Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 5. þm. Vesturl. (BGr) að bera fram till. þá til þál., sem prentuð er á þskj. 57 og ég skal nú lesa, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að mótmæla eindregið sprengingu Sovétríkjanna á risakjarnorkusprengju og skorar á þau að hætta nú þegar kjarnorkusprengingum sínum, þar sem geigvænleg geislunarhætta af þeim stofnar framtíðarvelferð allrar heimsbyggðar og þar með íslenzku þjóðarinnar í voða. Sérstaklega mótmælir Alþingi neðansjávarsprengingum, er geta stofnað afkomumöguleikum Íslendinga í hættu. Alþingi skorar enn fremur á kjarnorkuveldi heimsins að gera hið fyrsta samkomulag um bann við tilraunum með kjarnorkuvopn og öruggt eftirlit með því: Tillögunni fylgir grg. á nefndu þskj., en ég vil leyfa mér að gera hér nokkru ýtarlegri grein fyrir málinu. Fáir atburðir hafa vakið jafnalmennan ótta, ef ekki skelfingu, um allan hinn frjálsa heim og sá, að Sovétríkin ákváðu að hefja á ný tilraunasprengingar kjarnorkuvopna fyrir tæpum tveimur mánuðum. Þessar tilraunir voru hafnar 1. sept. s.1., og hafa Rússar síðan sprengt 24 kjarnorkusprengjur eða til jafnaðar eina sprengju rúmlega annan hvern dag. Allar hafa þessar sprengjur verið miklum mun öflugri en þorrinn af þeim sprengjum, sem áður hafa verið sprengdar í tilraunaskyni. Þó keyrði um þverbak s.l. mánudag, þegar Rússar sprengdu fyrst risasprengju, sem talið er að hafi numið að sprengiafli sem svarar 30-50 milljónum lesta af TNT-sprengiefni. Tveimur klukkustundum síðar sprengdu þeir aðra, en minni sprengju neðansjávar. Báðar þessar sprengjur og allar hinar aflmeiri hafa verið sprengdar á tilraunasvæði Rússa á eynni Novaja Semlja í Norður-Íshafinu, í aðeins 2500 km fjarlægð frá Íslandi. Engum þurfti að koma það á óvart, að Rússar skyldu sprengja umrædda risasprengju, því að skömmu áður hafði Krústjoff forsætisráðherra Sovétríkjanna gumað af því á flokksþingi kommúnista í Moskvu, að Rússar gætu hæglega sprengt vetnissprengju með 100 megalesta sprengiafli og mundu ljúka tilraunum sínum að þessu sinni undir lok þessa mánaðar með því að sprengja 50 megalesta sprengju. Hitt hafði komið mönnum miklu meira á óvart, þegar sovétstjórnin tilkynnti 31. ágúst s.l., að hún mundi hefja tilraunir með kjarnorkuvopn á nýjan leik og rjúfa þannig einhliða það hlé, sem kjarnorkuveldin þrjú höfðu af sjálfsdáðum gert um nærri þriggja ára skeið á öllum slíkum tilraunum. Kjarnorkuveldin þrjú, Bandaríkin, Bretland og Sovétríkin, urðu ásátt um það seint á árinu 1958 að efna til ráðstefnu í Genf, þar sem leitað skyldi samkomulags um algert bann við öllum tilraunum með kjarnorkuvopn. Bandaríkin og Bretland hættu þegar í stað tilraunum sínum, þegar Genfarráðstefnan kom saman, þann 31. okt. 1958, en Rússar hættu þeim tilraunum fáum dögum síðar, eða 3. nóv. í hartnær þrjú ár sátu fulltrúar kjarnorkuveldana þriggja á fundum í Genf, hvorki meira né minna en 338 fundum. Það var von alls mannkyns, að aðilarnir ynnu að þessum samningum í fullri einlægni og af góðum vilja. Það kom því eins og reiðarslag yfir þjóðir heims, þegar sovétstjórnin tilkynnti upp úr þurru, að hún mundi nú hefja tilraunir með kjarnorkuvopn á nýjan leik. Menn áttuðu sig þá skyndilega á því, að Rússar hefðu ekki setið með heilindum við samningaborðið, heldur verið að vinna tíma til þess að smíða ný og ægilegri kjarnorkuvopn en áður höfðu þekkzt. Munu vandfundin dæmi um þvílíkar aðfarir í samskiptum þjóða, þar sem um er að tefla líf og öryggi alls mannkyns, enda mun þessum helsprengjusmiðum og áhangendum þeirra ýmsum veitast erfitt að finna hér eftir nægilega auðtrúa sálir til þess að taka verulegt mark á friðarhjali þeirra. Sovétstjórnin gaf þá langsóttu skýringu á þessu uppátæki, að hún væri nauðbeygð að hefja kjarnorkuvopnatilraunir á ný, vegna þess að Frakkar hefðu sprengt 4 sprengjur í Saharaeyðimörkinni. Á tímabilinu frá 11. febr. 1960 til 24. apríl 1961 sprengdu Frakkar fjórar litlar sprengjur og tilkynntu að því loknu, að þeir hefðu lokið kjarnorkutilraunum sínum í gufuhvolfinu. Samanlagt var sprengiaflið í þessum fjórum sprengjum Frakka ekki nema brot af sprengiafli þeirra kjarnorkuvopna, sem Rússar hafa verið að reyna nú undanfarna tvo mánuði. Rúmum fjórum mánuðum eftir að Frakkar hættu þessum tilraunum þykjast Rússar þurfa að hefja tilraunir aftur. Það er naumast hægt að hugsa sér aumari átyllu en þetta. Ég dreg ekki í efa, að hv. alþm. geri sér ljósa grein fyrir þeim hættum, sem stórfelldar tilraunir með kjarnorkuvopn fela í sér fyrir mannkynið. Ég vil þó leyfa mér að víkja nokkru nánar að einstökum atriðum þess máls, bæði almennt og með sérstöku tilliti til Íslendinga. Þegar kjarnorkusprengja springur, myndast geislavirk efni, og fer magn þeirra eftir því, hve öflug sprengjan er. Fari sprengingin fram ofanjarðar, þyrlast mikið magn af vatni, sandi og öðrum tausum jarðefnum upp og mengast af hinum geislavirku efnum frá sprengingunni. Þetta geislavirka ryk stígur tugi kílómetra upp í geiminn og þeim mun hærra sem sprengingin er öflugri. Hin stærri korn falla fljótlega til jarðar, en hin fíngerðari berast með vindum langar leiðir og geta svifið mánuðum og jafnvel árum saman í gufuhvolfinu, áður en þau ná til jarðar aftur. Alvarlegasta geislunarhættan í svipinn er að sjálfsögðu á nokkur hundruð kílómetra löngu svæði frá sprengjustaðnum, og fer lega þess eftir vindstöðu og styrkleika. Við óheppilegar aðstæður gætu næstu nágrannalönd okkar, Finnland, nyrðri hluti Svíþjóðar og Noregs, orðið hættusvæði í þessum skilningi, þegar kjarnorkusprengingar eru gerðar við Novaja Semlja, en þar hafa Rússar sprengt öflugustu kjarnorkuvopn sín á undanförnum vikum. Þetta hefur vakið þvílíkan ugg á Norðurlöndum, að yfirvöld þar hafa undirbúið neyðarráðstafanir, svo sem umfangsmikið eftirlit með drykkjarvatni og matvælum og jafnvel brottflutning fólks af hættusvæðum, ef til þyrfti að taka. Eins og fyrr var getið, berast hin fíngerðari efni upp í háloftin og svifa þar yfir jörðu, þar sem þau smám saman falla niður, einkum þar sem úrkoma er mikil. Yfirleitt á úrfallið sér stað á svipuðum breiddargráðum og þeim, er sprengingin var gerð á. Það er áætlað af sérfræðingum, að hið geislavirka ryk, sem þyrlaðist upp við risasprengingu Rússa s.l. mánudag, hafi numið á milli 15 og 25 millj. lesta. Verulegur hluti af þessu geigvænlega úrfalli mun falla til jarðar á norðlægum slóðum, og mun Ísland vissulega fá sinn skerf af því til viðbótar við úrfallið frá þeim 22 sprengjum, sem Rússar höfðu sprengt áður á undanförnum vikum. Ísland er sökum legu sinnar í langtum meiri hættu frá geislavirku úrfalli frá kjarnorkusprengjutilraunum Sovétríkjanna við Novaja Semlja og á öðrum stöðum í Norður-Síberíu heldur en frá tilraunum á öllum öðrum stöðum, þar sem þær hafa farið fram til þessa. Ástæðan er sú, að hið geislavirka ryk fellur aðallega á belti, sem liggur m.a. yfir Ísland. Það sýndi sig líka, að hér á land gætti mjög geislunaráhrifa frá kjarnorkusprengjum Rússa við Novaja Semlja, þegar geislamælingar hófust hér á landi í októberbyrjun 1958. Á tímabilinu frá 10–24. okt. það ár sprengdu Rússar 7 kjarnorkusprengjur á þessum slóðum. Hinn 18. okt. 1958 áttfaldaðist geislun hér á landi snögglega og var að meðaltali 6.6 sinnum hærri síðari hluta mánaðarins en fyrri hluta hans. Sama sagan endurtekur sig nú, og eru þó geislunaráhrif frá kjarnorkusprengjum Rússa að þessu sinni hvergi nærri komin fram enn þá. Það gefur nokkra hugmynd um afleiðingar af þessum sprengingum Rússa, að í vikunni 19.-25. sept. s.l. var mælt geislavirkt úrfall á Norðurlöndum þegar orðið jafnmikið á hvern ferkílómetra og það var mest 1958. Nákvæmlega sama verður upp á teningnum hér á Íslandi. Prófessor Þorbjörn Sigurgeirsson, forstöðumaður eðlisfræðistofnunar háskólans, hefur nýverið látið hafa eftir sér í fréttum útvarpsins, að sennilegt megi telja, að áhrifanna frá risasprengju Rússa taki að gæta hér á landi upp úr næstu mánaðamótum. Hann telur sennilegt, að geislun frá risasprengjunni aukist svo, að hún verði meiri en mesta geislun, sem mælzt hefur hér á landi, en það var haustið 1958. Óþarft er að rökstyðja það nánar, hvílík vá hér er fyrir dyrum. Næstu vikur og mánuði mun helrykið sáldrast yfir Ísland og safnast í moldinni. Við horfum fram á það, að á næsta vori verði nýgræðingurinn mengaður geislavirkum efnum. Við stöndum andspænis því, að heilbrigðisyfirvöld landsins verða nú í fyrsta sinn að hafa sérstaka aðgát á mjólk, grænmeti og öðrum matvælum, sem við neytum á næsta sumri. Við vitum líka, að sá hluti þjóðarinnar, sem hér á mest í hættu, eru börnin og unglingarnir, sem í örum vexti safna meira af hinum skaðlegu efnum í bein sín og vefi en þeir, sem fullvaxnir eru. Þá má ekki gleyma því, að erfðastofnar þjóðarinnar eru í hættu, því að hér sem annas staðar, þar sem geislunarhætta er fyrir hendi, kunna að fæðast andvana eða vansköpuð börn, sem heilbrigð hefðu verið, ef hinar glæpsamlegu kjarnorkuvopnatilraunir hefðu ekki verið teknar upp á ný. Sem kunnugt er, létu Rússar sér ekki nægja að sprengja risasprengju sína s.l. mánudag, heldur sprengdu þeir einnig minni sprengju neðansjávar. Hér kem ég að máli, sem vel gæti haft hinar alvarlegustu afleiðingar fyrir undirstöðuatvinnuveg Íslendinga, fiskveiðar, einkum ef slíkum sprengingum verður haldið áfram. Það er alkunnugt, að Austur-Grænlandsstraumurinn og Austur-Íslandsstraumurinn eru, ef svo mætti segja, frárennsli Norður-Íshafsins. Báðir þessir straumar liggja um sum mikilvægustu fiskimið Íslendinga. Haffræðingar telja, að sökum grunnsævis fyrir ströndum Síberíu og umhverfis Novaja Semlja berist sjór af þessum slóðum vegna áhrifa vinda yfir í fyrrnefnd straumakerfi. Ef þetta hafsvæði mengast af geislavirkum efnum vegna sprenginga, leikur ekki á tveim tungum, að þau geta borizt yfir á fiskislóðir Íslendinga. Af þessu er ljóst, að við Íslendingar þurfum nú hið fyrsta að hefja kerfisbundnar athuganir á geislun í sjónum umhverfis Ísland, þannig að hægt sé að fylgjast með, hvað þar gerist. Herra forseti. Ég hef nú leitt rök að því: Í fyrsta lagi, að Íslendingum stafar sérlegur háski af kjarnorkusprengingum Rússa við Novaja Semlja vegna legu Íslands. Í öðru lagi, að tilraunir Rússa að undanförnu og þá ekki sízt risasprengjan munu valda því, að geislunaráhrif verði meiri hér á landi en nokkru sinni fyrr. Í þriðja lagi, að af þessum sökum verði heilbrigðisyfirvöld landsins að sýna sérstaka árvekni og jafnvel vera viðbúin að gripa til varúðarráðstafana. Og í fjórða lagi, að undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar geti verið hætta búin, ef áframhald verður þarna á. Ég vænti þess, að hv. alþm. geti verið mér sammála um það, að þessi viðhorf séu svo alvarlegs eðlis, að Alþingi Íslendinga geti ekki haldið að sér höndum, heldur hljóti að sameinast um að mótmæla eindregið þeim aðgerðum sovétstjórnarinnar, sem leitt hafa til þessa ástands, og krefjast þess jafnframt, að þeim verði hætt. Ákvörðun sovétstjórnarinnar að rjúfa grið og hefja tilraunir með kjarnorkuvopn á ný hefur vakið reiði og ugg meðal allra frjálsra þjóða. Hér vofir ekki aðeins geislunarhættan yfir öllu mannkyni af tilraunum Rússanna einna, heldur kann svo að fara, að hin kjarnorkuveldin sjái sig til neydd að fara að dæmi þeirra til þess að dragast ekki aftur úr í hinu skelfilega kapphlaupi um kjarnorkuvopnin. Íslendingar verða að leggjast á sveif með þeim öflum, sem vilja stöðva þessa vitfirringu, og vinna með þeim að því, að gerður verði atþjóðasamningur um að banna allar tilraunir með kjarnorkuvopn. Til þess að slíkt bann verði ekki pappírsgagn eitt, er óhjákvæmilegt, að komið verði á fullkomnu eftirliti með því, að banninu sé framfylgt. Herra forseti. Ég tel, að þetta mál liggi svo ljóst fyrir, að það sé óþarft að vísa því til n., og vegna eðlis þessa máls og nauðsynjar á, að afgreiðslu þess verði hraðað, þá vildi ég leggja til, að afgreiðslu þess yrði að fullu lokið á þessum fundi hæstv. Alþingis.



Herra forseti. Ég vil segja hér nokkur orð um þessa till. til að lýsa stuðningi við hana. Það er ekki vafi, að það vakti mikinn fögnuð í heiminum, þegar ljóst varð, að kjarnorkuveldin höfðu hætt kjarnorkusprengingum og kjarnorkutilraunum í hernaðarskyni. Menn gerðu sér vonir um, að þegar þessu hefði verið hætt, þá kæmi ekki til mála að taka þessa vitfirringu upp aftur. Og þótt Frakkar brytu af sér og kæmu með sprengingu, eftir að hinir höfðu hætt, held ég, að engum hafi dottið í hug, að slíkt yrði notað að skálkaskjóli til þess að byrja þennan leik að nýju, því að sú sprenging, sem Frakkar gerðu, gat ekki talizt til nýjunga, þagar hún var borin saman við það, sem áður hafði skeð, og í henni var þess vegna ekkert nýtt, sem gaf nokkrum tilefni til að byrja aftur á þessum voðalega leik. Ég býst við því, að fjöldi manna hafi gert sér vonir um, að það yrðu alger þáttaskil í þessum málum, þegar sprengingum hafði verið hætt, og áreiðanlega gerðu margir sér vonir um, að það mundi verða upphaf þess, að samkomulag næðist á milli kjarnorkuveldanna og þjóða heimsins yfirleitt að banna framvegis allar slíkar tilraunir. Það er alveg áreiðanlegt, að mikill þorri manna í öllum löndum gerði sér beinlínis vonir um þetta - og meira. Menn hugsuðu sér margir, að þetta gæti orðið upphaf þess, að samkomulag næðist með tímanum um afvopnun, þetta yrði upphaf þess, að samkomulag næðist um afvopnun. Öllum var vitanlega ljóst, að allt tal um afvopnun var og er gersamlega út í hött, meðan kjarnorkusprengingum er áfram haldið. Nú hafa allar þessar vonir manna verið gersamlega gerðar að engu, þar sem Sovétlýðveldin hafa nú tekið til að sprengja, alveg upp úr þurru, sprengja kjarnorkusprengjur í miklu stærri mæli en áður hefur þekkst. Kemur það nú í ljós, að forráðamenn Sovétlýðveldanna hafa notað það hlé, sem varð á þessum ósköpum, til að undirbúa af mikilli lævísi stórkostlegri voðasprengingar en nokkru sinni hafa áður koniið til greina. - Hafa þeir sprengt nær daglega nú undanfarið slíkar sprengjur, og meðal þeirra er ein sú stærsta og hættulegasta, sem nokkru sinni hefur verið reynd. Þetta er svo gersamlega óafsakanlegt með illu, að það er alveg furðulegt, að nokkur skuli ljá sig til þess að mæla því bót. Hér er alveg að ástæðu- og tilefnislausu gert að engu allt það starf, sem unnið hefur verið í skynsamlega stefnu í þessum málum og menn voru farnir að vona að mundi geta borið einhvern árangur. Mig skortir tæknilega þekkingu til þess að ræða tæknilega hlið þessara mála og leiða nokkrar getur að því, hver hætta getur af þessu stafað fyrir þá, sem nú lifa, og óborna. En engum dylst, að háskinn er gífurlegur, og fróðustu menn telja, að jafnvel þeir, sem fyrir þessu standa, viti ekki, hvað þeir eru að gera. En það eitt vita menn, að háskinn er mikill og að íslenzka þjóðin er þannig í sveit sett, ef svo mætti segja, að hún er háskanum mjög nærri, eins og raunar hér hefur verið gerð grein fyrir. Ekki skal ég leiða getum að því, hvernig á því stendur, að Sovétmenn taka upp á þessum ósköpum og hefja þessar ógnarráðstafanir á nýjan leik. Má vera, að þeir ætli með þessu að ógna frjálsum þjóðum heimsins, sem vilja ekki beygja sig undir vilja þeirra Sovétmanna í einu og öllu. Það er eiginlega varla hugsanleg önnur skýring á þessu en að þeim detti í hug, að þetta sé aðferðin til þess, að þeir fái einir öllu að ráða. En það er vafalaust mikill misskilningur, ef þeir halda, að svona lagaðar ógnarráðstafanir séu til þess fallnar að beggja alla undir þeirra vilja. Og ég er ekki í nokkrum vafa um, að frjálst fólk í öllum löndum mun þannig bregðast við þessu máli, að það mun ekki verða til ávinnings þeim, sem upp hafa tekið, heldur þvert á móti til þess að herða menn í að standa saman gegn þeim yfirgangi og þeirri yfirgangshugsun, sem hlýtur að liggja að baki þessu. Það mætti margt um það segja, hvað þetta minnir á af því, sem við höfum áður lifað, en ég skal ekki fara út í það nú við þetta tækifæri. Ég mun láta þessi fáu orð nægja til þess að lýsa stuðningi við till.



