Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Á þskj. 443 hef ég leyft mér að flytja frv. til laga um upplýsingaskyldu banka og annarra lánastofnana. Það er skoðun mín, og raunar skoðun okkar Alþb.- manna almennt, að nauðsyn sé á því að fjármálakerfi landsmanna sé sett undir nánara eftirlit almennings með því að gera það opnara og gagnsærra. 1. gr. frv. kveður einmitt á um þennan tilgang þess, þ. e. a. s. að tryggja að almenningur eigi þess kost að kynna sér og hafa eftirlit með útlánum lánastofnana. Það er víst kunnara en frá þurfi að segja, að veiting lána er mjög mikilsverð þjónusta og harla eftirsótt fyrirgreiðsla, þá ekki síst á verðbólgutímum. Það er skoðun mín, að opinber birting lánveitinga mundi opna almenning sjálfsagða leið til að hafa eftirlit með ráðstöfun fjár úr opinberum sjóðum. Þá væri minni hætta á mismunun og á geðþóttaákvörðunum þeirra sem slíkum stofnunum stjórna. Auk þess er það ótvírætt kostur við þessa nýskipan, að ókunnugir geta þá kynnt sér milliliðalaust, hvers konar lán eru veitt úr lánastofnunum landsins og í hvaða tilgangi þau eru veitt. Mér þykir hlýða að rifja upp, að þegar lög um Framkvæmdastofnun ríkisins voru samþykkt á Alþ. í tíð vinstri stjórnarinnar - það var í árslok 1971 - var ákveðið að árlega skyldi birt skrá yfir lánveitingar stofnunarinnar, og á það við bæði Framkvæmdasjóð, Byggðasjóð og aðra þá sjóði sem settir kynnu að verða undir stjórn stofnunarinnar. Þetta var ljóst af þáv. 15. gr. laganna og hefur ekki verið breytt eftir að lögin voru endurskoðuð, heldur kemur skýrt fram í 16. gr. þeirra laga. Þetta ákvæði í lögunum um Framkvæmdastofnun ríkisins var algert nýmæli í íslenskum lögum á sínum tíma og ég veit ekki betur en það hafi gefist vel. Þetta hefur sem sagt gilt um allar lánveitingar Framkvæmdasjóðs og Byggðasjóðs og hefur birst í því formi, að í skýrslu Framkvæmdastofnunarinnar, sem gefin er út á hverju ári og m. a. dreift til hv. þm., hefur verið birt skrá yfir allar lánveitingar á liðnu ári. Mér virðist langeðlilegast að þessi sami háttur sé lögbundinn um allar lánveitingar úr viðurkenndum opinberum lánastofnunum. Leyndin skapar tortryggni. Ekki verður séð að nokkur lánveiting úr opinberri lánastofnun geti átt rétt á sér, ef hún þolir ekki dagsins ljós. Í 2. gr. frv. er kveðið nánar á um framkvæmd þessa fyrirkomulags, en þar segir, með leyfi forseta: „Bankar, sparisjóðir, fjárfestingarlánasjóðir og aðrar lánastofnanir skulu birta opinberlega lista yfir öll veðlán, sem veitt hafa verið á liðnu ári, einnig hvers konar útlán, sem nema hærri fjárhæð en 3 millj. kr. og veitt eru til lengri tíma en tveggja ára, ásamt upplýsingum um nöfn lántakenda, lánskjör og yfirlýstan tilgang lánanna. Þá skal einnig birta lista yfir einstaklinga, félög og stofnanir, sem skulda við áramót meira en 5 millj. kr. í viðkomandi stofnun. Þar sem nefndar eru 1. og 2. mgr. á að sjálfsögðu aðeins að vera 1. mgr., því að það eru aðeins tvær mgr. í þessari frvgr., en í 2. mgr. segir sem sagt: „Upphæðir þær, sem nefndar eru í 1. mgr., skulu breytast árlega í réttu hlutfalli við vísitölu byggingarkostnaðar 1. jan. 1978: Hér eru því sett nokkur takmörk, hvaða lánveitingar skuli birtar, þar sem ástæðulaust virðist að bankar og sparisjóðir þurfi að tína til sérhvert smálán. Því er í fyrsta lagi miðað við öll veðlán og í öðru lagi við öll útlán, sem nema hærri fjárhæð en 3 millj. kr. og veitt eru til lengri tíma en tveggja ára. Ljóst er, að það er til hægðarauka fyrir þá, sem vilja kynna sér slíka lista, að saman sé dregið í árslok hve skuld sé orðin há hjá ákveðnum aðila, hjá einstaklingum eða stofnunum, og kemur þá til athugunar einnig, hve mikil lán viðkomandi hefur fengið á liðnum árum. Hér er gert ráð fyrir því, að aðeins sé birtur skuldalisti yfir þá sem skulda meira en 5 millj. kr. í viðkomandi stofnun, svo að ekki sé nú farið út í allt of mikinn sparðatíning, því að það eru að sjálfsögðu stóru lánin sem máli skipta í þessu sambandi. Um nánari framkvæmdaatriði er svo kveðið á í 3. gr. þar sem segir: „Útlánalistinn skal lagður fram í afgreiðslu stofnunarinnar áður en liðinn er fyrsti mánuður næsta árs og afhentur hverjum sem vill gegn hæfilegri þóknun, sem svarar til kostnaðar við prentun.