Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

„Handhafar valds forseta Íslands hafa gefið út svohljóðandi bréf: Handhafar valds forseta Íslands, samkvæmt 8. gr. stjórnarskrárinnar, forsætisráðherra, forseti Alþingis og forseti Hæstaréttar, gjöra kunnugt: Vér höfum ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda föstudaginn 29. janúar 2010 kl. 12. Gjört í Reykjavík, 29. janúar 2010. Jóhanna Sigurðardóttir, Ásta R. Jóhannesdóttir, Ingibjörg Benediktsdóttir. Jóhanna Sigurðardóttir. Bréf handhafa valds forseta Íslands um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Framhaldsfundir Alþingis hefjast því nú á ný. Ég býð hæstv. forseta og hv. alþingismenn velkomna til þingstarfa og lýsi þeirri einlægu von minni að störf Alþingis verði þjóðinni til farsældar og þinginu til sóma.

Ég býð hv. alþingismenn velkomna til vetrarþings og óska þess að við berum gæfu til að leysa með farsælum hætti úr þeim málum sem okkar bíða á þessu þingi.

Nú verður minnst látins fyrrverandi alþingismanns. Gunnlaugur Finnsson, bóndi á Hvilft í Önundarfirði og fyrrverandi alþingismaður, lést 13. janúar sl. Hann var á 82. aldursári. Gunnlaugur Finnsson fæddist á Hvilft í Önundarfirði 11. maí 1928. Foreldrar hans voru Finnur Finnsson, bóndi þar, og kona hans, Guðlaug Sveinsdóttir húsfreyja. Gunnlaugur stundaði nám við Menntaskólann á Akureyri og brautskráðist þaðan með stúdentsprófi árið 1949. Hann var bóndi á Hvilft frá árinu 1950 fram til 2007. Samhliða bústörfum kenndi hann lengstum við Héraðsskólann á Núpi og síðar við barna- og unglingaskóla á Flateyri þar til hann var kjörinn á þing. Árið 1980 varð hann kaupfélagsstjóri á Flateyri og gegndi því starfi í átta ár. Gunnlaugur Finnsson tók virkan þátt í félagsmálum sveitar sinnar og héraðs. Hann sat um aldarfjórðung í hreppsnefnd Flateyrarhrepps og var oddviti tvö kjörtímabil. Þá var hann formaður Fjórðungssambands Vestfjarða í fjögur ár á þessum tíma. Drjúgum tíma af starfsævi sinni varði Gunnlaugur í þágu þjóðkirkjunnar, sat á kirkjuþingi og í kirkjuráði hálfan þriðja áratug og var jafnframt um tíma í stjórn Hjálparstofnunar kirkjunnar. Auk þeirra starfa sem nú hafa verið talin átti hann sæti í ýmsum opinberum og stjórnskipuðum nefndum. Í alþingiskosningunum 1974 var Gunnlaugur í framboði í 2. sæti á lista Framsóknarflokksins í Vestfjarðakjördæmi og hlaut kosningu. Sat hann á þingi til 1978. Í kosningunum 1978 var hann á ný í framboði en náði ekki kjöri í þeim sviptingum sem þá voru í íslenskum stjórnmálum. Hann tók þó sæti sem varamaður á útmánuðum 1979 og sat samtals á sex þingum. Á Alþingi var hann formaður félagsmálanefndar neðri deildar og lét sér einkum annt um mennta-, atvinnu-, samgöngu- og byggðamál. Gunnlaugur Finnsson var gegnheill samvinnu- og félagshyggjumaður. Hann var sannfærður um að bæði einstaklingum og samfélagi vegnaði best þegar menn ynnu af einlægni saman að sameiginlegu markmiði. Þannig vann hann hin fjölmörgu störf sem hann sinnti fyrir byggðarlag sitt, samvinnuhreyfinguna, kirkjuna og fyrir þjóðina sem alþingismaður. Ég bið þingheim að minnast Gunnlaugs Finnssonar, fyrrverandi alþingismanns, með því að rísa úr sætum. - 
            

Virðulegur forseti. Hv. þingmenn, það er ágætt að standa hér aftur í dag eftir sæmilegt hlé. Hv. þingmenn eru nú að fara að tilnefna fólk í stjórn Ríkisútvarpsins sem sennilega er önnur mikilvægasta menningarstofnun þjóðarinnar. Hér á að tilnefna fólk í pólitíska meirihlutastjórn og mig langar að beina þeirri spurningu til hv. þingmanna af hverju þeir telji það eðlilegan gang mála að hafa pólitíska meirihlutastjórn í Ríkisútvarpinu. Hver er stefna þeirra nýju stjórnarmanna sem á að tilnefna í stjórn RÚV og hvers vegna er stefna þeirra ekki kynnt almenningi fyrir fram? Á hverju byggir þetta val fjórflokksins á fólki í stjórn RÚV og hvers vegna er ekki lögð fram stefnumótun fyrir fram fyrir fundinn og hvernig þetta fólk á að framfylgja henni? Að lokum hvet ég stjórnarflokkana sérstaklega til að axla ábyrgð á vanda Ríkisútvarpsins. Það er búið að skera þar óhæfilega niður. Þetta er mjög mikilvæg stofnun fyrir almenning í landinu og það hefur t.d. ekki komið fram neitt um það með hvaða hætti á 

Frú forseti. Fyrir skömmu síðan bað Alþýðusamband Íslands Capacent Gallup að kanna hversu hátt hlutfall þjóðarinnar hefur þurft á sérstökum úrræðum að halda varðandi skuldavanda heimilanna. Og þar kom m.a. fram að af þeim fjölda sem hefur nú þegar leitað sér aðstoðar hafa 83% ekki fengið fullnægjandi úrlausn mála sinna að eigin mati. Með öðrum orðum, eins og sagði í fréttinni fá stjórnvöld og bankastofnanir falleinkunn þegar kemur að aðstoð við skuldsett heimili í landinu. Ekki nóg með það, forseti Alþýðusambandsins, Gylfi Arnbjörnsson, tók sterkt til orða, með leyfi forseta: „Það er alveg ljóst að miðað við þessar niðurstöður er þetta mikil gagnrýni og áfellisdómur fyrir stjórnvöld og þau eru ekki að standa sig í stykkinu vegna þess að fólk er ekki að fá lausn sinna mála.“ Ég vil gjarnan fá fram afstöðu hæstv. forsætisráðherra gagnvart þessum orðum forseta ASÍ og þá einnig fá að vita: Er verið að undirbúa frekari úrræði fyrir akkúrat þennan hóp fjölskyldna sem eru í miklum erfiðleikum? Og hvaða úrræði á þá hugsanlega að bjóða upp á?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir fyrirspurnina. Þetta er auðvitað mál sem liggur á okkur öllum, að það sé sem best gert fyrir heimilin í landinu. Ríkisstjórnin hefur frá upphafi verið að vinna í ýmiss konar úrræðum sem hafa nýst mjög mörgum í greiðsluerfiðleikum. Það má nefna að um helmingur lántakenda Íbúðalánasjóðs hefur nýtt sér greiðslujöfnun lána og heldur fleiri hafa nýtt sér hana í öðrum lánastofnunum. En við höfum ekki látið þar við sitja. Það er verið að vinna frekari úrræði, bæði á vegum dómsmálaráðuneytisins og félags- og tryggingamálaráðuneytisins sem ég vænti að muni sjá dagsins ljós, ja, vonandi kannski strax í næstu viku. Þessi úrræði snerta nauðungarsölurnar sem er brýnt að taka á og skoða hvernig með skuli farið og unnið úr. Þá er alveg ljóst, eins og hv. þingmaður nefnir, að athugasemd hefur verið gerð við greiðsluaðlögunina og framkvæmd hennar. Það er verið að vinna í samráði við dómsmálaráðherra að endurbótum á henni og þar er tekið tillit til þeirra athugasemda sem hv. þingmaður nefndi og komið hafa fram hjá ASÍ. Ég er að vona að við sjáum endurbætt frumvarp fljótlega að því er varðar greiðsluaðlögunina og að við sjáum þá jafnframt frekari úrræði og hvernig haldið skuli á málum þeirra sem eru komnir með eignir sínar í nauðungarsölu. Það er svo varðandi þetta mál að stjórnvöld og stjórnarandstaða þurfa að vera með það í sífelldri skoðun, sérstaklega náttúrlega að skoða þá hópa sem eru í miklum vandræðum. Kannski öðrum hvorum megin við 15% þeirra sem skulda eru í miklum vandræðum og það þarf að skoða alveg sérstaklega hvernig hægt er að hjálpa þeim. Þar er ég að vona að endurbætt greiðsluaðlögun muni 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svarið en verð þó að segja eins og er að mér finnst þessi svör ríkisstjórnarinnar virka eins og smáskammtalækningar fyrir fjölskyldurnar í landinu. Frekari úrræði varðandi nauðungarsölurnar eru ekki lausn á skuldavanda heimilanna. Ég ítreka það sem við sjálfstæðismenn höfum sagt ítrekað frá því í sumar, við höfum talað um þessi gríðarlega stóru verkefni upp á mörg hundruð milljarða hugsanlega. Allir stjórnmálaflokkar hafa komið með fínar hugmyndir til að reyna að leysa þetta. Ég undirstrika að ég tel að í þessu máli skipti mestu þverpólitísk nálgun til lausnar þessa skuldavanda heimilanna sem væri mikilvæg, þverpólitísk nálgun allra flokkanna til að leysa þetta gríðarlega erfiða mál sem tengist heimilunum en ekki síður atvinnulífinu í landinu. Ég hvet forsætisráðherra til að huga betur að slíkri nálgun.

Virðulegi forseti. Ég skal ekki draga úr því sem hv. þingmaður heldur fram, vandinn er mikill en hann er ekki hjá mjög stórum hóp. Þó að ég segi ekki mjög stórum hóp er hann samt allt of stór af því að vandi þessa hóps er mjög mikill. Ég sé ekkert í vegi fyrir því að stjórnarandstaðan komi með einum eða öðrum hætti að lausn þessa vanda. Það er fyrst og fremst á forræði félagsmálaráðherra og dómsmálaráðherra að skoða þetta mál, reyndar líka efnahags- og viðskiptaráðherra, og mér finnst að það eigi að skoða með jákvæðum huga að stjórnarandstaðan komi að þessu máli og skoða það sem hún hefur fram að færa. Í gegnum þessa greiðslujöfnun sem verið er að bæta þurfa auðvitað og munu koma til afskriftir. Menn eru mikið að tala um þær. Það er alveg ljóst að það þarf að afskrifa hjá einstaklingum sem standa ekki undir skuldbindingum sínum, ekkert síður en hjá fyrirtækjum sem eru í miklum erfiðleikum og hafa ekkert greiðsluþol til að standa við skuldbindingar sínar. Þá telur 

Virðulegi forseti. Þann 4. janúar sl. skrifaði hæstv. forsætisráðherra bréf til forseta Íslands til að reyna að hafa áhrif á skoðanir hans um lög nr. 1/2010. Í bréfinu kemur m.a. fram, með leyfi forseta: „Bretar og Hollendingar hafa leyst til sín kröfur meginþorra innstæðueigenda á þrotabú LÍ. Í krafti þeirra munu þeir fá til sín langstærstan hluta þess sem greiðist úr þrotabúinu og væntanlega um 90% upp í kröfur sínar. Þeir munu þannig fá á næstu 7 árum allar þær greiðslur sem þeir hefðu fengið samkvæmt samningunum. Í krafti þessarar afgerandi meirihlutastöðu meðal forgangskröfuhafa í þrotabúið munu Bretar og Hollendingar í reynd nánast verða eins og eigendur þrotabúsins. Sem slíkir mundu þeir ráða afar miklu um hvernig úr því vinnst og hafa áhrif á hvernig það heldur á málum m.a. gagnvart íslenskum aðilum sem eru skuldunautar þrotabúsins.“ Í ljósi þess að verið er að leggja óviðráðanlegar byrðar á þjóðina með þessum Icesave-samningum spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Um hvaða skuldunauta er að ræða sem minnst er á í þessu bréfi? Hvað eru þessar skuldir háar sem þessir skuldunautar bera? Hvaða veð liggja að baki þessum skuldum? Hvaða hagsmunir eru í húfi sem gera það að verkum að verið er að leggja tæpa 40 milljarða á ári á þjóðina næstu sjö árin auk annarra skulda? Hvað er verið að verja hér og hverjir eru þessir skuldunautar?

Virðulegi forseti. Ég held að það sé öllum ljóst að þó að Icesave-málið verði fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu hleypur málið ekki frá okkur. Það hefur verið skoðað og til þess var vitnað í því bréfi til forsetans sem hv. þingmaður nefndi að Hollendingar og Bretar munu ekki fá minna í sinn hlut á þessum næstu sjö árum þó að málið verði fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Menn verða að átta sig á því að þeir hafa þarna ákveðinn forgang í búið, eins og hv. þingmaður nefndi. Við erum auðvitað ósammála um það, eins og kannski áður, að verið sé að setja, eins og hv. þingmaður orðaði það, óviðráðanlegar byrðar á samfélagið sem það getur ekki staðið undir. Vissulega eru þær þungar og vissulega eru þær erfiðar og vissulega hefðum við öll viljað vera laus við að íslenska þjóðin þyrfti að taka á sig þessar skuldbindingar, enda höfum við haldið því rækilega til haga að út af gölluðu greiðsluverki viðurkennum við ekki að okkur beri þessar skuldbindingar. Engu að síður eru þessar skuldbindingar með þeim hætti að þetta er ekki það erfiðasta sem íslenska þjóðin hefur við að glíma á næstu árum. Það hefur verið reiknað út að miðað við 88% endurgreiðslu úr búinu séu Icesave-skuldbindingarnar nálægt 15% af landsframleiðslu sem þurfi að renna í þessar skuldir.  Ég held að það sé alveg grundvallaratriði að menn geri sér ljóst að þetta mál er ekki leyst 

Virðulegi forseti. Ég hef talað um það áður í þessum ræðustól að þessi fyrirspurnatími er gagnslaus nema hæstv. ráðherrar svari þeim spurningum sem fyrir þá eru lagðar. Í þessu tilfelli var ég að tala um Breta og Hollendinga og það sem segir í þessu bréfi um uppgjör búsins: „Sem slíkir mundu þeir ráða afar miklu um hvernig úr því vinnst og hafa áhrif á hvernig það heldur á málum m.a. gagnvart íslenskum aðilum sem eru skuldunautar þrotabúsins.“ Ég er að tala um þessa skuldunauta þrotabúsins. Hverjir eru þeir, hvað skulda þeir mikið og hvaða veð liggja þarna að baki? Hvaða hindranir eru í vegi fyrir því að Bretar og Hollendingar verði eigendur þrotabús Landsbankans? Eru þjóðhagslega mikilvægir hagsmunir að baki sem gera það ókleift að þessar skuldir verði afhentar Bretum og Hollendingum? Úr því að hæstv. forsætisráðherra skrifar með þessum hætti bréf til forsetans hlýtur krafa þingmanna og þjóðarinnar að vera að fá úr því skorið um hvaða skuldunauta 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki frekar en aðrir nákvæmlega listann yfir þessa kröfuhafa og skuldunauta í bönkunum. Þetta er fyrst og fremst í höndum skilanefndarinnar, eins og hv. þingmaður veit,  Hitt er annað mál að auðvitað hefur komið upp sem ein hugmynd í þessu máli að ríkisábyrgðin mundi einungis ná til þess sem eftir stæði þegar búið væri að greiða úr búinu. Það er ein hugmynd sem hefur verið rædd og ég veit ekki hvort hún kemur aftur upp á borðið ef menn fara að ræða aftur við Hollendingana og Bretana sem alls ekki er víst að verði á næstunni. Menn eru þó að skoða hvort opnist einhverjir möguleikar til þess en ég held að a.m.k. í augnablikinu sé vilji hjá stjórn og stjórnarandstöðu til að meta 

Frú forseti. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnar Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er sérstakur kafli um stjórnkerfisumbætur. Hann er auðvitað þar til að undirstrika þá nauðsyn að eftir hrunið þarf ekki bara að endurreisa fjármálakerfi heldur þarf að endurreisa stjórnkerfi. Þá er mikilvægt að við höfum í huga að við ætlum ekki, vona ég, að endurreisa kerfið eins og það var fyrir hrun.

