Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Umræðan fer þannig fram, að hver þingflokkur fær til umráða 30 mín., er skiptast í tvær umferðir, 15–20 mín. í þeirri fyrri og 10–15 mín. í hinni síðari. Röð flokkanna verður þessi: Í fyrri umferð: Alþb., Sjálfstfl., Alþfl., Framsfl. og SF. Í síðari umferð: Alþfl., Framsfl., SF, Sjálfstfl. og Alþb. Ræðumenn verða: Fyrir Alþb. í fyrri umferð Ragnar Arnalds, 5. þm. Norðurl. v., í síðari umferð Lúðvík Jósepsson, 2. þm. Austurl. Fyrir Sjálfstfl. í fyrri umferð Geir Hallgrímsson forsrh., í síðari umferð Gunnar Thoroddsen iðnrh. Fyrir Alþfl. í fyrri umferð Benedikt Gröndal, 2 landsk. þm., í síðari umferð Gylfi Þ. Gíslason, 9. þm. Reykv. Fyrir Framsfl. í fyrri umferð Einar Ágústsson utanrrh., í síðari umferð Ólafur Jóhannesson dómsmrh. Fyrir SF í fyrri umferð: Magnús T. Ólafsson, 3. landsk. þm., í síðari umferð Karvel Pálmason, 5. þm. Vestf. - Hefst nú umr. og tekur fyrstur til máls hv. 1. flm., Ragnar Arnalds, 5. þm. Norðurl. v., og talar af hálfu Alþb.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Fáir munu neita því, að dimmt er um að litast í efnahags- og atvinnulífi þjóðarinnar um þessar mundir. Eftir endurteknar efnahagslegar kollsteypur, eftir að erlendur gjaldeyrir hefur hækkað í verði um 70–80% á aðeins 18 mánuðum og meðfylgjandi óðaverðbólga hefur farið eldi um efnahagslífið, eftir að gjaldeyrisvarasjóður þjóðarinnar hefur runnið stjórnlaust úr höndum ráðamanna og miklar gjaldeyrisskuldir hafa staflast upp í óreiðu, þá bætist nú ofan á allt annað að mestallt atvinnulíf landsmanna hefur verið lamað í heila viku. Þetta mun vera eitt viðtækasta verkfall sem nokkru sinni hefur orðið hér á landi. Áætlað er að tap þjóðarinnar miðað við glataðar útflutningstekjur nemi hátt á annað þús. millj. kr. þá viku sem verkfallið hefur staðið. Nú eins og alltaf áður, þegar vinnudeilur standa, er mikið reynt til að gera baráttu verkalýðshreyfingarinnar tortryggilega. Þolir þjóðarbúið frekari kauphækkanir og tapa ekki allir á verkfalli? Þetta eru þau áróðursstef sem þessa dagana eru kyrjuð af miklum krafti með ýmsum tilbrigðum. Vafalaust eru ýmsir sem láta blekkjast. Sumir virðast jafnvel enn ekki hafa áttað sig á því, að þessi kjaradeila snýst alls ekki um raunverulega kauphækkun, hver sem krónutalan verður. Krafa verkalýðssamtakanna er fyrst og fremst sú, að kjararýrnunin, sem orðið hefur að undanförnu, fáist bætt og launþegum verði tryggðar bætur í þessum samningum vegna þeirra verðlagshækkana sem fyrirsjáanlegar eru á þessu ári. Kröfur verkalýðshreyfingarinnar eru því hreinar varnaraðgerðir og þeir, sem standa gegn slíkum kröfum, eru beinlínis að heimta almenna kauplækkun. Undanfarna viku hefur athygli manna einkum beinst að till. sem sáttanefnd ríkisins setti fram nokkru áður en verkfallið hófst. Í þessum till. er gert ráð fyrir 13–16% launahækkun í krónutölu á einu ári. „Þetta hefði einhvern tíma þótt álitleg kauphækkun,“ skrifaði Þórarinn Þórarinsson í leiðar Tímans og bætti við, að lengra yrði tæpast gengið. Þó hefur legið fyrir það álit efnahagssérfræðinga, að verðlag á nauðsynjavörum muni hækka a.m.k. um 17% á árinu, jafnvel þótt engar kauphækkanir verði á sama tíma. Með því að samþykkja þessa till. óbreytta hefðu verkalýðssamtökin ekki aðeins verið að afsala sér bótum fyrir þá stórfelldu kjararýrnun sem varð á s.l. ári, heldur væru þau einnig að samþykkja að taka á sig beina kauplækkun miðað við fyrirsjáanlegar hækkanir á verði nauðsynjavara. En svo mikil hefur óbilgirni atvinnurekenda verið, að jafnvel þessar till. sáttanefndar fengust þeir ekki til að samþykkja fyrr en eftir rúmlega viku umhugsun og það með skilyrðum og breytingum. Það er því ljóst að þessi mikla vinnustöðvun, sem nú hefur staðið í viku og kostað hefur þjóðina þúsundir millj. kr., hefur fyrst og fremst einkennst af sóknaraðgerðum atvinnurekenda til að knýja fram enn frekari kauplækkun. Gegn slíkum árásum eiga launamenn og sjómenn ekki nema eitt svar, að treysta á samtakamátt sinn. Það er staðreynd sem almennt er viðurkennd af efnahagssérfræðingum ríkisstj., að enda þótt samanlagðar heildartekjur þjóðarinnar miðað við fast gengi hafi heldur minnkað á s.l. tveimur árum, þá hafa þær í mesta lagi minnkað um 8–9%, en hins vegar hafa lífskjör almennings versnað margfalt meira, þannig að launakjör þyrftu almennt að hækka um 25–30% til að endurheimta þann kaupmátt sem var í tíð vinstri stjórnarinnar. Þrátt fyrir versnandi kjör hafa verkalýðssamtökin sýnt ítrustu þolinmæði, svo að ýmsum hefur þótt nóg um, og tvívegis á s.l. ári var allsherjarverkföllum aflýst á seinustu stundu. Nú hafa samningaviðræður staðið í rúma tvo og hálfan mánuð og haldnir hafa verið rúmir 40 viðræðufundir með ríkisstj. og atvinnurekendum. En allt fram til þess að verkfallið hófst var ekki minnsta lát á atvinnurekendum eða ríkisstj. Það var eins og að tala við vindinn. Sannarlega er ekki efnilegt fyrir láglaunafólk með 50–60 þús. kr. mánaðarlaun að leggja út í verkföll með tvær hendur tómar. Það er auðvelt verk að fá fólk til að játa að ekki hafi það minnstu efni á að fara í verkfall, og vafalaust er leitun að þeim launamönnum sem vilja verkfall. Hitt er flestum ljóst, að þegar önnur leið er ekki til er verkfallsvopnið neyðarréttur hins vinnandi manns. Þeir, sem eiga framleiðslutækin og hirða af þeim arð, eiga hins vegar mörg vopn á hendi. Sterkasta vopn þeirra er samspil gengislækkana og verðbólgu. Þessu vopni hafa þeir óspart beitt á seinustu 18 mánuðum í skjóli vinveittrar ríkisstj. til að ná til sín sem stærstum hluta þjóðarteknanna. Og þeir hafa sannarlega haft árangur sem erfiði. Tekjuskiptingin hefur hreyst í grundvallaratriðum á kostnað launamanna, sjómanna og bænda. Íslenskt launafólk kýs vinnufrið og samningaleiðina, ef þess er nokkur kostur. Það sýndi sig best í tíð vinstri stjórnarinnar þegar verkföll voru óvenjulega fátíð, enda litu þá stjórnvöld á það sem frumskyldu sína að bæta lífskjörin, tryggja vinnufrið og forðast atvinnuleysi. En nú er öldin önnur. Það vakti ekki litla athygli þegar hæstv. forsrh. Geir Hallgrímsson lýsti því yfir samkv. kvöldfréttum útvarpsins daginn sem verkfall landverkafólks skall á að þessi mikla kjaradeila væri einfaldlega ekki í verkahring ríkisstj., deiluaðilar yrðu sjálfir að finna á henni lausn. Í þessum orðum birtist kjarni þessara dýrkeyptu átaka sem kostað hafa þjóðina þúsundir millj. kr. á einni viku. Hér er um að ræða kjaraátök sem snúast fyrst og fremst um verðlagsuppbætur á laun fyrir liðna tíð og fyrir komandi samningstímabil. Það er ríkisstj. og meiri hl. Alþ. undir forustu Geirs Hallgrímssonar sem hefur komið í veg fyrir með lögum frá Alþ. að greiddar séu verðlagsuppbætur á laun. Það er sjálf ríkisstj. sem hefur vísvitandi skert launakjörin svo sem raun ber vitni með endurteknum gengisfellingum og stórhækkuðum skattaálögum samfara afnámi vísitölubóta. Það er ríkisstj. og Alþ. sem skert hafa hlut sjómanna. En svo þegar þannig er komið að verk Geirs Hallgrímssonar og samráðh. hans hafa sett mestallt atvinnulíf landsmanna í einn hnút, þá er svarað af fullkomnu purkunarleysi: Þetta er mál, sem deiluaðilar verða sjálfir að leysa. Auðvitað vita allir að þessi deila verður ekki endanlega leyst nema við samningaborðið. Samningsfrelsið verður að virða. En ríkisstj. getur auðveldað lausn þessarar hörðu dellu með því að breyta efnahagsstefnu sinni. Það er einmitt þetta, sem Alþýðusambandið hefur farið fram á. Fyrir tveimur og hálfum mánuði setti Alþýðusambandið fram óskir sínar í 14 liðum um breytta stefnu ríkisvaldsins í efnahagsmálum til að liðka fyrir samningum. Meðal þess, sem Alþýðusambandið lagði sérstaka áherslu á, voru gjaldeyrismálin, skattalögin, vaxtalækkun, lífeyrisgreiðslur og félagslegar íbúðabyggingar. En þegar verkföll hófust hafði ríkisstj. ekki goldið samþykki sitt við einni einustu af þessum 14 kröfum, heldur hafnað þeim flestum. Vinnuveitendasambandið og Alþýðusambandið lögðu einnig fram sameiginlegar kröfur um efnahagsaðgerðir í 15 punktum. En það fór allt á sömu leið. Ríkisstj. veitti ekki jákvæð svör um eitt einasta atriði og raunar var kvartað yfir því, bæði úr hópi atvinnurekenda og launamanna, daginn áður en verkfallið skall á, að ríkisstj. gæfi sér tæpast tíma til viðræðna við deiluaðila. Hún var sem sagt önnum kafin að rembast við að taka ákvörðun um það, hvort slíta ætti stjórnmálasambandi við breta. Allsherjarverkfallið skall yfir í og með vegna þess að landið er stjórnlaust, forustulaust, ríkisstj. er neikvæð í einu og öllu og heldur að sér höndum. Þess vegna er komið sem komið er. Það er einmitt megineinkenni þessarar ríkisstj. fyrir utan að vera hægrisinnuð og íhaldssöm, að hún er forustulaus og hikandi í flestum málum og lömuð af innri og utanaðkomandi togstreitu. Þáttur ríkisstj. í yfirstandandi verkföllum er aðeins eitt dæmi. Landhelgismálið er annað dæmi. Stefnuleysi ríkisstj. og hringlandaháttur í landhelgismálinu er, eins og kunnugt er, frægt að endemum langt út fyrir landssteina. Þar eru tvö öfl að verki sem togast á um gerðir ríkisstj.: Annars vegar fólkið í landinu, hins vegar NATO. Annars vegar sá vilji alls þorra landsmanna að fylgt sé harðri og einarðri stefnu í landhelgismálinu og ekki sé samið við breta, hins vegar undirlægjuháttur einstakra ráðh. gagnvart NATO. Í stað þess að efla landhelgisgæsluna og fá henni hraðskreiða báta og þjálfa fleiri áhafnir á varðskipin til að þau nýtist betur er stöðugt stefnt að því að gera samning við breta til tveggja ára um 65 þús. tonn, eins og forsrh. virðist hvað eftir annað hafa boðið bretum, seinast í London fyrir fáum vikum. Í stað þess að bregðast við með eðlilegum hætti, þegar herskip NATO gera skipulagðar árásir á íslenska löggæslumenn með lífshættulegum ásiglingum, og manna sig upp í að rjúfa samstarfið við NATO og loka herstöðinni á Miðnesheiði, lætur forsrh. augnaráðið nægja, þessi margumræddu alvarlegu augu sem vakið hafa bros um land allt. Forsrh. hikar í hverju skrefi. Hann þurfti t.d. heila viku til að ákveða að hafna tilboði breta um 85 þús. lesta veiðiheimild þeim til handa. Þó kom það nokkuð á óvart þegar þessi till. um vantraust á ríkisstj., sem hér er til umr., var lögð fram s.l. miðvikudag, að hæstv. forsrh. skyldi einn manna vera mótfallinn því að taka hana til umr. fyrir helgi þótt aðrir lýstu sig reiðubúna, því að óneitanlega er sú till. þess eðlis að sjaldnast þurfa forsrh. að hugsa sig lengi um. Sama ráðleysið birtist í efnahagsmálum, t.d. gjaldeyrismálum. Þar er tvennt sem togast á, og útkoman verður fálm og hik meðan gjaldeyrissjóðurinn tæmist. Annars vegar er óttinn við gjaldeyrisvandræði sem leitt hefur til þess, að innflutningur hefur verið stöðvaður á nokkrum kextegundum - út af fyrir sig skynsamleg ákvörðun svo langt sem hún nær. Hins vegar er óttinn við innflytjendur, helsta stuðningslið Sjálfstfl., sem veldur því að kexbann ríkisstj. verður litið annað en kákið eitt sem ekkert munar um. Og þess vegna heldur óreiðan áfram í gjaldeyrismálum þjóðarinnar. Enn eitt dæmi er tollalækkunin á vörum frá EFTA og Efnahagsbandalagslöndum að upphæð 800 millj. kr. sem átti sér stað um s.l. áramót. Alþýðusambandið óskaði eftir því við ríkisstj. að tollalækkun þessari yrði frestað af ýmsum ástæðum, m.a. til að veikja ekki gjaldeyrisstöðuna enn frekar með lækkun á verði erlendra vara sem keppa við innlenda framleiðslu. Iðnrekendur og Vinnuveitendasambandið fóru fram á það sama, þar sem varhugavert væri að veikja samkeppnisaðstöðu innlends iðnaðar. Auk þessa virðist fráleitt með öllu að lækka tolla á vörum frá ríkjum sem beita okkur viðskiptaþvingunum og neita sjálf að lækka tolla á vörum frá Íslandi þrátt fyrir gerða samninga. Nær hefði verið að hækka tolla á vörum frá þessum löndum meðan þetta ástand varir. En þrátt fyrir þessar almennu kröfur frá aðilum vinnumarkaðarins hyggst ríkisstj. ekki breyta fyrri ákvörðun sinni. Ráðh. sátu enn sem fyrr með hendur í skauti og tollarnir lækkuðu. Afleiðingin verður enn versnandi gjaldeyrisstaða, tekjutap fyrir ríkissjóð sem nemur 800 millj. kr., versnandi samkeppnisaðstaða íslensks iðnaðar og samdráttur í iðnaði viða um land og þar með versnandi atvinnuástand. Þetta eru aðeins fáein dæmi af mörgum, sem nefna mætti. Þetta eru sýnishorn um hinn einstæða hæfileika núv. ríkisstj. til að snúast í kringum vandamálin án þess að leysa þau og vinda þau utan um sig í risavaxna flækju. Það er að sjálfsögðu unnt að bæta kjör láglaunafólksins verulega án þess að það kosti áframhaldandi verðbólgu og efnahagslega kollsteypu. En til þess þarf stjórnarstefnan að breytast. Það er öllum kunnugt, að Alþb. leggur áherslu á sósíalíska grundvallarbreytingu í íslensku efnahagslífi. En jafnvel þótt ekki sé þingmeirihl. fyrir þeirri íeið, er hitt eftir sem áður nærtækt viðfangsefni að skapa samstöðu um aðra og gæfulegri stjórnarstefnu en nú er fylgt. Gengislækkunaræði núv. stjórnar má ekki lengur ráða ferðinni. Uppbygging erlendra atvinnuvega er afar hægfara þessa stundina og þar að auki á villigötum erlendra stóriðjudrauma. Skattalöggjöfin er óréttlát og útkoman úr álagningu tekjuskattsins hreint hneyksli, eins og margoft hefur verið rakið. Vandamálin í íslensku efnahagslífi eru og verða gífurleg meðan ekkert er gert til að reyna að leysa þau. Ef hvergi má hreyfa við kerfinu og hvergi má taka spón úr aski þeirra, sem mest bera úr býtum, þá verður allt við það sama: áframhaldandi gengislækkanir, kjaraskerðing, verkföll og vinnudeilur, vaxandi atvinnuleysi, vaxandi gjaldeyrisvandræði, vaxandi fjármálaóreiða. Það er af öllum þessum ástæðum, sem ég hef hér talið, að flutt er till. um vantraust á ríkisstj. Það er ekki aðeins vegna þess að ríkisstj. á bersýnilega stóran þátt í því að til þessara miklu verkfalla hefur komið. Það er engu siður vegna stefnu eða stefnuleysis ríkisstj. í landhelgismálum og efnahagsmálum. Hins vegar er aðdragandi þessarar miklu vinnustöðvunar seinasta dæmið um stórfelld mistök ríkisstj., - glapræði sem þegar hefur valdið þjóðinni þúsunda milljóna tjóni. Vonandi styttist nú í það að vinnuveitendur slaki til og verkföllin leysist. En ábyrgð ríkisstj. á því, sem gerst hefur, minnkar ekki við það. Hvort sem verkföllin standa lengur eða skemur úr þessu hlýtur öllum að vera ljóst að viðunandi vinnufriður fæst ekki með þessari stjórn, stefnu hennar og starfsháttum. Hún á því að víkja, enda eru landsmenn fullsaddir af 18 mánaða óstjórn. Fyrr en síðar þarf þjóðin að fá færi á að kveða upp dóm sinn að fenginni reynslu. Ekki þarf að efast um að hvaða ný stjórn sem tæki að sér að stjórna landinu til bráðabirgða, hvort sem það yrði embættismannastjórn eða einhver önnur bráðabirgðastjórn, þá yrði hún a.m.k. skömminni til skárri en núv. stjórn. Það leynir sér ekki, hvar sem menn fara, að núv. ríkisstj. þykir forustulaus stjórn og með afbrigðum ógæfuleg í öllum verkum sínum. Fólkið vantreystir henni. Þess vegna er þessi till. flutt. Þessi stjórn verður að víkja, því fyrr, því betra, svo að grundvöllur geti skapast að heilbrigðara stjórnarfari í landinu. Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Það bar við sama dag og till. um stjórnmálaslit við breta var til umr. í utanrmn. og landhelgisnefnd að stjórnarandstöðunni þótti hæfa að flytja vantrauststill. ú ríkisstj. Stjórnarandstaðan hefur sjálfsagt viljað með þessum hætti sýna hinum erlenda andstæðingi hversu mikil og sterk eining væri hér á landi í baráttunni við hann og styrkja með slíku móti stöðu okkar út á við. Þá var það einnig á öðrum degi almennasta verkfalls hér á landi sem þessi till. var lögð fram hér á Alþ. Ekki ber að efa að það hafi verið gert einnig í þeim tilgangi að styrkja okkur íslendinga inn á við, samheldni okkar og möguleika til þess að ná sáttum í yfirstandandi kjaradeilu. Ekki verður hv. stjórnarandstaða væntanlega grunuð um það að vilja nota sér svo almenna kjaradeilu í pólitískum tilgangi stjórnmálaflokkum sínum til framdráttum. En fleirum en mér finnst hátterni og framkoma stjórnarandstöðunnar lítt bera vitni ábyrgðartilfinningu þegar við íslendingar stöndum í örlagaríkri baráttu út á við og viðkvæmri kjaradeilu inn á við. Og óneitanlega læðist að mönnum sá grunur, að stjórnarandstaðan hafi í rauninni ætlað að notfæra sér þá stöðu, sem við vorum í út á við og inn á við, til pólitísks ávinnings. Gríman féll a.m.k. af stjórnarandstöðunni þegar bráðræðið var svo mikið að fjölrita þurfti till. svo að hún næði framlagningu á miðvikudag og krafist var að umr. færu fram um vantrauststill. innan tveggja daga. Það var eins og stjórnarandstæðingar væru hræddir um að kjaradeilan yrði e.t.v. leyst og því væri ekki hægt að nota verkfallið lengur sér til framdráttar ef umr. drægjust. Því miður stendur kjaradeilan enn yfir, þótt töluvert hafi þokast í samkomulagsátt og vonir standi til að henni fari að ljúka. En víst er um það, að okkur íslendingum ber brýn nauðsyn til að setja niður deilur okkar inn á við, hvort sem það eru kjaradeilur eða pólitískar deilur, til þess að standa sterkir og sameinaðir út á við í baráttunni fyrir lífshagsmunum okkar og sigri í 200 mílna fiskveiðilögsögunni. Stjórnarandstaðan hefur hlutverki að gegna. Því hlutverki hefur núv. stjórnarandstaða gersamlega brugðist. Það væri því nær að samþykkja vantraust á stjórnarandstöðuna en ríkisstj. Vantrausti á stjórnarandstöðuna verður fyrst fram komið í næstu almennu kosningum, og það er trú mín að það litla traust, sem stjórnarandstaðan kunni að hafa haft, sé nú ekki fyrir hendi hjá kjósendum og þeir muni sýna það í verki. Við höfum nú heyrt rökstuðning 1. flm. vantrauststill., hv. þm. Ragnars Arnalds. Haft er á orði að ríkisstj. hafi ekki haldið á landhelgismálinu eins og vera ber. Núv. ríkisstj. lýsti því yfir 28 ágúst 1974 að fiskveiðilögsaga Íslands yrði færð út í 200 mílur fyrir árslok 1975. Með reglugerð frá 15. júlí s.l. var ákveðið að útfærslan ætti sér stað 15. okt. s.l. Ríkisstj. hefur þess vegna staðíð að fullu og öllu við það fyrirheit í stjórnarsáttmálanum að færa fiskveiðilögsöguna út í 200 mílur. Þess er skemmst að minnast, að stjórnarandstaðan gekk með hangandi hendi og lítilli hrifningu til þess að vinna að framgangi 200 mílnanna, eins og þegar hv. þm. Lúðvík Jósepsson sagði, með leyfi forseta: „Í dag stöndum við í baráttu um 50 mílna landhelgi. Þessi barátta skiptir nú öllu máli. Hitt er allt annað mál, hvort við íslendingar tökum okkur 200 mílna landhelgi einhvern tíma í framtíðinni þegar slíkt er heimilt samkv. breyttum alþjóðalögum eða að aflokinni Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna.“ Virða má þó við núv. stjórnarandstöðu, að hún sá að sér í afstöðu sinni til 200 mílnanna. Á hinn bóginn urðu einkum alþb.