Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég sé, að frsm. menntmn., hv. þm. Snæf. (GTh). er hér ekki staddur og vildi ég því aðeins segja það fyrir hönd menntmn., að hún varð sammála um að mæla með því, að frv. yrði samþ. óbreytt, og hefur í einu og öllu fallizt á þær röksemdir, sem fram koma í frv.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) : Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr., hefur sætt nokkrum breyt. í hv. Ed., þannig að í stað þess, að í frv. sjútvn. þessarar hv. d., sem raunar er stjfrv., var stofnfé Samábyrgðarinnar ákveðið 2½ millj., þegar frv. var afgr, héðan, hefur hv. Ed. nú fært þetta niður í 1 millj. kr. - Ég vil ekki halda því fram, að það sé sprottið af ókunnugleika, en það hefur greinilega verið tekið hér fram, að áhættufjárupphæðin hefur aukizt enn, síðan stofnféð var ákveðið 2½ millj. kr. - meira að segja fimmfaldazt á stríðsárunum -, svo að það er mjög í samræmi við vöxt rekstrarins, sem stofnfjárhækkunin hefur verið ákveðin hér í hv. d. Nú þykir vart fært að leggja út í deilur um mál þetta, þar eð svo áliðið er þings, og eftir því sem ég hef getað fengið upplýsingar um hjá hv. sjútvn. Ed., munu þeir ekki hafa neitt á móti þeirri breyt. á þskj. 740, þar sem lagt er til, að stofnféð verði hækkað úr 1 millj. kr., eins og hv. Ed. hafði ákveðið, upp í 1½ millj. kr. Er þetta því eins konar samkomulagstillaga. Ég skal taka það fram, að þessi brtt. er frá sjútvn. - eins og þskj. bendir til -, en hv. þm. V-Húnv. var ekki viðstaddur, þegar hinir nm. ákváðu að bera fram þessa brtt., og sökum þess að hann hafði verið með því, að stofnféð væri 2½ millj., gerði ég ekki ráð fyrir, að hann mundi gera neinn ágreining út af því, þótt það yrði nú hækkað í 1½ millj. úr 1 millj. kr. Annars er hann nú hér staddur og hefur að sjálfsögðu óbundnar hendur um afstöðu sína til þessa máls.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) : Þegar frv. þetta kom hér til 2. umr., var frsm. minni hl. sjútvn., hv. þm. Siglf., ekki viðstaddur. Ég lýsti þá yfir, að ég mundi geyma mér mína framsögu fyrir meiri hl. n., þangað til hann hefði tækifæri til að vera viðstaddur, eða jafnvel til 3. umr. Þó hófust þá umr. um þetta mál og stóðu alllengi. En þar sem þær umr., sem fyrr við þessa 2. umr. voru um málið hafðar, voru frekar til þess að tefja málið en til að upplýsa það, leiði ég þær hjá mér. Ég get að mestu látið nægja að vísa til þeirrar grg., sem fylgir þessu frv. frá hæstv. ríkisstj. og einnig til nál. Þar eru taldar upp þær ástæður, sem ríkisstj, telur sig hafa til þess að óska eftir því við sjútvn., að hún flytji þetta frv. En ástæðurnar eru einkum þær, að stjórn síldarverksmiðja ríkisins hefur haft undirbúning undir stofnun niðursuðuverksmiðju á Siglufirði með höndum um alllangt skeið og mun vera búin að koma þeim undirbúningi svo langt, að hún hefur sérstaklega styrkt kunnáttumann í þessu efni til náms erlendis og síðan haft þann kunnáttumann við starf á Siglufirði um tveggja ára skeið. Að öðru leyti er á það bent, að síldarverksmiðjur ríkisins höfðu haft þennan undirbúning með höndum og voru búnar að koma honum langt áleiðis, þegar núgildandi l. um niðursuðuverksmiðju á Siglufirði voru samþ. Þær hafa skrifstofu opna allan ársins hring á Siglufirði og hafa þar framkvæmdarstjóra. Einnig má geta þess, að þær hafa yfir miklu afli að ráða, bæði hitaorku og raforku, sem yfirleitt mætti nota mjög hagkvæmlega fyrir svona verksmiðju. Meiri hl. sjútvn. telur öll rök hæstv. ríkisstj. fyrir þessu máli hníga á þá átt, að samþykkja beri þetta frv. óbreytt og að samþykkt þess muni geta orðið til þess bæði að koma þessu máli á heilbrigðan grundvöll, þannig að rekstur þessa fyrirtækis yrði ódýrari en ella yrði, og eins til hins, að reksturinn mundi geta orðið allmiklu tryggari þarna á ýmsan hátt, ef hægt væri að sameina starfskrafta síldarverksmiðja ríkisins við starfskrafta þá, sem. þessi verksmiðja hefði yfir að ráða. Menn héldu því fram sumir í upphafi 2. umr. um þetta mál, að ríkisstj. með því að óska eftir að þetta frv. væri flutt, gerði sér vonir um að getakomið í veg fyrir, að þessi verksmiðja yrði reist. En ég hygg, að slíkar ásakanir séu algerlega rangar. Og það er alveg fjarri því, að. verið sé að útiloka einn eða annan flokk frá aðstöðu til þess að hafa réttmæta hönd í bagga um stjórn þessa fyrirtækis,. þar sem vitað er, að stjórn síldarverksmiðja ríkisins er þingkjörin, kosin hér á hæstv. Alþ. með hlutfallskosningu, og þar sem líka vitað er, að einn af skeleggustu baráttumönnum Sósfl. á Siglufirði situr í stjórn síldarverksmiðja ríkisins. - Ég get að öðru leyti látið nægja að vísa til grg. og nál. og óska, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.

