Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að gert verður klukkutíma hádegishlé til funda í nefndum og þingflokkum milli kl. 12.30 og 13.30. Gert er ráð fyrir atkvæðagreiðslu um afbrigði að loknu hádegishléi.

Borist hefur svohljóðandi bréf frá þingflokksformanni Framsóknarflokksins, Gunnari Braga Sveinssyni, dagsett í gær 11. júní: „Þar sem Vigdís Hauksdóttir, 8. þm. Reykv. s., getur ekki, af einkaástæðum, sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 60. gr. þingskapa að 3. maður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Guðrún H. Valdimarsdóttir taki sæti hennar á meðan, en 2. maður á listanum, Einar Skúlason, hefur sagt af sér sem varaþingmaður.“ Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Guðrúnu H. Valdimarsdóttur sem er 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Reykv. s. Jafnframt hélt stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fund nú í morgun til að fjalla um kjörbréfið.

Frú forseti. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd kom saman og fór yfir kjörbréf Guðrúnar H. Valdimarsdóttur sem er 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Reykv. s. en landskjörstjórn gaf kjörbréfið út í morgun, 12. júní. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd leggur einróma til að kjörbréf Guðrúnar H. Valdimarsdóttur verði samþykkt.



Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Það er samþykkt. Guðrún H. Valdimarsdóttir hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Guðrún H. Valdimarsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna frásagna í fjölmiðlum um helgina þess efnis að þingmenn úr stjórnarliðinu, ef ég má komast þannig að orði, í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi ekki sýnt því áhuga að taka mál hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem varðar SpKef og Byr á dagskrá nefndarinnar. Það á ekki við rök að styðjast. Framsögumaður þessa máls í nefndinni er ekki úr stjórnarflokkunum, hann hefur ekki óskað eftir því að málið yrði tekið á dagskrá í vetur og ekki lagt upp hvernig það skyldi gera. Hins vegar barst erindi frá þrem þingmönnum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir helgina þar sem farið er fram á að fundur verði í nefndinni þó að reglulegum fundum nefnda sé lokið. Það hefur auðvitað verið orðið við því og í fyrramálið verður fundur um þetta mál og þá koma fulltrúar úr fjármálaráðuneyti og frá Fjármálaeftirliti á fund nefndarinnar. Okkur greinir á um margt í þessum sal og það er eðlilegt en ég tel að við eigum að hafa það sem rétt reynist í efnum eins og þessum. Þess vegna vil ég að það sé tekið fram að þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa ekki - og ég endurtek, hafa ekki á neinn hátt reynt að seinka því máli sem um ræðir.

Frú forseti. Í fyrradag ályktaði aðalfundur Dýralæknafélags Íslands mjög harkalega gegn þeim breytingum sem koma fram í frumvarpi til nýrra laga um dýravernd og dýravelferð og voru kynntar af stjórnarflokkunum fyrr í vor. Dýralæknafélagið staðhæfir að dregið sé úr dýravernd í frumvarpinu. Við vitum öll að almennt er hugsað vel um dýr á Íslandi og aðbúnaður þeirra hefur tekið stakkaskiptum á síðustu árum og áratugum. Það er hins vegar ástæða til að staldra við og taka afdráttarlausar ályktanir Dýralæknafélagsins vel til skoðunar. Í tillögum nefndarinnar sem lagðar voru fyrir ráðuneytið að nýju frumvarpi var lagt til að bannað yrði að drekkja dýrum eða aflífa með útblæstri véla. Þessu heldur Dýralæknafélagið fram að hafi verið breytt á þann veg að slíkt verði heimilt. Þá var í tillögum nefndarinnar einnig ákvæði um að grasbítum skyldi tryggð sumarbeit en því var breytt á þann veg að útivist á grónu landi yrði nægjanlegt. Síðast en ekki síst var gerð breyting sem mundi heimila geldingar grísa án deyfingar. Dýralæknafélag Íslands leggst eindregið gegn þessum breytingum og vekur athygli á því að tekið hefur verið út áhrifaríkt þvingunarúrræði sem nefndin lagði til en það er heimild Matvælastofnunar til að skerða eða fella niður ríkisstyrki hjá þeim sem brjóta gegn dýrum. Það er ástæða til að taka mjög afdráttarlaust undir þessa ályktun frá Dýralæknafélagi Íslands og hvetja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til að taka þetta til skoðunar þegar málið verður endurskoðað í sumar en ljóst er að það fer ekki í gegnum þingið núna á þessu vori. Þá komi frumvarpið aftur hér í haust og taki mið af þessum ályktunum og markmiðum laganna en í þeim segir að þeim sé ætlað að stuðla að velferð dýra, þ.e. að þau séu laus við vanlíðan, hungur og þorsta, ótta og þjáningu, sársauka, meiðsli og sjúkdóma. Enn fremur er það markmið laganna að dýr geti sýnt sitt eðlilega atferli eins og frekast er unnt. Til að ofangreindar breytingar nái fram að ganga þarf að taka tillit ályktunar frá Dýralæknafélagi Íslands og endurskoða frumvarpið í því ljósi og flytja það aftur svo breytt í haust.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna orðum hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur og ég lít svo á að hér séum við komin með samstöðu í þinginu um að skoða þetta mál. Ég lít svo á að við séum núna komin á þann stað að við fáum til dæmis niðurstöðu í þær fjölmörgu fyrirspurnir sem ég hef borið fram skriflega og ekki fengið svör við. Ég fagna því að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir taki á málinu með þessum hætti. Við skulum ekki karpa um fortíðina í þessu. Aðalatriðið er að fá niðurstöðu í málið. Það er kominn enn einn vinkill á málið sem kemur fram á forsíðu Fréttablaðsins. Þar kemur fram að á því tæpa ári sem SpKef starfaði, en það er banki sem hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon stofnaði og hafði einhverra hluta vegna ekki bolmagn til að starfa nema í örfáa mánuði, safnaði hann miklum skuldum við Seðlabanka Íslands. Þetta hefur mér vitanlega aldrei komið fram áður. Þetta hefur verið afskaplega erfitt mál að því leytinu til að það hefur verið erfitt að sinna eftirlitshlutverki þingsins vegna þess að við höfum ekki fengið svör við spurningum. Nú erum við hins vegar búin að fá hv. stjórnarþingmenn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til liðs við okkur sem ætla, miðað við orð hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, að fara í þetta mál. Ég treysti þeim orðum og treysti hv. nefnd til að skoða málið því til þess var hún stofnuð. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd var stofnuð til að skoða nákvæmlega mál eins og þetta sem svo sannarlega hefur ekki verið upplýst. Svör hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar benda til þess að hann hafi ekki mjög góða samvisku í þessu máli.

Virðulegi forseti. Mig langar að vekja máls á nokkru sem ekki hefur mikið verið rætt í þinginu og færa okkur aðeins út fyrir það dægurþras sem við höfum verið upptekin af. Nýlega hafa þær ömurlegu, ógeðfelldu og ógeðslegu fréttir borist frá Sýrlandi að verið sé að murka lífið úr börnum og nota þau sem mannlega skildi í þeim átökum sem eiga sér stað í því samfélagi. Það hefur viðgengist lengi og alþjóðasamfélagið stendur ekki hjá aðgerðalaust en það hefur ekki náð samkomulagi um hvernig bregðast beri við því ógeðslega ástandi sem þarna er. Nú er komið sumar á Íslandi og börnin okkar hlaupa glöð út í sumarið en á sama tíma berast þessar fréttir. Ég hvet okkur til að tala til alþjóðasamfélagsins sem heildar og segja að þessu beri að linna, þetta verður að stöðva. Það er ekki hægt fyrir okkur, hvar sem við erum, hvar sem við stöndum í pólitík, hvar sem við stöndum varðandi þau mál sem við erum alla jafnan að rífast um, að sitja aðgerðalaus og horfa upp á þetta. Ég vildi koma hingað og vekja athygli á þessu, frú forseti, í vanmætti mínum og okkar allra í þeirri von að hvatning á borð við þessa og þær sem maður sér annars staðar hafi áhrif. Hæstv. utanríkisráðherra hefur fordæmt þetta á alþjóðavettvangi og með yfirlýsingum og því ber að fagna en nú vonast ég til þess að við getum með einhverjum ráðum notað þær stofnanir, hvort sem það eru Sameinuðu þjóðirnar, Atlantshafsbandalagið eða önnur tæki sem við höfum á alþjóðavettvangi til að ráða bót á þessu ástandi vegna þess að þetta getur ekki gengið svona áfram.  
            

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir hvert orð sem hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir sagði áðan en ég ætla að ræða um upplýsingagjöf ráðherra. Samkvæmt 54. gr. stjórnarskrárinnar er heimilt, með leyfi frú forseta, með leyfi Alþingis að óska upplýsinga ráðherra. Þann 1. nóvember síðastliðinn spurði ég þáverandi hæstv. fjármálaráðherra Steingrím J. Sigfússon skriflegra spurninga sem ég fékk ekki svör við. Þegar stjórnarskiptin urðu endurnýjaði ég spurninguna, 16. janúar, og fékk svar í mars frá núverandi hæstv. fjármálaráðherra. Spurning mín hljóðaði þannig, með leyfi forseta: „Hvaða innlánsstofnanir hafa fengið eða er fyrirhugað að fái ríkisstuðning frá september 2008?“ Fjórði liður spurningarinnar hljóðaði þannig, með leyfi forseta: „Hver var fjárhæð innlána hjá hverri stofnun skv. 1. lið í lok hvers mánaðar frá september 2008 til september 2011 …? Ég fékk svar sem er þannig, frú forseti, og það var í tilefni af umræðum í gær: „Ráðherra óskaði eftir upplýsingum frá viðkomandi innlánsstofnun vegna 4. töluliðar en þar sem umræddar upplýsingar lúta ekki að opinberu málefni er stofnuninni ekki skylt að veita þær.“ Þetta eru stofnanir sem óskað hafa eftir ríkisstuðningi, sem sagt óska eftir skattfé, og innlánin eru andlag ríkisábyrgðarinnar því að stjórnvöld hafa lýst því yfir að ábyrgð sé á innlánum. Aukning á innlánum þýðing aukning á ríkisábyrgð. Ég vil fá að vita hvað innlán jukust mikið í SpKef sem stofnaður var af hæstv. fjármálaráðherra þáverandi Steingrími J. Sigfússyni og starfaði í tíu mánuði. Ég vil fá að vita hvort innlánin jukust á þessum tíma og hvort ríkisábyrgðin hafi þar að leiðandi aukist líka, en komið hefur í ljós að hún er hvorki meira né minna en 19 milljarðar og 25 milljarðar með vöxtum. 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur varðandi rétt barna í Sýrlandi. Við hv. þingmenn erum stundum ósammála en þegar kemur að rétti barna verðum við að standa saman. Okkur ber að standa saman í þeim efnum. En varðandi réttindi annarra vil ég líka taka undir orð hv. 1. þm. Suðurk., Björgvins G. Sigurðssonar, vegna þess að rétt eins og hann rak mig í rogastans þegar ég las yfirlýsingu og ályktun Dýralæknafélags Íslands varðandi tillögur eða hugmyndir ráðuneytismanna um að minnka réttindi dýra hér við land, sem er með hreinum ólíkindum. Verið er að tala um að leyfa eigi geldingar á grísum án deyfingar, verið er að tala um að deyða dýr með því að drekkja þeim, verið er að tala um að deyða dýr með því að kæfa þau. Því hljótum við þingmenn á hinu háa Alþingi að hrinda, það getur engan veginn farið í gegnum löggjafarsamkomu Íslendinga og hvað þá að taka burtu þau ákvæði sem koma í veg fyrir refsingar af þessu tagi, minnka kröfur til þeirra sem halda dýr hvað þetta varðar. Slíkar hugmyndir sem birst hafa í frumvarpsformi úr ráðuneytinu eru aðför að dýrum að mati þess sem hér stendur og vonandi fleiri þingmanna og okkur ber að hrinda þessum áformum og standa vörð um dýrin í landinu vegna þess að þau hafa mikinn rétt til að lifa án ótta.

Frú forseti. Mig langar að taka undir með hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur og fordæmingu hæstv. utanríkisráðherra vegna ástandsins í Sýrlandi. Þaðan berast á hverjum degi slíkar fréttir af morðum og pyndingum að almenningur er sleginn miklum óhug. Í skjóli stjórnarhersins og aðgerðaleysis stjórnvalda eru framin þar voðaverk á degi hverjum. Börn og heilu fjölskyldurnar og þorpin eru þurrkuð út eins og hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir sagði áðan. Börn eru sögð fest á skriðdreka til að fæla uppreisnarmenn frá því að ráðast á þá og allt útlit er fyrir að blóðbaðið muni aukast enn frekar á næstu vikum vegna örvæntingar stjórnvalda og aukinnar vígvæðingar uppreisnarmanna. Það er siðferðisleg skylda okkar Íslendinga að láta rödd okkar heyrast í þessum efnum. Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna verður að beita sér í málinu og Kínverjar og Rússar, sem ekki hafa stutt íhlutun, leiða með framkomu sinni í ljós að öryggisráðið er gagnslaust verkfæri. Alþjóðasamfélagið verður því að leita annarra leiða og þá án atbeina Rússa og Kínverja til að grípa til aðgerða þegar gengið er fram af slíku miskunnarleysi og grimmd sem nú viðgengst í Sýrlandi. Talið er allt að 15 þúsund manns hafi látist frá því að arabíska vorið hófst fyrir rúmu ári síðan í Sýrlandi. Íslendingar geta á vettvangi Atlantshafsbandalagsins stutt að samningsumleitanir og friðarsamningar séu studdir með nærveru alþjóðaherliðs. Blóðbaðið verður að stöðva.

Hæstv. forseti. Mig langar að nota tækifærið undir liðnum störf þingsins til að hvetja hv. þingmenn til að beita sér í málefnum Íslenskrar ættleiðingar. Samningar hafa verið lausir og frá 2009 hafa fulltrúar félagsins verið í viðræðum við innanríkisráðuneytið um að semja. Fyrir liggja drög að þjónustusamningi en ekki hefur tekist að fjármagna þann samning. Þeim sem óskað hafa eftir því að ættleiða erlent barn er skylt að leita milligöngu um ættleiðinguna hjá félagi sem hefur löggildingu ráðherra. Íslensk ættleiðing er eina löggilta ættleiðingarfélagið á Íslandi og þess vegna er það mjög dapurlegt að ekki sé búið að ganga frá umhverfi þessa félags þannig að hægt sé að halda vel utan um þessi mál. Ljóst er að ekki er of mikið til af fjármagni hjá ríkissjóði en engu að síður hljótum við að ætla okkur að halda úti þjónustu sem þessari og gefa fólki tækifæri á því að ættleiða erlend börn. Ég tel að það sé skylda okkar allra að beita okkur í þessu máli, reyna að hafa áhrif á að þessi samningur verði að veruleika þannig að aðstæður ættleiðingarfélagsins sem hefur þessar skyldur verði þannig að það geti sinnt verkefnum sínum. Félagið gengur nú á þann litla varasjóð sem til er og það gengur ekki, við þurfum öll að beita okkur fyrir því að þessi samningur komist á.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur og gera hennar orð að mínum varðandi hið hræðilega ástand í Sýrlandi, ég tek undir hvert orð í máli hennar áðan. Ég er hins vegar hingað komin til að vekja athygli á mjög fjölbreyttu og stórkostlegu íþróttastarfi í landinu. Við fylgjumst nú með úr fjarska frábærri Evrópukeppni karla í fótbolta og vonandi komast strákarnir einhvern tímann þangað. Unglingalandsliðin gefa tilefni til bjartsýni. Við sjáum að stelpurnar okkar hafa náð stórkostlegum árangri og síðan verða Ólympíuleikarnir haldnir í London nú í sumar og ég veit að Ríkisútvarpið dekkar vel útsendingar þaðan enda verður þar frábært íþróttafólk sem náð hefur þeim merkilega áfanga og árangri að komast á sjálfa Ólympíuleikana. Við erum með stóran hóp og er stærsti hópurinn þar náttúrlega handboltalandslið karla. Ég vil líka vekja sérstaka athygli á því sem verið hefur að gerast í málum og íþróttamálum hreyfihamlaðra. Við höfum náð þar stórkostlegum árangri og er það algert einsdæmi, eins og komið hefur fram í fréttum, að við munum senda sex hreyfihamlaða íþróttamenn á EM núna í júní. Ég hef heyrt að við munum senda að minnsta kosti fjóra og jafnvel átta íþróttamenn á Ólympíuleika fatlaðra, þ.e. Paralympics í London síðar í sumar. Hins vegar hef ég heyrt af því að Ríkisútvarpið muni hugsanlega ekki dekka útsendingu frá keppni þeirra fjögurra eða sex íþróttamanna, jafnvel átta, sem fara á Paralympics. Ég vil því hvetja Ríkisútvarpið, sem stendur sig með sóma þegar kemur að útsendingum á hinum hefðbundnu Ólympíuleikum, til að fylgja eftir þessum stórkostlegu einstaklingum og þeim er að fjölga, við verðum að átta okkur á því. Það er ekki langt að fara, aðeins til Englands. 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að heyra þann mikla samhljóm sem er í þingsal í máli þeirra þingmanna sem tekið hafa til máls í dag. Ég held að okkur öllum hafi brugðið við þær fréttir sem borist hafa frá Sýrlandi og ég vil hvetja utanríkisráðherra til að halda áfram að koma á framfæri mótmælum Íslendinga á alþjóðavettvangi við því sem er að gerast þarna. Við erum lítil þjóð en við skiptum öll máli og við höfum lagt mjög mikla áherslu á konur, frið og öryggi í samstarfi innan Atlantshafsbandalagsins þannig að þetta er algerlega í anda þess sem við viljum leggja áherslu á, þ.e. öryggi kvenna, öryggi barna og friður í heiminum. Ég vil líka benda á að við á Alþingi vorum sammála um að fara af stað með rannsókn á sparisjóðunum. Samkvæmt ályktun Alþingis á sú rannsóknarnefnd að skila skýrslu eigi síðar en 1. júní 2012 þannig að það væri áhugavert að heyra frá forseta hvað þeirri vinnu líður. Það er mikilvægt að hafa í huga að við lögðum ekki aðeins til að rannsóknin næði til aðdraganda hrunsins heldur töluðum við í lokaorðum greinargerðarinnar sem fylgdi þingsályktunartillögunni um að rannsóknin ætti einnig að taka til tímans eftir hrun enda eru áhrif hrunsins enn að koma í ljós hjá sparisjóðum allt land. Ég held að það verði mjög mikilvægt og áhugavert fyrir okkur öll að sjá niðurstöður þessarar vinnu og vonandi getur hún hjálpað okkur við að styðja við áframhaldandi starfsemi sparisjóðanna hringinn í kringum landið.

Virðulegi forseti. Það er oft þannig í þingsal að umræðan er frekar á neikvæðum nótum. Við þingmenn virðumst oft vera uppteknir af veikleikunum frekar en styrkleikunum og látum oft líta þannig út í ræðum okkar að allt sé í kaldakoli á okkar fallega landi. En það er ekki svo, við sjáum það víða í atvinnulífinu og í stöðu heimilanna að hagur fer batnandi. Við sjáum til dæmis að Hafrannsóknastofnun leggur til aukinn þorskkvóta. Hagvöxtur hér á landi er meiri en á hinum Norðurlöndunum, á fyrsta ársfjórðungi var hagvöxtur á Íslandi 4,2%. Við sjáum að laun hækka um 2% á milli ársfjórðunga og hafa hækkað um 10,3% á síðustu 12 mánuðum hér á landi. Samkvæmt gögnum Seðlabankans fer staða heimilanna batnandi. Heildarskuldir þeirra lækkuðu um tæplega 8% á síðasta ári á sama tíma og kaupmáttur launa jókst um 3,75% og íbúðaverð hækkaði um 10% á síðasta ári. Við sjáum einnig að söluaukning í nýjum fólksbílum er 76% ef miðað er við fyrstu fimm mánuði þessa árs og síðustu fimm mánuði síðasta árs. Við sjáum að brottfarir Íslendinga um Leifsstöð hafa aukist um 5% á milli ára og við sjáum til dæmis að nú hefur verið ákveðið að tvöfalda getu gagnaversins í Hafnarfirði. Fleira mætti telja. Ef farið er inn á heimasíðu Arion banka sjáum við gögn frá fyrirtækjum sem þar hefur verið safnað saman og víðast hvar er að finna veltuaukningu, söluaukningu, fjölgun starfsfólks o.s.frv. Ég held að við þingmenn ættum að sameinast um að fara að tala á jákvæðari nótum í samræðum okkar. Við þurfum að styðja við atvinnulífið. Það er í viðspyrnu og við eigum þess vegna í ræðum okkar hér í þingsal ekki að draga máttinn úr þeirri viðspyrnu sem á sér stað í atvinnulífinu hér á landi. Spilum sóknarleik.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Magnúsi Orra Schram að við mættum oft vera jákvæðari til dæmis í garð þess sem er að gerast í atvinnulífinu og við ættum í þessum sal að reyna að forðast að standa að lagasetningu og breytingum á lögum sem beinast beinlínis gegn atvinnulífinu eða einstökum atvinnugreinum. Ég þarf væntanlega ekki að skýra út fyrir þingmönnum til hvers ég er að vísa. Ég kom hingað upp til að nefna örfáum orðum það mál sem til umræðu var í upphafi umræðunnar sem varðar SpKef og aðkomu fjármálaráðuneytis og stjórnvalda að því máli eftir hrun. Það er rétt sem hv. þm. Eygló Harðardóttir nefndi að væntanleg er rannsóknarskýrsla sérstakrar nefndar sem þingið skipaði á síðasta ári út af því máli. Við vitum auðvitað ekki nákvæmlega hvenær hún skilar af sér en ég vonast til þess eftir því sem ég hef heyrt að það verði með haustinu. En þrátt fyrir það orðalag sem hv. þingmaður vísar til geri ég ráð fyrir að í þeirri skýrslu sé sjónum fyrst og fremst beint að því sem olli því að þessi fjármálastofnun og sumar hverjar fjármálastofnanir lentu í fanginu á ríkinu. Það er rétt að túlka má orðalagið þannig að það geti náð til eftirleiksins alls, ég ætla ekki að þræta um það við hv. þingmann en ég dreg samt á engan hátt dul á að mér finnst að það gefi okkur í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd tilefni til að spyrja spurninga varðandi tímabilið eftir að þessi fjármálastofnun lenti í fanginu á ríkinu, um hvaða ákvarðanir voru teknar þar, hvort þær voru réttar og hvort þær beri að endurskoða. Ég staðfesti það 

Virðulegi forseti. Á yfirreið sinni yfir landið hafa nokkrir forsetaframbjóðendur haft orð á því að hér hafi myndast mikil og djúp gjá milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar. Það er gott að þeir hafa áttað sig á þeim brýna vanda sem lítið hefur verið gert til að leysa á Alþingi en á meðal helstu ógnana við sóknarmöguleika landsbyggðarinnar má nefna stórfelldan niðurskurð í velferðarþjónustu, skort á nauðsynlegum samfélagslegum samgöngubótum, óhóflega skattlagningu eldsneytis, andstöðu við uppbyggingu fjölbreytts iðnaðar utan suðvesturhornsins og sívaxandi kröfur um að almenn jafnt sem sérhæfð starfsemi ríkisins sé staðsett á því svæði þar sem flestir búa. Við framsóknarmenn fögnum því að á eftir verði tekið til umræðu málefni um fjármögnun Vaðlaheiðarganga. Það er gott að klára það mál og nauðsynlegt að fá það til atkvæðagreiðslu. En mig langar til að benda á nauðsyn þess að hér sé mótuð byggðastefna fyrir allt landið. Ég er 1. flutningsmaður þingsályktunartillögu sem leggur til að ríkisstjórnin muni móta slíka byggðastefnu en fjölmargir þingmenn Framsóknarflokksins hafa lagt fram tillögur sem miða að því að hægt sé að búa á öllu landinu. Má þar nefna þingsályktunartillögu um jöfnun húshitunarkostnaðar og flutningskostnaðar á landsvísu, tillögu til þingsályktunar um skattafslátt vegna kostnaðar við ferðir til og frá vinnu og frumvarp til laga um breytingar á lögum um olíugjald og kílómetragjald sem felst í því að jafna flutningskostnað á öllu landinu. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur og Unni Brá Konráðsdóttur. Þær töluðu allar um afskaplega mikilvæg mál sem ég ætla ekki að endurtaka hér en ég tek undir hvert orð í málflutningi þeirra. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að fordæma þessar ógeðfelldu aðgerðir í Sýrlandi sem eru ógeðslegri en orð fá lýst, en jafnframt hvetja okkur til dáða í að gera hvað við getum til að verja saklaust fólk og þá sérstaklega börn í þessum heimshluta. Það er nefnilega ekki sjálfsagt að hafa réttindi. Persónufrelsið, friðhelgi einkalífsins er ekki sjálfsagður hlutur og við megum aldrei gleyma því, við verðum í þessari stofnun að standa vörð um það. Ég fór fram á að við fengjum fulltrúa Seðlabankans á fund hv. efnahags- og viðskiptanefndar síðasta mánudag vegna þess að ég hef mjög miklar áhyggjur af því að ákveðin aðgerð hjá gjaldeyriseftirliti Seðlabankans fari þvert gegn þessum grundvallarréttindum. Ég vil vekja athygli á því að á Íslandi í dag er ein stofnun sem fylgist með öllum erlendum viðskiptum allra Íslendinga. Hver einasta kreditkortafærsla er aðgengileg þeim sem þar vinna. Það gengur þvert á almennar reglur í þjóðfélaginu. Almenna reglan er sú að ekki sé verið að hnýsast í gögn einstaklinga. Það var gert í löndum sem við viljum alls ekki bera okkur saman við og hjá stofnunum sem eru sumar hverjar ekki lengur til en við höfum mikla skömm á. 

Frú forseti. Ég tek undir með félaga mínum í Íslandsdeild NATO, hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur, varðandi það sem hún sagði um Sýrland. Það blasir við að þar mun þessi hamslausa villimennska og hrikalega ofbeldi halda áfram þar til alþjóðasamfélagið fer þangað inn í einhverri mynd og skakkar leikinn. Það gefur augaleið að mínu mati að alþjóðasamfélagið getur ekki horft upp á þetta lengur agndofa og úrræðalaust. Við sáum hvernig ástandið þróaðist í Líbíu þar til alþjóðasamfélagið greip inn í atburðarásina. Á vorþingi NATO fyrir nokkru síðan, sem ég sótti sem formaður Íslandsdeildar NATO, spurði ég sérstaklega forustu NATO á fyrirspurnatíma í þinginu, á lokadegi þess, út í það hvort fyrirætlanir væru uppi um einhvers konar afskipti af ástandinu og þróuninni í Sýrlandi sem þá hafði nýverið náð hámarki eftir fjöldamorðin hörmulegu í Hula, en þar var fátt um svör önnur en þau að að svo komnu máli hygðist NATO ekki hlutast til um þá skelfilegu atburði sem ættu sér stað í landinu. Var heldur lítil umræða um málið og þótti mér þetta þó vera eitt áleitnasta viðfangsefnið sem upp á sambandið horfði á þeim tíma og eins núna. Þess vegna er spurning hvernig við Íslendingar snúum okkur í því að beita áhrifum okkar innan NATO og annarra alþjóðastofnana í því að þrýsta á um að tekin verði ákvörðun um einhvers konar íhlutun og aðgerðir til að skakka leikinn í Sýrlandi þar sem við horfum upp á að tugþúsundum saklausra borgara er slátrað þar dag eftir dag. Ekkert virðist ætla að koma í veg fyrir að þetta ástand vari áfram og versni nema alþjóðasamfélagið taki ákvörðun um að stíga þarna inn og skakka leikinn.

Hæstv. forseti. Við tökum að nýju við að ræða frumvarp hæstv. fjármálaráðherra um fjármögnun Vaðlaheiðarganga. Þetta mál var, eins og hv. þingmenn muna, töluvert umdeilt og áttu sér stað mjög harðar umræður fyrir 10–12 dögum eða svo þegar 2. umr. hófst og var henni ekki lokið þá. Gert var hlé á 2. umr. fram til dagsins í dag af ástæðum sem þingmenn þekkja. Ég lagði á það áherslu í máli mínu fyrir hléið á þessari umræðu að ég teldi að þarna væri um að ræða mjög gallaða leið við að koma til framkvæmda framkvæmd sem er að sönnu samgöngubót og jákvæð fyrir þær byggðir sem næst standa og hefur ýmsa kosti eins og samgönguframkvæmdir hafa jafnan, en það sem ég og fleiri höfum gert athugasemdir við er í fyrsta lagi að farið var af stað með þetta verkefni á þeirri forsendu að þarna væri um að ræða einkaframkvæmd sem ríkið þyrfti ekki að koma að. Smám saman hefur þáttur ríkisins aukist skref fyrir skref og nú er svo komið að gert er ráð fyrir að þingið veiti ríkinu heimild til að ábyrgjast lántökur upp á sennilega hátt í 9 milljarða kr. vegna þessarar framkvæmdar auk þess sem ríkið er meirihlutaeigandi í félaginu sem ætlar að gera göngin. Við það verður auðvitað ákveðin eðlisbreyting á málinu. Þarna er ekki um að ræða einkaframkvæmd sem kemur ríkissjóði ekki við og sem hægt er að taka út fyrir allt sem heitir ríkisrekstur, samgönguáætlun og annað þess háttar heldur er þetta orðið nokkuð sem við þurfum að hafa áhyggjur af vegna þess að sú fjárhagslega skuldbinding sem ríkið tekur á sig með þessu getur orðið býsna mikil. Þá er eðlilegt að skoða þetta í samhengi við aðrar samgönguframkvæmdir í landinu. Ég teldi eðlilegt að þetta verkefni væri tekið inn í samhengi samgönguáætlunar og væri þá skoðað með hliðsjón af öðrum þeim stórverkefnum sem við erum að fara að ráðast í, sjálfsagt að einhverju leyti fyrir lánsfé líka, ég geri ráð fyrir því. Ef það er svo að ríkið muni standa undir öllum öðrum samgönguframkvæmdum með sjálfsaflafé bið ég menn að upplýsa það. Við hljótum að sjá að miðað við þær eðlisbreytingar sem orðið hafa á gangi málsins er óeðlilegt að slíta þetta úr samhengi samgönguáætlunar. Ég hef lýst því yfir í þessum umræðum að það að unnt verði að innheimta notendagjöld eða veggjöld vegna þessara ganga gefi auðvitað tilefni til þess að taka þetta með jákvæðari hætti í forgangsröðunina í samgönguáætlun. Það geta verið röksemdir fyrir því að fara fyrr í verkefnið innan samgönguáætlunar en ella ef veggjöld verða innheimt því að ljóst er að ef notaðir væru aðrir mælikvarðar samgönguáætlunar mundi verkefnið lenda verulega aftarlega miðað við þær forsendur sem lagðar eru til grundvallar þegar tekin er afstaða til annarra stórra samgönguframkvæmda á samgönguáætlun. En það að gert er ráð fyrir að veggjöld séu innheimt gefur okkur auðvitað tilefni til að líta á verkefnið í samhengi samgönguáætlunar með jákvæðari huga en ella. Ég veit ekki hver niðurstaðan úr því yrði en mér finnst hins vegar með öllu óeðlilegt að taka á málinu með þeim hætti sem hér er lagt til að verði gert og leggst eindregið gegn því. Það sama hygg ég að eigi við um marga þingmenn. Við vitum að andstaða er við þetta frumvarp úr mörgum flokkum, eins og kom skýrt fram í umræðunni hér. Þann 1. júní, að mig minnir, lýstu þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum sem sæti eiga á Alþingi efasemdum eða beinni andstöðu við þetta frumvarp. Ég hef ekki séð að þetta mál hafi með nokkrum hætti batnað á þeim 12 dögum sem liðnir eru síðan við ræddum það síðast þannig að ég reikna með því að sú andstaða sem fram kom af hálfu þingmanna muni enn þá vera fyrir hendi þegar kemur til atkvæðagreiðslu um málið, hvenær sem það verður. Auðvitað hefur verið óskað eftir því að málið gangi að nýju til fjárlaganefndar milli 2. og 3. umr. og er hugsanlegt að einhverjar breytingar verði á því þar, það verður bara að koma í ljós. Ég á ekki sæti í hv. fjárlaganefnd en einstakir nefndarmenn í fjárlaganefnd hafa í umræðum viðrað hugmyndir um breytta aðkomu ríkisins eða eitthvað þess háttar, einhvern snúning sem gæti með einhverjum hætti breytt málinu. Ég legg líka áherslu á, eins og ég hef gert frá upphafi þessa máls, að mér finnst óeðlilegt að þetta mál sé tekið í gegnum þingið án aðkomu hv. umhverfis- og samgöngunefndar því að hér er óneitanlega um að ræða eitt stærsta samgönguverkefni næstu ára ef af verður og mér finnst fráleitt að sú nefnd þingsins sem fæst við samgöngumál skuli ekki höfð með í ráðum um málið. Þetta tiltekna frumvarp snýst auðvitað um ríkisábyrgð og það er ekkert óeðlilegt að það fái málsmeðferð í fjárlaganefnd eins og slík frumvörp eiga að gera, sérstaklega eftir að viðurkennt var að það þyrfti frumvarp um ríkisábyrgð, breytingu á lögum um ríkisábyrgðir til að koma þessu máli í framkvæmd. Það var ekki það sem var uppi á teningnum þegar fjáraukalög voru samþykkt í nóvember eða fjárlög í desember. Þá minntist enginn af stuðningsmönnum málsins á að það væri einhver nauðsyn að setja sérstök lög til að breyta lögum um ríkisábyrgðir til að koma þessu máli í gegn. Ég skildi hv. þingmenn þannig við afgreiðslu fjáraukalaga og síðan fjárlaga í desember að þetta væri allt klappað og klárt ef heimild fengist í fjáraukalögum og síðan fjárlögum. Svo áttuðu menn sig á því að það var, eins og bent var á á þeim tíma, lagalegur óskapnaður og engin forsenda fyrir því að beita ríkisábyrgð fyrir þessum lánum nema breyta lögum um ríkisábyrgðir eins og hér er lagt til með það að markmiði að taka úr sambandi ákveðna þætti þeirrar löggjafar sem settir voru inn þar af varfærnissjónarmiðum til að vernda hagsmuni ríkissjóðs, bara þannig að menn hafi það í huga. Auðvitað líður að lokum þessarar umræðu. Ég veit ekki hversu lengi hún mun standa í dag en það kemur auðvitað að atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. um málið. Málið mun ganga til fjárlaganefndar og ég óska eftir því að fjárlaganefnd taki alvöruumræðu um það hvort forsendur séu til þess að breyta því. Ýmsir hafa nefnt hugmyndir um breytta aðkomu. Breytt fjármögnun hefur verið nefnd. Hv. þm. Illugi Gunnarsson orðaði einhverjar slíkar tillögur fyrst í umræðunni. Í nefndarálitum og bókunum meðal annars úr umhverfis- og samgöngunefnd er talað um að eðlilegt væri að færa þetta mál inn í samhengi samgönguáætlunar og ég stend við þau sjónarmið. Verði þetta verkefni að veruleika mun ég auðvitað fagna samgöngubótinni eins og aðrir en ég hef hins vegar mjög miklar áhyggjur af því að þær forsendur sem lagðar eru til grundvallar málinu muni ekki standa en um það verður auðvitað framtíðin að skera úr.

Frú forseti. Það kom mér á óvart hve neikvæður hv. þingmaður var í garð þessa verkefnis og hvernig hann stillti upp ræðu sinni. Að mínu mati er hér um að ræða afskaplega jákvæða framkvæmd sem vonandi fer af stað þegar þetta mál verður afgreitt úr þinginu. Ég trúi ekki öðru en að fyrir því sé góður meiri hluti á Alþingi þvert á alla flokka eins og mér hefur heyrst af umræðunni þó að einhverjir hafi efasemdir. Ég undrast það helst í málflutningi hv. þingmanns þegar hann fer yfir verkefnið eins og það lítur út gagnvart honum þegar hann segir að um sé að ræða verulega áhættu fyrir ríkið. Um er að ræða verkefni sem er fjármagnað eins og lýst var áðan en veggjöld munu standa undir öllum afborgunum af framkvæmdinni. Ef umferð er minni en spár ganga út frá er einfaldlega hægt að lengja í tímanum o.s.frv. Við fórum vel yfir þetta í fjárlaganefnd á dögunum og mitt mat var að allar spár um umferð og umferðaraukningu væru afskaplega varfærnar. Ekki er verið að spenna upp óraunhæfar spár heldur taka mið af þeirri þróun sem hefur orðið í einu framkvæmdinni sem er raunverulega hægt að hafa til samanburðar, framkvæmdinni við Hvalfjarðargöng, en samt er dregið verulega úr og ekki eru tekin inn í myndina af fullu afli þau stakkaskipti sem verða á mannlífi og umsvifum þar þegar framkvæmdir fara á fullt á Þeistareykjasvæðinu með virkjunum og orkufrekum iðnaði. Ég hef verið mjög eindreginn stuðningsmaður Vaðlaheiðarverkefnisins eins og því er stillt upp þó að ég geri ekki lítið úr þeim sem hvetja til varfærni í þessu öllu saman. Ég tel að við höfum farið mjög varlega og að allar spár og öll viðmið séu mjög varfærnisleg. Ég undrast því mjög að hinn framkvæmdaglaði þingmaður 

Hæstv. forseti. Ég tók fram að ég væri fylgjandi því að Vaðlaheiðargöng yrðu gerð. Ég er fylgjandi vegbótum og ég er fylgjandi miklum samgöngumannvirkjum hvarvetna á landinu. Vandinn er hins vegar sá að þegar við erum í erfiðri fjárhagsstöðu - við komum nánar inn á það í umræðum um samgönguáætlun á eftir - verðum við að forgangsraða verkefnum á forsendum sem byggt er á og þokkaleg samstaða hefur verið um að byggja á. Við gerð samgönguáætlunar hefur þetta verkefni lent mjög aftarlega miðað við önnur verkefni af svipaðri stærðargráðu. Það er staðreynd að þegar horft er til þeirra forsendna sem samgönguáætlun okkar er byggð á lendir þetta verkefni mjög aftarlega. Það er rétt að veggjöldin breyta þeirri mynd nokkuð en þá vil ég taka það inn í umræðuna um samgönguáætlun og ræða það í samhengi við önnur verkefni í þeirri áætlun en ekki horfa á þetta sem einhverja einangraða stærð. Menn segja: Veggjöld munu borga. Og þeir sem hafa verið varfærnari en hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hafa sagt: Veggjöld munu að minnsta kosti borga hluta framkvæmdarinnar. Það er alveg örugglega rétt, veggjöld munu borga hluta framkvæmdarinnar. Ég óttast engu að síður að líkur séu á því að kostnaður ríkisins verði töluvert mikill. Og það er ekki mjög góð fjármálastjórn að segja: Ja, við framlengjum bara í lánunum og sjáum til hvort við getum borgað seinna. Þetta er ekki mjög ábyrg fjármálastjórn.  Ef allar bjartsýnustu spár og áætlanir um kostnað, 

Frú forseti. Ég held einmitt að yfirferðin í gegnum málið á mörgum fundum í fjárlaganefnd í aðdraganda þessarar umræðu hafi sýnt fram á að spár eru mjög varfærnislegar. Það er alls ekki rétt að verið sé að miða við bjartsýnustu spár, það er verið að miða við mjög varfærnar og hófstilltar spár um umferðaraukningu og annað og í raun er lögð til hliðar sú þróun sem blasir við að verður í kringum orkufrekan iðnað og framkvæmdir þar nyrðra þegar þær fara á fullt. Þvert á móti bendir flest til þess að umferðin verði miklu meiri og veggjöldin geri meira en að standa undir framkvæmdinni. Það hefur sagan kennt okkur, t.d. af Hvalfjarðargöngunum, og það er mjög líklegt að þegar umsvif fara á fleygiferð á þessu svæði verði raunin þar sú sama. Ég stíg því mjög varlega til jarðar. Þetta er sérstök samgönguframkvæmd sem mun frestast í mörg ár ef þessi leið verður ekki farin. Þess vegna er ástæða til að 

Hæstv. forseti. Það væri kannski réttara að lýsa því þannig að þessi framkvæmd verði fjármögnuð með lántökum og á ábyrgð ríkisins. Svo koma á móti veggjöld til langs tíma. Eins og hv. þingmaður þekkir hafa menn deilt um það hvernig þær tekjur skila sér í samanburði við kostnað sem hlýst af þeirri lántöku, m.a. fjármagnskostnað. Það er ótvírætt að til þess að byrja á verkinu þarf lántökur af hálfu ríkissjóðs. Ríkissjóður þarf að vera í ábyrgðum fyrir há lán og það er ekki hægt að láta eins og slík lántaka hafi ekki áhrif á fjárhag ríkissjóðs, sérstaklega þegar horft er til þess að óvissuþættir varðandi framtíðina eru margir. Hv. þingmaður nefndi Hvalfjarðargöng og þá er rétt að minnast þess að hann veit að aðstæður þar eru töluvert aðrar, stytting í Hvalfirði er margfalt meiri en þarna verður um að ræða, bæði í kílómetrum og mínútum, og hvatinn til 

Virðulegi forseti. Þegar vegur um Víkurskarð var gerður á sínum tíma var hægt að keyra yfir Vaðlaheiði og það er hægt enn þann dag í dag. Einhverjir héldu því fram að menn mundu halda áfram að nota þann ágæta veg vegna þess að styttingin væri ekki nema um fimm mínútur en leiðin væri mun fallegri. Engu að síður ákváðu menn að fara Víkurskarðið  Ég skil málflutning hv. þingmanna þannig að hann vilji taka málið á samgönguáætlun, láta veggjöld samt standa undir kostnaðinum en hann telur um leið möguleika á því að ríkissjóður taki lán fyrir öðrum framkvæmdum. Ríkissjóður stendur illa og ég tel ekki réttlætanlegt að ríkissjóður standi í auknum lántökum til að fjármagna verkefni hringinn í kringum landið nema þegar hægt er láta þá greiða fyrir samgöngubótina sem nýta sér hana, þ.e. þá þjónustu sem stendur til boða. Við ætlum væntanlega ekki að reisa hér hjúkrunarheimili og rukka notendur þess um þjónustugjöld sem eiga að standa undir byggingunni. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í þetta vegna þess að ég varð fyrir vissum vonbrigðum þegar ég heyrði ræðu hans. Mér fannst rökstuðningurinn fyrir afstöðu hans afar undarlegur, sérstaklega í ljósi þess að ef við förum ekki þessa leið og ætlum að taka málið inn á samgönguáætlun hlýtur að vera sanngjarnt að ríkið fjármagni göngin 100%. Er það ekki rétt, 

Hæstv. forseti. Ég get fallist á að það er sanngjarnt að taka tillit til þess í röðun á samgönguáætlun að veggjöld verða innheimt. Ég sagði það áðan en ég vil hins vegar ekki kippa þessu fullkomlega úr samhengi við annað sem er að gerast í samgöngumálum í landinu. Ég bendi á að um er að ræða mikla ríkisábyrgð. Ég held að það sé líka óumdeilt að tekjurnar sem koma á móti munu skila sér hægt. Fjármálaleg áhætta ríkisins af verkefninu er töluverð og háð mörgum óvissuþáttum eins og hv. þingmaður þekkir enda situr hann í fjárlaganefnd. Ég verð að segja, burt séð frá öðrum samgönguframkvæmdum, að við eigum ekki að ráðast í verkefni af þessu tagi nema við séum á sæmilega tryggum grunni varðandi þær ákvarðanir sem við tökum. Þetta mál er það því miður ekki. Ég væri til dæmis þakklátur ef hv. þingmaður vildi útskýra það í ræðu á eftir hvers vegna hann kemst að öðrum niðurstöðum en Ríkisábyrgðasjóður gerir til dæmis í vandaðri greinargerð sem fylgir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar.

Virðulegi forseti. Ég ítreka spurningu mína til hv. þingmanns: Leggur hann til að ríkissjóður taki lán til að fjármagna framkvæmdir og ekki bara í vegamálum heldur í heilbrigðisþjónustu og annars staðar? Vaxtakostnaður ríkisins hleypur á 80–90 milljörðum á þessu ári og vandi ríkissjóðs er ærinn. Það sem ég hef verið að benda á er að þegar vandamálið er svo stórt er ekki forsvaranlegt að fara í framkvæmdir af þessu tagi nema með þjónustugjöldum og þá þannig að þau muni standa undir kostnaðinum. Ríkisendurskoðandi kom fyrir fjárlaganefnd og benti á að það væri ríkið sem eignaðist Vaðlaheiðargöng að lokum. Jafnvel þó að svartsýnustu spár mundu rætast er það einfaldlega staðreynd að sú leið sem hér er farin er alltaf ódýrari en að taka málið inn á samgönguáætlun og láta ríkið fjármagna göngin 

Hæstv. forseti. Við hv. þingmaður erum vissulega sammála um að ríkissjóður er allt of skuldsettur. Ég velti því þess vegna fyrir mér hvort nú sé rétti tíminn til að takast á hendur fjárhagslega skuldbindingu af þessu tagi. Ég leyfi mér að hafa efasemdir um það og þar greinir okkur hv. þingmann kannski á. Hv. þingmaður horfir á þetta verkefni mjög bjartsýnum augum, gerir ráð fyrir því að þær áætlanir sem byggt er á af hálfu fyrirtækisins sem að þessu stendur og fjármálaráðuneytis gangi upp. Ég hef hins vegar miklar efasemdir um það og fjölmargir deila þeim áhyggjum með mér. Ég sagði í ræðu minni að veggjöld munu án efa koma til móts við kostnaðinn. Án efa munu veggjöld draga úr kostnaði ríkissjóðs. Ég held hins vegar, því miður, að þær áætlanir sem hér er byggt á, að þetta verði eingöngu 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni kærlega fyrir snjalla og hnitmiðaða ræðu. Ég tek svo sannarlega undir þau sjónarmið sem hann setti fram. Mér finnst hvimleitt að heyra að við séum á móti þessari framkvæmd, við sem tökum undir að Vaðlaheiðargöng séu brýn og góð samgöngubót en bendum á að við þurfum að fara okkur hægt vegna þess að fleiri vísbendingar en færri segja okkur að gera það. Það á til dæmis ekki að kippa þessu úr heildarsamhengi í gangagerð víða um landið. Við viljum hafa þessa framkvæmd í réttu samhengi, það er að minnsta kosti mitt sjónarmið. Hv. þingmaður fór mjög vel yfir marga þætti málsins sem fólk hlýtur að staldra við. Ég sé að á dagskrá þingsins hér á eftir, 5. og 6. dagskrármál, er fjögurra ára samgönguáætlun og síðan samgönguáætlun 2011–2022. Ég spyr því hv. þingmann hvort ekki sé rétt að senda þetta áfram til fjárlaganefndar eftir þessa umræðu og hvort við í þingsal ættum ekki að taka afstöðu til þess hvort ekki sé rétt að senda þetta líka til hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Til þess að við fáum heildarmyndina tel ég mikilvægt að málið fari til beggja nefnda. Önnur spurning af minni hálfu er hvort ekki sé rétt að forgangsraða jarðgöngum í landinu upp á nýtt ef Vaðlaheiðargöng verða sett inn í samgönguáætlun. Þá verðum við taka afstöðu til þess hvaða jarðgöng eru brýnust, hvar á landinu sem þau eru, hvort sem það eru Norðfjarðargöng, sem ég tel afar mikilvæg, Vestfjarðagöng eða Vaðlaheiðargöng. Er ekki hluti af þeirri vinnu sem bíður þingsins að meta þá forgangsröðun 

Hæstv. forseti. Bara út frá stöðunni hér í þinginu verð ég að segja að ég kysi að kominn væri botn í þetta mál áður en við færum í síðari umræðu um samgönguáætlun. Síðari umræða samgönguáætlunar sem er dagskrá á eftir eins og dagskráin er sett upp í dag er lokaumræða um samgönguáætlun. Hér erum við hins vegar með frumvarp um ríkisábyrgð á Vaðlaheiðargöngum við 2. umr. Það á eftir að ganga til nefndar og síðan að koma til 3. umr. Ég verð að játa að betur færi á því að samgönguáætlun frestaðist meðan fenginn væri endanlegur botn í þetta mál þannig að við vissum að minnsta kosti hvort meiri hluti þingsins væri sammála okkur í meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um að málið ætti að fá umfjöllun á þeim vettvangi. Ef ákvörðun liggur fyrir um það hjá meiri hluta þingsins að umhverfis- og samgöngunefnd eigi ekkert að koma nálægt þessu, eigi ekkert að grauta í þessu og ekkert að ræða þetta í samhengi við samgönguáætlun er það bara ákvörðun og hún stendur. Ég get verið ósáttur við hana en það er þá ákvörðun sem stendur. Mér finnst óeðlilegt að ljúka umfjöllun um samgönguáætlunina áður en við komumst til botns í þessu máli.

Frú forseti. Það er einmitt lykilatriði í þessu að við verðum að reyna að sjá stóru myndina um framkvæmdir í samgöngumálum um land allt. Þrátt fyrir, að mínu mati, vanhugsaða ákvörðun sveitarstjórna hér á höfuðborgarsvæðinu að fresta framkvæmd Sundabrautar og ákvörðun um hana er engu að síður fræðilegur möguleiki að Sundabraut yrði kippt út úr samgönguáætlun ef menn sæju arðbærnina, veggjöldin o.fl. sem yrði tengt Sundabraut og hún þá afgreidd í gegnum fjárlaganefnd. Það er hægt að taka hvert málið á fætur öðru í heilbrigðismálum og menntamálum og afgreiða. Fagnefndirnar sitja þá eftir með enga ákvörðun og eftir standa óvönduð vinnubrögð hvað það varðar að sjá heildarmyndina í hverju máli fyrir sig í öllum þeim málaflokkum sem við stöndum frammi fyrir. Ég tek undir það með hv. þingmanni að ég tel farsælast að við fáum einhvern botn í þetta mál og ákveðum síðan hvernig samgönguáætlun lítur út til næstu ára.

Hæstv. forseti. Við hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir erum mjög samstiga í þessu. Ég ætla bara að árétta að ég teldi mjög skrýtið ef Alþingi Íslendinga lyki á þessu vori umfjöllun um samgönguáætlun með atkvæðagreiðslum og eftir atvikum samþykkt samgönguáætlunar annars vegar til fjögurra ára og hins vegar til 12 ára þar sem hvergi væri minnst á Vaðlaheiðargöng og í kjölfarið afgreiddum við þetta mál sem varðar ríkisábyrgð á Vaðlaheiðargöngum. Mér þætti það líka sérkennilegt í ljósi þess að beðið hefur verið um að Vaðlaheiðargöngin yrðu tekin inn í umfjöllun um málin sem eru á dagskrá á eftir, samgönguáætlun til fjögurra ára og samgönguáætlun til 12 ára. Hvað sem verður um 2. umr. um þetta mál hér, sem lýkur væntanlega fljótlega, málið fer til atkvæða og til nefndar og eftir atvikum til 3. umr. þegar sá tími kemur, 

Forseti. Þetta er fróðleg umræða sem hér skapast í upphafi síðari áfanga þessarar 2. umr. um málið. Eins og hv. síðasti ræðumaður sagði er þar að auki ein eftir en ég hygg að meginlínur ráðist í lok þessarar umræðu, hvernig sem það verður. Umræðan er fróðleg vegna þess að einn af hinum erfiðu punktum í þessu máli er samhengi þess við samgönguáætlun og afskipti umhverfis- og samgöngunefndar, sérnefndar um samgöngumál, af málinu í þessum umgangi. Þau afskipti hafa aldrei verið nein og væri saga að segja frá því öllu saman. Ég tek undir það með hv. síðasta ræðumanni að mér þykir miklu eðlilegra að samgönguframkvæmd af þessu tagi fari inn í samgönguáætlun. Þá mætum við vanda sem ekki hefur verið leystur af forsvarsmönnum málsins og ég spyr: Með hvaða hætti ætti það að vera og hvaða fordæmi skapar þessi ráðagerð? Ég hyggst fjalla um það síðar í þessari umræðu. Áður en ég geri það langar mig að víkja aðeins að frumvarpinu sjálfu eins og það er. Þetta er ekki frumvarp um samgönguframkvæmd heldur um ríkisábyrgð. Frumvarpið felur í sér að tilteknu félagi verði lánuð ákveðin upphæð og að um það gildi lögin um ríkisábyrgðir en þó þannig að undanskilin eru frá þeim lögum ákaflega mikilvæg ákvæði.  Lögin um ríkisábyrgð eru frá 1997, eins og áður segir, og þau urðu þannig til að fjármálaráðherra í ríkisstjórn þeirri sem hér sat árið 1993, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks, skipaði nefnd valinkunnra sérfræðinga til að fara yfir ríkisábyrgðarmálið vegna þess sem sjá má í þeirri greinargerð sem nefndin skilaði af sér og einnig í því sem upp úr henni er tekið í athugasemdir við frumvarpið sem varð að þeim lögum sem um ræðir. Ríkisábyrgðir höfðu verið veittar í áratugi með ýmsum hætti sem ekki samrýmdist stjórnfestu - það orð var ekki til þá - og nútímalegum vinnubrögðum við fjármálastjórn og þeirri ábyrgð sem stjórnmálamönnum í ríkisstjórn og á Alþingi er skylt að sýna gagnvart fjármunum borgaranna. Í athugasemdum við 3. gr. segir meðal annars, með leyfi forseta, að það sé „hlutverk þeirra lánastofnana sem starfa hér á landi að veita lán. Ríkið hefur verið að draga úr umsvifum sínum á þessu sviði … Í greininni er kveðið á um það að ríkisábyrgð skuli einungis veitt ef lánsfjárþörfina er ekki hægt að uppfylla á almennum lánamarkaði og sýnt þykir að þrátt fyrir það sé starfsemin hagkvæm …“ Þetta á að gilda um Vaðlaheiðargöngin, þ.e. hér er því haldið fram að forsenda ríkisábyrgðarinnar sé sú að lánsfjárþörfina sé ekki hægt að uppfylla á lánamarkaði. Þetta eru þó í raun engin rök í málflutningi þeirra sem styðja frumvarpið og flytja það. Síðan kemur um þær undantekningar sem hér um ræðir, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að ábyrgð ríkisins nemi að hámarki 75% af lánsfjárþörf viðkomandi. Eðlilegt þykir að lánveitandi taki nokkra áhættu með ríkissjóði á lánveitingum“ - þ.e. upp að þessum 25% - „enda verður það þá til þess að hann meti vandlega þá áhættu sem er samfara lánsviðskiptunum. Að auki verði krafa um að 20% af þeirri fjárfestingu sem ábyrgðar nýtur verði fjármögnuð með eigin fé. Þessi skilyrði samanlögð jafngilda því að ábyrgð ríkisins getur mest orðið 60% af heildarfjárfestingu verkefnisins.“ Það er mikilvægt, forseti, að líta á forsendurnar fyrir því að menn settu þetta í lög árið 1997 og þingheimur varð sammála um þær framfarir sem hér urðu á fjármálastjórn hjá ríkinu. Það er fróðlegt að sjá að þingmönnum þótti þá eðlilegt að lánveitandi tæki nokkra áhættu með ríkissjóði á lánveitingunum. Þetta á nú að fella burt og þarf til þess veigameiri rök en sett eru fram í athugasemdum með frumvarpinu og í þeim ræðum sem hér hafa verið haldnar. Ég er enginn sérfræðingur í sögu ríkisábyrgða, hvorki fyrir né eftir 1997, þó að ég þekki meginaðferðirnar sem hafðar hafa verið við þetta. En það er rétt að segja frá því að ég leitaði mér heimilda um það hvenær áður hefði verið veitt ríkisábyrgð af þessu tagi, hvenær áður hefði verið lagt til og samþykkt á þinginu að fella burt þau skilyrði sem nefndin frá 1993–1997 og síðan þingheimur árið 1997 setti fram fyrir ríkisábyrgð. Um það fann ég eitt tilvik og ég hygg að þau séu ekki fleiri. Það tilvik er frá árinu 2002 þegar veitt var ríkisábyrgð á láni til Íslenskrar erfðagreiningar, öðru nafni deCode, eftir mikil átök í þinginu og um allt samfélagið. Um það mál voru, eins og ég segi, mikil átök á þinginu og væri hægt að vitna í langar ræður um það. Þau urðu vegna þess að þó að fyrirtækið væri hið ágætasta, eins og út af fyrir sig stendur á um þær framkvæmdir sem hér er um að ræða, þótti áhættan mikil og algjörlega óeðlilegt að veita ríkisábyrgð með þessum undantekningum þegar þetta bar að. Þetta er þá í annað sinn síðan deCode-lögin voru samþykkt. Rétt er líka að taka fram að aldrei reyndi á þessi lög, aldrei varð af því að fjármálaráðherra nýtti þá heimild sem hann fékk í þessum lögum. Ég sé ekki í huga fjármálaráðherra, hvorki á þessum tímum né á síðari tímum, en ég hygg að þetta hafi meðal annars verið vegna þess að það hefði skapað mjög slæmt fordæmi að gera það og það fordæmi erum við að búa til núna. Ég held að bara þetta atriði, að skoða lögin um ríkisábyrgðir og líta á það eina fordæmi sem gert er ráð fyrir í þessari tillögu um undantekningu frá lögum, sýni okkur að þetta mál er þannig vaxið að það þarf að ræða mun betur og að fyrir því þurfi að liggja sterkari rök, ekki aðeins fyrir samtíma okkar þó að erfitt sé að ráðstafa fé með þessum hætti heldur ekki síður fyrir framtíðina, því að hér er verið að opna fyrir afgreiðslu annarra mála sem kunna að vera enn verri en þetta. 

