Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (FS): Í kvöld fær hver þingflokkur 45 mínútna ræðutíma, sem skiptist í þrjár umferðir, 20, 15 og 10 mínútur. Röð flokkanna verður þannig: Sjálfstæðisflokkur, Framsóknar-. flokkur, Alþýðuflokkur, Alþýðubandalag. Ég mælist til þess, að hv. þm. virði reglurnar um lengd ræðutíma. - Hefst nú umræðan og tekur fyrstur til máls hæstv. fjmrh., Gunnar Thoroddsen.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Á þeim tíma, sem ég hef til umráða, mun ég aðallega svara nokkrum ádeiluatriðum úr ræðu hv. stjórnarandstæðinga í gærkvöld og leiðrétta ýmislegt af þeim misskilningi og rangfærslum, sem óðu þar uppi. Hv. 2. þm. Vestfjarða, Hermann Jónasson, sagði, að stjórnin hefði ekki getað komið saman hallalausum fjárlögum fyrir árið 1962 nema með óheyrilegum reikningsbrellum. Engin tilraun var gerð til að skýra eða rökstyðja þennan dóm. Hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, sagði í fjárlagaumr., að sú útkoma ríkisreiknings fyrir árið 1960, að útgjöldin urðu undir áætlun, væri reikningsbrella. Þeir framsóknarfélagar virðast telja, að í ríkisstj. sitji miklir reiknimeistarar, sem alltaf séu að gabba þá félaga. En ég vil segja þeim til hughreystingar, að hér eru engar reikningsbrellur á ferð, heldur einföld og auðskiljanleg reikningsdæmi. Fullyrðingum um greiðsluhalla í frv. fyrir 1962 hef ég áður svarað í fjárlagaumr., en vil bæta þessu við: Eitt af því, sem hv. 2. þm. Vestf. mun byggja dóm sinn á, er það, að í áætlun fjárlagafrv. um raforkumál er gert ráð fyrir stórauknum jarðborunum eftir hita og rannsóknum til undirbúnings raforkuframkvæmdum. Skal þetta unnið að nokkru fyrir framlög úr ríkissjóði, en að nokkru með lánsfé. Þetta lánsfé vilja þeir framsóknarmenn telja til greiðsluhalla ríkissjóðs. Vitanlega er þetta fjarstæða ein. Til frekari skýringar vil ég benda á tvennt: 1) Í fjárlögum vinstri stjórnarinnar fyrir árið 1958 voru áætlaðar 5 millj. kr. sem bráðabirgðalán til greiðslu á rekstrarhalla rafmagnsveitna ríkisins. Engum datt í hug að segja, að fjárlögin væru afgreidd með halla, sem þessu næmi. 2) Til rafvæðingar landsins hefur verið varið síðan 1947 688 millj. kr. að frádregnum heimtaugagjöldum. Af þessu hefur ríkissjóður lagt fram 68 millj., en 620 millj, verið teknar að láni. Ég held, að það hafi ekki hvarflað að nokkrum manni að telja þessar lántökur vegna rafvæðingar sem greiðsluhalla ríkissjóðs, allra sízt Eysteini Jónssyni, sem var fjmrh. meiri hluta þessa tímabils. Hv. 2. þm. Vestf. sagði, að stjórnin hefði heitið því að stöðva skuldasöfnun erlendis, en efndirnar verið þær að taka 800 millj. kr. lán erlendis til eyðslu, eins og hann komst að orði. Athugum þetta örlítið nánar. Til þess að geta rétt úr okkur í því mikla gjaldeyrishallæri, sem þjóðin átti við að búa, til þess að gefa verzlunina frjálsa, til þess að gera viðreisnina mögulega þurfti varasjóð í erlendum gjaldeyri. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Evrópusjóðurinn veittu heimild til 800 millj. kr. yfirdráttar. Hvað höfum við svo gert við þessar 800 millj., sem hv. þm. segir að farið hafi í eyðslu? 1/3 hluti þessarar upphæðar hefur alls ekki verið notaður. Hinir 2/3 hlutar hafa ýmist verið notaðir til að borga upp eldri lausaskuldir erlendis eða til að safna innstæðum í erlendum gjaldeyri. Ekki einn eyrir hefur farið til eyðslu. Þegar frá því er skýrt, að gjaldeyrisstaðan hafi batnað á árinu 1960 um 240 millj. kr. og að gjaldeyrisforði er nú í septemberlok orðinn 251 millj. kr., þá er búið að draga þessa yfirdráttarskuld frá. Sami hv. þm. sagði, að greiðsluhalli gagnvart útlöndum hefði orðið 704 millj. 1960. Svona er ekki hægt að fara með tölur án skýringa. Þessi tala er fundin með því að telja til útgjalda á árinu allan innflutning skipa og flugvéla, sem nam nærri 600 millj. kr., og á svo mikill innflutningur sér engin dæmi hér áður. Þessi skip voru pöntuð, áður en núverandi stjórn tók við, og þessi innflutningur var að verulegu leyti fyrir lánsfé, eða 304.5 millj. að láni. - Svo kom hv. 4. þm. Austf., Lúðvik Jósefsson, í stólinn rétt á eftir og býsnaðist yfir því, að skuld þjóðarinnar við útlönd hefði hækkað um ca. 330 millj. kr., en honum láðist að geta hins, að af þessu eru 2821/2 millj. kr. lán vegna skipakaupa, sem að nokkru var stofnað til í hans stjórnartíð. Hv. 2. þm. Vestf. taldi, að stjórnin hefði brugðizt því fyrirheiti að afnema uppbótakerfið, því að hún héldi og hefði aukið við niðurgreiðslur á vöruverði. En niðurgreiðslur, sagði hv. þm., eru uppbótagreiðslur í öðru formi. Þetta er alvarlegur hugtakaruglingur. Það er mikill munur á uppbótum á útflutningsvörur og niðurgreiðslum á neyzluvörum, og þetta tvennt hefur gerólík áhrif á efnahagskerfið. Niðurgreiðslur t.d. á mjólk, kjöti, fiski o.fl. eru félagslegar bætur, fyrst og fremst til hjálpar barnafólki, að sínu leyti eins og fjölskyldubætur. En auðvitað þarf að gæta hófs um niðurgreiðslur, til þess að verðlag í landinu skekkist ekki um of og neyzla einstakra niðurgreiddra vörutegunda aukist ekki úr hófi fram. Sami hv. þm. sagði, að stjórnin hefði ætlað að stöðva verðbólgu, en í stað þess hafi menn fengið óðaverðbólgu. Hv. þm. virðist vera það heldur óljóst, hvað verðbólga er. Verðhækkanir þurfa ekki að þýða sama og verðbólga. Þegar gengið er lækkað til þess að koma á jafnvægi í efnahagslífinu, þá eru breytingar á verði erlendra vara, sem stafa af gengislækkuninni, ekki endilega verðbólga, og sama gildir um aðrar hækkanir erlendis á innflutningsvöru okkar. Þetta sést á því og skýrist, að þegar verðlag hefur náð samræmi eftir gengisbreytingu, stöðvast verðlagið, það hefur náð jafnvægi, í stað þess að ef verðbólga væri, héldi allt áfram að hækka. Og þetta kom greinilega fram í fyrra. Gengisbreytingin var gerð í febrúar og á miðju ári voru verðhækkanir erlendra vara að langmestu leyti komnar fram og stöðugt verðlag komið á, sem hélzt fram á mitt þetta ár. Eins verður þetta vonandi nú. Þegar verðlagið hefur náð jafnvægi á næstu vikum eða mánuðum, kemst hér á stöðugra verðlag, nema skemmdaröflunum í hópi stjórnarandstæðinga takist að skapa þá ókyrrð í efnahagslífinu og þá ótrú á krónunni, að verðbólguhugsunarhátturinn grípi um sig að nýju, eins og á árunum 1955-59, því að þá er voðinn vís. En vonandi ber þjóðin, þing hennar og stjórn gæfu til að afstýra slíkum voða. Hv. 2. þm. Vestf. véfengdi, að sparifé hefði aukizt með þjóðinni meira en áður, og taldi stjórnina reikna aðeins eina grein innlána, sparifé, en ekki ávísanabækur, hlaupareikninga og annað, sem kallað er veltuinnlán. Með því að reikna einnig með veltuinnlán telur hv. þm., að innlánin hafi aukizt meira árin 1958 og 1959 heldur en í fyrra. Þessi hv. þm. hefur í fjölda ára verið bankaráðsformaður og lögfræðingur eins bankans. Hann ætti því að vita, að veltuinnlánin standa ekki í sambandi við sparnað í þjóðfélaginu, heldur lúta allt öðrum lögmálum. Til þess að fá mynd af því undirstöðuatriði fyrir efnahag og uppbyggingu, hve mikið fólkið sparar saman og leggur til hliðar í banka og sparisjóði, má ekki líta á innlánin í heild, heldur sparifjárbækurnar. Og samkvæmt upplýsingum Seðlabankans hefur aukning sparifjár verið sem hér segir: Árið 1958 182 millj., eða 13% aukning frá árinu áður. Árið 1959 250 millj., eða 15.9% aukning. Árið 1960 363 millj., eða 19.3% aukning. Og í ár lítur út fyrir, að hún verði enn meiri, því að 30. sept., eftir þrjá ársfjórðunga, var sparifjáraukningin orðin 319 millj., eða 14.6%. Hv. 2. þm. Vestf. átaldi ríkisstj. fyrir, að hún hefði vanrækt að miðla málum í flugmannadeilu og í læknadeilu. Mér heyrðist hv. þm. segja, að með lagni mætti yfirleitt leysa deilur. Ég fór því að íhuga og rifja upp vinnufriðinn í vinstristjórnartiðinni, þegar þessi hv. þm. hélt um stjórnvölinn, ef maður mætti eitthvað af því læra, hvernig setja skyldi niður deilur og tryggja vinnufrið. Við þá athugun kom í ljós, að svo vel hafði friðarsókn forsrh. þáv. gengið á stuttum valdatíma, að allur kaupskipafloti Íslendinga hafði aðeins stöðvazt í einar 14 vikur, og ekki höfðu allar stéttir þjóðfélagsins efnt til verkfalla, heldur aðeins sumar þeirra, svo sem rafvirkjar, járniðnaðarmenn, blikksmiðir, bifvélavirkjar, skipasmiðir, undirmenn á farskipum, hásetar, kyndarar o.fl., stýrimenn, vélstjórar og flugmenn. Hv. 5. þm. Norðurl. e., Björn Jónsson, sagði, að nú ætluðu stjórnarflokkarnir að lækka skatta á gróðafélögum, en hækka neyzluskatta að sama skapi. Hér er mjög málum blandað. Það hefur ekki komið til orða að hækka neyzluskatta á almenningi til þess að lækka skatta á atvinnurekstrinum. En endurbætur í skattamálum atvinnulífsins hafa verið undirbúnar. Og hvers vegna eru þær nauðsynlegar? Því er fljótsvarað. Endurbæturnar eru vegna almennings, en ekki vegna einhverra auðmanna eða auðkýfinga. Þeir skattar, sem atvinnureksturinn hefur orðið við að búa, eru að dómi allra hlutlausra og sérfróðra manna með þeim hætti, að þeir lama atvinnufyrirtækin, draga úr eðlilegri endurnýjun og aukningu véla, tækja og húsa, minnka afköstin og draga þar með úr þjóðartekjunum. Þess vegna hefur komið minna til skipta milli landsins barna, þess vegna komið minna í hlut. Velmegun almennings veltur ekki sízt á blómlegu atvinnulífi, og umbætur í skattamálum atvinnulífsins eru hagsmunamál og kjarabót fyrir allan almenning. Hóflegir skattar atvinnulífsins eru hagsmunamál fólksins. Sumir verkalýðsleiðtogar virðast slegnir þeirri blindu, að það sé bezt fyrir verkalýðinn að lama atvinnufyrirtæki með sköttum. Vitanlega er hið gagástæða rétt. Það er hagsmunamál verkalýðs og launþega að örva atvinnulífið, gefa atvinnufyrirtækjum kost á að vaxa, eflast og endurnýjast, til þess að þau séu fær um að veita betri kjör, greiða hærra kaup. Og því blómlegra, fjörlegra og fjölbreyttara sem atvinnulífið er, því meiri eftirspurn er eftir vinnuaflinu, og ætti það að vera launþegum til hags, en ekki ógagns. Varðandi lagfæringar á skattamálum atvinnulífsins geri ég ekki ráð fyrir, að þær þýði tekjutap fyrir ríkissjóð. Ég vænti þess, að þær lagfæringar muni verka þannig, að atvinnureksturinn muni telja betur fram til skatts en áður og skattabreytingar muni skapa nýtt blómatímabil í íslenzkum atvinnurekstri, þannig að hann skili meiri arði fyrir þjóðarbúið og þar með tekjum í ríkissjóð. Hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, sagði, að ríkissjóður væri í miklum nauðum staddur, lifði af náð Seðlabankans og skuld ríkissjóðs við bankann hefði aldrei orðið eins há og í ár. Þessu er því til að svara, að viðskiptalánið við Seðlabankann er til þess að mæta árstíðasveiflum í tekjum og gjöldum ríkissjóðs, og stendur það í vissu hlutfalli við útgjöld ríkissjóðs á hverjum tíma. Þótt skuldin yrði há nú á miðju ári, vegna þess að verkföllin stöðvuðu aðaltekjustofn ríkissjóðs, komst skuldin þó aldrei hærra en í 12.8% af heildarútgjöldum ríkissjóðs samkv. fjárlögum. Á stjórnarárum Lúðvíks Jósefssonar og annarra vinstristjórnarherra varð skuldin við Seðlabankann hæst, ekki eins og nú tæp 13% af útgjöldum fjárlaga, heldur árið 1957 varð hún 16.3% og 1968 komst hún upp í 19.5% af heildarútgjöldunum. Í dag er þessi viðskiptaskuld við Seðlabankann 56 millj. kr., en það er 55 millj. lægra en sama dag í fyrra. Sami hv. þm. sagði, að vörur og þjónusta hefðu hækkað vegna efnahagsaðgerðanna fram á s.l. sumar um 18%, og síðan sagði hann orðrétt: „Allar þessar gífurlegu hækkanir höfðu launþegar orðið að þola bótalaust: Og hv. 5. þm. Norðurl. e. tók í sama streng, að laun hefðu þurft að hækka um 18%, til þess að kaupmáttur yrði hinn sami og áður. Ógnar fyrirlitningu sýna þessir hv. þm. dómgreind fólksins. Hvert einasta mannsbarn á Íslandi veit, að einmitt til þess að vega upp á móti þessum verðhækkunum í fyrra voru fjölskyldubætur og ellilaun stórhækkuð, tekjuskattur felldur niður á almennum launatekjum og útsvör lækkuð. Eða eru kommúnistar virkilega svo starblindir af ofstæki og gersneyddir áhuga á félagslegum umbótum, að stórfelldustu umbætur á almannatryggingum í sögu þessa lands komi þeim ekkert við? Þegar kommúnistar tala um 18% kjaraskerðingu, sem hafi hrundið af stað verkföllum í sumar, þá er það ranghermi. Þegar meta skal breytingar á lífskjörum fólksins, er auðvitað rangt að telja aðeins fram hækkanir á vöruverði, en sleppa hækkuðum fjölskyldubótum, tryggingum og skattalækkunum. Hagstofan hefur reiknað þá vísitölu, þá kjaravísitölu, sem tekur til allra þessara atriða, og hún sýndi kjararýrnun um 4°'0, en ekki 18%, um mánaðamótin maí og júní, þegar verkföllin hófust. En sagan er ekki öll sögð með þessu. Stjórnarandstæðingar hömruðu á því lengi vel, að viðreisnin hefði dregið stórlega úr eftirvinnu, þannig að hún væri jafnvel horfin í ýmsum atvinnugreinum. Minnkun eftirvinnunnar væri stórfelld kjaraskerðing, sögðu þeir. Heildartekjur verkamanna mundu því verða lægri árið 1960 en árið áður. Og hvernig á fjölskylda að fara að lifa af 48 þús. kr. á ári? hrópuðu verkalýðsvinirnir með ritstjóra Tímans í fararbroddi. Þegar skattaframtöl um tekjur ársins 1960 lágu fyrir, var gerð athugun á meðaltekjum verkamanna. Þær reyndust ekki 48 þús., heldur 75 þús. og nokkru hærri en árið áður. Hvernig tók Þjóðviljinn þessum upplýsingum? Hann sagði, að þetta sýndi, að fólk hefði þurft að leggja meira að sér, þræla meira, vinna meiri eftirvinnu til að fá þessar tekjur og auðvitað væri slíkur þrældómur alvarleg kjaraskerðing. Þannig lá nú fyrir hin rökfasta marxistíska skýring: Minnkuð eftirvinna er kjaraskerðing, aukin eftirvinna er líka kjaraskerðing. Í sambandi við allar þær blekkingar, sem stjórnarandstæðingar beittu til að undirbyggja kaupkröfurnar í sumar og æsa menn til verkfalla, er rétt að nefna eitt dæmi enn. Forustumenn sumra stéttarfélaga hafa tekið tímakaup eða mánaðarkaup starfsbræðra í öðrum löndum, breytt því í íslenzkar krónur, og ef það hefur sums staðar reynzt hærra í krónutölu þannig umreiknað en á Íslandi, þurfti ekki frekar vitnanna við um launaþrælkun og bágborin lífskjör á Íslandi. Launin eru ekki nema einn þáttur lífskjaranna. Verð á nauðsynjavörum, húsnæði, ljósi og hita, tryggingar og fjölskyldubætur, ellilífeyrir, skattar, vinnutími, ákvæðisvinna, atvinnuöryggi, aðbúnaður á vinnustöðvum, aðgangur að barnaheimilum og skólum og ótalmörg atriði önnur hafa áhrif á lífskjör fólksins. Það er ekki minna um vert, kannske meira, að bætt sé aðstaðan um sum þessara mála, heldur en hækkun kaupsins eins. Og þótt kaup sums staðar erlendis sé hærra í sumum greinum en hér umreiknað í íslenzkar krónur með núverandi gengi, er ekki þar með sagt, að lífskjörin séu betri þar. Dálítill samanburður á Kaupmannahöfn og Reykjavík er næsta fróðlegur. Að sjálfsögðu eru sumar vörur í Kaupmannahöfn með svipuðu verði og hér eða lægri. En við skulum líta á nokkrar helztu nauðsynjar. Einn lítri af nýmjólk kostar í Reykjavík 4.15 kr., í Kaupmannahöfn 5.19 kr., umreiknað í íslenzkt gengi. Eitt kg af kjöti í Reykjavík 27.50 kr., í Kaupmannahöfn 34.89. Eitt kg af þorski kostar í Reykjavík 3.50 kr., í Kaupmannahöfn 13.69 kr. Eitt kg af kaffi kostar í Reykjavík 51.60 kr., í Kaupmannahöfn 101.11 kr. Rafmagn til heimilisnotkunar kostar hver kwst. í Reykjavík 87 aura, í Kaupmannahöfn 1.29 kr. Húsahitun er auðvitað miklu dýrari þar en á hitaveitusvæðinu í Reykjavík. Ef við athugum loks beinu skattana til ríkis og bæjar, borgar kvæntur maður með tvö börn, sem hefur 75 þús. kr. tekjur, í Reykjavík 6265 kr., í Kaupmannahöfn 8324 kr., eða nærri 33% hærra en hér. Til skýringar vil ég taka fram, að þótt smásöluskattur sé hér, en ekki í Danmörku, þá er hann kominn hér inn í vöruverðið og haggar því ekki samanburðinum. Það er rétt, að þessi dæmi komi fram, enda er ekki æskilegt að vinna að kjarabótum með villandi samanburði við önnur lönd. Það er alkunnugt, að lífskjör almennings á Íslandi, þegar litið er á þau í heild, eru betri en í mörgum löndum öðrum. En þótt svo sé, eru launamenn vissulega ekki ofhaldnir af kaupi sínu. Þvert á móti er æskilegt að bæta kjör þeirra, undireins og hagur þjóðfélagsins leyfir, og háskólagengnir menn og tæknimenntaðir hafa lakari kjör hér en standa til boða í sumum öðrum löndum, enda er launamismunur minni hér en annars staðar. Því ber hiklaust að stefna að því, að lífskjör þjóðarinnar fari batnandi, en það er meginmarkmið viðreisnarstefnu stjórnarflokkanna að skapa grundvöll fyrir varanlegum og raunhæfum kjarabótum.