Frsm. minni hl. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Svo sem fram kemur í nál. meiri hl, sjútvn„ þá hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Fjórir nm., SK, FJ, PO og SkG, eru sammála um að mæla með samþykkt þess, en einn nm., ég, var frv. mótfallinn. Það er af ýmsum ástæðum, sem ég hef ekki enn skilað áliti um málið, sérstaklega af því, að ég hef ekki fengið skjöl, sem ég ætlaði að fá, sem ég tel, að upplýsi nokkuð þetta mál. En ég vænti þess, að það verði nú mjög bráðlega, sem það nál. getur komið fram. Og þó málið sé til 2. umr., þá er kannske ekkert um það að segja, þó að þetta nál. liggi ekki fyrir, vegna þess að vitað er, að ríkisstj. hefur gert samþykkt um þetta, mál og því er ætlað fram að ganga, hvað svo sem líður öllum röksemdum. Það skiptir því kannske ekki svo miklu máli, þó að þetta nál. liggi ekki fyrir fyrr en við 3. umr. Samt sem áður ætla ég að ræða nú um ýmis atriði þessa máls. Hv. frsm. meiri hl. sjútvn. (FJ) hefur verið nokkuð fáorður um þetta mál og fáorðari en ástæða er til, vegna þess að hér er um allmerkilegt mál að ræða. Hann vísaði í raun og veru eingöngu í þessum fáu orðum, sem hann sagði, til þeirra röksemda, sem fram komu í grg. fyrir frv. og til þeirra tiltölulega fáu orða, sem tekin eru fram í nál. hv. meiri hl. n. Ég vil nú fara nokkrum orðum um þau rök, sem þar eru fram færð fyrir þessu tiltæki að leggja niður sérstaka stjórn þessarar verksmiðju og leggja forráð fyrir henni undir stjórn síldarverksmiðja ríkisins. Það er talið sem fyrstu rök fyrir þessu, að stjórn síldarverksmiðja ríkisins hafi, áður en l. frá 1946, um síldarniðursuðuverksmiðju ríkisins, voru sett, undirbúið stofnun niðursuðuverksmið ju á Siglufirði á þann hátt að styrkja íslenzkan námsmann til þess að nema fiskiðnað í Bandaríkjunum. Þessi maður er dr. Jakob Sigurðsson, sem hv. þm. á við, og hann hafði stundað nám þarna í mörg ár, áður en stjórn síldarverksmiðja ríkisins talaði við hann. En stjórn síldarverksmiðja ríkisins gerði, eða framkvæmdastjóri þeirra, ráðstafanir til þess, að þessi maður kynnti sér sérstaklega niðursuðu síldar, og mun hann hafa dvalið líklega um það bil ári lengur í Ameríku vegna þess, og hann gerði það til að kynna sér möguleika hér á Íslandi til að koma upp þessum iðnaði, þegar hann kæmi heim. Þarna er í grg. farið alveg rangt með. Og ég býst við, að þetta líti nokkuð spánskt út fyrir þessum unga manni, að síldarverksmiðjur ríkisins hafi kostað hann til náms. En að námi loknu var hann að athuga þetta fyrir síldarverksmiðjur ríkisins og ferðast og kynna sér vinnuaðferðir og hráefni og tækni í sambandi við þetta í því skyni, að hann gerði frekari athuganir, þegar hann kæmi heim, um stofnun niðursuðuverksmiðju. Eftir að Jakob Sigurðsson kom hingað heim, gerði hann mjög fljótt till. um það, hvað gera skyldi í þessu efni. Hann lagði það til, að þá þegar réðust síldarverksmiðjur ríkisins í að byggja hér síldarniðursuðuverksmiðju. Og hann hafði í fórum sínum tilboð um fullkomnar niðursuðuvélar, sem hann hafði fengið á ferðum sínum í Ameríku fyrir síldarverksmiðjur ríkisins. Hann rökstuddi þessar till. sínar með því, að það væri engin sérstök nauðsyn á því að rannsaka íslenzka hráefnið, vegna þess að íslenzka síldin væri fyrirtaks hráefni til niðursuðu og niðurlagningar, og þess vegna væri ekki ástæða til að gera tilraunir til að leiða í ljós neitt um það. En hann taldi, að þó að verksmiðjan keypti þá strax niðursuðuvélar og byrjaði starfsemi til undirbúnings, væri mjög auðvelt að vinna að því jöfnum höndum að framkvæma þessar rannsóknir. Mætti gera það af miklum krafti, bæði yfir síldarvertíðina og enn fremur yfir vetrarmánuðina, hvað snertir meðferð á saltaðri síld. En undirtektir stjórnar síldarverksmiðja ríkisins urðu honum ákaflega mikil vonbrigði, og fannst honum hann vera búinn að eyða tíma í Ameríku til lítils gagns, ef ekki ætti að ná fram að ganga, að meira yrði gert í þessu efni. Þegar hann lagði fram skýrslu sína til stjórnar síldarverksmiðja ríkisins, var það hið eina, sem hann fékk, að formaður bað hann í öllum guðanna bænum að sjá til þess, að enginn maður sæi þessa áætlunargerð að svo komnu máli. Þetta þótti honum ákaflega einkennilega við brugðizt og fannst benda á, að ekki væri neinn sérstakur áhugi á ferð fyrir niðursuðu, og fékk þegar illan bifur á því, hvernig máli þessu yrði borgið í höndum stjórnar síldarverksmiðja ríkisins, sem honum hafði fljótt á litið þótt eðlilegast, að tæki að sér þetta verk. Í fyrsta lagi er það, að engin stofnun í síldariðnaði okkar hefur eins miklu fé yfir að ráða eins og síldarverksmiðjur ríkisins, einnig mörg hús, og fasta starfsmenn. Og mætti segja, að þótt reistar yrðu einhverjar verksmiðjur, væri það ekki svo mikill ábætir, að síldarverksmiðjur ríkisins gætu ekki bætt þessu á sig. Á þeim forsendum var dr. Jakob fylgjandi því á þessu stigi málsins að koma upp þessari niðursuðu. Ýtarlegar tilraunir hafa verið gerðar í margs konar íslenzkum sjávarafurðum, og við eigum margar niðursuðuvélar til og frá, sem framleitt hafa margar tegundir vara. Öll þessi starfsemi hefur sannað, að íslenzk hráefni úr sjó eru ákaflega vel fallin til niðurauðu. Þannig taldi dr. Jakob ekki ástæðu til að gera frekari tilraunir um það, hvort íslenzkt fiskmeti og síld gæti orðið boðlegur niðursoðinn varningur. Hann telur það fullsannað og ekkert til fyrirstöðu, ef hægt er að framkvæma niðursuðuna svo ódýrt, að vörurnar séu samkeppnishæfar á erlendum markaði. Það taldi hann þýðingarmest að staðreyna. En slíkt er ekki hægt, nema keyptar séu fullkomnar vélar. Það kom á daginn, að stjórn síldarverksmiðja ríkisins hafði ekki áhuga fyrir því, eins og sakir stóðu. Hef ég ekki orðið var við breytingu til batnaðar í því efni, heldur eru menn enn að hugsa um þetta sem smátilraunaverksmiðjur, þar sem einn til tveir menn fikta við þetta á hverju sumri, svo