Herra forseti. Ég tel ekki illa viðeigandi, að einhver þm. óski hv. 4. þm. Austf. (LJós) til hamingju með hans nýja starf og hlutverk. Hann er nú búinn að ryðja hinum gamla brautryðjanda, hv. 3. þm. Reykv. (EOl), úr forustusæti kommúnista hér á Alþingi. Hefur sýnt sig í þeirri ræðu, sem hann flutti hér áðan, að hann ætlar ekki að láta standa á sér að gæta hér hagsmuna heimskommúnismans og einskis annars. Ræða hans var stórfurðuleg og sýndi betur en hægt er að sýna á annan hátt, að kommúnistar eru í mestu vandræðum með þetta mál. Hann sagði oft, að afstaða þeirra væri skýr, þeir væru á móti öllum kjarnorkusprengingum. En svo komu þessi venjulegu skilyrði: en, en, en. Þeir eru reiðubúnir að standa að þessari till., ef Sovétríkin eru ekki nefnd, ef allt, sem að Sovétríkjunum snýr, er tekið út úr henni. Það er þetta skilyrði, sem við gátum átt von á. Kommúnistar eru m.ö.o. tilbúnir að vinna að því, að ekki verði kjarnorkusprengingar í heiminum, svo framarlega sem menn snerta ekki við Sovétríkjunum eða nefna þau í þeirri baráttu. Þetta kemur engum á óvart. Ég vil segja almennt um þessa till., að hún er í tveimur greinum, eins og sjá má á þskj. 57. Í fyrri greininni eru mótmæli gegn sprengingum, sem Sovétríkin hafa framkvæmt nú undanfarið við Norður-Íshaf. Af hverju eru þessar sprengingar tilgreindar? Af hverju eru Sovétríkin nefnd þarna á nafn? Mjög skýr og föst rök eru fyrir því. Það er gert vegna þess, að Sovétríkin hafa nú rofið hlé, sem hefur verið á kjarnorkusprengingum, og það er meira brot að rjúfa það bann heldur en þótt sprengd hefði verið ein sprengja í langri röð af sprengingum, eins og gerðist fyrr á árum. Og í öðru lagi eru þessar sprengingar komnar svo nálægt Íslandi og geta snert okkur á þann hátt, að það er rík ástæða til fyrir okkur, ríkari en nokkru sinni, að við látum frá okkur heyra einmitt sérstaklega um þessar sprengingar. Í þriðja og síðasta lagi hefur verið sprengd sprengja, sem er örugglega einhvers staðar á milli 30 og 50 megatonn, þar af leiðandi mörgum sinnum stærri og geigvænlegri en nokkur sprengja, sem hefur verið sprengd áður. Það má benda á, að Sovétríkin sprengdu 22 sprengjur við Norður-Íshaf, áður en flm. hreyfðu sig með þessa till. En eftir að þessi óvenjulega sprengja, sem allir viðurkenna að er mörgum sinnum hættulegri fyrir allt mannkyn en nokkrar fyrri sprengingar, eftir að hún kom til skjalanna, var ákveðið að flytja till. Þá var augljóst, að ekki er nokkur lifandi leið á þessum degi að tala um kjarnorkusprengingar án þess að nefna sprengingar Sovétríkjanna. Seinni mgr. er einmitt þess efnis, að Alþingi skori á öll kjarnorkuveldi heims að gera hið fyrsta samkomulag um bann við tilraunum með kjarnorkuvopn og öruggt eftirlit með því. Það er ekki hægt að vildast á því, hvað fyrir okkur vakir, og þessi grein, sem er almenn, á jafnt við öll kjarnorkuveldi, hvort sem þau eru í austri eða vestri. M.ö.o.: fyrsta mgr. er um það einstaka tilefni, sem hefur gefizt og er tilefni till. Síðari mgr. er um þann efnislega höfuðkjarna málsins. Ég get því að mínu leyti sagt, að ég tel algerlega óþarft að breyta þessari till. á þann hátt að hætta við að nefna Sovétríkin þar einu orði. Hv. 4. þm. Austf, þóttist vera að leiðrétta frásögn 1. flm. af því, sem gerzt hefur varðandi kjarnorkusprengingar. Hann var sá vísi sögumaður, sem kunni þetta rétt og setti ofan í við aðra fyrir, að þeir færu rangt með sögulegar staðreyndir. Heldur þessi hv. þm. fram, að Sovétríkin hafi lýst yfir 1958, að þau ætli að hætta kjarnorkusprengingum einhliða, síðan hafi hinir haldið áfram að sprengja, en Sovétríkin engu að síður staðið við hið fagra loforð og hætt. Sannleikurinn í þessu máli er sá, að síðustu kjarnorkusprengingar Bandaríkjanna voru í október 1958, en Sovétríkin sprengdu tvær risasprengjur 2. og 3, nóv., þannig að síðustu sprengingarnar voru hjá Sovétríkjunum. Um leið og síðasta sprengja Bandaríkjamanna var sprengd, lýstu þeir yfir, að þeir mundu ekki sprengja fleiri, og þeir lýstu yfir, að það mundi standa, þegar Rússar sprengdu sprengjurnar tvær, og stóðu við það. Ég vil taka fram, að ég lít svo á, að almenningsálitið í heiminum hafi knúið bæði þessi stórveldi til að hætta sprengingum. En eins og hv. 4. þm. Austf. setti málið fram, fer hann algerlega rangt með það, sem gerðist, ef trúa má öruggum og mörgum heimildum. Hv. 4. þm. Austf., talsmaður heimskommúnismans hér á Alþingi, notaði að sjálfsögðu nákvæmlega sömu rök og talsmenn Sovétríkjanna hafa gert, frá Krústjoff og niður til hins lægsta. Höfuðröksemdin var sú, að eitt af Atlandshafsveldunum, Frakkland, hafi gert sig sekt um að sprengja kjarnorkusprengjur í Saharaeyðimörkinni. Ég hef á öðrum vettvangi tekið afstöðu á móti þeim tilraunum Frakka og skrifað um, að þær væru tilgangslausar og hættulegar. Ég vil láta það koma fram hér, að það hefur verið hverjum manni ljóst, sem eitthvað hefur fylgzt með alþjóðamálum, að þessar sprengingar Frakka voru gerðar í trássi við bandamenn þeirra. Sannleikurinn er sá, að Bandaríkjamenn hafa aldrei viljað láta Frakka fá neitt af þeim leyndarmálum, sem mönnum skilst að þurfi til að framleiða þessar helsprengjur. Það hefur ekki verið af háleitum hugsjónum, heldur eingöngu af því, að þeir treysta því ekki, að leyndarmálin leki ekki út hjá Frökkum. Þetta hefur Frökkum þótt vera niðrandi fyrir sig, og er það að vissu leyti. Í þeirri þjóðernisvakningu, sem staðið hefur yfir í Frakklandi til að reyna að endurheimta eitthvað af þeirri fornu frægð, sem hefur hrunið með nýlenduveldi Frakka, hafa þeir gripið til þess að reyna að stækka sig með því að sprengja þessar sprengjur í Sahara. Nú hafa þeir vissulega ekki stækkað sig í augum almenningsálitsins í heiminum. Þeir hafa gert þetta í trássi við bandamenn sína, af því að þeir neituðu að fá þeim í hendur kjarnorkuvopn. Það veit hvert mannsbarn. Þegar þjóð eins og Frakkar byrjar að sprengja og læra stafrófið í hinu flókna kveri kjarnorkunnar, eru þeir að stíga fyrstu skrefin, eins og hv. 1. þm. Austf. benti hér á áðan, og er því vísindalega ekki um neina nýja hluti að ræða. Ég efast ekki um, að þeir njósnarar, sem hafa starfað fyrir Sovétríkin í kjarnorkuverum vesturveldanna síðan stríðinu lauk. hafi fært Sovétríkjunum á silfurbakka 10–20 sinnum, svo að ég nefni einhverjar tölur, meiri ég mikilsverðari vitneskju um kjarnorkuframleiðslu heldur en Frakkar hafa lært af sínum sprengjum. Sovétríkin gátu fagnað kjarnorkusprengingum Frakka, af því að þær hafa gert Atlantshafsbandalaginu, Frökkum sjálfum og hinum frjálsa heimi ógagn. En það eru ekki röksemdir, sem hægt er að taka alvarlega, ef á að telja, að þessar tvær eða þrjár sprengjur í Saharaeyðimörkinni séu tilefni til þess að sprengja 24 stórsprengjur, þ. á m. 30–50 megatonna sprengjur. Þegar litið er á kjarnorkumálin í heild, blasir við, að í síðustu styrjöld framleiddu Bandaríkjamenn kjarnorkusprengjur; og munu hafa gert það í þeirri trú, að um væri að ræða kapphlaup á milli þeirra og þýzkra vísindamanna um það, hvorir yrðu fyrri til. Fylgdi því kapphlaupi og úrslitum þess væntanlega, hvorir mundu sigra í styrjöldinni og ráða heiminum, nazistar eða hinar frjálsu þjóðir. Sprengjurnar voru sprengdar í lok styrjaldarinnar, og menn um allan heim hafa, hvorum megin sem þeir voru í stríðinu, haft mikla samúð með því fólki í Japan, sem varð fyrir þeim, og það er von allra, að það fólk verði ekki aðeins það fyrsta, heldur og það síðasta á þessari jörð, sem lætur lífið fyrir kjarnorkusprengingum. Mönnum varð þegar ljóst, að hér var um að ræða nýtt ógnarvopn, sem mátti ekki fara með á sama hátt og önnur vopn, sem beitt hafði verið Í átökum þjóða. Þess vegna kom fram þegar í lok stríðsins, 1946, Baruch-áætlunin svonefnda frá Bandaríkjunum, þar sem Bandaríkin buðust til að láta þessa sprengju og allt, sem henni fylgdi, af hendi og að stofnun; sem Sameinuðu þjóðirnar settu upp og stjórnuðu, skyldi taka við öllu saman. Baruch-áætluninni var hafnað, því miður, getur mannkynið sagt, - en ef við viljum horfa raunhæft á heimspólitík, má segja, að það sé skiljanlegt, að Sovétríkin skyldu ekki fallast á áætlunina, því að leiðtogar Sovétríkjanna sáu vissulega, hvaða átök voru fram undan. Þeir sáu, að til að standast í þeim átökum yrðu þeir líka að hafa kjarnorkusprengju, og því varð ekkert úr þeirri áætlun, að Sameinuðu þjóðirnar tækju við kjarnorkuvopnum og yrðu eini aðilinn í heiminum, sem hefði þau á sinni hendi. Það er raunar athyglisvert í sambandi við þær fullyrðingar, sem hv. 4. þm. Austf. var með um, að Atlantshafsbandalagið væri árásarbandalag, sem gengist fyrir stórkostlegu vigbúnaðarkapphlaupi, að benda á það tímabil, þegar höfuðríki Atlantshafsbandalagsins höfðu ein allra ríkja kjarnorkuvopn. Kalda stríðið var byrjað, menn eins og Winston Churchill vissu vel og á undan mörgum öðrum, hvað var að gerast. Kalda stríðið var byrjað, en þessar þjóðir notuðu ekki sín kjarnorkuvopn, Ef það er rétt. sem kommúnistar segja í tíma og ótíma, að Atlantshafsbandalagið og allt, sem því við kemur, sé samsæri kapítalista, hermangara og annarra slíkra, sem miði að því að ráðast á Sovétríkin og brjóta niður sósiallstískt þjóðskipulag, af hverju slepptu mennirnir þessu tækifæri? Þó hlaut hver maður að vita, að forskotið mundi ekki verða nema nokkurra ára bil. En það tækifæri var ekki notað, og það tækifæri er farið. Það tækifæri fá þeir ekki - og sennilega engin önnur þjóð - nokkurn tíma framar. En þarna er raunar kjarninn í kjarnorkukapphlaupinu. Menn sáu og sjá, hvað getur orðið, ef annar aðilinn hefur augljósa yfirburði. Þess vegna keppast bæði Austur og Vestur við að hafa þessi vopn og sem fullkomnust, til að vera alltaf viss um það, að hinn hafi ekki betur og geti sigrað í trausti þess mismunar. Þetta jafnvægi óttans er óhugnanlegt að hugsa um fyrir friðsama borgara, en þetta er þó höfuðpólitísk staðreynd í því umhverfi, sem okkar kynslóð býr í, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Ég tók ekki þátt í neinum mótmælum, þegar það var upplýst, að Sovétríkin hefðu fengið kjarnorkusprengjur. Það var raunar ekki mjög mikið um þau mótmæli á vesturlöndum, af því að menn sáu þá heimspólitísku staðreynd, að þau hlytu að fá sprengjurnar líka. Þegar Sovétríkin höfðu fengið þessar sprengjur, var komið á það jafnvægi, sem margir trúðu að gæti orðið til þess, að hvorugur aðilinn snerti nokkru sinni þessi vopn. Úr því að kjarnorkuvopn einu sinni voru komin í þennan heim, virtist mörgum, að e.t.v. væri slíkt jafnvægi óttans bezta vonin um, að þessi vopn yrðu aldrei notuð. Ég hygg, að ástæðan fyrir því, að stórveldin þrjózkuðust gegn almenningsáliti heimsins við að hætta þessum sprengingum á árunum 1956 og 1967 og fram eftir 1958, hafi verið sú á bak við tjöldin, að þau voru ekki viss um, að aðstaða þeirra væri nægilega góð til að tryggja þetta jafnvægi kjarnorkuvopna eða jafnvægi óttans. Nú lesum við Þjóðviljann, sem framfylgir ekki þeirri stefnu að vera á móti kjarnorkusprengingum alls staðar, nema að mjög takmörkuðu leyti. Þjóðviljinn hefur ekki frá eigin brjósti, að því er ég hef séð, sagt neitt á móti kjarnorkusprengingum Rússa. Hann hefur birt á lítt áberandi stað mótmæli frá öðrum, en hann hefur líka birt stóra ramma með afsökunum fyrir Sovétríkin í sambandi við þetta uppátæki. Blaðið segir ekki einu sinni innan um sovétáróðurinn, eins og hv. 4. þm. Austf., að það sé á móti öllum sprengjum. Þjóðviljinn hefur beinlínis sett fram það, sem hann telur vera rök fyrir sprengingum Sovétríkjanna. Þau eru sú tölulega staðreynd, að hingað til hafa Bandaríkjamenn sprengt rúmlega helmingi fleiri kjarnorkusprengjur en Sovétríkin. Í því sambandi er rétt að taka tillit til þeirrar viðurkenndu staðreyndar, að vísindamenn, sem hafa starfað að kjarnorkurannsóknum hjá vesturveldunum, bæði í Bretlandi, Kanada og Bandaríkjunum, en verið kommúnistar að trú og starfi, hafa sem njósnarar flutt Sovétríkjunum svo mikilvægar upplýsingar um þróun þessara tækja, að kunnugir menn hafa látið sér um munn fara, að það hafi flýtt fyrir sprengingum í Sovétríkjunum um fjölda ára. Þegar við tökum tillit til þessa, tel ég, að það hafi verið fullkomlega réttmætt að segja, að það hafi verið eðlilegt jafnvægi og milli kjarnorkuveldanna, þegar þau bæði hættu sprengingunum seint á árinu 1958. Það felst því ekki í þeim tölulega mismun nein réttlæting á því, að Sovétríkin byrji aftur að sprengja. Ef sá tölulegi mismunur væri gild afsökun fyrir því að byrja aftur, hvers vegna drógu Sovétríkin það í 21/2 ár? Það mætti flytja langt mál um ýmis atriði í sambandi við ræðu hv. 4. þm. Austf. Ég vil enn aðeins nefna eitt, plötuna um, að Vestur-Þýzkaland sé undir yfirráðum nazista og undirbúi kjarnorkustríð í austur á nýjan leik. Mér er fullkomlega ljós sú hætta, sem er á endurvakningu nazismans. En ég get ekki tekið undir það, að nazistar ráði Vestur-Þýzkalandi, þó að þeir séu þar sjálfsagt til. Ég hygg, að nákvæm rannsókn mundi sýna, að þeir eru ekki færri og í ekki minni trúnaðarstöðum austan við járntjaldið í Þýzkalandi heldur en vestan. Það er athyglisvert, að einmitt íslenzkir kommúnistar eru búnir að eignast andlegt frændríki þar fyrir austan. Það er sem sagt við háskóla í norðanverðu Austur-Þýzkalandi, háskólann í Greifswald, starfandi svonefnd norræn stofnun, sem viðurkennt er að er áróðursmiðstöð og njósnamiðstöð fyrir kommúnista gagnvart Norðurlöndum. Þetta er viðurkennd staðreynd, og hafa verið birtar upplýsingar um það, hvernig sú starfsemi fer fram og hvernig þræðirnir eru á milli hennar og hinna utanríkispólitísku deilda í kommúnistaflokki Austur-Þýzkalands. Íslenzkir kommúnistar fara oft í pílagrímsferðir á þessar slóðir. Brynjólfur Bjarnason hefur verið þar og átt ýtarlegar viðræður við austur–þýzk yfirvöld um það, hvernig þau vildu taka að sér að þjálfa Íslendinga í kommúnistískum áróðursstörfum. Hann hefur flutt þar langa fyrirlestra með mjög merkum sögulegum upplýsingum um starf kommúnista fyrr á árum. Ég nefni þetta hér einmitt vegna þess, að yfirmaður þessarar stofnunar er fyrrverandi nazistaforingi á Íslandi, Þjóðverji, og hefur verið skjallega sannað, að hann var agent Hitlers hér á land. Hann er hinn andlegi faðir yfir þeirri stofnun, sem nú hefur slíka þýðingu fyrir allt starf kommúnista hér á Íslandi og raunar víða um Norðurlönd. Þessir menn ættu ekki að standa hér upp og prédika um völd nazista í VesturÞýzkalandi, þeir ættu að líta sér nær í þeim stofnunum, sem þeir sækja til vizku og styrk og hver veit hvað meira. Hv. 4. þm. Austf. endaði á því, sem jafnan fylgir, þegar kommúnistar tala um utanríkismál, að taka til umræðu það, sem hann kallar herstöð Bandaríkjanna á Íslandi. Ég vil aðeins minna á þá staðreynd, sem þarf ekki að spyrja um hér á Alþingi, að varnarliðið er hér á Íslandi samkvæmt samningum og hefur eingöngu varnarhlutverk, ein öngu rétt til aðgerða, sem eru varnareðlis. Íslenzk yfirvöld hafa aldrei léð máls á því, svo að mér sé kunnugt um, - þó að hæstv. ráðh. geti sjálfsagt gefið fyrir sitt leyti og stjórnarinnar um það upplýsingar, - að hér á landi væri nokkur aðstaða til árása á önnur lönd, nokkur vopn til slíkra aðgerða, þ. á m. auðvitað engin kjarnorkuvopn. Slík aðstaða er ekki á Íslandi og hefur ekki verið leyfð. Við höfum fylgt sömu stefnu og Norðurlöndin, Noregur og Danmörk, að því leyti, að þau leyfa ekki slíka árásaraðstöðu hjá sér heldur. Þetta vita Sovétríkin mætavel. Ég hef á flugsýningu á Reykjavíkurflugvelli horft á starfsmenn rússneska sendiráðsins taka kvikmyndir af öllum þeim flugvélagerðum, sem eru hér á Íslandi, og þeir vita vel, að engin þessara flugvéla gæti flutt kjarnorkusprengju eða gert slíka árás á Sovétríkin. En einmitt þessi staðreynd, að hér á landi eru ekki meiri hernaðartilburðir en miðlungsvarnir hjá sambærilegum þjóðum, en engin árásaraðstaða, - einmitt þessar staðreyndir kollvarpa öllum hótunum kommúnista árum saman um það, að hér séu skotmörk fyrir kjarnorkuvopn. Það má tala um, að eldflaugastöðvarnar í Englandi séu skotvopn fyrir kjarnorkusprengjur, af því að þar eru kjarnorkusprengjur, sem miðað er sjálfsagt austur yfir meginlandið. En það er ekkert slíkt hér á Íslandi, og þar af leiðandi eru allar hótanir, sem við erum búin að hlusta á árum saman, allar þær teikningar, sem við höfum séð í áróðurspésum kommúnista, þar sem þeir setja niður kjarnorkusprengjur á ýmsa hluta Íslands og teikna svo dökkt helský yfir Reykjavík, - þetta er allt vísvitandi áróður, sem miðar eingöngu að því að hræða Íslendinga frá þeirri utanríkisstefnu, sem yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar styður og nefur samþykkt við kosningar eftir kosningar. Hér er nákvæmlega sama baráttuaðferðin notuð að reyna að hræða með kjarnorkuvopnum eins og Krústjoff reynir með þeim sprengingum, sem koma í lok 22. þings kommúnistaflokksins, til að reyna að hræða í fyrsta lagi aðra kommúnista til hlýðni við hina rússnesku, og þá ekki sízt kínversku kommúnistana, og í öðru lagi til þess að reyna að hræða allt mannkyn til ótta við Sovétríkin, til þess að reyna að fá menn eins og okkur til að beygja okkur og segja: Jú, það er bezt að halda langan nefndarfund, það er bezt að taka upp strokleðrið og þurrka Sovétríkin út úr tillögunni, það er bezt að gera hana þannig, að hv. 4. þm. Austf., aðalagent alþjóðakommúnismans á Íslandi nú orðið, geti sætt sig við hana. Það yrði víst gagn að því fyrir heimsfriðinn. Komið hefur í ljós, að þessar rússnesku sprengingar eru í fyrsta lagi brot á kjarnorkusprengingahléi, sem allt mannkyn gerði sér miklar vonir um, eru í öðru lagi svo nærri Íslandi, að þær hljóta að varða okkur sérstaklega, og í þriðja lagi byggjast á svo stórum sprengjum, að ekkert, sem áður hefur verið gert, jafnast á við þær. Þessir viðburðir eru eðlilegt tilefni til þess, að Alþingi Íslendinga láti í ljós í fyrsta lagi mótmæli sín gegn þessum sprengingum, mótmæli þeim og skori á Sovétríkin að halda ekki áfram á þessari braut, lýsa síðan þeirri höfuðskoðun að skora á öll kjarnorkuveldi heims að gera hið fyrsta samkomulag um bann við tilraunum með kjarnorkuvopn og öruggt eftirlit með því. Ég legg áherzlu á síðustu orðin: öruggt eftirlit, því að ég veit vel, að ef við settumst á nefndarfund og tækjum upp strokleðrið, mundi því verða komið að, hvort það væri nokkur þörf að tala um þetta eftirlit. Sovétríkin hafa nefnilega aldrei viljað fallast á eftirlit með kjarnorkubanni, sem til nokkurs væri nýtt.