Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Steingrímur Aðalsteinsson) : Herra forseti. Ég geri ekki ráð fyrir því, að nauðsynlegt sé að hefja langa framsögu í þessu máli. Hv. þm. munu vera þessu frv. kunnir, því að 1. um almannatryggingar voru sett á þingi í fyrra, og þá var efni þeirra rætt hér allýtarlega. Ég mun þó gera hér grein fyrir helztu breyt., sem ég flyt við 1. um almannatryggingarnar. 1. gr. frv. fjallar um það, hvernig stjórn trygginganna er fyrir komið, og gerir hún ráð fyrir, að í hverju umdæmi skuli starfa fimm manna trygginganefnd, og séu 4/5 nefndarmanna kosnir hlutfallskosningu af sveitarstjórnum umdæmisins, en formaður sé skipaður af ráðh. Í 1. um almannatryggingar er gert ráð fyrir 5 manna n., sem sé skipuð að eigin geðþótta yfirstjórnar trygginganna. Sú n. er því valdalaus, og í fyrsta lagi hefur valdalaus n. litla þýðingu, og hins vegar verður því ekki neitað, að það er ekki nógu lýðræðislegt, ef öll stjórn trygginganna er í höndum þeirra manna, sem skipa yfirstjórn trygginganna. Um þetta spunnust allharðar deilur, er 1. voru sett, og við sósíalistar fluttum þá brtt. við frv. varðandi þetta, sem nú, og töldum hættu á því, að framkvæmd 1. gæti orðið hlutdræg. Átök urðu um þetta allhörð, en bráðabirgðasamkomulag varð um þetta á þinginu, að þessi ákvæði 1. skyldu standa óbreytt á þessu fyrsta ári almannatrygginganna, með því að fela stjórnum sjúkrasamlaganna framkvæmd 1., en þær eru myndaðar með sama hætti og tryggingan. mundu verða samkv. frv., að fjórir meðlimir n. séu skipaðir af sveitarstjórnum, en form. skipaður af ráðh. Alþ. féllst á þessa lausn og hefur því viðurkennt réttmæti þessarar lausnar málsins. Ég hef því tekið þessa till. upp að nýju og vænti þess, að hin stutta reynsla mæli með henni sem framtíðarlausn. Annað atriðið í þessu frv. er, að lagt er til, að allar fastar lífeyrisgreiðslur hækki um 25%. Við sósíalistar fluttum þá till. þegar í mþn. sem undirbjó tryggingal., og síðan í gegnum alla meðferð málsins á Alþ. Ég álít og viðurkenni, að ekki verði náð þeim höfuðtilgangi trygginganna nema þeir menn, sem ófærir eru til vinnu, fái tryggt framfæri með 1., en lífeyrir verður að vera nægilega hár, svo að þeir menn geti lifað sómasamlegu lífi. Nú er það matsatriði, hve há upphæðin er, en það er skoðun mín, að upphæðir í l. frá í fyrra séu ekki nógu háar. Ég held, að þeirri reglu hafi verið fylgt, að upphæðirnar næmu sem næst því að vera 25% lægri en daglaun verkamanna, eða sem daglaunamaður hefði fyrir vinnu sína. Nú er það almennt viðurkennt, að þótt verkamaður vinni átta stundir á dag, þá munu laun hans rétt hrökkva til framfæris meðalfjölskyldu, og það er skoðun manna, að þau laun mundu ekki nægja fjölskyldu með 5–6 manns. Nú er yfirvinna verkamanna mjög algeng, og við ráðningar á mönnum er oft tekið fram, hvort um yfirvinnu væri að ræða og þá hve mikla. Það er því augljóst, að 25% lægri lífeyrisgreiðsla en daglaunamaður fær fyrir 8 klst. vinnudag mun ekki nægja, og er því þörf að hækka lífeyrisgreiðslurnar um 25%, sem hér er lagt til. Þriðja höfuðbreyt. er sú, að sett séu ákvæði í l. um ekkjubætur sem fastan lífeyri. Í frv. um almannatryggingar voru ákvæði um ekkjulífeyri þannig, að þær fengu hálfan ellilífeyri. Í meðferð Alþ. var þetta ákvæði fellt niður úr l., og samkv. því eiga ekkjur engan fastan lífeyri að fá. Ég álít það rangt