Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hæstv. samgrh. gerði svo skýra grein fyrir efni þessa frv., við 1. umr. málsins í gær, að ég tel ekki neina þörf á löngu máli um það að þessu sinni, nema sérstakt tilefni gerist til hér í umr. Það er ljóst, að það er aðeins um eitt aðalefni frv. að ræða, þ.e.a.s. að það er stefnt að því að auka fjármagn til framkvæmdar vegáætlunar og þó sérstaklega til að draga úr lánsþörf vegaframkvæmdanna. Þetta er gert með því að hækka benzínskatt um 2 kr. á lítra og þungaskatt að sama skapi eða hlutfallslega og einnig gúmmígjald. Á undanförnum árum er mér óhætt að segja, að það hafi verið stefnan almennt að fjármagna vegáætlanir fyrst og fremst með sköttum af umferðinni, eins og það hefur verið orðað, og að nokkru með lántökum. Því eru hins vegar greinilega mikil takmörk sett, hverjar lántökur geta verið til framkvæmda, sem ekki eru beinlínis arðbærar, svo sem vegaframkvæmdir sjaldnast eru, þær séu vissulega arðbærar með ýmsum óbeinum hætti. Í þessum efnum má t.d. nefna, að fyrrv. ríkisstj. hækkaði benzíngjald tvöfalt meira en hér er um að ræða eða um 4 kr., og eftir því sem mig bezt minnir, sætti það ekki gagnrýni hér á hv. Alþ., og þessar hækkanir voru yfirleitt gerðar með stuðningi stjórnarliðsins. Þetta er auðvitað af þeim ástæðum runnið, að þarfirnar eru margar í vegamálunum, þær blasa alls staðar við í okkar strjálbýla eða tiltölulega fámenna landi, þannig að fáir mæla í gegn, þegar um það er að ræða að halda vegaframkvæmdum í sæmilegu horfi og bæta samgöngurnar með því. Það er líka auðsætt, að þegar annars vegar er um það að ræða að leggja skatta á umferðina, eins og gert er með þessu frv., þá er í raun og veru líka verið að leggja nokkuð á móti gagnvart þeim, sem gjöldin greiða, því að auðvitað koma úrbætur í vegamálum almennt að gagni og eru beint hagsmunaatriði fyrir þá, sem standa undir þessari gjaldheimtu. Skattheimtan skilar sér þannig aftur beinum fjárhagslegum ágóða þeirra og er þess vegna a.m.k. ekki nema að litlum hluta raunveruleg skerðing á kjörum þeirra, eins og var haldið fram af einhverjum ræðumanni við 1. umr. Þess ber líka að geta í sambandi við álögurnar, að auk þess óbeina hags, sem þessir launþegar njóta með hinum bættu samgöngum, koma hér fyrir bætur í sambandi við verðlagsuppbót á laun, þannig að frádrátturinn af hinni beinu skattheimtu verður svo mikill, þegar hvort tveggja þetta er reiknað, að varla er hægt að halda því fram með réttu, að hér sé um einhverja stórkostlega almenna kjaraskerðingu að ræða í sambandi við málið. Hér var sérstaklega í sambandi við álögurnar og kjaraskerðinguna rætt um almenningsvagna, og þá hefur kannske fyrst og fremst verið átt við almenningsvagna hér í Reykjavík, sem eru geysimikið notaðir, en sannleikurinn í því máli er náttúrlega sá, að þar hefur fyrst og fremst verið um borgarmálefni Reykjavíkur að ræða, hvernig sá mikli halli, sem alltaf er á strætisvögnunum, fari út í verðlagið, og ég hygg, að það sé mjög stór hluti hans nú, sem er innheimtur með öðrum hætti en með hækkunum á fargjöldum strætisvagnanna. Það er sem sagt borgarstjórnin, sem leggur á gjöld með öðrum hætti til að standa undir þörfum Reykvíkinga vegna ferða innan borgarmarkanna. Það er þess vegna alls ekki víst, að sú benzínhækkun, sem hér er um að ræða, eða hækkun á þungaskatti þurfi að koma beinlínis niður á notendum strætisvagnanna. Það er fyrst og fremst pólitískt mál innan borgarstjórnar Reykjavíkur, hvort það verður eða ekki. Hitt er svo auðsætt, að varðandi aðra almenningsvagna í landinu, þá verður auðvitað um einhverja hækkun á rekstrarkostnaði að ræða, en ég hygg ekki, að hún muni verða mjög veruleg. Í því sambandi má minna á það, að þessi skattheimta mun leiða til hækkunar verðlagsbóta á laun og menn þannig fá þann skaða bættan, a.m.k. að verulegu leyti. Ég vil taka það fram, að ég er að mörgu leyti sammála því, sem kom hér fram t.d. hjá hv. 1. landsk. þm. og 5. þm. Reykn., að bílar sem í sjálfu sér ekki lengur neinn lúxus, sem efnastéttirnar eiga