Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég held að varla geti nokkur ágreiningur um það verið að innihald þess máls sem hér er nú til umr., sem eru brbl. frá því í maí, sé einhver harkalegasta árás á launafólk í landinu og samtök þess. Þá á ég fyrst og fremst við það ákvæði brbl. sem felur í sér að afnema samningsrétt launafólks og kippa þannig undan einu grundvallaratriði í lýðræðisþjóðfélagi, mannréttindamáli. Ég held að hvar sem menn eru í pólitískum flokki, hvaða skoðun sem menn hafa á stjórnmálum hljóti menn að geta verið sammála um það að í lýðfrjálsu landi sé aðgerð af þessum toga skoðuð sem algjör aðför að almenningi í landinu og þá fyrst og fremst samtökum launafólks, verkalýðshreyfingunni. Menn segja hér að aðeins sé um að ræða ákvæði sem gildi stuttan tíma, þ.e. 8 mánuði. Og rétt er það að í þessu tilfelli er um að ræða 8 mánaða aðgerð. En sú aðgerð veitir eftirkomandi ríkisstjórnum, hvaða flokkar sem þar koma til með að eiga hlut að máli, slíkt fordæmi að vandséð er hvaða afleiðingar það kann að hafa í framtíðinni gagnvart launafólki í landinu. Aðrir þættir þessa máls, þ.e. kjaraskerðingin sjálf, eru ekkert nýnæmi í augum almennings hér á landi. Það er ekkert nýtt að stjórnvöld grípi inn í með lagaboði og ógildi löglega gerða kjarasamninga launafólks og vinnuveitenda. Það hafa líklega flestar ef ekki allar ríkisstjórnir, hvaða flokkar sem að þeim hafa staðið, gert á undangengnum árum og áratugum. Rétt er að minna á í því sambandi að fyrrv. ríkisstj., sem svokallaðir vinir alþýðunnar voru viðriðnir að vissu leyti og höfðu þar forustu á mörgum sviðum, hún gerði slíkt 14 sinnum. 14 sinnum var gripið inn í gerða kjarasamninga og þeim breytt, að vísu með mismunandi miklum kjaraskerðingum. Hér er því ekkert nýtt á seyði. Ég held að nauðsynlegt sé, í ljósi þeirra harkalegu aðgerða sem hér um ræðir, að hverfa aðeins til baka, til kosninganna í apríl og hugleiða hvernig ástandið var þá og hvaða afstöðu stjórnmálaflokkarnir í landinu og frambjóðendur þeirra höfðu þá til mála. Ég held að á því leiki enginn vafi að allir stjórnmálaflokkar voru sammála um að gripa þyrfti til róttækra aðgerða í efnahagsmálum að kosningum loknum. Menn voru orðnir sammála um það að óráðsía og óstjórn efnahagsmála undanfarin ár hafi verið slík að ekki yrði undan því vikist að grípa til aðgerða, og þá nokkuð harkalegra aðgerða, þó að enginn hafi líklega látið sig dreyma um að gripið yrði til aðgerð af þessu tagi, að banna launafólki í landinu að semja um kaup sitt og kjör. Það er líka rétt að minna á í þessu sambandi að einum af fráfarandi stjórnarflokkum þótti ástandið vera með þeim hætti að ástæða væri til að semja fjögurra ára neyðaráætlun til að komast út úr vandanum. Ég hygg því að allir, hvar í flokki sem þeir voru, hafi verið sammála um að grípa þyrfti til nokkuð harkalegra aðgerða ef menn á annað borð vildu gera tilraun til að komast út úr vandanum. Hæstv. forsrh. hefur flutt þann boðskap um landið að fyrrv. ríkisstj. hafi haldið atvinnuvegum landsmanna gangandi á erlendum lánum allan tímann sem hún var við völd. Svo er komið að skuldir erlendis eru um eða yfir 60% af þjóðarframleiðslu. Auðvitað sjá allir heitvita menn að við slíkt má ekki búa. En í þessu sambandi er ástæða til að rifja það upp hvort ekki hafi verið varað við slíkri þróun í stjórn efnahagsmála á undanförnum árum. Ég minni á að Alþfl. hefur varað margítrekað við að halda áfram á þeirri braut sem fyrrv. ríkisstj. hélt. Mér sýnast samt litlar sem engar breytingar sjáanlegar enn sem komið er í stjórnarfari núv. hæstv. ríkisstj. að því er þetta varðar. Svo trúr var Alþfl. þeirri stefnu sinni að benda á til hvers það leiddi ef haldið yrði áfram á sömu braut að hann taldi sig nauðbeygðan til að fara úr ríkisstj. 1979 til að leggja áherslu á það að stjórnmálamenn ættu ekki að halda svo á málum að þeir sætu í ríkisstj. og ráðherrastólum áfram þrátt fyrir það að þeir kæmu engu fram af því sem þeir teldu nauðsynlegt að gera. Talið er að það sem af er þessu ári hafi kaupmáttarrýrnun orðið a.m.k. 25–30%, mismunandi mikil eftir því hvaðan dæmi er tekið. Lágmarkslaun munu hafa skerst um ca. 33% á þessum tíma. Í þessu sambandi er rétt að minna á að það liggur fyrir samkvæmt upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun að af þessari kjaraskerðingu voru 11% komin til framkvæmda þegar núv. ríkisstj. tók við völdum. Kjaraskerðing hefur því átt sér stað áður en núv. ríkisstj. tók við stjórnartaumunum hér á landi. En enginn vafi er á því að eins og núv. hæstv. ríkisstj. keyrir í þeim málum mun hún setja landsmet áður en langt um líður, ef hún er ekki þegar búin að því, í að þrýsta niður kjörum launafólks í landinu. Þegar maður virðir fyrir sér ákvæði þessara brbl. um afnám samningsréttar í landinu fer ekki hjá því að manni verði hugsað til Póllands þar sem svipað hefur gerst. Allir Íslendingar hygg ég hafi verið sammála um að mótmæla því og fordæma. En í því ástandi lifum við Íslendingar nú í okkar lýðfrjálsa landi að líkja má við það ástand sem ríkir í Póllandi að því er varðar framkomu stjórnvalda við samtök launafólks í þessum löndum. Hæstv. forsrh. - og raunar ráðh. allir upp til hópa undir mismunandi yfirskriftum halda því nú fram að verðbólga hafi minnkað verulega það sem af er þeirra stjórnartíð. Það er líka rétt, undir það skal tekið, verðbólgan hefur minnkað. En hvaða verði er sú verðbólgulækkun keypt og hvers vegna hefur sú lækkun orðið á verðbólgunni? Hún er einvörðungu til orðin vegna þess að skorið hefur verið niður kaup launafólks í landinu. Engar ráðstafanir eru enn sjáanlegar, sem leiða til þess að verðbólgulækkun eigi sér stað, aðrar en sú að kaupið hefur verið keyrt niður. Hér er því um að ræða svo til sömu stefnu í efnahags- og launamálum og boðuð var í leiftursóknaráformum Sjálfstfl. fyrir kosningarnar 1979, sem núv. formaður Framsfl., hæstv. forsrh. lýsti margítrekað yfir í umr. þá að mundi leiða til algjörs hruns, ekki bara alþýðuheimilanna í landinu heldur og þjóðarbúsins alls. Það hefur fallið í skaut þess manns, sem fyrst og fremst varaði við þessu, að vera nú verkstjóri í samskonar ráðstöfunum - og ekki skárri. Hæstv. forsrh., formaður Framsfl. er nú verkstjóri í þeim aðgerðum sem hann taldi að leiddu til hruns alls þjóðarbúsins á haustmánuðum 1979. Slík eru örlög hæstv. forsrh., formanns Framsfl. á þessum tímum. Ég held að engum dyljist að almenningur í landinu, launafólk hefur verið og er reiðubúið að taka á sig tímabundnar byrðar til að komast út úr þeirri óstjórn efnahagsmálanna sem við höfum verið í ef það sér fram á tvennt: að byrðunum verði réttlátlega skipt og aðrir séu látnir bera byrðar en aðeins launafólkið og að eygja megi einhvern árangur af þeim aðgerðum sem verið er að gera hverju sinni. Þetta hygg ég að öllum sé ljóst, enda hefur það sannast að launafólkið hefur ekki skorast undan því að taka á sig byrðar til að komast út úr þessum vanda. En því þykir hart að það eitt skuli vera látið bera byrðarnar án þess að minnsta tilraun sé gerð til að dreifa þeim á aðra aðila í þjóðfélaginu. Það er ástæða til að spyrja í þessu sambandi: Hafa aðrir aðilar í okkar þjóðfélagi tekið á sig byrðar eins og launafólk? Ég hygg að þeirri spurningu verði ekki svarað á annan hátt en neitandi. Ef við lítum á þær staðreyndir t.d. að frá 1. febr. til 1. sept. í ár hefur verðtag hækkað að meðaltali um eða yfir 50% þá hygg ég að enginn geti sagt að í þessu tilfelli hafi verslunaraðilinn tekið á sig byrðar á við það sem launafólk hefur gert. Á sama tíma og kaupmáttur er keyrður niður um 25 – 30% hækkar vöruverð í landinu almennt um eða yfir 50%. Matarreikningur vísitölufjölskyldunnar hefur á þessu tímabili hækkað um 47–50%. Og enginn eftirbátur virðist ríkið vera í þessum efnum. Opinber þjónusta hefur hækkað um 47% á sama tíma. Ríkið ætlar því ekki að draga saman seglin á sama tíma og það skipar svo fyrir að launafólkið herði sultarólina. Það er ekki að sjá á fjárlagafrv., sem hæstv. fjmrh. hefur nú lagt fram, að þar ætli ríkið að draga í land. Það ætlar vinsamlegast að láta launafólki í landinu í té 14 – 16% launahækkun milli áranna 1983 og 1984 en hækkar eigin rekstur - þá á ég við yfirstjórn ráðuneytanna – frá 50% og upp í 114% á sama tíma og heimilin eiga að fá 14 – 16% til að standa undir sínum þörfum. Ég held að