-menn til þess að reyna með ýmsum hætti að gera útfærsluna örðugri en ella með því að ekki ætti að ræða við aðrar þjóðir eða a.m.k. skyldi ekki gera samning um fiskveiðiréttindi erlendra þjóða innan 200 mílnanna. Afstaða stjórnarandstöðunnar var algerlega gagnstæð þessu þegar fiskveiðilögsagan var færð út í 50 mílur. Þá stóðu þeir allir að margra mánaða samningaviðræðum við aðrar þjóðir um fiskveiðiréttindi innan þeirra og síðan að samningsgerð um fiskveiðiréttindi á því svæði. Lítið samræmi er í þessum málflutningi. Núv. ríkisstj. hefur ekki látið þessa óábyrgu framkomu stjórnarandstæðinga á sig fá. Eftir að reglugerðin um 200 mílna útfærslu var gefin út lét ég í ljós eftirfarandi: „Við megum ekki færa andstæðingum okkar vopn í hendur með því að vilja ekki ræða við aðrar þjóðir og kanna möguleika á því, hvort við náum samkomulagi við þær. Það er ekki síst nauðsynlegt með tilliti til þess að störfum Hafréttarráðstefnunnar er ekki lokið og varðveita þarf einhliða rétt strandríkis til yfirráða innan fiskveiðilögsögunnar. Ósveigjanleg stefna gagnvart viðræðum við aðrar þjóðir kynni að leiða til þess, að þau öfl fengju stuðning við málstað sinn sem vilja skerða sem mest rétt strandríkisins, t.d. með því að fela gerðardómi ákvörðunarvald um skiptingu fiskveiða innan 200 mílna. Við verðum af kaldri skynsemi að meta hvort við í raun náum aukinni hlutdeild í fiskafla á Íslandsmiðum með samningum eða án samninga.“ Víðræður við aðrar þjóðir hafa farið fram. Nú er svo komið að allar þjóðir viðurkenna í raun yfirráð okkar yfir 200 mílna fiskveiðilögsögu með því að halda sér utan þeirra eða hafa gert samning um fiskveiðiréttindi innan þeirra, með einni undantekningu. Óbilgirni breta í samningaviðræðum okkar hefur verið slík, að óviðunandi hefur verið, og þeir hafa slitið samningaviðræðunum með því að senda herskip sín inn í íslenska fiskveiðilögsögu í þriðja sinn á 18 árum. Stjórnarandstaðan telur að um hik hafi verið að ræða hjá íslenskum stjórnvöldum við stjórnmálaslitin. En það er síður en svo hik að hugsa vel ráð sitt og haga aðgerðum sínum þannig að málstað okkar verði að sem mestu gagni. Slit á stjórnmálasambandi eru annars vegar tæki til að knýja breta til að láta af ofbeldi sínu og hins vegar, ef það ekki dugar, til að mótmæla ofbeldi þeirra út á við með áhrifamiklum hætti. Fyrra markmiðinu hefði verið æskilegra að ná, og meðan gengið var úr skugga um það í viðræðum við breta, hvort það væri unnt, var auðvitað ekki gengið til slíta stjórnmálasambandsins. Þegar fullreynt þótti að lágmarkssamkomulagsvilji var ekki til staðar hjá bretum og vegna ítrekaðra ásiglinga þeirra á íslensk varðskip og veiðar þeirra á friðuðum svæðum var stjórnmálasambandi slitið. Þessi tími hefur orðið til þess, að athygli hefur verið vakin á málstað okkar og honum hefur verið unnið fylgi. Þeir, sem tala um hik, hafa hins vegar verið of bráðir og ekki gefið sér tíma til þess að nota stjórnmálaslitin og aðdraganda þeirra sem tæki í þágu okkar eigin málstaðar. Þeir hafa þannig látið taka sig á taugum. Hv. þm. Ragnar Arnalds taldi ekki nóg að gert að slita stjórnmálasambandi við breta, heldur vildi segja okkur úr Atlantshafsbandalaginu og hefja aðgerðir gegn varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli. Það kemur ekki á óvart. Þetta er stefna þeirra alþb.-manna án tillits til landhelgismálsins. Þeir nota því það lífshagsmunamál til þess að koma varnarleysisstefnu sinni fram. Menn skyldu þess vegna varast að ljá till. þeirra eyra. Þær eru ekki settar fram af góðum huga. Við eigum að taka afstöðu til þátttöku okkar í Atlantshafsbandalaginu miðað við öryggishagsmuni landsmanna á hverjum tíma. Annað á þar ekki að vera ákvörðunarástæða. Sá er munurinn á slitum stjórnmálasambands við breta og öðrum aðgerðum sem alþb.- menn hafa nefnt, að slit stjórnmálasambands er aðgerð sem beinist gegn andstæðingi okkar í deilunni, en aðrar aðgerðir beinast gegn öðrum þjóðum sem við eigum ekkert sökótt við í sambandi við útfærsluna í 200 mílur og hafa raunar sýnt málstað okkar skilning og þrýst á breta í því skyni að fá þá til að láta af flotaíhlutun sinni. Við eigum bæði á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og Atlantshafsbandalagsins og annarra alþjóðlegra samtaka að efla að mun upplýsingar um málstað okkar. Við eigum að upplýsa önnur ríki um allt atferli breta, hvernig þeir ganga gegn fiskverndunarsjónarmiðum sem þeir í orði þykjast játa, hvernig þeir beita herskipum sínum málstað okkar. Við eigum að upplýsa önnur þjóð. Með þeim hætti skulum við skapa áframhaldandi þrýsting á breta til þess að þeir fyrr en seinna hverfi á brott úr 200 mílna fiskveiðilögsögunni. Við eigum að leggja áherslu á störfin á vettvangi Hafréttarráðstefnunnar til verndar hagsmunum okkar til að koma í veg fyrir gerðardómsákvæði eða hefðarréttarákvæði. Við eigum ekki að grípa til aðgerða umfram það sem við höfum þegar ákveðið ef ekki ber nýrra við. Við skulum sjá hvaða árangur verður á fyrsta fundi Hafréttarráðstefnunnar á þessu ári, sem standa mun frá 15. mars til 7. maí, og taka þá málið til yfirvegunar að nýju. Við eigum að semja við færeyinga og norðmenn auk vestur-þjóðverja og belga. Með þeim hætti kemur í ljós enn skýrar en ella að við íslendingar viljum gjarnan leysa deilumál okkar við aðrar þjóðir friðsamlega og það er breta sök, en ekki okkar, að þetta hefur ekki tekist í deilu okkar við þá. Við eigum að efla landhelgisgæslu okkar eftir megni. Það hefur sumpart þegar verið gert og verið er að vinna að tillögugerð hvernig frekar skuli að því unnið. Landhelgisgæslan getur þó ekki með valdi komið algerlega í veg fyrir veiðar breskra togara. Þótt sjálfsagt sé að kosta kapps um eflingu landhelgisgæslunnar er ljóst að við vinnum ekki sigur á bretum með valdbeitingu. Fyrir hvert eitt skip, sem við bætum við varðskipaflota okkar, geta þeir auðveldlega bætt tveimur. En auðvitað getum við takmarkað veiðar breta og það hlýtur að verða keppikefli okkar. Það verður að hafa að leiðarljósi fyrst og fremst að hætta ekki mannslífum og enn fremur að koma í veg fyrir tjón á varðskipunum sem mega ekki verða fyrir stöðvun vegna viðgerða í langan tíma Við skulum ekki vara óþolinmóð. Hlutverk Davíðs er sigurstranglegt. Lipur skæruhernaður er sigurvænlegri en opin orrusta. Öðrum þræði er nú haft á orði í þessum umr. að meðferð ríkisstj. á efnahagsmálunum sé ástæða vantrauststillögunnar. Við ræðum gjarnan kaup og kjaramál eins og við getum sjálfir skammtað okkur kjörin, hvort sem hlut eiga að máli einstaklingar, fjölskyldur eða þjóð. En sannleikurinn er sá, að kjör okkar ráðast af afla og framleiðsíu innanlands, sem oft er undir náttúruöflum komið, og hins vegar því verði sem við fáum greitt fyrir útflutning og þurfum að greiða fyrir innflutning okkar. Við ráðum ekki náttúruöflunum og því verðlagi erlendis sem við verðum að búa við, bæði í útflutningi og innflutningi okkar. Þess vegna er rangt að láta í veðri vaka og telja fólki trú um að við getum sjálf einhliða skammtað okkur kjörin, þótt við getum með framtaki og vinnusemi aukið framleiðsluna og skapað grundvöll bættra kjara. Í þessum umr og oftar er stundum talað um að kaupmáttarskerðing sé um 25% frá kjarasamningum í febr. 1974, sem allir eru sammála um að hafi verið verðbólgusamningar. En sá kaupmáttur var aðeins skráður á pappír einn dag þegar kaupið var samþykkt, en hvarf fljótlega í hít verðbólgunnar og ýmiss konar verðhækkana sem fyrirsjáanlegar voru. Þessa kaupmáttar naut því enginn. Þessi kaupmáttur var falskur vegna þess að hann byggðist ekki á verðmætasköpun í þjóðfélaginu og bættum viðskiptakjörum. Alþb.- menn sjálfir viðurkenndu þetta í fyrri ríkisstj. með því að taka kaupgreiðsluvísitöluna úr sambandi, því að það var ekki ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, sem tók kaupgreiðsluvísitöluna úr sambandi, heldur ríkisstj. sem alþb.-menn sjálfir sátu í. Alþb.- menn nefna heldur aldrei hina hlið málsins, að viðskiptakjörin hafa versnað frá ársbyrjun 1974, á síðasta ári um 16% og 10% árið áður. Viðskiptakjörin hafa því versnað um nær 30% á tveim árum frá því að þau voru best. Auðvitað hlýtur það að koma niður einhvers staðar. Að vísu neituðum við lengi að horfast í augu við þessi versnandi viðskiptakjör, og þrátt fyrir 10% verri viðskiptakjör 1974 en árið áðar jukum við þjóðarútgjöldin um 10%. Núv. ríkisstj. hefur snúið við blaði og aðgerðir hennar hafa orðið til þess að þjóðarútgjöldin minnkuðu um 10% á síðasta ári, en vegna samsvarandi lækkunar þjóðartekna leiddi það átak ekki til umtalsverðs bata viðskiptahalla. Ljóst er að viljum við ná árangri við stjórn efnahagsmála þarf að samræma aðgerðir í fyrsta lagi í ríkisfjármálum með samþykkt fjárlaga, í öðru lagi peningamálum með gerð útlánaáætlunar sem í fyrsta sinn var gerð nú fyrir árið 1976 og tekur til útlána banka, fjárfestingarlánasjóða og erlendra lána, og í þriðja lagi við ákvörðun kaups og kjaramála í kjarasamningum. Með ákvörðunum í þessum þremur málaflokkum er kveðið á um það, hve þjóðarútgjöldin verða mikil. Ríkisstj. hefur sett sér það mark að lækka hallann á viðskiptajöfnuðinum niður í 6–7% af þjóðarframleiðslu á yfirstandandi ári úr 12% undanfarin tvö ár og hyggst gera með því að samneysla og einkaneysla sé óbreytt að magni frá fyrra ári, en dregið verði úr fjárfestingu og framkvæmdum hins opinbera og einkaaðila til þess að draga úr þjóðarútgjöldum. Einkaneyslan stóð að mestu undir samdrætti þjóðarútgjalda á síðasta ári og þykir ekki fært að gera ráð fyrir að unnt sé að draga hana meira saman. Þess vegna er við það miðað að kaup- og kjarasamningar þeir, sem nú er verið að gera, hafi ekki meiri kauphækkanir í för með sér en sem nemur því að halda óbreyttum kaupmætti frá því sem hann var seint á síðasta ári, þó þannig, að einkum sé hægt farið í sakirnar fyrst framan af árinu. Nú er spurningin hvort vantrauststill. er flutt af hálfu stjórnarandstöðunnar vegna þess að hún sé ósammála þeim markmiðum, sem ríkisstj. og Alþ. hafa sett þjóðarbúinu á þessu ári. Þótt stjórnarandstaðan gagnrýni erlendar lántökur, þá hefur hún ekki bent á, að unnt væri að lækka hallann á viðskiptajöfnuði á einu ári meira en ætlunin er að gera. Hins vegar hefur stjórnarandstaðan gagnrýnt það við afgreiðslu fjárlaga að eigi var veitt til ýmiss konar útgjalda hærri upphæð en gert var. Stjórnarandstaðan hefur einnig gagnrýnt það að dregið hafi verið úr opinberum framkvæmdum, og varla líður svo vika hér á Alþ. að þessi gagnrýni heyrist ekki eða fárast sé yfir útlánatakmörkunum. Loks telur stjórnarandstaðan að kaup þurfi að hækka meira en sem nemur því að halda óbreyttum kaunmætti, þ.e.a.s. stjórnarandstaðan vill hærri þjóðarútgjöld Ef farið væri eftir gagnrýni stjórnarandstöðunnar leiddi það til þess að halli á viðskiptajöfnuði yrði meiri, verðbólgan yxi og atvinnuleysi skapaðist. Þriðja málsástæðan fyrir flutningi þessarar vantraustill. er sú að núv. kjaradeila sé ríkisstj. að kenna, vegna þess að hún hafi ekki viljað hlusta á ábendingar aðila vinnumarkaðarins er hefðu getað komið í veg fyrir verkföllin. Í des. samþykkti Alþýðusamband Íslands kjaramálaályktun og var hún rædd á sameiginlegum fundi fulltrúa ríkisstj. og Alþýðusambandsins. Ríkisstj. gerði þá grein fyrir að hve miklu leyti hún gæti tekið tillit til þeirra ábendinga. Síðan ræddu aðilar vinnuveitenda og Alþýðusambandið saman og sendu sameiginlegar till. til ríkisstj. 20. jan. s.l., sem ríkisstj. svaraði á fundi 5. febr. s.l. Í svari ríkisstj. kemur fram að ríkisstj. og aðilar vinnumarkaðarins eru sammála um nauðsyn þeirra þriggja meginmarkmiða sem ríkisstj. frá upphafi hefur sett sér: í fyrsta lagi að tryggja fulla atvinnu, í öðru lagi að hamla á móti verðbólgu og í þriðja lagi að bæta viðskiptajöfnuðinn við útlönd og greiðslustöðu landsins. En ríkisstj. bendir á að skilyrði til þess að þessum markmiðum verði náð sé að vinnufriður haldist og launabreytingum verði mjög í hóf stillt. Rétt er að það komi fram, að ríkisstj. hefur tekið jákvætt undir endurskoðun lífeyrissjóðakerfisins og raunverulega haft frumkvæði og atbeina að samkomulagi því sem nú hefur verið gert. Þá hefur ríkisstj. haft forgöngu um og veitt atbeina til endurskoðunar sjóðakerfis sjávarútvegsins sem er grundvöllur þeirra kjarasamninga sem nú eiga sér hér stað og hagkvæmari rekstrar sjávarútvegsins í framtíðinni. Það, sem á milli bar ábendinga aðila vinnumarkaðarins og undirtekta ríkisstj., var einkum varðandi lækkun ríkisútgjalda annars vegar og lækkun söluskatts, launaskatts og fasteignaskatta hins vegar. Ríkisstj. benti á að við gerð fjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár var beitt ítrasta aðhaldi í útgjaldaákvörðunum og þeirri stefnu fylgt eftir við meðferð fjárlagafrv. á Alþ. Ég er að vísu þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að beita áfram fyllsta aðhaldi við ákvörðun ríkisútgjalda og vonir standi þá til að unnt sé að lækka ríkisútgjöld sem hlutfall af þjóðarframleiðslu með auknu aðhaldi, skipulagsbreytingum og sparnaði og að því verði stöðugt að vinna. Þegar á heildina er litið er ljóst að það hefur ekki við rök að styðjast að ríkisvaldið hafi tekið neikvætt undir ábendingar aðila vinnumarkaðarins, heldur að meginhluta til svarað þeim jákvætt. En að svo miklu leyti sem um neikvæð svör var að ræða getur stjórnarandstaðan á Alþ. ekki gagnrýnt þau. Stjórnarandstaðan hefur ekki treyst sér til þess að standa að lægri ríkisútgjöldum, heldur þvert á móti viljað hafa þau hærri. Stjórnarandstaðan er því sjálfri sér ósamkvæm. Hún vill í senn hærri ríkisútgjöld og lægri skatta. Áður en ég lýk máli mínu vil ég láta það koma skýrt fram, að ég tel hagsmunasamtök í þjóðfélaginu hafa veigamiklu hlutverki að gegna og vera nauðsynlegan þátt lýðræðisskipulagsins. Það er hlutverk stjórnvalda, ríkisstj. og Alþingis, að undirbúa, samþykkja fjárlög og gera heildaráætlun um útlán sem og að marka viðhorf sítt almennum orðum til kaups og kjaramála án þess að um bindandi valdboðnar fyrirskipanir sé að ræða. Hagsmunasamtökin sjálf, launþegar og vinnuveitendur, verða í samningum sín á milli fyrst og fremst að semja um kaup og kjör. Hvor aðili fyrir sig, ríkisvald og hagsmunasamtök, verður að virða verksvið hins. Vegna þess að þrír málaþættir: fjármál ríkisins, peningamálin og kjaramálin, segja fyrir um þróun efnahagsmála þarf að vera náið samráð og samvinna milli stjórnvalda og hagsmunasamtaka. Án slíks samráðs næst ekki sú samræming í stjórn efnahagsmála sem nauðsynleg er til þess að ná þeim markmiðum sem allir t já sig í orði samþykka, þ.e.a.s. að tryggja fullt atvinnuöryggi, bætta greiðslustöðu út á við og stöðugt verðlag. Yfirstandandi kjaradeilur sýna ljóslega að mikil þörf er endurbóta við gerð kjarasamninga, þegar út í verkföll er komið áður en aðilar hafa rætt nægilega ágreiningsmál sín og áður en gengið er úr skugga um hvort unnt sé að leysa þau án vinnustöðvunar sem öllum er til tjóns. Í þessum kjarasamningum má ekki glata þeim árangri sem náðst hefur í baráttunni gegn verðbólgunni. Sé lítið á tímabilið frá maí í fyrra til febr. nú er hækkunin um 19%, en það svarar til 26% hækkunar á einu ári miðað við 50% áður, og síðustu þrjá mánuðina er hækkunin mun minni. Framhald þessarar þróunar er launþegum pg þjóðarbúinu nauðsynleg. Hagsmunasamtökin hljóta að gera sér grein fyrir því. Herra forseti. Okkur íslendingum er gjarnt, bæði þegar við ræðum mál okkar á milli og við aðrar þjóðir, að bera fyrir okkur að við séum fáir, fátækir og smáir. Víst erum við það. En það er okkur engin afsökun. Við verðum að standa jafnir öðrum þjóðum ef við viljum vera sjálfstæð og ábyrg þjóð í samskiptum þjóða á milli. Það verðum við ekki nema við treystum efnahagsgrundvöll okkar og kunnum okkur hóf í samskiptum sjálfra okkar á milli, leitumst við að leysa deilumál okkar með friði inn á við og út á við. Fram komin vantrausttill., þegar við stöndum í alvarlegri baráttu við breta og kjaradeilum inn á við, er ekki til þess fallin að styrkja stöðu okkar. Hún skiptir e.t.v. ekki miklu máli að öðru leyti en því að afhjúpa veika, ráðvillta og fljótfærna stjórnarandstöðu á Íslandi 1976. Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Íslendingar höfðu ekki lengi haft innlenda stjórn í landinu þegar alþm. notuðu í fyrsta skipti rétt sinn til þess að flytja till. um vantraust árið 1909. Allar götur síðan þá hafa till. um vantraust á einstaka ráðh. eða heil rn. verið fluttar öðru hverju og hafa fáar ríkisstj. komist hjá því að ganga undir slík próf. Till. um vantraust hafa þó aldrei fellt meirihlutastjórnir, þær hafa fallið án þess, heldur hefur stjórnarandstaða jafnan beitt þessu vopni til þess að knýja fram útvarpsumr. án tafar þegar mjög alvarleg vandamál hafa blasað við þjóðinni. Á þann hátt geta stjórnarandstöðuflokkar gegnt skyldum sínum best og af mestri áherslu. Eins og einn þm. orðaði það í byrjun aldarinnar hér í þessum sama sal, gagnrýnum við stjórnarandstæðingar nú ríkisstj. fyrir „ístöðuleysi gagnvart útlenda valdinu og fyrir lélega stjórn og athafnaleysi innanlands.