Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (EÁrna): Þá er nú störfum þessarar hv. deildar lokið að þessu sinni. Ég vil þakka öllum hv.þdm. fyrir samvinnuna á þessu þingi. Mér er sönn ánægja að minnast þess, hve ágæt hún hefir verið í alla staði. Hafa hv.þdm. sýnt mér samhug og umburðarlyndi í mínum störfum. - Þeim hv.þdm., sem dvalið hafa hér fjarri heimilum sínum, óska ég góðrar heimferðar og heimkomu, og öllum hv.þdm. óska ég svo gleðilegra jóla.

Jón Baldvinsson Það er víst óhætt í nafni allra hv.þdm. að þakka hæstv. forseta fyrir góða, réttláta og lipra forsetastjórn á þessu þingi. Hann mun nú bráðlega leggja í langa ferð heimleiðis, og óska ég honum góðrar heimferðar, einnig gleðilegra jóla og farsæls nýárs. Veit ég, á allir hv.þdm. taka undir þessar óskir mínar. (Allir þdm. stóðu upp.)

Forseti (EÁrna): Ég þakka. b. í neðri deild.

Pétur Ottesen Ég vil leyfa mér að benda á. hvort ekki sé viðeigandi, þegar fjárl. eru rædd hér á Alþingi, að frsm.fjvn., sem þm. þurfa að beina máli sínu til, séu viðstaddir. Mér virðist það vera sú lágmarkskrafa, sem gera verður í þessu efni. Ég vil því skjóta þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort honum þyki það sóma þingsins samboðið að láta þm. tala yfir tómum stólum og að frsm. séu ekki einu sinni viðstaddir, að ég ekki tali um hæstv. stjórn.

Forseti (JBald): Það er rétt hjá hv.þm. Borgf., að frsm.fjvn. ættu jafnan að vera við, þegar fjárl. eru rædd, og skal ég því gera ráðstafanir til að ná í frsm. Að ég hefi ekki séð mér annað fært en að láta hefja umr. um fjárl. nú þegar, enda þótt fáir séu mættir, er sakir þess, hve stuttur fundartími er ætlaður til umr. um fjárlfrv. að þessu sinni.

Pétur Ottesen Ég á hér þrjár brtt. Hin fyrsta er um það, að framlagið til flóabáta hækki um 1500 kr. og að hækkunin bætist við Akranesbátinn Fagranes. Þetta er eini flóabáturinn, sem engan styrk hefir fengið síðastl. ár. Hélt þessi bátur þó uppi daglegum ferðum milli Akraness og Reykjavíkur lengst af á síðastl. sumri, en fór annars þrisvar í viku, en þessar tíðu ferðir eru fyrst og fremst farnar vegna þarfa mjólkurframleiðenda á svæðinu utan Hafnarfjalls. Ferðir Hvalfjarðarbátsins, sem notið hefir nokkurs styrks að undanförnu, hafa nú lagzt niður, en flutningar þeir, sem hann annaðist, færzt yfir í Fagranesið. Samgmn. hefir því fært styrk þann, sem Hvalfjarðarbáturinn hefir haft, yfir á Fagranesið, 1500 krónur. Þessi bátur annast nú, auk alls annars, alla flutninga fyrir bændur í neðri hluta Borgarfjarðarsýslu, en til þess að koma mjólkinni í söluhæfu ástandi á markaðinn, verður að flytja hana daglega meðan heitt er í veðri, en sá flutningur er dýr. Ég hefi því flutt brtt. um að hækka styrkinn til Fagranessins upp í 3 þús. kr. Eins og áður er sagt, er það vitanlega mjög áríðandi fyrir bændur að geta komið mjólkinni daglega hingað til Reykjavíkur, því að þá er hægt að selja hana beint til neytendanna, og það gildir þá 8 -9 aura meira á hvern lítra, því að annars verður að vinna úr mjólkinni. Að senda mjólkina svona daglega verður vitanlega mun dýrara en ef hún væri ekki send nema annan eða þriðja hvern dag, en eins og ég tók fram, þá er það bændunum óumflýjanleg nauðsyn vegna verðmismunarins. Þá á ég enn brtt. á þskj. 890, við brtt. á þskj. 881,50, viðvíkjandi Fiskifélaginu. Þegar fjvn. var að gera ráðstafanir til að færa niður útgjaldaliði fjárl., þá hafði sezt yfir tvennt, er snerti Fiskifélagið. Í fyrsta lagi það, að styrkurinn til þess var lækkaður um 5 þús. kr. á síðastl. ári, en sambærilegur styrkur til Búnaðarfélags Íslands var þá látinn standa óhreyfður. Auk þessa var þess ekki gætt, að það kostaði 3 þús. kr. útgjöld fyrir félagið, að söfnun aflaskýrsla var færð yfir á það. Þetta sást fjvn. yfir, en ef þetta hefði verið athugað, geri ég ráð fyrir, að það hefði haft áhrif gagnvart niðurfærslu n. hjá félaginu. Nú hefði ég viljað tala við hæstv.atvmrh. um þetta, en hann er ekki mættur á fundinum.

Það eru takmörk fyrir því hvað menn geta vakað

. Ég skil varla í því, að ekki megi leggja sömu vökur á ráðherra og aðra þm., og ég fæ alls ekki séð, að þeir geti á nokkurn hátt skorazt undan að taka þátt í þeirri vinnu, sem forseti telur forsvaranlegt að leggja á þingmenn yfirleitt. Það verður mjög þröngt fyrir dyrum hjá Fiskifélaginu að bera uppi þá starfsemi, sem það hefir með höndum fyrir fiskimenn þessa lands, ef styrkurinn verður færður niður eins og tillögur liggja fyrir um. Því er svo háttað, að félagið hefir þrjá fasta starfsmenn í þjónustu sinni, fyrir utan þá menn, er í skrifstofu vinna, fiskifræðing, vélfræðing og efnafræðing. Það, sem ég nú vildi skjóta til hæstv.atvmrh., fyrst hann er nú kominn, er það, hvort hann sæi sér ekki fært að láta t. d. einhverja aðra stofnun taka þátt í launagreiðslu einhvers þessara manna, til þess að létta á Fiskifélaginu. Þetta vænti ég, að hæstv. ráðh. taki til athugunar. Þá hefi ég og flutt brtt. um það, að eftirlit og birting veðurfregna verði lögð undir Fiskifélag Íslands. Að undanförnu hafa verið veittar 5 þús. kr. til þessa. Ég legg því til, að upphæð þessi renni til Fiskifélagsins, og að liðurinn sem slíkur falli niður. Þetta vænti ég, að hæstv. Alþingi geti fallizt á. Þriðja brtt. mín er um það, að endurgreiða skemmtanaskatt af þeim skemmtunum, sem Slysavarnafélagið heldur til ágóða fyrir slysavarnir. Eins og ég benti á í öðru sambandi, er nú á síðari árum mjög unnið að því að efla og auka slysavarnirnar. Er mikill áhugi vaknaður fyrir þessu starfi, og er allmikið orðið ágengt í málinu. Ein aðalleiðin til öflunar fjár, sem síðan er notað til þess að koma upp björgunarskipum og setja upp björgunarstöðvar, er sú, að halda skemmtisamkomur og verja ágóðanum til slysavarnanna. Nú hvílir á öllum slíkum skemmtisamkomum nokkuð hár skattur til ríkissjóðs. Fjvn. hefir borizt erindi frá kvennadeild Slysavarnafélags Íslands um það, að þessi skattur verði felldur niður af nefndum samkomum. Félagið munar þetta allmiklu, en mér finnst þessi félagsskapur eiginlega yfir það hafinn að borga þennan skatt, og þess vegna sé réttmætt að fella hann niður. Ég vænti því, að hv. Alþingi geti fallizt á þessa ósk kvennadeildarinnar. - Ég hefi svo ekki fleira að minnast á, því hv. 1. þm. Skagf. hefir f. h. okkar sjálfstæðismanna í fjvn. lýst viðhorfi okkar til fjárl.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Út af fyrirspurn hv.þm. Borgf. í sambandi við lækkun styrks til Fiskifélagsins skal ég taka það fram, að ég lít svo á, að eins og rekstri Fiskifélagsins er nú hagað, þá tel ég ekki líkur til, að félagið geti haldið áfram í sama horfi og það hefir starfað, ef lækkun styrksins verður samþ. og að öðru óbreyttu. Mér er kunnugt um það, að fjárupphæð sú, sem Fiskifélagið fær, er mjög vel notuð. Forseti félagsins telur og, að ekki sé hægt að halda alla núv. starfsmenn félagsins, en ég tel mikinn skaða að hverjum þessara manna fyrir sig. Fiskifélagið hefir starfað með framsýni. Það hefir stutt beint og óbeint tvo efnilega menn til vísindanáms erlendis, sem komnir eru nú í þjónustu þess, og má vænta, að verði að góðu gagni. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég geri allt, sem í mínu valdi stendur, til þess að Fiskifélagið geti haldið áfram að njóta þeirra starfskrafta, er það nú hefir, þrátt fyrir það, þó styrkur til félagsins lækki, og ég hefi hugsað mér það helzt á þann hátt, að ýmsar stofnanir, sem ýmist eru opinberar eða háðar því opinbera, kaupi vinnu þessara manna hjá Fiskifélaginu að einhverju leyti, svo félagið þurfi ekki að fækka sínum mönnum.

Hannes Jónsson Ég á hér eina litla brtt. á þskj. 890, um 500 kr. árlega upphæð til Jóns Hanssonar. Það kann máske ýmsum að þykja það nokkuð undarlegt, að ég skuli flytja þessa till., því kannske er ekki öllum í fersku minni, hver afdrif þessi maður hefir hlotið vegna ráðstafana hins opinbera. Ég ætla ekki að rekja þá sögu hér, en ég hygg, að marga muni reka minni til hins svokallaða Móakotsmáls, og að þeir hinir sömu muni vilja með mér viðurkenna þann órétt, sem þessi maður varð að þola af hálfu hins opinbera í sambandi við það mál. Mál þetta var höfðað á hendur öðrum manni, en Jón dróst inn í málið og varð saklaus fyrir hinum þyngstu ásökunum, sem maður getur orðið fyrir. Í þrjú ár lágu á honum hinar þungu ásakanir án þess hann gæti hreinsað sig af þeim, vegna þess hve rekstur málsins gekk seint og hver rannsóknardómarinn tók við af öðrum. Ég hygg, að hver maður geti stungið hendi í sinn eiginn barm og fundið það og skilið, hvernig honum sjálfum hefði orðið við slíkum röngum ásökunum, og ég álít, að hvað sem að öðru leyti má segja um þennan mann, þá eigi hann að fá einhverja uppreisn. Ég skal benda á það, ef einhverjir kynnu að vera búnir að gleyma því, að undir þessum málarekstri var hann sviptur umráðarétti yfir börnum sínum, og gat sú ákvörðun ekki byggzt á öðru en ákærunum. En svo þegar grundvöllurinn fyrir þessum ákærum er hruninn og þar með ástæðurnar fyrir sviptingu þessa réttar, þá sýnist svo sem hann hefði átt að fá sinn rétt aftur, en það hefir enn ekki verið leiðrétt. Þessi maður er nú orðinn áttræður og er því sýnt, að ekki getur verið um þunga byrði fyrir ríkissjóð að ræða, þó honum væri veitt þessi upphæð þau ár, sem hann á eftir. Ég veit ekki, hvort það hefir verið rétt hjá mér, en ég setti hér aðra till. til vara, ef einhverjum þætti þessi upphæð of há. Þá er með henni gefinn möguleiki til þess að veita nokkra viðurkenningu. Ég verð að segja fyrir mig, að mér finnst peningarnir sjálfir ekki aðalatriðið fyrir þennan gamla mann, þó hann vissulega hafi þörf fyrir þá, heldur sé það viðurkenning fyrir því, að hann hafi orðið hart úti fyrir barðinu á þeim, sem með völdin fara. Ég tel það ekki rétt í sambandi við þessa till. að rifja upp allan þann leiðinlega málarekstur, sem átti sér stað í þessu máli. Ég vona, að þeir, sem ekki eru málinu kunnir áður, kynni sér það áður en þessi till. kemur til atkv. Ég er þess fullviss, ef hv.þm. athuga þetta mál rólega og skoða það niður í kjölinn, að þeir sannfærist um, að það er skylda Alþingis að gera yfirbót gagnvart þessum manni fyrir þann órétt, sem hann hefir verið beittur af hinu opinbera, sem þó er kannske ekki hægt að saka neinn sérstakan mann um.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Það eru nokkrar brtt., sem ég vil minnast á áður en atkvgr. fer fram. Það er þá fyrsta brtt. á þskj. 884, frá minni hl. fjvn., á þá leið, að af því atvinnubótafé, sem veitt er úr ríkissjóði samkv. fjárl., skuli varið 1/4 til þess að kaupa innlendar matarafurðir til greiðslu upp í verkalaun við atvinnubótavinnu. Um þessa till. vil ég það segja, að ég tel það tvímælalaust æskilegt, að hægt sé að greiða eitthvað af atvinnubótavinnu í framleiðsluvörum að nokkru leyti, en ég held það sé dálítið vafasamt að ákveða í fjárl., að greiða skuli vissan hluta vinnulaunanna í vörum. Það er nú svo, að þetta er nokkuð misjafnt, eftir því hvar atvinnubótavinnan er unnin, hvernig er að koma þessu fyrir. Það er eðlilegt og sjálfsagt eins og nú árar að taka upp þessa greiðsluaðferð, en mér finnst óhjákvæmilegt að athuga fyrst, hver hlutföll, eru eðlileg í þessu efni, áður en nokkru er slegið föstu um það í lögum. Það mætti benda á í þessu sambandi, að eftir slíka athugun gæti maður hugsað til að láta slíka aðferð ná til fleiri launagreiðslna en atvinnubótakaupsins. Það er kunnugt, að ríkissjóður hefir að greiða mikið meira af vinnulaunum en til þeirra, er vinna í atvinnubótum, þar á meðal til hins stóra starfsmannahóps ríkisins, og mundi það muna miklu, ef hægt væri að koma þeirri reglu á að greiða yfirleitt laun úr ríkissjóði í framleiðsluvörum að einhverjum hluta. Ég tel hreint ekki fráleitt að athuga þetta. Ég sé ekki í þessu efni mun á þeim launum, sem brtt. ræðir um, og öðrum launum, sem greidd eru úr ríkissjóði. Þessa vegna held ég, að málið verði að bíða nánari og víðtækari athugunar. Þá er brtt. á sama þskj. um að verja 120 þús. kr. til þess að bæta upp verð á kjöti af framleiðslu ársins 1935. Í þessu sambandi má jafnframt minnast á brtt. frá hv. 10. landsk. og hv.þm. V.-Húnv. um sama efni. Um þessar báðar brtt. er það að segja, að það er vitað mál, og hefir áður verið tekið fram undir umr., að um þær er eins ástatt og brtt. sama efnis, sem borin var fram við fjárl. í fyrra, að það er ekki eðlilegt, að uppbót á kjöti sé ákveðin meðan mikill hluti vörunnar er enn óseldur og verður ekki seldur fyrr en eftir áramót, og þess vegna ekki vitað um fullnaðarútkomu sölunnar, þar sem ókunnugt er um verð á því kvantum, sem óselt er um áramót. Eins og hv.þm. muna, var mikið um þetta deilt á síðasta þingi, og þá færðar fram gildar ástæður fyrir því, að ákvörðun kjötuppbótarinnar ætti að bíða þar til varan væri seld. Þau rök eiga við nú engu síður en þá. Hv. fyrri þm. Skagf. var að segja, að eðlilegt væri, að bændur fengju eitthvað af þeim skattahækkunum, sem nú væru lögleiddar. Ég álít varla þörf á því að endurtaka það, að það er alls ekki rétt, að bændur fái ekki neitt af hinum nýju tekjuliðum. Það má benda á, að til fóðurtrygginga eiga að fara 25 þús. kr., til nýbýla 200 þús. kr., til kartöfluverðlauna 30 þús. kr., til mjólkurbúa um 55 þús. kr., til frystihúsa 20 þús. kr. og til greiðslu af fasteignaveðslánum bænda 75 þús. kr. Það er því í meira lagi ofsagt, að ekkert fari til bænda, svo þau rök geta ekki gilt fyrir þessari till. minni hl. fjvn. En sem sagt, ég tel, að sömu rök gildi nú til þess að fresta beri ákvörðun á verðuppbótinni og ég bar fram í fyrra og reyndust þá að vera rétt. Þá er það ein brtt. á þskj. 890, XXV. liður, frá þeim hv. 11. landsk., hv. 1. og hv. 2. þm. Rang., um að verja 150 þús. kr., en til vara 80 þús. kr. af atvinnubótafé til Hellisheiðarvegar, og er gengið út frá, að sú vegagerð skuli byrjuð austan frá, við Suðurlandsbraut í Ölfusi. Það er út af fyrir sig að ýmsu leyti gott um till. að segja. Hér kemur fram meiri áhugi fyrir vegagerðinni en þegar verið er að ræða um benzínskattinn sem fjáröflunarleið fyrir austurleiðina. Ég tel alveg sjálfsagt, að varið sé til Austurvegar af atvinnubótafé eftir föngum, án þess að það sé bundið í lögum. Það hefir talsvert verið um það rætt, hvort heldur leggja skuli veginn um Urðir eða þrengslin, en enn hefir ekki verið ákveðið, hvor leiðin farin verði. Sérstaklega ef vestari leiðin er farin, er hér um að ræða mjög nærtæka vinnu fyrir Hafnarfjörð og Rvík, og ætti því að vera auðvelt að verja atvinnubótavinnunni allmikið til þessa vegar. Og ég vil segja það, að ég mun stuðla að því, að svo verði gert sem verða má án þess nokkur lagaákvæði heimti það. Ég hefi alltaf talið Suðurlandsveg mikið lífsspursmál; hann er ein af lífæðum þjóðfélagsins, því meðan ekki fæst öruggt vegasamband milli Suðurlandsundirlendisins og Rvíkur er hvorttveggja mjög illa sett. Þá eru ekki fleiri brtt., sem ég ætla að tala um. Það skal verða athugað um greiðslu einhvers hluta af launum úr ríkissjóði með framleiðsluvörum. Um kjötuppbótina er sama að segja og í fyrra, og atvinnubótavinnunni verður beint til Suðurlandsvegarins svo sem hægt er, þó ekkert verði lögfest um það.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Í brtt. III. á þskj. 929 er gert er ráð fyrir heimild handa ríkisstj. til þess að verja 25 þús. kr. atvinnubótafé til atvinnubóta fyrir unga menn og konur, gegn hlutfallslegu framlagi frá bæjar- og sveitarfélögum. Í sambandi við þessa till. skal ég geta þess, að það hefir komið greinilega í ljós, að óhjákvæmilegt hefir verið að miða úthlutun atvinnubótavinnu við heimilisástæður manna. Hinsvegar hefir mörgum verið það áhyggjuefni - mjög að vonum -, hversu mikill fjöldi af ungum mönnum fær hvergi að komast í vinnu. Á síðastl. ári var tilraun gerð í þessu efni og varið af atvinnubótafé um 10 þús. kr. fyrir unga menn, og ég teldi mjög vel fallið, ef hægt væri að halda því áfram. - Einnig er það svo í kaupstöðum, að konur, sem hafa fyrir heimilum að sjá, bornum sínum og öðru skylduliði, hafa um langan tíma árs litla sem enga atvinnu. En með því að koma upp t. d. saumastofum, þar sem saumaðar væru algengar flíkur, sem ekki þyrfti sérstaka kunnáttu við, mætti sjá þessum konum fyrir nokkurri atvinnu. Þá er á þskj. 884 till. frá minni hl. fjvn; þess efnis, að framlagið til atvinnubóta sé lækkað úr 500 þús. niður í 300 þús. kr. Um þessa till. þarf ég ekki að fara mörgum orðum. Það kemur öllum saman um, að atvinnuástandið er mjög ískyggilegt og litlar líkur eru til, að það fari batnandi á næsta ári. mér er um það manna kunnast, hversu erfitt hefir verið að láta þetta framlag, sem í fjárl. er, hrökkva til, og ég sé því fram á það, að þessi upphæð, sem þarna er áætluð, er með öllu ófullnægjandi. Mér er kunnugt um, að mörgum bæjarfélögum hefir beinlínis verið hjálpað með atvinnubótaframlagi til þess að komast úr vandræðum með sína þurfamenn. Verði því af atvinnubótaframlaginu skorið eins og þarna er lagt til, þá er það víst, að það hlýtur að leiða til mikilla óþæginda fyrir bæjarfélögin, auk þess sem það eykur atvinnuleysi og vandræði fólksins. Um síðari hluta till., að bæjar- og sveitarstjórnir skuli verja 1/4 af atvinnubótafé því, sem þær hafa til umráða, til þess að kaupa innlendar matarafurðir til greiðslu upp í verkalaun við atvinnubótavinnu, þarf ég ekki heldur margt að segja. Ég held, að þetta mál sé þannig vaxið, að það þurfi að athugast betur, og séu slíkar ráðstafanir gerðar, þá þurfa þær að vera sem almennastar, en ekki aðeins einn hópur manna tekinn út úr, atvinnuleysingjarnir, og sagt, að þeir skuli fá sitt kaupgjald greitt á þennan hátt. Ég álít, að það megi taka það til athugunar, hvort ríkið geti að einhverju leyti bundið greiðslur til starfsmanna sinna við það, að þeir noti íslenzkar afurðir fyrir vissan hluta af kaupi sínu, en að ætla sér að setja þetta sem skilyrði fyrir atvinnubótavinnu, hvernig svo sem ástatt er, það álít ég, að komi ekki til nokkurra mála. Ég vil því eindregið skora á hv.þm. að greiða atkv. gegn þessari till. í heild. af þeim ástæðum, sem ég nú hefi greint. Þá er hér 25. till. á þskj. 890, um að 150 þús. kr. skuli varið af atvinnubótafé til vegagerðar. Nú er það svo, eins og menn vita, að atvinnubótavinna er yfirleitt unnin á tímanum frá því í janúar og fram í apríl og frá því seint í september og fram undir áramót. Síðari hluta vetrar, frá því í janúar og fram á vor, er ekki hægt að gera ráð fyrir því með neinni skynsemi, að hægt sé að stunda vegagerð til atvinnubóta, a. m. k. þá ekki nema rétt niður við sjó, sem er hæpið þó. Aftur á móti mætti vel stunda vegagerð fyrri hluta vetrar, þegar svo viðrar. Mun það verða tekið til athugunar, og ef fært þykir, mun verða reynt að verja einhverju af atvinnubótafénu í þessu skyni. En að gefa nokkurt loforð um það, hvað miklu skuli varið í þessu skyni, er ekki hægt. Það er undir svo mörgu komið, tíðarfari og öðru slíku. - Hinsvegar vil ég benda á það, að eins og hv.þm. er kunnugt, þá hefir verið tekið upp myndarlegt framlag til þessa vegar, 70 þús., af því fé, sem af benzínskattinum kemur. Þá er næsta brtt. á sama þskj. um það, að bata sauðfjáreigendum þann halla, sem þeir hafa orðið fyrir vegna takmörkunar á útflutningsleyfum á ull og gærum héðan til Þýzkalands. Af öllum vitlausum till. er þetta sú vitlausasta. Hvernig á að reikna þennan halla út? Með því að bera saman það, sem flutt var héðan til Þýskalands á árinn 1935, og það, sem flutt var þangað árið áður? En þá mundi það sýna sig, að markaður hefir verið miklu meiri nú í ár til þýzkalands heldur en í fyrra, og það verð, sem bændur hafa fengið fyrir sínar afurðir, miklu hærra. Að þessir möguleikar hafa verið fyrir hendi á sölu til Þýzkalands, stafar af því, að stj. hefir beinlínis beint kaupunum þangað og þannig skapað aukna verzlunarmöguleika þar. - Um framlag til kjötverðjöfnunarsjóðs vil ég segja það, að sem betur fer hefir verið greiðara um kjötsöluna nú í ár heldur en síðastl. ár, og að fullnaðarniðurstöður eru enn ekki fengnar. Að þessu hvorutveggja athuguðu sé ég ekki ástæðu til að ákveða þetta framlag, hvað sem upp verður, þegar fullnaðarniðurstöður eru fengnar.

Sigurður Einarsson Ég hleyp hér í skarðið fyrir fjarverandi menn, til þess að minnast nokkrum orðum á brtt. á þskj. 932, þar sem 5 þm.Nd. fara fram á, að styrkur til Þorbergs Þórðarsonar sé færður á 18. gr. fjárl. Þórbergur er löngu orðinn kunnur maður af ritstörfum sínum, og er ekki um það að deila, að hann er einhver pennafærasti maður, sem ritar bækur hér á landi. Hann hefir löngum átt erfitt uppdráttar fjárhagslega, því það er um hann eins og aðra, sem lagt hafa það fyrir sig að rita hér heima, að hann hefir ekki haft mikið upp úr því. Hinsvegar hefir hann á undanförnum árum notið nokkurs styrks frá Alþ., og eru flm. þessarar till. þeirrar skoðunar, að vel færi á því, að hann væri færður yfir á 18. gr. fjárl. og hefði þar sinn styrk framvegis. Ég vildi vænta þess, að það verði ekki mikill ágreiningur um það, að þessi ráðstöfun sé réttmæt, því ef Þórbergur er borinn saman við þá menn aðra, sem í 18. gr. eru, þá er með engu móti hagt að segja, að hann sé afkastaminni eða ómerkilegri rithöfundur heldur en margir þeir, sem þangað eru komnir. Það má t. d. benda á, að honum er sú gáfa gefin fram yfir flesta íslenzka rithöfunda, ef ekki alla, að hann er mjög gamansamur í ritum sínum og fjölbreyttari heldur en tíðkast um íslenzka rithöfunda. Og þó að hann hafi skrifað hluti, sem einstaka mönnum kann að hafa sárnað í bili, þá hverfur það við hliðina á hinum miklu fræðiverkum og öðru, sem eftir hann liggur. - Ég ætla sem sagt að vænta þess, að hv.Alþ., sé sammála um að færa þennan rithöfund yfir í 18. gr. fjárl.

Frsm. 2. kafla (Bjarni Bjarnason) Í framsöguræðu minni hér á dögunum gleymdist mér ein till. á þskj. 895, við 14. gr., um styrk til sundskólahússins á Sveinseyri, 500 kr. Þessi staður er nú orðinn einskonar miðstöð fyrir unga fólkið þarna í grenndinni. Fyrir 4 árum vær þar byggð mjög myndarleg heit laug og heimavistarhús til sundkennslu, sem tekur 32 nemendur. Hefir þetta unga fólk lagt á sig mikið erfiði og peningaútlát til þess að koma þessu húsi upp, sem hefir flest þau þægindi, sem krafizt er nú á tímum. var styrkur veittur til þess á yfirstandandi ári, 5 þús. kr., og vill n. mæla með því, að þetta myndarlega framtak fái nú 500 kr. styrk á næsta ári. Þá er till. á þskj. 909 um kvennaskólann í Rvík. Samkv. till. er ætlazt til þess, að skólinn fái þann styrk, sem honum hefir þegar verið ákveðinn fyrir næsta ár, þ. e. a. s. að svo miklu leyti sem hann hrekkur, en framvegis greiðist styrkur til skólans eftir þeim reglum, sem segir í till., að 2/5 úr ríkissjóði gegn því að Rvíkurbær greiði 3/5. Þetta er sama fyrirkomulagið og gildir um gagnfræðaskólana. Ég vildi þá minnast örfáum orðum á nokkur atriði, sem fram hafa komið. Og skal ég þá fyrst minnast á till.hv. 11. landsk. um hafnarbætur á Stokkseyri. Nú liggur fyrir hjá fjvn. bréf, þar sem það er viðurkennt, að ríkissjóður hafi greitt það tillag, sem honum ber, til hafnarbotn á Stokkseyri samkv. till. vitamálastjóra, en hinsvegar eigi Stokkseyringar ógreiddar um 3 þús. kr. af sínu eigin tillagi og auk þess óunnið við bryggjuna fyrir 1300 kr. Nú er það svo, að þrátt fyrir það, að þessi staður sé alls góðs verður, þá verður að miðla því litla fé, sem yfir er að ráða, og fjvn. hefir fallizt á að veita Stokkseyringum ábyrgðarheimild fyrir allt að 3500 kr. til greiðslu ógoldinna vinnulauna, og hæstv.atvmrh. hefir sagt við mig, að hann hafi lofað af atvinnubótafé til þess að fullgera þessa bryggju. Þá flytur sami hv.þm.till. um hækkun á framlagi til símalagninga, og á sú hækkun að fara til nýrrar símalínu frá Ásum í Gnúpverjahreppi að Ásólfsstöðum. Það er rétt, að það er mesta nauðsyn á þessari símalínu. En fyrir nokkrum dögum var Páll Stefánsson á Ásólfsstöðum staddur hér í bænum, og átti hann tal við mig um það, hvort ekki mundi heppilegra að geyma þessa till. til næsta þings og leggja þá meiri kraft í þetta, og varð þetta að samkomulagi milli okkar þriggja, hans mín og landssímastjóra. Ég get því ekki stutt þessa till.hv. 11. landsk. Þá er hér loks till. frá þm. Rang. og hv. 11. landsk. um það að verja af atvinnubótafé 150 þús. kr. til vegagerðar á Hellisheiði. Ég verð nú að segja það um þessa hv.þm., að þeir hafa haft aðstöðu til þess um alllangan tíma að gera meira fyrir þennan veg heldur en raun er á orðin. ég minnist þess ekki, að jafnkappsamlegar kröfur í þessa átt hafi komið frá þessum hv.þm. á undanförnum þingum eins og núna, þrátt fyrir það, að aldrei hafi verið gert eins mikið fyrir þennan veg eins og nú er komið á daginn. Ég get sagt hv.þm. það, að á síðastl. sumri voru lagðir 3 km. í Ölfusinu í þá átt, sem vegurinn á að liggja, og nú er búið að lögfesta, að verja skuli a. m. k. 70 þús. kr. í Hellisheiðarveg á næsta ári, og auk þess hafa bæði hæstv.atvmrh. og hæstv. fjmrh. haft velviljuð orð um að bæta við þetta af atvinnubótafé, ef auðið yrði. Ég viðurkenni fúslega, að það þyrfti miklu meira en 70 þús. kr. í þessu skyni. Þó vænti ég þess, að hv.þm. sé það ljóst, að það verður ekki tekið allt, sem maður óskar, og ég held, að kröfur þessara þm. séu ekki sanngjarnar, þegar tekið er tillit til þess, hverju þeir hafa komið í framkvæmd á undanförnum þingum þrátt fyrir góða aðstöðu.

Frsm. 1. kafla (Jónas Guðmundsson) Það er hvorki langt né merkilegt, sem ég hefi að segja að þessu sinni. Ég vil þó segja það um allar brtt., sem fram hafa komið frá einstökum þm., að n. hefir ekki sem slík tekið afstöðu til þeirra. þm. hafa því óbundnar hendur um þessar till., og það verður að fara um þær eins og þingheimur vill vera láta. En það, sem ég vildi helzt víkja að, eru nokkur atriði í ræðu hv. 1. þm. Skagf., sem hann flutti hér fyrir stuttu sem frsm. minni hl. fjvn. Að vísu hefir form. n., hv.þm. S.-Þ., tekið mörg þeirra atriða til athugunar, svo ég tei ekki ástæðu til að minnast á nema fáein. - Hann minntist fyrst á samvinnu þá, sem verið hefði í n., og taldi hana góða. Ég er honum alveg sammála um það, að ólíkt skárra samkomulag hafi verið nú í n. heldur en í fyrra, enda bera fjárl. þess vott, og sérstaklega umr. andstæðinga stjórnarliðsins. En hv.þm. minntist á það, að þessi stefna, sem stjórnarflokkarnir hefðu fylgt, leiddi að algerðu hruni og að þeir „flytu sofandi að feigðarósi“. Það hefði verið meiningin að spara á fjárl., en svo þegar búið hefði verið að færa þau niður um 1 millj., þá hefði aftur verið rokið til að hækka þau. En þetta er dálítið villandi hjá hv.þm. Það var sem sé þannig, að þó ekkert nýtt væri tekið inn í fjárl., þá bar samt fulla nauðsyn til þess að lækka útgjöldin um 1 millj. kr., ef ekki ætti að verða fyrirsjáanlegur tekjuhalli á ríkisbúskapnum. gangandi út frá því, að svipaðar tekjur yrðu á árinu 1936 eins og á árinu 1935. Þess vegna var þessi niðurskurður gerður. Svo var hitt annað mál, hvort heppilegt væri nú á þessum tímum að ráðast í að setja löggjöf um alþýðutryggingar og nýbýli og annað slíkt, sem hefði í fór með sé aukin útgjöld upp á fleiri hundruð þús. kr. - Um benzínskattinn, sem líklega er sérstakur liður í ollu þessu og mikið er búið að ræða um, er það að segja, að hann er fyrst og fremst settur til þess að geta aukið atvinnu á þeim tíma, þegar atvinnureksturinn dregst saman hjá einstaklingunum, bæði fyrir utan að komandi áhrif og eins fyrir það, að þegar erfiðir tímar eru um sölu á afurðum, þá dregur ósjálfrátt úr öllum atvinnurekstri. Atvinnurekendur draga saman seglin til þess að forða sjálfum sér frá tjóni, og verður ekkert við því sagt. Hin hliðin er sú, að bættir vegir á þeim slóðum, og sem bifreiðaumferðin er mest, er beinlínis gróði fyrir þá, sem bifreiðar eiga. Þessi skattur er því í rauninni einskonar utanveltuskattur á fjárl., kemur að vísu inn sem tekjur, en gengur út upp í gjöld ákveðinna framkvæmda, sem hafa þetta tvennt sem hlutverk. Ég skal ekki segja, hvort hv. 1. þm. Skagf. telur það að „fljóta sofandi að feigðarósi“ að gera þær tilraunir, sem hægt er að gera til að auka atvinnu fólksins, en það er í raun og veru ekkert annað, sem verið er að gera með þeim útgjaldahækkunum, sem gerðar eru á fjárlfrv., en að auka atvinnuna annarsvegar og tryggja fólkið hinsvegar. Allar hækkanir n. ganga út á þetta, og það má vel vera, að það sé að „fljóta sofandi að feigðarósi“ að fylgja þessari stefnu, sem hv. 1. þm. Skagf. segir, að leiði að hruni. En hvorki ég eða meiri hl. n. hefir getað fallizt á, að þetta sé röng stefna. Þetta er sú stefna, sem þessir flokkar hafa fylgt frá því þeir tóku við völdum, og hún kemur skýrast fram í þessum till. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að ef við ættum eftir að vera nokkur ár saman. þá mundu allir vera komnir á sama mál, og færði þar til, að í fyrra hefðu þeir viljað draga úr strandferðastyrknum. Ég get sagt það sama; ég hefi ekki orðið var við neinn sérstakan mótþróa hjá n.-mönnum minni hl. við þær till., sem við höfum komið inn í fjárl. um tryggingar og aukna atvinnu af hálfu ríkisins. En þetta er stefnumál þeirra flokka, sem nú standa að stj., og mér finnst það ákaflega gleðilegar framfarir hjá sjálfstæðismönnum að fallast nú á þetta.

