Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og utanríkisráðherra.

Herra forseti. Nú fyrir helgi var kynnt hagsmunamat Íslands á norðurslóðum og var það í tengslum við 20 ára afmæli Norðurskautsráðsins, þar sem ég sat raunar ágætismálþing með hæstv. utanríkisráðherra um áskoranirnar fram undan í málefnum norðurskautsins. Hagsmunamatið byggir á þingsályktun sem var samþykkt hér árið 2011 þar sem Alþingi markaði ákveðna stefnu í málefnum norðurslóða. Það hefur auðvitað mjög margt breyst í þessum málaflokki á undanförnum áratug. Norðurslóðir hafa fengið aukið pólitískt mikilvægi, ekki síst í tengslum við þær breytingar sem eru að verða á umhverfinu, loftslagsbreytingar, þar sem ýmsir sjá tækifæri í því að jöklar séu að hopa og hægt sé að nýta frekari auðlindir en aðrir sjá þá hættu sem stafar af þróun mála á norðurslóðum, ekki bara fyrir svæðið hér heldur heiminn allan. Ég held raunar, og mig langar að ræða það við hæstv. ráðherra, að þetta hagsmunamat ætti fullt erindi í umræður á Alþingi. Þetta varðar auðvitað Alþingi, hvernig við sjáum hagsmuni okkar metna hér á norðurslóðum. Það sem mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra um er að sjá má þegar maður les þetta mat að þarna er, getum við sagt, bæði reynt að eiga kökuna og borða hana. Í matinu segir að mikilvægt sé að finna jafnvægi milli tækifæra og áskorana, nýta auðlindirnar til hagsbóta fyrir íbúa norðursins án þess að ógna umhverfisgæðum. En um leið er bent á að umhverfisbreytingar eru mjög hraðar á norðurslóðum. Hlýnun þar er tvöfalt hraðari en hlýnun sunnar á jarðarkringlunni. Eigi að síður er mjög miklu púðri varið í að ræða nýtingu auðlinda á norðurslóðum, ekki síst nýtingu kolefnis sem æ fleiri setja spurningarmerki við í æ fleiri stjórnmálaflokkum á Íslandi sem og annars staðar. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé ástæða til að ganga mun afdráttarlausar fram gegn nýtingu auðlinda á norðurslóðum þar sem ýmsir 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða fyrirspurn og vil fyrst segja að það var auðvitað mikið ánægjuefni að við skyldum kynna þetta hagsmunamat sem skiptist einmitt í fjóra þætti. Í fyrsta lagi er fjallað um þróun á alþjóðavettvangi, í öðru lagi hlýnun loftslags, í þriðja lagi atvinnuþróun og auðlindanýtingu og í fjórða lagi samgöngur og samgönguinnviði. Annað sem mér finnst gott í skýrslunni er að þar er verið að fjalla um þau tækifæri og þær áskoranir jafnframt. Ég tek undir með þingmanni að mér finnst sjálfsagt mál að ræða þetta hagsmunamat hér á þingi og ég held að öll umræða verði til góðs þannig að ég tek undir það. Varðandi það að vera með afdráttarlausa yfirlýsingu um að við stöndum gegn því að nýta náttúruauðlindir á þessu svæði er ég ekki alveg viss um að við séum komin nógu langt með greiningu og annað slíkt til að vera algjörlega afdráttarlaus. Ég tek þó klárlega undir að viðkvæm náttúra þarf að njóta vafans á þessu svæði, en ég held að við þurfum að skoða þetta betur og annað í þessu, við erum að horfa mikið til Norðmanna um alla umgjörð er tengist þessum málaflokki. Þeir hafa verið til fyrirmyndar og ég legg ríka áherslu á að við leitum eftir samstarfi við þá.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið og tel raunar að það væri gott ef við fengjum rýmri tíma til að ræða þessi mál því að þetta er auðvitað stórmál fyrir Ísland. Við sjáum áhrif loftslagsbreytinga ekki aðeins á alþjóðavísu þegar kemur að hækkun sjávarborðs og öðru heldur sjáum við það líka í hafinu í kringum okkur þar sem súrnun sjávar er orðin verulegt áhyggjuefni fyrir okkur sem fiskveiðiþjóð. Þess vegna skiptir mjög miklu máli hvernig spilast úr því ef svo fer sem horfir að við sjáum fram á áframhaldandi bráðnun íss á norðurskautinu, hugsanlega aukna hættu, og ekkert bara hugsanlega heldur aukna hættu á staðbundinni mengun af völdum olíuvinnslu eða annars slíks. Það gæti þýtt verulegar breytingar fyrir Ísland ef við horfum á það bara út frá okkar þrönga sjónarhorni. Ég held að þegar kemur t.d. að olíuvinnslu hér heima, og um það hefur mín hreyfing ályktað, eigum við að endurskoða þá stefnu og hverfa frá áformum um olíuvinnslu. Það hafa fleiri flokkar gert á þingi. Þetta skiptir máli. Þarna horfum við upp á gríðarleg auðæfi 

Virðulegur forseti. Það var mjög ánægjulegt að taka þátt í því að halda upp á 20 ára afmæli Norðurskautsráðsins. Eitt af því sem kom þar fram er framvinda ráðsins og hvað ráðið hefur verið að gera. Ég held að við þurfum að leggja mikla áherslu á að tala fyrir þessum málum með þeim hætti sem við höfum verið að gera, þ.e. við þurfum að tryggja að þeir tveir lagalegu bindandi samningar sem Norðurskautsráðið hefur samþykkt, annars vegar leit og björgun og hins vegar varnir gegn olíumengun, fái þannig aukið vægi. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, þetta skiptir okkur gríðarlegu máli, og þess vegna fagna ég verulega þeim tveimur lagalega bindandi samningum sem Norðurskautsráðið samþykkti nýverið. Annar samningur sem er í bígerð fjallar um vísindi og rannsóknir á þessu svæði og þangað eigum við að beina kröftum okkar og skoða þetta betur og líta líka í átt 

Forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann deili ekki áhyggjum mínum um þá fjármuni sem koma af bankaskatti og áttu að renna til sveitarfélaganna til að mæta breytingum sem urðu á séreignarsparnaði þegar skuldaleiðréttingin svokallaða fór í gegn. Þá töpuðu sveitarfélögin tekjum. Það er áætlað að árið 2015 hafi útsvarstekjur Reykjavíkur lækkað um 1,1% en t.d. í Garðabæ, Kópavogi og Mosfellsbæ lækkuðu þær um 1,4%. Þetta eru náttúrlega umtalsverðar tekjur. Áætlað er að þetta verði 4–4,5 milljarðar á því tímabili sem þessar reglur eiga að gilda. Nú er búið að vera hér í salti í meira en ár frumvarp um að þessir peningar fari í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Mig langar til að spyrja ráðherrann hvort hann deili ekki áhyggjum mínum um að þetta skapi sveitarfélögunum mikil vandræði og við sjáum það og heyrum um það fréttir á hverjum degi. Í framhaldi af því segi ég að ef þetta á að renna inn í jöfnunarsjóðinn og fara eftir almennum reglum þar er alveg ljóst að peningarnir munu ekki renna til sveitarfélaganna í sama hlutfalli og tekjutap þeirra. Þetta veldur mér miklum áhyggjum og mér finnst þetta umhugsunarvert. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort hann deili þeim áhyggjum ekki með mér og hvort hann fari ekki að þrýsta á samstarfsfólk sitt í ríkisstjórninni og þingmenn stjórnarmeirihlutans um að afgreiða þetta mál.

Virðulegi forseti. Mér fannst sjálfsagt að hlýða eftir því sjónarmiði sveitarfélaganna á sínum tíma að það þyrfti eitthvað að koma á móti vegna þess tekjutaps sem leiddi af aðgerðum ríkisstjórnarinnar með skattafslættinum. Ég hef haldið því til haga í þessum ræðustól að aðrir hlutir komi á móti líka. En það breytir því ekki að ég studdi frumvarpið um þetta efni eins og það var lagt fyrir þingið. Ég held að það hafi komið fyrir þingið í þrígang. Enn hefur það ekki verið afgreitt. Það finnst mér mjög bagalegt. Ef ég veit rétt er meginástæðan fyrir því að málið hefur ekki fengist afgreidd sú að menn hafa í þinginu viljað hlusta eftir sjónarmiðum frá sveitarstjórnarstiginu. Þar hafa verið átök á milli þeirra sem leggja áherslu á að tekjurnar af þessu skili sér í sem líkustum hlutföllum og tekjutapið hefur orðið, eins og hv. þingmaður nefndi, og svo hinna sem segja að það eigi að skila þessum tekjum aftur út til sveitarfélaganna á grundvelli almennu reglnanna í jöfnunarsjóði. Von okkar fólks í þingnefndinni sem hefur haft málið til meðferðar var sú að sveitarfélögin gætu leyst úr þessum ágreiningi innbyrðis, að hægt væri að ræða málið á þeim vettvangi og leiða fram einhverja niðurstöðu með samtali milli sveitarfélaganna. Það hefur því miður ekki orðið raunin. Á meðan hefur málið safnað ryki í þinginu. Það er áhyggjuefni, eins og hv. þingmaður nefnir, og mögulega þarf þingið á einhverjum tímapunkti einfaldlega að höggva á hnútinn.

Forseti. Ég ætla nú að segja að þingið þarf ekki einhvern tímann að höggva á hnútinn. Nú þarf þingið að höggva á hnútinn. Mér finnst svolítið um það að menn - auðvitað er samtal og samráð og ef menn geta komist að sameiginlegri niðurstöðu í sátt og samlyndi og allir geta verið glaðir og ánægðir þá er það gott, þá er það náttúrlega best. En hins vegar er það líka þess vegna sem minni hluti er og meiri hluti og stundum þarf að stjórna og stundum þýðir ekkert að láta hlutina bara, hvað á ég að segja, tefjast og tefjast. Það er alveg ljóst að þetta veldur sveitarfélögunum óþægindum. Og ég ætla að leyfa mér að segja, þó að einhver segi örugglega að kjördæmapot fari mér ekki vel, að þetta er mjög vont fyrir höfuðborgina og þetta er mjög vont fyrir kjördæmi hæstv. ráðherra. 

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að tjónið, ef kalla mætti tjón, kannski frekar áhrifin af þeim lagabreytingum sem við gerðum á sínum tíma, hafa komið fram með misjöfnum hætti á sveitarfélögin. Það þýðir samt sem áður ekki að þau sveitarfélög sem hafa viljað fá þessa fjármuni inn og þeim úthlutað á grundvelli almennu reglnanna hjá jöfnunarsjóði hafi ekkert til síns máls. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það væri réttlátast að tekjunum yrði dreift í samræmi við það hvernig áhrifin hafa komið fram.

Virðulegur forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra um mál sem hlýtur að teljast þjóðaröryggismál. Það var margt stórra tíðinda á pólitískum vettvangi nú um helgina, en ein af þeim fréttum sem flugu var að fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra og núverandi formaður Framsóknarflokksins heldur því fram að brotist hafi verið inn í tölvuna hjá honum. Orðrétt sagði hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson á flokksþingi Framsóknarflokksins núna um helgina: „Ég veit að það var brotist inn í tölvuna hjá mér.“ Þá veltir maður auðvitað fyrir sér hvaða viðbúnaður fer í gang af hálfu hins opinbera þegar upplýst er um slík tíðindi. Nú heyra þjóðaröryggismálin undir hæstv. utanríkisráðherra. Ég veit að í farvatninu er að stofna sérstakt þjóðaröryggisráð. Það hlýtur einhver slík rannsókn að fara í gang þegar um slíkar upplýsingar er að ræða. Hvar gerðist þetta innbrot í tölvu hæstv. forsætisráðherra? Hver gerði það? Hvenær var það gert? Hvaða rannsókn er í gangi til þess að tryggja að slíkt endurtaki sig ekki? Er búið að komast að því hvaða upplýsingar voru í tölvu hæstv. forsætisráðherra þegar brotist var inn í tölvuna? Er ekki um þjóðaröryggismál að ræða? Er ekki full ástæða til þess að taka slíkar yfirlýsingar alvarlega? Er ekki full ástæða fyrir hæstv. utanríkisráðherra að kalla hið svokallaða þjóðaröryggisráð saman til þess að fara yfir þetta? Annað eins hefur nú valdið tíðindum, t.d. í bandarískri pólitík þar sem málefni fyrrverandi utanríkisráðherra og notkun hennar á tölvupósti og eigin tölvupóstfangi hafa verið til umfjöllunar í marga mánuði og þykir einmitt vera þjóðaröryggismál. Menn hljóta að kalla eftir svörum þegar slíkar yfirlýsingar eru gefnar. Ég vil líka bæta því við: Kannast hæstv. utanríkisráðherra við það að fylgst 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Til að byrja með vil ég upplýsa hann um lög um þjóðaröryggisráð voru samþykkt núna 1. september. Það er forsætisráðherra sem fer fyrir þjóðaröryggisráðinu, þannig að það er því miður ekki utanríkisráðherrann sem gerir það. Engu að síður held ég að það sé afskaplega mikilvægt þegar um svona atburði er að ræða að þeir séu kannaðir. Ég get því miður ekki svarað þessu á þessum tímapunkti því að það kemur ekki í minn hlut að kalla þjóðaröryggisráð saman, en þetta er góð ábending og ég tel að það þurfi líklega að skoða það eitthvað frekar.

Virðulegur forseti. Ég spyr þessarar spurningar vegna þess að ég hef á tilfinningunni að stjórnvöld taki þessari yfirlýsingu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar bara dálítið kæruleysislega. Ég geri það ekki. Mér finnst það vera alvarlegt mál ef upplýst er um það að hægt sé að brjótast inn í tölvu forsætisráðherra landsins. Ég geri þá kröfu til stjórnvalda að slíkar yfirlýsingar séu teknar alvarlega, að rannsókn fari fram. Þetta hlýtur að vera á dagskrá ríkisstjórnarfundarins á morgun, eða hvað? Að menn fari yfir það, ráðherrarnir skiptist á upplýsingum um það sín á milli hvort brotist hafi verið inn í tölvur hjá þeim, hvort þeim sé veitt eftirför í útlöndum o.s.frv. Það hlýtur að vera alvarlegt mál þegar upplýsist um svona hluti. Við hljótum að beina þeim upplýsingum í formlegan farveg þannig að það sé klárt og við vitum það, almenningur í landinu, hver það er sem hefur aðgang að upplýsingum sem varða þjóðaröryggismál, almannahagsmuni, og hvort farið sé með þessi mál þannig 

Virðulegur forseti. Það sem ég held að gerist núna er að farið verður yfir þetta mál og það eru þau stjórnvöld sem bera ábyrgð á því sem munu gera það. Við þurfum að sjá til hvort forsætisráðherra kalli þjóðaröryggisráð saman vegna þessa. Það er kannski ekki mikið meira að segja um framvindu málsins á þessum tímapunkti.

Hæstv. forseti. Eins og hæstv. iðnaðarráðherra veit er komin upp óvænt og flókin staða varðandi uppbyggingu á Bakka við Húsavík. Heimamenn og við flestöll höfum haft miklar væntingar til þessarar uppbyggingar og menn eru eðlilega í nokkru uppnámi yfir þeirri stöðu sem upp er komin eftir bráðabirgðaúrskurð úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Ég er ekki alveg viss um að Alþingi hafi séð fyrir þá túlkun laganna sem hefur leitt til þessarar grafalvarlegu stöðu. Ég held að ég geti sagt að flestum aðilum málsins sé umhugað um að leysa þetta mál með hætti sem er farsæll fyrir sem flesta. Ég veit að hæstv. iðnaðarráðherra er mér sammála um það og veit að hún hefur hugsað alvarlega og til þrautar um þetta mál og til lausnar. Því vil ég spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvernig hún og ríkisstjórnin ætli að bregðast við þeirri stöðu sem upp er komin eftir úrskurð úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála sem setur hluta línulagnar að iðnaðarsvæðinu í algjört uppnám. Ég minni auðvitað á að tíminn hleypur frá okkur vegna þess að á þessu svæði er vinnutíminn ekki tólf mánuðir á ári heldur kannski sex til sjö mánuðir. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Hvernig hyggst hún og ríkisstjórnin bregðast við þessari grafalvarlegu stöðu?

