Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Það var seinni partinn í gær sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sá ástæðu til að kveðja sér hljóðs utan dagskrár vegna starfa allshn. Ég var því miður bundinn annars staðar vegna skyldustarfa, en ég tel nauðsynlegt að strax nú í dag komi fram athugasemdir og mótmæli varðandi þau ummæli sem hann viðhafði í sinni ræðu þá. Hann taldi að allshn. og þá hv. Alþ. „ætli að heykjast á því að afgr. svo mikið sem eitt einasta af þeim fjölmörgu málum sem snerta dómsmái og rannsókn sakamála sem fyrir Alþ. hafa verið lögð“, og hann taldi að sú afstaða, sem hv. allshn. hafi tekið í þessu máli, þ.e.a.s. um afgreiðslu á frv. til l. um rannsóknarlögreglu, væri sú versta, sem hægt væri að taka undir þessum kringumstæðum, og langt í frá vansalaus fyrir Alþ. og sýndi sinnuleysi sem fólk hlýtur að eiga erfitt með að trúa, eins og málum er háttað. Þetta eru fullyrðingar sem ég vísa algjörlega á bug og eru auðvitað langt frá því að vera í samræmi við staðreyndir málsins. Vera má að þessar yfirlýsingar hv. þm. stafi af ókunnugleika. Ég tel það vera sennilegustu skýringuna því í vetur hefur hv. allshn. haldið 16 fundi, en hv. þm. hefur mætt á 5 nefndarfundum, en hann á sæti í þessari nefnd. N. hefur á þessum fundum sínum, 16 fundum, fengið til meðferðar 25 mál og hefur nú afgr. 16 þeirra frá sér. Af þeim, sem enn þá eru óafgreidd, eru 3 þingmannafrv., eitt frv. um ættleiðingu, sem nýbúið er að leggja fram, og 3 frv., sem fjalla um meðferð opinberra mála, skipan dómsvalds og rannsóknarlögreglu og eru öll skyld mál sem fylgjast að. Af þeim frv., sem n. hefur afgr. frá sér, eru 10 þeirra lögð fram af hálfu dómsmrn. og snerta dómsmál og lögreglumál, og tvö til viðbótar í þessum málaflokki hefur n. samþ. sem eru lögð fram af einstökum þm. Frv. um rannsóknarlögreglu og tvö fylgifrv. með því frv. liggja enn óafgr. hjá allshn. Hv. þm. túlkaði þessa stöðu svo að Alþ. vildi ekki sinna dóms- og rannsóknarmálum. Þessi ályktun og áburður er alvarlegur, og það er mjög áríðandi að mótmæla honum kröftuglega. Rannsóknarlögreglufrv. var tekið fyrir í fyrsta skipti á fundi allshn. 9. mars s.l. og þá var það sent til umsagnar. Umsagnir lágu fyrir strax eftir páska eða í lok apríl. Seinkun á einni umsögn og fjarvera mín frá þinginu í tvo daga olli því að fyrsti fundur n. eftir páska var haldinn þriðjudaginn 4. maí. Þá var þetta mál sérstaklega tekið fyrir og ákveðið að halda sérstakan fund um þessi frv. á föstudegi, á sérstökum tíma, sem er ekki reglulegur fundartími n., þann 7. maí. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson mætti ekki á þeim fundi. Þá lágu fyrir umsagnir frá allmörgum aðilum og við yfirlestur á þeim kom í ljós að mjög veigamiklar athugasemdir komu fram. Það var því einróma álit nm., sem allir voru mættir að undanskildum nefndum þm., einróma álit þeirra að það væri eðlilegt og rétt að fresta afgreiðslu þessa máls að sinni. Það varð mat n. að þetta mál væri svo veigamikið að það væri ekki skynsamlegt og ekki heppilegt, ef horft væri til framtíðarinnar, að afgr. það í einni svipan, það væri til meira gagns fyrir dómstóla og löggæslu að það yrði ekki hrapað að nýju fyrirkomulagi sem áhrifamiklir og málsmetandi aðilar á þessum vettvangi vildu tjá sig um og voru kannske ósammála og óánægðir með þær till. sem gerðar höfðu verið. Í þessu máli skiptir augnablikið ekki öllu, heldur frambúðarskipan. Á það ber og að líta að það frv. til l. um rannsóknarlögreglu ríkisins, sem hér var rætt um og hefur verið til meðferðar, á að taka gildi í fyrsta lagi 1. jan. 1977.

Ég vil nú biðja hv. þm. að stytta mjög mál sitt. Það er ekki ætlast til að slíkar umr. taki nema örfáar mínútur.

Ég skal gera mitt besta til að stytta mál mitt. Það er aðeins til þess að útskýra afgreiðslu þessa máls sem ég tel nauðsynlegt að þetta komi fram, vegna þess að hv. þm. virðist hafa fengið hér allnokkurn tíma í gær til þess að ræða um störf nefndarinnar. Þar sem fyrir lá að frv. átti ekki að taka gildi fyrr en í fyrsta lagi 1. jan. 1977, þá má álíta að skjót afgreiðsla næsta haust á þessu frv. mundi ekki koma í veg fyrir það að það taki gildi með eðlilegum hraða og á eðlilegum tíma. Ég skal, virðulegi forseti, svo ljúka máli mínu, aðeins segja það að þáltill., sem borin er fram af hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, hefur ekki fengið afgreiðslu úr þessari n. Þar er um að ræða að veita embættum og rn. ótakmarkaða heimild til að ráða til starfa ýmsa sérfræðinga til þess að leysa fram úr margvíslegum dómsmálum. Það hefur ekki tíðkast að veita svo ótakmarkaðar heimildir hér á Alþ. Nefndin treystir sér ekki til að gera það nú. Ég vil því undirstrika að það er ekki vegna þess að allshn. hafi lítinn áhuga eða skort á skilningi á þessum málum sem hún hefur ekki treyst sér til að afgr. þessi mál, heldur einmitt vegna þess að hún vill búa svo um hnútana að það verði til frambúðar.



Virðulegi forseti. Ég fékk þau skilaboð áðan frá hæstv. forseta í sæti mitt, að mér væri velkomið að taka til máls á þessum þingfundi í dag, og þykir mér hugur hæstv. forseta nokkuð hafa breyst til mín frá því í gær, er mér var meinað að taka til máls þegar ég hafði beðið um orðið. Ég hef skilið þingsköp svo að hér ríkti málfrelsi og þm. fengju að tala þegar þeir bæðu um orðið, en biðu ekki eftir því að forseti sendi þeim boð um að nú mættu þeir tala. Í gær, þegar mér var meinað að tala, ætlaði ég að greina frá afstöðu minni í allshn. í því máli sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gerði að umræðuefni utan dagskrár þar sem hann kvartaði undan því að mál fengjust ekki afgr. úr n. Það eru í sjálfu sér ákaflega eðlileg viðbrögð þm. að hann kvarti undan því, og mér hefur skilist að það sé skylda forseta að sjá svo til þess að n. afgr. mál eða gerðu grein fyrir afstöðu sinni. Ég heyrði ekki að hv. þm. fengi nein slík loforð af hálfu hæstv. forseta í gær. Á fundi allshn. föstudaginn 7. maí lagði formaður allshn., hv. þm. Ellert B. Schram, til að máli þessu yrði frestað. Ég féllst á þetta fyrir mitt leyti vegna þess að þá var búið að láta þau boð út ganga hér á hv. Alþ. að miða ætti störf við það að þingi lyki eftir viku, þ.e.a.s. um helgina 15. maí. Þetta var fyrsti fundurinn sem við fjölluðum um mál þetta eftir að nm. allir höfðu kynnt sér umsagnir, og það var augljóst að það var mikil vinna fyrir höndum og vandasamt verk að búa það frv. svo úr garði að allir mættu vel við una. Og ég vona að hæstv. dómsmrh. fallist á að rétt sé að þm. vandi þetta verk sitt vel. Af þessum ástæðum féllst ég á að fresta þessu til næsta þings. Hins vegar liggur einnig fyrir allshn. þáltill. frá þrem þm.: hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, Jónasi Árnasyni og Karvel Pálmasyni, um heimild ráðh. til fleiri mannaráðninga vegna rannsókna afbrotamála. Sú till. fæst ekki heldur afgr. úr n., og skilningur formanns var sá, að með því að fresta frv. til l. um rannsóknarlögreglu hefði n. einnig frestað afgreiðslu á þessari þáltill. Við umr. á næstsíðasta fundi n. féllst formaður hins vegar á það að þessi afstaða hans hefði engan veginn verið skýrt afmörkuð né hefði afstaða allra nm. legið ljós fyrir um þetta. Og alltjent er það svo að þetta var ekki minn skilningur, enda er það ekki bókað á fundi 7. maí að sú þáltill. hafi verið tekin sérstaklega fyrir, hvað þá að það hafi verið ákveðið að sú till. yrði ekki afgr. úr n. Ég vil beina því til hæstv. forseta að hann beiti áhrifum sínum til þess að allshn. skili þessari till. úr nefnd.



Út af orðum hv. þm. vil ég taka það fram, að það er alrangt að ég hafi minnstu tilhneigingu sem forseti til þess að hefta málfrelsi þm. yfirleitt. Það á jafnt við um hv. 5. þm. Vestf., sem kvaddi sér hljóðs í gær í tilefni af þessu máli, og hv. 5. landsk. Mér finnst eðlilegt að þm. ýti á eftir afgreiðslu mála í n., og ég tek undir þá hvatningu þm. að vitanlega eiga n. að kappkosta að skila frá sér málum svo snemma sem unnt er. En vegna þess að látið hefur verið í veðri vaka að einhvers konar gerræði hafi verið í frammi haft af minni hálfu, er tveimur hv. þm. var ekki veitt orðið utan dagskrár í gær, vil ég segja það, sem ég hygg að flestir hv. þdm. skilji og viðurkenni, að hér hafði verið boðaður fundur í Sþ. og á þeim tíma sem þessar umr. fóru fram í örfáar mínútur, þær upphófust rétt fyrir þann tíma sem Sþ. átti að hefja sinn fund. Það hlýtur því öllum að vera ljóst að sá tími sem Nd. hafði til umráða til síns fundar, var liðinn, og ég vísa því á bug að með því að neita hv. þdm. um orðið utan dagskrár, þegar svo stendur á, sé haft í frammi nokkurt gerræði, og því síður þegar það er gert, að strax á næsta fundi er sömu hv. þm. boðið að gera þær athugasemdir sem þeir höfðu ekki tækifæri til daginn áður tímans vegna. Ég hygg að ég hafi með þessu gefið þá skýringu að það geti varla talist réttmætt af hálfu hv. þm. að kvarta um að þeim sé meinað málfrelsi hér í deildinni.



