Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um breyt. á l. um Iðnlánasjóð er komið frá Nd., og fékk þar skjótan framgang og ágreiningslausan, en það er í sjálfu sér heldur ekki flókið í sniðum. En meginefni þess er að nema úr lögum tímamörk, sem verið hafa gegn því, að Iðnlánasjóður eða stjórn Iðnlánasjóðs geti breytt lausaskuldum iðnaðarins í föst lán með vaxtabréfum Iðnlánasjóðs, en tímamörkin hafa verið þau, að til lausaskuldanna þurfi að vera stofnað fyrir árslok 1963. Þessi tímamörk eru felld niður. En tilefnið til þess, að frv. er flutt og með þessari efnisbreytingu á lögunum, er það, að stjórn Iðnlánasjóðs hefur skrifað iðnmrh. og gert grein fyrir því, að sá fyrsti lánaflokkur, sem þeim var heimilað að gefa út, að upphæð 60 milljónir og 50 þús. kr., er að mestu leyti uppgenginn. En hins vegar segir í bréfi stjórnar Iðnlánasjóðs frá 16. nóv. s.l., að mörg iðnfyrirtæki óski nú eftir, að Iðnlánasjóður breyti ýmsum lausaskuldum þeirra í föst lán til lengri tíma og fari því fram á heimild til að gefa út nýjan flokk vaxtabréfa að fjárhæð 40 milljónir króna. Um útgáfu þessara vaxtabréfa mundu gilda reglur samkv. reglugerðinni frá 10. maí 1965, en þar voru sett allítarleg ákvæði um þessi vaxtabréf Iðnlánasjóðs í samráði við Seðlabankann og reyndar viðskiptabankana líka. Ég held, að það sé óhætt að slá því föstu, að það hafi verið töluvert gagn að þessu og hagræði fyrir iðnaðinn, þessum breytingum á lausaskuldum í föst lán til lengri tíma, sem fram hafa farið, og einnig geri ég ráð fyrir því, að það gæti komið sér vel fyrir iðnaðinn núna að fá þessa nýju heimild, 40 millj. kr. Að vísu er það svo, að með þessu móti er ekki nýtt fjármagn, sem kemur á vettvang til hagræðis fyrir iðnaðinn, en engu að síður getur það verið nokkuð mikils virði í skiptum ýmissa iðnfyrirtækja við peningastofnanirnar og banka að eiga þess kost að lengja lán sín, og sérstaklega ef þau eiga þess kost nokkuð almennt í peningastofnununum að skipta á vaxtabréfum Iðnlánasjóðsins og lausum skuldum, sem stofnað hefur verið til, en óumsamdar eru, og mundi það þá greiða fyrir, eðli málsins samkv., venjulegum viðskiptum viðkomandi fyrirtækja við þá banka, sem hlut eiga að máli. Ég vil leyfa mér að mega vænta þess, að málið fái hér skjótan framgang, eins og í hv. Nd., og teldi mjög æskilegt, ef hægt væri að hraða því sem verða má, og vildi mega beina þeim tilmælum til þeirrar n., sem fær málið til meðferðar, og leyfi mér að svo mæltu, herra forseti, að leggja til, að málinu verði vísað til 2. umræðu að lokinni þessari umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 132 lagt fram frv. til l. að örlítilli breyt. á lögunum um tekjustofna sveitarfélaga. 1. gr. þessa frv. hljóðar svona: „Heimilt er þó sveitarstjórn að ákveða lægra álag á meðalíbúð til eigin afnota. Meðalíbúð skal það íbúðarhúsnæði teljast, sem ekki fer yfir 80 þús. kr. að fasteignamati.“ Ég mun nú leyfa mér að skýra þessa till. með aðeins örfáum orðum. Fasteignaskatturinn er ákveðinn sem einn af tekjustofnum sveitarfélaga í l. nr. 51 1964. Aðaltekjur flestallra og sjálfsagt allra sveitarfélaga eru útsvör, en að svo miklu leyti sem þau hrökkva ekki til þess að mæta gjöldum sveitarfélaga, er gripið til annarra skattstofna. Einn af þeim skattstofnum er fasteignaskatturinn og hefur lengi verið. Samkv. 3. gr. l. á þessi skattur að miðast við fasteignamatsverð og vera 1% af virðingarverði húsa og annarra mannvirkja. En í 5. gr. tekjustofnalaganna segir, að með reglugerð, sem ráðh. staðfestir, geti sveitarstjórn ákveðið að innheimta fasteignaskatt samkv. 