Frú forseti. Hér er rætt við 2. umr. frumvarp til laga um heimild til handa ráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að fjármagna gerð jarðganga undir Vaðlaheiði. Ég ætla fyrst og fremst að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Ég er hlynntur öllum vegaframkvæmdum sem mögulegt er að ráðast í, sérstaklega úti á landi þar sem samgöngur eru einn brýnasti þátturinn í að tengja saman byggðir, treysta atvinnu, treysta þjónustu og treysta samfélögin. Styrking og efling samgangna hvar sem er er mikilvægur liður í því. Hins vegar hefur sú regla verið hér að unnar hafa verið samgönguáætlanir, bæði til skamms tíma, til næstu fjögurra ára, og svo langtímaáætlanir, til næstu tíu eða tólf ára. Þar hefur verið forgangsraðað þeim samgönguverkefnum sem á Alþingi hefur á hverjum tíma orðið sátt um röðun á. Sjálfsagt er enginn 100% ánægður með þá röðun sem Alþingi afgreiðir frá sér á hverjum tíma í þessum samgönguáætlunum því að hver og einn, hvar sem hann býr á landinu, vill fá sem bestar samgöngur næst sér og sem tryggastar. Engu að síður er þetta hinn þingræðislegi ferill sem málið hefur verið í á undanförnum árum og er enn, að þessu verði raðað í svokallaðri samgönguáætlun bæði til skemmri og lengri tíma. Við þetta hafa allir orðið að búa og reyndar hafa ýmsir orðið að búa við það síðan að framkvæmdir væru skornar niður þó að þær væru komnar inn á áætlun. Ég tel mjög varhugavert og hættulegt að fara inn á þá braut sem hér er verið að gera, að taka eina framkvæmd út fyrir samgönguáætlun og keyra hana nánast bakdyramegin í gegnum allt kerfið, bæði hið þingræðislega kerfi af hálfu Alþingis, um vinnu samgöngu- og vegáætlunar, og einnig hvað varðar fjármögnun á þessu verkefni. Hér er lagt til að tekið sé sérstakt lán sem ríkið ábyrgist til að fara í þessar framkvæmdir og síðan er þess vænst að það greiðist að einhverju leyti upp á einhverjum tilteknum árafjölda fram í tímann. Hins vegar er ríkissjóður klárlega ábyrgur hvernig sem málin fara. Ég hef tvær meginathugasemdir: Ég tel að samgöngur eigi að vera hluti af heildarneti landsins. Öll grunnsamgöngumannvirki eiga að vera í eigu hins opinbera og við eigum að bera ábyrgð á þeim saman en ekki fara út í einkavæðingu á grunnsamgönguneti landsmanna.  Við höfum til dæmis á undanförnum árum barist fyrir auknum og bættum samgöngum á Vestfjörðum sem er sá landshluti sem hefur hvað helst mátt búa við mjög lélegt samgöngunet. Sá landshluti hefur mátt búa við eina verstu þjónustu hvað varðar meginleiðir, hvort sem eru á landi, í lofti eða á sjó, samgönguleiðir og flutningsleiðir. Og þó að á einhverjum ákveðnum tíma hafi tekist að koma vegum þar inn á samgönguáætlun hafa þeir iðulega mætt niðurskurði eins og til dæmis var á þensluárunum á bilinu 2007–2009. Þá greip þáverandi ríkisstjórn til þess að skera niður og fresta framkvæmdum á Vestfjörðum til að slá á þenslu sem að langmestu leyti var á suðvesturhorni landsins. Vestfirðir hafa því heldur betur þurft að færa sínar fórnir þegar vikið hefur verið frá gerðri samgönguáætlun. Og enn á það að vera svo. Ég hefði viljað sjá alla þá áherslu sem með nokkru móti væri hægt að leggja á auknar og bættar samgöngur bundnar Vestfjörðum, bæði um Vestfjarðaveginn sjálfan og einnig Dýrafjarðargöng, veginn um Dynjandisheiði, veginn norður Strandir, norður í Árneshrepp. Þetta eru þær leiðir sem ættu að hafa algjöran forgang núna. Það þýðir ekkert að segja að framkvæmd eins og sú sem hér er lögð til, Vaðlaheiðargöng, hafi ekki áhrif á aðrar framkvæmdir. Það er fráleitur málflutningur. Ef Alþingi er samþykkt því að Vaðlaheiðargöng skuli hafa þennan forgang getur Alþingi sett framkvæmdina inn í hina hefðbundnu samgönguáætlun og það væri þá miklu heiðarlegra en að koma með hana svona inn. Vaðlaheiðargöng eru í sjálfu sér góð framkvæmd fyrir svæðið sem um ræðir en þarna er líka góður heilsársvegur með bundnu slitlagi og ekki hæsti fjallvegur á landinu. Margir íbúar á Vestfjörðum yrðu til dæmis mjög ánægðir með að hafa vegi eins og þann sem liggur um Víkurskarð þó að göngin biðu ef þeir fengju hliðstæðan veg. Ég lýsi því yfir að ég tel afar óeðlileg vinnubrögð að fara bakdyramegin með þessi göng undir Vaðlaheiði eins og hér er gerð tillaga um. Ég hefði heldur viljað sjá áhersluna á Dýrafjarðargöng. Ef við horfum á jarðgöng ættu Dýrafjarðargöng og Norðfjarðargöng að koma verulega langt á undan Vaðlaheiðargöngum. Frú forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta. Ég minni á það í þessari umræðu að við, nokkrir þingmenn, höfum flutt þingsályktunartillögu um lagningu heilsársvegar í Árneshreppi. Flutningsmenn eru úr öllum þeim flokkum sem eru á Alþingi, auk mín hv. þingmenn Atli Gíslason, Ásmundur Einar Daðason, Einar Kristinn Guðfinnsson, Lilja Mósesdóttir, Ólína Þorvarðardóttir og Þór Saari. Við höfum flutt tillögu um að lagður verði heilsársvegur norður í Árneshrepp og hann settur á sýnilegan forgangslista, að framkvæmdir þar geti átt sér stað á næstu fjögurra ára áætlun samgöngumála þannig að það gerðist að meginhluta til á þeim tíma.  Ég hef flutt tillögur um það ásamt fleirum að við afgreiðslu vegáætlunar núna verði því fjármagni sem verið er að bæta við í samgöngumál varið þannig að hægt verði að klára á næstu fjórum árum heilsársveg að meginhluta norður í Árneshrepp. Það var rismeira og meira í takt við það sem við hér vinnum. Ég minni á stefnu okkar flokks í þeim efnum, við höfum barist fyrir bættum samgöngum á Vestfjörðum, að því er ég best veit. Þó að ég ætli ekki að fara að bera þessi mál saman sem slík, þau eru ólík, er það staðreynd að þegar ein framkvæmd tekur til sín fjármagn verður að ýta annarri til. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu fleiri en ítreka að mér finnst ótrúleg framganga að leggja fram þetta frumvarp. Ég hef heyrt í ræðum ýmissa þingmanna að dregið er í efa að þetta standist lög hvað varðar þær ríkisábyrgðir sem lagt er til að veittar verði fyrir framkvæmdum við Vaðlaheiðargöng. Þarna er verið að fara bakdyramegin í samgönguáætlun í staðinn fyrir að málið fái þann forgang og þá stöðu í heildarsamgönguneti landsmanna sem Alþingi er sátt við. Þarna er líka verið að fara í blandaða framkvæmd, einkaframkvæmd með ríkisábyrgð, sem ég held að sé það versta sem við gerum í grunnsamgönguneti þjóðarinnar. Minn flokkur hefur ávallt lagst gegn þeirri leið að einkavæða grunnnet samgangna með þessum hætti og ég leggst því alfarið gegn frumvarpinu, frú forseti, ekki framkvæmdinni sem slíkri, hún er mikilvæg, heldur því hvernig að henni er staðið og hvernig um hana er búið. Ef við viljum ráðast í Vaðlaheiðargöng eiga þau að fara í gegnum samgönguáætlun og vera á fjárveitingum samgönguáætlunar en við eigum ekki að fara þá bakdyraleið sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Ég læt þetta nægja að sinni, frú forseti, en ítreka að samgöngur á Vestfjörðum og Dýrafjarðargöng ættu að hafa forgang í stað gælumála af þessum toga sem verið er að smeygja bakdyramegin inn í samgönguáætlun þjóðarinnar til næstu ára.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir ræðuna og hans skýru afstöðu til þessa máls. Það er hægt að taka undir eitt og annað með honum, kannski ekki allt, en við erum sammála um að Vaðlaheiðargöng eru mikilvæg samgöngubót og góð framkvæmd til að efla samgöngur á norðanverðu landinu. Maður hefur skilning á því verkefni en þá verður það að fara þær leiðir sem hv. þingmaður benti á, m.a. til umhverfis- og samgöngunefndar. Er hv. þingmaður ekki sammála mér hvað þetta mál varðar? Við erum einhverra hluta vegna ekki að tala um mál sem heyrir undir innanríkisráðherra, þar með samgönguráðherra, heldur erum við að fjalla um ríkisábyrgð. Er hv. þingmaður sammála mér um að hætta sé á að einstök verkefni á sviði samgöngumála verði þá tekin fram hjá og til hliðar við samgönguáætlun hvers tíma, tekin út fyrir sviga og sett í forgang umfram aðrar samgöngubætur sem eru mikilvægar? Í öðru lagi spyr ég hvort hann sé sammála mér um að við eigum frekar að ræða framkvæmd Vaðlaheiðarganga, þá mikilvægu samgöngubót, í tengslum við aðrar jarðgangaáætlanir um landið. Við höfum þegar forgangsraðað og höfum ákveðna sýn til lengri tíma um jarðgöng. Ég undirstrika að ég er sammála hv. þingmanni um að Vestfjarðagöngin eru mikilvæg en ég tel Norðfjarðargöngin ekki síður afar mikilvæg eins og staðan er í dag. Þar er ekki síst úrbóta þörf. Er þá ekki eðlilegt, í ljósi þess að við höfum öll skoðanir á þessu, ef fyrir liggur ákveðin stefna varðandi jarðgangaframkvæmdir að við ræðum þetta mál í samhengi við samgönguáætlun, bæði til fjögurra ára og til næstu 12 ára? Ég bendi hv. þingmanni á að 5. og 6. dagskrármálin í dag eru samgönguáætlun til fjögurra ára og samgönguáætlun til 12 ára. Hefði ekki verið nær að ræða þetta í því samhengi?

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að framkvæmd af þessu tagi á að vera hluti af heildarsamgönguáætlun og málið á að afgreiðast af umhverfis- og samgöngunefnd en ekki fjárlaganefnd eins og hér er verið að gera. Vinnubrögð af þessu tagi skapa fordæmi fyrir því að hægt sé á ákveðnum tíma að troðast fram hjá hinu lögboðna ferli, því ferli sem við höfum orðið sammála um að svona mál fari í, og ná því fram á annarlegum forsendum. Það er alveg hárrétt að samgöngur og Vaðlaheiðargöng munu skipta miklu máli á viðkomandi svæði, það er ekki nokkur vafi á því. Þetta er þannig séð góð framkvæmd. En það eru líka fleiri samgönguframkvæmdir brýnar og enn brýnni í landinu. Það er þá Alþingis að raða þeim eftir hefðbundnum leiðum í gegnum umhverfis- og samgöngunefnd. Áður hafa verið notuð orð um vinnubrögð sem mönnum hafa ekki fundist góð. Mér finnst óboðleg þau vinnubrögð að troða Vaðlaheiðargöngum í gegnum þingið á þessum forsendum.

Frú forseti. Ef við lítum aðeins til sögunnar og umræðunnar um Vaðlaheiðargöng var það ekkert óeðlilegt árið 2009, þegar menn sáu fram á að fara þyrfti af stað með ýmsar framkvæmdir, að menn litu meðal annars til Vaðlaheiðarganga. Þá skilaði áliti sínu þáverandi samgöngunefnd sem nú er búið að breyta yfir í umhverfis- og samgöngunefnd og lýsti yfir stuðningi nefndarinnar við að fara þessa leið en á þeirri forsendu að engin ábyrgð mundi falla á ríkið. Í álitinu segir, með leyfi forseta: „Nefndin áréttar hér þennan skilning sinn“ - þ.e. að engin bein ábyrgð verði felld á ríkissjóð - „og tekur fram að hann er veruleg forsenda fyrir því áliti hennar sem hér er sett fram.“ Síðan 2009 hafa þessar forsendur náttúrlega breyst. Ég held ekki síst að þau vegi þungt, þau sjónarmið sem við sem erum með efasemdir um þessa leið Vaðlaheiðarganga meðal framkvæmda ríkisins höfum lagt þar fram. Við höfum meðal annars sýnt fram á og bent á álit Ríkisábyrgðasjóðs og við hljótum að staldra við og fara yfir þær vísbendingar sem ég hef talað um að séu fleiri en færri. Okkur ber að fara varlega. Ég hef verið þeirrar skoðunar að við megum ekki tala verkefnið niður, við verðum líka að vara okkur á því. Ég undirstrika að mér finnst þetta mikilvægt verkefni en við verðum líka að þora að tala um það í samhengi við aðrar framkvæmdir. Ég á mjög erfitt með að taka Vaðlaheiðargöngin á vafasömum forsendum fram yfir önnur jarðgöng sem ég tel afar brýn, eins og Norðfjarðargöng sem ég nefndi áðan eða Vestfjarðagöngin. Þau göng eru mjög brýn fyrir þau einangruðu samfélög á því svæði. Ég held að þau sjónarmið 

Frú forseti. Eitt af því sem hefur mjög verið dregið fram í umræðunni, bæði í samfélaginu og hér á þingi, eftir hrunið svokallaða og aðdraganda þess er einmitt það að við á Alþingi eigum að minnsta kosti að ganga á undan með góðu fordæmi en líka tryggja með gjörðum okkar að við stígum ekki einhver óundirbúin eða röng skref hvað varðar fjárhagsábyrgðir ríkisins, hvort sem er í framkvæmdum eða öðrum skuldbindingum sem ríkið tekur á ómálefnalegan hátt eins og er að mínu mati verið að gera hér. 
             Ég tek líka undir álit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar hvað þetta varðar. Mig minnir að hæstv. innanríkisráðherra, ráðherra samgöngumála, hafi líka varað við því að hér væri ef til vill ekki staðið fyllilega löglega að málum, hvort framkvæmdin stæðist skoðun. Hvað gerist ef þessir útreikningar ganga ekki upp? Ekki skilum við verkinu til baka, ekki stendur það ónotað, eða hvað?  Ég ítreka þá skoðun mína að ríkið á að eiga slíkar framkvæmdir, það á að fjármagna þær og undirbúa á sameiginlegum forsendum 

Virðulegi forseti. Vandinn í þessu máli er ekki hvort gera eigi jarðgöng undir Vaðlaheiði heldur hvernig þetta mál hefur verið lagt fram í þinginu. Það er ótrúlegt, virðulegi forseti, að fylgjast með því hvernig málið hefur fullkomlega klúðrast í höndum þeirra sem hafa harðast og mest mælt með þessu frumvarpi. Alþingi getur ekki sætt sig við að það eigi að veita þessari framkvæmd upp undir 9 milljarða lán og að eigið fé í því fyrirtæki sem taka á við láninu sé um 600 milljónir. Burt séð frá þessu verkefni, burt séð frá kostum þess og göllum, er þessi fjármögnun óásættanleg. Að mínu mati er ekki hægt að líta svo á að hér sé um einhvers konar lánveitingu að ræða þegar svo augljóst er að þetta er fjárfesting. Ríkið ætlar að borga allan kostnaðinn af þessum göngum og ætlar sér síðan vissulega að innheimta veggjöld í framhaldinu en um 95% af öllu fjármagninu sem á að fara til framkvæmdanna koma frá ríkinu og eiginlega er þetta allt frá opinberum aðilum. Það þýðir að þetta er opinber framkvæmd, fyrst og fremst ríkisframkvæmd, og það á að meðhöndla hana sem slíka. Nú er búið að koma þessu máli þannig fyrir í þinginu, á lokadögum þess, að við erum að lenda í þeirri stöðu að menn þurfi að taka afstöðu til þess annars vegar hvort þeir vilji þessa framkvæmd eða ekki og hins vegar hvort þeir sætti sig við þessa fjármögnun, þessa umgengni um ríkissjóð. Ég hef sagt það, og lýsi því yfir enn og aftur, að ég sætti mig ekki við þetta. Ég mun ekki greiða atkvæði með svona framkvæmd, með svona meðferð á ríkisfjármunum. Þessi framkvæmd á að vera innan ramma samgönguáætlunar. Ég hefði talið það augljóst þegar menn horfa til þess hvernig framkvæmdin er fjármögnuð. Þetta er ekki einkaframkvæmd. Þetta er opinber framkvæmd. Það er ekki hægt að víkja frá þeim meginsjónarmiðum og þeim leikreglum sem við búum við hvað þetta varðar. Ég hef áður reifað það úr þessum ræðustól að ein leið til að fást við þetta gæti verið sú að ríkið legði fram hlutafé í þetta fyrirtæki, afmarkaði þannig áhættu sína en fæli því hlutafélagi að fjármagna sig á einkamarkaði og að ekki væri hægt að ráðast í neinar framkvæmdir fyrr en framkvæmdin hefur verið fjármögnuð að fullu. Það breytir töluvert eðli þessa máls. Það er sitt hvað að líta á þetta sem lán til framkvæmdanna, eins og ég hef gagnrýnt af því að það er það augljóslega er ekki, þetta er fjárfesting sem á að greiðast til baka á löngum tíma, og hitt síðan að séð frá ríkinu er þarna um að ræða nýja tegund af framkvæmd hvað það varðar að innheimta á veggjöld á opinbera vegaframkvæmd. Það höfum við ekki gert áður. Við gerðum þetta í Hvalfjarðargöngunum en með öðrum formerkjum. Þess vegna tel ég að komin séu ákveðin rök fyrir því, og líka í ljósi þess í hvaða stöðu málið er komið í þinginu, að reyna að finna aðrar lausnir. Ég hef leitað að slíkum möguleikum og ef ég sé þá opnast finnst mér sjálfsagt að leggja fram slíkar tillögur, ef menn sjá einhverja möguleika á því að klára annars vegar fjármögnunina með eðlilegum hætti af hálfu ríkisins og hins vegar að hafa þetta innan samgönguáætlunar, innan þess ramma. Ef menn geta ekki haft þetta innan samgönguáætlunar og náð sátt um það á þeim vettvangi og ríkið fjármagnað þetta eðlilega er málinu siglt í fullkomið strand og ber alfarið að hafna því. En ef til eru leiðir til að ráðast í þessa framkvæmd með eðlilegum hætti er þetta samgöngubót, það þarf ekkert að ræða það, og þetta er eitt af þeim verkefnum sem menn hafa horft til á undanförnum árum. Um þetta var til dæmis rætt í stöðugleikasamkomulaginu á milli ríkisstjórnarinnar, Samtaka atvinnulífsins og ASÍ. Við sjálfstæðismenn höfum mælt fyrir því, t.d. í efnahagstillögum okkar, að samgönguframkvæmdum yrði flýtt og meira fé látið renna til þeirra til að auka fjárfestingar ríkisins á þessum tímum þannig að það eru ýmis rök fyrir því. En það er ekki, virðulegi forseti, sama hvernig þetta er gert. Það verður að gera þetta þannig að það falli undir samgönguáætlun og að fjármögnun af hálfu ríkisins sé eðlileg. Þetta eru þau sjónarmið sem ég hef hvað þetta varðar. Ég er með öðrum orðum, virðulegi forseti, ekki á móti þessari framkvæmd en tek undir það sem hefur komið fram hjá mörgum hv. þingmönnum, það verða að vera fyrir því mjög veigamikil rök og það þarf að vera hægt að verja það fjárhagslega að ráðist verði í þetta núna, sérstaklega þegar við horfum til samgönguverkefna eins og Norðfjarðarganga og Dýrafjarðarganga sem hafa að mínu mati augljóslega meira gildi hvað varðar möguleika íbúa þeirra svæða til að ferðast til og frá heimabyggð, stunda atvinnu milli staða o.s.frv. Ég tel að málið væri allt öðruvísi vaxið ef það hefði verið lagt þannig upp að ríkið hefði afmarkað ábyrgð sína með hlutafjárframlagi og einkaaðilum síðan falið að fara í gegnum allar forsendur þessa verkefnis og lána til þess þannig að mat einkaaðila lægi fyrir, þ.e. hvort þeir teldu að lánin yrðu greidd til baka eða ekki. Það er það sem skiptir svo miklu máli ef menn ætla sér að fara út fyrir þann hefðbundna ramma sem er að ríkið ætli sér að fjármagna þetta að fullu yfir í það að einkaaðilar komi að fjármögnun. Virðulegi forseti. Það fer að líða að lokum þessarar umræðu. Ég hef lagt það til að málinu verði vísað aftur til fjárlaganefndar milli 2. og 3. umr. til frekari skoðunar. Ég ber þá von í brjósti að þegar málið verður skoðað betur í nefndinni sjái menn að ekki er hægt að fara þá leið að kalla lánveitingu eitthvað annað en hún er. Þarna er um að ræða fjárfestingu og lánið inn í framkvæmdina er ekkert lán, það er bara fjárfesting ríkisins og á að meðhöndla sem slíka.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir alveg hreint ljómandi ræðu. Mér finnst hann ná að ramma mjög vel inn hver forgangsröðunin í verkefninu á að vera, að menn átti sig á hvað er einkaframkvæmd og hvað opinber framkvæmd. Hann dregur mjög vel fram að í raun er það ríkisvaldið sem fjármagnar þetta verkefni allt upp í 90% og síðan eru það sveitarfélögin fyrir norðan sem koma meira og minna að afgangsfjármögnuninni og þá er um hreina og klára opinbera fjármögnun að ræða. Ég tek líka undir það með hv. þingmanni að Vaðlaheiðargöngin eru mikilvæg samgöngubót. Maður skilur sjónarmið norðanmanna um það af hverju eigi að setja þau í forgang. Síðan þetta mál kom fyrst fram, árið 2009, hafa forsendur hins vegar breyst í veigamiklum atriðum. Þáverandi samgöngunefnd afgreiddi málið jákvætt af sinni hálfu vegna þess að hún gekk út frá því að engin bein ábyrgð yrði felld á ríkissjóð samkvæmt þá fyrirliggjandi drögum. Nú sagði hv. þingmaður í ræðu sinni að málið hefði klúðrast, aðferðafræðin sem notuð hefði verið í þessu máli væri með endemum, eins og reyndar í mörgum öðrum málum ríkisstjórnarinnar. Það er í raun ótrúlegt hvernig henni tekst að klúðra hverju málinu á fætur öðru út frá aðferðafræði. Hver ber meginábyrgð á því að þetta mál er komið í þennan klúðurslega farveg? Í nefndaráliti okkar sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd, sem hv. þingmaður skrifar meðal annars undir, segir að beiðni umhverfis- og samgöngunefndar um sjálfstæða og óháða úttekt hafi verið hunsuð og þess í stað hafi fjármálaráðuneytið látið greiningarþjónustu IFS vinna verkefnið. 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir athugasemdir hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur sem hún flutti í andsvari sínu. Málið er í sjálfu sér einfalt. Þetta er ekki flókið mál en það er samt búið að stýra því þannig inn í þingið og setja upp þá stöðu að kominn er allt að því óleysanlegur hnútur. Hver ber ábyrgð á því? Ég get ekki sagt til um það. Þeir sem hafa haldið utan um málið í þinginu hafa ekki borið gæfu til að ná samstöðu um þetta mál eða ramma það þannig inn að þingmenn geti sætt sig við það. Það er alveg rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, þær forsendur sem umhverfis- og samgöngunefnd hafði fyrir framan sig um að hér væri um að ræða einkaframkvæmd og enginn kostnaður mundi falla á ríkið eru augljóslega ekki til staðar. Það kemur svo skýrt fram í því hvernig fjármagna á verkefnið, það er útilokað að líta svo á að hér sé um einhvers konar einkaframkvæmd að ræða. Ég tel ljóst að við í fjárlaganefnd eigum að halda áfram að kalla eftir þeim gögnum sem við höfum talið að vantaði upp á í þessu máli. Það er auðvitað hárrétt sem þingmaðurinn bendir á, það hefði mátt standa öðruvísi 

Ræðutími hv. þingmanns var liðinn og má kenna þar um klukkunni sem hleypur fram og til baka og er erfitt fyrir þingmenn að átta sig á tímanum. Forseti mun fylgjast með honum.

Frú forseti. Tíminn líður hratt á gervihnattaöld, eins og segir í góðu lagi. Er hv. þingmaður sammála mér í þeim efnum að þessu máli sé best komið fyrir með umfjölluninni um þá samgönguáætlun sem við ræðum á eftir, bæði til fjögurra ára og 12 ára? Er ekki réttast að þetta mál verði rætt í samhengi við samgönguáætlun? Að mínu mati er mjög erfitt að afgreiða samgönguáætlun fyrr en menn sjá stóru myndina varðandi forgangsröðun jarðganga. Ef sú ósk mín rætist að þetta verði tekið inn í samgönguáætlun og þá sem venjuleg opinber framkvæmd, liggur þá ekki ljóst fyrir að við þurfum að ræða forgangsröðun jarðganga upp á nýtt og meta hana aftur? Ég tel mjög varhugavert að forgangsraða Vaðlaheiðargöngum ef þau eru opinber framkvæmd fram fyrir Norðfjarðargöng eða Dýrafjarðargöng sem eru afskaplega mikilvæg út frá þeim landsvæðum sem um ræðir sem eru einangraðri en velflest önnur svæði landsbyggðarinnar. Þó að við viljum styðja allar samgönguframkvæmdir - ég vil helst sjá göng í Öskjuhlíðinni og ég vil fá Sundabraut - verðum við eftir sem áður, líka þingmenn suðvesturhornsins, að átta okkur á því að við viljum halda landinu okkar í byggð og þá verðum við að þora að segja hvernig við forgangsröðum fjármunum ríkisins. Er hv. þingmaður sammála mér í því að við þurfum þá að fá tækifæri til að ræða í þinginu upp á nýtt forgangsröðun jarðganga?

Virðulegi forseti. Já, varðandi samgönguáætlunina tel ég að þetta verði að fara í þann farveg. Ég hef áhyggjur af því hvernig búið er að stýra málinu í þá stöðu á lokadögum þingsins að menn verði látnir standa frammi fyrir þeim valkosti að þurfa að segja já eða nei við þessu verkefni án þess að búið sé að koma því í þann búning að menn geti tekið ákvörðun beint út frá verkefninu en lendi ekki í því að þurfa að taka ákvörðun vegna þess hvernig til þess er stofnað og hvernig á að fara með fjármuni ríkisins. Ég er nefnilega sammála hv. þingmanni um að ég tel miklu brýnna að ráðast bæði í Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng. Það sem er þó sérstakt í þessu máli og gerir það að verkum að menn eru tilbúnir að skoða það með öðrum hætti er sú staðreynd að vilji sé til þess á svæðinu að taka upp veggjöld. Það breytir málinu og opnar aðra möguleika. Ég hef viljað skoða betur þá möguleika hvort hægt sé að nýta þar kosti einkafjármagnsins og aðkomu einkaaðila, í formi hlutafjár eða lánsfjár eða með hvoru tveggja. Þá skiptir auðvitað máli hvernig það er sett upp. Aðalatriðið er að við eigum að stýra þessu máli inn í samgönguáætlun og ef það er ekki hægt, og ef ekki er hægt að koma sér út úr þeirri vitleysu sem búið er að búa til varðandi það að kalla eigi augljósa fjárfestingu lán, er einboðið að þetta mál getur ekki og má ekki ganga fram. Vonandi eru aðrar leiðir og ég tel það í það minnsta einnar messu virði að sjá hvort hægt sé að finna aðrar leiðir. Ef það er ekki hægt stöndum við bara frammi fyrir þessum valkostum, þá verður hver og einn að eiga það við samvisku sína. Ég vil að lokum taka það fram að það er rétt sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir segir um samgöngubætur víða um landið, fyrir mörg þessara byggðarlaga er um að ræða framkvæmdir sem eru þannig að það er spurning hvort byggð haldist eða ekki. Þetta eru ekki neinar lúxusframkvæmdir, þetta er ekki til að stytta 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti umhverfis- og samgöngunefndar um tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára samgönguáætlun fyrir árin 2011–2014 og tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022. Það er eitt nefndarálit um báðar áætlanir. Eins og gefur að skilja er þetta gríðarlega stórt mál og margir gestir komu fyrir vikið fyrir nefndina og einnig bárust margar umsagnir. Nefndin hefur sem sagt tekið á móti og tekið tillit til fjölmargra sjónarmiða sem fram hafa komið um þessar samgönguáætlanir. Það er almennt mat meiri hlutans í nefndinni að vel hafi verið staðið að verki við undirbúningsvinnu og stefnumótun við samgönguáætlun og að aukinnar fagmennsku hafi gætt í því vinnuferli sem gerð samgönguáætlunar er. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir þau sjónarmið sem fram koma í áætluninni um að stefnt skuli að jákvæðri byggðaþróun á grundvelli skilgreiningar á grunnneti samgöngukerfisins sem nái til alls landsins og miði að greiðum, öruggum, hagkvæmum og umhverfislega sjálfbærum samgöngum með aðgengi og hreyfanleika í samgöngukerfinu í forgrunni. Nefndin leggur líka áherslu á og tekur undir þau sjónarmið sem greina má í áætluninni um hagkvæmni í rekstri og uppbyggingu samgöngukerfisins og vekur í því samhengi athygli á mikilvægi umhverfislega sjálfbærra samgangna. Meðal þeirra verkefna sem meiri hlutinn leggur sérstaka áherslu á eru tengivegir undir liðnum „tengivegir, malbik“ því að það er ljóst að framkvæmdir við tengivegi gagnast landsmönnum og verktökum alls staðar á landinu og það er mikið kallað eftir slíkum úrbótum. Jafnframt leggur meiri hlutinn ríka áherslu á að viðhaldi þeirra samgöngumannvirkja sem fyrir eru sé vel sinnt enda ljóst að viðhald núverandi vegakerfis líður jafnan fyrir of ríka áherslu á nýframkvæmdir. Fram kom á fundum nefndarinnar að talsvert vantar upp á að nægt fé sé fyrir hendi til að sinna viðhaldi vega með fullnægjandi hætti, en skortur á viðhaldi kemur niður á flutningsgetu og umferðaröryggi á vegum og kostnaður við að koma vegakerfinu aftur í viðunandi horf getur reynst margfaldur þegar fram í sækir. Þess vegna leggur meiri hlutinn áherslu á þetta atriði og að leitað verði leiða til að hægt sé að sinna nauðsynlegu viðhaldi á áætlunartímabilinu, ekki síst í ljósi umferðaröryggissjónarmiða og þess að dýrmætar fjárfestingar glatist ekki. Meiri hlutinn áréttar einnig mikilvægi þess að vetrarþjónusta sé tryggð. Við teljum alveg ljóst að gert hafi verið ráð fyrir of litlu fjármagni til lágmarksþjónustu yfir veturinn, a.m.k. sums staðar á landinu, t.d. vegna snjómoksturs og hálkuvarna víða. Það kemur niður á umferðaröryggi og eðlilegri þróun atvinnu- og þjónustusvæða á landsbyggðinni, en þess má líka geta að aukning ferðamannaumferðar og lenging ferðamannatímans kallar auðvitað á betri þjónustu við vegi og meira viðhald á þeim. Í samgönguáætlun er mikil áhersla á umferðaröryggi sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar tekur fagnandi enda teljum við brýnt að stefna beri markvisst að því að auka öryggi í samgöngum. Það hlýtur að vera forgangsverkefni stjórnvalda á hverjum tíma að draga sem mest úr líkum á alvarlegum slysum og banaslysum. Í því samhengi var mikið rætt í nefndinni um hina svokölluðu núllsýn í umferðaröryggi sem gengur út á að allar aðgerðir sem lúta að samgöngum á landi miði að því að enginn láti lífið í umferðinni. Auðvitað má segja að það sé kannski draumsýn að við getum einhvern tímann horft fram á það að umferð á Íslandi sé banaslysalaus en hvað sem því líður er það auðvitað sjálfsagt markmið sem stefna beri að enda ekkert jafnmikilvægt og að reyna að fækka alvarlegum slysum eins og kostur er. Meiri hlutinn leggur líka áherslu á mikilvægi þess að eðlilegt og sanngjarnt jafnvægi sé í áætluninni, þ.e. að tekið sé ríkt tillit til byggðasjónarmiða þar sem tiltekin svæði landsins búa enn við algjörlega óviðunandi samgöngur. Að því leyti erum við Íslendingar nokkuð langt á eftir þeim löndum sem við kjósum að bera okkur saman við hvað varðar uppbyggingu á grunnneti samgangna. Meiri hluti samgöngunefndar tekur undir þá stefnumótun að forgangsröðun framkvæmda taki mið af því að efla sveitarfélög og styrkja hvert svæði sem og landið allt. Stytting ferðatíma, uppbygging vega með bundnu slitlagi og gerð jarðganga til að leysa af hólmi erfiða fjallvegi og skapa betri skilyrði fyrir jákvæða byggðaþróun og eflingu einstakra atvinnu- og þjónustusvæða er það sem stefna ber að. Í því samhengi áréttar meiri hlutinn líka mikilvægi þess að við forgangsröðun framkvæmda sé tekið mið af brýnni þörf einstakra svæða fyrir bættar samgöngur. Í því sambandi er lögð sérstök áhersla á bættar samgöngur á Vestfjörðum en við blasir að þar eiga íbúar ríkulegt tilkall til að vera settir í forgang í þessum efnum. Þá telur meiri hluti nefndarinnar einboðið við núverandi aðstæður að við forgangsröðun verkefna sé litið til atvinnusköpunar og þess vegna leggur nefndin til nokkrar breytingar sem miða meðal annars að því að ráðast fyrst í mannaflsfrek verkefni. Þannig er lagt til að framkvæmdum við brúarsmíði sé flýtt en hún er meira atvinnuskapandi en gerð flestra annarra samgöngumannvirkja. Loks leggur meiri hlutinn áherslu á að búið verði vel að flugsamgöngum til og frá landinu og einnig innan lands. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir áform um að færa eignarhald flugbrauta á Keflavíkurflugvelli til Isavia og að árlega verði að meðaltali að minnsta kosti 500 millj. kr. af sjálfsaflafé félagsins varið í framkvæmdir við flugbrautir. Samgönguáætlun tók nokkrum breytingum við þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að beina viðbótarfé til samgöngumála á því árabili sem áætlunin tekur til, ekki síst með það fyrir augum að flýta fjárfrekum verkefnum sem ella hefðu tafist. Þetta var gríðarlega mikilvægt skref sem auðvitað hangir að hluta til saman við annað mál sem við höfum til umræðu hér í þinginu, hið svonefnda veiðigjaldafrumvarp sem á að tryggja ríkissjóði um það bil 15 milljarða kr. tekjur í ríkissjóð á næsta ári. Fyrir þá fjármuni er auðvitað hægt að veita innspýtingu í mannaflsfrekar framkvæmdir, framkvæmdir sem styrkja innviði eins og stór samgöngumannvirki. Það var því fagnaðarefni að sú leið opnaðist en auðvitað eru lyktir þeirrar áætlunar og þeirra breytingartillagna sem samgöngunefnd hefur núna lagt til háðar því að spár um tekjuöflun standist. Gangi þær allar eftir verður hægt að flýta jarðgöngum og öðrum brýnum samgöngubótum og eins og ég sagði taka tillögur meiri hlutans mið af þessum breyttu forsendum. Meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur til að tillögurnar verði samþykktar með breytingum sem gerð er grein fyrir á sérstökum þingskjölum en af helstu breytingartillögum má nefna að undir liðnum „tengivegir, malbik“ bætist árlega 400 millj. kr. við 500 millj. kr. fjárveitingu við lagningu bundins slitlags á tengivegi vítt og breitt um landið. Við leggjum einnig til að árleg fjárveiting að upphæð 100 millj. kr. verði lögð fram til breikkunar einbreiðra brúa. Enn fremur að á fyrsta og öðru tímabili 12 ára áætlunarinnar verði bætt 100 millj. kr. árlega við fjárveitingu til hjóla- og göngustíga á höfuðborgarsvæðinu. Við viljum flýta hluta framkvæmda á Hellisheiði um eitt ár. Við viljum flýta framkvæmdum við Hornafjarðarfljót um eitt ár, gerð nýrrar brúar á Ölfusá um þrjú til fjögur ár, gerð Arnarnesvegar frá Rjúpnaheiði að Breiðholtsbraut um að minnsta kosti eitt ár. Við viljum flýta gerð og endurbótum á vegi frá Þingvallavegi að mynni Kollafjarðar um tvö til þrjú ár, flýta gerð lagningar bundins slitlags á Kjósarskarðsvegi um tvö til fjögur ár og endurgerð Uxahryggjavegar með bundnu slitlagi. Við viljum leggja bundið slitlag á Skálafellsveg, flýta endurgerð Snæfellsvegar á Fróðárheiði með bundnu slitlagi um tvö ár, flýta framkvæmdum við Dynjandisheiði inn á framkvæmdatímabilið 2015–2018, en sú framkvæmd var upprunalega á áætlun eftir 2018. Við viljum líka bæta við fjármagni vegna snjóflóðaskápa á Djúpavegi í Súðavíkurhlíð, flýta framkvæmdum við endurgerð vegar og brúar á Bjarnarfjarðará um að minnsta kosti fjögur ár, flýta endurgerð vegar um Veiðileysuháls og endurgerð Skagastrandarvegar frá Hringvegi að Þverárfjallsvegi og um Laxá. Við viljum að brú á Skjálfandafljóti á Norðausturvegi verði flýtt um að minnsta kosti tvö ár, endurgerð Bárðardalsvegar vestri með lagningu bundins slitlags verði flýtt, að framkvæmdum verði flýtt á Norðausturvegi milli Þistilfjarðar og Vopnafjarðar um eitt ár, að framkvæmdum verði flýtt við Borgarfjarðarveg og við Hringveg milli Skriðuvatns og Axarvegar um eitt tímabil, við Axarveg um eitt ár og Suðurfjarðaveg um eitt ár. Jafnframt leggjum við til að fjármagn til nýbyggingar héraðsvega verði aukið um 50 millj. kr. á ári á þriðja tímabili 12 ára áætlunar. Við leggjum líka til að auka fjármagn til landsvega um 50 millj. kr. á ári á þriðja tímabili 12 ára áætlunar og að flýta framkvæmdum við Norðfjarðargöng um eitt og hálft ár sem og að flýta framkvæmdum við Dýrafjarðargöng þannig að þau færist yfir á framkvæmdatímabilið 2015–2018 og verði þá lokið eigi síðar en 2018. Þá leggjum við til að verja 2,3 milljörðum kr. til byggingar nýs Herjólfs og til framkvæmda við Landeyjahöfn, þ.e. 1 milljarði kr. árið 2013 og 1,3 milljörðum kr. árið 2014. Nefndin hefur rætt hugsanlega gerð Vaðlaheiðarganga og áhrif þeirra á samgönguáætlun, sem hefur reyndar verið til umræðu hér fyrr í dag en í því sambandi vísum við til sérstakar bókunar nefndarmanna hvað það mál varðar og fylgiskjala sem fylgja nefndarálitinu Undir þetta álit skrifa Ólína Þorvarðardóttir, sem hér stendur, Þuríður Backman, Róbert Marshall, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir formaður og Mörður Árnason. Frú forseti. Ég ætla ekki að halda öllu lengri ræðu um þetta nefndarálit, ég held að það tali fyrir sig sjálft og ég vísa til fylgiskjala með því. En nefndin óskar eftir því að taka málið inn til að minnsta kosti einnar umræðu áður en það kemur til endanlegrar afgreiðslu í þingsal. Hér er um stórt mál að ræða og enn eru ýmsir óvissuþættir sem geta haft áhrif á það. Ég nefni til dæmis þá fjárfestingaráætlun sem hér hefur verið til umræðu og það viðbótarfjármagn sem við höfum gert ráð fyrir að gæti komið hér til gagns þannig að ég óska eftir því, frú forseti, að málið gangi aftur til nefndar áður en það kemur til endanlegrar afgreiðslu í þingsal.

Hæstv. forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir þessa framsögu. Það er ágætt að taka smáumræðu um þetta mikilvæga mál. Hv. þingmann fór yfir það í ræðu sinni að fyrir liggur breytingartillaga um að flýta ýmsum mikilvægum framkvæmdum, og það er gott að menn telji að rétt sé að flýta til dæmis brúnni yfir Hornafjarðarfljót og fleiri verkefnum. Hins vegar er talað um að fjárveitingar til að flýta þessum framkvæmdum komi til vegna fyrirhugaðra skattbreytinga og þá erum við að tala um veiðigjaldið eftir því sem mér skilst, samkvæmt einhverju plaggi frá ríkisstjórnarflokkunum. Spurning mín til hv. þingmanns er í fyrsta lagi þessi: Hvað gerist ef frumvarpið um veiðigjöld sem enn er ekki búið að koma í gegnum þingið verður ekki lögfest á Alþingi? Í öðru lagi, hvað ef veiðigjaldið mun ekki skila þeim fjármunum í ríkissjóð sem gert var ráð fyrir þegar þessar breytingartillögur litu dagsins ljós? Er rétt að útdeila skattfé fyrir fram, skattfé sem ekki er búið að innheimta? Það er í raun ekki búið að lögfesta þessa skatta.

Frú forseti. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að þær breytingartillögur sem hér eru lagðar til velta á tekjustreymi sem meðal annars er gert ráð fyrir í veiðigjaldafrumvarpinu. Það er meðal annars ástæðan fyrir því að við óskum eftir því að málið komi til umfjöllunar nefndarinnar og beðið verði átekta með það því forsendur eiga eftir að skýrast betur um hvert tekjustreymið verður. Við viljum auðvitað hafa það nokkuð öruggt í hendi hvað við erum að fara að gera áður en við göngum endanlega frá samgönguáætlun með þeim breytingum sem hér eru lagðar til.

Hæstv. forseti. Ég skil ekki alveg ferlið, vegna þess að þetta er síðari umræða um þessa tillögu, er það ekki rétt, frú forseti? Er ætlunin að gera hlé á þessari umræðu meðan málið fer aftur í nefnd eða hvernig verður þetta? Bara svo að maður skilji málsmeðferðina. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Er það rétt skilið að ef frumvarpið um veiðigjöld verður ekki samþykkt óbreytt í gegnum þingið verði þessi breytingartillaga dregin til baka?

Frú forseti. Ég held að það sé alveg af og frá að þótt veiðigjaldafrumvarpi tæki einhverjum breytingum verði þetta dregið til baka vegna þess að það er engu síður gert ráð fyrir verulega auknu tekjustreymi vegna veiðigjaldafrumvarpsins og stjórnarmeirihlutinn hefur þegar lagt til breytingartillögur við það frumvarp þannig að það mun fyrirsjáanlega taka breytingum. Mér finnst að þetta mál megi aðeins skýrast betur. Ég legg ekki til að afgreiðsla samgönguáætlunar frestist fram yfir afgreiðslu veiðigjaldamálsins en við erum kannski ekki að tala um ýkjamarga daga. Það er ekki nema sanngirniskrafa að umhverfis- og samgöngunefnd taki málið núna inn og fari um það frekari höndum áður en það kemur aftur inn til þingsins. Þetta er stórt mál og viðamikið og við erum að gera gríðarlega margar breytingartillögur. Núna eru ýmis mál að fara í gegnum þingið sem geta haft bein áhrif á þetta mál þannig að það er ekkert óeðlilegt við það að við óskum eftir því að fá að fjalla aðeins nánar um það í nefndinni.

Hæstv. forseti. Þetta mun kannski flokkast sem meðsvar en ekki andsvar vegna þess að ég tek eindregið undir með hv. framsögumanni meiri hluta samgöngunefndar að rétt sé, áður en lengra er haldið í afgreiðslu samgönguáætlunar, að umhverfis- og samgöngunefnd fái tækifæri til að fjalla um málið og eftir atvikum bíða eftir niðurstöðum varðandi mál eða að minnsta kosti að menn sjái fram á niðurstöðu í málum sem augljóslega munu hafa áhrif á endanlega afgreiðslu þess. Hér hefur verið nefnt frumvarpið um veiðileyfagjöld sem auðvitað er í nokkurri óvissu enn þá og ekki átakalaust mál eins og hv. þingmenn þekkja. Samkvæmt breytingartillögum meiri hlutans er gert ráð fyrir að 2,5 milljarðar á ári komi aukalega inn í samgönguáætlun vegna tekna sem koma af veiðileyfagjöldum þannig að samhengið er augljóst. Síðan erum við ekki alveg með það á hreinu hvaða stefnu Vaðlaheiðargangamálið tekur, eins og ég nefndi í umræðu um það fyrr í dag, og það kann eftir atvikum að hafa áhrif á samgönguáætlun enda liggur fyrir bókun frá meiri hluta samgöngunefndar, sem m.a. ég og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir eigum aðild að, sem kveður á um að kalla eigi Vaðlaheiðargöngin inn til umhverfis- og samgöngunefndar og taka það mál fyrir í samhengi við samgönguáætlun. Þess vegna er augljóst að mínu mati að við getum ekki lokið umfjöllun um samgöngumál fyrr en umhverfis- og samgöngunefnd hefur komið aftur að málinu. Ég beini því kannski frekar til forsetans en til hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur að nota matarhléið til að átta sig á því hvernig best er að stíga næstu skref í þessum efnum.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur fyrir mjög hjartnæma ræðu. Mér hlýnaði um hjartaræturnar þegar ég hlustaði á allt það sem þessir hv. þingmenn ætla að gera fyrir kjósendur. Við viljum flýta framkvæmdum, við viljum klára, við viljum gera þetta og hitt. Þetta var virkilega mikið ánægjuefni og ég geri ráð fyrir því að úti um öll kjördæmi landsins séu núna að safnast atkvæði. En þá kemur spurningin: Hver á að borga? Það kom fram í svari við andsvari að þetta væri tengt veiðigjaldinu eða veiðiskattinum. Sumt af því sem þessir hv. þingmenn vilja gera og gera þar með vel við kjósendur, og gladdi mig svona ósegjanlega, gildir ekki bara í eitt ár heldur í mörg ár, t.d. Herjólfur. Nú kemur fram í frumvarpinu um veiðigjöld að tekjur hafa verið mjög sveiflukenndar undanfarin ár. Þær fara algjörlega eftir gengi og verðmæti sjávarafla og hvað veiðist mikið o.s.frv. Hvað gerist ef þessar tekjur verða miklu minni en menn ætluðu? Hvað gerist ef verð lækkar til dæmis í evrum út af vandræðum á evrusvæðinu, sem er mjög líklegt? Þá koma ekki inn þær tekjur sem menn ætluðu á fiskveiðiárinu sem hefst 2013. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvað gerist ef frumvarpinu verður breytt? Nú er sagt að veiðigjaldið muni valda gjaldþrotum sjávarútvegsfyrirtækja um alla landsbyggðina og valda atvinnuleysi. Telur hv. þingmaður að atvinna sem skapast af þessum góðu áformum vegi upp á móti því sem tapast í sjávarútvegi?

Frú forseti. Ég er algerlega ósammála þessari heimsendaspá hv. þm. Péturs Blöndals fari svo að veiðigjaldafrumvarpið verði samþykkt. Ég held að það sé mikið þjóðþrifamál að ná því í gegn, tryggja þar með þær tekjur inn í samfélagssjóðinn af þeirri arðbæru atvinnugrein sem sjávarútvegurinn er vegna nýtingar á þeirri dýrmætu þjóðarauðlind sem fiskimiðin eru. Ég verð líka að gera athugasemd við þau orð þingmannsins að með fjárfestingaráætluninni og þeim fyrirheitum sem í henni felast og birtast meðal annars í þeim breytingartillögum sem hér eru gerðar við samgönguáætlun sé verið að safna atkvæðum og gera allt fyrir kjósendur. Við erum að tala um samfélagslega brýn verkefni, verkefni sem hafa líka þurft að bíða vegna þess að við lentum í efnahagshruni árið 2008. Við höfum fram til þessa haft mjög takmarkaða fjármuni til að gera það sem við hefðum viljað gera til að styrkja innviði, t.d. með öflugum samgönguframkvæmdum. Nú er kannski og vonandi komið að því að við getum látið hendur standa fram úr ermum hvað það varðar og ég hefði kannski frekar búist við því að hv. þingmaður mundi samgleðjast okkur og ljá þessum áformum fylgi sitt frekar en vera að kroppa í þau. En auðvitað er allt háð fjármagni sem gert er. Við vitum það og þarf ekkert að fjölyrða um það úr þessum ræðustól.

Frú forseti. Ég byrjaði einmitt ræðu mína á að segja að þetta hefði glatt hjarta mitt og hlýjað mér um hjartarætur þannig að það er ekki hægt að segja að ég sé alfarið á móti þessu. Þetta eru samfélagsleg verkefni sem menn ætla að fara í og öll eflaust mjög brýn. Ég man ekki til þess nokkurn tíma á mínum þingferli eða áður að það hafi verið til nógir peningar til að gera allt, það hef ég aldrei upplifað, hvorki fyrir né eftir hrun. Varðandi heimsendaspá mína er hún dálítið í takt við umsagnir nánast allra sveitarfélaga og flestra þeirra sem sendu inn umsagnir um veiðileyfagjaldið. Heimsendaspá mín er því ekkert mikið verri en þeirra. Svo er eitthvað að gerast í Evrópusambandinu sem erlendir fjölmiðlar líta mjög alvarlegum augum en hérna virðast menn vilja horfa fram hjá því, það sé ekkert að gerast þar, og við munum selja hágæðafiskinn sem lúxusvöru á sama háa verðinu hér eftir sem hingað til.

Frú forseti. Aðeins varðandi heimsendaspána vegna veiðigjaldanna. Það hefur náttúrlega margoft komið fram í umræðunni, þó að þingmenn Sjálfstæðisflokksins vilji ekki ræða það mikið, að gjaldstofninn sem veiðigjaldið er reiknað út frá er umframarður sem skapast í greininni. Það þýðir að í góðum árum eins og í ár er þessi atvinnugrein aflögufær og getur greitt sinn skerf til samfélagsins, samfélagsins sem hefur alið þessa atvinnugrein af sér. Í erfiðum árum er hún það ekki og þá er tekið tillit til þess við útreikninginn. Þannig að það er engin hætta á því að veiðigjaldafrumvarpið í þeirri mynd sem það er núna gangi af neinu fyrirtæki dauðu.

