Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég vil spyrja hæstv. menntamálaráðherra út í kjör námsmanna erlendis en við Íslendingar búum sem betur fer við það lán að margir kjósa að ná sér í aukna þekkingu með því að fara utan og stunda nám. Það er mikill akkur fyrir þjóðfélagið því oftar en ekki kemur þetta fólk heim, þjóðinni til heilla eins og dæmin sanna. Hins vegar hefur þróun íslensku krónunnar síðustu mánuði leitt til þess að námslánin hafa skerst um allt að 40% eftir þróun gjaldmiðla í viðkomandi löndum. Það er því orðið mjög erfitt fyrir námsmenn erlendis að framfleyta sér og við höfum mörg hver heyrt í þeim og þeir bera sig ekki vel. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hún sé reiðubúin að gera breytingar í þá átt að bæta kjör þeirra sem stunda nám erlendis því 40% fall á íslensku krónunni hefur haft sitt að segja fyrir þann hóp. Fyrir svo utan það væri gaman að heyra hvað hæstv. ráðherra finnst um það fyrirkomulag að námslán séu greidd eftir á. Við getum tekið sem dæmi milljón króna námslán, þá er námsmaður að borga 16–25% yfirdrátt sem þýðir hátt í 200.000 kr. á ári sem viðkomandi greiðir í dráttarvexti til viðkomandi bankastofnunar. Gæti það verið mögulegt að greiða lánin út með reglulegu millibili en ekki í einni greiðslu þegar viðkomandi hefur sýnt fram á viðunandi námsárangur? Að þessu sögðu er ljóst að með veikingu krónunnar og hás vaxtastigs hér á landi þá er staða þeirra sem eru í námi erlendis ekki öfundsverð og ef við viljum sem þjóð hvetja ungt fólk til að leita sér mennta á erlendri grundu þá þurfum við að gera það fýsilegri kost en það er í dag. Við höfum heyrt í mjög mörgum námsmönnum og samtökum þeirra sem hafa kallað eftir því að breytingar verði gerðar þeim til hagsbóta og því er eðlilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvort ríkisstjórnin hafi í hyggju nú þegar nýtt fjárlagafrumvarp verður lagt fram að bæta kjör námsmanna rétt eins og þeir hafa óskað, því það er óumdeilt að kjör námsmanna erlendis hafa versnað allsvakalega á síðustu mánuðum.

Frú forseti. Ég vil nota þetta tækifæri og ítreka það sem ég hef áður sagt úr þessum ræðustól að það er gæfa okkar Íslendinga að við eigum mjög sterkan og öflugan lánasjóð og erlendar úttektarstofnanir hafa margoft ítrekað að Lánasjóður ísl. námsmanna er afar vel rekinn. Um tíma, á sársaukafullan hátt má segja, þurfti að taka á málefnum LÍN, á árunum 1991–1995, en síðan þá hefur rekstur sjóðsins verið í jafnvægi og vel það og þó að hv. þingmaður sé ungur að árum þá munum við þetta öll. Okkur hefur auðnast m.a. á undanförnum árum að lækka endurgreiðsluhlutfallið. Við höfum afnumið tekjutengingu maka. Við höfum verið að gera frítekjuhlutfallið hagstæðara en áður hefur verið þannig að okkur hefur auðnast að reka LÍN skynsamlega. Við getum því með mjög traustum og dyggilegum hætti stutt við okkar námsmenn hvort sem þeir eru á erlendri grundu eða hér heima og LÍN er tvímælalaust hluti af velgengni okkar og uppgangi á sviði háskólamála sem er óumdeildur. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina og vil aðeins útskýra hvernig málið liggur fyrir. Námslán eru að jafnaði reiknuð út frá upphafi í mynt viðkomandi námsláns. Reglurnar sem gilda fyrir skólaárið 2008–2009 gera ráð fyrir að tekjum og styrkjum sé breytt í mynt námsláns miðað við gengi 1. júní 2008. Þegar lánið eða hluti þess kemur síðan til útborgunar er upphæðinni sem greiða á út breytt í íslenskar krónur miðað við daggengið við útborgun. Þannig eru, frú forseti, hugsanleg gengistöp leiðrétt og eiga ekki að koma til skerðingar á lánum til námsmanna erlendis miðað við lánaáætlanir sem liggja fyrir strax í upphafi vetrar. Sömuleiðis er leitast við að láta upphæð lánanna fylgja verðlagsþróun í því landi sem miðað er við. Dæmi um þetta er að t.d. hækkaði grunnframfærsla námsmanns í Danmörku úr 7.611 dönskum krónum veturinn 2007–2008 í 7.740 danskar krónur veturinn 2008–2009. Þar er því verið að taka tillit til verðlagsbreytinga og verðlagsþróunar í viðkomandi löndum, í þessu tilviki í Danmörku á milli skólaáranna. Miðað er við gengi gjaldmiðla 8. september 2008 og var grunnframfærslan á yfirstandandi skólaári vegna náms í Danmörku 129 þús. íslenskar krónur samanborið við 100.600 kr. íslenskar vegna náms á Íslandi. Það er því ekki svo, frú forseti, að námslán til námsmanna skerðist erlendis vegna veikingar krónunnar. Hins vegar er það auðvitað svo að þessi lán sem önnur lán þar sem erlend mynt er lögð til grundvallar verða hærri í íslenskum krónum talið þegar gengi krónunnar veiktist. Þetta er í rauninni algerlega í samhengi miðað við það að við erum með íslenska krónu sem sveiflast eins og mönnum er mjög vel kunnugt um. Hún sveiflast upp og hún sveiflast niður og þetta bitnar á námsmönnum alveg eins og það bitnar á öðrum landsmönnum, þegar landsmenn njóta þess að vera með hagstætt gengi þá njóta námsmenn þess líka eins og menn þekkja.

Hæstv. forseti. Örstutt innlegg um leið og ég þakka þessa fyrirspurn. Hér er mikilvægu máli hreyft. Ég vil líka taka undir með hæstv. ráðherra um það sem hún sagði varðandi Lánasjóð ísl. námsmanna, tek undir það allt saman. En þetta er auðvitað mjög mikilvægt mál og ég veit að námsmenn sem eru erlendis hafa áhyggjur af þróun mála, eins og aðrir að vísu nú þegar gengi krónunnar hefur þróast eins og það hefur verið. Ég vildi bara koma upp og hvetja hæstv. ráðherra - sem ég er út af fyrir sig ekki viss um að þurfi en ég geri það samt - að beita sér eins og hún helst getur til að gæta hagsmuna þeirra fjölmörgu námsmanna sem eru við nám erlendis og eru að sækja mjög mikilvæga þekkingu fyrir þjóðina á þeim vettvangi.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem og hv. þm. Magnúsi Stefánssyni fyrir að taka þátt í þessari mikilvægu umræðu. Staðreyndin er sú að danska krónan er 30–40% dýrari í dag en hún var fyrir ári síðan. Það er því 30–40% dýrara fyrir námsmenn á erlendri grundu að fleyta sér á íslensku krónunni í dag en fyrir ári síðan og það er engin smáskerðing fyrir námsmenn og það olli mér vægast sagt miklum vonbrigðum að hæstv. ráðherra skyldi ekki einu sinni gefa ádrátt um að það yrði að einhverju leyti tekið tillit til erfiðra aðstæðna. Ég fór líka yfir það að námsmenn erlendis þurfa að greiða yfirdráttarvexti þangað til þeir fá lánið greitt út, 20–25% vexti í mörgum tilvikum. Ég tel því einboðið í ljósi erfiðrar stöðu að ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra kanni leiðir til þess að bæta stöðu þeirra sem eru við nám erlendis því við viljum að Íslendingar sæki sér nám, sæki sér þekkingu á erlenda grund þannig að þegar þeir komi aftur til baka verði þeir landi og þjóð til heilla, rétt eins og þeir Íslendingar sem hafa verið við nám á erlendri grundu hafa gert. Svo tek ég undir með hæstv. ráðherra um mikilvægi lánasjóðsins og við höfum staðið mjög vel við bakið á Lánasjóði íslenskra námsmanna. Við höfum lækkað endurgreiðslubyrðina og síðasta ríkisstjórn gerði marga mjög góða hluti til hagsbóta fyrir námsmenn. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvort þessi nýja ríkisstjórn hyggist ekki halda áfram á þeirri braut að bæta kjör námsmanna erlendis því kjör þeirra eru svo sannarlega ekki öfundsverð. Hæstv. forseti. Ég hvet ráðherrann til þess að beita sér í þessu máli, a.m.k. tímabundið þannig að það verði komið til móts við kjör þeirra sem sækja nám á erlendri grundu.

Frú forseti. Það var ekkert gert af hálfu LÍN eða ríkissjóðs þegar gengi krónunnar var afar hagstætt fyrir námsmenn erlendis. Það var ekki farið í það að endurheimta eða krefjast endurgreiðslu á ákveðnum hlutum námslána af því að þau voru svo hagstæð og námsmenn erlendis væru að njóta mun betri kjara en námsmenn hér heima. Það var ekki gert. Auðvitað er lykilatriði í þessu að námsmenn okkar búi við góð kjör, helst bestu kjör í heimi og þeir gera það í rauninni í dag. Þess vegna skiptir afar miklu máli að við rekum áfram öflugan lánasjóð sem hafi traustan fjárhagsgrundvöll til þess að koma til móts við ítrekaðar og stærstu óskir námsmannahreyfingarinnar sem er endurgreiðslubyrðin. Í gegnum árin hefur það m.a. verið frítekjuhlutfallið og að hækka framfærsluna. Ég held að það séu lykilatriði sem við eigum að einblína á. Já, það er einboðið að ríkisstjórnin mun halda áfram að leita leiða til þess að tryggja og treysta grundvöll Lánasjóðs íslenskra námsmanna en það er ekki þannig að við bregðumst við núna nákvæmlega á því gengi sem nú er. Ég tel að það væri ekki rétt. Hins vegar munum við halda áfram að treysta undirstöður lánasjóðskerfis okkar með það í huga að allir námsmenn alls staðar, hvort sem þeir læra heima eða á erlendri grundu geti haldið áfram námi sínu. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er afar mikilvægt að þrátt fyrir að við höfum verið í mikilli sókn hér heima, en nýjustu tölur sýna að fjöldi háskólastúdenta hér heima hefur aukist og það er mjög gott, tel ég engu að síður afar mikilvægt að við höldum áfram þeirri sókn sem hefur verið, umfram önnur lönd, umfram hin Norðurlöndin til að mynda, með íslenska stúdenta á erlendri grund. Það er afar mikilvægt fyrir samfélag okkar því við fáum þessa stúdenta heim. Það er ekki þannig annars staðar.

Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um MS-sjúklinga og lyfið Tysabri. Fyrirspurnin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Hefur ráðherra í hyggju að gefa fleiri MS-sjúklingum en þeim sem þegar hafa fengið lyfið Tysabri færi á notkun lyfsins? Ef svo er, hvenær mega sjúklingarnir eiga von á að fá lyfið?“ Eins og allir vita er MS-sjúkdómurinn mjög alvarlegur sjúkdómur. Nú er komið á markaðinn þetta lyf, Tysabri, sem er það besta sem hægt er að gefa sjúklingum samkvæmt mínum upplýsingum. Það stöðvar eða hægir á einkennum sjúkdómsins og jafnvel er hægt að tala um að hann gangi til baka. Lyfið hefur verið í notkun í nokkur ár og það eru að minnsta kosti tvö ár síðan fyrst var rætt um það að gefa sjúklingum það hér á landi en talið er að hér séu um 330 sjúklingar með þennan sjúkdóm og það sem mér hefur verið sagt er að í sjálfu sér mundi þetta lyf ekki henta þeim öllum. Á haustdögum kom í ljós að það var nokkur tregða að taka lyfið upp hér á landi. Lyfið kom þó til Íslands í upphafi árs og gefin voru fyrirheit um að 50 einstaklingar fengju lyfið nú í ár. Nú er kominn septembermánuður og aðeins um helmingur þess hóps hefur fengið lyfið sem hlýtur að gera það að verkum að það er mikilvægt að heyra frá hæstv. ráðherra hvernig hann sér framtíðina fyrir sér bæði hvað varðar þetta ár og svo framhaldið. Ekki þarf að hafa mörg orð um það hversu erfitt það er fyrir fólk með þennan sjúkdóm að bíða í óvissunni. Spurningin sem það veltir fyrir sér er hvort það fái lyfið og hvenær það fái þá lyfið og svo framvegis. Þetta er mál sem hefur verið tekið upp á sviði samtaka MS-sjúklinga á Norðurlöndum og þar hefur verið ályktað um málið. Þess vegna væri líka forvitnilegt að vita hvort þetta hefði verið tekið upp af hálfu heilbrigðisráðherra Norðurlanda þegar þeir hittast, sem ég tel að sé reglulega, að minnsta kosti var það þannig. En aðalspurningin er þessi: Hvernig sér hæstv. ráðherra fyrir sér að þetta muni þróast hvað það varðar að geta gefið sjúklingum færi á að nota þetta mikilvæga lyf?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur fyrir að beina til mín þessari fyrirspurn. Ég geri mig hins vegar tilneyddan til að gera athugasemdir við orðalag í spurningu hv. þingmanns. Svo því sé til haga haldið þá er það ekki ráðherra heilbrigðismála sem tekur ákvörðun um lyfjagjöf á Landspítalanum. Ákvörðun um það taka læknar og ákvörðun um að gefa lyf sem ekki er gagnrýnt byggist á þeirra bestu faglegu þekkingu sem til er í landinu. Íslenskir heilbrigðisráðherrar hafa í gegnum tíðina horft meira til þessara faglegu ráðlegginga en kostnaðar þegar leitað hefur verið eftir fjárveitingum vegna nýrra dýrra lyfja. En rökin verða að vera faglega skotheld og þekkingin gagnreynd. Lyfið Tysabri er mjög nýlegt lyf. Það er því ekki alveg fullreynt en lofar góðu. Lyfinu var veitt markaðsleyfi hér á landi um 2006 og er það ætlað til að nota sem einlyfja meðferð til að breyta sjúkdómsferli hjá skilgreindum sjúklingahópum með afar virka gerð af MS-sjúkdómi með köstum og bata á milli. Um er að ræða mjög vandmeðfarna lyfjameðferð og strangar reglur gilda um notkun þess en lyfið hentar ekki öllum MS-sjúklingum. Að fengnu mati sérfræðinga Landspítalans var ákveðið að gefa um 50 sjúklingum hér á landi lyfið á árinu 2008 en það er hærra hlutfall en vitað er um annars staðar. Samsvarandi fjöldi er 8–13 manns í Danmörku og Svíþjóð að teknu tilliti til fólksfjölda. Íslendingar eru því að vissu leyti í fararbroddi á þessu sviði. Notkun lyfsins hófst á Landspítalanum þann 16. janúar síðastliðinn og hafa nú um 25 MS-sjúklingar fengið þessa lyfjameðferð. Alvarlegar aukaverkanir sem fréttir hafa borist af nýlega undirstrika mikilvægi þess að fara varlega í notkun lyfsins. Lyfjastofnun Evrópu hafa nýlega borist tvær tilkynningar um alvarlegar aukaverkanir af völdum Tysabri og fylgist náið með lyfinu. Aukaverkunin felst í lífshættulegri bólgu í heilanum sem hefur svipuð einkenni og MS-kast. Sérfræðinganefnd stofnunarinnar lítur þessi tilvik alvarlegum augum og hefur beðið Elan, markaðsleyfishafa Tysabri, að leggja fram öll gögn um lyfið. Á þeim grundvelli mun stofnunin taka ákvörðun um framhaldið. Þessi aukaverkun hefur ekki komið upp á Íslandi sem betur fer. Hins vegar hefur komið upp önnur alvarleg aukaverkun hér á landi þar sem sjúklingur fór í lost þegar honum var gefið lyfið en þar sem þetta gerðist á sjúkrahúsi var brugðist mjög skjótt við og sjúklingurinn beið engan skaða af. Við þekkjum þessar alvarlegu aukaverkanir og einnig þær varúðarráðstafanir sem ráðlagðar eru í tengslum við notkun lyfsins og í ljósi þess eru vinnureglur Landspítalans mjög eðlilegar. Allar áætlanir Landspítalans miðast við að á árinu fái 50 sjúklingar lyfið en það er að sjálfsögðu háð því að Lyfjastofnun Evrópu taki lyfið ekki af markaðnum. Ég treysti þeim sérfræðingum Landspítalans sem stjórnað hafa þessari lyfjagjöf fyllilega til að fylgjast með og meta ávinning og hættu af lyfjagjöfinni og hvort eða hvenær tilefni er til að fjölga þeim sjúklingum sem fá meðferð. Virðulegi forseti. Ég vona að þessar upplýsingar svari fyrirspurn hv. þingmanns.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga máli hér á þingi sem og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Vissulega eru það ný tíðindi að heyra um alvarlegar aukaverkanir sem af þessu lyfi geta hugsanlega stafað. Hins vegar er alveg ljóst að skapaðar voru miklar væntingar hjá MS-sjúklingum um að 50 einstaklingar mundu fá meðhöndlun á þessu ári. Það er brýnt að heilbrigðisyfirvöld stundi náið samráð við hagsmunagæslusamtök MS-sjúklinga. Mér sýnist á fréttaflutningi að samræður á milli þessara hópa, þ.e. Landspítalans annars vegar og MS-sjúklinga hins vegar hafi ekki verið nægilega reglubundnar og í raun er mjög átakanlegt að sjá unga einstaklinga á mínum aldri sem eiga um mjög sárt að binda af þessum sjúkdómi. Ég hvet því hæstv. ráðherra til að halda vel á þessu máli í samráði við Landspítalann því hér er um mikilvægt mál að ræða og vissulega hafa yfirvöld gefið miklar væntingar gagnvart þessum hópi. Það er óumdeilt.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir fyrirspurnina og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er gott að heyra hversu hratt og vel er tekið á málinu í samanburði við þau lönd sem við berum okkur gjarnan saman við, Svíþjóð og Danmörku. En það er mjög eðlilegt og skiljanlegt að MS-sjúklingar hafi miklar væntingar til þessa nýja lyfs. Ég held að það sé ákaflega brýnt að þeir 50 einstaklingar sem fyrirheit voru gefin um á þessu ári fái tryggilega að komast inn í meðferðina og það muni ekki stranda á húsnæðismálum eða mannahaldi eða öðru slíku hjá spítalanum og að ráðherra veiti spítalanum það eðlilega aðhald sem þarf að vera til að það geti gengið og síðan í framhaldi af þessum 50 sjúklingum þá geti fleiri fengið að njóta lyfsins ef það heldur áfram að lofa svo góðu því sannarlega eru það mikil tíðindi fyrir þá sem stríða við jafnalvarlega hrörnunarsjúkdóma og hér er um að ræða ef það er von 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Vissulega olli mér vonbrigðum að heyra það sem hæstv. ráðherra sagði, að verið væri að tala um alvarlegar aukaverkanir vegna þess að ég taldi mig hafa upplýsingar um að læknisfræðin væri komin í raun nokkuð fram hjá því vandamáli og að við værum komin á beinu brautina hvað varðar notkun þessa lyfs. En ég dreg ekki í efa að hæstv. ráðherra fari þar með rétt mál, að þarna sé alvarlegt mál á ferðinni sem auðvitað þarf að taka tillit til. En ég treysti mér ekki út í læknisfræðilega umfjöllun um þetta mál. En vegna þess, eins og hér hefur komið fram, að svo miklar væntingar hafa skapast hjá þessu sjúka fólki þá er ákaflega mikilvægt að þannig sé haldið á málum að fólkið sé upplýst um hvað sé fram undan og hvenær það megi eiga von á að fá þjónustu vegna þess að óvissan er mikil. Mér er kunnugt um það að fólk sem er þó búið að fá einhvern ádrátt um að fá þjónustu í ár veit ekki hvort svo geti orðið vegna þess að það er svo langt liðið á árið. Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra til að beita sér í þessu máli eins og hann getur. Miðað við það sem fram kom hjá honum er þetta ekki spurning um fjármuni heldur spurning um hvernig megi leysa þetta læknisfræðilega. Alla vega vona ég að þessi umræða verði til þess að þeir sjúklingar sem hér um ræðir fái frekari upplýsingar og geti þá vonandi trúað því og treyst að þeir fái þjónustu á þessu ári sem hefur verið lofað og svo að 

