Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mig langar til að minnast hér á örlitla brtt., sem ég flyt. Það er búið að útbýta brtt. við 15. gr. um að veita Leikfélagi Reykjavíkur 30 þús. kr. styrk. Það hefur notið svipaðs styrks undanfarið, enda hefur það greinilega sýnt í verki þá þýðingu, sem það hefur haft fyrir menningu þjóðarinnar í 53 ár, og finnst mér illa farið, ef þingið styður ekki þessa stofnun áfram. Það eina, sem veldur því, að það er ekki tekið á fjárl., er það, að nú hefur þjóðleikhúsið tekið til starfa, og virðist þetta e.t.v. ekki óeðlilegt við fyrstu sýn. En ég er á öðru máli um þetta og álít, að það bezta, sem við getum gert fyrir þjóðleikhúsið, til að auka aðsókn að því og velmegun þess, sé að lofa þessum litla frjóanga að lifa við hlið þess. Það er rétt, að í auðugum löndum, þar sem ríkið rekur leikhús, njóta einkaleikhús einnig stuðnings frá ríkinu. Ég veit, að þetta er svona, og ég veit líka, að það er litið svo á, að slík starfsemi sé beinlínis æskileg í sambandi við þjóðleikhúsið í Bergen t.d., þannig að þeir fengu sérstakt húsnæði skammt frá hinu ríkisstyrkta leikhúsi, þar sem hinir ungu leikarar fengu tækifæri til að njóta sín. Þetta gafst mjög vel. Einnig er það álit margra þeirra manna, sem til þekkja og vit hafa á þessum málum og eru kunnugir leiklist, að leiksýningar í Iðnó mundu ýta undir menn með að fara í þjóðleikhúsið. Menn mundu tala um báðar þær sýningar, sem þarna færu fram, og menn mundu fá áhuga á að sjá þær og bera þær saman, og þetta mundi allt verða til þess, að menn veittu þessum efnum meiri athygli. Ég skal ekki fara miklu fleiri orðum um þetta. Ég man ekki betur en það sé tekið fram í þeirri beiðni, sem Leikfélag Reykjavíkur sendi fjvn., að þessi styrkur geri ekki betur en jafngilda því, að þetta leikfélag væri undanþegið skemmtanaskatti, og ég fæ ekki séð, að það sé réttlæti að íþyngja hinum ungu leikurum með skemmtanaskatti til þess að standa undir kostnaðinum af framfærslu hinna eldri. Að mínu viti er það mjög æskilegt, að þessir ungu kraftar fái skilyrði til að njóta sín og þeim sé gert fært að ná þeirri hæfni, sem mögulegt er. Síðan munu þeir berast til þjóðleikhússins og prýða það starf, sem þar er unnið. Að lokum vil ég segja það, að ég mun greiða mitt atkv. með því, að þessi starfsemi þurfi ekki að leggjast niður. Það er enginn vafi á því, að fái Leikfélagið engan styrk, þá verður það að haga starfsemi sinni með allt öðrum hætti. Það yrði þá að hafa einfaldari og ekki eins göfgandi leikrit til meðferðar. Tilgangurinn að þjóna listinni mundi þá hverfa fyrir því að flytja eitthvert léttmeti, sem líklegast væri til að þéna peninga á. Þetta vona ég að þm. geti skilið og samþykki þessa litlu og hógværu till. mína, sem ég flyt af minni litlu þekkingu, en miklu ást á leiklist yfirleitt. Ég vil að öðru leyti segja það, að ég tek undir það, sem hér hefur verið sagt af hendi ríkisstj. um afgreiðslu fjárl., og ég þakka fjvn. fyrir hennar meðferð á fjárl., þar sem hún hefur haft það fyrir megingrundvöll, að fjárl. séu afgr. með ýtrustu varfærni. Það má auðvitað deila um það, hvað tekjur muni verða miklar, en ég veit, að það verður varla of langt gengið í áætlun þeirra, og það er margsönnuð staðreynd, að ef okkur mistekst í meðferð þeirra, þá er allt annað starf okkar unnið fyrir gíg. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um þetta.

Forseti (JPálm): Áður en umræða hefst, þarf ég að fá afbrigði frá þingsköpum. Þannig er mál með vexti, að við framhald 1. umr. voru samþ. þau afbrigði frá þingsköpum að fresta eldhúsdagsumræðum til 3. umr. Nú hefur það orðið að samkomulagi milli mín og forstöðumanna þingflokkanna að fresta þessum eldhúsdagsumræðum fram yfir nýár, og það er gert á þeim grundvelli að ég sem forseti beri ábyrgð á, að þingi verði hvorki slitið né frestað fyrr en þær umræður hafa farið fram. Í öðru lagi, að þær umræður færu fram með þeim sama hætti, sem ákveðið er í þingsköpum, að svo miklu leyti sem ekki verður samkomulag um að stytta þann tíma, eins og oft hefur verið gert. Í þriðja lagi ber ekki að skoða þetta sem neitt fordæmi um nýjan sið á þessu sviði. Það eru allir sammála um, að þessi frestur komi því aðeins til greina, að það séu allir aðilar sammála eins og nú. En til að staðfesta þetta þarf að fá atkvæðagreiðslu um þessi afbrigði.



Það er aðeins fyrirspurn til forseta um, hvort það sé átt við að fresta endanlegri afgreiðslu fjárlaganna fram yfir nýár eða þangað til eldhúsdagsumræðurnar fara fram.

Forseti (JPálm): Nei, það er ætlunin að afgreiða lögin nú fyrir árslok og taka eldhúsdagsumræðurnar á dagskrá þannig, að það séu almennar umræður í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna.



Já, það er í sjálfu sér ekkert því til fyrirstöðu, að almennar umræður geti farið fram um hvaða mál sem er, svo framarlega sem það er þingmál, og vitaskuld getur tilhögun slíkra umræðna orðið að samkomulagi að nokkru. En það hafði ég þó ætlað, þó að samkomulag milli flokka megi sín mikils, þá mundu þeir þó telja sig háða lögum þingsins, sem það hefur sett sér til að fara eftir, og ekki get ég talið að það sé hægt með afbrigðum frá þingsköpum að gerbreyta alveg frá því, sem lög mæla fyrir um meðferð hinna einstöku mála. Innan þess ramma, sem þingsköp ákveða um heimilun afbrigða, er að sjálfsögðu hægt að veita afbrigði. En ekki finnst mér fara vel á því, þó að almennar stjórnmálaumræður fari fram eftir nýár, sem koma eiga í stað eldhúsdagsumr. eftir afgreiðslu fjárl., að kalla þær umræður eldhúsdagsumræður. Það heiti og hugtak er með lögum bundið í þingsköpum og hefur ekki, svo lengi sem ég veit og þekki til, verið unnið svo gagnstætt ákvæðum þingskapa, að slíkt heiti sé yfirfært á allt annað mál en gefið er til kynna með slíkri fyrirsögn. Eins vil ég benda á til enn frekari áréttingar, viðvíkjandi hinum almennu umræðum og eldhúsdagsumræðum, að þá er ákveðið í þingsköpum, hver tími megi lengstur vera við útvarpsumræður, og einnig ákvarðaður lengri tími við eldhúsdagsumræður, og einnig geta menn ráðið því, ef samkomulag er um, hvort tíminn er notaður til fulls eða ekki. En ákvæði þingskapa hafa í þessu efni ekki svo að ég viti verið túlkuð þannig, að rýmri tími væri notaður en í þingsköpum er ákveðinn. Ég held líka, fyrst samkomulag er svona innilegt milli flokka, að þá þurfi ekki að grípa til þess úrræðis að gefa þessari athöfn annað heiti en vel mætti vera, og mætti þá kalla þetta almennar stjórnmálaumræður. Væri þá jafnvel svo frjálsmannlega á því tekið, að hægt væri að koma því, sem mönnum lægi þyngst á hjarta, á framfæri við þjóðina. Það er síður en svo, að ég hafi á móti því, að þessar stjórnmálaumræður fari fram, en ég vil beina því til forseta og Alþingis, - og mér sýnist líka, að það muni verða affarasælast, - að fara ekki að taka upp nýjan sið og brjóta í bága við þá venju, sem ríkt hefur frá því að Alþingi var endurreist og hóf störf að nýju. Og þó að forseti vilji nú gjarnan, að þetta sé gert á þann veg, að það sé ekki skoðað sem fordæmi, þá erum við engir herrar yfir því í framtíðinni, hvernig þetta verður túlkað eða notað. Ég ætla, að allur sé varinn góður og það sé bezt að ganga þannig frá þessu, að ekki sé nein hætta á, að tekinn verði upp nýr háttur í þessu efni.

Forseti (JPálm): Út af athugasemdum hv. l. þm. Árn. vil ég segja, að ég undrast það nokkuð, hvað hann tekur þetta strangt. Þetta hefur verið athugað af formönnum allra þingflokkanna ásamt mér og skrifstofustjóra, og var samkomulag um það milli allra aðila, og að því er mér skildist milli allra þingflokka, að fresta þessari umræðu, en það er á valdi þingsins alls að gera það, þó að í þingsköpum sé ætlazt til, að hún sé við framhald 1. umr. Það kemur ekki til greina, að notaður verði lengri tími, tíminn hefur alltaf verið styttur. Hér er farið fram á, að þessum umræðum verði frestað þangað til síðar á þinginu með þeim formála, sem ég hef mælt fyrir.



Ég vildi gjarnan fá frekari upplýsingar frá hæstv. forseta, hvernig hugsað er að hafa þessar væntanlegu, almennu útvarpsumræður síðar á þinginu. Hæstv. forseti sagði, að þá yrði útvarpað í sambandi við fjárlögin. Ég held, að ég hafi tekið rétt eftir því. Nú skilst mér, að meiningin sé að afgreiða fjárlögin til fulls frá þinginu næstu daga, og verður það þingmál þá vitanlega ekki tekið á dagskrá þingsins framar, því að það er þar með afgreitt sem lög. Hvernig þingmál verður þá þetta, sem útvarpað verður í umræðunum? Hvernig verður það? Hver flytur það inn í þingið? Hvaða form verður á því? Mér er ekki ljóst, hvernig þessu verður háttað. Hitt er annað mál, að vitanlega bíða mörg mál óafgreidd í Sþ., sem flokkarnir geta komið sér saman um að fá útvarpsumræður um, t.d. endurskoðun áfengislöggjafarinnar. Mörg fleiri mál gætu líka komið þar til greina. Mér er hins vegar ekki ljóst, hvernig hægt er að tengja slíkar umræður fjárlögunum, sem búið verður að afgreiða. Ég er því mjög fylgjandi, að fjárlögin verði afgr. til fulls fyrir jól, en ég vildi fá nánari skýringu frá hæstv. forseta á þessu áður en lengra verður haldið.



Það er bersýnilegt, að sumir hv. þm., sem um þetta mál hafa talað hér, óttast, að hér sé verið að mynda fordæmi, sem sé óviðkunnanlegt, og vilja ekki skerða þann sið, sem hér hefur ríkt, og þann rétt, sem skv. þingsköpum gildir við umræður um fjárlög og mál almennt í útvarpinu. Ég vil benda þeim á, að mér finnst ekkert vera að óttast í þessu efni. Í fyrsta lagi er fordæmið þannig, að það er samkomulag milli forseta og þingflokkanna allra, þar á meðal stjórnarandstöðunnar, og fordæmið getur þar af leiðandi undir engum kringumstæðum verið hættulegt. Í öðru lagi: Mér skilst, að það sé ekki verið að flýja undan því að ræða málin með þessu, heldur hitt, að það er talin nauðsyn að afgreiða fjárlögin fyrir jól, og menn eru sammála um, að útvarpsumræður á þessum dögum, sem eftir eru til jóla, mundu ekki hafa mikla þýðingu, því að þetta er sá tíminn á árinu, sem sízt er hlustað vegna annríkis, eins og allir vita. Það er því verið að fullnægja enn þá betur því sjónarmiði að ræða frammi fyrir alþjóð á þeim tíma, sem bezt er hlustað, þau mál, sem rædd eru í eldhúsdagsumræðunum. Í þriðja lagi: Viðvíkjandi því, að þetta mál verði ekki á dagskrá eftir jólin, held ég satt að segja, að menn þurfi ekki að bera kvíðboga fyrir því, að það sé ekki hægt að koma þessum umræðum þannig fyrir eftir jólin, að það verði ásteytingarsteinn. Eins og allir þingmenn vita, og einnig hv. þv. V-Húnv., þá er ekki alltaf verið svo nærri fjárlögunum sjálfum í eldhúsdagsumræðunum; það hefur komið fyrir, að það hefur aldrei verið á þau minnzt. Ég viðurkenni fyllilega réttmæti þess að koma með athugasemdir um þetta, og það sé tekið til athugunar, hvort hér sé verið að skapa fordæmi, sem geti verið hættulegt. En af þessum þremur ástæðum, sem ég nefndi, held ég að það sé alveg ástæðulaust að óttast það. Þetta verður ekki gert, nema samkomulag sé við stjórnarandstöðuna um það. Það ber að fara varlega með allt slíkt, en það ber einnig að athuga, að eins og ég sagði, þá er verið að framfylgja betur því sjónarmiði, sem fara á eftir, með því að hafa umræðurnar eftir nýár, en ekki nú í mesta annríki ársins. - Ég sé svo ekki ástæðu til að taka fleira fram um þetta.



Mér þykir ákaflega vænt um að heyra þær raddir, sem hér hafa komið fram frá tveim þingmönnum, hv. 1. þm. Árn. og hv. þm. V-Húnv., um, að eldhúsdagsumræðurnar skuli í heiðri hafðar og það sé ætlazt til, að þær fari fram og þeim sé útvarpað, svo að fólkið hafi aðstöðu til að hlusta, og ríkisstj. noti þær til að svara. Mér þykir mjög vænt um, að það skuli vera svona mikill áhugi fyrir að heiðra rétt eldhúsdagsumræðnanna og að það sé gengið þannig frá, að öruggt sé, að ekki sé myndað fordæmi, eins og hv. 1. þm. Árn. óttast, fyrir því, að eldhúsdagsumræðunum sé sleppt eða gerðar að engu. Mér þykir því vænna um þetta sem ég man eftir eldhúsdagsumræðum hér á Alþingi, þar sem í fyrsta lagi stjórnarflokkarnir, sem báðir þessir þingmenn tilheyrðu, hafa neitað að láta fara fram útvarpsumræður. Ég man eftir eldhúsdagsumræðum, þar sem þáverandi forseti kvað upp úrskurð um, að stjórnarandstaðan, þ.e. sá flokkur, sem þá var í stjórnarandstöðu, væri sviptur möguleikanum til að geta notað ákvæði þingskapa til að krefjast útvarpsumræðna. Ég man eftir eldhúsdagsumræðum, þar sem ég fyrir hönd stjórnarandstöðunnar talaði einn, án þess að væri útvarpað, og ríkisstj. svaraði ekki. - Mér þykir því vænt um að heyra þá viðurkenningu, sem nú er í þessu efni, og um leið vil ég gjarnan taka undir það í fullri alvöru, að það sé tryggilega frá þessu gengið og ekki sé hægt að skoða það sem neitt fordæmi. Við höfum talað um það við hæstv. forseta, að við höfum ekkert á móti því, að eldhúsdagsumr. væru látnar fara fram eftir að fjárl. hefðu verið afgr. Hins vegar hafa formenn þingflokkanna ekki komið saman á neinn fund til að finna út form fyrir það. Ég býst ekki við, að umr. yrðu nú, heldur að lokinni 3. umr. Ég tel, að það ætti að vera hægt að hafa samkomulag um það með þingflokkum og þm. að breyta þingsköpunum og bæta þá inn nýrri gr., líklega á eftir 53. gr., að ef stjórnarandstaðan óskaði, þá mætti fresta eldhúsdagsumr., þar til eftir afgreiðslu fjárlaga. Þetta mundi þýða það, að stjórnarandstaðan hefði á hverjum tíma rétt til þess, en ríkisstj. gæti ekki á neinn hátt notað þetta til að koma sér undan útvarpsumræðum. Það, sem gerir, að það er út af fyrir sig ekki óréttmætt að hafa þetta ákvæði í þingsköpum, er það, að pólitískt séð getur verið rétt að fresta þessum umr. Mál bátaútvegsins eru óráðin enn, og pólitískt séð er erfitt að hafa útvarpsumr. um þá raunhæfu hluti, án þess að lausn þeirra liggi endanlega fyrir. Ég held þess vegna, að ef við viljum fullnægja því, sem hv. 1. þm. Árn. benti réttilega á, þá væri gott að hafa samkomulag um að breyta þingsköpum á þann hátt, sem ég minntist á, og með samþykki allra mundi það taka aðeins 10–15 mínútur að koma því í gegn, og mundi þetta á engan hátt þýða afsölun á þeim umr., sem hér eiga að fara fram. En hvað forminu viðvíkur, þá held ég, að rétt væri að fresta þessum umr. þar til að lokinni 3. umr., og á meðan væri tækifæri til að semja um, hvaða lögformleg aðferð yrði höfð við þessar umr.

Forseti (JPálm): Ég vil taka fram út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, að ég gaf hér tvær yfirlýsingar, áður en þessar umr. hófust, sem eru í samræmi við það samkomulag, er um þetta var gert milli mín og formanna þingflokkanna og ég gerði ráð fyrir að mundi nægja í þessu efni. Önnur yfirlýsingin var sú, að ég beri ábyrgð á þessari breyt. sem forseti, og ég get bætt því við, að ef ég forfallast, skoða ég það skyldu þess, sem þá gegnir forsetastörfum, að sjá um, að þessar umr. fari fram, áður en þingi verður slitið til fulls, og í öðru lagi það, að það er ákveðin yfirlýsing og skoðun þm. og þingflokka, að sú breyt., sem hér er gerð, komi ekki til mála nema með samkomulagi milli stjórnarandstöðunnar og ríkisstj. og hennar stuðningsmanna. Mér kom á óvart, að hér yrðu umr. um afbrigði, en get að öðru leyti vísað í aðalatriðum til ræðu hæstv. landbrh., sem skýrði vel, hvernig verið hefur um eldhúsdagsumr. að undanförnu, og það mun ekki breytast, þó að þeim verði frestað þar til fjárl. sjálf hafa verið afgr.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð um formið á þessu, en ekki efni málsins að öðru leyti. Ég skal ekki lengja umr. um þetta efni. Ég skal aðeins segja það viðvíkjandi því, sem hæstv. forseti sagði, að fyrirmæli forseta ætti jafnt að gilda fyrir aðra forseta, að forseti hefur, hver sem hann er, fullt vald og óskorað, meðan hann gegnir því starfi, og ber honum beinlínis að gera það, sem hann álítur lögum samkvæmt og rétt. Viðvíkjandi því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði um það, að stjórnarandstöðunni hafi einu sinni verið neitað um að útvarpa eldhúsdagsumr., þá minnir mig, að þar væri ekki um þingflokk að ræða, en þingsköp mæla svo fyrir, að þingflokkur eigi rétt til að krefjast útvarpsumr. um mál. Ég efast ekki um það, sem hæstv. landbrh. sagði, að fullnægja verður lagaákvæðum um það, að þessum umr. skuli útvarpa, og það þannig, að fólkið hafi sem bezt tækifæri til að hlusta á umr., og að ekkert skorti á það af þingsins hálfu, að þær geti farið þannig fram. En það var ekki það, sem ég vildi fyrst og fremst minnast á, heldur aðeins formið, að því leyti sem það getur ekki fallið saman við ákvæði gildandi l. Það er aðeins það atriði, sem ég vildi gera að umtalsefni, og ég vil benda á það, að mér finnst, þótt samkomulag verði um málið milli allra þingflokka, að við getum ekki gengið út fyrir þau takmörk, þegar þetta mál kemur til umr. eftir áramótin. Ég er sammála því, að fjárl. verði afgr. nú fyrir hátíðarnar, en þá er það mál afgr. að fullu frá Alþingi, og ekki er nokkur leið að gera það mál, sem afgr. er, formlega að umtalsefni á Alþingi. Það form held ég að maður geti ekki haft á þessu. Það yrði að vera í sambandi við eitthvert annað þingmál. Sú hefur a.m.k. verið venjan, og ég held, að hyggilegt sé og rétt að halda þeirri venju, og skilst mér, að það sé unnt að ná því með samþykki þingflokkanna, þó að það sé ekki kallað eldhúsdagsumr. Það er nægilegt, að yfirlýsing komi um það af hálfu þingflokkanna, að þetta skuli koma í stað eldhúsdagsumr. Þetta heiti í okkar löggjöf hefur sérstaka merkingu, og þingsköp mæla sérstaklega fyrir um það, hvernig þær skuli fara fram, og það er ekki hægt án breyt. á þeim l. að færa þær umr, yfir á annað mál og segja svo með einföldum afbrigðum frá þingsköpum, að þetta skuli gilda fyrir þetta mál og heita eldhúsdagsumr. Þó að við höfum sem bezt samkomulag um þetta og höfum það í huga að fara út yfir frekari takmörk í þetta sinn og höfum það jafnframt í huga, að við ætlumst ekki til, að það verði notað sem fordæmi, hvorki á þessu þingi né síðar, þá erum við ekki herrar yfir þessari stofnun nema á líðandi stund. Síðar koma aðrir, og hvað gera þeir? Þessi orð mín eiga þó á engan hátt að skiljast sem mótmæli gegn því, að þessar umr. fari nú fram eftir áramót, þó að búið sé að afgr. fjárl., heldur vil ég beina þeim eindregnu óskum til Alþingis, að það gæti þess, að með þessari framkvæmd sé ekki brotið í bága við skýlaus fyrirmæli þingskapa, málinu ekki skipað á þann hátt, sem ég veit ekki til að nokkurn tíma hafi verið gert fyrr. Það eru viss atriði í þingsköpum, sem bingið hefur aldrei leyft sér að fara út fyrir, svo sem umræðutími, umræðufjöldi og útvarp einstakra mála, hvernig mál eru lögð fyrir og afgr. Ég hygg, að þetta sé nokkurn veginn hrukkulaust og alltaf hafi verið reynt að halda sér við þessi grundvallaratriði þingskapanna. Ég tel ekki gætilegt af þinginu, ef það ætlar nú ekki að sýna fulla aðgæzlu í þessu efni.



Herra forseti. Mér finnst þessar umr., sem hér fara fram, vera nokkuð mikið deila um keisarans skegg. Ég veit, að sjálfsagt er að halda sig sem mest við þingsköp Alþingis, og bæði forsetum og þm. ber að gera svo. Þó er það svo, að leyfilegt er að víkja frá sumum ákvæðum þingskapa, sé þeim skilyrðum fullnægt, að ríkisstjórnin leyfi og tiltekinn meiri hl. þm. samþ. Að sjálfsögðu má þetta frávik ekki vera frá þeim ákvæðum þingskapa, sem eru samhljóða eða hliðstæð ákvæðum stjórnarskrárinnar. Út af ræðu hv. 1. þm. Árn., þar sem hann talaði um ýmis atriði, sem þingið hefði aldrei leyft sér að breyta út af, þá tók ég a.m.k. eftir einu atriði, sem hann nefndi, sem fram er tekið í stjórnarskránni, en það er um fjölda umr. um hvert mál. Alþingi getur ekki veitt neina undanþágu frá þingsköpum í því efni, þar sem það er tekið fram í stjórnarskránni, en ég man ekki eftir, að stjórnarskráin tiltaki neitt um eldhúsdagsumr. Ákvæðin um þær eru tiltölulega ný, þó að það hafi verið venja að hafa eldhúsdagsumr. frá því að Alþingi fékk löggjafarvald, en það voru ekki l. um þær, fyrr en fyrir örfáum árum, og þá einungis um það, hvernig þeim skyldi útvarpa. En það, sem ég vildi sérstaklega benda á, er það, að það er nú þegar búið að samþ. þing eftir þing frávik frá ákvæðunum um eldhúsdagsumr. Hinar svokölluðu eldhúsdagsumr. eiga nefnilega ekki að fara fram við 3. umr., heldur 1. umr. En úr því að afbrigði eru veitt frá því, að þessar umr. fari fram við 1. umr., þá sýnist mér ekki síður mega veita undanþágu frá því, að þær skuli fara fram við 3. umr. Hitt er annað mál, sem hv. 1. þm. Árn. var að tala um, að samkvæmt þingsköpum má ekki taka mál til umræðu, nema það hafi verið borið fram, og ég er honum sammála um, að þær geta tæplega farið fram í sambandi við afgr. fjárl., eftir að búið er að gera þau að l., heldur er réttara að hafa þessar umr. í sambandi við eitthvert annað mál, en það álít ég gersamlega vandalaust að láta almennar stjórnmálaumræður fara fram í sambandi við eitthvert annað mál eftir nýárið, og mættu þær þá bera sama heiti og kallast eldhúsdagsumræður, því að þótt lengri ræðutími sé við eldhúsdagsumræður en við útvarpsumræður um önnur mál, þá er það ekki nema mjög einfalt frávik frá þingsköpum að leyfa lengri umræður um það. Ég skil ekki í öðru, eins og nú er komið, þegar komið er undir jól, en allir ættu að geta sætzt á það, og ég held, að það sé alls ekkert lagabrot. Þingsköp heimila frávik frá vissum atriðum, ef tiltekinn meiri hl. samþ. og stj. leyfir. Það er það, sem er afgerandi, hvort þessi afbrigði verða veitt, en ekki hitt, að formenn stjórnmálaflokkanna komi sér saman um það, því að þeir hafa ekkert vald til að ákveða frávik frá þingsköpum.