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi leyfa mér að taka undir þau orð, sem hér voru mælt af formanni þingflokks Alþb., hv. 4. þm. Austf. (LJós), um afstöðu okkar almennt í þessum málum. Svo vil ég leyfa mér að átelja þá framkomu, sem hér er höfð við framlagningu þessarar till. af tveim flm. hennar. Hinn fyrri gerir það að sinni till., að þetta mál fari ekki í nefnd, að málið verði afgreitt í dag nefndarlaust. Það hefur ekki sérstaklega oft komið fyrir hér á Alþingi, að slíkar tillögur hafi verið gerðar. Upphaflega, þegar Atlantshafsbandalagið var rætt, var meiningin að afgreiða þetta svona, en varð ekki, þótt lítill væri sá nefndarfundur, og það þykir hér í þingsölunum bera vott um, að þeir, sem flytja slíkar tillögur og vilja ekki fá þær í nefnd, vilji frekar beita valdi en rökum. Ég veit ósköp vel og heyri það á þeim, sem með Atlantshafsbandalaginu standa, að þeir virðast mjög tilleiðanlegir til þess að beita valdi hér á Alþingi og brjóta þingreglur, og þeir hafa gert það fyrr. En ég veit ekki, hvort það er heppilegasti hátturinn, þegar verið er að ræða önnur eins alvörumál og kjarnorkumálin í heiminum núna, að koma fyrst og fremst fram sem valdbeitendur. Ég held, að það sé einmitt sú valdstefna, sem uppi er í veröldinni, það að útkljá hlutina með valdi, sýna, hvor sé sterkari, sem heiminum stafi hvað mest hætta af, vegna þess, hvílík vopn það eru, hvílík ógnatæki það eru, sem að vísu líka gætu verið til góðs, eins og kjarnorkan. sem mannkynið ræður nú yfir. Ég held því, að þeir, sem segjast vilja fara að flytja þann góða boðskap, mennirnir eigi að reyna að koma sér saman, eigi ekki að byrja með því sjálfir að beita valdi, þótt í smáu sé. Að vísu höfum við orðið varir við þessa tilhneigingu í ríkari mæti hér á Íslandi, ekki sízt nú í sumar og alveg sérstaklega nú í byrjun ágúst, að vægðarlaus valdbeiting ríkisvalds sé hið eina heppilega. Það er verið að sýna það, þótt í smáum stíl sé, hvernig sá hugsunarháttur eitrar afstöðuna á milli mannanna og veldur því, að menn berjast og menn hætta að skilja hverjir aðra, og leiðir yfir þjóðirnar ógnir og alls konar ill örlög. Ég álít, að mál eins og þetta eigi að fara í nefnd, eins og slík mál hafa farið hér áður. Og ef það er ekki meiningin, þá vakir eitthvað annað fyrir hv. flm. en það, sem ég hélt þó að hlyti að vera meiningin, þegar rætt er um svona mál, að reyna að beita áhrifum Alþingis Íslendinga til þess að stöðva kjarnorkusprengingar, koma í veg fyrir kjarnorkustríð og knýja fram allsherjarafvopnun. Ég hélt, að það væri ekki meiningin. Þó heyrðist mér það á því, sem hv. 5. þm. Vesturl. mælti hér áðan, og ég hélt, að það væri ekki meiningin fyrst og fremst að sprengja hér pólitískar púðurkerlingar, eins og hann var að gera, heldur að reyna að ræða hér mál af alvöru. Og þegar verið er að hafa fögur orð í framsöguræðu um það, að menn vilji, að menn reyni að sameinast um slík mál, þá stingur það nokkuð í stúf við það, sem brauzt út hjá hv. 5. þm. Vesturl., og gefur satt að segja tilefni til að fara að ræða allmarga hluti, þegar hann er búinn að koma inn á alla þá hluti, sem hann kom inn á. Það hefur ekki vantað hjá þeim mönnum, sem hér hafa talað fyrir þessari till., allþung orð. Sprengingarnar á kjarnorkusprengjum eru náttúrlega orðnar glæpsamlegar, þegar það eru Sovétríkin, sem gera þær, þótt þær hafi ekki verið það alltaf. Það er farið að túlka það, sem gerzt hefur undanfarið, sögulega gersamlega rangt. Það er svo farið af hálfu sumra, eins og hv. 1. þm. Austf., að bæta því inn í, að Rússar, þessir vondu Rússar, séu nú að nota Frakka sem skálkaskjól, þeir hafi framið hvers konar lævísi og þeir séu líklega að ógna frjálsum þjóðum heims, til þess að þær beygi sig. Ég held, að það sé ekki út frá svona forsendum, sem við eigum að ræða þessi mál. Vilji menn, eins og hv. 5. þm. Vesturl. fór að ræða hér áðan, fara að ræða um ýmislegt ástand í Þýzkaland, bæði að austan og vestan, þá er það vissulega hægt. En ég vil átelja það, að þm. hér í þessum ræðustól skuli leyfa sér að vera að sverta menn, sem vinna þó starf fyrir íslenzka menningu, eins og suður í Greifswald í Austur-Þýskalandi, og ég álít til skammar fyrir hv. 5. þm. Vesturl. að vera að rógbera hér prófessor Bruno Kress í sambandi við þessi mál, tilla hann hér sem nazistaforingja, mann, sem var rekinn úr nazistaflokknum hér, þótt hann yrði að vera í honum eins og flestir aðrir Þjóðverjar, sem hér voru þá, og reyna að spinna upp alls konar historíur, sem hann hefur verið með í sínu blaði um áróðursmiðstöð þar syðra, sem við eigum að hafa sérstakt samband við. Hann veit, að þetta eru allt saman lygar. Það er sjálfsagt af honum að bera fram svona lygar í Alþýðublaðinu, það er slíkt lygablað, að það er ekki til annars. Það dettur engum manni í hug nokkurn tíma að svara neinu, sem þar stendur. En það er allhart, að einmitt þeir menn, sem eru þó að reyna að vinna að því að reisa við virðingu og áhuga fyrir íslenzkri tungu og íslenzkum bókmenntum í Þýzkalandi, skuli einmitt fá þessa hluti framan í sig héðan. Það eru gefin út rit í háskólanum í Greifswald, það er alveg rétt. Það hafa líka verið gefin út sérstök rit þar í sambandi við Eystrasaltsvikuna. Í síðasta heftinu, mjög þykku og stóru hefti, þar sem eru alls konar bókmenntalegar rannsóknir og málslegar rannsóknir viðvíkjandi sögu Íslands og sögu Norðurlanda og annað slíkt, er m.a. alveg sérstaklega vel og vinsamlega skrifuð grein um Háskóla Íslands, þegar hann var 50 ára. Þótt Greifswald hafi á sínum tíma verið miðstöð nazista og einhverjir Íslendingar kannske haft samband við hana þá, skal ekki 5. þm. Vesturl. halda, að hann geti umsnúið svona hlutum. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég hafði þar komið minni ræðu, að ég hafði beint nokkrum orðum til hv. 5. þm. Vesturl. út af óviðurkvæmilegum orðum og rógi, sem hann hafði hér í frammi áðan og mér fannst alveg nægilegt að kæmi í hans blaði, frekar illa þokkaða blaði, en hann þyrfti ekki að vera að endurtaka hér á Alþingi, þar sem aðstaða er þó til þess að reka það ofan í hann. Satt að segja er það svo, að í Þýzkalandi og þá jafnt í Austur sem Vestur-Þýzkalandi hefur íslenzk menning og íslenzkar bókmenntir og íslenzk tunga ekki átt sérstaklega auðvelt uppdráttar eftir styrjöldina, m.a. vegna þess, hvernig nazistar höfðu á ýmsan hátt reynt að misnota okkar bókmenntir í sambandi við sínar kynstofnskenningar, þannig að við megum þvert á móti vera hverjum þeim þýzkum vísindamanni þakklát, sem vinnur að því að reyna aftur að fara að kenna íslenzka tungu og útbreiða íslenzka tungu og íslenzkar bókmenntir, hvort sem það er í Austur eða Vestur-Þýzkalandi. Og Bruno Kress hefur unnið ágætlega að þeim hlutum, hann og prófessor Bättke, sem lengi hefur verið íslenzkukennari í Leipzig og kom hér heim fyrir nokkrum árum og var fagnað hér vel. Og það er ákaflega hart til þess að vita, að þeir menn, sem eru að vinna gott verk fyrir íslenzkan málstað úti í löndum og fyrir okkar menningu, skuli vera svívirtir hér heima, en tekur þó fyrst í hnúkana, þegar hér á Alþingi er farið að bera fram slíkan róg eins og hv. 5. þm. Vesturl. bar nú fram. Hinu þarf ekki að svara, hve fjarri og vitlaust það er, sem hann heldur fram viðvíkjandi áróðursmiðstöðvum og öðru þar syðra. Hitt er svo ekkert undarlegt, þó að greinar, bæði eftir mig, eins og einu sinni var verið að vitna í í Alþýðublaðinu og slá mjög mikið upp, og aðra menn komi í þýzkum blöðum. Það er ekkert undarlegt, og hef ég satt að segja sjaldan séð hlægilegri meðferð á hlutunum en þá, sem þessi hv. þm. hefur reynt að hafa í frammi í sambandi við að snúa út úr slíkum greinum. En ég skal ekki gera það að lengra umtalsefni hér, heldur sagði ég þetta aðeins til þess, að það stæði ekki ómótmælt, heldur væri rekinn ofan í hann sá rógur, sem hann hafði hér í frammi. Svo spurði hv. 5. þm. Vesturl., hvernig í ósköpunum hefði staðið á því, meðan Ameríkumenn hefðu haft einir sprengjurnar, - það sannaði, að það væri ekki mikill árásarkrafturinn í þeirra bandalögum, - að þeir hefðu ekki lagt til stríðs við Sovétríkin á árinu 1951 eða þar í kring. Er hv. þm. búinn að gleyma svo gersamlega, eða hefur öll veraldarsagan snúizt svo í hausnum á honum, að hann muni nú ekki lengur? Man hann ekki einu sinni eftir Kóreustyrjöldinni? Man hann ekki einu sinni eftir því, að Ameríkumenn stóðu í stríði þar við Norður-Kóreu og síðan við Kínverja? Þá byrjaði Suður-Kórea að undirlagi Dulles, og svo framarlega sem hv. 5. þm. Vesturl. vill fara að rökræða það, þá er það velkomið. Þar byrjaði Suður-Kórea, rétt eftir að Dulles var búinn að athuga þar vel allar aðstæður og sjá til þess, að nægileg hergögn og annað slíkt væri þangað komið, til þess að leppar þeirra í Suður-Kóreu gætu haldið af stað. Og kannske hv. þm. sé líka búinn að gleyma því, að þessi styrjöld, sem Suður-Kórea og fasistaforingjarnir þar hófu, var þá básúnuð út í heiminum sem varnarstyrjöld vesalings lýðræðisins í Suður-Kóreu, sem hefði orðið fyrir árásum af heimskommúnismanum, og ég man ekki, hve hjartnæm lýsingarorð voru notuð til þess að sýna fram á, hve dásamlegt lýðræði hefði verið í Suður-Kóreu og hve heimskommúnisminn væri nú vondur að ráðast á þetta ágæta land. Og hvað eru svo þessir sömu herrar, eins og hann, eins og hv. 5. þm. Vesturl., að segja nokkru seinna? Að mennirnir, sem hefðu stjórnað í Suður-Kóreu, væru með verstu fasistaföntum heimsins, árásarseggir og glæpamenn, sem fólkið seinna meir bylti þar frá völdum og Ameríkumenn reyndu að þvo hendur sínar af. Nei, vissulega, þessi leppbandalög Ameríkumanna og leppríki þeirra reyndu á þessum tíma svo sem, hvar þau gætu. Þau reyndu sig þarna í Kóreustyrjöldinni og fóru á rassinn á endanum, og þeim hefur líklega ekki litizt sérstaklega efnilegt að fara að leggja í stærri slag út af því. Og þurftu ekki einu sinni Sovétríkin að grípa þar inn í. Ég man ekki betur en kínverski herinn, þó að hann hafi þá verið svo að segja nýkominn úr 30 ára borgarastyrjöld, hafi aðstoðað Kóreumenn við það að reka Ameríkumennina til baka. Hann heldur kannske, hv. 5. þm. Vesturl., að önnur stórveldi Atlantshafsbandalagsins en Bandaríkin hafi ekki sýnt sig í neinum slíkum aðförum þennan tíma og hafi bara stundað friðsamlega iðju. Er hann t.d. búinn að gleyma hernaði Frakka í Víet-Nam, 7 ára stríðinu, 7 ára nýlendustríði, með svívirðilegustu stríðum, sem háð hafa verið, vegna aðferðanna, sem notaðar voru í því, áður en blóðbaðið í sambandi við Alsír byrjaði? Er þessi hv. þm. búinn að gleyma, hvað gerzt. hefur á þessum tíma, eða er hann bara svona, eins og hann vilji ekki sjá það? Hafði ekki Frakkland nóg að gera með 7 ára stríði í Víet-Nam að reyna að berja niður þá þjóð, sem vildi þar reyna að afla sér frelsis og brjóta af sér nýlendufjötrana? Ætli þeir hafi verið færir um að gera miklu meira, svo að Bandaríkin hefði kannske langað til þess að siga þeim út í styrjöld í Evrópu? Sýnist ekki þessum hv. þm., að Frakkar hafi ekki aðeins farið á rassinn í Víet-Nam og orðið að gefast upp, heldur hafi átt fullt í fangi með að standa síðan í stríðinu í Alsír? Eru þeir ekki búnir að standa nú önnur 7 ár í styrjöld þar, án þess að geta einu sinni barið niður frelsishreyfingu þeirrar þjóðar? Hafa ekki þessir forverðir frelsisins, eins og hann kallar þá stundum, Atlantshafsbandalagið, - hafa þeir ekki verið að styðja Frakka allan þennan tíma í Alsír? Hefur ekki verið barizt með NATO-vopnum þar? Og ætli Frakkar hafi verið aflögufærir til þess að fara í styrjöld í Evrópu á meðan? Ég vil segja þessum hv. þm. það, að þó að hann geti í Alþýðublaðinu logið eins og hann vill og hafi e.t.v. einhverja menn þar til þess að trúa sér, þá þýðir ekkert fyrir hann að koma upp hér á Alþingi og ætla að fara að tala eins og hann talar í Alþýðublaðinu. Hann fer að tala um, að Sovétríkin hafi rofið eitthvert hlé. Að svo miklu leyti sem hlé var, þá voru það Sovétríkin, sem hófu það einhliða. En hverjir rufu það hlé? Voru það ekki Frakkar? Heldur hv. 5. þm. Vesturl., að hann þurfi að segja okkur nokkurn skapaðan hlut um, hvað þar hafi verið að gerast í sambandi við þær sprengingar? Ég býst við, að hann sé ekki svo blindur á þróunina í Evrópu, sem nú fer fram, bæði á sviði iðnaðarins og hertækninnar, að hann sjái ekki, hvað þar er að gerast, að hann sjái ekki það, að Vestur-Þýzkaland, sem nú hefur á þessum 10 árum farið fram úr bæði Englandi og Frakklandi hvað iðnaðarframleiðslu snertir, farið stórum fram úr þeim, er orðið voldugasta iðnaðarlandið í Vestur-Evrópu, - að þetta VesturÞýzkaland vill reyna að gera sínar kjarnorkutilraunir. Eins og mönnum þurfi nokkuð að blandast hugur um það, hvernig stendur á því, að Frakkar fóru að gera þessar tilraunir, - eins og menn viti ekki, að þýzku efnahringarnir, þýzka auðvaldið standi á bak við þá og aðstoði þá í því. Við getum hugsað hvað sem við viljum um Þjóðverja, en við vitum, að þeir eru með fremstu vísindamönnum heims, ekki sízt á sviðum efnafræðinnar, og að jafnvel sumir þeirra vísindamanna á sviði efnafræðinnar reyndust það drengilega, að þeir létu það vera á Hitlerstímunum að halda áfram vísindalegum tilrannum með þau vopn, sem hefðu getað leitt til uppgötvunar kjarnorkunnar fyrir þýzka nazismann. En við skulum þess vegna gera okkur alveg ljóst, að þegar vesturþýzka herveldið er að reisa sig á ný, vill það með öllum sínum efnaiðnaði fá aðstöðu til þess að geta tekið þátt í þessu kapphlaupi stórveldanna. Bandaríkin og Bretland hafa af mjög eðlilegum ástæðum verið hrædd við að veita þeim það. Þau hafa þess vegna verið að gera sínar eigin tilraunir, og sambandið á milli Vestur-Þýzkalands og Frakklands er orðið svo náið, að þær tilraunir eru gerðar beinlínis til þess að flýta fyrir kjarnorkuhervæðingu þýzka hersins. Þetta eru hvort tveggja Atlantshafsbandalagsríki, sem hann og raunar Ísland eru í svona ákaflega ástsamlegu sambandi við. Við skulum ekki reyna að vera að breiða neitt yfir þetta. Hv. þm. fór að tala hér um hershöfðingja Hitlers. Þeir eru ekki bara í Vestur-Þýzkalandi nú með fremstu mönnum. Ég veit ekki betur en sjálft Atlanshafsbandalagið hafi kosið sér sem einn af sínum höfuðleiðtogum einn af kunnustu herforingjum Hitlers, Speidel, einn af þeim mönnum, sem strax frá því á árunum milli 1930 og 1940 stóðu í því að myrða fremstu friðarboða í Evrópu þá, eins og franska utanríkisráðherrann, þannig að svo framarlega sem hv. 5. þm. Vesturl. vill fara að rekja Evrópusöguna á þessum tíma, þá erum við reiðubúnir til þess. Við erum alveg reiðubúnir til þess að ræða við hann. Og ég skal ekki fyrir mitt leyti láta neitt eftir liggja í þeim efnum, ef hann kærir sig um að fara út í það. Hins vegar, þegar við erum að ræða önnur eins mál og kjarnorkuvandamál heimsins nú, þá skelfingu, sem vofir yfir öllu mannkyninu með áframhaldandi þróun þessara voðalegu kjarnorkuvopna, þegar menn hins vegar sjá fram á, hvílíkar allsnægtir væri hægt að skapa mönnunum, svo framarlega sem þeir fengju í friði að nota það óskapaafl, sem þarna er hægt að leysa úr læðingi, til friðsamlegrar framleiðslu, þá skulum við þess vegna heldur halda okkur að því, hvað raunverulega er að gerast í heiminum í þessum efnum, heldur en nota þetta aðeins í okkar karp hér heima um pólitík, eins og hv. 5. þm. Vesturl. svo greinilega vildi reyna að gera. Og ég vil einmitt út frá því ræða þetta mál nokkuð, þó að ég um leið neyðist til að koma inn á að gefa tilefni ýmislegt af því, sem hér hefur verið haldið fram. Þessi saga byrjaði með því, að Bandaríkin vörpuðu kjarnorkusprengjum á Hiroshima og Nagasaki. Og upp undir það eins margir menn og hér búa á Íslandi voru drepnir í einu með þeim sprengjum, og þeir, sem urðu fyrir geisluninni frá þeim sprengjum, búa að því enn þá, og enn er að deyja fólk, sem færzt hefur upp allan þennan tíma af afleiðingum þeirra sprengna. Það hefur oft verið sagt, að kjarnorkusprengingarnar í Hiroshima og Nagasaki hafi raunverulega ekki verið endalok annarrar heimsstyrjaldarinnar, heldur byrjun þeirrar þriðju. Því hefur oft verið haldið fram af herforingjum eða herfræðingum, að Bandaríkin hafi varpað þessum sprengjum ekki fyrst og fremst til þess að brjóta Japani á bak aftur, heldur til þess að hræða Sovétríkin, það hafi verið byrjun hins kalda og byrjun jafnvel hins þriðja stríðs. Menn óttuðust undireins, hvert væri stefnt, ef svona ægileg vopn ættu að verða notuð í viðureigninni á milli manna. Illar hafa styrjaldir þótt fram að þessu hjá mannkyninu, en meðan barizt var þó með sverðum eða byssum, þá lá þó aldrei við, að mannkyninu yrði útrýmt eða óbornum kynslóðum yrði að blæða fyrir þau stríð, sem háð hefðu verið. En menn sáu fram á, um leið og Bandaríkin tóku þetta vopn í sína þjónustu í lok annarrar