Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. 7. nóv. s.l. skall á hríðarveður um allt Norðurland, er stóð í 6 eða 7 sólarhringa. Snjómagnið var breytilegt frá einum stað til annars, en víða dreif niður miklum snjó, svo að flestir vegir urðu ófærir. Var talið, að snjódýptin í sumum héruðum væri á annan metra. Slíkt er ekki óvenjulegt á Norðurlandi, og má gera ráð fyrir slíkum snjó og jafnvel enn meiri, þó að inn á milli komi aftur snjóléttari vetur. Í fjölmiðlum í gærkvöld var frá því sagt, að 4 stórar vöruflutningabifreiðar hefðu verið í 30 klst. að komast frá Akureyri til Húsavíkur, en í öllu venjulegu er þessi leið farin á 11/2-2 klst. Snjódýptin á þessari leið er nú orðin svo mikil, að talið er, að engin leið sé að halda henni opinni að öllu óbreyttu. Því er svo komið, að a.m.k. í sumum sveitum norðanlands eru jarðýtur þau einu vélknúnu tæki, sem hægt er að nota til aðdrátta, nema þá þar sem snjóbílar eru fyrir hendi, en þeir eru því miður á mjög fáum stöðum. Vegurinn um Ólafsfjarðarmúla verður alltaf ófær í fyrstu snjóum, og í veðráttu eins og hefur verið í þessum landshluta nú á annan mánuð, er engin leið að halda þessum vegi opnum. Því má gera ráð fyrir, að Ólafsfirðingar séu innilokaðir langtímum saman flesta vetur. Þetta verður að hafa í huga t.d. varðandi heilbrigðisþjónustu á þessum stað. Henni verður ekki komið við, svo að nokkurt öryggi sé í, nema læknir sé staðsettur þar, a.m.k. yfir veturinn. Það verður að leggja ríka áherzlu á að fá lækni á þennan stað og aðra, sem eru ámóta og í Ólafsfirði. Í Norður-Þingeyjarsýslu eiga nú að vera þrjú læknishéruð, en það er aðeins læknir á einum stað, þ.e.a.s. á Þórshöfn. Frá Húsavík og til Þórshafnar eru 224 km, þannig að menn sjá, við hvaða örðugleika þetta fólk á að búa í svona veðráttu. Heilbrigðisþjónustu hefur verið þannig komið fyrir í Norður-Þingeyjarsýslu, að læknirinn, sem nú er á Þórshöfn, fer einu sinni í viku til Raufarhafnar og læknar frá Húsavík koma hálfsmánaðarlega til Kópaskers, þegar færð leyfir. Ættu allir að sjá, að þetta ástand er alveg óviðunandi og þyrfti að vera læknir staðsettur á Kópaskeri, en þaðan er 101 km til Húsavíkur, og á þessari leið er erfiður farartálmi í snjóvetrum, þ.e.a.s. Auðbjargarstaðabrekkan, þar sem er líka mikil snjóflóðahætta, þegar mikill snjór er. Þess vegna hef ég leyft mér að koma með þessar fsp. til hæstv. heilbrmrh.: „1. Hvað hefur verið gert til þess að reyna að fá lækni til Ólafsfjarðar í vetur? Er líklegt, að læknir fáist þangað, og þá hvenær? 2. Hvað hefur verið gert til þess að bæta heilbrigðisþjónustu í Norður- Þingeyjarsýslu? 3. Hefur verið reynt að fá lækni til Kópaskers eða Raufarhafnar yfir vetrarmánuðina?“ Það eru nú um 3 vikur síðan ég lagði þessa fsp. fram, og sem betur fer hefur orðið breyting síðan, þannig að læknir er nú í Ólafsfirði. En hvernig verður þetta í framtíðinni?