Höfum við fallizt á þetta?

. Já, með því að gera ekki neinn ágreining. Hitt hafa þeir sagt, að það gæti orkað tvímælis, hvort ráðlegt væri að byrja á þessum framkvæmdum á þeim tímum sem nú eru. Ég hefi a. m. k. ekki skilið þá svo, að þeir væru á móti því, að teknar væru inn í fjárl. stórar fjárhæðir til alþýðutrygginga. Þeir hafa bara haldið fram, að það væri óheppilegt að gera það á þessum tíma. Þetta hefir komið fram í umr. í fjvn., í umr. í Nd. og jafnvel í umr. hér í Sþ. Hv. 1. Þm. Skagf. minntist á áfengistekjurnar og hækkunartill. n. við þann lið. Það er gert ráð fyrir að hakka verðið á áfengi, og stafar hækkunartill. fyrst og fremst af því. Þá skal ég minnast á nokkrar af till.hv.þm. En ég vil taka það fram, að ég tala ekki um þær í nafni n., heldur aðeins sem þm.; þó geri ég ráð fyrir, að skoðanir meiri hl. n. séu svipaðar mínum. Það hafa komið fram á tveimur þskj.till. um að bæta nokkrum mönnum í Ólafsfirði bátatjón. Það væri ákaflega æskilegt, að hægt væri að bæta slík tjón, en ef fara á út á þá braut að bæta yfirleitt tjón einstakra manna af völdum náttúrunnar, þá getum við fengið inn í fjárlögin allóþægilegan lið. Það er ekki lengra síðan en í haust, að 10 bátar brotnuðu og sukku á Norðfirði, og voru sumir óvátryggðir. Ég hefi eigi leyft mér að fara fram á, að þetta væri hætt. Mér er og kunnugt um, að á sveitabæjum hér í Borgarfirði hrynur svo niður bústofn bænda, að nú eru orðnir nær félausir menn, sem áttu fleiri hundruð fjár. Væri minni ástæða til að bæta þeim tjónið heldur en þessum mönnum í Ólafsfirði? Þannig mætti lengi telja, og ef fara ætti inn á þessa braut, mundi oft illt að gera upp á milli manna. Ég veit, að hv.þm. munu svara, að hér hafi átt sér stað sérstakt tjón vegna þess að ekki hafi verið búið að koma í lag vátryggingu. En fyrir öllu svona er hægt að færa einhverjar sérstakar ástæður; hvort þær eru meiri í einu tilfelli en öðru er ekki svo gott að dæma um, þó ég viðurkenni þörfina á að hjálpa þessum mönnum, vil ég samt ekki fallast á að fara inn á þessa braut, því það væri þá eftir að bæta margan skaðann. Þá minntist hv.þm. á kjötuppbótina og meðferð þess máls í fjvn. Ég skal ekki fara langt út í það efni, en það er náttúrlega með þetta eins og hvert annað mál, sem fær heldur ógreinilega afgreiðslu í n., að það má segja á eftir, að það hafi verið svona og svona með það farið. En hin raunverulega niðurstaða um kjötuppbótina var sú, a. m. k. að því er Alþfl. snertir og ég held Framsfl. líka, að fyrst verði að sjá, hrað mikils þarf við til þess að bæta upp kjötið, og taka svo ákvörðun um, eins og gert var á síðastl. ári, hvort ekki eru aðrir liðir í fjárl., sem mætti taka þetta af, og bæta svo þar við, ef á þarf að halda. Um atvinnubótaféð hefir hæstv.atvmrh. talað, en út af brtt., sem fram eru bornar við þann lið, vil ég segja þetta: Atvinnubótaféð er hugsað og beinlínis ákveðið af þinginu til þess að vera einskonar varasjóður, sem stj. geti á hverjum tíma úthlutað til hjálpar þeim byggðarlögum, þar sem atvinnan bregzt. Ef nú á að fara inn á þá braut, að þingið ákveði, hvert þetta fé skuli veitt, þá getur farið svo, að ekkert fé verði fyrir hendi til að veita þangað, sem þörfin er mest í hvert skipti. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að utan Suðurlandsundirlendisins, Faxaflóa og Vestmannaeyja hefir atvinnuleysið síðasta ár verið þannig, að til vandræða horfir og hallæris í mörgum sjávarplássum, og jafnvel sveitum. Ef binda á ríkisstj. með ákvæðum um að verja þessu fé til eins eða annars, getur farið svo, að ekkert verði eftir til þess að hjálpa þessum sveitarfélögum. Nú leggur minni hl. fjvn. til að lækka atvinnubótaféð niður í 300 þús. kr. við skulum segja, að það yrði samþ. Fulltrúi bændaflokksins leggur til, að ef ekkert fé verði ákvarðað í fjárl. sérstaklega til kjötuppbótar, þá skuli taka 150 þús. kr. af atvinnubótafénu til þess að bæta með kjötverðið til bænda. Hv. 11. landsk. leggur til, að 150 þús. verði teknar af atvinnubótafénu til Hellisheiðarvegar, sem áður er gert ráð fyrir, að fái 60 þús. kr. Þá er ekki einn einasti eyrir eftir til þess hlutverks, sem þessu fé er ætlað að inna af hendi. Þess vegna má ekki samþ. svona till. Það, sem fyrir mér vakir, er það, að ekki megi lækka atvinnubótaféð vegna þess, að það er eina framlagið, sem ríkisstj. getur gripið til og hjálpað með þeim bæjum og sveitarfélögum, þar sem brýnust nauðsyn kemur fram. Þó vegna annara aðgerða þingsins og aðgerða Reykjavíkurbæjar megi búast við meiri atvinnu heldur en að undanförnu hér í grenndinni, þar sem Sogsvirkjunin stendur sem hæst á næsta ári og gert er ráð fyrir að láta vinna fyrir mestan hluta benzínskattsins í nágrenni Reykjavíkur, þá er nauðsyn annara bæjar- og sveitarfélaga úti um landið ennþá meiri í þessu efni heldur en nokkru sinni fyrr. Ég vil því ekki, að þetta fé sé á neinn hátt skert; enda væri alveg horfið frá því, sem á að vera tilgangur þessa framlags, sem sé að geta greitt fyrir bæjar- og sveitarfélögum, sem fyrir mestum atvinnubresti verða af ýmsum ástæðum, ef brtt. eru samþ. Um vegatill. get ég verið fáorður; ég geri ráð fyrir, að fjvn. sé á móti þeim öllum, a. m. k. meiri hl. Vegafénu var með góðu samkomulagi skipt í n. þannig, að tillit var tekið til hvers héraðs. Þó svo virðist, að Vestur-Skaftafellssýsla fái hér einna minnst fé, þá hefir á undanförnum árum verið varið þangað geysimiklu fé, á síðasta ári t. d. hvorki meira né minna en 40 þús. kr. Það hefir verið talað hér um, að í Síðuveg þurfi 1000 kr. á ári til þess að halda honum færum eins og öðrum þjóðvegum, en ekki mundi þurfa nema 6 þús. kr., eða 3 þús. meira en lagt er til í frv., til þess að fullgera hann svo hann verði góður. Ég verð að segja, að ef þessum 1000 kr. væri bætt við þær 3000 kr., sem veittar eru til þessa vegar samkv. frv., þá hefir vegamálastjóri oft leyft sér annað eins, þó hann tæki 2000 kr. til viðbótar af viðgerðafénu til þess að geta klárað veginn. Ég get ekki séð annað en það væri skynsamlegt, og hann mun hafa svo frjálsar hendur um meðferð viðhaldsfjársins, eins og skýrsla hans ber með sér, að það getur farið upp í 70 þús. í einni sýslu, þó þangað séu ekki áætlaðar nema 30 þús. kr. Ég skal svo láta máli mínu lokið. mér fannst betur viðeigandi að segja eitthvað um þessar till. og vona, að það verði ekki til þess að umr. lengist mikið. En fjvn. hefir raunar ekki sem slík tekið afstöðu til neinna af till. einstakra þm., og býst ég því við, að einstakir nm. telji sig óbundna við atkvgr.

Frsm. 3. kafla (Þorbergur Þorleifsson) Ég sé ekki ástæðu til að tala mikið um þær brtt. frá einstökum þm., sem hér liggja fyrir; bæði eru flm. margra þeirra fjarverandi, og svo er það um þær allar að segja, að fjvn. sem slík mælir ekki með þeim. Hinsvegar hafa nm. óbundnar hendur um flestar till. og geta því greitt atkv. eins og þeim sýnist. En út af ummælum hv. 1. þm. Skagf. í framsöguræðu sinni fyrir minni hl. ætla ég að segja örfá orð. Hv. þm. talaði nú svona nokkuð á við og dreif um starf og stefnu fjvn.; hv.þm. S.-Þ. hefir tekið það efni til athugunar, og skal ég ekki fara frekar út í það. Ég get aðeins tekið undir með öðrum frsm.n. um það, að í rauninni var bezta samstarf og samkomulag í n.; það voru teknar til greina till. minni hl., enda virtist mér koma fram hjá hv.frsm. minni hl., að hann hefði ekki upp á neitt að klaga um samstarfið í n. yfirleitt. Hinsvegar er það vitanlegt, þar sem um þann reginstefnumun í stjórnmálum er að ræða, eins og er hér milli meiri og minni hl., að þá hlýtur að vera að ýmsu leyti staðfest allmikið djúp milli þeirra aðferða, sem slíkir aðilar vilja hafa um ýms atriði fjárl. Hv. 1. þm. Skagf. minntist ofurlítið á eitt atriði víðvíkjandi þeim klofningstill., sem minni hl. kom hér fram með í fyrra. Ein þeirra var um að lækka styrkinn til samgangna á sjó. Nú segir hv.þm., að meiri hl. hafi fallizt á slíka lækkun, þó hann í fyrra teldi hana árás á Austurland. Ég býst við, að ég hafi látið falla einhver ummæli í þessa átt á þingi í fyrra. En ég vil henda hv.þm. á það, að nú er viðhorfið allbreytt hvað þetta snertir. Í fyrsta lagi voru ekki á þingi í fyrra gerðar till. um slíka heildarniðurfærslu á öllum liðum fjárl., þar sem því er mögulegt að koma við, eins og nú. Þó nú sé færður niður styrkurinn til strandferða, þá er það ekkert annað en hliðstæð niðurfærsla við niðurfærslu fjöldamargra annara liða, en í fyrra tók hv. minni hl. þennan lið alveg út úr. Auk þess má benda á, að aðstaða Austurlands til samgangna hefir breytzt síðan í fyrra að því leyti, að bílvegakerfi landsins hefir verið bætt svo, að nú er hægt að nota bíla alla leið milli Reykjavíkur og Austurlands, sem ekki var hægt þegar gengið var frá fjárl. í fyrra, að þessu leyti hefir viðhorfið breyzt. Einnig munu verða gerðar sérstakar ráðstafanir til þess, að þessi niðurfærsla styrksins til strandferða komi sem minnst niður á þeim stöðum, sem verst eru settir með samgöngur hér á landi, en til slíks hafði hv. minni hl. ekki ætlazt, þegar hann kom fram með till. sínar í fyrra.

Hvaða sérstöku ráðstafanir eru það?

. Það var samkomulag um það milli samgmn. og fjvn., eins og hv.þm. veit, að þetta skyldi látið koma tiltölulega minnst niður á Austurlandi.

Mátti ekki gera það í fyrra líka?

. Það lá ekkert fyrir um það þá, svo þetta er ekki rétt, að meiri hl. hafi skipt um skoðun; það er viðhorfið í þessu efni, sem hefir breytzt; það er allt og sumt. Þá ætla ég að víkja með örfáum orðum að Því, er hv. 1. þm. Skagf. sagði um meðferð till. þeirrar, er fram kom í fjvn. um að bæta upp kjötverð til bænda. mér datt í hug, þegar hv.þm. var að segja frá þessu, að sjaldan er nema hálfsögð sagan er einn segir frá. Ég ætla ekki að mótmæla því, að hv.þm. hafi sagt rétt frá, það sem það náði, en hann gleymdi að geta um það, að á fund n. kom hv. 2. þm.N.-M., sem einmitt er form. kjötverðlagsnefndar, og benti hann n. á, að það væri ekki rétt að taka upp neina ákveðna upphæð til þess að bæta með kjötverðið, vegna þess að það væri mjög óvíst um það ennþá, hvernig salan yrði á erlendum markaði. Hann skýrði n. frá, að salan á frysta kjötinu hefði gengið mjög vel það sem af væri, og líkindi væru til, að hún gengi vel áfram, þó ekkert væri hagt að segja um það með vissu. því áleit hann, og yfirleitt þeir, sem hafa þetta með höndum, að ekki væri hyggilegt að taka upp í fjárl. ákveðna fjárhæð í þessu skyni, meðan ekki væri hægt að segja um, hvað hún þyrfti að vera há. Þessi aðferð var líka viðhöfð á síðasta þingi, að það var ekki tekin upp sérstök fjárveiting í þessu skyni, en hæstv.forsrh. lýsti því yfir fyrir hönd Framsfl., að hann mundi beita sér fyrir því, að þessi kjötuppbót yrði veitt síðar á árinu, ef þörf væri á. Var í rauninni ekki nema sjálfsagt að taka þetta til greina, og því var það, að við, sem áður vorum því fylgjandi í n. að taka þegar upp sérstakt framlag til kjötuppbótar, fellumst á að láta þetta bíða þangað til séð væri, hvað mikið þyrfti við. Þá er það út af aths. við heimildartill. um endurgreiðslu á tolli af vínanda til verksmiðju á Akureyri, sem ég vil gefa nokkrar upplýsingar. Ég skal viðurkenna, að í framsöguræðu minni gaf ég ekki neina skýringu á þessari till., og er því eðlilegt, að hv.þm. vilji fá upplýsingar um hana. En ég er sannfærður um, að þegar hv.þm. hæfa heyrt, hvernig málavextir eru, þá muni þeir ekki verða þessari tollendurgreiðslu andstæðir. Þessu er þannig varið, að S. Í. S. hefir hugsað sér að koma upp verksmiðju á Akureyri til að vinna fatnað úr skinnum. En til þess hægt sé að keppa við erlenda framleiðslu í þeirri grein hvað verð snertir, þá þarf að skapa þessari fyrirhuguðu verksmiðju sömu aðstöðu til útvegunar þeirra hráefna, sem til þessa iðnaðar þarf, eins og erlendu verksmiðjurnar hafa. M. a. þarf að nota allmikið af vínanda við verkun skinnanna. Erlendu verksmiðjurnar fá þann vínanda, sem þær þurfa að nota, fyrir 50 aura lítrann. En tollurinn á ómenguðum vínanda er hér kr. 6.25 pr. lítra, og kr. 2.25 pr. lítra af menguðum vínanda. Nú er að vísu betra að nota ómengaðan vínanda til þessara hluta, en má þó nota mengaðan. Hér er um það að ræða, að ef ekki fæst þessi tolleftirgjöf, verður alls ekki lagt í að koma þessum iðnaði á fót, og þess vegna tapar ríkissjóður í raun og veru engu, því það mundi aldrei koma til þess, að neinn vínandi væri fluttur inn í þessu skyni, ef tollurinn er ekki gefinn eftir. Í öðru lagi yrði hér ekki nema um litla upphæð að ræða. Í byrjun er gert ráð fyrir 100 lítrum af vínanda, en þörfin mundi vitanlega aukast fljótt, ef framleiðslan heppnaðist vel. Fyrst í stað mundi eftirgjöfin því ekki nema meiru en 225 kr., en þó hún kæmi til með að nema svo þúsundum skipti, þá er ekki nokkur vafi á því, að hér er um svo merkilegan iðnað að ræða, að ekki er nema sjálfsagt, að ríkið gefi eftir þennan toll. Ég man þá ekki eftir fleiri atriðum, sem ég þarf að svara.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Ég vil fyrst leyfa mér að segja nokkur orð um þá till., sem ég ber fram einn. Hún er á þskj. 890, 9. liður 1 -3, um Laxárdalsveg, að framlag til hans verði hækkað úr 1500 kr. upp í 2500 kr. Þessi vegur hefir að ófyrirsynju verið olnbogabarn nú síðustu árin, og er hans þó hin mesta þörf, því að svo hagar til þarna, að það er þegar kominn allgreiður vegur yfir Laxárdalsheiði, en Laxárdalurinn sjálfur innan til er ófær. Er hin mesta nauðsyn að geta lokið við veginn, einkanlega á miðkafla dalsins, þar sem verður að fara yfir eina til þess að komast leiðar sinnar; en í ánni eru sandbleytur, og þegar miklar rigningar eru, getur hún verið ófær. Hreppsbúar hafa lagt mikið á sig til þess að leggja af mörkum á móti því, sem greitt er úr ríkissjóði, og þeir hafa sýnt það í verkinu, hvað mikið áhugamál þessi vegur er þeim. - Annar liður í þessari till. minni er um Suðurdalaveginn, að framlagið til hana hækki úr 6000 kr. upp í 8000 kr. Um þann veg er sama að segja, að hans er hin mesta þörf, en því má bæta við, að hans er ekki aðeins nauðsyn fyrir héraðið sjálft, heldur og fyrir vesturkjálkann. Strandasýsla og Barðastrandarsýsla, eða austurhluti hennar, hafa mjög mikið gagn af þessum vegi. En svo hagar til einmitt í Suðurdölunum, að stór á, Miðá, sem hefir mikið vatnssvið og vex ört á sumrin og getur verið ófær haust og vor, rennur þarna, mg hafa bílar teppzt við hana. Þessi vegabót, sem nú á að gera, er einmitt gerð með það fyrir augum, að komizt verði hjá að fara yfir Miðá sjálfa, heldur verði lagðar smá brýr á nokkrar ár, sem í hana renna. Er þess vegna hin mesta nauðsyn, ekki aðeins fyrir það hérað, sem þessar vegabætur eru verðar í, heldur og fyrir Strandasýslu og austasta hluta Barðastrandarsýslu, að þessi vegur komist á. Ég hefi því lagt til, að upphæð til þessa vegar verði hækkuð lítilsháttar. Í 3. lið IX. er talað um Saurbæjarveg. Þeirrar vegabótar er eigi aðeins þörf vegna þeirra byggða, sem vegurinn liggur um, heldur og vegna nokkurra héraða, sem verða að flytja eftir þessum vegi. Ég hefi því lagt til, að sú upphæð verði hækkuð um 1500 kr. þá hefi ég borið fram brtt., sem er merkt XXVIII., við 16. gr. 12, um 800 kr. til Ingólfs Davíðssonar grasafræðings til framhaldsnáms í jurtasjúkdómafræði. Ég bar fram till. um þennan námsstyrk í fyrra, og var hann þá samþ., en því miður hefir þessi maður ekki komizt að í fjárl. fyrir næsta ár. En ég tel hina mestu nauðsyn á að hafa sérfróðum mönnum á að skipa viðvíkjandi jurtasjúkdómum, með því að það skiptir mjög miklu máli fyrir alla þá, sem lifa á jarðrækt. Það er vitanlegt, að fjölmargir hafa orðið fyrir geysimiklum skaða á undanförnum árum af völdum kartöflusýkinnar. Vera má, að ef við hefðum haft sérfræðing í jurtasjúkdómum, þá hefði mönnum þegar tekizt að vinna bug á þessum vágesti, en við höfum ekki haft einn einasta jurtasjúkdómafræðing, en orðið að leita til erlendra manna í því efni, en slíkum mönnum er ekki ávallt að treysta, og verður ekki hjá því komizt að veita nokkurn styrk til þess að þjóðin geti átt kost á því, að hér heima sé jafnan sérfróður maður, þegar um jurtasjúkdóma er að ræða. Ég vænti því, að Alþ. taki vel undir þessa till., eins og henni var vel tekið í fyrra. Þá hefi ég ásamt öðrum flutt brtt. við 22. gr. um að á eftir II. lið komi nýr liður um að heimila ríkisstj. að festa kaup á jörðunum Vorsabæ, Yxnalæk og Saurbæ í Ölfusi, ef viðunandi samningar takast um þær, til viðbótar við Reykjatorfueignina, svo að hægt verði að reisa þar nýbýlahverfi. Þegar Reykjatorfan var keypt, munu margir hafa hugsað, að þar væri góður staður til að reisa nýbýlahverfi. En við nánari athugun hefir það komið í ljós, að landrými Reykjatorfunnar sé ekki nægilega stórt til að hægt sé að reisa þar nýbýlahverfi að ráði. Hinsvegar liggja þessar þrjár jarðir að Reykjatorfueigninni, sem er eign ríkissjóðs, og ef hann tryggði sér eignarhald á þessum þrem jörðum, myndi þar vera fenginn einhver allra ákjósanlegasti staður til þess að reisa nýbýlahverfi. Á þessu landsvæði er ekki aðeins sá kostur, að þar er nægur jarðhiti, heldur og allgóð aðstaða til að virkja fallvatn, sem jarðirnar eiga rétt á, og hafa þannig hvorttveggja: jarðhita og aðstöðu til rafvirkjunar. Hygg ég, að slík aðstaða sé allfágæt og þess vegna ekki forsvaranlegt að sleppa slíku tækifæri, þar sem nú mun hægt að komast að allgóðum kjörum um þetta. Um Vorsabæ hefir þannig borizt ágætt tilboð um samninga. Og þar sem ekki hefir verið leitað úr annari átt heimildar Alþ. til að nota það tilboð, þá er þessi till. fram borin. Auk þessa mikla landsvæðis fylgja því 400 ha. af nytjalandi og fjalllendi, sem mun vera um 200 ha. Þá skal ég víkja að till., sem við hv.þm. V-. Húnv. flytjum á þskj. 890, merkt XXVI, við 16. gr.l. Það eru 2 nýir liðir; annar er um framlag til kjötverðjöfnunarsjóðs 150000 kr. Eins og öllum er kunnugt, þá getur svo farið, að bændur á 1. verðlagssvæði verði jafnvel að lúta að því að fá lægra verð fyrir sínar kjötafurðir en fyrr, og munu þó margir bændur vera svo á vegi staddir, að það verð sé ekki um of. Erlenda salan hefir að vísu, eftir þeim gögnum, sem ennþá eru fram komin, gengið betur en í fyrra, en niðurstaðan verður sú, að bændur, sem hafa aðallega notað innlenda markaðinn, fá jafnvel lægra verð en í fyrra. Það er upplýst, að till., sem gengur í þessa átt, hafi þegar verið búin að ná samþykki fjvn., en sökum andstöðu fulltrúa eins flokks hefir till. af einhverjum óupplýstum ástæðum verið tekin aftur. Nokkrir menn úr fjvn. hafa borið fram till., sem miðar að þessu sama, að varið verði 120 þús. kr. til þess að bæta upp kjöt af framleiðslu ársins 1935, og er það í samræmi við þá till., sem búið var að samþ. í fjvn. En nokkrir, sem upprunalega voru þessu fylgjandi, fellu frá því. fyrir hvaða fríðindi sem það hefir nú verið, sem aths. við þessa till. okkar stendur, að ef ekki verði fé fyrir hendi í ríkissjóði til þess að greiða þetta, megi greiða upphæðina af því fé, sem veitt er til atvinnubóta. Gert er ráð fyrir, að óvenjulega miklar vegabætur verði unnar fyrir opinbert fé hér í námunda við Rvík. samkv. sérstökum l., þar sem atvinnubótaþörfin er jafnan mest. En þessir vegir eru Hafnarfjarðarvegur, vegurinn að Elliðaánum og vegurinn austur yfir Hellisheiði. Litum við svo á, að atvinnubótaféð geti að þessu meðtöldu orðið eins mikið og, venja er til. Auk þess er öllum vitanlegt, að við Sogsvirkjunina verður um meiri atvinnu að ræða á næsta ári heldur en síðastl. sumar, bæði af því að sú atvinna getur byrjað fyrr, því að við væntum þess, að ekki komi fyrir verkfall af sama tægi og í fyrra til þess að hindra atvinnu í landinu, og auk þess mun vinnunni verða hagað þannig, að gert mun ráð fyrir, að atvinna verði alveg sérstaklega mikil við þetta fyrirtæki. Með tilliti til þess, að sérstaklega mikil og stór mannvirki verða unnin í landinu einmitt á næsta sumri, höfum við talið það mjög forsvaranlegt að láta þessa aths. fylgja till. okkar. Við teljum þess fulla þörf, að þessi till. verði samþ. nú, en ef hún nær ekki fram að ganga, þá munum við flm. hennar að sjálfsögðu greiða atkv. með þeirri till., sem einnig hefir komið fram um sama efni, þó að hún sé þrem tugum þúsunda lægri. Þá höfum við sömu þm. borið fram brtt. við 16. gr. um að stj. greiði til sauðfjáreigenda fyrir þann halla, sem þeir hafa orðið fyrir vegna takmörkunar á útflutningsleyfum til Þýzkalands á ull og gærum, 300 þús. kr. Ég skal nú gera nokkra grein fyrir því, hvers vegna við höfum borið þessa till. fram. Það er upplýst, a. m. k. eftir þeim gögnum, sem við hofum átt kost á að fá, að ullarverðið í Þýzkalandi framan af ári hefir verið rúmlega 11/2 mark fyrir kg., en það hefir líka verið hámarksverð í Þýzkalandi og allt niður í 1.40 mark, eða um kr. 2.50. En hinsvegar er vitað, að í Danmörku t. d. hefir markaðsverð á ull naumast verið yfir 2 kr., og jafnvel lægra á sumum sendingum. Það mun því vera um 50 aura verðmunur á kg. miðað við Danmörku. Um það, hve mikið verði flutt út á þessu ári af ull, liggja ekki fyrir fullnægjandi skýrslur, vegna þess að á undanförnum árum hefir ullarútflutningurinn verið nokkuð mismunandi, sökum þess að menn hafa stundum geymt ullina til næsta árs, og er því stundum munur milli ára. Hefir ullarútflutningur stundum komizt upp yfir 1 millj. kg. Við gerum ráð fyrir, að útflutningurinn verði varla minni en 700 þús. kg. Og ef miðað er við það, að ekki hafi fengizt útflutt héðan til Þýzkalands meira en 50% af ullinni, þá mun það vera um 175 þús. kr. verðmunurinn á þýska markaðinum miðað t. d. við Danmerkurmarkað. - Um gæruverðið er það að segja, að í Þýskalandi hefir gærumarkaðurinn verið þannig, að ég hygg. eftir upplýsingum, er ég hefi átt kost á að fá, að verð á gærum pr. kg. hafi verið sem næst 1.44 kr., en í Danmörku 1.19 kr. Er því þarna um 25 au. mun að raða. Og ef miðað er við, að út sé flutt samtals 1 millj. kg. af gærum, sem mun láta nærri, og að ekki sé leyft að flytja til Þýzkalands nema helming af því, þá verður skaðinn á því, sem afgangs er, um 125 þús. kr. hér hefir, með þeim hömlum, sem settar hafa verið að opinberri tilhlutun á þessar afurðir til Þýzkalands, íslenzk bændastétt orðið fyrir halla, sem nemur allt að 300 þús. kr. eftir þessum tölum. En auðvitað geta komið nýjar upplýsingar um það efni og hallinn getur þess vegna orðið meiri eða minni. Hér er því sett aðeins hámark 300 þús. kr. Við lítum svo á, að það séu harðir kostir fyrir íslenzka bændastétt, eins og hennar högum er nú háttað, að verða fyrir því, af því að hömlur eru settar að opinberri tilhlutun, að fá slíkan skaða. Þess vegna teljum við rétt, að hinu opinbera, sem hömlurnar setur, sumpart og að mestu leyti með tilliti til annara atvinnuvega og neytenda, beri að bæta a. m. k. að mestu leyti þeim, sem verða fyrir mestu tjóni. Það mun vera þingvenja, að stj. og frsm. nefnda rísi ekki gegn till., sem fram eru bornar, fyrri en flm. hafa mælt fyrir þeim, en hæstv. stj. hefir brugðið út af þeirri venju í þessu tilfelli. Hæstv. stj. hefir verið svo brátt, að hún hefir talað á móti þessari till. áður en mælt hafði verið fyrir henni, og svo sem vænta mátti ekki tekið henni vinsamlega, og hæstv. fjmrh. hefir að því er mér er sagt, mælt á móti henni á þeim grundvelli, að mér virðist hann hafi borið það í sjálfan sig, að á árinu 1933 hafi verið frjáls sala á þessum vörum til Þýzkalands, og þá hafi salan þangað verið miklu minni í krónutali en nú þetta ár. Það er náttúrlega sök sér, þótt hæstv. fjmrh. reyni nú að villa mönnum sýn með því að tiltaka krónutölu í stað þess að tiltaka kg. tölu, því að verðmunurinn er allmikill á milli þeirra ára og þess vegna mjög villandi að tala um krónutölu, en ekki kg. tölu. Þá vildi hæstv. ráðh. áfellast fyrrv.ríkisstj. fyrir það að hafa leyft frjálsa sölu á ull og gærum til þeirra landa, sem þessar vörur vildu kaupa. Hann hefir gefið í skyn, að fyrrv.ríkisstj. væri í stórri sök fyrir það, að hafa ekki skipulagt ullarsöluna 1933, en beitt þvingunarráðstöfunum gegn þeim, er seldu til Þýzkalands. En hvaða ástæður voru þá fyrir hendi? Hann gengur út frá, að þá hafi verið eins ástatt og nú, sama hlutfall markaða. En þá var verðið hvað lægst á Þýskalandi. T. d. var ullarverðið 1933 31 eyri hærra í Danmörku en Þýzkalandi, á Englandi var það svipað, en í Bandaríkjunum, þar sem markaðurinn var mestur, 26 aurum hærri. Það er eins og hæstv. fjmrh. gefi fyrrv.ríkisstj. það að sök, að hún hafi ekki beint ullarsölunni þangað, sem markaðurinn var lægstur, og beitt þvingunarráðstöfunum gegn framleiðendum til þess þeir skyldu selja þangað, sem markaðurinn var lakastur. Sama er að segja um gærurnar, að markaðurinn í Danmörku var 13 aurum betri á hvert kg. 1933 en á Þýzkalandi sama ár. Það er því svo, að það, sem hæstv. fjmrh. gefur fyrrv.ríkisstj. að sök, að hún hafi ekki gert, hefir verið, ef hún hefði gert það, mörg hundruð þús. króna tap fyrir landbúnaðinn, ef hans ráð hefðu verið tekin. Þá hefði einnig mátt krefjast skaðabóta, ef fyrrv.ríkisstj. hefði neytt nokkra til að selja gærur eða ull til Þýzkalands. Hann var og, hæstv. fjmrh., að hrista hníflana að fyrrv. stj. fyrir að hafa ekki leitað beztu kjarasamninga við Þýzkaland um sölu á íslenzkum afurðum þangað. En sannleikurinn er, að þessir samningar um sölu til Þýzkalands voru gerðir fyrir atbeina fyrrv. stj. Samningarnir 1933 og framhaldssamningarnir 1934 voru undirbúnir af ráðuneyti Ásgeirs Ásgeirssonar. Þeir samningar voru um almenn vöruskipti, og fengust, eins og ég gat um áður, fyrir atbeina fyrrv. stj. Þar var veitt ótakmarkað leyfi til sölu á afurðum okkar, nema togarafiski, sem sérstakir sölusamningar voru gerðir um 1933. Núv. ríkisstj. hefir ekki gert annað en framlengja þessa samninga, að vísu með nokkrum breyt., sem reynslan hefir leitt í ljós, að væri heppilegra. En þó hafa ekki borizt upplýsingar um. hvort þar hafi ekki böggull fylgt skammrifi. Það má því segja, að sú aðstaða, sem við höfum fengið í Þýskalandi, sé nærri öll að þakka fyrrv. stj. en framkvæmdir á þeim samningum og þeirri aðstöðu, sem hún hafði útvegað í Þýskalandi, hefir verið mjög ábótavant, þar eð ekki hefir verið notaður sá möguleiki, sem til var, til að selja landbúnaðarvörur, ull. og gærur, nema að hálfu leyti til Þýzkalands, þar sem markaður er betri en í öðrum löndum. Má því segja eins og um afurðasölulögin, að fyrrv. stj. hafi búið góðan hlut í hendur núv. ríkisstj., en framkvæmdirnar hafa orðið svo, að árangur hefir orðið minni en lítill. Ég veit ekki, hvort núv. ríkisstj. þykist geta látið vera að greiða bændum fyrir það tjón, sem þeir hafa orðið fyrir af aðgerðum hennar. Ég veit ekki, hvort hæstv.ríkisstj. þykist standa betur að vígi til að neita bændum um þessar bætur vegna þess, að hún sendir þeim aðrar nýársgjafir. Hún sendir þeim lækkun á framlagi til ræktunarsjóðs, lækkun á framlagi til verkfærakaupa, lækkun á styrk til búfjárræktar, stórum lækkað framlag til kaupa á erlendum áburði og lækkað framlag til sýsluvegasjóða, lækkaðan styrk til sandgræðslu og Búnaðarfélags Íslands, og svo mætti lengi telja. Þetta eru svörin, sem ríkistj. gefur við þeim beiðnum, sem fram hafa komið fyrir hönd annarar aðalstéttar landsins. Og þau svör eru stj. lík.

