Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég skal lýsa því yfir, að ég er fylgjandi þeirri stefnu meiri hl. n., að það verði með sameiginlegu átaki reynt að fullnægja þörfum bæði kaupstaða og sveita, en þar sem það er ljóst, að þótt sú rökst. dagskrá, sem hér liggur fyrir, verði samþ., getur það ekki aftrað því, að þessu mannvirki verði komið upp, og þar sem samþykkt hennar yrði eingöngu til þess að skapa Siglufirði fjárhagslega örðugleika, sem ekki er ástæða til að valda, segi ég nei.



Með tilvísun til grg. hv. 2. þm. Skagf. segi ég nei.



Með skírskotun til grg. hv. 2. þm. Skagf. segi ég nei.



Herra forseti. - Það er nú í rauninni nýlunda, að ég kveðji mér hljóðs í sjávarútvegsmálum, en af því að það komu þannig löguð ummæli fram við umr. hér í gær, að ég taldi ekki ástæðu til að láta þeim ómótmælt, ætla ég að segja hér nokkur orð. Það er augljóst mál, að hér er um hagsmunatogstreitu að ræða. Því var haldið fram hér í gær, að verið væri að taka mikilsverðan feng frá stóru bátunum og spilla aðstöðu þeirra. Þetta játa ég fyllilega, en þá verður líka að gæta þess, að það er um fleiri báta og fleiri menn að ræða en þá, sem eiga stóru bátana og aðallega stunda þessar dragnótaveiðar. Á fjörðunum norðanlands og meðfram ströndunum er fjöldi af fólki, sem hefur mikinn hluta sinnar lífsafkomu af því að stunda veiði á smábátum, og sá stóri munur er á þessari útgerð og útgerð stórbátanna, að það verður að einskorða sig við þessa veiði og getur ekki notað annað. Þetta fólk á afkomu sína og sinna undir því, að það geti með hinum ódýru tækjum sínum náð fiskinum úr sjónum. Aftur er það með stóru bátana, sem sumir virðast bera sérstaka umhyggju fyrir, að þeir hafa betri aðstöðu til þess að stunda aðra vinnu. Flestir þeirra geta farið - og fara - á síldveiðar og hafa þar miklar tekjur, sem hinum er algerlega fráskákað. Þegar á að meta þessa hluti, sem ekki er hægt að komast hjá að líta á, er augljóst, að það óréttlátasta, sem hægt er að gera gagnvart þeim mönnum, sem smáu bátana eiga, er það að gera þeim ókleift að auka afla sinn á þeim miðum, sem þeir ná til. Við viljum, að aðstaða þessara tveggja þátttakenda í útgerðinni verði metin réttilega, og ég er ekki í vafa um, að rétt er, að þeir, sem geta aflað sér tekna á marga aðra vegu, verði að víkja fyrir hinum, sem eingöngu verða að bjargast á smábátaútvegi.



Herra forseti. - Sjútvn. hefur fengið ámæli fyrir meðferð þessa máls, og ég skal játa, að afgreiðsla þess dróst meira en rétt er. Ástæðan er sú, sem flestum þm. er kunn, að þetta mál er hart deilumál, og það hefur varla verið háð svo þing í tíu ár, að þetta mál hafi ekki verið einhvers staðar í málaskránni. Það hefur komizt misjafnlega langt, en stundum verið gerðar allverulegar breyt. á l. Það hefur í hvert sinn orðið að fjalla um það í sjútvn., og ég skal taka það fram, að það hefur virzt mjög langt bil á milli þeirra, sem lengst hafa viljað ganga, og hinna, sem fastheldnari voru. Það hefur orðið mitt hlutverk að miðla málum. Þó að ég hafi verið heldur andvígur dragnótaveiðum, hef ég ekki séð mér fært að banna þær að öllu leyti, því að hér framan af var svo erfiður hagur útgerðarinnar, að mér virtist ekki mega hindra nein tækifæri fyrir hana. Í annan stað hafði verið lagt í mikinn kostnað við útbúnað báta og öflun ,veiðarfæra. Hins vegar er það álit mitt, að dragnótaveiðin geri smábátaútgerðinni búsifjar og sé ekki hættulaus fyrir fiskstofninn. Mál það, sem hér liggur fyrir, bar að líkt og venjulega, að langt bil var milli skoðana manna. Í sjútvn. vildi meiri hl. leggja á móti því. Þá hefði n. klofnað, og meiri hl. hefði lagt til, að frv. væri fellt. Ég vil gera þá játningu, að það var mín uppástunga, að sú meðferð yrði höfð að afgreiða málið með rökst. dagskrá, beinlinis ,með það fyrir augum, að málið yrði ekki skilyrðislaust fellt. Ef n. hefði klofnað, hefði ég komið fram með brtt., en það er ekki tímabært að ræða þær, af því að þær hafa ekki konlið fram.