að hafa einkarétt á, og ég teldi þá stefnubreytingu vera mjög æskilega, - og hef reyndar lengi talið, - að bílar yrðu lækkaðir í verði, en frekar aukinn skatturinn á benzíninu í staðinn. Ég teldi það að ýmsu leyti eðlilegra að auðvelda efnaminni fólki að eignast bifreiðar og hvetja jafnframt til aukins sparnaðar. Hins vegar finnst mér, að að ósekju megi leggja verulega skatta á lúxusbíla, bíla, sem kosta kannske millj. kr. eða jafnvel langt þar fram yfir. En ég hygg, að það væri rétt stefna að lækka innflutningsgjöld á ódýrum heimilsbílum og taka þær tekjur, sem við það glötuðust, frekar með öðrum hætti. En hitt vil ég svo nefna í sambandi við þetta, að það er ekki rétt, að bílar séu svo afskaplega miklu dýrari hér á landi nú heldur en í okkar nágrannalöndum, a.m.k. ekki í Danmörku, því landi, sem við höfum einna mest kynni af. Það er sáralítill munur á verði bifreiðanna í Danmörku og á Íslandi nú í dag. Hér komu fram í umr. í gær nokkrar spurningar, sem við reyndum að fá svör við með því að kalla á fund n. tvo embættismenn, sem þessum málum eru kunnugir, annars vegar vegamálastjóra og hins vegar ráðuneytisstjóra í samgrn. Þeir gáfu okkur greinagóðar upplýsingar, a.m.k. eftir því sem tök voru á, um þau atriði, sem hér komu fram í spurningum við 1. umr., og einnig það, sem um var spurt á fundinum sjálfum. Það er þá í fyrsta lagi varðandi það, hvert benzínverð væri í nágrannalöndunum og hvernig samanburðurinn liti út við þau, hvað benzínverð snerti, þegar sú hækkun, sem af þessu frv. leiðir, væri um garð gengin. Það var líka spurt um það, hvernig þetta mundi verða, þegar gengisbreytingin kæmi til. Enn fremur lágu fyrir þær upplýsingar, að af ýmsum öðrum ástæðum muni verða hér um hækkanir að ræða, þ.e.a.s. vegna hækkunar benzínverðs á heimsmarkaði, sem hefur verið mikil að undanförnu, vegna minni afsláttar í Sovétríkjunum á benzíni og vegna hækkaðra farmgjalda, þannig að sú hækkun, sem verður á benzíni á næstunni, er ekki nema að hluta til vegna þeirrar breytingar, sem hér er um að ræða, og vegna gengisbreytingarinnar, en breytingin vegna hennar verður tiltölulega lítil, vegna þess að benzínið er ekki dýrt í innkaupi samanborið við útsöluverð, þannig að gengisbreytingin kemur aðeins á örlítinn hluta af benzínverðinu. Vegamálastjórinn nefndi nokkur lönd, miðað við febrúar 1972, hvað benzínverðið var þá, og sá listi er á þessa leið: Í Danmörku er það 17.30 kr., Finnlandi 15.70, Noregi 19.70, Svíþjóð 18:60, Belgíu 18.30, Frakklandi 19.20, Þýzkalandi 15.80, Írlandi 14.60, Bretlandi 15.70. Þessar tölur eru þó ekki allar sambærilegar, vegna þess að hér er um svolítið mismunandi benzín að ræða, en það ætti ekki að skekkja neitt heildarmyndina. Ef ekkert gerðist annað en þetta frv. yrði samþ., þ.e.a.s. 2 kr. hækkun á benzínlítranum, en honum fylgir líka hækkun á söluskatti, mundi benzínverð verða 18.33 kr. Þá eru gengisbreytingin og aðrar hækkunarástæður ekki meðtaldar. En að sjálfsögðu, ef maður ber benzínverð, eins og það verður eftir gengisbreytinguna, saman við þessar tölur, þá verður auðvitað að breyta þeim einnig í samræmi við gengið, þannig að 18.35–40 aurar er það verð, sem er sambærilegt við þessar tölur, sem ég nefndi frá öðrum löndum. Það er rétt, að þetta er í hærri kantinum í samanburðinum. Þó eru nokkur lönd, sem eru ýmist hærri eða jafnhá. Þannig yrði benzínverð í Noregi eftir sem áður töluvert hærra, ennfremur hærra í Svíþjóð, svipað í Belgíu, verulega hærra í Frakklandi, í Danmörku u.