Virðulegi forseti. Út af þeim orðum, sem virðulegur forseti lét falla áðan, vil ég taka það sérstaklega fram að ég hef þurft á því að halda nokkrum sinnum í vetur, bæði hjá þessum ágæta forseta og öðrum, að fá að tala hér utan dagskrár og hef aldrei mætt öðru en fyllsta skilningi af þeirra hálfu. Ég skil það ósköp vel og það er eðlilegt að nú á síðustu dögum þingsins óski forsetar eftir því við þm. að þeir reyni að takmarka umr. utan dagskrár, og ég skal reyna að verða við því eftir því sem mér er framast unnt, því ég tel að þessi afstaða forseta sé skiljanleg. Ég mun reyna að fara eins fáum orðum um þetta mál og ég mögulega get. Þá kemur fyrst að afgreiðslu frv. um rannsóknarlögreglu ríkisins, og ég tek það sérstaklega fram að í því skyni er ég að beina óskum til hæstv. forseta og hæstv. dómsmrh. um að þeir veiti atfylgi sitt til þess að mál af þessu tagi fáist afgr. á þessu þingi. Ég vil taka það fram í fyrsta lagi að umsagnir eru að vísu margar og mismunandi um þetta frv., en þær hafa borist fyrir talsverðum tíma. Þegar ljóst var að hv. þm. Ellert B. Schram, formaður allshn., mundi ekki vera tiltækur til að halda fund í n. vegna þess að hann var fjarri þingstörfum, þá komu aðrir nm. í hv. allshn. að máli við mig og spurðu hvort ég mundi þá vera fús til þess að reyna að fylgja málinu án þess að hv. formaður n. væri viðstaddur, og ég kvað það sjálfsagt þó að ekki til þess kæmi. Til þess að reyna að hraða afgreiðslu þessa máls var sú ákvörðun tekin af hv. formanni n. að láta ljósrita allar þær umsagnir, sem borist höfðu, og senda öðrum nm. þessar umsagnir. Þær umsagnir voru tiltækar fyrir s.l. helgi, talsvert fyrir þá helgi, um miðja s.l. viku, og þá ákvað formaður allshn. að taka málið fyrir kl. 10 á föstudag s.l., eins og ég sagði frá í gær. Þá taldi ég að ætti að afgr. þetta mál og var fyrir mitt leyti tilbúin til þess. Hins vegar brá svo við, að á fimmtudag veiktist ég og bað um veikindaleyfi hér í hv. d., sendi boð um það hingað með þeim hætti sem vani er til og fékk það leyfi. Ég vil leyfa mér að spyrja forseta að því hvort hægt sé að atyrða þm., eins og mér skildist að hér væri gert, fyrir að mæta ekki á nefndarfundi þegar hann hefur fengið leyfi hæstv. forseta til þess að vera fjarverandi frá þingstörfum vegna veikinda. Er það þá þinglegt að ráðast á hann úr ræðustól hér í þingi fyrir að hafa ekki mætt á nefndarfundi? Ég tek það fram að ég er enn tilbúinn til þess að afgr. málið um rannsóknarlögreglu ríkisins. Ég er enn tilbúinn til þess, treysti mér vel til þess að gera það og er búinn að gera upp hug minn hvað afstöðu varðar til þeirra athugasemda sem fram hafa komið. En aðeins til þess að sýna það að lokum hvaða háttur hefur verið hafður á afgreiðslu þessara mála, til þess að nefna dæmi um það sem ég nefndi ekki í gær, þá vil ég geta þess að á fundi allshn., þeim fyrsta sem haldinn var eftir þennan tíma, sem var á mánudaginn eða í gær, þá skýrði formaður n, frá því að á föstudagsfundinum hafi verið samþ. að afgr. ekki úr n. þáltill. mína um rannsókn sakamála sem málgagn hæstv. forsrh. tók undir í leiðara í gær. Þó er ekki að finna eitt aukatekið orð í bókun þess fundar um að sú till. hafi svo mikið sem verið tekin á dagskrá, og á fundi allshn. í gær lét annar nm., hv. þm. Svava Jakobsdóttir, sem var við á föstudagsfundinum, bóka mótmæli við því að þáltill. mín um rannsókn sakamála hafi verið afgr. með fáránlegum hætti hjá nefndinni. Ég er ekki að kvarta yfir því að allshn. hafi ekki afgr. ýmis mál varðandi dómsmál á þessum vetri, en ég er að kvarta yfir því að allshn. skuli ekki geta komið frá sér málefnum sem varða rannsókn sakamála, þeim fjölmörgu till. sem til hennar hefur verið beint á þessum vetri, m.a. frá hæstv. dómsmrh. Ég vil enn fremur ítreka það, að þegar liggur frammi skýlaus ósk frá hæstv. ráðh., sem verður að taka sem ósk frá ríkisstj., um að mál eins og frv. um rannsóknarlögreglu ríkisins verði afgr. úr n. og hv. stjórnarsinnar í n. standa gegn því, en ég, stjórnarandstæðingur, vil allt gera til þess að það sé unnt að ljúka þessum málum, þá er einkennilega að staðið. Og ég er ansi hræddur um að fleirum en mér þyki það undarlegt, eins og mál standa nú í íslensku þjóðfélagi varðandi rannsókn sakamála, að þá ætli þingið að heykjast á því að afgr. frá sér þau mál sem bæði einstakir þm. hafa til allshn. þessarar d. beint og eins hæstv. dómsmrh. og eru að allra áliti mjög mikilvæg fyrir þær breytingar sem þarf að gera til þess að auðvelda gang slíkra rannsókna og hraða þeim. Ég ætla ekki að syndga frekar upp á náðina með því að tala hér lengur utan dagskrár, en vænti þess að ég hafi ekki farið langt fram yfir þann tíma sem mér hefur verið ætlaður.



Herra forseti. Ég vil taka það fram til þess að það fari ekkert á milli mála, að ég hef óskað eftir því að frv. um rannsóknarlögreglu ásamt tveimur fylgifrv. yrði afgr., og þau þrjú eru meðal þeirra frv. sem eru á þeim lista sem dómsmrn. sendi frá sér og óskað var sérstaklega eftir að yrðu afgr. á þessu þingi. Ég tek það einnig fram að ég hef lagt fram fyrir þingið fjölmörg önnur stórmál sem mér hefur ekki dottið í hug að fara fram á afgreiðslu á þessu þingi. Ég nefni ættleiðingarlög, ég nefni barnalög, ég nefni lögréttulög, ég nefni frv. til 1. um breyt. á meðferð opinberra mála sem er í sambandi við þetta lögréttumál, og ég nefni frv. um biskupsstóla, svo að nokkur séu nefnd. Það er að vísu rétt að þessu frv. er ekki ætlað að taka gildi fyrr en um áramótin, en það er auðvitað þess eðlis að það þarfnast, hvenær sem það verður lögfest, ýmiss konar undirbúnings áður en það getur komið til framkvæmda. Því fyrr sem það er afgr., þeim mun betra. Ég tel að þetta frv. hafi verið lagt fram það tímanlega á þingi að það hefði verið hægt að afgr. það a.m.k. sé ég að afgr. eru fjöldamörg mál, sem lögð hafa verið fyrir þingið síðar en ég lagði þetta frv. fram. Ég veiti því enn fremur athygli að fyrsti fundur í n. um þetta mál er haldinn 9. mars. Síðan virðist mér að sé gefinn allríflegur frestur til umsagna þar sem það er ekki fyrr en í maí sem það virðist liggja fyrir hverjar umsagnir hafa komið fram, og fyrst þá er farið að fjalla um þær. Ég get ekki stillt mig um í þessu sambandi að vekja athygli þingnefnda á því hvort það er ekki orðið fullmikið gert að því að senda mál til umsagnar, hvort það er ekki ákaflega einfaldur afgreiðslumáti að koma saman á fund, eftir að frv. hafa verið lögð fram, gera lista yfir þá aðila sem eigi að senda það til umsagnar og senda svo frv. þangað og bíða svo bara og gera ekkert fyrr en þær umsagnir hafa borist. Ég verð að telja að það geti í sumum tilfellum verið heppilegri og greiðari starfshættir fyrir hv. þingnefndir að kalla aðila, sem hér er um að ræða, á sinn fund og fá þá til þess að láta uppi álit sitt með þeim hætti heldur en hafa þann hátt á sem mér virðist í æ ríkari mæli vera farinn að tíðkast og ber að mínu mati vott um að þingnefndir eru farnar að reyna vinna sér störfin léttara og þess vegna vilja þau dragast á langinn eins og er. Ég vil enn fremur benda á að í þessu tilfelli hafa umsagnir borist frá þeim aðilum sem má segja að þetta mál snerti mest og hafa langmesta reynslu varðandi slík mál, þ.e. Sakadómi Reykjavíkur og ríkissaksóknara, og báðir þessir aðilar mæla mjög eindregið með því að frv. verði afgr. sem lög. Lagadeild Háskólans, sem málið var sent til umsagnar, mælir eindregið með því þó að hún hafi gert sínar aths. Nú stóð að vísu svo á að í þeirri n., sem að frv. starfaði, var prófessor við lagadeild Háskólans sem einmitt kennir eða kenndi þá kennslugrein sem hér var um að ræða, og maður hefði getað haldið að hann hefði haft einhver samráð við eða kynnt sér viðhorf samkennara, og a.m.k. verð ég að telja að hans álít eigi að vega ekki minna heldur en kennara sem eru í allt öðrum fræðum. Þá vil ég enn fremur láta það álit mitt í ljós, af því að ég sagði, þegar ég lagði þessi frv. fram, að ég legði þau fram algjörlega óbreytt eins og þau komu frá þessari n. sem samdi þau, að það hefði verið eðlilegt af hv. allshn. að kveðja þá eða a.m.k. formann þeirrar n. á sinn fund og leita eftir skýringum hans á einstökum atriðum. Ég held að það sé ekki hægt að segja að það sé nema í hæsta lagi ein umsögn, sem borist hefur, sem e.t.v. má kalla hálfneikvæða og áreiðanlega ekki meira en hálfneikvæða, og það er umsögn frá lögreglustjóranum í Reykjavík, en að sjálfsögðu er þessi þáttur málanna ekki sérstaklega á hans sviði. Ég syndga að vísu upp á náðina hjá hæstv. forseta, en ég gat ekki verið við hér í gær þegar þessi mál voru rædd og ég vildi aðeins láta þetta koma fram, en vil svo að lokum undirstrika það, að ég fer auðvitað ekki með neitt skipunarvald gagnvart þn. né hv. Alþ. Ég tel mig hafa gert mitt með því að leggja fram þessi frv. sem ég tel til stórra endurbóta á þessu sviði. Svo er það hv. Alþingis að segja til um hvað það vill gera. En að sjálfsögðu get ég ekki lokið máli mínu án þess að þakka stjórnarandstöðunni sérstaklega fyrir þann stuðning sem hún veitir mér í þessu máli.



Virðulegi forseti. Ég hafði kvatt mér hér hljóðs í gær undir þessum dagskrárlið þá, utan dagskrár að segja, en var þá eins og hv. þm. Svövu Jakobsdóttur ekki hleypt í pontu á því stigi máls. En nú er hér frjálst í dag, og ég þakka hæstv. forseta það að heimila mér að segja nú örfá orð í tilefni af þessu. En áður en ég kem að því, þá vil ég vekja athygli hv. þdm. á því að það hlýtur að teljast furðulegt að þetta er í annað skipti síðan þing kom saman eftir jólaleyfið sem hæstv. dómsmrh. finnur sig til þess knúinn að setja ofan í við formenn n. og finna að starfsháttum n. hér á hv. Alþ. A.m.k. síðan ég kom inn á þing heyrir slíkt til undantekninga, að hæstv. ráðh. telji sig til þess knúna að knýja á um afgreiðslu mála úr n. En ég er ekkert hissa á þessu vegna þess að það er í mörgum tilvikum með eindæmum hvernig n. hafa starfað á þessu þingi. En nóg um það. Og meira að segja hæstv. forseti hnykkir á og hvetur nú hv. þm. Ellert B. Schram, form. allshn., til þess að boða nú til fundar og gera eitthvað í fyrramálið. Þannig er nú ástandið orðið hér á hv. Alþ. hjá stjórnarliðum. Stjórn þingsins er með þessum hætti, því miður. Það þarf að lagast. En út af því, sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði hér í gær, þá virtist í gærdag líta þannig út að ekki Alþ. sem heild, heldur hv. stjórnarþm., meiri hl. hér á Alþ. eða meiri hl. sjónarliða í allshn., þeir ætluðu að heykjast á því að gera eitt eða neitt í afgreiðslu þessara mikilvægu mála sem hér hafa verið ekki hvað síst í sviðsljósinu á þessum vetri og þessu þingi, þ.e.a.s. lögreglumála og réttarfarsmála. Sem betur fer virðist þetta nú vera að breytast frá degi til dags, og vonandi má vænta þess að a.m.k. þau frv., sem hæstv. dómsmrh. leggur ríka áherslu á að fái afgreiðslu á þessu þingi, þau verði afgr. Ég sé að hæstv. dómsmrh. hristir höfuðið. Ég veit ekki hvort hann er algjörlega vonlaus um það orðinn að neitt slíkt eigi sér stað, en allt bendir til þess, því miður, segi ég. Það er öllum orðið ljóst að hér er um svo mikilvæg mál að ræða, ekki síst með hliðsjón af því sem verið hefur að gerast í þessum málum nú á undanförnum víkum og mánuðum; að það er brýn þörf á því að þau frv., sem hér hafa verið lögð fram og eru í þá átt að bæta ástand þessara mála, hljóti afgreiðslu þingsins. 

Ég tek fram að dómsmálin eru ekki til efnislegrar umr. nú. Það var aðeins gefið orðið til að ræða um afgreiðslu tiltekinna mála úr n. Ég bið hv. þm. að hafa það í huga og ljúka nú mjög skjótt máli sínu.

Ég skal verða við beiðni hæstv. forseta, en ég heyrði ekki betur en allflestir hv. þm., sem hér hafa tekið til máls, kæmu með einum eða öðrum hætti að dómsmálunum sem fyrst og fremst er verið að ræða um í sambandi við afgreiðslu n. á þeim. En ég skal ljúka máli mínu að þessu sinni. Ég bara tek undir það sem hér hefur komið fram, að það er ekki vansalaust fyrir hv. Alþ. að láta þessi mjög brýnu mál liggja. Þau mál sem þegar hefur verið óskað eftir af hálfu hæstv. dómsmrh. að næðu fram að ganga á þessu þingi, þau á vitanlega að afgr. Annað er ekki sæmandi Alþ. eins og málum er nú háttað í þessum efnum.