Ég skal ekki fara langt út í þetta mál. Ég vil vekja athygli á dálitilli hugvekju, sem birtist í bæjarblöðunum í dag, og það er gott fyrir þá, sem standa fastast að því, að öll hugsanleg veiðitæki séu notuð til rányrkju, að athuga hana og sjá, að það er viðar en hér á Íslandi, sem hafa opnazt augu manna fyrir þeim háska, sem fiskveiðunum stafar í framtíðinni af gegndarlausum botnvörpu- og dragnótaveiðum. Blöðin í morgun fluttu frásögn um, að nýlega hefur verið haldinn fundur vísindamanna í London, þar sem forstjóri fiskirannsóknarstofu landbúnaðar- og fiskveiðaráðuneytisins hefur haldið eftirtektarverða ræðu, en á fundinum voru mættir fulltrúar útgerðarinnar, bæði enskir, norskir og íslenzkir. Í dag er svo birtur dálítill útdráttur úr ræðu þessa forstjóra. Hann minnist fyrst á þá miklu fjölgun, sem varð á fiski á miðunum eftir stríðið 1914–18, og hvað skeð hefur síðan, og hann gerir ráð fyrir, að það muni sækja í sama horfið nú í þessari styrjöld. Hann vekur athygli á þeim lærdómi, sem af þessu megi draga, og að nú eigi að gjalda varhuga við og láta ekki það sama henda aftur, að skefjalausar veiðar séu látnar minnka fiskistofninn og jafnvel ríða honum að fullu, Það er haft eftir þessum forstjóra, að eftir stríðið megi gera ráð fyrir, að fiskimergðin hafi aukizt aftur. Það yrði að gera ráðstafanir til að vernda stofninn. Fyrir ófriðinn hafi fyrstu sporin verið stigin um möskvastærð og alþjóðasamþykkt verið gerð um það atriði. Þetta væri nauðsynlegt og rétt að ganga lengra á þeirri braut, en það þyrfti að gera frekari ráðstafanir um takmarkanir á veiðunum. Fyrir Íslendinga, sem eiga jafnmikið undir fiskveiðunum og raun ber vitni um, er þetta ekki síður lærdómsríkt en fyrir Englendinga, því að enda þótt fiskveiðar séu mikill þáttur í þeirra lífi, þá er það ekkert sambærilegt við það, sem er hjá okkur. Það ber vel í veiði nú, þegar þetta mál er á dagskrá, að menn geti gert sér grein fyrir, hvað er að gerast, og ég vænti, að menn láti ekki sem vind um eyrun þjóta aðvaranir slíkra fræðimanna, sem eru vel rökstuddar af okkar eigin reynslu. Mesta höfuðnauðsynin er að friða alveg þær stöðvar fyrir botnvörpu- og dragnótaveiðum, sem ungviði fiskjarins heldur sig mest á. Það þarf ekki að fela í sér, að not af fiskveiðunum séu skert, því að á sömu svæðum er hægt að stunda fiskveiðar með öðrum veiðarfærum, lóða-, þorskanetja- og handfæraveiðar. Það er auðvelt að gera þær umbætur á þessu frv., sem að gagni kæmu.