af Alþ. að fella þetta ákvæði niður. Það er sanngjarnt, að konur, sem misst hafa menn sína og þar með fyrirvinnu, en hafa börn á framfæri, fái ekki minna en hálfan lífeyri. Það er erfitt eða ókleift fyrir mæður, sem þurfa að ala upp börn og enga fyrirvinnu hafa, að vinna utan heimilis. Þótt þær fái lífeyri með börnum, þá er hann svo skorinn við nögl, að hann nægir varla til framfæris barni, hvað þá konu. Ég álít því sjálfsagt, að hlutur þessara kvenna verði gerður betri en í l. nú og þær hafi hálfan ellilífeyri, sem sé föst greiðsla meðan þær ala upp börnin og þar til þau fara að vinna fyrir sér sjálf. Sama er lagt til í frv. um einstæðar mæður, að þær njóti sömu hlunninda og þær, sem misst hafa menn sína. Að mínum dómi hafa þær sama rétt á hendur þjóðfélagsins. Þá er í fjórða lagi, að frv. felur í sér nokkrar breyt. á iðgjaldagreiðslum einstaklinga til trygginganna. Lagt er til í frv., að persónuiðgjöldin lækki um einn þriðja, en til viðbótar lagt á hundraðsgjald af tekjum umfram tilgreindan persónufrádrátt, eða sem næst þeim tekjum, sem lífeyrissjóðsgjald er greitt af samkv. l. Hundraðsgjöldin eru greidd mismunandi eftir tekjum, þannig að af tekjum upp að 25 þús. er greitt 1% af hreinum tekjum, að frátöldum persónufrádrætti, sem nemur 7000 kr. fyrir hjón, 4000 þús. kr. fyrir einstakling og 3000 kr. fyrir barn. Þeir, sem hafa í árstekjur 25 þús. kr. eða meira, skulu greiða af 25 þús. kr. eins og segir í fyrri lið, en 2% af hreinum tekjum umfram 25 þús. kr. Um þetta var mikið rætt í fyrra á Alþ., en allir ættu að njóta sömu hlunninda og allir að greiða jafnt til iðgjalda. Ég álít hins vegar, að ef gjöldin verða, há, þá sé erfitt fyrir fátækt fólk að inna gjöldin af hendi, nema með því að ganga of nærri gjaldgetu sinni. En tilgangur 1. er sá, að allir geti öðlazt þessi hlunnindi án tillits til efnahags og fyrst og fremst þeir, sem fátækastir eru og þurfa að vera öruggir um að njóta hlunninda þessara laga. Ég álít þess vegna, að sanngjarnt sé að taka tillit til efnahags manna í sambandi við iðgjaldagreiðslurnar á svipaðan hátt og gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég held ekki sé ástæða til að rekja efni frv. nánar en gert hefur verið. Eins og ég gat um í upphafi, er hv. þm. þetta mál kunnugt frá meðferð þess á síðasta þingi. Ég vil því aðeins að endingu leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Mér þykir rétt að fara nokkrum orðum um þetta mál á þessu stigi, þótt málið sé hv. þm. mjög kunnugt. Það, hvað fáir hlusta á umr. um það, bendir og til þess. Hv. þm. hafa vikið af fundi, af því að þeir telja málið, að því er maður skal ætla, sér svo kunnugt, að þeir treysta sér til að taka ákvörðun um það án þess að hlusta á umr. varðandi það. Ég átti sæti í heilbr.- og félmn. á þingi því, sem hafði með þetta mál að gera. Mér er því kunnugt um, hver meðferð var á því á síðasta þingi. Ég vildi í sambandi við það segja nokkur orð, einkum þar sem ég á ekki sæti í heilbr.