvæðum laganna. Svo framarlega sem kjöt er flutt út til þessara tveggja landa, þá er ráðh. heimilt að setja reglugerð í því efni. Það er auðsjáanlega í samræmi við tilgang laganna, bæði þessara laga og kjötlaganna. Ég verð að segja, að ég var ekki fullkomlega ánægður með þetta svar hæstv. ráðh. Hann gaf það í skyn, að hann myndi setja reglugerðina, en þó dró hann það við sig. En ég treysti því, að það sé ekki af því, að hann leggi ekki þann skilning í lögin, að honum sé það ekki heimilt, og einnig treysti ég því, að hann geri allar þær ráðstafanir, sem gera þarf, og sætti ég mig við þetta svar hans.

*Jón Baldvinsson: Það var út af orðum hv. 2. þm. Rang., að mér finnst nauðsynlegt að geta þess út af því umtali, sem orðið hefir um lögin frá 1933, að þau voru ekki sett með það fyrir augum að setja varnir gegn borgfirzku sauðfjárveikinni, svo að mér finnst, að þetta sé nauðsynlegt, þegar á að fara að nota l. í öðrum tilgangi heldur en þau voru sett. Og ég held, að það hefði verið mjög varasamt að beita þessum l., ef þetta umtal hefði ekki farið fram.

*Pétur Magnússon: Hv. 1. þm. Skagf. benti mér á það í gær, að ef þessi brtt., sem ég flutti hér við frv. í gær, yrði samþ., þá mundi það leiða til þess, að það þyrfti jafnan að stytta frestina, sem um ræðir í 19. gr. Ég hefi ekki haft tíma til að athuga þetta síðan og vil því ekki eiga á hættu, að til þess þurfi að koma, og sé ég mér þess vegna ekki fært annað en að taka brtt. aftur. Ef þetta er ekki rétt, þá býst ég við, að hægt verði að breyta þessu í hv.Nd., vinnist tími til að athuga það þar, og þar sem enginn ágreiningur er um málið, mætti senda það hingað til d. aftur og samþ. hér við eina umr. síðar í dag.

*Ólafur Thors: Ég býst við því, að ég geti farið nærri um, hvað það er, sem hæstv.forsrh. ætlar að segja hér á eftir mér, þ. e. a. s., flytja boðskap um, að þing sé rofið. En vegna þeirra yfirlýsinga, sem fram hafa komið við umr. hér á Alþingi undanfarna daga hvað eftir annað, og með sérstakri hliðsjón af þeirri yfirlýsingu, sem hæstv.atvmrh. gaf síðastl. föstudag við útvarpsumr. um frv. til l. um ýmsar ráðstafanir til viðreisnar sjávarútveginum, og því svari, sem hæstv.forsrh. þá gaf, - en þá tilkynnti hæstv.atvmrh.hæstv.forsrh. það, að vegna þess, hvernig hv. Framsfl. tæki í þau málefni, sem hv. jafnaðarmenn höfðu borið hér fram viðvíkjandi viðreisn sjávarútvegsins, sem þeir kalla, þá teldi jafnaðarmannaflokkurinn grundvöllinn vera fallinn undan því samstarfi, sem verið hefði á milli flokkanna, og forsrh. fyrir sitt leyti sagði, að hann myndi ekki geta gengið inn á þær kröfur, sem hv. jafnaðarmannaflokkur gerði í sambandi við þessi mál, - þá vil ég nú spyrjast fyrir um það, þegar þingrofsboðskapur er í vændum, hvort nokkur breyt. hafi orðið á þessari afstöðu flokkanna, og ef ekki er þar breyt. á orðin, þá leyfi ég mér að bera fram þá fyrirspurn, hvort ríkisstj. njóti þá stuðnings meiri hl. Alþingis. Þessar tvær fyrirspurnir leyfi ég mér að bera fram f. h. Sjálfstfl., og leyfi mér að fara fram á, að hæstv.forsrh. og hæstv.atvmrh. svari þeim.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Það eru tvær spurningar, sem hv.þm. G.-K. óskar eftir, að verði svarað. Um fyrri spurninguna er það að segja, að það er ekki breyt. á þeim ágreiningi milli stjórnarflokkanna, sem komið hefir fram hér á Alþingi áður, og það er einmitt ástæðan til þess, eins og síðar mun verða rakið, að til þingrofs kann að koma, og það er jafnframt viðvíkjandi síðari spurningunni að segja, að það hafa komið fram yfirlýsingar hér á Alþ. einmitt af hálfu Alþfl., og það síðast í dag, að þeir treysti sér ekki til, eins og málum er nú komið á Alþ., að styðja ríkisstj., svo að það þarf ekki að endurtaka þær yfirlýsingar, sem um það hafa verið gerðar.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Út af fyrirspurnum hv.þm. G.-K. vil ég taka það fram, að ég tel, að sá boðskapur, sem hæstv.forsrh. hefir að flytja þingheimi innan skamms, sé fullt svar við þeirri yfirlýsingu, sem ég gaf f. h. Alþfl. 16. þ. m.

*Ólafur Thors: Ég vil út af þessari yfirlýsingu hæstv.forsrh. leiða athygli að því, að eftir henni virðist svo sem ríkisstj. sé ekki lengur studd af meiri hl. þingsins, og leyfi ég mér að láta í ljós þá skoðun, að ríkisstj., sem ekki nýtur stuðnings meiri hl. þingsins, eigi að segja af sér, þannig að venjuleg og þingræðisleg eftirgrennslan, hvort aðrir geti myndað meirihlutastjórn, megi fara fram.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég mun svara þessum fyrirspurnum hv.þm. G.-K. með þeim orðum, sem ég nú mun láta falla: Á yfirstandandi Alþingi hefir það í afstöðu þingflokkanna til ýmsra þýðingarmikilla mála, er fyrir Alþingi liggja, og í flutningi lagafrumvarpa komið í ljós, að afstöðumunur og ágreiningur þingflokkanna, er styðja ríkisstjórnina, er um mjög þýðingarmikil þjóðmál svo mikill, að Alþfl. hefir hér á Alþingi 16. þ. m. lýst yfir því, að hann slíti samstarfi við Framsfl., ef ýms þau frv., er hann hefir lagt fram í þingi, nái ekki fram að ganga í aðalatriðum. En Framsfl. hefir hinsvegar lýst sig andvígan mikilvægum atriðum ýmsra þessara frv., er Alþfl. leggur áherzlu á. Hinsvegar er það vitað, að þm. stjórnarflokkanna munu ekki kjósa að styðja aðra menn til stjórnarmyndunar, eins og mál liggja nú fyrir, og að þeir vilja heldur ekki veita stj., skipaðri af andstöðufl. stj., stuðning eða hlutleysi, þannig að það er með núv. skipun Alþingis ekki unnt að mynda aðra meirihlutastj. Þar sem ennfremur alllangt er liðið á kjörtímabilið og aðstaðan, einkum í atvinnulífi þjóðarinnar, þegar orðin mjög breytt frá því, er alþingiskosningar fóru síðast fram, þá þykir, að öllu þessu athuguðu, stjórnskipulega rétt að skjóta málefnum þeim, er ber á milli þingflokkanna, undir dómstól þjóðarinnar og efna til nýrra kosninga svo fljótt sem verða má. Samkvæmt þessu hefi ég af hálfu ráðuneytisins með símskeyti í gær lagt til við konung, að Alþingi það, er nú situr, verði rofið og að almennar kosningar að nýju fari fram 20. næstkomandi júnímánaðar. Ég hefi sem svar við þessari till. móttekið tvö bréf, sem hljóða þannig: „Vér Christian hinn tíundi, af guðs náð konungur Íslands og Danmerkur, Vinda og Gauta, hertogi í Slésvík, Holtsetalandi, Stórmæri, Þéttmerski, Láenborg og Aldinborg, Gerum kunnugt: Með því að forsætisráðherra af hálfu ráðuneytis vors þegnlega hefir borið upp fyrir oss tillögu um að rjúfa Alþingi það, sem nú er, og þar sem vér höfum í dag allramildilegast fallizt á till. þessa, þá bjóðum vér og skipum fyrir á þessa leið: Alþingi það, sem nú er, er rofið. Eftir þessu eiga allir hlutaðeigendur sér þegnlega að hegða. Gert á Amalíuborg, 20. apríl 1937. Undir vor konunglega hönd og innsigli. Christian R. (L. S.) Hermann Jónasson. Opið bréf um að Alþingi, sem nú er, sé rofið.“ Hitt bréfið, sem er opið bréf um nýjar kosningar til Alþingis, er þannig: „Vér Christian hinn tíundi, af guðs náð konungur Íslands og Danmerkur, Vinda og Gauta, hertogi í Slésvík, Holtsetalandi, Stórmæri, Þéttmerski, Láenborg og Aldinborg, Gerum kunnugt: Með því að vér höfum með opnu bréfi, dagsettu í dag, rofið Alþingi það, sem nú er, þá er það allramildilegast vilji vor, að nýjar almennar kosningar skuli fara fram 20. júní næstkomandi. Fyrir því bjóðum vér og skipum svo fyrir, að almennar kosningar til Alþingis skuli fara fram nefndan dag. Eftir þessu eiga allir hlutaðeigendur sér þegnlega að hegða. Gert á Amalíuborg, 20. apríl 1937. Undir vor konunglega hönd og innsigli. Christian R. (L. S.) Hermann Jónasson. Opið bréf um nýjar kosningar til Alþingis.“ Samkvæmt þessu lýsi ég því yfir, að þetta Alþingi Íslendinga, sem háð er eitt þúsund og sjö árum eftir að hið fyrsta Alþingi var háð á Þingvöllum, er rofið. 1262 Var síðan af þingi gengið.

*Form. minni hl. (Stefán Jóh. Stefánsson): Ég get látið mér nægja stuttan ræðutíma, því að ég hefi ekki mikið fram að færa út af þeim umr., sem hér hafa orðið um þetta mál. Þegar ég kvaddi mér hljóðs í annað sinn, var það aðallega til þess að gera áréttingu út af ræðu hæstv. fjmrh., en ég sé, að hann er ekki staddur hér í d., svo að ég get því að mestu leyti sleppt því. Auk þess fékk ég í ræðu hv.þm. G.-K, nokkrar upplýsingar um það atriði, sem mér þótti á skorta hjá hæstv. fjmrh. Það var um það, að fá ákveðið og skýrt fram í sambandi við byggingu síldarverksmiðjunnar á Hjalteyri, hvort ekki sé rétt, sem ég hefi heyrt, að brezka lánið hafi verið þeim skilyrðum bundið, að það væri eingöngu notað til kaupa á aðfluttum vörum til verksmiðjunnar. Ef svo væri, sem ég þykist hafa staðfestingu fyrir, þá hafði ég hugsað mér, að beina því til hæstv. fjmrh., hvort hann vildi stuðla að því sem yfirmaður Landsbankans, að hann lánaði það, sem á myndi vanta, til þess að verksmiðjan kæmist upp. Má gera ráð fyrir, að það yrði allmiklu meira en gert var ráð fyrir í upphafi. Nú hefir hv.þm. G.-K. upplýst, að Landsbankinn hafi lofað 150 þús. kr. láni til verksmiðjunnar og gefið vilyrði fyrir meira láni. Ætla ég, að með því sé sýnilegt, að Landsbankinn ætli að lána það, sem á vantar. En ég þykist þess fullviss, að það muni vera allmiklu meira en 150 þús. kr., ekki sízt eftir þeim upplýsingum að dæma, sem hv.þm. G.-K. hefir gefið, sem eru þær, að tollur á aðfluttum vörum, sem eiga að greiðast af ísl. lánum, muni nema tugum þúsunda. Brezka lánið yrði hart að 900 þús., og þá má mikið vera, ef ekki þyrfti að fá innanlands um 200–300 þús., en þá myndi um leið, eins og við alþýðuflokksmenn höfum alltaf búizt við, skuldir Kveldúlfs við Landsbankann vaxa allverulega. Ég vildi aðeins undirstrika þetta atriði, en tel ekki þörf á að fara inn á það frekar. Ég skal geta þess, að hv.þm. G.-K. endurtók það við þessa umr., sem hann hafði sagt í útvarpinu um daginn við 1. umr., að ég hefði síðastl. ár farið utan til þess að reyna að fá erlent lán fyrir ríkisstj., sem næmi 50–60 millj. kr., og að því er mér skildist, átti aðalatriðið af minni hálfu að vera það, að reyna að fá mér 100 þús. kr. sem þóknun. Í viðurvist allra hlustenda lýsti ég því yfir, að þetta væri uppspuni frá rótum. Hæstv. fjmrh. staðfesti þessa sögusögn mína, en þrátt fyrir það heldur hv.þm. G.-K. þessu enn á ný fram í þingsölum. Ég endurtek það aðeins, að þessi saga er uppspuni frá rótum, og ég hefi ástæðu til að ætla, að hún sé vísvitandi uppspuni. Sú eina afsökun, sem hv.þm. getur haft fyrir þessum sögusögnum, er sú, að hann sé búinn að endurtaka þessi ósannindi svo oft, að hann sé farinn að trúa þeim sjálfur. Annars hirði ég ekki um, eins og hv.þm. var að tala um, að vitna til guðs um mína frásögn í þessu máli. Ég tek hv.þm. ekki svo alvarlega, að slíks gerist þörf.

