Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (SÓÓ): Þetta Ed.-mál kom aftur frá Nd. vegna smávegis breytinga, sem það hefur tekið þar. Ég hef átt tal við formann heilbr. og félmn. þessarar d., og hefur hann tilkynnt mér, að n. muni ekki óska eftir að taka frv. til nýrrar athugunar eftir þessa breytingu í Nd. Kemur því frv. til atkv.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, hefur byggingarkostnaður farið nokkuð ört vaxandi, hér hin síðustu ár og kallar það vitanlega á aðgerðir eða fjárútvegun til þess að standast þessa kostnaðaraukningu. Vísitala byggingarkostnaðar var um áramótin 1955–56 sett í 100, en um s.l. áramót var hún orðin 220 eða hafði hækkað um 120 stig og nokkuð jafnt allt þetta tímabil. Það er þess vegna ekki að ófyrirsynju, að ríkisstj. hefur leitt hugann að því, hvernig hækka mætti þetta framlag, sem húsnæðismálastjórn veitir árlega til bygginga og eftir hvaða leiðum. Í upphaflegu lögunum um húsnæðismálastjórn var gert ráð fyrir því, að lánveitingar á íbúð gætu numið allt að 100 þús. kr., en var fljótlega vegna mikillar eftirspurnar og takmarkaðra fjármuna lækkað ofan í 70 þús. kr. Þetta hefur svo verið hækkað nú aftur, fyrst upp í 100 þús. kr. og síðan upp í 150 þús. kr. á íbúð og við það hefur setið nú allengi. Þetta hefur orðið til þess, að það hefur ekki verið hægt að sinna á hverju ári nærri öllum þeim umsóknum, sem borizt hafa og hafa menn því þurft að biða, ég vil segja óeðlilega lengi, eftir því að fá afgreiðslu sinna mála. Féð, sem hefur verið úthlutað til húsbyggjenda, lánsféð hjá húsnæðismálastjórn, hefur verið eftirfarandi, síðan stofnunin tók til starfa: 1955 var úthlutað 35 millj. (ég les bara í heilum millj.), 1956 50 millj., 1957 var úthlutað 53 millj., 1958 34 millj., 1959 35 millj., 1960 71 millj., 1961 65 millj., 1962 86 millj., 1963 voru veittar 111 millj. og 1964 160 millj., þannig að þetta hefur hækkað nokkuð á þessu tímabili, þó að það sé hvergi nærri fullnægjandi. Það athyglisverðasta í þessu er þó það, að eigið fé húsnæðismálastjórnar hefur ekki verið aukið neitt að ráði, heldur hefur þetta aukna fé, sem komið hefur til ráðstöfunar, að mestu leyti verið tekið að láni. Ríkisstj. hefur leitað eftir því, á hvern hátt úr þessu væri hægt að bæta og byrjaði á því verulega á síðasta þingi, þegar samþ. var hækkun á skyldusparnaðinum úr 6% upp í 15% og sömuleiðis voru þá líka sett lög, sem skylduðu vátryggingarfélag til þess að leggja nokkuð af sínu ráðstöfunarfé fram til kaupa á húsnæðisstjórnarlánabréfum. Síðan kom það til, að um mitt s.l. ár voru gerðir samningar á milli Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambandsins annars vegar og ríkisstj. hins vegar um ýmis atriði í sambandi við kjaramál og hagsmunamál launþega og eitt af þeim atriðum, sem þar kom til umr., var einmitt að ráða bót á húsnæðismálunum á þann veg fyrst og fremst að auka framlög til þeirra. Ég tel rétt, að ég lesi hér upp þetta samkomulag, að því er tekur til húsnæðismálanna, en það er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. mun beita sér fyrir ráðstöfunum til úrlausnar í húsnæðismálum, er hafi þann tilgang annars vegar að létta efnalitlum fjölskyldum að eignast íbúðir og hins vegar að tryggja nægar og stöðugar íbúðabyggingar í landinu. Í þessu skyni mun ríkisstj. tryggja eftirfarandi: 1) Að aflað verði á þessu ári (þ.e.a.s. á árinu 1964) og fyrri hluta næsta árs 250 millj. kr. til að mæta þeim umsóknum, sem lágu óafgreiddar hjá húsnæðismálastjórn 1. apríl s.l. Húsnæðismálastjórn ákveður upphæðir þessara lána og setur reglur um uppgjör fyrri skuldbindinga sinna. 2) Að frá og með árinu 1965 verði komið á kerfisbreytingu íbúðarlána, þannig að tryggt verði fjármagn til þess að veita lán til ákveðinnar tölu íbúða á árinu og verði loforð fyrir lánunum veitt fyrir fram. Fyrstu árin verði þessi lán ekki færri en 750 og lánsfjárhæð á hverja íbúð ekki lægri en 280 þús. kr. eða 2/3 kostnaðar, hvort sem lægra er. Lánin greiðast að hálfu að hausti og að hálfu næsta vor. Þessi tala sé við það miðuð, að tryggð verði bygging 1.500 íbúða á ári, er síðan fari smáhækkandi í samræmi við áætlanir um þörf fyrir nýjar íbúðir. Telji húsnæðismálastjórn það æskilegt, getur hún fækkað lánum á árinu 1965 samkvæmt nýja kerfinu, enda bætist þá samsvarandi upphæð við það fé, sem til ráðstöfunar verður samkvæmt 1. lið hér að framan (þ.e.a.s. til þess að lána þeim, sem ekki koma undir nýja kerfið). 3) Hluta þess fjár, sem byggingarsjóður hefur til umráða, verði varið til viðbótarlána umfram þær 280 þús. kr. á íbúð, sem að framan getur, til að greiða fyrir íbúðabyggingum efnalitilla meðlima verkalýðsfélaga. Húsnæðismálastjórn ákveður lán þessi að fengnum till. frá stjórn þess verkalýðsfélags, sem í hlut á. Í þessu skyni skal varið 15-20 millj. kr. á ári. Jafnframt því mun ríkisstj. beita sér fyrir öflun lánsfjár til byggingar verkamannabústaða. Eftirfarandi atriði eru forsendur fyrir því að ríkisstj, taki á sig skuldbindingar þær, sem að ofan getur: Að lagður verði á launagreiðendur almennur launaskattur að upphæð 1% af greiddum vinnulaunum og hvers konar atvinnutekjum öðrum, en tekjum af landbúnaði, renni skatturinn til byggingarsjóðs ríkisins sem stofnfjárframlag. Til viðbótar við launaskattinn og það eigið fé, sem byggingarsjóður þegar ræður yfir, mun ríkisstj. tryggja honum 40 millj. kr. nýtt stofnframlag á ári með framlagi úr ríkissjóði, álagningu nýs skatts á fasteignir eða með öðrum hætti. Svo verði frá gengið, að ríkisframlag til atvinnuleysistryggingasjóðs gangi árlega til kaupa á íbúðarlánabréfum hins almenna veðlánakerfis. Komið verði á nýju kerfi íbúðarlána fyrir lífeyrissjóði til samræmis við þær reglur, sem gilda hjá húsnæðismálastjórn. Til þess að þessar aðgerðir nái tilgangi sinum og hið nýja veðlánakerfi geti byggt sig upp með öruggum hætti og hægt verði að lækka vexti og haga lánskjörum í samræmi við greiðslugetu alþýðufjölskyldna, verði tekin upp vísitölubinding á öllum íbúðalánum. Er þá gert ráð fyrir því, að lánskjör af íbúðalánum verði þannig, að lánin verði afborgunarlaus í eitt ár og greiðist síðan á 25 árum með 4% vöxtum og jöfnum ársgreiðslum vaxta og afborgana. Full vísitöluuppbót reiknist siðan á þessa ársgreiðslu.“ Þetta er það, sem samkomulagið frá 5. júní gerði ráð fyrir og þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefur verið miðað við. Breytingar frá núgildandi lögum um þetta efni eru í samræmi við þetta samkomulag og þó raunar ein eða tvær að auki. En helztu breytingarnar frá núgildandi lögum eru þessar: Í fyrsta lagi, að auknar verði árlegar tekjur byggingarsjóðs ríkisins með því að leggja á almennan launaskatt, sem renni í sjóðinn. Þessi lög um launaskatt hafa nú verið samþ., voru upphaflega sett sem brbl. og komu til framkvæmda síðari helming ársins sem leið. Enn fremur er lagt til, að ríkissjóður greiði árlega til sjóðsins 40 millj. og er opið, hvernig fjár til þess verður aflað. Um það hefur ekki neinu verið slegið föstu enn þá. Upphaflega var hugsunin að taka þetta sem fasteignaskatt, en frá því hefur nú verið horfið og verður ríkissjóður að leggja féð fram í bili og taka síðar ákvörðun um, hvernig tekna til þess verður aflað, ef þess er talin þörf. Þetta hvort tveggja, bæði launaskatturinn og framlag ríkissjóðsins, eru hrein tekjuaukning sjóðsins, þannig að þar er mikill munur á eða þeirri fjárútvegun, sem áður hefur verið framkvæmd, sem að mestu leyti hefur verið í lánsformi. En þetta er fé, sem húsnæðismálasjóðurinn fær til eignar og umráða og fær þá vitaskuld einnig tekjur af því, sem lánað hefur verið út til íbúðabyggjenda. Í öðru lagi er hér gert ráð fyrir þeirri breytingu, að heimild veðdeildar Landsbanka Íslands til útgáfu bankavaxtabréfa verði hækkuð. Hún er nú 150 millj. kr. á ári og bundin við 10 ár, en hér er lagt til, að heimildin verði hækkuð upp í 400 millj. kr. á ári og ótímabundin. Í þriðja lagi er því slegið föstu í þessum lögum, að árlegu framlagi ríkissjóðs til atvinnuleysistrygginga verði varið til kaupa á vaxtabréfum veðdeildar samkvæmt því, sem um það hefur áður verið rætt. Nú hefur að vísu atvinnuleysistryggingasjóður lánað allverulega mikið fé í þessu skyni, en það hefur á hverju ári þurft undir högg að sækja með að fá þau lán hjá stjórn sjóðsins og ekki legið fyrir nein örugg vissa um, hvort lánið fengist eða ekki eða hversu mikið, en með þessu ákvæði er því nú slegið föstu, að framlag ríkissjóðs til atvinnuleysistrygginganna skuli lánað í þessu skyni. Þá er tekið upp í þetta frv. það ákvæði, að ekki megi veita lán til byggingar, nema áður hafi verið gefið loforð fyrir láninu og áður, en bygging er hafin. Í lögum þeim, sem nú eru í gildi, er að vísu heimild til að setja þetta skilyrði fyrir láni, en sú heimild hefur, að ég ætla, ekki verið notuð, en hér er þetta tekið upp sem alveg föst regla. Þá er nýtt atriði, sem raunar er ekki í því samkomulagi, sem ég las upp áður, en ég fyrir mitt leyti tel all þýðingarmikið og það er, að hér er nú veitt heimild til þess að veita sveitarfélögum lán til bygginga á leiguíbúðum. Það er nú komið svo, að það er mjög erfitt að fá íbúð á leigu og margir, sem undan því kvarta að geta ekki fengið neina íbúð fyrir sig eða sina á leigu, og fjöldi manna, sem vitaskuld hefur ekki tök á því að fara út í byggingu hvenær sem er og þess vegna er þetta fólk oft í vandræðum. Sérstaklega vildi ég ætla, að fyrir ungt fólk, t.d. menn, sem eru nýkomnir frá námi og farnir að eiga með sig sjálfir, en í flestum tilfellum eru ekki færir um að byggja yfir sig strax, yrði það mikill ávinningur að geta fengið hæfilegt húsnæði á leigu, sem sveitarfélögin byggðu og leigðu fyrir sanngjarnt gjald. Ég hef viljað ætla, að þessar íbúðir þyrftu ekki að vera stórar. Það væri fyrir þá, sem væru að byrja búskap og hugsað þannig, að það væri um takmarkaðan árafjölda, sem sama fjölskyldan byggi þar, bæði þangað til hún gæti hugsað sér að ráðast í íbúðarbyggingu eða fjölskyldustærðin hefði orðið það mikil, að hún rúmaðist ekki lengur í þessum litlu íbúðum. En með því að veita lán til þessara íbúða, jafnhá