Heyr, heyr.

Hér er kveðið á um vandaða stjórnsýsluhætti og að efla traust almennings á stofnunum hins opinbera. Mig langar í tilefni nýs árs og næstum því ársafmælis þessarar ríkisstjórnar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvað líði áformum og undirbúningi þess að stofna eitt atvinnuvegaráðuneyti í Stjórnarráði Íslands og fækka ráðuneytum úr einum 12 niður í níu líklega þegar upp verður staðið. Hvað líður þeirri vinnu og er nokkurt hik á ríkisstjórninni í þessu máli?

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er skýrt kveðið á um það í stjórnarsáttmálanum að fækka eigi ráðuneytunum úr 12 í 10. Það á að koma nýtt atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti sem tekur til allra atvinnugreina, eins og orðað er í stjórnarsáttmálanum, og einnig er rætt um nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti sem fær auk þeirra verkefna sem fyrir eru lykilhlutverk varðandi rannsóknir, nýtingarstefnu, ráðgjöf og verndun á sviði auðlindamála. Þetta hefur verið næsta verkefni í þeim breytingum sem þessi ríkisstjórn hefur ráðist í varðandi fækkun og sameiningu ráðuneyta til hagræðingar. Það er enginn bilbugur á ríkisstjórninni í þessu efni enda er þetta kirfilega neglt niður í stjórnarsáttmálann og það sem er í stjórnarsáttmálanum hefur auðvitað ríkisstjórnin skyldur til að framkvæma, báðir flokkarnir. Ég hef ekki heyrt að það sé neinn bilbugur á mönnum í þessu máli. Ég hlusta auðvitað á sjónarmið Vinstri grænna sem hafa sagt um þetta ráðuneyti að þeir vilji fara eitthvað hægar í þetta, a.m.k. einhver hluti þeirra. Undirbúningur fyrir þetta er samt á fullu í forsætisráðuneytinu og frumvarp í þessu efni er komið langleiðina. Ég hafði gert mér vonir um að fljótlega eftir áramót, eftir að þing kæmi saman, gætum við lagt fram frumvarp um eitt atvinnuvegaráðuneyti. Enn er ég vongóð um að það frumvarp geti orðið að lögum á þessu vorþingi. Vinstri grænir hafa ekkert sagt um að ekki eigi að stofna atvinnuvegaráðuneyti, aðeins áréttað að ekki megi draga úr vægi sjávarútvegsmála eða landbúnaðarmála ef stofnað verður eitt atvinnuvegaráðuneyti. Það eru heldur engar hugmyndir um að gera slíkt. Þvert á móti 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir skýr svör og lýsi ánægju minni með þau. Það skiptir miklu máli að þær stjórnkerfisumbætur sem þurfa að fara fram á Íslandi fari fram, því fyrr því betra, og að ekkert hik sé á ríkisstjórninni í þeim efnum. Það er kominn tími á að Stjórnarráð Íslands endurspegli það samfélag sem við búum í með betri hætti en það gerir nú. Það á m.a. við um að öllum atvinnugreinum sé gert jafnhátt undir höfði í einu atvinnuvegaráðuneyti, hvort sem það er sjávarútvegur, iðnaður, landbúnaður eða ferðaþjónusta, hugbúnaður eða eitthvað annað. Ég vil einvörðungu ljúka máli mínu á því að hvetja hæstv. ríkisstjórn, alla, til að vinna saman sem einn maður að þessu máli.

Frú forseti. Fyrirhuguð er þjóðaratkvæðagreiðsla um Icesave þann 6. mars nk. Eigi þjóðaratkvæðagreiðsla að geta orðið til að sameina þjóðina en sundra henni ekki er mikilvægt að við vöndum okkur og það er á ábyrgð hæstv. dómsmálaráðherra að standa fyrir hlutlausri, yfirvegaðri og ábyrgri kynningu frá til þess bærum fagaðila. Í nefndaráliti hv. allsherjarnefndar er fjallað um mikilvægi slíkrar kynningar. Því langar mig að spyrja hæstv. dóms- og mannréttindamálaráðherra hver staðan sé á gerð hlutlauss kynningarefnis um málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Staðan er þannig að nú er utankjörfundaratkvæðagreiðsla hafin og ráðuneytið er búið að opna kynningarvef um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar á vefnum kosning.is. Eins og hv. þingmaður kom réttilega inn á í máli sínu var lögð á það áhersla af hálfu allsherjarnefndar að útbúið yrði hlutlaust kynningarefni og að því höfum við unnið. Markmið vinnunnar er að útbúinn verði texti sem lýtur að staðreyndum byggðum á opinberum upplýsingum og að slíkt kynningarefni yrði útbúið þannig að auðvelt væri fyrir kjósandann að kynna sér það. Að þessu sögðu verð ég líka að minna á að þjóðaratkvæðagreiðsla snýst um að leggja mál í dóm upplýstrar þjóðar. Það hefur farið fram mikil umræða og á eftir að fara fram mikil umræða víðs vegar í þjóðfélaginu. Það sem við höfum lagt aðaláherslu á í ráðuneytinu er að við berum ábyrgð á framkvæmd kosninganna og þar má ekki bera skugga á þannig að dómsmálaráðuneytið verður að gæta þess að taka ekki þátt í umræðunni með þeim hætti að skugga beri á framkvæmdina. Þess vegna höfum við miðað að því að hægt verði að útbúa þetta kynningarefni byggt á staðreyndum sem fram koma í opinberum gögnum. Við vonumst til að þetta sé hægt og við vonumst til að geta komið með einhvers konar kynningu á því hvernig við sjáum þetta fyrir okkur í byrjun næstu viku.

Frú forseti. Ég fagna því að það fari að hilla undir þetta hlutlausa efni. Málið er flókið en það er ekki flóknara en svo að með vönduðu og hlutlausu kynningarefni getur venjulegt fólk skilið um hvað ræðir. Þær upplýsingar sem dynja á fólki úr fjölmiðlum og bloggi og frá stjórnmálasamtökum og ýmsum hagsmunaaðilum eru mjög misvísandi og munar t.d. mörgum hundruðum milljarða króna eftir því hver reiknar hverju sinni. Ég vil bara ítreka hvað mér finnst brýnt að þetta efni komi og að vandað verði til verka.