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Það er alveg rétt hjá hæstv. fjmrh., að á árinu 1958 stóðu sjálfstæðismenn mjög fyrir verkföllum og það svo mjög, að aðrir voru þeim ekki fremri. Það er eðlilegt, að hæstv. fjmrh. sé ánægður með sín fjárlög, þau eru ein þau hæstu í sögu þjóðarinnar, mikill raunverulegur greiðsluhalli og tiltölulega lægst framlög til ýmiss konar opinberra framkvæmda. Að öðru leyti mun þessum ráðh. verða svarað hér á eftir. Það er skammt liðið frá þeim tíma, er Íslendingar fengu í hendur óskorað forræði eigin mála. Baráttan fyrir frelsinu var oft tvísýn og háð við erlent vald og innlend afturhaldsog sundrungaröfl. Þegar henni lauk, var sem þjóðin varpaði af sér álagaham. Áður hafði hún átt við þröngan efnalegan kost að búa, áþjánarvald erlendra og óblíð kjör. Vonina um bjartari daga og betra gengi hafði hún alið í brjósti sér, sjálfstæðisbaráttan hafði stælt hana og hert í hverri raun, uppgjafarhugur vék frá henni, en framfaraþráin færðist í aukana. Búa skyldi að landi sínu, rækta það og bæta á hverja lund, sem unnt væri, og nýta að öðru leyti, sem föng leyfðu, lindir auðs og afls, sem gnóttir voru af. Þannig skyldi stefna í átt frá örbirgð til aukinnar velmegunar. Af fullum krafti var tekið til hendinni í markvissu umbótastarfi og því haldið fram við vaxandi velgengni allt fram til allra síðustu ára. Þjóðin vildi ekki, að slakað væri á. Hún átti líka kröfu til þess, að framfarahugur hennar og starfsorka fengi hæfilegt svigrúm til athafna og nýttist sem bezt. Þessi stefna og framkvæmd hennar var í höndum frjálslyndra umbótamanna til sjávar og sveita, sem öðrum betur skildu, að þetta var leiðin til þjóðarheilla. Til þess að ná fram að markinu, þurfti að sjálfsögðu að ýta til hliðar kyrrstöðu og afturhaldsöflum. Þau voru keyrð í kút um sinn og náðu ekki að hafa skemmandi áhrif á framvindu mála. Í rúmlega 30 ár hafði Framsfl. forustu á hendi um þessa framfara- og uppbyggingarstefnu. Var með löggjöf frá Alþingi og margvíslegum fjárhagsstuðningi af opinberri hálfu veitt aðstoð atvinnuvegunum til lands og til sjávar, stofnlánasjóðir þeirra settir á fót, aflað með öllum ráðum fjármagns til þeirra. Ef ekki fékkst lánsfé nægilegt innanlands, var þess aflað erlendis. Slík lán voru ekki hrein eyðslulán, eins og nú tíðkast, heldur runnu beint til þjóðnytjaframkvæmda. Vaxtakjörum var haldið í skefjum, lánstími hafður svo rúmur sem tök voru á og hvers konar fyrirgreiðsla af öðru tagi viðhöfð. Við þessar aðgerðir fleygði atvinnuvegunum fram. Síldarverksmiðjur og vinnslustöðvar sjávarútvegs voru reistar og skipastóll aukinn, hafnar stórfelldar ræktunarframkvæmdir með aukinni tækni og risaátök í byggingarmálum sveitanna, mjólkur- og kjötvinnslustöðvar byggðar, afurðasölulöggjöf landbúnaðarins sett, raforkuver risu hvert af öðru og dreifing rafmagns haldið uppi af auknum krafti með ári hverju. Þetta mikla uppbyggingarstarf á þessu framfaratímabili hefur engan veginn látið sig án vitnisburðar. Það er sá mikli grunnur, sem efnahagskerfi þjóðarinnar hvílir á. Um þessar stórstígu framfarir hafði Framsfl. meginforustu. Í viðskiptum við aðra flokka hafði Framsfl. málefni atvinnuveganna til lands og sjávar ævinlega í fremstu röð og setti það sem skilyrði um samstjórn, að þeim væri séð sem bezt farborða. Þessi framkvæmdastefna var í fullu samræmi við þær hugsjónir, sem forustumenn sjálfstæðisbaráttunnar áttu í upphafi og hugðust koma fram, þegar landsmenn fengju þorra mála í sínar hendur. Því hef ég getið þessa svo sem til minnis, að aðgerðir hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar koma þvert á hina fyrri framkvæmda og uppbyggingarstefnu og hafa haft þegar háskalegar afleiðingar, sem þjóðin getur ekki sætt sig við og vili ekki sætta sig við. Samdráttur og afturför eru megineinkenni efnahags og afkomu íslenzku þjóðarinnar í dag. Þetta nýja tímabil, viðreisnartímabilið, hefst með kjördæmabyltingunni og fær síðan fast svipmót með viðreisnarlöggjöfinni 1960. Þessari nýju stefnu, viðreisnarstefnunni, en það er að sjálfsögðu öfugmæli að nefna hana svo, hafa stjórnarflokkarnir haldið mjög fast fram með vaxandi krafti og ýmsum ráðum beitt í leiðinni. Svo miklu ástfóstri hefur Sjálfstfl. tekið við þessa nýjung, að hann hefur gert hana á s.l. landsfundi sínum að stefnuskráratriði. Viðreisnin, eins og hún í framkvæmd snýr að þjóðinni, er af hálfu Sjálfstfl. og Alþfl. fullnæging loforða, sem þessir flokkar gáfu þjóðinni í kosningunum 1959, en loforðin voru m.a. bætt lífskjör, stöðvun dýrtíðar, aukinn þróttur atvinnuveganna og yfirleitt vaxandi velmegun. Allt þetta, sögðu stjórnarflokkarnir, mun ég veita þér, ef þú fellur fram. Örlítill meiri hluti þjóðarinnar lét fallast fram. Átti hann sér ekki ills von, vildi að sjálfsögðu eins og aðrir framhald uppbyggingarinnar, sem þjóðin hafði búið við. Talsmenn stjórnarflokkanna kunna vel tök á því, ef þeir vilja við hafa, að velja málafylgju sinni skrautyrði og málefninu skartklæði. Sjaldan mun hrapallegar hafa til tekizt um framkvæmdir á fyrirheitum. Um það vitnar öngþveiti efnahagsmála þjóðarinnar í dag og kjaramál almennings. Þeir ræðumenn Framsfl., sem talað hafa fyrr í þessum umr., hafa skilmerkilega dregið upp myndir af stjórnmálaástandinu, eins og það horfir við í dag, og rakið ýmsa veigamikla þætti þess og hversu uggvænlega horfir, ef fram heldur sem nú hefur verið stefnt, og hversu tímabært og eðlilegt er, að vantraust á ríkisstj, komi fram. Ráðh. reyndu ekki í gærkvöld að verja nema að örlitlu leyti stjórnmálaþróunina frá 1959 og afleiðingar hennar. Þeir vita sem er, að hversu sem að er farið, er engan veginn hægt að breiða yfir það, sem flestir þjóðfélagsþegnar hljóta að finna með sjálfum sér. Var þó sannarlega búizt við því, að þeir snerust með oddi og egg til varnar afkvæmi sínu. Hins vegar var kunngert, að í ráði væri að gefa út nýja loforðaskrá, áætlun um, hvað stjórnarflokkarnir hyggjast gera í framtíðinni. Verður það væntanlega myndarleg bók og myndskreytt vel, svo að ekki fari á milli mála, og lítt spöruð fyrirheitin. Þannig á að vega tvisvar í sama knérunn og freista þess að dreifa hug fólks frá staðreyndum og stöðva eftir megni flóttann frá stjórnarflokkunum. Það er vissulega mikil nauðsyn, að þjóðin átti sig í tíma á slíkum endurteknum töfrabrögðum og verði viðbúin, áður en tjaldið er dregið frá og sviðið kemur í ljós. Bjartmar Guðmundsson vék að landbúnaðarmálunum, taldi þar vel á haldið, bændur mættu vel við una og gerðu það. Hann sagði m.a., að á árinu 1960 hefðu bændur fengið nokkru hærri lán í Búnaðarbanka Íslands en áður hafði verið. Hann gætti þess ekki, sá góði maður, að þessi lán voru veitt út á framkvæmdir, sem áttu sér stað á árunum 1958, 1959 og 1960. En sannast sagna er það, að þó að mörgum málefnum þjóðarinnar sé illa farið í dag, er landbúnaðurinn ekki hvað sízt harkalega leikinn. Á kosningafundum í Suðurlandskjördæmi árið 1959 átti hæstv. landbrh., Ingólfur Jónsson, ekki nógu sterk orð til að lýsa dýrtíðinni, bændur væru að sligast undir álögunum, sem væru bæði ranglátar og ástæðulausar. T.d. taldi hann og var þá mikið í mun, að vélakaup af hálfu bænda væru frágangssök með öllu. Framsóknarsköttunum skyldi aflétt, þegar Sjálfstfl. kæmist til valda. Þessu var trúað af ýmsum. Hver eru svo örlög landbúnaðarins undir stjórn þessa sama hæstv. ráðh.? Jú, hiklaust má segja, að öll tækni í landbúnaði sé að verða útilokuð af völdum viðreisnaráþjánar. Hvað þýðir það? Einfaldlega, að bændur gefast almennt upp og leita sér staðfestu í annarri atvinnu. Án nauðsynlegra tækja rekur enginn og fæst enginn til að reka búskap. Þetta er að ske, einmitt þegar hvað mest er þörf fyrir að auka ræktun lands og efla landbúnaðarframleiðslu eins og auðið er. Og á því sviði er sannarlega hægt að vinna stórvirki, ef réttilega væri að staðið. Ef eigi hefði komið til frábært góðæri til landsins yfirleitt undanfarin tvö ár, hefði fjöldi bænda staðið uppi örþrota sakir viðreisnaraðgerðanna þrátt fyrir þrautseigju bænda og dugnað. Hefur forsjónin gripið hér í taumana og bjargað úr heljarklóm rangsnúinnar stjórnarstefnu. Þegar svo er ástatt orðið, að hagkvæmasta árferðið fær ekki markað spor, að segja má, til betri hags, sjá allir, hversu hörmulega er komið, enda er það mála sannast, að lengra niður efnahagslega verða bændur ekki keyrðir, án þess að þeir og þjóðin öll brenni sig alvarlega. Einróma samþykktir landsfundar sjálfstæðismanna breyta engu um þessa staðreynd. Í hverju horfi eru annars byggingamál í sveitum og bæjum? Hverjir eru möguleikar unga fólksins og annarra þeirra, sem þurfa að koma sér upp íbúðarhúsnæði og öðrum byggingum. Þetta er stórfelldur þáttur afkomumála. Eftir að viðreisnin hefur farið um þau höndum, eru þessar staðreyndirnar: Byggingarkostnaður hóflegs íbúðarhúsnæðis árið 1959 var 350 þús. talinn, en orðinn 466 þús. í sept. 1961. Hækkun 116 þús. kr. Þar af hefur byggingarefni hækkað um 91 þús., eða 74.4%, og vinna um 25 þús., eða 11%. Í dag eru byggingarlánin um 100 þús. kr. Slíkt lán tekið í dag, ef það fengist, nægir vart til að greiða þá hækkun, sem orðið hefur einungis á byggingarefni. Lánið fer í viðreisnarhækkunina og ekkert til greiðslu á öðrum kostnaði. Þetta bendir okkur strax á þá sjálfsögðu ráðstöfun, að byggingarlánin verði hækkuð upp í að minnsta kosti 200 þús. kr., ef nokkurs samræmis á að gæta, miðað við árið 1958–59. Auk þessarar alvarlegu skekkju kemur svo til stórkostlega aukin greiðslubyrði vegna vaxtahækkunar, hinnar almennu kjaraskerðingar, ásamt lánsfjárhöftum. Þetta gildir að sjálfsögðu einnig um byggingar í sveitum. Samdrátturinn í húsbyggingarmálum, sem hefur skapazt, er hið mesta alvörumál. Í fyrirmyndarríki viðreisnarmanna er auðsætt, að útvaldir auðmenn einir eiga að hafa tökin á því að byggja. Fer það eftir öðru. Það er ekki aðeins byggingarefnið og landbúnaðarvélar, sem dýrtíðin festi klóm sínum í. Verðiag á öllum nauðsynlegum neyzluvarningi er komið upp úr öllum veðrum, og eigi er að vita, hver hækkunin er á hverjum tíma. Það vefst hratt upp á dýrtíðarspólu stjórnarflokkanna. Ég get ekki stillt mig í sambandi við verðlagið að minnast á höfuðfarartæki landsmanna, bifreiðina, sem er nauðsynleg, svo sem hestar voru áður fyrr. Í blöðum stjórnarflokkanna sagði fyrir nokkru: „Innflutnings- og gjaldeyrishöft vegna bifreiða leyst upp. Nú geta allir fengið nýjar bifreiðar“. Við þetta er að athuga: Áður þurfti að hefta innflutning, svo margir gátu og vildu kaupa bifreið. Nú þarf þess ekki, fæstir geta keypt sér nýja bifreið. Fátæktin er í þessu efni, sem og svo mörgu öðru, orðin skömmtunarstjóri. Af verðlagsmálunum er ósvikið viðreisnarbragð. Ég hef aðeins stiklað á örfáum atriðum, sem til athugunar koma, þegar viðreisnarmálin eru til umræðu. Framsóknarmenn hafa frá upphafi barizt gegn viðreisnaráformum stjórnarflokkanna, og þeir sögðu fyrir um það, að þau væru glæfralegt áhættufyrirtæki, sem hlyti að hafa skemmdaáhrif á efnahagsstarfsemina og bryti í bág við framfaraþróun fyrri ára. Þjóðin þyldi ekki verðbólguflóðið. Atvinnuvegirnir til lands og sjávar kæmust á heljarþröm og kjaraskerðingin yrði óbærileg. Flest annað færi sömu leið. Allt hefur þetta komið á daginn. Síðasta gengisfellingin rak smiðshöggið á. Viðreisnin sló striki yfir framfarastefnuna, sem hægt var án erfiðleika að halda uppi með smávægilegum lagfæringum. Í landi mikilla framtíðarmöguleika, þar sem flest er enn ógert og mæta þarf sífellt vaxandi verkefnum og nútímaviðhorfum, getur og má ekki undanfarin tveggja ára öfugþróun eiga sér lengur stað. Þess vegna verður að víkja til hliðar kyrrstöðuöflum og afturfararstefnu núv. stjórnarflokka og hefja sem fyrst aðra sóknarlotu í alhliða framfara- og endurreisnarstarfi, sem hefur að marki aukna hagsmuni og hamingju þjóðarinnar. Þess vegna horfir samþykkt vantrauststill. á þskj. 18 í rétta átt og yrði fyrsta tilraun til að leiðrétta þá alvarlegu meinsemd, sem grafið hefur um sig um hríð í efnahagskerfinu og þjóðin hefur svo ómaklega og harkalega fundið fyrir. - Góða nótt.



Herra forseti. Háttvirtu tilheyrendur. Aldrei vill nein ríkisstj. láta illt af sér leiða fyrir þjóð sína, þess er ég fullviss. En góð meining gagnar ekki, ef skakkt er að farið eða þrek vantar. Núv. hæstv. ríkisstj. er glöggt dæmi um þetta. Allir viðurkenna, að mikil uppbygging hafi átt sér stað á Íslandi á síðustu áratugum. Allar stéttir hafa lyft þar björgum í vegg, en víða er uppbyggingin í miðjum klíðum, enda þörfin þrotlaus hjá vaxandi þjóð og alltaf einhverjir að byrja. Frjáls félagssamtök hafa lyft undir björgin, og þjóðfélagið hefur gert það líka. Einn af höfuðgöllum núv. ríkisstj. er, að hún veldur ekki verkefnum sínum fyrir framfarasókn þjóðarinnar og hefur farið öfugt að flestu í þeim efnum, af því að hún skilur ekki hlutverk sitt. Eftirfarandi ljóðlínur Gríms Thomsens eru eins og til hennar talaðar: „Gildari virðist, unglingar, til ofanveltu ykkar kraftur, en til þess að byggja upp aftur.“ Ríkisstj. kallar efnahagsgerðir sínar viðreisn. En hvernig væri að nota kjarnyrði Gríms og kalla þær ofanveltu? Örfá dæmi skulu nefnd af ótal. Stjórnin sagðist ætla að bæta gjaldeyrisstöðu bankanna. Samkvæmt skýrslum Hagtíðinda um þróun peningamála voru gjaldeyrisinnstæður bankanna í árslok 1958 nettó 202.2 millj. kr., en í árslok 1960 ekki nema 112.3 millj. Þessu getur hæstv. fjmrh. ekki neitað, þó að hann æfi hráskinnaleik. Stjórnin sagði, að hætt yrði erlendum lántökum. Þar væru Íslendingar búnir að stofna sér í voða. Samt jók hún skuldirnar við útlönd á síðastliðnu ári um 500 millj. Stjórnin sagði, eins og satt er, að nauðsynlegt væri að auka sparifjársöfnun. Vegna þeirrar þarfar vildi hún réttlæta að nokkru hina öfgafullu vaxtahækkun sína. Hagtíðindin, sem hæstv. fjmrh, ætti betur að lesa, eftir því sem hann talaði hér áðan, bera með sér, að innstæður í bönkum og sparisjóðum uxu á árinu 1958 um 15.8%, 1959 um 13.8%, en 1960 ekki nema um 12%. Stjórnin sagði, að spara yrði tilkostnað ríkisins og lækka álögur þess. Sparnaðurinn hefur í heildinni reynzt ráðagerðir einar og öfugmæli. Þegar miðað er við fjárlagafrv., sem liggur fyrir Alþ., hafa fjárl, hækkað um 100% í höndum hennar, og svo aumt er ástandið, eins og bent hefur verið á, að til þess að greiða lögboðin ríkisgjöld er gert ráð fyrir að afhenda skuldabréf. Stjórnarflokkarnir sögðust ætla að bæta lífskjörin og lækka dýrtíð. Efndirnar eru kjaraskerðing og ofsaleg verðbólga. Samkvæmt Hagtíðindum hefur t.d. mjölvara hækkað frá 1. okt. 1958 um 83.4% og fatnaður um 66.5%. Annars er óþarfi að lýsa dýrtiðinni. Allir þekkja hana heima hjá sér. Hún situr þar við hvers manns borð og étur græðgislega fyrir hönd ríkisstj. Þessi sopi er fyrir Gunnar, þessi biti er fyrir Bjarna, segir hún, o.s.frv. Viðreisnin hefur í heild verið þeirrar náttúru að draga úr athafnalífi almennings, skapa kyrrstöðu, sem er sama og afturför og gagnstæð lífsþrá og lífsmöguleikum íslenzku þjóðarinnar. Til eru að vísu staðir í landinu, sem fara sæmilega að stofni og búa við mikla atvinnu og allgóðan stundarhag. Þetta er þrátt fyrir viðreisnina og ofanveltukraft hennar. Það eru staðir, þar sem búið var með hjálp annarrar stjórnarstefnu að byggja upp grundvöll atvinnulífs með atvinnutækjum og útfærslu landhelginnar 1958. Þeir staðir mega þó kenna viðreisninni um, að blómi þeirra er ekki eins og hann hefði getað verið. Á öðrum stöðum, sem engin sérstök höpp hafa hlotið, sverfur hart að. Um landbúnaðinn má segja umbúðalaust, að honum er misþyrmt og algerlega tekið fyrir eðlilega framþróun hans. Vegna sjávarútvegsins þurfti að efna til sérstakra skuldaskila strax eftir eitt viðreisnarár. Enn er hann þannig settur, að borga verður tryggingariðgjöld fyrir hann á þessu ári. Og svo er togaraútgerðin. Hvernig fer með hana? Fyrri gengisfelling þessrar ríkisstj. var harkaleg. Seinni gengisfellingin var ósvífni. Búið er að margsanna, að hennar var engin þörf til að vega á móti þeim sanngjörnu kauphækkunum, sem átt höfðu sér stað með nýjum samningum milli verkalýðsfélaga og vinnuveitenda. Þeir samningar höfðu alls ekki tilsvarandi áhrif í skiptum þjóðarinnar við útlönd. Hafi gengisfellingarinnar verið einhver þörf, var það til að stoppa í eldri göt viðreisnarinnar. Enginn dirfist að mæla á móti því, nema helzt foringjar Alþfl., að verkalýð var lífsnauðsyn á kjarabótum vegna dýrtíðarinnar. Ríkisstj. hafði skotið skollaeyrum við að hafa milligöngu um úrbót. Lengi biðu verkalýðsfélögin. Loks hófust verkföll, og stefndi til allsherjar vinnustöðvunar. Sáttatilraunir fyrir milligöngu hins opinbera báru ekki árangur, þótt tímar liðu. Atvinnulífið var óðum að stöðvast. Þá brutu samvinnumenn fyrir norðan ísinn með því að ganga inn á hóflega samninga. Aðrir vinnuveitendur komu í kjölfarið. Fyrir vikið völdu blöð stjórnarinnar samvinnumönnum hin verstu hrakyrði og höfðu í hótunum við samvinnufélögin. Þingeyingar urðu fyrstir manna til að semja og afstýra verkfalli heima hjá sér á Húsavík. Magnús Jónsson sagði í gærkvöld um þetta, að þingeyskir samvinnumenn hefðu látið Reykvíkinga segja sér fyrir verkum. Orð hins hv. þm. sýna, að hann þekkir þingeyska samvinnumenn lítið. Engir eru fjær því, - það sýnir sagan, - að beygja sig fyrir Reykjavíkurvaldi, enda kusu þeir ekki Magnús Jónsson á þing, þó að hann yrði að vísu 6. þm. í Norðurlandskjördæmi eystra. Nei, samningarnir á Húsavík voru miðaðir við sanngirni og ótvíræða þörf atvinnulífsins, og þeir voru gerðir í trássi við Reykjavíkurvald, sem um þær mundir sat, að fyrirmælum ríkisstj., eins og þursi á málinu. Hvað hefði það kostað þjóðina, ef verkföllin hefðu staðið áfram og magnazt? Hvaða samningar hefðu orðið að lokum? Hvernig hefðu atvinnurekendur og verkafólk fengið vinnustöðvunartjón sitt bætt? Hvernig hefði búskapurinn hjá ríkisstj. sjálfri gengið, ef verk hefðu fallið niður hjá öllum hlutaðeigendum og þorskur og síld ekki veiðzt lengi sumars? Um það hefði ríkisstj, átt að hugsa, áður en hún felldi gengið um 13%. Hún gat lækkað okurvextina og linað lánsfjárkreppuna og stofnað til friðar við hið vinnandi fólk. Án þess friðar getur engin ríkisstj. unnið. Og hvernig eru horfurnar með þann frið nú? Með samningunum var ríkisstj rétt líftaug, en í stað þess að nota hana skar hún með offorsi á hana. Þótt ekki væri nema þetta eitt til saka, er full ástæða til, að stjórnin sé látin axla skinn sín. Hefur þú, tilheyrandi góður, fyrirhitt marga, sem mæla 13% gengisfellingunni bót? Ég þekki fáa slíka. Fyrr mátti nú líka vera ofanveltan. Ekki get ég stillt mig um að lýsa ánægju minni yfir því, að í ljós kom í gærkvöld hjá nálega öllum stjórnarliðum, sem töluðu, að þeir mundu vel eftir ársgamalli aðvörun minni til stjórnarliðsins um að stofna ekki til „móðuharðinda af mannavöldum. Engin varnaðarorð virðast hafa bitið eins á þá og þessi. Enn þá ganga þeir með þau orð eins og hættumerki á nefinu. Ég óska, að svo verði áfram, því að ekki mun þeim af veita. Hæstv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslsson, minntist í ræðu sinni í gærkvöld á hið nýja leikrit Halldórs Kiljans, Strompleikinn. Ráðherrann sagði réttilega, að leikritið væri ádeila á það, sem er óekta í þjóðlífinu. Ráðherrann taldi, að því er virðist, vantrauststill. þá, sem hér liggur fyrir, óekta, án þess þó að sanna það með sérstakri tilvitnun í leikritið. Hins vegar taldi hann viðreisnarstefnu ríkisstj. ekta. Nú mun ýmsum spurn: Fær ráðherrann þetta út úr leikritinu, þar sem segir: „Kjaftshöggin eru ekta“? Almenningur hefur fundið fyrir því, að í þeim skilningi er viðreisnarstefnan ekta. Úr því að búið er að draga Strompleikinn inn í þessar umræður, vil ég minnast á eina persónu leiksins: Kúnstner Hansen. Kúnstner Hansen gengur á tréfæti eins og ríkisstj., og hann er sáfellt að tálga fót sinn eins og hún. Hann heldur sig listamann, og stjórnin telur sig kúnstner líka. Annað er það þó, sem gerir líkinguna með þeim fullkomna. Kúnstner Hansen, sem hlotið hefur litla frægð hjá löndum sínum, segir: „Mín upphefð kemur að utan.“ Þetta er einmitt eins og ríkisstj. segi það: „Mín upphefð kemur að utan. Ríkisstj. heldur sig svo mikið erlendis, að jafnvel annað aðalmálgagn hennar, Alþýðublaðið, getur stundum ekki stillt sig um að draga dár að henni fyrir það. Hún biður aðra þjóð um hóp erlendra manna til að gera framtíðaráætlun fyrir sig. Hún telur sig hafa hlotið upphefð og vinsældir ytra fyrir eilífðarafsláttinn í landhelgismálinu. Nú kallar að spurningin um það, hvort Íslendingar eigi að ganga í Efnahagsbandalag Evrópu. Það getur verið hættulegt fyrir lítið land að einangrast, en það er líka stórkostlegur vandi að gera samning um inngöngu í bandalag, þar sem aðildarríkin afsala sjálfsforræði í veigamiklum málum til stofnana bandalagsins og samningurinn er óuppsegjanlegur. Íslenzka þjóðin er fámenn og á lítið gull. En hún á stórt land mikilla möguleika. Þess auðs þarf hún í ágengum heimi að gæta af mikilli árvekni og festu, ef hún vill ekki fá þjóðahafið yfir sig og hverfa í það haf. Ofanvelturíkisstj., sem biðlar til upphefðar að utan, er ekki trúandi fyrir þeirri gæzlu. Ég tel, að þjóðin eigi nú þegar siðferðilega heimtingu á kosningum til nýs Alþingis, sem myndi nýja stjórn, er sé skylduð til að hefja öflugt uppbyggingarstarf og halda trúan vörð um sjálfstæði landsins.