að hægt sé að taka upp dálítið fallegan póst í ársskýrsluna, sem bendi á forustu stjórnar verksmiðja ríkisins í þessu máli. En með því að sá tími er kominn, að slíkar tilraunir eiga að vera liðin saga, vildi dr. Jakob fá breytingu fram, þannig að komið yrði upp stórfelldum iðnaði. Hann útvegaði tilboð í þessar vélar, lagði það ásamt ýtarlegri grg. fyrir stjórn síldarverksmiðjanna. En hann talaði fyrir daufum eyrum. Þá segir í grg., að þessi maður hafi verið á launum hjá síldarverksmiðjum ríkisins um nokkurra mánaða skeið til þess að kynna sér niðursuðu frekar og síðan hafi hann verið sumarið 1945 og 1946 yfir niðursuðunni á Siglufirði fyrir síldarverksmiðjur ríkisins. Þetta er rétt, og bæði þessi sumur voru soðin niður eitthvað 2–3 tonn af síld, aðallega í tómatsósu, og ýmislegt annað. Gafst þetta vel bæði sumrin. Þessar tilraunir fóru fram í mjög lélegum kofa með rimlagólfi, og lagði upp dauninn úr fjörunni fyrir neðan. Vélar voru mjög ófullkomnar til þess að loka dósunum og sjóða á eftir. Þarna voru 2–3 menn látnir vinna til aðstoðar doktornum. Staður þessi, sem honum var úthlutað, var þannig fullkomlega ósæmilegur til matvælameðferðar. Dr. Jakob kvartaði við stjórn verksmiðjanna og taldi staðinn óhæfilegan til þessa starfs, þar sem varla væri líft fyrir ódaun úr fjörunni, og enn fremur væri varla hægt að leggja neitt frá sér í þessum ómerkilega skúr, sem var notaður fyrir alls konar rusl. Aðbúnaðurinn var svo óhæfilegur, að réttast hefði verið fyrir stjórn síldarverksmiðjanna að minnast sem minnst á sína hluttöku í þessum tilraunum. Hins vegar báru þær þann árangur, að full ástæða var jafnvel fyrir þá, sem bölsýnastir voru, þegar dr. Jakob kom fyrst, að vilja snúa sér að meiri háttar framkvæmdum. Niðurstaðan fyrsta árið sýndi, að fullkomin skilyrði voru fyrir því að hagnýta þessi matvæli á þennan hátt. En í stað þess að vilja þá eftir fyrsta árið leggja út í framkvæmdir, ákvað síldarverksmiðjustjórnin að halda áfram tilraunum með sama hætti sumarið eftir, en ræðst ekki í að afla þessara véla, sem dr. Jakob útvegaði tilboð um. Og þegar svo var komið, komst málið á þann rekspöl, að það var tekið út úr höndum síldarverksmiðja ríkisins, og mun ég koma nánar að gangi þessara atvika. En ég tel mjög vafasamt, að slíkt starf sé falið síldarverksmiðjum ríkisins. Hér er verið að ráðast inn á ný svið í okkar síldariðnaði, og verðum við að gera okkur ljóst, hversu miklu skiptir, að vel takist. Er skaðlegt, að smávægileg sjónarmið skuli standa í vegi, eins og hvort borga þurfi sérstakri stjórnarnefnd, sem ráðh. hefur í hendi sér á hverjum tíma að ákveða. Ef ekki næst sami árangur með því að spara sér þessi útgjöld, er illa farið. Þegar ráðizt var í síldarniðursuðuverksmiðju á Siglufirði, var það fyrsta skrefið til rannsóknar á möguleikum þess að koma upp stórfelldri niðursuðu á okkar síld. Það er byggt á þeirri reynslu, sem fengin er á Kyrrahafsströndinni, en þar er niðursuða síldar orðinn stærsti þáttur í niðursuðuiðnaði Bandaríkjanna. Eftir þetta fyrsta skref okkar ættu að fylgja stórfelldar framkvæmdir. Við höfum það fram yfir þá á Kyrrahafsströndinni, að okkar síld er einnig vel fallin til söltunar. Við getum rekið okkar niðursuðuverksmiðjur á fjölbreyttan hátt, framleitt alls konar kryddsíld, matéssíld og sykursaltaða síld og verkaða í alls konar sósum .eins og Svíar hafa gert með geysilegum hagnaði til útflutnings. Þannig var meiningin að koma upp stórfelldri niðurlagningarverksmiðju með nýjustu tækjum, svo að við gætum orðið samkeppnisfærir með þær vörur, enda þótt lífskjör almennings á Íslandi séu nokkru hærri en hjá öðrum fiskveiðaþjóðum. Reynslan hefur sýnt, að eftir því sem við vinnum okkar vörur meir og göngum betur frá þeim til neytenda, svo að við þurfum ekki að hlíta milliliðum - því að þeir taka meginið af arðinum -, þá hefur okkur gengið betur í samkeppninni við önnur ríki. Þegar við flytjum út saltfisk eða ísaðan fisk og hertan fisk, höfum við átt erfiðast með samkeppnina við útlönd. En með hraðfrystan fisk og niðursoðinn höfum við staðið miklu betur að vígi á markaðinum, jafnvel þó að engar niðursuðuverksmiðjur séu til í landinu í þeim skilningi, sem stórþjóðirnar leggja í það orð. Þær eru einungis tilraunaverksmiðjur, byggðar af geysilegum vanefnum og ekki reknar af mönnum, sem hafa trú á, að þetta geti orðið stórfelldur iðnaður, og þora því ekki að ná í stórtækar vélar, óttast, að við getum ekki selt framleiðsluna. En hefði verið hafizt handa, þegar dr. Jakob kom með sín tilboð, hefði verksmiðjan getað orðið tilbúin á s. l. hausti til að starfa að niðurlagningu síldar og áreiðanlega fyrir vertíð 1947 til þess að vinna að niðursuðu fisks og síldar. Hefði þá verið hægt að fá úr því skorið á árinu 1947 og 1948 og kannske 1949, hvort hér væri um framtíðaratvinnurekstur að ræða, og þá jafnframt að gera ráðstafanir til að koma upp slíkum iðnaði í viðeigandi stíl. Það er beðið eftir úrslitum um þessar tilraunir með geysilegri óþreyju á öllum þeim stöðum norðanlands, þar sem hægt er að sjóða niður síld. Það var því full ástæða til að stytta sem mest þann tíma, sem færi í það eitt að gera smávægilegar tilraunir með þessi, hráefni. Þessar tilraunir eru nú orðnar tiltölulega lítils virði: En stjórn síldarverksmiðjanna hefur ekki viljað sinna málinu frekar árum saman. Önnur rök fyrir forgöngu síldarverksmiðja ríkisins í þessu máli en þau, að þær hefðu nokkurt „kapital“ yfir að ráða og þurfi því ekki að fá lán til að koma upp slíkri verksmiðju, voru í rauninni ekki fyrir hendi. Hins vegar hefur þetta breytzt á síðustu tveimur árum, svo að síldarverksmiðjur ríkisins eru búnar að binda allan ágóða frá fyrri árum í rekstri sínum vegna þeirra tveggja síldarleysisára, sem afstaðin eru. Þar með eru allar röksemdir fyrir því, að þessar verksmiðjur séu reistar af síldarverksmiðjum ríkisins, fallnar algerlega