Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er svo mikill hraði á afgreiðslu þessa máls, að nýverið hefur farið fram atkvgr. eftir 2. umr. um það frv., sem hér liggur fyrir, og því styttri tími gefizt en skyldi til að kanna frv., eins og það nú er orðið, en við í I. minni hl. fjhn. viljum freista þess, þótt till. okkar um frávísun frv. hafi verið felld við 2. umr. og þótt við séum á móti efni frv. og teljum það til skaða, að flytja hér nokkrar brtt., sem eru mjög á sömu lund og þær brtt.. er 1. minni hl. fjhn. flutti í Nd„ í þeim tilgangi að leitast við að sníða nokkra agnúa, e.t.v. suma verstu agnúana. af frv. Fyrsta brtt. okkar er sú, að kveða skýrt á um það, að það sé ekki skilyrði til þess, að hjón geti talið fram sitt í hvoru lagi. að þau séu bæði sammála um það, heldur sé nægilegt, að annað hjóna óski þessa. Þá er og það efnisatriði í þessari brtt„ að ábyrgð annars hjóna á skatti hins skuli í slíkum tilfellum aldrei ná til séreigna. Þá þykir okkur augljóst, að eðlilegra sé, að annar frádráttur en persónuleg gjöld teljist við útreikninginn hjá því hjóna, er hefur hærri tekjur, en það sé ekki sérstaklega tekið fram. að annar frádráttur en persónuleg gjöld konunnar teljist við útreikninginn hjá eiginmanninum. Hér viljum við ekki gera greinarmun á því, annan en í brtt. greinir, að það hjóna, sem hærri tekjur hafi, fái frádráttinn. Í annarri brtt. okkar, sem er við 3. gr. frv., er fellt niður niðurlag 2. tölul. í samræmi við aðrar brtt., sem síðar verður getið. 3. brtt. okkar, a-liður, er að tvennu leyti breytt frá því, sem er í frv. Þar er í upphafi bætt inn, að eigendur sameignarfélags og aðilar samvinnufélags eigi þarna áð koma inn í greinina ásamt með hluthöfum. stjórnendum félags eða öðrum. Og síðan er sú efnisbreyting eða sú skýring sett, að þessum félögum sé heimilt að kaupa opinber verðbréf ríkis, sveitar- og sýslufélaga, þar með talin skuldabréf með ríkisábyrgð. Eins og frvgr. er núna, sýnist okkur það vera hæpið eða jafnvel algerlega óeðlilegt að ráðstafa fjármagni varasjóðs með þeim hætti að kaupa opinber verðbréf, ríkis, sveitar- og sýslufélaga. Það teljum við óeðlilegt og gæti orðið bæði félögum og hinu opinbera til skaða. Þá er það aðeins orðalagsbreyting, sem er í 3. brtt., b-lið, þess eðlis að það sé gert skýrt, að hlutafélögum sé heimilt að greiða hærri vexti en 10%, án þess að það teljist ráðstöfun á varasjóði. Eins og gr. er orðuð nú, má skilja það svo, að hlutafélagi sé ekki heimilt undir neinum kringumstæðum að greiða hærri vexti eða hærri arð af hlutafé en 10% öðruvísi en svo, að það teljist ráðstöfun á varasjóði og þau sektarákvæði eða íþyngjandi ákvæði, sem því eru samfara, komi til. Það er svo, að hlutafélög greiða mismunandi háan arð eftir því, hver afkoma þeirra er. Sum árin greiða hlutafélögin e.t.v. engan arð, og því er ekkert óeðlilegt, að þau greiði önnur ár hærri arð en 10%. Þá er í e-lið 3. brtt. okkar heimild fyrir hlutafélög að leggja helming varasjóðsins við höfuðstól sinn án þess, að sú ráðstöfun varasjóðs teljist til skattskyldra tekna félagsins. Í 4. brtt. okkar er fjallað um sjómannafrádráttinn. Í upphaflega frv. var gert ráð fyrir óhreyttum sjómannafrádrætti í krónutölu frá gildandi lögum og ekki gert ráð fyrir neinni breytingu á honum í samræmi við breytingu á skattvísitölu gagnstætt því, sem gildandi lög gerðu ráð fyrir. Við meðferð málsins hefur verið bætt inn í frv., að fiskimenn fái frádrátt, sem nemur 8% af tekjum sínum. En hér í brtt. okkar er í fyrsta lagi gert ráð fyrir því, að gildandi sjómannafrádráttur breytist að krónutölu í