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka aftur bæði fyrirspyrjanda og sömuleiðis þeim þingmönnum sem hér töluðu. Eins og kom fram hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni þá þykir öllum það sárt að horfa upp á fólk í þeirri aðstöðu að þurfa að nota þetta lyf. Það er ekki sama hvernig farið er með orðræðuna í þinginu. Þessar ræður hv. þingmanna voru þeim til sóma. Eins og fram kom þá höfum við verið mjög framarlega, ef þannig má að orði komast, þegar kemur að því að veita þetta lyf. Eins og ég nefndi þá vitum við ekki til þess að önnur lönd veiti fleirum hlutfallslega þetta lyf og kom það meðal annars fram á alþjóðlegri ráðstefnu sem MS-samtökin héldu hér í haust og sem ég ávarpaði. Við verðum alltaf að vinna þessa hluti út frá faglegum forsendum og ég veit að þeir ráðherrar sem voru á undan mér gerðu það og örugglega þeir ráðherrar sem á eftir mér koma. Þess vegna verðum við að treysta þeim sérfræðingum sem um þessi mál fjalla. Það er nokkuð síðan að fjölmiðlar fluttu fréttir af þessum aukaverkunum. Við skulum vona að það fáist góð niðurstaða í það. Við verðum að hafa trú líka á þróuninni og tækninni, að í kjölfarið komi ávallt betri lyf og tæki til þess að eiga við sjúkdóma eins og þessa. Ég gerði mitt besta í að upplýsa þingmenn um hver staðan í málinu er núna og mun að sjálfsögðu gera það í framhaldinu ef þess er óskað en ekkert bendir til annars en að þessir 50 fái lyfið í ár.

Frú forseti. Þetta mál á sér nokkra forsögu í þinginu. Ég hef spurst fyrir um það nokkrum sinnum áður, fyrst strax á árinu 2003 þar sem ég þóttist sjá að nokkur vandamál gætu komið upp hvað varðaði skattalega meðferð mála við stórframkvæmdirnar á Kárahnjúkum og einkum hvað varðaði þá skatttekjur af erlendum starfsmönnum, starfsmannaleigna og undirverktaka sem ynnu fyrir aðalverktakana á svæðinu. Svar fjármálaráðherra þá var á þá leið að ekki væri ástæða til að ætla að nein sérstök vandamál yrðu við skattalega meðferð þessara mála umfram það sem vænta mátti við stór verk af þessu tagi. Þetta vakti nokkra undrun mína þannig að ég endurtók fyrirspurn mína strax ef ég man rétt og í a.m.k. þrjú fyrstu skiptin svöruðu fjármálaráðherrar alltaf á sama veg, að þetta væri allt í góðum farvegi. Annað hefur nú komið á daginn og ríkið tapaði í rétti máli þar sem Impregilo fékk það staðfest að það skyldi ekki teljast launagreiðandi við þessar aðstæður heldur væru það starfsmannaleigurnar eða undirverktakar. Því hefði ekki verið heimilt að láta fyrirtækið borga skatta þessara starfsmanna og ríkið hlyti því að þurfa að endurgreiða fyrirtækinu. Í framhaldi af því að ekkert gerðist í uppgjörsmálum höfðaði síðan fyrirtækið mál sem það vann í héraði um að ríkinu bæri að endurgreiða upphæðina. Skuldin mun vera, eða var samkvæmt fjölmiðlafréttum um mitt sumar, um 1,5 milljarðar kr. eða ríflega það og dráttarvaxtagreiðslur yfir 1 millj. kr. á dag. Í ágúst kom það í fréttum að fjármálaráðuneytið hefði tekið meðferð málsins úr höndum ríkisskattstjóra sem hafði þá hafið undirbúning að uppgjöri skuldarinnar. Nú leikur mér hugur á að vita hvernig þetta mál stendur og ekki er hægt að segja að útkoman úr því fyrir ríkissjóð eða fjármálaráðherra sé sérlega glæsileg. Ekki einungis virðist allt stefna í að þessar skatttekjur tapist ríkinu, heldur falli stórkostlegar drattarvaxtagreiðslur á það þar til viðbótar. Því spyr ég: 1. Hver er heildarupphæð skuldar ríkisins við verktakafyrirtækið Impregilo orðin í dag að meðtöldum dráttarvöxtum, samanber dóm Hæstaréttar 20. september 2007 og það sem síðar hefur gerst? 2. Hverju sætir að skuldin hefur ekki verið gerð upp eða a.m.k. borgað inn á hana til að draga úr kostnaði vegna dráttarvaxta? 3. Hverjar voru ástæður þess að fjármálaráðuneytið tók uppgjör málsins úr höndum ríkisskattstjóra?

Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr: 1. Hver er heildarupphæð skuldar ríkisins við verktakafyrirtækið Impregilo orðin í dag að meðtöldum dráttarvöxtum, samanber dóm Hæstaréttar 20. september 2007? Impregilo SpA, útibú á Íslandi hefur höfðað mál fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur á hendur íslenska ríkinu til endurgreiðslu oftekinna skatta í framhaldi af dómi Hæstaréttar Íslands í máli nr. 523/2006, Impregilo SpA, útibú á Íslandi gegn íslenska ríkinu sem kveðinn var upp þann 20. september 2007. Í málinu er krafist endurgreiðslu oftekinna skatta að fjárhæð kr. 1.230.708.381 kr. auk vaxta og málskostnaðar. 2. Hverju sætir að skuldin hefur ekki verið gerð upp eða a.m.k. borgað inn á hana til að draga úr kostnaði vegna dráttarvaxta? Dómur Hæstaréttar fjallaði um skattskyldu og staðgreiðsluskyldu vinnuveitanda annars vegar og launagreiðanda hins vegar þegar um var að ræða starfsmenn sem ráðnir höfðu verið hingað til lands af erlendum starfsmannaleigum. Meginmálið í niðurstöðu Hæstaréttar var að dómurinn taldi það alveg ljóst að Impregilo væri vinnuveitandi þessara erlendu starfsmanna og þeir því skattskyldir hér á landi. Hins vegar taldi Hæstiréttur að það væru hinar erlendu starfsmannaleigur en ekki Impregilo sem almennt teldust launagreiðendur umræddra útleigðra starfsmanna og bæri því Impregilo ekki almennt skylda til að standa skil á staðgreiðslu vegna launa þeirra. Þannig gekk dómurinn ekki út á endurgreiðslu af ofgreiddri staðgreiðslu heldur fjallaði hann um skattskylduna og staðgreiðsluskylduna sem slíka. Þrátt fyrir að niðurstaða hæstaréttardómsins hafi verið sú að starfsmannaleigurnar teldust launagreiðendur hinna erlendu starfsmanna er ljóst að hluti af umræddum launum tilheyrði Impregilo sem launagreiðanda. Gögn málsins eru ekki skýr hvað þetta varðar. Í ljósi þessa ágreinings um endurgreiðslukröfuna hefur ekki verið samið um greiðslu við Impregilo. Þannig hefur ekki verið litið svo á að um sé að ræða tafir á uppgjöri skattskuldar. Endurgreiðslukrafan er óljós auk þess sem ekki er talið að um eiginlega staðgreiðslu sé að ræða heldur skattgreiðslu sem stefnandi ber ábyrgð á sem vinnuveitandi skv. 3. mgr. 116. gr. tekjuskattslaga. Þannig kann umrædd skuld ríkisins við Impregilo að vera óveruleg og jafnvel lítil sem engin. 3. Hverjar voru ástæður þess að fjármálaráðuneytið tók uppgjör málsins úr höndum ríkisskattstjóra? Fjármálaráðuneytið hefur ekki tekið uppgjör málsins úr höndum ríkisskattstjóra. Ráðuneytið vinnur að málinu í góðri samvinnu við skattkerfið og þar á meðal embætti ríkisskattstjóra. Málið er nú í eðlilegum farvegi hjá dómstólum þar sem ágreiningur er uppi um endurgreiðslukröfuna.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þau voru út af fyrir sig upplýsandi og ég geri ekki lítið úr því að enn kunni að vera álitamál í þessu. Ég verð á hinn bóginn að segja að ég tel að ríkið hafi tekið og sé að taka mjög mikla áhættu á því að fara að lokum alveg, mér liggur við að segja, hörmulega illa út úr þessu máli. Ef ástæða þess að ekki er gengið til uppgjörs og ekki einu sinni borgað inn á skuldina er sú að menn ætla að reyna að hanga á því að að einhverjum hluta til geti Impregilo talist þarna launagreiðandi og því hafi verið réttmætt að krefja fyrirtækið um einhvern hluta skattanna er veikt að byggja allt málið á því ef það fellur á þann veg eins og nærtækt er að ætla af upphaflegum dómi Hæstaréttar að að uppistöðu til hafi þessir starfsmenn þegið laun sín frá starfsmannaleigunum eins og ég hélt að væru bara fyrirliggjandi upplýsingar því að þannig er fyrirkomulagið á þeim bæjum að starfsmannaleigan fær eina stóra ávísun frá aðalverktakanum og dreifir henni svo á reikninga frá starfsmönnunum, og gjarnan inn á bankareikninga erlendis ef ég veit rétt. Það aftur segir okkur að þann hluta skattskuldarinnar sem ríkið verður hugsanlega að endurgreiða Impregilo og ætlaði að reyna að endurkrefja starfsmannaleigurnar um geti nú orðið erfitt að sækja. Mér sýnist allt stefna í að andvaraleysi fjármálaráðuneytisins í þessu máli og gagnrýnisleysi á sjálft sig, samanber þau arfavitlausu svör sem ég fékk ár eftir ár við mínum málefnalegum fyrirspurnum sem ég hafði undirbúið mjög vel og m.a. byggt á gögnum frá ríkisskattstjóra, þýði að hér geti verið í uppsiglingu verulegur löðrungur, svo að ekki sé sagt bara kjaftshögg, á ríkissjóð og núverandi og fyrrverandi fjármálaráðherra.