“ Ekki verður á þessu herrans ári sagt að íslendingar búi við frið eða farsæld. Hvarvetna blasa við okkur hrikaleg vandamál sem við sjáum engan veginn fram úr á þessari stundu. Í landhelgismálinu eigum við í ófriði við voldugan nágranna og sjómenn okkar hætta lífi sínu við gæslustörf dag hvern. Efnahagur þjóðarinnar er svo bágborinn að við lífum að heita má á erlendu lánsfé, og það þykir varla tíðindum sæta þótt boðið sé út nýtt milljarðalán fyrir okkur suður í París. Innanlands hefur 50% verðbólga á ári riðið húsum, valdið stórfelldri röskun á þjóðlífinu, ýtt undir spákaupmennsku og brask og stóraukið misrétti landsmanna. Nú standa sakir þannig, að þótt launþegar fái alls enga kauphækkun er samt vitað um 13–17 % verðhækkanir sem eru fram undan fyrir 1. okt. n.k. og fara tölurnar eftir því hvaða stofnun hefur reiknað þær út. Svo til öll framleiðsla og mestöll þjónusta liggja niðri vegna verkfallanna, og loðnan syndir lítt trufluð með landi. Barátta launþegasamtakanna snýst nú ekki lengur um bætt kjör frá því, sem er í dag, heldur fyrst og fremst um að halda óbreyttum kaupmætti launa í þeirri verðbólgu sem þegar er sjáanleg og mælanleg fram undan. Meðan öllu þessu fer fram hefur Alþ. setið aðgerðalítið og haldið stutta fundi fimm daga víkunnar. Hér eru ekki haldnir 28 klst. fundir. Er þá að undra þó að stjórnarandstaðan blási í þá lúðra, sem hæst hljóma, og knýi ríkisstj. til umr. frammi fyrir landslýð um það, hvert þessi óheillaþróun muni leiða og hvað sé til ráða til þess að spyrna við henni. Tilefnið er ærið þótt aðeins væru talin efnahags- og utanríkismál sem ég mun koma aftur að innan skamms. En fleira kemur þó til. Það hefur nú undanfarið komið í ljós, sem kunnuga hefur lengi grunað, að hér á landi hafa starfað viðtækir og voldugir hringar afbrotamanna sem stundað hafa stórfellt smygl, fjármálasvindl og aðra glæpastarfsemi, e.t.v. allt til manndrápa. Enda þótt dugandi og samviskusamir löggæslumenn starfi að rannsókn þessara mála hafa þau leitt í ljós alvarlegar veilur á dómkerfi ríkisins. Þetta kerfi hefur ekki brugðist við hinum mikla vanda með árverkni og festu, eins og nauðsynlegt var. Það hefur ekki sent nauðsynlegan liðsauka til að hraða og ljúka þessum málum, heldur hefur það haldið á sumum þeirra með seinagangi og tregðu. Smyglmálið mikla og það, sem því fylgir, getur reynst þjóðinni hættulegra, þegar fram líða stundir, en allt annað sem við deilum um í dag á sviði efnahagsmála og jafnvel utanríkismála. Er ekki betra að vera aðþrengd þjóð í samfélagi, sem er heiðarlegt, réttlátt og heilbrigt, heldur en að vera efnuð þjóð í samfélagi sem er mergsogið af spákaupmennsku, glæpum og misrétti? Afbrotahamfarir geta valdið þjóðinni meira tjóni en náttúruhamfarir, og hvers vegna eru þá ekki viðbrögð yfirvalda svipuð? Af hverju mætir ekki dómsmálakerfið þeim ótíðindum, sem gerst hafa, með því að fjölga rannsóknarliði, aðskilja lögreglu og dómstóla og hindra að málin rykfalli hjá saksóknara? Það er ógerningur að líta yfir svið íslenskra þjóðmála í dag án þess að gefa þessum málum líka gaum og draga þau fram, því að enn er ekki upplýst hvert hin sanna mafía hér á landi hefur teygt arma sína. Það skiptir meginmáli að þjóðin geti borið óskorað traust til allra þátta dómsvaldsins þegar slík mál koma fram í dagsljósið. Efnahagslíf okkar íslendinga er þeim annmörkum háð, að hér eru hagsveiflur meiri en gerist með öðrum þjóðum. Því er það að góðæri og velmegun truflast alltaf öðru hverju af miklum efnahagserfiðleikum þegar þjóðin verður að taka á sig þungar álögur til að rétta hag sinn. Undanfarin tvö ár hefur þungbær kreppa gengið yfir allan hinn vestræna heim og höfum við ekki farið varhluta af henni. Nú er sjáanlegur verulegur bati hjá mörgum öðrum þjóðum, en hér hefur sáralítil breyting orðið enn og spáð er áframhaldandi erfiðleikum. Þjóðin þekkir þessar sveiflur og allur þorri landsmanna hefur ekki skorast undan því að bera sínar byrðar, heldur sýnt þolinmæði og langlundargeð. En eina kröfu gerir þjóðin til valdhafa sinna, og hún er að byrðunum sé réttlátlega dreift og misrétti þjóðfélagsins a.m.k. ekki aukið á slíkum tímum. Á þessu hefur orðið alvarlegur misbrestur í tíð núv. ríkisstj. Misréttið hefur farið vaxandi á mörgum sviðum og þess vegna skortir mikið á að þjóðin beri traust til stjórnarinnar. Það fer ekki á milli mála að bilið milli þeirra, sem eru vel efnaðir, og hinna, sem eru litlum efnum búnir, hefur farið vaxandi. Enda þótt reynt hafi verið að hygla láglaunafólkið dálítið umfram aðra hefur hlutskipti þess samt sem áður farið versnandi, en margir hinna, sem alltaf bjarga sér, hafa beinlínis grætt á verðbólgunni. Þá hefur misrétti í skattamálum farið sívaxandi og er það nú svo stórfellt að það spillir trausti manna á þjóðfélaginu og dregur úr vilja þeirra til að taka á sig byrðar. Félög og fyrirtæki greiða sáralítinn og oft engan tekjuskatt, svo að dæmi sé nefnt. Þúsundir einstaklinga lifa góðu lífi, en greiða samt engan tekjuskatt, og er þá von að hinum gremjist, sem skattinn greiða. Enn er að nefna það misrétti í almennri aðstöðu til að bjarga sér og sínum sem kemur skýrast, þó á örlítið öfgakenndan hátt, fram í því að fjárglæframenn skuli geta „spilað á bankakerfið“ í a.m.k. áratug og ráðskast með milljónir af sparifé landsmanna, eins og einn af aðstoðarbankastjórum Seðlabankans hefur nýlega viðurkennt að hér hafi gerst Fáir hafa orðið eins fyrir barðinu á vaxandi misrétti undanfarinna ára og gamla fólkið sem hefur mátt þola að verðbólgan æti upp lífeyri þess. Það er sannarlega ánægjulegt að verkalýðshreyfingin skuli nú krefjast úrbóta á þessu sviði og fá þær, enda er þjóðfélagsleg skylda að gæta hagsmuna gamla fólksins. Við megum aldrei láta það bera byrðar verðbólgu og kreppu meðan yngri kynslóðir hirða verðbólgugróða af íbúðum sem eru margar hverjar reistar að verulegu leyti fyrir sparifé eldri kynslóðar. Það er spá mín að verkföllin, sem nú standa yfir, muni verða talin merkust fyrir það, að þau voru notuð til að knýja fram veigamiklar umbætur á lífeyrismálum til að bæta hag lífeyrisþega og endurskipuleggja lífeyrismál þjóðarinnar í heild. Þetta eitt er mikill árangur sem þjóðin mun lengi njóta góðs af. Þessi árangur næst að vísu með því einu að ganga á stóran stofn sparifjár - ekkert fáum við fyrir ekkert - sem notaður hefur verið til fjárfestingar, en það er vandamál sem við verðum að leysa á annan hátt í framtíðinni. Ríkisstj. hefur átt við mikla erfiðleika að etja og hún hefur beitt gegn þeim hefðbundnum hagstjórnartækjum með sorglega litlum árangri. Hitt er þó verra, að stjórnarflokkarnir hafa látið það viðgangast að í stjórnarráð þeirra hefur margs konar misrétti milli landsmanna farið ört vaxandi. Það hefur verið vaxandi misrétti í tekjuskiptingu. Það hefur verið vaxandi misrétti í skattamálum. Það hefur verið vaxandi misrétti milli ungra og gamalla. Það hefur verið vaxandi misrétti milli þeirra fáu, sem kunna á kerfið, og hinna mörgu, sem bera kerfið uppi með vinnu sinni. Af þessum sökum hefur vantraust á ríkisstj. verið mikið og fer vaxandi eftir því sem mánuðir hafa liðið án þess að spyrnt væri gegn slíkri óheillaþróun. Ef ríkisstj. vill breyta vantrausti almennings í traust, þá verður hún að ráðast gegn meinsemdum hins vaxandi misréttis og uppræta þær. En því hefur ekki verið að heilsa, því að launþegar hafa orðið að beita allsherjarverkfalli til að knýja fram umbætur er veita gamla fólkinn nokkra vernd gegn óréttlæti óðaverðbólgunnar. Af hverju gerði ríkisstj. ekki þessar breytingar á lífeyrissjóðunum með sinn mikla þingmeirihluta fyrir ári? Af hverju hefur stjórnin ekki gert teljandi umbætur í skattamálum á þriggja missira starfstíma? Alþfl. hefur flutt till. varðandi báða þessa stóru málaflokka og gert grein fyrir hugmyndum sínum og till., og það hafa raunar fleiri gert. Stjórnarandstaðan hefur lagt fram sinn skerf. En þeir sitja eftir sem með völdin fara. Aðdragandi þeirra verkfalla, sem nú standa yfir, hefur verið með öðru móti en oftast áður og er mikils vert að allir geri sér grein fyrir þeirri þróun. Það var ljóst þegar eftir samningana í fyrrasumar að nýir stórsamningar mundu verða nú í byrjun þessa árs. Forusta Alþýðusambands Íslands tók því snemma að búa sig undir þessa samninga og ræða þær leiðir sem fara mætti að þeim. Kaupmáttur launa hefur um tveggja ára skeið farið ört lækkandi, svo að litill vandi væri að rökstyðja miklar kröfur um kauphækkanir, jafnvel þótt ekkí væri reynt að fá allt það bætt upp í einn sem tapast hefur. En augljóst var og er að mikil bein kauphækkun á þessu ári mun óhjákvæmilega leiða til þess, að verðbólgan magnast enn meir og getur aftur farið upp í 50% hraðann eða svo. Sú þróun væri þjóðarógæfa og kauphækkanirnar mundu fljótt hverfa í hítina. Forustumenn Alþýðusambandsins völdu því aðra og ábyrgari leið. Þeir hófu að undirbúa tillögugerð um margvíslegar þjóðfélagslegar aðgerðir sem ríkisvaldið gæti gert og mundu bæta hag launþega svo að þeim kæmi að raunhæfum notum. Fór svo að þessar till. voru ræddar og endanlega afgr. af Alþýðusambandinu um mánaðamótin nóv.des. s.I. Með þessum till. má segja að verkalýðshreyfingin hafi rétt fram höndina og boðist til að taka ábyrgan þátt í mótun efnahagsaðgerða sem gætu komið í stað og gert svipað gagn og krónuhækkanir kaups. Í þessu sambandi er fróðlegt að leiða hugann rúmlega áratug aftur í tímann. Þá sat að völdum ríkisstj. Bjarna Benediktssonar, viðreisnarstjórnin svonefnda. Henni tókst að gera viðtækt samkomulag um ráðstafanir í efnahagsmálum við verkalýðshreyfinguna og afstýra þá um sinn stórátökum á vinnumarkaðinum. Þá brunnu húsnæðismálin hvað mest á almenningi og var gert samkomulag um stórfelldar íbúðabyggingar fyrir frumkvæði ríkisins og í samvinnu við verkalýðsfélögin. Þúsundir manna búa í dag í góðum og tiltölulega ódýrum íbúðum sem eru ávöxtur af þessu júnísamkomulagi, eins og það hefur verið kallað. Þegar Alþýðusambandið bauð fram till. sínar og hugmyndir um efnahagsmál í byrjun des. gafst ríkisstj. tækifæri til að gera annað júnísamkomulag, grípa til margvíslegra efnahagsráðstafana er hefðu létt lífsbaráttu launþega og dregið verulega úr misrétti, en forðað þjóðinni frá þeim átökum er nú hafa dunið yfir. Því miður bar ríkisstj. ekki gæfu til að skilja hvílíkt tækifæri henni bauðst, og hún missti af því. Till. voru ræddar stuttlega og undirtektir ráðh voru litlar, að því er forustumönnum Alþýðusambandsins fannst. Þróun þessa máls varð að mestu mistökum sem ríkisstj. hefur gert, og ekkert gat hindrað verkföllin þar eð þetta tækifæri var ekki notað. Ríkisstj. hefur það eitt sér til afsökunar, að landhelgismálið hafi tekið mikinn tíma á þessum sömu vikum. Það er að sjálfsögðu rétt, en það er ekki boðleg afsökun. Ráðh. eru 8 talsins og ráðgjafar þeirra legio, svo að það var óverjandi að vanrækja kaupgjaldsmálin eins og gert var. Og stæðum við ekki sterkari í landhelgismálinu ef friður ríkti í landinu og þjóðinni hefði auðnast að leysa vandamál tekjuskiptingar og annan efnahagsvanda eins og þroskuð þjóð með ríka ábyrgðartilfinningu á að gera? En nú er komið sem komið er. Verkföll standa yfir og reynt er að ná samkomulagi um hóflegar kauphækkanir til viðbótar þeim árangri sem náðist í lífeyrismálum. En hvað er þá verkalýðsfélögunum óhætt að fara fram á án þess að þau hætti á að valda stórkostlega aukinni verðbólgu? í stefnuræðu sinni í upphafi þings, í októbermánuði, sagði forsrh. þetta: „Horfur um hag þjóðarbúskaparins eru nú þannig að kjaraákvarðanir fyrir næstu ár geta aðeins miðast við að tryggja núverandi rauntekjur heimilanna og fulla atvinnu.“ Til þess að þetta, sem forsrh. telur vera mögulegt, geti gerst þurfa kauphækkanir nú að sjálfsögðu að vera eins miklar og þær verðhækkanir sem fram koma á næstu mánuðum fram eftir árinu og þegar er vitað um, að ekki sé talað um það sem kann að bætast við. Sú miðlunartillaga, sem sáttanefnd lagði nýlega fram, nær ekki þessum tölum og gerir því ráð fyrir að rauntekjur heimilanna falli niður fyrir það, sem þær voru seint á s.l. ári, en forsrh. taldi mögulegt að það kæmi ekki fyrir. Var því sannarlega ekki eðlilegt að verkalýðsfélögin gætu sætt sig við það með tilliti til þeirra yfirlýsinga sem fram höfðu komið. Ríkisstj. missti af gullnu tækifæri til að gera nýtt júnísamkomulag og fyrirbyggja þau verkföll er nú standa yfir. Það voru mikil mistök og fyrir þau uppsker ríkisstj. vantraust landsmanna. Sjálfstfl. og Framsfl. hafa áður setið saman í ríkisstj. árin 1950–1956. Þá komu fljótlega fram svo sterkar andstæður á milli flokkanna og svo mikið kapphlaup hagsmunaafla að samstarfið varð aldrei heilt og slitnaði tvívegis upp úr því þegar eitt ár var eftir af kjörtímabilinu. Ætli það fari ekki eins að þessu sinni? Þeir treysta ekki hvorir öðrum, og því getur þjóðin ekki treyst stjórn þeirra. - Góða nótt.



Herra forseti. Hv. áheyrendur. Hér er til umr. till. um vantraust á ríkisstj. og gefst þá gott tækifæri til að ræða þau helstu málefni, sem mestu skipta íslensku þjóðina, og jafnframt er ekki úr vegi að víkja nokkuð að þeim ávirðingum sem stjórnarandstæðingar bera ríkisstj. á brýn og eiga að mati þeirra að valda því að hún skuli fara frá. Eftir því sem fram hefur komið í kvöld eru það einkum tvö málefni sem talið er að farið hafi illa úr hendi hjá ríkisstj., en þau eru landhelgismálið og efnahagsmálin. Og m.a. telja stjórnarandstæðingar að ríkisstj. beri ábyrgð á því verkfalli sem nú stendur yfir. Mig langar að athuga þetta örlítið nánar og vík þá fyrst að landhelgismálinu. Það var auðvitað gefið mál að einhliða útfærsla íslensku landhelginnar í 200 sjómílur mundi mæta verulegri andspyrnu. Hitt höfðu menn nokkra von um, að Hafréttarráðstefnan mundi ekki dragast svo sem raun hefur á orðið. Framsfl. beitti sér þess vegna fyrir því að útfærslan skyldi gerast síðari hluta árs 1975, en ekki fyrir árslok 1974, eins og margir höfðu haft á orði. En þær vonir, sem íslendingar bundu við lok Hafréttarráðstefnunnar, rættust sem kunnugt er ekki, og m.a. vegna ástands fiskstofnanna gátum við ekki dregið útfærsluna. Skapaðist því fljótlega á miðunum það ástand sem við öll þekkjum. Eftir að skýrsla Hafrannsóknastofnunarinnar var birt fékkst staðfesting á því, sem menn hafði raunar áður grunað, að fiskstofnarnir á miðum okkar voru í yfirvofandi hættu vegna ofveiði. Brýnasta verkefni okkar íslendinga og þar með ríkisstj. hlaut því að vera að vernda þá með öllum tiltækum ráðum. Ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar litu svo til, að raunhæfasta friðunaraðgerðin fælist í því að semja um miklar aflatakmarkanir við þær þjóðir sem undanfarið hafa fiskað á þessum miðum. Því var samið við belga um 6 þús. tonna ársafla og vestur-þjóðverja um veiðar á þeim fiskstofnum sem helst voru taldir þola veiðarnar, þ.e. ufsa og karfa. Nú eru í undirbúningi samningar við norðmenn og færeyinga um mjög takmarkað aflamagn til skamms tíma. Ég leyfi mér að varpa fram þeirri spurningu, hvernig menn héldu að ástandið væri á miðunum ef við værum í ófriði við allar þessar þjóðir og hvort mönnum finnist ekki að Landhelgisgæslan hafi nóg að gera eins og er að berjast við bresku landhelgisbrjótana, þótt hún þurfi ekki til viðbótar að gæta allra hinna líka. Auk þess hafa þessir takmörkuðu samningar einnig þá þýðingu samkv. mati okkar, að þeir sýna umheiminum að íslendingar eru ekki svo einráðir að ómögulegt sé við þá að semja. Mun það vafalaust hafa heillavænleg áhrif á niðurstöður Hafréttarráðstefnunnar sem væntanlegar eru síðari hluta þessa árs. Ég dreg enga dul á það og hef aldrei gert það, að ég hef talið að raunhæfasta friðunaraðgerðin gagnvart bretum hefði einnig átt að geta náðst eftir samningaleiðinni. Mér er ljóst að um þetta eru mjög skiptar skoðanir meðal fólks á landinu og vel má vera að þeir séu fleiri sem vilja enga samninga. En hitt er svo annað mál, að ég hef aldrei verið þeirrar skoðunar í þeim viðræðum, sem farið hafa fram við breta, að þeir hafi getað fallist á neitt viðunandi aflamagn, og þess vegna hafa samningar alla tíð verið útilokaðir. Það olli mér vægast sagt vonbrigðum þegar Hattersley, sá sem nú fær vart vatni haldið út af áhyggjum af framtíð íslensku ríkisstj., skyldi haldinn þeirri blindu í samningaviðræðum okkar að unnt væri að framlengja samninginn frá 1973 því sem næst óbreyttan, á sama tíma sem breskir fiskifræðingar féllust í öllum meginatriðum á niðurstöður íslenskra starfsbræðra sinna um ástand þorskstofnsins. Þá þegar var ljóst að bretar höfðu ekkert lært og samningar við þá mundu verða erfiðir. Þegar svo bretar bættu gráu ofan á svart með því að senda inn herskipin, auka togaraflotann og skipuleggja smáfiskveiðar á alfriðuðu svæði, var sýnt að slíkir samningar kæmu ekki til greina. Þess vegna höfum við nú slitið stjórnmálasambandi við þá. Það er vissulega alvarleg aðgerð, en hún var óhjákvæmileg eins og málin stóðu og ætti að færa öðrum þjóðum heims sanninn um að okkur er full alvara í þessu máli. Það má vel vera að stjórnarandstæðingar hefðu treyst sér til að halda betur á þessum málum en við höfum gert. En ég efast stórlega um að ástandið væri betra þótt þeirra ráðum hefði verið fylgt og alla vega hafa þeir nú fengið sitt indæla stríð. Við skulum vona að þetta fari allt vel, og ég er sannfærður um að við vinnum sigur að lokum. Það er bara að hann verði ekki of dýru verði keyptur. Bent hefur verið á það í blaðagrein hér af a.m.k. einum manni, að við erum með fiskverndaraðgerðum okkar ekki einvörðungu að sjá eigin hag borgið. Við erum jafnframt að vernda matvælaframleiðsluna fyrir hungraðan heim. Undir þetta vil ég tala. Og hverjir ættu í rauninni að skilja þetta betur en bretar, - eða eru þeir e.t.v. búnir að gleyma því hvað Íslandsfiskurinn reyndist þeim mikil björg í bú á styrjaldarárunum þegar íslenskir sjómenn hættu og fórnuðu lífi og limum til að færa þeim þessa björg heim? Ég hef nú í stórum dráttum lýst því sem gerst hefur í landhelgismálinu og segi að lokum að ríkisstj. hefur ekkert að fela og ekkert að skammast sín fyrir í sambandi við það. Og ég er sannfærður um að þjóðin skilur þetta þegar hún athugar málið í ró og næði og án áhrifa frá æsingamönnum sem nota vilja þetta lífshagsmunamál okkar í annarlegum tilgangi. Um efnahagsmálin vil ég segja það, að skylt er að játa að ýmislegt hefur farið þar á annan veg en menn hefðu kosið. Er þá fyrst að nefna verðbólguna sem hefur ætt áfram með ógnarhraða. Þó ber að hafa í huga að síðustu mánuðina hefur tekist að veita henni talsvert viðnám, og ríður því á miklu að ekkert verði gert sem eykur snúningshraðann að nýju. Þá er þess og að gæta að viðskiptakjör okkar hafa versnað og aflabrögð miðað við sókn og tilkostnað minnkað. Auðvitað rýrir þetta tekjur þjóðarheimilisins, og það lýsir því ekki miklu raunsæi að halda því fram að allt geti verið óbreytt, allir geti haft jafnmikla peninga til ráðstöfunar og enginn þurfi að slaka á kröfunum í neinu. Stjórnarandstæðingar klifa á því sýknt og heilagt að fjárlögin séu allt of há og þau beri að lækka til þess að fólk geti haft meira fé til ráðstöfunar. Þessir menn vita þó vel að yfirgnæfandi hluti fjárlaganna gengur til óhjákvæmilegra útgjalda, - eða hvaða líðir eru það sem helst ætti að skera niður? Eru það framlög til heilsugæslu, eru það framlög til menntunar eða máske laun opinberra starfsmanna - eða niðurgreiðslur, kannske á að hætta þeim? Það mundi e.t.v. bæta hag fólksins. Svo eru tryggingarnar, þær eru hár liður. Stjórnarandstæðingar telja líklega að þar megi að skaðlausu spara. Þá eru það verklegar framkvæmdir. Þær eru sjálfsagt of miklar að mati þessara ágætu manna. Ég gæti auðvitað nefnt fleiri líði svo sem dómgæslu og réttarfar. Það er eflaust óþarfur flýtir á þeim málum. Þó heyrðist mér það nú ekki á formanni Alþfl. áðan. Hitt kann að vera rétt, að eitthvað megi draga úr öðrum þáttum hins opinbera rekstrar, en ósköp er ég hræddur um að þær upphæðir, sem þannig kynni að mega spara, dygðu skammt til þess að brúa bilið. Og enn eru gerðar kröfur á hendur ríkinu. En vilja þá stjórnarandstæðingar auka - ekki minnka - hlut ríkissjóðs af tekjum manna. Hér rekur sig eitt á annars horn í málflutningi stjórnarandstöðunnar. Það er óraunhæft að loka augunum fyrir þeirri staðreynd að vegna versnandi viðskiptakjara og minna aflamagns hefur fjárhagsstaða þjóðarbúsins versnað undanfarin tvö ár, og þegar undirstaðan bilar verður yfirbyggingin að minnka í bili a.m.k. Mér kemur í hug gömul saga. Maður nokkur var að mála geðveikrahæli og stóð í stiga. Þá kemur vistmaður til hans og hugar vandlega að því hvað verið er að gera, segir svo allt í einu við málarann: „Haltu þér fast í pensilinn því nú tek ég stigann.“ Athæfi stjórnarandstæðinga minnir mig á þessa hugsun. Þeir ríghalda á pensilinn enda þótt stiginn sé að fara. Raunsærra væri að játa staðreyndir og leggja líð sitt til að komast út úr þeim erfiðleikum sem við er að etja. En e.t.v. er til of mikils mælst af núv. stjórnarandstöðu að hafa raunsæi að leiðarljósi. En skylt er þó að geta þess að þeir eiga þar ekki allir sama vitnisburðinn. Til eru í röðum þeirra raunsæir og góðviljaðir menn sem ætla mætti að fúsir væru til góðra verka, en játa ber að félagsskapurinn er þeim nokkuð erfiður. Mér dettur ekki í hug að neita því, að til eru í landinu þær stéttir sem óhjákvæmilega verða að fá kauphækkun. En jafnfjarstætt finnst mér hitt vera, að slík kauphækkun eigi að ganga hlutfallslega upp allan stigann, þannig að t.d. ráðh. fái fimmfalda eða hvað það nú er kauphækkun á við þann sem lægst hefur launin. Sem betur fer er það svo að mjög margir búa hér enn við allgóð kjör, og það er býsna táknrænt að sama daginn og þessi vantrauststill. kom fram á Alþ. birtist í málgagni eins af flm. hennar, Alþýðublaðinu, frétt er ber yfirskriftina: „Nota verkfallið til að panta Mallorkaferðir.