Forseti (JBald): Borizt hefir skrifl. brtt. frá hæstv.atvmrh. Það þarf tvennskonar afbrigði fyrir till., því að hún er skrifl. og of seint fram komin.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég hefi flutt hér skrifl. brtt. og hefir hæstv. forseti fengið afbrigði fyrir henni. Í því sambandi vil ég minnast á, að styrkurinn til Eimskipafélags Íslands hefir enn verið lækkaður um 50 þús. kr., niður í 150 þús. En á síðasta þingi var hann einnig lækkaður um 50 þús. kr., úr 250 þús. kr., og hefir því samtals á tveim þingum verið lækkaður um 100 þús. kr. Ég mæli ekki gegn því, eins og hagur félagsins er samkv. skýrslum þess, að telja megi líklegt, þó þessi lækkum verði gerð, að hún muni ekki valda rekstrarörðugleikum fyrir félagið á næsta ári. Hinsvegar er þess að gæta, að starfsemi félagsins er mjög þýðingarmikil fyrir landsmenn, og Eimskipafélagið hefir á síðustu árum verið mjög innanhandar ríkisstj. og landsmönnum, hefir hagað ferðum skipa sinna með tilliti til óska landsmanna. Félagið hefir á þessu ári veitt stórkostlega hjálp með því að flytja allslaust fólk heim úr síldarvinnu frá Norðurlandi. Ég beindi tilmælum til félagsins síðsumars um að hjálpa þessu fólki. Félagið tók drengilega þessari málaleitan og flutti ókeypis 800 -900 manns og sá fyrir aðbúnaði og fæði. Ef borgað hefði verið úr ríkissjóði, þá hefði það verið nálægt 20 þús. kr. Auk þess vil ég benda á, að við væntum þess að félagið reyni og geti fært út kvíarnar á næstu árum. Í því efni er gagnlegt að styrkja félagið, og er því till. frá mér, að ekki verði skorið meira af tillaginu til félagsins, enda nemur sá niðurskurður svo lítilli upphæð. Ég flyt brtt. mína í því trausti, að ef hún verður samþ., þá sjái félagið sér fært að halda uppi ferðum eins og áður. Vona ég, að hv.þdm. fallist á þessa brtt.

Magnús Guðmundsson [óyfirl.]: Ég hefði haft ástæðu til að tala langt mál, en ég vil ekki verða valdur að því, að þm. utan af landi komist ekki af stað heim til sín, og skal ég því takmarka ræðutíma minn. Ég vil fyrst víkja að því, sem hæstv.atvmrh. sagði viðvíkjandi höfninni á Ísafirði. Ég get ekki skilið, að það sé rétt hjá honum, að sama regla sé látin ganga yfir Ísafjörð og aðra staði, og sem byggðar hafa verið hafnir, því að Ísafjörður hefir fengið fyrirfram samninga um allt það fé, sem höfnin hefir kostað, en aðrir staðir hafa orðið að útvega sér lán sjálfir og leita samninga um þau jafnóðum, líka því, sem ríkissjóður á að greiða. Það er því ekki sama máli að gegna um Ísafjörð og aðra kaupstaði. Út af því, sem hv.þm. S.-Þ. sagði fyrst í ræðu sinni, vil ég segja fáein orð. Hann talaði mikið um það, að ég yrði að athuga, að hér á þingi væru tveir umbótaflokkar, sem ynnu saman, en á móti væru tveir íhaldsflokkar, eða einn með tungli, eins og hann orðaði það. En ég vil segja hv.þm., að ef það eru umbætur, sem hann hefir flutt, t. d. í „bandorminum“, þá þætti mér ekki heiður að því að vera í umbótaflokki. Það er ekki nóg að samþ. svonefndar umbætur og verða svo næsta ár að setja lög um að hætta við framkvæmd þeirra vegna fjárskorts. Það hafa komið hér tvenn lagafyrirmæli, annað í fyrra og hitt nú á þinginu, um að fresta umbótum, sem þessir tveir flokkar hafa komið á. Í staðinn fyrir að koma fram umbótunum og efna loforð sín, þá renna þessir menn frá þeim og koma með ný loforð um nýjar umbætur, sem þeir segja, að séu meiri en þær fyrri. Ef heldur áfram sama árferði og nú er, sem búast má við, að fari versnandi, þá rekur að því, að þessir flokkar verða á næsta þingi að koma með nýtt bandormsfrv. um að nema úr gildi þær umbætur, sem þeir eru að burðast með nú. Það er eins gott, að þeir reyni að sjá fótum sínum forráð og hlaði ekki á sig meiri byrðum af loforðum en þeir geta risið undir. Hv. þm. S.-Þ. sagði að við sjálfstæðismenn myndum ekki hafa komið á atvinnuleysisstyrkjum, ef við hefðum ráðið. Ég býst ekki heldur við því. En þó þeir hafi verið samþ. hér, er það ekki fyrir það, að meiri hluti þm. hafi verið með þeim. Margir framsóknarmenn greiddu þar nauðugir atkv. Þeir hafa sjálfir sagt mér það. Hv. þm. sagði einnig, að við myndum ekki hafa sett mjólkurlög eða kjötlögin. Það er undarlegt, að hann skuli segja svo, þar sem búið var að undirbúa þá löggjöf af fyrrv.ríkisstj., eins og oft hefir verið sýnt fram á, og nú síðast af hv. 10. landsk. Hv. þm. játaði, að fjárl. væru há. Það undrar mig ekki. Hann hefir haldið í fjvn. ræðu um að hækka ekki fjárl., en samt eru þau hækkuð stórkostlega. Hann getur ekki fóðrað þetta með öðru en því, að það hafi verið nauðsynlegt til að halda saman stjórnarfylkingunni hér á þinginu. En hvernig fer, ef haldið verður áfram á sömu braut, ef hækka verður fjárl. ár frá ári? Hann sagði, og ég er honum þar sammála, að þessi kreppa myndi verða löng, standa enn mörg ár. Og ef svo er, þá er auðséð, að smátt og smátt heltast fleiri atvinnufyrirtæki úr lestinni, og ef haldið er áfram á sömu braut og nú, þá hækka fjárl. og skattarnir með hverju ári. Og hverjir eiga svo að bera byrðarnar? Það fer eftir því, hvað kreppan verður löng, en ef hún stendur t. d. í 5 -10 ár ennþá, þá verður ómögulegt að rísa undir þessum byrðum og það vofir yfir algert hrun. Það er eftirtektarvert, að í fyrra var tekjuskatturinn hækkaður mikið, en samt hefir hann nú orðið um 400 þús. kr. lægri en hæstv. fjmrh. áleit, er hann bjó til fjárlagafrv. Þetta er af því, að atvinnuvegirnir ganga illa. Þessi hækkun verður bara til smáslátrunar á fyrir tækjunum, er hafa að síðustu ekkert til að láta af mörkum í ríkissjóðinn, í staðinn fyrir að vera honum hinar beztu mjólkurkýr. Hv. þm. talaði um varalögreglu, að við vildum eyða fé í hana. Ég vil svara því með örfáum orðum. Jafnvel hæstv.atvmrh. leyfði sér að tala eins og ekkert hefði verið gert í tíð fyrrv. stj. til að draga úr þessum kostnaði. En hvað var þá gert í tíð fyrrv. stj.? Varalögreglan var afnumin, og náð löngu áður en stj. fór frá, eftir að komið var lag á lögregluna í Reykjavík. En það var ekki undarlegt, þó að gripið væri til varalögreglu, þegar uppreisn hafði orðið og allt lögregluliðið lá flakandi í sárum. Hv. þm. spurði mig einnar spurningar, sem hann hafði áhuga á, að ég svaraði. Hann spyr, hvernig standi á því, að skattarnir séu hækkaðir í Reykjavík, þar sem meiri hl. í bæjarstjórn séu sjálfstæðismenn. Þessu er létt að svara. Skattarnir fara ekki eingöngu eftir því, hvað bæjarstj. ákveður, heldur líka eftir því, hvað þingið ákveður. En það hefir á síðustu árum hrúgað stórum útgjöldum á bæjar- og sveitarfélögin, og þó sérstaklega á Reykjavík. Á þessu þingi hefir verið aukin skattabyrðin alveg stórkostlega. Auk þess er rangt að bera saman skatta í Reykjavík við skatta ríkisins, taka bara útsvörin í Reykjavík og tekjuskatt ríkisins. Ef bærinn hefði eins mikla tekjustofna eins og ríkið, þá hefðu útsvörin ekki hækkað. En bæirnir hafa ekki aðra tekjustofna, að undanskildum fasteignasköttum, en útsvörin. Og þegar öll hækkunin kemur niður á einn lið, öll útgjöldin, sem lögboðin eru af Alþingi, eiga að koma niður á þetta, verður hann líka að hækka. Hvað halda menn, að nemi miklu fyrir ríkissjóð hækkun allra tolla og beinir og óbeinir skattar? Ef þetta væri borið saman við Reykjavík, þá yrði annað uppi á teningnum, þá myndi sjást, að gjöldin hafa vaxið minna hjá Reykjavíkurbæ en hjá ríkissjóði. Ég get sannað þetta, en ég vil ekki eyða hér löngum tíma, því að ég vil ekki hindra, að þm. komist heim til sín, þegar þingið hefir nú staðið á annað hundrað daga. Hv. þm. sagði, að Reykjavík hefði engin ný mál á dagskrá, svo sem ýms vegamál, alþýðutryggingar o. fl. Það er nú helzt, að Reykjavík hafi ekki ný mál á dagskrá. Hvað er um Sogsvirkjunina? Er hún ekki mesta fyrirtækið, sem ráðizt hefir verið í hér á landi? Hvað er hitaveita Reykjavíkur? Er hún ekki með stærstu fyrirtækjum? Jú, Reykjavík hefir stærri mál með höndum heldur en ríkið, svo að það er hart, að geta staðið hér upp og sagt, að Reykjavík hafi engin stórmál með höndum. Og Reykjavík hefir meira að segja sín eigin vegamál, sem eru stærri en þeir vegir, sem á að byggja fyrir þennan nýja benzínskatt. Þá kem ég að kjötuppbótinni. Hann fór um hana vægum orðum og áræddi ekki að vefengja skýrslu þá, sem ég gaf í n. viðvíkjandi því máli. Hann segir, að það hafi komið upplýsingar frá hv. 2. þm.N.-M., um það, að ekki verði séð, hvað mikið þurfi í því skyni. Ég hefi líka fengið upplýsingar frá hv. 2. þm. N-M., og sagði hann þá, að bændur þyrftu að fá 100 þús. kr. í viðbót til þess að það liti sæmilega út fyrir þá. Ég sagði við hann, að ég skyldi styðja að því, að þeir fengju það. Og þykir mér gaman að sjá, hvort hann styður till. mína, þegar hún kemur til atkv. Það hefir verið talað um, að það væri ekki víst, hvort salan erlendis yrði verri en salan innanlands. Ef innlenda salan verður verri en salan á erlendum markaði, þá sýnir það, að verðið á kjötinu hefir verið sett of lágt innanlands. Það er víst, að það, sem bændur fengu fyrir kjötið á innlendum markaði, er ekki fyrir framleiðslukostnaði þeirra, og því full ástæða til þess að bæta þeim upp verðið, þar sem nú er varið stórfé til annara stétta þjóðfélagsins bæði með atvinnuleysistryggingum og öðrum hlunnindum. Hann talaði nokkuð um, að það væri hættulegt að hafa ótiltekin útgjöld, og það ætti að ákveða hámark. Þetta er rétt, og það hefir verið gert að því er snertir nýju tryggingarloggjöfina. En hefir þess verið gætt, þegar farið var inn á þá leið, að takmarka þá líka, hvað bæirnir ættu að borga? Nei, það hefir gleymzt. Bæirnir verða að greiða ótiltekna upphæð, en ekki ríkissjóður. Ef þessi regla er tekin upp, þá verður hún að gilda fyrir alla aðila. En það er ekki hægt að fastákveða öll gjöld, því það er oft ómögulegt að vita fyrirfram, hvað mikil þau muni verða. Það er því staðleysa, að hægt sé að ákveða öll gjöld fyrirfram. Þá ræddi hann nokkuð um landhelgisgæzluna og sagði, að reynslan hefði sýnt, að það væri betra að hafa við hana smábáta heldur en venjuleg varðskip. Ég er þar á öndverðri skoðun. Reynslan hefir ekkert um það sýnt, að betra sé að hafa smábáta. Og ég er alveg viss um, að bezt er að hafa okkar góðu skip, sem við höfum núna. Hitt má auðvitað deila um, hvort við höfum ráð á að eiga skipin. Það sýnir bezt, hvernig komið er fjárhag þjóðarinnar, þegar í alvöru er farið að tala um það, að selja þessi góðu skip, sem voru keypt fyrir fáum árum og eru talin alveg nauðsynleg til þess að verja landhelgina í þessu landi. Um barnafræðslutill., sem er einn af liðum „bandormsins“, ætla ég ekki að tala. Það er auðsætt, að það má ná sama marki með því að taka málið upp á næsta ári og setja um það lög. Þá vil ég segja fáein orð út af ræðu hæstv. fjmrh. Hann sagði, að það hefði ekki verið farið á bak við fjvn., þó að fram hafi komið hækkunartill. hér um bil um það leyti, sem hún var að ljúka störfum fyrir 2. umr. fjárl. Ég held því fram, að fjvn. hafi verið vandlega dulin þess, hvað var í aðsigi. Ég held því fram og er sannfærður um það, að ýmsir, sem áttu sæti í n., höfðu ekki hugmynd um, hvað var á seiði, og mér er næst að halda, að formaður n. hafi ekki vitað það. Um þetta má kannske deila. En ég kalla það að fara á bak við n., sem er að leggja sig í líma, eftir beiðni allra flokka, til þess að reyna að spara sem mest, þegar svo er verið að búa til útgjöld, sem nema stórfé, bak við tjöldin. Sú hækkun, sem stjórnarflokkarnir hafa komið á á gjöldum til ríkissjóðs síðan þeir tóku við stjórn landsins, nema 31/2 millj., að ég hygg. Ef þetta er borið saman við t. d. Danmörku, sem er 30 sinnum fólksfleiri, þá svarar það til 105 millj. kr. þar. Nú er mér spurn: Hvaða halda menn, að hefði orðið í Danmörku, ef stj. þar hefði komið með till. um að færa svona upp gjöldin? Ég hefi séð það í dönskum blöðum, að ef hækka hefir átt gjöldin um 3 -4 millj., þá hefir orðið út af því hin mesta rekistefna, svo að hvað myndi þá hafa orðið, ef það hefði átt að hækka þau á annað hundrað milljónir? Þá er það viðvíkjandi áætlun gjaldanna. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði sagt, að hann hefði gefið loforð um það, að útgjaldaliðirnir stæðust. Ég sagði ekki, að hann hefði gefið loforð um það. Ég sagði, að þegar hann hefði verið í fyrra að gera grein fyrir hækkuninni á fjárlagafrv., þá hefði hann sagt, að hækkunin stafaði aðallega af því, að hann áætlaði útgjöldin eins og þau myndu verða. En nú hefir þessi áætlun ekki staðizt, því þau hafa orðið miklu hærri. Það er rangt hjá honum, þegar hann heldur því fram, að þetta sé í fyrsta skipti, sem það hafi verið reynt að láta útgjaldaliðina standast. Það hefir oft verið reynt áður, en ekki tekizt. Og ég ætla, að þó að það hafi verið reynt núna, þá muni koma fram liðir, sem eru of lágt áætlaðir. Og ef ég lifi það að sjá landsreikninginn fyrir árið 1936, þá mun þetta koma í ljós. Ég veit líka, að ef allt veltur ekki um hrygg, þá eru ýmsir tekjuliðir áætlaðir of lágt. Hann kvaðst hafa sagt við mig í undirnefnd, sem sett var til þess að athuga tekjubálkinn, að útflutningsgjaldið væri of hátt áætlað. Ég man ekki eftir því. En hvers vegna kom ráðh. þá ekki með brtt.? Hann hefir sannarlega verið ófeiminn við að gera það, enda fékk hann tekjubálkinn lækkaðan um a. m. k. 1/2 millj. frá því, sem undirnefndin hafði áætlað hann í byrjun. Ég held líka, að það sé rétt, sem ég sagði, að annaðhvort er berklavarnakostnaðurinn of hátt áætlaður, eða gjaldið samkv. tryggingarloggjöfinni. Ég held raunar, að báðir liðirnir séu það. Ég skal geta þess hér, að ég held, að það sé útilokað, að það geti átt sér stað, að tryggingalöggjöfin verði komin fyllilega til framkvæmda 1. apríl 1936. Og þó að ríkið eigi að borga stofnkostnaðinn, þá skil ég ekki í því, að hann geti orðið nein ósköp. Það þarf að fá bækur, pappír, ritföng og svo þarf auðvitað að leigja húsnæði. Og þetta er nú svo að segja allur stofnkostnaðurinn. Hæstv. ráðh. var mjög montinn yfir því, að ég sagði í fyrri ræðu minni, að ég gerði ráð fyrir, að landsreikningurinn fyrir árið 1936 yrði hallalaus, ef ekkert óvænt kæmi fyrir. Hann hélt, að þetta væri hrós til sín. En það er herfilegur misskilningur. En það er skoðun mín, að þetta verði svona, ef hann stjórnar áfram eins og hann hefir stjórnað. En þetta er ekkert hrós til hans, því að hann hefir skrifað upp tekjurnar, en áætlað þær svo lágt, að það er engin list að láta þetta standast, ef ekkert sérstakt kemur fyrir. Annars vil ég segja það út af kjöttill., að það lítur út fyrir, að stj. vilji bíða með það. En ég taldi það vera í samræmi við stefnu hennar að láta það koma inn á fjárl. Stj. hefir haldið því fram, að hún vilji hafa öll gjöld á fjárl. Nú vill hún fá þál. fyrir þessu. Þá ætla ég aðeins að nefna ábyrgðina fyrir Ísafjarðarkaupstað á láni vegna greiðslu skuldar vegna hafnargerðar. Hann sagði, að þetta væri sama og gert hefði verið fyrir Hafnarfjörð og Vestmannaeyjar. En það er ekki það sama, af því að nú er á ferð í þinginu frv. um að koma skipulagi á lánaábyrgðir ríkissjóðs. Og af hverju getur Ísafjörður ekki beðið eftir því? það gægðist reyndar fram hjá hæstv. ráðh., að stj. hefði lofað þessu. Hann hefir sjáanlega lofað bönkunum þessu. En hann hefði þá sjálfur átt að segja n. frá þessu, en vera ekkert að pukrast með það.

Nefndarmennirnir úr stjórnarflokkunum vissu um þetta

. Það getur vel verið, en nefndarmenn úr stjórnarandstöðuflokknum vissu ekkert um þetta. Og ég tala hér frá mínu sjónarmiði, en ekki út frá sjónarmiði stjórnarflokkanna. Mér þótti leitt að heyra, að hæstv. ráðh. var mótfallinn till. minni út af Sauðárkrókshöfn. En hann fór um hana vægilegum orðum, og má ég vera sæmilega ánægður með það. Hann sagðist ekki gera það að neinu kappsmáli, að hún yrði felld, svo að ég vona, að hæstv. ráðh. beiti ekki handjárnunum of stíft við atkvgr. um þessa till. En ef það er ekki gert, þá er ég viss um, að hún nær fram að ganga. En annars getur farið svo, að allt, sem unnið hefir verið, sé unnið fyrir gíg. Út af ræðu hæstv.forsrh. þarf ég ekki mikið að segja. Hann játaði, að uppbót á kjötið þyrfti sennilega að koma á næsta þingi, og sé ég þá ekki, eftir hverju er verið að bíða. Hv. frsm. 1. kafla þarf ég litlu að svara. Hann fór hógværum orðum um fyrri ræðu mína. Hann sagði, að það væru mismunandi sjónarmið í skattamálum, sem við hefðum, og er það satt. En ég vil benda honum á það, að jafnaðarmannaforingjarnir annarsstaðar á Norðurlöndum fara mjög öðruvísi að en jafnaðarmenn hér. Það er auðvitað stefna jafnaðarmanna að afla sem mest tekna með beinum skottum, en þeir hafa nú brugðið út af því með hinum nýja verðtolli. Ég ætla svo ekki að fara meira út í ræðu hv. 6. landsk., frsm. 1. kafla, enda var ræða hans, eins og ég hefi áður sagt, mjög hógvær. Hv. frsm. 3. kafla, þm. A.-Sk., talaði nú á móti kjötuppbótinni. En ég man ekki betur heldur en að hann hafi verið, þegar það kom fyrst til umr. í fjvn. að greiða bændum uppbót á kjötið, mjög fylgjandi því, og taldi hann það sjálfsagt. En svo breytti hann allt í einu um skoðun, og munu jafnaðarmenn hafa snúið honum. Ég mun svo láta máli mínu lokið, og mun ég ekki taka til máls aftur nema alveg sérstakt tilefni gefist til andsvara.

Forseti (JBald): Það væri mjög æskilegt, ef hægt væri að ljúka umr. áður en matarhlé er gefið, þó að það verði kannske liðið eitthvað á 8. tímann. Ég vil því biðja þá hv.þm., sem eiga eftir að gera grein fyrir till. sínum, að gera það í sem stytztu máli, svo að hægt sé að ljúka umr. sem fyrst.

Guðrún Lárusdóttir Ég get orðið við þeim tilmælum hæstv. forseta, að vera ekki margorð um till. mínar, enda eru þær hvorki margar né stórvægilegar. Ég hefi leyft mér að bera fram 2 brtt. á þskj. 890. Á þessum erfiðu tímum, þegar allt verður að draga saman og ríkissjóður verður að reyna að draga úr útgjöldum sem mest, þá finnst mér ekki úr vegi, að risnufé ráðh., sem er áætlað 6000 kr., sé lækkað lítið eitt. Það sýnist vera alveg óþarft að hafa það þetta hátt á svona erfiðum tímum, og ætti hæstv.ríkisstj. ekki að vera það óljúft, þegar klípa verður af svo mörgu, sem teljast má nauðsynlegt. Ég legg því til, að risnufé ráðh. sé lækkað niður í 5500 kr. Og það, sem ég vil láta gera við þessar 500 kr., sést á sama þskj. undir rómv. 36., en þar legg ég til, að Guðrúnu Björnsdóttur séu veittar 1000 kr. í staðinn fyrir 500 kr. Guðrún Björnsdóttir er prestsekkja. Hún missti mann sinn fyrir mörgum árum. Hann var aðstoðarprestur, og vegna þess fékk hún lengi vel ekkert úr lífeyrissjóði presta. En svo leiðrétti Alþ. þetta, og nú um nokkur ár hefir hún haft nokkra upphæð á hverju ári. En vegna þess, hvað hún varð að vinna mikið til þess að sjá fyrir sér og börnum sínum á meðan hún varð einskis styrks aðnjótandi, þá er hún nú orðin útslitin og heilsulítil, og getur því ekki unnið eins og áður. Það væri því mjög vel viðeigandi, að Alþ. bætti nú fyrir þau rangindi, sem hún varð fyrir í því að fá lengi vel ekkert úr lífeyrissjóði presta, og veitti henni nú þessa uppbót, sem ég legg til, að henni sé veitt. Ég vænti þess, að hv.alþm. sýni till. mínum þá vinsemd, að þeir samþ. þær, enda er það mjög sanngjarnt, sem þar er farið fram á.

Sigurður Kristjánsson Ég get orðið við beiðni hæstv. forseta, og mun ég ekki lengja umr. mikið. Ég hefi á þskj. 890 flutt fáeinar brtt., sem ekki eru neitt stórvægilegar, og fara ekki fram á mikla hækkun á útgjaldalið fjárl. Svo stendur á, að ég á að heita að vera í svokölluðu ráði, sem á að athuga um rekstur vissra ríkisstofnana, svo sem póst og síma, skipaútgerð ríkisins o. fl. við, sem erum í þessu ráði, höfum gert nokkurn samanburð á launum manna við þessar stofnanir. Pósturinn er elzta stofnunin en þar eru lélegust launakjör, þó bætt hafi verið úr að sumu leyti. Ég vil leyfa mér að skýra hér frá því, að þar eru 4 menn í skrifstofunni auk póstmálastjóra. Voru þeir í fyrra gerðir að fulltrúum, til þess að koma þeim í hærri launastiga. Sömuleiðis hafa bréfberarnir fengið nokkrar bætur á sínum kjörum. En ennþá sitja sumir á lágum launum, sem hafa meira starf. Magnús Jochumsson hefir setið í skrifstofunni í 16 ár, og hefir hann haft þá sérstöðu, að hann hefir ekki getað sinnt neinum aukastörfum, og eftirvinna hans hefir ekki verið reiknuð með eftirvinnutíma, þó hann hafi unnið ótakmarkaðan tíma. Hann hefir þurft að sjá um prentun ýmsa utan vinnutíma, eftir því sem ég hefi verið upplýstur um í Gutenberg. En hann kemst ekki yfir 4 þús. kr. laun, eða að viðbættri dýrtíðaruppbót 4600 kr., eftir 16 ára þjónustu, og er ómögulegt að telja það nokkur laun eftir að hafa orðið að stunda nám í 10 -20 ár, því þetta starf útheimtir málakunnáttu. Fyrir skipaútgerðina hefir ráðizt duglegur maður, þetta er ný stofnun, en hann er kominn upp í 9 þús., og aukastörf að auki. Þegar þetta er borið saman, finnst manni ekki sanngjarnt, að sá fyrrnefndi skuli ekki geta hækkað í launum, enda getur farið svo, að menn þreytist með þessi lágu laun og hætti við starfið. Þá er annar maður við þessa sömu stofnun, sem ég hefi farið fram á, að fengi lítilsháttar launabætur. Það er Guðmundur Bergsson, sem nú er búinn að starfa þarna í 40 ár og er rétt kominn að því að láta af starfi. Hann hefir afarvandasamt verk, þar sem hann er aðalgjaldkeri, og hefir á bendi daglega afgreiðslu, sem er afarþreytandi og heldur taugunum spenntum, þar sem þarf að vera glöggur og vakandi allan vinnutímann. Sýnist það dálítið lagt á mann á hans aldri, og er verðugt að sýna þessum manni, sem hefir starfað þarna á 5. tug ára, á einhvern hátt, að starf hans er virt, þar sem aldrei hafa orðið misfellur á, heldur rækt með stakri kostgæfni alla tíð. Ég hefi lagt til, að þessum manni yrði veittar 1000 kr. í persónulegar launabætur, og til vara, ef mönnum skyldi finnast það of stórbrotið, þá 600 kr., og vænti ég, að menn geti a. m. k. samþ. þá till. Þá á ég brtt. við 11. gr. um að hækka skrifstofufé bæjarfógeta. Það er að verða launastigun, þannig að laun þeirra ganga til skrifstofuhalds. Þessi niðurskurður er til sparnaðar, en vitað er, að til þessa gengur miklu meira fé. Veiting þessi er fyrirfram ákveðin, og er sjálfsagt, að ríkið hafi eftirlit með, hvernig skrifstofuhaldið er, og gangi eftir því, að höfð sé góð regla, en það nær engri átt, að bæjarfógetar séu látnir greiða það sjálfir. Ég hefi talað við 3 bæjarfógeta, bæði á Akureyri, Ísafirði og Vestmannaeyjum, og hefi því aflað mér upplýsinga um þetta atriði; þess vegna geri ég þá till., að fjárveitingin sé hækkuð úr 112 í 130 þús. kr., en vitanlega verður aldrei borgað meira en eyðist til þessa, enda fylgir sú aths., að skrifstofukostnaður verði greiddur eftir reikningi, sem fjmrh. samþykkir. ég vil, úr því ríkið sjálft rekur þessar skrifstofur í raun og veru, að þær séu teknar upp og greiðslur til þeirra eins og annara embætta eða stofnana. Heldur þessi hv. samkoma, að hún geti verið þekkt fyrir að skapa þessum embættismönnum þá aðstöðu, að þeir eigi ekki nema um tvennt að velja, annaðhvort draga og trassa sín störf eða stela af ríkisfé. Ég veit ekki, hvort ríkisvaldinu þykir fært að ganga lengra í því að gera menn að óbótamönnum. Það er vitað, að með því að ganga inn á þessa braut er verið að eyðileggja og hefir verið eyðilagður fjárhagur og mannorð ágætismanna. Er sannarlega athugunarvert fyrir ríkisvaldið að stuðla að því, að þetta ástand haldist. Ég vona því og þykist mega treysta svo þroska hv.þm., að þeir samþ. þessa till., og mér er kunnugt um, að hætsv. ríkisstj. lítur svo á, að þetta geti verið nauðsynlegt. Þá á ég eina brtt. við 13. gr., á þskj, 929. Eimskipafélagi Íslands var í fjárl. 1934 veittur 230 þús. kr. styrkur, en í fyrra - eða fyrir árið 1935 - 200 þús. kr. Nú leggur hv.fjvn. til, að styrkur þessi verði lækkaður í 150 þús. kr. Ég hafði ekki athugað það, að í stjfrv. var lagt til, að styrkurinn yrði 200 þús. kr., og kom því með brtt. með þeirri upphæð, en þar sem ekki má koma með brtt. aftur shlj. þeirri, sem felld hefir verið, þá hefi ég farið meðalveginn og legg til að fjárveitingin verði 190 þús. kr. Ég heyrði, að frsm. minni hl. fjvn., hv. 1. þm. Skagf., sagði, að fulltrúar Sjálfstfl. í fjvn. aðhylltust till.hæstv.atvmrh. um 180 þús. kr. Þessi till. hefir alls ekki komið fram, og mér þykir einkennilegt, að þeir geta ekki fylgt sinni till. Ég skal taka það fram, að ég mun gjarnan fylgja till. ráðh., ef mín kemst ekki í gegn. it af þessu get ég ekki látið hjá líða að benda á, að gerð hefir verið rannsókn af ríkisstj. hvað E. Í. legði fram í strandferðir umfram það, sem þær gefa af sér. Liggur fyrir skýrsla frá nefnd þeirri, sem að þessu vann, en í henni voru þeir Jörundur Brynjólfsson, Bernharð Stefánsson og Vigfús Einarsson. Þeir segja í skýrslu þessari, að árið 1929 hafi tap félagsins á strandferðunum numið 518 þús. kr. umfram þann styrk, sem ríkissjóður borgaði. 1930 var tap félagsins, þegar búið er að draga frá styrkinn, 718 þús. kr. Ég held þess vegna, að það sé ekki hægt að neita því, að E. Í. leggur mikið í sölurnar til þess að hægt sé að halda uppi strandferðum, og á þess vegna skilið fulla samúð Alþingis. Ég vil geta þess, að eftir skýrslu þeirri, sem ég hefi í höndum um siglingar félagsins, hafa skip E. I. siglt hér við land 1934 61670 sjómílur, og viðkomustaðir innanlands hafa verið 905. Það er aðgæzluvert í þessu sambandi, að þetta eru stór skip og dýr í siglingum, því að félagið hefir ekkert séstakt skip til innanlandsferða. Hefir það lagt mikið kapp á að koma sem fullkomnustum ferðum á milli landa og fengið til þess stór og góð skip, enda hafa millilandasiglingar þess aukizt stórkostlega. Jafnframt hefir félagið talið sér skylt að halda uppi siglingum innanlands, og sýnir þar aðeins óeigingirni sína að leggja í slíkar ferðir. Ég á örlitla till. við 16. gr. Ég hefi lagt þar til, að veittar yrðu 400 kr. manni vestur við Ísafjarðardjúp, sem stundar þar dýralækningar, og er þessi till. flutt eftir beiðni frá ýmsum sveitarstjórnum. Eins og menn vita, eru dýralæknar aðeins hér í Rvík, í Stj. og á Akureyri, en að öðru leyti er landið dýralæknislaust. Sjúkdómar í húsdýrum fara mjög í vöxt, og baka bæði einstökum mönnum og landsbúum öllum tilfinnanlegt tjón. Einstaka menn hafa því lagt dýralækningar fyrir sig og gerzt einskonar hómopatar í þessari grein. Þó þeir hafi ekki gert það af bókfræðilegri þekkingu, hafa þeir stuðzt við eigin athuganir og reynslu, og hefir þeim oft heppnazt furðuvel. Þessi maður hefir verið mikið sóttur, og þykir undraverður læknir, en nú segja héraðsbúar, að þeir geti ekki sótt hann vegna þess, að hann vill ekki taka neitt fyrir þessi verk sín. Þessi maður á heima í Æðey, og það hefir kunnugur og skilgóður maður sagt mér, að hann spari héraðsbúum mörg þús. krónur með lækningum sínum. Ég flyt þessa till. hér eingöngu vegna þess, að mönnum vex þá e. t. v. einurð til að sækja hann, ef honum yrði veitt þessi litla þóknun, sem vitanlega er engin borgun, því oft fer hann 1 -2 dagleiðir í þessum erindum. Ég vil ekki lengja mál mitt, en get getið þess, að skepnuhöld í Æðey hafa verið með afbrigðum góð, og hygg ég, að hann hafi sett met. T. d. fyrir 2 árum fórst þar engin skepna fullorðin. voru þá 150 ær á fóðrum og af þeim 96 tvílemdar og 3 þrílemdar, en aðeins dóu 2 lömb yfir árið. Þegar ég kom þar síðast ásamt landlækni, hafði gengið þar garnapest í sauðfénaði og höfðu veikzt 40 -50 fjár, en það var alveg einstakt, að engin skepna dó; svo vel var þeim hjúkrað. Var undravert, hve þessi maður var slyngur, af ekki lærðari manni, sem í rauninni aðeins hefir greind sína eða hyggjuvit og svo reynslu. vænti ég, að till. þess nái afgreiðslu ágreiningslaust. Það er þá ekki fleira, sem ég hefi, en vildi aðeins aftur víkja að till. um styrk til E. Í. Ég sé, að hv.þm.N.-Þ. vill binda styrkinn því skilyrði, að samræmd verði launakjör E. Í. og skipaútgerðar ríkisins. Ég veit ekki, hvernig ætti að fá slíkan samanburð. Ætti það að vera miðað við ársveltu, sjómílufjölda eða hvað? Rekstur þessara fyrirtækja er að öllu leyti svo afarólíkur, að ég held, að enginn geti leyst þann vanda að samræma launakjör þeirra. Ef ætti að miða við rekstrarveltu E. Í., sem er um 5 millj. kr., þá held ég, að yrðu lítil launin hjá Ríkisskip. E. Í. hefir millilandasiglingar og geysilegar fjárreiður, auk innanlandssiglinganna. En skipaútgerðin hefir aðeins 2 smáskip í förum innanlands. Ég vonast því til, að þessi till. falli, þegar hv.þm. hafa litið á þetta sjónarmið. Hygg ég, að hv.flm. hafi ekki áttað sig á því, að till. er alveg óframkvæmanleg og óréttmæt og á engu viti byggð.