Virðulegur forseti. Ég tek sannarlega undir það, það verður að vanda til verka. Ég ítreka það sem ég sagði áðan hvað þá nálgun okkar varðar að við viljum frekar segja minna en meira. Við erum að huga að því hvort hægt sé að útbúa efni sem byggir þá á staðreyndum. Það er vandsamt að leggja þetta fram en ég tel að okkur beri skylda til að gera tilraun. Okkur ber skylda til að gera þetta, vanda okkur og gera þetta af heiðarleika en hvort síðan verði almenn ánægja með niðurstöðurnar er ekki gott að segja. Auðvitað vona ég það og auðvitað óska ég eftir samvinnu við alla þingflokka í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Án umræðu, án rökstuðnings, án atkvæðagreiðslu vorum við að setja Ríkisútvarpinu nýja stjórn. Hjá þessari stofnun er allt upp í loft. Hún fer fram úr fjárheimildum trekk í trekk og nú síðast hefur sá einvaldur sem ráðinn hefur verið til að stjórna þessari stofnun hafið stríð við íslenska kvikmyndagerð með því að gera kvikmyndagerðarmenn að barefli í einhverju undarlegu stríði sínu við stjórnvöld í landinu. Ríkisútvarp á að vera einn af hornsteinum íslenskrar kvikmyndagerðar, íslensk kvikmyndagerð er einn af hornsteinum Ríkisútvarpsins. Svo er ekki núna og íslensk kvikmyndagerð hefur orðið að þola af okkar hálfu sem sitjum hér þann ósvífnasta og óréttlátasta niðurskurð sem um getur á þeim niðurskurðartímum sem við nú lifum. Nú þarf íslensk kvikmyndagerð á stuðningi að halda og allra síst þarf hún á því að halda að verða fyrir árásum af hálfu Ríkisútvarpsins. Þarna þarf að taka til. Að þessu sögðu spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Hvaða stefnu eða fyrirmælum frá eiganda fyrirtækisins á nýkjörin stjórn Ríkisútvarpsins að framfylgja? Eða á stjórnin að leika af fingrum fram og stjórna þessari menningarstofnun af brjóstviti sínu?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Rétt er það að Kvikmyndasjóður fékk 23% niðurskurð í fjárlögum ársins, en ég tek þó fram að það er ekki einstæður niðurskurður. Dæmi eru um liði í mínu ráðuneyti sem voru lækkaðir meira og ég hef haldið því til haga að það sama eigi við t.d. um liðinn Jöfnunarsjóður námsmanna sem lýtur sömu lögmálum að því leyti að hafa hækkað mikið á undanförnum árum og fá harðari niðurskurð núna af þeim sökum, og Íslensku óperuna sem fékk 20% niðurskurð. Hvað varðar hins vegar Ríkisútvarpið sem hv. þingmaður gerir að umtalsefni hefur það komið fram að Ríkisútvarpinu er úthlutað núna á fjárlögum 3.218 millj. kr. sem er 10% minna en í fyrra. Árið 2009 var því úthlutað 3.575 millj. kr. Af því fjármagni notaði Ríkisútvarpið á sínum tíma 175 millj. kr. til kaupa á efni af sjálfstæðum framleiðendum. Ég hef kallað eftir upplýsingum um þau efni, hvernig þau skiptust, og af þessum 175 millj. kr. fóru 108 millj. kr. til kaupa á titlum en afgangurinn fór í kaup og talsetningu á ýmiss konar efni, sérstaklega barnaefni. Ég held að það sé rétt að við skoðum hvort þetta hlutfall eigi að vaxa. Auðvitað er rétt að í þeim samningi sem er í gildi milli menntamálaráðuneytis annars vegar og útvarpsins hins vegar um útvarp í almannaþjónustu er gert ráð fyrir að þetta hlutfall fari vaxandi. Hins vegar tek ég líka fram að ekki hefur verið birt nein útfærsla á þeim niðurskurði sem hefur verið boðaður. Þau orð hafa verið látin falla að til standi að minnka innkaup á efni af sjálfstæðum framleiðendum en ekki liggur enn fyrir hversu mikil sú minnkun á að verða. Ég tel rétt að við förum vandlega yfir þetta mál og af þeim sökum hef ég óskað eftir fundi með nýrri stjórn Ríkisútvarpsins til að fara yfir nákvæmlega hvernig eigi að útfæra þessar niðurskurðarhugmyndir. Mín skoðun er sú að það sé mikilvægt að Ríkisútvarpið standi vel og myndarlega að því að kaupa efni af sjálfstæðum framleiðendum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir svörin. Ég vísa þó á bug þeirri röksemdafærslu menntamálaráðherra að hliðstæðu sé að finna fyrir þessum niðurskurði sem íslensk kvikmyndagerð varð fyrir. Það er ekki á menningarsviðinu, engin grein íslenskrar menningar hefur verið skorin svona niður. Nú spyr ég menntamálaráðherra sem virðist að einhverju leyti meðvituð um þann vanda sem við er að etja: Stendur til að þessari ógæfusömu stofnun, Ríkisútvarpinu, verði skipaður nýr stjórnandi, nýr útvarpsstjóri, og að hlustað verði með skilningi á þau rök sem íslenskir kvikmyndagerðarmenn hafa fram að færa og séð til þess í framtíðinni að þeir hafi eitthvað að segja um það hvernig þessi mikla og nauðsynlega menningarstofnun er rekin? Hana á að reka í þágu allrar þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Hvað varðar síðari hluta spurningarinnar nefndi ég í mínu fyrra svari að ég hef fyrirhugað fund með stjórn Ríkisútvarpsins þar sem farið verður yfir þessi sjónarmið. Ég get líka vottað að stjórnin er mjög meðvituð um þessi sjónarmið. Síðast í gær sat ég á fundi ásamt stjórnarformanni Ríkisútvarpsins með a.m.k. 200 manns þar sem mjög ítarlega var farið yfir þau sjónarmið sem hv. þm. Þráinn Bertelsson reifar hér. Hvað varðar stjórnendur Ríkisútvarpsins er það stjórn Ríkisútvarpsins sem ræður stjórnanda Ríkisútvarpsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, með síðari breytingum. Það er á þskj. 614 og er 343. mál þingsins. Frumvarp þetta er samið af nefnd sem þáverandi viðskiptaráðherra skipaði 29. desember 2008 til að fara yfir lög á sviði fjármálamarkaðar. Skipunin kom að gefnu tilefni í kjölfar fjármálaáfallsins á haustdögum 2008 er augu manna beindust óhjákvæmilega nokkuð að því hvort eitthvað í innlendu regluverki eða umgjörð fjármálamarkaðarins kynni að hafa brugðist eða hvort bæta mætti virkni þess, ekki síst með það að markmiði að komið yrði í veg fyrir að sambærilegir erfiðleikar endurtækju sig í nýendurreistu bankakerfi síðar. Samkvæmt skipunarbréfi var nefndinni ætlað að huga sérstaklega að því hvort tilefni væri til að endurskoða ákvæði um viðskipti starfsmanna fjármálafyrirtækja við slík fyrirtæki, töku hlutabréfa fjármálafyrirtækja sem veð gegn láni, hlutverk, hæfisskilyrði og reglur stjórna, eignarhald, takmarkanir á stórum áhættum, eins og það er kallað, og náin tengsl. Skyldi nefndin hafa til hliðsjónar þá vinnu sem fram færi á vegum Evrópusambandsins í tengslum við breytingar á reglum vegna fjármálaáfallsins. Þáverandi ríkisstjórn ákvað í nóvember 2008 að fá reyndan bankaeftirlitsmann til að leggja mat á lagaumhverfi og framkvæmd fjármálaeftirlits á Íslandi og gera tillögur um nauðsynlegar úrbætur. Var matið hluti af samkomulagi stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Fyrrum forstjóri finnska fjármálaeftirlitsins, Kaarlo Jännäri, var fenginn til verksins. Hann var einn af yfirmönnum finnska seðlabankans um tíma og hefur víðtæka reynslu af alþjóðlegri bankastarfsemi, m.a. vegna starfa fyrir Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, OECD og evrópska Seðlabankann. Kaarlo Jännäri var einkum falið að meta regluverk varðandi lausafjárstýringu, lán til tengdra aðila, stórar áhættuskuldbindingar, krosseignatengsl og loks mat á hæfi eigenda og stjórnenda fjármálafyrirtækja. Samkomulag varð um að matsskýrslan yrði gerð opinber og að hún skyldi vera tilbúin í lok mars 2009. Gekk það eftir og er skýrslan m.a. aðgengileg á vefsíðu forsætisráðuneytis. Í skýrslunni er að finna fjölda ábendinga um atriði sem betur mega fara í lagaumhverfi og framkvæmd fjármálaeftirlits á Íslandi, en eftirfarandi eru helstu tillögur Kaarlos Jännäris: 1. Fækka ber ráðuneytum sem sinna málefnum fjármálamarkaðar á Íslandi. 2. Sameina ber Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitið eða a.m.k. setja þessar stofnanir undir einn hatt líkt og tíðkast í Finnlandi, á Írlandi og raunar fleiri löndum. 3. Auka ber valdheimildir Fjármálaeftirlitsins og hvetja stofnunina til að beita þeim af meiri krafti. 4. Koma ber upp útlánaskrá hjá Fjármálaeftirlitinu til að draga úr útlánaáhættu í fjármálakerfinu og til að betri yfirsýn fáist yfir stórar áhættuskuldbindingar á landsvísu. 5. Setja ber strangari reglur um stórar áhættuskuldbindingar, lánveitingar til tengdra aðila og hæfi eigenda og framfylgja þeim af krafti. 6. Fjölga ber vettvangskönnunum hjá eftirlitsskyldum aðilum til að styðja við skýrslugjöf til Fjármálaeftirlitsins og úttektir þess sem byggja á innsendum gögnum, einkum að því er varðar útlánaáhættu, lausafjáráhættu og gjaldeyrisáhættu. 7. Innstæðutryggingakerfið verður að endurskoða og bæta, í nánu samhengi við þróun mála á þessu sviði innan Evrópusambandsins. 8. Virk þátttaka í alþjóðlegu samstarfi á sviði löggjafar og eftirlits með fjármálastarfsemi er mikilvæg, einkum innan EES og Evrópusambandsins. Í frumvarpi þessu er að finna margvíslegar tillögur um breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki. Er hér um að ræða eftirfylgni við niðurstöður í töluliðum 3–5 hér að framan. Fyrir Alþingi liggur jafnframt frumvarp til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta til þess að fylgja eftir tillögum skv. 7. tölulið. Við þá breytingu sem varð á verkefnum innan stjórnsýslunnar þann 1. október sl. má segja að hrint hafi verið í framkvæmd tölulið 2, þ.e. bæði Fjármálaeftirlit og Seðlabanki Íslands heyra nú stjórnskipulega undir sama ráðherra, þann sem hér stendur. Töluliður 6 um aukinn fjölda vettvangskannana er á verksviði Fjármálaeftirlitsins sem er að endurskipuleggja rekstur sinn og hefur m.a. tekið fyrirkomulag vettvangskannana til skoðunar. Ráðuneytið hefur, eins og mannskapur leyfir, lagt áherslu á að taka þátt í alþjóðlegu samstarfi á sviði löggjafar um fjármálastarfsemi og mun gera það áfram. Mun ég nú, hæstv. forseti, fjalla um helstu breytingar og nýmæli frumvarpsins. Til að auðveldara sé að átta sig á merkingu hugtaka sem þegar er að finna á víð og dreif í gildandi lögum er í frumvarpinu lagt til að hugtökin verði færð í sérstaka grein þar sem merking þeirra er skýrð. Farið hefur verið yfir hugtökin með tilliti til frumtexta þeirra og þau lagfærð. Á þetta einkum við um skilgreiningar á hugtökunum náin tengsl og hópur tengdra viðskiptamanna. Sérstök athygli er vakin á því að gerð er tillaga um skilgreiningu á hugtakinu framkvæmdastjóri. Þykir það nauðsynlegt í ljósi þess að ekki er í reynd um að ræða samræmda notkun á heiti yfir helstu stjórnendur fjármálafyrirtækja. Fjármálaeftirlitið fær auknar eftirlitsheimildir. Fjölgað er þeim ákvæðum þar sem Fjármálaeftirlitið fær heimildir til að leggja mat á rekstur eða hegðun eftirlitsskylds aðila. Er það gert með ýmsum hætti, m.a. að eftirlitsskyldum aðilum sé gert að setja sér sjálfir reglur sem Fjármálaeftirlitið staðfestir, að Fjármálaeftirlitið setji sjálft reglur eða með breytingum á ákvæðum laganna Ábyrgð og hlutverk innri endurskoðunardeilda og áhættustýringar er aukið. Lagðar eru til auknar hæfiskröfur til þeirra sem veita innri endurskoðunardeildum forstöðu og stjórnum fjármálafyrirtækja gert skylt að taka athugasemdir innri endurskoðunar formlega fyrir á stjórnarfundum. Enn fremur eru lagðar þær kvaðir á innri endurskoðun að tilkynna Fjármálaeftirlitinu um þær athugasemdir sem lagðar hafa verið fyrir stjórn. Lagðar eru til töluverðar breytingar á ákvæðum um áhættustýringu. Verður fjármálafyrirtækjum gert skylt að framkvæma regluleg álagspróf og skjalfesta niðurstöður þeirra. Þá er Fjármálaeftirlitinu heimilað að setja reglur um staðsetningu áhættustýringar í stjórnskipulagi fjármálafyrirtækja og þrengd eru tímamörk starfstíma sem endurskoðunarfyrirtæki hafa vegna starfa sinna fyrir einstök fjármálafyrirtæki, þ.e. því eru settar skorður að sama endurskoðunarfyrirtækið geti árum saman sinnt einu tilteknu fjármálafyrirtæki. Í frumvarpinu er lagt til að haldin verði sérstök skrá um stærri lántakendur. Skulu fjármálafyrirtæki halda sérstaka skrá yfir þá aðila sem þau eiga skuldbindingar á hendur. Til að utanumhald slíkrar skrár verði ekki um of íþyngjandi eru tilgreind þau skilyrði sem þurfa að vera fyrir hendi til að lántakendur eða aðrir sem fjármálafyrirtæki eiga kröfur á lendi á skránni. Megintilgangur skrárinnar er að tryggja að eftirlitsaðilar, í þessu tilviki Fjármálaeftirlitið og Seðlabanki Íslands, geti haft nægilega yfirsýn yfir stöðu þeirra viðskiptamanna fjármálafyrirtækja sem eru það kerfislega mikilvægir, eins og það er kallað, eða stórir að áföll í rekstri þeirra kunni að hafa áhrif út fyrir viðskiptasamband þeirra og viðkomandi fjármálafyrirtækja. Ásamt þeim tillögum sem lagðar eru til annars staðar í frumvarpinu, einkum að því er varðar tengsl viðskiptamanna og auknar skyldur sem lagðar eru á eftirlitsskylda aðila til að tengja aðila saman, er þess vænst að tillaga þessi megi