Virðulegi forseti. Þegar evran, hinn sameiginlegi gjaldmiðill Evrópu, var tekinn upp var það ekki einvörðungu efnahagsleg ákvörðun, ákvörðunin var líka pólitísk. Hún var pólitísk vegna þess að með því að taka upp hina sameiginlegu mynt var um leið tekin ákvörðun um að auka og dýpka sameiningu þeirra ríkja sem eru innan ESB. Síðan er það svo að sú sameining hefur ekki gengið fram og það hefur þýtt að evran hefur átt erfiðara og erfiðara uppdráttar. Hvers vegna, virðulegi forseti? Jú, vegna þess að grundvöllur hennar er ekki rétt lagður. Það þarf sameinaðri ríkisfjármál, miklu meiri sameiningu á því sviði, það er ekki nóg að hafa bara sameiginlega yfirstjórn peningamála. Þetta skiptir máli. Sú staða sem er komin upp núna varðandi evruna er í sjálfu sér ekki flókin. Annaðhvort auka menn og dýpka sameiningu Evrópu eða hin sameiginlega mynt mun liðast í sundur. Hættumerkin eru hvarvetna, staða Grikklands, staða Spánar og staða Ítalíu og annarra þeirra ríkja sem núna eru á mörkunum að geta haldið sér inni í evrusamstarfinu, a.m.k. óstudd. Það var merkilegt að fylgjast með þeim yfirlýsingum sem komu frá Spáni þegar það var kallað sigur evrunnar þegar Spánn þurfti að lúta í lægra haldi og kasta inn uppgjafarplagginu og horfast í augu við það að þeir réðu ekki lengur við sín eigin fjármál. Það var auðvitað enginn sigur evrunnar, þar voru menn að horfast í augu við hinar erfiðu og óumflýjanlegu ákvarðanir. Virðulegi forseti. Þessi staða hefur auðvitað áhrif á okkur Íslendinga. Sú ákvörðun sem við tókum sumarið 2009 hér á Alþingi um að sækja um aðild að ESB byggði auðvitað á þeim forsendum sem þá voru ljósar og þá voru kunnar, m.a. um það hvað þetta bandalag væri. Nú má ljóst vera, eins og ég hef sagt hér áður, að þetta bandalag er að breytast, það er að breytast þannig að það mun verða æ líkara sambandsríki. Margir eru alveg sáttir við þá þróun og telja hana heppilega og er hægt að færa rök fyrir því. En þegar við Íslendingar sóttum um aðild var uppi allt önnur staða en nú er. Þess vegna er það ekkert óeðlileg krafa að við endurskoðum nú afstöðu okkar til þessa máls í ljósi þess hvað er að gerast, þ.e. að ef evran á að halda þarf að breyta ESB í meira sambandsríki. Ef það verður ekki gert mun hún liðast í sundur með tilheyrandi óskaplega miklum erfiðleikum. Ein af meginrökum þess og ein aðalástæða þess að menn voru tilbúnir til að sækja hér um aðild, margir hverjir, var einmitt sú að það væri möguleiki að taka upp hina sameiginlegu mynt þannig að valkostirnir eru þeir. En það er ekki bara evran sem er vandi Evrópu þessa dagana. Það er rétt að hafa í huga og ekki gleyma því að áfram er sá vandi sem var mjög umtalaður áður en evruvandinn komst í hámæli, sem er sú staðreynd að íbúar álfunnar eru að eldast, lífeyrissjóðakerfi Evrópu eru mjög veik og illa fjármögnuð, þannig að ofan á hinn risavaxna skuldavanda ríkjanna sem fer vaxandi dag frá degi bætist sá vandi sem menn horfa fram á varðandi lífeyrissjóðsskuldbindingar í mörgum löndum ESB. Staða álfunnar, samkeppnishæfni hennar, samkeppnisstaða hennar, fer því versnandi. Og enn og aftur: Eina lausnin sem menn hafa á þeim bænum er að auka samrunann, að verða meira sambandsríki. Enginn óskar þess að hin sameiginlega mynt liðist í sundur. Það væri skelfileg atburðarás sem mundi valda miklum skaða og þess vegna hef ég hef þá skoðun og er sannfærður um að leiðin til aukins samruna verði farin. Ég óttast að það verði gert þannig að menn fari fram hjá hinu lýðræðislega ferli, að farið verði fram hjá kjósendum í álfunni, menn búi til alls konar sjóði og fyrirkomulag til að tryggja að hægt verði að standa með evrunni og beri slíkt ekki undir kjósendur í álfunni, af því að maður heyrir líka og sér að það er frekar tilhneiging hjá kjósendum til að styðja þjóðríkið frekar en alríkið. Þetta er hinn stóri vandi Evrópu og 

Frú forseti. Þetta er gríðarlega brýnt umræðuefni og aldrei þessu vant hefði verið ágætt að hafa aðeins rýmri tíma. Það er enginn vafi á því að efnahagsvandi Evrópu er ríkisfjármála- og skuldavandi ákveðinna þjóðríkja. Það er verið að glíma við bankakerfi á brauðfótum í mörgum löndum og síðan eru aðrir sem telja að rót vandans tengist meira stöðu sjálfs gjaldmiðilsins, evrunnar, og undirliggjandi veikleika í myntsamstarfinu. En um þetta eru vissulega skiptar skoðanir. Efnahagsvandi evrusvæðisins er að sjálfsögðu áhyggjuefni okkar sem og allra annarra sem fylgjast með efnahagsmálum í heiminum, en þó ekki síður okkar sem eigum þarna mikilvægustu útflutningsmarkaði okkar. Vandi evrusvæðisins er því okkar vandi að hluta til, óháð því hvort við erum í viðræðum um aðild að Evrópusambandinu eða ekki. Það er nærtækt að nefna Spán í þeim efnum, ef bankakerfið þar hefði farið á hliðina þarf ekki að efast um að það hefði haft neikvæð áhrif á viðskiptahagsmuni okkar þar. Ef við nefnum örstutt aðgerðir síðustu viku er það fyrst og fremst neyðarlánið til Spánar sem getur orðið allt að 100 milljarðar evra. Það vakti tímabundna bjartsýni en sú gleði virtist ætla að verða skammvinn, a.m.k. í gærkvöldi og framan af degi í dag, og liggur þar væntanlega fernt aðallega að baki. Það er enn óvissa um endanlega útfærslu lánafyrirgreiðslunnar. Það er í öðru lagi þannig að notkun á sjóðnum virðist vekja ákveðinn ótta hjá ákveðnum fjárfestum vegna þess ríkulega forgangs sem sjóðurinn hefur umfram aðra fjárfesta. Í þriðja lagi horfa menn á að skuldir Spánar með þessu láni munu nálgast um 90% af vergri landsframleiðslu og efasemdir vakna um að spænskt hagkerfi sé í ástandi til að greiða slík lán til baka, samanber gríðarlegt atvinnuleysi og fleiri erfiðleika þar á fasteignamarkaði. Loks er það þannig að þessi lánveiting sýnir svart á hvítu hversu nátengdur vandi bankakerfis álfunnar er ríkjunum og samstarfi þeirra. Þessu til viðbótar koma svo áhyggjur af grísku kosningunum 17. júní næstkomandi og vissar vísbendingar um að farið sé að bera á fjármagnsflótta úr evrunni. Fram undir þetta hefur fjármagn aðallega flust til innan svæðisins frá Grikklandi og öðrum ríkjum til Þýskalands en nú ber á flótta út úr evrunni yfir til Sviss, Danmerkur og fleiri landa. Seðlabanki Evrópu hefur kynnt viðamikla framtíðarsýn um bankabandalag í raun og veru sem á að byggja á þremur meginþáttum, þ.e. miðlægu eftirlitskerfi með fjármálastofnunum, sameiginlegu innstæðutryggingakerfi og mjög sterku sameiginlegu kerfi til að takast á við fallandi og fallna banka. Hvað okkur varðar er staðan nokkuð önnur. Það má segja að Evrópa hafi verið í að minnsta kosti minni háttar krísu í eitt til eitt og hálft ár en það hefur ekki haft teljandi áhrif á Ísland og hagvöxt hér eins og kunnugt er. Ríkissjóður er vel fjármagnaður með ríkulegt laust fé og hefur nýlega lengt mjög í lánasafni sínu, og þar með í gjaldeyrisforðanum, með lántöku upp á 2 milljarða bandaríkjadollara á innan við einu ári til fimm og til tíu ára. Bankarnir eru fjármagnaðir innan lands með ríkulega lausafjárstöðu og mjög há eiginfjárhlutföll. Gjaldeyrisvaraforðinn er ávaxtaður á um það bil þann tryggasta hátt sem mögulegt er. Það hefur verið farið yfir það og verður ekki séð að neinar ráðstafanir sé hægt að gera til þess að geyma hann á öruggari hátt en gert er í dag, vissulega gegn nokkuð lægri ávöxtun en hægt væri að fá á forðann ef menn þyrðu að taka meiri áhættu, en ég held að þessar sviptingar sýni okkur að það hafi verið hyggilegt að velja ýtrasta öryggi þegar gjaldeyrisforðanum hefur verið komið fyrir. Loks eru það gjaldeyrishöftin sem tvímælalaust skapa hér ákveðið skjól með kostum sínum og göllum, því að hér er ekki hætta á hvorki fjármagnsflótta né fjármagnsinnstreymi sem getur orðið jafngilt vandamál í þeim löndum sem við eiga annað hvort að búa. Þannig er það. Varðandi viðbúnað okkar að öðru leyti hefur verið farið yfir hann allan saman. Ráðherranefnd um efnahagsmál fylgist reglulega með framvindu mála. Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið á grundvelli síns samstarfssamnings gera það sömuleiðis. Umboð nefndar um fjármálastöðugleika hefur nýlega verið endurnýjað á grunni nýrrar verklýsingar. Stýrihópur um losun gjaldeyrishafta hefur komið saman og fjallað um málið og lögð er almennt áhersla á að vakta stöðuna eins vel og kostur er. Ég held að það megi því segja að okkar viðbúnaður og okkar aðstæður séu góðar en það þýðir ekki að draga úr því að haldi þessi vandi áfram að versna verður hann einnig í vaxandi mæli okkar vandi. Varðandi áhrif af þessu á þær viðræður sem standa yfir um aðild að Evrópusambandinu er ekki hægt að segja að með beinum hætti hafi þetta áhrif sem slíkt. Hitt er augljóst að það hvernig Evrópusambandið vinnur úr þessum vanda og hvers eðlis Evrópusambandið verður innan kannski fárra mánaða mun að sjálfsögðu hafa áhrif á mat okkar í þeim efnum. Það er ekki ólíklegt að næstu 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir að efna til þessarar umræðu um evruvandann, því þó að það gríðarlega stóra mál hafi verið helsta umfjöllunarefni fjölmiðla í nánast öllum Evrópulöndum undanfarin ár hefur að miklu leyti verið litið fram hjá þessu máli á Íslandi, ekki hvað síst hér í þinginu sem er óneitanlega undarlegt í ljósi þess að Ísland er að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns liggur það ljóst fyrir að Evrópusambandið mun gjörbreytast á komandi missirum og árum. Það er í raun enginn málsmetandi maður í stjórnkerfi Evrópusambandsins eða við stjórn þeirra ríkja sem það mynda sem heldur öðru fram en að þau vandamál sem Evrópusambandið er nú að ganga í gegnum muni gjörbreyta eðli Evrópusambandsins. Annaðhvort muni það losna í sundur eða færast miklu nær því að verða þjóðríki. Margir, sérstaklega forvígismenn Evrópusambandsins, eru ófeimnir við að lýsa því yfir að þannig eigi þróunin að verða. Þannig er vissulega unnið þessa dagana, m.a. með því að taka stöðugt meiri völd af ríkjum Evrópusambandsins, ekki hvað síst til þess að hafa stjórn á fjármálum sínum. Í breska blaðinu Times var upplýst um það fyrir tveimur vikum, ef ég man rétt, að á Írlandi hefðu laun lækkað um 20% frá því að evrukrísan hófst, en gert væri ráð fyrir að kaupmáttur Íra þyrfti að lækka um þriðjung í viðbót til að Írar gætu áfram verið samkeppnishæfir innan evrunnar. Í Þýskalandi hins vegar hefur kaupmáttur nánast staðið í stað í um áratug. Það hefur reynst mjög erfitt að samræma ólíka efnahagsstöðu ríkja innan evrusvæðisins og verður ekki gert án þess að einhvers konar allsherjaryfirvald Evrópusambandsins taki að sér stjórn fjármála ríkjanna. Þetta gjörbreytir Evrópusambandinu og þetta gjörbreytir 

Virðulegi forseti. Ákvörðun okkar um að sækja um aðild að Evrópusambandinu árið 2009 byggði á þeirri staðreynd að við mátum það ekki hvað síst þannig að þörf væri á sterkari umgjörð fyrir gjaldmiðil okkar; við þyrftum sterkari gjaldmiðil. Sú afstaða er algjörlega óbreytt í dag. Það sést best á því að við erum í dag enn læst í viðjum gjaldeyrishafta og 75% atvinnurekenda í landinu telja sig ekki hafa trú á því að íslensk króna sé framtíðargjaldmiðill landsins. Við sögðum þá að umgjörð evrunnar þyrfti að vera sterkari og umgjörð um fjármálakerfið þyrfti að vera sterkari og að ástæða bankahruns á Íslandi væri ekki hvað síst sú að regluverk Evrópusambandsins á sviði fjármálamarkaðar væri ekki nógu sterkt. Það var rétt þá og það er rétt enn þann dag í dag. Það hafa margir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins til dæmis haldið áfram að segja á undanförnum árum þegar við höfum rætt um innleiðingu á nýrri innstæðutryggingartilskipun. Þeir hafa réttilega sagt að það verði að vera fjölþjóðlegt innstæðutryggingakerfi til að standa undir regluverki á sviði fjármálamarkaðar á hinu evrópska efnahagssvæði. Nú blasir við að Spánn er að lenda í áþekkri bankakreppu og þeirri sem við lentum í. Svarið við henni hlýtur að vera það að styrkja grunninn undir hina sameiginlegu bankastarfsemi á hinu Evrópska efnahagssvæði með sameiginlegu eftirlitskerfi, með sameiginlegu innstæðutryggingakerfi og með sameiginlegum lánveitanda til þrautavara og sameiginlegri umgjörð utan um það hvernig tekið er á fjármálafyrirtækjum í vanda. Ísland hlýtur auðvitað, ef það ætlar að vera áfram aðili að hinum innri markaði Evrópusambandsins, hvort heldur er sem aðili að EES eða sem aðili að Evrópusambandinu, að vera aðili að þessu samstarfi því að það er gott fyrir Ísland. Við vitum það í ljósi reynslunnar frá 2008. Hitt er svo líka ljóst að sterkari umgjörð sem evran kallar á um meðferð ríkisfjármála er líka góð fyrir Ísland því að við vitum hvað lausatök í ríkisfjármálum kostuðu okkur á árunum 2003–2007. Þann leik viljum við ekki endurtaka.

Virðulegi forseti. Það má öllum ljóst vera að það er erfið staða í fjármálaheiminum í dag. Það á ekki aðeins við um Evrópu heldur heiminn allan. Það varð bankahrun og þó að það hafi vissulega orðið hlutfallslega stærra á Íslandi en annars staðar vegna margra ólíkra orsaka og heimatilbúins vanda er ljóst að vandi fjármálakerfisins er alþjóðlegur. Staðan sem er uppi í Evrópu snýst því í raun ekki um evruna sem slíka, heldur miklu fremur um það að fjármálakerfið hrundi og vandinn sem við það skapaðist er enn að mestu óleystur. Bankakerfið sem er afar brogað, meingallað í raun, er enn við lýði og aðeins er búið að setja á það örfáa plástra til skyndilausnar sem nú blæðir með fram, því að lausnin er enn að því er virðist sú sama, þ.e. að berjast við að endurreisa meingallað kerfi, að almannavæða skuldir og einkavæða gróða áfram. Þessi vandi í Evrópu vofir hins vegar yfir óháð gjaldmiðlum að því er virðist, hann vofir yfir vegna vangetu til þess að horfast í augu við raunvandann, þ.e. meingallað banka- og fjármálakerfi sem byggir á skuldum fremur en eignum. Íslendingar geta ekki búið við langvarandi gjaldeyrishöft. Við þurfum að skapa hér hið allra fyrsta stöðugleika og heilbrigt samkeppnisumhverfi. Ég tel afar litlar líkur á því að umhverfi langvarandi stöðugleika og heilbrigðrar opinnar samkeppni muni nokkurn tímann skapast hér heima á meðan við rekum áfram sveiflukennda örmynt. Við verðum að leita nýrra lausna og upptaka evrunnar virðist skynsamlegur kostur, bæði með tilliti til viðskipta- og menningartengsla við nágrannaríki okkar. Hún er þó á sama tíma augljóslega ekki lausnin við núverandi stöðu hér á landi þar sem ljóst er að það er ekki innan fárra ára sem okkur tekst að uppfylla Maastricht-skilyrðin. Ég hvet þingheim til þess að einhenda sér mun fremur í það að reyna að uppfylla þau og skapa stöðugleika á Íslandi. - Horfum heim.

Virðulegi forseti. Vanda evrusvæðisins má rekja til rangrar efnahagsstefnu, stefnu sem hefur verið keyrð í gegn af Þjóðverjum sem eru ekki tilbúnir að taka á rót vandans heldur aðeins afleiðingum hans. Vörur og fjármagn ríku evrulandanna hafa frá upptöku evrunnar streymt inn í fátækari evrulöndin og búið til eignabólur eins og til dæmis á Spáni. Eignabólur springa vegna þess að fjármagn er notað til þess að hækka eignaverð en ekki til þess að keyra upp hagvöxt og þar með tryggja að til séu peningar til að greiða af lánum og vexti. Þjóðverjar hafa neytt fátækar þjóðir Evrópu til að auka skuldsetningu ríkissjóða og skera niður ríkisútgjöld til að fjármagna töpuð lán banka. Þannig eru töpuð útlán bankakerfisins í fátækum evrulöndum gerð að skuld skattgreiðanda. Þegar enginn vill lána skuldsettum evruþjóðum og fjármagnsflótti er hafinn kemur Evrópski seðlabankinn til aðstoðar og lánar, ekki þjóðríkjum af því að Evrópski seðlabankinn má ekki lána þjóðríkjum, heldur bönkum í þjóðríkjum með ábyrgð frá ríkissjóðum um að þeir muni sjá til þess að lánin verði greidd, með öðrum orðum með ríkisábyrgð. Evran hefur gert fjármagnsfólki kleift að flytja allar eigur sínar frá fátækari evrulöndum og skilja skuldirnar eftir. Brotthvarf skuldsettra þjóða úr evrusamstarfinu mun því verða mjög sársaukafullt fyrir almenning að öllu óbreyttu. Frú forseti. Ósjálfbærar skuldir hafa ekki síður eyðileggjandi áhrif á samfélög og líf einstaklinga en stríð. Ósjálfbærar skuldir á að 

Frú forseti. Mér sýnist að evruríkin séu að reka sig á fornkveðin sannindi sem öllum er hollt að reka sig á endrum og eins, og er nú svolítið saga mannkyns og ekki síst saga íslensku þjóðarinnar að við rekum okkur á endrum og eins. Þau eru sem sagt að frelsi fylgir ábyrgð. Mér sýnist að við höfum rekið okkur illþyrmilega á þessa staðreynd í hruninu þegar hingað streymdi mjög ódýrt lánsfé og við fórum á svolítið mikið lánafyllirí. Sama gæti auðvitað gerst á Íslandi ef við tækjum upp evru. Evran mundi hafa í för með sér lægri vaxtakostnað og menn þurfa ekkert að vera miklir fræðimenn á sviði hagfræði til að sjá að slíkt gæti auðvitað haft í för með sér endurtekið lánasukk á Íslandi, að einfaldlega streymdi hingað aftur erlent lánsfé og þá mundum við lenda í vanda. Mér sýnist þetta hafa gerst í mörgum ríkjum Evrópu alveg eins og gerðist hér, að ódýrt lánsfé leiðir til bólu, og Evrópuríkin eru einfaldlega að takast á við það, sem okkur held ég væri hollt að takast á við með þeim, að innleiða aga inn í þetta umhverfi. Við stöndum frammi fyrir þeim valkostum núna og munum standa frammi fyrir þeim valkostum í vaxandi mæli á næstunni einfaldlega hvort við viljum krónu með höftum eða evru með aga. Ég held að það verði þessir tveir valkostir sem við þurfum að ræða. Í mínum huga, vegna þess að ég er algjörlega þeirrar skoðunar svona almennt að það þurfi alltaf að gæta að því, fylgir frelsi ábyrgð og ekki síst frelsi í fjármagnsflutningum. Því fylgir með öðrum orðum agi, umgjörð, traustari umgjörð. Og ég held að mín niðurstaða verði alveg óhikað sú að eftir allt þetta sem Evrópa gengur í gegnum muni rísa upp úr öskustónni evra með aga og regluverki sem við munum þá 

Virðulegi forseti. Hvað hefur fjármálakreppan sem geisað hefur í heiminum frá miðju ári 1997 kennt okkur? Hvað hefur hún leitt í ljós? Hún hefur leitt í ljós að það er grundvallarmisskilningur að með því fyrirkomulagi sem ríkir núna í Evrópu sé hægt að reka sameiginlega mynt og þess vegna þarf að verða grundvallarbreyting á sambandinu til að myntin gangi upp. Við erum að sjá núna aukinn vilja til samruna í fjármálum, aukinn vilja til pólitísks samruna sem mun að lokum leiða til sambandsríkisins Evrópu. Þannig að forsendurnar sem við notuðum þegar við sóttum um aðild að Evrópusambandinu eru orðnar allt aðrar en þær voru einungis fyrir þremur árum síðan. Það berast uggvænlegar fréttir núna frá Evrópu. Spánn sótti um neyðarlán á dögunum og fékk það um helgina til þess að bjarga bankakerfi sínu. En þetta mun ekki leiða til þess að Spánn losni við sín vandamál, þetta er einungis hluti þess sem þarf að gera í því landi. Við sjáum að sjóðir eins og til dæmis Abu Dhabi Investment Authority, China Investment Corporation og norski olíusjóðurinn eru allir að draga sig út úr fjárfestingum í Evrópu, fjárfestingu í ríkisskuldabréfum og bankabréfum, sem þýðir það að vandinn á fjármögnun mun stöðugt aukast. Eina lausnin til bjargar evrunni er samruni, pólitískur fjármálalegur samruni, og að ríkin verði sambandsríki. Það er það sem við Íslendingar þurfum að velta kirfilega 

Frú forseti. Trond Giske, atvinnumálaráðherra Norðmanna, hélt nýlega ræðu á fundi forustumanna í norsku atvinnulífi og gerði að umtalsefni ástandið á evrusvæðinu þar sem skuldirnar og atvinnuleysið og örbirgðin fer ört vaxandi. Með leyfi forseta vitna ég til eftirfarandi orða: „Þegar ég stend hér í einum glæsilegustu salarkynnum Óslóarborgar og ræði um ástandið í ESB finnst mér eins og ég sitji á efsta þilfari Titanic meðan sjórinn er farinn að flæða inn á neðri þilförin.“ Þetta sagði norski ráðherrann og að því er ég best veit er hann líka krati. „Þetta er ekki aðeins efnahagsleg kreppa, heldur einnig mikil félagsleg kreppa,“ bætti ráðherrann við og vísaði til hins gífurlega atvinnuleysis meðal ungs fólks í Evrópusambandinu. - „Heil kynslóð á það á hættu að bjóða fram starfskrafta sína á fullorðinsárum án þess að fá nokkuð að gera sem vit er í.“ Þetta er staða Evrópusambandsins og þetta speglast kannski líka í þeirri stöðu sem evran nú er í. Angela Merkel sagði í Der Spiegel nýlega: „Við þurfum að búa til pólitíska einingu. Við verðum skref fyrir skref að framselja vald okkar til miðstýrðs valds í Evrópusambandinu því að það hefur svo góða yfirsýn og þess vegna þarf allt vald og öll ákvarðanataka að geta færst þangað inn.“ Frú forseti. Við eigum ekkert erindi þarna inn. Við eigum á hættu að sogast lengra inn í kjölsog Titanic eins og norski ráðherrann lýsir því. Við eigum að afturkalla umsóknina að Evrópusambandinu nú þegar, og vinna á okkar eigin forsendum að lausn okkar mála til framtíðar, hætta þeim blekkingaleik að það sé hægt að sækja gull í greipar Evrópusambandsins.  
            

Virðulegi forseti. Þegar vandi steðjar að er nauðsynlegt að efnahagskerfi og efnahagslíf þjóðarinnar geti tekið á sig vandann og þjóðlífið allt geti aðlagað sig að komandi áföllum. Það höfum við Íslendingar getað gert vegna þess að við höfum búið við eigin gjaldmiðil og með því móti höfum við getað komið í veg fyrir stóraukið atvinnuleysi. Það er þess vegna sem ekki bara Norðmenn heldur líka Svíar, sem þó eru í Evrópusambandinu, eru með sinn eigin gjaldmiðil og jafnvel Danir hafa ákveðið að danska krónan geti tekið á sig sveiflurnar. Þetta snýst allt um atvinnu og að ríkin geti reist sig sjálf við úr þeim vanda sem þau eiga við að glíma. Ég held að bæði Grikkir og Spánverjar mundu gjarnan vilja getað verið með eigin gjaldmiðil í dag til að minnka það mikla atvinnuleysi sem þær þjóðir eiga við að glíma. Efnahagsstaða ríkja er mismunandi, Þýskaland er statt í miðjunni og evran sveiflast með atvinnulífi Þjóðverja. Við hins vegar sem búum á jaðrinum eigum að horfa til eigin gjaldmiðils og til framtíðar mun íslenska krónan verða íslensku þjóðlífi til hagsældar. Það er alveg rétt að við þurfum að koma á aga í íslenskum ríkisfjármálum. Ég hef talað fyrir því og sagt að stærsti og mesti vandi Íslands sé agaleysi í ríkisfjármálum. Því miður hefur lítið verið að gert þó að ég skynji það núna að samstaða sé um að breyta því. Við skulum vona að það verði að veruleika.

Forseti. Eftir kreppuna miklu á fyrri hluta síðustu aldar var það viðbragð ríkjanna sem í henni lentu að loka landamærum sínum, horfa inn á við og reyna að hokra sjálft hvert ríki með tvær geitur og taugreftan sal eins og stendur í Hávamálum. Afleiðingarnar af þessu urðu þær að hallærið varð afar langvarandi og pólitískt sundurlyndi óx í öllum ríkjum sem að lokum leiddi til hins ægilega harmleiks sem við þekkjum frá 1939–1945. Þetta er ekki kostur núna og það sjá allir. Í forustu Evrópusambandsins nú snýst umræðan einkum um þrennt. Þar fara annars vegar fram björgunarstörf sem við þekkjum vel og hins vegar er verið að reyna að huga að framtíðarskipan. Þetta snýst um aga, samábyrgð og frumkvæði. Aga sem við þekkjum úr stöðugleikasáttmálanum en við þekkjum líka úr Maastricht-reglunum, 3% hámarkshalli á ríkissjóði, skuldir ekki meiri en 60% af þjóðarframleiðslu. Gallinn er hins vegar sá að það hefur skort úrræði og aga til þess að ríkin virði mörkin, aga líka þegar kemur að samevrópsku fjármálaeftirliti, að innstæðutryggingakerfi sem menn tala um að bankarnir sjálfir verði að gjöra svo vel að fjármagna og að lánum til þrautavara, samábyrgð í því að ríkin ætlast til að Evrópusambandið sem slíkt komi til hjálpar einstökum ríkjum í vanda eða eru að ræða um það - þar er rætt um regluleg evruskuldabréf sem nýjan grundvöll fyrir fjármálakerfinu - og frumkvæði sem nú hefur hlotið mikla hylli við kosningu Hollandes í Frakklandi. Breytir þetta eðli Evrópusambandsins? spyr frummælandi. Já, að einhverju leyti gerir það það. Það þéttir samstarf ESB-ríkjanna, evruríkjanna að minnsta kosti, leggur á þau meiri skyldur gagnvart bandalaginu í staðinn fyrir traustari efnahagslegan grundvöll, en það eru engar áætlanir uppi um að breyta sjálfu eðli sambandsins. Það verður enginn grundvallarmunur á því. Þetta sem 

Forseti beinir nú þeim tilmælum til hv. þingmanna að virða þann ræðutíma sem þeim er úthlutaður.

Forseti. Evrópusambandið er byggt upp á fallegum hugsjónum sem eru sprottnar upp eftir hörmulegar styrjaldir. Menn sáu að með því að tengja hagsmuni ríkjanna í álfunni saman var hægt að tryggja frið og með samvinnu var hægt að auka lífsgæði íbúanna og tryggja þeim ákveðin réttindi. Það sem hefur verið að gerast síðustu ár er hins vegar að við sjáum að hagsmunir fjármagnsins eru teknir fram yfir hagsmuni almennings. Við Íslendingar þekkjum þennan leik. Við höfum reynt hann á eigin skinni, hvernig kerfið tryggir fjármagnseigendum eignir sínar en hagsmunir hinna skuldsettu eru alltaf fyrir borð bornir og skiptir þá engu hvort um er að ræða einstaklinga eða ríkið. Lausnin á skuldavanda er ekki meiri lántaka. Við ræðum hér vanda evrunnar en ljóst er að þau ríki sem nú eru í vanda, þeir bankar sem nú falla hugsanlega eða eru að falla hefðu að öllum líkindum gert það hvort sem er, hvort sem þeir notuðu evru eða ekki, því að þetta er skuldavandi. Það þarf hugrekki til að horfast í augu við hann og að það er ekki til innstæða fyrir þessum skuldum, hvort sem það eru skuldir ríkja, fyrirtækja eða einstaklinga. Þær verða ekki greiddar nema með hörmulegum afleiðingum fyrir íbúa þeirra ríkja sem í vanda eru með tilheyrandi fátækt, atvinnuleysi og niðurskurði á velferð. Á meðan virðist kerfið alltaf tryggja hagsmuni fjármagnseigenda. Þessu þarf að breyta. Hvað Ísland varðar eigum við auðvitað að stefna að því að uppfylla Maastricht-skilyrðin, algjörlega óháð því hvort evran verður einhvern tímann framtíðarmynt hér á landi eða annars staðar, því að þau eru uppskrift að meiri stöðugleika og heilbrigðari efnahag. En vandi hinna skuldsettu verður ekki leystur með frekari lántöku.

Virðulegi forseti. Sá vandi sem við er að etja verður ekki leystur með einhvers konar tæknilausnum. Hann er ekki bara tæknilegs eðlis. Um er að ræða grundvallarvanda. Þetta er grundvallarvandi sem snýr að því að ekki er hægt að hafa sameiginlega mynt á svæði sem lýtur ekki einni sameiginlegri pólitískri yfirstjórn. Það er raunverulega hin stóra lexía sem menn standa frammi fyrir núna. Þess vegna verður að breyta þessu fyrirkomulagi, ekki með einhverjum smáskammtalausnum, ekki með tæknilausnum, heldur með grundvallarbreytingu á eðli sjálfs sambandsins. Með því að horfast í augu við það að ef evran á að vera hin sameiginlega mynt þá verður að fylgja því sameiginleg pólitísk yfirstjórn. Með öðrum orðum: Sambandsríki Evrópu. Ég var mjög ánægður að heyra þau orð hæstv. ráðherra að þessi þróun öll næstu mánuðina kallaði á að við Íslendingar skoðum stöðu okkar hvað varðar samskipti við ESB innan örfárra mánaða því að fram undan eru þessar stóru ákvarðanir á vettvangi sambandsins. Það er líka rétt að horfa til þess, vegna þess sem hér hefur komið fram, að vandamálið, þ.e. bankakreppan og ríkisskuldakreppan eru mismunandi hliðar á sama pening. Það hvernig ríkin hafa verið skuldsett á þeirri forsendu að hægt væri að lána mismunandi ríkjum á sömu kjörum vegna þess að um var að ræða eina sömu myntina hefur haft afskaplega slæmar afleiðingar. Og það voru einmitt bankarnir sem voru að lána til landa sem í raun og veru báru ekki þá vexti sem var boðið upp á. Þetta voru falsvextir vegna þess að það var falskur grunnur undir myntinni. Það er auðvitað eitt af því mikilvæga sem við þurfum að horfast í augu við. Því segi ég enn og aftur, virðulegi forseti - og ég þakka kærlega fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram - að niðurstaðan hlýtur að vera þessi: Evrópusambandið mun breytast og mun breyta um eðli. Það mun fara í átt að sambandsríki eða að evran liðast í sundur. Þá stöndum við Íslendingar frammi fyrir þeirri stöðu 

Frú forseti. Ég þakka sömuleiðis þessa umræðu og tel að við hefðum gjarnan mátt hafa meiri tíma til að fara yfir þessi stóru og mikilvægu mál. Ég óttast nú að það sem næst okkur standi hvað áhrif snertir á Ísland og íslenskt efnahagslíf séu kannski þrjú fyrirbæri, fiskur, ál og ferðamenn. Það er auðvitað augljóst að það er líklegast að neikvæð áhrif af þessu berist fyrst til okkar í gegnum versnandi viðskiptakjör, þyngsli í útflutningsstarfseminni, hnökra í bankaviðskiptum ef þau verða í ólagi í þessum löndum og hugsanlega dregur þetta úr sókn ferðamanna frá Evrópu til landsins. Í öðru lagi tel ég að lærdómurinn af þessu sé óskaplega einfaldur og hann er hægt að orða á mannamáli. Það er þannig að menn geta ekki til lengdar eytt meira en þeir afla óháð þeirri mynt sem er notuð. Það skiptir bara engu máli. Ef menn eyða meiru en þeir afla kemur það í bakið á þeim og skiptir ekki máli hvort það er í dollurum, evrum eða krónu. Það getur hins vegar vel verið að tímabundið myndist freistniástand til þess að lifa í fölskum gleðiheimi ef menn eru gengnir inn í stórt myntbandalag og þeim bjóðast þar betri kjör en kannski efnahagslegar forsendur viðkomandi lands bjóða upp á, og má segja að það sé að sumu leyti hin dapurlega reynsla Suður-Evrópuríkjanna. Í þriðja lagi, Ísland á geysilega mikið undir því að það greiðist vel úr vanda Evrópu. Ég verð að segja það, frú forseti, að ég fæ mig ekki með nokkru móti til þess að tala glaðhlakkalega um þessi vandamál þó að ég sé andvígur inngöngu í Evrópusambandið. Mér finnst það ónotalegt þegar ég skynja stundum í umræðum að það er eins og hlakki í mönnum yfir vandræðum Evrópu af því þeir eru á móti því að við göngum í ESB. Getum við nú ekki haldið því aðgreindu? Kostirnir virðast vera tveir. Annars vegar að Evrópa nái tökum á þessu ástandi með því að þróast í átt til miklu meiri samruna og sameiginlegrar stjórnar í ríkisfjármálum. Sem sagt að við fáum upp úr þessum ósköpum Federal Europe. Hinn kosturinn er ekki félegur heldur, að þetta liðist í sundur, að Evrópa nái ekki tökum á ástandi sínu. Þannig að hvort sem 

Frú forseti. Ég mæli fyrir tveimur breytingartillögum, annars vegar við samgönguáætlun árin 2011–2014 á þskj. 1520 og hins vegar við samgönguáætlun árin 2011–2022 á þskj. 1521, sem og nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um sömu áætlanir frá minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Minni hluti tekur undir flest ef ekki öll sjónarmið og rök meiri hlutans í nefndaráliti hans, m.a. um að stefnt skuli að jákvæðri byggðaþróun, að við miðum að greiðum, öruggum, hagkvæmum og umhverfislega sjálfbærum samgöngum með aðgengi og hreyfanleika í samgöngukerfinu í forgrunni og hagkvæmni, að leitast sé við að draga úr hávaða og loftmengun með minni notkun jarðefnaeldsneytis, nýtingu endurnýjanlegra orkugjafa o.fl. Við fögnum líka þeirri áherslu sem meiri hluti samgöngu- og umhverfisnefndar leggur á almenningssamgöngur bæði í þéttbýli og dreifbýli. Við tökum undir það að lögð skuli sérstök áhersla á liðinn „tengivegir, malbik“ og jafnframt ríka áherslu á viðhald þeirra samgöngumannvirkja sem fyrir eru. Það er ljóst að viðhaldi er verulega ábótavant og stefnir í umtalsvert tjón af þeim völdum á næstu árum ef ekkert verður að gert en við höfum til þessa lagt of mikla áherslu á nýframkvæmdir á kostnað viðhaldsins. Um þetta eru allir sérfræðingar í vegagerð og samgöngumálum sammála. Það verður að snúa við blaðinu hvað viðhald snertir. Annars kunnum við að verða fyrir milljarðatjóni þegar fram í sækir. Skortur á viðhaldi kemur auðvitað niður á flutningsgetu og umferðaröryggi og kostnaður við að koma vegakerfinu aftur í viðunandi horf getur orðið margfalt meiri en nýframkvæmdir. Dýrmætar fjárfestingar geta glatast. Við tökum líka undir með meiri hlutanum um vetrarþjónustu, að hún verði tryggð með tilliti til snjómoksturs og hálkuvarna. Ef því er ábótavant kemur það niður á umferðaröryggi og eðlilegri þróun atvinnu- og þjónustusvæða á landsbyggðinni en einnig kallar fjölgun ferðamanna og lenging ferðamannatímans á úrbætur á þessu sviði. Ég hygg að á liðnum vetri hafi aldrei komið fleiri erlendir ferðamenn til landsins og ferðast um það auk þess að vera ótrúlega mikið á höfuðborgarsvæðinu. Við tökum undir það að brýnt sé að auka öryggi í samgöngum og við tökum undir öll sjónarmið sem varða svonefnda núllsýn á umferðaröryggi sem gengur út á það að allar aðgerðir sem lúta að samgöngum á landi miða að því að enginn láti lífið í umferðinni. Hvert banaslys og jafnframt hvert líkamstjón sem veldur varanlegri örorku kostar þjóðfélagið í dag hundruð milljóna ef ekki milljarða. Við í minni hlutanum leggjum eins og meiri hlutinn ríka áherslu á að tekið verði tillit til byggðasjónarmiða. Það liggur fyrir í dag að tilteknir landshlutar búa enn við gjörsamlega óviðunandi samgöngur. Þar nefnir meiri hlutinn Vestfirði og við tökum undir það og nefnum sérstaklega Strandirnar. Við þurfum í þessu ljósi að efla sveitarfélögin og styrkja hvert svæði eins og landið allt. Við erum líka eindregið á því í minni hlutanum að það sé einboðið að við forgangsröðun verkefna sé litið til atvinnusköpunar og að þess vegna séu lögð til mannaflsfrek verkefni. Þau eru fyrst og fremst á sviði viðhalds, tengivega og þess að fækka einbreiðum brúm á landinu. Það kallar á mörg dagsverk og það er mjög atvinnuskapandi í viðkomandi sveitarfélögum eða landsvæðum. Þegar ég hef lýst sjónarmiðum og röksemdum meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar vil ég nefna að við teljum að verulega skorti á að þessum forsendum og þessum rökum sé fullnægt í tillögum meiri hlutans. Þá á ég sérstaklega við nauðsynlegt viðhald, umferðaröryggi, byggðasjónarmið, forgangsröð og fleira sem ég nefndi áðan. Við gerum því fáar en markvissar breytingartillögur sem allar ganga út frá þessum sjónarmiðum og styðjast við rök sem meiri hlutinn setur fram í sínu nefndaráliti. Í fyrsta lagi viljum við að gengið verði lengra í að flýta brýnum samgöngubótum og viðhaldi og við leggjum til að framkvæmdum við tengivegi verði flýtt, sett verði aukið fjármagn í þessar framkvæmdir á fyrsta og öðru tímabili samgönguáætlunar. Minni hlutinn áréttar mikilvægi þess að sett verði aukið fjármagn í þessar framkvæmdir þar sem tengivegir eru tæpur helmingur alls vegakerfis landsins. Allir þingmenn, sérstaklega landsbyggðarþingmenn, þekkja ástand tengiveganna. Hér er um að ræða gríðarlegar samgöngubætur sem skapa mikla atvinnu heima í héraði. Við leggjum til að flýta framkvæmdum við liðinn „tengiliðir, malbik“ þannig að 4 milljarðar komi til viðbótar inn í þann framkvæmdaflokk og skiptist jafnt á fjögur tímabil samgönguáætlunar. Í öðru lagi leggjum við til að framkvæmdum við breikkun einbreiðra brúa verði flýtt enn frekar. Það er mat minni hluta að framkvæmdir þessar séu mikilvæg öryggisráðstöfun en einbreiðar brýr valda verulegri slysahættu á þjóðvegum, sérstaklega þjóðvegi 1, og þar er ástandið í mörgum kjördæmum til vansa. Bara frá Kirkjubæjarklaustri að Höfn í Hornafirði eru upp undir 30 einbreiðar brýr og þarna fara um á annað hundrað þúsund bílar á hverju ári, og meira á sumrin, á annað hundrað þúsund ferðamenn koma þarna yfir sumarið. Við leggjum í þriðja lagi til að framkvæmdum við Hornafjarðarfljót verði flýtt og að þær hefjist árið 2014. Það er mat minni hluta að ný brú yfir Hornafjarðarfljót sé mikil samgöngubót á þjóðvegi 1 og fyrir byggðarlagið en ljóst er að brýn þörf er á að ráðast sem fyrst í þessar framkvæmdir. Ný brú hefur í för með sér verulega aukið umferðaröryggi, 11 kílómetra styttingu á þjóðvegi 1 og mun fækka einbreiðum brúm um sex á þessu svæði. Verkefnið er auk þess mjög arðsamt og var ein forsenda sameiningar sveitarfélaga á suðausturhluta landsins. Þeir sem hafa farið um núverandi brú yfir Hornafjarðarfljót vita að hún er hættuleg. Hún er úr sér gengin, hún er einbreið og mishæðótt þannig að það að keyra um hana er eins og að fara í rússíbana. Þegar maður kemur að brúnni sér maður ekki bíla sem eru við hinn endann, maður sér þá ekki fyrr en upp á brúna er komið. Þarna liggur oft nærri slysum og þarna fara um gríðarlegir þungaflutningar. Þetta er ekki vansalaust og það kallar á tafarlausar úrbætur eins og landsbyggðarþingmenn þekkja, sérstaklega í Suðurkjördæmi og á norðausturhorninu. Í fjórða lagi leggjum við til að framkvæmdir við endurgerð vegar og brúar um Bjarnarfjarðará verði flýtt um tvö ár. Um er að ræða afar mikilvægt byggðamál en framkvæmdin er liður í að bæta samgöngur til Bjarnarfjarðar og Árneshrepps. Nýr vegur yfir Bjarnarfjarðarháls ásamt brú yfir Bjarnarfjarðará var á fyrri samgönguáætlun. Verkið var með fjárveitingu og tilbúið til útboðs haustið 2008. Þá var það skorið niður sem hluti af aðgerðum ríkisvaldsins vegna efnahagshrunsins. Þar er hægt að hefja framkvæmdir með skömmum fyrirvara. Í fimmta lagi leggjum við til að framkvæmdum við endurgerð vegar um Veiðileysuháls í Árneshreppi verði flýtt um tvö ár. Minni hlutinn áréttar að framkvæmdin sé mikilvægt byggðamál sem bætir vetrarsamgöngur til Árneshrepps og sumarsamgöngur reyndar líka. Árneshreppur á Ströndum er á margan hátt einstök jaðarbyggð, landfræðilega afmarkaður, tiltölulega þéttbýll og þar er að finna minjar um búsetu, atvinnuhætti og sögu þjóðarinnar allt frá landnámi. Lagt er til að þjóð og þing taki höndum saman um að treysta búsetu á Árneshreppi á Ströndum, að meginframkvæmdir eigi sér stað á næstu fjórum árum en vinnunni ljúki á gildistíma samgönguáætlunar. Íbúar Árneshrepps hafa sýnt mikinn dugnað og frumkvæði í að byggja upp stoðgreinar eins og ferðaþjónustu með hefðbundnum búskap og trilluútgerð. Það er talið að um 10 þús. manns hafi heimsótt svæðið árlega yfir sumartímann. Nú er hins vegar komið að þolmörkum áframhaldandi heilsársbúsetu og mikilvægt að Alþingi komi fyrir hönd þjóðarinnar með myndarlegum og afdráttarlausum hætti að málinu og leggi sitt af mörkum til að tryggja byggð og heilsársbúsetu í Árneshreppi. Ástand samgöngumála þar og á Ströndum er með öllu óviðunandi, sérstaklega að vetrarlagi. Í sjötta lagi leggjum við til að 500 milljónir verði veittar til undirbúnings og gerðar jarðganga um Reynisfjall á tímabilinu 2019–2022. Minni hlutinn bendir á að nú þegar skapar aukin umferð flutningabíla í gegnum íbúðahverfið í Vík mikla slysahættu. Einnig verður að hafa í huga hættu á grjóthruni, aurskriðum og snjóflóðum. Það er mat minni hluta að vegurinn fyrir Reynisfjall sé einn erfiðasti farartálmi á þjóðvegi 1 allt austur á land. Það er því mikilvægt að Alþingi sýni þessu verki og þessum brýnu úrbótum skilning og að þetta komi inn á síðasta tímabil samgönguáætlunar. Loks leggjum við í sjöunda lagi til að 2.250 milljónir til viðbótar verði veittar í viðhald samgöngumannvirkja sem skiptast jafnt á tímabilinu 2013, 2014 og 2015–2018. Ég ítreka það sem ég sagði fyrr í ræðu minni um ástand vega á landinu þar sem ekki hafa verið til peningar fyrir viðhaldi nokkur undanfarin ár. Ef ekki verður brugðist við er það skoðun mín að tjónið á samgöngumannvirkjum verði umtalsvert meira en þær 2.250 milljónir sem við leggjum til í þetta viðhaldsverkefni á þeim árum sem ég nefndi. Eins og ég segi er þetta líka afar atvinnuskapandi verkefni og kemur þannig inn í öll byggðarlög landsins. Minni hluti áréttar að lokum að hann er aðili að sérstakri bókun um forgangsröðun jarðganga á fylgiskjali I með nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Minni hlutinn leggur til að tillögurnar verði samþykktar með framangreindum breytingum sem lagðar eru fram á sérstökum þingskjölum. Að þessum breytingartillögum og nefndarálitinu standa hv. þingmenn Atli Gíslason og Ásmundur Einar Daðason.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsögu hans um nefndarálit minni hlutans. Margt athyglivert kom fram í ræðu þingmannsins og mig langar að beina nokkrum spurningum til hans. Í fyrsta lagi er hv. þingmaður með tillögu um að auka fé til viðhaldsverkefna og vísar í það að þessu hafi ekki verið sinnt sem skyldi undanfarin ár. Hann sagði að ef ekki yrði brugðist við mundi umtalsvert tjón hljótast af. Ég tek undir sjónarmið hv. þingmanns en spyr: Telur hv. þingmaður að þeir fjármunir sem hér eru lagðir til séu nægjanlegir til að forða því tjóni sem fyrirséð er að verði ef ekki verður ráðist í viðhald þeirra mannvirkja sem við þegar höfum eytt umtalsverðum fjármunum skattgreiðenda í að byggja upp? Telur hv. þingmaður nægilega áherslu lagða á umferðaröryggi í áætluninni sjálfri? Það er talað um það, en er farið eftir því? Byggja tillögurnar á því að auka umferðaröryggi eða er um að ræða hefðbundna áætlun sem stjórnast hugsanlega mest af því hvaða þingmenn toga mest inn í sitt kjördæmi? Mig langar að hrósa hv. þingmanni fyrir tillöguna um Hornafjarðarbrú og staðfesti það sem hv. þingmaður segir, sú brú er fullkomlega til skammar fyrir vegakerfið. Eins og hv. þingmaður segir er það eins og að keyra inn í Tívolí að fara yfir þessa brú og ég tel einfaldlega fyrir löngu kominn tíma til að ráðast í þetta mannvirki. Síðan langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi lagt einhver drög að því hvernig eigi að fjármagna þær viðbætur sem hann leggur til í breytingartillögum sínum.

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr hvort það sé nægilegt fé sem veitt er í viðhald. Það er aldrei nægilegt en auðvitað var umhverfis- og samgöngunefnd þröngur stakkur skorinn um fjárveitingar þannig að við tókum út nokkur verkefni sem við töldum brýn. Það er eflaust hægt að leggja mun meira í viðhald. Tjónið sem kann að verða á samgöngumannvirkjum er næsta fyrirsjáanlegt, m.a. út af því að út á vegina hefur öll þungaumferðin og allir þungaflutningar farið á síðasta einum og hálfum áratug. Það hefur spillt mjög vegum sem ekki voru byggðir fyrir þessa umferð. Ef undirlag skemmist og þarf að skipta um það kostar það gríðarlegan pening. Hún spyr hvort nægileg áhersla sé lögð á umferðaröryggi. Það er aldrei. Við stefnum að núlllausn og meiri hlutinn setur fram skilmerkilegan rökstuðning þar að lútandi. Hér eru meðal annars tillögur frá meiri hlutanum um viðhald, einbreiðar brýr o.fl. en mér finnst sjálfum á skorta. Ég tek svo undir sjónarmið um Hornafjarðarfljótið og þakka hv. þingmanni fyrir undirtektir við það. Ég vissi auðvitað að viðbrögð kæmu við því. Það er til skammar. Ég hef sjálfur lent þarna í erfiðleikum og hættu við akstur í myrkri. Það er erfitt að meta fjarlægðir, brúin liggur hærra en landslagið og þar fram eftir götunum þannig að þetta er okkur til skammar. Þarna þurfa að verða úrbætur. Hvar eigi að fá fjármagn í þetta, er spurt. Við erum að flýta framkvæmdum. Flestar tillögurnar ganga út á að flýta framkvæmdum nema viðhaldið. Þar er bætt í sem og einbreiðar brýr o.fl. Ég lít svo á að þetta séu ekki það stórir peningar að ekki sé hægt í fjárlögum að forgangsraða þannig að finna megi þá 6–8 milljarða sem við leggjum til að komi inn í verkefnið, á mörgum árum reyndar, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta en mig langaði að koma aðeins upp aftur og tala um fjármögnunina. Meiri hluti nefndarinnar leggur til breytingartillögur sem byggja á því, eftir því sem mér skilst, að frumvarp um veiðigjöld fari í gegnum þingið og að þar komi fé sem geri það að verkum að hægt verði að ráðast í flýtingu framkvæmda sem og það að sinna aðeins auknu viðhaldi miðað við það sem upphaflega var áætlað. Mig langar að koma því á framfæri að það að draga það að sinna viðhaldi og spara þannig aurinn til skemmri tíma hefur ekki gefist vel. Við verðum að taka okkur tak í þessu til þess að af hljótist ekki tjón sem verður mun dýrara að bregðast við en ef við förum í þetta jafnt og þétt.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að það er gert ráð fyrir því að hluti veiðigjaldanna renni til þessa verkefnis. Við erum að tala um samgönguáætlun frá 2011–2022. Nú liggur ekki fyrir niðurstaða um það hver veiðigjöldin verða en ég hygg að flestir þingmenn séu sammála um að hæfilegt gjald verði lagt á auðlindina. Menn greinir hins vegar á um hversu mikið það eigi að vera og menn greinir á um ruðningsáhrifin af veiðigjöldunum. Ég benti á það í ræðu minni á föstudaginn um veiðigjöldin að ekki er fullrannsakað hvaða áhrif þetta hefur á sveitarfélög, kjör sjómanna og annað slíkt. Það er allsendis óvíst hvort þetta gangi eftir en meiri hlutinn er að tala um 25 milljarða ef ég man rétt og það ætti að vera hægur vandi að afla þess fjár á tíu ára tímabili. Ég er sammála um viðhaldið, 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ítarlegt og gott nefndarálit. Reyndar tel ég að með frumvarpinu í heild þegar það kom fram frá hæstv. samgönguráðherra Ögmundi Jónassyni, hafi á vissan hátt verið brotið blað í gerð samgönguáætlana, með því að leggja höfuðáhersluna, þegar fjármagn er takmarkað, á vegi á landsbyggðinni sem stóðu kannski verst. Ég tel að þess megi sjá víða stað í þessu ágæta frumvarpi og nefndin hefur síðan haldið áfram og unnið á sömu nótum þó að ég sé sammála hv. þingmanni að enn megi betur gera eins og kom ítarlega fram í nefndaráliti hans. Ég ætla hins vegar að spyrja hv. þingmann, af því að ég veit að hann er í umhverfis- og samgöngunefnd, um strandsiglingar. Þótt það sé ekki bara mál minni hlutans eða meiri hlutans heldur mál Alþingis hvernig með það er farið, þá hefur það verið, eins og við vitum, mikið áherslumál margra þingmanna af landsbyggðinni að koma á strandsiglingum. Hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson hefur líka lýst sig mjög fylgjandi strandsiglingum og skipaði starfshóp til að fara yfir hvernig mætti freista þess að koma þeim í gang. Sá starfshópur skilaði af sér að mig minnir í endaðan janúar og lagði til að ráðist yrði í útboð á skilgreindu magni af flutningum í strandsiglingum. Nú veit ég ekki nákvæmlega hvar þetta mál stendur, kannski veit hv. þingmaður það ekki heldur, en í nefndaráliti meiri hlutans segir að unnið sé að útboðum fyrir strandsiglingar en ekki tilgreint sérstakt fjármagn til þess heldur á það að koma eftir á. Mér leikur mikil forvitni á að vita hvernig þetta mál stendur. 

Frú forseti. Já, ég hef verið hlynntur strandsiglingum fyrst og fremst af umhverfissjónarmiðum alla tíð. Það er hins vegar ekki einfalt að segja já. Það eru ýmsar örður á þeirri leið með strandsiglingar og kostir og ágallar sem hægt er að skoða. En umhverfislega séð er þetta brýnt og kallar eiginlega mest á öflugt skipulag og að sveitarfélög og atvinnurekendur, sérstaklega í fiskverkun, taki höndum saman og skipuleggi þetta betur. Ég andmæli því ekki að flutningar á fiski landshorna á milli séu nauðsynlegir, hluti skýringarinnar á þessum miklu flutningum milli landshluta er að sérhæfð öflug vinnsla verður að geta unnið sem mest af sömu tegund. Sum fyrirtækin eru með starfsstöðvar víða. Skipuleggja þarf siglingarnar vel og er mjög brýnt að lagt verði í þetta, bæði vegna umhverfislegra áhrifa og kostnaðar. Ég er sammála hv. þingmanni um að í þessari samgönguáætlun hafi verið brotið blað með heildstæðri hugsun og annað og ég tek undir hrós um það. Stílbrotið Vaðlaheiðargöng veldur mér hins vegar vonbrigðum, þau eru tekið út úr og hafa ruðningsáhrif á aðrar framkvæmdir og þar eru lögin um ríkisábyrgð tekin úr sambandi. Það finnst mér vera 2007-dæmi en í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var talað um lagasniðgöngu eða þá að laga lögin til. En ég tek undir sjónarmið hv. þingmanns um strandsiglingar, mál sem hann þarf væntanlega varla að spyrja um því hann gjörþekkir það, hefur verið flutningsmaður slíkra tillagna um árabil.