Bjarni Ásgeirsson [óyfirl.]: Ég á hér aðeins tvær litlar brtt. á þskj. 929, og get ég verið fáorður um þær, og það því fremur, sem þær mæla með sér sjálfar. - Önnur fer fram á að veita Kristínu Pálsdóttur ljósmóður 300 kr. eftirlaun. samskonar og veitt hefir verið öðrum undanfarin ár. Kristín er kona öldruð, um áttrætt, og hefir látið af þessum starfa fyrir mörgum árum, en hún hefir gleymzt eftir 30 -40 ára starf, og ekki verið tekin upp eins og aðrar starfssystur hennar. vænti ég nú, að hv.Alþ. bæti upp þessa vanrækslu og neiti henni ekki um þann rétt, sem hún á, enda mun nú æfi hennar fara að styttast úr þessu. Önnur brtt. mín á sama þskj., Vl. liður, er flutt af mér og hv. 2. þm. Rang. vegna ekkju Þorsteins Sigurgeirssonar bókara, um að veita henni styrk vegna tveggja barna hennar innan 16 ára aldurs, 300 kr. til hvors. Hún hefir haft eftirlaun síðastl. ár frá bankanum, 2000 kr. alls, en hv.fjvn. hefir lækkað þetta niður í 1000 kr. Ég veit, að hún muni eiga mjög örðugt, ef þetta er skorið niður, og mundi henni mikil hjálp að fá styrk með börnunum. Þó þetta yrði samþ., þá er það ekki sambærilegt við eftirlaun ekkna skrifara Landsbankans. vænti ég þess, að hv.alþ.samþ. þessa fjárveitingu, og eyði ekki fleiri urðum.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég á fáar og heldur smáar brtt. við fjárl. Ég hefi leyft mér að flytja þrjár smátill. um fjárframlag til lendingarbóta og styrk til íþróttaskólans á Álafossi. Fyrsta till. er á þskj. 890, XVIII. liður, um hækkun á styrk til bryggjugerðar í Kirkjuvogi í Höfnum. Hv. fjvn. hefir lagt til, í 4. lið 26. brtt. á þskj. 881, að til þessa yrðu veittar 3000 kr., en ég hefi leyft mér að leggja til, að í þess stað komi 5800 kr. Ég bar fram till. um sama efni á haustþinginu í fyrra og skýrði frá því, að útvegsmenn þar hefðu komið sér upp bryggju af mikilli þörf og með allmiklum álögum og hefðu lagt fram 2/3 kostnaðarins, þótt þeir fengju þessa upphæð. Þessi till. styðst auk þess við gamalt loforð frá fyrrv.atvmrh., hv. I. þm. Skagf., en sú stj., sem hann átti sæti í, fór frá völdum áður en fjárlög voru afgr., og eftirmenn hennar tóku það ekki upp, en hafa lofað að vera því vinveittir. En úr því hefir ekki orðið að öðru leyti en þessu, að nú hefir verið lagt til, að veittar yrðu 3000 kr. í staðinn fyrir 5800 kr. Að öðru leyti vísa ég til þess, sem ég sagði í fyrra, og hirði ekki um að endurtaka það nú. Þá er farið fram á smáupphæð til bryggju á Stafnesi, 2 þús. kr. Ég bar fram till. á þinginu í fyrra, að veittar yrðu í þessu skyni 4 þús. kr., en nú er ég smátækari og fer aðeins fram á helminginn af þeirri upphæð, en að hinn helmingurinn verði svo veittur siðar. Um þá nauðsyn, sem hér er fyrir hendi, vísa ég til þeirra raka, sem ég bar fram í fyrra. En höfuðatriðið er það, að útvegsbændur eiga þarna við þröngan kost að búa og verða að bera aflann á bakinn langa og örðuga leið, þangað til þeir hafa komið upp bryggjumynd en til þess hafa þeir ekki fjárstyrk nema Alþ. veiti styrk til þess, og vil ég vona, að þessari till. minni verði vel tekið. Þá flyt ég á sama þskj. XX. lið, till. um 5400 kr. til bryggjugerðar og lendingarbóta í Gerðavör, 1. greiðslu af 5. Ég flutti einnig till. um svipað efni á síðasta þingi og færði þá fram rök, sem að henni liggja. Nú er ég smátækari og ber nú fram till. um 1/5 þess, sem þörf er á, og ætlast til, að hitt verði svo greitt með jöfnum afborgunum á næstu 4 árum á eftir. Um þetta mál ætla ég ekki að segja annað en það, að þessi hreppur sem þarna á hlut að máli, er mjög illa stæður. og þó hafa útvegsmenn þar brotizt í að koma upp nokkrum bátum, en standa mjög illa að vígi vegna þess, hve lendingarstaðir eru slæmir. Hér er mikið nauðsynjamál á ferð með hliðsjón af ástæðum hreppsins, og vænti ég því, að hið háa Alþ. samþ. þessa till. Að öðru leyti vísa ég til grg. fyrir svipaðri till., sem ég bar fram á þingi í fyrra. Þá er loks smávægileg till., sem ég á á þskj. 912, IV, um framlag til íþróttaskólans á Álafossi, 2000 kr. Ég flutti einnig á síðasta þingi till. um framlag til þess skóla og færði þá rök fyrir þeirri till., og leyfi ég mér að vísa til þeirra nú. En að öðru leyti vil ég leyfa mér að segja það, að þessi íþróttaskóli er búinn að gera meira gagn en nokkur annar. Hann er t. d. búinn að kenna 1400 mönnum sund, og eigandi þess skóla er auk þess að öðru leyti alls góðs maklegur fyrir íþróttir og starf sitt í þágu íþróttanna. Hann hefir lagt mikið í sölurnar fjárhagslega af áhuga fyrir íþróttastarfsemi, og árangur verka hans hefir orðið meiri en nokkurs annars, sem unnið hefir að sama starfi. Fjvn. hefir lagt til, að íþróttaskóla Jóns Þorsteinssonar séu veittar 3000 kr., og vænti ég þess, að þeir hv.þm., sem vilja sýna þeim skóla þá vinsemd, líti líka með sanngirni á þessa till. mína. Ég hefi ekki flutt fleiri brtt. og ætla ekki að gera fjárlagafrv. yfirleitt að umræðuefni. Mér hefir verið sagt, að við þessa umr. hafi hv. 1. þingkjörinn (MT) eitthvað hnippt í mig. Ég hefi spurt hv.þm., hvaða ummæli hann hafi haft, en allir hafa sagt, að þeir muni ekki neitt af því og enga reiðu sé á því að henda. Það hefir sjálfsagt verið marklaust hjal þessa gamla og ellihruma manns.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég vil margt til vinna, að þessari umr. verði lokið fyrir mat, og mun vinna það til að svara engu af því, sem til mín hefir verið beint. Hv. 1. þm. Reykv. þarf ég engu að svara og vísa til þess, sem ég sagði í síðustu ræðu minni, en vil víkja örfáum orðum að hv. 10. landsk., sem gaf tilefni til þess með ræðu sinni, þó ekki vegna þess, hve merkileg hún var, heldur miklu fremur vegna hins, hve fráleit og ómerkileg hún var. Hann lagði mikið upp úr því, að ég hefði borið saman Þýzkalandsmarkaðinn á árunum 1933 og 1934 við 1935. Hann lagði mikið upp úr því, að þetta væri ekki réttmætt, því verðlag á ísl. afurðum í Þýzkalandi hefði ekki verið eins hátt og í öðrum löndum árið 1933, en hann gekk framhjá því, að ég lagði ekki höfuðáherzluna á árið 1933, heldur á 1934, því þá stóð svipað á og nú og verðlag var þá hærra í Þýzkalandi heldur en annarsstaður. En bændur gátu þá ekki notað markaðinn af því að þeir gátu ekki losað þau mörk, sem þeir fengu fyrir vöru sína. Eða m. ö. o.: Þótt þeir væru frjálsir að því að nota þýzkan markað, þá gátu þeir það ekki vegna skipulagsleysis á viðskiptunum framan af árinu. Ef bændur áttu að geta notað Þýzkalandsmarkaðinn á árinu 1934 eins og í ár, þá hefði þurft að skipuleggja viðskiptin fyrri hluta ársins á þann hátt, að það, sem flutt væri inn frá Þýzkalandi á fyrri hluta ársins, þyrfti ekki að greiða fyrr en á síðari hluta ársins og mætti þá greiðast með andvirði útfluttrar vöru; en þetta var ekki gert, og þess vegna var á fyrri hluta ársins keypt allmikið af vörum frá Þýzkalandi og þær greiddar með frjálsri valutu. Aðalatriðið í ræðu hv. 10. landsk. var það, að ríkisstj. hefði staðið á móti því, að bændur fengju að njóta bezta verðs fyrir vöru sína, og hefði skapað sér skaðabótaskydu með aðgerðum sínum. Þetta er svo fjarri sanni, að þvert á móti hefir verið þannig á haldið með Þýzkalandsmarkaðinn, að bændum hafa verið skapaðir meiri möguleikar á því að nota hann nú í ár heldur en þeir höfðu á árinu 1934, þegar hann var frjáls að nafninu til. Annað höfuðatriðið í þessu máli er það, að sú þátttaka, sem bændum hefir hlotnazt í Þýzkalandsmarkaðinum á þessu ári, er sízt minni heldur en sú þátttaka, sem öðrum atvinnugreinum hefir hlotnazt, miðað við það útflutningsmagn, sem þær atvinnugreinar hafa. Ég geri ráð fyrir, að í blöðum stj. verði gerð grein fyrir gerðum hennar í þessu máli, og tel ég það réttmætt, að málið verði sem ljósast fyrir öllum almenningi, því ég veit, að þessi till. er ekki borin fram sem þingmál, heldur til þess að geta skrafað um, hve mikið þessir hv.flm. hafi viljað gera fyrir bændur, en það hafi ekki fengizt samþykkt af ríkisstjórninni og stjórnarflokkunum.

Eiríkur Einarsson Ég hefi áður gert grein fyrir till. mínum og skal vera fáorður, en að ég stend upp úr sæti mínu, er vegna þess, að sumt af því, sem tekið hefir verið fram í umr., gefur mér tilefni til þess að hreyfa nokkrum atriðum aftur. Hæstv. landbrh. og hæstv.atvmrh. hafa báðir minnzt á aðaltill. mína um framlag af atvinnubótafé til Hellisheiðarvegar. Ég vil lýsa því yfir, að það gladdi mig að heyra, að þeir tóku báðir þessu máli hljóðlega og játuðu, eins og vita mátti, aðkallandi nauðsyn þess og lofuðu stuðningi við það, svo sem við yrði komið. Ég fer ekki út í þá sálma, að tala um þau ummæli hæstv.forsrh., að áhuginn væri meiri með að atvinnubótaféð gengi til framleiðslunnar en benzínskatturinn yrði látinn fara til þessara aðgerða. Því hefir verið lýst yfir áður og þingheimi er það kunnugt, að þarna er tekið fé úr réttri hirzlu, en benzínskatturinn er neyðarúrræði. Hin rétta leið er sú, að atvinnubótafénu sé varið til þessara framkvæmda, en ekki sú, að leggja á nýja skatta, svo sem benzínskattinn. Og þetta sannast því betur sem lengra líður frá. Jafnframt því, sem hæstv.forsrh. lýsti yfir því, að hann væri því hlynntur og vildi styðja að því, að fé yrði varið, eftir því sem föng væru á, af atvinnubótafénu til Hellisheiðarvegarins, þá lýsti hann því yfir, að hann vildi ekki lögfesta ákveðna upphæð til þessara aðgerða. Þetta skil ég ekki. Ef hæstv. ráðh. segir það af heilum huga, að honum sé hugleikið að koma þessu máli í framkvæmd, því þá ekki að leita álits Alþ., hve mikið því finnist sanngjarnt að leggja fram í því skyni? Það er ekki hundrað í hættunni, þótt heimilað sé að verja 150 þús. kr. af atvinnubótafénu til þessara athafna, því hér er ekki talað um annað en það, að ríkisstj. sé heimilt (það er ekki skuldbindandi) að verja þessu fé á þennan hátt, ef ástaður leyfa. En þótt slík heimild sé ekki bindandi, þá er hún mikil hvöt og siðferðislegur stuðningur við framkvæmd málsins og engin ástæða til þess fyrir ríkisstj. að færast undan því, að hún verði veitt með ákveðinni fjárhæð. Ríkisstj. virðist ekki heldur andæfa tilmælum um, að ákveðinni upphæð af atvinnubótafé sé varið í öðru skyni, samkv. þeim viðtökum, sem till.hv.fjvn. hefir fengið, um að 100 þús. kr. skuli varið til nýbýla. Og er þá engin ástæða til að hika fremur við að nefna ákveðna upphæð til vegagerðar á Hellisheiði. Þessi ákvæði væru algerlega hliðstæð, því hvorugt þeirra er bindandi skylda, heldur aðeins heimildarákvæði. Ég legg áherzlu á þá velvild hæstv.ríkisstj. fyrir málinu, sem kom fram í yfirlýsingu hæstv. ráðh., og sú velvild þakkast bezt þegar hún er orðin reynd í verkunum; en það er ástæðulaust að lögfesta ekki upphæðina, og ég vona, að hún verði lögfest. Þá var eitt atriði í ræðu hæstv.forsrh., sem mun stafa af misskilningi. Hann taldi, að það mundi vera til hagræðis að byrja veginn nálægt Reykjavík, en samkv. lögum um Hellisheiðarveg er mælt svo fyrir, að það skuli byrja á honum að austan, og þyrfti því lagabreyt. til þess að byrja á hinum enda vegarins. Þá var eitt atriði í sambandi við ræðu hæstv.atvmrh. Hann mælti mjög í sama anda og hæstv.forsrh., en hann sagði, að það kæmi til greina, hvernig þessu yrði komið við eftir árum. Ég held, að höfuðatriðið sé að haga atvinnubótavinnu eins og öðrum vinnubrögðum, að það þurfi að sæta lagi eftir veðurfari og öðrum ástæðum, eins og við hver önnur útiverk. Atvinnubótavinna mun tæpast hugsuð, enn sem komið er, öðruvísi en útiverk. Það þarf því að efla starfsmöguleika á þeim árstíðum, þegar bezt er að vinna. Dauður starfstími á jafnt við um atvinnubætur sem önnur störf, og af þessum ástæðum á sá lifandi starfstími á sama hátt við um vegagerð og nýbýlaframkvæmdir, og engin ástæða til að greina þar á milli. Ég ætla svo að víkja frá þessu og svara nokkru því, sem hv. 2. þm. Árn. sagði, er hann hafði framsögu að 2. kafla fjárl. af hálfu n. Hann minntist á framlag til símalínu frá Ásum í Gnúpverjahreppi að Ásólfsstöðum og sagði, að orðið hefði að samkomulagi að fresta því til næsta árs fjárlaga. Nú er það svo, að Páll Stefánsson á Ásólfsstöðum hefir verið vonbiðill um síma í mörg undanfarin ár, og nú síðast kom hann hingað suður og bað mig að gera tilraun til að koma þessu máli fram. Póst- og símamálastjóri hefir skýrt mér frá, að Páll hafi komið til sín og talað um þetta mál, og játar símamálastjóri sig hafa viðurkennt nauðsyn málsins, en segist ekki hafa lofað neinum framkvæmdum á því án sérstakrar heimildar fyrr en að ári liðnu. Hefir símalagning þessi nógu lengi verið vanrækt, þótt nú verði bætt úr og síminn lagður að fyrirlagi þingsins. Þar sem hv. 2. þm. Árn. minntist á till. mína um framlag til lendingarbóta á Stokkseyri, óð hann svo reyk, að hann talaði um, að Stokkseyrarhreppur mundi standa í óbættri sök um framlag á móti ríkissjóðsstyrk. En því er þar til að svara um það fé, sem veitt hefir verið af Alþ. til lendingarbóta á Stokkseyri gegn framlagi, sem áskilið hefir verið á móti, að það framlag hefir verið greitt af hálfu hlutaðeigenda með fullum skilum til þessa dags. Vil ég máli mínu til sönnunar lesa hér bréf frá vitamalástjóra, með leyfi hæstv. forseta. Það hljóðar þannig: „Að gefnu tilefni vil ég lýsa því yfir, að framlag það, sem áskilið hefir verið á móti ríkissjóðsstyrk til dýpkunar og annara umbóta á Snepilrás o. fl. í Stokkseyrarsundi undanfarin ár, hefir fram að þessu verið greitt að fullu frá hlutaðeigendum á Stokkseyri“.  Það síðasta, sem hv. 2. þm. Árn. vek að, var um Hellisheiðarveginn, og fannst mér satt að segja, eftir ræðu hæstv. ráðh., að sá góði Árnesingur færi nokkuð hjá sér. Hann talaði ekki um vegagerð heldur um pólitíska vegfarendur og hverjir hafi vanrækt að nota aðstöðu sína til að koma málinu í framkvæmd. Ég hygg, að það skipti minnstu máli, hvað þessir pólitísku vegfarendur heita, og víst er um það, að enginn okkar hefir gert meira en skyldan býður, og þótt við sennilega viljum allir vel, þá er alltaf verið að barma sér yfir því, og ekki að ástæðulausu, að minna sé gert en skyldi. Hv. 2. þm. Árn. gaf það í skyn, að nú værum við gleiðir að biðja um framlag til þessara framkvæmda, en hefðum ekki notað aðstöðu okkar til þess á fyrri tíma. Ég mun ekki svara þessu mikið, en vil þó minnast á eitt atriði, því hver er sjálfum sér næstur. Ég sat á þingi á árunum 1920 -1923, og á því tímabili var samþ.till. um að láta rannsaka brautarstæði austur. Það var þá ákveðið að fá norska verkfræðinga til að rannsaka, hvaða leið væri tiltækilegust til framkvæmda. Áður hafði verið hin mesta ringulreið á því, hvort ætti að vinna að því að fá járnbraut austur eða ekki. Þetta var það spor, sem fyrst var stigið í áttina til framkvæmda í málinu; eftir þá rannsókn voru svo loks sett lög um þessar vegabætur. Svo fór ég af Alþ. og hefi ekki síðan komið á þá háu samkomu nema á aukaþinginu 1933. Nú kem ég fyrst aftur og vil þá gera mitt til að hreyfa málinn á ný. Hv. þm. var að tala um meðflm. mína og efaði, að þetta væri veruleikaskoðun þeirra, en ég held, að það hafi komið fram í till. í fyrra, að þeir væru einlægir til þessara aðgerða. En hv. 2. þm. Árn. verður að svara því sjálfur, hvort hann studdi till. þeirra þá eða ekki. Að síðustu vil ég benda á nauðsyn þess að láta hér gott málefni ráða í stað flokkskergju, og er þess þar fyrst að vænta, að þeir höggvi ekki, er hlífa skyldu. Og hvað sem öllu þessu líður, hafa nú till. okkar flm. orðið til þess, að fyrst að þeim framkomnum er eins og nýtt líf að færast í málið, og er gott verk að hafa orðið til þeirrar vakningar.

Hannes Jónsson Hæstv. stj. hefir ekki borið höfuðið hátt í umr. um Þýzkalandsmarkaðinn frá því fyrr á þinginu, og í blöðum sínum hefir hún reyt að setja spelkur við þetta með skítkasti til okkar Bændaflokksmanna, og hér á þingi við þessar umr. hafa þeir hæstv.atvmrh. og hæstv. fjmrh. gert sér sérstakt far um að reyna að gera till. okkar í þessu efni tortryggilegar. Það, sem við höfum bent á, er það, að okkur finnst harla undarlegt, að hæstv.ríkisstj. skuli leggja til grundvallar viðskiptin við Þýzkaland árið 1933, þessar búið er að benda henni á, að viðskiptin með þar vörur, sem hér um ræðir, voru þá miklu óhagkvæmari við þetta land en nokkurt annað land, sem þessar vörur eru sendar til. Það var ekki undarlegt, þótt lítið flyttist á þennan markað, því að það var eðlilegt, að varan leitaði þangað, sem hæst verð var hægt að fá. En það, að ekki fást full not af þessum markaði 1934, byggist vitanlega á því, að það voru ekki líkindi til þess framan af árinu, að verðið yrði eins hátt og raun varð á; ýmsir kaupmenn hafa því ekki getað komið því við að nota þennan markað, en selt vöruna á annan markað, þangað sem verðið reyndist svo lakara, þegar til kom. Af hvaða ástæðu sem það er, þá hygg ég, að S. Í. S. hafi lítið selt til Þýzkalands 1934. Ef litið er á árin 1934 og 1935, þá kemur það í ljós, að frá Þýzkalandi flytjast vörur fyrir 5675000 kr., en til Þýzkalands flytjast vörur fyrir -4158000 kr.; en nú í ár frá janúar til október, þ. e. að undanteknum tveim síðustu mánuðum ársins, hafa verið fluttar vörur frá Þýzkalandi fyrir 5157000.kr., en til Þýzkalands hefir ekki verið flutt nema fyrir 2969000 kr.

Það var verið að leysa út innstæðu frá fyrra ári

. Ef til vill að einhverju leyti, en það hefir verið lítið, svo að hér getur ekki verið um þá upphæð að ræða, sem hafi nokkur veruleg áhrif í þessu efni. Árið 1934 var útflutningurinn til Þýzkalands 9,4% af heildarútflutningi landsins, en í ár aðeins 8,4%, svo að útflutningurinn hefir minnkað, og fyrst hann hefir minnkað á öðrum vörum en landbúnaðarafurðum, þá hefði átt að auka innflutninginn til Þýzkalands á landbúnaðarafurðum sem svaraði því, sem útflutningurinn hefir minnkað á öðrum vörum. En þetta hefir ekki verið gert. Það liggja fyrir rök, sem ég gæti fært sönnur á, ef ég mætti, um það, að hægt hefði verið að beina kaupum meira til Þýzkalands en gert hefir verið á þessu ári. En ég skal játa, að 1934, sérstaklega framan af árinu, hefði verið hægt að beina meira kaupum á vörum þaðan en gert var, en ein ástæðan fyrir því, að það var ekki gert, var sú, að það voru ekki líkindi til, að það væri hagnaður af að selja vörur til Þýzkalands á þeim tíma. En einmitt þegar það var sjáanlegt, að markaðurinn í Þýzkalandi var betri fyrir landbúnaðarafurðir okkar en annarsstaðar, þá var það orðin skylda hæstv. stj. að beina viðskiptunum sem mest þangað og leyfa sölu á afurðum þangað, sem hefði svo haft það í för með sér, að við hefðum svo keypt vörur frá Þýzkalandi í staðinn, hvað sem verðinu hefði liðið. En það hefir sannazt, að ýmsar vörur frá Þýskalandi eru eins hagkvæmar í kaupum eins og vörur frá öðrum löndum. Ég verð að halda því fram, að þær skýringar, sem fyrir liggja um viðskiptin, sýni og sanni, að kaup á vörum frá Þýzkalandi hafi farið minnkandi í ár. Hvorttveggja hefði mátt auka, og það er einkennilegt, ef 2 millj. króna eiga að hafa verið yfirfærðar frá fyrra ári til 1935. Ég þori að fullyrða, að það hefir ekki verið svo mikið. Skal ég svo verða við tilmælum hæstv. forseta og tala minna um þetta mál en ég hafði ætlað mér og ástæða er til, en ég mun taka seinna til máls, ef þörf krefur og tilefni gefst til.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég á hér nokkrar brtt. á þskj. 890,912 og 929. Sú fyrsta af þessum till. er við 14. gr. og er á þskj. 890, XXlV. Hún er um 5000 kr. styrk, og 3500 kr. til vara, til ólympíunefndar Íslands, til þess að íslenzkum íþróttamönnum verði unnt að taka þátt í ólympíuleikunum í Berlín á næsta ári. Um þetta hefir legið fyrir fjvn. erindi frá ólympíunefndinni, en af einhverjum mér óskiljanlegum ástæðum hefir hún ekki séð sér fært að taka það til greina. Það er um þetta að segja, að það er enginn vafi á því, að hér er um alveg óvenjulegt tækifæri að ræða fyrir íslenzkt íþróttalíf, ekki aðeins tækifæri til þátttöku í ólympíuleikunum, heldur alveg óvenjulegrar þátttöku. Forstöðunefnd leikanna í Berlín hefir nefnilega boðið öllum þjóðum, sem taka einhvern þátt í leikunum, að senda tvo 30 manna flokka íþróttamannsefna og íþróttakennara til þess að vera viðstadda leikana og læra af þeim. Þessir 60 menn eiga kost á því, að forstöðunefndin taki á móti þeim í þeim hafnarbæ, sem þeir koma fyrst til í Þýzkalandi, og kosti þá að öllu leyti, bæði ferðirnar til Berlínar fram og til baka og dvölina þar. En það, sem þarf til þess; að geta notið þessa boðs, er einhver þátttaka í leikunum af þjóðarinnar hálfu. Nú er það að vísu svo, að margir efast um, að Íslendingar séu komnir svo langt í íþróttum, að þeir geti tekið þátt í þeirri heimsstefnu íþróttamanna, sem hér er um að ræða, án þess að þjóðinni verði meiri vansi að en svo, að til þess sé stofnandi. En þeir íþróttamenn, sem þessu máli eru kunnugastir, telja, að það sé ekki vafi á því, að Íslendingar geti tekið þátt í a. m. k. tveimur íþróttagreinum á þann hátt, að þjóðinni verði áreiðanlega enginn vansæmd að. En það mundi nægja til þess, að við gætum notið þess kostaboðs að fá að senda að mestu leyti ókeypis tvo 30 manna flokka til þess að vera viðstadda leikana og kynna sér þannig íþróttaafrek annara þjóða, þeirra sem lengst eru komnar á því sviði. Ég skal taka það fram, að samskonar boð er gert öllum þjóðum, sem þátt taka í leikunum, og það er nú orðið kunnugt, að Englendingar, Frakkar og Belgir, sem eru eins og menn vita engir aðdáendur núv. stjórnarfars í Þýzkalandi, hafa tekið boðinu og ætla að senda þessa flokka til leikanna. Það er líka kunnugt, að einn af helztu mönnum þessarar starfsemi - ég held mér hafi verið sagt, að hann væri formaður í einhverri allsherjar ólympíunefnd -, sem er belgískur, hefir farið til Berlínar sérstaklega þeirra erinda að kynna sér allan undirbúning leikanna og þar að lútandi starfsemi, og hann fullyrðir, að það muni alls ekki koma til þess, að hugsað sé til að nota þessa íþróttamannastefnu á nokkurn hátt í pólitísku skyni. Ég tek þetta fram af því, að ég og aðrir hafa orðið varir við mikla andúð gegn einmitt þessari íþróttastefnu í Berlín af þeim sökum, að Þjóðverjar myndu ætla að nota hana í einhvern hátt sem pólitíska agitation. En þessi belgíski trúnaðarmaður fullvissar íþróttamenn í öllum löndum um það, að fyrir þessu sé ekki hinn minnsti flugufótur. Hvað kostnaðarhliðina snertir, þá er sú upphæð sem hér er farið fram á, a. m. k. sú , sem farið er fram á til vara, ekki það há, að hún geti nokkru varðað ríkissjóð. Það, sem hinsvegar er einkum haft á móti slíkum styrkjum, sem hafa utanfarir í för með sér, er það, að af þeim leiði eyðsla erlends gjaldeyris, sem þjóðin megi ekki við. Ég vil því benda á, að utanför þeirra 60 manna, er ég talaði um, er alveg ókeypis að því leyti, er tekur til erlends gjaldeyris. Þeir mundu fara með íslenzkum skipum til Hamborgar og þaðan heim aftur; það kostar engan erlendan gjaldeyri, og í Þýzkalandi yrðu þeir kostaðir að öllu leyti. Það eru því aðeins þátttakendur í leikunum, sem mundu þurfa á erlendum gjaldeyri að halda. Það yrðu samtals 3 -5 menn, sem tækju þátt í þessum tveim íþróttagreinum, svo dvalarkostnaður þeirra í Þýzkalandi mundi ekki geta numið mikilli upphæð. Ég veit, að allir stjórnmálaflokkarnir viðurkenna, að það sé ákaflega mikilsvert að efla íþróttirnar í landinu. Hinsvegar er augljóst, hvað slík kynning, sem hér er um að ræða að afla íslenzkum íþróttamönnum af heimsíþróttunum, getur haft ákaflega mikla þýðingu fyrir þróun íþróttalífsins í landinu. Og þar sem hér er um svo einstakt tækifæri að ræða, að ég er viss um, að íþróttamönnum gefst ekki kostur á öðru eins í náinni framtíð, þá tel ég það sjálfsagða skyldu Alþingis að styðja ólympíunefndina í því að geta tekið þessu kostaboði. - Ég lofaði hæstv. forseta að reyna að stytta mál mitt, og skal því ekki fara fleiri orðum um þessa till. Þá er önnur till., sem er á sama þskj. undir næsta rómv. lið, um 2000 kr. styrk til Einars Markans söngvara, en hann sækir um þennan styrk, eða raunar nokkru meiri, í því skyni að fara utan og kynna íslenzka hljómlistarstarfsemi og sérstaklega íslenzka lagasmíð. Með umsókn sinni hefir hann sent hinu háa Alþingi meðmæli allra helztu kompónista landsins, og skal ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa þau hér upp. „Við undirritaðir mælum fastlega með því, að hið hattvirta Alþingi veiti herra Einari Markan söngvara styrk til að halda söngskemmtanir víðsvegar á Norðurlöndum, sem eingöngu verða helgaðar íslenzkri tónlist. Slíkar söngskemmtanir geta haft ómetanlegt gildi fyrir okkar fámennu þjóð. Reykjavík, febrúar 1935. Árni Thorsteinsson (sign). Emil Thoroddsen (sign). Páll Ísólfsson (sign). F. h. Markúsar heitins Kristjánssonar, Jóhanna Gestsdóttir (sign). Sigvaldi Kaldalóns (sign). Jónas Þorbergsson (sign). Karl O. Runólfsson (sign). Jónas Þorbergsson mun að vísu ekki skrifa þarna undir sem kompónisti, heldur sem útvarpsstjóri og í nafni sinnar stofnunar, sem mjög snertir alla söngmennt í landinu. Mér er kunnugt, að hann mun eitthvað fást við sönglagasmiði, en ég hygg, að hann komi þó ekki þarna fram undir því merki. Það er tilgangur Einars að halda söngskemmtanir víðsvegar um Norðurlönd og syngja þar eingöngu lög eftir íslenzka kompónista. Á þann hátt er ætlazt til, að nágrannaþjóðirnar fái sem nánust kynni af því, hvað Íslendingar geta í þessari íþrótt, og að íslenzkar tónsmiðar fái meiri aðgang að þessum þjóðum en verið hefir; að þær fái þannig meiri kynni af íslenzkri listastarfsemi og réttari hugmynd um hana. Þá er á þskj. 929, II. till. um að veita Eggert Guðmundssyni 1200 kr., eða til vara 1000 kr. Ég veit, að allir landsmenn kannast við þennan unga og efnilega málara, og Alþingi hefir margsinnis sýnt, að það vill styðja íslenzka málaralist, með því að styrkja góða málara og efnileg málaraefni. Í till.fjvn. er tekinn upp einn slíkur styrkur til hins ágæta listamanns Gunnlaugs Blöndals, og þykir mér vænt um það. En Eggert Guðmundsson er einmitt að mörgu leyti sambærilegur við þennan ágæta málara, Gunnlaugur Blöndal. Báðir hafa starfað mikið erlendis, þó Gunnlaugur sé nokkuð eldri og eigi því lengri feril að baki sér. Það er tiltölulega stutt síðan Eggert átti kost á því að fara utan, m. a. af því Alþingi hefir ekki áður þóknazt að veita honum slíkum styrk. Ég hefi áður flutt till. um, að honum yrði veittur styrkur, en af einhverjum ástæðum náði það ekki fram að ganga. Þá var maðurinn reyndar lítt kunnur og á byrjunarskeiði, en hann hefir haldið áfram að brjótast fram og hefir getið sér góðan orðstír, sem sannast með því, að honum hefir oftar en einn sinni verið gefinn kostur á að halda sýningu á ýmsum stöðum erlendis, m. a. í London. Ég hefi hér í höndum blaðaummæli um þessar sýningar hans. Þau eru í íslenzkri þýðingu, en þó ætla ég ekki að tefja tímann með því að lesa þau upp. En blöðin eru sjálf „Times“ í London og aðalblaðið í Skotlandi, „The Scotchman“. Þessi ummæli eru lofsamleg, og er ekki vafi á því, að það væri Alþingi til sóma að styrkja þennan efnilega listamann. Ég hefi heyrt þau andmæli gegn þessu, að hann sé vel á veg kominn, þar sem hann hafi komizt svo langt að hafa haldið sýningar erlendis og selt nokkuð af málverkum, en þó er enginn vafi á því, að hann á erfitt uppdráttar, eins og flestir listamenn nú á tímum. Hann er sem sé bláfátækur, og faðir hans varð nýlega fyrir því óhappi að missa allar eigur sínar. - Hér er ekki gert ráð fyrir því, að þetta verði framhaldandi styrkur. Hér er aðeins farið fram á styrk á þessu ári til þessa efnilega listamanns, sem líklegur er til að gera garðinn frægan erlendis fremur en líklega flestir aðrir. Þá á ég á þskj. 912 brtt. við 13. gr., um að hækka styrkinn til Guðríðar Helgadóttur, ekkju séra Jóhannesar L. L. Jóhannssonar, úr 132 kr. í 282 kr. virðist þetta, sem í fjárlfrv. er ákveðið, vera óvenjulág ekkjulaun, og mun það stafa af því, að maður hennar lét af prestsskap síðustu árin, en starfaði þó í þjónustu ríkisins síðasta hluta æfi sinnar. En af þessu hafa eftirlaun hennar orðið rýrari en margra annara. hér er aðeins farið fram á 150 kr. hækkun, og verður þó hlutur hennar talsvert rýrari en flestra annara í fjárl. Ég hefi þá lokið við að tala um brtt. þær, sem ég hefi borið fram við fjárl. Þó verð ég að níðast á góðvild hæstv. forseta út af tveim öðrum till., sem önnur er borin fram af meiri hl. fjvn., en hin af hv.þm. S.-Þ. Till. frá meiri hl. fjvn. er á þskj. 909 og er um það, að fjárveiting til kvennaskólans sé áætluð 2/5 af rekstrarkostnaði hans, og greiðist því aðeins öll, eða nokkur hluti hennar, að á móti komi 3/5 frá Reykjavíkurbæ. Vil ég mælast til þess við hv.n., að hún taki hana aftur. Hin till., frá hv.þm. S.-Þ., er á þskj. 934 og fer fram a, að ríkisstj. sé heimilað að leigja eða selja skipin Óðin, Þór og Hermóð. við hana er viðaukatill. frá hv.þm. Borgf. við þessa till. hefi ég það að athuga, að mér virðist varla geta komið til mála, að hún verði borin undir atkv. Þetta er í fyrsta skipti sem hún er lögð fyrir Alþingi. Frv., sem m. a. fól það í sér, að þessi skip skyldu seld, fór hér milli deilda, en var fellt í Nd. 8. gr. þingskapanna mælir svo fyrir: „Lagafrumvörp, er önnurhvor deildin hefir fellt, má eigi bera upp aftur á sama þingi“. Nú þykist ég vita, að svarað verði, að þessi gr. eigi aðeins við lagafrv. En það er auðsætt, að undir sama ákvæði falla allar till., ályktanir og ályktunarefni Alþingis, sem eiga að öðlast lagagildi. Í þessari till.hv.þm. S.-Þ. er farið fram á, Alþingi geri ályktun, sem fá eigi lagagildi. Hún hlýtur því að heyra undir þessa gr. þingskapa. Þess vegna er óheimilt að bera málið fram á ný, því að búið er að fella það áður. Það nær engri átt að hengja sig í það, að í gr. er talað um lagafrv., því að það er ekki formið, heldur efnið, sem hefir aðalþýðinguna í þessu sambandi. Þar að auki segir 35. gr.stjskr., að eigi megi selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra, nema samkvæmt lagaheimild. Hér er að vísu ekki um fasteign að ræða í venjulegum skilningi, en að miklu leyti gildir það sama um fasteignir og skip. Og þegar heimtuð er lagaheimild, nægir ekki samþykkt í sambandi við fjárl. Það er margviðurkennt, að fjárl.ákvæði geta ekki haft sama gildi og lagaheimild. Þetta, sem ber er að ske, sýnir, að það er hugsanlegur möguleiki, að hægt sé að koma því fram á Alþingi sem ákvæðum í sambandi við fjárl., sem ekki hefði komizt fram með venjulegri lagaheimild. En það er ekki hægt, þar sem málið hefir verið fellt hér í annari d. því er ekki heimilt að leggja þetta mál fyrir Sþ.