- og félmn. að þessu sinni. Í raun og veru er ekkert nýtt í þessu frv. á þskj. 290 frá því, sem sett var fram af Sósfl., þegar gengið var frá þessum 1. Og allar þessar till. voru ræddar fram og til baka. Í raun og veru fékkst samkomulag um þetta mál að öðru leyti en því, að flm. þessa frv. gat ekki fellt sig við lausn málsins. Skil ég því tilgang hans með því að bera fram þetta frv. nú. Ég tel þrátt fyrir það, þótt nokkur breyt. hafi orðið á skipan Alþ. síðan 1. voru sett, að þá sé vafasamt, að þær brtt., sem hér eru settar fram, nái fram að ganga vegna þess. Ég held, að ekki sé fullkomlega réttmætt enn sem komið er að gera þær breyt., sem hér er farið fram á. Ég skal játa það, að ég hef rætt við nokkra menn úti um landsbyggðina í sambandi við 11. gr., og ég hef ekki orðið var við þessa agnúa, sem flm. var að lýsa á 1. En hins vegar hef ég orðið var við það, að viðkomandi mönnum hefur fundizt það nokkuð þunglamalegt, að n. skuli vera kosnar eftir hverjar sveitarstjórnarkosningar á sameiginlegum fundi. Þeir telja, að í þessu sé nokkur kostnaður, þar sem allar sveitarstjórnir þurfa að fara á einn stað til þess að velja þessa menn, og hefðu þeir því kosið að hafa annan hátt á þessu, ef hægt væri. Annað í sambandi við þessa gr. hef ég ekki heyrt. En ég get skilið, að fyrir þessu eru nokkur rök, þar sem víða er erfitt um samgöngur og af þeim ástæðum æskilegt að hafa á þessu annan hátt. Samt hygg ég ekki sé rétt að gera þessa breyt. fyrr en tryggingastofnunin hefur starfað undir þessum lögum a. m. k. í eitt ár, til þess að hægt væri að sjá, hvernig bezt væri að koma þessu fyrir. Ég get ekki fallizt á rök þau, sem flm. hélt fram hér um, að ekki væri fylgt lýðræðisreglum varðandi þessa skipan málanna og hagsmunir hinna tryggðu væru bornir fyrir borð. Við skulum aðeins líta á 11. gr. 2. málsgr. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Tryggingastofnunin hefur skrifstofur eða umboðsmenn á þeim stöðum, sem bezt henta og þörf krefur eftir ákvörðun tryggingaráðs.“ Og síðar stendur: „Hlutverk tryggingan. er að fylgjast með rekstri trygginganna í umdæminu, gera till. um framkvæmd þeirra, gæta hagsmuna hinna tryggðu og benda á atriði, er mættu verða til sparnaðar í rekstri trygginganna.“  Þá skal ég víkja að hækkun lífeyrisgreiðslnanna um 25%. Um þetta atriði má deila. En ég vil benda flm. á, hvort hann hefur ekki orðið var við það, að frá miklum fjölda sveitarstjórna hafa borizt umkvartanir um það, hversu þung gjaldabyrði væri á þeim eins og 1. væru nú. Ég fyrir mína parta hef fengið mörg bréf um þetta atriði, þar sem færð eru þung rök að því, að það sé mjög þung byrði lögð á sveitarfélögin með þessum greiðslum, eins og þær eru nú ákveðnar í 1., þótt gjaldið sé nú ekki hækkað um 25%. Ég tel ekki, að þessi rök séu að fullu veigamikil. Mér finnst víða vera horft um of á þau iðgjöld, sem viðkomandi sveitarsjóður verður að greiða, en hins vegar sé lokað augunum fyrir þeim kjarabótum, sem sveitirnar fá með bótunum. En samt hygg ég, að ekki sé rétt, fyrr en a. m. k. er komin eins árs reynsla á þessi mál, að fara að hrófla við iðgjöldum og bótum. Ég geri ráð fyrir, að stefnt verði að því og tel æskilegt að gera landið að einu verðlagssvæði. Það var rætt mikið um þetta í heilbr.- og félmn., þegar. málið var til umr. En ein aðalástæðan fyrir því, að fallið var frá að gera landið allt að einu verðlagssvæði var, að frá sveitarstjórnum komu ábendingar um, að hinir ýmsu fátæku hreppar væru þess ekki megnugir að standa undir sínum hluta. En ég hygg samt, að þróunin verði í þessa átt. Ég get skilið það, að fyrir þá, sem ekki hafa neinar tekjur aðrar en bæturnar, þá verði ákaflega þröngt í búi. En þessar greiðslur, sem eru lögboðnar, eru greiddar öllum og jafnt mönnum sem hafa