Frú forseti. Ég vildi strax í upphafi vekja athygli á strandsiglingunum. Það hefur áður gerst á þessum þingum að mikill áhugi væri á því að koma á strandsiglingum en síðan skort upp á að það skref sé stigið sem þarf til að koma þeim á. Þess vegna varð ég fyrir nokkrum vonbrigðum með að í þessari samgönguáætlun skuli ekki vera gert ráð fyrir fjármagni til þess. Ég held meira að segja að nú þegar sé afmarkað ákveðið fjármagn til að ráðast í að minnsta kosti undirbúning málsins. Fyrir mér eru strandsiglingar hluti af almannaflutningakerfinu og þjóðvegakerfi landsins og annaðhvort er mögulegt eða ekki að koma þeim á. Það getur þurft að styrkja þær af hálfu ríkisins, eðlilega, alveg eins og gert er með þjóðvegi og aðrar samgönguleiðir en ég hefði viljað sjá stigin raunveruleg skref og þeirra sæi stað í samgönguáætluninni.

Frú forseti. Ég er sammála því, það þyrfti að setja fé í úttekt á kostum og göllum strandsiglinga, og hvernig strandsiglingum yrði hrint í framkvæmd þannig að það yrði hagkvæmt fyrir alla. Þetta er ekki mál sem ríkið getur ákvarðað ofan frá sem slíkt heldur þarf, eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu, samvinnu og skipulag milli fiskverkenda, útgerðarmanna, sveitarfélaga, smávöruverslunarinnar og fleiri aðila þannig að þetta nýtist sem best. Svo stöndum við alltaf frammi fyrir samkeppnismálunum en það er sjálfsagt að gera bara eins og með Landeyjahafnarferjuna og Herjólf og boða til útboðs í einhver ár um þessar siglingar. Ég tel að það sé brýnt að þeim verði komið á því vegakerfið líður fyrir þungaflutninga eins og menn þekkja sem hafa farið til dæmis norður á Akureyri og séð vegkanta og ásigkomulag 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir nefndarálit hans sem ég er í mörgum atriðum sammála. Mér hlýnar um hjartarætur þegar rætt er um vegabætur á Ströndum norður yfir Veiðileysuháls og Bjarnarfjarðarháls svo tvö dæmi séu nefnd, en Strandir norður hafa löngum verið olnbogabarn í vegagerð og viðhaldi vega á Íslandi og er það mjög miður. Þar er einar fegurstu sveitir landsins að finna og þar hefur ferðaþjónusta aukist sem betur fer. Ég vil líka taka undir með hv. þingmanni sem ræddi um fækkun einbreiðra brúa sem er gríðarlegt öryggisatriði fyrir íbúa úti á landi og sennilega eitt það mesta og besta sem við getum gert til að freista þess að fækka slysum. Þar verðum við að staldra við eins og hv. þingmaður gerir við brúna yfir Hornafjarðarfljót sem er sennilega dapurlegasta dæmið um ástand hringvegarins nú á árinu 2012. Það er furðulegt svo ekki sé dýpra í árinni tekið að sú brú skuli enn þá standa með þeim ósköpum sem menn þurfa að reyna við að fara yfir hana og hv. þingmaður lýsti ágætlega. Ég vil hins vegar nota þetta tækifæri til að spyrja hv. þm. Atla Gíslason: Hefur hann skýringu á því af hverju allar einbreiðar brýr á landinu, á hringveginum, er að finna austan megin við Vík og austan megin við Vaðlaheiði? Þær er einvörðungu að finna öðrum megin á landinu. Er einhver skýring á því að mati hv. þingmanns?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir andsvarið og fyrir að taka undir þessi sjónarmið. Ég hygg að við þurfum að gera málamiðlanir og ræða betur saman og forgangsraða nákvæmlega eftir ákveðnum formúlum. Úrlausnin er ljós, menn þekkja hættulegu kaflana, menn vilja umferðaröryggi og það er nánast hægt að koma upp einhverju punktakerfi um hvaða framkvæmdir séu brýnastar, hvaða framkvæmdir skori mest í öryggispunktakerfi þar sem líka er tekið tillit til hagkvæmni, sparnaðar, byggðasjónarmiða o.s.frv. Málið fer til nefndar milli 2. og 3. umr. og ég vonast til að þessi sjónarmið hv. þingmanns og okkar í minni hlutanum komi til nákvæmrar og gagngerrar skoðunar þar. Það er ekki eins og nefndin sé klofin í djúpum ágreiningi. Við leggjum sömu sjónarmið til grundvallar. Við tökum út úr Strandirnar, Hornafjarðarfljót og viðhaldið sem ég tel mjög brýnt og þurfi meira í. Svo spyr hv. þingmaður erfiðrar spurningar. Hvernig stendur á þessu? Af hverju er vegakerfið í sumum landsfjórðungum í betra ásigkomulagi en öðrum? Ég kann ekki beina skýringu á því. Hugsanlega hafa þingmenn í viðkomandi kjördæmi verið duglegri að koma sínum málum fram á fyrri árum. Einhvern tíma var því haldið fram í mín eyru að það skipti miklu máli að hafa samgönguráðherra úr viðkomandi kjördæmi og það hafi sést í hinu eldra Norðurlandskjördæmi vestra á sínum tíma og hafi komið fram í Borgarfirði og Snæfellsnesi enn síðar. Það kann vel að vera. En þessar einbreiðu brýr um Austurlandið og Suðausturlandið eru til vansa frá Klaustri og að Höfn, þetta eru á milli 25 og 30 brýr á þjóðvegi 1.

Forseti vill að gefnu tilefni og vegna orða hv. þingmanns taka það fram að um er að ræða þingsályktunartillögu en ekki frumvarp og við erum í síðari umræðu um þingsályktunartillöguna.

Frú forseti. Samkvæmt þessum orðum hv. þingmanns hafa ráðherrarnir Halldór Blöndal og Kristján L. Möller ekki staðið sig í kjördæmi sínu hvað einbreiðar brýr snertir. Í framhaldi af þessum orðaskiptum okkar hv. þingmanns langar mig að spyrja aðeins um aðgerðir til byggðajöfnunar. Ég vil kynjajöfnuð, ég vil launajöfnuð, ég vil jafnan aðgang fólks að lífsgæðum en ég vil líka byggðajöfnuð. Þegar helsta verksmiðja landsins sem flytur út vöru fyrir þriðjung útflutningstekna okkar býr við vegleysur eins og í Fjarðabyggð, þá spyr maður sig hvaða kröfur fólk hringinn í kringum landið á til að fá álíka mikið fyrir skattpeninga sína og aðrir. Þetta er ef til vill heimspekileg spurning en stundum þurfum við að spyrja okkur stórra spurninga á hinu háa Alþingi. Er hv. þingmaður sammála mér að fólk hringinn í kringum landið eigi að fá 

Frú forseti. Ég tek undir þessa ábendingu forseta sem er auðvitað hárrétt. Ég veit ekki af hverju þetta settist í höfuð þingmannsins en það gerðist. En þetta er auðvitað þingsályktunartillaga. Ég veit að hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson hugsar oft og títt um landsbyggðina og ber hag hennar fyrir brjósti. Ég hef sjálfur leyft mér að vísa í jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar um að menn eigi að njóta jafns réttar óháð búsetu. Það er niðurstaða mín eftir stjórnmálaferil minn frá árinu 2006 að svo sé ekki, því miður. Það þarf að gera einhverja úttekt á því. Hvernig stendur til dæmis á því að hrunið hefur bitnað meira á þjónustu á landsbyggðinni en þeim svæðum landsins þar sem loftbóluvitleysan grasseraði?

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á barnalögum eftir 2. umr. Ósk kom um það við 2. umr. að nefndin tæki málið aftur til umfjöllunar vegna athugasemda sem fram komu við 23. gr. frumvarpsins sem kveður á um að við lögin bætist ný grein, 46. gr. a, þar sem fram komi að ef annað foreldri barns er látið eða bæði, foreldri er ókleift að rækja umgengnisskyldur sínar við barn eða foreldri nýtur verulegrar takmarkaðrar umgengni, á barnið rétt á umgengni við nána vandamenn þess foreldris eða aðra nákomna barni, enda verði talið að það sé til hagsbóta fyrir barnið. Í 24. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 47. gr. laganna sem fjallar um úrskurð sýslumanns um umgengni. Lagt er til að í 7. mgr. verði kveðið á um að sýslumaður geti með sama hætti úrskurðað um umgengni barns við nána vandamenn eða aðra nákomna barni skv. 46. gr. a enda verði umgengni talin til hagsbóta fyrir barnið. Þá er lagt til að leita skuli umsagnar þess foreldris sem á umgengnisrétt við barn þegar við á. Þegar 2. umr. stóð fyrir dyrum voru velferðarnefnd kynntar áhyggjur einstaklinga í samfélaginu af þessum ákvæðum. Nefndin fékk á sinn fund Gísla Björnsson og Þorvald Daníelsson sem útlistuðu fyrir nefndinni þær áhyggjur. Í stuttu máli má segja að áhyggjurnar hafi verið efnislega þær að ættingjar og aðrir þeir hópar einstaklinga sem tilgreindir eru í greinunum ættu einhverja kröfu á lágmarksumgengni við barn, sambærilega kröfu og kynforeldri ætti, og jafnvel að ættingjar og aðrir nánir barninu gætu á einhvern hátt erft rétt kynforeldris til lágmarksumgengni. Velferðarnefnd fjallaði um málið og fékk þessa gesti á sinn fund. Niðurstaða nefndarinnar varð sú að mikilvægt væri að koma með nefndarálit til að fyrirbyggja allan misskilning, til að gulltryggja algerlega að ákvæðin sem um ræðir séu ekki túlkuð á þann hátt. Hér er ekki um að ræða sambærilegan rétt og kynforeldri hefur til umgengni og þetta er ágætlega útlistað í nefndaráliti velferðarnefndar. Í nefndarálitinu er vakin athygli á því að nokkuð annað orðalag er notað þegar fjallað er um umgengni ættingja. Umgengni ættingja er þess eðlis að henni má koma á með einhverjum reglubundnum hætti ef það er talið barninu til hagsbóta. Hins vegar er orðalagið þannig þegar um er að ræða umgengni kynforeldris við barn sitt þá er einungis réttlætanlegt að þeirri umgengni sé ekki komið á ef það er talið barninu andstætt eða talið andstætt hagsmunum barnsins. Það er mikilvægt að átta sig á þeim greinarmun á því orðalagi. Ákvæðið um umgengni barns við ættingja eftir að foreldri fellur frá, annað eða bæði til dæmis, er þarna inni vegna hagsmuna barnsins. Þetta er sem sagt réttur sem barnið hefur. Vandlega er farið yfir það í nefndarálitinu að hér er ekki um að ræða rétt ættingja, skyldmenna eða annarra til að erfa einhvers konar lágmarksumgengni sem rétt kynforeldris. Svo er líka vert að árétta að þessar greinar sem fara inn í barnalögin fela í rauninni í sér afskaplega litlar breytingar frá gildandi rétti. Hér er verið að færa í lög þau sjónarmið sem hafa hingað til legið til grundvallar í umgengnismálum og með frumvarpinu er lagt til að þessi ólögfestu sjónarmið verði lögfest með vísan til skýrleika. Nefndin telur ekki ástæðu til að gera neinar breytingartillögur á þessum ákvæðum og telur að þetta standi nokkuð skýrt, vekur til dæmis athygli á því að sett er inn í lögin að það skuli alltaf leita álits foreldris, ef foreldris nýtur við, þegar sýslumaður þarf að úrskurða um mögulega umgengni skyldmenna. Nefndarálitið liggur fyrir og niðurstaða þess er sú að nefndin leggur til að málið verði samþykkt og leggur ekki til frekari breytingartillögur. Birgitta Jónsdóttir áheyrnarfulltrúi í nefndinni er samþykk álitinu. Undir nefndarálitið rita síðan allir viðstaddir fulltrúar í velferðarnefnd.

Hæstv. forseti. Ég ætla í örstuttu máli að koma inn á þau sjónarmið sem nefndin rekur í nefndarálitinu en fyrir nefndina komu gestir sem höfðu áhyggjur af því að þarna væri verið að lögfesta of sterk réttindi til handa nákomnum ættingjum varðandi umgengni. Ég tel að þetta nefndarálit svari ágætlega þeim spurningum sem vöknuðu við yfirferð nefndarinnar á þessu atriði. Það er alveg skýrt að hér er ekki um að ræða að þau réttindi sem kynforeldri á færist yfir á nákomna ættingja ef um andlát kynforeldris er að ræða. Við reyndum að átta okkur á því vegna þess að, eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson kom inn á, hér er í rauninni ekki verið að innleiða breytingar heldur hafa ákvæðin, með lítillega öðru orðalagi um þetta atriði, verið í barnalögum og þess vegna lék okkur forvitni á að vita hversu oft hafi reynt á þau réttindi til að öðlast umgengni við barn. Það er sjaldgæft að á þetta reyni. Þess vegna er reynslan af því ákvæði sem þegar er í barnalögum kannski lítil, en við gátum ekki fundið þess stað í þeirri eftirgrennslan sem nefndin fór í að veruleg vandkvæði væru varðandi það að hafa ákvæði sama efnis inni í löggjöfinni. Það er ágætt að það kom fram í meðferð nefndarinnar og þess vegna tel ég rétt að standa að þessu nefndaráliti sem við fulltrúar allra flokka gerum sem sæti eiga í velferðarnefnd. Að öðru leyti langar mig að þakka nefndinni fyrir gott samstarf. Það var að okkar beiðni sem þetta mál var tekið sérstaklega upp í nefndinni og það voru allir sammála um að gera það þannig að reyna að fara eins vel yfir þetta atriði og nefndarmenn frekast gátu.

Frú forseti. Þar sem ég átti þess ekki kost að vera viðstödd 2. umr. málsins langar mig til að segja nokkur orð. Með þeim breytingum sem nú er verið að gera á barnalögunum er fyrst og fremst verið að styrkja rétt barnanna sjálfra til umgengni við foreldra sína og einnig að styrkja réttinn, styrkja umgjörðina utan um sameiginlega forsjá og tryggja ramma um ráðgjöf og þjónustu við foreldra þegar deilur eru uppi um umgengni og forsjá barna. Ég sé ástæðu til að þakka hv. framsögumanni málsins, Guðmundi Steingrímssyni, fyrir innlegg hans í allt þetta mál, hvernig hann hefur haldið á þessu, sem og nefndarmönnum öllum. Ég skrifaði undir nefndarálitið fyrir 2. umr. með fyrirvara. Sá fyrirvari lýtur að því, eins og fram kemur í nefndaráliti, að ég tel að það ætti að reyna fyrst á ráðgjöf, þau nýju ákvæði sem verið er að setja um skyldu til að njóta ráðgjafar eða nota ráðgjöf áður en dómarar fái sérstaka heimild til að dæma sameiginlega forsjá. En segja má að það álitaefni hafi verið útkljáð við atkvæðagreiðslu við 2. umr. sem ég tók ekki þátt í en ég taldi skylt að gera grein fyrir þessum fyrirvara mínum og þakka hv. nefndarmönnum fyrir vinnu við þetta mikilvæga mál.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um veitingu ríkisborgararéttar. Allsherjar- og menntamálanefnd hafa borist 57 umsóknir um ríkisborgararétt á vorþingi 140. löggjafarþings en skv. 1. mgr. 6. gr. laga um ríkisborgararétt, nr. 100/1952, veitir Alþingi ríkisborgararétt með lögum. Af þeim 57 umsóknum leggur nefndin til að 36 einstaklingum verði veittur ríkisborgararéttur að þessu sinni og að lög þessi öðlist gildi þegar í stað.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að málið komst aftur á dagskrá á þessum fundi svo að ég geti farið yfir þær spurningar sem vöknuðu fyrr í morgun þegar málið var til umræðu. Mikil vinna liggur á bak við samgönguáætlun og sitt sýnist hverjum um forgangsröðun verkefna. Fyrir liggja breytingartillögur frá meiri hlutanum og jafnframt frá minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar og ýmsum þingmönnum. Það sem vakti helst spurningar hér í morgun var það að þær breytingartillögur meiri hlutans sem snúa að flýtingu framkvæmda, miðað við umræðuna sem fram hefur farið í þingsal og í fjölmiðlum, séu háðar því að frumvarp það sem verið hefur til meðferðar í þinginu varðandi veiðigjaldið eða veiðiskattinn fari í gegn. Það var ætlun meiri hlutans að nota þá fjármuni til að fjármagna þessi verkefni. Mér finnst því eðlilegt að spyrja: Hvað gerist ef frumvarpið um veiðigjaldið fer ekki í gegn? Ef gerðar verða meiri háttar breytingar á því máli verður þessi breytingartillaga þá dregin til baka? Ég átta mig á því að þeim sem flytja þessar tillögur er ákveðinn vandi á höndum að reyna að klára umræðuna þegar þessum spurningum er ósvarað og ekki liggur ljóst fyrir hvernig málum lyktar varðandi veiðigjaldið. Það kennir okkur kannski að það eru ekki góð vinnubrögð að úthluta skattfé almennings áður en ljóst er hvort heimild verði veitt frá Alþingi til að innheimta þá skatta. Ég held að þetta eigi að vera okkur lærdómur til framtíðar að ástunda ekki þessi vinnubrögð. En þetta lítur þannig út að hér sé verið að setja fram tillögu um að flýta framkvæmdum - og ég tek það fram að þessar framkvæmdir eru allar mikilvægar og góðra gjalda verðar - til að reyna að fá fólk til að fallast frekar á að innheimta þann skatt sem veiðigjaldið er. Mér finnst orka tvímælis að viðhafa þá aðferðafræði. Mig langar í örfáum orðum að minnast á þau verkefni sem talin eru upp í breytingartillögunni. Hér er til dæmis mjög mikilvægt verkefni sem er nýsmíði Herjólfs. Ætlunin er að leggja 500 millj. kr. í það verkefni á árinu 2013, og það er ágætt. Ég taldi að það hefði átt að koma fram í þeirri samgönguáætlun sem lögð var fram í upphafi þegar málið var lagt fram á þingi. Það hefur auðvitað legið fyrir allan tímann, frá því að ákvörðun var tekin um að ráðast í gerð Landeyjahafnar, að jafnframt þyrfti nýjan Herjólf. Við hönnun hafnarinnar er ekki gert ráð fyrir jafndjúpristu skipi og gamli Herjólfur er og allan tímann hefur legið fyrir að nýtt skip þyrfti. Þess vegna hélt maður að fjárveiting í þetta verkefni yrði til staðar í framlagðri samgönguáætlun, að ekki þyrfti að fiffa hlutina eins og við sjáum í umræddum breytingartillögum. Herra forseti. Það er mikilvægt við gerð samgönguáætlunar til langs tíma að menn reyni að átta sig á því hvernig á að byggja hana upp. Hægt er að ráðast í ógrynni verkefna sem öll eru mikilvæg. Á hringveginum eru til dæmis einbreiðar brýr og mikið hefur farið fyrir því í umræðunni að úr því þurfi að bæta, og ég er sammála því. Brúin yfir Hornafjarðarfljót, sem við töluðum um fyrr í umræðunni, er til dæmis verkefni sem er gríðarlega mikilvægt að ráðast í hið fyrsta. En við þurfum auðvitað að ákveða forgangsröðina. Á að forgangsraða út frá því hvernig framkvæmdum er dreift yfir landið eða eiga önnur sjónarmið að verða ofan á? Jafnframt hefur komið fram að verulega skortir á viðhaldsfé. Það skortir á að nægilegir fjármunir séu tryggðir í viðhaldsverkefni. Á undanförnum árum og áratugum höfum við byggt upp okkar vegakerfi og það þarf sitt viðhald. Á meðan þungaflutningar fara mestallir fram á landi þá hefur það áhrif á vegakerfið og ég tel mjög slæmt að viðhaldi sé ekki sinnt sem skyldi. Þegar að því kemur að ráðist verði í að laga þá vegi sem liggja undir skemmdum vegna skorts á viðhaldi þá verður mun dýrara að fara í þær framkvæmdir en ef jafnt og þétt er farið í þessi mál. Við sem keyrum vítt og breitt um landið, þingmenn sem eru á ferð um kjördæmi sitt, jafnvel á höfuðborgarsvæðinu, sjáum að verulega skortir á að viðhaldi sé sinnt sem skyldi. Við fáum um það tölvupósta og hringingar um að þetta sé orðið verulegt vandamál. Við eigum að sjálfsögðu að gæta þess að kasta ekki krónunni til að spara aurinn og reyna að hirða um þau mannvirki sem við þegar höfum lagt umtalsverða fjármuni skattgreiðenda í. Þá er komið að því hvaða nýframkvæmdir eigi að ráðast í, hvernig eigi að forgangsraða þar. Að mínu viti er mikilvægasta sjónarmiðið í þeim efnum að forgangsraða í þágu umferðaröryggis. Því miður eru enn ýmsir kaflar á vegakerfinu okkar hættulegir og er mikilvægt að horfa til þeirra þegar samgönguáætlun er unnin. Fyrir liggja skýrslur og mat á því hvar hættulegustu kaflarnir eru og í áætluninni kemur fram að horft sé til þessa sjónarmiðs. Í nefndaráliti meiri hlutans segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn fagnar aukinni áherslu á umferðaröryggi í samgönguáætlun og telur brýnt að stefnt verði markvisst að því að auka öryggi í samgöngum. Það hlýtur að verða forgangsverkefni stjórnvalda til framtíðar hverju sinni að draga verulega úr líkum á alvarlegum slysum og banaslysum.“ Við fögnum því öll að þetta sjónarmið sé lagt til grundvallar. En þá vaknar spurningin: Hvernig sjáum við þess stað í þeirri áætlun sem birtist okkur? Þegar maður horfir á breytingartillögurnar sem liggja fyrir - og ég tek það aftur fram að ég er ekki á móti þeim verkefnum sem hér eru talin upp, þvert á móti - verður maður hugsi. Tengjast þau verkefni sem hér eru nefnd sjónarmiðum um umferðaröryggi eða byggjast þau á einhverjum allt öðrum sjónarmiðum? Ég geri mér grein fyrir því að framsögumaður málsins fór að einhverju leyti yfir það í framsögu sinni en mig langar að óska eftir því, ef það er mögulegt, að fá nánari upplýsingar um það hvernig þetta sjónarmið kristallast í breytingartillögunum sem lagðar eru fram. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig samhengið er þarna á milli. Forseti. Eins og meiri hlutinn kemur inn á og þeir þingmenn sem tekið hafa þátt í þessum umræðum er jafnframt mikilvægt að vel verði búið að flugmannvirkjum þannig að samgöngur í flugi til og frá landinu og innan lands séu sem bestar. Við eigum að gæta þess að áherslan í umræðum um þessi mál verði ekki eingöngu á vegakerfið heldur þurfum við jafnframt að huga að því að fara yfir þá kafla sem varða flugið og siglingarnar. Þetta er áætlun sem byggt verður á til lengri tíma og við þurfum að hafa einhverja heildaryfirsýn yfir það sem við erum að gera. Mig langar í örstuttu máli að minnast aðeins á Hornafjarðarflugvöll. Sá flugvöllur hefur ákveðna sérstöðu. Eftir að Vatnajökulsþjóðgarður kom til höfum við lagt áherslu á að reyna að styrkja þjóðgarðinn. Hann á að verða tæki til að efla bæði atvinnulíf og ferðaþjónusta heima í héraði. Byggðin í Skaftafellssýslum þarf verulega á því að halda að atvinnutækifærum sé fjölgað og innviðir styrktir og því er mikilvægt að við notum þau tæki og þau tól sem til staðar eru til að reyna að draga sem flesta ferðamenn á þetta svæði. Í því augnamiði tel ég rétt, og þá í samhengi við uppbyggingu þjóðgarðsins, að horfa til þess að efla flugvöllinn á Hornafirði þannig að hann geti tekið við vélum sem koma að utan. Bæði er þetta mikilvægt vegna ferðaþjónustunnar en ekki síður vegna öryggis í flugsamgöngum, og styttir að auki verulega vegalengdina til meginlands Evrópu, að geta lent þarna fyrir austan. Eins og ég hef áður komið inn á hér í þingsal tel ég að þetta sé atriði sem þingið eigi að taka upp með það að markmiði að styrkja atvinnulíf, byggðina og þjóðgarðinn allt í einu lagi. Við tölum oft um að ferðaþjónustan sé mikilvæg, að hún eigi að vera ein af grundvallarstoðunum í atvinnulífi okkar, en þá verðum við líka að sýna það í verki með því að gera umhverfið þannig úr garði að hægt sé að byggja upp. Fyrir liggur nokkurra ára gömul skýrsla frá Flugmálastjórn um það hvernig breyta þurfi flugvellinum á Hornafirði til að gera þetta mögulegt. Ég tel mikilvægt að þingið fari að horfa á það til framtíðar hvernig hægt er að byggja upp þennan mikilvæga flugvöll. Frú forseti. Mig langar að spyrja flutningsmenn breytingartillögu meiri hlutans út í eitt atriði - ég fagna því vissulega að lagt er til að flýta framkvæmdum um Hornafjarðarfljót um eitt ár, það er kominn tími til að taka það umferðarmannvirki úr notkun, það er eins og bylgjupappi í laginu og stórhættulegt - en það er atriði nr. 6 á listanum þar sem lagt er til að flýta framkvæmdum við gerð nýrrar brúar á Ölfusá um þrjú til fjögur ár. Ég get ekki séð annað en þetta eina verkefni sé tekið út á þann hátt að til mótvægis sé lagt til í tillögunni að gegn því að flýta brúnni yfir Ölfusá eigi að seinka framkvæmdum við breikkun vegar milli Selfoss og Hveragerðis um tvö ár. Mig langar að spyrja þá sem flytja þessa tillögu af hverju þetta sé gert. Ef við horfum aftur á sjónarmiðið sem ég tel að liggja eigi til grundvallar, sem er umferðaröryggi, þá vitum við öll að kaflinn milli Hveragerðis og Selfoss er kannski sá kafli á þjóðveginum austur fyrir fjall þar sem slysatíðni hefur verið hvað mest. Þá vaknar önnur spurning: Hvernig fær maður þessa forgangsröðun út ef umferðaröryggi er meginsjónarmiðið við röðun verkefna á þessum lista? Mig vantar að fá svör við þessari spurningu frá nefndarmönnum en nefndarmenn eru ekki við umræðuna. Getur forseti kannski upplýst hvort nefndarmenn eru á fundi, ég áttaði mig á því að þeir höfðu óskað eftir …

Forseti mun kanna hvar nefndarmenn eru og koma þeim skilaboðum áleiðis að þeirra sé óskað.

Takk kærlega, herra forseti. Mig vantar svör við þessum spurningum, get svo sem komið þeim til framsögumanns og hann gæti þá svarað þeim í seinni ræðu sinni. Ég ætla ekki að gera mikil læti út af því að nefndarmenn séu ekki hér. Upplýst hefur verið að þeir þurftu að setjast yfir ákveðin atriði vegna fjármögnunar þessara tillagna, ég átta mig á því. Herra forseti. Ég hef ekki vikið að stærri áætluninni sem er samgönguáætlun 2011–2022. Hún er gríðarlega efnismikið plagg. Hér er grunnnetið skilgreint, þeir flugvellir sem eru í grunnnetinu. Talað er um markmið um jákvæða byggðaþróun, skilgreindar þær hafnir sem skulu vera í grunnnetinu sem og vegir og síðan er reynt að fara yfir í afskaplega grófum dráttum, því að þetta er áætlun til mjög langs tíma, þau verkefni sem brýnt er að ráðast í. Hér er um það efnismikið plagg að ræða að maður þyrfti að hafa meiri tíma og ráðrúm til að fara ítarlega yfir það. En um áætlun til lengri tíma er að ræða sem er þá hægt að breyta þegar fram er haldið. Ég vil sérstaklega fagna markmiðum áætlunarinnar þar sem mikil áhersla er lögð á öryggi í samgöngum. Eitt helsta markmiðið er að stefna að því að verulega dragi úr líkum á alvarlegum slysum og banaslysum. Grípa á til sérstakra aðgerðaáætlana í því skyni á öllum sviðum samgangna, á vegum landsins, í fluginu og úti á sjó. Lagt er upp með að þær aðgerðaáætlanir verði hluti af hverri fjögurra ára samgönguáætlun og þess vegna komi áætlanir varðandi öryggið til endurskoðunar á tveggja ára fresti. Ég tel það mjög gott markmið og einfaldlega til fyrirmyndar. Síðan eru hér þær áherslur sem ætlunin er að leggja til að ná þessu markmiði, og því ber að fagna. Herra forseti. Við þekkjum það sem búum á Íslandi að öryggi í samgöngum og öflugar samgöngur eru lykillinn að því að byggðirnar í landinu haldist, hvort sem er á suðvesturhorninu eða úti á landi. Öflugar samgöngur tryggja að atvinnulífið geti blómstrað og að íbúar geti sótt vinnu milli byggðarlaga og tryggja að öruggt sé að tengingar við höfuðborgarsvæðið séu fyrir hendi með fullnægjandi hætti. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra. Mig langaði að ítreka spurningu mína til nefndarmanna en ég spurði hversu ríkan þátt umferðaröryggissjónarmið ættu í þeim breytingartillögum sem fram hafa komið frá meiri hlutanum. Eins og ég sagði er það að sjálfsögðu fullnægjandi fyrir mig að nefndarmenn svari því í seinni ræðum sínum í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég varð því miður að fara fram í svolitla stund undir ræðu hv. þm. Unnar Brá Konráðsdóttur en ég vil bregðast aðeins við ræðu hennar og kannski spurningum. Hún nefndi að þær breytingartillögur sem hér eru lagðar til af nefndinni væru hugsanlega á veikum grunni byggðar. Ég vil segja að vonandi gengur það eftir að það fjármagn náist sem vonast er til að komi inn með veiðigjöldum og að sá hluti veiðigjaldanna sem settur er inn í breytingartillögur sem hluti af fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar til næstu ára haggist ekki. En breytist eitthvað þá er þetta samgönguáætlun sem tekur alltaf mið af fjárlögum hvers árs. Skili það sér ekki eða verði meira þá muni fjárlög hvers árs ákveða framkvæmdir og framkvæmdaröð. Við getum því alveg verið róleg með það að ekki er verið að fara fram úr sér hvað það varðar. Auðvitað vonum við að þetta gangi allt saman eftir. Þær breytingartillögur sem hér eru lagðar til lúta að hluta til að öryggisþáttum, þ.e. þó ekki væri nema í viðhaldi vega, sem sannarlega er ekki vanþörf á, því að það hefði jafnvel þurft enn meira vegafé til að viðhalda vegakerfinu þannig að ekki komi til meiri kostnaðar síðar og eins hvað varðar flýtingu Hornafjarðarbrúar og framkvæmda þar. Verið er að taka á fækkun einbreiðra brúa sem eru hvað flestar á því svæði sem þessi framkvæmd leiðir til að verði þá innansveitarvegir í framtíðinni. Segja má að með flýtiframkvæmd á Hornafjarðarfljóti og framkvæmdum þar sé það svona hliðarverkun, bónus að fækka einbreiðum brúm á þeirri leið. En ég hef, hæstv. forseti, alla tíð lagt mikla áherslu á að samgönguáætlun taki mið af öryggi í umferðinni og nú er það gert með þeim hætti að það er sérstakur liður, umferðaröryggi, þar sem sérstakt fjármagn er áætlað í, er eyrnamerkt í aðgerðir til að draga úr slysahættu og það tel ég vel. Hvort það er nægilegt eða ekki, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og fyrir að reyna að bregðast við spurningum mínum. Það er sérstaklega þakkarvert af því að það var óvænt að ég kæmist á dagskrá með ræðu mína akkúrat á þessum tímapunkti á þingdeginum. Ég var ekki að mæla gegn þessum breytingartillögum. Þessi verkefni eru auðvitað flest, ef ekki öll, gríðarlega mikilvæg. Það væri mjög gott ef við ættum fullt af fjármagni til að ráðast í verkefni, til dæmis að fækka einbreiðum brúm meira en hér er gert ráð fyrir. Við þekkjum það vel, þingmenn Suðurkjördæmis, að nokkrir tugir einbreiðra brúa eru á þjóðveginum til dæmis frá Kirkjubæjarklaustri og austur að Hornafirði. Og við þekkjum auðvitað umræðuna um Hornafjarðarfljótsbrúna sem hefur vart verið í nothæfu ástandi í fjöldamörg ár og það er gott ef hægt er að flýta því verkefni. Áhyggjur mínar lúta í rauninni að því að ekki verði hægt að standa við þessar áætlanir ef breytingar verða á veiðigjaldsfrumvarpinu og þá erum við kannski búin að vekja væntingar sem ekki verður hægt að standa undir. Það er það sem ég var að velta fyrir mér. Ég þakka hv. þingmanni jafnframt fyrir að koma aðeins inn á og svara vangaveltum mínum að hve miklu leyti umferðaröryggissjónarmiðin voru höfð að leiðarljósi við gerð þessara breytingartillagna. Það er vel að horft var prýðilega til þess. Hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni um Ölfusárbrúna. Til stendur að flýta framkvæmdum við Ölfusárbrúna en seinka breytingu vegarins milli Hveragerðis og Selfoss sem að mínu viti er sá kafli þjóðvegarins þar sem slysahætta er mikil.

Hæstv. forseti. Af orðum hv. þingmanns má ráða að hún styður þá það frumvarp sem fyrir liggur um veiðigjöld því að fjármögnun þessara verkefna og annarra verður ekki fengin nema það frumvarp verði samþykkt og að útgerðin taki þar með þátt í að standa undir samfélagsverkefnum eins og lagt er til. Hvað varðar Ölfusárbrú - þrátt fyrir það aukafjármagn sem kemur núna inn í samgönguáætlun þá er það ekki ótakmörkuð auðlind. Það er takmarkað fjármagn eftir sem áður og það er alltaf spurning um forgangsröðun verkefna innan stórverkefna, viðhaldsverkefna. Segja má að því fleiri stórverkefni sem sett eru inn þeim mun meira ryðst út af viðhaldi og minni verkefnum. Fjármagnið fer þá í þessi stórverkefni. Þess vegna er mikilvægt að hafa heildarsýn á samgönguáætlunina og gæta þess að minni verkefni og viðhaldsverkefni detti ekki út. Þarna tel ég að hafi verið forgangsverkefni, ef ekki frá þingmönnum kjördæmisins að mati Vegagerðarinnar og okkar sem stöndum að þessari áætlun, að raða verkefnunum Ölfusárbrú versus breikkun þjóðvegarins milli Hveragerðis og Selfoss, sem ég sannarlega tek undir að er mikil nauðsyn á að breikka eða fara í framkvæmdir þó ekki væri nema út frá öryggissjónarmiðum.

Hæstv. forseti. Hefði hv. þingmaður náð að hlusta á alla ræðu mína og þær ræður sem ég hef flutt varðandi veiðigjaldsfrumvarpið á hefði hv. þingmaður áttað sig á því að ég styð ekki það mál. Ég er hins vegar ekki mótfallin þeim framkvæmdum sem hér eru en hef áhyggjur af því að fjármögnunin sé einfaldlega ekki til staðar. Varðandi Ölfusárbrúna og breikkun vegarins milli Selfoss og Hveragerðis þá var ég einfaldlega að vekja athygli á því að mér finnst þetta ekki alveg fara saman við það meginsjónarmið sem við ætluðum að leggja til grundvallar, það stendur í plagginu að eigi að leggja það til grundvallar, þ.e. umferðaröryggið. Við erum með þennan kafla á hringveginum sem er varhugaverður með tilliti til umferðaröryggis en við veljum þá framkvæmd eina úr, að því er mér sýnist, á þeim lista þar sem fjallað er um að flýta gerð brúarinnar en seinka veginum. Ég get ekki séð að önnur verkefni sem bætast á þennan framkvæmdalista séu háð því að dregið sé úr öðrum verkefnum sem eru þá tengd því verki. Þess vegna eru vangaveltur mínar þær: Erum við að forgangsraða með tilliti til umferðaröryggis eða eru einhver önnur sjónarmið sem hér liggja að baki? Auðvitað eru alltaf fleiri en eitt sjónarmið þegar verið er að forgangsraða, en ég hef nokkrar áhyggjur af þessu.