“ Það eru nú tæpast neinir fátæklingar sem þarna er um að ræða. Einhverjir eru það þó enn, sem hefur fer, sem hafa nokkra peninga aflögu ef þessi frétt er rétt, en að vísu kom hún í Alþýðuhlaðinu. Við meðferð fjárlaganna á hv. Alþ. héldu líka stjórnarandstæðingar uppteknum hætti og fluttu margar og miklar hækkunartill., bæði um beinar hækkanir og í heimildarformi. Eins brugðust þeir illa við þeim lækkunartill. sem ríkisstj. þó bar fram og hér hefur raunar verið minnst á áður. Þar var þó gullið tækifæri fyrir þá til að feta þann veg sem þeir nú telja hinn eina rétta, að lækka fjárlögin og spara í ríkisrekstrinum. Þetta tækifæri var látið ónotað. En nú tveim mánuðum síðar eru þeir orðnir alvitrir og hafa lausnarorðið á hraðbergi. Tæpast er von að þjóðin geri mikið með svona málflutning. En þrátt fyrir mikla hækkun fjárlaga milli ára er þó hitt staðreynd, sem vert er að gera sér grein fyrir, að þau hafa ekki hækkað í samræmi við verðlagshækkanir, þannig að ríkisstj. hefur óumdeilanlega spyrnt við fótum, og áfram verður að halda á þeirri braut. Það er vissulega hörmulegt til þess að vita, að á sama tíma sem við eigum í baráttu við erlenda aðila, sem varðar líf eða dauða okkar litlu þjóðar, skulum við standa í innbyrðis styrjöld, sem - ef ekki ræðst fram úr - fyrr eða síðar getur orsakað enn þá alvarlegra ástand í efnahagsmálum okkar heldur en þegar er orðið og er þó nægilega alvarlegt svo að ekki sé meira sagt. Í þessu sambandi ber enn fremur að minnast á afstöðu atvinnurekenda og þann hátt sem hér er ævinlega hafður á verkalýðssamningum. Það er nákvæmlega sama hvernig á stendur, ávallt er fyrsta svar vinnuveitenda það, að alveg ómögulegt sé að hækka laun um nokkurn skapaðan hlut, atvinnureksturinn þoli nákvæmlega enga hækkun, allt sé á heljarþröminni. Þegar svo búið er að sitja að þeirra dómi hæfilega lengi yfir samningaborðinu, vaka þangað til menn eru komnir að fótum fram, þá kemur í ljós að líklega sé nú kannske hægt að sletta einhverju ofan á kaupið. Á sama hátt byrja verkalýðsfélögin sina kröfugerð á miklu hærri nótum heldur en nokkur von er til að verði gengið að og menn vænta að fá sem niðurstöðu samninga. Hefst síðan hin mikla þráseta þar sem mestu virðist gilda að vera duglegur að vaka og halda út, sem kallað er, og þykir mikið til koma. Allt minnir þetta á þá þekktu frásögn af viðræðum drengjanna í Sumarhúsum um það, hvort presturinn hætti yfirleitt nokkurn tíma að tala, og þá skarplegu niðurstöðu annars þeirra, að þegar prestinn fari að langa í kaffi, þá segi hann amen. Væri nú ekki skynsamlegt hjá báðum aðilum að hætta þessu pókerspili og byrja heldur fyrr á því að gera sér grein fyrir hvað menn raunverulega meina að hægt sé að gera? Ég held að þessum vinnubrögðum þurfi að breyta og því fyrr sem það er gert, þeim mun betra fyrir alla, ekki aðeins hina svonefndu aðila vinnumarkaðarins, heldur ekki siður fyrir þjóðarheildina. Ég vit svo að lokum minnast með örfáum orðum á þá staðhæfingu stjórnarandstæðinga að verkfall það, sem nú stendur yfir, sé ríkisstj. að kenna. Öllu meiri fásinnu hafa þeir tæpast látið sér um munn fara og skal þó viðurkennt að samkeppnin er hörð. Er það virkilega meining þessara manna, sem flestir telja sig velunnara og verndara verkafólksins, að fella beri samningsréttinn niður og taka upp þá aðferð að ríkið skammti launin með lögum eða á annan hátt? Ég játa að þessi aðferð þekkist í ýmsum löndum, en satt að segja hélt ég að íslensk verkalýðsfélög óskuðu ekki eftir því. Það er afar auðvelt fyrir alþýðusamtökin og vinnuveitendur að sameinast um það að varpa vandanum frá sér og gera kröfur á hendur ríkisvaldinu. En menn þurfa þá jafnframt að átta sig á því hvað ríkið er. Það er ekkert annað en samfélag okkar allra, þessara manna líka, og auknar byrðar þess eru í reynd lagðar á alla landsmenn, þar með talda aðila vinnumarkaðarins. Ef þeim finnst eitthvað auðveldara að bera byrðarnar á þann hátt að leggja þær fyrst á ríkið og síðan á þá, þá er það auðvitað aðferð sem hægt er að athuga. En mér hefur virst að verkalýðsfélögin a.m.k. vilji ógjarnan afsala sér þeim samningsrétti sem þau hafa aflað sér á undanförnum árum, oft með miklu erfiði og í strangri baráttu. Þannig hefur það verið ævinlega þau ár sem ég hef átt sæti hér á Alþ., að aldrei hafa verkalýðsfélög brugðist harðara við heldur en þegar hafa verið sett lög sem höfðu það hlutverk að ákvarða kaup og kjör. Er þess raunar skemmst að minnast, að þegar sett voru lög um kaup og kjör starfsmanna Áburðarverksmiðjunnar, þá var gripið til þess ráðs að meina þeim, sem vildu vinna samkv. þeim, að gegna störfum sínum. Ég get vel skilið þá afstöðu að menn vilji standa vörð um samningsrétt verkalýðsfélaganna, en þá verða menn líka að gera sér grein fyrir þeim skyldum, er honum fylgja, og ráða fram úr vandamálunum sjálfir. Það mun ekki standa á ríkisstj. þeirri, er nú situr, að leggjast á sveifina til að greiða fyrir lausn þessa verkfalls þegar raunhæf úttekt liggur fyrir á því hverjir samningar koma til greina og hver hlutur ríkisins á þá að verða til að endar nái saman. En áður en aðilar samninganna vita sjálfir hvað þeir raunverulega vilja eða neita að segja það er þess trauðla að vænta að ríkisstj. hafi mikil afskipti af vinnudeilunni, enda minnist ég þess, að þegar fyrri ríkisstj. hafa verið með fingurinn í vinnudeilum hefur það mætt misjafnlegum viðtökum svo ekki sé meira sagt. Mér segir svo hugur um, að þetta verkfall sé miðlungi þokkað af öllum almenningi sem gerir sér grein fyrir því að verkföll eru allra tjón, einnig þeirra sem sagt er að fái eitthvað út úr þeim. Fólk er yfirleitt gagnrýnið á þau vinnubrögð sem tíðkast hafa og tíðkast enn í þessum málum og vill breytingu á þeim. Allir íslendingar sameinast þó í þeirri ósk að þeim mönnum, sem í eldinum standa að þessu sinni, megi auðnast að vinna verk sitt þannig að allir geti eftir atvikum bærilega við unað og að vinnufriður geti orðið á ný, því að íslensku þjóðarinnar bíða sannarlega svo mörg önnur og mikilvæg verkefni að hún má ekki við því að dreifa kröftunum á þennan hátt. Í þeirri von, að svo megi takast, býð ég hlustendum góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Einlægur stuðningsmaður og fölskvalaus aðdáandi núv. ríkisstj., Styrmir Gunnarsson Morgunblaðsritstjóri, finnur hvöt hjá sér að gera grein fyrir stöðu stjórnarinnar í Reykjavíkurbréfi í blaði sínu í gær. Þar segir hann m. a , með leyfi hæstv. forsela: „ Ríkisstj. þarf ekki að kippa sér upp við það þótt hún verði fyrir gagnrýni. Að sjálfsögðu skamma menn ríkisstj. þegar illa gengur. Þannig er það alltaf. En stuðningsmenn stjórnarinnar þurfa ekki að hafa of miklar áhyggjur af því. Stjórnmálabaráttan gengur í bylgjum, stundum vel, stundum illa. Og skjótt skipast veður í lofti.“ Svo mörg eru þau huggunarorð Morgunblaðsritstjórans til ríkisstj. sinnar. Hann biður hana að æðrast ekki þótt á móti blási því að eitthvað gæti nú hugsanlega einhvern tíma gengið henni í hag. Máttlausari getur uppörvunin varla verið þótt trauðla verði efast um góðan vilja höfundar. En eftir að hafa talið kjark í ríkisstj. á þennan sérkennilega hátt tekur ritstjóri helsta stjórnarmálgagnsins að gefa henni heilræði. Þau eru á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Þeir, sem stjórna landi, eiga ekki að sækjast eftir vinsældum. Þeir eiga að ávinna sér traust. Það er grundvöllur sterkrar landsstjórnar - ekki vinsældir.“ Er þá nóg komið af tilvitnunum í Styrmishugvekju, enda orðið ljóst að meginniðurstaða ritstjóra Morgunblaðsins er sú að ríkisstj. sé illa liðin, en hún geti bætt úr því á þann hátt að taka sig til og vinna sér traust. En það er of seint að iðrast eftir dauðann. Ríkisstj. hefur þegar haft nægan tíma og kappnóg tækifæri i.il að vinna sér traust. Tíminn hefur bara farið í súginn og tækifærin gengið stjórninni úr greipum. Því er nú komið sem komið er. Ríkisstj. hefur ekki aðeins bakað sér óvinsældir, hún hefur líka fyrirgert trausti sem margir báru til hennar í öndverðu. Fátítt er hérlendis að ríkisstj. geti státað af jafnöflugum þingmeirihluta og sú sem nú situr að völdum. Stuðningsflokkar hennar telja rúmlega 2/3 þingheims En landsmenn hljóta líka að ætlast til mikils af stjórn sem styðst við svo yfirgnæfandi þingmeirihl. Slík stjórn ætti tvímælalaust að hafa öll skilyrði til að framfylgja yfirlýstri stefnu, standa við orð sín. Orðheldnin er líka undirstaða trausts, hjá ríkisstj. jafnt og einstaklingi. Hvernig hefur núv. ríkisstj. staðið sig á því prófi? Hefur hún unnið til trausts eða fyrirgert trausti? hítum á nokkur úrslitaatriði stjórnarstefnunnar, annars vegar hátíðlegar yfirlýsingar og fyrirheit, hins vegar efndirnar. Þegar ríkisstj. tók við völdum birti hún almenna stefnuyfirlýsingu þar sem rakin voru markmið sem hún setti sér. Nokkur hin helstu voru þessi, með leyfi hæstv. forseta: Að bæta gjaldeyrisstöðu, treysta hag fjárfestingarsjóða og ríkissjóðs, sporna við hinni öru verðbólguþróun og tryggja sem best lífskjör almennings. Ríkisstj. mun taka ýmsa þætti efnahagsmála til gagngerðrar endurskoðunar í því skyni að tryggja afkomu atvinnuveganna, atvinnuöryggi og vaxandi almenna velmegun samfara réttlæti í tekjuskiptingu og aðstöðu manna. Gætt sé ítrasta sparnaðar í rekstri ríkisins og opinberra stofnana. Á almennar launatekjur skal ekki lagður tekjuskattur. Þetta voru nokkur kjarnyrði á við og dreif úr fyrstu stefnuyfirlýsingu ríkisstj. Ekki var lítið færst í fang, enda stjórnin sjálf viss um að hún væri sterk og til átaka fallin. Nú er komin hálfs annars árs reynsla á það hversu ríkisstj. er verki farin að koma ásetningi sínum í framkvæmd. Á því hlýtur að velta hvort menn bera til hennar traust eða vantraust. Ríkisstj. ætlaði sér að bæta gjaldeyrisstöðu þjóðarbúsins. Þegar hún tók við völdum var nokkur gjaldeyrisvarasjóður í handraða. Sá forði þvarr gersamlega á fyrstu mánuðum valdaferils stjórnarinnar og síðan hefur verið bullandi halli á utanríkisviðskiptum. Verulegur hluti af neyslu þjóðarinnar á síðasta ári var greiddur með erlendu lánsfé, og í árslok var skuld á gjaldeyrisreikningi álíka mikil og inneignin hafði verið þegar stjórnin tók við. Í sérstakri stefnuyfirlýsingu ríkisstj. fyrir árið 1975 var gert ráð fyrir 9 milljarða viðskiptahalla við útlönd, en hann varð eftir því sem næst verður komist 22 milljarðar. Ríkisstj. gerði því skóna í sama plaggi að greiðslujöfnuður við útlönd kynni að nást á síðasta ári, en greiðsluhallinn reyndist 4.8 milljarðar. Nú má segja, að hér sé um að ræða þjóðhagsþætti, sem engin ríkisstj. getur haft full tök á, þar sem viðskiptakjör og útflutningsmagn ráðast af markaðsaðstæðum. En auk óviðráðanlegra atvika geta einnig komið við sögu óforsjálni og röng viðbrögð þegar áætlanir fara jafnstórkostlega úr skorðum og hér hefur verið lýst. Mat manna á því, að hve miklu leyti um er að ræða sjálfskaparvíti á þessu sviði hlýtur að fara eftir frammistöðu ríkisstj. gagnvart verkefnum sem eðli málsins samkv. eiga að vera algerlega á hennar valdi. Þar eru ríkisfjármálin marktækust. Í stefnuyfirlýsingunni fyrir árið 1976 hét ríkisstj. því að beita samræmdum aðhaldsaðgerðum á sviði ríkisfjármála til að styrkja fjárhagsstöðu ríkissjóðs. Sett var það mark að lækka yfirdráttarskuld ríkissjóðs við Seðlabankann um fjórðung frá því sem ætla mátti að hún yrði í árslok 1974. Í stefnuræðu á Alþ. gerði ríkisstj. ráð fyrir að skuldin við Seðlabankann yrði þá einn milljarður. En þótt komið væri fram í nóv. þegar þau orð voru sögð reyndist forsjálnin og raunsæið ekki meiri en svo, að áramótauppgjör sýndi að skuldin var þrem og hálfum sinni meiri eða sem næst hálfur fjórði milljarður. Og heldur varð lítið úr fyrirheitinu um að lækka þessa skuld á árinu 1975. Þvert á móti margfaldaðist hún enn og nam um síðustu áramót 12 milljörðum og 157 millj. kr., hafði rúmlega þrefaldast á árinu. Þvílíkur greiðsluhalli ríkissjóðs þvert ofan í allar áætlanir ber vott um að ríkisstj., sem í hlut á, hefur gersamlega misst tök á fjármálum ríkisins. Þegar reikningar ríkisbúsins votta slíkt sleifarlag liggur nærri að álykta að fleira en aðsteðjandi vandi eigi sök á kröggum þjóðarbúsins út á víð. Við valdatökuna hét ríkisstj. því, eins og áður er sagt, að sporna við hinni öru verðbólguþróun og tryggja sem best lífskjör almennings. Hér mætti tilfæra ýmsar tölur sem sýna hver raunin hefur á orðið. En lestur á talnarunum á illa heima í útvarpi og þar að auki gerist slíks ekki þörf hví að hver og einn ykkar, hlustendur góðir, getur dæmt um það af eigin reynslu hver verðbólguþróunin hefur orðið og hversu kjörunum er komið. Orðskrúðið í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. er orðið argasta öfugmæli. Ríkisstj. sjálf gerir sér mætavel ljóst að viðureign hennar við verðbólgu og hallabúskap hefur siður en svo borið tilætlaðan árangur. Þetta kom glöggt í ljós í stefnuyfirlýsingunni sem flutt var í upphafi þess þings sem nú situr. Þar lýsti ríkisstj. yfir þeim ásetningi að ná víðtækri samstöðu um sameiginlegt viðnám gegn verðbólgunni. Vinnubrögðum við að ná því marki var lýst svo í stefnuræðunni, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. mun beita sér fyrir viðræðum allra aðila um samræmda launastefnu og leiðir til að komast fyrir rætur verðbólgunnar. Jafnframt þarf að vinna að því að móta nýjar reglur um meðferð vinnudeilna og lausn kjaramála í ljósi reynslu undanfarinna ára.“ Þetta stefnumark setti ríkisstj, sér með tilvísun til kjarasamninga sem þá fóru í hönd og nú standa sem hæst, með þeim hætti sem ekki þarf að lýsa fyrir neinum. En eins og fyrri daginn hefur ríkisstj. látið sitja við góðan ásetning og fögur orð. Efndir hafa alls engar orðið. Hver hefur orðið við það var að ríkisstj. hafi nokkuð það aðhafst sem talist geti uppfylla hátíðlegt loforð um að beita sér fyrir viðræðum allra aðila um samræmda launastefnu og leiðir til að komast fyrir rætur verðbólgunnar, svo að enn sé - með leyfi hæstv. forseta - vitnað orðrétt í stefnuyfirlýsingu hennar sjálfrar, flutta þjóð og þingi úr þessum ræðustól fyrir réttum fjórum mánuðum? Ekki nokkur lifandi maður hefur orðið slíks var. Stefnuyfirlýsingin hefur reynst innihaldslaust orðagjálfur. Ekki síst fyrir þá sök er nú komið sem komið er. Allsherjarverkfall á sjó og landi búið að standa í viku, einmitt þegar loðnuvertíð ætti að standa sem hæst og sjór er sagður svartur fyrir Suðurlandi af þessum eina meiri háttar nytjafiski okkar sem ekki er fullnýttur. Alltaf hlýtur að vísu að vera álitamál hversu náin afskipti ríkisstj. á að hafa af kjarasamningum á almennum vinnumarkaði og niðurstaðan að mótast af aðstæðum hverju sinni. En þegar boðað hefur verið hátíðlega að ríkisvaldið muni eiga frumkvæði að allsherjarsamráði aðila um tiltekin grundvallaratriði, eins og gert var í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. í haust, hlýtur það að teljast kórvilla, sem hefnir sín óþyrmilega, að láta sitja við orðin tóm, hafast ekkert að til að framkvæma gefið fyrirheit. Framleiðslutap gerir vonda stöðu þjóðarbúsins enn verri. Tekjutap rýrir enn frekar bága afkomu lágtekjuheimila í landinu. Ráðleysi ríkisstj. skerðir traust á æðstu stofnunum þjóðarinnar. Innanlandsátök um tekjuskiptingu stéttanna skella yfir á versta tíma, þegar sýnt er að ekki er annars úrkosta en heyja enn um sinn harða baráttu fyrir mesta lífshagsmunamáli okkar íslendinga, fullum yfirráðum yfir veiðum á fiskimiðunum sem landinu heyra til. Fulltrúar allra flokka eru loks á einu máli um að ekki er nokkur grundvöllur fyrir undanþágusamningum við bresku stjórnina og því ekki annarra kosta völ en heyja enn einu sinni vandasama baráttu á miðunum með takmörkuðu bolmagni okkar við ofurefli breska flotans. Ljóst er af ummælum breskra áhrifamanna og blaða að þvergirðingsháttur bresku stjórnarinnar stafar m.a. af því að hún geri sér von um að íslenska ríkisstj. sé svo veik vegna erfiðrar stöðu þjóðarbúsins og innbyrðis ósamkomulags stjórnarflokkanna að unnt sé að knýja hana til undanhalds. Eins og menn hafa mátt heyra, halda sumir talsmenn stjórnarflokkanna í þessum umr. því fram, að till. um vantraust á ríkisstj. og opinskáar umr. um þau rök, sem til slíks tillöguflutnings liggja, séu óvinafagnaður, eins og nú stendur á í landhelgisdeilunni. En það er að hafa endaskipti á hlutunum að slá slíku fram. Eins og nú er komið málum er það mestur ógreiði við íslenskan málstað í landhelgismálinu og íslensku þjóðina að láta sem ekkert sé, að draga fjöður yfir þá erfiðleika sem við er að etja. Mesta ábyrgðarleysið og óvinafagnaðurinn, eins og nú er komið, er að loka augunum fyrir því að með áframhaldi á sömu lausatökum á þýðingarmestu þáttum þjóðmála og viðgengist hafa undanfarin missiri er ekki aðeins teflt í voða fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar, atvinnuöryggi og afkomu almennings. Slíkur ófarnaður væri þar á ofan næstum það eina sem megnaði að svipta okkur aðstöðunni sem nú er fengin til að vinna innan skamms endanlegan sigur í landhelgismálinu. Til slíks má með engu móti koma nú þegar langþráð markmið er loks í sjónmáli. Öllum er fyrir bestu að talað sé tæpitungulaust um það sem á hefur bjátað öðru fremur hjá ríkisstj. Engar eða lélegar efndir á fyrirheitum hennar og stefnumálum stafa ekki af því að ráðh. vanti vilja til að gera betur. Það, sem háir ríkisstj., er að stjórnarflokkarnir styðjast við hagsmunahópa sem sæta sérhvers færis að bregða fæti fyrir aðkallandi kerfisbreytingar, svo sem í skattamálum, fjárfestingarlánamálum og verðlagsmálum, sem eru skilyrði fyrir því að ráðin verði bót á misrétti sem stuðlar að sífelldu jafnvægisleysi í fjármálum og tekjuskiptingu. Þessir sérhagsmunir fléttast saman við ágreining og valdatogstreitu í stjórnarflokkunum og á milli þeirra, sem veldur því allt í sameiningu að ríkisstj. er haldin úrræðalömun á háu stigi í mörgum hinum þýðingarmestu málum þrátt fyrir yfirgnæfandi meiri hluta á þingi. Henni notast ekki þingstyrkurinn vegna þess að þinglið hennar er sjálfu sér sundurþykkt. Átakanlegast hefur úlfúðin og tortryggnin innan stjórnarliðsins komið í ljós í því hvernig haldið hefur verið á landhelgismálinu síðustu vikur. Þar hefur dráttur á ákvörðunum og ósamhljóða yfirlýsingar flokksmálgagna vakið almennar efasemdir um stjórnhæfni ríkisstj. Vantrauststill., sem hér er til umr., er því borin fram að ærnu tilefni, herra forseti. Stjórnarandstöðu ber að segja ríkisstj. til syndanna, og eins og nú er komið málum verður það ekki gert eins rækilega og tilefni krefst nema með því að efna til vantraustsumr. í áheyrn alþjóðar. Enn má gera sér vonir um að þrátt fyrir það, sem úrskeiðis hefur farið og ég hef lýst með dæmum, sé enginu óbætanlegur skaði skeður fyrir þjóðina. En flestra dómur er að miklar hættur leynist fram undan. Þinglið stjórnarflokkanna ræður því að sjálfsögðu hvert framhaldið verður. Það hefur meiri hlutann og ber ábyrgðina. Á þess valdi er að taka sig á og gera betur. En það má engan tíma missa. Reynist slíkt ekki gerlegt situr ríkisstj. óhagganlega föst í því óheillafari sem hún hefur skorðast í. Verður að vona að nógu margir stjórnarþm. geri sér grein fyrir að þá er vænsti kosturinn fyrir þjóðina að spilin séu stokkuð á ný, því að við svo búið má ekki lengur standa ef ekki á verr að fara.

