Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 175, um afgreiðslu umsókna um skattfrjálsa úttekt séreignarsparnaðar, frá Birni Leví Gunnarssyni. Borist hafa tvö bréf frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 170, um rannsóknir á súrnun sjávar, frá Rósu Björk Brynjólfsdóttur, og á þskj. 193, um hávaðamengun í hafi, frá Smára McCarthy og Birni Leví Gunnarssyni. Þá hefur borist bréf frá umhverfis- og auðlindaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 169, um aðgerðir gegn súrnun sjávar, frá Rósu Björk Brynjólfsdóttur. Borist hefur bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 191, um aðgengi að geðheilbrigðisþjónustu, frá Olgu Margréti Cilia. Loks hafa borist tvö bréf frá ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurn á þskj. 57, um ívilnunarsamninga, frá Óla Birni Kárasyni, og á þskj. 192, um aðgerðaáætlun um orkuskipti, frá Olgu Margréti Cilia.

Borist hefur bréf frá 11. þm. Suðvest., Ólafi Þór Gunnarssyni, um að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Eins og tilkynnt var um á vef Alþingis tók því sæti á Alþingi mánudaginn 12. febrúar sl. 1. varaþingmaður á lista Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Una Hildardóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný. Jafnframt hefur borist bréf frá Þórunni Egilsdóttur, 4. þm. Norðaust., um að hún geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Þórarinn Ingi Pétursson. Hann hefur sömuleiðis tekið sæti áður á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Borist hefur bréf frá 4. þm. Suðvest., Guðmundi Andra Thorssyni, um að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Því er óskað eftir því að í dag taki Adda María Jóhannsdóttir sæti á Alþingi en hún er 2. varaþingmaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu. 1. varamaður á lista hefur boðað forföll. Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Öddu Maríu Jóhannsdóttur. Jafnframt hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fundað til að fjalla um kjörbréfið.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. forseta hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd komið saman til að fara yfir kjörbréf Öddu Maríu Jóhannsdóttur frá landskjörstjórn. Var það samhljóða niðurstaða nefndarinnar að gera ekki athugasemdir við kjörbréfið.



Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Adda María Jóhannsdóttir hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Adda María Jóhannsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Forseti hefur, að undangengnu samráði við formenn allra þingflokka, ákveðið að dagskrárliðurinn óundirbúnar fyrirspurnir geti staðið lengur á mánudögum en þingsköp gera ráð fyrir þannig að allt að sex fyrirspurnir komist að. Er það ekki síst ákveðið í ljósi þess að nú eru þingflokkar á Alþingi orðnir átta, eða fleiri en nokkru sinni fyrr. Hefst þá þessi nefndi dagskrárliður, óundirbúnar fyrirspurnir, og verður ef þörf krefur lengri sem því nemur í dag.

Til svara eru: Forsætisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, utanríkisráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra og dómsmálaráðherra.

Herra forseti. Síðastliðið þriðjudagskvöld var tekin skyndileg ákvörðun um að samþykkja sölu á hlut ríkisins í Arion banka. Tímasetningin skiptir máli. Með því að taka ákvörðun það kvöld var hægt að byggja á gömlum tölum í stað nýrra. Það getur skipt máli fyrir væntanlega kaupendur en ekki síst fyrir þingið. Það er ekkert leyndarmál að kaupandinn, Kaupskil, er að hluta til í eigu vogunarsjóða. Með þessum æfingum eignast fyrirtækið 70% í einum af þremur íslenskum bönkum. Finnst ráðherra að vogunarsjóðirnir hagi sér með eðlilegum hætti? Finnst henni í lagi að slíkir sjóðir, sem fáir vita raunverulega hverjir eiga, eignist meira í bönkunum en orðið er? Af hverju fer salan ekki fram í opnu útboði? Það er alls óvíst að rétt verð sé fundið fyrir hlutinn. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að þessir 23 milljarðar séu ásættanlegt verð. Er hæstv. ráðherra sammála því að hægt sé að útiloka að ríkið hefði getað fengið meira fyrir hlutinn? Er ráðherra sammála mér um að slík viðbót hefði getað komið sér vel til þess að styrkja veikt velferðarkerfi? Á síðasta kjörtímabili talaði hæstv. forsætisráðherra um mikilvægi þess að flýta sér hægt, að ákveða með hvaða hætti bankakerfið yrði endurskipulagt. Hún hefur boðað gerð hvítbókar um uppbyggingu og endurskipulagningu bankakerfisins. Hvað breyttist á þessu eina kvöldi? Af hverju er þessi flýtir, hæstv. forsætisráðherra? Ég vil fá að vita hvort þrýst hafi verið á að menn flýttu sér við söluna og hvaða hagsmuni stjórnvöld og almenningur hafi af þessum flýti. Finnst ráðherra vinnubrögðin í kringum söluna vera til þess fallin að auka traust almennings á stjórnmálum og fjármálakerfinu? Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Eru eigendur Arion banka að leika sér að stjórnvöldum?

Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er mikilvægt að fá tækifæri til að skýra það sem hv. þingmaður kallar sölu á hlut ríkisins í Arion banka en snýst í raun og veru um þá ákvörðun stjórnar Kaupskila að óska eftir því að virkja kaupréttarákvæði. Eins og hv. þingmanni er væntanlega kunnugt um stafar kauprétturinn af því hluthafasamkomulagi sem gert var árið 2009 í tíð Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar þar sem kaupréttarákvæðið var sett inn í hluthafasamkomulag. Þegar ríkið ákvað að setja framlag inn í Arion banka upp á 9,8 milljarða kr. var kaupréttarákvæðið sett inn, en það snýst um að þessi aðili getur kosið að kaupa ríkið út úr Arion banka hvenær sem er, þ.e. kauprétturinn er fortakslaus. Honum má ekki rugla saman við forkaupsrétt, sem hefur líka verið töluvert til umræðu í þessum sal. Ég ætla að leyfa mér að rifja upp að þessi atburðarás á rætur að rekja til 2009 þegar við vorum að reyna að læra af hruninu og eftirmálum þess. Þá var sömuleiðis ákveðið að setja á laggirnar stofnun, Bankasýslu ríkisins, til þess að tryggja að um eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum væri sýslað í sérstakri stofnun. Að þar væru ákveðin armslengdarsjónarmið viðhöfð þannig að stjórnmálamennirnir stæðu ekki sjálfir fyrir sölu í bönkum með beinum hætti. Ég vil rifja það upp að það er Bankasýslan sem hefur farið með þennan eignarhlut. Það er hennar að meta núna hvort ákvæði hluthafasamkomulagsins frá 2009 gildi, sem síðar var fest í lög af þáverandi fjármálaráðherra í lögum frá 2012, um sölu á hlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Þar er sérstaklega kveðið á um að fari svo að kaupréttarákvæði sé virkjað þá gildi ekki hefðbundin þingleg meðferð um sölu eignarhluta frá ríkinu. Mér finnst mjög mikilvægt í svari við fyrirspurn hv. þingmanns að það sé rifjað upp því að mér hefur þótt vera nokkur misbrestur á því að það hafi komið fram í umræðunni.

Herra forseti. Burt séð frá þessu spyr ég aftur: Eru eigendur Arion banka að leika sér að stjórnvöldum? Selja sjálfum sér hluta í Arion banka og geta ráðið hvort viðskiptin fari fram á raunverulegu virði bankans og komið þannig í veg fyrir að hærri stöðugleikaframlög komi í ríkissjóð og að forkaupsréttur verði nýttur? Var girt fyrir þetta í samningum um stöðugleikaframlögin árið 2015? Er hæstv. forsætisráðherra ekki sammála að birta þurfi þessa samninga svo það komi þá fram? Og að lokum: Söluferlið einkennist af ógagnsæi. Örfáir einstaklingar sem fáir vita hverjir fara með mjög mikla hagsmuni í þessum málum. Tengist þetta leikrit Valitor? Er nýtt Borgunarmál í uppsiglingu, hæstv. forsætisráðherra? Erum við enn einu sinni að verða vitni að atburðarás þar sem hagsmunum almennings verður kastað fyrir róða í þágu nokkurra ríkra einstaklinga sem munu maka krókinn?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni. Hér þarf að ríkja sem mest gagnsæi. Hluthafasamkomulagið hefur verið birt, stöðugleikaskilyrðin hafa ekki verið birt, ríkisstjórnin hefur óskað eftir því við Seðlabanka Íslands að þau verði birt. Sömuleiðis er búið að ákveða að upplýsingar um þessi mál verði afhentar í trúnaði á fundi efnahags- og viðskiptanefndar á eftir þannig að nefndarmenn munu fá upplýsingar um stöðugleikaframlögin og stöðugleikaskilyrðin. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að um þetta eigi að ríkja eins mikið gagnsæi og mögulegt er því að hér er um risavaxna almannahagsmuni að ræða. En það þarf líka að horfast í augu við að ríkið hefur gert ákveðna samninga fyrr á tíð, 2009, sem staðfestir voru síðar í þinginu. Um þá er sömuleiðis kveðið á í þeim lögum sem ég vísaði til frá árinu 2012. Í framhaldinu var gerður viðauki við þetta hluthafasamkomulag í tengslum við stöðugleikaframlögin 2015 og 2016, líklega var viðaukasamkomulagið gert snemma árs 2016. Ég held að það sé bara mjög mikilvægt að allt 

Herra forseti. Eins og við höfum ítrekað séð og heyrt virðist ríkisstjórnin ekki hafa nokkra einustu stefnu um framtíð fjármálakerfisins nema hæstv. forsætisráðherra hefur lýst miklum áhyggjum af of miklum umsvifum ríkisins á bankamarkaði. Svo miklar áhyggjur virðist ráðherra hafa af þessum umsvifum að hann telur betra að vogunarsjóðir, eða að því er virðist hverjir sem eru, því að ekki er almennilega vitað hverjir eru þarna á bak við, fari með yfirráð yfir kerfislega mikilvægum banka en að ríkið eigi of mikið í bankanum til skamms tíma. Ríkisstjórnin er fyrir vikið búin að missa öll tök á atburðarásinni. Hún hefur vannýtt þau tækifæri sem hún hefur haft til að grípa inn í, m.a. hefur hún vannýtt þann kauprétt sem ríkið hefur haft með þeim afleiðingum, eins og við sjáum núna og fjallað var um í fyrri fyrirspurn, að þessir aðilar, vogunarsjóðirnir, ganga á lagið og vilja virkja ákvæði úr hluthafasamningi frá 2009, frá því í september 2009. Nokkuð sem hefði aldrei komið til nema vegna þess að ríkisstjórnin var búin að hleypa þeim þetta langt. Hver eru viðbrögðin? Jú, ég heyrði í viðtali við hæstv. forsætisráðherra að hún lýsti því að þetta væri ekki frágengið, þrátt fyrir að hún ítrekaði áhyggjur sínar af því hve ríkið ætti mikið í bönkunum, því að það ætti eftir að semja um verð og kauprétturinn væri, eins og hæstv. ráðherra orðaði það, að sjálfsögðu háður því að það tækist að semja um verð. Nú er því haldið fram af þessum aðilum, að því er mér skilst, að þeir telji að þeir þurfi ekkert að semja um verð við ríkið enda hafi verið samið um það á sínum tíma, að það sé sérstakt ákvæði, sem hefur raunar verið falið að því er virðist, ákvæði 9.4, í þessu samkomulagi þar sem tekið sé fram á hvaða verði ríkið eigi að selja þessum aðilum bankann falist þeir eftir því. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Hvort er rétt? Það sem ráðherrann sagði í viðtali, að það ætti eftir að semja um verð, eða að það liggi fyrir á hvaða verði ríkið eigi að selja?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þó að ég lýsi ákveðnum áhyggjum af raddleysi hv. þingmanns sem hefur nú staðið alllengi, virðist vera. Ég vona að hann fari vel með sig og heilsuna. Hér kemur hv. þingmaður upp og talar um algert stefnuleysi í málefnum fjármálakerfisins. Ég spyr: Hefur hv. þingmaður ekki fylgst með þróuninni? Ekki bara á þeim tíma þegar hann var forsætisráðherra, 2013–2016, sem hann vitnar nú töluvert mikið í, heldur þeirri þróun sem verið hefur hér allt frá árinu 2008? Ég nefndi hvernig við höfum í raun gerbreytt regluverki fjármálakerfisins, sett á laggirnar stofnunina Bankasýslu ríkisins til að fara með eignarhluti ríkisins í fjármálafyrirtækjum, sett niður og farið yfir töluverðan hluta af regluverki fjármálakerfisins og nú stendur yfir vinna við hvítbók þar sem fara á yfir það sem út af stendur og við getum kallað það sem við viljum gera sérstaklega í löggjöf og regluverki um fjármálakerfið til viðbótar við þær breytingar sem við höfum gert í gegnum evrópska regluverkið sem við erum hluti af. Það ríkir ekkert stefnuleysi í þessum málum. Hins vegar getur hv. þingmaður verið ósáttur við að hér séu ekki allir sammála um þá stefnu sem hv. þingmaður hefur um að ríkið eigi að eiga allt fjármálakerfið, sem mér hefur heyrst að sé stefna hans, þ.e. að ríkið eigi að eiga allt fjármálakerfið. Það sagði ég ekki fyrir kosningar. Það sögðu fæstir flokkar fyrir kosningar. Ég held að við verðum að horfa til þess að um það erum við bara ekki sammála. Það er ekki það sama og að vera ekki með stefnu. Eins og ég sagði áðan þegar kemur að forkaupsréttinum þá áttum samtal um það mál, ég og hv. þingmaður. Mér finnst mikilvægt að halda til haga að farið var ítarlega yfir þau mál síðasta vor þegar hv. þingmaður taldi að forkaupsréttur ríkisins hefði virkjast. Það var ekki niðurstaðan, hvorki hjá þáverandi stjórnvöldum né í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem ég sat sjálf. Við töldum ekki að forkaupsréttur hefði virkjast þegar við vorum búin að fara yfir málið. Á eftir að semja um verð? Það liggur fyrir að gefin eru skilyrði í hluthafasamkomulaginu frá 2009 um það hvernig reikna bæri út verð. Það er hins vegar ekki þar með sagt að þar séu menn algerlega sammála þegar sest er niður og farið yfir mál 