“ Hér er ekki gert ráð fyrir því, að viðkomandi lánastofnun sé endilega skyldug að gefa út skýrslu um allar lánveitingarnar, prentaða skýrslu eins og Framkvæmdastofnunin hefur gert varðandi lán Byggðasjóðs og Framkvæmdasjóðs, heldur ætti að duga að lagður væri fram listi, fjölfaldaður listi, væntanlega fjölritaður listi, sem lægi frammi í afgreiðslu stofnunarinnar og væri heimill hverjum sem hafa vildi. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um efni þessa frv. Ég vil aðeins ítreka, að frv. þetta er flutt í þeim tilgangi að stuðla að opnara og réttlátara stjórnkerfi, stuðla að því, að fjármálakerfið sé sett undir eftirlit almennings. Á því er brýn þörf og sé ég ekki ástæðu til að rökstyðja það frekar. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh: og viðskn.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur til 1. umr. á þskj. 509, er unnið af fjmrn., en vegna ákvæða laga um Stjórnarráð Íslands kemur í hlut utanrrn. að leggja það fyrir hv. Alþ. Þess vegna mæli ég fyrir þessu frv. Því fylgja svofelldar aths.: Frv. þetta er lagt fyrir Alþ. til þess að afla heimildar fyrir ríkisstj. til fullgildingar á samningi milli Íslands og Sambandslýðveldisins Þýskalands um gagnkvæma aðstoð í tollamálum svo og að veita ákvæðum samningsins lagagildi hér á landi. Í júní 1976 hófust viðræður milli vestur-þýskra og íslenskra stjórnvalda um gerð tvíhliða samnings um gagnkvæma aðstoð í tollamálum. Viðræðunum lauk í ágúst 1977 með því að gengið var frá samningi sem undirritaður var í Bonn 11. okt. 1977. Er þess vænst að samningurinn verði fullgiltur af aðildarríkjunum hið allra fyrsta. Aðstoð sú, sem í samningnum felst, er tvenns konar: annars vegar aðstoð við framkvæmd tollalaga almennt, þ. e. álagningu tolla og annarra inn- og útflutningsgjalda svo og að haldnar séu reglur um inn- og útflutning, og hins vegar aðstoð til að koma í veg fyrir, rannsaka og upplýsa brot á tollalöggjöfinni. Samningurinn tekur til tolla og annarra opinberra gjalda, sem ákvörðuð eru af tollyfirvöldum. Vegna aukinna viðskipta milli Íslands og Sambandslýðveldisins Þýskalands svo og samskipta þjóðanna telja tollyfirvöld landanna æskilegt að samvinna þeirra á milli verði bundin í tvíhliða samningi um gagnkvæma aðstoð á sviði tollamála, þar sem slíkur samningur muni leggja grundvöll að virkari aðgerðum tollyfirvalda á því sviði. Samvinnu þessa verður að telja eðlilegt framhald þess samstarfs, sem stofnað hefur verið til með ályktun Tollasamvinnuráðsins í Brüssel frá 5. des. 1953 um gagnkvæma aðstoð tollyfirvalda til að koma í veg fyrir smygl. Ísland gerðist, eins og kunnugt er, aðili að tollasamvinnuráðinu á árinu 1971 og aðili að fyrrnefndri ályktun frá 1. maí 1973. Samningur um gagnkvæma aðstoð í tollamálum milli Íslands og Sambandslýðveldisins Þýskalands er byggður á hliðstæðum tvíhliða samningum milli Sambandslýðveldisins Þýskalands og hinna Norðurlandanna að Danmörku undanskilinni, með vissum breytingum vegna íslenskra aðstæðna. Er samningur þessi fyrsti tvíhliða samningurinn um tollamál, sem Ísland gerir. Samningurinn fylgir með sem fskj. og hafa þm. væntanlega kynnt sér hann. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Frsm. (Oddur Ólafsson) : Herra forseti. Sjútvn. Ed. hefur fjallað um það frv., sem hér er til umr., og mælir eindregið með því einróma, að frv. verði samþykkt. Frv. gerir ráð fyrir því, að samsetningu Verðlagsráðs sé breytt þegar fjallað er um síldarúrgang. Sú ánægjulega þróun hefur orðið, að síldveiði hefur nú aukist það mikið á ný að ástæða þykir til að sömu aðilar fjalli um verð síldarúrgangs til verksmiðja og fjalla um verðlagningu á öðrum fiskafurðum. Til þess að slíkt sé mögulegt þarf að breyta samsetningu ráðsins og til þess er þetta frv. lagt fram.