Forseti (Friðjón Þórðarson) Hv. 3. landsk. þm., Magnús T. Ólafsson, lauk máli sínu. Hefst þá síðari umferð og hefur hver þingflokkur til umráða 10–15 mín. Röð flokkanna verður þessi: Alþfl., Framsfl., SF, Sjálfstfl. og Alþb. næstur talar hv. 9. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason. Hann talar af hálfu Alþfl.



Herra forseti. Góðir íslendingar. Í síðustu bók sinni, „Í túninu heima“, segir Halldór Laxnes: „Þjóðfélagið var ekki einu sinni til þegar ég var að alast upp: við skulum vona að það sé til núna svo hægt sé að bæta það þó áritun þess sé óþekkt og ekki hægt að fara í mál við það. Um daginn spurði ég gáfaðan kunningja minn hvaða félagsskapur þetta væri - hvort það væri þjóðin eða ríkið, eða ríkisstj.eða Alþ., kannske summan af öllu þessu. Þessi gáfaði vinur bretti heldur en ekki brúnirnar og svaraði að lokum: Ætli það sé ekki einna helst lögreglan? Eitt er víst, að oft þegar menn tala um þjóðfélag, meina þeir stríðsfélag eða ófriðarfélag, þar sem einlægt er verið að jagast og fljúgast á: annað ekki. Einu sinni var kot í Hafnarfirði og hét Ófriðarstaðir af því þar bjuggu karlar sem voru einlægt í áflogum. Betri menn skírðu bæinn upp og kölluðu hann Jófriðarstaði. Ef þjóðfélagið er sama og ófriðarfélag mætti kannske skíra það Jófríðarfélagið.“ Svo mörg eru þau orð skáldsins. Skyldi hugsandi mönnum ekki koma hitt og þetta í hug þegar þeir heyra þessi orð? Er ekki kominn tími til þess að menn hugleiði í alvöru hvernig þjóðfélagið á Íslandi er orðið, hvers konar þjóðfélag hefur verið að þróast á Íslandi á undanförnum árum, hvers konar gervimynd af réttlátum þjóðfélagsháttum og heilbrigðu réttarríki hér er orðíð um að ræða? Þegar Alþingi ræðir till. um vantraust á ríkisstj., er þá ekki einmitt rétti tíminn til þess að gera nokkra úttekt á þjóðfélaginu og stjórnarháttum? Engum sanngjörnum manni dettur í hug að kenna ríkisstj. um allt það sem raflaga fer í þjóðfélagi. En þegar við blasir annar eins glundroði og nú einkennir íslenskt þjóðfélag, þegar sumir komast upp með að raka saman fé og svíkja undan skatti meðan eldra fólk á erfitt með að draga fram lífið, meðan augljóst er að menn eru ekki jafnir fyrir lögunum, þannig að réttlætiskennd heiðvirðs borgara ofbýður, er þá óeðlilegt að spurt sé hvort stjórn landsins hafi reynst vanda sínum vaxin? Við skulum byrja á því að líta stuttlega á efnahagsmálin. Á s.l. ári var hér 45–50% verðbólga, sem hefur þó, sem betur fer, farið nokkuð minnkandi. Hún brennir á báli verulegan hluta af sparifé landsmanna. En jafnvel sú verðbólga, sem nú er hér, hefur ekki þekkst nema með frumstæðum þjóðum sem búa annaðhvort við stjórnleysi eða spillt stjórnarfar. Í hóp slíkra ríkja er menningarþjóðin íslendingar nú komin. Og hvernig er háttað viðskiptum þjóðarinnar við önnur lönd? Í fyrra var viðskiptahalli við útlönd 22 milljarðar. Um s.l. áramót höfðu íslendingar safnað skuldum erlendis sem námu 73 milljörðum. Innan fárra ára verðum við að greiða fimmtu hverja krónu, sem við öflum okkur með útflutningi, í afborganir og vexti af erlendum skuldum. Skyldi nú ekki allt þetta hafa valdið því að stjórnvöld rönkuðu eitthvað við sér og tækju að beita aðsjálni í meðferð ríkisfjár, sameiginlegs fjár okkar allra landsmanna? Ekki aldeilis. Á s.l. ári var greiðsluhalli ríkissjóðs yfir 5 milljarða. Um áramótin var skuld ríkissjóðs við Seðlabankann hvorki meiri né minni en 10 milljarðar. Í fyrra varð ríkissjóður að greiða Seðlabankanum 900 millj. kr. í vexti og afborganir af skuldaaukningu á því ári. En skyldi þá ekki þetta botnleysi í efnahagsástandinu l:afa opnað augu ríkisstj. fyrir því að fyrirhyggju þurfi að gæta varðandi opinberar framkvæmdir? Ekki er því heldur að heilsa. Skal eitt dæmi nefnt því til sönnunar, málefni Kröfluvirkjunar. Hér skal látið liggja milli hluta að mikið skortir á að tæmandi og skýr grein hafi verið gerð fyrir vafasömum viðskiptaaðferðum í sambandi við undirbúning þessara framkvæmda. Hins vegar skal bent á nokkrar staðreyndir í sambandi við virkjunina. Á þessu ári er gert ráð fyrir því að ríkisframkvæmdir, sem fjármagna á með lánsfé, nemi tæpum 10 milljörðum. Ríkisstj. aflaði sér skömmu fyrir jól heimildar til þess að nota rúma 4 milljarða af þessari fjárhæð vegna Kröfluvirkjunar, og er þar um að ræða stærstu framkvæmdina sem áætluð er að muni kosta alls um 7 milljarða kr. Kröfluvirkjun er byggð af þremur aðilum: Kröfluvirkjunarnefnd, sem skipuð er út frá stjórnmálasjónarmiðum og byggir orkuverið, Jarðhitadeild Orkustofnunar sem borar og virkjar gufuholur og Rafmagnsveitum ríkisins sem byggja háspennulínur og sjá um orkuflutninginn. Hins vegar hefur enn engin ákvörðun verið tekin um það, hvaða aðili eigi að reka þetta risafyrirtæki. Það kann að eiga sér eðlilegar skýringar, En hitt er alþjóð eflaust ekki kunnugt, að engin rekstrar- eða greiðsluáætlun er til um þetta risafyrirtæki fram í tímann. Slíkt hefur aldrei gerst áður í sambandi við meiri háttar virkjunarframkvæmdir hér á lendi og er vafalaust einsdæmi með þjóðum þar sem telja má sómasamlegt stjórnarfar og efnahagskerfi. Því hefur verið marglýst opinberlega af sérfræðingum, að framleiðslugetan verði fyrstu árin langt umfram rafmagnsþörfina, jafnvel þótt Austurland verði tengt virkjuninni. Afleiðingin er augljós: annaðhvort gífurlegur rekstrarhalli eða geysihátt rafmagnsverð. En hvað varðar pólitíska spákaupmenn um slíkar staðreyndir? Þeir eru í kapphlaupi um að eyða sem mestu fé í framkvæmdir í sínu kjördæmi. Og þó er sagan ekki öll sögð með þessu. Hörmulegar náttúruhamfarir hafa valdið því að vísindamenn hafa hvatt til varkárni varðandi áframhaldandi framkvæmdir. En hvað skyldi stjórnmálamenn, sem eru í kapphlaupi um kjósendur, varða um slíkt? Eigum við að líta svolítið á ástandið í skattamálum ríkisins? Á þessu ári er gert ráð fyrir því að einstaklingar greiði 5.6 milljarða í tekjuskatt, en öll félög í landinu aðeins 1 milljarð. Í fyrra greiddu aðeins 55–60% þeirra félaga og einstaklinga, sem stunda atvinnurekstur, tekjuskatt, alls um 1600–1700 millj. kr. Talið hefur verið að af 100–130 milljarða veltu í ýmsum atvinnurekstri hafi í fyrra alls enginn tekjuskattur verið greiddur. Hins vegar verður launamaðurinn að greiða skatt af svo að segja hverri krónu sem hann aflar sér. Er við því að búast að talað sé um félagslegt réttlæti í slíku þjóðfélagi? En verðbólgan, sem ríkisstj. hefur ekki ráðið við, er samt ekki hið versta sem verið hefur að gerast, ekki heldur skuldasöfnunin erlendis sem ríkisstj. hefði átt að geta haldið í skefjum, ekki sukkið hjá ríkissjóði og ekki einu sinni glæframennskan í Kröflumálinu sem nokkrir stjórnmálamenn bera ábyrgð á. Það, sem er mest ógnvekjandi í þróun mála á Íslandi undanfarið, er að það hefur verið að gerast sem varla nokkur maður hefði trúað fyrir fáeinum árum að gæti gerst á Íslandi. Það hriktir í sjálfum siðferðisgrundvelli þjóðfélagsins. Til hafa orðið hópar afbrotamanna sem safna auði á smygli, fíkniefnasölu, að ekki sé talað um skattsvik, og virðast jafnvel ekki skirrast við óhugnanlegustu glæpum. Engum dettur í hug að kenna stjórnvöldum þessa þróun mála. En sá uggur læðist nú að æ fleirum að hvorki þau né þjóðin sjálf hafi verið nægilega vel á verði. Viðskiptafrömuðir, sem til skamms tíma virtust njóta virðingar í þjóðfélaginu og voru vinmargir og veitulir og umgengust jafnvel áhrifamenn í stjórnmálum, hafa nú orðið að sæta alverlegum ákærum og verið úrskurðaðir í gæsluvarðhald. Um suma gildir það að þeir hafa fengið stórt bankalán nokkru áður en þeir voru hnepptir í gæsluvarðhald, um aðra að þeir hafa gefið út háar innistæðulausar ávísanir rétt áður. Slíkir menn hafa orðið uppvísir að nokkurra ára gömlum skattsvikum án þess þó að hafa enn verið ákærðir, hvað þá að þeir hafi greitt hinn ógoldna skatt eða sekt. Getur hjá því farið að almenning setji hljóðan við slík tíðindi? Hvað er hér á ferðinni? Erum við ekki lent á ægilegum villigötum? Samtímis því að þessir ógnvekjandi hlutir eiga sér stað er farið að nota orðið „mafía“ í ríkari mæli á Íslandi en nokkru sinni fyrr. Það var sjálfur dómsmrh. Íslands sem var upphafsmaður að umr. um mafíu á Íslandi, En hann notaði ekki mafíu-orðið um þá menn sem rætt var um hér að framan. Hann notaði það um aðstandendur dagblaðs hér í Reykjavík, - dagblaðs sem ýmsir telja næststærsta blað landsins, - blaðs sem í ritstjórnargreinum styður samstarfsflokk dómsmrh. í ríkisstj. Ég held að óhætt sé að segja að þjóðina hafi sett hljóða þegar hún heyrði dómsmrh. sinn í ríkisútvarpinu kenna aðstandendur eins aðalblaðs þjóðarinnar við glæpahringi. En öllum mönnum getur orðið á að segja orð í ógáti og allir eiga leiðréttingu orða sinna. Þess vegna trúðu menn varla eigin eyrum þegar dómsmrh. þjóðarinnar endurtók þessi orð á Alþ. daginn eftir og meira að segja með sýnu meiri þunga. Tilkynnt hefur verið að aðstandendur blaðsins og ritstjóri þess höfði mál á hendur ráðh. og verður þeim ekki láð það. En er nú von að menn spyrji einnig að gefnu þessu tilefni hvað sé eiginlega, að gerast á Íslandi, hvar á vegi við íslendingar séum staddir? Í þessu sambandi verður ekki komist hjá að nefna að formaður Framsfl. lýsti því yfir fyrir skömmu hér á Alþ. að engin fjármálatengsl væru milli flokks hans og veitingastaðar hér í bæ sem gerst hefur sekur um margvísleg afbrot. Rétt á eftir birti ein af stofnunum flokksins, Húsbyggingasjóður hans, yfirlýsingu um að hann hefði átt fjárhagsviðskipti við þetta veitingahús. Þau voru vægast sagt undarleg og áttu sér einmitt stað meðan veitingahúsið var lokað að fyrirmælum lögregluyfirvalda og rétt áður en það var opnað aftur að tilhlutan dómsmrh. Hann hefur sagt að hér séu engin tengsl á milli. Áratugalöng kynni mín af Ólafi Jóhannessyni valda því að það hvarflar ekki að mér eitt andartak að hann segi annað en það sem hann veit sannast og réttast. Hitt er opinber staðreynd, að milli einnar stofnunar Framsfl. og veitingahúss, sem þá þegar stundaði vægast sagt vafasama starfsemi, hafa átt sér stað undarleg fjármálaviðskipti. Er jafnskýrum mönnum og forustumönnum Framsfl. virkilega ekki ljóst að venjulegum borgurum með heilbrigða dómgreind og réttlætiskennd finnst að hér þurfi nánari skýringa við? Er nema von að menn spyrji hvort öll kurl séu komin til grafar í þessu sambandi? Hvers vegna biður Framsfl. ekki sjálfur um rannsókn á þessu máli öllu til þess að firra sig öllum grunsemdum og sanna sakleysi sitt? Er það líklegt til þess að auka virðingu manna fyrir stjórnmálaflokkunum og efla traust á þeim að hann skuli ekki gera það? Ég held að allt þetta, sem ég hef nefnt, hljóti að verða hugsandi mönnum á Íslandi alvarlegt íhugunarefni og það sé einmitt sérstök ástæða til þess að hugleiða þessi mál öll nú þegar Alþingi íslendinga ræðir stöðu ríkisstj. hér á þingi og með þjóðinni. Það er gömul saga að tveim stærstu flokkum þjóðarinnar hefur aldrei gengið vel að vinna saman. Milli þeirra ríkir áratugagömul tortryggni og reynslan hefur margleitt í ljós að þegar þeir standa saman að ríkisstj. magnast sundrung innan þeirra sjálfra sem gerir þeim erfitt að halda á málum af nægilega mikilli festu og með nógu heilsteyptu hugarfari. Oft hefur verið við alvarleg vandamál að glíma á Íslandi þegar þessir flokkar hafa farið með völd. Er skemmst að minnast áranna 1950–1956 þegar tvær ríkisstj. þessara flokka fóru með völd á 6 árum og sundruðust báðar áður en venjulegu kjörtímabili væri lokið. Það hafði örlagaríkar afleiðingar að þessar tvær ríkisstj. voru sjálfum sér sundurþykkar þótt þær hefðu mikinn þingmeirihluta að baki sér. Nú eru vandamálin á öllum sviðum margfalt alvarlegri en þá og auk þess komin til kjalanna ný vandamál sem þá voru óþekkt og enginn lét sér til hugar koma að upp gætu komið. Hafi nokkurn tíma verið þörf á styrkri, samhentri og heiðarlegri stjórn á íslandi, þá er það nú. Það þarf að stuðla að sanngjarnri lausn vinnudeilnanna sem nú geisa, viðtækustu vinnudeilna sem um getur í sögu þjóðarinnar. Auðvitað er hér fyrst og fremst um að ræða mál aðila vinnumarkaðsins sjálfs, en í öllum vinnudeilum undanfarinna áratuga hafa ríkisstj. átt hlut að máli er deilurnar hafa leysts. Engin ríkisstj. hefur fram til þessa verið jafnathafnalítil í þessu efni og sú, sem nú situr. Það verður að draga úr verðbólgunni og viðskiptahallanum við útlönd, það verður að hafa hemil á útgjöldum ríkissjóðs og erlendri skuldasöfnun, það verður að tryggja atvinnuvegunum traustan grundvöll að starfa á svo að öruggt sé að allir hafi verk að vinna. Á tæplega tveggja ára starfsferli sínum hafa núverandi stjórnarflokkar sýnt að þeim er um megn að leysa þetta verkefni. En síðast, en ekki síst er nauðsynlegt að þjóðin glati ekki trú á það að hún búi í réttarríki. Íslendingar ætlast til þess að komið verði í veg fyrir starfsemi einstakra afbrotamanna og afhrotamannahópa. Hún krefst þess að þau sakamál, sem nú eru á döfinni, verði rannsökuð niður í kjölinn og ekki slegið þar slöku við, heldur hafður á fyllsti hraði, samtímis því auðvitað að réttaröryggis sé gætt. Takist ekki að upplýsa þau mál sem um er að ræða og sjái almenningur ekki svart á hvítu að þeir, sem sekir kunna að reynast, hljóti sinn dóm hefur íslenskt þjóðfélag hlotið það sár sem seint mun gróa. Það er skylda ríkisstj. og þá fyrst og fremst dómsmrh. að auðvelda rannsóknarlögreglu og dómstólum störf þeirra að þessum málum með því að láta þeim í té alla þá viðbótarstarfskrafta sem þeim eru nauðsynlegir, en opinberlega hefur verið undan því kvartað að skortur á starfskröftum tefji rannsóknarstörfin. Þjóðin vill láta vinna af hörku og alvöru gegn skattsvikum og smygli, fíkniefnaviðskiptum og fjársvikum, en ekki með neinum vettlingatökum. Ef ríkisstj. léti hendur standa fram úr ermum í þessum efnum hefði hún stuðning allra góðra manna á landinu. Herra forseti. Til þess að geta tekist með árangri á við mikil vandamál er ekki nóg að hafa að nafninu til mikinn meiri hl. á Alþ. Stjórnvöld þurfa að hafa vit og vilja til þess að leita samstöðu við þau þjóðfélagsöfl sem geta stuðlað að því að snúa óheillaþróun í æskilegar framfarir og haft samstarf við þau. Nú þarf samstaðan og samstarfið að vera viðtækara en nokkru sinni fyrr því að nú er þjóðinni ekki aðeins efnahagsvandi á höndum, heldur siðferðilegur vandi. Spurningin er nú ekki aðeins um það hvort hér eigi að komast aftur á heilbrigt efnahagskerfi, Spurningin er einnig sú, hvort okkur tekst að halda uppi ótvíræðu réttarríki á Íslandi, hvort við megnum að varðveita þann siðgæðisgrundvöll þjóðfélagsins og þar með sjálfsvirðingu okkar. En án þess verða allar kjarabætur og allar efnahagsframfarir lítils virði þegar til lengdar lætur. Ég á enga ósk heitari þjóð minni til handa en að takast megi að efla efnahagskerfið, varðveita réttarríkið og treysta það siðgæði sem þjóðfélag okkar verður að byggjast á og andleg heill okkar er undir komin. Með þessum orðum lýk ég máli mínu. Ég þakka þeim, sem hlýddu.