Herra forseti. Ég þakka áhyggjur hæstv. ráðherra af heilsu minni en vildi hún hefði eins miklar áhyggjur af heilbrigði fjármálakerfisins á Íslandi. Þar eru sjúkdómseinkennin mjög alvarleg og fer fjölgandi. Þetta mál virðist á allan hátt frá upphafi hafa verið rekið á forsendum vogunarsjóðanna, hvernig þeir vildu sjá hlutina þróast. Stjórnvöld hafa í engu gripið inn í og fela sig helst á bak við stofnanir, eins og hæstv. forsætisráðherra gerir hér, þegar í raun er um hápólitískt mál að ræða. Spurningarnar snúa að framtíð fjármálakerfisins á Íslandi og svo leyfir hæstv. ráðherra sér að snúa út úr og halda því fram að ég vilji að ríkið eigi allt fjármálakerfið til framtíðar. Að sjálfsögðu vil ég það ekki. Ég vil hins vegar að ríkið standi vörð um hagsmuni sína sem hefur ekki verið gerst sem skyldi í þessum málum. Nú virðist hæstv. ráðherra vera orðin ósammála sjálfri sér frá því í viðtali fyrir nokkrum dögum þegar hún hélt því fram að það ætti eftir að semja um verð. Nú er raunin sú að verðið liggur fyrir en hugsanlega ætlar ráðherra að þrátta eitthvað um túlkunina á því verði. Er það sem sagt mat ráðherrans 

Herra forseti. Hluthafasamkomulag var birt á sínum tíma, ólíkt stöðugleikaskilyrðunum sem hv. þingmaður, þáverandi forsætisráðherra, lét ekki birta. Ég vonast til að þau verði birt. Það er mjög mikilvægt að allt þetta mál verði fært upp á yfirborðið. Þar ættum við hv. þingmaður að vera sammála, þó að það hafi ekki verið niðurstaða hans á sínum tíma að birta stöðugleikaskilyrðin. Það liggur síðan fyrir að í hluthafasamkomulaginu er gert ráð fyrir tiltekinni ávöxtun. Það liggur líka fyrir að Bankasýsla ríkisins hefur það lögboðna hlutverk að fara yfir það og kanna hvort þeir sem virkja vilja kaupréttinn og fulltrúar ríkisins í Bankasýslu ríkisins séu sammála um túlkun á ákvæðum sem þar eru. Hv. þingmaður getur komið hér upp og reynt að gera það tortryggilegt að ég vilji treysta þeim stofnunum samfélagsins sem við settum á laggirnar til að fara með hagsmuni almennings af því að við vildum ekki endurtaka mistök frá fyrri tíð. Ég ætla hins vegar að treysta þeim stofnunum sem hafa farið með eignarhluti ríkisins og sýnt að þar hefur verið vandað til verka á hverjum tíma. Hins vegar legg ég mikla áherslu á að Alþingi hafi fullan aðgang að þeim gögnum og upplýsingum þannig að alþingismenn geti svo sjálfir 

Virðulegi forseti. Fyrir áramót gerðust áhugaverðir hlutir í fjárlögum þar sem fellt var úr gildi bráðabirgðaákvæði um gjaldtöku í framhaldsskólum. Við Píratar vorum einmitt með breytingartillögu þess efnis en tillaga stjórnarinnar um að framlengja það ákvæði var, að því er virtist, skyndilega dregin til baka á þingfundi. Á móti vantaði fjármögnun á þeim efniskostnaði sem þá féll út. Píratar voru að sjálfsögðu með tillögu til fjármögnunar á því ákvæði sem við vildum fella úr gildi, upp á 300 milljónir, en það var upphæðin sem nefndin fékk um efniskostnað sem þar væri undir. Upphófst ákveðið leikhús í baksölum þar sem það var ekki alveg hárnákvæm upphæð, það var eitthvað annað sem lá þar undir en einungis efniskostnaður. Það endaði með því að lögð var fram breytingartillaga um 250 milljónir sem áttu þá að koma í staðinn fyrir þann efniskostnað og bráðabirgðaákvæði sem féll niður. Nú hefði ég áhuga á að vita, af því að við höfðum ekki tíma þá til að komast að nákvæmri tölu, hver sú tala er; það hlýtur að vera búið að reikna hana út. Til viðbótar: Fyrir hvaða skólaár hefur niðurfelling þessa bráðabirgðaákvæðis áhrif? Væntanlega er það fyrir árið 2018–2019, af því að verið var að fella þetta úr fjárlögum núna. En af því að þetta var fellt úr fjárlögum fyrir áramótin var ég að velta fyrir mér hvort þetta hefði líka áhrif á árið 2017–2018.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Þetta er mjög þarft mál vegna þess að þingið tók í sameiningu ákvörðun um að fella niður efnisgjöld á framhaldsskólastiginu. Þetta er í samræmi við þá stefnu sem við framfylgjum og kemur sérstaklega vel út fyrir þá sem eru í verk- og starfsnámi. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, það var ekki alveg ljóst hver þessi kostnaður væri. Það sem ráðuneytið gerði í kjölfarið var að strax 2. janúar funduðu fulltrúar ráðuneytisins með skólameisturum og öðrum og óskuðu eftir því að þeir myndu gera grein fyrir því hversu mikill kostnaðurinn væri. Þessi vinna hefur verið í gangi í talsverðan tíma vegna þess að í lögunum er greininni skipt í tvennt, a- og b-hluta, og það er svolítið mismunandi hvernig skólarnir hafa skilgreint efnisgjöld, en skilgreiningin er sú að ekki megi taka gjöld af nemum ef framhaldsskólinn ákveður að þetta sé skylduhluti af náminu. Þessi fyrirspurn var strax send á skólana og mér sýnist að kostnaðurinn sé í kringum 250–280 milljónir, en endanleg tala er þó ekki komin fram. En það sem skiptir mestu máli er að þetta kemur sér sérstaklega vel fyrir þá sem eru í verk- og starfsnámi. Þingið allt á miklar þakkir skildar fyrir að hafa komið inn í þetta mál og minnkað kostnað þeirra sem eru á framhaldsskólastiginu.

Virðulegi forseti. Það vantaði svar við seinni spurningunni, þ.e. frá hvaða námsári þetta taki gildi. Í bréfi frá ráðuneytinu segir, með leyfi forseta: „Eins og kunnugt er byggðist innheimta skólanna að hluta á bráðabirgðaákvæðum í lögum sem runnu út frá og með haustdögum 2016 og telst sá hluti gjaldanna því ofinnheimtur.“ Að því er virðist er verið að nota þessar 250 milljónir sem við samþykktum í fjárlögum 2018, væntanlega fyrir skólaárið 2018–2019, til þess að greiða nemendum til baka það sem ofrukkað var frá og með haustdögum 2016. Ég skil það ekki alveg. Ég skil ekki hvaðan þessir peningar ættu annars að koma. Í skilningi þingsins erum við að samþykkja auknar álögur, aukið fjármagn, á efniskostnaðinn. Ef verið er að nota hluta af því fé til að greiða afturvirkt skil ég ekki alveg hvernig 

Virðulegi forseti. Ég þakka aftur fyrir fyrirspurnina. Það fjármagn sem samþykkt var af þinginu á við fjárlög 2018. Hvað varðar efniskostnað sem var innheimtur án þess að fjárheimild væri fyrir því munum við nota varasjóði ráðuneytisins til að ganga í það mál. Eins og hefur komið fram gerðist það að bráðabirgðaákvæðið var ekki framlengt árið 2017. Þess vegna þarf að greiða þessa fjárhæð til baka. Framhaldsskólarnir voru allir, ég setti það strax af stað 2. janúar, að skoða hvernig málið væri vaxið. Auðvitað er það bagalegt þegar mönnum tekst ekki að gera betur en þá var gert. Hins vegar er góð stjórn á málinu. Við notum þá fjármuni sem til eru í ráðuneytinu, sem eru í varasjóði, en sú fjárheimild sem þingið samþykkti mun eiga við 2018.

Virðulegur forseti. Ég ætla að bera fram fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra um gjafsóknarmál. Gjafsóknarmál á Íslandi eru myndi ég segja eiginlega bara brandari. Það er með ólíkindum að til skuli vera svo lágur tekjugrunnur að fátækir geti ekki sótt um gjafsókn, ekki einu sinni sárafátækir. Ef um hjón er að ræða er miðað við 125 þús. kr. í tekjur á hvorn einstakling, hjón 250 þús. kr., 3 millj. kr. á ári. Þetta eru 125 þús. kr. en lágmarkslaun í landinu eru 300 þús. kr. Ég spyr: Hvernig í ósköpunum getur þetta verið svona? Ég veit ekki um neinn sem getur lifað af slíkum tekjum, fólk hlýtur að tóra af tekjum undir þessu. Ef einhver fær gjafsókn út frá þessu viðmiði á hann eftir að ganga í gegnum dómstól gjafsóknarnefndar. Ég kalla gjafsóknarnefnd ekkert annað en dómstól. Það stendur skýrum stöfum í lögum að gjafsókn verði aðeins veitt ef nægilegt tilefni er til málshöfðunar eða málsvarnar og eðlilegt megi telja að öðru leyti að gjafsókn sé kostuð af almannafé. Það er stórmál að biðja um gjafsókn. Ég hef reynt það. Ég sótti um gjafsókn og það tók mig nær tíu ár að fá hana. Tíu ár, spáið í það. Við hverja var ég að berjast? Tryggingafélag sem á nóg af peningum, fullt af lögfræðingum. Svarið: Nei, þú? Þú ert peð, þú færð ekki gjafsókn. Hvað þurfti ég að gera? Ég þurfti að sanna að gjafsóknarnefnd hefði gert læknisfræðilega vitleysu af því að allt í einu var sú nefnd orðin að lækni og vissi allt um sýkingar. Vitleysan í þessu kerfi er ótrúleg. Ég spyr dómsmálaráðherra hvort hún ætli ekki að gera eitthvað í þessu máli strax.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Gjafsókn hefur vissulega verið mjög til umræðu síðustu misserin í tengslum við ýmis mál. Hv. þingmaður nefnir hér mál sem eru oft til umfjöllunar hjá dómstólum, sem eru svokölluð tryggingamál, slysamál og annað. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir, miðað er við afskaplega lágar fjárhæð, það verður alveg að viðurkennast. Miðað er við verulega lágar tekjur þess sem óskar eftir gjafsókn. Þó er líka sett fram skilyrði sem rutt getur tekjuviðmiðinu úr vegi, þ.e. ef málið þykir þannig vaxið að það hafi verulega almenna þýðingu fyrir allan almenning. Ef það hefur almenna þýðingu kemur til greina að líta fram hjá hinum þröngu tekjumörkum. Ég er að láta skoða það núna hvort ekki sé tími til kominn að endurskoða þessi fjárhæðarmörk sérstaklega. Mér þykir líka alveg fullt tilefni til þess að huga aðeins að fyrirkomulagi þessara mála sem eru oft keimlík, eins og t.d. slysamálin sem menn hafa reynt að ná sáttum um við tryggingafélög. Það væri auðvitað æskilegast ef hægt væri að leysa þessi mál með öðrum hætti en fyrir dómstólum. Ég get upplýst það hér að gjafsóknarheimildir verða endurskoðaðar á næstunni, þá einkum og sér í lagi fjárhæðarmörkin.

Virðulegi forseti. Svörin eru ekki mikil. En það er annað í þessu efni. Nú erum við að ganga frá samningi frá Sameinuðu þjóðunum um réttindi fatlaðs fólks. Samkvæmt því þurfa fatlaðir örugglega að verja réttindi sín og ekki verður mikið um gjafsóknir fyrir þá. Annað gleymist alltaf, þ.e. að tryggingafélögin græða. Ef einstaklingur getur ekki farið gegn tryggingafélögum græða þau. Hvert fara peningarnir? Þeir fara í bótasjóð, svokallaða tryggingaskuld sem aldrei er gerð upp. Mér finnst alveg lágmarkskrafa að svoleiðis sjóðir séu gerðir upp með reglulegu millibili, með fimm til tíu ára millibili, og peningarnir notaðir, að það sé í lögum að peningarnir sem þar eru verði að hluta til notaðir til þess að fólk geti barist við tryggingafélögin. Eftir tvö til þrjú ár eftir slys er fjárhagurinn orðinn slæmur. Fólk er alveg búið með alla peningana og á ekki möguleika að berjast við tryggingafélögin nema það fái gjafsókn.

Virðulegur forseti. Mér þykir hv. þingmaður gera lítið úr orðum mínum og telja lítil tíðindi í því þegar ég lýsi því yfir að ég hyggist endurskoða fjárhæðarmörk fyrir gjafsókn. En ég endurtek það þó og árétta, sem einhverjum öðrum kann að þykja frétt, að það verður gert á næstunni. Ég vil líka nefna, af því að hv. þingmaður ræddi sérstaklega um tryggingafélögin, þessi slysamál sem eru auðvitað alvarleg mál fyrir hvern þann sem lendir í þeim og þarf að sækja rétt sinn, að það liggur fyrir á þingmálaskrá minni frumvarp til breytinga á skaðabótalögum þar sem gert er ráð fyrir löngu tímabærri hækkun stuðla við útreikninga skaðabóta. Ég á ekki von á öðru en að verða í góðu samstarfi við hv. þingmann um afgreiðslu þess máls.

Virðulegur forseti. Í fréttum fyrir helgi var fjallað um úttekt Alþýðusambandsins á verðþróun á matvöru á undanförnum tveimur árum. Þar kom fram að verðlagsþróun á mjólkurvörum skæri sig algerlega úr verðþróun á matvöru almennt. Mjólkurvörur höfðu að meðaltali hækkað um 7,4% en önnur matvara í landinu hafði lækkað um 0,6% yfir tveggja ára tímabil. Nú búum við við lagaumgjörð þar sem samkeppni eru verulegar skorður settar þegar kemur að mjólkuriðnaði. Iðnaðurinn er að stórum hluta undanþeginn ákvæðum samkeppnislaga. Það hefur líka komið fram, í svari við fyrirspurn minni til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, að á því tímabili sem liðið er, á þeim 14 árum frá því að þessar undanþágur voru leiddar í lög, hafa mjólkurvörur hækkað í verði umfram alla aðra matvöru í landinu, umfram vísitölu neysluverðs án húsnæðis, umfram aðrar landbúnaðarafurðir eins og kjöt eða grænmeti, sem nemur á bilinu 10–20%, og umfram aðra drykkjarvöru, sem nemur 45% á þessum 14 árum. Ég held að það þurfi ekki frekari vitnanna við um áhrif samkeppnisleysis í þessum iðnaði. Mig langar að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þriggja einfaldra spurninga: Trúir ráðherra á kosti samkeppni þegar kemur að hagsmunum neytenda? Kann ráðherra einhverja aðra skýringu á þessari verðlagsþróun á mjólkurafurðum en einmitt hinn augljósa skort á samkeppni? Er ekki orðið tímabært að breyta þessu fyrirkomulagi í ljósi þess að það hefur svo sannarlega ekki skilað neinum ávinningi fyrir neytendur?