þ.b. 1 kr. lægra en hér. En þegar menn eru að bera svona tölur saman, verða menn líka að gæta þess, hver þörfin er á vegaframkvæmdum annars vegar hér, þar sem rúmlega 200 þús. manns búa í tiltölulega mjög stóru landi, og hins vegar hjá fjölmennum, þéttbýlum þjóðum, sem fyrir löngu hafa komið á ágætu, varanlegu vegakerfi. Mér finnst hins vegar fullkomlega eðlilegt að áætla, að miðað við þarfirnar og aðstöðuna væru gjöldin til veganna hér á landi nokkru hærri. Þau gjöld hljóta að verða hærri hér, ef við eigum einhvern tíma að komast á einhvern svipaðan rekspöl, með okkar vegakerfi, svo ólík sem aðstaðan er. Hins vegar er það rétt, að þegar aðrar ástæður koma til. þ.e.a.s. þær, sem ég nefndi áðan, verðhækkun á benzíni á heimsmarkaði og þar með frá Sovétríkjunum, þaðan sem við kaupum benzínið, vegna verulegrar hækkunar á flutningsgjöldum og minnkunar á afslætti í samningunum við Sovétríkin, þá verður benzínverðið, þegar þetta allt kemur saman, hátt í 20 kr. lítrinn, eða eftir því sem reiknað var út í morgun 19.87 kr. En vegna þessa frv. út af fyrir sig verður hækkunin ekki nema kringum 2 kr. og 30–40 aurar. Eins og hér hefur komið fram við 1. umr. hjá hæstv. samgrh., er það þó því miður ekki þannig, að vegaframkvæmdir muni aukast að því skapi sem þessari skattheimtu nemur. Hér er um það að ræða að stilla lántökum til vegaframkvæmda í hóf, því að ef það fé, sem hér er um að ræða, væri allt fengið með lántökum, þá mundu lántökur til vegaframkvæmda í landinu verða á sjöunda hundrað millj. kr. á einu ári, og ég hygg, að þeir munu vera fáir hér á hv. Alþ., sem mundu mæla með svo gífurlegum lántökum í sambandi við óarðbærar framkvæmdir. Ég held, að það sé ekki raunverulega verjandi, nema helzt til hraðbrautaframkvæmda, en þar er ráðgerð núna í ár lántaka upp á 75 millj, kr. Enn fremur er gert ráð fyrir, að lántökur verði vegna Kópavogsvegar 50 millj. og framkvæmdir á Skeiðarársandi varðandi hringveginn verði fjármagnaðar með lántöku, þannig að lántökur verða þrátt fyrir samþykkt þessa frv. og aukinn benzínskatt um 356 millj. kr., en hefðu orðið, eins og ég sagði áðan, rúmlega 600 millj. kr., ef þetta frv. kæmi ekki til. Nú það er svo til áréttingar því, að hér sé raunverulega ekki gengið lengra en góðu hófi gegnir, að með þessu gerist ekki miklu meira en það, að hægt er að halda vegáætlun í horfinu, þannig að hér er áreiðanlega ekki verið að innheimta fé til óþarfahluta, heldur aðeins þeirra, sem algjörlega eru nauðsynlegir til lágmarksframkvæmda. Það var sagt hér við fyrri umr. málsins í sambandi við þetta frv., að það væri þarna um að ræða handarbakavinnu, það gæfist lítið tóm til að ræða allt efni frv. og þau mál, sem að því lúta. Það má vel vera, að þessi gagnrýni eigi talsverðan rétt á sér. Hún hefur oft átt rétt á sér á undanförnum árum í sambandi við afgreiðslu stórmála rétt fyrir hátíðir, og ég tel, að hún eigi rétt á sér einnig núna. Mér hefði fundizt miklu æskilegra að hafa meira ráðrúm til þess að skoða ýmsa þætti stefnunnar, sem ríkjandi hefur verið varðandi skattheimtu til vegasjóðs, og sjálfsagt má sitthvað þar betur fara og nauðsyn á endurskoðun þar. En ég sé í raun og veru ekki, að það hlaupi neitt frá mönnum, þó að þessi nauðsynlega skattheimta sé ákveðin núna. Hún er áreiðanlega sú minnsta, sem komizt verður með nokkru móti af með, og menn ættu að geta gefið sér tóm til þess síðar að athuga aðra þætti málsins. Ég held, að þar sé ýmsu þannig varið, að það sé full ástæða til. Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 208, varð n. ekki sammála. Ég veit ekki, hve mikið minni hl. var ósammála, því að nál. hv. minni hl. hefur ekki enn verið útbítt. Ég vona, að þar sé ekki um neinn djúpstæðan ágreining að ræða frekar en áður hefur verið í hliðstæðum tilfellum, en það kemur betur í ljós, þegar frsm. minni hl. hefur talað og nál. minni hl. komið fram. Að öðru leyti gerum við aðeins eina brtt. við frv. Það er gert til þess, að þar verði ekki neitt um að villast. Við töldum það ekki nægilega skýrt, hvað við er átt með ákvæðum 4. gr. Lagt er til, að framan við 4. gr. bætist: „88. gr. laganna orðist svo.“ En þarna er um að ræða upptalningu á sérstökum undanþágutilvikum, sem meiningin var að breyta með 4. kr. Okkur þykir, að hér sé skýrara, hvað við er átt, og teljum þetta nauðsynlegt, til þess að það verði ekki á nokkurn hátt vefengt. Ég get svo látið máli mínu lokið að sinni. Ég hef gert grein fyrir því áliti meiri hl., að hann leggur til. að frv. verði samþ. með þessari einu litlu brtt., en minni hl. mun að sjálfsögðu gera grein fyrir sínu máli.