samræmi við skattvísitölu 121.5, og enn fremur er gert ráð fyrir ákveðnum frádrætti, í 10 þús. kr., til allra sjómanna, bæði fiskimanna og farmanna, en eins og lögin eru núna, þá nær 8% frádráttur af tekjum sjómanna eingöngu til fiskimanna og ekki til farmanna. Sjómannafrádrátturinn er bæði rökstuddur með því að auðvelda, að skipaflotinn sé mannaður, og hins vegar með því, að tekið sé sérstakt tillit til þess, að sjómenn dveljast fjarri heimilum sinum lengi og hafa þess vegna óhjákvæmilega aukinn kostnað. Við teljum, að þessar málsástæður báðar taki til fiskimanna og farmanna og ekki sé ástæða til að skilja þar á milli. Þá er í 5. brtt. okkar gert ráð fyrir því. að persónufrádráttur sé ákveðinn eins og þar greinir, og er þá í höfuðatriðum miðað við gildandi persónufradrátt við álagningu á síðasta ári, sem breytist miðað við skattvísitölu 121.5, í stað þess, að í gildandi lögum er um breytingu að ræða, um 8–9%, 11% og 17%, eftir því hvort um einstaklinga, hjón eða barn er að ræða. Það er svo umrett mál, skattvísitalan og ákvörðun persónufrádrátta í samræmi við skattvísitölu og verðlagsbreytingar, að ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um rökin fyrir þessari brtt. okkar, enda gerði ég það við 2. umr. málsins. Þá er tekinn inn í þessa brtt. okkar sá sérstaki frádráttur. sem er í gildandi lögum fyrir ellilífeyrisþega, og er gert ráð fyrir því í þessari brtt., að á sama hátt megi draga 2/5 hluta af fjárhæð einstaklingsfrádráttar frá hreinum tekjum örorkulífeyrisþega. Það er engum vafa bundið, að ef þetta verður ekki í lög leitt, þá mun skattbyrði ellilífeyris- og örorkulífeyrisþega mjög þyngjast, eins og ég gat um í ræðu minni við 2. umr. og greindi frá þar. Þá er 6. brtt. okkar um breytingu á skattlagningu þeirri, sem ráðgerð er gagnvart samvinnufélögum og meðferð viðskipta þeirra við utanfélagsmenn. Við teljum óeðlilegt, að 2/3 hlutar arðs sé frádráttarbær hjá samvinnufélögum undir þeim kringumstæðum, og leggjum því til, að 5. mgr. 9. gr. frv., eins og það er núna, orðist eins og í brtt. okkar segir. Í 7. brtt. okkar er gerð breyting, að því er snertir útreikning tekjuskatta. Þar er að vísu ekki um umfangsmiklar breytingar að ræða, en fullkomin ástæða hefði verið til þess að dreifa skattþrepunum með öðrum hætti en þeim, sem gert er ráð fyrir í frv., að mismunandi skattstigar ná í raun og veru aðeins til 75 þús. kr. teknaupphæðar. Við gerum þó ekki breytingu að þessu leyti, en teljum eðlilegt, að skattstiginn hreytist úr 25 í 20% á lægsta skattþrepinu á tekjuþrepinu og úr 35% í 30% á því næsta, og enn fremur er í þessari brtt. gert ráð fyrir því, að þegar hún er skoðuð ásamt með tekjustofnalögum sveitarfélaga, fari jaðarskattur ekki yfir 50%. Að vísu er það svo, að heimilt er að leggja á 11% útsvar, og í því falli mundi jaðarskatturinn fara í 51%. Það er einnig gert ráð fyrir því, að skattgjald félaga og stofnana skuli vera 20% af skattgjaldstekjum í stað 53%, og er það í samræmi við brtt„ sem við fluttum hér um tekjustofnalögin, og fluttum í því falli, að samsvarandi brtt. nái fram að ganga við meðferð tekjustofnalaganna í Nd. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða mjög um þær brtt., sem hér á eftir fara. Þær eru meira og minna varðandi tæknileg efni, framkvæmd laganna og annað því um líkt. Ég vil aðeins vekja athygli á 13. brtt. um það, að ákvæði þar til greindra greina taki ekki gildi fyrr en 1. okt. 1972. Ég held, að þetta sé nauðsynleg brtt., til þess að það sé ljóst, hvenær kerfisbreyting í raun og veru taki gildi. Að lokum vil ég, herra forseti, vekja athygli á 14. brtt., þar sem því er beint til ríkisstj. að halda áfram athugun á skattakerfinu og leggja niðurstöður þeirrar athugunar fyrir næsta Alþ. Loforð hefur að vísu verið gefið um þetta efni, en það er nauðsynlegt, svo sem meðferð þessa máls hefur verið varið, að taka þetta sérstaklega fram og í því efni vil ég leggja áherzlu á, að til athugunar komi það stefnumál okkar sjálfstæðismanna, að hvort hjóna um sig verði sérstakur skattgreiðandi. Það er svo, að í umr. um þetta mál hafa, held ég, margir þm. úr flestum flokkum þingsins tjáð sig samþykka þessu í grundvallaratriðum, og það er því ástæða til þess að leggja að lokum áherzlu á, að þetta komist í framkvæmd. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þessar brtt. Þær eru fluttar sem tilraun til að sníða mestu agnúana af þessu frv., eins og það nú er orðið. En ég verð að taka það fram. að þótt þær verði samþykktar, þá erum við sjálfstæðismenn andvígir þeim lögum um tekjuskatt og eignarskatt, sem fram næðu að ganga með samþykkt þessa frv., sem nú er hér til 3. umr., og teljum það á flestan hátt vera afturför og til þess fallið að draga úr framtaki landsmanna og eignamyndun í þjóðfélaginu og tekjuöflun, sem þjóðfélaginu er svo nauðsynleg, ef við eigum að búa við batnandi lífskjör í framtíðinni.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða einstakar greinar þessa frv. eða brtt., sem búið er að gera grein fyrir. Ég ætla heldur ekki að ræða um tilfærslu innan skattakerfisins og einstakar aðrar till., og ég ætla ekki að ræða um afnám persónuskatta eða um persónufrádrátt eða margt fleira, sem þrautrætt er, bæði í þessari hv. d. og hv. Nd. En ég ætlaði að víkja að þrem atriðum, sem ég tel nauðsyn að koma að, áður en málið er afgreitt. Þetta er ekki vegna þess, að ekki hafi verið um þessi atriði rætt. Það er siður en svo, því að um fátt hefur verið meira rætt. En þetta er vegna þess, að yfirlýsingar hæstv. fjmrh. og stuðningsmanna hans um þessi atriði eru þess eðlis, að þær virðast stangast á við staðreyndir, og er það út af fyrir sig því alvarlegt mál. Þau atriði, sem hér er um að ræða, varða í fyrsta lagi skattabyrðina, í öðru lagi hlutfallið milli beinna og óbeinna skatta og í þriðja lagi verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Hæstv. fjmrh. hefur margsagt í umr. um þetta mál, að í skattafrv. ríkisstj. felist ekki aukin skattbyrði eða nein veruleg hækkun á sköttum frá því, sem verið hefur. Þetta segir hæstv. fjmrh., þótt það sé staðreynd, að fjárlög ársins í ár hafi hækkað um 5.5 milljarða kr. frá fjárlögum ársins 1971. Það er harla nóg til þess, að á það sé drepið her. Frv. um tekju- og eignarskatt, sem hér hefur verið til lokaumr., er fram komið til að auka tekjur ríkissjóðs, svo að mætt verði þessari gífurlegu aukningu ríkisútgjaldanna, sem fjárlög þessa árs gera ráð fyrir. Þetta var nauðsynlegt, það verður að viðurkennast. Það er líka skýringin á þeim flýti, sem ríkisstj. hefur orðið að hafa á endurskoðun sinni á skattalöggjöfinni. Þetta er skýringin á því flaustursverki, sem hér er verið að vinna. Hæstv. fjmrh. segir, að frv. það, sem hér er fjallað um, feli í sér einungis tilfærslur innan skattakerfisins til að létta skattbyrði þeirra, sem minnst bera úr býtum, og flytja yfir á breiðu bökin. Eftir þann hreinsunareld, sem frv. hafa farið í gegnum í umr. hér á hv. Alþ., brosa menn að slíkum fullyrðingum. Hins vegar brosa menn ekki yfir þeirri almennu þyngingu skattbyrðarinnar, sem svo mikil aukning ríkisútgjaldanna hlýtur að hafa í för með sér. Þetta veit hæstv. fjmrh. að sjálfsögðu. Þess vegna er það engin tilviljun að hann vili. þegar sá gállinn er á honum, kenna fyrrv. ríkisstj. um, hve ríkisútgjöldin hækka mikið á þessu ári. En böggull fylgir skammrifi. Hverjum á þá að þakka auknar bætur almannatrygginga, launahækkanir opinberra starfsmanna og annað það, sem helzt veldur hækkun fjárlaga? Enginn kosturinn er góður, en hæstv. fjmrh. tekur þó þann, sem er sýnu verstur, að neita staðreyndum. Svo virðist sem ríkisstj.