Ég vil ítreka það, sem ég tók fram í minni ræðu áðan, að ég álít heppilegt, ef hæstv. forseti vildi fresta þessum umr. og taka þær upp aftur við lokaafgr. fjárl. sjálfra. Ég álít, að á því millibili gætu menn fundið þau lögformlegu form, sem fullnægðu þeim þm., sem nú hafa komið fram með rökstudda krítík á þetta form, sem hæstv. forseti vill hafa. Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta að fresta þessum umr. þar til við lok 3. umr. Ég vil fyrir mitt leyti leggja til, að það yrði komið sér saman um ákveðna breyt. á þingsköpum. Ég vil í því sambandi benda á það, að ef svona breyt. yrði samþ., að stjórnarandstaðan hefði rétt til að fá eldhúsdagsumr. frestað þar til eftir að fjárl. hefðu verið samþ., þá liggja eðlileg rök til slíkrar breyt. Það var eðlilegt, að slíkar umr. færu áður fyrr fram í sambandi við fjárl. Þau voru þá algerlega aðalmál þingsins um fjárhag þjóðarinnar og því eðlilegt, að hinar almennu stjórnmálaumr. færu fram í sambandi við þau. Nú er þessu breytt. Nú er um það rætt, hvernig ríkisstj. stjórnar fjármála- og atvinnumálum þjóðarinnar í heild. Nú er rætt um það, hvernig haldið er á fjárlögum þjóðfélagsins, ef svo mætti segja. Það hafa orðið breyt. í þjóðlífinu síðustu 10–20 árin, og er eðlilegt, að breyt. verði á tilhögun eldhúsdagsumr. í samræmi við það. Nú er rætt um það, hvernig séð er fyrir útgerð, landbúnaði, iðnaði, verzlun og öðrum slíkum höfuðmálum þjóðfélagsins, og það er ekki nema eðlilegt, að gera þurfi breyt. á þingsköpum í samræmi við það. Þá vil ég benda hæstv. forseta á eitt. Hann gaf yfirlýsingu um það, og það er ágæt yfirlýsing frá hans hálfu, að hann liti svo á, að það, sem hann ákvæði nú sem forseti, væri bindandi fyrir þann, sem yrði forseti, ef hann kynni að forfallast. En svo rís upp hv. 1. þm. Árn., sem er 1. varaforseti Sþ., og hann tók greinilega fram, að yfirlýsing þessa hæstv. forseta gilti á engan hátt, ef hann tæki við eftir nokkra daga. Það er því miklu réttara og öruggara að semja betur um þetta, því að þótt orð hæstv. aðalforseta séu góð, þá gæti verið kominn annar forseti á morgun. Það er því rétt að taka tillit til þess, þegar 1. varaforseti, sem er gamall og vanur forseti í þinginu, tekur svona djúpt í árinni. Ég held, að það sé ekki mikill vandi að finna form, sem fullnægir öllum l. í þessu efni, ef formenn þingflokkanna koma saman og ræða um þetta. Ég vil því óska, að þessum umr. verði frestað þar til í lok 3. umr.



Ég hefði getað látið það nægja, sem ég sagði áðan, ef hv. 2. þm. Reykv. hefði ekki gefið í skyn, að ég mundi vilja virða að vettugi yfirlýsingu hæstv. forseta. Um það sagði ég ekkert, heldur benti ég á þann rétt, sem forseti hefur, hver sem hann er, við fundarstjórn. Það er ekki hægt að vefengja. Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði, að engin lagafyrirmæli hefðu verið um eldhúsdagsumr., heldur aðeins venja, þá vissi ég það, en það er venja, sem er búin að fá lagagildi og er ákvörðuð í þingsköpum, hefur þar sérstaka merkingu og er sett í samband við sérstakt mál og er ákvarðaður sérstakur tími. Þar með er þessi athöfn búin að fá lagagildi, sett á þann fullkomnasta hátt næst stjórnarskránni af Alþingi sjálfu. En hve örlagaríkt það gæti verið að samþ. mikil frávik frá þeim ákvæðum, má ráða af því, að hv. 1. þm. Eyf. grípur til þess til að sannfæra menn um, að hér sé ekkert sérstaklega íhugunarvert, að áður hefði verið veitt undanþága frá þingsköpum um eldhúsdagsumr., þær ættu að fara fram við 1. umr., þegar fjvn. hefði skilað áliti og till., en nú hefðu þessar umr. verið færðar yfir á 3. umr. Nú vildi hann færa þessar umr. yfir á allt annað mál, eftir að það mál er afgr. og orðið að l., sem þingsköp mæla fyrir um að eldhúsdagsumræður skuli fara fram í sambandi við. Þetta sýnir, hve fordæmin kunna að geta verið varhugaverð, að jafnvel þessi hv. þm., sem er gætinn og vill hafa fyllstu aðgæzlu í þessu efni, grípur þó í þetta hálmstrá til þess að réttlæta, að þetta sé eiginlega ekki svo mikið, þó að þessar umr. fari fram í sambandi við allt annað mál, og sennilega að þessar umr. fari fram með þeim tíma, sem l. áskilja að sé við eldhúsdagsumr. í sambandi við fjárl., en nú eiga þær að fara fram í sambandi við allt annað mál eða ekkert mál, og þá er frávikið orðið talsvert. Og hvað verður þá það næsta? Mér finnst óþarft að hafa þetta form, og við getum komið því fyrir með öðru móti, en þó á þann hátt, að það verði ekki síðar notað af öðrum mönnum til að ganga enn lengra.



Herra forseti. Ég skal vera fáorður. Ég vil aðeins geta þess, að ég skil varla, hvaða hálmstrá hv. 1. þm. rn. talaði um í sambandi við mín orð. Ég held það hljóti að vera eitthvert hálmstrá, sem hann er að reyna að hanga á, þótt ég sjái ekki, hvert það hálmstrá sé. Það er búið að veita afbrigði frá því að hafa eldhúsdagsumr. við 1. umr., og þingsköp gera ekki ráð fyrir þeim við neina aðra umr. fjárl., og þykir mér því undarlegt, að hv. 1. þm. Árn. skyldi gera þessar athugasemdir út af mínum fáu orðum, þegar ég var honum að miklu leyti sammála og vildi hafa eldhúsdagsumr. eftir nýár í sambandi við eitthvert annað mál. Ég veit ekki eiginlega, um hvað hv. þm. er að deila.



Herra forseti. Ég vil aðeins lýsa yfir því, að hæstv. forseti ræddi við mig um að veita þessi afbrigði, og lagði ég það fyrir þingflokk Alþfl., og vorum við sammála um að veita afbrigðin, og hélt ég, að það lægi ljóst fyrir, að svo væri um alla þingflokkana. Ástæðurnar til þess, að við töldum rétt að fresta eldhúsdagsumr., voru aðallega tvær. Í fyrsta lagi töldum við ekki viðeigandi, að þessar umr. færu fram rétt fyrir jólin, og í öðru lagi var það, að þótt stefna hæstv. ríkisstj. sé nú orðin nokkuð skýr, þá töldum við heppilegt fyrir stjórnarandstöðuna, að hún kæmi enn skýrar fram fyrir eldhúsdagsumr. Út af hinum almennu umr. um málið vil ég aðeins segja það, að ákvæðin um eldhúsdagsumr. eru fyrst til orðin fyrir venju, en síðan sett inn í þingsköp, og eru þau ákvæði að mínum dómi mjög sveigjanleg. Upphaflega var þetta gert til að gefa stjórnarandstöðu og þm. almennt tækifæri til að gagnrýna gerðir og stefnu ríkisstj. á hverjum tíma, og var þetta víðast hvar á Norðurlöndum sett í samband við afgreiðslu fjárl., en það er að mínu áliti hálfgert aukaatriði, hvort þessar umr. fara fram í sambandi við fjárl. eða ekki, og nú er búið að víkja frá að hafa þessar umr. við 1. umr., og þá sé ég ekkert á móti því að hafa þetta síðar á þinginu, og ég tel yfirlýsingu hæstv. forseta fullgilda tryggingu fyrir því, að réttur verði ekki brotinn á stjórnarandstöðunni, og er ég reiðubúinn til að greiða atkv. með þessum afbrigðum eftir umtali við hæstv. forseta og samkvæmt samkomulagi við mína flokksbræður.



Herra forseti. Út af þessum umr. vil ég aðeins taka það fram, að Alþingi verður sjálft að ákveða um það tiltölulega veigalitla atriði, hvenær eldhúsdagsumr. skuli fara fram. Hæstv. forseti hefur rætt þetta mál við mig, og ég ræddi það við báða form. Framsfl., form. flokksins og form. þingflokksins, og töldu þeir báðir, að þetta væri vel ráðið, að fresta eldhúsdagsumræðum. Í þingflokki Sjálfstfl. voru og allir á einu máli um þetta vegna þess, að þegar svona stutt væri til jóla, þá mundu menn almennt ekki hlusta mikið á eldhúsdagsumr., og enn fremur töldum við að þetta væri fremur illa valinn tími til að þm. skeyti skapi sínu hver á öðrum, eins og venja er til við slíkar umr. Held ég svo, að æskilegast sé að hafa þessar umr. ekki lengri, heldur láta atkv. skera úr um þessi afbrigði. Þá geymum við okkur rétt til og getum hlakkað til þess að sýna fram á, hvað ríkisstj. er slæm og hve stjórnarandstaðan hefur verið lin og úrræðalaus.

Það verður gagnkvæm tilhlökkun.

Forseti (JPálm): Út af tilmælum hv. 2. þm. Reykv. skal ég lofa honum því, að ég mun ræða við hann og form. hinna þingflokkanna um formið á þessu, en nú verða atkv. látin ganga um það, hvort þessi afbrigði skuli veitt.



Herra forseti. Fjvn. hefur, síðan 2. umr. var lokið, athugað allar brtt., sem fram komu við 2. umr. frá einstökum þm., og þá sérstaklega þær brtt., sem teknar voru affur til 3. umr. N. hefur einnig farið yfir öll erindi, sem til hennar hafa borizt eftir 2. umr., og borið undir atkv. Vegna alls þessa hefur n. leyft sér að bera fram allmargar brtt. á þskj. 393, og skal ég nú gera nokkra grein fyrir þeim. 1. brtt. er við 11. gr., að veitt sé til rekstrar vinnuhælis að Kvíabryggju framlag að upphæð 125 þús. kr. Þetta er till. frá hæstv. ríkisstj., og leggur n. til, að þetta verði samþ. Hækkar þá þessi grein um þá upphæð. 2. brtt. er við 13. gr., um að fella niður 20 þús. kr. framlag til Breiðdalsheiðarvegar, en taka upp sömu upphæð til Súgandafjarðarvegar, og um það er 3. brtt. Þetta er gert í samræmi við óskir hv. þm. V-Ísf. og hefur engin áhrif á afgreiðslu fjárl. - 4. brtt. er aðeins leiðrétting, og sama er að segja um 5. og 6. brtt., og hafa þær ekki áhrif á afgreiðslu fjárl. - 7. brtt. er einnig nánast leiðrétting. Hún er um að færa frá Geithellnavegi 25 þús. kr., en taka í þess stað upp nýjan lið, Fagradalsbraut, með sömu upphæð. Þetta er gert samkv. óskum frá hv. þm. S–M., og væntir n., að þetta verði samþ. - 8. brtt. er einnig við 13. gr., um að hækka framlag til vegaviðhalds um 1 millj. kr. samkv. ósk vegamálastjóra og í samráði við hæstv. ríkisstj. Ég minntist á það við 2. umr., að upphæðin í frv. væri of lág. Er þetta viðurkennt, og því er lagt til að hækka þennan lið, eins og segir í brtt. - 9. brtt. er aðeins leiðrétting, sem hefur engin áhrif, og sama er að segja um 10. og 11. brtt. - 12. brtt. er einnig við 13. gr., um að hækka um 100 þús. kr. framlag til kaupa á áhöldum fyrir vitamálastjórnina, og er þetta gert í samráði við hæstv. ríkisstj. - 13. brtt. er aðeins tilfærsla, þannig að framlag til hafnarbóta í Neskaupstað hækkar um 15 þús. kr., en lækkar um 10 þús. kr. á Djúpavogi og um 5 þús. kr. á Mjóafirði. Þetta er aðeins tilfærsla milli hafna innan Suður-Múlasýslu, gerð eftir óskum þm. kjördæmisins, og væntir n., að þetta verði samþ. - 15. brtt. er um að hækka framlag til Grímseyjar úr 4 þús. kr. í 46 þús. kr. Eftir till. vitamálastjóra var framlagið til Grímseyjar sett 4 þús. kr., en nú milli umr. kom oddviti Grímseyjar á fund n. og lagði fram gögn um skemmdir á hafnarmannvirkjum, sem taldar eru stafa af óvandvirkni þeirra, sem byggðu hafnarmannvirkin. Nefndin sendi málið til umsagnar vitamálastjórnarinnar og fékk þaðan skýrslu, sem ber það með sér, að skemmdirnar eru a.m.k. ekki Grímseyingum að kenna, og virðast þær stafa af óvandvirkni þeirra, er gerðu mannvirkin, og sýnist sem það sé viðurkennt af vitamálastjóra. Þetta hefur þrásinnis komið fyrir áður um slík mannvirki, en ég vænti þess, að slíkt verði fyrirbyggt í framtíðinni. Vitamálastjóri hefur svo lagt til, að framlagið verði 46 þús. kr. til viðbótar 50 þús. kr., sem áður eru veittar, en hvort þessar 46 þús. kr. áttu að bætast við hinar upphaflegu 4 þús. kr., varð ekki glöggt séð, en ekki er gert ráð fyrir því, svo að heildarupphæðin er áætluð 46 þús. kr. Í sambandi við þetta vil ég benda á, að það liggja enn þá fyrir óskir frá Bolvíkingum um að bæta tjón, sem talið er vera af sömu orsökum og í Grímsey, þ.e. af óvandvirkni, og hafi þeir, sem unnu að hafnarmannvirkjunum þar, framkvæmt verkið þvert ofan í mótmæli heimamanna, en þetta er þó ekki viðurkennt af vitamálastjóra. Ef allar brtt. n. við 13. gr. verða samþ., hækka útgjöldin á þeirri gr. um 1 millj. 142 þús. kr. 17. brtt., við 14. gr., er um að hækka framlag til íslenzkra námsmanna erlendis um 20 þús. kr., þeirra, sem ekki fá styrk, sem menntamálaráð úthlutar. Til þessa var einnig veitt fé í fyrra, og þessi till. er lögð fram í samráði við hæstv. ríkisstj. Af heildarupphæðinni, 1275 þús. kr., eiga 400 þús. kr. að renna til námsmanna í Ameríku og Sviss, og skal upphæðinni skipt af menntamálaráði í samráði við hæstv. menntmrh. - Þá er í 18. brtt. lagt til að veita 6 þús. kr. til tímaritanna „Menntamál“ og „Heimili og skóli“. Þetta hefur verið svo mörg undanfarin ár, og þótti rétt að halda því nú. - 49. brtt. er um að veita 5 þús. kr. byggingarstyrk til húsmæðraskóla Ingibjargar Jóhannsdóttur á Löngumýri. Þetta hefur einnig verið áður, og þótti sömuleiðis rétt að taka það upp nú. - Ef allar brtt. n. við 14. gr. verða samþ., hækka útgjöldin á þeirri gr. um 241 þús. kr. 20. brtt. er um að hækka framlag vegna samningar íslenzkrar orðabókar um 15 þús. kr., og er það skv. ósk hæstv. menntmrh., og 21. brtt. er um að veita Stúdentaráði Háskóla Íslands 10 þús. kr. vegna stúdentaskipta o. fl. Þessi upphæð hefur verið í fjárl. undanfarin ár, og þótti rétt að hafa svo enn. - 22. brtt. er um að hækka styrk til Þórarins Jónssonar tónskálds úr 5 þús. kr. í 10 þús. krónur. Þessa upphæð þótti rétt að hækka, þar sem fyrir lá, að þessi listamaður mundi ekki hafa á miklu öðru að lifa en þessum styrk, og er þetta þá gert í þeirri von, að þjóðin fái þetta endurgreitt í nýjum listaverkum. - 23. brtt. er um að veita 10 þús. kr. til tónlistarskóla Hafnarfjarðar. Þetta var samþ. í n. fyrir 2. umr., en féll þá niður úr brtt. n. - 24. brtt. n. er um að veita Guðmundi Elíassyni myndhöggvara 6 þús. kr. styrk. Guðmundur stundar nú nám í París, og er hann talinn mjög efnilegur. Hann hefur haft þennan styrk áður, og þótti rétt, að hann héldi honum nú. - 25. brtt. er við annan kostnað á 15. gr. B.VII.2, þ.e. sjómælingar, svo að þær geti haldið áfram. Gert er ráð fyrir að hækka þennan lið um 40 þús. kr., og er það gert í samráði við hæstv. ríkisstj. - Ef allar brtt. n. við 15. gr. verða samþ., hækka útgjöldin á þeirri gr. um 86 þús. kr. 26. brtt. er við 16. gr. og er aðeins leiðrétting á athugasemd. - 27. brtt. er um að veita 2 þús. kr. til fyrirhleðslu á þrem jörðum í Dalasýslu, og þótti rétt að verða við þeirri málaleitun. - 28. brtt. er um að veita 10 þús. kr. til framræslu á löndum ríkisins í Hornafirði. - Um 29. brtt., a-lið, um að veita Jóni Guðbrandssyni 5 þús. kr. styrk til dýralækninganáms, vil ég taka fram, að hæstv. fjmrh. hefur óskað eftir, að hún væri athuguð fyrir lok umr., og skal ég verða við þeirri ósk. Sömuleiðis um b-liðinn, sem er um sams konar styrk til Sverris Markússonar. - 30. brtt. er um að veita til rannsókna á garnaveiki 150 þús. kr., og er þetta í sambandi við sauðfjárveikivarnirnar. Þetta er gert í samráði við hæstv. ríkisstj., og gert er ráð fyrir, að þessi upphæð hverfi, þegar fjárskiptum er lokið alls staðar á landinu. - 31. brtt. er um að hækka framlag vegna tilrauna með nýjar síldveiðiaðferðir úr 350 þús. kr. í 500 þús. kr., og er þetta gert í samráði við hæstv. ríkisstj. Fyrir n. lá ýtarleg skýrsla frá hæstv. atvmrh., þar sem sýnt er fram á, að raunverulega þurfi mun hærri upphæð en hér er lagt til. Það eru miklar vonir bundnar við það, að góður árangur náist af þessum tilraunum, og þykir því rétt að hækka þetta framlag. - 32. brtt. er tekin upp, en hún var flutt af hv. þm. N-Ísf., en hann lagði til, að þessi upphæð yrði tekin inn á 22. gr., heimildagreinina, en n. þótti rétt að taka þetta beint inn í rekstrarútgjöldin, og er því lagt til að taka upp 30 þús. kr. framlag til hlutatryggingasjóðs sjómanna og útvegsmanna í Bolungavík til þess að mæta framlagi þeirra á árunum 1939–44, og vænti ég, að þetta verði lokagreiðsla, og er hér með viðurkennd viðleitni þessara aðila til að vera sjálfbjarga meðan Alþingi gerði ekkert í þessum efnum. - 33. brtt. er um að fella niður tilefnislausa athugasemd, sem staðið hefur af vangá við liðinn um iðnskólabyggingu í Reykjavík undanfarin ár. - Ef allar brtt. n. við 16. gr. verða samþ., hækka útgjöldin á þeirri gr. um 352 þús. kr. 34. brtt. er við 17. gr., um að hækka framlag til vatnsveitna um 50 þús. kr. Þetta er gert í samráði við hæstv. ríkisstj. og til þess að mæta brtt. frá hv. þm. Snæf., sem teknar voru aftur við 2. umr. 35. brtt. er um að taka upp nýjan lið, kostnað við ráðstafanir vegna ófriðarhættu, að upphæð 500 þús. kr. Þótti hæstv. ríkisstj. rétt að hafa þetta ákvæði, og hefur n. fallizt á það. B-liður þessarar brtt. er um að leggja fram 60 þús. kr. til alþjóðaberklaveikivarna, og er það einnig gert í samráði við hæstv. ríkisstj. Ef allar brtt. n. við 17. gr. verða samþ., hækka útgjöldin á þeirri gr. um 610 þús. kr. 36. brtt. er til leiðréttingar á 18. gr. Þar er fellt niður nafnið Einar Straumfjörð, en hækkuð laun til Guðmundar Eggerz og Þorsteins Þorsteinssonar hagstofustjóra og nokkrir nýir liðir teknir inn í samráði við þær stofnanir, sem mennirnir hafa unnið hjá. - Í 37. brtt. er enn fremur gert ráð fyrir að bæta inn nokkrum einstaklingum, einkum ekkjum. Ég vil sérstaklega minnast á Ástu Jaden, sem er tekin samkv. ósk frá einum hv. þm. En eftir upplýsingum frá honum hafa Jadenhjónin haldið uppi mikilli rausn og risnu fyrir Íslendinga. Þótti því rétt að taka þetta inn á gr. sem viðurkenningu á starfi þeirra. - Ef allar brtt. n. við 18. gr. verða samþ., hækkar gr. um 130303,50 kr., þegar dreginn er frá sparnaðurinn við þá niðurfellingu, sem ég lýsti áðan. Rekstrarhagnaður á fjárl. lækkar um rúmar 2 millj. og 300 þús. kr., ef allar till. n. verða samþ. 38. brtt. er aðeins leiðrétting, - en 39. brtt. er um að taka upp 100 þús. kr. vegna byggingar sementsverksmiðju, og er það gert í samráði við ríkisstj. 40. brtt., við 22. gr., er nýr liður um það að ábyrgjast lán, allt að 3 millj. kr., til greiðslu á eftirstöðvum byggingarkostnaðar þjóðleikhússins, enda verði tekjur byggingarsjóðs þjóðleikhússins veðsettar fyrir lánunum. Þetta er gert samkv. ósk fjmrh., og er ekki talin nein hætta fyrir ríkissjóð, að þetta sé gert, vegna þess að tekjur standa í veði fyrir þessum skuldum og verða látnar ganga til þess að greiða af þeim vexti og afborganir. Þetta eru þá þær brtt., sem fjvn. ber fram, og vænti ég þess, að þær verði samþ. Rætt var um það í n. að taka inn þrjú atriði á fjárl., en um það varð ekki samkomulag. 1. atriðið er kostnaður við fjárhagsráð. Það hefur verið á fjárl. áður, og hefur þurft mikið fé til þessarar stofnunar, en fram hafa komið á móti sérstakar tekjur til að mæta útgjöldum. Ráðh. taldi ekki ástæðu til að taka þetta upp nú, vegna breytingar, sem fyrirhuguð er á þessari stofnun. Þá er það 2. atriðið, sem er um það, hvort ekki ætti að taka þjóðleikhúsið inn á fjárl. Það hefur ekki verið gert nú, og m.a. ekki fengizt um það samkomulag að greiða þau laun, sem búið er að semja um, og fjvn. telur enga heimild hafa verið til að gera þennan samning á þann hátt, sem gert hefur verið, og n. hefur ekki viljað samþ. slíkt með því að taka þetta inn á fjárl., og ég vil óska, að ráðherra athugi, hvort heimild sé til þessa. 3. atriðið er um framkvæmdir af fé brúasjóðs. Samkv. lögum á Alþingi að skipta þessu fé, og væri eðlilegast að taka upp brúasjóðsframlagið á fjárl. og setja síðan inn á fjárl. ákvörðun um skiptingu þess. Þetta hefur ekki verið gert nú, en till. liggja fyrir hjá fjvn. um skiptingu þessa fjár. En þetta hefur ekki verið gert vegna ágreinings í n., heldur vegna óska einstakra nm., en ég álít, að þetta eigi að fara inn á fjárl., og það væri þá einnig samkv. fyrirmælum laganna. Hæstv. fjmrh. ber hér fram brtt. á þskj. 394, og mun hann þá væntanlega gera grein fyrir þeim sjálfur, en ef allar þessar till. verða samþ., hækkar gjaldahliðin um 630 þús. kr., og hefur þá farið nokkuð af þeim hagstæða greiðslujöfnuði, sem menn hafa gert ráð fyrir, og meira en æskilegt má teljast. - Á frv. var 1 millj. og 500 þús. kr. hagstæður greiðslujöfnuður eftir 2. umr., og er sýnilegt, að alla aðgæzlu þarf að hafa í sambandi við afgreiðslu fjárl., ef hann á ekki allur að fara nú. - Í sambandi við þetta vil ég benda á, að hér er gert ráð fyrir að taka 3 millj. kr. lán, og verður því að áætla tekjur 3 millj. kr. hærri. Nefndin hefur ekki séð sér fært að taka upp aðrar brtt., sem teknar voru aftur til 3. umr., og mæla með, að þær verði samþ.



Herra forseti. Ég vil til að byrja með þakka fjvn. fyrir góða samvinnu. Annars get ég verið fáorður um mínar brtt., því að fyrir þeim öllum var gerð grein á þingfundi í gær. Hér á þskj. 394 eru till. til hækkunar, og er miðað við sama tekjuauka og ég áætlaði í gær, eða 91/2 millj. kr. 6. brtt. er um almannatryggingar, að fyrir 17300000 kr. komi 18750000 og fyrir 4800000 komi 5 milljónir. Þetta er gert vegna þess, að ef greiða á hærri verðlagsuppbót en 115, verður ekki hjá því komizt að greiða hærri styrk, og er hér lögð til 1550000 kr. hækkun. - Hækkun til sjúkrasamlaga er áætluð 200 þús. kr., og er samkomulag um það milli hv. meiri hl. fjvn. og fjmrh., en um þetta er nú fjallað í Ed. 7. liður er um vantalda verðlagsuppbót, 5 millj. kr., og svo ákveðið, að greiða skuli verðlagsuppbót á laun opinberra starfsmanna miðað við vísitölu 122. Það er stefna ríkisstj. í þessu vandamáli að lögbjóða ekki frekari uppbætur en hér er gert, miðað við 122, og mun koma um þetta brtt. í Ed. um að breyta gildandi lögum. Ákveðið var að greiða laun opinberra starfsmanna fyrir næsta ár með 122 vísitölustigum. Allir sjá, að það er enginn ávinningur að því að lögbjóða hærri launauppbætur. Laun hafa hækkað um 22% eftir gengisbreytinguna, en það verðlag, sem útflutningsframleiðendur þurfa við að búa, er óbreytt. Það er augljóst, að launahækkanir hljóta að koma fram, en um niðurstöðurnar af þessu má vísa til skilmerkilegrar skýrslu samtaka launþeganna, sem ekki verður um deilt. Annars er nægilegt í þessu sambandi að vísa til þess, að í löndum, sem næst eru okkur, er þessu þannig fyrir komið, að reynt er að miða greiðslur við það, sem þjóðarbúskapurinn getur staðið undir, og nægir að vísa til ráðstafana, er nýlega voru gerðar í Noregi og í öðrum löndum. En um uppbæturnar verður rætt nánar í sambandi við löggjöf, sem er í undirbúningi, þess efnis, að lögbjóða ekki atvinnurekendum að greiða meira en 122 stig, og geta þeir þá gert það upp við sjálfa sig, hvað bezt er að gera í þessu undir ýmsum kringumstæðum. En hins vegar sé ákveðið, að það sé ekki forsvaranlegt fyrir ríkisstj. að lögbjóða frekari uppbætur. Loks er lagt til í 8. brtt., við 20. gr. frv., að veita 1 millj. kr. til byggingar áburðarverksmiðju. Verið er að vinna að því að koma þessu af stað, en endanlegt samkomulag um málið hefur ekki náðst, en mér þykir sjálfsagt, að Alþingi sýni áhuga sinn í þessu máli og veiti nú í fyrsta sinn fjárupphæð til þess, en eins og menn muna, þá á ríkissjóður að setja 6 millj. kr. í stofnkostnað verksmiðjunnar. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta eða ræða um aðrar till., nema eina brtt., sem nú er í prentun. Það er till. frá 8. þm. Reykv. o.fl. um að veita ekkju séra Árna heitins Sigurðssonar eftirlaun. Ég hafði hug á að flytja þessa till. sjálfur, en af vangá var það ekki gert. Ég vil eindregið leggja til, að hún verði samþ., en hún er um 6 þús. kr. eftirlaun til ekkjunnar. Mér þykir vel við eiga, að þessari ekkju verði greidd eftirlaun, þó að maður hennar væri ekki starfsmaður ríkisins, en hann var útvarpsprestur um leið og hann var fríkirkjuprestur, og finnst mér vel við eigandi að veita ekkju hans stuðning. Fjvn. vildi ekki taka þessa brtt. upp af prinsipástæðum, en mér finnst þetta ekki geta skapað neitt slæmt fordæmi, auk þess sem ég sé, að fjvn. leggur til að veita konum eftirlaun, sem eru ekkjur manna, sem ekki störfuðu í þjónustu ríkisins.