Frsm. (Oddur Ólafsson) : Herra forseti. Sjútvn. Ed. hefur fjallað um 220. mál, frv. til laga um Fiskimálasjóð, þar sem lagt er til að hámark lána úr sjóðnum færist úr 640 þús. upp í 2 millj. N. leggur einróma til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Ed. var sammála um að leggja fram brtt., sem eru á þskj. 527. Þetta eru að nokkru leyti leiðréttingar á þá leið að 17. gr. frv. breytist þannig, að í stað þess að þar segir að í hlutafélagi skuli jafnan vera fimm hluthafar hið fæsta, þá standi: Í hlutafélagi skulu vera fimm hluthafar hið fæsta, sbr. 114. gr. Við 39. gr. eru aðeins örlitlar breytingar, þ. e. a. s. það stendur í 2. mgr. síðast 27.–28. gr., en á að vera 27.–29. gr. Og síðast í 3. mgr. komi í staðinn fyrir 1. mgr. og 2. mgr. 30. gr.: 1., 2. og 3. mgr. Þá er breyt. við 47. gr., þar sem kveðið er á um, að heimilt skuli að viðhafa hlutfallskosningu eða margfeldiskosningu ef þeir, sem ráða 1/4 hluta hlutafjárins, óska eftir því. Tekið er fram í þeirri breytingu, sem lögð er til, að margfeldiskosning skuli ganga fyrir, ef óskað er eftir henni, og enn fremur er skilgreining á því, hvað átt er við með margfeldiskosningu. Þá er að lokum við 65. gr. lagt til, að inn komi ný mgr. á þá leið, að í félagssamþykktum megi ákveða að enginn geti farið með fyrir sjálfs sín hönd eða annarra nema takmarkaðan hluta samanlagðra atkv. í félaginn.

Flm. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja frv. á þskj. 499 um breytingu á lögum nr. 52 14. ágúst 1959, um kosningar til Alþingis. Frv. er ekki langt og mun ég lesa frvgr. eins og þær hljóða: „119. gr. laganna orðist svo“ - segir í 1. gr. frv. „Landskjörstjórn tekur til meðferðar og úrskurðar, að öllum skilríkjum athuguðum, hverjum stjórnmálaflokkum skuli telja þá framboðslista, er í kjöri hafa verið við kosningarnar, og hverja utanflokka. Við úthlutun uppbótarþingsæta koma þeir stjórnmálaflokkar til greina, sem hlotið hafa kjördæmakjörinn mann eða 5% eða meira af samanlögðum gildum atkv. í öllum kjördæmum. Atkv., sem utanflokkalisti fær, gefur ekki möguleika á úthlutun uppbótarsæta. Þingflokkur telst hver sá stjórnmálaflokkur, er hlýtur þingsæti samkv. reglum þessara laga.“ Í 2. gr. er aðeins um orðalagsbreytingu að ræða, þ. e. a. s. að í stað orðsins „þingflokks“ komi: flokks o. s. frv., sem annars er nauðsynlegt að gera vegna orðalagsbreytingar. „3. gr. 1. málsgr. 121. gr. laganna orðist svo: Uppbótarþingsætum skal úthlutað samkv. hlutfallstölum, sem eru þannig fundnar, að deilt er í heildaratkvæðatölu hvers flokks, sem rétt á til uppbótarþingsætis, með 1. 2, 3, o. s. frv., að viðbættum fjölda þm., sem flokkurinn kann að hafa fengið kosna í kjördæmum. Fellur þá fyrsta uppbótarþingsætið til þess flokks, sem hæsta á útkomuna, annað til þess, sem á hana næsthæsta, og síðan áfram eftir hæð talnanna, uns 11 uppbótarþingsætum hefur verið úthlutað. 4. gr. Síðari málsl. 2. mgr. 127. gr. laganna falli niður. 5. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi: Ég hef látið fylgja frv. alllanga grg., sem ég ætla að fara yfir, svo að fram komi hvers vegna þetta mál er flutt. Í 31. gr. stjórnarskrárinnar er talið upp hverjir eigi sæti á Alþ. Þar segir í d-lið: „11 landskjörnir þm. til jöfnunar milli þingflokka, svo að hver þeirra hafi þingsæti í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu sína við almennar kosningar.“ Í stjórnarskránni er hvergi skýring á því, hvað „þingflokkur“ er. Þá skýringu er að finna í kosningalögum, og getur Alþ. breytt henni að vild með því að breyta því ákvæði. Um þetta segir Einar Arnórsson í Réttarsögu Alþingis (bls. 603) : „Stjórnskipulög láta ekki um það mælt í einstökum atriðum, hvernig fara skuli um skipun uppbótarþingsæta. Þau fela almenna löggjafanum að setja fyrirmæli um það í lögum um alþingiskosningar. Almenna löggjafanum er því frjálst að skipa þeim málum svo sem honum þykir heppilegast innan þeirra markalína, sem sett eru í stjórnskipulögunum.“ Ólafur Jóhannesson, núv. hæstv. dómsmrh., segir um sama atriði í Stjórnskipun Íslands (bls. 217) : „Ennfremur úrskurðar landskjörstjórn hverjir stjórnmálaflokkar hafi náð þingsæti og teljist því þingflokkar, en aðrir flokkar koma ekki til greina við úthlutun uppbótarþingsæta (119. gr. kosnl.). Þessa skýrgreiningu á þingflokki er aðeins að finna í kosningalögum. Stjórnarskrárgjafinn hefur ekki skýrt það, við hvað sé átt með þingflokki, heldur eftirlátið það almenna löggjafanum. Þessari skilgreiningu getur því almenni löggjafinn vafalaust breytt innan skynsamlegra takmarka. Almenni löggjafinn gæti því sennilega ákveðið að þingflokkur væri sá flokkur, sem annaðhvort hefði átt þm. á síðasta þingi fyrir kosningar eða fengið mann kjörinn í kosningum.“ Í umr. um kosningalögin er jafnan bent á þann galla, að samkv. skýrgreiningu laganna á þingflokki geti komið fyrir, að flokkur fái 10–15% greiddra atkv. án þess að fá kjördæmakjörinn þm. og falli því út af þingi. Væri það í mesta ósamræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar um að flokkar skuli hafa „þingsæti í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu sína,“ eins og áður segir. Tvívegis hefur Alþfl. komist í þessa hættu. Í kosningunum 1953 fékk flokkurinn aðeins einn kjördæmiskjörinn þm. Ef það hefði ekki tekist, hefðu 15.6% allra greiddra atkv. fallið dauð og áhrifalaus. Árið 1974 fékk flokkurinn aftur einn kjördæmiskjörinn þm., og var þá hætta á að 9.1% atkv. yrðu áhrifalaus. Segja má að Einar Arnórsson bendi á þessa hættu er hann segir í áðurnefndu riti (bls. 605): „Sá flokkur, sem hefur að vísu verið talinn stjórnmálaflokkur í kosningunum samkv. 28. gr. kosningalaganna, en hefur ekkert þingsæti fengið í kjördæmi, getur því ekki heldur fengið uppbótarþingsæti, jafnvel þótt samanlögð atkvæðatala hans út af fyrir sig gæti veitt honum rétt til þess. Í sjálfu sér sýnist það ekki hugsunarrangt, að slíkur flokkur gæti fengið uppbótarsæti. Hann er fulltrúi tiltekinnar landsmálastefnu, og kosningarnar hafa leitt í ljós, að stefnan hefur nægilegt kjósendafylgi til eins eða fleiri fulltrúa á þinginu. Ef landið allt væri eitt kjördæmi, þá mundi slíkur flokkur hafa fengið þingfulltrúa.