-liðið hafi gert samþykkt um, að hægt sé að auka ríkisútgjöldin um 5.5 milljarða kr. án þess að skattbyrði almennings sé þyngd. Við það situr. Ég ætla ekki hér í lok umr. þessa máls að fara að karpa við hæstv. fjmrh. um þetta, heldur kýs ég að híða og láta sjá, hvað setur, því að staðreyndirnar verða ekki umflúnar. Hins vegar ætla ég að víkja að einu grundvallaratriði allrar skattalöggjafar, sem ég er fullviss um, að hæstv. fjmrh. er viðræðuhæfur um. Þetta er spurningin um, hve langt skattheimtan á að ganga, eða með öðrum orðum: Hvert á að verða hlutfallið milli þess fjármagns, sem hið opinbera ráðstafar annars vegar og einkaneyzlu hins vegar? Þegar fengizt er við þá spurningu, hvert sé hámark þolanlegrar skattheimtu, er hlutfall skatttekna af þjóðartekjum venjulega notað sem mælikvarði. Ef skattheimtan fer fram úr ákveðnu hlutfalli, leiðir það til upplausnar efnahagslífsins, sem ekki verður lagfærð nema með því að lækka skattheimtuna á ný niður fyrir hættumarkið. Í skattheimtunni ber því að hafa mikla gat. Og hvar erum við Íslendingar á vegi staddir í þessu efni? Á tímabilinu 1958 til 1971 hefur hlutdeild ríkisútgjalda í þjóðartekjum vaxið úr 19% í 28.2. Hér er um gífurlega aukningu að ræða á ekki lengri tíma eða 48.4%. Ég fyrir mitt leyti tel, að varhugavert sé að fara svo geyst í aukningu ríkisútgjalda sem gert var á þessu tímabili viðreisnarstjórnarinnar, og að mjög hafi verið komið nálægt hættumarkinu í þessu efni. Mér kæmi ekki á óvart, að núv. hæstv. fjmrh. hugsi eitthvað líkt, ef marka má ummæli hans og aðvaranir gegn útþenslu ríkisbáknsins á undanförnum árum. Í þessu ljósi skil ég líka betur, hve myrkfælinn hæstv. ráðh. er nú að kalla hlutina sínu rétta nafni í sambandi við það heljarstökk, sem hann hefur nú tekið á sínu fyrsta stjórnarari í aukningu ríkisútgjaldanna. Á þessu eina ári hækkar hlutdeild ríkisútgjaldanna í þjóðartekjunum meir en á nokkru einu ári viðreisnarstjórnarinnar. Læt ég hæstv. fjmrh. um að reikna út, hve mörgum prósentum þetta nemur. Sá útreikningur er ein leiðin til þess að gera sér grein fyrir hækkun skattanna, sem frv. það, sem hér er til umr., felur í sér, því að beint samband er milli skattbyrðar þjóðarinnar og hlutfallsins milli ríkisútgjalda og þjóðartekna. Það skal tekið fram, að það, sem ég hef hér sagt um ríkisútgjöld og þjóðartekjur, á við almennt í vestrænum ríkjum. þar sem hagkerfi grundvallast að meira eða minna leyti á frjálsum markaðsaðstæðum. En öðru máli gegnir, þar sem þessu er ekki til að dreifa. Í þessum efnum ber að greina á milli eðlismunar hinna ýmsu stjórnarkerfa. Þannig er grundvallarmismunur annars vegar á hinum kommúnistísku ríkjum A.