heimsstyrjaldarinnar, að nú mundi vera sá eldur laus, sem erfitt yrði að slökkva. Það var þess vegna þá uppi mikill áhugi hjá mörgu fólki fyrir því að reyna að knýja fram breytingar í þessum efnum, tryggja á einhvern hátt, að þessi beiting kjarnorkuvopna og þessar tilraunir með kjarnorkuvopn yrðu stöðvaðar. Það var m.a. þá farið fram á það að safna undirskriftum um allan heim undir ávarp, sem kennt var við Stokkhólm og hljóðaði eitthvað á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: Vér heimtum skilyrðislaust bann við kjarnorkuvopnum, vopnum til að skelfa og myrða friðsaman almenning. Vér krefjumst þess, að komið sé á ströngu alþjóðlegu eftirliti til tryggingar því, að þessu banni verði framfylgt. Vér álítum, að hver sú ríkisstjórn, sem beitir kjarnorkuvopnum, gegn hvaða þjóð sem er, fremji afbrot gegn mannkyninu og geri sig seka um stríðsglæp. Vér heitum á alla góðviljaða menn hvarvetna um heim að undirrita þetta ávarp. Þetta var Stokkhólmsávarpið svokallaða. Ég veit ekki, hvort þeim mönnum, sem leggja þessa till. fram hér nú, finnst þetta ávarp voðalegt eða hvort þeim finnst það bara eðlileg, mannleg viðbrögð að semja svona ávarp og reyna að fá menn til þess að skrifa undir það. En muna menn nokkuð, hvað var sagt og hvað var skrifað og hvað var gert, þegar reynt var að fá menn hér á Íslandi, hér í Reykjavík m.a., til þess að undirrita þetta ávarp? Það var sagt af hálfu Morgunblaðsins og ýmissa fleiri, að hér væru á ferðinni óskapleg vélabrögð, hér væri á ferðinni lævís og lymskuleg aðferð heimskommúnismans til þess að svipta hinar frjálsu þjóðir því vopni, sem þær hefðu. Það var leystur úr læðingi hamslaus áróður, sérstaklega hér í Reykjavík, þar sem menn voru varaðir við að skrifa undir þetta. Og það var ekki nóg með það. Það var komið af stað svo að segja andlegri ógnarherferð til þess að hræða menn frá því að skrifa undir. Ef ég man rétt, var það í þessu sambandi, sem núv. biskup landsins var brennimerktur í Morgunblaðinu með orðunum „hinn smurði Moshvaagent,“ til þess að sýna fyrirlitningu þess blaðs á því, hvílíkir menn það væru, sem vildu heimta bann gegn kjarnorkuvopnum. Svona gekk áróðurinn. Svona var hamazt allan þennan tíma. Var þetta þá kannske vegna þess, að engin hætta væri á, að svona vopn yrðu notuð? Á árinu 1953 var t.d. mikið um þetta rætt, eftir þá miklu vetnissprengingu Ameríkananna á Kyrrahafinu, og fóru fram allmiklar umr. um þetta. New York Times sagði 18. marz 1953 frá því, sem farið hefði á milli Eisenhowers forseti og Dulles, hvað þeir hefðu talað og látið í ljós um þessi mál. Og þar kom m.a. fram, að Eisenhower forseti hefði í þingræðu 17. marz lýst því yfir, að hann mundi ekki hika við að taka sér sjálfdæmi um, hvað telja bæri árásarógnun við Bandaríkin, og hefja atómstyrjöld umsvifalaust, ef því væri að skipta, og síðan stóð orðrétt í New York Times: „Forsetinn kvaðst mundu forðast dæmi fortíðarinnar, svo sem Normandíinnrásarinnar í Evrópu haustið 1944, og beita nýjustu vopnum og aðferðum atómaldarinnar. Hvern þann forseta, sem léti undir höfuð leggjast að grípa til vopna andspænis tortímingunni, þann forseta væri of vægt að draga fyrir landsdóm og setja hann af embætti, hann ætti skilið að hengjast, sagði Eisenhower af tilfinningu. Ef svo færi, að hann gerði einhliða ákvarðanir á þjóðhættustund, mundi hann kalla saman þing eftir á, svo fljótt sem unnt yrði, til þess að veita stríðsaðgerðunum stuðning. Hann tók samt fram, að ef tíminn leyfði, mundi hann telja æskilegra, að árásarógnunin væri rædd af þinginu, áður en hann hæfist handa: Þetta voru orð úr New York Times. M.ö.o.: þáv. forseti Bandaríkjanna var reiðubúinn að beita kjarnorkuvopnum í stríði þá. Ég held, að viðbrögðin, sem nú hafa komið fram, sýni nokkuð áþreifanlega, að afstaða ýmissa manna fer nokkuð mikið eftir því, hverjir það eru, sem á vopnunum halda. Eins og hv. 4. þm. Austf. skýrði hér frá áðan, höfðum við komið hér fram, þáv. þingmenn Sósfl., með till. 1953, áskorun um að framkvæma ekki fleiri tilraunir með vetnissprengjur og taka upp samninga um bann gegn framleiðslu kjarnorkuvopna. Og þessi till. okkar þótti af meiri hluta Alþingis þá ekki rétt - og af hverju? Hún þótti ekki rétt vegna þess, að það mundi ekki vera nóg að skora á stórveldin í veröldinni að hætta við kjarnorkuvopnin og beita þeim ekki, heldur mundi óhjákvæmilega þurfa að afvopna heiminn. Það stóð þá í nál. meiri hl. utanrmn. svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Meiri hlutinn telur, að raunhæfasta leiðin til þess að bægja frá heiminum hinum geigvænlegu vítisvopnum nútímans, hverju nafni sem þau nefnast, þar með talin kjarnorkuvopn og vetnissprengjur, sé allsherjarafvopnun undir alþjóðlegu eftirliti.“ Og sú tillaga, sem meiri hl. lagði fram, var síðan samþ. hér einróma og hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta, - það var 13. apríl 1954: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skora á Sameinuðu þjóðirnar að beita sér af alefli fyrir allsherjarafvopnun, sem tryggð verði með raunhæfu, alþjóðlegu eftirliti, enda er það öruggasta ráðið til þess að koma í veg fyrir framleiðslu og notkun kjarnorkuvopna og vetnissprengjunnar í hernaði, en tilraunir Bandaríkjanna og Sovétríkjanna með þau vopn hafa sýnt, að í þeim felst geigvænleg og yfirvofandi hætta fyrir mannkynið og framtið þess, ef ekki tekst með alþjóðlegum samtökum að hindra, að ný heimsstyrjöld brjótist út. Þetta var samþykkt Alþingis um þessi mál, mjög merkileg samþykkt og söguleg. Og þó að ég hefði sjálfur verið með í að flytja öðruvísi till. í upphafi og hún yrði að víkja fyrir þessari, þá verð ég þó að segja, að sumu leyti held ég, að maður megi segja: því miður, að þessi samþykkt Alþingis hafi reynzt rétt, að heimspólitíkin hafi síðan sýnt það. Þó að ég hefði álitið það ákaflega æskilegt, að það væri hægt að greina kjarnorkuvopnin þarna frá, eins og við vildum gera í okkar tillögu, sósíalistar, þá virðist heimspólitíkin síðar hafa sýnt það. Meiri hluti Alþingis og Alþingi Íslands samþykkti síðan einróma þessa tillögu. Við virðumst nú standa frammi fyrir því, að í staðinn fyrir að aðgreina þessi tvenn vopn, eins og við sósíalistar gerðum þarna tilraun til og ég álít að hefði verið ákaflega heppilegt, að hægt hefði verið að gera, þá virðist þróunin í heiminum hafa orðið sú, að hin voldugustu ríki heims, sem með þessi mál fara, líti svo á, að þeim hafi verið nauðsyn að þróa síðan einmitt þessi ógnarvopn. Og á þeim sjö árum, sem liðin eru, síðan Alþingi gerði þessa samþykkt, hefur þessari tækni fleygt svo óhugnanlega fram, að skelfingu hlýtur að setja að hverjum manni, sem hugsar um það í alvöru. Það, sem gerzt hefur sérstaklega á síðustu fimm árum í þessu sambandi, er, að þróun eldflauganna hefur orðið með þeim hætti, að þar hafa komið til greina svo að segja alveg nýjar hættur, sem menn varla sáu þá. Það er farið að framleiða nú eldflaugar, sem er ekki aðeins hægt að skjóta heimsálfanna á milli, heldur eldflaugar, sem hægt er að skjóta út í himingeiminn, til tunglsins og lengra, og þróun þessara eldflauga til þess að bera jafnvel vetnissprengjur virðist vera eitt af því óhugnanlega, sem gerzt hefur á þessum árum. Við heyrum jafnvel um, að það, sem kjarnorkustórveldin nú leggi sérstaklega upp úr, sé að reyna að gera vetnissprengjurnar, sem þau framleiða, sem léttastar til þess að geta látið eldflaugarnar bera þær, losna við þann mikla þunga, sem hingað til hafi verið óhjákvæmilegur og aðeins öflugustu flugvélar hefðu getað borið. Og við heyrum, að Bandaríkin og Sovétríkin, hvort um sig, eigi jafnvel nú þegar sprengjur af öllum þessum gerðum, sem mundu nægja til að tortíma öllu mannkyninu, þannig að fyrir okkur, smáþjóðir og smáa í veröldinni yfirleitt, virðist ekkert á það bætandi, hve hættulegt ástandið er orðið hjá mannkyninu. Við sjáum á þessum sama tíma, að þessi kjarnorkustórveldi hafa setið að samningum um langt skeið og að þessir samningar, þó að þeim sé e.t.v. ekki öllum formlega slitið, þá hafi þeir ekki borið árangur. Um það, hvorum sé að kenna, er náttúrlega hægt að deila endalaust, og það er vafalaust hægt fyrir menn, eftir því með hvorum aðilanum þeir annars hafa meiri samúð í pólitísku tilliti, að færa fram öll möguleg rök og gagnrök til þess að dæma um þá hluti. Þar heldur einn þessu fram og annar hinu, og við höfum a.m.k. ekki enn þá verið kallaðir til þess að útkljá þá hluti. En á meðan þessu hefur farið fram, hefur annað gerzt í heiminum. Látum nú vera, það er út af fyrir sig stórfellt og þýðingarmikið og í þessu tilfelli ógnþrungið, hvernig þeir samningar hafa verið háðir og ekki tekizt, það felur í sér sínar ógnir, - en á meðan menn hafa setið þarna að samningaborði, hafa gerzt aðrir hlutir, þróunin í pólitíkinni í heiminum. Og við skulum muna það, að það er gamalt orðtak, að stríðin séu áframhald diplómatíunnar eða pólitíkurinnar með öðrum aðferðum. Og sú höfuðbreyting, sem orðið hefur í Evrópu á síðustu fimm árum, er þróun Vestur-Þýzkalands til að vera voldugasta iðnaðarríki hinnar kapitalistísku Evrópu. Ég verð að minna menn á það, þá sem samþykktu það hér á árunum að taka Vestur-Þýzkaland inn í Atlantshafsbandalagið, að það var þá gert á móti ósk, sem lá fyrir frá verkalýðshreyfingunni þýzku um að taka Vestur-Þýzkaland ekki inn, vegna þess að það mundi þýða þróun á ný á öllu því gamla auðvaldi og hervaldi, sem í Þýzkalandi hefur þróazt, það sem af er þessari öld. Það, sem gerzt hefur, er það, að Vestur-Þýzkaland er nú búið að ná sínum forna iðnaðarmætti. Vestur-Þýzkaland, sem hafði, ef ég man rétt, fyrir 10 eða 11 árum ekki helminginn af iðnaðarframleiðslu Frakklands eða Englands, það hefur nú af hlutfallsframleiðslu þess kapitalístískar heims 10%, þegar England hefur 7 og Frakkland 7. Vestur-Þýzkaland er á ný orðið voldugasta og sterkasta stóriðjuveldi hinnar kapitalistísku Evrópu. Samfara því hefur það gerzt, að Vestur-Þýzkaland hefur verið vopnað og gamli hernaðarandinn vakinn þar að nýju. Hershöfðingjar Hitlers stjórna nú á ný Vestur-Þýzkalandi, og ég vil minna á í því sambandi, þó að okkur verði tíðrætt um Hitler í því sambandi, að það vald, sem hleypti af stað tveim heimsstyrjöldum, 1914, 1939, hvað Þýzkaland snertir, það var ekki annaðhvort endilega persónan Vilhjálmur keisari eða Adolf Hitler, það var fyrst og fremst sjálft vestur-þýzka auðvaldið, stóriðjuvaldið í Ruhr, það vald, sem framleiðir og hefur framleitt í þeirri kapítalistísku Evrópu voldugustu hertæki af öllum þeim, sem þar hafa verið. Krupp er að nýju orðinn eigandi sinna gömlu verksmiðja, - maðurinn, sem dæmdur var fyrir stríðsglæpi í stríðslokin. Hann er nú einn ríkasti maður veraldarinnar, á nú að nýju öll þau tæki, sem hann og hans fjölskylda áður hafði notað til að hleypa tveim heimsstyrjöldum af stað. Og í Vestur-Þýzkalandi gerir auðvaldið, sem þar ræður nú, landakröfur, - það gerir kröfur til gerbreytingar á landamærum Evrópu. Vestur-þýzka auðvaldið og þess ríkisstj. neitar að viðurkenna þau landamæri, sem í Evrópu eru og slegið var föstum í lok heimsstyrjaldarinnar. Vestur-þýzka auðvaldið neitar að viðurkenna í fyrsta lagi Austur-Þýzkaland, neitar að viðurkenna þau landamæri um Oder-Neisserlínuna, sem aðskilja Þýzkaland og Pólland, neitar að viðurkenna þau landamæri, sem eru á milli Tékkóslóvakíu og Þýzkalands. M.ö.o.: það atriði, sem oft og tíðum a.m.k. hleypir styrjöldum af stað, að ein stjórn og eitt ríki álítur sig eiga part af öðru ríki og ætlar ekki að una við annað en fá það, - sú staðreynd liggur nú fyrir í Vestur-Þýzkalandi. Forustumenn Vestur-Þýzkalands, ríkisstj. Vestur-Þýzkalands og vestur-þýzka auðvaldið neita að viðurkenna þau landamæri, sem sett voru af hinum Sameinuðu þjóðum, af bandamönnum, þegar þýzki herinn gafst upp skilyrðislaust í stríðslok. Hvað þýðir þetta? Það þýðir, að það vofir nú yfir á ný, að vestur-þýzkt auðvald hefji stríð til að breyta landamærum Evrópu. Er þetta eitthvað, sem talað er út í bláinn hjá mér og þar sem ég er að gera þessum mönnum getsakir? Nei, Strauss, landvarnaráðherra Vestur-Þýzkalands, landvarnaráðherrann í Bonn, hélt ræðu í febrúar 1961, fyrir rúmu hálfu ári, þar sem hann sagði í fyrsta lagi, að annarri heimsstyrjöldinni væri ekki lokið enn þá. Það er að vísu kannske hægt að segja, að það sé formlega rétt hjá honum. Fyrst er þó þar við að athuga, að Þjóðverjar hafa gefizt upp í þeirri heimsstyrjöld. Það er ekki búið að gera við þá formlegan friðarsamning, en þeir hafa gefizt skilyrðislaust upp. Það kann að vera, þegar þeir nú með aðstoð Bandaríkjanna hafa vopnað sig á ný, að þeir afturkalli þá skilyrðislausu uppgjöf, og það virðist vera það, sem vakir fyrir Strauss í þessari yfirlýsingu. Hann segir, að annarri heimsstyrjöldinni sé ekki lokið. Í öðru lagi segir Strauss, landvarnaráðherra VesturÞýzkalands: Vestur-þýzka stjórnin viðurkennir ekki landamæri austur-þýzka alþýðulýðveldisins og Póllands, Oder-Neisserlandamærin. M.ö.o.: vestur-þýzka ríkisstjórnin, Strauss landvarnaráðherra hennar, gerir landakröfur af hálfu sinnar stjórnar. Í þriðja lagi segir hann, að Vestur-Þýzkaland viðurkenni ekki landamæri Þýzkalands og Tékkóslóvakíu, m.ö.o., að vesturþýzka stjórnin geri landakröfur á hendur Tékkóslóvakíu. Og í fjórða lagi segir Strauss, landvarnaráðherra Bonn-stjórnarinnar, að Bonn-stjórnin muni hafa kjarnorkuvopn 1962. Þetta er yfirlýsing frá hálfu landvarnaráðherra Vestur-Þýzkalands. Ef hv. 5. þm. Vesturl., sem virðist sérstaklega bera vestur-þýzku stjórnina fyrir brjósti og líta með björtum augum til þeirra, sem þar stjórna nú, kynnti sér dálítið þau bréf, sem koma nú til ýmissa stofnana hér í höfuðborginni frá Vestur-Þýzkalandi, þá sér hann kannske fylgja þeim kort, landakort af Evrópu, þar sem stendur á hvað snertir Austur-Þýzkaland og þau héruð af núverandi Póllandi, sem áður höfðu verið lögð undir Þýzkaland, og part af núverandi Tékkóslóvakíu, að þessi lönd séu til bráðabirgða hersetin af - svo kemur, hvaða aðilar það eru. M.ö.o.: áróður Vestur-Þýskalands fyrir því, að stórir hlutar úr Mið-Evrópu séu hersetnir af andstæðingum þess og það viðurkenni ekki þessa hersetningu, heldur hugsi sér með tíma að frelsa þessi lönd undan þeirri hersetningu, þetta liggur nú þegar fyrir í áróðri frá opinberum þýzkum stofnunum, sem senda hann m.a. til bankanna hér á Íslandi. Nú vil ég spyrja hv. þingmenn, ekki sízt þá, sem standa að þessari till. og sækja nú með miklu offorsi að fá hana fram, - nú vil ég spyrja þá: Ætlast þeir til þess, að Sovétríkin bíði og sitji róleg, þangað til Vestur-Þjóðverjar eru búnir að fá kjarnorkuvopn? Ég spyr þá. Ég spyr þá vegna þess, að þó að sumir þeirra séu farnir að gleyma nokkuð mörgu, þá muna þeir ef til vill eftir því, að það var háð heimsstyrjöld fyrir nokkru og að í þeirri heimsstyrjöld réðust Þjóðverjar á Sovétríkin og Sovétríkin þoldu í þeirri heimsstyrjöld líklega ægilegri þjáningar, meira mannfall og meiri skelfingar en nokkur þjóð hefur þolað í nokkurri styrjöld. Yfir 20 millj. manna misstu lífið. Hryllingsverk voru framkvæmd. Ég man eftir því, þegar Rauði herinn var tekinn að sækja á, hafði unnið sigurinn við Stalingrad og var kominn til Kiev, kom að gjánum við Kiev, þar sem Þjóðverjar höfðu drepið svo að skipti tugum þúsunda manna, sem skotnir höfðu verið af bökkum þessarar gjár og látnir falla niður í hana, svo að gjárnar voru fylltar með líkum, - ég man eftir því, þegar sagt var frá þessu, þá kom það í Alþýðublaðinu, svona væru nú hryllingssögurnar, sem verið væri að ljúga upp í stríðinu, og menn skyldu ekki taka þetta alvarlega. Skelfingunum, sem Sovétþjóðirnar höfðu orðið að þola, vildu menn þá ekki trúa. Menn trúðu ekki þessu, fyrr en ameríski herinn kom að Belsen. Þá vissu menn, og eins seinna meir, þegar þeir sáu Auswitsch, hvað það var, sem hafði gerzt. Það fór þingmannasendinefnd héðan til Sovétríkjanna fyrir nokkrum árum, - ég býst við, að hún hafi komið m.a. til Leningrad. Hún hefur máske fengið dálitla hugmynd um þær þjáningar, sem sú borg varð að þola þau þrjú ár, sem hún var umsetin, þegar yfir 11/2 millj. manna og mikið af því börn dó úr hungri og öðrum skorti, auk þeirra, sem féllu fyrir byssunum. Hver sá maður, sem setur sig inn í það, sem Sovétríkin urðu að þola í þeirri styrjöld, mun skilja, að Sovétríkin ætla sér ekki að horfa á það aðgerðalaust, að Þýzkaland verði vígbúið á ný til árása á sig, að hershöfðingjar Hitlers fái aftur í hendur ekki aðeins þá risavöxnu hergagnaframleiðsluvél, sem í Ruhr-héraðinu er, eina voldugustu í Evrópu, heldur líka kjarnorkuvopnin. Það liggja nú þegar fyrir upplýsingar um áætlanir og fyrirætlanir þýzkra herforingja í Vestur-Þýzkalandi um innrás í Austur-Þýzkaland og Tékkóslóvakíu. Hvað hefðu verið kallaðar á Hitlerstímum hugmyndir um slíkt skyndistríð? Það er áætlað sem þáttur í einni leifturárás að umkringja Berlín og stilla sósíallstísku ríkjunum frammi fyrir þeirri fullgerðu staðreynd, að það væri búið svo að segja á einum eða tveim dögum að taka þessi lönd, sem Strauss, landvarnaráðherra VesturÞýzkalands, var að gera kröfur til. Það, sem Sovétríkin segjast hafa viljað gera mönnum ljóst, - og það er bezt, fyrst á annað borð er verið að ræða hér um þeirra afstöðu og fara frekar ómildum orðum af þeim, sem hér hafa talað, sumum, um þeirra afstöðu, - það, sem Sovétríkin segjast hafa viljað gera mönnum ljóst, það er, að stríð, sem nú yrði háð, yrði óhjákvæmilega kjarnorkustríð. M.