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr í fyrsta lagi, hvað gert hafi verið til að fá lækni til Ólafsfjarðar í vetur og hvort líklegt sé, að læknir fáist þangað, og þá hvenær. Eins og hv. þm. munu vita, hefur ekki verið fastur læknir í Ólafsfirði síðan síðsumars 1971, en 5 læknar úr Reykjavík hafa gengt héraðinu um 6–7 mánaða skeið á þessu tímabili. Héraðslæknirinn á Dalvík hefur veitt bráðaþjónustu og yfirleitt farið þangað einu sinni í viku. Nú í haust hefur yfirlæknir á skurðdeild Akureyrarsjúkrahúss, Gauti Arnórsson, tekið að sér að fara þangað einu sinni til tvisvar í viku. Frá og með 1. des. gegna læknar úr Reykjavík héraðinu fram eftir vetri, og er Guðjón Guðnason yfirlæknir á Fæðingarheimili Reykjavíkurborgar nú starfandi í Ólafsfirði og mun verða þar til áramóta. Arinbjörn Kolbeinsson tekur síðan við af honum og eins og ég sagði, geri ég mér vonir um, að læknar taki þar við einn af öðrum fram eftir vetri. 2. spurningin er, hvað gert hafi verið til að bæta heilbrigðisþjónustu í Norður-Þingeyjarsýslu. Um það er það að segja, að læknisþjónusta í Norður-Þingeyjarsýslu er þrátt fyrir allt betri nú en hún hefur verið undanfarin ár. Á Þórshöfn er settur læknir síðan 1. okt. í haust, Úlfur Ragnarsson, er áður var starfandi læknir í Reykjavík, en kom beint í Þórshafnarhérað úr framhaldsnámi í Danmörku. Úlfur gegnir einnig Raufarhafnarhéraði. En áður en hann fór til útlanda, hafði hann gegnt Vopnafjarðarhéraði um tíma. Það er von heilbrigðisstjórnarinnar, að Úlfur verði um kyrrt í héraðinu. 3. spurningin er, hvort reynt hafi verið að fá lækni til Kópaskers eða Raufarhafnar yfir vetrarmánuðina. Um það atriði, sem varðar Raufarhöfn, hef ég þegar rætt, en þess er ógetið, að þar er ráðinn héraðshjúkrunarkona á staðnum og á staðnum er einnig lyfjaútsala frá lyfsalanum á Húsavík. Hvað viðvíkur Kópaskeri, þá hefur ekki fengizt læknir til búsetu þar alllengi, en settur héraðslæknir í Kópaskershéraði situr í Húsavík, eins og áður og raunar um Raufarhafnarlækni. Á Húsavík situr einnig settur héraðslæknir í Breiðamýrarhéraði, svo að við læknamiðstöð í Húsavík eru nú 3 héraðslæknar. Auk þess má geta þess, að héraðslæknir situr í Vopnafirði, svo að eins og áður er sagt, er heilbrigðisþjónustan á norðaustursvæðinu skárri nú í vetur en hún hefur verið um alllangt tímabil. Úr því að farið er að ræða um þjónustu í dreifbýli, vil ég vegna annarra þm. greina nokkuð frá ástandi læknisþjónustu í öðrum héruðum. Héraðslæknar eru nú skipaðir í 28 héruð, en settir héraðslæknar í 13. Auk þess eru héraðslæknar settir í 4 héruð í viðbót, en sitja í nágrannahéraði, þ.e.a.s. í Suðureyrarhéraði á Ísafirði, í Hofsóshéraði á Sauðárkróki og í Breiðumýrar- og Kópaskershéraði á Húsavík, eins og ég sagði áðan. Auk þess eru í Neshéraði tveir læknar, en enginn héraðslæknir, en kvartanir hafa ekki borizt um lélega þjónustu þar um árabil, enda þótt þetta ástand hafi varað svo lengi. Um önnur þeirra héraða, sem verst hefur gengið að fá lækna til að gegna undanfarin ár, er þetta að segja: Enginn læknir er nú í Reykhólahéraði, en Búðardalslæknir gegnir héraðinu. Enginn læknir er í Flateyrarhéraði, en því er gegnt af Þingeyrarhéraðslækni, og verður sú skipun a.m.k. til jóla. Það var læknislaust á Þingeyri 2 vikur í nóv. Eins og áður er Suður eyrarhéraði og Súðavíkurhéraði gegnt af læknum á Ísafirði, en læknir situr nú í Bolungarvík. Erfiðlega hefur gengið að fá héraðslækni til Hólmavíkur, og er þar nú læknastúdent um skamman tíma, en allt bendir til þess, að íslenzkur læknir, sem dvalizt hefur í Svíþjóð að undanförnu, muni fást þangað til starfa fljótlega og dveljast þar um skeið. Læknirinn á Hólmavík gegnir einnig Djúpavíkurhéraði. Á Eskifirði er læknir frá Vífilsstöðum til jóla, en eftir það er gert ráð fyrir, að læknir fari þangað til lengri dvalar. Fáskrúðsfjarðarhéraði er nú gegnt af lækni frá Eskifirði um tíma vegna veikinda. Á það er vert að minna, að á þessum vetri eru 4 héraðslæknar í löngum fríum, þ.e.a.s. héraðslæknirinn á Siglufirði, Sigurður Sigurðsson, héraðslæknirinn í Vík, Vigfús Magnússon, héraðslæknirinn á Selfossi, Brynleifur Steingrímsson, og héraðslæknirinn í Vestmannaeyjum, Örn Bjarnason. Allir þessir læknar eru í námsleyfum, og er gert ráð fyrir, að þeir komi allir til starfa að nýju í héraði. Erfiðlega hefur gengið að fá fasta lækna vegna afleysinga þessara lækna. Á Siglufirði eru læknastúdentar sjúkrahúslækni til aðstoðar í héraðinu, en læknar af Kleppi hafa gengt læknisstörfum í Vík í Mýrdal og læknar úr Reykjavík hafa hlaupið undir bagga á Selfossi, en sjúkrahúslæknirinn er settur héraðslæknir. Um þetta vandamál væri ástæða til þess að ræða allmikið í ítarlegu máli, því að hér er um að ræða mál, sem brennur mjög þungt bæði á heilbrigðísstjórninni og almenningi um allt land. Því miður er nú enginn tími til þess í sambandi við fsp. Ég ræddi þessi mál ítarlega hér í fyrra og gerði grein fyrir þeim hugmyndum, sem ég hefði um framtíðarskipulag þessarar þjónustu, en þó að menn finni þar skynsamlegt skipulag, mun að sjálfsögðu taka langan tíma að koma því í framkvæmd. En mig langar að fara örfáum orðum um aðgerðir til skjótra úrbóta á læknisþjónustunni, sem binda má nokkrar vonir við. Í læknadeild hefur fjölgað verulega hin síðustu ár. Undanfarin 10 ár hafa útskrifazt að meðaltall 20 læknar á ári, og eins og ég hef áður lagt áherzlu á hér á þingi, tel ég, að þar hafi verið um allt of lága tölu að ræða og mjög óeðlilega takmörkun. Árgangarnir munu hins vegar stækka verulega næstu árin, svo að árið 1974 má búast við 40–50 nýjum, útskrifuðum læknum. Nýlega hefur komið til framkvæmda reglugerð sú, sem sett var í samræmi við lög frá síðasta þingi og olli þá nokkrum umr. hér í þinginu. Einn liður þeirra laga heimilaði styrkveitingu allt að 200 þús. kr. á ári til læknastúdenta með því skilyrði, að styrkþegar gegndu ársþjónustu í héraði að námi loknu. Ýmsir urðu til þess að draga í efa, að hér væri um að ræða raunhæfa till., en raunin varð þó sú, að 27 stúdentar sóttu um slíkan styrk, og fyrstu 10 styrkirnir voru veittir í haust. Næsta veiting fer fram fljótlega eftir áramót. Í lögunum frá siðasta þingi fólst einnig heimild til að stofna 6 eins árs aðstoðarlæknisstöður við ríkisspítalana, sem væru bundnar skilyrðum um þjónustu í héraði allt að 6 mánuðum á tímabilinu. Þessar till. eru enn í athugun hjá Læknafélagi Íslands. Samkv. þessum sömu lögum var heimilað að ráða fleiri en 6 héraðshjúkrunarkonur, og á þessu ári hefur verið veitt heimíld til þess að ráða alls 18 héraðshjúkrunarkonur, og fleiri beiðnir hafa borizt frá sveitarstjórnum. Þá hefur starfsaðstaða lækna þegar batnað verulega, og í frv. til l. um heilbrigðisþjónustu, sem ég vona, að verði afgreitt á þessu þingi, þótt það sé ekki enn komið fram, er gert ráð fyrir stórbættri aðstöðu héraðslækna, þ. á m. aðstoð hjúkrunarkvenna, meinatækna og annars starfsliðs. Þá er einnig ráðgert, að stofnaður verði kennslustóll í heimilislækningum á næstunni, og má gera ráð fyrir, að almennum lækningum verði með því gert hærra undir höfði. Af þessu sést, að verið er að gera allveruleg átök til að reyna að bæta læknisþjónustuna með sem styztum aðdraganda. Margar nágrannaþjóðir okkar hafa reist heilsugæzlustöðvar og hafið kennslu í heimilislækningum. Könnun á því, hversu þessi ráð hafa dugað, bendir ekki til, að skjótra úrlausna sé að vænta varðandi læknisþjónustu í dreifbýli, enda líður sjálfsagt langur tími, áður en skipulagsbreytingar, sem hér hefur verið minnzt á, bera ávöxt. Víða hafa komið fram till. um róttækari og skjótvirkari aðgerðir, en þær eru að samtvinna meira en verið hefur læknisþjónustu innan og utan sjúkrahúsa. Víða, t.d. í Englandi, hefur verið farið inn á þá braut að gefa heilsugæzlulæknum kost á ráðningu við sjúkrahús og sjúkrahúslæknum jafnframt kost á því að starfa við heilsugæzlustöðvar. Þessi ráðstöfun hefur haft í för með sér, að auðveldar gengur að manna heilsugæzlustöðvar en áður. Einangrun almennra lækna frá sjúkrahúsum hefur að margra áliti í för með sér minni viðhaldsmenntun og hættara er á faglegri stöðnun. E.t.v. er þetta aðalástæðan til þess, að erfitt er að fá unga lækna til að starfa sem almennir læknar. Auk þess má geta þess í sambandi við aðstæður á Íslandi, að naumast má búast við því, að almennir læknar flykkist út á land, meðan mjög verulegur skortur er á almennum læknum einnig á Reykjavíkursvæðinu. Þær ráðstafanir, sem að mínu áliti gagna helzt til skjótra úrlausna, eru í fyrsta lagi meiri samvinna milli sjúkrahúsa og almennra lækna en verið hefur og að stóru sjúkrahúsin, sem mörg eru allvel mönnuð, sendi menn út á landsbyggðina, eins og unnið hefur verið skipulega að nú í rúmt ár, í öðru lagi aukin menntun og fjölgun ýmissa heilbrigðisstétta og svo í þriðja lagi nauðsynin á fjölgun lækna.



Herra forseti. Vegna svara hæstv. heilbrmrh. um læknamál í Ólafsfirði vil ég gjarnan láta í ljós ánægju mína yfir því, að nú er um sinn ráðin bót á nauðsynlegustu læknisþjónustu á staðnum. Í þessu sambandi vil ég þó vekja athygli á því, að Ólafsfirðingar búa ekki einungis við öryggisleysi á sviði læknisþjónustu. Vandkvæði á því að fá þar lækna til starfa hafa óneitanlega sýnt fram á það svart á hvítu, hvað þetta byggðarlag er í raun sérstætt á sviði heilbrigðis- og öryggismála. Þar koma til samgönguerfiðleikar, þegar veður eru válynd. Á þessu vakti ég máls á síðasta Alþ., þegar ég mælti fyrir frv. um breyt. á l. um læknishéraðasjóði. Því miður fékk það ekki undirtektir á því þingi. En þannig er ástatt um samgöngur Ólafsfirðinga, að til að koma sjúklingum, sem orðið hafa fyrir meiri háttar slysi eða bráðasjúkdómum, í sjúkrahús er oft og tíðum ógerningur að fara annan veg heldur en Múlaveg, sem er, eins og kom fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. e., oft og tíðum illfær. Því getur það oft gilt einu, þó að læknir sé á staðnum, þótt það sé auðvitað meginatriði vegna almennrar heilbrigðísþjónustu. Hér væri unnt að ráða bót á að minni hyggju með því að gera frekari öryggisráðstafanir, t.d. á þann hátt að gefa Vegagerð ríkisins fyrirmæli um að hafa mikilvirkari snjóruðningstæki til taks á Múlavegi en nú eru, en þar er fyrst og fremst við að styðjast fremur litla jarðýtu, sem er í eign Ólafsfjarðarkaupstaðar og þarf að sinna miklu fleiri verkefnum, t.d. að greiða fyrir mjólkurflutningum og flutningum á skólafólki innansveitar. Þá kemur einnig til, að sjúkraflugvöllur á Ólafsfirði er enn óuppbyggður og því oftast ófær, þegar snjóar. Hann er einnig ólýstur, þannig að hann væri ófær af þeim sökum mestan hluta sólarhringsins í skammdeginu, þótt hann væri fær vegna snjóa eða aurbleytu. Á þetta vildi ég gjarnan benda hæstv. heilbrmrh. og samgrh. í sameiningu, þar sem auðvelt virðist úr þessu að bæta og bein lífsnauðsyn er, að það sé gert. Að síðustu vil ég á það benda, að undanfarin ár hefur jafnan verið nokkur fjárveiting til byggingar sjúkraskýlis í Ólafsfirði og lagfæringar á aðstöðu lækna. Nú hefur hins vegar verið gripið til þess ráðs að fella þessa fjárveitingu niður, að því er mér er tjáð. Þetta tel ég, að sé ekki til bóta í heilbrigðisþjónustu við Ólafsfirðinga, hvað sem öðru líður og vona ég, að hér sé um mistök að ræða.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. Það er ánægjulegt að heyra það, að hann vonar, að í sambandi við læknamál Ólafsfirðinga sé búið að tryggja þeim nokkurn veginn lækni þennan vetur. En það er að vísu ekki nóg. Það þarf að reyna eins og mögulegt er að tryggja, að þarna sé læknir í næstu framtíð. Í sambandi við Norður-Þingeyjarsýslu vil ég bara minna á, að þetta er snjóþyngsta hérað landsins og vegalengdirnar miklar. Ég sagði áðan, að t.d. frá Húsavík til Þórshafnar séu 224 km. Það er alveg rétt, sem kom fram hjá ráðh., að það hefur stundum verið enn verra. Það hefur stundum verið enginn læknir í Norður-Þingeyjarsýslu. Ég minnist þess, þegar ég var á ferðalagi í Norður-Þingeyjarsýslu fyrir einum 4 árum og kom í júlímánuði að einu túninu þannig, að það var að helmingi dautt og ekki nema sauðgróður á hinum hlutanum, og þá sagði húsfreyjan: Þetta er nú ekkert hjá öryggisleysinu að hafa engan lækni. - Ég man líka eftir því í Ólafsfirði, þegar ég var þar í sumar, að gömlu mennirnir komu og sögðu: Ef við fáum ekki lækni hingað, þá verðum við að flytja burt. - Þar sem eru staðhættir eins og í Norður-Þingeyjarsýslu og Ólafsfirði, þá er þetta e.t.v. eitt stærsta byggðamálið, að leysa heilbrigðisþjónustuna á viðunandi hátt. Ég vænti þess, að ráðh. reyni að beita kröftum sínum til þess, eins og hann hefur gert í þessum málum, að fá lækni t.d. á Kópasker eða Raufarhöfn, ef nokkur möguleiki er til þess.