Herra forseti. Hv. form. fjvn. gat þess, að það væri í heimildarleysi, að laun starfsmanna þjóðleikhússins væru greidd á þann hátt, sem nú er gert, en ég vil benda honum á það, að samkv. 4. gr. laganna um þjóðleikhús segir, að laun skuli greidd samkv. launalögum, en þangað til það verði gert, skuli þau ákveðin af menntmrh. með hliðsjón af launalögum. En það er ljóst, að það er flokkur manna, sem ekki hefur hliðstæðu í launalögunum, þ.e. leikarar, og má um það deila, í hvaða flokki þeir eigi að vera. Ég tel, að þeir eigi að fá verðskulduð laun, þótt ég játi, að það sé erfitt að fylgja því. Í sambandi við vísitöluuppbótina kemur fram brtt., sem ég ber fram, og skýrir hún málið í sambandi við það, sem hv. 2. þm. Reykv. spurði hér um. En brtt. mín hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Frá 1. febr. 1951 skulu laun ekki taka breytingum samkv. ákvæðum þessara laga.“ Frá 1. ágúst 1951 skulu þau ekki taka breytingum, og því er þetta borið fram.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Eins og kunnugt er, beindi hv. fjvn. þeirri ósk til samvinnunefndar samgöngumála, að hún tæki aftur brtt. sína um styrk til flóabáta. Samvinnunefnd gerði þetta, en síðan hefur ekkert gerzt í þessu annað en það, að ég hygg, að hv. fjmrh. og fjvn. hafi séð það, að þessu máli mátti trauðla á annan veg haga en n. hafði lagt til. N. hefur því lagt fram till. sína á ný, og vænti ég, að hún nái fram að ganga.



Herra forseti. Fyrst enginn ætlar að nota tímann, þá ætla ég að segja nokkur orð. Ég vildi í sambandi við ræðu menntmrh. út af þjóðleikhúsinu spyrja hæstv. ráðh. um það, hvort ekki væri heppilegra að greiða sérhverjum starfsmanni sín ákveðnu laun. Hvers vegna eru 1. um þetta efni höfð svo óljós? Ég vil benda á það í sambandi við þetta, að ég sé ekki samræmi í því, að þjóðleikhússtjóra séu greidd hærri laun en yfirverkfræðingi. Ég geri nú varla ráð fyrir því, að leikhússtjóri eða leiksviðsstjóri séu svo miklir listamenn, að þeir fari í þann flokk, en hitt getur svo verið, að alþm. vilji, að þeir hafi hærri laun, og þá er bezt að fá úr því skorið á þingi, hvað þeir skuli hafa í laun, og þá er hægt að taka þau inn á fjárl. Ég hef að vísu alltaf haft aðra skoðun á launalögunum en aðrir þm., og skal ég ekki fjölyrða frekar um þau hér. Út af ræðu hv. frsm. samvn. samgm. vil ég mótmæla þeirri skoðun, sem þar kom fram. Hann sagði, að fjvn. hefði fallizt á að taka till. hennar upp óbreytta. En hvorki fjmrh. né aðrir hafa viljað ræða þetta við n. Það er hægt að spara þarna allmikið fé, ef vilji er fyrir hendi til sparnaðar, en sá vilji virðist ekki vera til staðar hjá hv. frsm. samgmn. né ráðherra, þó að hann vilji spara á öðrum sviðum. Því hefur fjvn. ekki tekið þessa till. upp, og hún mælir þá heldur ekki með, að till. sé samþ. óbreytt. N. lætur það algerlega afskiptalaust. Till. í sambandi við ekkju Árna, Sigurðssonar mun ég ræða um síðar, en verið er að leita upplýsinga um það mál í samráði við ríkisstjórnina. Að síðustu vil ég segja það í sambandi við beiðni Leikfélags Reykjavíkur, að hún var tekin fyrir hjá fjvn., en fékk ekki fylgi, en ég geymi mér rétt til að fylgja þeirri till. Ég hef reynt að kljúfa ekki fjvn. og standa á móti öllum öðrum till., en þetta finnst mér vera svo mikið sanngirnismál, að ég áskil mér rétt til að hafa þar óbundnar hendur. Og það er misskilningur, að þetta sé fram borið til að lækka nokkuð gengi þjóðleikhússins. Í fyrsta lagi elur það upp nýja leikkrafta handa þjóðleikhúsinu, og í öðru lagi er það fjárhagslegur styrkur fyrir það, því að af hverri krónu fær þjóðleikhúsið ákveðinn hluta, og ef nægilega mörg leikhús væru til að starfa sjálfstætt, þá væri létt þeirri byrði af ríkissjóði að halda þjóðleikhúsinu uppi. Af þessari ástæðu vil ég geyma mér rétt til að greiða mitt atkv. með þessari till.



Herra forseti. Ég vil endurtaka út af ummælum hv. form. fjvn., að ég tel fulla heimild í l. til að greiða laun þjóðleikhússtjóra. Ég skal ekki fara að deila um það, hverju embætti þjóðleikhússtjóra sé hliðstætt, en hann hefur sömu laun og útvarpsstjóri og fleiri, og satt að segja finnst mér ekki að þjóðleikhússtjóri ætti að standa á lægra stigi. - Einnig vil ég taka það fram um þá till., sem atvmrh. bar fram um styrk til Leikfélags Reykjavíkur, að ég álít nauðsynlegt að styrkja leikflokk, sem standi utan þjóðleikhússins, - ekki af því, að ég vilji þjóðleikhúsinu ekki vel, heldur af því, að ég vil því vel, því að þessi staður, sem þessir ungu leikarar starfa á, á að vera lindin, sem þjóðleikhúsið dregur til sín næringu frá. Það hefur sýnt sig, að þjóðleikhúsið hefur orðið að taka krafta, sem utan þess standa, og það á að sjá til þess, að þeir leggist ekki niður sakir fjárskorts.



Herra forseti. Ég mun ekki fara langt út í umr. að þessu sinni, þó að tilefni væri til þess út af yfirlýsingu hæstv. fjmrh. um, að ríkisstj. mundi nú leggja fram brtt. í samræmi við frv., sem nú er til umr. í Ed., um breyt. á gengisskráningarl., og í þeirri brtt. yrði ákveðið, að kaupgjaldsvísitalan skyldi haldast hin sama eins og hún var 1. des. s.l., 122–423 stig, þannig að ekki yrði einu sinni látin gilda þau lagafyrirmæli, sem nú eru í l. um, að kaupgjaldsvísitalan hækki. Eins og allir sjá, þá á þetta að gilda um alla starfsmenn ríkisins og kemur til með að binda vísitöluna gagnvart þeim, þannig að engin hækkun kemur fram á þeirra launum, og gagnvart þeim öðrum, sem ekki eru launþegar ríkisins, þá þýðir þetta, að ríkið fellur frá því að lögbjóða eins og nú er, að kaup skuli hækka hlutfallslega við vísitölu, og lætur þannig verða samningsatriði eða deiluatriði milli atvinnurekenda og verkamanna, hvernig um vísitöluuppbótina og grunnkaupið fer. Það þýðir, að ríkisstj., sem lofaði í grg. fyrir gengislækkunarl., að það yrði allt komið í nokkuð rétt og eðlilegt horf eftir svo sem 6 mánuði, hefur gefizt upp við að bæta upp afleiðingarnar af vaxandi dýrtíð. - Út af því, sem hæstv. ráðh. lýsti yfir, að þetta stafaði af óbreyttu verði á útflutningi, vil ég taka það fram, að þetta er ekki rétt. Það er í fyrsta lagi hægt að fá hærra verð en nú hefur fengizt, og ríkisstj. hefur sýnt sig í því að selja fyrir lægra verð en hægt er að fá. Hvað snertir þessa ráðstöfun gagnvart launþegum ríkisins, þá er eðlilegt að skoða þetta sem beina afleiðingu af því, að launþegar ríkisins hafa að miklu leyti valið sér til forustu menn úr stjórnarflokkunum. Einn höfundur gengislækkunarl. og sá maður, sem undirbjó þau, er form. Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, og vitanlega hafa Sjálfstfl. og Framsfl. sterk ítök í þessum starfsmannasamtökum, og það er eftirtektarvert, að hæstv. ríkisstj. og þessir stjórnarflokkar sjá sérstaka ástæðu til að refsa þeim mönnum og samtökum, sem hafa verið svo vitlaus að trúa þessum flokkum fyrir forustu í sínum hagsmunamálum, og því verða það launþegarnir, sem eiga sitt réttlæti undir þessum flokkum, sem muna eftir þessu. Hvað snertir aðra launþega, þá sem ekki starfa hjá ríkinu, þá er rétt að muna, að þeir stjórnmálaflokkar, sem nú eru við völd, höfðu samstarf við Alþfl. um það að reyna að halda meiri hluta í Alþýðusambandinu, og í fyrsta skipti, sem Sjálfstfl. og Framsfl. hafa nokkur ítök í alþýðusambandsþinginu, þá samþykkir þetta þing einróma að krefjast þess, að útborgað sé mánaðarlega kaup í hlutfalli við vísitölu; og nú er svarið, sem Alþýðusambandið fær, hinn svokallaði lýðræðislegi meiri hluti: Þið skuluð engar kaupuppbætur fá frekar en orðið er, ef við megum ráða. - Þetta vildi ég aðeins segja út af ræðu hæstv. fjmrh., fyrst hann kaus að gefa yfirlýsingu um þetta við þessa umr. Annars verður þetta tekið til umr. í sambandi við lagabreyt., þegar hún kemur fyrir, og mun ég þá marka mína afstöðu. Þá eru það nokkur orð viðvíkjandi því, sem hv. frsm. fjvn. sagði. Hann skýrði frá því, að fjárhagsráð væri ekki tekið með í þessi fjárl. Það hefði verið viðkunnanlegra af hæstv. ríkisstj. að reyna að vera til með þessar bollaleggingar, sem hún er með viðvíkjandi fjárhagsráði, svo framarlega sem það er meiningin að fara að gera einhverja stórbreyt., t.d. að gefa viðskiptin frjáls; það hefði þurft að gera um áramót. Hins vegar ber að fagna því, að ríkisstj. skuli í raun og veru hrökkva undan þeirri vaxandi óánægju, sem er með þessa einokun, sem fjárhagsráð hefur verið aðaltæki ríkisstj. til að koma á. Þá minntist hv. form. fjvn. enn fremur á þjóðleikhúsið. Mér þykir það dálítið einkennilegt mál, ef ríkið getur í raun og veru hugsað sér, að þjóðleikhús sé ekki rekið raunverulega á ábyrgð ríkisins. Það er a.m.k. ákaflega erfitt held ég að halda uppi eins mikilli menningarstarfsemi eins og eðlilegt er að tengja við svo mikla stofnun sem þjóðleikhús er, án þess að ríkið leggi þar raunverulega nokkuð fram. Það væri alveg sérstakt, ef hægt væri að reka það menningarfyrirtæki á þeim grundvelli, að það bæri sig. Það er aðeins undir einum kringumstæðum hægt að hugsa sér það, þ.e. ef það er virkilega almenn velmegun í þjóðfélaginu, þannig að menn hafi almennt efni á því - almenningur ekki síður en yfirstéttin - að fara í leikhús. Það var svo um tíma, að þjóðleikhús hefði borgað sig vel, en með þeirri vaxandi fátækt, sem skipulögð er af hálfu ríkisstj., er vitanlegt, að starfsemi eins og þjóðleikhússins á ákaflega erfitt með að bera sig, enda hefur það sýnt sig í ríkum mæli, að aðsókn - beinlínis af fjárhagslegum ástæðum - er miklu minni að þjóðleikhúsinu í haust heldur en í vor og heldur en hefur verið undanfarin ár að leiksýningum. - Ég tók eftir því, að hæstv. fjmrh. hnaut um það, að fátæktin væri skipulögð af hálfu ríkisstj., en það er það, sem markvisst hefur verið starfað að af hálfu ríkisstj. og er alveg auðsjáanlega tilgangurinn með þeirri lagasetningu, sem hér er verið að setja í gegn, og það, sem er níðinglegast við þessa árás, það er, að fólkið fær ekki frelsi til þess að hreyfa sig. Svo framarlega sem fólkið fær frelsi til þess að koma sér upp framleiðslu, starfrækja sína framleiðslu og selja sína framleiðslu og beita sínum neytendasamtökum til að kaupa vörur inn í landið og reyna að gera það á þann hátt, að það borgi sig sem bezt, þá gæti maður sagt, að það væri ekki verið að ráðast á bundinn mann, heldur mann, sem gæti slegið frá sér. En nú er framleiðslustarfsemin heft í fjötra, og lítil klíka hér í Reykjavík er einráð í verzlunar- og atvinnulífinu og hvað fólkið fær að gera, og þó að þau bönd séu hörð og slæm, sem auður og völd binda fólkið, þá er þó enn þá harðvítugra það, sem við er að glíma nú, vegna þess að l. eru tekin í þjónustu þessarar einokunarklíku til að binda fólkið á þennan hátt á klafa. Þessum mönnum hefur tekizt á síðustu tveim árum að auka svona fátæktina hjá almenningi, eins og greinilega sést, ef menn þekkja inn á, hvernig fólkinu liður nú. - Ég ætla annars ekki við þessa umr. að fara út í neinar almennar deilur um fjárl.; ég gerði nokkra grein fyrir mínu sjónarmiði við 2. umr. málsins, og verður síðar tækifæri á þinginu til þess að ræða þessi mál almennt. Vil ég þá aðeins minnast á nokkrar smáar till., sem ég er hér ásamt fleiri þm. meðflm. að, og verður þá máske gerð grein fyrir sumum þeirra seinna. Ég vil strax geta þess viðvíkjandi sumum till., að upphæðirnar eru engan veginn þær, sem við mundum álíta nauðsynlegt í þessum efnum, heldur þær, sem við gerðum okkur mestar vonir um, að eitthvað kynni að vinnast með að stilla svo í hóf sem þar er gert. Fyrst er brtt. I. á þskj. 442, um að til útvarpsefnis hjá ríkisútvarþinu verði varið 1500000 kr. í stað 1 milljónar. Ég býst við, að það séu flestir sammála um það, að það sé ákaflega nauðsynlegt, að ríkisútvarpið geti vandað betur til dagskrárefnis en það gerir nú, og mér er kunnugt um það frá þeim tíma, sem ég starfaði í útvarpsráði, að það er alveg tilfinnanlegt, hvað erfitt er að fá marga af færustu menntamönnum þjóðarinnar, m.a. þá, sem beztir eru sem rithöfundar og fyrirlesarar, til þess að flytja erindi, nema hægt sé að borga þeim vel fyrir það, og það er eðlilegt, því að ég skil vel, að menn, sem leggja mikið starf í slík erindi og vilja ekki láta annað frá sér fara en það, sem er virkilega gott, þurfa að fá allvel greitt fyrir það efni, sem þeir láta í té. Það er því allt of mikið um það, að hinir og þessir menn, sem vanalega rubba upp erindum, koma og segja, ég skal flytja erindi. Útvarpsráð er í vandræðum með dagskrárefni, og ef þetta er sæmilegt efni, þá tekur útvarpsráð það, af því að það hefur ekki efni á að borga góð erindi. Þetta gildir ekki aðeins um erindi, heldur líka um annað efni. Það er því nauðsynlegt, að útvarþið fái meira fé til þess að geta greitt meira fyrir útvarpsefni og haft meira á boðstólum. Næst er brtt. III. á sama þskj., 402. Það er till. um að koma nýjum lið inn á 12. gr. viðvíkjandi heilsuvernd og sjúkramálum, að byrjað sé að leggja fram til byggingar hælis fyrir vangæf börn, 500 þús. kr. Það hefur áður verið rætt um það hér á Alþ., hvað nauðsynlegt sé að hraða því að koma upp slíku hæli og fylgja eftir þeim almenna vilja, sem fyrir hendi er í þessu efni, og það er talað um nauðsynina á því að veita, þótt ekki sé nema lítið byggingarframlag í þessu skyni, og eins og allir vita, þá segja 500 þús. kr. ekki mikið, en það er ekki mikil von til þess, að hægt sé að fá fram meira framlag en það. Þá er á sama þskj. brtt. XVIII. Hún er um að veita til bæjar- og sveitarfélaga til togarakaupa sem vaxtalaust lán 2 millj kr. Það er vitanlegt, að það eru nokkur bæjar- og sveitarfélög í landinu, sem sækja eftir því að geta fengið eitthvað af nýju togurunum, og við vitum, hvernig það er með þessi bæjar- og sveitarfélög. Þau hafa nægan mannafla, oft ágæta sjómenn, til þess að vinna á þessum togurum. Ýmis af þessum bæjar- og sveitarfélögum hafa nú þegar eignazt einn togara, nýsköpunartogara, og hafa þess vegna komið sér upp ýmsu af því, sem nauðsynlegt er til togararekstrar, og það var vitanlegt, þegar þær byggingar voru hafnar, að það var að vísu ópraktískt fyrir þessi bæjarfélög að byrja með einn togara, því að það er svo dýrt, og að það var miklu hægara um hönd að reka tvo togara. Það mundi verða mun ódýrari rekstrarkostnaður, vegna þess að það mundi vera sama stjórnin í landi á þeim, sama skrifstofan, sömu húsin fyrir saltfiskþurrkun, þannig að reksturinn nyti sín betur þegar togararnir væru tveir. Hins vegar er vitanlegt, að það, sem stendur þessum þorpum fyrir þrifum, er féleysið. Þau þurftu að klífa þrítugan hamarinn til að leggja fram framlög 1947–48 til þess að geta eignazt þessa togara, og hafa ýmis þeirra átt erfitt með að halda þeim. Nú eru þessir togarar dýrari en nýsköpunartogararnir voru, en hins vegar hefur ríkisstj. nú þegar boðið þessum bæjar- og sveitarfélögum að njóta þeirra kjara, sem ríkisstj. hefur sjálf í Englandi. En þó mun víða svo ástatt, að þar þarf að gera meira. Það er varla nema 1–2 bæjarfélög, sem geta borgað upp í togarana; það liggur við, að þau verði að fá raunverulega allt að láni, og þessi till. stefnir að því að gera ríkisstj. fært að lána þessum bæjarfélögum upp á þessar spýtur, að leggja svo að segja allt fram. Ég veit, að þetta er óvenjuleg aðferð, en það er eitt að athuga í þessu sambandi: Þessar ráðstafanir, að koma upp togaraútgerð úti á landi, það er áreiðanlega stórmerkileg ráðstöfun hvað sjávarþorpin snertir. Með þessu hefur verið gerð tilraun til þess að snúa þeim straumi við, sem liggur utan af landinu til Reykjavíkur. Eigi að vera hægt að skapa viðunandi lífsskilyrði fyrir það fólk, sem býr í þessum bæjum, þá þarf þetta fólk að fá stórvirk framleiðslutæki; því að stórvirk framleiðslutæki eru sá sterki, óhagganlegi grundvöllur, sem framfarir og menning íslenzkra bæja byggist á. Þess vegna þarf að gera stórt átak til þess að breyta þarna um. Þetta átak var hafið, þegar um helmingur af nýsköpunartogurunum var keyptur 1945. og settur til Reykjavíkur og þegar allinargir bæir úti um landið hófu í fyrsta skipti togaraútgerð. Um það, hvernig þetta mundi ganga t.d. á Akureyri, þá má benda á það, að Akureyri fékk ekki aðeins 2 togara, sem bærinn og hlutafélag á, heldur fékk einstaklingur þriðja togarann, og Akureyri býst við að fá fjórða togarann, þannig að Akureyri er að verða togaraútgerðarbær. Það er ekki efa bundið, að það er heppileg þróun fyrir landið, ef mögulegt er að koma helmingi eða þriðjungi þeirra togara, sem eru nú að koma, út á land til stuðnings þessum bæjar- og sveitarfélögum. Til þess að snúa þessum straumi við, þá er þetta eitt af því, sem þarf að gera, að vinna að því að beina fjármagninu til þeirra. Fjármagnið er í þessu tilfelli bæði þjóðfræðilega og þjóðhagslega rétt að lána. Undir þessu er kominn heilbrigður efnahagslegur grundvöllur þeirra. Vil ég því eindregið óska, að hv. þm. geti orðið sammála um þessa till. Við æskjum þess, að þetta verði tekið upp á fjárlög sem veiting, en ekki sem álög, og sé vaxtalaust lán um tíma. Væri að því nokkur styrkur fyrir bæjarfélögin, og býst ég við, að þeim veiti ekki af þeim styrk. Svo er það XIX. till. Við fluttum við 2. umr. till. um að veita 31/2 millj. til atvinnuaukningar, en hún var felld, og flytjum við nú till. um aðeins 1 millj. Ég gat þess við 2. umr., að það væri ekki ánægjulegt að taka þetta upp aftur. Þeir þm., sem muna eftir tímabilinu milli styrjaldanna, muna eftir þessu máli, að þá var veitt fé til atvinnubótavinnu. Von okkar er, að því fé verði skynsamlegar varið en oft var gert í atvinnubótavinnunni í gamla daga. En með því viðhorfi, sem nú blasir við í atvinnumálum og ríkisstj. hefur innleitt og skapað, er það óverjandi, að við afgreiðslu fjárlaga sé engin heimild sett í þá átt, þótt ekki væri nema lítið eitt. Þá leggjum við til í sambandi við 17. gr. að hækka styrki til tvenns konar starfsemi, þ.e. til mæðrastyrksnefndar og Kvenréttindafélags Íslands. Þessi starfsemi og félagsskapur er þingmönnum svo kunn, að það þarf ekki að mæla ýtarlega fyrir till. Tökum við þá einnig upp till., sem flutt var við 2. umr., varðandi lög um útrýmingu á heilsuspillandi íbúðum, þannig að þau öðlist gildi aftur, með því að framlag til þess verði tekið upp í fjárlög. Þm. vita, hvernig ákvæðum þessum er háttað og að framkvæmd þeirra hefur verið frestað. Þau öðlast ekki raunverulegt gildi nema tiltekið framlag verði tekið upp á fjárlög. Nú er það þannig, að síðastliðin ár hefur ákaflega lítið verið byggt, og íbúðir fólks hér, ekki síður en annars staðar, fara raunverulega versnandi. Auk þess vil ég minna á, að upprunalega var lofað, að með þessum l. væri ætlunin, að á 4 árum yrði útrýmt bröggum og öðrum heilsuspillandi íbúðum. Það má mikið vera, ef þessi áætlun stenzt, því að þessi 4 ár eru brátt útrunnin. Þessum l. var kippt úr gildi áður en þau fóru að verka. Aðeins tveir staðið komu til með að njóta framlags vegna þessara l. Eins og húsnæði var heilsuspillandi 1947, er það enn þá meira heilsuspillandi núna. Það getur ekki gengið að gera ekkert í þessu máli, og það getur ekki gengið, að álögur fólksins verði þyngdar um 10 millj. kr., en það ekki látið hafa neitt til að tryggja sér lífsnauðsynjar og njóta þeirra l., sem sett hafa verið því til bóta. - Okkar till. var felld, og nú höfum við lækkað hana niður í 600 þús. kr. Vona ég, að hv. þm. gangi inn á þetta. Framlagið má ekki minna vera, en samt eru til bæjarfélög, sem hefðu gagn af því. Einnig flytjum við brtt. um heimild til að taka fé að láni til þess að lána bæjar- og sveitarfélögum til útrýmingar þessu heilsuspillandi húsnæði. Ég læt nú þetta nægja um þessa till. Nokkrir meðflokksmenn mínir verða kannske til að skýra till. betur. - Mun síðar gefast tækifæri til að ræða till. hæstv. ríkisstjórnar. - Ætla ég svo ekki að orðlengja þetta frekar.



Herra forseti. Ég og hv. þm. Dal. eigum eina brtt. á þskj. 402, XV, brtt., sem hljóðar þannig, að til hlutafélagsins Kol vegna jarðborana og annarra rannsókna á kolanámunum að Tindum í Dalasýslu verði lagðar 100 þús. kr., og till. til vara um 50 þús. kr. Þessi till. er einbirni okkar þm. Dal. Við flytjum ekki aðra brtt. við fjárl. Þetta sýnir, hve miklir hófsmenn við erum og kurteisir, að vera ekki að tefja fyrir afgreiðslu fjárlaga með óþarfa till. Ég vil taka fram til skýringar, að á Skarðsströnd eru langmest kolalög hér á landi. Lög þessi virðast ná um mestan hluta Skarðsstrandar og inn í fjöllin, en enginn veit, hve langt þau ná. Kolagæðin hafa verið athuguð, og ber athugununum ekki saman um, hve góð kolin séu. Virðist sem þau séu mismunandi, sumt ágæt kol, önnur lakari, og er mismunandi eftir því, í hvaða lagi þau eru. Lögin eru fleiri en eitt og fleiri en tvö, en ekki búið að rannsaka, hvað þau eru mörg. Geta má þess, að unnin voru kol hjá Skarði í fyrri heimsstyrjöldinni og gafst vel. Á milli Tinda og Skarðs eru kolalög, og var landið kirkjujörð, en var seld ábúanda, en áskilinn námuréttur, og á ríkið þar námu, og er ekki fjarri lagi að athuga kolalögin. Samgöngur þarna virðast allsæmilegar. Bezta höfnin í Dalasýslu er 8–10 km veg í burtu, og yrði ekki dýrt að endurbæta hann. Hjá Tindum liggur náman að sjó, og er ekki ókleift að gera þar útskipunarfært. Við Tinda rennur Búðardalsá, sem er vel fallin til rafvirkjunar, og er hægt að virkja þar 500–800 kw., en það er miklu meira en þarf til námunnar. Nú hefur félagið tryggt sér Tinda til eignar og hafizt handa við að athuga, hve góð og hve mikil kolin eru. Búið er að kosta miklu fé til athugananna, eða nærri 185 þús. kr. Nú s.l. sumar voru leigðir jarðborar hjá íslenzka ríkinu og goldin leiga fyrir þá. Var borað niður að kolalögunum og athugað, hve langt þau náðu og hversu þykk þau væru. Til þessa starfs í sumar var varið um 80–85 þús. kr. Nú er félagið ekki svo fjársterkt, að það geti haldið áfram starfsemi sinni, og leitar því til ríkissjóðs, að hann styrki það að einhverju leyti. Í raun og veru er félagið að vinna verk rannsóknaráðs ríkisins, að athuga auðlegð jarðar. Félagið hefur verið að vinna starf þess, sem á að vera á kostnað ríkisins. Er ekki ósanngjarnt, að þessir áhugamenn fái einhverja aðstoð frá ríkissjóði, þótt ekki væri nema hluti af kostnaðinum. - Varatill. er aðeins 1/4 af kostnaði. - Félagið hefur fengið tvo eða fleiri erlenda námuverkfræðinga til að athuga námur þessar, svo að ekki virðist sem félagið hafi rasað um ráð fram við þessar athuganir. Samt kann að vera, að ekki sé allt haganlega gert. Hér er verið að þreifa sig áfram. Nú þarf fleiri boranir, og treystir félagið sér tæplega til að halda áfram vegna fjárskorts, nema sýnt sé í orði og á borði, að það verði styrkt. Ég get sagt fjvn. til lofs, að hún hefur litið á þetta með velþóknun og viljað gera eitthvað fyrir þetta félag, og fjmrh. litur það einnig hýru auga. En þótt andinn sé reiðubúinn, þá er höndin hikandi við að skrifa lögin á pappírinn. Ég held, að það sé rétt, að þingheimur sýni í verki, að þeim mönnum, sem hefjast handa af eigin rammleik án gróðavonar, verði rétt hjálparhönd, mönnum, sem sýnt hafa, að þeir fara ekki fram með ógætni. Það er styrkur í þessu máli að eiga svo ágæta fjvn. og eiga hauk í horni hjá fjmrh.