Virðulegi forseti. Þrjár einfaldar spurningar koma frá hv. þingmanni og ég tek með gleði á móti þeim. Ég svara fyrstu spurningunni að sjálfsögðu með jái. Ég trúi að samkeppni sé af hinu góða, bæði fyrir neytendur og ekki síður fyrir þá sem standa í framleiðslunni. Samkeppni gerir kröfur til beggja aðila máls. Ég er hins vegar ekkert alveg sammála þeirri fullyrðingu, sem kemur fram í máli hv. þingmanns, að skorður séu á samkeppni í mjólkuriðnaði. Það held ég að sé ekki rétt. Mjólkuriðnaðurinn hefur sömu heimildir og t.d. fjarskiptamarkaðurinn til að vinna með sínu lagi á markaði og spara kostnað fyrir neytendur og ekki síður framleiðendur. Þetta er innbyggt í lögin. Með sama hætti er hægt að halda því fram að engar samkeppnishindranir séu í mjólkinni, þ.e. það getur hver sem er keypt mjólk af bændum eða sótt hana til þeirra. Það er bara þannig. Hver sem er getur keypt mjólk af Auðhumlu ef hann kærir sig um það. Síðan stangast á fullyrðingar varðandi það með hvaða hætti mjólkin hefur staðið sig í samkeppni við aðra neysluvöru. Ég ætla að minna hv. þingmann á könnun og niðurstöðu úttektar Hagfræðistofnunar Háskólans frá árinu 2015 sem segir að mjólk hafi í raun hækkað til muna minna en allar aðrar neysluvörur frá árinu 2003 til ársins 2013. Að einhverju leyti vil ég meina að fullyrðingar um stöðu og framkvæmd mjólkuriðnaðarins séu ekki alls kostar réttar.

Herra forseti. Ég held að einfaldast sé að halda sig við þær tölur sem koma fram í svari hæstv. ráðherra við fyrirspurn minni um verðlagsþróun á mjólkurvörum. Þar kemur alveg skýrt fram að á öllu því tímabili sem þetta undanþáguákvæði hefur verið í gildi hafa mjólkurvörur hækkað umtalsvert umfram allar aðrar matvörur í landinu. Vert er að hafa í huga í því samhengi að hér er ekki um hvaða vöru sem er að ræða. Þetta er ein veigamesta matvaran í matarkörfu landsmanna. Vægi mjólkurvara t.d. í vísitölu neysluverðs er meira en vægi eldsneytis. Þetta skiptir því öll heimili verulega miklu máli. Það er alveg augljóst af svari hæstv. ráðherra, þ.e. hinu skriflega, að mjólkurvörur hafa á þessu 14 ára tímabili hækkað umfram vísitölu neysluverðs, umfram aðra matvöru, sérstaklega umfram aðra drykkjarvöru og umfram aðrar landbúnaðarvörur svo verulega munar um. Það verður ekki rakið til annars en skorts á samkeppni sem er verulegur og kristallast m.a. í því að hér er um opinbert stýrða  Þess vegna endurtek ég spurningu mína til hæstv. ráðherra: Er ekki orðið tímabært að breyta þessu?

Virðulegi forseti. Mönnum liggur oft mikið á að gera breytingar í landbúnaðinum. Ég minni hv. þingmann á að það tekur tíma og er flókið að vinna með framleiðslu í landbúnaði. Það er eðli málsins samkvæmt langt ferli. Við þekkjum það í sögu okkar hvernig gengið hefur að koma á breytingum á sviði landbúnaðar hér á landi. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þetta skiptir öll heimili í landinu gríðarlega miklu máli. Þess vegna hljóta það að vera sameiginlegir hagsmunir okkar allra hér að vinna að þeim málum á þann veg að við getum náð fram breytingum í þágu neytenda en ekki síður í þágu þeirra sem hafa kosið að lifa og starfa í þessari atvinnugrein. Að því leyti til vona ég að við hv. þingmaður getum náð saman varðandi þær breytingar sem fram undan eru í þessum efnum. Ég minni á að enn á ný er hafin endurskoðun 

Virðulegi forseti. Ég held að ekki þurfi að fjölyrða í þessum sal við þingmenn um þær hremmingar sem Eyjamenn hafa gengið í gegnum í samgöngumálum síðustu misserin, reyndar síðustu árin, ekki síst hvernig þetta hefur artað sig með Landeyjahöfn og hversu vangæf hún er fyrir sandburði og ölduhæð. Það stendur þó vonandi að einhverju leyti til bóta með nýrri ferju seinna á árinu. Þetta eru náttúruleg fyrirbrigði sem við höfum ekki mikið yfir að segja, en einn þátturinn í þessu máli, sem er þó á okkar valdi og við getum lagað strax, er í raun og veru sú tvöfalda refsing sem Eyjamönnum er gerð þegar er ekki er siglt í Landeyjahöfn. Ekki er nóg með að siglingatíminn sexfaldist í vetrarbrælunum sem ríkja, heldur þrefaldast verðið líka, þ.e. fargjaldið. Það er tvöfaldur ami sem menn hafa af þessu. Þetta er auðvitað mikið réttlætismál að laga. Um er að ræða hluta af þjóðvegakerfinu og að öðru leyti búa menn ekki við það að verðið í Hvalfjarðargöngin t.d. hækki eftir því sem færðin spillist beggja megin við þau. Auðvitað er ekkert réttlæti í þessu. Ég hef aðeins verið að sargast með þetta við hæstv. samgönguráðherra hér á göngunum og vildi taka málið upp í þessum stól og eiga við hann orðastað: Er ekki tími til kominn að leiðrétta þó ekki væri nema þennan litla part af því óréttlæti sem menn búa við að þessu leyti? Það hefur verið talað um að með nýrri ferju ætti þetta að lagast, þ.e. að það séu sömu fargjöld hvort sem siglt er í Landeyjahöfn eða Þorlákshöfn. Er eftir nokkru að bíða með þetta, hæstv. ráðherra? Er ekki hægt að laga þetta núna?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ágætu fyrirspurn og get tekið undir með honum að það er veruleg þörf á að bæta samgöngur til Vestmannaeyja, þessa mikilvæga byggðarlags sem býr eðli málsins samkvæmt við sérstakar aðstæður þegar kemur að samgöngumálum. Því hefur það einmitt verið keppikefli að reyna að ljúka því að fá nýja ferju og hún sé búin eins og til var ætlast. Eitt af því sem rak á fjörur mínar þegar ég kom inn í ráðuneytið, reyndar ekki fyrr en í janúar, var að það hefur einhverra hluta vegna fyrst og fremst verið reiknað með svokallaðri tvinnferju, að hún yrði ekki rafmagnsferja að öllu leyti, gæti ekki gengið fyrir rafmagni. Mér fannst mikilvægt að koma því á hreint af því að við viljum tryggja það að við náum markmiðum okkar í loftslagsmálum og eitt af tækifærunum í því er auðvitað orkuskipti í samgöngum, að ferjur verði rafmagnsknúnar. Annað sem við höfum verið að skoða er ýmislegt sem tengist því hvernig íbúarnir geta nýtt ferjuna og skipulag innan þess tíma en alltaf stendur þetta út af sem hv. þingmaður kom inn á, menn panta og ætla sér að fara í gegnum Landeyjahöfn en svo breytist veðrið og þá þurfa menn að fara í Þorlákshöfn með tilheyrandi lengri tíma og kostnaði. Þess vegna hefur það verið í undirbúningi varðandi nýja ferju að gjaldið verði það sama. Þessa hugmynd um hvort ekki sé hægt að flýta þeirri ákvörðun hef ég verið að skoða í ráðuneytinu, m.a. vegna ábendinga hv. þingmanns, og ég er mjög jákvæður gagnvart því að gera það. Við höfum verið að greina kostnaðinn við það, hann er auðvitað óviss vegna þess að það er veðrið sem ræður þar ríkjum. Annar óvissuþáttur í þessu er að við vitum ekki á þessum tímapunkti hvenær ferjan kemur í haust en ég er mjög jákvæður 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin. Ég ætla að reyna að knýja aðeins á um að hæstv. ráðherra gefi okkur aðeins ákveðnari fyrirheit um að þetta litla en þó mikla óréttlæti verði lagað fyrr en síðar, helst um mánaðamótin. Ég veit ekki hvort fólk gerir sér almennt grein fyrir því hvers lags gjald leggst þarna á, hvers lags skattur er lagður á þá sem þarna búa. Lauslega má áætla að venjuleg fjölskylda í Vestmannaeyjum þurfi að kosta til 30.000–60.000 kr. á mánuði í fargjöld með Herjólfi - með afslætti, þegar búið er að taka 40% afslátt af því. Það þýðir að sú fjölskylda þarf að hafa 40.000–100.000 kr. meira í laun á mánuði en annað fólk á Íslandi bara til að standa jafnfætis að þessu leyti. Það er bara Herjólfsskatturinn. Þess vegna vil ég knýja á um það við samgönguráðherra 

Virðulegur forseti. Ég ítreka fyrra svar mitt. Þetta mál er í mjög jákvæðri skoðun. Við erum að greina kostnaðinn af þessu, hvað þetta þýðir. Síðastliðin tvö ár hefur hann sennilega verið tæpar 40 milljónir, þ.e. í mars og apríl. Ef við værum sannfærðir um að skipið kæmi í byrjun september væri þetta alveg vandalaust, við værum að fara inn í nýja tíma. En ég þyrfti að greina það aðeins betur áður en við tækjum slíka ákvörðun. En ég er mjög jákvæður á að gera þetta. Þetta er réttlætismál, ég tek undir með hv. þingmanni. Þetta er hluti af samskiptum mínum við Eyjamenn allt frá því að ég var kosinn á þing 2009, eðli máls samkvæmt hefur það staðið hæst upp úr þeim hversu óréttlátt það er að borga þrisvar sinnum hærra gjald, fyrir utan tímalengdina og óþægindin við að þurfa að sigla í Þorlákshöfn. Ég er að skoða þetta með mjög jákvæðum hætti og vonast til að geta tekið slíka ákvörðun fyrr en seinna.

Herra forseti. Ég er komin hingað til að ræða fílinn í stofunni, greiðslur til þingmanna. Ég þakka forseta fyrir það frumkvæði að taka málið strax til umfjöllunar í forsætisnefnd. Ég velti hins vegar fyrir mér hvers vegna þingið hefur ekki tekið af skarið og upplýst fjölmiðla, svarað þeim spurningum sem fjölmiðlar hafa spurt þingið um, hvað varðar allan ferðakostnað, ekki bara akstur þeirra þingmanna sem aka að heiman frá sér og til baka á hverjum degi heldur allan ferðakostnað, húsnæðiskostnað, kostnað við bílaleigubíla o.s.frv. Nú fengum við til dæmis tvö mjög ólík svör um helgina frá tveimur hv. landsbyggðarþingmönnum. Annars vegar svaraði landsbyggðarþingmaður: Ég á þess ekki kost að afþakka húsnæðiskostnaðinn. Hins vegar svaraði annar landsbyggðarþingmaður: Ég hef aldrei þegið þessar greiðslur. Við þurfum að auka traust almennings á þinginu. Við gerum það ekki með því að svara ekki fjölmiðlum. Þess vegna vil ég skora á þingið að svara öllum þeim spurningum er lúta að þessum greiðslum til þingmanna.

Virðulegi forseti. Ég fékk að sjá drög að hugmynd um hvernig ætti að birta þennan kostnað þingmanna. Það var svipað fyrirkomulag og svörin við fyrirspurnunum sem ég var með. En nú áttum við samræður í Kastljósi, virðulegi forseti, þar sem við komum, að því er mér skildist, með nokkurn veginn sama hug til þess að birta sundurliðunina eins og hún lægi fyrir varðandi hverja ferð fyrir sig. Mig langar til að hvetja forseta til að halda áfram á þeirri braut sem virtist vera mörkuð í Kastljósi, þ.e. að hver ferð sem borgað er fyrir sé sérstaklega tilgreind, kílómetrafjöldi, að tilgangur hverrar ferðar liggi fyrir o.s.frv. Þetta á ekki að vera neitt leyndarmál. Þetta er gert annars staðar. Mér finnst augljóst að við tökum þetta upp líka.

Virðulegi forseti. Ég vona að okkur takist að finna þessu máli réttan farveg án þess endilega að ræða það hér í pontu. En mig langar að undirstrika að það er ógegnsæið, sem Alþingi hefur kannski ekki upplifað sem slíkt hingað til, sem veldur tortryggninni. Því meira sem við getum birt um þessi mál öll saman, því betra fyrir umræðuna, því betra fyrir þessa þingmenn sem njóta þessa kostnaðar eða nýta sér þessi réttindi. Mig langar líka að halda því til haga að mér finnst alveg eðlilegt að komið sé til móts við ólíkar aðstæður þingmanna eftir því hvar þeir eiga heima. Við búum jú öll í landi sem býður ekki upp á að Alþingi sé til staðar í öllum kjördæmum. Þingmenn eru þess vegna í mismunandi aðstæðum. Mér finnst mikilvægt að við gerum greinarmun á því annars vegar hvaða fyrirkomulag við viljum hafa og hins vegar hversu gegnsætt það fyrirkomulag á að vera. Óháð því hvernig fyrirkomulagið er á það að vera algerlega gegnsætt. 
            