Herra forseti. Það er auðvitað of langt mál fyrir mig að rekja öll málsatriði sem upp eru höfð í þessu máli fyrir dómstólunum en þar höfum við skilað greinargerð. Það eru fleiri atriði en hv. þingmaður nefndi, ekki bara það að jafnvel samkvæmt dómi Hæstaréttar sé Impregilo ábyrgt fyrir hluta af þessu, heldur jafnframt það hversu óljós endurgreiðslukrafan er og síðan einnig það að þrátt fyrir þetta geti stefnandinn borið ábyrgð sem vinnuveitandi skv. 3. mgr. 116. gr. tekjuskattslaganna. Þetta eru atriði sem þarf að meta í þessu tilfelli. Eins og ég sagði áðan getur verið að niðurstaðan af umræddri kröfu Impregilo sé sú að skuldin sé óveruleg og jafnvel lítil sem engin og þá hefðum við vissulega rasað um ráð fram ef við hefðum gengist við stórum upphæðum og jafnvel greitt þær. Ég er hræddur um að hv. þingmaður mundi gagnrýna fjármálaráðherrann ef hann stæði almennt þannig að málum. Þetta mál er rekið af hálfu ríkisins samkvæmt ráðleggingum þeirra lögmanna sem þar starfa og því hvernig þeir meta þessa niðurstöðu. Við teljum að ríkið hafi góða stöðu í þessu en það verður auðvitað endanlega dómstóla að úrskurða um það og ríkisins á endanum að hlíta þeim úrskurði.

Frú forseti. Ég þakka fyrir að þessi umræða skuli komast að á þessum fáu þingdögum. Það er auðvitað margt sem hér væri þarft og brýnt að ræða og víða erfiðleikar í okkar þjóðarbúskap en við þingmenn VG höfum þó engu að síður ákveðið að setja í forgang og ræða stöðu eða vanda einnar atvinnugreinar sérstaklega þar sem er landbúnaðurinn. Það er kunnara en frá þurfi að segja að landbúnaðurinn hefur fengið á sig gríðarlegar kostnaðarhækkanir að undanförnu þannig að fá dæmi eru um annað slíkt. Þannig hefur áburður hækkað um 70–80% ef ekki meira milli ára, olíuverðshækkun er gríðarleg, um 60% eins og það var metið í sumar miðað við þáverandi verð, fóðurkostnaður líklega hækkað um 50%, þjónusta dýralækna um 25% og þannig mætti áfram telja. Er þá ónefndur fjármagnskostnaður sem hækkað hefur gríðarlega á landbúnaðinn bæði vegna hás vaxtastigs í landinu og líka vegna þess að stofnlánasjóður eða fjárfestingarlánasjóður landbúnaðarins var lagður niður eða seldur og í kjölfarið fylgdu miklar hækkanir á fjármagnskostnaði eins og m.a. mátti sjá af gögnum á fundi Landssambands kúabænda fyrir skemmstu. Hafa verður í huga að fjárbinding er mikil í búrekstri. Þannig hafa kúabú stækkað og bændur fjárfest í auknum framleiðsluheimildum og í sauðfjárbúskap er framleiðsluferlið mjög langt, allt í tvö ár má segja, og birgðahald allt árið eftir sláturtíð. Það sakna því margir vinar í stað þar sem var stofnlánadeild landbúnaðarins eða lánasjóðurinn þegar bændur þurfa núna að reiða sig á yfirdrátt til að fjármagna búrekstur sinn, í mörgum tilvikum með 25% vöxtum eða hvað það nú er. Það er erfitt að meta nákvæmlega hvernig þessar snöggversnandi aðstæður hafa leikið greinina eða afkomu í henni en þó er flest sem bendir til að framlegð sé nánast horfin úr helstu greinum íslensks landbúnaðar. Á árunum 2006 og 2007 hækkaði fjármagnskostnaður kúabænda greinilega, á því hefur verið gerð úttekt. Áburðarverðshækkunin ein er talin þýða að bændur hefðu þurft að fá um 60 kr. hækkun á kíló á kjötverði á þessu hausti. Mat þeirra var að til samans væru hækkanir einar saman á áburði, olíu og fjármagnskostnaði slíkar að þeir þyrftu um 100 kr. hækkun eða 27%. Afurðastöðvar hafa hvergi nærri treyst sér til að mæta þeim verðum og eru vissulega í erfiðri stöðu til þess, þær hafa fengið á sig kostnaðarhækkanir, ekki síst kannski fjármagnskostnaðinn og stóraukinn flutningskostnað. Ég hvet hv. þingmenn til að kynna sér og lesa t.d. tvær greinar í nýútkomnu bændablaði, önnur er eftir Grím Atlason, nýráðinn bæjarstjóra í Dalabyggð, sem minnir menn á mikilvægi landbúnaðarins, og hin er eftir ungan bóndason úr Vopnafirði sem spyr stjórnvöld og forustumenn í íslenskum stjórnmálum - Kári Gautason heitir hann - mjög svo réttmætra spurninga um hvaða framtíð stjórnvöld eða stjórnmálamenn ætli íslenskum landbúnaði og hvað bíði ungra bænda sem hafa áhuga á því að hefja búskap. Spurningarnar hljóta því að vera við þessar aðstæður: Hvað ætla stjórnvöld að gera eða ætla þau kannski ekkert að gera? Á landbúnaðurinn að mæta þessum gríðarmiklu viðbótarerfiðleikum sem nú skella á honum og eru að hluta sértækir eins og ég hef hér útlistað? Minni ég líka á að vegna gengisfalls krónunnar batnar kannski staða ýmissa útflutningsatvinnugreina en landbúnaðarins í raun og veru í hverfandi mæli þar sem hann flytur lítið út af sínum afurðum en verðbólgan, segir þar, heldur betur til sín. Í lok ágúst var viðtal við hæstv. landbúnaðarráðherra í kjölfar fjölmenns bændafundar í Dölum þar sem hann var spurður út í stöðuna. Hæstv. ráðherra sagðist skilja áhyggjur sauðfjárbænda, hann sagði að ríkisstjórnin mundi væntanlega ræða málið en hann boðaði engar aðgerðir. Nú verður einfaldlega að gera betur. Sauðfjárbændur óttast verulegan flótta úr sinni grein og það er ljóst t.d. að hjá kúabændum og reyndar í fleiri búgreinum innan landbúnaðarins eru gríðarlegir erfiðleikar. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra í raun og veru fyrst og fremst hver staðan sé og hvað standi til að gera eða hvort eitthvað standi til að gera, en ég spyr þó sérstaklega: Telur hæstv. landbúnaðarráðherra koma til greina að beita Byggðastofnun í auknum mæli, það eru fá önnur tæki eftir, t.d. með því að hún fái fé ef með þarf til að koma til móts við bændur og afurðastöðvar og veita þeim lán til að ná niður hinum gríðarlega fjármagnskostnaði? Er ríkisstjórnin tilbúin til annarra aðgerða sem lækkað geta framleiðslukostnað, dregið úr hinum gríðarlegu hækkunum á aðföngum og/eða með öðrum hætti komið í stað afurðaverðshækkana sem bændur þyrftu annars að fá  Hver er staða málsins, hæstv. ráðherra?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. málshefjanda fyrir að hefja máls á þessu máli. Það er alveg rétt að það er ærið tilefni til að ræða stöðu landbúnaðarins. Það hefur slegið mjög í bakseglin af ýmsum ástæðum og í flestum tilvikum er um að ræða ytri aðstæður sem hafa verið að breytast okkur mjög í óhag. Hv. þingmaður nefndi nokkur þeirra atriða eins og hækkun áburðarverðs sem hefur skollið yfir landbúnaðinn með ofurþunga og sömuleiðis væri hægt að tiltaka hækkun á fóðurkostnaði og síðast en ekki síst þann grimmilega fjármagnskostnað sem er allt lifandi að drepa. Auðvitað sjá það allir að ekkert atvinnulíf, hvorki landbúnaður né annað, getur búið við þennan sligandi fjármagnskostnað og þess vegna skiptir mestu máli í þessu sambandi að ná þeim tökum á efnahagsmálunum að það verði til þess að vaxtastigið lækki, að Seðlabankinn geti hafið vaxtalækkunarferli sem leiði til þess að fjármagnskostnaður í landinu fari lækkandi. Það kom mjög skýrt fram t.d. á þeim fjölmenna bændafundi sem haldinn var í Dalabúð og hv. þingmaður nefndi að það var eitt af því sem stóð upp úr þeim sem þar töluðu, ekki síst fulltrúum afurðastöðvanna, að þetta væri mjög íþyngjandi fyrir rekstur þeirra og mjög erfitt fyrir þær. Ég nefndi á þeim fundi og vil ítreka það hér að ég teldi að það kæmi mjög vel til greina sem þar var nefnt, vegna þess að bændur hafa rætt það við mig hvort ekki væri hægt að breyta samningum við sláturleyfishafa um vaxta- og geymslugjöld á þann hátt að greiðslum verði lokið í janúar nk. til þess að flýta til muna greiðslunum frá því sem núna er, það mundi muna allnokkru. Ég tel og lýsti því yfir á þessum fundi að ég væri jákvæður fyrir þessu. Ég held að þetta sé hlutur sem við þurfum að ræða núna frekar við afurðastöðvarnar og bændur og lýsi mig reiðubúinn til að stuðla að því eftir því sem hægt er og tel að það eigi að vera hægt að gera það og þetta gæti verið liður í því m.a. að reyna að lækka fjármagnskostnaðinn í afurðastöðvunum sem auðvitað gæti skilað sér til bændanna jafnframt. Í framhaldi af þessum fundi voru síðan sendar til mín nokkrar ályktanir sem gerðar voru í framhaldi af þessu og m.a. var tekið undir það sem ég nefndi á fundinum, hvort ekki væri skynsamlegt að hefja núna athugun á því hverju þessi hagræðing í sláturgeiranum hefði skilað til landbúnaðarins og bændanna. Í þessum ályktunum sem mér hafa borist núna er tekið undir þetta og ég lýsi mig reiðubúinn til þess að við stöndum að þessu með bændum og afurðastöðvunum og ég held að það sé skynsamlegt á þessu augnabliki að við efnum til funda með þessum hagsmunaaðilum um það hvernig best verði að þessu staðið. Vegna þess að það er ekki síst vandi sauðfjárbænda sem við ræðum hér þá hlýtur það að vera grundvallarstefna þeirra eins og annarra að sækja sem mestan hluta tekna sinna til sölu afurðanna og þess vegna skiptir öllu máli hvernig þau mál þróast. Það fer ekki á milli mála að það urðu mikil vonbrigði þegar fyrstu tölurnar um hækkanir á afurðaverði voru kynntar af hálfu afurðafyrirtækjanna. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að staða afurðasölufyrirtækjanna, sláturhúsanna, er afar þröng og ekki hægt að búast við að þau geti endalaust tekið á sig kostnaðarhækkanir eða velt þeim út í verðlagið. Staða þeirra var því ekkert öfundsverð. Bændur höfðu farið af stað með óskir um að viðmiðunarverðið mundi hækka um 27%, ef ég man rétt, á milli ára en upphaflegu tölurnar sem komu frá fyrstu sláturleyfishöfunum hljóðuðu upp á u.þ.b. 15% hækkun. Síðan hefur hins vegar orðið allnokkur þróun og samkeppnin á milli þeirra hefur m.a. leitt það af sér að hækkanir verða á bilinu 18–20% rúmlega og hækkanir á útflutta kjötinu um 29%. Þetta telur auðvitað en ég er ekki að gera lítið úr því að vandinn er engu að síður til staðar. Ég held líka að það sé ástæða til að nefna annað sem kom mjög skýrt fram á fundinum í Dalabúð og kemur líka fram í ályktunum bændanna sem ég nefndi áðan og það varðar stöðuna á smásölumarkaði. Ég hef áður sagt að ég tel að þetta sé hvað alvarlegasta ábendingin sem komið hefur fram af hálfu bænda og ýmissa afurðastöðva þeirra. Það vill svo til að við höfum komið upp miklu kerfi og öflugri stofnun sem á að fylgjast með því hvernig viðskiptaháttum í landinu er háttað. Bændur hafa bent á að sú skilaskylda sem mér er sagt að viðgangist á innlendum framleiðsluvörum sé ósanngjörn gagnvart innlendum framleiðendum. Þegar svona alvarlegir hlutir eru færðir í tal með þeim hætti sem gert hefur verið trúi ég ekki öðru en að menn skoði þessa hluti af alvöru og þar með talið viðeigandi stofnanir og yfirvöld. Virðulegi forseti. Ég tek undir að það er full ástæða til þess að hafa áhyggjur af þessari stöðu. Hv. þingmaður spurði sérstaklega um aðkomu Byggðastofnunar. Ég hef rætt þessi mál við forsvarsmenn Byggðastofnunar, m.a. með það í huga sem hv. þingmaður nefndi, hvort stofnunin gæti með einhverjum hætti komið þannig að málum, eins og hún hefur gert einhvern tíma áður, að það gæti stuðlað að lækkun fjármagnsgjalda. 

