Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það hefur verið minnzt á það í sambandi við þetta mál að verði það að l., komi til greina að afnema skömmtun á benzíni, en um þetta hafa þó ekki komið fram skýr svör hjá stj. En það hefur komið fram, m. a. hér í d., að sumir þm. hafa jafnvel gert það að skilyrði fyrir fylgi sínu við málið, að slík yfirlýsing lægi fyrir. Nú er það svo, að afnám skömmtunarinnar hlýtur að draga dilk á eftir sér fyrir atvinnubílstjóra fólksflutningabifreiða, ef ekki eru gerðar frekari ráðstafanir. Félag þeirra, Hreyfill, hefur fyrir skömmu farið þess á leit við borgarstjóra, að hann styddi að því, að sett yrði reglugerð, þar sem fastákveðin væri tala þeirra bifreiðarstjóra, sem á hverjum tíma mættu stunda akstur sem atvinnuveg. Í tilefni af þessu lagði borgarstjóri til, að skipuð yrði n., sem athugaði; hvort það þyrfti löggjöf til þess að setja slíka reglugerð. Þetta varð að ráði, og ákveðið var, að bæjarráð skipaði einn mann í n., félag bifreiðarstjóra einn, og auk þess skrifaði bæjarráð rn. og óskaði þess, að það skipaði einn mann í n. Ég hef ekki heyrt, hvort rn. hefur skipað þennan mann, og vildi í fyrsta lagi spyrja hæstv. ráðh., hvort það hefur verið gert. Í öðru lagi vildi ég spyrja hæstv. ráðh., hvort athugað hefur verið í stjórninni, hvort löggjöf þyrfti til þess að þetta verði gert og í þriðja lagi, hvort athugað hafi verið í stj. að setja slíkar reglur samtímis því, sem skömmtunin yrði afnumin. Þetta er mjög alvarlegt mál fyrir atvinnubílstjóra, því að ef skömmtunin verður afnumin, gizka þeir á, að 300–400 bílar muni bætast við, og það mundi hafa í för með sér tilfinnanlegt atvinnuleysi fyrir stéttina. Ég vil óska þess, að hæstv. ráðh. svari þessu.



Herra forseti. Ég er hræddur um, að hv. 4. landsk. þurfi einhvern annan ráðh. en mig til að svara þessu að fullu. Ég veit ekki til, að komið hafi tilmæli í þessa átt í þau rn., sem ég á að sjá um, og það er ekki undarlegt, þó að þeim sé ekki þangað beint. Að öðru leyti get ég ekki leyst úr því í skjótri svipan, hvort hægt er að skipta sól og regni milli þeirra, sem vilja aka, ef þeir hafa lögum samkvæmt rétt til farþegaflutninga. Hitt er mér vel skiljanlegt, að mikil fjölgun er til einskis góðs, hvorki fyrir þjóðfélagið í heild né þá, sem stunda þessa atvinnugrein. Ég geri ráð fyrir því, að kannske nú þegar stundi fleiri farþegaflutninga, en ströng nauðsyn krefði. Mér þykir leitt, að ég get ekki leyst úr spurningum hv. þm., en mér er ekki kunnugt um neina málaleitun í þessu sambandi, enda býst ég við, að fjmrn. eigi hér ekki hlut að máli. Annars var það svo, þegar skömmtunin var sett á, að talið var, að hún væri frekar til óþæginda og leiðinda og álitið, að vinsælt væri að létta henni af, ef benzínið væri látið sinna því hlutverki, er því ber. Ég á við opinberar álögur, en í þá átt er drjúgt spor stigið með samþykkt frv., eins langt og hún er komin. Skömmtunin hefur komið illa út fyrir bifreiðarstjóra og reynt hefur verið að rýmka til, svo að þeir hefðu rýmri skammt, en allir vita, að þeir hafa orðið að drýgja hlut sinn á svörtum markaði. Það er ástæða til að ætla, að þeim hafi verið þetta ógeðfellt, en það hefur stafað af því, að skömmtun hefur verið á benzíni. Ég skil vel, að hv. þm. sé ekki ánægður með þessi svör, en ég get ekki látið annað í té.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Reykv. (BÓ) óskaði eftir því, að ég bæri sjálfur fram leiðréttingu á 4. gr. Það kom fram, að hann hafði ekki áhuga fyrir því að athuga, hvort það færi betur eða ekki. Ég leyfi mér því að bera fram skriflega brtt. þess efnis, að orðin „skal verja fjárhæð“ í meginmgr. b-liðar 4. gr. falli niður. Fúkyrðum hv. 1. þm. Reykv. og hv. þm. Str. í minn garð mun ég ekki svara. Ég er orðinn svo vanur því, að kastað sé að mér fúkyrðum, þegar rök brestur, að það er hætt að snerta mig. Síðar gefst ef til vil tækifæri til að ræða við hv. þm. Str. um margendurtekin ósannindi um mig í sambandi við afgreiðslu fjárl. Ég skal ekki fara út í það í dag.