Herra forseti. Það er tortryggni úti í samfélaginu varðandi þessar greiðslur. Það er að mínu mati mjög óeðlilegt að við ræðum það ekki, jafnvel þó að það þurfi að koma hingað upp í pontu til að ræða þetta. Þetta er viðkvæmt mál. Af hverju er það viðkvæmt? Af því að það er bara verið að gefa örlítinn hluta af upplýsingunum. Við vitum hver ók mest. Við vitum núna hver ók næstmest en við höfum ekki fengið upplýsingar um hver er í þriðja, fjórða og fimmta sæti. Við vitum hver er í sjötta sæti. Þetta gerir það að verkum að það er verið að teikna upp einhverja mynd af ákveðnum þingmönnum og öðrum ekki. Umræðan er tekin úr öllu samhengi, heimaakstur og heimanakstur, flug og annað. Ég held að við verðum að fá þetta bara allt upp á borðið í staðinn fyrir að vera með þessa leyndarhyggju. Þess vegna óskaði ég eftir að þetta yrði rætt hér og nú í dag.

Virðulegur forseti. Ég verð að segja að ég átta mig ekki alveg á þessari uppákomu undir þessum lið, fundarstjórn forseta, í þessu samhengi. Ég hef ekki heyrt á nokkrum þingmanni hér á hinu háa Alþingi að einhver andstaða sé við að birta allar upplýsingar sem hér er verið að reyna að ræða. Hv. þingmönnum sem hér hafa tekið til máls er vel kunnugt um að málið var tekið til umræðu í forsætisnefnd í morgun. Málið var líka rætt á fundi formanna þingflokka. Þetta mál er í farvegi og markmiðið er að upplýsa þetta allt saman. Það er dæmigerð popúlistauppákoma, virðulegur forseti, í mínum huga að koma hér og eyða störfum þingsins í þetta, þegar verið er, af hálfu forseta þingsins og yfirstjórnar þingsins, að taka á þessu á málefnalegum grunni með það að markmiði að allar þessar upplýsingar verði upp á borði. Það hefur enginn þingmaður mælt á móti því. Við erum öll sammála um að það sé reynslan af þessu. Þessi óþarfauppákoma hér skilar engu meiru í hús í þeim efnum.

Herra forseti. Ég ætla að lýsa ánægju minni yfir þeirri ákvörðun sem tekin var í morgun af hálfu forsætisnefndar og þeim drögum sem lögð voru fyrir væntanlega alla þingflokka í framhaldinu að því hvernig við ætlum að upplýsa og vera meira opið þing en verið hefur. Við höfum verið að kljást við það, illu heilli, að þingið hefur verið of lokað hvað varðar upplýsingar um greiðslur til þingmanna. Þó að upplýsingarnar séu á vef þingsins um það hvað hver fær, í hvers konar stöðu hann er og allt það, hef ég lengi sagt að það á að vera hægt að fletta t.d. mér upp sem þingmanni og þar undir á að standa hvaða hlutverki ég gegni í þinginu, hvaða greiðslur ég fæ, hvort sem það er útlagður kostnaður eða annað. Það á að vera mjög einfalt. Ég tek undir að það á bara að vera hægt að smella á hlekkinn sem er undir tiltekinni ferð eða fundi eða guð má vita hvað, þar sem kemur fram hvað ég var að gera. Það er ekki mjög svo flókið. Ég er bara ánægð með að við skulum loksins vera komin á þann stað árið 2018, ekki þó fyrr, það er að gerast núna, að það verður almenningi skiljanlegt 

Herra forseti. Samgöngumál eru mörgum hugleikin þessa dagana og af ýmsu að taka þar. Fókusinn í þessari sérstöku umræðu er á leigubíla, en samkvæmt núgildandi reglugerð um leigubifreiðar teljast þær einmitt til almenningssamgangna. Eins og með svo margt annað í því kerfi er rúm fyrir betrumbætur. Ég hlakka til þess að eiga samræður við hæstv. samgönguráðherra og aðra hv. þingmenn um hugmyndir þeirra að breytingum á þessum markaði, eða rökstuðning fyrir því að óbreytt kerfi sé það besta fyrir almenning. Sú sem hér stendur er fyrsti flutningsmaður þingsályktunartillögu um frelsi á leigubílamarkaði þar sem lagt er til að samgönguráðherra verði falið að afnema hámarksfjölda atvinnuleyfa til leigubílaaksturs, fækka kvöðum fyrir veitingu þeirra og opna markaðinn fyrir aukinni samkeppni. Tilviljun ræður því að við ræðum þetta mál, leigubílamarkaðinn, í sérstakri umræðu á sama tíma og þingsályktunartillagan kemur fram og sýnir það að tilviljanir geta á stundum verið hreint ágætar. Til að leigubílar geti sinnt hlutverki sínu í almenningssamgöngukerfinu þarf þjónustan einfaldlega að vera aðgengileg og á viðráðanlegu verði. Að mínu mati er heilbrigð samkeppni lykillinn að því að ná þeim markmiðum. Að þeim uppfylltum gætu fleiri lagt einkabílnum varanlega kjósi þeir svo, gætu nýtt leigubíla og strætisvagna og aðrar almenningssamgöngur í bland til að sinna erindagjörðum sínum með minni kostnaði og minna álagi á vegakerfið okkar, svo fátt sé nefnt. Meðal þeirra kvaða sem núgildandi kerfi á leigubílamarkaði felur í sér má nefna að leyfishafar þurfa að hafa leigubílaakstur að meginatvinnu. Þetta hindrar því námsmenn og einstaklinga með skerta starfsgetu í að starfa sem leigubílstjórar. Það má líka nefna kröfur um að leyfishafar séu skráðir eigendur bílsins sem þeir aka og að öryrkjar þurfa að framvísa sérstökum meðmælum frá Öryrkjabandalaginu og tryggingayfirlækni. Það hlýtur að vera eðlilegt að velta því upp hvort námskeið og próf til að hljóta atvinnuleyfi á þessum markaði sé ekki nægilegur mælikvarði á hæfni allra einstaklinga til að mega keyra leigubíla. Það er líka tímabært, herra forseti, að auka frelsi leigubílstjóra á höfuðborgarsvæðinu til að velja hvort þeir starfi við leigubílastöð eða starfi sjálfstætt og fella niður gjöld við bið við leigustöðvar. Loksins er þarft að endurskoða núgildandi reglu um að löggiltir gjaldmælar undir eftirliti Samgöngustofu verði að vera í öllum leigubílum. Þetta ákvæði hamlar nefnilega tæknilegri framþróun á borð við greiðslu í gegnum snjallsímaforrit, en slíkt greiðsluform er lykilþáttur í því að opna íslenskan markað fyrir íslenska neytendur fyrir þjónustufyrirtæki á borð við Uber og Lyft sem margir þekkja að utan. Þetta ákvæði hamlar í raun framþróun á þessum markaði sem eins og menn þekkja er fyrst og fremst í gegnum þessa tækni. Þessi þjónusta byggir á grundvelli samningsfrelsis og kostun deilihagkerfisins, en það er næstum því ótækt að ræða samgöngur í þéttbýli sérstaklega án þess að hafa deilihagkerfið, kosti þess og framþróun, í huga. Opnun markaðsins á á engan hátt að koma í veg fyrir að þeir sem nýta sér þá opnun standi eins og aðrir á íslenskum vinnumarkaði skil á launatengdum gjöldum og öðrum opinberum gjöldum í takt við lög og reglur þar að lútandi. Hér á landi erum við með nokkuð skýrt regluverk utan um sjálfstæðan atvinnurekstur. Við erum einfaldlega að tala um frelsi með ábyrgð. Virðulegur forseti. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar kemur fram að unnið verði að því að byggja upp almenningssamgöngur um allt land. Ég vil því spyrja hæstv. samgönguráðherra: Hyggjast stjórnvöld fjölga sérleyfum leigubifreiða samhliða því að draga úr kvöðum að baki leyfunum? Eða hafa þau jafnvel í hyggju að leggja þessi sérleyfi alveg niður, eins og æskilegt væri? Hyggjast stjórnvöld opna íslenskan leigubílamarkað, m.a. fyrir erlendum aðilum sem hafa reynslu af því að veita bæði ódýra og góða þjónustu? Ef stjórnvöld hafa ekki í hyggju að breyta núverandi fyrirkomulagi á leigubílamarkaði, hver eru þá helstu rök fyrir óbreyttu fyrirkomulagi? Að lokum langar mig að kasta fram spurningu til hæstv. ráðherra í tengslum við umræðu sem átti sér stað hér í tíð síðustu ríkisstjórnar þar sem hv. varaþingmaður Viðreisnar, Pawel Bartoszek, var með munnlega fyrirspurn til þáverandi hæstv. ráðherra Jóns Gunnarssonar. Það kom fram í máli ráðherra að Eftirlitsstofnun EFTA hefði að eigin frumkvæði hafið skoðun á þeim lögum og reglum sem gilda um leigubílaakstur hér á landi og að ráðuneyti samgöngumála hefði átt í bréfasamskiptum, vonandi rafrænum, við stofnunina í tengslum við þá skoðun. Ég spyr því hæstv. samgönguráðherra jafnframt frétta af þessari skoðun Eftirlitsstofnunar EFTA 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson fyrir að hefja máls á þessu málefni hér. Það hvað stjórnvöld hyggjast gera svarar bæði fyrstu spurningunni og aukaspurningunni. Eftirlitsstofnun EFTA hefur hafið frumkvæðisathugun á leigubifreiðamarkaðnum á Íslandi og mögulegum hindrunum á aðgengi að honum. Það sem stofnunin er helst að skoða er hvort aðgangshindranir felist í ákvæðum íslenskrar bifreiðalöggjafar um fjöldatakmarkanir atvinnuleyfa á tilteknum svæðum og einnig um kröfu íslenskrar löggjafar um stöðvaskyldu. Þetta er nákvæmlega sambærileg athugun og hefur þegar átt sér stað á leigubifreiðalöggjöf í Noregi og þar hefur ESA þegar komist að þeirri niðurstöðu í rökstuddu áliti að norsk leigubifreiðalöggjöf, sem er um margt sambærileg þeirri íslensku, feli í sér brot á EES-rétti. Íslensk stjórnvöld hafa átt í talsverðum samskiptum við ESA vegna þessa nú þegar. Það er rétt að geta þess að á öllum Norðurlöndunum, í það minnsta í Danmörku, Noregi og Finnlandi, á sér stað þessa dagana undirbúningur að breytingum á þessu sviði og snúa þær allar að því að fella niður fjöldatakmarkanir og opna landsvæði en til að mynda í Danmörku krefjast menn þess að sala á þjónustu fari engu að síður fram í gegnum leigubifreiðastöð. Mér skilst að þannig sé það einnig í Hollandi. Ein þeirra aðgerða sem gripið var til til að bregðast við athugun ESA sem og ákalli um aukið frelsi á þessum markaði var að skipa starfshóp, sem forveri minn gerði, sem skyldi endurskoða í heild regluverk um leigubifreiðaakstur. Starfshópurinn skyldi leggja fram tillögur til ráðherra um hvort og þá hvaða breytingar er nauðsynlegt að gera á íslensku regluverki um leigubifreiðaakstur með hliðsjón af áliti ESA gegn Noregi og frumkvæðisathugun á Íslandi. Starfshópurinn hefur verið að störfum frá því í október sl. og leitast í vinnu sinni við að svara eftirfarandi meginspurningum: Er íslenskt regluverk um leigubifreiðaakstur og framkvæmd þess í samræmi við EES-samninginn? Ef nei, hvaða breytingar leggur starfshópurinn til að gerðar verði á regluverkinu eða framkvæmd þess til að svo megi verða? Er rétt að gera ráð fyrir þjónustu farveitna á borð við Uber og Lyft hér á landi og hvaða breytingar eru nauðsynlegar í íslenskri löggjöf til að svo megi verða? Starfshópurinn áætlar að skila lokaskýrslu til ráðherra í mars þar sem tekið verður á þessum spurningum og gera tillögur að breytingum á löggjöf. Starfshópurinn hefur leitað umsagna fjölda aðila sem og aflað sjálfstæðs lögfræðilegs álits um þá þætti verkefnisins sem snúa að skyldum Íslands og að EES-rétti. Með öðrum orðum lét ég þennan starfshóp, sem settur var á laggirnar af forvera mínum, halda áfram til að ljúka störfum og hann er kominn af stað. Áfangaskýrslu hefur nú þegar verið skilað en reyndar ekki verið kynnt ráðherra, ekki hefur gefist tími til þess. Ég hef engu að síður lesið hluta af henni. Niðurstöðurnar eru að nauðsynlegt sé að afnema fjöldatakmarkanir atvinnuleyfa á tilteknum svæðum eins og verið er að gera á öðrum Norðurlöndum. Hins vegar er nauðsynlegt að réttur til leyfis til að aka leigubifreið sé háður skilyrðum til að tryggja gæði en ekki síður öryggi þjónustunnar. Þetta leggja allir áherslu á, líka á Norðurlöndunum. Starfshópurinn miðar í tillögum sínum við að leigubifreiðaakstur verði áfram háður leyfi og að ríkar kröfur í þágu öryggis séu gerðar til þeirra sem hann stunda. Starfshópurinn telur í áfangaskýrslu margt í athugunum sínum, m.a. á regluverki um leigubifreiðar í nágrannalöndum okkar og samræmi íslensks réttar við EES-samninginn, benda til þess að falla verði frá lögbundinni stöðvaskyldu í þeirri mynd sem hún er í í dag en að einnig sé hægt að leita annarra leiða til breytingar í þá átt að leiði ekki til lakari þjónustu við neytendur og að almennar kröfur muni tryggja gæði og öryggi leigubifreiðaþjónustu. Starfshópurinn skoðar nú þetta atriði sérstaklega og mun útfæra frekari tillögur í lokaskýrslu. Einnig spurði hv. þingmaður um Uber og Lyft. Svarið við því er í raun og veru að ekkert er því til fyrirstöðu að farveitur bjóði þjónustu sína hér á landi. Hins vegar er rétt að gera ráð fyrir að þær, sem og þeir sem þar bjóða þjónustu sína, uppfylli allar þær kröfur sem gerðar eru og gerðar verða til leigubifreiðastarfsemi. Einungis þannig verður hægt að tryggja öryggi neytenda og jafnræði í samkeppni á markaðnum. Það er líka rétt að benda á að Evrópudómstóllinn hefur nýlega dæmt að þessi fyrirtæki falli undir flutningafyrirtæki. Þau eru því ekki lengur í þessu deilihagkerfi hvað varðar Evrópu heldur falla undir nákvæmlega sömu kröfur og önnur fyrirtæki sem flytja vörur og í þessu tilviki farþega. Þá hefur kannski síðustu spurningunni verið svarað. Við hyggjumst leggja fram breytingar. Afraksturinn af þessari skoðun á núverandi fyrirkomulagi verður að breytingar eru óhjákvæmilegar. Hins vegar þarf að gæta þess að þær verði gerðar í góðu samráði við stétt leigubifreiðastjóra 