niður. Það verksvið að reisa niðursuðu- og niðurlagningarverksmiðjur er gersamlega óskylt öllum störfum síldarverksmiðja ríkisins. Ef horfið væri að því ráði að hafa ekki sérstaka stjórn þessarar niðursuðuverksmiðju, held ég það hefði verið miklu hyggilegra að leggja þetta starfssvið undir síldarútvegsnefnd, því að hún á að hafa yfirstjórn á þeirri meðferð síldar, sem, framleidd er til neyzlu. Síldarverksmiðjurnar eru aðeins til að bræða síld og framleiða mjöl og síldarlýsi sem hráefni til hvers konar fituvöru. Það finnst ekkert sameiginlegt atriði með þessum tvenns konar rekstri. Af þessu leiðir, að síldarverksmiðjur ríkisins hafa ekki einn einasta mann, sem hefur hina allra minnstu þekkingu hvorki á síldarsöltun né síldarniðursuðu. En síldarútvegsnefnd hefur hins vegar menn, sem hafa þekkingu á meðferð og verkun saltsíldar og mundu þess vegna hafa þýðingarmikla undirstöðuþekkingu á að stjórna fyrirtæki til að leggja niðursíld. Þetta sannar fullvel, að það er algerður misskilningur að leggja þessa starfsemi undir stjórn. síldarverksmiðja ríkisins. Ég hef áður lýst, hve áhuginn þar er takmarkaður fyrir þessu máli. Það bíða nú margar hafnir á Norðurlandi eftir því að geta hafið framleiðslu á niðurlagningu síldar, og er undarlegt, að síldarverksmiðjurnar skuli vilja einar bauka við þetta. Ég veit, að ekkert verður frekar framkvæmt, fyrr en falið verður sérstakri stjórnarnefnd að fara með þessi mál, sem komi upp slíkum verksmiðjum. Þá er bent á í grg., að fyrir liggi upplýsingar um það, að íslenzkar niðursuðuvörur eigi í mjög óhagstæðri samkeppni um verð við niðursuðuvörur annarra þjóða. Ég vil nú segja, að þetta sé sagt alveg út í bláinn. Það liggja ekki fyrir upplýsingar um þetta. Við getum ekki um þetta sagt, fyrr en við sendum á markaðinn jafngóðar niðursuðuvörur og þær, sem eru í okkar samkeppnislöndum. Það fást engin úrslit, meðan við erum aðeins með allra úreltustu og „primitivustu“ vélar, vantar flutningatæki milli vélanna, svo að allt verður eintómur burður fram og til baka, og kannske er verið helminginn af deginum með þessa vöru og hina tegundina hinn helminginn, eða jafnvel 3–4 tegundir sama daginn, og skipta þarf um valsa og þvo vélarnar og raða starfsmönnum á ný. Það er ekki furða, að framleiðsla með slíkum vinnubrögðum verði ekki samkeppnisfær. Íslenzk niðursuða er ekki komin á laggirnar enn þá, við erum þar fullkomlega að ráfa í myrkri. En með því að koma upp verksmiðju með stórum nýtízku vélum getum við sannað, hvernig afstaða okkar er gagnvart öðrum þjóðum á markaðnum, og það er mjög nauðsynlegt. Um stjórn þessarar verksmiðju má segja þetta. Formaður verður dr. Jakob Sigurðsson, sem ég býst víð, að menn verði sammála um, að eins og sakir standa sé sjálfsagt, að sé einnig framkvæmdastjóri. Segir sig sjálft, að hann mun því aðeins taka starfið að sér, að hann starfi þar alfarið. En þá mundi honum ekki detta í hug að taka laun fyrir sín formennskustörf í stjórninni. Þá eru laun hinna tveggja í stjórninni. Meðan verksmiðjan er ekki komin í gang, er ástæðulaust að launa þá - í hæsta lagi að veita þeim óverulega þóknun fyrir fyrirhöfn þeirra eftir því, hvað störfin yrðu mikil, og það hefur ráðh. aðstöðu til að kynna sér. Þetta mundi svara 2–4 þús. í hæsta lagi. Og að nefna þetta sem rök fyrir því, að niðursuðuverksmiðjan geti ekki orðið samkeppnisfær við niðursuðuverksmiðjur erlendis, er vitanlega svo hlægilegt, að furðulegt er, að slíkt skuli koma fram í grg. með frv., sem kemur frá stjórninni. Ég hefði talið eðlilegt, ef það væri sparnaðarröksemdin, sem er ástæðan fyrir því, að út í þessa breyt. á fyrirkomulagi á stjórn síldarverksmiðjanna er farið, að þetta væri gert upp með tölum, hvað sparast og hvernig breyt. þessi afstaða hefur í för með sér gagnvart öðrum þjóðum. Ég get sagt hv. þm. það, að aðstaða okkar í niðursuðu gagnvart erlendum þjóðum er svo óhagstæð, að það eru meira en nokkur þúsund kr., sem eiga að skiptast niður á 700,000 dósa, það þarf að lækka um tugi aura hverja dós til þess að hafa sæmilega aðstöðu. Þó að allir starfsmenn niðursuðuverksmiðjanna störfuðu kauplaust og jafnvel þó að hráefnið væri gefið, þá værum við samt ekki samkeppnisfærir, - það er svo fáránlegt, hvernig þessi iðnaður er útbúinn hér á landi, enda eru niðursuðuverksmiðjur reknar fyrir innlendan markað og hafa getað hagnazt vel á því, að það hefur verið mikil dýrtíð í landinu og miklir peningar milli handa hjá mönnum, og hafa menn því gert meira að því að kaupa sér þessar síldarvörur til matar. Verksmiðjurnar hafa beinlínis verið miðaðar við þetta og hafa þess vegna fengizt til að gera framleiðsluna ódýrari og eru þess vegna ekki farnar að framleiða fyrir erlendan markað, sem neinu nemur. Ég hef ekki heyrt það nefnt, og hv. form. meiri hl. gætti þess vandlega að ganga fram hjá því atriði, að einn einasti starfsmaður síldarverksmiðjanna gæti jafnhliða þessu starfi annazt störf í þessari niðursuðuverksmiðju. Í fyrsta lagi hafa síldarverksmiðjurnar engan starfsmann með sérþekkingu, hvorki um hráefni til niðursuðu né heldur um vinnuaðferðir, hvort sem er til niðursuðu eða til niðurlagningar. Þar að auki liggur það í augum uppi, að síldarverksmiðjur ríkisins eru allra fyrirtækja sízt til þess fallnar að reka þessa verksmiðju, vegna þess að síldarniðursuðuverksmiðjan verður rekin yfir sumartímann og þá verða síldarverksmiðjurnar ekki aðeins að hagnýta alla sína, starfsmenn, heldur líka að bæta við sig hátt á annað hundrað starfsmönnum, og er þess vegna ekki hægt að bæta neinum aukastörfum á starfsmenn verksmiðjanna. Verksmiðjurnar reyna að hafa eins fáa fasta starfsmenn og þær geta, vegna þess að þær vita það vel, að lengi af árinu verða þessir menn að ganga iðjulausir, en þetta gerir það líka sérstaklega skiljanlegt, að þær geta ekki bætt neinu á sína föstu starfsmenn fram yfir það að hugsa um rekstur síldarverksmiðjanna