Herra forseti. Ég vil aðeins undirstrika það, sem hv. þm. Borgf. sagði, að þegar um þessi mál er rætt, verður ekki gengið framhjá því, sem helztu menn stórþjóðanna ráða til. Ég vildi annars lýst yfir því, að ég felli mig ekki við nál. sjútvn. Það er betra, að Alþ. taki skarpa afstöðu til málsins, en svæfi það ekki. Málið hefur dregizt óhóflega lengi, og nú á samkv. nál. að þvæla því til nýrrar n. Þegar þessi mál eru athuguð, verða menn að gera sér ljóst, að dragnótaveiðar eyðileggja smábátaútgerð viðkomandi héraða. Því er í frv. farið fram á, að sýslun. og bæjarstj. sé með samþykktum heimilt að banna dragnótaveiðar á innfjörðum. Ef í viðkomandi héruðum er álitið, að hér sé rangt - stefnt, verður ekki þetta bann samþ. þar. Ef í Eyjafirði og Skagafirði verður talið heppilegra að leyfa dragnótaveiðar, yrði ekki þetta bann sett á. Það er sanngirnismál, að héruðin fái að ráða þessu sjálf. Þau eiga að hafa mest um það að segja. Í frv. felst engin árás á dragnótaveiðar almennt. Það má stunda þær viða og á ýmsum tímum. Það er aðeins beðið um heimild til að friða nokkra innfirði fyrir dragnót, og það er álit manna á Norðurlandi, að ekki sé hægt að stunda smábátaútveg, ef dragnótaveiðar eru leyfðar. Fiskurinn hverfur af miðunum. Það er ekki til að koma meiri veiði á land, að verið er með dragnót, heldur þvert á móti. Það vita allir sjómenn, að um leið og dragnótaveiðarnar hef jast á innfjörðum, hverfur fiskurinn. Þær spilla ungfiskinum, svo að stofninn hlýtur að ganga til þurrðar. Þetta er einnig skoðun hins brezka vísindamanns. Ég vil því alvarlega skora á hv. dm. að taka afstöðu til þessa máls. Það er áreiðanlega tímabært, að tekið sé í taumana, þar sem smábátaútgerðin stendur og fellur á sumum stöðum með afgreiðslu málsins. Þess vegna er það mikill ábyrgðarhluti að synja um samþykkt frv. Samþykkt þess væri engum til skaða, en viðkomandi héruðum til mikillar blessunar.



Mér finnst ástæða til að benda á, að umsögnin, sem verið er að vitna til og var borin fram eins og hún væri umsögn um þetta frv. frá merkum vísindamanni í Englandi, kemur þessu máli ekkert við. Það er verið að ræða um það að takmarka rányrkju með botnvörpu utan landhelgi Íslands. Það er vitanlegt, að fiskistofninn mundi endast bezt, ef allir notuðu sem einföldust veiðarfæri, sem veiddu sem minnst, t.d. handfæri. En hvernig mundu þá fiskveiðarnar borga sig? Það er víst lítil von um, að Bretar, Þjóðverjar eða Norðmenn fengjust til að takmarka sínar veiðar svo mjög, að þeir tækju upp sem einföldust veiðarfæri til að hlífa stofninum. Ef ekkert væri hugsað um afkomu manna, væri þetta æskilegt. Umræður hafa farið fram milli ýmissa fiskifræðinga á undanförnum árum, og það hefur verið stofnað til allsherjarsamvinnu og talað um friðun í því sambandi. Það má vera, að það komi að loknu stríðinu, en það kemur ekkert við þessu frv. Í sambandi við alþjóðahafrannsóknir er farið að tala um uppeldisstöðvar, en hvorki fyrir Norðurlandi né Austurlandi eru neinar uppeldisstöðvar, enda er ekki um það að ræða hér, heldur þær slóðir, sem fiskurinn gengur á, eftir að hann er genginn af uppeldisstöðvunum. Ég vil gera meðnm. mínum það til geðs að samþ., að þetta frv. verði athugað af milliþn., sem verður skipuð. Ég trúi því, að í milliþn. verði valdir menn, sem bera hag þjóðarheildarinnar fyrir brjósti. Þá vil ég aðeins benda á, að í frv. er að einu leyti gengið langt út yfir öll takmörk í gildandi l. um fiskveiðasamþykktir. En flm. er blindur af offorsi. Ég nefni þetta bara sem örlítið dæmi um það, hversu gjörsneyddur flm. er allri sanngirni og öllum möguleikum til að athuga þetta mál á óhlutdrægan hátt.