Herra forseti. Það er öllum dm. vitanlegt, að tíminn, sem gefst til þess að gaumgæfa þetta frv., er miklu minni en æskilegt hefði verið, eins og fram kom raunar í máli frsm. meiri hl. Hann hafði orð á því, að það hefði verið nauðsynlegt að hafa lengri tíma til þessara hluta, m.a. til þess að átta sig á þeirri stefnu, sem bæri að taka um fjáröflun til vegasjóðs. Þetta má ugglaust til sanns vegar færa. En ég vil að það komi fram í þessu sambandi, að ég álít von á því, að þm. hafi almenn verið búnir að gera sér grein fyrir því, að öllu lengra yrði ekki haldið á þeirri hraut að fjármagna vegaframkvæmdir með vegasköttum og að það yrði ekki gripið til annars ráðs en þess, að ríkissjóður eða hinn almenni sjóður landsmanna fjármagnaði þær framkvæmdir í ríkari mæli en verið hefði, enda hefur verið að því stefnt á undanförnum árum. Ég mun koma nánar að þessu atriði síðar. Vegna þess, hversu tími hefur verið hér naumur, hefur þannig tekizt til. að nál. minni hl. samgn. liggur ekki enn fyrir prentað, en vegna þess að ég hef hér afrit að því, tel ég rétt að ég lesi nál. og kynni það deildarmönnum: „Samgn. hefur rætt frv. á einum fundi og fengið til fundar við sig vegamálastjóra og ráðuneytisstjórann í samgrn., sem gáfu n. svör við margvíslegum spurningum nm. Minni hl. n. telur, að svo langt sé gengið í skattlagningu á bifreiðanotkun og bifreiðakaup, að ekki megi ganga lengra í því efni, þar sem bifreiðin er mikilvægt þjónustutæki alls almennings í landinu og aukin skattheimta muni því koma harðast niður á þeim, sem sízt hafa bolmagn til að standa hana af sér. Hækkun þessa skatts, 2 kr. hækkun benzíngjalds og tilsvarandi hækkun þungaskatts og gúmmígjalds, mun nema um 230 millj. kr., en þessi breyting mun leiða af sér frekari hækkanir aðrar, sem renna í ríkissjóð, en um þær hækkanir er ekki vitað enn, en líklegt er, að útsöluverð á benzíni verði 20 kr. á litra. Við viljum minna á það, að ríkisstj. hefur nýlega hækkað innflutningsgjald af bifreiðum, og rennur sá skattur beint í ríkissjóð. Auk fyrrnefndrar hækkunar munu bifreiðar hækka enn í stofnkostnaði vegna þeirrar gengislækkunar, sem þegar hefur verið ákveðin. Þannig gefur umferðin meiri tekjur í ríkissjóð en nokkru sinni fyrr. Það er skoðun okkar, og fellur hún saman við skoðun allra þeirra, sem gerðu tekjuöflun vegasjóðs að umræðuefni við gerð vegáætlunar 1971, að ekki væri fært að hækka innflutningsgjald af benzíni til þess að standa undir vaxandi vegaframkvæmdum, heldur yrði til að koma aukið fjárframlag úr ríkissjóði, enda ætti það að vera fært, ef litið væri til þeirra tekna, sem hann hefði í vaxandi mæli tekið til sín af umferðinni. N. gat ekki náð samstöðu um afgreiðslu frv. og leggur undirritaður minni hl. til, að frv. verði fellt.“ Undir nál rita: Steinþór Gestsson, Jón Árm. Héðinsson, Ásgeir Pétursson. Ég sagði hér áðan, að ég teldi, að stefnan í fjáröflun til vegasjóðs hefði verið mörkuð fyrr, og við þyrftum þess vegna ekki lengi að velta vöngum yfir því núna, hvaða stefnu við ættum að taka. Ég vil minna á það í því sambandi, að þegar unnið var að gerð vegáætlunar 1971, viðhafði þáv. samgrh. þessi orð 19. marz 1971: „Ég hygg, að fæstir leggi það til að auka tekjur vegasjóðs á næsta hausti með því að hækka benzíngjald og þungaskatt. Það væri ekki skynsamlegt.“ Auk þess kom það fram í ræðu hans, að hann teldi sjálfsagt að hækka framlag ríkisframlög úr ríkissjóði, og hefur þeirri hækkun verið fylgt síðan. Ég vil minna á, að þegar benzínskattur eða benzíngjald var hækkað síðast í des. 1970, við hafði núv. hæstv. fjmrh. þessi orð í ræðu, sem hann flutti við 1. umr. um vegalögin, með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil svo enda þessi orð með því að endurtaka það, að ég tel, að það eigi að stefna að því, að ríkissjóður leggi fram meira fé til vegamála, vegna þess að vegagerð í landinu er það arðsöm fjárfesting fyrir ríkissjóð, að hann gæti þess vegna lagt þar meira til.“ Þetta geri ég ráð fyrir, að ýmsum komi dálítið á óvart, að vegagerð sé talin arðsöm framkvæmd fyrir ríkissjóð og þess vegna beri að leggja á það áherzlu, að hann leggi meira til þessara mála, en ugglaust má þetta til sannsvegar færa. Við síðari umr. um vegáætlunina 5. apríl 1971 viðhafði talsmaður stjórnarandstöðunnar þessi orð einnig: „Það er ekki heldur rétt stefna að gera hvort tveggja í senn að hafa há aðflutningsgjöld á bifreiðum og háa skatta á rekstrinum.“ Ég vil benda á þetta til þess að undirstrika það, sem við í minni hl. n. segjum í nál., að við teljum, að svo langt hafi verið gengið á það lag núna nýlega með innfl.gjaldi á bifreiðar og við þær ráðstafanir, sem áformaðar eru, muni hækka svo mikið verð á bílum, að það sé hæpið að fara út í það að auka skatta á umferðina, eins og það er kallað. Ég vil geta þess einnig, að þegar vegáætlunin var gerð 1971, ræddu talsmenn stjórnarandstöðunnar eðlilega um tekjur vegasjóðs. Þá sagði m.a. talsmaður stjórnarandstöðunnar þessi orð í ræðu 19. marz, með leyfi hæstv. forseta: „Undirstaðan undir þeim framkvæmdum, sem af vegagerðinni verða gerðar á næstunni, er fjármagnið, eins og ég sagði áðan, og því verður að ná með því, að ríkissjóður láti vegagerðinni meira í té af þeim tekjum, sem umferðin færir nú. Hjá þessu verður ekki komizt, og það má vel vera, að skynsamlegasta leiðin í því, á meðan verið er að færa þetta til baka, verði sú, að ríkissjóður taki að sér lán vegna vegagerðarinnar og dreifi þannig byrðinni á lengra tímabil, enda gæti það komið vegasjóði að sömu notum, en að marka stefnu um það, á hve löngu tímabili það taki, að vegasjóður fái allar tekjur af umferðinni, það verður að gera nú þegar og mæta því m.a. í sambandi við lán til vegagerðarinnar.