Virðulegi forseti. Það er fínt að taka umræðu um þessi mál í ljósi breyttra aðstæðna, breyttrar tækni. Nauðsynlegt er að gera breytingar á þessu fyrirkomulagi eins og svo mörgu öðru í samfélagi okkar. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra munum við líka þurfa að gera það út af þeim samningum sem við erum bundin af við Evrópuþjóðir. Það þarf að vanda undirbúninginn. Það þarf að fara vel ofan í þetta mál og er þá tilgangslítið að leggja fram þá þingsályktunartillögu sem hv. þingmaður vitnaði til vegna þess að málið er í skoðun, það er í faglegum farvegi. Farið var í þá vinnu af ríkisstjórn sem hv. þingmaður átti aðild að og hefur væntanlega verið vel kunnugt um. Ég held að mikilvægt sé að láta þá vinnu klárast og þá getum við séð hverjar eru bestu leiðirnar. Við getum tekist á um það í framhaldi af þeirri vinnu hvaða leið er best að fara. Ég bíð spenntur eftir að sjá hvað kemur út úr því. Það er svo aftur áhugavert að fylgjast með því að þingmenn Viðreisnar eru svolítið uppteknir af því að vera hér í ákveðnum frelsismálum sem eiga kannski flest uppruna sinn í Sjálfstæðisflokknum, eins og þetta mál til að mynda. Og nú sé ég að hv. þingmaður Viðreisnar er að leita eftir meðflutningsmönnum á afnámi einkasölu ÁTVR í verslunum. Sá hinn sami hefur flutt frumvarp um að leggja niður mannanafnanefnd, mál sem dómsmálaráðherra þess tíma hjá Sjálfstæðisflokknum var lagður af stað með. Ég held að þessi misskildi ágreiningur um hvort við eigum að ganga í Evrópusambandið eða ekki ætti ekki að standa í vegi fyrir að þessir hv. þingmenn og góðu vinir mínir kæmu bara heim til sín aftur. 
            

Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir það sem hv. þm. Jón Gunnarsson sagði áðan, að það hefði verið heppilegra að taka þessa umræðu þegar niðurstöður fyrrnefnds starfshóps liggja fyrir. Viðreisn leggur hér til að leggja niður hámarksfjölda atvinnuleyfa í leigubifreiðaakstri og þar með gerbreyta rekstrarumhverfinu. Ég tel það vera óráð og málið ekki alveg hugsað til enda. Takmörkun á atvinnuleyfum hefur lengi verið viðhöfð hér á landi og var í upphafi sett í þeim tilgangi að þeir sem vildu stunda þennan atvinnurekstur gætu lifað af honum. Ef fjöldi leyfa yrði gerður frjáls, eins og hv. þm. Hanna Katrín Friðriksson leggur til, myndi það leiða til offramboðs og atvinnugreinin sem slík yrði hvorki fugl né fiskur. Gleymum því ekki að leigubifreiðaþjónusta veitir í dag rúmlega 600 manns atvinnu. Greinin er vel skipulögð með starfsstöðvum og háu þjónustustigi. Með löggiltum gjaldmælum sem greinin notar ríkir gegnsæi, eftirlit og hámörkun á skilvirkni innheimtu opinberra gjalda. Að leggja til breytingar á gjaldmælaskyldu leigubifreiða, eins og hv. þingmaður leggur einnig til, er ávísun á svarta atvinnustarfsemi í greininni. Rökin fyrir því að takmarka fjölda atvinnuleyfa eiga enn við að mínum dómi. Sambærilegum aðferðum er beitt í öðrum greinum til að tryggja hag þeirra sem starfa í tiltekinni atvinnugrein. Má þar nefna kvótakerfi í landbúnaði og sjávarútvegi. Kvótar og takmarkanir hafa tilgang. Hér er um að ræða verkfæri sem er nauðsynlegt til að tryggja grundvöll ákveðins reksturs í litlu samfélagi í samanburði við önnur lönd. Án takmörkunar má telja víst að fjöldi leigubifreiða tvöfaldist á skömmum tíma. Á Íslandi búa ekki milljónir manna. Hér eru ekki þúsundir leigubifreiða eins og í sumum stórborgum. Markaðurinn hér er mun viðkvæmari en í löndunum í kringum okkur, en sjálfsagt er að skoða að fjölga megi leyfum eitthvað, 

Herra forseti. Við ræðum hér innkomu frjáls farþegaaksturs fyrir gjald. Við vitum það jú öll að í þeim löndum þar sem þetta hefur verið leyft þá fellur það inn á fyrirtæki eins og Uber og Lyft. Þannig er það. Að mínu mati er ekki um neitt deilihagkerfi að ræða þegar svo er búið um hnútana og heldur ekki almenningssamgöngur, vegna þess að þetta eru fyrirtæki með undirverktökum og almenningssamgöngur eru raunverulega skipulagðar af samfélaginu í heild. Annað er að þessi fyrirtæki uppfylla ekki þær kröfur sem við höfum gert til leigubíla. Það vakna ótal spurningar, ein er sú hvort við viljum fella út atvinnubílstjóra sem slíka, til fólksflutninga, í meginatriðum. Er það vilji okkar? Ég tel svo ekki vera. Dæmi er þá leigubílar eða t.d. litlar rútur, akstur með ferðamenn út á land. Við vitum hvernig það hefur stundum gengið hér á Íslandi þannig að mér finnst það óásættanlegt. Viljum við ekki tryggja fagmennsku og aðkomu fagfélaga í þessari grein, tryggja öryggi farþega eins vel og unnt er? Jú, það tel ég vera. Og viljum við stýra tryggingaskilmálum frammi fyrir farþegum? Við vitum hvernig þeim er háttað hjá Uber og Lyft. Þetta er þá skilgreind atvinnugrein sem við erum að tala um. Ég held að við ættum að skoða þetta með raunveruleikagleraugum og hlusta á gagnrýni á þessi fyrirtæki erlendis, í Bandaríkjunum, í Danmörku, Bretlandi, Frakklandi, Egyptalandi meira að segja, ég hef flett þessu upp. Í Tékklandi var Uber og Lyft úthýst úr Brno og það er reynt að gera það í borginni Prag. Ég er hins vegar sammála hv. flutningsmanni þingsályktunartillögunnar um að það þurfi að bæta umhverfi leigubílaþjónustu og í það þurfum við að eyða tíma og ég ætla að ræða það í seinni ræðu minni.

Herra forseti. Þegar fram í sækir, við erum að tala um einn eða tvo áratugi, verða ekki lengur leigubílstjórar. Þetta starf verður ekki lengur til, ekki frekar en mörg önnur störf sem sjálfvirknivæðingin, í þessu tilfelli róbótar, tekur yfir. Þegar við erum komin með sjálfkeyrandi bíla erum við í rauninni bara með róbót. Við vitum það, til er skýrsla um það, tímaritið The Economist er búið að fjalla ítrekað um þetta mál og margar rannsóknir, m.a. frá Oxford 2013, sýna þetta. Ef við förum yfir skýrsluna lítur út fyrir að helmingurinn af störfum eins og við þekkjum þau í dag verði farinn á 20 árum. Það eru því ekki bara leigubílstjórar sem standa frammi fyrir þessu, þetta er framtíðarstaðan hvað það varðar. Þegar kemur að því að nýta tæknina sem er til staðar núna, Uber og fleiri, þannig að fólk, t.d. námsfólk sem vill geta farið út og keyrt í einhverja klukkutíma þegar því hentar, eða, eins og framsögumaður þessarar umræðu nefndi, t.d. öryrkjar sem geta unnið eitthvað, geta stokkið til og unnið þegar þeim líður vel til dæmis - þegar það fólk fer að nýta tæknina sem býður upp á þetta þurfum við á sama tíma að horfa til þess, eins og aðrir hafa komið inn á, að þeir sem eru nú þegar með réttmætar væntingar til þess að sinna þessum störfum - að það sé gert á þann hátt að lendingin verði ekki of harkaleg. Það er þannig með öll þau störf sem eru að hverfa, að við verðum að bregðast við núna svo lendingin verði ekki of harkaleg. Það kemur þá inn á menntun o.s.frv. þannig að ég fagna því að þessi þingsályktunartillaga sé komin fram. Ég fagna því að fyrrverandi og núverandi samgönguráðherrar séu að skoða þessi mál af því að við verðum að skoða þetta núna og lenda því farsællega. Ég get sagt ykkur að það er bara mjög stutt síðan verið var að ræða um farþegaflutninga í atvinnuskyni, það var rætt í nefnd fyrir þremur árum. Ég spurði fólk í ráðuneytinu hvort það væri ekki búið að skoða Uber o.s.frv. Það sagði: Jú, við vitum að það er að koma, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka málshefjanda, hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson, fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga og viðkvæma máli myndi ég vilja segja. Það hefur komið í ljós að starfshópur hefur verið að vinna í þessu að undanförnu þannig að kannski er umræðan ekki svo krefjandi akkúrat á þessari stundu þegar vinnan er löngu hafin og í fullum gangi. Það verður athyglisvert að sjá niðurstöður þessa starfshóps. En ég vil benda á nokkur atriði sem ég sé í þessu máli sérstaklega varðandi öryggi. Við höfum verið talsvert heppin hér á landi með þennan bransa sem leigubílstjóraaksturinn er, hann hefur veitt okkur framúrskarandi öryggi á þessu sviði. Farþegar geta t.d. treyst fullkomlega sínum leigubílstjóra, þannig að ef farþegi gleymir t.d. síma sínum í bifreiðinni, þá er næsta víst að hann finnst á stöðinni daginn eftir. Annað er að ef ölvaðir viðskiptavinir eru á heimleið þá er næsta víst að þeim er borgið hjá þessari stétt sem við köllum leigubílstjórastétt í dag. Þeim er komið af öryggi heim til sín eða á einhvern annan öruggan stað ef ástand þeirra er með þeim hætti. Einnig er margt annað í þessu sem ekki er vert að fórna, finnst mér, ef þetta verður gefið frjálst. Það er ýmislegt sem er í núgildandi reglum sem ég held að sé hættulegt að fórna. Fyrir hvað er verið að fórna þessu? Fyrir hverju er verið að fórna þessu? Til að menn séu ekki að bíða kannski í korter eftir leigubíl á mesta háannatímanum í miðborg Reykjavíkur? Ef þetta verður gefið frjálst þá þyrpast allir leyfishafar út á sama tíma til að ná í bransann. 

