Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Snemma í vor gaf landsstjórnin út bráðabirðalög um þetta efni, og eru þau samhljóða frv. því, sem nú liggur fyrir. Frv. þetta hefir verið samþ. óbreytt í Nd. - Landbúnaðarnefndin hjer komst að sömu niðurstöðu og hv.Nd. og lítur svo á, að eftir öllum líkum að dæma hafi það verið heppilegast, að landsstjórnin tók mál þetta í sínar hendur að þessu sinni. Nefndinni er og kunnugt um það, að sama álit ríkir víðs vegar um landið. Vitanlega er verð hrossa, sem seld verða til Danmerkur í sumar, til muna lægra en í fyrra, eða um kr. 70.00 lægra fyrir hvert hross, en það er mjög eðlilegt, því að hross þar hafa fallið miklu meira í verði, jafnvel alt að helmingi. Aftur á móti er markaðurinn að ýmsu leyti hentugri nú en í fyrra. Þá voru ekki seld, fengust ekki flutt út, nema 1000 hross, en nú 4000. Þá voru hrossin valin, þ. e. krafist, að hrossin hefðu öll vissa hæð, en nú má helmingur þeirra vera lægri þá var tilskilið, og býst jeg við að öllum þyki miklu, ef ekki mestu, máli skifta að geta selt rýrari hrossin, en haldið þeim eftir, sem stærri eru og efnilegri. Legg jeg til, að hv. deild samþ. frv.

Eggert Pálsson Eins og málið liggur fyrir, getur vart annað komið til mála en að ljá því fylgi, hvort sem menn eru ánægðir með ráðstafanir stjórnarinnar eða ekki. Það orkar mjög tvímælis, hvort það er gott eða ekki, að stjórnin hefir tekið mál þetta í sínar hendur. Ýmsar sagnir ganga um það, að ráðstafanir þessar geti eins vel orðið til tjóns hrossaeigendum, eins og þeir hafi hag af þeim, en mig vantar gögn til að leggja dóm á slíkt, og mun jeg því leiða það hjá mjer. Hins vegar lít jeg svo á, að rjettara hefði verið af stjórninni að taka ekki einkasölu á hrossum í sínar hendur, enda munu litlar nauðsynjar hafa rekið hana til þess. Mjer er ekki kunnugt um, að almennur vilji hrossaeigenda hafi knúð hana til þess; að minsta kosti kom enginn slíkur vilji fram austan fjalls. Ef til vill hafa einstakir menn ráðlagt henni að gera svo, en fundir voru þar engir haldnir um þetta mál. Og þar af leiðandi engar fundarsamþyktir gerðar, sem stjórnin hafi getað stuðst við. En hafi svo verið að almennur vilji hrossaeigenda hafi eigi knúð stjórnina til að stíga spor þetta, þá álít jeg, að rjettara hefði verið af henni að leiða það hjá sjer. Það er svo margt, sem stjórnin fær ámæli fyrir, að ekki virðist rjett af henni að taka á sig ábyrgð á ráðstöfunum, sem enginn nauður rekur hana til, og orkar jafnvel tvímælis hvort sje til góðs eða hins gagnstæða, eins og þessi ráðstöfun hefir gert og gerir alla tíð. Því jeg hygg, að aldrei verði til fullnustu úr því leyst, hvort það hefir orðið til góðs eða ills, að stjórnin tók það í sínar hendur. Jeg mun ekki greiða atkv. móti frv., en vildi þó taka það fram, sem jeg nú hefi sagt.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Það eru að eins örfá orð út af ræðu háttv. 1. þm. Rang. (E. P.). Hann byrjaði með því að segja, að það orkaði mjög tvímælis, hvort stjórnin hefði átt að taka mál þetta í hendur sínar eða ekki. Mig furðar ekki á því, því fátt er hægt að gera, sem ekki orkar tvímælis. Þá sagði hann, að sjer væri ekki kunnugt um að almennur vilji hrossaeigenda hefði knúð stjórnina til að taka að sjer einkasölu á hrossum. Þetta er líklega rjett. Jeg sagði aldrei, að almennur vilji hrossaeigenda væri fyrir hendi, heldur að fjöldi manna væri með því, og þá getur líka margt manna verið á móti því. Einn nefndarmannanna upplýsti, að Sláturfjelag Suðurlands hefði fyrir hönd hrossaeigenda á því stóra svæði, sem það nær yfir, ýtt undir stjórnina að taka að sjer einkasölu á hrossum, og er jeg hissa, að hv. 1. þm. Rang. (E. P.) skuli ekki hafa vitað um þetta.  (E. P.: Sláturfjelag Suðurlands sótti um að fá sjálft leyfi til að flytja út hross fyrir fjelagsmenn sína, en fór ekki fram á neina einkasölu)  . Jeg er á gagnstæðri skoðun við hv.þm. um það, að stjórnin eigi ekki að taka á sig byrðar, þótt orkað geti tvímælis, ef hún er sannfærð um, að það sje þjóðinni til heilla. Aðalskylda stjórnarinnar er að styðja að almenningsheill, og ef hún, í slíkum málum sem þessum, hyggur sig geta gert betur en aðra, er betra, að hún taki þau í sínar hendur, en að hún dragi sig í hlje, svo lítið sje hægt um hana að segja.