*Héðinn Valdimarsson: Ég vil geta þess, að við þá fyrirspurn, sem ég hefi gert til hæstv. fjmrh., hefir komið greinilega í ljós, að það fé, sem hann sagði, að myndi koma frá Thor Jensen til hlutafélagsins Kveldúlfs, kemur ekki undir öðrum kringumstæðum en Kveldúlfur yrði gerður upp. Í öðru lagi vildi hann ekkert í ljós láta um það, hvort Kveldúlfur yrði gerður upp, þótt hann héldi áfram að tapa sem svarar ½ millj. Þau ummæli, sem hafa komið fram af hálfu hæstv. fjmrh., bæði hér á þingi og í Nýja dagblaðinu, um millj., sem búið sé að ná fyrir tilstilli Framsfl., eru ekkert nema blekking. Fyrir utan það, að upphæðin nemur ekki nema litlum hluta af þessu, þá er þetta aðeins trygging, en ekkert fé til félagsins. Hv. þm. G.-K. talaði mikið um nauðsynina á því, að koma upp síldarbræðslustöðvum hér á landi. Það er að vísu rétt, að það er ágætt að auka síldarbræðsluna. Þó er allt bezt í hófi. Það er mál út af fyrir sig. Hitt er annað mál, hvort það eigi að vinna það til, að láta Kveldúlf halda áfram í sinni skuldaflækju og gefa honum leyfi og hjálpa til að reisa síldarbræðslustöð á Hjalteyri, sem þó er ekki betur undirbúin en svo, að það er ekkert fé til. Þá er það eitt atriði enn, sem ég vil víkja að, það er viðvíkjandi þeim rógi, sem þessi þm. kom með í garð hv.þm. Ísaf. Orðbragð hans var svo sóðalegt, að ég get ekki verið að fara út í það. Hv. þm. gaf það í skyn, að það myndi vera samband á milli hv.þm. Ísaf. og kommúnistaflokksins, þar sem hv.þm. Ísaf. hefði sennilega fengið fé fyrir það að útvega kommúnistafl. einkaleyfi á útflutningi til Póllands. Þetta er vitanlega tilhæfulaus uppspuni. Fyrst og fremst hefir hv.þm. Ísaf. ekki haft nein afskipti af afgreiðslu útflutningsleyfa fiskimálan. til Póllands, hvorki hvað snertir frysta síld eða fisk. Hann hefir ekki komið á fund eða talað við einn einasta mann í n. um þetta. Í öðru lagi hefir kommúnistafl. ekki komið nálægt þessu firma, sem nefnist „Compensation Trade Co“. Það vinna þar raunar tveir kommúnistar á skrifstofunni, en að flokkurinn hafi þar nokkra hlutdeild, hygg ég, að sé ekki. Þetta er álíka viturlegt og að segja, að Sjálfstfl. ræki öll fyrirtæki, sem sjálfstæðismenn eru starfandi við. Þetta firma fór síðastl. haust fram á að fá útflutningsleyfi á fiski til Póllands. Og eftir ýtarlega athugun á því, hvort fiskimálan. ætti að hafa þetta með höndum eða þetta firma, varð úr að veita því útflutningsleyfi með þeim skilyrðum, að aðrir fengju ekki að flytja út á meðan, til þess að spilla ekki fyrir markaðinum. Fiskurinn var borgaður með sæmilegu verði, að jafnaði 10 aura pr. kg., og fiskimennirnir voru ánægðir með það. Og þarna fannst nýr markaður, þótt ekki væri hann stór. Í febr. komu svo menn frá þessu félagi afturtil þess að fá útflutningsleyfi til Póllands næsta útflutningsár, og var þá um aukið magn á fiski og hraðfrystri síld að ræða. Þeir settu aftur það skilyrði, að þeir væru einir um hituna. Stóð á því í nokkurn tíma hjá fiskimáln., að gefa leyfi til þess, að þeir fengju að vera einir um þetta. En þegar það kom í ljós, að aðrir kærðu sig ekkert um þetta, var það samþ. Og verðið, sem greiða má fiskimönnum, hefir verið svo gott, að ég hygg, að enginn hiki við að selja fisk þangað. Nú hefir þetta félag auglýst eftir fiski, og ég hygg, að verðið sé það sama og áður. Síldin á að koma síðar. Þeir vilja um 300 tonn af fiski og 500 tonn af síld. Og þessi síld er einmitt Faxasíld, sem mest vandræðin hafa verið með. Ég vil geta þess, að þeir, sem lögðu mesta áherzlu á það í fiskimálan., að þetta leyfi væri veitt, voru einmitt sjálfstæðismenn. Þar á meðal var Ólafur Björnsson frá Akranesi. Og ég hygg, að hv.þm. G.-K. geri það ekki eftir vilja kjósenda sinna að vera á móti þessu máli, því að bæði frá Keflavík og Njarðvíkum komu háværar kröfur um, að þetta væri leyft. Og það er ærið hart, að sá maður, sem þykist vera formaður útvegsmanna, skuli snúast á móti og saka þá, sem hafa veitt þeim stuðning, um að hafa þegið mútur. Slíkt er engum sæmandi, nema þessum þm.

*Sigurður Kristjánsson: Ég sé ekki hæstv.atvmrh. hér í d. Þegar ég kvaddi mér hljóðs, var það vegna þeirrar ræðu, sem hann flutti um þetta mál. Ég veit ekki, hvort ég gæti fengið hv. 1. landsk., sem hefir verið bendlaður við lántökur, til þess að reyna að fá hann lánaðan hjá Ed. Ég skyldi tileinka hv.þm. einhvern hluta af því, sem ég segi, t. d. 5%, ef hann gæti útvegað mér ráðh. til að hlusta. Tilefnið til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var það, að hæstv.atvmrh. lýsti vanþóknun sinni á þessari dagskrártill., sem hér liggur fyrir. Mér kom þetta mjög á óvart og ekki sízt, þegar aðrir flokksmenn hans hér í d. fóru einnig að lýsa vanþóknun sinni á þessari till. Og mín undrun stafaði af því, að það hefir verið komið til mín og leitast fyrir um það, hvort ég myndi fáanlegur til þess að greiða dagskrártill. atkv. Ástæðan, sem færð var fyrir því var sú, að atvmrh. væri búinn að neita Kveldúlfi um byggingarleyfi fyrir síldarverksmiðju og að það myndi kosta hann að fara úr ráðherrasæti, ef frv., sem hér liggur fyrir, væri fellt. Og þetta átti þá að vera brú fyrir ráðh., til þess að hann gæti lafað í þessu sæti í tvo mánuði ennþá, að Alþingi fyrirskipaði honum að veita þetta byggingarleyfi. Nú verð ég að láta mér þykja hvorutveggja jafnundravert, að ráðh., eftir ósigur sinn í því máli, sem hann hefir látizt gera að fráfararatriði og samningsslitum við Framsfl., ætli ekki að láta það varða því, að hann fari úr ráðherrasæti, og hitt undrar mig ekki síður, ef hann vill ekki kannast við það, að fyrir hann hefir verið leitað eftir því, að finna þessa lausn á málinu, til þess að hann gæti setið í þessu sæti eitthvað svolítið áfram. Ég vildi skýra frá þessu, af því að mér leiðist að hlusta alltaf á svona skýrslur, sem eru gefnar mót betri vitund, eins og það sé bagalegt fyrir hæstv.atvmrh., að þessi leið hefir verið tekin í málinu, - leið, sem hans flokksmenn hafa verið að reyna að finna og fá menn til þess að samþykkja, til þess að hann gæti lafað í þessu sæti tvo mánuði enn. Annars var það nægjanlegt tilefni til þess, að ég segði nokkur orð, þegar hæstv. ráðh. fór síðar að tala um, hvað hættulegast yrði í þessu máli. Og það var, að því er mér skildist, að félagið kynni að byggja stærri verksmiðju en svo, að hún gæti unnið úr 2–3 þús. málum á sólarhring. Mér skildist það á hæstv. ráðh. og hans flokksmönnum, að þeirra þátttaka í þessu máli væri einkanlega bundin við hagsmuni hinna svokölluðu vinnandi stétta, verkamanna og sjómanna fyrst og fremst. En ég vildi sjá þann verkamann eða sjómann, sem segði, að honum væri það helzt til meins gert, ef bætt væru skilyrðin fyrir því, að hægt væri að taka á móti meiri síld til vinnslu hér á landi en nú er. Það er undravert, hvað sumum mönnum helzt lengi uppi að leika tveim skjöldum, eins og þm. Alþfl., sem berjast á móti því, að atvinnan sé aukin í landinu, en berja sér svo á brjóst og segjast vilja opna nýjar leiðir til aukningar á atvinnu fyrir verkalýðinn. Slík hræsni er alveg óþolandi, einkanlega þegar á að fara að troða slíku inn í menn með fullri skynsemi. Í umr. hér í gær hélt ég í fyrstu, að það mundi alls ekki verða um annað rætt en þessa dagskrártill. Ég gerði því ekki ráð fyrir að tala um önnur atriði. En hv.þm. Ísaf. leiddi þessar umr. inn á þá braut, að deila um Kveldúlf, og tók hann þar upp gamla rógburðinn, gömlu ósannindin og staðlausu stafina um starfsmenn þess félags. Af þessu spunnust allmiklar umr., svo að það hefði verið full ástæða til þess að taka málið nú til meðferðar nokkuð almennt. En hæstv. forseti hefir heldur mælzt til þess, að menn stytti mál sitt, og vil ég því gæta hófs í því, að lengja umr. Í annan stað sýnist mér eftir umr. í gær tæplega hægt að vera að auka á hrellingar hv.þm. Ísaf. Mun ég því fara lítið út í hans ræðu. Ég get þó ekki látið hjá líða að minnast ofurlítið á það, sem þessi þm. sagði um óreiðuna hjá Kveldúlfi. Fór hann um það hinum herfilegustu orðum, sem hafa verið töluð á Alþingi. Hann sagði, að þetta væri það grófasta og stærsta fjársvikamál, sem hér hefði þekkzt, og þeir, sem því hafa stjórnað, þar af leiðandi hinir grófustu og stærstu fjársvikarar. Þessi orð væru þung, ef þau kæmu ekki út úr þessum munni. En til marks um þá virðingu, sem þessi þm. nýtur, er það, að menn láta þessi orð sem vind um eyrun þjóta. Í þessu sambandi vil ég segja það, að ég álít alveg einsdæmi framkomu Thors Jensens, sem hefir boðið fram allar eignir sínar til tryggingar fyrir skuldum Kveldúlfs, sem honum vitanlega kemur ekkert við fjárhagslega. Þessi maður hefir þannig á gamals aldri fórnað öllum eignum sínum, og mun slíkt vera ákaflega sjaldgæft, en þó mun hitt enn sjaldgæfara, að því sé tekið með eins miklum dónaskap og af stjórnarflokkunum, sem í óeiginlegri merkingu hafa hrækt framan í þennan heiðursmann. Ég hygg, að það muni vera með jafnmiklum fádæmum og sú útreið, sem viðskiptamenn hafa fengið hjá því félagi, sem þm. Ísaf. hefir stjórnað. Ég hygg, að hv.þm. gæti ekki, þótt hann fengi ársfrest, leitað uppi einn einasta mann, af þeim þúsundum og tugum þúsunda, sem hann sagði, að hefðu verið sviknir um kaup hjá hlutafélaginu Kveldúlfi, sem ekki hefir verið borgað, og það á réttum tíma. En ég hygg líka, að hann gæti engan fundið, sem unnið hefði fast hjá því félagi, sem hann stjórnar, sem myndi vilja eða þora að bera það vegna heiðurs síns, að hann hefði fengið það, sem honum bar. Það er svo, að það hefir verið dregið af hlut hvers einasta manns, sem unnið hefir hjá félaginu, á sjó eða í landi. Ég get sagt hv.þm. það, og öllum öðrum, að ég hefi nýlega tekið á móti manni, sem hefir komið til mín oftar en einu sinni, bláfátækum manni, sem hefir unnið hjá félagi F. J. Hann var að biðja mig um það í sinni fátækt og eymd, að ég hefði milligöngu um það, af því hann var hér ókunnugur, að hann fengi einhverja atvinnu, sem hann gæti dregið fram lífið á, hjá Kveldúlfi. Meðal annara báginda sagði hann mér frá því, að hann hefði unnið hjá félagi Finns Jónssonar á Ísafirði. Hann kvaðst ekkert hafa upp á það að klaga frekar en aðrir, en það hefði verið haldið eftir hluta af kaupi sínu, sem sig náttúrlega munaði dálítið um, þótt það hefðu ekki verið nema nokkur hundruð kr., og af því fengi hann víst ekki neitt meir. Ég varð við tilmælum þessa manns og talaði um það við forstjóra Kveldúlfs, hvort þeir gætu látið hann hafa nokkra atvinnu, og þegar þeir heyrðu um hans ástæður, gerðu þeir það. Ég veit ekki annað heldur en hann sé að vinna sér fyrir aurum þarna nú, að baki sér með svikin frá félagi hv.þm. Ísaf., en framundan vonina um, að þetta margrógborna félag, Kveldúlfur, geti haldið í honum lífinu að einhverju leyti. Það er enginn vafi á því, að þarna er mikill munur á, og það eru undur, að slík dirfska er til, sem hv.þm. Ísaf. hefir sýnt í þessu máli. Hann hlýtur að hafa það sér til málsbóta, að hann hafi ekki skilning né siðferðisþroska til þess að sjá, hver óhæfa framkoma hans í þessu máli er. Ég hefi ekkert ofsagt í þessu efni, en eitt er vansagt. Og það er, að einn maður hefir fengið allt sitt hjá samvinnufélagi Ísfirðinga, og e. t. v. rúmlega það, sem hann átti skilið. Það er forstjóri félagsins, en hann hefir líka haft eins mikið kaup eins og 10–20 sjómenn. Þegar félagið kom til skuldaskilasjóðs og bað um uppgjör, var lagður fram 40–45 þús. kr. skuldalisti yfir skuldir félagsins við verkamenn og sjómenn. En þar sást engin skuldakrafa frá forstjóra félagsins; hann einu hafði fengið allt sitt greitt. Finnst ekki hv.þm. dálitlum tíma eyðandi til þess að hlusta á þær siðferðisreglur, sem þessi maður getur gefið okkur? Mundi ekki viðskipta- og fjármálalíf þjóðarinnar græða á því, að menn leggi niður fyrir sér þær reglur, sem hann hefir fyrir sínu framferði á þessu sviði? Ég skal nú ekki eyða meiri tíma, en vil aðeins út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. var að tala um, að hv.þm. Ísaf. væri saklaus af þeirri einu synd, sem á hann væri borin, sem sé að hafa átt þátt í þessum tunnuviðskiptum við Pólland, spyrja hv.þm., hvenær við megum eiga von á, að þessi sæla fiskimálanefnd skili skýrslu um starf sitt. Við höfum nú beðið 2 ár eftir skýrslu þessarar n. Hún hefir tekið við hundruðum þúsunda úr ríkissjóði og geysimiklu fé annarsstaðar að, einkum frá útgerðinni, og við bíðum eftir skýrslu um, hvernig öllu þessu fé hefir verið varið. Hvernig er þessu farið? Er e. t. v. eitthvað óklárt við Póllandsviðskiptin og þetta einkaleyfi kommúnistanna þar, sem ekki má koma fram, eða hvaða kökkur stendur nú í hv. 2. þm. Reykv., sem þykist svo fljótur til að gefa skýrslur um hvaðeina? Ég óska, að fá þessu svarað, - hvað tefur skýrsluna frá fiskimálanefnd?

Forseti (JörB): Þetta er nú orðið mjög fjarri því efni, sem hér á að vera til umr., og vil ég biðja hv.þm. eftirleiðis að gæta meira hófs en verið hefir.

Ég svaraði aðeins því, sem fram var komið

.