Ég heyrði á svörum hæstv. fjmrh., að þetta mál hefur ekki verið rætt í ríkisstj., en mér er kunnugt um það, að tilmælin, sem ég gat um frá bæjarráði, að skipa einn mann í n., voru send til hæstv. samgmrh. Það er því ekki við að búast, að hæstv. fjmrh. geti gefið greiðari svör, þar sem málið hefur ekki verið rætt í ríkisstj., en hins vegar vildi ég biðja hann að sjá til þess, að málið yrði tekið fyrir þar, því að sé svo, að það þurfi lagaheimild til þess að takmarka innstreymi manna í stéttina, þyrfti að veita þá heimild á þessu þingi, og væri eðlilegt, að hún kæmi fram í sambandi við þetta frv. Ég vildi því mælast til þess, að málinu yrði frestað um stund og form. fjhn. kallaði n. saman á meðan til þess að athuga þetta.



Herra forseti. Út af ræðu hv. 4. landsk. skal ég taka það fram, að ég skal gjarna verða við tilmælum hans að kalla n. saman, ef það er vilji d. að fresta framgangi málsins, sem mér hefur annars skilizt, að ætlunin væri að koma í gegnum allar umr. í dag. En ég vil þó benda hv. þm. á það, að þetta atriði um atvinnuréttindi bílstjóra á ekki heima í þessum lagabálki, og er fráleitt að binda saman þá hættu, sem atvinnubílstjórar segja, að atvinna þeirra sé í, og afnám benzínskömmtunarinnar. Til þess að verja stéttina fyrir offjölgun þyrfti eilíflega benzínskömmtun. Hins vegar er rétt að athuga, hvað unnt er að gera til þess að verja réttindi þessara manna.



Herra forseti. Ég vildi nú leyfa mér að óska þess, að ekki yrði fundið upp á nýjum og nýjum innskotum til þess að tefja þetta mál, sem svo mjög varðar afgreiðslu fjárl., og mér þykir leitt, ef það á að taka upp á öllum mögulegum og ómögulegum ráðum - því að ég kalla þetta ómögulegt - til þess að vefjast þarna fyrir. Það er opin leið á þinglegan hátt að taka fyrir þessa málaleitun hv. 4. landsk. án þess að blanda henni inn í þetta mál. Og ef endilega þarf að taka hana fyrir í sambandi við þetta mál, væri það hægt í Nd. Ég vil því beina því til hæstv. forseta, að þar sem komið er fram að helgi og ætlazt er til, að þing ljúki störfum næstu daga, en fjárlög eru enn óafgreidd, þá er það ósk mín, að ekki verði staðið svo upp frá borðum hér í dag, að málið hafi ekki fengið afgreiðslu.