Kristinn Daníelsson Eins og hv.þm. sjá, þá hefi jeg leyft mjer að koma fram með brtt. við frv., og eru þær prentaðar á þgskj. 251. Brtt. þessar eru ekki efnisbreytingar, heldur eru þær komnar fram fyrir þá sök, að mjer fanst, að orðum þeim, er brtt. fjalla um, væri ofaukið og því færi betur á því að fella þau niður. Jeg gat ekki átt til við nefndina um þetta áður en jeg gerði tillögurnar, en síðan hefi jeg átt tal við hv.frsm. (Jóh. Jóh.), og mjer hefir skilist svo, sem hann hefði lítið við þær að athuga, eða væri jafnvel samþykkur þeim. Fyrsta brtt. er um, að í 24. gr. falli burt orðin ,,sem mál er risið af“ Orð þessi virðast mjer algerlega óþörf, nema það sje ætlunin, að eigi megi vísa máli til hæstarjettar, nema málið sje risið út af að minsta kosti 25 kr., en þá færi betur á, að orðin stæðu síðar í setningunni. Önnur brtt. er um, að orðin „þar sem ómerking á annars við“ í 34. gr. falli burt. Þessi orð virðast með öllu óþörf, þar sem greinin gerir ráð fyrir ómerkingu og hæstirjettur sker þá úr, hvort hún á við eða ekki. Loks er síðasta brtt., um að orðin ,,ef ágreiningur verður“ í 3. málsgr. 45. gr. falli burt. Orð þessi eru gersamlega óþörf, þar sem það er tekið fram, að afl atkvæða ráði úrslitum, og þá vitanlega eins ef ágreiningur verður. Eins og jeg tók áðan fram, þá eru till. þessar komnar fram til þess að bæta fremur mál á frv., en engin brtt. er mjer að nokkru leyti hið minsta kappsmál.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Samvinnunefnd allsherjarnefnda beggja hv. deilda hefir leyft sjer að bera fram þrjár brtt., sem eru á þgskj. 239. Fyrsta breytingin er um að orðið „mestu“ í 37. gr. sje felt burtu. Ætlunin með þessu er sú, að málaflutningsmennirnir sjái um að í dómsgerðunum sje alt það, er máli skiftir. Næsta brtt. er um, að lengja um helming frest þann er dómsgerðin á að liggja frammi, svo að málaflutningsmennirnir hafi betri tíma til að kynna sjer hana. Síðasta brtt. er um að fella niður sekt fyrir það, ef stefndur sækir ekki dómþing. Sekt þessi er tekin upp eftir reglum þeim, er gilda um hæstarjett, en nefndin telur ekki ástæðu til að lögleiða hana hjer. Fyrsta brtt.hv. 2. þm. G.-K. (K. D.), á þgskj. 251, finst mjer vera efnisbreyting. Eins og greinin er orðuð, verður ekki máli skotið til hæstarjettar, nema krafan nemi 25 kr., en ef brtt. verður samþykt, finst mjer, að við frumkröfuna muni mega bæta vöxtum og málskostnaði. Sumir í hv. allsherjarnefnd vildu að vísu eigi hafa neitt fjártakmark fyrir málsskotinu, en aðrir voru þeir, er hjeldu því fram. 25 kr. upphæð sú, er greinin gerir ráð fyrir, varð að samkomulagi, og óska jeg fyrir mitt leyti, að engin breyting verði á því ger. Jeg vil því mælast til, að hv.flm. (K. D.) taki þessa brtt. aftur, eða þá að hún verði feld. Orð þau, er hv. 2. þm. G.-K. (K. D.) vill láta fella burtu úr 34. gr., um ómerkinguna, voru sett þar sem bending um, að nota má ómerking frekar en verið hefir. Bæði má ómerkja undirdóm í heild sinni, og eins vissa hluta hans: enn fremur má ómerkja uppboð og fógetagerðir. Þótt brtt. sje ekki nein efnisbreyting, því greinin yrði skilin eins eftir sem áður, þá þætti mjer betur fara á, að hv.þm. tæki hana aftur, eða þá að hún væri feld. Um þriðju brtt. á þgskj. 251 er jeg samdóma hv.flm. Orðin, er hann vill þar fella burtu, eru óþörf, og því er rjett að samþykkja þá brtt. Jeg vil því leggja til, að 1. og 2. brtt. á þgskj. 251 verði feldar, ef þær eru ekki teknar aftur, en hin síðasta verði samþykt.