og önnur íbúðalán eru, þá ætti að vera kleift fyrir mörg sveitarfélög að byggja einhverja tölu af slíkum íbúðum, sem gætu þá verið til ráðstöfunar fyrir þetta fólk, sem hefur ekki komizt til þess að byggja. Þá er í þessu frv. einnig lagt til, að hámarkslánin verði hækkuð úr 150 þús. og upp í 280 þús. kr. Upphaflega var ætlunin, að þessi hámarkslán yrðu 300 þús. kr., en sá háttur var tekinn upp í samkomulags umræðunum við þá aðila, sem ég nefndi áðan, í júnímánuði s.l. að lækka heldur hámarksupphæðina, sem almennt væri lánuð, en nota það fé, sem við það sparaðist, til þess að veita viðbótarlán efnalitlum meðlimum verkalýðsfélaganna, sem ætla verður að eigi þrengst um að byggja og meiri ástæða væri kannske til þess að lána. Ef 750 lán eru veitt á ári og hvert þeirra lækkað um 20 þús. kr., úr 300 þús. í 280, þá eru það 15 millj., sem við það sparast og það er þá sú upphæð, sem gert er ráð fyrir í frv. að veitt verði sem viðbótarlán. Þó er þar aðeins rýmra tekið til orða, eða 15-20 millj. kr. Þá er enn lagt til, að lánskjörunum verði breytt þannig, að lánin verði raunverulega til 26 ára. Það hafa orðið smámistök hér í prentun grg. Þar stendur, að „lagt er til, að lánskjörunum verði breytt þannig, að lánið verði til 25 ára“ og það er með vissum hætti rétt, þau eiga að endurgreiðast á 25 árum, en fyrsta árið er gert ráð fyrir að verði afborgunarlaust, þannig að lánið verður raunverulega til 26 ára. Þetta er rétt í frv. sjálfu, en það hefur við prentun grg. gætt þessara mistaka, sem ég ætla að geri ekki til eða hafi neitt að segja, þegar vakin er athygli á því. Það er gert ráð fyrir því sem sagt, að lánin verði veitt til 26 ára með 4% ársvöxtum og jöfnum ársgreiðslum eða annuitetslán og hver ársgreiðsla, vextir og afborganir, breytist samkvæmt vísitölu framfærslukostnaðar. Þá eru í frv, tekin upp nokkkuð strangari ákvæði fyrir því, að bæði þeir, sem leggja frjáls framlög í innlánsdeild húsnæðismálastjórnarinnar og eins hinir, sem safna lögbundnum skyldusparnaði, fái rétt til umframlána fram yfir aðra. Áður var það svo að öðru jöfnu, eins og það var orðað, að þá áttu þeir að eiga kost á 25% hærri lánum en almennt gerðist, ef þeir hefðu safnað 50 þús. kr., en nú er þessi upphæð, 50 þús. kr., hækkuð upp í 100 þús. Þá er í frv. gert ráð fyrir því, að ríkissjóður láni til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum fé á móti því, sem kaupstaðirnir eða aðrir leggja fram í þessu skyni, en það verði bundið við fjárframlög samkvæmt fjárlögum hverju sinni. Nú hefur þetta verið ótakmarkað og rokið svo upp, að ríkissjóði hefur eiginlega orðið það um megn, en nú er gert ráð fyrir því, að þetta verði ákveðið hverju sinni í fjárlögum, hvað þessi upphæð geti orðið há. Þetta eru þær breytingar, sem frv. gerir ráð fyrir. Þær eru flestar í samræmi við það samkomulag, sem gert var í júnímánuði og aðeins tvær, vil ég segja, sem voru ekki teknar þar með, þar af önnur að mínu viti mjög þýðingarmikil, lán til leiguhúsnæðis, sem ég gat um áðan. Frv. sjálft þarf ég svo varla að rekja, því að í því felast ekki aðrar breytingar, en þær, sem lýst er í grg. og ég var nú að rekja. Fyrsti kafli er um stjórn stofnunarinnar og hlutverk hennar. Það eru litlar breytingar frá því, sem nú er, nema orðalags breytingar og sé ég ekki ástæðu til þess að rekja þær. Það er að vísu fært lítils háttar á milli greina og atriði, sem ekki hafa komið til framkvæmda, felld niður. Í 3. gr., sem er samhljóða núverandi 2. gr., er t.d. gert ráð fyrir, að síðasta mgr. þeirrar gr. 2. gr. í gömlu 1., verði felld niður, en hún gerir ráð fyrir því, að húsnæðismálastjórn semji árlega skýrslu um íbúðabyggingar til birtingar. Þetta hefur ekki verið gert, heldur hafa aðrir aðilar gert það og þykir þess vegna ekki ástæða til þess að halda því í lögum. í öðru lagi er svo hér í 2. kafla rakið, hvernig lán eru veitt og hvernig fjár er aflað. Það er í samræmi við það, sem ég hef áður getið um. 3. kaflinn er svo um sparnað til íbúðabygginga, frjálsan sparnað og skyldusparnað og þarf ekki heldur frekari skýringa. Þá kemur 4. kaflinn um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, síðan ýmis ákvæði. Það er eitt atriði, sem ég vil vekja athygli hv. nefndar á, sem þetta frv. fær til meðferðar, og það er, að í 19. og síðustu gr. í frv. er gert ráð fyrir, að lög þessi öðlist gildi 1. jan. 1965. Það er nú tilkomið vegna þess fyrst og fremst, að frv. var samið fyrir áramótin og þótti þá hæfilegt, að það tæki gildi um áramót. Ef þetta stenzt ekki eða ekki þykir heppilegt að hafa það svo að láta það verka aftur fyrir sig um 2-3 mánuði, þá er sjálfsagt að breyta því, og vildi ég biðja hv. n., sem frv. fær til meðferðar, að taka þetta til athugunar. Þá hefur a.m.k. hluti úr stjórn Alþýðusambands Íslands, aðallega þeir, sem tóku þátt í samningaviðræðunum í sumar, komið að máli við mig og óskað eftir athugun á nokkrum atriðum, sem ég hef fullkomlega fallizt á, að gert yrði. Það er í fyrsta lagi varðandi viðbótarlánin, sem gert er ráð fyrir í frv. að veitt verði þannig, að leitað verði umsagnar Alþýðusambands Íslands um lánveitingar. Þetta þótti þeim betur fara að hafa á annan hátt, þ.e.a.s. að þessum viðbótarlánaumsóknum fylgdu vottorð frá viðkomandi stéttarfélagi, sem gengju beint til húsnæðismálastjórnar án milligöngu Alþýðusambandsins. Þessu sé ég enga ástæðu til að amast við, þetta er kannske eðlilegra að gera á þennan hátt og vildi ég einnig biðja hv. n. að taka þetta til athugunar. Þá barst einnig í tal sú vísitölutrygging, sem á lánagreiðslurnar á að koma og í frv. segir, að þetta skuli vera framfærsluvísitala, sem þar sé lögð til grundvallar. Náttúrlega kemur þetta þannig út fyrir lántakanda, eftir að vísitölutrygging hefur verið sett á kaup, að það á ekki að vera þyngra fyrir lántakanda að standa undir sínum greiðslum með vísitöluálagi, þegar hann fær vísitöluálag á kaupið og ætti þetta þess vegna ekki að skapa honum óþægindi. En á það var bent, að vísitalan á kaupi er ekki framfærsluvísitala, heldur kauplagsvísitala, sem að vísu er ekki mjög fjarri framfærsluvísitölunni, a.m.k. ekki enn sem komið er, en þó ekki sú sama og væri þess vegna til athugunar að binda þetta við kaupgjaldsvísitölu, en ekki við framfærsluvísitöluna. Vildi ég einnig taka undir það, að þetta yrði athugað. Það er líka vandamál, hvernig með skuli fara þá umsækjendur, sem höfðu ekki sent umsóknir fyrir 1. apríl s.l. og þar af leiðandi verður ekki hægt að sinna með þeim fjármunum, sem fyrir hendi eru. Mér hefur verið tjáð, að þessar 250 millj., sem gert er ráð fyrir að afla og verður aflað til þess að greiða fyrir þeim, sem höfðu sótt um fyrir 1. apríl, muni nægja og eiginlega vel það, þannig að þar muni nokkuð standa út af, sem ekki þarf til að fullnægja öllum þeim lánsbeiðnum, sem borizt höfðu fyrir 1. apríl, en hins vegar verður sá afgangur hvergi nærri nægur til þess að leysa vanda þeirra, sem sótt hafa eftir 1. apríl og áður, en hið nýja kerfi kemur til framkvæmda. Hvernig þetta verður leyst, er ekki ráðið, en í frv. er ákvæði um það, eins og ég las upp, að það er heimilt að fækka þessum nýju lánum eitthvað og láta þá fjármuni, sem við það sparast, ganga til þeirra, sem þarna lenda á milli og mætti sjálfsagt eitthvað leysa þeirra vanda með þessu. En það sem sagt stendur opið og verður að vera til athugunar, hvernig fjár til þess verði aflað, sem umfram þarf það, sem í samkomulaginu er. Þetta allt, sem ég nú hef nefnt, vildi ég biðja hv. heilbr: og félmn., sem ég geri ráð fyrir að fái málið til meðferðar, um að athuga. Nokkuð hefur komið til álíta, hvort hægt væri að hækka lánsupphæðina úr þessum 280 þús. kr. eða raunverulega úr 300 þús., eins og ég skýrði frá áðan, að raunverulega er veitt á íbúð, á þessar 750 íbúðir. En því höfum við ekki, eða ég ekki a.m.k., eins og sakir standa, treyst mér til að mæla með. Það hafa þegar komið til framkvæmda nokkur atriði af þessum ráðstöfunum, sem gerðar eru í sambandi við þessa lagabreytingu. Skyldusparnaðurinn var t.d. hækkaður á miðju ári 1964 og hefur komið til framkvæmda með 15% síðan, og hefur gefið fullkomlega það, sem ætlað var. Launaskatturinn var líka tekinn síðari helming ársins 1964 og hann hefur gefið öllu meira; fé en ætlað var. Tryggingafélögin aftur á móti hafa ekki keypt nema fyrir lítið brot af því, sem gert var ráð fyrir að þau keyptu og þess vegna skortir þar verulega á, að náðst hafi sú upphæð, sem gert var ráð fyrir. En hvort umframtekjur af skyldusparnaði og launaskatti verða það miklar, að þær nægi til þess að vega upp á móti því, sem tryggingafélögin vantar á þá upphæð, sem gert var ráð fyrir frá þeim í upphafi, skal ég ekki segja, því að það er ekki búið að gera þetta endanlega upp, en það má ætla, að það verði ekki langt frá því. Það má náttúrlega endalaust deila um, hvað er hæfilegt og hvað er nægilegt, hvað er hægt að komast af með í þessu skyni og sjálfsagt má segja, að æskilegt hefði verið að ganga lengra til móts við þá, sem í byggingum standa, og leitast við að fá þeirra hlut betri með enn hækkuðum lánum, því að það hefði sjálfsagt verið æskilegt. En eins og sakirnar standa, virðist eins og það sé svo miklum vandkvæðum bundið að afla þeirra tekna, sem nauðsynlegar eru skv. þessu frv., að varla sé hægt að gera því skóna, að þessa upphæð verði hægt að hækka, svo að nokkru nemi. Ég held svo ekki, að ég þurfi að rekja þetta mál frekar að sinni, en vil leyfa mér, herra forseti, að óska eftir því, að málinu verði vísað að þessari umr. lokinni til hv. heilbr: og félmn. Þetta er mikið mál og krefst ýtarlegrar athugunar. Það er nokkuð liðið á þingið, en ég vildi beina þeim tilmælum til hv. n., að hún freistaði að hraða störfum við afgreiðslu málsins, svo að málið næði örugglega fram að ganga, því að það hefur tafizt að koma því fram, aðallega vegna þess, að það var ekki fyrr, en nú nýlega, gengið frá því, hvort þessar 40 millj., sem samkomulagið gerir ráð fyrir, að ríkissjóður sjái um, verði teknar með fasteignaskatti eða ekki. Það var upphaflega ætlunin, en frá því var horfið og verður nú greitt beint úr ríkissjóði.



Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um frv. þetta á þessu umræðustigi. Það er sérstaklega eitt atriði í frv., sem ég vildi þó vekja athygli á nú þegar. Það er ákvæði í kaflanum um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis í 16. gr. frv. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Nú leggur sveitarfélag fram fé til íbúðabygginga í því skyni að útrýma heilsuspillandi húsnæði, annaðhvort óafturkræft framlag eða lán og skal þá ríkissjóður lána jafnháa upphæð á móti, eftir því sem fjárlagaheimild hvers árs leyfir.“ Hér er um breytingu að ræða frá núgildandi lögum, breytingu, sem ég tel vera spor aftur á bak. .Áður var það í lögum, að ríkissjóður var ekki skyldugur til þess að lána til jafns við framlag sveitarfélaganna, heldur skyldi það á ári hverju ákveðið í fjárlögum. En árið 1962 var þessu breytt í það horf, sem það er nú, að lán ríkissjóðs og framlag sveitarfélaga skuli vera jafnt. Fyrir þessu höfðu sveitarstjórnir barizt árum saman, að ég hygg. Og ég minnist þess t.d., að borgarstjórn Reykjavikur lagði á þetta mikla áherzlu 1958 og síðar og skoraði á Alþ. einu sinni eða tvisvar að breyta þessu í það horf, sem því var að lokum breytt í 1962, enda hafði reynslan orðið sú, að ríkissjóður var alltaf á eftír með sitt framlag til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, a.m.k. í Reykjavík. Þetta tel ég ástæðu til að benda á, vegna þess að hér tel ég tvímælalaust vera stigið spor aftur á bak. Ég tel minni þörf á að ræða að þessu sinni ýmis önnur atriði, sem ég tel þó vert að athuga í nefnd og síðar. Ég skal rétt aðeins minnast á, að það er gert ráð fyrir, að lánin skuli greiðast upp á 25-26 árum. Mér finnst þessi tími mjög stuttur. Ég hefði viljað mælast til þess við hv. nefnd, hvort ekki mundi vera fært að lengja lánstímann nokkuð, þótt ekki væri nema upp í t.d. 35 ár. Annað atriði, sem ég tel einnig varhugavert og ekki síður, er ákvæðið um, að vextir skuli breytast í samræmi við vísitöluna. Í framkvæmd gæti þetta auðveldlega reynzt þannig, að vaxtakjörin stórversnuðu frá því, sem þau eru ákveðin í upphafi, að vextir raunverulega hækkuðu verulega á tímabilinu. Ég tel þess vegna athugandi, hvort ekki ætti að undanskilja vextina þessu ákvæði um tengsl við vísitöluna, þótt sjálft lánið fylgdi vísitölunni að öðru leyti. Hæstv. ráðh. minntist á, að það gæti verið til athugunar, hvort ekki ætti að tengja ákvæðin um vísitölu við kaupgreiðsluvísitöluna í stað framfærslu vísitólunnar og er ég alveg sammála um það. Ég tel það vert þess, að það verði athugað, hvort ekki sé sanngjarnara að tengja við kaupgjaldsvísitölu í stað framfærsluvísitölu eins og ákveðið er í frv. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Tilgangur minn með því að taka til máls nú var aðallega að benda á þetta ákvæði í 16. gr., sem ég tel vera spor aftur á bak. Það er atriði, sem gæti auðveldlega orðið til þess að draga úr þeirri nauðsynlegu starfsemi, sem nefnd er „útrýming heilsuspillandi húsnæðis í kaupstöðunum“.



Herra forseti. Það er nú svo um þessar mundir, að ástandið í húsnæðismálum hér á höfuðborgarsvæðinu og raunar í flestum bæjarfélögum öðrum, er nú erfiðara, en kannske oftast áður. Og þetta er ekki komið til af sjálfu sér, heldur liggja til þess þær orsakir, að á undanförnum árum hefur verið minna byggt, en verið hefur áður. Tölur Efnahagsstofnunarinnar sýna það, að á undanförnum árum a.m.k. á árunum 1960–62, og jafnvei líka 1963, er fjárfesting í íbúðarhúsum minni, reiknað á sama verðlagi, heldur en hún var á árunum fyrir valdatöku þessarar hæstv. ríkisstj. Það er fyrst á árinu 1963, sem fjárfestingin í íbúðum nær svipuðu stigi og á árunum næstu fyrir 1960. En ef litið er á tölu fullgerðra íbúða á þessum árum, - það hefur verið rifjað upp hér fyrir nokkrum dögum, - þá er ástandið enn verra, vegna þess að fullgerðum íbúðum hefur fækkað meira, en fjárfestingin í íbúðunum hefur minnkað. Af þessu má draga þá ályktun, að íbúðirnar eru nú tiltölulega dýrari, þótt mælt sé með vísitölu til sama verðlags, heldur en áður, þær eru stærri og íburðarmeiri og framkvæmdirnar eru sjálfsagt einnig kostnaðarsamari vegna ýmissa ágalla á skipulagsmálum íbúðabygginganna. Það er í sjálfu sér ekki heldur undarlegt, þó að þetta verði svo, þegar á það er litið, að vaxandi dýrtíð hlýtur að freista húsbyggjenda til að vera öllu djarftækari til stærðar og kostnaðar íbúðar sinnar, heldur en ef verðlag er með stöðugri hætti. En ástandið í íbúðamálum er, eins og ég sagði áðan, mjög erfitt um þessar mundir og þegar þannig er ástatt, hljótum við að fagna hverri viðleitni til að bæta úr. Það frv., sem hér liggur fyrir til umr. og er fram borið af hæstv. ríkisstj. til fullnægingar loforðum hennar til verkalýðshreyfingarinnar frá því í júnímánuði s.l., er að sjálfsögðu algerlega ónógt til verulegrar lausnar á þeim vanda, sem fyrir höndum liggur, en það er spor í rétta átt í aðalatriðum og því ber að fagna. Auðvitað er, eins og hæstv. félmrh, vék raunar að, fyrst og fremst verið að reyna að halda til jafnt við sívaxandi byggingarkostnað og það er góðra gjalda vert, svo langt sem það nær. En í rauninni er ástandið í húsnæðismálunum orðið þannig, að full ástæða væri til að endurskoða þau mál öll, bæði löggjöfina og eins framkvæmda- og skipulagsatriði frá grunni; en það frv., sem hér liggur fyrir, er ekki þannig, heldur er það að megin uppbyggingu til svipað þeim lögum, sem í gildi eru, með þeim breytingum, sem leiðir af júnísamkomulaginu. Eitt helzta nýmæli þessa frv. er það, að farið er inn á vísitölutryggingu þeirra lána, sem þarna er um að ræða, húsnæðismálalán. Það er í sjálfu sér ánægjuefni og sérstaklega okkur framsóknarmönnum, að farið er inn á þá braut að verðtryggja lánssamninga og peningasamninga. Við höfum verið talsmenn þess, að slíkt væri gert, en hér er þó nokkur ágalli á, sem mér þykir rétt að vekja sérstaklega máls á. Mér virðist sem aðalatriði málsins, þegar verið er að tala um verðtryggingu peningasamninga, sé að tryggja rétt og hagsmuni þeirra, sem spara, þeirra sem mynda það fé, sem þjóðfélagið hefur úr að spila. Verðtrygging útlána er aftur á móti afleiðing af því, nauðsynleg afleiðing þess, ef þeim, sem sparar, er veitt verðtrygging á sínum sparnaði. Hér er farið hinum megin í þennan vanda. Það er byrjað á því að verðtryggja útlánin, þó að það sé sannast mála, að ráðstöfunarfjár húsnæðismálastjórnarinnar sé aðeins að nokkru leyti aflað þannig, að það sé verðtryggt til eigandans. Og mér þykir í þessu sambandi alveg sérstaklega ástæða til þess að vekja athygli á því, að í 9. gr. þessa frv., þar sem fjallað er um sérstaka iðnlánadeild, sem starfí á vegum byggingarsjóðs ríkisins, þar er, að því er ég fæ bezt séð, ekki gert ráð fyrir því, að þeir, sem af frjálsum vilja leggja fé sitt inn í þessa deild, eigi að fá það vísitölutryggt, heldur stendur, að þeir skuli fá það útborgað að viðbættum vöxtum, sbr. svo 10, gr., þar sem fjallað er um, að slíkt sparifé sé skattfrjálst og ekki framtalsskylt. Þetta virðist mér vera atriði, sem verði að taka til endurskoðunar. Mér virðist ekki eðlilegt, að þeir, sem af frjálsum vilja leggja fé inn í innlánsdeildina, skuli ekki njóta sama réttar þar og þeir, sem leggja þar inn skyldusparnað. En það er fleira byggt í okkar þjóðfélagi heldur en bara íbúðir. Á sama tíma og bygging íbúða hefur dregizt saman hefur bygging verzlunarhúsa tvöfaldazt eða þrefaldazt skv. skýrslum, sem finna má í Fjármálatíðindum. Engum dettur víst í hug, að þessar byggingar séu eingöngu byggðar fyrir eigið fé þeirra, sem þær eiga, heldur er að sjálfsögðu í þeim fé, sem fengið er frá bönkum og lánastofnunum undir ýmiss konar yfirskini. En það fé, sem í slíkar byggingar er sett, er ekki með neinum hætti vísitölutryggt. Það er dálítið kaldranalegt, að það skuli aðeins vera þeir, sem byggja íbúðir og fá lán til þeirra frá húsnæðismálastjórn, sem þessum kjörum sæta, en verðbólgufjárfestingin í landinu, sem