hæstv. ríkisstj. og ráðh. ættu að gera sér ljóst að ýmsir hópar launafólks hafa þegar tekið á sig miklu meiri byrðar en þeir geta borið hver sem viljinn væri til þess að gera það. Það er ljóst að ef fram heldur sem horfir verða hundruð alþýðuheimila í landinu komin á vonarvöl áður en margar vikur líða. Ég sé ekki annað en að hæstv. forsrh. ætli sér, og að honum takist það verði ekki með öðrum hætti í veg fyrir það komið, að koma þjóðarbúinu og þar með heimilum í landinu í rúst á sama hátt og hann var að vara við undir leiftursókninni 1979. Það er líka rétt að minna á það hér að á sama tíma og þetta gerist hefur lánskjaravísitalan hækkað um 46%. Gera menn sér virkilega ekki grein fyrir hvað slíkt þýðir fyrir það fólk t.d. sem ber þungar byrðar vegna lána sem það hefur tekið til að byggja hús yfir höfuðið á sér. sem það hefur tekið til að byggja hús yfir höfuðið á sér. Þegar ætlast er til að launafólk herði svo sultarólina að við liggur að það sé þegar komið á vonarvöl er líka ástæða til að spyrja fleiri spurninga í sambandi við ríkið sjálft, hvernig það hagar sínum málum á þessum tímum. Það liggur nú fyrir t.d., og þar mætti ábyggilega koma við sparnaði af hálfu ríkisins, að það voru 26–28 manns í útlöndum upp á hvern einasta dag allt árið 1982. Telja menn að það sé brýnasta nauðsynin núna á þessum þrengingartímum, sem hæstv. ráðherrar eru að útmála, að hafa 25– 28 manns á vegum ríkisins í útlöndum upp á hvern einasta dag ársins? Ætli það mætti ekki spara þarna? Ég held að hæstv. ríkisstj. ætti að fara að líta í eigin barm á þeim tímum sem hún skikkar almenning í landinu, og þá fyrst og fremst kannske láglaunafólk, til að herða sultarólina, það fólk sem er bókstaflega útilokað að geti á nokkurn hátt tekið þessar byrðar á sig. Nei, hér er eina ferðina enn farið út á nákvæmlega sömu braut og gert hefur verið af undanförnum ríkisstjórnum, að ætla sér að lagfæra efnahagsástandið og minnka verðbólgu eingöngu með því að skerða og skera niður laun launafólks. Þessa leið er margoft búið að reyna og það hefur sýnt sig að það er hægt um tiltölulega stuttan tíma að lækka verðbólgu í landinu með því að keyra niður laun en það er ekki hægt til lengdar. Ætti menn að komast út úr þessum vanda verður að taka á öðrum þáttum í fjármálastjórninni og efnahagsstjórninni heldur en einvörðungu alltaf að höggva í þennan sama knérunn, þ.e. laun fólks í landinu.Á þetta hefur Alþfl. margoft bent en ekki verið á hlustað. Að þessu vill hann áfram vinna og bendir enn á að ef á að ná árangri í þessum efnum verður að snúa sér að því nú þegar að líta til annarra átta í niðurskurði og sparnaði en að keyra niður launin. En ef stefna hæstv. ríkisstj. hefur framgang á næsta ári er ekki annað að sjá, samkv. t.d. fjárlagafrv. hæstv. fjmrh., en það eigi að halda áfram á þeirri braut að skerða launin. Nú væri ástæða til að spyrja hæstv. ráðh., t.d. hæstv. forsrh. sem ég hygg að sé sæmilega launaður miðað við ýmsa aðra, hvort hann treysti sér til að hafa af þeim lágmarkslaunum sem nú tíðkast í landinu, þ.e. í kringum 11 þús. kr. á mánuði. Treystir hæstv. forsrh. sér, nú eða hæstv. fjmrh., treysta þeir sér til að hafa af slíkum launum? Ég hygg að svo sé ekki. Það er raunar vansæmd að ætla launafólki í landinu að lifa af 11 þús. kr. á mánuði við þær kringumstæður sem við nú búum við. Ég hygg að hvorki hæstv. forsrh. né fjmrh. - og raunar enginn ráðh. mundi treysta sér til að lifa af þessari upphæð. Þó að við þrefölduðum hana mundu þeir ekki treysta sér til að lifa af henni. Það er engin röksemdafærsla, hverjir sem þar eiga hlut að máli, hvaða einstaklingar sem það eru eða flokkar, að ætla öðrum að gera það sem menn ekki treysta sér til sjálfir. Allra síst á það við í þessu tilfelli. Þó að ég beri enga sérstaka umhyggju fyrir hæstv. ríkisstj. en óski henni eigi að síður alls velfarnaðar þjóðarinnar vegna, hygg ég að það væri affærasælast fyrir hana og þann meiri hluta sem nú ræður hér á Alþingi að leita samstarfs við verkalýðshreyfinguna í landinu og launþega og leita sameiginlega að leiðum til þess að komast út úr þeim vanda sem vissulega er fyrir hendi og skal ekki neitað eða lítið gert úr á nokkurn hátt. Ég held að það sé búið að sannreyna sig að hvaða ríkisstj. sem ætlar sér að koma efnahagslífinu í lag, í viðunandi horf skulum við segja, í stríði við verkalýðshreyfinguna, henni verður ekki mikið ágengt í þeim efnum. Stríð við fjölmennustu samtök í landinu, samtök launafólks, er ekki heppileg leið til að komast út úr þeirri efnahagskreppu sem við erum nú í. Fyrsta skrefið til þess að leita samráðs og samstarfs við verkalýðshreyfinguna á að vera það að afnema strax bannið, sem þessi brbl. innifela, við því að fólk megi semja um gjald fyrir sína vinnu. Ég vil ekki trúa öðru fyrr en ég sé það en að launþegahreyfingin í landinu vilji leita leiða til að komast með skikkanlegum hætti út úr þeim vanda sem nú er við að etja. En það er til of mikils mælst af hæstv. ríkisstj. og meiri hl. hér á Alþingi að verkalýðshreyfingin gangi til slíks samstarfs bundin á höndum og fótum. Slíku samstarfi eða samráði verður ekki komið á nema því aðeins að böndin séu leyst af verkalýðshreyfingunni og vinnuveitendum svo að þeir geti á eðlilegan og ábyrgan hátt gengið til samstarfs við stjórnvöld um að komast út úr þessum vanda. Gerist það ekki - og innan ekki of langs tíma er hæstv. ríkisstj. að ganga svo hart fram í löggjöf í landinu að egna beinlínis til styrjaldarástands á vinnumarkaðnum ef hún ætlar að halda sig við þá stefnu og það ákvæði þessara laga sem bannar samningsréttinn. Það getur enginn ætlast til þess að verkalýðshreyfingin sitji lengi undir því að vera bannað að starfa á þeim grundvelli sem hún fékk þó samþykktan fyrir áratugum síðan, þ.e. að vera frjáls að því að semja við sína viðsemjendur um kaup og kjör. En það verður líka að segjast að á sama hátt og það er blettur á löggjafarsamkomunni að ætlast til að launafólk lifi nú af 11 þús. kr. á mánuði ber verkalýðshreyfingin líka ábyrgð á því. Henni hefur því miður ekki tekist að hrinda í framkvæmd margyfirlýstum áformum sínum um að fyrst og fremst skuli rétta hlut þeirra sem verst eru settir. Þar hafa ýmsir þrándar verið í götu og eru enn. En eigi að síður, hreyfingin sem slík á líka sök á að ekki hefur betur til tekist. Ég skora á hæstv. ríkisstj. að nýta nú þann vilja sem áþreifanlega hefur komið fram af hendi launafólks í landinu í ábyrgri afstöðu til vandamálanna, nýta þann vilja á skynsamlegan hátt en ekki ofbjóða þessu fólki enn frekar með offorsi og átroðslu. Það er full ástæða til að ítreka þetta nú. Enginn getur haldið því fram, a.m.k. ekki með neinum rétti, að launafólk í landinu hafi verið kröfuhart undangengin ár. Það var ekki í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstj. og það hefur enn síður verið það í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Launafólk hefur umborið það sem að því hefur verið rétt og því skammtað. En það fer að styttast í þann tíma að það segi: Hingað og ekki lengra, ef ekkert annað á að gera en að skerða launin. Ef það eitt á að vera bjargráðið til að bjarga íslensku efnahagslífi þá fara menn villir vegar, þeir sem það halda. Ég held að stjórnvöld í landinu, hæstv. ríkisstj. ætti að fagna því að aðilar vinnumarkaðarins, og þar á ég bæði við verkalýðshreyfingu og vinnuveitendur, hafa marglýst því yfir að þeir telji það óráð af hálfu stjórnvalda að grípa svo freklega inn í með skerðingu á mannréttindum eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, með því að afnema samningsrétt. Þessir aðilar hafa báðir tveir óskað eftir því að fá málið í sínar hendur. Og því ekki að lofa þeim að glíma við það og gera þá ábyrga? Því ekki að lofa þeim að sýna fram á hversu mikill hugur fylgir máli með það að leita sameiginlegra leiða út úr vandanum? Vill hæstv. ríkisstj. endilega halda áfram að egna launafólk í landinu upp á móti sér, beinlínis segja því stríð á hendur, þrátt fyrir þann vilja sem það hefur sýnt til að rétta fram hönd til þess að leysa málin? Ég skora á hæstv. ríkisstj. og meiri hl. hér á Alþingi að fara að vilja þeirra tugþúsunda aðila í þessu landi sem óska eftir því að ríkisstj. aflétti samningsbanninu og veiti launafólki og vinnuveitendum þau sjálfsögðu mannréttindi að geta samið sín í milli um þá hluti sem þeim ber að semja um. Það yrði síðan