Virðulegur forseti. Við ræðum saman tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022 sem er í raun og veru stefnumörkun og markmið til langtíma, og síðan verkefnaáætlun fyrir árin 2011–2014 sem byggir á samgönguáætlun fyrir 2011–2022. Við fórum í fyrri umræðu yfir margt í þessum samgönguáætlunum og ég ræddi þar og ítreka enn, virðulegur forseti, að öryggi í samgöngum verður að vera nr. eitt og samgönguáætlun ætti að vinna út frá því. Að stórum hluta er farið eftir slíku en engu að síður liggja fyrir ákveðnar öryggisathuganir og í ljós kemur að víða er pottur brotinn, jafnt á eldri vegum sem og í nýrri framkvæmdum. Væntanlega mun Vegagerðin fara í þau verkefni samkvæmt nefndaráliti og ákvörðunum þingsins. Það sem hins vegar vekur undrun mína, virðulegi forseti, er verklagið, svo ég leyfi mér að segja það. Hér eru lagðar til breytingar og verið er að bæta í, og ég ætla ekki að draga úr því að þetta eru góðar framkvæmdir, en það er gert í trausti þess að annað frumvarp sem ekki hefur verið afgreitt úr þinginu verði samþykkt óbreytt til að hægt verði að ráðast í þær framkvæmdir sem hér eru lagðar til. Stundum finnst mér þetta verklag vera með öfugum formerkjum. Ég hefði talið skynsamlegt að fyrst væri gengið væri frá því frumvarpi sem margar þessar tillögur byggja á í raun og veru, þannig að það sé sagt. Ég vil engu að síður leyfa mér að fagna þeim breytingartillögum sem hér eru lagðar fram og koma fram í nefndaráliti meiri hlutans vegna þess að mér sýnist að hér sé farið eftir því sem ég hef sagt um öryggi í forgangsröðun og áhersla lögð á það sem við kannski öll höfum viljað en situr oftar en ekki á hakanum, en það er viðhald vega og viðhald bygginga. Lagðir eru til auknir fjármunir til einmitt þeirra þátta og ég held að það sé afar mikilvægt. Það á að taka á tengivegum vítt og breitt um landið og leggja á þá malbik og bæta við fjármunum í það verkefni fyrir utan að bæta í verkefnið um að fækka einbreiðum brúm vítt og breitt um landið. Þetta hlýtur að vera fagnaðarefni fyrir alla og samgöngubót fyrir alla landsmenn. Þegar stefna er mótuð í samgöngum horfum við kannski í flestum tilvikum til byggðaþróunar í landinu, að við komumst til og frá eftir greiðum og öruggum samgöngukerfum, og þau séu hagkvæm eins og fram kemur í nefndaráliti meiri hlutans og umhverfislega sjálfbær og í forgrunni sé höfð hagkvæmni í rekstri og uppbyggingu samgöngukerfisins. Vonandi náum við að stíga þessi skref og stíga þau saman. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mína langa. Ég vil aðeins líta til þess sem hér er lagt til og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans. Fyrir utan það sem ég hef sagt um tengivegi og um einbreiðar brýr er hér veitt aukið vegafé til hjólreiðastíga og göngustíga á höfuðborgarsvæðinu. Ég vil sérstaklega fagna því að fjölga eigi hjólreiðastígum og tengja sveitarfélög saman þannig að sá ferðamáti ætti að geta orðið öruggari á höfuðborgarsvæðinu eftir þær framkvæmdir. Það ber að fagna því sem vel er gert. Ég vil jafnframt lýsa yfir ánægju minni með að menn ætli samkvæmt þessum tillögum að flýta lokum gerðar Arnarnesvegar frá Rjúpnaheiði að Breiðholtsbraut um í það minnsta eitt ár. Þar að auki ætla menn að flýta gerð 2+1 vegar frá Þingvallavegi að mynni Kollafjarðar um tvö til þrjú ár vegna þess að það er ljóst að svokölluð Sundabraut er ekki inni í myndinni í náinni framtíð. Mér finnst það reyndar mjög dapurlegt, hún væri mikil samgöngubót, en hún er dýr og áhöld um hvar og hvernig hún eigi að liggja. Þess vegna skiptir miklu máli að 2+1 vegi sé flýtt frá Þingvallavegi að Kollafirði vegna þess að öll umferð vestur úr og norður úr fer um þetta svæði. Ég vil líka, virðulegur forseti, nefna að frá því að ég kom á þing 2007 hef ég rætt um gildi Kjósarskarðsvegar. Mikilvægi hans sýndi sig fyrir stuttu þegar slys varð á veginum um Kjalarnes. Kjósarskarðsvegur er ákveðinn öryggisventill fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins og þá sem koma að vestan og norðan verði slys og þurfi að loka veginum frá Kjalarnesi og inn í Mosfellsbæ og inn til Reykjavíkur. Þess vegna fagna ég sérstaklega að lagt er til að flýtt verði lagningu bundins slitlags á Kjósarskarðsveginn þótt ég hefði að sjálfsögðu kosið að það verkefni hefði haft meiri forgang en fram kemur í þessari áætlun. Ég held líka að það hljóti að vera fagnaðarefni að menn ætli samkvæmt samgönguáætlun að flýta Norðfjarðargöngum sem eru mikilvæg samgöngubót fyrir Austfirðinga alla og þá sem fara um það landsvæði. Einnig er lagt til að flýta Dýrafjarðargöngum. Það er algerlega ljóst að hvor um sig er mjög brýn framkvæmd og fagnaðarefni að það skuli viðurkennt í þeim breytingum sem meiri hlutinn leggur til. Ég ætla að svo stöddu, virðulegur forseti, ekki að láta í ljós sérstaka skoðun mína á Vaðlaheiðargöngum aðra en þá að verkefninu sjálfu er ég hlynnt en ég get ekki að svo komnu máli sætt mig við þá aðferð sem beitt er hvað það varðar. En göngunum sjálfum er ég hlynnt og tel að þau séu samgöngubót og líka til þess gerð að efla atvinnu á þessu svæði vegna þess að við vitum að samgöngur skipta fólk ótrúlega miklu máli þegar uppbygging atvinnu er annars vegar. Við getum einfaldlega tekið Hvalfjarðargöngin sem dæmi og séð þá breytingu sem varð í mínum gamla heimabæ sem og í Borgarnesi með tilkomu þeirra. Virðulegi forseti. Ég sagði í upphafi og segi enn að þessar breytingar eru lagðar til meðal annars vegna þess að ætlunin er að innheimta veiðigjöld. Það frumvarp er ekki orðið að lögum. Ég hefði kosið að áður en menn legðu fram slíka áætlun sem þessa hefðu menn gengið frá fjármögnun hennar. En margt er hér vel gert, virðulegi forseti, og hugsunin að baki henni er góð og að því leyti er ég sátt og fagna þeim breytingartillögum sem hér eru lagðar til.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun og er það vel. Þetta mál er nokkuð síðbúið. Ætli það sé ekki í kringum eitt ár síðan það átti að koma fram og við erum að ræða samgönguáætlun fyrir árin 2011 og 2012 þannig að við erum að verða búin með helminginn af því tímabili sem þessi áætlun á að ná til. Ég hef talað undanfarin ár um að allt of lítið sé lagt til fjárfestinga í innviðum, þ.e. í vegasamgöngum og öðru er lýtur að samgöngum. Fyrir breytingartillögurnar var áætlað í stofn- og tengivegi færu samtals einungis tæpir 5 milljarðar á þessu ári, tæpir 4 á þar næsta og rétt rúmlega 3 á árinu 2014. Ég tel að það sé mikil skammsýni að draga svo mikið úr framkvæmdum, ekki eingöngu vegna þess að það er nauðsynlegt að halda áfram uppbyggingu vegakerfisins heldur einnig vegna þess að sú atvinnustarfsemi sem þrífst á vegagerð og samgöngubótum hefur átt mjög undir högg að sækja undanfarin ár. Nú er svo komið að vélar og tæki sem notuð eru við að byggja upp vegi hafa að stórum hluta verið seld úr landi vegna þess að hér hafa ekki verið nein verkefni fyrir þau og smáverktakar hringinn í kringum landið hafa einn af öðrum verið að fara á höfuðið eða hætta starfsemi. Í efnahagstillögum Sjálfstæðisflokksins sem bornar voru fram í október á síðasta ári við byrjun þingsins eða fljótlega eftir að þing hóf störf eftir hlé voru lagðar til miklar fjárfestingar í innviðum í samgöngum. Þar var bæði tekið til þess að fækka þarf einbreiðum brúm, það þarf að grafa jarðgöng og það þarf að byggja upp vegi. Í áætlunum okkar var gert ráð fyrir því að rúmum 50 milljörðum yrði varið í þetta á tveggja ára tímabili og þar af væru Vaðlaheiðargöng, sem væru einkaframkvæmd, um það bil 20% þannig að úr ríkissjóði færu í kringum 40 milljarðar. Eins og alþjóð veit hlaut þingsályktunartillaga okkar sem innihélt efnahagsáætlunina ekki brautargengi. Menn vildu halda sig við að framkvæma lítið á næstu árum og báru við fjárskorti ríkissjóðs. Það er ljóst að þetta er að draga dilk á eftir sér nákvæmlega eins og ég lýsti. Verktakar hafa margir hverjir hætt störfum, tæki hafa verið seld úr landi og það sem er kannski alvarlegast er að vegakerfið er að drabbast niður. Vegna starfa minna þarf ég oft að keyra hringveginn og hann er farinn að láta allverulega á sjá. En þannig er mál með vexti að ef ekki er sinnt nauðsynlegu viðhaldi, stórviðhaldi getum við sagt, þ.e. að halda við undirbyggingu vega, er mikil hætta á ferðum. Það er hægt að sleppa því viðhaldi eða vanrækja það í nokkur ár en þegar kemur að skuldadögum hrynja stórir hlutar vegakerfisins og það er gríðarlega dýrt að byggja það upp aftur. Við erum að sjá slíkar skemmdir á nokkrum stöðum hér á landi og það blasa við gríðarlega mikil fjárútlát vegna vanrækslu á næstu árum. Nýverið var lögð fram fjárfestingaráætlun þar sem lagt er til að göngum verði flýtt, í fyrsta lagi Norðfjarðargöngum sem eru algerlega nauðsynleg og er það vel, en ekki er gert ráð fyrir þeim í þessari samgönguáætlun. Aftur á móti setur maður mjög mikil spurningarmerki við alvöruna í því máli vegna þess að fjármögnunin hefur á engan hátt verið tryggð. Jafnframt er lagt til að flýta Dýrafjarðargöngum en það er ekki í hendi. Það leiðir hugann að því að þau eru mörg loforðin um göng og samgöngubætur. Þar ber kannski helst að nefna að í rúman áratug, í einn og hálfan áratug, hafa loforð um Seyðisfjarðargöng verið algerlega vanefnd. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson mun bera fram breytingartillögu í tengslum við þetta mál þar sem verður lagt til að Seyðisfjarðargöng verði í samgönguáætlun sögð vera næst á eftir Norðfjarðargöngum. Ég er eindreginn stuðningsmaður þess máls og verð meðflutningsmaður hans á breytingartillögunni. Af því að ég er þingmaður Norðausturkjördæmis tel ég rétt að ég reki aðeins vegaframkvæmdir og þörfina á vegabótum í því kjördæmi. Að rekja slíkt fyrir allt landið er ekki vinnandi vegur í stuttri ræðu auk þess sem ég er langbest kunnugur samgöngum á norðaustursvæðinu og hver forgangsröðin ætti að vera þar eftir mörg og merkileg viðtöl við íbúana á svæðinu, eftir að hafa notað samgöngur á þessu svæði mjög mikið undanfarin ár og auðvitað styðst ég líka við samgönguáætlun í því efni. En það er ljóst að samkvæmt þessari samgönguáætlun á sáralítið að fjárfesta í samgöngumannvirkjum á tímabilinu. Ef við tökum árið 2013, vegna þess að 2011 er liðið og 2012 er hálfnað og þar hafa verið teknir frá fjármunir til að fjárfesta, er eingöngu ráðgert að ráðast í Dettifossveg á næsta ári auk þess sem 60 milljónir eru teknar til undirbúnings verka utan áætlunar. Sama er að segja um árið 2014. Það eru 600 milljónir sem fara í Dettifossveg, 50 milljónir í Jökulsá á Fjöllum og 60 milljónir í undirbúning verka utan áætlunar, væntanlega í rannsóknir vegna jarðganga á norðaustursvæðinu. Það er algerlega ljóst að þetta er allt of lítið og eflaust þess vegna er gert ráð fyrir Norðfjarðargöngum í fjárfestingaráætluninni. Þau eru mjög þörf vegabót og munu tengja Norðfjörð betur inn í byggðakjarnann sem Norðfjörður er í, þ.e. Fjarðabyggð, þannig að það er vel, sérstaklega ef staðið verður við það sem er alls óvíst vegna þess að sú fjármögnun sem á að standa undir Norðfjarðargöngum er ekki í hendi enn þá. Ef við lítum til Dettifossvegar er ágætt að áætlað sé að fara í hann á næsta ári en ég hefði talið brýnt að flýta þeim framkvæmdum vegna þess að á tyllidögum tölum við um að byggja upp ferðaþjónustu og samgöngur eru eins og allir vita lykillinn að uppbyggingu ferðaþjónustu. Ég hefði haldið að það væri góður stuðningur við þá viðleitni að byggja upp ferðaþjónustu að Dettifossvegi yrði flýtt eins og hægt væri. Jafnframt má nefna vegarkafla eins og undir Víkurskarð. Hér hafa göng undir Vaðlaheiði farið í tvær umræður og þau bíða 3. umr. og atkvæðagreiðslu. Það er meiningarmunur á milli manna og kvenna í öllum flokkum hvort fara eigi í þá framkvæmd miðað við þá fjármögnunaraðferð sem verður notuð en það bíður atkvæðagreiðslu og væntanlega skýrist það á allra næstu dögum. Þá er að nefna framkvæmdir eins og Öxi. Í samgönguáætlun er hvergi talað um Öxi né tengileiðir á Eyjafjarðarsvæðinu, það er hvergi talað um uppbyggingu nauðsynlegra tengivega þar auk fleiri framkvæmda sem æskilegt væri að ráðast í. Eins og ég sagði áðan tel ég að Seyðisfjarðargöng eigi að vera næst á eftir Norðfjarðargöngum. Þegar Norðfjarðargöngum er lokið verði strax byrjað á Seyðisfjarðargöngum eða göngum undir Fjarðarheiði. Þeim göngum er búið að lofa Seyðfirðingum í einn og hálfan áratug en það virðist vera sem svo að stjórnmálamönnum sé ansi hætt við að svíkja þau loforð og menn hafa farið að tala um mörg önnur göng á undan þeim, bæði á sunnanverðum Vestfjörðum, Dýrafjarðargöng, Hjallagöng og fleiri göng auk mikilla annarra framkvæmda. Ég vil ekki etja saman landsfjórðungum heldur vil ég eingöngu að menn standi við gefin loforð. Talandi um tengivegi þá hafa ýmsar smáframkvæmdir verið vanræktar sem jafnvel var búið að lofa. Við sjáum skýrt dæmi um það í Efri-Jökuldal, þar er þriggja kílómetra kafli sem íbúum þar var lofað þegar vegurinn upp á Jökuldalsheiðina var færður, vegarspotti sem er einungis þrír kílómetrar á milli Gilsár og Arnórsstaða. Þetta mundi flokkast sem smáframkvæmd. Hún telur ekki margar milljónir en er nauðsynleg fyrir íbúana á þessu svæði og ekki eingöngu nauðsynleg heldur var íbúunum lofuð þessi framkvæmd en eins og svo oft áður virðast stjórnmálamenn vera ansi fúsir til að lofa en það er aftur á móti erfiðara um efndirnar. Ég vil nefna aðra hluti eins og ferjumál í Mjóafirði. Þau eru í hálfgerðum ólestri og ríkið ætti að koma betur að þeim. Ég tel að núna eftir að við erum búin að fá glæsilegar samgöngur á milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar sé kominn tími til að bæta samgöngurnar frá Ólafsfirði yfir til Dalvíkur og í Eyjafjörð. Ég held að kominn sé tími til að leggja drög að nýjum endurbættum og nútímalegum göngum sem geti þjónað þessum svæðum, Ólafsfirði og Siglufirði eða Fjallabyggð mun betur en nú er raunin. Nú er ræðu minni að ljúka en ég hef gert einstakar framkvæmdir á norðaustursvæðinu að umtalsefni. Örugglega gleymi ég einhverjum en þessar koma upp í hugann þegar þessi áætlun er skoðuð. Góðar og traustar samgöngur eru mesta hagsmunamál byggðanna sem hægt er að ráðast í og ef vilji stjórnmálamannanna liggur til þess að styrkja byggðirnar í landinu á að verja meiri fjármunum til að styrkja samgöngur, gera leiðir á milli staða greiðari, fljótfarnari og öruggari. Ef það er markmiðið, sem ég held að flestir geti fallist á, er afar skrýtið að sjá þær tölur sem hér hafa verið settar á blað; rétt tæpir 4 milljarðar 2013 og rúmlega 3 milljarðar 2014. Þetta er að nafnverði þannig að þessir peningar verða ekki svona mikils virði þegar kemur að framkvæmdunum ef farið verður út í þær. Hafandi sagt þetta held ég að ég ljúki máli mínu í bili um samgönguáætlun næstu tveggja ára. Þetta er fjögurra ára áætlun en það eru þegar liðin tvö ár. Ég mun koma hingað aftur upp og ræða betur hluti sem ég náði ekki að ræða núna, t.d. flug á Egilsstaði og flug á Akureyri. Ég vil fagna því að nú sé aftur hafið flug á Húsavík og vona ég svo sannarlega að íbúarnir þar nýti þær samgöngur vel þannig að tekjugrunnur sé sem best settur undir það fyrirtæki, einkafyrirtæki sem stendur að þeim samgöngum. Þar lýk ég máli mínu um samgönguáætlun í bili.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt rétt hjá hv. þingmanni, sem kallaði á þann sem hér stendur, að nú förum við yfir næsta svæði. Það er gjarnan þannig með samgöngumál að farið er yfir þau svæðisbundið. En að sjálfsögðu erum við líka með heildarmyndina í huga þegar við ræðum þetta risastóra mál. Þó að það kunni að hljóma undarlega ætla ég samt að byrja sunnan heiðar. Það er vitanlega eitt af stærstu verkefnunum í samgöngumálum að farið verði í að skoða aðgengið út úr borginni, að Vesturlandsvegur verði þannig gerður að auðveldara verði að komast til og frá höfuðborginni. Það skiptir alla miklu máli. Það skiptir ekki síst máli vegna þess að hér er nánast öll sú þjónusta sem landsbyggðarmenn þurfa að sækja. Því er mikilvægt að hafa greiða leið í þá þjónustu meðan ekki er meiri vilji til staðar en raun ber vitni að koma þjónustunni meira út á land. Þegar við ræðum samgöngumál erum við að sjálfsögðu að ræða þau í stóru samhengi. Í þessari fyrstu ræðu um þetta mál ætla ég einmitt að fara yfir mikilvægi samgangna og koma inn á einstök atriði. Síðar í umræðunni ætla ég kannski að fara ofan í einstök verkefni og breytingartillögur og þá að sjálfsögðu í kjördæmamálin og það allt saman. Fyrst vil ég nefna að þjóðvegur 1 er víða, svo að það sé nú sagt eins og það er, í skelfilegu ástandi. Það er reyndar mjög athyglisvert fyrir okkur sem keyrum hann mikið og reglulega að sjá hvernig ástand hans versnar milli missira. Í honum eru sigdældir, brotið úr köntum o.s.frv. Sem betur fer er Vegagerðin alltaf að vinna að einhverjum lagfæringum en það er samt víða þannig að beinlínis er varasamt að mæta stórum bílum og hvað þá í vondum veðrum og við aðstæður sem eru kannski að einhverju leyti erfiðar. Þetta er okkar allra helsta tenging hringinn í kringum landið og er að sjálfsögðu óviðunandi að sjá hvernig samgöngumannvirkin eru víða. Þegar við förum út af þjóðvegi 1 og keyrum inn í byggðarlögin sem tengjast honum versnar enn ástandið. Þá fyrst sjáum við hve mikið á eftir að gera mjög víða, ekki þó alls staðar, í vegtengingum þegar komið er út af þjóðveginum. Ef ég horfi á það kjördæmi sem ég kem úr þá er ástandið líklega einna skást á Snæfellsnesi. Það er orðið ágætt norður á Ísafjörð. En ef við förum í Dalina, suðurfirðina, vegina upp af þjóðveginum í Húnavatnssýslu, í Skagafirði, í Borgarfirði, versnar ástandið heldur betur. Verður að segjast alveg eins og er að í allt of mörg ár hafa þeir vegir sem ég taldi hér upp einhvern veginn verið utan garðs þegar kemur að því að horfa til framtíðar. Sjálfsagt er fé skammtað í allar þessar framkvæmdir og forgangsröðun hefur kannski verið önnur hjá stjórnvöldum og að sjálfsögðu verður að virða þá ákvörðun. Það breytir því ekki að þessir vegir eru gríðarlega mikilvægir. Við sjáum til dæmis Vestfjarðaveg eða veginn suður úr Dölum og vestur á Patreksfjörð og Tálknafjörð, Bíldudal. Vissulega er verið að vinna töluvert mikið í þeim vegi núna enda kominn tími til því að í gegnum tíðina hefur ástandið vitanlega verið skelfilegt, með ólíkindum hvað íbúar og fyrirtæki á þessu svæði hafa þurft að búa við í mörg ár. Það er líka sorglegt, herra forseti, að vita til þess að margir hafa lagt sig í líma við að koma í veg fyrir að vegabætur nái fram að ganga, vegabætur sem mjög skynsamlegt er að fara í. Við þekkjum öll sorgarsöguna varðandi það að leggja veg í gegnum hinn svokallaða Teigsskóg sem er að mínu viti ekki merkilegra kjarr en kjarr annars staðar á landinu svo að það sé bara sagt hér. Ég er búinn að ganga inn í þennan skóg, eða þetta kjarr, og skoða mig aðeins um - fyrir utan það að það heitir náttúrlega ekki allt Teigsskógur það svæði sem um er að ræða - og þau mótmæli sem eru uppi varðandi þennan veg eru eitt af því arfavitlausasta sem ég hef lengi séð. En það er eins og það er, ríkisstjórninni og fylgifiskum hennar hefur væntanlega tekist að eyðileggja þau áform. Úr því að staðan er sú sem hún er er mikilvægt að við einbeitum okkur að því að finna aðrar leiðir fyrir láglendisveg þarna vestur. Sama má segja um vegtengingar á þessu svæði í hina áttina, þ.e. Laxárdalsheiði, Skógarströnd og Fellsströnd og fleiri vegi þarna vestur frá. Líklega er Laxárdalsheiðin sá vegur sem mest er farinn, ég hef reyndar ekki þessar tölur í kollinum, á eftir veginum á suðurfjörðunum. Það er mjög mikilvægt að sú tenging verði löguð hið fyrsta því að um Laxárdalinn er oft hægt að fara þegar erfitt er á Holtavörðuheiði fyrir utan það að á sumrin er þetta gríðarlega mikill ferðamannavegur. Þá erum við komin að því að ræða vegina sem eru til dæmis í Miðfirði, fyrir Vatnsnesið og svo inn í dalina alla - þessa löngu dali inn á heiðar þar sem vegirnir eru mjóir, jafnvel niðurgrafnir, en mikið eknir. Ég nefni sem dæmi Hegranes í Skagafirði þar sem töluverð umferð er, ekki síst af tækjum og tólum og á veturna er farið þar um með skólabörn. Þessir vegir eru nánast ófærir vegna þess hversu holóttir þeir eru en þannig er það reyndar víða um land, lengi hefur verið beðið eftir einhverjum bótum. Þær vegtengingar sem hér um ræðir eru lífæðar þessara samfélaga. Þetta eru lífæðar fyrir þá er sækja vinnu, þetta eru lífæðar fyrir vöruflutninga, þetta tengir fólkið saman. Það er að sjálfsögðu ein af forsendum þess að fólk vilji setja sig niður í sveitirnar eða í þessi smærri byggðarlög að samgöngur séu þokkalegar. Fyrsta vers er að vegasamgöngur séu þokkalegar og þær eru það varla í dag á marga staði. Við þekkjum öll dæmið um Árneshrepp á Ströndum þar sem ófært er hluta úr ári. Það er vitanlega ófremdarástand, ekki síst þegar verið er að reyna að halda þar uppi atvinnu, landa þar sjávarafurðum og flytja þær svo landleiðina til vinnslu fyrir utan það að íbúarnir geta einangrast hluta úr ári. Að sjálfsögðu þarf að bæta úr þessu. Flugsamgöngur spila svo inn í þetta líka. Því miður hefur það verið lenska undanfarið að draga úr styrkjum til flugsamgangna sem ég held að sé afar vitlaust að gera. Ég er ekki að tala um að endilega þurfi að fjölga flugvöllum frá því sem er í dag. Það þarf hins vegar að halda við og nýta þá sem til eru því að víða eru þetta samgöngur sem skipta miklu máli fyrir atvinnulífið, fyrir skólalífið. Fyrirtækin sem eru á þessum stöðum þurfa að sækja sér ýmsa þjónustu, koma pósti á milli hratt og örugglega. Ég nefni mína heimabyggð, þar lagðist flug af núna. Það hefur haft mikil áhrif á staðinn, það verður að segjast alveg eins og er, ekki síst af því að á sama tíma ákváðu stjórnvöld að skera niður starfsemi heilbrigðisstofnunarinnar þannig að fólk þurfti að fara meira á milli. Þetta er ekki gott. Það þarf að tryggja aftur flug á þetta svæði. Því ber hins vegar að fagna að það er komið á flug, t.d. á Húsavík eins og nefnt var hér, en ég vona að það styrki það svæði. Hins vegar er flug hætt austur á land sem er ekki gott, Vopnafjörð og þangað austur. Svo þurfum við að sjálfsögðu að sjá til þess að áfram verði flogið á þessa staði í Norðvesturkjördæmi eins og Bíldudal og Gjögur þar sem verið er að þjónusta íbúa með flugsamgöngum þegar vegasamgöngurnar eru eins og þær eru. Hver er framtíðarsýn stjórnvalda þegar kemur að samgöngumálum? Ég er ekki viss um að hún sé svo skýr. Ég er ekki viss um að stjórnvöld geri sér almennt grein fyrir því hversu miklu þetta skiptir þegar heildarmyndin er skoðuð. Það er eitt að segjast vera að byggja upp samgöngur ef heildarmyndin er ekki skoðuð. Ég held til dæmis að það sé rangt að styrkja samgöngur með því að stytta vegi ef það gerir það að verkum að byggðarlög verða afgangsstærð, fara frá meginleiðunum. Ég held að samgöngur eigi meðal annars að hafa það hlutverk að tengja byggðir. Þar er vel þess virði að leggja í einhvern kostnað, það getur verið eðlilegra að kosta einhverju til til að tengja byggðirnar fremur en láta þær leggjast af með því að færa samgöngur frá þeim. Góðir vegir og góðar samgöngur spara líka fjármuni fyrir þá sem eru að flytja. Þegar vegasamgöngur eru góðar er ódýrara að reka bifreiðarnar en þegar vegir eru slæmir og viðhaldskostnaður mikill, það ætti því að lækka flutningskostnað. Svo eru það fjallvegirnir, vegirnir inn á hálendið, sem gegna kannski einna helst því hlutverki að vera mikilvægar ferðamannaleiðir að sumri til. Ég hef verið talsmaður þess að vegur yfir Kjöl verði gerður betri og á þeim stað þar sem hann er einna helst þannig að menn geti notið þeirra fallegu leiða sem þar eru, að auðveldara verði að fara þessa leið. Ég held að það sé mjög áhugavert fyrir alla uppbyggingu í ferðaþjónustu, t.d. á Hveravöllum, að slíkt geti orðið fyrir utan það að geta þá tengt Suður- og Norðurland með þessum vegi. Framtíðarsýn stjórnvalda þarf að sjálfsögðu að vera á þann veg að horft sé langt fram í tímann. Mig langar að nefna eitt mál sem ekki er í samgönguáætlun en tengist henni engu að síður, ég hefði gjarnan viljað sjá það þar inni en kannski kemur það inn síðar. Ég held að skoða eigi það af fullri alvöru að byggja upp varaflugvöll fyrir Reykjavík, Akureyri og Austurland í Skagafirði, á Sauðárkróki þar sem búið er að skoða það mjög lengi að laga flugvöllinn þar. Rökin fyrir þessu eru margvísleg. Í fyrsta lagi er ekki nema eins og hálfs tíma akstur milli Sauðárkróks og Akureyrar í mesta lagi komi til þess að ekki sé hægt að lenda á Akureyri og ég er mjög fylgjandi því að byggð verði upp aukin ferðaþjónusta í gegnum Akureyrarflugvöll. Helst vildi ég sjá þar meira af millilandaflugi þannig að hægt væri að flytja ferðamenn beint inn á Norðurlandið. Til þess væri mjög snjallt að byggja upp varaflugvöll sem gæti þjónað Akureyrarflugvelli en um leið Reykjavíkurflugvelli því að næsti varaflugvöllur fyrir Reykjavík er annaðhvort Akureyri eða Egilsstaðir. Það sparar umtalsverðan tíma í akstri, sé ekki hægt að lenda í Reykjavík eða Keflavík, ef slíkur flugvöllur yrði byggður upp. Einnig er þá um færri fjallvegi að fara ef lenda þarf einhvers staðar annars staðar. Við sjáum til dæmis að þegar eldgosið var voru flugvélar að lenda á Egilsstöðum og þurfti að keyra þá farþega í rútum til Reykjavíkur. Auðvitað tókst það allt ágætlega en hugsanlega hefði verið hægt að lenda nær Reykjavík og stytta þá þetta ferðalag og spara þar af leiðandi einhverja peninga í rútuakstri og þess háttar. Engu að síður er ég alls ekki að segja að höggva eigi í Egilsstaði. Sá flugvöllur er gríðarlega mikilvægur því að vitanlega getur sú staða komið upp að ekki sé hægt að lenda neins staðar á Norðurlandi eða á höfuðborgarsvæðinu, t.d. ef eldgos er og öskufjúk. Þá þurfum við að hafa flugvöll fyrir austan auk þess að sinna millilandaflugi af Austurlandi til útlanda ef það er inni í myndinni. Flestar þær athuganir sem gerðar hafa verið mæla mjög með því að þetta sé gert, þ.e. vítt er til veggja og gott aðflug á þessum stað. Það er vel hægt að gera þetta, þetta er líklega kostnaður upp á 1–2 milljarða. Það kostar auðvitað peninga að ráðast í slíkar framkvæmdir en ég tel mikilvægt að koma þessu máli á hreyfingu, byrja að skoða þetta. Við þurfum líka að spyrja okkur hvað gerist ef flugvellirnir í Reykjavík og Keflavík lokast, t.d. vegna jarðhræringa eða eldgoss. Við erum á jarðhræringasvæði í Reykjavík og hér á höfuðborgarsvæðinu og ef ekki er hægt að fljúga hingað hvert er þá styst að fljúga til að halda uppi samgöngum við svæðið? Þetta eru hlutir sem þarf að taka inn í myndina og vil ég koma þeim á framfæri þannig að þetta komist á blað svo að menn geti kannski skoðað þetta í framtíðinni. Það kann vel að vera að ég leggi fram þingsályktunartillögu í haust um að hreyfa enn frekar við þessu máli. Herra forseti. Samgönguáætlanirnar sem hér eru til umfjöllunar marka stefnu stjórnvalda til framtíðar. Ljóst er að verið er að gera ákveðnar breytingar á áætlunum milli umræðna og ætla ég aðeins að geyma mér að fara í gegnum einstakar tillögur. Ég þarf að fá tíma til að kynna mér það aðeins betur svo að ég geti farið af einhverju viti ofan í þær. En mér sýnist að þær séu flestar í þá átt að bæta úr þeim ágöllum sem ég hef nefnt í ræðu minni varðandi ákveðna vegi og kafla sem setið hafa eftir. Um leið og samgöngur eru mikið byggðamál, eins og ég nefndi áðan, fyrir þá sem búa úti á landi, búa í byggðunum sem þurfa að tengjast, eru þær að sjálfsögðu líka gríðarlegt atvinnumál þegar litið er til ferðaþjónustunnar hvort sem er yfir sumar- eða vetrarmánuðina. Yfir sumarmánuðina erum við sem betur fer með landið allt meira og minna undirlagt af túristum sem koma hingað til lands á eigin bílum, rútum eða leigja sér bíla, fara á hjólum eða gangandi. Það er skylda okkar að vera með gott vegakerfi til að tryggja aðgang þessa fólks að okkar fallega landi og einnig að tryggja öryggi þess. Ég held að víða sé pottur brotinn þegar kemur að öryggismálunum. Forgangsröðunin þarf að sjálfsögðu að vera til staðar. Fyrr í dag var fjallað um mál sem ég tók engan þátt í að ræða, um Vaðlaheiðargöng. Gangagerð er að sjálfsögðu mikilvægur þáttur í samgöngum okkar. Eins og ég hef áður sagt varðandi þá framkvæmd þá finnst mér að menn hafi farið að hræra í pottinum, hvernig ætti að fara í framkvæmdina, í staðinn fyrir að ganga bara hreint til verks og segja hvernig það ætti að vera. Það er hins vegar mikilvægt að önnur verkefni líði ekki fyrir þessa framkvæmd. Því hefur verið haldið fram af stuðningsmönnum Vaðlaheiðarganga að svo sé ekki. Ég treysti á að þeir hjálpi öðrum þingmönnum þá við að sjá til þess að svo verði ekki. Ég hef enga ástæðu til að ætla að þeir ágætu aðilar viti ekki hvað þeir eru að tala um. Þau göng sem mest er um vert að farið verði í í Norðvesturkjördæmi eru Dýrafjarðargöng. Ég vona svo sannarlega að við getum öll lagst á árarnar með að hraða þeim eins og kostur er. Þetta er hluti af því að tengja saman byggðirnar á Vestfjörðum. Þetta er að mínu viti, ég segi það hreint út, sjálfsagður hlutur. Horft er á þetta svæði sem eitt atvinnusvæði jafnvel, þjónustusvæði, Vestfirðina, og fólk verður að sjálfsögðu að geta komist þar á milli. Það gengur ekki að segja við fólk að það eigi að sækja sér löggæsluþjónustu eða eitthvað annað um 700 kílómetra leið eða hvað það er. Það þarf að bæta aðeins úr og ég treysti því, herra forseti, að það verði gert þegar farið verður í að skoða þessi gangamál öllsömul. Ég hef farið á hundavaði yfir nokkur álitaefni varðandi samgöngumál og samgönguáætlunina, mun geyma mér að fara í einstakar tillögur og breytingartillögur þar til síðar. Ég óska eftir því að verða settur aftur á mælendaskrá.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður fór rækilega yfir þingsályktunartillöguna og vék sérstaklega að málum sem sneru að Norðvesturkjördæmi. Ég ætla í sjálfu sér ekki að bæta neinu við það sem hv. þingmaður sagði í ræðu sinni um það. Ég ætla aðeins að fá að víkja að öðru atriði sem hv. þingmaður nefndi sem hefur kannski minna verið rætt í tengslum við vegagerð í landinu og það er hið versnandi ástand sem er núna á vegum landsins. Þar er ég að vísa til þess að undanfarin ár höfum við vegna fjárþröngar okkar verið að skerða mjög mikið framlög til viðhalds á vegum og nú er svo komið að við sem ökum þessa vegi mikið erum farin að taka eftir því að þeir eru farnir að láta mjög mikið á sjá. Við þekkjum það vissulega í gegnum tíðina varðandi malarvegina sem hafa oft nánast hrokkið ofan í holur í rigningarveðrum og þeir láta fljótlega undan síga eins og við þekkjum. Menn hafa verið að reyna að bregðast við með því að fara í stórar framkvæmdir og auðvitað hefur það skilað árangri. Hins vegar á móti er það líka að við erum búin að byggja upp þjóðvegakerfi sem annar greinilega ekki þeirri vaxandi umferð sem fer um vegina og ekki síst vaxandi þungaumferð. Þetta sjáum við mjög vel á þjóðvegi 1 eins og hv. þingmaður nefndi. Í Fréttablaðinu 8. júní sl. sagði Hreinn Haraldsson vegamálastjóri að viðhaldið á vegunum væri núna orðið minna en lágmarkskröfur kvæðu á um og þetta þýddi að sjálft burðarlag veganna væri farið að skemmast. Þá verða vegirnir hættulegir og eins og vegamálastjóri segir, með leyfi forseta: „Við getum ekki búið í mörg ár við fjárveitingarnar eins og þær eru núna.“ Hann segir síðan að það væri „dýrara að byggja vegina upp aftur en það væri að tryggja eðlilegt viðhald“. Ég tek eftir því að í breytingartillögum meiri hlutans er vikið að þessu í nefndaráliti, þessu vandamáli, en hins vegar ekki gerðar tillögur um neinar breytingar. Það eru ekki tillögur til hækkunar. Og ef við skoðum annars vegar árin 2012 og 2013 eru þar mjög sambærilegar tölur og gert var ráð fyrir í tillögunni og ef við skoðum síðan 2014 og 2015 er það sama talan. Nú vil ég spyrja hv. þingmann álits á þessu, hvort hann telji að nægilega vel sé fyrir þessu séð til að tryggja það að við missum ekki 

Virðulegi forseti. Þegar keyrt er um landið og jafnvel á nýlegum vegum sem ekki er langt síðan byggðir voru upp, þá velti ég því fyrir mér hvort vandað hafi verið nóg til undirbúnings margra þessara framkvæmda - ég efast nú ekki um að svo hafi verið gert, að menn hafi verið að vanda sig við það. En þá kemst ég að þeirri niðurstöðu að umferðin sé einfaldlega miklu meiri um marga af þessum vegum en menn gerðu ráð fyrir og langar mig að nefna veginn um Þverárfjall, Þverárfjallsveg, sem er tiltölulega nýr vegur, er reyndar heldur mjór á köflum en lagast svo. Sá vegur er allur meira og minna í hólum og hæðum í dag þrátt fyrir að vera mjög nýlegur, þannig að bílar eru í loftköstum á sumum köflum á veginum auk þess sem slitlagið gengur hreinlega upp því að undirlagið virðist ekki vera nógu gott. Bílstjórar sem keyra þungaflutninga tala um að þeir finni hvernig vegurinn dregur niður í bílnum hreinlega, það sé svo mjúkt undir. Þá veltir maður fyrir sér hvort umferðin sé einfaldlega bara allt of mikil og álagið á þá vegi allt of mikið. Ef niðurstaðan er sú þá komumst við að sjálfsögðu að því að mikilvægt er að setja meiri fjármuni í að halda vegunum við og laga þá vegi sem eru í slíku ásigkomulagi. Þegar við erum í raun komin með þessa staðfestingu sem við mörg höfum haldið fram, frá til dæmis vegamálastjóra og fleirum, þeim sem eru sérfræðingar í þessu, þá hljótum við að spyrja okkur: Þarf ekki að gera ráð fyrir meiri fjármunum núna strax? Það er hárrétt sem sagt hefur verið að ef við látum vegina eyðileggjast, ef við látum þá drabbast niður, niður fyrir ákveðið viðmið, ákveðna línu, er mun dýrara að gera við þá eða halda við en ella. Ég er því svolítið hissa á því að meiri hlutinn skuli ekki gera meira úr þessu og sjá til þess að tryggðir séu meiri fjármunir í viðhald á vegum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og vil árétta það sem ég vitnaði til þar sem vegamálastjóri sagði í umræddu blaðaviðtali þegar hann segir að það „verði margfalt dýrara að byggja vegina upp aftur en það væri að tryggja eðlilegt viðhald“. Þá sjáum við af þessu að frá sjónarhóli ríkissjóðs, hins galtóma ríkissjóðs, er auðvitað miklu skynsamlegra að reyna að leggja fjármuni í það að halda a.m.k. því vegakerfi við sem við höfum þegar byggt upp í stað þess að láta það grotna svona niður beint fyrir framan augun á okkur. Við vitum alveg að þegar að herðir er það nú oft þannig að menn byrja á því að trassa eða fresta hjá sér viðhaldi, þetta þekkjum við. Þegar minnkar í buddunni hjá okkur reynir maður að draga saman seglin einmitt í þessum efnum og í þeirri von að við getum brugðist við þegar fram í sækir. Þetta getum við gert í smátíma, þetta höfum við út af fyrir sig getað gert í eitt eða tvö ár. Nú eru hins vegar farin að líða býsna mörg ár. Það sem er að mínu mati ískyggilegt í þessu er það að sú stefnumótun sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur fram og ber með sér með breytingartillögunni er að þetta ástand eigi að vera svona næstu tvö árin til viðbótar eða raunar næstu þrjú árin, þ.e. árin 2012, 2013 og 2014, þannig að í fyrirsjáanlegri framtíð verður engin breyting þarna á. Það er því ljóst mál að ástandið mun enn versna. Hv. þingmaður vék að því hvað gæti valdið því að við erum að sjá þetta gerast í vegamálum okkar. Í fyrsta lagi má ekki gleyma því að stór hluti af vegakerfi okkar var byggður upp á sínum tíma þegar aðrar kröfur voru gerðar til dæmis til burðarlags og breiddar og þess háttar. Þegar EES-staðlarnir komu um miðjan tíunda áratuginn á síðustu öld fóru menn að undirbyggja vegina með öðrum hætti, þeir voru breiðari o.s.frv. Við sjáum alveg muninn á þessu, á vegum sem hafa verið lagðir á síðustu árum og vegum sem hafa verið lagðir fyrr. Síðan til viðbótar við allt þetta kemur fram að umferðin hefur stóraukist, sérstaklega þungaumferðin. Flutningsmátinn hefur færst upp á vegina frá skipunum og við sjáum af þessu að þegar allt þetta leggst saman, meiri umferð, kannski aðrar kröfur, 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi réttilega að út frá sjónarhóli ríkissjóðs ætti vitanlega að vera skynsamlegra að setja meira fé núna í samgöngur en að bíða eftir því að vegirnir verði ónýtir og þurfa þá að setja enn meira fé. Það eru kannski þau skilaboð sem vegamálastjóri er að senda okkur, senda löggjafanum sem er núna að fjalla um þessar samgönguáætlanir, og reyna kannski að hvetja okkur til dáða í því. Vandinn er kannski sá að þegar metnaðarleysið í rekstri ríkissjóðs er eins og það er, þegar ekki er meiri metnaður til að skapa tekjur fyrir ríkissjóð með öflugu atvinnulífi, hljótum við að lenda í þeirri stöðu að minna er til skiptanna. Það hljóta allir að sjá að forsenda þess að hafa fjármagn til að setja í vegasamgöngur, til að fjármagna heilbrigðiskerfið, til að standa undir öllum rekstri sem ríkið á að standa undir er að ríkissjóður fái tekjur. Þær fær hann af atvinnulífinu fyrst og fremst. Hann fær skatttekjur, beinar og óbeinar, þegar atvinnulífið gengur vel og heimilin ganga vel líka. Þarna hefur ríkisstjórnin brugðist að mínu viti. Öfluga framtíðarsýn vantar í atvinnumálum þannig að við getum farið að horfa á auknar tekjur til ríkisins og farið að segja: Við getum sett meiri fjármuni í viðhald á vegum og annað slíkt þegar við höfum meira fé milli handanna. En þessu er öfugt farið. Atvinnulífið er meira og minna sett í uppnám. Við sjáum hvernig komið er núna fyrir sjávarútveginum. Hann er allur meira og minna í upplausn. Í þinginu eru sjávarútvegsmálin að mínu viti algjörlega út úr kú, svo það sé bara sagt, þau munu draga kjarkinn úr þeirri atvinnugrein og koma henni væntanlega hreinlega meira og minna á hnén ef það allt nær fram að ganga. Ef það gerist og því haldið áfram mun ríkissjóður verða af tekjum. Hann mun ekki fá tekjur. Við sjáum hvernig hjólað er í iðnaðinn o.s.frv. Þetta er eitt af stóru vandamálunum.

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa rætt hér tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun 2011–2022 og tillögu til þingsályktunar 2011–2014 fyrir málefnalegar umræður og margt fróðlegt. Berlega kemur í ljós að allir þingmenn eiga það sameiginlegt að samgöngur eru áhugamál þeirra. Samgöngur eru yfir og allt um kring og allir eru sammála um það að þær skipti sköpum fyrir samfélögin sem byggja þetta land. Það er sérstaklega ánægjulegt að finna einhug hv. þingmanna sem nær allir hafa nefnt ástand samgöngumála, þá helst vegamála á Vestfjörðum. Ástand vegamála á Vestfjörðum hefur verið í umræðunni, eins og ég sagði, til margra ára. Það er ómetanlegt að hv. þingmenn skuli lýsa því yfir að það kalli á verulegar úrbætur umfram aðra landshluta. Hér hafa flestir í dag nefnt Árneshrepp sem dæmi. Ég get tekið heils hugar undir að bæta þarf í og laga samgöngur þangað sem fyrst. Mig langar í upphafi ræðu minnar að þakka fyrir og fagna þeim framkvæmdum sem nú eru farnar af stað á Vestfjarðavegi 60 á kafla sem við köllum Kjálkafjörður/Eiði. Það er mjög ánægjulegt að sjá verktaka koma sér þar fyrir og hefja störf. Eftir þrjú ár munum við aka þar um veg á bundnu slitlagi með þverun tveggja fjarða og vegalengdin mun styttast um heila átta kílómetra sem nú er 24 kílómetra kafli. Það munar um minna. Ég nefndi hérna að um nokkurra ára skeið hafa bæði þingmenn og ríkisstjórn þessa lands talað um að vegamál á Vestfjörðum kalli á sérstakt átak og verulegar úrbætur. Því höfum við kallað eftir því að þeim orðum fylgi efndir. Vil ég þá nefna sérstaklega og tala um umsagnir sveitarfélaganna á Vestfjörðum, sem sendar voru inn við meðhöndlun málsins í umhverfis- og samgöngunefnd, um þær þingsályktunartillögur um samgönguáætlanir sem við ræðum og Fjórðungssambands Vestfirðinga. Þar ber helst að nefna, fyrir utan náttúrlega það sem ég nefndi áður, þrjú svæði sem út af standa. Þau eru Árneshreppur, Vestfjarðavegur 60 og Gufudalssveit og Dynjandisheiði og Dýrafjarðargöng. Þetta eru þeir kaflar sem eftir eru í grunnþjóðveganeti landsins og einu malarvegirnir sem liggja inn á hringveginn og milli þéttbýlisstaða á öllu landinu. Mér telst til að það séu 15 ár síðan sveitarfélög á Vestfjörðum settust niður á fjórðungsþingi og tóku ákvörðun um að sameina stefnumörkun sveitarfélaganna í samgöngumálum. Þetta voru mikil tímamót. Á fjórðungsþingi 1997 var einmitt meginlínan dregin í grófum dráttum og stefnt að því að ljúka uppbyggingu Djúpvegar 61 og Vestfjarðavegar 60 inn á hringveginn, þjóðveg 1, og skyldi sú uppbygging vera unnin samhliða. Þá skyldi ráðist í það verkefni að tengja norður- og suðursvæði Vestfjarða. Eins og við vitum er uppbyggingu Djúpvegar lokið, en Vestfjarðavegurinn á ansi langt í land inn á hringveginn. Þá stendur Gufudalssveitin út af. Ég veit að hv. þingmenn þekkja þá sorgarsögu sem staðið hefur yfir í að verða 12 ár varðandi þau málefni og í hvaða ógöngum menn lentu. Það er skrýtið að geta í raun vísað í bréfaskriftir og ályktanir sem eru orðnar um 15 ára gamlar og að þær eigi að fullu leyti við í dag. Sú flækja sem þessi málefni hafa verið í er með ólíkindum. Við höfum kallað eftir að á þann hnút verði höggvið. Nú liggja fyrir þessar samgönguáætlanir, 2011–2014 og 2011–2022, en við höfum beðið í þó nokkurn tíma eftir langtímaáætlun. Upprunalega áætlunin gerir ráð fyrir því að framkvæmdum sem ég hef talið upp áður á Vestfjarðavegi 60 verði ekki lokið fyrr en á síðasta tímabili langtímaáætlunar eða síðar. Meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar hefur lagt fyrir tillögu þar sem gert er ráð fyrir að þessum framkvæmdum ljúki á þriðja tímabili, 2015–2018, og er það vel. Mér sýnist að á því tímabili sé gert ráð fyrir 850 milljónum á Dynjandisheiði og þeirri vegagerð ljúki á fjórða tímabili. Virðulegi forseti. Það er eindregin skoðun þeirrar sem hér stendur enda alltaf talsmaður þess að eitt mikilvægasta verkefni í samgöngumálum á Vestfjörðum sé að tengja byggðirnar saman. Ég hef lýst þeirri skoðun minni margoft og stend fyllilega við hana. Ég hef í reynd aldrei skilið að ekki skyldi haldið áfram 1996 þegar göngin undir Breiðdalsheiði komu, að við settum ekki stefnumörkunina í þá átt. Fregnir af sunnanverðum Vestfjörðum við tilkynningu um breytingartillögu þess efnis að flýta eigi þessum framkvæmdum hafa óneitanlega sett margt í uppnám. Að vissu leyti er um misskilning að ræða. Það sem mig langar aðeins að fara yfir hér eru skilaboð til umhverfis- og samgöngunefndar. Ég fagna því eindregið að framsögumaður meiri hlutans sé í salnum og geti komið þeim skilaboðum til nefndarinnar að enn er mikil óvissa uppi með vegagerðina í Gufudalssveitinni. Ég sagði hér í upphafi að órofa samstaða hefði verið milli sveitarstjórnarmanna og fjórðungsþings og Fjórðungssambands Vestfirðinga um þá forgangsröðun sem ég fór yfir, en fólk upplifir óvissu vegna Gufudalssveitarinnar. Frá því í nóvember, þegar sú sem hér stendur fékk síðast tækifæri til að koma inn á Alþingi Íslendinga og átti samtal við innanríkisráðherra, hefur ekkert gerst. Við höfum ekki fengið upplýsingar um hvernig málin standa. Í nóvember fengum við þær upplýsingar að matsáætlunin fyrir Gufudalssveitina ætti að vera tilbúin um áramót. Hún hefur ekki enn litið dagsins ljós. Því er það eindregin beiðni og skilaboð til umhverfis- og samgöngunefndar, í ljósi þess að á næstu dögum mun liggja fyrir kostnaðarmat hjá Vegagerðinni varðandi Gufudalssveitina, að fara aftur yfir tillögurnar varðandi þriðja tímabilið og tryggja fjármuni til að klára þá framkvæmd. Þegar matsáætlun liggur fyrir fer málið í umhverfismat. Kallað hefur verið eftir stuðningi allra þingmanna við það að klára það mál og tryggja fjármuni í verkið. Undirrituð mundi fagna því ótrúlega mikið ef hægt væri að vinna að öllum þessum málum á þriðja tímabili. Það er í raun og veru það sem ég held að allir geti verið sammála um að túlkist sem skýr forgangsröðun. Eins og ég nefndi í upphafi kalla vegamál á Vestfjörðum á verulegar úrbætur umfram aðra landshluta. Það skýtur skökku við að sjá mögulega göng undir Hjallaháls, eftir því hvaða leið verður fyrir valinu, á fjórða hluta samgönguáætlunar. Ekki er gerð tillaga um að þeim sé flýtt. Ekki er bætt fjármunum í þriðja hluta til að tryggja að Gufudalssveitin klárist. Þetta legg ég áherslu á og bið ég, virðulegi forseti, þingmenn um að sýna því skilning að koma þessu máli að. Á næstu dögum eftir þeim upplýsingum sem ég fæ, eins og ég sagði áðan, mun kostnaðarmat vegna veglína liggja fyrir. Ég hvet nefndina til að kalla eftir þessu kostnaðarmati og tryggja að fjármunir fari á þriðja hlutann, 2015–2018. Varðandi það sem ég sagði um Dynjandisheiði og Dýrafjarðargöng væri mjög ánægjulegt ef þau verk yrðu unnin samhliða. Ég mundi ég vilja að það yrði skoðað - í mínum huga eru þessi verk algjörlega órjúfanleg - að göngin og vegur yfir Dynjandisheiði verði unnin samhliða til þess að samgöngubótin virki og þessi tenging komist raunverulega á á milli norður- og suðursvæðis. Við þurfum að tryggja það. Mér sýnist talað um í þessari tillögu að Dynjandisheiðinni verði flýtt, en hún fer yfir á fjórða tímabil áætlunarinnar og lengra. Það er visst ósamræmi í texta í 13. tölulið og svo tölulegri samsetningu í breytingartillögu. Nú má ekki, eins og ég tók skýrt fram, misskilja mig þannig að ég fagni því ekki að hægt sé að flýta framkvæmdum. Ég endurtek það örugglega í þriðja sinn í þessari ræðu að óskastaðan er að sjá þær framkvæmdir sem hér hafa verið nefndar klárast á tímabilinu 2015–2018 og í raun og veru er það löngu tímabært eins og þingheimur hefur lýst yfir að allir séu sammála um. Ég bendi á forgangsröðun sveitarfélaganna sem hefur verið unnið eftir síðan 1997. Ég kalla eftir því að kostnaðarmat liggi fyrir. Mér sýnist að á þriðja hlutanum þurfi að bæta við 3 milljörðum, að vegalagning kosti um 6 milljarða. Mig langar að ræða aðeins, vegna þess að við erum að ræða Gufudalssveitina í þessum samgönguáætlunum, að komið hefur fram og fjallað hefur verið um þá gagnrýni að íbúar á sunnanverðum Vestfjörðum hafi ekki tekið því tilboði innanríkisráðherra fagnandi að fara yfir fjallvegi. Í því sambandi langar mig að benda á að í stefnumótun samgönguáætlunar, 12 ára áætlunar, eru mjög skýr markmið sett fram. Það vil ég meina að eigi fyllilega við þegar við erum að tala um vegagerð í Gufudalssveit. Í stefnumótun samgönguáætlunar eru markmið um greiðari samgöngur þar, markmið um hagkvæmar samgöngur, markmið um umhverfislegar og sjálfbærar samgöngur og losunarheimildir nefndar sérstaklega. Allir átta sig hins vegar á að ef ekið er yfir fjallvegi verður umtalsvert meiri losun úrgangsefna frá bifreiðum en ella. Einnig er talað um markmið um öryggi í samgöngum, sem vissulega á við þar, og markmið um jákvæða byggðaþróun. Þá erum við komin að því atriði sem skiptir að mínu mati og þeirra hv. þingmanna sem hér hafa talað mestu máli, þ.e. að samgöngur eru undirstaða byggðar landsins. Síðan er kafli um forgangsröðun framkvæmda. Ég held að þeir töluliðir sem þar eru taldir upp eigi fyllilega við, að þessar framkvæmdir á Vestfjörðum verði settar í algjöran forgang og staðið við yfirlýsingar í þeim efnum. Allt þetta kostar mikla peninga. Undirrituð áttar sig óskaplega vel á því. Þá spyr fólk sjálfsagt um fjármögnun og hvernig hún eigi að koma til. Vegagerð á Vestfjörðum er kostnaðarsöm. Þar er 40% af strandlengju landsins. Þar sem við viljum fara um láglendi lengir það að sumu leyti leiðir, en sem betur fer styttir það leiðir í flestum tilvikum að fara yfir firði frekar en fjöll. Ég ætla að nefna tvennt varðandi forgangsröðunina. Það er að orðum fylgi efndir. Það verða að fylgja efndir þeim orðum að vegamál á Vestfjörðum kalli á verulegar úrbætur umfram aðra landshluta. Þá lagði hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson til hér fyrr í dag að landsmenn allir fengju álíka mikið fyrir skattpeninginn. Mér finnst þetta áhugaverður punktur. Hvað færi þá til samgöngubóta um land allt? Ég held að það sé nokkuð sem þarf að skoðast. Eins og ég nefndi vorum við með umsagnir sem ég fór yfir frá sveitarfélögum og Fjórðungssambandi Vestfirðinga varðandi þessar framkvæmdir. Nú háttar svo til á sunnanverðum Vestfjörðum að við sjáum þar jákvæð teikn í atvinnuuppbyggingu. Ferðaþjónustan hefur verið öflug um margra ára bil, en samgöngumál hafa háð greininni eins og annarri atvinnustarfsemi á svæðinu með tilheyrandi flutningskostnaði og öðru sem honum fylgir. Núna stöndum við frammi fyrir því sem er virkilega jákvætt að íbúum fjölgar hægt og bítandi og atvinnutækifærum fjölgar með uppbyggingu á eldi á sunnanverðum Vestfjörðum. Þar koma fyrirtæki inn með gríðarlegar fjárfestingar og munu byggja upp atvinnustarfsemi sem kalla á mikla flutninga til og frá staðnum. Ástand vegamála skiptir gríðarlega miklu máli varðandi framtíðarplön þeirra þannig að hvort tveggja haldist í hendur. Við heyrum þetta í umræðunni varðandi Austfirðina, Norðfjarðargöngin, að þar hái þetta einni stærstu útflutningshöfn landsins og þetta hái þar samstarfi og samgöngum innan sveitarfélags. Það er því gríðarlega mikil pressa, hafi nokkurn tímann verið mikil pressa er það núna. Byggja þarf upp þennan veg, tenginguna inn á hringveginn. Þá kem ég inn á það er varðar atvinnuuppbyggingu að ekki er áætlað mikið fé í Bíldudalsflugvöll, ég sé svo sem að það á við um fleiri innanlandsflugvelli hér á landi. Lenging Bíldudalsflugvallar hefur verið brýnt mál. Má nefna í því samhengi að yfirleitt er fullbókað í flugið, sem er ánægjulegt, en það eru fast níu sæti vegna þess að völlurinn er ekki nógu langur til að taka fulla vél af farþegum og farangri. Í lokin langar mig að taka undir með mörgum hv. þingmönnum sem hafa talað á undan mér um að tryggja fé í viðhald og vetrarþjónustu, sem og tengivegi. Eins og ég sagði vitum við öll hvað greiðar samgöngur þýða fyrir allt landið, en það vantar náttúrlega alltaf peninga. Það er kannski það sem málið snýst um að tryggja þá forgangsröðun sem kallað er eftir, m.a. í langtímasamgönguáætlun. Ég vil nota síðustu sekúndurnar í að skora á alþingismenn og umhverfis- og samgöngunefnd að virða forgangsröðun varðandi Vestfjarðaveg 60 og taka málefni vegagerðarinnar í Gufudalssveit föstum tökum, styðja íbúa á sunnanverðum Vestfjörðum í því og tryggja þar fjármuni. Að lokum: Samgöngur eru sú grunngerð sem okkur vantar. Þegar grunngerðin er komin treystum við því að þessi hluti, sunnanverðir Vestfirðir, rísi með tilheyrandi atvinnuuppbyggingu.

Frú forseti. Ég kem ekki hingað upp til að andmæla orðum hv. þm. Eyrúnar Ingibjargar Sigþórsdóttur vegna þess að ekki er um neinn skoðanaágreining að ræða. Samgöngunefnd hefur tekið til ítarlegrar umræðu ástand samgöngumála á Vestfjörðum. Eins og sjá má af þeim breytingartillögum sem gerðar eru við samgönguáætlun er ríkur vilji til þess innan nefndarinnar að taka tillit til aðstæðna á Vestfjörðum. Eins og skýrt er tekið fram í nefndaráliti eiga Vestfirðir að njóta ákveðins forgangs núna einmitt vegna þess að þar er ákveðin vöntun á grunnnetinu sem á auðvitað að vera það sem er í forgrunni, að ljúka við að koma samgöngum á áður en maður fer að bæta þær mikið. Athugasemd hv. þingmanns varðandi Dynjandisheiðina er auðvitað fullkomlega réttmæt. Mér finnst alveg ástæða til að samgöngunefnd skoði það núna - við eigum eftir að fjalla um áætlunina á einum fundi enn - í samráði við Vegagerðina hvort möguleiki sé að færa framkvæmdir Dynjandisheiðarinnar enn framar en gert er ráð fyrir í breytingartillögunum og þá fyrst og fremst með það að markmiði að þær geti hafist af alvöru samhliða Dýrafjarðargöngum, því að það er jú stefnumótun samgöngunefndar eins og má skýrt sjá af nefndarálitinu. Það er eðlilegt að við tökum þetta til álita á þeim fundi sem við eigum eftir að halda um áætlunina áður en hún verður afgreidd héðan endanlega.

Ég þakka hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur fyrir þetta innlegg. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að í mínum huga er þetta órofa framkvæmd, Dynjandisheiðin og Dýrafjarðargöngin. En ég vil líka ítreka og mundi gjarnan vilja heyra í hv. þingmanni um meðhöndlun umhverfis- og samgöngunefndar um það sem ég nefndi varðandi Gufudalssveitina, þ.e. að kalla eftir kostnaðarmati Vegagerðarinnar til þess að meta það hvort þar séu tryggðir nægjanlegir fjármunir þegar umhverfismatið liggur fyrir. Ég tel það gríðarlega mikilvægt og gríðarlega góð skilaboð til Vestfirðinga sem hafa staðið sameiginlega, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á, um þessa forgangsröðun, hvort ætti ekki að taka tillit til þess máls líka.

Frú forseti. Gert er ráð fyrir miklum fjármunum á næstum þremur árum vegna vegagerðar í Barðastrandarsýslu og Vestfjarðavegi 60. Vegagerðin hefur lagt fram ákveðna áætlun varðandi það. Við gerum ráð fyrir að fé renni eins og ætlast er til í þær vegaframkvæmdir. Ég tel ekki að við þurfum í tengslum við samgönguáætlunina sérstaklega að kalla eftir kostnaðaráætlun varðandi Gufudalssveitina, en það er auðvitað nokkuð sem við getum tekið hins vegar til athugunar vegna þess að við eigum náttúrlega eftir að fjalla áfram um samgöngur í landinu þó að þessi áætlun verði afgreidd hér og nú, væntanlega á morgun. En það er þá framtíðarmúsík, en að sjálfsögðu er ágætt að fara yfir það mál eins og þingmaðurinn leggur til og ekkert því til fyrirstöðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svar hennar. Ég veit ekki hvort má kalla það - það er nú örugglega ekki misskilningur okkar á milli, það er enginn skoðanaágreiningur eins og hv. þingmaður sagði varðandi vegaframkvæmdir á Vestfjörðum. En vegna þeirrar óvissu þegar samgönguáætlun var lögð fram varðandi leiðarval um Gufudalssveitina eru áætlaðir þar 3,2 milljarðar en samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef vegna þessarar niðurstöðu, sem varð meðal annars af umræðum sem ég átti við innanríkisráðherra í nóvember, væru ákveðnar leiðir úti, og ljóst að meiri fjármuni vantar inn á þetta þriðja tímabil til að tryggja þá leið sem verður fyrir valinu. Allir aðrir kostir samkvæmt matsáætlun eru dýrari. Það er nú einungis það sem ég vildi leggja áherslu á og er að biðja nefndina að fara aðeins yfir vegna þess að óvissan var. Það stendur í texta í frumvarpinu að vegna óvissu um þetta leiðarval er áætlaðir 3,2 milljarðar en það er í raun og veru ekkert í hendi nema vegna þeirrar leiðar sem var á áætlun áður og við vitum og hv. þingmaður veit að er úti. En við erum að horfa til dýrari vegaframkvæmda til þess að koma á láglendisvegi þar. Það er eindregin ósk mín svo ég ítreki hana enn að hv. þingmaður fari með þau skilaboð inn í nefndina og setjist yfir það ásamt öðrum málum.

Frú forseti. Ég fagna því mjög að þetta mikilvæga mál er komið hingað til lokaafgreiðslu og ég þakka velferðarnefnd og nefndarritara kærlega fyrir gott samstarf í málinu. Þetta er þannig lagabálkur að margir hafa mjög sterkar skoðanir á einstökum ákvæðum hans. Ég held að nánast allir sem komu að þessari vinnu hafi þurft að gefa eitthvað eftir af sínum ýtrustu kröfum, en það er góð niðurstaða sem blasir við okkur og þetta eru stór framfaraskref sem við erum að stíga. Ég held að mikilvægast sé í framhaldinu að við höldum áfram að þróa það tvennt sem er stærst í þeim breytingum sem við erum að gera núna, þ.e. annars vegar sáttameðferðin og hins vegar heimild dómara til að dæma sameiginlega forsjá, og að við höfum virkt þróunarstarf í þeim efnum á komandi árum. Svo held ég að það sé mjög mikilvægt að næsta skref í þessum málaflokki sé að taka upp eitthvað sem heitir jöfn búseta eða tvöfalt lögheimili til að mæta 

Virðulegi forseti. Ég lofaði sjálfri mér við 2. umr. að ég ætlaði að að koma hingað upp og þakka framsögumanni málsins sérstaklega fyrir alla hans vinnu að þessu máli, hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni. Þetta eru mjög góðar breytingar sem velferðarnefnd hefur gert á málinu og ég vil líka þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir að hafa lagt málið fram og öllum þingmönnum fyrir að standa saman að því að gera nauðsynlegar breytingar til hagsbóta fyrir málið og ekki hvað síst því sem þetta mál snýst náttúrlega um, þ.e. að tryggja það að við gætum sem allra best að börnunum okkar.

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa yfir mikilli ánægju með að við séum í þann veginn að samþykkja ný barnalög en með þeim lögfestum við grunngildi barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og stígum mikilvæg framfaraspor í þágu barna. Frá því að ég lagði þetta frumvarp fram hefur það hins vegar tekið breytingum sem ég tel vera til hins verra. Í fyrsta lagi hefur Alþingi, að undirlagi velferðarnefndar, ákveðið að rétt sé að veita dómurum heimild til að dæma sameiginlega forsjá. Ég tel ekki rétt að fara með deilur um líf og heill barna inn í þann átakafarveg sem dómsmál óhjákvæmilega eru. Blessunarlega eru fá forsjármál sem rata til dómstóla og enn færri sem enda með dómi. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir stóraukinni sáttameðferð fyrir foreldra sem deila. Það tel ég vera hinn rétta farveg og að reyna eigi á hann áður en tekin er ákvörðun um að heimila dómurum að þvinga fólk til samvinnu með dómi. En sú heimild og reynsla af henni annars staðar frá er mjög umdeild. Í öðru lagi finnst mér forkastanlegt að Alþingi vilji viðhalda þeim lagaákvæðum sem heimila að lögregla 

Frú forseti. Velferðarnefnd hefur í allan vetur unnið að breytingum á barnalögum sem Alþingi er nú um það bil að samþykkja í endanlegri mynd. Það hafa vissulega verið mjög skiptar skoðanir um einstök atriði og ég vil taka undir það sem hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, framsögumaður málsins, sagði áðan, að þar hafa allir þurft að gefa eitthvað eftir. Ég tók eftir því að við 2. umr. málsins, sem ég gat því miður ekki verið viðstödd, voru þingmenn sammála, þ.e. það voru ekki mótatkvæði við umdeildustu atriði frumvarpsins og það tel ég að sé vel. Og vegna þess sem hæstv. innanríkisráðherra sagði um dómaraheimildina vil ég ítreka að í nefndaráliti og reyndar í orðalagi ákvæðisins kemur mjög skýrt fram að henni skuli beitt á mjög takmarkaðan hátt.

Virðulegi forseti. Þetta er ein af þeim atkvæðagreiðslum í þingsal sem er ánægjulegt að taka þátt í. Þetta er mikil réttarbót fyrir börn í landinu og foreldra þeirra og ég tel að það sé nauðsynlegt eins og þingmenn hafa sagt að halda áfram með þá vinnu sem unnin er á barnalögum. Lögin eru þeirrar tegundar að þau þurfa að vera í sífelldri endurskoðun og skoða þarf alla hluti máls mjög vel í þeim efnum. Ég fagna því að við náum þessum áfanga núna og leggjum upp í þann næsta á næsta hausti.

Virðulegur forseti. Við erum við 3. umr. að greiða atkvæði um ný barnalög. Eins og fram hefur komið hafa verið skiptar skoðanir í nefndinni. Skiptar skoðanir hafa líka verið hjá umsagnaraðilum. Þetta er niðurstaða velferðarnefndar. Það er hún sem tekur málið í sínar hendur og vinnur með það í þinglegri meðferð. Málið fékk vandaða umfjöllun. Það þurftu eins og fram hefur komið flestir að gefa eitthvað eftir af sínu til að ná málamiðlun en ég ítreka að barnalög eiga alltaf að vera í þróun. Það er ekki ein lína sem ríkir þar. Þau eiga alltaf að vera í þróun og þau þurfa að taka mið af því sem er barninu fyrir bestu. Oftar en ekki hafa þau tekið mið af því að foreldrar eru ósáttir. Í þessum barnalögum er lagt til að barni verði skipaður talsmaður ef á þarf að halda. 

Frú forseti. Ekki eru mörg ár liðin frá því að Alþingi tók til sérstakrar skoðunar álitamál sem lutu að heimild dómara til að dæma í sameiginlega forsjá. Eitt af því sem ég tel alveg nauðsynlegt að taka með inn í þá umræðu og þá skoðun sem hér hefur verið gert í þinginu er einfaldlega hugmyndafræðin að baki sameiginlegu forsjánni sem er í raun og veru samkomulag á milli foreldranna. Það er algert grundvallaratriði þess að hægt sé að tala um sameiginlega forsjá. Þegar við erum komin út á þær brautir að dómarar dæmi foreldrana í sameiginlega forsjá þrátt fyrir ágreining þá þarf held ég að taka hugtakið sjálf til ákveðinnar endurskoðunar. En við vitum ekki, ekkert okkar sem erum hér inni, hvort við höfum á endanum rétt fyrir okkur. Ég veit að það eru allir að reyna að gera vel og hugsa um hagsmuni barnsins en ég hef sökum þessa skilgreiningaratriðis um sameiginlega forsjá ávallt haft 

Frú forseti. Við afgreiðum nú lagaramma um atvinnutengda starfsendurhæfingu sem byggir á yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá síðasta ári og í reynd frá kjarasamningum allt frá vorinu 2008. Hér er gengið frá því lögformlega að ríkið skuli leggja til þriðjung á móti lífeyrissjóðum og atvinnurekendum til að byggja upp þetta nýja kerfi. Við höfum ákveðið að fara ívið hægar í sakirnar en upphaflega stóð til meðal annars til að tryggja að hægt sé að gera góða áætlun um uppbyggingu þessarar starfsemi. Við væntum mikils af þessu og væntum þess sannarlega að gott samstarf takist milli atvinnutengdrar starfsendurhæfingar annars vegar og læknisfræðilegrar starfsendurhæfingar hins vegar. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka hv. velferðarnefnd og nefndarmönnum þar fyrir góða og mjög mikla vinnu við málið.

Frú forseti. Það er með mikilli ánægju sem ég fæ tækifæri til að segja já við þessu lagafrumvarpi. Það er ávöxtur af því sem við teljum að einkenni þau samfélög sem við viljum helst líkjast, þ.e. þríhliða samstarf á vinnumarkaði. Þá skiptir engu máli hver er við völd, hvort það er hægri eða vinstri eða hvort það er á miðjunni. Þríhliða samstarf liggur til grundvallar farsælum samskiptum á íslenskum vinnumarkaði og um þau málefni sem þar er höndlað. Frumvarpið gerir ráð fyrir að launafólk í gegnum lífeyrissjóði sína, stjórnvöld og atvinnurekendur sameinist um að mæta vandamáli sem hafði verið vanrækt um langt árabil. Þetta er mikið og gott mál sem verður til farsældar fyrir allt launafólk og þá sem eiga við erfiðleika að glíma til að geta verið á vinnumarkaði eða til að komast á vinnumarkað að nýju.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni afar þarft og gott mál þar sem við erum að samþykkja rammalöggjöf utan um starfsemi starfsendurhæfingarsjóða sem leggja sérstaka áherslu á getu einstaklingsins og endurkomu á vinnumarkað eftir veikindi eða slys og ég held að slíkt sé virkilega af hinu góða. Í nefndinni fór fram mjög góð vinna þar sem meðal annars var rætt að það skipti miklu máli að starfsendurhæfingarstöðvar sem starfa vítt og breitt um landið fengju áfram tækifæri til að starfa á þeim grundvelli sem þær gera og höfum við gert ákveðnar breytingar á frumvarpinu þess efnis. En hér er um afar þarft og gott mál að ræða þar sem áhersla er lögð á starfsgetu en ekki vangetu til að starfa. Ég held að við getum með mikilli gleði afgreitt þetta mál. Ég þakka samstarfsfólki mínu í velferðarnefnd kærlega fyrir góða vinnu í málinu.