1) Fjmrh.: Með tilliti til þess, sem hæstv.atvmrh. lét getið í ræðu sinni, að einhverju mundi verða varið af atvinnubótafé til þessa vegar, ef unnt væri, segi ég nei við þessari brtt.

2) JörB: Af hálfu hæstv. stj. hefir því verið lýst yfir, að atvinnubótafé mundi verða varið til þessa vegar, svo sem föng væru á, og af því að ég tek þessa yfirlýsingu trúanlega án þess að upphæðin sé tiltekin í fjárl., þá segi ég nei.

3) BSt: Með því að hv.flm. tók till. aftur, greiði ég ekki atkv.

4) GÞ: Þar eð ég tók ekki aftur till., greiði ég atkv. með henni og segi já.

Forseti (JBald): Hv. 3. þm. Reykv. hefir haldið því fram, að till. á þskj. 934, við 22. gr. V, um heimild fyrir ríkisstj. til að selja varðskipin, ætti ekki að geta komið til atkv. vegna þess að till. um þetta efni hafi verið felld í rd. Alþ., þegar til umr. var frv. til l. um bráðabirgðabreyt. nokkurra laga. Nú get ég ekki fallizt á það, að till. beri að vísa frá, þó að þetta hafi verið fellt í Nd., og tel ekki, að þingsköp geri ráð fyrir því, heldur þvert á móti. Í 32. gr. þingskapanna segir svo: „Breytingartillögu um atriði, sem búið er að fella í deild, má eigi bera upp aftur í sömu deild á sama þingi, en heimilt er að bera hana upp í hinni deildinni, ef tækifæri er til þess eftir þingsköpum“. Nú held ég, að það sé tækifæri til þess eftir þingsköpum að bera upp þessa till. og hún geti því komið til atkv. - Till. er í 3 liðum, og verður að sjálfsögðu borin upp hver liður fyrir sig. Mér skilst einmitt, að þingsköp geri ráð fyrir þessu, að það, sem hefir verið fellt í deild, megi bera upp í hinni d. eða Sþ. Ég sé því ekki ástæðu til að vísu þessari till. frá og læt hana koma til atkv. Brtt. 934,a samþ. með 26:12 atkv. - 934,b felld með 24:20 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: ÞÞ, BJ, BSt, BÁ, BB, EÁrna, EystJ, HermJ. JakM, JAJ, JÓI, JónP, JS, JJ, JörB, MG, PHerm. PO, SigfJ. ÞorbÞ. nei: PBr, EE. EmJ, FJ, GÞ, GSv, GL, HG, Hv, IngP, JJós, JG, MJ, MT, ÓTh, PÞ, PHalld, PM, SE. SK, SÁÓ, StJSt, TT, JBald. GG, GÍ, HannJ, PZ greiddu ekki atkv. Einn þm. (ÁÁ) fjarstaddur. Brtt. 934,c samþ. með 30:1 atkv. - 946,II samþ. með 33 shlj.atkv. - 934,a -c, svo breytt, samþ. með 29:9 atkv. - 912,IX samþ. með 25:12 atkv. - 929,V felld með 26:l7 atkv. - 890,XLI felld með 24:24 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: TT, ÞBr, ÞP, BJ, EE, GÞ, GSv, GÍ, GL, HannJ, JakM, JJós, JAJ, JÓI, JónP, JS, MG, MJ, ÓTh, PHalld, PM. PO, SigfJ, SK. nei: St.JSt, ÞorbÞ, BSt, BÁ, BB, EÁrna, EmJ, EystJ, FJ, GG, HG, HermJ, Hv, IngP, JG, JJ, JörB, MT, PHerm, PZ, PÞ, SE, SÁÓ, Bald. Einn Þm. (ÁÁ) fjarstaddur. Brtt. 912,X felld með 24:10 atkv. - 890,XLII tekin aftur. - 912,XI.1.a samþ. með 27:19 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: IngP, JAJ, JG, JJ, JörB. MT, PHerm, PZ, PÞ, SigfJ, SE, SÁÓ, StJSt, ÞorbÞ, BJ, BSt, BÁ, BB, EÁrna, EmJ, EystJ, FJ, GG, HG, HermJ, HV, JBald. nei: JakM, JÓI, JónP, JS, MG, MJ, ÓTh, PHalld, PM,PO, SK, TT, ÞBr, ÞÞ, EE, GÞ, GSv, GL, HannJ. JJós, GÍ greiddu ekki atkv. Einn þm. (ÁÁ) fjarstaddur. Brtt. 912, Xl.b samþ. með 30:1 atkv. - 912,XI.2 samþ. með 33:2 atkv. - 881,64.a kom ekki til atkv. - 881,64.b samþ. með 35 shlj.atkv. - 881,64.c samþ. með 28:2 atkv. - 881,64.d kom ekki til atkv. - 881,64.e samþ. með 34 shlj.atkv. - 881,64.f samþ. með 29 shlj.atkv. - 881,64.g tekin aftur. - 881,64.h samþ. með 30 shlj.atkv. - 881,64.i samþ. með 31 shlj.atkv. - 881,64.j samþ. með 31 shlj.atkv. - 881,64.k samþ. með 26 shlj.atkv. - 881,64.l samþ. með 31 shlj.atkv. - 895,15 samþ. með 30:1 atkv. - 381,65.a kom ekki til atkv.

Jakob Möller Ég vil leyfa mér að gera fyrirspurn um, hvort þetta ákvæði í b-lið 65 brtt. á þskj. 881 valdi lækkun á fjárveitingu þeirri, sem þar er um að ræða. Búnaðarbankinn greiðir nú 2 þús. kr., og ef sú greiðsla á að lækka niður í 1 þús. kr., greiði ég atkv. gegn till.

Bjarni Ásgeirsson Greiðsla Búnaðarbankans fellur alveg niður, ef till. er felld.

Magnús Guðmundsson [óyfirl.]: Ég hefði kosið, að kl. hefði verið orðin 6 þegar ég byrjaði, og það er vegna þess, að núna kl. 6 hefir verið boðið út lögregluliði til þess að halda uppi reglu, og eru þeir sjálfsagt núna að klæða sig í „uniformin“. Verður ekki betur svarað hv. 9. landsk., því er hann gusaði hér úr sér, og sveikst á þann hátt aftan að fjvn., sem fól honum að hafa hlutlausa framsögu og leggja til f. h. n., að frv. yrði samþ. Hann sveikst aftan að fjvn. og notaði framsögu sína til árása, sérstaklega á mig og hv.þm. G.-K., og get ég lýst því yfir, að það var ekki gert í umboði fjvn. Öllum er kunnugt um, að þetta lögreglumál hefir verið notað til svívirðilegrar „agitationar“. Er merkilegt, að þeir, sem þá stöðu að ríkisstj. og gengu með til samþ. á l. þessum, geti látíð sér slíkar umr. sæma í þeim tilgangi að sverta fyrrv. ríkisstjórn. Það vita allir, hvernig stóð á því, að ríkislögreglan var sett á 1933, en hvernig stendur á nú? Nú er hér öflugt lögreglulið, en samt er verið að kalla saman lið til vara. Ástandið er ekkert líkt og eftir 9. nóv. 1932, þegar margir lögreglumanna voru limlestir, og svo leyfir hv. 9. landsk. sér að koma hér fram með svívirðingar, - hann, þetta pólitíska rekald, sem hefir flækzt aftur og fram á milli flokka, en hver flokkur hefir orðið feginn að losna við hann, þegar hann hefir orðið þess var, að þar var aðeins maðksmogið rekald. Til þess að sýna, að það voru ekki sjálfstæðismenn einir, sem stóðu að þessari lagasetningu, vil ég láta þingtíð. tala, og hirði ég ekki um, þó að líði nokkur stund áður en ég er búinn. Ég ætla þá fyrst að lesa upp kafla úr umr. eftir þáv. forsrh., Ásgeir Ásgeirsson, það er úr umræðuparti um lögregluna frá þingi 1933. „Lögreglustjórinn hafði hreyft því áður, í sumar sem leið, og óskað þess, að bæjarlögreglan væri aukin stórlega með varaliði. Hann fullyrti að það væri ekki öruggt að halda uppi reglu í bænum, nema slíkt varalið, sem væri skipað a. m. k. 100 mönnum, kæmi til“. En hver var þá lögreglustjóri? Það var núv. hæstv.forsrh. Og er það í samræmi við skoðun hans þá, er hann nú kallar saman lögreglulið? Ef eitthvað kemur fyrir vill hann vera tilbúinn. Það er bezt, að hv.þm. G.-K. segi til um, hvort ekki var stofnað til varalögreglu 1932 með samþ. þáv. lögreglustjóra. Til að sýna, hvernig þm. tóku undir þetta, ætla ég að lesa upp nafnakall í báðum deildum. Atkv. hafa fallið svo. Í Ed. sögðu já: IP, JakM, JónJ, JónÞ, MT, PHerm, PM, BSn, EÁrna, GL, HSteins, GÓ. - Nei sagði JBald, núv. forseti Sþ. aleinn. Og þá er hér nafnakall við 3. umr. í Nd. Já sögðu: JÓl, JónasÞ, LH, MG, MJ, ÓTh, PHalld, PO, StgrS, SvbH, SvÓ, ÞorlJ, ÁÁ, BJ, BSt, BÁ, BKr, GÍ, HStef, HannJ, IngB, JJós, JAJ, JörB. Nei sögðu: VJ, HG, HV. Frv. samþ. með 24:3 atkv. Það voru þeir einir jafnaðarmennirnir í deildunum, sem greiddu atkv. gegn frv., þar á meðal Haraldur Guðmundsson, sem nú er í stj., er kallar saman lögreglu til þess að vera við öllu búinn, ef eitthvað skyldi ske í verkfalli bifreiðastjóra. M. ö. o., allur þingheimur var sammála um að setja lögreglu á fót. Það var gengið út frá því og þegjandi samkomulag um, að þegar lögreglan hóf starf sitt, yrði hún viðurkennd af þinginu, enda var því lýst yfir út af þál. frá hv. 2. þm. Reykv., sem hann flutti um að varalögreglan yrði uppleyst fyrir árslok 1933. og hann var þá alls ekki óánægður með, að hún yrði lögð niður aftur þegar ekki þætti hennar þörf.  Er ég tilbúinn að deila um það í þessum umr., sem hv. 9. landsk. hleypti tilefnislaust af stað með uppbelgingi og fítonsanda. Er gaman að sjá hann nú, því ekki hefir hann búizt við, að eftir nokkra daga yrði sú stj., sem hann styður, búin að setja af stað varalögreglu algerlega að tilefnislausu.

Forsrh. (Hermann Jónasson) Hv. fyrri þm. Skagf. (MG) virtist vera mjög kampakátur yfir því, að ríkisstj. neyddist nú til þess að endurreisa ríkislögregluna, sem hann hefði orðið að stofna á sínum tíma. Núna með morgunsárinu hefði ríkislögreglan verið endurreist. Ég get fullvissað hv.þm. og hv. alþingi um það, að þetta er alger uppspuni. Nokkrum mönnum verður bætt við bæjarlögregluna, eins og gert hefir verið og gert var öll þau ár, sem ég var lögreglustjóri, hvort sem nokkur varalögregla var sitjandi eða ekki. Þetta er óumflýjanleg nauðsyn, þegar vaktir eru langar og sumir lögregluþjónarnir forfallaðir. Þessi ráðstöfun á því ekkert skylt við það, að velja svo að segja af handahófi hundrað manna hóp, allmisjafnra manna - svo ekki sé meira sagt, og hafa þá á föstu mánaðarkaupi um langan tíma. Ég var frá upphafi óánægður með varalögregluna, eins og henni var fyrir komið. Og ég hefi fært ýtarleg rök fyrir því í bréfum, er ég sem lögreglustjóri ritaði þáv. ríkisstj. Ekkert var því sjálfsagðara en það, að ég vildi losna við ríkislögregluna í þessu formi. Hinsvegar lagði ég sem lögreglustjóri áherzlu á það, að lögreglan yrði aukin á annan hátt. Skyldi það vera aukning á hinni föstu bæjarlögreglu, og þá af völdum og vel æfðum mönnum. Auk þess áttu nokkrir menn að vera þessari lögreglu til aðstoðar, jafnframt því, sem þeir voru tiltækir fyrir ríkið og í þjónustu þess. Lög um þetta voru samþ. hér á Alþingi, og vann ég að undirbúningi þeirrar löggjafar. Alþingi gekk þó nokkru skemmra í þessari aukningu heldur en ég hafði lagt til. Og viti menn, þegar bæjarstj. Rvíkur átti að framkvæma þessa löggjöf, trássaðist bæjarstjórnarmeirihlutinn við, og hefir ekki enn þann dag í dag fullnægt ákvæðum laganna um aukningu bæjarlögreglunnar. Þannig hefir Sjálfstfl. staðið gegn hæfilegri lögregluaukningu hér í Rvík. Kemur það því í ljós, og reynslan hefir skorið úr því til fullnustu, að ágreiningurinn milli flokkanna er ekki um það, hvort lögreglan í þessu landi eigi að vera veik eða sterk. - Heldur er hann um það, hvernig eigi að beita þessu valdi. Það kann að vísu að vera einhver ágreiningur um það, hvernig eigi að haga skipulagi lögreglumálanna og hverjir eigi að bera kostnaðinn. En takmarkalínan milli flokkanna í átökunum um þessi mál hefir verið og er sú, hvort heimilt skuli að beita lögreglunni í kaupdeilum. Deila sú, sem nú er risin hér í bænum og dregin hefir verið inn í umr. hér á Alþingi, er ekki kaupdeila. Mikill hluti bifreiðastjóranna er á föstum launum hjá stóratvinnurekendum í bifreiðarekstri. Og ekkert liggur fyrir um það, að kaupkjörum þeirra eigi að breyta. Hver getur leyft sér að halda því fram að verkfall þessara manna sé kaupdeila. Vörubílastjórarnir, sem margir eiga bifreiðar sínar sjálfir, fá benzínskattinn, sem þeir koma til með að greiða, margfaldlega endurgreiddan, því allur benzínskatturinn, þar á meðal sá hluti hans, sem hinn mikli fjöldi fólksflutningsbifreiða greiðir, verður allur látinn ganga til vegavinnu, sem stóreykur atvinnu vörubifreiða. Má geta þess til, að með þessu eina móti geti vöruflutningsbifreiðar, eins og nú horfir, gert sér vonir um viðunandi atvinnu. Við þetta bætist svo það, að þeim bifreiðastjórum og bifreiðaeigendum, sem kynnu að þurfa að breyta taxta sínum í sambandi við hækkun benzínskattsins, hefir verið boðið, af sterkum aðila, sem er þeim vinveittur, að veita þeim alla aðstoð sem þarf, til þess að fá ökutaxta sínum sanngjarnlega breytt. Svo fjarri fer því, hv.þm., að hér sé um kaupdeilu að ræða. En þrátt fyrir allt þetta hafa bifreiðastjórarnir, eða nokkur hluti þeirra, kosið að rísa gegn þeim lögum, sem löglegur meiri hl. Alþ. hefir sett. Er það vilji yðar, háttv. þingmenn, að þau lög, sem þér hafið sett og falið ríkisstj. að framkvæma. séu framkvæmd? Eða er það vilji yðar, að þessi lög séu fótumtroðin og virt að vettugi? Því það, sem bifreiðastjórarnir eru að aðhafast, er ekki kaupdeila, ekki snefill af kaupdeilu, eins og ég hefi með rökum sýnt fram á. Heldur uppreisn gegn löggjafarvaldinu, uppreisn gegn Alþingi. Það er tilraun til þess að þvinga Alþingi til að hverfa frá að samþ. þau lög, sem meiri hl. þess er sannfærður um, að sé rétt að setja. Og það er tilraun til þess að þvinga ríkisstj. til þess að framkvæma ekki lögin, eftir að þau hafa verið sett. Flest þau lög, sem alþingi setur, snerta á einhvern hátt hagsmuni smærri og stærri heilda í þjóðfélaginu, og í mörgum tilfellum eru þessar heildir miklu stærri heldur en sú, sem nú hefir lagt út í það, að gera uppreisn gegn löggjafarvaldinu. Ef Alþingi beygir sig, ef ríkisstj. beygir sig fyrir slíku framferði, hvar lendir þá, háttv. alþingismenn ! Alþingi er þá raunverulega þurrkað út. Er það vilji yðar, háttvirtir alþingismenn? Ég óska eftir að fá svar við því, hvort hér er nokkur sá alþm., sem ekki er á einu máli um það, að þegar svo er að staðið, sem hér er raun á, beri ríkisvaldinu með allri gætni en fullkominni festu að yfirvinna slíka ofbeldistilraun. Því þótt menn greini á um það hér á Alþingi, hver afskipti ríkisvaldið eigi að hafa af kaupdeilum, þá hefi ég aldrei heyrt hér neina rödd og býst ekki við, að hér sé nokkur sá alþm., sem ekki er eindregið þeirrar skoðunar, að ríkinu beri að nota vald sitt og styrkja það sem þörf krefur til þess að koma í veg fyrir, að þau lög, sem Alþingi hefir sett, séu að engu höfð.

Thor Thors Ég hafði hugsað mér að falla frá orðinu, til þess að hv. 1. þm. Skagf. gæti fyrst talað fyrir okkar flokk. En nú eru komin ný atriði í þetta mál, svo að ég nota mitt málfrelsi. Þetta þing er orðið það lengsta, sem staðið hefir á Íslandi, og er á allra vitorði, að þinginu var frestað fyrst og fremst til þess, að fjvn. gæti ráðið sínum ráðum betur þegar þing kæmi saman að nýju. Hitt er og á allra vitorði, að þingið hefir orðið svo langt sem raun er á vegna þess, að fjvn. hefir ekki getað lokið störfum sínum fyrr. Það kemur því úr hörðustu átt, þegar fjvn. sendir mann af örkinni eins og hv. 9. landsk. til þess að vekja í þinglok slíkar stórdeilur eins og hann beinlínis stofnaði til með sinni óviturlegu ræðu um daginn. Í þeirri ræðu vegur hann aftan að n. í heild og ber hér inn í Alþingi það mál, sem margsinnis er rætt hér að fullu og á hverjum einasta stjórnmálafundi, sem haldinn hefir verið hér á landi að undanförnu. En úr því að formaður fjvn. hefir óskað þess að senda þennan sér samboðna og virðulega asna í herbúðir okkar sjálfstæðismanna, þá fer vel á því, að honum sé haldið þar góða stund og klórað þægilega bak við eyrað. Hver eru nú upptök þessarar ríkislögreglu, sem þessi hv.þm. segir, að verið hafi algerlega að ástæðulausu stofnað til? 9. nóvember, það var sá dagur, sem réð upptöku ríkislögreglunnar. Og nú vil ég spyrja: Hverjir voru þeir, sem þar gengu djarfast fram fyrir skjöldu? Hvar stóð hv. 2. þm. Reykv. þann dag? Og hvern þátt átti hann í stofnun hennar, með því beinlínis að stuðla að ofbeldi og stuðla að því, að löglegri ákvörðun bæjarstj. Rvíkur væri hrundið? Það er hann og hans flokkur, sem drýgstan þáttinn hafa átt í því að neyða ríkisvaldið til að grípa til þeirra varnarráðstafana, sem gripið var til þegar ríkislögreglan var stofnuð. Hæstv. forsrh. sagði áðan: „Ætlar þetta þing að láta þurrka sig út?“ Og þau orð eru vissulega réttmæt. Alþingi hefir gert ákveðna ákvörðun, og nú er risið gegn henni. Það er ríkisvaldsins að halda uppi þeirri ákvörðun. En það var jafnákveðið bein skylda bæjarstj. Rvíkur - og þar með ríkisvaldsins - að halda uppi þeirri ákvörðun, sem meiri hl. gerði 9. nóv. 1932.  Hæstv. forsrh. sagði, að hér skipti allt öðru máli. Og hv. 2. þm. Reykv. sagði það, að hér skipti allt öðru máli, því að nú sé ekki kauplækkun á ferð. En veit nokkur um það, nema þessi hækkun á rekstri bifreiða leiði óhjákvæmilega til kauplækkunar hjá bifreiðarstjórum? Hvað veit hæstv. ráðh. um það? En ef um réttmæta árás gegn lýðræðinu er að ræða, bæði gegn bæjarstj. Rvíkur og gegn Alþingi, ef kauplækkun er annarsvegar, þá má hann vara sig, að hann hafi ekki talað of stórt hér. Það hefir oft verið á það bent, að það kæmi úr hörðustu átt, þegar menn, sem lifa beinlínis á verkalýðnum í landinu, eins og hv. 9. landsk., staðhæfa, að allt lögregluliðið í landinu beinist sérstaklega gegn verkalýðnum. Það eru vissulega órökstudd ummæli. Verkalýðurinn í landinu er ekki óhlýðnari við lög landsins en aðrar stéttir. Og það hefir aldrei komið til þess, að þær stéttir mótmæli þeim gerðum, sem lýðræðisgrundvelli eru byggðar, nema þær séu hvattar til þess af öðrum mönnum, sem utan þeirra standa. Það er alveg augljóst mál, að þó að hv. 9. landsk. hafi sagt, að ríkislögreglan hafi verið stofnuð að ástæðulausu, þá var hún stofnuð af fyllstu nauðsyn. Það er vitað, að kommúnistar ætluðu að gera bylting í þjóðfélaginu; og þeir hefðu gert það, ef þeir hefðu ekki óttast þær varnarráðstafanir, sem ríkið hafði gripið til. Það kemur hinsvegar ekki svo einkennilega fyrir sjónir, að þessi maður skuli segja þetta. Því að það er margupplýst, að hann rann á eftir eins og rakki, til þess að vita, hvort hann fyndi ekki einhvern blóðþef  Það er miklu alvarlegra mál heldur en hægt sé að ræða hér á þessari stundu, hver nauðsyn er á því, að lögregla sé til í landinu. Hvað þýðir fyrir Alþingi að setja lög, - lög sem oft og tíðum eru óvinsæl og margir verða til að mótmæla, ef ekki er á hverjum tíma í þjóðfélaginu eitthvert afl., sem stendur bak við þessi lög og getur framfylgt þeim, ef nauðsyn krefur? Það eru aðeins tvær hlíðar á sama máli: lög og lögvernd. Öll lög eru einskis virði, ef á þau er ráðist, ef ekki er á bak við þau á hverjum tíma sterk lögvernd. Og það er svo einkennilegt, að næstum í sömu andránni og hv. 9. landsk. hafði haldið þessa ódrengilegu ræðu sína, varð hann einmitt til þess að staðhæfa á Alþingi, að nauðsyn væri að hafa lögvernd bak við lögin. Fyrir Nd. lá þá frv. um tugthús. Og til hvers eru þessi tugthús? Ekki til annars en að refsa þeim, sem ráðast gegn lýðræði og þingræði. Þessi þm. sýndi þá, að nauðsyn var á þessari hlið málsins. Hann greiddi atkv. með tugthúsunum. Og reynslan hefir líka sýnt það, að þeir sósíalistar eru afar fegnir, að til er einhver lögregla, því að í hvert sinn sem þeir verða hræddir og komast í vanda, þá er fyrsta boðorðið hjá þeim að kalla á lögregluna. Og við skulum sjá, hvernig fer fyrir þessari hæstv.ríkisstj., sem barizt hefir svo voðalega gegn varalögreglu á sínum tíma. Ætli hún verði ekki fegin að nota hana nú næstu daga, ef í harðbakka slær? Það þótti allt annar grundvöllur til að ræða þetta mál á þingi 1933, og ég minnist þess með ánægju, að þá deildi ég við núv. hæstv.atvmrh. Þá taldi hann hina mestu svívirðu að hafa slíkt lið, sem stofnað hafi verið gegn verkalýðnum í landinu. Nú skulum við sjá, hvernig hæstv. ráðh. lítur á það, að til sé eitthvert lið, sem ég segi, að ætti að vera til þess að halda uppi valdi meiri hlutans með þjóðinni. Hv. 1. þm. Skagf. hefir svo kröftuglega lýst, hver afskipti þingsins voru af þessum lögreglumálum. Hann hefir sýnt fram á, að lög um lögreglu voru samþ. svo að segja einróma af framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum. En hv. 9. landsk. segir, að það hafi verið gengið til kosninga um lögreglumálin síðan. Ég verð að segja, að ef gengið hefir verið til kosninga um lögreglumálin, þá er það málstaður lögregluvaldsins í landinu, sem hefir unnið mjög glæsilegan sigur. En jafnvel þó að þessir núv. stjórnarflokkar hefðu báðir staðið gegn því að halda uppi nægilegu lögregluvaldi, hefir samt sú stefna, sem heldur fram, að bak við ríkisvaldið verði jafnan að vera til lögregluvald, sigrað í þessum kosningum. Því að það er vitanlegt, að andstæðingar stj., sem eru á þingi, fengu um 25 þús. atkv., en núv. stjórnarflokkar aðeins um 22 þús. Svo kemur hv. 9. land,k. öllum að óvörum og að baki þeim, sem höfðu falið honum að segja nokkur orð um fjáraukal. og segir, að þjóðin hafi áttað sig á, að ekki hafi verið óhætt að trúa núv. stjórnarandstæðingum fyrir neinu. Atkvæðatalan sýnir greinilega, hverjum þjóðin vildi trúa fyrir valdinu. Það var ógæfa hennar, að svo fór sem fór. En meiri hl. þjóðarinnar var jafnskýr og raun ber vitni. En annars ætti þessi hv.þm. manna sízt að tala um það, að þjóðin snúi baki við einstökum flokkum og frambjóðendum; því að í hvert sinn, sem hann hefir sýnt sig frammi fyrir kjósendum, hefir hann jafnan - þrátt fyrir allt sitt glamur og þrátt fyrir allt sitt lýðskrum - fengið sama svarið: Þjóðin vili ekki líta við honum. Það var óhapp Alþfl., að einn bezti og greindasti maður flokksins, Vilmundur Jónsson landlæknir, afsalaði sér þingsæti, og þess vegna komst þessi hv.þm. í óþökk flokksins og þjóðarinnar inn á þing. Þegar hann svo er kominn hingað inn, verður honum tíðrætt um það, að kjósendur snúi baki við einstökum flokkum og einstökum mönnum. Já, honum fórst ! Ég vék að því áðan, að nú er líkt viðhorf í þjóðfélaginu og var 9. nóv. - 9. nóv. 1932 gerði bæjarstj. Rvíkur, kosin af meiri hl. borgaranna, ákvörðun með öllum greiddum atkv. Sú ákvörðun hlaut að standa í hverju því þjóðfélagi, sem viðurkenndi lýðræði. En hún var vefengd af þeim mönnum, sem nú þykjast vera að verja lýðræðið í landinu. Nú hefir alþingi tekið ákvörðun, sem er mjög óvinsæl og hefir sætt andmælum hjá vissri stétt í þjóðfélaginu. Mér er sagt, að sú stétt vilji halda uppi mótþróa gegn meiri hl. Alþingis og búist nú til atlögu. Að mínu viti er sá mótþrói jafnvitlaus og jafnóverjandi og mótþróinn var 9. nóv. Þeir menn, sem réðu hér á landi árið 1932, hafa verið hundeltir og ofsóttir látlaust, og þetta mál var kannske álitið einhver feitasta kosningabeita þeirra, sem nú fara með völd. En nú spyr ég: Hvað hyggjast þeir sjálfir að gera? Ætlar það Alþingi, sem hefir samþ. hér löglega ákvörðun, að láta þurrka sig út? Ef ráðizt er á það af afli nokkru, hvernig ætlar það að verja sig? Ætlar það að taka einhverja lögreglu, sem á að berja á verkalýðnum, sem nú er óánægður með gerðir Alþingis? Ég hygg, að það fari svo, að hv. 9. landsk. og aðrir menn, sem digurbarkalegast tala um þessi mál, fái svo duglega húðstrýkingu, að þeir bíði hennar aldrei bætur.