Hæstv. forseti. Það hefur ríkt bjartsýni og trú og mikil uppbygging í íslenskum sveitum á síðustu árum og fjöldi nýrra verkefna hafa fallið bændum og sveitamönnum í skaut. Það hefur því verið gróska og gróandi þjóðlíf í sveitunum víðast hvar. Tíðindin í þessari umræðu eru þau að hæstv. landbúnaðarráðherra segir: Ekkert atvinnulíf lifir þessa vexti af. Hann er fyrsti ráðherrann sem tekur undir með okkur framsóknarmönnum sem höfum haldið þessu fram um langa hríð. Íslenskir bændur eru í svipaðri stöðu og annar rekstur og skuldug heimili á Íslandi. Allt hefur farið í handaskolum hjá ríkisstjórninni á rúmu ári. Gengið er fallið um 40% á þessu ári. Hér ríkir óðaverðbólga á ný sem hefur ekki sést í 20 ár. Vextirnir reyna mjög á fólk og fyrirtæki og það viðurkennir hæstv. landbúnaðarráðherra. Þetta eru vextir sem ekki ganga upp í neinu einasta þjóðfélagi, enginn atvinnurekstur, enginn einstaklingur ber það til lengdar. Þess vegna höfum við framsóknarmenn sagt: Til þess að hjól atvinnulífsins fari að snúast á ný og fjármálakreppunni ljúki verða menn að ganga til vaxtalækkunar. Aðföngin hafa hækkað til bændanna og reyna á afkomu þeirra og síðan á matvælaverðið til neytendanna. Hér er því mikill vandi á ferðinni. Áburðurinn, fóðrið, olían og vextirnir er allt farið að reyna mjög á og ekki síst á fólkið sem hefur verið að byggja upp hin stóru bú á síðustu árum. Ég vil bara minna á að allar þjóðir eru nú við þessar aðstæður að hugsa um sína atvinnuvegi, sinn landbúnað og við verðum að gera það líka, Íslendingar. Ísland er gott landbúnaðarland og á frábæra bændur, einstaka búfjárstofna og hreina náttúru. Það er skylda okkar allra að taka höndum saman um að verja landbúnaðinn en stærsta verkefnið er að hugsa heildstætt um efnahagsmál fyrirtækja og fólks á Íslandi. 

Frú forseti. Hér ræðum við um stöðu landbúnaðarins og matvæla honum tengd. Þetta er gríðarlega mikið umfjöllunarefni og verður ekki gert skil í lítilli utandagskrárumræðu. Það er alveg ljóst að mikil samþjöppun hefur átt sér stað í íslenskum landbúnaði og ein mesta samþjöppunin hefur orðið í sláturhúsageiranum og sú samþjöppun virðist ekki hafa skilað tilætluðum árangri. Æ fleiri gera kröfur um það og benda á það að bændur séu allt of fjarri neytendum, að það sé allt of langt frá bóndanum og þeirri vöru sem hann framleiðir til neytandans.  Það er líka dapurlegt að hugsa til þess ef sláturhúsamenningin á Íslandi er orðin þannig, ef svo má að orði komast, að hún stendur bara yfir í tvo, þrjá mánuði, eins og svo sem verið hefur, og flytja þarf inn fjölda fólks til að sinna þeim málum og ef enginn íslenskur bóndi kemur að þeim þá glatast þessi þekking hjá stéttinni og við þurfum að gæta þess. Ég er þeirrar skoðunar, frú forseti, að við þurfum að athuga hvort ekki sé hægt að auka heimaslátrun og gefa bændum meira tækifæri á því að hafa beint samband við neytendur og koma vöru sinni meira þannig á markað. Það má nefna eitt í þessu sambandi 

Frú forseti. Olíuverð, áburðarverð og fjármagnskostnaður hefur aukist gríðarlega mikið upp á síðkastið og hefur það bitnað mjög mikið á bændastéttinni. Nýtt frumvarp um innflutning á fersku kjöti frá ESB-löndunum kemur til með að hafa verulegar afleiðingar fyrir bændastéttina. Það er auðvitað ýmislegt mjög erfitt sem bændur þurfa að kljást við þó að gleðifréttir heyrist líka og bændur hasli sér völl í ýmsum aukabúgreinum. Garðyrkjubændur eru í góðum málum, við erum farin að framleiða korn, þ.e. bændurnir, ferðaþjónusta er komin út í sveitirnar að miklu leyti og bændur eru farnir að stunda ýmsar aukabúgreinar sem í sveitunum. Auðvitað getur heimaslátrun hjálpað til, skapað atvinnu og skapað meiri virðisauka. Þetta eru allt hlutir sem eru í rólegheitunum að ryðja sér braut í íslenskum landbúnaði, en til framtíðar litið þarf kannski að hugsa þetta öðruvísi en verið hefur. Við þurfum að hugsa þetta meira út frá markaðslögmálunum. Ég hefði viljað sjá í framtíðinni í íslenskum landbúnaði og reyndar í sjávarútvegi og annars staðar í samfélaginu að við notuðum markaðslögmálið meira. Beingreiðslur og framleiðslustyrki á að leggja af og ég tel að taka eigi upp búsetustyrki beint til hefðbundinna bænda sem eru í venjulegum búrekstri, í sauðfjárrækt og mjólkurframleiðslu sérstaklega, og að við eigum að nýta okkur 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór hér yfir það hvernig háir vextir, hækkanir á olíuverði og áburði og lágt afurðaverð hafa haft áhrif á stöðu bænda og ég ætla að leyfa mér að vitna í þá grein sem hann nefndi hér eftir Kára Gautason, 19 ára bóndason úr Vopnafirði. Það er ljóst að honum þykir staðan heldur slæm þegar hann segir: „Það er verið að taka meðvitaða ákvörðun um að byrja fyrir alvöru jarðarför íslenska sauðfjárbóndans. Sú litla nýliðun sem þó er í stéttinni í dag mun gjörsamlega þorna upp þegar útgreitt verð er ekki upp í kostnað. Það tekur enginn ungur maður ákvörðun um að verða ánauðugur þræll.“ Það er nokkuð ljóst að ef svona hugur er í ungum bændum má eitthvað fara betur. Ég tel nokkuð víst að við eigum auðlind í íslenskum landbúnaði og þar eigum við sóknarfæri. Við eigum t.d. sóknarfæri þegar kemur að lífrænum landbúnaði, við eigum sóknarfæri þegar kemur að verkefnum á borð við Beint frá býli og einmitt eins og hv. þm. Karl V. Matthíasson nefndi um heimaslátrun og fleiri tækifæri. En við megum ekki heldur ógna þeirri stöðu, t.d. með því að taka þá áhættu að hér muni fjölga búfjársjúkdómum eins og hættan er ef nýtt frumvarp um innflutning á hráu kjöti verður að veruleika. Hér hefur sjúkdómastaðan verið hreint einstök, hún hefur verið einstaklega góð þannig að auðvitað skiptir máli að við stígum þar varlega til jarðar. Þar tek ég reyndar undir með bændum á þessum sama fundi í Dalabyggð sem ályktuðu um það líka svo að því sé til haga haldið. Það eru hagsmunir neytenda hvar sem þeir búa í heiminum að geta borðað matvæli af sínu svæði. Það eru hagsmunir allra að búa við matvælaöryggi, að íslenskur landbúnaður sé öflugur og það eru auðvitað hagsmunir umhverfisins líka að matvæli séu ekki flutt yfir hálfan hnöttinn. Þar tek ég undir með 93,8% af íslensku þjóðinni sem segja samkvæmt viðhorfskönnun sem gerð var 2007 að það skipti miklu máli að hér verði stundaður landbúnaður til framtíðar. Ef ástandið er svona eins og við sjáum skiptir auðvitað máli 