Herra forseti. Út af orðum síðasta ræðumanns vaknar sú spurning hvort öll sú óheillaþróun í þjóðfélaginu, sem hann var að lýsa, hafi þá fyrst komið til sögu þegar hann vék úr ríkisstj. Var þá eintómt englasamfélag hér á landi þegar hann sat í ríkisstj.? Ég sé nú ekki enn að það séu farnir að vaxa á honum neinir vængir. Ég held að vantrauststill. hafi sjaldan verið borin fram í minni alvöru eða af meira ábyrgðarleysi en sú sem hér liggur fyrir. Ég efast um að nokkru sinni áður hafi við hlíðstæðar aðstæður verið stefnt að stjórnleysi að kalla um skemmri eða lengri tíma, því að stjórnarandstæðingar hafa lýst því yfir að þeir hefðu ekki nýja ríkisstj. í handraðanum. Svokallaðar röksemdir flm. vantrauststill. eru í hnotskurn þær að ástandið sé svo alvarlegt, bæði út á við og inn á við, að stjórninni beri að víkja, enda sé sýnt að hún fái ekki við það ráðið, hvorki við landhelgismálið né efnahagsmálin, ný stjórn þurfi að koma til. Ásakanir Benedikts Gröndals á hendur dómstólum og dómsyfirvöldum tel ég hér ekki með. Væri þar um einhverjar misfellur að ræða, ætti ég einn að bera ábyrgð þar á, en ekki ríkisstj. í heild. Það væri því drengilegra að bera fram vantraust á mig einan. Það skal ég með ánægju ræða hvenær sem er. Það er vissulega rétt að við margvíslega erfiðleika er að etja, bæði út á við og innanlands. Þjóðin stendur nú í alvarlegri landhelgisdeilu við breta en nokkru sinni fyrr. Á fáu ríður meir en þjóðin standi einhuga saman í þeirri baráttu sem fram undan er. Það er illt verk að stofna þar til sundrungar og vil ég ekki ætla, stjórnarandstæðingum það. Það er og sannleikurinn að til þessa hefur þjóðin öll átt samleið í þessu máli. Það er, að ég ætla, ekki ágreiningur um að landhelgisgæsluna þurfi að efla. Ég vænti að samstaða verði á þingi um nauðsynlega fjáröflun í því skyni. Það hefur ekki verið ágreiningur um þær aðgerðir sem gripið hefur verið til, t.d. við stjórnmálaslitin. Stjórnarandstæðingar hafa ekki verið þeim andstæðir, nema þá Alþb. að því er varðar heimsókn dr. Luns. Ég fæ því ekki séð að þar geti þeir fótað sig á vantrausti. Það hefði þó skömminni til verið skárra þá að flytja vantraust í sambandi við Þýskalandssamninginn á sínum tíma. Hitt er annað mál, að þeir kunna að vilja að gripið sé til enn frekari aðgerða, og liggur þó ekki ljóst fyrir hvort þeir eru allir á sama máli. En þá eiga þeir vitaskuld að flytja um það till. og kanna hvort um hana eða þær geti náðst samstaða. Ef svo reyndist ekki, þá væri fyrst ástæða til vantrauststill. af þeim sökum, ef menn þá teldu það horfa til heilla fyrir íslenskan málstað að flíka slíkum ágreiningi. En hvað sem um það er, held ég að það yrði ekki til að létta okkur róðurinn í landhelgisbaráttunni - þessu lífshagsmunamáli - ef núv. ríkisstj. væri vottað vantraust og sest niður við stjórnarmyndunartilraunir, sem enginn veit hvenær eða hvernig kynnu að enda. Ég held að slíkt yrði vatn á myllu breta. En svo mikil ævintýramennska sem það er að ætla að steypa stjórninni í miðju landhelgisstríðinu við breta, þá er það þó enn meira ábyrgðarleysi með tilliti til þjóðfélagsástandsins hér innanlands að stofna til stjórnarupplausnar með öllu því er þar mundi sigla í kjölfarið. Það er rétt að margt hefur verið mótdrægt í þjóðmálum hér á landi hin síðari missiri. Má þar til nefna versnandi viðskiptakjör, vaxandi verðbólgu, gjaldeyrishalla, rýrnun lífskjara og nú siðast, en ekki síst vinnudeilur og verkföll, svo að nokkuð sé nefnt. En verður ríkisstj. með nokkurri sanngirni kennt um þessi áföll? Ég held varla, nema þá út frá svipuðum sjónarmiðum og fyrrum er konungum var kennt um uppskerubrest og náttúruhamfarir. Þau eiga að verulegu leyti rætur að rekja til óviðráðanlegra utanaðkomandi ástæðna. Önnur má rekja til innanlandsaðstæðna sem ekki hafa verið á valdi stjórnvalda eða þá ekki nema að litlu leyti. Að sjálfsögðu hafa þessari stjórn eins og öllum öðrum orðið á einhver mistök. Og satt er það, að á þessum sviðum getur oft verið erfitt að greina á milli orsakar og afleiðingar. Auðvitað geta verið skiptar skoðanir í ríkisstj. um einstök mál. En er líklegt að önnur og veikari stjórn hefði verið betur í stakk búin að takast á við vandamálin? Það er ósennilegt, svo að ekki sé meira sagt. Og eitt er víst, að ekkert hefur fram komið sem bendir á að stjórnarandstæðingar hafi átt nein haldbetri úrræði í handraðanum. Þvert á móti, allur þeirra málflutningur og öll þeirra tillögugerð hefur miðað að því að skapa hér meiri vanda á svo að segja hvaða sviði sem er. Uppistaðan hefur ætið verið sú hin sama: kröfugerð á hendur því opinbera, og ívafið þversagnakennt óraunsæi. Sannleikurinn er auk þess sá að í sumum þeim efnum, sem ég nefndi, er nokkuð farið að rofa til eða a.m.k. leit svo út að nokkuð væri að birta til nema ný vandræði kæmu til. Þannig hefur t.d. nokkur breyting í bataátt á viðskiptakjörum átt sér stað. Verðlag á sumum útflutningsafurðum hefur talsvert hækkað, t.d. á Bandaríkjamarkaði, verð á skreið hefur lyft sér, saltfisksverðið hefur verið viðunandi þrátt fyrir ýmsa erfiðleika á því sviði. Hægt var að fá gott verð fyrir frysta loðnu, sem e.t.v. kemur að vísu að litlu gagni ef hún fær að ganga óveidd hjá garði. Þannig mætti fleira nefna. Verðlag á innfluttum vörum hefur hins vegar færst í stöðugra horf og í sumum tilfellum hefur verið um nokkra lækkun að ræða. Verðbólgan hefur hægt á sér upp á síðkastið. Þannig má t.d. nefna að á síðasta þriggja mánaða tímabili hækkaði vísitalan um 3.2%. Á sömu mánuðum í fyrra hækkaði vísitalan hins vegar um 8.8%. Vísítöluhækkun síðustu þriggja mánaða samsvarar því að verðbólgan aukist um tæp 13% á heilu ári, en árið 1974 og fram á mitt ár 1975 var verðbólguaukningin um 50%. Þessar tölur tala sínu máli og þeim hefur tæpast verið nægur gaumur gefinn. Vitaskuld getur þessi þróun farið úr böndum ef óskynsamlega er á málum haldið. Þróun gjaldeyrismála virðist einnig hafa stefnt í rétta átt allra síðustu mánuðina. Janúar og febrúar munu að jafnaði vera taldir einna erfiðustu mánuðirnir í gjaldeyrislegu tilliti. Þessir mánuðir í ár munu í þessum efnum verða miklum mun hagstæðari en sömu mánuðir í fyrra. Gjaldeyrisviðskipti viðskiptabankanna voru að vísu nokkuð fyrir neðan strikið í janúar, en það sem af er febrúar hafa gjaldeyriskaupin verið nokkru meiri en gjaldeyrissalan, þannig að miðað við síðasta daginn, þ.e. 19. þ.m., sem ég hef tölu um, voru viðskiptin hjá þessum bönkum hagstæð í mánuðinum um 310 millj. kr. Ég þarf auðvitað ekki að taka fram að þarna eru ekki lántökur taldar með. Þegar mál hafa þannig nokkuð þokast til réttrar áttar, má það seinheppni kallast að fara einmitt þá að flytja vantrauststillögu. Hinu er ekki að leyna, að um þessar mundir hvílir þungur skuggi yfir þjóðarbúi þar sem eru hinir óleystu kjarasamningar og viðtækar vinnustöðvanir sem Lama um sinn allt athafnalíf í landinu. Ég held að það sé unnið að lausn þessara erfiðu deilumála af fullum krafti. Fundir eru haldnir linnulaust og í rétta átt virðist miða. Vonandi tekst að leysa þau sem allra fyrst svo að hjól atvinnulífsins taki aftur að snúast. Það hljóta allir góðviljaðir menn að vona. Það þarf ekki að eyða orðum að því hvert tjón vinnustöðvunin hefur í för með sér fyrir þjóðarbúið. Það getur tekið langan tíma að vinna það upp, og það er staðreynd, sem ekki verður komist í kringum, að vegna þessarar stöðvunar verður minna til skiptanna en ella. Fram hjá því komast menn ekki, hver sem niðurstaða samninga verður, að hver vinnustöðvunardagur þýðir að kakan til Skiptanna verður minni en ella og lífskjör fyrir heildina þar af leiðandi eitthvað lakari fyrst um sinn. En ég held að á því viðkvæma stigi sem deilan er á sé engum greiði ger með því að fjölyrða um hana á þessum vettvangi. Ég vil aðeins segja að það er fáránlegt að ætla að varpa ábyrgð á deilunni á annan hvorn aðila. Vinnubrögð í þessari deilu virðast ekki hafa verið frábrugðin því sem áður hefur verið. Vinnubrögð á því sviði virðast satt að segja vera komin í fastar skorður - óþarflega fastar skorður að mörgum finnst. Það er engin ný bóla að slík deila leysist ekki fyrr en eftir vinnustöðvun. Það er alltaf jafntilfinnanlegt og ég vil segja hörmulegt. En við byggjum á frjálsum samningsrétti á vinnumarkaðinum. Vill nokkur í raun og veru hverfa frá því skipulagi? Ég býst ekki við því, þó að e.t.v. mætti setja nánari reglur um starfsaðferðir. En menn verða þá líka að taka þeim afleiðingum, sem kerfinu geta fylgt, og það þýðir ekki að horfa fram hjá því að málín eru margslungin og það tekur sinn tíma að ná endum saman á hinum ýmsu sviðum. En eitt er víst, að vantraust á ríkisstj. verður ekki sérstaklega byggt á afskiptum eða afskiptaleysi hennar í þessum málum. Hún hefur haft þau skipti ein af þessum kjaramálum sem eðlileg má telja, og hafa vinnubrögð hennar að því leyti verið mjög á sömu lund og fyrri ríkisstj. Hún eða Þjóðhagsstofnunin hafa annast upplýsingamiðlun til aðila. Ég held að sú upplýsingamiðlun sé að verða æ fullkomnari. Ríkisstj. skipaði sáttanefnd. Í henni eiga sæti hinir ágætustu menn sem ég hef ekki heyrt neina gagnrýni á frá deiluaðilum. Sáttanefnd hefur sett óformlegar sáttatillögur, auðvitað sjálfstætt og óháð ríkisstj. Alþýðusambandið setti á sínum tíma fram 15 punkta, ef ég man rétt. Ég hef marglýst því yfir opinberlega að ég teldi ýmsa þeirra skynsamlega og athyglisverða. Síðar lögðu aðilar sameiginlega 14 atriði fyrir ríkisstj, sem hún tók afstöðu til, fyrst munnlega og síðar skriflega. Fallist var á sum, önnur tekin til vinsamlegrar athugunar, en nokkrum hafnað. Til hverra frekari afskipta er hægt að ætlast af ríkisstj.? Vilja stjórnarandstæðingar að ríkisstj. hefði gripið inn í deiluna með öðrum hætti, t.d. með einhvers konar lagasetningu? Því trúi ég vart, enda hefur það ekki verið stefna þeirra hingað til. Og hinu er ekki hægt að halda fram, að ríkisstj. hafi haft nokkur ótilhlýðileg afskipti af þessum kjaramálum. Það er og víst, að ef á einhverjum einstökum atriðum stendur á lokastigi til þess að endar náist saman og til stjórnarinnar verður leitað mun hún gera það sem í hennar valdi stendur til þess að leysa hnútinn. Það er óþurftarverk að ætla að reyna að blanda pólitík í þessar vinnudeilur. Ég hygg að flestir stjórnmálaflokkar eigi fylgismenn báðum megin borðsins. Ég vil alls ekki ætla hv. þm. stjórnarandstöðunnar slíkt. En hitt er víst, að málgögn þeirra eru ekki saklaus í því efni. Ástandið er alvarlegt. Það má öllum vera ljóst. Þjóðfélagið stendur andspænis miklum vandamálum, sumum sem enn liggja ekki ljóst fyrir. Er nú skynsamlegt, þegar þannig stendur á, að ætlast til þess að þingræðisleg stjórn, sem á 42 þm. að stuðningsmönnum, hlaupi undan böggum og varpi frá sér vandanum? Nei, það væri ráðleysi og það hvarflar auðvitað ekki að neinum stjórnarþm. Það væri eins og að ætla að stiga af hestinum í miðju straumvatni. Stjórnarandstæðingar loka augunum fyrir staðreyndum og vaða reyk. Þeir krefjast þess að stjórnin segi af sér. Þeir vilja nýja stjórn. Þeir vilja vera í þeirri stjórn. En hvernig á sú stjórn að öðru leyti að vera skipuð? Hvers konar stjórn vilja þeir? Þar er ekki milli margs að velja. Það er ekki til of mikils mælst að þeir gefi skýr og ótvíræð svör um það hvers konar stjórn þeir óski eftir í stað þeirrar sem nú situr, og eru þeir stjórnarandstæðingarnir allir þar á sömu línu?

Við viljum kosningar, Ólafur

. Já, kosningar, já, það var töfraorðið, að setja þjóðina út í kosningar á þessum tíma, Jesús minn góður. - Það verður hlustað á svör þeirra um þetta efni. Það er ekki nema eðlilegt að menn biðji fyrir sér þegar menn heyra slíkt. Og það dugar ekki að vera með neina vafninga eða útúrsnúninga við þessum spurningum því að af slíkum viðbrögðum verður líka ályktun dregin. Það hefði kannske verið skiljanlegt og viðurkenningarvert ef stjórnarandstæðingar hefðu boðist til að hlaupa undir bagga með okkur, axla byrðarnar með okkur á þessum viðsjárverðu tímum, m.ö.o. óskað eftir þátttöku í stjórn allra flokka, svokallaðri þjóðstjórn. Það má vera að það hafi átt að skilja orð hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar eitthvað á þá lund að hann væri til í slíkt. En þó var þar töluð tæpitunga. Vera má nú, þótt þeir byðust til þess arna, að þá þætti í þeim lítil.l fengur eins og stendur, ef málflutningur þeirra er spegilmynd af hugarfarinu. En hvað um það, þeir hafa ekki óskað eftir að leggja hönd á plóginn með þeim hætti. Nei, þeir vilja stjórnina frá og út í óvissuna og jafnvel nýjar kosningar. Það er ekki þjóðráð á þessum tíma, það er Lokaráð. Það má e.t.v. segja að það hafi verið óþarft að taka þessa vantrauststill. alvarlega. Það er fyrir fram vitað að hún er andvana fædd. Hún fær auðvitað ekki nema í hæsta lagi 18 atkv., þ.e. stjórnarandstæðinga. En auðvitað er þeim frjálst og ekki of gott að efna til þessarar almennu umr. Má þó vera að þeir hafi ekki erindi sem erfiði. Landsmönnum ætti að vera ljósara eftir en áður hvílíkt loddarahlutverk þeir hafa kosið sér, og þessi vantrauststill. er auðvitað ekkert annað en frumhlaup og fljótræðisflan. Það, sem þjóðin þarf nú umfram allt, er að vera samtaka, en ekki sundurlynd. Kjörorðið á að vera: Samtaka þjóð. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það er rangt, sem hæstv. dómsmrh. sagði áðan, að ríkisstj. hafi gert allt sem í hennar valdi stóð til þess að koma í veg fyrir þau verkföll sem nú hafa staðið í vikutíma. Í viðtali við dagblaðið Þjóðviljann s.l. þriðjudag sagði forseti Alþýðusambands Íslands, Björn Jónsson, m.a., með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur hundsað allar þær stjórnmálalegu aðgerðir sem við höfum bent á að gætu liðkað fyrir samningum.“ Svo mörg eru þau orð og ég a.m.k. trúi því sem forseti Alþýðusambands Íslands hefur sagt um þessi mál, þannig að þessi ummæli hæstv. dómsmrh. eru röng. Hvers vegna flytja formenn stjórnarandstöðuflokkanna hér á Alþ. nú till. um vantraust á ríkisstj.? Þannig hafa ýmsir spurt síðan sú till. til þál. um vantraust á ríkisstj., sem hér er til umr., var lögð fram s.l. miðvikudag, og margir bæta við: Af hverju var slík till. ekki flutt fyrr? Og víst er mjög eðlilegt að þannig sé spurt. Stjórnarandstæðingar hafa frá upphafi verið í eindreginni andstöðu við meginatriði raunverulegrar stefnu núv. ríkisstj. og þeir hafa beitt sér af ákveðni gegn neikvæðum ráðstöfunum hennar, t.d. í efnahags- og kjaramálum, í byggðamálum og í samningamakki við erlend stórveldi um lífshagsmunamál þjóðarinnar, landhelgismálið. Og fullyrða má að ríkisstj. hafi fyrir alllöngu misst allt traust almennings í landinu. Það er vitað mál að verulegur hluti kjósenda stjórnarflokkanna var andvigur núverandi stjórnarsamstarfi frá upphafi og taldi að samstarf þessara flokka kallaði fram það versta í þeim báðum. Og ferill ríkisstj. hefur sannfært fjölmarga til viðbótar um það að hún sé einskis trausts verð. En þótt allur þorri landsmanna hafi þegar kveðið upp sinn vantraustsdóm yfir ríkisstj. og þótt stjórnarandstaðan hafi frá upphafi verið andvíg helstu aðgerðum stjórnarinnar, þá hefur það fyrst og fremst komið áþreifanlega í ljós nú síðustu víkurnar hversu hættulegt það er fyrir farsæld íslensku þjóðarinnar í nútíð og framtíð að þessi dáðlausa, úrræðalausa og sjálfri sér sundurþykka ríkisstj. sitji áfram við völd. Stjórnarandstæðingar flytja því ekki vantraust á ríkisstj. eingöngu vegna þess að þeir séu andvígir stefnu hennar, heldur fyrst og fremst til þess að vekja sérstaka athygli þjóðarinnar á þeirri miklu hættu sem framtíðarheill landsmanna stafar af áframhaldandi setu þessarar ríkisstj. Núv. ríkisstj. var mynduð í ágústmánuði 1974 og hefur því verið við völd í um það bil 11/2 ár. Formaður Framsfl., Ólafur Jóhannesson, myndaði þessa ríkisstj. fyrir Geir Hallgrímsson eftir að hafa komið í veg fyrir myndun vinstrisinnaðrar ríkisstj. Þetta var gert í óþökk verulegs hluta kjósenda Framsfl., og innan Sjálfstfl. var einnig umtalsverð óánægja með stjórnarmyndunina. Ríkisstj. naut þess vegna strax í upphafi stuðnings einungis hluta þeirra kjósenda sem veitt höfðu stjórnarflokkunum brautargengi í síðustu kosningum. Þessi hópur stuðningsmanna hefur síðan farið stöðugt minnkandi eftir því sem getuleysi ríkisstj. hefur orðið augljósara og öngþveitið vegna stjórnleysis hennar í efnahags- og kjaramálum alvarlegra. Eina afsökun forustumanna Framsfl. vegna myndunar þessarar ríkisstj.var þjóðsagan um hina sterku ríkisstj. Þetta átti að vera sterk stjórn sem gæti leyst efnahagsmálin og önnur brýn úrlausnarefni íslensks þjóðfélags. Ekki er að efa að ýmsir fylgismenn stjórnarflokkanna sættu sig við þessi rök. En þeim og landsmönnum öllum varð brátt ljóst að styrkleiki ríkisstj. fer ekki endilega eftir þingmannafjölda. Það kom fljótlega í ljós að þótt ríkisstj. hefði 42 þm. var hún veikari og þar með óhæfari til að takast á við vandamálin en nokkur önnur meirihluta stjórn hér á landi um áratugaskeið. Ríkisstj. skorti nefnilega allt sem gerir ríkisstj. sterka og hæfa til að leysa vandamálin, nema þingmannafjöldann, hann var fyrir hendi. En styrkleiki ríkisstj. varð í reynd í öfugu hlutfalli við þingmannafjöldann og talið um hina sterku stjórn varð brátt aðhlátursefni jafnt á meðal stjórnarsinna sem stjórnarandstæðinga, líkt og hin mjög svo alvarlegu augu Geirs Hallgrímssonar nú síðustu víkur. Fyrsta árið, sem ríkisstj. sat að völdum, gerði hún tilraunir til þess að leysa vanda efnahagsmálanna. Aðgerðir hennar