aðrar tekjur. Ég tel rétt að láta ekki fara fram breyt. á þessu nú, þótt ég sé fylgjandi því, að bæturnar til þeirra, sem ekki hafa annað til að lifa á, verði hækkaðar. Ég get ekki fallizt á að miða við verkamannatekjur fyrir 8 stunda vinnudag með 25% álagi. Ég hygg þetta sé nokkuð fyrir neðan það lágmark. En hins vegar er ekki útilokað, að fjölmargir hafi ýmsar aðrar tekjur en þessar bætur, a. m. k. ef um heilbrigð gamalmenni er að ræða. Þessar tekjur eru því stór bót. Viðvíkjandi breyt. á ekknabótunum, þá var þetta mál mikið rætt í n. og var hv. flm. kunnugt um það. En ég vil sérstaklega leyfa mér að mótmæla þeim hl. grg. frv., þar sem fjallað er um þetta atriði. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Það skilningsleysi meiri hl. Alþ. á aðstöðu ekkna og einstæðra mæðra, sem fram kom í afgreiðslu þess á þessu atriði trygginganna, vakti almenna gremju og allmiklar umr. utan þingsins.“ Mér er ekki kunnugt um að þetta hafi vakið neina gremju eða umr. En sjálfur Sósfl. hefur reynt að vekja þessa gremju við síðustu kosningar. Og það lagðist lítið fyrir kappann, þegar hann hafði ekkert annað til þess að reyna að vekja upp gremju en þetta atriði. Það er ákaflega auðvelt að fara með þetta til fátækra ekkna, umturna því, snúa sannleikanum við og koma svo og segja, að það hafi vakið mikla gremju utan þingsins vegna skilningsleysis Alþ. á þessu máli. Ég vil spyrja hv. þm.: Hver er munurinn á aðstöðu ekkna nú miðað við það sem var áður en þessi l. voru samþ.? Ég hygg, að ef þetta væri borið saman, þá væru engin vandræði að hrekja allan þann óhróður, sem Sósfl. hefur beitt sér fyrir út af þessu atriði. Það var honum engan veginn sæmandi. Sannleikurinn er sá, að Sósfl. átti ekki lítinn þátt í því, að þetta mál fór ekki betur á síðasta Alþ. Og það var vegna þess, að hann lýsti yfir, að hann mundi aldrei fella sig við, að ekki væru nákvæmlega sömu bætur greiddar til ógiftra kvenna, sem ættu börn, og ekkna. Og þegar það er vitað, að samkv. skýrslum er 25% barna fædd utan hjónabands, þá varð að taka það til athugunar, hve mikil fjárfúlga þetta væri, ef ætti að greiða bætur til þeirra kvenna eins og þær væru ekkjur. Það gat komið til þess, að tryggingastofnunin yrði að greiða frá 10 og upp í 70 þús. kr. í heimanmund til hverrar þeirrar stúlku, sem giftist eftir að hún hafði barn alið. N. gat ekki fallizt á að fara þær leiðir, sem Sósfl. vildi fara. Það er fjöldi kvenna, þótt aðeins sé eftir hernámið, sem hafa átt eitt og tvö börn ógiftar. Og mundi því hvenær, er þær giftust, eiga að greiða þeim heimanmund miðað við 3 ára bætur. Það getur vel verið, að þetta sé ekkert athugavert frá sjónarmiði flm., en það eru hér aðrir menn, sem álitu, að ríkissjóður ætti ekki að stuðla að því, að fjöldi barna utan hjónabands væri aukinn. En það liggur í augum uppi, að það mundi ekki stemma stigu við slíku, ef menn vissu, að þeir gætu fengið 20 þús. kr. með viðkomandi stúlku, ef hún hefði fært þeim 1 eða 2 börn áður en þau giftu sig. Hins vegar leyndi hv. flm. því, að það voru aðrar bætur, sem vega upp á móti þessu. Það voru sett ákvæði í 1. um, að konur skyldu fá bætur, ef þær hættu að taka barnalífeyri eftir að þær yrðu 50 ára. Og það gildir jafnt fyrir ekkjur og konur með eitt barn, þótt þær væru ekki giftar. Þetta er mikil bót og vafasamt, hvort þetta ákvæði er ekki heppilegra fyrir viðkomandi