Frú forseti. Við ræðum stöðu landbúnaðarins eins og hún kemur fyrir sjónir nú í dag. Það eru vissulega vandamál sem hér hefur verið greint frá sem eru olíuverðshækkanir, kjarnfóðurs- og áburðarverðshækkanir og vaxtahækkanir. En ég held að það sé jafnvel hollt og nauðsynlegt okkur þegar við lítum yfir stöðu landbúnaðarins að líta nokkra áratugi til baka og fylgjast með því hver þróun landbúnaðarins hefur í raun verið í íslensku samfélagi. Hér á landi hefur menntun aukist gríðarlega. Þær menntastofnanir sem við búum við, rannsóknarstofnanir, bændasamtök, búnaðarsamtök og búgreinafélög, eru gríðarlega öflug samtök bænda og skila inn í þessa atvinnugrein hámenntuðu fólki sem bæði stundar atvinnugreinina og er í stoðkerfi atvinnulífsins. Það er mjög mikilvægt. Jafnframt skulum við hafa hugfast að sú tækni sem notuð er á Íslandi í dag við landbúnaðinn, allt frá frumframleiðslu til úrvinnslu, er hátækni. Við erum að nota nánast sömu tækni og notuð er í Evrópu við búvöruframleiðslu okkar og það er mikil breyting frá því sem var hér fyrir 10, 15, 20 eða 30 árum þannig að við höfum möguleikana til að vinna áfram. Allt frá því að EES-samningurinn og GATT-samningarnir sem síðan urðu WTO-samningarnir litu dagsins ljós í samfélagi okkar, á Alþingi og innan samtaka bænda hafa margar búgreinar búið sig undir það að taka við aukinni samkeppni og vera á markaði, á heimsmarkaði, og það hafa margar búgreinar gert. Það er einmitt vandi sumra sem ekki hafa fylgt þeirri stefnu og þeirri stöðu sem er raunverulega fram undan í íslenskum landbúnaði. Ég gæti nefnt hverja búgreinina á fætur annarri í búfjárrækt sem hefur stækkað bú, notað sér meiri tækni, lækkað verð, aukið heilbrigði o.s.frv.  
            

Hæstv. forseti. Við ræðum hér mikilvægi landbúnaðarins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spyr: Hvað ætla stjórnvöld að gera? Eðlileg spurning, en hver voru svörin? Þau voru í raun engin. Jú, það hefur slegið í bakseglin, sagði hæstv. ráðherra, og hann talaði um mikinn fjármagnskostnað. Annað var það ekki. Hann talaði um það reyndar að gera athugun á því hvernig hagræðing í sláturhúsageiranum hefði skilað sér, ef ég skildi hann rétt. Það er bara sagnfræði, það hjálpar engum til framtíðar. Í þessum málaflokki eins og svo mörgum öðrum er því ekkert verið að gera og allra síst ef það skyldi varða atvinnulífið í landinu, það hefur ekki mikið verið gert sem snýr að atvinnulífinu. Það sem hæstv. ráðherra viðurkenndi þó var að fjármagnskostnaðurinn væri allt lifandi að drepa, eins og hann orðaði það. Sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd var á ferð um landið á síðasta ári og þar hittum við öflugan mjólkurframleiðanda sem sagði að ef fjármagnskostnaðurinn væri eitthvað eðlilegur á Íslandi, eitthvað í samræmi við það sem er annars staðar, þyrfti hann ekki einu sinni á beingreiðslunum að halda. Það var ekkert annað en það. Fjármagnskostnaður er stóra vandamálið og ef Sjálfstæðisflokkurinn ætlar ekki að átta sig á því og fara að vinna í því mun þetta allt saman keyra í stórastrand. Hæstv. ráðherra hafði talað við Byggðastofnun en það var allt á frumstigi í sambandi við það. Það sem ég vil segja í lokin, hæstv. forseti, er að byggð í sveitum er ákveðinn þáttur í íslenskum kúltúr. Ef ekki er búið í sveitunum getum við ekki boðið upp á sama Ísland og við höfum gert fram að þessu. Þetta varðar margar aðrar greinar, t.d. ferðaþjónustuna. Þó að ég viti að hún mali ekki gull í sveitum þar sem gestir koma í örfáar vikur 

Virðulegur forseti. Staða landbúnaðarins er að vonum. Um árabil höfum við burðast með landbúnaðarkerfi sem er fokdýrt, skilar sauðfjárbændum lélegu kaupi en okkur neytendum rándýrri matvöru. Á þessu er enginn að græða. Við eigum að nota þann vanda sem nú steðjar að sem tækifæri til að skera upp þetta lélega kerfi  
             Við gátum flotið svona sofandi meðan hér var falskur kaupmáttur vegna of hárrar gengisskráningar meðan allar aðstæður í heiminum voru sérstaklega góðar með óvenjulega lágum fjármagnskostnaði, lágu olíuverði, lágu áburðarverði og með þeirri miklu vernd í tollum og innflutningshöftum sem íslenskur landbúnaður nýtur. Þessara þátta allra saman nýtur nú ekki lengur við og það mun ekki breytast á allra næstu mánuðum. Ríkissjóður mun ekki geta axlað þau viðfangsefni einn og sjálfur sem við er að fást í íslenskum landbúnaði. Þess vegna hygg ég að sú staða sem við erum nú komin í kalli einfaldlega á það og geri það að nauðsyn að við endurskoðum þær aðferðir sem við höfum haft við þetta, ekki með það að markmiði að draga úr stuðningi við íslenskan landbúnaði, heldur með það að markmiði að sá stuðningur gagnist 

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega engan veginn hægt að ræða vanda landbúnaðarins hér og koma með góða rökræðu í stuttri utandagskrárumræðu. Vandamálið er mikið og vissulega þarf að horfa til margra átta. Ég held hins vegar að við bætum ekki stöðu landbúnaðarins með því að rjúfa þá samninga sem við höfum gert við bændastéttina um beingreiðslur sem beinlínis koma neytendum til góða þegar varan kemur á markaðinn þó að vissulega virðist kjötmarkaðurinn hér á landi, sérstaklega í smásölunni, ekki færa bændum eðlilegt verð. Hæstv. ráðherra sagði að enginn gæti búið við núverandi fjármagnskostnað. Ég tek alveg undir það með hæstv. ráðherra. Það voru hins vegar engar tillögur hjá ráðherra um hvernig ætti að taka á því. Bændur hafa talað um hvort hægt væri að fá betri fyrirgreiðslur, m.a. hjá Byggðastofnun, varðandi afurðalán til að lækka af þeim fjármagnskostnað. Við sjáum að áburðarverð hefur rokið upp, það vita allir um olíukostnaðinn og ríkisstjórnin hefur ekki tekið á því máli með neinum hætti. Því miður hefur ríkisstjórnin ekki verið með neinar tillögur um það hvernig eigi að bregðast við vandanum og þess vegna er algjörlega nauðsynlegt að menn komi ekki bara hér í pontu eins og hæstv. ráðherra og segi að enginn geti búið við núverandi ástand. Það hlutu menn að vera búnir að sjá fyrir nokkuð löngu síðan að gæti ekki gengið, það á við í atvinnulífinu okkar og það á líka við varðandi skuldsettar fjölskyldur. Ungir bændur sem hafa verið að hefja búskap eru skuldsettir. Þó að menn séu vel menntaðir og duglegir og vilji allt til gera til að vera í landbúnaðinum er þeim það ekki kleift við núverandi aðstæður.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu, hæstv. ráðherra fyrir svör og þingmönnum fyrir þátttöku í henni. Ég vil segja við hv. þm. Kjartan Ólafsson að ég tel að allar greinar íslensks landbúnaðar hafi þróast, þó vissulega að hluta til á mismunandi hátt og á mismunandi forsendum, enda eru þær um sumt ólíkar þó að þær tilheyri allar sömu búgreininni. Mér finnst ómaklegt að ýja að því að einhverjar sérstakar greinar íslensks landbúnaðar hafi skorið sig þar úr. Ég bið þá hv. þingmann næst að gera betur og segja þá skýrt hvað hann á við. Á hann við vanda sauðfjárræktarinnar eða jafnvel bæði sauðfjárræktarinnar og mjólkurframleiðslunnar, að þær greinar hafi ekki þróast, það hafi engin tæknivæðing orðið í sauðfjárrækt? Það einfaldlega stenst ekki skoðun. Ég hefði kosið að fá fleiri fréttir í ræðu hæstv. ráðherra. Það var fyrst og fremst eitt handfast í máli hans, og það er vissulega jákvætt, að það komi til greina að endurskoða fyrirkomulag á greiðslum vaxta og geymslugjalda og flýta uppgjörinu. En ég minni hæstv. ráðherra á að það er 10. september. Göngur og réttir standa yfir. Bændur taka næstu daga eða næstu vikur ákvarðanir um ásetning sinn, a.m.k. sauðfjárbændur, hvort þeir bregði búi. Ég held að það þoli ekki mikla bið að stjórnvöld geri upp við sig hvort þau ætli á einhvern hátt að koma til móts við greinina þannig að um það muni á þessu hausti og fyrir vetur. Annars er veruleg hætta á því að það gerist, a.m.k. í einhverjum mæli, sem bændur sjálfir óttast mest, að það verði verulegur flótti úr greininni og algjör brestur í nýliðun. Ég bendi á þann möguleika að virkja Byggðastofnun til þess að fara í vaxtakostnaðinn. Hæstv. ráðherra sagði sjálfur og allir taka undir það með honum að það lifi ekkert atvinnulíf við þessa okurvexti og allra síst þeir sem síst mega missa sín, þ.e. þeir sem nýlega hafa fjárfest og komið undir sig fótunum og hafið atvinnurekstur, og því þá ekki að gera eitthvað í málinu? Ég nefni líka flutningskostnaðinn af því að hér er hæstv. samgönguráðherra Kristján Möller. Hvar er það mál að damla í nefnd? Það væri stórkostlega mikilvægt fyrir matvælaiðnaðinn og landbúnaðinn í heild  
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa ágætu umræðu sem mér finnst hafa verið málefnaleg og uppbyggileg og fyrst og fremst lýsa því að hér á Alþingi ríki mjög jákvæður hugur í garð íslensks landbúnaðar. Því er oft haldið fram að það sé alls ekki þannig, að meðal almennings séu menn mjög krítískir og gagnrýnir á landbúnaðarmálin en ég held að umræðan hér í dag, sem í tóku þátt fulltrúar allra stjórnmálaflokka á Alþingi, sýni að það er breið samstaða manna um að standa vel vörð um landbúnaðinn og við skulum þá bara einfaldlega viðurkenna að við stöndum núna frammi fyrir óvenjulegum vanda sem stafar af breyttum ytri aðstæðum og það eru ekkert mjög auðveld úrræði til þess að fást við þetta. Ég lagði fram ýmsar hugmyndir og tillögur og viðbrögð sem við höfum ýmist verið að íhuga eða viljum hrinda í framkvæmd og ég fagna þeim góðu viðtökum sem þessi mál fengu nema frá hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur sem virðist hafa lokað eyrunum þegar ég hélt ræðu mína og lagði fram tillögur mínar um það hvernig við vildum bregðast við vandanum. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að íslenskur landbúnaður hefur verið að þróast á margan hátt með mjög jákvæðum hætti. Það er rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði að ýmsar greinar landbúnaðarins eru skuldugar og ástæðan er auðvitað sú að greinarnar hafa verið að taka þátt í því, hafa verið að fjárfesta heilmikið og það hefur haft í för með sér fjármagnskostnað sem núna verður sligandi vegna þess að vextirnir eru óvenjulega háir. Við sjáum hins vegar fram á að það eru forsendur til þess að þessir vextir geti lækkað á næstu mánuðum og missirum. Þetta hefur orðið til þess að það hefur orðið afkastaaukning, það hefur orðið samþjöppun í greininni, búin hafa orðið stærri og sterkari og það sem mér finnst mestu máli varða varðandi landbúnaðinn þegar við horfum á hann sem heila atvinnugrein, er að atvinnutækifæri í landbúnaði eru fjölþættari og fjölbreyttari nú en nokkru sinni áður. Þrátt fyrir að það hafi slegið í bakseglin, þrátt fyrir að við stöndum frammi fyrir alvarlegum vanda sem enginn skyldi gera lítið úr er staðan engu að síður sú að við erum með fjölbreyttari, fjölþættari landbúnað og þess vegna fleiri atvinnutækifæri á þessum sviðum - 