3. gr. með allt að 200% álagi. Í 6. gr. eru svo nokkrar undanþágur undan fasteignaskatti. Það eru kirkjur, samkomuhús og íþróttahús, sem hvorki eru leigð út til skemmtana né rekin í ágóðaskyni, skólahús, barnahæli, sjúkrahús, elliheimili, þinghús, hús annarra ríkja, að svo miklu leyti sem þau eru notuð af sendimönnum þeirra í milliríkjaerindum. Heimild í 5. gr. tekjustofnalaganna um að innheimta fasteignaskatta með 200% álagi hafa nokkur sveitarfélög þegar notað, og má þar minna t. d. á Akureyri, sem hefur notað þessa heimild laganna að fullu í allmörg ár. Önnur sveitarfélög, eins og t. d. Reykjavík, innheimta nú fasteignaskatt með 100% álagi, og talsvert hefur verið rætt um það að hækka fasteignaskatt enn og nota heimild laganna að fullu, þ. e. að innheimta skattinn með 200% álagi. Það er skoðun mín, að það sé út af fyrir sig alls ekki óeðlilegt, þegar útsvarsbyrðin er nú orðin svo þung eins og raun ber vitni og tekjur manna að öllum líkindum heldur lækkandi vegna árferðisins, að þá séu fasteignaskattarnir notaðir að fullu, eins og lög leyfa. Með því móti er hægt að ná til, ef svo má segja, ýmissa þeirra aðila, sem engin önnur sveitargjöld bera eða óeðlilega lág sveitargjöld. Menn tala mikið um bankagróðann og auka hann nú stórlega orðum, eins og auðvelt væri að sýna fram á, en það er hins vegar rétt, að einu skattar til hins opinbera, sem bankarnir greiða, eru fasteignaskattar, og ég tel ekki óeðlilegt, að þeir skattar yrðu eitthvað hækkaðir. Tryggingarfélög bera að vísu aðra skatta jafnhliða, en ég sé ekki neitt því til fyrirstöðu, að gjöld af fasteignum tryggingarfélaga, sem flest a. m. k. hafa skilað allgóðum arði að undanförnu, væru notuð frekar sem tekjustofn heldur en útsvör á alþýðu manna, að svo miklu leyti sem það hrekkur til. Þá er enn fremur vitað, að ýmsir aðilar eru til í þjóðfélaginu, án þess að nein nöfn skuli nefnd, sem borga lág útsvör, en eiga verulegar eignir. Og það er ekki að mínum dómi neitt athugavert við það, þó að fasteignaskattar þessara aðila séu hækkaðir í það hámark, sem lögin leyfa. Hins vegar tel ég, eins og nú er ástatt um allan þorra fólks, og þá sérstaklega ungt fólk, sem nýlega hefur eignazt íbúð, að það sé óeðlilegt og tæplega gerlegt að hækka fasteignaskatt þess í hámark laganna. Fjölmargir hér á hv. Alþingi og annars staðar hafa að undanförnu, - það er ábyggilega ekkert launungamál, - verið að velta því fyrir sér með vaxandi kvíða, hvernig almenningur á að fara að því nú á næstunni að halda því eignarhaldi, sem hann þó enn hefur á íbúðarhúsnæði til eigin afnota. Og hvert það álag, sem gerir þetta mál erfiðara, stefnir þessu nær voðanum, að ekki sé meira sagt. Og mér finnst, að það sé ekki sanngjarnt og ekki réttlátt að gera greinarmun á því húsnæði annars vegar, sem efnalitlar fjölskyldur nota til eigin afnota, og svo öðrum þeim húsakynnum, sem ég hef hér aðeins með örfáum orðum minnzt á, og fleira í slíkum dúr hins vegar. Þess vegna hef ég leyft mér að bera það fram hér í frv.-formi, að það álag, sem samkv. 5. gr. kann að vera ákveðið á fasteignaskatt, þurfi ekki að vera jafnhátt á allar tegundir fasteigna. Nú mætti kannske segja, að fljótt á litið væri algerlega á valdi sveitarfélaga og ráðherra að ákveða það, hvort þetta álag yrði notað og á hvaða eignir það yrði látið falla. En sá skilningur er a. m. k. ekki alls staðar ríkjandi og kannske ekki heldur alveg réttur. Í 6. gr. l., sem ég áðan las, eru þær fasteignir, sem undanþegnar eru fasteignaskatti, taldar upp, og sú upptalning er tæmandi. Og ég vil segja frá því hér sem sönnun fyrir því, að ekki líta allir þannig á þessi mál, að í fyrra fluttum við borgarfulltrúar Framsfl. í Reykjavík þá till. í borgarstjórn