Herra forseti. Mig langaði aðeins til þess að vekja athygli á því, að þrátt fyrir mikla viðleitni til að bjarga í þessu stóra vandamáli, þá er það svo, að það er ósköp svipaður fjöldi læknishéraða án fastráðins læknis nú og hefur verið undanfarin ár. Þetta er mikið alvörumál. Þau héruð, sem eru án læknisþjónustu nú, eru flest fámenn, en þjóðinni mikil nauðsyn, að haldið sé við byggð þar. Það er vegna þess, að á flestum þessara staða fer fram mikil fiskvinnsla, þetta eru sjávarútvegshéruð, og það er mikil hætta á því, ef ekki verður úr bætt hið skjótasta, að þá flykkist fólkið burt frá þessum stöðum í enn ríkara mæli en verið hefur. Ólafsfjörður er þarna undantekning. Það er gott hérað og mannmargt, og eru þess vegna allar líkur á, að þar leysist vandinn á næstunni. Ég vil vekja sérstaka athygli á, að álit mitt er það, að í þessum litlu héruðum sé alls ekki búið að læknum sem skyldi. Og það er í raun og veru vonlaust að ætla sér að fá menn til að setjast að í þessum fámennu héruðum, ef ekki verður gerbreyting á aðhúð þeirra og aðstöðu. Þetta held ég, að sé einmitt verkefni til að vinna að núna, meðan verið er að finna möguleika á því að fá þangað lækna. Vandamálið er það, að okkur vantar um það bil 10 menn til viðbótar, þá yrði þetta nokkurn veginn í sæmilegu lagi. Því held ég, að ef gerð væri gagnskör að því að gefa rn. nokkurn veginn sjálfdæmi um þá aðbúð og þau kjör, sem menn fengju fyrir að vera þarna a.m.k. 2–3 ár, þá mundi kannske verða auðveldara um vik en ella.



Herra forseti. Út af þeirri fsp., sem hér er á dagskrá, hefur hæstv. heilbrmrh. farið nokkuð inn á þau vandamál, sem við er að etja í heild varðandi læknamál strjálbýlisins, og rakið nokkuð þær úrbætur, sem hann telur, að helzt þurfi að gera, til þess að þarna verði ráðin bót á. Í máli ráðh. virtist mér, að ekki kæmi fram það, sem ég tel kannske hvað mestu skipta í þessu sambandi, en það er að gæta þess, að uppbygging sjúkrahúsa og starfsaðstaða lækna úti um land verði ekki á eftir í þróuninni í þessum efnum. Ég tel, að það sé tímabært, úr því að þessi mál koma á dagskrá, að láta það koma hér fram, vegna þess að fyrir dyrum stendur afgreiðsla fjárlaga, að þess verði að gæta, að fjárveitingar til sjúkrahúsa og heilsugæzlustöðva úti á landi verði ekki skornar svo niður, að til vandræða horfi og það beinlínis leiði til þess, að læknar og hjúkrunarfólk sjái sér ekki fært annað en hverfa frá þessum stöðum. Þetta er kannske það alvarlegasta, sem við er að etja, og þetta er málefni, sem er nú á dagskrá og verður á dagskrá næstu daga við afgreiðslu fjárlaga.



Herra forseti. Á þskj. 123 hef ég leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. sjútvrh. um framkvæmd leyfisveitinga og annarra takmarkana í sjávarútvegi. Fsp. þessi á að sjálfsögðu rætur sínar að rekja til þess, að á undanförnum árum hefur mjög færzt í vöxt að takmarka veiði með leyfisveitingum og ýmsum öðrum takmörkunum. Þetta á einkum við um rækjuveiði, skelfiskaveiði og humar og að litlu leyti í sambandi við síldveiðar. Þessi mál eru að sjálfsögðu mjög vandmeðfarin, því að slíkar leyfisveitingar hafa áhrif á afkomu ekki aðeins einstaklinga, sem slíkar veiðar stunda, heldur einnig mjög mikil áhrif á afkomu heilla byggðarlaga. Ýmislegt virðist nú benda til þess, að slíkar leyfisveifingar eða veiðitakmarkanir geti færzt í vöxt, a.m.k. ef dæma má af tillögum Hafrannsóknastofnunarinnar, sem hún lét fiskveiðilaganefnd í té og kaus af einhverjum ástæðum að birta opinberlega, - þótt ekki væri það með samþykki fiskveiðilaganefndar, það er annað mál. En í þessum till. er lagt til, að nánast allar veiðar verði háðar leyfum. Með leyfi forseta, vill ég lesa úr þessum till. Þar segir: „til þess að auka aðhald við veiðarnar vill Hafrannsóknastofnunin leggja til, að allar togveiðar, dragnótaveiðar, nótaveiðar, botnvörpuveiðar og þorskanetaveiðar verði háðar leyfum.“ Nú hefur hins vegar komið mjög í ljós, m.a. á mörgum fundum, sem fiskveiðilaganefnd hefur haldið, og í mörgum viðræðum meðlima þeirrar nefndar og nefndarinnar í heild við menn í sjávarútvegi, að framkvæmd leyfisveitinga er að ýmsu leyti gagnrýnd og af ýmsum talið, að þær hafi ekki náð tilætluðum árangri. Og því er ekki að neita, að ýmis dæmi eru þessa, eins og t.d. í Ísafjarðardjúpi, þar sem ljóst er, að ágangurinn á rækjustofninn er allt of mikill, þannig að til stórvandræða horfir. Bæði fjölmargir einstaklingar og atvinnuvegurinn í heild eru í vandræðum vegna þess lélega afla, sem þar hefur fengizt upp á síðkastið. Sem nýlegt dæmi mætti nefna hörpufiskveiðar í Breiðafirði, sem varð að stöðva allskyndilega, þegar ákveðnu hámarksveiðimagni var náð, og hefur það bann valdið töluverðum deilum og umkvörtun frá ýmsum aðilum. Því er ekki heldur að neita, að hjá mörgum, sem við hefur verið rætt um þessi mál, kemur í ljós, að þeir kenna fyrst og fremst sjútvrn. um framkvæmd þessa máls og að verr hefur alloft til tekizt en til var stofnað. Iðulega heyrist því fleygt, að ekki hafi verið farið eins og skyldi að ráðum fiskifræðinga. Það er ekki að ástæðulausu, að fjöldi manna virðist þeirrar skoðunar. Því er ekki að neita, að í ýmsum viðræðum í fjölmiðlum við fiskifræðinga hefur það komið fram eða virðist vera þeirra skoðun, að ekki hafi verið farið við leyfisveitingar og veiðitakmarkanir að þeirra tillögu. Ég vil leyfa mér að geta þess hér, þó að þau atriði hafi raunar verið strikuð út úr tillögum Hafrannsóknastofnunarinnar, þegar þær voru birtar, að í hinum upphaflegu till. kom einnig fram frá sérfræðingum Hafrannsóknastofnunarinnar nokkur gagnrýni á framkvæmdir á þessu sviði og að þessu leyti, sem ég hef nú nefnt. Mér virðist mikilvægt að fá skoðun og álit hæstv. sjútvrh. á þessu, sérstaklega ef takast mætti að leiðrétta þann misskilning, sem virðist vera á þessu sviði á milli fiskifræðinga og sjútvrn. og áhrif hefur á alla, sem þessum veiðum eru tengdir. Því, hef ég leyft mér að leggja fram fsp. og sérstaklega nefnt þar þrjá liði, sem varða það einkum, hvort leitað sé umsagnar Hafrannsóknastofnunarinnar og farið að hennar ráðum eins og frekast má verða.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. greinargóð svör. Þar kom greinilega fram það, sem ég var fyrst og fremst að sækjast eftir, að farið er nánast sagt undantekningalaust eftir till. og umsögnum fiskifræðinga. Þetta sýnist mér, að nauðsynlegt sé að liggi fyrir, þannig að allir geri sér grein fyrir þessari staðreynd. En hitt er annað mál, að ýmsar þær upplýsingar, sem komu fram hjá hæstv. ráðh., gefa ástæður til vangaveltu, sem er ekki tími til hér, eins og t.d. hvernig eigi að takmarka þessar veiðar, þannig að árangursríkast sé. Ber að takmarka þær eingöngu við ákveðið heildarmagn eða jafnframt við veiði í mánuði hverjum eða dagveiði o.s.frv.? Þarna eru ýmsar leiðir, sem geta haft mikil áhrif í framkvæmd á afkomu byggðarlaga og einstaklinga, og sýnist mér full ástæða til að skoða það allt mjög vandlega og veit raunar, að það er gert á vegum rn. Svarið gefur einnig ástæðu til hugleiðinga um það, hvort nægilegt samræmi sé á milli slíkra takmarkana og ýmiss konar fjárfestingar á sviði sjávarútvegsins á þeim sviðum, þar sem leyfisveitingar eru við hafðar. T.d. var mjög mikil fjárfesting í vélakosti og öðrum aðbúnaði í sambandi við skelfiskveiðar á Breiðafirði. Við getum nefnt fleiri slík dæmi, þar sem lánað hefur verið úr opinberum sjóðum til slíkra framkvæmda, og virðist ekki, a.m.k. í fljótu bragði, að þar hafi verið um eðlilega samræmingu að ræða. En þetta er annað mál, en þó mál, sem mér virðist, að mætti athuga, þó að í annað skipti sé.