Herra forseti. Á þskj. 402, XX flyt ég ásamt þremur öðrum þm. till. um, að við 18. gr. bætist, að Bryndís Þórarinsdóttir, ekkja séra Árna Sigurðssonar, fái 6 þús. kr. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að séra Árni Sigurðsson var einn af mest þekktu mönnum kirkjunnar. Hann var prestur Fríkirkjunar um 30 ár og sem útvarpsprestur var hann klerkur allrar þjóðarinnar. Má segja, að menn virtu hann og dáðu. Fyrir þetta starf sitt tók hann aldrei nein laun frá ríkinu. Samtímis starfinu fyrir kirkjuna og kristna trú vann hann að félagsstörfum og mannúðarmálum o.fl. Eitt af áhugamálum hans var að færa fríkirkjuna og þjóðkirkjuna hvora nær annarri með samvinnu og hlýhug. Ber margt vitni um, að hann var mikils virtur af prestum, m.a. átti hann sæti í stjórn Prestafélagsins. Hann safnaði ekki auði, var fátækur allt sitt líf og skildi ekki eftir nein auðæfi, er hann lézt. Íslenzka þjóðin stendur öll í þakkarskuld við séra Árna sem ágætan kennimann og mann. Vænti ég þess, að Alþingi sýni þakklæti nú í verki og samþykki till.



Herra forseti. Ég á tvær brtt. á þskj. 402. Sú fyrri, till. II., er um að hækka framlag til læknisbústaða, sjúkraskýla og sjúkrahúsa, fyrir utan Akureyri og Reykjavík, úr 500 þús. í 700 þús. kr., og þar af fari til sjúkrahússins á Blönduósi 200 þús. kr. Ég fór fram á það á s.l. þingi að taka upp fé til þessa sjúkrahúss. Það er ekki hægt að byrja á því vegna skorts á fé. Kunnugt er, að samkvæmt gildandi l. á ríkissjóður að leggja fram 2/3 kostnaðar. Á fjárlagafrv. er 500 þús. til sjúkrahúsa og læknisbústaða utan Reykjavíkur og Akureyrar. Sjá allir, hvílík fjarstæða það er. Til samanburðar þá eru ætlaðar 3,3 millj. kr. til skólabygginga. Ekki er heldur hikað við að bæta 5 millj. kr. til launahækkunar handa embættismönnum og starfsmönnum ríkisins. Ég hef rætt um þetta mál við landlækni og forsrh., og þeir hafa tjáð mér, að af þessum 500 þús. yrði ekkert veitt til sjúkrahússins á Blönduósi. Báðir játa þeir, að um mikla nauðsyn sé hér að ræða. Landlæknir leyfir mér að hafa það eftir sér, að þarna væri höfuðnauðsyn á sjúkrahúsi og hvergi eins mikil og þar. Það mætti segja, að sjúkrahúsið á Sauðárkróki væri lík nauðsyn, en önnur sjúkrahús koma ekki til samanburðar. Eftir viðtal, sem ég átti við hæstv. forsrh., sem einnig er heilbrmrh., veit ég, að hann skilur fullkomlega, að bygging þessa sjúkrahúss er brýn þörf. Það fer sívaxandi þörf þess að byggja þetta sjúkrahús, og hefur það komið æ betur í ljós síðan skipakomur til Skagastrandar færðust í aukana og sjúklingum, sem sækja til Blönduóss, fjölgaði. Forráðamenn Höfðakaupstaðar hafa jafnvel talið æskilegt, að læknishéraðið yrði tvískipt. Það mundi þó geta bjargazt að hafa það eins og nú er, þó að álit landlæknis sé, að æskilegt væri, að því væri tvískipt. Og það er víst, að þetta mundi bjargast, ef byrjað yrði á því að byggja þetta sjúkrahús, sem hér um ræðir. Ég get upplýst hér, að miklu fé hefur verið safnað í héraðinu til byggingarkostnaðar. Ég ætla þá ekki að hafa fleiri orð um þessa till., en vík orðum mínum að annarri till., sem ég á hérna og er nr. XXVII á sama þskj. Við 2. umr. flutti ég till. um vernd á ríkisjörðinni Saurbæ, að ríkissjóður legði fram 30 þús. kr. til fyrirhleðslu. Samkomulag hefur ekki náðst um að taka upp fjárframlag til þessa verks. Áætlun hefur verið gerð um þetta, og fór vegaverkstjóri í héraðinu yfir hana og taldi, að verkið yrði dýrara en áætlað var. Hann taldi, að ef gera ætti örugga fyrirhleðslu, mundi hún kosta að minnsta kosti 70–80 þús. kr. Það er minnkun fyrir ríkið að láta jarðir í sinni eigu leggjast í eyði. En ef ekki fást fjárframlög til viðhalds jörðunum, er þetta óhjákvæmilegt. Þá er ekki um annað að ræða en selja ábúendunum jarðirnar og láta skeika að sköpuðu, í hvaða framkvæmdir þeir geta ráðizt. Það ráð mætti ef til vill helzt taka að rækta nýtt tún fyrir ofan brekkur, því að þar fyrir neðan er það útilokað. Það er lítið í sölurnar lagt af hálfu ríkisins, þó þessi till. yrði samþ., sem er um að heimila að selja þessa ríkisjörð ábúanda fyrir 3/4 hluta af fasteignamatsverði, vegna þess að tún og engi er mjög illa farið, en ekkert framlag hefur fengizt úr ríkissjóði til fyrirhleðslunnar. Þessi jörð er í erfðaábúð, og er ráðh. heimilt að selja hana á fasteignamatsverði eins og er. Heimildin er því aðeins um að lækka það um 1/4. - Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þessa till. og vænti, að henni verði tekið vel af hv. þm. Út í almennar umræður um fjárlfrv. ætla ég svo ekki að fara.



Herra forseti. Það er sökum þess, að mér var ekki unnt annað en að bera fram tvær brtt., að ég flyt þær og tek hér til máls. Ég ætla á engan hátt að gera fjárlfrv. að umræðuefni að öðru leyti en með þessum till. Ég var farinn að vona, að fjvn. fríaði mig við að bera fram nokkra brtt. Mér finnst, að mínum umbjóðendum sé sýnd lítil sanngirni og sízt réttlæti gert með brtt. eins og fjvn. hefur gengið frá þeim. En ég hygg, að þetta sé óviljaverk, sem stafar af ónógum upplýsingum um málið. Í 16. gr., 47. og 18. lið, er gert ráð fyrir 20 þús. kr. framlagi til framræslu á Eyrarbakka og Stokkseyri. Landbrn. hafði gert ráð fyrir 20 þús. kr. til Eyrarbakka, en þetta er aðeins greiðsla á skuld, sem loforð var fengið um áður, fyrir verk, sem þegar er búið að vinna. Stokkseyringar höfðu lagt erindi til rn. um að fá fé til framræslu. Landbrn. hefur lagt til, að þetta væri tekið inn á fjárlfrv., en af því hefur ekki orðið. Hv. fjvn. hefur gert það að till. sinni að skipta þessu framlagi í tvennt og láta helming skuldarinnar bíða, en láta Stokkseyringa fá 10 þús. kr. til framræslu. Þetta er alveg nýr háttur, að fjvn. taki af þeim skuldum, sem ríkissjóður ætlar að borga, og ráðstafi þeim á annan hátt. Ríkið keypti Háeyrartorfu og Stokkseyrartorfu, en Landsbankinn átti þær jarðir áður. Hann samdi við þá, sem nytjuðu jarðirnar, að þeir skyldu ræsa fram og þurrka landið með það fyrir augum að efla túnræktina. Hét hann ábúendunum greiðslu fyrir þær framkvæmdir. Síðan ríkið eignaðist þessar jarðir hefur dregið mjög úr framkvæmdum þar, og þó einkum í seinni tíð. Framlagið hefur gengið til stærsta skurðarins. Hvað viðvíkur framræslu í gegnum malarkambinn, var framræslan ætluð sem rennsli frá húsum jafnframt hinu. Ég þekki fólkið vel í báðum kauptúnunum og veit, að það vinnur vel sitt verk, enda geta útvegsmenn, sem hafa ráðið menn þaðan til vinnu, borið það. Og ég hef aldrei heyrt, að því væri brugðið um, að það gengi ekki vel til verks, eins og hv. form. fjvn. vildi vera láta. Hvað viðvíkur minni skurðinum, þá fá þeir, sem nytja löndin, jarðræktarstyrk, en verða að leggja fé á móti úr sínum eigin vasa. Ég kann ekki við, að annar háttur sé hafður við greiðslu til þessa fólks heldur en um greiðslur til annarra landsmanna. En þessar 20 þús. kr. eru aðeins greiðsla á gamalli skuld fyrir áður unnið verk. Á Stokkseyri stendur öðruvísi á en á Eyrarbakka. Sú framræsla verður að fara í gegnum malarkambinn. Til þessa verks hefur ekki fengizt annar styrkur en sem Alþingi hefur veitt svona. Þegar miklir vatnavextir eru, flæðir yfir tún og engi og veldur stórskemmdum; og þetta ræsi flytur ekki nema lítinn hluta þess vatnsmagns, sem það þyrfti að gera. Þá flæðir inn í íbúðarhús og veldur stórtjóni á húsnæði og innanstokksmunum. Í gegnum malarkambinn þarf um 200 m langt steypt rör. Ég hef rætt um þetta við oddvita hreppsins, en við munum ekki, hver áætlunin var. En okkur minnir báða, að áætlað hafi verið, að verkið kostaði 130 þús. kr., en þess ber að gæta, að það er miðað við það verðlag, sem var þegar áætlunin var gerð. En nú geta ýmis atriði gripið inn í til að auka kostnaðinn; t.d. er klappir verða fyrir, eykur það að sjálfsögðu kostnaðinn, en hve mikið er manni ekki kunnugt um á þessu stigi málsins. Nú flyt ég þá brtt., að Eyrarbakki fái greiðslu á skuld sinni, en Stokkseyri fái 20 þús. kr. framlag. Íbúarnir í þessum kauptúnum verða að lifa mestmegnis á landbúnaði, og er þessi framræsla því lífsnauðsyn. Hún kemur í veg fyrir spjöll á húsakynnum og ræktuðu landi, auk þess sem hún er óhjákvæmileg fyrir frekari ræktun og framkvæmdir. Ég vona, að hv. þm. sjái, að hér er ekki verið með óþarft erindi eða að freklega sé farið í sakirnar. Von mín er, að hv. þm. snúist vel við nauðsynjakröfum þessara manna. Og ef það er haft í huga, að þetta er brýnt nauðsynjamál, með tilliti til þess, að fólkið getur ekki búið lengi þarna undir þeirri hættu, sem stafar af sífelldum vatnavöxtum, er þetta ein leið til að halda fólkinu úti á landinu. Það er æskilegt, að þetta sé meira en í orði, þegar sýnt er, að hugur fylgir máli. Íbúar þessara þorpa eiga afkomu sína fyrst og fremst undir landbúnaðinum. Sjávarútvegur er þar aðeins í ígripum vegna hafnleysis og brima. Og mörg er sú vertíðin, sem aðeins hefur verið hægt að róa fáa daga, og gefur það að sjálfsögðu lítið í aðra hönd. Þar eð ríkið á nú þessa eign, vona ég, að hv. Alþ. og fjvn. vilji sýna lit á því að koma til móts við þetta fólk með fyrirgreiðslu. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta, en ég vildi bara, að hv. fjvn. fengi réttar upplýsingar í þessu máli. En hún leit á þessa framkvæmd að öllu leyti frá sjónarmiði jarðræktarlaganna. Ég held, að form. fjvn. sé á annarri skoðun en ég í þessu máli, og er það byggt á misskilningi, og vona ég, að hv. fjvn. taki upp þetta framlag. Ég, vænti þess, að þetta verði leyst á sem hagkvæmastan hátt og þetta fólk, sem hér um ræðir, fái úrlausn á málum sínum.



Herra forseti. Ég ber hér fram eina brtt., ásamt öðrum þm. Í henni er lagt til að hækka framlag til íþróttasjóðs úr 500 þús. í 600 þús. kr. Ég hef áður gert tilraun til að fá þessa hækkun, en hún náði ekki fram að ganga. Ég ætla að takmarka mál mitt, en gefa tölulegar upplýsingar til stuðnings máli mínu. Ef þm. vilja festa sér þær tölur í minni, geri ég mér vonir um að fá fylgi fyrir till. í þinginu. Það er eðlilegt, að menn lendi í ágreiningi og reiptogi við afgreiðslu fjárl., eins og afgreiðslu þeirra er háttað. Íþróttasjóður hefur því hlutverki að gegna að styrkja íþróttastarfsemi í landinu, og veitir hann 40% af styrkjunum, en 60% eru veitt úr sveitar- og bæjarsjóðum. Í Laugardal er nú unnið að mestu íþróttavallargerð landsins, sem verður höfuðleikvangurinn, þegar hann verður upp kominn. Alls hefur verið komið upp fjórum leikvöngum í bænum, sem eru notaðir af öllum, og hefur Reykjavíkurbær lagt um 21/2 millj. kr. til þessara framkvæmda. Á sama tíma hefur verið lagt úr íþróttasjóði um 290 þús. kr. Fyrir utan þessar 21/2 millj. kr. á fjórum árum hefur bæjarsjóður lagt mikið fé til annarra íþróttavalla, sem bæjarsjóður stendur einn að, en eru skoðaðir til almenningsnota, og nemur sú upphæð 450 þús. kr. í 4 ár. Í þessi fjögur ár eru það samtals 1 millj. og 800 þús. kr. Bæjarsjóður Reykjavíkur hefur þá lagt fram á síðustu fjórum árum 4 millj. 340 þús. kr., en á mótí hefur komið úr íþróttasjóði 290 þús. kr. Ef hins vegar er reiknað með 40% á móti heildargjöldunum, ætti framlag úr íþróttasjóði að hafa verið 1 millj. 736 þús. kr. í staðinn fyrir 290 þús. kr. Nú skal að vísu gera þá aths., að bæjarstj. og íþróttanefnd ríkisins greinir nokkuð á um það, hvað mikið af hinni kostnaðarsömu framræslu í Laugardalnum eigi að færa á kostnað íþróttaframkvæmda. Gæti þar munað 500 þús. kr. til eða frá. Dragi ég þá upphæð frá, sem íþróttasjóður ætti að greiða þar af, ef miðað er við 40%, þá ætti þó að vera komin 1 millj. 200 þús. kr. þessi síðustu fjögur ár úr íþróttasjóði. En það eru ekki nema 290 þús. kr., eins og ég hef tekið fram. Og af þeim 500 þús. kr. á fjárl. á þessu ári til íþróttasjóðs var veitt til þessara íþróttaframkvæmda í Laugardalnum um 40 þús. kr. og borið við af íþróttanefnd, að það væri í mörg horn að líta. Efast ég raunar ekki um, að svo sé. En íþróttafélögin í Rvík hafa lagt á sig mjög mikil útgjöld vegna íþróttaframkvæmda, félagssvæða og félagsheimila. Þannig hafa t.d. þrjú af þessum félögum, K.R., Ármann og Valur, varið um 700 þús. kr. í fyrra og á þessu ári til þessara hluta. Ég læt svo þessar upplýsingar nægja og treysti því, að ef á málið er litið eins og það liggur fyrir tölulega, þá geti menn ekki annað en viðurkennt, hve þung skylda hvíli á ríkinu að leggja fram aukið fé til þessara framkvæmda. Og ég vil í þessu sambandi minna á það, að auðvitað er hægt að rísa upp og segja, að það eigi ekkert að veita til „þessarar fótamenntar“, eins og sumir kalla það, eða til þessara spark- og boltaleikja. En sem betur fer er sá hugsunarháttur ekki ríkjandi, hvorki á Alþingi né meðal Íslendinga almennt. Og þegar við höfum í huga, að bæði ráðherrar núverandi hæstv. ríkisstj. og sjálfur forseti lýðveldisins - öllum slíkum ágætum forvígismönnum þjóðfélagsins þykir ástæða til að leggja leið sína út á flugvöll, þegar ungir Íslendingar koma frá útlendum leikvangi úr viðureign sinni við æskumenn annarra landa, beinlínis til þess að viðurkenna annars vegar gildi íþróttanna og hins vegar til að viðurkenna, að þessir íþróttamenn hafi verið meiri landkynning sinnar þjóðar á þessu ári en nokkuð annað, sem gert hefur verið, þá er líklegt, að menn geri sér einnig grein fyrir því, að undirstaðan undir því, að slík landkynning geti átt sér stað, eru fyrsta flokks íþróttasvæði, svo að ég minnist ekki á hin miklu uppeldis- og hollustuáhrif íþróttanna. 250 þús. kr. eru ætlaðar á fjárl. til Ólympíuleikjanna, sem á að heyja árið 1952, og er það vel. En sú upphæð er ekki svo stór, að hún dregur ákaflega lítið móts við þær háu tölur, sem ég hef nefnt. Ef hv. þm. meta þessar staðreyndir, sem ég hef lagt tölulega fyrir þá, trúi ég ekki öðru en þeir sýni lið og hækki þetta framlag um 100 þús. kr., sem ekki er mikið, miðað við það fé, sem annars staðar er veitt til íþróttaframkvæmda, en mundi gera íþróttasjóði töluvert hægra um vik að sinna óskum þeim, sem fram eru komnar úr hverju byggðarlagi og um framlag til íþróttaframkvæmda í Reykjavík, þar sem í framtíðinni verður aðalíþróttaleiksvæði landsins.



Ég vil leyfa mér að vekja athygli forseta á því, að hér er fremur þunnskipað á fundi. Eru helzt til fáir viðstaddir úr ríkisstj. og fjvn. til að hl,ýða á rök þm. fyrir brtt. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 402 brtt. undir rómv. 24 við 22. gr. fjárl., að heimila ríkisstj. að láta gera tilraun til að grafa sundur malarrif á Þórshöfn í samræmi við álit sjútvn. Ed. á Alþ. 1947. Ég hef ástæðu til að ætla, að nokkrum misskilningi valdi e.t.v., að þessi till., eða till. svipaðs eðlis, var ekki tekin upp af fjvn., og ég vil stuttlega leyfa mér að gera grein fyrir því. Á Alþ. 1947 var flutt af þáverandi þm. N-Þ. frv. um landshöfn á Þórshöfn. Ætla ég, að það hafi verið öðrum þræði byggt á áliti mþn., sem þá hafði starfað í sjávarútvegsmálum og m.a. hafði til athugunar, á hvaða stöðum æskilegt væri að byggja landshöfn. Sú mþn. hefur bent á Þórshöfn meðal þeirra staða. Hefur það verið gert með sérstöku tilliti til aðstöðu þessa staðar gagnvart norðausturmiðunum. Þetta frv. um landshöfn á Þórshöfn var flutt þá í Ed. og vísað til sjútvn. Þegar farið var að athuga frv. þá, kom í ljós, að þær áætlanir, sem gerðar höfðu verið um mannvirki til landshafnar þarna, stóðust ekki. Hér sýndist vera um nokkru dýrara mannvirki að ræða, sem mundi kosta með núverandi verðlagi nokkrar millj. kr. Því var farið að athuga, hvort ekki mætti gera þarna viðunandi hafnarmannvirki með minni kostnaði. Vitamálaskrifstofan benti þá á það, að möguleiki væri til þess að gera þarna allgóða hafnaraðstöðu með miklu minni kostnaði en áætlunin var um, þ.e. ef takast mætti að grafa sundur malarrif, sem hindrar innsiglingu stærri skipa á höfnina. Það er nokkuð mikið dýpi bæði fyrir innan og utan rifið, en miklu minna á rifinu, svo að smáskipum einum er fært yfir. Nú hefur lauslega verið athugað, hvort hægt er að gera rás gegnum rifið. En þær athuganir voru engan veginn taldar fullnægjandi, þannig að ekki þótti vitað, hvort hægt væri að vinna þetta verk með viðráðanlegum kostnaði. En vitamálaskrifstofan taldi hins vegar ástæðu til að athuga þetta betur, og sérstaklega þegar til þess væru komin ný tæki í sambandi við hið nýja dýpkunarskip ríkisins, svo að gengið yrði úr skugga um, hvort hægt væri að grafa sundur rifið og gera þannig sæmilega hafnaraðstöðu með miklu minni kostnaði. Þá var það, að sjútvn. Ed., sem hafði málið til meðferðar, var sammála um, að það væri rétt að reyna þessa lausn málsins, og kemur það fram í áliti hennar, sem vitnað er til í þessari till. Var málið þá afgr. samkv. till. n. með dagskrá, sem fól í sér þetta álit n. Flm. frv. um landshöfn sætti sig við það, að málið yrði ekki afgr. á annan hátt en þennan, og gengið yrði þá út frá, að þessi tilraun yrði gerð. Þannig féll þá frv. um landshöfn á Þórshöfn niður, þar eð vonir stóðu til að bæta höfnina með minni kostnaði. Í fyrravetur ræddi ég þetta mál allýtarlega við vitamálastjóra. Það stóð þá þannig, að ekkert hafði verið í því gert, tilraunin ekki framkvæmd. En ég varð þess strax var, að vitamálastjóri var þess mjög fýsandi að leysa málið þannig. Í vor sem leið ræddi ég og málið við atvmrh. og fjmrh., og voru þeir einnig þessa mjög fýsandi og vildu fyrir sitt leyti gjarnan úr greiða; gerðu að vísu nokkrar ráðstafanir til þess. En það reyndist ekki fært að koma tilrauninni í framkvæmd, og hefur hún ekki enn verið gerð. Hins vegar hafa þau tíðindi gerzt þarna á staðnum, að orðin er enn ríkari ástæða en áður til að bæta höfnina, þar sem þarna hefur hafizt síldarverkun í stórum stíl og útlit er fyrir, að framhald verði á þeim atvinnurekstri þar. Þetta veldur nauðsyn þess að bæta höfn og tæki. Auk þess er svo ýmiss konar annar rekstur að vaxa, sem kallar á hafnarmannvirki. Á þessum vetri hef ég enn tekið þetta mál upp við vitamálastjóra, og er hann enn sem fyrr hvetjandi þess, að áðurnefnd tilraun verði gerð. Hef ég einnig sent fjvn. erindi um málið, þar sem ég stakk upp á, að tekin yrði upp á 22. gr. heimild handa ríkisstj. í þessu efni. Ég taldi það heppilegra en að fara fram á sérstaka fjárveitingu, m.a. af því, að samkv. till. sjútvn. Ed. 1947, sem ég áður nefndi, er gengið út frá því, að ef tilraun þessi, ef gerð yrði, mistækist, greiddi ríkissjóður kostnaðinn við hana. En ef hún tækist, færi um greiðslu kostnaðar eins og annan kostnað slíkan, að hafnarsjóður greiddi 3/5, og ríkið 2/5. Þess vegna fannst mér eðlilegast að ganga frá málinu í heimildarformi, að ekki er hægt að nefna ákveðna upphæð, með því að ekki liggur fyrir, hvað tilraunin mundi kosta. Ég sendi fjvn. erindi um þetta, og af viðtali við formann veit ég, að hann vill mjög gjarnan greiða fyrir málinu. En svo hefur þetta ekki verið tekið upp í n. Ætla ég það stafi af því, að þar hefur komizt inn misskilningurinn, sem ég nefndi áðan, að það væri í rauninni búið að gera tilraunina, sem talað var um 1947, og þess vegna væri ekki lengur um tilraun að ræða, heldur verkið sjálft. En ekkert hefur verið að þessu unnið síðan 1947. Ég hef þess vegna leyft mér að leggja til, að þessi heimild verði veitt á 22. gr., og mun vænta þess, að hún verði notuð, ef ástæður leyfa. Vildi ég nú mega vænta þess, að málefni þetta verði tekið til velviljaðrar íhugunar af fjvn.- mönnum og öðrum. Ég vil taka fram, að í fjárl. eru til hafnar á Þórshöfn 30 þús. kr. En fyrir þá fjárveitingu á að vinna annað. Stendur til að auka þar bryggjur á næsta sumri, vegna þess að sá nýi atvinnurekstur, sem þarna er hafinn, þarfnast þess. Geri ég ráð fyrir, að sízt muni veita af þeirri upphæð til að koma því verki áfram. En ef svo vel væri, að upphæðina þyrfti ekki að nota til fullnustu, mundi féð koma að notum við dýpkunartilraunina. Ég vona, að ég hafi skýrt þetta mál þannig, að nokkurn veginn sé ljóst hv. þm. Vildi ég mega vænta þess, að vel yrði tekið undir, því að nauðsynin er mikil fyrir staðinn að fá sínar hafnarbætur, og nauðsynlegt að fá skorið úr, hvort þarna er hægt að gera allgóða höfn fyrir tiltölulega lítið fé eða hvort til þess þarf milljónir króna. Sé svo, er málið komið inn á allt annað svið.