“ Þetta sagði hæstv. núv. fjmrh. 19. marz 1971. Ég er nú ekki svo kröfuharður, að mér detti í hug að fara fram á það, að ríkissjóður skili öllum þeim tekjum, sem hann hefur nú af umferðinni. Ég held, að það sé á engan hátt eðlilegt að fara fram á slíkt, því að það er alveg sama hvers konar umsetning það er með þjóðinni, að hana verður á einhvern hátt að skattleggja til ríkisins, til þess að ríkið geti staðið undir þeirri þjónustu, sem hinir einstöku málaþættir þurfa að fá hjá því opinbera. Bílaeigendur og vegirnir, umferðin, þurfa nokkra opinbera þjónustu, og því ætla ég ekki að fara fram á það, að ríkissjóður skili öllu því fé, sem hann fær af umferðinni, það finnst mér allt of djúpt tekið í árinni, en ég vil leggja á það áherzlu, að það er eðlilegt, að ríkissjóður leggi meira af mörkum til þessara sameiginlegu þarfa borgaranna heldur en hann gerir nú, og ég fellst á þá skoðun hæstv. fjmrh. 19. marz 1971, að það sé mjög eðlilegt að jafna þetta átak með því að taka lán, meðan mestu framkvæmdirnar standa yfir, til þess að jafna það átak, sem þetta yrði ríkissjóði, ef hann þyrfti að leggja í þetta í einu lagi. Árið 1971 mun ríkissjóðsframlagið hafa verið 125 millj. kr., ef ég man rétt, - ég hef ekki þessar tölur, en það væri ugglaust hægt að fá þær upp, - en ég vildi segja annað, að það er ekki aðalatriðið, hvað var gert á einhverju ákveðnu árabili, heldur er hitt aðalatriði, að hverju við eigum að stefna og hvernig við eigum að standa að greiðslum nú. Ég vil vekja athygli á því, að með þessu 2 kr. gjaldi, sem verið er að leggja á benzínið að þessu sinni, er ekki verið að bæta hag vegasjóðs á nokkurn hátt. Hann á ekki að fá krónu meira en hann hefði annars fengið. Það er gert ráð fyrir því í vegáætluninni, að þessar framkvæmdir, sem kosta nálægt því þessa upphæð, séu fjármagnaðar með lántökum á vegum ríkisins, svo að það er ekki hægt að tala um, að það sé verið að draga úr framkvæmdum hjá vegagerðinni, þó að lagt sé á móti því að fara slíka fjáröflunarleið sem þessa. Ég kom inn á það lauslega í nál., að útlit væri fyrir það, að benzínverðið mundi verða um 20 kr. á lítra, þegar upp væri staðið eftir þessa lækkun. Þetta er tala, sem ekki er hægt að fullyrða, að sé örugglega rétt. Frsm. meiri hl. gat um, hvernig þessar hækkanir ættu sér stað, og eru þær upplýsingar vafalaust réttar. Hækkanir, sem verða vegna beinna áhrifa þessara frv., eru, eins og hann sagði, á milli kr. 2.30 og 2.40 á lítra, en hins vegar er líklegt, að aðrar orsakir verði til þess, þegar gengisfellingin er komin með í dæmið, að þá verði verðið tæpar 20 kr., 19.87 eða eitthvað því um líkt, sem gert er ráð fyrir. Og ég vil halda því fram, að það muni hafa snöggt um minni áhrif á hag almennings í landinu að fara að þeim ráðum, sem gert er ráð fyrir í vegáætluninni, en að hverfa að því, sem er lagt til í þessu frv. Ég tel, að ég þurfi ekki að hafa mörg orð enn um þetta. Ég held, að málið liggi ljóst fyrir, og á að vera mjög auðvelt fyrir alla dm. að gera sér hugmynd um, hvernig málið stendur. Þetta er aðalefni málsins, þ.e. fjáröflunin í þessu skyni, sem ég hef hér minnt á. En mér þykir rétt að minna enn á nokkur orð úr ræðu hæstv. núv. fjmrh., sem hann flutti 19. marz 1971, þar sem hann segir í lok ræðu sinnar: „Meginmálið, undirstaðan undir þessu öllu saman er þó það, að hér verði fylgt þeirri efnahagsstefnu, að stöðugra verðlag verði í landinu og að gengisbreytingarnar tvöfaldi eða þrefaldi ekki erlendu lánin, sem vegagerðin hefur nú á sinni könnu og mun hafa á næstu árum. Ef svo fer, þá horfir illa um vegagerð okkar. Þess vegna er það stærsti þátturinn í vegamálum þjóðarinnar.“ Ég vil nú ekki segja, að þetta sé stærsti þátturinn í vegamálum þjóðarinnar, en þetta er mikilvægt atriði. Þetta ræður að verulegu leyti þeim framkvæmdahraða, sem við getum viðhaft á hverjum tíma í vegagerðinni, einkum að því er lýtur að því, sem þarf að kaupa til þeirra erlendis frá, og eftir því sem þenslan eykst í landinu sjálfu og spennan, verður hvað erfiðara sem gengisfellingar eru tíðari. Ég hefði talið, að það hefði verið mjög ákjósanlegt, að ekki hefði þurft að koma til aðgerða á sama hátt og gert er nú, og það hefði vissulega auðveldað róðurinn í vegamálum, eins og hæstv. fjmrh. benti á á sínum tíma. En áður en ég skilst við þetta mál, langar mig örlítið að minnast á 4. gr. þessa frv., sem hefur það innihald, að þar er gert ráð fyrir að draga verulega úr þeirri heimíld, sem var til þess að endurgreiða eigendum