verða til þess að fyrr sé unnt að koma auga á atburðarás sem kann að leiða til kerfisáhættu og þá vitaskuld einnig koma í veg fyrir að sú atburðarás gangi eftir. Aðilum sem ekki lúta eftirliti Fjármálaeftirlitsins en lenda á skuldbindingaskrám, t.d. stórum verslunarkeðjum, útgerðarrisum eða eignarhaldsfélögum sem ekki eru eftirlitsskyldir aðilar samkvæmt lögum um fjármálaeftirlit, verður skylt að veita eftirlitinu upplýsingar um allar skuldbindingar sínar hér á landi sem erlendis. Slík skrá er mikilvægt verkfæri til að unnt sé að tengja saman aðila og leggja mat á kerfislæg áhrif komi til erfiðleika í rekstri þeirra. Hér er um mikilvægt nýmæli að ræða því að ekki hafa áður verið heimildir í lögum til að krefja slíka aðila um svona upplýsingar í tengslum við eftirlit á fjármálamarkaði. Það þarf varla að vekja athygli á því að þetta nýmæli felur m.a. í sér að nú geta eftirlitsaðilar betur skoðað áhættu sem tengist tilteknum stórum viðskiptavinum bankanna með því að fá upplýsingar frá viðskiptavinunum beint en það liggur í hlutarins eðli að það er mjög erfitt fyrir aðila eins og Fjármálaeftirlit eða Seðlabanka að þurfa eingöngu að treysta því sem kemur frá þessum fyrirtækjum fyrir milligöngu fjármálafyrirtækjanna en geta ekki sótt þangað upplýsingar beint ef þeim þykir það þurfa. Skerpt er á ákvæðum um heilbrigða og eðlilega viðskiptahætti. Lögð verður sú skylda á Fjármálaeftirlitið að gefa út reglur um heilbrigða og eðlilega viðskiptahætti. Breyting þessi miðar að því að styrkja möguleika eftirlitsins til að fylgja eftir áliti sínu um hegðun fjármálafyrirtækja á markaði betur en nú er, t.d. með auknum möguleikum til álagningar stjórnvaldssekta. Lögð eru til ný ákvæði um meðferð upplýsinga um viðskiptamenn. Reynt er að tryggja að enginn hafi aðgang að slíkum upplýsingum nema sá sem hefur tilefni til vinnu sinnar vegna. Viðskiptamenn fjármálafyrirtækja munu eiga rétt á að fá upplýsingar um alla þá sem skoðað hafa upplýsingar um þá í kerfum fyrirtækjanna. Fyrirmyndin að þessu fyrirkomulagi er m.a. sótt til íslenska heilbrigðiskerfisins. Þrengd eru tímamörk sem fjármálafyrirtæki hafa til að afsetja svokallaðar fullnustueignir. Í gildandi lögum eru mjög rúmir tímafrestir til sölu slíkra eigna. Eðlilegt er, nú þegar fjármálafyrirtæki hafa þurft að leysa til sín að verulegu eða öllu leyti heilu fyrirtækin, að settur sé það þröngur tímarammi til sölu slíkra fyrirtækja að ekki skapist hætta á óeðlilegu samráði eða samstarfi á milli fyrirtækja í eigu fjármálafyrirtækja eða að önnur sambærileg samkeppnisvandamál verði til staðar. Þá er þessum þrengri tímaramma einnig ætlað að tryggja að fjármálafyrirtæki einbeiti sér að kjarnastarfsemi sinni. Skilyrði fjármálafyrirtækja til að mega eiga eigin hluti eru þrengd og skilgreind mun nánar. Þannig gerir tillaga frumvarpsins ráð fyrir því að samanlagður eignarhlutur fjármálafyrirtækis og dótturfélaga þess megi ekki nema hærri fjárhæð að nafnvirði en 10% af nafnvirði innborgaðs hlutafjár eða stofnfjár fyrirtækis. Tillagan miðar einnig að því að tryggja að ekki sé hægt að koma eignarhlutum fyrir í dótturfélögum og þannig fara á svig við reglur um hámarkseiginhluti. Í gildandi lögum er ekki fjallað um áhrif ákvæðanna á dótturfélög. Fjármálafyrirtækjum verður skylt að tilkynna til Fjármálaeftirlitsins án tafar ef viðkomandi eignast meira af hlutafé eða stofnfé vegna lúkningar viðskipta. Eftirlitið getur veitt allt að þriggja mánaða frest til að koma eignarhlut niður í lögmælt mark. Þá er það nýmæli að taka skal tillit til framvirkra kaup- og sölusamninga og annarra afleiðusamninga sem fjármálafyrirtæki hefur gert um eigin hlutabréf. Verði breytingar þessar samþykktar munu því eignarhlutur dótturfélaga og samningar utan efnahags um eigin hlutabréf teljast með við mat á því hvort fjármálafyrirtæki fari umfram fyrrnefnda 10%-reglu. Í frumvarpinu er blátt bann lagt við lánveitingum með veði í eigin hlutabréfum eða stofnfjárbréfum. Taka reglurnar jafnt til móður- og dótturfélaga. Með ákvæðinu er reynt að stemma stigu við því að bókhaldslegar reikningskúnstir eða önnur glæfrastarfsemi sé nýtt til þess að gefa falska mynd af fjárhagslegum styrk fjármálafyrirtækja. Settar eru þröngar skorður við lánveitingum til stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og lykilstarfsmanna, og Fjármálaeftirlitinu falið víðtækara hlutverk við eftirlit með slíkum viðskiptum. Fjármálaeftirlitið setur reglur um hvernig lán sem tryggð eru með veði í eignarhlutum í öðrum fjármálafyrirtækjum koma til útreiknings á áhættu- og eiginfjárgrunni. Reglur um stórar áhættuskuldbindingar eru skýrðar og þrengdar. Snúið er við sönnunarbyrði við mat á því hverjir teljist tengdir viðskiptamenn þannig að fjármálafyrirtæki verða að geta sýnt fram á það með fullnægjandi hætti að aðilar séu ekki tengdir. Að öðrum kosti mega þau eiga von á stjórnvaldssekt. Enn fremur verður Fjármálaeftirlitinu heimilt að gera kröfur um lægra hlutfall áhættuskuldbindinga hjá einstökum fjármálafyrirtækjum, t.d. þeim sem vaxa verulega umfram meðaltal. Annað dæmi um öfuga sönnunarbyrði er að finna í ákvæðum frumvarpsins um virka eignarhlutinn. Þar getur Fjármálaeftirlitið hafnað því að samþykkja kaup aðila á virkum eignarhlut ef eftirlitið telur vafa leika á því hver sé hinn raunverulegi kaupandi. Á þetta t.d. við í þeim tilvikum að eignarhald á kaupanda er óljóst vegna fjölda eignarhaldsfélaga. Gerðar verða auknar kröfur til stjórnarmanna, ábyrgð þeirra á eftirliti með rekstri aukin og bann sett við svokölluðum starfandi stjórnarformönnum. Fjármálaeftirlitinu er ætlað aukið eftirlitshlutverk með starfi stjórna. Settar eru reglur um viðskipti fjármálafyrirtækja við starfsmenn og kveðið á um opinbera birtingu slíkra reglna. Í frumvarpinu eru lagðar til reglur um hvernig standa má að hvatakerfum, kaupaukakerfum, og um starfslokasamninga. Ekki síst vegna efnahags- og fjármálakreppunnar hafa afkomutengd hvatakerfi í fjármálafyrirtækjum verið mikið í sviðsljósinu, bæði hér á landi sem og erlendis. Þegar hafa verið gefin út tilmæli Evrópusambandsins um slík kerfi og má fastlega reikna með því að ekki líði á löngu þar til fyrir liggi ákveðnar tillögur sambandsins um fyrirkomulag slíkra umbunar- eða hvatakerfa. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að Fjármálaeftirlitið setji reglur um hvatakerfi til þess að ekki þurfi að taka ákvæði laganna til sífelldrar endurskoðunar eftir því sem umræður og reglur þróast á alþjóðlegum vettvangi. Þá leggur frumvarpið til að hömlur skuli lagðar á það hvernig staðið skuli að starfslokasamningum við framkvæmdastjóra og lykilstarfsmenn. Í fyrsta lagi verður óheimilt að gera starfslokasamning við fráfarandi framkvæmdastjóra nema hagnaður hafi verið af rekstri samfellt þrjú síðustu starfsár hans og í öðru lagi takmarkar tillaga frumvarpsins bæði form og tímalengd starfslokasamninga. Áður en ég lýk máli mínu vil ég, hæstv. forseti, fara nokkrum orðum um það sem almennt er nefnt bankaleynd. Ekki síst í kjölfar hruns bankanna haustið 2008 hefur hugtakið bankaleynd verið nokkuð í umræðunni hér á landi. Í samfélaginu hafa heyrst háværar raddir um mikilvægi gagnsæis, m.a. um rétt almennings til að fá upplýsingar um hvað gerðist í aðdraganda hrunsins og að sá réttur sé t.d. ríkari en þeirra sem bera við bankaleynd. Á nýliðnu hausti hélt ráðuneytið ráðstefnu um bankaleynd í samráði við Háskóla Íslands. Þá fékk ráðuneytið sérfræðing í fyrravor til að vinna skýrslu um bankaleynd. Í skýrslunni er að finna yfirlit yfir ákvæði íslenskra laga um trúnaðar- og þagnarskyldu fjármála- og eftirlitsstofnana og samanburð við sambærilegar reglur í Danmörku, Noregi, Þýskalandi og Bretlandi. Jafnframt var gerður almennur samanburður á íslenskum reglum og reglum Sviss, Lúxemborgar og Liechtenstein, sem þekkt eru fyrir ríka bankaleynd. Höfundur skýrslunnar kemst að þeirri niðurstöðu að ákvæði íslenskra laga um trúnaðar- og þagnarskyldu fjármála- og eftirlitsstofnana séu í aðalatriðum sambærileg reglum samanburðarríkjanna. Við samningu þessa frumvarps voru skoðuð sérstaklega ákvæði laganna um þagnarskyldu, en þau er einkum að finna í 58.–60. gr., og hvort ástæða væri til að leggja til breytingar á greinunum. Rétt er að hafa í huga að bankaleynd er ekki skilgreint hugtak en margvísleg rök búa að baki reglunum. Einkum má nefna vernd samningssambands aðila og samningsfrelsi. Þá má nefna vernd viðskiptahagsmuna auk verndar trúnaðarsambands sérfræðistétta við viðskiptavini og síðast en ekki síst vernd þeirra grundvallarréttinda sem felast í friðhelgi til einkalífs skv. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. laga um mannréttindasáttmála Evrópu. Jafnframt er rétt að hafa í huga að reglur um bankaleynd sæta margvíslegum undantekningum vegna aukins eftirlits sem ekki síst byggjast á almannahagsmunum, t.d. vegna fjármála-, samkeppnis- og skatteftirlits og vegna baráttu gegn öðrum refsiverðum brotum, m.a. baráttu gegn peningaþvætti. Við athugun á því hvort ástæða væri til að leggja til breytingar á ákvæðum laganna um þagnarskyldu eða bankaleynd sem, líkt og fyrr segir, hefur verið nokkuð í umræðunni vegna hruns bankanna þótti rétt að skoða nánar til hvaða úrræða stjórnvöld hafa þegar gripið í þessu sambandi þar sem þagnarskyldu hefur verið vikið til hliðar. Hér má nefna setningu laga um embætti sérstaks saksóknara, nr. 135/2008, og lög um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða, nr. 142/2008. Jafnframt var haft í huga mikilvægi þess að almenningur hefði traust á fjármálakerfinu heildstætt séð en svo virðist sem ákvæði íslenskra laga um trúnaðar- og þagnarskyldu fjármála- og eftirlitsstofnana séu í aðalatriðum sambærileg reglum nágrannalandanna, sbr. niðurstöður áðurnefndrar skýrslu. Eftir nokkuð ítarlega skoðun og með vísan í allt framangreint var ákveðið, við samningu þessa frumvarps, að ekki væri þörf á að gera breytingar á þagnarskylduákvæðum laganna. Í víðu samhengi leiddi athugunin hins vegar til þeirrar niðurstöðu að ástæða kynni að vera til að heimila frekari upplýsingaskipti milli eftirlitsaðila en nú er, einkum með það að markmiði að styrkja eftirlit enn frekar og stöðugleika fjármálakerfisins. Hér mætti nefna rýmri heimildir Fjármálaeftirlitsins til miðlunar upplýsinga, t.d. til skattyfirvalda og Samkeppniseftirlitsins, en slíkar heimildir yrðu eðli máls samkvæmt að vera gagnkvæmar. Rýmkun slíkra heimilda mundi kalla á mótun sérstakra samskiptareglna hlutaðeigandi eftirlitsaðila, sem stofnað yrði til á grundvelli sérstakra samstarfssamninga. Þar væri kveðið á um ýmsa þætti sem varða samstarf og nákvæmlega skilgreind regluleg upplýsingaskipti á milli aðila. Fyrirmyndar mætti leita í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 87/1998, þar sem kveðið er á um regluleg samskipti við Seðlabanka Íslands á grundvelli sérstaks samstarfssamnings og í lögum um Seðlabanka Íslands, nr. 36/2001, um upplýsingaskipti milli Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitsins. Í báðum tilvikum, þ.e. bæði í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og lögum um Seðlabanka Íslands, er áskilið að upplýsingar sem veittar eru séu háðar þagnarskyldu. Verði niðurstaðan sú að vilji standi til þess að heimila frekari upplýsingaskipti milli eftirlitsaðila en nú er, til samræmis við það sem að framan er reifað, má sjá að slíkt mundi ekki krefjast breytinga á þagnarskylduákvæðum laga nr. 161/2002 heldur kalla á breytingar annarra laga, m.a. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, nr. 87/1998. Hæstv. forseti. Ég legg til að máli þessu verði að umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirgripsmikla ræðu og þetta frumvarp. Það nær reyndar ekki þeim markmiðum sem ég hefði talið þurfa. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort komin sé ný reglugerð hjá Evrópusambandinu, mér er reyndar kunnugt um að svo sé, og hvort hún hafi verið yfirtekin hjá Evrópska efnahagssvæðinu og hvort að samkvæmt henni sé ríkisábyrgð á innstæðutryggingum sem þá væntanlega hefur ekki verið áður. Leiðir það til þess að allar fjármálastofnanir verði í reynd ríkisfyrirtæki? Síðan langar mig að spyrja hann í sambandi við bankaleyndina hvort skoðuð hafi verið áhættan af því þegar einn aðili skuldar yfir 5% af þjóðarframleiðslu og hvort það verði upplýst. Mér finnst það mikið vegna áhættu. Var skoðuð þingsályktunartillaga sem ég hef flutt um gagnsæ hlutafélög? Mér finnst þetta frumvarp ekki ná fram því markmiði sem þar er sett fram einmitt um að byggja upp traust þannig að hlutabréfamarkaðurinn geti farið í gang aftur. Hann gerir það ekki að fenginni reynslu.