er verulegur þáttur í hinum raunverulegu orsökum dýrtíðarinnar, skuli hafa fé almennings í slíkum framkvæmdum óverðtryggt. Mér virðist í þessu sambandi ekki óeðlilegt, að menn fari að hugsa um, hvort ekki væri eðlilegt til þess að jafna metin, að einhvers konar verðhækkunarskattur yrði lagður á byggingar, sem þannig er ásatt um. Ég nefni þetta aðeins, án þess að ég hafi um það neina till. að gera á þessu stigi. Mér virðist enn fremur, þegar þær breytingar eru nú gerðar, sem samið var um fyrir 8 eða 9 mánuðum, að þá sé óviðunandi meðferð þeirra, sem hafa átt umsóknir um lán hjá húsnæðismálastjórn á þeim tíma, sem síðan er liðinn. Það munu hafa verið nær 2.000 umsóknir fyrirliggjandi hjá húsnæðismálastjórn 1. apríl 1964, og þrátt fyrir þau ákvæði, sem hæstv. félmrh. benti á í ræðu sinni áðan um úrlausn fyrir þessa aðila, þá liggur það þó fyrir, að þeir hafa ekki allir fengið úrlausn. En sú úrlausn, sem þeir hafa fengið, er þó miðuð við hinar fyrri hámarksreglur, þó að mér skiljist, að þeir verði að sæta hinum nýju reglum að því er lýtur að vísitölutryggingu. Og kannske er þó hlutur þeirra, sem lagt hafa inn umsóknir sínar eða hafið byggingar sínar á tímabilinu siðan 1. apríl s.l. og til síðustu áramóta, verstur í þessu sambandi og virðist mér full ástæða til þess, að það sé athugað, hvort ekki er hægt að rétta þeirra hlut með einhverjum hætti og hækka lánin til þeirra verulega umfram það hámark, sem áður hefur gilt. Á hinn bóginn vil ég svo fagna þeim ákvæðum, sem er að finna í þessu frv. um það, að húsnæðismálastjórnin geti veitt sveitarfélögum lán til byggingar leiguhúsnæðis í kaupstöðum og kauptúnum og ég vil taka undir það, sem hæstv. félmrh. hafði um það að segja. Það er að vísu skoðun mín og stefna okkar framsóknarmanna, að æskilegt sé, að sem flestar íbúðir í landinu séu sjálfseignaríbúðir þeirra, sem í þeim búa. En hitt er eigi að síður fyllilega rétt, sem hæstv. félmrh. tók hér fram áðan, að nauðsyn er á því, að talsvert sé af leiguíbúðum í hverju byggðarlagi af ástæðum, sem ég skal ekki endurtaka, þar sem hæstv. ráðh. rakti það áðan. Ég vil enn fremur taka undir það, sem hæstv. ráðh. drap á, að mér virðist ákaflega ógeðfellt, úr því sem komið er, að þessi lög gildi frá 1. janúar, þó jafnvel að þær reglur um útlán og annað slíkt, sem þar er að finna, verði látnar gilda frá þeim tíma. En þetta er auðvitað atriði, sem verður tekið til athugunar í nefnd. Þegar við ræðum um húsnæðismálin, eru jafnan fjárútveganirnar, lánareglur og því um líkt, sem taka mest athygli okkar. Og auðvitað er það eðlilegt í sambandi við þetta frv., þar sem þær breytingar, sem það gerir ráð fyrir, lúta einmitt fyrst og fremst að þeim efnum. Og peningarnir eru nú einu sinni afl þeirra hluta, sem gera skal. En það skiptir hins vegar að mínum dómi ekki síður máli, að ástandið hér á landi í byggingariðnaðinum er þannig, að við byggjum dýrar og sennilega óhentugar, heldur en aðrir. Það er ekki bara það, að við byggjum stærri íbúðir og kannske íburðarmeiri heldur en flestir nágrannar okkar, heldur er enginn vafi á því, að ófullkomin tækni og sérstaklega ófullkomið skipulag á mjög verulegan þátt í því, að þetta ástand er í byggingariðnaðinum hér á landi. Af þessum ástæðum hefur mér alltaf fundizt, að 2. gr. núgildandi laga, sem samkv. þessu frv. verður 3. gr. l., sé mjög þýðingarmikill þáttur í húsnæðismálalöggjöfinni og hafi verið vanræktur á þann hátt, sem ekki má halda áfram. Hátt verð á íbúðarhúsnæði, bæði leiguhúsnæði og eins á söluverði íbúða, er án efa mjög verulegur þáttur í þeim erfiðleikum, sem við höfum átt í hér á Íslandi að hafa sæmilegan frið um kaupgjaldsmálin í landinu. Húsnæðiskostnaður er einn meginþátturinn í útgjöldum allra fjölskyldna og hefur þess vegna mikil áhrif á þarfir allra launþega í landinu og þar með á kaupgjaldsbaráttuna og í gegnum það aftur á samkeppnishæfni og afkomu atvinnuveganna í landinu. Þó að margt sé ógert í hinni fjármálalegu hlið á húsnæðismálunum, er það e.t.v. á þessu sviði, sem við gætum náð mestum árangri, ef við virkilega einbeittum kröftum okkar að því að bæta úr. Ég held, að það sé mikil nauðsyn, að það sé krufið til mergjar, hvernig á því stendur og í hverju það liggur, að byggingarkostnaður og þar með húsnæðiskostnaður er svo hár sem raun ber vitni hér á landi og það beri að gera það, sem frekast er kleift, til þess að ráða bót á því ástandi. Það er mörgum áhyggjuefni að sjá, að það er enn eins og hvert hús, sem byggt er, sé undirbúið að efnisvali og gerð alveg eins og ekki hafi áður verið byggt og liggur í augum uppi, að sá algeri skortur, sem hér er enn á því, að byggingarhlutar til íbúða séu staðlaðir og staðalmál sett og því um líkt, - skorturinn á slíkum reglum á mikinn þátt í því, að við höfum ekki náð þeim árangri, sem við hefðum átt að ná á þessu sviði. Í 3. gr. þessa frv. er talið í 13 liðum, hvernig húsnæðismálastjórnin skuli beita sér í þessum efnum og mér sýnist, að þessir 12 liðir séu allir óbreyttir frá því, sem nú er í lögum og raunar má kannske segja, að það sé ekki skortur lagaákvæða, sem hefur gert það að verkum, að ekki hafi náðst árangur á þessu sviði, heldur öllu frekar hitt, að ekki hafi verið aðstaða fyrir hendi af hálfu húsnæðismálastjórnar til þess að framkvæma þessi lagaákvæði eins og æskilegt hefði verið. Í 9. tölulið þessarar gr. er gert ráð fyrir því, að húsnæðismálastjórnin beiti sér fyrir lækkun á verði byggingarefnis með því að stuðla að hagkvæmum innkaupum. Mér er ekki kunnugt um, hvað húsnæðismálastjórn kann að hafa gert í þessu efni, en mér er ekki grunlaust um, að það muni ekki vera mjög mikið. Það er hins vegar í þessu sambandi ástæða til að minna á það, að af byggingarefni eru greidd há innflutningsgjöld og af sumum vörum til bygginga mjög há. Þegar við vorum hér í þessari hv. d. á s.l. vori að ræða löggjöf um kísilgúrverksmiðju, þótti sjálfsagt að setja þar í ákvæði um það, að verksmiðjan skyldi ekki þurfa að borga tolla af byggingarefni og sama virðist vera upp á teningnum nú, þegar verið er að ræða um hugsanlega alúmínverksmiðju. Þegar slíkir aðilar eiga í hlut, þykir sjálfsagt, að ekki skuli greiddir tollar af byggingarefni. En við getum haldið áfram að innheimta tolla af byggingarefni til bygginga okkar sjálfra og þeir eiga að sjálfsögðu sinn þátt í því háa verðlagi, sem hér er stórfellt vandamál. Ég er þeirrar skoðunar, að afnám tolla á byggingarefni mundi vera verulegt skref í áttina til þess að bæta ástandið í húsnæðismálunum. í 4, gr. þessa frv., b-lið, er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður leggi fram 40 millj. til húsnæðismálastjórnarinnar. Ég geri ráð fyrir því, að þessi upphæð slagi nokkuð upp f, kannske hátt upp í þær tolltekjur, sem ríkissjóður hefur af byggingarefni til íbúðabygginga, og mér hafði fundizt það fyllilega athugandi að e.t.v. hefði með meiri árangri mátt fara þá leið að afnema tollana til þess að létta miklum kostnaði af húsbyggjendum og þar með laga það ástand, sem er. Á það hefur verið bent í umr. um þessi efni, að úthlutun lóða, a.m.k. hér í Reykjavík, muni eiga sinn þátt í því, að óhentug niðurstaða fæst af íbúðabyggingum hér í bænum. Við höfum sjálfsagt allir séð það, að í sumum sambyggingum er einum byggingarmeistara eða byggingarflokki úthlutað einu stigahúsi og öðrum öðru og sjá má stundum blokkir hálfbyggðar þannig, að báðir endar eru komnir upp í fulla hæð, þó að ekki sé búið að byggja nema nokkrar hæðir í miðjunni. Ég geri ráð fyrir því, að við hljótum öll að sjá, að slík tilhögun og vinnubrögð geta ekki verið mjög farsæl í þessu efni. Það var hér um daginn af hálfu hv. 1. þm. Norðurl. e. minnt á umsögn um þetta atriði í leiðara í Alþýðublaðinu fyrir nokkru, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „En því miður hefur ekki tekizt að hreinsa húsnæðismálin af óhóflegri gróðastarfsemi, og virðist t.d. lóðaúthlutun í Reykjavík beinlínis vera við það miðuð að hjálpa þeim aðilum, sem hafa húsnæðisskortinn að féþúfu. Það er á almannavitorði, að braskarar græði 100-200 þús. á hverri meðalíbúð, sem þeir koma upp og selja hálfgerða. Engin tilraun virðist gerð af bæjaryfirvöldum til þess að stöðva þessa svívirðu. Jafnframt því sem íbúðarverð er skrúfað upp, m.a. vegna þessarar okurstarfsemi, hækkar leiga íbúða, svo að meðalfjölskylda kemst varla í húsaskjól fyrir minna en 5-7 þús. kr. á mánuði.