Reykjavíkur, að fasteignaskattsálagið yrði ekki látið ná til tiltekinna meðalíbúða, eins og þetta frv. gengur út á, en þá var verið að hækka fasteignaskattinn í Reykjavík um 100%. Og ég vil segja það, og held að ég fari rétt með það, að þessi hugmynd hafi ekki þótt fráleit og átt nokkru fylgi að fagna meðal borgarfulltrúa. En það, sem kom alveg í veg fyrir, að hún næði fram að ganga, var sá skilningur meiri hl. a. m. k., að vegna lagaákvæðanna væri þetta ekki heimilt. Og það má sjálfsagt deila um það, hvort það er heimilt eða ekki, og kannske er niðurstaðan sú, að það sé ekki heimilt. Alla vega eru þessi lagaákvæði þröskuldur fyrir því, að menn í borgarstjórn Reykjavíkur a. m. k. hafi í alvöru viljað velta því fyrir sér, hvort þessi leið væri fær eða ekki. Ég hef þess vegna flutt þetta frv., sem hér um ræðir, til þess að taka af öli tvímæli um það, að sú sveitarstjórn, sem vill gera þennan mismun, megi það laganna vegna. Og ég vonast til þess, að þetta frv. nái fram að ganga vegna þeirra ástæðna, sem ég hef þegar flutt fram fyrir því. Það kann að vera, að frv. þyki erfitt í framkvæmd. Við skulum segja það. Ég get þó ekki séð, að það þurfi að vera. Sú meðalstærð, sem ég hef miðað þetta frv. við, er fasteignamatsverð, sem fari ekki yfir 80 þús. kr. Nú er fasteignamatsverð tilgreint á hverri skattaskýrslu um þær íbúðir, sem menn eiga, og ekkert getur verið auðveldara, finnst mér, heldur en kynna sér það, hvert fasteignamatsverðið er á tiltekinni íbúð, til þess að ganga úr skugga um það, hvort hún eigi að vera undanþegin þessu álagi eða ekki. Það er auðvitað mjög erfitt og teygjanlegt hugtak, þetta „meðalíbúð“, sem oft er talað um, og mér er það alveg ljóst, að ég hef ekki kveðið upp neinn allsherjardóm um það, hver sú meðalíbúð skuli vera, og er til viðtals að sjálfsögðu um allar sanngjarnar breytingar á því. Ef n., sem fjallar um málið, eða öðrum þætti eitthvað annað betur við eiga, þá stendur ekki á mér að breyta því. En ef þetta frv. á nú að verða að l., verður viðmiðunin að vera alveg ljós og ótvíræð og ég hef nú sett þetta þarna í þeirri trú, að það fari mjög nálægt því hugtaki, sem hér er verið að reyna að forma. Ég vona, að mér hafi tekizt að gera hv. þdm. það ljóst, í hverju efni þessa frv. er fólgið, og ætla ekki að hafa um það lengri framsögu, en óska eftir því, að að umr. lokinni verði frv. vísað til 2. umr, og heilbr.- og félmn.

Flm. (Björgvin Salómonsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér frv. til l. um breyt. á l. nr. 44 18. maí 1955, um heilsuvernd. Í heilsuverndarlögunum er kveðið á um stofnkostnað og rekstur heilsuverndarstöðva og einnig hvaða þættir almennrar heilsugæzlu falla undir þá starfsemi. Samkv. lögunum er gert ráð fyrir byggingu og rekstri sérstakra heilsuverndarstöðva í þessu skyni, og er það fyrirkomulag vissulega æskilegast, þar sem því verður við komið. Það er hins vegar nokkuð augljóst mál, að fullkomnar heilsuverndarstöðvar verða einungis starfræktar í stærstu kaupstöðum landsins, eins og raunin hefur á orðið. Engum mun hins vegar koma til hugar, að þessi þjónusta sé ekki einnig brýn nauðsyn úti á landsbyggðinni, jafnt í bæjum og sveitum. Þar hlýtur heilsuverndin, - að svo miklu leyti, sem um hana getur verið að ræða samkv. skilningi heilsuverndarlaganna, hins vegar að koma í verkahring héraðslækna, enda er það ekki óeðlilegt og raunar óhjákvæmilegt vegna allra aðstæðna. Í heilsuverndarlögunum er kveðið svo á, að einn þáttur heilsugæzlunnar skuli vera tannvernd, og tel ég ekki ástæðu til að rekja nánar, hversu mikilvæg hún er í almennri heilsugæzlu nú á dögum. En til þess að unnt sé að framkvæma