sjálfra. Það hefur verið bent á það, að síldarverksmiðjurnar hafi ráðið sér vélaverkfræðing og hann muni geta verið til aðstoðar við þessa verksmiðju. Hann hefur ekki kynnt sér niðursuðuverksmiðjur, en hins vegar lagt sig sérstaklega eftir síldarverksmiðjum, og gæti hann án efa gefið góð ráð, en hann gæti engan veginn fráskákað sér yfir síldveiðitímann frá síldarverksmiðjunum. Það eru þess vegna ekki til nein rök fyrir því, að síldarverksmiðjur ríkisins taki þessa niðursuðuverksmiðju að sér í því skyni, að þarna verði hrint af stað nýrri atvinnugrein til þess að bæta aðstöðu okkar, hvað atvinnu snertir, og til þess að fullnægja okkar afurðum. Það er sagt hér, að síldarverksmiðjur ríkisins hafi opna skrifstofu á Siglufirði allt árið, þær hafi tvo framkvæmdastjóra, vélaverkfræðing o. s. frv. Öll þessi rök er fásinna. Það kann vel að vera, að það sé ekki ástæða til þess að hafa sérstaka skrifstofu fyrir þessa niðursuðuverksmiðju. En það er ekkert einfaldara en að fela ráðh. að uppáleggja þessari síldarniðursuðuverksmiðjustjórn að hafa ekki sérstaka skrifstofu, en láta aðra skrifstofu annast reikningshaldið. Ég er hins vegar sannfærður um, að síldarverksmiðjur ríkisins muni ekki anna því og ekki kæra sig um að fá slíka viðbót yfir síldveiðitímann, því að þá er allt í svo fullum gangi hjá síldarverksmiðjunum, að þær hafa engan mann aflögu til nokkurrar starfsemi. Að það eigi að vera til þess að létta undir og spara útgjöld að fá síldarverksmiðjunum þetta í hendur, er því algerlega út í bláinn - síldarverksmiðjurnar geta þetta ekki. Þegar þannig stendur með öll þau rök, sem fram hafa verið borin fyrir þessu máli, þá verð ég að spyrja : Hvernig stendur á því, að þetta mál er fram borið - hver er ástæðan fyrir því? Ég mun þess vegna, áður en ég lýk ræðu minni, bera fram sérstaka fyrirspurn til hæstv. fjmrh. í þessu sambandi. Af því að frv. er fram borið á þessu þingi, þá gefur það til kynna, að þarna sé allt annað, sem fyrir ríkisstj. vakir, en þær röksemdir, sem bornar eru fram í frv., segja til um, og ég sé ekki, að það geti verið annað en það, að ríkisstj. ætli sér að stöðva þetta mál og láta reka á reiðanum, hvort þessari niðursuðuverksmiðju verður komið upp eða ekki. Ég sé ekki, að það séu til önnur rök. Mun ég leggja fram beina fyrirspurn til hæstv. ráðh., áður en ég lýk þessu máli. Maður skyldi halda, að síldarverksmiðjur ríkisins hefðu ákaflega mikla þörf fyrir aukin verkefni, þær vantaði eitthvað að fást við. En þegar á það er litið, kemur í ljós, að það er eitthvað annað en að síldarverksmiðjurnar þurfi á nýjum verkefnum að halda. Síldarverksmiðjur ríkisins hafa verið reknar ákaflega mikið í sama stíl frá upphafi. Þær hafa verið hyggilega reknar, en hin tæknilega þróun hefur verið ófullkomin. Og það er einkennandi, að allar framfarir í vinnslu síldar eru fyrst teknar upp af öðrum aðilum en síldarverksmiðjum ríkisins. Það má t. d. nefna, að Hjalteyrarverksmiðjan hefur tekið upp marga nýbreytni, svo sem ýmiss konar tæki, sem ríkisstj. hefur ekki haft áhuga fyrir, fyrr en þau eru sett upp nú í sambandi við nýju verksmiðjuna. Þá hefur hún einnig alltaf keypt vinnslukvörn blindandi erlendis frá, þótt komið hafi á daginn, að þær eru miðaðar við allt öðruvísi síld en íslenzku síldina. Pressurnar hafa verið þannig, að ekki er hægt að hafa nema tvenns konar hraða á þeim, og hafa þær stundum ekki „funkerað“ fyrir það, að ekki hefur verið hægt að breyta hraðanum. Nú er farið að smíða pressurnar innanlands, og það hefur þau áhrif, að nú er hægt að hafa hvaða hraða, sem er, á þeim. Þetta veldur tímamótum í okkar síldariðnaði. En það voru ekki síldarverksmiðjur ríkisins, sem tóku þetta upp, heldur Rauðka. Á hverju sumri hefur runnið í sjóinn í Siglufirði dýrmætt efni, sem er mörg hundruð millj. kr. virði. Það er talið, að ef allt það efni, sem runnið hefur þar í sjóinn frá síldarverksmiðjunum, hefði verið hagnýtt, þá hefði ekki þurft að selja neitt síldarmjöl innanlands, vegna þess að þarna er fundið efni, sem er líklega betra en síldarmjölið til skepnufóðurs. Það eru nú 6–7 ár síðan Þórður Þorbjarnarson benti síldarverksmiðjunum á, að það þyrfti að fara að vinna þetta efni, en síldarverksmiðjurnar hafa ekki fengizt til að gera tilraunir með þetta. Hjalteyrarverksmiðjan og Rauðka eru nú byrjaðar að hagnýta þennan úrgang, og þá hrekkur stjórn síldarverksmiðjanna við. Þá er það annað svið, sem síldarverksmiðjurnar hafa vanrækt, það er lýsisherzlan. Það er enginn vafi á því, að lýsisherzla er svo mikill atvinnuvegur fyrir Íslendinga, að það mundi gerbreyta allri þróun atvinnuveganna, ef við gætum tekið upp lýsisherzlu. Í staðinn fyrir að flytja síldarlýsið út óunnið, mundum við geta framleitt úr því vöru til útflutnings, svo sem: smjörlíki, sósur alls konar, ísrjóma og hvað eina. Megnið af ísrjóma erlendis er framleitt úr síldarlýsi. Og það liggur fyrir frá danskri verksmiðju tilboð um að útbúa rjóma úr síldarlýsi, sem hefur alla eiginleika sæmilegs rjóma. Möguleikarnir eru ótæmandi. Og ef farið er inn á þessi svið, þyrfti þarna ekki einn fagmann, heldur tugi fagmanna. Ég vil svo að lokum, af því ég sé, að hæstv. fjmrh. er kominn í d., leggja þá fyrirspurn fyrir hann, hvort það sé meining ríkisstj., að ráðizt verði í byggingu niðursuðuverksmiðjunnar sem fyrst, eða hvort það ber að skilja framlenging þessa frv. svo, að það eigi að halda áfram smávægilegum tilraunum á Siglufirði, en ekki eigi að ráðast í hina stórvirku verksmiðju. Þegar ég lét af störfum sem ráðh., lágu fyrir tilboð frá Ameríku um, að það væri hægt að fá vörur í slíka verksmiðju með þriggja mánaða afhendingarfresti. Þetta gerbreytir víðhorfinu. Það var einmitt þetta tilboð, sem Jakob Sigurðsson aflaði, þegar hann var í Ameríku. Ég vildi beina þessari fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvort það er meining ríkisstj., að ráðizt verði í þetta nú, eða hvort á að fresta því áfram.