höfðu þó yfirleitt öfug áhrif við það sem boðað var og sköpuðu því fleiri vandamál en þær leystu. Annars vill ríkisstj. reyna að fara eftir mjög einfaldri formúlu við lausn efnahagsmálanna, sem sagt þeirri að öllum erfiðleikum skyldi mætt með kauplækkun hjá almenningi og niðurskurði á lífsnauðsynlegum framkvæmdum úti á landsbyggðinni. Kjörum alþýðunnar og uppbyggingu landsbyggðarinnar var því fyrst fórnað. Aðrir aðilar í þjóðfélaginu, atvinnurekendur og ýmis gróðaöfl, sem virðast forustumönnum beggja stjórnarflokkanna kærkomin, voru mikilvægari að dómi ríkisstj. Hagsmuni þeirra varð að vernda. Launafólk og þá alveg sérstaklega þeir þegnar þjóðfélagsins, sem lakast voru settir, og íbúar landsbyggðarinnar fengu að taka á sig byrðarnar. Ríkisstj. taldi það augsýnilega skipta minna máli að vernda hag þeirra. Þær aðgerðir, sem ríkisstj. greip til í þessu skyni, og afleiðingar þeirra þekkir allur almenningur af biturri reynslu: ítrekaðar gengisfellingar, gengissig, afnám verðtryggingar á laun í mestu óðaverðbólgu sem um getur hér á landi, stórhækkun á ýmsum álögum á almenning, svo sem söluskatti, vörugjaldi, hækkun lyfja hjá sjúkum og öldruðum, bein skerðing á kjörum sjómanna, niðurskurður á fjárveitingum til opinberra framkvæmda úti á landsbyggðinni á sama tíma og tugum milljóna er varið í stórframkvæmdir á suðvesturhorni landsins. Og svo mætti lengi telja. En slíkt er óþarft því að launþegar og íbúar landsbyggðarinnar þekkja þessar aðferðir vel. Þeir hafa fengið að finna fyrir afleiðingum þeirra á hverjum degi í síharðnandi lífsbaráttu sinni. Með þessum aðgerðum tók núv. ríkisstj. þegar í upphafi af öll tvímæli um það, hverjir væru óskabörn hennar og hverjir ekkí. Landsbyggðarfólk og launþegar þurftu ekki lengi að vera í vafa um það að við veisluborð þessarar ríkisstj. var þeim ekki ætlað neitt sæti. Þar var óskabörnum ríkisstj., gróðaöflunum í landinu, einum boðið til að gæða sér á sífellt stærri hluta þjóðarkökunnar. Þessi ferill ríkisstj. er öllum kunnur og um hann þarf því ekki að fara fleiri orðum. Þótt aðgerðir ríkisstj. hafi þannig haft mjög alvarleg áhrif á kjör almennings í landinu, þá er þó sú lömun, sem einkennt hefur ríkisstj. síðustu vikur og mánuði, jafnvel enn alvarlegri fyrir framtíð íslenskrar þjóðar. Það er engu líkara en ríkisstj. sé orðin gersamlega óstarfhæf. Hún virðist ekki geta náð samkomulagi um bráðnauðsynlegar aðgerðir í ýmsum þýðingarmestu málum þjóðarinnar. Þetta á við um landhelgismálið þar sem undanhaldið og aðgerðaleysið gegn erlendu valdi er þvílíkt að þjóðinni hefur hvað eftir annað ofboðið. Og þetta á ekki síður við um efnahags- og kjaramálin þar sem ríkisstj. hefur með stefnu- og aðgerðaleysi sínu orðið meginorsök þeirra verkfalla sem nú hafa stöðvað allt atvinnulíf í landinu í heila viku, - verkfalla sem eru þau víðtækustu sem orðið hafa hér á landi. Ríkisstj. fékk nokkuð á þriðja mánuð til þess að fjalla um og taka jákvæða afstöðu til megintill. Alþýðusambands Íslands um aðgerðir í efnahags- og kjaramálum og afstýra þar með verkfalli. Þetta gerði ríkisstj. ekki. Hún einfaldlega gerði ekki neitt. Það er því ekki að furða þótt komið hafi fram hjá ýmsum að það sé engu líkara en engin ríkisstj. sé til í landinu. Þetta gerðist á sama tíma og verkalýðshreyfingin ákvað að taka upp að ýmsu leyti ný vinnubrögð í sambandi við kjaramálin. Forustumenn verkalýðshreyfingarinnar lýstu því yfir að þeir teldu nauðsynlegt að leysa kjaramálin að verulegu leyti með sameiginlegum aðgerðum verkalýðshreyfingarinnar, ríkisstj. og atvinnurekenda í efnahagsmálum. Í samræmi við þetta samþykkti verkalýðshreyfingin ítarlega stefnuyfirlýsingu þar sem lögð var áhersla á aðgerðir í 15 líðum til þess að tryggja fulla atvinnu, bæta kjörin og draga verulega úr verðbólgunni. Verkalýðshreyfingin var reiðubúin til víðtæks samstarfs við ríkisstj. á grundvelli þessara till., m.a. vegna þess að þannig væri frekar hægt að tryggja kjör alþýðunnar og skynsamlega stjórn efnahagsmála en með hinni hefðbundnu kauphækkunaraðferð einni saman. Og verkalýðshreyfingin stóð ekki ein að slíku tilboði því að stjórnarandstöðuflokkarnir lýstu allir yfir samþykki sínu við þessa stefnumótun. Till. verkalýðshreyfingarinnar voru skýrðar fyrir ríkisstj. þegar í byrjun des. og ráðh. gert ljóst að viðbrögð ríkisstj. við þeim mundu ráða úrslitum um gang viðræðna við atvinnurekendur um kaup og kjör. Dagar og víkur liðu og urðu að mánuðum án þess að ríkisstj. fjallaði af alvöru um till. Værðin var slík að engu var líkara en engin ríkisstj. væri til. Með þessari furðulegu afstöðu hafnaði ríkisstj. í raun og veru till. Alþýðusambandsins. Hún vísaði í reynd á bug tilboði verkalýðshreyfingarinnar um samstöðu til lausnar vandanum í efnahags- og kjaramálum og það varð til þess að viðræður drógust á langinn. Verkalýðshreyfingin neyddist til að fara hina hefðbundnu leið til að knýja fram leiðréttingu launafólki til handa með verkföllum. En auðvitað þurfti ekki svo að fara. Ríkisstj. hafði augsýnilega um tvo kosti að velja. Hún gat tekið í útrétta hönd verkalýðshreyfingarinnar og tryggt vinnufrið í landinu og skynsamlega stjórn efnahagsmála með samvinnu launþega og ríkisvalds eða þá hafnað slíku samstarfi og kallað allsherjarverkfall yfir þjóðina. Valið var því skýrt. Með aðgerðaleysi sínu valdi ríkisstj. síðari kostinn. Hún hafnaði samstarfinu og neyddi verkalýðshreyfinguna til verkfalls. Þótt ekki væri nema fyrir það eitt á núv. ríkisstj. vissulega vantraust skilið. Við skulum vona að yfirstandandi allsherjarverkfall leysist sem fyrst og að þessi neyðarráðstöfun verkalýðshreyfingarinnar færi launþegum a.m.k. umtalsverðan hlut þess sem af þeim hefur verið tekinn með kaupránsaðgerðum ríkisstj. frá því að hún komst til valda. En fleira kemur til en aðgerðaleysi ríkisstj. í efnahags- og kjaramálum sem leitt hefur allsherjarverkfall yfir þjóðina. Sama aðgerða- og stjórnleysið hefur einkennt meðferð annarra mála. Það hefur m.a. birst í óákveðni og ístöðuleysi gagnvart erlendum aðilum í landhelgismálinu. Og það ístöðuleysi hefur vakið almenna reiði meðal þjóðarinnar. Það hefur auðvitað verið vitað mál að innan stjórnarflokkanna hafa verið og eru sterk öfl sem alltaf hafa viljað samninga við breta um landhelgismálið og þessi öfl hafa því miður átt um of greiðan aðgang að núv. forsrh., sjútvrh. og jafnvel fleiri hæstv. ráðh. sem ekki hafa einungis verið veikir fyrir hinum erlendu aðilum, heldur og að því er virðist sjálfir mjög áfjáðir í samninga. En andspænis þessum öflum hefur þorri þjóðarinnar staðið. Ríkisstj. hefur ekki verið í tala við almenningsálitið þótt hún hafi ekki þorað að ganga að öllu leyti í berhögg við það. Afleiðingin hefur verið stefnuleysi, óákveðni, hik og aðgerðaleysi. Forsrh., oddviti ríkisstj., hefur ævinlega litið mjög alvarlegum augum á málið, en gert sem allra minnst. Hafi eitthvað jákvætt gerst, hefur það gerst vegna mikils þrýstings frá almenningi. Sem dæmi má nefna að það var fyrst eftir margra vikna háværar kröfur almennings að ríkisstj. mannaði sig loks upp í að hóta bretum slitum á stjórnmálasambandi. Þegar sú hótun hafði loks verið lögð á borðið hófst mikill skollaleikur. Bretar kölluðu herskipin út fyrir 200 mílurnar og Landhelgisgæslan fékk fyrirmæli um að láta bresku veiðiþjófana í friði um tíma á meðan forsrh. ræddi við Wilson í London. Að vísu var reynt að sverja fyrir þetta, en um síðir játaði þó dómsmrh., sem ekki kallar allt ömmu sina, að hann hefði gefið slík fyrirmæli. Þó er það fyrst nú þegar bretar hafa hafnað hugmyndum ríkisstj. um þriggja mánaða samning og Jóseph Luns framkvæmdastjóri NATO hefur sett fram hugmyndir um lausn deilunnar sem Þórarinn Þórarinsson segir í forustugrein í Tímanum að séu jafnvel enn óaðgengilegri fyrir íslendinga en tilboð breta, og þegar bretar hafa sýnt enn meiri dólgshátt í ásiglingum á varðskipin, þá er það fyrst eftir allt þetta að ríkisstj. ákveður að standa við fyrri orð sín um stjórnmálaslit. Það er auðvitað augljóst hverjum manni að þetta gerir ríkisstj. tilneydd. Hún veit að vegna almenningsálitsins er henni ekki lengur stætt á því algera aðgerðaleysi sem einkennt hefur framkomu hennar í landhelgismálinu. Góðir tilheyrendur. Ég hef hér rakið í stuttu máli hversu alvarlegar afleiðingar stjórnleysi ríkisstj. í efnahagsmálum, kjaramálum og landhelgismálinu hefur haft fyrir almenning í landinu og mun hafa ef núv. ríkisstj. fer áfram með völd. Tímans vegna hef ég þó orðið að fara mjög fljótt yfir sögu og aðeins fjallað um megineinkenni stjórnarfarsins. Auðvitað kemur þetta aðgerða- og stjórnleysi ríkisstj. fram á fjölmörgum öðrum sviðum sem snerta hag almennings beint eða óbeint. Þó að ekki sé tími til hér að rekja það alvarlega ástand sem ríkir af þessum sökum á mörgum sviðum, er ástæða til að benda alveg sérstaklega á þá hættulegu stöðu sem skapast hefur vegna stjórnleysis í gjaldeyrismálum og þeirrar taumlausu skuldasöfnunar erlendis sem ríkisstj. hefur staðið að og hlýtur að setja efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar í mikla hættu ef áfram verður haldið á sömu braut. Það er einnig rétt að minna á þann mikla samdrátt sem átt hefur sér stað að fyrirlagi ríkisstj. í bráðnauðsynlegum framkvæmdum úti á landsbyggðinni. Þessi samdráttur af mannavöldum hlýtur að leiða til nýrrar og enn alvarlegri byggðaröskunar og hún er þó ærin fyrir. Ekkert bendir til þess að hægt verði að koma núv. valdhöfum í skilning um þetta. Það er því brýnt hagsmunamál þeirra, sem vilja öfluga byggðastefnu, að koma núv. ríkisstj. frá. Þá mun ljóst að aldrei fyrr hafa dómsmál og réttarfar í landinu verið undir jafnmikilli og harðri gagnrýni og nú að undanförnu. Og ekki er stjórnarfarið betra hér á hv. Alþ. undir handarjaðri hæstv. ríkisstj. Mörg mála liggja óafgr. í n. þingsins. Dæmi eru þess að aðeins einn fundur hefur verið haldinn í sumum n. þingsins frá upphafi þings s.l. haust, og það virðist heyra til undantekninga að fundir hafi verið haldnir í n. þingsins frá því að þing kom saman í lok janúar s.l. Allt ber því að sama brunni, stjórnleysið er allsráðandi. Það er nauðsynlegt fyrir almenning að velta því fyrir sér hvers vegna svo er komið fyrir núv. ríkisstj. með 42 þm. að baki að hún skuli í reynd vera óstarfhæf. Hvað veldur og hvers vegna halda stjórnarflokkarnir samstarfinu áfram eftir að slík upplausn í stjórnarliðinu hefur átt sér stað? Vafalaust eru margar ástæður þess valdandi að ríkisstj. er orðin óstarfhæf. Nokkrar blasa þó við. Í fyrsta lagi nýtur ríkisstj. ekki stuðnings helstu samtaka fólksins í landinu og hún hefur ekki heldur borið gæfu til að taka upp samstarf við þau. Þess vegna er hún þrátt fyrir þingmeirihlutann ófær um að leysa vandamál efnahagslífsins. Í öðru lagi er sundurlyndið innan stjórnarflokkanna sjálfra og þá sérstaklega Sjálfstfl. mjög alvarlegt og leiðir til þess, að langan tíma og mikið samningamakk þarf til að ná samstöðu um einföldustu aðgerðir. Í þriðja lagi hefur upplausn skapast á stjórnarheimilinu vegna þeirra hatrömmu deilna sem risið hafa milli stjórnarmálgagnsins Vísis og formanns Framsfl. og undrar það víst engan. í fjórða lagi hafa árekstrar milli einstakra ráðh. gert samstarf þeirra vægast sagt stirt. Það var því ekki að ástæðulausu að formaður Framsfl. líkti veru sinni í ríkisstj. við það að kyssa gamlan karl með tóbakslög í skegginu, og ekki er samlíkingin slæm. En þannig er samstarfið orðið milli forustumanna ríkisstj. Þar er hver höndin upp á móti annarri. Afleiðingin er aðgerðaleysi, forustuleysi, stjórnleysi. Slík ríkisstj. er lítið annað en nafnið tómt. Fyrir nokkru sagði hæstv. dómsmrh. í umr. hér á Alþ. um skrif aðstandenda dagblaðsins Vísis: „Mafía er hún og mafía skal hún heita“. Um hæstv. ríkisstj. má segja: Úrræðalaus er hún og úrræðalaus skal hún vera. Slíkri stjórn ber auðvitað að víkja. – Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur Hv. 9. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, staðfesti í ræðu sinni það, sem raunar var alþjóð kunnugt, að Alþfl. á eitt brennandi áhugamál og það er að vera á móti Kröfluvirkjun. Hv. þm. viðhafði gífuryrði um glæframennsku og vafasamar viðskiptaaðferðir sem ég ætla ekki að svara hér, enda eru þessi ummæli ákaflega ólík honum, það eru einhver annarleg áhrif sem þar gætir. Hann minnti einna helst á miðil sem aðrir tala í gegnum, að vísu lífs, en ekki liðnir. En það voru fjögur atriði í ræðu hv. þm. sem mér þykir rétt að svara til upplýsinga fyrir áheyrendur. Í fyrsta lagi taldi hann óvíst hvaða aðili ætti að reka Kröfluvirkjun. Því máli hagar þannig, að sérstök n. er starfandi að því að undirbúa löggjöf um Norðurlandsvirkjun, og mun hún væntanlega taka við rekstri Kröfluvirkjunar. Ef það fyrirtæki, Norðurlandsvirkjun, verður ekki tilbúið í tæka tíð, þá kemur mjög til greina að Laxárvirkjun taki við rekstri Kröfluvirkjunar og hefur það þegar verið rætt við forráðamenn Laxárvirkjunar. Í öðru lagi sagði hv. þm. að engar rekstrar- eða greiðsluáætlanir væru til. Ég vil í því sambandi upplýsa það, að gerð hefur verið áætlun um framleiðslukostnað frá Kröfluvirkjun, en þar er gert ráð fyrir að þegar hún er fullbyggð verði framleiðslukostnaður 1 75 kr. á kwst., en til samanburðar má nefna að framleiðslukostnaður hjá hagstæðustu virkjunum sem hér er nú um að ræða, eins og Sigöldu-, Hrauneyjafoss- og Blönduvirkjun, er milli 1.50 og 1.60, þannig að framleiðslukostnaður Kröfluvirkjunar yrði mjög nærri því sem gerist við hinar hagstæðustu. vatnsvirkjanir. Í þriðja lagi taldi hv. þm. að framleiðslugeta Kröfluvirkjunar yrði langt umfram eftirspurn. Þar er því til að svara, að í fyrsta lagi er ákveðið fyrir alllöngu að aðeins verði tekin í notkun nú fyrri vélasamstæðan, en hinni frestað um stund. Samkv. áætlunum og orkuspám er gert ráð fyrir því að þessi fyrri vélasamstæða verði fullnotuð á árunum 1977–1978, þannig að ekki er nú hægt að segja að verið sé að virkja að óþörfu eða framleiðslugetan sé langt umfram eftirspurn. Í fjórða lagi sagði hv. þm. að vísindamenn hefðu varað við þessum framkvæmdum, en hvað varði stjórnmálamenn um það, þeir haldi áfram. Hér er farið villandi með. Það var í janúar sem fjórir jarðvísindamenn rituðu mér bréf þar sem þeir sögðu að meðan jarðskjálftahrinan stæði yfir teldu þeir óráðlegt að ráðast í aðrar framkvæmdir en þær sem miðuðu að því að styrkja og vernda þær byggingar sem unnið væri að. Þetta er nákvæmlega það sem þá var verið að gera og fyrirhugað að gera og þess vegna hefur ráði þessara vísindamanna verið fylgt. Það má ekki villa hv. þm. þó að sumir frétta- og blaðamenn hafi túlkað þetta á allt annan veg heldur en stendur í bréfinu. Þegar þjóðin öll stynur undan víðtækum vinnudeilum og verkföllum, þá verður sú spurning áleitin hvort ekki þurfi að endurskoða aðferðir við undirbúning og gerð kjarasamninga. Ekki svo að skilja að einn eða annan sé um að saka hve seint hefur miðað. Þeir mörgu menn, sem að samningum vinna, hafa lagt á sig mikið erfiði og vökur. Forustumenn á báðar hliðar vilja að fyrr og fljótar gangi og hafa lýst áhyggjum yfir hægagangi Sáttamenn vinna störf sín af kostgæfni undir leiðsögn ríkissáttasemjarans Torfa Hjartarsonar sem hefur á löngum ferli leyst marga deilu við traust og tiltrú aðila. En hin venjubundnu vinnubrögð eru þunglamaleg og úrelt. Ýmis mikilvæg deiluatriði nú hefði þurft að leysa áður en til verkfalls kæmi. Því ber að fagna að tekist hefur að ná niðurstöðu í því mikla réttlætismáli að tryggja öldruðu fólki í verkalýðsfélögunum lífeyri sem miðast við laun eins og þau eru á hverjum tíma, en ekki prósenta af löngu liðnu kaupi. Þetta mál leystist ekki fyrr en verkfall hafði staðið um stund. Samt kemur í ljós að þótt ríkissjóður komi nokkuð við þetta dæmi, þá reyndist þetta fyrst og fremst vera samningsmál milli lífeyrissjóðanna innbyrðis. Annað dæmi um úrelt og þunglamaleg vinnubrögð ern hinar fjölmennu samninganefndir. Í gær var t.d. talið að samningafólkið á Hótel Loftleiðum frá báðum aðilum væri hátt á þriðja hundrað manns, landssambandsnefndir, félagsnefndir, baknefndir, hópar og oft sami maðurinn í mörgum. Um mörg atriði þarf hvert einstakt félag að semja og heildarsamtökin hafa takmarkað umboð. Aðilar vinnumarkaðarins hafa oft sakað gagnaðila um að leggja of seint fram ákveðnar kröfur og um drátt á svörum eftir að kröfur eru komnar fram. Hér er margt, sem verður að ráða bót á og til þess eru margar leiðir. M.a. þarf að gera starf sáttasemjara að aðalstarfi. Sáttasemjari þarf að vera að verki árið um kring, hafa vakandi auga á því, ef vinnudeila er í uppsiglingu, og beita áhrifum sínum svo sem verða má í tæka tíð til þess að samkomulag náist. Það þarf að leggja á sáttasemjara ríkari skyldur til að hefjast handa um sáttastörf en nú er og fela honum svipað vald og er með öðrum Norðurlandaþjóðum. Einnig þarf að opna betur möguleika til þess að stéttarfélagasambönd, heildarsamtökin, geti staðið að gerð kjarasamninga og verið aðili að þeim, og fjölmörg önnur atriði þarf að endurskoða. Þegar þessari kjaradeilu er lokið sem nú stendur yfir verða samtök launamanna og atvinnurekenda ásamt fulltrúum ríkisins að taka til við það verkefni af fullri alvöru að finna ný og bætt form fyrir undirbúning og gerð kjarasamninga. En eitt er að bæta vinnubrögð við kjarasamninga til að tryggja vinnufrið og forðast verkföll, annað er lífskjörin sjálf, hvernig auka megi þjóðartekjur og draga úr þjóðarútgjöldum. Það er mikið áhyggjuefni hversu dökkar horfur eru nú um þá