“ Hér er kveðið svo fast að orði, að það er sagt, að lóðaúthlutun sé beinlínis við það miðuð að hjálpa þeim, sem hafa húsnæðisskortinn að féþúfu. Ég mundi nú ekki sjá ástæðu til þess að gera því endilega skóna, en hitt er víst, að það fyrirkomulag, sem er á lóðaúthlutun, er mjög óheppilegt, svo að ekki sé meira sagt, í þessu sambandi. Þarna segir í Alþýðublaðinu, að 100-200 þús. kr. af verði hverrar meðalíbúðar, sem braskarar koma upp, muni verða eftir í þeirra vasa. Þetta minnir okkur á það, að óhjákvæmilegt er að gera ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að menn hafi húsnæðisvandræði bæjarbúa og landsmanna að féþúfu. Bezta ráðið til þess er að mínum dómi að efla byggingarsamvinnufélögin og verkamannabústaðina og það liggur nú fyrir þessari hv. d., nýkomið frá n., frv. um verkamannabústaði, sem raunar er hliðstætt þessu, sem hér er til umr., að því leyti, að það er um að ræða nokkra hækkun lána, en í raun og veru ekki þá eflingu þessarar starfsemi, sem ég álít að væri nauðsyn á. Ég held, að í skipulagsmálum íbúðamálanna gætum við tekið okkur til fyrirmyndar frændur okkar í nágrannalöndunum á Norðurlöndum, sem hafa komið sínum íbúðamálum í mjög gott skipulag víða, enda munu vera minni brögð að því þar og sennilega mjög lítil, að húsnæðisskortur, sem þó er þar nokkur, á Norðurlöndum t.d., sé hafður að féþúfu. Ég álít, að hv. heilbr.- og félmn., sem fær þetta frv. væntanlega til athugunar, ætti að athuga þessi mál nokkru ýtarlegar en bara að skoða þetta frv. og þær breytingar, sem í því eru fólgnar frá gildandi l. og það sé fyllilega tímabært að kryfja húsnæðisvandamál okkar enn einu sinni til mergjar og reyna að finna leiðir til þess að leita frekari úrlausnar þessum vanda. Þó að með samþykkt þessa frv. komi nokkru meira fé inn í þetta kerfi en áður, erum við sjálfsagt allir sammála um, að það er algerlega ónóg fé til ráðstöfunar í þjóðfélaginu til íbúðalána og íbúðabygginga, og þarf að auka það. En það þarf líka að gera ráðstafanir til þess, að það dugi betur og um leið létta af almenningi og þar með raunar af atvinnuvegum landsmanna nokkru af þeirri byrði, sem hár byggingarkostnaður og þar af leiðandi há húsaleiga hefur í för með sér. Ég vil því mæla með því, að þetta frv. fái ýtarlega athugun í n. Það kemur mjög til athugunar að gera á því ýmsar breytingar, gera það fyllra í ýmsum atriðum, þar sem hér er a.m.k. að forminu til um nýja löggjöf að ræða og ég held, að það væri full ástæða til þess, að húsnæðismálin, sem eru eitt alvarlegasta viðfangsefni okkar þjóðfélags, væru af þessu tilefni tekin til ýtarlegrar meðferðar og krufin til mergjar hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Mig langar til með örfáum orðum að víkja í upphafi að ræðum tveggja hv. síðustu ræðumanna hér og þá rétt fyrst minna á það, sem ég man nú ekki lengur ákveðnar tölur um, að hv. 6. þm. Sunnl. sagði, að fyrir húsnæðismálastjórn hefðu legið 1. apríl s.l. 2.000 óafgreiddar umsóknir. Ég skal ekki rengja þessa tölu, en upplýsa, hvernig þessi mál standa nú. Hinn 30. jan, s.l., eða fyrir rétt tæpum hálfum öðrum mánuði, fór fram bráðabirgðatalning á þeim umsóknum, sem þá lágu fyrir. Samkv. því voru enn eftir af aprílumsóknunum 336 umsóknir, þar af 202, sem enga afgreiðslu höfðu fengið, en 134, sem einhverja úrlausn höfðu fengið, allt upp undir hámark, en ekki fullnaðarafgreiðslu. Það sýnir því, að verulega hefur áunnizt á árinu, ef tölur hv. 6. þm. Sunnl. eru réttar, að þá hafi legið fyrir 2.000 óafgreiddar umsóknir, en af þeim eru eftir 336. Þá sýndist tala innkominna umsókna frá 1, apríl til mánaðarloka jan. s.l. vera nálægt 500, þannig að fyrirliggjandi umsóknir þann dag, - tölur eru sífellt að breytast með hverjum degi, - voru 836 og hafa aldrei í starfi stofnunarinnar legið fyrir færri óafgreiddar umsóknir en lágu þá fyrir, þegar talning fór fram. Þetta vildi ég, að kæmi fram, því að það er vitað, að bæði sumarlánveitingunni og eins þeirri, sem fram fór siðast á þessu ári, var það fyrst og fremst að þakka, að ástand þessara mála er hvað fyrirliggjandi umsóknir snertir eins og þessar tölur sýna. Hv. þm. kom víða við og vakti athygli á mörgu því, sem ég get verið honum innilega sammála um í sambandi við t.d. framkvæmdina á 3. gr., 2. gr. núgildandi laga, sem verður 3. gr. þessara l., ef samþykkt verða, að töluvert skorti á um framkvæmdir í þeim efnum. Ég mun víkja að því síðar, en þar hefur augljóslega verið sá ágalli á, eins og reyndar um framkvæmd í heild, að fjárskortur hefur verið þar aðalþröskuldurinn í vegi. Skilyrði fyrir því að hafa áhrif á íbúðastærð og byggingarhætti landsmanna byggjast fyrst og fremst á því, að lánin, sem veitt eru, séu meiri og stærri. Með því er hægt að setja stærri og meiri skilyrði, en með þeim hlutfallslega lágu lánum, sem veitt hafa verið hingað til. Hv. þm. endurtók það nú, sem var rætt mjög ýtarlega í sambandi við umr. um launaskatt hér á dögunum, að fjárfesting í íbúðarhúsnæði hefði verið miklu minni í tíð núv. ríkisstj. en áður, en hins vegar hefði fjárfesting í iðnaðar og verzlunarhúsnæði jafnvel margfaldazt. Nú þekkjum við báðir hv. þm. og reyndar allir þdm., hvernig atvinnuháttum okkar er komið, og ég vil aðeins minna á eitt atriði í þessu sambandi. Er mögulegt, að stöðva þessa þróun öðruvísi, en setja á einhverjar fjárfestingarhömlur á iðnaðar- og verzlunarhúsnæði? Er hv. þm. að mæla með slíkum aðgerðum? Það er takmarkaður fjöldi manna, sem byggingarvinnu stundar og getur stundað og þessar byggingarframkvæmdir hljóta að skipta þessu vinnuafli á milli sín. Nú vitum við, að mjög mikil eftirspurn hefur verið eftir vinnuafli einmitt á þessum vinnumarkaði og áður um langt bil hafði verið dregið úr og stöðvuð með opinberum aðgerðum bygging verzlunar og iðnaðarhúsnæðis og samkv. álíti þessara starfsstétta var mjög mikil þörf á úrbótum í þessu efni. Það er því margra ára hungur í þessum efnum, sem fram kemur í því, að þessir aðilar hrifsa til sín vinnuaflið á vinnumarkaðinum, og það eitt hefur, eins og þm. gat réttilega um, haft óheillavænleg áhrif á byggingu íbúðarhúsa. Hliðstætt því, sem hann minntist á, er hans útlegging á 40 millj. kr. framlaginu, sem þetta frv. gerir ráð fyrir að lagt verði til húsnæðismála á næstu árum, það mundi miklu hyggilegra jafnvel að afskrifa heldur tolla af byggingarefni en leggja þessa peninga fram. Nú hefur það verið mál manna, að það væri nægjanleg skriffinnska í kringum núverandi skipulag á húsnæðismálum og erfiðleika á því að útfylla þau plögg og skila þeim, sem þar eru talin nauðsynleg. En mér er spurn í sambandi við þessa munnlegu aths. þm., hvernig ætti t.d. að aðgreina byggingarefni til íbúðarhúsabygginga og byggingarefni í aðrar þarfir. Ég hygg, að það kostaði annað skrifstofubákn. Ég segi ekki, að það sé óframkvæmanlegt, en það hlyti óhjákvæmilega að hafa í för með sér mikinn kostnað og hygg ég, af því að hitt er mun auðveldara í framkvæmd, að sá háttur sé á hafður, eins og hér er gert ráð fyrir. Hann taldi, að öfugt hefði verið farið að um verðtryggingu á útlánunum, þar sem aðeins lítill hluti lánanna væri tryggður sjálfum sparendum, þ.e.a.s. skyldusparnaðarhluti útlánanna væri það eina, sem þyrfti að standa skil á verðtryggingu aftur. Mér er nú spurn: Er ekki eðlilegt, að sjóðurinn, sem nú fyrst eygir þá möguleika að byggja sig upp, hugsi líka um það, að hann verði til áfram, en fari ekki sömu leið og því miður átti sér stað um stofnlánadeild landbúnaðarins? Hv. 9. þm. Reykv. taldi það mjög stórt skref aftur á bak, að nú væri ákveðið, að fjárframlög til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis skyldu nú bundin ákveðinni tölu í fjárl. Þegar sú breyting, sem hann minntist á, var gerð 1962, var það staðreynd, að eini sjóðurinn í sambandi við byggingar íbúðarhúsanna, sem hafði getað staðið við allar sínar skuldbindingar og annað eftirspurn fullkomlega, var einmitt sjóðurinn til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Og það hefur engin breyting orðið á því síðan. S.l. ár, sem er það langhæsta í lánveitingum í þessu skyni, minnir mig, að það hafi verið því sem næst 20 millj. kr., en gert er ráð fyrir aukningu á næsta ári, og nú í fjárl. eru bundnar til þess arna 25 millj. Um áraraðir voru bundnar í þessu samkv. fjárl. 