-Evrópu og viðar og hins vegar á lýðræðisríkjunum. Í kommúnistísku þjóðfélagi er það keppikefli, að hinn opinberi geiri þjóðarteknanna sé sem stærstur. Því stærri sem hinn opinberi geiri er, þeim mun betri tökum verður náð á áætlunarbúskapnum, sem er kjarni hins kommúnistíska stjórnarfars. Þetta þarf ég ekki að segja sumum rekkjunautum hæstv. fjmrh. í stjórnarsænginni. Það þarf ekki að skýra þetta fyrir þeim, sem sjá fyrirheitna landið í ríki kommúnismans. En þetta er hins vegar ekki óviðkomandi okkur hinum, ég segi hæði mér og hæstv. fjmrh. Við skulum minnast þess, að þetta Alþ. hefur afgr. lög um Framkvæmdastofnun ríkisins, sem felur í sér vísi að áætlunarbúskap, eins og foringi kommúnista orðar það, hæstv. viðskrh. Þegar kommúnistar tala um áætlunarbúskap eða vísi að áætlunarbúskap, vitum við, hvað þeir meina. Nú skal ég ekki halda fram, að lögin um Framkvæmdastofnun ríkisins skili okkur í náðarfaðm kommúnismans í einu vetfangi. En ég leyfi mér að gera ráð fyrir, að allt ríkisstj.-liðið sé ekki jafn áhugasamt um að halda hlutfallinu milli ríkisútgjalda og þjóðartekna innan hæfilegra marka. Vegna mikilvægis málsins og þess háska, sem fylgir allri óvissu í þessu efni, leyfi ég mér að gera fsp. til hæstv. fjmrh„ sem hljóðar svo: Er það stefna hæstv. fjmrh. að auka hlutdeild hins opinbera í þjóðartekjunum, þannig að samneyzla aukist hlutfallslega og einkaneyzla minnki hlutfallslega frá því, sem verið hefur? Í umr. um skattafrv. ríkisstj. hefur mikið verið rætt um beina og óbeina skatta. Af hálfu okkar sjálfstæðismanna hefur verið talið, að gengið væri í öfuga átt með frv. þessum, þar sem hlutfall beinu skattanna eigi að aukast, en óbeinu að minnka. Hér er um að ræða veigamikið atriði. Háir beinir skattar hafa letjandi áhrif á sjálfa tekjuöflunina, þeir vinna gegn sparifjármyndun, valda hættu á undandrætti og skattsvikum og eru dýrari í álagningu og innheimtu en óheinir skattar. Þegar vinstri stjórnin lét af völdum 1958, voru beinir skattar 12.8% af ríkistekjunum. Viðreisnarstjórnin lét hendur standa fram úr ermum í þessum efnum svo sem mörgum öðrum. Á árinu 1960 voru beinir skaflar 6.1% af ríkistekjunum. Þessari stefnu, að minnka hlutdeild beinu skattanna, var þó ekki framfylgt sem skyldi, þar sem beinu skattarnir voru vorið 1971 komnir aftur upp í 11.7% af ríkistekjunum. En hvað vill núv. ríkisstj. í þessu efni? Það ætti ekki að þurfa að spyrja um þetta. Fjárlög fyrir árið í ár gera ráð fyrir, að hlutdeild beinna skatta af ríkistekjunum verði 23.5%. Hér er hvorki meira né minna en að hlutdeild beinu skattanna er tvöfölduð, frá því sem var á s.l. ári. Ætla mætti, að hér sé mörkuð ný stefna, er miðaði að því að auka beinu skattana, en minnka hina óbeinu, þegar svo mikið er að gert í raun. Þeim mun óskiljanlegri er sú yfirlýsing, sem hæstv. fjmrh. gaf í hv. Nd., þegar mál þetta var þar til umr. En þá sagði hæstv. ráðh., að engin breyting væri með þessu skattafrv. frá því, sem áður hefði verið, á afstöðu til beinna og óbeinna skatta. Með tilliti til mikilvægis þessa atriðis og misræmis milli orða og athafna um þessi efni, vil ég hér við lok umr. málsins gera fsp. til hæstv. fjmrh. á þessa leið: Er það stefna hæstv. fjmrh. að auka hlutdeild beinna skatta í tekjuöflun ríkisins? Þá er það atriði varðandi verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga, er ég ætla að víkja að. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur lýst yfir, að endurskoða skuli verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Því hefur verið haldið fram af stjórnarliðinu, að það verk væri hafið með skattalagafrv. ríkisstj„ sem nú liggja fyrir þinginu. Ég skal ekki fara að lýsa skoðunum mínum á þeim kákaðgerðum, enda hef ég rætt það mál áður. En ef eitthvað má leggja upp úr frv. þessum. sem stefnumarkandi gæti kallazt, þá er það það, að verkefni eru flutt frá sveitarfélögum og færð í hendur ríkis. Hér rekur eitt sig á annars horn, þegar haft er í huga, að ríkisstj. segist ætla að efla sjálfstæði sveitarfélaga. Sjálfstæði sveitarfélaganna verður ekki eflt, nema þeim séu fengin í