*Finnur Jónsson: Ég skal stytta mál mitt eins og ég get samkvæmt ósk hæstv. forseta, þótt ég fengi lítinn ræðufrið um þetta mál í gær. En þar sem umr. hafa nú snúizt öllu meira um mig og mín málefni heldur en það mál, sem fyrir liggur, þá hlýt ég að svara nokkrum orðum. Skal ég byrja á hv. 6. þm. Reykv., sem fyrir nokkrum árum er fluttur hingað til Reykjavíkur og stundar nú, að því er kallað er, skósveinsstörf hjá Kveldúlfi. Hann talaði um það, þessi hv.þm., hverrar virðingar ég nyti hér á þingi. Ég fyrir mitt leyti væri ekki ánægður, ef ég nyti ekki meiri virðingar og trausts í mínum flokki heldur en hv. 6. þm. Reykv. nýtur í sínum, og læt ég svo úttalað um það atriði. Þá var hv.þm. að tala um þá fádæma útreið, sem viðskiptamenn samvinnufélags Ísfirðinga hefðu fengið. Nú vita menn ekki ennþá, hverja útreið viðskiptamenn Kveldúlfs fá á sínum tíma, þegar það fyrirtæki verður gert upp, því að einhverntíma rekur að því, að það verði gert upp, og því meira fé sem sökkt er í þá skuldahít, því verri útreið fá viðskiptavinir þess. Ég er ekki í minnsta vafa um, að mikið felst í þeirri ágætu lýsingu, sem einn af helztu mönnum Sjálfstfl. gaf á fjárhag Kveldúlfs með þessum frægu orðum: „7 milljónir, 7 koppar“. Þetta er stuttorð og gagnorð lýsing, og þegar svo við þetta bætist 2–3 millj. ný lán, er ekki útilokað, að útkoman verði verri, þegar öll kurl koma til grafar, heldur en hjá atvinnubótafyrirtækinu á Ísafirði, þrátt fyrir þess erfiðu aðstöðu. Hv. þm. var að gefa átakanlega lýsingu af fátækum atvinnulausum manni, sem komið hefði hingað til Reykjavíkur, verið áður illa meðhöndlaður af samvinnufélagi Ísfirðinga, en nú snúið sér til 6. þm. Reykv. og fyrir hans milligöngu fengið dýrðaraðstöðu í faðmi Abrahams hér í höfuðstaðnum. Þetta er vitanlega eins og sögurnar, sem sagðar eru á kristniboðsfundum, um góðu börnin, sem snúast til betra lífernis og hljóta laun sín fyrir, eins og hv. 6. þm. Reykv. líka gerir, þótt hann muni ekki ofhaldinn af. Hv. þm. talaði um, að eini starfsmaður samvinnufélags Ísfirðinga, sem ekki hefði komið með kröfur á hendur félaginu fyrir vangoldnum launum, þegar skuldaskilin fóru fram, hefði verið framkvæmdastjórinn. Það var af þeirri ástæðu, að hvorki framkvæmdastjórinn eða aðrir skrifstofumenn félagsins gerðu yfir höfuð kröfur fyrir því, sem þeir áttu inni hjá félaginu. Þess vegna sjást engar kröfur frá mér í sambandi við skuldaskilauppgjörið, þótt ég ætti dálítið hjá félaginu, sem þó var minna heldur en ég hefði viljað. Um siðferðisþroska minn og hv.þm. Ísaf. kæri ég mig ekki um að gera samanburð. Fjármálasiðferði þessa hv.þm. geta þeir dæmt um, sem fylgdust með því, hvernig hann skildi við á Ísafirði og hverskonar fjármálabrögð hann hafði þar í frammi, þegar hann fékk erfðafestuland hjá bænum, sem ekki var meira en 50–60 kr. virði, girti það að nokkru leyti með einum streng og sló svo út á það 17 þús. kr. lán í Útvegsbankanum. Þetta eru nú fjármálaviðskipti þessa manns við íhaldið. Ég sný mér svo ekki frekar að þessum hv.þm. Hann er hér hvað eftir annað með glósur um mín fjármálaviðskipti, sem ég veit ekki til, að neinn hafi tapað á, en aftur á móti stendur hann þannig að vígi í þessum efnum, að hann býr í því veikasta glerhúsi, sem ég veit til, að nokkur maður búi í. Þá sný ég mér að hæstv. fjmrh. Hann var að tala um afstöðu Jóns Baldvinssonar, forseta Alþýðusambandsins, í Kveldúlfsmálinu. Nú hefir Jón Baldvinsson, eftir því sem mér er sagt, verið spurður að því í bankastjórninni, hvernig hann vildi greiða atkv. í þessu máli, en hann vísaði til afstöðu Alþfl. í málinu, sem allir vita, að er andstæður þeirri lausn, sem hæstv. fjmrh. féllst á. Hæstv. ráðh. getur náttúrlega talað það, sem honum sýnist, um hvernig hjörtun og nýrun eru í alþýðuflokksmönnum. Og ég get á sama hátt talað um það, hvernig sumir framsóknarmenn voru með flokkssamþykktum og harðfylgi kúgaðir til að greiða þessu máli atkv., þvert ofan í vilja sinn og það, sem þeir voru búnir að tala og skrifa um málið. Ég ætla ekki mikið út í þá sálma, en mig langar þó til að minna með örfáum orðum á afstöðu Jónasar Jónssonar. Allt, sem ég hefi sagt á þingi, öll þau orð, sem hæstv. fjmrh. fannst oftöluð hjá mér, eru reykur einn samanborið við það, sem Jónas Jónsson hefir sagt um þetta mál fyrr og síðar. Hann gekk svo langt, að hann sagði, að það hlyti að fara eins með þetta Kveldúlfsmál eins og Landmandsbankamálið í Danmörku, en eins og menn vita, endaði það á því, að einn af bankastjórunum skaut sig. Eftir þessum ummælum hv.þm. S.-Þ. verður ekki annað séð heldur en að hann hafi haft hlaðna skammbyssu í bakvasanum til þess að rétta að þeim mönnum, sem gera vildu á þessu máli aðra lausn en þá, að skip Kveldúlfs skiptu um eigendur. Hvað gengið hefir á innan Framsfl., áður en gamli maðurinn stakk byssunni í vasann aftur, veit ég ekki, en það hefir sjálfsagt ekki verið lítið. Hæstv. fjmrh. var að tala um, hvers vegna ég hefði ekki borið fram vantraust á sig. Hann veit það ofurvel, og hann veit líka, að stjórnarsamvinnunni hefir nú verið slitið, m. a. út af þessu máli. Annars má athuga það, ef vantraust hefði komið fram á stj. eða hæstv. fjmrh. sérstaklega, þá gat það ekki leitt til annara breytinga heldur en að hv.þm. G.-K. tæki sæti fjmrh., og þótt hæstv. fjmrh. hafi gert mjög rangt í þessu máli, mesta glappaskotið í sinni stjórnartíð, þá óska ég ekki eftir, að hv.þm. G.-K. komi í hans stað. Ég vildi fremur óska þessum unga og efnilega stjórnmálamanni þess  Hæstv. fjmrh. sagði, að í þessu máli mundum við Alþýðuflokksmenn bera skarðan hlut frá borði við kosningarnar. Ég fyrir mitt leyti er ánægður með að láta dóm reynslunnar skera úr um þetta. En ég heyri, að hæstv. fjmrh. er þegar farinn að uppskera nokkuð af þeim þökkum, sem hann má vænta frá sjálfstæðismönnum í þessu máli. Hv. þm. G.-K. hefir verið orðinn mjög aðþrengdur í skuldasnörunni, þegar hæstv. fjmrh. tók ábyrgðina á að skera hann niður, en lifnaði þó fljótt við aftur, og mun honum fara eins og þjóðtrúin sagði um afturgöngurnar, að þeir, sem vaktir voru upp, áður en þeir voru fulldauðir, urðu ætíð verstir viðfangs. Þakkirnar, sem hæstv. fjmrh. fær fyrir að skera þennan hv.þm. niður úr skuldasnörunni, eru þær, að við 1. umr. þessa máls í gær sagði hv.þm. G.-K., að ég vildi lofa hæstv. fjmrh. að hanga lengur við völd, til þess að hann gæti stolið helmingi meira en hann væri búinn.  Hv. þm. G.-K. sagði, að ekki væri að vita, hvað Samvinnufélag Ísfirðinga entist lengi, þótt það væri nú búið að fá skuldaskil. Ég veit heldur ekki, hvað Kveldúlfur endist lengi með þessi nýju „skuldaskil“ sín, en ég veit, að ending Samvinnufélags Ísfirðinga styttist ekki vegna þess, að þeir, sem við það vinna, dragi fé út úr fyrirtækinu á óheiðarlegan hátt. Að öðru leyti er það um endingu Kveldúlfs að segja, að það fyrirtæki virðist ætla að endast, meðan Landsbankinn endist og lánstraust landsins, og á meðan þolinmæði Framsfl. við þetta mæta fyrirtæki endist. Hv. þm. G.-K. var að tala um afskipti mín af síldarsölu, sem hann taldi, að hefði farið fram á óheiðarlegan hátt, mér skildist helzt í Póllandi, af hálfu síldarútvegsnefndar. Árið 1935 var ég ásamt hv.þm. Vestm. í síldarsöluerindum í Póllandi. Komumst við þá að því, að maður, sem selt hafði síld fyrir samlag íslenzkra matjesíldarframleiðenda, var genginn í þjónustu pólskra kaupenda, eftir að hafa komið í gegn sölu fyrir samlagið. Ég skal taka það fram, að maður þessi hafði aðeins eina sölu með höndum, fékk 1% í sölulaun og var síðan úr þjónustu samlagsins. Okkur hv.þm. Vestm. þótti þetta þó óviðfelldið og reyndum að athuga, hvernig í þessu lægi. Maðurinn, sem þarna var um að ræða, skrifaði okkur bréf um þetta efni og gaf okkur á þessu útskýringu, sem við eftir atvikum gátum sætt okkur við. Og eftir að okkur tókst ekki að selja neina síld í Póllandi að þessu sinni, af því að ómögulegt var að komast að samningum við innflytjendur þar, áður en við fórum, gáfum við þessum manni heimild til að selja 10 þús. tunnur, ef hann gæti náð samningum um ákveðið verð. Við vorum sammála um það, hv.þm. Vestm. og ég, að þarna væri ekki um meira saknæmi að ræða en það, að við töldum rétt að gefa þessum manni færi á að selja aftur fyrir síldarútvegsnefnd eins og hann hafði gert fyrir matjessíldarsamlagið. Læt ég svo útrætt um þessa Póllandssölu. Þá var hv.þm. G.-K. að tala um, að ég hefði ekki viljað taka persónulega ábyrgð á skuldum Samvinnufélags Ísfirðinga, eftir að það var gert upp. Nú er vitanlegt, að ég var ekki einn um þá ábyrgð, og flestir félagsmenn munu hafa litið svo á, að þeirra ábyrgð væri aflétt með þeim skuldaskilum, sem félagið fékk hjá skuldaskilasjóði vélbátaeigenda, því að annars væru þau gagnslaus. Ég býst við, að ef ég hefði mátt ráða, hefði ég viljað taka á mig minn hluta af þessari ábyrgð, en þar sem ég var ekki einn um þetta, gat ég vitanlega engu ráðið um það. En hv.þm. G.-K. var um leið að lýsa því, að hann bæri persónulega ábyrgð á öllum skuldbindingum Kveldúlfs. Ég býst við, að sú ábyrgð verði harla lítils virði, þegar hann og bræður hans skulda Kveldúlfi ½ millj. kr. sameiginlega. Þeir hafa með öðrum orðum tryggt það, að ef til þess kæmi, að gengið væri eftir þessari ábyrgð, þá væru þeir búnir að fá svo mikil lán hjá fyrirtækinu, að gott þætti, ef þeir gætu greitt einhvern hluta af sínum eigin skuldum. Ég get ekki skilið svo við þetta mál, að ég minnist ekki á kröfu Kveldúlfs um að fá að greiða 5% vexti af öllum skuldum sínum. Það er ekki að furða, þótt þessi 5% séu nokkuð föst í höfðinu á þeim hv.þm. þessa fyrirtækis hér í d., þar sem þeir fóru þess á leit, að þeirra fyrirtæki eitt allra fyrirtækja á landinu fengi að greiða aðeins 5% vexti af skuldum sínum, þegar aðrir viðskiftavinir bankanna greiða 6%. Út af ummælum hv.þm. G.-K., er hann var að bera mér á brýn margskonar fjárdrátt frá þeim fyrirtækjum, sem ég hefi verið við riðinn, get ég vitanlega ekki sagt annað en það, að þau eru algerlega ósönn. En ég skal gefa hv.þm. færi á að fá þetta rannsakað. Eg skal frammi fyrir öllum þingheimi gera honum það tilboð, að ég skal fara þess á leit við hæstv.dómsmrh., að hann láti fara fram opinbera rannsókn á öllum þeim fjárreiðum, sem ég hefi haft með höndum, og þeim fyrirtækjum, sem ég hefi veitt forstöðu, með því skilyrði, að hann geri það sama viðvíkjandi h. f. Kveldúlfi. Og ég skora hér með á hv.þm. G.-K. að taka þessu tilboði mínu um gagnkvæma rannsókn, ef hann hefir nokkuð meint með aðdróttunum sínum í minn garð og þorir að standa við þær, og þá látum við rannsóknina fara fram tafarlaust.

Ég hugsa, að ég sanni þjófnað á hann einhvern næstu daga, og það rannsóknarlaust. - Forseti hringir

.

Forseti (JörB): Umr. um þetta mál, sem er 6. dagskrármálið, hefir nú staðið í fullar 3 klst., og vegna skamms tíma sé ég mér ekki annað fært en að takmarka ræðutímann, og ég geri ráð fyrir, að hv.þm. geti hver um sig látið sér nægja 5 mínútur.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég get vel látið mér nægja 5 mínútur. Hv. þm. Ísaf. talaði hér fyrir hádegið í þessu máli og hélt þá nokkuð áfram þeim ádeilum, sem hann kom með á hendur Framsfl. í gær út af þessu máli. Hann sagði, að Framsfl., með afstöðu sinni í þessu máli, hefði verið að skera hv.þm. G.-K. niður úr skuldaólinni, eða einhvernveginn líkt þessu fórust honum orð. Ég held, að það liggi öllu nær að segja, að alþýðuflokksmenn, með sinni afstöðu í málinu, hafi viljað gera þetta, því að þeir vildu sleppa þeim, sem stóðu að Kveldúlfi, með þær eignir, sem þeir nú hafa sett til veðs fyrir skuldum fyrirtækisins, þannig að ef þeirra till. og afstaða hefði verið tekin til greina í þessu máli, þá hefðu aðstandendur fyrirtækisins setið eftir með eignirnar, sem veðsettar voru, en bankarnir orðið að sitja með skuldirnar ógreiddar. Þá voru þeir hv.þm. Ísaf. og hæstv.atvmrh. að reyna að skýra það, hvernig á því stæði, að Alþfl. hefði ekki slitið samvinnu við Framsfl. undireins og afstaða Framsfl. var orðin ljós í þessu máli, og hvernig á því stæði, að hann og aðrir alþýðuflokksmenn hér hefðu stutt annan eins ódæðismann og mig, sem hv.þm. Ísaf. í ræðu sinni í gær óbeint hélt fram, að ég væri, í ráðherrastóli, eftir að ég tók þá afstöðu í Kveldúlfsmálinu eins og ljóst var, þegar útvarpsumr. fóru fram um það mál. Hæstv. atvmrh. og hv.þm. Ísaf. sögðu, að þeir hefðu verið að bíða eftir svörum Framsfl. viðkomandi ýmsum öðrum málefnum. En hvernig stóð á því, að þetta ódæði, eins og hv.þm. Ísaf. kallaði það, var ekki nægilegt eitt út af fyrir sig til þess að slíta vegna þess samstarfi við Framsfl.? Hvers vegna var ekki þetta stærsta fjársvikamál, sem komið hefir inn á Alþ., eins og hv.þm. Ísaf. orðaði það í einni ræðu hér, ekki nóg til þess að slíta stjórnarsamvinnu við Framsóknarflokkinn, þegar Framsóknarflokkurinn og ég sem fjmrh. hafði tekið þá afstöðu í þessu máli, sem kunnugt er um? Hvers vegna þurftu alþýðuflokksmenn að bíða eftir svörum um fleira? Enda þótt ekki hafi legið neitt fyrir skjallegt um afstöðu Framsfl., þá var ég ekki svo myrkur í máli í umr. um þetta mál, að nokkur þyrfti að vera í vafa um afstöðu mína og Framsfl. í heild í þessu máli. Allir vita, að formaður Alþfl. var samþykkur þessari lausn á Kveldúlfsmálinu, sem bankarnir voru ásáttir um. Og þó að hv.þm. Ísaf. hafi í morgun reynt að snúa þessu í villu með því að taka það fram, að þessi hv.þm., formaður Alþfl., hv. 4. landsk., hefði ekki lagt til í sínum banka sem bankastjóri, að gengið yrði að þessum samningum, þá var rökstuðningur hans sá, að hann gerði ekki till. um samningana, af því að hans flokkur hefði tekið þá afstöðu, að vera á móti slíkum samningum, en ekki sá, að hann hefði tekið þá afstöðu sjálfur. Af því að hv.þm. Ísaf. fór svo langt í að staðhæfa, að hér væri um stórkostlegt fjársvikamál að ræða og ódæði, þótti mér ekki hlýða annað en að sýna fram á ósamræmið hjá alþýðuflokksmönnum í þessu tvennu.