Virðulegur forseti. Ég deili sannarlega áhyggjum hv. þingmanns af þessu máli. Þetta verkefni eins og menn í þessum sal vita á sér upptök á síðasta kjörtímabili þegar sett voru sérstök lög um þessa framkvæmd. Þáverandi ríkisstjórn studdi þessa framkvæmd og núverandi ríkisstjórn hefur unnið af miklum heilindum að því að koma þessu verkefni af stað frá því að við tókum við. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að staðan sem nú kemur upp var alls ekki fyrirsjáanleg og ég held að engan, jafnvel ekki okkur hér eða þá sem stóðu að setningu nýrra náttúruverndarlaga, hafi órað fyrir að þetta mundi setja þau verkefni sem þegar væru farin af stað í slíkt uppnám. Hv. þingmaður spyr hvað ég hyggist gera eða við á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Þá get ég upplýst að þetta er mál sem snýr að fleiri en einu ráðuneyti vegna þess að úrskurðarnefnd um umhverfis- og auðlindamál heyrir undir umhverfisráðherra og fjárfestingarsamningar heyra undir mig. Því er að undirlagi forsætisráðherra verið að skoða á milli ráðuneytanna leiðir til þess að bregðast við þessu, leiðir sem sannarlega mundu leysa málið en ekki skapa fleiri. Það er það sem verið er að gera. Ég fullvissa hv. þingmann um að allir eru mjög meðvitaðir um nauðsyn þess að leysa þetta mál, ekki síst við í mínu ráðuneyti. Ég hef fyrr á kjörtímabilinu m.a. beitt mér fyrir því og fengið samþykktar breytingar á raforkulögum sem eiga að koma í veg fyrir svona uppákomu þannig að deilur og ósætti um framkvæmdir séu leystar til fulls á fyrri stigum og hægt sé að klára 

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin eins langt og þau ná og að hún deili áhyggjum mínum af þessu. Það er liðinn töluvert langur tími frá því úrskurðarnefndin felldi sinn bráðabirgðaúrskurð. Málið tifar og er mjög alvarlegt, ekki bara vegna framkvæmdarinnar, vegna sveitarfélagsins, sveitarfélaganna, heldur líka vegna orðstírs Íslands út á við. Hér hefur ríkisstjórn gert samning eftir lögum sem sett voru á síðasta kjörtímabili og þessi ríkisstjórn hefur framfylgt og staðið sig líka hvað það varðar. Má ég minna á það, virðulegi forseti, að umhverfismat hefur farið fram á framkvæmdinni. Í aðalskipulagi þeirra þriggja sveitarfélaga sem um ræðir er gert ráð fyrir þessu öllu saman. Eins og ég sagði, þetta er alvarlegt hvað varðar orðstír og við þolum ekki langa bið. Þess vegna spyr ég 

Virðulegur forseti. Eins og ég sagði áðan deili ég þessum áhyggjum og mér er fullkunnugt um hversu aðkallandi það er að leysa þetta mál hratt og örugglega. Það er það sem verið er að vinna að á vettvangi ríkisstjórnar. Orðstírinn er í húfi. Við finnum strax að það eru spurningar sem okkar fólk, sem er að markaðssetja Ísland sem fjárfestingarkost til að mynda, er að fá sem sýna að það mætti ætla strax einhver áhrif af þessu. Við viljum að sjálfsögðu vera þannig ríki og erum búin að undirbúa stjórnsýsluna og vinna að því um langt árabil að þegar sett eru hér lög, þegar skrifað er undir samninga standa þeir. Ég get fullvissað hv. þingmann um að unnið er að því að svo megi einnig verða í þessu. Það er hins vegar þannig að úrskurðarnefndin er sjálfstæð í sínum störfum, ekki síst vegna til að mynda staðfestingar fyrrverandi ríkisstjórnar, 

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja út í fjárveitingar til skáldahúsanna á Akureyri; Davíðshúss, Nonnahúss og Sigurhæða. Ég sendi skriflega fyrirspurn til ráðuneytisins og fékk svar fyrir nokkru síðan sem mér finnst ekki nógu gott, það er svolítið vísað út og suður. Ég spyr hvers vegna þessi skáldahús hafi ekki fengið neina rekstrarstyrki frá ríkinu frá árinu 2012. Þá er vísað í að þessir stofnunar- og rekstrarstyrkir hafi farið inn í landshlutasamtökin. Samt sem áður eru höfundarsöfn hér á landi sem fá styrk beint frá menntamálaráðuneytinu. Það er greinilega ekki sama hver er. Þegar spurt er hvernig ráðherra hafi gætt jafnræðis skáldahúsanna og þriggja annarra sambærilegra menningarstaða á landsbyggðinni er svarið að samningssamband sé á milli mennta- og menningarmálaráðuneytisins og nokkurra skáldasafna; Gunnarsstofnunar, Snorrastofu, Gljúfrasteins og Þórbergsseturs. Þá vaknar spurningin: Af hverju samningssamband við sum skáldahús en ekki önnur? Hvað þarf til til að ná slíku samningssambandi? Nú veit ég að Akureyrarbær og forstöðumaður Minjasafnsins á Akureyri heldur utan um rekstur safnanna en Minjasafn klýfur það varla það lengur. Þarf maður að þekkja einhvern í ráðuneytinu eða hvert er málið? Get ég boðið hæstv. ráðherra í kaffi í mötuneytinu á eftir og við náum þessu samningssambandi? Ég vil gjarnan fá svör við því. Mér finnst gríðarlega mikilvægt við útdeilingu á almannafé að gætt sé jafnræðis. Ef einhver söfn eins og þessi þrjú fá engin fjárframlög frá ríkinu, hver er þá ástæðan fyrir því? Er það réttlátt?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn og vil segja að það er alveg rétt sem hv. þingmaður bendir á að það er ekki einhver ein einföld regla hér undirliggjandi. Vandinn er kannski sá að það er ekkert sem í sjálfu sér kemur í veg fyrir að t.d. sveitarfélag eða einstaklingar, við skulum halda okkur við sveitarfélögin, geti tekið ákvörðun um að setja af stað safnastarfsemi, t.d. skáldahús til að halda á lofti minningu skálds sem búið hefur í viðkomandi sveitarfélagið, án þess að það þurfi að biðja ríkið leyfis um slíkt. Það er hægt að fara af stað með slíkt verkefni. Þá kemur síðan upp þessi spurning: Hafi sveitarfélag ákveðið að setja slíkt verkefni af stað, myndast þar með sjálfkrafa kvöð hjá ríkinu að mæta sveitarfélaginu með fjárframlögum? Það er auðvitað undirliggjandi spurning hér. Þetta á reyndar við um fleiri svona tilvik, þ.e. safnastarfsemi. Við höfum áður rætt í þinginu t.d. málefni Tónlistarsafnsins í Kópavogi þar sem undirliggjandi er reyndar aðkoma ríkisins. Kópavogsbær hefur ekki verið sáttur við þá aðkomu. Það eru fjölmörg dæmi um þetta. Ég verð að játa það að meðan ekki er einhver ein regla þarna undir er svolítið erfitt að fara að segja að þetta skáld eða hitt skáldið, að minning viðkomandi einstaklings sé slík að rétt sé að ríkið komi að. Það er voðalega erfitt að gera upp á milli skáldanna hvað þetta varðar. Ég get alveg fallist á það með hv. þingmanni að það er svolítið bagalegt að ekki skuli vera regla um þetta en á móti kemur að ef sveitarfélagið ákveður að fara af stað með skáldahús t.d. væri það íhlutamikið að fara að banna slíkt. Þessi staða getur alltaf komið upp. En ég er til viðræðna reiðubúinn alla tíð og mundi þá auðvitað þiggja þennan kaffibolla hér á eftir ef því er að skipta en ég er ekki viss um að það leysi akkúrat þann þátt málsins sem ég lýsti.

Virðulegi forseti. Við erum ekki að tala um einhver tilfallandi söfn sem Akureyrarbær ákvað kannski að rigga upp fyrir tíu árum. Nonnahús er elsta höfundarsafn landsins. Það var sett á fót árið 1957. Gríðarlega vel sótt safn sem meira og minna hefur verið unnið í sjálfboðavinnu. Það var á fjárlögum um tíma. Það féll hins vegar af fjárlögum þegar safnliðirnir fóru, árið 2012 væntanlega, inn í ráðuneytin, sem mér fannst rétt skref. Því að mér finnst ekki að þingmenn eigi að vera að víla og díla með einhverjar milljónir hér og þar í sínu kjördæmi. En þá verðum við að treysta því að í ráðuneytunum sé farið faglega yfir hlutina. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að Davíðshús, Nonnahús og Sigurhæðir séu það mikilvæg söfn að mér finnst sérkennilegt ef ríkið kemur ekki að rekstri þeirra. Ég verð að segja það. Og þá vil ég bara fá það staðfest hér. Ef þetta eru söfn sem ríkið á ekki að koma að, þá hljóta að vera ansi mörg söfn sem ríkið ætti þá bara að draga sig út úr. Ég vil taka það 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður má ekki misskilja orð mín þannig að ég sé að gera upp með einhverjum hætti á milli þessara safna eða þeirra rithöfunda sem söfnin eru kennd við eða með nokkrum hætti að gera lítið úr þeim söfnum sem sveitarfélögin koma á laggirnar. Það sem ég er að tala um er meginreglan sem við þurfum að velta fyrir okkur: Hvernig á að fara með það þegar sveitarfélag, Akureyrarbær eða einhver annar, skulum við segja, tæki þá ákvörðun á morgun að minnast skálds sem hefur búið í sveitarfélaginu með því að setja á laggirnar einhvers konar safnstofu? Hver á þá vinnureglan að vera þar undirliggjandi til að takast á við það? Eigum við að hafa hana þannig að slíkt sé ekki gert nema í samstarfi og samráði við ríkisvaldið og tryggt sé í upphafi að fjármunir komi þá úr ríkissjóði til þess safns? Eða hvernig mundum við sjá það fyrir okkur? Það skiptir svolitlu máli að átta sig á þessu. En ég sagði áðan og ítreka að hv. þingmaður hefur nokkuð til síns máls þegar hægt er að benda á það, en því miður er hægt að benda á fleiri svona dæmi þegar kemur að rekstri hins opinbera og ákvörðunum um hvað er stutt og hvað ekki, en það er auðvitað erfitt að rökstyðja hvers vegna ekki ætti að setja fjármuni 

Herra forseti. Á fyrri stigum þessa máls gerði ég sterkar athugasemdir við ákveðin atriði í frumvarpinu. Þau lutu einkum að eftirliti með pólitískum hlerunum í fortíðinni og leiðum til að koma í veg fyrir að þær yrðu framkvæmdar aftur í framtíðinni. Þegar ég les nefndarálitið sé ég að það hefur verið tekið mikið tillit til þeirra sjónarmiða sem ég færði hér fram. Þar er sérstaklega vísað í álit stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þar sem gert er ráð fyrir að sett verði í gang vinna, m.a. með aðkomu þingsins, til þess að kanna úrræði til að tryggja að þetta geti ekki gerst. Í því ljósi fagna ég því að það hefur verið hlustað á þau sjónarmið. Þess vegna styð ég þetta mál eins og það er fram borið í núverandi formi.

Forseti. Ég vil fagna því að tekið hafi verið tillit til ábendinga frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í þessu máli. Ég er mjög ánægð með það og við píratar að tekið hafi verið á ýmsum atriðum, eins og t.d. að það vantaði alfarið inn í þetta mál þegar það kom fyrst á dagskrá þingsins eða til umfjöllunar meðvitund um svokallað metadata eða lýsigögn, hversu mikil inngrip það eru í friðhelgi einkalífs og í raun mun meiri en eingöngu símtölin sjálf. Sú meðferð sem málið fékk í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd var einkar ánægjuleg og stórbætti frumvarpið. Mig langar að þakka fyrir að það hafi verið tekið til greina í meðförum allsherjar- og menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil líka þakka fyrir gott samstarf í þessu máli og þær mikilvægu breytingar sem nefndin leggur til. Þær breytingar eru forsenda þess að ég og við getum stutt málið. Við gerum það vegna þess að breytingarnar eru góðar og samstarfið hefur verið mjög gott. Mér finnst ástæða til að nefna að þegar kemur að svona málum, hlerunum og sambærilegum hlutum sem yfirvöld standa að, er alltaf mjög hættulegt þegar framkvæmdin verður ólík því sem löggjafinn ætlaði sér. Þess vegna er afskaplega mikilvægt að þegar fram líða stundir höfum við meðvitund um hvernig framkvæmdin á þessum lögum verður eftir þessar breytingar. Það eru öfl í samfélaginu, innan kerfisins, sem hafa tilhneigingu til að útvíkka heimildir sínar, til að nýta allar heimildir sínar, og krefjast sífellt frekari heimilda. Þessi þrýstingur mun aldrei hverfa. Þess vegna er mikilvægt að við verðum alltaf á varðbergi gagnvart honum. En ég fagna því að þetta mál ber öll þess merki að það er alla vega enn tilfellið að löggjafinn er reiðubúinn til þess.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, með síðari breytingum, um síld og makríl. Nefndin hefur fjallað um málið og leggur til orðalagsbreytingu á b-lið 1. gr. frumvarpsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: B-liður 1. gr. orðist svo: 1. málsliður 3. mgr. orðast svo: Verð á aflaheimildum í síld og makríl samkvæmt 1. mgr. skal á hverjum tíma nema sömu fjárhæð og veiðigjald fyrir síld og makríl samkvæmt lögum um veiðigjald, nr. 74/2012. Jón Gunnarsson, Björt Ólafsdóttir og Kristján L. Möller voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta rita hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir, Páll Jóhann Pálsson, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að orðlengja mikið um þessa tillögu sem er flutt af atvinnuveganefnd. Hún er flutt af illri nauðsyn í raun og veru, það kom fram hjá framsögumanni málsins. Þetta snýst um þær 2 þúsundir lesta af makríl sem fráteknar eru fyrir smábáta í landinu til að bjóða í eða fá auknar aflaheimildir. Í lögunum er kveðið á um, eins og kemur fram í nefndarálitinu, að verðið sé 8 kr. fyrir síld og makríl. Miðað við ástandið í dag virðist það vera of hátt verð og smábátasjómenn treysta sér ekki til að kaupa þetta á því verði. Það er m.a. út af verðfalli á afurðinni, makríl, sem sjómenn fá 50–60 kr. fyrir. Inn í þetta blandast mikilvægi þess að við Íslendingar veiðum sem mest af þeim makríl sem við höfum úthlutað og við ætlum að veiða af þeim sameiginlega stofni og sýna þar með upp á framtíðina veiðireynslu okkar. Þess vegna m.a. er ég samþykkur þeirri leið að lækka veiðigjaldið til samræmis við það sem er í veiðigjaldinu, eða tæpar 3 kr. Þetta sýnir okkur líka e.t.v. að erfitt er að binda í lög nákvæmlega hvað skal selja hlutinn á. En Alþingi getur ekki afsalað sér þeim rétti og ráðherra getur ekki gert það nema farin sé sú leið sem ég nefndi í sama máli fyrir ári síðan. Hún er að þessar 2 þúsund lestir, sem litlar eru, séu hreinlega á uppboði, ef svo má að orði komast, boðnar út, og að sjómenn, í þessu tilviki smábátasjómenn, bjóði það í aflaheimildirnar sem þeir treysta sér til og þannig fari þetta fram. Ef það kemur þannig fram vegna ástandsins í heimsmálum eða á heimsmarkaði hvað varðar þessa afurð að menn treysta sér ekki til að bjóða nema 2 eða 3 kr. fyrir þá kemur það í ljós. Nákvæmlega eins væri það þá ef markaðurinn hressist við og eftirspurn yrði meiri, þá mundu menn bjóða hærri upphæð. En þessi leið var því miður ekki farin í fyrra. Í umfjöllun um málið í nefndinni nefndi ég þetta aftur. Þar kom fram, sem ég tek alveg undir og er rétt, að hinn skammi tími sem við höfum dugar ekki til að útfæra almennilega tillögur hvað það varðar. Það er m.a. vegna þess hvaða árstími er. Við þurfum ekki að fá nema nokkrar lægðir upp að landinu sem gera það að verkum að smábátasjómenn geta ekki farið á sjó. Tíminn líður og allt í einu verður makríllinn ekki veiðanlegur fyrir smábáta. Meðal annars þess vegna styð ég þær breytingar sem nefndin flytur, þótt ég hafi ekki verið staddur á fundinum þegar málið var tekið út. Ég lýsi því yfir að við í Samfylkingunni styðjum þessa leið. Ég ítreka, og hefði viljað láta það koma fram, geri það hér með ræðu, að ég tel að við ættum að byrja á því skrefi að taka þessar 2 þúsund lestir og eftir atvikum meira þegar fram líða stundir og hafa það á þeim markaði sem ég nefndi í upphafi máls míns, á einhvers konar kvótaþingi þar sem aðilar bjóða í. Það hefði verið leið sem hefði leyst þetta mál algjörlega. Ég árétta það sem ég sagði áður: Tíminn er skammur. Það er ekki hægt að útfæra þessa reglu svo vel sé með svona stuttum fyrirvara. Málið er brýnt að taka í gegn. Smábátasjómenn bíða eftir því að geta leigt til sín þessar heimildir. Við verðum að játa það núna að markaðsástæður eru þannig að menn vilja ekki borga 8 kr. fyrir það heldur kannski þær 2,78 kr., ef ég man rétt, sem er veiðigjald fyrir makríl í dag. Rétt er líka að hafa í huga að það er veiðigjald sem er reiknað út frá afkomunni á makrílveiðum fyrir tveimur árum síðan. Það er hinn þáttur málsins sem sýnir gallann við það hvernig þetta er leyst, hvernig þetta mál hefur þróast. Uppboðið hefði leyst þetta og verið farsæl leið. Ég heyri að hæstv. forseti vill bera þetta undir atkvæði fljótlega og ætla þess vegna ekki að hafa fleiri orð um málið að þessu sinni.

Herra forseti. Við í minni hluta atvinnuveganefndar og ef ég tala fyrir mig sem varaformann nefndarinnar þá tel ég fulla ástæðu til að styðja það að þetta mál fari hraðferð í gegnum þingið, það er þess eðlis. Það er ástæða til þess að nýta þann makríl sem er í lögsögu okkar áður en hann fer út úr henni og á meðan smábátarnir geta sótt hann við ströndina. Það berast fréttir af því að núna veiðist í Steingrímsfirði feitur og góður makríll. Það er brýnt að við, löggjafinn, bregðumst hratt við og mætum því að veiðigjaldið sé í takt við afurðaverð, eða eins og kemur fram í þessari breytingartillögu að verð á aflaheimildum í síld og makríl nemi sömu fjárhæð og veiðigjald fyrir síld og makríl, menn séu þá að borga sambærilega fjárhæð fyrir aðgang að þeim veiðiheimildum sem þarna eru undir, 2.000 tonn af makríl, og fyrir það veiðigjald sem menn borga fyrir þessar tvær tegundir. Ég tel það vera mjög sanngjarnt að stýra þessu á þann veg. Síðan má alltaf ræða uppboð eða ekki uppboð og leigu og ákvörðun á því hvernig ríkið útdeilir sínum aflaheimildum. Það er auðvitað miklu stærri og meiri umræða en gefst tækifæri fyrir hérna. En vissulega hafa verið hér undanfarna daga ráðherrar frá Færeyjum sem hafa viðrað svokallaða útboðsleið. Við vinstri græn höfum verið opin fyrir því að skoða hliðar á þeim málum þótt við munum ekki taka undir harða markaðsleið þannig að allur afli fari á uppboð og hinir stóru og sterku og fjármagnseigendur hafi þar möguleika fram yfir aðra til að sópa til sín öllum aflaheimildum hverju sinni. Það er miklu meiri og dýpri umræða en gefst tækifæri á að fara í hér þegar þetta mál er rætt. En við þurfum að taka þá umræðu og skoða með hvaða hætti við getum breytt fiskveiðistjórnarkerfinu þannig að það sé möguleiki á nýliðun og fjölbreytni í greininni og að arðurinn renni líka til byggðanna, allt þetta sé undir, sem og að byggðirnar hafi eitthvert atvinnuöryggi hvað fiskveiðistjórn og fiskveiðar snertir. Ég tel sem sagt að þetta mál sé gott og við eigum hiklaust að láta það fá hraðferð í gegnum þingið.