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér fyrirspurn um Dýrafjarðargöng og vegagerð á sunnanverðum Vestfjörðum, sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Hvenær verður gerð jarðganga milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar boðin út? Verður gerð nýs vegar um Dynjandisheiði boðin út samhliða?“ Ég minni á að á síðasta ári tilkynnti ríkisstjórnin að vegaframkvæmdum fyrir 6,5 milljarða kr. yrði flýtt til þess að mæta samdrætti í þorskveiðum sem þá hafði verið nýlega ákveðin. Meðal þess sem átti að flýta framkvæmdum á voru göng milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar. Í fréttatilkynningu samgönguráðuneytisins segir um það mál, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að flýta framkvæmdum þannig að göngum megi ljúka árið 2012 í stað 2014 og um leið verði ráðist í vegabætur á Dynjandisheiði. Gert var ráð fyrir 3,8 milljarða fjárveitingu árin 2011 til 2014 samkvæmt tillögu að langtímasamgönguáætlun en gert er hér ráð fyrir að einum milljarði króna verði veitt í verkið árin 2009 og 2010.“ Það er ekki hægt að skilja þessa fréttatilkynningu öðruvísi en að verkið sem talað er um sé annars vegar gerð jarðganganna og hins vegar vegagerðin um Dynjandisheiði sem eigi að fara fram á sama tíma. Í skýrslu sem mig langar að minnast aðeins á og Rannsóknarstofnun Háskólans á Akureyri gerði og gefin var út í ágúst 2005 er einmitt farið yfir þetta mál og forsendur þess. Niðurstöður rannsóknarstofnunarinnar eru að göngin á milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar skili viðunandi arðsemi og hún ein og sér réttlæti gerð ganganna miðað við gefnar forsendur. Í öðru lagi leiðir þessi athugun í ljós að arðsemi nýs vegar um heiðina sýni að líklega er arðsamt að gera hann eftir að Dýrafjarðargöng hafi verið opnuð. Í þriðja lagi er niðurstaðan sú að einn helsti annmarki vegakerfisins á Vestfjörðum sé sá að ekki eru heilsárssamgöngur milli fjölmennustu svæða landshlutans, Ísafjarðarsýslna og Vestur-Barðastrandarsýslu, og þessi göng og vegagerð mundu bæta þar úr. Loks vil ég geta þess sem einnig kemur fram í niðurstöðunni en það er að gerð þessara framkvæmda mundi ekki aðeins opna nýja leið á milli norður- og suðursvæða Vestfjarða heldur stytta leiðina milli Reykjavíkur 

Hæstv. forseti. Svar við fyrirspurn hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um jarðgöng og vegagerð á sunnanverðum Vestfjörðum, þ.e. við fyrri hluta spurningarinnar um hvenær gerð jarðganga milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar verði boðin út, er einfaldlega næsta sumar. Svar við spurningunni um hvort gerð nýs vegar um Dynjandisheiði verði boðin út samhliða er nei, ekki er það svo. Það gengur ekki svo vel að við getum gert það og ég skal fara aðeins betur út í þetta svar. Eins og hv. þingmaður gat réttilega um voru á gildandi samgönguáætlun árin 2011–2014 ætlaðar 3.800 milljónir til gerðar Dýrafjarðarganga. Með flýtiframkvæmdum ríkisstjórnarinnar frá 10. júlí í fyrra var þetta fært fram um tvö ár eins og hv. þingmaður gat um. Á árinu 2009 eru því að mig minnir 100 milljónir inni og árið 2010 eru 900 milljónir og restin er svo á árunum 2011 og 2012, eins og hefur komið fram hefur alltaf verið áætlað að ljúka verkinu 2012. Við þetta verður vonandi - og verður ekkert vonandi - hægt að standa. Eftir mikla og ágæta umræðu á fjórðungsþingi Vestfirðinga sl. föstudag, m.a. um forgangsröðun sem ég ætla ekkert að fara frekar í núna nema menn vilji, þá sagði ég að ég teldi að við ættum þá frekar að gefa í hvað varðar Dýrafjarðargöng til þess að geta boðið þau út þannig að við náum því að halda samfellu í jarðgangagerð á Vestfjörðum í framhaldi af því að búið væri að sprengja og bora og verið að vinna við Bolungarvíkurgöngin en sú ánægjulega framkvæmd er einmitt komin í gang. Þetta er það sem segja má um Dýrafjarðargöngin. En hv. þingmaður spyr líka út í Dynjandisheiði og svar við því er aðeins ítarlegra. Á fjórðungsþinginu komu fram ánægjuleg gögn frá Vegagerðinni og í samgönguáætlun fjórðungssambandsins komu fram frekari upplýsingar um Dynjandisheiðina. Það sem við vitum er að 1.300 milljónir eru inni, voru hugsaðar inn á langtímaáætlun samgönguáætlunar - sem við skulum svo rifja aðeins upp að hefur ekki verið samþykkt - þar voru 1.300 milljónir á síðasta tímabilinu, þ.e. 2015–2018. Nú er hins vegar komið í ljós eftir athuganir Vegagerðarinnar, m.a. fyrir stjórn fjórðungssambandsins, að heildarkostnaður við að byggja upp veg yfir Dynjandisheiði eru 4 milljarðar og 100 milljónir kr., 4.100 millj. kr., þannig að það vantar 2.800 milljónir kr. upp á það verk. Í skýrslu Vegagerðarinnar sem er ákaflega greinargott plagg eins og allt sem kemur frá Vegagerðinni, kom líka fram, svona örlítið til upplýsingar líka, að hugmyndir eins og fjórðungssambandið hefur sett fram um göng undir Dynjandisheiði sem yrðu 12 km löng kosti 14 milljarða kr. Þá upphæð höfum við ekki þannig að við erum ekkert að tala um það. Nóg verkefni eigum við fram undan við að útvega hinar 2.800 millj. kr. sem við þurfum í Dynjandisheiði til þess að klára þetta verk almennilega og fá heilsárssamgöngur milli norður- og suðursvæðisins og þá heilsárssamgöngur í hringtengingu Vestfjarða, eins og þarna er. Þetta er því það verkefni sem við höfum að vinna í vetur þegar við förum í gegnum samgönguáætlun og það allt saman og ég vil vona og trúa því að við munum öll reyna að sameinast um það að finna þennan flöt á þessu máli, um styttingu o.fl. sem er um að ræða en vonandi tekst það. En til þess að fá fulla nýtingu Dýrafjarðarganga þarf náttúrlega að vera heilsársvegur um Dynjandisheiði þannig að þetta allt saman virki almennilega saman, og það er auðvitað það verkefni sem bíður okkar að vinna í og við vitum að það er stórt og mikið verkefni. Rétt í lokin, virðulegi forseti, vegna þess að það eru ýmsar framkvæmdir í gangi á Vestfjörðum og ýmsar fyrirhugaðar sem fara vonandi að detta í útboð þá held ég að það megi taka undir það sem sagt var varðandi flýtiframkvæmdirnar í fyrra að þegar því verki verður lokið verður loksins hægt að fara að tala um nútímalegar samgöngur á þessu svæði eins og kveðið var á um í fréttatilkynningu sem m.a. var ættuð úr Vegagerðinni. Það var ákaflega vel að orði komist, við þurfum að sjálfsögðu að búa til nútímalega vegi á þessu svæði og að því er verið að vinna.