konur en ákvæðin, sem voru fyrir í 1. varðandi þetta. Auk þess var engin trygging fyrir því, þótt kona gifti sig og fengi 10–70 þús. kr. í heimanmund, að það nýstofnaða hjónaband héldi. Þetta gat því komið aftur á ríkissjóð. Þetta var mikið vandamál, en um það vildi Sósfl. aldrei ræða eða viðurkenna. Varðandi breyt. iðgjaldanna þá var ég alltaf fylgjandi þessu atriði. Ég tel það eðlilegt, að í stað þess að hafa persónugjaldið svona hátt, þá skyldi heldur miðað við tekjur manna. Og mun hv. flm. vita það frá umr. um það, þótt ekki yrði samkomulag um það á síðasta Alþ. En ýmsar orsakir lágu til þess, að það tókst ekki, og það kannske helzt, að um svo margt þurfti að semja og var samið varðandi þetta stóra mál. En ég tel ekki rétt á þessu stigi málsins að fara inn á víðtæka breyt. á l. Ég tel réttara að bíða með slíkt, þangað til tryggingastofnunin er búin að starfa a. m. k. eitt ár undir þessum l. Þá sjá menn, hvaða agnúar koma fram og hvaða áhrif l. hafa á þjóðfélagið. Það er svo annað atriði, sem e. t. v. kemur ekki þessu máli við, en þetta mál er að langmestu leyti auglýsingamál fyrir Sósfl. Margar þessar gr. í frv. eru svo að segja teknar orðréttar upp úr l. En það á að líta svo út sem hér sé þessi flokkur að koma með nýmæli. Sannleikurinn er sá, að hér er flest tekið upp úr l., nema tölur o. þ. h. Þetta er gert til þess að láta lesa frv. upp í útvarpið, svo að þannig líti út sem hér sé nýmæli á ferðinni, sem þessi þverrandi flokkur sé að taka upp og berjast fyrir.

Flm. (Steingrímur Aðalsteinsson) : Herra forseti. Mér kemur það ekki ókunnuglega fyrir sjónir, þótt hv. þm. Barð. sé mér ekki sammála um þetta frv. Eins og hv. þm. gat um, átti hann sæti í heilbr.- og félmn., þegar 1. um almannatryggingar voru afgr. Ég átti sæti í henni líka. Kom þá í ljós, að við höfðum í ýmsum atriðum mjög mismunandi sjónarmið varðandi þetta mál. Og ég geri ekki ráð fyrir, þótt við héldum áfram að kappræða um þessi mál, að við kæmumst að sameiginlegri niðurstöðu. Í þeim tilgangi mun ég ekki halda uppi löngum umr. um þetta mál. Það voru samt nokkur atriði í ræðu hv. þm., sem ég tel þess eðlis, að ekki sé rétt að láta þau fram hjá sér fara án þess að andmæla þeim. Í fyrsta lagi hélt hv. þm. því fram, og studdi sig við upplýsingar, er hann hefði fengið úti um land, að kosningafyrirkomulag tryggingan. væri of þunglamalegt, þannig að sveitarstjórnir kæmu á sameiginlegan fund til þess að kjósa þessar n. Þetta eru veigalítil rök gegn tryggingan., því að samkv. fyrirmælum 1. þarf að kjósa tryggingan. á sama hátt. Munurinn á mínu frv. og 1. hvað þetta snertir er sá, að ég legg til, að tryggingan. hafi með framkvæmd trygginganna að gera í héruðunum, en verði ekki valdalausar, eins og þær eru samkv. lögunum. En í þeim er ætlazt til, að tryggingastofnunin setji upp skrifstofur og umboðsmenn, þar sem hún telur þörf á því. Þessar skrifstofur og umboðsmenn hafa með allar framkvæmdir að gera, en tryggingan. gera ekki neitt nema hafa á hendi eftirlit með framkvæmdum hjá þessum skrifstofum og umboðsmönnum. Með þessu móti er þetta kerfi tvöfalt: umboðsmenn og skrifstofur annars vegar en tryggingan. hins vegar. Ég legg til, að tryggingan. stjórni og reki þær skrifstofur, sem tryggingastofnunin telur sig þurfa að hafa í hinum ýmsu tryggingaumdæmum. Þá sagði hv. þm. Barð., að það væri rangt, að um það hefði verið samkomulag á Alþ. að fela sjúkrasamlögunum framkvæmd trygginganna á yfirstandandi ári. Það má vel vera, að um þetta hafi ekki verið gert samkomulag, en það var þó að minnsta kosti samþ. af meiri hl. Alþ. að hafa þennan hátt á og setja í sjálf 1. ákvæði um það. Þetta er síðasta bráðabirgðaákvæðið í 1. og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til ársloka 1947 skulu stjórnir sjúkrasamlaga í kaupstöðum utan Reykjavíkur annast störf trygginganefnda samkv. 