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Út af fyrirspurn hv. þm. Siglf. vil ég taka það fram, að þetta frv. um yfirstjórn niðursuðuverksmiðjunnar er blátt áfram komið fram til þess að gera einfaldari aðstöðu við þessa framkvæmd, og að því leyti er þetta frv. hliðstætt frv. um tunnusmíði. Núverandi stjórn lítur svo á, að eins og síldarútvegsnefnd er langbezt til þess hæf að sjá um tunnusmíði, þar sem hún hefur haft það hlutverk undanfarin ár að sjá fyrir tunnuútvegun, þannig sé það vel fært, að yfirstjórn niðursuðunnar sé hjá stjórn ríkisverksmiðjanna, það þarf ekkert að reka sig á. Það virðist vaka fyrir hv. þm. Siglf. að rubba upp sem flestum stjórnum, en vanrækja að afla fjár til þessara hluta. Hann hefur sent menn af stað til að útvega vélar, og þeir hafa fest kaup á þeim. Þetta á við herzluverksmiðjuna og þetta á að sumu leyti við með tunnuverksmiðjuna. Nú segir hann, að það hafi komið tilboð um niðursuðuvélar, sem sennilega hafa verið pantaðar af hans útsendurum. Þetta er allt gott og blessað. En mig langar til að beina þeirri fyrirspurn til hv. þm. Siglf., hvers vegna hann í einu og öllu á öllum stöðum hefur gengið frá því að sjá fyrir fjárhagshlið þessara mála. Það lá fyrir lánsheimild frá Alþ., en ekkert var um það hugsað að taka lán í þessar verksmiðjur, sem hv. þm. básúnar svo út og hefur nú gert tilraun til að slá sér sjálfum upp á persónulega. En það vantaði alltaf þarna grundvöll, sem Alþ. ætlaðist til, að væri fyrir þessum verkum, og hv. þm. hefur alltaf vanrækt að byggja upp þennan grundvöll. Núverandi stjórn tekur svo við þessu öllu morandi í hálfu kafi. Það er búið að kaupa lóðir á Siglufirði og panta vörur út í heimi og náttúrlega búið að stofna til stjórna á mörgum stöðum, sem allar eru á launum, en fyrir hinu er ekki séð, að hægt sé að framkvæma hlutina, ekki á þann veg, sem þingið ætlaðist til. Þegar svo núv. stjórn tekur við þessum verkum, þá er þetta í þessu ástandi, að stofnað er til skulda, en hvergi séð fyrir fé til að greiða þær skuldir. Nú veit hv. þm., að það er allt annað að útvega fé til þessara hluta nú en var fyrir einu ári. Það er óhætt að segja, að þessar höfuðvanrækslur hv. þm Siglf. í þessum málum, meðan hann hafði aðstöðu til þess að beita sér fyrir þeim, - þessar vanrækslur hafa vissulega ekki þokað málunum áfram, heldur tafið fyrir þeim. Það, hvernig hann skildi við þetta, torveldar nú stjórninni framkvæmdir, sem hún þarf að hafa og vill hafa með höndum. Af því að hv. þm. Siglf. beindi þeirri fyrirspurn til ríkisstj., hvort hún ætlaði sér að halda áfram með niðursuðuverksmiðjuna, byggja hana eða ekki, þá skal ég svara því einu til, að það fer að nokkru leyti eftir því, hvernig þeirri stjórn, sem nú situr, lukkast að fá fé til þessara hluta. Í öðru lagi vil ég taka það fram, að ég lít ekki á Jakob Sigurðsson sem þann eina og ekta framkvæmdamann í þessum málum, eins og þm. Siglf. virðist hafa gert. Ég veit að hann hefur gert marga myndarlega hluti norður á Siglufirði, en ég veit líka, að hann hefur notið aðstoðar manna, sem hafa miklu meiri reynslu en hann verklega í þessum málum. Og það, sem gert hefur verið á Siglufirði, má mest þakka ekki doktorum, mönnum, sem dvalizt hafa erlendis og aflað sér dýrmætrar reynslu í þessum efnum. En hv. þm. Siglf. sér ekkert nema þennan doktor, sem er að vísu góður, en ekki þó sá aleini maður, sem nokkurt mark er á takandi. Ég hef hér fyrir framan mig skýrslu. dr. Jakobs Sigurðssonar, og ég efast ekki um, að þar sé rétt að orði komizt á margan hátt frá bókfræðilegu sjónarmiði. En hv. þm. Siglf. varast að taka hæfilegt tillit til nokkurra annarra en hinna bóklærðu, hann tekur ekkert tillit til manna með margra ára reynslu að baki, ef þá vantar lærdómsstimpilinn. Einn þessara manna, sem fór út að læra niðursuðu, hefur skrifað mér, og ég veit því frá fyrstu hendi, að það er margt til í þessu máli, bæði á himni og jörðu, ef svo mætti segja, sem hvorki hv. þm. Siglf. né doktorana dreymir um. Ég hygg, að ekki verði á móti því mælt, að ég hafi sjálfur sýnt hug á því að koma þessum málum áfram. Ég átti frumkvæði að því innan Sölusambands íslenzkra fiskframleiðenda, að niðursuðuverksmiðja SÍF var stofnuð, og henni var ætlað að verða til uppörvunar og hvatningar til að ryðja brautina í þessum efnum. Síðan hafa risið upp myndarleg fyrirtæki í landinu af þessu tagi, t. d. niðursuðuverksmiðja Haralds Böðvarssonar á Akranesi og önnur á Bíldudal. Hv. þm. Siglf. skal því bara ekki ímynda sér, að það hafi fyrst verið, er hann og dr. Jakob Sigurðsson hittust, að menn fóru að opna augun fyrir því hér að sjóða niður fiskæti. Þetta frv., ef samþ. verður, breytir ekki öðru en því, að hin sérstaka stjórn verksmiðjunnar, er hv. þm. skipaði í sinni ráðherratíð, á að hverfa, en fyrirtækið á að komast inn undir valdsvið síldarverksmiðjustjórnarinnar í heild. Út af þessu gerir hann hið mesta veður og heldur hér langa ræðu á víð og dreif til að tefja fyrir þessari litlu breytingu. En þetta, að skipta um stjórn fyrirtækisins, tefur sízt fyrir framkvæmdum. Síldarverksmiðjustjórnin er svo sem ekki fjarhuga þessum efnum, það er nú fjarri því. Hér er aðeins verið að gera málið einfaldara og ódýrara í framkvæmd. Ég vil svo enda ræðu mína á því að benda hv. þm. Siglf. á það, sem hann hefur sjálfsagt lítið kynnt sér, að flest niðursuðufyrirtæki hafa byrjað starfsemi sína í smáum stíl og unnið sig upp. Þetta hef ég kynnt mér sérstaklega í Svíaríki, en hv. þm. stílar allt upp á sem allra stærst, og eru þetta tvö ólík sjónarmið. En ég vil benda honum á, að kostirnir við það stóra geta horfið og orðið að ókostum, ef við iðnaðinn fást miðlungi hæfir fagmenn og fjárhagshliðinni er ekki borgið. Því að þar sem svo er í pottinn búið, er hætt við, að framleiðslan verði ekki útgengileg á erlendum markaði, og hrakföllin verða þá óumflýjanlega