Frú forseti. Það er gleðiefni sem hæstv. samgönguráðherra kemur hér með, að það verði drifið í því að bora frá Dýrafirði og yfir í Arnarfjörðinn. En það er náttúrlega alveg stórkostlegt að við skulum standa hér í þingsal og ræða um heilsárssamgöngur á þessu svæði, að það skuli ekki enn vera komnar heilsárssamgöngur. Ég hvet alla sem hafa áhuga á því að menn geti ferðast á milli þorpa í byggðarlögum að gefa gaum að þessu, hvað þetta er í raun og veru aftarlega á merinni. Það var mjög gleðilegt um daginn þegar hæstv. samgönguráðherra sprengdi fyrstu sprengjuna í Bolungarvíkurgöngunum og ég hlakka til þegar fyrsta sprengjan verður sprengd 

Hæstv. forseti. Hér er verið að ræða afar áhugavert mál og mikil nauðsyn er á að við áttum okkur á því hvernig við ætlum að halda áfram eftir að við erum búnir að gera Dýrafjarðargöngin sem stytta þessa leið verulega fyrir utan það að verða heilsársvegur á láglendi. Það er akkúrat það sem þarf að tala um í þessu máli, það að reyna að tryggja sem allra best heilsársveg á láglendi milli þessara byggðakjarna á norðanverðum og sunnanverðum fjörðunum. Þegar fyrir liggur þetta nýja mat upp á 4,1 milljarð við að fara yfir Dynjandisheiði vil ég endilega beina þeirri hugsun til hæstv. samgönguráðherra að við skoðum vandlega hvort ekki megi fara leið sem liggur með sjónum að mestu leyti og það þótt við þyrftum að gera eina holu í viðbót til að komast þá leið en vera þá á láglendisvegi milli byggðarlaga. 
             Ég vil svo lýsa ánægju minni með það að á þessu fjögurra ára tímabili ætlum við að gera ein fern jarðgöng, það eru í raun og veru 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Af þeim er ljóst að útboð fer fram á næsta ári, næsta sumar sagði ráðherrann og þá má vænta þess að framkvæmdir geti hafist fyrir árslok. Það er nokkurn veginn í samræmi við viðbótina sem samþykkt var á samgönguáætlun í vor þar sem gert var ráð fyrir að framkvæmdir hæfust að einhverju marki í byrjun árs 2010. Ég skil því svar hæstv. ráðherra þannig að hann sé heldur að reyna að flýta meira upphafi framkvæmda við göngin en gert er ráð fyrir í þeirri viðbót sem samþykkt var. Í öðru lagi er það Dynjandisheiðin og vegagerð um hana. Í ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá því í fyrra er gert ráð fyrir og tekin um það ákvörðun að ráðast í vegagerð fremur en aðrar úrbætur sem yrðu þá að vera jarðgöng. Ég geri ekki athugasemdir við þá ákvörðun. Kostnaðurinn við að gera nýjan veg um Dynjandisheiði er talinn vera um 4 milljarðar kr. sem er langtum minna en kostnaður við að gera jarðgöng, fullkomin göng sem væru besta lausnin. Hún kostar um 14 milljarða kr. og það er of mikill peningur. Við ráðum ekkert við það að verja svo miklu fé á svo stuttum tíma á þessu svæði. Við eigum ekki að reisa markið svo hátt að þessu sinni, heldur vinna að vegagerð og kappkosta að hún geti farið fram samhliða jarðgangagerðinni þannig að þegar göngin verða tilbúin verði vegurinn tilbúinn líka. Að öðrum kosti nýtast göngin ekki til fullnustu. Það er árið 2012 sem gert er ráð fyrir að framkvæmdum við göngin ljúki og ég vænti þess að ráðherra vinni að því ásamt Alþingi 

Hæstv. forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta en ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp og þeim þingmönnum öðrum að ræða það. Eins og kom fram hjá hv. þm. Karli V. Matthíassyni var það ákaflega gleðileg stund fyrir Vestfirðinga, og Íslendinga auðvitað alla, þegar við sprengdum fyrstu formlegu sprenginguna í Bolungarvíkurgöngum á fimmtudaginn, fyrir tæpri viku. Vonandi getum við haldið áfram þessu prógrammi sem búið hefur verið til sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson talaði um, þ.e. fern jarðgöng sem er verið að byrja á. Það er auðvitað stórt mál. Þetta er í takt við það sem við sjáum í samgönguáætlun og það sem við erum að vinna að. Ég leyfi mér að halda því fram, virðulegi forseti, að aldrei í sögu Íslands hafi jafnmiklum fjármunum verið varið til samgöngumála og við erum að gera nú og næstu tvö ár. Veitir sannarlega ekki af, segja sumir. Það er alveg hárrétt og ég hef margoft tjáð mig um vegina eins og á sunnanverðum Vestfjörðum og svo þá kafla sem við erum að tala um hér, Dynjandisheiði, svo Hrafnseyrarheiði og Dýrafjarðargöng og allt þetta þannig að þarna þarf sannarlega að taka vel á. Ég tek undir það sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fyrirspyrjandi sagði, það verður verkefni okkar í vetur að búa til samgönguáætlun. Við vitum nokkurn veginn úr hvaða peningum við höfum að spila og við þurfum að raða þessu niður dálítið vel og sjá til þess að þeir nýtist. Til þess að Dýrafjarðargöng sem á að opna í síðasta lagi 2012 nýtist fullkomlega þarf að gera betri veg yfir Dynjandisheiði í framhaldi af því eða samhliða, hvernig sem það er. Þetta er verkefni sem bíður okkar. Ég ætla ekki að tala meira um þetta núna en vek aðeins athygli á því að miðað við þessar nýju kostnaðartölur Vegagerðarinnar sem komu fram höfum við 1.300 millj. en verkið mun kosta a.m.k. 4,1 milljarð og það er auðvitað dálítið gat sem okkur ber að brúa. Ég ítreka þakkir fyrir þessa fyrirspurn.

Frú forseti. Ég vil inna hæstv. forsætisráðherra eftir því hvenær megi vænta þess að örorkumats- og starfsendurhæfingarnefnd á vegum forsætisráðuneytisins ljúki störfum. Í kjölfar síðustu kjarasamninga var skipuð nefnd sem var skipuð fulltrúum frá forsætis-, fjármála-, heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytum. Reyndar gleymdist í upphafi vinnunnar að tryggja Öryrkjabandalaginu fulltrúa í þessa nefnd en eftir ábendingu frá Öryrkjabandalaginu var fulltrúa þess bætt í hana. Þessi nefnd er mjög merkilegt fyrirbæri því að í henni er fjallað um mjög mikilvægt mál sem er örorku- og starfsendurhæfing og í raun og veru leitast við nýja nálgun, sem sagt að nálgast einstaklinginn með því að horfa frekar á hvað viðkomandi getur gert en hvað hann getur ekki gert. Mjög margir bíða óþreyjufullir eftir að nefnd forsætisráðherra skili af sér því að miklar væntingar eru bundnar við það starf sem þar fer fram. Við höfum heyrt af því að þessi nefnd hafi jafnvel ekki hist svo vikum skipti og óljóst hefur verið um það hvenær nefndin muni skila af sér og þess vegna hef ég ákveðið að spyrja forsætisráðherra hvað líði störfum þessarar nefndar. Það er margt sem hangir á spýtunni, til að mynda getum við nefnt að 100 þús. kr. frítekjumark öryrkja mun að óbreyttu falla úr gildi um næstu áramót og hefur það verið tengt starfi þessarar nefndar. Við hljótum þar af leiðandi að spyrja okkur hvort menn muni framlengja þetta frítekjumark ljúki nefndin ekki störfum á tilsettum tíma eða hvað ríkisstjórnin ætli sér í þessum efnum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við fáum á hreint í þessari umræðu hvernig störfum þessarar mikilvægu nefndar er háttað og hvenær hæstv. forsætisráðherra telji að hún muni ljúka störfum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að hér er um mikilvægt nefndarstarf að ræða. Sú nefnd sem hann getur um í fyrirspurn sinni er reyndar hin síðari af tveimur sem hafa unnið að þessum málum. Sú fyrri lauk störfum og skilaði sameiginlegu áliti og tillögum í mars 2007. Það álit var kynnt í ríkisstjórn og samþykkt að minni tillögu þar að fela fulltrúum þeirra ráðuneyta sem sæti áttu í nefndinni að fylgja tillögum hennar eftir og gera frekari útfærslu og tillögur um framkvæmd í samráði við Öryrkjabandalagið, Landssamtök lífeyrissjóða og aðila vinnumarkaðarins. Eins og hv. þingmaður gat um var meginefni þessara tillagna að breyta núgildandi örorkumati þannig að það verði sveigjanlegra og taki fremur mið af vinnugetu tiltekins einstaklings en örorku hans. Það er einnig gert ráð fyrir því að starfsendurhæfing verði stórfelld og skipulag hennar bætt þar sem m.a. verði lögð áhersla á að saman fari læknisfræðileg endurhæfing og starfsendurhæfing eftir því sem við á og hún hefjist eins fljótt og hægt er. Síðari nefndin hefur unnið að þessu verkefni um allnokkra hríð undir forustu ráðuneytisstjórans í forsætisráðuneytinu. Hún hefur notið aðstoðar fjölmargra sérfræðinga á þessu sviði, innlendra sem erlendra sem og sérstakra ráðgjafa, enda er hér um viðamikið verkefni að ræða og mikið í húfi að vel takist til alveg eins og hv. þingmaður benti réttilega á. Ég treysti mér ekki til að tímasetja nákvæmlega hvenær þessu starfi lýkur. Auðvitað fer það eftir ýmsu og ekki bara vilja og áhuga einstakra nefndarmanna en stefnt er að því að fyrsti áfangi þessara breytinga geti komið til framkvæmda á næstu mánuðum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin svo langt sem þau náðu því að ekki nefndi hæstv. ráðherra neina sérstaka tímasetningu um það hvenær þessi nefnd mundi ljúka störfum. En hins vegar er það rétt sem hann benti á að hér er um mjög vandmeðfarið mál að ræða. Við eigum því ekki að ana að neinu heldur eigum við að hvetja til þess að menn fari mjög ítarlega yfir þessi mál og skili þar af leiðandi af sér betra starfi en ella. Ég bind miklar vonir við að þessi nefnd muni stuðla að miklum framförum í þessum málaflokki og því mikilvægt að menn taki sér góðan tíma í þetta. Ég held reyndar að það markmið sem menn settu sér að þessi nefnd mundi skila af sér um áramótin sé óraunhæft því að menn eiga eftir að innleiða heilmiklar kerfisbreytingar þar. Það er mjög svifaseint. Ef við gerum ráð fyrir því að þessi nefnd muni ekki skila af sér um næstu áramót heldur einhverjum mánuðum síðar er mikilvægt fyrir alla aðila að vita hvort ríkisstjórnin og forsætisráðherra ætli sér þá að framlengja þetta 100 þús. kr. frítekjumark sem hefur verið tengt við starf nefndarinnar með óbeinum hætti. Það er mikilvægt því að ég þarf ekki að fara yfir það með hæstv. forsætisráðherra að öryrkjar eru svo sem ekki með breiðustu bökin í samfélaginu og á miklum verðbólgutímum er örugglega hart í ári á mörgum bæjum þar. Það er mikilvægt að þessi hópur fái þá fullvissu um að menn ætli ekki að afnema frítekjumarkið um næstu áramót heldur að það verði framlengt þangað til þessi nefnd hefur lokið þeim mikilvægu störfum sem hún á að sinna og skilar vonandi fyrr en síðar.