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þessa góðu umræðu og það er ánægjulegt líka að heyra bæði núverandi ráðherra og fyrrverandi ráðherra lýsa áhuga sínum á að endurskoða þetta fyrirkomulag. Mér finnst að við eigum að velta fyrir okkur nokkrum einföldum grundvallaratriðum í þessu. Skortur hækkar verð. Það er regla númer eitt. Með því að halda hámarksfjölda leyfa niðri hækkum við verðið á þjónustunni sem ella er veitt. Það er einfalt. Þetta á við á öllum mörkuðum sem við störfum á. Það eru engin rök fyrir hið opinbera að stýra framboði á þessari þjónustu frekar en einhverri annarri. Við búum við frjálsa, óhefta samkeppni á svo mörgum öðrum mörkuðum sem eru miklu fjármagnsfrekari, erfiðari að komast inn á o.s.frv. Þeir hafa tilhneigingu til að ná jafnvægi af sjálfsdáðum í framboði og eftirspurn. Ég held að ríkið eigi ekki að þurfa að hafa áhyggjur af því eða stilla löggjöf í hóf. Varðandi svarta starfsemi skulum við hafa vel í huga að núverandi fyrirkomulag skorts hefur búið til umfangsmikla svarta atvinnustarfsemi á þessu sviði sem er algerlega óregluð. Það er líka annað sem er ágætt að velta fyrir sér þegar rætt er um öryggi og annað þess háttar að þeir sem hafa kynnt sér þjónustu á borð við Uber og fleiri vita að þar er vel skráð hvaða bílstjóri flytur hvaða farþega hvaðan og hvert. Það er talsvert mikið öryggi. Við höfum heyrt umræðu erlendis um að konur kjósi t.d. frekar að nýta sér þjónustu þessara fyrirtækja en hefðbundinna leigubíla einfaldlega af því að þeim sé minni hætta búin í því umhverfi. Öryggið er líka til staðar í þessu. Auðvitað eigum við að hafa reglur um alla starfsemi sem við viljum tryggja að sé faglega unnin. Við gerum kröfur til bílstjóra, hvaða hæfi þarf að uppfylla o.s.frv. En ruglum því ekki saman við þá almennu takmörkun á frjálsri samkeppni sem við erum með í gildi í dag einfaldlega með því að setja þak á heildarfjölda starfsleyfa og hvaðan skuli starfað. Það er alger óþarfi. Þetta er barn síns tíma. Það er löngu tímabært að breyta þessu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson fyrir að taka þetta mál á dagskrá og hefja þessa umræðu. Hún kemur vel inn í tímasetninguna og það starf sem unnið er í ráðuneytinu, það kom fram í máli hæstv. ráðherra. Það er óhjákvæmilegt, bæði út frá stöðu mála og þeirri þróun sem átt hefur sér stað, að bæta umhverfi leigubifreiða. Frelsi er æskilegt, getum við sagt. Út frá hagfræðisjónarmiðum er það til bóta þar sem því verður komið við. Ég vil taka undir með hv. þingmanni, að allt sem snýr að þróuninni, auknum umferðarþunga, umhverfissjónarmiðum, sveiflukenndri eftirspurn, gæðum til þeirra sem njóta þjónustunnar er mjög mikilvægt og kemur inn í umræðuna. Fram kom í máli hæstv. ráðherra að ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, hóf frumkvæðisathugun á þessum markaði á Íslandi í upphafi síðasta árs vegna þess sem hér hefur verið rætt um, fyrirkomulags sérleyfa, og annarra aðgengishindrana á markaði. Í kjölfar niðurstöðu ESA vegna slíkra mála í Noregi um ólögmætar takmarkanir var settur á fót starfshópur. Það verður ekki bara fróðlegt og gagnlegt heldur er það algerlega óhjákvæmilegt og nauðsynlegt fyrir okkur í framhaldinu að fá þessa skýrslu til umræðu með það að markmiði að bæta regluverkið. Þetta hefur verið að gerast í löndunum í kringum okkur. Við tökum auðvitað mið af því hvernig það fer og bætum svo regluverkið, sem er nauðsynlegt.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka málshefjanda, hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson, fyrir að setja þetta mál á dagskrá. Þetta er um margt slungið mál eins og hefur komið fram í umræðunni fram að þessu og fjölmörg rök sem má tína til bæði með og á móti. Það er náttúrlega augljós kostur fyrir farþega að geta pantað bíl á einfaldan hátt í gegnum smáforrit í farsíma og geta þar bæði greitt fyrir ferðina og fylgst nákvæmlega með ferðum bílsins þar sem hann er á leiðinni að sækja viðkomandi. Þannig er líka augljós kostur fyrir bílstjórann að þurfa ekki að hafa neinar áhyggjur af því að greiðsla skili sér þar sem búið er að greiða fyrir ferðina fyrir fram. Þá er sömuleiðis ákveðinn kostur við þessi rafrænu viðskipti að bæði bílstjóri og farþegi geta gefið hvor öðrum einkunn, bæði góða og lélega eftir því sem við á, og þannig geta farþegar gætt sín á slæmum bílstjórum og bílstjórar sömuleiðis varast óþolandi farþega. Eitt af því sem mig langar að nefna, fyrst verið er að endurskoða löggjöf um leigubifreiðar, er hvort það eigi að gera kröfur um bifreiðarnar sjálfar, þær uppfylli t.d. kröfur um ákveðna umhverfisþætti eins og útblástur. Ég nefni þetta hafandi orðið vitni að því nokkrum sinnum á flugvellinum í Reykjavík þar sem leigubílarnir standa í röðum og yfirleitt allir í gangi og oft er mengunarský yfir þeim sem er ekkert sérstaklega skemmtilegt. Herra forseti. Ég er fylgjandi samkeppni á öllum sviðum enda eykur samkeppni verðmætasköpun, sem er svo hægt að nýta í bætta velferð. Ég held að það væri því áhugavert að skoða kosti þess að opna leigubílamarkaðinn meira en gert er í dag. Þó þurfum við náttúrlega að gæta þess í þessu máli sem öðrum að ekki komi upp félagsleg undirboð og sömuleiðis að tryggja ákveðið utanumhald, svo sem að allir bílstjórar hafi tilskilin leyfi, að allt sé uppi á borðum hvað varðar skattamál o.s.frv., en reynslan erlendis, til að mynda í Danmörku, hefur því miður sýnt að nokkuð hefur vantað þar upp á.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni og hæstv. ráðherra fyrir þessa umræðu hér í þingsal sem ég trúi hálfpartinn ekki að eigi sér enn þá stað. Ég bind miklar vonir við að nefnd ráðuneytisins sem komið var á fót af fyrri ráðherra skili fljótlega niðurstöðum og að þar verði sjónarmið um aukið valfrelsi í öndvegi. Ég sé engin rök fyrir því að íslensk stjórnvöld haldi óbreyttu fyrirkomulagi á leigubílamarkaði. Óbreytt ástand felur nefnilega í sér einokun, stöðnun og skort á nýsköpun sem kemur helst niður á neytendum en einnig á bílstjórunum sjálfum, að ég minnist nú ekki á að núverandi aðgangshindranir brjóta gegn ákvæðum EES-samningsins. Það er þess vegna óhjákvæmilegt að breyta þessu ástandi, þótt fyrr hefði verið, eins og gert hefur verið í löndunum í kringum okkur. Margvísleg rök eru fyrir því að breyta núverandi ástandi sem ættu þó auðvitað að vera flestum augljós, að markaður með eins miklum hindrunum og þessi sé ekki besti kosturinn fyrir íslenskt samfélag. Afnám hindrana hefði gríðarlega jákvæð áhrif í för með sér. Að afnema þakið á fjölda leigubílaleyfa myndi, eins og fram hefur komið í umræðunni, bæði fjölga þeim sem sinna þjónustunni, lækka verð og opna fyrir aukna nýsköpun í greininni. Umræðan fer oft sjálfkrafa að snúast um eitt fyrirtæki. Umræðan um frelsi á leigubílamarkaði á samt alls ekki að snúast um einstök fyrirtæki heldur þau tækifæri sem frelsið býður upp á. Málið snýst um stjórnarskrárbundið atvinnufrelsi og tækifæri fyrir innlenda aðila til að þróa nýjar lausnir sem núverandi regluverk kemur í veg fyrir. Burt séð frá öllum þessum kostum, að opna fyrir nýsköpun, meiri sveigjanleika, aukið öryggi, fjölbreyttari þjónustu, meiri samþættingu bíla og bætta umferðarmenningu, má einnig leiða líkur að því að betri þjónusta og síðast en ekki síst lægra verð sporni að einhverju leyti gegn ölvunarakstri. Flestir ökumenn sem verða valdir að umferðarslysum eru nefnilega 17–21 árs einstaklingar undir áhrifum áfengis, einmitt sá hópur sem helst setur fyrir sig kostnaðinn við leigubíla. Leigubílaleyfum hefur fjölgað 

Herra forseti. Aðeins um þær reglur sem við höfum viðhaft við úthlutun leigubifreiðaleyfa. Ég tel að þær reglur hafi gefið góða raun. Aðferðin er sanngjörn vegna þess að þeir sem virkilega vilja stunda þessa atvinnu geta auðveldlega hafið akstur, svo sem í afleysingum. Annað atriði sem má nefna varðandi þetta fyrirkomulag er hversu auðvelt það er að sía út þá sem ekkert erindi eiga í þetta starf. Það er mjög mikilvægt. Í samtölum mínum við forsvarsmenn Bifreiðastjórafélagsins Frama kom skýrt fram að margoft hafa menn verið stöðvaðir á vegferð sinni til þess að öðlast leyfi þar sem komið hefur í ljós að það er engum til hagsbóta, ekki viðkomandi, ekki stéttinni og alls ekki viðskiptavininum. Við verðum að virða þetta fyrirkomulag og við hljótum að hafa áhyggjur af því að hver sem er geti fengið leyfi án þess að gætt sé að því hvort viðkomandi sé hreinlega hæfur til þess. Tillaga hv. þm. Hönnu Katrínar Friðriksson gerir ráð fyrir því að starfsstöðvar leigubifreiða heyri sögunni til enda er það eðli fyrirtækja á borð við Uber að hafa enga starfsstöð. Það að leggja niður stöðvaskyldu er áhættusamt. Eftirlitsskyldan yrði öll erfiðari, mikilvægt er að geta vísað í tiltekna starfsstöð ef eitthvað kemur upp á og þarfnast skoðunar. Auk þess hafa starfsstöðvarnar sinnt mikilvægri upplýsingagjöf til lögreglu, gerist þess þörf, og leyst ágreining á milli bifreiðastjóra og viðskiptavinar. Með því að leggja niður stöðvaskyldu tapast mikilvæg þekking. Ég vil víkja aftur að reynslunni sem Svíar hafa haft af því að opna þennan markað. Hún var það slæm að ferðamönnum sem komu til Svíþjóðar var ráðlagt að fara mjög varlega í að taka leigubifreiðar vegna þess að leigubílstjórar voru uppvísir að svikum og hreinu  Ég 

Herra forseti. Við heyrum hérna ósköp vel þekkt hugtök, markaður og samkeppni, jafnvel heilbrigð samkeppni, hvað sem það nú er, og frelsi. Við erum að ræða um fólksflutninga, við erum ekki að ræða um sölu á sælgæti eða eitthvað annað. Ég held að þegar við berum það saman við raunveruleikann þá sé þetta mál miklu flóknara en svo að þessi þingsályktunartillaga eigi hér erindi miðað við þá vinnu sem er verið að framkvæma, athuganir og annað slíkt. Af því að hér er rætt um frelsi vil ég minna á að það er fylgst með farþegum hjá Uber og Lyft og það er vitað um allar ferðir fólks sem fer með þessum bílum. Það er ekki hægt að greiða með peningum. Menn þurfa jafnvel að verða sér úti um app, jafnvel borga fyrir það, þannig að það er ákveðin mismunun fyrir hendi og við erum að tala um fólksflutninga næstu tíu árin, ekki fjarlæga framtíð þegar engir peningar verða og sjálfkeyrandi bílar og eitthvað slíkt. Þetta er nær okkur í tíma en við höldum. Ég held að það sé hægt í sjálfu sér að koma til móts við ýmsa skavanka sem eru á leigubílakerfinu og eru vissulega fyrir hendi. Það er hægt að fjölga leigubílum með því að bæði einfalda leyfi og fjölga þeim. Það verða hins vegar að vera leyfi fyrir þessum akstri. Það er hægt að lækka verð, t.d. með því að hafa ólíkar stærðir bíla eins og þekkist í sumum borgum, t.d. þrjár stærðir. Það er hægt að stuðla að samkeppni milli þeirra fyrirtækja sem verða þá á markaði þótt þau heiti ekki Uber eða Lyft. Ég styð þær athuganir sem verið er að vinna á vegum hæstv. samgönguráðherra og lít vonaraugum til þeirra. Þetta er ekki gallalaust kerfi heldur þarf að skoða það vandlega en ég geld varhuga við því að sú opnun sem hér er boðuð muni leysa þau vandamál sem leigubílaakstur eða fólksflutningar einkennast af hér á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég hlakka til að sjá hvað kemur frá þeim starfshópi sem hér var nefndur. Það er rétt sem var nefnt áðan, þetta er viðkvæmt mál. Það er svo sem við því að búast þegar við ræðum hérna lifibrauð fjölda einstaklinga, eðlilega er það fólki hjartans mál þegar gjörvallt lifibrauð þess er háð regluverki sem er að úreldast og mun úreldast meira. Við eigum líka að reyna að finna leiðir til að mýkja lendinguna fyrir þá hópa sem stóla á hefðbundna tækni og regluverkið sem hefur orðið til í ljósi þeirrar tækni. Markaðurinn er að breytast og hefur breyst. Reglurnar passa ekki lengur við raunveruleikann, passa ekki við það sem tæknin leyfir fólki að gera. Þetta er sama sagan og er með höfundaréttinn. Það þýðir ekkert að vera bara rosalega reiður yfir því að tækniframfarir komi fram. Þær eru komnar fram og fara ekkert burtu. Við verðum bara að horfast í augu við það. Við getum einungis gert það með því að reyna að skilja hvernig við komum upp regluverki sem er í sem mestu samræmi við tækninýjungar. Það þýðir að eftirfylgni með þessum nýja markaði verður í reynd ómöguleg og ég hef áhyggjur af því. Ég hef alveg heyrt slæma hluti um Uber en það er bara ein tækni, svo eru líka samfélagsmiðlarnir, svokallaðir skutlarahópar, bráðum sjálfkeyrandi bílar og síðan önnur þjónusta sem við sjáum ekki fyrir, t.d. eins og maður væri ekki háður þeim göllum sem hv. 5. þm. Suðurk., Ari Trausti Guðmundsson, nefndi á undan mér. Hér hefur verið nefnt gegnsæi, öryggi, framfylgd og eftirfylgni eins og skattheimta. Þannig er bara málið að eftirlit með segjum skutlarastarfsemi er ekki raunhæf eða yfir höfuð möguleg ef það er ekki einhver leið fyrir þessa aðila til að taka þátt í þessu hagkerfi. Eina leiðin til að setja þetta upp á yfirborðið er að hafa þetta löglegt og raunhæft og ekki þannig að það þurfi að stíga yfir rosalega marga steina til að komast í þennan bransa. 

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að bæta örlitlu við mitt fyrra innlegg í þessa umræðu. Breytingar eru greinilega í aðsigi á þessu sviði eins og á mörgum öðrum sviðum atvinnulífsins, ég geri mér fulla grein fyrir því. Ég vil bara leggja áherslu á að gæðum og öryggi þjónustunnar, þjónustu leigubifreiðastöðva og leigubílstjóra, sé ekki fórnað í einhverju æði hér. Er ekki einfaldast að leysa málið með því að fjölga þessum atvinnuleyfum? Þá þurfa menn ekki að bíða í hálftíma niðri í miðbæ. Mér dettur það helst í hug. Með því að fórna stöðvaskyldunni gæti sú staða komið upp að margir myndu segja upp stöðvarplássi sínu til að spara sér peninga. Ekki er ósennilegt að þeir sem veldu að vera ekki á bifreiðastöð myndu nota atvinnuleyfi sitt sem einhvers konar aukavinnu og þar með minnkar þjónustan sífellt gagnvart neytendum. Þjónustan yrði góð á helstu uppgripstímum vikunnar og sólarhringsins en einungis örfáir þjónustuðu á öðrum tímum. Þetta yrðu einhvers konar uppgrip eða vertíðarvinna. Talað er um að best sé að afnema gjaldmælana, að menn geti bara samið við bílstjórana. Ég vil ekki sýnast mótfallinn öllu frelsi á þessu sviði en set stórt spurningarmerki við slíkt afnám. Annað sem ég myndi vilja benda á er varðandi eftirlitið. Gert er ráð fyrir að slaka á kröfunum til atvinnubílstjóra til að öðlast þessi réttindi. Þá vil ég benda á að mér skilst að eftirlit með akstri leigubílstjóra sé í dag í höndunum á tveimur lögreglumönnum - frá Hvalfjarðarbotni austur til Hornafjarðar, tveir lögreglumenn. Það er auðvitað ekkert eftirlit.

