Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að fara svona vel yfir hvernig staðið hefur verið að aðildarviðræðunum og aðlögunarviðræðunum við Evrópusambandið. Ég held að lýsing hans sé alveg rétt á ferlinu eins og það hefur blasað við okkur og við þekkjum sem höfum verið að skoða þessi mál og kynna okkur þau. Hv. þingmaður sagði áðan að það hafi valdið mikilli undrun þegar sendimenn Evrópusambandsins komu hingað til lands í upphafi og gerðu sér þá grein fyrir því að þeir stjórnmálaflokkar sem stæðu að ríkisstjórn og bæru ábyrgð á aðildarferlinu hefðu ólíkar skoðanir varðandi aðildarumsóknina að Evrópusambandinu. Það kann að hafa verið þannig í upphafi, það kann að hafa verið munur á VG og Samfylkingunni þegar kom að aðildarumsókninni en hann er ekki lengur fyrir hendi. Í dag kemst ekki hnífurinn á milli þessara tveggja flokka, ég á auðvitað við þingflokkana hér á Alþingi með heiðarlegum undantekningum. Við sjáum að þessi trippi eru ekki bara rekin af Samfylkingunni, þau eru ekki síður rekin af Vinstri grænum. Og það kom mjög skýrt fram í atkvæðagreiðslunni hér fyrr í dag hvernig þingflokkur VG, með einhverri einni eða tveimur undantekningum, þyrptist að því að mótmæla því að þessi mál yrðu núna borin undir þjóðina. Ég sé því engan mun lengur á þessum flokkum. Það kom líka fram í dag, til dæmis í atkvæðaskýringu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur sem sagði svo, með leyfi virðulegs forseta: „Því miður hafa margir sem eru andvígir inngöngu í Evrópusambandið dregið lappirnar í þessu máli svo það er ekki orðið efnislega skýrara en það er í dag hvað er í pakkanum.“ Hér vék hv. þingmaður að hv. þm. Jóni Bjarnasyni, fyrrverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Nú vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann hafi beinlínis dregið lappirnar í þessu máli. Við vitum um afstöðu hv. þingmanns og ég virði hana, við erum sammála í þeim efnum, en það væri fróðlegt ef hv. þingmaður 

Frú forseti. Ég vísa ásökunum algjörlega á bug um að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hafi verið að draga lappirnar í þeirri vinnu sem ráðuneytinu bar að vinna samkvæmt ákvörðun Alþingis enda hefur mér vitanlega enginn kvartað vegna hinnar formlegu vinnu ráðuneytisins sem unnin var bæði hratt og vel undir miklu álagi og var ekki verið að auka svo mikið við mannskap. Það er því fullkomlega rangt að ég hafi dregið lappirnar við þá vinnu. Hitt er alveg rétt að ég krafðist skýringa á óljósum atriðum og kröfum Evrópusambandsins vegna þess að það lá fyrir að við vorum ekki að sækja um aðild, að minnsta kosti ekki Vinstri grænir, endilega til að komast inn. Ég spurði líka til að fá fram skýr svör. Ætli mönnum finnist núna ekki betri sú krafa sem kom fyrst frá mér sem ráðherra að ekki væri hafin neins konar aðlögun að Evrópusambandinu meðan á viðræðum stæði? Það var krafan sem ég las upp áðan og ég setti fyrir framhaldi viðræðna um bæði sjávarútveg og landbúnað, þ.e. að við færum ekki í aðlögun. Það má vel vera að það hafi síðan tafið viðræðurnar að hafa sett fram þá kröfu. Ég held að það hafi verið eðlilegt af allra hálfu að gera slíka kröfu enda hafa aðrir gert þá kröfu mína að sinni þó að kannski hafi verið farið misvel eftir henni og sumir fóru illa eftir henni. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þau svör sem hann veitti við spurningum mínum áðan, þau eru algjörlega fullnægjandi. Ég fagna því líka að hv. þingmaður vísi því á bug sem fólst í aðdróttunum um að hann hafi dregið lappirnar og unnið með þeim hætti í sambandi við Evrópusambandið að fyrir þeirra hluta sakir væri málið ekki orðið efnislega skýrara en raun bæri vitni í dag. Mér finnst mjög mikilvægt að það liggi þá fyrir af hálfu hv. þingmanns því að hann má auðvitað gerst vita sem fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Annað sem ég vil spyrja hv. þingmann um sem kom aðeins fram í ræðum áðan er hvort ríkisstjórnin sé að hans mati komin út fyrir það umboð sem Alþingi gaf. Við vitum að Alþingi gaf tiltekið umboð og það byggðist á meirihlutaáliti utanríkismálanefndar Alþingis og hefur verið mjög vísað til þess þegar við höfum rætt þessi mál. Við sjáum að málið er á hraðferð og við tókum eftir því að einn þingmanna Samfylkingarinnar taldi eftir atkvæðagreiðsluna í dag að nú væri hægt fyrst að fara að gefa almennilega í, 

Frú forseti. Í fyrsta lagi tel ég að samþykkt og móttaka IPA-styrkja bendi til þess. Þeir eru beinir aðlögunarstyrkir til þess að aðlaga stofnanakerfið og íslenska stjórnsýslu að því sem Evrópusambandið krefst og það kemur alveg feimnislaust fram í skýrslu utanríkisráðherra þar sem hann segir að þessum styrkjum sé ætlað á árunum 2012 og 2013 að undirbúa þær stofnanir sem eigi að vera tilbúnar þegar aðildarviðræðum lýkur. Það er því alveg klárt að með því að samþykkja þessa IPA-styrki er að mínu mati komið fram yfir það sem þingsályktunartillagan um umsókn heimilaði. Ég get nefnt fleiri atriði sem eru að mínu mati komin þar fram úr. Ég tel að nú séu þau tímamót í aðildarferlinu og aðildarumsókninni 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á það í síðasta andsvari og í ræðu sinni að það væru mikil tímamót fram undan í Evrópusambandsumsókninni, að ekkert væri fram undan nema aðlögun í málinu. Nú greiddum við atkvæði hér í dag um það hvort þjóðin eigi að fá að koma að þessu máli áður en aðlögun hefst. Það vakti satt best að segja undrun margra þegar ráðherrar og einstakir þingmenn sem talað höfðu fyrir því jafnvel bara á síðustu vikum að þjóðin ætti að fá að koma að þessu máli, eins og hæstv. umhverfisráðherra gerði hér í óundirbúnum fyrirspurnum fyrir viku síðan. Hæstv. umhverfisráðherra sagði síðan nei við þeirri tillögu að leyfa þjóðinni að koma að málinu áður en aðlögun hefst. Við munum öll hvernig málum var háttað í sal Alþingis á sínum tíma þegar atkvæðagreiðslan fór fram um hvort sækja skyldi um aðild að Evrópusambandinu. Hæstv. forsætisráðherra sat hér í hliðarherbergi og kallaði stjórnarliða hvern á fætur öðrum inn í hliðarherbergi, SMS-sendingar áttu sér stað hér í þingsal o.s.frv. Þetta er það sem ég mundi flokka undir ákveðna tegund af hótunum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji í fyrsta lagi trúlegt að eitthvað slíkt hafi verið á döfinni í atkvæðagreiðslunni í dag. Í annan stað, á sínum tíma þegar hv. þingmaður var hæstv. ráðherra og þessi atkvæðagreiðsla fór fram hafði ekki nokkur ráðherra greitt atkvæði gegn ríkisstjórnarmáli síðan 1970, það er eftirtektarvert. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi í tengslum við þá atkvæðagreiðslu fundið fyrir einhverjum hótunum, beinum eða óbeinum, frá hæstv. forsætisráðherra sambærilegum þeim sem aðrir 

Frú forseti. Í fyrsta lagi hefði verið fróðlegt varðandi IPA-styrkina að vita hvort allir þeir sem þá greiddu atkvæði með umsókninni en sögðust vera á móti aðild hefðu gert það ef þessir milljarðar kr. í aðlögunarfé af hálfu Evrópusambandsins hefðu þá strax verið lagðir inn. Ég ætla ekki að dæma um það. Að öðru leyti minni ég á varðandi þessa umsókn að þegar ríkisstjórnin var mynduð var það nú þannig á milli stjórnarflokkanna að málinu var varpað inn til Alþingis en hver og einn þingmaður var ekki bundinn af ríkisstjórnar- eða flokksaga með formlegum hætti hvað það varðaði. Hvað mig varðar var öllum það alveg ljóst innan þingflokks VG og við ríkisstjórnarmyndunina og eins í ríkisstjórn að ég var andvígur því að sótt væri um aðild að Evrópusambandinu, það lá alltaf fyrir. Ég taldi líka rétt að spyrja þjóðina um það áður en farið væri út í slíka vegferð, sem er náttúrlega ekkert nema fullveldisframsal að stórum hluta. Varðandi stöðuna í dag verður líka að muna að ekki var kosið um umsókn að Evrópusambandinu við síðustu alþingiskosningar. Það var fyrst og fremst verið að kjósa um ákveðið uppgjör við efnahagshrun síðustu ára og hvernig menn ætluðu að takast á við uppbyggingu og endurreisn 

Frú forseti. Hv. þingmaður rakti vel sína afstöðu til þessa máls, hann sagði að afstaða hans hefði legið klár fyrir á sínum tíma og að aldrei hefði komið til greina að styðja Evrópusambandsumsókn. Ég rakti áðan í andsvari mínu þær hótanir sem hæstv. forsætisráðherra beitti meðal annars samþingmenn sína og einstaka stjórnarliða. Mér leikur forvitni á að vita hvort hv. þingmaður hafi fundið fyrir einhverjum slíkum hótunum á sínum tíma frá hæstv. forsætisráðherra eða forustumönnum ríkisstjórnarinnar. Mér er vel kunnugt um að hv. þingmaður bognaði aldrei undan slíku en það væri forvitnilegt að vita hvort hv. þingmaður man eftir þeim umræðum sem urðu um þetta mál, hvort hann hafi skynjað eitthvað slíkt í aðdraganda þeirrar atkvæðagreiðslu sem þá var haldin og hvort hann telji að eitthvað slíkt hafi verið uppi á teningnum í aðdraganda þeirrar atkvæðagreiðslu sem fram fór í dag.

Frú forseti. Jú, það er alveg hárrétt að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna létu það mjög skýrt í ljósi á þeim tíma þegar umsóknin var send að það væri þeim miklu betur þóknanlegt að greidd væru atkvæði eins og formenn ríkisstjórnarflokkanna vildu  Mér er ekki kunnugt um neitt slíkt í atkvæðagreiðslunni í dag en ég tel að þinginu beri skylda til þess að taka nú þessa Evrópusambandsumsókn virkilega til málefnalegrar endurskoðunar. Það var ekki þjóðin sem bað um að þessi umsókn væri send, hún var send á ábyrgð Alþingis og ríkisstjórnarinnar. 

Virðulegi forseti. Allt á sitt upphaf einhvers staðar og þessir IPA-styrkir sem við ræðum núna eiga auðvitað upphaf sitt í því að illu heilli var tekin sú ákvörðun um mitt ár 2009 að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Þá var sagt að þeirri atkvæðagreiðslu hefði verið náð fram undir miklum hótunum gagnvart einstökum hv. þingmönnum stjórnarliðsins þar sem þeim var gert ljóst að ef ekki yrði tryggður meiri hluti fyrir því máli gæti líf ríkisstjórnarinnar verið í hættu. Ég tók eftir því í dag að ekkert slíkt virtist vera á seyði. Núna er, eins og ég nefndi áðan, ekki hægt að sjá mikinn mun á stjórnarflokkunum þegar kemur að Evrópusambandinu. Menn virðast vera býsna samstiga, búnir að æfa vel Evrópusambandsdansinn og verður aldrei á í messunni þegar sá dans er stiginn. Því er ekki að undra að þetta mál, IPA-styrkjamálið, sé borið fram af ríkisstjórninni þegar svo er komið að búið er að tryggja það að þessu Evrópusambandsmáli verði rennt ljúflega niður af báðum stjórnarflokkunum og hvorugan þarf að hvetja, báðir hafa sömu hugsjónirnar um að þessum málum verði haldið áfram. Það er athyglisvert sem kom fram í andsvörum hv. þm. Jóns Bjarnasonar þegar ég spurði hann aðeins út í þessi mál áðan. Þá sagði hv. þingmaður að með móttöku IPA-styrkjanna væri ríkisstjórnin í raun komin út fyrir það umboð sem Alþingi veitti á miðju ári 2009. Eins og við munum var ákvörðunin studd með ítarlegu nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar þar sem tíunduð voru þau skilyrði sem leggja átti til grundvallar, sem mætti kannski kalla samningsmarkmið, og frá þeim skilyrðum væri ekki hægt að víkja nema koma með málið að nýju til Alþingis til meðhöndlunar. Nú hefur það sem sagt gerst og hv. þm. Jón Bjarnason hefur staðfest það að með því að veita móttöku þessum IPA-styrkjum séum við í rauninni komin fram yfir það sem þingsályktunartillagan heimilar. Hv. þingmaður sagði jafnframt að það væru fleiri dæmi sem mætti nefna þessu til stuðnings. Ég er sammála hv. þingmanni um það að sú ákvörðun sem nú er verið að taka um IPA-styrkina markar heilmikil tímamót og hlýtur að kalla á að við ræðum þessi mál almennt. Það er líka rétt, sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði áðan, að fram undan er bara aðlögunin. Við höfum farið yfir þessi mál, annars vegar Ísland og hins vegar Evrópusambandsþjóðirnar, þar sem menn hafa borið saman bækur sínar, borið saman löggjöfina á viðeigandi sviðum. Ég hef stundum setið í utanríkismálanefnd og mér er kunnugt um hvernig þessi mál fara fram. Menn kalla það að opna kafla sína og loka þeim síðan ef ekki þarf að hyggja sérstaklega að einstökum þáttum. Fram undan er því bara aðlögun og IPA-styrkirnir eru snar þáttur í henni. Styrkirnir eru til þess fallnir og til þess gerðir að tryggja það að aðildarumsóknarríki eins og Ísland eða önnur umsóknarríki geti breytt stjórnkerfi sínu frá því sem var ákveðið af þjóðþingum þessara ríkja í átt að því sem Evrópusambandið telur að þurfi til að ríkið sé tækt í Evrópusambandið. Við hv. þm. Jón Bjarnason erum ágætlega kunnugir í landbúnaðarmálum og er okkur því ljóst að grundvallarmunur er t.d. á öllum landbúnaðarstuðningi okkar og landbúnaðarstuðningi Evrópusambandsins. Ef við ætlum að ganga í Evrópusambandið þarf frá fyrsta degi að vera búið að taka ákvarðanir og undirbúa hluti þannig að hægt sé að vinna á Íslandi í samræmi við þær meginreglur sem Evrópusambandið hefur sett. Málið er ekkert flóknara en svo. IPA-styrkirnir hafa þann yfirlýsta tilgang að auðvelda ríkjum sem eru með ólíkan stjórnsýslugrunn að breyta honum þannig að þau geti farið að vinna eins og fullgild ríki í Evrópusambandinu. Þetta er aðlögunin. Með þessu er verið að stíga skrefin smám saman eitt og eitt. Síðan verður auðvitað erfiðara að snúa til baka ef menn fara t.d. að hiksta á því að ganga í Evrópusambandið. Tímasetningarnar í þessu máli vekja athygli. Evrópusambandsumsóknin var samþykkt um mitt ár 2009 og um mitt ár 2011, þ.e. 8. júlí í fyrra, var skrifað undir samning við Evrópusambandið fyrir hönd Íslands sem fól í sér möguleikana á því að kalla eftir þessum IPA-styrkjum. Það var gert, eins og við vitum, með því að búa til þennan samning. Hann kallar hins vegar á lagabreytingu, að Alþingi taki afstöðu til samningsins. Það er í fyrsta lagi gert með þeirri þingsályktunartillögu sem verið er að ræða núna þar sem í raun er verið að ramma þetta inn í þingsályktunartillögu sem Alþingi tekur afstöðu til. Í öðru lagi þarf að gera breytingar á lögum vegna þess að IPA-styrkirnir fela í sér mjög mikið frávik frá því sem gerist almennt um styrki af þessum toga, þ.e. ef ekki er kveðið á um annað í lögum eru styrkir skattskyldir. Eins og kemur fram í öllum þeim gögnum sem fyrir okkur hafa verið lögð, í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra frá því fyrr á þessu þingi, í þingsályktunartillögunni og 1. minnihlutaáliti utanríkismálanefndar, þarf að gera þessar breytingar til að hægt sé að fá þessa styrki. Ef við skoðum þessa IPA-styrki þá eru þeir einhvers konar tæki fyrir for-aðlögunarferli eins og það er kallað í hrárri þýðingu. Um er að ræða tvenns konar áætlanir. Annars vegar það sem menn hafa kallað landsáætlun sem er landsáætlun fyrir einstök ríki, Ísland fær sína landsáætlun, og hins vegar eru til viðbótar fjölþegaáætlanir sem byggja á öðru og eru ekki landsáætlanir í sjálfu sér heldur annars konar áætlanir sem líka eru lagðar til grundvallar og fela í sér fjárhagslegan stuðning til eins og annars sem er í rauninni tíundað í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra frá því fyrr á þessu ári. Þetta eru ekki neinar smáupphæðir. Ef við skoðum bara landsáætlunina sem var undirrituð í fyrra fyrir Ísland þá er gert ráð fyrir því að á þremur árum verði veittir alls um 5 milljarðar kr. til margs konar stuðningsaðgerða sem hafa þann yfirlýsta tilgang að aðlaga stjórnsýslu okkar að því sem er í Evrópusambandinu, en eins og menn hafa nefnt í umræðunni þá er Evrópusambandið ekki að ganga í Ísland heldur ætlar Ísland að ganga í Evrópusambandið ef vilji meiri hluta Alþingis ræður. Þess vegna þarf að breyta mörgu í stjórnsýslulegum strúktúr okkar og hugsunin er að setja 5 milljarða í alls konar undirbúning á þessum þremur árum. Forsenda Evrópusambandsins fyrir því að Ísland geti fengið þessa styrki er að slík aðstoð upp á 5 milljarða kr. renni óskipt til þeirra verkefna sem henni er ætlað að styðja. Þar af leiðandi er ekki gert ráð fyrir því að IPA-aðstoðin renni að nokkru leyti í opinber gjöld. Það er sem sagt verið að undanþiggja þessa styrki frá hvers konar skattlagningu, ekki bara venjulegum sköttum heldur verður allur innflutningur á grundvelli þessara samninga undanþeginn tollum, aðflutningsgjöldum, virðisaukaskatti og öðrum sköttum og gjöldum. Með öðrum orðum er alveg sama hvaða nafni slík gjöld eða skattar nefnast, allt verður undanþegið skattlagningu. Það má því segja að í raun felist í þessu óbeint ríkisframlag af hálfu Íslendinga vegna þess að undanþága frá sköttum er óbeinn ríkisstuðningur. Ef þessum lögum yrði ekki breytt fengi ríkið hluta af veittum styrkjum beint í sínar hendur. Þetta eru ekki bara styrkir til ríkiskerfisins, þetta eru líka styrkir utan þess og slíkir aðilar væru þá klárlega skattskyldir. Það er sem sagt verið að hverfa frá því þannig að íslenska ríkið verður af, ef við getum orðað það svo, sköttum sem ella yrðu innheimtir að óbreyttum lögum. Frá sjónarhóli Evrópusambandsins getur maður kannski sagt að sumt af því sem þarna er verið að leggja til sé mjög skiljanlegt. Af hverju segi ég það? Það er vegna þess að hinn yfirlýsti tilgangur er aðlögun, hinn yfirlýsti tilgangur er að breyta stjórnsýsluuppbyggingunni, stofnanaumhverfinu. Það kostar peninga og Evrópusambandið leggur til hliðar fjármuni fyrir ný ríki og aðildarríki til að geta staðið straum af því. Maður skilur það út af fyrir sig. Vilji Evrópusambandsins er að hjálpa umsóknarríkjum til að breyta kerfi sínu þannig að það kerfi sem þessi lönd búa við, þar á meðal Ísland, sé algerlega í samræmi við stofnanauppbyggingu Evrópusambandsins. Það er það sem ég á við þegar ég segi: Maður getur út af fyrir sig skilið röksemdafærsluna frá sjónarhóli Evrópusambandsins fyrir því að Evrópusambandið vill tryggja að þetta gangi allt saman vel fyrir sig þannig að ekki verði farin fýluferð þegar búið er að gera samning við okkur og menn standi þá ekki frammi fyrir því að landið eða samfélagið sé ekki undir það búið stjórnsýslulega séð að ganga í Evrópusambandið. Sumt af því sem maður sér í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra lýtur klárlega að þessu. Ýmislegt í sambandi við reglugerðina um matvælaöryggi, ýmislegt sem maður sér í sambandi við fjármálauppbyggingu og þess háttar er allt í samræmi við það sem um er að ræða, þ.e. Evrópusambandið vill gera tilteknar breytingar. Hitt finnst mér miklu óskiljanlegra, að inn í þetta skuli vera blandað alls konar öðrum styrkjum til hinna aðskiljanlegustu hluta sem margir hverjir eru ágætir. Í dag fóru fram athyglisverðar umræður undir andsvarafyrirkomulaginu þar sem saumað var að þingmönnum úr einstökum kjördæmum og sagt: Er þingmaðurinn virkilega á móti því að háskólasamfélagið á Suðurlandi fái peninga til verkefnisins Kötlu jarðvangs? - eða eitthvað álíka. Það mætti t.d. spyrja okkur hv. þm. Jón Bjarnason hvort við værum á móti því að tiltekin verkefni í Norðvesturkjördæmi fengju peninga út úr þessum IPA-styrkjum. Það er svo sérkennilegt að hluti af þessari aðlögun skuli vera að greiða fyrir verkefni af þessu tagi, sem ekki eru þráðbeint tengd því að breyta stofnanastrúktúr samfélagsins. Það blasir við að þarna er verið að smyrja tannhjólin. Það vita allir að þau hafa gengið fremur stirðlega, það hefur verið mikil andstaða og vaxandi andstaða meðal Íslendinga gagnvart aðildarumsókninni að Evrópusambandinu. Það er verið að greiða fyrir því, og ég ætla ekki að hafa stærri orð um það, að auka velvild í garð Evrópusambandsins með því að tengja Evrópusambandið uppbyggingu á tilteknum áhugaverðum verkefnum sem menn hafa áhuga á að vinna á einstökum svæðum. Auðvitað þekkja menn svona vinnubrögð. Fyrirtæki hafa t.d. gert þetta, búið sér til slíka ímynd eða velvild, og Evrópusambandið er klárlega að gera það. Við sjáum af ýmsum þeim upptalningum sem fyrir liggja að þetta eru ekki verkefni sem eru tengd því að breyta stjórnsýslu Íslands, alls ekki. Þetta eru almenn verkefni sem við höfum í gegnum tíðina stutt í gegnum fjárlagagerðina, við sem höfum setið í fjárlaganefnd, eða barist fyrir í kjördæmi okkar. Við könnumst við þessi verkefni. Þetta eru verkefni sem við höfum ekki sinnt nægjanlega, ekki hafa verið lagðir nægjanlega miklir fjármunir í, ekki síst í vandræðum okkar upp á síðkastið. Þá kemur ESB, hinn góði stóri bróðir, með opið veskið og skrifaðir eru stórir tékkar fyrir þessi stóru og góðu verkefni. Síðan koma menn sem eru áhugasamir um að ganga í Evrópusambandið hingað upp og segja: Ekki eruð þið á móti þessu, ekki eruð þið á móti því að peningarnir fari í þessi fínu verkefni á Suðurlandi? - eða Norðvesturlandi eða eitthvað þess háttar og umræðan snýst þá ekki lengur um það hvort verið sé að breyta stofnanastrúktúr heldur um allt annað. Af því að tími minn líður hratt vil ég segja að mér finnst sá galli vera við þetta mál að það er ekki stutt nægilega góðum upplýsingum. Ég sé t.d. hvorki í tillögu til þingsályktunar né nefndaráliti frá 1. minni hluta utanríkismálanefndar né heldur í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra nákvæmlega tilgreindar upphæðir í þau verkefni sem þó er búið að taka ákvörðun um. Það er vísað til þess í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra að landsáætlunin sem ég hef aðeins gert að umræðuefni feli í sér stuðning upp á 30 millj. evra sem eru um 5 milljarðar kr. sem eiga að borgast út á þremur árum, 2011, 2012 og 2013. Í þessari skýrslu kemur fram að fyrsta landsáætlunin hafi þegar verið afgreidd af framkvæmdastjórn Evrópusambandsins í samræmi við tillögu stjórnvalda, þ.e. tillögu íslenskra stjórnvalda. Þá vaknar spurningin: Hefur þessi upphæð verið reidd fram? Í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra kemur fram að landsáætlun 2011 eigi að fá 12 millj. evra sem varið verði til sjö verkefna sem eru tíunduð og er búið að taka ákvörðun um að 2 milljörðum kr. verði varið til einstakra verkefna. Nú langar mig að spyrja þá sem betur þekkja til og kunna að hafa svör við þessu: Hafa þessir peningar verið reiddir fram? Er búið að borga þessa 2 milljarða kr. á árinu 2011?  Af því að ég nefni Hagstofuna finnst mér líka dálítið óskýrt það sem segir um þau mál í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra. Þar er sagt varðandi Hagstofuna að hún fái á grundvelli landsáætlunar styrk til að endurbæta gerð þjóðhagsreikninga. Sagt er að það sé skortur á mikilvægum hagtölum sem valdi erfiðleikum við að meta stöðu einstakra atvinnugreina. Vaknar þá spurningin: Er þetta verkefni tengt aðildarumsókn okkar að Evrópusambandinu? Eða er þetta bara eitt af þeim verkefnum sem Hagstofan telur að þurfi að vinna betur? Ég ætla ekki að gera ágreining um það. Er það á einhvern hátt skilyrði þess að við getum sótt um aðild að Evrópusambandinu að Hagstofan láti vinna þessi verkefni? Í öðru lagi kemur fram að á grundvelli fjölþegaáætlunarinnar eigi Hagstofan að fá 1 millj. evra sem eru 170 millj. kr. til verkefna á sviði manntals, landbúnaðar, tölfræði, framleiðslureikninga o.s.frv. Mér er ekki ljóst hvort um sé að ræða fjölþegaáætlanir upp á 170 millj. kr. og síðan einhverja aðra styrki til Hagstofunnar upp á einhverjar aðrar upphæðir - þetta er allt saman óljóst. Ég tel mikilvægt að við fáum svör við þessu áður en umræðunni vindur 

Frú forseti. Varðandi spurningu hv. þingmanns um það hvort þörf sé á þessum aðlögunarstyrkjum get ég upplýst það að samkvæmt skýrslu Evrópusambandsins segir um rýnivinnuna, með leyfi forseta: „Landbúnaðarstefnunni þarf að breyta í þá átt að aftengja stuðningsgreiðslur frá framleiðslu. Ísland þarf að styrkja stjórnsýsluna. Enn fremur verður að bæta söfnun úrvinnslu hagtalna í landbúnaði og hefja undirbúning að því að koma upp grunnkerfum og stofnunum til að framkvæma sameiginlegu landbúnaðarstefnuna …, sérstaklega ESB-viðurkenndri greiðslustofnun og samræmdu stjórn- og eftirlitskerfi …“ Þarna er kveðið skýrt á um það að þess er krafist að byrjað verði á úrvinnslu og söfnun hagtalna sem er forsendan fyrir því að breyta landbúnaðarkerfinu og taka upp styrkjakerfi Evrópusambandsins. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýr svör. Auðvitað er okkur ljóst að það er mikill munur í eðli sínu á því stuðningskerfi sem við höfum byggt í kringum okkar landbúnað og því stuðningskerfi sem Evrópusambandið hefur byggt upp í kringum sinn landbúnað. Til að Ísland geti orðið aðili að Evrópusambandinu er alveg ljóst að þær framleiðslutengingar sem við höfum byggt inn í búvörusamningana okkar yrðu auðvitað að hverfa frá fyrsta degi. Þessi stuðningur yrði þá af allt öðrum toga og við getum síðan rætt það efnislega hvort það sé skynsamlegt eða ekki. Ég hef mjög miklar efasemdir um það að hverfa frá þessari framleiðslutengingu. Sömuleiðis er þarna gert ráð fyrir því að sett yrði á laggirnar þessi stóra og mikla greiðslustofnun. Eins og hv. þingmaður er að upplýsa okkur um í þessari umræðu er það sem Hagstofan vinnur núna einhvers konar módel að slíkri stofnun sem hægt væri þá að taka í notkun frá fyrsta degi. Ef bændur eiga að fá stuðning í gegnum þetta nýja fyrirkomulag verður slík stofnun 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt að þessi gagnagrunnur er forsenda fyrir því að taka upp þetta breytta kerfi sem Evrópusambandið krefst. Hv. þingmanni varð tíðrætt um hvað þetta tæki langan tíma. Sá samningur sem við erum að fjalla um, um stuðningsfyrirkomulagið, er bara stöðluð reglugerð af hálfu Evrópusambandsins sem hefur gilt líka fyrir önnur ríki sem hafa sótt um aðild þannig að í grundvallaratriðum er um sama grunntexta að ræða. Það er ekki ástæðan fyrir því að það hafi dregist að koma með þetta fram. Ég leyfi mér að spyrja hv. þingmann: Hefði það haft áhrif á atkvæðagreiðsluna 16. júlí 2009 ef þá hefði líka legið fyrir að Íslendingar ætluðu að taka við allnokkrum 

Virðulegi forseti. Ég treysti mér í sjálfu sér ekki til að vera með neinar vangaveltur um hvort það hefði haft áhrif. Ég gæti ímyndað mér að það gæti svo sem haft áhrif í báðar áttir. Einhver sagðist hafa séð í þessu tækifæri fyrir uppbyggingu á einhverjum sviðum og fundist kannski Evrópusambandið verða eitthvað álitlegra. Ég gæti hins vegar vel ímyndað mér að mjög margir hefðu brugðist við með alveg gagnstæðum hætti og sagt sem svo að það væri ólíðandi fyrir okkur sem sjálfstæða þjóð að vera einhvers konar þiggjandi að fjárhagslegum styrkjum frá Evrópusambandinu og fyrir vikið hefði viðkomandi þess vegna snúist mjög hart gegn hugmyndinni um aðild að Evrópusambandinu. Í þessu sambandi væri fróðlegt að vita kostnaðinn við þennan gagnagrunn sem hv. þingmaður hefur upplýst að verið sé að undirbúa á vettvangi Hagstofunnar. Ég hafði til dæmis ekki gert mér grein fyrir því að þessir styrkir sem eru tíundaðir væru sérstaklega eyrnamerktir þessu tiltekna verkefni. Í skýrslu utanríkisráðherra eru til að mynda nefnd ýmis verkefni en auðvitað væri mjög fróðlegt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er farið yfir þessi mál í allt kvöld. Sitt sýnist hverjum. Aðallega er stjórnarandstaðan að tala, að undanskilinni Hreyfingunni, vegna þess að við látum okkur málefni landsins varða. Mig langar til að spyrja þingmanninn nánar út í þennan IPA-samning sem var undirritaður fyrir rúmu ári og er fyrst núna að komast inn í þingið: Telur þingmaðurinn að þetta hafi verið til að blekkja Vinstri græna til fylgis við umsóknina, til að halda þeim þægum þar til kosningar færu að nálgast? Við vitum að einn hv. þingmaður, Jón Bjarnason, stóð heldur betur í lappirnar á móti þessum styrkjum á sínum tíma. Getur verið að þessum blekkingum hafi verið haldið fram vegna þess að það er búið að tala fyrir því að ekki séu aðlögunarviðræður í gangi? Það var verið að halda þessu leyndu - 
             Fyrirgefðu, forseti, átti ég ekki tvær mínútur?

Eina mínútu.

Ég vona að þingmaðurinn hafi skilið spurninguna, 

Virðulegi forseti. Mér finnst frekar óþægilegt að vera með einhverjar getsakir í þessum efnum og ég vil út af fyrir sig ekki segja að þetta hafi verið hluti af einhverju plotti. Ég held að það hafi bara blasað við öllum sem fylgdust með umræðunum við Evrópusambandið í hvað stefndi. Hluti af því var að breyta stjórnsýslunni okkar. Við hv. þm. Jón Bjarnason höfum verið að ræða það að til dæmis er gerð grein fyrir því, og við gerðum okkur auðvitað öll grein fyrir því, að með aðildarumsókninni að Evrópusambandinu, ég tala nú ekki um að ef af slíkri aðild yrði, yrði að gera grundvallarbreytingar á stofnanaumhverfi landbúnaðarins. Jafnvel þótt menn hefðu viljað reyna að blekkja einhvern í þessum efnum blasti þetta bara við. Það sem vekur hins vegar með manni spurningar er hvers vegna skrifað var undir þennan samning 8. júlí í fyrra og síðan er málið ekki komið lengra en raun ber vitni. Það getur vel verið að það hafi verið vegna einhverrar pólitískrar andstöðu í stjórnarflokkunum, ég veit ekkert um það, en það hefði auðvitað verið miklu heppilegra að málið 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Já, það er alveg einkennilegt hvernig þessum málum er fyrir komið í þinginu af hæstv. ríkisstjórn. Í fjárlögum síðasta árs sem við afgreiddum um áramótin voru skilgreindar 596 milljónir sem fyrir fram greiddir styrkir frá Evrópusambandinu. Samt erum við að ræða í dag, í maí 2012, hvort Alþingi aflétti stjórnskipulegum fyrirvara af þessum samningi. Hvernig er hægt að setja inn í fjárlög tæpar 600 milljónir sem eiga sér ekki stoð í öðrum lögum? Í þessum samningi stendur að móttökuríkið, sem er Ísland, skuli samþykkja þennan samning til að fá þessa greiðslu. Af hverju skrifar ríkisstjórnin gúmmítékka inn í fjárlögin og hefur ekki til þess lagalega heimild og er fyrst að koma með málið fram núna, eins og ég segi, til að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara? Er ekki ríkisstjórnin farin að tefla á tæpasta vað 

Virðulegi forseti. Ég man vel að það voru greidd sérstaklega atkvæði um það og það vakti auðvitað athygli hverjir greiddu atkvæði með því þegar fjárlögin voru afgreidd rétt fyrir jólin. Þá var tekin afstaða til greiðslu þessara styrkja, í prinsippinu getum við sagt, og síðan var þá gert ráð fyrir því að bæði kæmi fram þingsályktunartillaga og lagabreyting. Við megum ekki gleyma því að forsendan fyrir þessum styrkjum er skattfrelsið. Ef þetta skattfrelsi er ekki veitt verða engir styrkir veittir. Í raun og veru er íslenskum stjórnvöldum þannig stillt upp við vegg og sagt sem svo: Ef þið sjáið ekki um að breyta lögunum og fá heimild til að þessir styrkir verði veittir án skattgreiðslna verða engir styrkir veittir. Það er í rauninni það sem íslensk stjórnvöld standa frammi fyrir og í sjálfu sér má kannski færa fyrir því rök, eins og ég nefndi áðan, að í því felist á vissan hátt óbeinn ríkisstuðningur Íslendinga við þetta styrkjakerfi Evrópusambandsins 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir ræðu hans. Ég mundi vilja bera upp nokkrar spurningar. Hver er afstaða hv. þingmanns almennt til styrkja frá Evrópusambandinu? Hvenær hófst aðlögunarferlið og hvenær hófust styrkveitingar Evrópusambandsins að mati hv. þingmanns? Var það við aðildarumsóknina eða þegar Ísland samþykkti EES-samninginn 1993? Ég mundi líka vilja heyra nánar, þótt tíminn sé stuttur, frá þingmanninum um afstöðu hans til einstakra verkefna sem falla undir landsáætlun IPA 2011. Þingmaðurinn fór aðeins í gegnum það í ræðu sinni en telur hann rétt að fara í þessi verkefni?

Virðulegi forseti. Það er auðvitað kunnugt að við Íslendingar höfum fengið talsvert mikla peninga í gegnum til að mynda vísindasamstarf okkar við Evrópusambandið undir ýmsum áætlunum sem ég ætla í sjálfu sér ekki að tíunda. Þar hafa vísindamenn okkar einfaldlega keppt á samkeppnisgrundvelli og sýnt hæfni sína og færni til að afla þessa fjár og ég tel ekkert að því, ég tel það ósköp eðlilegt. Það eru styrkir sem menn sækjast eftir og keppa um á samkeppnisgrundvelli. IPA-styrkirnir eru ekki af þeim toga. Yfirlýstur tilgangur með þeim er að breyta stjórnkerfi okkar og stjórnsýslu, og þess vegna eru þeir í meginatriðum allt öðruvísi. Ég get alveg skilið röksemdafærsluna frá sjónarhóli Evrópusambandsins fyrir því að setja svona styrki í þessa aðlögun, en það sem vekur hins vegar margar spurningar í mínum huga og mér finnst mjög sérkennilegt eru aðrir styrkir til góðra verkefna, sem við getum kallað sem svo, vítt og breitt um landið sem eru til þess fallin að draga upp frekar 

Virðulegi forseti. Ég er eiginlega hálfmiður mín eftir að hafa hlustað á umræðuna fyrr í kvöld. Ég hef þegið styrki frá Evrópusambandinu, annars vegar hef ég tekið þátt í Leonardo áætluninni og hins vegar Northern Periphery áætluninni, þótt fjármunir í því verkefni hafi fyrst og fremst komið héðan frá Íslandi en samstarfsfélagar okkar fengu styrki frá Evrópusambandinu. Þetta voru sem sagt atvinnu- og þróunarverkefni, og hið síðarnefnda mundi flokkast undir sjávarútveg eða fiskeldi. Að mínu mati tel ég að styrkirnir hafi komið þeim aðilum og fyrirtækjum sem tóku þátt í þessum verkefnum ágætlega. Það hefur hins vegar ekki breytt afstöðu minni til Evrópusambandsins. Telur hv. þingmaður að það að þiggja þessa styrki hafi áhrif 

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé alveg hægt að ræða um þessa IPA-styrki með hófstilltum hætti og ég hef freistað þess að gera það og ætla ekki að hafa stór orð um þá. Ég ætla ekki að segja að verið sé að kaupa menn til fylgis með svona styrkjum. Það sem ég var einfaldlega að segja og vil árétta er þetta: Við Íslendingar höfum tekið þátt í margs konar styrkjaverkefnum með Evrópusambandinu eins og við þekkjum. Hv. þingmaður nefndi Leonardo áætlunina og fleira mætti nefna í þessu sambandi, t.d. byggðaverkefni eins og hv. þingmaður kom inn á. Þeim verkefnum var auðvitað ekki ætlað að stuðla að ákveðnum breytingum á stjórnsýslu okkar, eins og hv. þingmaður veit, styrkirnir til þeirra verkefna höfðu allt annan tilgang. Menn eru þar almennt talað að sækja um styrki á samkeppnislegum grundvelli. Það sem mér finnst hins vegar svolítið sérkennilegt og ég á erfitt með að skilja er að sumir þessara styrkja sem verið er að veita í gegnum IPA til verkefna sem nefnd eru í þessum skýrslum, lúta miklu meira finnst mér að einhverri ímyndarsköpun. Þetta eru mjög góð verkefni, fín verkefni 

Frú forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson fór vítt og breitt yfir þetta mál í ræðu sinni og m.a. kastaði hann fram spurningum sem hann vildi fá svör við. Hann spurði sérstaklega um það hvort búið sé að greiða út eitthvað af þessum styrkjum. Ég svaraði þeirri spurningu í svari mínu við andsvari frá hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrr í þessari umræðu. Það hefur ekki verið gert enda er forsenda þess að þau þingmál sem hér er um að ræða verði samþykkt af hálfu Alþingis. Síðan vil ég segja að yfirlit yfir þessi verkefni er að finna í svari utanríkisráðherra við fyrirspurn frá hv. þm. Baldri Þórhallssyni á þskj. 1788 frá 139. löggjafarþingi. Þar kemur meðal annars skýrt fram að öll verkefni í þessari landsáætlun séu valin með tilliti til þess að þau nýtist óháð aðild að Evrópusambandinu. Þar er m.a. talað um verkefni eins og Hagstofuna, Matís o.fl. sem ég gæti kannski farið betur yfir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið um að ekkert hafi verið greitt út af þessum styrkjum, en ég hafði spurt um það mjög að gefnu tilefni, vegna þess að maður hefur orðið þess áskynja að stofnanirnar eru auðvitað farnar að ganga út frá því að þessir styrkir verði veittir. Það er kannski ekkert óeðlilegt að menn hugsi þannig þegar liggur fyrir að íslensk stjórnvöld hafa gert þennan samning og þetta hefur sömuleiðis verið samþykkt í fjárlögum þó að ekki verði hægt að greiða styrkina út fyrr en þessi lög hafa verið samþykkt. Varðandi styrkina verð ég að segja eins og er að mér finnst þetta vera dálítið ruglingslegt í þeim þingskjölum sem liggja fyrir, bæði í skýrslu utanríkisráðherra og í tillögunni. Ég mun auðvitað kynna mér það skjal sem hv. þingmaður vísaði til. Ég átta mig til dæmis ekki alveg á því hvort verið sé að tvítelja í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra styrkina til Hagstofunnar. Það er auðvitað eitthvað sem hægt er að upplýsa hér í umræðunni og þegar lengra líður á hana.

Frú forseti. Í þeirri umræðu í svari hæstv. utanríkisráðherra sem ég vísaði til og í umræðum, t.d. á vettvangi utanríkismálanefndar þar sem hefur verið rætt um IPA-styrkina, hefur verið farið mjög ítarlega yfir landsáætlunina. Það var til dæmis rætt á fundum utanríkismálanefndar í ágústmánuði 2010 áður en rammasamningurinn var gerður, nákvæmlega hvað í þessu fælist. Í landsáætluninni eru reifuð þessi verkefni eins og Hagstofan þar sem verið er að safna hagtölum. Ég vil láta það koma fram að söfnun hagtalna á vegum Hagstofunnar, m.a. í landbúnaði, er EES-mál, en hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er kannski á móti því að við séum þátttakendur í EES-samstarfinu. 
             Þarna er farið yfir verkefni hjá Matís, Náttúrufræðistofnun, Þýðingamiðstöðinni, Skrifstofu landstengiliðs, Fræðslumiðstöð atvinnulífsins og síðan Háskólafélagi Suðurlands, og þar kemur m.a. verkefni sem hefur verið talsvert til umræðu og gengur undir heitinu Katla jarðvangur. Það má því lesa um þetta í þeim gögnum 

Virðulegi forseti. Þetta var nú ekki nýr fróðleikur fyrir mig, ég hef lesið þetta, m.a. í skýrslum hæstv. utanríkisráðherra og vísaði til þeirra í ræðu minni áðan. Og það er alveg rétt sem kemur fram varðandi Hagstofuna, að hún eigi að fá styrk til að endurbæta gerð þjóðhagsreikninga. Það er líka sagt að skortur sé á mikilvægum hagtölum sem valdi erfiðleikum við að meta stöðu einstakra atvinnugreina. Þetta kann allt saman að vera alveg hárrétt og ég ætla ekki að vefengja það, hef engar forsendur til þess. Þá vil ég líka vísa til þess að annars staðar í skýrslu utanríkisráðherra er vísað til þess að Hagstofan hafi síðan fengið 170 millj. kr. til verkefna á sviði manntals, landbúnaðar, tölfræði og framleiðslureikninga o.s.frv. Þetta er greinilega verkefni sem byggt er á hugmyndafræði IPA og ekki verið að vísa til EES. Hluti af IPA-hugmyndafræðinni er auðvitað þeir styrkir sem veittir eru ríkjum sem hafa verið að sækja um aðild að Evrópusambandinu. 

Með bréfi, dags. 22. maí sl., hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um Lyfjastofnun.

Virðulegi forseti. Í maí 2009 samþykkti ég að sótt yrði um aðild að ESB til að kanna hvort hægt væri að fá aðstoð sambandsins við að leysa krónukreppuna. Á þessum tíma var áætlað að umsóknarferlið mundi taka eitt og hálft ár. Nú eru liðin þrjú ár og hvorki bólar á aðstoð ESB við afnám gjaldeyrishaftanna né aðild að samningi. Það sem verra er, ESB-umsóknin er orðin dragbítur á endurreisnina. Allt er sett í bið. Skuldavandinn er óleystur vegna þess að verið er að bíða eftir lágum vöxtum ESB. Ekkert er gert til að minnka snjóhengjuna þar sem upptaka evrunnar á að töfra hana í burtu. Á meðan stækkar snjóhengjan vegna stöðugra vaxtahækkana Seðlabankans. Frú forseti. Eigendur snjóhengjunnar vilja hvorki fara út með miklum afföllum né binda fé sitt innan lands til langs tíma. Þeir vita að ríkisstjórnin stefnir á ESB-aðild og þá verður hægt að fara út á hagstæðu evrugengi með aðstoð Evrópska seðlabankans. Á meðan aðildarumsóknin dregst á langinn stækkar snjóhengjan og veldur viðvarandi gengislækkun og verðbólgu sem magnar upp hættuna á fjöldagjaldþrotum fyrirtækja og heimila. Frú forseti. Ég skora á þingheim að samþykkja að þjóðin fái að kjósa um hvort halda eigi áfram með aðildarumsóknina. Þjóðaratkvæðagreiðsla í haust mun þrýsta á niðurstöðu í aðildarumsóknarferlinu.

Hæstv. forseti. Undanfarna daga hefur mikið verið ritað og rætt um tillögur sem liggja fyrir þinginu um að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Samninganefnd Íslands gagnvart ESB gegnir lykilhlutverki í því að ná góðum samningi. Þessar viðræður eru langt í frá þær fyrstu sem við eigum við Evrópusambandið og fordæmin lofa góðu. Íslendingar náðu fram nær öllum kröfum sínum þegar við sömdum um fríverslunarsamning við Evrópusambandið árið 1972. Við náðum fram nær öllum kröfum okkar þegar við sömdum við Evrópusambandið um Evrópska efnahagssvæðið 1994 og nú síðast í Schengen. Það er í rauninni stórmerkilegt hve vel tókst til. Það gekk hins vegar ekki átakalaust. Samningaviðræður fela í sér lausn deilumála. Mörgum spurningum þarf að svara áður en þjóðaratkvæðagreiðsla um Evrópumál getur farið fram.

Rangt.

Í fyrsta lagi þurfum við að vita hvernig samningi við getum náð í sjávarútvegsmálum. Það liggur ekki fyrir. 
             Í öðru lagi þurfum við að vita hvort Seðlabanki Evrópu sé tilbúinn að styðja við krónuna og aðstoða við afnám gjaldeyrishafta. Það liggur ekki fyrir þó að ágætisfréttir hafi borist okkur til eyrna úr Hádegismóum í morgun.

Við getum eitthvað …

Í þriðja lagi þurfum við að vita hvernig samningum við náum um aukna atvinnuuppbyggingu og bættar samgöngur  
             Í fjórða lagi þurfum við að sjá svart á hvítu hvort samninganefndin geti tryggt íslenskum bændum jafnhagstæðan landbúnaðarsamning og samninganefndir Svía og Finna tryggðu sínum bændum. 

Frú forseti. Við göngum á eftir til atkvæða um hvort vísa eigi tillögum stjórnlagaráðs til þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá. Ef það verður samþykkt er þetta sögulegur dagur  Umræðan um þetta mál hingað til hefur ekki verið Alþingi Íslendinga til sóma.

Segir hver?


             Mig langar að velta því upp við alla alþingismenn að þeir hugleiði það alvarlega að breyta þessum vinnubrögðum með því að reyna að finna aðrar leiðir en málþóf fyrir minni hlutann til að grípa í neyðarhemil og stöðva mál. Sá réttur verður að vera fyrir hendi en hann þarf að vera með einhverjum öðrum hætti en verið hefur hingað til. Hann þarf að vera þannig að Alþingi niðurlægi ekki sjálft sig þing eftir þing eins og gerst hefur að minnsta kosti síðan ég kom hingað inn. 
             Ég vona líka að alþingismenn og stjórnmálaflokkar á Íslandi sjái sóma sinn í því að ræða málefnalega við þjóðina í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar sem verður væntanlega einhvern tímann í haust ef samþykkt verður í dag.

Hvað með málefnalega við þingið?

Það er skylda okkar að tryggja að almenningur á Íslandi fái aðgengilegar og góðar upplýsingar um innihald þjóðaratkvæðagreiðslna en að ekki sé beitt blekkingum og villandi upplýsingum. Við erum að stíga skref inn á svæði beins lýðræðis á Íslandi sem við höfum ekki verið á áður  
            

Frú forseti. Ég ætla aðeins að skipta um umræðuefni í þessum ræðustól því að ég ætla að ræða um Alþingisreitinn og nánasta umhverfi þessa húss. Ég fagna því að fornleifauppgröfturinn er nú loks hafinn að nýju og útlit fyrir að honum geti lokið í sumar. Þar hafa þegar fundist merkar minjar um fyrstu byggð í Kvosinni og það er mikilvægt að Alþingi sýni því verki og þeim minjum sóma. Hvað tekur svo við þegar uppgreftri lýkur, frú forseti? Ég vil rifja upp að fyrir liggja áform um byggingu stórs skrifstofuhúsnæðis fyrir þingið á sama stað og fornleifauppgröfturinn fer nú fram. Þar á að reisa hús yfir skrifstofur allra þingmanna og þjónusturými fyrir þingið sem er dreift með starfsemi sína í ótal húsum um alla Kvos. Ég tel nauðsynlegt að Alþingi breyti um stefnu í þessu máli og ég vek athygli á því að á sama tíma eru uppi mjög umdeild áform um að breyta öðru stórhýsi í nánasta nágrenni þingsins, Landssímahúsinu, í hótel. Ég hvet til þess að Alþingi falist eftir þessu gamla Landssímahúsi, falli frá áformum um nýbyggingu við Tjarnargötu og breyti Landssímahúsinu í skrifstofur fyrir þingið en skipuleggi síðan svæðið við Tjarnargötu upp á nýtt með tilliti til hinna merku fornminja sem þar hafa fundist og möguleikanna á að tengja þá við meðal annars landnámsskálann í Aðalstræti. Frú forseti. Ég get ekki annað en nefnt það að það hefur valdið mér mjög miklum vonbrigðum hversu ábótavant umhirðu og umgengni á vegum Reykjavíkurborgar um Austurvöll og nánasta umhverfi þingsins hefur verið. Hún hefur verið léleg í vetur og ég hvet til þess að forseti taki aftur upp viðræður við borgarstjórann í Reykjavík um bragarbót þar á. 
            

Virðulegi forseti. Það hlýtur að vera umhugsunarefni að við erum búin að ræða mjög stórt mál í nokkra daga og í eina skiptið sem hv. stjórnarþingmenn, með örfáum undantekningum, taka þátt í umræðunni er undir liðnum um störf þingsins. Það gengur jafnvel svo langt að hv. þingmenn koma hingað og verja þessa fúskstjórn og halda því fram, eins og kom fram undir liðnum um störf þingsins í gær, að það væri ekkert aðferðafræðilega rangt við þær spurningar sem hér eru lagðar fram og eru í tillögu stjórnarliðsins. Jafnvel var gengið það langt að tengja fræðimenn við samningu þessara spurninga. Ef menn skoða blöðin í morgun sést að þeir fræðingar sem nefndir voru í nefndaráliti eru á harðahlaupum frá þeirri vinnu. Það er ekki ástæðulaust. 
             Mér þykir slæmt þegar hv. þingmenn, ég tala ekki um þá sem vita betur, upplýsa ekki þing og þjóð um staðreyndirnar um hina svokölluðu samninga Íslands við Evrópusambandið. Hvenær ætla hv. þingmenn Samfylkingarinnar að koma hingað og segja satt og rétt frá um það mál? Hvenær ætla þeir að segja frá því að Ísland verður að vera aðili að sameiginlegri sjávarútvegs- og landbúnaðarstefnu? Hvenær ætla þeir að gera það? Hvenær ætla þeir að segja frá því að hinar svokölluðu undanþágur eru þess eðlis að Evrópusambandið getur breytt þeim? Virðulegi forseti. Auðvitað er allt svona persónulegt. Ég geri misjafnlega miklar kröfur til einstaklinga og til sumra einstaklinga geri ég mjög miklar kröfur jafnvel þótt ég sé í öðrum flokki. Þeir hafa valdið mér vonbrigðum.

Virðulegi forseti. Í Morgunblaðinu í morgun var haft eftir Runólfi Ágústssyni, sem þekkir vel þau mál sem hér er um fjallað, að áætlaður kostnaður vegna atvinnuleysis undanfarin ár væri einhvers staðar á bilinu 200–300 milljarðar. Þetta eru gríðarháar tölur, frú forseti, og setja í skýrt ljós mikilvægi þess að ríkisstjórn og Alþingi geri það að algjöru forgangsmáli að örva alla fjárfestingu og leita allra leiða til að auka atvinnu í landinu. Það hefur gengið of hægt að leysa atvinnuleysið. Það er líka rétt að hafa í huga að kostnaður vegna gjaldeyrishaftanna vex dag frá degi. Samanlagður beinn og útlagður kostnaður vegna gjaldeyrishaftanna og varasjóðsins sem er til staðar vegna þeirra er frá hruni um það bil 85 milljarðar sem leggjast þá við þann kostnað sem Runólfur Ágústsson og fleiri hafa bent á að sé til kominn vegna atvinnuleysisins. En kostnaðurinn vegna gjaldeyrishaftanna er miklu meiri en bara þeir uppsöfnuðu 85 milljarðar sem eru komnir. Kostnaðurinn er miklu meiri vegna þess að við verðum af fjárfestingum og atvinnulífið allt saman líður fyrir það að hér eru þessi höft. Sá efnahagsbati sem hefur náðst er fyrst og fremst til kominn vegna þess að gengi íslensku krónunnar féll, vegna þess að sjávarafli hefur aukist og vegna þess að sú ákvörðun var tekin með neyðarlögunum að ríkissjóði yrði ekki fórnað fyrir bankana. En það hlýtur að vera krafa okkar núna að á næstu mánuðum og missirum sjáum við þess stað í störfum þessa Alþingis að forgangsmál ríkisstjórnarinnar og forgangsmál Alþingis alls séu 

Frú forseti. Ég vek athygli á því að núna í morgun afgreiddi allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis út tillögu sem nefndin öll tók sig saman um að flytja fyrir skömmu þar sem innanríkisráðherra er falið að undirbúa aðgerðaáætlun gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Hún á að liggja fyrir í haust og þá álykti Alþingi um að fjármálaráðherra tryggi að gert verði ráð fyrir 50 millj. kr. fjárveitingu til lögreglunnar á fjáraukalögum til að lögreglan geti starfrækt áfram sérstakt rannsóknar- og aðgerðateymi gegn skipulagðri glæpastarfsemi og mansali. Þetta var afgreitt hratt og vel og í mikilli samstöðu og er ástæða til að fagna því, sérstaklega af því að það er mjög mikilvægt að lögreglunni séu áfram tryggðar fjárheimildir og aðstaða til að vinna kerfisbundið gegn uppgangi skipulagðrar glæpastarfsemi. Hennar gætir víða í samfélaginu eins og við sjáum meðal annars í alvarlegum atburðum innan fangelsa landsins sem utan. Þess vegna er mikilvægt að Alþingi afgreiði þessa tillögu hratt og vel eftir seinni umræðu og treysti ég því og trúi þar sem nefndin öll stendur saman að henni. Þá vek ég athygli á því að fjármunir til uppbyggingar á nýju fangelsi og sem viðbót við fangelsisflóru landsins eru tryggðir sérstaklega í þeirri fjárfestingaráætlun sem ríkisstjórnarflokkarnir kynntu fyrir tæpri viku þannig að þær framkvæmdir geti farið á fullt og haldið áfram. Jafnframt þarf að tryggja fangelsunum á Sogni og Litla-Hrauni fjármuni til að klára framkvæmdir vegna tilflutnings opna fangelsisins frá Bitru að Sogni og ná þessum málum öllum saman þannig að vel verði tekið utan um, bæði fjárhagslega og öðruvísi. Þess vegna er mjög mikilvægt að nefndin skyldi ná að klára þessa tillögu í morgun og að hún verði afgreidd fyrir þinglok í vor.

Frú forseti. Nokkuð hefur farið fyrir umræðu um aðildarviðræður Íslands og Evrópusambandsins að undanförnu. Ýmsir þeir sem eru andsnúnir aðild Íslands að bandalaginu telja rétt að taka afstöðu til áframhalds viðræðnanna sem fyrst. Aðrir í hópi ESB-andstæðinga telja að ljúka eigi viðræðunum og bera samningsniðurstöðuna að því búnu undir þjóðaratkvæði. Það er einlæg sannfæring mín að þjóðin eigi að ráða til lykta niðurstöðu í Evrópusambandsmálinu á grundvelli endanlegrar samningsniðurstöðu  Ég tel rangt að tefla málinu í þá tvísýnu í stað þess að treysta dómgreind þjóðarinnar þegar öll kurl eru komin til grafar í formi samningsniðurstöðu. Hugmyndir um að efna til atkvæðagreiðslu um afmarkaða þætti, jafnvel einstaka kafla samningsviðræðna, eru þessu marki brenndar. Enda þótt sú afstaða mín að hagsmunum Íslands væri betur borgið utan ESB en innan hafi margsinnis komið fram tel ég enn fremur brýnt að standa vel og vandlega að þeim viðræðum sem Alþingi samþykkti. Það er skylda stjórnvalda að tryggja að þeir kostir sem þjóðin stendur frammi fyrir að lokum, óháð því hvaða leið verður ofan á, séu til heilla fyrir land og þjóð. Þjóðin á rétt á að taka ákvörðun um framtíð sína á grundvelli raunsannra upplýsinga og ljósrar samningsniðurstöðu en ekki á grunni stóryrtra frasa sem ýmist gylla eða svartmála afleiðingar aðildar að Evrópusambandinu. Af þessum sökum er það niðurstaða mín að heillavænlegast sé að ljúka aðildarviðræðum með samningsniðurstöðu sem fari í sérstaka þjóðaratkvæðagreiðslu að lokinni ítarlegri kynningu þar sem öll sjónarmið fá að njóta sín. Þannig verður niðurstaða þjóðarinnar í þessu afdrifaríka máli varanleg og virt.

Hæstv. forseti. Margt hefur verið skrafað í þessum stól í morgun en það vakti sérstaka athygli mína að hv. þm. Þór Saari kom hingað og lýsti ást sinni á því fyrirkomulagi að láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég er fylgjandi því að nota það úrræði meira og þann valkost í samfélagi okkar. Þegar ráðist er í slíka þjóðaratkvæðagreiðslu verður hins vegar að vanda til verka, að öðrum kosti hefur það í för með sér þær afleiðingar að almennir kjósendur missa trú á þessu tæki til að leiða fram skoðanir þjóðarinnar og í því máli sem hér liggur fyrir þinginu er ekki vandað til verka að mínu mati. Það vekur sérstaka athygli mína að sá sami hv. þm. Þór Saari sem fjallaði í heilar tvær mínútur um það hversu mikilvægt þetta mál væri kvaddi sér aldrei hljóðs í umræðunni um þetta mikla mál á öllum þeim tímum og þingfundum sem það var til meðferðar. Það lýsir því kannski í hnotskurn að menn hafa ekki meiri áhuga á málinu en svo. Í öðru lagi langar mig að ræða aðeins um þá tillögu sem liggur fyrir þinginu um þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandið og áframhald þeirra aðildarviðræðna sem við erum í. Auðvitað væri langbest fyrir alla hér að við mundum einfaldlega draga umsóknina til baka. Það er mín skoðun. Hins vegar er rétt nú að láta reyna á vilja þjóðarinnar til þess hvort haldið skuli áfram og þess vegna mun ég styðja þá tillögu. Það vakti líka sérstaka athygli mína að hv. þm. Baldur Þórhallsson hélt hér fram að við hefðum alltaf náð fram öllum okkar markmiðum í samningum við aðrar Evrópuþjóðir. Það lá í orðunum að vissulega mundum við gera það hér líka. Þetta mál er hins vegar öðruvísi vaxið vegna þess að bak við þessa umsókn er engin sannfæring. Það eru ekki nema einstaka þingmenn Samfylkingarinnar sem vilja ganga í Evrópusambandið. Aðrir þingmenn hafa lýst því yfir að þeir séu því andsnúnir  
            

Virðulegi forseti. Það eru hlutir í þessu lífi sem ég vil ekki semja um, hlutir sem eru mér kærir, hlutir sem snúa að hagsmunum mínum og annarra og ég er ekki reiðubúinn að setjast við samningaborðið um. Hv. þm. Baldur Þórhallsson hélt ágæta ræðu áðan sem ég er reyndar ósammála. Megininntak ræðunnar var að við ættum að kíkja í pakkann, við ættum að skoða hvað við fengjum. Ég er honum ósammála. Samningaviðræður sem fela í sér hversu mikið Íslendingar þurfa að gefa eftir af sjávarauðlindinni eru samningaviðræður sem ég vil ekki taka þátt í. Samningaviðræður sem fela í sér hversu miklar bætur bændur fá þegar óheftur innflutningur matvæla hefst við inngöngu í ESB eru einnig samningaviðræður sem ég vil ekki taka þátt í. Samningaviðræður sem felast í því að við tökum upp evru og gefum eftir stjórn efnahagsmála eru samningaviðræður sem ég vil ekki taka þátt í. Virðulegi forseti. Einhverjum hefur tekist að selja þjóðinni að það sé spennandi að kíkja í hinn svokallaða pakka, sjá hvað við fáum. Þessar samningaviðræður snúast um það að við gefum eftir þau réttindi sem við höfum núna. Það er algjörlega útilokað að við getum fengið sterkari yfirráð yfir sjávarauðlindinni en við höfum í dag og um það vil ég ekki semja, frú forseti. Þau leiðu mistök urðu þegar þetta var ákveðið á Alþingi, eða réttara sagt einhvern veginn lamið í gegn, að þjóðin var ekki spurð 

Virðulegi forseti. Þeir þingmenn sem vitnað er í sem tala um að kíkja í pakkann ættu að kynna sér bæklinginn frá Olli Rehn sem heitir á ensku, með leyfi forseta, „Understanding Enlargement“ og er um það hvernig Evrópusambandið vinnur og út á hvað það gengur. Þetta eru ekki samningaviðræður þannig að það liggi bara fyrir, hv. þm. Baldur Þórhallsson. Hér hafa þingmenn talað um málefnalega umræðu um stjórnarskrárkosninguna sem verður væntanlega einhvern tímann í október. Hvar voru þessir þingmenn þegar við kölluðum hér eftir upplýsingum og reyndum að fá málefnalega umræðu um þetta mál í þingsal? Hvar var hv. þm. Þór Saari þegar við vildum fá svör við ákveðnum spurningum og túlkunum á tillögum stjórnlagaráðs eða ræða þær breytingartillögur sem voru lagðar fram? Hvar voru þingmenn þá til að taka þátt í málefnalegri umræðu?

Uppi í tré.

Svo koma menn hingað og heimta málefnalega umræðu þegar þingið er búið að senda frá sér þennan óskapnað sem mun líta dagsins ljós, að ég tel. Það er ekki hægt að koma svona fram, hv. þingmaður, ég verð að segja það. Sömu þingmenn tala gjarnan um lýðræði, að þjóðin eigi að fá að segja álit sitt á því hvernig stjórnarskráin líti út. Sömu þingmenn vilja ekki leyfa sömu þjóð að segja álit sitt á því hvort halda eigi áfram viðræðum við Evrópusambandið. Mér er óskiljanlegt hvernig menn geta túlkað lýðræðisást sína svona gjörsamlega út og suður. Það er ekki hægt að koma fram með þessum hætti, frú forseti, það verður að segjast alveg eins og er. Enginn hefur efast um að þjóðin eigi að fá að segja álit sitt að lokum, eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði. Verði einhvers konar samkomulag um aðlögun Íslands að þessu sambandi mun þjóðin fá að koma að því. En hvers vegna spurðu sömu þingmenn ekki þjóðina hvort fara ætti af stað í þessa vegferð? 

Virðulegur forseti. Það er áhugavert að fylgjast með taugaveiklun stjórnarliða í sambandi við þá atkvæðagreiðslu sem fer fram á eftir. Mér þótti ræða hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar alveg sérstaklega athyglisverð. Í ljós kemur að það eru þrjár skoðanir í Vinstri grænum um það hvernig eigi að halda á Evrópusambandsmálinu. Að greiða atkvæði um samning þegar samningur liggur fyrir er skoðunin sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson talaði fyrir. Að greiða atkvæði strax, sem fyrst, hefur hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir talað fyrir og bókað um í hv. utanríkismálanefnd. Síðan er það skoðun hæstv. innanríkisráðherra: Drífa í að klára samning, hvernig sem hann lítur út, og greiða um hann atkvæði á þessu kjörtímabili. Þetta eru þrjár mismunandi skoðanir á sama málinu. Förum aðeins yfir skoðun hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, það má ekki taka valdið af þjóðinni og réttinn til að greiða atkvæði um samning þegar hann liggur fyrir, annars verður ófriður. Um hvað erum við að fara að greiða atkvæði á eftir? Um ófullburða plagg um sjálfa stjórnarskrána. Þá er allt í lagi að greiða atkvæði um eitthvað sem er hvergi nærri komið á endapunkt. Það er bara stjórnarskráin sem við erum að ræða um! Á sama tíma á að setja sérfræðinga í að skoða hvernig þessar tillögur eru. Ríma þær saman? Standast þær? Eru þær grunnur að stjórnarskrá? Þetta á að fara fram samhliða því að þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta plagg er undirbúin. Nei, frú forseti, lýðræðisástin sem talsmenn þessarar aðferðar í stjórnarskrármálinu predika hér, lýðræðisástin sem stendur upp úr öllum þegar talið berst að tillögum stjórnlagaráðs, er lýðskrum af versta tagi.  
            

Virðulegi forseti. Við sjáum það á öllum lykiltölum efnahagslífsins að viðspyrna er komin í íslenska atvinnulífið. Í nýrri hagvaxtarspá Seðlabankans er spáð 2,5% hagvexti á þessu ári, 2,8% á því næsta og 2,7% 2014. Samkvæmt Vinnumálastofnun var 6,5% atvinnuleysi í landinu í apríl 2012. Það var 9,1% 2010 og 9% 2011. Væntingavísitala Capacent Gallup sýnir að Íslendingar eru bjartsýnni hvað varðar ástand efnahagsmála. Þjóðarkakan stækkaði um 3,1% á síðasta ári, einkaneysla jókst um 4% og fjárfesting um 13,4%. Kaupmáttur launa hefur aukist um 5,1% síðasta árið og uppgjör ríkissjóðs fyrir 2011 er betra en gert var ráð fyrir. Tekjur jukust um 6,3 milljarða og gjöld drógust saman um 5,5 milljarða. Fjárlagahallinn sem var 216 milljarðar þegar vinstri og jafnaðarmenn tóku við varð 140 milljarðar 2009, 120 milljarðar 2010, 46 milljarðar á síðasta ári og er áætlaður um 20 milljarðar á þessu ári. Skuldatryggingarálag ríkissjóðs er 250 stig sem er nálægt meðaltali Evrópuríkja en var rúmlega 1100 þegar mest var. Sem sagt, virðulegur forseti, viðspyrna er komin í íslenskt atvinnulíf. Eitt er þó meinið og það eru gjaldeyrishöftin. Þess vegna var sérstaklega ánægjulegt að lesa Morgunblaðið í morgun og sjá grein eftir stækkunarstjóra ESB en þar segir, með leyfi forseta: „Ísland hefur lagt á sig sársaukafullar og mikilsverðar byrðar til að jafna sig á efnahagserfiðleikunum og er á góðri leið með að standast þær þrautir sem bíða enn. Ein þeirra er að losna við gjaldeyrishöftin um leið og hægt er. Við höfum orðið sammála um, ásamt íslenskum yfirvöldum, að setja á fót vinnuhóp til að meta stöðu mála og möguleikana á því að aflétta gjaldeyrishöftunum …“ Þetta eru ánægjuleg tíðindi, virðulegi forseti, og sýna kannski hvað best hversu vond hugmynd það er að hætta við aðildarviðræður við Evrópusambandið.

Æ!

Frú forseti. Mig langar að fara yfir forgangsröðun ríkisstjórnar sem hefur sett jafnrétti í öndvegi. 1. Aldrei færri karlmenn hafa tekið fæðingarorlof. 2. Kynbundinn launamunur hjá hinu opinbera er meiri en í áraraðir og vex nú að nýju. 3. Hlutfall kvenna í áhrifastöðum fyrirtækja hefur ekkert breyst. 4. Jafnréttisvottun fyrirtækja hefur algjörlega setið á hakanum hjá þessari ríkisstjórn. 5. Aðallega konum hefur verið sagt upp hjá ríkinu á undanförnum missirum og árum. 6. Hér er forsætisráðherra sem hefur gerst brotlegur við jafnréttislög. Í jafnréttismálum eins og í öðrum mikilvægum málum hafa efndir ekki fylgt orðum hjá þessari ríkisstjórn.

Frú forseti. Ég hef mátt sitja undir því í dag að vera borinn röngum sökum af tveimur þingmönnum. Mig langar að lesa upp tillögu til þingsályktunar um meðferð frumvarps stjórnlagaráðs til stjórnarskipunarlaga, þ.e. upphaf að þeirri tillögu sem við munum greiða atkvæði um í dag. Flutningsmenn eru sá er hér stendur, Róbert Marshall, Birgitta Jónsdóttir, Margrét Tryggvadóttir, Þráinn Bertelsson, Guðmundur Steingrímsson og Davíð Stefánsson. Ég er flutningsmaður þeirrar tillögu sem verið er að ræða um, og að koma upp og halda því fram að ég hafi ekki tjáð mig í málinu 

Það er ekki nema von.

Það er ekkert fleira um það að segja.

Hæstv. forseti. Sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem hér er verið að greiða atkvæði um er söguleg og gríðarlega mikilvægur þáttur í því lýðræðislega ferli sem mótun nýrrar stjórnarskrár fyrir Ísland hefur verið allt frá hruni. Þetta verður í annað sinn sem þjóðinni allri gefst tækifæri til að koma beint að málinu í almennri atkvæðagreiðslu. Samkvæmt skoðanakönnunum er afstaða þjóðarinnar til fyrirhugaðrar þjóðaratkvæðagreiðslu skýr. Yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar vill greiða atkvæði um fyrirliggjandi tillögu stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá og nú er komið að Alþingi Íslendinga að tryggja að sá sterki vilji þjóðarinnar geti orðið að veruleika. 
            