Herra forseti. - Tilgangurinn, sem vakir fyrir þeim, sem flytja þetta frv., er, sem kunnugt er sá, að koma í veg fyrir, að gengið sé meira á fiskstofninn en orðið er, með því að koma í veg fyrir, að dragnótaveiði sé stunduð á innfjörðum. Það er ekkert að undra, þó að þessi fulltrúi þeirra, sem hafa um stundarsakir gripið til þessara veiða, vilji láta halda þeim áfram. En ég held það sé vanráðið að láta þær viðgangast eins og verið hefur. Það er vissa fengin fyrir því, að þegar farið er að stunda dragnótaveiðar á innfjörðum, þá hverfur aðstaða smábátaeigenda til þess að hafa nokkuð upp úr veiði sinni. Annars var það eitt annað atriði, sem ég vildi víkja að, og það er það, hvað það er mikið ósamræmi í allri löggjöf á þessu sviði. Það var fyrir 10–11 árum sett í lög, að ekki mætti kasta vörpu í vikum eða innfjörðum í veiðivötn, sem væru innan við ósa. En það má samkv. þessum l. skarka með dragnætur utan við ósa og fæla burtu þann fisk, sem gengur í vötnin. Þetta er svo mikið ósamræmi og ósanngirni, að furðu sætir, að þetta skuli hafa verið látið ganga svo til í mörg ár. Ég skal segja frá því, af því að ég er þannig settur, að ég bý nálægt ós og nálægt stórvatni, þar sem silungsveiði var stunduð þar til 1932, en er nú bönnuð. En jafnframt er leyft, að dragnótabátar séu nætur og daga utan við ósinn og veiði ekki einungis fisk, heldur og silung og lax. Og svo langt gekk .það hér um haustið, að einn dragnótabáturinn strandaði við Húnaós í blæa logni. Svo nærri gekk hann ströndinni. Hann var að skarka með sína vörpu, þar sem hugsanlegt var, að silungur og lax héldu sig, áður en hann gengi inn í ósinn. Þetta dæmi sýnir ósanngirni og ósamræmið í löggjöfinni, og slíkt er endemi, ef Alþ. ekki breytir l. Það þarf enga sérþekkingu til að sjá, ef skarkað er með vörpu, þar sem tiltakanlega grunnt er við ósa eða á innfjörðum, hvort það er ekki eyðilegging fyrir þann fisk, sem þangað gengur. Ég bendi á þetta atriði til sönnunar því, hve nauðsynlegt er að gera þá breytingu á l. um dragnótaveiðar, að þær verði ekki leyfðar jafnótakmarkað og verið hefur. Ég mun svo ekki skipta mér meira af þessu máli. Ég er ákveðinn í að fylgja þessu frv. og greiða atkv. á móti uppástungu hv. sjútvn. Þetta er svo mikið atriði, að ég held, að hver þm. ætti að gera það upp við sig, án þess að salta það í heilt ár í mþn., hvort sanngjarnt sé að gera hér breyt. eða ekki.