11. gr. og jafnframt annast skrifstofuhald og umboðsstörf fyrir Tryggingastofnunina samkv. samningum, er tryggingaráð samþykkir.“ Hér er sem sagt skýlaust sagt fyrir um þetta af hv. Alþ. Og hvort hér er um samkomulag eða samþykkt að ræða, skiptir ekki máli. Þá andmælti hv. þm. hækkun lífeyrissjóðsgjaldanna með þeim rökum, sem ég get skilið af hans hálfu, sem sagt að útgjöldin yrðu of há, ef frv. yrði samþ. Það er gefið mál, að útgjöld trygginganna yrðu meiri, ef þessi hækkun lífeyrisgreiðslnanna yrði samþ. En aðalatriðið er það, hvort þjóðfélagið sé fært um að veita þegnunum þær tryggingar, sem koma að fullu gagni í þeim tilfellum, sem þeir þurfa á þeim að halda. Og þær ná ekki tilgangi sínum, nema lífeyrisgreiðslurnar séu þegnunum fullnægjandi, þannig að þeir þurfa ekki að leita annarrar opinberrar aðstoðar sér til framdráttar. Að svo komnu máli er ekki hægt að fullyrða nokkuð um það, hvort þær tekjur, sem tryggingastofnuninni eru ætlaðar 1. samkv., hrökkvi eða muni ekki hrökkva, þótt lífeyrisgreiðslurnar yrðu hækkaðar um þetta. Á þetta er engin reynsla komin enn sem komið er. Um þetta er aðeins til áætlun, sem er undirbúin af tryggingastofnuninni eða mönnum, sem hún hefur falið framkvæmd verksins. Ég geri ráð fyrir, að þeirra sjónarmið sé að gera tryggingastofnunina sem stofnun sem öruggasta. Það er því ekki útilokað, að sú áætlun geri meira en standa undir þeim útgjöldum, sem henni er nú ætlað samkv. 1. En um þetta fæst reynsla, og þá er nógur tími til að tala um það, að hve miklu leyti og á hvern hátt tryggingastofnuninni yrði aflað meiri tekna til þess að standa undir nauðsynlegum útgjöldum. Þá sagði hv. þm., að það væri rangt hjá mér, er ég segi í grg. frv., að niðurfelling ekknabótanna hefði valdið gremju utan þings: Ég held ég megi fullyrða, að til þingsins hafi komið erindi úr fleiri en einni átt, þar sem látin var í ljós megn óánægja með ráðstafanir þingsins í þessu máli. Og ég býst varla við, að annað, sem um þetta hefur verið rætt síðan, hafi farið með öllu fram hjá hv. þm. Barð., svo athugull sem hann er og fylgist vel með þingmálum og því, sem um þau sést á prenti. Þá var hv. þm. að spyrja, hvernig aðstaða ekkna hefði verið áður en þessi 1. voru sett. Það er vitað mál, að aðstaða ekkna hefur ekki versnað, heldur batnað, en hún hefur ekki batnað að sama skapi og aðstaða annarra þjóðfélagsþegna, sem fá fullan elli- og örorkulífeyri. Það er þetta misræmi, sem ég ætlast til, að leiðrétt sé með þessari breyt. á l. Hv. þm. talaði mikið um þau feikna útgjöld, sem það gæti bakað ríkissjóði, ef samþ. væri 4. gr. þessa frv. varðandi ekknabætur og greiðslur til ógiftra kvenna og ekkna, sem giftust. Þm. taldi, að það hefði verið okkur sósíalistum að kenna, að þetta ákvæði hefði verið í frv., þegar það var lagt fyrir þingið, eins og önnur ákvæði þessarar gr. En þetta er nokkur misskilningur hjá hv. þm. Mér er ekki