Virðulegi forseti. Ég rakti það áðan í ræðu minni hvernig hv. allshn. hefði afgr. þau mál sem til hennar hefðu komið í vetur, og þar kom fram að mikill meiri hluti þeirra mála, sem höfðu verið afgr. var komin frá dómsmrn. Mér kemur því nokkuð á óvart að hæstv. dómsmrh. sjái tilefni til þess að setja ofan í við n., kvarta undan hennar störfum, því auðvitað ber meiri hl. ábyrgð á afgreiðslu mála í þessari n. sem öðrum, og bætir svo því jafnframt við að þakka stjórnarandstöðunni fyrir framlag hennar til þessara umr. Það má vel vera rétt hjá hæstv. dómsmrh. að það sé ýmislegt athugavert við nefndastörf. Það er þá ekki einsdæmi. Vinnubrögðin í allshn. eru auðvitað ekki einsdæmi og eru með líku sniði og í öðrum n. En staðreyndin er sú að þm. eru hér í ákaflega mörgum störfum, sumir þeirra í tveimur, þremur, allt upp í fjórum n., og það er ekki hlaupið að því að finna tíma til nefndastarfa eða að afgr, mál nema nánast á hlaupum einstaka sinnum í hverri viku. Það mundi ekki standa á mér að reyna að bæta úr þessu, en þessar eru staðreyndir málsins. Það gengur illa að finna tíma og gengur illa að fá menn til þess að mæta vegna starfa annars staðar, í öðrum n. og í þinginu sjálfu. Dómsmrh. hefur lýst því yfir að hann hafi óskað eftir afgreiðslu á frv. til l. um rannsóknarlögreglu ríkisins. Sú ósk kom fram fyrir 2–3 dögum. Eitt er það, hvers hæstv. dómsmrh. óskar, og annað það, hvað n.eða þingið getur gert,eins og hann reyndar sjálfur tók fram. Það hefur verið afstaða mín til þessa máls, að ég treysti mér ekki til þess að mæla með afgr. jafnviðamikils máls og þetta frv. er á örfáum dögum. Málið kom til meðferðar n. 9. mars. Því var vísað til umsagna eins og alltaf á sér stað um afgreiðslu mála, og um það leyti sem umsagnir áttu að hafa borist aftur var gefið af hálfu ríkisstj. sérstaklega langt páskahlé og var ekki við okkur þm. að sakast um það. Strax að því loknu var hafist handa, en um það leyti, sem þing kemur saman aftur, 4. eða 7. maí, er það gefið út af hæstv. ríkisstj. að það eigi að slíta þingi 15. maí. Það var mér sagt, og ég treysti mér einfaldlega ekki til þess að afgr. þetta mál á rétt rúmri viku. Það verður hver að skilja það og skoða það eins og aðstæður eru. Þetta mál var sent til umsagna margra málsmetandi aðila, eins og lagadeildar, ríkissaksóknara, lögreglustjórans í Reykjavík, Landssambands lögreglumanna, Félags rannsóknarlögreglumanna og ýmissa aðila annarra, og það komu fram ábendingar frá fleiri heldur en lögreglustjóranum í Rvík sem höfðu ýmislegt við frv. að athuga í veigamiklum atriðum. Og það var ekki að mínu frumkvæði sem n. ákvað að biða með afgreiðslu málsins. Það var bara borið undir nm. hvað þeir vildu gera, hvort þeir treystu sér til þess að ganga í málið og afgr. það á svo stuttum tíma, og það var einróma álit allra, sem á nefndarfundinum voru mættir, að til þess ynnist ekki tími og það yrði að skoða málið betur. Það var langt frá að ég hafi verið að beita mér fyrir því að þessu yrði frestað. Þetta vildi ég láta koma fram og ítreka það, sem ég sagði áðan, að það mun ekki standa á allshn., ef ég á sæti í henni áfram, að vinna að þessu máli af krafti og áhuga, því ég vil síður en svo setja fótinn fyrir að réttlát skipan komist á rannsóknarmál og dómsmál hér á Íslandi og tel reyndar, þó að málinu sé frestað núna, að þá sé það ekki gert, síður en svo. Það mætti búast við því að frambúðarskipan verði betri ef málið er skoðað ögn lengur. Ég vil svo aðeins að lokum vegna ummæla hv. þm. Sighvats Björgvinssonar út af till. hans og fleiri um rannsókn sakamála taka það fram, að hvort sem það er bókað í fundargerð þessarar n. eða ekki, þá var málið rætt á þessum nefndarfundi, 7. maí, og það var minn skilningur að það hafi verið niðurstaða n. að því máli skyldi frestað jafnframt. Ég held að það skipti ekki máli í þessu sambandi hvað er bókað, heldur hvað er rétt, og þetta er sannleikur málsins.



Ég vil taka fram út af orðum tveggja hv. þm. sem hafa skýrt frá því sem forsendu í sínum störfum að látið hafi verið það boð út ganga að þingi ætti að ljúka nú 15. maí, að ég kannast ekki við að það boð hafi verið látið út ganga af hálfu þingforseta. 



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en það voru aðeins tvær eða þrjár aths. í tilefni af ræðu hv. 11. þm. Reykv., Ellerts B. Schram. Ég vil taka það fram, að auðvitað kom það fram þegar ég flutti málið að þó að ég gerði ráð fyrir því að það fengi góða athugun, þá óskaði ég auðvitað eftir því að það yrði afgr. Ég hafði sérstaka ástæðu til ætla að svo mundi verða gert, vegna þess að það stóðu upp allmargir þm., bæði stjórnarþm. og stjórnarandstöðuþm., þ. á m. stóð stjórnarþm. hv. 11. þm. Reykv. upp og lýsti ánægju sinni yfir að þetta frv. væri fram komið. Þetta var meðal þeirra mála sem voru á lista frá dómsmrn. yfir þau mál sem óskað var afgreiðslu á, og ef hann hefur ekki borist í hendur þm. samtímis og listi yfir önnur mál, þá er það ekki mín sök, þá er þar ekki við mig að sakast, því þetta fór til forsrh. á sínum tíma ásamt öðrum frv.  Ég vil ennfremur benda á að það eru ekki nokkur minnstu rök að fara að telja upp þau mál, sem afgr. hafa verið í allshn., og segja: Hún hefur afgr. svona og svona mörg mál. - Málin sem lögð eru fram, eru svo gjörsamlega ólík. Ég tek til dæmis að í þessari tölu, sem hann telur að hafi verið afgr., eru þrjú smávægileg frv. um happdrætti. Það er hægt að ná tölunni upp með þessu. Það eru ýmis þau frv., sem ég hef lagt fram, sem hafa ekki haft að geyma stórvægilegar breyt. og hafa þó verið nauðsynleg, en það er ekki hægt að fá neinn jöfnuð í þessu með því að bera saman tölur á frv. Hins vegar eru ekki afgr. þessi mál og ekki heldur frv. sem ég hef lagt fram í Ed. og ekki er við n. þessarar hv. d. að sakast, - frv. sem ég tel stórmerkt mál og nauðsynlegt að afgr. og hefði verið nauðsynlegt að afgr. á þessu þingi og ætti að afgr., og það er um skotvopn og skotfæri. Ég tel það því alls ekki að ástæðulausu þó að ég sé ekki sérstaklega ánægður yfir því hvernig allshn. hafa haldið á þeim málum sem ég hef lagt hér fram. Ég er ekki að tala neina tæpitungu um það, og mér finnst það vera önnur meðferð heldur en sumar aðrar n. láta þau mál sæta sem fyrir þær eru lögð. Það er nú aukaatriði. Og það er ekki heldur við þessa n. þessarar hv. d. beinlínis að sakast að það skuli ekki enn þá vera einu sinni búið að afgr. nál., að ég best veit, um ríkisborgararétt. Það frv. er þó lagt fram í þingbyrjun. Hv. Alþ. ætlar kannske að gera sér þann sóma að afgr. alls ekki á þessu þingi lög um ríkisborgararétt.



Virðulegi forseti. Ég get ekki stillt mig um að segja hér örfá orð vegna þess að mér finnst það koma úr hörðustu átt að hér skuli vera veist að hv. i1. þm. Reykv. sem nefndarformanni í allshn. því ég hef litið svo á og hef áður tekið það fram að mér virtist hann einn af ötulustu nefndarform. þingsins, eins og raunar kom fram í upphafi þegar hann skýrði frá þeim málum sem vísað hefur verið til allshn. og afgr. þaðan. Ég get ekki hælt mér af því að hafa mætt mjög vel í allshn. þó ég hafi fylgst þar með öllum málum, en þetta get ég sagt um formanninn. Ég hef vanist því, að það er heldur hægagangur á málum sem lúta að lögreglumálefnum. Ég hef reynslu af því sjálfur. Og þegar hæstv. dómsmrh. lagði þetta frv. fram sagði hann í lok ræðu sinnar, með leyfi hins virðulega forseta: „Ég tel rétt að benda á að þó að ég hafi að sjálfsögðu mikinn áhuga á fljótum framgangi þessa máls, þá muni vera rétt fyrir þá hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að leita umsagna ýmissa aðila um efni þess, svo sem ríkissaksóknara, lagadeildar Háskólans og annarra sem henni þætti rétt að fjölluðu um málið.“ Ég ætla svo ekki að bæta miklu við þetta, en ég gleðst að sjálfsögðu yfir hinum mikla og vaxandi áhuga og vaxandi réttlætisvitund hv. alþm. á vinstri væng íslenskra stjórnmála.



Virðulegi forseti. Ég skal hafa örfá orð um þetta. Það hafa komið hér fram deildar meiningar um það hvort till. um hröðun á rannsóknum, till. Sighvats Björgvinssonar hafi verið afgr. eða ekki afgr. úr n., og þar sem ég er skrifari n. vildi ég gera grein fyrir því að ég taldi þessa till. ekki hafa verið tekna til meðferðar formlega á þessum fundi. Þegar við ræddum um það hvort við kæmumst í gegnum 30 bls. af umsögnum frá ýmsum aðilum á þeim dögum, sem eftir eru af þinginu, og töldum að við hefðum tæplega möguleika á að vinna úr þeim svo sem vert væri og skylt einni n., þá barst í tal, að ég taldi utan dagskrár, því það er stundum talað utan dagskrár í n. líka, hvort till. Sighvats Björgvinssonar o.fl. yrði afgr. Þar kom fram það álit að þar sem þessi till. væri verulegt fjárhagsatriði hafi n. reynt að afgr. ekki slík mál nema þau yrðu tekin rækilega til athugunar hjá ríkisstj. og til athugunar hvort hægt væri á sama ári að fjármagna slíkar aðgerðir. Þetta sjónarmið kom fram hjá nefndarform. áðan og ég vil staðfesta það. Hins vegar tel ég að það mál hafi ekki endanlega fengið afgreiðslu þá. Ég vil aðeins bæta því við að Alþ. er ásakað fyrir að taka ekki ákvarðanir, heldur láta embættismenn taka ákvarðanir fyrir sig. Það er ákaflega mikið matsatriði hvort og hve mikið á að senda út til umsagnar og hversu mikil vinna er lögð í það að vinna úr umsögnum og hvað græðist á þeim og hvað græðist á viðtölum við einstaka embættismenn og formenn þeirra n. sem hafa samið frv. sem lögð eru fram. Ég hef sjálfur verið í vetur að fjalla í annarri n. um frv. sem var samið af óvenju fjölmennri n. Það var sent út nokkuð víða og það kom í ljós að í umsögnum komu fram sjónarmið sem bentu á veilur eða galla í viðkomandi frv., og það verður eflaust til þess að það verður betur úr garði gert þegar það verður sent úr n. en það ella hefði orðið. Ég vil lýsa því yfir að ég er því mjög fylgjandi að hægt verði að vinna að þessum málum sem lengst. Ég tel ekki höfuðatriði hvort það verður gert nú fyrir þingslit eða strax á haustdögum, en þá verður líka að vera mótuð stefna af hálfu ríkisstj. um það hvort og hversu mikið aukið fjármagn fer til þessara mála. Og mér finnst sem fjvn.manni, sem hefur staðið að því að fækka starfsmönnum, sem heyra undir dómsmrn., á þessu ári, að ég get ekki staðið jafnframt að till. um að það sé ótakmarkað hversu margir starfsmenn verði ráðnir aftur.