því meiri, því stærra sem af stað er farið. Fikri menn sig hins vegar áfram með öruggum vörum og standi á föstum fótum með því að tryggja markað fyrir þær vörur erlendis, þá er betur unnið en þótt stórt sé brotið, en fyrirhyggjan minni. Mér er kunnugt um, að niðursuðuverksmiðja SÍF starfaði, lengi við örðug skilyrði. Nú er hún betur á vegi stödd með að koma framleiðslunni frá sér, en þó ekki eins og ákjósanlegast væri. Þetta bendir á, að ekki sé hægt að hlaupa inn í þennan iðnað á handahlaupum. Það verður að hafa alla fyrirhyggju með, en ekki eingöngu fína doktora og mikið maskinerí. Svíarnir sögðu mér, að þennan iðnað þyrfti að byggja upp með aðgætni og forsjálni. Hv. þm. Siglf. þarf ekkert að vera hræddur um það, að þetta frv. verði til að torvelda framkvæmdir í málinu. Það dettur engum í hug að stjórn síldarverksmiðja ríkisins hafi sérstaka fagþekkingu á þessu sviði, en það höfðu þeir ekki heldur, er hann lét stjórna. Dr. Jakob getur verið ágætur í sinni grein, án þess að þar með sé ástæða til að gleypa allt ómelt, sem hann og aðrir slíkir segja, og gera því í öllu hærra undir höfði en áliti þeirra, sem reynsluna hafa, en álit þeirra, held ég, að hafi verið sett nokkuð í skuggann á undanförnum árum.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Það er nú orðið langt síðan frv. var til umr., en þegar það var, þá var þess þó getið, að þó að landbn. sem slík flytti frv., mundi hún þó taka það til rækilegrar íhugunar fyrir 2. umr. Það hefur n. nú gert og m. a. leitað umsagnar stjórnar síldarverksmiðja ríkisins, sérstaklega um þá kafla frv., sem fjalla um verzlun með fóðurvörur innanlands. Þá leitaði n. einnig álits búnaðarþings þess, er sat í vetur, um efni frv. almennt. Það hefur því dregizt nokkuð, að brtt. kæmu frá n., en þær eru nú komnar á þskj. 687, og vil ég geta þess, að þótt hér standi, að það sé landbn. sem flytur þær, þá hefur hv. 8. þm. Reykv. sérstöðu um eina gr., og mun hann gera grein fyrir þeirri afstöðu sinni, ef honum þykir ástæða til. En að öðru leyti stendur n. öll að þessum brtt. Skal ég svo í stuttu máli gera grein fyrir þessum brtt. 1. brtt, er við 1. gr. og er gr. orðuð um samkv. brtt. Í gr. er talað um, að tilraunaráð búfjárræktar skuli hafa eftirlit með verzlun með fóðurvörur. N. þótti þetta ekki vel að orði komizt, því að efni frv. er ekki síður að hafa eftirlit með framleiðslunni, og því hefur n. breytt orðalaginu. 2. brtt. er við 3. gr., og er sú gr. einnig orðuð um. Það stendur í upphafi gr.: Eftir 1. janúar 1947. - Sá tími er nú þegar hlaupinn. Efnisbreyting er engin gerð, en orðalagsbreyting til að gera ákvæðin öllu skilmerkilegri. 3. brtt. er við 4. gr. b. liðurinn er aðeins smáatriði, leiðrétting á prentvillu í 6. lið, en 4, lið taldi n. réttara að orða eins og hér er gert ráð fyrir, að sett sé „búfjártegund“ í staðinn fyrir „búfé“, sem fóðurblandan er ætluð. 4. brtt. er við 5. gr., og er sú gr. orðuð um, en ekki er um verulega efnisbreytingu að ræða, aðeins þótti n., að gr. væri skýrar orðuð svo sem hér er gert ráð fyrir. 5. brtt. er við 9. gr., og höfum við einnig orðað þá gr. um. Í þessari gr. eru ákvæði um það, á hvern hátt sýnishorn til efnarannsókna skuli tekin af fóðurblöndum. N, þótti gr. óljós og orðaði hana um án þess að gera neina verulega efnisbreytingu á henni. 6. brtt. er við 10. gr., 1. málslið, og er hún umorðun á fyrstu línum gr. Má segja það sama um þessa brtt. og þá síðustu, að aðallega er unn orðabreytingu að ræða til að gera ákvæðin skýrari. 7. brtt. er við 11. gr. Þar stendur, að tilraunaráð skuli birta, niðurstöður sínar eigi sjaldnar en tvisvar á ári í búnaðarblaðinu Frey. N. þótti óviðkunnanlegt að tilgreina í lagamáli ákveðið blað, annað en þá Lögbirtingablaðið, og leggur því til, að það sé birt, eftir því sem tilraunaráðið telur heppilegt. 8. brtt. er sú langstærsta brtt. við frv., en hér er lagt til, að 13.–15, gr. í II. kafla frv. falli niður. Þessar gr. fjalla um það, að notendur síldarmjölsins, þ. e. bændur, geti haft trúnaðarmenn á Siglufirði til að taka frá gott mjöl til sölu innanlands. Þetta atriði var einkum rætt við stjórn síldarverksmiðja ríkisins. Hér er um að ræða gamalt og viðkvæmt deilumál, en notendur hafa þótzt fá skemmt mjöl flokkað sem 1. flokks vöru. Það hefur reynzt erfitt að fá þetta leiðrétt, og því er þessi hugmynd komin fram til bóta á þessu ákvæði. Búnaðarfélag Íslands og búnaðarþing hafa oft rætt þetta mál, og ávallt hafa komið fram kvartanir yfir skemmdu fóðri. En ástæðan til, að n. féll frá að fylgja þessum ákvæðum fast fram, var, að stjórn síldarverksmiðjanna lagðist mjög eindregið á móti, og var það sérstaklega eitt atriði, að stjórn síldarverksmiðjanna taldi það geta haft miður góð áhrif á markaði erlendis, ef það vitnaðist, að íslenzkir notendur gætu valið úr á markaðsstað. Þessu taldi n. sig ekki þora að andmæla, og landbn. og Búnaðarfélag Íslands álitu, að bót mundi fást á þeim göllum, sem eru á síldarmjölinu, án þess að lagaleiðin sé farin. En ég vil taka það skýrt fram, að við erum ekki fallnir frá því, að það beri að gera endurbætur á þessum málum og verja bændur fyrir því að verða fyrir tjóni af skemmdri vöru. En við væntum þess, að samkomulag náist, og föllum því frá 13.–15, gr. Ég skal svo ekki orðlengja frekar. Um 9. brtt. er það að segja, að þar er lagt til, að fyrirsögn frv. verði breytt í samræmi við 1. brtt., því að aðalefni frv. er ekki síður eftirlit með framleiðslu en verzlun, og leggjum við því til, að fyrirsögn frv. orðist svo: „Frv. til l. um eftirlit með framleiðslu og verzlun fóðurvara.“ Ég skal svo ekki orðlengja frekar, en ég vil geta þess, að fram er komin og hefur komið til n. till. til þál. um að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að betri flokkun fari fram á síldarmjöli. Væri gott að fá þessa till. samþ. og ríkisstj. hlutaðist til um betri flokkun á þessari vöru.