*Jóhann Jósefsson: Ég vildi gera örfáar aths. við þann kafla í ræðu hv.þm. Ísaf., er snerti síldarsölu í Póllandi, sem við höfum komið nálægt báðir saman. Hv. þm. Ísaf. sagði í sambandi við sölumann matjessíldarframleiðenda, sem var árið 1934 Fritz Kjartansson, að við hefðum komizt að því, þegar við árið 1935 vorum á ferð í Danzig og Gdynia, að þessi sölumaður, sem fékk sölulaun hjá matjessíldarútflytjendum, hefði fengið fé líka hjá félaginu Pol-Ísland, og að hann hefði gefið okkur þær skýringar á því, sem við hefðum getað sætt okkur við. Ennfremur sagði þessi hv.þm., að við hefðum verið sammála um að fela þessum sama manni frekari sölu fyrir síldarútvegsnefnd. Það er rétt, að við hv.þm. Ísaf. og ég, vorum saman árið 1935 í þessum erindum í Danzig og Gdynia, og líka er það rétt, að viðkomandi maður, sem hann nefndi, kom þar líka, þó ekki að minni tilhlutun. Ennfremur er það rétt, að mér var sýnt það af stjórnendum félagsins Pól-Ísland, sem sátu í Gdynia, að viðkomandi sölumaður hefði fengið nokkra tugi þúsunda í pólskri mynt greidda hjá þessu félagi. Kom mér þetta undarlega fyrir sjónir og sagði ég hr. Finni Jónssyni frá þessu, næst þegar við hittumst á eftir, sem var víst samdægurs. Nokkru síðar barzt okkur báðum bréf frá viðkomandi manni, sem líka var staddur þarna á staðnum, þar sem hann leitaðist við að gefa skýringar á því, hvernig á þessu stæði. En það, sem hv.þm. Ísaf. sagði um það, að við hefðum sætt okkur við þessar skýringar, þá er það ekki rétt, hvað mig áhrærir. Ég vildi ekki heldur fela honum frekari störf í þágu síldarútflytjenda. Ég vil taka það fram, að þó að ég væri með hv.þm. Ísaf. í Þýzkalandi við að semja um síldarsölu, taldi ég hann aðalsölumann, þar sem hann var formaður síldarútvegsnefndar. En til þess að taka af öll tvímæli um það, að ég hafi gengið inn á, að skýringar Fritz Kjartanssonar hafi verið viðunandi eða að ég samþ. að fela honum frekari sölu, vil ég segja það, að ég tilkynnti hr. Finni Jónssyni það bréflega, áður en við skildum, að ég, að fengnum upplýsingum, vildi ekki taka þátt í því að fela þessum manni nein störf fyrir síldarútflytjendur hér heima. Skal ég svo ekki orðlengja um þetta meira. En ég vildi ekki láta það standa ómótmælt í Alþ., að ég hefði skrifað undir þetta allt saman eða verið því samþykkur. Hefi ég sagt í sem fæstum orðum afstöðu mína til þessa máls, en gæti vitanlega sagt miklu greinilegar frá þessu öllu. En þar sem tíminn er takmarkaður, og þar sem ég álít, að aðrir hlutir í þessu sambandi skipti ekki máli við þetta tækifæri heldur en það, sem ég hefi tekið fram, þá læt ég við þetta sitja.

*Ólafur Thors: Aðeins örstutt aths. Ég hefi nú svo mikið um þetta mál talað, að ég er búinn að segja flest það, sem ég þarf um það að segja. Og þó að jafnaðarmenn hér í hv. d., þeir menn, sem sérstaklega sækja þetta mál af persónulegri óvild, séu með hnútukast og rangfærslu, sé ég ekki ástæðu til að fara nú að reka ofan í þá enn einu sinni sömu ósannindin og blekkingarnar, sem ég þegar hefi marghrakið. En út af þessu göfuga tilboði hv.þm. Ísaf., að hann væri fús að ganga undir rannsókn og dóm út af sínum gerðum, ef ég vildi gera það sama viðvíkjandi mínum gerðum, þá vil ég segja það, að ég skal hafa þetta boð hans hugfast og athuga það, ef til kemur. En ég ætla ekki að leita í því efni til manna eins og Ingólfs Jónssonar, rannsóknardómara rauðliða. Ég ætla að rannsaka mál hv.þm. sjálfur og vita, hvort ég get ekki hjálparlaust og ríkissjóði að kostnaðarlausu upplýst það, sem ennþá er ekki komið í dagsins ljós í hans málum. Það getur verið, að það takist ekki, en þó er ég ekki vonlaus. En það, sem mig langar til að fá rannsakað, er það, hvaða þátt þessi hv.þm. á í því, sem gerzt hefir í sambandi við sölu síldar í Póllandi. Og ég fullyrði, að hér hafi verið um óheiðarleg viðskipti að ræða, þar sem fé hafi beinlínis ranglega verið haft af landsmönnum. Og hinsvegar vildi ég fá það upplýst, hvaða samband er á milli þessa verknaðar og þess, að hv. 2. þm. Reykv., formaður fiskimálan., hefir veitt kommúnistum einkaleyfi til sölu á frosnum fiski til Póllands. Þetta ætla ég að reyna að rannsaka, en veit náttúrlega ekki, hvernig það tekst. Ég hefi nú þegar nokkur gögn í höndum, sem ég hygg, að ég þurfi á að halda til þess að upplýsa þetta. Að öðru leyti vil ég að lokum segja það, að afsakanir þær, sem hv.þm. Ísaf. bar fram fyrir því, að hann er að reyna að skjóta sér undan ábyrgð á þeim skuldum, sem félag það, sem hann stjórnaði, hefir ekki getað greitt nema 5% af og þessi sami hv.þm. miklaðist af á þinginu í fyrra, að hann stæði í ábyrgð fyrir, - þær afsakanir sem hann ber fram til þess að komast undan því, að standa við þessa ábyrgð og láta lögsækja sig út af henni, eru haldlausar og sýna innræti þessa manns. Annan daginn, þegar ég upplýsi, að ég sé ábyrgur fyrir skuldum míns félags, þá er hann fljótur til að segja, að hann sé sjálfur ábyrgur um að standa við skuldbindingar síns félags. En um leið og hann heldur, að einhver lagakrókur geti bjargað honum undan þeirri ábyrgð, þá reynir hann í skjóli þess lagabókstafs að forða sjálfum sér, en lætur þá lánardrottna, sem lánað hafa fyrirtækinu, sitja eftir með töpin. Þetta sýnir innræti, drengskap og viðskiptaheiðarleik þess auðvirðilegasta þm. á Alþingi Íslendinga.

*Héðinn Valdimarsson: Það er einkennilegt fyrir málstað Sjálfstæðisfl. í þessu máli, að hann skuli láta mann eins og hv.þm. G.-K., sem er svo mikið riðinn við þetta mál fjárhagslega, og með þeim ráðstöfunum, sem hann hefir gert, vera aðalræðumann í þessu máli, og þó er það sannað, að þær ræður, sem hv.þm. flytur við umr. um málið, koma hvergi nærri málinu sjálfu, heldur eru ræður hans hin svívirðilegasta árás, sem heyrzt hefir á Alþ, í garð þeirra manna, sem hér eiga sæti á Alþ., án þess að nokkuð slíkt hafi komið í hans garð. Þetta er innræti hv.þm. G.-K. Það er vegna þess, að glerhús þessa hv.þm. er brotið, að hann kastar grjóti og sorpi í allar áttir. Það, sem þessi hv.þm. sagði um afskipti mín í fiskimálan. af fisksölu nú í ræðu sinni, eru vísvitandi ósannindi.  Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri svo fjarri, að Framsfl. eða hann hefði skorið hv.þm. G.-K. niður úr hengingaról skuldanna; þvert á móti skildist mér, að hann hefði, að hans eigin áliti, reyrt enn fastar að. En það er ekki gengið að ½ milljóninni, sem Thorsbræður skulda Kveldúlfi. Það er ekki einu sinni búið að setja ákvæði um, að þeir borgi Kveldúlfi það, sem þeir skulda honum. Og svo er verið að tala um, að hv.þm. G.-K, standi í ábyrgð fyrir skuldum Kveldúlfs. Það er ekki verið að tala um að innheimta neina milljón ekki ¼ milljón handa Kveldúlfi. Nei, það á að halda þessu ástandi við og láta það ganga svona, - hver veit hvað lengi? Svo lengi sem Jóni Árnasyni og öðrum í bankaráði lízt að gera Kveldúlf ekki gjaldþrota, þó að bankarnir tapi á honum ár frá ári? Það á ekki aðeins að bæta við rekstrarlán til þessa óreiðufyrirtækis og 150 þús. kr. láni til byggingar síldarverksmiðju, heldur sennilega 450 þús. kr. til þessarar verksmiðjubyggingar, svo að ég veit ekki, hver hefir hjálpað Kveldúlfi betur úr sínum vandræðum en einmitt hæstv. fjmrh. Viðvíkjandi trausti á hæstv. fjmrh., þá er honum ákaflega vel kunnugt um það, að hann nýtur af hálfu Alþfl. hvorki trausts í þessu máli né öðrum málum, sem hæstv.atvmrh. hefir getið um í yfirlýsingu sinni fyrir hönd Alþfl. Hæstv. fjmrh. nýtur einskis trausts í þessum málum af hálfu Alþfl., og þess vegna verða samvinnuslit á milli stjórnarflokkanna.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 2. þm. Reykv. fór inn á eitt sérstakt atriði í skuldaskiptum Kveldúlfs, og það var það, að í þessum samningum milli bankanna og þessa félags væri ekki gert neitt ráð fyrir því, að bræðurnir, sem skulduðu Kveldúlfi, þyrftu að standa við sínar skuldbindingar gagnvart félaginu. Ég hygg, að hv. 2. þm. Reykv. viti, að þetta er alls ekki rétt, því að í samningunum er gert ráð fyrir því, að bræðurnir veðsetji eigur sínar fyrir þessum útistandandi skuldum félagsins. Ég býst nú við, að hv. 2. þm. Reykv. geti nú veitzt erfitt að borga allar sínar skuldir, t. d. á morgun.

Nei, Nei! Þetta er alls ekki rétt.

Þá sagði hv. 2. þm. Reykv., að það væri sannað, að sennilega ætti að bæta við til þessa fyrirtækis 450 þús. kr. láni. Þannig eru nú þær fullyrðingar, sem Alþfl. viðhefir í þessu máli. Það er dálítið einkennilegur málflutningur að segja, að það sé sannað, að sennilega eigi að gera eitthvað, sem um er að ræða. Annars vil ég segja hv. 2. þm. Reykv. það, út af því sem hann talaði um traust eða vantraust á mér og afstöðu Alþfl. til samvinnu um stjórn, að hvert mannsbarn veit það, að Alþfl. ætlaði að kljúfa samvinnuna á Kveldúlfsmálinu. En eftir að búið var að ráða til lykta því máli á þann hátt sem það var gert, og það varð upplýst fyrir þjóðinni, þá þorðu ekki alþýðuflokksmenn að slíta samvinnunni í tilefni af þessu máli einu saman; þessu ódæði, sem hv.þm. Ísaf. kallaði það, heldur urðu þeir að bæta við öðrum ágreiningsmálum til þess 

*Finnur Jónsson: Hv. þm. Vestm. hefir sagt frá Póllandsviðskiptunum, og ber okkur í flestu eða öllu saman nema að því einu, að ég sagði, að þótt okkur báðum hefði þótt það nokkuð athugavert, þá hefðum við látið þennan sölumann fá 10 þús. tunnur til þess að vinna með nokkra daga, og hygg ég, að ég fari þar rétt með. Má vera, að hv.þm. Vestm. hafi talið með, að hann hafi ekki viljað láta þetta umboð standa nema vissan ákveðinn tíma. Ég sé því ekki ástæðu til að fara út í það frekar. Viðvíkjandi hv.þm. G.-K. vil ég segja, að það kom augljóslega fram í ræðu hans, að hann þorir ekki að leggja Kveldúlf undir opinbera rannsókn. Ég hefi boðið honum, að við skyldum hafa kaup kaups um þetta. Hann þorir ekki að taka því, og má ég því fyrir mitt leyti við una, að því leyti að hann hefir opinberlega og fyrir öllum þingheimi borið ósigur í þessu máli. - Hann hélt áfram að tala um, að láta þyrfti rannsókn fara fram til þess að sanna mína óheiðarlegu framkomu. Áður fullyrti hann og sagði, að hann væri sannfærður um, að ég hefði gert mig sekan í ýmsu óheiðarlegu. M. ö. o., hv.þm. fullyrðir fyrst og bendir síðan á að þurfi að rannsaka það, sem hann hafði fullyrt um. Þetta er ekkert annað en sá venjulegi hundavaðsháttur, sem þessi hv.þm. sýnir í einu og öllu hér á þingi. Þá sagði hann, að ég hefði dregið mig og mitt fé út úr ábyrgðinni fyrir samvinnufélag Ísfirðinga. Í því félagi er um sameiginlega ábyrgð á öllum skuldum félagsins að ræða, og því getur hvorki einn né annar tekið að sér þá ábyrgð, ef það er ekki vilji félagsins, þannig að ef stjórn félagsins álítur, að þetta sé dómstólaatriði, þá heyri þetta vitanlega undir hana, að segja til með, hvort svo sé eða ekki og hvort dómstólanir skuli skera úr því eða ekki. En til áréttingar því, sem ég sagði um þennan vesalings fátæka mann, sem kom frá Ísafirði og hv. 6. þm. Reykv. lýsti, þá skal ég segja þá sögu til þess að sýna, hvernig Kveldúlfsvaldið er farið að nota sína aðstöðu. Hv. 6. þm. Reykv. sagði réttilega frá, að þetta hefði verið fátækur atvinnulaus maður fá Ísafirði. Hann var áður búinn að fara í Kveldúlf, og svo er honum vísað á kosningaskrifstofu Sjálfstfl. til þess að vita, hvort hann hefði réttan stimpil, svo að hægt væri að ganga úr skugga um, hvort hann mætti fá vinnu í Kveldúlfi. Ég er víst búinn með minn tíma, en vil aðeins segja, að ég tel mínum heiðri vel borgið, meðan hv.þm. G.-K. segir, að ég sé óheiðarlegur, og ég tel mínum dugnaði vel borgið, meðan hann segir að ég sé óduglegur, því að allt, sem þessi hv.þm. segir, er ekkert nema blekkingar og lygi. 

Ólafur Thors Það er skemmtileg tilhugsun fyrir þennan hv.þm., að hafa þannig fengið eilífðarheiðarleika- og dugnaðarvottorð, því að ég mun alltaf halda því fram, að hann sé óheiðarlegur og óduglegur. En lítill karlmennskubragur er á því, þegar hann er að reyna að snúa sig út úr því, hvers vegna hann hafi ekki viljað vera í ábyrgð fyrir skuldum útgerðarinnar á Ísafirði. Sú vörn hans var aumingjaleg, og ég veit, að hann ætlast naumast sjálfur til, að nokkur trúi því hér á þingi, að hann megi ekki borga ábyrgðirnar, nema félagar hans leyfi það. Um verkamanninn, sem átti að hafa verið vísað á kosningaskrifstofu Sjálfstfl., þegar hann bað um vinnu í Kveldúlfi, skal ég taka það fram, að ég veit ekkert um þetta, en hitt veit ég, að það hefir aldei verið venja í Kveldúlfi, að spyrja um skoðanir. En það stappar nærri, að það veki hneyksli, þegar þessi maður, sem notar allt sitt vald sér og sínum flokksmönnum til pólitísks framdráttar, er að gera árásir á aðra menn fyrir slíkt athæfi.