Herra forseti. Ég vildi byrja á því, að leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir það, að hún hefur tekið upp í brtt. sínar till., sem ég flutti ásamt hv. 6. landsk. við 2. umr. fjárlfrv., um það, að ríkisstj. verði heimilað að greiða hlutatryggingasjóði sjómanna og útgerðarmanna í Bolungavík 30 þús. kr. Hún er flutt sem brtt. við 16. gr. Við flm. erum n. þakklátir fyrir þann skilning, sem kemur fram hjá henni á því merka brautryðjandastarfi, sem sjómenn og útgerðarmenn í Bolungavík hafa unnið. Við þessa umr. flyt ég ásamt hv. 6. landsk. einungis tvær brtt., sem varða mitt kjördæmi. Vildi ég leyfa mér að ræða fyrst þá, sem er á þskj. 412, rómv. 7, um heimild fyrir ríkisstj. til að verja í samráði við vitamálastjóra fé til viðgerðar á brimbrjótnum í Bolungavík vegna skemmda, er urðu á mannvirkjum þar 10 des. s.l. Svo er mál með vexti, að okkur flm. þessarar till. hafa í dag borizt þau hörmulegu tíðindi í símskeyti frá hreppsnefnd Hólshrepps, að hinn 10. des. s.l. hafi í ofviðrinu, sem þá geisaði, orðið mjög verulegar skemmdir á hafnarmannvirkjum þeirra Bolvíkinga, brimbrjótnum. Þá gerðist það og, að steypuker fremst á hafnargarðinum snaraðist og snerist út á við og platan ofan á hafnarmannvirkjunum sprakk á 10 metra svæði fremst, og 400–500 rúmmetrar af grjótfyllingu skoluðust burt. Ekki er enn þá unnt að meta tjónið af þessum skemmdum. En eftir því sem okkur er tjáð, er ólíklegt, að það verði undir 300 þús. kr. Hreppsnefndin hefur nú snúið sér til okkar og óskað þess, að fjárveitingavaldið hlaupi undir bagga með hreppsfélaginu til þess að bæta þetta mjög svo örlagaríka tjón á hafnarmannvirkjum staðarins. Það liggur í augum uppi, að þegar sjávarþorp, sem byggir alla sína afkomu á útgerð og sjósókn, verður fyrir því áfalli, að hafnarmannvirki spillast eða skemmast stórlega, þá verður skjótt að bregða við um viðgerð. Nú er það að vísu svo, að í hávetrar skammdegi er ekki unnt að hefjast handa um viðgerð á slíku mannvirki. En þrátt fyrir það verður að sjálfsögðu að freista þess að fá atbeina fjárveitingavaldsins til þess, að úr verði bætt, þegar föng verða á. Alþ. hefur sýnt, að það lítur á nauðsyn staða, sem fyrir slíkum óhöppum verða. Það kom fyrir haustið 1946, þegar í eitt sumar hafði verið starfað að framlengingu brimbrjótsins, sem þá hafði um alllangt skeið ekki verið unnið við. Í þann mund, sem framkvæmdum var að ljúka, og voru það töluverð lendingar- og hafnarmannvirki, gerði stórbrim, sem ollu stórfelldu tjóni. Ég vil upplýsa, að síðan 1946 hefur verið unnið við hafnarmannvirkin þar í Bolungavík, brimbrjótinn, fyrir 2,5 millj. kr. Af þessari upphæð er talið, samkv. upplýsingum vitamálaskrifstofunnar, að tæpar 900 þús. kr. séu bein afleiðing af tjóninu af skemmdum, sem urðu 1946. Auk þess eru aðrar skemmdir, sem urðu sama ár, þannig að um mun vera að ræða hartnær 1,2 millj. kr. í þessari heildarupphæð, sem ég nefndi, sem tilheyra þessum skemmdum. Það ræður af líkum, að litlu hreppsfélagi er algerlega ofviða að standa undir slíku áfalli. Þetta hefur Alþ. líka viðurkennt með því að leggja þessum stað sérstakt framlag til hafnarmannvirkja sinna, án mótframlags: Í fyrsta lagi 255 þús. kr. á fjárl. 1947, síðar var ríkisstj. heimilað á fjárl. að lána Hólshreppi allt að 355 þús. kr. vegna þessara skemmda, sem ég nefndi, alls 610 þús. kr. vegna skemmda á mannvirkjum 4946. Þetta hefur verið gert á fleiri stöðum. Það hefur verið litið á þörf margra smástaða úti um land, sem hafa orðið fyrir því óláni, að hafnarmannvirki þeirra hafa skemmzt eða hrunið. Alþ. hefur komið til móts við þá. Hér er því ekkert einsdæmi. Hins vegar er það, að brimbrjóturinn í Bolungavík mun vera langelzta hafnarmannvirkið af því tagi á öllu Íslandi. Oft hefur verið leitað til Alþ. um fjárveitingu til þess, því að ekki hefur alltaf verið unnið í stórum áföngum. Þess vegna kann að líta svo út í augum þm að hér sé um eina samfellda ólánssögu að ræða. Ýmis óhöpp og slys hafa komið fyrir, það er rétt. En á það er einnig að líta, að hafnargerðir voru gersamlega á bernskustigi, þegar hafizt var handa um hafnargerð á þessum stað. Ýmis óhjákvæmileg mistök hlutu að spretta af reynsluleysi, bæði þeirra, sem forustuna höfðu um verkið, og manna heima fyrir. Það var þó fyrst og fremst eða eingöngu af því, að of lengi var haldið til við verkið. Það var komið fram í okt.; þegar þetta mikla slys varð, og nokkur hluti hafnarmannvirkisins var opinn og ekki búið að steypa ofan á uppfyllinguna, svo að þegar stórbrim kom, skófst uppfyllingin upp úr og sprengdi frá steinkantana, sem héldu uppfyllingunni. Uppfyllingin skolaðist síðan upp fyrir hafnarmannvirkið, svo að um tveggja ára skeið nálgaðist það kraftaverk, að sjómenn og útgerðarmenn í Bolungavik hafa getað róið. Á þeim tíma, síðan ráðizt var í þessar hafnarframkvæmdir, hefur þorpið vaxið og margháttaðar umbætur orðið á kjörum almennings, og ég hygg, að ekki sé of mikið sagt, að trú fólksins í þessu byggðarlagi hafi aldrei verið meiri á framtíðina en nú og framtíð byggðarlagsins; það sýnir vöxt þess og viðgang. - Ég tel nú ekki þörf að fara frekari orðum um þetta mál, þessar skemmdir á brimbrjótnum og þörfina á því, að viðgerð fari fram. Sem betur fer virðist þetta tjón, sem orðið hefur, ekki vera óbætanlegt. Þó að ég hafi ekki nefnt neina upphæð, ætti að vera auðvelt að bæta úr því. Það er fyrst og fremst eitt steinker, sem hefur snarazt, og nokkuð af uppfyllingunni skolazt burt. Ég hygg, að öllum hv. þm. sé ljóst, að sú till., sem við hv. 6. landsk. flytjum á þskj. 412, er borin fram af knýjandi nauðsyn. Við höfum ekki tekið í hana ákveðna upphæð, - ég vildi sjá og kynnast til hlítar, hversu mikið þetta tjón er, og í till. er lagt til, að þetta verði gert í samráði við vitamálastjóra. Ég treysti hæstv. ríkisstj. og Alþ. til að skilja þessa þörf, eins og það hefur áður gert, og hef ég þess vegna ekki fleiri orð um brtt. önnur brtt., sem ég flyt, er á þskj. 402, og flyt ég hana ásamt hv. 2. þm. S–M., og er hún við 22. gr. frv., um að heimila ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess, að nokkrir hinna nýju togara, sem nú eru í smíðum, verði staðsettir á útgerðarstöðum, sem við erfitt atvinnuástand búa. - Eins og kunnugt er, eru nú í smíðum 10 nýir togarar á vegum íslenzku ríkisstj. í Bretlandi. Þessi skip eru nú sum að vei$a fullgerð, og öll munu þau verða það á næsta ári. Um smíði þessara skipa hefur verið sett sérstök löggjöf, og er í henni gert ráð fyrir allverulegri aðstoð við kaupendur skipanna hér heima, þannig að þeim eru tryggð allhagstæð lán og lánskjör, þó að þau séu að vísu ekki eins hagstæð og þegar hinir fyrri nýsköpunartogarar voru keyptir. Það þykir liggja nokkurn veginn ljóst fyrir, að þessi skip verða svo dýr, að mjög fáir staðir úti um land muni hafa fjárhagslegt bolmagn til að eignast þau. Það er hins vegar kunnara en frá þurfi að segja, hvílík atvinnubót og öryggisaukning það er fyrir atvinnulíf einstakra staða, þegar jafnstórvirk framleiðslutæki og þessir togarar eru þar til heimilis og gerðir þaðan út. Við hv. 2. þm. S–M. höfum viljað freista þess, að unnið yrði að því af ríkisstj., að gerðar yrðu ráðstafanir til þess, að nokkur þessara skipa yrðu staðsett úti á landi, og þá fyrst og fremst á útgerðarstaði, þar sem skilyrði eru fyrir útgerð og atvinnuástandið er erfitt. Ég hygg, að það hljóti að vera öllum hv. þm. ljóst, og það er margyfirlýst úr öllum áttum, að til þess beri brýna nauðsyn að skapa aukið jafnvægi í atvinnulífi okkar Íslendinga, þannig að atvinnulífið í hinum ýmsu framleiðslustöðum úti um land verði eflt, svo að hinn stöðugi fólksstraumur frá þeim til Reykjavíkur stöðvist. Þetta verður ekki gert nema á einn veg, nefnilega þann, að fólkinu á þessum stöðum verði tryggð lífvænleg atvinnuskilyrði til jafns við fólkið í Rvík. Þetta er svo augljós staðreynd, að ég vil ekki eyða tíma þingsins til að ræða hana frekar. Þetta verður að gera, - þetta eitt getur skapað jafnvægi, að skapa bætt atvinnuskilyrði og afkomumöguleika fyrir almenning á þeim stöðum úti um land, sem góða aðstöðu hafa til framleiðslu og að öðru leyti eru lífvænlegir fyrir fólkið. Ég vænti þess vegna, að þessi brtt. verði samþ., og ég veit reyndar, að hæstv. ríkisstj. hefur haft hug á að stuðla að því á einhvern hátt, að einhver þessara skipa skiptust þannig milli landshluta, að sem mest og almennust not yrðu að þeim og að líkindi væru til, að með komu þeirra gæti skapazt sem mest jafnvægi og atvinnuöryggi fyrir sem flesta menn á landinu. Ég skal svo láta útrætt um þessa brtt. Ég hirði ekki um að mæla fyrir þeim brtt., sem ég er meðflutningsmaður að, það mun verða gert af öðrum. En ég vænti þess, að þau rök, sem ég hef fært hér fram með þessum tveim brtt., nægi til þess að skapa almennan skilning á nauðsyn þeirra og tryggja samþykkt þeirra hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég á hér eina brtt., sem ég er 1. flm. að. Það er brtt. XXI á þskj. 402. Þessi brtt. er um að veita ríkisstj. heimild til að verja hagnaði þeim, sem kann að verða af rekstri olíuflutningaskipsins Þyrils, til verðlækkunar og verðjöfnunar á olíu, svo að olíuverð verði sem jafnast á landinu, þar sem olíuflutningaskipið getur annars dælt olíu á geyma. Það er hv. þm. kunnugt, að ríkið, sem hefur á undanförnum árum rekið olíuflutningaskipið Þyril, hefur rekið það með allmiklum hagnaði. Ég hygg, að það muni furða marga að heyra, að árlegur gróði af skipinu að undanförnu hefur verið um 1 millj. kr., og sennilega meiri á árinu, sem er að líða. Þessi gífurlegi gróði, sem þarna fæst í rekstri þessa skips og fæst aðallega í sambandi við, að það flytur olíu út á landsbyggðina, olíu, sem flestum finnst vera nægilega dýr, - það virðist ekki óeðlilegt, að þessi hagnaður sé notaður til að verðlækka og verðjafna olíuna nokkuð. En nú hefur verið gert ráð fyrir því í sambandi við afgreiðslu þessara fjárlaga að taka rekstur þessa skips og fella hann inn í rekstur annarra skipa, sem Skipaútgerð ríkisins hefur með að gera, og nota þá þann hagnað, sem er á rekstri olíuflutningaskipsins, yfir 1 millj. kr. á ári, til að standa undir þeim hallarekstri, sem er á öðrum skipum útgerðarinnar. Þ.e., það á að láta fátæka olíukaupendur standa undir eða létta á ríkissjóði því fjárframlagi, sem hann hefur undanfarin ár þurft að leggja fram til Skipaútgerðarinnar. Olíukaupendur eiga að halda þessum rekstri uppi með því, að svo og svo mikill hagnaður er af rekstri olíuflutningaskipsins, sem svo á að „dekka“ það tap, sem verið hefur á rekstri ríkisskipanna. Mér hefur heyrzt, að allmargir hv. þm. væru því hlynntir, að reynt væri að koma verðjöfnun á olíu úti á landi og minnka þann mikla mismun, sem er á olíuverði hér í Reykjavík og úti á landi. Þá verð ég að segja, að mér finnst þetta vera sjálfsagðasta leiðin. Ég vænti svo, að þetta mál liggi svo ljóst fyrir öllum þingmönnum, að þeir sjái, að það er sanngirnismál, að svo verði farið að sem till. gerir ráð fyrir og ég þurfi ekki að eyða fleiri orðum að því. Ég geri mér von um, að hv. þm. fallist á að veita ríkisstj. heimild til að ráðstafa hagnaðinum eins og í brtt. segir. Ég er meðflutningsmaður að fleiri till. og hygg, að 1. flm. muni mæla fyrir þeim, svo að ég ætla ekki að ræða þær sérstaklega.



Herra forseti. Ég á hér örfáar og örsmáar brtt. Það er fyrst brtt. VII á þskj. 402, til Skallgrímsgarðs í Borgarnesi kr. 1000. Þessi fjárveiting hefur verið á fjárlögum á annan tug ára og hefur fallið út af fjárlögum fyrir einhvern misgáning. Ég athugaði ekki fyrr en í dag, að hún hefði fallið niður, og vil því gera þessa leiðréttingu. Þessi garður er á þeim stað í Borgarnesi, sem fornar sagnir telja, að Skallagrímur hafi verið heygður, og haugur hans er í garðinum, og er talið víst, að það sé rétti staðurinn. Fyrir þennan styrk hefur m.a. verið unnið ötullega að því að koma þarna upp fögrum skrúðgarði, sem er þegar orðinn mjög fallegur að sumarlagi, og út frá því hefur færzt almenn skógrækt út um kauptúnið kringum hús manna, og er Borgarnes m.a. af þeim sökum orðið eitt hið fegursta smáþorp hérlendis, þó að það væri byggt mest á grjóti og sandi. Þessi upphæð er ekki stór. Fyrir 10–12 árum megnaði hún nokkuð og kom fótum undir það stórvirki, sem þarna hefur verið unnið, en þó að hún sé ekki mikil, hjálpar hún til að halda þessu starfi við, og vona ég, að Alþingi sýni þá ræktarsemi nú sem fyrr við þennan sögustað að veita þessa litlu fjárhæð til garðsins. Svo er það brtt. XII á sama þskj., 4500 kr. til Leikfélags Borgarness, gegn að minnsta kosti jafnmiklu framlagi annars staðar að. Það eru nú mörg leikfélög annars staðar á landinu, sem njóta svipaðs styrks á fjárlögum, þ. á m. þorp á stærð við Borgarnes. Þessi grein listarinnar hefur verið iðkuð í Borgarnesi um mörg undanfarin ár af miklum dugnaði. Þar hafa verið tekin fyrir stór og mikil leikrit, og flutningur þeirra hefur verið með slíkri prýði, að um hefur verið skrifað af mörgum listdómurum hér í höfuðstaðnum. Tveir af hinum efnilegustu yngri leikurum okkar hafa byrjað leiklistarstarfsemi sína í leikfélagi Borgarness. Vænti ég, að Borgarnes verði látið njóta jafnréttis við önnur kauptún, sem komin eru á undan á fjárlögin með svipaða styrki. 3. brtt. er nr. XIV á sama þskj., um að veita 5 þús. kr. til að reisa myndastyttu á Borg á Mýrum af Agli Skallagrímssyni, 1. greiðsla, gegn a.m.k. jafnmiklu framlagi annars staðar að. Það er óþarft að flytja fyrirlestur um Egill Skallagrímsson, einn frægasta Íslendinginn að fornu og nýju og sérstæða persónu að andlegu og líkamlegu atgervi, og nægir í því sambandi að minnast Sonatorreks, sem er eitt fegursta kvæði, sem ort hefur verið á íslenzka tungu og allir, sem þeim fræðum unna, eru hrifnir af. Skallagrímur var að vísu Mýramaður, og mun félag Mýramanna og Borgfirðinga leggja fram krafta sína til að koma þessu minnismerki upp, en þessi maður er fyrir löngu orðinn eign allrar þjóðarinnar, eins og allir eru afkomendur hans. Þykir mér því vel fara á, að ríkið heiðri minningu hans með því að leggja nokkurt fé fram til að reisa honum styttu og að framlag ríkisins verði um helmingur þess, sem styttan kostar. Það hefur verið nokkur hreyfing innan héraðsins og Borgfirðingafélagsins um að safna fé til þessarar styttu. Er hugmyndin að fá íslenzka listamenn til að keppa að hugmyndinni um hana og velja svo einhvern þeirra til að koma henni upp. Þessi stytta kostar eðlilega allmikið fé. Hér er farið smátt af stað og hugsað að láta tímann vinna með sér að því; að þetta geti orðið fullkomið listaverk í sama stíl og það listaverk, sem búið er að koma upp af Snorra Sturlusyni fyrir aðstoð frænda okkar í Noregi. Þá eru ekki fleiri till. hér, sem ég er 1. flm. að. Að einni er ég flm. með hv. 1. þm. N-M., og hefur hann gert grein fyrir henni, og er hún eingöngu leiðrétting á villum, sem eru í frv.



Herra forseti. Ég er ekki með margar brtt., en vil í stuttu máli lýsa ástæðunum fyrir þeim till., sem ég hef leyft mér að flytja. Það er fyrst brtt. VI á þskj. 442. Þar fer ég fram á, að fjárframlag til hafnarbóta í Vestmannaeyjum, sem fjvn. hefur úrskurðað 170 þús. kr., verði hækkað upp í 200 þús. kr., eða um 30 þús. Ég held, að þetta sé ákaflega hógvær bón, einkum þegar þess er gætt, að till. vitamálastjóra varðandi þessa höfn var einmitt sú, að framlagið yrði 200 þús. kr. Ég hef að vísu fengið að vita í samtali við hv. form. n., að hún eftir sínum kokkabókum hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að þetta framlag eigi ekki að vera nema 170 þús. kr., en ég ætla, að engir, sem til þekkja, geti láð mér, þótt ég uni því ekki, að svo mikið framleiðslupláss sé með svo vesældarlegt framlag. Og þótt úrbótin, sem ég fer fram á, sé ekki mikil og minni en þyrfti, þá hef ég þá afsökun, að þetta er till. vitamálastjóra. Annars er náttúrlega hafnarféð í það heila naumlega skorið og einkennilega úti látið. Ég veit til dæmis ekki, hvaða vit er í því að leggja fram stórfé til að hyggja nýja landshöfn á Rifi, löngu áður en landshöfnin í Keflavík og Njarðvíkum er svo langt á veg komin, að hennar séu nokkur not. Það er eins gott að láta Rif bíða, þar til höfnin þarna suður frá er svo úr garði gerð, að draga megi úr framlagi til hennar, og ég mótmæli því algerlega, að þetta eigi að bitna á höfuðframleiðslustöðunum á landinu, sem leggja ríkissjóði stórtekjur í alls konar afgjöldum og afla þjóðarbúinu 10–12% af öllum gjaldeyri, eins og mitt kjördæmi gerir. Mér er ekki ljóst, hvað hv. fjvn. meinar, þegar hún fer fram á það, að þm. flytji henni óskir sínar, þegar hún svo virðir þessar óskir að vettugi, þegar þær koma fram, jafnvel þótt þær séu mjög hógværar. Þetta má gera hverjum þm. einu sinni, en það er ekki hægt að gera það mörgum sinnum, eins og hv. n. hefur gert, án þess að ónot hljótist af, en ég tel, að með því að áætla Vestmannaeyjum þessa aumlegu upphæð, þá sé mér sem þm. misboðið og fólkinu í plássinu, ef borið er saman við aðra staði. Ég hef svo hlustað hér á mjög fallega fluttar ræður um marga hluti, þ. á m. um leiklist, og það er ekki lítið eða hitt þó heldur, sem fjvn. hefur við þá fögru list, þegar um landsins hring er að ræða og Reykjavík er undanskilin. Á 15. gr. er ætlað til leiklistarstarfsemi í öllum kaupstöðum landsins utan Reykjavíkur og nokkrum kauptúnum 30 –40 þús. kr., á sama tíma og allir landsmenn eru stórum skattskyldir til þjóðleikhússins og a.m.k. einn hv. þm. vill fá 30 þús. kr. til aukaleikhúss í Reykjavík. Ég hef því ásamt nokkrum öðrum hv. þm. leyft mér að flytja mjög hógværa brtt. til þess lítillega að bæta þetta misrétti, sem landsmenn utan Reykjavíkur eiga við að búa. Þessi till. er á þskj. 412,III, og er þar gert ráð fyrir, að lögfestur verði 30 þús. kr. aukastyrkur til að örva leiklistarstarfsemi í kaupstöðum og kauptúnum, eða á þeim sömu stöðum og um ræðir í 15. gr., 17. lið, þ.e. til 10 staða á landinu, og tilgangur okkar er sá, eins og áður segir, að örva leiklistarstarfsemi úti á landi. Full þörf er á því að auka sýningar sjónleikja, og víða er nú miklu betri aðbúnaður í þeim hlutum en áður var. Ég man þá tíð, og tók raunar þátt í því, að reynt var að bjargast við pakkhús og alla vega slæm húsakynni til að sýna sjónleiki. Nú eru húsakynni að vísu betri og skemmtanalífið fjölbreyttara, en það mun þó almennt viðurkennt, að tæplega séu til hollari og betri skemmtanir en góðir sjónleikir. Við viljum því stuðla að því, að menn séu hvattir til að halda uppi leiksýningum, með því að veita þeim fyrir það einhverja viðurkenningu. Því skal aukastyrknum úthlutað af menntmrh. á staðina eftir tölu leiksýninga á árinu. Þetta er örvun fyrir þá, sem leggja á sig það starf, sem áreiðanlega er engum manni féþúfa. Þetta er örvun fyrir þá til þess að halda uppi leiksýningum, og sé það nauðsynlegt að verja fé til leikstarfsemi í Reykjavík fyrir utan þjóðleikhúsið, þá er ekki síður þörf á þessari litlu fjárhæð til að örva leiklistarlíf á öðrum stöðum. Ég vænti því, að hæstv. ríkisstj. og hv. fjvn. sjái og fallist á þá sanngirni, sem liggur að baki þessari till. Ég vil ekki þreyta hv. þm. á langri ræðu um þetta, en skemmtanalíf landsmanna hefur nú tekið ískyggilega stefnu, og það er ekki smekklegt, þegar útvarpið, sem kostað er af opinberu fé, ver löngum tíma til þess að hrópa út yfir landið: Dansleikur í Hveragerði, dansleikur í Félagsgarði, dansleikur í Sandgerði o.s.frv., þar sem hvergi heyrist slíkt nema hér á landi. Það er því full ástæða til að ýta undir annað skemmtanalíf og þá fyrst og fremst leiklistarstarfsemi, sem farin er að taka allmiklum þroska utan Reykjavíkur. Það er ekki aðeins í Reykjavík, að sjónleikir hafa verið vel sýndir. Við höfum heyrt um leiksýningar víða úti á landi, og hefur oft þótt vel takast, þótt menn hefðu færzt í fang erfið viðfangsefni. Og hér er ekki ætlazt til að veita þessu fé út í bláinn, heldur á menntmrh. að meta það, sem gert er, og gjalda styrkinn að loknu verki og verðlauna það, sem vel er unnið. Þá hef ég leyft mér að bera fram brtt. við 22. gr., heimildagreinina, út af skipasmíðum, sem áttu sér stað á nýsköpunarárunum, en þá voru smíðaðir bátar fyrir hönd ríkisstj. á ýmsum stöðum, svo sem Reykjavík, Akranesi, Akureyri, Neskaupstað, Seyðisfirði, Fáskrúðsfirði, Vestmannaeyjum, og jafnvel víðar. Þessi bátasmíði var mikið þarfaverk, og hefur það sýnt sig bezt síðar, að rétt var stefnt, þegar efnt var til þessara framkvæmda í svo stórum stíl. En svo illa hefur til tekizt, að þeir, sem smíðuðu bátana, hafa flestir orðið fyrir talsverðu tapi. Samningar voru gerðir hér í Reykjavík við hvern og einn, og var mikið til þeirra vandað, en hér fór eins og um svo margt fleira, að fyrirtækin reyndust dýrari en ætlað var í fyrstu, og hér lenti þetta á þeim, sem tóku að sér smíði bátanna, og olli þetta þeim allmiklu fjártjóni. Ég ímynda mér, að allir séu sammála um það, að það hafi ekki verið tilgangur ríkisstj., að nein skipasmíðastöð yrði fyrir tjóni af verkinu, og til þess mun ekki ætlazt enn, og ég leyfi mér að lýsa yfir því, að alls staðar tókust smíðarnar sæmilega og sums staðar mjög vel, og ætla ég, að tæplega hafi verið smíðaðar hér fleytur af þessari 'stærð, að öllu betri væru en þessir bátar. Þeir eru nú allir komnir í hendur útgerðarmanna og sjómanna og hafa nú þegar fært þjóðinni björg í bú, allir nokkra og margir mikla, en smiðjurnar bera nú skuldabagga vegna þess, að bátarnir voru dýrari en ætlað var í fyrstu. - Þegar ég síðar samdi fjárlagafrv. fyrir 1949, þá setti ég inn á heimildagr. frv. upphæð í þessu skyni, enda var mjög leitað á ríkisstj. af hálfu smiðjanna um uppbætur. Vildi ég og gjarnan verða við þeim óskum, en til þess var engin heimild án þess að leita til Alþingis. Því var svo frá gengið í síðasta fjárlagafrv., er ég samdi, að heimild væri fyrir ráðh. að greiða þessar uppbætur, en Alþingi felldi þá heimild niður. Nú vil ég taka þessa málaleitun upp aftur, að ráðh. hafi þessa heimild, og fyrir því flyt ég brtt. á þskj. 412,V, um að ráðh. hafi heimild til að greiða skipasmíðastöðvum þeim, sem hafa smíðað báta fyrir ríkissjóð, uppbætur vegna taps á smíðinni, er nemi allt að 25 þús. kr. á minni tegund bátanna, en allt að 30 þús. kr. á þá stærri. Ég veit, að þessar upphæðir eru lægri en það, sem farið var fram á, en það er þó nokkur bót í máli, ef farinn verður þessi millivegur til þess að bæta þetta tjón. Ég get ímyndað mér, að hv. þm. viðurkenni þessa þörf og samþ. heimildina, og ef hún verður notuð, þá er hér farið bil beggja, að ríkissjóður taki á sig hluta af tjóninu, og er það skárra en láta smíðastöðvarnar bera það allt. Það er náttúrlega hægt að segja sem svo: Mennirnir sömdu um þetta, og það var þeirra að sjá um sig. - En allir vita, að á breytilegum tímum, eins og við höfum lifað undanfarið, þá hækkar oft ýmislegt efni í verði meðan á smíði stendur, sem ekki verður vitað fyrir fram. Ég held því, að það sé mikið sanngirnismál, að hið opinbera taki nokkurn þátt í því tjóni, sem skipasmíðastöðvarnar urðu fyrir. Hér hafa verið framleidd ágæt framleiðslutæki fyrir sjómenn og útvegsmenn landsins, tæki, sem hafa sýnt það tvær til þrjár undanfarnar vertíðir, að þau standa fullkomlega á sporði sams konar tækjum erlendum, og allt mælir með því, að þingið létti þann skaða, er þeir urðu fyrir, sem stóðu að þessum smíðum. Ég ætla, að segja megi með sanni, að ekki sé vel farið, ef bátasmíðar innanlands leggjast niður. Margir hafa sett sig í mikinn stofnkostnað til þess að afla tækja, sem ekki verður brúk fyrir, ef smíðarnar falla niður. En það er vissulega full nauðsyn, að þau tæki séu ekki ónotuð, því að það er ótrúlegt, hve mikið gengur árlega úr sér af vélbátum, og svo er hitt, að upp vaxa ungir menn, sem vilja reyna sig á sjónum og þurfa einhverja fleytu, en nú er svo komið, að mjög erfitt er að fá góðan, nýjan innlendan mótorbát. Því er sýnt, að hér er ekki um neina óþarfa starfsemi að ræða, heldur verk, sem er vissulega góðra gjalda vert, og ætti því að taka tillit til þess, sem farið er fram á með þessari brtt.