Frú forseti. Hvers vegna erum við að greiða atkvæði um þessa tillögu? Hvers vegna hefur ekki komið fram frumvarp á þinginu eftir þjóðfund, eftir að meiri hluti þingsins kaus sérstaka nefnd til að gera tillögur að nýrri stjórnarskrá? Skyldi það vera vegna þess að með skipun stjórnlagaráðsins var í fyrsta skipti í þingsögunni komið á fót nefnd sem var falið jafnviðamikið verkefni einhliða af meiri hlutanum þar sem stjórnarandstaðan átti engan fulltrúa? Skyldi það vera vegna þess að stjórnarmeirihlutinn og ríkisstjórnin hefur ekki hjarta í sér til að byggja frumvarp á slíkum vinnubrögðum og er núna að reyna að finna sérstaka réttlætingu fyrir því að byggja nýtt frumvarp á þeirri vinnu með aðkomu þjóðarinnar? Þjóðin er ekki að fara að segja skoðun sína á þeim drögum. Það liggur meira að segja fyrir að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ætlar að breyta málinu áður en atkvæðagreiðslan sjálf á að fara fram  Ef málið væri eins og hæstv. forsætisráðherra var að segja, hvers vegna er þá ekki bara vinna stjórnlagaráðsins lögð fyrir þjóðina 

Frú forseti. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur lagt mikla vinnu í þetta mál og bak við liggur mikið starf stjórnlagaráðs, sérfræðinganefndar og fleiri aðila. Alþingi hafði þegar ákveðið að þetta mál skyldi borið undir þjóðina í ráðgefandi atkvæðagreiðslu en langar umræður hafa fram að þessu komið í veg fyrir að Alþingi gæti tekið afstöðu til þess hvenær sú kosning færi fram. Ég mun styðja tillögur meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til að greiða götu þessa máls á grundvelli þeirrar vinnu sem lögð hefur verið í það og leggjast gegn öllum breytingartillögum, hvort sem þær snúa að því eins og í sumum tilvikum að gera að gamni sínu í spurningum eins og formaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, gerir eða að blanda algerlega óskyldum málum inn í þessa kosningu sem eiga þar ekki heima og eiga að afgreiðast með sjálfstæðum hætti. Ég mun taka einfalda línu í þessu, frú forseti, sem mér finnst sjálfgefin, styðja tillögur meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar en fella aðrar breytingartillögur.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi stóð til að blanda saman tveimur ólíkum atkvæðagreiðslum þegar til stóð að kjósa um þetta með forsetakosningum þannig að sú afsökun hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra heldur ekki. Hæstv. ráðherra vildi það að minnsta kosti á þeim tíma. Við nokkrir þingmenn, því miður allt of fáir, höfum reynt að eiga efnislegt samtal við fulltrúa stjórnarflokkanna um einstakar tillögur sem á að setja í atkvæðagreiðslu, um breytingartillögur. Við höfum ekki náð neinum árangri í að fá málefnalega og efnislega umræðu í þingsal um þær. Við höfum lagt fram breytingartillögur í þeirri von að fá þær ræddar, fá efnislega umfjöllun. Það hefur ekki orðið. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra kemur upp og lýsir því yfir að hann, og gefur þar með línuna fyrir ríkisstjórnarflokkana og stuðningsmenn þeirra hér á þingi, muni fella allar breytingartillögur. Það er engin ástæða til að halda áfram þeim tillögum sem ég hef lagt fram og við munum 

Frú forseti. Nú fáum við loksins að greiða um það atkvæði að hleypa stjórnarskránni hinni nýrri í þjóðaratkvæði og það gleður mig. Ég vonast til þess að við og þjóðin berum gæfu til að ræða um innihald þessarar nýju stjórnarskrár, eiga samtal um það í hvernig samfélagi við viljum búa.

Virðulegi forseti. Þjóðaratkvæðagreiðslan sem hér er til atkvæða núna er enn eitt skref á leiðinni til að semja nýja stjórnarskrá og hafa um það ítarlegt samráð við fólkið í landinu. Stjórnarskráin er okkar allra en ekki bara stjórnmálaflokkanna eða alþingismanna. 
             Spurningarnar sem lagðar eru fram, a.m.k. aðalspurningarnar, eru þær sem ætla má að fólk hafi sterkastar skoðanir á.  Aðrar spurningar sem hér liggja fyrir munu þingmenn ræða í efnislegri umræðu um frumvarp til stjórnarskipunarlaga á næsta þingi og svo eru enn aðrar sem væntanlega munu falla í gleymsku.

Hæstv. forseti. Allt frá því að fyrsta ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur kom til valda 1. febrúar 2009 hefur staðið yfir samfellt sorgarferli í sambandi við breytingar á stjórnarskrá. Allt þetta ferli hefur meira og minna verið í skötulíki og það sem við stöndum frammi fyrir í dag er eingöngu ábót í þeim efnum. Með því sem hér á að gera í dag er ekki verið að lagfæra þau mistök og hliðarspor sem stigin hafa verið á fyrri stigum í þessu máli. Það verður ekki um það að ræða að ferlið verði lagað með þessu. Þjóðaratkvæðagreiðsla í haust verður ekki um nýja stjórnarskrá. Hún verður ekki um endanlegar tillögur að nýrri stjórnarskrá heldur um skjal í miðju vinnsluferli. Það er augljóst og það kemur skýrt fram í texta tillögunnar sjálfrar. Við sjálfstæðismenn lögðum fram nokkrar breytingartillögur við þetta mál meðan á málsmeðferðinni stóð, bæði í mars og reyndar bættist við ein í síðustu viku. Við ætlum að draga þessar tillögur til baka. Við teljum rétt 

Virðulegi forseti. Hér verðum við vitni að blekkingum, lýðskrumi og hálfsannleika þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr og vildi ekki fá bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave. Nú hefur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra tjáð sig með þeim hætti, sem og hv. þm. Þór Saari, að ekki sé hægt að fara með tvö mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þessu hefur landskjörstjórn hafnað og jafnframt úrskurðað að ekkert sé því til fyrirstöðu að kjósa um tvennt í einu enda átti þetta mál að fara fram samhliða forsetakosningum. Við verðum vitni að því að hér situr ríkisstjórn sem vill ekki fá mesta þjóðþrifamálið í þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. hvort halda eigi áfram umsókninni að brennandi Evrópusambandi. 

Frú forseti. Þrátt fyrir ótrúlega óbilgirni Sjálfstæðisflokksins og kúvendingu Framsóknarflokksins í stjórnarskrármálinu stígur Alþingi nú enn eitt skref á þeirri vegferð sem hófst strax eftir hrun og var lofað í kosningunum 2009, að setja Íslandi nýja stjórnarskrá. Nú skal leitað til þjóðarinnar í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu og hún spurð um helstu álitaefni og deilumál síðustu missira og um afstöðu til þess hvort tillögur stjórnlagaráðs skuli vera grunnur að frumvarpi að nýrri stjórnarskrá sem við leggjum hér fyrir næsta þing og ræðum í þremur umræðum eins og lög standa til. Þetta er mikilvægt skref. Ég óska Alþingi Íslendinga og íslensku þjóðinni til hamingju með það og þann áfanga sem við erum hér að ná. Við erum komin lengra í dag en í gær í átt til þess að setja lýðveldinu Íslandi nýja stjórnarskrá. 
            

Virðulegi forseti. Ég tel mikilvægt að auka vægi beins lýðræðis með þjóðaratkvæðagreiðslum um mál sem brenna á þjóðinni. Tillaga hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu tekur ekki á öllum álitaefnum varðandi tillögu stjórnlagaráðs, aðeins álitaefnum sem meiri hluti nefndarinnar telur mikilvægt að fá fram álit þjóðarinnar á. Ég harma ólýðræðisleg vinnubrögð meiri hluta nefndarinnar sem draga munu úr áhuga kjósenda á þátttöku í þessari ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel mikilvægt að fá fram afstöðu kjósenda til allra álitaefna í tillögum stjórnlagaráðs og mun því segja já við þeim breytingartillögum sem koma til atkvæða.

Forseti. Þetta er í mínum huga mikill gleðidagur. Ég vil nota tækifærið og þakka nefndarmönnum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, bæði þingmönnum meiri hlutans og þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, fyrir ljúft og gott samstarf. Nefndin vann vel, fór vel og rækilega yfir málin. Spurningarnar voru unnar með aðstoð sérfræðinga og yfirfarnar, bæði af fleiri spesíalistum og landskjörstjórn. Það er þó mikilvægt að hafa í huga að við erum að spyrja um ákveðið plagg. Við erum að spyrja um tillögur stjórnlagaráðs en ekki eitthvað annað. Spurningarnar eru um það og um nýmæli í plagginu. Til hamingju.

Virðulegi forseti. Við erum að greiða atkvæði um mál sem hv. þingnefnd er ekki enn búin að fara yfir efnisatriðin í og rýna hvað tillögur stjórnlagaráðs þýða. Við erum ekki enn komin þangað. Í öðru lagi eru spurningarnar ekki skýrar. Það þýðir að það er sama hver niðurstaðan verður, hver og einn getur túlkað hana eftir sínu höfði. Spurningarnar standast ekki aðferðafræðilegar kröfur. Málið er svo slæmt að hv. stjórnarliðar þorðu ekki að taka umræðuna í þingsal. Málið er einfaldlega skýrt dæmi um hrossakaup þessarar fúskstjórnar við Hreyfinguna þannig að ég frábið mér öll fagnaðarlæti því að þetta mál er ekki neitt sem Alþingi getur verið stolt af, síður en svo.

Frú forseti. Ég vek athygli á því hvernig þetta mál er til komið. Einungis liðlega 30% landsmanna tóku þátt í kosningu á fulltrúum í svokallað stjórnlagaþing.

Rétt.

Nánast allir fulltrúar komu af höfuðborgarsvæðinu enda bera tillögur stjórnlagaráðs því veruleg merki að mínu mati. 
             Það er líka rétt að minna á að Hæstiréttur dæmdi kosninguna ólögmæta þannig að þessi vinna hefur farið í gang á þessum forsendum. Vissulega eru margar góðar greinar í þessum tillögum en aðrar miður góðar. Ég er almennt mjög hlynntur þjóðaratkvæðagreiðslum en þá eiga spurningarnar að vera skýrar. Ég vildi vekja athygli á þessu og í breytingartillögu sem ég flyt ásamt fleiri þingmönnum er einmitt lögð áhersla á að skerpa í stjórnarskrá enn frekar á jafnrétti landsmanna, 

Virðulegur forseti. Ég skora á þjóðina að taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni um stjórnarskrána sem stefnir í að fram fari í haust. Ég vona að þeir sem hafa verið íhaldssamir hvað varðar breytingar á stjórnarskránni hætti að beita sér gegn þjóðaratkvæðagreiðslunni og vinni ekki gegn því að þjóðin taki þátt í henni.  Ég tel rétt að við leitum til þjóðarinnar á þessu stigi með ákveðin grundvallarmál einmitt núna þegar Alþingi er að hefja margra mánaða efnislega vinnu og umfjöllun um einstakar greinar. Ég styð því eindregið að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla um stjórnarskrána fari fram í haust og skora á þjóðina að taka þátt. 
            

Frú forseti. Ég er stuðningsmaður þjóðaratkvæðagreiðslna. En það eru nokkur grundvallarmál sem kalla á breiða samstöðu og sátt, helst einhug, og það er brýn nauðsyn á því. Þar trónir stjórnarskráin efst, breytingar á henni og málsmeðferð, þingsköp sem við eigum að starfa eftir og skipan Stjórnarráðsins svo ég nefni þrjú helstu dæmin. Þessa skoðun rökstuddi hv. formaður Vinstri grænna ítarlega meðan hann var í stjórnarandstöðu. Ég studdi þann rökstuðning og styð enn. Niðurstaða rannsóknarnefndar Alþingis er í sömu veru. Rannsóknarnefnd Alþingis kallar á festu og stöðugleika. Því miður hefur það gerst að ekki hefur verið leitað eftir þessari brýnu og nauðsynlegu samstöðu þingmanna og stjórnmálaflokka. Þetta er enn einn áfellisdómur yfir stjórnmálamenningu okkar.

Rétt.

Nóg er samt komið.

Hæstv. forseti. Mér finnst spennandi kostur að þjóðaratkvæðagreiðslur verði notaðar í meira mæli en verið hefur hingað til. Til þess að svo megi verða verður að hafa í huga helstu viðmið um samningu spurninga þegar unnið er að slíkum málum. Mikilvægast er að spurningar séu skýrar, að allir sem þeim ætla að svara skilji þær á sama hátt, að orðalagið sé ekki villandi eða óljóst og að það sé ljóst hvaða afleiðingar niðurstaðan hefur, þ.e. til hvers hún muni leiða. Í þessu tilfelli er ekki svo og ég hef þungar áhyggjur af því að þessi fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðsla muni draga úr vilja landsmanna til að taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslum. Ég styð ekki þetta mál. Mig langar jafnframt að benda á að tillögur stjórnlagaráðs liggja frammi. Þar er um að ræða 115 greinar. Hér er hins vegar verið að spyrja um sex atriði og það er ekki verið að spyrja um beinar tillögur 

Frú forseti. Ég ber virðingu fyrir núverandi stjórnarskrá. Ég ber virðingu fyrir starfi stjórnlagaráðs og þeim hugmyndum sem koma frá því þó að öll sú saga sé hrakfallasaga. Ég ber virðingu fyrir kjósendum sem eiga að fá skýrar tillögur til að greiða atkvæði um. Ég ber virðingu fyrir heilbrigðri skynsemi og ég er hlynntur þjóðaratkvæðagreiðslum. Sú tillaga sem við hér ræðum er hins vegar ómálefnaleg og mótsagnakennd, hér eru 115 greinar sem þjóðin á að greiða atkvæði um, eitt stykki stjórnarskrá, margt mjög gott, annað mjög slæmt og menn eiga að greiða atkvæði um allan pakkann í einu án þess að hv. stjórnarliðar hafi séð þörf fyrir eða haft áhuga á því að taka þátt í málefnalegri og efnislegri umræðu um þessar greinar. Umræðunni lauk ekki einu sinni efnislega um þetta frumvarp sem er gífurlega stórt og hver einasta grein hefur gífurleg áhrif á alla borgara þessa lands.

Virðulegi forseti. Stjórnmálasaga okkar undanfarna áratugi geymir fjölmörg dæmi um misheppnaðar tilraunir þingheims til að gera heildstæðar breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins. Með þeirri vegferð sem hér hefur verið farin teljum við fullreynt að við vinnum breytingar á stjórnarskránni með gömlu aðferðunum. Það er eitt af því sem við þurfum helst að taka til okkar í þessum sal eftir hrun fjármálakerfisins, að gömlu aðferðirnar við mótun þjóðfélagsins duga ekki lengur. Það er eðlileg krafa þjóðarinnar að fá að hafa beina aðkomu að mótun þessarar grundvallarlögbókar lýðveldisins. Þjóðin kaus 25 einstaklinga til að vinna þetta verk, núna fær hún að segja álit sitt á því frumvarpi sem kom frá stjórnlagaráði. 

Virðulegi forseti. Það var erfið ákvörðun að setja stjórnlagaráð á laggirnar. Ég taldi það hins vegar rétt úr því sem komið var og vitnaði til erfiðleika við að breyta stjórnarskránni í áranna rás. Ég setti það hins vegar sem skilyrði að málið yrði tekið til efnislegrar meðferðar á Alþingi. Nú liggur fyrir að sú efnislega meðferð hefur ekki farið fram.  „Áður en umfjöllun Alþingis um frumvarp til stjórnarskipunarlaga hefst skal fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur stjórnlagaráðs.“ Það er efnislega samhljóða því sem við erum að fara að greiða atkvæði um í dag. Þegar stjórnlagaráð var sett á laggirnar höfnuðu 42 þingmenn þessari tillögu Hreyfingarinnar, sex sögðu já og níu sátu hjá.

Virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt að þegar þjóðin greiðir atkvæði um mál sem eiga uppruna sinn á Alþingi sé sú atkvæðagreiðsla merkingarbær þannig að þjóðin sé í raun og veru að segja já eða nei. Í þessari atkvæðagreiðslu er um að ræða einhvers konar ráðgefandi atkvæðagreiðslu. Ég er þeirrar skoðunar að hér sé verið að fara fram með röngum hætti og ábyrgðarlausum. Það hefði verið miklu nær að Alþingi Íslendinga hefði fullmótað tillögur og lagt fyrir þjóðina.  Hvað munum við þingmenn gera ef það verður mjótt á mununum í þessari ráðgefandi atkvæðagreiðslu? Hvernig munu menn lesa úr slíkri niðurstöðu ef 49% segja já 

Virðulegur forseti. Í fyrsta sinn er nú unnið að breytingum á stjórnarskrá án samráðs, án þess að reyna að ná sátt og samstöðu. Hér erum við reyndar ekki að fara að greiða atkvæði um breytingar á stjórnarskránni. Við erum að fara að greiða atkvæði um hvernig spurt verði út í mjög óljósa hluti sem ekki er einu sinni ljóst hvernig verða þegar til kastanna kemur eða hvernig með þá verði farið. Þetta er sýndarlýðræði vegna þess að meiri hlutinn á þinginu treystir almenningi ekki til að taka afstöðu í alvörumálum þar sem niðurstaðan hefur raunveruleg áhrif, þar sem ríkisstjórnin getur ekki farið með niðurstöðuna eins og henni hentar. Hv. formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur reyndar útskýrt að hér sé fyrst og fremst verið að greiða atkvæði um þá hugmyndafræði sem eigi að leggja til grundvallar við breytingar á stjórnarskrá. Þess vegna þykir mér eðlilegt að spyrja þá út í grundvallarspurningarnar er varða hugmyndafræðina, þar með talið hvort vinna eigi breytingar á stjórnarskrá á þann hátt að um þær takist sem víðtækust sátt. Við vitum svar meiri hlutans hér við þeirri spurningu, en treystir meiri hlutinn þjóðinni 

Frú forseti. Ég vil freista þess eins og sumir aðrir að reyna að minna á og leggja á það áherslu að við erum í miðju ferli. Þetta ferli er orðið ansi langt. Það má eiginlega segja að allan lýðveldistímann hafi verið hávær krafa um að Íslendingar mundu setja sér frumsamda stjórnarskrá. Það myndaðist ansi víðtæk stemning fyrir því í aðdraganda og eftirleik síðustu kosninga að við mundum fara í mjög víðtækt samráðsferli við þjóðina um að skrifa nýja stjórnarskrá. Við erum í miðju þessu ferli. Það hefur tekist vel. Þjóðfundur tókst vel, stjórnlaganefnd tók við niðurstöðu þjóðfundarins og skilaði mjög góðri skýrslu. Stjórnlagaráð hefur skilað mjög góðum tillögum að stjórnarskrá. Núna ætlum við að spyrja þjóðina um efnisatriði þessara tillagna. Það verður okkur veganesti í efnislega umræðu allan næsta vetur og síðan þarf ekki bara þetta þing sem hér situr að samþykkja nýja stjórnarskrá heldur líka þingið sem tekur við eftir næstu kosningar þannig að við erum í miðju ferli. Við megum ekki gleyma því. Menn tala stundum eins og þetta sé 

Virðulegi forseti. Eins og fram kom fyrr í þessari umræðu höfum við sjálfstæðismenn ákveðið að draga breytingartillögur okkar til baka og varpa þannig ábyrgðinni á öllu þessu klúðri til þeirra sem bera ábyrgð á landsstjórninni, til hæstv. ríkisstjórnar. Ég vil vekja athygli hv. þingheims á snörpum pistli Kolbrúnar Bergþórsdóttur í Morgunblaðinu í morgun sem ber heitið Klúðursleg skoðanakönnun. Þar gagnrýnir Kolbrún bæði stjórn og stjórnarandstöðu, gagnrýnir stjórnarandstöðuna fyrir að halda uppi málflutningi í lengri tíma um þetta mál. Í lok pistilsins segir Kolbrún, með leyfi forseta: „Það er ansi furðuleg stjórnarandstaða sem leyfir ríkisstjórn ekki að verða sér til skammar.“ Þetta er hárrétt hjá Kolbrúnu. Leyfum ríkisstjórninni að verða sér til skammar. 
            

Virðulegi forseti. Það er satt að segja undarlegt að hlusta á rök þeirra þingmanna sem tala gegn samráði og samvinnu við þjóðina, tala gegn þjóðaratkvæðagreiðslu,  
            

Frú forseti. Við munum ekki setja stjórnarskrá í dag. Það er langt ferli þegar þjóð setur sér stjórnarskrá og í þeirri stjórnarskrá sem við nú höfum eru reglur um það hvernig staðið skuli að því að setja stjórnarskrá. Ef við samþykkjum í dag þá tillögu sem liggur fyrir verður því vísað til þjóðarinnar hvort frumvarp um nýja stjórnarskrá eigi að koma fyrir þingið og fara þar í gegnum þrjár umræður. Á öllum þessum stundum gefst þjóðinni tækifæri til að tjá sig og koma skilaboðum til þingmanna. Þetta er langur prósess og út úr þessum fáum við vonandi fallega stjórnarskrá sem verður slípuð eins og demantur.

Hæstv. forseti. Okkur hefur orðið tíðrætt um stjórnmálamenningu og meðal annars nauðsyn þess að breyta stjórnarskránni svo stjórnmálamenning og umræða í samfélaginu verði vitrænni en verið hefur. Ég held að fyrsta skrefið á því stigi ætti að vera það að þingmenn hérna inni ættu að halda sig við það að túlka sínar eigin skoðanir en ekki gera bæði öðrum þingmönnum og flokkum upp skoðanir og að þeir hafi skipt um skoðanir. 
             Mín skoðun er hins vegar sú að það sé skynsamlegt að fara í þjóðaratkvæðagreiðslur. Mín skoðun er sú að það sé jafnvel skynsamlegt að fara í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur. Ef spurningarnar eru skýrar munu þær skila miklu. Hver valdi þær spurningar sem hér eiga að koma fram? Jú, meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Var það gert í víðtækri sátt? Er líklegt að um þær ríki sátt í samfélaginu? Er líklegt að niðurstaðan verði sú kosningaþátttaka og samhljómur sem varð um stjórnarskrána 

Virðulegi forseti. Ég hefði talið best ef menn hefðu sett einhvern endapunkt á þessar viðræður og síðan greitt atkvæði um samninginn. Það er hins vegar öllum ljóst sem fylgjast með að hér er ekki ætlunin að ljúka þessum samningum af hálfu þeirra sem að þeim standa, þ.e. hæstv. ríkisstjórnar, aðildarsinnanna og sömuleiðis þeirra sem eru Evrópusambandsmegin. Það á ekki að gera það fyrr en menn telja einhverjar líkur á að það sé hægt að knýja þetta í gegnum þjóðina. Það er verið að bíða eftir þeim tímapunkti. Þess vegna mun ég gera allt til að stöðva þetta ferli. Þetta er ekkert raunverulegt ferli, þetta er ekki eins og lagt var upp með og síðan þarf auðvitað ekki að taka fram að ég er algjörlega á móti því að Ísland verði aðili að Evrópusambandinu. Ég segi já.

Frú forseti. Ég held að það sé alltaf vandasamt fyrir öll samfélög að reyna að halda kúrs í svona ferli sem er ákveðið. Því er stundum haldið fram að það sé einfaldara fyrir þroskuð lýðræðissamfélög að halda kúrs og þær spurningar eru óneitanlega farnar að vakna varðandi þennan kúrs sem við erum að reyna að halda hvort við séum slíkt samfélag. Við ákváðum að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það er búið að skipa viðræðunefnd og viðræðurnar ganga ágætlega. 

Rangt.

Það verður þjóðaratkvæðagreiðsla um þennan samning og ég styð það. Við verðum einhvern veginn að reyna að slaka betur á með þetta ferli og klára það. Beiðni mín til þingheims í þessu máli er:  Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég er afar slakur yfir þessu máli. Ég vil hins vegar að það komi skýrt fram að þessi atkvæðagreiðsla snýst um að leyfa þjóðinni að segja álit sitt á því hvort draga eigi til baka umsókn eða ekki. Þetta snýst ekki um það hvort þingmenn eða einhverjir vilji hætta núna viðræðum við Evrópusambandið. Þetta er spurning um að hinir lýðræðiselskandi þingmenn sem tala svo gjarnan í þessum stól leyfi þjóðinni að segja álit sitt, sömu þjóð og þeir vilja leyfa að tjá sig um stjórnarskrána.  Þið, kæru þingmenn, lýðræðiselskandi þingmenn, hljótið að leyfa þjóðinni að segja álit sitt á þessu.  
             Ég segi að sjálfsögðu já.

Virðulegi forseti. Þegar þingheimur ákvað að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið gleymdist eitt lítið smáatriði, það að spyrja þjóðina hvort hún hefði áhuga á því að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið. Nú gefst okkur tækifæri til að bæta fyrir þau mistök og spyrja þjóðina hvort hún vilji halda áfram þeirri vegferð sem hefur ekki verið algjörlega áfallalaus. Það er talað um að það sé komið inn í mitt samningaferli. Við eigum algjörlega eftir að semja um grundvallaratriði eins og sjávarútveg og landbúnað, atriði sem skipta þjóðina öllu máli.  Þess vegna ætla ég að segja já við þessari tillögu, frú forseti.

Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokkurinn lagði til sumarið 2009 að það yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um þessa ákvörðun, þ.e. hvort sækja ætti um aðild að ESB. Ég tel að sú skoðun standi enn og að það sé rétt að þjóðin fái að segja hug sinn í þessu máli, bæði vegna þess hversu umdeilt málið er og hversu illa hefur gengið að klára samningana. Ég minni á að hæstv. ráðherrar sögðu í þingsal að það ætti að byrja að semja um sjávarútvegs- og landbúnaðarmál. Það hefur ekki gengið eftir. Ekki síður er vert að benda á að þróun mála úti í Evrópu, staða evrunnar og efnahagsmála í Evrópu, er þannig að mér er stórlega til efs að ef við stæðum núna frammi fyrir þeirri ákvörðun sem við stóðum frammi fyrir 2009 yrði meiri hluti í þingsalnum fyrir því að sækja um aðild að ESB og þar með upptöku evrunnar. Ég hlýt að segja já við þessari tillögu.

Frú forseti. Fyrir þremur árum ákvað meiri hluti þingheims að sækja um aðild að Evrópusambandinu og  Þess vegna segi ég að sjálfsögðu nei. 
            

Frú forseti. Sú afdrifaríka ákvörðun Alþingis að sækja um aðild að Evrópusambandinu var ekki gerð með samþykki þjóðarinnar. Þetta var ekki stærsta málið í alþingiskosningum árið 2009 heldur það að takast á við önnur brýnni verkefni. Að mínu mati  Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur verið andvíg aðild að Evrópusambandinu. Fyrir síðustu kosningar talaði ég gegn því að send yrði umsókn. Ég tel að nú sé í gangi aðlögunarferli en ekki venjulegt umsóknarferli, enda hefur Evrópusambandið sjálft lagt áherslu á að þetta ferli snúist um aðlögun og hraða hennar fyrir aðlögun íslensks stjórnkerfis að Evrópusambandinu og regluverki þess. 
             Ég tel alveg einboðið að þjóðin fái að kjósa núna um þessa stöðu, alveg eins og við leggjum hér til að kosið verði um stjórnarskrána í miðju ferli. Ég segi því svo sannarlega já, frú forseti, og tel að það sé frumburðarréttur þjóðarinnar að fá að koma þarna að. 
            

Virðulegi forseti. Það mátti skilja það á ákveðnum hv. þingmönnum stjórnarliðsins að þetta væri atkvæðagreiðsla um að hætta viðræðunum, þ.e. að þingið mundi ákveða það. Þetta er bara tillaga um að leggja það fyrir þjóðina sem mun auðvitað eiga lokaorðið í þessu máli, alveg eins og um stjórnarskrána. Það er alveg ótrúlegt að verða vitni að þeirri hræsni og því lýðskrumi sem er stundað hérna. Mikil hljóta vandræði ákveðinna þingmanna að vera við eigin sannfæringu í þessu máli. Hv. þm. Þór Saari sagði áðan að þetta yrði sögulegur dagur ef málið yrði samþykkt, að það yrði að ræða málefnalega við þjóðina og við værum að stíga inn í svæði beins lýðræðis. Krafan væri almenn og skýr og við þyrftum að fara þangað. Á sama tíma ætlar Hreyfingin að hafna þessu  Ég segi já.

Frú forseti. Í þessu máli er grundvallaratriði að þjóðin hafi tækifæri til að tjá sig um efnislega niðurstöðu þess. Þess vegna segi ég nei núna.

Virðulegi forseti. Ég var ein af þeim sem greiddu atkvæði á móti því að við færum í aðildarviðræður. Ég var ein af þeim sem greiddu atkvæði með því að spyrja þjóðina sumarið 2009. Það var fellt, og það var samþykkt að fara í þessa vegferð. Ég er lýðræðissinni og ég gengst undir þá ákvörðun. Mér finnst mjög eðlilegt að þjóðin fái þá að sjá efnislega hvað það þýðir fyrir okkur sem þjóð að ganga í Evrópusambandið. Menn voru með myndlíkingar hérna áðan og ég segi að það að hætta nú án þess að sjá efnislega hvað er á ferðinni sé eins og að stökkva út úr flugvél í fallhlíf og ætla að hætta við á miðri leið. Við hljótum alltaf einhvern tímann að lenda á jörðinni  
             Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég vildi að ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram samhliða forsetakosningu og hafði þá ekki frekar en nú áhyggjur af því að verið væri að kjósa um tvö óskyld efni. Ég ætla því að samþykkja að leyfa þjóðinni að segja hug sinn til áframhalds umsóknar okkar um aðild að ESB. Það hefur nefnilega komið í ljós að það er verið að fresta aðgerðum sem taka á skuldavandanum og snjóhengjunni. Við erum alltaf að bíða eftir lægri vöxtum ESB og töfrasporta Evrópska seðlabankans þegar kemur að snjóhengjunni. Það sem blasir við á meðan við bíðum eftir ESB-aðild er fjöldagjaldþrot fyrirtækja og heimila. ESB hefur ekki sýnt gjaldeyrishöftunum neinn áhuga fyrr en umræðan um þjóðaratkvæðagreiðsluna, sem við greiðum atkvæði um á eftir,  
            

Virðulegi forseti. Það mun fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um aðild að Evrópusambandinu. Þjóðin mun segja álit sitt á því hvort hún vilji ganga til liðs við Evrópusambandið. Ef við viljum hafa valkostina skýra og ef við viljum að þjóðin taki upplýsta ákvörðun um aðild að Evrópusambandinu leggjum við ekki viðræðuferlið í dóm kjósenda heldur samninginn sjálfan. Þess vegna segi ég, virðulegi forseti: Ég er ekki hræddur við þá atkvæðagreiðslu þegar þjóðin tekur upplýsta ákvörðun um hvort hún vilji ganga í Evrópusambandið. Öfugt við aðra þingmenn, eins og hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson og aðra íhaldsmenn sem eru hræddir við að þjóðin segi já og ætla þess vegna að reyna að stöðva viðræðuferlið, segi ég: Við eigum ekki að vera hrædd við vilja þjóðarinnar þegar hún tekur upplýsta  Þess vegna segi ég nei.  
            

Forseti biður þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð þegar þeir gera grein fyrir atkvæði sínu.

Forseti. Við erum að greiða atkvæði um tillögu til þingsályktunar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs, ekki um Evrópusambandið. Þessi breytingartillaga er að mínu mati laumufarþegi á þessum degi og senuþjófur. Ég er sammála landskjörstjórn sem bendir á að viðbótarspurning um óskylt mál gangi ekki á sama kjörseðli eins og hér er lagt til.  
             Mér barst bréf fyrir nokkrum dögum þar sem var skorað á okkur þingmenn að bæta við spurningu um lausagöngu búfjár. Það er einnig óskylt mál og ég mæli heldur ekki með því. 
             Ég segi því nei.

Forseti. Forsenda lýðræðislegrar atkvæðagreiðslu er upplýst umræða á grundvelli þeirra niðurstaðna sem við fáum nú út úr samningaviðræðunum við Evrópusambandið. Þess vegna er fáránlegt og fráleitt að setja þjóðina í þá stöðu sem  Ég segi nei.

Frú forseti. Að ætlast til þess að þjóðin, í þjóðaratkvæðagreiðslu um það að hætta við aðildarviðræðurnar á þessari stundu, kjósi þar með í raun og veru um aðild að Evrópusambandinu áður en efnislegar upplýsingar liggja fyrir um hvað í því felst og hvaða þýðingu það hefur fyrir þjóðina, án þess að virt sé sú vegferð sem Alþingi samþykkti fyrir þremur árum að fara í með þetta mál, og þvinga fram óupplýsta þjóðaratkvæðagreiðslu er ekki lýðræðisást og ber ekki vott um umhyggju fyrir þjóðarhag. Það er lýðskrum og ég segi nei.

Frú forseti. Þjóðaratkvæðagreiðslan um stjórnarskrána sem við höfum verið að ræða hér og erum að greiða atkvæði um er óljós. Stjórnarskráin hefur ekki verið rædd efnislega af hv. stjórnarliðum og ekki rædd málefnalega og hún felur í sér ákvæði sem eru út og suður. Hins vegar er aðildin að Evrópusambandinu mjög klár. Þau okkar sem hafa kynnt sér Lissabon-sáttmálann vita um hvað málið snýst. Við erum í aðildarferli og mér finnst eðlilegt að þjóðin fái að greiða atkvæði um það hvort hún vilji ganga í Evrópusambandið. Ég er á móti því að þjóðin gangi í Evrópusambandið svo ég vil að hún greiði atkvæði um það. Ég segi já við þessari tillögu.

Frú forseti. Það má kjósa um stjórnarskrána í miðjum klíðum, það má kjósa um viðræðuferlið um stjórnarskrána, svo ég noti orðfæri hv. þm. Magnúsar Orra Schrams, en það má ekki kjósa um aðildarviðræður að ESB vegna þess að þær eru í miðjum klíðum. Það mátti greiða atkvæði um tillögu stjórnlagaráðs með forsetakosningum í sumar. Í raun börðust menn hatrammlega fyrir því fyrir páska. Nú er talað um laumufarþega eða senuþjóf þegar við viljum bæta við spurningu í spurningavagni. Landskjörstjórn hefur sagt að ekkert sé því til fyrirstöðu, það þurfi bara að vera sérkjörseðill. 
             Auðvitað eigum við að nota þetta tækifæri fyrst meiri hluti Alþingis virðist ætla að stefna í þjóðaratkvæðagreiðslu. Auðvitað eigum við að gefa þjóðinni tækifæri á að segja skoðun sína um þetta mál. Ég segi já.

Virðulegur forseti. 16. júlí 2009 var til lagt að þjóðin fengi að segja skoðun sína á því hvort hefja ætti aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þeirri tillögu var ég fylgjandi og sagði já. Meiri hluti þingsins felldi hana. Ég greiddi hins vegar atkvæði með því að gengið yrði til aðildarviðræðna við Evrópusambandið og ég er þeirrar skoðunar að þeim samningi eigi að ljúka og að hann eigi síðan að fara til þjóðarinnar. Ég er engu að síður, virðulegur forseti, þeirrar skoðunar að spyrja hafi átt þjóðina í upphafi hvort við ættum að hefja þennan leiðangur og þess vegna, til að vera samkvæm sjálfri mér hvað það varðar, segi ég já. 
            

Frú forseti. Það er kostulegt að heyra sama fólkið lýsa því hér yfir hvers lags lýðræðissinnar það sé vegna þess að það sé fylgjandi því að leyfa fólki að koma að stjórnarskrárferlinu, greiða atkvæði um tillögu sem er ekki enn vitað hvernig muni líta út, og koma svo hingað og segja að það sé algerlega ómögulegt að leyfa fólki að kjósa um aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið. Hvernig er hægt að koma þessu heim og saman? Það er einfaldlega ekki hægt, enda liggur alveg ljóst fyrir hvað felst í Evrópusambandsaðild. Því er lýst í sáttmálum sambandsins. Hvað varðar breytingarnar á stjórnarskránni er hins vegar allt upp í loft. Þetta snýst um að meiri hluti þingsins, að því er virðist, treystir almenningi ekki til að kjósa um mál nema geta ráðið því hver niðurstaðan verður eða hvernig úr henni verður unnið. Hér hafa nokkrir hv. þingmenn lýst því hvers vegna eigi ekki að hætta viðræðunum. Þetta snýst ekki um það. Þetta snýst bara um hvort almenningur eigi að fá að ákveða það eða ekki og að minnsta kosti hluti þingmanna treystir greinilega ekki almenningi til að taka þá ákvörðun. 
             En ég segi já.

Virðulegi forseti. Það er grundvallaratriði í lýðræðiskosningum að vita um hvað menn kjósa.  
             Ég segi: Já Ísland, en nei við þessu hræðslubandalagi.

Frú forseti. Ég lít á mig sem fulltrúa þeirra kjósenda sem sjá fyrir sér bjartari framtíð Íslands innan stærsta friðarbandalags veraldar, Evrópusambandsins. Við ákváðum á Alþingi að fara í aðildarviðræður og skipuð var mjög góð og öflug samninganefnd sem er nú að semja um gríðarlega mikla hagsmuni fyrir Ísland til allrar framtíðar. Ég sem ber mikla virðingu fyrir atkvæðisréttinum tel að kjósendur eigi að fá að taka þátt í atkvæðagreiðslu á grundvelli upplýsinga en ekki fordóma. Ég hafna því tillögu þeirra sem hræðast niðurstöður samninga við Evrópusambandið og vilja stöðva samningaviðræðurnar af og segi að sjálfsögðu nei, frú forseti, því að ég vil fá að kjósa um samning við Evrópusambandið í fyllingu tímans.

Hæstv. forseti. Það var misráðið í upphafi þessara aðildarviðræðna að spyrja ekki þjóðina fyrst hvort hún vildi að farið yrði í þessa vegferð. Nú er tækifæri til þess. Ég vil minna þá sem halda því hér fram að verið sé að stöðva einhverja möguleika á að seinna meir er hægt að klára mál ef mönnum sýnist svo. Malta gerði hlé á sínum aðildarviðræðum í fjögur ár og fór síðan inn. Sviss gerði hlé á sínum aðildarviðræðum og hefur reyndar ekki tekið þær upp aftur. Árið 2009 voru hér allt aðrar aðstæður í samfélaginu og menn voru þá tilbúnir að skoða alla aðra möguleika. Ýmislegt hefur gerst í Evrópu og menn hafa engan áhuga á að snúa þangað inn í dag. Margir hafa lýst þeirri skoðun sinni og ég held að það væri fullkomlega eðlilegt á þessum tímapunkti að spyrja þjóðina hvort hún vilji halda þessum aðildarviðræðum áfram. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Mín skoðun er sú að þegar aðildarviðræður eru hafnar eigi ekki að hætta í miðjum klíðum. Það á ekki að gera nema forsendubrestur hafi orðið. Slíkur forsendubrestur hefur ekki orðið. Framsóknarmenn ályktuðu á síðasta flokksþingi að hagsmunum Íslands væri betur borgið utan ESB. Á síðasta flokksþingi var líka rætt um hvort draga ætti aðildarumsóknina til baka og flutt tillaga þess efnis. Flokksþingið felldi tillöguna um að draga aðildarumsóknina til baka, ekki með miklum mun en tillagan var samt felld. Ég tel að klára eigi vinnuna sem hafin er, gefa þjóðinni svo kost á að kynna sér vel niðurstöður aðildarviðræðna. Síðan á að fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem hver kosningarbær Íslendingur gerir upp við sig hvort hann telji hagsmunum okkar betur borgið utan eða innan ESB. Ég segi því nei við þessari breytingartillögu.

Virðulegi forseti. Við kusum í þessum sal fyrir tæpum þremur árum um þá spurningu hvort leggja ætti fyrir þjóðina spurninguna um að fara í aðildarviðræður. Því var hafnað af meiri hluta þingheims. Það kunna að vera einhver rök fyrir því að endurtaka atkvæðagreiðslur í þinginu ef upp kemur algjör forsendubrestur í því máli sem um ræðir. Ekkert slíkt á við í þessu tilviki. Ekkert í aðildarviðræðunum hefur komið fram sem gefur tilefni til þess að taka upp þessa ákvörðun Alþingis frá sumarmánuðum 2009. Ég tel afar mikilvægt, einmitt til að við komumst úr því fari að umræðan um Evrópusambandið byggi á fordómum, hindurvitnum og tröllasögum, að við fáum samning á borðið sem hefur öll efnisatriði málsins klár og þjóðin geti á grundvelli samningsins tekið afstöðu til þess hvort hún vill ganga inn í sambandið eða ekki. Ég segi því já við áframhaldandi aðildarviðræðum en nei við þessari tillögu.

Hæstv. forseti. Ég styð þessa tillögu. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það sé best fyrir okkur öll að draga umsóknina einfaldlega til baka en fyrir þremur árum studdi ég tillögu um að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort haldið skyldi út í þetta aðildarferli og ég styð því þessa tillögu jafnframt, enda eru nánast allir að verða sammála um að þetta ferli sé í miklum ógöngum vegna þess að það er engin samstaða um málið og engin sannfæring fyrir því. Þannig var með aflaklóna miklu að hún vildi ekkert fara í laxveiði, hún hafði engan áhuga á því. Klóin var hins vegar neydd út í þetta ferli af einhverjum ráðríkum aðila 

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að efna eigi til þjóðaratkvæðagreiðslu um samning um aðild að Evrópusambandinu þegar hann hefur verið kláraður og að þá muni þjóðin greiða um það atkvæði. Ég tel ótímabært að gera það nokkru fyrr. Ég beini samt athygli að því sem landskjörstjórn hefur vakið athygli þingheims á, því að óeðlilegt sé að þessi tillaga fylgi hinni um þjóðaratkvæði um stjórnarskrána og væri réttara að hafa hana sem sérstaka tillögu. Ég held að þingheimur ætti að hafa í huga að það er rétt að hafa hlutina skýra. Ég vil líka segja að tillagan um þjóðaratkvæði um stjórnarskrána er um að halda málinu áfram en ekki hætta því. 
            

Virðulegi forseti. Hér er lagt til að kannaður verði þjóðarvilji um hvort draga eigi aðildarumsóknina til baka. Landsmenn voru aldrei spurðir hvort leggja ætti út í þessa Bjarmalandsför að hrynjandi Evrópusambandi eins og hæstv. innanríkisráðherra sagði í þinginu í síðustu viku, þ.e. að aldrei hefði verið vitlausara að ganga í Evrópusambandið. Ríkisstjórnin þorir ekki að horfast í augu við að 60–65% landsmanna vilja ekki í Evrópusambandið. Hvað er verra en ríkisstjórn sem er hrædd við þegna sína? Það er því miður annar meiri hluti í þinginu en úti í samfélaginu. Tapist þessi orrusta í dag ætlum við Evrópusambandsandstæðingar að vinna stríðið. Það eru einungis rúmir 300 dagar í næstu alþingiskosningar. Alþingiskosningar eru ekki ráðgefandi skoðanakönnun. Þær eru bindandi. Ég segi að sjálfsögðu já.

Virðulegi forseti. Evrópusambandsumsóknin felur það meðal annars í sér að skapa valkosti fyrir okkur Íslendinga en ekki taka þá af okkur. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að þetta mál eigi að klára. Hinu er ekki að leyna að ríkisstjórnin hefur klúðrað málinu með óeiningu og rangri aðferðafræði sem meðal annars fólst í því að tillögu okkar hv. þm. Bjarna Benediktssonar um þjóðaratkvæðagreiðslu í byrjun ferils var hafnað. Það er heldur ekkert óeðlilegt að hatrammir andstæðingar ESB nýti sér hvert tækifæri til að stöðva umsóknina. Í mínum huga snýst þetta fyrst og fremst um að ná skynsamlegri niðurstöðu. Í ljósi aðstæðna, m.a. að ferlið er núna í hægagangi og verður það væntanlega út kjörtímabilið, er skynsamlegast að kjósa um framhald viðræðna samhliða næstu þingkosningum. Af hverju? Þannig tryggjum við mikla þátttöku og þar með skýran vilja þjóðarinnar um framhaldið sem verður síðan erfitt fyrir stjórnmálaflokkana að líta fram hjá við næstu ríkisstjórnarmyndun. Ég segi því nei við þessari tillögu.

Frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að úr því sem komið er eigi að klára aðildarviðræður við Evrópusambandið og gefa þjóðinni tækifæri til að segja álit sitt að þeim loknum. Þessi tillaga snýst um að taka frá þjóðinni þann valkost.

Nei.

Nei, spyrja þjóðina.

Ef menn kjósa að leggja fram slíka tillögu þarf hún að vera vel undirbúin. Það er sjálfstætt verkefni og henni á ekki að blanda saman við óskylt og mun mikilvægara mál eins og nýja stjórnarskrá.  Því segi ég nei við þessari tillögu.

Frú forseti. Menn sem ég tel skynsama hafa sagt mér að Evrópusambandið sé hræðilegt skrímsli sem ætli að leggja niður íslenskan landbúnað, leggja undir sig íslensk fiskimið, kalla íslenska æsku til herþjónustu og slátra henni á vígvöllum framtíðar. Aðrir segja mér að þetta sé bandalag sem hefur tryggt frið í Evrópu lengur en nokkurn tímann hefur ríkt þar áður, meiri viðskipti og almennt betri samfélagsgerð en áður. Mig langar til að vita hvað er satt í þessu máli. Hverju á ég að trúa? Það er bara ein leið til þess 

Spyrja þjóðina.

Við skulum leyfa þjóðinni að ákveða. Valdið er hennar. Ég segi nei við þessari heimskulegu tillögu.

Hæstv. forseti. Ég trúi því að þeir sem fylgjast með atkvæðagreiðslu og atkvæðaskýringum inni á þingi eigi orðið erfitt með að átta sig á því út á hvað þessi atkvæðagreiðsla gengur. Mér finnst mikilvægt að við höldum okkur við þá atkvæðagreiðslu sem hér fer fram, þ.e. um tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga. Stjórnlagaráðið og tillögurnar fjölluðu ekkert um aðild okkar eða umsóknarferli að Evrópusambandinu. Ef hv. þm. Vigdís Hauksdóttur sem flytur breytingartillöguna hefði viljað fá afstöðu þingsins í dag til aðildarumsóknarinnar hefði átt að koma fram sérstök þingsályktunartillaga þannig að kosið væri um tvær tillögur í dag og tvær tillögur við næstu þjóðaratkvæðagreiðslu.  
             Ég segi nei.

Frú forseti. Þetta mál snýst um sjálfstæði, fullveldi og sjálfsákvörðunarrétt þjóðarinnar. Við vitum nákvæmlega um hvað er verið að semja, ef samninga skyldi kalla í þessu innleiðingarferli, þ.e. að ganga í ESB á forsendum ESB, á grundvelli tilskipana sambandsins, sem ríkisstjórnin er á kafi við að innleiða  Ég segi já.

Frú forseti. Sú tillaga sem hér eru greidd atkvæði um er það sem við í daglegu tali köllum laumufarþega hér í þinginu. Hún fjallar um algerlega óskylt efni frá því dagskrárefni sem hér er til afgreiðslu. Þessi tillaga hefur nákvæmlega ekkert að gera með tillögur um þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs.  Það er í takti við framgöngu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þar sem hún hefur því miður forðast að taka þátt í vinnu nefndarinnar og 

Ég hef alltaf mætt …

Þetta hefur margoft komið fram, frú forseti.

Þetta er ómálefnaleg …


             Ég tek ekki,  Ég tek ekki þátt í þessari  
            

Afsökunarbeiðni.

Forseti biður hv. þingmenn um að beina máli sínu að atkvæðaskýringu 

Ég svara …


            

Forseti. Ég vil segja tvennt um þá tillögu sem hér kemur til atkvæða. Í fyrsta lagi er mikilvægt að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um grundvöll nýrrar stjórnarskrár. Að mínu áliti á hvorki að grafa undan þýðingu þeirrar atkvæðagreiðslu með því að blanda inn í hana óskyldum álitaefnum né með alvörulausum eða grínaktugum tillögum. Í öðru lagi er það einlæg sannfæring mín að niðurstöðu í Evrópusambandsmálinu eigi þjóðin að ráða til lykta á grundvelli endanlegrar samningsniðurstöðu þar sem látið hefur verið reyna á öll hagsmunamál Íslands og þau vegin og metin. Þann lýðræðislega rétt á ekki og má ekki taka af þjóðinni. Verði það gert er það ávísun á margra ára þrætur um tengsl Íslands við ESB og málið yrði ekki útkljáð. Ég get því ekki stutt þá breytingartillögu sem hér liggur fyrir og segi nei.

Frú forseti. Þessi tillaga snýst um að leyfa þjóðinni að ráða því hvort aðildarviðræðum við Evrópusambandið verður haldið áfram, sömu þjóð og stjórnarmeirihlutinn ætlar að ráðfæra sig við um stjórnarskrána. Þjóðin fékk ekki að hafa síðasta orðið um það hvort sótt yrði um aðild. Það er kominn tími til að þjóðin fái að koma að þessu máli. Það liggur alveg ljóst fyrir að ýmsir ráðherrar og þingmenn innan stjórnarliðsins hafa tjáð sig um þessi mál að undanförnu. Þar má til að mynda nefna hæstv. innanríkisráðherra, og hæstv. umhverfisráðherra sagði nýverið að þjóðin ætti að fá að koma að þessu máli á þessu kjörtímabili. Ég kalla eftir þessu við hv. formann utanríkismálanefndar og hæstv. ráðherra af því að rökin hafa verið þau að þetta séu óskyld mál. Við skulum þá koma málinu hingað í atkvæðagreiðslu svo hv. þingmenn stjórnarliðsins  Ég segi já.

Hæstv. forseti. Það er einn munur á þeirri tillögu sem hér liggur fyrir og öðrum tillögum sem ætlunin er að fara með í þjóðaratkvæðagreiðslu í haust miðað við vilja meiri hlutans að því er virðist, sá að sú tillaga sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir leggur fram og beinist að því að bætt verði við spurningu í þjóðaratkvæðagreiðslu sem fram mun fara í haust gæti haft raunveruleg áhrif.

Forseti. Því miður hefur sá þingmaður sem hvað harðast hefur barist gegn því að fá stjórnarskrána í þjóðaratkvæði stolið athyglinni á þetta mikilsverða mál með kröfu um að við þingmenn fremjum lögbrot með því að tvinna saman í atkvæðaseðil um stjórnarskrána kröfu um þjóðaratkvæði um áframhald á ESB-aðildarviðræðum eður ei. Ég set mig ekki á móti því að kosið verði um það sérstaklega en mér finnst sorglegt að þingmaðurinn hafi ekki gengið frá þessari breytingartillögu á þann máta að hægt verði að taka afstöðu til hennar. Hættum að láta umræðuna um nýja stjórnarskrá fjalla um allt annað en hana. 
             Ég segi nei.

Frú forseti. Það er fyrst og fremst fólkið sem sagði nei við því að þjóðin fengi að greiða atkvæði í upphafi um hvort leggja ætti af stað í þessa vegferð sem segir nei við þessari tillögu. Það segir nei við því að fólk fái að hafa skoðun á því hvort sækja eigi um. Það fólk segir nei við því að þjóðin fái að segja álit sitt á því hvort nú sé komið nóg. Við erum ekki að samþykkja hér að hætta við allt saman. Þeir sem segjast vilja sjá samning gleyma því að það kann að vera að þeir eigi skoðanabræður sem munu þá einfaldlega hafna þessari tillögu með sömu rökum og þeir hafa komið hér með. Staðreynd málsins er sú, og það blasir við öllum, t.d. þegar hæstv. innanríkisráðherra hafnar þessari tillögu, maður sem er mótfallinn því að við göngum í Evrópusambandið, að við erum ekki hér að greiða atkvæði um hvort þetta bera megi undir þjóðina. Við erum að greiða atkvæði um það hvort ríkisstjórnin stendur eða hvort ríkisstjórnin fellur. Það er það sem verið er að greiða atkvæði um.  
            

Forseti biður hv. þingmenn að halda ró sinni og gefa ræðumönnum tóm til að gefa hér atkvæðaskýringar. Forseta var fyrirmunað að heyra hvað hv. þingmaður sagði í ræðustól vegna hávaða úr þingsal. Hvað sagði hv. þingmaður?

Ég styð tillöguna.

Frú forseti. Frá því að Alþingi ákvað að sækja um aðild að Evrópusambandinu fyrir tæplega þremur árum með atkvæðum þingmanna úr öllum þingflokkum hefur umsóknarferlið gengið vel enda er um að ræða eitt mesta hagsmunamál þjóðarinnar um áratugaskeið og einstakt tækifæri til að rétta af þann lýðræðis- og fullveldishalla sem samningurinn um EES fól í sér. Lýðræðislegur meiri hluti á Alþingi tók ákvörðun um að sækja um aðild og því ferli á að ljúka með samningi um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Kjarninn í milliliðalausu lýðræði er sá að almenningur taki upplýsta afstöðu á grundvelli staðreynda. Um það erum við að tala hér í stað þess að rjúfa ferlið og greiða atkvæði um hálfkláraðan samning sem gengið hefur vel að gera en enn á eftir að leiða til lykta mikilvægustu kaflana. Mestu skiptir að klára samninginn og kjósa svo. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Sumarið 2009 var knúin fram aðildarumsókn að Evrópusambandinu undir purkunarlausum hótunum forustumanna ríkisstjórnarflokkanna. Þá var því jafnframt hafnað að spyrja þjóðina álits á því máli áður en farið var í þessa vegferð. Nú eru hins vegar allar aðstæður breyttar. Þessar viðræður fara fram núna undir annars konar hótunum, undir hótunum frá Evrópusambandinu um viðskiptaþvinganir. Aðstæðurnar eru líka breyttar í Evrópusambandinu. Allir eru sammála um að það sem stendur í vegi fyrir efnahagslegri viðreisn í heiminum séu einmitt vandræðin á evrusvæðinu og þar fyrir utan eru þessar viðræður ekki lengur bara aðildarviðræður heldur aðlögunarviðræður eins og allir sjá. Þess vegna er algjörlega óhjákvæmilegt að þjóðin sé spurð einmitt núna. Þjóðin hefur allar forsendur til að taka upplýsta ákvörðun um það hvort halda eigi þessum viðræðum áfram. Ég sé hins vegar að ESB-flokkarnir hér á Alþingi,  
             Ég er því ósammála og segi já við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Framsal á ríkisvaldi til Evrópusambandsins, yfirþjóðlegs ríkjasambands, varðar við stjórnskipun landsins. Sem lýðræðissinni tel ég ekki rétt að ráðfæra mig aðeins við þjóðina í stórum málum sem ég er sammála henni í. Það byggi ég á að þjóðin fer með æðsta ákvörðunarvald og handhafar valdsins stjórna aðeins í umboði hennar, samanber grundvallarstefnuskrá Framsóknarflokksins. Á kosningastefnuskrá flokksins frá því 2009 er að heimildir til þjóðaratkvæðagreiðslu verði auknar, og oftar leitað beint til þjóðarinnar. Ég tel ekki rétt að draga umsóknina til baka en ég treysti þjóðinni fullkomlega til að taka rétta og skynsamlega ákvörðun um að rétt sé að halda ferlinu áfram og hafna þá endanlegum samningi, samanber afgreiðslu og ályktun flokksþings Framsóknarflokksins 2011. Ég segi já.

Forseti. Ég hræðist ekki dóm þjóðarinnar um aðild að ESB, langt í frá, enda engin ástæða til. Það sem hér um ræðir er hins vegar gríðarlega viðamikið, fjárfrekt, orkufrekt og tímafrekt ferli aðlögunar og ekki bara aðildarviðræðna. Hér er talað eins og um einfaldan samning sé að ræða. Þetta er ferli sem tefur og takmarkar aðra mikilvæga og brýna valkosti sem við verðum að hafa orku og tíma í fyrir framtíð Íslands. Það er talað um að aldrei hafi þjóð sótt um aðild að ESB í jafngagnsæju, lýðræðislegu og opnu samráðsferli og í þessu ferli. Þá hlýtur þjóðin að eiga að fá að taka þátt í þessu opna, lýðræðislega samráðsferli. Það er sjálfsagt mál að hún fái þá sjálf að ákveða hvort hún vill, með allar þær upplýsingar sem fyrir liggja,  
            

Virðulegi forseti. Þessi breytingartillaga lætur ekki mikið yfir sér. Þar er einfaldlega sagt að þjóðaratkvæðagreiðslan eigi að fara fram eigi síðar en 20. október 2012 en þá höfum við komist yfir þann hjall sem settur var fyrir okkur í mars. Við þurfum að eyða einum 250 millj. kr. í viðbót til að lýðræðið megi njóta sín í landinu en ég geri ráð fyrir að fólk viti í boði hvers það er.

Frú forseti. Þetta mál ber keim af pólitískum samningum. Hreyfingin lofaði að styðja ríkisstjórnina gegn því að þetta mál færi fram með hraði - að mínu mati. Þetta er mitt mat. Svo gerist það eftir að Hreyfingin er búin að selja pakkann að hún afhendir hann ekki, hún er hætt við að styðja ríkisstjórnina. Þá hefði ég talið eðlilegt að menn mundu hætta við að greiða verðið en það heldur áfram af einhverju tregðulögmáli. Ég er á móti þessari tillögu.

Frú forseti. Stjórnarskráin er ekki fyrir Alþingi þó að Alþingi sé stjórnarskrárgjafinn sem er háður samþykki þjóðarinnar með óbeinum hætti í þingkosningum. Stjórnarskráin er þaðan af síður fyrir stjórnmálaflokkana. Stjórnarskráin er ein af dýrmætustu sameignum þjóðarinnar. Það er þannig. Það að taka þjóðina með og nær í þetta ferli er sjálfgefið og sjálfsagt mál, jafnvel þó að okkar gamla stjórnarskrá geri ekki ráð fyrir slíkum aðferðum við breytingu á henni. 
             Ég sé það gjarnan fyrir mér að í 1. gr. nýrrar stjórnarskrár standi: Allt vald kemur frá þjóðinni. 

Virðulegi forseti. Í þessari tillögu birtist þrautseigja lýðræðissinna í merkilegu ferli sem hófst eftir hrun, ferli sem fólst í því að þjóðin fengi stjórnarskrá sem hún á ríkan þátt í að móta. Í götu þessa ferlis hafa verið lagðar ýmsar hindranir. Þar má nefna umræðu um þykkt pappa, stóryrt málþóf, hrokafullan fagáróður og margt fleira. En vonandi er seiglan að skila okkur þeim merka áfanga að þjóðin fái tækifæri til upplýstrar umræðu um stjórnarskrá sína, þá sem er í gildi, þá sem fulltrúar hennar komust að samkomulagi um að leggja til eftir ítarlegt samráð á fjölmennum þjóðfundi, í samtali fræðimanna í stjórnlaganefnd og í vinnu fulltrúanna í stjórnlagaráði. Í þeirri umræðu ætti líka að ræða um stjórnarskrá annarra ríkja og aðrar útfærslur. Eftir þá umræðu fær þjóðin tækifæri til að segja skoðun sína á tillögu stjórnlagaráðs og nokkrum lykilatriðum tengdum stjórnskipun landsins. Niðurstaðan verður þinginu síðan til ráðgjafar í vinnunni við gerð nýrrar stjórnarskrár sem fram fer næsta vetur. Hér er um að ræða  Til hamingju, Ísland. Auðvitað segi ég já.

Virðulegi forseti. Það er skoðun mín að veita eigi þjóðinni rétt til að óska eftir þjóðaratkvæðagreiðslu í öllum málum, þar með talið um lög sem sett eru til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum og lög sem varða skattamál. Þjóðin á ekki að þurfa að bíða eftir að lögin komi til forseta eins og tillaga er gerð um í stjórnarskrártillögum stjórnlagaráðs. Ég hef því lagt fram tvær breytingartillögur sem fela í sér tvær viðbótarspurningar og kemur önnur þeirra til atkvæðagreiðslu núna. Ég hvet þingheim til að samþykkja þær og veita þjóðinni ótakmarkaðan rétt til að óska eftir þjóðaratkvæðagreiðslu í öllum málum.

Frú forseti. Þær tillögur sem eftir standa til afgreiðslu, aðrar en tillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hafa ekki hlotið þá faglegu skoðun sem lög um þjóðaratkvæðagreiðslur mæla fyrir um. 

Frú forseti. Sú tillaga sem ég hef lagt fram ásamt nokkrum öðrum þingmönnum fjallar um að bætt sé við lið í spurningavagninum: „Vilt þú að tryggt sé í stjórnarskrá jafnræði allra landsmanna þegar kemur opinberri þjónustu, óháð búsetu?“ Jafnframt: „Vilt þú að tryggt sé í stjórnarskrá jafnræði allra landsmanna þegar kemur að þátttöku í ákvarðanatöku og trúnaðarstörfum vegna hins opinbera, óháð búsetu?“ Ég vil draga það sérstaklega fram að í tillögum sem hér liggja fyrir af hálfu stjórnlaganefndar og þeirrar nefndar sem lagði þessa tillögu fram finnst mér vera mjög hallað á rétt landsbyggðarinnar og þess vegna dreg ég þetta fram. Frú forseti. Ég treysti því samt að þegar málið kemur aftur inn til þings í haust verði tekið enn fastar á þessu máli og því kalla ég þessa tillögu til baka.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um viðbótarspurningu þar sem spurt er hvort veita eigi almenningi rétt til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem varða skattamál, þ.e. mál eins og Icesave-málið. Icesave-málinu er ekki enn lokið og Icesave-lausnin gæti endað með því að þungar byrðar verða lagðar á núverandi og komandi kynslóðir skattgreiðenda. Þess vegna er að mínu mati mjög mikilvægt að veita skattgreiðendum og kjósendum þann rétt að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um skattamál eða málefni eins og Icesave-málið.

Frú forseti. Ég kem hingað aðallega til að mótmæla skoðun eða áliti hv. þm. Magnúsar Norðdahls um að eingöngu eigi að samþykkja tillögur frá nefndum. Þingmenn hafa fulla heimild til að leggja fram breytingartillögur hvenær sem er og þær verða til umræðu og til afgreiðslu. Hins vegar er þessi tillaga, eins góð og hún er, þáttur í því að búa til stjórnarskrá sem er út og suður. Það er mjög margt skynsamlegt í henni en annað miður. Ég fékk til dæmis ekki heyrt neitt frá hv. stjórnarliðum um fyrirbæri sem er í þessari stjórnarskrá og heitir Lögrétta og ég er mjög hrifinn af. Það hefur enginn rætt um það en þjóðin á að fara að greiða atkvæði um það. Eins og svo margt annað er þetta út og suður og ég get ekki staðið að breytingartillögum, þótt skynsamlegar séu, vegna þess að þær fara inn í atkvæðagreiðslu þar sem þjóðin á að greiða atkvæði um eitt stykki stjórnarskrá með öllum kostum og göllum.

Forseti. Þær tillögur sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur lagt fram að spurningum varða það plagg sem nú liggur fyrir, ekki hvernig einhverjar aðrar stjórnarskrár gætu verið og þess vegna get ég hvorki greitt þessari tillögu atkvæði mitt né öðrum sem fjalla ekki um plaggið eins og það er.

Virðulegi forseti. Það hafa komið fram góðar tillögur frá hv. þm. Lilju Mósesdóttur og góðar tillögur frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Ég hef hins vegar komið því á framfæri að ég tel að það hefði þurft að fara fram efnisleg umræða, ekki bara á Alþingi heldur líka í nefnd. Alþingismenn þyrftu að fjalla um þær á þeim forsendum.  Þess vegna mun ég sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að nýta þjóðaratkvæðagreiðslur í mun meira mæli líkt og minn flokkur hefur ályktað um. Það sem ég vil hins vegar koma á framfæri hvað þetta varðar er að þó að ég styðji þessa tillögu tel ég mjög mikilvægt að þegar við fáum frumvarpið inn til breytinga á stjórnarskránni verði sett skýr ákvæði um lágmarksþátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslu til að hún sé gild, hvernig ákveðinn hluti þjóðarinnar geti óskað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu og að hlutfallið þurfi hugsanlega að verða hærra þegar kemur að skattamálum.

Frú forseti. Hv. formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur útskýrt að það mál sem hér er til umræðu snúi fyrst og fremst að því að kanna hug almennings til þess hvaða hugmyndafræði eigi að leggja til grundvallar við breytingar á stjórnarskrá. Í ljósi þess þykir mér eðlilegt að spurt sé grundvallarspurninganna um hugmyndafræðina og hef því lagt fram þrjár breytingartillögur til að fá skýrari mynd af því á hvaða hugmyndafræði stjórnarskrárbreytingar eigi að byggjast, þar með talið þessa breytingartillögu þar sem lagt er til að spurt verði hvort fólk telji mikilvægt að ákvæði stjórnarskrár séu auðskiljanleg. Fyrir fáeinum árum hefði þetta verið talinn sjálfsagður hlutur, held ég. Eins og umræða um stjórnarskrárbreytingar hefur hins vegar þróast virðist ljóst að að minnsta kosti hluti þingmanna telur ekki þörf á því að ákvæði stjórnarskrár séu auðskiljanleg öllum, að menn skilji þær á sama hátt, og þar af leiðandi er rétt að leita til þjóðarinnar um álit á þessu máli.

Frú forseti. Það er með trega sem ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu. Í þeirri efnislegu umræðu sem hér átti sér stað, eingöngu hjá hv. stjórnarandstæðingum, því miður, fór ég yfir það aftur og aftur að það væri mikilvægt að fólk skildi stjórnarskrána án þess að fá langar lögfræðilegar útlistanir á því hvað hún þýðir. Hins vegar erum við hér að ræða um að byggja upp atkvæðagreiðslu þar sem þjóðin á að greiða atkvæði um eitt stykki stjórnarskrá. Eins og ég gat um áðan eru þau atriði flestöll órædd. Hv. stjórnarliðar hafa ekki tekið efnislega þátt í þeirri umræðu og ég veit ekkert um skoðanir þeirra, þeir vita kannski ekki sjálfir hvaða skoðun þeir hafa á Lögréttu o.s.frv., en mér finnst alveg ótækt að setja eitt stykki stjórnarskrá í atkvæðagreiðslu til þjóðarinnar þar sem atriðin eru út og suður. Ég segi þess vegna nei.

Frú forseti. Undanfarna áratugi hefur verið samstaða um að breytingar á stjórnarskrá skuli unnar í sátt, enda á stjórnarskrá að vera, eins og hæstv. efnahagsráðherra lýsti áðan, meðal dýrmætustu sameigna þjóðarinnar. Stjórnarskrá er nefnilega sameign þjóðarinnar og þess vegna mikilvægt að um hana ríki sátt. Hins vegar hefur orðið algjör viðsnúningur hvað varðar þau vinnubrögð sem hafa tíðkast við breytingar á stjórnarskrá í tíð núverandi ríkisstjórnar. Núverandi ríkisstjórn telur ekki nauðsynlegt að víðtæk sátt ríki um breytingar á stjórnarskrá. Það hefur komið fram í máli ófárra stjórnarliða í umræðu um þetta mál. Hins vegar held ég að mikill meiri hluti almennings sé þeirrar skoðunar að um stjórnarskrána eigi að ríkja sátt en við komumst ekki að því og fáum ekki leiðsögn frá almenningi nema hann verði spurður um þetta mál. 

Frú forseti. Ég kem hingað til að rifja einfaldlega upp hvað við höfum verið að gera. Hér var í upphafi farið af stað með þúsund manna þjóðfund sem valinn var með slembiúrtaki. Skoðanir slíks úrtaks gefa fullkomið þversnið af skoðun þjóðarinnar á máli. Sú niðurstaða fór til stjórnlaganefndar sem samhljóða allsherjarnefnd var sammála um að velja. Niðurstaða þeirrar nefndar var í tveimur skýrslum sem fóru til stjórnlagaþings sem var kjörið af 84 þús. Íslendingum 

Virðulegur forseti. Ég mun segja já við öllu því sem verða greidd atkvæði um á eftir þannig að ég mun ekki koma oftar upp svo það sé alveg ljóst. Vegna þeirrar umræðu sem hefur verið hér og þess að sumir þingmenn virðast ekki átta sig alveg á því hvernig stjórnarskrá er breytt vil ég lesa upp texta sem verður á kjörseðli í þjóðaratkvæðagreiðslunni: „Stjórnarskrá er breytt þannig að frumvarp er lagt fram á Alþingi. Það er rætt við þrjár umræður og getur tekið breytingum í meðförum þingsins. Verði frumvarpið samþykkt skal rjúfa Alþingi og kjósa nýtt þing. Frumvarpið er þá lagt fram að nýju og samþykki Alþingi það óbreytt taka breytingarnar gildi að fenginni staðfestingu forseta.“ Sú tillaga sem hér er verið að greiða atkvæði um er um það hvort til grundvallar því frumvarpi sem lagt verður fram í haust verði lagðar þær tillögur 

Forseti vekur athygli á því að 2. mgr. hefur þegar verið breytt í atkvæðagreiðslu fyrr á fundinum.