hendur aukin verkefni og nægilegir tekjustofnar til að standa undir verkefnunum. Hér ber að sama brunni og í öðrum tilvikum. sem ég hef nú gert að umræðuefni, að erfitt er að samræma orð og efndir hæstv. ríkisstj. Hins vegar er sjálfstæði sveitarfélaganna svo mikið grundvallarmál, að ekki tjóar að það hangi í lausu lofti. Ég vildi nú gera fsp. til hæstv. fjmrh. um þetta efni, og fsp. er svo hljóðandi: Er það stefna hæstv. fjmrh. að efla sjálfstæði sveitarfélaganna með því að fá þeim í hendur aukin verkefni og létta tilsvarandi á verkefnum ríkisins? Herra forseti. Ég hef gert þrjár fsp. til hæstv. fjmrh. að gefnu tilefni. Þessar fsp. varða allar grundvallaratriði skattamála. Þessi atriði eru því öll stefnumarkandi í þessum málum. Þau hafa því meginþýðingu í endurskoðun skattalaga, sem hæstv. fjmrh. hefur boðað, að fram verði látin fara á næstu mánuðum. Þetta eru ekki tæknileg atriði skattamála, heldur pólitísk. Þetta varðar nánast, á hvaða grundvelli unnið verður að endurskoðun skattalaganna. Með því að hæstv. ráðh. vill meina, að sú endurskoðun, sem fram undan er, sé ef svo mætti segja, framhaldsendurskoðun, lítur hann svo á, að endurskoðunin sé hafin og fyrsti áfanginn í þessu verki liggi þegar fyrir í skattalagafrv. þeim, sem þingið hefur nú til meðferðar. Það verður því að gera ráð fyrir, að hæstv. fjmrh. sé ekkert að vanbúnaði að svara þeim fsp., sem ég hef hér beint til hans, þar sem þær varða svo mjög grundvöll þessarar endurskoðunar. Ég leyfi mér því, herra forseti, að vænta þess, að hæstv. fjmrh. gefi hv. þd. upplýsingar um þessi þýðingarmiklu mál, áður en lokið er afgreiðslu þessa frv.



Herra forseti. Ég skal ekki fara út í almennar umr., þó að ræða hv. 5. þm. Vestf. gæfi tilefni til þess, og skal hvorki fara að verja eða sækja á fyrrv. ríkisstj. út af skattálagningu, sem hann gaf þó tilefni til. En ég vil í því sambandi benda á, að það var eins hjá þeirri ríkisstj. og núv., að inn í fjárlagadæmið voru teknir skattar eða útgjöld, sem áður höfðu verið annars staðar, eins og t.d. eru á þessum fjárlögum teknar inn í útgjaldahlið fjárlaga tæpar 1 300 millj. kr., sem áður voru á útgjaldahlið sveitarstjórna. Að mínu mati er í hvorugu tilfellinu um ný útgjöld að ræða, þótt slík tilfærsla eigi sér stað. Ég skal ekki heldur fara út í að ræða um það, sem ég hef áður gert grein fyrir, ákvarðanir fyrrv. ríkisstj. um útgjaldahlið fjárlaga, því að það breytir ekki mati okkar hv. þm. á því, þótt ég endurtaki það einu sinni enn þá, því að ég hef áður gert honum svo ljósa grein fyrir því, að hann hefði gjarnan mátt átta sig á því. En ég er alveg sannfærður um, að það mun engan árangur bera, þótt ég bæti þar um nú. Ég skal því halda mig eingöngu við það, sem hann spurði um sérstaklega. Í fyrsta lagi spurði hann um það, hvort það væri ætlun ríkisstj. að auka samneyzluna á kostnað einkaneyzlunnar. því er til að svara, að verkefni ríkisins, sem við erum nú oft sammála um, að nauðsynleg séu, geta gengið á einkaneyzluna, en það mun ekki verða nein sérstök stefna um það að öðru leyti en því, að þær nauðsynlegustu framkvæmdir á vegum ríkisins eins og í uppbyggingu skólakerfis, samgangna o.fl. verða að hafa forgang, ef þessar tvær megingreinar rekast á. Í öðru lagi vil ég svo endurtaka það í sambandi við fsp. hans um stefnu ríkisstj. um beina skatta og óbeina. að það er greinilegt, - enda ber mér og fyrrv. fjmrh. saman um það. - hver hlutur beinu skattanna hefur verið í þjóðartekjum og í ríkistekjunum á undanförnum árum, og þar er ekki nein tilfinnanleg breyting á. Ég skal ekki segja, hvort það er í eða 