Kristinn Daníelsson Mjer er ekki neitt fast í hendi um brtt. á þgskj. 251, og vil því taka aftur 1. brtt. þar, þótt jeg sje alls ekki sannfærður um, að rök hv.frsm. um hana sjeu rjett. Um önnur atriði í máli þessu, er mjer þykja máli skifta hefi jeg ekki treyst mjer til að bera fram neinar brtt., þar sem allir lögfræðingar þingsins standa öndverðir gegn mjer, nema einn hv.þm., er því miður hefir ekki átt kost á að taka þátt í meðferð málsins.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Í raun og veru hefi jeg ekki annað að segja um frv. þetta en hv.flm. þess tók fram við 1. umr. Nefndin hefir athugað frv. og skjöl þau, er því fylgdu, og hefir komist að þeirri niðurstöðu, að kauptúninu sje svo mikil þörf á að fá þjóðjarðir þessar, að rjett sje, að hv. deild samþykki það. Í nál. er bent á, að virðingaverð jarðanna muni vera of lágt ákveðið, en nefndin sá ekki ástæðu til, að þingið færi að ákveða verðið, heldur fæli það stjórninni, eins og venjulegt er, en bjóst hins vegar við, að hún mundi taka bendingar nefndarinnar til athugunar.

Halldór Steinsson Jeg er þakklátur hv. landbúnaðarnefnd fyrir það, hversu vel hún hefir tekið í mál þetta. En ekki get jeg fallist á, að sanngjarnt sje að hækka söluverð jarðanna um helming, eða úr 10 þús. kr. upp í 20 þús. kr. Eftir skjölum málsins, sem hafa legið fyrir nefndinni, finst mjer þetta óeðlileg hækkun. En þetta skiftir ekki svo miklu máli, þar sem það er lagt á vald stjórnarinnar að ákveða verðið, og stjórninni að eins gefnar bendingar í nál. Vona jeg, að hæstv. stjórn sjái, þegar hún athugar málið, að hækkun sú, er nefndin bendir á, er alt of mikil.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg lít svo á, að þetta sje að eins bending til stjórnarinnar, enda er það auðsjeð á orðalagi nál. Þótt jeg sje ekki meðmæltur þjóðjarðasölu, er jeg með því, að Ögur sje seld, en hefi enn ekki gert mjer ljóst, hvort þörfin sje eins brýn hvað sölu Sellóns viðvíkur. Jeg álít meira þjóðargagn að selja kauptúninu Ögur en hafa jörðina svona áfram í höndum leiguliða. Í höndum kauptúnsins myndu landsnytjar verða meir sparaðar, en án sparnaðar endast þær ekki nema stuttan tíma. Jeg er því meðmæltur frv., en tek það fram, að jeg hefi ekki aflað mjer nægilegs kunnugleika hvað Sellóni viðvíkur. Sellón er eyja, sem heppileg mun vera t. d. til að geyma þar ýms dýr, sem flutt kunna að verða til landsins og hafa þarf í sóttvörn. En jeg hygg, að fleiri eyjar sjeu eins heppilegar, svo þetta skifti því ekki miklu máli.

Frsm. (Halldór Steinsson) Eins og sjest á nefndarálitinu, þá hefir fjárhagsnefndin lagt til, að till. þessi verði samþykt, og jeg sje ekki ástæðu til að færa frekari gögn fyrir rjettmæti hennar en jeg gerði við fyrri umr. um daginn. Þó skal jeg taka það fram, að stjórnir Landsbankans og Íslandsbanka eru samdóma um að telja þennan stað, eða einhvern annan stað við Breiðafjörð, einhvern besta stað fyrir útbú nú, og þann stað, er bæri að taka fram yfir aðra staði, þegar mest verður komið á fót útibúi, en það verður gert er hagur þeirra batnar. Jeg vænti því, að till. fái góðan byr hjá hæstv. deild.