Herra forseti. Þar sem svarbréf frá þeim fulltrúa í sjútvrn. sem með þessi mál hefur haft að gera, er þannig upp sett, að það svarar í rauninni öllum þeim spurningum í einu, sem hér er um að ræða, tel ég rétt aðeins að fara yfir spurningarnar og síðan yfir svarbréfið frá fulltrúanum. Spurt er: „Hvernig tekur sjútvrn. ákvarðanir um leyfisveitingar, fjölda báta, veiðitíma, veiðimagn og aðrar takmarkanir á veiði? Einkum er óskað upplýsinga um eftirgreind atriði: 1) Er ávallt leitað umsagnar Hafrannsóknastofnunarinnar? 2) Er leitað umsagnar annarra aðila? 3) Hefur ráðuneytið almennt farið eftir slíkum umsögnum, einkum Hafrannsóknastofnunarinnar?" Svarbréf frá ráðuneytinu um þessi atriði er svohljóðandi: „Þegar ráðuneytinu berast umsóknir um leyfi til veiða, sem leyfum eru háðar, en hér er einkum um að ræða rækju-, humar og skelfiskveiðar, þá eru þessar umsóknir nær undantekningalaust sendar Hafrannsóknastofnuninni og Fiskifélagi Íslands til umsagnar. Einnig eru oft og tíðum haldnir fundir með fulltrúum þessara tveggja stofnana, þar sem fyrirkomulag veiðanna er rætt. Eru slíkir fundir alltaf haldnir við upphaf vertíða, en bæði rækju- og humarveiðar eru árstíðabundnar, og bendir ýmislegt til þess, að skelfiskveiðar verði það líka. Það mun óhætt að fullyrða, að hrein undantekning sé, ef ráðuneytið fer ekki í einstökum tilfellum eftir umsögnum Hafrannsóknastofnunarinnar, og einnig má segja, að heildarstefnan í þessum málum sé alltaf tekin í samráði við þá stofnun og Fiskifélag Íslands. Oftast hefur verið hægt að samræma skoðanir þessara tveggja stofnana, en í einu tilfelli á árinu 1971 greindi þær á um, hvort leyfa ætti rækjuveiðar á tilteknu svæði við Eldey vegna hættu á seiðadrápi. Í því tilviki fór ráðuneytið að ráðum Hafrannsóknastofnunarinnar. Till. og umsagnir Hafrannsóknastofnunarinnar og Fiskifélagsins hafa einkum lotið að því að takmarka viðkomandi veiðar, og hefur þá annaðhvort verið miðað við, að leyft sé að veiða ákveðið magn á ákveðnu svæði, eða veiðarnar eru takmarkaðar við ákveðið svæði eða tiltekinn tíma eða hvort tveggja. Þannig voru humarveiðar stöðvaðar 1. sept. á síðustu humarvertíð hálfum mánuði fyrr en venja er til skv. till. Hafrannsóknastofnunarinnar og með samþykki Fiskifélagsins. Hafrannsóknastofnunin lýsti því yfir, þegar 1500 tonn af skelfiski höfðu veiðzt á Breiðafirði á þessu ári, að ekki væri óhætt að taka í ár meira en 3–5 þús. tonn á þessu svæði. Þegar þetta kom fram, var af rn. ákveðið í samráði við Hafrannsóknastofnunina og Fiskifélagið að takmarka frekari leyfisveitingar við báta skráða við Breiðafjörð, og þegar 5 þús. tonna markinu var náð, voru allar veiðar stöðvaðar að ráði sömu aðila. Rækjuveiðar verða ekki leyfðar í Breiðafirði a.m.k. til áramóta vegna tilmæla Hafrannsóknastofnunarinnar. Sömuleiðis eru rækjuveiðar nú bannaðar við Eldey og verða ekki leyfðar þar aftur, fyrr en Hafrannsóknastofnunin telur það óhætt vegna hættu á seiðadrápi. Rækjuveiði á Arnarfirði, Ísafjarðardjúpi og Húnaflóa hefur um langt skeið verið takmörkuð við báta skráða á þessum svæðum, enda séu eigendur þar búsettir. Er þetta gert til þess að draga úr sókn á þessi svæði. En aðrar till. um takmörkun á fjölda báta hafa aldrei verið gerðar fyrir þessi svæði eða önnur af Hafrannsóknastofnuninni eða öðrum aðilum. Rækjuveiðileyfi á þessum svæðum eru einnig bundin við ákveðið veiðimagn, þannig að ýmist er miðað við hámarksafla af ákveðnu svæði í heild eða við vikuafla einstakra báta eða allra báta á svæðinu eða þá að ákveðinn er dagsafli fyrir hvern bát. Við ákvörðun veiðimagns er alltaf og hefur alltaf verið farið eftir till. Hafrannsóknastofnunarinnar. 30. nóv. 1972. Þórður Ásgeirsson.“ Þórður er fulltrúi í sjútvrn. og hefur haft með þessi mál að gera á undanförnum árum, að sjálfsögðu í samstarfi við ráðuneytisstjórann og í nokkrum tilfellum í beinu samráði við ráðh. En ég játa það, að síðan ég tók við ráðherrastörfum hef ég haft tiltölulega lítil afskipti af þessum málum, þar sem þetta er framkvæmdaatriði, sem unnið hefur verið að á þennan hátt, sem hér er greint, fyrst og fremst farið eftir till. Hafrannsóknastofnunarinnar. Það er enginn vafi á því, að það er talsverðum vandkvæðum bundið að ætla að setja fastar reglur um það, hvernig fara skuli með veiðileyfi af þessu tagi, því að þar verða oft á snöggar breytingar. Reynslan hefur líka verið sú, að sitt sýnist hverjum um það, hvernig eigi að framkvæma takmarkanir af þessu tagi. Það kemur auðvitað fram gagnrýni, sumir telja allt of langt gengið í því að hamla veiðum og aðrir vilja hafa annan hátt á í sambandi við hömlukerfi en ákveðið hefur verið. En ég held, að kjarni þessa máls sé sá, að það hafi verið farið að ráðum Hafrannsóknastofnunarinnar og Fiskifélagsins í öllum þeim atriðum, sem hér skipta máli, og það er í rauninni, eins og segir í bréfi fulltrúans, undantekning, ef annað er gert. Í sambandi við skelfiskveiðina á Breiðafirði vil ég segja það, að þar var í einu og öllu farið að tillögum Hafrannsóknastofnunarinnar, og þegar veiðin þar var stöðvuð, var hún í sjálfu sér ekki stöðvuð skyndilega, því að það hafði verið tilkynnt með löngum fyrirvara, hvert ætti að vera heildarmagnið, sem mætti veiða á svæðinu. En veiðin varð miklu meiri en menn höfðu gert ráð fyrir, það gekk hraðar á heildarmagnið, og þá kom að því að veiðin var stöðvuð. Á meðan ég hef með þessi mál að gera, mun ég fylgja þeirri reglu að fara í öllum aðalatriðum að till. fiskifræðinga um allt það, sem lýtur að fiskifræðilegum efnum varðandi þessi mál, en útfærsla á vissum vinnubrögðum verður auðvitað að ákveðast af ráðuneytinu, því að um það eru fiskifræðingar ekki dómbærari en aðrir, t.d. í sambandi við bátastærðir eða annað, sem snertir veiðarnar sjálfar. Ég vænti svo, að þetta sé fullnægjandi svar fyrir hv. fyrirspyrjanda.