Herra forseti. Mér finnst nú, að svo mikill dráttur hafi orðið á afgreiðslu fjárl., að það skipti nú litlu, þótt þessu máli yrði frestað í 10 mínútur eða kortér. Það ætti því síður að valda neinum hneykslunum, þar sem hér er ekki um neitt hégómamál að ræða, heldur stórmál. Hitt er annað, hvort rétt kynni að vera að flytja það í öðru frv. En sannarlega er takmörkun á innstreymi í bílstjórastéttina ekki óviðkomandi afnámi á benzínskömmtun. Og þurfi til þessa lagaheimild fyrir ríkisstj., þyrfti hún að fást á þessu þingi.



Herra forseti. Það var ekki meining mín að leggjast á móti því, að fjhn. fengi hlé til að tala saman stutta stund. En af því að mér þótti vandséð, að fundur yrði þá aftur kl. 5, var ég mótfallinn því, að málið yrði dregið þannig. Hv. 4. landsk. impraði ekki á þessu máli í morgun, er fundur var í n. Honum virðist hafa dottið það í hug þessa klukkustundina, því að í morgun hafði hann tækifæri til að tala um þetta, en lét það ónotað. En sé það nú tryggt, að málið komist áfram í dag, er ég ekki á móti því, að nm. tali saman skamma stund.



Herra forseti. Það voru tvö atriði, sem ég vildi minnast á. Ég vildi leiðrétta þann misskilning hjá hv. þm. Barð., að benzínskatturinn hefði áhrif á gerð afleggjara heim að bæjum og flýtti fyrir þeim. Þetta er misskilningur. Þeir eru ekki lagðir af ríkissjóði og koma þessu máli ekki við. Hann talaði og um, að fjöldi bænda þyrfti enn að flytja mjólkina á klökkum að þjóðvegum, og talaði líka um, að benzínskatturinn bætti úr þessu. En þessi skattur gengur aðeins til þjóðvega, og langur tími mun líða, þar til þeir munu ná til allra bæja. Það liggur nú fyrir von um, að skömmtuninni verði aflétt á benzíni, ef þetta frv. verður samþ. nú. Ég tel það þó ekki bundið við frv. Skömmtunin hefur verið þarflaus. Hún hefur aðeins látið menn fá atvinnu við úthlutunina, aðra við að selja benzín á svörtum markaði, en hefur ekki sparað einn lítra.  Hv. 4. landsk. talaði þá um, að þetta mundi hafa mikil áhrif á atvinnu bílstjórastéttarinnar, gat þess, að takmarka verði, hverjir eigi að fá að aka leigubifreiðum frá stöðvum eða stunda bifreiðakeyrslu sem atvinnu. Þetta er tekið fram í l. Menn þurfa að hafa meira próf o. fl. til þess að öðlast þessi réttindi. Ef á að fara þá leið að meina mönnum með l. að stunda atvinnu, sem þeir hafa aflað sér réttinda eftir öðrum lögum til að stunda, þá er það fjarri öllu viti. Því er ég undrandi yfir till. og hinu, að málinu skuli hafa verið vís- að í annað sinn til n. Það er fjarri öllu lagi. Ég vænti því, hvað sem þessu líður, að benzínskömmtuninni verði aflétt, eins og raunar ber að gera um alla skömmtun, þótt skömmtun á álnavöru sé e.t.v. ekki óþarfi enn sem komið er. Hún er óþörf og aðeins til að auka skriffinnskuna, kostnað, svartamarkað o.fl. Ég vænti þess því, að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært, hvað sem bílstjórunum liður, að afnema skömmtunina þegar í stað eða mjög bráðlega.



Herra forseti. Fjhn. hélt fund á milli funda til að athuga það mál, sem fram kom frá hv. 4. landsk. (BrB), og enn fremur till., sem hefur komið fram frá hv. þm. Barð. (GJ), og niðurstaða n. er sú, að meiri hl. hennar, 4 nm., vill ekki flytja neina brtt. við þetta mál og eigi heldur mæla með neinni brtt. 