Herra forseti. Ég flyt hér nokkrar brtt. og ætla þó ekki að ræða þær till., sem ég er meðflm. að, svo sem till. um styrk til leikstarfsemi úti á landi, sem hv. þm. Vestm. hefur gert grein fyrir. En ég flyt á þskj. 412 ásamt þrem öðrum hv. þm. till. um, að hafnarfé til Siglufjarðar verði hækkað úr 100 upp í 150 þús. kr. Ég ræddi nokkuð um þetta mál við 2. umr. og benti þá á það ósamræmi og þá ósanngirni, sem Siglufirði er sýnd, þegar hann er ekki látinn njóta sömu aðstöðu og önnur bæjarfélög, og flutti ég þá, við 2. umr., till. um, að Siglufjörður fengi 220 þús. kr. til sinnar hafnar, eins og ýmsir aðrir kaupstaðir. Nú er till. okkar aðeins um 150 þús. kr., og vil ég benda á í þessu sambandi, að þegar í haust hefur verið unnið að hafnarframkvæmdum á Siglufirði fyrir 50 þús. kr. og reynt þannig að bæta örlítið úr hinu alvarlega atvinnuástandi, svo að það verða ekki nema 100 þús. kr., sem varið verður í framkvæmdir ársins 1951, þótt till. okkar verði samþ. Hér er og mjög stillt í hóf, og þótt sjónarmið mín hafi ekki verið viðurkennd við 2. umr., þá vænti ég, að hv. þm. geti fallizt á þessa till. Þá flyt ég á þskj. 402,XXIII till. um nýjan lið á heimildagrein fjárl., að heimila ríkisstj. að greiða bætur til þeirra, sem orðið hafa fyrir tjóni á íbúðum sínum og húsgögnum vegna flóðanna á Siglufirði, 100 þús. kr. eftir ákvörðun félmrh. En eins og kunnugt er, flæddi sjór um nokkurn hluta bæjarins og inn í allinörg íbúðarhús nú fyrir nokkrum dögum, og urðu þá tilfinnanlegar skemmdir á húsum og húsgögnum manna, og er sanngjarnt, að hlaupið sé undir bagga með því fólki, sem varð þarna fyrir tjóni, eins og gert hefur verið oft áður, þegar náttúruöflin hafa valdið tjóni á eignum manna. Í þessu óveðri urðu víða um land miklar skemmdir, en óvíða munu þær hafa orðið eins miklar og tilfinnanlegar og hjá almenningi á Siglufirði, en hér er aðeins átt við að bæta það tjón, sem varð hjá alþýðu manna, en ekki á mannvirkjum, eins og t.d. hafnarmannvirkjum og slíku, heldur aðeins þegar slíkar skemmdir hafa náð til heimila manna og gert íbúðarhús þeirra lítt nothæf. Þá er á sama þskj., XXIX. lið, till., sem er flutt í samráði við bæjarstjórann á Siglufirði, og fjallar hún um að veita Siglufjarðarkaupstað allt að 900 þús. kr. lán til kaupa á atvinnutækjum til Siglufjarðar. Lánið greiðist með jöfnum afborgunum á næstu 5 árum með 4% vöxtum, enda verði afborganir og vextir teknir inn á fjárhagsáætlun bæjarsjóðs Siglufjarðar þar til lánið er að fullu greitt. Atvinnuástand er nú mjög ískyggilegt á Siglufirði, eftir að síldveiðin hefur brugðizt þar í 6 sumur, og er sjáanlegt, að breyta verður þar um atvinnuhætti og hætta að treysta eingöngu á síldina, eins og gert hefur verið á undanförnum árum. Bæjarstjórnin gerir sér líka fyllilega ljóst, að ófært er að treysta svo algerlega á einn atvinnuveg, og fer því fram á, að bænum verði veitt það lán, sem hér er farið fram á, og hefur hún þá einkum togarakaup eða annað slíkt í huga. Bæjarstjórnin ætlar, eins og tekið er fram í till., að taka afborganir og vaxtagreiðslur inn á fjárhagsáætlun bæjarins og bæta þessu ofan á útsvör og gjöld íbúanna og þar með að tryggja, að lánið verði greitt á tilskildum tíma. Atvinnuástand er nú slíkt í bænum, að menn flykkjast þaðan í burt, ef þeir mögulega geta, og þá einkum hingað til Reykjavíkur, en af þessum fólksflutningum stafar mikil hætta, bæði að menn streymi um of hingað til bæjarins og eins hitt, að þessi mikla atvinnustöð fari í eyði, og væri þá illa farið. Stór hluti íbúanna hefur ekki tök á að leita út fyrir bæinn í atvinnuleit, og er mikil hætta á, að margir þurfi að leita aðstoðar hins opinbera til að fleyta fram lífinu, en bæjarstjórnin vill koma í veg fyrir, að til slíks þurfi að koma, og vill heldur fá aðstöðu til að gera íbúana óháða síldveiðunum, svo að almenningur þurfi ekki að leita til hins opinbera um lífsframfæri. Bæjarstjórnin vonast því til, að þessi till. mæti fullum skilningi hv. þm., Alþ. og ríkisstj., svo þýðingarmikil sem hún er fyrir Siglfirðinga. Ég er hér meðflm. að fleiri till., en ég mun ekki orðlengja um þær, því að það hafa aðrir. hv. þm. gert eða munu gera, svo að ég sé ekki ástæðu til að gera það frekar.



Herra forseti. Ég flyt hér brtt. við fjárlögin. Er hún á þskj. 402, XXVIII. till. þar. Ég legg þar til, að ríkið fái heimild til að verja allt að 100 þús. kr. til jarðakaupa samkv. lögum nr. 64 1941, um jarðakaup ríkisins vegna kauptúna og sjávarþorpa. Ég ber þessa till. fram vegna erindis, sem ég hef fengið frá oddvitanum í Hvammstangahreppi. Þar er svo til háttað, eins og víða annars staðar á landinu, að íbúarnir hafa stuðning af landbúnaði, en þeir þurfa meira landssvæði en þeir nú hafa. Horfur eru á, að hægt sé að fá keypta jörð nálægt kauptúninu, og er það nauðsynlegt fyrir Hvammstangahrepp að fá umráð yfir þessari jörð. - Einhverjir kynnu nú að segja, að hreppurinn sjálfur gæti keypt hana, en því er þá til að svara, að hann hefur ekki fjármagn til þess, því að það mun þurfa að greiða andvirðið um leið og kaupin eru gerð, og lán til slíkra kaupa eru mjög torfengin. Ég get upplýst í þessu sambandi, að hreppsnefndin hefur í undirbúningi vatnsveitu, sem kosta mun mikið fé og gerir það mjög örðugt að leggja út í aðrar framkvæmdir samtímis. Í þeim lögum, sem vitnað er til, frá 1941, er ríkisstj. heimilað að festa kaup á jörðum, löndum eða lóðum við kauptún eða sjávarþorp, ef vissum skilyrðum er fullnægt, og samkv. lögunum á að leigja hlutaðeigandi hreppum þessar jarðir, lönd eða lóðir með skilmálum, sem ákveðnir eru í lögunum. Ég tel heppilegt að styðja kauptún til að fá varanleg umráð yfir löndum, því að það er mikil þörf á því, að þau fái umráð yfir löndum, til þess að þau geti rekið landbúnað ásamt öðrum atvinnurekstri. Og það er mikið öryggi í því fyrir íbúa kauptúna að geta haft nokkurn búrekstur. Ég flyt þetta sem brtt. við 22. gr., en ekki við 20. gr., vegna þess, að málið er ekki á því stigi, að hægt sé að segja með fullri vissu, hvort hægt sé að fá þessa jörð keypta, en þar sem þetta er ekki fullvíst, þykir mér eðlilegra að setja þetta á heimildagreinina. Það þyrfti auðvitað að gera vissar ráðstafanir heima fyrir, til þess að af kaupunum geti orðið, og geri ég ekki ráð fyrir, að staðið geti á því. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta frekar. Ég biðst afsökunar á því, hvað till. er seint á ferðinni, svo að fjvn. hefur ekki getað litið á hana, en af vissum ástæðum gat ég ekki lagt hana fram fyrr, og vænti ég þess, að málið verði ekki látið gjalda þessa seinleika.



Herra forseti. Ég ætla að segja hér nokkur orð, í fyrsta lagi um brtt., sem ég flyt hér ásamt öðrum, í öðru lagi um till., sem ég flyt hér sem minni hl. fjvn., og í þriðja lagi um till. hæstv. fjmrh. Í fyrsta lagi er það 1. brtt. á þskj. 412, sem er um það. að liðirnir 8 og 9 á 13. gr. A. III falli niður, en í staðinn komi Selá á Langadalsströnd með 180 þús. kr. Hér er um till. að ræða, sem fer ekki fram á aukin fjárframlög úr ríkissjóði. Selá er vatnsmesta á á Vesturlandi, eins og allir vita og viðurkenna, sem til þekkja, og þyrfti því að brúa hana fyrst. Í þessu skyni voru veittar 60 þús. kr. á fjárl. 1947, og hefði því mátt ætla, að því hefði veríð haldið áfram. En það var ekki gert. Í þessu skyni var hvorki veitt fé 1948 né 1949, og í fyrra var það ekki gert heldur, en gefið vilyrði fyrir, að það yrði gert á fjárl. 1951. Þannig hefur verið traðkað í mörg ár á þörfu og góðu máli, og það liggur aðeins fyrir vilyrði frá vegamálastjóra um það, að hann mælti með, að varið yrði fé úr brúasjóði til byggingar brúar á Selá, en um aðrar ár er þar varla að ræða að fá fé til úr brúasjóði en þessar tvær í Norður-Ísafjarðarsýslu, sem eru engir farartálmar innan þess héraðs. Og það er ekki mikið, þó að þessu fé sé varið til brúarbyggingar þarna í staðinn fyrir það fé, sem tekið er í benzínskatti af Vestfjörðum. Nú er mér ljóst, að þó að þessar 180 þúsundir séu lagðar í þetta mannvirki nú, þá vantar 220 þús. til þess að brúin verði byggð á næsta sumri. Því hefði mér þótt gott að fá yfirlýsingu hæstv. samgmrh.; og mundi ég þá draga þessa till. til baka, ef ég fengi vissu fyrir því, að bundinn væri endi á þann leik að skjóta byggingu Selárbrúar á frest frá ári til árs, en að öðrum kosti mun ég láta þessa till. mína ganga til atkv. Í annan stað flyt ég ásamt þm. N-Ísf. brtt. á þskj. 442, VII. lið, við 22. gr., um að verja í samráði við vitamálastjóra fé til viðgerðar á brimbrjótnum í Bolungavík vegna skemmda, er urðu á honum 10. des. s.l. Við höfðum farið fram á það, að veitt yrði fé vegna þeirra skemmda, sem urðu á þessu mannvirki 1946, en áður en við fengjum jáyrði fyrir því, að þær skemmdir yrðu bættar, þá fengum við símskeyti um þetta reiðarslag, að enn hefði brimbrjóturinn orðið fyrir miklum skemmdum, sem áætlað var að næmu um 300 þús. kr. Við ræddum strax við vitamálastjóra, og okkur kom saman um að fá strax vilja þingsins fyrir þessu, og því treystum við, að þm. sjái nauðsyn þessa máls og taki upp á heimildagr. fé til þessa í fullu samráði við vitamálastjóra. Þá hef ég á þskj. 411 flutt brtt. Eru það till. í svipaða átt og þær, sem ég flutti við 2. umr., - ég hef þó sleppt mörgum af þeim atriðum, sem þar voru. - Þar legg ég til í 3. brtt., sem er við 16. gr., að varið verði til síldveiðideildar 5 millj. til þess að standast skuldbindingar samkv. nýsettri reglugerð, og í annan stað, að til þorskveiðideildarinnar verði varið 3 millj., til þess að gera þá deild starfhæfa þegar í byrjun næsta árs, svo að hún geti veitt hinum nauðstadda vélbátaflota nokkra aðstoð. Mér datt í hug, þegar búið var að fella till. um 8 millj. kr. aðstoð til sjávarútvegsins, að hana mætti veita samkv. l. um hlutatryggingasjóð. Þá er brtt. um fé til almannatrygginganna, - ekki að veittar verði til þeirra 1850 þús., eins og meiri hl. fjvn. leggur til, heldur í samræmi við það, að þær geti haldið áfram að greiða þær bætur, sem þær verða að greiða með 8,3% álagi, en nú hefur ráðh. upplýst, að greiða verði 22% uppbætur á laun, og þá fannst mér, að ekki væri hægt að greiða bætur með lægri uppbót en þeirri, sem launþegar fá, og mundi það kosta 1450 þús., og við það miðast mín till. Þá er hér till. um það, að ríkisstj. fái í 19. gr. heimild til að verja 2 millj. til þess að afstýra atvinnuleysi í kaupstöðum og kauptúnum. Þessar till. nema um 11 millj., en það vill svo vel til, að það hefur verið sýnt fram á það, að áfengisverzlunin og tóbakseinkasalan hljóta að gefa a.m.k. 12–13 millj. kr. hærri tekjur en áætlað er á fjárl. Hér er áætlað að þær gefi 11 millj. og 450 þús. kr. hærra en þar er áætlað, og gætu þá þær tekjur runnið til þess að efla sjávarútveginn, til trygginganna og 2 millj. til þess að afstýra atvinnuleysi í kaupstöðum landsins, og held ég, að þessum vanáætluðu tekjum verði ekki betur varið á annan hátt. Þá vil ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um brtt. hv. fjvn. á þskj. 393. Þar stendur í 8. till. n., að viðhaldsfé vega skuli hækka um 1 millj., úr 12,8 millj. í 13,8 millj. Með öðrum orðum, það er viðurkennt, að ekki verði hjá því komizt að hækka viðhaldsféð um eina milljón, en þó er það lægra en vitað er að af verði komizt með. - Þá er það 4. till. á þskj. 393, sem er við 11. gr., nýr liður, til rekstrar vinnuhælis að Kvíabryggju, 125 þús. Þrátt fyrir að þetta er sett þarna inn á fjárl., veit ég ekki til, að til sé nema eitt vinnuhæli á landinu, á Litla-Hrauni, en nú virðist vera annað til á Kvíabryggju í Grundarfirði. Nú vil ég leyfa mér að leggja spurningu fyrir hæstv. fjmrh.: Hvenær var þetta vinnuhæli byggt, og um hve stórfellda stofnun er hér að ræða, hver á þetta vinnuhæli, hvað kostaði það og hvenær á árinu 1951 mun það taka til starfa? Einhver ráðh. mun að minnsta kosti vera hér enn þá til að svara þessu. Væntanlega á ekki að fara að kasta þarna 425 þús. í vinnuhæli, sem ekki er til. En ég hef fulla ástæðu til að ætla, að það sé ekki til, eða að minnsta kosti eru engar líkur til, að það taki til starfa á árinu 1951. Ég hef óljóst hugboð um, að Reykjavíkurbær hafi keypt þarna jörð til að koma upp vinnuhæli vegna ógoldinna barnsmeðlaga. Mér er tjáð, að ekki séu nægileg húsakynni á Litla-Hrauni og muni þetta eiga að bæta nokkuð úr því, en þarna er ekki annað húsa en gamalt „forskallað“ timburhús, og getur því ekki orðið þarna vinnuhæli, nema allt sé byggt upp, og það er kunnugt, að þarna verður aldrei vinnuhæli á árinu 1951 og líklegast aldrei. Hvers vegna á þá að vera að leggja fé í þetta hugsaða vinnuhæli, sem Reykjavíkurbær mun vera eigandi að? Mér finnst vera eitthvert óbragð af þessari till., og Aþfl. mun greiða atkv. gegn henni. Mig grunar, að þarna sé einhver leyndur „forretningskab“ á bak við, sem ekki hefur verið gerð grein fyrir. Þá hefur fjmrh. lagt fram brtt. á þskj. 394. Þar er gert ráð fyrir, að vörumagnstollur hækki um 1,5 millj., gjöld af innlendum tollvörum um 1,3 millj., aukatekjur um 0,8 millj., stimpilgjald um 0,9 millj., og söluskattur um 5 millj. Ég held því fram, að það sé alveg að ófyrirsynju, að hlaupið er til að hækka skatta og tolla, því að tekjuáætlunin er svo rúm, að gera má ráð fyrir, að inn komi yfir 30 millj. meira en gert er ráð fyrir. Það hefði verið hægt með því að áætla rétt að fá fé til að standa undir þeim auknu útgjöldum, sem gert er ráð fyrir, og þessir skattar eru því óþarfir. Það hefði e.t.v. verið hægt að verja það, ef árferði hefði verið hið bezta, en nú er ekki svo, og þá er ekki hægt að verja það, að skattar séu lagðir á landslýðinn að tilefnislausu eða af litlu tilefni. - Á þessu sama þskj. er 7. till. á þá leið, að til vantalinnar verðlagsuppbótar skuli áætlaðar 5 millj., og svo er skýringin: Greiða skal verðlagsuppbót á laun opinberra starfsmanna miðað við vísitölu 122 stig. Í sambandi við þessa málsgr. hefur hæstv. viðskmrh. borið fram brtt. á þskj. 399 við frv. til l. um breyt. á l. nr. 22 1950, um gengisskráningu, launabreytingar, stóreignaskatt, framleiðslugjöld o.fl. Þar segir, að í stað 4.–7. mgr. 6. gr. laganna komi ein málsgr., svo hljóðandi: „Frá 1. febr. 1951 skulu laun ekki taka breytingum samkvæmt ákvæðum þessara laga.“ Þessi till. er í sambandi við brtt. fjmrh., sem liggur fyrir Sþ. Vitanlega var ekki hægt með samþykkt brtt. við fjárl. að breyta gengislækkunarlögunum, og því þurfti viðskmrh. að koma með þessa till. hér inn. Með þessu er verið að hlaupast á brott frá þeim skuldbindingum, sem gefnar voru, þegar gengisbreytingin var gerð. Þá var lofað, að laun skyldu hækka mánaðarlega til 1. júlí og síðan standa óbreytt til áramóta 4950 –51 og hækka þá, ef vísitalan hefði hækkað um 5%. Við þetta var staðið. Verkalýðsfélögin sættu sig við þetta og fylgdu lögunum. Svo var ákveðið í gengisbreytingarlögunum, að vísitalan skyldi haldast til 1. júlí 1951, en þá skyldi kaupgjald hækka eða lækka samkv. vísitölunni. Frá þessu er verið að hlaupast með þessari till. Það er gefið, að dýrtíðin mun halda áfram að vaxa eftir þetta, og það er ekki vitað um neinar ráðstafanir, sem ríkisstj. hafi gert til að stöðva það flóð. Höfundar gengislækkunarlaganna héldu því fram, að verðhækkanirnar, sem af henni leiddi, mundu koma ört, og töldu, að þær mundu nema 11–13 stigum, síðan mundi hún hægja á sér. Auk þessa átti hún að bæta markaðsmöguleika okkar að stórum mun. Þessi draumur um, að dýrtíðin mundi hægja á sér, hefur algerlega brugðizt. Fyrir gengisbreytinguna töldu þeir, að jafnvægi mundi vera náð nú, en nú er hlaupizt frá þessu öllu. Nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj.: Heldur hún, að hún fái gott samkomulag við verkalýðsfélögin í landinu um þetta? Heldur hún, að hún fái góðan frið, ef kaupgjald verður sett fast? Ég held, að það fáist enginn friður um það. Enda þarf ríkisstj. ekki að fara í neinar grafgötur með það. Á síðasta alþýðusambandsþingi var samþ. að skora á ríkisstj. að gera allt, sem í hennar valdi stæði til að örva atvinnulífið og nýta framleiðsluna sem bezt. Og var sambandsstjórninni falið að knýja ríkisstj. til þess að bæta atvinnulífið og afstýra atvinnuleysi. Og vegna fyrirsjáanlegrar vaxandi dýrtíðar eftir 1. júlí n.k., þá var stjórninni falið að þola ekki hækkandi dýrtíð, án þess að fram færu samsvarandi kauphækkanir. Og á síðasta þingi Alþýðusambands Íslands var samþ. í einu hljóði svo hljóðandi ályktun: „Því telur þingið (þ.e. vegna vaxandi dýrtíðar), að verkalýðshreyfingin verði nú að spyrna við fótum, stöðva kjararýrnun þá, er af þessu hefur leitt, og hefja sókn fyrir því, sem tapazt hefur, og batnandi lífskjörum. - Felur þingið hinni væntanlegu sambandsstjórn að setja öllu ofar að sameina verkalýðsfélögin til samstilltra átaka í þessu efni. - Þingið leggur ríka áherzlu á, að væntanleg stjórn A.S.Í. hafi forustu um, að félögin leggi sameiginlega til þeirrar baráttu, sem fram undan er, m.a. með því, að sambandsfélögin samræmi uppsagnarákvæði samninga sinna betur en orðið er, enda sé áfram haldið á þeirri braut til samræmingar kaupgjalds, sem unnizt hefur á seinasta kjörtímabili. - Það er alger lágmarkskrafa, að þegar í stað fáist kaup í samræmi við útreiknaða vísitölu hvers mánaðar, og felur þingið væntanlegri stjórn að fylgja þeirri kröfu vægðarlaust fram við ríkisstjórnina.“ Hæstv. ríkisstj. veit, að eina leiðin til að halda frið við verkalýðssamtökin er, að kaupgjald hvers mánaðar sé í samræmi við vísitölu hans. Ef ekki verður orðið við þeirri kröfu, kostar það stríð við verkalýðsfélögin í landinu, sem munu beita sér gegn þessu, unz ríkisvaldið neyðist til að beygja sig. Ef hæstv. ríkisstj. hefði verið þess megnug að halda niðri verðlagi og dýrtíðinni, og þá siðferðislegu skyldu tók hún á sig með gengislækkunarl., þótt hún hafi svo gersamlega brugðizt henni, hefði hún skapað þá trú hjá verkalýðssamtökunum, að ekki hefði staðið á þeim að reyna að koma í veg fyrir kauphækkanir. En verkalýðurinn hefur hins vegar horft upp á það, meðan kaupgjald hefur staðið óbreytt, að verðlag hefur stöðugt farið hækkandi, og ég er sannfærður um það, að hversu oft sem hæstv. fjmrh. endurtekur þessa einu setningu: „Það er enginn ávinningur fyrir neina að fá kauphækkanir“, að verkamenn, sem hafa búið við lækkandi kaup síðustu 6 mánuðina, á sama tíma sem þeir hafa aldrei séð dýrtíðina vaxa meir en síðan þeir festu kaup sitt, að þeir trúa ekki þessum orðum hans. Hæstv. ríkisstj. er búin að rífa niður trú verkalýðsins á það, að verðlag stöðvist, ef kaupgjald er bundið, og að verðlag fari lækkandi, ef kaupgjald fari lækkandi, því að vissulega hefur það farið lækkandi undanfarna mánuði. Afleiðingin af þessu verður sú, að verkalýðurinn á enga aðra vörn, þegar kaupmátturinn minnkar, en að gera kröfur um hærra kaup, og það er eins öruggt og nótt fylgir degi, að ef hæstv. ríkisstj. gerir engar samþykktir um það, áður en þessu þingi er slitið. að vísitala hvers mánaðar verði reiknuð út og álag samkv. henni greitt á kaup, lendir hún í allsherjarstríði við verkalýðssamtökin í landinu, þar sem hann á sér ekki annars úrkostar en að fá hærra kaup. Á s.l. hausti tók ég upp á lista verðlag á helztu nauðsynjavörum, sem hvert alþýðuheimili verður að kaupa til þess að draga fram lífið frá degi til dags, og gerði samanburð á verði þessara vara frá því fyrir gengislækkun, eða eins og það var í febrúar 1950, og síðan eins og það var í haust, og kemur þá þetta í ljós: Verð á kg af haframjöli kr. 1.90 fyrir gengislækkun, en kr. 2.80 í haust, verð á kg af hveiti kr. 1.70 fyrir gengisl., en kr. 3.00 í haust, verð á kg af rúgmjöli kr. 1.40 fyrir gengisl., en kr. 2.25 í haust, verð á kg af hrísgrjónum kr. 2.60 fyrir gengislækkun, en kr. 4.20 í haust, verð á kg af melís kr. 2.44 fyrir gengisl., en kr. 4.60 í haust, verð á kg af strásykri kr. 2.10 fyrir gengislækkun, en kr. 3.60 í haust, verð á kg af kaffi kr. 16.00 fyrir gengislækkun, en kr. 32.40 í haust, en hefur hækkað síðan. Kaffibætir, þvottaduft, smjörlíki, kartöflur, mjólk og kjöt, allt hefur þetta einnig hækkað í verði. - Kalatonnið kostaði á Vestfjörðum 344 kr. fyrir gengislækkun, en er nú komið á 6. hundrað kr., eins og hv. þm. Snæf. (SÁ) gat um fyrir nokkrum dögum að það kostaði á Snæfellsnesi. - Tonnið af hráolíu kostaði fyrir gengislækkun 450 kr., en kostar nú 740 kr. Kaupgjald hefur hins vegar verið greitt með 15% álagi síðan gengislækkunin komst á. Þetta eru fallegar bætur. Þetta hefur verkalýðurinn sætt sig við, meðan verið var að fá reynslu á gengislækkunarl., en það má hæstv. ríkisstj. vita, að nú er mælirinn fullur, meira að segja fleytifullur. Nákvæmlega sömu sögu má segja um ástandið í atvinnulífinu. Það hefur orðið fyrir sams konar búsifjum, og ég hef þar líka ákveðnar tölur til sönnunar máli mínu, þótt ekki þurfi að nefna mörg dæmi. - Af efni í niðurstöður kostaði kg fyrir gengislækkun kr. 5.95, en kostar nú 11–12 kr. Lóðabelgir kostuðu fyrir gengislækkun kr. 23.75 og kr. 25.35 stk., en kosta nú kr. 49.00 og kr. 53.65 stk. Taumar kostuðu fyrir gengislækkun kr. 23.45 þúsund stk., en kosta nú 50 kr. þúsund stk. Önglar nr. 7 kostuðu fyrir gengislækkun kr. 19.88 þúsund stk., en kosta nú 60 kr. þúsund stk. Fiskverð er hins vegar óbreytt. Þetta er hjálpin, sem vélbátaútgerðin hefur fengið við þessa allsherjar lækkun hæstv. ríkisstj. Og engin upphæð er á fjárlfrv., þótt nú liði óðum að afgreiðslu þess, til þess að hjálpa þessum nauðstadda atvinnuvegi. Í fskj., sem fylgdu gengislækkunarfrv., er skýrt frá því, að núverandi hæstv. atvmrh. (ÓTh) hafi sagt í ræðu, sem hann hélt í des. 4944 - rétt fyrir jólin - með leyfi hæstv. forseta: „- ekki bara þeir lágt launuðu, heldur allir, sem framfæri hafa af framleiðslunni, verða að lækka kröfur sínar, því að til langframa getur engin þjóð búið við hallarekstur. Og þá og þá fyrst, eftir að verkalýðurinn hefur séð, að í orði og á borði hefur allt verið gert, sem hugsanlegt er til þess að halda uppi lífskjörum hans, mun verkalýðurinn vera reiðubúinn til að hlusta á og fara eftir slíkum óskum.“ Þetta var alveg prýðileg jólaræða! Slíka jólaræðu ætti hæstv. atvmrh. að halda nú fyrir þessi jól. Þá fyrst, þegar búið er að gera allt, bæði í orði og á borði, til þess að færa niður dýrtíðina og allir, ekki aðeins þeir lægst launuðu, heldur einnig þeir, sem hærri laun hafa og eru betur settir, hafa dregið úr kröfum sínum, mun verkalýðurinn fúslega draga úr sínum kröfum og lækka kaup sitt með lækkuðu verðlagi, en með hækkandi verðlagi verður hann að fá kaup sitt hækkað. Er sá tími kominn, að þeir, sem eru betur settir í þjóðfélaginu, séu farnir að gera lægri kröfur til lífsins? Er farið að lækka kaupgjald hinna hæst launuðu í landinu? Ég hef ekki orðið var við það, og ég hygg, að sú stund, sem hæstv. atvmrh. var að lýsa í ræðu sinni fyrir jólin 1944, sé ekki runnin upp enn þá. Svo mikið er víst, að hæstv. atvmrh. hefur gleymt ræðunni frá árinu 1944, þegar lýðveldi var stofnað. Þá segir svo í hagfræðingaálitinu, sem fylgdi gengislækkunarfrv., með leyfi hæstv. forseta: „Markmið heilbrigðrar stjórnarstefnu hlýtur ávallt að vera það að skapa almenningi í landinu sem bezt lífskjör, þannig að prófsteinninn á réttmæti ákveðinna ráðstafana í atvinnu- og fjárhagsmálum hlýtur einmitt að vera sá, hvort þessar ráðstafanir séu til þess fallnar að bæta lífskjör almennings í bráð og lengd, og á það auðvitað einnig við um till. þær, sem hér eru lagðar fram.“ Ætli prófsteinninn á gengislækkunina, sem átti að vera gerð til þess „að bæta lífskjör almennings í bráð og lengd“, sé ekki fyrir hendi? Ætli þetta sé ekki prófsteinn á þá, sem fylgdu gengislækkunarleiðinni: „Markmið heilbrigðrar stjórnarstefnu hlýtur ávallt að vera það að skapa almenningi í landinu sem bezt lífskjör"? Sannleikurinn er sá, að stjórnarstefna núverandi ríkisstj. hefur skapað versnandi lífskjör og hefur þar með fengið sinn dóm. Uppskera hennar er hrörnandi atvinnulíf, síhækkandi dýrtíð, skortur á flestum nauðsynjum og vaxandi eymd þeirra, sem lægst eru settir í þjóðfélaginu. Hún er því vissulega einhver fráleitasta stjórnarstefna, sem íslenzka þjóðin hefur nokkurn tíma búið við.