3.6 millj., til þess að hafa einhverja tölu á fjárl. Ég tel því, að það sé óþarfa ótti að ætla, að þessi sjóður geti ekki þrátt fyrir tilkomu ákveðinnar áætlunar í fjárl., staðið enn þá við sínar skuldbindingar gagnvart bæjarfélögunum. Hann hefur gert það allt til þessa og það er gert ráð fyrir aukningu á lánveitingum í þessu skyni með því að áætla á fjárl. 25 millj, kr. til þessara hluta. Ef það kemur hins vegar í ljós, að lögleg eftirspurn bæjar- og sveitarfélaganna verður í þessum efnum meiri, en hér er gert ráð fyrir, hefur ekki verið fyrirstaða á því að hækka þessa tölu, a.m.k. ekki í tíð núv. ríkisstj. Ég hygg því, að það sé óþarfa ótti, sem betur fer, að ætla, að ekki verði haldið sama striki í þessum efnum eins og hingað til, til þess að verða við öllum óskum sveitarfélaganna. Það hefur verið gert og ég ætla, að á því verði ekki breyting. Önnur atriði, sem hv. þm. minntist á, vegna þess að hann gaf ekkert sérstakt tilefni til þess, læt ég a.m.k. á þessu stigi málsins órædd. Það er að mínu viti kannske ekki þörf á því í þessari hv. d. að rekja þær umr., er fram fóru eða spunnust út af frv. um launaskatt hér á dögunum. Á því ætti ekki að vera þörf. Þar voru sumir liðir þess, sem hér hefur verið minnzt á af hv. þm., mjög ýtarlega ræddir og þess vegna óþarft að rifja það upp, nema sérstakt tilefni gefist til. Eins og hæstv. félmrh. gat um í sinni framsöguræðu, fléttuðust þessi mál inn í hið margnefnda júnísamkomulag og ber samningsaðilum saman um það, að húsnæðismálin væru svo veigamikill liður í framfærslukostnaði fjölskyldna og þá ekki sízt þeirra, sem minnstar tekjur hafa og úr minnstu hafa að spila launalega séð, að eðlilegt væri og nauðsynlegt að fá fram úrlausn og umbætur í þessum mikla vanda, ef það gæti auðveldað lausn þeirrar deilu, sem þá virtist vera fram undan um launakjör og bætta afkomu launþega. Það þarf ekki heldur að fara í neinar grafgötur um, að húsnæðiskostnaðurinn er nú og hefur allt frá upphafi síðari heimsstyrjaldar verið stærsti útgjaldaliður hverrar fjölskyldu og því miður hefur þessi kostnaðarliður farið vaxandi. Kemur þar að sjálfsögðu margt til, en þó fyrst og fremst verðbólgan, sem þar hefur sýnt mörg sin verstu einkenni. Áður en samningaviðræður þessar fóru fram, hafði húsnæðismálastjórn haft á hendi endurskoðun húsnæðismálalöggjafarinnar og skilað álíti til ríkisstj., sem því miður gat þó ekki orðið einróma. Við umr. um sjálft júní samkomulagið voru velflestar brtt. húsnæðismálastjórnar teknar upp og koma fram í frv., sem hér er til umr. Hæstv. félmrh. hefur gert glögga grein fyrir helztu nýjungum, sem í frv, felast og er því ekki heldur þörf til að ræða það sérstaklega. Af eðlilegum ástæðum dynja nú fyrirspurnir yfir stjórn og starfsfólk húsnæðismálastofnunarinnar um ýmis atriði, sem enn verða ekki ljós þrátt fyrir tilkomu þessa frv. og eðlilegra mun að setja í reglugerð, þar sem um bein framkvæmdaatriði er að ræða. Þessar fsp. eru fyrst og fremst tvær: Hvaða byggingar verða aðnjótandi hinna nýju hámarkslána? Við hvaða tímamörk verður miðað í þessum efnum? Og í öðru lagi: Verða hin endanlegu tímamörk sett á milli núgildandi hámarkslána, án þess að nokkur milliupphæð lána verði sett til þeirra, er hófu framkvæmdir við íbúðabyggingar sínar eða íbúðarhús, t.d. eftir að júní samkomulagið gekk í gildi og fram að þeim tíma, er bygging þeirra húsa hefst, er hinna nýju lána munu njóta? Hér eins og um flest önnur atriði um framkvæmd laganna um húsnæðismálastofnun ríkisins mun fjáröflun mestu ráða, þ.e. tekjumöguleikarnir. Rangt mat á útlánagetu stofnunarinnar fyrstu starfsár hennar hefur orðið lánsumsækjendum nokkuð alvarlegur fjötur um fót og reyndar stofnuninni líka, sem berlegast hefur komið fram í því, að hundruð og jafnvel þúsundir lánsumsókna hafa legið jafnvel árum saman óafgreiddar eða hálfafgreiddar hjá stofnuninni. Óefað á þetta ranga mat, sem því miður bar of mikið á á fyrstu starfsárum stofnunarinnar, á útlánagetunni og oft og tíðum hald lítill blaðaáróður um algera fullnægingu eftirspurnar verulegan þátt í allt of löngum byggingartíma íbúðanna og þar af leiðandi óhjákvæmilega hærra verði þeirra. Undir þessum vanda frá fyrstu árum stofnunarinnar skapaðist þessi mikli vandi og hefur stofnunin síðan stunið undir og lánsumsækjendur lifað í sífelldri óvissu um, hvenær að þeim kæmi með einhverja úrlausn. Frammi fyrir þessum vanda stóð húsnæðismálastjórn, er hún hóf að ósk hæstv. félmrh, endurskoðun laga um stofnunina í árslok 1963, en í apríl 1964 skilaði hún álíti sínu til ríkisstj. eða eins og fyrr er sagt skömmu áður, um það bil mánuði áður en viðræðurnar um hið margnefnda júní samkomulag hófust. 1 þessum viðræðum hins margnefnda samkomulags voru allir sammála um, að koma yrði, svo sem fært væri, í veg fyrir, að umsóknir, sem enga úrlausn gætu fengið, hlæðust upp, eða m.ö.o. að fækka yrði hálfbyggðu húsunum, hálfbyggðu íbúðunum, sem enginn hefði not af, en tryggja þess í stað árlega ákveðnum fjölda lánsumsókna afgreiðslu með fyrirframgerðu lánsloforði, sem afgreitt yrði í tvennu lagi miðað við ákveðið byggingarstig. Hv. 6. þm. Sunnl. minntist hér á áðan, að nágrannar okkar hér væru í þessum efnum um margt til fyrirmyndar. Þar er ég honum alveg sammála og hér er m.a. farið inn á eina af þeim reglum, er þar gilda um þessa hluti og hafa verið reyndir með mjög góðum árangri. Alger forsenda fyrir þessari breyttu tilhögun varð að sjálfsögðu að koma fram í betur tryggðum tekjum stofnunarinnar. Að byggja starf slíkra útlána á lánum, sem samið var um frá ári til árs og e.t.v. til skamms tíma, varð ekki lengur við unað og gat ekki orðið grundvöllur að umbótum í þessum málum, en það var því miður undirstaðan, hin veika undirstaða undir starfi stofnunarinnar allt fram á síðari ár. Með þessar staðreyndir í huga urðu hinar traustu og föstu tekjur stofnunarinnar til, sem nú birtast hér í 4.–6. gr. frv. Sýnilegur árangur þessarar stefnu að traustari tekjumyndun birtist nú m.a. í því, að telja má með því bezta öryggi, sem enn þá hefur verið völ á í þessu starfi, að öllum fyrirliggjandi lánshæfum umsóknum, er borizt höfðu fyrir 1. apríl 1964, verði fullnægt í næstu lánveitingu, þá verði jafnframt fullnægt því ákvæði júní samkomulagsins að afgreiða fyrir 1. júní þessa árs 250 millj. kr., en þegar hefur verið ráðstafað af þeirri upphæð, frá því að samkomulagið var gert, 185 millj. kr. Persónulega tel ég hina traustu tekjustofna frv. lang veiga mesta atriði þess. í núgildandi l., eins og hv. 6, þm. Sunnl. gat um áðan, hefur ekki skort heimild fyrir húsnæðismálastjórn nánast til allra mögulegra hluta í þessum efnum. Möguleika til framkvæmdanna, þ.e. fjármunina, hefur hins vegar skort í svo ríkum mæli, að allt of margar af hinum vel hugsuðu heimildum 3. gr. frv. hafa enn ekki komið til framkvæmda. Áætlunargerð um útlán og önnur afskipti til umbóta í húsnæðismálum hefur einnig nánast verið útilokuð af sömu ástæðum. Svo sem áður er greint, gefur frv. sem heild rökstuddar vonir um breytt viðhorf, verulega breytt viðhorf til batnaðar. Nú við 1. umr. þessa máls tel ég ekki ástæðu til að fara út í einstakar greinar þess. Til þess gefst e.t.v. tækifæri á siðari stigum, þegar málið gengur lengra fram.