Herra forseti. Samtök rithöfunda hafa gert um það samþykktir á þingum sínum að beina því til stjórnvalda, að söluskattur af bókum skuli renna til rithöfundanna sjálfra sem viðbótarritlaun. Í samræmi við þessar óskir var samþykkt á Alþingi 18. maí s.l. að fela ríkisstj. að leggja fyrir næsta þing till. um, að fjárhæð, er nemi sem næst andvirði söluskatts af bókum og renni til rithöfunda og höfunda fræðirita sem viðbótarritlaun eftir reglum, er samdar verði í samráði við Rithöfundasamband Íslands og félög rithöfunda. Ýmsir þeir, sem að þessari ályktun stóðu, vonuðust eftir því, að þegar þing kæmi saman hefði hæstv. ríkisstj. málið tilbúið, annaðhvort á þann veg, að till. væri gerð í fjárlagafrv. í þessu skyni eða yrði sérstakt frv. eða till. til þál. flutt. Hvorugt hefur gerzt og ekkert heyrzt um málið frá hálfu hæstv. ríkisstj., þótt tveir mánuðir séu liðnir af þingtímanum. Þegar þessi fyrirspurn var flutt, hafði, eftir því sem ég veit bezt, ekki verið haft samráð við Rithöfundasamband Íslands og félög rithöfunda um samningu á reglum, sem úthlutun skuli fara eftir. Af þessum ástæðum er sú fyrirspurn lögð hér fyrir hæstv. menntmrh., hvað liði undirbúningi þessa máls og hvenær megi vænta tillagna þeirra, sem fjalla um það.



Herra forseti. Svar við fsp. hv. 5. þm. Rvík er þetta: Með bréfi til Framkvæmdastofnunar ríkisins 9. ágúst s.l. óskaði menntmrn. eftir því, að Framkvæmdastofnunin léti rn. í té upplýsingar um ákveðin atriði varðandi framkvæmd nefndrar þál., þ.e. fyrst og fremst nýjustu upplýsingar, sem liggja fyrir um árlegan söluskatt af íslenzkum bókum, frumsömdum og þýddum. Í nóvember skipaði svo fjmrh. n., er kauna skal, hver söluskattur af íslenzkum bókum muni vera ár hvert. Í n. eiga sæti: Bergur Guðnason lögfr., form., Svava Jakobsdóttir alþm., Örlygur Hálfdánarson bókaútgefandi og Knútur Hallsson skrifstofustjóri í menntmrn. Hinn 8. þ.m. bárust menntmrh. umbeðnar upplýsingar frá hagdeild Framkvæmdastofnunarinnar með bréfi, dags. 6. þ.m. Framkvæmdastofnunin telur, að eigi sé unnt á svo skömmum tíma sem hún hefur haft til umráða að útvega nákvæmar upplýsingar um það efni, sem hér um ræðir, en hefur til bráðabirgða áætlað smásöluverð á bókum seldum og útgefnum á Íslandi allra síðustu ár. N. sú, er fjmrh, skipaði, mun skila störfum í þessari viku. Tekið verður mið af niðurstöðum n. í tillögugerð af hálfu ríkisstj. við afgreiðslu fjárlaga, þó tæpast tímans vegna fyrr en við 3. umr. Er nú unnt að sinna því verkefni að semja reglur þær, sem í þál. greinir. Hafa Rithöfundasambandið og félög rithöfunda verið beðin að tilnefna fulltrúa til þess að vinna að samningu nefndra reglna í samráði við menntmrn.



Herra forseti. Þetta mál virðist í meðförum hæstv. ríkisstj. gerast nokkru flóknara en flm. till. höfðu ætlazt til eða gert ráð fyrir. Það er ekki aðeins, að hæstv. menntmrh. og rn. hans fjalli um það, heldur hefur fjmrh. líka skipað n. í málið, og í þriðja lagi hefur verið leitað til Framkvæmdastofnunar ríkisins um málefni þetta. Framkvæmdastofnunin virðist því ætla að færa út kvíarnar og gerast menningarstofnun ofan á allt annað. Ég lýsi ánægju yfir því fyrirheiti hæstv. ráðh., að við endanlega afgreiðslu fjárlaga muni verða tekið tillit til þessa, og skil það svo, að þá verði tekin upp fjárveiting, sem ætla má að nemi andvirði söluskatts af bókum. Mér þykir líka vænt um, að fyrirspurn mín hefur haft þau áhrif, að hæstv. ráðh. hefur nú haft samráð við Rithöfundasamband Íslands og félög rithöfunda og beðið þau um að vera með í ráðum um samningu þeirra tillagna, sem þál. gerði ráð fyrir, en það hafði ekki verið gert, þegar fyrirspurnin var flutt. Fyrirspurnin var að sjálfsögðu flutt vegna þess, að mönnum þótti þetta ferðalag ríkisstj. ganga grátlega seint. En ég vænti þess, að nú fari þessu máli heldur að skila í áttina og að efndir verði á því, sem Alþ. lagði fyrir ríkisstj. að undirbúa.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi virðist furða sig á því að leita þurfi til Framkvæmdastofnunarinnar m.a. til að ráða því máli til lykta, sem hér um ræðir. Hér er um það að ræða m.a. að tilgreina fjárhæðir, sem liggja ekki ljósar fyrir neins staðar. Ég veit ekki, hvaða stofnun er til þess fallnari en sú deild Framkvæmdastofnunarinnar, sem fjallar um hagrannsóknir. Hvað það varðar að skipa menn til að setja reglur um úthlutun, hefur afstaða mín verið frá öndverðu, að eigi væri tímabært að setja menn til að vinna það verk, fyrr en eygja mætti, hver niðurstaða yrði af athugun á fjármagni því, sem til skipta kemur.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. hefur tekið af mér ómakið við að greina frá því, hvers vegna ástæða var til að leita til Framkvæmdastofnunarinnar. Ég vil þó aðeins bæta því við, að sú tala, sem nefnd var í grg., þegar till. var upphaflega flutt, þ.e.a.s. 19 millj., var þaðan komin, og var að því leyti alveg fyllilega réttmætt, að til Framkvæmdastofnunarinnar yrði leitað aftur, þegar endanlega væri gengið frá þessu máli. Að öðru leyti vil ég einungis ítreka ánægju mína yfir áhuga þingmanna á þessu máli og vil taka fram sem einn nm. í þeirri n., sem fjmrh. skipaði, að í henni ríkti fullt samkomulag um að skila störfum nægilega snemma til þess, að unnt yrði að taka tillit til þessa máls við gerð fjárlaga næsta árs. Um þetta ríkti fullur samhugur innan n. Ég vil taka það fram, að lokum, að nefndin væri búin að skila af sér, ef einn nm. hefði ekki þurft utan vegna starfa sinna, og ekkert annað er eftir en að nm. komi saman og skrifi undir sameiginlegt nál.