Herra forseti. - Hv. þm. Ísaf. hafði ýmislegt að athuga við frv., eins og vænta mátti. Hann gerði ekki mikið úr umsögnum vísindamanna um þetta mál. Má vera. Ég er ekki fiskifræðingur, en hv. þm. Ísaf. er það ekki heldur. En ég vil benda á, að þegar niðurstöðum þeirra, sem þekkingu hafa á þessum málum, og hag sjómanna ber saman, þá ætti það að vera jafnþungt á metaskálunum og álit hans. Hann heldur því fram, að hrygningarsvæði séu ekki fyrir Norðurlandi. Það er óupplýst mál, en golþorskurinn veiðist fyrir Norðurlandi, og ég hygg, að fiskifræðingar haldi því fram, að þorskurinn sé farinn að hrygna þar síðan fór að hlýna í sjó. Um hitt þarf ekki að ræða, hvort banna eigi dragnótaveiði á innfjörðum. Það er staðreynd og ómótmælanlegt, að það er ekki til að hindra, að meiri afli berist á land að banna dragnótaveiðar, heldur öfugt. Það er ekki til bóta, að örfáir bátar geti gúknað yfir veiðinni, en smábátaeigendur verði að hætta. Þá minntist hv. þm. Ísaf. á það, að það væri fáheyrð fjarstæða að láta sér detta í hug að láta sýslun. í Eyjaf jarðarsýslu ráða því, hvort banna ætti eða leyfa dragnótaveiði í Eyjafirði. Ég get vel fellt mig við það, að sýslun. bæði Eyjafjarðar- og Þingeyjarsýslu réðu því í félagi, en það var tiltekin sú fyrrnefnda, af því að útgerð er meiri Eyjafjarðarsýslumegin. En ég gæti hugsað mér, að báðar gætu komið sér. saman um, að dragnótaveiði væri takmörkuð. Akureyri hefur ekki verið tekin með í frv., vegna þess að hún á ekki land að Eyjafirði nema Pollinum -, og það er sanngjarnt, að þeir ráði yfirfirðingum, sem land eiga að honum, enda hefur það ætíð verið viðurkennt frá því í fyrndinni, að hver ætti veiðirétt fyrir sínu landi. Það er því ekki sýnt, að hér sé neinn voði á ferð, og við treystum því, að hv. Alþ. láti þetta mál ná fram að ganga, því að það þolir enga bið.



Herra forseti. - Það er nú langt síðan sjávarútvegsn. fékk þetta mál til meðferðar, og er hún nú loksins að skila því. Ef þessi dráttur stafar af því, að sjútvn. hafi lagt sig í líma til að afla sér upplýsinga í málinu, þá væri þessi dráttur kannske fyrirgefanlegur. En af því plaggi, sem hér liggur fyrir, verður ekki séð, að svo hafi verið. Manni virðist það muni gert til að vísa málinu frá að vísa því til mþn., sem vonandi mundi þó gera því betri skil en sjútvn. Ég hef litið vit á fiskimálum, en það er almennt áhugamál allra minna kjósenda, sem land eiga að sjó og þurfa að stunda veiðar. Á hverju vori kemur það fyrir á Bakkafirði, að það kemur mokfiskur í fjörðinn, svo að margir bátar í senn tvíhlaða á einum sólarhring. En eftir skamman tíma eru dragnótabátarnir komnir, og þá er v eiðin búin. Svona er þeirra umsögn. Einn, tveir eða þrír dragnótabátar hafa sópað upp fiskinum undan ströndinni hjá þeim. Þetta er nú álit þeirra manna, sem þarna eru uppaldir. Það er alltaf sama sagan. Ég nefni gamlan útgerðarmann á Norðfirði, sem í tvö ár hefur stundað veiði á bát frá Vopnafirði. Hann þekkti dragnótaveiðarnar og áleit þær réttmætar, en síðan hann kynntist smábátaveiðinni þarna norður frá, þá er hann kominn á þá skoðun, að sjálfsagt sé að binda þetta svona, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Annar maður, sem ég þekki og stundað hefur dragnótaveiði síðastliðin 2 ár, segir, að sér sé ljóst, að með sinni dragnót sé hann að eyðileggja veiðina fyrir hinum bátunum. Þetta segir hann af því, að hann sér meira en eigin hag. Vopnfirðingur einn hefur sagt mér, að í Lónsfirðinum, þar sem ætíð var fullt af smákola, svo að vörpurnar tóku tugi þúsunda af smákola í drætti, sé nú smákoli ekki lengur til. Allt þetta virðist benda til þess, að skoðun þessara manna, sem ekki vilja láta takmarka dragnótaveiðar frekar en búið er, sé ekkert annað en venjulegur yfirgangur þess sterkari, sem telur sig hafa rétt til þess að taka frá hinum minni máttar, ekkert annað en þeirra málstaður, sem þessir menn hér á Alþ. túlka. Ég vil álíta, að þeir, sem vilja láta vísa þessu máli til mþn., geri það í því augnamiði að geta sem lengst troðið á rétti lítilmagnans. En ég vænti þess, að mþn. rannsaki málið og fái því ástandi breytt, sem nú ríkir.