Herra forseti. Góðir hlustendur. S.l. vetur báru framsóknarmenn fram vantrauststillögu á hæstv. ríkisstj. ásamt kommúnistum. Var það í fullu samræmi við algera samstöðu þessara flokka yfirstandandi kjörtímabil. Hefur sú samstaða gengið svo langt, að hún hefur jafnvel náð til mikilvægra og viðkvæmra utanríkismála, þar sem framsóknarmenn hafa gegnt hlutverki hinna nytsömu sakleysingja. Hefur þetta hátterni vakið almenna og vaxandi gremju meðal kjósenda Framsóknarfl. Það, sem fyrst og fremst vekur athygli við þá vantrauststill., sem nú liggur fyrir til umræðu, er það, að nú fá kommúnistar ekki að vera meðflm. Framsóknarmenn flytja hana einir. Varlega skyldi þó treysta því, að hér væri um sinnaskipti að ræða. Ástæðan mun frekar vera annars vegar ótti um fylgishrun, og hins vegar munu þeir telja kommúnista örugga sjálfboðaliða til þessarar niðurrifsstarfsemi. Þeir treysta því, að þeir verði fylgispakari til þeirrar iðju en ábyrgrar stjórnarstefnu á dögum vinstri stjórnarinnar. Till. sú, sem hér liggur fyrir, verður varla rædd í réttu ljósi, nema rifjuð séu upp nokkur atriði um aðdragandann að núverandi stjórnarstefnu, sem gerði hana nauðsynlega. Þegar vinstri stjórnin gafst upp haustið 1968 undir forsæti hv. fyrri flm. þessarar vantrauststill., Hermanns Jónassonar, var öllum orðið ljóst, að ekki yrði haldið lengra eftir leiðum uppbótakerfisins. Kerfið byggðist á stöðugum greiðsluhalla við útlönd, og kerfinu fylgdi mikil og vaxandi verðbólga, sem beindi fjárfestingu landsmanna inn á brautir, sem vorn óhagkvæmar fyrir þjóðarheildina. Verðbólgan lamaði sparnaðarviðleitni innanlands. Vaxandi greiðsluhalli eyðilagði lánstraust þjóðarinnar út á við. Verst af öllu var þó, að framleiðsla landsmanna óx ekki í neinu hlutfalli við aukna fjárfestingu og tilkostnað og var því ekki einu sinni fær um að standa undir óbreyttum lífskjörum þrátt fyrir skuldasöfnun. Engum var þetta ljósara en Hermanni sjálfum, og sagði hann af sér á þeim forsendum, að hann gæti ekki skapað nauðsynlega samstöðu til þess að ráða bót á vandanum. Fróðlegt væri að fá það upplýst hjá framsóknarmönnum við þessar umræður, hvort þeir reikni með, að stjórnarandstöðusamstaða þeirra og kommúnista mundi endast til ábyrgrar stjórnarstefnu, ef svo færi, að vantrauststill. yrði samþykkt. Eins og kunnugt er, leysti minnihlutastjórn Emils Jónssonar til bráðabirgða þann vanda, sem þjóðin hafði ratað í undir forsæti hv. 1. flm. þessarar till., og forðaði þjóðinni frá þeirri óðaverðbólgu, sem hann hafði sjálfur lýst yfir að yrði óviðráðanleg, ef ekki yrði að gert í tíma. Stjórn Emils sat að völdum, þar til þjóðinni hafði gefizt kostur á að kveða upp sinn dóm í almennum þingkosningum og hægt var að skapa þann þingmeirihluta og þá samstöðu, sem þurfti til að framkvæma róttækar og nauðsynlegar breytingar á efnahagskerfinu og leiddi til þess, að núv. ríkisstj. var mynduð. Núv. ríkisstj. gerði sér ljóst, að erfitt hlutverk biði hennar. Hún varð að treysta á það, að þjóðin hefði pólitískan þroska og skilning til þess að hafna ábyrgðarlausu lýðskrumi og veita henni tóm til nauðsynlegra aðgerða. Í fyrsta lagi yrði að færa nokkrar fórnir, til þess að rétta við efnahag þjóðarinnar út á við, forða henni frá gjaldþroti. í öðru lagi hlaut það að taka nokkurn tíma, að nýtt efnahagskerfi mótaði framleiðsluhætti landsmanna á þann hátt, að það yrði þess umkomið að standa undir góðum og batnandi lífskjörum. Af hálfu stjórnarflokkanna var því engin dul á það dregin, að stefnubreytingin mundi kosta nokkrar fórnir um stundarsakir. Viðreisnarráðstafanir ríkisstj. eru svo kunnar og ferskar, að óþarfi er að rekja þær hér. Aðeins skal ég geta þess, að ríkisstj. gerði meiri og víðtækari hliðarráðstafanir samfara þessum efnahagsráðstöfunum en nokkur önnur ríkisstj. hafði áður gert, til þess að vernda hagsmuni þeirra, sem erfiðasta lífsbaráttu háðu. Má hér minna á stórkostlega auknar fjölskyldubætur, elli- og örorkulífeyri, afnám tekjuskatts á venjulegar launatekjur, verulega lækkun á útsvörum og nokkra aukningu á niðurgreiðslum. Nema þessar hagsbætur sem svarar 11 vísitölustigum, sem að sjálfsögðu eiga að koma til frádráttar, þegar framfærsluvísitalan er reiknuð út, enda var framfærsluvísitalan ekki nema 104 stig, áður en verkföllin hófust s.l. vor, eða sem næst það, sem áætlað hafði verið í upphafi. Þegar viðreisnartill. ríkisstj. lágu fyrir, stóð ekki á hrakspám stjórnarandstöðunnar, sem taldi, að stjórnarstefnan mundi leiða til samdráttar, atvinnuleysis og hvers konar óáranar og ekki leiða til lausnar á neinum þeim vanda, sem þeim var ætlað að ráða bót á. Ekki er ástæða til að rekja það glórulausa ofstæki, sem fram kom í gagnrýni stjórnarandstöðunnar hér á þinginu mánuð eftir mánuð, frá fyrsta degi til síðasta dags þinghaldsins. Það er óþarfi að minna á ummæli hv. 1. þm. Norðurl. e., Karls Kristjánssonar frá Húsavík, en hann líkti því ástandi, sem efnahagsaðgerðirnar mundu leiða yfir þjóðina, við einhverja verstu óáran, sem yfir þjóðina hefur dunið á umliðnum öldum, móðuharðindin, og skal ég koma að því síðar, eins og hann hefur sjálfur óskað eftir. Nú liggur fyrir nokkur reynsla af efnahagsaðgerðunum, og væri fróðlegt að bera hana saman við hin spámannlegu orð stjórnarandstöðunnar. Við þann samanburð verður þó að hafa í huga ýmis aðsteðjandi óhöpp, sem eru efnahagsaðgerðunum með öllu óviðkomandi. Má í því sambandi nefna það, að verðfall á fiskmjöli og lýsi var meira og varanlegra en nokkurn óraði fyrir. Þótt mjöl hafi aftur hækkað nokkuð í verði, er það enn 20-25% lægra en það var 1959 og verð á lýsi 30-40% lægra. Nokkur hækkun hefur orðið á sumum öðrum sjávarafurðum, en samkvæmt útreikningum Fiskifélagsins er talið, að verð á sjávarafurðum í heild hafi í ágústmánuði s.1. verið 3.8% lægra en 1959, og var sá samanburður enn þá óhagstæðari á árinu 1960. Þá má öllum vera ljóst, hver áhrif hinn óvenjulegi aflabrestur togaraflotans bæði árin 1960 og 1961 hefur haft og léleg vetrarvertíð bátaflotans s.l. vetur, sem síldarvertíðin nær alls ekki að vega upp á móti, enda var það svo samkvæmt útreikningum Fiskifélagsins, að aflaverðmæti á árinu 1960 og 1961 nær alls ekki aflaverðmætinu eins og það var 1959, þrátt fyrir það þótt nettóaukning bátaflotans hafi verið a.m.k. 50 bátar og togurum einnig fjölgað. Það láist mörgum að hafa í huga þessa miklu aukningu skipastólsins og hinn stóraukna kostnað við tilkomu nælonneta og annan nýjan tæknilegan tilkostnað fiskiflotans og að samt skuli ekki hafa náðst sama aflaverðmæti, og er aflabresturinn því í rauninni meiri en aflaskýrslur benda til. Ofan á þetta bættust svo truflanir af völdum vinnustöðvana árið 1961, sem byrjuðu með vetrarvertíð í Vestmannaeyjum og siðar á Suðurnesjum, breiddust út til Reykjavíkur og Norðurlandsins, er síldarvertíð skyldi hefjast þar. Það hefði því mátt teljast gott, þótt viðreisnin hefði ekki gert betur en standa af sér þær erfiðu aðstæður, sem hér hafa verið raktar. En þrátt fyrir þessar aðstæður voru jákvæð áhrif efnahagsráðstafananna orðin mjög augljós s.l. vor. Gjaldeyrishallinn, sem á árinu fyrir viðreisnina nam að meðaltali 300–400 millj. kr. á ári, mun samkvæmt bráðabirgðayfirliti að mestu eða öllu leyti hafa horfið á árinu 1960. Gjaldeyrisstaða bankanna batnaði um 240 millj, kr., í stað stöðugs yfirdráttar undanfarin ár var gjaldeyrisforðinn um s.l. áramót 112 millj. kr., þrátt fyrir það þótt innflutningur hafi að mestu verið gefinn frjáls. Samkvæmt ársskýrslu stjórnar Seðlabankans fyrir 1960 höfðu sparifjárinnlán viðskiptabankanna aukizt um 265 millj. kr., en útlán um 254 millj. Taldi Seðlabankinn, að hér hefði mjög mikilvægum árangri verið náð, og það jafnvægi, sem náðist með þessu í peningamálum, leiddi til þess, að unnt reyndist að lækka vextina nokkuð aftur um s.l. áramót. Hjá ríkissjóði varð nokkur tekjuafgangur á árinu 1960 þrátt fyrir stórauknar greiðslur til almannatrygginga, og á þessu ári standa vonir til, að endarnir nái saman þrátt fyrir tekjurýrnun af völdum verkfalla. Framfærsluvísitalan s.l. vor var 104 stig, eða sem næst því sem ráð hafði verið fyrir gert, og verðlag var orðið stöðugt. Verðbólga og dýrtíðarvöxtur var stöðvaður. Samdráttur og atvinnuleysi hafði hvergi látið á sér bera og atvinnutekjur jafnvel vaxið á árinu 1960, og er þessi þróun öll í algeru ósamræmi við hrakspár stjórnarandstöðunnar. Nú voru góð ráð dýr hjá stjórnarandstöðunni, mönnum, sem höfðu strandað þjóðarskútunni á svo aumkunarverðan hátt haustið 1958 og lýst því yfir, að engin samstaða væri um úrræði, þegar vandann bar að höndum og ábyrgðin hvíldi á þeim, en sameinast aftur í stjórnarandstöðunni í ofstækisfullri gagnrýni og hrakspám. Viðreisnin hafði staðið af sér erfitt árferði og batamerkin voru mjög augljós. Þeir sáu fram á það, að ef viðreisnin fengi eðlilegan reynslutíma eða bara ef verulega batnaði í ári um afurðaverð og aflabrögð kæmust t.d. í það horf, sem þau voru í þeirra eigin stjórnartíð, mundi viðreisnin verða stórkostlegur pólitískur sigur stjórnarflokkanna og stjarna stjórnarandstöðunnar að sama skapi lækka á lofti. Það var því ekki seinna vænna að láta til skarar skríða með viðreisnarstefnuna, hvað sem hagsmunum þjóðarinnar liði. Nú er það staðreynd, sem að minnsta kosti stjórnmálamönnum og verkalýðsleiðtogum ætti að vera ljós, að jafnvel velheppnaðar kauphækkunaraðgerðir geta beinlínis orðið til tjóns fyrir launþega, ef ekki eru til staðar raunveruleg framleiðsluverðmæti á móti kauphækkuninni. Ef knúðar eru fram kauphækkanir umfram það, sem aðalatvinnuvegir landsmanna geta borið, skeður annað tveggja, að sá atvinnurekstur, sem verst er stæður, stöðvast og atvinnuleysið heldur innreið sína eða að kauphækkanirnar, að svo miklu leyti sem þær eru raunhæfar, brjótast fram í hækkuðu verðlagi með einhverjum hætti. Undirstaða bættra lífskjara er heilbrigt efnahagslíf, stöðugt verðlag og framleiðsluaukning. Á þessum staðreyndum byggja verkalýðsfélög nágrannalanda okkar stefnu sína. Núgildandi kjarasamningar Svía eru t.d. til tveggja ára og fyrir fram samið um 31/2 % kauphækkun hvort ár. Er þá við það miðað, að launþegar fái eðlilega hlutdeild í framleiðsluaukningunni, án óheillavænlegra áhrifa á atvinnuöryggi eða verðlag. Á þennan hátt hafa Norðurlandaþjóðirnar undir forustu jafnaðarmanna í ríkisstjórn og verkalýðshreyfingu bætt lífskjör sín um 30–50% undanfarinn áratug. Á sama tíma hefur íslenzka þjóðin mátt horfa upp á pólitísk hjaðningavíg í þjóðmálum og verkalýðshreyfingu, sem komið hefur í veg fyrir sérhverja heiðarlega tilraun til þess að treysta efnahagsgrundvöll atvinnulífsins og tryggja framleiðsluaukningu, er byggja mætti á raunhæfar kjarabætur. Hefur sú skemmdarstarfsemi nú náð hámarki í sameinuðum slagkrafti kommúnista og framsóknarmanna. Þeir hafa látið sig hafa það að nota hvert einasta tækifæri í hálft annað ár í ræðu og riti til þess að lýsa neikvæðum áhrifum viðreisnarinnar. Gjaldeyrisástandið á að hafa versnað, spariféð minnkað, atvinnuvegirnir í kalda koll. Síðan snúa þeir allt í einu blaðinu við og bjóða heilbrigðri skynsemi upp á þá fullyrðingu, að þetta sama efnahagskerfi sé á þessu sama hálfu öðru ári búið að gjalda syndir vinstri stjórnarinnar og sé auk þess fært um að veita 80-90% þjóðarinnar 11-20% raunhæfar kjarabætur, án þess að það segi til sín í verðlagi. Áður en ég vík að þætti stjórnarandstöðunnar í atburðum s.l, sumar, verkföllunum og gengisfellingunni, vil ég víkja nokkrum orðum að frammistöðu þeirra haustið 1958, þegar þeir áttu að heita ábyrgir stjórnarherrar. Efnahagsaðgerðir vinstri stjórnarinnar vorið 1958 jafngiltu gengisfellingu, og fór verðlag ört hækkandi. Sumarið og haustið 1958 gengu verkalýðsfélögin til kjarasamninga, eftir að hafa veitt vinstri stjórninni tveggja ára vinnufrið, þrátt fyrir sívaxandi verðbólgu og dýrtíð. Iðnaðarmenn sömdu um 6% kauphækkun og Dagsbrún 9%. Samkomulag náðist um kauphækkun verkamanna á fundi h,já sáttasemjara 22. sept. 1958. En fróðlegt er að kynnast því og rifja það upp, með hverjum hætti það samkomulag var gert. Að því samkomulagi stóðu auk atvinnurekenda og Eðvarðs Sigurðssonar, formanns Dagsbrúnar, tveir ráðherrar vinstri stj., þeir Hermann Jónasson og Lúðvík Jósefsson. Svo að ekkert fari á milli mála um þessa atburði, skal ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp bókun, sem bókuð var í gerðabók sáttasemjara ríkisins: „Af hálfu atvinnurekenda var því lýst yfir, að þeir gætu ekki samþykkt kauphækkanir þær, sem um var rætt, nema þeir fengju tryggingu fyrir því, að fullt tillit yrði tekið til þeirra við verðlagsákvarðanir. Ræddu þeir þetta sérstaklega við sáttanefndina og sjávarútvegsmálaráðherra (þ.e. Lúðvík Jósefsson). Ráðherra ræddi málið við forsætisráðherra (þ.e. Hermann Jónasson) og gaf síðan svofellda yfirlýsingu, sem atvinnurekendum var tilkynnt : Sú meginregla skal gilda um verðlagsákvæði eftir gildistöku, hins nýja Dagsbrúnarsamnings, að miðað sé við hið umsamda kaup við ákvörðun verðlagningar og nýjar verðreglur ákveðnar sem fyrst, hafi kauphækkunin teljandi áhrif á verðlagsútreikninginn: Ég held, að öllum hljóti að vera ljóst, að hér er um hrein svikráð að ræða, ekki aðeins gagnvart verkamönnum, heldur einnig gagnvart allri þjóðinni. Enda mun Eðvarð hafa leynt því fyrir verkamönnum, hver forsendan var fyrir kauphækkuninni. Þeir ráðherrarnir Hermann og Lúðvík stóðu hins vegar dyggilega við loforð sín gagnvart atvinnurekendum, eins og hv. þingmenn geta sjálfir kynnt sér í Vinnuveitandanum, félagsriti atvinnurekenda, frá þessum tíma. Þar er m.a. sagt frá því, að eftir þessari yfirlýsingu hafi verið farið um ákvörðun verðlags, þó með þeirri undantekningu, að til erfiðleika hafi dregið um verðlagningu á olíu og benzíni, en síðan er birt bréf, sem Vinnuveitendasambandið skrifaði þáv. forsrh., Hermanni Jónassyni, í októbermánuði, þar sem undan þessu er kvartað. Er þar vitnað í yfirlýsingu þeirra ráðherranna, og síðar segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Eftir því sem vér bezt vitum, hefur til þessa gengið greiðlega að fá staðfestingu verðlagsyfirvalda á nýjum verðútreikningum í samræmi við ofangreinda yfirlýsingu. Oss er nú tjáð, að undantekning sé frá þessu í sambandi við verðlagningu á benzíni og olíum: Er síðan farið fram á það, að þetta verði leiðrétt. - Á öðrum stað í blaðinu er frá því sagt, að leiðrétting hafi fengizt á þessu nokkru síðar. Afleiðing þessara vinnubragða lét ekki á sér standa. Strax í nóvembermánuði var sýnilegt, að vísitalan mundi taka mikið heljarstökk. Þá skoraði forseti Alþýðusambandsins, Hannibal Valdimarsson félmrh., opinberlega á launþega að gefa eftir af kaupi sínu og skoraði á bændur að gefa eftir nokkuð af verði landbúnaðarvara og taldi allt annað veginn til glötunar, sem lægi fram af hengiflugi. Hermann forsrh. heimsótti þing Alþýðusambandsins og bað um eftirgjöf af kaupgjaldi, þrátt fyrir það þótt verðhækkanirnar, sem af kauphækkununum leiddi, væru að mestu leyti komnar fram í verðlagi. Báðir ráðherrarnir gengu bónleiðir til búðar. Vísitalan hækkaði um 17 stig 1. des. og óðaverðbólga var skollin á, eins og forsrh. skýrði sjálfur frá við uppgjöf vinstri stjórnarinnar. Ég rek þessa atburði ekki vegna þess, að ég álíti, að það hafi verið á valdi þessara manna að gera þessar kauphækkanir raunhæfar. Til þess var uppbótakerfið ekki megnugt. En það réttlætir ekki, hvernig að þessum málum var staðið. Ég rek þessa atburði vegna þess, að þeir sýna glögglega, hvernig hlýtur að fara, ef samið er um miklar, almennar kauphækkanir, sem ekki eiga stoð í aukinni framleiðslu. Ég rek þessa atburði vegna þess, að gengisfellingin 1960 var m.a. bein afleiðing þessarar ráðsmennsku, skilgetið afkvæmi þeirrar stjórnarandstöðu, sem að vantrauststillögunni stendur, og á engan hátt sök þeirrar ríkisstj., sem tókst á hendur það vanþakktáta hlutverk að forða þjóðinni frá gjaldþroti og byggja upp nýtt og heilbrigðara efnahagskerfi. Ég rifja þessa atburði upp vegna þess, að þeir urðu banabiti vinstri stjórnarinnar, og vegna þess, að hún hafði ekki þrek og samstöðu til að skrá rétt gengi og afnema uppbótakerfið og alla þá spillingu, sem því hafði fylgt. Ég rifja þessa atburði upp vegna þess, að öllum má nú vera ljóst, að stjórnarandstaðan ætlaði núv. ríkisstj. svipaðan banabita með svikráðum sínum í verkföllunum s.l. vor. Þeir unnu að því að sprengja kjarasamningana upp fyrir það mark, sem hugsanlegt væri að efnahagskerfið þyldi án rekstrarstöðvana eða nýrra aðgerða, og skeyttu engu um afleiðingar fyrir þjóðarheildina. Atvinnurekendur buðu 3% kauphækkun, þótt þeir vissu, að þeir fengju það ekki bætt með verðhækkunum. Lögð var fram sáttatillaga um 6% strax og 4% síðar. Vafalaust hefðu þessar kauphækkanir ekki leitt til gengisfellingar eða annarra efnahagsaðgerða, og vonir stóðu til, að þær gætu að verulegu leyti orðið raunhæfar. En framsóknarmenn treystu því a.m.k. ekki, að þær nægðu til þess að sprengja efnahagskerfið. Skyndilega létti móðuharðindunum yfir heimkynnum Karls Kristjánssonar. Samvinnufélögin á Húsavík og fleiri stöðum gátu allt í einu boðið upp á helmingi hærri kauphækkun þrátt fyrir hið fordæmda efnahagskerfi. Athyglisvert er, að þrátt fyrir það, þó að samningar samvinnufélaganna lægju fyrir, samþykktu ýmis verkalýðsfélög hér syðra sáttatilboð sáttasemjara, þótt fleiri felldu það. Athyglisverðast var þó, hve þátttaka í atkvgr. viðast hvar var sáralítil, og sýndi það vægast sagt tómlæti fyrir lýðskrumi framsóknarmanna. Í sambandi við þessa niðurstöðu mála er rétt að geta þess, að formaður Dagsbrúnar, Eðvarð Sigurðsson, sem sæti á í sex manna nefndinni, skrifaði sjálfur undir fyrstu verðhækkunina, sem af samningunum leiddi vegna hækkunar á dreifingarkostnaði landbúnaðarvara. Og þá er einnig rétt að geta þess, að samvinnufélögin víða um land létu það verða sitt fyrsta verk eftir samningana að lækka umsamið fiskverð til sjómanna, og sýnir það, svo að ekki verður um villzt, að stjórnarandstaðan viðurkenndi sjálf, að samningarnir hlytu að hafa ýmsar óþægilegar afleiðingar og væri ekki um raunhæfa kjarabót að ræða. Ætli það fari ekki að verða lýðum ljóst, að gengisfellingin s.l. sumar er runnin undan rifjum framsóknarmanna og að hverri einustu verðhækkun, sem að garði ber hjá alþýðuheimilum, ætti að fylgja kveðja framsóknarmanna og kommúnista? En stjórnarandstaðan misreiknaði sig í einu. Hún bjóst við því, að ríkisstj. mundi fresta nauðsynlegum aðgerðum fram undir áramót eða þar til verulegur samdráttur væri orðinn í atvinnulífinu og vertíðarflotinn stöðvaðist. Von þeirra var, að ríkisstj. missti þannig úr höndum sér það jafnvægi í gjaldeyris- og peningamálum, sem þegar hafði náðst, og þjóðin yrði á þann hátt látin færa eins og hálfs árs fórn til einskis. Markmið stjórnarandstæðinga var bersýnilega að knýja aftur fram sama öngþveitið í efnahagsmálum og þá algeru stöðvun útflutningsframleiðslunnar, sem við blasti, þegar þeir sjálfir gáfust upp haustið 1958 á brún hengiflugsins. „Hvað varðar mig um þjóðarhag?“ eru gamalkunn orð eins framámanna íslenzkra kommúnista, þegar flokkshagsmunir þeirra áttu í hlut. Framsóknarmenn standa nú berstrípaðir frammi fyrir allri þjóðinni undir sömu sökina seldir.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Hæstv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslsson, talaði hér í gærkvöld hjartnæmt um, hve óekta og ljótt það væri að segja eitt, þegar menn eru í stjórnarandstöðu, en gera annað, þegar menn eru í stjórn. Þessi siðgæðispostuli skoraði á íslenzka stjórnmálamenn að leggja niður þennan ljóta „strompleik. Stingdu hendinni í eigin barm, herra siðgæðispostuli. En mundu, að það er ekki gott að kasta grjóti, þegar menn búa í glerhúsi, herra ráðherra. Hvað sagði þessi hæstv. ráðh. um þá aðgerð, sem nú er harðast deilt um, það að ræna gengisskráningarvaldinu af Alþingi, þegar hann var hagfræðiprófessorinn Gylfi Þ. Gíslsson í stjórnarandstöðu 1950? Hann sagði eftirfarandi, orðrétt, í umr. um gengisskráningarfrv. 15. marz 1950: „Þá er gert ráð fyrir því í 2. gr., að Alþingi afsali sér þýðingarmiklu valdi, sem það hefur haft allt frá 1924 til að ráða gengi krónunnar, og Landsbankanum fengið það í hendur. Ég álít, að það komi ekki til mála, að Alþingi afsali sér þessum rétti. Sérstök ástæða er og til að gagnrýna, hvernig komizt er að orði í niðurlagi þessarar greinar, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Landsbanka Íslands er skylt að taka sérstaklega til athugunar gengisskráningu íslenzkrar krónu, þegar almenn breyting verður á kaupgjaldi önnur en sú, sem kveðið er á um í lögum þessum. Nú er hagfræðingum þeim, sem undirbjuggu þetta frv., auðvitað ljóst, að kaupgjald getur haft áhrif á gengi. En þeim hlýtur líka að vera ljóst, að þar er aðeins um að ræða einn þátt af mörgum, sem áhrif hafa á gengið, og alls ekki hinn mikilvægasta, heldur eru það markaðsskilyrði og framleiðslugeta þjóðarinnar í heild. En hvað á það að þýða að nefna kaupgjaldið eitt? Með þessu er verið að hóta launþegasamtökunum í landinu. Það er ekki verið að tala um að breyta genginu, ef verðlag breytist erlendis, en því er hótað, að gengisbreyting skuli verða framkvæmd, ef kaupgjald hækkar. Það hafa engin samráð verið höfð við launþegasamtökin í sambandi við þetta frv., og er það illt. Hitt er þó verra, að í því skuli vera slíkar hótanir í garð launþegasamtakanna. Ég hef af þessum ástæðum leyft mér að bera fram á þskj. 429 brtt. um, að þessi grein skuli felld niður: Svo mörg voru þau orð Gylfa Þ. Gíslssonar fyrir 11 árum. Og hvað gerir hann nú sem ráðh.? Hann gefur út sjálfur með aðstoð forseta, sem var sömu skoðunar í þessu máli og hann 1950, brbl. til þess að svipta Alþingi þessu valdi, fremur þar með versta einræðisverk á Íslandi á þessari öld og lætur síðan beita þessum ólöglegu brbl., ekki til þess að hóta launþegasamtökunum, heldur til þess að niðast á þeim og ræna af verkalýðnum öllum kauphækkunum, er hann samdi um í frjálsum samningum, og meira til. Er þetta bara „strompleikur, herra ráðh., eða er það annað verra? Eru það ekki heldur svik og gerræðisverk einræðissinnaðrar ríkisstj., sem svikið hefur öll sín loforð og treystir nú á valdið, ofbeldið eitt til þess að kúga alþýðu Íslands? Og þegar svo er klykkt út eins og í umr. í gærkvöld með hótunum manns eins og Jóns Þorsteinssonar um ofbeldislög gegn verkalýðshreyfingunni, þegar aumustu húskarlar auðvaldsins á Íslandi eggja afturhaldið í landinu til fantaskapar við alþýðu manna, þá er sannarlega tími til kominn, að alþýðan sameinist og láti hart mæta hörðu, ef afturhaldið kýs að láta sverfa til stáls. Þegar vér, fulltrúar hinna vinnandi stétta landsins, nú deilum á hæstv. ríkisstj., þá er ekki barizt um, hvort hún eigi að fá að sitja áfram, heldur fyrst og fremst hitt, hvort hún eigi að fá að beita ríkisvaldinu miskunnarlaust til kúgunar og rána gagnvart alþýðu landsins og hvort henni eigi að takast að enda sinn illa feril með því að afmá sjálfsforræði íslenzks þjóðfélags og innlima ísland sem óaðskiljanlegan hluta í Vestur-Evrópustórveldið, hið nýja ríki auðvaldsins, sem er að vaxa upp undir nafni Efnahagsbandalagsins. Íslendingar ! Við lifum nú á hættulegra skeiði en við höfum nokkru sinni lifað á síðan við urðum til sem þjóð, jafnvel hættulegra en fyrir réttum 700 árum, á árinu 1261, þegar þáverandi yfirstétt landsins var að búa oss þau illu örlög, sem þjáðu oss í 6 aldir og höfðu nærri riðið þjóð vorri að fullu. Höfðingjar Sturlungaaldarinnar höfðu með svikum og eiðrofum, ránum og gripdeildum þjarmað svo að alþýðu Íslands, sem þeir áður höfðu stolið jörðunum frá, og mótspyrna bændaalþýðunnar að mestu brotin á bak aftur, og þegar þróttur alþýðunnar var þrotinn, var samvizkulausum yfirstéttarmönnum, sem reka erindi erlendra drottna, leiðin greið til innlimunar Íslands í erlent ríki. Svo var það 1262. Þeir, sem verstir voru eiðrofanna og yfirgangsmannanna, voru frakkastir í áróðri og ógnunum. Svo segir í Sturlungu: „Gissur jarl safnar nú liði að sér. Hann sendir menn sína norður um land til Skagafjarðar og Eyjafjarðar að kveðja lið upp og gaf landráðasök þeim, er eigi fóru. Íslendingar ! Hvort heyrið þið þennan tón Gissurar jarls í dag af síðum Morgunblaðsins og annarra málgagna ríkisstj., þegar hver sá aðili, er eigi vill innlima Ísland í ríki Efnahagsbandalagsins, allt frá stjórn Alþýðusambandsins til vissra framsóknarmanna, er brennimerktur sem erindreki heimskommúnismans og gefin landráðasök? Þegar svo er komið í landi voru og þjóð vor stendur frammi fyrir ákvörðunum, sem eru þær örlagaríkustu, er hún hefur nokkru sinni tekið á allri sinni þjóðarævi, og geta valdið útþurrkun íslenzks þjóðernis, ef röng stefna er tekin þá er það skylda hvers einasta Íslendings að kryfja til mergjar, hvað hér er að gerast, hvað í húfi er og hverjar orsakir liggja til svo ógnþrunginna ákvarðana valdhafanna. Það, sem gerzt hefur á landi voru undanfarin ár, er þetta: Þeir valdamenn íslenzkir, sem handgengnastir eru erlendum auðmannastéttum, hafa að ráði erlendra erindreka, sem gerzt hafa þaulsætnir á efnahagslegum biskupsstólum Íslands, afráðið að afnema það ástand, að við Íslendingar reynum að reka þjóðarbúskap vorn sjálfstætt til sjálfsbjargar þjóð vorri. Kardinálar heimsauðvaldsins kalla það frekju mikla af kotþjóð vorri, ef hún vill ekki hafa Mammon konung alráðan yfir sér og hlíta gróðalögmálum hans, heldur vill brjótast í því í blíðu og stríðu að stjórna þjóðlífi voru að eigin lögum og hafa að engu boðskap erkibiskupa efnahagskirkna auðvaldsins úti í löndum. Þessum valdamönnum og stefnu þeirra er aðeins eitt heilagt: gróðinn. Maðurinn, manngildið og lífshamingja fjöldans er þeim einskis virði. Þessir valdhafar hófu aðgerðir sínar gegn almenningi í landinu með allsherjarsamningsrofum 1. febr. 1959, er vísitalan var afnumin með ólögum og allir samningar verkamanna og atvinnurekenda þar með sviknir og rofnir. Því næst hófust gripdeildirnar með gengislækkuninni í marz 1960. Þegar komið var fram að 1. maí 1961, sýndu skýrslur, að þessir þokkalegu höfðingjar ránsflokkanna, er með ríkisvaldið fóru, höfðu stolið fjórðungi af kaupi hvers manns, er vinnur fyrir launum á Íslandi, miðað við laun hans í janúar 1959, og voru þar með teknir að ræna íbúðum manna og íbúðarvonum. Þá reis almenningur upp, þoldi ágengni auðmannavaldsins ekki lengur og hóf verkfall. Ríkisstj. hafði lýst því yfir hátíðlega, að hún mundi láta allar vinnudeilur atvinnurekenda og verkamanna afskiptalausar. Hún mundi ekki sleppa kauphækkunum inn í verðlagið. Atvinnurekendur yrðu að standa á eigin fótum og verkamenn skyldu vera frjálsir að semja. En þegar verkamenn svo sigra og knýja fram hóflega kauphækkun, þá kasta þessir valdhafar hlutleysis- og lýðræðisgrímunni. Þá rýfur ríkisstj. eigin eiða, fremur griðrof á alþýðu manna. Þá gerir ríkisstj. ríkisvaldið tafarlaust að vægðarlausu kúgunarvaldi, sviptir verkamenn frelsinu og ávöxtum þess, rænir Alþingi gengisskráningarvaldinu, lætur greipar sópa um kaup verkafólks og stelur af því á þremur mánuðum öllu, er það hafði áunnið sér með frjálsum samningum. Illvirki þetta, gengislækkunin í ágúst, var í senn gerræði og einræði. Með henni var ekki aðeins verkamönnum og launþegum öllum valdið stórtjóni, heldur töpuðu bændur og atvinnurekendur tugum milljóna króna, þjóðarbúið beið óbætanlegan hnekki, sparifjáreigendur biðu stórtap, og áliti landsins var hnekkt. Aðeins erlendir auðmenn græddu, en það virðist komið svo, að þeirra hagur sé sá eini, sem einræðisklíka sú, sem nú stjórnar landinu, ber fyrir brjósti. Og hvernig stendur á því? Benedikt Gröndal, hv. 5. þm. Vesturl., viðurkenndi orsökina í ræðu sinni um fjárl. nýlega. Hann sagði orðrétt: „Þó er rétt að minnast þess, að nauðsynleg erlend lán til framkvæmda á næstu árum fást því aðeins, að gjaldeyrismál okkar séu í góðu lagi og þjóðarbúið ekki rekið með halla. Ef ekki hefði verið gripið til gengislækkunarinnar á þessu hausti, er algerlega útilokað, að það hefði verið hægt að hugsa til nýrrar framkvæmdaáætlunar í byrjun næsta árs. Svo mörg voru þau orð. M.