Herra forseti. Ég þakka verulega áhugaverða umræðu um þetta mál. Ég ákvað frekar að taka saman nokkra punkta sem vöktu athygli mína og skjóta á þá. Ég ætla að byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að setja okkur inn í þá vinnu sem er í gangi og hvers má vænta og síðan einstökum þingmönnum fyrir að setja fram mismunandi sjónarmið. Vegna hræðslu í tengslum við aukningu á svartri atvinnustarfsemi yrðu þessar breytingar að veruleika vil ég segja að svört atvinnustarfsemi blómstrar í núverandi markaðsumhverfi. Þessar breytingar eru, a.m.k. að mínu mati, þvert á móti til þess fallnar að draga úr henni þar sem áhugasamir ættu fleiri kosta völ. Ég sé á engan hátt af hverju aukið frelsi innan almenns lagaramma um sjálfstæðan rekstur ætti að ýta undir slíka svarta starfsemi. Annað mikilvægt er öryggismálin. Það er á engan hátt verið að leggja til að gefa neinn afslátt þar. Staðreyndin er bara því miður sú að núverandi lög hafa ekki komið í veg fyrir dæmi um slík brot. Allt tal um að öryggisleysi myndi aukast í kjölfar svona breytinga er að mínu mati til þess fallið að afvegaleiða umræðuna. Svo er það umræðan um framboð og offramboð sem mér finnst að miklu leyti snúast um skemmtistaðamenninguna okkar, biðraðir niðri í miðbæ um hánótt. Það er gott og vel, en áhugi minn á frelsi á þessum markaði snýr fyrst og fremst að því að leigubílar í mismunandi mynd verði í ríkari mæli hluti af lausninni á þeim vanda sem almenningssamgöngurnar okkar búa við. Það þarf fjölbreyttara framboð og fjölbreyttara verð til að svo verði. Svo finnst mér líka að við eigum að fagna því tækifæri sem hér fæst með því að nýta möguleika deilihagkerfisins og fjölga störfum. Við horfum í ríkari mæli upp á þá áskorun að vernda störf sem geta glatast með tækniframförum. Hér bjóða tækniframfarir okkur upp á að breyta markaðnum og fjölga þeim sem geta lagt sitt af mörkum. Aðeins að lokum um starfshópinn og skoðanir einstakra þingmanna, jafnvel  
             Hagsmunaaðilar, og ég ætla bara að beina því til hæstv. ráðherra, eru ekki bara þeir sem veita þjónustuna og hafa þar af leiðandi mögulega tilhneigingu til að viðhalda núverandi kerfi. Langstærsti hagsmunaaðilinn er sá sem notar þjónustuna, þ.e. almenningur, og 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa áhugaverðu umræðu. Auðvitað er hún bara liður í því að heyra skoðanir þingsins og hjálpa til við að útfæra frumvarp þegar þar að kemur, þegar starfshópurinn hefur lokið störfum sínum og við sjáum hvert við stefnum. Það er að sjálfsögðu grundvallarmarkmið í störfum okkar, bæði þingsins og framkvæmdarvaldsins, að hafa hag almennings að leiðarljósi. Allir sem starfa í þessum hópi, fyrir utan þá sem hafa beina hagsmuni, eru vitanlega að starfa að þeim þætti. Svo því sé nú svarað. Mér fannst þetta áhugaverð umræða. Mjög ólík sjónarmið. Ég er sammála því sem kom fram hjá hv. þm. Ara Trausta Guðmundssyni að við þurfum að fara varlega og benti einmitt á það sem hefur komið fram víða erlendis varðandi þessi nýju fyrirtæki, Uber og Lyft, um deilihagkerfið, þar sem Evrópudómstóllinn hafnar því hreinlega að um slíkt sé að ræða og fellir þau undir flutningsfyrirtæki. Sem segir okkur að tilhneiging er til þess að gera sömu kröfur til allra. Auðvitað verðum við að fara varlega í þessu máli. Við erum að fjalla um hagsmuni fólks sem býr inni í ákveðnu kerfi. Einhver þingmaðurinn nefndi að við ættum að læra af reynslu annarra. Það er nákvæmlega það sem við erum að gera. Horfa á það sem er að gerast á Norðurlöndunum, m.a. vegna tilmæla ESA eða EES-samningsreglna en líka vegna þess að þar hafa menn verið að þróa þetta. Sumir eru að fara aðeins til baka aftur vegna þess að þeir gengu of langt. Það er ekki nóg stundum að æpa frelsi, frelsi. Danir velta því t.d. fyrir sér að á ákveðnum svæðum í Danmörku sé ekki nægilega tryggt að þar verði þjónusta og hafa þá heimild til að gera einhverja ákveðna hluti. Við þurfum að skoða alla þessa þætti. Hv. þm. Karl Gauti Hjaltason talaði um að við værum heppin hér á landi með öryggi. Ég held að það sé ekki eingöngu heppni. Ég held að það sé vegna þess að kerfið hafi verið þannig útbúið. Þess vegna er svo mikilvægt, eins og hv. þm. Willum Þór Þórsson sagði, að við verðum að vinna að því 

Herra forseti. Undir þessum lið hafði ég hugsað mér að spyrja hæstv. ráðherra samgöngu- og sveitarstjórnarmála um þingsályktunartillögu sem fyrst var mælt fyrir á 144. löggjafarþingi, eða á þinginu sem starfaði á árinu 2014–2015, og var síðan samþykkt á Alþingi 7. september 2016. Sú þingsályktunartillaga snýst um að hjón geti átt lögheimili hvort á sínum staðnum. Þingið fól ráðuneytinu og ráðherra að leggja fram á Alþingi frumvarp til nýrra laga um lögheimili byggt á þeim tillögum eigi síðar en 30. mars 2017. Nú er 19. febrúar 2018 og þess vegna fannst mér tími til kominn að spyrja hvað væri að frétta, hvort frumvarpið væri ekki að koma inn í þingið. Það undarlega gerðist í morgun, herra forseti, að hæstv. ráðherra svaraði spurningunni á Facebook-síðu sinni. Að vísu gleymdi hann að láta vita eða ákvað að láta það líta þannig út að honum hefði sisvona dottið þetta í hug sjálfum. Enda fékk hæstv. ráðherra mikið hrós fyrir frá þeim sem komu síðan inn á síðuna og fögnuðu þeim framsæknu lögum sem hann ætlaði að mæla fyrir í mars. Þetta fannst mér mjög merkilegt. Ég spyr: Hver þarf Alþingi sem hefur Facebook? Stuttu seinna, rétt eftir að hæstv. ráðherra hafði birt þessa færslu á Facebook-síðu sinni, kom frétt á RÚV um það sem væri að fara að gerast, um frumvarp sem hæstv. ráðherra samgöngu- og sveitarstjórnarmála hygðist leggja fram. Mér finnst mikilvægt að það komi fram hér að Alþingi hafði falið ráðuneytinu og ráðherra þessara mála að leggja fram frumvarp um þetta eigi síðar en 30. mars 2017 og nú 19. febrúar 2018 er ekkert komið, en samkvæmt færslu á Facebook-síðu hæstv. ráðherra er von á slíku frumvarpi í mars. Í nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar, sem fjallaði um málið á sínum tíma, var þó ýmislegt annað dregið fram sem ekki fást svör við á Facebook-síðunni. Það er til dæmis um börn hjóna, hvort börn geti átt lögheimili hvort á sínum staðnum, hvort sem það eru börn hjóna eða börn 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og eftirfylgnina; þinginu ber að sýna framkvæmdarvaldinu aðhald. Þegar ég kom í ráðuneytið í byrjun desember var ég upplýstur um að starfshópur væri að leggja lokahönd á vinnu við heildarendurskoðun laga um lögheimilisskráningu, m.a. vegna þingsályktunar frá Alþingi þess efnis að það yrði gert. Hins vegar var farið í mun ítarlegri skoðun og sjálfsagt er það skýringin á þeim drætti sem orðið hefur. Kannski hefur Alþingi verið fullbjartsýnt á að hægt væri að ljúka málinu á innan við einu ári. En heildarlöggjöf um lögheimilisskráningu kemur sem sagt fram í mars og ég vona að henni verði vel tekið hér á þinginu. Þar er lagt til að hjónum verði gert fært að eiga lögheimili hvort á sínum stað óháð því hvort það er vegna atvinnu, þ.e. ef þau kjósa það einhverra hluta vegna. Án efa verður fjallað um það í þinginu og í nefndarstarfinu, þegar að því kemur, hvort börn komi til með að geta haft tvískipt lögheimili. Það hefur oft verið rætt í þinginu og niðurstaðan orðið að lagalega væri það ekki hægt. Eina mikilvæga breytingu vil ég nefna, þ.e. að þegar foreldrar hafa sameiginlega forsjá sé aðsetur barnsins skráð hjá því foreldri sem það á ekki lögheimili hjá. Það er nýjung hjá Þjóðskrá að slíkt aðsetur barns sé skráð. Í skólakerfinu kemur það þá til dæmis fram hvar báðir foreldrar barns búa, þ.e. hvar barnið á lögheimili og hvar það hefur annað aðsetur. Ég á von á því að nánar verði fjallað um þetta. Foreldrar kjósa að eiga lögheimili hvort á sínum stað en börnin þeirra þurfa þá kannski að vera í leikskóla eða grunnskóla á báðum stöðum og ítarlega gæti þurft að fjalla um það. Það sem mér finnst kannski mikilvægast í þessu frumvarpi er að gert er ráð fyrir því að taka af skarið með það að fólk geti ekki skráð sig til lögheimilis hvar sem er, bara sisvona; menn kalla það að vera án staðsetningar. Ég held að við skoðun nefndarinnar hafi komið í ljós að um 1.400 manns séu skrásettir með slíkum hætti. Þess vegna er gert ráð fyrir því nýmæli að Þjóðskrá Íslands skuli senda tilkynningu til þinglýsts eiganda fasteignar á island.is um þá sem skrá lögheimili sitt í fasteign í hans eigu. Ef maður færi að skoða það gætu fleiri hafa skráð sig til heimilis heima hjá manni en maður hefur hugmynd um í dag. Það er ómögulegt og getur verið grundvöllur þess að um svik í kerfinu sé að ræða. Það er því mjög mikilvægt að klára þetta mál, og önnur atriði sem eru þarna inni. Varðandi Facebook-síðu ráðherrans þá er áhugavert að fylgjast með henni. Hún er fréttaveita ráðherrans um það hvað hann er að gera. Þar birtist reglulega margt áhugavert, stundum upplýsingar um ferðir ráðherra eða fyrirhugaða löggjöf, mál sem hann hyggst leggja fram til meðhöndlunar á Alþingi.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir þau svör sem hann veitti. Ég kem hingað upp einmitt til að ræða börn og möguleika barna á að hafa tvöfalt lögheimili. Það kom fram í máli ráðherra að lagalega væri það ekki hægt. Hér fjallaði ráðherra um að taka þyrfti ákvörðun um það, séu hjón í hjúskap eða sambúð, hjá hvoru foreldri barnið skuli hafa lögheimili og hvoru aðsetur. Ég velti fyrir mér hvort ráðherrann hafi alveg misst af þeirri umræðu sem hefur verið mjög hávær undanfarin ár, þ.e. þessu réttlætismáli, þegar barn býr hjá báðum foreldrum sínum sem eru fráskilin eða hafa slitið sambúð, að barnið geti haft lögheimili á báðum stöðum. Ég átta mig ekki alveg á því hafandi starfað í þessum málaflokki lengi hvað varðar 

Virðulegi forseti. Ég hlakka til að fá almennilegan tíma til að ræða lögheimili og allt það. Ég vil koma því áleiðis að mér finnst frekar þreytandi við íslenska yfirvaldamenningu hvernig yfirvöldum og Íslendingum finnst alveg sjálfsagt að yfirvöld ákveði hvernig við ætlum að haga okkar prívatlífi. Mér finnst það óþolandi. Hjón eiga alveg að geta verið hjón þótt þau séu ekki með sama lögheimili. Það er ekkert því til fyrirstöðu, annað en einhverjar hugsanlegar skriffinnskuflækjur sem hafa komið fram vegna tilætlunarsemi yfirvalda og samfélagsins hvernig við högum lífi okkar. Ég vil líka nefna, í ljósi þess sem hv. þm. Helga Vala Helgadóttir nefndi í sambandi við lögheimili barna, hugmyndina að þau hafi tvö lögheimili. Ég hef sent inn fyrirspurn á þskj. 248 um skipta búsetu barna, sem fjallar um sama efni en er þó önnur nálgun. Ég vildi bara halda því til haga í umræðunni. En ég hlakka til að hafa 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Frumvarp um þessi mál er sannarlega aðkallandi, en þegar málið var rætt á sínum tíma í þinginu voru ræddar umsagnir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem gaf umsögn um þingsályktunartillöguna sem ég er fyrsti flutningsmaður að, en flutningsmenn voru fulltrúar allra flokka sem þá voru á þingi. Samband íslenskra sveitarfélaga talaði um að vegna örra samfélagsbreytinga undanfarna áratugi væri ýmislegt sem þyrfti að skoða betur. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort í frumvarpinu séu aðeins þessi tvö atriði sem hæstv. ráðherra nefndi áðan og ákall Þjóðskrár um endurskoðun laga um lög um aðsetursskipti, hvort því ákalli sé svarað í því sem hæstv. ráðherra nefndi áðan. Síðan vil ég, herra forseti, biðja forseta um að ræða það á næsta forsætisnefndarfundi hvort það sé sæmandi - eða hvort við ættum ekki bara að virða umræður á Alþingi að þegar búið er að senda út dagskrá þá sé umræðan tekin við ráðherra hér á forsendum þingmannanna, en þegar svo er þá séu ráðherrar ekki búnir að henda út yfirlýsingum og svörum á sínum forsendum á Facebook-síður sínar áður en umræða hefst hér. Mér finnst það óásættanlegt, herra forseti. Ég vona að þetta mál verði tekið upp við forsætisnefnd.