Herra forseti. Þetta er mál, sem oft hefur borið á góma hér í sölum Alþingis, en nátengd þessu er auðvitað þáttur varðandi tónskáld. Þeirra verk eru seld og innheimtur söluskattur af þeim líka. Ef á að fara að gera rithöfundum miklu hærra undir höfði með því að endurgreiða þeim söluskatt af sínum hugverkum, legg ég til. að hugleitt sé í leiðinni, hversu á að meta tónskáld, því að þeim hefur oft verið minni sómi sýndur við úthlutun listaverkastyrkja. Ég vil þess vegna beina því eindregið til þeirra manna, sem fjalla um þessi mál, að muna eftir tónskáldum okkar í leiðinni.



Herra forseti. Síðasta Alþ. samþykkti svo hljóðandi þál., með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að athuga möguleika á lagasetningu um ráðstafanir til að bæta menntunaraðstöðu fjölfatlaðra barna og unglinga.“ Menntun fjölfatlaðra og ýmissa annarra hópa afbrigðilegra barna og unglinga hefur orðið út undan í okkar þjóðfélagi. brátt fyrir víðfeðmt og ágætt skólakerfi. Það er e.t.v. vegna þess, að þarna er um að ræða aðila, sem koma við sögu á öðru sviði, þ.e.a.s. oftast fólk, sem þarf læknishjálpar við og heyrir því að verulegu leyti undir annað rn. Þetta hefur orðið til þess, að þær stofnanir, sem hafa sinnt kennslu fjölfatlaðra, hafa lent í örðugleikum með reksturinn. Vil ég þar sérstaklega geta skóla Styrktarfélags fatlaðra og lamaðra í Reykjadal í Mosfellssveit, sem árum saman hefur stundað kennslu fyrir fjölfötluð börn og reyndar oftast lent í miklum rekstrarörðugleikum vegna þess, að togazt hefur verið á um, hvað af kostnaðinum tilheyrði menntmrn. og hvað heilbrmrn. Á síðustu árum hefur eflzt áhugi fyrir því að skipuleggja þessi mál og bæta það ástand, sem verið hefur. Einkum hefur verið staðnæmzt við álit og till., sem Þorsteinn Sigurðsson fræðslufulltrúi Reykjavíkurborgar gerði fyrir nokkru um sérkennslumiðstöð ríkisins. Það er mál, sem hefur verið í athugun og ég álít, að geti verið mjög merkt mál til lausnar á þessum vanda. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja fsp., sem hljóðar á þessa leið: „Hvað hefur verið gert til þess að framkvæma þál. frá 16. maí 1972 um menntun fjölfatlaðra?“



Herra forseti. Svar við fsp. hv. 3. þm. Reykn. er svo hljóðandi: N. skipuð fulltrúum frá menntmrn., heilbr: og trmrn. og Reykjavíkurborg hefur síðan á árinu 1971 unnið að athugun á málefnum barna og unglinga, er þarfnast sérkennslu af ýmsu tagi. Voríð 1972 skilaði n. till. til menntmrn. um stofnun skóla fyrir fjölfötluð börn. Rn. féllst á till. n. í meginatriðum og var undinn að því bráður bugur að koma skólanum á fót. Húsnæði var útvegað í húsakynnum þeim, sem Heyrnleysingjaskólinn hafði áður til afnota að Stakkholti 3 í Reykjavík. Til þess að veita skólanum forstöðu var ráðin Bryndís Víglundsdóttir, sem undanfarin ár hefur starfað sem kennari við skóla fatlaðra í Bandaríkjunum. Í skólanum eru nú 7 börn. Þar af eru 4 í heimavist. Við skólann starfa í vetur auk forstöðukonunnar 4 fóstrur og einn kennari. Matseld, ræsting og þjónustubrögð eru sameiginleg með Heyrnleysingjaskólanum, sem enn hefur heimavist sína að Stakkholti 3. Ætlunin er, að skóli fyrir fjölfötluð börn starfi næsta vetur á sama stað, en fái þá rýmra húsnæði, þar sem Heyrnleysingjaskólinn mun, þá hafa flutt alla starfsemi sína úr húsinu. Áætlað er, að tala nemenda verði þá 20–25, þar af 13–15 í heimavist. Samkv. skyndikönnun, sem n. á vegum heilbr.- og trmrn. gerði árið 1971, er vitað um 31 barn, sem talið er, að þarfnist vistar í skóla fyrir fjölfötluð börn. Hins vegar er talið, að við nákvæmari könnun mundi koma í ljós, að þörfin sé raunverulega talsvert meiri. N. sú, sem enn er að störfum og áður getur, mun m.a. kanna möguleika á að koma upp sérkennslumiðstöð, þar sem m.a. væri sköpuð aðstaða til að halda spjaldskrá yfir öll þroskahömluð börn á landinu. Í þessari n. eiga sæti Adda Bára Sigfúsdóttir, tilnefnd af heilbr.- og trmrn., Jónas R Jónsson tilnefndur af Reykjavíkurborg, og Þorsteinn Sigurðsson, tilnefndur af menntmrn. Að því er varðar lagasetningu um menntunaraðstöðu fjölfatlaðra barna og unglinga er þess að geta, að í frv. til l. um grunnskóla, sem nú er til endurskoðunar á vegum menntmrn., mun væntanlega verða ákvæði varðandi börn og ungmenni, er þarfnast sérkennslu af ýmsu tagi, bæði þau, er stundað geta nám í almennum skólum með sérstakri aðstoð, og börn, sem vista þarf í sérstökum kennslustofnunum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir greinargóð svör, og mér þykir vænt um að heyra, að unnið hefur verið að þessum málum. Að sjálfsögðu er sá skóli, sem nú er í gangi, algert bráðabirgðaúrræði og varla þess að vænta, að hann geti skapað þessum börnum eðlilega þjónustu, sem er annars háttar og miklu meiri en venjuleg skólabörn þarfnast. En því er ekki að leyna, að þarna er um virðingarverða tilraun að ræða og ánægjulegt, að úr skuli verða bætt á næsta ári. Varðandi sérkennslumiðstöðina vildi ég geta þess, að ég held, að það sé mál, sem beri að leggja megináherzlu á, vegna þess að þar muni skapast aðstaða, ekki aðeins fyrir þennan hóp af börnum, sem þurfa sérkennslu, heldur fyrir ýmsa aðra hópa, sem einnig eru mjög þurfandi fyrir aðstoð, eins og nú er ástatt.



Herra forseti. Þeim, sem vinna að heilbrigðismálum hér, hefur lengi verið ljóst, að hér er þörf á skóla fyrir sjúkraþjálfara. Skortur á þessum starfshópi hefur verið mjög tilfinnanlegur undanfarin ár, enda þótt hér starfi að jafnaði nokkur fjöldi erlendra sjúkraþjálfa. Íslenzkir sjúkraþjálfar eru flestir menntaðir á Norðurlöndum, og hafa ýmsir aðilar unnið mjög gott starf við að auðvelda þeim aðgang að skólum þar. Árið 1969 ræddi yfirlæknir á Reykjalundi, Haukur Þórðarson, þessi mál ítarlega við ýmsa lækna Landsspítalans og við stjórn Félags ísl. sjúkraþjálfara, og var einhugur um það, að æskilegast væri, að hér yrði um háskólanám að ræða, þar sem sú stefna er nú að ryðja sér til rúms víða um lönd, þótt hún sé ekki framkvæmd enn á Norðurlöndum. Í apríl 1970 ritaði yfirlæknir háskólarektor bréf, þar sem gerð er grein fyrir þörf innlendrar menntunar á þessu sviði og farið fram á, að kannað verði, hver leið skyldi valin til kennslu hérlendis, og þá helzt í formi námsbrautar við Háskóla Íslands. Síðan fóru fram viðræður milli háskólarektors og læknadeildar með þeim afleiðingum, að nefnd þriggja lækna til þess að kanna þessar leiðir var skipuð í des. 1970. Sú n. hefur skilað grg. og ályktun og gerði það í des. 1971. Einnig hefur komið hér á vegum landlæknisembættisins sérfræðingur frá Alþjóða heilbrigðismálastofnuninni. Hún skoðaði hér stofnanir og kannaði aðstæður allar til kennslu og gaf síðan skýrslu um ferð sína. Ég held, að það sé fullljóst, að hún lagði til, að hér yrði settur á stofn skóli. Tíminn líður og skortur á sjúkraþjálfum er eðlilega mjög mikill og margs konar heilbrigðisstarfsemi getur ekki notið sín vegna þessa skorts. Fjöldi ungs fólks bíður eftir því að fá að hefja slíkt nám, og því er ekki að neita, að þetta nám mun líka auka á fjölbreytnina í háskólastarfinu. Því spyr ég hæstv. menntmrh., hvort nám í sjúkraþjálfun geti hafizt haustið 1973.