ö.o., valdamenn Íslands álíta sig svo háða erlendum auðdrottnum, að þeir verði að hlýða boði þeirra og banni í hvívetna. Kannast menn ekki við hið sama hjá þeirri yfirstétt Sturlungaaldar, sem steypti Íslandi í glötun? En þessir fulltrúar erlends auðs og valds á Íslandi láta sér ekki nægja að ræna alþýðuna launum erfiðis hennar. Þeir eru líka að reyna að drepa sál þjóðarinnar, ræna hana trúnni á sjálfa sig, trúnni á, að hún sé fær um að stjórna landi sínu sjálf og ein. Í tvö ár hafa öll málgögn erlends valds á Fróni verið látin berja þá lygi inn í þjóðina, að hún hafi lifað yfir efni fram. Og kreppuklerkar Mammons hafa verið látnir þylja það sýknt og heilagt yfir þjóðinni, að hún hafi undanfarna áratugi verið ófær um að sjá fótum sínum forráð og verði því nú að fela sig á vald Mammoni, hinum lítilsigldasta guðanna, svo að notuð séu lýsingarorð Miltons, og gróðalögmálum hans. Sannleikurinn er, að þjóðin hefur undanfarna tvo áratugi unnið langt yfir getu fram, unnið lengri vinnutíma en nokkur önnur Norðurálfuþjóð, og hundruð dugandi Íslendinga hafa dáið langt fyrir aldur fram beinlínis af þrældómi. Þjóðin hefur lagt þriðjunginn af öllu, sem hún hefur unnið, til hliðar í varanleg verðmæti. Hún hefur á þessum tveimur áratugum skapað meiri varanleg efnahagsleg verðmæti en á heilum öldum áður samanlagt. Og hún hefur aldrei lífað við betri lífskjör á allri sinni ævi. En af því að þjóðin hefur ekki borið gæfu til að taka upp sósíalistíska búskaparhætti, koma á viturlegri heildarstjórn á þjóðarbúskapnum, þá hefur fjárfestingin farið aflaga, sakir óhagsýni og stjórnleysis valdhafanna ekki gefið eins hraða framleiðsluaukningu og áætlunarbúskapur hefði gert. En í staðinn fyrir að verða við síendurteknum kröfum alþýðunnar um að taka upp áætlunarbúskap og tryggja þar með a.m.k. 10% aukningu þjóðarframleiðslunnar á ári, eins og er lágmark í sósíalistískum löndum, þá reyna valdhafarnir og áróðurshagfræðingar þeirra einmitt að nota sjálfa óreiðu og óstjórn auðvaldsskipulagsins, sem alþýðan heimtar afnumda, sem rök fyrir því, að þjóðin verði að gefa upp efnahagslegt sjálfstæði sitt og láta innlimast í ríki erlendra auðkonunga. Valdaklíkan á Íslandi örvæntir um það eftir ósigur sinn í sumar að geta haldið völdunum gegn sameinaðri alþýðu landsins. Þess vegna greip valdaklíkan til þess örþrifaráðs efnahagslegrar harðstjórnar, sem gengislækkunin 1. ágúst var, og þess vegna býr hún sig undir að koma landinu sem skjótast undir erlenda auðkonunga, fá þá hingað sem bandamenn sína gegn íslenzkri alþýðu og herra. Það á að gerast með því að láta Ísland ganga inn í Efnahagsbandalagið, og það átti upphaflega að æskja inngöngu í það þjóðinni að óvörum, strax eftir 16. ágúst í sumar. Öll helztu samtök atvinnuveganna voru á grundvelli ófullnægjandi og sumpart rangra upplýsinga látin lýsa stuðningi við slíka inngöngu fyrir 16. ágúst. Þegar Alþýðusambandið eitt þverneitaði, var það óðar brennimerkt í Morgunblaðinu 19. ágúst sem erindrekstur fyrir heimskommúnismann að vera á móti svo sjálfsögðum hlut sem inngöngu Íslands í Efnahagsbandalagið. Hvað er Efnahagsbandalagið? Það er nýtt voldugt auðvaldsríki, sem verið er að skapa úr gömlum þjóðlöndum Evrópu, svo sem VesturÞýzkalandi, Frakklandi, Ítalíu og nú máske Englandi og Danmörku, eins konar Bandaríki Vestur-Evrópu. Grundvallarlög þessa nýja ríkis eru, að auðmenn þessa ríkis skuli hafa sama rétt til að eignast lönd og lóðir, fyrirtæki og fésýslustofnanir í hvaða þjóðlandi sem er og ríkinu tilheyrir. Það þýðir, ef Ísland er innlimað í ríki Efnahagsbandalagsins, að þá hafa þýzku og ensku auðhringarnir og aðrir rétt til þess að kaupa upp hvaða eignir á Íslandi sem væri, reisa hér og reka útgerð og hvers kyns atvinnu, flytja hér inn verkafólk hvaðan sem er, m.ö.o.: leggja Ísland efnahagslega undir sig. Og þegar svo væri komið, mætti ætla, að mörgum Íslendingum þætti vera orðið þröngt fyrir dyrum í sínu eigin landi, ekki aðeins alþýðufólki, heldur og íslenzkum atvinnurekendum. Ríkisstj. þorði ekki að sækja um inngöngu strax, er það kom í ljós um miðjan ágúst, hve skiptar skoðanir voru á Norðurlöndum um þetta örlagaríka mál. En auðséð er á öllu, að unnið er að fullu kappi að tjaldabaki að innlimun Íslands í þetta nýja stórveldi, sem verður undir ægishjálmi vestur-þýzkra auðhringa, er áður gerðu Hitler út og hleypt hafa tveimur heimsstyrjöldum af stað. Eða hvað voru þeir hæstv. fjmrh. og menntmrh., Gunnar Thoroddsen og Gylfi Þ. Gíslsson, að gera í Bonn dögum saman að afloknum Vínarfundi? Það hefur verið hljótt um þeirra leynimakk við „þann gamla“ þar, eins og stundum var og um samninga stórhöfðingja Sturlungaaldar við Hákon gamla í Noregi. Þegar erlendir auðkýfingar hefðu rétt til þess að kaupa upp allt á Íslandi, sem þeim þóknaðist, og flytja inn erlent fólk að vild, þá væri efnahagslegu sjálfsforræði og pólitísku valdi íslenzku þjóðarinnar yfir Íslandi lokið. Þannig á að svíkja allt, sem vér Íslendingar höfum barizt fyrir öldum saman, svíkja það, að Ísland sé fyrir oss Íslendinga sjálfa og oss eina. Þannig er verið að brugga banaráð, fyrst sjálfstæði voru og svo síðar meir þjóðerni voru, þegar við værum orðnir minni hluti í þessu fagra og auðuga landi. Hvernig geta nokkrir Íslendingar sokkið svo djúpt að stefna að slíku, blindandi eða vísvitandi? Þegar menn taka að hafa gróðann fyrir sinn guð og hershöfðingja Atlantshafsbandalagsins fyrir sína spámenn, þarf ekki nema áratugs vist í slíkum félagsskap, til þess að menn fari að verða reiðubúnir til að fórna Íslandi og íslenzkri þjóð á gróðastalli auðvaldsins í Evrópu. Svo hefur farið valdamönnum vorum. Þeir reyna nú að afsaka sig fyrir þjóðinni með því, að þeir muni gera sérsamninga og bjarga þjóðinni þannig frá því versta, sem Efnahagsbandalaginu fylgi. Hæstv. forsrh., Bjarni Benediktsson, sagði hér í gærkvöld: Við munum afla skilnings á sérstöðu Íslands. - Kannizt þið við orðalagið? Við þekkjum þeirra sérsamninga. Vont er þeirra ranglæti, verra er þeirra réttlæti, stendur þar. Vondir eru samningar þeirra, svo sem samningurinn um Atlantshafsbandalagið, verri eru þeirra sérsamningar, - eða hvort munið þið, að því var yfirlýst 1949 við inngönguna í NATO, að sérsamningar hefðu verið gerðir, að skilnings á sérstöðu Íslands hefði verið aflað um, að aldrei yrði her á Íslandi á friðartímum. Og tveimur árum síðar, 1951, var þessi sérsamningur framkvæmdur á þann hátt, að hingað var sendur her og hefur verið hér síðan. Íslendingar, trúið engu orði þeirra. Ef þessi valdaklíka kemst upp með það að tengja Ísland á einhvern hátt við Efnahagsbandalagið, þá verða þau tengsl við fyrsta tækifæri gerð að þeim fjötri, sem getur orðið þjóð vorri að fjörtjóni. Það er tignunin á peningunum og trúin á auðvaldið, sem er að leiða valdamenn Íslands og flokka þeirra til fjörráða við þjóðina, eins og valdagirnin leiddi vissa höfðingja Sturlungaaldar sömu leið. En eins og höfundur kristindómsins sagði við kristna menn: Þér getið ekki þjónað bæði Guði og Mammon, - svo verða og Íslendingar að gera sér ljóst, að þeir verða að velja á milli Íslands og Efnahagsbandalagsins. Og vér skulum muna, að Efnahagsbandalagið er í rauninni Atlantshafsbandalagið í hærra veldi, sem eitt ríki, þar sem búið er að afnema sjálfsforræði þeirra þjóða í því, sem nú eru sjálfstæðar, og steypa þeim saman í eitt. Það er ekki nóg að segjast elska Ísland í áferðarfallegum ræðum 17. júní. Menn verða líka að sýna það, þegar Íslandi ríður á og öll framtíð þjóðarinnar er í veði, að menn vilji berjast fyrir frelsi þess og jafnvel fórna stundarhagsmunum fyrir frelsi þess og afkomenda vorra, ef þess gerist þörf og erlend stórveldi færu að reyna að þjarma að oss, eins og Atlantshafsbandalagið með England í broddi fylkingar áður hefur sýnt sig í. Við skulum ekki fara í neinar grafgötur um, hvað innganga í Efnahagsbandalagið þýðir. Hér er á ferðum alvarlegasta og hættulegasta málið, sem þjóð vorri hefur borið að höndum síðan Ísland hyggðist. Ég tel mig með afskiptum mínum af íslenzkum stjórnmálum hafa frekar reynt að bera sáttarorð milli flokka og stétta, þegar þess hefur verið þjóðarþörf, heldur en hitt, þó að ég hafi verið og sé enn reiðubúinn til að berjast, ef nauðsyn krefur. En í þessu máli er engin sætt til. Annaðhvort eru menn með því, að íslenzkt þjóðerni þróist í þessu landi og íslenzk þjóð lífi hér ein og ráði landinu sjálf, eða menn eru á móti því og verða að taka afleiðingunum. Íslendingar munu ekki gefast upp 1962, eins og þeir gáfust upp 1262 og gengu erlendu valdi á hönd. Öll okkar sára reynsla í sjö hundruð ár og aldalangt frelsisstríð kúgaðra þjóða er ekki unnið fyrir gíg. Íslendingar hafa lært og munn standa á verði. Íslenzk alþýða! Það er barizt um rétt þinn og frelsi þitt til að lífa sómasamlegu lífi í þínu eigin landi. Núv. ríkisstj. og ránsflokkar hennar hafa rænt þig fjórðungi launa þinna á tveimur árum. Þeir hóta að beita þrælatökum ríkisvaldsins til að kúga þig og arðræna áfram, steypa þér niður í fátæktina, sem feður þínir og mæður bjuggu við. Þannig eru þeir að búa í haginn fyrir erlent auðvald, svo að því lítist það gróðavænlegt að arðræna þig, en gera þá að þessum feitu þjónum. Íslenzk alþýða, ristu upp gegn þessari kúgun með öllum þeim ráðum, sem þér eru tiltæk. Gerðu hvern vinnustað að vettvangi umræðna og baráttu út af þeirri launakúgun, sem ríkisstjórnardýrtiðin er. Aleflið öll verkalýðsfélög landsins með virkri þátttöku ykkar og búið þau þannig undir úrslitabaráttuna. sem hnekkir kaupráni einræðisherranna í stjórnarráðinu. Munið, að þið, launþegarnir, eruð þrír fjórðu hlutar þjóðarinnar. Ykkar er mátturinn, hvenær sem þið standið sameinuð. En vitið um leið, að varanlegar kjarabætur, sífelldar raunhæfar kauphækkanir frá ári til árs án verðbólgu og dýrtíðar fást aðeins með því, að hinar vinnandi stéttir heila og handa, sjávar og sveita sameinist á vettvangi stjórnmála í þeim samtökum alþýðunnar, er taki meiri hluta á Alþingi og myndi með öllum frjálshuga Íslendingum og framsæknum íslenzkum atvinnurekendum þá þjóðfylkingu Íslendinga, er taki ríkisvaldið úr höndum fulltrúa hins erlenda valds. Alþýða Íslands! Á þínar herðar er nú lagt helgara hlutverk en lagt hefur verið nokkru sinni fyrr á herðar nokkurrar stéttar í Íslandssögunni. Munið það, alþýðumenn og konur, að með því að frelsa ykkur sjálf undan ranglæti og kúgun ríkjandi valds, þá frelsið þið og Ísland frá þeirri innlimun í Efnahagsbandalagið, sem yfir oss vofir, frá þeirri ógn, að þjóðerni vort verði sundur malað í þeirri gróttakvörn auðvaldsins í Evrópu. Það er ljóst, hvernig um þessa vantrauststillögu fer hér á Alþingi, eins og það nú er skipað. En það vantraust þjóðarinnar, sem verður upp kveðið í öllum vinnustöðvum landsins, í verkalýðsfélögunum og verkföllunum og að síðustu í kosningum til Alþingis, sem orðið geta að ári, - það vantraust mun fella þessa ríkisstj. og afstýra þeim voða, sem stórhættuleg stefna hennar leiðir yfir þjóðina. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hv. 4. þm. Sunnl. minntist á framsóknarskattana hér áðan. Það er rétt, að ég gerði þá að umtalsefni í síðustu kosningum. Bjargráðin 1958 voru sérstaklega þung fyrir bændur, þar sem landbúnaðurinn var látinn taka á sig skattana án þess að fá fulla tryggingu fyrir sölu afurðanna eins og aðrir framleiðendur höfðu. Voru bændur þess í stað látnir bera hallann sjálfir af því, sem flutt var út. Það er rangt, að ég hafi lofað lækkun á vélum. En ég benti á misréttið, sem bændur bjuggu við í sambandi við sölu afurðanna úr landi. Það misrétti hefur verið lagfært, og bændur hafa nú fengið þá tryggingu, sem aðrir útflytjendur hafa ekki. Umr. þær, sem nú fara fram um vantrauststill. framsóknarmanna, eru að ýmsu leyti gagnlegar. Greinilega kemur fram, hversu stjórnarandstaðan er laus við að hafa nokkra raunhæfa stefnu. Greinilegt er, að framsóknarmenn og kommúnistar hafa ekki öðlazt víðsýni, skilning eða úrræði í sambandi við þau vandamál, sem að þjóðinni steðja, fram yfir það, sem þeir höfðu til að bera í árslok 1958, þegar þessir flokkar gáfust upp við að stjórna þjóðarfleyinu. Vantrauststill. er dæmi um það, hversu einstakir menn og flokkar geta orðið blindir í eigin sök. Fyrri flm. vantrauststill. talaði hér í gærkvöld, og eins og vænta mátti, var allt, sem hann sagði um þjóðmálin, neikvætt og einkenndist af sama stefnuleysinu, sem ráðið hefur gerðum Framsfl. í seinni tíð. Ræðumaður ræddi nokkuð um verkföllin s.l. sumar og þakkaði samvinnufélögunum að hafa haft forustu um samninga við launþega. Eftir að Framsókn hafði á þennan hátt veitt kommúnistum nægilega aðstoð við skemmdarverkin, talaði hv. 2. þm. Vestf. af mesta sakleysi um hina slæmu dýrtíðarskriðu, sem komizt hafi af stað. Hv. þm. var svo óheppinn að tala um vísitöluhækkun og dýrtíðardraug frá árinu 1942. Fróðlegt er að gera sér grein fyrir því, hvers vegna vísitalan og dýrtíðin hækkaði þá. Það var vegna þess, að framsóknarmenn höfðu lengi haldið bændum landsins í spennitreyju, haldið afurðaverðinu niðri, svo að við borð lá, að heilar sveitir tæmdust, eftir að atvinna fór vaxandi við sjávarsíðuna og varnarliðið borgaði hátt kaup fyrir litla vinnu. Það var þetta haust, sem sjálfstæðismenn fengu aðstöðu til að bjarga bændastéttinni með því að hækka kjötverðið um 100% frá því, sem það var verðlagt af hendi Framsóknar. Í kjölfar þess hækkaði mjólkurverðið. Eftir þessa leiðréttingu var mörgum sveitahreppum forðað frá auðn. Bændur hættu við að fara í varnarliðsvinnu, landbúnaður var áfram rekinn á Íslandi. Þessi leiðrétting á afurðaverði landbúnaðarins var ekki aðeins gerð vegna bændanna. Þessi leiðrétting var þjóðfélagsleg nauðsyn, til þess að einn aðalatvinnuvegur og sá elzti færi ekki í rúst. Margra ára stjórnartímabil Framsfl. var vel á veg komið að lama framleiðslu landbúnaðarins með því að halda afurðaverðinu óhæfilega lágu. Framsóknarmenn gera kröfur fyrir hönd landbúnaðarins, þegar þeir eru ekki í stjórn. Þegar þeir eru í stjórn og geta haft áhrif á gang málanna, gleyma þeir hagsmunum þess atvinnuvegar, sem þeir telja sig helzt vera málsvara fyrir. Í gærkvöld talaði hér Framsóknarþingmaður og taldi, að nú væri þrengt að bændum. Þessi sami þm. hafði lágt og sagði lítið, þegar hann var stuðningsmaður vinstri stj. og hagsmunir bænda voru fyrir borð bornir. - Þessi hv. þm. talaði um hátt verð á vélum, sementi, timbri og öðrum nauðsynjum. Slíkar raddir heyrðust einnig um þetta sama fyrstu árin eftír gengislækkunina 1950, en að þeirri gengislækkun stóðu framsóknarmenn. Það var ekki fyrr en á árinu 1952, sem jafnvægi komst á eftir þá gengislækkun. Þannig mun það einnig verða nú, ef frekari skemmdarverk verða hindruð, að jafnvægi kemst á og sú verðhækkun, sem leiddi af gengislækkuninni, mun ekki verða tilfinnanleg bændum né öðrum landsmönnum eftir hæfilegan tíma. Hv. þm. talaði um, að ræktun og skurðgröftur færi minnkandi. Það er ofur eðlilegt, að skurðgröftur fari minnkandi um sinn, þar sem þannig er komið í mörgum hreppum, að grafið hefur verið allt það land, sem þörf er á að þurrka. Ræktunarframkvæmdir eru miklar og framleiðsluaukning landbúnaðarvara meiri á s.l. ári og yfirstandandi ári en verið hefur um langt tímabil. Það er þó nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, að ræktunar- og framleiðsluaukning getur ekki orðið eins mikil eftirleiðis, nema fólkinu fjölgi, sem við landbúnað vinnur, og það er nauðsynlegt að vinna að því, að svo megi verða. Framsóknarmenn halda því fram, að lög um lausaskuldir bænda séu ekki sambærileg þeim lögum, sem út voru gefin vegna skuldaskila sjávarútvegsins. Þannig er því þó varið að því leyti, sem um sambærilega úrlausn er að ræða. Ekki munu bændur sjálfir greiða þá vexti af þessum lánum, sem á bréfunum eru, nema þá að örlitlu leyti, en sjávarútvegurinn greiðir alla vextina af lánunum og býr því við óhagstæðari kjör að þessu leyti. Vonandi er sú skoðun röng, sem Jón Pálmsson hélt fram hér á Alþ., að kaupfélögin séu treg eða ófáanleg til þess að greiða fyrir skuldaskilum, nema þau verði skylduð til þess með lögum. Það er mikið hagræði fyrir bændur að breyta lausaskuldum sínum í 20 ára lán, eins og þeir eiga nú kost á. Samgöngur um byggðir landsins fara ört batnandi, enda er það höfuðskilyrði til þess, að byggð haldist og til þess að byggðin þéttist. Rafvæðingunni miðar vel áfram, og munu 96% þjóðarinnar hafa rafmagn eftir að 10 ára áætluninni er lokið. Eftir þann tíma ber að stuðla að því, að þeir, sem eru án rafmagns, geti fengið það á einn eða annan hátt. Þegar framsóknarmenn tala með yfirlæti eins og þeir hugsi sérstaklega um málefni landbúnaðarins og hinna dreifðu héraða, er fróðlegt að rifja nokkur atriði upp, sem sýna, hversu yfirlæti þeirra stangast á við allar staðreyndir. Það er staðreynd, að þann tíma, sem Framsókn hefur verið utan stjórnar, hafa hin þýðingarmestu lög verið afgreidd fyrir landbúnaðinn. 1946 voru raforkulögin samþykkt á Alþingi. Þá var Framsókn utan stjórnar. Eftir þessum lögum fer rafvæðingin fram um land allt. 1946 eru lög um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum samþykkt, en þá er Framsókn einnig utan stjórnar. Eftir þessum lögum hefur ræktun og byggingar í sveitum landsins verið framkvæmd. 1946 eru lög um jarðræktar- og húsagerðarsamþykktir einnig samþ. á Alþingi. Og eftir þeim lögum hefur verið unnið að skurðgrefti, þurrkun landsins og margháttuðum framkvæmdum í sveitum landsins. Framsóknarmenn gætu sagt: Þetta hefði allt getað gerzt, þótt við hefðum verið í ríkisstjórn. Ástæðulaust er að neita því. En á hitt ber að benda, að sá flokkur, sem er utan stjórnar, hefur ekki forgöngu um mikilvæga lagasetningu á Alþ., og verður það því hlátursefni margra, þegar framsóknarmenn þakka sér sérstaklega þá lagasetningu, sem hér hefur verið lýst. Lög um framleiðsluráð landbúnaðarins, þ.e. afurðasölulögin, eru frá árinu 1947. Þá voru framsóknarmenn komnir í ríkisstj., enda hafa þeir hrósað sér mikið af þeirri löggjöf. Ekki skal úr því dregið, að þessi lög voru um margt góð. En þau voru meingölluð að því leyti, að þau tryggðu á engan hátt, að bændur fengju það verð fyrir afurðirnar, sem þeim var reiknað í verðgrundvellinum og sex manna nefnd var sammála um, að þeim bæri að fá. Þessari löggjöf hefur oft verið lýst, og skal því ekki tímans vegna farið nánar út í það hér. En bændum er kunnugt, að lögin voru fyrst lagfærð, eftir að Framsfl. var farinn úr ríkisstj. 1959, og lagfæringin gerir það nú mögulegt að greiða bændum það verð, sem talið er að þeim beri samkvæmt verðgrundvellinum. Þetta var gert með því, að ríkissjóður greiði þann halla, sem er á útfluttum vörum, en áður urðu bændur að bera hallann. Þetta var mjög tilfinnanlegt á verðbólguárunum 1957 og 1958. En Framsóknarbóndinn, sem talaði hér í gærkvöld, og aðrir Framsóknarþingmenn gerðu ekki tilraun til þess að rétta við í bændastéttarinnar þágu. Að þessu sinni varð ekki samkomulag í sex manna nefnd um verðlagningu landbúnaðarvara. Fulltrúar bænda töldu nú eins og áður, raunar alltaf áður, að verðgrundvöllurinn væri ekki réttur. Í 18 ár hefur svo verið talað og barizt fyrir leiðréttingu. g þrjú skipti áður hefur yfirnefnd úrskurðað verðið. Þá skekkju, sem enn er á grundvellinum, þarf vitanlega að lagfæra, og er það baráttumál framleiðsluráðs. Þegar talað er um, að viðreisnarlöggjöfin þrengi hagsmuni bænda og annarra stétta þjóðfélagsins, ber að hafa í huga, hvernig kjör almennings væru í dag, ef vinstri stefnan hefði ráðið lengur. Hv. 2. þm. Vestf. talaði um það í gærkvöld, að þm. hefðu ekki verið kosnir 1959 til þess að koma á óðaverðbólgu, heldur til þess að kveða verðbólguna niður. Það var óheppilegt fyrir þennan þm. að minnast á óðaverðbólgu, því að það hefur hann gert áður við eftirminnilegt tækifæri, en það var þegar hann, fyrrv. hæstv. forsrh., lýsti uppgjöf og úrræðaleysi vinstri stjórnarinnar. Það var þá sem hann sagði, að óðaverðbólga væri skollin yfir. Það er þessi óðaverðbólga, sem núv. ríkisstj. hefur verið að glíma við og gert ráðstafanir til að verði kveðin niður með viðreisnarlöggjöfinni. Það eru verðbólguhöfundarnir úr vinstri stjórninni, sem hafa tafið fyrir því, að áhrif verðbólgunnar fjari út. Stjórnarandstöðunni heppnaðist að vinna skemmdarverk á efnahagskerfinu s.l. sumar. Verði það reynt öðru sinni, verður að hindra það og koma í veg fyrir, að það verði eyðilagt, sem eitt getur bjargað efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar, en það er sú viðreisnarlöggjöf, sem sett var í ársbyrjun 1960. Stjórnarandstaðan gerir ítrekaðar tilraunir til þess að blekkja almenning í landinu. Sagt er, að framsóknarmenn hafi góða aðstöðu til þess, þar sem Tíminn sé eina blaðið, sem kemur á mörg heimili, sérstaklega á Norðaustur og Austurlandi. Vonandi er, að fólk í þessum landshlutum sem öðrum láti sér ekki nægja að lesa málgagn Framsfl., sérstaklega eftir að það er sannað, að blaðið fer með blekkingar. Iðulega hefur Tíminn og reyndar Þjóðviljinn líka talið, að gjaldeyrismál þjóðarinnar hafi ekki batnað síðan viðreisnin hófst. Því hefur einnig verið haldið fram, að sparifjáraukning hafi ekki verið meiri en áður og jafnvel minni. Einnig hefur verið fullyrt, að fjárhagur ríkisins væri í kaldakoli og greiðsluhalli stórkostlegur. Ætlast verður til, að þeir, sem lesa Tímann og Þjóðviljann og þær fullyrðingar, sem þar eru viðhafðar, vilji sannprófa, hvort rétt er með farið. Leiðin til þess að sannprófa, hvort þessi blöð segja satt eða eru að blekkja, er sú að fletta upp í Hagtíðindum, sem til eru hjá hreppstjórum, oddvitum, kaupfélögum og víðar. Þeir, sem hingað til hafa látið sér nægja Tímann einan, en sannfærast um, að hann blekkir og skrökvar að lesendum, ættu ekki að láta sér nægja lengur að lesa þetta eina blað, og er þá mikið fengið, ef almenningur í landinu leitar eftir réttum heimildum og myndar sér skoðun á grundvelli þess, sem sannast er, Undanfarna áratugi hafa samtök launþega haft forustu um kauphækkanir. Á fyrstu árum launþegasamtakanna mun oft hafa verið eðlileg ástæða fyrir þeim kröfum, sem gerðar voru. Á seinni árum hafa kröfurnar oftast verið óraunhæfar og ekki miðað við það, sem atvinnuvegirnir geta greitt. Af þessum ástæðum hefur fólkið ekki fengið þær kjarabætur, sem æskilegar eru og hefði verið unnt að ná, ef rétt hefði verið á málunum haldið. Það er staðreynd, að þjóðartekjurnar vaxa á ári að meðaltali um 4-5%. Af því leiðir, að kjarabætur almenningi til handa eru mögulegar árlega, sem nemur allt að 3%. Ef unnið hefði verið eftir þessu lögmáli, eins og nágrannaþjóðirnar hafa gert, væru kjör almennings mun betri nú en var í stríðslok, eða allt að 40% betri. En verkfallsforingjarnir telja, að lífskjörin séu lítið eða ekkert betri nú en var fyrir 15–16 árum. Fram undan eru mörg verkefni í íslenzku þjóðlífi. Mörg framfaramál þarf að leysa og tryggja með því afkomu þjóðarinnar í nútíð og framtíð. Þetta mun ekki takast fljótt og vel, nema almenningur í landinu stuðli að bættum og betri vinnubrögðum í kjaramálum og taki völdin af verkfallsbröskurunum. Nauðsyn ber til að halda þannig á málum, að verðlagið geti verið stöðugt, að gjaldmiðillinn njóti trausts og gengi íslenzku krónunnar verði tryggt. Ríkisstj. hefur fengið færustu menn til þess að vinna að fimm ára áætlunum um allsherjarframkvæmdir í landinu. Gerð verður áætlun um uppbyggingu í landbúnaði, samgöngum, hvers konar iðnaði, sjávarútvegi, vatnsvirkjunum og öðrum atvinnugreinum þjóðarinnar. Með því að framkvæma áætlunina verður lagður traustur grundvöllur að atvinnulífi landsmanna. Framleiðslan verður aukin, útflutningur fer vaxandi, gjaldeyrisöflun þjóðarinnar eykst, og sá skortur, sem þjóðin hefur áður búið við í gjaldeyrismálum, hverfur. Atvinna verður nóg fyrir alla, sem gefa unnið. Tekjur þjóðarbúsins munu vaxa fram yfir það, sem áður hefur verið, og grundvöllur verða lagður að auknum kjarabótum fyrir allan almenning. Með skemmdarverkum þeim, sem stjórnarandstaðan hefur unnið og hótað er enn að halda áfram, er hagsmunum þjóðarinnar ógnað. Takist skemmdarverkið öðru sinni, verður öll uppbygging og viðreisn tafin og ef til vill gerð óframkvæmanleg. Það er á valdi almennings, á valdi þínu, áheyrandi góður, hvort þjóðholl stefna verður hér ráðandi eða upplausnar- og niðurrifsstefna. Það er skylda hvers Íslendings að kynna sér á hlutlausan hátt stefnur og störf stjórnmálaflokkanna og mynda sér hlutlausa skaðun um það, sem deilt er um. Framtíð og velferð þjóðarinnar byggist á því, að dómgreind almennings verði öfgum og áróðri yfirsterkari. Því skal treyst, að það megi verða. Þess vegna ber að halda áfram af dugnaði og festu og með bjartsýni að vinna að lausn hinna mörgu verkefna, sem enn biða úrlausnar. - Góða nótt.