Herra forseti. Ég ætla að segja hér örfá orð út af orðum hv. 6. landsk. þm. (HV), en það er ætlazt til þess, að við tölumst aftur við í eldhúsinu eftir jólafríið, og er ekki tími til að ræða þau mál nú í nótt, sem hann gerði sérstaklega að umtalsefni. Ég vil aðeins vekja athygli á því í sambandi við brúasjóð, að áður en ég kom í ríkisstj., hafði sjóðnum verið ráðstafað af þáverandi samgmrh., og það fyrsta, sem ég gerði, eftir að ég tók við samgöngumálunum og fór að athuga þessi mál, var að vekja athygli ríkisstj. á því, að mér væri þetta óheimilt, þar sem l. mæla fyrir á annan hátt. Þess vegna var það, að ég tók upp umr. um þetta mál í ríkisstj., og það varð að samkomulagi að láta þær ráðstafanir standa, sem gerðar höfðu verið, og að bæta við brú á Jökulsá í Fljótsdal. Síðan var látið við þetta sitja, og var ekki einu sinni hægt að framkvæma það, sem þegar var ákveðið, þ.e. brú á Skjálfandafljót, Blöndu og Jökulsá í Fljótsdal, bæði vegna fjárskorts innanlands og vegna þess, að gjaldeyrir fékkst ekki til þess að kaupa fyrir efni í þær. Till. vegamálastjóra höfðu verið lagðar fyrir hv. fjvn., og var þar gert ráð fyrir þessum brúm: á Blöndu, Skjálfandafljót, Jökulsá í Fljótsdal, Jökulsá í Lóni og Hvítá, og það er vitað mál, að það getur ekki tekið minna en 2 ár að fullgera þessar brýr. Þessum till., sem sendar höfðu verið til fjvn. og ekki hafði heldur verið hreyft við, taldi ég mér ekki heimilt að breyta, enda fyrirsjáanlegt, að þær brýr, sem þegar höfðu verið ákveðnar og samkomulag náðst um í fyrra, verða naumast byggðar á árinu. Hins vegar er það rétt, sem hv. 6. landsk. talaði um, og ég tel, að ég mundi vera því meðmæltur, en á þeirri forsendu, sem ég hef þegar tekið fram, að hv. Alþ. hefur heimild til að gera þær ráðstafanir, sem því þóknast í þessum efnum, og ég get því ekkert annað gert en að vera þessu meðmæltur. Ég tel eðlilegt, að brú á Selá sé tekin í framhaldi af því, sem vegamálastjóri hefur lagt til, og enn fremur önnur á Vestfjörðum, sem er Staðará. Það verður ljóst af þessu, ef þeim till. verður fylgt, sem vegamálastjóri hefur gert, að það verða teknar fyrir 2 brýr á Norðurlandi, á Blöndu og á Skjálfandafljót, 2 brýr á Austurlandi, á Jökulsá í Fljótsdal og Jökulsá í Lóni, og á Suðurlandi verður tekin fyrir stærsta og dýrasta brúin, og verð ég því að telja það ósanngjarnt, ef þessar brýr verða ekki teknar fyrir á Vestfjörðum, sem kosta ekki nema 600–700 þús. kr., og þótt þær verði teknar með, hallar enn á, að fénu yrði eðlilega dreift. En ég verð að endurtaka, að þetta er aðeins það, sem ég mundi leggja áherzlu á að yrði lagt fram sem till. til Alþ., því að samkv. l. um brúasjóð hef ég ekki heimild til að ráðstafa honum, þótt þeirri reglu hafi ekki verið fylgt, áður en ég tók við þessu starfi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt 6 öðrum hv. þm. að flytja brtt. á þskj. 402 um 150 þús. kr. styrk til Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Hv. 7. þm. Reykv. (GTh), sem er 1. flm., er lasinn og gat því ekki mætt á þessum fundi, og þess vegna vil ég leyfa mér að segja örfá orð um þessa till. Við höfðum flutt till. við 2. umr. um 200 þús. kr. fjárveitingu í þessu skyni, enda næðist samkomulag um framlag frá bæjarstjórn Reykjavíkur, ríkisútvarpinu og þjóðleikhúsinu. Um það hefur enginn ágreiningur verið í umr., sem fram hafa farið, að störf þessarar sinfóníuhljómsveitar séu hinn mesti menningarauki. Það mun heldur ekki vera dregið í efa, að menningarlíf þjóðarinnar getur ekki talizt með fullum blóma, nema með þjóðinni starfi fullkomin sinfóníuhljómsveit, sem sé fær um að flytja hlustendum hin sígildu verk meistaranna á sviði hljómlistar, og útvarpið getur í rauninni ekki talizt hafa fullt menningargildi, nema því aðeins að það geti flutt hlustendum slíka lifandi sinfóníutónlist, en þurfi ekki að vera háð hljómplötum einvörðungu. Um þetta meginhlutverk hljómsveitarinnar hefur enginn ágreiningur verið, en hins vegar hefur verið ágreiningur um það, hversu mikið fé væri unnt að veita til slíkrar starfsemi. Hv. Alþ. vildi ekki fallast á að veita 200 þús. kr. fjárveitingu í þessu skyni, og höfum við því lækkað hana niður í 150 þús. kr. og leyfum okkur að vænta þess, að hv. þm. sjái sér fært að samþ. hana, en ef till. verður felld, verður tvímælalaust að leggja hljómsveitina niður. Sé augum rennt yfir fjárlfrv., eins og það er eftir 2. umr., verður hvorki séð, að það geti haft neina úrslitaþýðingu fyrir fjárhag ríkissjóðs, né heldur að það geti talizt óeðlilegt með tilliti til annarra fjárveitinga, þótt slík fjárveiting sem hér um ræðir verði samþ. Þar sem líf hljómsveitarinnar er algerlega undir því komið, hvort þessi fjárveiting fæst eða ekki, vil ég fyrir hönd okkar flm. eindregið leyfa mér að vænta þess, að hv. Alþ. sjái sér fært að samþ. till.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 402 sömu brtt. og ég flutti við 2. umr. Hér er um það að ræða að hækka framlag til Rifshafnar á Snæfellsnesi úr 500 þús. kr. í 700 þús. kr., eins og ákveðið var í fjárlfrv. hæstv. fjmrh., þegar það var upphaflega lagt fram. - Á sama þskj. flyt ég og till. um að hækka framlag til amtsbókasafnsins í Stykkishólmi í 13 þús. kr. - Við 2. umr. færði ég nokkur rök fyrir flutningi þessarar till. og vænti þess, að Alþ. samþ. þær. Þá hef ég á þskj. 412, VI. lið, leyft mér að bera fram brtt. við 22. gr. VIII á fjárlfrv., um að heimila ríkisstj. að ábyrgjast lán allt að 5 millj. kr. til að fullgera hraðfrystihús, sem hefur verið ætlað stofnlán úr stofnlánadeild sjávarútvegsins, en ekki hafa fengið þessi lán vegna fjárskorts stofnlánadeildarinnar. Í fjárlfrv. er gert ráð fyrir 3 millj. kr. í þessu skyni, en þar sem vitað er, að vanefndir stofnlánadeildarinnar í sambandi við lán til hraðfrystihúsanna nema miklu hærri upphæð, tel ég rétt að flytja þessa brtt. - Ég skrifaði hv. fjvn. um þetta mál og vænti þess, að hún mundi gera brtt. við 22. gr. í samræmi við það, sem ég flyt nú brtt. um, þar sem hún gat þess við 2. umr., að hún mundi taka þetta til athugunar fyrir 3. umr. frv., en einhverra ástæðna vegna hefur það ekki orðið. - Nýbyggingarráð gaf á sínum tíma hraðfrystihúsunum skrifleg loforð um lán úr stofnlánadeildinni. Þessi sömu frystihús lögðu í dýrar framkvæmdir vegna þessara loforða, en standa svo lánalaus, eftir að hafa framkvæmt þessar miklu aðgerðir, sökum þess að stofnlánadeildin hefur ekki getað staðið við sínar skuldbindingar. Ég tel því, að hæstv. ríkisstj. beri skylda til að reyna á einhvern hátt að leysa úr vandræðum þessara frystihúsa, og er þessi till. mín komin fram sökum þess, að ég tel þó sönnu nær að hafa þessa upphæð 5 millj. kr. í stað 3 millj. kr., eins og er í fjárlfrv.



Herra forseti. Ég vil hér, áður en ég svara einstöku aðdróttunum í garð fjvn., ræða hér eitt atriði við hæstv. landbrh. (HermJ), og er það út af brúasjóði. - Eins og ég gat um í dag, voru tekjur brúasjóðs og fyrirhugaðar framkvæmdir ekki teknar inn á frv., vegna þess að um þetta mál fékkst ekki samkomulag í n., og það beinlínis vegna þess, að Framsfl.- þm. í n., flokksbræður hæstv. ráðh., mótmæltu, að þetta yrði gert, og af þessum sökum kom mér einkennilega fyrir sú yfirlýsing, sem hann gaf hér nú. Við hinir í n. héldum því fram, sem hæstv. ráðh. staðfesti nú, að ráðh. hefði ekki neina heimild til að skipta fénu og ríkisstj. ekki heldur, en að það ætti að gerast á Alþ. En þessu var stranglega mótmælt af fulltrúum Framsfl. í fjvn., en af því að við vildum ekki undir nokkrum kringumstæðum skilja þannig við samstarfið í n., að láta þetta mál, sem þeim var mikið kappsmál, verða til þess að kljúfa samstarfið, þá létum við undan í þessum efnum. Nú hefur hæstv. landbrh. lýst yfir, að hann sé algerlega á okkar skoðun í þessu máli, og þykir mér vænt um það, að þessi ágreiningur í n. var ekki fyrir það, að nein tilhneiging væri til að hrófla við neinum af þeim till., sem komu til n. frá vegamálastjóra, heldur beinlínis til þess að uppfylla ákveðin l. - Ég vil einnig í sambandi við þetta mál minna hæstv. landbrh. á það, að ég sat með honum og öðrum ráðh. í ríkisstj. á fundi og ræddi um það, hvort n. mætti ekki taka nægilegt fé úr brúasjóði til þess að byggja brú á Selá á næsta ári, og þá var hann þeirrar skoðunar, að þetta mætti ekki gerast. Þess vegna furðaði mig á yfirlýsingu hæstv. landbrh. um þetta efni, en ég hefði óskað, að hún hefði komið fyrr fram. Ég mun þá snúa mér að einstöku till. - Hæstv. forseti hefur óskað eftir, að ég stytti mál mitt. Fyrst vil ég fara nokkrum orðum um till. fjmrh. á þskj. 417. - Mér þykir vænt um, að hæstv. fjmrh. ætlar að hækka tekjurnar, því að ég tel, að fara megi gætilega við síðustu atkvgr., ef ekki á að verða greiðsluhalli á fjárlögum. - Ég hef tekið það saman til gamans, hvað þær brtt., sem stuðningsmenn stj. flytja, nemi mikilli upphæð. Eftir því sem ég kemst næst, flytja stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. brtt. að upphæð 570 þús. kr. Og síðan flytja þeir þar að auki till. ásamt stjórnarandstæðingum að upphæð 430 þús. kr. Till. þeirra nema þá samtals um 1 millj. kr. Ég geri ekki ráð fyrir, að þessar till. séu fluttar til þess að stríða hæstv. ríkisstj., heldur er hér vilji fyrir hendi og þörf á framkvæmdum. Alþýðuflokksmenn einir flytja síðan till., er auka mundu, ef samþykktar væru, útgjöld ríkisins um 8 millj. kr. Frá sósíalistum eru fluttar brtt. upp á 4.7 millj. kr., og ekki þarf að efa, að þar býr á bak við fullkomin ábyrgð, og auk þess eru fluttar till. um 7.7 millj. kr., er setja skal á heimildagrein. Mér skilst, að þetta sé þá samtals yfir 20 millj. kr., sem ætti að bætast á fjárlagafrv., og mætti þá tóbak og brennivín hækka verulega til þess að standa undir þessu. Ég sé nú ekki ástæðu til að ræða till. á þskj. 394, en viðvíkjandi till. á þskj. 315 vil ég segja það, að hún var ekki tekin inn í fjvn., vegna þess að það átti að geyma allar till. um tekjurnar til 3. umr., og því hefur fjvn. ekki athugað þessa till., og ætti þetta að vera auðskilið mál. Önnur till. frá menntmrh., er ákveður um styrk til stúdenta, var gerð í samráði við fulltrúa stúdenta, og er nefndin sammála um að mæla með, að hún verði samþ. Þá vil ég fara nokkrum orðum um till. hv. 6. landsk. Á þskj. 412 er flutt tili. frá honum, er ég minntist á hér við fyrri umr. þessa máls. - Í sambandi við till. um aflatryggingasjóð á þskj. 411 hefur fjvn. rætt málið við ríkisstj., og mér hefur skilizt, að áður en þingi lýkur eigi að ganga frá lögum um aflatryggingasjóð og tryggja betur afkomu hans. Ég get því ekki mælt með, að þessi till. verði tekin upp hér. - Út af till. hans um tryggingarnar vil ég segja það, að ekki var ætlazt til hjá honum að greiða fulla vísitölu á lágar bætur. Þetta er í lögunum og hefur verið viðurkennt af ráðherra, og því hefur þessi stefna þegar verið mörkuð. Því er engin ástæða til að breyta hér um. Það er ekki hægt að miða við 8.33, heldur verður að vera fullt vísitöluálag, og er þá miðað við, að þeir, sem greiða til trygginganna, greiði ekki nema með 8.33 vísitölu, sem er meðalvísitala ársins. En hv. þm. ætti að vera ljóst, að ef vísitalan fer yfir 115 stig, þá hefur ríkisstj. heimild til að hækka allar greiðslur, til þess að ekki þurfi að skerða stofninn. - Um atvinnubótatrygginguna ræði ég ekki, til þess að þurfa ekki að eyða tíma í það. - Hið sama get ég sagt um till. um að hækka viðhaldskostnað vega um 1 millj. kr. Viðvíkjandi vinnuhælinu er eðlilegt, að hv. þm. spyrji, þar sem hann var ekki á þeim fundi, er mál þetta var rætt. Samkv. 11. gr. þá er nú um 420 þús. kr. tap á Litla-Hrauni. Þar er þó engu síður fullt en í þjóðleikhúsinu og ekki hægt að fá þar inni. Auk þess er fjöldinn allur af mönnum, sem hafa ekki getað unnið af sér barnsmeðlög sökum þrengsla. Svo er t.d. ástatt hér í Reykjavík. Þess vegna hefur bærinn líka fest kaup á húsi í Grundarfirði, og er búið að undirbúa það svo, að hægt er að reka þar vinnuhæli. Það var talið ódýrara en að stækka Litla-Hraun. Það má þá líka minnast þess, að ef Reykjavíkurbær á þetta hæli, þá gefur þó ríkissjóður engum þetta sem uppbót á sitt þingfararkaup.

Nú held ég, að hv. þm. sé farið að dreyma.

Ég held, að það sé ekki þörf að ræða aðrar till. frá hv. 6. landsk. Þá kem ég að till. á þskj. 412 frá fjvn. Gert er ráð fyrir, að breytt sé 29. till. á þskj. 393, en hún er um framlag til dýralæknisnema erlendis. Þar er lagt til, að Jón Guðbrandsson fái 5 þús. kr. til dýralæknanáms í Kaupmannahöfn. Þessu var breytt þannig, að nú er settur styrkur til dýralæknisnáms erlendis, 15 þús. kr. Jón þessi er að hefja nám sitt, og taldi þá ráðherra, að það þyrfti að styrkja fleiri, og er það sanngjarnt. Fjvn. féllst á þetta og óskaði, að ætlazt væri til, að Jón Guðbrandsson fengi 5 þús. kr. af þessari upphæð. Þetta var samþ. í n., og er þess vænzt, að ráðherra fylgi því. - Einnig þótti rétt að styrkja Sverri Markússon til dýralæknisnáms, og er það lokastyrkur til hans. Á sama þskj. flytur fjvn. tvær brtt. við 18. gr. Ingólfur Jónsson er látinn, og fellur því sá liður niður. Þá var n. sammála um að veita Magnúsi Péturssyni lækni 6 þús. kr. Ég sé ekki ástæðu til að ræða mikið till. frá hv. 2. þm. Reykv. En ég vil þó segja það um 18. till. á þskj. 402, um það að lána allt að 100% til kaupa á nýju togurunum, að ég hygg, að hvergi hafi verið hægt að fá betri kjör til skipakaupa en þau, sem ríkisstj. hefur boðið, en það er að lána allt að 90% og það sumt til 20 ára. Ef þessir aðilar geta ekki lagt fram 10%, þá held ég þeim sé litill greiði gerður með því að láta þá fá þessi tæki. Hv. 11. landsk. er ekki hér nú, en hann hefur talað fyrir tili. sinni um að styrkja ákveðið félag til tilrauna með kolavinnslu í Dalasýslu. Og hann lýsti því svo, að það hlyti að vera misskilningur hjá fjvn. að hafa ekki mælt með þessu. En þessi misskilningur er orðinn a.m.k. tveggja ára, því að við höfum haft þetta mál til meðferðar í tvö ár. N. er málið ljóst, og hún hefur löngun til að styðja þá aðila, sem reyna að bora eftir kolum. Það gæti verið mikils virði fyrir landsmenn, ef hægt væri að grafa kol úr jörðu. Ég hygg, að það versta í sambandi við þetta mál sé það, að málið var ekki nægilega undirbúið af viðkomandi aðilum. Til þess að svo megi verða, verður að takast meiri samvinna á milli rannsóknaráðs ríkisins og eigendanna. Þegar þessir aðilar hafa komið sér saman um, hvað gera skal, þá er von um árangur. Það er mergurinn málsins, að rannsóknaráð hefur ekki sömu skoðun á málinu og eigendurnir. Þeir í rannsóknaráði hafa látið í ljós, að ekki stæðu eins miklar vonir til þessa og viðkomandi vilja vera láta. Ég skal viðurkenna, að það kom umsögn frá rannsóknaráði um þetta mál, og var sú umsögn mildari en í fyrra. Þó er hún engan veginn svo, að við sjáum okkur fært að mæla með þessari fjárveitingu. Um styrk til ekkju séra Árna Sigurðssonar mun ég ekki ræða, en vil segja það, að þeir, sem tala fyrir þessu máli og telja sr. Árna það til gildis, að hann hafi verið útvarpsprestur, virðast ekki hafa sérlega mikið til að telja fram honum til gildis. Hann flutti þessar ræður hvort sem var af stólnum, og var þá ekki sama, þótt hljóðneminn væri settur fyrir framan hann? En hin raunverulega ástæða, sem liggur hér til grundvallar, er sú, að það er betra að vera embættismaður ríkisins en hjá öðrum. Þeir hafa betri laun og tryggingu fyrir launum sínum frá vöggunni til grafarinnar.

Það byrja nú fáir að taka laun í vöggunni.