Virðulegi forseti. Það var ágætt að hv. formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar fór yfir ákvæði um hvernig á að breyta stjórnarskrá og varpaði þar með ljósi á það hvað þetta er algjörlega tilgangslaust plagg sem verið er að ræða hér í dag. Hér er ekki um endanlegt plagg að ræða. Það er þetta sem ég hef barist fyrir í nefndinni, að koma þessu faglega starfi áfram og hér í þinginu. Ég minni á það, virðulegi forseti, að ég var útnefnd ræðudrottning vegna þess að ég hef lagt allt undir í vetur til að reyna að breyta þessu máli í þá átt að það samræmist núverandi stjórnarskrá. Þess vegna er einkennilegt að þetta skuli fara fram með þessum hætti, það kostar 250–300 milljónir en þetta er samningur ríkisstjórnarinnar, þetta eru hrossakaupin sem voru gerð við Hreyfinguna  Um ávirðingar Álfheiðar Ingadóttur ætla ég að fara yfir, frú forseti,  
            

Frú forseti. Við munum greiða atkvæði hér um einstaka liði tillögunnar. Þá gefst tilefni til þess að ræða einstakar spurningar, en um málið í heild sinni er þetta að segja: Þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa óskað eftir því, allt frá því að stjórnlagaráð skilaði af sér tillögum sínum, að málið yrði rætt efnislega á Alþingi. Það er það sama og formaður stjórnlagaráðsins óskaði eftir að þingið gerði, að við tækjum umræðu hér á þinginu. Ég hef verið þeirrar skoðunar að tillögur stjórnlagaráðs væru ágætisinnlegg í þá vinnu sem bíður þingsins en meiri hlutinn hefur hagað málum þannig hér á þinginu þennan vetur sem liðinn er að nær heilt ár er liðið án þess að nokkuð markvert hafi gerst. Nú á að fara að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu 20. október á þessu ári þannig að rúmt ár mun líða frá því að stjórnlagaráð 

Virðulegi forseti. Eins og ég hef komið að áður setti ég það skilyrði að Alþingi mundi fjalla efnislega um tillögur stjórnlagaráðs. Það skilyrði hefur ekki verið uppfyllt. Ég tel hins vegar margt gott í tillögum stjórnlagaráðs og vil þess vegna benda á að ef seinni liðurinn, þ.e. sá sem segir „Nei, ég vil ekki að tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá“, verður valinn eru tillögur stjórnlagaráðs alfarið úr sögunni. Það vil ég ekki. Það hefði verið miklu skynsamlegra að við hefðum tekið það góða úr núverandi stjórnarskrá og það góða úr tillögum stjórnlagaráðs  Ég geri ekki þá kröfu að allir þingmenn hér inni skilji þetta. 
             Ég mun því sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Eftir því sem ég skil erum við núna nákvæmlega að greiða atkvæði um þá grundvallarspurningu hvort fram eigi að fram þjóðaratkvæðagreiðsla í haust, fyrir 20. október. Ég hef áður lýst því sem skoðun minni í þessu máli að mér fyndist óskynsamlegt að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu á þessum tímapunkti. Mér fyndist eðlilegra að málið yrði fullunnið áður en það yrði lagt í dóm þjóðarinnar í almennri atkvæðagreiðslu. Það er ljóst að meiri hlutinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur á sama tíma og verið er að undirbúa þessa þjóðaratkvæðagreiðslu lagt upp með það að nokkrir sérfræðingar verði fengnir til að fara yfir tillögur stjórnlagaráðs með það að markmiði að lagfæra þær út frá lagatæknilegum sjónarmiðum eftir því sem manni skilst. Einnig er ljóst að Alþingi mun, eins og gefur að skilja og núgildandi stjórnarskrá kveður á um, fara yfir málið næsta vetur og hefur þar fullt umboð til að gera þær breytingar sem nauðsynlegt er. Ég velti fyrir mér 

Frú forseti. Þær tillögur sem þjóðin á að greiða atkvæði um komu inn í þing 3. október 2011. Allan þann tíma, frá 3. október, hefur þingið ekki rætt þessar tillögur efnislega. Fyrir utan nokkra stjórnarandstæðinga sem héldu uppi mjög málefnalegri og efnislegri umræðu hafa menn ekki rætt þetta allan þennan tíma. Nú á að fara að kasta til þjóðarinnar þessum tillögum að stjórnarskrá sem eru að mörgu leyti mjög góðar en að öðru leyti mjög slæmar og þyrfti að laga stórkostlega. Þjóðin á að segja já eða nei. Meira að segja á þeim tíma sem þjóðin mun greiða atkvæði um tillögurnar eru þær í breytingu. Það er verið að breyta því sem þjóðin á að greiða atkvæði um og mér finnst þetta lítilsvirðing við kjósendur. Þetta er lítilsvirðing við stjórnarskrána. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Umfjöllun um tillögur stjórnlagaráðs hafa verið víðtækar, almennar og ágætar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á því þingi sem nú er að ljúka. Við þá umræðu hefur komið skýrt fram hvaða atriði það eru sérstaklega sem menn telja ástæðu til að kalla eftir viðhorfum og áliti þjóðarinnar á. Það er nákvæmlega samræmi í þeim skoðunum sem hafa verið innan nefndarinnar og hafa komið frá stjórnlagaráði sjálfu. Þess vegna er engin tilviljun hvaða spurningar hafa verið settar niður á blað  
            

Virðulegi forseti. Við þingmenn stöndum frammi fyrir því að hafa ekki fengið tækifæri til að segja álit okkar á einstökum greinum stjórnlagaráðs í efnislegri umfjöllun á Alþingi eða greiða um það atkvæði. Við munum ekki fá tækifæri til þess heldur í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu því að eingöngu eru bornar upp tvær spurningar. Það er allt eða ekkert. Að mínu mati eru sumar af tillögum stjórnlagaráðs algjörlega galnar, illa unnar og ganga ekki upp. Sumt annað er hins vegar ágætt og ætti að taka inn í nýja stjórnarskrá. Um þetta þarf Alþingi að fá að fjalla en hefur ekki fengið. Ég tek undir með hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, ef það verður sagt nei við þessari spurningu eru tillögur stjórnlagaráðs út af borðinu að mínu viti. Annað sem við þurfum að hafa í huga, frú forseti, er að nánast frá upphafi hefur ekki ríkt nein sátt um þetta ferli, frá því að þjóðfundurinn skilaði af sér. Það er algjörlega á ábyrgð stjórnarmeirihlutans hvernig hann hefur haldið á þessu máli. Það er ekki hægt að styðja þessa tillögu vegna ferilsins, vegna þess hvernig haldið hefur verið á málinu og vegna þess að þetta sem á nú að gera hefur í rauninni ekkert að segja að mínu viti 

Frú forseti. Stjórnarskrármálið er eitt mikilvægasta málið sem Alþingi hefur tekið sér fyrir hendur, ekki bara á þessu kjörtímabili heldur í þingsögunni. Þetta er nauðsynlegur liður í endurreisn samfélagsins eftir hrun. Við sjáum það líka, því miður, á þeim breytingartillögum sem fluttar hafa verið í dag og fallið hefur verið frá og greidd hafa verið atkvæði um að menn hafa sýnt þessu verkefni mismikla virðingu og dregið inn í það pólitíska stundarhagsmuni. Það er miður. Við erum núna að hefja vegferð til heilla fyrir land og þjóð. Við ætlum að leggja lokahönd á nýja stjórnarskrá í samráði við íslenska þjóð. Við spyrjum hana ráða áður en lokahnykkurinn er tekinn og leggjum svo endanlega niðurstöðu í þjóðaratkvæði á ný  Þetta er stór stund, þetta er hamingjustund, það er með mikilli gleði sem ég segi já og ég tel líka að mikinn heiður eigi skilið  
            

Frú forseti. Í dag er stigið enn eitt skrefið í átt að nýjum samfélagssáttmála, nýrri stjórnarskrá sem leggur grunninn að enduruppbyggingu samfélagsins eftir eitt mesta efnahags- og samfélagslega hrun síðari ára. Þetta hefur verið grýtt leið enda margar hindranir á veginum. Fyrirstöðu er enn að finna í hópi þeirra sem engu vilja breyta, við engu hrófla, þeirra sem höfðu myndað árið 2007 fyrirmyndarsamfélagið. En í dag ber að fagna. Nú mun þjóðinni gefast tækifæri til þess að segja álit sitt á nokkrum grundvallarþáttum er varða stjórnarskrána. Niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar verður mikilvægt veganesti fyrir þingið. Höldum áfram þeirri góðu vinnu sem lagt var upp með með þjóðfundi og stjórnlagaráði um stjórnarskrána. Nú er aftur komið að þjóðinni. Þess vegna segi ég já við öllum þessum tillögum. 
            

Virðulegi forseti. Ég er fylgjandi þjóðaratkvæðagreiðslu og sá þingmaður sem talaði á undan mér, hv. þm. Baldur Þórhallsson, kennir akkúrat í háskólanum hvernig á að framkvæma atkvæðagreiðslur og hvaða skilyrðum þarf að fullnægja til að þær geti gengið upp. Ég vona að hann flytji ekki þar þær ræður sem hann heldur hér. Við erum í þeirri stöðu hér að stíga skref sem mun leiða það af sér að við sköðum þjóðaratkvæðagreiðslur. Spurningar 

Frú forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um hvort tillögur stjórnlagaráðs verði lagðar til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá og síðan gefnir svarmöguleikar já eða nei. Mjög rækilega hefur verið bent á það í umræðunum að tillögur stjórnlagaráðs, 114 eða 115, eru mótsagnakenndar og margar ekki vel unnar efnislega. Ég hef áður bent á að mér finnst halla á landsbyggðina hvað það varðar. En það sem ég hnýt sérstaklega um er að berlega er gerð tillaga um að þjóðin geti ekki kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um þjóðréttarskuldbindingar. Ég er því mjög ósammála af því að ég treysti þjóðinni og hún hefur rétt til að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslum, ekki hvað síst um þjóðréttarskuldbindingar. Hvað höfum við? Icesave, ESB o.s.frv. Ég vil að þessi réttur þjóðarinnar sé 

Hæstv. forseti. Í þessari spurningu er spurt hvort fólk vilji leggja tillögur stjórnlagaráðs til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Í því orðalagi endurspeglast að hér er ekki um endanlegar tillögur að ræða og hættan er sú að menn muni þegar niðurstaða kemur úr þjóðaratkvæðagreiðslu, þar sem spurt er spurningar af þessu tagi, eyða ansi mikilli orku í að velta fyrir sér hvað liggi nákvæmlega til grundvallar. Þegar spurt er í þjóðaratkvæðagreiðslu er heppilegra að valkostirnir séu skýrir og endanlegir en orðalag eins og „að leggja til grundvallar“ er of óljóst. Það getur falið í sér allt frá því að aðeins sé um lítils háttar breytingar að ræða yfir í breytingar 

Virðulegi forseti. Eins og ég fór yfir í mörgum ræðum mínum við þessa umræðu eru þær spurningar sem verið er að samþykkja í dag nú þegar orðnar úreltar, sérstaklega spurning eitt sem gengur út á það hvort tillögur stjórnlagaráðs eigi að liggja til grundvallar frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Nú þegar hafa verið fengnir sex eða sjö lögfræðingar til að yfirfara þær tillögur og skrifa nýja greinargerð. Formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar kallar þetta lagatæknilegan yfirlestur en af viðtölum við sérfræðinga í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er alveg augljóst að umbylta þarf plagginu sem kom frá stjórnlagaráði. Þess vegna er einkennilegt að farið skuli vera af stað með þessa þjóðaratkvæðagreiðslu. Plaggið er á engan hátt endanlegt. Það er brot á stjórnarskrá að fara með þetta fram með þessum hætti, ekki heimilt samkvæmt núgildandi stjórnarskrá  
             Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin situr áfram uppi með þetta 1 þús. millj. kr. mál.

Frú forseti. Það að menn skuli telja tilefni til að spyrja hvort gera megi frumvarp þar sem tillögur stjórnlagaráðs eru lagðar til grundvallar lýsir því að menn eru í efa og það þrátt fyrir þjóðfundinn, þrátt fyrir vinnu stjórnlaganefndar, þrátt fyrir það sem áður var gert og þrátt fyrir vinnu stjórnlagaráðs sem meiri hlutinn kaus á sínum tíma. Hvers vegna er þessi efi eftir allt þetta samráð og hvað þýðir það? Ef menn segja já, að það megi nota tillögu stjórnlagaráðs til grundvallar, hvað verður þá gert? Hvaða atriði eru það í tillögum stjórnlagaráðs sem verða þá lögð til grundvallar í nýju frumvarpi? Hvaða atriði eru það?  Ég skal segja ykkur hvert svarið er. Svarið er að menn treystu sér ekki til þess vegna þess að allir hæfustu sérfræðingar okkar komu í þingið og sögðu: Þetta eru ófullgerð drög. Samt ætla menn að halda svona áfram. Því miður mun ekki gagnast okkur nægjanlega að fá svar við þessari spurningu. Það liggur reyndar fyrir eins og komið hefur fram í umræðunni að nefndin hefur nú þegar hafið endurskoðun 

Hæstv. forseti. Ég styð ekki þessa tillögu. Ég hef farið yfir það í umfjöllun minni um þetta mál, og þessa spurningu sérstaklega, að spurningar þurfa að vera skýrar, það þarf að vera ljóst hvað spurt er um og þeir sem eru að greiða atkvæði þurfa að geta skilið spurninguna á sama hátt. Þá mega þær ekki vera leiðandi eða leiða kjósandann inn á ákveðna niðurstöðu. Í þessari spurningu er ekki gert ráð fyrir svarmöguleika sem leiðir í ljós vilja kjósenda til að styðjast áfram við núverandi stjórnarskrá eða gera minni háttar breytingar á henni. Þá þegar erum við búin að ætla kjósendunum ákveðinn vilja sem er ekki gott. Að öðru leyti má taka undir þau sjónarmið sem hér birtust í máli hv. þm. Bjarna Benediktssonar. Þetta er allt saman afskaplega skrýtið. Hvers vegna var ekki einfaldlega farið í efnislegar umræður um tillögu stjórnlagaráðs í þinginu? Hvers vegna mátti ekki ræða hana hér í umfjöllun um þetta mál? Þeim spurningum er algerlega ósvarað enn þann dag í dag.

Frú forseti. Við hefðum átt að geta náð sátt um að nýta það besta úr tillögum stjórnlagaráðs. Með þeirri nálgun sem hér er lögð til er í rauninni verið að skemma fyrir málinu. Það er ætlast til þess af fólki að það annaðhvort fallist á allt eða ekkert og enn er óljóst hvar þetta allt á að vera. Þrátt fyrir fjölmargar hástemmdar yfirlýsingar um lýðræðisást frá þingmönnum stjórnarliðsins í dag veit þorri þingmanna að þetta upplegg er ekki til þess fallið að hjálpa málinu áfram. Þingmenn vita að það skemmir fyrir málinu eins og kom í ljós þegar greidd voru atkvæði um sams konar tillögu áður, eins og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hefur bent á. Þá höfnuðu 42 þingmenn því að fara þessa leið og sex samþykktu það. Það sem gerðist í millitíðinni var að ríkisstjórnin fór að efast um meiri hluta sinn og það sem við greiðum atkvæði um hér er því afleiðing af pólitískum hrossakaupum en hefur ósköp lítið með raunverulegan vilja að gera.

Frú forseti. Sú tillaga sem við greiðum atkvæði um er mikilvægur áfangi að því að ljúka því lýðræðislega opna ferli sem hófst á þjóðfundinum, var fram haldið í stjórnlagaráði og mun ljúka með þinglegri meðferð frumvarps stjórnlagaráðs á komandi vetri. Hvað spurningarnar varðar skal það tekið fram að ítrekað var leitað eftir samstarfi við þingmenn stjórnarandstöðunnar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um það hvernig þær skyldu unnar og hvernig með þær skyldi farið. Því samstarfi var hafnað. Þessir sömu stjórnarandstöðuþingmenn höfnuðu jafnframt öllu samstarfi við stjórnlagaráð sem sérstaklega var kallað saman af þessu tilefni. Þær spurningar sem lagt er upp með byggjast á þeim umsögnum sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd bárust. Þær byggjast á viðræðum og samstarfi við stjórnlagaráð. Þær eru unnar í samráði við okkar færustu sérfræðinga á því sviði, löglærða sem aðra. Ég segi því já við þessum tillögum. Að lokum, frú forseti, fagna ég sérstaklega þeim mikla þingstyrk sem Alþingi hefur núna veitt ríkisstjórninni til að halda áfram aðildarviðræðum að Evrópusambandinu. 
            

Virðulegi forseti. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir fór ágætlega yfir forsendur sem þurfa að liggja til grundvallar spurningum. Hv. þm. Þór Saari sýndi með frammíkalli sínu hversu óljóst þetta er, ef það var ekki nógu skýrt fyrir. Þegar við spyrjum svona opinnar spurningar um tillögur stjórnlagaráðs sem eru 115 greinar sér hann til þess að hér er enn ein túlkunin komin fram. Hv. þingmaður túlkaði það þannig að ef svarið væri já væru allar tillögurnar 115 undir. Ég hef heyrt á göngunum að ef maður segir nei séu bara þær tillögur farnar, allar 115. Þá megum við ekki gera neitt með allar þessar 115 tillögur sem hefur komið fram í umræðum að margar eru mjög góðar, aðrar verri. Það hefur að vísu ekki komið fram hjá stjórnarliðum sem hafa ekki tekið þátt í umræðunum en við stjórnarandstæðingar erum búnir að taka þessa umræðu. Mjög margar af þessum umræðum bjóða upp á stórar spurningar sem ekki hefur verið svarað. Þessi spurning er skólabókardæmi 

Frú forseti. Það hefur verið unnin gagnmerk málefnaleg samstöðuvinna utan þings að breytingartillögum á stjórnarskránni. Við þekkjum það ferli. En ríkisstjórn og Alþingi hafa ekki borið gæfu til að leita þeirrar samstöðu sem nauðsynleg er til að þær nái fram að ganga, að það verði ekki til þess að eftir næstu kosningar verði öllu snúið á hvolf, að þær verði einnota. Það harma ég. Ég geri líka athugasemd við orðalag tillagnanna, að það verði lagt til grundvallar frumvarpi. Ég skil þetta auðvitað þannig að þingið geti í kjölfar frumvarpsins og í meðförum þingsins breytt því frumvarpi sem verður lagt fram á grundvelli tillagna stjórnlagaráðs. Ég segi já með áskilnaði um það og minni á að stjórnlaganefnd gerði tvær tillögur, jafnvel þrjár, um hverja grein, tvær ef ég man rétt. En auðvitað mun þingið hafa fullan rétt að stjórnarskránni 

Frú forseti. Ég get sparað mér að segja það sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sagði því að ég fellst á það allt, en ég ætla að segja að það sem við erum að bera undir þjóðina er eitt stykki stjórnarskrá sem sumir segja að eigi að fara eftir hverri einustu grein, aðrir segja ekki. Hv. þm. Atli Gíslason var að enda við að segja að þessu yrði öllu breytt. Hvers lags lítilsvirðing við kjósendur er þetta þegar á að fara að greiða atkvæði um eitthvað og svo ætla menn að breyta því sem þjóðin er búin að greiða atkvæði um?  Ég er eindregið á móti þessari tillögu allri saman og segi nei við henni.

Virðulegi forseti. Mér finnst einstaklega ósvífnar þær tillögur sem koma fram í töluliðum 2–6. Ekki er nóg með að það sé verið að blekkja fólk til að taka þátt í atkvæðagreiðslu samkvæmt tölulið 1 því að það verða ekki tillögur stjórnlagaráðs sem liggja til grundvallar. Ríkisstjórnarflokkarnir treystu sér ekki með þá spurningu eina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þess vegna var farið í stefnuskrár flokkanna, sóttar þangað tillögur, þeim blandað saman við tillögur sem komu frá stjórnlagaráði, töluliðir 2 og 3 eru úr stefnuskrá Vinstri grænna, töluliðir 4 og 5 úr stefnuskrá Samfylkingarinnar og töluliður 6 úr stefnuskrá Hreyfingarinnar. Virðulegi forseti. Stjórnarskrá er æðstu lög hvers lands og stjórnarskrá er stjórnarskrá allra landsmanna. Úr því að búið er að fara þessa leið í þessum tillögum get ég ekki sætt mig við að það sé búið að blanda  Því kem ég til með að greiða atkvæði á móti öllum þessum tillögum.

Frú forseti. Íslensk stjórnmál hverfast nú um stundir öðru fremur, eins og þau hafa reyndar alltaf gert, um baráttuna milli sérhagsmuna hinna fáu og almannahagsmuna. Við erum núna með til afgreiðslu í þinginu veigamikil þingmál sem lúta að því, fiskveiðistjórnarfrumvarpið, frumvarp um veiðigjöld og rammaáætlun um nýtingu og verndun vatnsafls og jarðvarma. Oft hefur verið tekist á um það hvort menn vilji að auðlindir þjóðarinnar til lands og sjávar verði í eigu þjóðarinnar eða ekki. Nú viljum við spyrja þjóðina hvort hún sé því samþykk að þar um verði ákvæði í stjórnarskrá. Ég tel það mjög mikilvægt. Það hefur margoft verið reynt að koma tillögu sem þessari í gegnum þingið. Ég tek undir hvatningarorð hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur og treysti því að þjóðin muni taka þátt í þessari atkvæðagreiðslu og segja já við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Ég tel þann meinbug á hugtakinu þjóðareign að hugtakið er langt í frá skýrt. Fræðimenn hafa bent á galla sem því fylgja og það hefur líka komið fram í máli margra hv. þingmanna stjórnarliðsins að í raun og veru sé sá skilningur á bak við þetta hugtak að um sé að ræða ríkiseign sem ekki megi framselja. Ég er mjög á móti þessu hugtaki inn í stjórnarskrána, ég tala nú ekki um á grundvelli þess skilnings sem hér er um að ræða. Ég tel að framtíð þjóðarinnar byggi einmitt á því að það sé ekki ríkiseign á auðlindum. Ég hefði þá talið í sjálfu sér skynsamlegra og heiðvirðara að spyrja beint út um þetta mál því að hugtakið þjóðareign er það óljóst að svar þjóðarinnar verður marklaust. Þess vegna hefði verið betra 

Frú forseti. Ég tel að þessi spurning sé ein mikilvægasta spurningin sem lögð verður fyrir þjóðina í tengslum við tillögur að nýrri stjórnarskrá. Ég tel að tillagan um nýja auðlindaákvæðið í tillögum stjórnlagaráðs sé ein merkasta nýjungin inn í íslenska stjórnarskrá og það sé mjög mikilvægt að við berum þetta undir þjóðina og fáum fulltingi hennar við það að taka afstöðu til náttúruauðlinda í þjóðareign og að skýrt verði kveðið á um það í stjórnarskránni. Eins og fram hefur komið erum við núna með nokkur frumvörp þar sem nákvæmlega þessi spurning liggur undir. Ég er ekki í neinum vafa um það hver niðurstaða þjóðarinnar verði í þessu samhengi þannig að ég segi svo sannarlega já við þessum lið.

Hæstv. forseti. Það er vandi við þessa spurningu að þau hugtök sem liggja til grundvallar orðalaginu þarna eru ekki skýr. Þá á ég við að menn skilja þau með töluvert mismunandi hætti. Spurningin hefði til dæmis getað verið nokkuð skýrari ef farin hefði verið sú leið sem hv. þm. Illugi Gunnarsson nefndi í umræðunni, að þarna væri talað berum orðum um ríkiseign með sérstökum skilmálum eða eitthvað slíkt. Það hefði verið skýrara að því leyti. Það hefði líka verið ívið skýrara ef í þessari spurningu og raunar fleiri spurningum sem hér fylgja á eftir hefði verið spurt hvort fólk væri samþykkt þeirri tillögu sem stjórnlagaráð lagði upp með. Ef fólk greiðir atkvæði um þessa spurningu, er það þá að greiða atkvæði um útfærslu stjórnlagaráðs á málinu? Nei, ég hygg ekki. Ef svo hefði verið hefði væntanlega verið vísað 

Virðulegi forseti. Ég fagna sérstaklega að þjóðin fái tækifæri til að segja skoðun sína á þessum lið, að spurt verði hvort í nýrri stjórnarskrá verði náttúruauðlindir sem ekki eru í einkaeigu lýstar þjóðareign. Þetta byggi ég meðal annars á ályktun á flokksþingi framsóknarmanna 2011 og fjölda frumvarpa sem framsóknarmenn hafa lagt fram um það að náttúruauðlindir verði lýstar þjóðareign. Ég hvet þann sem skilur ekki hvað orðið þjóðareign þýðir að kynna sér greinargerð þess máls. 
            

Hæstv. forseti. Við erum að greiða atkvæði um 2. liðinn í þessum spurningavagni eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur kallað það í þessari umræðu. Ég styð ekki þennan lið og eins og ég hef fjallað um í ræðum mínum er mikilvægt að spurningar séu skýrar og að allir þeir sem taka afstöðu til þeirra geti skilið þær á sama hátt. Hér eru notuð hugtök sem að mínu mati liggur ekki ljóst fyrir hvaða þýðingu hafa. Samkvæmt fræðunum hefði þurft að liggja fyrir skilgreining á því hvað menn telja felast í hugtakinu þjóðareign þegar svona spurning er lögð fyrir. Þá hefði til dæmis verið hægt að hnýta því fyrir aftan hefðu menn verið á þeirri skoðun að þessi spurning ætti að standa þarna. Hún þyrfti að minnsta kosti að vera þannig að allir gætu skilið hana á sama hátt. Þetta er stór galli, frú forseti, og ég styð ekki þessa spurningu.

Frú forseti. Í 1. lið þessarar tillögugreinar stendur að menn ætli að greiða atkvæði um stjórnarskrá. Í þeirri stjórnarskrá sem menn eru búnir að greiða atkvæði um er í 34. lið talað um auðlindir. Kjósandinn er búinn að greiða atkvæði um þetta. Svo eiga menn að greiða atkvæði aftur. Hvað gerist ef maður er búinn að segja nei við 1. lið en segir já við seinni lið eða öfugt? Hvað þýðir það eiginlega? Fyrir utan það, eins og hér hefur margoft komið fram, veit enginn og getur enginn sagt hvað auðlindir eru. Þær eiga eftir að myndast og þær eiga eftir að hverfa. Þjóð er heldur ekki í mínum huga ákveðið hugtak en í hugum margra, sérstaklega þeirra sem sömdu bæði sjávarútvegsfrumvörpin, er þjóð það sama og ríki. Getur verið að fólk vilji að þjóðin sé sama og ríki og að ríkið eigi allar auðlindir landsins? 
            

Forseti. Hugtakið þjóðareign er Íslendingum svo framandi að það hefur verið í íslenskum lögum frá árinu 1930 þegar þjóðgarðurinn á Þingvöllum var stofnaður sem ævarandi sameign íslensku þjóðarinnar. Ég tel að sú spurning sem við erum að samþykkja, að mér sýnist, sé einhver sú mikilvægasta sem þjóðin og þingið stendur frammi fyrir á okkar tímum. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að það hefur verið fjallað um bæði náttúruauðlindir og þjóðareign. Hv. þm. Pétur Blöndal fór ágætlega yfir það að menn deila endalaust um það hvað náttúruauðlindir eru en Skúli Magnússon, dósent við lagadeild HÍ, skrifaði, með leyfi forseta: „Í ákvæði stjórnlaganefndar felst að „þjóðareign“ vísar ekki til eignarréttar í lagalegum skilningi - hvorki ríkiseignar né sérstaks (nýs) eignarforms. Þvert á móti vísar hugtakið til þeirrar hugmyndar að náttúruauðlindir Íslands séu gæði sem þjóðin öll hefur ríka hagsmuni af (ekki ósvipað því að við, þjóðin, „eigum“ tungu, bókmenntir, landslið í handbolta o.s.frv.). Af þessu leiðir að auðlindir í þjóðareign geta lagalega verið háðar eignarrétti einkaaðila, eign ríkisins eða verið eigendalausar.“ Þarna skrifar fræðimaður í Háskóla Íslands. Þá er í það minnsta einn aðili á Íslandi sem er ekki alveg viss hvað þetta þýðir, en ég er ansi hræddur um að það séu margir fleiri. Þess vegna 

Hæstv. forseti. Ég ætla að samþykkja þessa tillögu en vil gjarnan að það komi fram að ég tel skorta á að spurt sé af nægilegri nákvæmni um þætti sem lúta að einkaeignarrétti. Ég hef gagnrýnt stjórnarskrárdrög stjórnlagaráðs, m.a. á þeirri forsendu að ekki sé nægilega skýrt kveðið á um takmörkun á einkaeignarrétti  Þegar málið kemur að nýju til kasta Alþingis, að aflokinni ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, mun ég væntanlega koma með tillögu um þetta og einnig varðandi atriði 

Frú forseti. Ég stend upp til að benda á að það getur beinlínis verið andlýðræðislegt að fara fram með spurningu þar sem menn geta togað og teygt niðurstöðuna til að styrkja sinn málstað eftir á. Það á við í þeirri spurningu sem hér er undir. Er átt við þjóðareign eins og stjórnlaganefndin skilgreindi hana í sinni tillögu eða er átt við þjóðareign í anda þess sem stjórnlagaráðið fjallaði um? Þar var síðan áfram farið út í að fullt verð þyrfti að koma fyrir sem minnti aftur á grein úr sovésku stjórnarskránni þar sem enginn mátti fara með einkaeignarhald á neinum auðlindum í Sovétríkjunum. Það mátti einungis nýta allar auðlindir í þágu þjóðarinnar allrar og enginn mátti hafa fjárhagslegan ávinning af nýtingu þeirra. Menn vita hvernig það fyrirkomulag gekk sem Sovétríkin komu sér upp í þessum efnum, allt bundið í stjórnarskrá, ofsalega lýðræðislegt og í þágu heildarinnar.  Ég gæti til dæmis 

Hæstv. forseti. Hér er spurning sem er orðuð svo: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi?“ Hér segir ekkert um það hvernig ákvæðið eigi að vera. Hér segir ekkert um það hvort átt er við ákvæði um þjóðkirkju sem er sambærilegt við það sem er í núgildandi stjórnarskrá. Það segir heldur ekkert um það hvort átt er við ákvæði sem er eitthvað í líkingu við það sem kemur fram í tillögum stjórnlagaráðs. Sá sem greiðir atkvæði um þetta hefur ekki hugmynd um hvernig niðurstaðan úr atkvæðagreiðslunni verður túlkuð. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Er eitthvað hægt að hafa spurninguna opnari en þetta? Spurningin er: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um þjóðkirkju á Íslandi?“ Hvers konar þjóðkirkju? Hvernig á ákvæðið að vera? Við erum 63 í þessum sal, oft og tíðum, hv. þingmenn. Ég er nokkuð sannfærður um að okkur tækist ef við einbeittum okkur, og þyrftum að gera það, að komast að allra handa skilgreiningum um það hvernig þjóðkirkju við mundum vilja sjá. Hér er annað mjög gott dæmi um að það er verið að setja fram spurningar sem eru gríðarlega óskýrar og hver og einn mun geta túlkað eftir sínu höfði þegar niðurstaða kemur. Það er dæmi um það hvernig á ekki að gera hlutina. Þeir sem fara svona fram eru ekki 

Frú forseti. Það sem ég tel að geti gerst við umræðu um þennan lið þjóðaratkvæðagreiðslunnar er að fólk telji að hér sé verið að greiða atkvæði um aðskilnað ríkis og kirkju. Það er allt annað mál. Það hefur líka komið fram fyrr í umræðunum að mér finnst óljóst hvort til stendur að taka ákvæðið um þjóðkirkjuna úr stjórnarskránni og segja um leið að það sé ekki verið að gera breytingar á kirkjuskipaninni. Ég tel að það jaðri við stjórnarskrársniðgöngu að halda ekki sérstaka þjóðaratkvæðagreiðslu um slíka breytingu sem í þessu ákvæði felst. Við höfum ekki tæmt þá umræðu á þinginu. Sumir halda því fram að það sé hægt að gera þessa breytingu án sérstakrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Aðrir halda því fram að það sé ekki hægt. Þetta geta menn lesið í greinargerð stjórnlagaráðs eins og henni var skilað hingað til þingsins. Ég tel 

Virðulegi forseti. Mitt svar er: Já, ég vil að þjóðin greiði atkvæði um þessa spurningu og ég byggi það á því að á flokksþingi framsóknarmanna 2011 var ályktað mjög skýrt um þetta. Setningin er stutt og ég ætla að fá að lesa hana, með leyfi forseta: „Framsóknarflokkurinn er hlynntur persónukjöri.“

Virðulegi forseti. Hér er enn eitt dæmið um mjög opna spurningu. Við höfum til þess að gera mjög lítið rætt þetta í þinginu. Í það minnsta hafa hv. stjórnarliðar ekkert mætt í þá umræðu og eins og allir þekkja sem hafa kynnt sér kosningafyrirkomulagið víðs vegar um heiminn er mjög mismunandi hvernig það er framkvæmt, m.a. hvað varðar persónukjör. Ef menn ætluðu í fullri alvöru að koma með valkost sem þjóðin geti tekið afstöðu til, hvort sem það er ráðgefandi eða bindandi, væru menn með útfærsluna á því. Þetta getur þýtt hvað sem er. Ég er alveg sannfærður um að ef við bærum okkur saman og ræddum, t.d. bara þessi hópur, mismunandi kosningafyrirkomulag sem felur í sér mikið persónukjör væru uppi allra handa sjónarmið um hvort það væri skynsamlegt eða ekki. Hér er bara enn ein spurningin sem uppfyllir ekki þau skilyrði sem þarf til að vanda 

Virðulegi forseti. Það eru örugglega flestir á því að það sé rétt að reyna að auka persónukjör með einhverjum hætti. Það var hins vegar ljóst að í kosningum til stjórnlagaþings gekk sú aðferðafræði ekki upp, var snargalin og verður vonandi aldrei notuð aftur. Það var alveg ljóst hvernig dreifing og allt var eftir það. Hér er hins vegar verið að spyrja hvort eitthvað verði gert í meira mæli en nú er. Það er eiginlega ekki hægt að svara þessu öðruvísi en játandi. Og svo spyr ég: Á svona setning heima í stjórnarskrá? Setja menn ekki lög um kosningar þar sem kveðið er á um alla þessa þætti? 

Hæstv. forseti. Eins og bent hefur verið á í þessu er óljóst hvað átt er við með þessari spurningu, þ.e. ef meiri hluti svarar þessari spurningu játandi, sem í sjálfu sér má alveg búast við, gefur það okkur afar takmarkaða mynd af því hvernig ákvæði um persónukjör menn vilja hafa í stjórnarskrá. Persónukjör er hægt að útfæra með endalaust mismunandi aðferðum. Hér er greinilega ekki verið að vísa sérstaklega til ákvæðisins um kosningar í tillögum stjórnlagaráðs, þetta er miklu opnara og almennara en það, þannig að jákvætt svar við þessari spurningu gefur okkur afar litla vísbendingu um vilja þjóðarinnar varðandi útfærslu á tillögu um persónukjör. Ég hafna þessari spurningu á þeim forsendum.

Hæstv. forseti. Enn og aftur er ástæða til að gera grein fyrir athugasemdum um efni spurningar. Ég segi nei við þessu. Þetta er ekki nægilega skýrt og samkvæmt fræðunum verður að vera ljóst um hvað er spurt og reynt að byggja spurningarnar þannig upp að allir þeir sem taka afstöðu til hverrar spurningar eigi kost á því að skilja efni hennar á sama hátt. Hér er óljóst hvað átt er við þegar sagt er: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði persónukjör í kosningum til Alþingis heimilað í meira mæli en nú er?“ Hvað átt er við með „meira mæli“? Af hverju er ekki einfaldlega lögð fram einhver útfærsla á því hvað átt er við með persónukjöri? Í meira mæli getur verið 1% meira en nú er eða 100% meira en nú er. Þessi spurning er algjör markleysa og það verður ekki hægt að nota niðurstöðuna úr henni á nokkurn einasta hátt í þeirri vinnu sem fram undan er í þinginu næsta vetur. Menn hefðu betur fengið aðstoð einhverra sérfræðinga til að spyrja þessara spurninga.

Það var gert.


            

Já, er það?

Virðulegi forseti. Spurningin er svona: „Vilt þú að í nýrri stjórnarskrá verði persónukjör í kosningum til Alþingis heimilað í meira mæli en nú er?“ Ég er fylgjandi persónukjöri og hef barist fyrir því. Þetta er á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar en eftir því sem ég best veit á þetta mál fyrst og fremst heima í kosningalöggjöfinni.

Já.

Þetta er í rauninni mál sem ríkisstjórnin hefur heykst á allt kjörtímabilið að koma til framkvæmda. Það skiptir engu máli þó að þjóðin svari þessari spurningu játandi sem ég tel að hún geri. Ég veit það ekki, en ég tel að hún geri það. Alþingi er að setja persónukjör inn í kosningalöggjöfina, eitthvert ákvæði í stjórnarskrá skiptir þar engu um. Við getum breytt þessu núna og það er Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forsætisráðherra, sem hefur flutt mál um persónukjör frá því að hún hóf þingsetu fyrir 20 árum ef ég man rétt. 
            

30!

Frú forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um hvort spyrja eigi hvort í nýrri stjórnarskrá verði ákvæði um að atkvæði kjósenda alls staðar að af landinu vegi jafnt. Hvað þýðir þetta? Ég veit ekki betur en að allir hafi jafnt kjörgengi og geti kosið til Alþingis þannig að þetta er furðuleg setning, en speglar kannski ákveðinn anda sem hefur verið á ferðinni í kringum tillögur stjórnlagaráðs, það er að vita hvernig draga megi úr vægi eða styrk aðkomu landsbyggðarinnar að stjórnsýslunni. Það er það sem þetta speglar fyrst og fremst. Ég hefði talið að þetta væri ekki brýnasta málið. Enn þá er 5% þröskuldur á fjölda kjósenda til að mega fá kjörna menn á þing. Það þýðir að liðlega 10 þús. kjósendur fá ekki fulltrúa á þing samkvæmt núgildandi lögum. Ég hef því lagt áherslu á það í fyrri tillögum sem ég kynnti hér að frekar væri 

Hæstv. forseti. Í nefndaráliti sem við hv. þm. Ólöf Nordal gáfum út fyrir 2. umr. kemur fram að að okkar mati sé þessi spurning sennilega sú skýrasta af þeim sem fram koma í tillögu meiri hlutans. Hún er skást að því leyti að hún gefur mesta vísbendingu um hvort niðurstaðan verður já eða nei. Engu að síður hefur þessi tillaga sama galla og aðrar tillögur sem hér um ræðir, það er ekki vitað hvort vísað er með beinum hætti til tillagna stjórnlagaráðs eða einhvers annars. Það er ekki vitað hvort um er að ræða skýra kröfu um það til dæmis að landið verði eitt kjördæmi eins og margir í þinginu vilja en aðrir eru mjög andvígir. Ég mun greiða atkvæði gegn þessu þó að ég taki fram að hvað skýrleika varðar er þetta sennilega skásta spurningin.

Virðulegi forseti. Já, ég vil að þjóðin greiði atkvæði um þessa spurningu og ég byggi það á ályktunum flokks míns. Ég vil hins vegar taka fram  Þetta byggi ég á ályktun flokksþings 2011 sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Við viljum að vægi atkvæða verði jafnað eins og kostur er. Við höfnum því alfarið að landið verði gert að einu kjördæmi“ eftir ákvæðum í grundvallarstefnuskrá flokksins um þjóðfélagsgerð, stjórnarfar og búsetuskilyrði. 
            

Frú forseti. Þá breytingu sem hér er undir er hægt að gera með breytingu á kosningalögum. Það er hægt, vilji menn það, að jafna atkvæði kjósenda um allt land þannig að það sé um það bil sami atkvæðafjöldi að baki hverjum þingmanni á Alþingi hvaðan sem þeir koma úr kjördæmunum. Það álitamál hvort jafna eigi frekar atkvæðaréttinn verður í raun og veru að ræða í samhengi við miklu stærri álitamál, eins og kjördæmin og fleira sem að því lýtur. Það var gerð mikil grundvallarbreyting þegar tryggt var með breytingu á kosningalögunum að aldrei yrði nema helmingsmunur á atkvæðavægi á bak við hvern þingmann. Í mínu kjördæmi hafa þingmenn verið að tínast úr einu kjördæmi í samræmi við það sem hefur verið að gerast með íbúafjöldann. Höfuðborgarsvæðið hefur meiri hluta þingmanna í dag og frá því að þessi breyting var gerð með algerri 

Virðulegur forseti. Ég vil draga fram að sú spurning sem við erum nú að greiða atkvæði um er afar heppileg í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hún hentar mjög vel. Það yrði mjög gott ef við fengjum skýrar leiðbeiningar frá þjóðinni um þetta mál og það er vegna þess að þingmenn, því miður en kannski eðli málsins samkvæmt, hafa mikilla persónulegra hagsmuna að gæta við vægi atkvæða. Vægi atkvæða hefur talsvert mikil áhrif á möguleika sitjandi þingmanna að ná endurkjöri. Það sjá allir og þess vegna er mjög heppilegt að svona spurning fari til þjóðarinnar þannig að við fáum þá leiðbeiningar um hvað þjóðin vill hvað varðar vægi atkvæða. 
            

Frú forseti. Jafnt vægi atkvæða þýðir, hv. þm. Jón Bjarnason, einn maður = eitt atkvæði. Við það hafa Íslendingar aldrei búið. Það er grundvallaratriði í lýðræðisríki að einn maður hafi eitt atkvæði. Ég fagna því að fá þetta atriði inn og ég fagna því þegar jöfnun vægis atkvæða verður komið á. Það er ekkert tekið fram í tillögum stjórnlagaráðs um að gera landið að einu kjördæmi, heldur er talað um að því verði skipt upp í kjördæmi. Varðandi þær áhyggjur að landsbyggðin tapi áhrifum sínum við þessa breytingu tek ég fyllilega undir þær. Ég hef viðrað þá skoðun mína við meðal annars sessunaut minn að verkefni Alþingis sé í framhaldi af þessu með einhverju öðru móti en ójöfnun á vægi atkvæða að tryggja aðkomu landshluta að landsstjórninni áfram með viðunandi hætti.

Virðulegi forseti. Sú spurning sem hér er verið að leggja fram er ein þeirra spurninga sem þarf að svara þegar við veltum fyrir okkur kosningafyrirkomulaginu, en bara ein þeirra. Það sem er auðvitað fráleitt í þessu máli er að stilla bara upp þessari einu spurningu sem lýtur að þeim grundvallarmálum sem snúa að kosningafyrirkomulaginu. Aðrar þjóðir sem eru að velta þessum hlutum fyrir sér spyrja líka spurninga eins og þessara: Hvernig getum við tryggt sem best milliliðalaust samband þingmanns og kjósenda? Hvernig getum við stuðlað að því að það verði auðveldara að mynda meirihlutaríkisstjórnir? Það koma auðvitað líka upp spurningar sem lúta að jafnrétti fólks, óháð búsetu. Þess vegna hefði verið eðlilegt að spyrja allra þessara spurninga um kosningafyrirkomulagið, ekki bara velja út þá einu spurningu sem hér er um að ræða. Þess vegna hljótum við að hafna því að þessi spurning verði lögð fyrir þjóðina eins og hér er lagt til og er algjörlega á ská og skjön við það sem gerist í allri annarri umræðu um þessi mál þar sem hún fer fram. 

Forseti. Það er leiðinlegt að við skulum þurfa að ræða það mál hvort spyrja eigi þjóðina og hún eigi að svara því 

Já, blasir þetta ekki við?

Það er svo sjálfsagt í lýðræðisríki að mönnum þykir það undarlegt þegar þeir skoða hið forna lýðveldi og lýðræðisskipan á Íslandi. Það er rétt að rifja upp að þegar kosningaeftirlitsnefnd Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu kom hingað síðast, í kosningunum 2009, gerði hún sérstaka athugasemd, sína alvarlegustu, við einmitt þetta atriði, að kosningarrétturinn væri ekki jafn. Þannig var það. Ég held að þetta gæti orðið til mikils gagns í þessari atkvæðagreiðslu vegna þess að henni fylgir líka umræða. Ég vonast til að sú umræða leiði til þess að þetta atriði verði tekið sem einn þátturinn í þeirri sátt sem löngu  
            

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að segja að þetta væri skýrasta spurningin af þeim sem hér liggja frammi og miðað við þá aðferðafræði sem almennt er beitt þegar búnar eru til spurningar sem fara inn í skoðanakannanir eða þá þjóðaratkvæðagreiðslu þangað til hv. þm. Þór Saari, sem lýsti því yfir fyrr í dag að hann væri einn af flutningsmönnum að þessu og skildi þetta allt saman afskaplega vel, lýsti því yfir að eitthvað meira héngi á spýtunni gagnvart þessu, að það væru einhverjar aðrar breytingar sem ætti svo að koma með. Ef maður les drög að 39. gr. í tillögum stjórnlagaráðs sem fjallar um alþingiskosningar sé ég ekki að það hangi neitt sérstakt fleira þar á spýtunni. Nú er ég alfarið 

Hæstv. forseti. Í upphafi þessarar atkvæðagreiðslu lýsti ég því yfir að ég væri talsmaður þess að hér væri farið í þjóðaratkvæðagreiðslur, jafnvel ráðgefandi ef spurningarnar væru skýrar. Því hef ég setið hjá við allar þær spurningar sem hér hafa verið bornar upp nema þá fyrstu er varðaði það hvort stjórnlagaráðstillögurnar ættu að liggja til grundvallar. Ég tel að þingið hafi átt að leggja meiri vinnu í fleiri tillögur. Ég skil ekki af hverju hér eru ekki spurningar um valdsvið forseta, fullveldisafsal og slíka hluti. Ég skil það ekki, ég skil ekki að hér sé búið að velja út örfáar spurningar sem eru óskiljanlegar eða illskiljanlegar.  Þess vegna hef ég ákveðið að sitja hjá við allar þessar spurningar. 

Virðulegi forseti. Þetta hef ég talið skýrustu spurninguna af þeim sem hér eru. Það þarf að vísu ekki mikið til vegna þess að hinar eru svo óskýrar að það væri eiginlega ekki hægt að toppa það þótt menn reyndu. En mér finnst atkvæðaskýringarnar sýna hvernig hefði verið hægt að gera þetta vel. Hér stendur mjög skýrt að menn eigi að greiða atkvæði um hvort þetta eigi að vega jafnt, ekki jafnara heldur jafnt, og þá eru nokkrar leiðir sem ég býst við að fólk sé ekki alveg sammála um. Ein er landið eitt kjördæmi sem ég tel afskaplega vonda hugmynd þó að ég vilji jafna vægi atkvæða. Önnur leið er einmenningskjördæmi og það eru kjördæmi sem við þyrftum að breyta mjög reglulega. Virðulegi forseti. Hefði ekki verið gott ef við hefðum tekið þessa umræðu og klárað þá vinnu þannig að þetta hefði getað orðið skýr spurning sem hefði getað nýst? Þá gildir einu hvort við hefðum lagt til að hafa það í kosningalögunum eða í stjórnarskránni sem er reyndar svolítið róttækt og gerir það að verkum að það er erfitt að breyta því.

Virðulegi forseti. Þar sem forseti sá ekki áðan beiðni mína um að fá að taka til máls ætla ég að fjalla um liðinn sem var áðan til umræðu. Ef ákvæði um atkvæði kjósenda alls staðar að af landinu vega jafnt gefur það kjördæmum höfuðborgarsvæðisins 40 þingmenn og þingmenn landsbyggðarinnar verða 23. Við skulum spyrja okkur: Af hverju er þetta þannig í dag? Jú, vegna þess að Alþingi Íslendinga er í Reykjavík. Ráðuneytin eins og þau leggja sig eru í Reykjavík. Flestar, ef ekki allar, ríkisstofnanir eru í Reykjavík. Það er ástæðan fyrir því að landsbyggðin fær aukið vægi atkvæða. Og af hverju er það? Jú, vegna þess að það telst lýðræði. 
             Virðulegi forseti. Það er þannig í öðrum löndum. Ég er þeirrar skoðunar 

Forseti biður þingmenn um að virða tímamörk.

Frú forseti. Álitamálið um þennan lið spurninganna er þetta: Er tilefni til þess að vera á sama tíma með í stjórnarskránni ákvæði sem heimilar forseta að vísa máli til þjóðaratkvæðis og að tryggja tilteknu hlutfalli kosningarbærra manna réttinn til að krefjast atkvæðagreiðslu um einstök mál? Það er stóra álitaefnið. Við fáum engan botn í það hér. Eins og spurningunni er teflt fram sýnist mér að menn hafi gefið sér fyrir fram að áfram verði ákvæði líkt því sem er í 26. gr. að finna í stjórnarskránni. Hvers vegna gerðu menn það? Hvers vegna gefa menn sér að slíkt ákvæði þurfi að lifa samhliða þessu? Og hvert verður inntak þess ákvæðis ef við búum til nýtt stjórnarskrárákvæði þar sem tiltekið hlutfall manna getur krafist þjóðaratkvæðagreiðslu? Breytist þá ekki inntak greinarinnar sem mundi líkjast núverandi 26. gr.? Þetta er umræða sem á heima í þingsal. 

Virðulegi forseti. Þessi spurning er algjörlega óskiljanleg vegna þess að samhliða er ekki verið að taka afstöðu til annarra spurninga sem skipta mjög miklu máli í þessu sambandi. Í fyrsta lagi: Er sá sem greiðir atkvæði með þessari spurningu um leið að segja að hann hafni málskotsrétti forseta Íslands, hafni því að það ákvæði sé í 26. gr. stjórnarskrárinnar? Það hefur líka oft verið rætt um að það væri eðlilegt að minni hluti Alþingis gæti kallað eftir því að tiltekið mál færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það fyrirkomulag er til í danska þinginu. Erum við þá að taka afstöðu gegn þeirri hugmynd líka með afstöðunni gagnvart þessari spurningu? Þessa spurningu, alveg eins og í spurningunni áðan þegar ég nefndi jafnt vægi atkvæða kjósenda, verða menn að skoða í einhverju samhengi. Það er ekki gert. Þetta er gjörsamlega vanbúin 

Virðulegur forseti. Í lok þessarar atkvæðagreiðslu vil ég einfaldlega láta þess getið að ég hef verið á rauða takkanum en það lýsir hvorki skoðunum mínum á drögum stjórnlagaráðs sem leggja á til grundvallar nýrri stjórnarskrá né afstöðu minni til þeirra spurninga sem hér eru lagðar fram. Mér finnst hins vegar það ferli sem búið er að setja umræðu um stjórnarskrána í vera með þeim hætti að ég get ekki fellt mig við það og ég tók þess vegna þá ákvörðun að vera á rauða takkanum í þessari atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Þetta er enn eitt dæmið um óskýra spurningu. Er sá sem segir já við þessari spurningu að segja já við því að það sé nóg að 1% þjóðarinnar fari fram á þjóðaratkvæðagreiðslu eða eru það 5%? Eru það 50%? Það er alveg grundvallarmunur á þessu. Ef menn hefðu unnið þetta eins og á að vinna þingmál og ef menn hefðu borið virðingu fyrir því verkefni að boða til þjóðaratkvæðagreiðslu hefði verið hægt að ljúka þessu máli almennilega. Hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson og fleiri lýstu síðan öðrum þáttum málsins sem við þyrftum svo sannarlega að ræða áður en við legðum þetta fram sem skoðanakönnun fyrir þjóðina. Það var ekki gert. Þetta er enn eitt dæmið um óljósa spurningu 

Hæstv. forseti. Hér er rætt um 6. töluliðinn og ég þarf svo sem ekki að endurtaka það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson fór yfir um skýrleika spurningarinnar. Ég get tekið undir hvert orð þar. En mig langar að benda á að nú erum við að fjalla um 6. og síðustu spurninguna sem meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar leggur til að verði bornar upp. Þá kviknar spurningin: Hvers vegna eru þetta þessar sex spurningar en ekki aðrar? Hvers vegna er ekki spurt um málskotsrétt forseta? Hvers vegna er ekki spurning á þessum lista um framsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana? Hv. þingmenn sem standa að þessari tillögu hafa lýst því yfir að þetta séu helstu álitamálin sem að þeirra mati liggja fyrir íslenskri þjóð og hafa verið að veltast í umræðunni. Ég er einfaldlega ósammála því. Ég tel að það vanti margt inn á þennan lista. Í þessu kristallast í raun 

Hæstv. forseti. Þessi spurning á sér ákveðna forsögu vegna þess að í upphaflegri tillögu meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar voru gefnir valkostir með prósentum og ég veit það auðvitað og fylgdist með því í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að meiri hlutinn taldi sig verða að hverfa frá því fyrirkomulagi vegna ráðlegginga um að fyrirkomulagið væri of leiðandi. Niðurstaðan er hins vegar sú að það verður auðvelt að fá já við þessari spurningu. Ég held að mjög mikill og yfirgnæfandi hluti þjóðarinnar og ábyggilega yfirgnæfandi hluti í þinginu sé þeirrar skoðunar að það sé æskilegt að eitthvert tiltekið hlutfall þjóðarinnar geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég held að það sé ekki mikill ágreiningur um það. Það verður auðvelt að fá já sem svar við þessari spurningu en það segir okkur ekki neitt um það hvert hlutfallið á að vera eða hver útfærslan á síðan að vera að öðru leyti.

Virðulegi forseti. Þessi spurning er eins vitlaus og tilgangslaus og allar hinar og er það til marks um þetta ferli allt saman að verið er að spyrja spurninga sem er nánast útilokað að túlka svarið við á einn hátt. Ég reikna með að flestir vilji hafa einhverja tölu á þessu, en hver á sú tala að vera? Það er ekki spurt um það og það kemur ekki fram. Að mínu viti er það til að kóróna vitleysuna alla saman að hafa þetta inni. Frú forseti. Til að taka af allan vafa þannig að það sé sagt hér mun ég aldrei nokkurn tímann samþykkja jafnt atkvæðavægi meðan það er jafnvitlaust gefið í þessu samfélagi og nú er.

Hæstv. forseti. Það er stjórnarskrá í gildi hér í landinu og í henni er fjallað um með hvaða hætti megi breyta stjórnarskrá. Hér er gert ráð fyrir því að á kjörseðlinum komi texti til útskýringar á því hvernig stjórnarskrá sé breytt. Hins vegar kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans við þetta mál að það sé skoðun nefndarinnar að aflokinni síðari samþykkt þess samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar eigi að bera það undir þjóðina til endanlegrar staðfestingar og gildistöku í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég átta mig ekki á samhenginu. Það er gildandi stjórnarskrá í landinu. Þar er fjallað um með hvaða hætti eigi að breyta stjórnarskrá. Engu að síður er meiri hlutinn að tiltaka hér einhverjar aðrar reglur. Hvort á það að vera? Þessi viðbót frá meiri hlutanum inn í þessa útskýringu á kjörseðlinum kemur ekki fram. Mun slík þjóðaratkvæðagreiðsla fara fram eða ekki? Er stefnt að því að fara gegn gildandi stjórnarskrá? 
            

Frú forseti. Í fyrri liðnum sem við ræðum segir að það komi skýrt fram á kjörseðli að kjósandi geti sleppt því að svara einstökum spurningum - sem betur fer. Það er svo mikil rökleysa í þessu. Allar spurningarnar fyrir utan þá fyrstu eru innifaldar í þeirri fyrstu. Rökvísir kjósendur munu segja: Ég get ekki greitt atkvæði um númer 2–3 eða 6 nema sleppa þeirri fyrstu. Þetta allt saman er rökleysa. Síðan er spurningin um kosningarnar sjálfar sem getið er í síðustu málsgreininni og núverandi stjórnarskrá. Samkvæmt þessu ferli sem við erum að fara í mun þjóðin aldrei greiða atkvæði um stjórnarskrána sína vegna þess að þegar stjórnarskrá hefur verið samþykkt á Alþingi ber að rjúfa þing og fara í almennar kosningar. Þjóðin mun aldrei greiða atkvæði um stjórnarskrána sérstaklega. Er þetta það sem lýðræðissinnarnir vilja, eða hvað?

Virðulegi forseti. Sá texti sem er nú verið að greiða atkvæði um var akkúrat til að toppa ruglið í öllu þessu máli. Þarna má allt í einu koma langur skýringartexti á kjörseðil þó að óskyld mál megi ekki vera saman á kjörseðli. Hérna kemur að einhver ákvæði eigi að koma skýrt fram á honum og svo þessi útskýring til þeirra sem þó ætla að mæta á kjörstað og láta sig hafa það að taka þátt í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá stendur á kjörseðlinum: Þú átt að kjósa um þessar sex spurningar, en taktu eftir, þetta getur allt saman tekið breytingum í meðförum þingsins. Þetta er heila málið, frú forseti, þarna upplýsist hráskinnaleikurinn sem er búið að leika í þessu máli. Það er ekki verið að greiða atkvæði um endanlegt plagg sem verður að stjórnarskrá. Þarna kemur þetta í ljós og fyrir utan síðustu setningarnar kemur í lokin að stjórnlagaráð hefur skilað Alþingi tillögum að frumvarpi að nýrri stjórnarskrá 

Frú forseti. Þetta er lokahnykkurinn á atkvæðagreiðslu um hvort vísa eigi drögum að nýrri stjórnarskrá í þjóðaratkvæðagreiðslu. Fæðingarhríðir lýðræðis og almannavalds alls staðar í heiminum hafa alltaf verið erfiðar. Því miður er það svo á Alþingi Íslendinga líka að hér er stór hópur fólks sem vill ekki lýðræðisumbætur,  
            

Virðulegi forseti. Það er áhugavert að lesa þennan texta. Með leyfi forseta ætla ég að lesa síðustu setningarnar: „Stjórnlagaráð hefur skilað Alþingi tillögum að frumvarpi að nýrri stjórnarskrá.“ - Það var gert í haust. - „Verði það lagt fram sem frumvarp á Alþingi fær það þá meðferð sem lýst hefur verið,“ þ.e. þrjár umræður. Það verður farið eftir þingsköpum. Kom eitthvað annað til greina? Ég hvet ykkur til að skoða aðeins þennan feril. Frumvarpið kemur frá stjórnlagaráði sem menn eru búnir að fara yfir hversu gott var. Það er ekkert gert með það. Það er ekkert unnið í því, það er ekkert rýnt, ekkert skoðað. Síðan er komið hingað með eins óskýrar spurningar og hægt er sem allir munu geta túlkað eins og hver vill. Síðan ætla menn að vinna úr því og ef marka má þetta mun þjóðin aldrei fá að segja sitt álit. Hér koma menn upp og flytja hástemmdar ræður um að þetta sé lýðræðislegt. Ég held að ekki sé hægt að hafa þetta 

Virðulegi forseti. Ég vil að lokum þessarar miklu umræðu og atkvæðagreiðslu þakka þingheimi fyrir að hafa klárað þetta mikilsverða mál. Þetta er eitt skrefið enn í því að við komum á nýrri stjórnarskrá sem hefur í rauninni staðið til að endurskoða síðan hún var sett 1944. Öll berum við mikla virðingu fyrir henni og ég á von á því að við munum bera virðingu fyrir því starfi sem við hefjum hér næsta haust þegar við tökum frumvarp til nýrrar stjórnarskipunar til efnislegrar umræðu á þinginu. Ég ætla að vona að þá verði minna um útúrsnúninga en hefur verið í þessari umræðu. Bara til að það sé ljóst sem ég sagði við upphaf þessarar umræðu voru sérfræðingar með okkur í að semja þessar spurningar. Auðvitað berum við í meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ábyrgð á þeim  
            

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk. Menn hafa eina mínútu til að gera grein fyrir atkvæði sínu.

Frú forseti. Ég hef tekið eftir því að nær enginn stjórnarliði hefur stigið upp í dag og sagt: Tillögur stjórnlagaráðs eru það sem við þurfum. Enginn ætlar að mæla með þeim í atkvæðagreiðslunni sem fer fram.  Ég tel það mikið óheillaskref að þingið taki mál órædd, án efnislegrar skoðunar, sendi þau út til þjóðaratkvæðagreiðslu og stígi svo til baka og segi: Við ætlum ekki að taka afstöðu til málsins, málið er úr okkar höndum. Það er beinlínis hlutverk þingsins að taka málið og vinna það til enda. Það hefði átt að gera áður en leitað var til þjóðarinnar. Við höfum allt sem þarf til að hefja þá vinnu. Menn þekkja skýrslurnar sem hafa verið unnar. Við þekkjum niðurstöðu þjóðfundarins, skýrslu stjórnlaganefndar og frumvarp stjórnlagaráðs sem meiri hlutinn kaus fyrir sitt leyti. Takið eftir því, það sem á að kjósa um er niðurstaða nefndar sem meiri hluti 

Enn minnir forseti þingmenn á að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ef einhver er í vafa um að þessar spurningar séu óskýrar og að menn skilji ekki þessi hugtök eins þurfa menn ekki að gera annað en að skoða upptökuna og lesa það sem hv. þingmenn, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, sögðu áðan. Það kom algjörlega í ljós að þetta er eins óskýrt og það getur orðið. Þrátt fyrir að hv. þingmenn stjórnarliðsins reyni að ýta ábyrgðinni af eigin klúðri yfir á fræðimenn hefur komið í blöðunum í dag að þvert á það sem hefur verið sagt var efnið ekki ákveðið af sérfræðingunum. Það sagði hv. þingmaður stjórnarliðsins fyrir tveimur dögum og hver og einn getur flett því upp. Það er ekki rétt. Það er sorglegt að menn skuli nota þetta tækifæri til að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu 

Hæstv. forseti. Þetta er lokaatkvæðagreiðslan um þessa tillögu. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt, ég tel að sú þjóðaratkvæðagreiðsla sem stefnt er að með tillögunni sé hið mesta óráð og enn einn útafaksturinn, ef svo má segja, hjá hæstv. ríkisstjórn og  Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir og einhverjir fleiri úr hópi stjórnarliða hafa vísað til þess að við gerð spurninga hafi þau notið aðstoðar sérfræðinga. Allt gott er um það að segja. Að einhverju leyti má finna þeim orðum stað. Það er hins vegar athyglisvert að hvergi í þessari umræðu, hvorki í dag né fyrri 

Frú forseti. Hugmyndir stjórnlagaráðs eru að mörgu leyti góðar. Þrátt fyrir að það ráð hafi ekki verið kosið í samstöðu og þrátt fyrir að hv. formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar komi hingað og efni til illinda í lokaatkvæðagreiðslunni eru margar hugmyndir góðar. En þjóðaratkvæðagreiðslan mun annaðhvort leiða til þess að þetta verður samþykkt eða fellt.  Ef það verður fellt, hvað gerist þá? Er þá allt ónýtt, allt starfið og allur þessi leiðangur? 
             Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Að vissu leyti ber að fagna því að nú er kominn lokapunktur í þetta hörmungarferli sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefur farið af stað með, ólöglega kjörið stjórnlagaþing, stjórnlagaráð kosið af Alþingi en ekki þjóðinni og svo mætti lengi telja. Þetta ferli hefur nú þegar kostað um 1 þús. milljónir. Nú skal bætt við og fara með þetta mál í þjóðaratkvæðagreiðslu upp á 250–300 milljónir þannig að kostnaðurinn er gríðarlegur. Ríkisstjórnin hefur kunnað að eyða skattfé landsmanna í gæluverkefni. Þetta er ekki nýjasta dæmið um það. Ég ætla að lýsa því hér yfir, virðulegi forseti, að ég hlakka mjög til nýs þings þegar þessi þjóðaratkvæðagreiðsla verður liðin hjá, þá verður komið að þeim tímapunkti sem stjórnarskipunarrétturinn segir til um að við þingmenn fáum málið í hendurnar og förum að gera tillögur um breytingar á stjórnarskránni. Það er það sem við framsóknarmenn viljum og það er loksins,  
            

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að sú ákvörðun sem Alþingi kann að taka nú á eftir, ef það verður meiri hluti fyrir henni, sé ekki góð ákvörðun. Ég tel að það hefði verið skynsamlegra fyrir okkur að klára þessa vinnu, klára það að búa til drög að nýrri stjórnarskrá, taka tillit til allra þeirra sem hafa lagt í púkkið í þeirri vinnu, m.a. stjórnlagaráðs og annarrar vinnu sem hefur farið fram innan veggja Alþingis. Síðan hefði átt að senda þá tillögu útfærða og úthugsaða til þjóðarinnar í ráðgefandi atkvæðagreiðslu og þá hefði þingið getað fengið hana til baka til sín, unnið með hana og haldið áfram með hinn stjórnskipulega feril. En það er ekki góður bragur á því fyrir Alþingi Íslendinga að senda þetta mál svo illa undirbúið að meira að segja þarf að fara yfir í einhvers konar leiðréttingarvinnu frá því að við tökum þessa ákvörðun núna og þar til kemur að þessari ákvörðun. Alveg sérstaklega er þetta slæmt þegar um er að ræða 

Hæstv. forseti. Ég styð ekki þetta mál, ég tel að það sé ekki nægilega ígrundað og vel undirbúið. Ég vek athygli á því að upphaflegri tillögu frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur verið umbylt eftir að menn voru fengnir til að lesa hana yfir. Vegna þess að hv. formaður nefndarinnar, Valgerður Bjarnadóttir, dró það í efa að við sem erum að gagnrýna uppbyggingu spurninganna vitum nokkurn skapaðan hlut um þetta vil ég benda hv. þingmanni á að til þess að við getum tekið ákvarðanir hér ber okkur að beita gagnrýninni hugsun. Ég hef sjálf lesið ýmislegt í þessum fræðum og bendi hv. þingmanni á að lesa til dæmis kafla úr Handbók í aðferðafræði og rannsóknum í heilbrigðisvísindum. Þar er í 18. kafla grein eftir Þorlák Karlsson sem heitir „Spurningakannanir: uppbygging, orðalag og hættur“ þar sem allar þær meginreglur sem ég hef byggt málflutning minn á í þessu máli koma fram.

Byrja aftur.

Það er algjörlega ljóst og það er þinginu ekki til sóma að við gerum svo lítið úr þeim ummælum og þeim skoðunum sem við höfum að við köstum þeim öllum frá okkur sem einhverri vitleysu.

Virðulegi forseti. Sá atburður varð hér fyrr í umræðunni í morgun að hv. þm Álfheiður Ingadóttir fékk að ljúga upp á mig sökum í annað sinn óáreitt úr þessum þingstóli. Ég hef fengið útprentun af ræðu hv. þingmanns. Þetta sagði hún, með leyfi forseta: „Það er í takti við framgöngu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þar sem hún hefur því miður forðast að taka þátt í vinnu nefndarinnar …“ - Svo er gripið fram í og svo kemur: „… þeim fundum sem nefndin átti meðal annars með stjórnlagaráði.“ Virðulegi forseti. Ef þingmaður getur borið annan þingmann þessum sökum, sér í lagi þar sem ég er líklega með rúmlega 90% mætingu á fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, er eitthvað að, annaðhvort hjá þingmanninum eða við stjórn þingsins. Þetta er óásættanlegt, sérstaklega í ljósi þess að sá þingmaður sem hér stendur hefur beitt sér af fullu afli til að reyna að breyta þessu máli til batnaðar 

Frú forseti. Í atkvæðagreiðslu áðan blandaði hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson afstöðu minni í þingsalnum við starf mitt utan þings. Hann fór að vísu alrangt með kennslu mína við Háskóla Íslands. En með þessu afhjúpaði hv. þingmaður enn og aftur þau vinnubrögð sem hann stundar innan húss sem utan. Hann ræðst á manninn en fjallar ekki efnislega um málefnið. Það væri óskandi að einstaka þingmenn létu af linnulausum árásum sínum á sérfræðinga og annað fagfólk í samfélaginu úr þessari pontu. Við höfum öll rétt á því að láta skoðanir okkar í ljós. Við höfum öll rétt til þess að taka til máls og lýsa okkur persónulegu afstöðu. Það á ekki að líðast að þingmenn geti komið í veg fyrir að almenningur í þessu landi tjái sig opinberlega. Ef einstaka þingmönnum leyfist að sá fræjum tortryggni í garð allra þeirra í samfélaginu sem ekki eru þeim sammála er málfrelsið í hættu og þá er lýðræðið í hættu.  
            

Forseti biður menn um að gæta almennt orða sinna í þingsal.

Virðulegi forseti. Af því að hv. þm. Baldur Þórhallsson nefnir réttilega að það eigi að ræða um málefnin og það sem menn segja en ekki fara í manninn hvet ég hv. þingmann til að skoða nákvæmlega hvað ég sagði. Ég vitnaði beint í orð sem ég hef fengið útprentuð hjá hv. þm. Baldri Þórhallssyni. Og þau eru það sem ég var að gagnrýna. Ef ég má ekki einhverra hluta vegna gagnrýna hv. þm. Baldur Þórhallsson eða einhverja aðra hv. þingmenn og fara orðrétt með það sem þeir segja er ég kominn í mjög sérkennilega stöðu.  „Efnisatriði spurninganna voru þar ákveðin. Það hvernig spurt er um þessi efnisatriði var ákveðið af færustu aðferðafræðisérfræðingum landsins.“ Þetta er ekki rétt, virðulegi forseti, 

Virðulegi forseti. Það er gríðarlega mikilvægur réttur okkar þingmanna að geta brugðist við og borið af okkur sakir ef hv. þingmenn eru sannanlega bornir sökum. Ég er þeirrar skoðunar að hér hafi ekki verið um slíkt að ræða. Ég tel að forseti hefði átt að stöðva þessa umræðu af því að þarna var ekki verið að bera sakir á þingmanninn. Vissulega lenda menn í því að geta verið ósáttir við það hvernig orð þeirra eru túlkuð, hvernig lagt er út af ummælum þeirra, bæði innan þingsins og utan. Við því er að búast. Hver og einn þingmaður verður að gæta sóma síns í því hvernig að því er staðið. Ég tel að við verðum að fara varlega með þennan rétt að bera af okkur sakir þannig að [Símhringing í þingsal.] muni forseti alltaf afgreiða beiðni þingmanna um að fá að bera af sér sakir sé þá um leið brugðist við því  
            

Frú forseti. Enn og aftur fjallar hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ekki efnislega um málið. Hann sagði í þingræðu áðan að ég kenndi hvernig ætti að framkvæma þjóðaratkvæðagreiðslur við Háskóla Íslands. Það er alrangt. Ég kenni það ekki og hef aldrei gert. Það er einfaldlega þannig. Í kjölfarið á því undraðist hann hvernig ég talaði hér innan húss. Ég vil bara fá að bera af mér þessar sakir, frú forseti, það er ekki öðruvísi en það. Ég hvet enn og aftur þingheim til að fjalla efnislega um málin og ekki fara í manninn.

Frú forseti. Það er full ástæða til að ræða þessi síendurteknu tilvik sem hafa komið upp í umræðum upp á síðkastið þar sem opinberum störfum manna er blandað inn í þær skoðanir sem þeir hafa sett fram á opinberum vettvangi. Hvers vegna er verið að draga fram störf hv. þm. Baldurs Þórhallssonar sem háskólakennara? Hvers vegna er verið að blanda því saman við skoðanir hans í þinginu? Það er nefnilega það sem var gert og það grefur lymskulega undan starfsheiðri fólks þegar svona umræða er vakin upp ítrekað. Er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson þeirrar skoðunar að hv. þm. Baldur Þórhallsson eigi ekki að hafa málfrelsi hér, eigi ekki að fá að tjá skoðanir sínar? Eða er hann þeirrar skoðunar að opinberir fræðimenn og háskólakennarar eigi ekki að hafa kjörgengi 

Forseti minnir á að hér er verið að ræða fundarstjórn forseta og biður um að hún sé þá rædd undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Ég vil ræða þennan lið, að bera af sér sakir, og ég held að við séum búin að opna hann verulega ef ég var að bera hv. þm. Baldur Þórhallsson sökum með því að segja að hann væri að kenna þjóðaratkvæðagreiðslur í Háskóla Íslands. 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Það er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta.

Frú forseti. Nú er það orðið afar brýnt, enda eldhúsdagur strax eftir helgi, að það fari að komast einhver mynd á það hvernig eigi að ljúka þingstörfum á þessu vorþingi þannig að gott jafnvægi fáist í framgang þeirra mála sem eftir eru og nýtingu þess tíma sem við höfum úr að spila. 
             Það er farið að spyrjast út á göngunum að ákveðnir stjórnarliðar, og kannski er það forsætisráðherrann sem fer þar fremstur í flokki, ætla að hafa sumarþing í júlí. Hafi þingið einhvern tímann verið undir hælnum á einni ríkisstjórn er það þessi ríkisstjórn sem kemur með öll mál allt of seint, fer fram á næturfund eftir næturfund og hótar svo sumarþingi fram í miðjan júlí, eftir forsetakosningar, til að fá sín mál í gegn. Ég segi það bara fullum fetum, frú forseti, við munum einfaldlega ekki sætta okkur við þá óvissu og það verklag sem hér er boðið upp á, ekki eina mínútu lengur. Það er orðið mjög knýjandi að það verði fundað  
            

Virðulegur forseti. Það er að sjálfsögðu engin ástæða til að vera með lengdan þingfund þegar stjórnarmeirihlutinn hefur ekki gert sér grein fyrir því hvernig á að ljúka þingstörfum yfirleitt. Stjórnarmeirihlutinn er einhvers staðar í herbergjum farinn að tala um að það þurfi að vera sumarþing til að klára einhver mál.  
             Ég fullvissa hæstv. forseta um 

Frú forseti. Ég hlýt að gera athugasemd við það að hér er kallað til atkvæðagreiðslu eina ferðina enn um lengd þingfundar og hæstv. forseti hefur ekki haft fyrir því að ræða það við kóng eða prest, ræða það við þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar, heldur er þetta bara orðið fastur liður eins og venjulega. 

Virðulegi forseti. Ég vona að hæstv. forseti hafi skilning á því að ég tel eðlilegt að hinkra í nokkrar mínútur þar til þingmenn mæta í þingsal. Hér eru tveir eða þrír þingmenn og ég tel að við séum að fara að ræða mikilvægt mál og að ástæða sé til að hafa fleiri viðstadda.