Frsm. (Sigurður Bjarna,son): Ég skal ekki tef ja málið mikið, en mig langar til að segja fáein orð. Mér finnst tekið of djúpt í árinni, þegar hv. þm. Borgf. segir, að það verði lesið út úr nál., að sjútvn. sé formælandi hvers konar rányrkju á grunnmiðum landsins. Mér sýnist sú staðhæfing stjórna nokkuð skoðun liðsmanna flm. þessa frv. Og þegar ég athuga áhuga flm. þessa frv. á því að friða grunnmiðin við strendur landsins, þá finnst mér margt einkennilegt koma upp. Ef tilgangur flm. er að friða grunnmiðin í heild, hvernig stendur þá á því, að þeir takmarka ákvæði þessa frv. við veiðar aðeins fyrir nokkrum hluta landsins? Er ekki sama þörf á því að varðveita miðin fyrir Suður- og Vesturlandi og koma. í veg fyrir, að rekin sé þar sú rányrkja, sem þeir tala um? Ég vil benda á, að í stað þess að láta hið sama ganga yfir öll grunnmiðin, þá lengja þessir þm. þann tíma, sem þessar veiðar má stunda annars staðar við strendur landsins. Mér finnst hér skjóta nokkuð skökku við að ætla að telja hv. þd. trú um, að við, sem viljum vísa þessu máli til mþn., viljum vera formælendur rányrkjunnar. Þetta er gamalt og nýtt deilumál, sem þarf að athuga gaumgæfilega, áður en hv. Alþ. leggur sinn dóm á það, hvernig því skuli skipa. Hv. 2. !þm. Skagf. benti á, að flestir þeir bátar, sem stunduðu dragnótaveiðar að jafnaði, færu á síldveiðar á sumrin og hefðu þar stórtekjur. Ég verð að játa, að ég er á öðru máli. Bátar innan 20 smál. fara yfirleitt alls ekki á síldveiðar, en dragnótabátarnir eru þetta 15–16 og upp í 30 smálestir. En þetta gefst tiltölulega illa, því að aflahlutur þeirra er stórum lægri en aflahlutur þeirra, sem stunda veiðar á stórskipum. Ég vil rétt aðeins drepa á eitt atriði í ræðu hv. 1. þm. Skagf. Hann sagði ástæðulaust, að Akureyri hefði nokkuð um dragnótaveiði að segja, þar sem hún ætti land aðeins að Pollinum. En nú veit hv. 1. þm. Skagf. vel, að Akureyrarbátar stunda dragnótaveiðar í firðinum sem aðrir, ekki bara fyrir því landi, sem þeir eiga, heldur aðrir, því að miðin eru utar á firðinum, en ekki fyrir því landi, sem Akureyri á. Og það er eðlilegt, að Akureyrarkaupstaður hafi hönd í bagga, þegar ákvarðanir eru teknar um þessi mál. Ég vil ljúka máli mínu með því að svara því, sem hv. 2. þm. N.- M. sagði, að sjútvn. hefði ekki aflað sér upplýsinga um þessi mál. Þetta mál er búið að vera það lengi á döfinni, að þeir, sem í sjútvn. sitja, telja sig færa um að stíga þetta spor, að vísa málinu til frekari undirbúnings til n., sem er sérstaklega fær um að fjalla um það, svo að það geti komið fyrir þing vel undirbúið. Þá verður tímabærara að ræða um það. Það fer fjarri því, að ég hafi tekið þessa afstöðu vegna þess, að ég sé formælandi rányrkju og skefjalausra veiða. Það skyti nokkuð skökku við, ef ég væri að snúast gegn smábátaeigendum til hagsmuna þeim, sem stunda dragnótaveiðar á innfjörðum. Ég hef aðeins reynt að líta á sjónarmið heildarinnar og hvernig bezt fengist lausn þessa máls.