Nú, er ekki þá byrjað að greiða þessa barnastyrki? Þá ætla ég að minnast á till. um sjúkrahúsmálið á Blönduósi. Það er vitað mál, að fjárveitingar til sjúkrahúsa hafa orðið út undan á undanförnum árum. Það hefur verið rætt við landlækni um þetta mál, og hann hefur ráðíð skiptingunni. Ég hef ekki fengið það svar, að nauðsynlegt sé að hækka þennan lið fremur en marga aðra. Landsspítalinn kostar milljónir fyrir ríkið og sömuleiðis kosta sjúkrahúsinu úti á landi mikið fyrir sveitarfélögin, og fá Húnvetningar engu síður en aðrir að vita þetta. Hv. þm. A-Húnv. sagði, að ekki hefði orðið samkomulag við fjvn. um þetta, að lögð hefði verið meiri áherzla á heilbrigðismálin í Reykjavík. Hér var farið eftir umsögn landlæknis, eins og eðlilegast er. Hv. 1. þm. Árn. talaði um það, að hann hefði verið beittur stórkostlegu ranglæti. Mér fannst þetta koma úr hörðustu átt. Ég veit ekki til, að neinn hafi farið einmitt lengra ofan í vasa fjvn. en einmitt hann. Þetta eru þá þakkirnar. Hann segir, að það sé ósæmilegt að skera niður það, sem áður var samþykkt. Þetta hefur nú verið gert hjá fleirum, t.d. 200 þús. á Rifi. Þetta er gert vegna nauðsynjar. Það hvíla nú á ríkinu fleiri hundruð þús. kr. af ógreiddum vegamálum. Það er ekki nein goðgá, þótt fjvn. vilji taka frá öðrum til að borga þetta upp. Það er misskilningur hjá hv. þm., að okkur hafi skort gögn, er við fjölluðum um þessi mál. Þessi mál hafa verið rædd við þá, sem mest hafa með þetta að gera. Þeir hafa m.a. upplýst n. um það. að það, sem unnið er í mýrunum, er greitt að hálfu leyti með jarðabótastyrk. Þeir hafa meira að segja upplýst það, að nokkuð af því verki sé greitt fyrir klóök skólanna, og látið reikna það bæði í byggingu skólanna og í landþurrkuninni. Þessi hv. þm. nýr n. því um nasir, að hún beri brigður á dugnað íbúa þessara staða. Hvaða ástæðu hafði hv. þm. til að mæla þessi orð? Ég þekki þessa menn og veit um dugnað þeirra. Ég vil nú spyrja: Heldur hv. þm. ekki, að margir þm. hafi komið til n. og fært fram óskir um fjárframlög með meiri og þyngri rökum en þessum? Ég hefði vænzt annars af þessum hv. þm., en hann sleppti sér hér algerlega út af einum 10 þús. kr., og það er engin ástæða til þess fyrir mig sem form. fjvn. að liggja undir því, að n. hafi ekki tekið fullt tillit til þarfa þessara staða. Ég mótmæli algerlega svona málflutningi. - Að síðustu sagði hv. þm., að taka yrði tillit til þess, að ríkið ætti landið. Hvað hefur ríkið gott af því? Veit hv. þm. ekki, að á Skagaströnd þurfti ríkið að kaupa réttindi á sínu eigin landi fyrir stórfé, þegar loks kom að því, að það þurfti að nota það? Slík blekking dugir ekki. Ég vil benda á, í sambandi við brtt. um aukið framlag til íþróttasjóðs, að þar kemur fram sú misskipting, sem orðið hefur á fjárframlögum úr sjóðnum, að Reykjavík hefur orðið út undan, alveg eins og farið hefur um framlög til skólabygginga. Þess vegna á nú að knýja fram þessa hækkun til íþróttasjóðs. Þá þarf ég einnig að minnast á brtt. frá hv. þm. N-Þ. varðandi hafnargerð á Þórshöfn. Hv. þm. sagði, að hún væri fram borin vegna rökstuddrar dagskrár í Ed., sem gæfi till. rétt á sér. Þetta mál lá fyrir Ed. á sínum tíma, og var þar samþ., að þessi tilraun skyldi gerð á kostnað ríkisins, ef hún misheppnaðist, en ef hún heppnaðist, skyldi kostnaður við hana teljast hluti af framlagi ríkissjóðs til hafnarbótanna, ef hún yrði einn þáttur í fullkomnun verksins. Nú er vitamálastjóri búinn að láta rannsaka þetta og telur verkið vel framkvæmanlegt, nema eitthvað sérstakt komi fyrir. Hann hefur einnig upplýst, að verkið muni kosta um 350 þús. kr., en hins vegar ekkert vit að byrja á verkinu, nema hægt sé að ljúka því í einu, vegna þess, hve dýrt er að flytja dýpkunarskipið Gretti á milli. Þess vegna er nauðsynlegt, að fyrir liggi nægilegt fé til þess að ljúka verkinu, áður en hafizt er handa um það. Ef verkið verður ónýtt, á ríkissjóður að greiða kostnaðinn. Þeir hafa nú fengið 50 þús. kr., en þeir eiga sjálfir að leggja til 60% af kostnaðinum, ef verkið heppnast. Ef það fé er fyrir hendi, geta þeir byrjað; ef ekki, þá verða þeir að bíða eins og svo margir aðrir. Það er ekki hægt að mæla með því, að þessi till. verði samþ. Ég hef ekki tíma til þess að tala um brimbrjótinn í Bolungavík né aðrar till. hv. þm. N-Ísf. - En viðvíkjandi till. hv. 2. landsk. um Þyril, vil ég geta þess að það er engan veginn heppilegt, að um 1 millj. kr. ágóði, sem er af rekstri hans, skuli renna til allt annars en útvegsins, því að þessi ágóði er í rauninni skattur á útveginum. Það hefur ekki enn þá fengizt samkomulag um þetta atriði, en það er til athugunar, að þessu verði breytt. - Ég ræði ekki till. hv. þm. Mýr., því að það er smáatriði. Ég verð að verja nokkrum tíma til þess að svara hv. þm. Vestm., þó að hann sé nú farinn af fundi. Hann sagði, að ekki væri hægt að lá sér, þó að hann uni ekki þeirri vesölu upphæð, sem honum væri úthlutað, og mótmælti þeirri svívirðu, sem sér og fólkinu væri gerð. Það voru ekki einungis orðin, heldur fyrirlitningin, sem fylgdi. Í sambandi við þetta vil ég benda á, að það var látið 170 þús. kr. í þessa höfn, sem átti inni fyrir 387 þús. kr. Að vísu var gert ráð fyrir 200 þús. kr. framlagi, en Þorlákshöfn átti inni 360 þús., og var aðeins gert ráð fyrir 100 þús. kr. framlagi þangað. Það þótti nú misræmi að láta 200 þús. til Vestmannaeyja, en 100 þús. til Þorlákshafnar, sem átti jafnt inni, og var því tekið það ráð að hækka Þorlákshöfn upp í 170 þús., en lækka Vestmannaeyjar í sömu upphæð, með tilliti til þess, að Þorlákshöfn á í meiri erfiðleikum með að standa undir skuldum en Vestmannaeyjar. Þorlákshöfn hefur gert stórt átak í þessum málum, sem mjög er til fyrirmyndar og eftirbreytni. Ég hef séð reikninga frá Vestmannaeyjum, og sést á þeim, að mjög góðar tekjur hafa verið af höfninni þar. Ég mótmæli algerlega, að nokkur ósanngirni hafi átt sér stað í úthlutun þessa fjár, enda þótt brugðið hafi verið frá till. vitamálastjóra, enda hefði það ekki verið gert, nema full ástæða væri til. Og svo leyfir hv. þm. sér að mótmæla þeirri ósvífni, sem honum og fólkinu sé sýnd. Ég mótmæli algerlega þeirri móðgun, sem n. og Alþingi er sýnd með þessum orðum hv. þm. - Enn fremur hefur hv. þm. borið fram till. um bátastyrk, till., sem hann var sjálfur með að drepa, þegar hann var fjmrh. Ég sé ekki ástæðu til að ræða till. hv. þm. Siglf. Þær hafa allar verið ræddar hér áður, nema sú, sem varðar skemmdir af flóðunum. N. mun að sjálfsögðu athuga þær till., sem ekki hafa legið fyrir áður. Út af till. hv. þm. V-Húnv. vildi ég leyfa mér að koma með eina fyrirspurn. Er ætlunin, að þessi jörð sé keypt á fasteignamatsverði? Auk þess las hv. þm. upp heimild úr lögum til kaupanna, og þá þarf ekki heimild í fjárlögum, og sé ég enga ástæðu til að samþ. þessa till. Ég fæ heldur ekki skilið, hvers vegna hv. þm. vill setja þetta inn á 22. gr. Jarðir þær, sem þar eru, eru eingöngu fyrir jarðakaupasjóð, og ef hann á að kaupa, hefur hann nóg fé, auk þess sem jörð þessi kostar aldrei neinar 100 þúsundir. Ég hefði álitið, að hv. þm. vildi ekki verða til þess að brjóta það princip síns ágæta flokks að kaupa jarðir ekki fyrir ofan fasteignamat. Það hefur víst aldrei gerzt, nema í eitt skipti. Um frystihúsin höfum við rætt við hæstv. ríkisstj., og hélt ég, að fella mætti niður þessa greiðslu, vegna þess að því yrði bjargað á annan hátt. Nú er það svo, að fiskimálasjóður á að standa undir þessari greiðslu, og varðar þá miklu, ef unnt yrði að auka tekjur hans um 70% eins og ætlað er. Ég get því alls ekki mælt með, að þetta verði samþ. Ég veit, að tvennt er erfiðast við afgreiðslu fjárlaga, annað að sætta hv. þm. við skiptingu fjárveitinga, þó að það gefi hv. þm. samt enga ástæðu til að óvirða fjvn., því að henni ber skylda til þess að sjá til, að skiptingin sé sem réttust og sanngjörnust, og hitt, hversu mjög þreytandi það hlýtur að vera fyrir hæstv. forseta að sitja undir öllum þeim umræðum, sem hér fara fram um þetta mál. Ég vildi nú biðja forláts á því, hve ég hef orðið að lengja þessar umræður, en get jafnframt huggað hann með því, að ég mun ekki taka oftar til máls.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að minnast á tvær brtt. Önnur er frá hv. þm. Siglf. á þskj. 402, þess efnis, að veita heimild til þess að veita Siglufirði 900 þús. kr. lán til kaupa á atvinnutækjum til bæjarins. Það er nú í athugun hjá ríkisstj., hvað sé hægt að gera til eflingar atvinnulífi á þeim stöðum, sem sérstaklega eiga erfitt uppdráttar. Ég hefði því ráðlagt hv. þm. að taka þessa till. til baka og sjá til, hvað gerðist í þessum málum. - Hin till., sem ég ætlaði að minnast á, er frá hv. 4. þm. Reykv., um að lækka fjárhæð þá, sem Tryggingastofnunin leggur til upp í innheimtukostnað sýslumanna, úr 600 þús. í 390 þús. Þessi upphæð, 600 þús., var sett í frv. áður en nokkur fullnægjandi rannsókn hafði farið fram á þessu máli. Ég hef heitið því að leggja til starfsmenn úr fjmrn. til þess að athuga réttmæti þessarar upphæðar. Ég mæli því ekki með, að till. þessi sé samþ., en ég stend við það að sjá til, að þessi athugun fari fram og verði til lykta leidd. Ef árangurinn yrði sá, að það kæmi í ljós, að ósanngjarnt væri að krefjast allrar þessarar upphæðar, þá mundi ég eiga hlut að því, að það yrði leiðrétt.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. fjvn. fyrir, að hún hefur tekið upp till. mína, sem ég flutti við 2. umr. um fjárlfrv. - Hv. þm. Barð. tók hér til umr. till., sem ég er meðflm. að, og sagði, að rannsóknaráð ríkisins hefði ekki fengizt til að mæla með samþykkt hennar. Ég vil taka það fram, að vera kann, að saman dragi með hlutafélaginu Kol og rannsóknaráði ríkisins, ef þetta fé fengist, og vil ég því vona, að hv. þm. sjái sér fært að samþ. þessa till., svo að þessi rannsókn geti farið fram, sem leiða kynni til þess, að ljóst yrði, að þarna væru falin auðæfi í jörðu.



Herra forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þm. Barð. vil ég vekja athygli á því, að ákvæði l. nr. 64 frá 4944 eiga aðeins við um jarðakaup til að leigja bæjarfélögum eða kaupstöðum með ákveðnum kjörum, og gilda þar um sérstök ákvæði. Þrátt fyrir það, að fjárveitingar til jarðakaupasjóðs séu á 22. gr., þótti vel hægt að setja þessa heimild líka inn á þá gr. og einnig að hafa þessa fjárveitingu 400 þús., því að málið er ekki komið á það stig enn þá, að hægt sé að segja um, hve mikið jörðin muni kosta, en þó geri ég ráð fyrir, að þessi upphæð muni nægja. Ef samkomulag næðist ekki um kaupin, gæti auðvitað komið til greina eignarnám, en ég býst ekki við, að til þess þurfi að koma í þessu tilfelli, heldur að jörðin fáist keypt fyrir sanngjarnt verð. Hv. þm. Barð. sagði, að vafasamt væri, hvort þyrfti þessa heimild, en í l. er einmitt gert ráð fyrir, að heimildin sé tekin inn á fjárl. hverju sinni. Og mér heyrðist nú hv. form. fjvn. taka því heldur vinsamlega, svo að ég vænti þess, að hann geti á það fallizt, að þetta sé sett inn á heimildagr., jafnvel þó að strangt tekið sé ekki þörf fyrir það og ríkisstj. geti gert þetta án þess. Mér þætti það þó eðlilegra, og hefur mér skilizt, að hann mæli ekki gegn því.



Herra forseti. Ég hef veitt því athygli, að síðan ég talaði hér áðan og spurðist fyrir um það hjá hæstv. ríkisstj. í tilefni af þessari till. fjvn. um 125 þús. kr. framlag til rekstrar vinnuhælis að Kvíabryggju, hvort það ætti að vera fyrir vissan hluta landsins sérstaklega, hve það ætti að rúma marga vistmenn og hvenær það tekur til starfa, - síðan hafa tveir hæstv. ráðh. talað og ekki gefið neinar upplýsingar um þetta. Og það gerir málið dularfyllra og grunsamlegra en það var áður. Ég læt mér ekki detta í hug, að hæstv. fjmrh. viti ekki um þetta, og vil enn ítreka mínar spurningar til hans um það, hverju hann geti svarað til þessum spurningum, viðvíkjandi þessum væntanlega letigarði, sem okkur er sagt að eigi að verða til vestur í Grundarfirði og á að fá 125 þús. kr. til rekstrar árið 1951. - Ég vil biðja hæstv. forseta að grennslast um, hvort hæstv. fjmrh. heyrir mál mitt og vill gefa upplýsingar um þennan væntanlega letigarð þarna vestur frá.



Herra forseti. Það er um þetta mál það að segja, að þessi till. er tekin upp af hv. fjvn. eftir till. hæstv. dómsmrh. eða dómsmrn. Þær upplýsingar, sem sá hæstv. ráðh. hefur gefið um þetta, eru þær, að það sé svo lítið rúm hér í fangelsum og vinnuhælum, að þess sé enginn kostur að taka til dvalar nema örlitinn hluta þeirra manna, sem þangað eiga að fara, og sýnist það ástand ekki vera ákjósanlegt eða heppilegt. Flestir af þessum mönnum, sem í fangelsum og vinnuhælum þarf að hafa, en komast þar ekki að, munu vera hér í Reykjavík. Og hæstv. dómsmrh. upplýsti, að Reykjavíkurbær teldi þetta svo mikið atriði, að úr þessu yrði bætt, að þeir hefðu ákveðið að leggja til tilbúið hæli á þessum stað, sem nefndur er í till., ef ríkið greiddi kostnaðinn við að reka það. En eftir landslögum skilst mér að ríkinu sé í raun og veru skylt að koma upp nægilegum fangelsum og vinnuhælum og reka þau líka. Þetta hefur nú ekki verið gert, að koma þessum stofnunum á fót, þannig að bærinn mun hafa tekið sig fram um. þetta. Eitt af því, sem rekið hefur á eftir bænum um þetta, eftir því sem hæstv. ráðh. segir, er það, að það eru mjög mikil vanhöld á greiðslum barnsmeðlaga, en viðurlög gagnvart óskilsemi á þeim eru vist á slíkri stofnun. En það hefur ekki komið til mála, að upp á þessa vist hafi verið að bjóða. Það mun vera stórfé, sem þessir menn hafa svikizt um að greiða af þessum skyldugreiðslum, sem mundu greiðast, ef hægt væri að bjóða upp á slíka vist, ef ekki væri staðið í skilum með þessi gjöld. Hvenær þetta hæli tekur til starfa, er mér ekki kunnugt. En það er þessi fjárhæð, sem hv. 6. landsk. nefndi, sem rn. telur þurfa til þess að standa undir sjálfum rekstri þessarar stofnunar. En stofnkostnaðurinn verður ríkinu óviðkomandi.



Herra forseti. Ég ætlaði mér nú ekki að karpa við hv. form. fjvn. Og ég ætla, að hafi hann tekið eftir því, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, þá hafi ekki verið ástæða til þess fyrir hann að viðhafa þau ummæli, sem hann hafði, þegar hann fór að svara mér.  Um önnur atriði viðkomandi störfum hv. fjvn. er það yfirleitt að segja, að ég þykist hafa fyrr og síðar haft fullan skilning á þeim vanda og erfiðleikum, sem þessi n. hefur á hverju þingi við að etja og eru því meiri sem erfiðara er að sinna óskum fólksins og þörfum. En að ég gerði ekkert slíkt að umtalsefni, var ekki af því, að ég ekki vissi, hvað gerðist, eða af hinum erfiðu viðfangsefnum margra sveita á landinu, heldur var það vegna þess, að ég vildi ekki setja á langa ræðu hér eða tala um annað en viðvíkjandi þeim tili., sem ég bar fram brtt. við. - En viðvíkjandi því atriði, sem hv. þm. minntist á, að það væri eins og hér væri um milljón að ræða að því er snerti framlag vegna þessa fólks, þá geri ég engan mun á því, hvort upphæðin er stór eða lítil, ef mér finnst um réttlætismál vera að ræða. En þó að um slíkt sé að ræða, þá er náttúrlega svo fjarri því, að mér detti í hug, að hægt sé að sinna öllu því, sem telja má til réttlætismála. Það er vitaskuld engin leið, og það sýnir sig á mörgum liðum, sem hv. fjvn. er gersamlega ómáttugt að sinna. Og mætti standa á sama, hverjir hana skipa, að því leyti, að öllum óskum um uppfylling þarfa er ekki hægt að fullnægja. Ég tók þessi atriði vegna þess, að ég vildi gjarnan fá leiðréttingu á því. Og það kostar litla fjármuni. En að veita þá fjármuni, það er aðeins vottur þess, að hæstv. Alþ. hafi skilning á þörfum þessa fólks, sem þarna er um að ræða, og vilji halda gefin loforð við annan aðilann, sem ég ræddi um, Eyrarbakka, um að þessi greiðsla komi, þannig að þetta sé tekið inn á fjárlagafrv., eins og áskilið var. Ef þetta hefði verið stór upphæð, þá gat munað meira um það á gjaldaliðum fjárl., þegar árferði er þannig, að við erfiðleika er að etja um að skipta fjárframlögum slíkum sem þessum á milli aðila. En þegar um svona litlar fjárhæðir er að ræða, sem búið er auk þess að lofa, þá getur maður ekki álitið, að það geri nokkuð til eða frá um afkomu ríkissjóðs, þó að greiddar væru þessar 20 þús. kr., úr því að málið var þannig tekið upp af hálfu ríkisstj., að búið var að lofa að framkvæma verkið. - En viðvíkjandi aftur hinum staðnum, sem ég nefndi, er það að segja, að hann er búinn að bíða. Og ég tók fram í fáum orðum, hve mikla örðugleika fólkið á þeim stað ætti við að búa, meðan þessu verki væri ekki komið í framkvæmd. Hvað þessi mannvirki kosta, getur enginn sagt um, a.m.k. mun það verða um hálft annað hundrað þús. kr. og e.t.v. meira. Og þó að varið sé þessum 20 þús. kr. í þessu skyni, þá er það ekki nema aðeins vottur þess, að menn hafi skilning á þeirri þörf, sem á því er að framkvæma verkið. En ég var ekki að veita hv. fjvn. ákúrur fyrir neitt í þessu sambandi. En hv. form. fjvn. gaf mér tilefni til að ætla, að hv. n. hefði verið sagt skakkt frá þannig í sambandi við þessa framkvæmd, að til þessarar framkvæmdar greiddist fé sem styrkur eftir jarðræktarlöggjöf. En þessi framkvæmd fær engan styrk til sín, nema með sérstakri samþykkt. Hv. form. fjvn. taldi sig hafa fengið vitneskju frá oddvitum um þetta. Og ég hef ekki komið með neitt orð um þetta annað en það, sem þeir hafa sagt mér. Og það er alveg nýtt fyrir mér, ef þeir menn hafa sagt hv. þm. annað en það, sem þeir hafa sagt mér. Annars eru þessi orðaskipti okkar hv. form. fjvn. og mín alveg óþörf að því leyti, að ég gaf ekki tilefni til, að neinn gæti ætlað, að ég vildi veita hv. fjvn. ákúrur.



Herra forseti. Ég vil í allri hreinskilni segja hv. 1. þm. Árn. það, að hann hefur ekkert tilefni haft til að segja það um hv. fjvn., að hún hefði farið hér inn á nýjar leiðir, sem ekki væru þinglegar, eins og hann sagði í sinni fyrri ræðu, að raska till. frá hæstv. ríkisstj. Hann hafói um það þau orð, að þar hefðum við brotið almenna reglu í fyrsta skipti, sem hann myndi eftir, með því að lækka till., sem settar hefðu verið inn á fjárlagafrv., og skipta þessu milli tveggja aðila, og að hann þekkti svo vel skapferli þessara manna, að þeir mundu ekki vilja þiggja fé, þegar það væri þannig til komið. En ég get sagt hv. 1. þm. Árn., að oddvitar á þessum stöðum hafa hvað eftir annað rætt við okkur og lýst þörfum sinna staða fyrir okkur, eins og margir aðrir, og upplýst, að hluti af þessu verki hafi verið framkvæmdur í sambandi við skólabyggingar. Þetta hef ég upplýst. Og hvað er svo hv. 1. þm. Árn. að krefjast að ég endurtaki utan þinghelginnar? Ég hef ekki minnzt á tvöfalda reikninga.

Við skulum vita, hvað skrifarar hafa skrifað.

- Svo hefur búnaðarmálastjóri, hv. 1. þm. N-M., upplýst hér í þinginu, að allir þeir skurðir, sem gerðir séu í þessu landi í mýrum - honum sé ekki kunnugt um, hvort það eigi við skurð gegnum kambinn - en það, sem gert sé að skurðum þarna í mýrum, sé gert að hálfu leyti með jarðræktarstyrk. Hann getur leiðrétt þetta, ef það er rangt. Og hvaða tilefni gaf svo fjvn. til þess, að hv. 1. þm. Árn. færi að segja hér, að enginn þyrfti að væna þetta fólk, sem þarna býr, um ódugnað? Ég vissi ekki til þess, að slíkt tilefni hefði komið fram frá n., hvorki í minni ræðu né í till. fjvn. Ég hefði ekki verið svo viðkvæmur fyrir því, ef hv. 1. þm. Árn. hefði talað einungis til mín. En hann talaði hér til n., sem mér er skylt að verja gegn öllum ótilhlýðilegum ásökunum, því að fjvn. hefur vakað dag og nótt og lagt mikið á sig til þess að vinns fyrir sitt föðurland svo vel sem hún hefur getað. Og ég vil spyrja hv. 1. þm. Árn. um það, þegar hann talar um, að ranglæti hafi verið sýnt hjá okkur í n. með því að taka af þessari upphæð og skipta til annarra, - hvers vegna mótmælti hann ekki því, að við hefðum tekið upphæð af 200 þús. kr. till., sem ríkisstjórnin stóð öll að, þannig að 70 þús. kr. fóru í hans kjördæmi? Ég held, að samvizkusemi þessa hv. þm. sé nokkuð skrýtin og fari eftir því, hvaða mál hann á við.



Herra forseti. Ég þarf að bera af mér sakir. Mér þykir vænt um, að hv. þm. Barð. og form. fjvn. vill nú taka aftur ummæli sín, sem hann hefur haft um tvöfaldar greiðslur fyrir verk unnin þarna austur frá  Þá vill hv. form. fjvn. meina, að ég hafi alveg að óþörfu minnzt á, að það væri ekki vert að brigzla þessu fólki um ódugnað. Ég var þá að svara innskoti hjá hv. þm., og kom það fjvn. í heild ekkert við. Þá var það, hvort ég hefði kynnt mér, hvað þessar framkvæmdir við framræsluna hefðu orðið dýrar. Það er vorkunnarmál, þó að hv. form. fjvn. hafi gleymt úr minni ræðu, og sennilega alls ekki tekið eftir, hvernig orð féllu hjá mér. En hann má ómögulega látast vera að verja hv. fjvn. fyrir aðkasti frá mér eða öðrum hv. þm., þegar þeir gera engir neitt á hluta n. Ég sagði í minni ræðu, eins og rétt var, að ég minntist þess ekki, að svona smáupphæðum, sem lofað hefði verið að taka á fjárl. af ríkisstj., hefði verið skipt. Ég ábyrgist ekki, að ég muni það rétt. En mér finnst ekki taka því að gera veður út af svona ummælum. Og hefði verið farið skaplegar í þetta af hv. þm. í umr., þá hefði verið algerlega óþarft þetta eftirspil af hálfu hv. form. fjvn., sem stafar sumpart af því, að hann hefur ekki tekið eftir öllu, sem sagt hefur verið, eða gersamlega misskilið það, sem ég sagði í minni ræðu. Og þó að þessi hv. þm. vilji vel gera fyrir hv. fjvn. - og slíkt ber að meta hjá honum, ef því væri að skipta, að gert væri á hluta n. -, þá má hann ekki taka það svo, þó að eitthvað sé sagt, sem honum finnst halla á sig, að þar með sé verið að ráðast á alla fjvn. eða yfirleitt aðra hv. þm. En mér virðist hann ekki gefa því glöggar gætur að gera mun á þessu tvennu. Og þetta má að vísu virða honum til vorkunnar. Það er ekki á margra færi að sitja svo á fundum, eins og hv. form. fjvn. verður að gera - því að það er þreytandi - og vera alveg viss um það að geta ekki misskilið eitthvað, sem fram kemur í ræðum hjá öðrum þm. En það má þá heldur ekki þess vegna ráðast að ósekju á aðra þm.



Herra forseti. Ég á hér ekki nema eina till., sem ég vil vekja athygli á. Hún er nr. XVI á þskj. 402. - Við þær breytingar, sem gerðar voru á jarðræktarlögunum á síðasta þingi, er hætt að kalla jarðræktarstyrki það, sem eftir þeim er veitt, heldur jarðræktarframlög, og af því, að hætt er að kalla það jarðræktarstyrki, eins og búið er að gera í 27 ár, og komið hitt heitið, þótti mér rétt að breyta þessu, og því er þessi fyrri till. fram komin. Sú seinni er borin fram af því, að af einhverri vangá er vitnað þar í 37. gr. Það var 37. gr. í gömlu lögunum, en nú er það 11. gr. III. Þetta er því líka leiðrétting. Ég geri ráð fyrir, að fjárlögin frá í fyrra hafi verið fyrir framan þann, sem skrifaði þetta, og því hafi hann skrifað 37. gr. Þetta eru því hvort tveggja leiðréttingar, sem mætti samþykkja án atkvæðagreiðslu, ef svo bæri undir. En mig langar til að benda á annað. Það hafa komið fram hér á þinginu ýmsar till. um fjárframlög til þessa og hins, fjárframlag til fyrirhleðslu til verndar engjum í Saurbæ í Vatnsdal, fjárframlag til að gera ræsi gegnum Stokkseyri o.fl. Ég vil benda þeim mönnum, sem eru með svona till., á, að það er nauðsynlegt fyrir mig og aðra, sem greiða eiga atkvæði um þetta, að búið sé að gera áætlun um verkið; annaðhvort séu þessir tveir starfsmenn, sem Búnaðarfélag Íslands hefur, búnir að líta á það, svo að þeir geti gert áætlun, eða einhver af verkfræðingum vegamálastjóra. Á þetta vil ég benda fyrir framtíðina þeim til athugunar, sem svona till. kunna að leggja fyrir þingið. Það er mér ekki nóg, þó að vegaverkstjóri telji, að verkið kosti þetta eða þetta, án þess að nokkuð liggi raunverulega fyrir um, hvað gera á. Mér er ómögulegt að vera með svona till. án þess, að fyrir liggi kostnaðaráætlun og greinargerð um, hvernig ástandið yfirleitt er á staðnum. Það eru margar till., sem ég get ekki fylgt, eins og þær eru lagðar fyrir þingið, þar sem allt er meira og minna á huldu um kostnaðinn.