að koma í ljós hvort þessir aðilar eru þess megnugir að leysa þau mál á skikkanlegan hátt. Yrði sú raunin á að þeir væru ekki til þess færir kæmi að sjálfsögðu til kasta stjórnvalda, ef þeim sýndist svo, að skerast í málið. En fyrr er þar um tómt mál að tala að mínu viti, að löggjafinn blandi sér svo freklega inn í þessi mál sem hér hefur verið gert. Ég vænti þess því að hæstv. forsrh. taki tillit til þessara óska og beiðna sem ekki er hægt að segja að séu á nokkurn hátt með offorsi fram settar. Hæstv. ríkisstj. og meiri hlutinn hér yrðu menn að meiri ef þeir hyrfu af þeirri röngu braut sem þeir hafa verið á og virðast enn vera á, því miður. Menn segja að vísu sem rétt er: 1. febr. geta þessir aðilar sest niður og samið um málið. Nú sýnist mér það liggja fyrir að strax hinn 1. febr., þ.e. þegar þessi lög falla úr gildi, fái hluti af launafólki í landinu líklega kringum 20% sjálfkrafa hækkun. Ég skal taka fram að ég þori ekki alveg að fullyrða um prósentutöluna en þar er um að ræða ýmsa hópa innan ASÍ, sem mér sýnist að fái sjálfkrafa allverulega hækkun um leið og lögin falla úr gildi þ.e. áfangahækkun sem þeir höfðu samið um áður. Ég heyrði hæstv. forsrh. tala um það hér, síðast þegar þetta mál var til umr., að hann teldi að engin slík hækkun kæmi til framkvæmda. En ég veit að þeir aðilar sem þarna eiga hlut að máli eru allt annarrar skoðunar. Þeir telja sig fá umsamdar áfangahækkanir um leið og lögin falla úr gildi. Þar er um að ræða aðila innan ASI sem eru miklu betur settir en láglaunafólkið. Og þá er eðlilegt að menn spyrji: Hvað ætlar hæstv. ríkisstj. þá að gera ef það liggur fyrir strax 1. febr. að betur settir aðilar innan ASÍ fá verulega launahækkun á sama tíma og láglaunafólkið á að sitja eftir? Hvað skal þá gera? Er þá meiningin að framlengja lögin um bann við samningsgerð eða hvað ætlar hæstv. ríkisstj. að gera? Ég tek undir með hv. þm. Svavari Gestssyni, sem spurði hæstv. forsrh., síðast þegar málið var til umr., hvort það væri ekki á hreinu, muni ég þetta rétt, að þessir aðilar fengju sína hækkun um leið og lögin féllu úr gildi. Ég óska sérstaklega eftir að hæstv. forsrh. svari því hér hreinskilnislega af eða á: Er það skilningur hæstv. ríkisstj. að þessar áfangahækkanir komi ekki til framkvæmda þrátt fyrir það að lögin falla úr gildi? Það er einnig ástæða til að spyrja í framhaldi af því: Fari nú svo að slík áfangahækkun til þessara aðila komi sjálfkrafa til framkvæmda, hvað vill hæstv. ríkisstj. þá gera fyrir þá sem verst eru settir og minnst bera úr býtum og lægst hafa launin? Við því þarf líka að fá svar. Ég spyr hæstv. forsrh., og vænti þess að hann svari því hér skýrt og skorinort, hvað hæstv. ríkisstj. ætli til bragðs að taka ef mál þróast með þeim hætti. Ég skal ekki, herra forseti, að þessu sinni a.m.k., hafa um þetta öllu fleiri orð. En ég ítreka enn og aftur: Það væri ekki bara til hagsældar hæstv. ríkisstj., það væri fyrst og fremst til hægsældar þjóðfélaginu sem heild ef hún féllist á að aflétta þessum þrælalögum, a.m.k. þeim þætti þeirra sem bannar launafólki í landinu að semja um kaup sitt og kjör. Haldi hún fast við slíkt ákvæði er hún að kalla yfir sig meiri erfiðleika og meira stríð en hún er megnug að standast.



Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson óskaði eftir því að ég svaraði nú spurningum þeim sem hann hafði lagt fyrir. Skal ég gera það þótt ég hefði annars ætlað mér að bíða þar til aðrir hefðu talað. Mun ég þá jafnframt koma að ýmsum öðrum atriðum, sem hér hafa komið fram, þó ég skeyti ekki um að svara ýmsum persónulegum árásum á mig. Af þeim átta spurningum sem hv. þm. lagði fram hygg ég að einar fimm muni vera til mín. Ég vil segja það í upphafi að ég geri ekki mun á því hvort ákveðið er með brbl. eða hér inni á hinu háa Alþingi þar sem brbl. fá að sjálfsögðu staðfestingu eins og vera ber. Meðan brbl. eru leyfð í okkar stjórnkerfi eru þau, eins og hv. þm. vel veit, oft notuð og ekki talið óeðlilegt út af fyrir sig þó að það hafi stundum verið gagnrýnt. Hv. þm. spyr í fyrsta lagi hvort hægt sé að nefna eitt einasta dæmi um að launamenn hafi verið sviptir samningsrétti á sama hátt og hér hefur verið gert. Vitanlega má lengi um það ræða hvort það er á sama hátt. Í Noregi frá sept. 1978 til ársloka 1979 var mjög svipað að staðið, þ.e. allar launahækkanir voru bannaðar og einungis leyfðar óhjákvæmilegar kostnaðarhækkanir. Í Hollandi hefur þetta hvað eftir annað verið gert, a.m.k. þrisvar sinnum nýlega, m.a. sex mánuði síðari hluta ársins 1976 og vísitölubinding þá afnumin. Í Danmörku var launa- og verðstöðvun frá okt. 1982 til febr. 1983 og þannig mætti raunar lengur telja, m.a. í Frakklandi. Ég hygg því að það sé út af fyrir sig ekkert einsdæmi að gripið hafi verið til slíkra ráðstafana og þá að sjálfsögðu til þess að sporna gegn vaxandi verðbólgu. En ég leyfi mér þó að fullyrða að hvergi hafi verið eins rík ástæða til róttækra ráðstafana og hér á landi var um mitt sumar. Hv. þm. spyr jafnframt hvort hægt sé að nefna eitt dæmi úr Íslandssögunni um að bannað hafi verið með brbl. að greiða vísitölubætur á laun í heil tvö ár. Ég skal ekki segja hvort það var gert með brbl., því ég geri ekki mikinn greinarmun á því, en vísitölubætur á laun voru bannaðar 1960–1964. Þá segir í þriðju spurningu að í brbl. sé hvergi minnst á rétt verkafólks til vinnustöðvana. Er því ekki ljóst að verkalýðsfélögin hafi fullan rétt til vinnustöðvana ef þeim býður svo við að horfa? Í brbl. er hvergi sett bann við vinnustöðvunum, eingöngu sett bann við hækkun á grunnkaupi og vísitölubindingu hvers konar á launum, þannig að ef vinnustöðvanir eru notaðar til þess að knýja slíkt fram þá er það ekki í anda laganna. Hins vegar geta að sjálfsögðu orðið vinnustöðvanir út af öðrum deilumálum vinnuveitenda og vinnuþega. Í fjórða lagi: Hvað gerir ríkisstj. ef launamaður og atvinnurekandi ná samkomulagi um einhverja launahækkun? Mig minnir að í ræðu hv. þm. hafi verið sagt „fyrir 1. nóv.“, sem skiptir út af fyrir sig ekki máli, en hér mun vera átt við „á tímabilinu“. Ég vil segja fyrir mitt leyti að ég geri því alls ekki skóna að vinnuveitendur og launþegar semji um launahækkun sem gengur gegn þessum lögum. Slíkt væri að sjálfsögðu lagabrot og yrði farið með það sem önnur lagabrot. Þá segir í fimmta lagi: Hvað er átt við með ákvæðum laganna um framlengingu síðastgildandi kjarasamninga? Hér er að sjálfsögðu átt við að þeir samningar sem voru í gildi 26. maí eru framlengdir, eða, ef ekki eru samningar í gildi, þá eru þeir samningar framlengdir sem síðast voru í gildi. Og af því að samningar sjómanna voru sérstaklega nefndir, sem ekki voru í gildi en höfðu að vísu verið framlengdir eða eftir þeim var unnið, þá eru þeir samningar með lögunum að sjálfsögðu einnig framlengdir og vísar það sem þar segir um síðasttalda samninga t.d. til þess. Hv. þm. kom að ýmsum öðrum atriðum í athyglisverðri ræðu sinni. Hann minntist m.a. á það að í tillögu þeirra Alþb.- manna hefði verið gert ráð fyrir 23–24% hækkun lægstu launa og síðan, að því er mér skildist, sömu krónutölu upp úr. Hv. þm. gat þess hins vegar ekki að slík hækkun t.d. hjá frystiiðnaðinum hefði þýtt u.þ.b. 6–7% gengisfellingu. Ég hygg að hv. þm. geti verið sammála því að frystiiðnaðurinn, í þeirri stöðu sem hann var í maí, hefði ekki getað tekið á sig slíka launahækkun án þess að gengisfelling fylgdi. Þeirri 8% hækkun sem ákveðin var af ríkisstj. fylgdi að sjálfsögðu gengisfelling. 2% af þeirri gengisfellingu sem ákveðin var til að bæta stöðu atvinnuveganna stafaði af þeirri 8% hækkun sem ákveðin var. Hv. þm. taldi að 1981 hefði verið farin „leið hinna sléttu skipta“. Það hljómar eins og „teið hins hellaga sannleika,“ í anda austantjalds- og Kóreu-orðbragðs. Mér þótti satt að segja svolítið undarlegt að heyra þetta og væri kannske fróðlegt að rekja einhvern tíma við betra tækifæri hvernig sú ákvörðun var tekin sem tekin var í lok ársins 1980. Má auðveldlega fletta upp í gögnum ríkisstj. til að fá upplýsingar um það og um margra vikna fundi og viðræður sem fóru fram á milli flokkanna áður en til þeirrar ákvörðunar kom.

Megum við ekki fá að heyra?

Ef hv. þm. Svavar Gestsson vill leyfa að lesið verði upp úr fundargerðum ríkisstj. þá kemur það vel til greina. En þær eru trúnaðarmál og ég brýt það ekki án hans leyfis.

Hann segir já.