Það var aðeins vegna þessarar orðabreyt., sem hv. þm. gat nú, að ég tek til máls. Hún segir raunar sama og brtt. hv. þm. Barð. Ég játa, að ég kom með þetta eina orð eftir ábendingu eins af hv. þm. Nd., er kvað hitt geta valdið misskilningi, og það er gert til að forðast árekstur, að ég flyt þessa skriflegu brtt., og eigi vegna þess, að ég álíti hana betri. Þær eru sjálfsagt báðar jafnréttháar. En betra væri, ef hv. þm. vildi taka sína aftur til að forðast árekstur, eigi vegna annars.



Herra forseti. Það hefur borizt bréf frá bílstjórafélaginu Hreyfli til Alþ., dagsett þ. 6. maí 1949. Þar mótmælir félagið hækkun á benzínskatti og bendir á hækkun rekstrarkostnaðar, sem af því mundi leiða, 1.909 kr. á bifreið á ári. Muni og hækkun á rekstrarkostnaði leigubifreiða vegna hækkunar á tollum og gjöldum af varahlutum, gúmmíi, ýmissi efnivöru, vegna hækkaðs bifreiðaverðs, söluskatts og viðgerðarkostnaðar og benzínverðs s.l. 2 ár nema kr. 9.896.89. Benda þeir á, að ökugjald, þ.e. byrjunargjald, hafi vaxið aðeins um 50 aura á ökuferð síðan 19. apríl 1943. Einnig benda þeir á, að það dyljist ekki, að verði benzínskömmtunin nú afnumin, sem menn munu fagna, þá mundu falla úr gildi þær hömlur, sem benzínskömmtunin setti um hámarkstölu bifreiða til fólksflutninga, en það mundi hafa í för með sér offjölgun og atvinnuleysi í stéttinni, og fara þess því á leit, að löggjöf verði sett um þetta efni. Nú tókst eigi að ná tali af hæstv. samgmrh., og eigi hefur tekizt að fá svör frá stj. um afstöðu hennar til málaleitunar bifreiðastjóranna. Skilst mér af þessum ástæðum, að meiri hl. n. muni eigi fallast á heimildarákvæði í þessa átt. Ég sé því ekki betur en till. um það yrði felld. Og þar sem það gæti spillt fyrir málinu, mun ég eigi bera slíka till. fram. Býst ég þó við, að upplýsingar muni liggja fyrir um málið, þegar frv. kemur til Nd. Og í trausti þess, að þá liggi fyrir fullnægjandi upplýsingar frá ríkisstj. og að þar verði þær ráðstafanir gerðar, sem duga til þess að fyrirbyggja offjölgun í stéttinni, þegar núverandi hömlur falla úr gildi, mun ég eigi bera fram brtt. í þá átt á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Út af óskum hæstv. fjmrh. um, að ég taki mína skriflegu brtt. aftur, þar sem hans till. feli í sér þær breyt., sem ég legg til, en sé hins vegar vænlegri til samkomulags, þá skal ég verða við þeirri ósk. Hvorug till. er efnisbreyt., heldur aðeins breyt. á orðalagi, og svo mikill stuðningsmaður ráðh. er ég, að mér er ljúft að verða við þessum tilmælum hans, ef það er honum einhver styrkur. Skrifl. brtt. mín er því tekin aftur. Við umr. um þetta mál benti ég á, að benzínskatturinn kæmi til hjálpar þeim, sem enn verða að flytja afurðir sínar og aðdrætti á klökkum. Þeim orðum, sem 1. þm. N-M. (PZ) lét falla út af þessum ummælum mínum, vil ég algerlega mótmæla. Vegakerfið heim að mörgum þeim býlum, sem svona er ástatt um, mætti lagfæra, svo að það yrði fært allt árið með auknu viðhaldsfé. En auk þess liggja fyrir beiðnir um nýja akvegi, svo að skiptir hundruðum og jafnvel þúsundum km.