Herra forseti. Svar við fsp. hv. 3. þm. Reykn. er þetta: Svo sem kunnugt er, hefur til þessa ekki verið kostur á skipulegu námi í sjúkraþjálfun hér á landi, heldur hafa þeir, sem leggja vildu stund á þessa starfsgrein, orðið að leita sér menntunar erlendis, aðallega á Norðurlöndum. Í félagi ísl. sjúkraþjálfara eru nú 36 félagsmenn. Af þeim starfar einn erlendis, en 3 eru ekki í starfi. Allmargir félagsmanna gegna hluta úr starfi. Þörfin fyrir aukið starfslið á þessu sviði hefur farið vaxandi og orðið mönnum æ ljósara á síðustu árum. Árið 1970 sendi Haukur Þórðarson, núv. yfirlæknir við vinnuheimilið að Reykjalundi, rektor Háskóla Íslands erindi, þar sem hann gerði grein fyrir vaxandi þörf á menntunaraðstöðu sjúkra- og iðjuþjálfa hérlendis. Í grg. Hauks var áætlað, að þörf væri þá fyrir 50–60 starfandi sjúkraþjálfa hérlendis og um 40 iðjuþjálfa. Beindi hann þeim tilmælum til rektors og háskólaráðs, að kannaðar yrðu leiðir til að koma á fót stofnun við Háskóla Íslands eða sérstakrí deild innan hans til að mennta sjúkraþjálfa og iðjuþjálfa. Læknadeild háskólans hóf athugun málsins, en síðan sneri þáv. forseti læknadeildar og formaður Félags ísl. sjúkraþjálfara sér til menntmrn. og lögðu til. að rn. skipaði n. til þess að fjalla um þetta menntunarmál. Rn. hefur gert ráðstafanir til að koma á fót slíkri n., þar sem sæti eigi, auk fulltrúa rn., fulltrúar frá heilbr: og trmrn., Háskóla Íslands, Félagi ísl. sjúkraþjálfara og Læknafélagi Íslands. Menntmrn. er vel ljós vaxandi þörf á fólki með menntun á sviði sjúkra- og iðjuþjálfa og vill fyrir sitt leyti stuðla að því, að aðstaða til slíks náms komist á hérlendis, svo fljótt sem kostur er. Meðan ekki er lokið þeirri athugun málsins, sem nú hefur verið stofnað til samkv. því, sem sagt var hér að framan, er þó ekki unnt að svara með vissu fsp., hvar náminu verði fyrir komið né hvort það muni geta hafizt þegar á næsta hausti, þótt vissulega væri það æskilegast.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir upplýsingar hans. Mér þykir leitt að heyra, að hann skuli ekki geta ákveðið það hér með, að hafin gerði kennsla í þessari námsbraut í haust, vegna þess að ég held, að hér geti ekki verið um neitt stórfyrirtæki fyrir háskólann að ræða. Ég hef stundum sagt, að mér þyki mjög óeðlilegt, að við, sem getum menntað hæði lækna og lögfræðinga, skulum draga það árum saman, vitandi nauðsynina að mennta sjúkraþjálfa. Þar að auki er vitað, að margir, sem fara í læknadeildina, ná ekki prófi í fyrsta hluta, og fyrir þá liggur mjög bein braut yfir í sjúkraþjálfun, margir þeirra mundu æskja eftir slíku námi. Það hefur komið til greina, að sameiginleg kennsla færi fram fyrir sjúkraþjálfa og lækna fyrstu árin. Þess vegna væru þeir, sem ekki ná fyrsta hluta prófsins, búnir að stytta sér leiðina með því að snúa sér að sjúkraþjálfaranámi. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir neinum kostnaði við þetta nám í fjárl., og má þá búast við því, að þetta dragist enn lengur. Mér þykir mjög leitt til þess að vita, ef það á að fara svo, að við þurfum enn að bíða, vegna þess að sá skortur, sem hér er á sjúkraþjálfum, kostar ríkissjóð örugglega mikið. Þar að auki kostar að sjálfsögðu allmikið að hafa nokkurn fjölda, - ég held, að það séu 10 nú í augnablikinu, - við nám í þessum fræðum erlendis.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fyrir samgrh. 4 fsp. um vegagerð á Vesturlandi, svo hljóðandi: „1. Eru þeir vegarkaflar á Ólafsvíkurvegi, sem lagðir hafa verið á síðustu árum, t.d. vegurinn fram hjá Borg á Mýrum og vegurinn milli Grundar og Skjálgar í Kolbeinsstaðahreppi, undirbyggðir þannig, að þeir beri varanlegt slitlag? 2. Eru einhverjir hlutar vegarins um Hvalfjörð undirbyggðir þannig, að þeir beri varanlegt slitlag? 3. Hve langir eru þeir vagarkaflar á Ólafsvíkurvegi í Miklaholtshreppi og Staðarsveit, sem enn hafa ekki veríð undirbyggðir, þ.e. eru ruðningsvegir eða troðningar? Liggur fyrir, hvað gerð þessara vegarkafla mundi kosta og hvenær þeirra framkvæmd megi vænta? 4. Má vænta þess, að gerðar verði ráðstafanir til lagfæringa á vegi við Kálfá og Bláfeldará í Staðarsveit, svo að árnar stöðvi ekki umferð um Ólafsvíkurveg, eins og gerzt hefur þráfaldlega í frostaköflum á undanförnum vetrum?“ Ég hef spurt þessara spurninga í því augnamiði að fá svör við því, hver væru sjónarmið yfirvalda og framkvæmdaaðila vegamála í tveimur veigamiklum atriðum í sambandi við gerð vega úti á landsbyggðinni, jöfnum höndum sem ég er að leita upplýsinga um framkvæmdir í vegagerð á Vesturlandi. Í fyrsta lagi er ég að leitast fyrir um að fá svör við því, hvort verið sé að undirbyggja vegi á miklum umferðarleiðum, eins og t.d. leiðinni vestur á Snæfellsnes, án þess að um undirbúning undir varanlega vegagerð sé að ræða. Sé svo, en ég vona, að svo sé ekki, væru þær framkvæmdir raunverulega að tefja fyrir því, að varanlegir vegir, sem verða að koma innan mjög stutts tíma, kæmu. Það þýðir, að eftir nokkur ár verður að leggja annan veg við hliðina á þeim vegi, sem nú er verið að gera. Í öðru lagi er ég með 3. og 4. spurningu minni að leitast við að fá svar við hví, hvort vegagerðin reyni ekki að lagfæra smávegarkafla, sem við ýmsar aðstæður verða ófærir og stöðva alla um ferð á stóru svæði, þótt vegakerfið umhverfis sé í góðu lagi. Dæmi um slíka vegarkafla er vegurinn um Bláfeld í Staðarsveit. Þar hefur vetur eftir vetur og dag eftir dag stöðvazt umferð, þótt leiðin vestur héðan frá Reykjavík að Bláfeldi og frá Bláfeldi yfir Fróðárheiði og fyrir Jökul hafi verið opin öllum farartækjum. Þegar við hv. alþm. nutum gestrisni forsetahjónanna á Bessastöðum í góðu yfirlæti s.l. fimmtudag, máttu þeir, sem ætluðu sér þennan dag vestur á utanvert Snæfellsnes, hafa það að bíða í marga klukkutíma við Bláfeld, meðan tæki vegagerðarinnar voru að komast á staðinn og opna nokkurra metra vegarkafla til umferðar. Ég fór vestur s.l. föstudagsmorgun og kom aftur á sunnudag, snjóadaginn mikla hér í borg. Alla leiðina frá Hellissandi til Reykjavíkur var kaflinn við Bláfeld sá eini, þar sem ekkert mátti breyta veðri eða annað út af bera, svo að umferð stöðvaðist. Kostnaður vegagerðarinnar við að opna þennan vegarkafla hlýtur fyrir löngu að vera margfaldur við þann kostnað, sem kostar að lagfæra hann. Annað, sem ég nefni í 3. og 4. spurningu, ruðningsvegirnir í Miklaholtshreppi og Staðarsveit og vegurinn við Kálfá, er svipaðs eðlis. Þessir kaflar lokast við ótrúlegustu aðstæður, þótt allt sé fært í kring. Í svari hæstv. ráðh. kemur vonandi fram, hvað kostar að gera þarna sæmilegan veg. Vonandi er, að þar sé ekki um svo stóra upphæð að ræða, að sú vegagerð þurfi að bíða mörg ár enn. En ef svo ótrúlega skyldi fara, að bíða þyrfti með varanlegar framkvæmdir, verður ekki undan því komizt að gera þarna minni háttar framkvæmdir og lagfæra verstu staðina. Lagning varanlegra hraðbrauta er góð, og við gleðjumst yfir hverjum nýjum áfanga í gerð varanlegra vega. En stjórn vegamála má ekki vera svo upptekin í þeim framkvæmdum, að það gleymist að lagfæra smávandamál á þjóðbrautunum, sem sums staðar mætti frekar flokka undir viðhald en nýbyggingu og kæmi fram sem sparnaður viðhaldsfjármagns.