Virðulegur forseti. Eins og fram hefur komið er tilurð frumvarpsins á grunni kjarasamninga og það er sérkennilegt að kjarasamningar á frjálsum markaði skuli enda með löggjöf inni á þingi. En engu að síður er margt í þessu sem sjálfsagt verður til bóta. Flestallt er óútfært í tengslum við þennan sjóð. Það eru ekki skörp skil á milli atvinnutengdrar starfsendurhæfingar og læknisfræðilegrar endurhæfingar og ég óttast að þau skil sem þar eru á milli verði skarpari og komi niður á þeim sem eru og þurfa á læknisfræðilegri endurhæfingu að halda og geti ekki gengið inn í þetta miðstýrða kerfi sem við erum að búa til. Það er margt ágætt í þessu en engu að síður hef ég kosið, virðulegur forseti, að sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins. Ég greiddi breytingartillögunum atkvæði mitt en ég sit hjá við lokaatkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Hönnun velferðar- og skattkerfisins á Íslandi á sér því miður stað utan Alþingis hjá aðilum vinnumarkaðarins að miklu leyti. Það mál sem við greiðum nú atkvæði um er einn angi af því. Auðvitað ætti Alþingi að sinna því meira að þróa velferðarkerfið. Það kerfi sem hér er um að ræða er mjög mikil réttarbót fyrir öryrkja. Endurhæfing hefur verið mjög lítil í kerfinu. Það hefur meira verið horft á hvað fólk getur ekki en hvað það getur. Og ég vona að þessi lagasetning leiði til þess að endurhæfing verði miklu virkari, fólk tengist vinnumarkaðnum aftur eða losni aldrei frá honum og öryrkjar fái vinnu í samræmi við þá getu sem þeir hafa. Ég vona að þetta verði öryrkjum landsins til góðs til framtíðar og segi já.

Virðulegur forseti. Ég get ekki látið hjá líða að gera grein fyrir atkvæði mínu vegna þess að mér þykir þar sem öll menntun er á hendi menntamálaráðherra þá ætti útgáfa leyfa- og lögverndunarskírteina að vera á höndum menntamálaráðherra líka sem sér og ber ábyrgð á menntunarferlinu þó svo starfsemin síðar geti verið á vegum fagaðila. En ég segi engu að síður já vegna þess að þetta er bitamunur en ekki fjár.

Virðulegi forseti. Þingmenn Framsóknarflokksins telja að það sé rangt að festa þetta í lög. Við teljum að þessum fjármunum sé betur varið í að styrkja unga listamenn.

Frú forseti. Listamenn eru löngum gagnrýnendur þess kerfis sem er ríkjandi hverju sinni. Með því að veita þeim og lokka þá til heiðurslauna er verið að láta þá sætta sig við ríkjandi kerfi og aðlagast því. Ég tel þetta vera mjög skaðlega þróun og hef alltaf verið á móti heiðurslaunum og minni á ríkislistina er var í gildi í Sovétríkjunum sem liðu undir lok.

Hæstv. forseti. Það var nokkur ókyrrð eftir atkvæðagreiðsluna og því svolítið snúið að byrja hér ræðuhöld en það eru ákveðnir þættir sem mér finnst rétt að árétta varðandi þá samgönguáætlun sem hér liggur fyrir og vík ég nú bæði að fjögurra ára og 12 ára áætlun eftir því sem ástæða er til. Í fyrsta lagi tek ég fram að markmiðið með að vinna samgönguáætlun til lengri tíma er auðvitað að hægt sé að forgangsraða verkefnum eftir einhverjum skynsamlegum forsendum, einhverjum forsendum sem sæmileg sátt er um, og til að tryggja eftir því sem verða má að faglegur og vandaður undirbúningur búi að baki þeim ákvörðunum sem teknar eru á sviði samgöngumála. Ég vildi nefna í upphafi umræðunnar að í sjálfu sér er ekki ágreiningur um mörg af þeim meginmarkmiðum sem snúa að gerð samgönguáætlunar. Ef við horfum á vegamálin sem eru kannski sá þáttur sem fær mesta athygli í umfjöllun okkar er samstaða um að markmið okkar hljóti að vera greiðar samgöngur um allt land, að það sé tryggt að byggðir landsins séu eins vel tengdar þjóðvegakerfinu og mögulegt er og að jafnframt sé umferðaröryggis gætt og hagkvæmra lausna leitað í sambandi við framkvæmdir. Allt eru þetta mjög góð og jákvæð markmið og auðvitað byggir samgönguáætlun að stórum hluta á sjónarmiðum af þessu tagi. Auðvitað koma upp álitamál, kannski þá sérstaklega forgangsröðun verkefna þegar um er að ræða takmarkað fé til framkvæmda. Við höfum á síðustu árum fundið mjög kirfilega fyrir því. Á árunum fyrir hrun bjuggum við þannig að það var unnt að auka framkvæmdir á sviði vegamála frá ári til árs. Eins og hv. þingmenn þekkja dugði það ekki til þess að allir væru alltaf glaðir en engu að síður voru miklu auðveldari aðstæður þegar úr meira fé var að spila. Síðustu árin, frá 2008/2009, hefur verið verulega skorið niður í þessum efnum, mikla minna fé verið veitt til framkvæmda, með þeim afleiðingum að við erum enn að tala um miklu færri og smærri verk en við lögðum upp með á árum áður. Þetta er skiljanlegt. Það er hins vegar eins og ég nefndi við fyrri umr. um þetta mál alltaf álitamál hvort á að stíga jafnfast til jarðar í sambandi við framkvæmdir og gert hefur verið á síðustu árum þegar herðir svo að í ríkisrekstrinum. Ég er þeirrar skoðunar að í mjög mörgum efnum hafi verið gengið fulllangt á framkvæmdahliðinni en að menn hafi á sama tíma hlíft sér á rekstrarhliðinni. Í staðinn fyrir að taka á óhóflega miklum kostnaðarsömum rekstri víða í ríkiskerfinu held ég að menn hafi valið auðveldu leiðina sem er að fresta framkvæmdum. Ég skil það að mörgu leyti vegna þess að þar er oft um að ræða ákvarðanir sem er auðveldara að taka. Það þarf til dæmis ekki að segja upp föstu starfsfólki, það er hægt að rökstyðja það með að þessu verði frestað um eitt ár eða tvö og það komi ekki að sök þess vegna, aðeins smáfrestun, menn bíði þar til hagur batnar. Vandinn hleðst hins vegar upp þegar þetta er gert frá ári til árs. Ég vildi líka nefna að mikið af útgjöldum til samgöngumála er ekki rekstrarkostnaður hjá ríkinu heldur fjárfesting í innviðum sem á auðvitað að skila arðsemi til lengri tíma litið ef vel tekst til. Samgönguáætlanir undanfarinna ára og þær fjárveitingar sem hafa farið í þennan málaflokk á fjárlögum hafa endurspeglað efnahagsástandið. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að mínu mati hefur ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir í allt of mörgum tilvikum látið niðurskurðinn koma niður á framkvæmdahliðinni en veigrað sér við að taka á rekstri í ríkiskerfinu sem ég held að hefði í mörgum tilvikum verið vissulega erfiðari ákvarðanir en hefðu skilað meiri árangri til lengri tíma. Þau verkefni sem við okkur blasa á sviði samgöngumála fara ekkert. Þær stærri framkvæmdir sem er frestað hverfa ekkert út úr heiminum. Þær verða áfram til staðar. Í mjög mörgum tilvikum þarf að ráðast í þær. Í sambandi við viðhald og endurbætur á því kerfi sem við eigum í dag getur það að fresta viðhaldi eða endurbótum til lengri tíma verið miklu dýrara en að takast á við vandann þegar í stað. Ég hef áhyggjur af því, og veit að margir hv. þingmenn deila þeirri skoðun með mér, að þar munum við á næstu árum eiga við að stríða uppsafnaðan vanda. Viðhalds- og endurbótaverkefni hafa frestast sem gerir það að verkum að á næstu árum tel ég fyrirsjáanlegt að við þurfum að ráðast í meiri kostnað og jafnvel enn þá umfangsmeiri endurbótavinnu víða í vegakerfinu en ella hefði verið, heldur en ef hægt hefði verið að sinna viðhalds- og endurbótaverkefnum jafnt og þétt. Þetta vildi ég nefna. Þetta eru sjónarmið sem er eins og ég segi býsna góður samhljómur um í nefndinni. Um fleiri þætti er ágætur samhljómur og ég get tekið undir margt sem kemur fram í nefndaráliti meiri hluta samgöngunefndar í því sambandi. Þá er ég að tala um viðhaldsverkefni og umferðaröryggi, en ég er líka að tala um verkefni sem ætlunin er að bæta heldur í eins og tengivegina sem hefur verið, eins og hv. þingmenn vita, töluverður þrýstingur á að meira fé væri sett í. Hið sama má segja um verkefni á borð við það að taka á þeim stöðum á þjóðveginum þar sem eru enn einbreiðar brýr og aðrir hættulegri kaflar. Þar hefði maður kosið að sjá lengra gengið en gert er í þessari áætlun. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fjalla um röð einstakra verkefna en verð þó að geta þess eins og ég hef gert áður við umræður af þessu tagi að í þeirri áætlun sem hér liggur fyrir er auðvitað hlutur höfuðborgarsvæðisins harla rýr. Það er harla rýrt sem á að fara til framkvæmda á suðvesturhorninu. Við getum sagt að auðvitað búum við hér á suðvesturhorninu að mörgu leyti við ágætar samgöngur og mun betri samgöngur en fólk víða annars staðar á landinu. Við verðum þó að horfa líka til þess að tveir þriðju hlutar þjóðarinnar búa þó í Reykjavík og í nokkurra tuga kílómetra radíus út frá Reykjavík. Til að hv. þingmenn misskilji mig ekki tek ég fram að ég er ekki að biðja um að vegafé sé skipt eftir höfðatölu, alls ekki, það hvarflar ekki að mér. Það jafnvægi sem birtist í þessari samgönguáætlun þar sem framlög til höfuðborgarsvæðisins eru varla merkjanleg er hins vegar ekkert jafnvægi. Það er mikið ójafnvægi í þá átt. Ég hygg að það hljóti að koma til endurskoðunar á næstu árum. Ég veit að ráðherra og stjórnarmeirihlutinn rökstyður sitt mál með að það eigi að sleppa öllum stórverkefnum á höfuðborgarsvæðinu næstu tíu árin en í staðinn verði veittir 10 milljarðar, 1 milljarður á ári, í að efla almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Allt er það gott og vel og ekki ætla ég að gera lítið úr þeirri viðleitni sem birtist í því að styrkja almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Það kann að draga úr þörf fyrir stærri framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu en ég held að það sé fullkomlega óraunhæft að halda að hið aukna framlag til almenningssamgangnanna muni koma í veg fyrir þörf fyrir stærri verkefni á höfuðborgarsvæðinu. Ég verð að játa að ég get ekki fallist á eða skrifað undir að þetta sé stefnan. Ég styð að minnsta kosti ekki að það sé skipt á stórverkefnum á höfuðborgarsvæðinu heilan áratug fram í tímann gegn því að almenningssamgöngur verði styrktar. Ef við erum að tala um krónur og aura er náttúrlega 1 milljarður á ári til verkefna af þessu tagi harla lág upphæð í samanburði við þann kostnað sem mundi hljótast af stóru samgönguverkefnunum, hvort sem við erum að tala um stærri mislæg gatnamót eða slíkar vegtengingar, ég tala nú ekki um stórverkefnið sem alltaf frestast, Sundabraut, og fleira af því taginu. Ef þetta eru einhver skipti fyrir ríkið að segjast sleppa öllum stórverkefnum í tíu ár en að í staðinn fáum við milljarð á ári í almenningssamgöngur hagnast ríkið verulega á þeim skiptum, ef svo má að orði komast. Ég ætla ekki að staldra lengi við þetta. Ég vildi bara vekja athygli á því að við gerð samgönguáætlunar þarf að taka tillit til fjöldamargra þátta. Ég tel eðlilegt að áherslan sé á að bæta vegasamband þar sem það er slæmt, erfitt og hættulegt. Auðvitað búum við ekki við sama veruleika í þeim efnum á höfuðborgarsvæðinu ef frá er talin hættan af umferðarslysum sem auðvitað eru tíð hér líka þótt þau séu annars eðlis kannski en víða úti um landið. Eitthvert lágmarksjafnvægi verður þó að vera og það sem birtist í þessari samgönguáætlun með skiptingu milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis er í mjög miklu ósamræmi við búsetu fólks. Ég vildi nefna þetta án þess að ég sé með neina tiltekna breytingartillögu um þetta atriði. Ég segi ekki að það hafi brotist út gleði í hv. umhverfis- og samgöngunefnd þegar spurðist út í vor að það kynnu að vera meiri peningar til skiptanna til að setja í samgönguverkefni en þá létti töluvert yfir þingmönnum stjórnarmeirihlutans. Síðar kom í ljós að þar var um að ræða part af þeirri fjárfestingaráætlun sem kynnt var fyrir fáeinum vikum og byggir að stórum hluta á því að hér verði samþykkt frumvarp um veiðileyfagjald. Meiri hlutinn byggir breytingartillögur sínar mjög á því að þetta viðbótarfjármagn, 2,5 milljarðar á ári, fáist inn í samgönguáætlun sem auknar tekjur ríkissjóðs vegna veiðileyfagjaldsins. Ég verð að játa að þessi forsenda gerir það að verkum að ég á líka bágt með að samþykkja breytingartillögur meiri hlutans jafnvel þó að þar sé í langflestum tilvikum um að ræða jákvæðar breytingar. Það er ekki svo að ég sé á móti því að það sé ráðist í verkefnin sem þar er um að ræða eða sé á móti því að þeim verkefnum sem þar eru nefnd verði flýtt um eitt eða fleiri ár. Allt er það afskaplega jákvætt. Ég verð samt að játa að mér finnst dálítið glannalegt að ætla að taka ákvarðanir um að úthluta peningunum með þessum hætti, í fyrsta lagi þegar fullkomin óvissa ríkir um það hvenær og hvort frumvarp hæstv. atvinnuvegaráðherra, eða sjávarútvegsráðherra er það nú í þessu tilviki, um veiðileyfagjald nái fram að ganga. Allt er nú í óvissu um það og eðlilega er óvissa um það líka í hvaða upphæðum það gjald endar. Það er enn verið að deila um forsendur þeirra útreikninga sem fram koma í frumvarpinu þannig að allt er mjög ótryggt í því. Mér finnst glannalegt, eins og ég segi, að ætla að ráðstafa þessum peningum tíu ár fram í tímann, 2,5 milljörðum á ári, á grundvelli einhverra væntinga af þessu tagi. Ég geri mér grein fyrir því að áætlanir fram í tímann eru alltaf háðar óvissu. En þarna, hæstv. forseti, er óvissan óvenjumikil af því að lagafrumvarpið sem þessar breytingartillögur hanga á er í miklu uppnámi og ágreiningi í þinginu. Það kann að skýrast á einhverjum dögum, ég veit það ekki, en á þessari stundu er það í mikilli óvissu. Eðli veiðileyfagjaldsins er líka með þeim hætti að það er óvissa hverju það skilar jafnvel þótt frumvarpið yrði samþykkt með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Sá óvissuþáttur er enn fyrir hendi. Síðan verð ég líka að gera athugasemdir við þau vinnubrögð að taka skattheimtu sem vitað var að ágreiningur yrði um, ekki bara á þingi heldur úti um allt þjóðfélag, og ætla að reyna að milda gagnrýnina vítt og breitt um landið með því að koma með gulrætur, eins og mér finnst hæstv. stjórnarmeirihluti vera að gera, svo sem að ef við samþykkjum veiðileyfagjaldið eru þau til í að flýta Dýrafjarðargöngum um eitt eða tvö ár. Ef við samþykkjum veiðileyfagjaldið eru þau til í að flýta Norðfjarðargöngum um eitt eða tvö ár. Þetta er að mínu mati dálítið ómerkileg pólitík, hæstv. forseti, bara svo ég segi það sem mér býr í brjósti. Það er ómerkileg pólitík að ætla að reyna að kaupa sig í gegnum vandamál á einu sviði með því að lofa einhverjum dúsum á öðrum sviðum. Mér finnst það ógeðfellt, hæstv. forseti. Í grunninn er veiðileyfagjaldið ekki eyrnamerkt til samgöngumála, auðvitað ekki. Sumir skattar eru eyrnamerktir og hefur verið deilt um hvernig farið hefur verið með þá í framkvæmd, gjald til Framkvæmdasjóðs aldraðra, nefskatt til Ríkisútvarpsins o.s.frv., enda hefur ríkissjóður alltaf tilhneigingu til að seilast í þetta. Hvergi kemur fram nema í einhverjum yfirlýsingum einstakra ráðherra eða ríkisstjórnar að tilteknum parti af veiðileyfagjaldinu verði varið í samgönguverkefni. Það er svona eins og það er. Mér finnst þetta allt saman mjög skrýtið. Þetta er eins og ef maður tekur einhvern skatt, leggur hann á og segir: Ja, hér er óvinsæll skattur en ég ætla að milda áhrifin með því að segjast ætla að verja honum í alveg rosalega jákvætt og gott verkefni sem allir eru mjög hrifnir af. Þetta er ómerkilegt þegar við horfum upp á það að fjárhagur ríkissjóðs er í raun og veru ein heild. Skattar koma í ríkissjóð og þeim er úthlutað á hverju ári til einstakra verkefna og það að gefa einhver svona loforð fram í tímann og byggja breytingar á heilli samgönguáætlun á svona loftkenndum loforðum er bæði óraunhæft og 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðuna.

Hún var góð.

Hún var einkar góð. Ég hefði áhuga á að heyra aðeins betur frá þingmanninum um það sem hann fór yfir í lok ræðu sinnar um það sem virðist orðið markaður tekjustofn fyrir samgönguáætlun,  Ég velti fyrir mér af hverju ekki sé meiri umræða um málið og spyr hvort þingmaðurinn telji það ekki hafa verið nauðsynlegt að meiri hluti samgöngunefndar hefði farið nánar út í það hvernig hann sæi fyrir sér að fjármagna þau verkefni sem koma fram í breytingartillögum meiri hlutans. Nú hefur verið töluverður ágreiningur um veggjöldin sem ætlunin er að innheimta til að fjármagna Vaðlaheiðargöngin. 

Hæstv. forseti. Ég er ekki aðili að meiri hluta hv. samgöngunefndar nema í minni hluta tilvika. Það kemur þó fyrir. Að jafnaði er ég ekki hluti af meiri hlutanum en hins vegar hafa verið ákveðnar bókanir og afgreiðslur í tengslum við Vaðlaheiðargöng þar sem ég hef átt samleið með fólki úr meiri hlutanum og reyndar minni hlutanum líka. Varðandi Vaðlaheiðargöng hefur verið samstaða þvert á flokka ef við getum orðað það svo, bæði með og á móti. Menn hafa skipst þar eftir öðrum línum en venjulega í flestum málum. Þrátt fyrir að ég hafi eins og margir aðrir þingmenn áhyggjur af Vaðlaheiðargöngunum, þ.e. út frá forsendum þeirra áætlana sem þar liggja til grundvallar og þeim áætlunum sem þar hafa verið settar upp til þess að skoða annars vegar tekjur og hins vegar gjöld, held ég að ég eigi ekkert endilega samleið með öllum í þeim ágæta meiri hluta hvað varðar afstöðuna til veggjalda. Ég er ekki í grundvallaratriðum á móti því að taka veggjöld. Ég tel að veggjöld geti komið vel til greina víða. Ég er í rauninni alveg opinn fyrir slíkum hugmyndum. Það er ekki sá þáttur sem vefst fyrir mér í sambandi við Vaðlaheiðargöngin, heldur fyrst og fremst ríkisábyrgðin á framkvæmdinni sem ég get ekki alveg fengið til að ganga upp í huga mér. Varðandi veggjöld og fjármögnun vegaframkvæmda til lengri tíma litið held ég að við eigum að skoða það með opnum huga og velta fyrir okkur hvernig við getum breytt gjaldtöku. Menn hafa rætt um ýmsar nýjar tæknileiðir í því sambandi og ég tel að við eigum að skoða þær með opnum huga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir svarið. Ég hef fylgst töluvert með umræðunni um fjármögnun Vaðlaheiðarganga og það er kannski þess vegna sem ég saknaði þess í tengslum við samgönguáætlun að það skyldi ekki vera meiri umræða um þennan þátt samgönguáætlunar, þ.e. hvernig við ætlum okkur að fjármagna öll þessi verkefni. Ég get fullyrt að það er kannski fátt sem þingmönnum finnst skemmtilegra en að geta klippt á borða við nýjan veg eða nýja brú en hins vegar er alveg ljóst af þeim gögnum sem koma hér fram að það eru alls ekki nægar tekjur til að geta staðið undir öllum þeim verkefnum sem þó koma hér fram, ég tala nú ekki um til viðbótar því sem við sjáum í breytingartillögum meiri hlutans. Ég hefði talið nauðsynlegt að taka mun meiri umræðu um það hvernig við ætlum okkur að tryggja framtíðartekjur úr vegakerfinu. Sú umræða hefur að mínu mati farið fram fyrst og fremst fyrir utan þingsal en ekki innan þings eins og þarf að vera. Ég get svo sem líka upplýst hér að eitt af því sem ég hef horft til þegar kemur að því að meta hvort til dæmis sé rétt að fara í Vaðlaheiðargöngin og raunar fjölda annarra framkvæmda hlýtur að vera vilji heimamanna og síðan líka vilji heimamanna til þess að taka á sig þennan kostnað. Raunar vil ég líka velta því upp sem hv. þingmaður segir um að hann vilji horfa til þess hvort það sé ríkisábyrgð eða ekki þegar um er að ræða vegaframkvæmdir. Þegar við förum í meginþorra allra þessara verkefna stendur náttúrlega ríkið að baki þeim verkefnum, ekki satt?

Það var margt til í því sem hv. þm. Eygló Harðardóttir sagði hér um þessi efni. Það er full þörf á því að ræða með opnum huga um fjármögnun vegaframkvæmda til framtíðar. Það er rík ástæða til þess að ætla að við þurfum að fara í miklu meiri uppskurð á þeim sviðum en þessi áætlun ber með sér. Það er líka ástæða til þess, hæstv. forseti, að við veltum fyrir okkur að hve miklu leyti teljum við rétt að eyrnamerkja skattstofna ríkisins með þeim hætti sem vissulega er hefð fyrir í sambandi við samgöngumálin, þ.e. með eyrnamerkingu olíugjalds og bensíngjalds. Ég held að við þurfum að velta fyrir okkur hvort við teljum rétt að merkja það með þessum hætti og ef við teljum rétt að eyrnamerkja gjaldstofna með þessum hætti þurfum við líka að velta fyrir okkur hvort það sama kynni þá að eiga við um önnur gjöld sem segja má að leggist á bifreiðar og umferð með einum eða öðrum hætti. Eins og við þekkjum hafa hagsmunasamtök bifreiðaeigenda margoft bent á það að tekjur ríkisins af bílum og umferð eru miklu meiri en það sem nemur hinum eyrnamerktu gjaldstofnum. Ég er reiðubúinn í umræður um þetta mjög opið. Varðandi hins vegar það sem ég kom inn á áðan um veiðileyfagjaldið og hvernig á að ráðstafa því er fyndið að maður eiginlega heyrir á hverjum degi nýjar fréttir af því hvernig einstakir stjórnarþingmenn eða ráðherrar ríkisstjórnarinnar ætla sér að verja veiðigjaldinu. Nú sé ég að hæstv. menntamálaráðherra segir að tekjur af veiðigjaldinu eigi að fara til þess að efla háskólana.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Mig langar að vera á sömu nótum og í fyrra andsvari. Líkt og hv. þingmaður hef ég rekið augun í að nú ætlar hæstv. menntamálaráðherra að nota veiðigjaldið, sem hæstv. innanríkisráðherra ætlar að nota í samgöngumálin, til þess að efla háskólana. Þá vakna óneitanlega þær spurningar sem hv. þingmaður bar fram hér áðan, um að koma fram með breytingartillögur sem ætlunin er að fjármagna með ósamþykktu frumvarpi sem enn er til umræðu í þinginu og ekki ljóst hver afdrif þess verða. Mig langaði að beina því til hv. þingmanns hvort hann telji eðlilegt, í ljósi þess að stjórnarmeirihlutinn leggur fram breytingartillögur við málið á forsendum umræddra veiðigjalda, að við ræðum samgönguáætlun og tillögur meiri hlutans að breytingum á meðan veiðigjaldamálið er óafgreitt. Ég spyr að þessu í ljósi þess að ætlunin er að fjármagna það þaðan. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að margir hefðu bent á að einungis lítill hluti tekna af eldsneyti rynni til vegagerðar. Ég get hins vegar upplýst að samkvæmt fjárlögum 2012 er gert ráð fyrir 54 milljarða tekjum af ökutækjum á þessu ári, en einungis á að verja 15,7 milljörðum til vegagerðar. Maður skyldi ætla að borð sé fyrir báru þarna, sérstaklega þegar haft er í huga að frá árinu 2008 hafa skatttekjur ríkissjóðs vegna vörugjalds á eldsneyti hækkað um 163%. Þrátt fyrir þessar staðreyndir þarf meiri hlutinn að sækja fé í ósamþykkt frumvarp um veiðigjöld til að geta  
            

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason þekkir eins og ég vísuna „Ef að nú hjá pabba einn fimmeyring ég fengi“ þar sem lítil stúlka lýsir því að hún ætli að kaupa allt sem hugurinn girnist fyrir fimmeyring. Þó að veiðileyfagjaldið sem hæstv. ríkisstjórn hefur áhuga á að leggja á sé enginn fimmeyringur heldur töluvert margir fimmeyringar þá er ekki hægt að eyða þeim margoft í allt sem hugurinn girnist. Verður fróðlegt að sjá þegar upp er staðið við hvaða fyrirheit stjórnarliðar geta staðið, hvaða gulrót þeir veifa af öllum þeim sem nú er veifað framan í landsmenn á hinum og þessum sviðum og tengjast umræðunum um veiðileyfagjald. Það gæti orðið mjög fróðlegt að sjá úttekt á því. Verja á þessum peningum í að laga stöðu ríkissjóðs, er það ekki? Það á að verja háum fjárhæðum í það. Fjárlögin gera ráð fyrir að töluvert háar upphæðir innheimtist af veiðileyfagjaldi, 11 milljarðar ef ég man rétt. Þá er ekki gert ráð fyrir neinum af þeim viðbótarútgjöldum sem hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa talað um, bæði nú og á fyrri dögum, í sambandi við öll þau góðu mál sem á að nota veiðileyfagjaldið í að fjármagna. Þannig að allt er það nú mjög ótraust eins og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason bendir á. Varðandi þá spurningu sem við þurfum að átta okkur á, í sambandi við tengslin milli gjaldstofns annars vegar og útgjalda hins vegar, vil ég leyfa mér að skoða það með dálítið opnum huga. Ég skil vel að þeir sem berjast fyrir hagsmunum bifreiðaeigenda, sem reyndar er nú allstór hluti landsmanna, 

Frú forseti. Munurinn á ríkisstjórninni og litlu stúlkunni með fimmeyringinn er sá að litla stúlkan með fimmeyringinn var komin með fimmeyringinn í höndina en ríkisstjórnin þarf að fá frumvarp um veiðigjöld samþykkt hér á Alþingi. Í þinginu liggja svo fyrir breytingartillögur frá stjórnarliðum þess efnis að veiðigjaldið renni jafnvel til sveitarfélaganna. Þá er mjög sérstakt að tala um að grunnforsendurnar fyrir samgönguáætlun og breytingartillögum við samgönguáætlun séu þessi veiðigjöld þegar ekki liggur fyrir hver afdrif veiðigjaldafrumvarpsins verða og hvert þeir fjármunir renna. Við skulum gefa okkur að þeir stjórnarliðar sem leggja fram breytingartillögur þess efnis að þessir fjármunir geti runnið beint til byggðarlaganna geri það í þeim hug að mögulegt sé að hér í þingsal verði meiri hluti fyrir þeim tillögum. Þá er mjög sérstakt að ræða samgönguáætlun á þeim forsendum. Mig langar að endurtaka spurninguna sem ég beindi til hv. þingmanns áðan af því að hann hefur lengri þingreynslu en sá sem hér stendur og á sæti í umhverfis- og samgöngunefnd: Er ekki dálítið sérstakt að vera að ræða samgönguáætlun og breytingartillögur við hana á sama tíma og frumvarp um veiðigjald hefur ekki verið samþykkt og á meðan ekki liggur fyrir hve hátt veiðigjald verður innheimt, hvernig það verður innheimt og hvort það rennur beint í ríkissjóð eða til sveitarfélaga líkt og breytingartillögur einstakra stjórnarliða gera ráð fyrir?

Hæstv. forseti. Þetta eru allt réttmætar ábendingar. Veltum því í fyrsta lagi fyrir okkur hver staðan er á þessum breytingartillögum. Þær eru komnar fram jafnvel þó að frumvarpið um veiðigjöld sé óafgreitt og ætlast er til þess að við hér í þinginu tökum afstöðu til þessara breytingartillagna og afgreiðum þær áður en fyrir liggur hvernig frumvarpið um veiðileyfagjald fer, þ.e. hvort það verður samþykkt og hve hátt gjald næst inn með því gjaldi sem verður samþykkt. Ætlast er til þess að við gerum þetta í þessari óvissu. Þá vaknar auðvitað spurningin: Er það rétt, sem sumir hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafa sagt, að hækkunin og flýting þeirra framkvæmda sem felast í breytingartillögunum við samgönguáætlunina sé raunverulega skilyrt hækkun veiðileyfagjaldsins eða samþykkt veiðileyfagjalds frumvarpsins? Er það svo í raun og veru? Er það svo að þeir hinir sömu séu tilbúnir að koma hingað í ræðustól Alþingis og segja að ef veiðileyfagjaldsfrumvarpið verði ekki samþykkt verði þessar hækkanir til samgöngumála dregnar til baka? Eru þeir tilbúnir til þess? Það væri gaman að vita það. Ég veit að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason getur ekki svarað því, en það væri gaman ef við þessa umræðu kæmu fram skýrari yfirlýsingar um það hvort um raunverulega skilyrðingu sé að ræða, hvort menn ætla sér raunverulega að tengja þessi mál saman með þeim hætti að ef veiðileyfagjöldin nái ekki fram að ganga verði ekki farið í þessar auknu framkvæmdir á sviði vegamál. Er það þannig? Er það alveg kristaltært að það er þannig sem menn hugsa? Ef það er ekki þannig sem menn hugsa, ef menn ætla sér ekki að draga til baka breytingar á vegáætluninni ef veiðileyfagjaldið nær ekki fram að ganga, eru menn að segja ósatt þegar þeir segja að til þess að hægt sé að fara í vegaframkvæmdirnar þurfi að hækka veiðileyfagjaldið. Menn þurfa að ákveða hvora línuna þeir ætla að taka. Það er ekki hægt að slá bæði úr og í hvað þetta varðar.

Forseti. Sú umræða sem hefur farið fram varðandi samgönguáætlanir er að nokkru leyti með nýjum brag að því leytinu til að málið kemur og ber þannig að til þingsins að það hefur verið unnið með dálítið öðrum hætti en áður og síðan er því núna dengt inn í þingið á lokametrum þess, en þingið er án starfsáætlunar. Það er raunar með ólíkindum að við séum að ræða jafnstórt og viðamikið mál og samgöngunetið í landinu undir þeim skilmálum að þingmenn hafa í rauninni ekki hugmynd um hversu lengi það þing á að standa sem taka á til afgreiðslu það mál sem hér liggur undir. Það ber hins vegar töluvert mikið á því í umræðunni um samgöngumál að menn festast í umfjöllun um vegamál, samgöngur fyrir bifreiðar. Það er ekkert óeðlilegt í ljósi þess hversu mikilvægt það samgöngutæki er og sá samgöngumáti. Ég kem að sjálfsögðu að því í bróðurparti ræðu minnar vegna þess að maður verður einfaldlega að takast á við þær spurningar sem eru uppi í þessum málaflokki á því sviði. Ég get þó ekki látið hjá líða að nefna einnig önnur atriði sem snerta aðra þætti samgöngumála og staldra sérstaklega við flugmálin. Það er nokkuð einkennilegt að horfa til þess hvernig unnið er með þann málaflokk í ljósi þeirra áforma sem þar eru uppi, sérstaklega að því er lýtur að grunnneti flugvalla í landinu. Maður sér að þetta er flokkað niður mjög skilmerkilega og þegar horft er til þeirra fjármuna sem ætlunin er að verja til flugvalla í grunnneti, þá vil ég staldra fyrst við alþjóðaflugvelli í grunnnetinu sem eru þrír, þ.e. Reykjavík, Akureyri og Egilsstaðir, er gert ráð fyrir því að fjárveitingar til þeirrar starfsemi verði á fyrsta áætlunartímabili 2011–2014 418 millj. kr., á öðru tímabili 672 millj. kr. og á þriðja tímabili 815 millj. kr. Á sama tíma eru aðrir flugvellir í grunnneti, þ.e. Vestmannaeyjar, Ísafjörður, Bíldudalur, Gjögur, Sauðárkrókur, Grímsey, Þórshöfn, Vopnafjörður og Hornafjörður, með sameiginleg verkefni fyrir flugvellina og þá erum við að horfa á fjárveitingar á bilinu 1.100 milljónir til 1.700 milljóna á þessum þremur áætlunartímabilum. Athugasemdir mínar lúta í þessu sambandi að því að í ljósi mikilvægis þess samgöngumáta sem flugið er verði töluvert erfitt að spila úr þeim fjárveitingum sem um ræðir. Samgöngunefnd þjónar öllu landinu og þetta má ekki af einhverjum ástæðum verða hornreka. Þess vegna er nokkuð sérstakt að horfa til þess í tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2011–2022 á bls. 2 í f-lið sem þar segir, með leyfi forseta: „Gerð verði félagshagfræðileg úttekt á framtíð áætlunarflugs innan lands. Teknar verði upp viðræður milli ríkisins og Reykjavíkurborgar og tryggt að Reykjavíkurflugvöllur geti áfram þjónað innanlandsflugi á fullnægjandi hátt.“ Ég verð að segja það, forseti, að þessi markmið sér maður ekki ýkja vel rökstudd í því plaggi sem hér liggur fyrir. Það kann vel að vera að þannig standi á því að menn hafa ekki enn skýra sýn á með hvaða hætti eigi að fara með það mannvirki sem Reykjavíkurflugvöllur er. Hann er og hefur verið í allmiklu uppnámi pólitískt séð í allt of langan tíma. Það er raunar til vansa hvernig unnið hefur verið með þann miðpunkt í íslenskum flugsamgöngum sem Reykjavíkurflugvöllur er. Það skortir alla framtíðarsýn í þeim efnum og hefur gert um alllanga tíð. Það kemur óhjákvæmilega niður á þeirri starfsemi sem er á flugvellinum sjálfum í Reykjavík og ekki síður á þeim fyrirtækjum og einstaklingum í opinberri þjónustu eða einkarekstri sem vilja og þurfa í sumum tilfellum að miða starfsemi sína við flugsamgöngur. Þetta hangir sömuleiðis saman við k-lið í sama tölulið á bls. 2, með leyfi forseta, en þar segir: „Hugað verði sérstaklega að þörfum ferðaþjónustu við uppbyggingu og rekstur samgöngukerfisins. Markaðssvæði ferðaþjónustu verði höfð til hliðsjónar við mótun samgönguáætlunar.“ Þetta tengist hvort tveggja flugmálum og ekki síður samgöngum á landi, þ.e. á sviði bifreiðaumferðar. Ég tel, svo ég fari nú að skilja við flugið, mikil sóknarfæri í flugmálum í gegnum Reykjavíkurflugvöll og ekki síður aðra alþjóðavelli í grunnnetinu, þ.e. á Akureyri og Egilsstöðum. Ég sakna þess verulega að sjá ekki betri stoðum skotið undir þá möguleika og þau sóknarfæri sem felast í því að eiga þessa þrjá flugvelli til að ýta undir atvinnutækifæri á viðkomandi svæðum. Þegar horft er til samgönguáætlunarinnar vil ég fyrst af öllu nefna það sem vissulega hefur komið fram í umræðum hér um þetta plagg og lýtur að viðhaldi þess vegakerfis sem við höfum byggt upp á undanförnum árum. Mikið er rætt um nýbyggingar og er ósköp eðlilegt að svo sé. Á undanförnum árum og áratugum hafa verið unnin gríðarleg stórvirki í samgöngumálum í vegum hér á landi. Sérstaklega var það á árinu 2008 þar sem rúmum 25 milljörðum var varið til nýbyggingar í vegakerfinu, en nú sjáum við þess stað að áætlanir ganga út á að vera með miklu lægri fjárhæðir en það, eða hartnær sex sinnum lægri tölu. Í núverandi árferði og í þeirri áætlanagerð sem hér liggur fyrir er augljóst af þeim tölum sem við horfum til að full ástæða er að hafa áhyggjur af viðhaldsþætti þess stofnvegakerfis sem við höfum byggt upp. Því miður sjáum við þess ekki stað í þeim áherslum sem liggja í þessu plaggi og heldur ekki í þeim óskalista sem kallaður hefur verið fjárfestingaráætlun fyrir Ísland árin 2013–2015 sem birtur hefur verið af ríkisstjórn Íslands í tengslum við væntar tekjur, annars vegar af sölu eigna eða arði úr ríkisfyrirtækjum og ríkiseignum og hins vegar af væntum tekjum af veiðigjöldum. Svo sjáum við, eins og hér hefur líka komið fram, hugmyndir einstakra ráðherra um að þessum tekjum verði ráðstafað til ýmissa verkefna sem lúta beinlínis að rekstri íslenska ríkisins og hafa hingað til verið þar undir. Nærtækt í því sambandi er að nefna Háskóla Íslands og yfirlýsingu hæstv. menntamálaráðherra þar að lútandi í fjölmiðlum í dag. Ég get ekki látið hjá líða þegar við ræðum samgönguáætlun að minnast á áform stjórnvalda, ekki bara í dag heldur á fyrri árum einnig varðandi jarðgangaáætlun. Það hefur verið mikið til umræðu um þessar mundir og raunar hafa væntingar um jarðgangagerð verði alllengi til umræðu undir samgöngumálum. Vert er að rifja hér upp ágæta grein frá fyrrverandi bæjarstjóra á Seyðisfirði, Þorvaldi Jóhannssyni, sem hann skrifaði fyrir allnokkru síðan. Hann fékk að auki birta grein í gær, ef ég man rétt, í Fréttablaðinu þar sem hann fjallar um stöðu Seyðisfjarðar í þessum efnum. Ég hef undir höndum gein frá Þorvaldi Jóhannssyni þar sem hann rekur ágætlega sögu jarðgangamála og efndir þess samkomulags sem gert var í þeim efnum. Þorvaldur skoðar efndir og sögu jarðgangamála og rekur staðreyndir og nefnir að jarðgangaáætlun sem unnin var á árinu 1987 var samþykkt og fylgt eftir með fjárveitingum í vegáætlun. Ég vek athygli á því að þessi áform komu inn 1987 og var um þau mikil samstaða. Þau voru síðan sett í langtímaáætlun. Þar var forgangsröðun sú að lagt var til að byggðarlög sem tengdust um tiltekna fjallvegi skyldu hafa forgang við jarðgangagerð og röðun verkefna yrði með þeim hætti að fyrst kæmi Ólafsfjarðarmúli, þá Botnsheiði og Breiðadalsheiði, í þriðja sæti voru Fjarðarheiði og Oddsskarð. Fjárveitingar til Austfjarðaganga hafa verið á vegáætlun allt frá árinu 1989, en þó bólar ekkert á efndum varðandi Fjarðarheiði og hefur ekki gert allan þennan tíma, 20–30 ár. Sem betur fer eru uppi áform um Oddsskarðsgöng og eins er gert ráð fyrir svokölluðum Dýrafjarðargöngum á Vestfjörðum. Það er vel, hvor tveggja eru í samræmi við það heiðursmannasamkomulag sem gert var rétt fyrir 1990, en það stingur í augu að við sjáum engar efndir gagnvart Fjarðarheiðargöngum, eða göngum til Seyðisfjarðar, og er von að spurt sé af hverju Seyðfirðingar þurfi að bíða eftir einhverri stefnumörkun í þeim efnum. Það er fullkomlega eðlilegt að að því sé spurt. Af þessu tilefni hef ég lagt fram breytingartillögu ásamt hv. þingmönnunum Tryggva Þór Herbertssyni, Birki Jóni Jónssyni, Sigmundi Erni Rúnarssyni og Höskuldi Þórhallssyni sem gert er ráð fyrir að bætist við kafla í samgönguáætlun sem ber yfirskriftina jarðgangaáætlun. Þar er um að ræða svofellda tillögu sem ég leyfi mér að vitna beint til, með leyfi forseta: „Miðað verði við að rannsóknum og undirbúningi Seyðisfjarðarganga verði hagað með þeim hætti að hægt verði að hefja framkvæmdir við jarðgöng undir Fjarðarheiði í beinu framhaldi af Norðfjarðargöngum.“ Þessi breytingartillaga kæmi inn í 2. tölulið í jarðgangaáætlunarkaflann. Ég undirstrika strax að þessi tillaga er ekki sett fram til að rugla þá forgangsröðun sem menn komu sér saman um og hefur birst í þeirri tillögu sem greinir frá á bls. 22 í því skjali sem við ræðum meðal annars hér. Breytingartillagan er fyrst og fremst hugsuð til þess að þær 200 milljónir sem ætlaðar eru á öðru og þriðja tímabili, á hvoru tímabili, samtals um 400 milljónir, fari í að flýta rannsóknum og undirbúningi að því mikla verki sem fram undan er varðandi Fjarðarheiði. Ég er þeirrar skoðunar að allt of lengi hafi dregist að efna loforð gagnvart Austfirðingum varðandi Fjarðarheiði og göng til Norðfjarðar. Síðasta yfirlýsing sem gefin var varðandi Norðfjarðargöng var þegar stjórnvöld ákváðu í samráði við heimamenn að þar yrði reist álver, sem ekki gekk síðan eftir að efna, og að þetta yrði eitt atvinnusvæði. Sem betur fer stefnir í það að Norðfjarðargöngin verði að veruleika á komandi árum. Þetta er mjög umhugsunarvert. Við verðum að hafa í huga að sá farartálmi sem Fjarðarheiði getur verið er ærið mikill, hún er í 620 metra hæð, þar af eru um 10 kílómetrar á leiðinni frá Seyðisfirði upp á Hérað yfir 600 metrum. Staðan er sú að í gegnum Seyðisfjörð er í rauninni eina lífæðin sem liggur beint til Færeyja og Evrópu með beinum siglingum utan höfuðborgarsvæðisins. Það sem ég er að vitna til eru ferðir Smyril Line sem hófust frá Seyðisfirði árið 1975. Ég ítreka það, forseti, að sú þingsályktunartillaga sem hér liggur fyrir tekur ekki á þeim vanda sem litið hefur verið fram hjá á síðustu þremur áratugum. Ef við horfum á heiðursmannasamkomulagið, sem gert var á árunum 1987–1990, liggur fyrir að inn í þá framkvæmdaröð sem samið var um hafa íslensk stjórnvöld gripið margoft. Ef við förum hringinn getum við tekið Almannaskarð sem dæmi, Fáskrúðsfjarðargöng, Héðinsfjarðargöng, Bolungarvíkurgöng og það verkefni sem er að koma núna inn og heitir Hjallahálsgöng. Ekkert af þessum verkefnum var rætt í því samkomulagi sem gert var á árunum fyrir 1990. Til viðbótar þessu, því að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason nefndi Vaðlaheiðargöng, þá var það verkefni vissulega líka þar inni. Eins og margoft hefur komið fram í umræðu um það er gert ráð fyrir fjármögnun á því með allt öðrum hætti en aðrar samgönguframkvæmdir. Það er full ástæða til að fara sem oftast yfir það. Sá sem hér stendur getur gert það með mikilli ánægju. Fyrir liggur að Alþingi samþykkti sjálft lög um stofnun félags með afgerandi hætti í framhaldi af því að samkvæmt úrskurði ríkisins höfðu heimamenn ekki heimild til að standa að verkinu eins og þeir lögðu af stað með. Samgönguráðuneytið úrskurðaði að verkið þyrfti að vera á forræði ríkisins. Gert er ráð fyrir því að Vaðlaheiðargöng endurgreiði stofnkostnaðinn með vöxtum á 25 árum. Það mat er síðan í allri umræðunni yfirfært á ríkissjóð. Ég er þeirrar skoðunar að við áhættumat af verkum sem þessum, þar sem uppleggið er með sama hætti og varðandi Vaðlaheiðargöng, þurfi að meta allt fjárstreymi ríkissjóðs af verkefninu. Ef við horfum til þess þá mun ríkissjóður að sjálfsögðu fá tekjur af ýmsum þáttum vegna umsvifa af byggingu jarðganga, hvort heldur er Vaðlaheiðarganga eða einhverra annarra, en í tilfelli Vaðlaheiðarganga liggur fyrir samkvæmt mati reyndra manna að þessar væntu tekjur gætu orðið 2–3 milljarðar. Ég ætla í sjálfu sér ekkert að fullyrða um það hversu háar þær kunna að verða, en til einföldunar mætti segja að þetta væri sá kostnaður sem ríkið gæti tapað ef þannig horfði við. Út af standa þá 5–6 milljarðar kr. sem ríkið á að geta innheimt með veggjöldum. Það er nánast útilokað að halda því fram að ekki verði unnt að endurheimta af þessu verkefni þá fjárhæð sem um ræðir á 25–30 árum miðað við það vaxtastig sem í boði er. Minnst er á þetta verkefni á bls. 186 í jarðgangaáætlunarhlutanum og liggur eindregið fyrir að því er markaður sérstakur tekjustofn veggjalda með lögum. Þar af leiðandi gilda um það töluvert önnur lögmál en þau verkefni sem við höfum verið að ræða hér og eru að öllu leyti fjármögnuð úr ríkissjóði. Forseti. Þetta vildi ég segja að svo komnu máli og undirstrika, af því að hér eru hv. samgöngunefndarmenn sem ber að þakka fyrir þaulsetu við þessa umræðu, að sú breytingartillaga sem hér er sett fram er ekki hugsuð til að rugla þeirri forgangsröðun sem rætt hefur verið um varðandi Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég ætla ekki að fara út í að ræða við hann einstakar samgönguframkvæmdir heldur svona stóra ramma, stóru umgjörðina sem búin er til í kringum samgönguáætlunina. Þegar við erum að ræða hana er ekki hægt að komast hjá því að fara aðeins yfir þær tekjur sem ríkissjóður hefur af umferðinni í landinu. Samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2012 er gert ráð fyrir að tekjur af ökutækjum nemi 54 milljörðum kr. Þar af er ráðgert að tekjur ríkissjóðs af eldsneyti, skatti á eldsneyti, nemi 21 milljarði. Ég hef bent á að skatttekjur ríkissjóðs vegna vörugjalds af eldsneyti hafa hækkað um 163% frá árinu 2008. Þessar upplýsingar koma fram í umsögnum um samgönguáætlun. En eins og samgönguáætlun kom upphaflega fram er gert ráð fyrir að 15,7 milljörðum sé varið til vegagerðar og skyldra mála. Það er alveg rétt að margir hafa sagt að ekki sé eðlilegt að eyrnamerkja allar tekjur sem koma af umferðinni og ökutækjum beint inn til vegagerðar. Mig langar að velta því upp við hv. þingmann hvað hann telji eðlilegt, í ljósi alls, í ljósi þess hvernig vegakerfið er að eldast, með tilliti til viðhalds, nýframkvæmda og fleiri þátta, að verja miklu til vegagerðar sem hlutfalli af tekjum sem koma inn af umferðinni. Eins og þetta er núna erum við að tala einungis um 30%. Er það ekki of lágt miðað við þær tekjur sem við erum að fá af umferðinni? Mig langar að fá hv. þingmann til 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er alveg rétt eins og hv. þingmaður nefndi að tekjurnar af sköttum eða gjaldtökum á bifreiðar eða samgöngur eru einhvers staðar rétt tæpir 55 milljarðar og eru að skila sér upp á 15,7 milljarða til verkefna á þessu sviði. Þetta er tiltölulega lágt miðað við tekjurnar sem við fáum af þessum gjaldstofni, en það virðist vera sem svo að nokkuð misjafnar reglur eða áherslur gildi í þessum efnum eftir málasviðum. Ég nefni sem dæmi tvær ríkisstofnanir þar sem verið er að vinna með allt öðrum hætti. Fjármálaeftirlitið hefur heimildir til að leggja gjöld á þá aðila sem það þjónar og hefur krafist þess að fá allan þann gjaldstofn eða allar þær tekjur eingöngu til sín. Ef mig misminnir ekki liggur fyrir frumvarp frá menntamálanefnd um Ríkisútvarpið sem gerir ráð fyrir að Ríkisútvarpið fái hverja einustu krónu inn til sín sem lögð er á í nefskatt. Ef menn ætla að fara að feta þá stigu er ekki óeðlilegt að sú krafa komi upp varðandi tekjur af bifreiðum og öðru því um líku að þær verði nýttar í þeim sama tilgangi sem til þeirra var stofnað á grundvelli þeirra laga sem um þessar heimildir gildir. Ég hallast miklu fremur að því um þessar mundir að við eigum að taka þær tekjur allar inn til ríkissjóðs og deilum þeim þaðan út í ljósi þeirrar stöðu sem ríkissjóðurinn er í. Hv. þingmaður spyr mig hvort og hversu hátt þetta hlutfall eigi að vera. Því er vandsvarað. Ég er ekki í þeirri stöðu að geta nefnt einhverja prósentutölu. Það sem ég hef mestar áhyggjur af varðandi þá tillögu sem hér liggur fyrir og raunar fjárlögin 

Frú forseti. Já, ég vil taka undir með hv. þingmanni þegar kemur að viðhaldi samgöngukerfisins. Fram kom í samgöngunefnd við vinnslu þessa máls, samgönguáætlunar, að Vegagerðin áætlar að eytt hafi verið innan við 40% af því sem sé algjört lágmark að þurfi að eyða í viðhald samgöngumannvirkja á undanförnum fimm árum. Það er að safnast þarna gríðarlega upp. Menn hafa áhyggjur af því að vegakerfið sé allt að eldast og það muni jafnvel byrja að hrynja á ákveðnum svæðum á sama tíma með gríðarlegum kostnaði. Mig langar að velta því upp, af því að ég veit að hv. þingmaður kemur af landsbyggðinni, hvort hann telji ekki, í ljósi þess að 21 milljarður eru skatttekjur vegna vörugjalds á eldsneyti, að sú skattheimta, þ.e. eldsneytisskatturinn, 

Forseti. Jú, ég er sammála hv. þingmanni í því að þessir skattar bitna verulega hart á þeim einstaklingum sem nýta þennan samgöngumáta vítt um landið. En ég bendi jafnframt á að það er líka dýrt að ferðast á höfuðborgarsvæðinu. Tími er peningar og það kostar sitt að ferðast um á því svæði. Það vill bara svo til að í þeirri áætlun sem hér liggur fyrir og samkvæmt tillögum og samþykkt sveitarstjórna á höfuðborgarsvæðinu hafa menn gert samkomulag um það að fresta stórframkvæmdum og leggja meira upp úr almenningssamgöngum og hjólastígum. Ég held að það sé hið besta mál. Ég tel að forgangsröðunin í þessum verkum þurfi að vera sú að styrkja samgöngukerfið úti um landið, bæði með viðhaldi og nýbyggingum þar sem það á við, einfaldlega vegna þess að við sjáum þær breytingar verða í byggðamunstri landsins sem krefjast þess að fólk, ef við viljum halda svæðum þokkalega vel í byggð, verður þá að eiga möguleika á því að hafa sem greiðastar samgöngur á milli kjarna sem veita tiltekna þjónustu. Það er bara einfaldlega þannig í mínum huga.

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála síðustu orðum sem féllu af vörum hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar um mikilvægi þess að tengja saman kjarna og koma á samgöngum þar sem tengingar vantar, verður mér sérstaklega hugsað til Vestfjarða og Dýrafjarðarganga. Mig langar til að spyrja hv. þingmann af því hann ræddi um heiðursmannasamkomulag sem hann sagði að hefði verið gert á níunda áratugnum um röðun jarðganga, það hefur þá nota bene átt sér stað áður en jarðgangaáætlun hin fyrsta leit dagsins ljós og hlaut samþykki hér í þinginu. Hvernig var það heiðursmannasamkomulag innsiglað? Gengu menn undir jarðarmen? Eða voru teknar myndir, var það handsalað? Hverjir stóðu að því samkomulagi? Sitja þeir hinir sömu enn á þingi? Telur hv. þingmaður að núverandi þing sé á einhvern hátt bundið af samkomulagi þingmanna fyrir einum og hálfum áratug og sennilega einum sex eða sjö kosningum síðan? Mig langar til að fá aðeins úr þessu skorið hjá hv. þingmanni. Síðan vegna breytingartillögu hans um að koma Fjarðarheiðargöngum hér á dagskrá. Hefur þingmaðurinn séð fyrir því hvaðan hann vill taka þá fjármuni og hvaða framkvæmdum ætti þá að hreyfa til á móti?