Herra forseti. Húsnæðis og byggingamál eru einhver stærstu mál í hverju þjóðfélagi og vafalaust einhver hin vandasömustu og torveldustu til úrlausnar. Þessi mál eru sífellt mikið vandamál í þeim ríkjum, sem eiga að teljast nokkuð auðug og hafa á löngum tíma komið sér upp tiltölulega varanlegum og miklum húsakosti. Það er því ekkert undrunarefni, þó að slik mál hafi reynzt okkur Íslendingum býsna erfið viðfangs, fátækri þjóð, sem segja má um, að sé alveg nýlega orðin nokkurn veginn bjargálna, en átti fyrir einum mannsaldri eða svo nær engar þær byggingar, sem talizt gátu til frambúðar. Reynslan hefur líka orðið sú, að okkur hefur ekki tekizt vel að ráða fram úr margvíslegum vanda í sambandi við byggingamál. Að vísu hefur mikið verið byggt af þeirri kynslóð, sem nú er uppi í landinu, og það yfirleitt góð hús, traust og vönduð. Fjárfesting í byggingum hefur verið hér mjög mikil, meiri í hlutfalli við íbúafjölda og þjóðartekjur, en hjá flestum nálægum þjóðum, en þessi mikla fjárfesting í byggingum hefur því miður ekki skilað nægilega miklum og nægilega hentugum húsakosti. Það hefur reynzt allt of dýrt að byggja hér á landi. Enginn efi er á því, að það eru býsna margar og samverkandi ástæður, sem eru hér að verki. Ein er án efa sú, sem lögð var töluverð áherzla á hér áðan í ræðu hv. 6. þm. Sunnl., að skipulagsleysið í þessum málum hefur verið miklu meira, en hjá nágrannaþjóðum okkar. Það er enginn vafi á því, að á því sviði eigum við mjög margt ólært. Miklu veldur líka hitt, sem ástæðulaust er að draga neina fjöður yfir, að við byggjum stórt og höfum tilhneigingu til þess að hafa hér íbúðir íburðarmiklar, sem eðlilega verða þá dýrari en ella. En loks er þá ótalið það, sem e.t.v. hefur verið og er þyngst á metunum, en það er sú staðreynd, að lánastarfsemi til bygginga hér á landi hefur verið og er á því stigi, að telja verður með tilliti til annarra landa, þar sem þessi mál eru komin í sæmilegt horf, að sé á nokkurn veginn frumstigi hjá okkur. Byggingalánin hafa verið og eru allt of lítil, allt of dýr og til óhæfilega skamms tíma. Sá gífurlegi kostnaður, sem hver einasta fjölskylda svo að segja verður að leggja í til þess að koma sér upp þaki yfir höfuðið, hefur án efa átt meiri þátt í því, heldur en nokkuð annað, eða a.m.k. heldur en flest annað, svo að ekki sé meira sagt, hversu mikil spenna hefur verið hér í öllu fjármálalífi og afleiðingin lítt eða óviðráðanleg verðbólga, verðbólga, sem aliar ríkisstj. í meira en 20 ár hafa orðið að láta í minni pokann fyrir. Það er vitanlega engin skynsemi í því að ætla einni kynslóð að greiða - ég vil segja upp í topp, jafnvel á 10 eða 20 árum byggingar, sem eiga að geta staðið og gegnt hlutverki sínu jafnvel mannsöldrum saman. Þetta hafa allar þær þjóðir, sem eitthvað verulega eru komnar á veg í þessum efnum, skilið fyrir löngu. Þess vegna leggja þær allt kapp á það tvennt, í fyrsta lagi að skipuleggja byggingarstarfsemi sína þannig, að þeir peningar, sem fjárfestir eru í þeirri starfsemi, nýtist sem allra bezt, og svo ekki síður leggja þær áherzlu á hitt, að afla lánsfjár til íbúðabygginga alveg sérstaklega með lágum vöxtum og til langs tíma. Ég hef talið rétt að nefna þessar staðreyndir, þótt alkunnar séu, til þess að leggja sem ríkasta áherzlu á það, hvílikur verðbólguvaldur að mínu álíti þessi ofsalega hái byggingarkostnaður á Íslandi er og hversu mikið væri unnið fyrir þjóðfélagið og þegnana, ef hægt væri að færa hann mjög verulega niður, sem ég tel að hægt sé, ef vel og skynsamlega er að þessum málum staðið. Íslenzkur launamaður í dag, sem verður að byggja eða kaupa íbúð, segjum fyrir 700–800 þús. kr., það er ekki nema meðalíbúð og varla það, með þeim lánakjörum, sem um hefur verið að ræða og um er að ræða í dag, hvað verður hann að greiða í vexti og afborganir? Það má segja, að miðað við lánskjörin, eins og þau hafa verið og eru, þá sleppur sá maður vel, ef hann þarf ekki að greiða meira en 50–60 þús. kr., jafnvel líklegra, að það séu 70–80 þús. kr. Þannig eru lánakjörin á verulegum hluta þess, sem hann þarf að leggja í slíka íbúð. Vitanlega hefur þessi ofsa hái gjaldaliður sín miklu áhrif, þegar sá maður kemur að samningaborðinu eða fulltrúi hans og semur um kaup og kjör. Það var því í hæsta máta eðlilegt, að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar gerðu það að einni aðalkröfu sinni við samningagerð þá, sem fram fór s.l. vor, að nokkur bót og helzt sem verulegust bót yrði ráðin á ástandinu í húsnæðismálum, sérstaklega í lánamálunum. Um þetta náðist samkomulag að vissu marki, samkomulag um það, að aukins fjár skyldi aflað til húsnæðislána, lánin hækkuð, vextir lækkaðir og lánstími lengdur nokkuð. Vitanlega ber að fagna því, að þetta skref var stigið og ég vil á engan hátt vanmeta eða vanþakka það, sem hæstv. ríkisstj. hefur hér lagt til lausnar þessara mála. En það er vafalaust öllum ljóst, að hér er einungis um einn áfanga að ræða í rétta átt og því miður ekki mjög stóran áfanga, sé miðað við þá löngu leið, sem eftir er að því marki, sem ég nefndi áðan, að menn eigi kost á hæfilega miklum lánum með góðum kjörum til nægilega langs tíma. Í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir, langar mig til að vekja sérstaka athygli á eftirfarandi atriðum. Fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar við samningagerðina s.l. vor lögðu á það ríka áherzlu, ef ég man rétt, bæði áður, en þeir samningar hófust, meðan á samningum stóð og eftir að þeim var lokið, að með þessari samningagerð allri í því formi, sem hún var, væri af hálfu verkalýðshreyfingarinnar verið að freista þess að semja um málin án þess að ný holskefla verðbólgu og dýrtíðar skylli yfir þessa þjóð. Þeir töldu, þessir fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar, þeir töldu sig vissulega hafa ástæðu til þess að ætla, að hæstv. ríkisstj. legði sig alla fram um að reyna að stöðva verðbólguskriðuna og að hún hefði fullan skilning á nauðsyn þess, að það yrði gert. Slík varanleg og staðföst viðleitni til stöðvunar var í rauninni forsenda þess, að júní samkomulagið, sem svo hefur verið kallað, yrði almenningi og þjóðfélagsheildinni gagnsamlegt og farsælt. Því miður verð ég að segja, að þessar forsendur hafa brostið mjög verulega. Hin mikla uppgjöf hæstv. ríkisstj. í baráttunni við þennan vágest, dýrtíðardrauginn, hefur óneitanlega reynzt afdrifarík á mörgum sviðum og m.a. hefur það undanhald, sem orðið hefur síðan júní samkomulagið var gert, haft áhrif í sambandi við þær ráðstafanir, sem verið er að gera húsnæðismálum á grundvelli þessa samkomulags. Ég vil segja meira, að það hefur raskað því að töluverðu leyti, að náð yrði þeim tilgangi, sem að var stefnt með samkomulaginu. í því sambandi skal ég nefna tvö atriði. Hækkun íbúðarlána úr 150 þús. kr. í 280 þús. kr. hlaut á s.l. vori að teljast mjög veruleg umbót, miðað við það, að hægt yrði að stöðva nokkurn veginn verðlag eða a.m.k. að draga verulega úr verðbólguþróuninni, þeirri öru verðbólguþróun, sem hér hefur því miður verið allt of lengi. íbúð, sem kostaði s.l. vor 670 þús. kr., mun hins vegar nú í dag skv. vísitölu byggingarkostnaðar ekki vera byggð fyrir minna eða keypt fyrir minna en 740 þús. kr. Á þessum skamma tíma, þessum fáu mánuðum, hefur byggingarkostnaður heldur smárrar íbúðar m.ö.o. hækkað um hvorki meira né minna en 70 þús. kr. Rúmlega helmingur viðbótarlánsins hverfur þannig í dýrtíðarhítina. Hitt atriðið, sem ég vildi fara um fáeinum orðum, er vísitölubinding húsnæðislánanna, samfara þeirri lækkun vaxta, sem ráðgerð er í þessu frv. Það er ljóst, að miðað við stöðugt verðlag og jafnvel við nokkra, en hægfara verðlagshækkun, þá eru vísitölutryggðu lánin með 4% vöxtum eða 4.25% vöxtum, hagstæðari lántakanda, heldur en eldri lánakjörin hafa verið og yrðu. .Ég er ekki í neinum efa um, að það hefur verið ætlunin, ekki aðeins ætlun samningamanna verkalýðshreyfingarinnar, heldur ríkisstj. einnig, að þessi breyting yrði undir öllum kringumstæðum,fremur til hagsbóta fyrir lántakendur heldur en hitt. En það þýðir ekki að loka augunum alveg fyrir því, að á tímum mikillar verðbólgu getur þetta dæmi snúizt illilega við og mun gera það, ef verðbólgan æðir áfram með svipuðum hraða og verið hefur undanfarna áratugi. Hér er um að ræða 280 þús. kr. lán, sem á að borgast upp á 25 árum. Með gömlu vaxtakjörunum þyrftu lántakendur að greiða lánsupphæðina margfaldaða með tölunni 2.44, þ.e.a.s. með 684 þús. kr. Nú er það svo, að s.l. 15 ár mun vísitala byggingarkostnaðar hafa hækkað til jafnaðar um 9% á ári, hvorki meira né minna. Yrði því þróunin sú hin sama næstu 25 ár, þyrftu lántakendur að greiða hvorki meira né minna en lánsupphæðina margfaldaða með 6.71, þ.e. með 1 millj. 878 þús. kr. Mismunur úr þessu dæmi er því hvorki meira né minna en 1 millj. 