Frsm. minni hl. (Magnús T. Ólafsson) Hæstv. forseti. Ég mun hafa verið þar kominn í máli mínu, þegar fundartíma þraut í gær, að ég taldi mig hafa sýnt fram á að margnefnd undirskriftasöfnun, sem fór fram utan þingsins og varð til að hrinda af stað þessari lotu í stafsetningardeilum sem enn stendur, er þannig til komin og þannig úr garði gerð að ekki er hægt að líta á að þar hafi a.m.k. að meiri hl um fjallað aðilar sem hafi alveg sérstök skilyrði til þess að segja álit sitt á máli sem þessu. Á undirskrifendalistanum, sem prófessor Þórhallur Vilmundarson safnaði, eru held ég fullt eins margir náttúrufræðingar eða máske hagfræðingar og raunverulegir málfræðingar, og forustumaðurinn sjálfur fyrir undirskriftasöfnuninni er bókmenntafræðingur, en ekki málfræðingur. En nú hefur það gerst við 2. umr. þessa máls að meiri hl. hv. d. hefur tekið ákvörðun sem felur í sér að lokið skuli þeim þætti í meðferð íslenskra stafsetningarmála að þau séu jafnan undirbúin og sett í það form, sem þeim þykir hæfa, af þeim sem sérfróðastir hafa verið taldir um þau og bærastir um að fjalla hingað til, þ.e.a.s. málfræðingum annars vegar og hins vegar reyndum og hæfum móðurmálskennurum. Sá háttur hefur verið á hafður 1918, 1929 og 1973–1974, að menn með þessa sérþekkingu, sérhæfingu og sérstöku reynslu af stafsetningarmálum legðu þar á gjörva hönd. Eins og ég reyndi að vekja athygli á við 2. umr., þá felur samþykkt 115. máls, frv. á þskj. 140, í rauninni í sér að frá þessu fyrirkomulagi er horfið, að hér eftir skal það vera regla um stafsetningaratriðin, hvert og eitt, með beinni lagasetningu. Þetta hefur ekki aðeins áhrif á meðferð þessa máls og afdrif þess um ófyrirsjáanlega framtíð, það hefur líka áhrif á eðli þeirra umr, sem hér þurfa að fara fram í hv. d. Það verður þess valdandi að hin almennu rök, sem hingað til hafa verið sett fram, hljóta að verða að víkja nokkuð til hliðar, því að úr því að meiri hl. hv. dm. hefur lýst því yfir með því að samþ. frv. á þskj. 140 að þeir séu með beinni atkvgr. hér um tiltekin stafsetningaratriði allra manna færastir og allra manna hæfastir til að ákveða hvernig stafsetning skuli gilda í landinu, þá hljóta umr. í hv. d. að verða hér eftir á fræðilegum grundvelli, en ekki almennum grundveili. Og það hlýtur að valda því, að farið er töluvert vítt um sviðið til þess að setja fram þann málefnagrundvöll sem afla þarf áður en slíkar ákvarðanir er hægt að taka. Fræðileg athugun á slíku máli getur teygst afar víða. Áður en farið er út í einstök atriði, sem beinlínis varða stafsetninguna, langar mig til að sýna hv. dm. ofurlítið dæmi um hversu margþætt og víðfeðm slík athugun getur orðið. Það hefur mjög kveðið við í máli hv. 3. þm. Austurl., 2. flm. frv. á þskj. 140, að hann hefur haft orð á því að í þessu máli og reyndar fleirum, sem hann hefur um fjallað, þyrfti hann að ná vopnum sínum, og hefur viðhaft þann orðshátt í ýmsu samhengi, síðast í umr. um þetta mál fyrir örfáum dögum. Ég býst við að hv. þm. þykist loks hafa náð vopnum sínum í þessu máli, eins og honum er svo tamt að komast að orði. Þessi orðsháttur, þetta orðasamband ber að mínum dómi vott um það kapp í skaplyndi sem hv. 3. þm. Austurl. hefur til að bera og er ekki neitt misjafnt um það að segja. En ef leitað er hvert þessi orðsháttur er sóttur, þá kemur á daginn að hann er ekki frá mönnum kominn í öndverðu, eftir því sem fornar bækur segja, heldur frá jötni einum hundvísum og ekki af betra taginu að því slepptu. Um það má leita sannfróðrar vitneskju í bók sem eignuð þykir með sannindum Snorra Sturlusyni og nefnist Snorra-Edda. Þar í Skáldskaparmúlum, 17, kafla, segir frá því hvernig þessi orðsháttur varð til. Nú vill svo ágætavel til, að ég hef hér í höndum frábæra útgáfu Snorra-Eddu, gefna út í Kaupmannahöfn að tilhlutan Árnanefndar á árunum 1848–1887. Reyndar er hún ljósprentuð í Osnabrück hjá Otto Zeller 1966, en bókin er jafngóð fyrir því og er ljósprentuð með þeirri stafsetningu sem ríkti í Kaupmannahöfn um miðja 19. öld og þykir engum mikið þótt slíkt sé unnt, og er þetta enn eitt dæmi um það hversu tilhæfulausar eru þær röksemdir z-manna, að núgildandi stafsetningarreglur útiloki eða torveldi þá nauðsynlegu starfsemi að gefa út mikilsverðar fræðibækur í ljósprentuðum útgáfum til hægðarauka öllum, sem nota þurfa, og til mikils kostnaðarsparnaðar öllu þjóðarbúinu. Þessi útgáfa Snorra-Eddu var nú ekki undirbúin af neinum aukvisum. Undir formálann skrifa í Hafniæ í árslok 1948 ekki minni menn en Örsted, Werlauff, Engelstoft, Rafn, Kolderup Rosenvinge og Konráð Gíslason, en gagnritari neðan við strik er enginn annar en Jón Sigurðsson forseti, og sá, sem um útgáfuna sá að miklu leyti, var einmitt Jón Sigurðsson. En auk alls annars ágætis þessarar útgáfu hefur hún þann ómetanlega kost, að öðrum megin í hverri opnu er frumtexti þeirra handrita sem við er stuðst, en hinum megin er texti þýddur á latínu. Þetta hefur geysilega mikla kosti og er mjög mikið hagræði þegar þessi mál eru rædd yfir hv. d. sem með verkum sínum í gær hefur lýst sig æðstu akademíu um íslenskt mál og hefur ákveðið að taka upp þann hátt að héðan af verði stafsetningarefnum ráðið til lykta, hverju og einu út af fyrir sig, með atkvgr. á hv. Alþ. Ég veit að alþm. munu fagna því og njóta þess vel að fá að heyra hvernig hljóma á latínu, þeirri göfugu tungu fornrómverja, ýmis kjarnyrði Eddunnar, því að ef við ætlum að leita fræðilegs grundvallar fyrir ákvörðunum okkar um stafsetningarmál, þá þýðir ekki bara að einblína á þann hebreska staf z. Það eru töluvert margir aðrir stafir í stafrófinu og þeir eru a.m.k. að 4/5 hlutum komnir beina leið frá rómverjum hinna fornu. Bókstafi okkar a, b, c, d o.s.frv., næstum út stafrófið, fáum við frá rómverjum og öll hæfileg meðferð á þessum tæplega 30 stöfum í stafsetningu og máli byggist auðvitað á rökum sem sækja verður allt aftur til rómversks tíma ef rekja á til róta og fara með málið af þeirri fræðilegu alvöru og þeirri fræðilegu nærfærni sem grundvöllur var lagður að með atkvgr. hv. d. við 2. umr. um þetta mál. En til staðfestingar því, að það eru ekki staðlausir stafir sem ég hef farið hér með um hverjir ágætismenn stóðu að þessari Edduútgáfu, vil ég - með leyfi hæstv. forseta - lesa nokkur orð úr formálanum, sem auðvitað er á latínu: „Ouuum de nova editione Eddaæ Snorrianæ instauranda consilium initum est, collegium nostrum ex codicibus primariis, Regio et Wormiano textum, eum variis Iectionibus a Raskio jam snsceptis, exseribendum euravit, cui deinde Finnus Magnusen collationem codieum Hypnonesiensium addidit. Dein hoc exscriptum cum eodicibus primariis, nuper eommemoratis, denuo eontulit et leetiones eorum diligenter notavit“ - ég bið hv. þm, að taka vel eftir - „diligenter notavit Jon Sigurdsson, legati Arnamagnæani stipendiarius, qui præterea fragmenta membranacea, editoribus hueusque ignota, eollegit et exseripsit, deinde vero totus apparatus edendi, a nobis eongestus ad virum doetissimum“ - nú kemur þýðingarmikið atriði sem ég bið hv. þm, að taka vel eftir - „ad virum doctissimum et in his literis versatissimum“ - ekki er nú lítið sagt - „Sveinbjörnum Egisson, Dr. Theol., nunc seholæ Reykjavieanæ in Islandia retorem, transmissus est, qui operam latinæ interpretationis elaborandæ ex optione collegii nostri suseeperat“ Margt er nú merkilegt í þessum formála fleira sem ástæða er kannske til að þm. fái að heyra síðar meir í þessari umr. Nú skal horfið að því sem Snorri segir um það hvernig menn komust upp á það að segja að þeir þyrftu að ná vopnum sínum. En vegna þess að hv. 3. þm. Austurl. var ekki hér í salnum, svo ég sæl, þegar ég skýrði frá hver nauðsyn ber til að rekja uppruna þess talsháttar, þá vil ég í örstuttum orðum ítreka það sem ég sagði þá, að hér er verið að færa fram dæmi um það hversu víða þarf fanga að leita og skyggnast um forn fræði og ný þegar hv. d. sest á rökstóla sem hinn eini og endanlegi ákvörðunaraðili um það hvað skuli kennt íslenskum börnum að skrifa á skólabekk og hvað sett skuli í kennslubækur ungdómsins. Jæja, 17. kafli hjá Snorra í Skáldskaparmálum hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú skal enn segja dæmi, af hverju þær kenningar eru, er nú voru ritaðar, en áður vorn eigi dæmi til sögð, svo sem Bragi sagði Ægi, að Þór var farinn í austur vega að berja tröll, en Óðinn reið Sleipni í Jötunheima, og kom til þess Jötuns, er Hrungnir hét.“ Þetta er þýðingarmikið nafn í sögunni. „Þá spyr Hrungnir, hvað manna sá er með gullhjálminn, er ríður loft og lög, og segir, að hann á furðugóðan hest. Óðinn sagði, að þar vill hann veðja fyrir höfði sinu, að engi hestur skal vera jafngóður í Jötunheimum. Hrungnir segir, að sá er góður hestur, en hafa lést hann mundu miklu stórfetaðra hest: sá heitir Gullfaxi. Hrungnir varð reiður og hleypur upp á hest sinn og hleypir honum, og hyggur að launa honum ofurmæli. Óðinn hleypir svo mikið, að hann var á öðru leiti fyrir, en Hrungnir var í svo miklum jötunmóð, að hann fann eigi fyrir en hann sótti inn of ásgrindur. Og er hann kom að hallardyrum, buðu Æsir honum til drykkju: hann gekk í höllina og bað fá sér að drekka: voru þá teknar þær skálir, er Þór var vanur að drekka úr, og snerti Hrungnir úr hverri.“ Snerti, þetta er ágætt orð sem ég gæti trúað að hv. 3. þm Austurl. gæti lagt sér á minni og notað stundum í ræðum her á þingi. „En er hann gerðist drukkinn, þá skorti eigi stór orð“. Það er eins og maður hafi orðið var við eitthvað svipað. Hann lést skyldu taka upp Valhöll og færa í Jötunheima, en sökkva Ásgarði og drepa goð öll, nema Freyju og Sif vill hann færa heim með sér.“ Hvílíkt innræti! En Freyja ein þorir þá að skenkja honum, og drekka lést hann mundi allt ásaöl. En er ásum leiddist ofuryrði hans, þá nefna þeir Þór; því næst kom Þór í höllina og hafði á lofti hamarinn, og var allreiður, og spyr, hver því ræður, er jötnar hundvísir skulu þar drekka, eða hver seldi Hrungni grið að vera í Valhöll, eða hví Freyja skal skenkja honum sem að gildi ása. Þá svarar Hrungnir og sér ekki vinaraugum til Þórs, sagði, að Óðinn bauð honum til drykkju, og hann var á hans griðum. Þá mælti Þór, að þess boðs skal Hrungnir iðrast, áður hann komi út. Hrungnir segir, að Ásaþór er það lítill frami, að drepa hann vopnlausan.“ Nú kemur kjarni málsins: „Hitt er meiri hugraun, ef hann þorir að berjast við hann að landamæri á Grjótúnagörðum, og hefur það verið mikið fólskuverk, sagði hann, er ég lét eftir heima skjöld minn og hein, en ef ég næði vopnum mínum, þá skyldum við nú reyna hólmgönguna.“ Þarna kemur það: að ná vopnum sínum. Það var Hrungnir jötunn sem mælti þetta þegar hann var kominn óboðinn í Ásgarð og var langt kominn að drekka þar allt öl. „Ef ég næði vopnum mínum, þá skyldum við nú reyna hólmgönguna.“ En enn er mikið eftir af sögunni. Hún batnar enn, eftir því sem á líður: „en að öðrum kosti legg ég þér við níðingsskap, ef þú vilt drepa mig vopnlausan. Þór vill fyrir engan mun bila að koma til einvígis, er honum var hólmur skoraður, því að engi hefur honum það fyrr veitt. Fór þá Hrungnir braut leið sína og hleypti ákaflega, þar til er hann kom í Jötunheima, og var för hans allfræg með jötnum, og það, að stefnulag var komið á með þeim Þór. Þóttust jötnar hafa mikið í ábyrgð hvor sigur fengi, Þeim var ills von af Þór ef Hrungnir létist, fyrir því að hann var þeirra sterkastur. Þá gerðu jötnar mann á Grjótúnagörðum af leiri og var hann níu rasta hár en þriggja breiður undir hönd, en ekki fengu þeir hjarta svo mikið, að honum sómdi, fyrr en þeir tóku úr meri nokkurri, og varð honum það eigi stöðugt, þá er Þór kom. Hrungnir átti hjarta það, er frægt er, af hörðum steini og tindótt; með þrem hornum, svo sem síðan er gert ristubragð það, er Hrungnishjarta heitir. Af steini var og höfuð hans, skjöldur var og steinn, víður og þjokkur, og hafði hann skjöldinn fyrir sér, er hann stóð á Grjótúnagörðum og beið Þórs, en hein hafði hann fyrir vopn og reiddi af öxl, og var ekki dælegur. Á aðra hlið honum stóð leirjötunninn, er nefndur er Mökkurkálfi, og var hann allhræddur; svo er sagt, að hann meig er hann sá Þór, Þór fór til hólmstefnu og með honum Þjálfi. Þá rann Þjálfi fram að, þar er Hrugnir stóð, og mælti til hans: Þú stendur óvarlega, jötunn, hefur skjöldinn fyrir þér, en Þór hefur séð þig og fer hann ið neðra í jörðu, og mun hann koma neðan að þér. Þá skaut Hrungnir skildinum undir fætur sér og stóð á, en tvíhenti heinina. því næst sá hann eldingar og heyrði þrumur stórar; sá hann þá Þór í ásmóði, fór hann ákaflega og reiddi hamarinn og kastaði um langa leið að Hrungni. Hrungnir færir upp heinina báðum höndum, kastar í móti; mætir hún hamrinum á flugi, og brotnar sundur heinin, fellur annar hlutur á jörð, og er þar af orðin öll heinberg, annar hlutur brast í höfði Þór, svo að hann féll fram á jörð, en hamarinn Mjölnir kom í mitt hófuð Hrungni, og lamdi hausinn í smánmola og féll hann fram yfir Þór, svo að fótur hans lá of háls Þór. En Þjálfi vá að Mökkur-kálfa, og féll hann við lítinn orðstír.“ Lengri er sagan, en ég sé ekki ástæðu til að þessu sinni að rekja þetta öllu lengra. Það er eins og endranær í þessari frábæru útgáfu, að hér má sífellt sjá hversu Sveinbjörn Egilsson útlagði snilldarstíl Snorra á latínu sem honum mun hafa verið lagin einna best af íslenskum mönnum síðari alda, eins og alkunna er, og þarf ekki að vitna langt til. Til að mynda segir svo, þegar Hrungnir vildi ná vopnum sínum, heininni: Hrungner ostendis, Thori Asieo, si inermem oceidisset, exiquo honori futurum: majus esse documentum fortiudinis, si audeat seeum Grjotungardis ad regionum fines dimieare: et imprudentissime feel, inquit, quod domi elypeum et eotem meam reliqui, quaæ siarma hoe loeo haberem, nune in arenam descenderemus.“ Ég læt þessar tilvitnanir nægja til þess að sýna hv. þingheimi hversu snilldarlega Sveinbjörn Egilsson heldur á latínunni þegar hann snarar á þetta göfuga mál sígildum ritum forfeðra vorra. En enn vil ég ítreka það, sem vikið var að áður en ég hóf að vitna í Snorra, að eins og langt þarf að sækja uppruna þess að ná vopnum sinum, þá þarf um hvert atriði, sem stafsetningu og málvísindum tilheyrir, þar sem deildin kveðst orðin æðsta akademía, að beita svipaðri heimildakönnun og helst þó meiri gjörhygli en ég hef á skömmum tíma getað viðhaft til að viða að mér þessum heimildum, vil þó aðeins geta þess í framhjáhlaupi, að ég var minntur á þessa merku sögu af Hrungni og hversu hann náði vopnum sínum, þótt lítt dygðu. Þegar ég leit í bók þessa ágæta manns W.P. Ker um miðaldabókmenntir, þar sem hann tilfærir einmitt dæmið um Þór, Óðin, Hrungni, Mökkurkálfa og Þjálfa sem einhverja snjöllustu gamansögu sem evrópskar miðaldabókmenntir hafi af að státa. En áður en lengra er haldið að rekja þau fræðilegu rök, sem nauðsynlegt er að deildin hafi á takteinum þegar mál þetta verður endanlega afgr. úr hennar höndum, tel ég brýna ástæðu til að þdm. hv. og þeir, sem síðar líta í Alþingistíðindi og glöggva sig á þessum umr., hafi þar á takteinum grg. frá stafsetningarnefnd sem setti á sínum tíma þær stafsetningarreglur sem gilt hafa undanfarin þrjú ár og meiri hl. hv. d. hefur nú ákveðið með atkvgr. í gær að kollvarpa, að því er flm. sjálfir segja í því skyni að forðast glundroða í stafsetningarkennslu og stafsetningarmálum, og mun ekki meira öfugmæli hafa verið mælt innan þessara veggja síðan Alþingishúsið reis. En þegar upp var hafinn andróður gegn þeim stafsetningarreglum, sem settar voru í tveimur áföngum haustið 1973 og vorið 1974, og þá sérstaklega gegn afnámi z í skólastafsetningu, þá sendi stafsetningarnefnd, sem þá starfaði, frá sér grg. þar sem hún gerði grein fyrir sínum sjónarmiðum og svaraði helstu rökum sem fram höfðu komið gegn niðurstöðu hennar. Í þessari n. störfuðu, - það hefur áður verið rakið hér, en ég tel ástæðu til að það fylgi með í þessum umr., - prófessor Halldór Halldórsson, Baldur Ragnarsson kennari, Gunnar heitinn Guðmundsson skólastjóri, Indriði Gíslason kennari, og Kristinn Kristmundsson skólameistari, allt valinkunnir móðurmálskennarar, flestir ef ekki allir með áratuga farsæla reynslu í því starfi. En þegar deilur þessar hófust, sem enn standa hér í hv. d., hafði stafsetningarnefndin þannig skipuð þetta að segja, með leyfi hæstv. forseta, og birtist grg, þeirra í málgagni hæstv. menntmrh. um miðjan vetur 1973: Yfirskrift yfir mál þeirra stafsetningarnefndarmanna er: „Um afnám z, rök stafsetningarnefndar.