tannvernd, þarf að vera fyrir hendi aðstaða, bæði húsnæði og tannlækningatæki. Slík aðstaða mun þó yfirleitt ekki fyrirfinnast á aðsetrum héraðslækna, og er þeim því með öllu ókleift að annast þennan þátt heilsugæzlunnar af þeim orsökum. Og í annan stað er sérþekking nauðsynleg til þessa starfs, sem héraðslæknar yfirleitt hafa ekki af eðlilegum ástæðum. Þeirra starf á þessu sviði verður því einungis fólgið í því að ráðleggja fólki að leita til tannlæknis, en til þess þurfa tannsjúklingar utan af landi þá, auk sjúkrakostnaðar, að taka á sig kostnað við ferðalög og oft og tíðum vinnutap, sem því fylgir. Hér er því mikill aðstöðumunur fólks úti á landsbyggðinni og þess, sem býr á þeim stöðum, þar sem þessi þjónusta er fyrir hendi, bæði að því er varðar heilsugæzlu almennt á þessu sviði og einnig í efnahagslegu tilliti. Auk þess vill oft verða á því óhæfilegur undandráttur, að fólk leiti til tannlæknis. Það á kannske líka við hér í þéttbýlinu, en þó þeim mun fremur utan af landi, svo að oft er í algert óefni komið, þegar sjúklingurinn kemur til tannlæknis og eina lækningin, sem þá kemur til greina, er eftir þeirri gömlu og alkunnu reglu, sem segir: „Ef auga þitt hneykslar þig“ - þó að sjálfsögðu með þeirri breytingu í framkvæmd, að það er tönn sjúklingsins, sem dregin er úr, en ekki auga læknisins, sem „stungið er út“. En vissulega munu margir tannlæknar hneykslast á því, hve seint er leitað til þeirra, eins og ég sagði hér áðan. Ég er þeirrar skoðunar, að með því að gera sveitar- eða sýslufélögum unnt að koma upp aðstöðu til tannlækninga, að sjálfsögðu í samráði við heilbrigðisyfirvöld, mætti ráða hér á verulega bót, því að ég er þess fullviss, að unnt myndi að fá tannlækna til að starfa þar einhvern hluta ársins til að annast þennan þátt heilsugæzlunnar, og hef ég þá alveg sérstaklega í huga tannvernd barna og unglinga á skólaskyldualdri. Sem skólastjóri við skyldunámsskóla úti á landi er ég nokkuð kunnugur ástandinu í þessum efnum og tel mig geta fullyrt, að þar er vissulega úrbóta þörf. En jafnframt gæti þá um leið skapazt aðstaða til að sinna öðrum tannsjúklingum. Í tryggingalögunum eru ákvæði um, að tryggingarnar greiði kostnað við skólatannlækningar, og a. m. k. í nokkrum skólum hér í Reykjavík og stærstu kaupstöðum munu vera tannlækningastofur, þar sem þessi þjónusta getur farið fram. Ég efast hins vegar um, að nokkur skóli úti á landi hafi þá aðstöðu, að unnt sé að inna þar af höndum þessa þjónustu. Sumir skólar hafa reynt að bæta úr þessu með því að fá tannlækna til að koma í skólana, en á því eru augljóslega allmikil vandkvæði, bæði vegna flutnings tækja, og eins hlýtur það að valda allmikilli röskun á starfi skólans. Hér ber því allt að sama brunni. Aðstaða til þess að inna af hendi þessa mikilvægu þjónustu er ekki fyrir hendi úti á landsbyggðinni, enda ekki hægt að ætlast til þess, að slík aðstaða sé byggð upp í hverjum skóla, stórum og smáum. Ein tannlækningastofa ætti hins vegar að geta þjónað skólum skyldufræðslunnar á allstóru svæði og almennum sjúklingum líka, a. m. k. að verulegu leyti, jafnvel þótt hún væri ekki starfrækt nema hluta úr árinu. Ég hef átt nokkrar viðræður um þessi mál við tannlækna hér, m. a. við menn, sem farið hafa í ferðalög um vissa landshluta til þess að veita tannlæknishjálp. Þeir eru ekki í neinum vafa um, að tannlæknar fengjust til þessara starfa, en mikilvægasta atriðið telja þeir, að komið sé upp aðstöðu til þessara hluta og þá alveg sérstaklega hvað húsnæði snertir, þ. e. tannlækningastofum, og einnig aðstöðu til hvíldar bæði fyrir sjúklinga og lækni, því að tannlæknishjálp getur verið alltímafrek, eins og