Forseti. Ég ætla að svara og þakka hv. þingmanni andsvarið að sjálfsögðu og svara síðustu spurningu hv. þingmanns fyrst. Já, ég sé það fyrir mér. Það eru 400 milljónir ætlaðar í þeirri áætlun sem hv. þingmaður mælir hér fyrir til rannsókna og undirbúnings jarðgangagerð á seinni tveimur tímabilum, ef ég man rétt, 200 milljónir á hvoru ári. Það eru þeir fjármunir sem ég er að ræða um í tillögu minni. Ég er ekki að tala um að fara að setja inn einhverja milljarða til jarðgangagerðar á þetta áætlunartímabil ef hv. þingmaður skoðar tillögu mína eins og hún liggur fyrir. Það er það sem ég hef verið að ræða. Ég hef lagt á það áherslu að ég er ekki að fara að rugla þeirri áherslu sem sett hefur verið varðandi þessi tvenn göng, alls ekki. Hv. þingmaður spurði um þetta heiðursmannasamkomulag. Þar var ég að vitna til þeirra greina sem fyrrverandi bæjarstjóri á Seyðisfirði, Þorvaldur Jóhannsson, hefur skrifað um þessi efni. Það var virt með þeim hætti að þetta fór inn í samgönguáætlun og langtímaáætlun. Að sjálfsögðu getur það ekki með neinum hætti verið skuldbindandi fyrir þá sem á eftir koma um alla tíð, nema fyrir það eitt að á þeim tíma þegar samið var á milli landshluta um forgangsröðun verkefna og ég er einfaldlega bara þannig gerður að þegar þeir samningar voru gerðir hefði borið að reyna að virða þá sem kostur er. Ég nefndi einar fimm framkvæmdir sem ætlunin er að skjóta inn í það sem þá var um rætt þegar Seyðfirðingar með öðrum Austfirðingum, Vestfirðingum og Norðlendingum komu sér saman um áhersluröðina á þessu gríðarlega fjárfreka sviði samgönguverkefna en bráðnauðsynlega. Það er fyrst og fremst þetta atriði sem ég er að benda á að mönnum beri að reyna að virða sem mest þeir geta án þess að einhverra skuldbindinga sé krafist. Mér vitanlega gæti verið um eina tvo einstaklinga sem sitja nú 

Frú forseti. Það var líka í eina tíð haldinn Kollabúðarfundur. 

Forseti. Ég veit ekki hvort maður ætti að koma við í Kollafirði, kátur allan daginn. Ég tel enga ástæðu til að fara svo langt aftur, einfaldlega í ljósi þess sem ég hef sagt, að það er 25–30 ára saga bak við þau jarðgöng sem við höfum verið að ræða núna. Meira að segja á þessum þremur áratugum eru þau verkefni sem þar var um rætt ekki öll komin til framkvæmda. Við erum hins vegar að sjá aðeins í tærnar á einu þeirra, Norðfjarðargöngum. Það er ekki lengri tímaspönnin í þessu efni. Á þeim grunni byggi ég þau sjónarmið mín að mér finnst ósköp eðlilegt að virða þau sjónarmið sem Seyðfirðingar setja fram. Ég á ekki að þurfa að fara mjög mörgum orðum um það. Það er ósköp eðlilegt að taka tillit til þeirra sjónarmiða sem þeir seldu sig undir fyrir alllöngu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir ræðuna. Ég hefði áhuga á því aðeins að halda áfram með umræðu sem þingmaðurinn ætti að þekkja mjög vel og varðar einmitt fjárlög ríkisins, þá mörkuðu tekjustofna sem hann var að ræða hér um. Af því að þingmaðurinn á sæti í fjárlaganefnd hefði ég áhuga á að heyra frá honum hvort umræðan sé komin eitthvað lengra en virðist vera innan samgöngunefndar varðandi það hvernig á að bregðast við þeim breytingum sem eru að verða á notkun á orkugjöfum. Stjórnvöld hafa komið fram með kolefnisskattinn og ég spyr hvort vinnan sé komin eitthvað lengra í að tryggja að tekjurnar dragist ekki saman eins og menn hafa bent á í samgönguáætluninni. Menn hafa áhyggjur af því í ljósi þeirra áherslna sem þessi stjórnvöld hafa lagt á græna hagkerfið og það að innleiða umhverfisvænni orkugjafa. Hvaða áhrif mun það síðan hafa á þá tekjustofna sem eru þegar til staðar? Ég sakna þess líka að í tengslum við ákveðna afstöðu ýmissa nefndarmanna í samgöngunefnd gagnvart Vaðlaheiðargöngunum var ekki rædd frekar afstaða meiri hlutans til veggjalda almennt. Það virðist sem einhverjir þeir þingmenn sem undirrituðu meirihlutaálit sem varðar samgöngumálin um Vaðlaheiðargöngin hafi verið að gagnrýna fjármögnun þar og hugsanlega veggjöldin líka en virðast núna 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Fyrst um mörkuðu tekjurnar, það liggur fyrir að markaðar tekjur í fjárlögum eru um það bil 95 milljarðar kr. sem við getum sagt að sé útgjaldapakki sem nemi hátt í 1/5 af heildarútgjöldum ríkisins. Það er mjög erfitt að halda utan um þetta eða koma böndum á það. Því hefur fjárlaganefnd rætt hvernig unnt sé að gera það sem best. Við höfum átt ágætissamstarf við fjármálaráðuneytið um það hvort við getum einhvern veginn komið frekari böndum á þennan útgjaldapóst. Að því erum við að vinna í ágætri sátt og sameiningu. Varðandi þá spurningu sérstaklega sem hv. þingmaður beindi til mín og laut að kolefnisskatti er það viðfangsefni efnahags- og viðskiptanefndar að fjalla um þá þætti. Fjárlaganefndin er fyrst og fremst í gjaldahlutanum. Heildarniðurstöður eru allir þættir sem lúta að skattlagningu, þróun skattstofna og því um líku og það er ekki á málefnasviði fjárlaganefndar. Við sýslum ekki með það dagsdaglega, heldur er það á verkefnalista og meðal viðfangsefna efnahags- og viðskiptanefndar. Aðkoma fjárlaganefndar að tekjuhlutanum er fólgin í því að við förum að sjálfsögðu yfir tekjur og gjöld, tekjuhlutann sérstaklega, og óskum síðan eftir áliti og vinnu efnahags- og viðskiptanefndar varðandi þann þáttinn. Hún greinir, vinnur með og gefur síðan umsagnir. Þar liggur þessi skilnaður á milli þessara tveggja nefnda. Varðandi veggjöldin, svo ég svari því í mjög stuttu máli, met ég það svo að það sé yfirgnæfandi meiri hluti í fjárlaganefnd fyrir því að skoða möguleika á fjármögnun verkefna í gegnum 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svörin. Ég hefði kannski átt að skýra aðeins betur hvað ég átti við með þessum breytingum á tekjum. Þingmaðurinn fór í gegnum, og ég geri mér ágætlega grein fyrir því, að efnahags- og viðskiptanefnd fari yfir þau frumvörp sem varða tekjuhliðina en samt hlýtur stór hluti af verkefnum fjárlaganefndar ekki bara að felast í að úthluta eða ráðstafa þeim fjármunum sem koma hugsanlega inn í ríkissjóð heldur líka að tryggja það, hafa áhyggjur af og gæta að því að þeir tekjustofnar sem fjárlaganefnd ætlar sér að ráðstafa séu raunverulegir. Það kemur fram í þessum gögnum að menn virðast hafa verulegar áhyggjur. Við teljum öll að þessi þróun sé jákvæð, að menn ætli sér að fara í betri og umhverfisvænni orkugjafa, en þetta getur haft veruleg áhrif. Þetta er það sem maður les um 

Forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, fjárlaganefndinni ber að halda utan um útgjöld og styðjast í þeim efnum við vandaða tekjuáætlun. Verkaskiptingin hefur einfaldlega verið með þeim hætti að fjárlaganefnd fylgist með tekjuhlutanum og reynir að greina breytingar þar á milli mánaða innan árs, eða ára þess vegna, og jafnhliða gjaldahlutanum. Þegar við rekumst á eitthvað sem snertir tekjuhlutann leitum við að sjálfsögðu til þeirrar nefndar sem er með sérhæfinguna á því sviði. Að þessu leytinu spila þessar tvær nefndir saman að því sem lýtur að tekjuhlutanum. Það má kannski segja að þetta skipulag geri ráð fyrir því að tekjuhlutanum sé betur sinnt en gjaldahlutanum ef við metum þetta í vægi nefndarstarfsins þegar tvær nefndir sýsla með sama hlutinn. En í gjaldahlutanum er vissulega ærið verk að vinna. Það er bara viðvarandi vandamál að halda utan um það. Það verður að segjast alveg eins og er að sá hluti fjárlaganna hefur illa verið virtur 

Frú forseti. Við ræðum hér fjögurra ára samgönguáætlun 2011–2014 og einnig samgönguáætlun 2011–2022. Maður hlýtur reyndar að gera athugasemd við að verið sé að smíða áætlun um ár sem er liðið, það er nú kannski fyrsta athugasemd mín. Ég batt miklar vonir við það þegar þetta kerfi var tekið upp - fyrsta áætlunin var 2003–2014 - að þetta mundi slá á þær deilur sem eru árvissar um framlög til vegamála sem virðist vera mikið áhugamál sumra þingmanna en minna áhugamál annarra. Það eru þá aðallega landsbyggðarþingmenn sem hafa mikinn áhuga á því að byggja brú hér og vegarstubb þar, flugvöll o.s.frv. Það er kannski eðlilegt vegna þess að þessi mál brenna miklu meira á fólki úti á landi en fólki á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef hins vegar þá sýn að við notum öll vegi landsins. Ég held ég hafi ekið í gegnum öll jarðgöng landsins og þótt það ágætt. Ég geri líka ráð fyrir að flestir utanbæjarmenn hafi notað vegakerfið í Reykjavík og lent þar í að bíða á rauðu ljósi í langri röð og þá ekki síst á morgnana - reyndar hefur dregið úr því, frú forseti, eftir að bensínið varð svona dýrt. Það má kannski segja að það hafi lagað stöðuna. Hrunið og mikil skerðing á kaupmætti almennings, sem er ekki beint jákvætt, kemur þá þannig út að umferðin verður liprari. Ég tel alltaf að fjögurra ára og tólf ára samgönguáætlanir varði alla þingmenn og menn ættu að finna út undir hvaða formerkjum beri að ganga. Allt er það talið upp í þessum þingsályktunum um samgönguáætlanir og það er líka allt talið upp í þessari tólf ára áætlun, allt það sem hafa á til hliðsjónar. Hér stendur, með leyfi forseta: „Við gerð samgönguáætlunar skal meðal annars byggja á þeim meginmarkmiðum að samgöngur séu greiðar, hagkvæmar, öruggar og umhverfislega sjálfbærar auk þess sem þær stuðli að jákvæðri byggðaþróun. Við gerð samgönguáætlunar skal jafnframt taka mið af eftirfarandi markmiðum: a. að ná fram samræmdri forgangsröð og stefnumótun, b. að ná fram hagkvæmri notkun fjármagns og mannafla …“ Þetta er það sem menn deila um, hvað sé samræmd forgangsröðun, hvað sé skynsamlegt að gera. Deilan stendur um forgangsröðunina. Samkvæmt áætlun er jarðgöngum til dæmis raðað í ákveðna röð. Svo allt í einu fundu menn leið til að fara fram hjá þessu og grípa til fyrirbærisins Vaðlaheiðarganga. Ég þarf nú að lesa það því að í nefndaráliti meiri hlutans er sérstök bókun frá flestum ef ekki öllum, sem er mjög óvenjulegt, meira að segja fleirum en þeim sem skrifa undir nefndarálitið. Þá er sérstök bókun um forgangsröðun jarðganga þar sem segir, með leyfi forseta, að ákveðnir þingmenn - ég ætla ekki að telja þá upp þó að þeir séu nafngreindir í skjalinu - telji einboðið að frumvarpi til laga um Vaðlaheiðargöng verði vísað til umfjöllunar í umhverfis- og samgöngunefnd áður en það verði afgreitt frá Alþingi. Í bókuninni segir, með leyfi forseta: „Eins og berlega hefur komið í ljós er um ríkisframkvæmd að ræða og eðlilegt að framkvæmdin raðist inn í samgönguáætlun og sé rædd samhliða henni. Ekki er hægt að samþykkja Vaðlaheiðargöng án samhengis við almenna forgangsröðun jarðganga í landinu enda væri þá verið að brjóta gegn sanngjörnum vinnureglum. Gerð Vaðlaheiðarganga á fyrirliggjandi forsendum riðlar eðlilegri forgangsröðun framkvæmda og kallar á uppstokkun og endurmat á þeirri nálgun sem hingað til hefur verið fylgt.“ Svo mörg voru þau orð. Ég tek undir þetta allt saman. Ég tel að Vaðlaheiðargöng, eins góð og þau eru - þau bæta samgöngur í því héraði verulega - brjóti þá samgönguáætlun sem er í gangi. Þó að veggjöld verði innheimt finnst mér áhættan við innheimtuna þvílík að töluverðar líkur séu á því að ríkissjóður sitji uppi með alla framkvæmdina í fanginu. Það er kannski það sem menn þurfa að forðast, fyrir nú utan það að menn gætu alveg séð fyrir sér að sambærilegt módel yrði tekið upp annars staðar. Eins með Norðfjarðargöng - til þess að setja þau strax í framkvæmd, í virkni og útboð, gætu fyrirtækin á svæðinu, álverið annars vegar og fiskvinnslufyrirtækin beggja megin, lofað greiðslu veggjalda fyrir starfsmenn sína, einhvers konar skuggagjöldum. Þau gætu tryggt ákveðnar tekjur til verkefnisins sem á margan hátt væru öruggari en tekjurnar á bak við Vaðlaheiðargöng en þær tekjur byggjast á vali einstaklinga hverju sinni, hvort þeir vilji keyra yfir Víkurskarð í góðu veðri ef svo ber undir eða fara í gegnum dimm göng. Það má líka velta fyrir sér tilganginum á bak við ferðalagið hverju sinni. Eru menn á ferð í þeim tilgangi að skoða landið og njóta þess eða eru þeir að flýta sér til vinnu? Ég tel að Vaðlaheiðargöng geti gefið mjög slæmt fordæmi í því sem við höfum byggt upp. Og það er fleira sem ég vil nefna, frú forseti. Samkvæmt þessum tillögum, bæði til fjögurra og tólf ára - mér finnst mjög skynsamlegt að fyrst reyni menn að skipta öllum framkvæmdum í landinu sem snerta siglingar, flug og vegaframkvæmdir og ég hefði viljað bæta tölvu- og símtengingum inn í þetta líka, það eru líka ákveðnar samgöngur. En það er þá búið að raða þessu upp í ákveðna röð og búið að slást um það í hvaða röð á að vinna hlutina og þá finnst mér að menn þurfi að halda sig við það nema forsendur breytist verulega. Í nefndaráliti meiri hlutans er rætt um að jákvætt skref hafi verið stigið með þeim vinnuferlum sem notaðir eru við gerð samgönguáætlunar. Það er ekki rökstutt nánar en maður treystir því. Bent er á að mikilvægt sé að framkvæmdir séu sjálfbærar umhverfislega. Þetta er eiginlega tekið beint upp úr lögum sem gilda um vegáætlanir. Þeir leggja fyrst og fremst til að framlög undir liðnum tengivegir og malbik verði aukin. Vel er hægt að taka undir það. Ég get í raun tekið undir allt það sem meiri hlutinn leggur til, enda eru það allt góð og gegn verkefni. Ég er sérstaklega ánægður með það sem nefnt er bæði í vegáætluninni sjálfri og í nefndarálitinu að leggja eigi áherslu á svokallaða núllsýn, þ.e. að engin slys eigi að verða í umferðinni, að stefnt sé að því. Þó að við séum nokkuð langt frá því enn hefur slysum fækkað nokkuð. Ég hygg að með skynsamlegri vegagerð, sem miðar að því að auka öryggi, sé hægt að nálgast þetta markmið, en það getur kannski orðið langsótt að ná því alveg af því þá kemur mannlegi þátturinn inn í, alls konar breyskleiki mannskepnunnar sem stýrir bílnum. Það getur vel verið, frú forseti, að eftir einhver ár verði sjálfstýrðir bílar komnir á markaðinn. Reyndar er verið að gera tilraunir með það úti í heimi, þ.e. bíla án ökumanns. Meiri hlutinn segir í nefndaráliti sínu, frú forseti: „Í ljósi framangreinds“ - þá er verið að ræða um umferðaröryggi, eðlilega þróun atvinnu- og þjónustusvæða, fjölgun ferðamanna og lengingu ferðamannatímans - „vill meiri hlutinn árétta og vekja athygli á því að vegna bágs efnahagsástands verður ekki hægt að sinna mörgum brýnum samgönguverkefnum og minni framkvæmdir verða því um allt land.“ Þetta segja þeir en leggja jafnframt til mjög mikla aukningu útgjalda. Einnig er bent á að vissir landshlutar búa við gjörsamlega óviðunandi samgöngur. Vestfirðir eru þá nefndir sérstaklega og verð ég að taka undir það. Ég hef reyndar ekki komið til Vestfjarða í nokkur ár en þegar ég var þar síðast var ástandið verulega slæmt. Mér skilst að það hafi nú eitthvað batnað en það mátti líka batna töluvert og þá sérstaklega á sunnanverðum Vestfjörðum. Einnig er bent á að vissar vegaframkvæmdir eru vinnuaflsfrekari en aðrar eins og brúargerð og slíkt og lögð er áhersla á það. Á bls. 3 í nefndaráliti meiri hlutans stendur svo merkileg setning, með leyfi forseta: „Samgönguáætlun tók breytingum við þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að beina viðbótarfé til samgöngumála á því árabili sem samgönguáætlun tekur til, ekki síst með það fyrir augum að flýta fjárfrekum verkefnum sem ella hefðu tafist. Af þessum sökum verður hægt að flýta jarðgöngum og öðrum brýnum samgöngubótum. Tillögur meiri hlutans taka mið af þessum breyttu forsendum.“ Ekkert meira er sagt um þetta. Mér finnst nefndarálit meiri hlutans reyndar frekar magurt og eiginlega mjög magurt. Ekki er til dæmis nefnt að framkvæmdirnar séu háðar skattheimtu á útgerð á Íslandi. Það hefur komið fram í umræðunni og þannig verið fjallað um það að ég verð að fara sérstaklega í gegnum það. Menn hafa sagt, þegar þeir hafa verið spurðir, að þetta séu nú góð verkefni og þeir styðji þau og þar með styðji þeir veiðigjald á útgerðina, þ.e. verkefnin eru sem sagt forsenda þess að þeir styðja veiðigjaldið. Mér finnst ekki siðlegt að segja að þar sem menn fallist á ákveðin útgjöld séu þeir búnir að samþykkja að afla tekna sem eru mjög umdeildar og mjög vafasamar. Síðast í dag kom fram að það er spurning hvort veiðigjaldið sé yfirleitt rétt reiknað, hvort ekki hafi gleymst að taka inn afskriftir. Ég kem kannski inn á það, frú forseti, hvernig mér sýnist það vera. Ef ég kaupi mér bíl og tek til þess lán sem ég borga í lok tímans, eftir 10 ár - ég borga alltaf vexti af láninu, það er það sem þeir heimila - þarf ég að borga eitt bílverð, ég geri ráð fyrir að lánið sé verðtryggt, en bíllinn er ónýtur. Þá þarf ég að fara að borga eitthvað sem ég á ekki til af því að engar afskriftir eru inni í dæminu. Þetta er náttúrlega veigamikil veila í þessum veiðigjaldshugleiðingum ef rétt er. Ég held að menn þurfi að skoða allt það dæmi frá byrjun. Svo ætla ég að fara í gegnum breytingartillögur meiri hlutans sem hér var talað mjög glaðlega og fjálglega um í dag. Mig minnir að það hafi verið hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sem sagði að nefndin vildi bæta 400 milljónum við 500 milljóna fjárveitingu - þetta er nærri tvöföldun - til lagningar bundins slitlags á tengivegi. Hver vill það ekki, frú forseti? Þetta er að verða mjög skemmtilegt. En ég vil benda á að þessi setning ein og sér er fjárlög. Það að leggja til 400 millj. kr. aukningu á ríkisútgjöldum á að vera í fjárlögum eða fjáraukalögum en ekki í svona almennum lögum. Menn geta hreinlega ekki skuldbundið ríkissjóð með þessum hætti. Hér stendur líka: „Lögð er til árleg fjárveiting að upphæð 100 millj. kr. til breikkunar einbreiðra brúa.“ Þarna er líka verið að skuldbinda ríkissjóð án þess að það sé í fjárlögum. Einnig er lögð til 100 milljóna árleg fjárveiting til hjóla- og göngustíga á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. í Reykjavík. Það eru eiginlega bara tvær framkvæmdir sem snúa að Reykjavíkursvæðinu. Það er líka lagt til að flýta lokum gerðar Arnarnesvegar frá Rjúpnaheiði að Breiðholtsbraut um að minnsta kosti eitt ár. - Ég mundi nú, ef eitthvað er, frú forseti, vilja byrja á að þýða þetta yfir á íslensku, þetta er ekki sérlega gott orðalag. Væri ekki hægt að orða það þannig að flýta eigi því um eitt ár að ljúka gerð Arnarnesvegar í stað þess að segja að flýta eigi lokum gerðar Arnarnesvegar? Þetta eru þær framkvæmdir sem eru nálægt mínu kjördæmi, Arnarnesvegur er reyndar ekki í mínu kjördæmi en hjóla- og göngustígarnir eru í mínu kjördæmi. Ég verð að segja eins og er, frú forseti, að ég hef líklega notað þessa göngustíga meira en flestir aðrir, hleyp þarna, er á línuskautum o.s.frv., en það er voðalega lítil umferð á þessum vegum, mjög lítil. Ég hef oft hugsað um allar þær milljónir sem settar hafa verið í þessa stíga - þetta er ekki góð fjárfesting. Notkunin verður þá að aukast stórlega til að eitthvert vit sé í þessu. En vel má vera að það takist einhvern tímann að koma Íslendingum til að fara á reiðhjóli til vinnu. Mér finnst veðrið bara svo rysjótt hér á landi, það er ekki beint gáfulegt. Af því að tími minn er nú að verða útrunninn langar mig til að koma inn á annað atriði sem ekki hefur verið rætt mikið en það er þróun á bensín- og olíuverði og sú breyting sem orðið hefur á bílum. Nýir bílar eyða miklu minna en bílar gerðu áður. Til eru hybrid-bílar og í haust koma meira að segja rafbílar, hreinir rafbílar, sem eru reyndar nokkuð dýrir að því mér sýnist. Rafbílarnir ná kannski 40–50 kílómetrum í daglegum akstri venjulegrar fjölskyldu, hjá þeim sem ekki eru mikið að vinna úti á landi, kannski ekki hjá þingmönnum. Rafbílarnir mundu sem sagt nægja fólki á höfuðborgarsvæðinu til að fara til vinnu og til að snatta í bænum alla daga. Þeir eru bara tengdir við rafmagn á næturnar, kostar sáralítið og gefa Vegagerðinni engar tekjur. Auk þess eru þeir með bensínmótor sem gerir að verkum að hægt er að keyra 800 kílómetra með sameinuðu átaki bensínmótors og rafgeymis. Þá er rafgeymirinn hlaðinn þegar keyrt er niður brekkur o.s.frv. eða þegar bremsað er. Þetta verður til þess að tekjur til vegagerðar lækka mjög mikið, reyndar einnig útgjöld heimilisins, þannig að það er svo sem ánægjulegt. Það mun breyta öllum forsendum hvað varðar tekjuöflun til vegagerðar. Það var nú rætt fyrir mörgum árum í efnahags- og viðskiptanefnd, þegar ég var þar formaður, að taka upp mælingu á veganotkun og borga gjald fyrir það. Því skipulagi er að mér skilst verið að koma á í Evrópusambandinu ef ekki er þegar búið að koma því á. Þá er hægt að láta menn borga mismunandi gjald til dæmis fyrir malarvegi og góða vegi, mismunandi gjald fyrir snjóþunga vegi o.s.frv. og láta menn borga í jarðgöng bara sjálfvirkt, GPS-tæknin gerir að verkum að það er vitað hvenær menn fara í gegnum göng. Maður getur þá líka greitt sjálfvirkt af bílastæði, tæknin veit alltaf hvar bíllinn er staddur. Fyrir utan það getur eigandinn alltaf vitað hvar bíllinn hans er og eftir það er nánast útilokað að stela bílum. Um leið og bílnum er stolið og reynt að rífa tækið úr sendir það síðustu skilaboðin um að verið sé að rífa það úr. Þetta tæki er á margan hátt gott. En gallinn við það, sem varð til þess að menn urðu á sínum tíma fráhverfir því hér á landi, fyrir um það bil sex árum, var sá að persónuvernd var ekki nægilega tryggð. Sá sem hafði yfirumsjón með kerfinu vissi nákvæmlega hvar ákveðinn bíll var staddur og þar með væntanlega eigandinn eða ökumaðurinn, og menn voru dálítið uggandi yfir því. Með sama hætti ættum við að vera uggandi út af GSM-símunum. Þar veit kerfið nákvæmlega hvar fólk er statt, meira að segja á hvaða hæð í fjölbýlishúsi. Ég held því að menn ættu að horfa til þess að taka þetta kerfi upp fyrr en seinna.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Mig langar aðeins að taka upp umræður um það sem hv. þingmaður kom inn á í lok ræðu sinnar og snýr að vistvænum orkugjöfum og því sem er að breytast í samgöngumálum, hvernig ökutækin eru að þróast sem og skattheimtukerfið á umferðina. Nú eru margir að velta því fyrir sér að fá sér bifreiðar sem annaðhvort ganga fyrir vetni, rafmagni eða öðrum vistvænum eða innlendum orkugjöfum. Maður heyrir á mörgum sem eru að velta þessu fyrir sér að þeir hafa áhyggjur, í rauninni sömu áhyggjurnar og atvinnulífið og aðrir hafa af stefnu núverandi ríkisstjórnar, að þau fríðindi sem eru í skattheimtunni á þessum vistvænu ökutækjum séu ótrygg, þ.e. fólk treystir ekki ríkisstjórninni til að viðhalda þessum fríðindum. Þeir sem fá sér metanbifreið borga um helmingi lægra eldsneytisverð. Þeir sem aka mikið, eins og til að mynda leigubílstjórar, hafa sagt við okkur þingmenn að þeir ætli sér ekki út í þetta fyrr en hingað komi ríkisstjórn sem geti skapað einhverja umgjörð til framtíðar. Það treystir því enginn að núverandi ríkisstjórn fari ekki að hringla í þessu kerfi og hækka skattana um of. Mig langaði að fá hv. þingmann til að fara yfir það, af því að ég veit hann hefur góða þekkingu á þessum málaflokki, hvernig umgjörð okkur er mikilvægt að búa í kringum þessar breytingar og þessa vistvænu bíla þannig að það sé hvetjandi fyrir almenning, fyrirtæki og fleiri að nýta sér í auknum mæli rafmagnsbíla, vetnisbíla og annað þess háttar.

Frú forseti. Þetta er mjög athyglisverð spurning og snýr að því hvort menn geti treyst ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar sem eru ótímabundnar og ekki sagt fyrir um sólarlag. Ég held að það sé alveg einboðið að einhvern tímann verði bílar að borga veggjöld. Það er einboðið. Ef við hugsum okkur að allir bílar verði orðnir rafbílar, eftir 10–20 ár, hver á þá að standa undir kostnaði við byggingu vega og viðhald? Ég held að allir hljóti að skilja að menn verða að taka upp veggjöld sem tæknin býður upp á í dag. Mér finnst hins vegar að það þurfi að tilkynna hversu lengi þessar undanþágur gildi þannig að menn hafi á einhverju að byggja. Mér þætti ekki skrýtið að menn gæfu út yfirlýsingu eða jafnvel settu í lög að þessar undanþágur skyldu til dæmis gilda næstu sjö árin eða fimm, eitthvað skynsamlegt sem menn taka upp. En fyrr en seinna verður Vegagerðin að fá tekjur miðað við notkun. Eins og ég gat um áðan er tæknin til staðar. Það er eitthvert lítið tæki í bílnum sem sendir út kílómetranotkunina einu sinni á dag, eitthvað svoleiðis. Það getur meira að segja verið mismunandi eftir vegum eins og ég gat um, bílastæðisgjöld, jarðgangagjöld o.s.frv. Næsta skref í því sambandi er að það verður miklu auðveldara að hafa vegaframkvæmdir og vegarspotta í einkaeign vegna þess að þá geta menn sagt: Gjaldið af þessum vegi fer til þessa aðila en ekki endilega til Vegagerðarinnar. Þetta býður upp á mjög marga skemmtilega möguleika fyrir þá sem vilja sjá eitthvað annað en ríkið alls staðar.

Frú forseti. Ég hygg að við hv. þingmaður deilum ekki alveg skoðunum þegar kemur að því hverjir eiga að byggja, eiga og reka samgöngumannvirki. Skoðun þess sem hér stendur er sú að samgöngumannvirki eigi að vera í opinberri eign. Þetta er hluti af grunnþjónustunni og þeim félagslega þætti sem á að vera sameign okkar allra. Hv. þingmaður sagði áðan að Vegagerðin yrði alltaf að hafa tekjur af umferðinni. Ég hef verið að skoða þetta og hef bent á að samkvæmt fjárlagafrumvarpi þessa árs er gert ráð fyrir því að tekjur af ökutækjum nemi 54 milljörðum. Þar af er ráðgert að tekjur af eldsneyti nemi 21 milljarði. Skatttekjur ríkissjóðs hafa aukist gríðarlega frá árinu 2008, um 160%, vegna hækkunar á vörugjaldi en á sama tíma verjum við einungis 15,7 milljörðum til Vegagerðarinnar, þ.e. samgöngumannvirkja, viðhalds vega og þess háttar. Það eru einungis um 30% af því sem innheimt er af ökutækjunum. Nú eru skiptar skoðanir um það hvort eyrnamerkja eigi þetta með beinum hætti eða ekki og hvort tekjur af umferð eigi að renna beint til samgöngumannvirkja. Ég ætla ekki að spyrja hv. þingmann að því heldur hvað hann telji eðlilegt að hátt hlutfall af tekjum af ökutækjum renni áfram til vegagerðar og samgöngumála. Er 30% eðlilegt í þessu samhengi eða ættum við að vera að tala um 50, 70 eða 80? Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Er eðlilegt 

Frú forseti. Fyrst um það að samgöngur séu félagslegt fyrirbæri. Ég minni á að heimilislæknirinn hefur löngum verið í einkabisness og ekki á vegum ríkisins. Ég held að flestir séu á því að heilbrigðisþjónusta og lækningar séu samt félagslegt atriði. Það sem gerist við svona breytingu er að menn vita nákvæmlega hversu miklar tekjur eru af ákveðnum vegarstubbi. Það skiptir í sjálfu sér ekki stóru máli hvort Vegagerðin leggur stubbinn eða eitthvert fyrirtæki, bara sá sem getur lagt það ódýrast og getur hagnast af þeim gjöldum sem koma af þeim vegarstubbi. Þetta kerfi býður upp á miklu meiri möguleika. Varðandi það hversu stór hluti af gjöldunum fer til ríkisins og ekki til vegagerðar kemur hv. þingmaður að mjög athyglisverðri spurningu. Hverjir eiga að vera skattstofnar ríkisins? Hvaða umsvif eiga að gefa ríkissjóði tekjur? Flestir eru sammála um að til séu tekjur einstaklinga, tekjur fyrirtækja líka, fjármagnstekjur o.s.frv. Eiga samgöngur að vera tekjustofn? Ef það er rétt sem hv. þingmaður sagði, að þetta sé félagslegt fyrirbæri, finnst mér það mjög rangt. Mér fyndist mjög rangt ef heilbrigðisþjónustan ætti að gefa ríkissjóði tekjur í staðinn fyrir að kosta eins og er í dag. Þetta er mjög athyglisverð spurning. Hún kemur einmitt upp þegar menn fara að taka upp veggjöld. Ég er nærri viss um að þegar fjöldi bíla verður kominn á vegina sem notar rafmagn og borgar þá í rauninni ekkert fyrir vegina, eftir á að giska þrjú til fimm ár, verði menn að endurskoða allt þetta kerfi, taka upp notkunargjöld og velta fyrir sér hvort umferðin eigi að vera tekjustofn.

Frú forseti. Við ræðum um samgönguáætlun til næstu tíu ára. Þegar þessi áætlun kom fram voru margir sem gagnrýndu áætlunina, sveitarfélög, þingmenn, bæði stjórnar og stjórnarandstöðu, nokkrir þingmenn notuðu þau orð að þetta væri metnaðarlaust plagg og ein af metnaðarlausari samgönguáætlunum sem gerðar hefðu verið. Þegar umræður um málið voru hér við fyrri umr. lýsti ég því yfir að ég mundi binda vonir við að umhverfis- og samgöngunefnd mundi taka áætlunina til gagngerra breytinga. Það var einkum og sér í lagi vegna ummæla margra stjórnarliða um málið sem sögðu að gera þyrfti gagngerar breytingar á samgönguáætlun ellegar yrði hún ekki samþykkt á Alþingi. Ákveðnar breytingar hafa verið gerðar frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar en því miður eru þær ekki í neinu samræmi við þau ummæli sem voru við fyrri umr. um mikilvægi þess að flýta framkvæmdum á ákveðnum landsvæðum. Mig langar í upphafi að rifja það aðeins upp sem ég hef verið að benda á og kom fram í umsögnum og meðferð málsins hjá umhverfis- og samgöngunefnd, þ.e. þá staðreynd að samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2012 er gert ráð fyrir að tekjur af ökutækjum nemi 54 milljörðum kr. Það er sem sagt ráðgert að skatttekjur ríkissjóðs af umferðinni í landinu, af bifreiðunum, af eldsneytinu, af almenningi og fyrirtækjum sem þurfa að notast við bifreiðar, séu 54 milljarðar. Þar af er gert ráð fyrir að 21 milljarður sé vegna skatttekna af eldsneyti. Skatttekjur vegna vörugjalds af eldsneyti hafa hækkað um 163% frá árinu 2008. Á sama tíma og ríkissjóður innheimtir 54 milljarða af umferð landsins er einungis gert ráð fyrir að verja 15,7 milljörðum ár hvert til vegagerðar sem gera um 30%. Nú kann einhverjum að finnast, og það hefur komið fram í umræðunni, að það sé kannski ekki eðlilegt að allar tekjur af ökutækjum renni til samgöngumála en ég held að við hljótum að geta verið sammála um það að 30% af skatttekjum sem koma af umferð landsins er gríðarlega lágt hlutfall, að 30% renni til samgöngumála. Í ljósi þess hversu lágt hlutfall rennur til samgöngumála af skatttekjum af ökutækjum er það verulega sérstakt þegar talað er um það í tillögum meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar að ekki sé mögulegt að auka við samgönguframkvæmdir nema frumvarp um veiðileyfagjald verði samþykkt á þinginu. Það er alls óljóst hver afdrif frumvarpsins verða, gríðarlegur ágreiningur er um það, um útfærslu, upphæð og síðan hvert veiðigjaldið skuli renna, því að það eru breytingartillögur hér í þinginu, m.a. frá þingmönnum stjórnarliðsins, um að þetta veiðigjald renni ekki í ríkissjóð heldur beint til sveitarfélaga vítt og breitt um landið, til þeirra sveitarfélaga þar sem fyrirtækin eru staðsett sem þurfa að greiða þetta veiðigjald. Það liggur því ekkert fyrir á þessum tímapunkti um að þessi grunnur undir samgönguáætluninni sem að mati meiri hlutans er veiðigjaldið út frá breytingartillögunum, að þeir fjármunir muni innheimtast inn í ríkissjóð. Og verulega sérstakt að nota þau rök á sama tíma og einungis 30% af þeim tekjum sem innheimtast af skatttekjum sem lagðar eru á umferðina í landinu og ökutækin renna til samgöngumála. Ég held að ekki þurfi að fjölyrða neitt um það ef við skoðum hver staðan er vítt og breitt um landið í samgöngumálum, hver staðan er hjá verktökum í landinu. Nýlega var eitt verktakafyrirtæki, KNH, tekið til gjaldþrotaskipta. Flestar ef ekki allar vinnuvélar í eigu þess fyrirtækis voru keyrðar beint á hafnarbakkann og fluttar úr landi. Fróðir menn sem þekkja til í þessum geira, og komu meira að segja fyrir umhverfis- og samgöngunefnd, segja að ljóst sé að þar var verið að flytja tæki úr landi á gríðarlegu undirverði. Það er vegna falls íslensku krónunnar. Þessi tæki voru flutt hingað inn fyrir hrun en verið var að flytja þau út núna á undirverði. Og það er alveg ljóst að á næstu árum, eftir þrjú, fjögur ár, munum við þurfa að hefja innflutning aftur á miklu magni af vinnuvélum, því að það blasir bara við að viðhalda þarf vegum landsins og fleira. Þá verður að hefja innflutning á nýjan leik og gríðarlegir fjármunir tapast vegna þess að við erum að flytja þessi tæki út á undirverði. Starfsmenn sem unnu hjá þeim fyrirtækjum sem hafa orðið verkefnalaus eru flestir komnir til Noregs og eru þar í verktakavinnu með tilheyrandi kostnaði fyrir íslenskan ríkissjóð. Ef við förum yfir stöðuna vítt og breitt um landið kom það fram við fyrri umr. og í meðförum málsins í umhverfis- og samgöngunefnd að mörg sveitarfélög búa við algjörlega óviðunandi samgöngur. Í þeirri samgönguáætlun sem birtist okkur og þeim breytingartillögum frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar eða þeirri stefnumörkun sem ríkisstjórnin setur í þessum málaflokki, sýn þeirra til næstu tíu ára, er því miður ekki verið að gefa þeim svæðum mikla von. Við horfum upp á það að á þeim svæðum þar sem vegir eru nánast ónýtir, lélegir malarvegir, umferð fer vaxandi, akstur til og frá vinnu fer vaxandi og lengri vegalengdir, er ekki ráðgert að setja neina fjármuni í samgönguframkvæmdir á mörgum þessara svæða, hvort heldur er á næstu fjórum árum eða á næstu tíu árum eins og stóra samgönguáætlunin gerir ráð fyrir. Í meðförum umhverfis- og samgöngunefndar kom fram, bæði hjá fulltrúum Vegagerðarinnar og fleiri aðilum, að allt of litlum fjármunum hafi verið varið til viðhalds samgöngumannvirkja á undanförnum árum. Sumir vilja meina að á síðustu fjórum, fimm árum hafi einungis 30–40% af þeim fjármunum sem nauðsynlegir eru til viðhaldsframkvæmda verið varið til viðhalds samgöngumannvirkja, ljóst sé að vegakerfið er að eldast og að ríkissjóður muni lenda í verulegum skelli eftir X-langan tíma. Umferðin er að vaxa og við sjáum aukinn straum ferðafólks til landsins. Þetta samhliða litlum fjárveitingum til viðhalds og auknum umferðarþunga getur ekki haft nema gríðarlegan kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð. Sá sem hér stendur hefur lagt fram nokkrar breytingartillögur við þessa samgönguáætlun og unnið að nefndaráliti ásamt hv. þm. Atla Gíslasyni. Ég ætla að gera grein fyrir nokkrum þeirra, með leyfi forseta. Eins og segir í nefndaráliti minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar er það mat hans að þeim forsendum sem meiri hlutinn gefur sér að verði náð með breytingartillögunum sé á engan hátt fullnægt, forsendunum um nauðsynlegt viðhald, umferðaröryggi, byggðasjónarmið og forgangsröðun. Meiri hlutinn heldur því fram í nefndaráliti að með breytingartillögum og með samgönguáætlun sé verið að koma til móts við þessi sjónarmið. Minni hluti gerir eftirtaldar breytingartillögur: Að gengið verði lengra í því að flýta brýnum samgöngubótum og viðhaldi. Minni hlutinn leggur til að flýta framkvæmdum við tengivegi með því að sett verði aukið fjármagn í þessar framkvæmdir á fyrsta og öðru tímabili samgönguáætlunar. Minni hlutinn áréttar mikilvægi þess að sett verði aukið fjármagn í þessar framkvæmdir þar sem tengivegir eru tæpur helmingur alls vegakerfisins. Um sé að ræða gríðarlegar samgöngubætur og um leið skapar þetta atvinnu heima í héraði. Eins og ég sagði áðan eru margir tengivega þannig á sig komnir að þeir þola engan veginn þá umferð sem fer um þá í dag. Því miður er allt of algengt að við fáum fréttir af því að ferðamenn lendi í vandræðum á þeim vegum, malarvegum, vegna þess að þeir hafa ekki reynslu af því að keyra við slíkar aðstæður. Hægt væri að koma í veg fyrir stóran hluta slysa og óhappa sem verða ár hvert vegna þessa ef sett yrði aukið fjármagn til að bæta tengivegi. Minni hlutinn leggur til að framkvæmdum við breikkun einbreiðra brúa verði flýtt enn frekar. Það er mat minni hlutans að framkvæmdir þessar séu mikilvæg öryggisráðstöfun en einbreiðar brýr auka töluvert slysahættu á þjóðvegum, sérstaklega þjóðvegi 1 og fjölförnum leiðum. Lagt er til að flýta framkvæmdum við liðinn „breikkun brúa“ þannig að 250 millj. kr. skiptist jafnt á fjögur tímabil samgönguáætlunar. Frú forseti. Þarna er um gríðarlegt öryggismál að ræða. Það eru fáar framkvæmdir jafnmannaflsfrekar og brúarframkvæmdir. Ég held að mjög heppilegt væri við núverandi aðstæður þar sem lítið er um verkefni hjá litlum og meðalstórum verktakafyrirtækjum og einyrkjum í verktakabransa, að fá slík verkefni sem hafa víðtæk áhrif á samfélagið. Það eru líka gríðarleg öryggissjónarmið sem þarna búa að baki. Einnig leggur minni hlutinn til að framkvæmdum við Hornafjarðarfljót verði flýtt og þær hefjist árið 2014. Það er mat minni hlutans að ný brú yfir Hornafjarðarfljót sé mikil samgöngubót á þjóðvegi 1 og fyrir byggðarlagið en ljóst er að brýn þörf er á því að ráðast sem fyrst í þessar framkvæmdir. Ný brú hefur í för með sér aukið umferðaröryggi og 11 km styttingu á þjóðvegi 1 og mun fækka einbreiðum brúm um sex. Verkefnið er auk þess mjög arðsamt og þar að auki ein forsenda sameiningar sveitarfélaga á þessu landsvæði. Minni hlutinn leggur til að framkvæmdum við endurgerð vegar um Veiðileysuháls í Árneshreppi verði flýtt um tvö ár. Minni hlutinn áréttar mikilvægi þess að framkvæmdin sé mikilvægt byggðamál sem bætir vetrarsamgöngur til Árneshrepps. Árneshreppur á Ströndum er á margan hátt einstök jaðarbyggð, landfræðilega afmarkaður, tiltölulega þéttbýll og þar er að finna minjar um búsetu, atvinnuhætti og sögu þjóðarinnar. Lagt er til að þjóðin taki höndum saman um að treysta búsetu í Árneshreppi á Ströndum. Meginframkvæmdir eigi sér stað á næstu fjórum árum en vinnunni ljúki á gildistíma samgönguáætlunar. Íbúar Árneshrepps hafa sýnt mikinn dugnað og frumkvæði í að byggja upp stoðgreinar eins og ferðaþjónustu með hefðbundnum búskap og trilluútgerð. Talið er að um tíu þúsund manns hafi heimsótt svæðið árlega yfir sumartímann. Hins vegar er nú komið að þolmörkum áframhaldandi heilsársbúsetu og mikilvægt að Alþingi, fyrir hönd þjóðarinnar, komi að með myndarlegum og afdráttarlausum hætti og leggi sitt af mörkum til að tryggja byggð og heilsársbúsetu í Árneshreppi. Ástand samgöngumála á Ströndum er með öllu óviðunandi, sérstaklega að vetrarlagi. Frú forseti. Af því að ríkisstjórnin kennir sig við jafnrétti er það gríðarlega mikilvægt að jafnrétti sé líka út frá byggðarsjónamiðum. Sveitarfélag eins og Árneshreppur sem er algjörlega einangraður stóran hluta vetrarins, þar er ekki eðlilegur snjómokstur - það getur ekki gengið. Það er mjög eðlilegt að kallað sé eftir víðtækri sátt og breiðri samstöðu um að vegalagningu í Árneshreppi verði lokið á næstu fjórum árum, þ.e. fyrsta hluta samgönguáætlunarinnar. Þegar hreppsnefnd Árneshrepps kom fyrir umhverfis- og samgöngunefnd var fróðlegt að heyra sögur þeirra íbúa sem þar eru og eru að berjast fyrir bættum samgöngum, vandamálin við að koma aðföngum á staðinn. Þar er stunduð útgerð, grásleppuútgerð og fleira. Það er gríðarlegur vandi við að flytja afurðir á markað úr Árneshreppnum. Það er gríðarlega mikilvægt að við sem þjóð flýtum þeim framkvæmdum. Það er einnig mikilvægt ef litið er til aukins fjölda ferðamanna sem koma hingað til lands og skoða sögu og menningu landsins, þá er Árneshreppur mikil gullperla, mikil perla. Þetta er verkefni sem svo sannarlega ætti að myndast breið samstaða um. Ég verð að segja, frú forseti, að það voru mér mikil vonbrigði að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar skildi ekki stíga fastar til jarðar í þessu máli og koma skýrum skilaboðum til íbúa þessa sveitarfélags um að komið verið á góðum samgöngum þar á næstu fjórum árum. Ég held nefnilega að það sé rétt sem margir halda fram sem þekkja til á Ströndum og í Árneshreppi að mikilvægt sé að bregðast skjótt við vegna þess að það fer hver að verða síðastur. Það er mjög erfitt að halda úti sveitarfélagi sem er algjörlega einangrað allan veturinn. Það er mjög erfitt hjá sveitarstjórninni og erfiðlega gengur að laða að ungt fólk til að flytjast í þetta byggðarlag. Það eru svo sannarlega möguleikar þarna fyrir hendi, í ferðaþjónustu, í atvinnuuppbyggingu, útgerð, landbúnaði og fleiru. En vandinn er þessi samgönguþáttur. Frú forseti. Síðan er lagt til að frekari fjármunir verði veittir, um 2 milljarðar, í viðhald samgöngumannvirkja sem mundi skiptast jafnt á samgöngutímabilið. Það er einfaldlega bara í fullum takti við það sem Vegagerðin og fleiri hafa haldið fram. Það liggur alveg ljóst fyrir að vegakerfið er að eldast. Allir sem þekkja til og fylgjast með þessum málum hafa sagt að það fjármagn sem ætlað er muni ekki duga. Það fjármagn muni ekki duga sem gert er ráð fyrir í breytingartillögum. Mikilvægt er að við viðurkennum að viðhald samgöngumannvirkja er með þeim hætti að það er ekki eitthvað sem hægt er að fresta út í hið óendanlega, ef því er frestað mjög lengi verður kostnaðurinn miklu, miklu hærri en hann er í dag. Ég minni aftur á ummæli þeirra sem til þekkja að einungis hafi verið varið um 40% af því sem þarf til viðhalds á undanförnum árum. Ég verð að segja, frú forseti, að mjög hóflega er gengið fram þessu nefndaráliti og breytingartillögunum. Bent er á nauðsynleg samgöngumannvirki, samgönguframkvæmdir. Það verður einfaldlega að flýta einstaka verkefnum. Síðan eru það malarvegirnir og viðhald vega, eins og ég hef rakið, og mikilvægi þess að aukið sé til þeirra þátta. Tími minn er því miður á þrotum. Ég ætlaði að ná því að fara aðeins yfir tillögur meiri hlutans og samgönguáætlunina og fleiri einstök verkefni vítt og breitt um landið, ég bið því 

Virðulegi forseti. Það vakti athygli mína í ræðu hv. þingmanns þegar hann talaði um slit á undirlagi vega. Það er ljóst að hringinn í kringum landið hefur verið vanrækt að halda undirlaginu við. Við vitum að undirlag slitnar meira nú en áður vegna þungaflutninga á vegum. Þannig var sagt frá því fyrir sex eða sjö árum í skýrslu Hagfræðistofnunar að slit sem einn flutningabíll leiðir til á undirlagi sé á við 30 þús. smábíla. Það hafa orðið gríðarlegar miklar breytingar á flutningum og margir af þessum vegum voru byggðir með undirlag sem ekki þolir þetta. Ef maður hugsar aðeins til málanna í bæði Bretlandi og Bandaríkjunum á sínum tíma þegar verið var að skera mikið niður í ríkisútgjöldum var viðhaldið vanrækt þar sem leiddi til þess að einn góðan veðurdag var komið upp stórkostlegt vandamál þegar kostnaður við að halda við vegakerfinu var orðinn slíkur að ekki varð við neitt ráðið. Telur þingmaðurinn að það sé hætta á að viðlíka hættuástand skapist hér á Íslandi og að við getum séð, ef fram heldur sem horfir, eitt allsherjarhrun á vegakerfinu í nánustu framtíð ef ekkert verður að gert?

Frú forseti. Ég þekki ekki til niðurskurðar í Bretlandi og Bandaríkjunum en það er alveg ljóst af umfjöllun umhverfis- og samgöngunefndar um samgönguáætlunina og þeim umsögnum sem borist hafa að full ástæða er til að hafa áhyggjur af því hversu litlir fjármunir eru veittir til viðhalds samgöngumannvirkja í ljósi þeirra ummæla að innan við 40% af þeim fjármunum sem þarf til lágmarksviðhalds hafi verið varið til þess á undanförnum fjórum, fimm árum. Í ljósi þess að vegakerfið er að eldast eins og Vegagerðin hefur bent á er full ástæða til að hafa áhyggjur af því að það gæti orðið, ekki kannski allsherjarhrun en gríðarlega hár kostnaður gæti fallið á ríkissjóð á einhverjum tímapunkti vegna þess að staðreyndin með samgöngumannvirki er sú að það verður dýrara eftir því sem það drabbast meira niður. Kostnaðurinn getur vaxið svo gríðarlega ef ekki er tekið á hlutunum jafnt og þétt um leið og viðhalds verður þörf. Í ljósi alls niðurskurðarins, kreppunnar og allra vandamálanna sem við Íslendingar erum að ganga í gegnum held ég að þetta sé eitt af því sem má alls ekki vanrækja, þ.e. viðhald vega. Það mun allt koma í bakið á okkur síðar með tilheyrandi aukakostnaði. Miðað við tillögur meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og tillögur innanríkisráðherra í samgönguáætlun er því miður að mati þess sem hér stendur og þeirra sem veitt hafa umsögn um málið ekki komið til móts við þessi sjónarmið og þessari hættu hefur ekki verið afstýrt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýrt og gott svar. Ég ætla að tengja þetta aðeins við ríkisfjármálin, það er einungis áætlað að í kringum 4 milljarðar verði settir til vegaframkvæmda og viðhalds á næsta ári og rétt rúmlega 3 milljarðar á þarnæsta ári en auðvitað liggja fyrir breytingartillögur. Því spyr ég: Er ekki algjörlega ljóst að ef fram heldur sem horfir og viðhald vegakerfisins verður vanrækt á þennan hátt getum við átt von á því að upp komi stórkostleg vandamál í ríkisfjármálum í framtíðinni þegar stöðugt stærri hluti ríkisteknanna þarf að fara í að reyna að vinna upp þá vanrækslu á viðhaldi sem hefur orðið 

Frú forseti. Jú, eins og ég hef sagt áður held ég að það sé ástæða til að hafa áhyggjur af því hversu lítið er sett til viðhaldsframkvæmda. Ekki síst í ljósi þess að ríkisstjórnin ætlar ekki að setja nauðsynlegt fjármagn til viðhalds samgöngumannvirkja er ástæða til að hafa áhyggjur af því hversu lítið ríkisstjórnin er að gera til að efla atvinnu í landinu, efla umgjörð atvinnufyrirtækja þannig að ríkissjóður verði í stakk búinn til að taka þann skell þegar þar að kemur. Ríkisstjórnin virðist nefnilega ætla að fresta nauðsynlegum viðhaldsframkvæmdum, taka skellinn af viðhaldinu í framtíðinni og vinna um leið af fullu kappi að því að draga þróttinn úr einstaklingum 

Frú forseti. Mér finnst rétt að vekja athygli á því að hv. umhverfis- og samgöngunefnd þingsins hefur ekki fjárveitingavald. Hún hefur hins vegar stefnumótunarvald og í þeirri samgönguáætlun sem hér er lögð fram segir umhverfis- og samgöngunefnd hug sinn til forgangsröðunar þeirra framkvæmda sem fram undan eru. Það er alveg með ólíkindum að heyra þingmanninn þar af leiðandi deila á hv. umhverfis- og samgöngunefnd fyrir áherslurnar í breytingartillögum hennar þar sem lagðar eru fram 29 tillögur um flýtingu framkvæmda upp á 2,5 milljarða kr. á ári næstu tíu árin til viðbótar fyrri áætlun, að vísu að sjálfsögðu á grundvelli þeirrar fjárfestingaráætlunar sem ríkisstjórnin hefur kynnt. Ekki getum við eytt öðrum peningum en þeim sem ráð er fyrir gert í ríkisfjármálunum. Þar er sérstök áhersla á tengivegi og viðhaldsverkefni sem þingmaðurinn gerði sérstaklega að umtalsefni. Þá vil ég nú líka vekja athygli á þeim tillögum sem lúta að verkefnum í kjördæmi þingmannsins sjálfs. Mér fannst þessi ræða satt að segja svolítið sérkennileg, ekki síst í ljósi þess að breytingartillögur hv. þingmanns við samgönguáætlunina eru ekki ýkja margar.