Frú forseti. Ég tek undir með hæstv. forsætisráðherra, að það sé full ástæða til að bíða á meðan þingmenn koma sér fyrir í salnum vegna þess að það er mikilvægt að sem flestir fylgist að minnsta kosti með þessari umræðu. Ég fagna þessari nýju viðmiðun hæstv. forsætisráðherra sem er nú búin að gefa ákveðið fordæmi sem við hljótum að fylgja í öðrum málum einnig, öðrum mikilvægum málum, að menn fari ekki í umræður fyrr en hæfilegur fjöldi þingmanna að minnsta kosti er mættur til að fylgjast með.

Forseti tekur undir þau sjónarmið hæstv. forsætisráðherra, það væri gott ef hv. þingmenn mundu fjölmenna í salinn. Það er samkomulag um skiptingu ræðutíma milli þingflokka og nú eru komnir í salinn þeir hv. þingmenn sem eru fyrstir á mælendaskrá þannig að forseti telur rétt að hefja umræðuna.

Hæstv. forseti. Fjárfestingaráætlunin sem kynnt var í síðustu viku hvílir á mörgum styrkum stoðum, stefnumörkun um Ísland 20/20, græna hagkerfinu, stefnumörkun Vísinda- og tækniráðs og markmiðum í ríkisfjármálum. Að mótun þessarar stefnu hafa fjölmargir komið og fyrir það skal þakka. Fjármögnunin byggir annars vegar á þeirri framtíðarsýn sem Bankasýsla ríkisins hefur nýverið kynnt og frumvörpum um stjórn fiskveiða hins vegar. Fjárfestingaráætlunin er liður í áframhaldandi sókn eftir efnahagshrunið og er ætlað að styðja við efnahagsbata og hagvöxt. Þótt margt hafi áunnist í efnahagsmálum er áfram slaki í efnahagslífinu sem sést á því að atvinnuleysið er 6–7% og hagvöxturinn 2,5–3%. Meðan þessi slaki er fyrir hendi er skynsamlegt að verja hluta þeirra fjármuna sem bundnir hafa verið í bönkum og hluta auðlindagjalda til uppbyggingar innviða samfélagsins. Þannig styrkist undirstaða sjálfbærs hagvaxtar og tekjugrunnur ríkissjóðs til framtíðar. Lagðar eru nýjar áherslur í atvinnumálum um skapandi greinar, ferðaþjónustu, nýsköpun, rannsóknir og græna hagkerfið. Sú atvinnustefna sem fjárfestingaráætlunin grundvallast á er fjölbreytt og því eðlisólík stóriðjueinstefnunni sem margir eru enn fastir við. Hér er um afmarkaða fjárfestingaráætlun að ræða sem fjármögnuð verður með skilgreindum hætti. Þetta er til viðbótar við fjölda fjárfestingarverkefna sem ýmist eru þegar í gangi eða langt komin, m.a. Búðarhálsvirkjun, Landspítalinn, hjúkrunarheimili víða um land og námsmannaíbúðir. Samkvæmt spá Hagstofunnar hækkar hlutfall fjárfestinga af landsframleiðslu í 15,2% á þessu ári og í 16% á því næsta, sem er aukning frá 2010 um 3,2 prósentustig. Með fyrirliggjandi fjárfestingaráætlun má gera ráð fyrir að hlutfall fjárfestinga af landsframleiðslu hækki um 1,4 prósentustig á næsta ári og verði 17,5% og um 2% á árinu 2014 og verði 19,1%. Hefur hlutfall fjárfestinga af landsframleiðslu þá hækkað um 4% á tveimur árum. Hæstv. forseti. Áætlunin felur í sér verkefni sem leiða munu til fjárfestinga fyrir um 88 milljarða kr., en þar af er gert ráð fyrir að 39 milljarðar verði fjármagnaðir úr fjárfestingaráætluninni. Fjármögnunin er tvíþætt. Annars vegar er ráðgert að 17 milljarðar komi af sérstöku veiðigjaldi og leigu aflahlutdeilda, og eru þau áform með fyrirvara um samþykkt fyrirliggjandi frumvarpa um fiskveiðistjórn og veiðigjöld sem nú eru til umfjöllunar á Alþingi. Alls má gera ráð fyrir að aukin veiðigjöld skili milli 40 og 50 milljörðum kr. næstu þrjú árin. Hins vegar komi 22 milljarðar af arði og eignasölu hluta ríkisins í bönkum samkvæmt framtíðarsýn Bankasýslu ríkisins og eru með fyrirvara um að þær hugmyndir gangi eftir. Ætla má að allt að 75 milljarðar komi í hlut ríkisins úr bönkunum á næstu þremur árum. Ríkið hefur lagt bönkunum til mikið fé. Reikningar þeirra sýna að ríkið getur farið að losa um þá fjármuni, m.a. til atvinnuuppbyggingar. Samanlagt er hér gert ráð fyrir að ríkið fái allt 125 milljarða í tekjur af eignarhlut í bönkum og veiðigjöldunum á næstu þremur árum. Af þessari fjárhæð er ætlunin að verja rúmum 30% til fjárfestingaráætlunarinnar og afganginum, 70%, verður hægt að verja meðal annars til að treysta hag ríkissjóðs og greiða niður skuldir þannig að hér er einungis um það að ræða að verja rúmum 30% af veiðigjöldunum og arðinum til fjárfestingaráætlunarinnar. Hluta sérstaks veiðigjalds verður varið í fyrsta lagi til samgöngumála. Þar er um að ræða 2,5 milljarða kr. árlegt viðbótarframlag til samgönguáætlunar til næstu tíu ára. Þetta skapar svigrúm til að flýta framkvæmdum við Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng um þrjú ár og í kjölfarið ráðast fyrr en ella í byggingar annarra arðbærra mannvirkja. Í öðru lagi fer hluti veiðigjalda til að efla rannsókna- og tækniþróunarsjóði og fjárframlög til þeirra verða tvöfölduð. Í þriðja lagi verður varið 1,2 milljörðum til atvinnuþróunar og sóknaráætlana á vegum landshlutasamtaka. Reynslan hefur verið mjög góð af sóknaráætlunum landshluta og þar hefur verið brotið í blað í samskiptum ríkis og sveitarfélaga um mótun atvinnuuppbyggingar um allt land. Verkefni sem fjármögnuð verða af arði og sölu eignarhluta í bönkum eru tvenns konar, annars vegar framlög til uppbyggingar vaxandi atvinnugreina og hins vegar verklegra framkvæmda. Verkefnin eru valin með tilliti til þess að auka sem mest sjálfbæran hagvöxt til skamms og langs tíma. Varðandi framkvæmdir er lögð áhersla á verkefni sem eru langt komin í hönnun og undirbúningi. Þá er einnig haft í huga að verkefni leiði ekki til skuldbindinga um framtíðarrekstur. Jafnframt er tekið mið af verkefnum sem laða munu fram fjármagn frá einkaaðilum og öðrum opinberum aðilum. Þær atvinnugreinar sem sérstaklega eru studdar eru ferðaþjónusta, skapandi greinar og græna hagkerfið. Ráðist verði í uppbyggingu ferðamannastaða og innviða á friðlýstum svæðum og varið í þessu skyni 250 millj. kr. á ári. Sjónum hefur í auknum mæli verið beint að skapandi greinum og öllum er nú ljóst að menning er atvinnugrein, þróttmikil atvinnugrein með mikla vaxtarmöguleika. Alls er gert ráð fyrir að til skapandi greina verði lagðar 2,8 milljarðar kr. á þriggja ára tímabili. Meðal annars verða framlög til Kvikmyndasjóðs aukin myndarlega. Þá verður rafræn stjórnsýsla efld sem kemur hugbúnaðargreinum til góða. Áherslu á græna hagkerfið gætir nú víða um heim og þær sjást hvarvetna í áætlunum ríkja um aukinn hagvöxt. Alþingi hefur nýlega samþykkt þingsályktunartillögu þar um. Markmiðið er að leggja grunn að grænum og sjálfbærum hagvexti. Tæpum 4 milljörðum er áformað að verja til sex verkefna á þessu sviði. Þar nefni ég fimm ára átak til að auka erlendar fjárfestingar í grænni atvinnustarfsemi, grænan fjárfestingarsjóð, endurgreiðslu á kostnaði við að gera fyrirtæki umhverfisvæn, vistvæn innkaup, orkuskipti í skipum og ívilnun til eigenda hreinorkubíla. Í áætluninni er gert ráð fyrir að til bygginga og viðhalds verði varið um 13 milljörðum kr. Líklega fór engin atvinnugrein eins illa út úr hruninu og byggingariðnaðurinn, og atvinnuleysi er enn mjög mikið meðal iðnaðar- og byggingarverkafólks. Við núverandi aðstæður má ná hagstæðum samningum sem auka arðbærni verkefna. Jafnframt má benda á að lágt gengi krónunnar nú um stundir hefur í för með sér auknar líkur á því að innlendir verktakar komi að framkvæmdum. Flýting framkvæmda leiðir einnig til meiri verðmætasköpunar innan lands en ella. Helstu verkefnin sem um er að ræða eru að flýta viðhaldsverkefnum á fasteignum ríkisins, bygging húss íslenskra fræða, menntavísindasvið Háskóla Íslands, fimmti áfangi Háskólans á Akureyri og nýtt fangelsi. Loks vil ég geta um fjármögnun á nýjum Herjólfi í samstarfi við heimamenn og endurbætur á Landeyjahöfn. Hæstv. forseti. Ég hef hér farið yfir helstu þætti í fjárfestingaráætluninni. Eins og allir sjá er hér um að ræða metnaðarfulla en þó varfærnislega áætlun, eins og ég hef áður komið inn á, og mikilvægt innlegg er þessi framkvæmdaáætlun sannarlega til endurreisnarinnar. Miklu skiptir að efnahagsáhrifin séu metin af raunsæi. Fjárfestingaráætlunin svarar til um 2,3% af áætlaðri landsframleiðslu að meðaltali árin 2013–2015. Rétt er að taka fram að hér er eingöngu miðað við ráðstöfun opinberra fjármuna en ekki tekið tillit til fjárfestinga einkaaðila sem áætlunin leiðir af sér. Þar skiptir langmestu áætlunin um byggingu leiguíbúða sem svarar til um 40 milljarða kr. fjárfestingar. Aukin framlög til samkeppnissjóða kalla einnig fram samsvarandi framlög fyrirtækja og þá leggur Háskóli Íslands til happdrættisfé til framkvæmda. Að teknu tilliti til þessa er heildarfjárfestingaráætlunin upp á 88 milljarða kr., þ.e. ríflega 5% af landsframleiðslu á áætlunartímanum. Þegar allt er talið má ætla að áætlunin skapi um 4 þús. störf. Ef notuð er sama mælistika og í ýmsum nýlegum skýrslum og athugunum sem hér hafa verið ræddar og tekið undir gætu bein, óbein og afleidd störf verið um 11 þúsund. Við mat á þjóðhagslegu áhrifunum var notað þjóðhagslíkan viðlíka því sem Seðlabankinn og Hagstofa Íslands hafa yfir að ráða. Áhrif áætlunarinnar eru þau að fjárfesting og landsframleiðsla aukast verulega. Atvinnuleysi lækkar á spátímanum um allt að 0,5%. Færa má rök fyrir því að áhrifin á atvinnuleysi kunni að vera vanmetin, eins og áður greindi, einkum vegna þess að mikið atvinnuleysi er enn í byggingariðnaði. Verulegum fjármunum í þessari framkvæmdaáætlun er einmitt varið til byggingariðnaðarins. Áætlað er að að tekjur ríkissjóðs aukist um 16,9 milljarða alls á þremur árum. Til viðbótar minnka útgjöld vegna minna atvinnuleysis og gæti þar verið um að ræða 2–3 milljarða kr. í sparnað. Samanlagt hefur áætlunin því í för með sér að bæta hag ríkissjóðs um 19–20 milljarða kr. á næstu þremur árum. Ég fullyrði því, virðulegi forseti, að sú áætlun sem hér er sett fram sé bæði mjög varfærin og skynsamleg og hefur einnig þann tilgang að bæta stöðu ríkissjóðs eins og fram hefur komið, auk þess sem þetta mun stuðla að verulegri atvinnuuppbyggingu og auknum hagvexti og draga verulega úr atvinnuleysinu. Ég tel að nú sé rétti tíminn fyrir metnaðarfulla og djarfa sóknaráætlun eins og hér er til umræðu. Við erum einfaldlega komin á ákveðinn vendipunkt. Hagvöxtur er að glæðast og atvinnuleysi minnkar. Nú sjáum við fyrir að við getum endurheimt fjármuni sem lagðir voru í bankana og ekki síður sanngjarnt gjald af fiskveiðiauðlindinni sem nú er í augsýn. Nú er því rétti tíminn til að skila þessum arði til þjóðarinnar í atvinnuuppbyggingu og bættum lífskjörum.

Frú forseti. Ég þakka fyrir að þetta mál skuli komast á dagskrá og að við fáum þannig tækifæri til að eiga orðastað í þinginu um þessa fjárfestingaráætlun sem ríkisstjórnin kynnt í síðustu viku. Það eru efni til að fara yfir nokkra þætti þessa máls, í fyrsta lagi mætti ræða sérstaklega um það hvernig ríkisstjórnin hyggst fjármagna fjárfestingaráætlunina sem núna er kynnt. Síðan mætti ræða um það sérstaklega, og ég hyggst gera það á eftir, hvar eigi að drepa niður fæti og síðan mætti í þriðja lagi að sjálfsögðu ræða það hvað annað kæmi líka til álita að gera til að örva fjárfestingu á Íslandi. Ríkisstjórnin hefur á þessu kjörtímabili að minnsta kosti í tvígang samkvæmt sérstöku samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins fjallað um það hvernig örva eigi fjárfestingu á Íslandi. Fyrst var það gert hér í stöðugleikasáttmálanum frá 2009, þá var það útlistað undir 4. lið að ríkisstjórnin ætlaði að greiða götu ákveðinna stórframkvæmda. „Framkvæmdir til að stuðla að aukinni atvinnu“ er fyrirsögnin á þeim kafla í stöðugleikasáttmálanum og hefðu framkvæmdir gengið eftir í þeim mæli sem gengið var út frá þegar stöðugleikasáttmálinn var gerður á árinu 2009 sæjum við allt annað framkvæmdastig í landinu en raun ber vitni. Og ein helsta ástæða þess að samkomulagið um stöðugleikasáttmálann við aðila vinnumarkaðarins sprakk var einmitt sú að ríkisstjórnin stóð ekki við sinn hluta þess samkomulags. Einn þáttur þess máls var óvissan sem ríkisstjórnin hefur haldið sjávarútveginum í landinu í. Og hvað hefur gerst í sjávarútvegi á Íslandi undanfarin ár? Það sem hefur gerst í þeirri atvinnugrein er að fjárfesting í greininni hefur hrunið frá því sem hún áður var, um það bil 20 milljarðar á ári, niður í um 4–5 milljarða. Það er það sem hefur gerst í sjávarútveginum og er bein afleiðing af stefnu ríkisstjórnarinnar á þessu kjörtímabili með því að halda þeirri grein í þeirri óvissu sem hún hefur þurft að búa við allt þetta kjörtímabil. Og enn sér ekki fyrir endann á henni. Það var ekki bara árið 2009 sem ríkisstjórnin sagði að hún hygðist beita sér fyrir aukinni fjárfestingu á þessu kjörtímabili eða þessum árum, heldur kom aftur fram yfirlýsing frá ríkisstjórninni á vormánuðum síðasta árs í tengslum við kjarasamninga sem þá voru gerðir í maí árið 2011. Og þá var aftur sérstakur kafli. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem er hér að finna á fjölmörgum blaðsíðum, langt mál um það hvernig ríkisstjórnin hyggist örva fjárfestingu í landinu, sókn í atvinnumálum, fjárfestingar, og hér segir meðal annars, með leyfi forseta: „Það er sameiginlegt markmið stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins að vinna bug á atvinnuleysi og skapa fjölbreytt og vel launuð störf hér á landi.“ Við blasir að fjárfesting hefur verið of lítil. Svo virðist að með þessari nýju fjárfestingaráætlun sem unnin er í engu samráði við aðila vinnumarkaðarins hafi menn lagt til hliðar fyrri áform þar sem mikið var talað til dæmis um að nýta orkuna í landinu. Það sem hefur breyst í millitíðinni er að við höfum fengið til dæmis rammaáætlunina þar sem hagkvæmustu orkunýtingarkostirnir hafa verið teknir út fyrir sviga í þingsályktunartillögu sem kynnt var hér í þinginu. Kjarni málsins er þessi: Ætli menn sér í alvöru að stórauka fjárfestingu á Íslandi þarf ekki bara að skapa hér hagkvæmt umhverfi og eyða óvissu eins og ríkt hefur um stærstu atvinnuvegi okkar eins og sjávarútveginn, heldur þarf líka að vera til staðar vilji til að grípa tækifærin til orkunýtingar. Hér kom einn frasinn frá hæstv. forsætisráðherra, sem talaði um stóriðjustefnuna endalausu í sínu máli. Þetta snýst ekki bara um að reisa fleiri álver. Þetta byrjar á viljanum til að nýta orkuna, þar byrjum við. Svo sjáum við til hvaða fyrirtæki koma og lýsa áhuga á því að kaupa þá orku og nýta hana til að auka útflutningsverðmæti okkar Íslendinga og auka verðmætasköpun almennt í landinu. Ríkisstjórnin hefur engan lit sýnt í þeirri mikilvægu vegferð. En gott og vel. Ég gæti tínt hér til fjölmargt fleira eins og til dæmis skattstefnu þessarar ríkisstjórnar sem hefur beinlínis valdið því að dregið hefur úr fjárfestingu í landinu, ég get líka nefnt óvissuna sem hefur verið viðvarandi vegna gjaldeyrishaftanna. Ég kem kannski inn á það síðar hvaða leiðir við sjálfstæðismenn sjáum út úr þessari stöðu. Stöldrum aðeins við það hvernig á að fjármagna þessa fjárfestingaráætlun, sem ég vil leyfa mér að segja að er minnsta kosti þriðja fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar til viðbótar við þær tvær sem hafa verið gerðar eftir samráð við aðila vinnumarkaðarins. Hvernig á að fjármagna þetta að uppistöðu til? Það á að gera það annars vegar með veiðigjaldinu, um það liggur fyrir frumvarp í þinginu. Þeir sérfræðingar sem ríkisstjórnin sjálf kallaði sér til ráðgjafar í því máli hafa sagt að þetta sé allt of langt gengið. Mörg fyrirtæki munu hreinlega lenda í greiðsluþroti verði þessar hugmyndir að veruleika. Er það góður grunnur að fjárfestingaráætlun að byggja hana að uppistöðu til á slíkri fjármögnun? Nei, það sýnist mér ekki. Og málið er reyndar óafgreitt í þinginu. Hins vegar segja menn að það eigi að nota eignarhluti sem seldir verða úr bönkunum til að ráðast í þetta. Ég vil þá byrja á því að segja að ég fagna því að það sé samhljómur á milli þessara tveggja stjórnarflokka um að einkavæða bankana að nýju að fullu. Það er nýtt. Það var ekki alltaf þannig hjá Vinstri grænum að þeir væru sáttir við að allir eignarhlutir í bönkunum færu í hendur einkaaðila. Það er ágætt, en eigum við ekki að muna það í leiðinni að við eignuðumst þessa hluti með því að skuldsetja ríkissjóð. Væri ekki ágætt að nota arðinn af þeirri fjárfestingu, þegar við náum að losa aftur um þann eignarhlut, til að greiða niður skuldina sem stofnað var til þegar ríkið eignaðist þann sama eignarhlut? Er það ekki ágætisleið? Þar fyrir utan má spyrja sig, ef menn ætla að fara út í þá aðferðafræði að segja að það séu tekjurnar af nýtingu sjávarauðlindarinnar sem eigi að standa að baki þessu og þessu verkefni: Hvar á sú aðferðafræði að enda? Hvað ætlum við þá nákvæmlega að gera fyrir til dæmis tekjuskattinn í landinu, virðisaukaskattinn, fjármagnstekjuskattinn eða erfðafjárskattinn? Hvað á að gera fyrir hvaða skattstofn? Staðreynd málsins er sú að það er dálítið verið að stilla þjóðinni og kjósendum upp við vegg og um leið þinginu. Það er verið að stilla mönnum upp við vegg og segja: Annaðhvort samþykkið þið að stórauka veiðigjaldið með öllum þeim áhrifum sem af því leiðir eða það verða engar fjárfestingar. Þannig blasir þetta skjal við mér en það er til önnur leið, það er til allt önnur leið og hún er sú að draga úr skattlagningu og sýna vilja til að nýta orkuauðlindirnar í landinu og gera það þannig að fylgt verði ráðum okkar hæfasta fólks sem í tíu ár hefur unnið að því að kortleggja þá valkosti sem okkur standa til boða. Ríkisstjórnin hefur engan vilja sýnt til þess, hún hefur til dæmis ákveðið að fara frekar í Búðarháls sem skilar sama afli og Norðlingaölduveita hefði gert en kostar 10 milljörðum meira. Það var 10 milljarða virði að fara frekar þá leið en í Norðlingaölduveitu. Reyndar tel ég ekki að Búðarhálsinn hefði þurft að vera útilokaður ef menn hefðu farið í Norðlingaölduveitu en þetta sýnir hvernig forgangsröðunin hefur verið í þeim efnum. Annað sem þarf að sjálfsögðu að gera er að samhliða þessu þarf að bæta sérstaklega stöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja, þ.e. samhliða almennum lækkunum á sköttum þarf að bæta stöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Það verður líka að binda endi á aðgerðir fyrir skuldsett heimili. Það er enn þá allt of margt upp í loft hvað skuldsett heimili varðar, allt of margir sem hafa ekki fengið bót sinna mála af þeim sem hafa haft við skuldavanda að glíma undanfarin ár og þá munu menn sjá að losna munu úr læðingi úti í þjóðfélaginu nýir kraftar hjá einkaframtakinu. Ríkið þarf ekki að vera upphaf og endir alls. Við þurfum ekki að skattleggja til að geta byrjað að framkvæma, það þarf ekki að leggja á nýja gjaldstofna til að koma fjárfestingu af stað, það þarf að skapa umhverfi til að einkaaðilarnir sjái sér hag í því að gera það. Ríkið þarf ekki að vera í miðju fjárfestingaráætlunar sjálft, það þarf ekki að stýra fjárfestingaráætlun úr Stjórnarráðinu í gegnum ríkiskassann. Það er hægt að leyfa atvinnulífinu að skipuleggja sig sjálft um leið og menn hafa komið á fót hagkvæmu rekstrarumhverfi og eytt óvissu og skapað grundvöll fyrir menn til að binda fjármuni í íslenskum tækifærum til lengri tíma. Um hin einstöku verkefni er ekki tími til að fara í löngu máli en ég tek fram að margt góðra verkefna er að finna í þessari áætlun. Sum þeirra sem horfa sérstaklega til nýsköpunar eru hins vegar þess eðlis að þess er ekki að vænta að þau skapi mörg störf á allra næstu missirum eða næstu árum vegna þess hversu langan tíma það tekur fyrir slík verkefni að skila sér í beinhörðum störfum. Önnur verkefni eru jafnframt þess eðlis að við höfum beinlínis mælt fyrir þeim í okkar eigin tillögu til þingsályktunar um endurreisn íslensks atvinnulífs, eins og hvað snertir innviði samfélagsins, vegaframkvæmdir og aðrar samgöngubætur. Önnur verkefni eru enn eldri af nálinni, hérna eru til dæmis tínd upp í þriðja eða fjórða sinn á þessu kjörtímabili verkefni eins og þau sem tengjast háskólasjúkrahúsi. Það er margt af ágætum verkefnum hér en ég gagnrýni að ekki sé tekið á almennu rekstrarumhverfi fyrirtækjanna í landinu og að fjármögnunin sé reist á jafnveikum stoðum og ég hef hér farið yfir.

Frú forseti. Ég hefði vænst þess að leiðtogi stjórnarandstöðunnar væri kátari með þessa fjárfestingaráætlun og tæki kannski meira undir hana en lengi framan af ræðu hans mátti greina. Það er út af fyrir sig rétt að það hafa orðið tafir á ýmsum verkefnum sem menn höfðu hug á að koma áfram en önnur hafa gengið eftir. Ég sætti mig ekki við að það sé talað eins og það hafi ekki skipt máli að stjórnvöld hafa stuðlað að því til dæmis að nú eru í byggingu hjúkrunarheimili í landinu fyrir samtals líklega um 10 milljarða kr. sem stjórnvöld hafa beinlínis beitt sér fyrir að koma af stað. Það eru verulega stór verkefni eins og undirbúningur undir byggingu Landspítalans og hönnunarsamkeppni þar. Við getum tekið verkefni eins og átakið Allir vinna, við getum tekið markaðsstuðninginn við ferðaþjónustuna, bæði í kjölfar gossins og síðan vetrarferðamennskuátakið núna sem að minnsta kosti á þátt í því eða hjálpar til við þá gífurlegu aukningu og mikla vöxt sem er í þeirri grein, enda eru okkar aðstæður að lagast verulega. Það er rétt að hafa það í huga að við erum að bæta hér við og styðja við þann bata, þann hagvöxt sem þegar er hafinn. Hér er núna í gangi einhver mesti hagvöxtur sem við finnum í Evrópu og innan OECD. Vinnumagn er að aukast umtalsvert og störfum að fjölga, atvinnuleysi er á niðurleið. Í aprílmánuði sl. sáum við lægstu atvinnuleysistölu í þrjú ár og þannig mætti áfram telja. Það sem hér er verið að leggja til og ég tel sérstaklega ánægjulegt og efnahagslega skynsamlegt er að nota nú það svigrúm sem fram undan er með skynsamlegum hætti til að styðja við þennan bata og gera hann enn kraftmeiri þannig að við komumst hraðar upp úr þessu núna eftir því sem batinn er hafinn en ella mundi vera, að við náum fjárfestingarstiginu upp og hefur það þó verið að taka vel við sér. Ég held að stjórnarandstaðan, sem hefur á köflum málað hlutina hér ansi dökkum litum, ætti aðeins að fara að spyrja sjálfa sig: Hvernig er nú svartagallsrausið til dæmis frá því í fyrra þegar það er borið saman við tölur og gögn sem við höfum núna í höndunum? Lengi framan af ári 2011 neitaði stjórnarandstaðan því að nokkur hagvöxtur væri hafinn, það var hlegið að mér þegar ég spáði því að umsnúningurinn væri að verða á þriðja ársfjórðungi 2010 sem er nákvæmlega það sem núna staðfestist í hagtölunum. Þá sneri hagkerfið við og landið fór að rísa. Þegar hagvöxturinn var orðinn óumdeilanlegur og menn gátu ekki lengur neitað því að bati var kominn, hvað sögðu menn þá í þessum sal? Já, en það er ekki réttur hagvöxtur, þetta er bóla drifin af einkaneyslu. En hvað sýna greiningarnar núna?  Ég tel að þessi efnahagsáætlun sé skynsamleg í efnahagslegu tilliti, hún er ábyrg og ég legg áherslu á að áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum er í forgangi og gengur framar þessum áformum. Með öðrum orðum, á hverjum tíma verður tekið frá fyrir því sem tryggir framvindu ríkisfjármálaáætlunarinnar þannig að við náum settu marki í þeim efnum. Og hraði þessarar áætlunar er þar af leiðandi háður þeim fyrirvörum að fyrst er tekið frá fyrir ríkisfjármálaáætluninni og síðan er það framvinda tekjuþróunarinnar sem að öðru leyti ræður. Um þetta er rætt og um þetta er deilt víða báðum megin Atlantsála, að hvaða marki eigi að takast á við efnahagserfiðleikana og erfiða stöðu ríkissjóða með aðhaldsaðgerðum og niðurskurði og að hvaða marki eigi að reyna að örva hagvöxt og ná inn tekjum þannig. Við höfum almennt farið blandaðar leiðir í okkar nálgun, bæði í ríkisfjármálum og efnahagsmálum, og erum að gera það hér. Við munum áfram beita aðhaldi og aga í ríkisfjármálum en við ætlum líka að beita örvandi aðgerðum af þessu tagi með viðbótartekjum, óreglulegum einskiptis- eða sveiflukenndum viðbótartekjum sem við fáum á næstu missirum gegnum veiðileyfagjöld og arðgreiðslur eða eignasölu úr bönkum. Og vel að merkja, til að hryggja þá formann Sjálfstæðisflokksins, það er engin stefnubreyting fólgin í eignarhaldi á bönkunum, hún hefur þegar komið út og er boðuð og liggur fyrir. Minni hlutarnir í bönkunum af hálfu ríkisins eru falir en ríkið mun áfram eiga kjölfestumeirihlutaeignarhlut í Landsbankanum næstu árin. Og það er meira en nóg svigrúm fyrir þær sölutekjur sem þarna er gert ráð fyrir til að þetta gangi eftir. Ráðstöfun tekna af þessu tagi, eignasölu- eða tímabundnar arðgreiðslutekjur eða mjög sveiflukenndar tekjur eins og búast má við þegar andlagið er viðbótarauðlindarenta af sjávarútvegi í góðum árum, er skynsamlegt að leggja í innviðafjárfestingar af þessu tagi en ekki beint í rekstur. Ríkið mun ekki skuldsetja sig um eina krónu í viðbót vegna þessarar fjárfestingaráætlunar, það er útgangspunktur og ríkið mun taka frá fyrir áætlun sinni í ríkisfjármálum. Að lokum, frú forseti, um áherslurnar sem hér birtast þá vil ég lýsa sérstakri ánægju með þær. Þær endurspegla mjög vel þær áherslur um fjölbreytni, um sjálfbæra atvinnuuppbyggingu, um eflingu innviða, rannsókna og þróunar, um græna hagkerfið, um skapandi greinar og um innviðafjárfestingar eins og samgöngur sem þessi ríkisstjórn byggir grundvallaratvinnuframfarasókn sína á.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna þessari umræðu og þakka fyrir að gefið er rými fyrir hana í störfum þingsins. Ég vil byrja á því að fara nokkrum orðum um tímasetninguna, hvers vegna menn eru að kynna fjárfestingaráætlun við þessar aðstæður í okkar samfélagi. Ég held að það séu nokkrar afar mikilvægar ástæður sem við þurfum að hafa í huga. Í fyrsta lagi er það staðan í ríkisfjármálunum. Þar hefur náðst ótrúlegur viðsnúningur á örfáum missirum. Við hófum störf á þessu kjörtímabili með fjárlagahalla upp á 215 milljarða. Það hefur tekist að ná honum niður í það að vera innan við fimmtungur af þeirri fjárhæð á síðasta ári og stefnir í 20 milljarða á þessu ári. Það eru því að skapast forsendur núna, það er borð fyrir báru til að nýta fjármuni í annað en að borga niður skuldir af gegndarlausum halla ríkissjóðs. Í öðru lagi erum við að stíga skref í auðlindamálum sem tryggja það eftir áratugalanga baráttu að þjóðin sér loksins fram á að fá sanngjarna auðlindarentu fyrir afnotaréttinn til veiða úr hinni sameiginlegu auðlind. Eins og hér hefur verið rakið í umræðunni eiga þær tekjur ekki að renna í óskilgreind verkefni eða rekstur ríkissjóðs. Hér eru kvikir tekjustofnar á ferðinni sem eðlilegt er að renni í að byggja upp grunnstoðir atvinnulífsins, í að efla vaxtargreinar, treysta innviði samgöngukerfisins o.s.frv. Í þriðja lagi er mikilvægt að ýta undir þann efnahagsbata sem þrátt fyrir allt er staðreynd. Hér er hagvöxtur með því mesta sem við sjáum í vesturhluta álfunnar. Atvinnuleysið er komið úr 9,3% niður í 6,5% í síðasta mánuði og ef þessi áætlun gengur eftir lækkar atvinnuleysið niður undir 5% á næsta ári og 4% 2015. Í fjórða lagi er hér um að ræða að ríkisstjórnin er að sýna í verki áherslu sína á nýja og mun fjölbreyttari atvinnustefnu en keyrð hefur verið í landinu undanfarna áratugi. Hér er græna hagkerfið, hér er ferðaþjónustan, hér eru samgöngubætur, skapandi greinar, þar með talið kvikmyndagerð, uppbygging nýrra valkosta í húsnæðismálum og svo mætti áfram telja. Ég fagna sérstaklega því að hér sýnir ríkisstjórnin vilja í verki til að hrinda úr vör 1. áfanga þeirra tillagna sem allir flokkar á þinginu lögðu gott til að yrði samþykkt í samhengi við áætlunina um græna hagkerfið og það er mikilvægt því að þar er ekki einungis um að ræða hagsmuni einnar atvinnugreinar. Þetta er hugsun um breytt vinnubrögð, um lausnir sem eru umhverfisvænar, sem eiga erindi við ferðaþjónustuna, við skapandi greinar, við orkugeirann, við landbúnaðinn, við sjávarútveginn, við allar þær atvinnugreinar sem eru að ýta undir hagvöxt í landinu um þessar mundir. Gert er ráð fyrir að þetta sé veruleg innspýting fyrir atvinnulífið, auki hagvöxt um hálft prósentustig, minnki atvinnuleysi verulega og þetta er gert án þess að við séum að tefla í tvísýnu ríkisfjármálaáætluninni. Fjármögnunin er hófleg, það á að fjármagna þessa áætlun úr tveimur áttum, með sérstöku veiðigjaldi og leigu aflahlutdeilda og með arðgreiðslum og sölu eignarhluta í bönkunum. Við erum langt í frá að selja fugl í skógi með þessari fjármögnunarleið. Ætlunin er að nýta einungis um 30% af þeim fjármunum sem við áætlum að komi inn í gegnum þessa fjármögnunarliði þannig að það er heilmikið svigrúm eftir til að styðja við ríkisfjármálaáætlunina og til að ná fjárlagahallanum enn frekar niður. Grundvöllurinn er sem sagt traust stefna og mikill árangur í ríkisfjármálum, aukinn hagvöxtur, en við viljum hins vegar ná meiri árangri í atvinnumálum, ná atvinnuleysinu enn frekar niður. Árangur sem við sjáum í atvinnumálum í hagvexti sem er með því mesta sem gerist í álfunni og síðan sá viðsnúningur í efnahagsmálum sem hefur verið hægur en öruggur á undanförnum árum eftir dýpstu kreppu lýðveldistímans í kjölfar hruns fjármálakerfisins. Það eru mikil tíðindi að ríkisstjórnin sé núna að sýna í verki hvernig hægt er að byggja upp fjölbreytta atvinnustarfsemi með stuðningi við miklu fleiri greinar en tíðkast hefur í atvinnumálum fram að þessu. Ég held að hér sé góður grundvöllur til að ná pólitískri samstöðu. Hér eru margar tillögur sem eiga samhljóm í áætlunum sem hafa komið frá stjórnarandstöðunni á undanförnum missirum og ég held að við eigum að sameinast um að styðja þá uppbyggingu í atvinnulífinu sem þessi áætlun boðar.

Virðulegur forseti. Við ræðum kosningaloforð Samfylkingarinnar fyrir næstu þingkosningar. Það er í rauninni ekki hægt að kalla þetta annað enda er hér verið að lofa ýmsum útgjaldaliðum eftir kosningar, sem sagt á næsta kjörtímabili, og um leið er þetta yfirlýsing um hvers konar ríkisstjórn núverandi stjórnarflokkar sjá fyrir sér að mynda að kosningum loknum. Við þessi vinnubrögð er eitt og annað að athuga, sérstaklega er varðar fjármögnun verkefnanna því að þarna eru mjög mörg góð verkefni, verkefni sem ég held að sé almenn samstaða um að fjármagna og samstaða um að séu að minnsta kosti flest hver mikilvæg. En þarna er verið að lofa því að fjármagna þetta með peningum sem ekki er búið að afla og er mjög óljóst um hvort hægt verði að afla og skuldbinda að einhverju leyti eða að minnsta kosti gefa loforð fyrir næsta Alþingi. Ríkisstjórnin er því ekki aðeins að grípa fram fyrir hendur þingsins sem hefur fjárveitingavaldið, hún er að grípa fram fyrir hendur næsta þings. Vald hennar til þess er reyndar ekki til staðar og því er þetta ekki annað en yfirlýsing um hvað Samfylkingin vill framkvæma eftir næstu kosningar, sú nýjasta í langri röð fjárfestingaráætlana sem iðulega eiga að skapa mörg þúsund störf, störf sem hafa ekki orðið til. Samtals er líklega búið að lofa hátt á fimmta tug þúsunda starfa með ýmiss konar verkefnum, jafnvel í tengslum við gerð kjarasamninga, sem hafa svo einfaldlega verið svikin. Það sem er sérstaklega óæskilegt við hvernig þetta mál er lagt upp er það sem ég nefndi í byrjun, að þarna er verið að útdeila peningum sem eru ekki til staðar. Ætlunin er að taka tugi milljarða út úr sjávarútveginum og er það byggt á tillögu ríkisstjórnarinnar um stjórn fiskveiða og gjaldtöku af sjávarútvegi, tillögu sem ég taldi reyndar að stjórnarmeirihlutinn væri búinn að fallast á að væri óraunhæf eftir fjölmörg álit og alla þá útreikninga sem sýndu fram á að greinin réði ekki við gjaldtökuna. Meiri hluti fyrirtækja í greininni færi líklega í þrot og þúsundir starfa mundu tapast en ríkisstjórnin ætlar að halda sig við það að fórna þúsundum starfa í sjávarútveginum og tengdum greinum og færa peningana annað. Jafnframt á að fjármagna þetta með sölu á eignarhlut ríkisins í bönkunum. Við höfum reyndar áður heyrt ríkisstjórnina tala um að hún ætlaði að nota peningana sem hún fengi fyrir eignarhlut í bönkunum í það að brúa bilið í rekstri ríkissjóðs, en nú á að nota þetta fjármagn í þau verkefni sem upp eru talin í áætluninni en gleymist þá væntanlega að hlutur ríkisins í bönkunum var keyptur fyrir lánsfé. Það þarf væntanlega að endurgreiða þau lán og það er ekki bæði hægt að nota fjármagnið í að endurgreiða lánin og í þau verkefni sem þarna er lýst. Áætlunin byggir því á mjög veikum grunni, raunar enn veikari en fyrri áform ríkisstjórnarinnar, m.a. þau er tengdust kjarasamningunum, en ekki einu sinni þau hefur ríkisstjórnin staðið við, hvað þá áætlun sem ekki er búið að fjármagna sem á að eiga sér stað á næsta kjörtímabili. Atvinnuleysi er reyndar ekki nema 6–7%, ég segi „ekki nema“ vegna þess að víða í Evrópu er atvinnuleysið töluvert meira. En þá gleyma menn því að það er búið að afskrá fjölda fólks af atvinnuleysisskrá og þúsundir hafa flust til annarra landa, ekki hvað síst Noregs, í leit að vinnu. Hæstv. ráðherrar nefna líka hagvöxtinn en hvernig er hagvöxturinn til kominn? Ekki með fjárfestingu, ekki með nýrri verðmætasköpun. Nei, það er tvennt sem hefur skipt sköpun við að halda íslenska hagkerfinu á floti. Það eru annars vegar neyðarlögin, sem urðu til þess að við tókum ekki óhóflega ábyrgð á hinum föllnu bönkum, og hins vegar gjaldmiðillinn. Fall krónunnar hefur aukið til mikilla muna útflutning og þetta heldur uppi hagvexti. En ríkisstjórnin vinnur að því og hefur sett það í forgang að snúa þessum tveimur hlutum við, taka upp evru með öllum þeim skakkaföllum, samdrætti og atvinnuleysi sem henni fylgir um alla Evrópu og að taka ábyrgð á skuldum fallinna einkabanka. Það er með öðrum orðum verið að vinna að því að snúa við þessum tveimur þáttum sem hafa gagnast okkur hvað best á undanförnum árum og um leið að vega að grunnatvinnuvegum þjóðarinnar og lofa fjármagninu, fjármagni sem ekki er til, í framtíðarverkefni í kosningaloforð Samfylkingarinnar fyrir næstu þingkosningar. Það er mikil synd að ríkisstjórnin skuli starfa með þessum hætti þegar við horfum upp á það að tækifæri Íslands eru gríðarleg og líklega miklu meiri en flestra annarra landa. Ef hér væri rekin skynsamleg stefna í skattamálum, ef hér væri framleidd sú orka sem þarf, væru farin af stað fjölmörg fjárfestingarverkefni, tugir fjárfestingarverkefna, alvöruverkefna, atvinnuskapandi verkefna og þúsundir starfa hefðu skapast. Þetta vitum við vegna þess að áhuginn hefur verið til staðar. Á Íslandi eru aðstæður allar eða flestar hinar bestu fyrir nýja fjárfestingu nema ríkisstjórnin sem stöðugt innleiðir nýjar reglur sem halda aftur af fjárfestingu og koma í veg fyrir verðmætasköpun en eyðir þess í stað peningum sem ekki eru til.

Frú forseti. Það er ágætt að fá tækifæri til að ræða þessa skýrslu hér eða framkvæmdaáætlun. Ég saknaði þess að fá ekki kynningu sem hafði verið boðuð á þessu verkefni, en það var þannig síðasta föstudag að mér var boðið á kynningu en hún féll niður vegna þess að enginn áhugi var á henni hjá hinum stjórnarandstöðuflokkunum og hún fór því ekki fram.

„Hinum stjórnarandstöðuflokkunum?“

Eru margir stjórnarandstöðuflokkar hér?  Það er margt gott við þetta og það jákvæða er kannski útgjaldahliðin og gott að horfa á hana og ímynda sér að hér geti allt orðið betra. Það væri vissulega gott að fá innspýtingu í hagkerfið. Þetta eru mörg feikifín verkefni og þörf og mér líst vel á áherslurnar sem eru á græna hagkerfið og sjálfbærni. Hvernig er hægt að vera á móti því? Þetta hljómar allt ljómandi vel. Og veiðigjaldið, við eigum auðvitað að innheimta það, ekki spurning, og verja því til góðra verka. Ég hef hins vegar miklar efasemdir um arðgreiðslur úr bönkunum og sölu á eignarhlutum ríkisins í þeim. Bankarnir hafa skilað ævintýralegum hagnaði frá hruni. Ef við ættum að hafa lært eitthvað af hruninu er það það að ef eitthvað virðist of gott til að vera satt, þá er það venjulega ekki satt. Þannig er það líka í þessu tilfelli. Hagnaður bankanna er til kominn vegna þess að skuldir heimila og fyrirtækja stökkbreyttust við hrunið. Þær voru færðar úr þrotabúum gömlu bankanna yfir í þá nýju með miklum afslætti og þeim afslætti hefur ekki verið skilað til skuldsettra heimila og fyrirtækja í þeim mæli sem hefði þurft og hefur verið eignfært og við horfum nú á í ársreikningum bankanna sem hagnað. Mér finnst rangt að greiða út arð úr bönkunum þegar svona er komið því að um leið og arður verður greiddur úr bönkunum höfum við viðurkennt að það sem gerðist sé í lagi. Þá höfum við réttlætt ofurhagnaðinn sem mér finnst hreinlega til kominn með ósiðlegum hætti. Það get ég aldrei samþykkt.

Frú forseti. Það er ákaflega mikilvægt þegar rædd er fjármögnun á þessari metnaðarfullu og góðu fjárfestingaráætlun að það sé hugað að smáatriðum og sagt sé rétt frá. Það er auðvitað ekki hugsunin að nota alla upphæðina sem kemur af áætlaðri sölu eignarhluta ríkisins í bankakerfinu til þessarar fjárfestingaráætlunar. Það er heldur ekki hugsunin að nota allt veiðigjaldið til þessarar áætlunar. Lagt er upp með að nota hluta af þessum væntanlegu tekjustofnum fyrir ríkið. Ég held að enginn hafi haldið öðru fram þegar peningur var lagður í bankakerfið á sínum tíma en að sá peningur mundi koma til baka. Hér gerum við sem sagt ráð fyrir að peningurinn komi til baka annaðhvort með áætlun Bankasýslunnar um sölu vissra eignarhluta ríkisins - það vill stundum gleymast í umræðunni að ríkið á 41% í bankakerfinu á Íslandi - eða ef bankastjórnir ákveða að greiða arð. Mér finnst, og það er hugsunin sem býr að baki þessari fjárfestingaráætlun, réttlætanlegt að nota peninga sem koma inn í ríkissjóð með þessum hætti annaðhvort til að greiða niður skuldir eða til að fjárfesta skynsamlega sem hjálpar okkur aftur að greiða niður skuldir. Þetta er sú leið sem er verið að fara, það er verið að nýta þennan pening í að greiða niður skuldir annars vegar og hins vegar til að fjárfesta sem hjálpar okkur síðan að greiða niður skuldir vegna þess að það mun skapa hagvöxt þegar fram í sækir. Hins vegar á að sækja fé með veiðileyfagjaldi. Vissulega eru þeir til sem vilja ekki innheimta veiðileyfagjald, en ég hef skynjað umræðuna þannig að menn vilji að þjóðin fái hlutdeild í auðlindarentunni en deilt sé um útfærslur á því. Hér er vissulega lagt upp með að þetta prinsippatriði fari í gegn. Það er þá hluti af þessu veiðileyfagjaldi - vonandi í sem mestri sátt við sjávarútveginn því að við eigum eftir að sjá hvaða útfærsla kemur úr atvinnuveganefnd - sem fer til þessara fjárfestinga. Þetta er allt saman úthugsað og ég hvet fólk til að varast alhæfingar og taka tillit til smáatriða í þessari áætlun. Svo fagna ég því af heilum hug og hjarta að hér sé verið að auka fjölbreytni í atvinnulífinu. Mér heyrist reyndar, og ég fagna því líka, vera sátt um útgjaldahlið þessarar áætlunar. Hún eykur fjölbreytni og 

Virðulegi forseti. Það er eiginlega ekki ofsögum sagt að saga þessarar ríkisstjórnar við að koma einhverju lífi í atvinnumálin sé hörmungarsaga, hörmungarsaga ítrekaðra loforða og heita sem hafa öll verið svikin. Að sjá þessa fjárfestingaráætlun og orðskrúðið sem henni fylgir má segja að sé eins og að heyra þau gömlu lög sungin og leikin. Ef við horfum á það að í mars 2009 setti núverandi ríkisstjórn fram svokallaða 100 daga áætlun í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins. Þá átti að skapa um 4 þús. störf á skömmum tíma, 4 þús. störf til að bregðast við atvinnuleysinu, þar af 1.200 í byggingariðnaði. Í samstarfsyfirlýsingu flokkanna þegar ríkisstjórnin var mynduð var sami tónn sleginn, með leyfi forseta: „Meginverkefni ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum verður að draga úr atvinnuleysi með markvissum aðgerðum, útrýma langtímaatvinnuleysi og skapa traustari grundvöll fyrir íslenskt atvinnulíf til framtíðar.“ Einnig segir: „Nú þegar hefur ríkisstjórnin ráðist í brýnar aðgerðir til að sporna við atvinnuleysi sem skila eiga 6.000 ársverkum á næstu mánuðum og missirum.“ Þetta var sagt í maí 2009. Þann 25. júní 2009 var gerður stöðugleikasáttmáli við aðila vinnumarkaðarins, boðuð ný sókn í atvinnumálum og þúsundir starfa áttu að skapast, um 14 þús. störf á þremur árum. Fjárfestingarverkefnin áttu að nema á þessum tíma allt undir 1 þús. milljarða, 280–380 milljarða á ári, og það átti að ná verðbólgu niður fyrir 2,5% fyrir árslok 2010. En blekið var ekki þornað á þessum pappírum þegar aðilar vinnumarkaðarins voru farnir að gera alvarlegar athugasemdir. Við vitum öll um afdrif stöðugleikasáttmálans sem varð til þess að ASÍ og Samtök atvinnulífsins lýstu yfir algeru vantrausti á ríkisstjórnina og segjast ekki hafa neitt frumkvæði að frekara samstarfi við hana á þessum vettvangi. Við getum minnst á fundi ríkisstjórnarinnar í landshlutum. Sennilega er þekktasti fundurinn með þeim á Suðurnesjum þar sem var nefnt í ræðum að skapa ætti 7 þús. störf með 300–400 milljarða fjárfestingu. Eitt starf er gantast með á Suðurnesjum við eitthvert herminjasafn hefur litið dagsins ljós. Kjarasamningar í maí 2011. Ríkið ætlaði að ráðast í fjölda verklegra framkvæmda á árinu 2011 og 2012. Sjáum við eitthvað til þeirra? „Fram undan eru á næstu árum verkefni […] sem skapa munu um 7 þús. störf. Til viðbótar koma framkvæmdir í orkugeiranum og tengdum fjárfestingum en þar er líklega um sambærilegan fjölda nýrra starfa að ræða.“ Ef við sjáum kosningaplagg Samfylkingarinnar sem tekur til næsta kjörtímabils er loforðalistinn álíka þéttur og sápukúlur. Þar eru nýjar áherslur. Nú er ekki minnst á orkufrekan iðnað eins og var gert áður. Ríkisstjórnin hefur gefist upp. Það er ekki minnst á orkufrekan iðnað vegna þess að staðan í rammaáætlun er svo viðkvæm innan ríkisstjórnarinnar að hún mun ekki koma því verkefni áfram. Þá getum við litið til þess hvaða umsagnir við erum að fá um niðurstöðu ríkisstjórnarinnar í rammaáætlun sem hún ætlar að leggja fyrir þingið: Gamma segir að þetta muni kosta okkur um 270 milljarða í fjárfestingum á næstu þremur árum og 5 þús. störf árlega fyrir utan afleidd störf sem verði að lokum um 13–14 þús. störf árlega miðað við reikniformúlu ríkisstjórnarinnar. Þar liggur í raun okkar mikla tækifæri. Umsagnir aðila vinnumarkaðarins. Við fengum t.d. ASÍ á fund atvinnuveganefndar í morgun. Þar hafa menn miklar áhyggjur og gera alvarlegar athugasemdir og telja þetta brot á því sem við þá hefur verið rætt fram að þessu. Það er ekkert öðruvísi. Af hverju hafa þeir áhyggjur? Þeir hafa áhyggjur af afkomu almennings. Reyndar hafa ákveðnir fulltrúar náttúruverndarsamtaka sagt á fundi nefndarinnar, út af þessu sama máli, að ekki þurfi að bæta lífsgæði á Íslandi, þau séu næg fyrir. Tækifærin liggja þarna. Á sama tíma og ríkisstjórnin ætlar að draga úr fjárfestingum í sjávarútvegi með því að taka peninga þaðan á að leggja áherslu á þessi verkefni. Á meðan við veikjum höfuðatvinnugreinar landsmanna, sem eru orkufrekur iðnaður og sjávarútvegur, förum við í verkefni sem maður gæti haldið að fara ætti í á góðæristímum. Í stað þess að efla þessa grunnatvinnuvegi og skapa verðmæti og störf ætlum við að fara í grænar fjárfestingar, grænan fjárfestingarsjóð, grænkun fyrirtækja fyrir 1,5 milljarða, vistvæn innkaup, olíuskipti í skipum. Þetta er allt gott og blessað, það er fjöldi góðra verkefna í þessari áætlun, en áherslurnar eru einfaldlega rangar. Forræðishyggjan er mikil. Atvinnulífið er lamað og ríkið virðist eiga að vera upphaf og endir alls. Framkoma ríkisstjórnarinnar gagnvart þjóðinni og atvinnulífinu er forkastanleg í þessum efnum. Við vitum hvað atvinnuleysið kostar okkur, sennilega um 300 milljarða og upplausn fjölskyldna. Hér er verið að halda flugeldasýningu, virðulegi forseti, sem hefur mikil skammtímaáhrif. Það er gaman meðan á henni stendur, hana tekur fljótt af en það verður því miður jafnkalt og jafndimmt þegar heim verður komið.

Frú forseti. Ísland hefur nú þegar vakið athygli fyrir þann árangur sem náðst hefur í að rétta við ríkisfjármálin á alþjóðlegum vettvangi. Ég held að ekki sé unnt að neita þeim árangri þó að menn reyni það stundum í þessum sal. Mín sýn á þessa fjárfestingaráætlun er sú að hún sé liður í efnahagslegri endurreisn landsins eftir þann árangur sem hefur náðst. Það er líka mín sýn að það sé nauðsynlegt að fá innspýtingu í íslenskt atvinnulíf sem byggir á skynsamlegum grunni til að við getum flýtt fyrir þessari endurreisn. Ætlunin er, eins og hér hefur komið fram hjá mörgum hv. þingmönnum á undan mér, að nýta aðeins hluta veiðigjalds, hluta arðs af bönkum og hluta af söluhagnaði í bönkum í þessa innspýtingu því að mikilvægt er að hvika heldur ekki frá þeim markmiðum sem við höfum um að ná til lengri tíma litið jöfnuði í ríkisfjármálum. Sú hugmyndafræði sem hér er stuðst við byggir á grunni sóknaráætlunar sem við ræddum á þingi í hittiðfyrra, en sú áætlun byggði til að mynda á víðtæku samráði við hagsmunaaðila í ólíkum geirum samfélagsins, þjóðfundum í landshlutum þar sem leitað var eftir hugmyndum innan ólíkra landshluta og samráði við landshlutasamtök sveitarfélaga. Niðurstaðan varð aðgerðaáætlun til að efla atvinnulíf og samfélag og það sem var svo merkilegt við þá niðurstöðu var að hún byggði einmitt á hugmyndafræðinni um fjölbreytt atvinnulíf, að það væri að sjálfsögðu rétt að byggja áfram á grunnatvinnuvegum þjóðarinnar en ekki síður á nýjum tækifærum. Þessi fjárfestingaráætlun byggist á því grunni sem miðast líka við ný tækifæri. Hér hafa menn rætt um að sum af þessum verkefnum séu eingöngu góðærisverkefni. Ég veit ekki nákvæmlega hvað er átt við. Ég held að þetta snúist um framþróun í atvinnulífi. Það er til að mynda nákvæmlega það sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur staðið fyrir í pólitískri umræðu, þ.e. að við byggjum atvinnulíf okkar á fleiri en einni stoð og ég nefni þar nýsköpun, tækniþróun og rannsóknir sem eru eitt af lykilatriðunum í þessari áætlun ef við ætlum að byggja upp samfélag sem byggist á þekkingu sem er sú auðlind sem ekki þrýtur. Það er þangað sem við eigum að stefna ef við ætlum að byggja hér sjálfbært samfélag og þá verðum við að huga að því að öflugasta auðlindin í þeim efnum er mannvitið. Það getum við ræktað hér á landi, en það gerum við ekki nema með því að efla til að mynda þá samkeppnissjóði sem hér er lagt til að efla, Tækniþróunarsjóð og Rannsóknasjóð. Sú hugmyndafræði byggir á samþykktri stefnumörkun Vísinda- og tækniráðs þar sem saman koma fulltrúar háskóla, rannsóknastofnana og atvinnulífs þannig að ég get ekki litið öðruvísi á en svo að þessi stefnumörkun sé nákvæmlega í takt við það. Ég nefni skapandi greinar. Talsvert hefur verið unnið í tíð þessarar ríkisstjórnar að því að greina hagræn áhrif skapandi greina. Það kom mörgum mjög á óvart í þessum sal og merkilegt kannski að ekki hafi verið rætt oftar að hagræn áhrif skapandi greina velta jafnmiklu og áliðnaðurinn á Íslandi. Samt gleymast þær stundum af einhverjum orsökum þegar rætt er um atvinnuuppbyggingu, en þar liggja svo sannarlega tækifæri og með því að virkja þá sjóði sem við eigum, verkefnasjóði á sviði skapandi greina, hvort sem það er Kvikmyndasjóður, tónlistarsjóður eða fleiri, getum við náð ótrúlegum árangri. Ég leyfi mér að segja að í starfi mínu hef ég orðið vör við ótrúlegan alþjóðlegan áhuga á því sem hefur verið að gerast í íslensku lista- og menningarlífi þegar fólk bendir á þá staðreynd að hjá þessari þjóð liggja sóknarfæri og þau byggja á mannviti. Ég nefni líka græna hagkerfið og þar liggur líka undir stefnumörkun. Samþykkt var þingsályktunartillaga um eflingu græna hagkerfisins á Íslandi, eins og kom fram hjá hv. þm. Skúla Helgasyni áðan, þar sem flokkarnir lögðu saman í púkk hugmyndir til uppbyggingar á grænum forsendum. Þessu held ég að við megum ekki gleyma. Allt byggir þetta á stefnumörkun sem hefur farið fram á ólíkum vettvangi þar sem margir hafa verið kallaðir til. Ég nefni sóknaráætlanir landshluta því að þetta miðast líka við byggðaaðgerðir. Það er sú stefnumörkun sem ég nefndi áðan og byggði m.a. á þjóðfundum í landshlutunum. Síðan eru það verklegar framkvæmdir sem ég tel að skipti líka miklu máli. Við vitum að sjálfsögðu að byggingariðnaðurinn er sú grein sem fór hvað verst út úr hruninu og þar hefur atvinnuleysið verið hvað mest. Það skiptir miklu máli að við fáum innspýtingu í þann iðnað til að mynda með því að hefja byggingu húss íslenskra fræða og eru fleiri byggingar nefndar á ýmsum sviðum. Svo minnst sé á samgönguframkvæmdir þá höfum við aldeilis rætt samgönguáætlun á undanförnum mánuðum. Við vitum að þar þarf víða að gera bragarbót á. Ég lít svo á að þessar hugmyndir byggist á skynsamlegri forgangsröðun fjármuna sem varlega eru áætlaðir út frá þeim hugmyndum sem við getum gert okkur annars vegar um innheimtu veiðigjalds og hins vegar arðs og söluhagnaðar frá bönkunum. Ég lít ég svo á að varlega sé farið þegar kemur að tekjuhliðinni og reynt sé að ná sem mestum þjóðhagslegum ávinningi út úr því hvernig þeim fjármunum er varið til að efla atvinnustig. Við megum ekki gleyma því að atvinnuleysið hefur minnkað um 3 prósentustig og það er hægt og bítandi að færast í rétta átt og við viljum sjá það fara niður. Bent hefur verið á af hv. formanni Framsóknarflokksins að hér er atvinnuleysi lítið miðað við önnur Evrópulönd og við megum vera þakklát fyrir það. Við megum þó ekki sætta okkur við það og eigum að stefna að því að ná því niður. Þessi áætlun skiptir máli til að ná því markmiði en það skiptir líka máli að því markmiði verði náð með fjölbreyttum hætti þannig að við endurtökum ekki þau mistök sem stundum hafa verið gerð, að setja öll egg í sömu körfu, heldur byggjum atvinnustefnu sem byggist á fjölbreytni þar sem frumkvæði einstaklinganna fær að blómstra. Það gerum við ekki síst með því að virkja mannvitið eins og hér er lagt til.

Hæstv. forseti. Í síðustu viku var kynnt kosningastefnuskrá Samfylkingar og þeirra flokka sem hyggjast styðja hana á næsta kjörtímabili, flokka og flokksbrota. Það er sérstakt umræðuefni að ræða það hvernig ríkisstjórnin hefur keypt sér stuðning við stjórnarandstöðuþingmenn, flokka og flokksbrot, en ég ætla að geyma það. Minnst tvisvar eða þrisvar áður hafa slíkar fjárfestingarstefnur og framkvæmdir verið kynntar í samstarfi við samtök á vinnumarkaði og það hefur allt verið svikið. Það er alveg rétt að hér er meiri hagvöxtur en víðast hvar annars staðar í Evrópu og hér hefur margt gengið betur en víðast hvar annars staðar í Evrópu og það er ekkert skrýtið. Fyrir utan þau tækifæri og þær ástæður sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nefndi, varðandi neyðarlögin og íslensku krónuna, þá eru tækifæri alls staðar, hreint úti um allt, og það er alveg ótrúlegt hvað ríkisstjórnin hefur klúðrað því að nýta þau tækifæri á síðustu þremur árum þannig að biðstaða hefur verið í atvinnulífinu allan þennan tíma. Varðandi verkefnin sjálf þá eru þau út af fyrir sig mjög jákvæð. Gagnrýnin snýst að því hvernig eigi að fjármagna þetta. Hér hefur meðal annars verið sagt að það eigi að gerast með arðgreiðslum og eignasölu í bönkum. Ætlar ríkisstjórnin að krefjast þess að arður verði greiddur út úr bönkunum og 90% af honum fari til erlendra vogunarsjóða sem enginn veit neitt um? Er tillagan sem kom frá hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni á þann veg að taka arð út úr bönkunum til að setja inn í íslenskt efnahagslíf og í leiðinni fari 90% af arðgreiðslunum til erlendra vogunarsjóða, er það leiðin til að byggja upp íslenskt atvinnulíf? Ég held ekki. Margar umsagnir hafa borist um veiðigjöldin. Ég ætla aðeins að vitna, með leyfi forseta, í umsögn ASÍ: „Helstu veikleikar frumvarpanna eru að verið er að veikja rekstrargrunn greinarinnar. […] ASÍ telur að of langt sé gengið í frumvarpinu í sértækum aðgerðum sem veikja rekstrargrundvöllinn.“ ASÍ fjallar síðan um tekjur ríkisins af sérstaka veiðigjaldinu sem það telur að séu verulega ofmetnar og byggist á því að einsýnt sé að það samrýmist ekki stöðugleika, hvorki í atvinnulífinu né í verðlagsmálum almennt, að viðhalda svo veiku gengi. Og ég spyr: Ætlar ríkisstjórnin að vinna að því áfram að viðhalda lágu gengi? Niðurstaða ASÍ er, með leyfi forseta: „Til lengri tíma litið má búast við að veiðigjaldið skili 7–8 millj. kr. í ríkissjóð miðað við að gengi íslensku krónunnar sé eðlilegt.“ Það er hin raunsanna mynd sem við eigum að byggja á atvinnustefnu næstu ára að veiðigjaldið sé hóflegt og það sé nýtanlegt í atvinnuuppbyggingu á Íslandi. Um það eru allir sammála. En erum við sammála um það að leggja tíu sinnum hærri álögur á landsbyggðina en er við núverandi veiðigjald og setja síðan smámola út í einhverjum samgöngubótum? Um það erum við ekki sammála. Þetta er mjög veikur grunnur fyrir fjárfestingarstefnunni. Það verður að segjast eins og er. Varðandi rammaáætlunina þá hefur það komið fram, tengt umsögn Gamma, að hér sé að minnsta kosti 4–6% minni hagvöxtur en gæti hafa verið á árabilinu 2012–2016 ef niðurstaðan verður eins og kynnt hefur verið af ráðherrum ríkisstjórnarinnar og 270 milljörðum minni fjárfesting og afleidd áhrif í landinu. Varðandi umsögn ASÍ um sama mál, eins og komið hefur fram mættu þeir á fund atvinnuveganefndar í morgun, þá gera þeir alvarlegar athugasemdir við þetta. En það er fleira og maður spyr: Hvar er fjárfestingarstefna ríkisins varðandi rammaáætlunina? Hvar er hún? Hún virðist ekki vera til. Hún kemur alla vega ekki fram hér. Varðandi það atvinnuleysi sem er í landinu þá spyr maður sig: Hvar er atvinnustefna ríkisstjórnarinnar og hvar hefur hún verið? Á síðustu árum hefur orðið milli 200 og 300 milljarða tjón, þar af um 100 milljarðar sem hafa farið til atvinnuleysisbóta. Atvinnuleysi er viðvarandi og það er ótrúlega hátt í sögulegu samhengi og þó það færi lækkandi þá höfum við misst af tækifærinu til að vera með miklu betri stöðu en raun ber vitni. Það eru þó tveir kostir sem enn hafa ekki verið ræddir í þessari fjárfestingarstefnu. Varðandi menntunina - og ég tek undir það, það er kannski þar sem ríkisstjórnin hefur staðið sig einna skást, bæði í að verja niðurskurð og að fá 1.000 manns á atvinnuleysisskrá til að fara í skóla, það er jákvætt. En hvað með skuldir heimila? Hvar hefðu fjárfestingarmöguleikar almennings í landinu verið ef ríkisstjórnin hefði farið í almenna leiðréttingu og tekið á verðtryggingunni eins og við framsóknarmenn höfum ítrekað lagt til og mál liggja fyrir um í þinginu? Hvar er til að mynda fjárfestingarstefna ríkisstjórnarinnar í landbúnaðarmálum sem stendur að þeir eigi að auka um 10%? Ekki orð um það hér. Staðreyndin er sú að við þurfum að auka útflutningstekjur þjóðarinnar um 60–80 milljarða umfram það sem nú er í plús. Þá getum við farið að fjármagna alvörufjárfestingar, bæði í velferðarmálum, atvinnumálum, samgöngumálum og öðrum góðum málum. Því miður er tíma mínum lokið, frú forseti, en ég gæti talað daginn inn og daginn út um þau mistök ríkisstjórnarinnar að hafa ekki nýtt þau tækifæri sem fyrir hendi eru.

Frú forseti. Það var athyglisvert að á sama tíma og hér í þinginu stóð yfir harðvítugt málþóf tveggja gömlu íhaldsflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, gegn því að þjóðin fengi áframhaldandi aðkomu að endurskoðun stjórnarskrárinnar og gegn því að þjóðin fái að kjósa um tillögur stjórnlagaráðs í haust, var ríkisstjórnin að kynna metnaðarfulla fjárfestingaráætlun fyrir Ísland, áætlun byggða á vandaðri stefnumótun, byggða á framtíðarsýn og traustri fjárhagsstjórn. Sú fjárhagsáætlun sem nú hefur verið kynnt mun styðja við hagvöxt og fjölbreytni í atvinnulífi. Hún er liður í nýrri sókn eftir efnahagshrunið og þær hremmingar sem þjóðin hefur mátt þola eftir áratugastjórnartíð þeirra tveggja stjórnmálaflokka sem á sömu stundu og fjárfestingaráætlunin var kynnt stóðu í sínum alþekktu niðurrifsstjórnmálum og málþófi. Sjaldan ef nokkru sinni höfum við fengið gleggri mynd af þeim mun sem er á niðurrifsstjórnmálum og uppbyggingarstjórnmálum og hann birtist meðal annars í ræðum manna í dag. Fjárfestingaráætlunin lítur nú dagsins ljós sem afrakstur þeirrar forsjálni sem viðhöfð hefur verið í ríkisfjármálum. Hún er möguleg vegna þess að við sjáum nú fram á drýgri tekjur ríkissjóðs í formi auðlindagjalda en líka vegna sölu eignarhlutar ríkisins í bönkunum. 39 milljarðar kr. munu með þessu móti leiða til fjárfestinga og framkvæmda fyrir um 88 milljarða kr. og tugir milljarða munu þar með flæða um lífæðar samfélagsins til uppbyggingar á innviðum þess, til dæmis með stórum samgönguframkvæmdum, til samfélagslegra verkefna í almannaþágu, til verkefna sem hleypa lífi í atvinnulífið allt og byggðir landsins, til eflingar rannsóknum og tækniþróun, sóknaráætlunum, atvinnuþróun, eflingar græna hagkerfisins, ferðaþjónustunnar og skapandi greina. Grunnurinn er stefnumótun ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, ríkisstjórnar jafnaðarmanna og félagshyggjufólks sem hefur það einbeitta markmið að koma þjóðinni út úr þeirri kreppu sem hrunstefna Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks leiddi yfir samfélagið, og stjórnar sem hefur ekki unnt sér hvíldar við endurreisn íslensks samfélags til að auka velferð og jöfnuð og hefur meira að segja getið sér orð á alþjóðavettvangi fyrir árangur í þeim efnum. Ef þetta nær fram að ganga munu skapast 4.000 störf og staða ríkissjóðs batna um 20 milljarða á þremur árum. En það sem mest er þó um vert er sú bráðnauðsynlega uppbygging innviða sem nú getur átt sér stað með flýtingu stórframkvæmda eins og jarðgöngin fyrir vestan og austan. Það skiptir ekki síst máli á Vestfjörðum þar sem byggðirnar hafa orðið fyrir hvað sárustum búsifjum undanfarna áratugi, meðal annars og ekki síst vegna þess óréttláta kvótakerfis sem hefur svo sannarlega tekið sinn toll og valdið alvarlegri byggðaröskun víða. Þann halla er löngu tímabært að bæta því að ekki var það gert í stjórnartíð Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks fyrr á árum velmegunar og góðæris þegar þessir tveir flokkar fóru ekki aðeins með landsstjórnina heldur stjórnuðu nánast öllum sveitar- og bæjarfélögum landsins með meirihlutasamstarfi sín á milli. Það skiptir nefnilega máli hverjir stjórna og það skiptir máli hvernig er stjórnað og það er aldrei mikilvægara en í efnahagsþrengingum að hafa jafnaðar- og félagshyggjumenn við stjórnvölinn.

Virðulegi forseti. Út af orðum hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur þá er rétt að taka fram að hér var ríkisstjórn frá árinu 2007 sem iðulega var kölluð ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks af hv. þingmönnum Samfylkingarinnar í þessum þingsal. Ég sat í þeirri ríkisstjórn og ég vil upplýsa hv. þingmann að aldrei, ekki undir neinum kringumstæðum, vöruðu hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar við hruni. Það er ekki hægt að benda á neinar tillögur frá þeim sem hefðu getað lágmarkað þann skaða sem sannarlega varð. Í þeirri hæstv. ríkisstjórn sat núverandi hæstv. forsætisráðherra hvorki meira né minna en í ráðherrahóp um ríkisfjármál sem fjórir ráðherrar voru í og var þess vegna algerlega með puttann á púlsinum hvað var í gangi og hvernig mál þróuðust. Ég vil líka upplýsa hv. þingmann um að ég var í borgarstjórn Reykjavíkur. Það er langstærsta sveitarfélagið og slær tóninn. Þar unnum við sjálfstæðismenn að því að lágmarka þann skaða sem varð af því að R-listinn, sem samanstóð af Samfylkingunni, Vinstri grænum og öðrum, keyrði á skuldsetningu. Þeir fóru með skuldirnar úr einum stað í annan, bjuggu til hlutafélög og reyndu að fela eins mikið og mögulegt var, skuldsettu Orkuveituna með því að færa skuldir frá borgarsjóði yfir í það fyrirtæki svo að dæmi sé tekið. Ég hef verið lengi í stjórnmálum. Í þeim kosningum, hvort sem það var 2003 eða 2007, komu Samfylkingin eða Vinstri grænir ekki með neinar þær viðvaranir sem hægt hefði verið að vísa í þegar alþjóðlega bankahrunið varð. Að koma hingað upp, eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir gerir, með þessa ræðu er því fullkomlega fáránlegt. Ég vil líka benda hv. þingmanni á að í skýrslu hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er sérstaklega tekið fram að ástæðan fyrir því að hægt var að taka á bankahruninu var sú að staða ríkissjóðs var góð. Hverjir unnu gegn því í orði og æði að greiða niður skuldir ríkissjóðs? Það voru hv. þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna og þeir gerðu allt það sem sneri að sparnaði tortryggilegt. Þeir hafa nú verið við völd um tíma og þegar loforðaflaumurinn frá þeim byrjaði varðandi atvinnumálin voru 14.500 manns atvinnulausir, þar af höfðu 300 verið atvinnulausir í meira en eitt ár. Núna, eftir allan loforðaflauminn, búið að lofa 50.000 störfum, er atvinnuleysi um 11.000 og um 4.000 atvinnulausir meira en í eitt ár. Hér erum við að tala um kosningaloforðaplagg Samfylkingarinnar og Vinstri grænna. Það hefur það markmið að friða einn hv. þingmann þannig að hann sé í liði með stjórnarflokkunum, það er hv. þm. Guðmundur Steingrímsson. Í dag afgreiddum við annað mál sem gekk út á hrossakaup fyrir Hreyfinguna og síðan eru alls konar hlutir sem eiga að selja þá hugmynd að skuldsetja sjávarútveginn út í hið óendanlega með hinu svokallaða veiðileyfagjaldi. Hér kemur hæstv. ríkisstjórn og segist ætla að fara út í arðgreiðslu hjá bönkunum. Hvað þýðir það? Það þýðir að nú halda erlendir kröfuhafar hátíð. Ekki á að fara í meiri skuldaleiðréttingar heldur fara að greiða út arð og það eru erlendu kröfuhafarnir sem fá þann arð. Það gleymdist að vísu að ræða að menn ætla að selja hlut úr Landsbankanum. Hann mun skaðast verulega á ríkisstjórnarstefnunni vegna þess að hæstv. ríkisstjórn gleymdi að kanna hvaða áhrif þetta hefði á bankana. Þetta hefur í það minnsta 30 milljarða kr. tap fyrir Landsbankann í för með sér og hver ber það? Ekki kröfuhafar gamla bankans vegna þess að þeir sömdu þannig við ríkisstjórnina að skattgreiðendur munu greiða allan þann kostnað. Virðulegi forseti. Í þessari örstuttu ræðu náði ég því miður ekki að lesa upp úr fréttum um fyrri kosningarnar, 2009, 2010 og 2011, þegar öllu var lofað af hæstv. forsætisráðherra, hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, efndirnar engar, ekki frekar en um þetta ágæta plagg.