Hv. þm. talaði um viðskiptahallann og taldi að rekja mætti verulegan hluta hans til umframsamþykkta langlánanefndar. Mér hefur því miður ekki tekist að fá upplýsingar um samþykktir langlánanefndar á þessu ári. En þó vil ég geta þess að staða langra erlendra lána 1978–1983, eins og nú er áætlað, liggur fyrir og þar kemur m.a. fram að aukning á löngum erlendum lánum var mest 1982, eða um 21.8%, og næstmest 1981, 18%, en 1983 er talið að löng erlend lán aukist um 11.5%. Hv. þm. taldi að hagnaður verslunarinnar væri óhóflega mikill. Ég hef reynt að afla mér upplýsinga um stöðu verslunarinnar og leitað til Verðlagsráðs í því sambandi. Verðlagsstjóri fullyrðir að farið hafi verið vandlega eftir ákvæðum brbl. um verðlagningu á vöru og þjónustu og eingöngu óhjákvæmilegar hækkanir leyfðar. Verðlagsstjóri telur einnig að mjög sé orðum aukið um hagnað verslunarinnar. Vafalaust er þetta misjafnt en hann vekur athygli á því að í flestum verslunum hefur velta mjög dregist saman og hagnaður því minnkað þótt ekki væri nema af þeim orsökum. En eins og ég sagði er þetta eflaust mismunandi og einhverjar verslanir hafa vafalaust töluverðan hagnað, einkum þær sem tekist hefur að halda uppi mikilli veltu. Hv. þm. talaði mikið um kaupmáttarskerðinguna og taldi að kaupmáttur nú væri svipaður og hann var 1953, hvorki meira né minna. Hv. þm. ritaði Þjóðhagsstofnun 11. maí s.l. og óskaði þá eftir ýmsum upplýsingum sem hann fékk. Eru þær margar hverjar mjög athyglisverðar.

Voru þær sendar forsrn.?

Mér tókst að fá þær, já. Þetta eru vonandi ekki nein leyniplögg, er það? Þessi gögn komu til mín af því að ég óskaði eftir svipuðum upplýsingum. Þá var mér tjáð að hv. þm. hefði óskað eftir þessum upplýsingum. Ég sé ekkert rangt við það og vona að hv. þm. sjái það ekki heldur. En vel kann að vera að hann vilji halda þeim leyndum. Hérna er um fjölmargar mjög athyglisverðar upplýsingar að ræða og er auðvitað of langt mál að lesa það allt en velkomið að hv. þm. fái aðgang að þeim. Hér kemur m.a. fram að einkaneyslan, sem að sjálfsögðu er mjög góður mælikvarði á kaupmáttinn, sýnir að kaupmáttur árið 1960 var 100 en 1953 89.2. Hins vegar er hann árið 1982 orðin 223.1 og áætlaður 1983, miðað við þá skerðingu sem verður, 201. Kaupmátturinn 1983, mældur á mælikvarða einkaneyslunnar, er því hvorki meira né minna en töluvert meira en tvöfaldur sá sem var 1953. Einnig má að sjálfsögðu meta þetta eftir kaupmætti ráðstöfunartekna og kemur þar ákaflega svipað fram. Þar kemur fram að miðað við 100 árið 1960 var kaupmáttur ráðstöfunartekna 1953 87.9 en 270 1982, og því spáð að kaupmáttur ráðstöfunartekna heimilanna falli niður í 233 við þá skerðingu sem verður á þessu ári. Af þessu má sjá að fullyrðing hv. þm. um að kaupmáttur sé nú svipaður og hann var 1953 er úr lausu lofti gripin og vekur satt að segja furðu þar sem hv. þm. á að hafa þessi gögn. Í þessum upplýsingum kemur líka fram, sem er verðugt að hugleiða, að kaupmáttur hér hefur ætíð skerst þegar aflabrestur hefur orðið, mismunandi mikið en ætíð mjög mikið. Á árunum 1948 til 1950 verður t.d. nálægt 20% skerðing á aflaverðmæti. Á sömu árum og næstu árum á eftir skerðist kaupmáttur ráðstöfunartekna um rúm 35%. Einnig kemur í ljós í þessum töflum að árin 1967 og 1968 verður u.þ.b. 28–29% aflasamdráttur. Og ráðstöfunartekjur skerðast á þessum sömu árum eða árunum strax á eftir um u.þ.b. 16–17%. Það er því svo sannarlega ekkert einsdæmi að ráðstöfunartekjur dragist saman þegar aflabrestur verður í hinu íslenska þjóðfélagi sem svo mjög byggir á afla. Ég vil einnig vekja athygli á því að Þjóðhagsstofnun hefur gert mjög athyglisverðan samanburð á einkaneyslu og samneyslu áranna allt frá 1950. Kemur þar fram að Þjóðhagsstofnun telur að einkaneysla, sem reyndar kom fram í þeim tölum sem ég las, hafi aukist hátt í þrefalt og vekur athygli á því að að sjálfsögðu hefur þessi einkaneysla haft í för með sér langtum sterkari og öflugri grundvöll sem heimilin standa á nú en þau gerðu 1953. Mikið hefur orðið eftir af varanlegum eignum í betri heimilum, betri búnaði og svo mætti lengi telja. Allur samanburður við 1953 eða fullyrðingar um að kaupmáttarskerðingin sé svo mikil að kaupmátturinn sé svipaður og 1953 fær því alls ekki staðist. Hv. þm. ræddi mikið um sviptingu samningsréttar og það hafa fleiri gert. M.a. hefur komið fram að Sjálfstfl. taldi ekki rétt að fara þessa leið. Það er alveg rétt, sjálfstæðismenn voru með aðrar hugmyndir að þessu leyti en við framsóknarmenn. Sjálfstæðismenn vildu síður banna samninga um hækkun grunnkaups en þeir vildu þá jafnframt ekki ákveða með lögum neinar áfangahækkanir eins og niðurstaðan varð. Við framsóknarmenn töldum betra að ákveða áfangahækkanir, þ.e. 8% 1. júní og 4% 1. okt., en banna hins vegar með lögum að frekari grunnkaupshækkanir yrðu. Ég fyrir mitt leyti tel að sú leið sem varð fyrir valinu sé töluvert mildari fyrir launafólk. Ég hygg að átök hefðu orðið ákaflega mikil á launamarkaðnum ef þegar í upphafi hefði átt að semja um þær grunnkaupshækkanir sem svigrúm var fyrir á næstu mánuðum. Út af þessu máli vil ég hins vegar segja það, eins og ég hef reyndar sagt fyrr, að aðaltilgangurinn með þessum lögum er vitanlega það markmið að ná verðbólgunni niður í eða niður fyrir 30%. Sjálfsagt er að nefndir þær hér í hinu háa Alþingi, sem fá málið til meðferðar, hugleiði vandlega hvort ekki kemur til greina að fella niður þetta ákvæði, ef telja má að það markmið í verðbólgumálum sem sett hefur verið náist engu að síður. Ég set mig síður en svo upp á móti því að það verði gert ef - og ég undirstrika það - telja má að verðbólgumarkmiðið náist engu að síður. Hér hefur einnig verið töluvert rætt um krónutöluhækkun á laun. Það er rétt að í viðræðum um stjórnarmyndun komu þær tillögur fram, m.a. frá Alþb.mönnum og frá fulltrúum Kvennalista. Sömuleiðis var Framsfl. með svipaðar tillögur um 1 200 kr. hækkun á laun og mér er kunnugt um að ýmsir í Sjálfstfl. voru fylgjandi þeirri framkvæmd. Við athugun á því máli komu hins vegar ýmsir annmarkar í ljós. Í fyrsta lagi hefur aldrei tekist, þegar slíkar hækkanir hafa verið ákveðnar, að skerða þannig hlutfallið sem um hefur verið samið á milli hinna ýmsu stétta. Þetta var m.a. reynt 1971 og þegar í næstu samningum var þessu breytt til fyrra horfs. Einnig vöknuðu í því sambandi spurningar um hvort slík krónutöluhækkun ætti að ná inn í ákvæðisvinnutaxta. Ef ég skildi rétt tillögur fulltrúa Kvennalistans þá var það ekki fyllilega ljóst. Kemur það reyndar fram í umsögn Þjóðhagsstofnunar um þær tillögur að kostnaðurinn fari eftir því hvort slík hækkun nái til allra grunntaxta eða ekki og þar með ákvæðisvinnu. Í umsögn Þjóðhagsstofnunar frá 3. júní 1983 segir svo jafnframt, með leyfi forseta: „Um áhrif þessara aðgerða á launabil milli flokka er það að segja að krónutölukerfið leiðir óhjákvæmilega til hlutfallslegrar launajöfnunar. Erfitt er að segja nákvæmlega til um það hvenær slíkt kerfi fer úr böndum en þó má fullyrða að þeim mun meiri sem verðbólgan er þeim mun minni líflíkur hefur kerfi af þessu tagi. Þannig er t.d. líklegt að slíkt kerfi leiði mjög fljótlega til árekstra í launastiga ASÍ sem er mjög saman þjappaður. Árekstrahættan verður þeim mun meiri sem krónutöluviðmiðunin er hærri hlutfallslega, miðað við meðallaun í viðkomandi stéttarfélagi.“ Ég vil því láta það koma fram hér að ég hygg að í öllum flokkum hafi verið mjög ríkur stuðningur við krónutöluhækkun. En annmarkar, eins og sá sem ég hef nú getið og kemur fram í umsögn Þjóðhagsstofnunar, urðu til þess að menn treystu sér ekki inn á þá leið. Hv. þm. Jóhanna sigurðardóttir kom að vísu ekki með margar spurningar en nokkrar fullyrðingar. M.a. ræddi hún um fjölgun nauðungaruppboða og taldi að aldrei hefði orðið svo mikil fjölgun sem orðið hefur nú. Ég held satt að segja að þetta sé á töluverðum misskilningi byggt hjá hv. þm. og má eflaust rekja til þeirra blaðaskrifa sem um þetta hafa orðið. Það eru ýmsar ástæður sem liggja til þess að nauðungaruppboðum hefur fjölgað, m.a. sú að í hæstaréttardómi, sem kveðinn var upp á fyrri hluta þessa árs, var fundið að ákveðinni framkvæmd sem tíðkast hefur í þessu sambandi. Því var talið nauðsynlegt hjá borgarfógetaembættinu í Reykjavík að afturkalla og auglýsa að nýju mjög mikinn fjölda nauðungaruppboða. Ég hygg að þau nauðungaruppboð, sem þannig voru auglýst að nýju, hafi verið 400–500. Ef til vill kemur þunginn á nauðungaruppboðin einna helst fram í fjölda seldra fasteigna, t.d. á nauðungaruppboðum í Reykjavík. Árið 1963 var fjöldi seldra fasteigna 10, 196418, 1965 8, 1968 21, 1971 var hann 13 og síðan fór hann mjög minnkandi, 1973 3 uppboð, 1974 8 fasteignir seldar, 1975 4, 1976 6. Árið 1977 fjölgaði þeim aftur í 15, árið 1978 í 13, árið 1979 fjölgaði þeim í 19, árið 1980 í 11. En 1981 fækkaði þeim í 9, 1982 fækkaði þeim í 7 og á þessu ári hafa 5 fasteignir verið boðnar upp á nauðungaruppboði og þar af voru 4 íbúðarhúsnæði. Fjöldi nauðungaruppboða er því síður en svo meiri nú í ár og engar líkur til þess að hann nálgist það sem var a.m.k. á árunum 1977–1979. Þetta er því töluvert á misskilningi byggt. Ekki ætla ég hér að ræða um sjávarútvegsmálin sérstaklega. Þó þykir mér við hæfi að víkja að þeim þar sem mjög hefur verið talað um of stóran flota sem meginorsök þess vanda sem við búum nú við og mér m.a.s. sýndur sá heiður að kenna mér togaraflotann - Steingrímsskipin held ég að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson hafi nefnt þau.  