alkunna er, og reynt á þrek jafnt sjúklings sem læknis, og á það ekki sízt við um skólatannlækningar. Ég hef hér að framan rætt fyrst og fremst um þá þætti þessa máls, er snerta aðstöðu fólks til að njóta læknishjálpar á þessu sviði. Hins vegar er þetta engan veginn í fyrsta skiptið, sem þessu máli er hreyft hér á hinu háa Alþingi. Ákvæði um að tannlæknishjálp skyldi vera meðal þeirra réttinda, er sjúkrasamlög veita meðlimum sínum, var t. d. að finna í l. um almannatryggingar frá 1946, en síðar var horfið frá framkvæmd þessa ákvæðis, en kostnaður þó greiddur af tryggingunum, að því er tekur til skólatannlækninga, eins og ég hef áður drepið á. Þá lagði Alfreð Gíslason læknir fram frv. um breyt. á almannatryggingalögunum 1966, þess efnis, að upp yrði tekið að nýju ákvæðið um, að almenn tannlæknishjálp skyldi greiðast af tryggingunum að 3/4 hlutum, þegar um beina heilsufarslega nauðsyn er að ræða. - Í grg. með frv. Alfreðs segir svo m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Löggjöf um sjúkratryggingar er áfátt að verulegu leyti, ef í hana vantar skylduákvæði um tannlækningar, svo veigamikill þáttur er tannvernd og tannlæknishjálp í almennri heilsugæzlu nútímans. Um þetta verður vart deilt, enda hafa þær þjóðir, sem við hvað fullkomnast tryggingakerfi búa, þegar fyrir löngu tekið tannlækningar inn í sjúkralöggjöf sína. Fyrir 20 árum bentu tveir tryggingafróðir menn, þeir Jón Blöndal og Jóhann Sæmundsson á nauðsyn þess, að tryggingarnar sæju hinum tryggðu fyrir tannlæknishjálp. Þetta er enn ekki orðið að veruleika hér, og er þó nauðsynin ekki minni en fyrir 20 árum og raunar hverjum manni auðsærri nú. Ástæðan til þess seinlætis er að öllum líkindum fjárhagslegs eðlis eingöngu, og ef svo er, er afsökunin harla léttvæg, því að sannarlega verður heilsan aldrei virt til fjár. Það er alkunna, að efnahagur ræður nokkru um, hve fljótt menn leita til tannlæknis. Fátækt fólk gengur lengur með tannskemmdir án þess að leita læknis en þeir, sem betur eru efnum búnir. Slíkt er ekki í anda almannatrygginga og ber að leiðrétta það með viðeigandi ákvæðum í sjúkralöggjöf.“ Þetta lagafrv. náði ekki fram að ganga, og lagðist Tryggingastofnun ríkisins gegn því, m. a. á þeirri forsendu, að það mundi mjög auka á fjárhagsleg vandræði sjúkrasamlaganna. Af því hefði einnig leitt viðkvæma og vandasama samninga milli tannlækna og sjúkrasamlaganna um greiðslur fyrir tannlækningar. Nú er það mín skoðun, að ekki sé annað sæmandi en að við fylgjum fordæmi þeirra þjóða, sem við hvað fullkomnastar tryggingar búa, eins og Alfreð Gíslason læknir benti á í grg. sinni, og hlýtur að því að koma fyrr eða síðar. En eins og málum er háttað í dag, taldi ég litlar líkur á, að slíkar breytingar næðu fram að ganga. Hins vegar tel ég mig hafa bent á það með nokkrum rökum, að aðstaðan er frumskilyrði þess, að unnt sé að inna af hendi þennan mikilvæga þátt heilsugæzlunnar úti á landsbyggðinni. Með frv. þessu, ef að lögum verður, tel ég opnast leið til nokkurra úrbóta á þessu sviði án þess að þar dragist inn í þau viðkvæm vandamál, er snerta aðra þætti þessa máls. Krafan um, að tannlæknishjálp sé tekin inn í tryggingakerfið á fyllsta rétt á sér að mínum dómi, en ég tel þó enn mikilvægara, að landsmönnum sé sköpuð sem jöfnust aðstaða til þess að njóta þessa mikilvæga þáttar í almennri heilsugæzlu, þó svo að sjúklingar greiði þjónustuna sjálfa úr eigin vasa. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til. að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn. og leyfi mér einnig að fara þess á leit við n., að hún leiti álits heilbrigðisyfirvalda og Tannlæknafélagsins um þetta mál.