194 þús. kr. Hér er vissulega í þessu dæmi reiknað með mikilli verðbólgu, mjög mikilli og þó ekki meiri, en verið hefur í þessu þjóðfélagi um langt skeið og sízt hefur tekizt að stöðva nú upp á síðkastið. Menn munu sjálfsagt segja: Hækki byggingarkostnaður verulega á komandi tímum, þá hlýtur almennt kaupgjald í landinu að gera það líka og ef svo væri, ættu menn að geta staðið undir þessum vísitölubundnu lánum. Að sjálfsögðu er mikið til í þessu. Þó er þess að gæta, að ekki er nein full trygging fyrir því, að algert samræmi verði milli hækkunar almenns kaupgjalds og þeirrar vísitölu, sem ætlunin er hér að miða við. Þar getur orðið nokkurt ósamræmi á milli. En jafnvel þótt á það verði fallizt, að breytingar á lánum, þ.e.a.s. breytingar á framfærsluvísitölu og kaupgjaldi, haldist nokkurn veginn í hendur, verði nokkuð áþekkar, þegar til lengdar lætur, er þetta þó við málið að athuga. Með vísitöluákvæði varðandi húsnæðismálalán til langs tíma er undir verðbólguástandi á verðbólgutímum verið að leggja skyldur á herðar íbúðarhúsabyggjendum, sem aðrir sleppa við að óbreyttum lögum. Væri það skref stigið eða ætlunin að stíga það skref að vísitölubinda til að mynda öll lán, sem veitt eru til langs tíma, horfir þetta mál öðruvísi við. En sé það ekki gert, er auðsætt, að þarna getur skapazt ósamræmi og það mjög mikið ósamræmi, svo framarlega sem verðbólgan verður ekki verulega heft eða stöðvuð. Meðan svo er háttað í þessu þjóðfélagi, að lántakendur almennt hafa aðstöðu til að græða á verðbólgu og það er vissulega alvarlegt mál, sé ég ekkert samræmi í því, að lántakendur húsnæðismálalána einir skuli þar undanskildir. Ég vil þess vegna beina því til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, svo og til hæstv. félmrh., að taka þetta atriði til sérstakrar og gaumgæfilegrar yfirvegunar. Væri það til að mynda ekki hugsanlegt að setja inn í frv. ákvæði, sem tryggði það, að lánþegar samkv. nýja lánakerfinu þyrftu ekki, hvað sem verðbólgu líður á komandi tímum, að greiða meira en þeir yrðu að borga af jafnháum lánum með því lánafyrirkomulagi, sem gilt hefur fram að þessu? Ég efa ekki, að það hefur verið ætlunin með júnísamkomulaginu um þessi mál að bæta kjör lántakenda og þess vegna þyrfti að tryggja það, að þau gætu ekki versnað, hver sem þróunin í verðlagsmálunum verður á komandi tímum. Um leið og ég fagna þeim ákvæðum þessa frv., sem vissulega stefna flest eða öll í rétta átt og eru tvímælalaust til bóta frá því ástandi, sem verið hefur, vil ég að lokum leggja á það mjög ríka áherzlu, að hér er aðeins um að ræða takmarkaðar úrbætur, sem koma væntanlega að nokkru gagni í bili. En enn er mjög langur vegur frá því, að tekizt hafi að leysa hinn mikla vanda íslenzkra íbúðarbyggingamála til frambúðar eða til nokkurrar hlítar. Meðan ekki tekst að koma íbúðalánum í það horf, að almenningur eigi kost á hæfilega háum lánum með lágum vöxtum og til langs tíma, helzt til 60–70 ára, verða byggingarmálin einn allra stærsti og háskalegasti verðbólguvaldurinn í þessu þjóðfélagi. Það er þess vegna mikilvægt verkefni Alþingis og ríkisstj. að vinna vel og myndarlega að lausn þessara mála. Þar er að mínu viti um að ræða eitt hinna stóru verkefna okkar Íslendinga nú í dag og á komandi tímum.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í tilefni af ræðu hv. 12. þm. Reykv. Mér þótti í sjálfu sér ánægjuefni að verða þess var, að hann hafði eins og ég mikinn áhuga á því að lagfæra ýmislegt á sviði skipulagsmála byggingariðnaðarins og ég verð að láta í ljós ánægju mína yfir því og vona, að það verði til þess, að hv. þm. sem formaður húsnæðismálastjórnar taki sig þá verulega á í þessu efni. En það voru nokkur atriði í ræðu hans, sem gáfu mér tilefni til þess að kveðja mér hljóðs á ný. Mér virtist, að hann væri sammála mér um, að það væri æskilegt m.a. til þess að koma okkar íbúðabyggingum í betra horf að draga úr þeirri verðbólgufjárfestingu, sem grassérar svo alvarlega í landinu. En hins vegar virtist hann ekki sérlega úrræðagóður í því efni að ná þeim tilgangi, því að hv. þm. sneri sér að mér og spurði, hvort ég vildi höft. Það er nú svona með sumu menn, að þeir sjá aldrei neitt nema höft, ef eitthvað á að laga. Hvað hann meinar nákvæmlega með þessu veit ég ekki gjörla, en ef hann á við það, að hér séu reistar eitthvað svipaðar skorður við verðbólgufjárfestingu og gert er í Noregi, Svíþjóð og Danmörku, virðist mér, að slíkar skorður geti vel komið til athugunar og eigi að koma til athugunar. En hins vegar benti ég, þótt hv. 12. þm. Reykv. yfirsæist það, á aðra leið í þessu efni, sem kannske er þó ekki fullnægjandi, um það skal ég ekkert fullyrða, ég setti það bara hér fram sem óformaða hugmynd. Í sambandi við það kem ég að öðru atriði, sem hv. þm. virtist misskilja í ræðu minni, vegna þess að ég geri ráð fyrir, að þar sé um að ræða misskilning, en ekki vil ég gera því skóna, að um útúrsnúning hafi verið að ræða. Það var í sambandi við það, að hann taldi, að ég hefði gagnrýnt, að húsnæðismálalán eigi að verða verðtryggð. Það var í sjálfu sér ekki það fyrst og fremst, sem ég var að gagnrýna, heldur hitt, að á sama tíma er það vitað, að stórar fúlgur af sparifé landsmanna fara í verðbólgufjárfestingu óverðtryggt og ég taldi, að það væri full ástæða til að jafna þar metin og skaut fram þeirri hugmynd, hvort í því sambandi kæmi ekki til greina einhvers konar verðhækkunarskattur á þeirri fjárfestingu, sem í er bundið óverðtryggt sparifé landsmanna. Með þessu móti væru að sjálfsögðu slegnar tvær flugur í einu höggi, ekki aðeins að jafna metin við almenning, sem verður að hafa verðtryggt sparifé á sínum íbúðum, heldur mundi einnig með þessu móti verða dregið úr tilhneigingunni til þess að ráðast í verðbólguframkvæmdir. Ég lagði í ræðu minni áðan í sambandi við verðtryggingu lánanna einnig áherzlu á það, að ég teldi það aðalatriðið að tryggja þann, sem sparaði féð, þann sem ætti féð. Og í þessu sambandi tel ég að sjálfsögðu eðlilegt, að eigið fé húsnæðismálastjórnar sé tryggt á sama hátt og eigið fé Péturs og Páls, sem þar á hlut að máli. Það, sem ég fyrst og fremst gagnrýndi í þessu sambandi og hv. 12. þm. Reykv. kom einnig inn á, var það, að hin frjálsu innlög í innlánsdeildina hjá húsnæðismálastjórn er ekki gert ráð fyrir í þessu frv. að verði verðtryggð. Mér þykir vænt um, ef hæstv. ráðh. getur bent mér á, að svo sé, en ákvæði um það er ekki að finna í 9. gr. frv., eftir því sem ég get skilið hana. Í sambandi við það, sem ég sagði um tolla á byggingarefni, kom fram enn talsverður misskilningur hjá hv. 12. þm. Reykv. Hann taldi, að það mundi leiða til óhæfilegrar skriffinnsku. Ég hefði nú álítið, að það hlyti að minnka mjög skriffinnsku, ef tollar væru afnumdir á slíkum vöruflokki. Það var ekki tillaga mín, að það væru aðeins afnumdir tollar af því byggingarefni, sem fer til íbúðabygginga, alls ekki. Ég benti einmitt á það, að í sambandi við kísilverksmiðju og alúminíumverksmiðju kemur í ljós, að það er talið, að þessar tollaálögur séu baggi á atvinnurekstrinum. Þær eru það vissulega á íbúðabyggingunum og ég sé enga ástæðu til annars en að tollar á öllu almennu byggingarefni, öllum almennum byggingavörum séu beinlínis afnumdir og tel, að í því mundi vera fólgin mikil úrlausn í þessum málum bæði fyrir atvinnuvegina og einnig fyrir allan almenning og þar með minnkaður þrýstingur á kaupgjaldið í landinu. Að sjálfsögðu mundi slíkt koma til góða einnig þeirri fjárfestingu, sem ég tel miður æskilega, en það breytir ekki afstöðu minni í þessu efni, því að slíka fjárfestingu tel ég að beri að takmarka eftir öðrum leiðum. Ég held, að það hafi þá ekki verið fleira í ræðu hv. 12. þm. Reykv., sem gefur mér tilefni til andsvara. En ég vil sérstaklega láta í ljós ánægju mína aftur yfir því, að hann tók mjög undir það, sem ég hafði að segja um nauðsyn þess, að skipulagsmál byggingariðnaðarins, íbúðarbyggingaiðnaðarins almennt.



Herra forseti. Þar sem fundartíminn er nú á enda, skal. ég ekki rekja þessar umr., sem hér hafa farið fram, að öðru leyti en því, að ég vildi aðeins segja nokkur orð um það, sem hv. síðasti ræðumaður, hv. 6, þm. Sunnl., sagði um verðtryggingu þess fjár, sem til húsnæðismálanna rennur. Hann taldi og það er náttúrlega rétt, að það er ekki síður þörf á að verðtryggja það fé, sem sparifjáreigendur leggja til þessara mála, heldur en að tryggja það, að lánin séu vísitölutryggð, sem lántakendur þurfa að greiða. En í þessu sambandi vil ég benda á, að í 5. gr. þessa frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í þessu skyni skal veðdeild Landsbankans heimilt að gefa út skuldabréf (bankavaxtabréf), sem nema allt að 400 millj. kr. árlega. Vaxtabréf þessi skulu vera með föstum vöxtum og afborgunum, en með vísitölukjörum, þannig að greiðslur afborgana og vaxta séu bundnar vísitölu framfærslukostnaðar.“ Nú eru þessi bankavaxtabréf gefin út fyrir öllum lánum, sem húsnæðismálastjórn tekur. Þau koma þar undir. Í 9. gr. er aftur rætt um þá, sem leggja af frjálsum vilja fé í innlánsdeild. Það er að vísu ekki sérstaklega tekið fram í sjálfri gr., að þetta fé skuli vera vísitölutryggt, en í grg., í umsögninni um 9. gr., kemur greinilega fram, hvað fyrir vakir og hvað ákveðið er. Þar stendur: „Lagt er til, að innlánsvextir verði hinir sömu og af skyldusparnaði samkv. 10. gr.“ Skyldusparnaður samkv. 10. gr. er með vísitölukjörum og í umsögninni um 9. gr. er sagt, að lagt sé til, að innlánsvextir samkv, henni verði þeir sömu og vextirnir af skyldusparnaði samkv. 10. gr. Það getur ekki farið á milli mála, hvað hér er meint: að öll lán, sem húsnæðismálastjórn tekur, eru vísitölutryggð, alveg eins og öll lánin, sem hún veitir, eru vísitölutryggð. Það voru nokkur atriði önnur, sem ég hefði gjarnan viljað ræða, í ræðum þeirra, sem hér hafa talað, sem yfirleitt hafa verið málefnalegar og ég kann þeim þökk fyrir það. En af því að klukkan er nú orðin þetta margt, skal ég láta það bíða.



Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir það, að hann hefur nú upplýst, að það sé meiningin, að frjálst innlánsfé samkv. 9. gr. sé vísitölutryggt með sama hætti og skyldusparnaðurinn og mér þykir vænt um það, að svo skuli eiga að vera. En ég vil eigi að síður láta í ljós þá skoðun mína, að þetta kemur á algerlega ófullnægjandi hátt fram í frv. Og ég mundi telja það æskilegt, fyrst hæstv. ráðh. hefur lýst því yfir, að þetta sé meiningin, að hv. n. athugi þá, að þetta komi alveg greinilega fram. Það stendur í 9, gr.: „Þeir, sem leggja fé inn í deildina, skulu að minnst 10 árum liðnum, frá því að innlög hófust, eiga kröfu á að fá það útborgað að viðbættum innlánsvöxtum, sbr. 10. gr.“ (Gripið inn í.) Já, en það segir ekkert um það, að þetta skuli vera vísitölutryggt. Það segir ekkert um það, því að í 10. gr. eru ákvæði um fjöldamargt annað.