Frú forseti. Það er alveg rétt að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar hefur lagt til ákveðnar breytingartillögur. Ég kom líka inn á það í máli mínu, rakti meðal annars að ég tæki undir þær áherslur sem meiri hlutinn teldi að þyrfti að ná fram, m.a. hvað varðar viðhald, tengivegi o.fl., en taldi ekki nóg gert í þessum málaflokkum. Ég vitna aftur til þess sem hefur komið fram í meðförum umhverfis- og samgöngunefndar um samgönguáætlun þess efnis að vegakerfið sé að eldast og að það skorti gríðarlega á viðhaldsfjármuni til samgöngumála. Þau orð standa fyllilega. Þannig liggur staðan nákvæmlega í dag. Það er ekki áætlað nægilegt fjármagn til viðhalds vegakerfisins eins og gert er ráð fyrir og það liggur ljóst fyrir að ef ekki verður aukið frekar við viðhald kemur þessi stóri skellur. Á þetta hefur Vegagerðin bent, á þetta benda menn allt í kringum landið, í kjördæmi okkar hv. þingmanns og víðar. Varðandi það hversu margar breytingartillögur ég hef lagt fram og tekið þátt í að leggja fram við samgönguáætlun held ég að það sé ekki svaravert. Breytingartillögurnar taka meðal annars á þessum málum sem ég vitnaði til, viðhaldi tengivega og fleiri þáttum. Ég held að það geti varla verið einhver mælikvarði á gæði tillagna hversu margar þær eru. Það er hæstv. ríkisstjórn sem hefur lagt fram lista sem ríkisstjórnin getur krossað við. Varðandi það hvar mögulegt sé að ná í fjármagn í þessi verkefni ætla ég að koma inn á það í mínu seinna andsvari því að tíminn er liðinn núna.

Frú forseti. Það er hárrétt sem þingmaðurinn vék að í svari sínu, hv. umhverfis- og samgöngunefnd lagði í nefndaráliti sínu gríðarlega mikla áherslu á mikilvægi viðhalds vega og gerði sérstaklega tillögu um að það gefin yrði innspýting í tengivegi landsins. Það er mjög mikilvægt að verði gert. Það eru verkefni sem nýtast um land allt, nýtast mörgum einstaklingum og öllum landshlutum. Ég vek líka athygli á þeirri áherslu sem lögð er á að fækka einbreiðum brúm sem eru allmargar, bæði í kjördæmi okkar þingmannsins og eins í norðausturhluta landsins. Hér munar langmest um gríðarlega mikilvæga framkvæmd sem er flýting Dynjandisheiðar og Dýrafjarðarganga, ekki um einhvern tiltekinn árafjölda heldur er hún sett inn á annað framkvæmdatímabil, frá 2015–2018, og beinlínis tekið fram 

Frú forseti. Ég kom inn á það í lok ræðu minnar þar sem tíminn var útrunninn að ég hefði því miður ekki haft tíma til að fara yfir allar þær breytingartillögur sem komu frá meiri hlutanum og heldur ekki yfir einstök samgöngumannvirki. Það hyggst ég gera í seinni ræðu, m.a. hvað varðar Dýrafjarðargöng og Dynjandisheiði. Það er klárlega eðlilegt að fagna því að þær framkvæmdir flytjist framar. Ég mun koma inn á það í minni seinni ræðu. Þegar rætt er um viðhald vega er alveg ljóst að ekki er varið nægilegum fjármunum til viðhalds samgöngumannvirkja þrátt fyrir breytingar meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Það er mögulegt því að þetta er spurning um forgangsröðun. Það er mögulegt að sækja fjármuni í þessa málaflokka ef fjármununum er ekki varið annars staðar. Ég bendi til að mynda á að fjárframlög til Náttúrufræðistofnunar Íslands hafa vaxið á hverju einasta ári frá því að núverandi ríkisstjórn 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir virði þann ræðutíma sem þeim er úthlutað.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Mig langar að spyrja hv. þingmann í kjölfar þess andsvars sem hann fékk frá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur varðandi það hvort þingmaðurinn væri ekki ánægður með Dýrafjarðargöngin og þá framkvæmd alla, hvort gert sé ráð fyrir að það verði allt saman klárað. Það kom fram í ræðu hv. þingmanns Eyrúnar Ingibjargar Sigþórsdóttur að eitthvað vantaði nú upp á að þetta væri allt saman klappað og klárt í þessari áætlun. Þar sem hv. þingmaðurinn er þingmaður í þessu kjördæmi vildi ég athuga hvort hann gæti aðeins skoðað þetta með mér af því að ég átti heima einu sinni þarna fyrir vestan og hefði áhuga á því að vita hvort þetta sé allt saman klappað og klárt, vegna þess að umræða um Dýrafjarðargöng var þegar hafin þegar ég var þar búsett á árunum 2000–2002. Mig langar að spyrja hv. þingmann um forgangsröðunina af því að við þekkjum það öll að ekki er til gríðarlegt fjármagn í ríkiskassanum, hann er frekar í mínus. Hér eru þessi mikilvægu samgönguverkefni öll sem okkur þætti mjög skemmtilegt að sjá verða að veruleika, en auðvitað getur maður ekki eytt margfalt um efni fram. Það er eitt að fara í nýframkvæmdir, síðan er annað að sinna viðhaldi. Hv. þingmaður fjallaði ítarlega um það í máli sínu að honum þætti þeir fjármunir sem lagðir eru hér til í viðhaldsverkefni ekki vera nægjanlegir. Telur hv. þingmaður að það eigi að bylta tillögunni þannig að lögð verði meiri áhersla á viðhald vega og minni á nýframkvæmdir? Eða telur hv. þingmaður einfaldlega að það eigi að leggja mun meira fé til samgöngumála?

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hvað varðar samgöngumál á Vestfjörðum er eðlilegt að fagna því að Dýrafjarðargöng séu færð framar en við skulum þó horfa á það sem staðreynd að það sem er á fyrsta tímabili samgönguáætlunar er það sem raunverulega skiptir máli hverju sinni. Reynslan hefur sýnt að það sem er á öðru og þriðja tímabili hefur tilhneigingu til að breytast og er fremur óskalisti, ef svo má segja. Fyrsta tímabilið skiptir langmestu máli í þessu samhengi. Því miður eru Dýrafjarðargöng ekki inni á fyrsta tímabili. Hvað varðar fjármuni sem vantar, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Eyrúnar Ingibjargar Sigþórsdóttur fyrr í dag, hygg ég að það sé vegna vegalagningar í Gufudalssveit þar sem ekki er gert ráð fyrir fjármunum miðað við nýtt leiðarval. Það hafa verið gríðarlegar deilur og málaferli um leiðarval og um vegalagningu gegnum Teigsskóg sem sumir hafa talað um sem meintan landnámsskóg frá 9. áratug síðustu aldar vegna þess að það er með öllu óskiljanlegt að ekki hafi mátt ráðast í vegaframkvæmdir í gegnum þann skóg. Meðal annars hafa þær stofnanir sem ég vitnaði til áðan, sem hafa fengið auknar fjárveitingar á hverju einasta ári frá því núverandi ríkisstjórn tók við eins og til dæmis Náttúrufræðistofnun, lagst mjög hart gegn þeirri vegalagningu, því miður. Hvað varðar seinni spurningu hv. þingmanns um fjármuni til viðhaldsframkvæmda verð ég að koma inn á það í seinna andsvari mínu.

Hæstv. forseti. Það vakti athygli okkar allra hér í vetur þegar hv. þingmaður spurði nokkuð ítrekað, og hefur kannski gert undanfarin ár, um vegamál í Árneshreppi á Ströndum. Hv. þingmaður fór yfir það að einhverju leyti í ræðu sinni. Mér skilst að hann hafi lagt fram breytingartillögu sem meðal annars felur í sér vegabætur í þeim ágæta hreppi. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort í tillögu meiri hlutans sé algjörlega horft fram hjá ástandi vegamála þar. Úr minni byggðunum heyrast færri raddir og þær njóta oft ekki nægilegrar athygli hér í þinginu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi einhverja tilfinningu fyrir því hvort tillögur meiri hlutans séu nægjanlegar til þess að laga ástandið þarna og uppfylla þær kröfur sem hv. þingmaður hefur margoft vakið athygli á í þingsal. 

Frú forseti. Rétt vegna fyrra andsvars sem ég náði ekki að svara um viðhald vega. Það er grundvallaratriði að við nýtum fjármagn til viðhalds sem menn telja að þurfi til þess að viðhalda samgöngumannvirkjum landsins. Það er ekki gert samkvæmt þessari áætlun. Það er gert samkvæmt tillögum meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, því miður. Það á að vera grundvallaratriðið. Allt þar umfram er það sem við eigum síðan að nýta til nýframkvæmda því kostnaðurinn verður ellegar of mikill. Varðandi vegalagningu í Árneshreppi eru vissulega gefin jákvæð teikn í langtímaáætlun um að skoða það. Það var gert í samgönguáætlun eins og hún kom fram. Það er gert núna líka. Því er flýtt örlítið, en í ljósi reynslunnar og í ljósi þess sem ég rakti áðan um hvernig samgöngumannvirki sem ekki eru inni á fyrsta tímabili eru eiginlega á óskalista og hafa smám saman færst aftar, eru alltaf á öðru og þriðja tímabili í gegnum söguna, held ég að 

Virðulegi forseti. Ég er komin í ræðustól til að fagna því að flýta eigi gerð Norðfjarðarganga. Ég verð hins vegar að lýsa vonbrigðum með að aðeins eigi að leggja 1,2 milljarða í gerð Norðfjarðarganga á næsta ári. Þessar upplýsingar koma fram á breytingartillögum hv. umhverfis- og samgöngunefndar á bls. 10. Ég mun ásamt hv. þm. Atla Gíslasyni leggja fram breytingartillögu seinna í kvöld sem á að tryggja meira fjármagn til framkvæmdar Norðfjarðarganga á næsta ári, fjármagn sem mun tryggja að framkvæmdin muni ekki taka nema þrjú ár í stað fimm ára eins og nú er gert ráð fyrir. Það má t.d. geta þess að Fáskrúðsfjarðargöng tóku ekki nema rúm tvö ár þrátt fyrir að ekki væri unnið á sólarhringsvöktum. Það ætti því að vera mögulegt að flýta gerð Norðfjarðarganga, hefjast strax handa á næsta ári og klára þau á þremur árum. Ástæða þess að mér finnst mikilvægt að flýta gerð ganganna er sú að ég ætla ekki að bera ábyrgð á slysi í göngunum. Óhöpp vegna hruns í göngunum eru tíð og vegarkaflinn upp að göngunum er mjög hættulegur. Þar hafa slys einnig verið tíð. Auk þess óttast ég frekari frestun Norðfjarðarganga ef fjármálaráðherra verður veitt heimild til að fjármagna gerð Vaðlaheiðarganga eins og allt virðist stefna í hér á morgun. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti Vaðlaheiðargöngum. Helstu forsendur fyrir framkvæmdinni eru að göngin muni alfarið standa undir sér með notendagjöldum og lán sem ríkissjóður veiti í verkefnið, sem er áætlað 1,7 milljarðar, fáist að fullu greitt til baka. Vandamálið er hins vegar að framkvæmdin uppfyllir ekki skilyrði þess að vera talin einkaframkvæmd þar sem öll áhætta verkefnisins hvílir á ríkissjóði. Ástæðan er sú að ætlunin er að treysta á að fjárfestar endurfjármagni framkvæmd Vaðlaheiðarganga án ríkisábyrgðar árið 2018. Þurfi ríkissjóður að hlaupa undir bagga við gerð Vaðlaheiðarganga er í raun búið að flýta framkvæmd sem átti ekki að fara í fyrr en að lokið yrði við Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng á samgönguáætlun. Að taka eina framkvæmd út úr samgönguáætlun með þessum hætti er mjög slæmt fordæmi og má ekki gerast. Því eigum við þingmenn ekki að taka neina áhættu. Frú forseti. Mér finnst mikilvægt að allir geri sér grein fyrir því hvers vegna Norðfjarðargöng þola enga bið. Verklegar framkvæmdir við göngin áttu að hefjast árið 2009, þeim var frestað til 2011 og í þingsályktunartillögunni sem við ræðum nú í þingsal er gert ráð fyrir frekari frestun allt til ársins 2015. Íbúar á Austurlandi hafa skorað á ríkisstjórnina og Alþingi að hefja framkvæmdir við Norðfjarðargöng eigi síðar en í lok þessa árs. Meiri hluti hv. umhverfis- og samgöngunefndar hyggst koma til móts við þá áskorun og flýta gerð Norðfjarðarganga um eitt ár, eða fram á næsta ár. Hins vegar er að mínu mati of lítið fjármagn veitt til framkvæmdarinnar á næsta ári til að hægt sé að tryggja að göngin klárist á sem skemmstum tíma. Norðfjarðargöng eru forsenda þess að hægt verði að tryggja öryggi vegfarenda árið um kring. Oddsskarðsgöng uppfylla ekki þær kröfur sem gerðar eru til umferðaröryggis í nágrannalöndum okkar vegna þess að göngin eru einbreið og í þeim er blindhæð. Þau eru auk þess hættuleg vegna hruns úr bæði lofti og veggjum. Vegurinn upp að göngunum liggur í 623 metra hæð með kröppum og hættulegum beygjum og vegriðið er ekki á öllum veginum þrátt fyrir mikinn hæðarmun víða á honum og umhverfi hans. Margir íbúar Norðfjarðar veigra sér við að nýta atvinnutækifæri á öðrum stöðum í Fjarðabyggð þar sem þeir þyrftu þá að leggja leið sína um ein hættulegustu göng landsins á hverjum degi í alls konar veðri. Mikil snjóalög og slæmt ástand vegarins upp að göngunum eru ástæða þess að margir íbúar Austurlands eiga þess ekki alltaf kost að nýta þjónustu Fjórðungssjúkrahússins á Neskaupstað og Verkmenntaskólans. Frú forseti. Ætlunin er að fjármagna flýtingu Norðfjarðarganga og Dýrafjarðarganga með hækkun veiðigjaldsins úr 4,5 milljörðum í 24–27 milljarða. Þetta er hækkun sem mun leggjast þungt á mörg lítil og meðalstór útgerðarfyrirtæki og ógna lífsviðurværi margra á landsbyggðinni. Hækkun veiðigjaldsins er of brött. Hana verður að taka í skrefum. Ein leið sem lögð hefur verið til er að þrýsta á eigendur snjóhengjunnar við afnám gjaldeyrishafta, sem eru þá aflandskrónueigendur og kröfuhafar í gömlu þrotabúunum, að taka þátt í að endurfjármagna skuldir ríkissjóðs á lægri vöxtum en þær eru í dag. Í dag eru skuldir ríkissjóðs 1.400 milljarðar og vaxtakostnaður af þeim er á bilinu 70–80 milljarðar. 1% prósenta vaxtalækkun á skuldum ríkissjóðs gæfi svigrúm upp á 14 milljarða sem mundi duga til að klára Norðfjarðargöng og hefja jafnframt framkvæmdir við Dýrafjarðargöng. Frú forseti. Það að vilja flýta gerð Norðfjarðarganga þýðir ekki að við séum búin að samþykkja hina miklu hækkun veiðigjaldsins. Þetta er bara spurning um aðrar leiðir, leiðir sem eru nauðsynlegar til að koma atvinnulífinu af stað og felast m.a. í afnámi gjaldeyrishafta og niðurfærslu snjóhengjunnar. Frú forseti. Ég vil að lokum hvetja þingheim til að samþykkja flýtun Norðfjarðarganga og breytingartillögur sem fela það í sér að hafist verði handa á fullu á næsta ári við gerð Norðfjarðarganga þannig að þau klárist á þremur árum. Norðfjarðargöng þola nefnilega enga bið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég er sammála henni um mikilvægi þess að fara í þessar samgöngubætur með Norðfjarðargöngum. Þetta er ekki í mínu kjördæmi en ég er auðvitað ekki svo þröngsýnn að ég sjái ekki að líka þurfi að fara í vegabætur utan Norðvesturkjördæmis þó að þörfin þar sé víð mjög brýn. Ég tek undir þær röksemdafærslur sem heimamenn hafa fært fram um mikilvægi þeirra ganga. Það sem mig langar hins vegar að velta upp er það sem hv. þingmaður kom að aðeins síðar í ræðu sinni þegar hún velti fyrir sér þeim hugmyndum að taka hluta af veiðigjaldinu, sem áformað er að leggja á sjávarútveginn, og ráðstafa með sértækum hætti til vegamála. Ég vil setja þetta í það samhengi að sömuleiðis er í þessari svokölluðu framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar gert ráð fyrir því að taka hluta af arðgreiðslum frá fjármálafyrirtækjum annars vegar og sölutekjum vegna sölu á fjármálafyrirtækjum hins vegar og ráðstafa til annarra framkvæmda. Nú hef ég ekki alveg áttað mig á því með hvaða hætti menn ætla að elta þessa peninga þannig að þeir geti sagt að peningarnir rati leið sína beint í vegina, aðrir peningar rati beina leið í græna hagkerfið eða uppbyggingu í menningarmálum eða eitthvað annað. Hv. þingmaður hefur mjög mikið látið til sín taka þegar við ræðum um ríkisfjármál og þess háttar. Ríkisstjórnin hefur verið að marka þá stefnu að snúa frá því að vera með svokallaðar sértekjur eða sérmarkaða tekjustofna og taka frekar tekjurnar beint í gegnum ríkissjóð og ríkissjóður ráðstafi þeim síðan til þeirra framkvæmda sem Alþingi kemst að niðurstöðu um. Ég vil spyrja hv. þingmann um þá aðferðafræði að menn reyni að gylla, má kannski segja, hugmyndir um álagningu veiðigjalds og hugmyndir um að selja ríkisbankana og fá arðgreiðslur úr bönkunum. Hvernig líst henni á þá hugmynd að eyrnamerkja þetta með þessum hætti? Er þetta ekki þegar upp er staðið bara hluti af hinum eina stóra ríkissjóði?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég hef vissulega áhyggjur af aukinni skattlagningu landsbyggðarinnar, ekki síst í ljósi þess að rannsóknir sýna að stór hluti skattheimtu ríkissjóðs á landsbyggðinni fer ekki til baka út á land. Ef ég man rétt hefur líka verið sýnt fram á að tekjustofnar sem hafa verið eyrnamerktir fara ekki að öllu leyti þangað sem þeir áttu að fara eða í þau verkefni sem þeir voru eyrnamerktir. Við í Samstöðu, flokki lýðræðis og velferðar, höfum lagt til að komið verði upp svæðisþingum til að tryggja að það séu heimamenn fyrst og fremst sem taki við sífellt stærri hluta þeirra skatttekna sem aflað er úti á landsbyggðinni og úthluti þeim til þeirra verkefna sem eru talin brýnust á hverju svæði. Ég tel t.d. óráðlegt að hækka verulega veiðigjaldið án þess að búið sé að koma upp einhvers konar svæðistengingum sem úthluta gjaldinu í innviði samfélaganna eða jafnvel til atvinnusköpunar á þessum svæðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið sem mér fannst bæði hreinskiptið og málefnalegt. Varðandi veiðigjaldið vil ég velta einu fyrir mér. Nú er hugmyndin á bak við hina svokölluðu fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sú að stuðla að aukinni fjárfestingu í landinu eins og nafn áætlunarinnar ber með sér. Nú er gert ráð fyrir því að fjármagna þessar framkvæmdir að hluta til, eins og ég hef þegar rakið, með veiðigjaldi sem nú á að leggja á. Við skulum vera sanngjörn og segja að uppi eru miklar efasemdir um sjávarútvegurinn standi undir þessu og það muni a.m.k. hafa í för með sér minnkandi fjárfestingargetu atvinnugreinarinnar. Hefur hv. þingmaður velt því fyrir sér hvernig áhrifin verða á fjárfestingarstigið í heild sinni? Erum við með þessu að taka ákvörðun um að fjárfesting eigi að vera aðeins minni í sjávarútvegi og þá meiri í innviðum eins og brúargerð, vegagerð og þess háttar? Áttar hv. þingmaður sig þá á því hvort heildarfjárfestingarstig verður meira eða minna? Nú væri auðvitað freistandi að velta líka fyrir sér langtímaáhrifum á sjávarútveginn. Við skulum ræða það betur þegar við komum að því að ræða um veiðigjalda-/veiðiskattsfrumvarpið sjálft. Það er önnur saga. Aðeins aftur að vangaveltum okkar um verið sé að eyrnamerkja þessa peninga. Það er dálítið sérkennilegt, a.m.k. í fyrsta kasti, því að þessir peningar fara í einn stóran kassa sem er peningakassi ríkisins og þaðan eru síðan fjármunir veittir út. Þessir peningar hafi verið markaðir eins og lambfé á vorin. Við getum ekki sagt: Krónan af veiðigjaldi bátsins í Bolungarvík mun nú fara í að byggja brú á Austfjörðum. Við getum ekki gert þetta þannig. Þetta er auðvitað blekking og liður í því að fá menn til að fallast á og gera þennan nýja veiðiskatt dálítið vinsælli meðal almennings.

Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég er þeirrar skoðunar að hækka beri veiðigjaldið er sú að gengi krónunnar er 20% lægra en það hefur verið að meðaltali síðastliðin 30 ár. Afkoma sjávarútvegsins er mun betri en sem nemur fjárfestingarþörf hans. Þetta er bara spurning um að finna þá upphæð á veiðigjaldinu sem tryggir nógu mikinn afgang fyrir greinina til að hún geti farið í eðlilegar fjárfestingar. Ef það er ekki gert er hætta á ruðningsáhrifum, eins og hv. þingmaður var að lýsa, þannig að ríkið dragi í raun og veru úr fjárfestingum í einni atvinnugrein til að fjármagna fjárfestingu í annarri eða í samgöngum. Það er ekki það sem við þurfum á að halda. Það sem við þurfum á að halda er aukin fjárfesting í öllu hagkerfinu, ekki bara með því að minnka í einni og auka í annarri. Ég tel að góð leið til þess að fjármagna aukna fjárfestingu í innviðum samfélagsins sé að endurfjármagna skuldir ríkissjóðs. Ég giska á að út frá þeim tölum sem við höfum um vaxtakostnað ríkissjóðs og skuldir hans að ríkið greiði um 5% vexti. Það eru mjög háir vextir, ekki síst í ljósi þess að í hagkerfinu eru á næstu árum um 1.200 milljarðar sem geta ekki farið allir út í einu. Við höfum þar af leiðandi tækifæri til að nýta hluta af þeim í endurfjármögnun á skuldum ríkissjóðs á mun lægri vöxtum en við búum við í dag.

Virðulegi forseti. Þegar hæstv. innanríkisráðherra mælti fyrir þessari tillögu til nýrrar samgönguáætlunar sem eru reyndar tvær, þ.e. annars vegar styttri útgáfan 2011–2014 og hins vegar lengri útgáfan 2011–2022, sagði hæstv. ráðherra að þessi tillaga eins og hún lægi fyrir lýsti mikilli bjartsýni. Hæstv. ráðherra var í raun og veru að vísa til þess að þegar litið væri til lengri tíma fæli tillagan í sér aukningu á framkvæmdafé til vegamála og samgöngumála almennt. Út af fyrir sig var þetta rétt sjónarmið. Það var rétt hjá hæstv. ráðherra að þegar við horfum lengra fram í tímann, inn í andlitið á þessari svokölluðu 12 ára áætlun, voru mun hærri tölur í síðari hluta hennar en í fyrri hluta hennar. Þetta tel ég hins vegar að hafi ekki lýst mikilli bjartsýni heldur hafi þetta fyrst og fremst verið eins konar tálsýn, von, jafnvel blekking gagnvart því fólki sem horfir til þess hvenær framkvæmdir í heimahéraði þeirra muni líta dagsins ljós. Þá er nú ágætt að geta vísað fram í framtíðina og sagt: Þetta verður dálítið erfitt núna fyrstu árin en við ætlum að bæta hressilega í þegar líður á tímabilið. Það er sú tálsýn sem birtist í áætluninni og þrátt fyrir að búið sé að gera tillögur að breytingum á henni sjáum við því miður enn þá glitta dálítið mikið í það sama. Í rauninni var samgönguáætlun eins og hún var lögð fram ákaflega afturhlaðin. Það gátum við séð með því að skoða einstök samgönguáætlunartímabil í vegagerðinni. Yfirstandandi samgönguáætlunartímabil nær frá árinu 2011–2014. Það er dálítið sérkennilegt að við skulum vera að ræða um samgönguáætlun sem tekur í fyrsta lagi algjörlega til fortíðarinnar, til ársins 2011 þar sem allt er búið og gert og í öðru lagi erum við að tala um samgönguáætlun fyrir árið 2012 þegar við erum komin rúmlega inn á mitt árið og framkvæmdir sem eiga þá að fara fram eru meira og minna farnar af stað. Við sjáum til dæmis að þessa dagana er verktakinn sem mun vinna í vegagerðinni í gömlu Múlasveitinni, Barðastrandarsýslu, frá Eiði í Vattarfirði og í Kjálkafjörð, farinn að flytja tæki sín en við erum enn þá að ræða hvernig við ætlum í raun að ramma þá framkvæmd inn í samgönguáætlun. Það er nú eitt út af fyrir sig. Eins og ég vakti athygli á var á þessu fyrsta tímabili sem er í raun stefnumótandi fyrir árið 2013 og 2014, gert ráð fyrir 21,5 milljörðum kr. til þessara ára. Síðan var farið að spýta í og þá var farið að glitta í einhverja tálsýn í þessu. Á næsta vegáætlunartímabili var gert ráð fyrir að þessi upphæð yrði ekki 21,5 milljarðar heldur 33 milljarðar. Með öðrum orðum um 50% aukning. Menn gerðu allt í einu ráð fyrir því að þeir hefðu úr að spila 50% meira fjármagni á árunum 2015–2019. Síðan verða menn náttúrlega enn þá bjartsýnni þegar fer að nálgast lok áratugarins, þá sjá þeir allt í einu forsendur fyrir því að hækka töluna sem var samkvæmt tillögunni um 21 milljarða kr. upp í 44 milljarða. Þá áttu allt í einu að vera orðnar þær aðstæður í okkar samfélagi að við gætum varið 44 milljörðum kr. til vegamála, tvöfaldað í rauninni upphæðina, sem menn töldu að væri hægt að verja til vegamála á því tímabili sem nú er yfirstandandi. Allir sjá auðvitað í hendi sér að svona stefnumótun er ekki mjög mikils virði. Hún er sett fram til áhersluauka, má segja, til að segja hvar menn mundu vilja drepa niður fæti ef þeir ættu 44 milljarða á þessu tímabili. Í raun og veru er ekkert handfast í þessu. Ríkisstjórnir koma og fara, áherslurnar breytast, tímarnir breytast o.s.frv. Því miður hefur reynslan kennt okkur að þessar tölur eru ekkert mjög fastar í hendi. Mér finnst að við þurfum að ræða þessi mál í samhengi þegar við erum að fjalla um þessa miklu áætlun sem nær núna til 12 ára, þegar hvort tveggja er skoðað, styttri áætlunin og sú lengri. Áður en ég kem að framkvæmdamálunum almennt langar mig aðeins að halda áfram á þeirri braut sem ég hóf fyrr í dag í andsvari við hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson. Ég ætla að deila með öðrum þeim skoðunum mínum sem hafa verið að mótast með mér og örugglega mörgum fleiri og hefur komið fram í umræðunni í dag. Það eru þær áhyggjur sem þeir sem þekkja best til í vegamálum hafa í vaxandi mæli af viðhaldi vega. Það á sennilega við okkur flest að auðvitað er skemmtilegra þegar við stöndum í þeim sporunum, þingmenn t.d. og heimamenn, þegar verið er að taka í notkun nýja vegi eða samgöngumannvirki sem skila okkur fram á veginn. Vissulega er það mjög mikilvægt og stærstur hluti af öllu því mengi sem við þurfum að tala um. Það má segja að í hvert skipti sem við tökum í notkun ný mannvirki af þessu taginu erum við að leysa af hólmi gömul sem áður hafa kostað okkur mikið viðhald. Við getum sagt að nýjar framkvæmdir spari okkur fé til lengri tíma þegar kemur að viðhaldi. Hins vegar er því ekki að neita að það blasir við okkur sem förum oft yfir vegina að þeir eru að gefa eftir. Það er ekki hægt að halda þeim eins vel við eins og verið hefur. Við þekkjum umræðuna í gegnum tíðina um gömlu malarvegina sem hafa verið að láta undan síga og menn hafa kvartað árum saman undir ónógu viðhaldi þeirra. Nú hefur fyrst kastað tólfunum eins og við sjáum. Það sem menn hafa bent á og mér finnst vera ástæða til þess að undirstrika, og er það sjónarmið sem hefur meðal annars komið fram hjá vegamálastjóra, að þetta getum við búið við í skamman tíma en alls ekki um langa hríð. Þess vegna hefði ég kosið að sjá í samgönguáætlun skýrari stefnumótun um það hvernig við getum tekist á við þetta mikla viðhaldsverkefni sem nú er við að glíma. Það er ljóst að við höfum skorið okkur alveg inn að beini í þessum efnum á síðustu árum. Ég skil það að sumu leyti. Þetta er eitthvað sem menn geta sparað til skemmri tíma í vandræðum sínum. Ég ætla í sjálfu sér ekkert að gagnrýna það að menn hafi gripið til þess úrræðis um skemmri tíma, en nú er hins vegar komið að ákveðinni ögurstund. Nú þurfum við að átta okkur á því hvernig við getum farið í þessi mál. Ég hefði þess vegna kosið að fyrir þessa umræðu hefði til dæmis legið fyrir einhvers konar mat Vegagerðarinnar á því hver hin raunverulega viðhaldsþörf vegakerfisins er, til þess að koma að minnsta kosti í veg fyrir að vegirnir grotni niður í höndunum á okkur. Við gætum til að byrja með reynt að móta okkur einhverjar hugmyndir um hvað við þyrftum mikla fjármuni til að leggja í slíkar framkvæmdir og til að koma í veg fyrir að sú fjárfesting sem við höfum þrátt fyrir allt verið að ráðast í á undanförnum árum og með engum smátilkostnaði eyðileggist. Mér taldist á sínum tíma til að um 200 milljörðum kr. hefði verið varið til vegamála bara á árunum 2000–2008. Þess vegna skiptir mjög miklu að þessi fjárfesting eyðileggist ekki í höndunum á okkur, sérstaklega þegar menn segja að kostnaðurinn geti orðið margfalt meiri ef við bíðum allt of lengi. Þess vegna veldur það vonbrigðum þegar maður les stuttu áætlunina og sér ekki að ætlunin sé að bæta þarna í. Enn fremur get ég ekki séð þegar ég les síðan breytingartillöguna við löngu áætlunina að þar sé vikið frá þessari stefnu þrátt fyrir viðvaranir Vegagerðarinnar. Ég hefði talið að við þessar aðstæður væri mikilvægt að menn byrjuðu að minnsta kosti á því að átta sig á stærðunum í þessum efnum til þess að geta til lengri tíma litið markað stefnu um það hvernig við ætlum að snúa þessu við. Í þessari áætlun er lagt upp með verulegar breytingar á ýmsum sviðum. Í fyrsta lagi, og því vil ég fagna sérstaklega, er rætt um verulega aukningu á framlögum til svokallaðra tengivega. Þar er verið að svara því ákalli sem kom fram í ræðum okkar mjög margra sem töluðum við fyrri umræðu málsins og kölluðum eftir því að fjármagn til tengivega yrði aukið. Það mátti sjá dálitla viðleitni í þá átt í tillögunni sjálfri þar sem upphæðin var hækkuð úr 380 milljónum í 500 milljónir, en núna eru til viðbótar við þær 500 milljónir lagðar 400 milljónir á ári, auk 100 milljóna til þess að laga einbreiðar brýr. Þetta er ákaflega jákvætt. En þegar við erum komin með svo stóra tölu, 900 millj. kr., í samgönguáætlun til þessara tilteknu framkvæmda, verð ég hins vegar að kalla eftir því hvaða áform séu um ráðstöfun þessara fjármuna. Þetta eru 900 millj. kr. sem er talsverður hluti af því heildarframkvæmdafé sem við ætlum í vegagerðina á þessu ári. Þess vegna vil ég gjarnan að okkur sem ekki erum í umhverfis- og samgöngunefnd verði gert ljóst með einhverjum hætti hvernig menn sjá þessa skiptingu fyrir sér, ef þær upplýsingar liggja fyrir. Hér er ég meðal annars að vísa til þess að í áliti samgöngunefndar Alþingis sem afgreitt var úr nefndinni 10. júní 2010 í nefndaráliti sem var síðan grundvöllurinn að þeim breytingartillögum sem gerðar voru við þágildandi samgönguáætlun, er gert ráð fyrir að unnin verði einhvers konar áætlun um skiptingu fjárins til tengiveganna. Samgöngunefnd gerir hins vegar tillögu um að skiptingin verði mjög klár, og það hlýtur að vera sú tillaga sem framkvæmdarvaldið fer eftir. Það er gert ráð fyrir því að af þeim fjármunum sem fara í tengivegina fari 17,7% í Suðurkjördæmi, Reykjavík og Suðvesturkjördæmi 2,1%, Norðvesturkjördæmi 56% og Norðausturkjördæmi 24,2%. Þessi skipting byggðist einfaldlega á því að menn áttuðu sig á því hvað væri eftir að vinna í uppbyggingu þessara tengivega í einstökum kjördæmum. Við vitum að í Norðvesturkjördæmi eru mjög stórir og langir og miklir tengivegir til dæmis í Borgarfirðinum, Skagafirði, Húnavatnssýslum og víðar, en einkanlega á þessum þremur stöðum. Við sjáum líka þegar við lesum samgönguáætlunina að það er ekki mjög mikið um stórar framkvæmdir á gamla Vesturlandi og alls engin á gamla Norðurlandi vestra. Það er að vísu gert ráð fyrir á tímabilinu að farið sé í uppbyggingu vegarins út á Skaga frá Skagaströnd, það er vissulega vel. Ég hefði kosið að fyrir lægi einhver listi um það hvernig þeim miklu fjármunum verði varið sem nú er gert ráð fyrir að veita til þessa málaflokks. Ég vil líka spyrja eftir því hvort lagst hafi verið yfir það hvort þessi skiptitala frá árinu 2010 ætti enn þá við á grundvelli þeirra forsendna sem ég var að rekja og hvort hæstv. nefnd hafi metið þetta öðruvísi eða hvort að einhverju leyti sé búið að leggja línurnar um það hvernig þessi skipting fari fram. Þetta er það sem mig langaði aðallega að segja um þetta mál sérstaklega. Nú er ég búinn að fara aðeins yfir viðhaldið og tengivegina sem allt saman skiptir miklu máli. Ég vil áður en lengra er haldið fagna því sérstaklega að í þessum tillögum er gert ráð fyrir því að flýta annars vegar gerð Dýrafjarðarganga og hins vegar uppbyggingu á Dynjandisheiði. Það er gríðarlega mikill árangur og mjög jákvætt. Ég hygg að heimamenn almennt séu mjög ánægðir með það.  Árið 2007 stóðum við frammi fyrir miklum niðurskurði í þorskaflaheimildum. Þá ákvað hæstv. þáverandi ríkisstjórn að bregðast við með ýmsum hætti, t.d. með því að leggja sérstaka fjármuni til þess að flýta samgönguframkvæmdum. Af hverju var það gert? Jú, til þess að reyna að styrkja samgöngusvæði vegna þess að öllum var ljóst að hluti af því sem landsbyggðin þurfti að glíma við var að bregðast við þessum mikla vanda, þessum mikla tímabundna tekjubresti vegna niðurskurðar þorskaflaheimildanna. Þá var meðal annars, en ekki eingöngu, reynt að spýta í með nýjum fjármunum sem búið var að ákveða að færu til þessara verkefna, m.a. að flýta Dýrafjarðargöngum um eitt ár og hefja framkvæmdir árið 2009 og tæknilegur undirbúningur miðaðist við það. Eftir því sem ég best veit var okkur í raun ekkert að vanbúnaði að hefja þær framkvæmdir. Við vitum hins vegar hvernig fór um þá sjóferð. Það tókst ekki af ástæðum sem við öll þekkjum og þurfum ekki að rífast um. Auðvitað höfðu allir skilning á því að það þurfti að rifa seglin, m.a. í jarðgangamálum.  En það þýðir ekkert að rífast um fortíðina, hún er liðin. Ég fagna því að Dýrafjarðargöngum sé flýtt, ég tel þau vera mjög þarft og mikið og gott verkefni. Á hinn bóginn verð ég að lýsa miklum vonbrigðum með að í þessari áætlun hafi ekki verið gerðar breytingar á áformum þeim sem kynntar voru í þingsályktunartillögunum, bæði hinni styttri og hinni lengri, um vegagerð á Vestfjarðavegi 60. Þar er ég sérstaklega að horfa til stóra kaflans í Gufudalssveitinni sem svo mjög hefur verið umdeildur og umtalaður og menn hafa stundum kennt við Teigsskóg. Það er nú ekki alveg nákvæmt að gera það en látum það liggja milli hluta. Þegar við lesum í gegnum þessa áætlun er gert ráð fyrir fjármögnun á því verki sem núna stendur yfir eða er u.þ.b. að hefjast sem ég nefndi hérna áðan, frá Eiði í Vattarfirði að Þverá í Kjálkafirði með tveimur brúm. Það er út af fyrir sig allt saman jákvætt og ekki við öðru að búast. Það sem er hins vegar áhyggjuefni er að þegar kemur að stóru framkvæmdinni sem Vestfirðingar sjálfir hafa sagt að ætti að vera forgangsverkefni okkar í vegamálum og menn hafa ályktað um í sveitarstjórnum vítt og breitt um Vestfirði, á fjórðungsþingum og við höfum öll held ég þingmenn kjördæmisins talað mjög ákveðið fyrir, má segja að sé skilið við hálfklárað verk. Hér er gert ráð fyrir að vegurinn í Gufudalssveit fái 3 milljarða og 200 milljónir á næstsíðasta tímabilinu, en það er alveg ljóst að þá erum við ekki nema kannski u.þ.b. hálfnuð og kannski ekki einu sinni það, því að nú hafa menn ýtt burt vegagerðinni um norðanverðan Þorskafjörðinn og þar yfir og tekið ákvörðun um að fara dýrari leiðir. Það er líka búið að útiloka hálsana sem er ódýrasti kosturinn en líka sá langsamlega versti, þannig að það liggur fyrir að þessi vegagerð verður af þeim ástæðum sem ég nefndi dýrari en menn ætluðu í upphafi. Síðan er gert ráð fyrir því í jarðgangaáætlun sem er hluti af samgönguáætluninni að þessu verkefni verði ekki lokið fyrr en á síðasta tímabilinu, 2019–2022. Þegar við skoðum síðan tölurnar á næstsíðasta tímabilinu í þessu verkefni og síðan í síðasta tímabilinu er ljóst að þunginn í framkvæmdinni verður á árunum 2019–2022. Þetta er líka ámælisvert vegna þess sem ég var að segja áðan að við vitum það og reynslan sýnir okkur að svo margt mun breytast á þessum tíma að við getum ekki sagt að þessi tillaga sé fugl í hendi. Mér finnst hryggilegt að ekki skyldi takast sátt um þetta úr því menn fóru í að setja aukið fjármagn í samgönguáætlun - en ég hef ekki tækifæri til að ræða um forsendurnar fyrir því í þessari ræðu minni. Það er miður að menn skyldu ekki sjá ástæðu til að taka sérstaklega fyrir þetta verkefni í Gufudalssveit sem Vestfirðingar hafa sameinast um að segja að sé mikilvægasta verkefnið sem við verðum að ráðast í, og þoka því áfram þannig að það hefði að minnsta kosti mátt ljúka því eigi síðar en á næstsíðasta tímabilinu. Ég tel að við hefðum átt að reyna að tryggja það með einhverjum hætti því að við hljótum auðvitað að leggja ofuráherslu á það.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Það dregur enginn í efa að hv. þingmaður hefur mikla þekkingu á samgöngumálum og þekkir vel mikilvægi þess að tryggja samgöngur allt í kringum landið og ekki hvað síst fyrir hinar dreifðu byggðir. Í breytingartillögum meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar kemur fram að forsendurnar fyrir þessum breytingartillögum séu þær að veiðigjaldafrumvarpið verði samþykkt. Nú liggur þetta frumvarp fyrir og er í meðförum þingsins og ekki er ljóst hver afdrif þess verða, hver upphæðin verður, hvernig gjaldið verður innheimt eða hvert það rennur. Á það að renna í ríkissjóð? Á það að renna beint til sveitarfélaganna? Fyrir liggur breytingartillaga frá einum hv. stjórnarþingmanni um að gjaldið renni til sveitarfélaganna en ekki í ríkissjóð. Hvað finnst hv. þingmanni í ljósi þess að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur málið upp með þessum hætti? Finnst hv. þingmanni eðlilegt að við séum að ræða hér um samgönguáætlun á sama tíma og þessi mál standa óleyst? Seinni spurningin mín snýr að þeirri staðreynd að ríkissjóður innheimtir 54 milljarða í tekjur af ökutækjum. Einungis um 30% af þeirri upphæð rennur aftur til samgöngumála. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvað hann telji eðlilegt að renni mikið til vegamála og vegagerðar af því sem innheimt er af ökutækjum. Er 30% ekki allt of lágt hlutfall sem rennur aftur til vegagerðar? Er ekki eðlilegt að sú prósenta verði hærri en 

Virðulegi forseti. Því miður komst ég ekki í að ræða forsendurnar fyrir þeirri útgjaldaaukningu sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar boðar og byggir á þeim tillögum að ráðstafa hluta af svokölluðum veiðiskatti, eða öllu heldur sjávarútvegsskatti því að gjaldið leggst ekki bara á veiðarnar, til vegamála. Ég gagnrýndi það aðeins í andsvari áðan við hv. þm. Lilju Mósesdóttur að farið væri inn á þá braut að eyrnamerkja með þessum hætti einstök viðfangsefni í gegnum einstaka tekjustofna ríkissjóðs. Ég vek athygli á því að það er stefna ríkisstjórnarinnar að hverfa frá svona eyrnamerkingum, en þarna er verið að leggja þær til. Það er augljóst hvað er verið að gera. Það er verið að gylla hugmyndina um veiðiskattinn, sjávarútvegsskattinn, með því að segja að hann sé forsendan fyrir því að hægt sé að fara í þessar framkvæmdir. Fyrir utan það tel ég þetta allt saman á mjög veikum grunni reist. Eins og bent hefur verið á og komið hefur hérna fram í umræðum um meðal annars veiðiskattinn byggir hann algjörlega á því að gengi íslensku krónunnar verði um fyrirsjáanlega framtíð jafnveikt og það er í dag. Það kann út af fyrir sig að vera rétt forsenda miðað við það sem menn hafa bent á, þ.e. að upptaka veiðiskattsins muni sennilega frekar stuðla að lægra gengi íslensku krónunnar. Kannski er það hugsunin í þessu að halda genginu lágu til að geta búið til tekjur í gegnum þennan veiðiskatt til þess að fjármagna síðan vegaframkvæmdir. Ég hef miklar efasemdir um þetta allt saman og að það muni standast til nokkurrar frambúðar, enda kannski fyrst og fremst hugsað fyrir því að tjalda til einnar nætur eða a.m.k. fram yfir kosningarnar. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður mig hvort ég telji að 30% tekna af ökutækjum, hygg ég að hann hafi sagt, renni til vegamála. Auðvitað er ég þeirrar skoðunar að við þyrftum að hafa meira fjármagn til vegamála. Ég get út af fyrir sig svarað því þannig að ég hefði talið að sem hlutfall af þessum tekjum væri skynsamlegt að við fengjum meiri fjármuni til vegamála, en ég hef mínar efasemdir almennt talað um eyrnamerkingu á tekjustofnum 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Á árunum 2012 er gert ráð fyrir því að tekjur ríkissjóðs af ökutækjum verði 54 milljarðar. Þar af er ráðgert að tekjur ríkissjóðs af eldsneyti, sem eru skattar sem ríkissjóður leggur á eldsneyti sem hefur hækkað gríðarlega eins og við öll þekkjum, verði 21 milljarður. Skatttekjur vegna vörugjalds á eldsneyti hafa hækkað um 163% frá árinu 2008. Þetta kemur fram hjá umsagnaraðilum sem hafa veitt umsögn um samgönguáætlun. Í ljósi þess hversu lítið rennur til samgöngumála og vegagerðar, eins og hv. þingmaður kom inn á, af gríðarlegri skattheimtu ríkissjóðs af ökutækjum í landinu, sem kemur ekki hvað síst illa niður á þeim sem búsetu sinnar vegna eða aðstæðna vegna þurfa að nota einkabíl til að sækja vinnu daglega og jafnvel um langan veg, finnst hv. þingmanni þá ekki dálítið ódýrt þegar þingmenn og ráðherrar ríkisstjórnarinnar koma hingað og segja að ekki sé mögulegt að halda hér uppi eðlilegu viðhaldi á samgöngumannvirkjum landsins, ekki sé mögulegt að tryggja það að ekki verði stórtjón á viðhaldi þegar ríkisfjármálunum er þannig háttað að einungis 30% skattsins renna til vegagerðar? Er ekki dálítið ódýrt að tala um að ekki sé mögulegt að halda við samgöngumannvirkjum án þess að taka af veiðiskattinum þegar þessar staðreyndir tala sínu máli?

Virðulegi forseti. Þessi dæmi hv. þingmanns sýna náttúrlega í hvers konar blindgötur og villigötur hæstv. ríkisstjórn er komin í þessu máli. Eins og hv. þingmaður rekur fær ríkissjóður 54 milljarða kr. í sinn vasa af umferð og bílum í einu eða öðru formi. Af því fara 30% til vegamála. Síðan er ákveðið að leggja skatt á allt aðra hluti, leggja skatt á veiðar fiskiskipa. Þá er tekin ákvörðun um að einhver hlutdeild af þeim skatti fari í að leggja vegi. Hefðu menn ekki alveg eins getað farið þá leið að segja bara: Nei, við ætlum ekki að taka 30% af eldsneytinu og vörugjaldinu og bílunum og því öllu saman í vegi heldur ætlum við að taka 40% eða 50% - og þannig gætum við fjármagnað meiri vegagerð? Við sjáum auðvitað að þetta er allt einhvers konar leikaraskapur. Það er bara verið að segja: Við gerum okkur grein fyrir því að veiðiskatturinn er kannski ekkert orðinn sérstaklega vinsæll, eins og menn héldu að hann yrði, og nú er um að gera að gylla það mál svolítið vel. Við skulum bara segja að við eyrnamerkjum, eins og hv. þingmaður gerir við lambfé sitt á vorin, þá peninga sem koma inn í ríkissjóð frá skipunum á landsbyggðinni. Svo er sagt: Þetta eru peningarnir sem við ætlum að setja í vegina. Málið verður allt saman mjög sérkennilegt þegar hv. þingmaður setur það í þetta samhengi. Á sama tíma á sá hluti sem notar vegina, þ.e. ökutækin, ekki að leggja nema 30% af tekjum sem af því hlýst fyrir ríkissjóð - það á ekki að fara nema 30% af því í vegi. Hefði ekki verið miklu eðlilegra, ef menn vildu fara þá leið að eyrnamerkja þetta svona krónu fyrir krónu, að segja sem svo að það sem við tökum af bílunum fer í vegi og það sem við tökum af skipunum fer í eitthvað annað, ríkissjóð eða hvað sem er? Af þessu sjáum við að þetta verður allt saman mjög sérkennilegt í rökrænu samhengi.

Frú forseti. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður rak hornin í þau áform sem uppi eru vegna Vestfjarðavegar 60 og þá sérstaklega gerði hann að umtalsefni kaflann um Gufudalssveit. Ég get ekki orða bundist og geri athugasemd við þennan málflutning hjá þingmanninum í ljósi þess að sú samgönguáætlun sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir 3,2 milljörðum kr. á öðru tímabili í Gufudalssveit sérstaklega og 3,2 milljörðum kr. í kaflann Eiði/Kjálkafjörður núna á yfirstandandi tímabili 2011–2014. Ég hélt að þingmanninum væri betur ljóst en mörgum öðrum á hverju strandar og hefur strandað í Gufudalssveitinni. Fjármunir hafa ekki nýst þar, m.a. vegna málaferla og vandræða sem uppi hafa verið undanfarin ár vegna leiðarvals og ágreinings um leiðarval. Þó að við settum helmingi hærri upphæð í þann kafla kæmust þeir fjármunir ekki í neitt brúk á meðan ekki hefur náðst niðurstaða um leiðarval. Þar strandar ekki á vilja stjórnvalda. Þar strandar á öðru, m.a. dómstólum, þeim hæstaréttardómi sem fallið hefur. Ég vildi leyfa mér í fullri kurteisi að gera þessa athugasemd við málflutning þingmannsins.

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður þurfum hvorugt að rifja það upp á hverju hefur strandað í vegagerð um Gufudalssveit. Það vitum við öll. Það er margoft búið að fara yfir það úr þessum ræðustóli og okkur er það öllum ljóst. Það er einmitt þess vegna sem ég vek máls á þessu. Eins og við vitum kom að ákveðnum þáttaskilum í þessu máli haustið 2009 þegar Hæstiréttur kvað upp sinn umdeilda dóm. Þá var málið auðvitað komið í öngstræti. Hins vegar er búið að setja það í ákveðinn farveg. Ætlunin er að kynna sem fyrst tillögur um það hvar framtíðarvegastæði eiga að vera. Við erum núna stödd á árinu 2012. Við erum að hefja framkvæmdir í gömlu Múlasveitinni. Hugmyndin var sú, eins og ég skildi það a.m.k., að þegar þeirri framkvæmd lyki lægi fyrir hvar nýja vegarstæðið í Gufudalssveit ætti að vera. Það er einmitt við þær aðstæður sem við þurfum að tryggja að fjármunir séu fyrir hendi til að ljúka þeirri framkvæmd. Mér finnst það satt að segja ekki viðunandi að við tökum um það ákvörðun 2012 að við ætlum ekki að ljúka veginum í Gufudalssveit vegna deilna í fortíðinni sem við vorum öll að reyna að leysa, að við ætlum ekki ljúka þeirri framkvæmd fyrr en árið 2022. Það er þetta sem ég vísaði einfaldlega til. Ég hefði talið að í ljósi þess að hv. meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur til verulegar upphæðir til viðbótar í samgönguáætlun frá því sem áður hafði verið að reynt yrði að hugsa til þess að færa til a.m.k. hluta af því fjármagni sem ætlunin var að setja í vegagerð í Gufudalssveit á síðasta tímabilinu, þ.e. frá 2019–2022, fram á næsta tímabil á undan þannig að menn gætu komist aðeins hraðar af stað í þessu verkefni og lokið því sem næst þessum tímabilamótum í stað þess að hafa þetta, eins og þarna er gert ráð fyrir, óbreytt frá hinni niðurskornu samgönguáætlun sem menn voru með í upphafi og setja aðaláhersluna á þennan veg á síðasta 

Frú forseti. Það er gert ráð fyrir 6,4 milljörðum íslenskra króna í Vestfjarðaveg 60 á tímabilinu 2011–2018. Þar af er gert ráð fyrir að 3,2 milljarðar fari í veginn um Gufudalssveit á tímabilinu 2015–2018. Ástæða þess að þeir fjármunir eru settir inn á það framkvæmdatímabil eru nákvæmlega þeir erfiðleikar sem þingmanninum er kunnugt um sem lúta að leiðarvalinu og vandræðagangi varðandi það. Fyrri samgönguráðherrum, og þar á meðal flokksbróður hv. þingmanns, hæstv. samgönguráðherra Sturlu Böðvarssyni, tókst ekki að koma góðum láglendisvegi þarna um í bullandi góðæri. Það var ekki vegna þess að skorti fé, heldur vegna þess að uppi voru vandkvæði sem lutu að málaferlum, deilum og öðru. Núna reynir meðal annars á samstöðu og vilja heimamanna um að þeir verði ásáttir um það leiðarval sem verður ofan á, þannig að málið er mjög margþætt og flókið. Við höldum ekkert áfram að deila við dómarann. Það féll hæstaréttardómur sem setti þetta mál allt saman á upphafsstöðu. Núna þarf að ráða fram úr þessu framtíðarleiðarvali í samráði við heimamenn og komast að niðurstöðu og sátt í héraði um leiðarvalið. Þá munu þessir peningar nýtast vel, skyldum við ætla, þegar þar að kemur, en að sjálfsögðu er ekki raunhæft að gera ráð fyrir því fyrr en á öðru framkvæmdatímabili, enda svo sem nóg við hina 3,2 milljarðana að gera fram að því.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður hljóti að vera að misskilja eitthvað. Það sem verið er að framkvæma á þessu vegáætlunartímabili er, eins og ég er búinn að segja held ég þrisvar sinnum í ræðu minni, kaflinn frá Eiði í Vattarfirði að Þverá í Kjálkafirði. Það er hin gamla Múlasveit. Síðan er allt annar kafli sem við erum að ræða um að ekki sé búið að finna endanlega niðurstöðu um varðandi leiðarvalið. Við þurfum ekkert að deila við dómarann í því sambandi. Dómurinn féll. Hann er niðurstaða. Við vitum að þessum málum hefur verið komið í ákveðinn farveg sem er sá að nú er Vegagerðin að reyna að átta sig á hvaða aðrir kostir séu í stöðunni og reyna að leggja kostnaðarlegt mat á það og þess háttar og undirbúa það síðan í góðu samstarfi við heimamenn. Það sem heimamenn hafa lagt áherslu á og ályktað um, jafnt á fjórðungsþingum sem í ályktunum sveitarfélaga, er að það sé mjög brýnt að þessi niðurstaða liggi fyrir strax þegar búið er að ljúka framkvæmdunum í Múlasveitinni, búið að ljúka þeim framkvæmdum sem núna eru u.þ.b. að hefjast. Þá getum við hafist handa á fullri ferð við vegagerðina á þessu umdeilda svæði í Gufudalssveitinni, en ekki að ýta þeirri framkvæmd inn á síðasta tímabilið eins og því miður er lagt til í þessari þingsályktunartillögu og ekki er gerð breytingartillaga um frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Það er þetta sem ég er að gagnrýna. Í ljósi þess að nú skyndilega telja menn sig hafa fullar hendur fjár sem hægt sé að verja til margra góðra verkefna, og ég er ekki að gera lítið úr neinu þeirra, hefði ég talið að það hefði verið hægt að leggja aukið fjármagn í þennan veg sem þessar deilur hafa staðið um, fyrr á þessu framkvæmdatímabili, á öðru tímabilinu. Þannig kæmust menn sem lengst á öðru tímabilinu við framkvæmd vegarins en væru ekki að ýta stærsta og mesta þunganum í framkvæmdunum á þessu svæði inn á síðasta tímabilið sem er algjörlega fugl í skógi, en við höfum litla vissu fyrir hvort gangi eftir.