Herra forseti. Það er gaman að taka þátt í umræðum við hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur vegna þess að hún er sérstaklega glögg varðandi fiskveiðar. En almennt er hún líka mjög vel læs á stjórnmál. Mér finnst yfirlýsing sem hv. þingmaður gaf hér vera mjög marktæk, ekki síst til komandi kosninga. Hv. þingmaður sagði að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefði nú til skoðunar að styðja að einhverju leyti upptöku útboðsleiðar, þó án þess að allur afli væri settur í útboð. Það er mjög jákvætt fyrir þá línu sem ég hef í pólitíkinni. Mér sýnist að staðan sé þannig að stefna eigi að því að mynda hér eftir kosningar umbótastjórn fjögurra flokka. Mér finnst að með þessari stefnubreytingu hjá VG sé einum steini rutt úr vegi þess. Ég kem aðallega til þess að ræða makríl. Hv. þm. Kristján L. Möller reifaði hér áðan að það þyrfti ekki nema eitt óveður til þess að vertíðin væri ónýt hjá þessum smábátum. Við horfum til þess að stórútgerðin fær gríðarlega stóran part af makrílkvótanum úthlutað nánast ókeypis, ég segi það og miða þá við Færeyjar. Þessir litlu bátar skipta miklu máli fyrir plássin. Mér finnst að við eigum að gera allt sem við getum til þess að lyfta undir þá. Ég hef áður sagt að ég tel að á meðan núverandi stjórnkerfi fiskveiða er óbreytt eigi smábátarnir að fá að veiða markrílinn ókeypis. Ég spyr hv. þingmann: Telur hún það ekki koma til greina að óbreyttu stjórnkerfi fiskveiða þegar stórútgerðin hrammsar til sín nánast allan makrílkvótann? Hvað segir hennar meyra og blíða hjarta gagnvart þessari hugsanlegu draumsýn gagnvart frjálsum veiðum smábáta á þessari fisktegund?

Herra forseti. Ég hef talað fyrir því og vil veg smábátaútgerðar í landinu sem mestan og vil gera allt sem hægt er að gera til þess að styrkja þann útgerðarflokk ásamt því að útgerðin heilt yfir hafi möguleika á því að vera fjölbreytt. Í dag greiðir uppsjávarflotinn veiðigjald, hann greiðir ekki þá viðbót sem smábátarnir greiða. Það er engin sanngirni í því. Mér fyndist alveg eðlilegt að menn sætu þar við sama borð og að smábátasjómenn greiddu eingöngu veiðigjald. Ef eitthvað er ættu þeir stóru og sterku, sem hagnast auðvitað miklu meira, að borga til samræmis við það alveg eins og tekjuskatt; fólk borgar eftir efnum og aðstæðum og hversu mikill hagnaðurinn er. En það er ekki verið að horfa til þess í þessum efnum hversu hagnaðurinn er mikill á hvern smábát eða eitt stórt uppsjávarskip. Við getum deilt því niður og ég tel að hlutfallslega greiði uppsjávarskipin miklu minna í ríkiskassann en þau ættu að gera. Það væri hægt að lækka veiðigjaldið sem smábátasjómenn greiða. Þeir græða ekki á tá og fingri eins og uppsjávargeirinn hefur gert í gegnum árin. Gott og vel, bara að hann skili sínu til samfélagsins. En stefna okkar vinstri grænna í sjávarútvegsmálum er rótgróin. Við höfum talað fyrir því, og má lesa um það í þeirri góðu stefnu, að þrískipta leiðinni félagslega og byggðatengja og úthluta annaðhvort með leigu eða uppboði. Það liggur allt fyrir og er ekkert nýtt, að innkalla aflaheimildir 

Herra forseti. Ég hef lýst því yfir að ég tel að á meðan stjórnkerfi fiskveiða er ekki breytt sé það fyllilega verjanlegt að leyfa smábátum frjálsar veiðar á makríl. Það mundi vera mín óskastaða. Ef við færum síðan þá leið að breyta kerfinu eins og Viðreisn vill, eins og Samfylkingin vill, eins og Píratar vilja, og VG vill a.m.k. að hluta til, held ég að öðru máli gegndi. Þá væri sjálfsagt að sá floti fengi að bjóða í þá hlutdeild sem hann fær. Eftir aðstæðum mundi hann hugsanlega greiða minna en við leggjum til hér eða meira ef aðstæður á markaði eru með þeim hætti. Það er nú mín skoðun. Að öðru leyti slá hjörtu okkar, mitt og hins vaska þingmanns frá Suðureyri við Súgandafjörð, í takt eins og svo oft áður. Þau gera það mjög nálægt hvort öðru varðandi sjávarútvegsmál. Það kann að vera blæbrigðamunur á öllu, en ég vil segja það algjörlega skýrt að ég tel að það sé mikilvægt að þessir flokkar stefni að því að mynda hér nýja ríkisstjórn eftir kosningar og að eitt af meginmarkmiðum þeirrar nýju umbótastjórnar verði að gjörbreyta stjórnkerfi fiskveiða með þeim hætti að stórútgerðin, sem í dag hefur einkarétt á því að nýta auðlindina, verði eins og allir aðrir að afla sér heimilda í gegnum markað. Ég er ekki að segja að það eigi að setja allar heimildirnar á markað, en smám saman á að fyrna þær og koma þeim með þeim hætti á markað. Það gengur ekki, eins og við höfum séð á þessu kjörtímabili, að ríkisstjórnin hefur fært ólígörkum sjávarútvegsins 20 milljarða á silfurfati. Við þurfum þá peninga til þess að bæta hlut aldraðra og öryrkja. Það verður gert af hinni nýju umbótastjórn.

Herra forseti. Ég tel að það eigi að vera eitt af fyrstu verkum nýrrar ríkisstjórnar, umbótastjórnar, velferðarstjórnar og stjórnar sem lætur sig málefni landsbyggðarinnar varða, að taka á fiskveiðistjórnarmálunum og að við gerum það af krafti frá fyrsta degi. Ég tel að þeir flokkar sem nú eru í stjórnarandstöðu geti sameinast um það og öll góð viðbót við það er af hinu góða. Þar er verk að vinna því að það óréttlæti sem fylgt hefur fiskveiðistjórnarkerfinu hefur höggvið stórt skarð í margar byggðir landsins. Það var alveg með ólíkindum að framsal skyldi líka sett á makrílinn því að hann er sú tegund sem við hefðum virkilega getað farið með með öðrum hætti og útdeilt með öðrum hætti en að setja hann strax inn í aflahlutdeildarkerfið í kjölfarið. Það sýnir sig líka nú þegar að hinar stóru útgerðir eru farnar að kaupa upp aflaheimildir í makríl af ísfisktogurum og af hinum minni togurum, og þeir stærstu í uppsjávargeiranum eru farnir að draga til sín og kaupa aflaheimildir, sem var fyrirséð. Fjöldinn allur af minni bátum fékk úthlutað í samræmi við veiðireynslu síðustu þriggja ára. Þeir voru ekki búnir að afla sér það mikillar veiðireynslu að þeir fengu litlu úthlutað og treystu sér ekki til að halda áfram að gera út á makríl en voru þó búnir að kosta miklu til því að það kostar fleiri hundruð þúsund að útbúa sig á makríl. Það er því annað en að segja það. Vonir hafa því brostið hjá þeim útgerðarmönnum sem sáu möguleika í því að styrkja sig á markrílveiðum. Ég mun styðja allt gott sem kemur frá hv. þingmanni og Samfylkingunni til þess að gera gjörbreytingar á því fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við.

Slegið.