Að sjálfsögðu eru sjútvrh. á undan okkur langtum stórtækari í þessu sambandi. T.d, er Matthías Bjarnason, hv. þm. og hæstv. ráðh., talinn hafa átt 30 og Lúðvík Jósepsson 41. Ég fæ því ekki betur séð en að þessi togaraalda, sem tvímælalaust var nauðsyn þegar hún hófst, hafi smám saman fjarað út. Mér sýnist allt of mikið gert úr þessu af hv. Alþfl.-mönnum. Ég tel einnig að æðimargt hafi breyst sem ekki varð séð fyrir á þeim árum sem menn voru að kaupa sér skip. M.a. hef ég hér fyrir framan mig bréf frá Hafrannsóknastofnun frá 11. sept. 1980 þar sem stofnunin setur að minni ósk fram spá og tillögur um það hver hámarksveiði skuli vera á þorskafla næstu árin. Hér kemur fram að þótt 450 þús. lestir yrðu veiddar hvert ár telur Hafrannsóknastofnun samt að hrygningarstofninn muni fara vaxandi allt fram til 1984 og sömuleiðis muni heildarstofninn fara vaxandi en segir hins vegar að eftir þann tíma kunni nokkuð að þurfa að draga úr veiðisókn vegna veikra árganga sem þá eru að koma inn í veiðina. Ég veit að hv. fyrrv. sjútvrh., Matthías Bjarnason. getur upplýst hér að þegar hann var sjútvrh. var mjög um það talað að óhætt væri að veiða jafnvel 1–11/2 millj. lesta af loðnu. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég get ekki áfellst þá útgerðarmenn sem við slíkar spár bregðast við og fá sér t.d. loðnuskip, sem m.a. munu hafa komið í sjútvrh.-tíð Kjartans Jóhannssonar, ég get hvorki áfellst þá né hann eða aðra sem að sjálfsögðu byggja á því sem við best vitum hverju sinni. Á þessu hefur því miður orðið gjörbreyting og ekki fengist skýringar á hvað því veldur. 76-árgangurinn hefur ekki komið í veiðarnar eins og talið var og hafa fiskifræðingar staðið nokkuð ráðþrota gagnvart því eins og hv. þm. vita. Við þessar aðstæður er flotinn að sjálfsögðu of stór. En ég efast um að hann væri talinn mikið of stór ef aflinn væri 450 þús. lestir af þorski og 700 þús. til 1 millj. lestir af loðnu. Og þó ég gerði þá tillögu að ekki yrði leyfður innflutningur á fiskiskipum í tvö ár miðað við þessar aðstæður, þá vara ég satt að segja við því að það bann verði látið standa til lengdar. Mjög mikið af togurum landsmanna er nú að verða gamall floti og kemur til endurnýjunar á næstu árum. Tólf ára klössun er hjá mjög mörgum skipum á næsta leiti. Það hefur sýnt sig að togararnir endast ekki mikið lengur en 14, 15, 16 ár og ég veit ekki á hverju þessi þjóð ætlar að lifa ef hún ætlar ekki að hafa öflugan og góðan fiskiskipaflota. Ég lét á s.l. vetri vinna að skýrslu um endurnýjunarþörf skipaflotans. Ég hafði fengið þá skýrslu skömmu áður en sú ríkisstj. sem þá sat fór frá. Sá sérfræðingur sem hana vann taldi að endurnýjunarþörf bátaflotans, sem var það eina sem hafði verið unnið, væri 10 nýir bátar á ári. Ég skal ekki segja hve nákvæmt það er en það var álit þess sérfræðings sem þetta vann. Ég tel sömuleiðis að þegar því banni sem nú er verður létt af eigi að vera jafnræði með innlendri og erlendri skipasmíði, enda er það staðreynd að mjög er vafasamt að slíkt bann við innflutningi standist til lengdar vegna samninga okkar við Efnahagsbandalagið og Fríverslunarbandalagið. Þessi bandalög bæði mótmæltu því er bannið var sett en voru fullvissuð um að það væri eingöngu tímabundið. Var það þá látið gott heita. Íslenskar skipasmíðastöðvar þurfa að keppa við erlendar. Vonandi tekst þeim það vel svo að skipin verði smíðuð hér heima. En íslenskir útgerðarmenn þurfa einnig að fá skip á því hagstæðasta verði sem til er. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir - og reyndar hv. þm. Karvel Pálmason líka - talaði töluvert um hækkun á opinberri þjónustu. Ég skal taka undir það að hækkun á opinberri þjónustu hefur verið mikil og meiri en maður hefði kosið. En við þá hækkun var höfð nokkuð einföld viðmiðun. Lagt var til grundvallar að ekki yrðu tekin erlend lán til að standa undir rekstri opinberra fyrirtækja. Þess var stranglega gætt og hækkanirnar miðaðar við það. Ég vek einnig athygli á því að hjá hverju fyrirtæki var ákveðin ein hækkun fyrir sex mánaða tímabil en áður hafa slíkar hækkanir komið ársfjórðungslega. Ég vona að þetta takist, að fyrirtækin komist af þennan tíma án þess að safna þurfi erlendum skuldum, því enginn hygg ég vilji auka á þær. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir minntist á 20% hækkun meðallauna og krónutöluhækkun og hef ég þegar fjallað um það. Get ég tekið undir það eins og ég hef sagt. Ég vek hins vegar athygli á því að ríkisstj. varði 450 millj. kr. til ýmiss konar aðgerða til kjarabóta, eða mildandi aðgerða eins og gjarnan hefur verið nefnt. Og það er u.þ.b. tvöföld sú launahækkun sem um var talað. Ekki má gleyma þessari fjárhæð. Hv. þm. minntist sérstaklega á ellilífeyrisþega og einstæðar mæður. Ég vek athygli á því að greiðslur til ellilífeyrisþega voru hækkaðar sérstaklega um 5% og bætur til einstæðra mæðra með fyrsta barni tvöfaldaðar og 30% hækkun ákveðin með öðru barni og fleirum. Því var út af fyrir sig ekki gleymt þótt ég vilji taka undir það, sem hér hefur komið fram, að það eru fyrst og fremst þeir sem við lægstu launin búa og lökustu kjörin sem þarf að hafa í huga. Ég hef áður lýst, og geri enn, þeirri skoðun minni að í þeim samningum sem eru fram undan ber að gæta þess sérstaklega að þau laun njóti þess svigrúms sem er til launahækkana almennt. Hv. þm. Guðmundur Einarsson taldi að vinna ætti sig út úr þessum vanda með því að lagfæra fjárfestinguna sem hann taldi að hefði verið mjög vanhugsuð. Ég get tekið undir það að ýmislegt af fjárfestingu okkar Íslendinga hefur ekki reynst eins arðbært og ráð var fyrir gert. Ég hygg hins vegar að þeir sem að þessu hafa unnið hafi unnið sitt verk eins og þeir gátu. En það er ætíð mjög erfitt í óðaverðbólgu að áætla svo að standist. Hygg ég að ekki megi síður kenna verðbólgunni þar um en öðru. Ég vil hins vegar leyfa mér að halda því fram að vel hugsuð fjárfesting hefði ekki ein sér fært okkur frá þeim mikla vanda sem við vorum í um mitt árið, þ.e. 130–140% verðbólgu og erlendri skuldasöfnun er nam um 60% þjóðarframleiðslunnar. Á góða fjárfestingu, vandaða fjárfestingu til framleiðsluaukningar og hagvaxtar ber hins vegar að leggja áherslu þegar við fetum okkur upp úr þeim öldudal sem við erum nú í. Hv. þm. lagði áherslu á samráð og vildi þar ný vinnubrögð. Ég vil gjarnan stuðla að því að samráð geti orðið með sem bestum vinnubrögðum. Ég hef átt nokkra fundi með samráðsaðilum, sem til eru kvaddir samkvæmt efnahagslögum frá 1979, hef bæði átt sameiginlegan fund með þeim og fund með þeim sérstaklega hverjum fyrir sig. Einnig hefur verið bryddað upp á þeim nýmælum að hagfræðingum eða sérfræðingum samtakanna hefur verið boðið til fundar með sérfræðingum ríkisstj. og Þjóðhagsstofnunar á efnahagssviðinu. Á þessum fundum, sem hafa verið haldnir, hefur verið leitast við að ræða á sérfræðilegan máta, skulum við segja, um þær aðstæður sem eru og um þær áætlanir sem ríkisstj. hefur uppi. Ég vona að þessi tilraun hafi orðið til þess að tryggja aðilum vinnumarkaðarins betri aðgang að þeirri vinnu sem fer fram á vegum ríkisstj. Hv. 4. landsk. þm. Guðmundur Einarsson taldi að skerðingin hefði orðið óeðlilega mikil. Um þetta má að sjálfsögðu lengi deila. Það er rétt að geta þess, fyrst menn eru að tala hér um einstakar tillögur, að við framsóknarmenn vildum ákveða fleiri hækkanir fram í tímann og þannig draga eitthvað úr þessari skerðingu. En ég verð að viðurkenna að miðað við þann ógnvænlega vanda sem við vorum í kann að hafa verið rétt, og ég hygg að það hafi verið rétt, að nauðsynlegt væri að komast úr honum sem allra fyrst. Hv. þm. Karvel Pálmason sagði hér áðan að ég hefði sagt að atvinnulífinu hefði verið haldið uppi allan tímann með erlendum lánum. Þetta er alrangt. Ríkisstj. gerði það svo sannarlega ekki. Það hef ég hins vegar sagt að í þeirri vaxandi verðbólgu sem var í byrjun þessa árs var gripið til erlendra lána sem runnu til atvinnuveganna til þess að koma í veg fyrir stöðvun. Þeim lánum var að vísu beint til aðgerða sem gætu haft varanleg áhrif, hagræðingar o.þ.h. En þar var um erlend lán að ræða. Ekki skal ég fara út í það hér að bera saman leiftursóknina og það sem nú er gert. En ég held að hv. þm. hafi ekki skilið leiftursóknina rétt. Ég skildi hana a.m.k. svo að þar væri um það að ræða að draga úr því fjármagni sem er í umferð, gera fjármagnið dýrara og draga þannig úr þeirri þenslu sem fylgir miklu fjármagni í umferð. Það er sú leið sem hefur verið farin víða í löndum í kringum okkur. Hér er það hins vegar ekki gert. Hv. þm. fullyrti að hundruð heimila kæmust á vonarvöl eða hvernig hann orðaði það, eftir þessar aðgerðir. Mér er fyllilega ljóst að margir munu eiga erfitt við þessar aðstæður og fyrst og fremst þarf til þeirra að líta. Það hefur verið reynt með fjölmörgum aðgerðum, m.a. 450 millj. kr. sem varið var í því skyni. Það hefur verið reynt einnig með þeim lagfæringum sem orðið hafa á húsnæðislánum, sem eru umtalsverðar satt að segja. Engu að síður veit ég að víða eru erfiðleikar. En ég spyr: Hvað ætli þau heimili hefðu lent mörg á vonarvöl ef ekki hefði verið gripið til harðra aðgerða til að færa verðbólguna niður? Ég hygg að þau skiptu ekki hundruðum heldur þúsundum. Og það þótti mér athyglisvert í ræðu hv. þm. að hann gat þess hvergi, þótt hann viðurkenndi þann mikla vanda sem hefði verið, hvaða leiðir hefði átt að fara út úr þeim vanda.