Virðulegi forseti. Í frumvarpinu sem hér er til umræðu er ekki sérstaklega fjallað um innstæðutryggingar. Ég hef hins vegar mælt fyrir öðru frumvarpi sem gerir það og við getum í sjálfu sér rætt það einnig ef menn óska þess. Það er rétt að breytingar hafa verið gerðar á reglugerð Evrópusambandsins um innstæðutryggingar en þær snúa ekki sérstaklega að því efni sem hv. þm. Pétur H. Blöndal gerði að umræðuefni, þ.e. ríkisábyrgð, en ýmsar aðrar breytingar eru gerðar, m.a. á fjárhæðum. Tryggð fjárhæð er hækkuð í 50.000 evrur og reyndar er í umræðunni að hækka hana enn í 100.000 evrur. Tillit er tekið til alls þessa í því frumvarpi sem ég lagði fram og mælti fyrir á þingi í desembermánuði sl.

Frú forseti. Ég átta mig á því að ein mínúta er stuttur tími. Hæstv. ráðherra kom ekki inn á spurningu mína um það hvort skoðað hefði verið að þegar ein áhætta er komin yfir 5% af landsframleiðslu verði það upplýst. Þar er um að ræða svo stóra áhættu fyrir efnahagslífið að ekki verður við unað. Síðan kom hann ekki heldur inn á það hvort mið hefði verið tekið af þingsályktunartillögu sem ég flutti um gagnsæ hlutafélög þar sem reynt er að laga alla þá agnúa sem hafa komið upp og koma upp í hverri einustu viku, frú forseti, um galla í regluverki um krosseignarhald, raðeignarhald og lán til stærstu hluthafa. Vandinn er að þetta er galli í hlutafélagaforminu og sá galli er um allan heim, ekki bara á Íslandi, krosseignarhald, raðeignarhald og lán til stærstu hluthafa. Það er spurning hvort menn geti ekki farið þá leið að hafa sérákvæði um slík fyrirtæki og kallað þau gagnsæ hlutafélög á Íslandi.

Virðulegi forseti. Því er til að svara að í vinnu að frumvarpinu var hugmyndin um sérstök 5% mörk á stórum áhættuskuldbindingum og tilkynningar ef farið yrði yfir þau mörk ekki í umræðunni. Hins vegar er almennt tekið mjög fast á málum sem upp koma vegna þess sem kallað er stórar áhættur eða stórar áhættuskuldbindingar, og gegnsæi eignasafna bankanna ætti að vera mun meira, m.a. með því að fyrirtækjum eða fyrirtækjasamsteypum er gert að upplýsa um endanlegt eignarhald og greiða úr ýmsum þeim flækjum sem menn hafa skýlt sér bak við til þessa. Það er allt saman í anda þeirrar hugmyndar sem hv. þingmaður hefur reifað um gagnsæ hlutafélög þótt ég verði að viðurkenna að það er ekki að öllu farið eftir þeim tillögum sem endurspeglast í þeim hugmyndum sem hann hefur reifað 

Virðulegi forseti. Ég fagna því frumvarpi sem hér er lagt fram um breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki og tel að frumvarpið boði sterkt regluverk og virkt eftirlit sem leggur grunn að heilbrigðu fjármálakerfi og eykur þar með traust á því bæði innan lands og utan. Má segja að ekki veiti af. Mig langar að fá mat hæstv. ráðherra á því hvort hann telji ástæðu til að löggjafinn kveði skýrar á um aðskilnað viðskipta- og fjárfestingarbankastarfsemi. Vísa ég þá í umræðu sem nú á sér stað í Bandaríkjunum um fjármálakerfi þar og breytingar á reglum og lögum um endurupptöku á svokallaðri Glass-Steagall-löggjöf. Ég óska eftir mati ráðherra á því hvort hann telji að löggjafinn eigi að skoða þetta sérstaklega.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur þessa ágætu fyrirspurn. Vitaskuld hefur þessi umræða um aðskilnað viðskiptabanka og fjárfestingarbanka verið áberandi í Bandaríkjunum en einnig hefur talsvert verið um þetta rætt í Evrópu og hefur ekki farið fram hjá þeim sem sömdu þetta frumvarp. Að mörgu leyti eru þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu mjög í þessum anda þótt ekki sé formlega gengið svo langt að skilja þarna á milli. Það eru þrengdar mjög heimildir banka sem eru þá alhliða bankar til að leggja mikið undir í einstökum viðskiptum sem er kannski það hættulegasta sem fjárfestingarbankar gera og sem menn vilja helst ekki að almennir bankar og sérstaklega þá innlánsstofnanir geri. Við herðum regluverkið og umgjörðina þannig að það verður erfiðara fyrir banka að fara út af sporinu með fjárfestingarbankastarfsemi þótt við göngum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargott svar og er alveg sammála honum í því að vissulega megi færa bæði rök með og móti slíkum breytingum. Eins og ég sagði er ég mjög ánægð með þetta frumvarp og tel það tímabært. Ráðuneytið hélt í morgun fund undir yfirskriftinni „Straumhvörf á fjármálamarkaði - eftirlit, aðhald og ábyrgð“ og fór þar yfir þær breytingar sem verið er að gera á löggjöf. Undirstofnanir þess fóru yfir þær breytingar sem verið er að gera á starfsemi til að auka virkni eftirlits og heimildir til eftirlits. Sá fundur var ánægjulegur og vakti með mér mikla von um að hægt væri að efla traust á kerfið en ég vil þá vinsamlega beina því til hæstv. ráðherra að hann hugi að því með hvaða hætti megi koma þessum nokkuð flóknu upplýsingum skilmerkilega til almennings svo við getum aftur farið 

Virðulegi forseti. Það er vitaskuld engin vanþörf á því að efla eða endurvekja traust landsmanna og reyndar einnig fólks utan landsteinanna á íslenska fjármálakerfinu. Til að það traust verði endurvakið þarf auðvitað að gera ýmislegt. Það þarf fyrst að breyta þessum stofnunum og breyta regluverki þeirra. Síðan þarf að skýra fyrir umheiminum, bæði innan lands og utan, hvað hefur verið gert. Þar er mikið verk óunnið. Ég viðurkenni það alveg hreinskilnislega, en einhvers staðar verðum við að byrja og ég held að fyrst þurfum við efnislega að fá í hendurnar eitthvað sem við getum vísað til og sagt: Þetta er nýtt fjármálakerfi, þetta er ekki gamla fjármálakerfið. Við erum búin að gerbreyta því. Þetta er mun heilbrigðara fjármálakerfi með heilbrigðara umhverfi, meira eftirliti, meiri ábyrgð og almennt skýrara regluverki og öðru hugarfari. Þegar við getum komið þeim skilaboðum á framfæri held ég að traustið muni smám saman vakna en við þurfum líka að vera alveg 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Ég hef tækifæri til að ræða þetta betur á eftir enda er málið af þeirri stærðargráðu að það er afskaplega mikilvægt að það fái málefnalega og góða umræðu í þinginu. Ég vildi hins vegar í þessu stutta andsvari spyrja bara um einn hlut. Við erum öll sammála um að við viljum byggja upp gott og öflugt fjármálakerfi þar sem traust ríki á milli almennings, viðskiptavina og bankakerfisins. Ég er búinn að fara yfir frumvarpið og gögnin í kringum það og hlusta á hæstv. ráðherra og ég sakna þess að ekki virðist gert ráð fyrir að það sé upplýst hverjir séu eigendur fjármálafyrirtækjanna og það sé tryggt að almenningur viti hverjir eru eigendur að fjármálafyrirtækjunum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Kemur til greina að hjá í það minnsta þeim stærri, þegar við erum komin að stærð sem nemur einhverju hlutfalli af vergri landsframleiðslu, 

Virðulegi forseti. Það er minn skilningur að þetta sé einmitt gert með fleiri en einum hætti í frumvarpinu. Það er beinlínis gert ráð fyrir því að upplýsa þurfi betur og skýrar en gert hefur verið um eignarhald og sérstaklega tengda aðila, hvernig þeir tengjast og hverjir teljist þá einn aðili eða tengdir aðilar þegar rætt er um yfirráð yfir fjármálafyrirtækjum. Gagnsæi hvað þetta varðar ætti að verða mun meira og sérstaklega hvað það varðar hverjir fara með ráðandi hlut, hvernig þeir vinna þá saman sem tengdir aðilar. Ég tek alveg heils hugar undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni um nauðsyn þess, og reyndar ekki bara nauðsyn þess að upplýsa um þessi tengsl heldur einnig nauðsyn þess að hafa regluverk sem kemur í veg fyrir að þeir sem ráða fjármálafyrirtækjum geti misnotað þá aðstöðu.