Forseti (JBald): Mér þykir rétt að láta ræður fara að styttast.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Hér eru ekki margir áheyrendur og nokkuð áliðið nætur, svo að ég ætla ekki að tala hér langt mál. En ég get ekki látið vera að segja hér nokkur orð út af ræðu hv. 1. þm. Skagf. og hv.þm. Snæf., sem hér hefir talað sérstaklega um 9. nóv. 1932 og þá samlíkingu, sem hann hefir gert við viðburðina í dag. 9. nóv. 1932 er dagur, sem er merkur í sögu verkalýðsins hér. Og það er líka dagur, sem merkari er í sögu Sjálfstfl. en á nokkurn annan hátt. Þá um haustið hafði undirbúningur verið gerður af atvinnurekendum hér í bænum til þess að lækka stórkostlega kaup verkalýðsins hér á öllum sviðum; ekki aðeins óbreyttri verkamanna, heldur sjómanna, verkakvenna og iðnaðarmanna, og sendu bréf til ýmissa félaga í þessu skyni. Nokkru áður en búizt var við aðalhríðinni, sem átti að vera um áramótin, þú skeður það undur, að bæjarstj. Reykjavíkur, sem á að stjórna bænum til hagsmuna fyrir alla menn, sem í honum lifa - ekki sérstaklega fyrir atvinnurekendur eða þá, sem mest hafa fé undir höndum -, þá skeður það undur, að hún tekur svo algerlega taum atvinnurekenda, að með ásettu ráði gerir hún það, sem í hennar valdi stendur, til þess að hjálpa áfram þeirri kauplækkun, sem ákveðin var af atvinnurekendum í bænum. Hún ræðst á garðinn Þar, sem hann er lægstur, fátækustu verkamennina í bænum, sem verða að nota atvinnubótavinnu sér til lífsframdráttar. Hún neitaði að fjölga í vinnunni og krafðist, að þeir lækkuðu kaupið. Það var auðvitað, að slíkt svívirðilegt tilræði gagnvart fátækasta fólkinu í Reykjavíkurbæ myndi hljóta að vekja mikla reiði. Og það er satt að segja undursamlegt, að það skipulag var á verklýðsfélagsskapnum hér í bæ, að ekki varð meira úr óeirðum út af þessu máli. Það er haldinn skipulegur fundur og farin kröfuganga til bæjarstj. og ríkisstj. um að fjölga í atvinnubótavinnunni og halda kaupinu óbreyttu. En þegar það fæst ekki, þegar ákveðið er, að kaupið lækki og samþ. á bæjarstjórnarfundi, þá er hér um það sama að ræða og í hverri annari vinnudeilu, því að þarna er bærinn ekkert annað en stærsti atvinnurekandinn. Þá er líka gert verkfall af mönnum í atvinnubótavinnunni til þess fyrst og fremst að hlusta á, hvernig þessir fulltrúar bæjarmanna í bæjarstj. standa sig í máli þeirra, hvort það væri virkilega satt, að fulltrúar Sjálfstfl. væru að ráðast á fátækasta fólkið í bænum með því valdi, sem þeim er gefið í bæjarstj. til þess að hjálpa öllum bæjarmönnum, en ekki til þess að liggja á því lúalagi að reyta allt af þeim, sem fátækastir eru. Það, sem skeður á þessum fundi, er það, að haldnar eru margar æsingaræður af hálfu sjálfstæðismanna, sem heyrast í gjallarhornum til manngrúans fyrir utan. Vil ég fyrst og fremst nefna hv. 3. þm. Reykv. og þær svívirðingar, sem hann lét dynja á verkamönnum og þeim, sem tóku þeirra málstað. Þetta verður til þess, að sá hluti af þessum áheyrendum, sem voru æstastir, sem auðvitað voru kommúnistar, ráðast inn fyrir grindurnar og gera ómögulegan bæjarstjórnarfundinn. Það var vitað, að Alþýðuflokkurinn hugsaði sér ekki að hleypa upp fundinum á nokkurn hátt, og Alþýðuflokksmenn stóðu ekki fyrir þessu. Við það að bæjarstjórnarfundinum var hleypt upp var enginn meiddur. Bæjarfulltrúarnir komust undan um bakdyr, án þess að þeir meiddust á neinn hátt. T. d. hv. 3. þm. Reykv., sem þá var einna mest hataður maður í bænum af hinum fátækari hluta borgaranna, komst burt ómeiddur. Eftir eru þá Alþýðuflokksþm. og núv. borgarstjóri; man ég ekki, hvort það voru fleiri fulltrúar Sjálfstfl. Þau áflog og ryskingar, sem síðan verða, eru eingöngu vegna þess, að lögreglan reyndi að ryðja salinn.

Hver stjórnaði því?

. Það getur þm. sagt sér. Og eftir að salurinn er ruddur og fjöldi verkamanna er blóðugur og barinn og komið er út fyrir, er það, að lögreglan ræðst aftur á manngrúann. Þá er tekið á móti. Ég verð að segja fyrir mitt leyti - og ég hefi borið það fyrir rétti og mun standa við það hvar sem er -, að ég sé ekki, að fjöldi af verkamönnum verði fyrir árás að saklausu, af hálfu lögregluliðsins, án þess að ég álíti það rétt, að þeir verji sig, þó að það sé gegn lögreglunni. Hver, sem verður fyrir óréttmætri árás, hann hefir rétt til þess að verja sig með samskonar vopnum og í árásinni er beitt.

Og stólfótum!

. Já, með stólfótum líka. Eftir bardagann, sem þarna átti sér stað, þar sem margir meiddust, bæði verkamenn og lögregluþjónar, hvar sest þá, að uppreisn sé í aðsigi? Allt var rólegt. Og eftir að sjálfstæðismenn höfðu gegnið inn á að halda kaupinu óbreyttu, fer hver maður til sinnar vinnu og engin deila er lengur. Þegar vinnudeilan er búin, þá taka sjálfstæðisherrarnir, sem stóðu fyrir kauplækkunartilrauninni, eins og hv.þm. G.-K. (ÓTh), að bjóða út liði. Og til hvers annars en að nota tækifærið seinna til þess að ná því takmarki, sem ekki náðist í fyrra skiptið? Hverskonar lið var það? Ég mun geta sannað það fyrir utan þinghúsið, að fjöldi þeirra manna voru áður dæmdir af lögreglunni fyrir þjófnað eða vínsölu eða annað þvílíkt. Þó að auðvitað væru skikkanlegir menn innan um, þá var það mikið af úrþvættum þessa bæjar, sem sjálfstæðismenn tóku í sitt málalið. Og það merkilega við þetta er nú það, að einmitt í þeirri deilu, sem nú er að koma upp og ekki er kaupdeila, en snýst beinlínis gegn þinginu og ríkisstj., þá er uppistaðan í því liði menn úr varalögreglunni sælu, sem hv.þm. G.-K. kom upp og hv. 1. þm. Skagf. hélt áfram með. Er enginn vafi á því, að á bak við þessa hreyfingu þeirra standa sömu menn, sem komu upp þessu liði á sínum tíma. Það er því Sjálfstfl., sem ber ábyrgð á þessum mótþróa, og enginn annar. Ég veit, að hv.þm. eru ekki svo einfaldir að halda, að það séu bílstjórarnir, sem eiga sína eigin bíla og geta sett sína taxta víða sjálfir, án þess að nokkur reyni að hindra þá. Og annarsstaðar þar, sem um mótstöðu er að ræða, geta þeir haft sterkan félagsskap og haft sterkustu samtökin í landinu, Alþýðusamband Íslands, á bak við sig. Ég veit, að þessir menn halda ekki, að þeir muni bera tapið sjálfir, þó að benzínið hækki. Sérstaklega þegar þessi skattur nemur aðeins á milli 3 og 5% af þeirra taxta. Hvort halda þeir, að það muni ekki vera hægt að koma þeirri hækkun fram án mótstöðu frá notendum, sem vita, hvernig stendur á þessari hækkun? Nei, ástæðan er eingöngu sú, að ráðandi menn í Sjálfstfl., sem hafa völdin í bænum, hafa komið þessu af stað í pólitískum tilgangi og til þess að koma upp óeirðum. Og ég er viss um, að verkalýðsfélögin mæta þessu með jafnmikilli festu eins og þau mættu liðinu í annari mynd á sínum tíma, þegar ríkislögreglan var sett á stað.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Herra forseti! Ég kann ekki við annað en að láta nokkur orð falla um þetta mál áður en gengið er til hvílu, fyrst ég kvaddi mér hljóðs, þegar hvirfilbylurinn skall yfir þingið frá hv. 9. landsk. Málið er að vísu komið inn á nokkuð breiðan grundvöll, en hv.þm. hefir sjálfsagt ætlazt til þess, því að það, sem hann virtist hafa í huga, var aðeins nokkur skammaryrði til þeirra, sem staðið höfðu áður að því að halda uppi reglu hér í bænum, og sérstaklega til þeirra, sem áttu þátt í því, að stofnað var til varalögreglu hér. -  Mér finnst það ekki tiltökumál, þótt þessi hv. um. rausi nokkuð, því að það er hans eiginleiki að láta nokkuð svarkalega, þegar hann fær ráðrúm til þess að tala. Það er að vísu dálítið einkennilegt, að hann skyldi nota þetta tækifæri á þennan hátt, því að hv.fjvn. hafði kosið hann til þess að vera frsm. í máli og hann hefði getað gert aths. við einstaka liði fjáraukal. án þess að koma svona hastarlega inn á þetta atriði eins og hann hefir leyft sér. Nú veit ég ekki, af hverjum þessi hv.þm. er sendur til þess að hreyfa þessu máli á þennan hátt; það getur verið, að það standi einhver á bak við hann, en ég get varla trúað, að hv. meiri hl. fjvn. sé hér að verki. Það getur líka verið, að það sé hann sjálfur, sem fundið hefir upp á þessu ráði, og þá hefir hann vitanlega gert það í forboði allra annara sæmilegra manna, því að engum dylst nú, að hann fór langt fram yfir það, sem honum var leyfilegt. Þetta stafar ef til vill af þeim sökum, sem maður sagði mér, að mundi vera þessum hv.þm. eiginlegt, að þegar vonzka og gremja hefir safnazt fyrir í honum, þá verður hann að sprengja þetta út, og það verkar svo þannig á hann, að það er alveg eins og maðurinn sé að springa. Það er því ekki von á góðu, þegar þessi kost koma, og tel ég ekki, að aðrir hv.þm. þurfi að gefa því mikinn gaum, því að bæði hér á þingi og alstaðar annarsstaðar, þar sem menn koma nálægt honum, verða menn þess varir, að hvergi er hann mikilsvirtur. hér á þingi er eins og loftið í kringum hann sé óhollt og tómt, jafnvel myrkt, menn sneiða hjá honum, jafnvel hans eigin flokksbræður. Það lýsir manninum bezt. Það má því með fullum rétti segja að því er þetta mál snertir, að þessi skammaryrði hv. 9. landsk. í garð þeirra, sem stóðu fyrir því að halda uppi lögum fyrir 3 árum, séu ómerk, því að þetta mál er alvarlegt mál, og það hefir sýnt sig, að þeir aðrir hv. stjórnarþm. og hæstv. ráðh., sem talað hafa í þessu máli, hafa tekið þetta mál alvarlega, sem er rétt. Ég býst við, að hæstv. ráðh. hafi fundið sig nokkuð snortinn af því, sem hér hefir verið talað, og líklega hefir hann verið mest snortinn af sinni fortíð og nútíð, sem hlýtur að verða honum áhyggjuefni, og hann verður að sjálfsögðu að reyna að samræma nútíð sína, fortíð og framtíð í þessu efni. Það er fullvíst, að þegar þessi hæstv. ráðh. var lögreglustjóri, þá hrósaði hann sér af því að vera faðir varalögreglunnar. Ég taldi honum það og tel enn til lofs. Ég býst við, að hann hafi komizt að raun um, að nauðsynlegt var að auka lögregluna að miklum mun. En af sérstökum ástæðum, vafalaust pólitískum, snerist hann í þessu máli. því er svo komið, sem kunnugt er, að í dag eða á morgun geta komið fyrir mörg atvik, sem gera það að verkum, að það þarf á meiri lögreglu að halda heldur en þeirri, sem daglega er við hendina; það þarf ekki mikið út af að bera til þess, að sú lögregla, sem hér er á götum bæjarins daglega, sé algerlega ófullnægjandi. Það er ekkert athugavert við það, þótt þessi hæstv. ráðh. noti nú vald sitt til þess að tryggja og halda uppi lögum í bænum. Þetta er náttúrlega jafnsjálfsagt og eftir 9. nóv., þegar stjórnarvöldin gerðu það og hann tók þátt í því. Fyrir þetta var stj. löstuð, sérstaklega af einum flokki, og það var eðlilegt, því að sá flokkur var ekki flokkur þáv. ráðh., en ég er viss um, að Framsfl. var í hjarta sínu samþykkur því, að stofnuð yrði varalögreglu; það sýndi sig við atkvgr. um þau lög, sem komu á ríkislögreglu. En þeir ógæfusömu menn, sem stóðu að óeirðunum 9. nóv., gátu ekki verið ánægðir með stofnun ríkislögreglu eða yfirleitt lögreglu hér í bæ, til þess að skakka leikinn, þegar þá langaði til þess að stofna til óspekta og óeirða. Þetta voru þeir menn og sá flokkur, sem nú er samvinnuflokkur hæstv. ráðh., og fyrir honum hefir hæstv. ráðh. orðið að beygja sig. Er illt til þess að vita, því að hann hefir upplag til þess að halda lögreglumálunum í réttu horfi. Sósíalistar leiddust út í þessi heimskupör af ótta við kommúnistana, því að við þá eru þeir hræddir; þeir hlupu fram fyrir skjöldu kommúnistanna til þess að berjast við lögregluna. Það er því hinn mesti misskilningur að halda því fram, að 9. nóv. hafi bæjarstj. Rvíkur framið nokkuð það, sem gat gefið tilefni til þessa uppþots. Það er fullvíst, að bæjarstj. hafði fullt vald til þess að skipa þessu máli eins og hún gerði. Það orkar hinsvegar tvímælis, hvort það var vinsælt, sem hún gerði, eða ekki. Það er algerður misskilningur hjá hæstv. ráðh. og skoðanabræðrum hans í þessu máli, að nú sé allt öðru máli að gegna heldur en 9. nóv., vegna þess að það er ómögulegt að neita því, að ályktanir bæjarstjórna hafa sama gildi og eru að öllu leyti eins löglegar og það, sem Alþingi gerir. Sannleikurinn er sá, að þótt bílstjórar hafi gert verkfall, þá ráðast þeir ekki á Alþingi, því að þessi lög eru farin frá þinginu til hæstv. stj., og ég vil biðja hv.þm. og hæstv. stj. enn einu sinni að gæta þess, að þessi lög eru ekki fyrirskipun, sem þeir þurfa að fylgja, því að hér er aðeins um heimild að ræða. Þess vegna getur hæstv. stj. gert það, sem henni sýnist rétt til þess að koma á friði í bænum; hún getur fallið frá þessu deiluatriði í framkvæmdinni. Það er vitanlega mesta fjarstæða, sem hæstv. ráðh. sagði, að það hafi verið um vinnudeilu að ræða 9. nóv., því að þetta uppþot var að allra dómi ólöglegt athæfi. Það var ekki lýst yfir neinu verkfalli, það var ekki mótmælt neinu því, sem búið var að taka upp. Uppþotið var gegn löglegri ályktun, sem ef til vill orkar tvímælis, hvort hefir verið heppileg eða ekki. En hún var lögleg engu síður en lög þau, sem þingið hefir samþ. og nú er verið að deila um. En hvað gera þessir menn, sem eru óánægðir með þessi lög? Ekki hafa þeir barið hv.þm. Þeir gripu til þess ráðs að gera verkfall, eins og þeim hefir verið kennt; þeir hefja verkfall í mótmælaskyni til þess að reyna að fá einhverju um þokað, og þeir geta byggt mótmæli sín á því, að slík verkföll í mótmælaskyni eru lögleg, hvort sem þau eru samþ. af Alþýðusambandinu eða ekki. Það er annað mál. En þetta verkfall er allt annars eðlis en það, sem gert var 9. nóv. Ég tel það sjálfsagt, að lögreglan í landinu sé nægilega sterk, og ég tel óhjákvæmilegt, að þessi bær hafi lögreglu, sem er svo vel skipuð, bæði fasta lögreglu og varalögreglu, að hún geti hvenær sem er skakkað leikinn, ef með þarf. Nú sjáum við, hvernig hæstv. stj. gengur að koma þessu í lag, og það er náttúrlega æskilegt, að það gerist sem fyrst og sem bezt, en hitt er vandræðalegt fálm, þegar hv. 2. þm. Reykv. og blað hans slær því föstu, að „íhaldið“ og kommúnistar standi að þessu verkfalli í sameiningu. Allt það, sem gert hefir verið í þessu máli af hálfu verkfallsmanna, er í samræmi við kenningar sósíalista. Ég vil benda hv. 2. þm. Reykv. á það, að hann hefði getað leyst þetta spursmál fyrirfram með því að lækka benzínið, svo að skatturinn kæmi ekki eins hart niður. Og það er það, sem þessir menn krefjast, sem nú eru á móti honum, hvernig sem hann reynir að leyna því, sem hann getur ekki, því að hann er ekki lengur álitinn neinn kóngur í þeirra félagsskap, þótt hann vilji bera nafnið benzínkóngur.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég ætla ekki að bæta á þá ofanígjöf, sem hv. 9. landsk. hefir fengið hér að maklegleikum. Ég ætla aðeins að gera samanburð á því, sem nú er að ske, og því, sem skeði 9. nóv. 1932. Hæstv. forsrh. sagði, að það, sem nú væri að ske, væri aðeins uppreisn. En það lá a. m. k. í orðunum - ég man ekki, hvort hann sagði það beinlínis -, að 9. nóv. 1932 hefði verið um vinnudeilu að ræða. Þetta er fullkomlega rangt. Það var ekki vinnudeila, það var heldur ekki venjulegt verkfall; það var aðeins aðför að bæjarstjórn Reykjavíkur. Munurinn á þessari uppreisn 9. nóv. og nú er þess vegna ekki annar en sá, að bílstjórarnir hafa lagt niður vinnu, en hinsvegar enga tilraun gert til þess að beita hinn aðilann, sem er Alþingi, og hæstv.ríkisstj., neinu ofbeldi til þess að koma sínu máli fram. En vilji menn hinsvegar líta á málin frá sjónarmiði verkamanna, þá verður ákaflega líkt upp á teningnum 9. nóv. og nú. Það er rétt, að bæjarstj. hafði ákveðið fyrir 9. nóv. að lækka kaupið í atvinnubótavinnunni vegna þess að hún hafði ekki fé til þess að standa straum af kostnaðinum við vinnu með svo mörgum mönnum til ársloka, en hinsvegar hafði hún gert tilraun til þess að afla fjár í þessu skyni, og gerði hún skýra grein fyrir því á fundinum 9. nóv. Það var bæði reynt að fá lán í bönkunum, sem gáfu afsvar, og eins var leitað til ríkisstj. án árangurs. Þessi kaupgjaldslækkun var því bein afleiðing af því, að bæjarstj. hafði ekki fé. En hvað hefir nú skeð? Það, að Alþingi hefir aukið benzínskattinn um 4 aura á lítra, sem er samkv. upplýsingum hv. 2. þm. Reykv. frá 1930 sama sem 8 aura hækkun á verði benzínsins.

Hann sagði, að það væri sama og 8 aura skattur á landsmönnum; þar af kæmi nokkuð niður á bílaeigendum og nokkuð á bílstjórum

. Það er gott, að ég hefi dálítið upp á að hlaupa, því að ég ætla að halda samanburðinum áfram. Hvaða þýðingu hefir þá þessi tollhækkun? Ef við höldum okkur t. d. við 6 aura hækkun og gerum ráð fyrir, að bíllinn noti 50 lítra á dag, þá nemur þessi hækkun 3 kr. á dag.  Þannig er enginn vafi á því, að sök hv. meiri hl. Alþ. og hæstv. stj. er nú í öllu eðli sínu nákvæmlega sú sama og sök bæjarstj. 9. nóv. 1932, ef þörfin fyrir að afla fjár hefir verið eins mikil nú eins og nauðsynin á því að lækka kaupið var 1932. Það er sannað, að bæjarstj. hafði ekki fé til þess að borga kaupið með, en er það sannað, að það hafi verið óhjákvæmileg nauðsyn fyrir þingið að hækka benzínskattinn eins og gert hefir verið? Mér skilst, að svo sé ekki, og þess vegna er sök þings og stj. nú gagnvart bílstjórunum þeim mun meiri en bæjarstj. gagnvart verkamönnum 1932. Það hefir verið fundið að því, að ríkisstj. kom upp varalögreglu 1932, sem hæstv.forsrh. upplýsti nú, að ekki hafi í sjálfu sér verið gert eftir 9. nóv., heldur hafi verið búið að gera löngu áður, og get ég staðfest það með honum, því að mér er kunnugt um það, að þáv. lögreglustjóri hafði varalið, sem hann bauð út, þegar hann taldi þess þörf; og það, sem gert var eftir 9. nóv. í sambandi við lögreglustjóra, var því ekkert annað en stjórnarstaðfesting á því, sem hann hafði framkvæmt upp á eigin eindæmi. Þörfin fyrir þetta skapaðist, þegar meiri hl. af lögreglunni var barinn niður, þannig að hann lá í sárum, og bærinn var varnarlaus á eftir. Ég hygg, að það sé rétt hjá hv. 2. þm. Reykv., að ekkert hafi verið að óttast af hálfu almennra verkamanna 9. nóv., en það var áreiðanlega ástæða til þess að óttast aðgerðir þeirra manna, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, að valdið hefðu skemmdarverkunum 9. nóv., því að bæði mér og honum er kunnugt um það, að í langan tíma eftir 9. nóv. var viss flokkur manna hér í bænum reiðubúinn til þess að halda þessum skemmdarverkum áfram, og hefði gert það, ef ekki hefði verið varalögregla við hendina. Það var ekki haldinn neinn fundur hjá bæjarstj. fyrstu dagana eftir 9. nóv., því að það var viðbúið, að allstór hópur manna gerði aðsúg að bæjarstj. Þetta veit hv.þm. jafnvel og ég.  Ég sé ekki ástæðu til að fara að leiðrétta sögu hv. 2. þm. Reykv. um aðdraganda þess, að bæjarstj. Rvíkur ákvað að lækka kaupið í bæjarvinnunni. Það vita sjálfsagt allir, að það voru staðlausir stafir frá upphafi til enda, sem hann fór með. Mér er algerlega ókunnugt um nokkra ráðagerð þá um allsherjar kauplækkun, og þó svo hefði verið, þá stóð ákvörðun bæjarstj. Rvíkur ekkert í sambandi við neina slíka ráðagerð, enda hefi ég sýnt fram á það, að lækkun kaupsins átti sér fullkomnar ástæður í öðrum hlutum, sem sé þeim, að fé var ekki fyrir hendi. Það tókst fyrst að fá það fé eftir 9. nóv., og veit hv. 2. þm. Reykv. manna bezt um það, með hvaða hætti það var fengið. Nú hefir það, sem gerðist 9. nóv., endurtekið sig mjög eftirminnilega. Alþingi staðfestir nú ákvarðanir bæjarstj. þá, og stj. kveður saman varalögreglu til þess að halda bilstjóraverkfallinu í skefjum. Stj. hefir því gert nákvæmlega hið sama nú og stj. gerði eftir 9. nóv. um árið, og það áður en nokkurt hryðjuverk er framið, án þess þeir, sem fyrir verkfallinu standa, hafi sýnt nokkrum manni líkamlegt ofbeldi. Það var því óheppilegt fyrir stjórnarflokkana, að hv. 9. landsk. skyldi halda þessa ræðu, um daginn, úr því þetta átti eftir að koma fram. Það var óheppilegt, að þessi þm. skyldi fara að álasa stj. fyrir ríkislögregluna á sínum tíma, og hv. 2. þm. Reykv. skuli nú fara að ráðast á einstaka menn í þeirri lögreglu, þar sem allir þessir sömu menn, að því er mér er sagt, eru nú kvaddir til aðstoðar af hæstv. stjórn. Meiri háðungarför get ég ekki hugsað mér en stjórnarinnar og stuðningsflokka hennar, þó einkum Alþýðufl., í þessu máli. Þeir bera það fyrir sig, að nú sé uppreisnin gerð gegn ríkisvaldinu. Það var að vísu ekki hið háa ríkisvald, sem uppreisnin var gerð gegn 1930, heldur bæjarstj. Rvíkur, en uppreisnarefnið var nákvæmlega sama eðlis. Það er gengið á hag verkamanna í báðum tilfellum, og það gerir sömu verkanir. Ég gæti sagt miklu meira um skyldleika atburðanna 9. nóv. og þeirra, sem nú eru að gerast, en ég læt þetta nægja að sinni.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Það eru nokkur atriði í ræðum hv.þm., þeirra er talað hafa síðast, sem ég vildi svara. Hv. þm. V.-Sk. sagði, að ég hefði báglega afstöðu gagnvart lögreglumálunum og lítið samræmi í skoðun minni á lögreglunni nú og áður, en hann færði engin rök fyrir sínu máli. Hann hélt því fram, að ég væri faðir ríkislögreglunnar, en það er mörgum hv.þm. kunnugt, og þó bezt foringja hv.þm. V.-Sk., hv.þm. G.-K., að ég er ekki faðir ríkislögreglunnar. Ég býst við, að hann muni það, að hann fékk á sínum tíma bréf frá mér, þar sem ég lagði til, að lögreglan væri allt öðruvísi skipuð. Um þetta liggja fyrir í stjórnarráðinu ótvíræðar sannanir. Það var farið allt öðruvísi að við stofnun lögreglunnar heldur en ég lagði til, og var ég óánægður með marga þá menn, sem í lögregluna voru teknir. Ég get nefnt tvo menn þar, sem báru vitni á móti mér í þekktu máli, og einn af þeim mönnum berst nú í bifreiðaverkfallinu, sem reyndi mikið til þess að fá fleiri vitni gegn mér í þessu máli. Hv. þm. G: K. veit vel, að ég var aldrei ánægður með þessa menn í ríkislögreglunni. Ég hefi alltaf haldið því landinu; um það liggja bréf frá mér í stjórnarráðinu. Ég veit ekki til þess, að Alþfl. hafi heldur verið á móti bættri lögreglu í því formi, er þeir heldu fram, að rétt væri. Ég vildi alltaf hafa ríkislögreglu til vara, og hélt þeirri skoðun alltaf fram. En ríkislögreglan var sett upp sem sérstök stofnun og sérstakur fulltrúi settur yfir hana. Lögregluþjónarnir voru skipaðir beint frá stjórnarráðinu, en ég lét þessa stofnun afskiptalausa að mestu. Ég hefði ekki verið ánægður með suma þessa menn. Ég hefi alltaf álitið það mjög mikilsvert að hafa góða og vel valda menn í lögreglunni. þess vegna eru ummæli hv.þm. V.-Sk. til mín sögð alveg út í bláinn. Þá var það hv. 3. þm. Reykv., sem helt því fram, að nú væri eins ástatt og 9. nóv. 1932 að því leyti, að nú vantaði fé eins og þá. Ástæðan fyrir ráðstöfun bæjarstj. 1932 hefði verið sú, að bæinn hefði vantað fé, og nú vantaði Alþingi peninga. Þessu var haldið fram af bæjarstj. fyrst eftir 9. nóv. og sagt, að bæjarstj. hafi áður en hún ákvað að lækka kaupið leitað bæði til bankanna og ríkisstj. um fé, og árangurslaust. En á Alþingi næst á eftir segir þáv. fors.- og fjmrh., Ásgeir Ásgeirsson, að aldrei hafi verið til sín leitað í þessum efnum fyrr en eftir 9. nóv.

Þetta er ósatt; ég get sannað það með vitnum

. Þessu hefir Ásgeir Ásgeirsson haldið fram á hvaða vettvangi sem verið hefir.

Það er því leiðinlegra fyrir hann

. Grundvöllurinn undir ræðu hv. 3. þm. Reykv. er því fallinn. Bæjarstj. vantaði ekki fé 9. nóv. Ég sagði í fyrri ræðu minni, að aðaldeiluatriðið út af ríkislögreglunni milli flokkanna hefði verið um það, hvort lögreglan ætti að blanda sér inn í vinnudeilur. Eftir því, sem ég veit bezt, hefir Alþfl. verið ríkislögreglunni fylgjandi, en deilan hefir um það staðið, hvort sú lögregla ætti að blanda sér inn í vinnudeilur, eins og hv. sjálfstæðismenn vilja láta vera. Þess vegna koma ummæli hv. 3. þm. Reykv. mér ekkert við. Það er ekki deilt um það, hvort eigi að halda lögunum uppi með lögregluvaldi, þegar vinnudeilunum sleppir, þegar farið er að brjóta lög, þegar farið er með ofbeldi að stöðva umferð á vegum, þegar jafnvel er farið að ræna bifreiðir.

Og drepa menn

. Það er ekki gert og hefir ekki verið gert, en það er enginn maður, sem heldur því fram, að það eigi ekki að halda lögunum uppi með lögregluvaldi. Spurningin gagnvart ríkislögreglunni var ekki um þetta, heldur um vinnudeilurnar. Þá sagði hv.þm., að stj. mundi nú kalla saman alla gömlu varalögregluna, en ég get sagt honum það, að hún tekur þó ekki forsprakka verkfallsins núna. Í varalögreglunni voru 100 menn. Ég hefi aldrei haldið því fram, að þeir hafi allir verið óhæfir. Það voru til þess að gera ekki nema fáir menn í þessum hóp, sem voru lögreglunni til vansa. Margir voru starfinu vaxnir, þar á meðal þeir 12 menn, sem ég benti á og teknir voru í varalögregluna, en sumir, sem þar voru, höfðu ýmislegt á samvizkunni. Þetta er nú aukaatriði, sem hv. 3. þm. Reykv. hefir dregið inn í umr. og ég þurfti þess vegna að svara. Það var nokkurt ósamkomulag um það, hve fjölmenn varalögreglan ætti að vera, og eins hitt, hvort hún ætti að vera ríkislögregla eða bæjarlögregla, en hitt hefir aldrei verið um deilt, að það bæri að halda uppi lögum í landinu.

Frsm. (Sigurður Einarsson) [óyfirl.]: Allverulegur hluti af ræðum þeim, sem haldnar hafa verið, hafa snúið að mér persónulega. mér skilst, að þeim aðdróttunum, sem til mín hefir verið beint, megi skipta í tvo flokka. Annar flokkurinn er aðdróttanir um það, að mér hafi eitthvað orðið á, eitthvað fatazt um rétta meðferð í framsögu, miðað við réttar þingvenjur. Hinn eru aðdróttanir um það, sem hv.þm. telja mér persónulega áfátt. Ég ætla þá að rekja fyrra atriðið, að hverju leyti ég hafi brugðizt minni skyldu sem framsögumaður fjvn. Ég skal játa, að það geti verið, að ég hafi máske ekki tekið nægilega skýrt fram, hvað ég sagði um sérstaka liði málsins frá eigin brjósti. Hafi ég ekki gert það nógu vel, þá skal ég vera sá maður að þora að kannast við það og taka á mig persónulega þau ummæli mín um ríkislögregluna, sem Sjálfstfl. vill ekki fallast á. Það er margtekið fram af Sjálfstfl., að lögreglumálið hafi verið stórmál. Og ég vildi heldur tala opinskátt um það mál, þó mér yrði það á að tala það, sem öllum líkaði ekki, heldur en segja ekki það, sem mér fannst þurfa að segja, heldur en fremja hin þöglu svik.