*Héðinn Valdimarsson: Hv. þm. G.-K. hefir lokið máli sínu, en ekki máli sínu um Kveldúlfsmálið, því að í ræðu sinni kom hann ekki nálægt málinu, heldur var hann að tala um, hvernig litarhátt andstæðingar hans hefðu og fleira þessháttar, sem ég sé ekki, að komi þessu máli við. Hæstv. fjmrh. var enn með þá blekkingu, að eina deilumálið milli flokkanna hafi verið Kveldúlfsmálið. Frá þessu hefir verið skýrt opinberlega, en þó held ég, að ég verði að endurtaka lítið eitt um það. Það fóru fram samtöl milli n. úr báðum flokkum, eftir að sambandsþingi Alþýðusambandsins var lokið, um áframhaldandi málefnasamning milli beggja flokkanna, en fékkst ekki samkomulag um þau atriði, sem við alþýðuflokksmenn bárum fram, sem aðallega var viðreisn sjávarútvegsmálanna og uppgjör togaranna, þar á meðal Kveldúlfs, sem var skuldugasta félagið og mest reið á, að gert yrði upp, en engu síður hinna félaganna. Það var ósk Alþfl., að allt yrði tekið í eitt frv., uppgjör Kveldúlfs og hinna félaganna, því að hann áleit vera hægt að taka það allt í eitt frv., en þá gerði Framsfl. þá kröfu, að Kveldúlfur yrði tekinn sérstaklega, og var það aðallega vegna þess, að þeir héldu fram, að hvað sem öðrum togarafélögum liði, þá væri Kveldúlfur gjaldþrota. Síðan hefir málið gengið sinn gang, sem kunnugt er, og þetta er ástæðan til, að fyrst varð opinberlega kunnur ágreiningurinn milli flokkanna um Kveldúlfsmálið. En við vildum ekki láta hæstv. fjmrh. og flokk hans komast hjá að sýna, að ágreiningurinn var ekki eingöngu um Kveldúlfsmálið, heldur um sjávarútvegsmálin í heild. Þar af leiðandi höfum við haldið þessu máli áfram til þess að neyða Framsfl. til að taka afstöðu til raka sinna í þeirri n., sem hafði farið með þetta mál. Það er nú líka þannig komið, að það hefir sýnt sig, að ágreiningurinn hefir ekki verið um Kveldúlfsmálið eitt. Ég vænti, að þessi stutta frásögn hafi flett ofan af blekkingarvef hæstv. fjmrh., svo að ekki þýði fyrir hann að fara að reyna að vefa hann á ný.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Það er aðeins út af þessum orðum hv. 2. þm. Reykv. Hann segir, að fram hafi farið samtöl milli flokkanna, eftir að þingi Alþýðusambandsins var lokið, bæði um Kveldúlfsmálið og fleiri mál. Ég skal endurtaka það, sem ég hefi sagt við útvarpsumr., að það voru engin mál rædd til úrslita milli flokkanna nema eitt mál, sem Alþýðusambandsþingið var með, en það var uppgjör togaraflotans og ríkisrekstur togara. Um það sögðum við, að við mundum aldrei eða okkar flokkur um það ræða. Önnur mál voru aldrei rædd til úrslita. Hitt er annað mál, að þótt ekkert af þessum málum, sem nú eru talin hafa valdið samvinnuslitum, komi fram, fyrr en ágreiningur hefir orðið um Kveldúlfsmálið, þá var Alþfl. kunnugt um, að Framsfl. mundi ekki geta fylgt þeim, Ágreiningurinn varð því um Kveldúlfsmálið, það vita allir vel. En svo eftir á, þá telja alþýðuflokksmenn höfuðnauðsyn að sýna á allan hátt fram á, að samvinnan hafi alls ekki strandað vegna ágreiningsins um þetta mikla fjársvikamál. En menn sjá, hvert ósamræmi er hér á milli, þar sem hv.þm. Ísaf. segir annarsvegar, að ég hafi ásamt Framsfl. framið hið versta ódæði með því að vera á móti þessu máli, og hinsvegar eru svo þeir, sem segja, að það hafi alls ekki verið vegna þessarar glæpsamlegu framkomu flokksins, að samvinnuslitin urðu.

*Sigurður Kristjánsson: Hv. þm. Ísaf. sagði, að ég hefði slegið bankann um 17 þús. kr. gegn veði, sem ekki hefði verið 60 kr. virði. Ég tel hér ómæt ómagaorð. En í sambandi við svona stórar sakir, þá vil ég koma með dálitla leiðréttingu. Ég átti land vestur á Ísafirði. Ég hafði varið nokkum hundruðum króna til að rækta það, og það var girt með einum vírstreng. En Finnur Jónsson gat fengið bæjarstjórnina á Ísafirði til að taka þetta land af mér, þar sem ég hefði ekki girt það innan árs frá því að ég fékk yfirráð yfir því. Svona er þessi saga. Út á þetta land hefi ég aldrei fengið eins eyris lán, en ég lét það sem tryggingu fyrir skuld ásamt öðrum eignum. Út af því, sem hann sagði, að Kveldúlfur hefði sent mann á kosningaskrifstofu til mín, þá er þess að geta, að ég er ekki á neinni kosningaskrifstofu, svo að til slíks getur ekki komið. En maðurinn, sem hann gat um, kom til mín þegar ég lá veikur um daginn, en ég veit ekki til, að heima hjá mér sé nein kosningaskrifstofa. Hann spurði mig vegna þess að ég hafði verið samborgari hans í 20 ár, hvort ég mundi ekki geta lagt gott til með sér, sem ég gerði. Hann sagðist ekki hafa getað fengið innieign sína hjá þessu félagi, sem hann hafði unnið hjá. En auk þess sagði hann, að til þess að hann hefði getað fengið þessa vinnu, hefði það loforð verið heimtað af sér, að hann kysi þennan mann. Ég hélt, að hv.þm. mundi ekki fara að standa hér upp til þess að vekja máls á þessu atriði, þar sem hans eigin aðstaða er svona. Og ég verð að efast um, að nokkur maður, sem unnið hefir hjá Kveldúlfi, hafi farið svo þaðan, að hann hafi ekki fengið vinnu sína þar að fullu greidda. Ég efast líka um, að nokkur maður hafi farið svo frá hans félagi, að það hafi ekki verið í vanskilum við hann.

*Finnur Jónsson: Ég vil taka það fram, að það voru ekki eingöngu alþýðuflokksmenn í bæjarstjórn Ísafjarðar, sem greiddu atkv. með, að erfðafestulandið á Ísafirði yrði tekið af hv. 6. þm. Reykv., heldur var það gert með shlj.atkv., af því að hann hafði ekki uppfyllt samninginn, og því var landið fallið undir bæinn. En þegar bæjarfógeti sá, sem þá var þar, flutti frá Ísafirði, urðu þar líka útibússtjóraskipti, og útibússtjórinn gerði ýmsar undarlegar fjármálaráðstafanir, og þar á meðal tók hann óunnið land af Sigurði Kristjánssyni sem veð fyrir 17 þús. kr. skuld. Þetta hefir hann viðurkennt, að hafi gerzt, að sumu leyti alveg eins og ég hefi skýrt frá, en að sumu leyti lítið eitt öðru vísi en ég hafði heyrt, þó að litlu muni. Viðvíkjandi þessum manni frá Ísafirði vil ég taka það fram, að hann fór í Kveldúlf og talaði við Hilmar Thors og var sendur af honum til Sigurðar Kristjánssonar. Ég hirði ekki að rekja það nánar, en ég segi þessa sögu til þess að sýna, hvernig er farið að nota Kveldúlfsvaldið hér á landi. Hv. þm. segir, að ég geti ekki nefnt einn einasta mann, sem hafi unnið í Kveldúlfi og ekki fengið þar sín laun greidd, en það er þá bara af því, að fyrirtækið hefir ekki verið gert upp. En hvað yrðu þeir margir, sem tapa, þegar fyrirtækið verður gert upp, og það er engu síður tap, ef það lendir á allri þjóðinni en fáeinum einstaklingum. Ég hygg, að þegar Kveldúlfur verður gerður upp, þá lendi það á allri þjóðinni, og það verði sú stærsta skuldasúpa, sem sézt hefir síðan land byggðist.

*Jóhann Jósefsson: Hv. 2. þm. Reykv. hreytti úr sér til sjálfstæðismanna hér í d., hvernig á því stæði, að við létum formann Sjálfstfl. standa hér sjálfan fyrir sínu máli. Hv. þm. ætti að vita, að þetta mál hefir verið rekið af honum og hv.þm. Ísaf. af svo óvanalegri persónulegri fólsku í garð formanns Sjálfstfl., hv.þm. G.-K. og bræðra hans, að það er eðlilegt, að þeir hafi orðið að snúast þar til varnar, af því að þeir hafa orðið fyrir svo hatramlegum árásum af hálfu þessara hv.þm. En hv. 2. þm. Reykv. þarf ekki að ímynda sér, að við séum hræddir við að ganga í berhögg við hann og hans skoðanir í þessu máli. Hv. þm. hefir nú - ég veit ekki, hvort það hefir verið vísvitandi eða óafvitandi - í árás sinni á hæstv. fjmrh. flett ofan af tilgangi sínum og annara alþýðuflokksmanna með þessu frv. Hann sagði, að það hefði átt að vera upphaf að því, að gera upp allan togaraflotann, upphaf að gjaldþroti allra manna, sem að togaraútgerð standa. Tíminn er vel valinn. Það er hyggilegt hjá þessum herrum að ráðast á atvinnurekendurna á þessum erfiðustu tímum, benda á þá sem glæpamenn, óhófsmenn, vanskilamenn o. s. frv., eins og komið hefir fram við þessar umr., og hrópa: „Niður með þá. Og svo byggjum við ríkisútgerð á rústunum.“ Það er hægt, þegar svona stendur á, að koma glæpamannsnafni á svo að segja hvern einasta mann, sem við sjávarútveg fæst hér á landi, og enginn býst við, að riðið verði á garðinn, þar sem hann er lægstur. Þessir ofsafengnu menn, sem aldrei hafa lagt nokkurn eyri í togaraútgerð, geta auðvitað komið á erfiðleikatímum eins og þessum og bent á töp hjá þessum atvinnuvegi. Ég man ekki, hvaða óskapaorð það voru, sem þessi hálfbrjálaði þm. Ísaf. lét hér falla í gær. Hv. þdm. muna, hvernig sósíalistar hafa talað í þessu máli. Það hefir verið eins og þeir ætluðu alveg að sleppa sér, alveg eins og engin vitglóra væri í hausnum á þeim og þeir sæju ekkert nema eldrautt. Og þegar þeir sjá, að þeir geta ekki ráðið niðurlögum Kveldúlfs og Péturs og Páls, þá ætla þeir bókstaflega að sleppa sér. En ég skal segja ykkur, mínir herrar, að þótt þið talið hátt hér, þá trúir þjóðin ykkur ekki betur fyrir þessum málum en þeim, sem hafa hingað til við þau fengizt. Umr. þær, sem fram hafa farið hér, eru góð spegilmynd af því, hvernig fer, ef jafnaðarmenn fengju sínum vilja framgengt. Þá yrði það svo þing eftir þing, að þetta fyrirtæki yrði tekið í dag og annað á morgun til þess að koma þeim á kné. Þeir hafa lagt fram í frv.formi till. um að taka fram fyrir hendurnar á bönkunum og láta Alþingi grípa inn í, þegar því sýnist. En allir finna, a. m. k. allir þeir, sem reyna að líta eitthvað ofurlítið óhlutdrægt á málið, að hér er stefnt út á óheillabraut. En á það hefir verið bent af þeim, sem eru aðalsökudólgar sósíalista í þessu máli, bæði hæstv. fjmrh. og fleiri, að ef bankarnir gæta ekki skyldu sinnar í þessum efnum, þá hefir Alþingi beina leið til að skipta um stj. í bönkunum. Það getur skipt um bankaráð, ef því líkar ekki, hvernig þeir menn standa þar í stöðu sinni, og sett aðra, sem það treystir betur. Ég skal svo ekki lengja umr., sízt eftir að hæstv. forseti hefir gefið mér bendingu um að láta máli mínu lokið. En ég vildi ekki láta því alveg ósvarað, er hv. 2. þm. Reykv. stendur hér upp með frýjunarorð í garð okkar, sem að mestu leyti höfum setið hjá fram til þessa.

*Sigurður Kristjánsson: Hv. þm. Ísaf. var að tala um allundarlegar tilfærslur, sem bankastjóri Útvegsbankans á Ísafirði hefði gert á mínum skuldum. Ég get upplýst, hvernig þessu máli er varið. Bankastjórinn sagði við mig, að hann teldi ekki trygginguna næga fyrir skuldum mínum og vildi því fá veð í eignum, sem ég taldi þá sjálfsagt að veðsetja. Þá vil ég geta þess, að það mun líklega rétt að láta skoða þennan mann. Hann var að tala um það, að maður hefði farið í Kveldúlf til Hilmars Thors, sem síðan hefði sent hann til mín. Ég veit ekki betur en að Hilmar Thors sé lögfræðingur hér í bæ og komi ekki í Kveldúlf. Sé ég því ekki betur en að rétt sé að láta fara fram skoðun á hv.þm.

*Ólafur Thors: Snemma á þessu þingi barst mér ósk frá oddvita Keflavíkurhrepps um að bera fram á Alþingi till. um, að úr ríkissjóði yrðu greiddar 5 þús. kr. á þessu ári, eins og hann orðaði það „í styrk til greiðslu á eftirstöðvum af áföllnum kostnaði út af þessum atburði“, - þ e. a. s., sem þessi þáltill., sem hér er til umr., ræðir um. Ég skrifaði svo fjvn. um þetta nokkru síðar, og skömmu eftir að ég skrifaði það bréf var þessi þáltill. borin fram, sem hér er á þskj. 236. Ég er flm.till. þakklátur fyrir að hafa borið fram till. um, að ríkissjóður greiði 5 þús. kr. vegna tjóns af brunaslysinu í Keflavík, en ég hygg þó, að réttara væri að hafa þessa till. í öðru formi heldur en hún er, og skal ég út af því, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp bréf frá oddvita Keflavíkurhrepps, dagsett 12. apríl 1937: „Herra alþingismaður Ólafur Thors. Alþýðublaðið frá 9. jan. getur þess, að 3 af þm. Alþfl. hafi borið fram þáltill., er heimili ríkisstjórninni að greiða á þessu ári allt að 5000 kr. til þeirra, sem urðu fyrir tjóni vegna brunaslysa í Keflavík á jólunum 1935. - þriggja manna nefnd, sem skipuð sé hreppstjóra, héraðslækni og fulltrúa frá verkalýðs- og sjómannafélaginu í Keflavík úthluti fénu. Vegna þess að till. ber með sér ókunnugleika flutningsmanna á málefninu, vil ég upplýsa þetta: Hreppsnefndin varð, fyrir hönd hreppsins, að taka á sig ábyrgð á öllum kostnaði, er af slysi þessu leiddi, og efndi hún til samskotanna og ráðstafaði fénu á þann hátt, er um getur í bréfi mínu til yðar, dags. 25/2 þ. á. Það, sem ógreitt er og áfallandi af þessum kostnaði, hefi ég búizt við, að gæti orðið allt að kr. 5000,00, og er hreppurinn ábyrgur fyrir greiðslu á því. Og er það þessi upphæð, er við förum fram á að fá styrk til að greiða, en tillagan eins og hún er orðuð ber það ekki með sér, þó að ráða megi af skrifum blaðsins, að við hana sé átt. Það virðist því óþarft ákvæði í tillögunni, að útnefna þriggja manna nefnd til þess að greiða þessar skuldir. Ég hafði gert ráð fyrir, að hreppsnefndin annaðist þetta, ef styrkurinn fengist. Tortryggi fjármálaráðuneytið nefndina, þá hefi ég gert ráð fyrir, að afgreiðslan færi fram samkvæmt framlögðum reikningum. Ég vil því biðja yður, hr. alþingismaður, að bera fram breytingartillögu við nefnda tillögu: Upphaf aðaltillögunnar: Alþingi heimilar ríkisstjórninni að greiða á yfirstandandi ári allt að 5000 kr. Framh. og breyting: til Keflavíkurhrepps til greiðslu á eftirstöðvum þess kostnaðar, er leiddi af brunaslysunum í Keflavík hinn 30. desember 1933. Virðingarfyllst, F. h. hreppsnefndar, Guðmundur Guðmundsson.“ Ég mun nú leyfa mér að bera fram slíka brtt., sem hreppsnefndin óskar eftir, að borin verði fram, og vænti þess, að Alþingi telji rétt að fara í þessu efni þá leið, er hreppsnefndin sjálf óskar eftir. Það er því bert, að það hlýtur að vera á misskilningi byggt, að úthluta þurfi einhverjum peningum og það annist þriggja manna nefnd, sem til þess sé skipuð. Það, sem liggur fyrir, er að hjálpa Keflavíkurhreppi til að standa við þær ábyrgðir, sem hann tók á sig vegna brunaslysanna. Ef ég man rétt, er þegar búið að greiða út vegna slysanna kr. 16868,38, en sem sagt, hreppsnefndin býst við að þurfa að greiða allt að 5000 kr., og fer fram á að fá þær greiddar úr ríkissjóði og býst til að verja peningunum undir eftirliti fjármálaráðuneytisins. Ég skal svo að öðru leyti ekki gera að umtalsefni og ræða um það slys, sem liggur til grundvallar fyrir þessum tillöguflutningi. Ég þykist mega vænta þess, að úr því jafnaðarmenn flytja þessa till., þá muni a. m. k. nægilega margir styðja að till. í því formi, er ég mun færa hana í með minni brtt., og vænti þess, að allir hv.þm. geti gengið inn á þessa greiðslu í því formi, er ég leyfi mér að fara fram á.