Virðulegi forseti. Ég lít svo á að við hæstv. ráðherra séum sammála um að mikilvægt sé að það sé tryggt að fyrir liggi hverjir eru eigendur fjármálafyrirtækja. Ég sá þetta ekki í frumvarpsdrögunum en við höfum næg tækifæri til að fara yfir það á vettvangi nefndarinnar. Ef þetta er ekki í frumvarpinu mun ég beita mér fyrir því að það verði tryggt að það séu engir huldueigendur að fjármálafyrirtækjum og það liggi alveg hreint og klárt fyrir hverjir eru eigendur fjármálafyrirtækjanna. Það er auðvitað markmið í sjálfu sér að við komum í veg fyrir að þeir hlutir sem svo sannarlega hafa orðið núna gerist aftur. Það er ekki einfalt verk og þetta er ekki í fyrsta skipti sem menn hafa farið í slíkan leiðangur. Margar þær flækjur sem við sjáum og erum að vonum ósátt við og hafa reynst okkur dýrar eru afleiðing þess að menn settu reglur til að koma í veg fyrir einhverja aðra hluti sem þóttu óeðlilegir 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé enginn ágreiningur, hvorki milli okkar hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar né annarra sem hafa unnið að þessum málum, um nauðsyn þess að auka gagnsæi hvað þetta varðar, þ.e. sérstaklega varðandi eignarhald. Það er hins vegar rætt um ýmsa fleiri fleti á hugtakinu gagnsæi við rekstur bankakerfa. Ég held að það sé sérstaklega mikilvægt að upplýsa skýrt hverjir fari með virkan eignarhlut, það sé ekki hægt að fela það bak við einhver óljós eignarhaldsfélög með annan fótinn eða jafnvel báða í einhverjum skattaparadísum eða í skjóli bankaleyndar í einhverjum ríkjum sem eru með bankaleynd sem erfitt er fyrir íslenska eftirlitsaðila að fá aflétt. Um þetta held ég að sé enginn efnislegur ágreiningur. Það er minn skilningur að í frumvarpinu sé þetta tryggt en vitaskuld mun það koma til hv. viðskiptanefndar sem getur þá farið yfir það sérstaklega.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framlagningu þessa frumvarps og tel það mikilvægt skref í að byggja upp traust, trúnað og gagnsæi í fjármálakerfinu. Mig langar að varpa spurningu til hæstv. ráðherra. Hún varðar 13. gr. frumvarpsins, 22. gr. laganna, og fjallar um sölu eigna bankanna. Mér sýnist hún nær eingöngu fjalla um þá tímafresti sem gilda þegar fjármálastofnanir hafa fengið í hendurnar fyrirtæki sem stunda aðra starfsemi en fjármálastarfsemi, þ.e. að eingöngu sé fjallað um tímafrestina sem gilda en ekki tekið á því hvernig standa skuli að sölu þeirra eigna, með hvaða hætti eigi að selja þær eignir sem bankarnir hafa tekið til sín. Mig langar til að spyrja hvort þetta hafi ekki komið til skoðunar í ráðuneytinu og hvort þetta sé ekki nokkuð fyrir viðskiptanefndina til að fjalla um með vísan til þess rauða þráðar sem er í frumvarpinu og lýtur að trausti, trúnaði og gagnsæi.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að í þessari grein sem hv. þm. Magnús Orri Schram vísar til er rætt sérstaklega um tímamörk. En ég vek athygli á því að í annarri grein er jafnframt tekið á því hvaða starfsemi er eðlilegt að bankar geti farið með, sem er þá ekki liður í eðlilegri bankastarfsemi. Þar er auðvitað sérstaklega verið að vísa til þess að það er óeðlilegt að bankar sinni, nema þá um takmarkað skeið vegna sérstakra aðstæðna, rekstri sem á ekkert skylt við bankastarfsemi. Jafnframt má vekja athygli á því að í samkeppnislögum eru einnig ákvæði sem nýtast í þessu skyni og nýlegur úrskurður áfrýjunarnefndar samkeppnismála hnykkti á því sem verður að hafa hér til hliðsjónar. Í frumvarpinu er ekki sérstaklega tekið á því hvernig fjármálafyrirtæki ættu að selja þær eignir sem þau fá en Fjármálaeftirlitið hefur vitaskuld talsvert um það að segja 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mín skoðun er sú að viðskiptanefnd eigi að skoða það vandlega í meðförum málsins hvort styrkja eigi frumvarpið sem hér er lagt fram með þeim hætti að sérstaklega verði tekið á því hvernig standa skuli að sölu þeirra eigna sem fjármálafyrirtækin fá upp í hendurnar í ljósi þess ástands sem nú ríkir í íslensku atvinnulífi og íslensku fjármálalífi.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða mjög stórt mál, breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki. Við erum að ræða það í kjölfar þess að fyrir rúmlega ári varð hrun í íslenska bankakerfinu og hrun á alþjóðlegum fjármálamörkuðum. Það er skemmst frá því að segja að það hlýtur að vera markmið okkar allra að koma í veg fyrir að slíkt geti gerst aftur. Það er afskaplega mikilvægt í þessu samhengi að við skoðum hvað fór miður og hvað við getum lært af því. Það sem ég held að komi fyrst upp í hugann þegar maður lítur til baka er að ábyrgð okkar var mikil þegar við fórum í þá vegferð. Það má í rauninni segja að það hafi verið fráleit hugmynd að taka gagnrýnislítið upp regluverk sem hannað var hjá Evrópusambandinu og er í rauninni hannað fyrir lönd sem eru bæði miklu stærri en við og ólík okkur á margan hátt, sérstaklega þegar kemur að þessum þáttum. Ef maður setur það í það samhengi getur maður spurt: Hverjum datt í hug að koma fjármálakerfi og umgjörð utan um það sem er hannað fyrir 80 milljóna manna þjóð í Mið-Evrópu fyrir á Íslandi þar sem við búum norður í Atlantshafi, rúmlega 300.000 manna þjóð? Við höfum þurft að borga fyrir það að hafa verið svo gagnrýnislítil á þessar innleiðingar. Stærsti einstaki reikningurinn - þó að hann sé ekki uppgerður enn og við skulum vona að við komumst eins vel frá honum og mögulegt er, og við getum það ef við stöndum saman - er án nokkurs vafa Icesave-reikningurinn sem er bein afleiðing af gölluðu evrópsku reglugerðarverki. Það er alveg nákvæmlega sama hvernig menn leggja það upp, það er staðreynd sem ég held að nokkurn veginn flestir hafi viðurkennt, m.a. hæstv. forsætisráðherra, og ég held að eini maðurinn sem hafi ekki viðurkennt það, í það minnsta hér í þinginu, sé hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Það er því afskaplega mikilvægt þegar við förum yfir þessa þætti að við lítum þá mjög gagnrýnum augum. Það er ekki nóg, virðulegi forseti, að geta sagt að þetta sé gert með einhverjum hætti einhvers staðar annars staðar, sama hvort það eru vinir okkar í Evrópu eða annars staðar. Menn hafa farið ansi illa á því að afgreiða hlutina með þeim hætti. Ég ætla að taka fyrir nokkra þætti, örugglega ekki tæmandi, en það er mikilvægt að fara yfir þá og koma í veg fyrir þá í nýju fjármálakerfi. Til dæmis var kaupaukakerfið eða hvatakerfið fullkomlega galið en var alltaf réttlætt með því að þetta væri eins annars staðar. Ég þekki lögmann sem vann fyrir Kaupþing banka og skrifaði þeim, 2004 held ég að það hafi verið, og varaði við þessari þróun. Svarið sem hann fékk var mjög einfalt, að þetta væri gert alls staðar annars staðar með þessum hætti. Við munum þegar þáverandi forsætisráðherra Davíð Oddsson tók inneign sína út úr Búnaðarbankanum, ef ég man rétt, vegna slíkra hluta þegar það var búið að sameina bankann Kaupþingi, ég held að ég muni þetta nokkurn veginn rétt, og menn settu þetta kaupaukakerfi af stað, þetta svokallaða hvatakerfi. Hann fékk ekki mikinn stuðning, hvorki frá eftirlitsaðilum, fjölmiðlum né öðrum þeim sem um málið fjalla, allra síst frá þáverandi stjórnarandstöðu. Ég held að ég fari rétt með, í það minnsta fékk ég upplýsingar um það á einhverjum tímapunkti, að þetta hvatakerfi hafi komið til á sínum tíma í Bandaríkjunum vegna þess að menn vildu koma í veg fyrir of háar launagreiðslur í bönkunum. Þegar menn voru búnir að setja einhvers konar reglur á það fóru menn að þróa þetta kaupaukakerfi með skelfilegum afleiðingum. Ég held að hámarkið í vitleysunni hvað þetta varðar hafi verið þegar menn fengu sérstakar prósentur eftir því hvað þeir lánuðu mikið til viðskiptavina. Það var hreinlega hvati hjá starfsmönnum banka að lána hærri upphæðir en lægri og hefur það örugglega verið ein af ástæðunum fyrir því hversu illa fór. Á sama hátt vísuðu menn iðulega til mjög stutts tíma í rekstri fyrirtækja. Forsvarsmenn fyrirtækja hafa ansi mikið getað, sérstaklega þegar um styttri tíma er að ræða, ráðið því hver afkoman er en það er erfiðara þegar litið er til lengri tíma eins og 10–20 ára sem ætti að vera sá grundvöllur ef menn á annað borð vilja hafa hvata fyrir starfsmenn og að þeir fái að njóta uppbyggingar viðkomandi fyrirtækis. Það er einn þátturinn, við þurfum að koma í veg fyrir að slík slys verði. Við þurfum líka að tryggja gagnsæi. Ég heyrði á hæstv. ráðherra áðan að hann er sammála mér í því og ég ætla að það sé góð samstaða um það. Eitt er eignarhaldið. Af mjög mörgum ástæðum er ekki líðandi að eitthvert huldufólk geti verið eigendur fjármálafyrirtækja. Huldufólk er ágætt, virðulegi forseti, en það á ekki að eiga fjármálafyrirtæki, annars á það a.m.k. að koma úr steinum sínum og upplýsa það. Þegar talað er um gagnsæi er líka mjög mikilvægt að viðskipti séu með þeim hætti að fólk skilji þau. Allar viðvörunarbjöllur ættu að klingja þegar fjármálavörur eru þannig að það er erfitt að útskýra þær og að bara allra helstu sérfræðingar skilji þær hugsanlega. Ég hef að vísu haft þá sérfræðinga grunaða um að þeir hafi oft átt í erfiðleikum með að átta sig á hvað var á ferðinni. Einfaldleiki er markmið í sjálfu sér og þegar menn flækja viðskipti mjög mikið á þessum markaði liggur oftar en ekki eitthvað annað undir en það að menn séu að búa til vöru sem hafi þau markmið sem slíkar vörur hafa almennt. Í þriðja lagi varðandi viðskipti tengdra aðila horfum við þar upp á hvað það getur haft slæmar afleiðingar þegar við sjáum krosseignatengsl og lán til tengdra aðila. Það hefur verið ansi mikil umræða um þetta undanfarin ár, en því miður lítið annað en umræða. Ég held að þessar lánabækur sem við höfum fengið að sjá núna hafi komið okkur flestum á óvart, þ.e. að sjá hvað menn gengu langt, eins og t.d. í því að lána einstaklingum eða aðilum til að kaupa í viðkomandi fjármálafyrirtækjum og einu veðin voru síðan bréfin. Ég var að velta fyrir mér hvenær þessi þróun hefði hafist og hvenær þetta hafi orðið jafnviðamikið og raun ber vitni. Ætli fyrstu skrefin hafi ekki verið stigin þegar menn keyptu stofnfé í sparisjóðum? Það voru kannski tiltölulega lágar upphæðir hjá hverjum og einum en þróaðist síðan í þessar risafjárhæðir sem við sáum. Hvort sem það eru litlar fjárhæðir eða stórar get ég ekki séð rökin fyrir því að viðkomandi lánastofnun láni aðilum til að kaupa í lánastofnuninni og taki veð í viðkomandi bréfi. Ég verð hins vegar líka að viðurkenna, virðulegi forseti, að það kom mér mjög á óvart þegar ég sá þetta að eftirlitsstofnanir virðast hafa látið þetta óátalið. Það bara getur ekki annað verið, virðulegi forseti, en að þetta hafi farið fram hjá viðkomandi eftirlitsstofnun. Við sjáum líka, ef marka má fréttir, ótrúlegustu fyrirgreiðslur til eigenda bankanna og eru engin málefnaleg rök fyrir þeim. Þetta er mjög vandmeðfarið og ég held að það sé engin spurning að í þessu máli eins og svo oft í mannkynssögunni eru menn með einhverja ofurtrú á hlutum, í þessu tilfelli eftirlitsaðilum, og það er nokkuð sem ber að varast. Ég tel að flestir aðilar sem hafa fylgst með málum á Íslandi hafi trúað því að með því að byggja upp þetta eftirlitskerfi samviskusamlega eins og upp var lagt með af Evrópusambandinu, og svo sannarlega gerðum við það, hlyti það að virka. Eftir á að hyggja kemst maður að þeirri niðurstöðu að þetta eftirlitskerfi virðist ekki hafa tekið á einu einasta stóru máli. Það hefur oft verið nefnt að vöxturinn hafi verið svo hraður að þau hafi ekki haft yfirsýn yfir þetta allt saman, það má vera, en þetta eru svo mörg mál, þetta eru svo mörg stór mál að maður mundi ætla að eitthvert eitt mál í það minnsta hefði verið tekið í eftirlitskerfinu. Svo var ekki. Ég minnist þess, virðulegi forseti, þegar einn stjórnarmaður í FL Group hélt ræðu á aðalfundi sem var í öllum fjölmiðlum. Þar var mjög hörð gagnrýni á stjórn viðkomandi fyrirtækis. Ég spurði viðkomandi einstakling fyrir nokkru hversu margir eftirlitsaðilar hefðu haft samband við hana. Það var enginn, ekki neinn. Nú er þetta stundum þess eðlis, og maður sér það þegar maður lítur til baka, að menn hafa augljóslega reynt að fela hluti og gera eitthvað til að komast hjá því að þeir upplýstust. Í þessu tilfelli var þetta fyrir opnum tjöldum. Mjög mörg þessara mála sem eru í umræðunni núna fóru hljótt en menn eru sem betur fer að skoða þau. Við erum með í gangi til að skoða þetta stærstu rannsókn Íslandssögunnar og þótt víðar væri leitað, en þetta einstaka mál var fyrir augunum á aðilum og augljóslega var sú ranga ályktun dregin að eftirlitsaðilarnir mundu skoða svona mál þegar þau kæmu upp. Ég hef hins vegar heyrt um mörg smámál sem eftirlitsaðilar skoðuðu. Auðvitað er mikilvægt að skoða þau en þessi mál sem eru uppi núna eru hins vegar af þeirri stærðargráðu að maður mundi ætla að það hefði verið æskilegt að eftirlitsaðilarnir hefðu skoðað þau. Eftirlitsaðilar eru fleiri en þær opinberu stofnanir sem við settum á laggirnar. Við erum líka með endurskoðendur og hluthafafundi og þó að við getum ekki með lögum skyldað hluthafa til að haga sér með einum eða öðrum hætti held ég að við verðum að skoða þátt endurskoðenda í heildarsamhengi, hlutverk þeirra og hvort eitthvað sé rangt í þeirri uppbyggingu sem við erum með núna. Það var mikil umræða í Bandaríkjunum um að það væri mjög óeðlilegt að stóru endurskoðendafyrirtækin væru t.d. með ráðgjafastarfsemi sér við hlið, það væru augljóslega hagsmunir hjá þeim að fá viðskiptavini sína til að versla við sig á fleiri en einu sviði sem drægi úr hvatanum til að endurskoðendur mundu í rauninni gegna því hlutverki sem þeir eiga að gera. Ýmis mál þeim tengd komu upp fyrir nokkrum árum í Bandaríkjunum. Þetta er nokkuð sem við þurfum að líta til hérna líka. Endurskoðendur gegna alveg gríðarlega mikilvægu hlutverki og það hlutverk verður að vera hafið yfir allan vafa. Í þessari stuttu ræðu get ég bara tæpt á málum en ég fer fram á það við hæstv. ráðherra að hann beiti sér ekki fyrir því, eins og hann hefur gert, því miður, eftir að hann tók við, að málin séu keyrð á einhverjum ógnarhraða í gegnum þingið. Við erum búin að gera mörg mistök eftir hrun. Við erum með sparisjóðalög sem voru keyrð í gegn á nokkrum dögum þvert gegn ráðleggingum t.d. Fjármálaeftirlitsins með þeim rökum að það lægi svo mikið á vegna þess að það þyrfti að ganga frá fjármögnun sparisjóðanna. Það var í júní eða júlí og ekkert hefur gerst á þeim vettvangi. Eftir stendur að við erum með lög á þeim vettvangi sem eru ekki til þess fallin að höndla það umhverfi sem við viljum sjá varðandi sparisjóðina, við höfum þurft að taka upp lög eftir nokkra daga út af hraðanum og það rétt náðist að fresta hvorki meira né minna en innstæðutryggingarkerfinu nýja núna fyrir jólin. Sem betur fer var því bjargað og menn ætla að fara betur yfir það. Þetta gríðarstóra mál 