2% til eða frá, en ég hygg þó eftir þær breytingar, sem búið er að gera á frv. um tekju- og eignarskatt hér í meðferð hv. Alþ., að þá sé þetta orðin mjög svipuð prósenta í ríkistekjunum og áður var. Ég vil því taka það fram, að í þessum frv. felst engin stefnubreyting þar um og ákvörðun um það, hversu mikill hluti beinu skattarnir eiga að vera í tekjuöflun ríkissjóðs, tengist framhaldsatriðum málsins, og ég vil endurtaka það, að þeir verða að vera beinir skattar og verða að vera að nokkru leyti jöfnunartæki, nema öðrum þáttum sé breytt eins og tryggingakerfinu, og virðisaukaskatturinn gæti á einhvern hátt komið inn í það mál, en eins og það er nú, eru tekjuskattarnir einu skattarnir, sem eru raunverulegir jöfnunarskattar í þjóðfélaginu. Tryggingakerfið er það ekki, og það verður að breyta því, til þess að það geti orðið það, og í því augnamiði er hægt að meta deilur um skattana. En það er ekki um neina stefnubreytingu hér að ræða frá því, sem áður hefur verið, en ég tei. að ef ekki verður fundin önnur leið til jöfnunar. verði að halda tekjusköttunum í því horfi, sem nú er. En ég loka hins vegar ekki þeirri leið, að tryggingar og aðrir þættir geti leyst tekjuskattinn sem jöfnunartæki af hólmi. Í þriðja lagi vil ég svo segja það, að það er ekki mín skoðun, - og tel ég mig hafa þar nokkra þekkingu á, - að með því að færa þau útgjöld frá sveitarfélögunum. sem eru framlag í tryggingarnar, löggæzlukostnaðinn og sjúkrasamlögin, sé verið að skerða sjálfstæði þeirra, enda hefði Ég á engan hátt, nema síður sé, löngun til þess. Ég tel, að það sé atriði, sem eigi að koma inn í framhaldsathugun á þessum málum. þegar nægur tími vinnst til að vinna þetta, eins og nú verður, hvaða verkefni það eru, sem ríkið og sveitarfélögin gætu skipzt á um. Það má ganga að minni hyggju lengra í því að láta sveitarfélögin fá verkefni, sem ríkið hefur að hluta nú, og ef ég mætti gera að eigin vilja í þeim efnum og það væri framkvæmanlegt, teldi ég bezt að hafa sem minnst af verkefnum, sem væru sameiginleg, heldur að skipta þessu sem mest þannig, að hvor aðilinn réði fyrir sig. Það, sem ég hef haft út á það að setja, að sveitarfélögin yrðu að greiða til trygginga, löggæzlu og sjúkrasamlaga, er það, sem ég hef gert grein fyrir í umr. um þessi mál, að sveitarfélögin ráða að minnstu eða kannske í sumum tilfellum að engu leyti um raunveruleg útgjöld þessara útgjaldaliða. Þess vegna finnst mér, að það sé eðlilegt að aðilinn, sem ræður um útgjöldin, annist þau einnig, og það er ríkið. Ég vil því segja það. að frá minni hendi er sú hugsun sterk, að sjálfstæði sveitarfélaganna eigi að efla. en ekki að skerða. og ég tel, að þeir þættir, sem hér hafa verið lagðir fram í frv.-formi, gangi ekki í þá áfl. en með framhaldsathugun á málunum verði hægt að vinna þessa þætti betur út en tími vannst til nú.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. - Ég stend hér upp til þess að þakka hæstv. fjmrh. fyrir hans svör. Ég er ánægður með þau svör, sem hann gaf við þeim þrem spurningum, sem ég spurði. Ég skil hans svör þannig, að það sé ekki stefna ríkisstj. að auka samneyzluna í þjóðfélaginu á kostnað einkaneyzlunnar. Ég skil svörin þannig, að það sé ekki stefna ríkisstj. að auka heina skatta á kostnað óbeinna skatta. Og ég skil það, að það sé ekki stefna ríkisstj. að draga úr hendi sveitarfélaga verkefni. Ég er ánægður með þetta. Ég vona, að hæstv. fjmrh. auðnist að framfylgja þessari stefnu. En ég veit það, að bæði ég og aðrir munu vera á verði um það. hvort það muni takast eða ekki. - Læt ég þar með útrætt um þetta mál að sinni.