ö.o.: það sama, sem Alþingi sló föstu 1954, að það, sem yrði að gera, það væri ekki bara að banna kjarnorkuvopn, heldur að afvopnast, semja um afvopnun, - það er þetta, sem hefur verið að gerast á þessum síðustu árum. Við stöndum þess vegna frammi fyrir þeirri ægilegu staðreynd, hvort heldur okkur líkar hún eða ekki, - og ég ætla ekki neinum það hér inni, að honum líki sú staðreynd, - að í Vestur-Þýzkalandi eru menn við völd, sem heimta lönd, sem aðrir hafa, segjast ætla að taka þessi lönd. Þeir eru búnir að gera ráðstafanir og undirbúning til þess að geta með leifturárás tekið þessi lönd. Og hins vegar standa Sovétríkin og segja: Ykkur verður að vera það ljóst, að ef þið hefjið stríð til að taka þessi lönd, þá verður það stríð kjarnorkustríð. - Við getum deilt eins og við viljum um þetta. Við getum haft samúð með hverjum sem við viljum í þessum efnum, höfum vafalaust mismunandi samúð, en þetta er sú harða, kalda, óhugnanlega staðreynd, sem við stöndum frammi fyrir. Svo hafa Sovétríkin hafið tilraunir með kjarnorkuvopn. Hv. 1. þm. Austf. vildi leggja það svo út, að þau væru að ógna með því frjálsum þjóðum. Ég hef ekki skilið þær tilraunir svo. Ég hef skilið það svo, hvort sem menn eru samþykkir slíkum tilraunum eða. ekki, að tilgangur þeirra, Sovétríkjanna, sem þessar tilraunir gera, væri sá að segja valdhöfum Vestur-Þýzkalands: Þið skuluð ekki leggja í það ævintýri, sem leifturstríð af ykkar hálfu er, í þeirri trú, að það kosti ekki kjarnorkustyrjöld. - Ég skil þetta svona. Það er mjög harðvítugt svar, en það er svar, sem e.t.v. verður okkur skiljanlegt, þegar sú þjóð, sem segir það, hugsar til þeirra 20 millj. manna, sem létu lífið af þeirri þjóð í síðasta stríði vegna árásar Þjóðverja. Og þeir gera tilraunir og þessar tilraunir eitra andrúmsloftið. Við skulum ekkert draga úr því. Og við höfum hér talað um, að það eitrar andrúmsloftið hér hjá okkur líka, eins og allar aðrar slíkar tilraunir hafa gert. Og ég vil segja, þegar við tölum um þessar tilraunir, þá eitra þessar tilraunir líka andrúmsloftið í Sovétríkjunum. Þegar við tölum um þessar og aðrar tilraunir og hvað geislavirkt ryk getur þýtt fyrir komandi kynslóðir vitum við, að þessar tilraunir ógna líka börnunum í Sovétríkjunum, fæddum og ófæddum. Og þegar við tölum um, að okkar fiskistofn kunni að vera í einhverri hættu, - það getur vel verið rétt, þó að mér sýnist nú jafnvel, að sum blöðin hér snúi Golfstraumnum yfir í Norður-Íshafsstrauminn, þegar þau eru að birta fréttirnar um þetta, - þá liggur mér þó við að spyrja, þegar neðansjávarsprengjur eru sprengdar við Novaja Semlja: Eitrar það ekki fiskistofninn hjá þeim líka, hjá þjóð, sem meira að segja nú virðist vera að setja sér að verða einhver mesta fiskveiðiþjóð heims? Við skulum gera okkur alveg ljóst, að þessir óskaplegu hlutir, þessar tilraunir með kjarnorkuvopn, það eru tilraunir, sem bitna jafnt á sovétþjóðunum og hverjum öðrum. Þetta eru tilraunir, allar saman, sem gerðar hafa verið frá upphafi, þótt ægilegastar hafi verið þær, sem gerðar voru á lifandi mönnum, - þetta eru tilraunir, sem eru svo ógnþrungnar, að ég ætla það ekki neinum, ekki heldur forustumönnum Sovétríkjanna, og ég held vart, að þeir andstæðingar, sem sovétstjórnin á hér, mundu heldur ætla þá slíka menn, að þeir gerðu slíkar tilraunir, án þess að þeir væru alvarlega hræddir við eitthvað, sem er miklu verra. Ég held, að við megum ekki í þessum efnum hugsa of skammt. Ég held, að við séum að færast nær og nær barmi kjarnorkustyrjaldar og að við eigum að horfast í augu við það með allri þeirri alvöru, sem því fylgir. Þegar mennirnir eru farnir að beita öflum eins og þessum kjarnorkuöflum, sem þeir hafa leyst úr læðingi, þegar tortryggnin á milli þeirra er eins óskapleg og hún er í veröldinni núna, þegar tilhneigingarnar til þess að nota hvern einasta hlut, hve alvarlegur sem hann er, ýmist í smápólitísku áróðursstríði, eins og mér virðist eftir þeim ræðum, sem voru haldnar hér áðan, vera tilgangurinn með þessari till., eða hins vegar í hinum óskaplegu valdaátökum milli hinna voldugustu í heiminum, - ég held, að við verðum að gera okkur það ljóst, að þegar slíkt er orðið kapphlaupið, slík er orðin keppnin, slík orðin trúin á valdið og það sé það eitt, sem dugi í veröldinni, þá held ég, að við ættum að horfast í augu við þessar hættur af fullu raunsæi. Ég mundi í sporum þeirra manna, sem nú hafa borið fram þessa till. og fylgt henni úr garði á þann máta, sem þeir hafa gert, ef þeir ætla stjórnendum Sovétríkjanna það, sem þeir virðast þar ætla þeim, - ég mundi í þeirra sporum fara að spyrja: Hver er okkar aðstaða hér á Íslandi í kjarnorkustyrjöld? Hér hefur verið talað um þær hættur, sem af því stafa, að kjarnorkutilraunir séu gerðar, og ég dreg ekkert úr þeim hættum. Ég hef aldrei gert það og mun ekki heldur gera það nú. En hvað segja menn þá um það, ef við eigum eftir að lenda í kjarnorkustyrjöld, vegna þess að ekki hafi tekizt að koma á þeim skilningi og þeim velvilja á milli þeirra ráðandi afla í heiminum, að þau gætu samið um, hvernig mannkynið hagnýti aðra eins uppsprettu allsnægta og kjarnorkan getur orðið, þegar hún er hagnýtt fyllilega? Kjarnorkutilraunir hafa fyrir okkur eins og aðrar þjóðir heims illar afleiðingar. En þessir sömu menn, sem nú tala sumir hverjir hjartnæmt, sumir nokkuð gáleysislega um áhrif kjarnorkutilrauna, hvaða hlutverk hafa þeir ætlað Íslandi í kjarnorkustríði? Einmitt þessir sömu menn hafa staðið að því að gera Ísland að herstöð. Og við vitum það ósköp vel, við erum það vankunnandi, Íslendingar, í öllu, sem heitir hertækni, að við vitum ekkert um, hvenær þeir menn, sem hér hafa herstöðina, Bandaríkjamenn, kynnu að setja lér upp kjarnorkuvopn og beita þeim, og réðum heldur ekkert við það. M.ö.o.: við getum, ef sú öfugþróun, sem hefur verið að gerast í heiminum, ekki er stöðvuð, staðið frammi fyrir því að vera orðnir aðilar að slíkri kjarnorkustyrjöld. Og hér er fólk, þó að það sé ekki fjölmennt, 170-180 þúsund manns, sem þessir menn, sem hér hafa völdin, hafa ábyrgð á, þess lífi og þess tilveru, ef til slíkrar styrjaldar kemur. Það hefur verið talað um þátttöku Íslands í NATO eins og einhvern sjálfsagðan hlut til þess að styðja vestræna samvinnu og annað slíkt. Ég hef oft sagt það hér í umr. um þau mál og skal segja það einu sinni enn: Mér finnst ekki, að við hér á Íslandi, sízt við, sem höfum verið kosnir til þess að stjórna þessari þjóð, höfum sem fulltrúar þjóðarinnar, hvernig sem okkar samúð annars kann að liggja í veröldinni, efni á því að hugsa um annað í sambandi við stríð og styrjaldarhættur en hvernig íslenzk þjóð gæti lifað af slíka styrjöld, það sé nóg verkefni fyrir hvern þann, sem þessari þjóð á að stjórna, - hverjir sem það yrðu, sem sigruðu í slíku stríði, hverja samúð, sem við hefðum með einum eða öðrum aðilum í því stríði, þá væri það fyrst og fremst okkar skylda að reyna að sjá til þess, að íslenzk þjóð gæti lifað af. Það gerum við ekki með því að koma hér upp herstöðvum, draga landiðinu í styrjöld og gera það að skotmarki. Þess vegna held ég, að það hefði átt að taka þessa hluti miklu alvarlegar en hér er gert. Ég veit, að það er hægur leikur fyrir okkur að kýta hér, rífast, vera með áróður, taka upp staðreyndirnar, sem hvor aðilinn um sig heldur fram, rökin, sem hvor aðilinn um sig heldur fram, og rífast um það endalaust hér. Ég hef aldrei hugsað mér, að það ætti að vera hlutverk íslenzku þjóðarinnar. Ég hef litið svo á, að okkar þjóð væri, ef maður má nota svo hátíðlegt orð, sérstaklega til þess kölluð, frekar öllum öðrum þjóðum heims, að bera sáttarorð á milli þjóða og það líka stórþjóða og stórvelda. Við erum eina þjóðin í veröldinni, sem sjálf hefur ekki átt vopn í fjórar aldir, eina þjóðin í veröldinni, sem aldrei hefur háð stríð. Og við erum svo veikir, við erum svo smáir, að þar sem stóru þjóðirnar mundu skammast sín fyrir veikleika og ern svo viðkvæmar fyrir því að láta ekki finna neinn veikleikavott á sér, að þær jafnvel eiga til að þramma fram á yztu þröm styrjaldar þess vegna, þá þurfum við aldrei að skammast okkar fyrir að vera veikir. Við getum talað eins og barnið, sem biður þá stóru um að hlífa sér, þegar þeir eru að slást og sparka sín á milli. Mér finnst þess vegna alltaf, að Íslandi og íslenzkri þjóð hafi fyrst og fremst borið það hlutverk að reyna að skapa skilning á milli stórveldanna í heiminum. Kannske kann einhverjum að finnast, að fyrst við séum svona smáir, væri það einhver ofurmennska af okkur að ætla okkur slíkt. En ég held, að við þurfum ekki að bera neinn kinnroða fyrir slíkt. Við erum með stærstu þjóðum heims sem menningarþjóð. Við getum þolað samjöfnuð við hverja aðra þjóð veraldar og eigum þess vegna að geta talað í nafni þeirrar heimsmenningar, sem er í hættu, svo framarlega sem við förum að tala við stórþjóðirnar með fullri reisn einnar menningarþjóðar, en út frá barnslegri afstöðu þess smáa í heiminum. Og ég hef oftar en einu sinni og sá flokkur, sem ég tilheyri, gert tilraunir til þess, að Ísland taki slíka afstöðu. Það kemur máske ekki þessu máli við, en það er þó skylt því, að menn álasa þeim stórveldum, sem við eigast í veröldinni, þegar þau koma sér ekki saman, og einn segir máske, að þessi hérna hafi verið svo óbilgjarn, og annar segir, að hinn hafi verið það, og það má deila um það endalaust. En við Íslendingar höfum máske líka aðstöðu til þess að sýna þjóðum veraldarinnar, hvernig menn fari að því að koma sér saman. Ég hef oftar en einu sinni minnzt á það, að Ísland gæti verið fyrirmyndarland fyrir allar þjóðir heims í slíku efni. Við gætum hér heima sýnt, að hér væri þjóð, þar sem menn gætu komið sér saman um að leysa deilumálin, þar sem menn gætu skapað frið á grundvelli réttlætis, og ég hef oftar en einu sinni lagt til, að íslenzka þjóðin reyndi að gera slíkt, að það, sem kallað væri úti í heiminum kommúnistar og kapítalistar, atvinnurekendur og verkamenn, bændur og menntamenn, þeir aðilar, sem hjá einni þjóð búa, gætu sýnt það, að þeir gætu lifað saman í friði á grundvelli réttlaus. Ég álít, að við Íslendingar hefðum haft betri aðstöðu en flestar aðrar þjóðir heims til þess að skapa slíkt þjóðfélag hérna. Þó að við höfum oft barizt og barizt allhart, þó að okkar stéttabarátta, okkar flokkabarátta hafi verið allharðvítug, þá höfum við fram að þessu verið gæfumenn í einu tilliti. Það hefur aldrei flotið hlóð í þeirri baráttu, sem hér hefur verið háð. Það hefur enginn maður látið lífið, þótt tekizt hafi verið oft á á undanförnum áratugum hér heima. Mér sýnist, að nú, með þeirri stefnu, sem upp var tekin sérstaklega í sumar, stefni nú allt á ógæfuhliðina, það sé greinilegt, að nú eigi að stefna að því, að hér skuli það vera valdið, sem ræður. Það er ekki skirrzt við að brjóta raunverulega stjórnarskrána með þeim harðvítugu einræðisaðgerðum, sem hér var beitt í ágúst í sumar. M.ö.o.: mér sýnist, að í staðinn fyrir þróun í átt til friðar stöndum við nú frammi fyrir þróun í átt til harðvítugra og hættulegri átaka en við höfum nokkurn tíma lifað hér áður. Við skulum muna það, að ef við getum ekki komið okkur saman í svona litlu landi um, hvernig eigi að stjórna og hvað réttlátt sé, þá ferst okkur a.m.k. ekki að ætla að gera upp á milli þeirra, sem eru að eigast við úti í veröldinni. En ef við gætum komið okkur saman hér heima, ef við gætum reist hér þjóðfélag, sem íslenzka þjóðin öll stæði að, þjóðfélag á grundvelli réttlætis, þar sem friður virkilega ríkti, þá gætum við kannske líka farið að tala með nokkrum myndugleika út á við til þeirra stóru þjóða í heiminum. Ef við hins vegar leggjum inn á þá braut hér, að valdinu skuli fylgt, ríkisvaldið skuli gert kúgunarvald, þá sér enginn okkar fyrir, hvar það endar, og þá skulum við ekki heldur vera of vissir. Það eru kannske enn óvægnari aðilar en við hér heima, sem eigast við í veröldinni, og hvar taka þau enda, þau átök, sem nú fara þar fram? Þess vegna fannst mér það óhugnanlegt í byrjun þessarar umr., þegar flm. lögðu það til, að þetta skyldi allt samþykkt nú í dag, það skyldi ekki vera verið að hugsa um neina samninga, neitt samkomulag, neinar umræður, neina nefnd eða neitt slíkt, það skyldu öll þingsköp brotin - eða ekki beint brotin, heldur gengið fram hjá öllum þingvenjum. Þeir um það, sem slíkt vilja framkvæma og þannig standa að því, sem hefði átt að vera alvarleg lausn í málinu. Ég hef reynt með því, sem ég hef sagt, að leggja nokkur drög að því, hvernig ég álft að ætti að reyna að taka þátt í því að leysa þessi mál, sem ég lít ákaflega alvarlegum augum. Ég býst ekki við að leggja fram neinar till. í þessum efnum, það virðist vera lítill tími til þess. Það virðist vaka annað fyrir en að ræða raunverulega þessi mál. Ég get sagt mínar hugsanir, það, sem mér dytti í hug um, hvernig ég mundi hafa viljað haga þessu, og gæti líka formað það nánar. Ég mun ekki að sinni gera þetta að meira umtalsefni. En mér finnst farið í þeirri till., sem fyrir liggur, gáleysislega og af lítilli forsjá, en því meiri og harðvítugri pólitískri afstöðu, um þau ægilegu vandamál, sem við stöndum frammi fyrir.



Herra forseti. Ég vil taka undir þær óskir hv. 3. þm. Reykv. (EOl), að aldrei verði valdi eða afli beitt til þess að leysa deilumál á Íslandi. Ég vil óska þess, að hér megi lög og réttur ráða. Því meiri áherzla er leggjandi á þetta, þar sem fram hafa komið hótanir um það, að einmitt í hinum vandasömustu málum skuli afli verða beitt. Enginn þm. getur frekar afstýrt þeirri ógæfu en hv. 3. þm. Reykv., og vil ég eindregið mega treysta því, að hann hafi ekki hér mælt innantóm orð, heldur fylgi hugur máli og sannist það í hans verkum og þeirra, sem hann hefur úrslitaráð yfir. Hv. þm. talaði svo sem það væri eitthvað óvenjulegt og ef ekki beint í bága við þingsköp, þá á svig við þau, ef þetta mál væri afgr. nefndarlaust. Hann hefur sjálfur minnt á till., er hann flutti á árinu 1954 og var til umr. í Sþ. hinn 12. apríl það ár. Um þá till. sagði hann í sinni framsöguræðu, með leyfi hæstv. forseta: „Ég vildi mega óska, að það væri hægt að hafa samkomulag um það, að við afgreiðum þessa till. án þess, að hún færi til nefadar. Við vitum, að þótt t.d. utanrmn. eða einhver önnur slík nefnd tæki þessa till. til meðferðar, þá gætu varla orðið á því breytingar frá því, sem er, a.m.k. eins og lagt er til að hún sé orðuð á þskj. 719, ef menn á annað borð vildu eitthvað samþykkja í þessum efnum, og það álít ég að væri ákaflega vel farið og raunverulega ekki annað sæmandi fyrir okkur. Þetta sagði hv. þm. þá, og þetta á ekki síður við nú. Þá var málið að vísu sett í nefnd, en jafnframt tryggt, að það þyrfti ekki að tefja afgreiðslu málsins, og beinlínis yfir lýst, enda játar hv. þm. nú, að till. meiri hluta n. hafi verið betri og lýst meiri framsýni en kom fram í hans eigin upphaflegu till. Það, sem nú liggur fyrir, er ákaflega einfalt mál. Vilja menn mótmæla þessum sprengingum, sem átt hafa sér stað og að því er hv. 4. þm. Austf. gerði ráð fyrir að enn mundu eiga sér stað, á meðan tími er til, eða vilja menn láta þessi ógnartíðindi hjá líða án þess, að Alþingi Íslendinga láti uppi sinn vilja í málinu? Það varð ekki skilið annað af orðum hv. 4. þm. Austf. en hann gerði ráð fyrir, að eftir væri sjálf hin eiginlega helsprengja, að sprengingin mikla á mánudaginn var væri einungis upphaf eða lítil byrjun þess, sem menn eigi von á, samkvæmt yfirlýsingum Krústjoffs, fyrir mánaðarlokin. Þess vegna er það ljóst, að ef Alþingi á að láta málið til sín taka, þá er nú einmitt tækifæri til þess, tækifæri, sem má ekki láta hjá líða, og till. er svo einföld og öllum augljós, að ástæðulaust er að vefja málið fyrir sér eða blanda því inn í aðrar umr. Svarið við till. hlýtur annaðhvort að vera já eða nei. Annaðhvort eru menn samþykkir því, að þessar sprengingar hafi verið gerðar og skuli halda áfram, eða ekki. Annaðhvort óska menn eftir, að samkomulag komist á um bann við tilraunum með kjarnorkuvopn og öflugt eftirlit með því, eða ekki. Þetta eru einfaldar spurningar, sem menn hljóta nú þegar að hafa gert sér grein fyrir, hvernig svara eigi, þeir sem á annað borð vilja svara. Við höfum heyrt það áður, að hv. 4. þm. Austf. vill ekki svara þessum spurningum. Það er eðlilegt, að hann vilji tefja og vefja málið. En þingheimur vill yfirleitt svara spurningunum og svara þeim afdráttarlaust. Þá vil ég mjög mótmæla því, sem hér hefur komið fram, - ég heyrði það fyrst hjá 1. þm. Austf. og síðan aftur hjá 3. þm. Reykv., að þeir töluðu á þann veg, sem það væri rússneska þjóðin, sem bæri ábyrgð á þeim sprengingum, sem þarna hafa átt sér stað. Því fer fjarri, að svo sé. Það er sovétstjórnin, sem stendur fyrir þessu og hefur haldið sprengingunum lengst af leyndum fyrir sinni eigin þjóð, og enn er meira að segja með öllu óvíst, hvort rússneska þjóðin hefur fengið vitneskju um, hvers eðlis sprengingin s.l. mánudag var. En þannig vill til, að nú stendur yfir fundur austur í Moskvu, sem vafalaust gæti haft úrslitaáhrif um það, hvort þessu tilræði við mannkynið verður haldið áfram eða ekki. Það er 22. flokksþing kommúnistaflokksins, og samkvæmt því, sem skýrt hefur verið frá, þá eru þar staddir tveir fulltrúar flokks þeirra hv. 4. þm. Austf. og 3. þm. Reykv. Ef þeir fá vitneskju um einhuga samþykkt Alþingis til að mótmæla þeim óhæfuverkum, sem framin hafa verið, þá fá þeir einstakt tækifæri til þess að gerast á þessu mikla þingi málsvarar sinnar þjóðar, taka þar upp mótmæli Alþingis og láta rödd Íslands heyrast á þeim vettvangi, þar sem saman eru komnir þeir menn, sem öllu ráða um örlög rússnesku þjóðarinnar. Það væri drengskaparbragð, sem lengi mundi verða eftir munað, ef þessir tveir fulltrúar frá Íslandi gengju á þann veg erinda sinnar eigin þjóðar.