Virðulegi forseti. Mig langar fyrst og fremst að endurtaka þau orð sem hv. þm. Kristján L. Möller fór með áðan, að þetta sé ill nauðsyn. Mér finnst sjálfum skrýtið að ræða á þinginu hvað sé sanngjarnt eða eðlilegt að útgerðin borgi, hvort það séu 8 kr. eða einhver annar fjöldi króna. Mér þætti eðlilegra ef farin væri leið sem byggðist á markaðsverði og væri þá útkljáð með markaðsleiðum frekar en að við ákveddum þetta hérna út frá aðstæðum hverju sinni. Það er í fyrsta lagi tvímælalaust mun hægara ferli og í öðru lagi er það alltaf háð pólitík en ekki köldu mati markaðarins á því hvers virði aflaheimildirnar eru. Þetta er eitthvað sem mér finnst alveg þess virði að nefna þegar þessi mál ber á góma, þótt ég ætli reyndar ekki að nýta allan tíma minn í þetta annars ágæta mál. Mig langar líka að vekja athygli á 5. lið stefnu Pírata sem fjallar um að handfæraveiðar verði frjálsar þeim sem kjósa að stunda þær til atvinnu, svo er greinargerð sem ég ætla ekki að þylja upp. En það er að mínu mati eitt af því mikilvægasta sem hægt er að gera til þess að losa sjómenn á landsbyggðinni út úr því sem þeir upplifa, að þeirra sögn þegar ég hef hitt þá marga, sem kúgunarsamband við kvótakerfið. Fyrir utan þá löngu umræðu sem við getum átt um kvótakerfið sjálft, aflamark og uppboðsleiðir og þar fram eftir götunum, þá snýst þetta ekki aðeins um að ríkissjóður fái til sín þær tekjur, fyrir hönd þjóðarinnar vitaskuld, sem ríkinu ber að fá, heldur snýst þetta líka um að tryggja að minni aðilar geti valið sér þennan atvinnuveg, haft þetta að atvinnu og geti gert það á raunhæfan hátt þannig að hið stóra kerfi sem menn upplifa á einhvern hátt sem vont þvælist ekki fyrir þeim. Þetta er ein af þeim atvinnugreinum sem ég held að sé óhætt að segja að einkenni Ísland, einkenni íslenskt atvinnulíf. Þess vegna er mjög mikilvægt að við berum ekki bara virðingu fyrir þeim peningum sem koma inn í ríkissjóð, hvaða kerfi sem við erum með, þótt það sé mikilvægt líka, heldur þurfum við að leita leiða til þess að gera menn sem frjálsasta, en samt þannig að vel sé farið með auðlindina og hún nýtt með sjálfbærum hætti. Þegar fram líða stundir býst ég fastlega við því að þetta verði til meiri umræðu og vonandi svo. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu að sinni, virðulegi forseti, en fannst rétt að nefna þessi atriði við þetta tækifæri.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar um það þingmál sem í daglegu tali er kallað afgreiðsla á búvörusamningum. Við áttum langa og ítarlega umræðu í 2. umr. um búvörusamninga. Sú ítarlega umræða sem þar fór fram skilaði okkur á þann veg að okkur þótti nauðsynlegt að árétta við 3. umr. nokkur efnisatriði sem við vildum taka frá þeirri umræðu og gera betur skil. Eins og segir í nefndaráliti sem ég ætla að rekja fékk nefndin á sinn fund Ólaf Friðriksson og Rebekku Hilmarsdóttur frá atvinnuvega- og nýsköpunarnefnd og Benedikt S. Benediktsson frá fjármála- og efnahagsráðuneyti. Meiri hlutinn leggur til breytingartillögu við frumvarpið sem leiðir af breytingum sem gerðar voru við 2. umr. og felst í því að ný verðlagningaraðferð mjólkur verði ekki lögfest strax eins og kveðið var á um í frumvarpinu. Í því skyni eru lagðar til breytingar á 8. og 13. gr. laganna. Nefndin fjallaði ítarlega um tilnefningu fulltrúa í verðlagsnefnd búvara á fundum sínum á milli umræðna. Við 2. umr. var samþykkt breytingartillaga sem felur í sér að ráðherra tilnefni fulltrúa minni vinnslufyrirtækja mjólkur sem áheyrnarfulltrúa í nefndina. Meiri hlutinn bendir á að þetta fyrirkomulag sætir allt endurskoðun í því ferli sem mun eiga sér stað við endurskoðun búvörusamninga til ársins 2019. Meiri hlutinn leggur ekki til frekari breytingar á tilnefningum í verðlagsnefndina en beinir því til ráðherra að leitast verði við að horfa til fjölbreyttari sjónarmiða við tilnefningu fulltrúa í nefndina. Meiri hlutinn bendir á að fjölmargir aðilar í íslenskum iðnaði hafi þörf fyrir hráefni úr mjólk og því mikilvægt að skipan nefndarinnar endurspegli fjölbreytt sjónarmið. Nefndin steig ekki það skref sem m.a. kom fram í breytingartillögum er fluttar voru við 2. umr. um málið einfaldlega vegna þess að fyrirkomulagið allt sætir endurskoðun og það mun taka breytingum við næstu endurskoðun. Hins vegar beinum við því eindregið til hæstv. landbúnaðarráðherra að við skipan í nefndina verði reynt að horfa til fleiri sjónarmiða, ekki bara til þess að við höfum núna samþykkt að breyta lögum á þá leið að áheyrnarfulltrúi sitji í nefndinni. Þó að við stígum ekki skrefið lengra að þessu sinni má benda á að þau félagasamtök sem eiga tilnefningarrétt til ráðherra um skipan í nefndina geta líka hoggið á hnútinn - við getum sagt að það sé hnútur, að það þurfi að endurspegla fleiri sjónarmið - og þar sem Samtök afurðastöðva í mjólkuriðnaði tilnefna í nefndina er þeim í lófa lagið að horfa til fleiri þátta. Ég held að það sé líka ástæða til að nefna úr þessum ræðustóli að þau ágætu samtök, Samtök afurðastöðva í mjólkuriðnaði, endurskoði líka sitt félagslega fyrirkomulag. Án þess að þingið eigi að skipta sér af frjálsum félagasamtökum held ég að slík vinna gæti stuðlað að meiri sátt um framkvæmd landbúnaðarstefnunnar. Í nefndaráliti meiri hlutans við 2. umr. var í nokkrum liðum getið um helstu verkefni samráðshóps um endurskoðun búvörusamninga og m.a. gert ráð fyrir því að loftslags- og umhverfismál féllu undir endurskoðunina. Við 2. umr. var lögð fram breytingartillaga þess efnis að búvörusamningar yrðu metnir samkvæmt aðferðafræði umhverfismats áætlana, samanber lög nr. 105/2006, um umhverfismat áætlana. Ákvæði þeirra laga gilda um umhverfismat skipulags- og framkvæmdaáætlana sem marka stefnu er varðar leyfisveitingar til framkvæmda sem tilgreindar eru í lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum. Búvörusamningar falla ekki undir lögin en nefndin telur að þau markmið sem felast í umhverfismati áætlana eigi vel við í því samhengi og að það bæti undirbúning breytinga og endurskoðunar að hafa þau til hliðsjónar. Nefndin beinir því til ráðherra að framangreint tilheyri þeirri endurskoðun sem fram undan er. Í áliti meiri hlutans við 2. umr. var mælst til þess að kannaður yrði sá kostur að stefna í landbúnaðarmálum byggðist að einhverju leyti á áætlanagerð, svipaðri áætlanagerð til að mynda og Alþingi samþykkir á hverjum tíma í málaflokknum samgöngumál. Eftir atvikum gæti slík áætlun fallið undir umhverfismat áætlana. Við 2. umr. um málið var rætt um úrræði gagnvart þeim sem brjóta gegn lögum um velferð dýra, nr. 55/2013. Í X. kafla laganna er kveðið á um heimildir Matvælastofnunar sem felast m.a. í eftirlitsheimsóknum á staði þar sem dýr eru haldin, stöðvun á starfsemi, dagsektum og vörslusviptingu. Í 37. gr. laganna er kveðið á um að heimilt sé að svipta umráðamenn dýra vörslu þeirra ef aðilar sinna ekki fyrirmælum innan tilgreinds frests og sér Matvælastofnun um framkvæmd vörslusviptingar en er jafnframt heimilt að leita aðstoðar lögreglu. Vörslusviptingu er ekki beitt nema fyrirmælum stofnunar hafi ekki verið sinnt innan tiltekins frests og ítrekað hafi verið brotið gegn ákvæðum laganna. Meiri hlutinn leggur til að samhliða vörslusviptingu verði Matvælastofnun gefin heimild til að fella niður opinberar stuðningsgreiðslur samkvæmt ákvæðum búvörulaga og búnaðarlaga sem nánar er fjallað um í búvörusamningum og búnaðarlagasamningum. Þar með verði niðurfellingu opinberra stuðningsgreiðslna í landbúnaði ekki beitt nema þegar um er að ræða ítrekuð brot á lögum um velferð dýra og að undangenginni áminningu samhliða vörslusviptingu. Þá er mælt fyrir um að þær greiðslur sem Matvælastofnun hefur heimild til að fella niður séu greiðslur er varða það dýr sem vörslusviptingin tekur til, t.d. beingreiðslur út á greiðslumark, gripagreiðslur, álagsgreiðslur á gæðastýrða framleiðslu o.s.frv. Niðurfellingin skal ekki ná til opinberra stuðningsgreiðslna sem ekki varða hið vörslusvipta dýr eins og t.d. jarðræktarstuðning samkvæmt búnaðarlagasamningi. Ef Matvælastofnun afléttir vörslusviptingu og umráðamanni er falin varsla dýrsins að nýju skulu opinberar stuðningsgreiðslur vegna dýrsins hefjast frá því að umráðamaður hefur fengið dýrið afhent að nýju. Nefndin bendir á að Matvælastofnun hefur nú þegar ríkar heimildir til inngripa ef dýravelferð er ábótavant samkvæmt X. kafla laganna um velferð dýra, nr. 55/2013, m.a. með stjórnvaldssektum, stöðvun starfsemi, leyfissviptingu og fleiru. Að auki liggur almenn refsiábyrgð við brotum á lögum. Meiri hlutinn leggur til að úrræði um sviptingu opinberra stuðningsgreiðslna bætist við en leggur áherslu á að Matvælastofnun nýti það í samhengi við önnur úrræði sem lögin mæla fyrir um og að stofnunin leiti samráðs við beitingu þess eins og í sambærilegum tilvikum. Jafnframt telur meiri hlutinn mikilvægt að Matvælastofnun ræki leiðbeiningarhlutverk sitt og vinni í samstarfi við leiðbeiningarþjónustu í landbúnaði til að tryggja að markmið laga um velferð dýra séu uppfyllt. Virðulegi forseti. Það spannst mikil umræða um breytingartillögur frá minni hluta við afgreiðslu við 2. umr. um þetta efnislega. Umræða um dýravelferð verður oft á tíðum óskaplega svart/hvít. Enginn þingmaður í þessum sal, ég leyfi mér að fullyrða það, eða nokkur í okkar samfélagi vill nokkurn tíma bera blak af þeim sem fara illa með dýr. Síður en svo. Meiri hlutinn gat hins vegar ekki stutt þær tillögur sem þar voru fluttar einfaldlega vegna þess að þær gengu úr samhengi við aðra kosti eða önnur tæki sem Matvælastofnun hefur til að vinna með á hverjum tíma. Ég held að það sé mikilvægt að við setjum öll þessi tæki og tól, þessi íþyngjandi tól, í heildarsamhengi. Við leggjum líka áherslu á, eins og ég las upp úr nefndarálitinu, að Matvælastofnun eins og aðrar eftirlitsstofnanir í landinu ræki líka hlutverk sitt sem leiðbeinandi aðili. Það er því miður þannig með mjög margar eftirlitsstofnanir í samfélaginu að þær eru mjög ferkantaðar, svo ég leyfi mér að nota það orð, þar sem þær fara rækilega eftir sínum skyldum og hlutverki en eru lítið tilbúnar til að veita leiðbeiningar, svo ég leyfi mér að fullyrða kannski svolítið gróft. Ég verð var við það í umræðum um dýravelferðarmál núna og í tengslum við búvörusamninga sem við erum að afgreiða að í þessu tilfelli eru bændur svolítið ráðvilltir hvað bíður þeirra. Það er mikil umræða um básafjós og framtíð básafjósa, það er mikil umræða um stærð bása og önnur atriði er snúa að aðbúnaði dýra. Ég leyfi mér að segja að mér finnst ég heyra í of mörgum bændum sem hafa algerlega ótímabærar hugmyndir um að leggja niður búskap vegna þess að þeir halda að einhverjar reglur séu að fara að bíta þá eða verið sé að dæma þá úr framleiðslu vegna tiltekinna reglna. Þess vegna leggur meiri hlutinn á það ríka áherslu, um leið og hann bætir við þessu úrræði Matvælastofnunar að heimila að fella niður opinberar stuðningsgreiðslur, að Matvælastofnun í samstarfi við leiðbeiningarþjónustu í landbúnaði leiti leiða til þess að vinna að velferð dýra með uppbyggilegum og markvissum hætti. Í þessum orðum felst ekki neinn áfellisdómur um starfsemi Matvælastofnunar hingað til, nema síður sé. En ég vil ítreka að öll umræða um meðferð á dýrum, sérstaklega um slæma meðferð, hefur tilhneigingu til að verða of svart/hvít. Það eru margir viðkvæmir fyrir þeirri umræðu, líka þeir sem dýrin eiga og finnst á einhverjum tímapunkti það standa meira upp á sig að eiga einhverja sök í þeirri umræðu að ósekju. Við erum líka að ramma inn með þessari breytingu, sem því miður ekki var í þeim breytingartillögum sem voru fluttar, að við getum ekki fært meiri heimildir til Matvælastofnunar til niðurfellingar á opinberum stuðningi en þá sem miðast við þá tilteknu búgrein sem við á hverju sinni. Um þetta má að sjálfsögðu deila. En ég tel að í því réttarumhverfi sem við störfum og viljum að virki í kringum okkur sé mikilvægt að ramma hlutina skýrt inn og hafa þá skiljanlega þannig að við eigum ekki á hættu að menn blandi saman óskyldum málum. Mál eru alltaf mismunandi. Ég vil líka leyfa mér að segja að þegar því miður er komið í slík úrræði sem hér um ræðir, vörslusviptingar, ítrekaðar sektir, ítrekaðir frestir hafa verið gefnir til úrbóta, er það yfirleitt þannig að það er ekki bara ein ákveðin búgrein sem bóndinn á í vandræðum með heldur allt búið. Þó að við sníðum úrræðið eingöngu að þeirri búgrein eða þeim dýrum sem falla undir viðkomandi stuðningsgreiðslur viljum við hafa mörkin skýr í þeim efnum. Nefndinni bárust ábendingar um breytingar sem nú er verið að gera á tollalögum er varða önnur ákvæði mjólkursamnings sérstaklega og því leggur meiri hlutinn til að ný grein bætist við frumvarpið sem felur í sér breytingar á 7. gr. tollalaga. Þar er lagt til að 3. töluliður hennar falli brott enda hefur ekkert reynt á hann í framkvæmd. Forsaga þessa máls er sú að líklega árið 2003 var með litlum eða stuttum aðdraganda lögum um tollalög breytt í þinginu þar sem mögulega átti að stofna kjötvinnslu á grænlensku kjöti norður á Húsavík, ef ég man rétt. Af því hefur ekki orðið. Þetta Grænlandsákvæði hefur setið eftir í lögunum en það snerist í öllum aðalatriðum um að hingað mætti flytja inn kjöt án magntolla, vinna það hér og flytja síðan aftur úr landi. Þetta var hráefni til framhaldsvinnslu. Ef kjötið átti aftur á móti að ganga til neyslu innan lands átti að greiða eðlilega tolla af því. Það kemur rækilega fram í lögskýringargögnum og þeim umræðum sem urðu í þinginu í tilefni þessara breytinga til hvers þær voru hugsaðar og til hvers átti að nota þær. Breytingartillaga nefndarinnar felur líka í sér breytingar á 11. tölulið sömu greinar sem var í raun tvítekning á 3. tölulið sem ég rakti áðan. En jafnframt leggjum við til breytingu á 11. tölulið, sem hefur samt sem áður fest í sessi ákveðna framkvæmd við að heimila tolllausan innflutning eða innflutning án magntolla á tilteknum vöruflokkum, og setjum í breytingartillögu okkar tollnúmerin einfaldlega þar undir. Þetta eru sérhæfðar vörur. Þetta er hráefni til matvælavinnslu hér á landi sem við viljum ekki setja íþyngjandi tolla á þrátt fyrir að við gerum þessa breytingu. Þetta eru vöruflokkar eins og ostaduft, sérstök gerð af kartöflum til framhaldsframleiðslu í franskar kartöflur, tollskrárnúmer er nær yfir smjörlíki í fimm kílóa pakkningum eða stærri og nær líka yfir vörur er í daglegu tali kallast brauðmylsna. Við afgreiðslu búvörusamninga og þingmálsins því tengdu var gerð breyting á ákvæði sem var undirritað í samningum við bændur um uppfærslu á verðmæti magntolla í tilteknum vöruflokkum. Meiri hluti atvinnuveganefndar gerði á því nokkrar breytingar en náði ekki að útfæra þær tæknilega til enda í nefndaráliti við 2. umr. Því fylgir hér við 3. umr. tæknileg útfærsla á þeim breytingum enda var það kynnt við 2. umr. að sú breyting yrði gerð og að til þess væri ætlast, þó að tekin væri upp ný viðmiðun og miðað við SDR-tollgengi, að hún mundi uppfærast árlega héðan í frá miðað við þá viðmiðun. Því þarf að gera tvær breytingar á tollalögum í þessu sambandi. Í fyrsta lagi bráðabirgðaákvæði er gildir frá tímanum sem við samþykkjum þingmálið og til 1. mars nk. Og síðan mun tollurinn uppfærast 1. mars hvert ár með sérstökum útreikningi og verður birtur í Stjórnartíðindum árlega eins og rakið er í breytingartillögum okkar. Að lokum er áréttaður í nefndaráliti, án þess að því fylgi bein lagabreytingartillaga, vilji meiri hluta atvinnuveganefndar til að hraða innleiðingu á auknum kvótum vegna innflutnings á sérostum og hefur meiri hlutinn hefur sammælst um það við ráðherra landbúnaðarmála að hraða þeirri innleiðingu, samanber breytingartillögu sem meiri hlutinn flutti við málið við 2. umr. og tengist 65. gr. B búvörulaga, þannig að hún komi til framkvæmda á fyrsta ári gildistíma samnings Íslands og Evrópusambandsins um viðskipti með landbúnaðarvörur. Um er að ræða sérosta er falla undir vörulið úr 0406 samkvæmt tollskrá í viðauka I við tollalög og eru skráðir í samræmi við reglur um vernd afurðaheita með vísan til uppruna, landsvæðis eða hefðbundinnar sérstöðu. Nú er sá sérbundni tollkvóti rétt um 20 tonn og verður samkvæmt tillögu meiri hlutans og samkvæmt ákvæðum þess samnings sem ég vísaði til, í daglegu tali kallaður tollasamningur við Evrópusambandið, 230 tonn. Það muni taka gildi frá og með 1. janúar nk. Jafnhliða því að nefndin leggur þetta til beinir hún því eindregið til ráðherra að gildistöku aðgangsheimilda fyrir íslenskar mjólkurvörur á innri markaði Evrópu verði líka hraðað sem frekast er unnt þannig að hægt sé að byggja þessi ákvæði upp samhliða enda um gagnkvæman samning að ræða. Ég vil að lokum taka fram um auknar innflutningsheimildir á ostum og þá sérstöku meðhöndlun sem við höfum á sérostum með sérupprunamerkingum að hér er um verulegt magn af ostum að ræða. Þetta þýðir í tonnum talið og í því hráefni sem undir liggur eitthvað um 6 milljónir lítra mjólkur í innanlandsframleiðslu sem þarna gæti opnast markaður fyrir. Það er verulega há tala. Það er væntanlega stór hluti kúabúa á Vesturlandi í magni séð ef við reynum að bregða upp einhverri mynd af því hvað um er að ræða mikið magn. Árið 2015 voru flutt inn 215 tonn af ostum innan þeirra tollkvóta sem gilda í margvíslegum samningum. Þegar títtnefndur Evrópusambandssamningur um osta verður að fullu genginn í gildi verða það um 610 tonn. Það er ljóst að mjólkurframleiðendur standa frammi fyrir róttækum breytingum á sinni starfsaðstöðu. Tilgangur nefndarinnar með tillöguflutningnum sem ég hef rakið var líka að tryggja að þeir sérostar sem um ræðir sem hafa sérstakar merkingar verði fluttir hingað inn án aðflutningsgjalda eða útboðsgjalda sem oft eru til umræðu til þess að hraða innleiðingu þeirra ákvæða og til þess að auka strax á nýju ári úrval þeirra osta. Það er í sjálfu sér ekki einfalt að segja hvað þetta þýðir nákvæmlega fyrir neytendur. Til þess vantar okkur nánari upplýsingar sem við getum vonandi birt síðar. Í sjálfu sér vitum við ekki hversu mikið af sérupprunamerktum ostum hefur verið flutt inn hingað til þannig að við getum gefið skýr dæmi um breytt verðlag. Meginatriðið er þetta: Samkvæmt okkar tillögu á ekki að leggja nein útboðsgjöld eða gjöld á þann innflutning sem fer inn á þessum 230 tonna innflutningskvóta sem nær til osta með sérstakri upprunamerkingu. Virðulegi forseti. Ég læt vera að rekja í smáatriðum þær breytingartillögur sem fylgja nefndarálitinu. En eins og ég segi, í öllum aðalatriðum erum við að hnykkja á þeim breytingum sem við kynntum við 2. umr. Ég vil þó vekja athygli á því að vegna ákvæða um verðlagsnefnd og verðlagningu á mjólk tökum við betur utan um þau atriði er komu fram í nefndaráliti okkar um að mikilvægt væri að verðleggja t.d. mjólkurduft til iðnaðar á Íslandi þannig að íslenskur iðnaður hefði tækifæri á að nýta sér það hráefni. Því setjum við inn þá breytingu að við 4. gr. bætist nýr liður, svohljóðandi: Á eftir orðunum „framleiðnikröfur til afurðarstöðva“ í 2. mgr. 13. gr. laganna, kemur: og einstakra framleiðsluvara. Þetta þýðir í raun og veru að við gefum verðlagsnefnd heimild til að undirverðleggja ákveðna vöruflokka með þetta markmið í huga. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn í meiri hluta nefndarinnar Haraldur Benediktsson, Jón Gunnarsson, Geir Jón Þórisson, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég er ekki með neinar beinar spurningar eða annað. Ég vil bara fagna umfjölluninni sem nefndin tók um málefni dýravelferðar á fundum sínum og fagna þeirri niðurstöðu sem hún komst að. Í umræðunni fannst mér svolítið skorta á það sem mikilvægast er að þegar menn brjóta ítrekað á velferð dýra á að vera númer eitt, tvö og þrjú að fjarlægja dýrin úr umsjá þeirra. Ég er mjög ánægð að heyra að það er komið þarna inn. En ég hef líka áhyggjur af því að meðan á umfjöllun málsins stóð fékk ég ábendingar um aðila sem fá ekki neinar gripagreiðslur út á þann búfénað sem þeir halda, eru ekki í gæðastýringu, og að þeir séu að brjóta af sér. Þá er erfitt fyrir eftirlitsaðila að taka á þeim málum og ráðaleysi eftirlitsaðila er því miður mjög sýnilegt í þeim dæmum. Ég vildi beina því til þingmannsins hvort það hafi eitthvað verið rætt að gera úrbætur á því fyrir eftirlitsaðilana, þ.e. að taka á þeim sem ekki eru með gæðastýringar eða beingreiðslur.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Nú er það einfaldlega þannig, eins og ég hef stundum sagt, að það er erfitt að svipta menn greiðslum sem þeir fá hvort sem er ekki. Ég vil hins vegar taka aftur fram að Matvælastofnun hefur margar heimildir og mjög íþyngjandi, hvort sem þær eru alla leið upp til vörslusviptinga, til sektargreiðslna, sem í sjálfu sér geta endurspeglað nánast allt tekjustreymi viðkomandi bónda eða bús. En það er erfitt að bæta í tækjasafn Matvælastofnunar til þvingunarúrræða sviptingu úr greiðslu í búgreinum sem ekki hafa notið neinna greiðslna eða fengið slíkar greiðslur sem um ræðir. Svarið við spurningunni hvort hv. atvinnuveganefnd hafi rætt það er nei. Við ræddum ekki sérstaklega að fjölga þeim úrræðum vegna þess að það er ekki hægt að svipta einhvern greiðslum sem hvort sem er fær engar.