Herra forseti. Á þskj. 433 hef ég leyft mér að leggja fram ásamt hv. 1. þm. Vesturl. frv. til laga um verkfræðiþjónustu á vegum landshlutasamtaka sveitarfélaga. Mál þetta eða skyld mál eru ekki ný hér á hinu háa Alþingi. Þessu hefur verið hreyft nokkuð oft. M. a. var lagt fram á síðasta þingi frv. til laga um verkfræðiráðunauta ríkisins á Vestur, Norður-, Austur og Suðurlandi, og fleiri mál mætti nefna svipaðs eðlis. Öll eiga þessi mál rætur sínar að rekja til þeirrar staðreyndar, að verkfræðiþjónustu hefur mjög skort í dreifbýli landsins. Raunar hygg ég, að þeir staðir séu afar fáir utan Reykjavíkursvæðisins, sem hafa verkfræðinga, sem geta veitt þá þjónustu, sem að sjálfsögðu er nauðsynleg, ekki aðeins sérhverju sveitarfélagi, heldur einstaklingum og öðrum framkvæmdaaðilum. Þetta hefur leitt til þess, að ferðir slíkra manna til Reykjavíkur eru mjög tíðar, og fer í það mikill tími og erfiðleikar í sambandi við ferðir að vetrum og tímasóun veruleg. Ég ætla ekki að hafa langa framsögu um þetta og vísa fyrst og fremst til grg., vil geta þess þó, að í því frv., sem nú er lagt fram, er farið út á nokkuð aðra braut en hefur verið gert í fyrri frv. Upp á síðkastið hafa landshlutasamtök sveitarfélaga mjög eflzt. Ég hygg, að þau séu alls staðar komin á fót í einni mynd eða annarri. Okkur þykir því eðlilegra, flm. þessa frv., að þau fái veg og vanda af því að reka slíka verkfræðiþjónustu. Við teljum, að betur muni farnast á þann veg, að heimamenn séu þarna með í spilinu. Það er því meginbreytingin, sem hér kemur fram, að lagt er til, að komið verði á fót verkfræðiþjónustu í þeim landshlutum, þar sem ekki er fáanleg slík þjónusta, og lagt til, að ríkisvaldið aðstoði landshlutasamtök sveitarfélaga til þess að koma slíkri verkfræðiþjónustu á. Það er gert ráð fyrir því, að þau landshlutasamtök, sem koma á fót verkfræðiþjónustu, fái styrk í eitt skipti fyrir öll, 500 þús. kr., og jafnframt er gert ráð fyrir því, að við opinbera ábyrgist greiðslu á 3/4 hlutum af hallarekstri verkfræðistofu, en þó aldrei meira en nemur 3/4 hlutum af launum og kostnaði við einn verkfræðing. Það er einnig gert ráð fyrir því, að opinberir aðilar, sem þurfa mjög á verkfræðiþjónustu að halda í dreifbýlinu, notfæri sér slíka verkfræðistofu, ef á fót er komið, og greiði þá að sjálfsögðu fyrir þá þjónustu, sem þeim er veitt, eins og sérhver annar aðili, sem þangað leitar. Það er einnig vakin athygli á því, að opinberir aðilar, sem kjósa að staðsetja eigin verkfræðinga eða tæknimenn úti í dreifbýlinu, geti fengið aðstöðu á slíkri verkfræðistofu, að okkar dómi öllum til verulegs hagræðis. Það vottar þegar fyrir þessu. Vegagerð ríkisins hefur staðsett verkfræðinga, a. m. k. í einum landshluta, sem mér er kunnugt um, og ef til vill fleirum, og það er öllum ljóst, að slíkur maður fær stórum bætta aðstöðu, ef hann getur unnið með fleiri sínum félögum eða „kollegum“ á verkfræðistofu. Þetta eru meginbreytingarnar, sem fram koma í þessu frv. frá fyrri frv., sem fram hafa verið lögð, og skal ég ekki teygja tímann frekar en ég hef gert, en vísa að öðru leyti til grg. Ég vil svo leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til félmn. og 2. umr.