Virðulegi forseti. Þetta var um mest ágæt ræða hjá hv. þingmanni þótt ég hafi ekki alveg verið sammála lokaorðunum. Varðandi þann hraða sem hann óttast að reynt verði að hafa á þessu máli get ég róað þingmanninn með því að þetta er þannig mál að hér þarf að vanda mjög vel til verka. Það er ekki verið að tjalda til einnar nætur, við erum að leggja grunninn að nýju fjármálakerfi sem á að lifa mun lengur en forveri þess. Það er ekki spurning um einhverjar vikur til eða frá hvenær þarf að vera búið að ganga frá því þannig að ég bara treysti því að þingið og hv. viðskiptanefnd vinni þetta mál vel og hafi auðvitað eðlilegan forgang á sinni vinnu. Ég held að þetta sé það mikilvægt mál að það hljóti að vera í ákveðnum forgangi en það er engin sérstök tímapressa af hálfu ráðuneytisins vegna þessa máls þótt vitaskuld vonist ég til þess að það verði afgreitt áður en þingið fer í sumarleyfi. Ég vil nýta þennan stutta tíma sem ég á eftir til að taka undir eitt af því sem hv. þingmaður sagði, ég hefði reyndar getað tekið undir fleira. Hann gerði sérstaklega að umræðuefni flækjustigið í bankakerfinu og það er tvímælalaust eitt af því sem olli þeim vandræðum sem menn eru núna að reyna að vinna úr, bæði hérlendis og erlendis, að starfsemi fjármálafyrirtækja og þær fjármálaafurðir sem þau sýsla með eru einfaldlega allt of flóknar. Það er búið að búa til alls konar vafninga, afleiður og mjög flókna samninga sem eru illskiljanlegir nema innvígðum og það er mjög erfitt að meta áhættuna af slíku. Það er hægt að færa mjög góð málefnaleg rök fyrir því að það ætti jafnvel að banna tilteknar tegundir afurða af þeirri einföldu ástæðu að það er mjög erfitt að gera sér grein fyrir þeirri áhættu sem fylgir því fyrir fjármálafyrirtæki að vera að sýsla með þær.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir málefnalegt og gott andsvar. Ég er afskaplega ánægður að heyra það. Það er algjörlega okkar allra hagur og ég ætla ekkert að fara yfir þau mistök sem hafa verið gerð, það er til lítils, en ef við erum búin að læra af þeim er það mjög gott. Þetta mál er mjög stórt og það er ekki markmið í sjálfu sér, alls ekki, að vera lengi með mál bara til að vera lengi með þau. Við þurfum að byrja strax að vinna að þessu, en hins vegar væri mjög slæmt ef sett væri sú pressa á að við næðum ekki að taka þá vinnu í þetta sem nauðsynleg er. Ég heyri á hæstv. ráðherra að það er ekki meiningin og ég fagna ummælum hans alveg sérstaklega og þakka honum fyrir þá afstöðu. Síðan erum við hæstv. ráðherra algjörlega sammála þegar kemur að flækjustiginu. Hann nefndi þessar fjármálaafurðir sem eru flestum illskiljanlegar. Síðan er bara spurningin hvernig við nálgumst það. Ef við byrjum að banna hluti hafa klókir einstaklingar lag á því að fara fram hjá því. Það gæti hugsanlega verið lausnin - og ég er bara hér að hugsa upphátt, virðulegi forseti - að gera hins vegar þá kröfu að hver fjármálaafurð, sama hver hún er, sé skiljanleg, það liggi fyrir hvar kostnaðurinn er og áhættan. Einhver til þess bær aðili verður að meta það. Ég veit ekki hver er besta leiðin í þessu en sagan kennir okkur að eftir ákveðinn tíma hafi menn tilhneigingu til að komast fram hjá boðum og bönnum hvað þetta varðar. Þess vegna þurfum við að vanda einstaklega vel til þessa 

Virðulegi forseti. Við ræðum breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki. Við fall bankanna urðu raddir um endurbætur á regluverki fjármálamarkaða háværar. Margir vilja færa mun meiri völd til eftirlitsaðila og byggja þá skoðun sína á því að fallið hafi verið ónógu eftirliti og losaralegu reglugerðarumhverfi að kenna. Þetta er ekki séríslensk skoðun, enda fer nú fram um allan heim endurskoðun á regluverki fjármálamarkaða. Það er mikilvægt að flýta sér hægt í þessari vinnu. Gríðarlega mikilvægt er að vandað sé til verka og að afleiðingar nýrra laga og reglugerða séu vel ígrundaðar áður en ráðist er í breytingar af því að ekki er verið að tjalda til einnar nætur. Í nýju áliti Alþjóðagjaldeyrissjóðsins segir til að mynda að ekki megi rasa um ráð fram. Þannig segir sjóðurinn í lauslegri þýðingu minni, með leyfi forseta: „Löggjafinn ætti að hafa í huga þann kostnað sem leiðir af óvissu um lagaumhverfi framtíðarinnar þar sem það getur hindrað fjármálastofnanir í útlánaáformum sínum. Löggjafinn ætti einnig að hafa í huga að ofþróun reglugerðarumhverfisins án tilhlýðilegrar greiningar á áhrifum breytinganna er varhugaverð.“ Hvað varðar þetta frumvarp virðist margt horfa til bóta en annað síður. Í meginatriðum virðist eiga að færa Fjármálaeftirlitinu mjög auknar valdheimildir og eftirlitshlutverk. Á stundum eru breytingarnar það miklar að menn virðast hafa gleymt sér við að færa vald um rekstrarlegar ákvarðanir til framkvæmdarvaldsins eins og ég mun rekja betur á eftir. Þetta mikla framsal getur heft framþróun á fjármálamarkaði og skert samkeppnisstöðu íslenskra fjármálafyrirtækja. Jafnframt virðist algjörlega hafa gleymst að ef færa á Fjármálaeftirlitinu þessi miklu völd er eðlilegt að um leið sé settur upp einhvers konar kæruvettvangur fyrir þá sem lúta eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Ekki er eðlilegt að ákvarðanir liggi endanlega hjá Fjármálaeftirlitinu í deilumálum sem upp kunna að koma þegar til að mynda er um að ræða rekstrarákvarðanir. Kæruvettvangur sem þessi ætti að bjóða upp á raunhæf og fljótleg úrræði til að sveigjanleikinn sé ekki tekinn úr kerfinu. Hvað varðar einstakar greinar fagna ég sérstaklega 4. gr. frumvarpsins. Þar er Fjármálaeftirlitinu gefin heimild til að takmarka starfsemi einstakra starfsstöðva. Þetta sakleysislega ákvæði hefði betur verið inni þegar hinir svokölluðu Icesave-reikningar fóru af stað og þá hefði verið hægt að hafa meiri stjórn á hraðanum á uppbyggingu á því hræðilega fyrirbæri. Í 6. gr. er talað um að gera þá kröfu að starfsmaður innri endurskoðunar megi ekki vera hluthafi eða aðili að kaupaukakerfi. Það er afar takmarkandi. Nær væri að skilgreina einhverja hámarkshlutafjárupphæð og að kaupaukakerfið megi ekki hvetja til áhættutöku. Jafnframt er óeðlilegt að Fjármálaeftirlitinu sé falið að meta hæfi viðkomandi, sérstaklega þar sem ítarlega er gerð grein fyrir þeim skilyrðum sem hann þarf að uppfylla í frumvarpinu. Þá vantar að skilgreina betur á hvaða grunni Fjármálaeftirlitið skal meta hvort veita eigi undanþágu frá starfrækslu innri endurskoðunardeildar. Til að mynda geta lítil fyrirtæki tæpast verið með sérstaka deild og þetta þyrfti að skilgreina mun betur. Í 8. gr. kemur fram grundvallarmisskilningur á hlutverki Fjármálaeftirlitsins. Eftirlitinu er hér falið að safna upplýsingum sem ætlað er að varpa ljósi á kerfislæga áhættu. Nú er Seðlabanka Íslands falið með lögum að fylgjast með fjármálastöðugleika og kerfisáhættu, það er ekki í verkahring Fjármálaeftirlitsins. Ef vilji löggjafans er í raun sá að Fjármálaeftirlitið fari að fylgjast með kerfislegri áhættu er um að ræða gjörbreytingu á hlutverki eftirlitsins og það þarf að ígrunda miklu betur og setja þá sérstök lög um það. Neiti aðili að láta upplýsingar í té eða þær séu ófullnægjandi getur Fjármálaeftirlitið fyrirskipað öðrum fjármálafyrirtækjum að neita aðilanum um fyrirgreiðslu. Þetta er mjög skrýtið og aflmikið ákvæði vegna þess að Fjármálaeftirlitið getur með þessu heimildarákvæði tekið ákvörðun um að frysta einstök fyrirtæki á fjármálamarkaði og setja þau samstundis í þrot. Þetta getur í sjálfu sér sett óvissu í kerfið sem getur leitt til meiri áhættu, lægra lánshæfismats o.s.frv. þannig að það er fullkomlega óeðlilegt vald sem Fjármálaeftirlitinu er hér fært. Í 10. gr. er FME sett fyrir að búa til reglur um hvað teljist eðlilegir og heilbrigðir viðskiptahættir. Þetta hlutverk stöðvar eðlilega þróun viðskiptahátta á fjármálamarkaði. Fjármálaeftirlitið ætti fremur að geta kallað eftir samræmdum reglum um þetta atriði sem t.d. væru mótaðar á vettvangi SFF. Það er engum greiði gerður með því að ríkisvæða viðskiptahætti. Í 16. gr. gætir aftur misskilnings. Hér á frekar að tala um eigin hlut fjármálafyrirtækis en eignarhlut. Jafnframt er óeðlilegt að ef fjármálafyrirtæki eignast meira en 10% að nafnverði eigin hluta, t.d. í gjaldþrotaskiptum þegar þeir fá það sem fullnustueign, beri því skilyrðislaust að selja óháð markaðsástandi. Nær væri að fyrirtækið fengi til að mynda þriggja mánaða frest sem Fjármálaeftirlitið gæti síðan framlengt. Í 17. gr. er Fjármálaeftirlitinu heimilað að gefa út reglur sem undanskilja tiltekna samninga frá bannreglu um að taka veð í eigin bréfum. Það sem mér leikur hugur á að vita er hvaða samninga hér er átt við. Í lögunum eða skýringum við þau væri rétt að nefna dæmi um hvað löggjafinn er að hugsa hér. Það er óheimilt að veita lykilstarfsmönnum, stjórnarmönnum og eigendum lán að hærri upphæð en 100 millj. kr. Þá kemur strax upp í hugann: Hvað með hefðbundin viðskiptalán, t.d. íbúðalán eða slíkt? Á þetta líka við um það eða er þetta kannski of þröng heimild? Ættu það að vera önnur lán en hefðbundin viðskiptalán? Gæti það verið eðlilegra? Í þessari grein er enn og aftur talað um að Fjármálaeftirlitið eigi að fylgjast með kerfislægri áhættu sem er alls ekki hlutverk þess og ber raunverulega vott um skilningsleysi þess sem skrifar þetta frumvarp. Í 35. gr. er talað um að Fjármálaeftirlitið skuli setja reglur um hvað teljist fjárhagslegt sjálfstæði manna þrátt fyrir að það sé mjög vel skilgreint í lögunum hvaða skilyrði menn þurfi að uppfylla. Með fjárhagslegu sjálfstæði manna er hér talað um t.d. að maður sem situr í stjórn fyrirtækis sem er gjaldþrota sé ekki fjárhagslega sjálfstæður. Við getum þá ímyndað okkur þá sem sitja í stjórnum flestra fyrirtækja á Íslandi í dag, þar er ekki nokkur maður fjárhagslega sjálfstæður. Hvernig er þá hægt að setja fólk sem er treyst inn í fyrirtæki sem kannski er í endurskipulagningu og annað slíkt? Það væri gaman að vita. 37. gr. kveður á um að Fjármálaeftirlitið skuli staðfesta starfsreglur sem hingað til hafa verið á könnu stjórnar. Hér er jafnframt hnykkt á að stjórnarformaður geti ekki tekið að sér önnur störf fyrir fyrirtækið og þetta er í ætt við það sem fór inn í hlutafélagalögin fyrir jól, en þetta er þvert á reglur í t.d. Bandaríkjunum og Bretlandi og það vantar mjög að skilgreina tilganginn með þessu. Ég geri mér grein fyrir því að eftirlitshlutverk stjórnar er eitt, þar gæti komið upp einhvers konar hringrás þar sem stjórnarformaður fylgist með eigin störfum, en aftur á móti er ekki skilgreindur tilgangurinn með þessu. Þetta þarf að íhuga miklu betur. Í þessu frumvarpi eru stundum gripnar einhverjar hugmyndir og það er ekki alveg á hreinu út af hverju þær eru gripnar, meira eru þær gripnar úr almannaumræðunni. Í 39. gr. eru settar reglur um að Fjármálaeftirlitið taki rekstrarlegar ákvarðanir fyrir fjármálafyrirtæki, til að mynda á Fjármálaeftirlitið að hanna kaupaukakerfi. Frumvarpshöfundur hefur greinilega ekki tekið þátt í að búa til kaupaukakerfi. Það er ómögulegt að búa til eitt kerfi sem passar öllum. Það er ekki hægt að búa til eitt samræmt ríkiskaupaukakerfi. Nær væri að ekki mætti hanna kerfi sem hvetti til áhættuhegðunar starfsmanna auk þess sem það yrði að vera gagnsætt. Fjármálaeftirlitinu ætti fremur að fela að gera athugasemdir við kaupaukakerfi sem hvetur til áhættu. Þá mætti hugsa sér að í lögum væri skilyrðislaust að það ætti að setja einhvers konar „clawback“ ákvæði í kaupaukasamningana, þ.e. að ef kaupaukinn hefur reynst vera byggður á sandi sé tvímælalaust hægt að krefja þann sem fékk kaupaukann um endurgreiðslu. Þá verður að hafa í huga að kaupaukakerfi tíðkast í flestum atvinnugreinum og óeðlilegt er að setja einhver sérstök takmörk á fjármálakerfi þótt auðvitað verði að huga vel að áhættu vegna eðlis starfseminnar. Starfslokasamningum eru hér settar takmarkanir ólíkt því sem gerist í öðrum greinum, þar með talið hjá ríkinu. Krafan ætti fremur að vera gagnsæ og það ætti þá að vera hluthafanna að krefja stjórnir einkafélaga um ástæður fyrir starfslokasamningum og því um líkt fremur en það sé lagt blátt bann. Í 41. gr., sem er nokkuð athyglisverð grein, er kveðið á um að núvirðing skuldbindinga til myndunar eigin fjár skuli dregin frá eiginfjárþætti A. Þetta er í raun mótsögn við það sem segir í alþjóðlegu reikningsskilavenjunum, þ.e. IFRS, en er samt í takt við Basel-reglurnar. Ef þetta verður að lögum verður sérstaklega áhugavert að sjá hvað verður um þá samninga sem fjármálaráðuneyti núverandi ríkisstjórnar hefur verið að gera að undanförnu, það verður sérstaklega áhugavert. Þá munu nokkur fyrirtæki fara beint á hausinn. Þá er Fjármálaeftirlitinu gefin heimild til að meta aðra liði sem skuli draga frá eiginfjárgrunni. Þetta er gríðarlega víðtæk heimild og getur leitt til óvissu fyrir fjármálafyrirtæki. Þetta þarf að vera mun naglfastara en er hérna. Þetta eru athugasemdir mínar við þetta frumvarp. Vonandi þjóna þær sem best fyrir viðskiptanefnd en auðvitað áskil ég mér rétt til þess að koma með fleiri athugasemdir, þetta er einungis eftir lauslegan yfirlestur á frumvarpinu. Það er gríðarlega mikilvægt að ég undirstriki þau varnaðarorð sem ég hóf ræðu mína á, það á ekki að rasa að neinu þegar reglugerðarumhverfi fjármálamarkaðar er breytt. Nær væri að sjá betur hver þróunin er alþjóðlega áður en séríslenskar reglur eru smíðaðar.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki. Þetta er afskaplega mikilvæg breyting. Við höfum upplifað hrun og það hefur leitt í ljós ýmislegt sem betur má fara, töluvert margt sem betur má fara. Dagblöð hafa verið full af fréttum, ekki daglega en vikulega, um alls konar hluti, lán til stærri hluthafa, lánabækur, kaup, krosseignarhald og raðeignarhald og slíkt, þar sem peningar gátu farið í hring viðstöðulítið eða viðstöðulaust. Ég held að það sé ein meginástæðan fyrir hruninu. Því miður virðist áhugi stjórnarliða á þessu máli lítill. Því miður, segi ég, vegna þess að þetta er stórt mál. Formenn viðskiptanefndar eru t.d. ekki viðstaddir þó að varaformaður hafi verið hér áðan. Nú veit ég ekki hvað veldur en það er mjög miður vegna þess að þetta er mjög mikilvæg umræða.