Eysteinn Jónsson Hæstv. landbrh. hélt áfram að storka bændum með því að fullyrða, að þeir stæðu betur en áður, þvert ofan í staðreyndir. Þetta eru svo stórfelld öfugmæli, að því lengur sem ráðherrann talar í þessum tón, því verra fyrir hann sjálfan. Það er einkennandi fyrir landbúnaðarpólitík þessa hæstv. ráðh., að íslenzkir bændur neyðast nú til að kaupa vélar, sem bændur annarra landa hafa lagt á haug, til þess að vélvæðingin stöðvist ekki alveg. Engum dylst, að viðreisnin sneri upp fótum á þessu ári. Ekki var það þó því að kenna, að þessi valdasamsteypa tæki við búskap landsins á heljarþröm í árslokin 1958, síður en svo. Þeir tóku við miklum greiðsluafgangi á ríkisbúskapnum, fjörugra framleiðslulífi til lands og sjávar en nokkru sinni fyrr og betri afkomu almennings, uppbyggingu í örum vexti á öllum sviðum og undirbúnum stórlántökum ytra með góðum kjörum til langs tíma, til stuðnings enn meiri framförum. Þeir tóku við hagstæðum greiðslujöfnuði í viðskiptum við útlönd, hagstæðari gjaldeyrisstöðu bankanna í árslok 1958 en hún er nú og meiri birgðum af verðmætum útflutningsvörum en oftast áður. Þessu tóku kreppumenn við. En það lokaði leiðum fyrir vinstri stjórninni til að tryggja framhald þeirrar stefnu, sem þessu hafði áorkað, að algerlega var um það synjað af leiðtogum kommúnista, sjálfstæðismanna og Alþýðuflokksmanna, að dýrtíðarskrúfan, vísitöluskrúfan yrði tekin úr sambandi og þannig komið í veg fyrir hóflausan vöxt dýrtíðarinnar innanlands, sem öllu þessu hefði komið úr skorðum. í staðinn fengu menn svo það; sem þjóðin býr nú við. Hefði verið farið eftir till. framsóknarmanna 1958, væri á hinn bóginn hægt að halda þeim lífskjörum, sem almenningur bjó við þá. Hefðu forustumenn launþegasamtakanna þá viljað líta við hliðstæðum samningi og þeir fögnuðu í sumar, hefði þetta aldrei verið kallað yfir þjóðina. Það var mikið sagt í fyrra, þegar viðreisnin fór af stað. Ráðherrarnir sögðu, að innleiða ætti nýtt efnahagskerfi, sem skyldi gerbreyta íslenzkum þjóðarbúskap, og þetta var rétt. Það er ekki alveg jafnhátt risið núna eftir tvö ár, enda varla von, því að hvert sem litið er blasa við ömurleg áhrif þess, sem gert hefur verið. Ráðherrarnir hafa svo gersamlega lamazt af þessu, að þeir gera ekki tilraun til að verja gerðir sínar eða rökstyðja þær. Þess í stað fórna þeir höndum og segja: Hví eru framsóknarmenn og fólk almennt að gera veður út af þessu, hví eru menn að leika Strompleik? Það hefur ekkert gerzt annað en það, sem oft hefur gerzt áður og Framsóknarflokkurinn mundi vilja standa að, ef hann hefði aðstöðu til og ætti kost á því. Út af þessu spyr margur: Hvað eru mennirnir að fara? Hvað er nú orðið af hinu nýja efnahagskerfi, sem þeir voru svo montnir af í fyrra, og hinum nýju þjóðfélagsháttum, sem þeir sögðust hafa innleitt og af því einu getað innleitt, að ekki þyrfti lengur í bili að taka tillit til Framsfl.? Og það var rétt. Þetta hefur skeð. Nýja efnahagskerfið og nýju þjóðfélagshættirnir hafa reynzt þannig, að það er bezt að breyta til og skrökva því, að þetta séu bara eftir allt saman gömlu úrræðin Framsóknar. Dettur nokkrum í hug, að svona hefði verið talað, ef nýja efnahagskerfið hefði reynzt vel? Þessi áróður ráðherranna í stað raka er langgleggsti vitnisburðurinn, sem fengizt hefur um gjaldþrot þessarar stefnu. Ef vel hefði tekizt, hefðu þeir eytt öllum ræðutíma sínum til að sýna fram á, hve aðferðir þeirra væru ólíkar þeim, sem framsóknarmenn hefðu notað og væru líklegir til að nota, og árangurinn ólíkur. Þetta er uppgjöf, sem allir skilja, og gott að fá hana svona látlaust og einfalt setta fram af þeim sjálfum. Þetta sýnir líka vel þá breytingu, sem orðin er á ráðherrunum sjálfum síðan í fyrra. 1960 sagði ríkisstj. í bókinni Viðreisn: „Hér er ekki um að ræða ráðstafanir sama eðlis og þær efnahagsráðstafanir, sem tíðkazt hafa, heldur algera kerfisbreytingu. En hvað segja þeir nú? Það er sérstaklega talað um gengislækkunina 1950 sem dæmi. Já, athugum einmitt það dæmi. Það gerðist nefnilega þá, að framsóknarmenn neituðu að styðja gengislækkun, nema jafnframt yrði samið um fjármagn til stórfelldrar uppbyggingar. En til þess að fá samningsaðstöðu urðu þeir að koma minnihlutastjórn Sjálfstfl, frá með vantrausti, því að hún vildi ekki fara öðruvísi, - fullkomlega þingræðislegri leið og sjálfsagðri, eins og á stóð. Einhver var í gærkvöld að tala um óbilgirni framsóknarmanna. Ekki kannast ég við hana. Hitt er rétt, að framsóknarmenn hafa aldrei verið tuskur. Þeir hafa ekki heldur gert kröfu til, að aðrir væru það, og ekkert kvartað. Þeir vilja starfa á jafnréttisgrundvelli, ef um samstarf er að ræða, annars ekki. Þá var talað um þolleysi framsóknarmanna við stjórnarstörf. Dálítið er þetta skrýtið um flokk, sem hefur átt þátt í ríkisstj. í 26 ár síðustu 33 árin. Annað mál er, að framsóknarmenn hafa orðið að starfa með ýmsum flokkum á þessu tímabili til að reyna að tryggja áframhaldandi uppbyggingu, og framsóknarmenn hafa litið á það sem ódyggð, en ekki dyggð, að hanga við stjórn, ef þeir töldu von um, að betri árangri mætti ná með öðru móti. Þá yrði að taka upp baráttu fyrir breyttu viðhorfi. Nú er talað um það sem dyggð að hanga, hvernig sem tekst. Í hverju var svo nýja efnahagskerfið fólgið, sem nú má ekki lengur nefna svo, fremur en snöru í hengds manns húsi? Fyrst var allt gert í senn: Gengið lækkað. Stórfelldar nýjar tollaálögur lögleiddar. Okurvextir innleiddir. Ákvæði sett um að draga inn á frystan reikning hluta af sparifé landsmanna. Minnkuð lán út á framleiðsluvörur. Fjárfestingarlánin gerð óhagstæðari. Skornar niður verklegar framkvæmdir. Tekin upp ofsóknarherferð í garð samvinnufélaga og verkalýðsfélaga. Er þó langt frá, að allt sé hér með talið. Allir, sem komnir eru til vits og ára, vita vel, að þetta á ekkert skylt við þær leiðir, sem farnar hafa verið síðan íhaldið missti meiri hlutann 1927. Breytingin frá 1958 er einna líkust því sem þjóðin hafi orðið fyrir áföllum af náttúruhamförum. En engu slíku er til að dreifa. Það eru afleiðingar hinna óviturlegu ráðstafana frá 1960, sem segja til sin og hafa leikið þannig þjóðarbúskapinn, að allar hinar miklu kjaraskerðingarfórnir verða til verra en einskis. Afleiðingar þessara mistaka sjást alls staðar. Hámarki sínu náði öngþveitið, þegar stórfelld langvarandi verkföll geisuðu um landið vegna hinnar gífurlegu kjaraskerðingar. Og því fór fjarri, að ríkisstj. hefðist nokkuð að til að koma í veg fyrir þau, því síður til að leysa þau. Þegar svo þessi verkföll voru leyst af öðrum og bjargað frá því, að síldarvertíðin yrði eyðilögð, og þar með frá algeru hruni, þá rak hæstv. ríkisstj. endahnútinn á mistökin með því að neita að notfæra sér kjarasamningana til að koma á jafnvægi, þótt framsóknarmenn hafi sannað með alveg óyggjandi rökum og dæmum úr þjóðarbúskapnum, að það var hægt, ef vaxtaokri og tilbúnum rekstrarfjárskorti var aflétt. Þess í stað hleypti ríkisstj. með heiftarráðstöfun nýju dýrtíðarflóði yfir þjóðina. Þessum þungu, rökstuddu ásökunum reynir svo ríkisstj. ekki að svara með neinum rökum eða hrekja sannanir okkar fyrir sekt þeirra, heldur fimbulfamba ráðherrarnir um, að það hafi áður verið lækkað gengi krónunnar, eins og það séu rök fyrir því að lækka í annað sinn gengi krónunnar á 16 mánuðum. Fjmrh. var hér með alls konar sparðatíning í 20 mínútur, en hann reyndi ekki fremur en hinir að færa rök fyrir gengislækkuninni í sumar. Ríkisstj. hafði engan siðferðíslegan rétt til að vinna slíkt bráðræðis- og óhappaverk. Henni bar að segja af sér og efna til nýrra kosninga, til þess að þjóðinni gæfist kostur á að ákveða, hvort hún vili meira af þessu eða ekki, Auðvitað er þessi síðasta ráðstöfun, gengislækkunin, gerð í örvæntinga, og allt ber með sér, að stjórnin er hrædd. En einmitt fyrir það er hún hættulegri en ella, því að þeir, sem hræddir eru, vinna oft óheppilegustu verkin. Það ber gleggstan vott um erfiðan áróðurshag ríkisstj. vegna óheppilegra verka, að hún reynir helzt að benda, í blöðum sínum og annars staðar, á mikinn uppgang í sjávarplássum austan- og norðanlands sem ljósan punkt í rökkri viðreisnarinnar. Uppgangur í þessum plássum á þó, auk síldveiðanna, fyrst og fremst rætur sínar í stóraukinni fiskigengd á grunnmiðum vegna útfærslu landhelginnar 1958, - útfærslu landhelginnar, sem aldrei hefði orðið nein, ef núv. stjórnarflokkar hefðu sumarið 1958 getað einir fyrir málum ráðið. Þessa fiskigengd hefur núv. ríkisstj. ekki enn þá a.m.k. tekizt að eyðileggja, þrátt fyrir alla tilburði í þá átt með því að færa landhelgina inn aftur á stórum svæðum einmitt úti fyrir þessum landshlutum. Hefur þar og forsjónin komið þeim til hjálpar, sem átti að leika verst. En fátt er til fanga, þegar ríkisstj. vill kenna þennan uppgangsvott við sínar ráðstafanir, sem allar hafa miðað að því að þrengja hag þessa fólks. Það er táknrænt fyrir áhrif stjórnarstefnunnar, að þessi sjávarpláss fá nú ekki notið eðlilegs vaxtar vegna þess, hve dýrt er orðið að koma þaki yfir höfuð sér, þótt líf liggi við, og svo aðrar lífsnauðsynlegar framkvæmdir þar eftir. Því er ekki einu sinni þar, í þessum plássum, eðlileg uppbygging þrátt fyrir hagstæð aflabrögð. Ríkisstj. lízt orðið svo illa á stefnu sína og afleiðingar hennar, að henni sýnist lífsnauðsyn orðin að halda því fram, að samdráttarstefnan, sem hún fylgir, sé eins konar náttúrulögmál, það sé eiginlega engin önnur stefna til. Aðþrengdir vilja þeir nú láta í þetta skína. En öðruvísi mér áður brá. Árið 1956 varaði Bjarni Benediktsson, núv. hæstv. forsrh., kröftuglega við núv. efnahagsmálaráðherra sínum, Gylfa Þ. Gíslasyni, og bað menn, hvað sem öllu öðru liði, að láta hann ekki ráða of miklu eða koma sínum hagfræðikenningum í framkvæmd. Um þetta sagði Bjarni Benediktsson þá, sbr. Alþingistíðindi 1956, 188. dálk: „Og ég segi“, sagði Bjarni Benediktsson, „ég á enga betri ósk til hæstv. núv. ríkisstj. heldur en henni takist að forða hruninu, en hún fari ekki of mikið eftir þeim kenningum, sem hæstv. menntmrh. (þ.e.a.s. Gylfi Þ. Gíslsson) hélt hér fram í gær og færðar yfir í mennskra manna mái eru þær, að hann vill fá hæfllegt atvinnuleysi, til þess að kaupgjaldið hækki ekki um of. Og ég segi (sagði Bjarni Benediktsson enn fremur): Það er miklu betra að halda fullri vinnu, jafnvel fara dálítið óvarlega í lánveitingum, í fjárveitingum, í Keflavíkurvinnu, hvað við viljum segja, halda fullri vinnu, halda fullum framkvæmdum og gera svo ráðstafanir aðrar á eftir, til þess að ekki keyri sig allt um koll, heldur en halda jafnvæginu með sultarólinni á fólkinu, en það var sá boðskapur, sem hæstv. menntmrh. (Gylfi Þ. Gíslsson) gerði sig að talsmanni fyrir hér í gær: Við sama tækifæri varaði Bjarni Benediktsson einnig sterklega við þeirri kenningu þessa sama Gylfa að reyna að leysa efnahagsmálið með því að beita samdrætti í bankaútlánum, og segir Bjarni þá, að hagfræðingar hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að heimskreppan mikla upp úr 1928 hafi stafað af of miklum lánasamdrætti Englandsbanka. Nú er það á hinn bóginn hlutskipti Bjarna Benediktssonar, ásamt Gylfa, ekki aðeins að draga úr lánum út á afurðir landsmanna, heldur loka inni og taka úr umferð stóran hluta af sparifé þjóðarinnar og lifa samkvæmt þeirri kenningu, að ekkert sé hættulegra þjóðarbúinn en að spariféð sé ávaxtað í uppbyggingu og atvinnurekstri. Samdrátturinn í bankakerfinu nemur mörgum hundruðum millj. með þessum aðferðum, og svo er neitað og neitað um lán, sem auka mundu framleiðni, framleiðslu og þjóðartekjurnar, þótt fjármagnið sé til. Það er slæmt hlutskipti að gerast oddviti fyrir þeirri stefnu, sem menn hafa þannig harðast fordæmt og varað við, og ekki nóg með það, heldur bæta því ofan á, að einmitt þessi stefna sultarólarinnar, sem Bjarni Benediktsson skýrir svo sjálfur og varar við, sé eins konar náttúrulögmál og engin önnur úrræði geti komið til greina. Síðan íhaldið var fellt 1927, hefur allt fram til þessa verið farin sú leið að rífa sig út úr erfiðleikunum með því að auka framleiðsluna, auka tekjurnar og það þótt kosta hafi þurft til í bili og stundum hafi verið lítið í kassanum og nokkuð djarft teflt. Þannig hefur íslenzka þjóðin komizt úr fátækt og umkomuleysi. Þannig hafa þúsundir íslenzkra heimila farið að og þjóðin í heild. Nú hefur þessi leið verið yfirgefin og erfiðleikunum mætt með því að draga saman framkvæmdir og herða að þjóðinni, enda útkoman eftir því. Það er vonlaust verk fyrir þessa menn að ætla að neyða þeirri skoðun upp á Íslendinga, að þetta sé eina rétta leiðin og eina leiðin, sem til er. Íslendingar þekkja þetta búskaparlag og vita, hvert það leiðir, og þeir þekkja hitt lagið, sem hefur hafið íslenzk heimili úr örbirgð til bjargálna og þjóðina sjálfa. Það breytir engu, þótt nú verði gripið til þess í örvæntingunni að kalla samdráttarstefnuna framkvæmdaáætlun, en okkur er sagt, að þessi nafnaskipti eigi að verða nú um nýárið. Samdráttur og kjaraskerðing verður hvorki léttbærari né heillavænlegri afkomu þjóðarinnar í framtíðinni, þótt kallað verði framkvæmdaáætlun. En stefnan á að verða óbreytt, þótt hún fái nýtt nafn, eins og innflutningsáætlunin sýnir, sem fjárl. fylgir. Mörgum mun finnast ástandið varðandi uppbyggingarmálin geigvænlegt orðið, þegar verðhækkunin ein saman frá því fyrir tveimur árum gleypir nú að fullu föstu íbúðalánin, bæði í sveitum og við sjóinn, eins og upplýst hefur verið í þessum umr. Það er dæmi, sem mönnum hnykkir við að heyra. Líkt er þó um önnur verkefni í þágu framleiðslunnar. Til hvaða óyndisúrræða verður svo gripið af þeim, sem svona hafa komið málum, ef þeir fá einir óhindraðir um að fjalla? Verður í ofboðinu farið að afhenda útlendingum uppbyggingu atvinnufyrirtækjanna á Íslandi í stað uppbyggingar hinna mörgu Íslendinga, sem búið er að lama? Ýmislegt úr stjórnarherbúðunum gefur ástæðu til ótta í þessu efni. Þegar svo fram undan er stórfelldur vandi einmitt varðandi nauðsyn á auknu samstarfi við aðrar þjóðir, án þess að Íslendingar missi tökin á sínum eigin atvinnurekstri, þá margfaldast nauðsynin á því að efla áhrif þeirra, sem hægt er að treysta í þessum málum, þeirra. sem standa fast á því að styðja uppbyggingu atvinnuveganna fyrst og fremst í höndum Íslendinga sjálfra, eins og verið hefur, en eru jafnframt stuðningsmenn nánari tengsla við þær þjóðir, sem okkur eru næstar og skyldastar. Að lokum þetta: Það er ekki erfitt að sjá, hvers vegna menn verða nú að búa við samdráttar- og kreppustefnuna, sem svo sárt hefur leikið þjóðina og því miður er ekki enn sopið seyðið af. Það er vegna þess, að eftir kjördæmabreytinguna var hægt að komast fram hjá Framsfl. í bili. Leiðin til að stöðva sig á þessari braut og fika sig inn á framfaraveginn á nýjan leik er sú ein framkvæmanleg að efla áhrif Framsfl., og það er einfalt úrræði. Það leynir sér ekki heldur, að andstæðingunum er þetta ljóst, hvaðan þeim stendur ógnin mest að þessu leyti. Það er Framsókn hér og Framsókn þar og Framsókn alls staðar. Og einn reiknaði í gærkvöld upp á mánuð, hvað lífdagar þessa kerfis gætu orðið lengstir, en það var að næstu kosningum. Það segir sína sögu. Það mun líka væntanlega fara svo, að mörgum mun finnast sú leið hyggileg að efla Framsfl. til meiri áhrifa, og þeim fer fjölgandi, sem honum treysta. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hv. þm. Karl Kristjánsson líkti núv. ríkisstj. við Kúnstner Hansen í Strompleik Kiljans. Ég held, að Karli hafi ratazt hér réttar á munn en hann ætlaðist til og raunar nokkuð á annan veg, því að í leikritinu er Kúnstner Hansen af hendi höfundar einmitt fulltrúi heilbrigðrar skynsemi. Spillingin hefur ekki náð tökum á honum, og hann blekkir hvorki sjálfan sig né aðra og er að því leyti andstæða annarra persóna í Strompleiknum. Tveir hv. þm. Framsfl., Hermann Jónasson og Eysteinn Jónsson, bera nú fram vantrauststill. á hæstv. ríkisstj., og eru það raunar ekki stórtíðindi. Fyrr á þessu ári, í marzmánuði s.1., fluttu þessir sömu menn ásamt Alþb: þm. einnig vantrauststill. á ríkisstj. Sú vantrauststill. var felld. Segja má því, að vantrauststillöguflutningur stjórnarandstöðunnar sé að verða fastur dagskrárliður Alþingis á hverjum vetri. Ég tel vafalaust, að einnig þessi vantrauststill. verði felld, og ég tel einnig vafalaust, að flm. till. gangi út frá, að svo muni verða. Till. er því áreiðanlega ekki flutt í þeirri veru, að ríkisstj. kunni nú að verða felld, þótt að formi til sé látið þannig líta út, heldur er hún vafalaust flutt til þess að fá tækifæri til að hafa almennar stjórnmálaumr. í útvarpinu umfram hinar almennu eldhúsdagsumr., sem verða síðar á þingtímanum. Við því er að sjálfsögðu ekkert að segja, enda ótvíræð heimild til slíks tillögn flutnings. Útvarpshlustendur verða að una því, hvort sem þeim líkar betur eða verr. En í þessu sambandi er ástæða til að hugleiða, hvort of tíðar almennar stjórnmálaumr. Í útvarpi hafa ekki þau áhrif á útvarpshlustendur að slæva áhuga þeirra á stjórnmálum frekar en hið gagnstæða. En æskilegt er, að áhugi almennings um þau mál sé sem bezt vakandi. Ég varpa þessu hér aðeins fram til umhugsunar, en um þetta kunna að vera skiptar skoðanir. Á flutningsmönnum vantrauststill. hvílir sú skylda að gera þm. og þjóðinni allri sem gleggsta grein fyrir, hvað þeir hafa upp á að bjóða, ef vantrauststill. yrði samþykkt. Gera verður ráð fyrir, að flm. till. séu reiðubúnir að mynda ríkisstj., ef þeim nú tækist að fella þá stjórn, sem nú situr. Við, sem greiða eigum atkv. um vantrauststill., eigum því heimtingu á að vita sem nákvæmast, hvað við tekur, ef núv. ríkisstj. yrði felld. Flm. og talsmenn þeirra hafa ekki rækt þessa skyldu. Þeir hafa forðazt að láta þess getið, hverjar fyrirætlanir þeirra hafa verið um meðferð stjórnvaldsins, ef þeir tækju nú við því valdi. Ræður þeirra hafa einvörðungu snúizt um gagnrýni á ríkisstj. Hvað eina, sem hún hefur gert, telja þeir skaðlegt eða hættulegt. Þar sjá þessir hv. þm. enga glætu fyrir stafni, nema því aðeins að þeir sjálfir fái að taka við stjórnartaumunum. En þeir varast eins og heitan eld að bregða ljósi yfir framtíðaráætlanir sínar. Það er eins og þær væru einhver hernaðarleyndarmál, sem umfram allt yrði að varðveita. En þessu er ekki svo farið. Hv. flm. eiga engan lykil að vandamálunum. Það er skýringin á þagmælsku þeirra. Það er vitanlega algerlega ófullnægjandi, þó að þessir hv. þm., flm. vantrauststill., segist vilja halda áfram framfarasókninni og leggja áherzlu á að auka framleiðsluna og koma í veg fyrir kjaraskerðingu. Hver einn og einasti þm. er áreiðanlega sammála þessu. Við viljum áreiðanlega allir auknar framfarir, aukna framleiðslu og aukna velmegun fólksins í landinn. Það, sem skilur á milli skoðana, er ekki þetta, heldur hitt, að stjórnarandstæðingar telja, að aðferðir ríkisstj. til þess að ná þessu marki séu rangar. Því er jafnvel haldið fram í áróðursskyni, að sumar aðgerðir í þessum efnum hafi verið viðhafðar af hreinni mannvonzku eða í hefndarskyni við vissan hóp manna í þjóðfélaginu. Svo barnalegum staðhæfingum trúir að sjálfsögðu enginn maður, ekki einn sinni þeir, sem slíkum áróðri halda uppi. Flm. og stuðningsmönnum þeirra verður tíðrætt um það, sem þeir kalla kreppustefnu og samdráttarstefnu ríkisstj., á sama tíma og hver vinnufær maður og kona hafa meira en nóg að starfa og fréttir berast víða að um stórkostlegan skort á vinnuafli, einkum nú, þegar skólarnir eru byrjaðir. Þetta krepputal þeirra hljómar því sem öfugmæli í eyrum þjóðarinnar. Gera verður ráð fyrir af því, sem fram hefur komið í þessum umr. og raunar áður hefur komið fram, að flm. till. hefðu viljað halda uppbótakerfinu og hinum flóknu reglum um margfalt gengi. Eins og alþjóð er kunnugt, hafði þetta verið gert ár frá ári, en alltaf jókst verðbólgan og enn hefði hún aukizt með vaxandi hraða, ef fram hefði verið haldið sem horfði. Slíku var ekki hægt að halda áfram án þess að stefna þjóðarbúskapnum norður og niður, til stöðvunar, skorts og hruns. Slíkt ástand væri nú þegar komið, ef ekki hefði verið tekið í taumana með stöðvun 1959 og viðreisnarlöggjöfinni 1960 og þeim aðgerðum, sem í kjölfar hennar fylgdu. Þjóðinni var sagt frá því skýrt og skilmerkilega, að samfara viðreisninni hlýtt að verða nokkur dýrtíð, a.m.k. fyrst um sinn, en verðbólguskriðan var stöðvuð. Nú væri fróðlegt að vita, hvort það sé ætlun flm. vantraustsins, hv. þm. Hermanns Jónassonar og Eysteins Jónssonar, ef þeir tækju við stjórnartaumum nú, að taka upp að nýju uppbótakerfið með mismunandi gengi og þjóðnýtingu taprekstrar atvinnuveganna og innleiða aftur viðskiptahöftin, til þess að unnt sé að beina sem mestum innflutningi hátollavara til landsins til þess að standa undir kerfinu. Um þetta spurði hæstv. ráðh.. Gylfi Þ. Gíslsson í umr. um vantraust á ríkisstj. í marzmánuði s.l. Af hálfu stjórnarandstæðinga var fátt um svör. Það er ekki óeðlilegt, að enn sé spurt um þetta, því að hér er um að ræða eitt meginatriðið í stefnu og starfi núv. ríkisstj., afnám hins flókna uppbótakerfis og aukið viðskiptafrelsi samhliða öðrum ráðstöfunum til þess að koma á jafnvægi í þjóðarbúskapnum og til þess að rétta við þann halla á gjaldeyrisviðskiptum við útlönd, sem varað hafði það lengi og var orðinn svo mikill, að hann ógnaði tilveru okkar. Eðlilegt hefði verið, að hv. flm. vantrauststill. eða aðrir ræðumenn úr þeirra flokki hefðu svarað þessu. Það hefði einnig verið eðlilegt, að þeir hefðu svarað þeirri spurningu hæstv. ráðh. Gylfa Þ. Gíslssonar, sem hann beindi til þeirra við umr. um vantraustið í fyrra, hvort þeir mundu tafarlaust segja upp varnarsamningnum við Bandaríkin, ef þeir mættu nú ráða. Einnig hefði verið eðlilegt og sjálfsagt vegna andstöðu þeirra við landhelgissamninginn við ríkisstj. Bretlands fyrr á þessu ári, að þeir gerðu tvímælalausa grein fyrir því, hvort þeir mundu nú gera tilraun til að upphefja þann samning og afnema grunnlínubreytingarnar og innleiða að nýja það ófriðarástand umhverfis landið, sem áður ríkti, með tilheyrandi