Hæstv. forseti. Já, hér er komið að lokaumræðu, 3. umr., um frumvarp til laga um breytingu á búvörulögum, búnaðarlögum og tollalögum, öðru nafni búvörusamningar eða búnaðarlagasamningur. Mál nr. 680 á þingskjali 1108, með öllum síðari breytingum og nefndarálitum sem hafa komið fram. Ég vil fyrst skýra frá þeim tveimur breytingartillögum sem ég flyt nú við 3. umr. sem er þá nefndarálit og breytingartillaga frá 1. minni hluta atvinnuveganefndar sem ég skipa. Fyrsti minni hluti leggur til að farið verði að tillögum Samkeppniseftirlitsins um að fella úr gildi undanþágu mjólkuriðnaðarins frá samkeppnislögum og að gefinn verði rúmur frestur til þess eða til 1. janúar 2020. Með gildistöku fram í tímann vill 1. minni hluti koma til móts við sjónarmið um að langan aðdraganda þurfi að slíkri breytingu. Þetta sjónarmið hefur komið fram við meðferð málsins í nefndinni og í umræðum í þingsal. Fyrsti minni hluti ítrekar að hann telur það afleita stöðu fyrir Alþingi að hafa svo takmarkaða möguleika til að gera breytingar á því frumvarpi sem hér liggur fyrir. 1. minni hluti leggur því til að ráðherra leggi fyrir Alþingi tillögu til þingsályktunar um samningsmarkmið ríkisins um endurskoðun búvörusamninga og búnaðarlagasamnings eigi síðar en í lok janúar 2019. Þau samningsmarkmið sæti þinglegri meðferð og við þau yrði stuðst í viðræðum við bændur og í fyrirhugaðri endurskoðun. Í áliti 1. minni hluta við 2. umr. málsins kom fram að ekki hefði tekist að fá upplýsingar um tolltekjur af innfluttum landbúnaðarvörum. Í umfjöllun í nefndinni eftir 2. umr. bárust þær upplýsingar og má sjá þær í töflu í fylgiskjali með áliti þessu. Hér lýkur tilvitnun minni í nefndarálitið sem ég legg hér fram við 3. umr. Fyrir það fyrsta varðandi breytingartillögu um undanþágu mjólkuriðnaðarins frá samkeppnislögum er hér flutt aftur tillaga um það, en komið er til móts við þau sjónarmið sem hafa komið m.a. frá nokkrum aðilum ríkisstjórnarflokkanna um að lengri aðdraganda þurfi að því. Hér er fallist á það og gefinn rúmlega þriggja ára aðlögunarfrestur að því máli. Segja má að það sé mjög í líkingu við það þegar við tókum upp tilskipun Evrópusambandsins, svokallaða raforkutilskipun, tek það sem dæmi að við þurftum í tví- eða þrígang að breyta lögum varðandi Orkuveitu Reykjavíkur um fullan aðskilnað á framleiðslu og dreifingu. En eins og ég segi er hér komið til móts við þetta sjónarmið. Ég hef áður sagt og tel það enn að ég hefði talið það mjög gott eða smart af Bændasamtökunum og Mjólkursamsölunni að leggja þetta sjálf til. Ég hef sagt að vafalaust hafi það verið rétt ákvörðun á undirbúningstímanum að hafa undanþágu fyrir mjólkuriðnaðinn gagnvart samkeppnislögum meðan breytingar áttu sér stað. En ég er ekki sammála því að það þurfi um aldur og ævi. Þess vegna er tillaga nú flutt. Og ég ítreka enn einu sinni að sú tillaga sem ég flyt er tillaga frá Samkeppnisstofnun sem nefndin öll bað um, þar með talinn meiri hluti nefndarinnar. Ég spyr: Til hvers var óskað eftir þessari tillögu ef ekkert átti að gera með hana? Í öðru lagi flyt ég tillögu sem ég geri grein fyrir í nefndaráliti og vil útskýra aðeins frekar og segja: Það er óheppileg staða, svo ég noti það orð, fyrir Alþingi að standa í raun og veru fyrir gerðum hlut milli nokkurra ráðherra í ríkisstjórn, sama hver ríkisstjórnin er, og Bændasamtakanna um búvörusamning. Þess vegna er tillaga flutt um að sá ráðherra sem fer með landbúnaðarmál flytji Alþingi þingsályktunartillögu þar sem samningsmarkmið komi fram, og alþingismenn geti rætt hana í tveimur umræðum, og fari til nefndar. Og að lokum annaðhvort samþykkt þau samningsmarkmið sem ráðherrann leggur fram eða tekið er tillit til sjónarmiða sem koma inn og það séu samningsmarkmið sem fulltrúar ríkisvaldsins leggja af stað með í viðræðum við bændur. Að sjálfsögðu verður samningurinn alltaf milli þessara tveggja aðila. Það getur vel verið að út úr því komi ef til vill eitthvað annað en þar er lagt upp með. En Alþingi hefur þá alla vega fengið aðstöðu til að ræða þessi mál áður. Ég tek sem dæmi núna: Hér stöndum við frammi fyrir gerðum hlut gagnvart stuðningi við sauðfjárrækt í landinu. Alþingi getur engu breytt miðað við þær upplýsingar sem nú eru komnar fram sem eru grafalvarlegar og að mínu mati keyra eiginlega þessi samningsmarkmið út af borðinu gagnvart sauðfjárbændum. Við getum hvorki aukið né fært til til að koma til móts við þá afleitu stöðu sem sauðfjárbændur standa frammi fyrir núna, sem er verðlækkun frá sláturleyfishöfum til þeirra um 10–12%. Einhver var með lægri tölu. Þessi lækkun er m.a. rökstudd með því að mjög lítið fáist fyrir þau 3.000 tonn sem þarf að flytja úr landi, verðfall á ýmsum sauðfjárafurðum eins og gærum og ýmiss konar ástand í heimsmálum sem geri að verkum að einhverjir markaðir séu lokaðir. Við þessu þarf Alþingi að geta brugðist. Við ættum hér og nú að bregðast við þeirri afleitu stöðu sem sauðfjárbændur eru settir í. En því miður getum við nánast ekkert gert, ekkert „nánast“, við getum engu breytt. Því að þá raknar upp samningurinn og sagt er: Ja, þá verður samningurinn aftur að fara í atkvæðagreiðslu meðal bænda. Þess vegna legg ég þessa tillögu fram og skora á meiri hlutann og hv. framsögumann Harald Benediktsson, sem hefur staðið sig með mikilli prýði í þessu máli, að beita sér fyrir því innan stjórnarmeirihlutans að þessi tillaga verði samþykkt. Ég hika ekki við að halda fram að hún sé liður í meiri sátt um gerð búvörusamninga. Í mínum huga mun það verða áfram að við gerum búvörusamning sem er um stuðning við bændur og í raun og veru niðurgreiðslur á þeim afurðum sem við fjöllum um, sama hvort það varðar sauðfjárafurðir, nautaafurðir eða grænmeti eða annað. Kem ég ef til vill betur að því síðar. Í þriðja lagi fjalla ég í nefndarálitinu um það sem ég gat ekki fjallað um við 2. umr. málsins því að svör höfðu ekki borist frá landbúnaðarráðuneytinu. En það kom fram á einum fundi nefndarinnar sundurliðun á tolltekjum af innfluttum landbúnaðarvörum fyrir árin 2014 og 2015. Það er prentað sem fylgiskjal við nefndarálit mitt og má segja að það sé mjög fróðlegt sem þar kemur fram. Þar kemur loksins fram að tolltekjur ríkisins árið 2015 af kjöti og ætum hlutum af dýrum í svokölluðum 2. kafla eru 840 millj. kr. á ári. Það er rétt að hafa þetta í huga, 840 millj. kr. Ég hefði kannski átt að segja það fyrst að í þessum köflum öllum, þessum tollnúmerum, eru tekjur ríkisins af tolli á innfluttar landbúnaðarvörur rúmir 2,2 milljarðar kr. og rétt er að hafa það í huga þegar við ræðum þessar upphæðir hér. Þar af eru þær, eins og ég sagði, af kjöti og ætum hlutum af dýrum 840 millj. kr. Þar kemur líka fram að rúmar 92 milljónir koma í tolltekjur af ostum og eggjadufti. Þar kemur líka fram að tolltekjur ríkisins af innfluttu grænmeti eru 172 millj. kr. Ef ég man rétt er stuðningur við niðurgreiðslu á þremur grænmetistegundum 272 milljónir með eða án raforkusamningsins. Rétt er að hafa í huga að þetta eru miklar tekjur sem þarna koma inn. En ég kem að því ef vil vill síðar að það er ekki þar með sagt endilega um allar innfluttu landbúnaðarvörur, sem sumar hverjar verður að flytja inn vegna skorts, eins og svínasíður, nautalundir og annað sem nauðsynlegt er að flytja inn því að við framleiðum bara ekki nóg af þeim vörum, en það er rétt að hafa þessar tölur í huga. Einnig kom fram á fundi nefndarinnar þar sem fulltrúar ráðuneytisins útbýttu þessu svari vegna spurningar minnar að það er tæpur milljarður í köflunum 17–24 sem talið er að muni falla niður út af breytingum á svokölluðum sérmerktum ostum sem fluttir verða inn. Þó það nú væri, virðulegi forseti, að af þeim ostategundum sem við framleiðum ekki hér sé ríkið að skattleggja það upp á 1 milljarð sem færi auðvitað út í verðlagið og hækkaði verðið til neytenda hvað það varðar. Af hverju mega neytendur ekki bara fá þetta á því verði sem innflytjendur flytja inn plús hóflega álagningu verslana? Þá mundi ég segja að neytendur ættu innan skamms að sjá töluverða verðlækkun á þeim afurðum sem hér er fjallað um og samþykkt var við 2. umr. málsins, þ.e. tillaga frá meiri hluta nefndarinnar sem alla vega við fulltrúar Samfylkingarinnar samþykktum við 2. umr. Eins og ég segi er mikið fjallað um þessar vörur. Það var m.a. tilgangur minn að setja fram fjölmargar spurningar til ráðuneytisins um innflutning og útflutning á hinum ýmsu landbúnaðarvörum sem hafa svo komið fram og eru í fylgiskjali undir málinu á vef Alþingis. Því miður gefst ekki tími til að fara í umræðu um þetta mál og ræða til þrautar kosti þess og galla. En eins og ég sagði áðan eru nokkrar tegundir sem við verðum að flytja inn. Eitt dæmi af því í þessu svari sem ég hef verið að tala um varðandi innfluttar landbúnaðarvörur, að þá kemur þar fram að á árinu 2015 voru flutt inn 433 tonn af svínasíðum og greitt fyrir í cif-verði tæpar 209 millj. kr., eða að meðaltali 482 kr. á kíló. Í bréfi sem ég hef fengið frá aðila úti í bæ sem þekkir þetta mál mjög vel - ég vil ekki vitna í hvaðan það kemur, vil halda þann trúnað - er þetta lagt þannig fram að núna á einhverju ákveðnu mánaðatímabili á þessu ári hafi verið flutt inn 145 tonn af svínasíðum. Cif-verðið á því var 409 kr. Tollur um 205 kr. sem gerir þá sirka 30 milljónir, ef ég reikna rétt, tolltekjur ríkisins af innflutningi á þessum svínasíðum, eða samtals um 614 kr. án vasks. Útsöluverð hins vegar á innfluttum svínasíðum er út úr búð hef ég séð - tek fram að þetta er ekki vísindaleg könnun gerð af ASÍ eða einhverjum sem fjalla um verðlagseftirlit - á bilinu frá 1.530 kr. og upp í 1.980 kr., sem ég hef séð hæst. 1.980 kr. af bréfi af svínasíðum sem tekið er fram að eru innfluttar annaðhvort frá Danmörku eða Þýskalandi, mínus virðisaukaskattur, er um 1.840 kr. þá. Mismunurinn á rúmum 600 kr., innflutningsverð plús tollur, í 1.800 kr. án vasks er nú dálítið mikil álagning. Sá sem hér stendur þekkir náttúrlega að innflutningsaðilar, þeir sem umpakka vöru og halda utan um hana og annað slíkt, þurfa auðvitað að fá sitt. Við erum að tala um hóflega álagningu sem þarf að vera. Allir þurfa sitt, þar með talin verslunin. En ef þessir útreikningar eru réttir, sem ég vil líka taka fram að eru ekki mjög vísindalega settir fram, má sjá að innflutningsverð með tolli sé sirka sinnum þrír þegar kemur að verðlagningu til neytenda. Það er ansi mikið í lagt að mínu mati. Ég kann ekki að útskýra það núna hvernig þessi mismunur skiptist, til þeirra sem flytja inn, umsýsla vöruna, vinna með hana, pakka henni, koma henni í verslanir, og verslunin þarf sitt, en að útsöluverðið sé orðið um tæpar 2.000 kr. af þessari vöru er náttúrlega dálítið mikil álagning. Ég spyr: Hver fær þennan mismun? Ef þetta einstaka dæmi er hægt að taka á fleiri sviðum af innfluttum landbúnaðarvörum er vert að hafa það í huga í þessari umræðu allri hvort þurfi að flytja inn eða ekki. Ég sagði áðan að ég mundi tala um sauðfjárbændur og erfiða stöðu þeirra sem gerir ekkert annað en að versna nú um þessar mundir og verður miklu verri, í þeirri sláturtíð sem er hafin og á því ári sem fram undan er, en var núna síðast. Staðan bara versnar. Þess vegna finnst mér vera forsendubrestur hvað varðar sauðfjársamninginn. En Alþingi getur ekkert gert. Áfram mun aukast það magn, að mati aðila, sem þarf að flytja úr landi. Með öðrum orðum: Offramleiðsla er í landinu af lambakjöti miðað við innanlandsneyslu. Ef við notum bara þessa tölu, 3.000 tonn af þeim 10.000 tonnum sem voru framleidd á síðasta ári, plús ef það eykst eitthvað núna, og erfiðleikar eru núna frekar meiri í útflutningi en áður að mati sláturleyfishafa, m.a. út af lokuðum mörkuðum, þá eru það um 3.000 tonn sem þarf að flytja úr landinu. 3.000 tonn af þeim sauðfjársamningi sem er, sem er upp á 5 milljarða kr., deilt niður í nokkra undirliði, þá erum við í raun að greiða með þessum 3.000 tonnum út úr landinu um 1,6 milljarða kr. Sama hvort við köllum það niðurgreiðslur eða útflutningsbætur þá fara 1,6 milljarðar af því sem ætlað er til sauðfjárbænda sem yrði þá greitt niður í þennan útflutning til að koma þessu kjöti af markaði og út í lönd. Ekki borðum við meira af því sem þarna er. Fram hefur komið hjá einum sláturleyfishafa að sala á lambakjöti hefur minnkað á þessu ári, sem er búið að vera frábært veðurfarslega séð. Svo blandast inn í það sem ég hef áður sagt, hræðsla mín við að ýmsir kúabændur sem eru ekki með mjög margar kýr og hafa ekki farið í endurbætur á fjósum sínum og tekið tæknina í notkun, blikur eru á lofti um að þeir muni selja frá sér sinn kvóta og auka við sig í sauðfé í staðinn þannig að vandinn mun vaxa. Það komu líka fram í umfjöllun í nefndinni varðandi útflutninginn miklar væntingar hvað varðar að geta flutt út lambakjöt til Kína. Ansi langt í burtu. Þar kom fram að ef við gætum flutt út eins og 1.500 tonn til Kína vegna fríverslunarsamnings sem gerður var við Kína í ráðherratíð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, þá væri það mikill munur og mundi létta mjög á þessari umframframleiðslu. En þá kom fram af núverandi stjórnvöldum, sem lögðu fram samningsmarkmið sín í viðræðum við kínversk stjórnvöld, að lögð var meiri áhersla á það, og það komst inn í tollasamninginn, að selja hross á fæti til Kína. Án tolla. En ekki lambakjöt. Ég spyr, en enginn er hér til svara fyrir það, það getur enginn svarað því: Af hverju var ekki rætt um lambakjötið sem væri vafalaust brýnast að geta flutt út á þann stóra og mikla markað? Virðulegi forseti. Það er eins og með svo margt annað í þessu máli í meðförum Alþingis, við því fæst ekki svar. Það er bara skilað auðu hvað þetta varðar. Eitt atriði í viðbót vildi ég nefna sem kemur ekki fram við 3. umr. málsins. Það var í umræðu sem átti sér stað við 2. umr. málsins: Er þessi sauðfjársamningur til þriggja ára eða tíu ára? Við þingmenn jafnaðarmanna fluttum tillögu um að það yrði skýrt afmarkað að hann væri til þriggja ára. Samningsblaðið til tíu ára samnings gæti verið einhver leiðarskrif um það. Sú tillaga var felld. En á fund í atvinnuveganefnd kom sérfræðingur í samningsrétti til okkar og fjallaði um þennan samning sem ráðlagði okkur absalútt að fá inn bókun milli aðila, þ.e. milli ríkisstjórnar og Bændasamtakanna, um þann skilning að þetta væri þriggja ára samningur, eins og mér finnst a.m.k. fulltrúar annars stjórnarflokksins tala um, þ.e. sjálfstæðismenn. En fulltrúar hins ríkisstjórnarflokksins, framsóknarmenn, tala ekki um það. Ég spyr, og hv. framsögumaður nefndarinnar, hv. þm. Haraldur Benediktsson, getur kannski svarað því: Af hverju var ekki unnið að því að fá þá bókun? Er það m.a. vegna þess að ágreiningur er milli stjórnarflokkanna, eins og ég gat um áðan, hvort þetta er þriggja ára samningur eða tíu ára samningur? Þetta er veigamikið atriði sem meiri hlutinn talaði um að kæmi fyrir 3. umr. en hefur ekki komið enn. Það er alltaf spurning hvað maður eigi að fara langt í umræðu um svona mál þegar við erum komin á lokasprett hvað varðar afgreiðslu. Ég hef gert að umtalsefni tvær breytingartillögur mínar og vanda sauðfjárbænda og ítreka það sem ég hef sagt þar að ég tel að sauðfjárbændur eigi miklu betra skilið en kemur fram í þessum samningi. Það þurfi að auka við ef eitthvað er. Það er ekki hægt að þessi stétt sem þegar á mjög erfitt taki á sig það mikla kjaraskerðingu sem verður út af styrkingu krónunnar eða út af ástandi í heimsmálum að ekki sé hægt að selja svo og svo mikið af kjöti til m.a. Rússlands, að vandinn vaxi bara og vaxi hvað þetta varðar. Hér hefðum við þurft að grípa inn í en það er ekki hægt. Að lokum vil ég segja að ein af tillögum mínum við 2. umr. málsins var að setja inn heimild í lög um velferð dýra að taka mætti af stuðning ríkisins til þeirra sem fara illa með dýr. Sú tillaga var felld. Tillaga sem meiri hlutinn flytur er þó skref í rétta átt þótt mér finnist hún e.t.v. ekki ganga alveg nógu langt, en er í rétta átt. Ef ég hef séð rétt við undirbúning þessarar umræðu er hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir líka með tillögu hvað það varðar. Ég mun styðja þá tillögu sem er hægt að koma í gegn, sem er þá væntanlega tillaga meiri hlutans um þetta. Ég vil aðeins segja í lokin hvað það varðar. Við sáum mjög slæma frétt um aðbúnað dýra á sauðfjárbúi austur á landi. Rætt var oft við okkur þingmenn Norðausturkjördæmis um þá flóknu stöðu sem þar var. Ég spyr að lokum: Ef mynd eins og okkur landsmönnum birtist þar hefði farið út fyrir landsteinana, þar sem við teljum okkur vera að selja heilnæmt, gott lambakjöt, sauðfjárafurðir sem eru búnar til á Íslandi eftir að féð gengur úti á heiðum landsins og fær fínt fóður, engir vaxtarhormónar og ekki neitt notað í það, hvað ef sú frétt hefði farið út fyrir landsteinana? Þess vegna er það bjargföst trú mín að við þurfum að festa þetta í lög sem aðvörun. Vonandi þarf aldrei að koma til þess en það þarf að vera heimild til þess að svipta þá bændur greiðslum frá ríkinu þar sem svona lagað kemur upp. Afstaða okkar jafnaðarmanna mun koma fram í þeim breytingartillögum sem hér eru fluttar. Sumar tillögur eru til bóta alveg eins og var við 2. umr. og við studdum þær tillögur. Það er enn ágreiningur hér á milli um hvernig á að gera þetta. Það er hluti af breytingartillögum mínum. Afstaða okkar jafnaðarmanna til málsins þegar það kemur til lokaafgreiðslu mun koma fram við atkvæðagreiðsluna, hvenær sem hún verður. En ég tek eftir því að það er stillt af að atkvæðagreiðsla um tollasamninginn og þennan samning verður á sama tíma. Þar mun afstaða okkar koma fram.