Forseti tekur orð hv. þingmanns til greina.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og þakka fyrirspyrjandanum fyrir að hefja máls á henni. Þar sem fyrirspyrjandi var fyrsti flutningsmaður þingsályktunartillögu um þetta mál getur hann nú glaðst yfir því þegar frumvarpið kemur fram, einkum ef þingið er sammála því að fara þessa leið varðandi lögheimili hjóna. Það eru fjölmörg önnur atriði í frumvarpinu sem eru til bóta og með fylgja skýrar greinargerðir um af hverju menn fara þessa leið eða hina. Það er þó hvorki tími né tækifæri til að ræða það hér í dag. Varðandi það sem hv. þm. Helga Vala Helgadóttir kom inn á, hvort ráðherrann hefði ekki orðið var við umræðu um réttlæti í því að börn hefðu lögheimili hjá báðum foreldrum þá er það auðvitað þannig. Þess vegna spurði ég eftir því þegar starfshópurinn skilaði niðurstöðum sínum. Það var mat þessa hóps að lagalegar hindranir væru fólgnar í því og fór hann því þá leið að leggja til að barnið hefði lögheimili hjá öðru foreldrinu en að það væri skráð með aðsetur hjá hinu. Það er án efa til bóta. En ég var þá þegar sannfærður um að þetta yrði umræðuefni í þinginu og að menn myndu kanna hvort hægt væri að fara einhverjar aðrar leiðir. En þarna var þetta lagt til og verður þar af leiðandi til umfjöllunar í þingnefnd þegar þar að kemur. Ég vonast til að þetta frumvarp sé að detta í hús og hlakka til að fá að mæla fyrir því og taka umræðu við hv. þingmenn um fleiri þætti þessa máls.

Virðulegi forseti. Í janúar var tilkynnt um aukningu á vetrarþjónustu á þjóðvegum til að auka umferðaröryggi og er það vel. Ég veit hins vegar ekki hvort sú ákvörðun hefur farið að skila sýnilegum árangri í rysjóttu vetrarveðri síðustu vikna. Góð vetrarþjónusta er grundvöllur að ferðaþjónustu um allt land allt árið. Vetrarþjónusta er auðvitað líka grundvöllur að stækkun atvinnusóknarsvæða víða um land. En þó er það svo að fjöldi fólks ferðast daglega til og frá vinnu á svæðum þar sem vetrarþjónusta er ekki veitt daglega eða veitt eftir að vinnutími er hafinn. Ég fagna þjónustuaukningunni sem varð nú í janúar og tel að hún geti stuðlað að því að fleiri ferðamenn fari lengra út frá Reykjavík yfir veturinn en hingað til. En það vakna líka ýmsar spurningar. Það virðist til dæmis vera þannig að vetrarþjónusta á stórum hluta hringvegarins sé enn í þjónustuflokki þrjú. Upplýsingar um vetrarþjónustu eru birtar á vef Vegagerðarinnar. Það er engan veginn auðvelt að lesa út úr þeim nema þekkja þeim mun betur til. Framsetningin virðist miðuð við sérfræðinga í vetrarþjónustu, svo sem verktaka og sveitarfélög. Ég velti fyrir mér hvort ekki gæti verið gagnlegt að setja þessar upplýsingar fram á aðgengilegri hátt þannig að þær nýtist almenningi og ferðaþjónustunni betur. Eins og upplýsingar um færð á vegum sem Vegagerðinni hefur tekist að setja fram með skýrum og aðgengilegum hætti, þannig að skýrt væri hvað fælist í snjómokstursreglum annars vegar og þjónustuflokkum hins vegar. Eins velti ég fyrir mér hvernig eftirliti með vetrarþjónustu sé háttað þar sem oft á tíðum virðist við fyrstu sýn ekki vera samræmi í þjónustunni milli sambærilegra þjónustusvæða. Ég veit að stundum er það vegna þess að verktakar gera betur en til er ætlast en einnig getur hrein tilviljun valdið, svo sem vegalengd frá upphafsstað þjónustu og fleira. Það geta verið mikil viðbrigði að fara af vel sönduðum vegi yfir á flughálan veg án nokkurra viðvarana bara vegna þess að keyrt er á milli þjónustusvæða. Ég vil því spyrja hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra: Hvað er lagt til grundvallar við ákvörðun um þjónustuflokk vetrarþjónustu á þjóðvegum landsins? Til hvers var horft þegar ákvörðun var tekin um aukna vetrarþjónustu á tilteknum vegum nú í janúar 2018? Hvernig skiptist þjónusta á þjóðvegi 1 eftir þjónustuflokkum? Hversu margir kílómetrar eru í hverjum flokki og hvernig dreifast þeir landfræðilega? Hvernig er eftirliti með vetrarþjónustu háttað og hvað felst í því eftirliti?

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar fínu spurningar frá hv. þingmanni. Varðandi hvað lagt er til grundvallar við ákvörðun í þjónustuflokka í vetrarþjónustu á þjóðvegum landsins er fyrst og fremst byggt á tveimur þáttum, annars vegar vetrardagsumferð, svokallaðri VDU, þ.e. meðaltali umferðar um veg að vetri til, og hins vegar á því hve mikilvæg leiðin er talin. Vegir sem tengja saman þéttbýli eru taldir mikilvægir út af vinnusóknarsvæðunum. Mat á mikilvægi leiðar á þeim grundvelli er síðan tvískipt, eftir því hvort um er að ræða veg milli þéttbýlisstaða þar sem fjarlægðin er skemmri en 20 kílómetrar eða veg milli þéttbýlisstaða sem er lengri en 20 kílómetrar. Leiðir milli þéttbýlisstaða falla í sama þjónustuflokk, en á lengri leiðunum geta þjónustuflokkar verið háðir umferð. Þéttbýlisstaður telst sá staður þar sem eru 200 íbúar eða fleiri og þjónustuflokkurinn ræður þjónustustiginu. Sé vegurinn að öðru leyti talinn mikilvægur vegakerfinu, t.d. vegna þess að um mikilvæga flutningaleið er að ræða, getur þjónusta á honum verið meiri en ef umferðin ein er lögð til grundvallar. Það gildir sérstaklega um fjölda mokstursdaga. Þjónusta við vegi að öðru leyti byggir að mestu leyti á umferð um þá að vetri til, þ.e. VDU. Á ofangreindu sjónarmiði byggir síðan skipting vega í þjónustuflokka. Þjónustuflokkarnir eru fjórir. Í 1. flokki eru mikilvægar leiðir þar sem vetrardagsumferð er annars vegar 2.000 bílar á vegi eða fleiri milli þéttbýlisstaða undir 20 kílómetrum og hins vegar 3.000 bílar eða fleiri á langleið. Þar er fjöldi mokstursdaga sjö dagar í viku. Í þjónustuflokki 2 eru vegir milli þéttbýlisstaða undir 20 kílómetrum með umferð milli 300 og 2.000 bílar, og vegir sem falla undir langleið með umferð milli 500 og 3.000 bílar. Þar er fjöldi mokstursdaga sex til sjö eftir atvikum. Í þjónustuflokki 3 getur einnig verið um sex til sjö daga þjónustu á vegum að ræða þar sem umferðin er undir 300 bílum á vegi milli þéttbýlisstaða undir 20 kílómetrum og langleið með umferð undir 500. Aðrir vegir geta fallið í þjónustuflokk 3 með þriggja til fimm daga þjónustu ef umferð er yfir 100 bílum. Það á sérstaklega við um safnleiðir. Að lokum kemur þjónustuflokkur 4 fyrir aðra vegi með ótilgreindri umferð sem fá lágmarks reglubundna þjónustu. Fyrir utan þessa skiptingu eru síðan vegir sem falla undir svokallaða helmingamokstursreglu og eru þjónustaðir allt að þrisvar sinnum í viku. Helmingamokstursregla er þá með sveitarfélögunum. Í öðru lagi: Til hvers var horft þegar ákvörðun var tekin í byrjun árs? Sú aukning miðaðist við grundvallarreglur Vegagerðarinnar í vetrarþjónustu, samanber svar við fyrstu fyrirspurninni, og var tillaga um fjölda snjómokstursdaga byggð á umferðartölum um vetrardagsumferð sem og þjónustuflokkum sem byggð var á mikilvægi leiða. Dæmi: Vegur með vetrardagsumferð með yfir 100 bíla fékk tveggja daga þjónustu, vegur með vetrardagsumferð yfir 200 fékk þriggja daga þjónustu, vegur með 300 bíla fékk fimm daga þjónustu, vegur með 400 bíla umferð fékk sex daga þjónustu og loks mikilvægir vegir með vetrardagsumferð yfir 500 bílum fékk sjö daga þjónustu. Í samræmi við það var einnig leitast við að auka vetrarþjónustuna á vegum sem setið höfðu eftir. Þetta eru vegir þar sem umferð hafði aukist, en þjónusta á þeim hafði staðið í stað og þeir þannig ekki með sambærilega þjónustu og aðrir vegir með svipaða umferð. Þannig urðu sumir vegir sem þetta átti við með reglulega þjónustu en voru með takmarkaða þjónustu áður. Þegar tekin var ákvörðun um aukna vetrarþjónustu nú í janúar var ekki lagt til að draga úr þjónustu á vegum þar sem umferð hefur dregist saman. Varðandi þriðju spurninguna um hvernig þjónustan skiptist á þjóðvegi 1 eftir þjónustuflokkum 1, 2 og 3, þ.e. hversu margir kílómetrar eru í hverjum flokki og hvernig þeir dreifast, þá er þetta allnákvæmt skjal sem ég ætla ekki að lesa upp hér, en ég mun koma upplýsingunum til þingsins og þingmanna. Vegalengd í þjónustuflokki 1 er 336 kílómetrar. Í þjónustuflokki 2 eru þeir tæplega 1.500, í þjónustuflokki 3 tæplega 2.500 og í þjónustuflokki 4 eru rúmlega þúsund kílómetrar. Varðandi síðustu spurninguna, hvernig eftirliti er háttað með vetrarþjónustu og hvað felist í því eftirliti er hún tvíþætt; annars vegar er um að ræða eftirlit með því, hvort þörf er á þjónustunni, þ.e. söltun og opnun. Hins vegar er um að ræða framvirka upplýsingaöflun til þess að geta gefið upplýsingar um færð. Upplýsingaöflun í þessu skyni fer fram með tvennum hætti; annars vegar er fylgst með veðri og þannig metin sú þörf og hins vegar er haft eftirlit með færð. Eftirlit með færð fer fram með fjarvöktun með myndavélum, veðurstöðvum, og einnig með eftirlitsakstri. Þá er einnig eftirlit með vinnugæðum á vettvangi, auk reglulegs eftirlits með virkni og ástandi tækja og búnaðar. Eftirlit með tækjunum fer fram tvisvar til fjórum sinnum á ári. Nýtt er einnig 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Líneik Önnu Sævarsdóttur fyrir þessar fyrirspurnir. Það er eðlilegt að við séum að velta þessu fyrir okkur í því veðurfari sem verið hefur undanfarið og erfitt að fylgja þessari þjónustu eftir. Hæstv. ráðherra talar um árdagsumferð. Hún er alls ekki mæld alls staðar og getur verið mismunandi á milli staða. Það eru kannski tveir, þrír teljarar á milli Hólmavíkur og Ísafjarðar, en kannski enginn á milli sumra annarra þéttbýlisstaða. Þarf ekki að bæta úr því? Einnig langar mig til að spyrja um eftirlit á vetrarþjónustu. Er samræmt eftirlit um land allt eða er það misjafnt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir svarið og hv. þm. Höllu Signýju Kristjánsdóttur fyrir innlegg hennar. Það er gott að fá þessar upplýsingar fram en enn betra að vita af því að þær koma líka fram skriflega og ítarlegri svo hægt er að leggjast yfir þær og skoða þær frekar. Ég heyrði það nú síðast á ferðum mínum um Norðausturkjördæmi í kjördæmaviku að íbúar telja víða að vegþjónustan sé ekki alveg í takti við þær gífurlegu breytingar sem orðið hafa á atvinnusókn, bæði á milli byggðarlaga en líka úr sveitum þar það er nú orðin undantekning að tveir fullorðnir vinni við hvert bú. Annar aðilinn sækir því vinnu daglega utan búsins. Í framhaldi af því velti ég fyrir mér og heyrði umræðu um hvort eðlilegt væri að leggja fleiri þætti til grundvallar við útboð á vegþjónustu, eins og á hvaða tíma dags þjónustan hefst, hvort það er við upphaf vinnutíma, þegar skólabörn þurfa að ferðast um vegi, þegar þau þurfa að fara af stað, þarfir ferðaþjónustunnar og loks svæðisbundna og staðbundna veðurfarsþætti. Það er víða þekkt að það getur verið lítill blettur þar sem snjóalög eru erfið eða snjóþyngsli mikil og/eða nokkrir kílómetrar með mikilli svellmyndun, en ekki er sandað eða saltað. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa umræðu. Varðandi það sem hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir kom inn á með eftirlitið er áhættumati beitt. Það er tíðara á höfuðborgarsvæðinu en annars staðar. En það er gert með mjög nákvæmum hætti. Verktakar þurfa til að mynda að sýna fram á virkni tækja með því að vigta það magn sem numið er af vegum svo að samræmi sé á milli stjórnbúnaðar og vinnuvélar. Einnig er kannað hvort nægilega sé rutt og hvort hægt sé að fara nær stikum og hvort þörf sé á að fjarlægja efni þannig að síður skafi á veginn aftur og slíkt. Öllu þessu er nú sinnt. Ég held að ég geti fullyrt að menn reyni eftir þörfum að hafa þetta í takti við þarfir atvinnulífsins og heimilanna, til að koma börnum í skóla og fólki í vinnu. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. málshefjanda Líneik Önnu Sævarsdóttur, að við höfum séð gríðarlega breytingu á síðustu árum. Bæði eru vinnusóknarsvæði stærri, þ.e. fólk sækir gjarnan vinnu um lengri veg en áður, en umferð eykst ekki síður vegna ferðamanna. Þess vegna höfum við verið að sjá þessar ævintýralegu tölur um aukningu. Það var vissulega gott að geta brugðist við og Vegagerðin brást vel við þeirri beiðni minni að auka vetrarþjónustuna í byrjun ársins. Við höfum hins vegar ekki getað komið í veg fyrir öll þau vondu veður sem geisað hafa síðastliðinn hálfan mánuð, því miður, og kannski er enga vetrarþjónustu hægt að veita á slíkum köflum. Það hefur hins vegar orðið til þess að kostnaður Vegagerðarinnar hefur verið 35 milljónir á dag frá áramótum. Við þurfum meira fé í þennan málaflokk til að geta staðið betur undir vetrarþjónustunni. Það er einn liður. Nýframkvæmdir eru eitt, viðhald mannvirkja annað en þjónustan, þar með talin vetrarþjónustan, mun taka meira fé til sín en hún hefur gert á liðnum árum.