“ Efni frv. þessa er að fella niður það ákvæði kosningal., að flokkur verði að fá kjördæmiskjörinn þm. til að teljast „þingflokkur“ og koma til greina við úthlutun uppbótarsæta. Í stað þess er sett markið 5% og flokkum veittur réttur til uppbótarsæta ef þeir ná því, hvort sem þeir hafa kjördæmiskjörinn þm. eða ekki. Í mörgum nágrannalöndum gilda þær reglur, að flokkar fá alls enga fulltrúa á þing ef þeir ná ekki tilteknu hlutfalli atkv. Hér er ekki gengið svo langt. Samkv. þessu frv. mundu flokkar auðvitað halda þeim þm. sem ná kjöri í kjördæmum, enda þótt hlutfallstala þeirra af atkv. sé innan við 5%. Uppbótarsæti fá þeir hins vegar ekki nema þeir nái því marki. Á sama hátt er flokkum tryggður réttur til uppbótarsæta, ef þeir fá 5% eða meira, þótt þeir hafi ekki fengið kjördæmiskjörinn mann. Þetta segir í grg., og hef ég svo tekið upp sem fskj. úrslit úr síðustu alþingiskosningum. Þetta mál er ekki nýtt í umr. manna á meðal, fyrst og fremst utan þings, og hefur lengi verið rætt í Alþfl. og víðar, með hvaða hætti ætti að taka sérstaklega uppbótarþingsætin til meðferðar. Hafa menn haft mismunandi sjónarmið, en því miður hafa sjónarmiðin oftast einkennst af því, að þegar línan er dregin yfir þröskuld hjá viðkomandi manni, þá nær hún ekki lengra, þótt allir tali í þá veru, að nauðsynlegt sé að auka lýðræði í landinu. Ég vil minna á að allir formenn stjórnmálaflokkanna komu í sjónvarpið rétt í þann mund er Alþ. kom saman í haust, og lýstu þá allir, undantekningarlaust allir mjög ást sinni á því að auka lýðræði í landinu. Ég gæti lesið upp þennan þátt til að sanna mál mitt, því að ég á hann vélritaðan - ég tók hann upp, en ekki er ástæða til þess því að það yrði lestur í rúman klukkutíma. Hins vegar las ég í dag í blöðunum sem styðja ríkisstj., Morgunblaðinu og Tímanum, að þessi vaxandi lýðræðisást sefur enn eins og rósin sem sennilega mun spretta eftir kosningar upp úr hinum freðna jarðvegi. Það eru sem sagt orðin ein, sem gilda í þessu tilfelli, og mun almenningur örugglega fylgjast með því. Morgunblaðið segir - með leyfi forseta - um þetta ákvæði, hvort eigi að tryggja 5% eða eitthvað annað : „Þetta eru vissulega rök. En á hitt er einnig að líta, að regla af þessu tagi mundi stuðla mjög að tilveru alls kyns smáflokka og flokksbrota, sem víða hafa valdið miklum erfiðleikum og dregið úr festu í stjórnmálum: Alls kyns smáflokka aðhyllast núna á Íslandi á sjötta þúsund manns, ef notuð er þessi skilgreining: alls kyns smáflokkar. Ekki eru menn bjartsýnir á, að þetta gamla flokkakerfi haldi öllum í skefjum, þegar svona er sett fram. Það getur vel farið svo, að fleiri en einn flokkur detti út og nái ekki kjördæmakjörnum manni. Ég man eftir bollaleggingum eins ónefnds forustumanns Sjálfstfl., þegar hann lagði saman atkvæðatölur og komst að þeirri niðurstöðu, ef ég man rétt, að 456 atkv. vantaði til þess að Sjálfstfl. fengi hreinan meiri hluta - þetta var fyrir allmörgum árum, en það skilyrði fylgdi að sérstök dreifing á þessum 456 atkv. hefði