Hæstv. forseti. 20 milljarða halli á ríkissjóði er 20 þúsund milljónir í mínus. Það er nokkuð mikið á þessu ári en borið saman við árið 2009 þegar hallinn var 215 milljarðar þá megum við vel við una. Mér finnst 6,5% atvinnuleysi vera mikið atvinnuleysi en það er helmingi minna en þegar verst lét og var milli 11 og 12%, og það er helmingi minna en gerist að meðaltali í fyrirheitna landinu Evrópusambandinu þar sem atvinnuleysi er núna að meðaltali 11%. Menn hafa spurt hvernig Íslendingar hafi farið að við að ná þeim árangri sem við höfum gert á undanförnum árum. Ég vil þakka það samstöðu þjóðarinnar sem hefur skilið hvað þyrfti að gera á þeim missirum og árum sem við lifum nú til að við gætum rétt okkur við. Það er meiri skilningur í íslensku samfélagi en gerist víðast hvar annars staðar þegar menn og þjóðir lenda í miklum hremmingum eins og við höfum gert. Tekjuhrapið hjá ríki og sveitarfélögum hefur að sjálfsögðu látið finna fyrir sér. Lítum aðeins á þá málaflokka sem heyra undir það ráðuneyti sem ég stýri, innanríkisráðuneytið, og tökum samgöngumálin. Fyrir fimm, sex árum vörðum við úr ríkissjóði rúmum 30 milljörðum kr. á ári til samgöngumála, þar af um 20 milljörðum í framkvæmdir. Núna er þessi upphæð rétt rúmir 15 milljarðar og nýframkvæmdir eru um 5,5 milljarðar kr. Að sjálfsögðu hefur þetta valdið óánægju og að sjálfsögðu hefur þetta komið við atvinnulífið, verktakana sem sinna samgöngubótum. Núna þegar við kynnum þær fréttir að við ætlum að veita umtalsvert meira fjármagn í samgöngubætur en við höfum gert þá gleðjast menn að sjálfsögðu yfir því, að minnsta kosti utan veggja þessa húss. Það gera menn í landinu almennt þar sem menn kunna að beita heilbrigðri skynsemi. Það sem við erum að gera núna er að flýta vegaframkvæmdum og samgöngubótum þar sem sérstaklega hefur verið kallað eftir slíku. Á síðustu tveimur vikum hef ég tekið við undirskriftasöfnunum í tveimur hlutum landsins, á Vestfjörðum og á Austfjörðum þar sem óskað var eftir því að við flýttum gerð Norðfjarðarganga og Dýrafjarðarganga og vegaumbótum á Dynjandisheiði. Þúsundir skrifuðu undir þessar áskoranir. Mér finnst það vera mikið gleðiefni ef við getum nú orðið við þeim bónum að flýta þessum framkvæmdum sem eru þjóðhagslega mikilvægar og koma þessum byggðarlögum vel hvernig sem á málin er litið. Við erum líka að ráðast í framkvæmdir sem eru afar mikilvægar á suðvesturhorninu. Ég nefni smíði nýs fangelsis en nú er að ljúka samkeppni arkitekta um það verkefni og verður niðurstaðan kynnt í byrjun næsta mánaðar. Það er hluti af þeim framkvæmdum sem verið er að kynna. Samgöngubætur á Suðurlandi, ný Vestmannaeyjaferja og umbætur í Landeyjahöfn skipta líka miklu þannig að hvernig sem á málin er litið er núna verið að boða, ekki bara samgöngubætur heldur umbætur í efnahagslífi okkar og það á að vera okkur öllum að sjálfsögðu gleðiefni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að flytja okkur þessa skýrslu og verða við beiðninni um það. Ég vil líka segja að það er ánægjulegt að ríkisstjórnin skuli loks leggja fram eitthvað sem gæti virst eins og áætlun til að rífa hlutina af stað. Það voru því ákveðin vonbrigði þegar maður las í fréttum og á vefnum um innihald áætlunarinnar og ég ætla að leyfa mér að fara yfir það, frú forseti. Það kemur fram að settir eru ákveðnir fyrirvarar fyrir því að þessi tillaga geti gengið upp. Stærstu fyrirvararnir lúta vissulega að því hvernig afla eigi þeirra fjármuna sem þarf til að láta slíka áætlun ganga eftir. Það verður líka að segjast eins og er og benda á það að framkvæmdirnar sem hér eru nefndar eiga ekki að gerast fyrr en á næsta ári eftir kosningar. Hér virðist því um að ræða plagg sem er fyrst og fremst ætlað til að gefa tóninn og vera einhvers konar kosningaplagg inn í komandi vikur og mánuði í þinginu og úti í samfélaginu. Annað sem vekur athygli í þessu plaggi er að sérstaklega er tekið fram að hækkun á veiðigjaldi eigi að renna til að styrkja sóknaráætlanir landshluta. Ég velti fyrir mér hvers vegna í ósköpunum þetta er sett fram svona. Hvers vegna er bankasalan til dæmis ekki sett í að styrkja sóknaráætlun landshluta? Getur verið að þetta sé gert til að reyna að blekkja þá sem búa úti á landi og fá þá til fylgilags við hin vonlausu sjávarútvegsfrumvörp sem hér hafa komið fram og eru föst einhvers staðar í kerfinu? Menn átta sig reyndar ekki alveg á því hvar þau eru föst. Það sem er gott við þetta plagg er að við sjáum tvo, þrjá nýja hluti í því, fleira er ekki nýtt í þessu, það verður að segjast eins og er. Þá hluti getum við öll tekið undir, þ.e. reyna að auka þann græna vöxt sem á að vera í öllum samfélögum. Það verður hins vegar að segja að það fer lítið fyrir því. En auðvitað þýðir ekki að koma með plagg sem er háð því að frumvörp um hluti eins og veiðigjaldið sem er í meðferð nefndar nái fram að ganga af fullum krafti þegar nánast er vitað að því verður breytt að einhverju leyti. Það er líka mjög undarlegt að setja sem forsendu sölu á hlutum í fjármálafyrirtækjum sem eru líklega þau fyrirtæki sem síst ganga kaupum og sölum í dag. Ekki það að ég sé að leita eftir slíku fyrirtæki til kaups, en ég ímynda mér að það sé mjög erfitt að selja slík fyrirtæki. Ef það á að nota arðgreiðslur út úr þessum fyrirtækjum verðum við líka að gera okkur grein fyrir því að það eru erlendir aðilar, erlendir vogunarsjóðir sem munu fá obbann af þeim arðgreiðslum nema settar verði einhverjar skorður við því og ég veit ekki hvort uppi eru einhverjar hugmyndir um slíkt. Það er líka nauðsynlegt, frú forseti, að taka fram að í þingnefndum og í þinginu eru fjölmörg mál sem eru miklu stærri og veigameiri að vöxtum en þessar tillögur ríkisstjórnarinnar, mál sem eru föst í nefndum og hafa ekki verið tekin út. Ég ætla bara að nefna tvö mál vegna þess að tími minn er nánast búinn. Það er annars vegar tillaga til þingsályktunar um stöðugleika í efnahagsmálum sem þingmenn Framsóknarflokksins fluttu og síðan tillaga til þingsályktunar um sókn í atvinnumálum. Sú tillaga er upp á tugi blaðsíðna og þar er farið mjög ítarlega, í ellefu liðum, yfir það hvað þarf að gera til að koma hjólunum af stað aftur í íslensku samfélagi. Það hefur ekkert verið gert með þessa tillögu, ekki neitt. Þessar tillögur voru settar fram til að hægt væri að grípa til þeirra strax, ekki eftir kosningar. Þær áttu ekki að vera kosningaplagg heldur voru þær settar fram í upphafi þings í október til að hægt væri að vinna sem hraðast að því að hrinda þeim í framkvæmd þannig að þær mundu snúa hjólunum af stað aftur. Það er gott að ríkisstjórnin skuli hafa komið sér saman um að setja fram eitthvert plagg sem þetta en það er bara ekki nógu gott.

Virðulegi forseti. Á árunum fyrir hrun jókst ójöfnuður á Íslandi meira en í öðrum OECD-löndum. Það er staðfest. Leið íslenskra stjórnvalda út úr hruninu var leið jafnaðar, það var vel. Þetta er staðfest með tölum og rannsóknum. Við fórum þá leið sem aðrir hafa ef til vill ekki farið, svo sem eins og Írar þar sem ójöfnuður hefur aukist eftir hrun. Hér hefur hins vegar verið farin sú leið að auka jöfnuðinn þannig að minni álögur hafa verið lagðar á lágtekjuhópa en meiri á hátekjuhópa. Þetta sést á tölum, frú forseti, sem ég get vitnað í. Að meðaltali var kjaraskerðingin eftir hrunið um 20%. Lágtekjuhópar urðu fyrir 9,4% skerðingu en hátekjuhópar um 38%. Á Írlandi var þessu öfugt farið. Þar urðu lágtekjuhópar fyrir 26% missi en hátekjuhópar, þeir sem höfðu mestar tekjur, græddu 8% á hruninu. Hér höfum við farið leið jafnaðar út úr hruninu og það skiptir sköpum. Þess vegna er afskaplega brýnt og mikilvægt að hafa stjórn jafnaðarmanna við völd þegar við erum að laga til í samfélaginu eftir einhver mestu ósköp sem dunið hafa yfir íslenska lýðveldið á undanliðnum áratugum. Þar fyrir utan er gríðarlega mikilvægt, frú forseti, að sýna á þessum tímum sem aldrei fyrr aga í ríkisfjármálum. Það hefur verið gert. Við sem styðjum þessa ríkisstjórn höfum ekki farið þá leið sem var farin fyrir hrun þegar fjárlög ríkisins voru brotin sem nemur tugum milljarða á ári. Ég get nefnt sem dæmi að heilbrigðisgeirinn fór 33 milljarða fram úr fjárlögum á fjórum árum fyrir hrun. Það nemur rekstri eins Landspítala á einu ári. Okkur hefur tekist að ná böndum á ríkisfjármálabúskapnum og það er að skila sér. Uppskeran er hafin í þeim efnum. Í þriðja lagi, frú forseti, verðum við að huga að því hvernig við byggjum okkur út úr þessu hruni, hvernig við endurhönnum Ísland. Það gerum við með því að sækja fram á forsendum fjölbreytni í atvinnumálum. Einhæfni í atvinnumálum hvar sem er hringinn í kringum landið er leiðin til glötunar. Fjölbreytni festir byggðir í sessi, jafnt í þéttbýli sem í hinum dreifðu byggðum. Sú framkvæmdaáætlun sem hér er til umfjöllunar sýnir einhverja þá bestu leið sem er hægt að fara til að treysta byggðir í sessi, til að treysta fjölbreytni atvinnulífsins og leið beggja kynja inn á þann mikilvæga markað sem skiptir sköpum fyrir heimilin. Á Íslandi höfum við byggt á tiltölulega fáum stoðum; matvælaframleiðslu, en sjávarútvegur og landbúnaði eru með um 25% af verðmætasköpuninni, áliðnaði sem er sömuleiðis með um 25% af verðmætasköpuninni og ferðaþjónustunni sem hefur verið sívaxandi burðarstoð og sú nýja stoð sem margir hafa nefnt í íslensku atvinnulífi. Það gleymist gjarnan að nefna fjórðu stoðina sem er ef til vill að verða einhver sú mikilvægasta og eykur fjölbreytni atvinnulífsins til mikilla muna og það er hugverkageirinn en verðmætasköpun hans er að verða 21% af framleiðslu samfélagsins. Það er athyglisvert að taka eftir vextinum í þeirri grein en árið 2005 velti þessi geiri 2 milljörðum kr., árið 2010 16 milljörðum kr. og á næsta ári er áætlað að hann velti 44 milljörðum kr. Með þessari framkvæmdaáætlun setjum við ekki öll eggin í sömu körfu. Við leggjum áherslu á fjölbreytni atvinnulífsins í öllum greinum, í sjávarútvegi, í iðnaði, í ferðaþjónustu, í samkeppnissjóðageira okkar og í hugverkaiðnaðinum. Við erum með öðrum orðum að veðja á auðlegð sköpunar. Það er að mínu mati lykilorðið í atvinnusókn inn í framtíðina að veðja á auðlegð sköpunar því samfélag sem byggir á einhæfni í atvinnulífi er dæmt til að verða fyrir áföllum en það samfélag sem sækir fram á fjölbreyttu atvinnulífi getur keppt við bestu samfélög í heimi hér.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af gömlu flokkunum í stjórnarandstöðunni. Það sýnist vera þannig að því betur sem gengur í efnahagsmálum, því meira sem lífskjörin batna, því meira sem atvinnuleysi minnkar, því meira sem hagvöxturinn eykst, því önugri verða þeir. Mér finnst ótrúlegt hversu erfitt er að gleðja stjórnarandstöðuna og mér datt í hug undir umræðunni hvort þetta væru eftirköst af því sem fram fór í dag, þ.e. hvernig stjórnarskrármálinu lyktaði þar sem meðal annars sumir stjórnarandstöðuþingmenn sögðu að sú atkvæðagreiðsla sem þar fór fram væri mælistika á styrkleika stjórnarflokkanna. Sú niðurstaða var 35:15 stjórnarflokkunum í hag. Þessi málflutningur er alveg ótrúlegur, virðulegi forseti, vegna þess að það sem stóð upp úr hjá stjórnarandstöðunni var að áætlunin byggði á veikum grunni, að þetta væru rangar áherslur í atvinnumálum og það voru tíunduð svik í atvinnuuppbyggingu. Allt þetta er rangt, virðulegi forseti, og ástæða til að fara yfir það vegna þess að þegar talað er um svik í atvinnuuppbyggingunni er alveg ljóst að atvinnuleysi hefur ekki lækkað úr 10% í 6,5% af sjálfu sér,  Þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sem hér hafa talað skilja ekki að það eru ýmsir fjárfestingarsamningar í gangi sem gerðir hafa verið, einir sex fjárfestingarsamningar, fjórir eða fimm í undirbúningi, mörg opinber verkefni eru í gangi upp á nærri 100 milljarða kr. Hv. þm. Bjarni Benediktsson talaði fyrir því að hér ætti frekar að skoða rekstrarumhverfi fyrirtækja. Hvað hefur ríkisstjórnin verið að gera í þeim málum? Jú, við erum með skattaívilnanir í fjárfestingarsamningum sem hafa gagnast mikið, endurgreiðsla á virðisaukaskatti vegna viðhaldsframkvæmda o.s.frv. Ef allt hefur ekki gengið eftir af því sem var til dæmis í kjarasamningunum er það fyrst og fremst óvissan í alþjóðlegum efnahagsmálum sem hefur valdið erfiðleikum í fjármögnun í fjárfestingum. Það er það sem fyrst og fremst er um að ræða. Það er rangt að tala um veikan grunn fyrir þessari fjárfestingaráætlun. Við erum að tala um það að af veiðigjaldinu sem er áætlað að verði 40–50 milljarðar fari til dæmis 17 milljarðar í fjárfestingar og að af arði af sölu á bönkunum sem verða 75 milljarðar fari 22 milljarðar í fjárfestingar. Við erum að tala um að fjárfestingin geti orðið á árinu 2014 rúmlega 19% sem hlutfall af landsframleiðslu en var 15,2% á þessu ári. Þetta er 4% aukning á tveimur árum, virðulegi forseti, og við erum að tala um 125 milljarða í tekjur af eignarhlut og arði í bönkum á næstu þremur árum og af veiðigjaldinu og það eru 30% af þessari fjárfestingu sem fara í fjárfestingaráætlunina. Afgangnum er meðal annars hægt að verja til að treysta hag ríkissjóðs og greiða niður skuldir. Það er rétt sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði áðan, hér er fyrst og fremst á ferðinni stjórnarandstaða sem er með niðurrifsmálflutning meðan stjórnarflokkarnir tala fyrst og fremst fyrir uppbyggingu í atvinnumálum og bættum lífskjörum sem endurspeglast í þessari fjárfestingaráætlun.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn til að athuga hvort það sé ekki einhver misskilningur á dagskrá þingsins. Ég sé að 7. málið á dagskrá sem ætti að vera næsta mál er þingsályktunartillaga um svokallaða IPA-styrki en að frumvarpið um sama mál er 8. mál á dagskrá. Eins og við þekkjum hefur sú umræða verið í gangi og 2. umr. þess máls er ekki lokið. Það hefur verið gagnrýnt að þingsályktunartillagan hafi ekki verið sett á dagskrá á undan frumvarpinu en þau mistök hafa verið gerð og nú erum við í umræðu um það mál. Það má benda á að beðið hefur verið um að það fari aftur til nefndar og þá er eftir ein umræða. Því spyr ég, frú forseti: Er ekki öruggt að við höldum áfram umræðu um frumvarpið 

Virðulegi forseti. Það verður að segjast að það kom nokkuð á óvart þegar við áttuðum okkur á þessari uppröðun á dagskránni því að það var ekki í samráði við þingflokksformenn að dagskráin yrði svona. Það er hefð fyrir slíku samráði. Það er líka að mínu viti óeðlilegt að fresta umræðunni um frumvarpið þegar við vorum komin af stað með hana og byrja á nýrri umræðu um svipað mál eða mál tengt þannig að ég óska þess að forseti skýri í það minnsta hvers vegna þetta er svona, þ.e. ef þetta eru ekki mistök. Ég reikna allt eins með því að þetta séu mistök sem er þá hægt að leiðrétta og byrja á 8. málinu sem ég held að væri hið eina rétta, þ.e. að halda því áfram. Ef ekki, þá væri ágætt að heyra skýringar virðulegs forseta á því hvers vegna þessi háttur er hafður á og hvers vegna ekki var haft samráð við þingflokksformenn um dagskrána.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom við upphaf umræðunnar um skattafrumvarpið var á það bent að að mörgu leyti hefði verið eðlilegra að taka þingsályktunartillöguna á undan. Það hefur hins vegar ekki verið gert í þau sennilega tvö skipti sem þessi mál hafa verið sett á dagskrá þingsins og ég hef sjálfur ekki talið ástæðu til að gera stórmál út af því, einfaldlega vegna þess að það er ljóst að lagafrumvarpið fer í þrjár umræður en þingsályktunartillagan bara tvær. Ef við gefum okkur að þessi mál hafi stuðning í þinginu er ljóst að málsmeðferð um þingsályktunartillöguna lýkur á undan málsmeðferð um lagafrumvarpið. Þess vegna spyr ég eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hvort það séu einhverjar sérstakar ástæður fyrir því að þingsályktunartillagan er tekin fyrir á undan núna miðað við dagskrá þingsins, hvort fyrir því séu einhver sérstök rök að bregða frá þessu vegna þess að auðvitað er ágæt regla að klára eitt verkefni 

Hæstv. forseti. Ég spyr um það sama og aðrir. Mér hefði reyndar þótt eðlilegast að samþykkt þessa rammasamnings eða þessarar þingsályktunartillögu hefði komið hingað inn áður en menn skrifuðu upp á rammasamning og voru síðan með hann í felum í eina sex mánuði, ég tala nú ekki um áður en við samþykktum fjárlög í haust. En svo er skipt svona á dagskrárliðum þegar búið er að fjalla á líklega þremur fundum um frumvarpið og þingsályktunartillagan tekin á undan. Ég held að það kalli á að frú forseti útskýri fyrir okkur í þinginu af hverju það er gert og hvort það hafi þá verið mistök að fjalla um frumvarpið fyrst. Ég ítreka að það hefði verið eðlilegast að ræða þingsályktunartillöguna í fyrrasumar úr því að menn voru búnir að skrifa upp á rammasamning áður en þingsályktunartillagan lá fyrir og samþykkt þingsins fyrir því að gera slíkan rammasamning.

Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég kem hingað aftur upp er eingöngu sú að inna virðulegan forseta eftir því hvort forseti hyggist svara þeim spurningum sem hér hafa verið settar fram. Mun forseti upplýsa um hvers vegna dagskránni var breytt og það án samráðs við þingflokksformenn? Hver eru rökin fyrir því að byrja á annarri umræðu meðan hin umræðan er í rauninni í gangi? Ég fæ ekki alveg botn í þetta, frú forseti, og ítreka þá ósk að forseti skýri þingmönnum frá ástæðum þess að þessi leið var farin.

Forseti vekur athygli hv. þingmanna á 70. gr. þingskapa og svo því að dagskrá þessa fundar var birt á vef Alþingis í gærkvöldi og þar með hefur hún verið ákveðin.

Frú forseti. Þetta finnst mér algjörlega ófullnægjandi svar frá hæstv. forseta vegna þess að um daginn var þessi röð einmitt höfð á og við gerðum athugasemd við það þá. Þá var við því orðið að umræðu um frumvarpið var haldið áfram en ekki þingsályktunartillöguna þannig að ég lít svo á að hæstv. forseti hafi fallist á þau rök sem við settum fram í því máli. Ég get ekki séð hvað varð til þess að þessu var breytt og ég tek undir með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, um þetta hefur ekki verið haft neitt samráð við þingflokksformenn. Ég lít svo á að vegna þess að við vorum með þetta í þessari röð áður og höfðum rætt það á einum tímapunkti á vettvangi þingflokksformanna finnst mér í rauninni verið að ganga á bak orða sinna við okkur þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar um þessa röð. Ég fer fram á það, frú forseti, 

Hæstv. forseti. Ég dreg ekki í efa að forseti hefur samkvæmt þingsköpum heimild til að raða dagskránni með þessum hætti. Það sem ég hef hins vegar spurt um, sem og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, var eiginlega hvort einhver sérstök ástæða væri fyrir því að þessi háttur væri hafður á, hvort það væru einhver sérstök rök fyrir því. Fyrst sú staða var á annað borð komin upp að umræða um lagafrumvarpið var hafin og er í miðjum klíðum hefði ég talið eðlilegra að ljúka 2. umr. um það áður en byrjað er á síðari umr. um þingsályktunartillöguna. Eins og ég segi dreg ég ekki í efa heimild forseta til að haga þessu með þeim hætti sem hér er gert en þetta kemur svolítið á óvart vegna þess að hin umræðan hafði ekki klárast, umræðan um lagafrumvarpið, og ég held að flestir hafi gert ráð fyrir því að hún héldi áfram til loka og að þingsályktunartillagan yrði síðan tekin fyrir. Ef það eru einhver sérstök rök fyrir því, t.d. hagkvæmnisrök eða pólitísk rök, að taka þetta í annarri röð en hefur verið gert til þessa væri gott að hæstv. forseti upplýsti um það.

Frú forseti. Ég geri hér grein fyrir nefndaráliti á þskj. 1243 um tillögu til þingsályktunar um samþykkt rammasamnings milli ríkisstjórnar Íslands og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um reglur um samstarf er varðar fjárhagsaðstoð ESB við Ísland innan ramma stuðningsaðgerða sjóðs er fjármagnar aðstoð við umsóknarríki ESB, svokallaður IPA-sjóður. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að samþykkja rammasamning milli ríkisstjórnar Íslands og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um reglur um samstarf er varðar fjárhagsaðstoð Evrópusambandsins við Ísland innan ramma stuðningsaðgerða sjóðs er fjármagnar aðstoð við umsóknarríki, en samningurinn var undirritaður 8. júlí sl. Samningurinn er gerður í samræmi við regluverk ESB og fjallar í stórum dráttum um viðtöku IPA-styrkja og eftirlit með ráðstöfunum þeirra, en sams konar samningur hefur verið gerður við öll ríki sem sótt hafa um aðild að ESB eftir 1994, auk Tyrkja. Í athugasemdum með tillögunni kemur fram að samningurinn geri ráð fyrir að öll aðstoð renni óskipt til þeirra verkefna sem þeim er ætlað að styðja. Enginn hluti IPA-aðstoðar rennur því til að greiða skatta eða önnur opinber gjöld. Fjármálaráðherra hefur í þessu skyni lagt fram frumvarp um breytingar á skattalögum, sem er einnig hér til meðferðar á Alþingi. Það er í samræmi við þá venju að alþjóðastofnanir gera samninga við yfirvöld þeirra ríkja (gistiríkja) sem þær eru staðsettar í um friðhelgisréttindi, t.d. um friðhelgi skrifstofuhúsnæðis, útsendra starfsmanna og undanþágur frá tollum, sköttum og öðrum opinberum gjöldum. Þetta er grundvallarregla í milliríkjasamskiptum sem byggist á gagnkvæmni. Hún gerir starfsemi sendiskrifstofa, alþjóðastofnana og ýmiss konar alþjóðlega aðstoð, þar með talið þróunaraðstoð, greiðari og ódýrari. Samningurinn byggist á sömu grundvallarsjónarmiðum. Þannig skulu einstaklingar sem ekki eru búsettir hér á landi en samið er við um að veita þjónustu eða vinnu sem fjármögnuð er af IPA-aðstoð ekki greiða tekjuskatt hér á landi af starfi sem unnið er á grundvelli slíks samnings. Að meginstefnu er því hér um að ræða sams konar réttindi og skyldur og almennt gilda gagnvart tæknilegu starfsliði sendiráða og alþjóðlegra stofnana sem hér starfa. Hið sama gegnir einnig um önnur opinber gjöld. Þá eru í samningnum ýmsar heimildir til að hafa eftirlit með því hvernig styrkjunum er varið. Þar er um að ræða sams konar eftirlit og endurskoðun á ráðstöfun fjármuna úr áætlunum ESB sem Ísland hefur veitt viðtöku á grundvelli EES-samningsins síðastliðin 18 ár. Á fundi nefndarinnar kom fram að fjármagnsaðstoð við umsóknarríki var komið á til hjálpar fátækari ríkjum í Austur-Evrópu. Ísland þarf því ekki á aðstoð að halda í neinum mæli í líkingu við þau ríki og fær einungis styrki úr einum af fimm flokkum IPA-styrkja. Vegna þess hve aðstoð við Ísland verður takmörkuð mun framkvæmdastjórn ESB annast stýringu hennar til einföldunar og hagræðingar. Af því leiðir að engar nýjar stofnanir þarf að byggja upp innan stjórnkerfisins til utanumhalds um styrkina hérlendis líkt og gert hefur verið í öðrum umsóknarríkjum. Þeir sem undir þetta nefndarálit rita telja ljóst að skýran ramma þurfi um þá fjármuni sem koma í gegnum styrkjakerfið, óháð því hversu mörg eða umfangsmikil þau verkefni eru sem fá framgang innan þessa ramma. Þau sjónarmið eru vissulega uppi að ekki eigi að taka við styrkjum í gegnum IPA en þó er ljóst að af einhverjum verkefnum verður og í fjárlögum 2012 er gert ráð fyrir á tekjuhlið 596 millj. kr. vegna IPA-styrkja. Ég vek athygli þingheims á því að í nefndarálitinu á bls. 2 er misrituð tala, þar stendur 400 millj. kr. en á að vera 596 millj. kr. Það er þess vegna brýnt að afgreiða þessa þingsályktunartillögu en þess má geta að frumvarp fjármálaráðherra, eins og ég hef áður getið um, um nauðsynlegar breytingar á skattalögum hefur verið afgreitt úr efnahags- og viðskiptanefnd og er þegar komið til 2. umr. Þeir sem standa að þessu nefndaráliti eru Árni Þór Sigurðsson, formaður og framsögumaður, Helgi Hjörvar, Lúðvík Geirsson og Róbert Marshall. Bjarni Benediktsson og Guðfríður Lilja Grétarsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Forseti vill taka fram að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er framsögumaður 1. minni hluta utanríkismálanefndar og var rangt með farið hjá forseta áðan.

Virðulegur forseti. Það er athyglisvert að hæstv. forseti þurfti einmitt að vekja á því athygli að framsögumaður álitsins hér að framan er ekki framsögumaður meiri hluta utanríkismálanefndar heldur 1. minni hluta. Það er vegna þess að ekki reyndist vera meiri hluti í utanríkismálanefnd fyrir þessari þingsályktunartillögu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, en við höfum átt í erjum um það hvernig staðið var að úttekt málsins í utanríkismálanefnd, hvort hann telji að málsmeðferðin í utanríkismálanefnd hafi verið góð stjórnsýsla og þinginu til sóma. Við vitum hvernig þetta var, þetta mál var tekið út í ágreiningi. Af hverju lá hv. þingmanni svo á að taka málið út að það þurfti að gerast á fyrstu þremur mínútum fundar utanríkismálanefndar?

Frú forseti. Það var mitt mat sem framsögumanns með þessu máli að umfjöllun um það væri tæmd á vettvangi nefndarinnar. Ég gerði því tillögu um að málið yrði tekið út og vek athygli á því að efnahags- og viðskiptanefnd hafði nokkrum vikum áður afgreitt frumvarp varðandi sama efni. Af hverju þurfti að taka málið út í upphafi fundar? Dagskrá fundarins var með þeim hætti, fundurinn var boðaður eins og venjulega á föstum fundartíma utanríkismálanefndar og í upphafi á dagskránni voru tvö mál til úttektar. Það vissu hv. þingmenn og málið var þar af leiðandi tekið út þegar það var tilbúið til afgreiðslu.

Virðulegur forseti. Eins og hv. þingmanni er mætavel kunnugt var umræða um þetta mál alls ekki tæmd. Það var gerð var grein fyrir því á fundi utanríkismálanefndar þegar hv. þingmanni lá svo óskaplega mikið á að hann gat ekki einu sinni beðið til loka fundar þegar nefndin var orðin fullmönnuð heldur þurfti að taka málið út á fyrstu þremur mínútum fundarins. Það getur ekki verið eðlileg málsmeðferð, ég geri verulegar athugasemdir við hana og vil gera það hér í ræðustól á Alþingi til að koma í veg fyrir svona vinnubrögð, þau voru ólíðandi. Ég vil að það sé gert heyrinkunnugt hér að málið var alls ekki fullrætt í nefndinni. Óskað var eftir meiri umræðu um það, þó ekki væri nema til loka fundarins. Þess ber einnig að geta að þessi reglulegi fundur hv. utanríkismálanefndar tók ekki einu sinni allan 

Frú forseti. Málið var afgreitt í samræmi við dagskrá fundarins. Fundurinn var á reglulegum fundartíma utanríkismálanefndar klukkan hálfníu á fimmtudagsmorgni með auglýstri dagskrá. Formaður getur ekki stjórnað því hvenær einstakir nefndarmenn mæta til fundar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguna í þessu máli. Við erum hér að afgreiða í gegnum þingið tillögu sem felur í sér að taka á móti fé frá Evrópusambandinu til að halda uppi þeirri aðlögun sem nauðsynleg er til að við séum fýsilegt land til inngöngu í Evrópusambandið. Mikið hefur verið rifist um það hér í þingsal og annars staðar í samfélaginu hvort um sé að ræða aðlögunarviðræður eða hvort hreinlega sé verið að kíkja í pakka sem hugsanlega stendur einhvern tíma til boða. Getur hv. þingmaður verið sammála mér um að með því að samþykkja þessi mál í þinginu sé ríkisstjórnin og þeir sem styðja þetta mál að viðurkenna loksins að hér sé um aðlögunarferli að ræða?

Frú forseti. Nei, ég get ekki verið sammála hv. þingmanni. Það liggur ljóst fyrir að fyrirkomulag viðræðna af Íslands hálfu við Evrópusambandið er með nokkuð öðrum hætti en við önnur ríki hvað þetta atriði snertir. Ísland hefur sett fram þau sjónarmið og þá kröfu að Ísland muni ekki þurfa að laga löggjöf sína eða stofnanakerfi að reglum Evrópusambandsins fyrr en niðurstaða hefur fengist í þjóðaratkvæðagreiðslu um samningsniðurstöðu. Á það hefur Evrópusambandið fallist. Ég tek því ekki undir að um sé að ræða aðlögun í þeim skilningi sem hv. þingmaður leggur í það orð.

Hæstv. forseti. Ég á erfitt með að átta mig á þessari stöðu vegna þess að IPA-styrkir eru veittir umsóknarríkjum til þess að standa undir kostnaði við aðlögun. Frá árinu 1994 hafa öll þau ríki sem sótt hafa um aðild að Evrópusambandinu notið styrkja sem þessara til að undirbúa sig undir aðild. Það hefur verið litið á þessa styrki, og það kemur fram m.a. í nefndaráliti 2. minni hluta sem lagt er fram hérna í dag, sem tæki til að koma ár ESB fyrir borð. Við heyrum það í umræðunni hér að þannig líta flestallir á þessa styrki. Er hv. þingmaður ekki sammála mér um það og þeim sem undirrita nefndarálitið af hálfu 2. minni hluta að þessir styrkir eru tæki til að hafa áhrif á skoðanir og afstöðu manna gagnvart ESB?

Frú forseti. Nei, ég er ekki sammála hv. þingmanni um þetta. Ég tel að íslensk þjóð sé fullfær um að taka efnislega afstöðu til þessa máls þegar samningsniðurstaða liggur fyrir og muni ekki láta önnur sjónarmið en efnisleg hvað samningsniðurstöðuna varðar ráða afstöðu sinni. Varðandi önnur ríki gat ég um það í framsögu minni að Ísland tekur aðeins við IPA-styrkjum úr einum af fimm flokkum. Það skýrir auðvitað að önnur ríki voru að taka við styrkjum að miklu meira umfangi, m.a. vegna þess að þau þurftu að laga löggjöf sína og stofnanir að regluverki Evrópusambandsins á undirbúningsstiginu sem ekki á við hér á landi. Ég lít svo á að þeir IPA-styrkir sem við getum átt aðgang að falli ekki undir þann flokk sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir kallar aðlögunarstyrki. Ég gæti farið yfir það betur síðar í þessari umræðu ef á þarf að halda. 
            

Hæstv. forseti. Um eðli og inntak IPA-styrkjanna ætla ég að tala í ræðu á eftir en ég vildi hins vegar beina þeirri spurningu til hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar hvort einhverjir tímafrestir, tímasetningar eða annað þess háttar valdi því að þessi þingsályktunartillaga var tekin út úr utanríkismálanefnd með nokkuð skyndilegum hætti, að því er virðist á tímapunkti þegar nefndarmenn reiknuðu ekki með að það yrði gert. Ég velti fyrir mér hvort einhverjir tímafrestir í málinu knýi á um afgreiðslu þess á tilteknum tímapunkti. Ég velti líka fyrir mér hvort ástæðan kunni að vera sú að ríkisstjórn Íslands sé hugsanlega búin að eyða þeim peningum sem ætlunin er að fá með IPA-styrkjum á þessu ári.

Forseti vekur athygli á því að klukkan í borðinu gekk ekki alveg sem skyldi.

Frú forseti. Nei, það eru engir sérstakir tímafrestir hvað þetta snertir. Ég vek athygli á 21. gr. samningsins um gildistöku þar sem segir, með leyfi forseta, orðrétt: „Rammasamningur þessi öðlast gildi þann dag þegar samningsaðilarnir tilkynna hvor öðrum skriflega um samþykki þeirra í samræmi við gildandi löggjöf hvors um sig eða málsmeðferð hvors samningsaðila um sig.“ Samningurinn tekur því gildi þegar lögbundinni umfjöllun er lokið á vettvangi hvors aðila um sig þannig að það eru engir tímafrestir hvað það snertir. Spurningunni um það hvort þegar sé búið að eyða einhverjum af þessum styrkjum svara ég neitandi. Mér vitanlega hafa engir IPA-styrkir verið afgreiddir enn sem komið er. Enda þótt gert sé ráð fyrir fjármagni í fjárlögum, bæði gjalda- og teknamegin, hefur eftir því sem ég best veit hefur engum styrkjum verið ráðstafað enn sem komið er.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir svörin. Ég veit auðvitað ekki frekar en hv. þingmaður um þetta og reikna með að allt sé hér lögum samkvæmt. En það sem vekur athygli í þessu sambandi eru ákveðin einkennilegheit sem tengjast tímasetningum. Rammasamningurinn var undirritaður síðasta sumar en við erum nú í maí árið eftir að ræða afgreiðslu hans í þinginu. Sama á við um skattalagafrumvarpið sem tengist málinu. Mér finnst þetta sérkennilegt í ljósi þess að síðasta sumar var gengið frá samningum við Evrópusambandið um þetta og í fjárlögum sem unnin voru síðastliðið haust var gert ráð fyrir styrkjunum. Ég velti fyrir mér hvað veldur því að þessi mál voru ekki kláruð til dæmis áður en fjárlagaafgreiðsla átti sér stað. Voru fyrir því einhverjar pólitískar ástæður í ríkisstjórninni eða hv. utanríkismálanefnd eða einhvers staðar annars staðar?

Frú forseti. Þessari spurningu hv. þingmanns get ég ekki svarað. Ég hef engar upplýsingar um hvað olli því að rammasamningurinn kom ekki fyrr til meðferðar þingsins og þar með til umfjöllunar í utanríkismálanefnd en raun ber vitni, miðað við að hann var gerður síðasta sumar eins og þingmaðurinn bendir á. Einhverjar skýringar kunna að liggja í meðferð málsins í viðkomandi ráðuneyti en það eru hlutir sem ég þekki ekki og get ekki svarað um.

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram að ég var með varamann á þeim fundi sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir nefndi áðan, þegar þetta mál var tekið út, og lýsingar hans og þeirra sem ég hef rætt við sem voru á fundinum stemma við það sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir sagði. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það sem nú kemur fram í þeim gögnum sem við höfum að þessir svokölluðu IPA-styrkir séu til þess að styrkja innviði umsóknarríkja, styrkja stofnanir og eitthvað þess háttar. Finnur þingmaðurinn þess stað í reglum um IPA-styrki að Evrópustofa sé fjármögnuð af IPA-styrkjum? Nú kemur fram í útboðslýsingu þeirri sem farið var af stað með fyrir Evrópustofu að hún er fjármögnuð af IPA-styrkjum. Mig langar að fá að vita hvernig það passar þarna inn í.

Frú forseti. Ég hef ekki nákvæmar upplýsingar handbærar um það álitamál sem hv. þingmaður spurði um, en eftir því sem ég best veit er Evrópustofa ekki fjármögnuð af IPA-styrkjum sem ráðstafað var til Íslands heldur af IPA-styrkjafé sem er til ráðstöfunar hjá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins í Brussel. Það eru þær upplýsingar sem ég tel mig þekkja. Ég vil samt hafa þann fyrirvara að þetta er eftir því sem ég best veit og ég tel að það sé ekki um að ræða fjármögnun af þeim hluta IPA-styrkjanna sem ættu samkvæmt þessu samkomulagi að renna til Íslands.

Virðulegi forseti. Mér finnst ekki öllu máli skipta hver er hausinn á þessum IPA-styrkjum. Þetta eru IPA-styrkir, þetta eru styrkir sem eru sagðir eiga að vera til aðlögunar stofnana til hins og þessa, en eru klárlega notaðir í áróðursstarfsemi. Það getur varla hafa verið hugmyndin þegar Íslendingar fóru í þetta ferli að Evrópusambandið mundi fjármagna sérstaklega áróður þessarar Evrópustofu eins og ég er að benda á. Mig langar að spyrja hv. þingmann um annað, af því að hv. þingmaður er greinilega ekki algjörlega inni í þessu máli. Meðal þeirra verkefna sem rætt er um að fái IPA-styrki er Jarðvangur, þróunaráætlun fyrir Eyjafjallajökulssvæði. Í mínum huga er þetta verkefni afar spennandi og áhugavert og skemmtilegt. Ég held að það yrði mikill sómi ef við Íslendingar gætum farið í þetta verkefni á okkar forsendum, en að nota þróunarstyrki í svona verkefni - burt séð frá því hvað verkefnið er gott - lítur út eins og 

Frú forseti. Þeim IPA-styrkjum sem hingað koma hefur verið skipt í fernt: Í fyrsta lagi styrki er varða framkvæmd EES og Schengen, þ.e. afmörkuð verkefni á ýmsum sviðum sem tengjast innleiðingu skuldbindinga á grundvelli EES- og Schengen-aðildar okkar. Í öðru lagi til undirbúnings samningaviðræðnanna sjálfra. Í þriðja lagi ýmis innleiðingarverkefni sem væru þá þess eðlis að ráðist yrði í þau að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu, að því gefnu að aðildin yrði samþykkt. Í fjórða lagi atvinnuþróunarverkefni, þ.e. verkefni sem geta stutt við atvinnuuppbyggingu á tilteknum svæðum eða stutt sérstaklega við íslenskan vinnumarkað. Verkefnið sem hv. þingmaður nefndi fellur þar undir. Í fimmta lagi uppbyggingu og þróun rafrænnar stjórnsýslu. Það eru verkefni sem tengjast áframhaldandi þróun upplýsingasamfélagsins. Þetta eru þeir flokkar sem við höfum skilgreint að því er varðar stuðning frá IPA. Ég tel að væntanlega muni það verkefni sem hv. þingmaður nefndi falla undir einn þeirra. 

Frú forseti. Ég vildi fyrst spyrja af hverju ræðutíminn var styttur niður í eina mínútu þegar aðeins þrír voru í andsvari. Er það ekki rétt hjá mér?  Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 2. minni hluta utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um samþykkt rammasamnings milli ríkisstjórnar Íslands og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um reglur um samstarf er varðar fjárhagsaðstoð við ESB við Íslands innan ramma stuðningsaðgerðar sjóðs er fjármagnar aðstoð við umsóknarríki ESB, svokölluð IPA-þingsályktun. Þetta er þingsályktunartillaga með mjög löngu nafni. Ég ætla að byrja á því að ítreka mótmæli mín við dagskrá fundarins og ófullnægjandi svör hæstv. forseta og það að ekki hafi verið orðið við beiðni minni um að fundi væri frestað og þingflokksformenn kallaðir saman. Mér finnst í hæsta máta óeðlilegt að frumvarp sem er hér til umræðu og hefur verið til umræðu um sama mál sé lagt til hliðar áður en umræðu um það lýkur og þetta mál tekið fyrir. Við höfum farið yfir það og gerðum það í umræðunni áðan að það kom okkur vissulega á óvart að frumvarpið var sett á dagskrá fyrst, upphaflega, en þannig var það enda kom berlega í ljós í andsvörum áðan að hv. þingmaður og framsögumaður 1. minni hluta, Árni Þór Sigurðsson, hafði ekki svör við þeim spurningum sem enn er ósvarað í frumvarpinu, t.d. um það. Ég hélt hér ræðu fyrir tómum sal eða af stjórnarandstæðingum í umræðu um frumvarpið þar sem ég spurði meðal annars þeirrar spurningar sem hv. þingmaður fékk í andsvörum áðan, af hverju rammasamningurinn og frumvarpið lágu ekki fyrir fyrr en eftir áramót, 24. janúar, þegar samningurinn var kláraður 8. júlí. Mér finnst þetta vera lykilspurning sem við höfum ekki enn fengið svör við. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gat ekki svarað því og hæstv. utanríkisráðherra gat ekki svarað því við fyrri umr. um þetta mál. Núna erum við langt komin með 2. umr. frumvarpsins og erum að hefja síðari umr. um þingsályktunartillöguna og þessu er enn ósvarað. Það tel ég ófullnægjandi og óska eftir að fá svör um það. Undir nefndarálitið sem ég mun nú mæla fyrir rita sú sem hér stendur og hv. þingmenn Framsóknarflokksins, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson, sem var varamaður hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar þegar málið var afgreitt úr utanríkismálanefnd. Fjallað hefur verið um það hér hvernig sú afgreiðsla fór fram og við þá afgreiðslu er hægt að gera miklar athugasemdir. Með tillögu þessari er leitað eftir heimild Alþingis til að samþykkja rammasamning þann sem ríkisstjórnin gerði 8. júlí við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins um reglur um samstarf er varðar fjárhagsaðstoð ESB við Ísland innan ramma stuðningsaðgerða sjóðs er fjármagnar aðstoð við umsóknarríki Evrópusambandsins, svokallaðir IPA-styrkir. Samningurinn er gerður í samræmi við regluverk ESB og fjallar í stórum dráttum um viðtöku IPA-styrkja og eftirlit með ráðstöfun þeirra. Annar minni hluti utanríkismálanefndar bendir á að með flutningi þessarar tillögu og afgreiðslu hennar viðurkenna loksins ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar í utanríkismálanefnd Alþingis að aðildarumsókn Íslands til Evrópusambandsins leiðir ekki til þess að einungis sé verið að „kíkja í pakkann“ í Brussel eins og margir virðast halda heldur er óhjákvæmilegt að laga innviði umsóknarríkisins, lög þess og stjórnsýslu að kröfum ESB. Það felst beinlínis í nafni tillögunnar. Afgreiðsla tillögunnar úr utanríkismálanefnd, sem nefnd var áðan, og afstaða 1. minni hluta sýnir einnig að ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar hafa gefist upp við að hylma yfir hið rétta eðli aðildarumsóknarinnar, hún hefur leitt til aðlögunarferlis. Um það er ekki hægt að deila hversu mjög sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson reynir að bera á móti því hér á Alþingi. Það er staðreynd að IPA-styrkir eru veittir umsóknarríkjum til að standa undir kostnaði við aðlögunina. Þetta er ekkert flóknara en það. Annar minni hluti telur að hvorki ESB-umsóknin sjálf né aðlögunarviðræðurnar gefi tilefni til að samþykkja þennan samning eða setja sérstök lög um framkvæmd hans, og þá er vísað til þess frumvarps sem er ekki búið að ljúka 2. umr. um eins og áður kom fram. Þær aðgerðir einar fela í sér aðlögun að kröfum ESB og eru með öllu ótímabærar í ljósi þess að allt er í meiri óvissu en nokkru sinni fyrr um framvindu viðræðnanna vegna hótana ESB um refsiaðgerðir gegn Íslendingum til að brjóta makrílveiðarnar á bak aftur og vegna meðalgöngu framkvæmdastjórnar ESB við hlið Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) í Icesave-málinu fyrir EFTA-dómstólnum. Í dag bárust þær fréttir að málið verði tekið þar fyrir 18. september og verður gaman að fylgjast með því hvort stemningin fyrir IPA-styrkjunum verður sú sama þá. Utanríkismálanefnd var kynnt svokölluð landsáætlun IPA 2011. Ég vil taka það sérstaklega fram að þau verkefni sem hér um ræðir eru öll góðra gjalda verð. Þau eru gagnleg og gagnmerk og jafnvel þess eðlis að þverpólitísk samstaða hefði getað myndast um þau ef öðruvísi hefði verið haldið á málum og í betra efnahagslegu árferði óháð aðildarviðræðunum við ESB. Ég verð að segja að þegar maður skoðar þessi verkefni, við getum nefnt uppbyggingu á Natura 2000, samstarfsnet á Íslandi og innleiðing vistgerða og fuglatilskipana ESB, hagtölur í samræmi við reglugerðir 2223/1996 og 479/2009 um þjóðhagsreikninga sem Hagstofan fer með, uppbyggingu á rannsóknarstofum og gæðakerfi vegna matvælaeftirlits, það er óákveðið hver er viðtakandi þeirrar aðstoðar, þýðingar á ESB-gerðum, Jarðvang, þróunaráætlun fyrir Eyjafjallajökulssvæðið, menntun fyrir fleiri og betri störf, víðtækar aðgerðir til að efla menntunarstig og atvinnu og tæknilegur stuðningur vegna NIPAC-skrifstofu í utanríkisráðuneytinu. Allt eru þetta eflaust mjög fín verkefni og það var einmitt áberandi í vinnu nefndarinnar að forstöðumenn stofnana og forsvarsmenn rannsóknarsjóða sem sækja um á grundvelli þessa styrkjakerfis börðust auðvitað fyrir því að þetta yrði samþykkt. Ég hef fengið mörg símtöl úr mínu kjördæmi vegna þess að það eru styrkir í þessu ferli sem eru til að styrkja fín verkefni á Suðurnesjum og Suðurlandi. Ég ítreka það að andstaða mín við þessa IPA-styrki hefur ekkert með þau verkefni að gera. Þetta hefur með það að gera að það er ógeðfellt að taka á móti styrkjum sem eru beinlínis til þess fallnir að aðlaga íslenskt samfélag, íslensk lög og íslenskar reglur að Evrópusambandinu á meðan stjórnvöld halda því statt og stöðugt fram og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson síðast áðan að hér séum við ekki í neinu aðlögunarferli, alls ekki, og við höfum fengið samþykkt ESB fyrir því. Því er haldið fram. Af hverju erum við þá á sama tíma að taka við þessum styrkjum? Það er mér algerlega hulin ráðgáta. Það vekur líka athygli varðandi þessi verkefni að þau eru mistengd aðildarumsókninni. Sem dæmi má nefna, sem ég minntist á áður, verkefni um að efla fullorðinsfræðslu fólks með litla eða enga formlega menntun eða umrædda vinnu við þróunaráætlun til eflingar atvinnu- og byggðaþróun á Eyjafjallajökulssvæðinu. Hvað kemur það Evrópusambandinu við? Af hverju er Evrópusambandið að veita styrki samkvæmt yfirskriftinni til að fjármagna aðstoð við umsóknarríki ESB um einhver verkefni sem snerta ekki ESB-aðildina? Við þeirri spurningu væri fróðlegt að fá svar. Þessi verkefni eru að sjálfsögðu góðra gjalda verð en vandséð er hvernig þau tengjast aðildarviðræðunum með beinum hætti. Er þeim ætlað að veita innsýn í regluverk byggðaþróunarsjóðs og félagsmálasjóðs ESB, að kenna íslenskum stofnunum og rannsóknarsjóðum og fleiri aðilum á kerfið? Það gæti verið, en rökstuðningur um nauðsyn þess að ráðast í þau á meðan á aðildarviðræðum stendur liggur ekki fyrir. Verkefni eins og að efla þjóðhagsreikninga Hagstofunnar til að bæta stefnumótun á sviði efnahagsstefnu og peningamála eru sömuleiðis góðra gjalda verð. Við fengum fulltrúa Hagstofunnar á fundi nefndarinnar oftar en einu sinni og fórum yfir þetta. Sumt af þessu er vegna gamalla krafna og skilyrða vegna EES-samningsins, skilyrða sem við höfum vitað af til fjölda ára. Við höfum ekki forgangsraðað þessu við úthlutun fjármuna frá hinu háa Alþingi. Við fjárlagagerð höfum við greinilega ekki sett þessi verkefni efst í forgang. En vegna þess að þetta er skilyrði af hálfu Evrópusambandsins er Hagstofan að sjálfsögðu mjög opin fyrir því að sækja um IPA-styrk til að klára þessi verkefni og til að koma þeim í farveg en þetta verkefni hefur einfaldlega ekki verið nógu ofarlega á verkefnalista stjórnvalda. 2. minni hluti vill leggja áherslu á að það er íslenskra stjórnvalda að forgangsraða verkefnum. Forgangsröðun verkefna á að gerast við fjárlagagerðina og af hálfu íslenskra stjórnvalda en ekki þegar erlent styrkfé býðst með óeðlilegum hætti eins og raunin er nú í tengslum við aðildarviðræður við Evrópusambandið. Annað mál sem hefur hlotið styrk snertir skattkerfið. Á opnum fundi utanríkismálanefndar með hæstv. utanríkisráðherra spurði ég hann um starfsauglýsingu sem birtist í Morgunblaðinu frá ríkisskattstjóra en þar var verið að auglýsa eftir starfsmanni til að aðlaga tölvukerfi skattsins að kröfum Evrópusambandsins. Það var sett beint í starfsauglýsinguna en samt er því haldið fram hér að við séum ekki í neinu aðlögunarferli. Við þessu hef ég ekki enn fengið neinar skýringar og hæstv. ráðherra kannaðist ekkert við þetta. Með því að ráðast í þessi verkefni undir þeim formerkjum sem hér er gert, að það sé óhjákvæmilegt vegna hugsanlegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu, er líka brugðið upp rangri mynd af stöðu aðildarmálsins á Alþingi og meðal þjóðarinnar. Þá var einnig gefið til kynna með samþykkt þessarar tillögu að líklegt sé að Ísland gangi í Evrópusambandið. Ég tel að það sé röng ályktun. Ég held að það sé ekki líklegt að Ísland gangi í Evrópusambandið. Ríkisstjórninni tókst að framlengja líf sitt í dag með atkvæðagreiðslu sem snerist ekki um Evrópusambandið fyrst og síðast eða hvort setja ætti aðildarviðræðurnar í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða skoðanakönnun um stjórnarskrármálið. Nei, sú atkvæðagreiðsla í dag eins og allar atkvæðagreiðslur sem hafa verið um ESB-málið snerist um líf ríkisstjórnarinnar og áfram höktir hún með stuðningi frá Hreyfingunni og þingmönnum utan flokka. Allt er þetta nokkuð veikt.

Og einum sjálfstæðismanni.

Slík yfirlýsing af hálfu ríkisstjórnar að það sé líklegt að Ísland gangi í Evrópusambandið, slík yfirlýsing af hálfu Alþingis og ríkisstjórnar er allsendis ótímabær og er í rauninni aðeins til þess fallin að veikja stöðu aðildarviðræðna, sem ég veit að hv. þm. Mörður Árnason er ákafur talsmaður fyrir. Þetta er til þess fallið að veikja stöðu viðræðnanna og viðræðunefndarinnar þar sem málsvarar Evrópusambandsins líta að sjálfsögðu svo á að úthlutun IPA-styrkja úr ESB-sjóðum leiði til þess að sambandið og fulltrúar þess eignast náttúrlega hönk upp í bakið á þeim sem styrkina hljóta. Í þessu sambandi ber að hafa í huga að frá árinu 1994 hafa öll ný aðildarríki ESB notið styrkja af þessu tagi til að búa þau undir aðild að Evrópusambandinu. Litið er á þessa styrki sem tæki til að koma ár ESB fyrir borð og breyta samfélögum á þann hátt að falli að hagsmunum ESB enda liggur það í hlutarins eðli að fé yrði ekki veitt úr sjóðum ESB nema í þessum tilgangi, sjálft heiti styrkjanna gefur þennan tilgang til kynna. Þetta á ekki aðeins við um Ísland. Það er nefnilega svo skrýtið að ég held að Evrópusambandið haldi virkilega að Ísland sé að sækja um aðild að Evrópusambandinu vegna þess að það vilji ganga í Evrópusambandið en eins og við vitum er það ekki svo. Ísland er að sækja um aðild að Evrópusambandinu til að uppfylla draum Samfylkingarinnar og Vinstri grænna um að komast í ríkisstjórn. Það gerðist árið 2009. Og við vitum nákvæmlega hvernig sú atkvæðagreiðsla fór fram. Þótt IPA-styrkirnir hafi hentað Austur-Evrópuríkjum sem gengu í Evrópusambandið á árunum 2004 og 2007 er ekki unnt að vísa til aðstöðu þar og nota sem fordæmi hér á landi. Efnahagsaðstæður í ríkjum Austur-Evrópu voru allt aðrar en hér, stjórnsýsla var víða í molum og innviðir þjóðfélaganna voru að hruni komnir eftir margra áratuga ofstjórn kommúnista. Í þessum löndum ríkti jafnframt víðtæk samstaða um aðild að Evrópusambandinu öfugt við það sem hér gerist. Þessar þjóðir vildu ganga í Evrópusambandið. Þær voru mjög áfjáðar í að komast í samband Vestur-Evrópuríkja bæði á vettvangi Evrópusambandsins og á vettvangi Atlantshafsbandalagsins vegna þess að þeim var það nauðsynlegt til að komast upp úr þeim ömurlegu hjólförum sem áratuga kommúnismi hafði gert þessum ríkjum. Ég skil vel af hverju þau ríki sóttust eftir að fá aðstoð frá Evrópusambandinu til að flýta inngöngu og ég skil líka vel að Evrópusambandið vildi veita þeim aðstoð til þess að þau yrðu tilbúin til að verða fullgildir aðilar að Evrópusambandinu og uppfylltu þau skilyrði sem Evrópusambandið setur. En við vitum að hér er ekkert að í grundvallaratriðum, það er ekkert að hér í stofnanauppbyggingu nema það sem fett hefur verið fingur út í í sambandi við greiðsluúthlutun í landbúnaði, hér er samfélagið á flestan hátt á sama stað og önnur ríki í Evrópu, hvort sem þau eru í Evrópusambandinu eða ekki. En punkturinn er þessi: Við eigum að fá að ráða því sjálf hvernig þróun okkar samfélags verður, við eigum ekki að fara í einhverjar breytingar vegna utanaðkomandi þrýstings. Í Austur-Evrópu var aðstaðan allt önnur. Hér á landi er staðan sú að annar stjórnarflokkurinn segist ætla að berjast gegn aðild þótt samningar takist um hana. Ég hef aldrei skilið hvers vegna Evrópusambandið sest ekki niður með ríkisstjórninni og segir: Vitið þið hvað, áður en þið eruð búin að koma ykkur saman um þetta þá er best að við leggjum þetta til hliðar. Ætlar hæstv. ríkisstjórn, ætlar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Steingrímur J. Sigfússon, sem gerði það eitt af sínum fyrstu verkum að fara til Brussel og ræða sjávarútvegsmálin, virkilega að samþykkja samning sem hann mun svo beita sér gegn? Hvernig skyldi hann hafa svarað þeirri spurningu eða útskýrt það fyrir sjávarútvegsstjóra Evrópusambandsins? Ætli hann hafi sagt: Fínt, við skulum opna sjávarútvegskaflann, ég legg til að það verði gert strax? - Ég geri ráð fyrir að hann hafi sagt það vegna þess að hann hefur sagt það hér á þingi. - Við skulum opna kaflann, við skulum ljúka samningum en bara svo þið vitið það, sama hvaða samningur kemur, ég ætla að berjast gegn honum vegna þess að ég hef sagt, alla vega til heimabrúks heima, að það ætli ég að gera. - Ég vona svo sannarlega að sjávarútvegsstjóri Evrópusambandsins hafi sagt honum að þetta séu í hæsta máta óeðlileg vinnubrögð. Á sama tíma og Vinstri grænir segjast vera á móti aðild ætla þeir að berjast fyrir því að þessir IPA-styrkir verði samþykktir. Að þessi flokkur skuli standa að því að sækja um aðlögunar- og aðildarstyrki til ESB sýnir að mínu mati gagnrýniverða tvöfeldni. Samningur íslenskra stjórnvalda og Evrópusambandsins var eins og komið hefur fram í umræðunni undirritaður 8. júlí í fyrra, fyrir nærri því ári, með fyrirvara um samþykki Alþingis. Þeirrar spurningar hefur ítrekað verið spurt: Af hverju kom samningurinn, þingsályktunartillagan og frumvarpið, sem er enn í 2. umr., ekki inn sem fyrsta mál á dagskrá í október 2011? Af hverju var þetta ekki rætt í tengslum við fjárlagavinnuna síðasta haust þar sem það liggur fyrir að 596 millj. kr. voru skuldbundnar í fjárlögunum til þessara verkefna án samþykkis Alþingis, allt með fyrirvara um samþykki Alþingis? Hæstv. utanríkisráðherra sagði að það hlyti að stafa af því að málið hafi tafist í fjármálaráðuneytinu. Það kom ekki fram fyrr en 24. janúar. Var hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon að tefja málið? Nú spyr ég hv. formann utanríkismálanefndar: Getur verið að málið hafi ekki komist úr fjármálaráðuneytinu fyrr en hæstv. ráðherra Oddný Harðardóttir tók við stjórnartaumum þar? Ég vil fá svar við þeirri spurningu, ekki bara með því að hv. þingmaður hristi hausinn heldur í ræðustól og hann komi fram á rök og hann leiti þá svara af hverju þetta tafðist. Síðan vil ég líka spyrja hvort búið sé að greiða einhverja fjármuni út. Er búið að greiða eitthvað af þessum 596 millj. á fjárlögum 2012, þessa árs? Er búið að greiða þá styrki út, eitthvað af þeim? Ég vil fá að vita það.

Ég var búinn að svara því.

Ég hef ekki fengið svar við því.

Ég svaraði í andsvari.

Annar minni hluti telur eðlilegt að frumvarpið og þingsályktunartillagan hefðu komið fram samhliða fjárlagafrumvarpinu. Með því að vinna fjárlögin fyrst og láta samþykkt um IPA-styrkina bíða má segja að við þingmenn séum settir í þá stöðu að standa frammi fyrir orðnum hlut. Það er búið að ákveða að fara í tiltekin verkefni og synji þingheimur ríkisstjórninni um samþykki samningsins falla IPA-styrkirnir niður og kostnaður af verkefnunum fellur þá væntanlega á skattgreiðendur eins og hæstv. utanríkisráðherra staðfesti við fyrri umr. og 2. minni hluti átelur þessi vinnubrögð harðlega. Mér finnst þetta sýna mikla vanvirðingu við hv. Alþingi og við skattgreiðendur landsins vegna þess að þetta eru engir smáfjármunir. Þetta eru fjármunir sem mætti nota til margra góðra verka, t.d. að tryggja heilbrigðisþjónustu úti um allt land og hefta niðurskurð í viðkvæmum málum. Frú forseti. Í hnotskurn eru IPA-styrkir óeðlileg fjárinnspýting til aðlögunar vegna aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Þær viðræður eru mjög umdeildar og njóta lítils stuðnings hjá þjóðinni og því leggst 2. minni hluti gegn samþykkt tillögunnar. Undir nefndarálitið skrifa eins og fyrr segir Ragnheiður E. Árnadóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson. Ég vona, frú forseti, að við fáum svör við þeim spurningum sem við höfum kallað eftir, bæði við upphaf þessarar umræðu og einnig við umræðu um frumvarpið. Og ég vona svo sannarlega að hv. nefndarmenn í utanríkismálanefnd sem eru hér staddir, bæði hv. formaður nefndarinnar og hv. þm. Mörður Árnason, sýni þessu máli áfram virðingu og fylgist með umræðunni og svari þeim spurningum sem til þeirra verður beint í þessari umræðu vegna þess að það er alveg ljóst að þetta mál liggur ekki beint fyrir. Það væri líka skemmtilegt að velta því fyrir sér hvort hæstv. ríkisstjórn sé yfirleitt með meiri hluta fyrir þessu máli, það á eftir að koma í ljós í atkvæðagreiðslu, en miðað við hvernig málið fer af stað og hefur verið í umræðunni tel ég ákveðnar líkur á að það verði mjótt á munum í atkvæðagreiðslu um þetta mál.

Forseti. Eitt af þeim verkefnum sem hér er um að ræða er Kötlujarðvangur, merkilegt verkefni á Suðurlandi. Það er merkilegt fyrir margra hluta sakir, auðvitað fyrir fólk í héraðinu vegna þess að það eflir þar atvinnu og skapar tækifæri fyrir margs konar frumkvæði en líka merkilegt vegna þess að þetta er dæmi um græna atvinnustarfsemi, þetta er dæmi um það sem gæti átt eftir að verða miklu frekara í framtíðinni í atvinnulífi okkar og taka með vissum hætti við af þeim áherslum sem fyrritíðarmenn, og reyndar nokkrir fyrritíðarmenn hér á þinginu, hafa haft yfirgnæfandi í því að nýta náttúruna með því að fórna umhverfisverðmætum en ekki með því að byggja þau upp. Nú kemur fram í afstöðu hv. þingmanns sem talaði áðan andstaða við þetta verkefni meðal annars og öll þau sem eiga að hljóta þessa IPA-styrki. Mig langar að spyrja hvort sú andstaða byggist á því að verkefnið fær IPA-styrkina eða hvort andstaðan er pólitísk og snýst gegn því að svona fyrirtæki skyggi á aðra möguleika sem þingmanninum eru kærari til uppbyggingar í sínu kjördæmi og á Íslandi. Þetta er fróðlegt vegna þess að það væri þá eðlilegt að þingmaðurinn hefði aðrar pólitískar áherslur en sú stofnun innan Evrópusambandsins sem telur þetta vera ákaflega verðugt atvinnuþróunarverkefni á Suðurlandi.

Virðulegur forseti. Það hryggir mig að hv. þm. Mörður Árnason hefur greinilega ekki hlustað af athygli á ræðu mína áðan, það kemur mér satt að segja verulega á óvart líka. Ég tók það sérstaklega fram í ræðu minni og í minnihlutaáliti því sem ég var að mæla fyrir segir meðal annars að verkefnin sem hér um ræðir séu velflest ef ekki öll mjög gagnmerk og gagnleg og afstaða mín til þeirra hefur ekkert með eðli þeirra að gera. Ég rakti það sérstaklega og nefndi einmitt þau verkefni sem hv. þm. Mörður Árnason gerði sérstaklega að umtalsefni. Ég sagði frá því að ég hefði fengið símtöl úr mínu ágæta kjördæmi, bæði af Suðurlandi og af Suðurnesjum, þar sem menn hvetja til þess að þetta verði samþykkt vegna þess, eins og þingmaðurinn bendir réttilega á, að þetta eru mjög mikilvæg verkefni í atvinnutilliti á stöðum þar sem atvinnulíf er einhæft. Ég get ekki tekið undir það með hv. þingmanni að þetta sé ný áhersla í grænu atvinnustarfseminni sem frasapólitíkin í Samfylkingunni gengur út á. Þetta eru fín uppbyggileg atvinnuverkefni sem við hefðum eflaust getað náð pólitískri samstöðu um á þinginu ef menn hefðu komið fram með þau verkefni og við þá getað tekist á um þau við úthlutun fjármuna. Það sem ég er fyrst og síðast og eingöngu að gera athugasemdir við varðandi þessi verkefni er fjármögnunin frá IPA-styrkjum Evrópusambandsins. Það er fjármögnunin sem mér þykir óeðlileg, ég vona að það sé skýrt og að hv. þingmaður hafi verið að hlusta núna.