*Sigurður Einarsson: Ég var að koma inn í d. og hefi ekki heyrt nema lítinn hluta af því, sem hv.þm. G.-K. sagði, og er ekki ljóst, hvaða form þessi hv.þm. hyggst að hafa á þessu, eða hvað hann leggur til í sinni brtt. En ég vil upplýsa það, að fyrir okkur flm. þessarar till. vakti það fyrst og fremst, að þetta væru bætur til þeirra manna og heimila, sem harðast hafa orðið úti, á þá leið, að fólkið hefir þurft að leita sér langvarandi og dýrrar læknishjálpar. Það er upplýst af oddvita Keflavíkurhrepps, að ógreiddur sjúkrakostnaður, sem þessar slysfarir höfðu í fór með sér, nemur um 5000 kr., og það er vitað um ýmsa, sem þar eiga hlut að máli, að þeim muni reynast torvelt að komast frá þessu. Þetta er því fyrst og fremst hugsað sem hjálp til þessara manna, svo að þeir geti greitt þennan kostnað. En hitt mun ekki hafa vakað fyrir, að í till. fælist það, að bæta upp allt það fjárhagstjón, er einstakir menn hafa orðið fyrir vegna þessa hörmulega atburðar. Annars vildi ég gjarnan bíða með að segja meira um þetta þangað til ég hefi heyrt brtt.hv.þm. G.-K.

*Ólafur Thors: Ég get þakkað fyrir þær undirtektir, sem till. mín hefir fengið hjá einum flm.þáltill., hv. 9. landsk. Það er rétt, að það er sama, sem vakir fyrir mér eins og honum. Hann sagði, að það væri ekki tilgangurinn að bæta einstökum mönnum upp það fjárhagstjón, sem þeir hefðu orðið fyrir, heldur að létta undir með Keflavíkurhreppi, til þess að hann gæti með þessu fé staðið við þær skuldbindingar, sem hann hefir orðið að taka á sig. Það er þess vegna ljóst, að það vakir það sama fyrir hv.flm. eins og mín till. fer fram á, það, að Alþingi heimili ríkisstj. að greiða á yfirstandandi ári allt að 5000 kr. til Keflavíkurhrepps, til þess að greiða þennan kostnað. Mér sýnist því, að orðin í minni till. falli utan um þá hugsun, sem hv.þm. lét í ljós í sinni stuttu ræðu áðan.

*Flm. (Héðinn Valdimarsson): Ég gat ekki verið viðstaddur,þegar fyrst var talað um þessa þáltill. Ég verð að lýsa því yfir, að ég er mótfallinn brtt.hv.þm. G.-K. Það vakti ekki fyrir okkur, flm.þáltill., að þetta fé gengi til hreppsins, heldur ætti það að vera einskonar sárabætur vegna þess bruna, sem þar varð. Það kann að vísu svo að vera, að mönnum finnist, þegar á að fara að úthluta fénu, að einhver hluti þess eigi að ganga til þess að greiða þann kostnað, sem ennþá er ógreiddur til spítalanna. En það á líka engu síður að ganga til þeirra manna og ættingja þeirra, er sjálfir hafa borgað. Að útiloka þá algerlega frá að fá nokkrar sárabætur finnst mér ekki ná nokkurri átt. Mun ég þess vegna greiða atkv. móti brtt.hv.þm. G.-K.

*Forseti (JBald): Mér hefir borizt skrifleg brtt. frá hv.þm. G.-K. um að tillgr. orðist á þessa leið: „Alþingi heimilar ríkisstjórninni að greiða á yfirstandandi ári allt að 5000 kr. til Keflavíkurhrepps, til greiðslu á eftirstöðvum þess kostnaðar, er leitt hefir af brunaslysunum í Keflavík hinn 30. desember 1935.“ Með því að þessi till. er bæði skrifleg og of seint fram komin, þarf tvennskonar afbrigði til þess að hún megi koma fyrir.

*Sigurður Einarsson: Það fór eins og við var að búast, að þegar hv.þm. G.-K. fer að klæða mínar hugsanir í búning, þá fer flíkin ekki eins og ég mundi hafa óskað, því að ég er yfir höfuð andvígur því, að önnur skipun sé á þessu höfð en sú, að fénu sé úthlutað af þar til kjörinni nefnd, sem skiptir því milli hlutaðeigenda, eftir því sem efni og ástæður standa til. Þó að Keflavíkurhreppur hafi gengið í ábyrgð fyrir sjúklinga þá, sem hlutu brunasár, þá leiðir ekki af því, að það sé sjálfsagt að afhenda hreppnum þetta fé. Mér skilst, að fólkið muni vilja sjálft standa skil á og greiða sjúkrakostnaðinn með því, er því kynni að áskotnast á þennan veg eða annan, og það sé í sjálfu sér ástæðulaust að afhenda hreppnum þessa peninga, eins og þar með sé ákveðið, að engri krónu af þessu mætti verja á annan veg en þann, að greiða upp þær ábyrgðir, sem hreppurinn hefir tekizt á hendur. Annars verð ég að segja eins og er, að þegar það var nefnt við mig að vera stuðningsmaður þessarar till., þá var mér persónulega ókunnugt um efnahag þessa fólks. En mér skilst, að með till.hv.þm. G.-K. sé verið að gefa til kynna, að hreppurinn sé sá aðili, sem harðast hefir orðið úti, en það eru vitanlega þeir menn, er hafa misst sína og orðið fyrir langvarandi vanheilsu af þessu. Til þeirra viljum við, að peningarnir verði greiddir, ef till. nær samþykki.

*Ólafur Thors: Það fór eins og mig grunaði, að hv. 2. þm. Reykv. þurfti ekki annað en ganga þvert yfir gólfið, þá fékk hv. 9. landsk. allt aðra skoðun á þessu máli. Ég verð ekki fyrir neinum vonbrigðum með það. Ég vil ekki gera þetta mál að neinu deilumáli, en mér finnst satt að segja óviðeigandi að taka ekkert tillit til óska hreppsnefndarinnar, þar sem hún hefir haft alla forgönguna í þessu máli. Hún hefir safnað og úthlutað 16 þús. og 800 kr. og gengið í ábyrgð fyrir 5000 kr. Við úthlutun fjárins hefir hreppsnefndin tekið fyllsta tillit til efnahags og ástæðna manna, og finnst mér það engin ástæða til að taka mann sunnan úr Grindavík til þess að úthluta þessum 5000 kr. 

Forseti (JBald): Mér hefir borizt frá hv.þm. G.-K. skrifleg brtt. til vara við þáltilI. á þskj. 236, að í stað „héraðslækni“ í tillgr. komi: sýslumanni. Af því að till. er bæði skrifleg og fram borin á fundinum, þarf tvennskonar afbrigði til þess að hún megi koma fyrir.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Þessi till. er fram komin fyrir tilstuðlan Framsfl., og tel ég því rétt, að ég svari því, sem hv.þm. Vestm. spurði um. Ég verð að segja eins og er, að ég get ekki svarað því nú, hvað langan tíma muni taka fyrir n. að komast að niðurstöðu um málið, heldur ekki hvort n. muni eftir nokkurt starf geta skilað einhverjum till. Ég get ekkert um þetta sagt á þessu stigi málsins, en óska aðeins eftir því, að hún ljúki störfum svo fljótt sem mögulegt er.

*Jóhann Jósefsson: Ég gleðst yfir því, að hæstv. ráðh. er á minni skoðun um þetta, og ennfremur, að hann hefir opin augun fyrir því, að það geti verið ýms mál í sambandi við bankana, sem geti krafizt úrlausnar út af fyrir sig og ekki er rétt að láta endilega bíða, þangað til heildartill. væntanlegrar n. liggur fyrir. Ég tel mig mega taka orð hæstv. ráðh. þannig, að hann muni fyrir sitt leyti leggja áherzlu á, að störfum n. verði hraðað.

*Flm. (Páll Þorbjörnsson): Ég skal ekki hafa langa framsögu fyrir þessu. Ég get látið mér nægja, fyrir utan það, sem stendur í grg., að vísa til þeirra orða, sem ég lét falla hér áðan í sambandi við frv. til l. um breyt. á l. um alþýðutryggingar. Ég vona, að það sjái allir nauðsynina á þessu og hversu mikil réttlætiskrafa þetta er, og að málið geti fengið greiða afgreiðslu.

*Héðinn Valdimarsson: Í frv. því, sem liggur fyrir um breyt. á tryggingarl., er brtt., sem fjallar um þetta efni, en hún nær ekki fram að ganga á þessu þingi, svo að ég geti verið með þessari þáltill., að því leyti sem ég hygg, að hún geti náð þessum tilgangi, en ég held, að það sé ekki hægt að breyta lögum með þáltill., þannig að hægt sé að greiða dánarbætur samkv. þessari þáltill., þó að lögin segi annað; það tel ég vafasamt.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Það er rétt, að það verður ekki í öllum atriðum formleg afgreiðsla að samþ.þáltill. til þess að greiða út dánarbætur, sem lög mæla fyrir, en hér stendur sérstaklega á, því að það er komin yfirlýsing frá öllum flokkum um, að það hafi verið af vangá við setningu alþýðutryggingarlaganna, að felldar voru niður dánarbætur til foreldra, sem misstu sonu sína í slysum, nema undir þeim einum kringumstæðum, að foreldrarnir væru á framfæri þeirra. Það kom fyrst fram frv. um þetta, sem ég og fleiri flokksbræður mínir bárum fram, og síðan hafa komið fram enn fleiri samskonar, með dálítið mismunandi upphæðum. Það má því fullyrða, að það sé vilji allra flokka í þinginu, að þetta fáist leiðrétt og því komið í sama horf og var í löggjöfinni áður, og þar sem sýnt er, að ekkert af þessum frv. nær fram að ganga, ættu menn að sameinast um það hér í þinginu að koma málinu samt sem áður á framfæri með þessari till., sem ætti að geta verið nægileg til þess að heimila stjórn tryggingarstofnunarinnar að greiða þessar upphæðir til þeirra foreldra, sem hafa misst syni sína af slysförum síðan lögin gengu í gildi. Hvað sem líður formlegum ástæðum, tel ég nóga heimild til þess, að þessar greiðslur mættu eiga sér stað, því að það má telja gefið, að hér að lútandi lagabreyt. verði gerð á næsta þingi.

*Stefán Jóh. Stefánsson: Ég vil taka undir það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, að þetta mundi að sjálfsögðu ekki vera formleg fyrirskipun til tryggingarstj., þar sem henni væri sagt í ályktunarformi frá Alþingi að brjóta í bága við lög, sem gilda um slysatryggingar. Í annan stað vil ég benda á það, að iðgjöld atvinnurekenda vegna slysabóta eru ákveðin með hliðsjón af núv. bótaákvæðum, og þar sem til þess er ætlazt eftir þessari ályktun, að þessar greiðslur nái ár aftur fyrir sig, þá býst ég við, að það þyrfti ef til vill að hækka iðgjöldin dálítið, og það er ekki hægt að láta iðgjöldin lenda á þeim mönnum, sem hingað til hafa greitt til slysatryggingasjóðs, vegna þess að sumir þeirra eru ef til vill hættir atvinnurekstri, en á þeim tíma höfðu komið til útborgunar dánarbætur eftir eldri reglum. Fyrir þessar sakir held ég, að þessi till. verði dálítið örðug í framkvæmdinni, en hinsvegar kemur hér fram vilji Alþingis til að gera breyt. á reglunum um dánarbætur; en ég veit ekki, hvort heppilegt er, að það komi fram á þann hátt, sem gert er ráð fyrir með þessari þáltill. Ég held, að það séu mjög mikil tormerki á því, að þetta verði framkvæmt eftir þessari ályktun.

Forseti (JBald): Það hefir verið vakið máls á því, að þessi till. kynni að brjóta í bága við gildandi lög, og mun ég því, til athugunar á málinu, fresta umr. um stund.

*Pétur Ottesen: Ég verð aðeins að segja það út af þessari till., að ég harma það, að það skuli vera fyrir hendi tilefni til, að þessi till. þurfti að koma hér fram. Í byrjun þessa þings var flutt frv. af hv.þm. V.-Sk. og okkur nokkrum með honum um að ráða bætur á l. um alþýðutryggingar, sem snerti m. a. þetta efni, og auk þess var annað atriði í því, sem ég hygg, að allir hv.þm. séu sammála um, að líka þurfi að breyta, en það er um það, að hrepparnir fái vextina af styrktarsjóðunum. Þar sem þingið er nú búið að standa meira en 2 mánuði, þá virðist manni það meira en miður farið, og er vil segja, að það sé ekki vansalaust fyrir Alþingi að hafa setið á þessum sjálfsögðu breyt. En ég verð að segja, að mér finnst það hæpið að fara að samþ. slíka till. sem þessa, sem beinlínis felur í sér breyt. á l. Það er náttúrlega alveg rétt, sem hv.þm. v.-Sk. sagði, að það er vilji þingsins, að þessi breyt. verði gerð, en samt finnst mér vafasamt að samþ. þessa till. Ég verð að segja, að mér finnst vera kominn það mikill losarabragur á löggjöf okkar, að mér finnst ekki á það bætandi með því að ætla að ganga inn á þá braut að samþ. breyt. á l. með einfaldri þáltill.

Forseti (JBald): Ég hefi borið þessa till. saman við gildandi l. um alþýðutryggingar, og ég sé ekki betur en að hún brjóti í bága við 5. lið 11. gr. nefndra l. Ég sé mér því ekki fært að bera hana upp þannig orðaða, en vildi skjóta því til þeirra, sem að till standa, hvort þeir geti ekki fallizt á að koma með aðra till. með almennara orðalagi.