jeppabifreiða, sem notaðar voru við framleiðslustörf, þungaskatt af af jeppabifreiðunum. Það var áður heimilt að endurgreiða hann að fullu, en með þessari breyt. virðist mér vera gert ráð fyrir því, að heimild sé að endurgreiða helming skattsins. Ég tel það illa farið. Ég held, að þetta muni áreiðanlega ekki stórum upphæðum í fjármunum, og ég tel það illa farið, ef horfið er frá því að hafa þessa heimild í fullu gildi. Ég vil svo að lokum aðeins segja það, að ég tel, að ekki hafi verið ástæða til þess að fara að gera sér grein fyrir nýrri stefnu í þessum málum, hvernig ætti að fjármagna vegasjóðinn og vegagerðina í landinu. Ég hygg, að sú stefna hafi verið mörkuð núna síðustu árin, og það hefði áreiðanlega verið hagfelldara og eðlilegra fyrir okkur að halda okkur að þeirri stefnu heldur en að taka upp nýja. Hins vegar er það rétt, að svo skammur tími gefst að þessu sinni, að mjög erfitt er fyrir okkur að átta okkur til fulls á málinu, og það sannar það betur en allt annað, að svo hratt er unnið að málinu, að ekki er komið fram nál. minni hl., þó að því væri skilað hér inn á skrifstofuna laust fyrir hádegi í dag. Minni hl. leggur sem sagt til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Ég stend ekki upp til þess að gera ágreining um meginstefnu þessa frv. Ég er þvert á móti samþykkur þeirri stefnu, sem þarna er mörkuð, að greiða kostnað við vegaframkvæmdir sem mest af gjaldi af umferðinni, og ég fagna því, að þetta hefur færzt í það horfið í stöðugt ríkara mæli hjá hæstv. núv. ríkisstj. Ég vil hins vegar leyfa mér að gera nokkra aths. við þann kafla frv., sem fjallar um þungaskattinn. Ég hef við fyrri umr. um þessi mál vakið athygli á því, að þungaskatturinn hækkar verulega það vöruverð, sem verður til þeirra, sem í dreifbýlinu búa, og ég tel það ekki í samræmi við þá meginstefnu hæstv. ríkissj. í þessum málum að jafna bilið á milli þéttbýlis og dreifbýlis. Ég tel vafasamt að leggja þungaskatt á vörubifreiðaeigendur á flutningaleiðum eftir km-tölu og vil í því sambandi vísa til þess, sem hæstv. samgrh. sagði á síðasta Alþ. í umr. um vegskattinn, að þeir greiddu hæsta vegskattinn, sem erfiðustu vegina aka. Ég hygg, að það hafi verið nokkurn veginn á þennan veg, sem hann mælti alveg réttilega. Það er að mínu viti ekki réttlátt að leggja sams konar skatt á þá, sem eru að brjótast erfiða vegi, oft í torfæru og við erfiðustu skilyrði, til þess að koma vörum á endastað. Því miður sýnist mér, að í þessu frv. sé þetta sjónarmið ekki tekið til greina, heldur lagður um það bil 25% hærri þungaskattur á alla flutninga, allan akstur, hverju nafni sem hann nefnist. Ég hef undir höndum bréf frá Landfara, landsfélagi vörubifreiðaeigenda á flutningaleiðum, sem er skrifað 19. þ.m., og með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa kafla úr því bréfi. Þar segir svo: „S.l. eitt og hálft ár hefur stjórn Landfara unnið að því að fá innheimtufyrirkomulagi þungaskatts breytt. Sendar hafa verið greinargerðir um málið til samgrh. og fjmrh., og stjórn félagsins hefur átt viðtöl við nefnda ráðh., en allt án sjáanlegs árangurs enn sem komið er.“ Enn segir svo: „ Stjfrv. það, sem nú liggur fyrir Alþ. um breyt. á vegal., gerir m. a. ráð fyrir 25% hækkun þungaskatts og gúmmígjalds og jafnframt því nýmæli, að þungaskatt skuli greiða af festi- og tengivögnum. Ef þetta frv. er svar hæstv. ráðh. við beiðni Landfara um endurskoðun þungaskattsinnheimtunnar, þá er auðsætt, að þeir vilja þá veigamiklu þjónustu, sem félagsmenn veita landsbyggðinni, feiga. Því er svo til orða tekið, að flm. frv. er fullkunnugt um þá erfiðleika, sem atvinnuvegur félagsmanna á nú við að etja. Rekstrarkostnaður vöruflutningabifreiða á langleiðum hefur hækkað gífurlega á undanförnum tveimur árum. Verðlagsyfirvöld hafa ekki sinnt kröfum bifreiðaeigendanna um sanngjarna hækkun flutningstaxta, og er því svo komið, að ef ekki verður skjótt gripið til þeirra úrræða að minnka opinberar álögur (þungaskatt, gúmmígjald, aðflutningsgjöld o.fl.) á þessa aðila eða heimila sanngjarna taxtahækkun, þá mun ekki unnt að halda útgerð bifreiðanna lengur áfram.“ Með þessu bréfi fylgja ýmis skjöl, ljósrit af bréfum, sem hafa verið send bæði hæstv. fjmrh. og hæstv, samgrh. allt frá því haustið 1971, þar sem gerð er ítarleg grein fyrir þeim málefnum, sem ég hef gert hér að umræðuefni. Nú eru það spurningar mínar til hæstv. ráðh., hvaða afgreiðslu þessi erindi hafi fengið, hvort í athugun séu einhverjar leiðréttingar á þessum málum í samræmi við óskir Landfara, hvort þau sjónarmið, sem ég hef nú minnzt á, um hækkun vöruverðs í dreifbýli vegna þungaskattsins séu í athugun eða verði könnuð. Ég vil að lokum taka það fram, að mér sýnist að sjálfsögðu ljóst, að þeir, sem aka þessum bifreiðum hljóta að taka einhvern þátt og hann ekki lítinn í kostnaði við vegaframkvæmdir, en legg á það ríka áherzlu, að í því sambandi ber að taka mjög mikið tillit til þeirra meginsjónarmiða tveggja, sem ég nefndi hér áðan, hækkunar vöruverðs í dreifbýlinu og hins vegar þeirrar staðreyndar, að þeir aka nú hina erfiðustu og lélegustu vegi.