“ Og þessi grg. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Undanfarnar vikur hefur töluvert verið rætt opinberlega um afnám bókstafsins z úr íslensku ritmáli samkv. auglýsingu útgefinni af menntmrn. 4. sept. s.l. Allmikill tilfinningahiti hefur einkennt umr. þessar af hálfu andstæðinga þessarar ákvörðunar, og hefur þá viljað fara sem oftar að stórt hefur verið tekið til orða, en málefnaleg rök lent utan garðs. Að athuguðu máli teljum við undirritaðir, sem áttum sæti í Stafsetningarnefnd, því nauðsynlegt að almenningur kynnist nánar þeim rökum, sem lágu til þess að n. lagði til að bókstafur þessi yrði niður felldur úr íslenskri stafsetningu. Í erindisbréfi n. er lögð áhersla á að till. hennar um breytingar á stafsetningarreglum skuli vera til einföldunar á stafsetningunni. Ljóst er, að breytingin eitt tákn (bókstafur) í stað tveggja um sama hljóð felur í sér einföldun. Ef slík einföldun er framkvæmanleg án umtalsverðrar skerðingar á gagnsæi hins ritaða máls, þ.e. þeim einkennum þess sem auðvelda mönnum að átta sig á skyldleika orða og orðmynda, virðist hún í fyllsta máta eðlileg og æskileg. Er afnám z réttlætanleg samkv. þessum forsendum? Við teljum hiklaust að svo sé. Bókstafurinn z hefur lengi táknað sama hljóð og s, athugun leiðir í ljós að ritun s í stað z dregur lítið sem ekki úr gagnsæi málsins, í langsamlega flestum tilvikum eru tengsl fyrrverandi z- orða við skyld orð og orðmyndir jafnljós eftir sem áður. Hér breytir engu um þótt t.d. einstöku sagnir falli saman í rithætti í lýsingarhætti þátíðar við slíka breytingu, svo sem í „draumurinn hefur ræst“ og „hann hefur ræst bílinn“. Samhengið gerir augljóst að í fyrri setningunni er um að ræða sagnorðið að rætast og í hinni síðari sagnorðið að ræsa. Ljóst er að samruni þessara sagnmynda veldur ekki heldur misskilningi í tali og það er að sjálfsögðu merkingarlegt samhengi orðanna sem einnig þar sker úr. Um orð, sem áður voru rituð með z í stofni, er svipað að segja. Gagnsæi þeirra skerðist sjaldan þótt s sé ritað í stað z. Flestum mun fljótlega ljóst af merkingarlegum orsökum að t.d. gæsla hlýtur að vera skylt gæta, neysla skylt neyta o.s.frv. þótt ekki sé þar rituð z. Má fullyrða að þau orð munu vandfundin þar sem z ein hefur verið það leiðarljós sem eitt tengdi þau við önnur skyld orð. Rittáknið z hefur alltaf verið óþarft í íslensku. Það táknaði í elsta ritmáli að fram væri borið tannhljóð plús s (ts), en vitanlega var ekkert auðveldara en tákna hljóðasambandið með tákni tannhljóðsins og s í elstu handritum er ýmist ritað ts eða z. Elsti og frægasti málfræðingur íslendinga, höfundur Fyrstu málfræðiritgerðar Snorra-Eddu, vildi hafa þennan hátt á og var því andvígur z. Í ýmsum fornum handritum er z notuð á allt annan hátt en tíðkaðist eftir reglunum frá 1929, t.d. er algengt, þegar fram kemur á 13. öld, að rita z til að tákna miðmynd sagna og efsta stig lýsingarorða ef ekki fór beygingarending á eftir stigsendingunni. Og jafnvel í elstu skinnbókum er z rituð í eignarföllum nafnorðs og lýsingarorðs, ekki aðeins ef rót endar á tannhljóði, heldur einnig á nn eða 11. Málfræðinga greinir á um það, hvað þessi ritháttur táknar. Síðar verður fullkominn ruglingur á notkun z, t.d. í Nýa testamenti Odds Gottskálkssonar og Guðbrandsbiblíu. Sérstakar reglur um notkun z komu ekki fram fyrr en í bók Rasmusar Kr. Rasks: Lestrarkveri handa heldri manna börnum, snemma á 19. öld. Allmiklar umr, urðu seint á öldinni um stafsetningu eftir framburði og bar þar hæst dr. Björn M. Ólsen sem vildi afnema z. Um aldamótin kom svo fram blaðamannastafsetningin svonefnda, en þar var mjög dregið úr notkun z og 1918 var hún alveg felld niður með auglýsingu frá ráðh. Jóni Magnússyni. Af þessu yfirliti má sjá að lengi höfðu menn ekki verið á eitt sáttir um þennan staf og hélst það ósætti áfram. Fór svo að z-regla Rasks var aftur tekin upp 1929 með auglýsingu um íslenska stafsetningu í Lögbirtingahlaðinu 28. febr. það ár. Var reglum um ritun z síðan fylgt við kennslu í skólum þar til á þessu skólaári, nema hvað barnaskólar fengu undanþágu frá því að kenna þær 1934, svo sem nánar verður að vikið. Fullyrða má að reglurnar frá 1929 styðjast engan veginn við forna ritvenju og bera sumar hverjar vitni um sprenglærðan afkáraskap og kjánalæti. Það væri t.d. gaman að færðar yrðu sönnur á að borið hafi verið fram mæðist, en rithátturinn mæðzt er talinn eiga rætur í þessu formi, og fleiri dæmi mætti nefna um endurgerðar orðmyndir sem enga stoð eiga í heimildum né í heilbrigðri skynsemi. Og fullyrða má að reglurnar frá 1929 eiga enga forna hefð á bak við sig. Ef skrifa ætti z í samræmi við fornan rithátt á sama hátt og y, ý, ey - og ef menn vilja tvenns konar æ þyrfti að gera betri bæn og gerbreyta reglunum frá 1929, en hver yrði að bættari með því. 45 ár eru nú liðin frá því z var formlega innleidd í íslenska stafsetningu. Öll þessi ár hefur gífurlegum tíma verið varið árlega í efstu bekkjum skyldunámsstigs og að einkum í 3. og 4. bekk gagnfræðastigs, svo og í menntaskólum og öðrum framhaldsskólum, til kennslu í notkun þessa bókstafs. Um árangurinn geta kennarar í þessum skólum best vitnað. Meginþorri nemenda hefur aldrei náð verulegum tökum á notkun z- reglna, og jafnvel þeir, sem talist hafa góðir stafsetjendur, háfa þar iðulega gert villur, annaðhvort vegna ónógrar þekkingar eða í fljótfærni. Alkunnugt er að allstór hópur manna, sem að öðru leyti hefur kappkostað að vanda stafsetningu sína sem mest, hefur viljandi ekki notað z. Í raun hefur mátt skipta mönnum í tvo flokka eftir því hvort þeir hafa kunnað eða viljað nota eða ekki. Þessi staðreynd hefur svo leitt til þess að almennt hefur verið litið á z sem eins konar „lærdómsstaf sem aðeins örfáir hafa kunnað að nota rétt. Dagblöð, tímarit, sjónvarpstextar fyrir breytinguna og jafnvel prófarkalesnar bækur hafa sýnt og sýna í ríkum mæli handahofskennda notkun z sem vitnar ótvírætt um vanþekkingu og óvissu manna um notkun hennar. Stafsetningarnefnd taldi því miklu betra að fella z niður með öllu. Því hefur verið haldið fram að z hafi aldrei notið sin til jafns við aðra stafi af því að barnaskólarnir hafi brugðist þeirri skyldu sinni að kenna reglur um þennan staf, en allt hefði fallið í ljúfa löð ef z hefði notið þar „jafnréttis“ við aðra stafi. Kennarar barnaskólanna tóku snemma þá stefnu að færast undan að kenna um z í þeim skólum og sóttu það mál svo fast að menntmrh. veitti undanþágu fyrir þeirri kennslu þegar árið 1934. Rök barnakennaranna voru m.a. þau, að ærið nóg verkefni barnaskóla væri að kenna um önnur atriði stafsetningar en z þar sem stafsetningarkennsla yrði aldrei unnin nema að nokkru leyti í þeim skólum, enda bæði nauðsynlegt og skynsamlegt að sinna þar fremur öðrum þáttum móðurmálsins. í annan stað sýndist mönnum að hin þyngri fræði um z væru ekki við hæfi barna þar sem nám þeirra krefðist meiri kunnáttu í málfræði en raunhæf væri á barnaskólastigi. En ekki var reynt að kenna z af því að þeim nemendum veitti ekki af að verja öllum sínum námstíma til annars sem talið var nauðsynlegra, enda með öllu óvíst um árangur af z-kennslu. Þessi umræddi bókstafur varð því til þess öllum bókstöfum fremur að nemendur skiptust í flokka, og getur slíkt komið illa við tilfinningar unglinga. Margir kennarar eru þeirrar skoðunar, að heldur eigi að draga úr atafsetningarkennslu í skyldunámsskólum, en leggja þeim mun meiri áherslu á aðra þætti móðurmálsins. Mikið hefur verið rætt og ritað um stafsetningarstagl og ekki með öllu að ástæðulausu. Kennslu í stafsetningu hættir oft til að verða leiðigjörn og á eflaust sinn þátt í margnefndum námsleiða. Þess í stað vilja kennarar að nemendur noti orðabækur meira en áður og haldi þeim sið eftir að skóla lýkur. Nú fer það saman, að stafsetningarkennslan minnkar til mikilla muna við brottfall z, og einnig hitt, að z var „slæmur orðabókarstafur“. T.a.m. er auðvelt að ganga úr skugga um það í orðabók hvort rita skuli y í orði eða ekki. Allt öðru máli gegnir um z því hún var langoftast rituð í beygingarendingum sagna, en þær endingar eru ekki sýndar í almennum orðabókum. Sumir halda því fram að auðvelt hafi verið að læra að skrifa z rétt, jafnvel mjög auðvelt, en fáir munu þeir nemendur og kennarar í unglinga- og gagnfræðaskólum sem aðhyllast þá skoðun. Og margur stúdentinn hefur kvatt menntaskólann ekki sterkur í þessum fræðum og þó átt langa glímu að baki. Áð vísu er oftast auðvelt að rita z rétt í stofni orða, og gat þó oft að líta z í orðunum reynsla, brennsla og í fleiri slíkum orðum. Í endingum sagna reyndi hins vegar allvíða til muna á kunnáttu í málfræði. Tvær orðmyndir voru oft samhljóða, önnur rituð með s, hin með z, t.a.m. lýsingarorð (eða atviksorð) og sagnorð: vænst-vænzt, gerst-gerzt, grennst-grennzt. Þá var sama sagnorðið ýmist með s eða z eftir því hvað hátt var um að ræða - og þó samhljóða: annast-annazt, hallast–hallazt, ætlast–ætlazt, eða t greindi að samhljóða orðmyndir: lézt– létzt, sezt–setzt, ázt–atzt. Einnig hefur margur nemandinn verið í vafa um hvar z skyldi standa í boðhætti miðmyndar: minnstu, keppstu, skjóztu, seztu o.s.frv. Þessi örfáu dæmi nægja til að gefa í skyn, að álitamál getur verið hvort auðveldara var að læra reglur um z en önnur þau atriði í íslenskri stafsetningu sem helst valda erfiðleikum. Það liggur í augum uppi hversu skynsamlegt hefði verið að halda öllum þessum fræðum fast að 12 ára börnum eða enn yngri nemendum. Þess er áður getið að afnám z skerðir lítið sem ekki gagnsæi orða. Þó skal því ekki neitað að ritun z gaf að jafnaði nokkra beina vitneskju um stofn orða, sem reyndar liggur þegar fyrir af merkingarlegum orsökum, sbr. það sem áður er sagt. Z í orðinu vizka minnti á t í vit og z í stenzt á d í standa. En þessi vitneskja og áferðarskýrleikur var allt of háu verði goldinn að okkar hyggju. Ef sú stefna að sýna stofn orða eða uppruna sem skýrast í riti ætti að ráða mestu næðist meiri árangur í þessu sambandi með því að rita d, ð, t ásamt s í íslendska, heldstur, sættst. Þá bæri t.d. einnig rithátturinn breiðka, víðkar og gleiðka gleggra vitni um uppruna orðanna en sá ritháttur er nú tíðkast. Þótt sumar myndir nokkurra orða ólíkrar merkingar verði stafsettar eins eftir að z var aflögð er engu meiri hætta á misskilningi í riti en í mæltu máli þar sem framburður orðanna er og hefur verið hinn sami, og hefur áður verið að því vikið. Það er heldur engin ný bóla að óskyld orð séu rituð með sama hætti í íslensku máli. Eitt dæmi nægir. Merking eftirfarandi setningarbrots fer eftir framhaldinu, því merkingarlega samhengi sem orðið beðið stendur í: Hann hefur beðíð .... Halldór Laxness hefur ritað tugi bóka, og fáir munu þeir að sönnu vera sem telja sig skilja allt í bókum hans. Því hefur þó aldrei verið haldið fram að skilningur manna skerptist ef z væri sett í þessi frægu rit. Þegar að því er horfið að rita s þar sem áður var z í íslensku máli kemur til álíta hvaða breytingar aðrar eru nauðsynlegar eða heppilegar. Til mála kæmi að rita d, ð, t ásamt s skv. uppruna: gætsla, handski, fariðst. En slíkur ritháttur hefur ekki tíðkast og er andstæður þróun málsins. Annar kostur er að skipta aðeins á s og z og hafast ekki annað að. Þá yrði t. a. m. ritað hitst, sætst og stytst. Um þann rithátt er það að segja að hann er hvorki í samræmi við framburð né stofna þessara orða: hitt, sætt og stutt. Hvort tveggja yrði þá talið rangt: að rita hist, sæst og styst í samræmi við framburð og hittst, sættst og styttst með hliðsjón af stofni. Ef þessi leið yrði valin er hætt við að margur námsmaðurinn þættist litlu bættari og ritvillur yrðu álíka margar og á dögum z. Stafsetningarnefnd valdi þann kostinn að láta framburð ráða: rita hist, sæst, styst o.s.frv. Sá ritháttur er langauðveldastur því þá má styðjast við auðlærða reglu: Aldrei skal rita t eða td næst á undan endingunni st. Þeir, sem 1929 sömdu reglur þær um z sem gilt hafa þar til í sept. s.l., ákváðu að rita ekki z á eftir s eða ss. Við lýsingarhátt sagna, sem enda á st eða sst í germynd, var í miðmynd bætt endingunni st: festst, lýstst, hreestst, kysstst. Rithátturinn feazt, lýszt, hresszt og kyaszt hefði híns vegar verið í samræmi við aðrar reglur um z. Ekki verður sagt að endingin stst fari vel í íslensku máli, enda hefur hún vart verið borin fram, nema þá að stafsetningin hafi leitt til einhvers fikts í því efni. Menn hafa sagt orðin fest og festst með sama hætti. Í námi þvældist þessi stafsetning fyrir nema nemandinn kynni glögg skil á germynd og miðmynd. Stafsetningarnefnd lagði því til, að „einfalt“ st yrði látið nægja í báðum myndum í samræmi við framburð. Stafsetning, sem mjög tekur mið af uppruna, gerir ávallt þá kröfu að menn viti svo og svo mikið um málið, málfræði þess og form. Þar eru z-reglur síður en svo undantekning. Þær krefjast drjúgs tíma við fremur ófrjótt nám. Reynslan hefur aftur á móti sýnt að færni í z-reglum og stafsetningu almennt er ekki einhlít til þess að menn geti kallast sendibréfsfærir, geti stílað skammlaust mál sitt eða komið fyrir sig orði svo að viðunandi sé. Stafsetning er ekki málið sjálft, heldur búningur þess í riti, kunnátta í stafsetningu tryggir engan veginn málhæfni. Með því að rýmka nokkuð um hina formbundnu stafsetningu vinnst tími til að sinna betur málinu sjálfu og notkun þess. Af þeim sökum og öðrum, sem nú hafa verið greindar, er það því skoðun okkar, að afnám z úr íslensku máli sé spor í rétta átt, átt til málverndar og málræktar. Vegna ýmissa ummæla og umr., sem spunnist hafa um niðurfellingu z, höfum við undirritaðir talið rétt, eins og getið var í upphafi, að birta helstu röksemdir okkar um þessa ákvörðun og teljum málið hér með útrætt af okkar hálfu. Halldór Halldórsson, Baldur Ragnarsson, Gunnar Guðmundsson, Indriði Gíslason, Kristinn Kristmundsson.“ Þessi grg. stafsetningarnefndar er, eins og menn sjá, mjög gagnorð. Þar eru hvergi málalengingar um einstök atriði, heldur leitast nm. við að setja fram í stuttu og skýru máli sjónarmiðin sem lágu því til grundvallar að þeir ákváðu að leggja til haustið 1973 að sú breyting yrði þá þegar gerð á stafsetningarreglum að z yrði felld niður í skyldustafsetningu í skólum. Sú málaleitan n. barst mér í hendur í ágúst 1973 og var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ég leyfi mér hér með að skýra yður frá, herra menntmrh., að n., sem þér skipuðuð með bréfi, dags. 11. maí 1973, til þess að endurskoða núgildandi stafsetningu og greinarmerkjasetningu, hefur starfað allmikið í sumar. N. hefur komist að niðurstöðu um ýmis atriði í væntanlegum till. sínum, en vill ekki, fyrr en hún hefur athugað málið betur, gera nú nema eina till. til yðar. Í n. varð samkomulag um að stafurinn z skuli, ef menntmrn. samþykkir, vera brottnuminn úr íslenskri stafsetningu og í hans stað skrifað s. Í því sambandi ber þó vegna fyrri reglna að athuga eftirfarandi: 1. Í stofnum fallorða skal tannhljóð haldast á undan s hvort sem svo er borið fram eður el, t.d. lofts, lats; lands, skorts o.s.frv. 2. Í orðstofnum skal tannhljóð haldast á undan s ef svo er fram borið, t.d. reiðstu, gleðstu, hefur mæðst, græðst, dáðst; greiðsla, breiðsla o.s.frv.“ 
             Hæstv. forseti. Mig langar að lesa þetta bréf til loka, en ég mun geyma mér þangað til síðar frekari málsatriði sem ég á mörg ótalin enn.