Frú forseti. Ég ætla að gera grein fyrir framhaldsnefndaráliti við 3. umr. um búvörulögin. Það er nefndarálit 2. minni hluta og sú sem hér stendur fer fyrir honum. Ýmsar jákvæðar breytingar hafa orðið á málinu eftir 2. umr., m.a. vegna tillagna og ábendinga frá 2. minni hluta, Vinstri grænum, sem fagnar þeim breytingum sem lagðar hafa verið til á frumvarpinu. 2. minni hluti telur að rétt hafi verið að brugðist var við breytingartillögu hans um að búvörusamningar verði metnir samkvæmt aðferðafræði umhverfismats áætlana og lýsir ánægju sinni með að þetta mikilvæga skref í átt til fylgni við umhverfissjónarmið hafi verið tekið inn. Breytingartillaga 2. minni hluta þess efnis að heimilt verði að fella niður opinberar landbúnaðargreiðslur til þeirra sem brotið hafa lög um velferð dýra með því að gerast sekir um dýraníð var einnig tekin að hluta inn í frumvarpið. Enda þótt þar hafi verið komið til móts við það meginsjónarmið að dýraníð sé svo alvarlegt brot að réttmætt sé að fella niður opinbera styrki til þeirra sem gerst hafa brotlegir með þeim hætti og jafnframt mikilvægt til þess að hindra frekari brot var að mati 2. minni hluta ekki gengið nægilega langt til þess að tryggja að fullt gagn yrði af úrræðinu. Sökum þess mun 2. minni hluti leggja til breytingartillögu við breytingartillögu meiri hlutans á þskj. 1647, sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Breytingartillagan miðar að því að Matvælastofnun verði heimilt að fella niður allar opinberar stuðningsgreiðslur en ekki aðeins greiðslur vegna dýrs sem brot hefur beinst gegn. 2. minni hluti áréttar að heimild til að fella niður stuðningsgreiðslur verði beitt samhliða vörslusviptingu og hafi aðili þá haft tækifæri til að bæta ráð sitt. Samkvæmt 1. mgr. er Matvælastofnun heimilt að svipta umráðamann dýra vörslu þeirra hafi fyrirmælum stofnunarinnar ekki verið sinnt innan tiltekins frests. Þá áréttar 2. minni hluti að Matvælastofnun skal sem endranær fylgja ákvæðum stjórnsýslulaga, til að mynda veita andmælarétt og fylgja meðalhófsreglu. Annar minni hluti ítrekar þá afstöðu sína sem fram kom í nefndaráliti við 2. umr. að mikilvægt sé að íslenskur landbúnaður haldi velli í samtíð og framtíð til hagsbóta fyrir alla landsmenn og að verja megi opinberu fé í þágu þessa markmiðs. Eigi þetta að ganga eftir í sátt við samfélag og náttúru er nauðsynlegt að gæta þess að tryggt sé að neytendur hafi hag af ráðstöfunum í landbúnaði og að sjónarmiða um náttúruvernd og dýravelferð sé gætt til fullnustu. Annar minni hluti vekur einnig athygli á gagnrýni í áðurnefndu nefndaráliti á verklag við gerð samninganna sem ekki var til þess fallið að skapa þeim þann trúverðugleika sem nauðsynlegur er til að þeir þjóni hlutverki sínu sem sáttmáli milli innlendra framleiðenda landbúnaðarafurða og almennings um framleiðslu á hollum neytendavörum í sátt við náttúru landsins. Þá vill 2. minni hluti ekki láta hjá líða að vekja athygli á því að samtímis því sem unnið var að gerð búvörusamninga og afgreiðslu þeirra var unnið að staðfestingu samnings milli Íslands og Evrópusambandsins um viðskipti með landbúnaðarvörur, sem getur ógnað markmiðum búvörusamningsins. Sérfræðingar og ábyrgðaraðilar á sviði lýðheilsu og smitsjúkdóma hafa bent á að hætta geti verið á því að smitefni berist til landsins með hráum dýraafurðum og viðbúnaður hérlendis til að takast á við slíkt sé allsendis ófullnægjandi. Þetta er vissulega áhyggjuefni og ber vott um ámælisverðan skort á heildarstefnu í málefnum landbúnaðar og lýðheilsu. Innlend framleiðsla á matvælum er afar mikilvæg með tilliti til loftslagmála og umhverfissjónarmiða almennt. Flutningsstarfsemi markar djúp vistspor og hefur óæskileg áhrif á umhverfið. Því er mikilvægt að sem skemmstur vegur sé milli framleiðenda matvöru og neytenda. Búvörusamningarnir stuðla að innlendri matvælaframleiðslu og geta því haft jákvæð áhrif á umhverfis- og loftslagsmál hér á landi en aðeins að því tilskildu að gætt sé fyrirhyggju og varúðar í landnýtingu og annarri umgengni við náttúru landsins. Sauðfjárbúskapur er í vanda um þessar mundir og er vandinn tilfinnanlegastur á þeim svæðum þar sem bændur og fjölskyldur þeirra hafa framfæri sitt eingöngu eða að mestu leyti af fjárbúskap. Framleiðsla á lambakjöti er umtalsvert meiri en innanlandsneysla, sem hefur farið minnkandi undanfarin ár og áratugi, og nú blasir við verðlækkun á erlendum mörkuðum. Þetta hefur leitt til þess að sláturleyfishafar hafa tilkynnt bændum um lækkun á afurðaverði til þeirra sem nemur 12%. Það segir sig sjálft að þessi kjaraskerðing er mjög tilfinnanleg fyrir sauðfjárbændur. Starfsgreinin hefur gengið úr lagi á tímum fyrri búvörusamninga þar sem framleiðslustýring var afnumin og því miður er ekki að sjá að nýir samningar megni að rétta stefnuna af. Ástæða er til að ætla að það undirliggjandi markmið búvörusamninganna að styrkja búsetu á dreifbýlum svæðum fari forgörðum í samningunum sem nú verða gerðir og er það vitaskuld verulegur ljóður á þeim. Að endingu ítrekar 2. minni hluti þá afstöðu sem lýst var í nefndaráliti við 2. umr. að þrátt fyrir að málið hafi tekið mikilsverðum umbótum er það samt ærið gallað. Við atkvæðagreiðslu um málið mun 2. minni hluti því styðja þær breytingartillögur sem hann telur horfa til bóta en sitja hjá að öðru leyti. Þetta er kjarninn í nefndaráliti okkar sem liggur fyrir, framhaldsnefndaráliti. Við erum að sjálfsögðu ánægð með að tekið hafi verið tillit til margra þátta sem við höfum lagt áherslu á. Við teljum að þetta mál sé þannig vaxið að að sjálfsögðu eigi mismunandi flokkar að koma að því og allt sem gerir málið betra og ásættanlegra er af því góða, þótt að endingu verði þeir sem fóru af stað með það án nokkurs samráðs að bera ábyrgð á því. Ég tel að vinnan í nefndinni hafi verið til bóta og þar gerðir hlutir sem hefði mátt fara af stað með miklu fyrr í þessari vinnu með aðkomu fleiri, bæði hagsmunaaðila og flokka á Alþingi. Breytingartillaga 2. minni hluta í atvinnuveganefnd, okkar Vinstri grænna, hljóðar svo: „Fyrri málsliður efnismálsgreinar 8. töluliðar orðist svo: Við vörslusviptingu samkvæmt 1. mgr. skal Matvælastofnun fella niður allar opinberar stuðningsgreiðslur samkvæmt ákvæðum búvörulaga, nr. 99/1993, og búnaðarlaga, nr. 70/1998.“ Ég tek fram að í þessu skjali er þetta ekki orðað eins og ég las það upp og óska ég eftir að því verði breytt og skjalið prentað upp að nýju þannig að textinn verði eins og ég fer með hann í máli mínu. Það kom fram spurning í andsvari hjá hv. þm. Jóhönnu Maríu Sigmundsdóttur um breytingartillögu meiri hlutans varðandi sviptingu opinberra greiðslna vegna brota á dýravelferðarlögum og hún var hvort ekki hafi verið skoðað að fara alla leið þannig að heimild væri fyrir því að svipta menn opinberum stuðningi ef brotið væri á þeim skepnum sem viðkomandi héldi sem féllu ekki undir opinberar greiðslur. Vissulega varð umræða í nefndinni um þessa hluti. Ég tók þátt í þeim umræðum. Ég taldi rétt að ganga alla leið og styrkja þetta enn frekar svo að það færi ekkert á milli mála að ekki væri liðið að brotin væru dýravelferðarlög á þeim hluta bústofns sem fellur ekki undir opinberan stuðning og að í kjölfar hefðbundinna ferla, aðvarana og annars sem Matvælastofnun vinnur eftir væri hægt að svipta viðkomandi opinberum stuðningi gagnvart þeim hluta sem fellur undir breingreiðslur. Mér finnst mikilvægt að við göngum alla leið. Ég er búin að láta skoða að það standist fullkomlega lögfræðilega að gera það með þeim hætti. Í raun og veru gekk fyrri tillagan sem ég lagði fram fyrir hönd 2. minni hluta í atvinnuveganefnd efnislega út á það sama, innihaldið var það sama, að Matvælastofnun hefði heimild til að grípa til þeirra úrræða að fella niður opinberan stuðning gagnvart þeim aðilum sem brytu dýravelferðarlög. Ég fór ágætlega yfir það í nefndaráliti mínu áðan að það eru ákveðnir ferlar sem Matvælastofnun fer eftir áður en kemur til svo harkalegra aðgerða. Ég sé enga ástæðu til að vera að draga úr því að dýraníð sé ekki liðið. Þá gildir einu hvort viðkomandi skepnur eru með opinberan ríkisstuðning eða ekki. Ef aðilinn verður uppvís að því að dýravelferðarlög eru brotin á búi hans gagnvart t.d. hrossum, sem enginn opinber stuðningur er við af hálfu ríkisins, getur Matvælastofnun að undangengnum aðvörunum og tilmælum svipt viðkomandi beingreiðslum þótt hann sé til að mynda líka með sauðfé og ekki hægt að sýna fram á að hann hafi brotið dýravelferðarlög gagnvart þeim hluta bústofnsins. Þetta vil ég segja um málið. Það má svo sem margt fleira segja um það. Ég hef eins og fleiri hér virkilegar áhyggjur af hag sauðfjárbænda á jaðarsvæðum og hef fengið fregnir af því að margir eru að skoða hag sinn og hvort það sé framtíð í að halda áfram eða hvort menn eigi að bregða búi. Því miður eru einhverjir sem hafa nú þegar ákveðið að bregða búi og þá verður ekki aftur snúið. Við Íslendingar þurfum auðvitað að standa saman um landbúnað okkar og búa honum þau starfskjör að hægt sé að framfleyta sér í þeirri grein og að rekstrarskilyrði og annað séu þannig að við getum haldið áfram að framleiða heilnæmar og góðar landbúnaðarafurðir hér heima, í nærumhverfi við neytendur, og þurfum sem minnst á því að halda að flytja þær hingað með miklum tilkostnaði og loftslagsáhrifum, heimsálfa á milli. Ég tel að við þurfum að nota þessi þrjú ár vel til að fara yfir málin frá öllum hliðum og gera þetta starfsumhverfi betra gagnvart þeim sem vinna í greininni og horfa líka til afurðastöðva þannig að þegar verðlækkanir verða sé það ekki alltaf frumframleiðandi sem þarf að sitja eftir með sárt ennið og fá lækkanir á sig. Það þarf einnig að horfa á hinn endann þar sem eru hinar stóru verslanakeðjur, sem þurfa líka að taka þær á sig á. Þær skila milljörðum í hagnað meðan margur bóndinn er á kjörum sem eru langt undir lágmarkslaunum í landinu, sem ég tel ekki ásættanlegt. Við afgreiðum þetta samhliða tollamálinu, innflutningi landbúnaðarafurða, tollasamningnum á milli Evrópusambandsins og Íslands, sem er mjög umdeildur. Ég mun vera með frekari atkvæðaskýringar þegar kemur að atkvæðagreiðslum þessara tveggja mála og bíð með að tjá mig meira um það að sinni.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði ekki endilega að kveðja mér hljóðs við 3. umr. um búvörulög. Áherslur okkar í Bjartri framtíð hafa komið fram. Við lögðum fram frávísunartillögu sem var því miður felld. Fyrir það höfum við fengið að heyra að við værum óvinir landbúnaðar og óvinir dreifbýlis og ég veit ekki hvað og hvað. Eins og ég hef áður sagt er ekkert fjær sanni en að við séum óvinir landbúnaðarins á Íslandi, við erum einmitt mjög áfram um að landbúnaður á Íslandi dafni og vaxi sem aldrei fyrr. En við erum ekki sammála því hvernig á að gera það og höfum bent á það í ræðustól, í greinum og annars staðar. Eitt af því sem ég hef talið vera hlutverk mitt sem þingmanns er að hlusta á raddir úti í samfélaginu. Því miður gerist það allt of sjaldan að við vitnum í fólk úti í samfélaginu sem hefur áhuga á þessum hlutum, hefur vit á þeim og kynnt sér hlutina oft miklu betur en við á þingi. Ég tek fram að ég hef mikið álit á hv. þm. Haraldi Benediktssyni sem unnið hefur þetta starf af mikilli alúð og kostgæfni. Ég dreg það ekki í efa og hef sagt það áður hér að það er oft mjög gaman að hlusta á þingmenn eins og hann sem hafa svona mikið vit á hlutunum, enda er hann fyrrverandi formaður Bændasamtaka Íslands. Það er gott að hafa svoleiðis fólk á þingi. Einn af þeim sem hafa tjáð sig um þessi mál á síðustu mánuðum og á þessu ári eftir að byrjað var á þessum samningum er Engilbert Guðmundsson, fyrrverandi forstjóri Þróunarsamvinnustofnunar Íslands, sem ritaði grein í Kjarnann í mars sl. þegar samningarnir voru á byrjunarstigi og til umræðu í samfélaginu. Ég las þá grein eins og margar aðrar og það heillaði mig sem hann sagði þar. Hann bendir á hvernig við hugsum þetta mál. Ég ætla að fá að vitna í grein Engilberts, með leyfi forseta. Ég tek fram að hún er skrifuð 23. mars, það er dálítið síðan. Hann segir: „Að undanförnu hefur verið athyglisvert að fylgjast með upplýsingum sem stjórnvöld og samtök bænda hafa látið frá sér fara um stuðning við íslenskan landbúnað í tengslum við nýjan búvörusamning sem á að gilda í tíu ár. Ekki hef ég þó orðið margs vísari af þeim upplýsingum um þjóðhagslegan ávinning af samningnum. Það skal tekið fram að ég er enginn sérfræðingur í íslenskum landbúnaði, en hef hins vegar um langt skeið fylgst með umræðum um þróun landbúnaðar víða um heim. Í meginatriðum sýnast mér landbúnaðarsamningarnir ganga út á það að ríkið tryggi að framleitt verði jafnmikið af mjólkurvörum og kindakjöti og hingað til og helst meira og að bændur verði álíka margir og nú og helst fleiri og yngri, auk þess sem kjör þeirra versni ekki en batni helst. Nöfn á niðurgreiðslum breytast, en ekki verður séð að þar sé nein grundvallarbreyting á ferð, nema hvað hvatinn til að framleiða meira virðist aukinn. Hvergi eru sjáanlegar tilvísanir í þróun markaðar og óskir neytenda varðandi helstu landbúnaðarvörur. Margar spurningar vakna og fyrsta spurningin er: Hvaða faglega greining á þörfum þjóðarinnar fyrir landbúnaðarvörur liggur til grundvallar samningunum? Í gögnum ríkisstjórnar og Bændasamtaka sé ég einkum fjórar röksemdir sem eiga að réttlæta umfangsmikinn stuðning við landbúnað í formi innflutningshafta og niðurgreiðslna. Þær eru: 1. verðvernd fyrir neytendur, 2. að spara gjaldeyri, 3. að halda landi í byggð og vinna gegn fækkun bænda og 4. fæðuöryggi þjóðarinnar. Takmarkanir á innflutningi landbúnaðarafurða eru lykilþáttur í vernd íslensks landbúnaðar, bæði með beinum höftum og tollum. Í hverri einustu byrjendabók í hagfræði er það kennt að innflutningshöft hækki verð, punktur. Niðurgreiðslurnar eru hins vegar flóknara mál. Rétt eins og með virðisaukaskatt á vörur, en þó með öfugum formerkjum, er það ekki endilega sá sem skatturinn eða niðurgreiðslurnar beinast formlega að, sem ber skaðann eða nýtur ávinningsins. Það ræðst af kringumstæðum á markaði. Ávinningurinn af niðurgreiðslunum úr ríkissjóði skiptist því í einhverjum hlutföllum á milli framleiðenda (sem fá hærra nettó afurðaverð en ella), milliliðanna í úrvinnslu og verslun (sem geta tekið hærri álagningu en ella) og svo neytenda (sem borga lægra verð en ella). Ég hef ekki séð rannsóknir sem benda til þess að neytendur njóti niðurgreiðslnanna umfram framleiðendur eða verslunina. Önnur spurning mín er: Liggur fyrir greining sem sýnir hvernig bændur, milliliðir og neytendur deila með sér ávinningi af niðurgreiðslum? Svo má benda á að jafnvel þótt niðurgreiðslurnar leiði til lægra vöruverðs er þessi aðferð til að bæta velferð almennings afar óskilvirk notkun á skattfé. Hátekjufólk, sem m.a. getur leyft sér að borða dýrari kjötvörur, nýtur niðurgreiðslnanna rétt eins og þeir sem lágar tekjur hafa. Slíkt gengur þvert á hugmyndir um opinberar tilfærslur, sem hafa fyrst og fremst þann tilgang að bæta hag þeirra sem litlar tekjur hafa. Þegar nýleg greining Hagfræðistofnunar HÍ benti til að flytja mætti mjólkurvörur til landsins fyrir um helming þeirrar upphæðar sem framleiðsla þeirra kostar hér heima bentu ýmsir á að innlend framleiðsla spari gjaldeyri. Það er auðvitað rétt, þó aðeins upp að vissu marki. Landbúnaðurinn flytur nefnilega líka inn mikið af aðföngum til framleiðslunnar, t.d. vélar og tæki, eldsneyti, alls konar plastefni og fleira. Til að leggja mat á meintan gjaldeyrissparnað er því mikilvægt að fá að vita hversu mikið innlenda framleiðslan sparar af gjaldeyri í raun. Þriðja spurning mín er: Hvað myndi það kosta að flytja inn aðrar landbúnaðarvörur, t.d. kindakjöt, svínakjöt og fuglakjöt, og hver yrði nettó gjaldeyriskostnaður af slíku, þ.e. að frádregnum innfluttum aðföngum sem innlendur landbúnaður notar? Árið 2014 voru framleidd 10.200 tonn af kindakjöti í landinu. Innanlandsneyslan var þó ekki nema 6.400 tonn. Afgangurinn, 37% af framleiðslunni, var fluttur út á verði vel undir verði á innanlandsmarkaði og væntanlega undir óniðurgreiddum framleiðslukostnaði, eða hvað? Fjórða spurning mín er: Ýta niðurgreiðslur úr ríkissjóði undir offramleiðslu á kindakjöti sem er selt á undirverði á erlendum mörkuðum? Eru íslenskir skattborgarar með öðrum orðum að niðurgreiða kjöt fyrir erlenda neytendur? […] Hvaða sérstök rök eru fyrir því að hvetja til neyslu á kindakjöti umfram annað kjöt? Hve mörg býli þarf til að landið sé í byggð? Vinnuafl í landbúnaði er í kringum 2,5% af heildarvinnuafli í landinu og skilar 1,5% framlagi til landsframleiðslu. Til samanburðar starfa u.þ.b. 1,5% vinnuafls við fiskveiðar en skilar framlagi til landsframleiðslu upp á í námunda við 3%. Gróft sagt virðist hver sjómaður þannig skila fjórum sinnum meira framlagi til verðmætasköpunar í landinu en hver bóndi. Sjöunda spurningin er: Hafa samningsaðilar ekki áhyggjur af litlu framlagi landbúnaðar til landsframleiðslu miðað við mannfjölda sem starfar í greininni? Mikil áhersla er lögð á að niðurgreiðslurnar eigi að stuðla að því að halda landinu öllu í byggð, án þess að skýra hvað það þýðir. Byggðamynstur á Íslandi hefur breyst mikið í tímans rás og margir staðir sem voru í byggð eru það ekki lengur - Jökulfirðir og ýmis búsvæði á heiðum koma í hugann. Fáum mundi detta í hug að krafan um landið í byggð þýði að við eigum að endurreisa byggð á þessum svæðum. En hvað þýðir það að „landið sé í byggð“? Hefðbundin sauðfjár- og mjólkurbýli á landinu eru nú liðlega 3.000 talsins. Væri Ísland ekki bara ágætlega vel byggt með svona liðlega 1.000 lögbýli, nokkuð jafnt dreifð um landið? Svona að jafnaði 300–400 býli í hverju dreifbýliskjördæmanna? Getum við haldið því fram að landið væri ekki lengur í byggð með þeim fjölda býla? Sá sem hér spyr hefur t.d. ekið um blómleg landbúnaðarhéruð í Bandaríkjunum þar sem miklu, miklu lengra er milli bæja en hér á landi. Og þar dettur ekki nokkrum manni í hug að kvarta yfir því að landið sé ekki í byggð. Áttunda spurning er: Hvernig er það rökstutt að við þurfum einmitt þennan fjölda býla til að landið verði í byggð? Hefur Byggðastofnun til að mynda gert á því greiningu hversu mörg býli þarf til að landið sé sæmilega byggt? Efnahagsframfarir fela m.a. í sér fækkun í framleiðslustéttum. Við þurfum t.d. ekki nema lítinn hluta af þeim sjómönnum og fiskvinnslufólki, sem við þurftum fyrir nokkrum áratugum síðan, til að framleiða meiri verðmæti en nokkru sinni fyrr. Stundum eru slíkar umbreytingar sársaukafullar. Einu sinni var á Íslandi öflugur skipasmíðaiðnaður og fataiðnaður, en þeir voru ekki samkeppnisfærir við lönd með lægri laun. Íslenskir launamenn vinna því almennt við þær aðstæður að keppa við erlent vinnuafl. Bændum hefur hins vegar verið hlíft við erlendri samkeppni. Líklegt má telja að það hafi dregið úr hvata til hagræðingar, m.a. í átt að stærri og færri býlum. Slíka þróun hefur mátt sjá í kúabúskapnum, en í minna mæli í sauðfjárbúskap. Spyrja má m.a. hvort það teljist skilvirkt að meðalbú í sauðfjárrækt sé með liðlega 400 kindur á fóðrum og hafi lítið stækkað undanfarin ár. Er á einhvern hátt óraunhæft eða ósanngjarnt að reikna með að sauðfjárbú í fullum rekstri sé ekki með færri en 800 til 1.000 kindur? Mig grunar að býli af þeirri stærð þætti ekki stórt í ýmsum löndum, svo sem á Nýja-Sjálandi. Níunda spurningin er: Hafa aðilar að búvörusamningnum skoðun á því hvað teljist vera býli sem er nógu hagkvæm rekstrareining til að forsvaranlegt sé að láta það njóta framleiðslustuðnings? Hvaða rök eru fyrir því að veruleg stækkun og fækkun búa hér á landi sé ekki möguleg, æskileg eða hagkvæm? Fæðuöryggi. Af ýmsu því sem stjórnvöld og Bændasamtökin hafa sagt er fæðuöryggisröksemdin þó torskildust. Í riti Bændasamtakanna „Svona er íslenskur landbúnaður“ eru tilvísanir í borgarmyndun í Kína, eldsneyti framleitt úr jurtum og fleira forvitnilegt. Allt er það rétt og satt, en sem röksemd fyrir því að halda uppi óhagkvæmum landbúnaði á bak við höft og niðurgreiðslur heldur þetta ekki vatni. Til eru miklu skilvirkari leiðir til að tryggja fæðuöryggi á heimsvísu, einkum að fella niður allar niðurgreiðslur og viðskiptahömlur og ýta undir að fátækar þjóðir framleiði meiri landbúnaðarvörur. Sem sé að fara í þveröfuga átt við það sem samtök íslenskra bænda og hlutaðeigandi stjórnvöld mæla með. Hagfræðirannsóknir, sem Alþjóðabankinn hefur m.a. staðið fyrir, benda til þess að viðskiptahömlur og niðurgreiðslur á landbúnaðarvörur séu mesti skaðvaldurinn í baráttunni gegn hungri í heiminum og fróðustu sérfræðingar fullyrða að niðurgreiðslur í ríkum löndum og tollar og bönn á landbúnaðarvörur frá fátækum löndum kosti fleiri mannslíf ár hvert en allar þær styrjaldir sem háðar eru í heiminum. En sumir spyrja og eðlilega: Hvað nú ef landið lokast, svo sem af völdum ísa eða stríða? Afar erfitt er að sjá að íslenskur landbúnaður, með öll sín innfluttu aðföng, sé líklegur til björgunar frekar en t.d. fiskveiðar. Menn hlytu þá að spyrja hvernig best væri að nota t.d. takmarkaðar birgðir af eldsneyti til að afla fæðu handa þjóðinni. En allt virðist þetta nú heldur langsótt. Tíunda spurningin er: Er röksemdin um fæðuöryggishlutverk landbúnaðar byggð á einhverri greiningu á tiltekinni ógn við fæðuöryggi Íslendinga, t.d. einangrun landsins?“ Engilbert segir að lokum: „Ég hef af leikmannshóli varpað fram nokkrum spurningum til þeirra sem móta stefnuna í íslenskum landbúnaði með beiðni um að þeim verði svarað með rökum eins og almenningur í landinu hlýtur að eiga kröfu til. Því miður hef ég staðfastan, ef ekki rökstuddan grun um að stuðningskerfi landbúnaðarins ýti undir óhagkvæmni, einkum í sauðfjárbúskap, sé neytendum óhagstætt og afar vond notkun á almannafé. Mér finnst stjórnvöld skulda okkur skattborgurunum miklu betri rökstuðning en við höfum fengið frá þeim til að réttlæta liðlega 200 milljarða kr. stuðning við íslenskan landbúnað á næstu tíu árum.“ Svo mörg voru þau orð hjá þessum manni. Mér finnst þetta mjög athyglisvert. Menn hefðu kannski átt að skoða þetta enn betur þegar samningurinn var lagður fram á sínum tíma og taka allt sem hér er nefnt með í reikninginn. Við teljum að kalla hefði átt miklu fleiri að borðinu og gera þennan samning með langtímamarkmið í huga fyrir íslenskan landbúnað. Björt framtíð telur jarðgæði og möguleika til landbúnaðar vera eina af auðlindum landsins og er mikilvægt að þessi auðlind eins og aðrar sé nýtt og gengið um hana af ábyrgð. Matvælaframleiðsla er mikilvægur hornsteinn atvinnu í mörgum dreifðum byggðum og víða undirstaða byggðar. Búvörusamningar milli stjórnvalda og bænda eru verkfæri til að stuðla að sjálfbærri og góðri nýtingu lands og landgæða og tækifæri til að hafa áhrif á þróun landbúnaðar til lengri tíma. Það má ekki vera markmið í sjálfu sér að framleiða einhverjar landbúnaðarvörur. Framleiðslan verður að taka tillit til eftirspurnar og framboðs og hún þarf að vera sjálfbær og skila landinu í betra ástandi til komandi kynslóða. Við í Bjartri framtíð lögðumst gegn breytingum á búvörulögum. Við teljum að menn glati þar með tækifæri til að þróa og byggja upp sterkari landbúnað á Íslandi. Þetta er samningur til tíu ára sem ber í sér framleiðsluaukningu sem er í engum takti við eftirspurn og mun til lengri tíma veikja landbúnaðinn en ekki styrkja hann. Við höfum í sjálfu sér ekkert á móti löngum samningi ef markmiðin eru skýr og taka mið af raunveruleikanum og mið af betri landnotkun og renna styrkari stoðum undir búrekstur. Við erum heldur ekki að tala fyrir því að draga úr stuðningi við landbúnaðinn heldur teljum við að hægt sé að verja fjármununum miklu betur. Við í Bjartri framtíð hefðum viljað sjá aukna áherslu á styrki vegna landnotkunar, landbóta, umhverfismála og nýsköpunar, meira í takt við tillögur samráðsvettvangs um aukna hagsæld. Þessar breyttu áherslur yrðu að taka mið af landbúnaði og landnotkun og fyrri búvörusamningum. Þess vegna er eðlilegt að bændur í hefðbundnum landbúnaði, sauðfjárbúskap og mjólkurframleiðslu, hefðu forgang á samningstímabilinu til að laga sig að breyttu umhverfi. Samdráttur í framleiðslu má ekki verða til þess að veikja alla heldur verðum við að hafa kjark til að forgangsraða og byggja upp á landsvæðum sem hafa takmarkaða möguleika aðra en hefðbundinn landbúnað, en styðja bændur á öðrum svæðum til að nýta landið með öðrum og sjálfbærari hætti. Það er það sem við leggjum áherslu á í Bjartri framtíð, við erum ekki óvinir dreifbýlisins, við erum ekki óvinir bænda. Við erum vinir þeirra og við viljum þeim allt hið besta. Þess vegna hefðum við viljað að þessum búvörusamningum hefði verið vísað frá og sest að borðum aftur þar sem allir hefðu verið fengnir að borðinu til að skapa enn meiri sátt um þá því að hún er ekki fyrir hendi, og ekki einu sinni innan raða bænda. Það höfum við séð hjá sauðfjárbændum.