Herra forseti. Ég þakka n. fyrir skjóta afgreiðslu á þessu máli. Það gat ekki gengið greiðar en varð. Málið var hér til umr. í gær. Ég tek að öllu leyti undir þau rök, sem fram komu til meðmæla þessu frv. í ræðu hv. frsm. meiri hl. og skal ekki fara út í þau atriði frekar. Hér hefur verið dregið inn í umr., að það sé rétt stefna, að ríkissjóður leggi fram meira fé beint úr sameiginlegum sjóði þegnanna til samgöngumála. Ég held, að ykkur sé það öllum ljóst, hv. alþm., að það hefur orðið mikil aukning á fjárframlögum ríkissjóðs til vegamálanna ein mitt núna á síðustu tveímur árum. Það var svo ár eftir ár, að það var í raun og veru engin sérstök fjárveiting á fjárl. til vegamálanna, hafði verið lofað 45 millj. kr. og stóð á endum á því, en að síðustu var undan að láta. En síðan núv. ríkisstj. tók við völdum, hefur ríkissjóður tekið á sig mjög þungar byrðar vegna erlendra lána í sambandi við samgöngumálin, og eru það jafngóðar og gildar upphæðir og til beinna framkvæmda, því að þær létta á um verkefnið sjálft. Það munu vera nú beinar greiðslur af hendi ríkissjóðs, ekki neinar 45, heldur 250 millj. kr. til vegamálanna. Þessum óskum hefur þannig verið fullnægt og stefnt í þá átt, sem hv. alþm, hafa talið rétta stefnu. Ég tek fyllilega undir það, að bíllinn er orðinn nauðsynjatæki almennings. En þrátt fyrir það er ekki hægt að undanþiggja hann öllum sköttum. Við getum það ekki með nein nauðsynjafyrirtæki okkar yfirleitt. Við hirðum skatta af þeim flestum, hversu almenn sem notkunin er, og ég og fleiri erum nú þannig, að við ofnotum þessi tæki meira að segja. Það er margur maðurinn á Íslandi, sem ofnotar þessi tæki, og ég tel mig vera einn í þeirra hópi og hefði haft betra af því að nota bílinn minna. En hér var upplýst af hv. frsm. minni hl., að síðast hefðu þessi gjöld, sem hér er lagt til að hækka, verið hækkuð í des. 1970, þ.e. fyrir tveimur árum. Í flestum tilfellum er það svo, að það er um verulegar verðbreytingar að ræða á tveggja ára tímabili og í mörgum lögum er ákveðið, að þau skuli endurskoðuð á ekki lengri fresti en tveggja ára. Ég tel því nokkuð við hæfi, að nú séu endurskoðuð og færð til núverandi verðlags nokkurn veginn þau gjöld, sem hvíla á rekstri bifreiða. Ég held líka, að það sé réttari stefna að skattleggja fremur notkunina þarna, neyzluna, eins og menn hafa nú lýst yfir sem sinni stefnu ýmsir, heldur en sjálfan tilkostnaðinn.  Ef ég legg það niður fyrir mér, hvort réttara sé að taka fé til þessara mála sérstaklega úr sameiginlegum sjóði þegnanna, þá finnst mér það ekki fullnægja öllu réttlæti. Hitt finnst mér nær réttlætinu að leggja nokkra sérskatta á okkur, sem bíla eigum og notum bíla mikið, og það verði þannig að nota þá aðferð að skattleggja bíleigendur með því að skattleggja reksturinn á bílnum og þá, sem mikið eiga undir því að nota bíla, heldur en taka það úr sameiginlegum sjóði. Mér finnst þetta vera nær því rétta. Öll skattlagning er auðvitað ill. en hún er höfuðnauðsyn framfaraþjóðfélagsins. Hér var minnzt á þungaskattinn, og hann er vafalaust tilfinnanlegur, ekki sízt gagnvart þeim, sem annast þungavöruflutningana út um landið, og með þeim hef ég fulla samúð. Um það mál hefur verið margsinnis rætt við mig, og það hefur verið rætt við fjmrh., og við nákvæma athugun á því hefur ekki verið talið fært að hverfa frá þeirri skattlagningu. Menn hafa líka krafizt þess, að það væri gerð athugun á því, hvað væri þjóðhagslega hagkvæmt í samgöngunum, samgöngurnar í lofti, samgöngurnar á landi eða samgöngurnar á sjó, að því er varðar þungavöruflutninga. Ríkið hefur ekki komizt hjá því að gera út skip til þess að annast flutningana á sjónum, og þau skip eru gerð út með miklum tilkostnaði af hálfu ríkisins. Ég held, að öll reynsla okkar sýni, að með þeim byrðum, sem þó eru lagðar á þungavöruflutninga á landi, hefur þó æðimikið magn af vöruflutningunum sótt einmitt í þann