Það var þá það voðalegasta

. Ef ég ætti að tala um, hvað er hið voðalegasta, sem komið hefir fyrir okkur, sem hér sitjum á þingi þjóðarinnar, þá geng ég þess ekki dulinn, að hlutur sumra hv.þm. er þar stærri en minn. Skal ég þá víkja að því, sem til mín hefir verið beint persónulega. Ég vil þá fyrst minnast á það, að hv.þm. Snæf. taldi, að ég hefði komizt inn á þing í óþokk míns flokks og kjósenda flokksins. Ég ætla að leggja svo góðan skilning í þessi ummæli hv.þm. sem hægt er. Ég ætla að álíta, að hann hafi meint það, að flokksmenn mínir og kjósendur hefðu fremur viljað, að Vilmundur Jónsson hefði komið í minn stað. En ég get svarað honum því, að ég er sjálfur á þessari skoðun. Ég hefði sjálfur fremur viljað Vilmund í mitt sæti; hann hefði haft betri tíma og aðstöðu en ég til að sinna þingstörfum. Hv. þm. talaði um, að ég væri eins og rakki á eftir kommúnistum og gengi á blóðrefinn. Hvað á hv.þm. við? Er hann að drótta að mér að ég sé morðingi. Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að hv.1 þm. Skagf., en þar sem hann er farinn af fundi, mun ég svara honum lauslega. Hann sagði, að ég hefði leyft mér að svívirða vissa menn fyrir varalögregluna, - þessi maður, sem væri maðksmogið rekald allra flokka. Hvað hefir komið fyrir þennan hv.þm.? Ég hafði ekki í frammi neinar svívirðingar. Hv. þm. sagði, að við jafnaðarmenn værum alltaf á móti lögreglu og teldum hana ónauðsynlega. Þegar við förum að meta nauðsyn ríkislögreglunnar, þá skulum við bara líta á staðreyndirnar. Hverju fékk hún afrekað meðan hún starfaði? Það kom ekkert atvik fyrir í landinu meðan hún lifði, er sýndi, að hennar væri þörf, en það hefir verið talað um, að hún hafi ekki verið allskostar góður skóli. Það er sannað, að margir af uppreisnarmönnunum núna eru einmitt úr þessum skóla. Þannig var efnið í lögregluliði þessa hv.þm., og þetta var uppeldið. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að ég hefði risið upp og talað af fítonsanda. Þetta er ekki rétt; ég talaði af hógværð og stillingu. Ég túlkaði staðreyndir. En þegar hv. 1. þm. Skagf. er að tala um fítonsanda, þá vil ég minna hann á einn flokk manna í þessu landi, sem er skyldur hans eigin flokki. Þessir menn tala um, að dagur hefndarinnar sé í nánd. Allir vita, að margir þræðir tengja þessa tvo flokka, flokk hv.þm. og mennina með „hreinu hugsanirnar“, sem hinn látni foringi sjálfstæðismanna nefndi svo. Ég sagði í ræðu minni, að við óskuðum engrar hefndar yfir stofnendur varalögreglunnar. Við vitum, að hún er fallin á sínum eigin verkum. Mér er sagt, að ég hafi komið seint á vettvang til hernaðar. Ég svara því einu, að ég er enginn hernaðarmaður og langar ekki til að vera það. Þá hefir verið talað um það, að nú væri líkt ástatt og 9. nóv. Þetta er ekki rétt. Það er alveg ósambærilegt, að ríkið setur sér lög eða að bæjarstj. ákveður að lækka kaup. Bæjarstj. ákvað að stórlækka kaup þeirra, sem lægst voru launaðir. Hvert mannsbarn vissi, að ekki kom til mála að lækka laun þess fjölda manna, sem störfuðu hjá bænum á háum launum. Mannúðarleysi bæjarstj. átti að bitna á verkamönnunum einum. Ég get fullvissað hv.þm. Sjálfstfl. um það, að fjölda manna í þeirra eigin flokki ógnaði þessi ráðstöfun og óskaði að þetta yrði ekki gert. Og mannfjöldinn 9. nóv. sannar þetta. Hann var vottur um hina mestu samúð, sem sýnd hefir verið í þessum bæ. Svo vil ég benda hv.þm. á það, að bæjarstjórn er enginn löggjafi; hún er því ekki sambærileg við Alþingi, og kaupákvarðanir hennar ekki sambærilegar við lagasetningar Alþingis. Þetta eru alveg ósambærilegir hlutir, hvað mörg rök sem reynt er að leiða að. Það átti að þurrka út bæjarstj. Reykjavíkur, sagði hv.þm. Snæf., eða eitthvað á þá leið.

Hvað sagði forsrh. um það að þurrka út þingið?

. Hvenær og hvar?

Áðan hér, þegar hann talaði um mótmæli á gerðir þingsins

. Ég sagði í þessu sambandi: Það var ekki ætlun neinna manna að þurrka út bæjarstj. Rvíkur. Það var ætlun þessara manna að kenna henni einfalda mannasiði og einfalda mannúð. Það var áberandi í ræðu hv.þm. Snæf. sá dulbúni ótti um það, að lögfestur vilji þingsins muni að þessu sinni verða brotinn. Er það til þess að styrkja þingið, að vera með dulbúinn ótta inni í sjálfu þinginu um það, að vilji þess verði niður brotinn og virtur að vettugi? Það er vitað af mörgum ræðum sjálfstæðismanna hér, að þeir standa að einhverju allverulegu leyti á bak við þá uppreisn, sem verið er að reyna að koma á stað gegn ríkisvaldinu. Ég hefi ekki hirt um að punkta niður mikið af ummælum hv.þm. Snæf., sem hann beindi að mér persónulega. En m. a. sagði hann: „Þessi maður, sem lifir beint á verkalýðnum“. - Hvernig ég lifi á verkalýðnum öðrum fremur, gat hann ekki um. En á hverju lifir hv.þm. Snæf. Hvor okkar er líklegri til að lifa á verkalýðnum í nokkurn veginn réttri merkingu þess orðs, stór atvinnurekandi eða verkamaður í þjónustu hins opinbera.

Af hverju hefir hv.þm. reynt að lifa á mér?

. Ekki veit ég til, að mikil brögð séu að því. Þá sagði hv.þm., að ég hefði greitt atkv. með tugthúsinu. Ég greiddi atkv. með þessu frv. og dettur ekki í hug að fara í neinar felur með það. Í n. upplýstist, að í mörgum tilfellum er ekki hægt að koma lögum yfir vandræðamenn af löggæzlumanna hálfu, vegna þess að ekki er hægt að einangra þá um stundarsakir meðan á rannsókn og yfirheyrslu stendur. Hvað snertir afnám ríkislögreglunnar og hvers vegna hún var gerð að kosningamáli, þarf ég ekki að fræða hv.þm. Snæf. um, - að afnám hennar í þeirri mynd, sem hún var í, var eitt af því, sem kjósendur í landinu kröfðust og vildu að næði fram að ganga að loknum seinustu kosningum. Þá vík ég nokkrum orðum að ræðu hv.þm. V.-Sk. Hann gerði sér mjög gómtaman mat úr því, að það væri mín eigind að rjúka upp með ósköpum þegar mikið hefði safnazt saman hjá mér af gremju. Það er algerlega misskilningur, þó að hann telji þessu vera svo farið. Ég tala manna minnst hér á þingi. Og rokurnar sem öðruhverju koma hér í þingsal, koma ekki frá mér; og tóma rúmið í kringum mig er ekki heldur meir áberandi heldur en brosið í kringum þennan hv.þm., - brosið yfir því, hvernig maðurinn lítur út, sem er stórvitur maður og stór foringi í sjálfs sín vitund, en einkennilega gagnsær, innantómur og gaspurkenndur, þegar litið er á hann frá öðru sjónarmiði en hans sjálfs. Ég vil víkja að því, sem hv. 3. þm. Reykv. var að leitast við að sanna, - að það væri nákvæmlega eins ástatt um uppreisnina, sem verið er að gera tilraun til gegn ríkisstj. og Alþingi nú, og 9. nóv. Ég spyr þá: Hvað á að koma fyrir benzínskattinn? Fyrir hann á að vinna stórfelldar framkvæmdir, sem ekki einungis koma fjöldamörgum verkamönnum að liði, heldur bifreiðarstjórum og öllum, sem hér berjast á móti. En hvað átti verkalýðurinn í Reykjavík að fá í staðinn fyrir launalækkunina, sem átti að koma á hendur honum þ. 9. nóv.? Hvaða framkvæmdir átti hann þá að vinna við? Hvaða auknar tekjur átti hann að fá, sem sambærilegar væru við þær framkvæmdir og auknar tekjur, sem skapaðar eru verkamönnum með benzínskattinum eins og frá er gengið í lögum? Þeir áttu ekki að fá nokkurn skapaðan hlut, nema sult í staðinn fyrir hagnað, hungur í staðinn fyrir peninga. Hvers vegna leggja sjálfstæðismenn kapp á að sanna, að 9. nóv. hafi staðið eins á og nú? Þá hefir það verið skylda bæjarstj. að standa fast við ályktun sína, ef eins stóð á og nú. En hvers vegna gugnaði hún? Var hún að bregðast sinni skyldu? Ég sé ekki nokkurn skapaðan hlut eftir þeirri morgunstund, sem fer í að ræða þetta mál. Ekki tel ég eftir mér að standa eða sitja undir persónulegum hrópyrðum og glepsum sjálfstæðismanna í minn garð, mér finnst það ákaflega gott, að það komi greinilega í ljós í lok þessa þings, hvernig sjálfstæðismenn vilja verja fé og hvernig þeir vilja ekki gera það. Það er nú búið að koma á alþýðutryggingalögum og þrýsta þeim í gegnum báðar deildir gegn magnaðri andstöðu sjálfstæðismanna. Það er gert ráð fyrir, að þessi 1. kosti í framkvæmdinni 400 þús. kr., og þannig eru þau áætluð í fjárl. fyrir 1936. lögreglan, sem nú er verið að sanna, að hafi verið ómetanleg þjóðarblessun, kostaði líka sem næst 400 þús. kr. yfir árið. Það lítur þess vegna svo út, góðir hálsar, eins og skattþegnar landsins verði að borga 400 þús. kr. á vissan máta, hvort heldur núv. stjórnarflokkar fara með völdin eða sjálfstæðismenn hefðu gert það. En það eru gerólíkir hlutir, sem um er að ræða að verja þessum peningum til. Þessar 400 þús., sem við viljum láta borga í ákveðnum tilgangi, fara til þess að skapa meira öryggi í lífi verkamanna og allrar alþýðu. En þær 400 þús., sem sjálfstæðismenn hafa notað á sérstakan hátt og vildu gjarnan eyða framvegis, fóru fyrir barefli á alþýðuna. Þetta eru hin tvo ólíku sjónarmið. Og það mega hv. sjálfstæðismenn vita, þó að þeim kunni að láta þeirra eigin orð glæsilega í eyrum, að þjóðin er í engum vafa, að það að skapa atvinnuleysis og örorkutryggingar, skapa möguleika til þess að komast af og lifa eins og maður yfir erfiðleikatímabil, er miklu betra heldur en að verja fénu til bareflakaupa og í lögreglu, sem þjappað er undir forustu einhvers manns og sé tiltæk jafnan þegar þarf að ráðast á réttmæt og sjálfsögð samtök verkalýðsins og borgaranna. Alþýðan vill áreiðanlega heldur fá raunveruleg lífsverðmæti, sem koma henni að haldi þegar verst stendur á.

Forseti (BÁ): Tveir þm. eru nú á mælendaskrá, og vil ég beina því til hv.þm. að reyna að stytta mál sitt, því að þetta mál er þegar töluvert rætt og ég býst ekki við, að það upplýsist mikið enn. Hinsvegar er nokkuð farið að líða á þennan drottins dag, sem yfir okkur kom á þessum fundi, en nauðsynlegt er að koma málinu nú til 3. umr., og það mun mega takast.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Ástandið í bænum í augnablikinu veldur því, að í þessum umr. er tekið að ræða almennt um það, hvernig beri að nota lögreglu í landinu. Mér skilst allir vera á einu máli um það, að í þessu ríki verði að vera til vald á bak við ríkisstj. og Alþingi, og ekki eingöngu þessar tvær stofnanir, heldur líka önnur stjórnarvöld í landinu. Þar eð menn eru á einn máli um þetta, þá er hitt aukaatriði í þessu máli, hvernig til ríkislögreglu er stofnað og varalögreglu á sínum tíma. Enn minna er um hitt vert, hvort tekizt hafi vel eða illa val á nokkrum mönnum í lögreglu. Hitt er aðalatriðið: Ætlast Alþingi til, að ríkisstj. hafi á hverjum tíma á bak við sig vald til þess að halda uppi lögum í landinu? Er svo komið, að Alþingi sé ljóst, að á þessu sé nauðsyn? Ég þykist að vísu vita, að ríkisstj., sem nú situr, sé þessi nauðsyn ljós, þar sem hún hefir, þrátt fyrir það, að hún lagði niður þá varalögreglu, sem var, tryggt það, að til væri flokkur til að halda uppi lögum og reglu þegar á þarf að halda, fyrst og fremst í bænum og í landinu yfirleitt. Ef Alþingi er sammála um þetta, að ekki komi annað til mála en að slíkt vald sé til, til verndar íslenzka ríkinu innanlands, þá er strax mikið fengið. Og ég hefi þá trú, að nú séu menn orðnir sammála um þetta að svo miklum meiri hl. í Alþingi og innan ríkisstj., að þessi vilji sé ákveðinn og tryggður. Þá er annað: Hvernig á að nota þetta vald og hvenær á að nota það? Ég vona, að hv.þm. verði á sama hátt sammála um, að það beri að nota alltaf þegar þörf er að koma fram l. í þessu landi. Þó skilst mér, að nokkrir vilji taka undan vissa tegund af viðfangsefnum ríkisvaldsins, þar sem þeir segja, að ekki þurfi á aðstoð ríkisvaldsins að halda í vinnudeilum. Skilst mér það vera aðalatriðið, sem menn eru ósammála um. En ég skil ekki, hvernig nokkur þm. lætur sér til hugar koma, að ekki geti þurft undir neinum kringumstæðum á valdi ríkisins að halda í vinnudeilum til þess að halda uppi lögum og því öryggi, sem ríkið á jafnan að skapa með lögreglu. Ég skil ekki, hvernig hægt er að krefjast afskiptaleysis ríkisvaldsins undir slíkum kringumstæðum sérstaklega. Ég held, að það beri fyrst og fremst að ganga út frá þeirri grundvallarreglu, að hver maður megi leggja niður vinnu þegar hann vill. Og að menn séu frjálsir að því að hafa samtök um að leggja niður vinnu; enginn geti þvingað mann til að vinna, sem ekki vill vinna, ef hann er ekki upp á aðra kominn, svo að hann þurfi t. d. að njóta stuðnings hins opinbera sér til lífsframfæris meðan hann vill ekki vinna. Þetta er vitanlega réttur verkamannsins í vinnudeilum, hvort sem hann vinnur með höndum eða huga. En réttur hans nær ekki lengra. Hann má ekki beita ofbeldi við sinn mótpart né spilla verðmætum hans. Ekki heldur beita ofbeldi gegn sínum samverkamönnum á neinn hátt né stuðla að því. Yfirleitt á ríkisvaldið að koma til að afstýra öllu ofbeldi í slíkum kringumstæðum, hvaðan sem það kemur. Í þessu tilfelli, sem fyrir liggur, er það mín skoðun, að þeir bílstjórar, sem hætta að aka bílum sínum vegna hækkunar á benzíni, hafi fullan rétt til þess og eins lengi eins og þeir vilja. Enginn hefir rétt til að fyrirskipa þeim að taka til starfa. Nú heyrðist mér á hæstv.forsrh., að hann óttaðist - eða hefði fregnir af því nú þegar -, að þessir menn hefðu samtök um að beita ofbeldi á einhvern hátt, t. d. spilla eignum annara. Það liggur nú í augum uppi, að ríkið verður þarna að vernda réttindi þeirra manna, sem er verið að vinna tjón. Það verður að halda uppi frelsi allra aðilja í þessu sambandi; en frelsi eins má ekki verða ófrelsi annars. Ég tala nú ekki um, að það er vitanlega tvímælalaust verkefni ríkisvaldsins að sjá um, að ekki verði beitt sameiginlegu ofbeldi eins og gert var 9. nóv. við bæjarstjórn. Það er alveg sama, hverjir það eru, sem þykjast órétti beittir og vilja rétta hlut sinn með ofbeldi, og í hvaða kringumstæðum það er. Þeir eiga ekki rétt á að hefta frelsi annara vegna þeirra eigin ímyndaða frelsis. Og allir þeir, sem á einhvern hátt hafa reynt að finna ástæðu til að bera í bætifláka fyrir framkomu ofbeldismannana 9. nóv. 1932, þeir eru ekki vinir þessa þjóðfélags, hvorki þeirra, sem yfir eru settir, né heldur hinna. Ég er hræddur um, að það sé engin önnur regla til, sem geti gilt í þessu efni, en sú, sem ég nú hefi greint. Það má ekki heldur koma til, að þeim, sem völdin hafa á hverjum tíma, sé í sjálfsvald sett, hvernig þeir meta ástæður til ofbeldisverka. Það er engin ástæða til, sem getur réttlætt þau. Ríkið á að sjá um frelsi og réttindi allra jafnt. Og þegar á að hefta frelsi og ákvörðunarrétt hins opinbera eða einstaklinga, þá er ríkið orðið aðili í því máli. Það á ekki að velta vöngum yfir því, hvernig á þessu ofbeldi stendur og taka ákvörðun ettir því, hvort meta megi til vorkunnar í eitt skipti eða annað, að beitt er ofbeldi. því að ef farið er út í það mál, þá er komið á hættulega braut, svo hættulega, að það hlýtur að enda með upplausn þjóðfélagsins. Ef til vill líður enn nokkur tími þar til þessi stóri sannleikur er viðurkenndur af öllum, en að því hlýtur að draga. Þeir, sem nú þykjast órétti beittir, hafa ekki nokkra heimild til að beita aðra ranglæti. Þeir verða að sætta sig við úrskurð ríkisvaldsins um það, sem hér er ákveðið. Neitað geta þeir að kaupa dýrari vöru en áður, en sem upphlaupsmenn eða ofbeldismenn eiga þeir ekki að fá samúð nokkurs manns. Þeir mega njóta sameiginlegs styrks til þess að fá þessari ákvörðun breytt, en eingöngu á þennan hátt, og öðruvísi ekki. Og ég veit, að það er þó svo mikið af greindum og hugsandi mönnum í þessum bæ, að þeir, sem ofbeldi beita í slíkum kringumstæðum, eiga ekki samúð bæjarmanna. En ríkísvaldið verður að gera sér það algerlega ljóst, að þetta frelsi borgaranna verður það að verja, hvað sem það kostar, en ekki fara að meta hugsanlegar málsbætur í hvert skipti, þegar þetta aðallogmál er brotið. Málsbætur eru yfirleitt ekki til, þegar út fyrir þessi takmörk er farið.

Bergur Jónsson Hvort er hv. 9. landsk. svo nærri, að hann megi heyra mál mitt?  (Rödd af þingbekkjum: Það er hann)  . Ég ætla ekki að mótmæla því, sem hv.þm. sagði viðvíkjandi ríkislögreglunni, því ég er honum sammála í því, sem hann sagði um, að ekki hafi verið rétt að verja mörg hundruð þús. kr. til ríkislögreglu. En ég ætla aðeins að minna þennan unga mann, sem kallaður er dilkur minn á Alþingi, á það, að hann átti ekki sem frsm.fjvn. að fara út fyrir verksvið sitt. Verksvið hans var eingöngu það, að leggja með því, að fjáraukalög fyrir árið 1933 yrðu samþ. En hann fór nú dálítið þar út fyrir. Hann tók einn lið úr þeirri hálfu þriðju millj., sem í þessum fjáraukal. eru, og gerði hann að sérstöku umræðuefni. Ég býst ekki við, að það hafi verði samþ. nein fjáraukal. hér á Alþingi, hvorki fyrr né síðar, þar sem ekki væri hægt að taka hvern einasta lið út af fyrir sig og gera að sérstöku umtalsefni og koma með gagnrýni á, því að alltaf getur menn greint á um hluti, og ekki sízt fjárveitingar. Þess vegna ætla ég nú aðeins í þetta skipti að gefa þessum unga manni, sem telur sig jafnvel samþingsmann minn og líklega eftirmann minn, þá litlu áminningu, að hann vari sig á því í framtíðinni að hlaupa þannig á sig. Og þegar honum er falið á hendur eitthvert trúnaðarstarf, hvort sem er framsögumannsstarf í nefnd eða annað, þá fari hann ekki út fyrir það starfssvið, sem honum hefir verið markað. hér var honum falið að mæla með því, að fjáraukal. fyrir 1933 yrðu samþ. En hann fór út fyrir takmörkin að því leyti, að hann tók einn einstakan lið í frv. og gerði hann að sérstöku umtalsefni. Þarna hljóp þessi ungi maður á sig. Þarna fór hann lengra heldur en nokkrum þm. er sæmilegt að fara. Hann gerði sig sekan í trúnaðarsvikum við þá n., sem fól honum að biðja þingið að samþ. fjáraukalögin fyrir árið 1933, og ekkert annað. Hann notaði þetta sem tækifæri til þess að ráðast á einstaka menn, sem að þessum fjáraukalögum stóðu. Þessir menn eru ekki samflokksmenn mínir - sumir fullkomnir flokkslegir andstæðingar mínir -, en samt vildi ég gefa þessum hv.þm., þessum dilk mínum, sem kallaður er, þessa áminningu, að vara sig á því í framtíðinni að hlaupa svona á sig. Ég hefi ekki vitað neinn þm. í minni stuttu þingmannstíð hlaupa svona hrapallega á sig, að nota það, að hann er frsm. fyrir stærstu n. í þinginu, um atriði, sem öll nefndin er sammála um, til þess að ráðast á einstaka þm. Þetta athæfi hv. 9. landsk. er sök í því, að við stöndum nú hér í þingsalnum eftir heils sólarhrings verk. Þessi maður, sem kallaður er hv. 9 landsk., hefir komizt hér inn af þeirri einu ástæðu, að núv. landlæknir afsalaði sér þingsæti til þess að reyna að vinna kjörfylgi í N.-Ísf., en fékk ekki nægilegt atkv.magn til þess að komast að. Þarna skjátlaðist landlækni, sem er ágætur maður og vel viti borinn, og afleiðingin varð sú, að inn á þetta þing komst maður, sem enginn vill helzt viðurkenna, hvorki hans flokksmenn né aðrir.

Hann er þó undan ykkur báðum

. Já, og þó meira frá Vilmundi, vegna þess að hann fékk á 6. hundrað atkv. í N.-Ísf., en ekki nema á 3. hundrað hjá okkur. Hann er því meira þm.N.-Ísf. heldur en Barð. Að lokum vil ég geta þess, að ég býst tæplega við, að þessi hv.þm. verði nokkurntíma þm. Barð., þótt hann, eftir framkomu hans hingað til að dæma, eigi sennilega ekki heitari ósk.

Thor Thors Það fór sem ég spáði, að sá asni, sem leiddur var í okkar herbúðir, sjálfstæðismanna, mundi verða þar lengi. Og ég veit, að við munum halda honum það lengi, að hann verði þaðan sóttur á afturfótunum af þeim, sem sendu hann þangað inn. Þessi hv.þm., 9. landsk., talaði í allt öðrum tón núna í svarræðu sinni heldur en áður. Hann reyndi að draga sjálfan sig inn í sína skel, en hann kemst ekki hjá því, að þau ummæli, sem hann viðhafði í sinni fyrstu ræðu, hafa gefið tilefni til þess, að þingið stendur nú nokkru lengur en til var ætlazt. Hv. þm. svaraði mér nokkrum orðum. Hann vildi mótmæla því, sem ég hafði sagt, að hann hefði komizt inn á þing í óþökk síns flokks og óþökk þjóðarinnar. Það vita allir, að staðreyndirnar tala gegn þessum manni. Sá flokkur, sem hann nú er í. var að hugsa um að víkja honum frá sér, eftir að hann skrifaði þá grein, sem gaf honum viðurnefnið „mjólkurhetjan mikla“. Og ástæðan til þess, að þessi maður komst inn á þing, var sú, að einhver gáfaðasti maður Alþfl. afsalaði sér rétti til uppbótarþingsætis. Þá þótti hv.þm. það ómaklega mælt hjá mér, að hann hefði komið í kjölfar kommúnista til þess að leita að blóðþef. Hv. 5. þm. Reykv. varð til þess að minnast þessa atburðar, og hann mun minnast þess vel, að það var ekki mjög fjarri þessum núv. hv. 9. landsk., að þau orð voru töluð, að rétt væri að drepa Pétur Halldórsson, núv. 5. þm. Reykv. Þetta er hægt að sanna hvenær sem er, enda mun enginn draga það í efa. Þá vildi hv. 9. landsk. snúa sér alveg frá meginatriði þessu máls, um stofnun lögreglunnar, á þeim grundvelli, að ekkert atvik frá því lögreglan hefði verið stofnuð hefði réttlætt stofnun hennar. Nú veit þessi hv.þm. eins vel og aðrir, að ástæðan til þess, að þessi liðstyrkur lögreglunnar var kvaddur, var sú eina, að 9. nóv. 1932 voru flokkar í þjóðfélaginu þess albúnir að brjóta niður þjóðfélagsvaldið. Það, að þeir höfðu sig hæga á eftir, sannar ekkert um það, að lögreglan hafi ekki verið réttmætlega stofnuð. Þá vildi hv.þm., eins og títt er um lýðskrumara, draga einhverja sameiginlega línu milli þeirra manna, sem fylgja nazistastefnunni, og okkar sjálfstæðismanna. Honum verður ekki kápan úr því klæðinu, því það er vitað, að þeir menn, sem þessari nazistastefnu halda uppi hér, ráðast á enga menn jafngrimmilega og einmitt sjálfstæðismenn, og þeir beinlínis ala allar sínar framtíðarvonir á því, að þeir geti vélað undan Sjálfstfl. nægilegt kjósendamagn til þess að fá einhver völd í landinu. Þeir byggja sína tilveru á því, að þeir geti rægt Sjálfstfl. nægilega mikið fyrir það, að hann er lýðræðisflokkur og beitir engu öðru valdi en lýðræðisvaldi til þess að mótmæla þeim aðgerðum, sem meiri hl. þingsins framkvæmir. En það mætti minna þennan hv.þm. á það, að hann, sem nú er í þeim flokki, sem þykist vera lýðræðisflokkur, er einmitt í félagsskap hér í Rvík, sem heitir Sovétvinafélag Íslands. Það er félagsskapur, sem dáir allt, sem fram hefir farið í Rússlandi síðasta áratug. Hvernig getur nokkur maður verið í þeim félagsskap, nema hann aðhyllist þær blóðsúthellingar, lýðræðisbrot og hermdarverk, sem þar hafa verið framin? Því verður vandsvarað. Og ég er sannfærður um það, að ef óhamingja þjóðarinnar yrði einhverntíma slík, að hv. 9. landsk. hefði einhver völd, þá mundi hann ekki víla fyrir sér að beita öllu því valdi, sem hans skaðlega ímyndunarafl gæti fundið upp á, til þess að knýja sinn vilja fram. Honum ferst því allra manna sízt að tala um það, að sjálfstæðismenn vilji ekki beygja sig undir rétt lýðræðisins í landinu. Ég nenni ekki að taka þátt í þeim umr., sem hv. 9. landsk. boðaði til um háu launin í landinu og þau lágu. Hann vildi réttlæta allt ofbeldið 9. nóv. með því, að það hafi átt að klípa af launum þeirra lægst launuðu í landinu. En það hefir verið bent á í þessum umr., að þær aðgerðir, sem síðast hafa verið framkvæmdar af stjórnarliðinu - benzínskatturinn - geta auðveldlega orðið til þess, að klipið verði af launum bílstjóranna, sem vissulega eru ekki of há áður. Og ég vil spyrja hv. 9. landsk.: Hvað er 2 -25% hækkun á öllum tollum - sem hann hefir samþ. með sínu atkv. - annað en launalækkun í landinu? Ég óska þess, að hann svari því. Og ef það kæmi nú fyrir, að þeir menn, sem yrðu fyrir því „svívirðilega athæfi“ af hendi hv. 9. landsk., að þeirra laun lækkuðu um 2 -25%, heimsæktu hann og vildu berja hann eða jafnvel drepa, væri það þá fullkomlega lögmæt ráðstöfun? Það þarf ekki lengi að ræða þetta. Öll fyrri rök sósíalista, þeirra manna, sem áður voru í stjórnarandstöðu og gátu sagt hvað sem þeir vildu án ábyrgðar, bitna nú á þeim sjálfum svo hart, að þeir tryllast og kunna sér ekkert hóf, þegar þeir eru minntir á það. Hv. 9. landsk. sagði, að það væri einhver munur á aðgerðum Alþ. og bæjarstj., því bæjarstj. væri enginn löggjafi. En á þessu er enginn eðlismunur. Bæjarstj. er kosin á sama hátt og alþ., og hver sú ákvörðun, sem löglega kosinn meiri hl. bæjarstj. gerir, er jafnheilög í lýðræðislandi eins og sú ákvörðun, sem Alþ. gerir. Hver, sem reynir með valdi að hnekkja ákvörðun bæjarstj., er jafnsekur um uppreisn í þjóðfélaginu eins og sá, sem reynir að hnekkja ákvörðun Alþingis. Ég skal ekki fara langt út í þær persónulegu svívirðingar, sem hv. 9. landsk. beindi til mín. Hann sagði það, að ég lifði á verkalýðnum. Ég skal vera fús til að viðurkenna það, að ég sem framkvstj. hjá stóru atvinnufyrirtæki lifi á verkalýðnum eins og verkalýðurinn lifir á mér, við vinnum þar sameiginlega í þágu atvinnulífsins og okkar aðstaða verður ekki aðskilin nema með lýðskrumi og lygum. En ég þekki menn, sem aldrei hafa gert neitt til þess að lyfta atvinnulífinu og á þann hált bæta kjör verkalýðsins í landinu, en samt sem áður lifa á verkalýðnum. Einn af þeim mönnum, sem það gerir og það einna greinilegast, er hv. 9. landsk. Hann hefir aldrei haft manndáð til þess að koma að neinu nýtu starfi, aldrei haft manndáð til þess að beita sér fyrir því, að neinum manni í þjóðfélaginu, öðrum en honum sjálfum, mætti líða vel. Ef til er greinilegt dæmi um mann, sem lifir á verkalýðnum og hefir fleytt sér áfram og brotizt til mannvirðinga á svita verkalýðsins, þá er það hv. 9. landsk. Þessar umr., sem hér hafa farið fram, hafa að nokkru leyti skýrt þann mun, sem er á milli sjálfstæðismanna og andstæðinga þeirra í þessu máli. Deilan um lögregluna, um valdið, sem stendur á bak við ríkisvaldið, fær beztu sannanirnar á næstu tímum, á þann hátt, að þeir menn, sem nú ráða, munu fagna því, að þeir hafa eitthvert vald á bak við sig, og þeir munu verða fegnir að auka það eftir því, sem þeirra þörf krefur. Og allt hjal og allar blekkingar lýðskrumaranna á undanförnum árum munu falla eins og dögg fyrir sólu í ljósi þeirra staðreynda, sem á næstu tímum gerast í okkar þjóðfélagi.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Það eru aðeins örfá orð, sem ég þarf að segja. Ég sagði mína meiningu um þetta mál, þegar það var hér fyrst á dagskrá, og hafði þá engu við að bæta. En það er sérstaklega eitt atriði, sem komið hefir fram í málinu síðan, sem ég tel rétt, að skýrt sé frá sjónarmiði okkar sjálfstæðismanna. Það er sem sé það atriðið, sem mjög hefir verið haldið fast fram af þeim manni, sem hóf þetta mál, og að nokkru leyti líka af hæstv.dómsmrh., að reynslan hafi leitt það í ljós, að það hafi ekki þurft á þessari varalögreglu að halda, þar sem ekki hafi komið til neinna upphlaupa síðan 9. nóv. 1932. En það er hin herfilegasta hugsunarvilla að draga þá ályktun af þessu, að ekki hafi þurft neina varalögreglu, því það er einmitt þetta, að það var til öflug varalögregla, sem að öllum líkindum hefir valdið því, að ekki voru gerðar endurteknar tilraunir til upphlaupa og ofbeldisverka. Og ég geri ráð fyrir því, að ef þessi ályktun er rétt, - og það er meiri rökvísi að álykta svo heldur en eins og hv. sósíalistar hafa gert -, þá hafi á engri stjórnarráðstöfun græðzt meira heldur en einmitt á þessari. Ég vil svo bæta við þessi orð, að það er ákaflega áberandi, hversu mikill fjandskapur alltaf logar upp hjá sósíalistum, sérstaklega þeim, sem hærra eru settir og komnir til vegs og valda, til varalögreglunnar. En veit nokkur til þess, að þessi varalögregla hafi nokkurntíma gert nokkuð af sér sem lögregla, sem verðskuldi óvild? Vilja menn þá skýra það, af hverju þessi fjandskapur stafar, og það löngu eftir að búið er að leysa varalögregluna upp? Það stafar ekki af neinu öðru heldur en því, að þessum sömu mönnum, og þar á meðal hv. 9. landsk., er það ljóst, að tilvera varalögreglunnar kom í veg fyrir, að þeir gætu haft framhald á atburðunum 9. nóv. Þeir hafa komið upp um sig með þennan ásetning sinn að taka hinn ímyndaða rétt sinn og stofna til ofbeldis- og hryðjuverka í landinu. Út frá þessu séð held ég, að ekki sé hægt að segja það, að varalögreglan hafi verið þessu landi of dýr. Það hefir líklega fátt borgað sig betur fyrir þjóðfélagið heldur en einmitt varalögreglan.