Herra forseti. Það er vissulega stórmál, sem hér er til umr., og því finnst mér, að það sé engin ástæða til þess, hvorki af hæstv. forsrh. né öðrum, að tala um á þessu stigi máls, að gerðar séu hér tilraunir til þess að vefja mál og tefja, þó að nokkurra klukkustunda umr. fari fram um það. Enn þá er a.m.k. algerlega ástæðulaust að vera með slík brigzl. Hér hafa engar tilraunir farið fram í þá átt að vefja þetta mál eða tefja. Í framsögu fyrra flm. í dag kom það fram, að hann teldi þetta mál þannig vaxið, að ástæðulaust væri að láta það sæta þeirri venjulegu þinglegu meðferð stórmála, að því væri að lokinni umr. vísað til nefndar til nánari íhugunar og athugunar þar, eins og eðlilegt er. Mér kom þetta undarlega fyrir sjónir. Ég gat ekki fallizt á það og get það ekki enn, að þetta mál sé svo lítilsvert, að það eigi ekki erindi til n. til athugunar. Ég get ekki heldur séð, að þær ógnir, sem vofa yfir heiminum í dag vegna kjarnorkustyrjaldarmættu, séu slíkt augnabliksfyrirbæri, að neins sé misst, þótt Alþingi gefi sér tóm til að athuga málið og flaustra ekki af afgreiðslu þess. Ekki get ég fundið, að það séu rök fyrir því, að málið skuli ekki fara til n. Ég hefði talið á allan hátt bezt viðeigandi, að þetta mál hefði sætt í hvívetna þinglegri meðferð og að Alþ. hefði gefið sér eðlilegt tóm, án alls dráttar, til þess að afgr. það með virðulegum hætti. Ég vil því leyfa mér að fara fram á það við hv. flm., að þeir fallist á, að málið verði athugað í n., og sé ég ekki annað en það hljóti að vera hægt að afgr. málið að nefndarathugun lokinni á morgun. Það má vel vera, að við þessari ósk verði ekki orðið, en hún er eðlileg, hún er réttmæt, hún er þingleg. Hæstv. forsrh. vék að því áðan, að fyrir Alþ. hefði legið till. árið 1953 eða 1954, þar sem var skorað á Bandaríki Norður-Ameríku að hætta kjarnorkutilraunum, sem það kjarnorkuveldi var þá að framkvæma. Hæstv. ráðherra upplýsti, að þá hefði verið á það fallizt að láta till. fara til n., og það þýðir, að einmitt Sjálfstfl. hefur þá staðið að þeirri meðferð málsins. Tel ég þetta styðja að því, að hann ætti enn að hafa þá hina sömu afstöðu og ekki nú öndverða afstöðu við það. Nú er sams konar mál hér á dagskrá. Eini munurinn er, að nú er um að ræða kjarnorkusprengingar, sem Sovétríkin eru að framkvæma. Þá var um að ræða kjarnorkusprengingar, sem Bandaríki Norður-Ameríku voru að framkvæma. En það á vissulega ekki að valda gerólíkri meðferð á málinu á Alþingi. Hvers vegna á þá að hraða málinu? Jú, hæstv. forsrh. sagði, að því lægi á, því að landsfundur Krjústjoffs væri ekki enn þá búinn. Hann er svo lengi að því, hann Krjústjoff, að halda sinn landsfund. Hæstv. forsrh. er löngu búinn með sinn, til hans verður því ekki skotið neinum tilmælum héðan af. En það er hægt að koma þessum tilmælum frá Alþingi Íslendinga á landsfund Krústjoffs, og hæstv. ráðh. gerir sér miklar vonir um það, að ef afgreiðsla Alþingis sé eindregin og einróma í málinu, þá sé ekki alveg vonlaust um, að það ráði afgreiðslu málsins þar austur frá. Þetta fundust mér vera þau rök, sem hæstv. ráðh. kom upp í ræðustólinn áðan til þess að flytja. En mér finnst þau ekki veigamikil í alvarlegu máli og áreiðanlega meira flutt af gamansemi hæstv. forsrh. heldur en af hinu, að hann telji þetta vera þungamiðju málsins og þess vegna verði að hraða því og láta það ganga fram hjá n. og nefndarathugun. Menn hafa verið að víkja að því nokkuð hér í dag að rekja sögu kjarnorkusprenginga, og það gera flm. líka í grg. sinnar till. Þar víkja þeir að því, að Bandaríkin, Stóra-Bretland og Sovétríkin hafi hafið slíkar tilraunir m~eð kjarnorkusprengingar og hafi fengið fordæmingu almenningsálitsins í heiminum fyrir, svo hafi verið komið hlé á, þar til Sovétríkin nú rufu þessa samstöðu og hófu á ný kjarnorkusprengingar. Af hverju munaði flm. um að hoppa þarna yfir Frakkland? Úr því að þeir fóru að rekja sögu, af hverju voru þeir að sýna þá hlutdrægni að nefna ekki Frakkland, sem varð fyrst til að rjúfa það hlé, sem orðið var á um kjarnorkusprengingar? Það er ekki góðs viti. Þar er mér úlfs von, sem ég eyrun sé. Slík hlutdrægni er eins og fangamark, hún er eins og eyrnamark á till. Úr því að menn eru að rekja þessa sögu, sem ég álít ekkert aðalatriði í dag, hví er þá ekki staldrað við það, að Bandaríki Norður-Ameríku eru það veldi í veröldinni, sem hóf kjarnorkusprengingar og drap hundruð þúsunda, ef ekki milljónir manna? Sá veldur þó miklu, sem upphafinu veldur, eða svo hefur löngum verið sagt á Íslandi. Nei, það er ekki minnzt á það. Hins vegar kom það fram í ræðu hjá einhverjum ræðumanni í dag, að þannig stæðu nú sakir, að Bandaríki Norður-Ameríku mundu hafa sprengt um það bil helmingi fleiri helsprengjur en Sovétríkin. Það kemur ekki heldur fram í grg. till., og er það þó allathyglisverð söguleg staðreynd. En eins og ég sagði, þetta er ekki aðalatriðið, hversu nákvæmlega menn rekja þessa sögu. En illa fer á því, þegar Alþingi tekur svona alvarlegt stórmál fyrir, að áberandi hlutdrægni sé beitt í sögulegri túlkun till. eða með fskj., sem með henni er. Á þetta vildi ég benda, þó að ég telji það ekkert aðalatriði, vegna þeirra viðhorfa, sem Alþingi hlýtur að taka út af þeim atburðum, sem hafa verið að gerast undanfarnar vikur. En skemmd er það á till. og vekur grun um, að allt sé ekki af heilindum um flutning hennar. Frá mínu sjónarmiði er það svo, að þeir ræðumenn, sem fordæma kjarnorkusprengingar sem glæp gagnvart mannkyninu, eiga ekki að hafa á milli tannanna eitt stórveldið öðrum fremur. Þeir eiga að bendla Bandaríki Norður-Ameríku, Stóra-Bretland, Frakkland og Sovétríkin í einni bendu við þessa glæpastarfsemi gegn mannkyninu og hika ekki við. Þá fyrst þora þeir af óhlutdrægni að ræða um þessi mál. En það hefur ekki verið gert hér í dag sem skyldi. Ég finn enga afsökun fyrir því, að þessi glæpastarfsemi gegn mannkyninu var hafin, né heldur fyrir því, að eftir að hún hafði verið stöðvuð, skuli hún vera tekin upp á ný. Hins vegar eru það mannlegt, að menn þreytist, þegar menn t.d. eru; eins og einhver nefndi hér í dag, búnir að sitja 338 fundi til þess að fjalla um bann gegn kjarnorkusprengingum og um allsherjarafvopnun í veröldinni og ekkert gengur eða rekur, eingöngu fögur orð á báða bóga, en engin alvara um að leysa málið. Þá gera samningamenn það stundum að gera sig reiða og slá í borðið og vita, hvort ekki er með því móti hægt að fá andstæðinginn við samningaborðið til þess að taka með meiri alvöru á viðfangsefninu. En fullharkalegt er það og ábyrgðarlítið að reka hnefann í borðið á þann hátt að hefja slíkan leik sem kjarnorkusprengingar, sem vissulega er enginn leikur. Hafi þær verið hugsaðar þannig, þá tel ég jafnvel eftir 338 funda þóf, eins og einhver sögufróður hefur sagt í dag, að það sé engan veginn réttlætanlegt. En nú vil ég víkja að því: til hvers tekur Alþingi Íslendinga slíkt mál eins og þetta til umræðu? Hvers vegna er það tekið hér fyrir? Er það til þess, að það verði augljóst heiminum, að Alþingi Íslendinga og íslenzka þjóðin dragi sig sjálf í dilk með annarri hvorri fylkingu stórveldanna, sem mannkyninu stafar hætta af? Á tillöguflutningurinn að miðast við það? Á hann að setja það mark á Ísland? Nei, það á hann ekki að gera. Þá væri betur, að tillagan væri ekki flutt. Ef hún er í því formi, að hún sé af slíkri hlutdrægni fram borin og beri það með sér, þá er verr farið, að hún sé flutt. Það er hamingju Íslands til hinnar mestu óþurfar, það gæti verið örlagaríkt fyrir íslenzku þjóðina, ef Alþingi Íslendinga léti ályktun um þetta mál frá sér fara í slíku formi. Ég tel hins vegar fullkomlega réttlætanlegt og eðlilegt, að Alþingi Íslendinga láti til sín heyra um kjarnorkumálin. Það er engri þjóð sjálfsagðara en hinni litlu vopnlausu, friðsömu íslenzku þjóð. En hún á að gera það að mínu áliti á þann hátt að tjá sig sem einlægan og eindreginn andstæðing allra kjarnorkusprenginga í veröldinni, hvar sem þær séu framkvæmdar og hjá hvaða stórveldi sem það er gert. Ef tillagan er þannig, þá er hún Íslandi til sóma og þá er hún líkleg til að verða íslenzkri þjóð til blessunar og gagns. Ég vil því segja, að ef við viljum, að okkar ályktun, sem fer frá Alþingi í nótt eða á morgun, hafi áhrif og sé Íslandi til sæmdar, þá á þessi áskorun að mínu áliti að vera mótmæli gegn kjarnorkusprengingum Rússa, kjarnorkusprengingum Sovétríkjanna, sem hér eru efst í hugum manna, og gegn hvers konar tilraunum stórveldanna með kjarnorkusprengjur, - það er leikur að eldi, sem getur tært upp mannkynið og heiminn, - hún á að vera mótmæli gegn kjarnorkustyrjöldum allra kjarnorkuvelda og áskorun um allsherjarafvopnun. Og ég get ekki séð, að nokkur íslenzku þingflokkanna hafi gilda ástæðu til þess að láta nokkuð af þessu undan falla. Ég held, að það hafi verið hv. 5. þm. Vesturl. (BGr), sem viðurkenndi að vísu í dag í ræðu sinni, að hv. 4. þm. Austf. hefði margoft í ræðu sinni lýst því yfir, að hann væri á móti kjarnorkusprengingum, hvort sem þær væru framkvæmdar í austri eða vestri. En hann fullyrti í ræðu sinni, að hv. 4. þm. Austf, hefði ekki mátt heyra það, að Sovétríkin væru nefnd í ályktuninni. Þetta er misskilningur frá hans hendi. Það þola allir þm. Alþb., það er alveg ákveðin afstaða Alþb., að það megi án nokkurrar feimni nefna það í ályktuninni, að við séum að mótmæla kjarnorkusprengingum Sovétríkjanna. Þarna hefur því hv. 5. þm. Vesturl. verið í bardaga við vindmyllur, og vona ég, að hann fallist á það, að það var engin ástæða til að brigzla hv. 4. þm. Austf. um þjónkun við Sovétríkin, þegar hann hafði gefið þá yfirlýsingu, að hann og Alþb. væru á móti kjarnorkusprengingum, hvar sem þær væru sprengdar, hvort sem það væri í austri eða vestri. Ég vil hins vegar vænta þess, að það standi á engum í liði hv. stjórnarflokka að láta mótmæli sín ná til allra kjarnorkuvelda, að Sovétríkjunum nefndum. Vafalaust er það svo, að heiminum stendur ekki fyrst nú í dag eða á þessum seinustu vikum ógn af kjarnorkusprengjum stórveldanna. Sú hætta hefur vafalaust verið fyrir hendi, frá því að Bandaríkin sprengdu sína fyrstu sprengju, og síðan minnt á sig í hvert skipti, sem eitthvert stórveldið sprengdi kjarnorkusprengju. En svo mikið er víst, að skilningurinn á háskanum hefur ekki verið almennur í þessu landi, hann hefur ekki verið túlkaður í málgögnum hv. Sjálfstfl. og Alþfl. í löngu og átakanlegu máli fyrr en nú, að sterku sprengingarnar hjá Sovétríkjunum gátu vakið þennan skilning hjá þeim, og það er líklega það einasta góða, sem af þessum bölsprengjum getur leitt. En það er líka nokkuð, ef þær hafa vakið skilning ýmissa Íslendinga og kannske sams konar skilning víða um heim á því, að mannkyninu væri háski búinn af kjarnorkusprengingum, og tel ég það þá vel. Ég tel, að tillagan, sem hér liggur fyrir til umr. og afgreiðslu, taki ekki hlutdrægnislaust á öllum þáttum þessa stóra og örlagaríka máls. Ég tel, að í henni séu þrír meginþættir: Í fyrsta lagi eindregin mótmæli gegn sprengingum Sovétríkjanna á risakjarnorkusprengju, og þessum mótmælum fylgir áskorun um, að þau hætti nú þegar kjarnorkusprengingum sínum vegna þeirrar hættu, sem af þeim stafi. Þetta er gott, þetta er skýrt, það sem það nær, og má að mínu áliti samþykkjast. En þarna vildi ég mælast til þess, að bætt væri við, þar sem við eru komin að punktinum þarna, þar sem segir: „ og þar með íslenzku þjóðarinnar í voða. - þar kæmi ný málsgrein, eitthvað á þessa leið: Jafnframt mótmælir Alþingi og fordæmir kjarnorkusprengingar allra annarra kjarnorkuvelda. - Og hví skyldu ekki þeir, sem hiklaust og eindregið mótmæla og fordæma hinar ægilegu kjarnorkusprengingar Rússa nú að undanförnu, einnig beina máli sínu í ályktuninni frá Alþingi til þeirra kjarnorkuvelda, sem alls ekki er óhugsandi að næstu daga, eftir að við höfum afgreitt þetta mál, hefji kjarnorkusprengingar í jafnstórum eða kannske enn ægilegri stíl en Sovétríkin? Það er ekki heldur verið að gera slíkum veldum neinar getsakir, þetta eru allt veldi, Bandaríkin, Bretland og Frakkland, sem hvað eftir annað hafa sprengt ægilegar kjarnorkusprengjur, sem vissulega eru ekki fremur en þær sovézku hættulausar mannkyninu og veröldinni. Ég hef enga ástæðu til að ætla, að hv. stjórnarflokkar setji sig á móti því, að slík viðbót væri þarna tekin inn, þegar á engan hátt væri verið að draga úr upphafi tillögunnar sem mótmælum og fordæmingu á kjarnorkusprengingum Sovétríkjanna, sem tekið er fyrst og þannig augljóslega sett sem aðalorsök tillöguflutningsins. Ég fellst einnig fyllilega á framhald till., þar sem sérstaklega er mótmælt neðansjávarsprengingum, vegna þess að það getur stofnað afkomumöguleikum Íslendinga í hættu. Fyrir því voru í framsöguræðu hv. fyrra fim. flutt að minni hyggju gild rök, að af straumum hafsins frá norðurströndum Síberíu, sem gætu borizt hingað til lands, mætti ætla, að sjávarlífinu hér við Ísland gæti verið háski búinn, og er því full ástæða til þess, að Íslendingar mótmæli því sérstaklega. Þegar Frakkar framkvæmdu sínar kjarnorkusprengingar í Sahara-eyðimörkinni, var víða mótmælum hreyft. En mesta athygli vöktu mótmæli Afríkuþjóðanna, sem voru í bersýnilegum háska vegna þessara sprenginga og áttu ef til vill líf sitt fremur í hættu en nokkrir aðrir á jarðarkringlunni. Þeirra mótmæli voru því hin eðlilegustu. Og alveg eins væri þetta með okkur. Það er hið stóra mál, sem okkur snertir og okkar líf í landi okkar fyrst og fremst. Tillöguna til enda gæti ég vei hugsað mér svo sem hún er, en ég tel, að við hana ætti að bæta yfirlýsingu Alþingis um það, að það muni aldrei sætta sig við kjarnorkustöðvar hér á landi og ekki leyfa, að kjarnorkuvopnum verði beitt héðan frá okkar landi. Ég tók eftir því í dag, að hv. 5. þm. Vesturl. sagði, að hér væru engin slík vopn, hér væru heldur engar slíkar flugvélar, sem gætu flutt þessi vopn. En flugvélar af þessari gerð eru ekki lengi að berast til landsins. - Það hefur áður verið sagt: Hér er þetta ekki. - En það liggur ekki fyrir nein yfirlýsing frá hv. Alþingi um það, að Alþingi muni aldrei undir neinum kringumstæðum sætta sig við, að hér séu kjarnorkubirgðir eða kjarnorkuvopn, sem væri beitt héðan til árása á aðrar þjóðir. Teldi ég því vera, þegar Alþingi væri að lýsa afstöðu sinni fyrir alheimi um þessi mál, fullviðeigandi, að lýst væri yfir því jafnframt, og vænti þess, að enginn setji sig á móti því. Ég skal nú draga saman það, sem er þá niðurstaða míns máls. Ég vil í fyrsta lagi fyllilega, að sú ályktun, sem Alþingi gerir í þessu máli, sé mótmæli og fordæming gegn stórsprengju Sovétríkjanna. Í öðru lagi, að í till. séu mótmæli og fordæming á kjarnorkusprengingum allra kjarnorkuvelda. Í þriðja lagi séu í till. mótmæli vegna hættu á eitrun sjávar, með sérstöku tilliti til þess, hvað við Íslendingar eigum þar í húfi. Í fjórða lagi, að áskorunin taki til stórvelda um það að koma sér saman um bann við kjarnorkusprengjum undir ströngu og öruggu eftirliti með því, að bannið sé virt og haldið. Og í fimmta lagi, að í ályktuninni sé yfirlýsing Alþingis um það, að það mundi aldrei sætta sig við, að land okkar verði nota;i sem atómstöð, þ.e.a.s. til þess að hafa hér birgðir kjarnorkuvopna, né að slíkum vopnum verði beitt héðan í átökum milli þjóða. Ég hef ekki að fullu mótað þessa tillögu, en efnislega liggur hún skýrt fyrir, og ég hefði haldið, að það væri ekki aðeins eðlilegt, að málið færi til nefndar til þess að athuga þessi sjónarmið, sem nú hefur verið gerð grein fyrir af hendi Alþb., bæði af mér og formanni þingflokksins, heldur teldi ég það einnig vera þinglegra, að hv. meiri hluti á Alþingi gæfi einnig tóm til þess að athuga fram komna brtt. við jafnþýðingarmikið mál, þegar við leggjum fram brtt. í þessa átt. Ég vil vænta alls réttlætis og allrar sanngirni af hv. meiri hluta þingsins við afgreiðslu þessa máls og að allir vilji leggja sig fram um það, að málið sé afgreitt á þann veg, að við verðum ekki sakaðir um hlutdrægni í málinu, heldur höfum við lýst almennt afstöðu Íslands og Alþingis Íslendinga gegn kjarnorkusprengingum í veröldinni, hvar sem þær eru framkvæmdar og af hverjum. Og þá fyrst er afgreiðsla málsins innlegg af okkar hendi, sem sé Alþingi og Íslandi til sóma.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. flutti langa ræðu um þetta mál, og hygg ég, að ýmsum hafi birzt í þeirri ræðu höfuðástæðan fyrir því, að hann er ekki lengur aðalforsvarsmaður hins alþjóðlega kommúnisma hér, heldur hefur yngri og harðari maður fengið það hlutverk. Að vanda hvessti þessi gamalreyndi og ágæti þm. sig öðru hverju, en þess á milli talaði hann af mikilli tilfinningu og einlægni, og hygg ég, að við höfum þá séð til botns í hans afstöðu í þessu máli. Það var augljóst, að hann varði alþjóðastefnu Sovétríkjanna, þ. á m. hinar síðustu sprengingar. Hann varði þetta algerlega. Þar var engan bilbug að finna, engar efasemdir um neitt smáatriði. Ég get vel trúað því, að þessi hv. þm., sem er gamall hugsjónamaður, trúi á forráðamenn heimskommúnismans á þann hátt, sem hann lýsti, trúi, að þetta séu góðir menn, sem ætli sér ekki neina misbeitingu á því mikla valdi, sem þeim er fengið, og hann trúi sjálfur þeim skýringum á síðustu kjarnorkusprengingum Sovétríkjanna, sem hann gaf. Þessar umr. hafa borizt víða um heim, og hafa dregizt inn í þær ýmis atriði úr heimspólitík og sögu síðustu 15 ára. Það, sem ég sagði um þau efni, var að hverju atriði af beinu tilefni frá hv. 4. þm. Austf. í hans ræðu. Ef til vill er ekki tímabært að taka þessi atriði hvert fyrir sig og ræða þau. Það gætu orðið langar umr., og réttara er að halda sér við þá till. í þrengri merkingu, sem hér liggur fyrir. Þrátt fyrir það mundi ég engu síður en hv. 3. þm. Reykv. vera reiðubúinn til að ræða þau mál áfram, en mun ekki gera það nema í einstaka atriði. Hin barnslega einlæga trú hv. þm. á afstöðu kommúnistablokkarinnar til heimsmála kom einna skýrast fram í því, sem hann sagði um Kóreustyrjöldina. Hann lýsti því, hvernig Dulles hefði farið austur þangað til að ganga úr skugga um, hvort vigbúnaðurinn væri í lagi og nægilega mikill, en svo hefði Suður-Kórea hafið árásina, sem líklega hefur átt að granda kommúnismanum í heiminum. Þó að Dulles hafi fundizt allt í lagi og nóg af vopnum, fór svo, að Norður-Kóreumenn óðu suður um allan skaga, þangað til ekki var eftir nema örlítið horn á landi Suður-Kóreu. Þessir viðburðir sjálfir sýna, að það er með ólíkindum, að Suður-Kóreumenn hafi byrjað þann leik með stuðningi alls heimskapitalismans og svona hefði farið, jafnvel þótt þeim herrum kunni að vera mislagðar hendur. Nú bið ég ekki hv. 3. þm. Reykv. eða neinn annan að taka mínu mati eða annarra þm. á því, hvað þarna gerðist raunverulega. Ég ætla aðeins að vísa til þess, að þessi mál komu fyrir Sameinuðu þjóðirnar, og þar var samþykkt með yfirgnæfandi meiri hluta þjóðanna, að kommúnistar hefðu í þessu tilfelli gerzt sekir um árás, um innrás í annað land samkvæmt sáttmála Sameinuðu þjóðanna. Það er því samhljóða dómur yfirgnæfandi meiri hluta Sameinuðu þjóðanna, að þessir viðburðir hafi gerzt eins og ég hef lýst þeim, en ekki eins og hv. 3. þm. Reykv. hefur lýst þeim. Er því hrein fjarstæða að tala um þessa ógæfustyrjöld sem einhverja heildaraðgerð gegn sósíalismanum á þessari jörð. Og þessi styrjöld breytir ekki því, sem ég benti á, að lýðræðisríkin notuðu ekki kjarnorkusprengjurnar, þegar þau höfðu þær ein, og má þar benda á sjálfa Kóreustyrjöldina, því að þessi sömu ríki stóðust þá freistingu að nota kjarnorkusprengjuna, jafnvel þegar þeim vegnaði verst. Við vitum það vel, að til voru menn á vesturlöndum, þ. á m. Douglas McArthur hershöfðingi, sem létu mjög hvarfla að sér að nota sprengjuna. En það var