orðið að eiga sér stað til þess að tryggja kjördæmiskjörna menn út úr einmenningskjördæma- og tvímenningskjördæmafyrirkomulaginu. Heildaratkvæðafjöldi flokksins var, að því er mig minnir, rétt rúmlega 41–42%. En með æskilegri og viðráðanlegri dreifingu á 456 atkv. - ég tek fram að þarna getur skakkað nokkrum atkv., en þetta voru tæplega 500 atkv. - þá hefði flokkurinn náð meiri hluta á Alþ. með 42% atkvæðafylgi í heild á landinu. Þessi óskhyggja varð aldrei að veruleika. Við búum við aðra kjördæmaskipun í dag, sem hefur tryggt aukið lýðræði, en samt sem áður hefur þróunin orðið svo ör - menn geta kallað það öfuga þróun og það munu sumir gera - fólkið hefur flust svo mikið til á landinu, að einkum tvö kjördæmi hafa nú það margt kjósenda innan vébanda sinna, að atkvæðisréttur í þessum kjördæmum, þ. e. a. s. í Reykjavík og á Reykjanesi, er verulega minni og margfalt minni en í öðrum kjördæmum, sem minnst atkvæðamagn hafa. Flestir menn tjá sig fúsa til að leiðrétta þetta, en ná ekki samstöðu. Nú liggja fyrir Alþingi þrjú frv. um þessi mál sem verða rædd hér, tvö í Ed. og eitt í Nd. Því miður virðist vera svo, að menn líta í eigin barm eingöngu um það eðlilega sjónarmið að tryggja hinum almenna kjósenda aukin réttindi í þjóðfélaginu og meiri áhrif á stjórnskipun landsins. Það veldur mér vonbrigðum að lesa þessar greinar í Morgunblaðinu og Tímanum í dag um að ekkert megi gera í þessu máli nú, þar sem allir formenn stjórnmálaflokka í landinu lýstu því yfir í haust, að þeir væru reiðubúnir til að auka á rétt kjósandans í landinu. Hvort þetta er rétta leiðin, sem ég bendi á, eða leiðir hinna þm., mun koma í ljós í umr. í n. Ég held ekki svo fast í þetta frv„ að ekki megi breyta stafkrók, alls ekki. En ég vil vekja athygli á því, að allstór hópur manna getur farið þannig út úr þessum kosningum að hann hafi engin áhrif á Alþ., jafnvel þótt hann væri 10–15 þús. manns, sem yrði þá 10–12% af kjósendum. Og það sýnist réttmætt að þessi hópur geti átt fulltrúa, - hvort þeir eru einn eða fleiri, 4–5, læt ég ósagt, niðurstöður kosninganna munu segja til um það. Herra forseti. Ég gæti talað lengi um þetta efni og tekið upp ýmsar tilvitnanir til að sanna að hér er farið í átt að því sem margir hafa lýst stuðningi við, bæði utan þings og innan. En ég sé ekki ástæðu til þess. Aðalatriðið er að þessi mál verði rædd af einurð í n., sem fær þetta frv., og menn sýni og sanni með því að láta málið aftur koma úr n., að þeir meini eitthvað með þeim orðum sem þeir hafa sagt á undanförnum mánuðum um aukið lýðræði í landinu. Og það mun verða fylgst með því af mér og mörgum öðrum, hvort þetta sé bara orðaleikur einn eða eitthvað meira. Ég mun geyma vel það vélritaða eintak sem ég á af ræðum formannanna frá í haust, þar sem það liggur alveg ljóst fyrir - og ég á segulbandið líka ef á þarf að halda - að þeir lofa almenningi auknu lýðræði í þessu landi. Og menn munu fylgjast vel með því, hvort þeir ætla að standa við þessi orð eða ekki. Að svo mæltu, herra forseti, legg ég til að þessu frv. verði vísað til allshn.