*Stefan Jóh. Stefánsson: Út af þeim umr., sem fram hafa farið, vil ég leyfa mér að bera fram skrifl. brtt., sem ég með leyfi hæstv. forseta skal lesa: Tillögugreinin orðist þannig: „Alþingi felur ríkisstjórninni að hlutast til um, að stjórn tryggingarstofnunar ríkisins greiði foreldrum þeirra einhleypra manna, er farizt hafa af slysförum síðan lögin um alþýðutryggingar gengu í gildi, svo háar dánarbætur sem 11. gr. alþýðutryggingarlaganna frekast leyfir“. Það er nokkur matsatriði í 3. lið 11. gr., og ef þessi till. verður samþ., geri ég ráð fyrir, að stjórn tryggingarstofnunarinnar geri sitt bezta í því að greiða þessar dánarbætur, í samræmi við vilja Alþ. til svo vinsamlegrar túlkunar á 11. gr., sem auðið er hvað þetta atriði snertir.

Forseti (JBald): Mér hefir borizt skrifleg brtt. frá hv. 1. landsk.þm., svo hljóðandi: [Sjá að framan]. Þar sem till. þessi er of seint fram borin og auk þess skrifleg, þarf tvenn afbrigði til þess að hana megi taka til meðferðar.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég vil leyfa mér að spyrja hv. 1. landsk. að því, hvort hann telji, að ef þessi till. verði samþ., þá verði hægt að greiða foreldrum bætur fyrir fleiri en eitt barn. Ég veit, að þetta hefir komið fyrir síðan l. gengu í gildi.

Forseti (JBald): Ég skal geta þess, að það hefir komið fram önnur brtt. skrifl. frá hv. 8. landsk., og er það brtt. við till. á þskj. 361, en af því, sem ég áðan sagði, þá er þýðingarlaust að bera fram brtt. við þá till., þar sem hún kemur ekki til atkv.

*Gísli Sveinsson: Ég lét þess getið áðan, að það mundi ekki vera formlega rétt að ætlast til, að framkvæmd yrði þáltill., sem bryti í bága við gildandi l. En hér er fyrst á það að líta, eins og líka hefir verið tekið fram, að það liggur fullkominn þingvilji á bak við efni þessarar till. Þetta hefir forseti að vísu viðurkennt, en þó ekki séð sér fært að bera till. upp, þar sem l. eru fyrir um það, sem till. fer fram á. Þetta mun þó ekki vera allskostar fordæmalaust, allra sízt þegar um fjárveitingu er að ræða, því aðvið fjárveitingar úr ríkissjóði er það tiltölulega algengt, að þær séu veittar með þáltill., og jafnvel með ályktunum, sem breyta til frá því, sem samþ. er í l., a. m. k. fjárl., og það eru líka l. En hvað sem þessu líður, þá er það vitanlega aðalatriðið bæði fyrir mér og öðrum, að rekspölur komist á málið og bætur verði greiddar til foreldra. Nú eru allir orðnir sammála um það, að bætur þessar eigi að greiðast, þó sumir vildu ekki viðurkenna það í fyrra. Ég mun fylgja þessari till., enda þótt ég telji það skipta litlu máli í raun og veru að vera endilega að flaustra þessu af núna, því væntanlega kemur þingið saman aftur á þessu ári, og væri þá hægt að bera þetta fram sem breyt. á þeim.

Forseti (JBald): Ég held, að það sé misskilningur hjá hv.þm. V.-Sk., að það sé hægt að breyta löggjöf með þáltill.; hitt er rétt, að það er hægt með þál. að veita fjárframlög úr ríkissjóði, en þá er það gert með 2 umr., en um þessa till. hefir ekki verið ákveðin nema ein umr.

*Garðar Þorsteinsson: Ég hafði borið þarna fram brtt. við till. á þskj. 361, eins og hæstv. forseti gat um, en þegar sú till. kemur ekki til atkv., heldur brtt. frá hv. 1. landsk., sem að efni til er eins, þá leyfi ég mér hér með að biðja hæstv. forseta að bera þá till. upp sem brtt. við till.hv. 1. landsk. Og þessi till., sem að efni til á við báðar till., fer fram á, að þessi vinsamlegi skilningur, sem ætlazt er til, að lagður sé í 11. gr., nái auk þess, sem hann á að ná til greiðslu á dánarbótum til foreldra, til systkina einhleyps manns, jafnt þó að systkinin hafi ekki verið beinlínis á frumfæri hins látna. Ég skal taka það fram, að ég hefi eitt sérstakt tilfelli í huga í sambandi við þetta. Þetta tilfelli er á þá leið, að það var maður, sem fórst í sumar leið á mótorskipinu Brún frá Siglufirði, sem raunverulega hafði systkini á framfæri sínu, þó að eftir ströngustu fyrirmælum laganna væri ekki hægt að segja það. Nú veit ég, að tryggingarstofnunin hefir ekki séð sér fært, vegna ákvæðanna í 6. lið 11. gr. þessara laga, að greiða bætur til þessara systkina, sem hann þó raunverulega hafði á framfæri sínu. Með þetta sérstaka tilfelli í huga vildi ég mega vænta þess, að Alþ. vildi sýna sama skilninginn gagnvart þessum lið 11. gr. eins og 5. liðnum.

*Stefán Jóh. Stefánsson: Ég vildi segja nokkur orð viðvíkjandi því, sem fram kom á fundi hér áðan, um fyrirspurn hæstv. fjmrh., hvort ég teldi, að eftir þessari brtt., sem ég hefi leyft mér að flytja og heimilar að greiða dánarbætur til foreldra fyrir fleiri en eitt barn, sem fellur frá, þannig, að þótt foreldrar missi eitt barn í dag og annað á morgun, þá eigi þau fullan rétt til dánarbóta. Með vinsamlegum skilningi á þessum kafla alþýðutryggingalaganna hygg ég, að óhætt muni vera að svara þessari spurningu játandi. Út af orðum hv.þm. V.-Sk. um brtt. mína, þar sem hann gaf í skyn, að hún legði til, að lögin yrðu framkvæmd með því orðalagi, sem á þeim væri, þá er það alls ekki rétt. Það er farið fram á, að tryggingarstofnunin hafi framkvæmd þess kafla, og till. er eins vinsamleg og hún getur verið, og 11. gr. tryggingalaganna gefur tryggingastjórninni mikið vald hvað þetta snertir. Hún meti, að hve miklu leyti foreldrar eru á framfæri barnanna og hvort þeir eigi fullan rétt til dánarbóta. Ég álít, að þessi till. standi mikið til bóta, og hún heldur sér við þann grundvöll, sem með tryggingalögunum er lagður hvað snertir slysabætur, og þeim grundvelli er ekki hægt að raska nema með lagabreytingu.

*Gísli Guðmundsson: Ég hefi ásamt hv.þm. Barð. flutt í Nd. frv. til l. um breyt. á l. um alþýðutryggingar, og það felur aðallega í sér tvær breytingar. Önnur breytingin gengur alveg í sömu átt og sú þáltill., sem hv. 3. landsk. hefir flutt hér og hv. 1. landsk. gert brtt. við. Hin breyt. er þess efnis, að vextir af ellistyrktarsjóðsgjaldi sveitanna skuli ekki teljast á móti framlagi hreppanna. Það er sýnilegt, að hvorki þetta frv. né þær till., sem fram hafa komið um breyt. á alþýðutryggingalögunum, muni ná fram að ganga á þessu þingi, og því munu þessar tillogur þeirra hv. 3. og 1. landsk. vera fram komnar. Ég verð að segja það í sambandi við frv. það, sem við hv. um. Barð. fluttum, að það hefði ekki þurft að breyta lögunum, heldur sé það svo, að ef þau eru rétt skilin, þá teljist vextir ekki með framlagi lífeyrissjóðs. Ég get fullyrt það, að sumir lögfræðingar skoða, að lögin eigi að skilja á þann veg. En alþýðutryggingastjórnin hefir litið á þetta á annan veg, þannig að framlag lífeyrissjóðs teljist móti framlagi sveitarsjóða. Ég vil í sambandi við þetta og í samræmi við skilning minn á þeim brtt., sem hafa komið hér fram, leyfa mér að bera fram vatill. við brtt.hv. 1. landsk., sem er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „1. Aftan við brtt. bætist: Ennfremur lýsir Alþingi yfir þeim skilningi sínum á ákvæðum laganna, að ekki beri að telja úthlutaða vexti af ellistyrktarsjóðum hreppa og kaupstaða með framlagi Lífeyrissjóðs Íslands móti framlögum bæjar- og sveitarsjóða til ellilauna, og beri sveitar- og bæjarstjórnum réttur til að ráðstafa þessum vöxtum eins og áður, án tillits til úthlutunar ellilauna að öðru leyti. 2. Aftan við fyrirsögn till. bætist: o. fl.“

*Stefán Jóh. Stefánsson: Ég skal geta þess út af till.hv. 3. landsk., að með þeirri till. er farið út á of víðan grundvöll, og ég vil leggja til, að sú till. verði ekki samþ. En út af viðaukatill. hv.þm.N.-Þ. vildi ég beina til hæstv. forseta, að vafasamt sé, hvort hægt sé að bera þá till. undir atkv., því lagt er til, að Alþingi lýsi yfir skilningi sínum á ákvæðum laganna, sem ég tel, að ekki geti samrýmzt orðum laganna. Þessi brtt. getur þess vegna ekki komið til greina í till.formi í sameinuðu Alþingi. og það er mín skoðun, að eftir lögunum sé ekki hægt að framkvæma þetta á þá lund sem hv.þm.N.-Þ. leggur til, og hún far því ekki staðizt og getur ekki komið til atkv. á Alþingi.

*Garðar Þorsteinsson: Mér þykir leiðinlegt, að hv. 1. landsk. skuli vera á móti brtt. minni, og það sé fyrir það, að með henni sé gengið út á víðari grundvöll. Ég vil því, til þess að styðja þessa till. mína, lesa hér upp úr 11. gr. 5. tölul. alþýðutryggingalaganna, með leyfi hæstv. forseta: „Foreldri, sem var á framfæri hins látna að öllu eða nokkru leyti, þegar slysið vildi til. hlýtur 1500 kr. Sé þannig ástatt um bæði foreldrin, og búi þau samvistum, hljóta þau þó aðeins sameiginlega 2500 kr.“ - Nú er það í till.hv. 1. landsk., að það sé heimilt fyrir tryggingastjórnina að greiða þessar 1500 kr. bætur, þó foreldri sé ekki á framfæri hins látna. Þá er 6. liður þannig: „Systkini hins látna, sem væru á framfæri hans, þegar slysið vildi til, hljóta dánarbætur á sama hátt og börn.“ - Hér er um líkt tilfelli að ræða og átti sér stað. er slysið varð við brunann á Siglufirði. Sá maður, sem þar er um að ræða, átti systkini, sem hann hafði séð fyrir, og þrátt fyrir það, þótt tryggingarstjórnin vildi ekki greiða bætur til þeirra systkina, og þá ekki gengið út á breiðari grundvöll með því að greiða bætur til allra systkina, þá er það sýnilegt, að í þessu tilfelli voru systkinin ekkert betur komin, eins og þá stöð á fyrir þeim, heldur en það hefðu verið foreldrar, sem hefðu misst þarna þann mann, sem séð hefði fyrir þeim, úr því þessi systkini voru upp á þennan mann komin. Þetta er því algerlega misskilið hjá hv. 1. landsk.

*Gísli Sveinsson: Ég þarf ekki að bæta neinu við þau orð, sem látin hafa verið falla um þetta mál. Viðvíkjandi þeirri brtt., sem hv. 8. landsk. ber hér fram - og ég óska eftir að fá skýringu á -, sé ég ekki annað en sú till. og aðrar, sem hér hafa komið fram, fari alveg fram á það sama og till.hv. 1. landsk. Ég vil geta þess, að till.hv. 8. landsk. fer út yfir það svið, sem tryggingarlöggjöfin ætlast til. Og tryggingin er framkvæmd á þeim grundvelli, að foreldri fái dánarbætur fyrirvinna, hvort þeir hafa beinlínis verið á framfæri þeirra eða ekki, en um systkini hefir slíkt ekki gilt, nema þau hafi beinlínis verið á framfæri hins látna. Ég hefi skoðað þetta sem algilda reglu. En það væri fulllangt gengið, ef öll skyldmenni ættu að fá dánarbætur fyrir hvern mann, sem deyr. Ég get því ekki séð, að þessi till.hv. 8. landsk. hafi þá sanngirni til að bera, að foreldri fái neinar verulegar dánarbætur fyrir sonu sína, og vil fastlega mælast til þess, að hann taki þessa till. sína aftur. Þessi lagabálkur mun verða endurskoðaður á næsta þingi, og þá væri annað mál, þótt teknar yrðu ýmsar smábreytingar með. Og það, sem ég legg mestu áherzluna á, er það, að þeim foreldrum verði bætt upp, sem hafa verið beittir órétti með framkvæmd laganna. Það hefir komið fram viðaukatill. frá hv.þm.N.-Þ., sem er eftir mínum vilja og byggð á réttum forsendum. Og ég efast um, að hægt sé með þáltill. að koma því í það horf að láta þessa vexti fylgja hreppatillögunum, því þeir verða ekki leystir fyrr en seint á árinu, en æskilegt væri, að þeir kæmu sem fyrst fram til úthlutunar. Hreppasjóðirnir eiga heimtingu á þessu, og þeir krefjast þess. Þessi þáltill., sem hér er til umr., er ekki til nokkurra bóta á tryggingarlöggjöfinni, og tel ég það æskilegt, að leitað yrði álits tryggingarstj. um, hvaða breytingar væri nauðsynlegast að gera, því tryggingarstj. veit bezt um þá ágalla, sem komið hafa í ljós við framkvæmd laganna, og það álit yrði notað sem uppistaða í frv. til laga um breyt. á lögum um alþýðutryggingar, og yrði þá lagt fyrir næsta Alþingi.

*Gísli Guðmundsson: Ég geri ráð fyrir, að fleiri láti til sín heyra um skilning sinn á þessum greinum alþýðutryggingalaganna, sem hér er um að ræða. Eins og ég sagði áðan, er það skoðun ýmsra lögfræðinga, að sú skoðun, sem tryggingarstj. hefir lagt í lögin, sé algerlega röng. Ég vil þá fyrst benda á 77. gr. laganna, þar sem talað er um, að til örorkubóta og ellilauna sé árlega varið: 1. Árlegum vöxtum af ellistyrktarsjóðum. 2. Tillaginu frá Lífeyrissjóði Íslands, eftir því sem ákveðið er í 79. gr. 3. Framlögum úr bæjar- og sveitarsjóðum eftir ákvörðun bæjar- og sveitarstjóra. Mér finnst það koma vel fram í þessari grein, að ellistyrktarsjóðsgjaldinu eigi að halda út af fyrir sig, og eins og 82. gr. ber með sér, þá er ætlazt til, að þessu gjaldi sé haldið sér og um það gefin sérstök skýrsla. Hinsvegar hefir ekki verið bent á það af hv. 1. landsk., hvaða ákvæði í lögunum mæli fyrir um þá framkvæmd, sem tryggingarstj. vill hafa, og meðan enginn bendir á þau ákvæði með rökum, mun ég halda fast við þessa skoðun mína á lögunum. Vegna þess bárum við hv.þm. Barð. fram frv. um þetta, að tvennskonar skilningur var lagður þessi ákvæði, og ætlunin var að reyna að gera ákvæði laganna ótvíræðari. Og ég vil benda á, að ákvæði laganna benda til þess, að minn skilningur er réttur, og það hefir ekki verið bent á nein ákvæði í lögunum, sem fara í gagnstaða átt.