fiskistofna sem verið hafa uppistaðan í þjóðarframleiðslunni. Þær skoðanir hafa komið fram hjá sumum framámönnum í sjávarútvegi að leggja beri a.m.k. hluta ú ári nokkrum hluta fiskiflotans. Það er spáð samdrætti og minnkun fiskveiða og minnkandi þjóðarframleiðslu. Ef svo er, sem margt bendir til, þá er að bregðast við þessum nýja vanda með fyrirhyggju og hugdrifð: “Leitið og þér munuð finna, knýið á og fyrir yður mun upp lokið verða,„ stendur þar. Það verður að leita nýtta leiða og finna þær, reyna að veiða nýjar tegundir fisks í stað þeirra sem ofveiddar eru. Það þurfti hugkvæmni og áræði á sínum tíma til að leggja út á nýjar brautir, svo sem að veiða humar, rækju og hörpudisk. Það er ekki ýkjalangt síðan þær veiðar hófust. Við þurfum að vera óhræddir við að prófa nýjar brautir. auk þess að byggja upp hina hefðbundnu fiskstofna þarf á næstu árum að nýta meira þá stofna sem þegar eru þekktir og kannaðir hafa veriðað nokkru en verið lítt nýttir af okkur. Þar má nefna t.d. loðnu því að talið er að auk hinnar venjulegu loðnuvertíðar í janúar til mars mætti veiða nokkur hundruð þúsunda lesta um sumar- og haustmánuðina fyrir norðan. Það má nefna kolmunna, sem lítt hefur verið nytjaður hér við land, en fróðir menn telja að þar geti verið um að ræða fjölbreytta vinnslumöguleika, stofninn er mjög stór og af miklu að taka. Þá binda margir vonir við frekari veiðar og vinnslu rækju á djúpslóð. Það er talið að veiða mætti meira af spærlingi. Við útfærslu landhelginnar skapast meiri möguleikar til veiða grálúðu. Nefndar eru ýmsar djúpfisktegundir sem lítt eru kannaðar enn. Þannig eru óteljandi möguleikar sem fiskifræðingar og fróðir menn í þessum efnum telja að við eigum að prófa og reyna, og þetta verður þjóðin að gera. En einnig þarf að efla rannsóknir á fiskrækt og þá fyrst og fremst hvort fiskeldi getur beinst að því að hjálpa náttúrunni sjálfri á eðlilegum slóðum. En fiskrækt og fiskeldi er eitt af okkar mikilvægu málum fram undan. Þær erfiðu aðstæður, sem íslensk þjóð býr við, undirstrika það mikilvæga hlutverk sem iðnaðurinn gegnir í efnahagslífinu. Eftir síðustu gengisbreytingu tók iðnrn. upp viðræður við Landssamband iðnaðarmanna og Félag ísl. iðnrekenda um það, á hvern hátt mætti efla sölu á íslenskum iðnaðarvörum og glæða almennan skilning á mikilvægi iðnaðarins, - glæða skilning á þeirri miklu atvinnu sem hann veltir gjaldeyrisöflun og gjaldeyrissparnaði. Þegar hefur verið gerð áætlun um slíka tilkynningu og fræðslustarfsemi á vettvangi iðnaðar. Í fjárl. fyrir þetta ár er veitt nokkurt fé til iðnkynningar. Stjórnvöldin þurfa að sjálfsögðu að sýna áhuga á eflingu iðnaðarins, - iðnrekendur, iðnaðarmenn og verksmiðjufólk sýna dugnað og árvekni í störfum sínum. Framtíð iðnaðarins fer ekki aðeins eftir mörkuðum erlendis, heldur ekki síst eftir jákvæðum viðtökum þjóðarinnar sjálfrar. Með því að kaupa íslenskar vörur efla menn þjóðarhag, og það er vert að þjóðin íhugi mikilvægi iðnþróunar á Íslandi. Með því að landsmenn auki kaup á íslenskum iðnaðarvörum stuðla þeir að aukinni atvinnu, atvinnuöryggi og velmegun. En til þess að draga úr kaupum á erlendum vörum og spara gjaldeyri þarf einnig að gefa fólki tryggingu fyrir því að sparifé, sem það leggur í banka og sparisjóði, rýrni ekki, heldur haldi gildi sínu ekki síður en ef það fé væri notað til að kaupa erlendar vörur, bila, frystikistur eða annað. Og nú, þegar verið er að verðtryggja lífeyri aldraðra, þá er næsta verkefnið að verðtryggja sparifé landsmanna. Þökk þeim er hlýddu.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Í þessum umr. hafa fulltrúar ríkisstj. haldið því fram að efnt hafi verið til vantraustsumr. af hálfu stjórnarandstöðunnar í þeim tilgangi að veikja ríkisstj. og spilla fyrir því að hún gæti unnið að lausn hinna alvarlegu vinnudeilna. Sagt er að ríkisstj. hafi sterkan meiri hl. á Alþ. og örugglega verði vantrauststill. felld. Og hæstv. dómsmrh. sagði að vantrauststill. væri flutt af ábyrgðarleysi vegna þess að tillögumenn hafi ekki tilbúna nýja ríkisstjórn. Hann virðist ekki muna eftir því þegar hann og hans flokkur hafa staðið að því áður að flytja vantrauststill. án þess að hafa tilbúna ríkisstj. Hér er um grundvallarmisskilning að ræða í málflutningi ríkisstjórnarmanna. Það er skylda stjórnarandstöðu að halda uppi réttmætri gagnrýni á ríkisstj., eins og það er skylda þjóðarinnar allrar að veita ríkisstj. aðhald og krefjast þess að hún starfi í samræmi við þjóðarvilja. Engin ríkisstj. verður sterk af því einu að hún hafi meirihl. á Alþ., og engin ríkisstj. getur skorast undan að mæta gagnrýni eða getur neitað því að standa ábyrg gerða sinna. Það, sem verið hefur að gerast í landhelgismálinu að undanförnu, sannar þessa kenningu best. Ekki hefur ríkisstj. vantað meiri hl. á Alþ. í landhelgismálinu og hefur hún þó hrökklast úr einu í annað og hvað eftir annað orðið að láta af fyrirætlunum sínum vegna gagnrýni stjórnarandstöðunnar og eindreginnar andstöðu þjóðarinnar. Í landhelgismálinu hefur ríkisstj. gert hvert glappaskotið af öðru. Hún knúði í gegn óheillasamninginn við vestur-þjóðverja og samdi um veiðar þeirra hér við land í næstu tvö ár og um meira aflamagn en þeir höfðu veitt hér s.l. ár. Sá samningur er svo hrapallega vitlaus að þó að alþjóðasamkomulag verði um 200 mílna fiskveiðilandhelgi á Hafréttarráðstefnunni eftir 2 eða 3 mánuði eða eftir 4 eða 5 mánuði, þá halda þjóðverjar samt áfram fiskveiðiréttindum sínum hér við land út tveggja ára tímabilið. Ríkisstj. ætlaði að semja við breta á svipuðum grundvelli til tveggja ára og hafði í upphafi viðræðnanna boðið bretum 65 þús. tonna ársafla, og hún hafði einnig undirbúið samninga við ýmsar aðrar þjóðir. Það var gífurleg andstaða almennings um allt landið sem stöðvaði þessa samningagerð. Framkoma núv. ríkisstj. í landhelgismálinu hefur verið ein samfelld raunasaga. Þegar deilan við breta hófst var það sjálfur forsrh. og síðan einnig sjútvrh. sem lýstu því yfir .opinberlega að þeir teldu að íslendingar gætu ekki varið landhelgina og að bretar gætu veitt hér í óleyfi eins mikinn fisk og þeir vildu og af þeim ástæðum gætu íslendingar ekkert annað gert en að semja við breta. Sömu ráðh. hafa síðan æ ofan í æ tekið upp í málflutningi sínum áróður breta um hvað þeim gangi vel veiðarnar í skjóli herskipanna og hvað við séum máttlausir í tilraunum okkar til þess að trufla veiðar þeirra. Og af hálfu ríkisstj. hefur nær öllum till. stjórnarandstöðunnar og almennings í landinu um gagnráðstafanir og gagnsókn gegn bretum verið hafnað. Kröfum um viðbótarskip í gæsluna hefur ekki verið sinnt, þó að reynslan hafi sannað að þegar 4 varðskip eru saman á veiðisvæði er allt í uppnámi hjá breska veiðiflotanum. Við gætum auðveldlega haft 6–8 skip í gæslunni í stað fjögurra, og við hefðum getað verið búin að útvega okkur eitt hraðskreitt skip sem gengi hraðar en bresku freigáturnar gera. Ríkisstj. hefur brugðist við herskipaíhlutun breta og ásiglingum þeirra á íslensk varðskip af dæmafáum aumingjaskap. Hún hefur nuddað og röflað, hangið í pilsi NATO. Hún hefur frestað og beðið, athugað málið, lagt fram hlægileg sýndarmótmæli, sagst vera að athuga málið vandlega og sagt svo að hún liti málið alvarlegum augum. Og þegar stjórnin loksins hefur sig í það að slíta stjórnmálasambandi við árásarþjóðina, þá gerir hún það þannig að öllum er ljóst hér heima og erlendis að hún gerir það til neydd, rekin áfram af öðrum. Og hver getur tekið stjórnmálaslitin alvarlega þegar forsrh. sjálfur og aðalmálgagn hans segja að stjórnmálaslit séu þýðingarlaus og merki í rauninni ekkert annað en það, að skipt sé um spjöld á sendiráðshúsum í London og Reykjavík? Frá hálfu ríkisstj. kemur ekki fram nein alvarleg hótun, enda eiga Hattersley hinn breski og forustumenn NATO ekki nægilega stór orð og góð til að hæla Geir Hallgrímssyni fyrir góðan vilja hans til að semja. Og ég býst við að menn hafi tekið eftir því í þessum umr. hér í kvöld, að það, sem hæstv. forsrh. Geir Hallgrímsson hafði um landhelgismálið sérstaklega að segja, var þetta: Gripum ekki til fleiri aðgerða í landhelgismálinu. Nei í guðanna bænum gerum ekki meira. - Og svo þetta, í angist sinni sagði hann: Beinum ekki reiði okkar gegn öðrum en bretum. - Hann var víst eitthvað hræddur um NATO í þessu tilfelli. Í landhelgismálinu hefur ríkisstj. þrátt fyrir meiri hl. sinn á Alþ. verið að tapa, en stefna stjórnarandstöðunnar og mikils meiri hl. þjóðarinnar hefur verið að vinna á. Ríkisstj. varð að taka aftur tilboð sitt um 65 þús. tonn til breta. Hún varð að hætta við samningamakk sitt og er vonandi hætt slíku makki fyrir fullt og allt. Hún var knúin til þess að slita stjórnmálasambandið við breta. Og í dag stendur málið þannig að þeir, sem fyrir rúmum mánuði, eins og t.d. Jón Olgeirsson, íslenskur konsúll í Grimsby, töldu að breskir togarar fiskuðu mikið við Ísland og bretar mundu ekki kæra sig um neina samninga því að allt gengi svo vel, þeir segja nú, m.a. Jón Olgeirsson, að bresku togararnir komi nú hálftómir heim af Íslandsmiðum og að bresku sjómennirnir séu alveg að gefast upp í taugastríðinu við íslensku landhelgisgæsluna. Nú klippa varðskip okkar þrátt fyrir freigátuvernd og mundu auðvitað klippa miklu meira ef fleiri varðskip okkar væru á miðunum. Og nú eru bretar komnir í hina mestu klípu með stefnu sína í landhelgismálinu. Þeir standa nú orðið í deilum við Efnahagsbandalagsríkin og krefjast 100 mílna fiskveiðilandhelgi við Bretland, en berjast þó á sama tíma fyrir 12 mílum sér til handa hér við Ísland og krefjast svo 200 mílna fiskveiðilögsögu fyrir strandríki á Hafréttarráðstefnunni. Það er ofureðlilegt að öll stærstu blöðin í Bretlandi hafi snúist gegn stefnu ríkisstjórnar hennar hátignar í deilunni við íslendinga. Og nú er staðan orðin sú að öll NATO-hersingin skelfur á beinunum af hræðslu um að íslendingar loki NATO-stöðinni þrátt fyrir vilja forsrh. og gangi úr hernaðarbandalagi því sem leyfir herskipum sínum að beita ofbeldi innan íslenskrar lögsögu. Landhelgismálið er dæmigert mál um það hvernig réttmæt gagnrýni stjórnarandstöðu og meirihlutavilji þjóðarinnar getur gripið inn í og knúð skammsýna ríkisstj., sem er að svíkja gefin loforð og í þann veginn að glutra niður stórmáli, til þess að beygja sig og snúa inn á rétta braut. Í landhelgismálinu blasir nú við sigur íslendinga ef rétt er á málum haldið. Eina hættan er sú að ríkisstj. gefist upp eða komi í veg fyrir að þau vopn verði notuð sem örugglega mundu færa okkur sigur. Ekki er forusta ríkisstj. í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar betri en forusta hennar í landhelgismálinu. Eftir eins og hálfs árs stjórnartímabil veður allt á súðum í fjárhags- og efnahagsmálum. Á fyrsta starfsári stjórnarinnar jókst dýrtíðin um 54.4% og hafði auðvitað aldrei vaxið annað eins á einu ári, þar af um 40% samkv. beinum ákvörðunum ríkisstj. sjálfrar, vegna tveggja gengislækkana hennar og gengissigs, vegna hækkunar á söluskatti, álagningar sérstaks innflutningsgjalds og verðlagshækkana á þjónustugjöldum, aðallega opinberra fyrirtækja sem ríkisstj. ákvað sjálf. Þrátt fyrir það að ríkisstj. hafi staðið svona að þýðingarmestu efnahagsmálum, þá skilur hæstv. dómsmrh. ekki með nokkru móti að það sé ástæða til af flytja vantraust á ríkisstj. Þetta þykir honum harla gott. Ríkisstj. er orðin að athlægi allra vegna óstjórnar í fjármálum ríkissjóðs. Fyrstu fjárlög stjórnarinnar, fjárlögin fyrir árið 1975, stóðu í einn og hálfan mánuð, þá varð að rífa þau upp þar sem þau voru fyrirsjáanlega alröng. Þá var gengið lækkað rétt einu sinni. Sú gengislækkun entist í þrjá mánuði. Þá þurfti að leggja á sérstakt 12% innflutningsgjald. Tveimur og hálfum mánuði siðar var þó tilkynnt af ríkisstj. að það mundi verða 1 milljarðs kr. halli á ríkisbúskapnum. Tveimur mánuðum síðar tilkynntu forsrh. og fjmrh. á Alþ. að hallinn hjá ríkissjóði yrði 3.5-4 milljarðar kr. En svo leið mánuður og þá kom tilkynning frá fjmrn. um að hallinn hafi reynst 5 milljarðar kr. á árinu. En nú er Seðlabankinn búinn að endurskoða þetta og segir að hallinn hafi orðið 6.8 milljarðar kr. Þannig hefur fjármálayfirsýn ríkisstj. birst þjóðinni. Nú stendur yfir allsherjarverkfall og nær öll framleiðsla í landinu er stöðvuð. Samkv. opinberum skýrslum rýrnaði kaupmáttur launa á s.l. ári um 17% og hefur rýrnað um 25% í tíð núv. ríkisstj. Þessi rýrnun er langt umfram minnkun þjóðartekna og verður ekki afsökuð með versnandi víðskiptakjörum nema að litlu leyti. Það er vegna þessarar þróunar sem nú stendur yfir allsherjarverkfall. Launafólk krefst launabóta vegna dýrtíðarflóðsins. Og svo kemur fram í þessum umr. einn af ráðh. Framsfl. og segir að vinnudeilurnar komi ríkisstj. ekkert við, þær séu deilur atvinnurekenda og verkafólks, þeir eigi að gera út um þetta, ríkisstj. eigi ekki að vera að skipta sér af þessu, - hvað séu menn að tala um? Og hann bætir því við að verkfallið sé miðlungi vel þokkað, eins og hann hafi þarna hvergi komið nærri. Veit hæstv. ráðh. Framsfl. ekki að nú blasir við sú staðreynd samkv. nýlegum útreikningum Hagstofu Íslands og Þjóðhagsstofnunar að verðlag mun hækka á þessu ári, á næstu mánuðum, um 13–17%, - það eru til tvær spár, önnur upp á 13%. hin upp á 17%, - þó að engar launahækkanir kæmu til, eigi launafólk hins vegar að halda óbreyttum kaupmætti launa þyrftu laun að hækka nokkuð yfir 20%? Ég endurtek. Þó að nú verði samið um rúmlega 20% launahækkun mundi launafólk aðeins tryggja sig gegn nýjum þegar ákveðnum, fyrirsjáanlegum verðlagshækkunum, en kaupmáttur launa stæði eftir sem áður óbreyttur. Þannig er málum nú komið eftir eins og hálfs árs íhalds-framsóknarstjórn. Samtök launafólks eru því nú í varnarstríði gegn afleiðingunum af stefnu ríkisstj.Og svo koma hér hæstv. ráðh. og þykjast ekkert skilja í þessum vandræðum, ekkert skilja í þessum þrætum á milli launafólks í landinu og atvinnurekenda. Það er staðreynd sem allir þekkja í þessu landi að laun á Íslandi eru nú helmingi lægri en í öllum nálægum löndum. En samt, þrátt fyrir þessi laun, er okkur sagt að allur rekstur hér á Íslandi skili tapi. Iðnaðurinn tapar, sjávarútvegurinn tapar, verslunin tapar og mestu tapar þó aumingja ríkissjóður. Hvert fer allt þetta tap? Hver græðir? Svarið er að finna í því að stefna ríkisstj. er alröng. Hún leiðir til minnkandi framleiðslu, til minnkandi þjóðarköku sem til skiptanna kemur. Það, sem gera þarf til að snúa þessari óheillaþróun við, er að hafna með öllu samdráttarstefnu, kauplækkunarstefnu, dýrtíðar- og gengislækkunarstefnu ríkisstj. Svo spyr hæstv. dómsmrh.: Hvaða stjórn vilja þeir fá sem flytja hér vantraust? því er fljótsvarað: Við viljum ekki svona vonda stjórn eins og þá sem hér hefur verið. Næstum allar stjórnir sem kæmu hlytu að vera eitthvað skárri en þessi. Það þarf að takast samstarf á breiðum grundvelli sem flestra frjálslyndra manna um nýja stefnu, - stefnu sem stærstu og þýðingarmestu fjöldasamtök í landinu, samtök launafólks, gætu stutt. Sú stefna, sem taka þarf upp, ætti m.a. að miðast við eftirfarandi: 1) Engir samningar verði gerðir við breta um fiskveiðiheimildir og unnið að niðurfellingu þýsku samninganna. Þetta er grundvallaratriði. 2) Höfuðáhersla verði lögð á aukna framleiðslu, einkum útflutningsframleiðslu. Í því skyni verði fjármagni þjóðarinnar fyrst og fremst beint til atvinnuveganna. 3) Vextir verði lækkaðir a.m.k. um 4–5% strax og vaxtalækkuninni fylgt eftir með verðlagslækkunum. Við eigum ekki að láta það sjást lengur að vaxtaútgjöld margra fyrirtækja í okkar landi séu orðin hærri en öll vinnulaun sem fyrirtækin greiða. 4) Innflutningur á óþarfavörum verði stöðvaður á meðan gjaldeyrisstöðunni er kippt í lag og öflugar ráðstafanir gerðar til þess að styðja við innlenda framleiðslu. 5) Söluskattur verði lækkaður strax um 3–4 stig í stað þess að hækka söluskattinn eins og núv. ríkisstj. hefur nýlega gert. 6) Skattar á atvinnurekstri verði hins vegar hækkaðir og stranglega gengið eftir því að þeir greiði réttlátan hlut af sköttum sem nú skjóta sér undan allri skattgreiðslu. Þannig er hægt að jafna tekjurýrnun ríkissjóðs við lækkun á söluskatti. 7) Gert verði öflugt átak til þess að draga úr eyðslu ríkisins og opinberra stofnana, - það er tvímælalaust hægt, - og þeir, sem við atvinnurekstur fást, verði miskunnarlaust látnir bera ábyrgð á rekstri sínum í stað þess að varpa vandanum yfir á þjóðarheildina eins og nú er allt of oft gert. Grundvallaratriði nýrrar stefnu þarf að vera aukin framleiðsla, full atvinna, full nýting allra framleiðslutækja þjóðarinnar og réttlátari skipting þjóðarteknanna. Hér þarf til að koma ný framfarasókn. Við þurfum að vinna okkur fram úr vandanum í stað þess að grafast dýpra og dýpra í efnahagsfenið með vaxtaokurspólitík, samdrætti og launaniðurskurði eins og nú á sér stað. Núv. ríkisstj. er óhæf til að leysa þann vanda sem við er að fást. Það hefur best sannast í þessum umr. í kvöld, því að ráðh. virðast ekki einu sinni skilja að það er þeirra stefna, það er það sem þeir hafa verið að gera sem reyrir hnútinn fastan. Ráðh. virðast telja að þeir hafi staðið sig vei í landhelgismálinu, þeir hafi staðið sig vel í dýrtíðarmálunum, - þeir hafa staðið sig vel í því að eyða gjaldeyrinum, - og þeir hafi staðið sig vel í launa- og kjaramálum. Auðvitað þarf stjórn, sem skipuð er ráðh. sem svona hugsa, að víkja. Sú stjórn er afturhaldsstjórn sem getur ekki notið trausts vinnandi fólks. Hún á að víkja og því fyrr því betra. - Góða nótt.