Hugmyndin er að hafa fund í Sþ. núna kl. 4 og fresta þessum fundi.

Það er aðeins hálf síða sem mig langar að lesa áður en ég fresta máli mínu.

Þm. heldur áfram ræðu sinni.

„3. Ef stofn endar á tt skal því sleppt hvaða orðflokk sem um er að ræða, ef endingin st fer á eftir, t.d. (hefur) sest, flust, breyst, hist, stystur (af stuttur). 4. Ef lýsingarháttur þátíðar í germynd endar á st eða sst skal miðmyndarendingu sleppt, t.d. (hefur) leyst (af leysast), breyst (af breytast), kysst (af kyssast). Ef menntmrn. er samþykkt ofangreindri breytingu telur n. eðlilegt að það tilkynni skólum um þetta atriði, svo að það geti komið til framkvæmda á næsta vetri. Þyrfti slík tilkynning að koma fyrir 15. september í haust.“ Og undir þetta bréf ritar, fyrir hönd stafsetningarnefndar Halldór Halldórsson prófessor. - Frh. - Fundarhlé.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Þetta frv. til l. um fjölbýlishús er samið af n. sem félmrn. skipaði í nóv. 1973 vegna tilmæla Húseigendafélags Reykjavíkur um endurskoðun laga um sameign fjölbýlishúsa. Þrír menn voru í þeirri n. sem samdi frv.: Jón S. Ólafsson skrifstofustjóri í félmrn., formaður, Hrafn Bragason borgardómari og Páll S. Pálsson hæstaréttarlögmaður. Þá var samþ. í marsmánuði 1974 að tillögu hv. alþm. Eggerts G. Þorsteinssonar þál. um að fela ríkisstj. að láta athuga um breyt. á lögum um sameign fjölbýlishúsa sem tryggi að í sambýlishúsum verði ekki aðrar íbúðir auglýstar til uppboðs eða aðfarar vegna vangoldinna gjalda en þær, sem eru í skuld hverju sinni, og er 7, gr. þessa frv. samin með tilliti til þessarar ályktunar Alþ. Þetta frv. hefur legið fyrir hv. Ed. og náð þar samþykki. Ég vísa fyrst og fremst til allítarlegrar grg. um frv., bæði almennrar og athugasemda um einstakar greinar, enn fremur til uppkasts að reglugerð um ákvörðun eignarhluta í fjölbýlishúsi, sem er fskj. 1, og reglugerð um samþykktir fyrir húsfélög, sem er fskj. 2. Ég vil leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og félmn.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Saltvinnsla og sjóefnavinnsla á Reykjanesi hefur verið til athugunar um margra ára skeið. Það mun vera meira en áratugur sem rannsóknir hafa átt sér stað í því efni, og hafa þar einkum unnið að Rannsóknaráð ríkisins og ýmsar aðrar stofnanir og ráðgjafar. En aðalfrumkvöðull þessa máls og sá, sem mest og að staðaldri hefur unnið að þeim málum, er Baldur Líndal efnaverkfræðingur. Rannsóknum er komið það langt að rétt þykir nú að leggja til að stofnað verði hlutafélag er hafi það markmið að kanna aðstæður til að reisa og reka saltverksmiðju og reisa í því sambandi tilraunaverksmiðju. Með þessu frv. er gert ráð fyrir að ríkisstj. beiti sér fyrir stofnun slíks hlutafélags og til samvinnu um stofnun eða starfrækslu þess félags skuli ríkisstj. heimilt að kveðja innlenda aðila sem áhuga hafa á málinu. Með þessu frv. er því ekki slegið föstu að í þessa verksmiðju skuli ráðist, en hér er lokastig tilrauna og undirbúnings og óhætt að segja að rannsóknir og áætlanir benda mjög til þess að hér gæti verið um álitlega vinnslu að ræða. Frv. þetta var lagt fyrir hv. Ed. og samþ. þar einróma. Ég vil, án þess að fara frekar út í aðdraganda þessa máls, vísa til þeirrar grg. sem því



Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. d. hefur haft til athugunar frv. til l. um breyt. á lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Þeir hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason og Lúðvík Jósepsson munu skila séráliti. Nál. meiri hl. er á þskj. 736. Meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til að frv. verði samþ. í því formi sem það er, en undir það nál. skrifar Eyjólfur Konráð Jónsson með fyrirvara.