kunnugt um þetta. Það kom aldrei fram við meðferð málsins, að við berðumst sérstaklega fyrir þessu ákvæði. Við lögðum aðeins áherzlu á, að ekkjur fengju greiddan lífeyri, meðan þær hefðu fyrir börnum að sjá, og sama gilti um ógiftar konur, sem hefðu börn á framfæri. Þetta er fyrir mér mergurinn málsins. Hins vegar hef ég tekið þetta upp óbreytt eins og það var í frv.; þegar það kom fyrir þingið, og hafði ég vænzt þess, að það gæti orðið til þess, að samkomulag gæti orðið um málið. Ég er reiðubúinn að ræða um það við hv. þm. Barð. eða aðra, sem samkomulags vildu leita um þetta atriði, að breyta þessu atriði eða fella það niður. Fyrir mér var og er þetta atriði, sem hv. þm. ræddi svo mjög um, ekkert aðalatriði. Það síðasta, sem hv. þm. sagði um þetta mál, var, að frv. væri flutt í auglýsingaskyni. Þessi ummæli skipta auðvitað ekki nokkru máli, og get ég því látið mér þau í léttu rúmi liggja. En sé það raunverulega þannig, að þessar breyt. á 1. séu veigalitlar og að mestu leyti teknar upp úr 1. eins og þau eru nú og séu því fluttar í auglýsingaskyni, þá ætti að vera auðvelt að ná samkomulagi um framgang þeirra.



Í sambandi við 11. tölulið undir ákvæðum til bráðabirgða vil ég benda á, að ég veit ekki til, að orðið hafi nokkurt samkomulag um það, eins og hv. flm. talaði um. Þetta var af eðlilegum ástæðum sett inn í 1. og kom ekki neinu samkomulagi við. Þau rök, að þessu skuli breyta vegna þessa samkomulags, tel ég ekki rétt. Viðvíkjandi því, að hingað hafi komið mótmæli gegn breytingunni, sem gerð var á gr. um ekknabæturnar, þá var mér ekki kunnugt um það. En hins vegar kom eitthvað af mótmælum, sem pöntuð voru af vissum flokki. En þau mótmæli hef ég ekki tekið alvarlega, þar sem ég veit, að þau voru pöntuð af sósíalistum í þeim félagssköpum, sem þeir ráða yfir, til þess að geta gert málið að æsingamáli fyrir kosningarnar. Hins vegar leyndu þeir fyrir kjósendum þeim kjörum, sem aðrar gr. frv. fólu í sér og ég hef bent á. Ég skal ekki deila um það, hvort kjör ekkna séu lakari en annarra þegna í þessu þjóðfélagi. Ég hygg, að það mál sé ekki að fullu rannsakað. Ég hef ekki séð nein sérstök gögn um það. En því er ekki hægt að neita, að kjör þeirra eru stórum betri en þau voru. Ég álít, að rétt sé, að reynslan sýni, hvernig þetta reynist, áður en farið er að breyta 1. Það er rétt, að breyta þyrfti ýmsu, t. d. hækkun bóta og að gera landið að einu verðlagssvæði. En í sambandi við þetta vil ég benda á, að í 116. gr. voru sett ákaflega sterk takmörk við þessu. Það var sjáanlegt, að ef þessi takmörk yrðu ekki sett, hefði svo getað farið, að tryggingamálin riðu ríkissjóðnum að fullu. Ég tel ekki rétt að hækka bæturnar nú um 25%, meðan ekki liggur fyrir reynsla um áhrif trygginganna á þjóðfélagið. Ég sé ekki, að mikið vit sé í því að hækka nú bæturnar um 25% og beita svo ákvæði 116. gr. og skera þær niður. Það yrði að beita ákvæði 116. gr., ef þessi breyting yrði samþ. Það er ekki rétt hjá hv. flm., að það hafi ekki verið komið frá sósíalistum inn í frv., að ógiftum konum, sem ættu fleiri en 2 börn, ætti að greiða eins og ekkjum. Það var mikið rætt um þetta. En það samkomulag, sem náðist, tel ég þannig, að bæði giftar og ógiftar konur megi betur við það una en ákvæðið eins og það upphaflega var í frv. Ég er því fylgjandi, að frv. fari til n., en ekki út úr þessari hv. d. eins og það nú er.