gagnkvæmum fjandskap og algera óvissu um lausn á því máli. Það hefur gerzt mikil saga á Íslandi á undanförnum áratugum. Þjóðin hefur risið úr fátækt til bjargálna, að vísu ekki þrautalaust eða umbrotalaust, því að þessari þróun hafa fylgt margvíslegir vaxtarverkir og hörð stjórnmálaátök. Margt hefur verið vel gert og myndarlega, en ýmislegt hefur farið miður úr hendi. Þrátt fyrir þessa efnahagslegu byltingu hefur a, m. k. síðustu 20 árin verið verðbólga mismunandi mikil á ýmsum tímum með þeim erfiðleikum, sem slíku fylgja, og reis hún hærra hér á landi og varaði lengur en í nokkru öðru Evrópuríki að heita má. Samfara þessu var halli á greiðslujöfnuði við útlönd og skuldasöfnun úr hófi fram. Hver ríkisstj. eftir aðra reyndi að ráða bót á þessu. Það heyrðist oft talað um varanleg úrræði til að lækna meinsemdirnar í efnahagskerfinu, en þessi úrræði brugðust hvert af öðru. Allir stjórnmálaflokkarnir hafa glímt við þetta verkefni meira eða minna og mistekizt meira eða minna. Aðrar þjóðir, sem áttu við svipaða erfiðleika að stríða eftir síðari heimsstyrjöldina, hafa komizt yfir þá, flestar fyrir mörgum árum og búa nú við efnahagsjafnvægi. Við erum síðastir allra í þessum efnum, og ríkisstj. sú, sem nú situr, er að gera úrslitatilraun til þess að komast út úr þeim öldudal falskrar velmegunar og öryggisleysis, sem við vorum fallin í þrátt fyrir margra ára góðæri. Henni hefur orðið vel ágengt þrátt fyrir ýmsar mótgerðir og harða gagnrýni stjórnarandstöðunnar. Enn vantar herzlumuninn, en hann verður að nást. Þótt allir verði nokkuð á sig að leggja, sem er óhjákvæmilegt, og ýmsir séu óþolinmóðir, sem er vorkunnarmál, þá er hér svo mikið í húfi, að enginn má bregðast skyldu sinni. Úr stundarerfiðleikum mun greiðast fyrr en varir, ef menn láta þjóðarhag sitja í fyrirrúmi fyrir ímynduðum flokkshagsmunum, og trúa verður maður því í lengstu lög, að allir vilji keppa að efnahagslegri velmegun og félagslegu öryggi, þó að menn greini á um leiðir í þeim efnum. Í þessu sambandi er ástæða til að minna á það, að síðan almannatryggingar voru settar á á Íslandi, hefur engin ríkisstj. gert annað eins átak þeim til aukningar og núv. ríkisstj. hefur gert, og dreg ég í efa, að menn geri sér almennt ljóst, hversu stórfellt þetta átak hefur verið. Þannig hefur ríkisstj. séð um það, að þeir, sem við þrengst kjör búa allra þegna þjóðfélagsins, þyrftu ekki að bera byrðarnar til jafns við aðra. Ég skal í því efni aðeins nefna örfáar tölur, sem gefa nokkra hugmynd um þá stökkbreytingu, sem átt hefur sér stað í þessum efnum. Árið 1958 voru bótagreiðslur almannatrygginganna tæplega 220 millj. kr. á öllu landinu, árið 1959 voru þessar greiðslur tæplega 250 millj., árið 1960 námu þær um 440 millj., og nú í ár, 1961, er gert ráð fyrir, að þær muni nema um 540 millj. kr. Frá 1958 hafa tryggingabætur á öllu landinu, sem Tryggingastofnun ríkisins annast greiðslu á, hækkað úr 220 millj. í 540 millj. Í þessu efni ber að sjálfsögðu að hafa í huga gengisfellingu krónunnar á þessu tímabili, en engu að síður er hér um að ræða stórkostlega aukningu. Fróðlegt er að gera sér grein fyrir, hve margir njóta nú þessara tryggingabóta. Ellilífeyrisþegar eru nú um 11 þúsund talsins, og þeir, sem njóta örorkulífeyris eða örorkustyrks, eru um 3300 að tölu. Bótagreiðslur til þessa fólks er áætlað 1961 að nemi um 240 millj. kr. Fjölskyldubætur eru greiddar með nær 60 þús. börnum og eru áætlaðar 166 millj. kr. 1961. Barnalífeyrir er greiddur með 2700 börnum og meðlagsgreiðslur inntar af hendi fyrir um nær 4000 börn. Áætlað er, að sjúkrahjálp sjúkrasamlaga og sjúkradagpeningar nemi talsvert á 2. hundrað millj. kr. Ég skal nefna enn eitt lítið dæmi til glöggvunar. Dánarbætur vegna slysa til ekkju eða ekkils námu á dögum vinstri stjórnarinnar innan við 20 þús. kr., nema fyrir lögskráða sjómenn. Nú eru þessar bætur 90 þús. kr. og mættu að vísu gjarnan vera hærri. Þessar tölur gefa dálitla hugmynd um, hvað gert hefur verið og hvað gert er nú á þessu félagsmálasviði í okkar 170 þúsund manna þjóðfélagi. Þær gefa til kynna, að mjög háum fjárhæðum er dreift til tekjujöfnunar á milli þegna þjóðfélagsins, til aldraðs fólks, til öryrkja, til sjúkra eða slasaðra, til ekkna og barna einstæðra mæðra. Með þessu er að sjálfsögðu ekki sagt, að tryggingakerfi okkar sé fullkomið. Fjarri fer því. Þar er enn ótæmandi verk að vinna. En hins vegar getum við með fullum rétti hrósað okkur af því, að við stöndum framarlega á meðal þjóða heims í þessum efnum, og þó að enn standi þar margt til bóta og gjarnan vildum við fá hærri og fullkomnari tryggingar, má ekki horfa fram hjá þeirri geysimiklu þjóðfélagslegu þýðingu, sem almannatryggingarnar hafa og þeir geta bezt gert sér í hugarlund, sem tryggingabótanna njóta. Það var vissulega mikill sannleikur í því, sem merkur þm. sagði, þegar atkvgr. fór fram um frv. til almannatryggingalaga árið 1946. Hann sagði, að frv. til almannatryggingalaga ætti enga hliðstæðu í íslenzkum lögum aðra en sjálfa stjórnarskrána. Með þessari lagasetningu væri verið að búa til nýtt þjóðfélag, sem yrði betra en það, sem þá var búið við, og frv. stefndi að fullkomnara þjóðskipulagi. Þessi þm. var Páll heitinn Hermannsson, en hann var sá eini úr hópi þm. Framsfl. í annarri þingdeildinni, sem greiddi frv. atkvæði. Í hinni deildinni var þá líka aðeins einn þingmaður Framsfl., sem ljá vildi frv. fylgi, en það var Páll Zóphóníasson. Er maklegt, að þessu sé á loft haldið þeim nöfnunum til verðugs hróss. Núv. ríkisstj. hefur eflt mjög tryggingarnar og hækkað bætur stórkostlega með lögum frá 1960, eins og ég nú hef sagt. Hún hefur haft fullan skilning á því, að þjóðfélaginu ber skylda til að hlúa sem bezt að þeim, sem geta ekki sjálfir séð sér farborða sökum elli eða vanheilsu eða eiga óhægara með það vegna ómegðar. Segja má, að þetta sé ekki hrósvert, því að það sé sjálfsagður hlutur. Á hitt verður ekki heldur komizt hjá að líta, að undanfarnar ríkisstjórnir, einnig vinstri stjórnin, með hv. þm. Hannibal Valdimarsson í sæti félmrh., létu hjá liða að endurbæta tryggingakerfið. Vinstri stjórnin átti svo annríkt við að glíma við verðbólguna, sem hún féll að lokum fyrir, að gamla fólkið og öryrkjarnir gleymdust. Miðað við fyrri reynslu í þessum efnum, leyfi ég mér mjög að draga í efa, að hv. flm. vantrauststill. og þeir aðrir, sem þá till. styðja, séu líklegri til að láta sér annt um almannatryggingar en núv. ríkisstj. Núv. ríkisstj. hefur sýnt hug sinn í verki. Fyrrv. ríkisstj. hafa einnig haft tækifæri til að sýna hug sinn í verki, en þær létu það tækifæri ónotað. Þær sýndu hug sinn með athafnaleysi. Kynni þetta ekki að vera prófsteinn um almennan áhuga fyrir velferð einstaklinganna í þjóðfélaginu? Í mínum augum er það svo, og meðal annars af þeim ástæðum mun ég ekki verða í hópi þeirra, sem greiða vantrauststill. atkv. - Góða nótt.



Herra forseti. Háttvirtir hlustendur. Enn flytja þeir vantrauststill. á ríkisstj. Framsóknarmönnum virðist það álíka sjálfsagt og að rjúfa jafnan stjórnarsamstarf, sem þeir hafa stofnað til við aðra flokka. Formaður Framsfl. reið á vaðið í þessum umr. Þessum þm. finnst, að lýðræðið í landinu sé nú að verða markleysa, vegna þess að hjá núv. stjórnarflokkum hafi öll loforð og áform, sem gefin voru fyrir kosningar, farið í sömu gröfina, eins og hann komst svo smekklega að orði. Að minna á sig með þessum hætti er furðu djarft hjá fyrrv. forsrh. vinstri stjórnarinnar. Hefur og verið að því vikið í þessum umr. Í málefnasamningi vinstri stj., sem hann veitti forstöðu, var m.a. lýst yfir, að varnarliðið yrði tafarlaust látið hverfa úr landi. Allir þekkja efndir þess. Að lokið verði á starfstíma stjórnarinnar endurskoðun stjórnarskrár lýðveldisins og kosningalaganna. Allir þekkja efndir þess. Að leitað skyldi eftir erlendum lánum í landbúnaði, iðnaði og hafnargerð. Alkunn er hin niðurlægjandi betliganga vinstri stjórnarinnar til NATO-ríkjanna, að smíðaðir skyldu 15 stórir togarar og aflað lánsfjár til þess. Efndirnar urðu hin 12 misheppnuðu smáskip, svonefndir tappatogarar. Að stjórnin mundi láta gera heildaráætlun um framkvæmdir á næstu árum og nýmæli í því sambandi og birta hana þjóðinni. Aldrei sá hún dagsins ljós. Nú talar Hermann Jónasson og fleiri framsóknarmenn um framkvæmdaáætlun núv. ríkisstj., sem langt er komið og verður senn lögð fram, sem auglýsingaskrá eða loforðaskrá í blekkingaskyni. Loks lofaði vinstri stjórnin, að ríkisstj. mundi þegar í upphafi í samráði við stéttasamtökin skipa nefnd sérfróðra manna til þess að rannsaka ástand efnahagsmála þjóðarinnar með það fyrir augum, að sem traustastur grundvöllur fáist undir ákvarðanir hennar í þeim málum. Hversu traustur reyndist sá grundvöllur? Formaður Framsfl. sagði í umr. í gærkvöld, að það sé beint öfugmæli, sem búið sé að margendurtaka, að Framsfl. hafi gefizt upp í ríkisstj. vinstri manna 1958. En sjálfur lýsti hann yfir hér í sölum Alþingis 5. des. 1958, að hann hefði þá samdægurs beðizt lausnar fyrir sig og ráðuneyti sitt vegna þess, eins og hann orðaði það, að ný verðbólgualda væri skollin yfir, og við þetta hafði hann því einu að bæta, að í ríkisstj. væri ekki samstaða um nein úrræði, eins og hann komst að orði. Ég vil segja það út af orðum hv. 1. þm. Norðurl. e., Karls Kristjánssonar, áðan hér í umr., að þetta er sá ægilegasti ofanveltukraftur, sem nokkur stjórnarforusta á Íslandi hefur sýnt. Það er mála sannast á hinn bóginn, að núv. ríkisstjórn hefur fengið á sig almannaorð fyrir að vera mjög framtakssöm og einörð og hafa fylgt fast eftir sinni upphaflegu stefnu, enda þótt þurft hafi að grípa til ráða, sem vita mátti að í upphafi gátu sætt verulegri gagnrýni og valdið jafnvel almennri óánægju fyrst í stað. Þegar á allt er litið, er ljóst, að almenningur hefur látið sér skiljast hið erfiða hlutverk, sem ríkisstj. hafi að gegna, og hefur metið einarða afstöðu hennar til þess að snúast á hverjum tíma gegn vandanum, enda þarf engum að blandast hugur um það, að ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar óska að sjálfsögðu eftir sem beztu, friðsælustu og farsælustu samstarfi við allar stéttir og starfsgreinar þjóðfélagsins. Hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, sagði áðan, að ráðh. hefðu hér í umr. flutt áróður án raka og það væri uppgjöf, sem allir skildu. Ég get látið hv. hlustendur og hv. þm. um að dæma það. En ég skal í mínum stutta ræðutíma minna nokkuð á, hvernig staðið hefur verið að málum í tíð núv. ríkisstj. Þegar vinstri stjórnin gafst upp í des. 1958, samþykkti flokksráð Sjálfstfl. yfirlýsingu um efnahagsmál og fleira, sem mynda skyldi meginstoðir undir hugsanlegt stjórnarsamstarf sjálfstæðismanna við aðra flokka. Þetta var áréttað á landsfundi og fyrir alþingiskosningarnar 1959. Hér verður að fara stutt yfir sögu. 1) Tafarlaust yrðu gerðar ráðstafanir til þess að stöðva verðbólguna. Það var gert með lögum um niðurfærslu verðlags og launa í janúar 1959. 2) Að lögfest yrði breyting á kjördæmaskipuninni. Það var gert á miðju ári 1959. 3) Að nýta þyrfti betur auðlindir landsins og byggja upp stóriðju til þess að tryggja þjóðinni góð og örugg lífskjör með fjölþættara atvinnulífi. Víðtækar athuganir og undirbúningur þessa máls er í framkvæmd. 4) Stefnt skyldi að því að afnema uppbótakerfið, skráð eitt gengi á erlendum gjaldeyri. Þetta var framkvæmt með efnahagsmálalöggjöfinni 1960. 5) Lagður skyldi grundvöllur að frelsi í atvinnurekstri og viðskiptum, svo að hægt væri að afnema þau höft, sem þá voru á viðskiptum og framkvæmdum. Það var gert með nýrri skipan innflutnings- og gjaldeyris- og fjárfestingarmála fyrri árshelming 1960. 6) Fjölskyldubætur skyldu auknar og beinir skattar lækkaðir. Þetta hefur verið framkvæmt. 7) Vísitölukerfið skyldi endurskoðað. Það er einnig framkvæmt. 8) Fjármál ríkisins tekin til gagngerðrar endurskoðunar. Þeirri framkvæmd var rækilega lýst af fjmrh. hér nýlega. 9) Framkvæmd heildarendurskoðun á tolla- og skattakerfinu. Þessu verður lokið á yfirstandandi þingi. 10) Sett skyldi ný og heilsteypt löggjöf um Seðlabanka Íslands, bankalöggjöfin að öðru leyti endurskoðuð. Allt er það komið til framkvæmdar. 11) Sett lög um atvinnuaukningarsjóð og jafnvægi í byggð landsins. Frv. liggur fyrir þessu þingi um það. 12) Að vaxandi framkvæmdir byggist á eðlilegri sparifjármyndun, án þess að þjóðinni sé reistur hurðarás um öxl með óhóflegum erlendum lánum. Ráðstafanir í peningamálum hafa miðazt við þetta. Þá er að vísu ótalið, að stefna beri að því, að kjarasamningar séu gerðir til lengri tíma en nú tíðkast, og koma þurfi upp samvinnustofnun launþega, vinnuveitenda og ríkisvaldsins, er fylgist með afkomu atvinnuveganna og afli sem gleggstra upplýsinga um alla þætti efnahagslífsins til afnota við samninga um kaup og kjör. Hér er að vísu enn miklu verki ólokið. En ég get ekki varizt því, herra forseti, að láta í ljós, að lýðræði í landinu er ekki hætta búin af slíkri framkvæmd þjóðmála, en vissulega fremur hinu, þegar forustumenn stjórnarandstöðunnar tala jafnutangátta á Alþ. og raun hefur borið vitni að þessu sinni. Mig hefur undrað margt, sem fram hefur komið í þessum umr. af röngum staðhæfingum og óljósum upplýsingum. Ég get ekki stillt mig um að minnast á það, sem hv. 4. þm. Sunnl., Björn Fr. Björnsson, sagði, þegar hann talaði með tilfinningahita um framfarirnar hér, sem Framsfl. hefði haft forustu um á umliðnum áratugum. Þm. mun ekki eiga við kreppuárin eftir 1934. Hann mun sennilega eiga við tímabilið, sem Tíminn lýsti svo fyrir kosningarnar 1956, að óvíða í heiminum hafa verið meiri framfarir en hér á landi síðustu áratugina. Lífskjörin hafa breytzt og batnað, svo að undrum sætir. En það var einmitt um þetta leyti, fyrir kosningarnar 1956, sem formaður Framsfl. sagði. að sjálfstæðismenn hefðu haft lykilaðstöðuna í stjórnmálum landsins s.l. 17 ár, meðan allar þessar framfarir áttu sér stað. Forustan var m.ö.o. ekki meiri en svo í höndum framsóknarmanna á þessu framfaratímabili þjóðarinnar, þvert á móti. Og þetta passar ekki heldur við það, sem Eysteinn Jónsson sagði áðan, að framsóknarmenn hefðu rifið fólkið hér upp úr fátæktinni. Í umr, í gærkvöld sagði Lúðvík Jósefsson, að gjaldeyrisstaða þjóðarinnar í heild hafi versnað um 500 millj. kr. á árinu 1960. Minnkandi birgðir útflutningsvöru taldi hann rúmar 200 millj. kr. á árinu. Þessar upplýsingar um minnkandi birgðir má lækka um ca. 80 millj. kr. miðað við það verð, sem vörurnar seldust á eftir verðfall á lýsi, mjöli o.fl., og er þá hallinn í dæmi Lúðvíks sjálfs rúmar 400 millj. kr., en verðmæti innfluttra skipa eingöngu nam á 6. hundrað millj. kr. Það gerir líka meira en að skýra það, sem honum fannst óverjandi, að umsamdar skuldir við útlönd hefðu hækkað á árinu 1960 um 350 millj. kr. Til þessa mikla skipainnflutnings var áður stofnað, en hve afdrifaríkur hann er, sést á þessum samanburði á verðmæti innfluttra skipa undanfarin ár, að árið 1960 er verðmæti innfluttra skipa 518 millj. kr., 1959 256 millj. kr., 1958 201 millj. og 1957 aðeins 100 millj. kr. Formaður Framsfl. var enn stórtækari, sagði, að skuldasöfnunin erlendis væri 800 millj. kr., sem notað hefði verið til eyðslu, eins og fjmrh. vék að áðan og hrakti. Auðvitað á ekki að þurfa að deila hér á Alþ. um slíkar tölur. Það, sem máli skiptir og sker úr um það, sem um þetta hefur verið sagt, og einnig um gjaldeyrisstöðu bankanna, er í stórum dráttum þetta: að í gjaldeyrisstöðu bankanna eru talin yfirdráttarlán og yfirdráttarheimildir hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Evrópusjóðnum, sem Hermann Jónasson er líklega með í huga, að hámarki 800 millj. kr., en aðeins er þó notað að nokkru, og um leið auknar innstæður bankanna hjá öðrum peningastofnunum eða minnkandi skuldir þeirra hjá þeim. Og ég get upplýst það hér, að frá ágústlokum 1960 til ágústloka nú 1961, eða á einu ári, hefur gjaldeyrisstaða bankanna batnað um 300 millj. kr., og birgðaaukning útflutningsverðmæta nemur á sama tíma í landinu 70 millj. kr. Og hvers vegna þarf þá að vera að segja fólkinu ósatt eða bara hálfan sannleikann eða bara brot úr sannleikanum, þegar þessar tölur liggja óhrekjanlega fyrir? Það hefur líka mikið verið talað um innstæðuféð. Mönnum ber ekki alveg saman, og þó vita menn, að menn eru að tala um sitt hvað: annars vegar sparisjóðsinnstæður og hins vegar heildarinnstæður, þ. á m. veltiinnlánin. Karl Kristjánsson, 1. þm. Norðurl. e., vék að þessu hér áðan og 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson, líka. Nú langar mig til að lesa hér aðeins örfá orð um þetta atriði úr skýrslu Útvegsbankans 1960. Ég geri ekki ráð fyrir, að Karl Kristjánsson a.m.k. vefengi það, - hann er endurskoðandi bankans, - en þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Það má telja, að með þeim ráðstöfunum ríkisstj. hafi í fyrsta sinn um árabil náðst jafnvægi í peningamálum hér á landi á árinu 1960. Spariinnlán bankanna jukust um 286 millj, kr. í stað 170 millj. kr. árið 1959. Aukningin er þó tiltölulega enn meiri, ef tillit er tekið til þess, að spariinnlánin lækkuðu fyrstu mánuði ársins, er áhrifa efnahagsráðstafananna var enn ekki farið að gæta, og öll aukningin skeði því á tímabilinu apríl-desember, og varð sú aukning 21/2 sinnum meiri en á sömu mánuðum ársins 1959: Svo segir enn fremur: „Veltiinnlánin lækkuðu hins vegar um 33.7 millj. kr., en höfðu aukizt um 24.2 millj. kr. á árinu 1959. Skýringin á lækkun veltiinnlánanna er að nokkru leyti sú, að inneignir fjárfestingarsjóða hjá viðskiptabönkunum eru taldar með í þessum innlánum, en breytingar á þeim inneignum geta verið miklar á skömmum tíma eftir því, hvernig til hagar með fjáröflun útlánssjóðanna. Þannig lækkaði inneign Fiskveiðasjóðs Íslands hjá Útvegsbankanum um 35.4 millj. kr. á árinu 1960, þ.e.a.s. um hærri upphæð en nemur heildarlækkun veltiinnlána hjá öllum viðskiptabönkunum.“ En þessi minnkun á veltiinnlánum er vegna óvanalega mikilla útlána til skipakaupa á þessu ári hjá fiskveiðasjóði. Það er ekkert skordýraeitur, sem drepur kvikindi eins snögglega og viðreisnin útgerðina, segja þessir spekingar og bera fyrir sig aðra spekinga. Á yfirstandandi ári hafa útgerðinni þó verið veittar um 400 millj. kr. í stofnlán til greiðslu á gjaldföllnum og óumsömdum skuldum, sem orsökuðust öðru fremur af fjárfestingarlánaskorti þessarar atvinnugreinar á liðnum árum. Fiskveiðasjóður hefur til septemberloka á þessu ári veitt 105 millj. kr. í lánum til smíði á fiskiskipum innanlands og til kaupa erlendis frá á nýjum skipum, og í fyrra veitti sjóðurinn lán til sömu þarfa aðeins í nýsmíði fyrir 137 millj. kr. og alls með viðgerðum og vélakaupum 183 millj. kr. Bændum er ætlað að fá hliðstæða aðstoð með breytingu á víxillánum í löng lán, en áður hafði ríkisstj. sannast að segja bjargað stofnlánasjóðum þeirra í Búnaðarbankanum frá gjaldþroti. Iðnlánasjóður hefur verið stórefldur með auknum ríkisframlögum og útvegun erlends hagstæðs láns um 21 millj, kr. á þessu ári. Ég vil aðeins víkja örfáum orðum að ummælum hv. 3. þm. Reykv. hér áðan, er hann komst að orði á þá leið, að „kardínálar heimsauðvaldsins“, eins og hann kallar okkur stjórnarsinna, „hafi nú ákveðið að stela sjálfstæðinu af þjóðinni eftir að vera búnir að stela laununum af fólkinu“. Hann segir þetta í sambandi við hugsanlega aðild að Evrópubandalaginu. „Maðurinn, manngildi og lífshamingja fjöldans er þessum mönnum einskis virði", sagði þessi hv. þm. Ég vil aðeins að þessu sinni segja vegna þessara óstjórnlegu stóryrða og reyndar margra fleiri, sem ég hirði nú ekki að rekja, og einnig af því að mér virtist hv. 1. þm. Austf. vilja að einhverju leyti taka í sama streng, að ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar vilja einmitt vegna trúar á manngildið, mannhelgina og einstaklingsfrelsið freista þess að slitna ekki úr tengslum við hinar vestrænu lýðræðisþjóðir og þ. á m. Norðurlöndin í efnahagsuppbyggingu þeirra til bættra lífskjara fyrir alþýðu manna. Þjóðinni verður gerð full grein fyrir því, sem um er að ræða, en það verður aldrei, að núv. ríkisstj. gangist undir nein þau samningsákvæði, sem hér eiga ekki við og samrýmast ekki íslenzkum þjóðarhagsmunum. Það er fjarri því, að ríkisstj. Íslands og stuðningsflokkar hennar hafi eitrað fyrir íslenzka atvinnuvegi og vilji alþýðu þessa lands sem verst, eins og fram hefur komið í ræðum hv. þingmanna. Það hefur verið barizt harðri baráttu til þess að rétta við eftir öngþveiti vinstri stjórnarinnar. En hv. þingmenn, andrúmsloftið er hins vegar eitrað þessa dagana. Mánuðum og e.t.v. árum saman verður það eitrað um gjörvalla heimsbyggðina. Kommúnistar og handbendi þeirra virðast ekki vilja vita um hið eitraða helryk, sem nú breiðist út frá risasprengjum Sovétríkjanna. En ótti og skelfing býr þó um sig. Það væri sannarlega ekki til of mikils mælzt, þótt talsmenn kommúnista hér í þessum umræðum gerðu grein fyrir afstöðu sinni til þessarar ögrunar við lífshamingju fólksins um heim allan. Og enn eiga þeir þess kost í kvöld, þó að allir hafi þagað fram að þessu, og eftir því verður tekið. Það er e.t.v. svo, að þau frú Furtseva, sem hér var gestur ekki alls fyrir löngu, og Krúsjeff séu saklausar friðardúfur, en e.t.v. eru þau og þeirra lið ekki meira mannkostafólk en þau sjálf lýsa fyrri samherjum og áður fremstu mönnum hins kommúnistíska ríkis í austri. Og þegar slíkt fólk leikur sér að 500 millj. tonna vetnissprengjum, er gervöllu lífi ögrað. Við slík tímamót þykir ekki öllu máli skipta, hvort kommúnistum megi takast að komast á nýjan leik í vinstri stjórn á Íslandi. Ríkisstjórn Íslands mun beita sér fyrir þeirri aðgát og varúð, er við verður komið. Hún vill stuðla að vörnum borgaranna í öruggri trú á framtíð þjóðarinnar. Við Íslendingar missum ekki þrátt fyrir stórar ögranir trúna á landið og lífið sjálft. Við tökum undir með þjóðskáldinu Davíð Stefánssyni, þegar hann kveður á þúsund ára hátíð Alþingis: .,Við biðjum þess, að byggðir vorar allar blómgist og vaxi næstu þúsund ár.“ - Góða nótt.