Frsm. 1. minni hl. (Gylfi Þ. Gíslason) Hæstv. forseti. Við 1. umr. málsins gerði ég almenna grein fyrir afstöðu þingflokks Alþfl. til þessa máls og sé ekki ástæðu til þess að endurtaka það mál. Ég beindi við 1. umr. þeirri fyrirspurn til hæstv. forsrh. hvernig skilja bæri 3. gr. frv., hvort hana bæri að skilja þannig að tilætlunin væri að forstjóri Framkvæmdastofnunar yrði einn, eins og Sjálfstfl. ásamt Alþfl. hafi lagt til að yrði þegar lögin voru sett 1971, eða hvort skilja mætti gr. þannig að þeir gætu verið tveir, þrír, fjórir eða jafnvel tíu. Svarið var þannig, að það mætti samkv. gr. hafa forstjórana fleiri en einn, og var þessi skilningur staðfestur við umr. í hv. fjh.- og viðskn. Ég skil því málavexti þannig að tilætlunin sé að hafa óbreytta skipan: stjórn Framkvæmdastofnunarinnar, þ.e. að hún skuli lúta þingkjörinni stjórn, sem ég tel sjálfsagt og eðlilegt, og það eigi framvegis að vera tveir forstöðumenn sem nú verða nefndir framkvæmdastjórar og eru báðir þm. Þessari skipan erum við í þingflokki Alþfl. algjörlega andvígir. Er þar að engu leyti um að ræða neitt persónulegt vantraust á þeim einstaklingum sem þessum störfum gegna og eru um það mjög vel færir, heldur teljum við nægilegt að þarna sé einn forstjóri, og við teljum að þessi eini forstjóri eigi ekki að vera þm., heldur eins og tíðkast nú orðið um bankastjóra að þeir séu ekki þm. Ég vil jafnframt vekja athygli á því, að í frv. er gert ráð fyrir nýrri deild við stofnunina og að hún lúti sérstökum framkvæmdastjóra. M.ö.o.: hér er hæstv. ríkisstj: enn við sama heygarðshornið, að fjölga háttsettum og hálaunuðum embættismönnum í kerfinu. Hv. Ed. hefur þegar að frumkvæði hæstv. ríkisstj. samþ. að fjölga bankastjórum við einn af ríkisbönkunum um einn, og hér á að fjölga framkvæmdastjórum við stóra ríkisstofnun um einn, sem óhætt er að segja að sé algjör óþarfi því verkefni stofnunarinnar eru ekki aukin með frv. frá því sem verið hefur. Þá vil ég enn fremur láta þess getið, eins og er tekið fram í nál., að í sjálfu sér er mjög óeðlilegt að setja ákvæði í almennum lögum eins og gert er í 14. gr. þessa frv., að ákveðinn hundraðshluti af fjárlögum skuli ganga til ákveðinna verkefna. Hér er um að ræða framlag til Byggðasjóðs. Ég tel miklu eðlilegra að ákvæði um slíkt sé í stjórnarsamningi stjórnarflokka hverju sinni, og er ekki - síður en svo - nokkuð að athuga við það ákvæði sem er í stjórnarsamningi núv. stjórnarflokka, að 2% af fjárlagaútgjöldum skuli ganga til Byggðasjóðs. Ég vek hins vegar athygli á því, að það er minna framlag sem lögbundið er með þessu frv., en aðferðina tel ég í sjálfu sér vera óeðlilega, að binda fjárveitingavaldið með þessum hætti í einstökum lögum. Það hníga engin almenn rök að því, að þó að þm. væru almennt sammála um að auka framlög til skólamála eða til félagsmála, þá skuli sjálfkrafa í kjölfar þess sigla aukin framlög í Byggðasjóð, eða ef nauðsyn þykir að spara á fjárlögum af einhverjum sérstökum ástæðum útgjöld í einhverju ákveðnu skyni, þá skuli sjálfkrafa af því leiða minnkun framlags í Byggðasjóð. Auk þess tel ég að móta ætti fastari stefnu varðandi lánveitingar Byggðasjóðs heldur en átt hefur sér stað, þ.e.a.s. að um verði að ræða stærri heildarsjónarmið varðandi þær lánveitingar sem opinber skýrsla hefur verið gefin um, því að þar tel ég kveða of mikið að beinum fyrirgreiðslulánveitingum sem eru ekki þáttur í fastmótaðri heildarbyggðastefnu. Í framhaldi af þeim almennu skoðunum, sem ég hef lýst að væru skoðanir flokks míns í þessu máli varðandi stjórn stofnunarinnar, hef ég leyft mér að flytja á þskj. 739 brtt. við 3. gr. varðandi stjórnina. Ég kaus að velja henni nákvæmlega það form sem fulltrúar Sjálfstfl. töldu eðlilegast og réttast í fjh.- og viðskn. haustið 1971. Sú till., sem ég flyt á þskj. 739, er efnislega samhljóða þeirri till. sem þeir fluttu þá, hæstv. núv. fjmrh. Matthías Á. Mathiesen og hæstv. núv. sjútvrh. Matthías Bjarnason, að því einu breyttu að ég tek að sjálfsögðu upp í till. ákvæði um Byggðadeild, sem ákvæði er um í stjórnarfrv., og breyti nafni forstöðumanna deilda, sem svo heita nú, í framkvæmdastjóra deilda, eins og ríkisstj. hefur þegar lagt til í greininni. Ég þarf auðvitað ekki að taka það fram að flokksmenn mínir munu greiða þessari till. atkv. Hún er flutt í samráði við þingflokk Alþfl. og ég vil a.m.k. mega vænta þess að fyrrv. flm. þessarar till. greiði henni atkv.



Forseti. Ég hef skilað sérstöku nál. á þskj. 746 um þetta mál. Í rauninni er óþarft fyrir mig að ræða hér frekar um málið en ég hef þegar gert. Afstaða mín til þessa frv. kemur fram í þessu nál. og hafði að mestu komið fram við 1. umr. málsins. Ég tel að hér sé um svo lítilvægar breyt. að ræða á lögunum um Framkvæmdastofnun ríkisins að það skipti í rauninni sáralitlu máli hvort frv. nær fram að ganga eða ekki. Hér er ekki um neinar efnisbreyt. að ræða frá því sem nú er í gildi. Að vísu eru tekin upp í þetta frv. ákvæði um tekjustofn handa Byggðasjóði í öðru formi en er í gildandi lögum, en mjög í samræmi við það sem þó er í framkvæmd og er bundið loforðum hæstv. ríkisstj. um framlag til sjóðsins, svo ég tel að það skipti sáralitlu máli einnig um þá breytingu. Afstaða mín til málsins verður því sú, að ég get fallist á sumar gr. frv. og mun greiða þeim atkv., en öðrum ekki, og eins og ég hef sagt, þá sýnist mér að það skipti sáralitlu máli hvort frv. nær fram að ganga eða ekki.



Virðulegi forseti. Ég skrifa undir nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. með fyrirvara og tel mér skylt að gera í örfáum orðum grein fyrir því hvers vegna ég rita undir með fyrirvara. Ég verð að segja það eins og það er, að þegar ég sá frv. fyrst fullbúíð s.l. mánudag, í fyrradag, eftir að hafa verið erlendis um nokkurra vikna skeið, sá það í hv. fjh - og viðskn, þá varð ég fyrir vonbrigðum. Ég hafði satt að segja ætlað að fyrirheit í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. um endurskoðun á þessum lögum mundi þýða eitthvað annað og meira en það sem nú hefur séð dagsins ljós. Ég hafði gert mér vonir um að við þessa endurskoðun yrði reynt að samræma störf Framkvæmdastofnunar ríkisins, Seðlabanka, hagdeilda bankanna og raunar þau störf, sem mörg hver eru unnin í fjmrn., mun betur en gert hefur verið, og ég hafði gert mér vonir um að við þá endurskoðun yrði unnt að fækka því fjölmenna starfsliði sem að öllu þessu vinnur, því að fyrir tiltölulega fáum árum unnu miklu færri menn að þessum störfum og gerðu það, held ég, alveg eins vel og sá fjöldi sem við þetta er nú. Í meginatriðum tel ég þó frv. vera til bóta frá þeirri löggjöf, sem gildandi er, og mun því fylgja því við lokaatkvgr., en áskil mér allan rétt til að styðja brtt. ef svo verkast vill. En meginatriðið er það, að ég er ekki ánægður með málið eins og það er nú og vona að framhald verði á endurskoðun á þessum málum, því ég man það t.d., að þegar fé atvinnumálanefndar var úthlutað á árunum 1968 og 1969, þá var það álíka fjármagn og nú er til ráðstöfunar í Byggðasjóði, og ég hygg að tveir ágætismenn hafi unnið það verk með einni skrifstofustúlku. Það voru þeir Jónas Haralz og Kristinn Zimsen. Ég held að það sé alveg öruggt mál að það megi mjög fækka í þessum stofnunum, sem ég nefndi, og samræma miklu betur störfin en gert er og einfalda þetta allt í sniðum og jafnvel að sumar af þessum áætlunum, sem enginn maður les, mættu missa sig.