Herra forseti. Hér eru til umr. stór mál og stórar ákvarðanir, sem ríkisstj. fyrir sitt leyti tók strax við myndun hennar í maí s.l., en sem fyrst nú eru komin til kasta löggjafarsamkomunnar hvort eigi að staðfesta og framlengja með þeim hætti sem ríkisstj. ákvarðaði í brbl. frægu. Þau atriði sem mestu máli skipta í því sem hér er til umr. eru spurningin um mannréttindi í þessu landi, spurningin um vinnubrögð og samskipti þegnanna, hvernig framkvæmdavaldið í landinu kemur fram gagnvart almenningi, hvernig það beitir sínu valdi. Það er meginmálið sem tengist því frv. til l. um launamál sem hér er til umr. Við erum hér að tala um spurninguna um það hvort hér eigi að ríkja mannréttindi, frelsi til frjálsra samninga, eða hvort ríkisvaldinu eigi að takast að skipa þeim málum með lagaboði einhliða eins og gert er með þessum brbl. Það er þetta sem er kjarni þeirrar umr. sem hér fer fram, þó að eðlilega blandist inn í hana afleiðingar af þessum ákvörðunum ríkisvaldsins, hvað það er sem skammtað er úr hnefa með ákvörðunum framkvæmdavaldsins, hvað það er sem alþýðuheimilum í landinu er ætlað til skipta af þjóðarframleiðslunni á gildistíma þessara laga ef staðfestingu hlytu. Við stjórnarandstæðingar, talsmenn Alþb. þar á meðal, höfum staðhæft það að leita þurfi til einræðisríkja til þess að finna samanburð að viðlíka aðgerðum og hér hafa verið ákvarðaðar af ríkisstj. með þessum brbl. um launamál. Hæstv. forsrh. sem hér er að verja gerðir sínar, hvarf hins vegar til þess orðalags, sem ég held að hefði verið betra fyrir hann að láta ógert, að ræða um störf síðustu ríkisstj. í sambandi við viðleitni til að halda niðri verðbólgu með sléttum skiptum á árinu 1981 sem austantjalds- og Kóreu-slógön, eins og hann orðaði það, og skiptir þá kannske ekki máli hvort hann hefur verið að vitna til Kim Il Sungs eða þeirra sunnan við 38. breiddargráðuna. Ég held nefnilega að sú samlíking sem þarna er á ferðinni og upprifjun hæstv. forsrh. á samlíkingunni við austantjaldslöndin varðandi þær aðgerðir sem hann hefur staðið fyrir og þá lagasetningu sem hann hefur undirritað sé fyllilega réttmæt og - eins og það var orðað hér í umr. á Alþingi fyrir nokkrum dögum - að hér vanti ekki annað en hervaldið til að fylgja þessum aðgerðum eftir. Við skulum ekki tala af léttúð um stefnumarkandi grundallaratriði eins og þau sem hér eru til umr. Ég held að það þurfi að vera íhugunarefni hér á löggjafarsamkomunni í tengslum við meðferð þessa máls hvort menn ætla að staðfesta þær gerðir framkvæmdavaldsins sem hér eru til umr. eða hvort menn ætla að taka upp þann stríðshanska sem ríkisstj. með forsrh. hæstv. í fararbroddi kastaði fram fyrir alþýðu þessa lands á vordögunum s.l. Þeim spurningum hefur verið beint til hæstv. forsrh. hér í umr. af formanni Alþb. og fleirum hvort hann sé reiðubúinn að lýsa því yfir að þessi brbl.-setning verði dregin til baka, hvort hann sé reiðubúinn til þess að beygja sig undir eðlilegar lýðræðislegar leikreglur í landinu, þrátt fyrir það sem gerst hefur á síðustu mánuðum, sjá að sér í þeim efnum og hverfa frá því að reyna að knýja þessa lagasetningu í gegnum þingið. Hæstv. forsrh. hefur því miður ekki sýnt lit á því enn við þessa umr. að hann ætli að taka upp stríðshanskann af götu sinni, taka upp stríðshanskann af götu almennings í landinu, beygja sig úr hásætinu og taka hann upp og fallast á það að hér gildi á nýjan leik lýðræðislegar leikreglur í landinu í sambandi við hlutaskipti. Og það er eftir ummælum hans hér áðan úr ræðustóli að dæma ekki mikil von sem við höfum um það að hann ætli að sjá að sér, því að hann veifaði hér enn á ný hegningarlagasvipunni, hegningarsvipunni gagnvart hverjum þeim sem ætlaði sér að semja um kaup og kjör. Á það þá líklega við atvinnurekendur jafnt sem launamenn sem ættu hlut að slíkum samningum. Þá ætlar hæstv. forsrh., sem gegndi starfi dómsmrh. hér áður fyrr, að beita lagaboðinu, hegningarlögunum. Það gæti nú farið að þrengjast um í tugthúsum landsins ef hann ætlaði að smala þar inn aðilum að slíkum samningum. Og þyrfti ekki mjög mörg stéttarfélög til til að eiga þar hlut að máli. Það þarf kannske ekki að koma svo geysilega mikið á óvart að Framsfl. leitaði eftir því við stjórnarmyndun í vor að taka upp vinnubrögð af þessu tagi. Hann hafði á flokkssamkomum fyrr á árinu í sambandi við kosningastefnuskrármótun sett fram það sjónarmið að svipta bæri aðila í þjóðfélaginu réttindum til frjálsra samninga. Hann boðaði það í baráttu sinni fyrir kosningar. Og hann vildi ganga lengra en gert er í þessum lögum sem kunnugt er, og skorða allt með lagaboði í full tvö ár. Svar kjósenda við þessu grundvallaratriði í stefnuskrá Framsfl. var ekki á þá leið að skynsamlegt væri fyrir flokkinn að gera það að skilyrði fyrir þátttöku í ríkisstjórn landsins að kosningum loknum að fallist væri á þetta grundvallaratriði. Mig minnir það hafi verið um 7 000 kjósendur í landinu sem sneru baki við Framsfl., væntanlega ekki síst með þetta stefnumið hans í huga, að taka hér upp einræðisvinnubrögð í sambandi við samningafrelsið í landinu og hóta tugthúsvist ef gengið væri þar gegn. En Framsfl. tókst þetta. Honum tókst að fá þetta grundvallaratriði viðurkennt við stjórnarmyndunina. Og þeir sem gengu þar til liðs við hann voru þeir sem stundum berja sér á brjóst og telja sig vera málsvara frelsis og lýðræðis, málsvara frelsis einstaklingsins öðrum fremur í landinu, talsmenn stærsta stjórnmálaflokks landsins, Sjálfstfl., sem lögðust þarna á árar með Framsfl. og bera fulla ábyrgð á þeirri lagasetningu sem hér er til umr. Við eigum væntanlega eftir að heyra það frá hv. talsmönnum Sjálfstfl. hér með hæstv. utanrrh., formann flokksins í fararbroddi hvort flokkur hans ætlar sér að fylgja þessu máli eftir á löggjafarsamkomunni. Ég vænti þess að það heyrist einnig í þeim sem hafa tekið að sér trúnaðarstörf fyrr og síðar í samtökum launafólks og sitja nú hér á hv. Alþingi, menn eins og hv. 12. þm. Reykv., Pétur Sigurðsson, sem einnig skipaði sæti í miðstjórn ASÍ og var framarlega í kjarasamtökum, stéttarfélögum sjómanna, í landinu. Og það verður fróðlegt að heyra sjónarmið hv. 2. þm. Reykn., hv. þm. Gunnars G. Schram, núverandi formanns Bandalags háskólamanna, hver hans viðhorf eru til þess frv. sem hér er til umr. Og það verður ekki síður fróðlegt að heyra viðhorf hv. 1. þm. Suðurl., sem keppir nú um formennsku í þessum flokki og sem var framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands, þar sem sumir talsmenn þeirra samtaka hafa í orði látið að því liggja að þeir væru andvígir þeirri íhlutun um samningsréttinn í landinu sem hér er til umr. Það verður fróðlegt fyrir þá launamenn, sem hafa látið blekkjast með þeim hætti að ljá þessum hagsmunagæsluflokki einkafjármagnsins í landinu stuðning sinn, að heyra viðhorf formannskandídatsins í flokknum, eins af þremur, til þeirra ákvæða sem hér eru til umr. Hæstv. forsrh. orðaði þetta nú svo smekklega - væntanlega að mati hv. þm. Sjálfstfl. - að þeir hafi svona „síður viljað banna“. Það voru hans orð. Þeir voru alveg reiðubúnir að banna rétt eins og „við“ en þeir vildu bara „heldur síður banna“ og þess vegna styttum við þetta tímabil. Og hæstv. forsrh. var svo smekklegur hér áðan að storka þessum samstarfsmönnum sínum í ríkisstj. með því að staðhæfa að leiðin hans, leið Framsfl. í sambandi við kaup og kjör í landinu og samningsréttinn og þær ákvarðanir sem því tengdust, hafi verið „mildari“ en þær hugmyndir sem Sjálfstfl. hafði í umr. um stjórnarmyndunina. Hann sparar ekkert að ylja þeim undir uggum, þessum samstarfsmönnum sínum í ríkisstj., hæstv. forsrh. Hér verður enn og aftur borin fram sú spurning við hæstv. forsrh.: Er hann, í ljósi þeirrar umr. sem hér hefur farið fram, í ljósi