farveg, og sýnist þess vegna síður vera hallað á þá heldur en á vöruflutningana á sjó. Athugun á því, hvort sé hagkvæmara að beina flutningunum til bílaflutninga á landi eða beina þeim meira að sjónum, sú athugun er, eins og öllum hv. dm. er kunnugt, í gangi, og á meðan tel ég ekki rétt að gera ráðstafanir einum þættinum í vil fremur en öðrum. Ég tel því, að þangað til athugun á þessu máli skæri úr um það, að þungavöruflutningar á landi væru þjóðhagslega hagstæðastir, eigi að halda sér við það kerfi, sem fyrir löngu var upp tekið, að leggja þungaskatt á þessa flutninga. Það mál er í athugun, en um það var einmitt spurt hér áðan. Það er alveg rétt, að allir flutningar á vörum, hvort sem þeir fara fram á landi, á sjó eða í lofti, eru þungur skattur á fólkinu í dreifbýlinu. Þess vegna er það einmitt þýðingarmikið, að við fáum með rannsókn úr því skorið, hver þátturinn sé þjóðhagslega hagstæðastur. Ég held því, að nú í skyndi getum við ekki a.m.k. farið í það að gera upp á milli þessara fyrirkomulagsþátta varðandi vöruflutninga með því að fella niður t.d. þungaskatt af vöruflutningum á landi. Ég hygg, að þó að þetta frv. sé seint á ferðinni, sé það ekki svo flókið, að þm. eigi erfitt með að átta sig á innihaldi þess á skömmum tíma. Hefði ég þó gjarnan viljað, að það hefði verið fyrr á ferðinni. En svo mikið er víst, eins og ég sagði hér í gær, að það er ekki nýlunda, að frv.- flóð komi í fang þm. fyrir jólin og fyrir páska, rétt fyrir þinglok. Má vera, að það væri full ástæða til að reyna að bæta þar úr. En þetta er svo sem það hefur verið enn þá a.m.k. En ég er afar hræddur um, því miður, að þetta verði löngum svo, hverjir stjórna, að það komi þessir hápunktar í starfsemi þingsins undir hlé á störfum þess og undir þinglok. Um eitt verðum við alveg áreiðanlega sammála varðandi þetta mál, að við viljum sízt af öllu una því, að samdráttur verði í vegagerð og samgöngubótum í okkar landi. Þar er nauðsynin svo brýn, að um það viljum við allir sameinast. Og þá verðum við líka að bíta í það súra epli að vinna það til að leggja á þegnana byrðar, til þess að slíkt geti orðið. Hik í þessu er einna verst. Það er bein afturför að standa í stað.



Herra forseti. Ég ætlaði að vísu fyrst og fremst að þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin, en hann virðist upptekinn á öðrum fundi, og harma ég það. Ég hefði að vísu kosið að fá ítarlegrí svör og frétta, að hún væri á meiri ferð, þessi athugun á þungaskatti og þeirri mismunun, sem hann veldur. Ég er viss um, að sú athugun, sem fram fer, er góðra gjalda verð, en leyfi mér þó að efast um, að af þeirri athugun geti fengizt sú niðurstaða, að ein ákveðin flutningaleið sé betri og hæfari í öllum tilfellum heldur en önnur. Flutningar á sjó eru að sjálfsögðu hentugastir fyrir okkar strandríki. En í sumum tilfellum getur hinn hraði flutningamáti á flugleiðum verið réttlætanlegur, og í mjög mörgum tilfellum er nauðsynlegt að flytja einnig á landi, m.a. sparar það oft geymslutíma vörunnar og hefur ýmsa aðra kosti. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, enda er hæstv. ráðh. fjarverandi, eins og ég sagði áðan. En ég vil lýsa því yfir, að ég mun greiða þessu frv. atkv. mitt, en ég geri það í trausti þess, að þetta mál um þungaskatt á bifreiðum og jöfnun á vörukostnaði, e.t.v. eftir einhverjum öðrum leiðum, verði tekið til ítarlegrar athugunar og því máli hraðað.



Herra forseti. Ég vildi aðeins taka það fram, áður en til atkvgr. kemur, að með því að ljóst er, að samþykkt þessa frv. eykur ekki framkvæmdafé vegasjóðs, og einnig er um það að ræða, að eðlilegast væri að taka slíka endurskoðun á fjáröflun til vegaframkvæmda til meðferðar við afgreiðslu vegáætlunar eða við endurskoðun vegáætlunar, þá vil ég ítreka þau rök og taka undir þau rök, sem hv. frsm. minni hl. samgn. flutti hér áðan við umr. og lýsi mig samþykkan þeirri afstöðu, sem þar er tekin.