ekki gert, og McArthur hershöfðingja var vikið úr starfi. Það stendur því óhaggað, að lýðræðisríkin notuðu ekki þá yfirburði, sem þau höfðu um árabil er þau höfðu kjarnorkusprengjur í sínum höndum, til að gera út af við hið vaxandi kommúnistíska afl í heiminum, enda þótt kalda stríðið væri þegar hafið og augljóst, hvað fram undan væri. Hv. 3. þm. Reykv. gaf okkur þá endanlegu skýringu á ógnarsprengingum Sovétríkjanna við Dumbshaf, að ríkisstjórn austur þar væri á þennan skemmtilega og heilbrigða hátt að tilkynna herforingjum Hitlers, sem nú eiga að stjórna Vestur-Þýzkalandi, Krupp og öðrum kapítalistum þar, að þeir skuli hafa sig hæga, því að Sovétríkin muni nota kjarnorkusprengjur sér til varnar. Þarna kom heimspólitísk skýring frá kommúnista, og hún er í eðli sínu staðfesting á því, sem við höfum sagt: að þessar sprengjur eru sprengdar í valdapólitísku skyni til að sýna mátt Sovétríkjanna og tilkynna okkur öllum, hvað í vændum sé, ef við höfum okkur ekki hæga. Kjarni málsins er staðfestur af hv. 3. þm. Reykv., þegar hann talar úr djúpi sinna dýpstu tilfinninga. Nú vita þeir, sem hafa fylgzt með gangi heimsmála undanfarna mánuði, að vestur í Bandaríkjunum hafa menn miklar áhyggjur af því, að Sovétríkin kunni að efast um, að Bandaríkjamenn mundu beita kjarnorkuvopnum til varnar Vestur-Berlín. Það má lesa í fréttum viku eftir viku, að Bandaríkjamenn séu að gera þetta eða hitt til að reyna að sannfæra Sovétríkin um, að þeir mundu jafnvel láta koma til kjarnorkustyrjaldar frekar en hopa af þessum bletti. Þá höfum við það báðum megin frá, að höfuðaðilar kalda stríðsins telja sig þurfa að sannfæra hinn aðilann um, að þeim sé alvara, þeir ætli ekki að hopa fyrir neinum ógnunum. Er þá jafnt á komið að því leyti, og stendur eftir, að aðeins annar aðilinn greip til þess örþrifaráðs að sprengja helsprengjur, með þeim afleiðingum, sem við höfum rætt. Ýmislegt fleira var fróðlegt og athyglisvert í ræðu hv. 3, þm. Reykv. Ef það er rétt, sem hann gerði að miklu atriði í ræðu sinni, að Sovétríkin óttist, að Vestur-Þýzkaland fái aftur kjarnorkuvopn, og það skal ég ekki lá þeim, er þá ekki öruggasta leiðin til að fyrirbyggja það að ganga til samkomulags um að banna þessi vopn? Hví ekki að ganga nokkrum skrefum lengra en komið var í Genf, þar sem ekki skorti mikið á, að samið væri? Þær tillögur, sem síðast voru lagðar þar fram á árinu 1960 af hálfu vesturveldanna, voru, ef ég man þrjá fyrstu liðina rétt, í fyrsta lagi, að bannaðar skuli sprengingar í háloftunum, í öðru lagi, að bannaðar skuli sprengingar ofanjarðar, og í þriðja lagi, að bannaðar skuli sprengingar neðansjávar, og fjórða ákvæðið var um neðanjarðarsprengjur. Hv. 3. þm. Reykv. má trúa því, að menn í hinum frjálsa heimi hafa ekki síður áhyggjur af því en hann og aðrir kommúnistar, ef kjarnorkuríkjunum fjölgar. Það er ekki sízt til þess að fyrirbyggja, að ýmis fleiri stórveldi og smærri veldi komist yfir þessi vopn, sem menn leggja slíka gífurlega áherzlu á það, að nú þegar sé byrjað á því að semja um bann við tilraunasprengingum með kjarnorku- eða vetnisvopn. Menn taka skáldsögur ef til vill ekki alvarlega. En nýlega var gefin út hér á landi í íslenzkri þýðingu saga um gereyðingu mannkynsins í kjarnorkustyrjöld, sem vakti athygli margra og var raunar ógeðfelldur lestur. í þeirri skáldsögu byrjaði kjarnorkustríðið á því, að miðlungsríki, hvorki stór né smá, misbeittu vopninu. Það voru ekki stórveldin sjálf. Ef þessi ótti ræður raunverulega framkomu Sovétríkjanna, þá eru þau á rangri braut. Þá er það hin leiðin, að semja og banna þessar tilraunir, sem mundi duga. Það getur eins farið svo, að áframhaldandi tilraunir eins og Sovétríkin gera sig nú sek um verði til að ýta undir önnur ríki að reyna að eignast þessi vopn. Hvað gera t.d. Svíar, sem við vitum að hafa sennilega bæði tæknikunnáttu og efnahagslegan mátt til að koma sér upp kjarnorkusprengjum? Hvað gera þeir, ef þessu heldur áfram rétt norðan við landamæri þeirra? Einn kafli í ræðu hv. 3. þm. Reykv. var um hugsjónir hans, um það hlutverk, sem Ísland ætti að leika á jörðinni. Hann tiltók nokkur einkenni þjóðar okkar, sem hann taldi að gerðu okkur sérlega færa til að bera sáttarorð. Eitt höfuðeinkenni var, að við hefðum aldrei átt í stríði. Það er ekki hv. 3. þm. Reykv. að þakka, að við höfum aldrei átt í stríði, því að menn muna enn þá, að í styrjaldarlok áttum við þess kost að verða stofnmeðlimir Sameinuðu þjóðanna, ef við vildum segja möndulveldunum stríð á hendur. Og fáir menn hér á Íslandi vildu taka því boði, en þeir, sem börðust fyrir stríðsyfirlýsingu, voru forustumenn kommúnista. Hv. þm. spurði: Hvað ætlast menn fyrir með Ísland í kjarnorkustríði? Hann hafði mörg orð um, að þetta mál væri ekki tekið alvarlega. En það er herfilegur misskilningur, ef hann heldur, að menn hafi ekki hugsað þetta mál og kynnt sér eins og kostur er. Ég lít þannig á viðhorf Íslands til kjarnorkustyrjaldar, að við eigum að leggja okkar lóð á þá vogarskálina, sem styður að algeru banni gegn tilraunum með kjarnorkuvopn, sem er fyrsta og nauðsynlegasta skrefið til þess, að kjarnorkuvopnin verði bönnuð að fullu. Þó að illa gangi, trúi ég, að þetta muni takast. Það tókst með eiturgasið. Það var notað í einni styrjöld með hörmulegum afleiðingum, og menn voru að deyja af völdum þess mörg ár eftir stríðið. En það var ekki notað í seinni styrjöldinni og hefur ekki verið notað í neinum af þeim mörgu smástyrjöldum, sem háðar hafa verið síðan. Ef þetta tekst ekki og kjarnorkustríð þrátt fyrir allt brýzt út, er það mín skoðun og trú, að varnarlaust og óvarið Ísland mundi verða eins konar valdatóm, sem mundi draga til sín kjarnorkuveldin. Þetta er sama skoðun og ráðamenn Noregs hafa, sem ráðamenn Danmerkur hafa, sem ráðamenn Svíþjóðar hafa. Og á þessu sama byggja allar þessar þjóðir þá stefnu, að þær hafa landvarnir og verja til þess miklu fé, allt upp í fjórðung af ríkistekjum í Svíþjóð. Með því að hafa hér nægar varnir, til þess að ekki sé algert valdatóm, tel ég, að við munum hafa mikla möguleika til að standa utan við sjálfar kjarnorkuárásirnar. Ég tel, nákvæmlega eins og Norðmenn og Danir hafa talið og Svíar á sinn hátt líka, að með nokkrum landvörnum sköpum við okkur langsamlega mesta möguleika friðar í landinu. Það hefur verið gagnrýnt, að við höfum lagt til, að tillagan verði afgreidd án þess, að hún gangi til nefndar. Hér hefur verið bent á í umræðum, að hv. 3. þm. Reykv. hefur sjálfur lagt til um sambærileg mál, að þau fengju þá afgreiðslu, og er hann einn af okkar elztu og vönustu þingmönnum. Og hann viðurkenndi hér í ræðustól í dag, að þessi meðferð væri ekki andstæð þingsköpum á neinn hátt. Höfuðástæða til þess, að ég legg til, að þessi afgreiðsluháttur verði hafður á málinu, er sú, að á þeim tíma, sem það venjulega tekur okkur að afgreiða þáltill. á þessu þingi, væri hægt að sprengja aðrar tvær sprengjur. Þessi till. er í fyrsta lagi áskorun á ríkið, sem hefur sprengt 24 sprengjur undanfarið, að hætta því. Og sú áskorun verður auðvitað að koma fram strax. Hún er í öðru lagi að gefnu þessu tilefni áskorun um, að kjarnorkuveldi heims komi sér hið fyrsta saman um bann gegn tilraunum á kjarnorkuvopnum, en hver slík áskorun hlýtur að hafa því meira gildi, sem hún kemur fyrr fram, eftir þá hörmulegu atburði, sem nú síðast eru tilefni að slíkum umræðum, að slíkri ályktun og slíkri baráttu um allan heim sem. raun ber vitni. Það, sem hér er að gerast á Alþingi í dag, er ekkert einsdæmi, síður en svo. Við höfum heyrt á ræðum þriggja hv. þm. kommúnista í dag, að þeir geta í hvorugan fótinn stigi í þessu máli. Þeir gefa stöðugt yfirlýsingu um, að þeir séu á móti óllum kjarnorkusprengingum, en svo koma skilyrðin, og þeir fara yfir í þetta og yfir í hitt og yfir í að afsaka sprengingarnar, sem nú síðast voru gerðar, reyna að skýra þær fyrir sjálfum sér og fyrir öðrum, og yfir í það að reyna að finna einhverja átyllu til að spilla fyrir þeim framgangi þessa máls, sem óskað hefur verið eftir við þingið. Hér hefur verið lýst hugmyndum að till., sem að vísu hafa ekki verið lagðar fram. Ég hef hlustað á þessar tillögur og hugsað þær, síðan þær voru fram bornar í umræðunum, fyrir mitt leyti, og get ekki betur séð en þær séu algerlega óþarfar og til þess eins gerðar að reyna að spilla þessu máli. Í sambandi við þær tillögur vil ég enn ítreka það, að fyrri hluti þáltill., sem liggur frammi, er um viðburði, sem hafa nú nýlega gerzt og eru því tilefni tillögunnar. Sé ég enga ástæðu til þess að breyta neinu um það. Það er skýrt í hugum allra. Við höfum heyrt mikið og hugsað mikið um þessa viðburði undanfarna daga, og þetta er ekki mál, sem kom okkur á óvart. Sumir flokkar fluttu tillögur um þessi mál fyrir tæpum áratug, svo að þeir koma varla af fjöllum í þessu máli. Síðari hluti tillögunnar er ekki um það, sem hefur gerzt, eins og fyrri hlutinn, heldur um hitt, sem fram undan er. Við leggjum hreinlega til, að Alþingi skori á öll kjarnorkuveldi heims að gera hið fyrsta samkomulag um bann við öllum þessum tilraunum með eftirliti. Þar með eru allar sprengingar, hvar sem þær eru, í framtíðinni meðtaldar, og þetta ákvæði á nákvæmlega eins við öll núverandi kjarnorkuveldi og einnig við öli þau veldi, sem ætla sér að verða kjarnorkuveldi. Ég sé enga ástæðu til að blanda landvörnum Íslands inn í þetta. Það er búið að lýsa hér alkunnum staðreyndum um, hvaða stefna hefur ríkt hér í þeim málum, og seinni hluti þessarar till. mun fjarlægja allar frekari áhyggjur af því í framtíðinni, ef fram næst, og nær því algerlega yfir það mál líka. Ég mæli því eindregið með því, að þessi till. verði samþykkt eins og hún liggur fyrir óbreytt og að hv. Alþingi afgreiði hana sem allra fyrst, svo að hún geti komið að sem mestu gagni.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. talaði hér nokkur orð í þessum umræðum. Hann reyndi að réttlæta þá till., sem hér hefur komið fram um það að afgr. þetta mál án þess, að það fari til nefndar, á þann hátt, að fordæmi væri fyrir slíku frá árinu 1954, þegar hv. 3. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, hefði þá lagt til um afgreiðslu svipaðrar till. og þeirrar, sem hér liggur fyrir, að hún yrði afgr. án þess að vísa málinu til nefndar. Ég efast ekki um, af því að ég veit, að hæstv. forsrh. hafði kynnt sér Alþingistíðindi frá þessum tíma, að hann veit mætavel, að hér er algerlega ólíku saman að jafna, í fyrsta lagi vegna þess, að hv. 3. þm. Reykv. sagði í sinni ræðu þá, að hann óskaði eftir samkomulagi um það, að hægt mætti vera að afgr. málið án þess, að það færi til nefndar. Á því er grundvallarmunur, hvort samkomulag getur orðið um það í þinginu að afgr. mál á þann hátt, að það gangi ekki til nefndar, eða hvort einhverjir þm., sem óska eftir því, fá að athuga málið í nefnd, þar sem ekki er fyllileg samstaða um málið. Og í öðru lagi var það, að þessi ósk árið 1954, þegar till. okkar lá fyrir um þetta mál, var fram komin af þeirri sérstöku nauðsyn, að þinginu var að ljúka, þegar till. loksins var tekin fyrir á Alþingi. Það átti að ljúka þingi daginn eftir eða svo. Og till. var tekin fyrir mjög seint á degi eða raunar var byrjaður nýr dagur, klukkan var farin að ganga eitt um nótt. Þá var tillagan fyrst tekin fyrir, þó að hún væri búin að liggja fyrir þinginu nokkurn tíma, en þingi átti að ljúka daginn eftir eða svo. Það var því ákaflega eðlilegt, að flm. till. óskaði eftir því undir slíkum kringumstæðtum, að samkomulag mætti verða um það í þinginu að afgr. þetta mál án þess, að það færi til nefndar. Þetta veit ég, að hæstv. forsrh. hefur allt vitað. En hann hefur ekki kosið að skýra hér frá því, að svona bar málin að þá. Og svo vitum við allir, hvernig málin ber að nú. Nú er um það að ræða, hvort á að þvinga það fram, rétt eftir að stórmál hefur verið lagt fram sem menn eru ekki á einu máli um, hvernig æskilegast væri að orða till. um, hvort á að þvinga það fram nú í byrjun þings að afgreiða málið á algerlega óvenjulegan hátt í þinginu, þannig að menn fái ekki að skoða tillöguna og ræða um hana í þingnefnd. Ég vil fullvissa flutningsmenn um, að það stendur ekkert á okkur Alþýðubandalagsmönnum að standa að því, að málið mætti afgreiðast út úr þinginu á morgun. En það væri eigi að síður hægt að athuga tillöguna í nefnd og reyna að koma sér saman um orðalag, þannig að þingið mætti allt standa að samþykktinni. Nei, það er eins og ég sagði áður í þessum umræðum, það er ótrúlega margt, sem bendir til þess, að þeir, sem standa að þessari tillögu, óski eftir einhverju öðru en að þingmenn geti allir staðið að þeirri samþykkt, sem gerð er um þetta alvarlega mál, að þeir séu beinlínis að leita eftir einhverju öðru. Það er ekki aðeins eitt dæmi, sem hleypir rökum undir þá skoðun, heldur eru þau dæmi mörg, eins og ég mun víkja að nánar. Ég lagði á það allmikla áherzlu í minni fyrri ræðu um þetta mál, að við Alþýðubandalagsmenn hefðum þá afstöðu til þessara mála, að víð vildum lýsa yfir andstöðu okkar og mótmæla öllum kjarnorkusprengingum, hvort sem þær fara fram fyrir austan eða vestan, af hverjum sem þær eru sprengdar, þessar kjarnorkusprengjur, og við teldum, að við ættum að forðast að taka þátt í því kalda stríði í veröldinni, sem einmitt magnar hættuna á því, að kjarnorkuvopnum verði beitt gegn mannkyninu. En á því er hins vegar enginn vafi, að þeir menn eru til, bæði hér á landi og annars staðar, sem hafa tekið drjúgan þátt í því að magna kalda stríðið. Þegar ég hef nú spurt um það hér, sérstaklega flutningsmenn þessarar tillögu, hvort þeir geti ekki fallizt á, að það komi alveg skýrt og ótvírætt fram í till., að við Íslendingar lýsum yfir mótmælum okkar gegn öllum kjarnorkusprengingum, hvert er þá svarið? Eftir að ég lagði fram þessa spurningu mína, hefur annar flutningsmaðurinn talað hér tvisvar og flutt langt mál. Hverju svaraði hann þessu? Ekki einu einasta orði, nema þá því, að hann taldi, að það þyrfti ekki að gera neinar breytingar á tillögunni. Getur það verið svo, að flm. till. séu andvígir því að lýsa yfir andstöðu sinni gegn öllum kjarnorkusprengingum? Vilja þeir endilega hafa það eftir, að þeir leggi blessun sina yfir kjarnorkusprengjur, þegar vissir aðilar sprengja þær? Ég hélt, að það ætti að vera hægt að fá samstöðu um að taka af allan vafa í þeim efnum og lýsa því afdráttarlaust yfir, um leið og við mótmælum sprengingum Sovétríkjanna, að við séum á móti öllum kjarnorkusprengingum. Hv. 5. þm. Vesturl. reyndi í sinni fyrri ræðu að snúa þannig út úr orðum mínum, að þessi skoðun mín, að við ættum að mótmæla kjarnorkusprengingum yfirleitt og almennt, þýddi það, að ég þyrði ekki að heyra það nefnt í tillögu, að kjarnorkusprengingum Sovétríkjanna væri mótmælt. Þetta bjó hv. þm. algerlega til. Þetta sagði ég aldrei, heldur þveröfugt og skal endurtaka það enn, að það stendur ekkert á mér afi samþykkja tillögu, þar sem kjarnorkusprengingum Sovétríkjanna er mótmælt. En það virðist vera, að það standi á þessum hv. þm. að samþ., að öðrum kjarnorkusprengingum sé mótmælt. Hér kemur það sama fram og í hinu fyrra tilfellinu, að það virðist vera höfuðtilgangurinn hjá flutningsmönnum að koma fram mótmælum eingöngu gegn Sovétríkjunum, það sé aðalatriðið, fleiri megi ekki nefna. Eða m.ö.o.: þeir virðast vera að taka þátt í þeim gráa leik að reyna að æsa eins mikið upp og mögulegt er til að taka þátt í kalda stríðinu í heiminum. Við vitum það mætavel, að stórveldin ásaka hvert annað um það, hvert þeirra beri mesta ábyrgð á því, hvernig málin standa nú í þessum efnum í veröldinni. Er það aðalatriði málsins, að við gerumst dómarar í því, hvert þeirra sé sekast? Snýst þetta mál um það? Eða snýst það um það að reyna að leggja sig fram um það að hafa áhrif á, að kjarnorkusprengingum verði yfirleitt hætt af öllum. Nei, ræður þær, sem hv. 5. þm. Vesturl. hefur haldið hér, sanna mér alveg ljóslega, að tilgangur hans með flutningi þessarar till. er ekki sá að vinna gegn beitingu kjarnorkuvopna eða að vinna gegn því, að kjarnorkusprengjur verði sprengdar. Það er ekki tilgangur hans, það er alveg augljóst mál. Hann eyðir hér meginhluta af ræðutíma sínum í að tala um stefnu heimskommúnismans og hina hræðilegu stefnu Sovétríkjanna og barnalega trú íslenzkra sósíalista á afstöðu þeirra o.s.frv., o.s.frv. Við vitum það mætavel, að skoðanir okkar tveggja t.d. fara ekki saman í heimspólitík og reyndar ekki í innanlandspólitík heldur. Ég veit t.d. mætavel, að hann er ákaflega dyggur þjónn Atlantshafsbandalagsins og er tilbúinn að syngja því lofsöngva, hvar sem er. Eins og hann kallar mig agent heimskommúnismans, get ég kallað hann agent NATOs. Þetta vitum við mætavel, að skoðanir okkar fara ekki saman í þessum efnum. En snýst það mál, sem hér hefur verið flutt á Alþingi, um þetta, eða snýst það um hitt, hvort við getum eitthvað gert til að koma í veg fyrir, að kjarnorkusprengjur verði sprengdar, okkur og öðrum í heiminum til háska? Ég held, að aðalatriðið sé það, sem ég hef lagt áherzlu á. Við eigum ekki að taka þátt í kalda stríðinu í heiminum. Við eigum ekki í þessum efnum að stilla okkur sérstaklega upp í öðru liðinu og ásaka hitt, heldur eigum við að sýna það einmitt í þessum efnum, að við viljum leggja hér alveg hlutlausan dóm á. Við erum á móti beitingu allra kjarnorkuvopna, og við erum sérstaklega á móti öllum kjarnorkusprengingum. Við fordæmum þær allar. Og við skulum gjarnan taka það sérstaklega fram, að við fordæmum risasprengjur Sovétríkjanna, sem sprungið hafa síðustu dagana. Það væri auðvitað freistandi að ræða hér um nokkur atriði, sem hv. 5. þm. Vesturl. dró inn í þessar umræður og vissulega má segja að séu þessum málum tengd, þegar er farið að ræða þau á mjög breiðum grundvelli. Hann taldi t.d., að það væri með öllu óþarft að lýsa nokkru yfir hér á Alþ. um það, að við vildum ekki hafa nein kjarnorkuvopn í landi okkar og að frá stöðvum hér á landi yrði ekki beitt neinum kjarnorkuvopnum. Það sýndist þó mjög eðlilegt, að við gæfum hér alveg skýlausar yfirlýsingar um slíkt, á sama tíma og við erum að mótmæla kjarnorkuvopnum almennt. Hv. þm. færði það fram sem rök fyrir skoðun sinni í þessum efnum, að hér á landi væri ekki um neinn hernaðarundirbúning að ræða nema í sambandi við varnir og þar af leiðandi gæti ekki hér verið um að ræða nein kjarnorkuvopn. Þetta er auðvitað í grundvallaratriðum rangt, því að ekki veit ég annað betur en a.m.k. stórveldin í heiminum hafi haldið því fram hvað eftir annað, að þau ætli að nota ýmis kjarnorkuvopn í varnarskyni. Auk þess má svo benda á það, að öll vitum við, að hér á landi hafa verið, á vegum þess herliðs, sem hér er, sprengjuflugvélar af stærstu gerð, sem vissulega geta flutt slíkar sprengjur sem þessar. Hv. þm. getur því ekki sannfært neinn um það, meðan hann og aðrir færast undan því að gefa ótvíræðar yfirlýsingar um það hér á Alþ., að við munum ekki samþykkja það eða við munum ekki leyfa það að hafa kjarnorkuvopn á Íslandi, að það kunni ekki að vera gert. En hér eins og áður beygist krókurinn alltaf í sömu áttina. Það er gott einnig að hafa kjarnorkuvopn, einnig að segja ekkert um afstöðu sína gagnvart þeim í sambandi við herstöð á Íslandi, ef það kynni að vera öðrum aðilanum í hag. Í fyrri ræðu sinni hér í dag sagði hv. 5. þm. Vesturl., að ég hefði farið hér rangt með upplýsingar um það í minni ræðu, hvernig það bar að, að stórveldin hættu 1958 sprengingum á kjarnorkusprengjum. Hann vildi halda því fram, að það væri rétt, að fyrst hefðu Bandaríkin og Bretar hætt, en síðan hefðu Sovétríkin hætt á eftir. Ég hef nú kynnt mér þessi mál á nýjan leik, en taldi mig þó hafa lesið þetta allgreinilega fyrir stuttu og ég myndi það rétt. Hið rétta er það, að 31. marz 1958 lýstu Sovétríkin yfir, að þau mundu hætta kjarnorkusprengingum einhliða, þó að ekki hafi þá tekizt samkomulag við Bandaríkin og Bretland um að hætta þessum sprengingum. Síðan hófust - og var skýrt frá því opinberlega í öllum blöðum - allmikil skrif á milli forustumanna Sovétríkjanna og forustumanna Bandaríkjanna og Bretlands um það, hvort ekki væri hægt að gera samning á milli þessara stórvelda um að hætta þessum sprengingum. Frá því var opinberlega skýrt líka, að samkomulag hefði ekki tekizt, þar sem bæði Bandaríkin og Bretland neituðu, en Sovétríkin stóðu áfram við sina yfirlýsingu um það, að þau væru hætt einhliða. Bæði Bandaríkin og Bretland hófu þá að nýju sprengingar einhliða í aprílmánuði, og sprengdu Bandaríkin eftir sínum eigin tilkynningum 40 kjarnorkusprengjur sumarið 1958 og Bretland eftir eigin tilkynningum 8 kjarnorkusprengjur. Það var svo aftur um haustið, í októbermánuði, að á ný hófust umr. á milli þessara stórvelda um að hætta þessum sprengingum, og í lok októbermánaðar varð samkomulag um það, að allir skyldu hætta, eða niðurstaðan a.m.k. varð sú, að þá hættu allir. Þetta var gangur málsins, hvað sem hv. þm. segir um það, og það er auðvelt að fletta upp á því, að svona var þetta. Hitt er svo alveg rétt, sem ég sagði hér líka fyrr í minni ræðu, að þegar Frakkland, eitt af Atlantshafsbandalagsríkjunum, hóf sínar kjarnorkusprengingar á ný 1960 og 1961, þá lýstu Sovétríkin yfir hvað eftir annað, að ef Frakkland héldi áfram þessum sprengingum, mundu þau neyðast til að taka upp sprengingar á ný. Ég sagði í minni fyrri ræðu: Ég afsaka ekki Sovétríkin á neinn hátt í sambandi við þessa endurupptöku á sprengingum nú, ég er þeim andvigur, þrátt fyrir það að Frakkland hafi hagað sér á þessa lund. En það vekur líka athygli í sambandi við flutning þessa máls og allan málflutning, að þeir, sem að till. standa, sáu enga nauðsyn í grg. till. eða í flutningi málsins hér á Alþ. að minnast einu orði á það, að Frakkland hafi eitt kjarnorkuveldanna tekið upp þessar sprengingar, eftir að hlé var komið á. Yfir það var stokkið, á það mátti ekki minnast, af því að hér var um eitt Atlantshafsbandalagsríkið að ræða. En hins vegar var sagt með allsterkum orðum, að Sovétríkin hafi rofið það samkomulag, sem var í þessum efnum. Það er svo sem alveg greinilegt, hver er tilgangurinn og hver er tilhneigingin í þessum efnum, alltaf er verið að leita að því, að reyna að sakfella Sovétríkin og reyna svo t leiðinni að ráðast á okkur íslenzka sósfallsta. Til þess eru refirnir skornir. Og það er hart, að alvarlegt mál fyrir íslenzku þjóðina skuli vera misnotað af mönnum á þennan hátt. En þessir menn, sem þannig haga vinnubrögðum sínum í slíku máli sem þessu, munu ekkert vinna á, því að afstaða okkar Alþb.