undirskriftasöfnunar tugþúsunda manna, sem eru innan vébanda samtaka launafólks í landinu, í ljósi þeirrar almennu fordæmingar sem þessi lagasetning hefur fengið, er hann reiðubúinn til þess að beita sér fyrir því hér og nú að ósk hans um að fá staðfest þessi gerræðislög hér á hv. Alþingi verði dregin til baka? Við biðjum hann um skýr svör um þetta grundvallaratriði. Það verður áreiðanlega eftir því hlustað í þjóðfélaginu hvert er afdráttarlaust svar hæstv. forsrh. um þetta mál. Um þessi efni að öðru leyti má að sjálfsögðu mjög margt segja, sjónarmiðin sem búa að baki þeirri skömmtunarstefnu sem hér er ákvörðuð með lagaboði, þann hugsunarhátt, hagfræðilega hugsunarhátt, ef hægt er að kalla það því nafni, sem að baki býr því sjónarmiði að gera Ísland að láglaunalandi, að keyra lífskjörin á Íslandi hjá þeim sem síst mega við því niður á stig sem óþekkt er í Vestur-Evrópu nema ef vera kynni í vanþróuðu ríkjum Suður-Evrópu eða Miðjarðarhafslanda. Það er fróðlegt að skyggnast um í sambandi við þau rök sem fram eru borin og eiga að réttlæta þessa stefnu og þá höfuðréttlætingu sem fram er borin, að lækka og hægja á skrúfu verðbólgunnar með því einu að rýra kaupmátt hins breiða fjölda vinnandi fólks í landinu með þeim hætti að aldrei hefur slíkt gerst í Íslandssögunni fyrr, að rýra kaupmátt launafólks þannig að fara þarf fulla þrjá áratugi aftur í tímann til þess að finna kaupmátt af því tagi sem þegar er orðinn hér eða verður hér á allra næstu mánuðum, og á að öllum líkindum eftir að hrapa enn neðar ef ríkisstj. tekst það ætlunarverk sitt að knýja fram sultarstefnuna, þá skömmtunarstefnu sem mörkuð er með þessum lögum og þeim lögum sem tengjast þeim og sett voru við byrjun þessa vanhelga bandalags þessara tveggja stærstu stjórnmálaflokka þjóðarinnar, sem ástæða væri til, ef menn vildu ráða þeim heilt, að taka til endurskoðunar fyrr en síðar ef þeir ætla að skipa þann sess til frambúðar. Ég held, herra forseti og hv. alþm., að sú lausn sem hæstv. forsrh. og samráðherrar hans virðast hafa á því hvernig hægt sé að rétta við efnahagslíf Íslendinga og ná niður óðaverðbólgu í landinu, sem vissulega er meinsemd sem full ástæða er til að allir leggist á árar til þess að færa niður, að læknisráðið, sem hér er gripið til, sé svo víðs fjarri því að skila árangri til lengri tíma, að það sé með ólíkindum ef sérfræðingar ríkisstj., sem hagfróðir mega teljast, hafa ráðið henni að leggja út á þá braut sem hún hefur markað. Ein stærsta blekkingin í sambandi við markmið ríkisstj. um að ná niður verðbólgu í þessu landi með því að skrúfa fyrir kaupmáttinn harkalegar en þekkst hefur í sögu lýðveldisins er að það læknisráð sem þar er gripið til leysir ekki vanda dýrtíðar í landinu, þeirrar dýrtíðar sem blasir við almenningi, þeirrar dýrtíðar sem heimilin í landinu nú búa við og rokið hefur fram í formi hækkunar á verðlagi sem er fimmfalt eða svo umfram það sem fólki er skammtað í launabótum á þeim tíma sem þessum lögum er ætlað að gilda. Verðbólgan, reiknuð á útreikningsmælikvarðann sem hér er notaður, lækkar. Hún hjaðnar. En dýrtíðin, sem almenningi er ætlað að axla, æðir áfram með þeim hætti sem við blasir. Og ef launamenn ætla að gerast svo djarfir að skakka þennan leik, rétta eitthvað við hag heimila sinna, þá er þeim ætluð tugthúsvist. Þá er þeim hótað að hegningarlagasvipunni verði beitt, þeirri svipu sem hæstv. forsrh. hefur veifað hér. Og læknisráðið er þess eðlis að ef launamenn leita sér bjargar, leita viðreisnar á hag heimila sinna, þá fer verðbólguskrúfan og markmið forsrh. út í veður og vind. Því að læknisráðið eina er að taka á laununum, er að taka á þeim þætti sem vinnustéttirnar í landinu hafa fengið í sinn hlut. Hæstv. forsrh. var hér áðan að vefengja það sem Alþýðusamband Íslands setti fram í útreikningum sínum eftir að þessi brbl. voru sett, sem hagfræðingar ASÍ settu fram í fréttabréfi sambandsins, sem gefið var út þann 6. júní s.l., þar sem fram kemur að ef litið er á þróun næstlægsta taxta verkamanna með fullri starfsaldurshækkun, þá reynist kaupmáttur árið 1942 og árin 1951 og 1952 lakari en horfurnar á fjórða ársfjórðungi 1983. Það eru sem sagt aðeins finnanleg þrjú dæmi frá árinu 1942 að telja um álíka rýran kaupmátt og hér er skammtaður. Í þessu fréttabréfi ASÍ fylgir yfirlit um það hver kaupmátturinn er miðað við næstlægsta taxta með fullri aldurshækkun. Það er fróðlegt að virða fyrir sér hvernig hlutaskiptin hafa verið hér innanlands á þessu tímabil með tilliti til þess hverjir hafa haldið um stjórnvölinn á þessum áratugum, hvaða ríkisstjórnir það hafa verið sem verið hafa við völd í landinu, því að þá kemur fram mynd sem sannarlega er íhugunarefni fyrir vinnandi stéttir í þessu landi, mynd sem sýnir okkur að saman fara vinstri stjórnir í landinu og kaupmáttur sem er hærri og sker sig úr frá því sem verið hefur á valdatíma hægri stjórna, svo að áberandi er og augljóst. Hæstv. forsrh. ræddi um það hér áðan að ekki hefði verið hægt að ná þeim ágæta árangri sem hann vænti - og væntanlega nær í sambandi við hjöðnun verðbólgunnar en ekki dýrtíðarinnar í landinu - ef eftir gengur þessum lögum, þessu frv. sem hér er óskað staðfestingar á. Hann staðhæfði að það hefði ekki verið hægt að ná þessum ágæta árangri með því að fara að grípa breitt á málunum, ætla sér að taka á mörgum þáttum og taka upp baráttu við verðbólgumeinsemdina með því að fara í kerfisbreytingar í þjóðfélaginu, með því að glíma við erlendu lántökurnar með samræmdum hætti og á lengri tíma að ná þeim niður. Nei, það var ekki að hans mati fært. Og hann tók alveg sérstaklega fram að það væri nú miklu minna að sækja í verslunina og verslunargróðann heldur en hugmyndir stæðu til af talsmönnum stjórnarandstöðunnar. Það er mjög athyglisvert að hæstv. forsrh. er sérstakur talsmaður þeirrar fjárfestingar, þeirrar sóunar sem á sér stað í verslunarstarfsemi í landinu, hjá innflytjendum og hjá milliliðastarfseminni. Ég held að ef við eigum að gera okkur vonir um að geta náð hér friði í landinu um skynsamlegar efnahagsráðstafanir, þá gerist það ekki nema það verði í senn sátt um það í landinu að allir taki á eftir efnum og ástæðum, taki á sig byrðar sem stafa af minnkandi þjóðartekjum, þeir mest sem mest geta lagt af mörkum, og tekið verði á meinsemdum í okkar efnahagsstarfsemi, þ. á m. rangri fjárfestingu sem hér hefur riðið húsum á mörgum sviðum um langan tíma. Ég vil, herra forseti, víkja hér aðeins að hinum mildandi aðgerðum, sem hæstv. forsrh. vék að til réttlætingar skömmtunarstefnu sinni í sambandi við kaup og kjör, þeim 450 millj. kr. sem áttu að verða til þess að auðvelda hinum tekjulægstu alþýðuheimilum róðurinn. Ég ætla ekki að fara út í marga þætti þar þó ástæða væri til. Ég ætla ekki að fara að rekja það hversu miklu mæðralaunin með einu barni, hækkunin úr 247 kr. í 493 hefur munað alþýðuheimilin í landinu. En ég vil minnast hér aðeins á þátt sem miklu skiptir fyrir fjölmörg heimili. Það er orkukostnaðurinn í landinu sem ríkisstj. lofaði með brbl. að skyldi lækkaður og jafnaður svo að um munaði með því að teknar væru frá 150 millj. kr. í þessu skyni. Ég held að það sé fróðlegt fyrir menn að líta til þess hvað orðið hefur um þennan þriðjung af þessum 450 millj. til „mildandi aðgerða“ sem ríkisstj. setti um heimildir í brbl. Ég held að það væri fróðlegt fyrir fólkið á Vestfjörðum, stuðningsfólk hæstv. forsrh., að fá um það upplýsingar hvernig skilað hefur verið þessum þætti, hverjar þessar mildandi aðgerðir hafa orðið í reynd. Ég inni hæstv. fjmrh. alveg sérstaklega eftir því hverjar þær reglur eru sem hann hefur sett samkv. þessum brbl. um þetta atriði, útdeilingu á þessum 150 millj. kr. til jöfnunar og lækkunar hitunarkostnaðar. Í frv. til l. um fjármálaráðstafanir til verndar lífskjörum og í þeim brbl. sem þar er leitað staðfestingar á segir í 3. gr., með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. er heimilt að verja allt að 150 millj. kr. umfram fjárveitingar á fjárlögum fyrir árið 1983 til jöfnunar og lækkunar hitunarkostnaðar íbúðarhúsnæðis á því ári. Fjmrh. setur reglur um framkvæmd þessa ákvæðis.