Herra forseti. Fsp. hv. 5. þm. Vesturl. er í fjórum tölul. og eru svörin við spurningunum á þessa leið: Fyrsti liður spurningarinnar. „Eru þeir vegarkaflar á Ólafsvíkurvegi, sem lagðar hafa verið á síðustu árum, t.d. vegurinn fram hjá Borg á Mýrum og vegurinn milli Grundar og Skjálgar í Kolbeinsstaðahreppi, undirbyggðir þannig, að þeir berí varanlegt slitlag?“ Svarið er þetta: Þessir vegarkaflar eru lagðir með nægjanlegu góðu burðarlagi til þess, að síðar megi leggja á þá fast slitlag úr olíumöl eða öðru efni, án sérstakrar styrkingar. 2. liður spurningar: „Eru einhverjir hlutar vegarins um Hvalfjörð undirbyggðir þannig, að þeir beri varanlegt slitlag?“ Þeir kaflar á Vesturlandsvegi um Hvalfjörð, sem endurbyggðir hafa verið eða endurbættir undanfarin 10 ár, eru þannig undirbyggðir, að setja má á þá fast slitlag án sérstakrar styrkingar í burðarlagi vegarins. Sama gildir raunar einnig um ýmsa enn eldri hluta vegarins. Þeir þurfa tiltölulega litla styrkingu á burðarlagi, til þess að leggja megi á þá fast slitlag. 3. liður spurningar: „Hve langir eru þeir vegarkaflar á Ólafsvíkurvegi í Miklaholtshreppi og Staðarsveit, sem enn hafa ekki verið undirbyggðir, þ.e. eru ruðningsvegir eða troðningar? Liggur fyrir, hvað gerð þessara vegarkafla mundi kosta og hvenær þeirra framkvæmda megi vænta?“ Sá hluti Ólafsvíkurvegar, sem liggur um Miklaholtshrepp og Staðarsveit, þ.e. frá Miklaholtsseli að Fróðárheiði, er um 48 km á lengd. Af þessum 48 km teljast 13.3 km vel uppbyggður vegur. Um 23.4 km eru þannig, að þeir þurfa lagfæringar við, þarf að hækka þá og styrkja, en 11.3 km þarf að endurbyggja frá grunni. Lauslega er áætlað, að kostnaður við að endurbæta og endurbyggja þessa 36.7 km sé um 35 millj. kr., og er endurbyggingarkostnaður við brýr þá ekki meðtalinn. Í gildandi vegáætlun fyrir árin 1972–1975 er áætlað að endurbyggja um 7 km af þessum vegarköflum, og er fjárveiting til þess 5.2 millj. kr. til vegagerðar, en 2.3 millj. kr. til brúargerða. Um frekari framkvæmdir á umræddum hluta Ólafsvíkurvegar fer að sjálfsögðu eftir ákvörðun Alþ. við endurskoðun vegáætlunar fyrir árin 1974–1975 og nýja vegáætlun fyrir árin 1976 og 1977, sem leggja skal fyrir Alþ. samkv. vegal. í lok næsta árs eða í byrjun árs 1974. 4. liður spurningar: „Má vænta þess, að gerðar verði ráðstafanir til lagfæringa á vegi við Kálfá og Bláfeldará í Staðarsveit, svo að árnar stöðvi ekki umferð um Ólafsvíkurveg, eins og gerzt hefur þráfaldlega í frostaköflum á undanförnum vetrum?“ Klakabólstrar, sem truflað hafa umferð um Ólafsvíkurveg hjá Bláfeldará, stafa ekki frá þessari á, heldur frá læk, sem rennur skammt sunnan við ána. Árið 1971 var ætlunin að veita þessum læk í Bláfeldará, en hætta varð við það vegna andstöðu ábúandans á Hólkoti, sem taldi, að í læknum væri mikið af sjóbirtingsseiðum og gæti þessi framkvæmd valdið tjóni á þeim. Þar sem ekki hefur náðst samkomulag um að breyta farvegi lækjarins, verður ekki um annað að ræða en stækka ræsið á læknum og hækka veginn um einn metra á um 400 metra kafla, og mundi sú framkvæmd kosta a.m.k. um 1 millj. kr. Í fyrra var vegurinn hækkaður nokkuð á þessum kafla, en það nægði ekki til þess að hindra klakabólstra í frosthörkum. Við Kálfá, sem kemur fram úr gljúfrum um 800 metra ofan við Ólafsvíkurveg, myndast oft klakabólstrar af þeim sökum, að áin rennur út úr farvegi sínum vegna mikils framburðar af aur. Árið 1971 var ráðgert að dýpka farveginn, en hætta varð við það vegna andstöðu ábúandans á Kálfárvöllum, sem taldi, að þessi framkvæmd gæti skaðað veiði í ánni. Þar sem samkomulag hefur ekki náðst um þessa framkvæmd, verður ekki um annað að ræða en hækka veginn á um 600 metra löngum kafla, en það mundi kosta nálægt 1 millj. kr. Bæði við Kálfá og Bláfeldará hefðu lagfæringar á vatnsfarvegunum kostað tiltölulega lítið fé, og er það rétt hjá fyrirspyrjanda, og sú aðgerð hefði komið að fullu gagni. En þar sem samkomulag hefur ekki náðst við landeigendur eða landnotendur um þessar ódýru framkvæmdir, verður vandinn vegna klakabólstranna ekki leystur á nokkurn annan hátt en með því að hækka veginn á þessum stöðum. Þær framkvæmdir kosta hins vegar svo mikið fé, að ekki verður í þær ráðizt, nema til komi sérstök fjárveiting á vegáætlun. Ég vona, að hv. fyrirspyrjandi hafi orðið þess vís af þessum svörum, að af vegagerðarinnar hálfu er unnið af fullri forsjá að undirbyggingu vega með það fyrir augum, að hægt sé að leggja á vegina, sem nú eru lagðir, varanlegt slitlag og þannig unnið að þessum málum af fyrirhyggju, þó að slík vinnubrögð kosti meira fé í bili, en það getur sparazt síðar. Þarna er því tekið fullt tillit til framtíðarinnar. Um hitt atriðið, klakabólstrana og þær tafir, sem orðið hafa á framkvæmdum af þeim ástæðum, er gott að minnast þess, að þarna stranda skynsamlegar og sjálfsagðar aðgerðir á hinum persónulega eignarrétti.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans við spurningum mínum. Ég er mjög ánægður með fyrra svarið í sambandi við lagningu veganna. Það er mjög ánægjulegt til þess að vita, að á þá kafla, sem verið er að leggja úti um land, skuli hægt að leggja varanlegt slitlag án þess að endurbyggja þá að neinu ráði til viðbótar, þegar að því kemur, að fjármagn verður til þess að leggja varanlega vegi úti um landið. En ég varð svolítið hissa á svarinu í sambandi við árnar. Þar upplýsti ráðh., að við Kálfá þyrfti að hækka veginn á um 600 m kafla til þess að forðast klakabólstrana. Ég hef náttúrlega ekki neina aðstöðu til þess að rengja mælingar og útfærslu vegamálaskrifstofunnar á þessu, en eftir mínum leikmannsaugum, held ég, að það mætti kannske frekar kalla þessa metra 60 en 600 til þess að afstýra því, að Kálfá renni yfir veginn. Aftur á móti við Bláfeldará, þar sem vegurinn er sokkinn eða siginn í mýri á dálítið löngum kafla, held ég, að aðalvandamálið væri leyst með kannske rúmlega 40 metra kafla í staðinn fyrir 400 metra kafla, a.m.k. varðandi bólstrana. Viðvíkjandi svörum ráðh. í sambandi við troðningana í Miklaholtshreppi og Staðarsveit, finnst mér um að ræða dálítið stóra upphæð, ef það sjónarmið ætti að ráða að bjarga þessum torfærum, sem eru alltaf að skapast undir hinum merkilegustu kringumstæðum. Þar eru ekki einu sinni, beld ég, 11.3 km, sem þyrfti að laga með tiltölulega litlum kostnaði, heldur miklu styttri leið. Ég held, að það sé eitt af því, sem vegagerðin verður svolítið að líta á, að alls konar vandamál á vegakerfinu eyðileggi ekki vegakerfið út frá sér til beggja hliða, eins og á sér stað sérstaklega í Staðarsveit. Ég þakka svo ráðh. fyrir hans svör.