Flm. (Albert Guðmundsson) : Herra forseti. Ég leyfi mér að flytja á þskj. 513 frv. til 1. um breyt. á lögum nr. 86 frá 16. des. 1943, um ákvörðum leigumála og söluverðs lóða og landa Reykjavíkurkaupstaðar, svo hljóðandi: „2. gr. laganna orðist svo: Ársleiga eftir lóðir, sem leigðar eru til íbúðarhúsabygginga til 5 ára, skal ákveðin samkv. reglugerð, er borgarstjórn setur og rn. staðfestir. Leiga eftir þessar lóðir skal tryggð með lögveðsrétti í þeim byggingum, sem á lóðinni standa, í tvö ár eftir gjalddaga og með forgangsrétti fyrir öðrum veðskuldum. Leiga eftir aðrar lóðir og lönd skal ákveðin af borgarstjórn og hafnarstjórn. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Jafnframt eru úr gildi felld lög nr. 95 24. des. 1971.“ Fasteignaskattur samkv. II. kafla laga um tekjustofna sveitarfélaga er tryggður með lögveði í eign. Í mörgum sveitarfélögum landsins er skatturinn innheimtur sameiginlega með öðrum fasteignagjöldum. Svo er því einnig varið í Reykjavík. En með fasteignaskatti er innheimtur vatnsskattur og brunabótagjald, lóðarleiga, tunnuleiga og viðlagatryggingargjald. Í Reykjavík hefur fram til þessa verið talið nauðsynlegt að gera lögtak fyrir fasteignagjöldum, sem ekki hafa verið greidd á réttum gjalddögum, og biðja síðan um uppboð á eign. Eftir að breyting hefur verið gerð á álagningu fasteignagjalda og hver einstakur íbúðareigandi fær sendan sérstakan reikning fyrir sínum hluta gjaldanna verður mögulegt að beita nauðungarinnheimtuákvæðum laga nr. 49 frá 1951. um sölu lögveða án undangengis lögtaks. Dregið hefur verið í efa, að innheimtuákvæði gildandi laga um þetta efni séu nógu skýr að þessu leyti, en vegna hinnar sameiginlegu innheimtu er nauðsynlegt að samræma innheimtureglur og setja ótvíræð ákvæði um lögveðsrétt. Frv. þetta er flutt til þess að taka af allan vafa í því efni. En gjöld þau, sem innheimt eru sameiginlega með fasteignagjaldaseðli í Reykjavík, eru öll tryggð með lögveði í eign nema lóðarleiga. Nái frv. fram að ganga mun sparast mikil vinna á skrifstofu Gjaldheimtunnar og hjá lögtaksfulltrúum og innheimtuaðgerðin mun taka mun styttri tíma en nú er. Rétt er að taka fram, að í flestum ef ekki öllum leigusamningum um íbúðarhúsalóðir í Reykjavík eru ákvæði þess efnis, að leigutaki og veðhafi séu skyldaðir til að hlíta því, að í lög verði sett ákvæði um að leigan gangi á undan veðskuldum sem á eigninni hvíla. Leiga eftir íbúðarhúsalóð í Reykjavík er 0.145% af fasteignamati lóðarinnar. Einnig er rétt að taka fram, að mörg sveitarfélög hafa árum saman notfært sér ákvæði laga um uppboðssölu án undangengins lögtaks, m. a. öll sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu önnur en Reykjavík. Þá vil ég taka fram að lokum, að frv. þetta er flutt að beiðni borgarstjórnar og borgarstjórans í Reykjavík með ósk um að það nái fram að ganga á þessu þingi ef nokkur tök eru á því.

Flm. (Albert Guðmundsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 512 frv. til l. um breyt. á l. nr. 12 17. mars 1969, um hollustuhætti og heilbrigðiseftirlit. Aftan við 17. gr. laganna bætist ný mgr., svo hljóðandi: „Heimilt er að taka leigu eftir sorpílát, sem sveitarstjórn leggur húseigendum til. Leigugjald skal ákveða í reglugerð og er gjaldið tryggt með lögveðsrétti í húseign leigutaka í tvö ár eftir gjalddaga.“ Herra forseti. Frv. þetta er eins og frv. um breyt. á lögum um ákvörðun leigumála og söluverðs lóða og landa Reykjavíkurkaupstaðar, flutt að beiðni Reykjavíkurborgar eða borgarstjórnar Reykjavíkur. Tilgangur þess er að tryggja lögveð fyrir leigu eftir sorptunnur, en leigan er innheimt sameiginlega með öðrum gjöldum á fasteignagjaldaseðli. Um efnisrök að öðru leyti vil ég vísa til framsögu minnar fyrir frv. til l. um breyt. á lögum um ákvörðun leigumála og söluverðs lóða og landa Reykjavíkurkaupstaðar, en vil aðeins nefna til upplýsingar, að leigugjald fyrir sorptunnur er á þessu ári 1200 kr. Er því um að ræða mjög óverulegan hluta fasteignagjaldainnheimtunnar, en vegna sameiginlegrar innheimtu er nauðsynlegt að samræma innheimtureglur og endurbæta innheimtumeðferð. Á sama hátt og um frv. um leigumála og söluverð lóða og landa Reykjavíkurkaupstaðar er það ósk borgarstjórnar og borgarstjóra, að frv. þetta fái fljóta afgreiðslu, á þessu þingi ef mögulegt er.