Herra forseti. Í tilefni af því, sem seinasti ræðumaður sagði um skuldasöfnun þjóðarinnar á undanförnum árum, vil ég upplýsa það samkv. heimildum Framkvæmdabanka Íslands, að í árslok 1958, þegar vinstri stjórnin lét af völdum, námu skuldirnar við útlönd 44 millj. dollara, eða tæpum 1900 millj. í íslenzkum krónum. Í árslok 1960 námu skuldirnar orðið 66 millj. dollara, eða 2847 millj. kr., og höfðu aukizt á þessum tveimur fyrstu árum núverandi valdasamsteypu um nær 1000 millj. kr. Það er með þessum hætti, sem hæstv. ríkisstj. hefur efnt loforð sitt um að draga úr skuldasöfnuninni við útlönd. Ég efast um, að nokkru sinni hafi verið brosað meir í útvarpsumræðum en þegar Gylfi Þ. Gíslsson var að tala um það hér í gærkvöld, að menn ættu að vera ekta, menn ættu ekki að snúast, menn ættu ekki að leika Strompleik. Ég veit, að ég þarf ekki að nefna það, hver þykir nú mestur strompleikari á Alþingi eða hvaða flokkur það er, sem nú starfar í mestu ósamræmi við stefnuskrá sina. Ég segi aðeins við ykkur, hv. kjósendur: Rifjið það upp, sem foringjar Alþfl, sögðu fyrir seinustu kosningar, og berið það saman við það, sem þeir hafa gert eftir kosningarnar. Rifjið upp loforð Emils Jónssonar um stöðvun dýrtíðarinnar án nýrra álaga. Eftir þetta hafið þið fyrir augum miklu stórkostlegri Strompleik en þann, sem Kiljan hefur samið. Þá er kannske ekki úr vegi að minnast nokkrum orðum á strompleikarann Sigurð Ingimundarson. Þann 15. febr. s.l. sendi hann ríkisstjórninni bréf sem stjórnarnefndarmaður í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, þar sem krafizt var 34% kauphækkunar fyrir opinbera starfsmenn og það ekki sízt rökstutt með kjaraskerðingunni af völdum viðreisnarinnar. Hér á Alþingi, þar sem Sigurður er að þjóna ríkisstj., stimplar hann svo þessar og aðrar kauphækkanir sem skemmdarverk. Þetta er víst það, sem Gylfi kallar að vera ekta. Annars hygg ég, að það hafi ekki verið lítil raun mörgum gömlum Alþfl.- mönnum, þeim sem stóðu við hlið Jóns Baldvinssonar og Héðins Valdimarssonar, að hlusta á hina nýju foringja Alþfl., Gylfa Þ. Gíslsson og Jón Þorsteinsson, er þeir töluðu hér í gærkvöld Þeir létu sig ekki muna um það að kalla það skemmdarverk, að samvinnufélögin sömdu við lægst launuðu verkamenn um 400 kr. kauphækkun á mánuði og afstýrðu með því stöðvun síldveiðanna. Jón Baldvinsson og Héðinn Valdimarsson fylgdust svo vel með högum alþýðuheimilanna, að þeir mundu ekki hafa átt nógu sterk orð til að fordæma þá, sem hefðu kallað það skemmdarverk að veita verkamönnum 400 kr. kauphækkun á mánuði, eins og nú er komið dýrtiðinni. Og því fremur hefðu þeir Jón Baldvinsson og Héðinn Valdimarsson gert þetta, ef það hefði legið fyrir á sama tíma, að margir auðmenn græddu meira en nokkru sinni fyrr. En þeir Gylfi Þ. Gíslsson og Jón Þorsteinsson, sem hvor um sig hafa margföld verkamannalaun, láta sig ekki muna um að kalla þetta skemmdarverk. Og svo segja þeir, að Alþfl. vilji vera skjól og skjöldur láglaunafólksins í landinu. Ótrúlegt er, að þeir verði margir, sem láta blekkjast af slíkum Strompleik, enda fjölgar þeim nú óðum, sem ekki láta lengur blekkjast af foringjum Alþfl. Það er nú komið að lokum þessara umræðna. Margir hlustendur kunna að segja, að þeir séu litlu nær eftir það, sem þeir hafa heyrt, því að fullyrðing standi gegn fullyrðingu, tölur gegn tölum, einir segi það hvítt, sem aðrir segi svart. Við þá, sem þannig hugsa, vil ég aðeins segja þetta: Hver er ykkar eigin reynsla? Látið hana dæma. Finnst t.d. bóndanum, að kjör hans séu betri og framtíðarhorfurnar bjartari en fyrir þremur árum, þegar núverandi stjórnarflokkar tóku völdin? Finnst kannske húsmóðurinni í borginni, að það, sem hún fær handa á milli til heimilisþarfa, endist betur nú en þá? Finnst útgerðarmanninum, að rekstrarkjör útgerðarinnar séu betri nú en þá og horfurnar glæsilegri? Finnst byggingariðnaðarmönnum, að nú séu betri atvinnuhorfur fram undan en þá? Finnst ungu hjónunum, að það muni auðveldara nú en þá að stofna heimili og eignast eigin íbúð? Þannig eiga menn að spyrja, og þegar þeir hafa svarað slíkum spurningum, geta þeir dæmt um það, hvorir hafi haft réttara mál að flytja í þessum umræðum, við, sem að þessari vantrauststillögu stöndum, eða hinir, sem hafa andmælt henni. Nú kunna einhverjir að spyrja: En hefur ekki núverandi ríkisstj. haft minna til skipta en áður var? Svar við þessari spurningu er að finna í Morgunblaðinu á sunnudaginn var. Þar upplýsir hæstv. landbrh., Ingólfur Jónsson, að undanfarin ár hafi framleiðsluaukningin numið til jafnaðar 4–5% á ári, og hefði hún átt að geta gert auðvelt að bæta lífskjörin um 2–3% árlega. Samkv. þessum upplýsingum Ingólfs ættu lífskjörin almennt að hafa getað orðið 6–9% betri 1961 en 1958, ef allt hefði verið með felldu. Í staðinn hafa þau orðið miklu lakari. Hvað veldur þessu? Ástæðan til þess er sú, að efnahagsaðgerðir ríkisstj. hafa gerbreytt allri tekjuskiptingu í þjóðfélaginu. Á ;ama tíma og hlutur launafólks, bænda og minni milliliða hefur stórminnkað, hefur safnazt miklu meira fjármagn en áður hjá hinum stærri milliliðum og atvinnurekendum, er búið hafa við fengsælustu aðstöðuna. Það er þetta, sem er skýringin á kjaraskerðingunni, sem meginþorri landsmanna hefur orðið fyrir. Tekjuskiptingin hefur orðið miklu ójafnari, og með sama áframhaldi, þ.e. með óbreyttri efnahagsstefnu, verður brátt komið í það horf, að þjóðfélagið skiptist í fáa auðjöfra og fjölmennan öreigalýð. Hér er komið að einni meginástæðunni fyrir andstöðu okkar framsóknarmanna gegn hæstv. ríkisstj. Við viljum skapa þjóðfélag, þar sem sem allra flestir einstaklingar séu efnalega sjálfbjarga og geti notið framtaks síns. Fyrir áhrif okkar á stjórnarfar undanfarinna áratuga var svo komið, að hér voru fyrir þremur árum hlutfallslega fleiri efnalega sjálfstæðir einstaklingar en sennilega í nokkru landi öðru. Óhætt er að fullyrða, að í engri höfuðborg unnu þá hlutfallslega fleiri ungir heimilisfeður að því að koma upp sínum eigin íbúðum en í Reykjavík. Þetta síðarnefnda er nú alveg gerbreytt. Með stórauknum byggingarkostnaði og lánsfjárhöftum hefur dauð hönd verið lögð á þetta framtak hinnar ungu kynslóðar. Þetta sama blasir nú hvarvetna við í þjóðfélaginu. Kjör hinna mörgu hafa verið skert, framtak þeirra lamað, en fáir auðjöfrar blómstra. Úrelt, ranglátt þjóð félag, sem bindur hendur þúsunda framtakssamra manna, er að rísa upp á Íslandi. Sú öfugþróun, sem hér blasir við, býður heim mörgum hættum. Það dregur úr uppbyggingu og framförum, þegar fátækt og lánsfjárhöft eru látin hefta framtak hinna mörgu. Framleiðslan verður þá stórum minni en ella. Það býður heim vaxandi stéttaskiptingu og stéttabaráttu, þegar fáir auðkóngar verða á aðra hlið, en margir öreigar eða efnalitlir menn á hina. Hæstv. ríkisstj. lætur blöð sín básúna það dag eftir dag, að hún sé ákaflega mikið á móti kommúnistum. Sannleikurinn er hins vegar sá, að það þjóðfélag, sem ríkisstj. er að skapa, þjóðfélag hinna fáu ríku, en mörgu fátæku, er einmitt það þjóðfélag, sem skapar kommúnismanum bezta vaxtarmöguleika. Fyrir þá, sem vilja ekki skapa kommúnistunum aukna vaxtarmöguleika á Íslandi, er því ekkert verkefni mikilvægara en að hnekkja þeirri afturhaldsstefnu, er núv. ríkisstj. beitir sér fyrir. Sú stefna, sem hæstv. ríkisstj. fylgir, hefur þannig þau tvö megineinkenni, að hún lamar framtak hinna mörgu einstaklinga og eykur stéttabaráttuna, fylkir stétt gegn stétt. Ný stór verkfallsalda er afstaðin, önnur er rétt fram undan. Þetta er því hörmulegra er þess er gætt, að þurfi þjóðin á nokkru að halda, þá er það aukið framtak einstaklinga hennar og aukin samheldni þeirra og samstarf. Það má vera öllum ljóst, sem eitthvað fylgjast með málum, að Íslendingar eiga stranga baráttu og harða samkeppni fyrir höndum, jafnvel harðari baráttu og strangari samkeppni en nokkru sinni fyrr. Hvort sem við tengjumst að einhverju leyti Efnahagsbandalagi Evrópu eða stöndum utan þess, mun okkur reynast mikil raun að halda hlut okkar til jafns við aðra í því mikla framtíðarkapphlaupi þjóðanna við að efla atvinnuvegi sína og hæta lífskjör sín. Ekkert nema ýtrasta framtak sem allra flestra einstaklinga og sem mest eining þjóðarinnar getur aftrað því, að Íslendingar heltist úr lestinni og Ísland verði nýlenda á nýjan leik. Þess vegna segjum við framsóknarmenn stríð á hendur þeirri stjórnarstefnu, sem miðar að því að draga úr sjálfsbjargarviðleitni og framtaki hinna mörgu einstaklinga, - þeirri stjórnarstefnu, sem miðar að því að auka stéttaskiptingu og stéttabaráttu, - þeirri stjórnarstefnu, sem framar nokkru öðru getur skapað kommúnismanum jarðveg á Íslandi. Við framsóknarmenn krefjumst þess, að sú ríkisstj. viki, er slíkri stefnu fylgir, og þjóðin fái sjálf i nýjum kosningum að leggja grundvöll að nýrri stjórnarstefnu, - stjórnarstefnu, er væri við það miðuð að efla framtak hinna mörgu einstaklinga og auka samhug og einhug þjóðarinnar, svo að hún verði sem bezt fær um að mæta þeim vanda, sem fram undan er. Ég vil að lokum beina einni spurningu til þeirra, er heyra mál mitt: Er það ekki yðar álit, að þjóðin fullnægi þannig bezt því hlutverki, er forsjónin hefur fært henni að rækja, að hér séu sem allra flestir efnalega sjálfstæðir einstaklingar, sem geti notið framtaks síns, og að stjórnarframkvæmdir séu miðaðar við það að auka einhug og samstöðu þjóðarinnar, en stefni ekki að því að auka stéttaskiptingu og stéttabaráttu. Þeir, sem svara þessari spurningu játandi, geta ekki annað en fyllzt ugg og ótta um framtið þjóðarinnar, ef áfram verður stjórnað svo sem gert er í dag. Í dag ríkir sú stjórnarstefna, sem þrengir hag og lamar framtak hinna mörgu i þágu hinna fáu. Í dag ríkir sú stjórnarstefna, sem fyrst og fremst vinnur að hag stórgróðamanna og ávallt dregur taum þeirra, þegar í odda skerst, og beitir jafnt til þess fantalegum tilskipunum, bráðabirgðalögum og öðrum bolabrögðum. Í dag fer með völd í landinu ríkisstj., sem vinnur eins og markvisst að því að sundra þjóðinni með því að auka stéttaskiptingu og stéttabaráttu og fylkir þannig stétt gegn stétt eins og ætt var fylkt gegn ætt á Sturlungaöld. Á Íslandi loga því í dag meiri eldar sundrungar og upplausnar og margvíslegra hagsmunadeilna en þar hafa verið síðan á 13. öld. Á þennan veg getur þjóðin ekki valdið því veglega hlutverki, sem forsjónin hefur falið henni að rækja. Sú ríkisstj., sem fjötrar framtak hinna mörgu og blæs að kolum sundrungar, stéttabaráttu og hagsmunadeilna, verður að víkja. Hún getur ekki annað en leitt þjóðina lengra út í ófæru og skapað hér jarðveg fyrir öfgar og kommúnisma. Þjóðin verður að fá tækifæri til þess í nýjum kosningum að breyta um stefnu, tækifæri til að leggja grundvöll að nýjum og réttlátari stjórnarháttum, er miða að því að sameina hana i stað þess að sundra henni og gefa hinum mörgu einstaklingum tækifæri til að njóta sín, en þrælbinda þá ekki í höft fátæktar og peningavalds, eins og nú á sér stað. Ef stjórninni tekst að fá lið sitt til að fella vantraustið hér á Alþ., verður þjóðin að sýna stefnu hennar og vinnubrögðum slíka andúð, að hún neyðist sem fyrst til að rjúfa þing og láta kjósendur þannig fá tækifæri til að taka í taumana.