Herra forseti. Eins og hv. 1. þm. Skagf. tók fram, hefur landbn. haft þetta frv. lengi til meðferðar, en varðandi 12. gr. vil ég ekki láta frv. fara svo fram hjá, að ég geri ekki grein fyrir afstöðu minni. Það er auðvitað mikið vandamál og ekki gott að segja, hvar lendir, ef menn kaupa mikið af skemmdri vöru á I. flokks verði. Það segir í gr., að ekki megi selja 2. flokks mjöl nema með leyfi ríkisstj. Ég held, að þetta sé mjög varhugavert, því að við höfum ekki eina einustu vöru, sem öll er 1. flokks, og höfum orðið að gera okkur að góðu 2. og 3. flokk, og ég held, að það þætti sums staðar þröngt fyrir dyrum, ef mannfólkið gerði sömu kröfu og þeir gera nú fyrir búféð. Vissulega væri bezt, að öll vara væri 1. flokks, en það er nú svo, að það er ekki, og gæti ég trúað, að á ýmsum stöðum þætti æði þröngt fyrir dyrum, ef þessi ákvæði kæmust í framkvæmd.



Herra forseti. II. kafli þessa frv. hefði tryggt bændur frá því að kaupa gallað mjöl, ef hann yrði samþ. óbreyttur. Nú leggur n. til að fella niður aðalhluta hans, sem tryggir bændur frá því að verða að kaupa hálfónýtt mjöl fyrir allt að 100.00 kr. pokann. Frá síldarverksmiðjunum hefur komið skemmt mjöl, sem selt er sem 1. flokks vara. Oft hefur það komið fyrir, að allt að 10% af 500–1000 pokum hafa verið skemmdir, og hefur verið tilgangslaust að kvarta til verksmiðjanna til að fá bót á þessu. Tjónið af þessu lenti ýmist á bændum eða þeirri verzlun, sem hefur annast dreifinguna á því. Sumir gera ráð fyrir, að 12. gr. muni ráða bót á þessum málum, en það verður þó því aðeins, að meira eftirlit verði haft með flokkun mjölsins en verið hefur. Ég býst við, að flest mjölið verði kallað 1. flokks, en oft er það mjöl, sem kemur frá verksmiðjunum, merkislaust, og er þá venjulegast ekki 1. flokks. Það mjöl er látið fara á útlendan markað, en lakara mjölið selt innanlands með fullu 1. flokks verði. Þetta þarf að fyrirbyggja, að bændur verði að kaupa lélegt mjöl fullu verði, og ég tel, að þetta frv. að fráskilinni 13.–15. gr. tryggi það ekki. Hv. 1. þm. Skagf. minntist á þáltill. okkar hv. þm. Dal. og sagði, að gott væri að fá hana samþ. Ég býst við, að hún aðvari ríkisstj. um, að þessi mál þurfa endurbóta. En það er ekki alltaf nóg, að samþ. séu þál. Betra er að fá hlutina fasta í lögum en þáltill. En till. getur orðið til að vekja áhuga stjórnarvalda á málinu. Ég geri ráð fyrir, að þessi brtt. n. að fella niður 13.–15. gr. verði samþ., þar sem öll n. flytur hana. En ég mun greiða atkv. á móti henni, því að ég tel hana til stórskaða og að frv. verði nú miklu minna virði en ef það hefði verið samþ. óbreytt, eins og það er á þskj. 328, því að þá hefði það orðið til mikils gagns fyrir bændur landsins.

Frsm. meiri hl. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Sjútvn. d. hefur haft þetta frv. til athugunar og varð ekki fullt samkomulag um það, hvernig heppilegast væri að afgreiða það. Til eru l. frá 1942 um að reisa nýjar síldarverksmiðjur, og samkv. þeim l. hafa nú að undanförnu verið reistar nýjar verksmiðjur, en þó er eftir að reisa nokkrar af þeim verksmiðjum, sem ákveðið er eftir þessum l., að reisa skuli. Þar er gert ráð fyrir því, að síldarverksmiðjur verði byggðar á Sauðárkróki, Hólmavík og á Húsavík, og er þeim framkvæmdum enn ólokið. Meiri hl. sjútvn. telur rétt, þar eð til er á annað borð heildarlöggjöf um að reisa nýjar síldarverksmiðjur, þá verði sett inn í þau l. nýtt ákvæði um að byggja þessa síldarverksmiðju á Norðausturlandi sunnan Langaness, svo sem hér liggur fyrir frv. um á þskj. 221. Hefur meiri hl. sjútvn. skilað um þetta áliti á þskj. 669 og breyt. í samræmi við þessa skoðun sína. Ég skal taka það fram, að þótt þessar breyt. verði gerðar á frv., er því engan veginn slegið föstu, í hvaða röð eigi að byggja þessar verksmiðjur, sem ákveðið er í l. frá. 1942, að skuli reisa. Verði það álitið heppilegra að láta þessa byggingu sitja fyrir öðrum sem eru í l. frá 1942, er slíkt á valdi ríkisstj. á hverjum tíma, því að í þeim l. er ekkert ákveðið um það, í hvaða röð þær framkvæmdir skuli gerðar. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, nema tilefni gefist frá hv. minni hl. sjútvn., og leyfi mér að vísa til nál. meiri hl. á þskj. 669.



Herra forseti. Allshn. hefur flutt þetta frv. eftir beiðni hins háa félmrn., og hafa einstakir nm. óbundið atkv. um einstök atriði þess. Frv. þetta er að mestu leyti samræming á þeim l., sem nú gilda um brunamál á hinum einstöku stöðum. Eins og nú standa sakir, eru sérstök l. til um slökkvilið á Ísafirði, Seyðisfirði, Akureyri, Hafnarfirði, l. um skipun sótara í kaupstöðum öðrum en Reykjavík, l. um brunamál, l. um brunamál í Reykjavík o.s.frv. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir til umr., eru þessi l. samræmd og breytt nokkuð, eftir því sem talið er, að nauðsynlegt sé vegna þeirrar framþróunar, sem orðið hefur í byggingarmálum kaupstaða hér á landi, síðan þessi l. voru sett, en þau elztu þeirra eru frá 1883. Trúnaðarmaður Brunabótafélags Íslands eða verkfræðilegur ráðunautur þess um brunamál, en það er vegamálastjóri, hefur aðallega staðið fyrir samning þessa frv., og þar sem hér er um að ræða samræmingu á eldri l. og tilfærslu á þeim í einn lagabálk, vildi ég mælast til þess, að frv. yrði vísað til 2. umr. og teldi rétt, að allshn. taki frv. til nánari athugunar milli 2. og 3. umr.