Forseti. Já, sannarlega, ég rek alltaf út eyrun þegar hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir kemur hingað í stólinn og reyni að hlusta eins mikið á hana og ég get. Ég gleðst yfir því að það er ekki andstaða við verkefnið sjálft sem veldur því að hún stendur á móti því að verkefnið fái úr þessum IPA-sjóði um það bil 90–95 millj. kr. - þetta er í evrum þannig að upphæðin er ekki alveg klár, það miðast við gengið - heldur það að framlagið sé óeðlilegt. Þá er að spyrja: Með hvaða hætti er það óeðlilegt? Er það þá þannig að aðstandendur verkefnisins, sem er fólk af svæðinu, þrjú sveitarfélög, Skaftárhreppur, Mýrdalshreppur og Rangárþing eystra, háskólinn og fleiri aðilar, séu að laga Ísland að Evrópusambandinu eða er um mútur að ræða eða perlur og eldvatn eins og ágætur félagi okkar sagði einu sinni 

Frú forseti. Aftur hryggir hv. þingmaður mig með því að opinbera það að hann hafi ekki hlustað nægilega vel á ræðu mína vegna þess að ég fjallaði einmitt líka um þetta atriði. Ég tók það sérstaklega fram að ekki væri við forstöðumenn þessara stofnana, fyrirtækja eða sjóða að sakast sem sækja um þessa styrki í góðri trú vegna þess að þeir standa til boða að sjálfsögðu. Ég greindi einmitt frá því að á fund nefndarinnar komu ýmsir gestir, eins og hv. þingmaður veit, sem fóru yfir það, fóru yfir mikilvægi þessara verkefna. Ég geri engar athugasemdir við það að viðkomandi aðilar sæki sér styrki þar sem styrki er að fá þegar kreppir að og þessar stofnanir eru margar hverjar fjársveltar. Ég geri athugasemd við það fyrirkomulag að Evrópusambandið sé þarna 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að hlýða bjöllunni og víkja úr ræðustól þegar ræðutími er liðinn.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja að mér finnst hv. þingmaður helst til kurteis þegar spurt er um hvers konar fjármunir þetta eru, þessir IPA-styrkir. Í mínum huga eru þetta perlur og eldvatn. Það er mín afstaða þannig að það sé bara sagt. Það er verið að bera fé á íslenska þjóð til að kaupa sér góðvild hennar, til að kaupa sér fylgi við þessa gölnu vegferð sem hv. þingmenn stjórnarflokkanna bera helst ábyrgð á. Ég er líka ósammála hv. þingmanni hvað það varðar, þ.e. ef ég skildi hana rétt, að hafa efasemdir um að meiri hluti sé fyrir því að samþykkja þessa IPA-styrki á Alþingi. Ég tel næsta víst að í því máli, eins og öllum öðrum sem ganga út á það að halda lífi í ríkisstjórninni, muni Vinstri grænir kasta kosningaloforðum sínum á eldinn eins og þeir hafa gert fram að þessu. Við þurfum ekkert að efast um það. Það liggur fyrir eins og það hefur alltaf gert og ég vona svo sannarlega að Vinstri grænir geri það fram að næstu kosningum þannig að það gleymist ekki rétt fyrir kosningar hvernig sá flokkur hefur farið með kosningaloforð sín hér á þingi. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í mál sem ég var að reyna að spyrja út í fyrr í kvöld. Það snýr að því að hér var sett á fót svokölluð Evrópustofa, áróðursstofa fyrir þetta ferli allt saman, búin að halda einhverjar hátíðir og húllumhæ til að sýna að það sé líka gaman í Evrópusambandinu. Síðan hefur sérstakur talsmaður farið hringinn í kringum landið og boðað fagnaðarerindið með fundum. En það kemur hins vegar í ljós að Evrópustofa er fjármögnuð af þessum IPA-styrkjum sem eru ætlaðir til að búa samfélag undir aðlögun og inngöngu í Evrópusambandið. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort honum finnist eðlilegt að þessir fjármunir og þessi stofa vinni með þessum hætti.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir að segja að ég hafi verið of kurteis í málflutningi mínum, ég kann vel að meta að tekið sé eftir kurteisi manns í ræðustól. Það er alveg rétt ábending hjá hv. þingmanni að það var kannski ótímabært hjá mér að leyfa mér að efast um meiri hlutann í þessu. Auðvitað snýst þetta bara um líf ríkisstjórnarinnar og við getum vísað í atkvæðagreiðsluna í dag, eins og ég gerði reyndar í ræðu minni, og skýringarnar. Það var í lagi að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrána samhliða forsetakosningum, það átti að reyna að knýja það í gegn, en það var ekki í lagi að bæta spurningum við spurningavagninn núna, þá var það allt í ósamræmi. ESB er ótímabært til atkvæða en stjórnarskráin ekki. Þetta þekkjum við, og beðið um sértillögu, við þurfum þá bara að láta þau fá sértillögu til að uppfylla þau skilyrði. En Evrópustofa og fjármögnun hennar, ég verð að taka undir það með hv. þingmanni að mér þykir það ekki eðlilegt. Kannski er það einkum og sér í lagi vegna þess að ég get ekki séð í þeim gögnum sem við höfum að nei-hreyfingar og andstæðingar Evrópusambandsins, eða einhverjir sem tala í þá veruna, séu fjármagnaðar með IPA-styrkjum. Nú getur það verið að slíkir aðilar hafi ekki löngun til að sækja um slíka styrki og skil ég það vel. En ég tel allar upplýsingar af hinu góða og að því leyti til geri ég ekki athugasemdir við Evrópustofu. En upplýsingar þurfa að vera um allar hliðar máls 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að upplýsingar eru vitanlega ekki af því vonda, þær eru yfirleitt af því góða ef þær eru settar fram með sanngjörnum og réttmætum hætti og eru til að upplýsa um hlutina eins og þeir eru. Á heimasíðu Evrópustofu, með leyfi forseta, er þessi texti um starfsemina: „Ýmsar flökkusögur eru sagðar um ESB en fæstar þeirra eiga sér stoð í veruleikanum. Hafa skal það sem sannara reynist og Evrópustofu er einmitt ætlað að miðla staðreyndum.“ Skyldi Evrópustofa miðla þeirri staðreynd að lýðræðishalli er talinn hafa aukist innan Evrópusambandsins? Skyldi Evrópustofa miðla þeim upplýsingum að áhrif einstakra ríkja fara þverrandi innan Evrópusambandsins vegna ofríkis Þjóðverja og Frakka fram að þessu? Ég velti fyrir mér hvort Evrópustofa miðli þeirri staðreynd að vextir innan Evrópusambandsins eru mismunandi eftir löndum. Það skiptir máli, frú forseti, að 

Frú forseti. Þetta voru fín dæmi sem hv. þingmaður nefndi og ég leyfi mér að fullyrða að ekki er mikið fjallað um þetta á vettvangi Evrópustofu, heldur ekki á Evrópuvefnum og heldur ekki á ýmsum þeim vefjum sem Evrópusambandið sjálft heldur úti á ensku, sem maður getur nálgast frá Brussel. Þar á meðal er vefur sem hv. samflokksmaður þingmannsins, Ásmundur Einar Daðason, vakti athygli á um Captain Euro, kostulegur vefur. Upplýsingarnar sem þar eru settar fram eru einhliða. Það vekur líka athygli að þegar Alþingi veitir styrki til þeirra sem fjalla á mun gagnrýnni hátt um Evrópusambandið þá rísa þingmenn Vinstri grænna upp á afturfæturna 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur fyrir ræðuna. Það var tvennt sem ég vildi spyrja hana aðeins betur út í. Það kom að vísu að einhverju leyti fram hjá hv. þingmanni en mér finnst ekki hafa verið varpað nægilegu ljósi á þá tvo þætti. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að rammasamningurinn hefði verið undirritaður síðasta sumar, gerður af ríkisstjórn Íslands og fulltrúum Evrópusambandsins, en síðan hafi þetta verið hulið talsverðri þoku og þingið hafði engar upplýsingar um þetta, ekki einu sinni þegar fjárlagagerðin fór fram og ekki þegar fjárlög voru samþykkt rétt fyrir jólin þar sem nokkur verkefni voru samþykkt með þeim fyrirvara að fyrir þeim næðist samkomulag. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort sú umræða sem við nú eigum um þingsályktunartillöguna hefði ekki í raun átt að koma fram fyrst og þá væntanlega síðastliðið vor áður en ríkisstjórnin fór af stað að gera rammasamning. Ég hef lagt þann skilning í þessa þingsályktunartillögu að hún sé heimild til ríkisstjórnarinnar til að gera rammasamning. Hefði það ekki verið eðlilegasti framgangsmátinn að byrja á því að fjalla um þessa þingsályktunartillögu? Síðan hefði ríkisstjórnin - ef þingsályktunartillagan hefði verið samþykkt, sem ég veit auðvitað ekkert hvort af verður, mér finnst það satt að segja ólíklegt - getað gert rammasamning og í kjölfarið á því hefði komið það frumvarp sem við höfum reyndar rætt nokkuð, en búið er að breyta dagskránni eins og fram kom fyrr í dag. Hefði ekki verið eðlilegra verklag og framgangsmáti að fjalla um þingsályktunartillöguna fyrst áður en menn skrifuðu upp á rammasamkomulagið?

Frú forseti. Ég held að það sé algilt að ríkisstjórnir geri alþjóðasamninga með fyrirvara um samþykki Alþingis. Þessi samningur var gerður 8. júlí, eins og fram hefur komið, en þá hefði líka átt að koma með þennan samning við upphaf þings og það er ekkert sem ég sé því til fyrirstöðu að það hefði ekki mátt vera með fyrstu málum á þinginu. Það var ekki eftir neinu að bíða. Skýringar hæstv. utanríkisráðherra á því að frumvarpið hafi tafist í fjármálaráðuneytinu eru bara kjaftæði. Við erum alltaf að samþykkja afléttingu stjórnskipulagsfyrirvara um ýmis EES-mál en svo koma frumvörpin og það er aflétting á stjórnskipulegum fyrirvara og liggur ljóst fyrir að gera þurfi breytingar á íslenskum lögum. Það er alsiða og alkunna að frumvörpin koma ekkert endilega fram jafnhliða. Frumvörpin geta komið fram miklu seinna enda þarf að afla heimildar til að breyta lögum. Þessi þingsályktunartillaga hefði því getað komið strax inn í þingið í október, ekkert var því til fyrirstöðu, og í framhaldi af því hefði hæstv. fjármálaráðherra getað komið með sitt frumvarp. En það sem gerðist hér var það að samningurinn var samþykktur, fjárlögin voru samþykkt með 596 millj. kr. fjárveitingu. Þann 24. janúar þegar fjárlögin eru gengin í gildi þá fyrst kemur þingsályktunartillagan og frumvarpið. Þetta eru mjög vond vinnubrögð. Síðan er það eitt sem ég náði ekki að fara yfir í ræðu minni að upplýst hefur verið í hinu frumvarpinu að fjármunum hafi áður verið veitt í tengslum við fjáraukalög og það er eitthvað sem við verðum að skoða.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það, mér finnst þessi vinnubrögð vera verulega ámælisverð. Ég verð að segja alveg eins og er að þetta er verklag og vinnulag sem ég hélt að við ætluðum að hverfa frá, þ.e. það hefði verið miklu eðlilegra að umræða um slíkt hefði farið fram í þinginu og í nefndum um að heimila ríkisstjórninni að ganga til slíks samkomulags áður en það lægi fyrir og lægi fyrir sem leyniplagg í nokkra mánuði og fjárlög kláruð og annað í þeim dúr. Það er síðan séruppákoma - og mig langar að nota seinna andsvar mitt í að biðja þingmanninn hreinlega að útskýra þá atburðarás fyrir okkur sem ekki sitjum í utanríkismálanefnd - þegar þetta mál var tekið út fyrir skömmu. Hv. þingmaður fór aðeins lítillega yfir það í ræðu sinni en aðeins meira í andsvari við hv. þm. Árna Þór Sigurðsson hvernig það má vera að slíkt mál, sem við erum sammála um að hefði átt að koma upp fyrst og í upphafi 

Virðulegur forseti. Ég hef gagnrýnt verklag og vinnubrögð þegar þetta mál var tekið út úr nefndinni. Jafnvel þó að um sé að ræða annað mál á dagskrá, eins og hv. þingmaður greindi frá áðan, er það alsiða að bíða með afgreiðslu þeirra í nefndum þegar fyrir liggur að menn hafa ekki boðað forföll og munu því mæta. Þegar nefndin er ekki fullskipuð en vitað er að fleiri eiga eftir að bætast við er það alsiða, og telst merki um góða samvinnu á þinginu, að beðið er með að taka mál út úr nefnd þar til nefndin er fullskipuð. Í þessu tilviki lá svo mikið á að tveimur fulltrúum stjórnarmeirihlutans sem voru fjarverandi hafði verið skipt út fyrir tvo varamenn sem eru reyndar ekki varamenn í utanríkismálanefnd heldur varamenn í öðrum nefndum og þremur mínútum eftir að fundur hófst var búið að afgreiða þetta mál út 

Hæstv. forseti. Við höfum að ég hygg tvívegis áður rætt hér frumvarp um breytingu á skattalögum og fleiri lögum með það að markmiði að tryggja skattleysi styrkja sem koma á grundvelli hinna svokölluðu IPA-samninga og eigum nokkuð eftir af þeirri umræðu eins og hv. þingmönnum er kunnugt um. Í þeirri umræðu hefur athyglin einkum beinst að hinum skattalega þætti málsins en auðvitað hefur þar blandast inn grundvallarumræða um IPA-styrkina og ESB-aðild. Nú tökum við hins vegar fyrir þingsályktunartillögu sem fjallar um IPA-styrkina eða IPA-samninga, getum við kallað þá. Þingsályktunartillagan er grunnur þessa máls, hún er það þingmál sem snýst um grundvallaratriðin varðandi það hvort við eigum að taka við þessum styrkjum eða ekki og hvaða búning við eigum að hafa á þeim. Ég fagna því að fá tækifæri til að ræða þetta grundvallaratriði og þá ekki út frá einni afmarkaðri hlið sem lýtur fyrst og fremst, að mér liggur við að segja, tæknilegri útfærslu eins og skattalagafrumvarpið gerir. Nóg um það. Til þess að takast á við þetta mál þurfum við að velta fyrir okkur ákveðnum grundvallaratriðum. Alþingi samþykkti sumarið 2009 að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það að sækja um aðild felur í meginatriðum í sér aðlögun að Evrópusambandinu. Það er viðurkennt, það er Evrópusambandið sem setur rammann og þau ríki sem sækja um aðild eru að sækja um aðild að fullmótuðu bandalagi eða ríkjasambandi. Þarna eru ekki tveir jafnsettir aðilar að semja á jafnréttisgrundvelli. Evrópusambandið er ekki að sækja um aðild að Íslandi heldur öfugt, Ísland er að sækja um aðild að Evrópusambandinu eins og það er. Það virðist vera eða sagt er að í boði séu fyrst og fremst tímabundnar undanþágur frá einhverjum tilteknum ákvæðum sem á eftir að koma í ljós hver eru. IPA-styrkirnir eru samkvæmt kerfi Evrópusambandsins tengdir aðildarumsókn. IPA-styrkirnir eru ekki veittir hingað og þangað eftir hentugleikum, þeir tengjast aðildarumsókn og hafa ákveðinn tilgang í sambandi við aðildarferli. Það að sækja um IPA-styrki felur þess vegna í sér vilja og viðurkenningu á aðildarferlinu. Þess vegna, hæstv. forseti, er afskaplega einfalt fyrir okkur sem erum og höfum frá upphafi verið andvíg aðildarumsókninni og aðlögunarferlinu að leggjast gegn því að þessi samningur, rammasamningur um IPA-styrki, verði staðfestur - það er mjög auðvelt. Það er auðvelt út frá því grundvallaratriði að við viljum ekki vera í þessu aðildarferli og við viljum ekki að Ísland gangi í Evrópusambandið. Á sama hátt er málið líka tiltölulega auðvelt fyrir þá sem frá upphafi hafa viljað að Ísland sækti um aðild að Evrópusambandinu og vilja að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu. Fyrir þá tengjast þessu máli engar sérstakar spurningar, pólitískar eða siðferðislegar. Þeir vilja Ísland inn í Evrópusambandið, vilja að við séum í aðildarferli og sjá þess vegna ekkert því til fyrirstöðu að við tökum við styrkjum sem tengjast því að við erum í aðildarferli. Það er tiltölulega einfalt mál fyrir þessa þingmenn. Málið vandast hins vegar þegar um er að ræða þingmenn sem studdu aðildarumsókn, trúlega meiri hlutinn í einum þingflokki á þingi, Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, og vildu sækja um aðild en vilja ekki gerast aðilar að Evrópusambandinu samkvæmt sinni yfirlýstu stefnu. Fyrir þann flokk hlýtur að vera afar flókið að standa að gerð samnings um IPA-styrki enda hefur saga þessa IPA-styrkjamáls verið töluverð vandræðasaga fyrir þingmenn og ráðherra Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eins og kunnugt er og þarf ekki að fara mörgum orðum um. Við minnumst þess hvernig þetta mál breytti um takt hér á þinginu 2010/2011 þegar upphaflega var gert ráð fyrir að einstök ráðuneyti sæktu um styrki. Svo breyttist það og með sérstakri samþykkt í ríkisstjórn var ákveðið að stofnanir ættu að sækja um til ráðherranefndar um Evrópumál, það var eitthvað auðveldara fyrir einhverja hæstv. ráðherra úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sem þurftu þá ekki að koma beint að málinu sjálfir heldur gátu látið afgreiða það fram hjá sér. Síðan þekkja menn þá umræðu sem hefur farið fram á vettvangi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á flokksráðsfundum og víðar um þessa styrki. Allt hefur þetta verið hið mesta vandræðamál. Ég velti því fyrir mér - mér fannst ég ekki fá skýr svör um það frá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni áðan en virði það að hann hafi ekki svarað því skýrar - hvort ástæðan fyrir því hvernig þetta mál ber að á þingi eigi rætur sínar að rekja til þessa vandræðagangs innan ríkisstjórnarinnar og þá fyrst og fremst innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það er alveg ljóst að rammasamningur milli Íslands og Evrópusambandsins um IPA-styrkina var undirritaður um mitt síðasta sumar. Síðan heyrist ekkert af þessu máli opinberlega í langan tíma, mánuðum saman, og þingmálið sem við erum nú að ræða kemur ekki inn í þingið fyrr en eftir áramót þegar breytingar hafa orðið í ríkisstjórninni. Þá birtist þetta mál, er tekið til umræðu í lok janúar og er síðan í einhverjum vandræðagangi, leyfi ég mér segja, í hv. utanríkismálanefnd fram eftir vori. Það var tekið út á dögunum, 30. apríl, við þær aðstæður að eiginlega enginn, sennilega bara tveir af fastamönnum í utanríkismálanefnd skrifuðu undir nefndarálit þar að lútandi en tveir voru sóttir yfir í næstu nefnd til að það yrði aðeins fjölmennara á minnihlutaálitinu því að ekki náðist meirihlutaálit til að taka málið út. Allt er þetta mjög sérkennilegt og hið mesta vandræðamál, eins og fram hefur komið. Málið allt ber það með sér að hafa hálfpartinn verið í felum, hálfpartinn talað um það í hálfum hljóðum vegna þess að annar flokkurinn sem á aðild að ríkisstjórninni hefur verið í óskaplegum vandræðum með það frá upphafi. Hvers vegna skyldu vandræðin vera? Jú, vandræðin eru vegna eðlis IPA-styrkjanna og vegna þess tvískinnungs sem er uppi af hálfu meiri hluta þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gagnvart aðildarumsóknarferlinu. Þorri þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs studdi tillögu um aðildarumsókn að bandalagi sem þeir kærðu sig ekkert um að ganga í og flokksmenn þeirra kæra sig ekki um að ganga í og kjósendur þeirra í síðustu kosningum kusu þá í trausti þess að þeir mundu ekki sækja um aðild heldur berjast gegn aðild. Þessi vandræðagangur skýrir hvernig málsmeðferðin hefur verið, hversu klaufalegt þetta hefur allt verið. Þetta þingmál kemur inn í þingið tæpu hálfu ári eftir að samningurinn sem það snýst um er undirritaður og raunar líka eftir að byrjað er að útdeila peningum á fjárlögum á þeim grundvelli að þessir styrkir verði veittir. Við erum að fjalla um þessa samninga í þinginu fimm mánuðum eftir að samþykkt voru fjárlög þar sem gert er ráð fyrir ráðstöfun peninga sem ekki fást greiddir nema þetta þingmál verði samþykkt. Þetta ber það með sér að verið er að stilla málum upp með þeim hætti að þingmenn telji sig ekki eiga annarra kosta völ en að samþykkja þetta. Það er búið að lofa fjárveitingum á grundvelli þessara samninga, það er búið að skapa væntingar hjá fyrirtækjum, stofnunum og sveitarfélögum um að hægt verði að verja þessum peningum. Það er verið að stilla mönnum upp við vegg. Auðvitað munum við þingmenn sem erum andvígir þessu máli ekki láta þetta á okkur fá. Við getum ekki tekið afstöðu á slíkum grundvelli. Við látum ekki stilla okkur upp við vegg og segja: Við verðum að samþykkja þetta af því að ágætisfólk hér og þar á landinu, hjá sveitarfélögum, stofnunum og fyrirtækjum, gerir sér væntingar um að fá einhverja styrki á þessum grundvelli. Við getum ekki tekið afstöðu á slíkum grundvelli, við getum ekki látið koma þannig fram við okkur, við þingmenn sem höfum efasemdir um þetta mál. Það er ótækt og endurspeglar hvað málsmeðferðin í þessu máli og þeim málum sem því tengjast hefur verið einkennileg og hversu óeðlilega er að þessu staðið. Ég ætla, hæstv. forseti, að víkja örlítið að tilgangi og eðli IPA-styrkjanna. Í umræðunni má stundum skilja að hið góða alltumlykjandi Evrópusamband sé eingöngu að styðja jákvæð verkefni á Íslandi til að efla atvinnu, efla nýsköpun og þróun á Íslandi og það sé allt til komið af tómri góðvild. Auðvitað er það ekki svo. Auðvitað eru Evrópusambandsríkin ekki að fjármagna verkefni hér nema í einhverjum tilgangi. Það er ekkert að því, frá þeirra bæjardyrum séð er það ekkert óeðlilegt. Þeir segja sem svo: Umsóknarríki vilja verða aðilar að Evrópusambandinu - þeir reikna sem sagt með því að þeir sem sækja um aðild vilji verða aðilar. Ég hugsa að það sé algengast að þeir sem sækja um aðild vilji gerast aðilar. Þá segja þeir hjá Evrópusambandinu: Aðild krefst ákveðinnar aðlögunar, undirbúnings og uppbyggingar og við erum tilbúnir að láta peninga í aðlögun, uppbyggingu og þess háttar. Auðvitað er það þannig og auðvitað eru þessir styrkir hugsaðir þannig. Menn á vettvangi Evrópusambandsins gera sér grein fyrir því að með því að veita styrki af þessu tagi eru þeir að tengja samfélagið í umsóknarlöndunum enn frekar við Evrópusambandið, væntanlega á jákvæðum nótum. Þeir sem hafa lifibrauð sitt af verkefnum sem tengjast Evrópusambandinu eru óhjákvæmilega jákvæðari í garð þess en ella. Ég vil ekki nota orðalag eins og glerperlur og eldvatn, eins og einhver gerði hér í umræðum, hæstv. forseti, en við skulum ekki vera neitt bláeyg eða barnaleg í þessu sambandi. Evrópusambandið er öðrum þræði að byggja upp jákvæða ímynd með þessum styrkveitingum í þeim löndum sem sækja um aðild, það er augljóst mál. Það er rétt að við höfum það í huga. Það veldur því að við sem erum andvíg Evrópusambandsaðild hljótum að taka þessu máli með miklum fyrirvara og standa gegn því á sama hátt og þeir sem í einlægni og með fullri vitund vilja stefna okkur inn í Evrópusambandið hljóta að styðja það. Þeir sem eru hins vegar á línunni eða á girðingunni og studdu aðildarumsókn í atkvæðagreiðslu í þinginu en segjast jafnframt ætla að berjast gegn aðildarsamningi hljóta að vera í skrýtinni stöðu, eins og hefur endurspeglast í allri meðferð þessa máls. Aðeins nánar um þessa IPA-styrki má segja að sumir þeirra sem sótt hefur verið um fyrir Íslands hönd fara til verkefna sem okkur finnast frekar fjarlæg kjarna Evrópusamstarfsins. Látum það vera, það er kannski fyrir aðra að meta það en mig. En varðandi markmið þessara styrkja er ágætt að hafa í huga að það hefur m.a. verið skilgreint nýlega í ákveðnu blaði sem Evrópusambandssinnar gáfu út og dreifa á sveitabæi og kannski víðar. Þar er sagt í ritstjórnartexta um IPA-styrkina, með leyfi forseta: „Tvö meginmarkmið hafa verið skilgreind varðandi þennan stuðning við Ísland“ - og vísað er síðan í Evrópuvef Háskóla Íslands. „Annars vegar er styrking íslenskrar stjórnsýslu svo að hún geti tekist á við þær breytingar sem innleiðing ESB-löggjafarinnar hefði í för með sér, ef Ísland gengi í ESB.“ Það er einhver aðlögunarblær á þessu. Ég veit ekki hvort hægt er að segja að þetta sé eitthvað annað en aðlögun, ég veit það ekki. Svo segir: „Hins vegar er undirbúningur vegna hugsanlegrar þátttöku í sjóðum og samstarfsáætlunum ESB sem Íslandi stæði til boða ef það gengi í sambandið.“ Svo er nánar skýrt, með leyfi forseta: „Um þriðjungur af þessu fé er sérstaklega ætlaður til að kenna Íslendingum að nota byggða-, félagsmála- og dreifbýlissjóðina.“ Það á að kenna Íslendingum að nota byggða-, félagsmála- og dreifbýlissjóði Evrópusambandsins. Það er göfugt markmið að kenna mönnum að sækja um styrki. Síðar í sömu grein í þessu ágæta blaði Evrópusinna, Sveitinni, er haft eftir Önnu Margréti Guðjónsdóttur, sem sögð er - og ég ætla ekki að efst um það - einn fremsti sérfræðingur Íslendinga um IPA-styrki. Hún segir orðrétt, með leyfi forseta: „Íslensk stjórnvöld ákváðu, í samráði við stækkunardeild ESB, að 30–50% af 28 milljónum evra ættu að fara í að læra að nota byggðasjóði Evrópusambandsins. Hugmyndin er að í sveitarfélögum um land allt æfi fólk sig í að búa til verkefni og umsóknir …“ Síðar segir sú ágæta kona: „Við erum að fara í alvöruæfingu, prófa að búa til alls konar atvinnu- og mannauðsumsóknir sem eru unnar með öðrum hætti en við eigum að venjast á Íslandi.“ Svo segir síðar: „IPA-styrkirnir eru mikilvægur liður í að kenna fólki að nýta sér hinu nýju tæki eða tól sem verða hluti af umhverfinu við ESB-aðild.“ Hæstv. forseti. Mér finnst þetta segja ansi mikla sögu um það að Evrópusambandið er að nota þessa styrki og þá um leið eru kannski stuðningsmenn Evrópusambandsins hér á landi að nota þessa styrki til þess að laga ekki bara stofnanir og fyrirtæki að Evrópusambandinu heldur kenna fólki líka að nota styrkjakerfið og mér leyfist að segja að láta fólk ánetjast þessu kerfi Evrópusambandsins. Mér finnst það augljóst. Ég verð að segja að mér finnst það ógeðfellt. Mér finnst óeðlilegt að íslensk stjórnvöld sæki um þessa styrki. Ég á ekki í vandræðum með þá afstöðu í ljósi þess að ég taldi aldrei að við ættum að sækja um og tel að við eigum ekki að ganga í Evrópusambandið. Ég endurtek það sem ég sagði að ég skil ákafa Evrópusambandssinna í því að styðja þetta mál. Fyrir þeim hlýtur að vera hið besta mál að taka við svona styrkjum, ná í einhvern aukapening í sambandi við Evrópusambandsumsóknina. Fyrir aðra er heldur ógeðfelldur blær á þessu öllu og ekki síst, hæstv. forseti, er skrýtin staða þeirra þingmanna sem í öðru orðinu segjast ætla að berjast gegn aðild að Evrópusambandinu en styrkja þessa ánetjun að Evrópusambandinu í hinu.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að segja að mér finnst alveg dæmalaus ósmekklegheit af Evrópusambandssinnum að kalla þetta blað sitt Sveitina. Eins og sveitin er falleg og góð hringinn í kringum Ísland finnst mér þetta illa gert. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í upplýsingar sem koma fram í bæklingi sem Evrópusambandið gefur út og heitir „Understanding Enlargement“, þ.e. „að skilja stækkunarferli“, eitthvað slíkt, á íslensku. Þar er listað upp til hvers þessir IPA-styrkir eru. Þar kemur fram að það er ekki nóg að það þurfi að hjálpa ríkjum til þess að aðlagast því kerfi og þeim reglum og lögum sem Evrópusambandið vinnur eftir eða knýr það áfram, heldur þurfi líka að tryggja að það sé gert með réttum hætti, þ.e. að innleiðingin sé eftir forskrift Evrópusambandsins. Má ætla að þegar slíkt er sett fram þurfi að setja fjármuni í og hjálpa ríkjum að innleiða reglur í undirbúningi fyrir þátttöku í þessu bandalagi, að þá sé hreinlega um einhvers konar aðlögun að ræða? Til hvers þarf að undirbúa og þjálfa og tryggja að hlutirnir séu rétt fram settir þegar á endastöð er komið ef ekki er verið að taka lítil skref 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að minna á þetta rit sem hann vísaði til. Ég var með það í huga í ræðu áðan en mundi ekki heitið á því. Slíkir textar eiga auðvitað að vera skyldulesning fyrir þingmenn vegna þess að þeir afhjúpa hið rétta eðli aðildarviðræðna og aðlögunarferlis í þessu sambandi eins og við erum í. Það hefur reyndar verið alveg óhemjumikil feimni og hræðsla hjá stjórnvöldum og meiri hlutanum á þingi að gangast við því að umsóknarferlið fæli í sér aðlögun og hefði þann tilgang að laga okkur að Evrópusambandinu. Það hefur líka verið ákveðin blekking fólgin í því að reyna að stilla málum upp þannig að Ísland og Evrópusambandið séu með einhverjum hætti jafnsettir aðilar sem setjast við samningaborð og ákveða hvernig Evrópusambandið eigi að vera eftir að Ísland gengur inn. Það er auðvitað ekki svo. Ísland er að ganga í Evrópusambandið eins og það er og verður auðvitað að aðlaga sig því eins og raunar ýmsir talsmenn Evrópusambandsins sjálfs hafa bent á þegar um er spurt. Það að sækja um aðild að Evrópusambandinu felur í sér að menn gangast undir regluverk Evrópusambandsins en ekki þannig að Ísland geti samið á jafnréttisgrundvelli um það hvert það regluverk eigi að vera. Það er auðvitað ekki svo. Þriðja atriðið sem menn hafa verið alveg óskaplega feimnir við að nefna er að þessar styrkveitingar eru óhjákvæmilega tengdar við Evrópusambandsumsóknina og hafa auðvitað, eins og hv. þingmaður vísaði hér til, þann tilgang að efla aðlögun 

Virðulegur forseti. Ég hvet þingmenn til að kynna sér efnið í áðurnefndum bæklingi en á bls. 9 segir í lauslegri þýðingu: Í fyrsta lagi er mikilvægt að átta sig á því að samningaviðræður geta verið misvísandi eða villandi orðalag yfir það ferli sem er í gangi sem lýtur að aðstæðum, tímasetningum og því hvernig ríkinu sem samningaviðræðurnar eiga við gengur að innleiða þær reglur sem Evrópusambandið ætlast til. Frú forseti. Það er ekki hægt að túlka þetta á neinn annan hátt en að hér sé um aðlögun að Evrópusambandinu að ræða þegar Evrópusambandið sjálft varar við því að menn noti orðið samningaviðræður því að það eigi ekki við.

Hæstv. forseti. Nú rifjast upp fyrir mér aðeins meira um þennan ágæta bækling. Ég hygg að þarna sé vitnað til orða Ollis Rehns sem Íslendingum er að góðu kunnur, bæði frá núverandi störfum og eins fyrri störfum á vegum framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Hann er lykilmaður í þessu og fer ekki með neitt fleipur um það hvað felst í samningaviðræðum, eins og hv. þingmaður rakti áðan. Það er auðvitað ástæða til að taka mark á því sem hann segir um þetta efni frekar en orðum ýmissa hv. þingmanna og ráðherra hér heima fyrir sem vilja klæða Evrópusambandsumsóknina og aðildarferlið í allt annan búning en það raunverulega er í. Hv. þingmaður getur beint orðum síðan að einhverjum sem ekki eru með skýra afstöðu í þessu með sama hætti og ég og vænti ég þess að hann beini því til þeirra sem eiga það 

Hæstv. forseti. Það rifjaðist dálítið upp fyrir mér þegar hv. þm. Birgir Ármannsson fór með ræðu sína og vísaði í þennan bækling sem sendur var á hvert heimili, a.m.k. til sveita, ég veit ekki hvort það var gert víðar, þar sem fólki er kennt hvernig eigi að sækja um styrki og, eins og hv. þingmaður nefndi það, hugsanlega reynt að fá það til að ánetjast þessu kerfi. Danir hafa lengi verið í Evrópusambandinu og eru nákvæmir á allar skráningar og í landbúnaðinum þar eru nákvæmar skráningar um hvað þeir eyða miklum tíma í hvert verkefni. Þar hafa menn sagt að alveg frá stofnun Evrópusambandsins og allt fram á þennan dag hafi á hverju ári bæst við einhverjar mínútur á dag sem menn þurfa að eyða í að skrifa skýrslur og fara á námskeið til að læra að sækja um styrki. Það sama hefur síðan verið upp á teningnum hjá Finnum, sem eru nýlega komnir inn, þeir hafa uppgötvað að það er lykilatriði í atvinnustarfsemi í Evrópusambandinu að sækja námskeið hjá fólki sem hefur vinnu af því að kenna fólki að sækja um styrki. Auðvitað er þetta ekkert annað en aðlögun og það kemur fram bæði í þessum áróðursbæklingi sem og í skilgreiningunum í þingsályktunartillögunni og greinargerðinni þar. Hér hafa verið harðvítugar deilur allt frá því að aðildarumsóknin var samþykkt um það hvort hér færi fram aðlögun eða ekki og ég spyr hv. þingmann hvort hann geri sér grein fyrir af hverju þeir sem aðhyllast Evrópusambandið, þessar aðildarviðræður og vilja fara þarna inn eru svona feimnir við að viðurkenna að hér fari fram aðlögun og hafa reynt að finna 

Hæstv. forseti. Til að svara spurningu hv. þingmanns er auðvitað rétt að rifja upp að þegar Alþingi samþykkti aðildarumsókn sumarið 2009 var það ekki vegna þess að meiri hluti þeirra flokka sem áttu fulltrúa á Alþingi vildi að Ísland gerðist aðili að Evrópusambandinu. Það var ekki svo að 32 eða fleiri í þessum þingsal hugsuðu með sér að framtíð Íslands væri best borgið innan Evrópusambandsins. Nei, hugmyndin var seld, ef svo má segja, með ýmsum hætti. Eitt var það að nauðsynlegt væri að sækja um aðild til að vita hvað fælist í Evrópusambandsaðild. Sumir eru enn þeirrar skoðunar þrátt fyrir að það liggi auðvitað fyrir eins og fram hefur komið í þessum umræðum að í Evrópusambandsaðild felst í megindráttum það að menn laga sig að Evrópusambandinu eins og það er og eiga kannski kost á einhverjum tímabundnum undanþágum á einhverjum afmörkuðum sviðum en í öllum meginatriðum eru menn að gerast aðilar að Evrópusambandinu eins og það er. Það eru ekki umsóknarríkin sem skapa Evrópusambandið í sinni mynd. Í öðru lagi hefur þeirri blekkingu verið haldið á lofti að það að sækja um aðild væri einhvern veginn algjörlega ábyrgðarlaust ferðalag sem fæli það eingöngu í sér að menn væru að kynna sér möguleika og skoða í búðarglugga án þess að ætla sér endilega að kaupa nokkuð. Auðvitað er ekki gert ráð fyrir því, það er gert ráð fyrir aðlögun og við höfum séð á mörgum sviðum að um raunverulega aðlögun er að ræða og IPA-styrkirnir endurspegla það með sínum hætti. Þær eru bara eitt dæmi af mörgum en þeir sýna okkur meðal annars fram á hvernig aðildarumsókn leiðir 

Frú forseti. Ef það er rétt hjá þingmanninum, og ég ætla ekki að mótmæla því, að menn hafi farið fram með ákveðnum blekkingum allan tímann, alveg frá því að þingsályktunartillaga um aðildarviðræður var samþykkt og síðan stigið hvert skrefið á fætur öðru, má halda því fram að hér sé þetta mál í búningnum úlfur í sauðargæru. Ekki er það að minnsta kosti neitt lamb að leika sér við. Samningaviðræður við 27 þjóðríki og 500 milljóna markað miðað við Ísland er nokkuð ójafn leikur enda er að mínu viti klárlega um aðlögun að ræða. Ég hef ekki skilið af hverju menn hafa ekki viljað viðurkenna hlutina eins og þeir eru og þá er miklu auðveldara að tala fyrir þeim í staðinn fyrir að reyna alltaf að tala svolítið fram hjá. Þetta fór í gegnum fjárlagafrumvarpið og af því tilefni vil ég spyrja hv. þingmann hvernig þeir þingmenn sem samþykktu fjárlagafrumvarpið og eru í vafa eða hafa hingað til haldið því fram að þeir séu í samningaviðræðum og séu ekki á leiðinni í Evrópusambandið munu geta greitt atkvæði gegn þessum IPA-styrkjum eftir að hafa samþykkt fjárlagafrumvarpið með IPA-styrkjunum inni. Heldur blekkingaleikurinn stöðugt áfram, frú forseti?

Hæstv. forseti. Eins og ég rakti í ræðu minni felur þessi röð á hlutunum og afgreiðslu mála í þinginu það í sér að það er verið að stilla þingmönnum á margan hátt upp í svolítið óþægilega stöðu. Eins og hv. þingmaður nefnir voru fjárlög samþykkt fyrir jólin þar sem gert var ráð fyrir IPA-styrkjunum bæði á tekjuhlið og gjaldahlið. Eins og rakið hefur verið er búið að vekja væntingar hér og þar um að hægt sé að ráðast í hin og þessi verkefni, mörg afar jákvæð, á grundvelli þess að IPA-styrkir fáist. Þess vegna eru þingmenn settir í erfiðari stöðu en ella og erfiðari aðstöðu en ef farið hefði verið í hlutina einhvern veginn í réttri röð með því að byrja á að fá heimild þingsins til að staðfesta IPA-samningana eða rammasamninginn við Evrópusambandið og fara síðan í breytingar á fjárlögum og öðrum lögum í kjölfarið á þeirri samþykkt. Það hefði verið miklu eðlilegri röð á hlutunum. En ég vona 

Forseti. Mér þykir afar jákvæð þróun að hv. þingmenn eru farnir að lesa upp úr blaðinu Sveitinni sem er prýðilegt upplýsingablað um Evrópusambandið og hvernig það kemur við byggðir og landbúnað í landinu. Það gerði hv. þingmaður sem hér flutti ræðu áðan og mig langar að spyrja hann hvort hann hafi ekki líka lesið opnu blaðsins. Þar kemur nefnilega í ljós að við höfum ánetjast mjög hættulega styrkjakerfi Evrópusambandsins nú þegar og menn eru greinilega farnir að ná mikilli æfingu í að herja þaðan út styrki sjálfum sér til spillingar og landinu til áþjánar. Þar er sagt að alls nemi styrkir sem Evrópusambandið hefur veitt hér á landi úr ýmsum dagskrám sem það hefur 157 milljónir evra en að í þessa sömu sjóði hafi Íslendingar lagt í gegnum aðild sína að Evrópska efnahagssvæðinu 87 milljónir evra. Mér sýnist að ánetjunin nemi 1,2 milljörðum kr., forseti. Til að sýna hv. þingmanni að þetta er engin della sem ég er hérna með eru þessar tölur og þessi síða unnin upp úr svari sem leiðtogi hv. þingmanns og annarra stjórnarandstæðinga úr Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki í Evrópusambandsmálum fékk við sérstakri fyrirspurn á þinginu, nefnilega hv. þm. Vigdís Hauksdóttir. Annar eins maður og Vigdís Hauksdóttir fer ekki með neina lygi, það vitum við hv. þingmaður báðir. Mig langar að spyrja hann: Er þetta ekki hættuleg ánetjun eftir 18 ára veru á Evrópska efnahagssvæðinu og verðum við ekki að fara að gera eitthvað í þessu? Vill ekki hv. þingmaður bera upp tillögu um og reyna að afla henni fylgis að við segjum okkur 

Hæstv. forseti. Ekki ætla ég að rengja þær tölur sem hv. þingmaður vísar til og komu fram í svari ráðherra við ágætri fyrirspurn frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur. Ég hef enga ástæðu til að rengja þessar tölur. Það sem hv. þingmaður verður hins vegar að gera greinarmun á er annars vegar þátttaka okkar í áætlunum og styrkjakerfi sem tengist Evrópska efnahagssvæðinu og aðild okkar að því frá 1994, með öðrum orðum styrkjum sem fela ekki í sér nein fyrirheit og hafa engin tengsl við aðild að Evrópusambandinu, það er alveg ljóst. Íslenskir aðilar áttu rétt á þeim styrkjum alveg óháð allri aðildarumsókn en það er stóri munurinn. IPA-styrkirnir eru aðeins veittir í tengslum við aðildarumsókn. Þess vegna er um grundvallarmun að ræða. Varðandi hins vegar aðildina að Evrópska efnahagssvæðinu vil ég segja með almennum orðum að því fylgja bæði kostir og gallar. Ég tel að kostirnir yfirvinni gallana og hef þess vegna stutt aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu og tel að við eigum að vera áfram aðilar að því en lengra vil ég ekki ganga og það er grundvallarmunurinn á minni afstöðu og afstöðu hv. þingmanns. Ég tel að sú tenging sem við höfum við Evrópusambandið með aðildinni að Evrópska efnahagssvæðinu sé nægileg, jafnvel of mikil að sumu leyti, en allt í lagi, það er tenging sem ég hef verið tilbúinn að fallast á og samþykkja. Lengra vil ég samt ekki ganga. Hv. þingmaður er annarrar skoðunar og hefur fullan rétt til þess, en samanburðurinn milli þeirra styrkja sem tengjast aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu og styrkja sem tengjast aðlögun að Evrópusambandinu er tvennt ólíkt. 

Forseti. Menn verða að vera samkvæmir sjálfum sér í þessu. Við erum þegar orðin Evrópusambandsþjóð að þremur fjórðu eða fjórum fimmtu eða hvaða tölur sem menn velja sér í því. Það hafa verið deilur um það, en það er alveg klárt að samkvæmt gerðum er það af þessari stærð. Þetta er sama röksemdafærsla og hv. þingmaður og hv. þingmenn Gunnar Bragi Sveinsson og Ragnheiður Elín Árnadóttir hafa notað, þau hafa talað um ánetjun, óeðlilegar styrkveitingar, um perlur og eldvatn eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson gerði í andsvari áðan hafi ég heyrt rétt, og þetta er auðvitað í sama dúr. Svo ég endurtaki töluna munar 70 milljónum evra á framlagi og styrkjum til Íslands. Það er alveg augljóst samkvæmt hugsunarhætti og aðferð hv. þingmanna Gunnars Braga Sveinssonar, Birgis Ármannssonar og Ragnheiðar Elínar Árnadóttur að hér hlýtur að vera um perlur og eldvatn að ræða til Náttúrustofu Vestfjarða, 

Hæstv. forseti. Hv. 11. þingmaður Reykv. n. hlýtur að svara því í ræðu sinni hér á eftir hvers vegna munur er á IPA-styrkjunum og þeim styrkjum eða fjárveitingum sem tengjast samningum sem við eigum aðild að á grundvelli Evrópska efnahagssvæðisins. Það er grundvallarmunur á því. Þarna er um að ræða þátttöku okkar í áætlunum sem Evrópusambandið stendur að sönnu fyrir en eru áætlanir sem við eigum aðild að á grundvelli aðildar okkar að Evrópska efnahagssvæðinu sem við höfum átt aðild að síðan 1994 og tengjast ekki með neinum hætti aðildarumsókn, eru ekki hugsaðar í neinum tengslum við aðildarumsókn.

Ertu viss?

Það er opinbert og yfirlýst að IPA-styrkirnir svokölluðu tengjast undirbúningi ríkja að aðild að Evrópusambandinu. Á þessu er þar með grundvallarmunur.

Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á því að segja að ég hefði kosið að við værum enn að ræða það mál sem við vorum byrjuð að ræða, þ.e. lagafrumvarpið um IPA-styrkina. Ég hefði talið rétt að halda þeirri umræðu áfram. Ég hef ekki enn þá fengið neina skýringu á því og hef ekki grænan grun um, eins og sagt er, hvers vegna allt í einu var farið að breyta þessu og gera hlé á umræðu sem var hafin og hefja umræðu um þingsályktunartillöguna. Ég sé að minnsta kosti lítil rök að baki því og hef ekki fengið neinar skýringar á þessu. Við ræðum um IPA-styrkina sem eru augljóslega mjög mikilvægur þáttur í aðlögun Íslands að Evrópusambandinu og regluverki þess. Við hljótum því að tala um IPA-styrkina, tilganginn með þeim og bera þá saman við aðra styrki, eins og hér var ágætlega gert og um að gera að halda því áfram, í sömu mund og við veltum fyrir okkur Evrópusambandinu og stöðu þess. Við hljótum líka að reyna að átta okkur á því hvert hlutverk okkar verður innan Evrópusambandsins þegar þangað er komið, ef af því verður, sem ég vona að sjálfsögðu að verði ekki. Ég vil byrja á því að segja, frú forseti, að ég hygg að langflestir þingmenn sem hafa talað á móti þessu aðlögunarferli og eru á móti því að gefa enn frekar eftir, við skulum bara nota það orðalag, gefa í raun eftir fullveldi Íslands, gefa eftir þann rétt sem við höfum í dag til að ráðskast með ákveðin mál, séu fylgjandi því að auka erlent samstarf, auka samstarf við Evrópusambandið þar sem það á við, við önnur ríki og önnur landsvæði þegar augljóst er að saman fari hagir beggja aðila. Eins og allir vita hafa Íslendingar verið býsna lengi í samstarfi við Evrópusambandið í gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Þann samning held ég að farsælla hefði verið fyrir bæði Evrópusambandið og EES-ríkin að reyna að þróa áfram og beita sér jafnvel fyrir því að fjölga ríkjum innan þess samnings. Að mínu viti er nokkuð ljóst að Evrópusambandið mun hægja á stækkunarferli sínu vegna þess vandræðagangs sem er þar í dag og mikillar gagnrýni innan Evrópusambandsins sjálfs á ýmsa hluti þar innan búðar. Þá hljóta þeir er þar stjórna að horfa til þess að fjölga jafnvel þeim ríkjum sem eru aðilar að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ég hef ekki nokkrar áhyggjur af því að það hefði skaðvænleg áhrif á samninginn um Evrópska efnahagssvæðið ef Íslendingar drægju sig út úr því viðræðuferli við Evrópusambandið sem nú er í gangi. Ímyndin skiptir máli í mörgu og Evrópusambandið leggur mjög mikið upp úr því að hafa ímynd sína í lagi og hafa hana rétta. Til þess beitir sambandið því vopni sem það er kannski hvað best í að beita, sem eru fjármunir. Það hefur komið fram hjá erlendum fréttamiðli, minnir mig, að Evrópusambandið eyði meiri fjármunum í að kynna sig og sína ímynd en þekktasta vörumerki heims, Coca Cola. Það eru því engir smápeningar þar á ferð. Í ræðu í dag var minnst á það að Evrópusambandið hugar mjög að því að ungdómurinn sé vel „upplýstur“ um Evrópusambandið, m.a. með því að halda úti heimasíðu sem hér var nefnd, um Captain Euro, sem er einhvers konar ofurhetja sem á að fara um heiminn og bjarga öllu vegna þess að Evrópusambandið er svo gott. Svo ég upplýsi hæstv. forseta um það er heimasíðan captaineuro.com. Það er mjög merkilegt að fara inn á þessa síðu, frú forseti. Ég hvet hv. þingmenn til að skoða hvað Evrópusambandið er að halda að börnunum. Það er athyglisvert. Annað sem vert er að minnast á er að Evrópusambandið eyðir milljörðum í námsbækur sem eru rétt skrifaðar, í að fjármagna sjónvarpsþætti sem draga upp jákvæða mynd af Evrópusambandinu, styrkja bíómyndir sem draga upp jákvæða mynd af Evrópusambandinu, heimildamyndir, dagblöð og tímarit. Það kann að vera að mörgum hugnist mjög að ganga inn í svona heilaþvottarapparat en á sama tíma berjast margir þingmenn hér mjög hart gegn því að fyrirtæki styrki íslenska stjórnmálaflokka. Ég hef stundum velt fyrir mér hvernig þetta tvennt fer saman, ef um er að ræða sömu aðila. Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að sýna hv. þingmönnum forsíðuna af captaineuro.com. Það er eflaust mjög spennandi fyrir krakka að fara inn á þessa síðu. Sem betur fer er hún ekki á íslensku, en hver veit. Frú forseti. Í þeim bæklingi sem ég hef áður nefnt og fleiri þingmenn um stækkun Evrópusambandsins er fjallað um hvernig stækkunin gengur fyrir sig, um IPA-styrkina og allt ferlið. Það er alveg ljóst þegar maður kynnir sér þennan bækling að hlutverk þessa stuðningsapparats sem IPA-kerfið er og styrkjanna er að stuðla að betri aðlögun ríkja að Evrópusambandinu, að innleiðing laga og reglna sé með réttum hætti og þær stofnanir sem þurfa að vera til staðar og þurfa að fúnkera rétt við inngöngu, séu til. Ég fæ hvergi séð í bæklingnum, þó ég ætli ekki að fullyrða að þar standi allt um IPA-styrkina, neitt sem rökstyður að IPA-fjármunir, hvort sem þeir eru af þessum íslenska kvóta eða komi annars staðar frá, séu notaðir í fyrirbæri eins og t.d. Evrópustofu, sem er einhvers konar áróðurstæki hér á Íslandi, þess þá heldur að þeir séu notaðir í ýmis verkefni, sem sjálfsagt eru mjög góð og þörf eins og hefur verið nefnt í dag varðandi verkefni á Suðurlandi. Ég tek það fram að það hefur ekkert með að gera hvernig verkefnið er og hvort það eigi rétt á sér eða ekki. Annað sem einhver misskilningur ríkir um þegar rætt er um aðlögunina að Evrópusambandinu er að það er eins og margir haldi að við inngöngu gerist eitthvert efnahagslegt kraftaverk á Íslandi. Það verður nú aldeilis ekki. Við erum í þeirri stöðu eins og hefur verið bent á að t.d. vaxtakjör á Íslandi yrðu ekkert endilega þau sömu og í Þýskalandi, þau gætu orðið svipuð og í einhverju allt öðru landi því að þýska evran er ekki sama fyrirbæri og spænska evran, svo dæmi sé tekið. Ég held að það sé mjög mikilvægt, ef nota á IPA-fjármunina í að upplýsa um sannleikann á einhvern hátt eins og hjá Evrópustofu, að mjög vel sé farið yfir hvaða evru Íslendingar fái ef þeir ganga í Evrópusambandið. Hvað er það sem við fáum nákvæmlega? Það sem við vitum er að við fáum það Evrópusamband sem er við lýði í dag, þ.e. stóru myndina. Við höfum margir þingmenn náð að hitta suma þingmenn Evrópusambandsins og þeim ber flestum saman um að það sé kannski eðli Evrópusambandsins að breytast. Það Evrópusamband sem til dæmis Tékkar gengu í - ég held að það hafi verið Tékkar, ég ætla ekki að fullyrða það, en við okkur ræddi þingmaður, súrkálsbóndi ef ég man rétt, sem sagði að það Evrópusamband sem hann gekk inn í væri ekki það Evrópusamband sem hann er í í dag. Það er ekkert mjög langt síðan Tékkar gengu þarna inn, þróunin er svo hröð og mikil og einmitt núna í dag. Þar af leiðandi held ég að það sé óskynsamlegt fyrir Íslendinga að láta eins og ekkert sé, halda áfram förinni eins og ekkert sé sjálfsagðara en að halda áfram því ferli sem farið var af stað í 2009, inn í það Evrópusamband sem menn sáu þá í hillingum. Ég held til dæmis að þau efnahagsvandræði ein og sér sem dunið hafa á Evrópuríkjunum ættu að nægja til þess að menn vildu setjast niður og velta fyrir sér þróuninni og hver framtíðin verður. Það eru jafnvel spádómar uppi í dag um að evrusamstarfið kunni að líða undir lok, í það minnsta að einhver ríki dragi sig út úr evrusamstarfinu. Sú hugmynd hefur líka komið upp frá einhverjum ráðherrum í Evrópusambandinu að búa til einhvers konar sérevru, t.d. fyrir Grikki. Þeir hefðu þá sérstaka útgáfu af evrunni sem mundi nýtast þeim betur en sú evra sem almennt er notuð. Annað sem ég vil nefna enn og aftur í þessari umræðu er að Evrópusambandið hefur náttúrlega þróast úr því að vera samband sex landa í 27 á þeim tíma sem það hefur verið til. Við skulum ekki gera lítið úr því að Evrópusambandið hefur stuðlað að friði innan þeirra landa sem það nær yfir, en það hefur svo sannarlega ekki staðið við öll þau fögru loforð sem koma fram í grundvallartexta þess eða í skilgreiningunni á þessu batteríi, eins og að stuðla að stöðugleika, velmegun, lýðræði o.s.frv. Ég hugsa að mannréttindi hafi batnað mjög mikið í þeim löndum þar sem mannréttindi voru vandamál áður en þau gengu í Evrópusambandið, ég hugsa að Evrópusambandið hafi stuðlað að bættum mannréttindum innan sambandsríkjanna og jafnvel víðar, það hafi beitt sér úti um heim í slíkum málum. Það er að sjálfsögðu vel og við Íslendingar eigum að taka þátt í slíku samstarfi þótt að við göngum ekki inn í Evrópusambandið, og að stuðla að frelsi manna til að tjá hugsanir sínar og skoðanir. Við eigum samleið með mörgum ríkjum þótt við viljum ekki endilega gangast þeim á hönd eða aðlagast þeim á einhvern hátt. Ég nefni þetta því að Evrópusambandið setur sér ákveðnar forsendur eða grundvallarhugsun og verkefni sem það telur sig hafa skapað fyrir þegna sína. Annað sem við sjáum í úttektum - auðvitað er það ekki allt saman heilagur sannleikur, ég hef þann fyrirvara á - er að margar stofnanir telja að innan Evrópusambandsins sé lýðræðishalli, ekki sé gætt lýðræðis milli ríkjanna og milli þegnanna. Ég velti fyrir mér þegar ég var að horfa á fréttir og sá kanslara Þýskalands og forseta Frakklands hittast á fundum og ráðgast um framtíð Evrópusambandsins: Hvar er forsætisráðherra Möltu eða forsætisráðherra Írlands til dæmis þegar verið er að ráðgast um svona hluti? Þessi lönd voru á kantinum og biðu bara eftir skipunum að ofan. Við sjáum líka að Evrópusambandið er að þróast í þá átt að vera meira miðstýrt en nokkru sinni fyrr. Það vill fá völd til þess að hafa áhrif og segja skoðun sína á fjárlögum einstakra ríkja, tryggja að fjárlögin uppfylli þau viðmið sem Evrópusambandið hefur sett sér. Ég leyfi mér að segja að mér þykja þetta mjög frekleg inngrip í sjálfstjórn og í raun fullveldi ríkjanna ef það gengur eftir að einstök ríki geti ekki haft fjárlög sín eftir eigin höfði, hvert ríki á vitanlega að hafa frelsi til þess og Evrópusambandið á ekki að þurfa að gefa því stimpil. Ýmsir svona hlutir trufla mann í þessari umræðu. Það er líka hægt að velta fyrir sér hvernig málið um IPA-styrkina bar að, en ég ætla að geyma mér það. Hins vegar er athyglisvert að lesa þær úttektir og skýrslur sem við fáum frá Evrópusambandinu þar sem fylgst er með þróuninni á Íslandi og framvindu mála. Í sumum þessara skýrslna koma fram áhugaverðir punktar. Í stækkunarskýrslu eða framvinduskýrslu frá því í mars á þessu ári er til dæmis fjallað um fjölmiðla og Ríkisútvarpið. Hér bíður þingsins frumvarp er lýtur að Ríkisútvarpinu, m.a. um að takmarka þátttöku Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Það er nákvæmlega í anda athugasemda frá Evrópusambandinu, en við erum að aðlaga lagaumgjörð okkar um Ríkisútvarpið að Evrópusambandinu. Einhverjum, þar á meðal þeim sem hér stendur, þykir reyndar nóg um hvernig Ríkisútvarpið hefur aðlagað sig Evrópusambandinu, en þarna er greinilega verið að breyta lagaumgjörðinni eftir þeim athugasemdum sem koma m.a. fram í stækkunarskýrslunni. Hér hefur líka komið fram frumvarp sem lýtur að friðun fugla, svartfugls meðal annars. Svo ótrúlega vill til að þær tegundir sem á að friða eru einmitt tegundir sem eru friðaðar innan Evrópusambandsins. Ýmislegt svona rekur maður augun í. Það getur vel verið að Íslendingar vilji gera eitthvað fyrir sumar af þeim tegundum sem þarna eru nefndar, en það er heppilegt, ef má orða það þannig, að þetta séu einmitt sömu tegundir og Evrópusambandið rekur hornin í hjá okkur. Það kemur líka fram í stækkunarskýrslunni að íslensk stjórnvöld eru hvött til að minnka ríkisafskipti af bankageiranum. Ég velti því fyrir mér hvort það frumvarp sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er með á dagskrá þingsins um að selja eignarhlut í fjármálafyrirtækjum eigi að mæta þeirri athugasemd Evrópusambandsins, og hvort næsta einkavæðing bankanna fari fram að kröfu Evrópusambandsins líkt og fyrsta einkavæðingin var afleiðing EES-samningsins. Það kann að vera að þetta gangi allt í hringi. Það kom fram, ef ég man rétt, hjá þeim ágæta manni sem er hér staddur þessa stundina, Stefan Füle, að hann vildi setjast yfir gjaldeyrishöftin og skoða þau. Það er auðvitað jákvætt ef Evrópusambandið og önnur ríki hafa áhuga á að hjálpa okkur við að aflétta þeim með einhverjum hætti, en að sjálfsögðu eru það fyrst og fremst okkar eigin heimatilbúnu vandamál sem við Íslendingar þurfum að leysa til að koma höftunum frá. Fram undan er að sjálfsögðu umræða og vangaveltur um þetta gríðarstóra mál sem aðlögun að Evrópusambandinu er og hlut IPA-styrkjanna í því ferli. Þar eru á ferð fjárveitingar til verkefna sem að mínu viti eiga alls ekki öll eitthvað skylt við þær hugmyndir sem ég hef um IPA-styrkina og það sem ég les út úr upplýsingum um þá og í hvað þeir fjármunir eiga að fara. Mér finnst sumt af þessu vera komið töluvert út fyrir það. En þetta verður að sjálfsögðu rætt áfram og síðan þurfum við að velta fyrir okkur því nefndaráliti meiri hlutans sem aðildarferlið, aðlögunarferlið, byggir allt á. Mikilvægt er að velta því fyrir sér hvort ríkisstjórnin og þeir sem leiða ferlið séu á einhvern hátt komnir út fyrir það umboð. Ég hef velt fyrir mér hvort svo sé. Ég hyggst reyna að færa fyrir því rök síðar að svo kunni að vera, en að sjálfsögðu er ekkert einfalt að álykta að svo sé.

Forseti. Fróðlegast við þessa ræðu hv. þingmanns var kannski það að hann fór fram og aftur í því ferli sem við höfum staðið í núna í 18 ár og reyndar fleiri. Annars vegar talaði hann um IPA-styrkina, sem eru sumsé þeir styrkir sem veittir eru umsóknarríkjum, og hins vegar talaði hann um hvernig ástandið gæti verið eftir að við hefðum framið þann hryllilega glæp gagnvart gengnum kynslóðum og komandi að ganga í Evrópusambandið. Hann talaði líka um kröfur sem gerðar væru til okkar vegna þess að við erum EES-þjóð. Hann nefndi Ríkisútvarpið í því dæmi og hlýtur að vita að þær Evrópukröfur sem koma að okkur í ríkisútvarpsmálum eru vegna þess að við erum EES-þjóð, ég vænti þess að þingmaðurinn geri sér grein fyrir því. Er ekki misskilningur okkar sá, forseti, og bið ég þingmanninn að svara því, að við skulum hafa gengið í efnahagssvæði Evrópu? Ættum við ekki að ganga úr efnahagssvæði Evrópu? Þá þyrftum við ekki að taka við neinum svona skipunum og gætum lifað hér frjáls og glöð til eilífðarnóns uppi á hinu góða, bláa landi án tengsla við aðrar þjóðir að mestu og þyrftum ekki að vera hrædd við neina styrki, hvorki þá styrki sem okkur bjóðast núna í gegnum IPA-kerfið né alla þá hræðilegu peninga sem við höfum þegið og ég rakti áðan í andsvari, 157 millj. evra, þar af 70 millj. evra í hreina gjöf, sem væntanlega flokkast undir perlur og eldvatn. Væri ekki betra fyrst okkur urðu á þessi mistök á sínum tíma, þar á meðal hálfum Framsóknarflokknum, að ganga úr efnahagssvæði Evrópu um leið og við hættum þessum viðræðum við bandalagið mikla?

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt ef það sem var eftirtektarverðast eða forvitnilegast í ræðu minni var að ég skyldi fara fram og aftur í þeim gögnum sem ég vitnaði í. Ég hefði haldið að um væri að kenna smáskipulagsleysi hjá þeim er talaði frekar en að það væri eitthvað forvitnilegt. Mig langar hins vegar að segja við spurningu hv. þingmanns, hvort við eigum að slíta samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, að ég tel að við eigum ekki að gera það. Ég held að við eigum jafnvel að beita okkur fyrir því að sá samningur verði styrktur frekar en að við göngum í Evrópusambandið. Frú forseti. Eins og hv. þingmaður veit getum við, með því að skipuleggja okkur betur og setja meiri fjármuni í að fylgjast með þeim Evrópugerðum sem koma frá Evrópusambandinu, verið betur undirbúin og reynt jafnvel að hafa áhrif fyrr á stigum á hvernig þær líta út. Auk þess megum við ekki gleyma því heldur að við höfum ákveðnar heimildir til að spyrna við fótum þegar eitthvað kemur sem okkur líkar sérstaklega illa við. Ég geri mér alveg grein fyrir því að EES-samningurinn gerir ákveðnar kröfur á hendur okkur út af t.d. Ríkisútvarpinu, lagaumgjörð og öðru slíku. Það er þá kannski algjör heppni eða óheppni, ég veit ekki hvort á að segja, að akkúrat sú athugasemd sem kemur fram í 9. lið, ef ég man rétt, í stækkunarskýrslunni síðustu, að þarna þurfi Íslendingar aldeilis að herða sig og minnka hlut Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði, skuli koma inn í þetta ágæta frumvarp. Það kann að vera hægt að finna því stað í kröfum í samningum um Evrópska efnahagssvæðið og þeirri EES-gerð sem við höfum tekið upp, ég geri ráð fyrir að hægt sé að finna því stað þar, og það kann vel að vera að við þurfum að uppfylla þetta út af því. Ég ætla ekkert að segja að hægt sé að segja nei við því en mér fannst athyglisvert að þetta skyldi hittast svona á. Hinu mun ég svara á eftir, um styrkina.

Forseti. Þá er rétt að upplýsa hv. þingmann um það að það frumvarp sem er í þinginu, um nýskipan ríkisútvarpsmála, tekur m.a. mið af þeim kröfum sem gerðar eru til okkar vegna þess að við erum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Með þeirri aðild höfum við tekið upp 2/3 af gerðum Evrópusambandsins, held ég að Stefan Füle hafi sagt í grein sinni í Morgunblaðinu, ég hygg að það sé meira en það skiptir engu máli, menn geta reiknað það fram og aftur. Þar á meðal þurfum við að innleiða tilteknar reglur. Gallinn við það að vera á hinu Evrópska efnahagssvæði, sem hefur breytt samfélaginu hér á undanförnum 18 árum, er auðvitað sá sem hv. þingmaður minntist á, að við tökum við skipunum að utan sem við höfum lítið um að segja þó að við getum einstaka sinnum hrist á okkur lappirnar eins og þingmaðurinn sagði. Kosturinn við það að ganga í Evrópusambandið er sá að þar höfum við rödd, þar sitjum við við borðið og getum haft áhrif á þær ákvarðanir sem okkur koma helst við.

Virðulegur forseti. Fyrst vil ég segja, úr því að hv. þingmaður nefndi styrki og er væntanlega að tala um þær áætlanir og þá samninga sem Íslendingar eru aðilar að í gegnum EES-samninginn, þ.e. eins og Erasmus og eitthvað slíkt, einhverjar slíkar áætlanir sem eru að koma - ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á því um hvað þingmaðurinn er að tala, en ég hugsa að það séu einhverjir styrkir sem við erum að fá í staðinn fyrir eitthvert framlag sem við leggjum á móti og á því sé munur sem sé í plús fyrir okkur, ekki satt?

Lesa Sveitina.

Lesa Sveitina, ég geri það. Það er mikill munur á þessum styrkjum og IPA-styrkjunum og hv. þingmaður verður að gera greinarmun á þeim. IPA-styrkirnir eru ætlaðir til þess að búa til glansmynd af Evrópusambandinu þannig að fólk trúi og fái þá sýn á hvað sé þar á ferð. Varðandi að hafa áhrif getum við haft meiri áhrif á EES-reglurnar þegar þær koma inn til þingsins.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir upplýsandi og yfirvegaða ræðu og get tekið undir ýmislegt sem þar kom fram um þessi mál. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um siðferðishliðina í þessu öllu saman, þ.e. hvort honum finnist siðlegt af ríki sem enn er ekki búið að gera upp við sig hvort það ætli í Evrópusambandið - þjóðin hefur ekki fengið aðkomu að því og var síðast í morgun neitað um að koma að þessu ferli og velja sjálf hvort hún telji sig vanta frekari upplýsingar og halda áfram ferlinu - að þiggja alla þessa gríðarlegu fjármuni og ætla svo bara að segja nei. Þetta tengist í rauninni umræðu sem oft hefur verið mjög villandi í þessum efnum, þ.e. þegar látið er að því liggja að Ísland sé bara að ganga hina hefðbundnu leið sem önnur ríki hafi gengið. Það er að sjálfsögðu ekki þannig. Í öðrum ríkjum hafa þjóðþingin ákveðið að þau vilji ganga í Evrópusambandið, fyrir liggur vilji til að ganga í Evrópusambandið þegar farið er í hið gríðarlega viðamikla aðildarferli sem er einmitt aðlögunarferli eins og þessir styrkir eru aðlögunarstyrkir. Það er vilji til staðar. Er siðlegt að ganga fram með þeim hætti sem við erum að gera? Ég kem að næstu spurningu minni í næsta andsvari.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég get notað orðið siðlaust en mér finnst í það minnsta ekki heiðarlegt af Íslendingum eða þeim sem standa mjög fast að þessu ferli öllu saman að reyna að telja þeim sem við erum að semja við trú um að þetta sé einfalt mál á Íslandi eða að baki ferlinu sé tryggur meiri hluti þegar ljóst er að í það minnsta þrír af fjórum stærstu stjórnmálaflokkunum eru á móti og ætla að berjast gegn aðild þegar að því kemur. Ég hlýt að spyrja hvort það sé eitthvert siðferði í því að halda slíkri ferð áfram. Þá komum við að sjálfsögðu inn á svar við spurningu hv. þingmanns um hvort það sé rétt og siðlegt að þiggja þessa fjármuni vitandi það að stór hluti þjóðarinnar og líklega meiri hluti þingsins muni á endanum greiða atkvæði gegn aðild. Það finnst mér ekki siðlegt. Ég held að við eigum ekki að standa þannig að málum að vera í einhvers konar sýndarferli, þiggja fjármuni sem eflaust gætu nýst einhverjum öðrum miklu betur en okkur og láta líta svo út að full alvara sé að baki ferlinu. Ég hygg að þegar á hólminn er komið, þegar nær dregur því að greidd verði atkvæði um hvort þessu verði lokið eða því haldið áfram með samning, muni verða settar spurningar við siðferði Íslendinga sem þáðu fjármuni en börðust svo hart gegn aðild.

Forseti. Ég held nefnilega líka að spurt verði spurninga um heiðarleika Íslendinga í þessu ferli og það geti komið okkur alvarlega í koll, rétt eins og það kom Norðmönnum í koll þegar upplifunin var sú að þeir hefðu teymt Evrópusambandið á asnaeyrunum. Ég skal fúslega styðja það að sótt verði um alla styrki Evrópusambandsins þegar við erum komin og orðin aðildarríki að Evrópusambandinu, ef það verður nokkurn tíma, sem ég hef reyndar miklar efasemdir um. Það er allt annað mál en það sem er að gerast hér þegar búið er að lýsa því yfir að ekki eigi að verða nein aðlögun og svo er verið að þiggja aðlögunarstyrki eins og ekkert sé. Þá kemur að annarri spurningu. Grefur það ekki undan þeirri hugsun að hér sé um samningaviðræður að ræða ef öðrum samningsaðilanum dettur í hug að þiggja svona gríðarlega háa aðlögunarstyrki sem eru beinlínis til þess ætlaðir að hjálpa ríki að innlima sig í sambandið? Styður þetta ekki málstað þeirra sem segja: Þetta eru ekki hefðbundnar samningaviðræður heldur snýst þetta um að Ísland aðlagist Evrópusambandinu?

Virðulegur forseti. Frá því að Norðmenn felldu sinn samning síðast hafa ekki farið fram samningaviðræður hjá Evrópusambandinu við þau ríki sem hafa gengið þangað inn. Það var skipt um prógramm, farið var í aðlögunarprógramm og það er það prógramm sem við erum í í dag. IPA-styrkirnir og þeir fjármunir sem hingað eru sendir eru hluti af þessu aðlögunarprógrammi og við erum þar af leiðandi að taka við fjármunum, ef við gerum það, sem eru ætlaðir til þess að aðlaga okkur að Evrópusambandinu. Ef við segjum svo nei hljóta menn að spyrja: Bíddu, af hverju voruð þið að taka við þessum peningum ef þið ætluðuð ekki þarna inn? Við gátum notað þessa aura í eitthvað allt annað. Hvað á þetta að þýða? Ég hlýt að gera þá kröfu, frú forseti, að þeir þingmenn sem hafa þess kost að hitta stækkunarstjóra Evrópusambandsins sem er hér núna, herra Stefan Füle, spyrji hann að því hvort hann geri sér grein fyrir því að svona sé staðan á Íslandi og hvort þeim hjá Evrópusambandinu sé sama um það og hvort þeir séu sáttir við að þetta haldi áfram með óbreyttu sniði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu þar sem hann fór yfir afstöðu sína til þessa máls. Það er eitt atriði sem mig langar aðeins að skerpa á og skýra: Hvert telur hv. þingmaður markmið Evrópusambandsins með því að veita Íslandi fjárhagsaðstoð samkvæmt þessum samningi? Hver eru markmiðin með því af hálfu Evrópusambandsins? Hver er tilgangurinn með þessum styrkjum? Þá væri jafnframt ágætt að fá fram hjá hv. þingmanni hver hann telur helstu markmið aðstoðarþegans Íslands samkvæmt þessum samningi? Getur hv. þingmaður upplýst mig um þetta?

Virðulegur forseti. Yfirlýst markmið aðlögunarstyrkjanna, IPA-styrkjanna og þess prógramms sem þeir koma út úr, er að ríkin sem eru í aðlögunarferli verði tilbúin á þeim tímapunkti þegar þessum viðræðum á að vera lokið og séu þá búin að breyta stjórnsýslu sinni, aðlaga stjórnkerfið, lagarammann og allt það því Evrópusambandi sem bíður. Ég vil leyfa mér að segja að markmiðið með þeim aðlögunarstyrkjum sem Ísland er að fá miðað við þau verkefni sem ég hef séð - nú tek ég enn og aftur fram að þessi verkefni eiga fullan rétt á sér og allt það - sé eitthvað allt annað en að gera stjórnsýslu og annað tilbúið þegar og ef að inngöngu kemur. Ég verð að segja að ég fæ eldfjallagarð eða hvað þetta heitir ekki til að ganga upp þannig að það skipti máli eins og mér finnst hugmyndin frábær og vona svo sannarlega að af henni verði - án aðstoðar Evrópusambandsins. Það er kannski bjartsýni, ég veit það ekki, en markmið aðstoðarþegans, þ.e. Íslands - nei, ég bara hreinlega get ekki svarað þessari spurningu. Ég get engan veginn gert mér grein fyrir markmiði íslenskra stjórnvalda með því að þiggja þessa styrki þegar mér sýnist þeir ekki fara í þau verkefni sem talin eru upp. Megnið af styrkjunum er að minnsta kosti ekki að fara í þau verkefni sem talin eru upp í þeim leiðbeiningum sem ég hef séð um þessa IPA-styrki. Við erum hins vegar að nota eitthvað af þessum aurum í verkefni sem hefur lengi legið fyrir að Íslendingar mundu fara í og þyrftu að fara í, eins og varðandi Hagstofuna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mér finnst þetta mjög spennandi umræðuefni, sérstaklega í ljósi þess sem stendur í samningnum sjálfum, að sjóðurinn sem Evrópusambandið bjó til sé til þess gerður að veita umsóknarríkjum fjárhagsaðstoð til að gera pólitískar, efnahagslegar og stjórnsýslulegar umbætur í því skyni að gerast aðilar að Evrópusambandinu. Þetta er í hróplegu ósamræmi við það sem kom fram í máli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar hér fyrr í dag. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann hvort honum þyki eðlilegt að í þessum samningi sé lögð mikil áhersla á að kynna og sýna það að ESB hafi styrkt þau verkefni sem fjármunir fara í úr þessum sjóði. Hver er tilgangurinn með því að leggja svona mikla áherslu á að nafn Evrópusambandsins komi fram þegar verið er að fjalla um þau verkefni sem hljóta styrki samkvæmt þessum samningi? Hver getur verið tilgangurinn hjá ESB með því að hamra á því að kynna það í bak og fyrir að Evrópusambandið sé að koma með fjármagn inn í þessi verkefni?

Virðulegi forseti. Þetta er mjög athyglisverð spurning og eðlilegt að hv. þingmaður spyrji hennar. Það kemur fram í 1. lið 10. gr. þessa samnings að það sé svo mikilvægt að varpa ljósi á hlutverk Evrópusambandsins. Ég ætla bara að endurtaka það sem ég sagði áðan, Evrópustofa sem sett er á fót með fjármunum úr IPA-kerfinu öllu saman virðist hafa það hlutverk að draga upp „rétta mynd“ af Evrópusambandinu. Það kemur fram á heimasíðu stofunnar að ýmsar flökkusögur séu í gangi sem þurfi að eyða. Evrópusambandið gerir kröfu um að það sé vel greint frá því hvert fjármunir þess fari. Það er algjörlega í samræmi við það að Evrópusambandinu datt í hug að gera kröfu um að á íþróttabúningum þjóðríkja innan Evrópusambandsins yrði settur Evrópufáninn þannig að það villtist ekkert um fyrir mönnum hvaðan þessir íþróttamenn væru. Sem betur fer komu menn í veg fyrir það. Evrópusambandið hagar sér oft og tíðum eins og þjóðríki. 

Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um samþykkt rammasamnings milli ríkisstjórnar Íslands og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um reglur um samstarf er varðar fjárhagsaðstoð ESB við Ísland innan ramma stuðningsaðgerða sjóðs er fjármagnar aðstoð við umsagnarríki ESB, þ.e. á íslensku svokallaða IPA-styrki. Hér liggja fyrir tvö nefndarálit, frá 1. minni hluta og 2. minni hluta utanríkismálanefndar. Ég hyggst nú fjalla aðeins um þetta mál út frá minni eigin upplifun á þessum málflutningi hér í dag og þeim skjölum sem hér hafa verið lögð fram. Sá samningur sem þetta mál byggir á var undirritaður 8. júlí sl. Hann er birtur sem fylgiskjal með þessari tillögu. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson fór yfir nefndarálit 1. minni hluta utanríkismálanefndar. Ég spurði hann í andsvari hvort hann teldi þennan samning og það mál sem hér liggur frammi ekki endanlega leggja það á borðið að við erum ekki í umsóknarferli heldur aðlögunarferli að ESB. Hv. þingmaður var ekki sammála mér um þetta og ætlaði að koma seinna í umræðunni og svara betur þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann. Ég hlakka til að fá að heyra þau. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hélt því fram að IPA-styrkirnir okkar væru gefnir á öðrum forsendum en þeir styrkir sem ratað hafa til annarra umsóknar- og aðlögunarþjóða sem hafa verið í aðlögunarferli við Evrópusambandið. Ef við skoðum aðeins fylgiskjalið með þessu máli sem er rammasamningur milli ríkisstjórnar Íslands og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um reglur um samstarf er varðar fjárhagsaðstoð ESB við Ísland, þetta er á bls. 7 og áfram í þingskjalinu sjálfu, kemur fram að ríkisstjórn Íslands komi fram fyrir hönd Íslands og sé aðstoðarþegi samkvæmt þessum samningi. Það kemur fram í 1. tölulið á bls. 7 í þingskjalinu að ráð Evrópusambandsins hafi 17. júlí 2006 stofnað sjóð til að fjármagna aðstoð við umsóknarríki ESB og þessi gerningur sé eini lagagrundvöllurinn sem fjárhagsaðstoð við umsóknarríki og hugsanleg umsóknarríki hvíli á. Með leyfi forseta ætla ég að ljúka málsgreininni með því að vitna beint í þennan samning: „… til að gera pólitískar, efnahagslegar og stjórnsýslulegar umbætur í því skyni að gerast aðilar að Evrópusambandinu.“ Miðað við það að við séum ekki, samkvæmt orðum hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, í aðlögun að Evrópusambandinu skil ég ekki til hvers þessi samningur er gerður. Hvernig á þá að skýra þennan texta samningsins sem ríkisstjórn Íslands hefur fyrir hönd aðstoðarþegans Íslands skrifað undir ef það er afstaða Íslands að hér sé ekki um aðlögun að ræða þegar þessi fjárhagsaðstoð er veitt til að gera pólitískar, efnahagslegar og stjórnsýslulegar umbætur í því skyni að gerast aðilar að Evrópusambandinu? Ég skil ekki alveg þann málflutning. Jafnframt finnst mér eitthvað óeðlilegt við það að við Íslendingar gerum samning við Evrópusambandið um að liðka fyrir pólitískum breytingum á Íslandi til að liðka fyrir aðildarumsókn að ESB. Hver er hugsunin á bak við þetta af hálfu Íslendinga? Hver eru samningsmarkmið okkar varðandi þetta atriði? Hvað vakti fyrir ríkisstjórnarflokkunum í þessu atriði þegar þeir undirrituðu þennan rammasamning? Það hefur ekki komið fram í umræðunni og ég kalla eftir því að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson upplýsi okkur um hvað átt var við með þessu þegar undir þetta var skrifað. Þá kemur fram á bls. 8 í sama skjali að í 3. gr. er fjallað um markmiðin með þessum styrkjum. Þau eru að stuðla að samvinnu milli samningsaðilanna og undirbúa aðstoðarþegann, aðstoðarþegann Ísland í þessu tilfelli, í áföngum fyrir staðla og stefnumið Evrópusambandsins. Með leyfi forseta ætla ég að vitna beint í skjalið með framhaldið, að þar á meðal „eftir því sem við á réttarreglur þess, með aðild í huga, eru samningsaðilar sammála um að hrinda í framkvæmd verkefnum á ýmsum sviðum eins og fram kemur í IPA-rammareglugerðinni og IPA-framkvæmdarreglugerðinni og eins og hæfir aðstoðarþeganum“. Hér er verið að tala um að breyta réttarreglum með aðild aðstoðarþegans Íslands í huga. Hvað þýðir þetta ef ekki að laga Ísland að reglum ESB þegar hér er talað sérstaklega um að breyta réttarreglum aðstoðarþegans? Síðan kemur hér um skyldur aðstoðarþegans að hann eigi að tryggja að allar stuðningsaðgerðir séu viðeigandi og eigi að greiða fyrir framgangi áætlana. Þegar fjallað er um almennar reglur um fjárhagslega aðstoð eru í 5. gr. jafnframt raktar þær meginreglur sem gilda um fjárhagslega aðstoð ESB samkvæmt reglum IPA. Í b-liðnum í 1. tölulið kemur fram „að aðstoð skal vera í samræmi við stefnumið ESB og stuðla að samræmingu við réttarreglur ESB“. Hvað þýðir að stuðla að samræmingu við réttarreglur ESB ef ekki að samræma réttarreglur Íslands og réttarreglur ESB? Ég spyr. Ef það var ekki meiningin með þessum samningi að vera í aðlögun eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði áðan, að við værum undir einhverjum öðrum reglum en allar aðrar þjóðir sem hafa sótt um, hvers vegna er þetta þá þarna inni? Til hvers var Ísland að skrifa undir þetta, þ.e. ríkisstjórnin fyrir hönd aðstoðarþegans Íslands? Síðan segir áfram í e-lið 1. töluliðar 5. gr. samningsins þegar meginreglurnar eru taldar upp, með leyfi forseta: „hvetja ber eindregið til að aðstoðarþeginn tileinki sér áætlanagerð og framkvæmd aðstoðar og tryggja ber viðeigandi sýnileika aðstoðar ESB“. Miðað við þennan samning leggur ESB þarna gríðarlega áherslu á að það sé ljóst hverjum manni að ESB styrki þau verkefni sem um ræðir. Af hverju leggur ESB svona mikla áherslu á þennan sýnileika? Það er ekki einungis fjallað um þetta í 5. gr., heldur er sérstök grein, 10. gr., sem heitir „Kynning og sýnileiki“ og er á bls. 12 í þingskjalinu. Í þrem töluliðum kemur fram að upplýsingum skuli beint til borgara og þeirra sem aðstoðina þiggja í því skyni að varpa ljósi á hlutverk ESB. Hver er tilgangurinn með því? Ég átta mig engan veginn á því út frá þeirri umræðu sem hefur átt sér stað hér af hálfu 1. minni hluta utanríkismálanefndar. Þetta eru afskaplega athyglisverðar pælingar, bæði varðandi markmiðin með þessum samningi og eins áhersluna á þennan sýnileika. Síðan væri mjög gaman að fara í löngu máli og ítarlega yfir þau atriði í samningnum sem varða skattalegu hliðina. Ég gerði það að hluta til í ræðu minni í umræðunni um hið fyrra mál sem hefur verið rakið svolítið í dag, mál sem fjármálaráðherra lagði fram um skattalegu meðferðina. Samningurinn sjálfur liggur hér til grundvallar og mætti svo sem ræða en ég tel ekki rétt að einbeita mér að ákvæðum í umræðunni um þetta mál heldur mun geyma það þangað til frumvarpið sjálft verður tekið fyrir, væntanlega seinna í kvöld eða á morgun. Frú forseti. Í öðru lagi er í samningnum fjallað um það hvernig eftirlit með þessum samningi eigi að fara fram. Ég hef svo sem engar sérstakar athugasemdir við það, en þetta eru þau meginatriði í samningnum sjálfum sem vert er að skoða. Þá eru þau sjónarmið sem fram koma í nefndaráliti 1. minni hluta, þar sýnist mér hvergi vera minnst á þau markmið með samningnum sem ég reifaði áðan. Það finnst mér athyglisvert vegna þess að mér sjálfri finnst það aðalatriðið. Ef maður gerir samning hlýtur maður að vera með einhver markmið, einhvern tilgang, með því að gera þann samning. Það er alveg ljóst af hálfu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins hver markmið þess eru, þessi áhersla á sýnileikann og kynningarstarfið, sem og að þessi fjárhagsaðstoð sé til að gera pólitískar, efnahagslegar og stjórnsýslulegar umbætur í því skyni að aðstoðarþeginn gerist aðili að Evrópusambandinu. En hvað var Ísland að hugsa með því að undirrita samning við Evrópusambandið? Um hvaða styrki var íslenska ríkisstjórnin að hugsa þegar hún undirritaði þetta ákvæði um fjárhagsaðstoð til að gera pólitískar umbætur? Hvaða tilvik falla þarna undir sem ríkisstjórn Íslands og þeir sem styðja þetta mál láta sér til hugar koma? Það væri ágætt að fá það fram hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni. Í öðru lagi spyr ég: Hvaða efnahagslegu umbætur er verið að tala um að gera í því skyni að gerast aðilar að Evrópusambandinu? Hvað vakti fyrir mönnum með því að undirrita þetta? Síðan eru stjórnsýslulegu umbæturnar. Það væri ágætt að fá svolitla sundurgreiningu á þessu hjá þeim hv. þingmönnum ríkisstjórnarflokkanna sem hér eru staddir í kvöld og styðja þetta mál. Í löngu máli hefur verið fjallað um, bæði hér í þessari umræðu og eins áður þegar Evrópusambandsmálin hefur borið á góma, hvort um aðlögun sé að ræða eða ekki. Ég tel að hverjum manni megi vera ljóst að það er verið að laga Ísland að Evrópusambandinu og kerfi þess. Ég skil ekki af hverju þeir fulltrúar sem eru á þingi og styðja það að Ísland sé í þessu ferli, styðja þessa aðlögun að Evrópusambandinu, viðurkenna það ekki einfaldlega. Ef menn eru búnir að sækja um og hafa trú á því að þeir vilji standa við þá umsókn, af hverju afneita menn því þá að þeir séu í þessu ferli? Ég skil það ekki og ekki heldur af hverju menn tala bara ekki hreint út. Sumir þingmenn hafa gert það, en ekki þeir sem hér hafa talað í dag og styðja þetta mál. Þess vegna er einhvern veginn eins og verið sé að reyna að slá ryki í augu okkar hér og í augu þjóðarinnar í þessari umræðu. Það stendur einfaldlega í samningnum sjálfum sem ríkisstjórn Íslands hefur undirritað að þessi fjárhagsaðstoð sé til að gera pólitískar, efnahagslegar og stjórnsýslulegar umbætur í því skyni að gerast aðilar að Evrópusambandinu. Þetta stendur hérna svart á hvítu. Ég hef reyndar verið þeirrar skoðunar og tel að það sé öllum ljóst að ekki sé rétt að eyða tíma og kröftum okkar í þessa aðildarumsókn og mundi kjósa að hún yrði dregin til baka. Ég tel reyndar að alveg sama hvorum megin menn standa, hvort menn eru svokallaðir aðildarsinnar eða á móti því að við sækjum um aðild og séum í aðlögunarferli að ESB, hljóti menn að vera sammála um að ferlið allt er í ógöngum. Og það er vegna þess hvernig staðið var að málinu í upphafi. Við sjálfstæðismenn lögðum hér til að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla áður en umsókn yrði lögð fram til að það lægi fyrir hvort vilji væri hjá þjóðinni til að fara í þessa vegferð. Þeirri tillögu var því miður hafnað. Hins vegar náði Samfylkingin á einhvern óskiljanlegan hátt að teyma Vinstri hreyfinguna – grænt framboð inn í það að senda inn umsókn að Evrópusambandinu. Ég verð að segja, frú forseti, að ég hef vart tölu á þeim kjósendum Vinstri grænna sem ég hef hitt og hafa lýst furðu sinni á þessari skrýtnu afstöðubreytingu Vinstri grænna. Menn höfðu ástæðu til að ætla, út frá málefnabaráttu þess flokks fyrir alþingiskosningar, að það væri það síðasta sem Vinstri grænir mundu gera. Nokkrir hv. þingmenn, bæði núverandi og fyrrverandi meðlimir í VG, hafa staðið á sannfæringu sinni í þessu máli, en aðrir eru komnir það langt frá henni að ég átta mig ekki á þeim sinnaskiptum. Auk þess virðast menn ekki viðurkenna að þeir hafi samþykkt þetta aðlögunarferli. sem er í fullum gangi og okkur öllum ljós, sérstaklega nú þegar við erum að ræða þennan samning sem ríkisstjórnin hefur gert við ESB. Þetta er afskaplega sérkennilegt allt saman og þar sem ýmsir þingmenn hafa lýst því yfir að þetta mál sé komið í ógöngur tel ég, og það er enn sannfæring mín, að það besta sem við gætum gert hér í dag væri að draga þessa umsókn til baka og hætta þessu ferli. Ég hef sagt það oft áður að það er ekki fallegt að sækja um aðild í einhverjum klúbbi sem maður hefur engan áhuga á að vera í. Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir velti því upp í andsvari áðan við hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson hvort það væri siðferðislega rétt að taka við þessum styrkjum þegar ljóst væri að ekki væri vilji til að ganga í Evrópusambandið. Hv. þingmaður hélt því fram að við þyrftum að svara spurningum um þetta seinna þegar í ljós kæmi þessi vilji okkar til að fara ekki inn. Mér finnst þetta alveg ágætispunktur og við munum þá í framtíðinni sjá hvaða afleiðingar þetta mun hafa. Ég tel að við séum ekki á réttri braut. Ég tel, sama hvort maður er aðildarsinni eða andstæðingur þess að við göngum í Evrópusambandið, að við hljótum að vera sammála um að það sé ekki eðlilega að þessu ferli staðið. Frú forseti. Ég hlakka til að fá að heyra, eins og ég sagði áðan, seinni ræðu eða ræður hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar sem hlustar hér af athygli á spurningar mínar þar sem hann mun svara því hvað átt sé við með þeim ákvæðum í samningnum sjálfum sem ég vitnaði til áðan og hvernig hægt sé að halda því fram að það sé nokkur annar tilgangur með þessum rammasamningi en sá að laga Ísland að Evrópusambandinu.

Forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann um eitt af verkefnunum af því að hann fór í raun ekki í þau verkefni sem hér liggja fyrir, heldur hélt miklar ræður um orðalag samningsins sem ég vona að við getum komið aðeins inn á á eftir. Það er verkefnið Katla jarðvangur sem á að fá milli 90 og 95 millj. kr. sem IPA-styrk af þeim 124 eða 125 millj. kr. sem áætlaðar eru nú til þess að reyna að koma verkefninu af stað. Hv. þingmaður ætti að kannast aðeins við verkefnið vegna þess að þrjú sveitarfélög á Suðurlandi, Skaftárhreppur, Mýrdalshreppur og Rangárþing eystra, standa að því ásamt ýmsum samstarfsmönnum. Í blaði sem rætt hefur verið í kvöld og heitir Sveitin, sem gefið er út af stuðningsmönnum aðildarumsóknarinnar þar sem gefnar eru upplýsingar, þar á meðal þingmönnum, er rætt við Steingerði Hreinsdóttur hjá Atvinnuþróunarfélagi Suðurlands. Hún lýsir verkefninu mjög jákvætt - við vissum nú aðeins af því áður - og segir að í því felist tækifæri í ferðaþjónustu. Steingerður segir meðal annars að IPA-ferlið hafi verið lærdómsríkt og að styrkurinn feli í sér, með leyfi forseta, „ómetanlegt stofnframlag en vonir standi til þess að verkefnið verði sjálfbært þegar fram líða stundir“. Telur hv. þingmaður að Steingerður Hreinsdóttir, Atvinnuþróunarfélag Suðurlands, Skaftárhreppur, Mýrdalshreppur og Rangárþing eystra, háskólarnir sem að þessu standa og fólkið á Suðurlandi, sé mútuþegar, sé að taka á móti perlum og eldvatni, sé að niðurlægja sjálft sig og Íslendinga með því að fá þennan atvinnuþróunarstyrk á svæðið 

Hæstv. forseti. Ég tel það sé fyrst og fremst niðurlægjandi fyrir hv. þm. Mörð Árnason að tala með þessum hætti í ræðustól. Ég hef hvergi í minni ræðu talað um mútur eða niðurlægingu og þess vegna ætti hv. þingmaður að reyna að halda sig við það að vera á málefnalegum nótum  Mér finnst mjög athyglivert að hann gagnrýni það að ég fari yfir samninginn í ræðu minni vegna þess að þetta mál grundvallast á honum. Varðandi verkefnið um jarðvanginn er þetta frábært verkefni. Mér þætti mikill sómi að því ef við Íslendingar gætum staðið saman um að styrkja verkefni sem þetta. Ég tel hins vegar að það eigi að vera á okkar eigin forsendum og við höfum fulla burði til að taka ákvarðanir um það sjálf hvaða verkefni við viljum ráðast í og hvaða verkefni við viljum styrkja. Það er mjög athyglisvert að hv. þingmaður velji sér að fara í málið á þennan hátt og láti að því liggja að ég sem þingmaður Suðurkjördæmis og íbúi á þessu svæði vilji ekki framgang þessa verkefnis af því að ég vil ekki að við séum ölmusuþegar hjá Evrópusambandinu, eins og stendur hér, að við séum aðstoðarþegar. Ég tel að við getum tekið sjálfstæðar ákvarðanir utan ESB um að styrkja ýmis verkefni bæði á höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni okkur öllum til framdráttar og sérstaklega til að vekja athygli á okkar frábæru náttúru. Ég tel reyndar að við mættum huga mun betur að hinum dreifðu byggðum í Skaftárhreppi og Skaftafellssýslum 

Forseti. Það er ágætt að fram komi að öll orðin sem ég notaði hér eru tínd út úr umræðu sem þegar hefur farið fram um þetta mál, að vísu ekki úr ágætlega hófstilltri ræðu hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur. Það er líka rétt að fram komi að ég var ekki að gagnrýna að hér væri farið í gegnum samninginn. Ég tel algjörlega eðlilegt að það sé gert og ég á von á því að hv. formaður utanríkismálanefndar svari síðar í þessari umræðu og vil leggja það til þess máls að þegar rætt er um pólitískar, efnahagslegar og stjórnsýslulegar forsendur í þessum samningi verður auðvitað að muna eftir því að hann er fyrst og fremst gerður fyrir hin nýju umsóknarríki úr Austur-Evrópu. Orðið pólitískur í þessum skilningi varðar sumsé ekki Sjálfstæðisflokk og Samfylkingu eða annað því um líkt, heldur varðar það lýðræði og mannréttindi fyrst og fremst. Um jarðvanginn Kötlu hef ég greinilega hitt á eitthvert vitlausabein á hv. þingmanni. Ég spyr hv. þingmann í framhaldinu: Hvað ráðleggur hv. þingmaður Steingerði Hreinsdóttur og öðrum forsvarsmönnum verkefnisins að gera þegar hann 

Hæstv. forseti. Ég kannast ekki við að hafa lagt stein í götu jarðvangsins og skil ekki alveg hvað þingmaðurinn á við. En ég hvet Sunnlendinga og hvern þann sem hefur metnað fyrir því að vinna að göfugum verkefnum til að styðja bæði byggðaþróun og atvinnuþróun í hinum dreifðu byggðum landsins, sérstaklega á hinum viðkvæmu svæðum í Skaftárhreppi, að leggja fram erindi á Alþingi og óska eftir stuðningi þess í gegnum fjárlögin. Ég skora á hv. þingmann, sem hefur greinilega mikinn áhuga á málum í Skaftárhreppi, Rangárþingi eystra og Mýrdalshreppi, að einbeita sér nú að því að hvetja ríkisstjórnina áfram í því að styðja við þær veiku byggðir sem um er rætt vegna þess að það er fólksfækkun á þessum slóðum og ekki veitir af liðsinni góðra þingmanna úr öðrum kjördæmum. Ég fagna því sérstaklega að  
            

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir ágæta ræðu sem hún flutti áðan um þennan rammasamning. Það sem hefur komið fram hér í umræðunni og m.a. í ræðu hennar er nokkuð sem hún gerði kannski meira af en aðrir þingmenn sem hafa talað hér fyrr í kvöld, þ.e. hún fór í það minnsta yfir samninginn og spurði framsögumanninn, hv. þm. Árna Þór Sigurðsson, fjölmargra spurninga. Ég vænti þess að hann svari þeim undir lok umræðunnar ef hann fer ekki í andsvar við hv. þingmann. Það sem vakir fyrir mér, og hv. þingmaður kom aðeins inn á í ræðu sinni, er hugtakið aðlögun sem hefur farið mjög í skapið á þeim sem standa fyrir aðildarumsókninni og aðildarviðræðunum. Þeir hafa frá því að aðildarumsókn var samþykkt sumarið 2009 má segja barist um á hæl og hnakka til að sverja af sér að hér sé um aðlögun að ræða. Ef maður skoðar þennan samning og greinargerðina og fyrirmyndina frá austantjaldslöndunum getur maður ekki séð annað en þetta séu styrkir til að laga íslenskt samfélag að Evrópusambandinu. Því vil ég spyrja hv. þingmann af hverju hún telji að þeir sem trúa því að þetta ferli sé svona opinskátt, gegnsætt og gott - og jafnvel sá hluti þeirra sem vilja ganga í Evrópusambandið - vilji ekki kannast við að þetta sé aðlögun. Það er svo miklu heiðarlegri og hreinni umræða að ræða þetta á þeim nótum í stað þess að vera alltaf að fela sig á bak við eitthvað sem ekki er. Samkvæmt því sem ég get best lesið út úr þessu, og mér heyrðist þingmaður 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Ég hef einmitt verið mjög hugsi yfir því síðasta árið eða svo af hverju það er ekki viðurkennt einfaldlega að aðlögun er í gangi, hefur verið í gangi og er á fullri ferð. Ég tel að það sé vegna þess, frú forseti, að sumir þingmenn fóru mikinn í kosningabaráttunni fyrir síðustu alþingiskosningar og héldu því fram að þeirra skoðun væri sú að við ættum ekki samleið með Evrópusambandinu. Hinir sömu þingmenn urðu síðan að styðja tillögu ríkisstjórnarinnar um að sækja um aðild. Einhvern veginn þurfa menn að reyna að komast standandi út úr því að fara svo gegn því sem þeir héldu fram gagnvart kjósendum sínum. Ég held að þetta sé þeirra aðferð til þess. Ég get ekki lesið annað út úr því. Ég er svo sem ekki með neina skyggnigáfu en þetta eru þær ályktanir sem ég dreg, bæði af því sem rætt hefur verið í þessum sal og út frá því að ýmsir þingmenn sem ekki eru þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa sagt að aðlögun sé í gangi.

Forseti. Það má vera að þetta sé ástæða þess að menn eiga erfitt með að viðurkenna aðlögunarferlið. Ég hef ákveðinn skilning á því en fyrir vikið hef ég enn minni skilning á þeim sem er þetta hjartans mál og trúa því að það sé rétt að Ísland gangi í Evrópusambandið, ekki einasta að við séum í þessum aðildarviðræðum heldur vilja þeir að við göngum alla leið, því að sá hópur virðist ekkert vera síður haldinn þessari hræðslu við að viðurkenna aðlögunarferlið. Það voru fyrst og fremst þingmenn Vinstri grænna sem fóru út í kosningabaráttu um að þeir ætluðu aldrei að sækja um aðild að Evrópusambandinu, en standa síðan að því. Þeir tóku líka þátt í að greiða atkvæði við fjárlagagerðina. Ég vil spyrja hv. þingmann hver siðferðisstaða þeirra verður gagnvart 

Hæstv. forseti. Ég hef ákveðna samúð með hv. þingmönnum Vinstri grænna sem þurftu að fara gegn sannfæringu sinni til að ná völdum og vera í ríkisstjórn með Samfylkingunni, að mínu mati, og styðja að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu. Ég mundi ekki vilja vera í þeirra sporum og þurfa að rökstyðja það eftir því sem sporin verða fleiri inn í aðlögunarferlið. Það er öllum mönnum ljóst að við erum í þessu aðlögunarferli og erum að aðlagast Evrópusambandinu. Ég tel þá hv. þingmenn ekki öfundsverða að vera í þessari stöðu. Ég veit ekki hvernig hinir sömu hv. þingmenn rökstyðja þetta svo fyrir kjósendum sínum þegar þeir 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar og innlegg í þessum efnum. Ég vil halda því til haga að ég staðhæfði ekki í ræðu minni, hv. þingmaður kom inn á það. Ég staðhæfði ekki að við mundum lenda í vandræðum ef svo má segja, en ég velti því upp. Mér finnst það spurningarinnar virði hvort þetta sé heiðarleg framganga. Mér fannst, virðulegi forseti, orðaskipti hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur og hv. þm. Marðar Árnasonar vera mjög lýsandi fyrir þá erfiðu stöðu sem fólk sem mótmælir þessum styrkjum er sett í. Þetta eru að sjálfsögðu frábær verkefni sem allir vilja styðja. Ég segi fyrir mína parta að ég vil svo sannarlega styðja frábær verkefni og gott framtak. Þá er maður settur í þá ömurlegu stöðu að segja: Því miður, það eru allt of stórar spurningar varðandi það að þiggja þetta fé fyrir ríki sem er ekki enn búið að gera upp við sig hvort það ætli yfir höfuð að ganga í Evrópusambandið og fór í viðræðuferli á annars konar forsendum en mörg önnur ríki hafa gert. Mig langar að biðja hv. þingmann að svara sínum eigin spurningum ítarlegar. Hvers vegna eyðir ESB peningum sínum í þessi góðu verkefni? Er það til þess að setja okkur í þessa erfiðu stöðu? Þurfum við að svara fyrir það hvers vegna hv. þingmenn Suðurlands bregðast 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta góða andsvar. Mín skoðun er sú að tilgangur Evrópusambandsins sé að bæta ímynd sína hér á landi, gera hana jákvæðari í augum hins almenna borgara á Íslandi og ná þannig tökum á kjósendum þessa lands í þeirri von að þeir breyti afstöðu sinni þegar að því kemur að taka afstöðu til aðildarsamnings Íslands og ESB. Það er það sem ég tel að sé í gangi. Það var ágætt að hv. þingmaður greindi svo skemmtilega þau svör og andsvör sem fóru fram á milli mín og hv. þm. Marðar Árnasonar. Þetta eru akkúrat aðferðirnar sem beitt er til að setja okkur í skrúfstykki í þessu máli. Ert þú Unnur Brá á móti þessu góða verkefni sem verður heima hjá þér? Hvernig á ég að svara þessari spurningu? Þetta er eins og að spyrja: Ertu hættur að berja konuna þína? Þetta er sama aðferðafræðin. Mér fellur þetta ekki í geð. Ég skil ekki, hæstv. forseti, ef þetta er allt saman svona saklaust og tilgangurinn svona göfugur - til hvers þarf þá þessa gríðarlegu áherslu á kynningu og sýnileika? Af hverju sleppti ESB því ekki í þessum samningi að auglýsa í bak og fyrir hvað ESB dælir miklum peningum í þessi verkefni? Ef þetta er eingöngu til að styðja falleg og góð verkefni sem við öll getum svo sannarlega tekið undir að séu göfug, til hvers þarf þá að auglýsa það í bak og fyrir? Að mínu viti er það einfaldlega til þess að bæta ímynd Evrópusambandsins í huga íslenskra kjósenda.

Forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Ég bar upp þá hugmynd um daginn að til að vera siðleg ættum við Íslendingar að segja þeim hjá Evrópusambandinu að við afþökkuðum þessa styrki en legðum til í nafni evrópskrar samstöðu að þeir yrðu gefnir Grikklandi, Spáni eða öllum þeim þjóðum Evrópusambandsins sem búa nú við hálfgerða neyð, liggur mér við að segja. Þetta var sagt í hálfkæringi og gríni, en þetta er samt hugsað í alvöru.  
             Þá kemur að því aftur að alltaf er verið að tala um að allir verði að bíða eftir þessum samningi annars vitum við ekki neitt um hvað málin snúast - það verður að bíða eftir samningi. Mig langar að spyrja: Þekkir hv. þingmaður til einhvers konar samninga 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að virða tímamörk og sérstaklega þegar tíminn er svo naumur sem ein mínúta.

Hæstv. forseti. Stórt er spurt og aðeins ein mínúta til ráðstöfunar. Í fljótu bragði detta mér engir samningar milli einstakra ríkja í hug, en ég get tekið mið af samningaviðræðum inni á mínu eigin heimili þar sem stöku sinnum bregður móðirin á það ráð eftir langar fjarvistir frá heimili þegar börnin vilja ekki láta að stjórn að lofa gulli og grænum skógum gegn því að fá eitthvað endurgjald. Þetta er sú samlíking sem ég get tekið úr mínu daglega lífi. Það er spurning hvort þetta sé nokkuð sem maður á að gera því að samkvæmt uppeldishandbókum er það ekki gott. Varðandi það sem hv. þingmaður kom aðeins inn á, samanber þá tillögu að biðja Evrópusambandið frekar að ráðstafa þessum fjármunum til Grikklands eða eitthvert annað, er það góðra gjalda vert og væri bara ágætt, en við höfum ekkert um það að segja hvernig ESB eyðir fé sínu. Það velur að gera það hér. Það er athyglisvert að við sem eigum ekki mikil fjárráð akkúrat á þessum tímum  
            

Hefur þú …


            

Gefum hljóð í þingsal.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu en höfum rætt fyrr í þessari umræðu um IPA-styrki frumvarpið sem kemur fram í kjölfarið á þingsályktunartillögunni. Samkvæmt mínum kokkabókum hefði frumvarpið kannski ekki átt að koma fram fyrr en þingsályktunartillagan hefði verið samþykkt og í kjölfar þess hefði undirritaður rammasamningur kannski átt að líta dagsins ljós. En hér er öllu umsnúið. Byrjað var á því að gera rammasamning milli Íslands og Evrópusambandsins. Hann var síðan í felum. Þá settu menn við fjárlagagerðina inn styrki upp á tæpar 600 milljónir sem voru keyrðir í gegn og samþykktir af meiri hlutanum. Í kjölfarið á því, hálfu ári eftir að þessi verknaður var allur um garð genginn, eru þingsályktunartillaga og frumvarp lögð fram á sama tíma, nú á þessu ári. Ég átel þessi vinnubrögð harðlega. Ég vildi gjarnan heyra álit framsögumanns og formanns utanríkismálanefndar, hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, á því hvort þetta sé verklag sem eigi að viðhafa, hvort það sé viðhaft, hvort það hafi verið viðhaft áður og verði viðhaft aftur, eða hvort um sé að ræða undantekningartilvik, að menn hafi séð að sér og komi til þings auðmjúkir og biðjist afsökunar á að hafa klúðrað málum með þessum hætti og lofi því að slíkt gerist aldrei aftur. Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram. Mér finnst líka mikilvægt að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, framsögumaður og formaður utanríkismálanefndar, skýri það verklag sem viðhaft er í utanríkismálanefnd fyrir okkur hinum en trúnaður ríkir um það sem þar fer fram eins og við þekkjum. Varðandi það verklag sem viðhaft er við umræðu, í lok umræðu og síðan þegar mál eru tekin úr nefndum spyr ég hvort eðlilegt verklag hafi verið viðhaft þegar málið var afgreitt frá nefndinni og hvort algengt sé að það sé gert með þessum hætti, eða hvort um sé að ræða undantekningu og menn muni sjá að sér og biðjast afsökunar á þessu og lofa að slíkt gerist ekki aftur. Mér finnst mikilvægt að við hér í þinginu áttum okkur á því hvort þetta verklag sé almennt viðurkennt og almennt viðhaft. Þingsályktunartillagan er sem sagt lögð fram í framhaldi af rammasamningi sem var undirritaður 8. júlí á síðasta ári. Samningurinn fylgir sem fylgiskjal með tillögunni. Í sjálfri þingsályktunartillögunni segir, með leyfi forseta: „Það er venja að alþjóðastofnanir gera samninga við yfirvöld þeirra ríkja (gistiríkja) sem þær eru staðsettar í.“ Nú vil ég spyrja: Er þetta eðlilegt? Þessi sama spurning kom fram í andsvörum hér áðan hjá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur og Guðfríði Lilju Grétarsdóttur. Ég tel fullkomlega óeðlilegt að einn aðili sem er í samningaviðræðum við annan beri fé á mótaðilann. Það hlýtur að vera fáheyrt. Ég trúi því ekki sem stendur í þingsályktunartillögunni að venja sé að gera alþjóðasamninga á þann hátt að fé sé borið á annan aðilann. Í því sambandi er líka vert að hafa í huga að annar aðilinn er 27 þjóðríkja tollabandalag með 500 milljóna íbúamarkað en hinn er lítið land með rúmlega 300 þúsund íbúa. Ég trúi því ekki að þetta sé alsiða, að þetta sé venja sem menn séu sáttir við. Á bls. 2 er inntak samningsins dregið saman. Það hefur nú kannski ekki verið farið mikið yfir það, en ég ætla að hlaupa yfir það. Inntak samningsins er fólgið í eftirtöldum atriðum: stjórnun IPA-aðstoðar, almennum skilyrðum fyrir styrkveitingum, styrkhæfi verkefna, viðmiðunum um mótframlög, útboði verkefna, gegnsæi í vali, sýnileika verkefna, tímabundinni dvöl útlendinga sem bjóða í, undanþágu IPA-styrkja frá opinberum gjöldum - sem kemur fram í frumvarpinu sem við höfum rætt áður og er í átta greinum, þar sem fram koma allar mögulegar og jafnvel óhugsandi aðstæður þar sem þeir sem koma inn í þetta land fá undanþágur frá öllum opinberum gjöldum - yfirumsjón, eftirliti og endurskoðunarheimildum, fráviki og vörnum gegn misferli og úrlausn ágreiningsmála. Samningurinn skiptist í fimm þætti. Auk almennra ákvæða í inngangi tekur hann til stjórnunarþátta, reglna um fjárhagsaðstoð, reglna um framkvæmd aðstoðarinnar og eftirlits með meðferð þess fjár sem móttekið hefur verið. Í 8. gr. í IV. þætti, um framkvæmd verkefna, kemur fram að framkvæmdastjórnin annist stýringu á aðstoð við Ísland. Ég verð að viðurkenna að þetta þarf útskýringar við. Ég skil þetta ekki alveg. Í framhaldinu segir: „Kemur það til af því að aðstoð við Ísland er í samanburði við önnur umsóknarríki afar takmörkuð.“ Er þessi setning skýringin á því sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson lýsti hér í ræðu sinni, eða hvort það var í andsvari, þ.e. að umsókn Íslendinga um aðild að Evrópusambandinu væri mjög eðlisólík umsóknum annarra umsóknarríkja? Fjallað er um það að framkvæmdastjórnin annist þá umsjón sem stjórnvöldum í öðrum umsóknarríkjum sé gert að sinna sjálfum. Við erum sem sagt í samningaviðræðum við Evrópusambandið og Evrópusambandið sjálft annast stýringu á aðstoð við Íslendinga, við samningsaðilann, ef ég skil þetta rétt. Síðan er fjallað um fjármögnunarsamninginn sem er þessi IPA-aðstoð. Allt er þetta dálítið tormelt að mínu viti og ég verð að segja eins og er að þetta snertir siðferðisstreng í hjarta mínu sem ég tel hreint út sagt að menn eigi ekki að stíga yfir. Í nefndaráliti 1. minni hluta - sem er undirritað af fjórum hv. þingmönnum og þar á meðal formanni nefndarinnar og framsögumanni, hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni - er fjallað um að verið sé að leita eftir heimild til Alþingis til að samþykkja þennan rammasamning. Það er löngu búið að undirrita þann samning og búið að samþykkja ákveðin framlög í fjárlögum og nú fyrst er verið að leita eftir heimild til þess að gera þetta. Þetta er nú svolítið sérstakt. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Samningurinn er gerður í samræmi við regluverk ESB og fjallar í stórum dráttum um viðtöku IPA-styrkja og eftirlit með ráðstöfun þeirra, en sams konar samningur hefur verið gerður við öll ríki sem sótt hafa um aðild að ESB eftir 1994, auk Tyrkja.“ Aðeins neðar stendur: „Enginn hluti IPA-aðstoðar rennur því til að greiða skatta eða önnur opinber gjöld.“ Ég spyr: Hvað finnst þingmönnum um þetta? Ég spyr sérstaklega hv. þingmenn Vinstri grænna hvað þeim finnist um að í gangi séu samningaviðræður þar sem fé er borið inn í samningslandið og engir skattar greiddir af því, engin gjöld, engin opinber gjöld. Í nefndaráliti 2. minni hluta - sem er undirritað af hv. þingmönnum Ragnheiði Árnadóttur, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni og Sigurgeir Sindra Sigurgeirssyni, sem sat hér sem varaþingmaður í fjarveru hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar - er fjallað um tilganginn og hvernig ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar í utanríkismálanefnd hafa afgreitt þetta mál. Þar stendur, með leyfi forseta: „… aðildarumsókn Íslands til Evrópusambandsins leiðir ekki til þess eins að unnt sé að „kíkja í pakkann“ í Brussel heldur er óhjákvæmilegt að laga innviði umsóknarríkisins, lög og stjórnsýslu að kröfum ESB. Afgreiðsla tillögunnar úr utanríkismálanefnd og afstaða 1. minni hluta sýnir að ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar hafa gefist upp við að hylma yfir hið rétta eðli aðildarumsóknarinnar, hún hefur leitt til aðlögunarferlis. IPA-styrkir eru veittir umsóknarríkjum til að standa undir kostnaði við aðlögunina.“ Ég vil líka staldra við hér og velta því fyrir mér af hverju í ósköpunum þingmenn stjórnarmeirihlutans, sem aðhyllast bæði aðildarviðræðurnar og þessa IPA-styrki, geta ekki viðurkennt að um aðlögun sé að ræða. Mér hefði fundist það miklu hreinlegri umræður. Áfram segir í áliti 2. minni hluta, með leyfi forseta: „Annar minni hluti telur að hvorki ESB-umsóknin sjálf né aðlögunarviðræðurnar gefi tilefni til að samþykkja þennan samning eða setja sérstök lög um framkvæmd hans.“ Hér vil ég einnig staldra við og segja: Það finnst mér ekki heldur. Mér finnst ekki ástæða til að þiggja styrki þegar við erum í aðildarviðræðum við Evrópusambandið sem ég hefði svo sem heldur ekki viljað vera í. Ég hef engan áhuga á að ganga í Evrópusambandið og tel að það þjóni ekki hagsmunum Íslands best. Rétt er að rifja upp, af því sú umræða hefur spunnist hér, ekki síst í andsvörum við hv. þm. Mörð Árnason sem hefur gengið nokkuð hart fram, að þessir IPA-styrkir eru ætlaðir í mjög góð verkefni. Sú spurning vaknar hvort verið sé að koma þingmönnum í mjög erfiða og kannski óleysanlega klípu þegar búið er að samþykkja fjárlög og ef ég hef skilið stjórnarliða og hv. þm. Mörð Árnason rétt þá falla verkefnin niður falli IPA-styrkirnir niður. Ég hefði hallast að skilningi hæstv. utanríkisráðherra við 1. umr. þessa máls, og kemur líklega fram í nefndaráliti við frumvarpið sjálft, að ef IPA-styrkirnir féllu niður mundi kostnaðurinn falla á ríkissjóð. Ég tel rétt að rifja það upp þegar við fyrir nokkrum áratugum vorum mun fátækari en við erum í dag. Þrátt fyrir allt höfum við lifað mun svartari tíma og við þurfum ekki að horfa lengra aftur en 100 ár, jafnvel 80 ár. Í síðari heimsstyrjöldinni buðust Bretar til að leggja bæði heitt og kalt vatn og tengja í öll hús gegn ákveðnum fríðindum, gegn því að fá aðgang að auðlindinni og hafa tögl og hagldir í því hvernig íbúar Reykjavíkur yrðu þjónustaðir. Um þetta urðu harðar deilur á þeim tíma. Þar voru aðilar sem töldu að þarna værum við að fá allt fyrir ekkert. Þar voru aðilar sem töldu að nú væri verið að rétta okkur hjálparhönd, okkur sem þyrftum svo sannarlega á því að halda. En sem betur fer, ég held að það sjái það allir í dag, sagði fólk: Við viljum stjórna þessu sjálf. Við höfum vissulega minni fjármuni en breska heimsveldið en við viljum gera þetta sjálf á okkar hraða, samkvæmt okkar getu. Auðvitað er það þannig með þessi góðu verkefni að við ættum sjálf að standa á bak við þau. Ef við teljum þau vera góð og horfa til framfara þá eigum við sjálf að standa fyrir þeim. Lýðræðið kostar. Meiri hluti þingsins samþykkti hér í dag að fara í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem kostar um 250 milljónir. Kostnaðurinn við allt það ferli sem meiri hlutinn hefur farið í í sambandi við breytingar á stjórnarskrá er þar með orðinn meiri en milljarður. Lýðræðið kostar. Það kostar líka að vera sjálfs síns herra. Ég vil minna á að það verkefni sem talsvert hefur verið fjallað um í þessu sambandi, Kötlu jarðvangur, sem snýr að þróun og eflingu atvinnu og byggðaþróun á Eyjafjallajökulssvæðinu, er mjög jákvætt verkefni. Það er annað verkefni í 20/20 áætlun ríkisstjórnarinnar, svokölluð Kirkjubæjarstofa, sem mun kosta yfir milljarð þegar upp er staðið. Hún var sett í forgang af sunnlenskum sveitarfélögum. Hvað sagði meiri hlutinn? Hvað var meiri hluti þingsins í fjárlagagerðinni tilbúinn að setja mikla fjármuni í það verkefni? 25 milljónir. 250 milljónir voru settar út í dag til að spyrja þjóðina fimm spurninga sem ekki voru endilega bestu spurningarnar eða þær nauðsynlegustu og alveg örugglega ekki allar þær álitaspurningar sem þarf að spyrja. 25 milljónir voru þeir tilbúnir til að setja í þetta. Ég hef um nokkurt skeið unnið að þingsályktunartillögu en ekki haft tíma til að leggja hana fram hér á vorþingi, mun væntanlega gera í haust. Hún er um sértækar aðgerðir sem grípa þarf til á þessu svæði þar sem Kötlujarðvangsverkefnið, Kirkjubæjarstofa, virkjanir, efling landbúnaðar, efling samgangna, eru allt lykilatriði til að styrkja byggð á þessu svæði. Það verkefni þarfnast nokkurra fjármuna. Þeir koma ekki allir í einu, ekki miðað við stöðuna eins og hún er. En ef raunin er sú að mikill meiri hluti þeirra sem eru hér inni telur þessi verkefni afar góð þá býst ég við stuðningi við slíka þingsályktunartillögu þar sem um er að ræða sértækar aðgerðir og einhverja framkvæmdaáætlun og fjármögnunaráætlun sem tryggir að hægt sé að snúa við íbúaþróun á þessu svæði. En að við séum háð því að samningsaðili, risi sem er í aðildarviðræðum við, viðræðum sem eru verulega umdeildar, skipta þjóðinni í tvennt og valda deilum í ótrúlegustu málum - ég neita að trúa því að það sé forsenda fyrir því að hægt sé að koma til stuðnings þessum byggðum. Ég neita að trúa því að það sé forsenda fyrir því að hægt sé að halda úti byggð í landinu að teknir séu inn IPA-styrkir sem eru hluti af því að laga íslenskt samfélag að Evrópusambandinu. Ég trúi því ekki. Ég mun alla vega hvetja menn til að fara í siðferðislega skoðun á því hvort það sé rétt verklag. Það hefur komið til tals að á síðustu dögum, og ég þekki það sjálfur, hafi áróðursrit verið send heim til allra þar sem meðal annars er sagt frá þeim styrkjum og möguleikum sem Evrópusambandið býður upp á, að boðið sé upp á sérstaka ráðgjafa og námskeið til að kenna fólki að sækja um þessa styrki. Ég nefndi það í stuttu andsvari í dag og ætla aðeins að koma inn á það undir lok máls míns að í landbúnaði í Danmörku - Danir eru mjög nákvæmir, skrá allt niður, eru mjög nákvæmir í bókhaldi og vinnuskýrslum - er haldið utan um það hversu mikill tími fer í hvaða verkefni, alveg frá því að Danir gengu inn líklega 1974. Sá tími sem fer í pappírsvinnu við ýmislegt, þar á meðal umstang í kringum Evrópusambandið, hefur aukist um einhverjar mínútur á hverju einasta ári allt frá því Danir gengu þar inn. Ef ég man rétt er það komið yfir tvo klukkutíma á dag sem danski bóndinn þarf að sitja inni og fylla út umsóknir, fara á námskeið, skila inn pappírum til að geta lifað eðlilegu lífi í landbúnaðarstyrkjakerfi Evrópusambandsins.  Ríkisstjórnin hefur sett sér það markmið að auka íslenska landbúnaðarframleiðslu um 10%. Nú er hún búin að vera við völd í þrjú ár og það sést ekki tangur né tetur af slíkri stefnumörkun eða slíkum ræðum frá hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Það hefur ekkert sést til slíkra hugmynda hjá þeim. Ekki neitt. En við höfum þann möguleika að stórauka landbúnaðarframleiðslu okkar og nota tíma fólksins í að vinna og framleiða og búa til útflutningstekjur, en sitja ekki inni við tölvur og skýrslugerð, umsóknir og eyðublöð, í að fara á námskeið, í pappírsvinnu. Finnar hafa upplifað þetta líka eftir að þeir gengu inn og eru farnir að átta sig á því. Það er mín skoðun að frá 2009 hafi orðið verulegar breytingar - ég ætlaði að fara aðeins yfir stöðuna í Evrópu - á Íslandi. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu og þakka honum fyrir að hafa farið yfir það verkefni sem verið hefur aðeins í umræðunni í kvöld varðandi Kötlu jarðvang. Ég og hv. þingmaður erum samþingmenn úr Suðurkjördæmi og við þekkjum vel þann byggðavanda sem blasir við í byggðunum austan Markarfljóts, sérstaklega Skaftárhreppi. Mig langar að lýsa yfir ánægju minni og fagna því að við þingmenn Sunnlendinga sem öll stöndum saman um það að vilja bæta hag íbúa á þessu svæði höfum fengið aukinn liðsstyrk og skilning hér í þinginu vegna þess að hv. þm. Mörður Árnason mun væntanlega styðja okkur í baráttu okkar miðað við þær umræður sem fram hafa farið hér í kvöld. Mig langar að spyrja hv. þingmann, í tengslum við þann samning sem liggur til grundvallar málinu sem er til meðferðar í kvöld, hvaða skoðun hann hefur á því að Evrópusambandið skuli leggja svo mikla áherslu á að tryggja sýnileika aðstoðar ESB. Hvers vegna telur hv. þingmaður að áhersla ESB á sýnileika aðstoðarinnar sé svo áberandi? Hvers vegna er það til dæmis mikilvægt varðandi verkefnið Kötlu jarðvang að öllum sé kunnugt um að ESB styrki verkefnið? Hver er tilgangurinn að baki því? Ég vísa þar sérstaklega til 10. gr. samningsins og e-liðar 1. mgr. 5. gr. samningsins.

Hæstv. forseti. Þetta er mjög góð spurning. Auðvitað væri best að fá svarið frá annaðhvort fulltrúum Evrópusambandsins sjálfs eða jafnvel enn betra frá hv. þingmönnum sem sitja hér á þingi sem trúa því að þetta sé hið eina rétta og að það sé mjög mikilvægt að þetta sé gert með þessum hætti. Þessi grein hljómar svona, með leyfi forseta: „Hvetja ber eindregið til að aðstoðarþeginn tileinki sér áætlanagerð og framkvæmd aðstoðar og tryggja ber viðeigandi sýnileika aðstoðar ESB.“ Í mínum huga er þetta afhjúpun þess sem ég var að tala um og mér finnst í raun hálfógeðfellt, þ.e. þess siðferðisbrests þar sem risastór aðili er í samningaviðræðum við lítinn aðila og ber í hann fé og vill tryggja að það sjáist að hann sé að styrkja hann og að litið sé til hans sem góðrar stofnunar, að þarna sé sá góði sem komi til hjálpar. Ég verð að segja það alveg eins og er að þegar maður, hvaða einstaklingur sem er, styrkir einhver góðgerðarmál eða góð mál í samfélaginu finnst mér það persónulega verra að nafn hans komi þar fram. Ég mundi gjarnan vilja gera það nafnlaust. Hér er akkúrat hið gagnstæða á ferðinni. Hér segir aðilinn sem kemur inn með féð: Hér kem ég. Ég er góði aðilinn. Sjáið hvað ég er góður. Ég styrki þetta málefni og þið verðið að láta það koma fram í auglýsingunni. Það er ekkert ósvipað því þegar stórfyrirtækin styrkja eitthvað, til dæmis í sjónvarpsþáttum, fótboltaleikjum eða Eurovision eða hvar það nú er, þau verða alls staðar að koma nafni sínu að til þess að við fáum þá ímynd 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Við eyðum heilmiklum fjármunum, ekki bara í þá þjóðaratkvæðagreiðslu sem var samþykkt hér í dag heldur einnig í aðlögunarferlið að ESB. Hv. þm. Mörður Árnason spurði mig áðan hvað Steingerður Hreinsdóttir, sem fer fyrir Kötlu jarðvangi, ætti að gera ef hún fengi nú ekki þennan IPA-styrk. Ef við værum ekki í þessu aðlögunarferli værum við kannski með einhverjar hugmyndir um að styrkja einhver verkefni á landsbyggðinni. Þá gætum við hv. þingmenn Suðurkjördæmis hugsanlega tekið saman höndum við aðra áhugamenn um uppbyggingu í Skaftárhreppi, Mýrdalshreppi og Rangárþingi eystra og jafnframt styrkt verkefni sem þetta á okkar eigin forsendum. Telur hv. þingmaður að það sé raunhæf leið?

Frú forseti. Það var einmitt það sem ég hugsaði þegar ég heyrði á tal hv. þingmanna í andsvörum hér áðan að það væri nokkuð augljóst hvað viðkomandi forstöðumaður þessara verkefna ætti að gera. Auðvitað á hann að treysta því að meiri hluti þingsins sem samþykkti að setja fjármuni til þessa verks standi við orð sín, það hlýtur að vera. Hæstv. utanríkisráðherra hefur lýst því að verði IPA-styrkirnir ekki að veruleika verði fjármunir greiddir úr ríkissjóði. Það hlýtur að vera. Það er augljóst. Menn hafa hreinlega valið þessi verkefni og sagt að þau séu betri en önnur. Það verkefni sem okkur hefur verið tíðrætt um er ákaflega gott og öflugt verkefni sem mun skila miklu til svæðisins og landsins alls. Stóra spurningin er þessi: Hvað höfum við eytt miklum fjármunum í aðildarviðræðurnar til þessa? Hvernig hefðum við getað notað þá peninga til góðs? Og síðan má bæta við: Hvað höfum við eytt miklu vinnuafli, þreki og samstöðu í þjóðinni sem hefur horfið, þar sem 

Frú forseti. Það var alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að þessir þróunarstyrkir, það fé sem hér er til boða af hálfu Evrópusambandsins, eru til þess ætlaðir að búa landið undir að uppfylla þau skilyrði og þær kröfur sem Evrópusambandið gerir og eru tvímælalaust aðlögunarstyrkir. Ýmsir hafa neitað því að svo sé, sérstaklega þingmenn og ráðherrar sem ættu að vita betur, en það fer ekkert á milli mála í skýrslu Össurar Skarphéðinssonar utanríkisráðherra, um utanríkis- og alþjóðamál, sem vafalaust hefur verið unnin af mörgum af hans ágætu embættismönnum. Þar stendur að IPA-styrkirnir séu meðal annars veittir á grundvelli landsáætlana fyrir Ísland og þær landsáætlanir lúti að undirbúningi fyrir þátttöku í stoðkerfissjóðum Evrópusambandsins svo sem á sviði atvinnuuppbyggingar og byggðamála þannig að íslenskir aðilar séu frá fyrsta degi reiðubúnir að nýta sér kosti aðildar. Til að svo sé þarf að vera búið að byggja upp þær stofnanir sem þarf. Í skýrslu utanríkisráðherra segir svo að ekki verður um villst að um aðlögunarstyrki er að ræða enda pólitískt ætlaðir til þess. Þar segir, með leyfi forseta: „Landsáætlanir fyrir árin 2012 og 2013 eru í undirbúningi. Á árinu 2012 verður áhersla lögð á undirbúning fyrir þátttöku í stoðkerfissjóðum og á árinu 2013 á uppbyggingu stofnana.“ Hvað er það annað en bein aðlögun? 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason, sem var áður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og þekkir því vel til verkferils í þessu máli, bendir á að í skýrslu utanríkisráðherra sé ekkert verið að mála þetta sérstökum felulitum eins og svo margir þingmenn stjórnarinnar og hæstv. ráðherrar virðast gera af ótta við að viðurkenna. Ég hef spurt nokkra þingmenn í dag af hverju þessi feimni sé við að viðurkenna að um aðlögun er að ræða. Ég get ekki skilið það. Það væri miklu hreinlegra og skynsamlegra og heiðarlegra, að sjálfsögðu, að segja beint út að um aðlögunarstyrki er að ræða og reyna síðan að sannfæra okkur hin sem teljum það siðferðislega rangt og hreinlega óheiðarlegt að taka við styrkjum af samningsaðila á meðan á samningsferli stendur, sérstaklega í ljósi þess að mikill meiri hluti þjóðarinnar er á móti því að ganga í Evrópusambandið  Það kom fram í ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að munurinn á íslenska ferlinu og því ferli sem hafði verið viðhaft gagnvart öðrum ríkjum væri meðal annars fólginn í því, og það væri ástæðan fyrir því að menn vildu ekki tala um aðlögun, að ekki ætti að breyta neinum stofnunum fyrr en eftir að samningur lægi fyrir og hefði ef til vill verið samþykktur. Ég vil því spyrja hv. þingmann, sem hefur reynslu sem ráðherra, hversu langan tíma 

Frú forseti. Það er ágætt að fá andsvar frá hv. þingmanni. Það er hárrétt að ég lagði áherslu á það sem ráðherra að íslensk stjórnsýsla, m.a. landbúnaðarstjórnsýsla, væri í raun það öflug og fljót að bregðast við að hún gæti ef aðildarsamningur yrði samþykktur - það mundu jú líða nokkrir mánuðir þar til hann yrði staðfestur af öðrum aðildarríkjum þangað til að hann kæmi til framkvæmda - gert það á þeim skamma tíma sem þarna væri. Ég taldi að við þyrftum ekki á nokkurn hátt að aðlaga okkur undir það. Ég hafnaði því algjörlega að hefja aðlögunarferli í íslenskum landbúnaði meðan á samningaviðræðunum stæði og þar stóð hnífurinn í kúnni. Ég er hræddur um að nú sé komin eftirgjöf í það mál og sú vegferð sé hafin að undirbúa 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé rétt að hv. þingmaður hafi staðið sig nokkuð vel í því að stympast á móti Evrópusambandinu sem ráðherra. Í fyrirspurnum hv. þm. Sigurgeirs Sindra Sigurgeirssonar og hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar til núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Steingríms J. Sigfússonar svaraði hann því reyndar til að hann mundi standa á því og berjast fyrir því með kjafti og klóm að ekki yrði flutt inn hrátt kjöt og að tollamúrar, eitt af þeim markmiðum sem íslenskur landbúnaður hefur sett, ættu að standa óhaggaðir. Ég vona að svo verði. Ég vona að það sé ekki rétt hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að sú víglína sem þar var sé að gefa eftir og að eitthvað sé að marka þau orð sem núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra lét 

Forseti. Við höfum rætt aðeins um verkefnið Kötlu jarðvang, sem er afar merkilegt af ýmsum sökum, og hafi hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson misst af því þá standa þrjú sveitarfélög á Suðurlandi að því verkefni. Það eru Skaftárhreppur, Mýrdalshreppur og Rangárþing eystra. Síðan koma að því ýmsir aðrir en ekki síst er það Atvinnuþróunarfélag Suðurlands og Steingerður Hreinsdóttir sem þar ræður ríkjum og hefur haft veruleg áhrif á það verkefni. Það er ekki núna í kvöld sem þetta kemur fyrst fyrir á þingi heldur var þetta meðal annars rætt í tengslum við fjárlögin og kemur að minnsta kosti fram í meirihlutaáliti fjárlaganefndar hvernig styrkveitingum til þessa verkefnis verður háttað. Mig langar að vita, af því að ég fylgdist ekki nógu vel með afgreiðslu fjárlaga, með hvaða rökum hv. þingmaður lagðist í ræðu sinni gegn því að verkefnið Katla jarðvangur fengi styrk af þessu tagi - andmælti því í fjárlaganefnd en þó sérstaklega hér í stólnum á sínum tíma - þegar fjárlögin voru afgreidd síðasta haust og hverju hann lofaði þá í staðinn eða hver hann teldi að yrði framtíð verkefnisins næstu missiri án IPA-styrksins.

Hæstv. forseti. Ég hélt að hv. þingmaður væri að grínast þegar hann hóf ræðu sína á því að spyrja mig út í þetta verkefni af því að hann hefði misst af því, eins og hann orðaði það. Hv. þingmaður veit væntanlega að sá er hér stendur er einn af þingmönnum Suðurkjördæmis og þekkir þetta verkefni út og inn. Á fjárlagaárinu 2010, vegna ársins 2011, barðist sá er hér stendur fyrir því að þetta verkefni fengi fjárveitingu á fjárlögum umfram þá hálfu milljón sem meiri hluti fjárlaganefndar var tilbúinn að leggja til verkefnisins - ég man ekki hvort fjárhæðin hækkaði í 1,5 eða 2 milljónir til að koma verkefninu af stað. Ég þekki þetta verkefni ákaflega vel og hef ekki lagt stein í götu þess á nokkurn hátt. Ég hélt því hins vegar fram í ræðu minni að verkefnið ætti ekki að vera háð því að fá IPA-styrk frá Evrópusambandinu. Ef verkefnið er jafngott og ég tel það vera, og ég heyri að hv. þm. Mörður Árnason er sammála um það, þá er fullkomlega eðlilegt að við séum tilbúin á fjárlögum íslenska ríkisins að setja fjármuni í það til að byggja það upp. Þetta er sannarlega gott verkefni, samstarfsverkefni hjá þremur sveitarfélögum og fleiri aðilum, að styrkja þarna ferðaþjónustu, sögu, menningu, náttúrufræðiminjar, söfn og ýmis þau verkefni sem að því lúta. Svæðið frá Markarfljóti austur að Höfn á við ákveðinn vanda að stríða út af verulegri fólksfækkun og það vantar fleiri atvinnuþætti til að styrkja svæðið. Ég fagna satt best að segja áhuga hv. þm. Marðar Árnasonar á þessu verkefni og get ekki ímyndað mér annað en að hann verði þá stuðningsmaður þess í framtíðinni að þetta verkefni og sambærileg góð verkefni fái stuðning í gegnum fjárlagagerðina.

Forseti. Það kemur í ljós í þeirri þögn sem fólst í svari hv. þingmanns að hann hefur ekki mótmælt því í fjárlaganefnd eða hér í ræðustól að Kötlu jarðvangi væri ætlaður þessi styrkur frá IPA á sínum tíma. Það er ekki fyrr en núna þegar þingmaðurinn þarf að tala í málþófi að hann leggst gegn þessu.

Hvað áttu við?

Það er sérkennileg tvöfeldni af hálfu þingmannsins að fallast á það með þögninni um haustið en mótmæla því síðan um vorið. Annað sem ég ætla að spyrja hv. þingmann kemur fram í blaðinu Sveitinni, sem nokkuð hefur verið rætt hér í kvöld, að aðstandendur Kötlu jarðvangs hafi í rúmlega eitt ár verið í undirbúnings- og umsóknarferli um þennan IPA-styrk. Hafi þingmaðurinn, sem ég efast ekki um, fylgst svona vel með þessu verkefni eins og hann segist hafa gert, hvað hefur hann þá gert 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að tala með virðingu um fjarstadda.

Frú forseti. Hv. þm. Mörður Árnason verður að eiga það við sjálfan sig hvernig hann tekur til máls og velur orðum sínum stað. Hann hefur í tvígang komið hingað upp og spurt hvernig ég hafi hagað mér í fjárlaganefnd. Nú á ég ekki sæti í fjárlaganefnd þannig að ég get ekki lýst því hvernig það hefur verið. Varðandi þetta IPA-mál. Þegar fjárlagagerðin fór fram var mér ekki kunnugt um að fyrir lægi rammasamningur sem hefði legið fyrir í hálft ár hjá ríkisstjórninni. Það getur vel verið að Mörður Árnason hafi haft þær upplýsingar. 

Forseti veitir hv. þingmanni ekki heimild til að bera af sér sakir.

Það kom fram bæði í áminningu forseta og síðan í orðum hv. ræðumanns.


             Forseti telur ekki ástæðu til að hv. þingmaður beri af sér sakir.

En þá getur hv. þingmaður ekki tekið mark á athugasemdum forseta.

Frú forseti. Við ræðum IPA-styrki, þ.e. rammasamnings milli ríkisstjórnar Íslands og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um reglur um samstarf, sem er í formi þingsályktunartillögu. Ágætur maður komst að því fyrir nokkru síðan að enginn borgarmúr væri svo hár að asni klyfjaður gulli kæmist ekki yfir. Þetta sagði Filippus Makedóníukonungur í fornöld. Þetta er sígilt, þetta er notað í dag mjög víða. Mjög margir, sérstaklega stórfyrirtæki, alþjóðleg stórfyrirtæki, fyrirtækjahringir, ríki og aðrir hafa fyrir löngu uppgötvað gildi auglýsinga og styrkja. Þetta loðir við íþróttagreinar eins og fótbolta, þetta loðir við áfengisauglýsingar, auglýsingar yfirleitt. Þingmenn gera sér fullkomlega grein fyrir þessu. Þeir hafa margir lagt til og komið í gegn auglýsingabanni og styrkjabanni, menn mega til dæmis ekki styrkja áfengi, ýmislegt sem varðar óhollustu og annað slíkt. Þingmenn hafa fyrir löngu komið auga á að styrkir og auglýsingar hafa mikil áhrif til að móta skoðanir fólks. Verðmætustu vörumerki heimsins, t.d. Coca Cola og Microsoft og önnur slík, nota einmitt ótæpilega styrki og auglýsingar. Þegar til viðbótar kemur atvinnuleysi, kyrrstaða og doði, þökk sé núverandi hæstv. ríkisstjórn, sem er reyndar stöðugt að auglýsa ný störf - ég man ekki hvað talan var komin upp í, hún er búin að gera það nánast reglulega, 4 þúsund störf, 6 þúsund störf, núna 10 þúsund störf o.s.frv. - og svo hefur fólk spurt mig: Hvar sækir maður um þessi störf? Frú forseti. Það er víst eitthvað erfitt, þau eru kannski helst í Noregi. En atvinnuleysið og kyrrstaðan gerir menn alveg sérstaklega viðkvæma fyrir svona styrkjum. Ég get vel ímyndað mér að forritari sem getur fengið vinnu á Íslandi í gegnum styrki frá Evrópusambandinu sé ögn jákvæðari gagnvart því sambandi frekar en að þurfa að fara til Noregs frá fjölskyldu sinni jafnvel til að leita að vinnu. Þannig að hann er mjög viðkvæmur fyrir þessum styrkjum. Trójuhestur er þekkt fyrirbæri, það var risastór tréhestur sem Grikkir smíðuðu í Trójustríðinu og skildu eftir fyrir utan borgarmúra Tróju eða svo segir sagan. Svo þóttust þeir fara en skildu eftir inni í hestinum nokkra hermenn sem opnuðu um nóttina borgarhlið Tróju og þá komu Grikkirnir utan af hafinu og komust inn fyrir borgarmúrana. Ég lít svo á að þessir styrkir séu einmitt þess lags trójuhestur. Svo hefur líka verið talað um fimmtu herdeildina sem menn þekkja líka.  Hér hefur nokkuð verið rætt um siðferði. Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir ræddi einmitt um siðferðið. Er siðferðislega rétt að þiggja styrki frá Evrópusambandinu þegar maður ætlar ekki að ganga þar inn, er það siðferðislega rétt? Mega menn gera svona? Ég held reyndar að afstaða milli ríkja og gagnvart ríkjum byggist á hagsmunum en ekki tilfinningum. Ríki eru ekki vinir. Það kom í ljós þegar Íslendingar áttu í sem mestum vandræðum eftir hrunið og voru að leita að stuðningi út af Icesave til að fjármagna gjaldeyrissjóðinn að meira að segja Norðmenn settu það skilyrði fyrir sínum stuðningi við að veita styrki eða lán til Íslands að Íslendingar samþykktu Icesave vegna þess að hagsmunir Norðmanna af góðu sambandi við Breta vógu miklu þyngra en hagsmunir Norðmanna af góðu sambandi við Íslendinga. Menn geta svo talað um vináttu þar og ég veit ekki hvað og hvað en það skiptir ekki máli í samskiptum þjóða. Evrópusambandið er ekki vinur Íslendinga, það er ekki að veita þessa styrki til að vera gott við Íslendinga, alls ekki. Menn hafa bara ákveðna hagsmuni af því, þeir ætla að fá þetta fé endurgreitt í einhverjum skilningi, t.d. með því að Ísland gangi í Evrópusambandið. Sumir hafa sagt það, þeir nái í fyrsta lagi í þetta stóra land undir sín landamæri, í öðru lagi nái þeir í auðlindir Íslands og svo kannski aðgang að norðursvæðinu sem er líka eitt annað dæmi. Að sjálfsögðu er Evrópusambandið ekki að gera neitt gott fyrir Íslendinga. Það skyldi enginn láta sér detta í hug. Þetta er líka spurningin um siðferði stjórnmálaflokka gagnvart kjósendum sínum og þar komum við aftur að virðingu og ábyrgð, hvort menn standi við kosningaloforð. Nú er það svo merkilegt að sigurvegari síðustu kosninga, í maí 2009, voru Vinstri grænir og á hverju skyldu þeir hafa sigrað? Hverju héldu þeir mest fram í þeim kosningum? Jú, þeir ætluðu ekki að ganga til samstarfs við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, þeir ætluðu ekki að samþykkja Icesave og þeir ætluðu ekki að ganga í Evrópusambandið, alls ekki. Svo samþykkja þeir samt að ganga í Evrópusambandið 16. júlí 2009. Og ég má til með, frú forseti, til að undirstrika þetta siðferðisbrot eða trúnaðarbrot, að lesa ræðu hæstv. umhverfisráðherra, Svandísar Svavarsdóttur, í atkvæðaskýringu við þá aðildarumsókn sem haldin var 16. júlí 2009, og nú tala ég fyrir hönd hæstv. umhverfisráðherra Svandísar Svavarsdóttur, með leyfi forseta: „Frú forseti. Ég hef þá sannfæringu að Íslandi sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan þess. Ég hef þá sannfæringu að bandalagið sé á krossgötum eins og heimurinn allur og þurfi á endurmati að halda. Þar þurfi að efast um mælikvarða, grundvöll og forsendur þess samfélags sem við höfum byggt á Vesturlöndum undanfarinna áratuga. Ég hef þá sannfæringu að lýðræðið sé fyrir borð borið í Evrópusambandinu vegna þess að valdið er of langt frá fólkinu. Ég hef þá sannfæringu að markmið Evrópusambandsins sé að verða stórt og sterkt og hugsanlega sjálfstæður gerandi í stríði á forsendum valdbeitingar og yfirgangs eins og um hernaðarbandalag væri að ræða. Ég hef þá sannfæringu að Evrópusambandið snúist um forréttindi Vesturlanda umfram fátækustu ríki heims og það orki tvímælis að keppast við að koma okkur í slíkan félagsskap nú þegar fátæktin í heiminum verður sífellt alvarlegri og leiðrétting á misskiptingunni sífellt meira aðkallandi. Ég hef þá sannfæringu að Evrópusambandið snúist um hagsmuni á forsendum 20. aldarinnar en ekki þeirrar 21. Ég hef líka sannfæringu fyrir því að það séu breyttir tímar á Íslandi. Ég hef þá sannfæringu að í svo stóru máli eigi almenningur allur milliliðalaust að fá aðkomu að aðildarsamningi Íslands og Evrópusambandsins og segi já.“ Og segir já, frú forseti, við því að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu. Þetta er náttúrlega alveg með ólíkindum, og hvað er þessi ræða að segja? Þarna er þingmaðurinn að greiða atkvæði gegn sannfæringu sinni af því að hún talar stöðugt um sannfæringu. Þetta átti við um marga þingmenn Vinstri grænna. Þeir greiddu atkvæði gegn sannfæringu sinni og það útskýrir allt sem þeir eru að gera síðan í sambandi við Evrópusambandið og margt fleira. Svo er þetta líka spurningin um vinnubrögðin á Alþingi. Vegna þessarar tvíátta stefnu hæstv. ríkisstjórnar - að vilja ganga í Evrópusambandið, annar flokkurinn, og að vilja ekki ganga í Evrópusambandið, hinn flokkurinn, eins og hér kom skýrt fram, en samþykkja það samt - hafa orðið stöðugar deilur innan Alþingis. Þegar ríkisstjórn hefur ekki eina stefnu verða stöðugar deilur og þetta skaðar þjóðina gífurlega mikið. Þegar þetta mál var tekið út, sem var víst í morgun eða gærmorgun, var það gert með mjög undarlegum hætti, sem útskýrir það sem ég er að tala um að þegar menn stefna í tvær áttir þurfa þeir að nota öll tækifæri til að koma málum fram. Til dæmis það að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir mætti of seint á fund og þá er málið rifið út. Ég man ekki eftir svoleiðis vinnubrögðum nokkurn tíma áður. Þetta var ekki tískan þegar Sjálfstæðisflokkurinn var í stjórn, þá var frekar beðið eftir fólki, ef fólk gat ekki mætt, var kannski á öðrum fundum eða eitthvað slíkt var beðið eftir fólki. Fundum var frestað til að safna saman atkvæðum nefndarmanna og allt gert til þess að vilji nefndarmanna kæmi fram. En að nota tækifærið þegar menn eru ekki mættir til að koma málum fram er mjög slæmt, frú forseti, og það helgast af þeirri tvístefnu sem ríkisstjórnin er með, hún er að stefna til Evrópusambandsins og frá því. Þetta hefur mjög alvarleg áhrif á samstarf þingmanna. Hvernig halda menn að þingmenn sem verða fyrir þessari reynslu - eins og var þegar þetta var afgreitt frá nefndinni að þingmaðurinn fékk ekki að koma að málinu, og þetta er að gerast víðar, ekki bara í þessari einu nefnd, hv. utanríkismálanefnd, heldur víðar - geti svo unnið saman í sínum þingflokkum eða milli þingflokka þar sem slík mál koma fyrir æ oftar? Þetta er mjög skaðlegt og þetta er mjög skaðlegt fyrir þingið. Hv. þm. Mörður Árnason hefur nokkuð oft spurt menn hvort þeir ætli ekki að taka þátt í að gefa gullið sem asninn ber yfir borgarmúrana, hvort þeir ætli virkilega ekki að styrkja þetta verkefni í Skaftárhreppi. Getur það verið að menn ætli að vera á móti góðu verkefni í sínu eigin kjördæmi? Hvað er hv. þingmaður að segja? Hann er að segja: Þið eigið að gefa gjafir Evrópusambandsins með glöðu geði. Það getur vel verið að það sé gott til skamms tíma að þiggja svona styrki og er eflaust en til langs tíma getur þetta orðið mjög skaðlegt fyrir þjóðina. Að mínu mati yrði aðild að Evrópusambandinu mjög skaðleg fyrir þjóðina, mjög skaðleg. Ég er búinn að lesa nokkrar umsagnir sem um málið bárust og þar er kannski fyrst að nefna frá Bændasamtökunum. Ég ætla ekki að fara neitt mjög ítarlega ofan í það sem Bændasamtökin segja, menn þekkja afstöðu þeirra, hún er svipuð og mín, þau vilja standa vörð um sjálfstæði Íslands og fullveldi, við börðumst ekki svo lítið fyrir sjálfstæðinu á sínum tíma. Ég tel að aðild að Evrópusambandinu yrði mjög skaðleg fyrir Ísland enda höfðum við af því 600 ára reynslu að vera í sambandi við þjóðir í Evrópu, fyrst Norðmenn og síðar Dani, og í kjölfarið varð Ísland fátækasta þjóðin í Evrópu, bjó í moldarkofum, og hafði fækkað en ekki fjölgað. Það var ekki vegna þess að fólk fór úr landi heldur dó það úr ófeiti sem kallað var. Eftir að við fengum fullveldi 1918 hefur gengið bara ansi vel þó að skrykkjótt sé, það hefur gengið skrykkjótt en upp á við, og nú er Ísland þrátt fyrir hrunið með ríkari þjóðum í Evrópu. Þess vegna er alveg fráleitt að Ísland sé að þiggja styrki einhvers staðar frá.  Síðan kemur Hagstofa Íslands og það er einmitt aðili sem er að njóta þessara styrkja. Þeir kvarta undan því með réttu að þeir geti ekki fullnægt alls konar tölfræði- og hagskýrslugerð sem EES-samningurinn krefst vegna þess að það skorti fé. Nú kemur hér allt í einu fé eins og af himnum ofan og að sjálfsögðu er Ólafur Hjálmarsson, skrifstofustjóri Hagstofunnar, mjög ánægður með að geta farið út í alls konar verkefni sem hann gat ekki farið í áður og komið með fínar hagskýrslugerðir og annað slíkt. Þetta er eðlilegt þegar menn horfa á þann enda einan sér en þegar menn horfa á heildardæmið, að það sé verið að kaupa menn til fylgis við Evrópusambandið, getur þetta verið mjög skaðlegt. Auðvitað eiga Íslendingar að borga þetta sjálfir. Svo er hér umsögn frá Rannís sem Hallgrímur Jónasson skrifar undir og þar segir, með leyfir forseta: „Fram hefur komið í aðdraganda þessa máls að stuðningur úr svokölluðum IPA-sjóðum kann að vera af margvíslegum toga, en að því er virðist fyrst og fremst til að styrkja innviði viðkomandi þjóða. Augljóst er að það skiptir miklu máli fyrir ESB að umsóknarlönd séu sem best undir það búin að verða þátttakendur í því samstarfi sem vera í sambandinu býður upp á.“ Hann er sem sagt að segja þarna, frú forseti, greinilega og beint út að IPA-styrkirnir eigi að undirbúa Íslendinga til að verða aðilar að Evrópusambandinu. Hann segir það beint út, enda held ég að allir ættu að vita það. Svo segir áfram, með leyfi frú forseta: „Rannís hefur í mörg ár verið tengiliður við svokallaðar rammaáætlanir um rannsóknir og nýsköpun og verður ekki annað sagt en að verkefnin hafi reynst mjög vel fyrir íslenskt samfélag, hvað varðar uppbyggingu þekkingar, tækniyfirfærslu og nýsköpun. Regluverkið krefst auk þess aga sem gerir ekkert annað en að styrkja starf hér heima.“ Sem sagt, Íslendingar eru að sækja aga og fé til Evrópusambandsins til að stuðla að rannsóknum hér innan lands. Hvers vegna í ósköpunum gerum við það ekki sjálf, ein ríkasta þjóð Evrópu? Svo kemur alveg sérkapítuli, frú forseti, sem við ræðum reyndar á eftir í dagskránni sem eru skattar og gjöld af þessum styrkjum. Það kemur nefnilega fram beint í samningnum að það eigi ekki að greiða skatta eða gjöld af þessum samningi, og það stendur hérna í athugasemdum við tillöguna: „Enginn hluti IPA-aðstoðar rennur því til að greiða skatta eða önnur opinber gjöld og mun fjármálaráðherra leita eftir viðeigandi breytingum á skattalögum í því skyni með sérstöku frumvarpi.“ Það er sem sagt í gangi núna og þá gæti ég talað, held ég, í klukkutíma um það atriði, um forréttindastéttir sem ekki borga skatta en nota velferðarkerfið, nota vegina og nota alla þessa samneyslu sem við erum með.  En það sem er kannski athyglisverðast í þessu öllu saman er ferlið. Hvenær var skrifað undir þennan samning? Í tillögunni kemur fram að það var skrifað undir þetta í Brussel, að sjálfsögðu, 8. júlí 2011. Kristján Andri Stefánsson, sendiherra lands, og tengiliður IPA skrifuðu undir fyrir hönd Íslands 8. júlí 2011. Hvaða dagur er í dag? Hvert erum við komin í þessari umræðu? Það er kominn maí 2012, það eru tíu mánuðir frá því að skrifað var undir. Hvað hefur ríkisstjórnin verið að gera allan tímann með þessari óskaplega góðu verkstjórn sinni, hvað hefur hún verið að gera? Af hverju var þetta ekki lagt strax fyrir Alþingi? Hvers vegna þurfti að bíða? Af hverju kom fjármálaráðherra ekki strax með frumvarpið um IPA-styrkina og skattfrelsið? Hann kom reyndar með það dálítið fljótlega, en að vinnslan skuli taka þetta langan tíma og að þingmenn viti ekki einu sinni af þessu þegar verið er að samþykkja fjárlög finnst mér alveg óbærilegt. Mér finnst að ríkisstjórnin ætti að fá sér einhverja verkfræðinga til að skipuleggja ferlið hjá sér þannig að það verði einhver verkstjórn á þessu hjá henni.