Forseti upplýsir að formaður viðskiptanefndar er á vegum Alþingis í Strassborg.

Allt í lagi. Þá hefði kannski mátt hafa umræðuna á einhverjum öðrum degi. Engu að síður var umræðan nánast engin þegar rætt var um innlánstryggingarkerfið hér fyrr fyrir áramót, fyrst var það framsögumaður og svo örstutt ræða. Það er mjög miður að ekki skuli vera meiri umræða um þau atriði sem við ræðum hér. Ekki er alveg útséð um það, vel getur verið að heill her af hv. þingmönnum bætist við í þessa umræðu. Það er vel þekkt að menn breyta ekki fortíðinni þó að margir séu endalaust að reyna það, bæði með söguskýringum og öðru slíku. Menn geta hins vegar lært af fortíðinni og menn eiga að læra af fortíðinni. Þess vegna settum við í gang rannsóknarnefnd sem á að upplýsa heilmikið. Ég held að ástæða sé til þess að bíða eftir þeirri niðurstöðu áður en menn afgreiða þetta frumvarp vegna þess - og það kom líka fram að það væri mjög mikilvægt að þetta væri vel unnið - að þar munu væntanlega koma fram upplýsingar um það sem raunverulega gerðist í hruninu. Við höfum reyndar, eins og ég nefndi, heilmikið heyrt í fréttum um hitt og þetta sem á að hafa gerst, við vitum minna um krosseignarhald og raðeignarhald, dulið eignarhald, á Tortolu og víðar - þetta hefur allt komið fram í fréttum en best væri náttúrlega að fá upplýsingar úr rannsóknarskýrslunni um þessi atriði öll. Þegar menn horfa á uppsprettu fjár þurfa menn að hafa eitt í huga. Engum peningum er ráðstafað til fjárfestingar eða annað nema einhver annar hafi sparað þá. Alltaf. Við Íslendingar höfum reyndar í fjölda ára, í áratugi, verið að ráðstafa peningum sem erlendar þjóðir hafa sparað og þess vegna höfum við verið vaxtagreiðendamegin í lífinu og borgað mikla vexti fyrir það, oftast nær raunvexti. Þess vegna halda margir hér á landi að peningar verði til úr engu en það er ekki þannig. Það þarf að spara þá og það þarf að leggja þá fyrir. Það er nú þannig með sparifé á Íslandi að það hefur beðið búsifjar miklar. Í fyrsta lagi töpuðu menn sem voru í þessum séreignarsjóðum, þeir töpuðu töluverðu, og svo hafa allir íslenskir sparifjáreigendur tapað vegna gengisfalls krónunnar, frú forseti. Lítið hefur verið talað um það þegar menn segja að fjármagnseigendur hafi allt sitt á þurru. Menn eru búnir að tapa helmingi mælt í evrum. Menn eru svo að bera það saman við innlánsreikninga í Icesave þar sem menn fengu allt greitt, þannig að þetta kemur líka inn í þá umræðu. Eitt sem skiptir líka miklu máli, og ég nefndi hér áðan út af fjármálafyrirtækjunum - þetta er einn stærsti póstur þeirra til að lána út, það eru innlánin. Ný innlánstryggingarreglugerð Evrópusambandsins segir að hækka eigi mörkin en hún segir meira, hún segir líka að ríkisstjórnir skuli ábyrgjast innstæður eða ábyrgjast kerfið. Ég les það út úr þeirri tilskipun að það sé á þessu ríkisábyrgð og afleiðingin af því er ein, frú forseti: Ríkisbankar. Það geta ekki verið einkabankar með ríkisábyrgð á innlánum, ekki nema þeir leggi bara öll innlánin einhvers staðar fyrir. Hinn hluti uppsprettu fjár er áhættufé, þ.e. það sem almenningur upphaflega, í einhverju formi, annaðhvort í gegnum lífeyrissjóði eða beint, kaupir hlutabréf. Sá hluti sparnaðar hefur beðið verulega hnekki þrátt fyrir að menn segi að fjármagnseigendur hafi alltaf sitt á þurru. Þó að ég hafi ekki upplýsingar um það - ég er reyndar alltaf að fara í gang með að fá upplýsingar um það, frú forseti, og það er víst ekki mikið mál - hugsa ég að svona 60–70 þúsund Íslendingar hafi tapað að meðaltali 3–4 milljónum hver. Í bönkunum þremur töpuðu 45 þúsund manns, Íslendingar, að meðaltali 3 milljónum, þannig að traustið á hlutabréfamarkaðnum er núll. Verkefni hv. Alþingis og hæstv. ríkisstjórnar er að endurbyggja það traust. Þetta frumvarp dugar ekki til, ég er alveg sannfærður um að það dugar ekki til. Það sem gerðist í hruninu var það að menn voru með gagnkvæmt eignarhald. Ég nefndi það reyndar 2007 í efnahags- og skattanefnd, sem ég veitti þá forstöðu, hélt sérstakan fund um gagnkvæmt eignarhald eða krosseignarhald, og sagði hvað gerist í því, ef völdin eru tekin frá upphaflegum hluthöfum og færð til stjórna fyrirtækjanna, og þetta er alþjóðlegt vandamál, þetta er ekki íslenskt vandamál. Annað sem gerðist var það að menn voru að lána stærstu hluthöfunum, ekki öllum hluthöfunum, þ.e. litlu hluthafarnir voru hlunnfarnir, og þeir sátu líka uppi með allt tjónið, frú forseti. Þeir högnuðust ekki á þessu, þeir fengu ekki lánin en þeir sátu uppi með tjónið, litlu hluthafarnir, og svo þjóðin í kjölfarið. Ef við ætlum að byggja upp traust á hlutabréfamarkaðnum þarf að ganga miklu lengra en þetta frumvarp gerir ráð fyrir. Þetta frumvarp bannar ekki - og ég sé bara strax heilmikið af möguleikum til að fara fram hjá því - hvað þýðir að það séu bein eignatengsl, þ.e. ef menn eiga minna en 20% o.s.frv., að menn séu tengdir? Það er enginn vandi að fara fram hjá þessu, ekki nokkur einasti. Menn munu vera komnir með það bara daginn eftir, 19,9% eignarhluti er afskaplega algengur í atvinnulífinu. Af hverju skyldi það nú vera? Af því að þeir eru ótengdir, menn fara þannig fram hjá þessu. Nei, ég held að það þurfi að ganga miklu lengra. Þess vegna spurði ég að því hvort menn hefðu skoðað frumvarp sem ég flutti um gagnsæ hlutafélög þar sem ég vil búa til nýjan flokk af hlutabréfum. Ég held að það sé nauðsynlegt að búa til nýjan flokk vegna þess að við erum í tengslum við útlönd og alþjóðlegar reglur um hlutafélög þurfa að gilda hér á landi þar á meðal um krosseignarhald sem gildir úti um allan heim, sérstaklega í Japan og Bandaríkjunum, mjög mikið, útbreitt og hættulegt. Það myndast alveg gífurleg samtenging í öllu atvinnulífinu sem er mjög óæskileg upp á áhættudreifingu. Ég held því að það sé mikilvægt að búa til nýjan flokk sem almenningur mundi treysta, þ.e. ef eignarhaldið er gagnsætt upp úr og niður úr og það sé hreinlega bannað að lána eigendum fyrirtækjanna, sem eru hlutafélög - þeim eigendum sem eru hlutafélög, ekki einstaklingum, það má lána þeim - og það sé bannað að kaupa í eigendum sínum, þ.e. hlutafélögum. Þetta tel ég bráðnauðsynlegt til þess að koma í veg fyrir þær hræðilegu fréttir sem við erum að fá núna um hvernig þetta var rekið allt saman. Ég sé ekki að komið sé í veg fyrir það með þessu frumvarpi, ég sé það ekki. Þetta þyrfti hv. nefnd náttúrlega að fara í gegnum. Ég hygg að ég muni koma með breytingartillögu við frumvarpið um að settur verði upp sérflokkur. Við erum með sérflokk á Íslandi sem heitir opinber hlutafélög. Það er sérflokkur af hlutabréfum sem eru alfarið í eigu opinberra aðila. Þar eru alls konar ákvæði um hvernig eigi að boða hluthafafund og fjölmiðlar eigi rétt og annað slíkt. Eitt af þeim er t.d. Ríkisútvarpið ohf., ég held m.a.s. að það sé með aðalfund núna, sem þingmenn mega þá mæta á. Ég tel að það væri ráð að koma með nýjan flokk sem héti gagnsæ hlutafélög þar sem væru mjög skörp ákvæði um t.d. ábyrgð endurskoðenda - frú forseti, ábyrgð endurskoðenda. Bankarnir sýndu dúndurhagnað, mjög góða afkomu, mjög sterka eiginfjárstöðu rétt fyrir hrun, fengu feiknagott mat hjá matsfyrirtækjum, Triple A heitir það á ensku, AAA +. Staðan sýndist vera mjög góð og samt var hún svona viðkvæm eða titrandi. Það mátti ekkert við þetta koma þá hrundi það. Það var komið pínulítið við það með falli Lehmans bræðra og allt hrundi. Þetta var allt samtengt, þetta var allt saman yfirveðsett með gífurlegum lánveitingum með vafasömum veðum sem höfðu gildi, höfðu verðmæti, vegna þess að eitthvað annað hafði verðmæti. Ég held að Íslendingar ættu að sýna fordæmi í því að vera með sérflokk sem væri „gagnsæ hlutafélög“, þar sem endurskoðendur bæru virkilega ábyrgð á því að farið væri að reglum, og sýna að slíkir flokkar gætu hugsanlega búið til traust hins almenna fjárfestis á því að fjárfesta í atvinnulífinu. En án þess, frú forseti, verður engin atvinnusköpun á Íslandi. Atvinnusköpunin gerist þannig að einhver vill fjárfesta og einhver vill lána. Ef fyrirtæki fá hvorki fjárfestingar, áhættufé né lánsfé geta þau lokað. Þá eru engar framkvæmdir og engin nýsköpun og störf og annað slíkt. Þetta tengist atvinnulífinu sem hæstv. ríkisstjórn ræðst nú gegn með því að hækka skatta á fjármagnstekjur og hækka skatta eins og hún mögulega getur á fyrirtæki úti um allt. Það er eins og henni sé illa við það að fyrirtæki skapi atvinnu. Ég hef reyndar ekki trú á því, þetta er bara óvart, menn átta sig ekki á því hvað þeir eru að gera. Ég held að það sé mjög mikilvægt að gerðar verði breytingar á frumvarpinu þannig að traustið komi aftur. Án trausts hins venjulega borgara á því að fjárfesta í hlutabréfum verður engin fjárfesting. Það verður engin fjárfesting og enginn vöxtur og engin atvinnusköpun. Mér finnst frumvarpið því miður ekki ganga nægilega langt í því að búa til þetta traust. Ekki er nóg að vera með þau ákvæði sem hér eru, mörg hver til bóta en þau ganga bara ekki nógu langt. Ég mundi t.d. ekki treysta skilgreiningu á beinum eignartengslum, eins og stendur hér í a-lið 1. gr., með leyfi frú forseta: „Bein eignartengsl eða bein yfirráð yfir allt að 20% af hlutafé eða atkvæðavægi fyrirtækis.“ Þetta segir mér ekki nægilega mikið um það að ekki séu bein eignartengsl annars staðar. Það að menn séu giftir eða synir eða eitthvað slíkt, það eru ekki eignartengsl. Það er frekar að menn séu saman í bridge eða saman í golfi eða eitthvað slíkt, eða ferðist saman í sömu einkaþotunni, það segir mér miklu meira um bein eignartengsl, að menn séu tengdir, náin tengsl. Svo eru skuldatengslin náttúrlega alveg sérkapítuli, frú forseti. Ef þú vilt virkilega hafa tök á einhverjum manni þá lánarðu honum nógu mikið af peningum þannig að hann geti ekki borgað. Þá hefurðu virkilega tök á honum, getur sett hann í stjórn hvaða fyrirtækis sem er og hann gerir nákvæmlega það sem þú segir honum að gera. Ef hann skuldar þér nógu mikið og vextirnir eru það miklir að hann ræður ekki við þá, þú ert búinn að fá hann til að kaupa íbúð með sundlaug og tvo jeppa eða þrjá og lánar honum nógu mikið, þá er hann gjörsamlega háður þér og gerir það sem þú segir. En það sést hvergi nokkurs staðar á neinum pappír að þið séuð tengdir. Ég held að menn þurfi að fara miklu meira og betur í þetta, það þurfa að verða miklu meiri umræður um þetta mál. Því miður er tíma mínum lokið núna en ég mun væntanlega flytja breytingartillögu við þetta frumvarp um að taka upp sérflokk fyrirtækja sem heiti þá gagnsæ hlutafélög, eitthvað sem almenningur mundi hugsanlega treysta á eftir kannski tvö, þrjú, fjögur eða tuttugu ár.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við frumvarp til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki. Frumvarp þetta sýnist mér vera til mikilla bóta og til þess fallið að auka traust á fjármálakerfinu almennt. Þar er meira að segja gengið svo langt að skýra hugtök sem manni finnst að allir ættu að skilja en eru hér skýrð til að allir tali einum rómi um stjórn og tengsl í fjármálafyrirtækjum. Dæmi um slíkt er jafneinfalt orð og það hljómar, orðið „framkvæmdastjóri“. Þetta held ég að sé mjög til bóta. Frumvarp þetta er samið af nefnd sem þáverandi viðskiptaráðherra skipaði 29. desember 2008 - þannig að þetta er búið að vera lengi í smíðum - til að fara yfir lög á þessu sviði. Skipunin kom að sjálfsögðu í kjölfarið á fjármálaáfallinu sem varð á haustdögum 2008 þegar augu manna beindust að því hvort eitthvað í innlendu regluverki kynni að hafa brugðist eða hvort bæta mætti virkni þess, ekki síst með það að markmiði að komið yrði í veg fyrir að sambærilegir erfiðleikar endurtækju sig. Nefndin átti að huga sérstaklega að því hvort tilefni væri til að endurskoða ákvæði um viðskipti starfsmanna fjármálafyrirtækja við slík fyrirtæki, töku hlutabréfa fjármálafyrirtækja sem veð gegn láni, hlutverk, hæfisskilyrði og reglur stjórna, eignarhald, takmarkanir á stórum áhættum og náin tengsl. Einnig var rætt um það að nefndin ætti að hafa til hliðsjónar þá vinnu sem færi fram á vegum Evrópusambandsins í tengslum við breytingar á reglum vegna fjármálaáfallsins og miðað var við að nefndin skoðaði tillögur og hefði til hliðsjónar tillögur Kaarlos Jännäris sem ríkisstjórnin hafði fengið til þess að fara yfir lagaumgjörð fjármálamarkaðarins. Mig langar til að reifa nokkur atriði í þessu ágæta frumvarpi sem ég verð að viðurkenna að ég hef ekki nema rétt skoðað en ég hlakka til að fá tækifæri til að vinna með nánar á vettvangi hv. viðskiptanefndar. Byrjum á takmörkunum á starfsemi starfsstöðva þar sem Fjármálaeftirlitið fær nýjar heimildir til að takmarka starfsemi einstakra starfsstöðva fjármálafyrirtækja og getur þá gripið inn í rekstur einstakra starfsstöðva þar sem einhverju kann að vera ábótavant. Það er mjög til bóta. Þá er einnig ábyrgð innri endurskoðunar aukin. Það er lagt til að forstöðumenn innri endurskoðunardeilda uppfylli tiltekin hæfisskilyrði og að athugasemdir verði færðar til bókar hjá stjórn og starfsmannafjöldi innri endurskoðunardeildar spegli umsvif viðkomandi fjármálafyrirtækis. Ef einhverjar athugasemdir eru þarf þessi innri endurskoðun að tilkynna það til Fjármálaeftirlitsins. Þá er lögð áhersla á aukna ábyrgð og virkni áhættustýringar þar sem lagt er til að fjármálafyrirtæki skuli reglulega framkvæma álagspróf og skjalfesta niðurstöður þeirra, sem er mjög mikilvægt. Það er gert ráð fyrir því að Fjármálaeftirlitið geti krafist þess að áhættustýringin fái þann viðeigandi sess í stjórnskipulagi sem tilefni er til. Þá má nefna skuldbindingaskrá sem ætti að nýtast bæði Fjármálaeftirliti og Seðlabanka Íslands til að tengja saman stórar áhættuskuldbindingar hjá fleiri en einu fjármálafyrirtæki og einnig að leggja mat á það hvort skuldastaða einstakra stórra viðskiptamanna geti leitt til kerfislægrar áhættu. Þetta atriði hljóta allir að sjá að er til mikilla bóta. Þá er einnig þessi möguleiki að FME geti krafist upplýsinga beint hjá aðilum sem ekki lúta eftirliti um upplýsingar um skuldbindingar þeirra og þurfa ekki að fara í gegnum fjármálafyrirtækin. Það held ég að hljóti að vera til mikilla bóta líka. Þá eru þarna reglur um eðlilega viðskiptahætti þannig að Fjármálaeftirlitið fái auknar heimildir til að kveða á um hvað teljist eðlilegir og heilbrigðir viðskiptahættir. Þá hlýtur að þurfa að skilgreina hvað það er. Þó að gildandi lög kveði á um slíkt hefur vantað upp á að ákvæðin væru nægilega skýr til að hægt væri að framfylgja þeim. Þarna er enn eitt atriðið sem til bóta er. Þá er það tímafresturinn til að afsetja eignir og ég held að það sé mjög til bóta að fjármálafyrirtækjum sé settur ákveðinn tímafrestur til að afsetja eignir þó að við þurfum sennilega að skoða þetta ákvæði enn frekar. Í gildandi lögum eru heimildir fjármálafyrirtækja til að stunda rekstur alls óskyldan fjármálastarfsemi og þar rúmast hvaða erfiðleikum það hefur verið bundið að setja fyrirtækjum stífar skorður. Sama á við um þau tilvik þegar fjármálafyrirtæki eignast eigin hlutabréf eða stofnfjárbréf. Lagt verður til að Fjármálaeftirlitið fái auknar heimildir til að knýja á um sölu. Þetta held ég að skipti miklu máli því að þetta er talsvert umdeilt atriði í samfélaginu í dag, þetta með eignir bankanna. Þá er það bann við láni til kaupa á eigin bréfum þar sem tekið verður fyrir að veitt séu lán tryggð með veði í hlutabréfum eða stofnfjárbréfum viðkomandi lánveitanda þannig að þá þarf annað veð að vera að baki lánveitingu en bara bréfin sjálf. Með því móti gat viðkomandi fyrirtæki sýnt fram á aukinn fjárhagslegan styrk þó að það væru í raun og veru engir nýir fjármunir inni í rekstrinum. Þannig var hægt að hafa áhrif á eðlilega verðmyndun á verðbréfamarkaði. Með þessum nýju lögum er verið að reyna að koma í veg fyrir þetta þannig að auk þess að leggja blátt bann við slíkum viðskiptum verður að finna í frumvarpinu ákvæði sem koma í veg fyrir að unnt verði að fara í kringum bannregluna því að það virðist hafa verið hægt að fara í kringum ýmislegt. Hér er kveðið mjög sterkt að. Þá eru það takmarkanir á lánum til lykilmanna, m.a. um tryggingar á lánveitingum til stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og annarra lykilmanna, að lagt verði til tiltekið hámark varðandi slíkar lánveitingar og Fjármálaeftirlitinu verður gert að setja reglur um hvernig staðið skuli að lánveitingum til þessa hóps þannig að viðskiptum hans og viðkomandi fjármálafyrirtækja verður sniðinn mjög þröngur stakkur. Þá eru það áhættuskuldbindingar sem verða takmarkaðar þannig að hert verði á ákvæðum útreikninga á stórum áhættuskuldbindingum. Í frumvarpinu er lagt til að fjármálafyrirtækjum verði skylt að tengja aðila saman við útreikninga á stórum áhættum leiki minnsti vafi á tengslum. Gildandi lög taka ekki af öll tvímæli að þessu leyti. Þá eru það reglur um virka eignarhluti, að skýrð verði betur þau viðmið sem Fjármálaeftirlitið skal hafa til hliðsjónar við mat á þeim sem hyggst eignast eða auka við virkan eignarhlut í fjármálafyrirtæki. Fjármálaeftirlitið má í raun og veru ekki samþykkja kaup viðkomandi ef óvissa er um eignarhald á t.d. eignarhaldsfélagi. Þá eru það kröfur til lykilmanna. Það verða gerðar auknar hæfis- eða óhæðiskröfur til stjórnarmanna og framkvæmdastjóra fjármálafyrirtækja og lagt verður til að heimildir til stjórnarsetu í öðrum fyrirtækjum verði takmarkaðar. Svo er þetta atriði með að óheimilt verði að vera með svokallaðan starfandi stjórnarformann í fjármálafyrirtæki sem er rökstutt með því að í frumvarpinu verður hert á eftirlitsskyldu stjórnar og ábyrgð. Það fer ekki vel saman að vera starfandi stjórnarformaður og hafa eftirlit með rekstri. Þá er hér ágætt ákvæði um takmarkaðan kaupauka þar sem heimildir til kaupaukakerfis verða takmarkaðar og lagt til að einstök viðskipti megi aldrei vera grunnur kaupauka. Það sem kom fram í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar áðan um að í raun og veru gátu þeir sem afla mestra tekna eða geta lánað mest út fengið ákveðinn kaupauka á þeim grunni, hér með er tekið fyrir það. Það er sem sagt heildarafkoma fyrirtækisins sem er grundvöllur og Fjármálaeftirlitið á að setja reglur um þetta kaupaukakerfi. Þá eru það starfslokasamningar þannig að heimildir til að gera starfslokasamninga verða takmarkaðar. Þær verða að vera í formi beinna launagreiðslna og byggjast á þeim starfskjörum sem viðkomandi framkvæmdastjóri eða lykilstarfsmaður naut áður. Og mjög mikilvægt atriði hér, óheimilt verður að gera starfslokasamning við framkvæmdastjóra nema hagnaður hafi verið af rekstri næstliðin þrjú ár. Þá eru það reglur um eiginfjárgrunn sem verða hertar. Þannig verða þrengdar heimildir fjármálafyrirtækja við útreikning á eiginfjárgrunni og núvirðing vegna breytinga á skilmálum skuldbindinga og áhrif skatteignar eru það sem miðað verður við þannig að raunveruleg verðmæti standi að baki útreikningnum en ekki einhver loftbóluverðmæti. Þá eru það endurskoðunarfyrirtækin þar sem gert er ráð fyrir því að starfstími endurskoðunarfyrirtækis verði takmarkaður við fimm ár af því að vitum að endurskoðendur hafa ekki farið varhluta af þeirri gagnrýni sem hefur verið í gangi í kjölfar hrunsins og til þess að auka gagnsæi og aðhald er í frumvarpinu lagt til að skipta þurfi um endurskoðunarfyrirtæki á minnst fimm ára fresti. Þá er einnig ákvæði til að tryggja gagnsæi við endurskipulagningu skulda fyrirtækja og rýmkaðar heimildir Fjármálaeftirlitsins til að miðla upplýsingum þrátt fyrir ákvæði um bankaleynd. Svo við aðeins ræðum um þessa bankaleynd held ég að það verði fróðlegt að ræða hana betur í hv. viðskiptanefnd. Við vitum að bankaleynd er hugtak sem á ekki upp á pallborðið í íslensku samfélagi í dag þar sem við viljum svo gjarnan hafa gagnsæi en að sjálfsögðu verðum við að taka tillit til viðskiptahagsmuna og friðhelgi einkalífs í því sambandi. Eins og ég segi er gagnsæi og sem mest uppi á borðum auðvitað það sem við viljum svo gjarnan sjá. Ég held að ég hafi farið yfir helstu atriði þessa frumvarps og hlakka til að skoða það betur í hv. viðskiptanefnd. Ég er viss um að það eru ákveðin atriði sem má skoða betur og gott að vita til þess að til þess gefst góður tími.

Frú forseti. Ég er mjög ánægður að heyra þessa ræðu, þetta var gott innlegg inn í umræðuna sem þyrfti að vera mikil og ég sakna þess að hún sé ekki meiri, en það er náttúrlega ekki við hv. þingmann að sakast. Hún nefndi bankaleyndina. Það er efni sem hefur verið mikið til umræðu. Það er ljóst að amma gamla vill ekki láta börnin sín eða aðra vita að hún eigi einhverja aura í banka og þetta er kannski grundvallaratriðið af hverju menn vilja hafa bankaleynd. Fólk vill geta átt eignir sínar í friði fyrir börnum, sem alltaf eru í vandræðum með peninga, eða vinum. Eins er mikilvægt að leynd sé yfir fjárhagsstöðu þeirra sem gera tilboð í fyrirtæki. Svo koma hinir hagsmunirnir þegar fjármunir sem um er að ræða eru svo miklir og svo stórir að áhættan af þeim fari jafnvel að hrista upp í heilu þjóðfélagi, eins og gerðist hér, hristi ekki bara upp í því heldur setti allt bankakerfið á hausinn. Þá er það spurningin hvort þeir hagsmunir séu ekki miklu ríkari en hagsmunirnir um bankaleynd. Ég vil spyrja hv. þingmann sömu spurningar og ég spurði hæstv. ráðherra, hvort til greina kæmi að hafa bankaleyndina eins og gengur og gerist um allan heim þar til þetta er farið að nálgast einhver 5% t.d. af þjóðarframleiðslu. Þá finnst mér vera búið með bankaleyndina og annað slíkt og menn eigi bara að vita af þessu, að ef þeir fara yfir 5% af þjóðarframleiðslu í skuldum við banka, einn eða fleiri, sé það upplýst og það sé bara hreinlega þjóðaröryggi sem liggur að baki sem gengur lengra en kröfurnar um bankaleynd.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði er þetta eitt af þeim atriðum sem ég vil mjög gjarnan að við ræðum í hv. viðskiptanefnd þegar við ræðum atriði þessa frumvarps. Að sjálfsögðu verðum við að gæta að friðhelgi einkalífs og ákveðnum viðskiptahagsmunum en ég get alveg fallist á það að skoða eigi lagagrundvöll að því þegar annaðhvort áhættan er orðin óhófleg eða hagsmunirnir orðnir þannig að það varðar þjóðarhag, hvort þá sé einhver möguleiki á að aflétta þessari ákveðnu bankaleynd, mér finnst alveg sjálfsagt að skoða það mjög ákveðið. Auðvitað hefur maður þá sýn í raun og veru að maður vill að sem mest af því sem varðar þjóðarhag sé uppi á borðinu, en eins og ég segi, þarna verðum við að skoða hvaða lagarammi liggur til grundvallar.