- manna er alveg skýr í þessum efnum, hún er nefnilega óbreytt allan tímann. Þegar við fluttum till. hér á Alþ. að skora á Bandaríkin 1954 að hætta sínum sprengingum og að samningar yrðu þá teknir upp á milli allra stórveldanna, sem talið var að réðu þá yfir svona sprengingum, þá voru það einmitt þeir, sem mest standa nú að þessari till., sem sýndu á sér hik. Þá töldu þeir ekki fært að nefna orðið kjarnorkusprengingu á nafn í samþykkt Alþ. Þá varð að leggja slíkt til hliðar. Þetta var slíkt deilumál í heiminum, sagði aðaltalsmaður þeirra, sem vildi breyta okkar till. Frsm. meiri hl. í utanrmn. lagði þá sérstaka áherzlu á, að kjarnorkusprengingar og það mál allt væri slíkt höfuðdeilumál í heimspólitíkinni, að við ættum ekki að blanda okkur í það, og af því væri réttara að sveigja till. inn á þá braut að leggja áherzlu á allsherjarafvopnun og þar með auðvitað um leið að koma í veg fyrir notkun kjarnorkuvopna. Við vorum 1954 á þeirri skoðun, að við ættum að lýsa afdráttarlaust yfir, að við værum á móti þessum sprengingum, og við ættum að skora á þá, sem réðu yfir þeim, að hætta að framleiða þær, eyðileggja öll slík vopn. Við erum enn á nákvæmlega sömu skoðun. En við höfum aldrei verið á þeirri skoðun, að það væri höfuðatriðið í þessu alvarlega máli að taka þátt í kalda stríðinu í heiminum og hrópa og kalla í liði annars aðilans, sem ræður yfir kjarnorkusprengjum, því að slíkt gerir aðeins illt verra, eykur á hættuna. Hv. 5. þm. Vesturl. hefur endurtekið það hér hvað eftir annað í ræðum sínum, að sú till., sem hér lægi fyrir, væri aðeins 2 mgr., sú fyrri væri fordæming á sprengjum Sovétríkjanna og sú síðari væri almenn áskorun til kjarnorkuveldanna um að koma sér saman um að banna slík vopn. Eru það nokkur rök fyrir því, að ekki megi breyta till. eða gera hana fyllri, þó að hún sé bara 2 mgr.? Er nokkur nauðsyn á því að hafa mgr. þannig, að þar sé aðeins sveigt að einum aðila, en það megi ekki koma fram, að við fordæmum kjarnorkusprengingar yfirleitt? Er einhver nauðsyn á því? Raskar það nokkuð því, sem er verið að mótmæla? Ég get ekki séð það. Ekki nema tilgangurinn með flutningi till. sé sá, sem ég hef nú vikið hér nokkuð að, að miklar líkur, svo að vægilega sé til orða tekið, séu til þess að liggi til grundvallar flutningi till. Við Alþb.- menn munum flytja hér brtt. við till. Við munum óska eftir því, að það fái að koma hér alveg skýrt fram, hvort flm. till. og þeir, sem að henni standa, treysti sér til þess að samþ. eindregin mótmæli, ekki aðeins gegn sprengingum Sovétríkjanna, heldur gegn öllum kjarnorkusprengingum í heiminum. Við óskum eftir því, að þetta komi alveg skýrt fram. Þeir munu fá tækifæri til þess að greiða atkv. um slíka till. Slík till. er að mínum dómi prófsteinn á það, hvað fyrir flm. vakir, hvert þeir eru að fara. Við munum líka flytja hér brtt. í þá átt, að Alþ. lýsi því yfir, að það muni aldrei leyfa staðsetningu neins konar kjarnorkuvopna á íslenzku landi né að slíkum vopnum verði nokkurn tíma beitt frá stöðvum hér á landi. Það sýnist vera í rauninni lágmark, að Alþ. lýsi því yfir, um leið og það mátmælir notkun kjarnorkuvopna almenat og yfirleitt. Ég skil hins vegar þá afstöðu, að þeir, sem undir niðri eru á þeirri skoðun, að sumar kjarnorkusprengjur eigi rétt á sér í höndunum á ákveðnum aðilum og á ákveðnum svæðum í heiminum, þeir vilji auðvitað ekkert segja um það, hvort hér skuli vera kjarnorkusprengjur á Íslandi eða ekki. Þeir vilja hafa frían sjó með það. En þeir, sem raunverulega eru á móti kjarnorkuvopnum og beitingu þeirra, á móti kjarnorkusprengingum almennt, þeir hljóta að lýsa yfir, að á þeirra land skuli þessi vopn ekki vera og héðan skuli þau ekki notuð. Það hefur verið mjög um það rætt nú síðustu daga, að það megi búast við því, að Bandaríkin taki nú upp á því að sprengja risasprengjur líka í andrúmsloftinu, og helztu sérfræðingar þeirra í þessum efnum hafa lagt höfuðáherzlu á slíkar till. nú síðustu dagana. Ættum við að mótmæla slíkum sprengingum, ef þær skyldu nú koma á eftir? Eða ættum við aðeins að afgreiða það á þann hátt, sem hér kom fram í ræðu hv. 5. þm. Vesturl., að mér skildist helzt, að e.t.v. yrðu þeir bara neyddir til að gera þetta og það væri aðeins eðlilegt, vegna þess að hinir hefðu byrjað? Er það meiningin? Vill hv. 5. þm. Vesturl. lýsa því hér yfir, að hann muni einnig flytja hér till. á Alþ. um að mótmæla slíkum sprengingum, verði þær gerðar? Mér sýnist allt benda til þess um þá, sem færast undan því nú, um leið og þeir mótmæla sprengingum Sovétríkjanna, að mótmæla kjarnorkusprengingum yfirleitt, að það muni koma hik á þá, þegar góðir menn sprengja. Ég vil svo enn einu sinni endurtaka þá beiðni okkar, að till. fái að ganga til n. og mönnum gefist þar kostur á að athuga okkar brtt. og okkur þá einnig kostur á því að athuga um það, hvort samræma megi okkar skoðanir og annarra, þeirra, sem að till. standa: Við viljum gjarnan stuðla að því, að till. megi fá afgreiðslu á morgun. Sá fyrirsláttur kom fram í ræðu hv. 5. þm. Vesturl., að við eigum að venjast því hér, að nefndir geti tafið málin í langan tíma, og þá gætu Sovétríkin og aðrir verið búnir að sprengja yfir tuttugu sprengjur. Í hverra höndum er að sjá um það, að nefnd ljúki fljótlega störfum? Býst ekki hv. þm. við því, að það sé meiri hluti alþm. með þessari till.? Og ef við Alþb.- menn lýsum því yfir, að við viljum vinna að því, að till. verði afgreidd frá nefnd á morgun, treystir hann þá ekki öðrum alþm. úr öðrum flokkum til þess að stuðla að því líka? Eða er þetta bara einber fyrirsláttur til þess að reyna að þvinga það í gegn, sem er óþinglegt og óvenjulegt hér og óþarfi með öllu? Ég tók eftir því, að hæstv. forsrh. sagði hér í sínum fáu orðum, að það væri ekki heldur þörf á því að skjóta þessari till. til nefndar, því að hér væri í rauninni ekki um neitt annað að ræða en að segja já eða nei. Telur hæstv. forsrh. þetta frambærileg rök? Það má auðvitað segja það um allar till., sem eru fluttar hér á Alþ., að það sé í rauninni ekkert um þær að segja annað en já eða nei. En það hefur nú hingað til þekkzt, að bæði hann og aðrir þm. hafi þurft að gera orðalagsbreytingar á tillögum eða efnisbreytingar og flutt um það brtt. Ætli hæstv. forsrh. gæti nú ekki gert sér í hugarlund, að það mætti orða till. betur og skýrar en hér er gert? Jú, ég efast ekkert um, að hæstv. forsrh. sér, að það eru og voru til margar leiðir að orða þessa till., og af því er líka fullkomlega eðlilegt, að skoðanir annarra séu metnar á sanngjarnan hátt í sambandi við það, hvernig þessa till. skuli orða. Nei, þeir, sem reka mál sitt á þennan hátt, að hér sé ekki um neitt annað að ræða en að segja já eða nei, strax eða ekki, þeir virðast vera að leita að því, að hér geti ekki orðið um samstöðu að ræða í sambandi við afgreiðslu málsins. Þeir virðast vera að leita að því að reyna að gera sér pólitískan mat úr þessu í sambandi við andstæðinga sína í pólitík. Ég vil nú enn einu sinni endurtaka þá fyrirspurn mína til flutningsmanna og þeirra, sem hér hafa talað með þessari till., eins og hún liggur fyrir: Geta þeir ekki hugsað sér að breyta till. þannig, að í henni felist ótvíræð mótmæli gegn öllum kjarnorkusprengingum? Ég vona, að þeir treysti sér til að svara þessari spurningu. Það segir allavega mikið, ef þeir treysta sér ekki til að láta það felast í tillögunni. Ég vona, að það liggi alveg skýrt fyrir hér, að afstaða okkar Alþb.- manna er alveg afdráttarlaus í málinu, sem sé varðandi það að vera á móti kjarnorkusprengingum, hver sem að þeim stendur. Sú skoðun okkar er afdráttarlaus, og við erum tilbúnir að nefna nafn Sovétríkjanna jafnt sem annarra, þegar þau eiga þar í hlut, og mótmæla sprengingum á þeirra vegum. En hins vegar er hitt jafnskýrt í okkar afstöðu, að við munum ekki taka þátt í þeim leik, þeim hráskinnsleik í sambandi við þetta alvarlega mál, sem er eingöngu byggður á pólitískum áróðri, til þess að reyna að mynda sér sérstöðu í slíku máli sem þessu og deila við sína pólitísku andstæðinga í öðrum efnum hér og til þess að reyna að koma sérstökum óhróðri á eitt ríki. Ég vona, að þessi afstaða liggi hér alveg skýrt fyrir og að það hafi verið talað þannig fyrir henni hér, að það geti ekki leikið neinn vafi á því, hver okkar afstaða er. Ég hef lýst hér brtt., sem ég hef ekki getað lagt fram enn þá.



Herra forseti. Ég skal aðeins gera örstutta athugasemd. Hv. 4. þm. Austf. (LJós) ber það á mig, að ég fari með rangt mál um það, hvernig umræddum sprengingum lauk. Ég hef notað matartímann til að fletta því upp, og er rétt hjá honum, að það vora viðræður og gagnkvæmar yfirlýsingar allt vorið og sumarið 1958 milli Bulganins, Eisenhowers og annarra, en Bandaríkjamenn sprengdu síðustu sprengju sína í október. 29. okt. byrjaði í Genf fundur beggja aðila um þessi mál, 1. nóv. og 3. nóv. sprengdu Rússar stórar vetnissprengjur.  Ég vil aðeins segja þetta að lokum: Úr því að form. þingflokks Alþb. er búinn að lýsa svo afdráttarlaust yfir, að hann sé á móti kjarnorkusprengingum eins og þeim, sem Rússar hafa gert undanfarið, vill hann þá gefa okkur yfirlýsingu um, að hann muni í kvöld senda skeyti til fulltrúa Sósfl. á flokksþingi kommúnista í Moskvu og skýra þeim frá þeirri afstöðu, sem formaðurinn hefur tekið hér á Alþ.? Vill hann sem form. þingflokks Alþb. fela þessum fulltrúum sínum að lýsa yfir við 22. þing rússneska kommúnistaflokksins í Moskvu, hver þessi afstaða sé? Megum við sjá á þennan einfalda hátt, hvort honum er alvara eða ekki? Vill hann fela þeim að lýsa yfir þessari afstöðu? Þar mundi reyna á, hvort honum er alvara eða ekki. Ég fæ ekki skilið hin löngu ræðuhöld hv. þm., því að mest af því, sem hann hefur sagt, felst í þeirri till., sem við höfum flutt, stendur skýrt í seinni hluta hennar, að við mótmælum og heimtum, að öll ríki geri samkomulag um að hætta öllum kjarnorkusprengingum. Það er ekki hægt á sterkari hátt að heimta, að öll ríki hætti sprengingum. Og það gildir um alla jafnt. En jafnskjótt og hv. þm. lýsir yfir, að hann vilji samþykkja fyrsta hlutann, ef honum sé breytt, þá kemur þetta: En er nokkur nauðsyn, það voru hans orð, að nefna Sovétríkin? Auðvitað vil ég gera það, en er nokkur nauðsyn? 



Herra forseti. Ekki fæ ég nú almennilega skilið það, hvers vegna jafnmikill stillingarmaður og hv. 5. þm. Vesturl. kemst í ofsa og æsing yfir því, að hann er um það spurður, hvort hann gæti ekki hugsað sér þá breytingu á hans tillögu, að hún lýsti allsherjarafstöðu Alþingis gegn öllum kjarnorkusprengjum og sprengingum, hvar sem þær væru gerðar. Þetta orkar á hann eins og kjarnorkusprengja og hann splundrast bara. Það er alveg ástæðulaust. Það er fyllilega frambærilegt, að menn séu um það spurðir, sem eru miklir áhugamenn um það að binda endi á ógnþrungnar kjarnorkusprengingar Sovétríkjanna, hvort þeir gætu ekki hugsað sér að standa að viðbótartillögu um það, að jafnframt því, sem kjarnorkusprengingar Sovétríkjanna væru skýrum orðum fordæmdar, væri það einnig tekið fram, að Alþingi Íslendinga hefði sömu afstöðu gegn hvers konar sprengingum sama eðlis. Hv. frsm., 2. flm. till., segir, að það sé alveg vandalaust fyrir menn að samþykkja þessa till. óbreytta. Það er nú litið lýðræði í því. Menn eiga rétt á því að gera grein fyrir sínum skoðunum og túlka blæbrigði þeirra í tillöguformi, og það höfum við Alþb.- menn ákveðið að gera. Við höfum báðir, hv. 4. þm. Austf. og ég, í dag gert grein fyrir okkar afstöðu og boðað, að við mundum flytja brtt. við þá till., sem hér er til umr., en fallast á hana að meginstofni. Í henni eru, eins og ég sagði í dag, þrjú efnisatriði, en við mundum óska að bæta tveimur efnisatriðum við, svo að afstaða Alþingis væri ekki með því brennimarki, að við værum að fylkja okkur í hóp annarrar fylkingar kjarnorkuveldanna, heldur værum að taka allsherjarafstöðu gegn öllum tilraunum með kjarnorkusprengjur. Þessi brtt.. sem er flutt af hv. 4. þm. Austf. og mér, er á þá leið, að upphaf till. orðist aftur að orðunum „að hætta nú þegar,“ - þingmenn hafa till. fyrir framan sig, - að upphafsorð till. aftur að orðunum „að hætta nú þegar“ verði svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að mótmæla eindregið öllum kjarnorkusprengingum, þar með talið sprengingu Sovétríkjanna á risakjarnorkusprengju, og skorar á kjarnorkuveldin“ - og síðan till. óbreytt út. Þá leggjum við enn fremur til, og verður það b-liður okkar till., að aftan við till. bætist: „Alþingi lýsir enn fremur yfir því, að það muni aldrei leyfa staðsetningu neins konar kjarnorkuvopna á Íslandi né að slíkum vopnum verði nokkurn tíma beitt frá stöðvum hér á landi: Þriðji liður tillögu okkar er um fyrirsögnina, að hún verði á þessa leið: „ Till. til þál. um mótmæli gegn kjarnorkusprengingum Sovétríkjanna og annarra kjarnorkuvelda: Ef það mót von minni stendur upp á stjórnarflokkana að samþykkja þessar viðbætur og breytingar á tillögunni, þá er hér um að ræða einhverja agenta aðra en fyrir heimskommúnismann.



Svo sem fram hefur komið í umr. og marglýst hefur verið yfir, eru engin kjarnorkuvopn geymd á Íslandi og ekki komið til greina, að þau yrðu hér. Af þeirri ástæðu er flutningur þessarar tillögu ástæðulaus. Hins vegar yrði samþykkt hennar nú skilin þannig, sem hún væri gerð undir áhrifum hótunar þeirrar, sem felst í helsprengjunni, og kemur það ekki til greina af minni hálfu, að Alþingi geri samþykkt, sem þannig yrði skilin.



Herra forseti. Með því að felldar hafa verið þær brtt., sem af Alþýðubandalagsins hálfu hafa verið lagðar fram og fara í þá átt að fordæma allar kjarnorkusprengingar án tillits til þess, hver framkvæmir þær, og einnig hefur verið hafnað, að Alþingi lýsi yfir, að Ísland verði ekki notað sem bækistöð kjarnorkuvopna, hafa þeir, sem að þál. þessari standa, fullkomlega leitt í ljós, að með flutningi hennar vakir aðeins fyrir þeim áróður, en ekki barátta gegn kjarnorkusprengingum eða kjarnorkuvopnum. Því sé ég ekki ástæðu til að taka frekari þátt í afgreiðslu málsins hér á þingi og greiði því ekki atkvæði.



Herra forseti. Þrátt fyrir það, að brtt. þær, sem Alþb. hefur lagt fram og fara í þá átt að fordæma allar kjarnorkusprengingar, án tillits til þess, hver framkvæmir þær, hafa verið felldar; og einnig hefur verið hafnað, að Alþingi lýsi því yfir, að Ísland verði ekki notað sem bækistöð kjarnorkuvopna, og þeir, sem að þáltill. þessari standa, hafa þannig fullkomlega leitt það í ljós, að með flutningi hennar vakir aðeins fyrir þeim áróður, en ekki barátta gegn kjarnorkusprengingum og kjarnorkuvopnum, greiði ég samt atkv. með þessari till. óbreyttri og segi já.

Alfreð Gíslason læknir: Eftir að felld hefur verið brtt. um mótmæli gegn öllum kjarnorkusprengingum, án alls tillits til, hvaða þjóð stendur fyrir þeim, og eftir að felld hefur verið tillaga um, að aðstaða til flutnings eða varðveizlu kjarnorkuvopna verði aldrei leyfð hér á landi, þá er það augljóst orðið, að framkomin tillaga er ekki flutt af hreinum hvötum, heldur dylst þar að baki annarlegur tilgangur, sem sé sá að ala á úlfúð í stað þess að stilla til friðar. Þetta ber að víta harðlega, einkum þegar um jafnalvarlegt mál er að ræða sem hér. Ég var og er hlynntur því, að Alþingi mótmæli kjarnorkusprengingum og skori á stórveldin að hætta þeim að fullu, og ég er það án tillits til þess, hver þjóðin er, sem í hlut á. Rússar hafa nú um tíma staðið að stórfelldum kjarnorkusprengingum, og því hlýt ég að taka undir áskorun til þeirra um að hætta þeim gráa leik. Þótt græska þeirra, sem að till. standa, sé nú augljós orðin, breytir það ekki því, að ég er henni efnislega sammála, svo langt sem hún nær, og því segi ég já.



Hér er um það að ræða að samþykkja yfirlýsingu af hálfu Alþingis í nafni þjóðarinnar um afstöðu Íslendinga til alvarlegasta stórmáls, sem liggur fyrir öllu mannkyni á vorum dögum, og til þeirrar hörmulegu þróunar mála, sem stærstu stórveldi heimsins eiga sameiginlega sök á. Slíkt stórmál er af hálfu meiri hluta Alþingis neitað að ræða í þingnefnd og afgreiða þannig á venjulegan þinglegan hátt. Felldar hafa verið brtt. þingmanna Alþb., sem stefndu að því, að Alþingi gæti einhuga staðið að yfirlýsingu um mótmæli gegn kjarnorkusprengingum Sovétríkjanna sem annarra kjarnorkustórvelda, og að því, að Ísland verði aldrei notað sem kjarnorkuherstöð. Í þessu felst einnig yfirlýsing, - yfirlýsing, sem mun verða tekið eftir, ekki aðeins meðal íslenzku þjóðarinnar, heldur af miklu fleirum. En meiri hl. Alþ. ber einn ábyrgð á þeirri yfirlýsingu. Þrátt fyrir þetta, sem sýnir ljóslega, hvað vakir fyrst og fremst fyrir flm. þessarar till. og hv. þingmeirihl., og þótt till., eins og hún er flutt og eins og hún liggur fyrir, sé að mínum dómi bæði einstrengingslega og illa orðuð, þá vil ég undirstrika það, að ég er hvenær sem er reiðubúinn til að mótmæla hverri kjarnorkusprengingu, sem framkvæmd er í heiminum, af hverjum og hvar sem hún er gerð, og segi því já.