Virðulegi forseti. Við erum væntanlega komin að lokum 3. umr. um búvörusamninga. Mig langar að bregðast í ekki allt of löngu máli við þeim ræðum sem hér hafa komið fram og einungis segja að öll umræðan um búvörusamninga, öll umræðan um þetta stóra þingmál hefur verið ákaflega upplýsandi og færst til mikið meiri samstöðu um þær breytingar sem við þurfum að gera á komandi árum og við tíunduðum rækilega í 2. umr. Það hefur líka verið hnykkt á því í ræðum sem hafa verið fluttar við þessa umræðu. Aðeins varðandi þau orð sem hv. þm. Páll Valur Björnsson lætur hér falla um þær fjölmörgu spurningar sem hann las upp úr grein sem hann vitnar til þá ætla ég ekki að segja annað en að allar þær spurningar verðskulda meiri umræðu og nánari yfirferð en við höfum tök á að gera hér. En ég hvet líka hv. þingmann, af því að hann sagði í ræðu sinni að hann læsi greinar og reyndi að kynna sér málin mjög vel, að skoða nýlega skýrslu sem Arion banki gerði um matvælaiðnað og matvælaframleiðslu þar sem fram koma mjög gild og vel rökstudd sjónarmið, eins og t.d. þau að framleiðni í landbúnaði hefur aukist gríðarlega á undanförnum árum. Ég ætla ekki að gerast sekur um að vitna rangt til skýrslu sem ég nefni hér en þar er talað um framleiðniaukningu á bilinu 30–40%. Þar er talað um önnur tækifæri í landbúnaðinum sem hann hefur haft og hefur og mun þurfa að grípa. Þar er líka talað um að verðmæti íslenskrar búvöruframleiðslu hafi aukist verulega á undanförnum árum. Allt saman eru það atriði sem verðskulda að sjálfsögðu mjög góða umræðu og ég sakna þess að ræðumaður hafi ekki haft á hraðbergi t.d. þá hlið mála sem hann fór yfir. Hv. þm. Kristján L. Möller og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir röktu í ræðum sínum álit um breytingartillögur. Mig langar að segja um ræðu hv. þm. Kristjáns L. Möllers að mér fannst margt áhugavert sem hann kom þar inn á, sérstaklega umfjöllun hans um svínasíður og verðlagningu þeirra, sem verðskuldar að mínu viti miklu nánari og dýpri rannsókn. Aðeins varðandi þær tillögur er þingmaðurinn flutti og kynnti. Ég fagna því sérstaklega og ætla nú bara að leyfa mér að nefna hér að í vinnu í atvinnuveganefnd, og mér finnst engin goðgá að nefna það hér við þessa umræðu, hafa hv. þm. Kristján L. Möller og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir og aðrir nefndarmenn verið ákaflega lausnamiðuð í sínum ræðum og bera þær tillögur sem þau flytja hér þess merki. Ég fagna mjög því sem kemur fram í máli hv. þm. Kristjáns L. Möllers að nú sé kominn skilningur á því að við getum ekki breytt lögum í einu vetfangi er varðar það mikilvæga verkefni sem við erum að leysa með því að heimila undanþágu frá samkeppnislögum til mjólkuriðnaðar. Þau mikilvægu verkefni höfum við tíundað áður í þessari umræðu felast í því að jafna stöðu milli framleiðenda og jafna stöðu milli byggðarlaga. Um þá tillögu sem hann flytur hér, um að ákveða að afnema undanþáguna árið 2019, vil ég aðeins segja að við höfum sett þá endurskoðun inn í skilgreint endurskoðunarferli og ég held að það sé rétt að við bíðum eftir þeirri niðurstöðu. Ég trúi því að við þurfum að breyta svo miklu fleiri öðrum hlutum en bara þessari tilteknu undanþágu. Ég fjallaði m.a. um það við 2. umr. að það eru ýmis önnur tæki og tól sem við getum bætt og meðhöndlað með öðrum hætti til að ná sömu markmiðum en við getum náð með þessari tilteknu undanþágu. Meðan við höfum þau ekki látum við undanþáguna standa. Varðandi hitt sem hann rekur hér um atriði er varða afkomu sauðfjárbænda vil ég bara taka undir með honum og segja að við höfum eðlilega af því miklar áhyggjur. En ég ætla þá líka að rifja upp að ein af ástæðunum fyrir slæmri afkomu sauðfjárbænda núna er einmitt sú að við afnámum tiltekna undanþágu sem við höfðum áður fyrr, þ.e. við höfðum ákvæði um útflutningsskyldu  Um það sem hv. þingmaður rakti hér um hross til Kína og þær undarlegu áherslur sem þar koma fram vil ég aðeins segja að fríverslunarsamningur við Kína sem við afgreiddum í upphafi þessa kjörtímabils eftir undirbúning fyrri ríkisstjórnar hefur því miður ekki komist til framkvæmda að því leyti að ekki er búið að fara í gegnum það viðurkenningarferli sem við þurfum að fara í gegnum til að geta opnað þann markað fyrir hvort tveggja, þær aukaafurðir sem falla til við sauðfjárslátrun og kjötið sjálft. Það er miður og ef það hefur sérstaklega verið sett í forgang að liðka fyrir innflutningi á lifandi hrossum til Kína liggja kannski fyrir því einhverjar ástæður, en við hv. þm. Kristján L. Möller getum kannski verið sammála um að við skiljum ekki alveg þá forgangsröðun verkefna. Það er síðan í sjálfu sér bara bitamunur en ekki fjár hversu langt og hratt við viljum ganga fram í tillögum um hvernig við eigum að undirbúa gerð búvörusamninga á hverjum tíma. Önnur megintillaga hv. þm. Kristjáns L. Möllers um að ræða eigi samningsmarkmið í þingsal áður en gengið er til samninga við bændur er í sjálfu sér ágætishugmynd, en við höfum sett það í endurskoðunarferli hvernig við eigum að undirbúa gerð búvörusamninga og hvernig við eigum að standa að þeim. Getur hugmynd hv. þingmanns þess vegna verið hluti af þeim verkfærapakka. Vegna tillögu sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir flytur hér um að svipta bændur greiðslum vegna brota á velferðarlögum, lögum um velferð dýra, vil ég vísa til fyrri ræðu minnar í dag. Það er í sjálfu sér útfærsluatriði að því leyti að við viljum einungis stíga skynsamleg skref í þeim efnum, en ég virði alveg skoðanir hv. þingmanns er þar komu fram. Að endingu: Við erum með afgreiðslu þessa frumvarps og þessara þingmála að leggja grunn að búvöruframleiðslu, starfsumhverfi fyrir landbúnað sem í dag framleiðir verðmæti sem eru um 100 millj. kr. á hverjum degi. Þá er búið að draga frá nauðsynleg aðföng sem eru flutt frá útlöndum, af því að hv. þm. Páll Valur Björnsson nefndi þau sérstaklega. Við erum hér með atvinnugrein sem á vissulega mikil sóknarfæri, en hún þarf líka góðan ramma til að lifa af samtímann hverju sinni. Það er það verkefni sem við erum að fást við hérna núna. Við erum öll sammála um að framtíð landbúnaðarins sé björt, ekki síst vegna þeirrar nýju og óvæntu stöðu sem komin er líka upp með auknum ferðamannastraumi og gildi landbúnaðarins fyrir ferðamennskuna í landinu. Ég fagna því að í lok á þeirri miklu umræðu sem farið hefur fram um landbúnað að þessu sinni hafi sjónarmið bæði skýrst og þingmenn færst saman í skoðunum um mikilvægi landbúnaðarins og því fagna ég.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Haraldi Benediktssyni fyrir ræðu hans og vinnu í nefndinni með okkur öllum. Vinnan var mjög jákvæð og góð, ég tek undir það, og mikil og góð umræða. Það hefði verið gaman ef hv. atvinnuveganefnd hefði lagt fram fleiri breytingartillögur við þetta mál, því að ég er sannfærður um að þær hefðu verið til bóta. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna þess að ég tel að hann sé á sömu skoðun og ég, að mjög mikilvægt sé að mynda meiri samstöðu um íslenskan landbúnað en er í dag, eyða málum sem eru óskýr, hafa markmiðin skýrari og upplýsingaöflun betri og nánari þannig að neytendur og almenningur í landinu sé meira meðvitaður um hvað er í þessu öllu saman. Spurning mín til hv. þingmanns er: Telur hann ekki að sú tillaga sem ég flyt, um að landbúnaðarráðherra flytji þinginu þingsályktunartillögu þar sem hann skilgreinir samningsmarkmið ríkisins þannig alþingismenn á næsta kjörtímabili geti þá rætt málið, skipst á skoðunum, nefndin fengi málið til umfjöllunar, þingsályktun yrði tekin til seinni umræðu og afgreidd, sé liður í því að skapa meiri sátt um íslenskan landbúnað, ef þetta gegnsæi yrði viðhaft, í staðinn fyrir að nokkrir framsóknarmenn setjist niður og semji við aðra framsóknarmenn, sem er frekar illa sagt af mér en er sagt í gríni, sem leiðir til samnings eins og við erum með hér? Væri ekki full ástæða til að kanna þá leið og fara hana? Hún er sett fram vegna þess að ég er sannfærður um að það kæmi meira og betra út úr því og að það mundi eyða ýmsum skoðanaágreiningi sem uppi er.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þetta andsvar. Ég sagði í ræðu minni rétt áðan að ég í sjálfu sér fagnaði þeim anda sem kæmi fram í þeirri breytingartillögu sem hann flutti. Ég mundi vilja að við sammæltumst um að vísa þeirri ágætu tillögu hans til þeirrar endurskoðunarnefndar eða samráðsvettvangs sem á að undirbúa gerð búvörusamninga. Við höfum rækilega lýst því í nefndaráliti okkar sem var hér til 2. umr. hvernig samráðsvettvangurinn skal vera skipaður og hvernig hann skal undirbúa búvörusamning á hverjum tíma. Hvort það verður nákvæmlega gert með þeim hætti sem þingmaðurinn tilgreinir í tillögu sinni ætla ég ekki að segja annað um en að þetta er ein leið til að skapa breiðari sátt um gerð búvörusamninga. Ég vil hins vegar líka segja að værum við ekki svona nálægt kosningum væru fleiri á græna takkanum til að afgreiða búvörusamningana að þessu sinni.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður segir að tillaga mín sem ég útskýrði áðan væri ein leið til að skapa meiri sátt. Vill hv. þingmaður þá ekki mæla með því við stjórnarmeirihlutann að hún verði samþykkt?