“ Hverjar eru, hæstv. fjmrh., þær reglur sem þú og þitt hæstv. rn. hafa sett um þetta? Ég hef orðið var við það að orkukostnaður í landinu hefur hækkað ansi myndarlega á þeim mánuðum sem hæstv. ríkisstj. hefur setið að völdum - og ekki bara einu sinni, eins og hæstv. forsrh. vék hér að áðan þegar hann ræddi um opinberar gjaldskrár og sagði að aðeins ein hækkun gjaldskrár hefði verið heimiluð hverju opinberu fyrirtæki, aðeins ein hækkun hefði verið leyfð til sex mánaða. Það voru orð hæstv. forsrh. hér áðan. Hann er búinn að gleyma því, sem getur varla hafa farið fram hjá honum, hver var ein fyrsta aðgerð hæstv. núv. iðnrh. í þessari ríkisstj. í sambandi við verðlagsmál. Það var að lyfta gjaldskrá Landsvirkjunar þann 3. júní s.l. um 19% og bæta síðan við jái, skrifa undir beiðni Landsvirkjunar um hækkun á gjaldskrá hennar á heildsölu til almenningsrafveitna um 31% til viðbótar, hækkun nr. 2. Þetta er mál út af fyrir sig, að hæstv. ráðherrar hafa heimilað þessar hækkanir, en ef þeir hafa ætlað að ná sínum markmiðum um lækkun hitunarkostnaðar í landinu, þá er ég ansi hræddur um að þurft hefði að bæta einhverju við þessar 150 millj. kr. Og það má vel vera að hæstv. fjmrh. hafi gert ráðstafanir, þó að enginn hafi orðið var við það opinberlega enn þá, með þeim reglum sem hann ætlar sér að setja og skýrt er tekið fram í brbl. að hann setji um framkvæmd þessa ákvæðis, um þessa mildandi aðgerð. Áhrifin af hækkunum hæstv. iðnrh. á gjaldskrám orkuveitna í landinu eru hins vegar ekki lækkanir heldur hækkun á orkuverði meðalheimilis í landinu, sem svarar til mánaðarlauna lágtekjumanns, sem svarar til 10 þús. kr., og er þá miðað við húsnæði í besta standi hvað snertir frágang allan, þ.e. húsnæði sem eyðir ekki nema sem svarar 13 lítrum olíu á rúmmetra á ári, þannig að í reynd er þessi kostnaður hjá fjölmörgum og sennilega meiri hluta heimila langtum, langtum meiri. Það er von að hæstv. ráðh. tali hér um hinar mildandi aðgerðir til að létta alþýðuheimilum róðurinn. Það upplýsist kannske þegar hæstv. fjmrh. greinir frá þeim reglum sem hann hafi sett - og ekki hefur farið mörgum sögum af opinberlega til þessa - til að milda höggið sem hann ásamt fleirum hefur greitt. Hæstv. ráðherrar, hæstv. forsrh. í fararbroddi hefur reynt að staðhæfa - gert það glaðbeittur eins og hans er vandi - að það sé ekki annað en óráðshjal að vera að líkja þeirri lagasetningu sem hér er óskað eftir að Alþingi taki þátt í og staðfesti að meiri hl., líkja því við vinnubrögð einræðisríkja. Og hæstv. utanrrh. tók hið sama fram hér í útvarpsumr. í síðustu viku alveg sérstaklega. Ég ætla að vitna hér, með leyfi hæstv. forseta, í stutt viðtal við formann Alþýðusambands Norðurlands í dagblaðinu Tímanum þann 20. okt. s.l. en þar hefur Þóra Hjaltadóttir þetta að segja að loknu 10. þingi Alþýðusambands Norðurlands: „Við samþykktum mjög eindregna ályktun um kjaramál þar sem brbl. ríkisstj. eru harðlega fordæmd. Við teljum að með þeim hafi íslenskt launafólk verið svipt þeim mannréttindum að geta með samtökum sínum haft áhrif á það fyrir hvaða launum það vinnur og við hvaða aðstæður. Með þessum lögum hafi ríkisstj. stjórnarfarslega skipað Íslandi á bekk með ríkjum eins og Póllandi og Tyrklandi. þar sem starfsfrelsi og samningsréttur verkalýðsfélaga hefur verið afnuminn“. Ég veit ekki um stjórnmálaskoðanir þess ágæta talsmanns Alþýðusambands Norðurlands sem Tíminn vitnar hér til þann 20. okt. En ég ráðlegg mönnum að leggja hlustir við orð hennar, einnig hv. þm. Framsfl., sem eiga höfundarréttinn að þeim brbl. sem hér er óskað staðfestingar á. Það væri líka hollt fyrir hv. þm. Framsfl. og hæstv. ráðh. flokksins að líta stöku sinnum í flokksmálgagnið sitt, Tímann, og lesa grein, sem birtist þar 7. ágúst s.l., ritaða af fyrrv. ritstjóra Tímans, Andrési Kristjánssyni, þar sem hann fjallar um siglingu þessarar hæstv. ríkisstj. undir fyrirsögninni: „Þriðja atrennan í sókninni til íhalds-Íslands hafin.“ Ég vænti þess að þessi grein hafi ekki farið fram hjá hæstv. forsrh. En það er ekki víst að hann hafi lesið hana vandlega svo að ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér örstuttan kafla úr henni. Andrés Kristjánsson segir þar undir millifyrirsögninni „Þrjár atrennur“ eftirfarandi: „Íhaldsstjórn á árunum 1924–1927 var of veik og skammvinn til þess að leggja hornsteina íhalds-Íslands. Glæsileg félagshyggjusókn braut þá íhaldsatrennu á bak aftur og félagshyggjustjórnirnar, sem á eftir komu, urðu langærri og drýgri við að móta þjóðfétagið í sinni gerð. síðari íhaldsstjórnir - til að mynda „viðreisnarstjórnin“ - höfðu hug á því að snúa þróuninni við, og þá voru raddir háværar um fordæmingu ríkisafskipta, félagsframtaks og samvinnustarfs, og um tilfærslu efnahags- og atvinnuumsvifa í hendur einkaframtaks - siglingu í átt til íhalds-Íslands. Nú virðist sami gunnfáninn dreginn að húni með gildri þátttöku íhaldsflokksins í ríkisstjórn.“ Og síðar í þessari grein segir Andrés Kristjánsson: „Fregnir herma um þessar mundir, að skattbirting ársins 1983 og fleira sýni verulegt tekjufall fólks í héruðum utan suðvesturhornsins, einnig að þess sé farið að gæta að fólksflutningar þangað utan af landi séu farnir að aukast að nýju. Þetta eru vátíðindi. Enn muna menn öngþveitið sem myndaðist vegna fólksflutninga á fjórða áratugnum eftir stríðið, öngþveiti sem raskaði byggðinni úti á landi og stofnaði uppbyggingu þéttbýlisins við Faxaflóa í vanda. Á „viðreisnaráunum“ margfrægu hafði landsbyggðin verið vanrækt stórlega með hrikalegum afleiðingum fyrir þjóðina alla. Þá var ríkið ekki ófúst að hlaupa í félag með heimamönnum úti um hvippinn og hvappinn til þess að kaupa hluti í atvinnufyrirtækjum í því skyni að koma þeim á fót. Þá var róið í átt til íhalds-Íslands.“ Og síðar segir hann: „Þá var vábrestur í íslensku stjórnarfari þegar samstarfið um ríkisstjórnina 1971–1974 gliðnaði áður en árangurinn af stefnu hennar og störfum fékk að njóta sín nógu vel. Þá brustu líka allir varnargarðar í vegi síðustu og verstu verðbólguholskeflunnar sem kaffært hefur þjóðina á síðustu árum.“ Og enn segir Andrés Kristjánsson: „Þegar vígreifir riddarar íhalds-Íslands geysast fram í meginárás til þess að sundra þessu sambúðarkerfi sem þjóðin hefur myndað, eins og nú gerist í þriðja sinn eftir sjálfstæðisheimtina undir kjörorðinu að selja ríkiseignir og fyrirtæki - helst allar - er nauðsynlegt að félagshyggjufólkið sé á verði og þjappi sér saman til þess að verja þá þjóðfélagsgerð sem það hefur myndað, þótt auðvitað sé margur annmarki á henni enn.“ Þessi varnaðarorð Andrésar Kristjánssonar eru þess efnis að ástæða er til að rifja þau hér upp fyrir hv. þm. Framsfl., sem stöku sinnum vilja enn í dag vera að líkja sér og sinni stefnu við þá fétagshyggjustefnu sem Andrés Kristjánsson var að minna á að Framsfl. eitt sinn var þátttakandi í, áður en flokkurinn lagði til skipstjóra á skútu sem rær í gagnstæða átt. Herra forseti. Ég ætla að ljúka máli mínu. Ég vænti að hæstv. forsrh. veiti skýr svör við því hvort hann ætlar að reyna að knýja þetta lagafrv. hér í gegnum þingið. Og ég vænti þess að við heyrum m.a. í stuðningsmönnum núv. hæstv. ríkisstj., eins og hv. þm. Pétri Sigurðssyni og Gunnari G. Schram, hvort þeir ætla að hjálpa hæstv. forsrh. við þennan gjörning. Og ekki sakaði þó formannsframbjóðandinn í Sjálfstfl., hv. 1. þm. Suðurl., greindi frá viðhorfum sínum til þessa máls hér í umr.