Frsm. (Páll Hermannsson) [óyfirl.]: Mér þykir rétt að láta fáein orð fylgja frv., áður en það fer til atkvæða. Þegar málið var hér til umr. í gær, hafði ég hugsað mér að svara nokkru þeim hv. 1. þm. Reykv. og hv. 5. landsk., sem hvorugur er nú viðstaddur. Mun ég því sleppa að svara þeim, einnig að þessu sinni, en láta mér nægja örfáar aths. um frv. Hv. 1. þm. Reykv. benti á, að tilraun hefði verið gerð til að koma mildara formi á frv. en áður hefði verið. En þaðan komst hann svo út í hugleiðingar um það, að nú væri verið að mynda félag styrkþega, sem líkur væru til, að láta myndi allmikið til sín taka. Ég get nú ekki skilið, að honum þyki fyrir því, að frv. taki á sig mildara form. En ég get fullyrt það, að þrátt fyrir þetta mildara form, er ekki síður en áður séð fyrir hagsmunum bæjar- og sveitarfélaga, að því, er til framfærslunnar kemur. Þeim er gert kleift að innheimta aftur framfærslustyrk, ekki síður en áður, og eins er séð fyrir því, að framfærslukostnaður komi ekki ranglega niður á þessum aðiljum. Í þessu sambandi vil ég nefna atriði, sem hv. 1. þm. Reykv. og hv. 5. landsk. bentu á, að því er snertir börn ekkna, sem sé það, að úrskurður um meðlag með börnum ekkju fellur úr gildi, ef ekkjan giftist aftur. Þetta ákvæði virðist sjálfsagt, því að þegar ekkja er gift í annað sinn, hafa börn hennar öðlazt nýjan framfærslumann, og sé hann fær um að sjá fyrir börnunum, eru meðlögin óþörf, en að öðrum kosti er það hann, sem á að hljóta framfærslustyrk, en ekki börnin. Ég er sannfærður um, að menn muni almennt geta fallizt á, að mönnum, sem eignast konur, er áður hafa átt börn, beri skylda til að framfæra börnin, ef þeir geta. En þetta ákvæði nær þó auðvitað ekki til föður barnanna, ef hann er á lífi og getur séð fyrir þeim. Þessi skylda hvílir þá á honum eftir sem áður. Þá vil ég drepa lítillega á atriði, sem hv. 1. þm. Reykv. minntist á, jöfnunaraðferðina. Hann benti á, að Reykjavík væri sett í sérstakan flokk, því að frádráttur annara kaupstaða og sveitarfélaga getur horfið, ef framfærslukostnaður þeirra nemur ekki meðaltalsupphæð. En af því að þetta er nokkuð mikilsvert atriði, vil ég gera nánari grein fyrir því, hvers vegna höfundar frv. hölluðust að þessari aðferð. Það var engan veginn af hvöt til að sýna Reykjavík ranglæti, heldur af því, að Reykjavík er auðugasta framfærsluhérað landsins og nýtur, sem höfuðstaður Íslands, ýmiskonar hlunninda umfram önnur héruð. Við vitum t. d., að höfuðverzlun landsmanna fer þar fram, að þar eru flestir aðalskólar landsmanna, stærstu sjúkrahúsin o. s. frv. Allt eru þetta sérstök hlunnindi í þessu tilliti. Ég vildi drepa á þetta, til að fyrirbyggja misskilning, að fyrir höfundum frv. hafi vakið tilhneiging til að sýna Reykjavík ósanngirni. Þá vil ég í þriðja lagi geta þess, að enda þótt í frv. séu ýms atriði, sem menn munn yfirleitt vera sammála um hér í d., að æskilegt væri að breyta, þá hefi ég þó ekki séð mér fært að leggja fram neinar brtt. Stafar það af því, að flest það, sem mönnum mun finnast þurfa lagfæringar við, eru ákvæði, sem sett voru inn í frv. í Nd., og eru ekki líkur til, að tími vinnist til þess ml að koma á nauðsynlegu samkomulagi milli d. um slíkar breytingar. Að síðustu vil ég taka það fram, að okkur tveim, sem undirbúið höfum frv., er það sérstakt ánægjuefni, hve vingjarnlega frv. hefir verið tekið af þ. í heild, líka af þeim, sem ef til vill hefðu getað haft það á tilfinningunni, að frv. gerði þeirra hag erfiðari.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það væri mikill munur á meðferð stóru málanna hér í d., þó að nefndir hafi haft lítinn tíma til athugunar, ef þau væru yfirleitt rædd eins ýtarlega og sanngjarnlega af framsögumönnum og hv. 1. þm.N.-M. hefir gert hér. Það er mikilsvert að fá slík svör og útskýringar sem þau, er hv.þm. hefir látið í té. - Ég ætla mér ekki að fara að tefja umr. með því að fara út í einstök atriði málsins, en ég gleymdi við síðustu umr. að taka þetta fram: Í 5. gr. frv. segir: „ ... og verður eigi krafizt framfæris og uppeldis af sönnum foreldrum barnsins, nema kjörforeldrin þrjóti.“ Mér þykir lakari þessi síðustu orð: ,nema kjörforeldrin þrjóti“. Um kjörbörn er það að vísu oftast svo, að þau eru orðin sem náttúrleg börn kjörforeldranna. Ég skal ekki fara út í það, sem ákveðið er í III. kafla frv., að meðlag með börnum falli niður, ef ekkja giftist aftur. Það er rétt hjá hv.frsm., að styrkurinn ætti að réttu lagi að falla niður. En þetta gæti þó stundum haft óheppilegar praktískar afleiðingar. Það gæti orðið til þess, að fólk, sem ganga vildi í hjónaband, kysi heldur að lifa í sambúð, sem þjóðfélagið hefir ekki fallizt á, að sé heppileg. Það verður líka að taka tillit til þess, hverja þjóðfélagslega þýðingu hjónabandið hefir. Væri illt, ef slíkt ákvæði í l. yrði til þess að skerða þessa þjóðfélagslegu þýðingu hjónabandsins. En þetta getur hæglega komið fyrir hjá persónum, sem ekki hugsa mjög stórt. Það var aðallega út af 73. gr., að ég hreyfði andmælum, um jöfnun framfærslukostnaðarins. Ég hreyfði því við 2. umr., að þetta atriði gæti legið nærri að athuga, er því sú regla er tekin upp að jafna milli sveitarfélaga. Það gæti legið nærri að greiða eitthvað umfram jöfnunarsjóð, en það dugir ekki að taka alveg hvötina frá sveitarfélögunum um að spara, það er ekki atveg óhugsandi, þegar sveitar- eða bæjarfélögin eru komin niður fyrir markið og þau eru látin greiða gjöld til annara hreppa. T. d. í sumar á ferð minni um Norðurland kynntist ég ástandi í 2 hreppum, sem eru þannig settir, að þeir hafa engan ómaga, eða annar hefir raunar 1 ómaga, sem hann hefir grætt á. Þegar þannig er ástatt, þá gæti verið, að hægt væri að finna leið, til að láta slíka hreppa greiða í jöfnunarsjóðinn, en vitaskuld er verkefni n. að athuga þetta og hún hefir kannske gert það. viðvíkjandi Reykjavík, þá skal ég kannast við það, að hún fær ýms fríðindi sem höfuðstaður, t. d. að þar safnast saman menn, sem fá laun fyrir starf sitt hjá ríkinu. En hvað því viðvíkur um verzlunina, sem hér safnist saman, þá viðurkenni ég ekki, að það sé fyrir neinn óeðlilegan aðstöðumun, heldur er það vegna þess, að Reykvíkingar eru margir dugandi menn, og þess vegna hefir bærinn náð þessari stærð, sem hann hefir, og skapað sér sjálfur með dugnaði einstaklinganna og góðri bæjarstjórn þá aðstöðu, sem af sumum er ranglega nefnd fríðindi, er ríkið eða aðrir landshlutar hafi skapað. Ég hreyfði því líka, að sú breyting, sem gerð væri með því að afnema sveitfestitímann, hlýtur að koma allþungt niður á kaupstöðunum, og þó sérstaklega þeim stærri. vænti ég þess, að allir geti fallizt á, að það sé hart aðgöngu, að sá staðurinn, sem af þessu hlýtur þyngstan bagga, Reykjavík, skuli svo líka sviptur réttindum til uppbótar úr jöfnunarsjóði. Það var bent á það af hv.þm., að ef tillagið í jöfnunarsjóð, 250 þús. kr., ekki nægði til að fullnægja þörfinni til jöfnunar, þá væri enginn munur á Reykjavík og öðrum bæjar eða sveitarfélögum, og yrði þá hækkuð jafnt jafnaðartalan hjá öllum sveitarfélögum, þannig að meðaltalið hækkaði fyrst, að mér skildist, um 5% og svo aftur um 5% o. s. frv., þar til jöfnunartillagið hrykki. Mér hefir skilizt, að meðalframfærslukostnaðurinn ætti að vera vísitalan, sem gengið yrði út frá að frádregnum 10%. Mér skilst því, að sé Reykjavík tekin með, þá annaðhvort hækki hún eða lækki meðaltöluna, og hvort heldur sem er, þá er réttlátt að hún njóti sömu hlunninda og önnur sveitar- eða bæjarfélög, ef á annað borð þessi regla er sanngjörn og réttlát. Ég skal svo ekki, af því ég sé ekki ástæðu til að tefja fyrir framgangi þessa máls, tala um fleiri atriði.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég get ekki annað en verið dálítið hissa, hvað mikið kapp er lagt á að ná fram á þessu þingi frv. því, sem hér liggur fyrir, sérstaklega þegar á það er lítið, hve skammt er þangað til þing kemur saman aftur, - að því viðbættu, að síðan málið kom hingað í deildina hefir verið upplýst, það eru töluvert fleiri menn en þessir umsækjendur, sem hafa lagt í kostnað við hagnýta þessi efni, sem verið er að sækja um einkaleyfi á til að hagnýta, og þegar þess er ennfremur gætt, að aðrir menn hafa töluvert betri skilyrði til að hagnýta og vinna þessi efni í stærri stíl en þessir 2 menn, sem hér ræðir um. Ég hefi aflað mér nokkurra upplýsinga um þetta milli funda, og eru það sérstaklega 2 menn, sem hafa lagt í þessar athuganir, og er annar þeirra framkvæmdastjóri fyrir langstærsta fyrirtækinu í þessari grein, sem hefir h. u. b. helming allrar verzl. í landinu með þessar vörur. Mér finnst það hart, þegar fyrirtæki, sem hafa svona mikla möguleika til að selja, og m. a. er við riðinn sá maður, sem mesta og elzta þekkingu hefir á þessu sviði, og góða aðstöðu til að ná góðum samböndum, - þegar slíku fyrirtæki er neitað um sérleyfi. Ég neita því að vísu ekki, að þessir 2 menn, sem samkv. frv. eiga að fá einkaleyfið, geta verið duglegir í sinni grein, en mér er ekki kunnugt um, að þeir séu þekktir þar út fyrir. - Ég verð að segja, að mér finnst stefnt í óefni með því að hraða svona afgreiðslu þessa máls. Mér er kunnugt um, að utan þings hafa farið fram samningaumleitanir þessara manna og e. t. v. við ráðh., og ég teldi æskilegra, að þeir samningar næðust, sem ég tel möguleika á heldur en flaustra svona þessu máli. Þessir menn, sem utan við standa, hafa um mörg ár unnið að undirbúningi og rannsóknum. Hví eiga þeir að verða afskiptir? Mér finnst eðlilegt að afgr. þetta mál með rökst. dagskrá. Ég fyrir mitt leyti er á móti því, að mönnum sé veitt víðtækt einkaleyfi til að vinna efni úr íslenzkri mold. Mér finnst það óviðfelldið. Samt fyndist mér nokkuð annað, ef athugað væri, hvaða möguleikar eru í þessu, og hverjir hafa unnið að þessu undanfarið, og þeir yrðu ekki afskiptir. Þá vil ég hreyfa hér einu atriði. Mér hefir skilizt, að þetta frv. eða einkaleyfi hindraði ekki að flytja út óunnin efni, og sé ekki annað bannað en að vinna úr þeim hér af öðrum en þessum 2 mönnum. Ég skil þetta svo, en ekki að bannað sé að flytja ísl. efni óunnin út til erlendra verksmiðja, enda verð ég að segja, að þá fyndist mér skörin vera farin að færast upp í bekkinn, ef íslenzkar leirtegundir markaðshæfar mætti ekki grafa úr jörð og flytja út. Mér skilst, að þetta nái aðeins til þeirra efna, sem vinna má málningu úr. Af því að dálítill rekspölur er kominn á það mál, að útlendar verksmiðjur kaupi íslenzk hráefni og flytji út, er ekki alveg ástæðulaust að æskja svars hæstv. ráðh. við þessum aths. Ég vil því mælast til þess við hann, að athuga, hvort orðalagið í 2. gr. útilokaði þessa sölu, sem a. m. k. eitt fyrirtæki hér í bænum hefir von um að gera að útflutningsvöru. Það væri einkennilegt, ef komið yrði í veg fyrir, að flytja mætti út ísl. jarðveg, en það er kunnugt, að t. d. England kaupir að mikið af slíkum hráefnum. - Ég vil svo að lokum lesa upp svo hljóðandi rökst. dagskrá, sem ég vil leyfa mér að bera fram og mun síðan afhenda hæstv. forseta: Þar sem það hefir komið fram undir meðferð málsins, að fleiri menn en þeir, sem í frumv. er getið, hafa haft með höndum rannsókn og undirbúning í þá átt, sem hér er um að ræða, en tími vinnst ekki til þess að laga frumv. eftir því, sér deildin sér ekki fært að afgreiða málið að svo komnu og tekur fyrir næsta mál í dagskrá.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Vegna fyrirspurnar hv. 1. þm. Reykv. um það, hvort ákvæði þessa frv., ef að l. verður, útiloki, að aðrir en þeir, sem veitt verður sérleyfi með þessum l. til þess að vinna málningu úr íslenzkum hráefnum, megi flytja út slík efni óunnin, skal ég taka það fram, að ég tel, að þó að þetta einkaleyfi verði veitt, þá sé jafnheimilt hverjum sem er að flytja þessi efni út óunnin og selja þau þangað.

Frsm. meiri hl. (Héðinn Valdimarsson) [óyfirl.]: Það hefir orðið samkomulag innan allshn. til þess að tryggja framgang þessa máls í sambandi við önnur mál, sem eftir er að afgreiða. - Kemur allshn. því með skrifl. brtt., sem ég ætla að leyfa mér að lesa upp með leyfi hæstv. forseta: [Sjá þskj. 943.] Út af þessari brtt. vil ég ekki taka annað fram en þið, að með fyrstu brtt. er gefin heimild til þess að veita umboðsmönnum ferðaskrifstofa leyfi til þess að starfa eftir sérleyfi, sem gildir í 5 ár í senn. Ég hefði kosið, að þessi liður hefði ekki verið eins víðtækur eins og hann er. Ég álít, að það verði mikilsvert mál fyrir Íslendinga yfirleitt, að ferðaskrifstofa ríkisins geti orðið sem öflugust, en til þess að tryggja framgang málsins, hefi ég og aðrir nm. fallizt á þetta ákvæði. - Önnur brtt. er um það, að síðasti málsliður 3. gr. falli burt. Það er einmitt vegna þessa ákvæðis. - Þá er 3. brtt. Hún gefur ferðaskrifstofunni heimild til þess að skipta akstri með ferðamenn jafnt á milli bifreiðastöðva. - Loks er 4. brtt., um það, að heimila ríkisstjórninni að svipta umboðsmenn erlendra ferðaskrifstofa, sem hafa fengið leyfi til að starfa, þessu starfsleyfi, ef þeir hafa brotið settar reglur í verulegum atriðum. Ég vil svo leggja til, að málið verði sem fyrst afgr.

Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson) [óyfirl.]: Allshn. hefir nú rætt þetta mál. Hv. d. er kunn afstaða sjálfstæðisfl. til þessa máls, og það, sem hann hefir lagt höfuðáherzlu á, er, að það væri ekki ríkið eitt, sem hefði einkarétt á að reka hér ferðaskrifstofu. - Með þessum brtt.allshn. er fengin sú bót, að öðrum er einnig veitt leyfi til þess að reka slíkar ferðaskrifstofur og erlendum ferðaskrifstofum gefið leyfi til þess að hafa hér sína umboðsmenn. Þetta er að vísu aðeins heimild, sem ráðh. getur notfært sér. Þess vegna mun ég óska þess, að hv.atvmrh. vildi staðfesta það hér í umr., að þessi heimild yrði notuð á þann hátt, að hinar erlendu ferðaskrifstofur fengju leyfi til að hafa hér umboðsmenn á svipuðum grundvelli og verið hefir. - Önnur brtt. er aðeins leiðrétting í samræmi við 1. brtt. þess efnis að aftan af gr. falli ákvæðið, sem heimilar ferðaskrifstofunni að semja um fargjöld við skipa félög og bifreiðafélög. Þetta ákvæði er vitanlega óþarft, og leiðir af sjálfu sér, að ferðaskrifstofan hefir eins og hver annar aðili rétt til þess að semja. - Þá er 3. brtt., um að jafna skuli akstri á milli bifreiðastöðva. Það er atriði, sem Sjálfstfl. er vitanlega ekkert á móti. Telur hann rétt, þegar erlend skemmtiferðaskip koma hingað og þurfa á mörgum bifreiðum að halda, að þá sé þeim akstri skipt sem réttlátast milli hinna einstöku bifreiðastöðva. Loks er hér síðasta brtt., um þið, að heimilt sé að svipta umboðsmenn erlendra ferðaskrifstofa réttindum, brjóti þeir verulega settar reglur. Þetta er vitanlega ekkert athugavert, því að það leiðir af sjálfu sér, að þetta er principsatriði, og þið er nauðsynlegt, að þeir, sem með þessi mál fara komi fram gagnvart hinum erlendu ferðamönnum sem góðir og heiðarlegir menn og að þeir vinni í hvívetna fyrir landið sem slíkir. Þó að Sjálfstfl. hefði kosið, að fellt hefði verið niður ákvæðið um að ríkið ræki ferðaskrifstofu, vill þó flokkurinn ganga inn á frv. með þessum breytingum, enda komi þá umsögn hv.atvmrh. um að þessi heimild verði notuð, sem ég minntist á áðan.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég skal í tilefni af þeim brtt., sem allshn. hefir hér flutt, og þeirri fyrirspurn, sem beint var til mín áðan taka það fram, að ég mun veita þeim erlendum ferðaskrifstofum, sem hér hafa haft umboðsmenn, leyfi til þess að hafa umboðsmenn hér áfram næstu 5 ár, enda fylgi þessir umboðsmenn þeim reglum, sem settar verða samkv. þessum lögum og séu að öðru leyti óaðfinnanlegir menn. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að taka fleira fram í sambandi við þessar brtt. Ég get á þær fallizt og læt þetta því nægja.

Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson) [óyfirl.]: Ég get sætt mig við þá yfirlýsingu, sem hæstv.atvmrh. gaf um það, hvernig hann ætlaði að framkvæma þá heimild, sem þarna er um að ræða. En ég vil, til þess að ég sé ekki misskilinn, taka það sérstaklega fram, að þó að þessar brtt., sem nú eru bornar fram af allshn., nái ekki lengra en rétt til þess að Sjálfstfl. vill ekki á þessu þingi neita um afbrigði fyrir framgangi málsins, þá er hann í sjálfu sér ekki ánægður með ýms atriði frv. og þá sérstaklega með 1. gr. þess, eins og áður hefir verið tekið fram í ræðum.

1) HannJ: Ég er samþykkur efni frv. í aðalatriðum, en hinsvegar óánægður með skipun stjórnar verzlunarinnar. Ég óttast að með þeim hætti sé verzlun með þessar vörur stofnað í háska eins og raun hefir orðið á um aðrar framleiðsluvörur. Mun ég því sitja hjá við atkvgr.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Ég á hér brtt. við brtt.hv. meiri hl. samgmn., á þskj. nr. 920. Í brtt. er misprentun, eða líklega öllu heldur misritun, þar stendur: „Þó mega fólksflutningsbifreiðar, sem rúma 6 farþega eða fleiri“ o. s. frv., en á að vera: „Þó mega fólksflutningsbifreiðar, sem rúma fleiri en 6 farþega“. - Meiningin með þessari brtt. er sú, að þeir, sem eiga stórar fólksflutningabifreiðar, geti ekki fengið leyfi til að flytja fólk í föstum áætlunarferðum á sunnudögum á milli Þingvalla og Reykjavíkur. nema þeir hafi sérleyfi á þeirri leið aðra daga vikunnar. Hinsvegar á það, þrátt fyrir þessa brtt., að vera óbundið um bifreiðar, sem taka 6 menn eða færri, hvernig þær haga ferðum á þessari leið. Það er hart, að þeir, sem fengið hafa sérleyfi til 3 ára og tekið hafa á sig skyldur til að halda uppi ferðum á virkum dögum á þessari leið, jafnvel þó að þeir hafi þá oft haft enga farþega að flytja, að þeir séu nú látnir verða fyrir þeim búsifjum að mega ekki hafa sérleyfið áfram einnig á sunnudögum til þessara flutninga, þ. e. a. s. af stærri bílum. Hins vegar er fólksflutningaþörfin svo mikil á sunnudögum á þessari leið, að sjálfsagt er að veita smærri bifreiðum, sem rúma allt að 6 farþega, fullt leyfi til flutninga á þessari leið þá daga. - Þá er í öðru lagi á þessu þskj.brtt. við brtt.hv. meiri hl. samgmn. um það, að orðin „Alþýðusamband Íslands einn“ falli niður úr 2. lið brtt.n. Það verður ekki séð, að minnsta ástæða sé til þess, að Alþýðusamband Íslands tilnefni mann í n., sem á að annast bifreiðaflutninga eða um veitingu sérleyfa um þá flutninga á hinum ýmsu leiðum. Það er vitanlega af pólitískum ástæðum að till. er gerð um að Alþýðusamband Íslands tilnefni þennan mann. Ég hygg, að það muni verða misþakkað, ef á að þröngva þannig manni upp á serleyfishafa í þá n., sem á að gera till. um þessi efni póstmálastjórnarinnar. En hinsvegar er ekki nema eðlilegt, að sérleyfishafar, til þess að gæta sinna hagsmuna og til þess að tryggja, að sem bezt samkomulag fáist á milli hinna ýmsu bifreiðastöðva um fólksflutningana, fái að tilnefna samkvæmt mínni brtt. þrjá menn í n., í stað tveggja, sem hv. meiri hl. samgmn. leggur til, að þeir tilnefni í n., í brtt. á þskj. nr. 899. - Ég sé, að fram er komin brtt. frá hv. 1. þm. Eyf. um það, að bifreiðastjórafélagið „Hreyfill“ skuli ekki tilnefna neinn mann í n. Ég legg til, að þetta ákvæði verði fellt úr frv. Því að jafnvel þótt þetta félag hafi engar áætlunarferðir, þá hygg ég, að með því að láta það hafa heimild til að tilnefna einn mann í n., muni takast betri samvinna á milli þeirra, sem hafa áætlunarferðir á ýmsum leiðum, og þeirra, sem hafa smærri bifreiðar. Annars er það næsta undarlegt, að þessar brtt. skuli vera komnar fram, því að póstmálastjóri hafi samið frv., eins og það var í upphafi, og frv. var auk þess samþ. í hv.Nd. óbreytt. Þegar frv. kom til samgmn. þessarar d. tjáði hann mér, að hann hefði engar óskir fram að bera um breyt. á því. En svo er farið að koma með ýmsar brtt. við það af þeim, sem engin sérleyfi hafa og engra hagsmuna hafa að gæta um sérleyfisveitingar um áætlunarferðir. Póstmálastjóri kvaðst geta gengið inn á þá brtt., að sérleyfi yrðu ekki veitt til fastra áætlunarferða á heildarleiðunum: Reykjavík-Gullfoss, Reykjavík-Geysir og Reykjavík-Reykjanesviti. En hann sagði, að til þess þyrfti ekki neina lagabreytingu, því að þessi sérleyfi yrðu alls ekki veitt. Póstmálastjóri gat verið því sammála, að þessi þriggja manna n., sem sérleyfishafar nú hafa rétt til að kjósa sbr. 3. gr. gildandi l. nr. 62 28. jan. 1935, gerði sínar till. til póstmálastjóra samkvæmt heimild l. og að bætt yrði við kannske einum manni í n. En þegar ég talaði við póstmálastjóra, þá sagði hann, að hann vildi ekki lækka fulltrúum sérleyfishafa í þessari tillögun. Það væri mjög æskilegt, að sérleyfishafar hefðu 3 fulltrúa í þessari n., því að með því móti gæti einn verið tilnefndur af þeim, sem hafa áætlunarferðir um Austurland, einn af þeim, sem hafa áætlunarferðir um Norðurland og til Borgarness, og einn af þeim, sem hafa áætlunarferðir um Suðurland. Með þessu móti mundu verða meiri líkur til betri samkomulags og nánari samvinnu á milli sérleyfishafa, ef einn fulltrúi í þessari n. væri kosinn af sérleyfishöfum til áætlunarferða á Austurlandi. - Þess vegna legg ég til, að sérleyfishafar megi tilnefna 3 menn í þessa n., en Alþýðusamband Íslands engan.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl.]: Við 2. umr. þessa máls var frestað að greiða atkv. um brtt. meiri hl. samgmn., og skildist mér, að það væri meðfram af þeirri ástæðu, að hugsanlegt væri, að einhverjar breyt. yrðu á þeim gerðar. En mér er ekki kunnugt um, að til standi að gera neinar slíkar till., enda tel ég slíks ekki þörf. Fyrri brtt.hv.þm.N.-Ísf. miðar að því að rýra gildi okkar brtt. viðvíkjandi fólksflutningum til Þingvalla. Hv. þm. ætlast sem sé til, að stórar bifreiðar megi ekki hafa fastar áætlunarferðir heildarleiðina til Þingvalla, nema þær, sem hafa sérleyfi. Nú er það vitanlegt, að það er sérleyfi á þessari leið, að því, er snertir stórar bifreiðar. Og eftir till.hv.þm.N.-Ísf. væri algerlega útilokað, að aðrar stærri bifreiðar, hversu rík sem þörfin væri á, mættu flytja fólk á þessari leið. Á sunnudögum þarf mikinn bílakost, til þess að fullnægja eftirspurn eftir flutningi á fólki þessa leið. Er því hart að meina bifreiðarstjórum yfirleitt að koma þessu fólki á ákvörðunarstað, þegar svo ber undir. En meginástæðan til þess, að brtt. samgmn. kom fram. er, að í frv., sem fyrir liggur, er ætlazt til, að bifreiðar, sem geta flutt 6 farþega, eigi að komast undir skipulagið. Hér í bænum og sennilega í Hafnarfirði líka (og má einnig vel vera, að hið sama megi segja um Akureyri) er stór hópur bifreiða, einmitt af þessari stærð, sem hingað til hafa getað verið nokkurnveginn frjálsar ferða sinna á þessum leiðum og hafa getað skapað sér nokkra atvinnu með flutningum þar, þegar eftirspurn hefir verið eftir slíkum flutningum. Nú er ætlazt til, að þessum bifreiðum verði hannað að halda uppi áætlunarferðum. En þá er sá ljóður á, að sérleyfin eru komin í hendur ákveðinna manna og nokkur hluti þessara bifreila útilokast þar með frá því að mega aka á þessum leiðum, nema undir alveg sérstökum kringumstæðum. Þeir menn, sem að slíkum bifreiðum standa, halda því fram, að þeir séu með ákvæðum frv. sviptir atvinnumöguleikum og fái ekkert í staðinn. Því að það er ekki hægt að skella þeim mönnum, sem utan við sérleyfin standa, inn í sérleyfi, því að þau hafa verið ákveðin til 3 ára. Til þess að láta til þessara bílstjóra koma fríðindi 5 móti þeim atvinnumissi, sem þeir verða fyrir eftir ákvæðum frv., var fundin sú leið að gefa frjálsa fólksflutninga með bifreiðum, sem okkar till. ræðir um, og þar með, að þær mættu halda uppi ferðum til Þingvalla, þegar fólksstraumurinn þangað er mestur. Vitanlega er á móti þessu unnið af þeim mönnum, sem þarna hafa hagsmuna að gæta. Vitanlega vill sá sérleyfishafi, sem hefir Þingvallabrautina, halda sem fastast í þann rétt, sem hann þar hefir. Þessi leið er líklega albezta leiðin í þessu sambandi af öllum leiðum á landinu, a. m. k. á vissum tíma árs. Mér skilst hv.þm.N.-Ísf. vera hér talsmaður þess manns, sem hér á þessara hagsmuna að gæta. - Þá breiddi hv.þm.N.-Ísf. sig mjög út yfir 2. brtt. okkar, um að stækka tillögun., og taldi þá brtt. óþarfa og að nóg væri að hafa þrjá menn í þessari n. Í gildandi l. er gert ráð fyrir því og það hefir verið framkvæmt svo, að sérleyfishafar einir eigi að gera till. til póst- og símamálastjóra um flutninga samkvæmt þeim l. En það hefir komið í ljós, að smærri bifreiðaeigendur og allmargir bifreiðarstjórar álíta, að þetta fyrirkomulag komi þeim illa að ýmsu leyti. Og það er ekki hægt að ganga fram hjá rétti þeirra með nokkurri sanngirni, sem hér hafa hagsmuna að gæta, en eru þó ekki sérleyfishafar. Og vegna hagsmuna þeirra er þessi brtt. komin fram. - Það virtist vera hv.þm.N.-Ísf. mestur þyrnir í augum, að Alþýðusamband Íslands eigi að hafa fulltrúa í tillögun. En ég vil á engan hátt hvika frá þeirri till. meiri hl. samgmn., að það tilnefni einn mann í n. með tilliti til hagsmuna hinna mörgu bifreiðastjóra og eigenda vörubifreiða og alls þess fjölda manna, sem skipulagið snertir beint og óbeint, sem er verkalýðurinn í landinu.

Bernharð Stefánsson Ég á hér litla brtt. við frv., á þskj. 918, en efni hennar er svo einfalt, að ég held hún þurfi engra skýringa við. Hún er við brtt. á þskj. 899, og er þess efnis, að ef myndað verður landssamband bifreiðastjóra, þá skuli það hafa rétt til þess að nefna mann í þá n., sem gert er ráð fyrir í frv, í stað þess manns, sem þar er ætlazt til, að bifreiðarstjórafél. „Hreyfill“ skipi í n. Mér finnst það miklu réttara, ef það á að skoða þennan nm. sem fulltrúa bifreiðastjórastéttarinnar, og ef það þykir á annað borð rétt, að blanda slíkum stéttarfélagsskap inn í þessa n., að allir bifreiðarstjórar í landinu hafi aðstöðu til þess að tilnefna manninn.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það eru aðeins örfá orð um aðra brtt. á þskj. 899, er fer fram á, að 3. gr.l. verð breytt, og töluvert hefir verið rætt um hvort eðlilegra væri að skipa n. eins og þar er tiltekið eða hvort Alþýðusamband Íslands á að fá einhverja sérstöðu eða sérréttindi til þess, að því annars ólöstuðu, að skipa mann í n. Ég hefi ekki heyrt aðra ástæðu færða því til stuðnings en þá, að þessi nm. frá Alþýðusambandi Íslands eigi að vera fulltrúi alls landslýðsins, sem notar bílana. En það er vitanlega alveg óviðeigandi, að sá matur, sem þannig er skipaður, verði fulltrúi þeirra, sem bílana nota. Fulltrúi almennings á vitanlega að vera sá maðurinn, sem mestu rætur í n., og fer með yfirstjórn þessara mála, en það er póst- og símamálastjórinn. - Efni 3. gr.l. er á þá leit, að n. beri að gera tillögur til póst- og símamálastjóra um það, sem betur mætti fara um skipulag og rekstur fólksflutninga með bifreiðum. Þetta finnst mér alveg eðlilegt hlutverk. Það er enginn annar tilgangur með skipun þessarar n. en sá, að þar komi fram sú sérþekking á framkvæmd þessa máls, sem til er í landinu. N. á að vera nokkurskonar málgagn fyrir þá, sem hafa með höndum fólksflutningana á rútuferðunum. Þar eiga þeir að hafa vettvang til að bera fram tillögur sínar og óskir við póst- og símamálastjóra, um breytingar eftir því, sem reynslan bendir til. Og þar eiga þeir einnig að hafa tækifæri til að flytja sín hagsmunamál í þessu efni, án þess að hafa nokkur ráð eða úrskurðarvald í n. En það er aftur á móti að sjálfsögðu hlutverk póst- og símamálastjóa, að sikta úr tillögum þeirra það, sem bezt er og horfir til bóta. Áður áttu sérleyfishafar að skipa meiri hl. n. eða svo að segja alla mennina, en nú á að breyta þessu svo freklega, að þeir eiga aðeins að hafa minni hl. Mér finnst réttara, ef nauðsynlegt þykir að bæta tveimur mönnum í n., að annar sé skipaður af bílstjórafélögunum, en hinn samkv. tilnefningu atvmrh. Sumum kann ef til vill að þykja það undarlegt, að atvmrh., sem er yfirmatur þessara mála og getur komið fram sínum vilja og áhrifum í gegnum póst- og símamálastjóra, skuli eiga að skipa mann í n. aðeins til þess að gera tillögur til sjálfs sín. - Þeir einu aðiljar, sem hlut eiga að máli og ég get hugsað mér, að mundu tortryggja n. og gagnrýna gerðir hennar, eru sérleyfishafar sjálfir. Og þess vegna finnst mér eðlilegast, að sérleyfishafar skipi n. aðallega sjálfir og að þeir beri fram í n. tillögur sínar og óskir. Ég vil því mæla með því, að brtt. á þskj. 899. verði felld, og álít óþarft að gera nokkrar breyt. á skipun n. Ég hygg, að 3. gr. geti staðið óröskuð, þó að einhverjar aðrar breyt. verði máske gerðar á l.

Forseti (EÁrna): Þessu frv. var útbýtt á fundi hér í deildinni í gær, og verður því að leita afbrigða frá þingsköpum til þess að það megi taka til meðferðar á þessum fundi.

Magnús Guðmundsson Þetta er 1. umr. þessa máls hér í d. og nú er alveg komið að þingslitum. Ég sé að vísu, að það er búið að ganga í gegnum Nd., en ég sé það líka, að það stendur í nál.Nd. frá 17. des., að n. þar hafi ekki unnizt tími til að athuga frv. Mér finnst það satt að segja langt gengið, ef málin á að keyra í gegn án þess að þau séu athuguð í hvorugri deildinni. Ég get því ekki mælt með afbrigðum frá þingsköpum í þessu máli.