*Garðar Þorsteinsson: Út af ræðu hv.þm. V.-Sk. vil ég taka það fram, að ég get ekki verið honum sammála um þetta mál. Ég játa það, að skylda foreldra til framfærslu sinna barna er ríkari en framfærsluskylda systkina, þar sem menn hafa aldrei framfærslurétt gagnvart sínum systkinum, því eins og 11. gr. ber með sér, eru engin ákvæði til um það, að systkini séu á framfæri bróður síns. Ég vil út af því taka tvo dæmi: Annað tilfellið er það, að bróðir á 2 systkini, sem eru 8 og 9 ára, foreldrar eru báðir dánir, en hann sér fyrir hinum ungu systkinum sínum. Ef svo þessi bróðir dæi, þá finnst mér, að hin ungu systkini hans eigi fullan rétt til dánarbóta, alveg eins og þau hefðu misst foreldra sína. En tryggingarstj. segir, að þau tvö systkini hafi ekki verið á framfæri hans og þau eigi því engan rétt til dánarbóta. Og tryggingarstofnunin byggir rök sín á því, að samband milli systkina sé ekki eins náið eins og á milli foreldra og barna. En hér er um misskilning að ræða, vegna þess að í báðum tilfellunum missist sá aðili, sem sér fyrir þeim, er dánarbætur þurfa, og þetta tvennt er því alveg sama eðlis, og þótt ekki sé getið um það í opinberum skýrslum, að systkini séu á framfæri bróður síns, þá er það óréttmætt, að þau fái ekki dánarbætur eins og þau hefðu misst foreldra sína. Mörg fleiri slík dæmi má taka, sem sanna það, að þessi ráðstöfun er algerlega óréttmæt. Ég skil ekki í því, að þm. skuli ekki vilja taka til greina þessa till., sem er aðeins bending til tryggingarstj. og gefur tilefni til, að lítið sé með sanngarni á málið. Og þótt mér virðist, að það eigi að drepa þessa till. mína, þá tek ég hana ekki aftur.

*Guðbrandur Ísberg: Út af hinni skriflegu brtt.hv.þm.N.-Þ. vildi ég taka það fram, að sá skilningur, sem hann hefir haldið fram á breytingum og þeim till., sem komið hafa fram við ýmsar greinar tryggingarlaganna, er alveg réttur. Það kom mér alveg á óvart, þegar ég heyrði, að tryggingarstj. hefði fundið allt annan skilning á þessu máli. Ég vil því benda á nokkur atriði, sem ég hygg, að taki af allan efa. - Ég vil þá benda á 47. gr., sem fjallar um það, á hvern hátt lífeyrissjóður myndast. Sjóðurinn myndast á þann hátt, sem hér segir: 1. Af iðgjöldum tryggingarskyldra manna. 2. Af sjóðum þeim, er ræðir um í 62. gr. hér á eftir, þegar hlutverki þeirra skv. þeirri grein er lokið, svo af ellistyrktarsjóðum, þegar hlutverki þeirra er lokið skv. VI. kafla þessara laga“. Þá má nefna 77. gr.: „Til örorkubóta og ellilauna skal árlega varið: 1. Árlegum vöxtum af ellistyrktarsjóðum. 2. Tillagi frá Lífeyrissjóði Íslands eftir því sem ákveðið er í 79. gr. 3. Framlögum úr bæjar- og sveitarsjóðum eftir ákvörðun bæjar- og sveitarstjórna.“ Í 79. gr. og þeim öðrum greinum, sem á undan fara, er talað um, á hvern hátt fundin er sú upphæð, sem er ákveðin sem árstillag Lífeyrissjóðs, og hve miklu hún nemi. „Upphæðin er fundin á þann hátt, sem hér segir: Tryggingarstofnunin leggur til grundvallar síðustu skýrslu yfir tölu gamalmenna, yfir 67 ára, á öllu landinu. Árstillag lífeyrissjóðs fæst þá með því að margfalda tölu gamalmennanna með kr. 52,50, að frádreginni þeirri upphæð, sem úthlutað hefir verið á því ári af vöxtum ellistyrktarsjóðanna. Gildir regla þessi þangað til Lífeyrissjóður Íslands byrjar að greiða elli- og örorkulífeyri, sbr. 89. gr. Eftir þann tíma dregst auk þess, sem að framan getur, frá árstillagi lífeyrissjóðs helmingur af öllum lífeyrisgreiðslum á árinu.“ - Hér ber alveg að sama brunni og þegar talað er um, að hlutverki ellistyrktarsjóða sé lokið, þegar lífeyrissjóður embættismanna tekur við, og ekki fyrr. Það er einnig augljóst, að það hlýtur að vera átt við 89. gr., þegar talað er um úthlutun lífeyris, því að í 47. gr. er það svo óákveðið, að eftir þeirri gr. verður ekki farið. Þá vil ég benda á 82. gr., þá gr., sem hv.þm.N.-Þ. kom að og tekur af allan efa í þessu efni. Þar er talað um það, þegar úthlutun er lokið í hreppum. Þar segir svo: „Þegar úthlutun ellilauna er lokið, skal senda tryggingarstofnun ríkisins nákvæma skýrslu um úthlutunina, og í því formi, sem hún ákveður. Í skýrslunni skal tekið fram, hve mikill hluti af hinni úthlutuðu upphæð hafi verið vextir af ellistyrktarsjóði, og tiltekin upphæð sú, sem úthlutað hefir verið hverju gamalmenni.“ M. ö. o., þar skýrslur, sem hreppstjórarnir eiga að gefa, eiga að bera það með sér, hvað mikið búið er að úthluta af ellistyrk. Ég hefi átt tal um þetta við tryggingarstjórann. Hann sagði, að þetta gæti ekki gengið eins og það væri nú. og það sé orðað á annan veg heldur en það hefði átt að vera. Hann vildi halda fram, að það fé, sem ætti að vera í vörzlum sýslumanna, ætti að komast í þeirra hendur eftir að login gengu í gildi, og það er því fráleitt að setja þetta inn í lögin eins og það liggur fyrir. Það er viðurkennt af forstjóra trygginganna, að þessi gr., eins og hún er orðuð, heimili vel þann skilning, sem við höfum lagt í hana, og hann vill einnig halda sér við þann skilning, að þar sé átt við eitthvert fé, sem sé eftir hjá þeim, sem hafa með ellistyrktarsjóðina að gera. Ég álít því, að ekki sé nema vitleysa að láta þetta í lögin. Ég vil því ákveðið styðja till.hv.þm.N.-Þ., því ég veit, að hún er í fullu Samræmi við skoðun meiri hl. þm., og treysti því þess vegna, að hún verði samþ.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég skal ekki vera langorður í þetta sinn. Mér þykir það varhugaverð stefna, sem felst í till.hv.þm.N.Þ., að Alþingi taki það að sér að gerast lögskýrandi. Það liggur í augum uppi, að afleiðingin getur orðið hættuleg fyrir framkvæmd laganna. Ég skal játa það, að um þessa grein, sem hér er um að ræða, má deila mikið, en sú framkvæmd, sem gert er ráð fyrir í frv., er í fullu samræmi við skoðun þess meiri hl., sem stóð að samningu laganna, og það er því dómstólanna að skera úr þeim skilningsmun, sem hér er um að ræða. En að þingið fari að gera ályktun um þetta, tel ég mjög varhugaverða ráðstöfun.

*Páll Hermannsson: Ég átti þátt í að undirbúa þessi lög. Og ég ætlaðist til, að ákvæði þeirra væru það vel úr garði gerð, eins og hv.þm.N.-Þ. og hv.þm. Ak. hafa túlkað þau hér. Það getur verið, að 77 gr. og 82. gr. beri þennan skilning með sér, og einnig að hægt sé að draga svikamyllu um 79 gr. laganna. Ég get ekki komizt hjá að mótmæla því, sem hæstv. atvmrh, sagði, að það hefði verið skoðun þess meiri hl., sem að lögunum stóð, að þau yrðu þannig framkvæmd eins og verið hefir síðan þau gengu í gildi.

Það sest í grg.

. Ég er hræddur um, að ef hæstv.atvmrh. spyrði einhvern flokksbróður sinn, sem stóð að þessari löggjöf, um þetta atriði, þá myndi hann fá sama svarið. Ég vil geta þess, að framkvæmd þessara laga í sambandi við elli- og örorkubætur, er býsna ranglát, - svo ranglát, að sveitarfélög fá ekki til úthlutunar sem nemur jöfnunargjaldi ellistyrktarsjóðanna, þrátt fyrir það, þó þau leggi einhverja upphæð á móti. Ég skal ekki leggja mikið til málanna um hina lögfræðilegu hlið málsins, hvort till.hv.þm.N.-Þ. sé frambærileg eða ekki. Ég skildi og skil ennþá lögin þannig, að vextir ellistyrktarsjóðanna í sveitum ættu að vera sérstök upphæð án þess að teljast framlag lífeyrissjóðs sveitar- eða bæjarfélaga.

*Þorbergur Þorleifsson: Ég get ekki verið hæstv.atvmrh. sammála um það, að það sé gengið inn á hættulega braut, ef till.hv.þm.N.-Þ. verður samþ., og það sé verra, ef þingið fari að gerast lögskýrandi í þessu tilfelli. Ég álít það alveg réttan skilning, sem hv.þm.N.-Þ. hefir lýst í sinni brtt., og sé ekki neina ástæðu til, að lögin beri að skilja á annan hátt. Merkir lögfræðingar hafa talið rétt, að þessi skilningur hv.þm.N.-Þ. væri lagður í þau. Og það er ætlazt til, að lögin verði þannig samþ. og þá þessi skilningur lagður í þau. Ég er því fyllilega samþykkur brtt.hv.þm. N-Þ. og vænti þess, að hún verði samþykkt.

Forseti (JBald): Það hefir verið dregið í efa, að hin skrifl. brtt.hv.þm.N.-Þ. geti komið til greina, þar sem hún brjóti í bága við ákvæði í lögunum og ekki sé viðeigandi að Alþingi fari að gerast lögskýrandi, og það sé frekar dómstólanna eða stjórnarvaldanna að gera það. Hinsvegar sé tvístigið um þessi lög, þar sem 79. gr. segir, að draga skuli frá ellistyrknum þá upphæð, sem úthlutað hefir verið af vöxtum ellistyrktarsjóðanna á hverju ári, en í 77. og 82. gr. eru ákvæði, sem skeri alveg úr um þetta. Ég tel alls ekki fært að víkja þessari brtt. frá, en tel hinsvegar óviðeigandi, að Alþingi fari að framkvæma lögskýringu. Þessi till.hv.þm.N.Þ. kemur því hér til atkv.

*Flm. (Gísli Sveinsson): Herra forseti! Það er nú orðið svo liðið á þingtímann og svo takmarkaður umræðutími líklega í hverju máli, sem nú er á dagskrá, að ég vil ekki lengja mál mitt um of með framsöguræðu fyrir þessari till., en hún er í rauninni í samræmi við þann vilja, sem á undanförnum þingum hefir komið frá þm. svo að segja úr öllum flokkum, um að fella niður skyldu til greiðslu úr sýslusjóðum og bæjarsjóðum í ríkissjóð vegna berklavarna. Nú er svo komið, eins og menn vita, að það eru önnur lög komin í gildi um þetta efni, og sýslu- og bæjarfélögin eiga nú ekki að greiða þetta gjald beinlinis í ríkissjóð, en aftur á móti verður hreppunum gert það að skyldu, og er þegar gert það að formlegri skyldu, að greiða undir vissum kringumstæðum mikil gjöld til framfærslu berklasjúklinga. Þessi till. fjallar aðallega um það, að látin sé falla niður innheimta berklavarnagjaldanna á síðasta ári, sem er síðasta árið, sem þessi gjöld sýslu- og bæjarsjóða eiga sér stað, enda er meginið af þeim nú ógreitt; það eru örfá héruð, sem hafa greitt sín gjöld fyrir 1936. Þetta er því fremur réttlætanlegt sem útlit var fyrir það nýlega hér í þinginu, að ekkert mundi ná fram að ganga af þeim till. og frv., sem fjölluðu um öflun tekjustofna handa héruðum. Það má því ekki minna vera en að það sé kannað hér á þinginu, hvort menn vilji ekki í þessu tilfelli hlynna að sýslu- og bæjarsjóðum á þennan hátt. - Það væri ástæða til að rekja málið frekar, en ég vil hlífa hæstv. forseta og hv.þm. við því vegna tímaskorts. Ég vil aðeins geta þess, eins og ég sagði áðan, að af öllum héruðum landsins, bæjum og sýslum, eru það aðeins 4 eða 5 héruð, sem hafa greitt þetta gjald fyrir síðasta ár, og eins og mönnum er kunnugt, eru nokkur héruð, sem skulda þetta gjald frá eldri tímum og ekki er neitt útlit fyrir, að geti greitt þessi gjöld sín. Það er því ranglæti að ætla að skylda héruðin til þess að greiða þessi gjöld, því að þótt sumar sýslurnar hafi reynt að standa í skilum framar öðrum, þarf það ekki að vera og er yfirleitt ekki vegna þess, að hrepparnir þar standi betur en annarsstaðar, heldur veldur hver á heldur innheimtu og meðferð fjármála. Eftirstöðvar héraðanna frá fyrri árum eru nærri 60000 kr., sem væntanlega aldrei koma og aldrei verða leiðrétt nema með því að láta niður falla innheimtu þessa síðasta árgjalds frá öllum héruðum, og verður það þó ekki leiðrétt til fulls. Það eru 4–5“ - eða aðallega 4 - héruð, sem fengju sínar greiðslur endurgoldnar, ef þessi till. yrði samþ. Ég vil svo mælast til þess, að till. verði samþ. við þessa umr. og vísað til hv.fjvn., því að hún heldur fund í dag, og ég talaði við hv. fjvnm. um það, að ef till. kæmist gegnum þessa umr., þá yrði hún tekin til athugunar í nefndinni.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég ætla aðeins að lýsa yfir þeirri skoðun minni, að ég er á móti þessari till. Ég ætla ekki að fara langt út í þetta mál vegna tímaskorts. Það er rétt hjá hv.flm., að flest sýslufélög eiga enn ógoldið berklavarnagjald fyrir 1936, en í raun og veru er það ekkert einkennilegt, því að sú venja er komin á, að þessi gjöld eru víðast hvar ekki greidd fyrr en árið eftir. Sum sýslufélög skulda frá fyrri árum, eins og hv.þm. gat um, og ég held, að þau, sem skulda, séu þau, sem verst hafa átt með að greiða, þannig að yfirleitt sé ekki viljaleysi um að kenna, heldur mismunandi getu, þó að frá því kunni að vera undantekning. En hvað það snertir, að það sé ranglátt að ætla þeim héruðum að greiða þetta gjald, sem betur geta greitt eða hafa betri fjármálastjórn, þó að hin greiði ekki, þá get ég ekki fallizt á það, því að eftir sömu reglu mætti segja, að eðlilegt væri að sleppa öllum við greiðslu á lánum, þó að sumir lentu í vanskilum. við höfum reynt allt, sem við hofum getað í fjmrn. til þess að ná þessum gjöldum inn, og okkur hefir orðið nokkuð ágengt, svo að síðustu ár hafa skuldir sýslufélaganna þó nokkuð lækkað frá því, sem var fyrstu 3–4 árin. Ég ætla ekki að fara lengra út í að mæla gegn því, að till. verði samþ. Ég vil taka það fram, að þetta er stórt fjárhagsatriði fyrir ríkissjóð; gjöldin öll nema um 200000 kr., og þó að ekki nema 4 sýslu- og bæjarfélög hafi greitt sín gjöld, þá er búið að greiða 100000 kr., því að Reykjavík er þar á meðal. Það væri að sleppa voninni um aðrar 100000 kr., ef þessu gjaldi fyrir 1936 væri sleppt.

Jón Auðunn Jónsson Ég vildi aðeins beina þeirri ósk til hv form. fjvn., að n. skilaði áliti um till., sem til hennar var vísað í gær, sem ég bar fram í því skyni að ráðstafa nokkrum hluta atvinnubótafjár.

Forseti (JBald): Ég vísa þessu til hv. form. fjvn.