Herra forseti. Háttvirtir áheyrendur. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 7. þm. Reykv., Þórarinn Þórarinsson, vék að því í sinni ræðu, að Sigurður Ingimundarson, hv. 1. landsk. þm., hefði sent ríkisstj. bréf 15. febr. í vetur. Ég vil aðeins geta þess sem dæmis um málflutning hv. þm., að Sigurður Ingimundarson var á þeim tíma alls ekki í landinu, heldur staddur á Norðurlandaráðsfundi erlendis og hefur engin afskipti haft af því bréfi. Þessi hv. ræðumaður spurði: Er ástandið betra nú en fyrir þremur árum? Vill fólkið bera saman það, sem var fyrir þrem árum, og það, sem er nú? En það er nú bara ekki þetta, sem á að bera saman. Það á að bera saman ástandið eins og það hefði orðið, ef ekki hefði orðið stefnubreyting í efnahagsmálunum, og ástandið eins og það er í dag. Hermann Jónasson sagði í árslok 1958, að við værum að steypast fram af hengiflugsbrúninni, og það var vitað, að það var ekki hægt að klífa til baka nema með nokkurri fórn. Og ég fullyrði, að þjóðin hefði á engan hátt getað komizt út úr ógöngunum, sem vinstri stjórnin var búin að koma henni í 1956-1958, nema eftir þeirri leið, sem farin hefur verið. Hv. 2. landsk. þm., Eðvarð Sigurðsson, vildi gera afstöðu Alþfl. og hv. 9. landsk. þm., Jóns Þorsteinssonar, til kauphækkananna sérstaklega tortryggilega eftir ræðu Jóns Þorsteinssonar hér í gær. Hann taldi, að stefna flokksins í þessum málum væri í ósamræmi við það, sem hún hefði áður verið, og það minntist hv. síðasti ræðumaður, Þórarinn Þórarinsson, á líka, að öðruvísi mundu þeir Jón Baldvinsson og Héðinn Valdimarsson hafa tekið á þessum málum en forusta Alþfl. í dag. En ég skal segja þessum hv. þm., hver er stefna Alþfl. í launamálum, bæði nú og fyrr, og hún er ekki breytt frá því, sem hún hefur áður verið. Stefna Alþfl. í þessum málum er sú að vera á móti óraunhæfum kauphækkunum, sem aftur eru teknar mjög fljótlega af launþegunum í hærri sköttum, í auknum tollum og öðru slíku, eins og gert hefur verið á undanförnum árum. Það er enginn akkur í því og ekkert unnið við það að fá hærri laun, ef þau eru tekin strax aftur. Ef launin eru spennt hærra en atvinnureksturinn getur borið, án þess að grípa þurfi til sérstakra ráðstafana af hálfu ríkisstj., án þess að bæta þetta af opinberu fé, þá er launahækkunin einskis virði. Það er einkennandi, og það sýnir glöggt, hvert stefnt hefur verið, að á undanförnum 10-12-15 árum hefur kaupmáttur launa ekkert hækkað í þessu landi, heldur þvert á móti lækkað, þrátt fyrir að hækkanirnar hafi orðið miklar í krónum. Það er af því, að þær hafa verið teknar of stórar og óraunhæfar, þannig, að atvinnureksturinn hefur ekki getað borið þær, og þess vegna hefur orðið að klípa þær aftur af launþegunum. Hefðu í staðinn verið teknar kauphækkanir eins og atvinnureksturinn gat borið, hefðu launþegarnir getað haldið þeim og hagur þeirra vissulega orðið betri. Í umræðunum í kvöld hefur annars fátt komið fram merkilegt, nema ef vera skyldi það, sem hv. 3. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, sagði um inngöngu Íslands í Efnahagsbandalagið, því að meginuppistaðan í ræðu hans var um inngöngu okkar í það bandalag og þær hættur, sem því væru samfara. Það, sem gerzt hefur í þessi máli, er það eitt af hálfu ríkisstj., að hún hefur verið að kynna sér málið, enga ákvörðun tekið, ekkert gert í málinu annað en kynna sér það. Og hún mun ekkert gera í málinu, án þess að það verði áður lagt fyrir hv. þm., hvenær svo sem það kann að koma til afgreiðslu. Þetta getur ekki verið ástæðan til vantrausts, að kynna sér mál, því að vissulega er það þýðingarmikið, hvort við eigum að verða meðlimir í þessu bandalagi, og hins vegar, hvort við getum það. Þessi hv. þm. vildi líka reyna að læða því inn hjá hv. þm. og öðrum hlustendum, að ósamræmi hefði verið í afstöðu hæstv. viðskmrh., Gylfa Þ. Gíslasonar. 1950 og afstöðu hans nú til flutnings gengisskráningarvaldsins til Seðlabankans. En ástæðan til þess, að afstaða viðskmrh. núverandi var 1950 önnur en hún er í dag, er sú einfaldlega, að Seðlabankinn í sinni núverandi mynd var ekki til 1950. Hann var aðeins hluti af viðskiptabanka þá, og þess vegna giltu um hann allt aðrar reglur en um Seðlabankann gilda í dag. Enn fremur var í því gengislækkunarfrv., sem flutt var 1950 af Sjálfstfl. og Framsfl., gert ráð fyrir því, að Seðlabankinn eða sá hluti Landsbankans, sem kallaður var Seðlabanki, hefði það fyrst og frerist til hliðsjónar við gengisskráningu, hver væru laun verkamanna. Slíkt ákvæði er ekki til í núverandi lögum, sem fluttu gengisskráningarvaldið úr höndum Alþ. til Seðlabankans. Ég skal svo leyfa mér að fara nokkrum orðum um umr. þær, sem hér fóru fram í gærkvöld. Hv. 2. þm. Vestf., Hermann Jónasson, sagði, að hann teldi lýðræði á Íslandi stofnað í voða með sviknum kosningaloforðum stjórnarflokkanna, og nefndi sem dæmi, að Alþfl. hefði lofað að halda dýrtíðinni í skefjum, en svikið það gersamlega, og hv. þm. Þórarinn Þórarinsson var mikið inni á því sama. En hvað er nú það sanna í þessu? Jú, undir stjórn Hermanns Jónassonar og verndarvæng hans sjálfs hafði þróazt óðaverðbólga í þessu landi. Vísitala framfærslukostnaðar hafði hækkað um 34 stig á einu ári, á árinu 1958, og ljóst var, að hún mundi hækka um 50 stig á næsta ári til viðbótar, ef ekki yrði að gert. En fyrir aðgerðir stjórnar Alþfl. var þessi óheillaþróun stöðvuð, og vísitala framfærslukostnaðar hækkaði ekki um eitt einasta stig á árinu 1959 og fyrstu mánuði ársins 1960, í stað þess að hún hefði hækkað um 50 vísitölustig á árinu 1959, - sú hækkun lá á borðinu,-hefði ekki verið að gert. Og það sem meira er, í tíð núv. ríkisstj. hækkaði framfærslukostnaðarvísitalan ekki nema um aðeins 4 stig í rúmt eitt og hálft ár þrátt fyrir mikla gengisbreytingu í ársbyrjun 1960, sem ekki var hægt að komast hjá. Hún hækkaði ekki fyrr en ráðstafanir kommúnista og framsóknarmanna komu til skjalanna og kauphækkanir hófust s.l. sumar. Að taka einstaka þætti hækkananna út úr heildarvísitölunni, eins og t.d. ýmsar neyzluvörur, og segja, að þær hafi hækkað um 18%, gefur auðvitað fullkomlega ranga mynd af því, sem gerðist, því að þessum hækkunum var af ríkisstj. mætt með hliðarráðstöfunum, eins og hækkunum bóta almannatrygginganna, skattalækkunum og fleira, sem bættu upp rúml. 2/3 af hækkunum neyzluvaranna. Nei, Alþfl. og ríkisstj. í heild hefur hér engin kosningaloforð svikið, en það eru aðrir, sem hafa komið þeim hækkunum til leiðar, sem orðið hafa svo örlagaríkar síðustu mánuðina. Hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, sagði, að ríkisstj. hefði lofað að beita sér fyrir því, að atvinnuvegir landsmanna yrðu reknir án styrkja og að skuldasöfnunin við útlönd yrði stöðvuð, en hvort tveggja hefði verið svikið. Það er rétt, að þegar gengisbreytingin var ákveðin í ársbyrjun 1960, var hún við það miðuð, að afkoma útvegsins yrði svipuð án styrkja og uppbóta og hún var áður en gengisbreytingin var gerð. Var þá miðað við sama aflamagn og áður og sama verðlag á afurðunum og áður. Nú skeði það hins vegar, að verðlag á tveimur aðalútflutningsvörum okkar, mjög þýðingarmiklum, lækkaði stórkostlega og aflamagnið, sérstaklega hjá togurunum, minnkaði mjög verulega. Hefur því afkoman, sérstaklega hjá togurunum, versnað frá því, sem gert hafði verið ráð fyrir. Ekki er það efnahagsráðstöfunum ríkisstj. að kenna, heldur af ástæðum, sem ég nú var að nefna, aflaleysinu og verðfallinu. Afli togaranna t.d. var að meðaltali 1958 á hvert skip 5247 tonn. 1959 var hann 4339 tonn, eða nærri þúsund tonnum minni. Og 1960 varð hann 3032 tonn, eða rétt um 68% af því, sem hann var 1958. Það er auðsýnilegt, að slík aflarýrnun hlýtur að hafa afgerandi áhrif á afkomu þessara skipa, sem eru efnahagsaðgerðum ríkisstj. gersamlega óviðkomandi og er út af fyrir sig mikið vandamál, sem vissulega þarf að bæta úr. Gjaldeyrisstaða bankanna við útlönd var orðin slík um það bil, sem uppbótakerfið var að syngja sitt síðasta vers, að þar hélt við stöðvun. Lausaskuldirnar voru orðnar um 200 millj. kr., og allir lánamöguleikar voru tæmdir. Nú hefur ekki aðeins þessi skuld verið greidd upp, heldur hefur safnazt nokkur gjaldeyrisforði, þó að enn sé hann mikils til of lítill, en miðar þó þar í rétta átt. En þessi hv. þm., Lúðvík Jósefsson, kunni eitt ráð, sem átti að vera allra meina bót, og það var, að allir vinstri menn í landinu sameinuðust nú undir forustu Alþb. eða nánar tiltekið kommúnista, um að taka upp aftur hina fyrri stefnu óðaverðbólgu, uppbóta og styrkja. Hv. 3. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, var líka inni á þeirri hugsun í ræðu sinni nú í kvöld. Ég hélt þó, að þjóðin hefði verið búin að fá nóg af slíkri stefnu, sem hafði borið þann raunalega árangur, að allar kauphækkanir, sem orðið höfðu á s.l. 10-15 ára tímabili, höfðu verið gerðar að engu, farið í verðbólguhítina og kaupmáttur launanna ýmist staðið í stað eða lækkað. Það hefur nefnilega alltaf á undanförnum árum verið að því ráði horfið að bæta atvinnuvegunum hækkunina með uppbótagreiðslum og gjaldeyrisfríðindum eða öðrum slíkum dulbúnum gengislækkunum, þegar allt var að komast í þrot, en alltaf of seint. Hefði till. sáttasemjara um 10% launahækkun, 6% strax og 4% 1. júní n. k., verið samþykkt, mundi ríkisstj. hafa reynt að gera allt, sem í hennar valdi stóð, til þess að launþegar gætu haldið þessari hækkun án skerðingar sem nokkru næmi, og freista þess, að atvinnuvegirnir gætu undir því risið, þó að þar væri greinilega teflt á mjög tæpt vað, og hefði þá farið á allt annan og betri veg en nú er orðið. Hv. 2.. landsk, þm., Eðvarð Sigurðsson, taldi í sambandi við afstöðu Alþfl. til þessara kjarabreytinga, sem gerðar voru á s.l. sumri, að verkalýðsfélög þau, sem Alþfl.-menn og að sumu leyti Sjálfstfl.-menn hefðu stjórnað og haft áhrif á, hefðu haft allt aðra skoðun á þessum málum en Alþfl.- forustan, og hann nefndi í því sambandi verkakvennafélagið Framsókn og Múrarafélagið. En ég get sagt þessum hv. þm. það, ef hann man það ekki, sem hann þó sjálfsagt gerir, að bæði þessi félög samþykktu till. sáttasemjara, þegar hún kom fram, og sýndu þar með í verki, að þau vildu heldur una því, sem raunverulegt var, heldur en hinu, sem enga stoð hafði í raunveruleikanum. En þegar svo þessi tillaga sáttasemjara var hækkuð um 100% eða meir, var strax sýnilegt, að atvinnuvegirnir mundu alls ekki geta undir því risið. Þá voru tvær leiðir til: annaðhvort að gera ekki neitt og bíða eftir því, að atvinnureksturinn stöðvaðist að meira eða minna leyti, eða gera hinar nauðsynlegu ráðstafanir strax. Ef fyrri leiðin hefði verið farin, var sýnilegt, að hinn litli gjaldeyrisforði, sem til var, mundi ganga til þurrðar á mjög skömmum tíma, þar sem innflytjendur mundu fljótlega gera sér grein fyrir því, hvað verða vildi og hvert stefndi, og flýta sér að kanpa, meðan genginu yrði ekki breytt, auk þess sem 500-600 millj. kr. hækkun á ári, en það er sú upphæð, sem heildarlaunin í landinu hækkuðu um á s.l. sumri, mundi koma fram í mjög aukinni eftirspurn eftir erlendri vöru. Hér var því ekki um neina hefndarráðstöfun að ræða, heldur aðeins um aðgerð, sem hlaut að koma fyrr eða síðar, en allt mælti með, að gerð yrði strax, ef ekki ætti aftur að sökkva í fen gjaldeyrisskorts og hafta. Uppbótaleiðinni hafði þjóðin fengið nóg af og því ekki um aðra leið að ræða en gengisbreytingu, sem gæfi útflutningsatvinnuvegunum lífvænlega afkomu, eftir því sem við yrði ráðið. Þegar meta skal verk einnar ríkisstj., þá gildir um það fyrst og síðast, að taka verður tillit til hvors tveggja, þess, sem vel kann að hafa verið gert, alveg eins og ekki síður en til hins, sem miður kann að hafa farið, ef sanngjörn niðurstaða eða dómur á að fást. Engin mannanna verk eru alfullkomin, jafnvel ekki heldur verk framsóknarmanna eða komúnista, og til þess ber einnig að taka tillit. Núv. ríkisstj. hefur setið að völdum í tæp tvö ár, og á þeim tíma hefur hún komið ýmsu góðu til leiðar, sem vafizt hafði fyrir fyrrv. ríkisstjórnum. Vildi ég í því sambandi nefna hinar gagngerðu og róttæku endurbætur á almannatryggingalögunum, sem nú eru komin í það horf, sem bezt þekkist annars staðar. Lausn landhelgisdeilunnar við Breta var einnig mjög þýðingarmikið mál fyrir okkur, sem ríkisstj. heppnaðist að leiða til lykta á þann hátt, að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar fagnar þeirri lausn. Lækkun beinna skatta, tekjuskatts og útsvars, er líka hlutur, sem telja má stórt spor í rétta átt. Loks má minna á lausn efnahagsvandamálanna, sem yfirleitt hafði tekizt vel, þangað til hinar óraunhæfu kauphækkanir voru knúðar fram s.l. sumar af stjórnarandstöðuflokkunum, launþegum í landinu til ógagns, og voru tilræði við efnahagskerfið. Það, sem miður hefur farið í þessu sambandi, má því fyrst og fremst rekja til stjórnarandstöðunnar, og verðskuldar hún því vissulega sjálf það vantraust, sem hún er að bera fram, og það vantraust mun þjóðin vissulega veita henni, þegar þar að kemur í fyllingu tímans. - Góða nótt.



Herra forseti. Hæstv. félmrh., sem lauk hér máli sínu nú, sagði, að stefna Alþfl. í kaupgjaldsmálum væri skýr, hún væri sú að vera á móti öllum óraunhæfum kauphækkunum. En hvað eru raunhæfar kauphækkanir að dómi þeirra Alþfl.-manna? Hvenær geta slíkar kauphækkanir átt sér stað? Ætli það sé ekki, þegar framleiðsluaukningin er hjá þjóðinni, þegar þjóðartekjurnar hækka? Ef ekki þá, þá hvenær? Nú liggur það fyrir staðfest, að á undanförnum árum hafa þjóðartekjurnar hækkað um 4–5% að meðaltali á ári. Hvers vegna hefur þá þurft að lækka kaupið á þessum tíma? En Alþfl. hefur einmitt tekið þátt í því að lækka kaupið með lögum þrátt fyrir þessar staðreyndir. Nei, stefna þeirra Alþfl.- manna í kaupgjaldsmálum er harla einkennileg. Í stéttarfélögunum samþykkja forustumenn Alþfl. og m.a. þm. Alþfl., að nauðsynlegt sé að hækka kaup, leggja út í verkföll, knýja fram kauphækkun. En á Alþingi samþykkja sömu menn að lækka kaupið aftur, og þá prédika þeir hér á eftir, að það sé óhjákvæmilegt, af því að kauphækkanirnar séu ekki byggðar á réttum rökum. Ég tók eftir því, að hæstv. félmrh. vildi hala nokkuð í land um afstöðu ríkisstj. til inngöngu Íslands í Efnahagsbandalag Evrópu. Það væri gott, ef svo væri í raun og veru. Hæstv. ráðh. sagði, að ríkisstj. hefði ekkert gert í því máli annað en kynna sér málið. En ráðherrarnir hafa haldið ræður opinberlega um nauðsyn þess, að Ísland gangi í þetta bandalag. Þeir segja hér, að þeir vilji ekki, að Ísland einangrist frá Norðurlöndum og öðrum vestrænum ríkjum og af því verði það að ganga í bandalagið, þó að það liggi hins vegar fyrir, að ýmis Norðurlandanna ætla ekki að ganga í bandalagið. Hæstv. forsrh. sagði í umræðunum, að það væri enginn vafi á því, að Íslendingar tryggðu sér bezt lífskjör með því að ganga í þetta bandalag. Og hefur ekki ríkisstj. beitt sér fyrir því, að fjöldamörg félagasamtök, sem ríkisstj. ræður hér yfir, eins og öll kaupmannasamtökin í landinu, skoruðu á ríkisstj. að ganga í bandalagið? Nei, ríkisstj. hefur gert meira en lítið til þess að vinna að undirbúningi þess að koma Íslandi í þetta bandalag. En það væri betur, að rétt væri, að ríkisstj. færi að sjá að sér í þeim efnum. Þegar hæstv. ríkisstj. þarf að verja efnahagsstefnu sína, gripur hún allajafna til þess að afsaka allt haldleysi efnahagslaganna með aflaleysi. Það átti að hafa verið aflaleysi á síldveiðunum 1960, þó að þá væri næstmestur afli, sem Íslendingar hafa fengið á síld seinustu 16 ár. Og það átti að vera aflaleysi hjá bátaflotanum á s.l. ári, þegar aflinn varð meiri á bátaflotanum en hann hafði nokkurn tíma orðið áður fyrr. Nei, það var hins vegar á yfirstandandi ári, sem aflinn gekk saman, vegna þess að flotinn lá í landi, þegar þeir, sem áttu flotann, voru í deilu við ríkisvaldið. Nei, það er ekki aflaleysi, sem hefur valdið því, að viðreisnin hefur farið út um þúfur. Hæstv. dómsmrh., Jóhann Hafstein, vék að því, að Sovétríkin væru að sprengja kjarnorkusprengjur, og hann spurði um afstöðu okkar Alþb.-manna í sambandi við þessar sprengingar. Hæstv. ráðh. veit vel, hver afstaða okkar Alþb.-manna er til kjarnorkusprenginga. Við höfum verið og erum enn algerlega á móti öllum kjarnorkusprengingum, hvort sem þær fara fram í austri eða vestri. Við höfum flutt till. hér á Alþ. um þá afstöðu okkar. Árið 1953 fluttum við þm. Sósfl. hér á Alþingi till, um að skora á Bandaríkin, sem þá voru að sprengja kjarnorkusprengjur, og Sovétríkin og Bretland að stöðva slíkar tilraunir og sprengingar. En þá var hins vegar hik m.a. á hæstv. núv. dómsmrh., Jóhanni Hafstein, og núv. hæstv. forsrh. að samþykkja slíka till. Þá vildu þeir ekki samþykkja till. okkar og þeir fengu henni breytt og það orð fellt út úr till. að mótmæla kjarnorkusprengingum, af því að Bandaríkin voru þá að sprengja. En hins vegar var till. breytt þannig, að skorað var á allar þjóðir að fallast á allsherjarafvopnun. Afstaða okkar Alþb.-manna er í þessum efnum alveg óbreytt frá því, sem hún var. Hv. Alþfl.-maður Sigurður Ingimundarson vék hér að samningum þeim, sem gerðir voru á milli verkamanna og atvinnurekenda haustið 1958. Hann hélt því hér fram í umræðunum, að þá hefði ég og Hermann Jónasson lofað atvinnurekendum því, að þeir skyldu fá að hækka verðlagið í landinu sem kauphækkuninni nam, sem þá var samið um. Hér fór hv. þm. algerlega rangt með staðreyndir. Atvinnurekendur fóru að vísu fram á það að fá loforð um, að verðlag hækkaði sem kaupgjaldshækkuninni næmi. Því var neitað. Hinu var lýst yfir, að sama regla skyldi gilda og jafnan áður, að það kaupgjald, sem um hafði verið samið í nýjum samningum, skyldi lagt til grundvallar við útreikninga á verðlagi í landinu. Hitt var svo opið eftir sem áður, að lækka álagningarreglurnar og koma í veg fyrir, að verðlagið þyrfti að hækka. Og þegar þessi mál komu síðan fyrir innflutningsskrifstofuna, þar sem verðlagsmálin eru endanlega afgreidd, lýsti fulltrúi Alþb. yfir því þar og einnig fulltrúi Framsfl., að þeir væru reiðubúnir að koma í veg fyrir það, að þessi kauphækkun færi út í verðlagið. En hverjir voru það þá, sem gáfust upp og samþykktu að velta kauphækkuninni út í verðlagið? Auðvitað fulltrúi Sjálfstfl. og fulltrúi Alþfl. Hins vegar mætti þessi hv. þm. Alþfl. minnast þess, að svikin við verkamenn í sambandi við kaupgjaldssamningana 1958 voru ekki meiri en svo, að 1. des. eða um það leyti, sem vinstri stjórnin lét af völdum, var kaupmáttur launa sá hæsti, sem hann hefur verið mældur, eða 109 stig. En hvað er kaupmátturinn nú? 84 á móti 109. Svo talar þessi hv. þm. um það, að við, sem stóðum þá að lausn vinnudeilu, höfum svikið verkalýðssamtökin. Hæstv. fjmrh. viðurkenndi hér í umr. það, sem ég hafði sagt í gærkvöld, að á s.l. ári hafi orðið skuldasöfnun í umsömdum lánum við útlönd, sem næmi 330 millj. kr. En hann reyndi að gefa skýringu á, hvernig stæði á þessari skuldasöfnun. Ég tel það mjög í áttina, að hæstv. ráðh. er nú kominn þó þangað að viðurkenna, að það hafi verið um skuldasöfnun að ræða á árinu, en því hafði verið neitað áður. Jú, ástæðan var sú, segir hæstv. ráðh., að það var keypt svo mikið af skipum og flugvélum á þessu ári, að þessi skuldasöfnun myndaðist. En hvernig stóð á þeirri skuldasöfnun, sem ráðherrarnir töluðu mest um og hagfræðingar ríkisstj. tíð myndazt hefði, áður en „viðreisnarlöggjöfin“ var samþykkt, á árunum 1957, 1958 og 1959? Það lá fyrir, að skuldasöfnun sú, sem þá hafði myndazt, hafði myndazt af miklum innflutningi á skipum, flugvélum, byggingu verksmiðja, byggingu sementsverksmiðjunnar og fleiri stórframkvæmdum í landinu. Þegar á þetta var bent, um það leyti sem ríkisstj. var að koma viðreisnartillögum sínum í lagaform, vildi ríkisstj, ekki á þetta hlusta. Nú afsakar hún skuldasöfnun sína við útlönd með þessari skýringu. Hæstv. fjmrh. vék hér að vinnufriði þeim, sem hafi verið í landinu á tímum vinstri stjórnarinnar. Man þessi hæstv. ráðh., að á tímum vinstri stj. stöðvaðist framleiðslan í landinu aldrei vegna vinnudeilna? Útgerð í landinu féll aldrei niður einn einasta dag. Framleiðslan var alltaf í fullum gangi, þó að Sjálfstfl. og forustumenn hans væru í fullum gangi að reyna að koma á vinnustöðvunum allan tímann. En nú á tímum viðreisnarstjórnarinnar hefur þetta verið á annan veg til stórtjóns fyrir þjóðina. Hv. þm. Alþfl., Friðjón Skarphéðinsson, sagði í umr. í kvöld, að Hannibal Valdimarsson, félmrh. í vinstri stjórninni, hefði gleymt gamla fólkinu, hefði gleymt því að hækka bæturnar til þess í almannatryggingalögunum, þegar hann var félmrh. Þessi hv. þm. Alþfl. hefur gleymt því, hver var ráðh. félagsmála í þessum efnum í vinstri stjórninni. Það var nefnilega Guðmundur Í Guðmundsson, Alþýðuflokksmaðurinn, sem stjórnaði málefnum Tryggingastofnunar ríkisins eftir sérstakri kröfu Alþfl. Hafi gamla fólkinu verið gleymt í tíð vinstri stjórnarinnar, ætti þessi hv. þm. að eiga nm það við sinn flokk og sinn ráðherra. Nú blasa við þær staðreyndir, að síðasta gengislækkun viðreisnarstjórnarinnar muni leiða af sér mjög bráðlega ný stór verkföll, nýjar framleiðslustöðvanir til gífurlegs tjóns fyrir þjóðarheildina. Gengislækkunin í sumar svipti launþega ekki aðeins öllum þeim kjarabótum, sem þá var samið um, heldur lækkaði kjörin frá því, sem þau voru fyrir verkföllin. Þegar kaupgjaldssamningarnir voru gerðir í sumar, var vísitalan 104 stig, nú er hún orðin 114 stig og hefur því hækkað um 10%. Talið er víst, að vísitalan hækki í 120-123 stig á næstu mánuðum, og er þá verðlagshækkunin orðin allmiklu meiri en öll kauphækkunin frá í sumar. Það er þessi árásarpólitík ríkisstj. gegn launafólki, sem leitt hefur til þess, að fjölmenn ráðstefna á vegum Alþýðusambandsins, þar sem mættir voru jafnt yfirlýstir stuðningsmenn ríkisstj., sem verið hafa a.m.k. fram til þessa, og stjórnarandstæðingar, samþykkti einróma, að óhjákvæmilegt væri fyrir verkalýðssamtökin að knýja fram nýjar kauphækkanir með verkföllum, fáist leiðrétting ekki með öðrum hætti. Og nú stefnir beint út í þessar vinnustöðvanir. Það eru ekki aðeins lægst launuðu verkamennirnir í landinu, sem rísa upp gegn þessari árásarpólitík ríkisstj. Kennarar hafa við orð að leggja niður vinnu. Læknar starfa á bráðabirgðalögum fram að áramótum, og verkfræðingar eru enn í verkfalli. Þannig togar allt af óánægju frá þeim lægst launuðu og upp til þeirra hæst launuðu í þjóðfélaginu. Ríkisstj. hefur sjálf orðið að semja um 27% kauphækkun til yfirmanna á varðskipum og strandferðaskipum og enn meiri hækkun til flugmanna. Þannig mismunar stjórnin launastéttunum, en verður þó að láta undan í einstöku tilfellum. Og sjómannasamtökin hafa einnig ákveðið að segja upp og heimta aðild að fiskverðssamningum og hækkað fiskverð. Útgerðarmenn bátanna krefjast hækkaðs fiskverðs vegna gengislækkunarinnar í sumar. Þeir benda á, að gengislækkunin hafi hækkað verð á olíum, veiðarfærum, viðhaldi og yfirleitt öllum búnaði skipa, og enn fremur hafi afborganir og vextir hækkað, þar sem mikið af bátalánum er í erlendum gjaldmiðli. En fiskkaupendur hafa þegar gert samþykkt um, að þeir geti ekki hækkað fiskverðið um einn eyri. Þeir bera fyrir sig drápsklyfjar viðreisnarinnar á öðrum sviðum, eins og t.d. að þeir séu látnir greiða hærri vexti en nokkurs staðar annars staðar þekkist í fiskiðnaði. Þannig standa málin. Út í þetta öngþveiti hefur viðreisnin leitt. Það, sem höfuðmáli skiptir, er að átta sig á því, að sú stjórnarstefna, sem framkallar látlausar vinnustöðvanir, er röng. Frá slíkri hættustefnu verður að snúa. Ríkisstj. er ljóst, að hún fær þjóðina aldrei til þess að leggja blessun sína yfir viðreisnarstefnuna. Það er af þeim ástæðum, sem hún hefur nú í þjónustu sinni erlenda hagfræðinga til þess að búa út fimm ára framkvæmdaáætlun. Þá áætlun á að kjósa um, en ekki viðreisnarpólitíkina. Það á ekki að kjósa um samdráttarog kreppustefnuna, ekki um kauplækkunar- og árásarstefnuna, heldur um framfara- og nýbyggingaáætlun. Mennirnir, eins og foringjar íhaldsins, sem aldrei hafa mátt heyra minnzt á ríkisáætlanir, á áætlunarbúskap og stöðugt hafa vikið slíkum tillögum frá á undanförnum árum, eru nú orðnir áætlunarmenn. Bjarni Benediktsson forsrh. segir að vísu, að ekki megi líta á þessa fimm ára áætlun sem bindandi, heldur sem ramma, sem einstaklingarnir geti fyllt út í. En tilgangurinn er augljós. Fyrir næstu kosningar á að birta myndir af stórframkvæmdum framtíðarinnar. Í fimm ára áætluninni á að birta mynd af svissneskri alúminíumverksmiðju á Íslandi, eins og Bjarni Benediktsson minntist á á landsfundi sjálfstæðismanna. Þar verður mynd af hitaveitu fyrir Reykvíkinga alla og kannske fleiri staði. Þar verða myndir af nokkrum stórorkuverum dreifðum á ýmis kjördæmi. Og þar verða teiknaðir upp vegir víða um landið, og þar verða myndir af steyptum vegum. Það er svona myndabók, uppáskrifuð af erlendum mönnum, sem næst á að kjósa um, en viðreisnarstefnuna frægu á að fela. Núverandi stjórnarflokkar lofuðu í öllum höfuðatriðum gagnstæðu þess, sem þeir hafa framkvæmt. Ný loforð þeirra fyrir kosningar verða að skoðast í því ljósi. Góðir hlustendur. Átökin í íslenzkum þjóðmálum í dag eru að skýrast. Hægri öflin í landinu hafa myndað sína blokk. Sjálfstfl. ræður þar algerlega gangi mála, en notar Alþfl. eingöngu til að tryggja sér meirihlutaaðstöðu. Þessi hægri blokk verður ekki sigruð nema af samstæðri fylkingu vinstri manna. Stefnuskilin eru líka glögg. Í næstu kosningum verður kosið um hægri eða vinstri stefnu, um það, hvort sú stefna skuli ríkja í landinu, sem leiði til stöðugra átaka við launþegasamtökin og vinnustöðvana, eða stefna, sem styðst við launþegasamtökin og tryggir vinnufrið. Þá verður valið milli kauplækkunarstefnu og kauphækkunar, á milli samdráttarstefnu ag framfarastefnu, á milli þess, hvort útlendingar eigi að ráða atvinnulífi landsins eða Íslendingar, um það, hvort Ísland eigi að ganga í Efnahagsbandalag Evrópu eða ekki. Millileiðir í þessum málum eru ekki til. Menn verða annaðhvort að vera með því, að Ísland afsali sér efnahagslegu sjálfstæði, eða á móti, með hægri eða vinstri. Málin skýrast. En það, sem ræður úrslitum, er það, hvort vinstri menn, allir þeir mörgu í þessu landi, sem eru á móti núverandi stjórnarstefnu, skilja nauðsyn þess að hafa samstöðu. Samstaða vinstri manna færir þeim öruggan sigur. - Góða nótt.