Virðulegi forseti. Ég hélt að ég hefði ekki verið mjög óskýr. Ég sagði að tillaga hv. þm. Kristjáns L. Möller væri góðra gjalda verð. Við höfum teiknað upp og lagt fyrir landbúnaðarráðherra og samtök bænda og fleiri aðila hvernig við ætlum að standa að gerð búvörusamninga í framtíðinni. Ég mundi vilja sammælast með þingmanninum um að vísa ágætri tillögu hans inn í það starf. Það getur, eins og ég sagði áðan, verið góður kostur að undirbúa gerð búvörusamninga á hverjum tíma með þeirri aðferð sem hann telur upp þar. En við skulum þá sammælast um að … 

Frú forseti. Hér hafa tekist á í þingsal í dag tveir skeleggustu talsmenn landbúnaðar sem reka skal með skynsemd að leiðarljósi, hv. þm. Haraldur Benediktsson og hv. þm. Kristján L. Möller. Ég eins og hv. þm. Kristján L. Möller lít á mig sem part af landbúnaðarvæng Samfylkingarinnar. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að það þurfi að gera hlut bænda góðan. Ég hef alltaf litið svo á að þær fjárhæðir sem renna í gegnum búvörusamningana séu ekki neins konar afkomutrygging fyrir bændur enda eru upphæðirnar sem þeim eru þar tryggðar í reynd miklu lægri en verið er að semja um á almennum vinnumarkaði. Ég hef litið á þetta fyrst og fremst sem stuðning við búrekstur bænda í dreifbýli. Ég er þeirrar skoðunar að þörf sé á því að halda landinu í byggð og þess vegna sé mikilvægt að við styrkjum með einhverjum hætti eins og aðrar þjóðir landbúnað í hinum gisnu byggðum og sér í lagi á að leggja áherslu á þær byggðir sem hafa hvað veikastar stoðir undir. Mér finnst oft í umræðum hér að menn misskilji að þetta er hinn upphaflegi tilgangur búvörusamninga af þessu tagi, sérstaklega eins og þeir hafa þróast í gegnum árin. Ég segi þess vegna alveg skýrt að ég er í hópi þeirra sem telja að við þurfum til þess að halda landbúnaði í landinu að greiða með honum. Sá stuðningur á að fara þangað sem mest þörf er á honum. Höfuðgalli þessa samnings er hins vegar að mér finnst sem því markmiði sé ekki náð. Ég hef aldrei dregið dul á það að ég er þeirrar skoðunar að framleiðsla á sauðfé skipti máli fyrir dreifðar byggðir eins og t.d. á norðausturhorninu, á Vestfjörðum, Ströndum sérstaklega, í Skaftárhreppi og það er sjálfsagt að skoða með jákvæðum huga hvernig hægt er að styðja við bændur á þeim svæðum. En þegar maður horfir á þennan samning, sérstaklega sauðfjárhlutann, finnst mér liggja nokkuð ljóst fyrir að á sama tíma og skilaverð til bænda er að lækka verulega vegna aðstæðna á heimsmarkaði er afraksturinn og stuðningurinn við bændurna á þessum þungbýlustu stöðum að minnka. Þegar maður fer yfir það hvernig stuðningnum verður nú háttað blasir náttúrlega við í fyrsta lagi þessi vatnshalli sem allir þurfa að taka á sig, 70% reglan skiptir auðvitað máli. Þar að auki má ekki horfa fram hjá því að annar samningur sem undir þetta fellur, sem lýtur að mjólkurframleiðslu, er þess eðlis að líklegt er að búum muni fækka í framtíðinni, mjólkurbúin verði stærri, en það að bændur þurfi af einhverjum ástæðum að bregða mjólkurbúi þýðir ekki að þeir láti af framleiðslu. Það er líklegt að þeir noti þá fjárfestingu sem þeir eiga nú þegar með einhverjum hætti, t.d. til að snúa sér að auknum mæli að sauðfjárrækt og þá þynnist auðvitað sá sjóður sem sótt er í. Þetta leiðir allt til þess að þegar líður á þennan samning þá munu einmitt þeir bændur sem búa á þeim svæðum þar sem torbýlast er koma illa út úr þessu og hugsanlega verr en bændur, sauðfjárbændur, á öðrum svæðum þar sem byggðin er styrkari. Þetta er algjörlega í andstöðu við mín viðhorf. Þetta er mér í reynd óskiljanlegt. Það sem mér finnst erfiðast við þessa samninga er að það er eins og menn hafi ráðist í að gera þá á bak við luktar dyr. Það hefur verið haft mjög lítið samráð. Ég verð var við það, miðað við gagnrýni frá bændum, að ákaflega lítið samráð hefur verið haft við bændurna sjálfa og ég tala nú ekki um þær tilraunir sem hafa verið gerðar til þess að ná samstöðu á Alþingi. Þær hafa nánast verið engar. Vitaskuld ber að lofa það að innan atvinnuveganefndar hafa formaður nefndarinnar, hv. þm. Jón Gunnarsson, og hv. þm. Haraldur Benediktsson vissulega lagt sig í líma til þess að bjarga því sem bjargað varð og komið á síðustu metrunum á einhvers konar samráði og bættri samstöðu um þetta mál. En það verður að segjast alveg eins og er að fram að þeim tíma var ekkert samráð á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, alls ekki neitt. Það harma ég, virðulegi forseti. Það sem segja má um umræðuna er að það eru ákaflega fáir sem tala af einhverri bjartsýni fyrir framtíð landbúnaðarins. Hv. þm. Haraldur Benediktsson er í hópi örfárra þingmanna sem tala af reynslu og mannviti um það. Það er alltaf gaman að eiga samræður við hv. þingmann um landbúnað. En mjög fáir sem mætti telja og ættu að vera skeleggir talsmenn bænda hafa komið hér upp til þess að benda á þá möguleika sem eru fyrir hendi í greininni. Við skulum ekki horfa fram hjá þeirri staðreynd að við öll höfum ákveðnar siðferðilegar skyldur í heimi sem kallar á meiri mat. Spár um mannfjölda eru þannig að til viðbótar við þá nánast 7 milljarða manna sem búa á hnettinum í dag er líklegt að fyrir miðja öldina muni bætast við 3 milljarðar. Þetta kallar á það að matvælaframleiðsla í heiminum verði aukin um kannski 60–80% á næstu fimm tugum ára. Þar verðum við auðvitað á Íslandi líka að horfa til þess að við höfum ákveðnar skyldur í þeim efnum. Það verður kallað í framtíðinni eftir meiri framleiðslu af því sem við getum búið til. Vissulega eru aðstæður á Íslandi með þeim hætti núna og markaðsaðstæður þannig að það blæs kannski ekki byrlega, en menn verða að horfa til langrar framtíðar. Hér finnst mér ríkisstjórnin hafa brugðist. Nú ætla ég að rifja upp fyrstu ræðuna sem hæstv. þáverandi forsætisráðherra, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, hélt hér, stefnuræðu forsætisráðherra á kvöldi þess dags sem hann sté hér fyrst inn fyrir dyr. Þá lofaði hann því og lýsti því yfir eins og hann hafði áður gert þegar hann myndaði ríkisstjórn með formanni Sjálfstæðisflokksins á Laugarvatni að eitt af því sem þessi ríkisstjórn mundi gera væri að leggja fram áætlun um framtíðarþróun og framtíðarmöguleika íslensks landbúnaðar. Ég get ekki annað en áfellst hæstv. ríkisstjórn fyrir að hafa ekki staðið við þessi loforð. Eitt af því sem þarf fyrir landbúnaðinn er vitaskuld það að einhver standi upp og tali fyrir hann. Það á ekki að vera hlutverk okkar sem lifum hér í 101, þó að menn eins og ég hafi ágætisskilning á gildi og mikilvægi landbúnaðarins og vilji bændum vel, það á auðvitað að vera hlutverk þeirra sem eru kosnir á Alþingi beinlínis vegna þess að þeir bjóða sig fram sem fulltrúar bænda. Hvar eru þessir fulltrúar bænda í umræðunni í dag? Hver bendir á þá möguleika sem vissulega eru fyrir hendi? Við skulum ekki gleyma því að ef við horfum t.d. á vanrækta grein landbúnaðarins eins og framleiðslu á nautakjöti, og við vitum að þörf er á nautakjöti því að innflutningur á því utan úr heimi er sívaxandi, þá er staðreyndin eigi að síður sú að framleiðslukostnaðurinn á Íslandi án þess að búið sé að straumlínulaga búgreinina, þ.e. nautgriparæktina, er ekki meiri en við sjáum að meðaltali innan OECD-landanna. Þá spyr maður sjálfan sig: Hvernig stóð á því að það var ekki fyrr en komið var fram á seinni helming kjörtímabilsins sem menn eygðu þetta og hófu það ferðalag að reyna að byggja upp nautgriparæktina, m.a. með því að leyfa innflutning á erfðaefni? Ef það hefði ekki verið fyrir þann sem hér stendur og hv. þm. Kristján L. Möller og auðvitað ýmsa góða menn í stjórnarliðinu hefði sú löggjöf tæpast verið samþykkt. En hún er þrátt fyrir allt undirstaðan að því sem gæti orðið blómleg atvinnugrein. Það eru nýmæli í þessum samningi sem vissulega má líka taka undir að sé betra að verja fé í en ýmislegt annað sem menn hafa fyrst og fremst einbeitt fjárveitingum að. Ef menn á annað borð eru að eyða fjármunum í þessa samninga þá finnst mér það lofsvert að inn í samninginn kemur sérstakt verkefni um stuðning við skógarbændur til þess að auka virði skógarafurða. Það er verulega jákvætt. Það er sömuleiðis kveðið á um annað nýtt verkefni sem felur í sér mat á gróðurauðlindum og er ætlað til þess að rannsaka frekar land sem er nýtt til beitar. Við vitum það að einn af þeim áfellisdómum sem landbúnaðurinn og sérstaklega sauðfjárræktin býr við er að á sumum stöðum ofnýti hún landið. Við verðum að hlusta á gagnrýni af þessu tagi. Þess vegna segi ég það að við eigum að beita samningum af þessu tagi m.a. til þess að beina sauðfjárrækt á þá staði þar sem landið þolir það vel eins og t.d. á Strandirnar, eins og t.d. á minn elskaða Árneshrepp, sem ég nefni hér oft sem dæmi og gæti haldið langa ræðu um Árneshrepp þar sem undirstöðurnar eru stór og gild sauðfjárbú sem munu því miður veikjast vegna þess hvernig þessi samningur er í laginu og vegna þess að menn sáu ekki fyrir hvernig niðurstaða hans yrði hér. Það er líka jákvætt í þessum samningi að stuðningur við lífræna framleiðslu er tífaldaður frá því sem áður var. Það er verulega jákvætt. En að öðru leyti, frú forseti, sé ég ekki margt horfa til framtíðar í þessum samningi. Ef hann hefði t.d. komið hingað inn eins og við vildum margir og eins og landbúnaðarvængur Samfylkingarinnar talaði fyrir strax í upphafi þessa kjörtímabils, ef þingmenn hefðu fengið að ráða þessum ráðum í samráði við aðra aðila máls, þá mundi hann hafa litið allt öðruvísi út. Þá hefðu ekki risið þessar hörðu deilur sem hér hafa verið og þá hefði verið hugsanlegt að rökin sem við höfum fært fram gegn því sem erfiðast er við þennan samning hefðu ekki fallið í svo grýttan svörð og raun ber vitni. Það sem mér finnst vitaskuld langerfiðast við þessa löggjöf sem við erum að leggja síðustu hönd á er sú staðreynd að ekki er vilji fyrir því af hálfu stjórnarliðsins að afnema undanþáguna frá samkeppnislögum sem mjólkuriðnaðurinn býr við. Það er erfiðasta málið sem landbúnaðurinn glímir við í dag. Mál sem hafa komið upp vegna þess hafa kastað skugga yfir hann. Staðreyndin er sú að í landinu er sammæli um það að menn keyri ekki af neinum ofsa gegn landbúnaðinum. Það er fullkomlega óeðlilegt að ætlast til þess að skyndilega verði öllum stoðum kippt undan honum sem hafa verið reistar af hálfu ríkisins. Það er ekki vitræn umræða sem hefur ekki heyrst hér sem betur fer nema hjá tiltölulega fáum þingmönnum, en hún hefur þó heyrst jafnvel í þessum sölum. Þetta vil ég að komi algjörlega skýrt fram vegna þess að ég er ekki í þeirra hópi sem telja að hægt sé í einu vetfangi að hætta stuðningi. En við skulum horfa á þróunina síðustu áratugi. Í reynd hefur hlutfallslega verið dregið jafnt og þétt úr stuðningi við landbúnaðinn. Þegar ég steig inn á þing og við áttum hér harðar deilur í kringum 1990 þá var staðan þannig að stuðningur við landbúnað var 5% miðað við landsframleiðslu. Hann hefur ekki verið hækkaður í absalúttölum síðan heldur hefur þynnst jafnt og þétt út hlutfallslega. Í dag er svo komið að stuðningur við landbúnað er sennilega innan við 1%. Staðreyndin er sú að í mörgum löndum eyða menn meiru en þessu. Það sem skiptir hins vegar máli er að því fé sem er varið til landbúnaðarins og til þess að styrkja hann sé varið með skynsamlegum hætti. Þar þarf í ríkum mæli og miklu ríkari mæli en gert er að láta hann vinna að þeim markmiðum sem við höfum sett okkur í öðrum greinum, t.d. í samningi sem við höfum gerst aðilar að og kenndur er við höfuðborg Frakklands, París, um aðgerðir til þess að draga úr hlýnun loftslags. Þennan samning hefði verið hægt að hanna með þeim hætti að hann þjónaði betur þeim markmiðum. Ég segi það algjörlega sem mína skoðun að miklu vitrænna hefði verið að taka stærri skref yfir í það kerfi sem er t.d. í Evrópu þar sem bændur fá beinlínis stuðning til þess að búa áfram á jörðum sínum, sinna landinu, sinna gróðurvernd, sinna verndun landnæðis. Að síðustu, frú forseti, þá skulum við ekki gleyma því að landbúnaðurinn hefur öðlast nýtt vægi í landsframleiðslunni með því að hann, þessi forna höfuðgrein, er í reynd orðin ómissandi stuðningsgrein við ferðaþjónustu í landinu sem er sú grein sem í dag skilar mestum gjaldeyri. Án þess að við hefðum landbúnaðinn og hefðum byggð í hinum strjálu svæðum landsins í dag hefðum við ekki sömu möguleika og við höfum til þess að efla ferðaþjónustu, til að víkka út jaðra ferðamannatímans vegna þess að við þurfum einmitt bændurna sem bjóða upp á gistingu til að sinna ferðaþjónustu. Með þessum hætti er hægt að halda því fram sem ekki var hægt fyrir tíu árum og alls ekki fyrir 20 árum að landbúnaður í landinu er orðinn ómissandi stoðgrein við ferðaþjónustu. Við skulum líka horfa á það. En gallarnir við