Forseti. Mér þótti athyglisvert að hv. þingmaður notaði myndlíkingar í upphafi ræðu sinnar og þær voru allar dregnar úr átökum, úr styrjöldum. Fyrst var asninn klyfjaður gulli sem kemst yfir hinn hæsta borgarmúr og það er vissulega, ef ég man rétt, frá Forn-Grikkjum og er væntanlega dregið úr styrjöldum borgríkja þeirra. Síðan talaði þingmaðurinn um Trójustríðið og trójuhestinn og að lokum minntist hann á fimmtu herdeildina en hún er reyndar ekki frá Grikkjum eða forverum þeirra heldur frá síðustu öld, úr Spánarstríðinu þar sem herforingi fasista, herforingi Francos, stóð fyrir utan Madrídarborg þar sem lýðveldissinnar voru og sagðist hafa fjórar herdeildir utan borgarmúra og eina innan borgarmúra. Menn muna hvernig það stríð fór og hvaða tilfinningar voru því bundnar og síðan hefur þetta hugtak, fimmta herdeildin, verið frægt og ekki mjög þekkilegt. Mig langar að vita hvað hv. þingmaður á við með því að vitna til hinnar fimmtu herdeildar fasista innan borgarmúra Madrídar í þessu máli. Hverjir eru í fimmtu herdeildinni í Evrópusambandsmálinu á Íslandi vorið 2012?

Frú forseti. Það er ekki skrýtið að ég skuli draga fram myndir af átökum. Þessi ríkisstjórn hefur sótt í átök ef þau er að hafa einhvers staðar. Allt sem hún gerir er í átökum, meira að segja eru breytingar á stjórnarskrá  Varðandi það hverjir skyldu skipa þessa fimmtu herdeild hér á Íslandi - hv. þingmaður vill fá mig til að nefna einhver nöfn, ég geri það ekki. Það verður hver og einn að eiga við sig. Hv. þingmaður getur reynt að finna út hverjir það eru sem vilja endilega að Íslendingar afsali sér fullveldinu. Til dæmis þróast Evrópusambandið mjög hratt í átt til ríkis. Þeir eru farnir að tala um það sjálfir, Evrópusambandið er farið að tala um það sjálft og þýski stjórnlagadómstóllinn hefur varað við þeirri þróun að Þýskaland hafi ekki jafnmikið atkvæðavægi og íbúafjöldinn gefur til kynna þannig að flestir eru búnir að átta sig á því að Evrópusambandið er að verða ríki. Það vantar enn þá her en það er kominn sameiginlegur gjaldmiðill, þing, ríkisstjórn o.s.frv., allt það sem prýðir eitt ríki. Ef Ísland gengur í Evrópusambandið hefur það ekki lengur fullveldi. Það getur til dæmis ekki gert samninga við Kína. Það mundi Evrópusambandið sjá um þannig að Íslendingar eru að afsala sér stórum hluta af fullveldinu og sífellt stærri. Ég spyr: Hvað hefðu Jón Sigurðsson og aðrir baráttumenn fyrir fullveldi Íslands sagt ef þeir vissu þetta og hverja mundu þeir skilgreina sem fimmtu herdeildina?

Forseti. Það að kasta mykju úr dreifaranum og þora ekki að kannast við hverja átt er við á sér orð í íslensku, það eru dylgjur. Það eru dylgjur að tala um fimmtu herdeildina og geta svo ekki nefnt nein nöfn í því sambandi. En fyrst þingmaðurinn vill það skal ég koma með tilgátu í því sambandi. Það er nefnilega svo að það ríkja engin átök á milli Evrópusambandsins, sem er bandalag 27 ríkja í Evrópu, stórra og smárra, og lýðveldisins Íslands eða stjórnvalda í því landi. Það er gott að átta sig á því í upphafi þeirrar umræðu sem hér fer fram að styrkjamálið og þau frumvörp og þingsályktunartillaga sem liggur frammi sprettur af því að meiri hluti Alþingis Íslendinga samþykkti 16. júlí árið 2009 að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Sá vilji meiri hlutans kom aftur fram í dag  
             Þá spyr ég hv. þingmann: Er það þessi meiri hluti sem hann á við? Eru það þingmenn þessa meiri hluta, þeir sem vildu þessar viðræður fyrir síðustu kosningar sem hann á við? Eru það hugsanlega þeir innan Sjálfstæðisflokksins sem styðja þessa aðild 

Frú forseti. Þetta var greinilega mjög viðkvæm taug sem ég snerti. Íslendingar eru fullvalda, sjálfstæð þjóð og þegar beiðni um aðildina var samþykkt á Alþingi var það ekki eftir sannfæringu hvers og eins. Ég las áðan ræðustúf, atkvæðaskýringu hæstv. umhverfisráðherra Svandísar Svavarsdóttur. Það var greinilegt að hún hafði ekki sannfæringu fyrir því að ganga í Evrópusambandið 

Svaraðu …

Þá kæmi í ljós - ég eftirlæt það hverjum og einum að svara því hverjir skipa fimmtu herdeildina  Það er nefnilega ekki samstaða hjá stjórninni um að ganga í Evrópusambandið og Vinstri grænir hafa velflestir lýst því yfir, allir ráðherrarnir held ég, að Ísland hafi ekkert erindi í Evrópusambandið. Hvar er siðferðið þá?

Virðulegi forseti. Danskur stjórnmálamaður lagði einhvern tíma til að varnarmálastefna Danmerkur ætti að felast í því að vera með sjálfvirkan símsvara á rússnesku, held ég að það hafi verið, sem segði: Við gefumst upp -  Ekkert ríkjasamband eða ríki á í deilum við Íslendinga í dag sem ég man eftir nema Evrópusambandið út af makríl, það blandar sér í Icesave-deiluna o.s.frv. Hvort sem menn kalla þetta stríð eða ekki þá er sá sem við eigum helst í deilum við Evrópusambandið. Mig langaði að spyrja hv. þingmann út í það sem mér heyrðist hann segja, að Evrópusambandið minnti meira og meira á ríki. Ég minntist á það í ræðu minni að Evrópusambandið hefði komið með þá hugmynd að setja fánann sinn á íþróttabúninga hjá íþróttamönnum en því var hafnað. Evrópusambandið á sinn eigin þjóðhátíðardag og meira að segja þjóðsöng þannig að það er ýmislegt sem minnir á ríki. Ég velti því fyrir mér hvort það sé sú þróun sem Íslendingar ætli að vera þátttakendur í, að búa til eitt stórt Evrópuríki þar sem hugsanlega verða einhver fylki og Ísland verður kannski fylki í því ríki en ráðstafanir fjármuna, ákvarðanir um orkunýtingu, náttúruauðlindir og annað verði teknar allt annars staðar en á Íslandi. Þróunin virðist í það minnsta vera í þá átt að Evrópusambandið sé hægt og bítandi að breytast í ríki, ekki síst þegar farið er að sækjast í það að stjórna fjárlögum einstakra þjóðríkja meðan þau eru enn til.

Frú forseti. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að Evrópusambandið sé að breytast hægt og bítandi í stórt ríki.  Ég talaði um það þegar þessi fræga umsókn um aðild að Evrópusambandinu var samþykkt á Alþingi, með þeim ósköpum sem ræða hæstv. umhverfisráðherra Svandísar Svavarsdóttur sýnir, að Evrópusambandið væri að þróast í átt til ríkis. Ég hélt að það gerðist hægar. Ég hélt að það tæki svona 30, 40 ár en það gengur miklu hraðar en ég átti von á. Sérhver kreppa á hvaða sviði sem er, hvort sem hún tengist glæpastarfsemi, efnahagshruni eða einhverju slíku, kallar á samræmdar aðgerðir og Evrópusambandið mun þróast hraðar og hraðar í átt til ríkis. Við erum ekki að sækja um aðild að bandalagi óháðra ríkja, við erum að sækja um aðild að Bandaríki Evrópu. Menn þurfa að hafa það í huga og þá skulu menn velta fyrir sér hver staða Íslands verður á jaðrinum á risastóru bandaríki og hvaða athygli málefni Íslands fá á aðalskrifstofum þess stóra ríkis. Ég fullyrði: Enga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í annað nátengt umræðuefninu, IPA-styrkjunum. Ég velti fyrir mér, ef þróun Evrópusambandsins er í þessa átt, hratt segir hv. þingmaður og ég er sammála um það - það var rangt hjá mér að tala um hægt og bítandi, það gerist mjög hratt - hvort við séum að flýta því að við afsölum fullveldi okkar með því að taka við fjármunum frá Evrópusambandinu. Gengur þessi kenning upp hjá mér? Evrópusambandið notar mikla fjármuni í að teikna upp ímynd sína til að fá þjóðir til að horfa jákvæðari augum á þetta batterí. Mér finnst skjóta svolítið skökku við að við drögumst inn í slíkt sjónarspil á kostnað Evrópusambandsins, kannski sem betur fer, því að það greiðir fyrir þetta en einhvern veginn hefur maður það á tilfinningunni að á endanum munum við Íslendingar, ef við göngum inn, sem ég vona að sjálfsögðu að verði ekki, standa skil á þessum styrkjum með einum eða öðrum hætti. Það hefur komið fram í máli þeirra sem við erum að ræða við, Evrópuþingmanna og annarra, að kosturinn við að fá Ísland inn sé sá að Ísland borgi meira en það tekur. Evrópusambandið er orðið þreytt á því að fá þangað inn ríki sem taka bara við fjármunum. Það er nokkuð sem við ættum að hafa í huga þegar við tökum við þessum peningum frá Evrópusambandinu sem við höfum í raun ekki not fyrir. Það er fyrst og fremst þetta varðandi þjóðríki sem ég spurði um áðan sem mig langaði að spyrja hv. þingmann út í og hvort við séum að láta Evrópusambandið kaupa af okkur fullveldi með því að þiggja þessa styrki.

Frú forseti. Ég get ekki alveg tekið undir það að við séum að selja fullveldi eða láta einhvern kaupa það. Ef við slysumst hins vegar til að ganga í Evrópusambandið missum við stóran hluta af fullveldinu. Við mundum ekki gera hagstæða samninga við Kína og við mundum taka upp sameiginlega mynt sem við hefðum engin áhrif á og við mundum taka þátt í öllu því starfi sem þar er án þess að hafa teljandi áhrif vegna þess að einstök ríki hafa ekki mikil áhrif, sérstaklega ekki þau litlu. Stóru ríkin, með Merkel og Sarkozy við stjórnvölinn meðan hann var við völd og nú Hollande, marka stefnuna. Á fundum yfir nótt er búið að marka stefnuna fyrir allt Evrópusambandið. Björgunarsjóður upp á ægilegar upphæðir er ákveðinn af þessum tveimur, það er allt lýðræðið. Lýðræðið er sáralítið í Evrópusambandinu og menn eru farnir að sjá sjálfir hve lýðræðishallinn er mikill. Ef við tökum þessa styrki og göngum inn verðum við að hafa í huga að ríki vinna bara með hagsmuni í huga. Evrópusambandið hugsar bara í hagsmunum. Það ætlar sér að fá eitthvað fyrir þessa 5 milljarða sem það veitir í styrki hér. Fyrir utan það eru háskólar á Íslandi þátttakendur í styrkjakerfi Evrópusambandsins í gegnum Evrópska efnahagssvæðið, sem við borgum reyndar sjálf fyrir. Auðvitað er Evrópusambandið að hugsa um auðlindir Íslands, stórt land, víðerni, nálægð við norðurskautssvæðið o.s.frv. Evrópusambandið er að hugsa um það. Ríki hugsa um hagsmuni, ríki bera ekki tilfinningar í brjósti og elska hvorki né hata.

Virðulegi forseti. Það eru merkilegir hlutir að gerast í þinginu í dag. Fulltrúar stjórnarflokkanna koma fram fullir sjálfstrausts eins og birtist í andsvari hjá hv. þm. Merði Árnasyni við hv. þm. Pétur H. Blöndal, en hann úrskurðaði mig foringja stjórnarandstöðunnar á þingi og þakka ég hólið úr því að þingmaðurinn stendur þarna í dyragættinni. Ég ætla að segja að einungis Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn eru orðnir eftir í stjórnarandstöðu á þingi. Það opinberaðist endanlega í dag að Hreyfingin er ekki lengur í stjórnarandstöðu. Hún eru raunverulega hluti af ríkisstjórninni án ráðherra, en litlu verður Vöggur feginn og líklega er þetta eitthvað sem búið er að semja við þessa hv. þingmenn því enn eru rúmir 300 dagar eftir af kjörtímabilinu. Líklega liggja persónulegir hagsmunir þarna að baki vegna þess að tillaga mína um að þjóðin fengi að segja álit sitt á Evrópusambandsumsókninni hlaut ekki náð fyrir augum þessara þriggja þingmanna þrátt fyrir að þeir hefðu staðið úti á Austurvelli í hinni svokölluðu búsáhaldabyltingu, berjandi tunnur, potta og pönnur og krafist beins lýðræðis og að öll mál færu til þjóðarinnar. Svona er Ísland í dag, virðulegi forseti, á vordögum árið 2012. Sumir hafa litið á atkvæðagreiðsluna í dag sem mikinn sigur fyrir Evrópusambandsaðildarsinna. Það er mikill misskilningur. Ég fór yfir það í ræðu minni í dag, og við erum að ræða þessa IPA-styrki sem Evrópusambandið stendur að og ætlar að sturta inn í landið 5 þús. milljónum íslenskra króna, að ríkisstjórnarflokkarnir og þeir sem greiddu atkvæði á móti tillögu minni í dag virðast ekki átta sig á því að það er annar meiri hluti í þinginu en fyrir utan þinghúsið því að á milli 60 til 65% landsmanna hafna aðildarferlinu og því að ganga í Evrópusambandið. En ég sagði jafnframt í dag að þó að maður tapi einni orrustu ætlar maður að vinna stríðið. Stríðið verður háð í næstu alþingiskosningum og þá skulum við sjá hvað kemur upp úr atkvæðakössunum því auðvitað gengur þetta ekki svona til lengdar þrátt fyrir að ríkisstjórnin ætli að hanga áfram þessa rúmu 300 daga sem eftir eru. Ég kíkti aðeins á netmiðlana rétt áður en ég fór í ræðustól og sá að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir er titluð sem hvorki meira né minna en kyndilberi jafnréttisbaráttunnar í dómsmáli í dag. Það var enginn annar en sjálfur ríkislögmaður sem sló þessu fram henni til hjálpar í því dómsmáli sem embættismaðurinn þarf að reka fyrir dómstólum vegna brota hæstv. forsætisráðherra á jafnréttislögum. Það minnir mig á að þetta er ekki eina dómsmálið sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. ríkisstjórn hefur staðið frammi fyrir síðan hún tók við valdataumunum. Rétt er að minnast á afbrot ríkisstjórnarinnar varðandi stjórnlagaþingskosninguna. Hún var úrskurðuð ógild eins og allir muna af sjálfum fjölskipuðum Hæstarétti. Ríkisstjórnin lét það sem vind um eyrun þjóta. Í dag var verið að samþykkja að setja gervitillögur í þjóðaratkvæðagreiðslu en tillagan sem skiptir einhverju máli fyrir íslenskt þjóðarbú var felld. Ég verð að segja að ég sárvorkenni ríkislögmanni að þurfa að standa í að verja hæstv. forsætisráðherra, en í málsskjölum dómsins má í raun lesa lýsingu á verklagi þessarar ríkisstjórnar. Í frétt um málið á mbl.is segir, með leyfi forseta: „Eins og komið hefur fram var forsætisráðuneytið, og þar með ráðherra, ósammála niðurstöðu kærunefndar jafnréttismála.“ - Skrýtið, hún var dæmd fyrir það að brjóta jafnréttislög og var náttúrlega að taka til varna. - „Ráðherra skipaði sérstakan stýrihóp til að fara yfir niðurstöðuna og ákvað eftir að hann skilaði áliti sínu að bjóða sættir í málinu. Ríkislögmaður sagði hins vegar við aðalmeðferðina í morgun, að það hefði verið gegn sannfæringu ráðherrans sem hafi verið fullviss um kynferði hafi ekki ráðið för við skipun í stöðuna.“ Eru þetta ekki kunnugleg vinnubrögð, hv. þingmenn? Ó jú, fyrst að vera ósammála, fara fram með mál í stríði, skipa nefnd og bjóða sættir. En þegar sú kona sem hæstv. forsætisráðherra braut á var ekki sátt við þær sættir sem boðnar voru, mig minnir að henni hafi verið boðnar 500 þús. kr. til að höfða ekki mál og að sjálfsögðu hafnaði hún því, kemur ríkislögmaður fram og segir að hæstv. forsætisráðherra hafi farið gegn sannfæringu sinni við að bjóða sættir. Í þessu dómsmáli kemur fram hvernig hæstv. forsætisráðherra og hæstv. ríkisstjórn vinna, með handarbökunum, virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn vinnur með handarbökunum og er hafin yfir landslög. Þessu vil ég halda til haga þar til þetta dómsmál hefur gengið til enda. Öllu alvarlegra er það mál sem við höfum hér til umræðu, fram á kvöld að venju því hér eru ekki virt þau tímamörk sem gilda á vinnumarkaði. Hér er talað á nóttunni, sérstaklega um þau erfiðu mál sem þola ekki dagsljósið eins og einmitt þessa tillögu til þingsályktunar um að Alþingi samþykki rammasamning ríkisstjórnar Íslands og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um fjárhagsaðstoð ESB við Ísland í umsóknarferlinu. Þessi tillaga sýnir að nú er hafin bein aðlögun að Evrópusambandinu. Bæði þing og þjóð hafa verið blekkt og sagður hálfsannleikur í þessu máli öllu eftir að umsóknin fór inn 2009 og talað var um að væri ekki um neina aðlögun að ræða. Nú með framlagningu þessarar þingsályktunartillögu hafa leiktjöldin fallið vegna þess að hér er um hreina aðlögun að ræða. Það fé sem á að streyma til landsins í formi þessara styrkja á allt að fara í að byggja upp stjórnsýsluna hér á landi þannig að hún verði sem best undir það búin að við Íslendingar, og Ísland sjálft sem þjóðríki, geti orðið aðilar að Evrópusambandinu. Þeir sem hafa kynnt sér Evrópumál vita vel að þegar Noregur hafnaði Evrópusambandsaðildinni í seinna sinnið 1994 var ekki um neina aðlögun að ræða. Það dæmi var mjög skýrt vegna þess að þá höfðu náðst samningar. Þeir samningar voru lagðir fram af minni hluta ríkisstjórnarinnar, eins og gerist hér á landi vegna þess að Vinstri grænir hafa á stefnuskrá sinni að ganga ekki í Evrópusambandið, en vilji þingsins hefur verið neyddur fram. Svo fór sem fór í Noregi, Norðmenn eru skynsamir, þeir eru ríkir af náttúruauðlindum eins og við Íslendingar og að sjálfsögðu höfnuðu þeir því í þjóðaratkvæðagreiðslu að ganga ESB á hönd. Það ætlum við Íslendingar líka að gera. Þess vegna verðum við þingmenn að standa okkur á þingi og láta þetta mál ekki fara í gegn vegna þess að ef það verður samþykkt er það ákveðin viðurkenning á því að Íslendingar séu búnir að hefja aðlögunarferli. En miðað við atkvæðagreiðsluna í morgun eru líklega meiri líkur á því en minni að málið fari í gegn. Það er sérstaklega athyglisvert að þessi samningur var undirritaður síðastliðið sumar. Sendimaður íslenska ríkisins skrifar undir hann á móti framkvæmdastjórninni úti í Brussel. Samningurinn er líklega búinn að liggja inni í utanríkisráðuneyti síðan og nú fyrst, ári síðar, er hann lagður fram á vorþingi. Nú á að hasta málinu í gegnum þingið í skjóli nætur en samningurinn hefur legið eins og ég segi í heilt ár í utanríkisráðuneytinu. En hæstv. utanríkisráðherra hefur líklega ekki treyst sér leggja fram málið fyrr vegna þess að það var aldrei viðurkennt að um beina aðlögun væri að ræða. En nú eru kosningar farnar að nálgast og ef til vill kominn þrýstingur frá Evrópusambandinu um að við tökum við þessum mútugreiðslum, eins og hv. þm. Jón Bjarnason kallar þessa peninga, og þá var kannski knýjandi þörf hjá hæstv. utanríkisráðherra að reyna að koma málinu í gegnum þingið. Ég gagnrýndi það mjög í umræðum fyrir helgi að málin voru tekin inn í rangri röð. Fyrst þarf þingið að samþykkja þessa þingsályktunartillögu til að aflétta stjórnskipulegri stöðu samningsins áður en rætt er um skattundanþágufrumvarpið fyrir Evrópuelítuna. Ég ætla ekki að halda aftur þá ræðu sem ég hélt um skatta- og tollafrumvarpið sem gefur þegnum ESB og verktökum í Evrópusambandinu mikið forskot á Íslendinga vegna þess að það á ekki að borga skatta, virðisaukaskatt eða tolla af greiðslum þeirra ef þeir inna þessi verkefni af hendi. Það brýtur að mínu mati harkalega gegn EES-samningnum en svona vinnur Evrópusambandið. Þessar undanþágur eiga ekkert skylt við sendimenn erlendra ríkja eða Vínarsamninginn þó að Evrópusambandið hangi hér aftan í bílnum í utanríkisþjónustunni og ætlar að láta þær reglur gilda um þegna sína. Þetta er mjög ógeðfellt, frú forseti, það er ekki hægt að segja annað. Til að varpa ljósi á hvað þetta mál er byggt á veikum grunni var það tekið út úr utanríkismálanefnd þegar hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir var ekki viðstödd. Skyndilega var málið rifið út úr utanríkismálanefnd. Það er gaman að tala um það í dag, úr því að stækkunarstjóri Evrópusambandsins er hér á landi, að ekki náðist meiri hluti í utanríkismálanefnd í málinu. Það voru forföll í nefndinni þannig að það sem á að heita meirihlutaálit með þessari þingsályktunartillögu er kallað nefndarálit frá 1. minni hluta utanríkismálanefndar. Það er mjög merkilegt í svo veigamiklu máli eins og þessu. Tækifærið var gripið og málið rifið út og þeir sem eru á nefndaráliti 1. minni hluta eru hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson, Helgi Hjörvar, Lúðvík Geirsson og Róbert Marshall. Málið var tekið út á fjórum atkvæðum en til að hægt sé að mynda meiri hluta í þingnefndum þarf fimm þingmenn. Annar minni hluti skilaði einnig nefndaráliti og í honum sitja hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson. Þarna kom strax í ljós mikill ágreiningur um málið í sjálfri utanríkismálanefnd. Síðan þetta var hefur myndast nýr meiri hluti í hv. utanríkismálanefnd vegna þess að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir er gengin til liðs við stjórnarandstöðuna í utanríkismálanefnd. Sem betur fer, virðulegi forseti, hefur Hreyfingin einungis áheyrnarfulltrúa í utanríkismálanefnd þannig að hún getur ekki með kosningasvikum stutt ríkisstjórnina þar. En ég held að það sé athyglisvert og umhugsunarefni fyrir stækkunarstjórann að Ísland sem umsóknarríki að Evrópusambandinu skuli ekki vera með meiri hluta í utanríkismálanefnd sjálfri fyrir Evrópusambandsumsókninni. Það kom líka í ljós í atkvæðagreiðslunni í morgun að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir greiddi atkvæði með tillögu minni um að tímabært væri að setja spurninguna um hvort halda eigi umsóknarferlinu áfram í þjóðaratkvæðagreiðslu. En lýðræðisástin hjá vinstri flokkunum nær nú einungis til gæluverkefna þeirra, gæluverkefna eins og stjórnlagaráðs sem nú hefur kostað yfir 1.000 millj. kr. Ég vil vekja athygli á því, virðulegi forseti, að inni í þeirri tölu er ekki áætlaður kostnaður við þjóðaratkvæðagreiðsluna sem á að fara fram fyrir októberlok, en hann er upp á 250–300 millj. kr. Það var verið að ræða það í dag að þessi ríkisstjórn stendur fyrir kosningum á einu ári fyrir tæpan milljarð. Í sumar eru forsetakosningar, fyrir októberlok á að vera þjóðaratkvæðagreiðsla og svo verða þingkosningar í lok apríl eða byrjun maí á næsta ári. Ja, vel er í lagt, það er greinilega hægt að eyða peningunum. Þarna er ein þjóðaratkvæðagreiðsla algerlega óþörf. Stjórnarmeirihlutinn gat ekki komið þessu stjórnlagaráðsmáli í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum eins og þeir ætluðu sér. Það lá fullbúið frumvarp frá mér í þinginu sem ríkisstjórnin gat tekið á dagskrá þar sem var kveðið á um styttra tímamark. En það þurfti að búa til þennan sirkus um að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn vildu ekki breyta stjórnarskránni. Því fór sem fór og þá var bara fundinn nýr dagur og skrifaður gúmmítékki upp á 300 millj. kr. beint út úr ríkissjóði. Yfir þennan samning þarf að fara í mörgum þingræðum vegna þess að gildistaka hans er bundin því ákvæði að hann öðlist ekki gildi fyrr en á þeim degi sem samningsaðilar tilkynna hvor öðrum um að uppfyllt hafi verið öll stjórnskipuleg skilyrði til að hrinda honum í framkvæmd. Þarna er átt við að samningurinn hafi fengið umræðu á Alþingi, samþykkt og undirskrift forsetans. Nú er ég aðeins að vísa til tilfinninga forsetans varðandi Evrópusambandið. Verði þetta mál knúið í gegnum þingið höfum við alltaf þann stjórnskipulega fyrirvara að forseti þarf að skrifa undir lög til að þau öðlist gildi, og þetta er milliríkjasamningur. Það sem mér finnst verst og mest niðurlægjandi fyrir okkur sem ríki er það sem kemur fram í inngangsorðum samningsins. Ísland kemur fram í samningi þessum sem aðstoðarþegi. Þetta er afar niðurlægjandi. Hvers vegna er ekki hægt að tala um okkur sem stolta íslenska þjóð eða setja hreinlega landið okkar þarna inn? Nei, í gegnum allan samninginn erum við kölluð aðstoðarþegar Evrópusambandsins. Það er til skammar hvernig stjórnsýslan hefur farið með stolt okkar bæði í þessum samningi og Icesave-samningnum. Það minnir mig á að eins og í Icesave-samningnum hefur dómsvaldið í þessum samningi verið flutt úr landi. Hér stendur að rísi upp deilur út af samningnum skuli styrkþeginn, sem sagt við, fara fram í málinu og verja hagsmuni Evrópusambandsins gagnvart þeim er sækir málið. Verði það Íslendingur eða íslenskt verktakafyrirtæki sem sættir sig ekki við það ójafnræði sem er verið að innleiða, að íslenski aðilinn þurfi að borga skatta, tekjur og gjöld en ekki aðili frá Evrópusambandinu, og ætlar að láta reyna á það fyrir dómstólum, er beinlínis búið að afsala dómsvaldinu og Ísland þarf í raun að fara gegn eigin þegni vegna þess að búið er að framselja dómsvaldið til Evrópusambandsins. Þetta er enn eitt hneykslið en vel kunnuglegt úr Icesave-samningunum þegar hæstv. fjármálaráðherra lagði höfuð sitt að veði fyrir því að þetta væru snilldarsamningar og niðurstaðan glæsileg og hvaðeina. Sem betur fer greip forsetinn tvisvar inn í þá atburðarás og efndi til bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem ríkisstjórnarflokkarnir voru á móti. Í dag ræðum við um að þessi ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla eigi að fara fram, en ríkisstjórnin taldi sig óbundna af þjóðaratkvæðagreiðslu í bæði skiptin. Hvað gerði þáverandi hæstv. fjármálaráðherra í fyrra skiptið þegar Icesave-samningurinn var felldur í þjóðaratkvæðagreiðslu 98:2? Jú, hann fór og samdi upp á nýtt og kom bara með annan samning. Þessi ríkisstjórn á eftir að verða dæmd af verkum sínum bæði sögulega séð og jafnvel fyrir dómstólum. Ég ætlaði, frú forseti, að fara í þann kafla sem fjallar um almennar reglur um fjárhagslega aðstoð en ég sé að tíminn er að hlaupa frá mér. Ég bið forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá svo ég geti farið almennilega yfir það. Til að rökstyðja það sem ég sagði í upphafi um að þetta væri bein aðlögun sem sannaðist í samningstextanum, ætla ég að grípa niður í eina af fyrstu greinum samningsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Aðstoð skal vera í fullu samræmi við meginreglurnar um samfellu, heildstæðni, samræmingu, samvinnu og samþjöppun.“ Er hægt að hafa þetta skýrara? Samfella, heildstæðni, samræming, samvinna og samþjöppun. Evrópusambandið er að þjappa sér saman í átt að einu sambandsríki. Þarna er verið að skuldbinda Ísland til að taka þátt í þessu. Þetta er raunverulega ástæðan fyrir því að við eigum að taka við þessum styrkjum, til að undirbúa stjórnsýslustofnanir okkar fyrir þessa samþjöppun, heildstæðni og samræmingu. Hvað er það annað en aðlögun? Við erum ekki börn. Við kunnum að lesa og hvernig ætlar hæstv. utanríkisráðherra að koma sér út úr þeim hálfsannleika sem hann hefur haldið fram í þrjú ár fyrir þingi og þjóð og í innlendum fjölmiðlum að ekki sé um aðlögun að Evrópusambandinu að ræða? Ég spyr mig að því, og ég boða mjög fjöruga þingdaga fram undan og ekki skal standa á mér að spyrja hæstv. utanríkisráðherra um þetta og hvernig hann getur farið með blekkingar dag eftir dag í fjölmiðlum og heldur að allir trúi sér.

Hæstv. forseti. Ég er með tvær spurningar til hv. þingmanns: Hver eru helstu markmið ESB með því að gera þennan rammasamning við ríkisstjórn Íslands? Hvers vegna leggur Evrópusambandið svo mikla áherslu á að tryggja beri viðeigandi sýnileika aðstoðar ESB samkvæmt þessum samningi? Fjallað er um það í e-lið 1. töluliðar 5. gr. samningsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Hvetja ber eindregið til að aðstoðarþeginn tileinki sér áætlanagerð og framkvæmd aðstoðar og tryggja ber viðeigandi sýnileika aðstoðar ESB.“ Jafnframt heitir 10. gr. „Kynning og sýnileiki“ og þar er nánar farið ofan í það og ítrekað enn frekar að það komi fram og að upplýsingum skuli beint til borgaranna og þeirra sem aðstoðina þiggja í því skyni að varpa ljósi á hlutverk ESB. Tvær spurningar: Hver eru helstu markmið ESB með að gera þennan samning við Ísland? Hvers vegna leggur ESB svona mikla áherslu á að styrkur ESB sé sýnilegur?

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar spurningar. Ég get ekki sett mig inn í hugaróra Evrópusambandsins en vegna þess að spurt er um markmið ESB með því að gera þennan rammasamning er það ef til vill það að koma okkur inn í Evrópusambandið. Ég hef farið yfir það í mörgum ræðum síðan ég tók sæti á Alþingi að Evrópusambandið á ekki auðlindir. Það þarf að stækka, það er orðið orkusnautt, það vantar orðið ferskvatn í mörgum ríkjum sambandsins. Það vill setjast í heimskautaráðið og vill komast inn á norðurslóðir. Það er markmiðið. Ég er alveg viss um að það á eftir að leggja mjög mikið á sig í köflunum um landbúnaðinn og sjávarútvegsmálin bara til að búa til glópagull svo landsmenn samþykki þetta. Hagsmunir Evrópusambandsins eru langtum meiri að komast hingað inn en hagsmunir okkar að ganga í Evrópusambandið. Það hlýtur að vera markmiðið. En varðandi þennan sýnileika er það mjög ógeðfellt sem kemur til dæmis fram í 10. gr. sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir las upp úr. Þetta er beinlínis gert til að upplýsa borgarana og þá sem aðstoðina þiggja, þ.e. að varpa ljósi á hlutverk ESB og tryggja gagnsæi. Krafa ESB er að gera ESB sýnilegt hér á landi. Ég held samt að eftir því sem ESB kynnir sig meira hér á landi og stækkunarstjórinn og sendiherra Evrópusambandsins hér á landi og Evrópustofa auglýsa meira hafi það neikvæðari áhrif, sem betur fer. Gleymum því ekki að Íslendingar eru afar vel upplýstir. Internetnotkun hér er um 90%. Við sækjum okkur upplýsingar út í heim þannig að það þýðir ekkert að mata íslensku þjóðina. Það var kannski hægt þegar ESB var að ryðjast inn í austantjaldslöndin en það er ekki hægt á Íslandi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta ágæta svar við andsvari mínu. Hún fór yfir sýn sína á það hvað Evrópusambandið vildi með þessum samningi. Það hefur mikið verið rökrætt hvort við værum í aðlögun að Evrópusambandinu. Mín skoðun er sú að þetta mál sýni svart á hvítu að ríkisstjórn Íslands hefur skrifað undir slíkan samning  „Til að stuðla að samvinnu sín á milli og undirbúa aðstoðarþegann í áföngum fyrir staðla og stefnumið Evrópusambandsins, þar á meðal eftir því sem við á réttarreglur þess, með aðild í huga …“ Hvað getur þetta verið annað en að laga réttarreglur aðstoðarþegans að réttarreglum Evrópusambandsins? Ég get bara ekki skilið þessa grundvallargrein samningsins á annan hátt. Ef hv. þingmaður kann einhverja aðra útskýringu á þessu orðalagi vildi ég gjarnan heyra hana. Mér finnst þetta standa algjörlega skýrt svart á hvítu en kannski hefur eitthvað annað komið fram í nefndinni. Það kom alls ekki fram í máli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar sem mælti fyrir nefndaráliti 1. minni hluta að það væri aðlögun í gangi. Samt les maður hér, ekki bara úr þessari grein samningsins heldur nokkrum öðrum greinum, að tilgangur og markmið þessa samnings sé beinlínis að laga Ísland að ESB.

Virðulegi forseti. Ég fór vel yfir það í ræðu minni að þetta væri aðlögun og ekkert annað og tek undir með hv. þingmanni, það kemur alveg skýrt fram í 3. gr. en ég notaði ræðutíma minn aðallega til að fjalla um almennar reglur um fjárhagslega aðstoð. Varðandi sýnileikann líka er farið fram á það að hér sé allt opið og gegnsætt og það kemur fram í samningnum að það eigi að vera mjög upplýst í hvað peningarnir fara. Þegar Evrópusambandið hefur aðlagast öðrum ríkjum og ríki verið í umsóknarferli hefur sérstök stofnun alltaf verið sett á fót í viðkomandi ríki til að hafa umsýslu með þeim fjármunum svo þeir fari á rétta staði, inn í réttar stofnanir til að styrkja út af Evrópusambandsumsókninni. Á þetta allt saman að gerast frá Brussel í okkar tilfelli? Það er mjög einkennilegt. Það er eins og ríkisstjórninni sé ekki treyst fyrir því að setja á fót stofnun til að deila út þessum peningum. Það er eitt, en svo er þessi sýnileiki líka hér að landsmenn séu upplýstir um hvernig allt gengur, hvernig viðræðuferlið er og hverjir fá peninga og annað. Því miður er ríkisstjórnin að bregðast Evrópusambandinu að þessu leyti vegna þess að hingað til hefur allt verið lokað ofan í skúffu. Allar þær upplýsingar sem við þingmenn höfum reynt að kreista út úr hæstv. utanríkisráðherra höfum við þurft að sækja með töngum og oft og tíðum eru svörin svo ófullbúin að þau eru ekki boðleg fyrir þjóðþing. Það er bara þannig, frú forseti, svo ég tali hreint út. Oftar en ekki virðist hæstv. utanríkisráðherra skrifa þessi svör sjálfur, jafnvel á nóttunni því að þau hafa verið svo fáránleg. Það er allt í takt í þessu máli, upplýsingar læstar ofan í skúffu, ekki sagt satt og rétt frá, og öllu því sem kemur frá Evrópusambandinu haldið leyndu, líklega í þeirri von að fleiri greiði þessu atkvæði 

Virðulegur forseti. Það er tvennt sem ég vil spyrja hv. þingmann um. Í fyrsta lagi: Hver er skoðun hennar á því að það mál sem nú er til umræðu kemur núna í þingið en það var skrifað undir samning 8. júlí 2011? Hv. þingmaður nefndi feluleik oft í ræðu sinni og þessi ógegnsæju vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar sem ég er algerlega sammála hv. þingmanni um en mig langar að velta því upp við hv. þingmann hvort þetta gæti verið enn einn feluleikurinn í kringum Vinstri græna gagnvart þessu máli. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um það sem kom fram í atkvæðaskýringunni. Það gladdi nokkuð marga hv. þingmenn sem héldu að þeir hefðu unnið þessa orrustu í atkvæðagreiðslu um tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur fyrr í dag þar sem fallið var frá því að leyfa þjóðinni að kjósa um hvort halda ætti þessu aðlögunarferli áfram. Þá sagði hv. þm. Álfheiður Ingadóttir í atkvæðaskýringu að það væri ekki hægt að styðja þá tillögu af því að hún væri laumufarþegi sem mér finnst reyndar mjög ósmekklega sagt. Hvaða orð er eiginlega hægt að nota yfir kosningaloforð Vinstri grænna þegar þeir túlka þetta með þessum hætti? Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að þegar fyrri þjóðaratkvæðagreiðslan var um Icesave-samninginn og hæstv. forsætisráðherra talaði um lýðræðisást sína, sem hún gerir gjarnan á tyllidögum, boðaði hæstv. forsætisráðherra að hún ætlaði ekki einu sinni að taka þátt í þjóðaratkvæðagreiðslunni. 

Virðulegi forseti. Ég þakka afar góðar spurningar, sérstaklega þá síðustu. Ég var hreinlega búin að gleyma þessari hótun forsætisráðherra að þegar forseti boðaði til bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu ætlaði hún að sitja heima á kjördag. Þvílíkt og annað eins. Hæstv. forsætisráðherra er búin að sitja tæp 35 ár á þingi og hefur átt kjör sitt undir því að fólk mæti á kjörstað og kjósi hana í alþingiskosningum. En nei, hæstv. forsætisráðherra gekk fram og sagðist ætla að sitja heima á kjördag. Þetta sýnir lýðskrumið sem þessi manneskja stendur fyrir, hæstv. forsætisráðherra. Lýðskrum, lýðskrum, lýðskrum. Hún ber ekki lýðræðisást í brjósti gagnvart landsmönnum vegna þess að hún vill handvelja hvað fær að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu og hvað ekki. Auðvitað sjá allir í gegnum þetta. Um þau orð hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur í dag að tillaga mín væri laumufarþegi inn í málið er það eitt að segja að svona afgreiðir hv. þm. Álfheiður Ingadóttir málin. Ef það er eitthvað óþægilegt eru bara fundin ný orð á það. Ef hún skammar ekki þingmenn eða bannar þeim að leggja fram breytingartillögur eins og hún hefur til dæmis gert við mig er bara fundið eitthvert nafn á það í þingsal, laumufarþegi. Hún notar líka þetta orð á breytingartillögu mína um rannsókn á bönkunum þar sem ég legg til að nýja einkavæðingin verði rannsökuð um leið og sú gamla. Hún telur að það séu algjörlega óskyld mál og að ég sem þingmaður sé að koma með laumufarþega inn í hennar góðu þingsályktunartillögu sem meira og minna öll ríkisstjórnin stendur að til að ná sér niðri á fyrrverandi stjórnvöldum. Þetta eru vinnubrögðin hérna. Þetta er þroskinn hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur. Um fyrstu spurningu hv. þingmanns, um að skrifað hafi verið undir samninginn 8. júlí 2011, er það eitt að segja að auðvitað er þetta ekkert annað en feluleikur Vinstri grænna. Því skal haldið til haga að einn hv. þingmaður, Jón Bjarnason, stóð alltaf í lappirnar gagnvart þessu, 

Virðulegi forseti. Út af því sem hv. þingmaður sagði réttilega um hv. þm. Jón Bjarnason, að hann hefði alla tíð staðið í lappirnar í þessu máli, langar mig að spyrja hv. þingmann um það sem kemur fram í 1. gr. þessa samnings sem er á bls. 7. Þar segir, með leyfi forseta, um svokallaða IPA-rammareglugerð að „frá og með 1. janúar 2007 er gerningur þessi sá eini lagagrundvöllur sem fjárhagsaðstoð við umsóknarríki og hugsanleg umsóknarríki hvílir á, þ.e. fjárhagsaðstoð til að gera pólitískar, efnahagslegar og stjórnsýslulegar umbætur í því skyni að gerast aðilar að Evrópusambandinu“. Það getur auðvitað ekki verið skýrara að þetta er hreint og klárt aðlögunarferli. Ég held reyndar að hv. þingmenn Vinstri grænna sem halda því fram að þetta séu einhverjar samningaviðræður við Evrópusambandið en ekki aðlögun trúi því ekki lengur, a.m.k. ekki allir. Getur verið að hæstv. ríkisstjórn hafi talið sig vera að uppfylla skilyrðin til að taka við þessum styrkjum með því að fara í þær pólitísku hreinsanir sem hv. þingmaður kom inn á? Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann um eitt atriði sem hún kom inn á í ræðu sinni. Meiri hlutinn sem tekur málið út úr nefndinni er í raun og veru 1. minni hluti. Fjórir hv. þingmenn afgreiða málið og við vitum svo sem hverju það sætti. Telur hv. þingmaður þetta boðleg vinnubrögð, að þegar mál séu svona umdeild séu þau afgreidd út úr nefndum með minni hluta en ekki meiri hluta? Ég man reyndar ekki eftir mjög mörgum málum 

Virðulegi forseti. ESB-málið í þinginu hefur frá upphafi byggst upp á svikum, prettum og kúgunum. Það að hinn raunverulegi meiri hluti utanríkismálanefndar sé 1. minni hluti í svo mikilvægu máli sýnir alveg svart á hvítu hvað um er að vera. Tækifærið var notað þegar einn hv. þingmaður í hinum svokallaða meiri hluta mætti ekki á fund. Hvernig var þetta í atkvæðagreiðslunni sumarið 2009 þegar lagt var til að við sæktum um aðild að Evrópusambandinu? Það hefur komið fram í máli fyrrum þingmanna Vinstri grænna að þeir voru teknir út undir vegg og þeim hótað af hæstv. forsætisráðherra að ef þeir mundu ekki styðja þessa aðildarumsókn mundi fyrsta tæra vinstri stjórnin springa. Svona voru vinnubrögðin og svona eru vinnubrögðin enn. Þetta er keyrt áfram á hnefa hæstv. forsætisráðherra og frekju, leyfi ég mér að segja, og engu öðru. Þetta hefur síðar komið í ljós en ég hef stundum sagt að það hefði verið best fyrir þjóðina og okkur öll og atvinnulífið að hin svokallaða hreina tæra vinstri stjórn hefði sprungið í tætlur strax sumarið 2009. Þingmaðurinn fór yfir fjárhagsaðstoð við umsóknarríki sem hann las upp og auðvitað eru þessar pólitísku hreinsanir ekkert annað. Ég spyr: Af hverju þurfa ríki að taka á móti fleiri milljörðum við það eitt að vera umsóknarríki? Hvaða frekja er þetta hjá alþjóðlegu valdi að skipta sér svo freklega af innanríkismálum ríkis? Ég minni á að þingmenn Evrópusambandsins hafa líka sagt opinbera að við Íslendingar höfum ekkert að gera við þessa þróunaraðstoð. Það er litið á þessa styrki sem þróunaraðstoð 

Frú forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um samþykkt rammasamnings milli ríkisstjórnar Íslands og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um reglur um samstarf er varðar fjárhagsaðstoð Evrópusambandsins við Ísland innan ramma stuðningsaðgerðasjóðs er fjármagnar aðstoð við umsóknarríki ESB. Þannig hljóðar titill þessarar þingsályktunartillögu og er í sjálfu sér afar skýr, hann fjallar um ramma stuðningsaðgerðasjóðs er fjármagnar aðstoð við umsóknarríki ESB, og í þeirri stöðu er Ísland einmitt. Það hefur sótt um aðild að Evrópusambandinu og á þá rétt á stuðningi og með sama hætti er krafa frá Evrópusambandinu um að umsóknarríki uppfylli þau skilyrði sem Evrópusambandið setur á viðræðutímanum, þ.e. að búið sé að uppfylla þau skilyrði sem sett eru fyrir inngöngu til að samningsköflum sé lokið. Ég ætla fyrst aðeins að fara yfir ferli þessara viðræðna eða þessa aðildarferlis eins og það er sett upp af hálfu Evrópusambandsins. Það er í sjálfu sér þekkt og er ekkert sértækt gagnvart Íslandi. Það er bara eins og það hefur þróast hjá Evrópusambandinu hin síðari ár, þ.e. eftir að samningunum við Noreg lauk með því að Norðmenn höfnuðu aðild að Evrópusambandinu. Eftir samningaferli sem þá hafði verið í gangi breytti Evrópusambandið reglunum í vinnu sinni hvað þetta varðaði til að tryggja að slíkt gæti ekki gerst, eða draga eins og kostur væri úr líkum á því að umsóknarþjóð mundi fara í gegnum ferlið og fella síðan samningana. Það hefur líka verið sett fram sem almenn krafa að land sæki ekki um aðild að Evrópusambandinu nema fullur vilji væri til að gerast aðili. Ég minnist þess frá minni ráðherratíð þegar sendinefndir frá Evrópusambandinu, eða frá einstaka ríkjum þess, voru að koma til að kynna sér þetta ferli á viðræðum, að menn áttu afar erfitt með að skilja að ríkisstjórnin hefði sótt um án þess endilega að ætla sér að gerast aðili. Eins og við vitum eru tveir flokkar í ríkisstjórn, annar er afar fylgjandi aðild og vill ganga eins hratt og mögulegt er í Evrópusambandið en hinn er andvígur því. Þessa stöðu áttu menn erfitt með að skilja og töldu reyndar fáránlega. Ef við rennum yfir þetta svo menn átti sig á í hvaða ferli þetta er. Fyrsti þáttur í ferlinu, eftir að sótt hefur verið um aðild, er að farið er yfir löggjöf og reglur beggja aðila. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins kynnir löggjöf þess fyrir íslensku samningahópunum. Með sama hætti kynnir íslenski samningahópurinn löggjöf og stjórnsýslukerfi Íslands og að hve miklu leyti það fellur að löggjöf ESB. Það er mikilvægt að menn átti sig fullkomlega á því að það er löggjöf og regluverk ESB sem ræður og Ísland, eins og önnur ríki sem sækja um aðild, sækir um á forsendum Evrópusambandsins. Ríki sem sækja um aðild gera sér grein fyrir því að þau verða að laga sig að lögum og reglum Evrópusambandsins til þess að komast þar inn. Þetta er ekki á hinn veginn, að verið sé að semja, heldur snýst þetta um hvað Ísland þarf að gera og hversu hratt til að uppfylla þau skilyrði sem Evrópusambandið setur. Evrópusambandið hefur aldrei tekið við skilyrtri umsókn, það er eins gott að menn átti sig á því. Í umræðunum hér er stundum látið að því liggja að um sé að ræða samninga á milli tveggja jafnsettra aðila, en Evrópusambandið hefur einmitt lagt sérstaka áherslu á að svo sé ekki og það sé mesti misskilningur, heldur sé fyrst og fremst um aðildar- og aðlögunarferli að ræða. Eftir að búið er að rýna og bera saman lög og reglur Evrópusambandsins og Íslands vinnur framkvæmdastjórnin skýrslu sem lýsir þeim staðreyndum sem þar birtast. Framkvæmdastjórnin sendir síðan alla skýrsluna til aðildarríkjanna, þar með talið þriðja hluta hennar þar sem framkvæmdastjórnin metur að hve miklu leyti lög og réttarframkvæmd á Íslandi fellur að löggjöf Evrópusambandsins. Fjórði hluti skýrslunnar hefur að geyma ráðleggingar framkvæmdastjórnarinnar um hvaða samningskafla er strax hægt að hefja viðræður um eða, eftir atvikum, ráðgjöf fyrir sérstakan fund um viðmið varðandi þá þætti sem Ísland þyrfti að uppfylla áður en samningaviðræður gætu hafist um tiltekna kafla. Frú forseti. Ég er að lesa hér af blaði sem heitir „Ferill samningaviðræðna um hvern kafla“ sem var gefið út í upphafi samningaferilsins. „Ætlunin með umræddum viðmiðum er að beina sjónum umsóknarríkisins að þeim helstu breytingum sem ríkið verður að ráðast í á vegferð sinni að fullri upptöku löggjafar ESB. Venjulega snúa slík viðmið að setningu nýrra laga, gerð áætlana, aðgerðaráætlana eða uppfyllingu skuldbindinga samkvæmt samningum ESB og umsóknarríkisins.“ Það er því alveg ljóst að á hverju stigi eru það kröfur og viðmið Evrópusambandsins sem ráða allri vegferð enda sagði aðalsamningamaður Íslands í þessum viðræðum, í viðtali við Morgunblaðið fyrir nokkru, að það væri Evrópusambandið sem réði algjörlega þessari vegferð. Síðan komum við að fjórða stiginu þar sem fulltrúar allra aðildarríkjanna innan vinnuhóps ráðs ESB um stækkun sambandsins fjalla um skýrslu framkvæmdastjórnarinnar og geta krafist útskýringar á innihaldi skýrslunnar og þeim viðmiðum sem framkvæmdastjórnin leggur til. Aðildarríkin ákveða annaðhvort að mæla með því að viðræður verði hafnar um samningskafla eða þá að leggja til viðmið sem umsóknarríkið þarf að uppfylla til að viðræður hefjist um tiltekinn kafla. Frú forseti. Skýrt er kveðið á um það í hverju þrepi að það eru viðmið Evrópusambandsins sem þarf að uppfylla og það er algjörlega einhliða sett fram. Á fimmta stiginu ákveður nefnd fastafulltrúa aðildarríkja Evrópusambandsins, COREPER, annaðhvort að hefja viðræður um tiltekna kafla eða setur viðmið fyrir því að viðræður geti hafist. Eftir ákvörðun sama hóps sendir forsætisríki ráðsins formlegt bréf til íslenskra stjórnvalda þar sem þeim er annaðhvort gefinn kostur á að uppfylla viðmið fyrir upphafi viðræðna eða senda samningsafstöðu sína varðandi tiltekinn kafla með það að markmiði að hefja formlegar viðræður um þann kafla. Næst kemur: „Að uppfylla viðmið fyrir upphafi viðræðna (ef einhver viðmið eru sett). Ísland uppfyllir þau skilyrði sem sett eru í viðmiði fyrir því að viðræður geti hafist um tiltekinn kafla.“ Takið eftir því að þessi orðræða er alltaf einhliða enda hefur það legið fyrir frá byrjun að þetta voru einhliða viðræður, einhliða kröfur af hálfu Evrópusambandsins, ekki neinir samningar sem slíkir. Áfram segir: „Framkvæmdastjórnin metur hvort viðmið hafi verið uppfyllt og sendir mat sitt til ráðsins. Þegar ráðið hefur staðfest að Ísland hafi uppfyllt viðmið fyrir viðkomandi kafla býður forsætisríki ráðsins íslenskum stjórnvöldum að senda samningsafstöðu sína varðandi þann kafla sem um ræðir. Framkvæmdastjórnin gerir drög að sameiginlegri samningsafstöðu aðildarríkja ESB, sem inniheldur venjulega ráðleggingar um viðmið fyrir ásættanlegri lokaniðurstöðu viðræðnanna, eða leggur til að viðræðum um tiltekinn kafla teljist lokið að sinni. Til upplýsingar: Ólíkt viðmiðum fyrir upphafi viðræðnanna, sem snúa að nægjanlegri samræmingu við löggjöf ESB til að hefja megi viðræður, fjalla viðmið um lok viðræðnanna um hvort umsóknarríkið hafi að fullu samræmt löggjöf sína við löggjöf ESB, svo að af aðild geti orðið.“ Þannig heldur þetta áfram, frú forseti, og þegar kemur að fyrirsögninni „Að uppfylla viðmið um lok viðræðnanna (ef einhver viðmið eru sett)“ þá stendur: „Ísland og ESB skiptast á endurskoðaðri samningsafstöðu einu sinni eða oftar, eftir því sem þörf krefur. Ísland uppfyllir skilyrði samningslokaviðmiða í sameiginlegri samningsafstöðu ESB. Framkvæmdastjórnin metur hvort skilyrði viðmiðanna um samningslok séu uppfyllt og gerir drög að sameiginlegri afstöðu aðildarríkjanna um lok viðræðnanna.“ Takið eftir, það er alltaf einhliða af hálfu Evrópusambandsins sem hver einasti þáttur er gerður. Síðan segir: „Ráðið fjallar um mat framkvæmdastjórnarinnar og staðfestir að Ísland hafi uppfyllt viðmið fyrir lokum viðræðnanna, og samþykkir sameiginlega afstöðu aðildarríkjanna um lok viðræðnanna.“ Þetta er ferillinn sem er og hann er ætíð á forsendum Evrópusambandsins. Þau viðmið sem voru sett í upphafi eru þekkt og þessi ferill Evrópusambandsins varðandi inntöku nýrra aðildarlanda fékk lagastoð með svonefndum Kaupmannahafnarviðmiðum sem mat á því hvort nýtt umsóknarland sé samningstækt eða ekki. Þetta fyrirkomulag var fyrst reynt á hinum tíu nýju aðildarlöndum sem komu inn árið 2002 og síðar við inngöngu Rúmeníu og Búlgaríu og einnig á þeim löndum sem hafa komið í biðröðina síðar, svo sem Tyrkland, Króatía, Makedónía, Svartfjallaland og síðast Ísland. Þetta þýðir í raun að öll löndin þurfa að lúta sömu reglum um málsmeðferð, m.a. reglum um fjárhagslega aðstoð á samningaferlinu öllu. Þetta verklag var ekki í gildi þegar EES-löndin fengu aðild og því ekki raunhæft að bera það saman við samningaferlið þegar þau sóttu um og gerðust, nokkur þeirra, aðilar. Það sem breyttist aðallega eftir árið 2000 var að löndum sem sækja um aðild eru settar hæfniskröfur sem geta verið algildar, en það leiðir til þess að samningar geta ekki hafist fyrr en úr hefur verið bætt, eða tilteknar eftir hverjum kafla fyrir sig, en löggjöf Evrópusambandsins er skipt upp í 35 samningskafla. Til að samningar um einstaka kafla geti hafist þarf umsóknarlandið að sýna fram á getu og vilja til að framkvæma löggjöf kaflans að mati Evrópusambandsins og sé svo ekki þá setur Evrópusambandið fram kröfur, svokölluð opnunarskilyrði eða „opening benchmarks“, sem þarf að uppfylla áður en samningar hefjast. Að því uppfylltu geta samningar hafist og samningum um kaflann lokið að því tilskildu að landið sýni fram á getu til að framkvæma ákveðið ákvæði samningsins við aðild. Sé svo ekki setur Evrópusambandið aftur fram kröfur, svokölluð lokunarmörk eða „closing benchmarks“, sem leggja framkvæmdakvöð á umsóknarlandið áður en samningi verður lokið um kaflann. Sjálfgefið er að samningur um aðild getur ekki orðið til fyrr en samningum um einstaka kafla er lokið. Við ákvörðun þeirra atriða sem að framan er greint frá gerir framkvæmdastjórnin tillögu til ráðsins um málsmeðferð, en ráðið tekur endanlega ákvörðun um hvernig brugðist er við málefnum umsóknarlandsins. Um þetta var nákvæmlega getið þegar Evrópusambandið setti opnunarskilyrði á landbúnaðar- og byggðakaflann. Það var ekki síst vegna þess, ef það hafði sent spurningar til íslenskra stjórnvalda, sem var þá hlutverk sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að svara, um hvernig þau ætluðu bregðast við kröfum Evrópusambandsins. Í fyrsta lagi vil ég vitna til, með leyfi forseta, blaðs sem fylgdi þessari rýniskýrslu: „Í kynningu sinni á öðru stigi rýningarinnar hafa íslensk stjórnvöld möguleika á að sýna fram á hvernig þau áforma að bregðast við athugasemdum eða veilum sem framkvæmdastjórnin dregur fram.“ Þá kom spurning frá Evrópusambandinu: „Hvernig og hvenær ætlar Ísland að aðlaga sinn lagaramma hvað varðar lögbært stjórnvald, forsendur faggildingar, stofnun greiðslustofu, tilnefningu vottunaraðila?“ Þessu svaraði ég þá sem ráðherra á þennan hátt: „Við greiningu og samanburð á lagareglum og stjórnsýslu í landbúnaðarmálum á Íslandi við hina almennu landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins sem hefur farið fram til þessa, hefur þegar komið fram verulegur munur milli aðila á lögum og framkvæmd landbúnaðarstefnunnar. Umbreyting frá hinu íslenska fyrirkomulagi á þessu sviði mun tvímælalaust kalla á verulegar breytingar á lagaumhverfi og aukin umsvif við stjórnsýslu, skýrslugjöf, eftirlit og fjölgun stofnana sem ekki er nauðsynleg til að framkvæma þá landbúnaðarstefnu sem hefur gilt og gildir í dag. Við undirbúning þeirra atriða sem framkvæmdastjórnin spyr um, þ.e. ákvörðun um lögbært stjórnvald, sem fer með greiðslur til landbúnaðar, forsendur faggildingar, stofnun greiðslustofu, tilnefningu vottunaraðila, kemur fram að aðlaga þarf ramma íslenskra laga að regluverki ESB. Stefna íslenskra stjórnvalda er skýr, að ekki verði ráðist í neina aðlögun að regluverki ESB fyrr en staðfestur samningur um aðild liggur fyrir. Auk þess er það álit stjórnvalda að vegna smæðar landsins sé óþarfi að setja á fót það stofnanakerfi á Íslandi ef til aðildar kemur. Af áðurnefndum ástæðum mun Ísland ekki hefja undirbúning að skipulags- og lagabreytingum né aðlaga sinn lagaramma fyrr en að lokinni samningsgerð, takist samningar um aðild og fullgildingu aðildarsamnings að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu á Íslandi og samþykkt af hans hálfu.“ Áfram var spurt af hálfu Evrópusambandsins: „Hver er í dag staða mála varðandi stofnun greiðslustofu? “ Því svaraði ég sem ráðherra: „Með hliðsjón af því að það ráðist í samningi milli Íslands og Evrópusambandsins hvert fyrirkomulag greiðslna í landbúnaði þurfi að vera er það ákvörðun stjórnvalda á Íslandi að hefja ekki aðlögun að regluverki ESB fyrr en í fyrsta lagi að loknum samningum um aðild og staðfestingu þeirra. Því hefur enginn undirbúningur farið fram varðandi þau atriði sem nefnd eru.“ Ég nefni þetta hér, frú forseti, og mun svo í seinni ræðum mínum fara nánar yfir þetta ferli, því að bréfið sem fylgdi rýniskýrslu af Íslands hálfu var víst aldrei sent til Brussel en hafði samt þau megináhrif að þau skýru skilyrði að ekki yrði hafin aðlögun með íslenskan landbúnað á meðan á þessu samningsferli stæði voru ein meginástæðan fyrir því að settir voru opnunarskilmálar á landbúnaðarkaflann. Frú forseti. Ég kem síðan að fleiri atriðum sem lúta að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir hans ræðu. Það er afar mikilvægt innlegg í þessa umræðu þegar hann sviptir tjöldunum frá svo að það sést hvernig Evrópusambandið vinnur. Það getur hann gert í ljósi þess að hann sat í ríkisstjórn á þeim umbrotatímum þegar búið var að skrifa undir samninginn og hann sjálfur neitaði að taka við styrkjunum. Það er líklega þess vegna sem þessi þingsályktunartillaga kom ekki fram í þinginu fyrr en búið var að koma hv. þm. Jóni Bjarnasyni með bolabrögðum út úr ríkisstjórn. Það vakti meira að segja athygli hjá Evrópusambandinu, mig minnir að þeir hafi sérstaklega fagnað því í bókun, að búið væri að ryðja eina Evrópuandstæðingnum í ríkisstjórninni úr vegi og kominn væri nýr sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Og hver skyldi það hafa verið? Jú, mesti Evrópusinninn í Vinstri grænum, hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon. Þessi braut er því þyrnum stráð og ef ekki blóðug að koma landsmönnum inn í ESB. Hv. þingmaður fór yfir það í ræðu sinni að Evrópusambandið mundi aldrei taka við skilyrtri umsókn. Nú var þeim blekkingaleik haldið á lofti að skilyrði okkar framsóknarmanna hvað það varðar að leggja inn umsókn að Evrópusambandinu væri að finna í greinargerð með þingsályktunartillögunni sem hér var samþykkt. Nú áttar maður sig á því að skilyrði okkar framsóknarmanna var ekki hægt að setja inn í tillöguna og ég lagði fram breytingartillögu um það hér í þinginu þegar umsóknin var til umræðu að skilyrðin færu inn í þingsályktunartillöguna sjálfa og yrðu þar hluti af textanum. En blekkingin fór af stað og þetta var sett í greinargerð. 
             Metur þingmaðurinn það svo að skilyrðin sem voru sett af Framsóknarflokknum 

Frú forseti. Það er alveg klárt að við sóttum um, að við erum umsóknarland og sækjum um aðild að Evrópusambandinu á forsendum þess. Það er alveg ljóst enda hefur Evrópusambandið gert það fullkomlega skýrt. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni eru hins vegar dregnir fram þeir meginhagsmunir sem við megum ekki semja frá okkur. Það eru í raun þau skilyrði sem ríkisstjórninni og samninganefndinni eru sett, að ekki megi víkja frá þeim meginhagsmunum sem þar eru. Þess vegna stendur líka í greinargerð með þingsályktunartillögunni að komi sú staða upp að samningum eða aðildarferlinu verði ekki haldið áfram nema víkja þurfi frá þeim meginskilyrðum sem þar eru tilgreind þá nái samningsumboð ríkisstjórnar og samninganefndar ekki lengra og málið eigi að fara aftur til þingsins. Skýrt er kveðið á um þetta. Þegar ágreiningur varð í ríkisstjórn um ákveðnar aðgerðir mínar, meðal annars það að ég vildi ekki þiggja IPA-styrki til fyrrgreindra verkefna, ég sagði að til þess væri hvorki lagaleg heimild til þess né félli það að greinargerðinni sem fylgdi þingsályktunartillögunni um umsóknina. Reyndar er komið á daginn að sérstök lagaleg heimild er til umræðu hér í þinginu. Ég taldi líka að ef ágreiningur væri um það ætti hann að vera þingsins og það væri þá þingið sem ætti að kveða á um það, ef það væri vafa undirorpið, hvort heimilt væri að halda þessu áfram. Þetta er því þannig séð skilyrt en umsóknin er algjörlega á forsendum 

Virðulegi forseti. Ég þakka góðar upplýsingar. Hv. þm. Jón Bjarnason heldur því beinlínis fram og bendir á að ríkisstjórnin er komin langt út fyrir umboð sitt. Ég bað þó bara um að þetta færi í þjóðaratkvæðagreiðslu í dag, að þjóðin kæmi að því að segja hug sinn. Ég hafði ekki hugmyndaflug í að biðja um að umsóknin yrði tekin hér aftur inn í þingið til umræðu. En þetta eru gagnlegar upplýsingar, mjög slæmt að þær skuli vera að koma fram klukkan tólf á miðnætti þennan dag því að þetta þyrfti svo sannarlega að komast til alþjóðar og vonandi gerir það það. Varðandi þau orð sem þingmaðurinn hefur um að umsóknin sé algjörlega á hendi ESB og í umboði ESB og ekkert annað en ESB ráði för, hvers vegna er þá verið að halda þeim blekkingaleik stanslaust fram, hefur verið gert í þrjú ár, að um einhverjar viðræður sé að ræða eða samninga? 

Frú forseti. Ég held að það séu bara miklir veikleikar sem birtast í umræðunni af hálfu þeirra sem halda því fram. Það er heiðarlegt að segja að við sækjum um aðild að Evrópusambandinu og ætlum að komast þar inn, sé þess nokkur kostur, auðvitað með þeim fyrirvara að þjóðin samþykki það þegar samningsafstaða er klár. Það er heiðarlegt þó svo að ég sé ekki sammála því. En að halda því fram að hægt sé að vera í samningaferli sem slíku þegar Evrópusambandið býður bara upp á aðildar- og aðlögunarferli er aftur á móti ekki heiðarlegt. Það er það sem er kannski vandinn í þessari umræðu um aðild að Evrópusambandinu, það er þessi feimni við að tala um hlutina og nefna þá réttum nöfnum, hvort sem við erum sammála þeim eða ekki.