Virðulegi forseti. Við höfum leyft okkur að leggja hér fram brtt., þ.e.a.s. ásamt mér eru þeir hv. þm. Gunnlaugur Finnsson, Þórarinn Sigurjónsson og Páll Pétursson, við 15. gr. frv. Við gr. bætist: „Af árlegu framlagi ríkissjóðs í Byggðasjóð skulu 26% renna Stofnlánadeild landbúnaðarins.“ Í sambandi við þessa till. kemst ég ekki hjá því að ræða þetta mál töluvert, þó að því miður sé tíminn stuttur sem við höfum til umráða, því að það er ekki hægt fyrir okkur bændafulltrúana að fara héðan af þingi öðruvísi en að ræða þessi mál og fá niðurstöðu hvernig eigi að fjármagna Stofnlánadeild landbúnaðarins og veðdeildina eins og nú horfir. Þegar lánsfjárskýrsla hæstv. ríkisstj. kom fram fyrir áramótin, þá fylgdi sú yfirlýsing að það væri stefnt að því að fjárfestingarsjóðirnir mættu ekki auka sín útlán nema sem svarar 7%. En þegar þessi skýrsla kom fram, þá kom það í ljós að það vantaði 235 millj. upp á það að Stofnlánadeildin fengi sama fjármagn til útlána á árinu 1976 eins og hún hafði á árinu áður, 1975. Í þessari lánsfjárskýrslu kemur líka í ljós að það var stefnt að því á árinu 1975 að útlán Stofnlánadeildarinnar væru 11% hærri en á árinu áður, en Fiskveiðasjóðs tæp 90% og Iðnlánasjóðs tæplega 50% hærri. Reyndin varð svo sú að á árinu 1975 voru útlán Stofnlánadeildarinnar 32% hærri en árið áður. Nú er það með Stofnlánadeild landbúnaðarins að hún í raun og veru lánar til ýmissa annarra hluta heldur en til landbúnaðarins beint. Hún lánar t.d. til alls íbúðarhúsnæðis í sveitum, og þegar það er skilgreint t.d. hjá Seðlabankanum, þá sé ég ekki betur en að sá líður sé settur með útlánum til landbúnaðarins, en ætti auðvitað að vera til íbúðarhúsabygginga. Enn fremur er það þannig, að í vinnslustöðvar landbúnaðarins, bæði sláturhús og mjólkuriðnað, lánar Stofnlánadeildin til þessara framkvæmda og það mun líka vera skilgreint á sama veg, að það sé til landbúnaðarins, en ætti að mínu mati að vera öðruvísi flokkað. E.t.v. skiptir þetta ekki meginmáli nema áróðurslega. Þegar er verið að tala um hvað fari af lánsfé til landbúnaðarins, þá verða menn að vera þess minnugir hvernig þessi skipting er. Af þessum 1230 millj., sem deildin hefur til útlána á þessu ári, eru rúmar 400 millj. sem fara til þessara tveggja liða og eru þá rúmar 800 millj. til alls annars. Þannig er það nú með Stofnlánadeildina að hún hefur neyðst til þess að svara neitandi öllum lánsumsóknum sem hafa borist deildinni, bæði sem við neituðum í fyrra og hverri einustu lánsumsókn sem hefur borist nú. Deildin tók það til bragðs að gefa þó mönnum kost á því að endursækja og rökstyðja það og koma með vottorð um að það væri alls ekki hægt að fresta framkvæmdum. 5lfkar umsóknir áttu að vera komnar inn fyrir miðjan maí. Þessum umsóknum rignir nú inn, og í mörgum tilvikum er það þannig að bændur eru búnir að panta efni, þeir eru jafnvel byrjaðir á framkvæmdum og þeir vilja ekki trúa því að varðandi þær framkvæmdir, sem í eðli sínu er ekki hægt að fresta, fái þeir nú neitun frekar en ýmsir aðrir. En úr þessu hefur ekki verið leyst enn á nokkurn hátt. Í skýrslu Framkvæmdastofnunar ríkisins kemur fram að það eru 26.4% sem búa í sveitum ef maður dregur frá þéttbýlið hér í Reykjavík og á Reykjanesskaga. Það þykir því ekki óeðlilegt að landbúnaðurinn fái sinn hlut af því fé sem fer í Byggðasjóð. Í þessari merkilegu skýrslu kemur fram að heildarfjárveiting til landbúnaðar, - ég fer eftir skýrslunni, hún er sjálfsagt rétt, - hafi verið 2.79%, og ef landbúnaður er ekki byggðamál, ef það er ekki skilgreint byggðamál hér á Alþ. eða í Framkvæmdastofnuninni eða annars staðar, hvað er þá byggðamál? Ég vil spyrja. Á s.l. ári var það afgr. af hæstv. ríkisstj. að í Stofnlánadeildina skyldu fara 150 millj., og mér satt að segja fannst það ekki nema eðlilegt þar sem þá var líka mikil fjárvöntun. En hvað gerðist? Það gerðist það að stjórn Framkvæmdastofnunarinnar hafnaði því sem ríkisstj. á fundum sínum hafði þá samþ. og lagt til. Og ég vil þakka hæstv. ríkisstj. fyrir það, að þrátt fyrir þessa neitun var staðið við það. Við fengum þetta fé með öðru móti, en það var ekki Framkvæmdastofnuninni að þakka. Nú eru þessi mál, eins og ég sagði áðan, þannig að nú er kominn 12. maí. Nú bíða bændur eftir því að fá svar við því hvort þeir megi byggja hlöður við hús, þar sem eru engar hlöður við, eða hús við hlöður sem voru byggðar í fyrra eða hittiðfyrra, en hefur ekki verið hægt að byggja húsin. Ég vil spyrja hæstv. ríkisstj.: Hvaða úrræði eru önnur heldur en að taka þá fé af Byggðasjóði sem er ætlað á fjárlögum um hálfur annar milljarður, að mér sýnist, ef er ekki hægt að taka það þar? Ég geri ráð fyrir því að ýmsir komi hér upp á eftir mér og bendi á það, að ef þetta verði gert, þá geti Fiskveiðasjóður og aðrir sjóðir komið líka og krafist þess sama.  Ég var á ferðalagi um Norðurlönd fyrir örfáum víkum og ég ræddi þar við ýmsa menn um hvernig þetta væri gert í þeirra löndum, að standa að slíku. Það væri allt of langt mál að fara að segja frá því hér og ég ætla ekki að eyða tímanum í það. En ég vil segja það, að okkur hefur t.d. verið sagt að danskur landbúnaður fengi ekki styrk vegna þess að hann væri í Efnahagsbandalaginn, það mætti ekki. Ég fékk nú aðrar upplýsingar. Ég fékk þær upplýsingar að danskur landbúnaður geti fengið allt upp í eða yfir 90% að láni. Þessi lán eru með 91/2 %–141/2 % vaxtakjörum, til 30 ára í sumum tilvíkum, eða allt frá 10–30 ára eftir því til hvers það er. En ef einyrkjabóndi, sem er í litlum efnum, kaupir jörð og allt til þess, þá getur hann fengið 110 þús. danskar og styrk til þess að borga niður vextina, þó aldrei nema 5% á ári af þessum vaxtagjöldum, þannig að vextirnir fyrir hina efnaminni eru 41/2–91/2%. Og þeir, sem hafa stórbýli, eru með menn í vinnu, geta fengið upp í 220 þús. í styrk á sama hátt. Ég tók eftir því í Noregi að landbúnaðurinn er styrktur þar með svo margs konar móti að ég held að hv. alþm. ættu að kynna sér það og viðhorf til þeirra mála. Ég talaði t.d. við fyrrv. landbrh. Torstein Treholt, sem er alþýðuflokksmaður, og ég er hræddur um að flokksbræður hans á Íslandi líti á landbúnaðarmál öðrum augum en hann gerir. Ég ætla ekki að tefja meira tímann að sinni. Ég geri ráð fyrir því að það verði einhverjar umr. um þetta og mun ég þá einhverju bæta við. En ég endurtek það að við félagarnir fjórir höfum flutt þessa till. Við bendum á leið til þess að fá fjármagn í Stofnlánadeild landbúnaðarins og leysa þann vanda sem þar er. Ef hv. alþm. sjá sér ekki fært að fara þessa leið, þá spyr ég aftur: Vill hæstv. ríkisstj., vill hæstv. forsrh. benda á aðra leið? Sé það hægt, þá er vel, en sé það ekki, þá látum við þessa till. ganga til atkv. Till. er víst of seint fram komin, enda skrifleg, og þarf því afbrigða við.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e. hefur flutt skörulega ræðu sem sumpart fjallaði um fjárhagsvandræði Stofnlánadeildar landbúnaðarins og þann gífurlega vanda, sem bændastéttin er í af þeim sökum. Hvert orð, sem hv. þm. sagði um þetta efni, er rétt og ástæða til að árétta það. Ég verð hins vegar að segja það, að ég treysti mér ekki til þess að ljá fylgi mitt eða styðja þá till. sem hann hefur flutt um fjáröflun fyrir Stofnlánadeild landbúnaðarins, og er það af orsökum sem nú skal greint. Það er eðli og hlutverk Byggðasjóðs að vera viðbótarlánasjóður við lánveitingar annarra stofnlánasjóða. Byggðasjóður veitir lán til iðnaðar, sjávarútvegs, fiskiðnaðar og landbúnaðar, og það er gert ráð fyrir því og hann er byggður upp til þess að það sé gert til viðbótar við lán almennra stofnlánasjóða. Ef sú leið er valin, sem hér er stungið upp á, þá er þessi regla brotin og þessi leið stríðir gegn hlutverki sjóðsins. Það hlýtur að blasa við, að ef slíkt væri samþ. að markaður yrði ákveðinn hluti af tekjum hans til Stofnlánadeildar landbúnaðarins mundu koma fram kröfur frá Fiskveiðasjóði og Iðnlánasjóði um tiltekna hluti til þeirra sjóða, og hæstv. sjútvrh. greip fram í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. e. áðan og sagði að Fiskveiðasjóður mundi krefjast a.m.k. 50% af tekjum Byggðasjóðs. Þar með værum við komnir á það stig að eyðileggja Byggðasjóð með öllu, og þó að hér sé um að ræða mál sem hefur það í för með sér að afla fjármagns til Stofnlánadeildar landbúnaðarins og styrkja bændur í þeirra stórkostlega vanda, þá vil ég ekki með þeim hætti verða til þess að eyðileggja Byggðasjóð, svo mikilvægur tel ég að hann sé. Ég tel í rauninni að ekki sé þörf fyrir mig að bæta miklu við þessi orð um þessa till. Hins vegar vil ég þó fara örfáum orðum um þetta mál umfram það sem hér hefur komið fram. Á síðasta ári hygg ég að fyrst hafi verið tekið upp af stjórn Byggðasjóðs og Framkvæmdastofnunar ríkisins að lána til landbúnaðar. Hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði að hér hefði verið um að ræða 2.79% af lánveitingum sjóðsins. Ég hef heyrt tölu nefnda, 164 millj., sem lánað hafi verið til þessarar atvinnugreinar á síðasta ári og er augljóst að þar er um stærra hlutfall að ræða heldur en hv. ræðumaður gat um. Hér er að mínum dómi um mikilvæga stefnubreytingu að ræða hjá forráðamönnum Byggðasjóðs og er út af fyrir sig þegar vert að þakka þá stefnubreytingu og e.t.v. spyrja hvers vegna þessir hættir hafi ekki verið teknir upp fyrr. Ástæða er einnig til þess að óska eftir því og bera fram eindregin tilmæli um að meira af fjármagni þessa sjóðs verði lánað til landbúnaðar heldur en gert hefur verið og e.t.v., að því verði sérstaklega varið til sérgreindra viðfangsefna í landbúnaði, svo sem vinnslustöðva og annarra félagslegra framkvæmda. Þó ég segi þetta hér og vænti þess að framkvæmdastjórn Byggðasjóðs taki þetta til umhugsunar og eftirbreytni, þá veit ég þó að miklar líkur eru til að það fjármagn, sem ráðstafað væri með þessum hætti, væri í raun betur komið í höndum Stofnlánadeildar landbúnaðarins því þá mundi það ganga til framkvæmda bændanna sjálfra í meira mæli. En það verður að líta á þessi mál öll í samhengi, og með því að fara eftir því, sem þessi till. greinir, er sjóðurinn settur í slíka hættu að ég treysti mér ekki til þess að stuðla að því. En eins og ég sagði í upphafi míns máls, þá var hvergi ofmælt í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. e. um vanda Stofnlánadeildar og veðdeildar Búnaðarbanka Íslands og stórkostleg vandræði bændastéttarinnar af þessum sökum. Ég vil bera fram þau mjög svo eindregnu tilmæli til hæstv. ríkisstj. að þess verði freistað eftir öllum leiðum að fá viðbótarfjármagn til Stofnlánadeildar landbúnaðarins og enn fremur til veðdeildar Búnaðarbanka Íslands til þess að unnt sé að svara nokkru a.m.k. af hinum endurnýjuðu lánsbeiðnum bænda með jákvæðum hætti, því þar er, eins og hv. þm. Stefán Valgeirsson gat um, í mörgum tilvikum um hrein neyðartilfelli að ræða og ekki auðvelt að sjá fram úr hvernig um það fer ef ekki verður hægt að veita nokkurt lánsfjármagn til þess að hjálpa þar til. En eins og fjárhag deildarinnar er háttað hefur hún nú ekkert fjármagn til að svara þessum lánsbeiðnum jákvætt. Veðdeild Búnaðarbankans er svo gersamlega fjárvana að þar eru ekki horfur á að verði unnt að veita eitt einasta lán á þessu ári til jarðakaupa, og sjá allir að það er gersamlega óviðunandi. Þess vegna er þörfin ærin og ég beini enn ákveðnum tilmælum til hæstv. ríkisstj. að freista þess eftir öllum leiðum að koma þarna til móts við þessar miklu þarfir og auka fjármagn til þessara hluta. Ég sé svo ekki ástæðu til þess, herra forseti, að segja um þetta fleiri orð og mun ekki ræða frv., sem hér liggur fyrir, að öðru leyti.



Herra forseti. Þegar til umr. var hér á Alþ. haustið 1971 frv. til l. um Framkvæmdastofnun ríkisins, þá hygg ég að allir hv. þm. muni eftir þeim hamagangi sem uppi var hafður af hálfu þm. Sjálfstfl. gegn frv., gegn stofnuninni, og þeir töldu að með slíku væri verið að setja á stofn pólitískt bákn sem mundi valda alls konar spillingu í kerfinu, fjármunaspillingu, svo að ekki sé meira sagt. Aðalstórskotaliðsforingjar Sjálfstfl. í þessum umr. voru þeir nafnar, núv. hæstv. fjmrh. og hæstv. sjútvrh., auk hinnar sunnlensku kempu, hv. 1. þm. Suðurl., sem fyrir tæpum tveim árum gekk brosandi inn um dyr stofnunarinnar sem formaður stjórnar hennar og hefur setið þar, að því er virðist mjög ánægður, síðan án nokkurra breytinga. Þetta er í meginatriðum og sem fæstum orðum það sem gerðist haustið 1971 og það sem gerst hefur síðan og sýnir hvernig menn í raun og veru breytast við að komast í valdaaðstöðu eins og þm. Sjálfstfl. hafa nú komist í og setið í um tæplega tveggja ára skeið. Það frv., sem hér er nú til umr., er fóstur núv. stjórnarflokka eftir stanslausa tveggja ára baráttu í þeim efnum að koma fram með einhvers konar frv.-smíð um breyt. á lögunum um Framkvæmdastofnun ríkisins. Slíkt var tekið upp í stjórnarsáttmála núv. stjórnarflokka. Það hefur verið flutt hér frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins af hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni og fleirum, að ég held, a.m.k. þeim hv. þm. Á því hefur verið legið og beðið eftir því að þessi frv.-smíð sæi dagsins ljós, þótt í gegnum miklar þrengingar hafi þurft að fara á þessu tæplega tveggja ára tímabili. Það, sem stórskotaliðsforingjar Sjálfstfl. haustið 1971 töldu fyrst og fremst varhugavert og fordæmanlegt, var það, að það var meiningin þá og var í reynd sett upp kerfi sem menn hafa nefnt „kommissarakerfi“, og í tíð fyrrv. ríkisstj. var þar um þrjá einstaklinga að ræða, þrjá fulltrúa, einn frá hverjum stjórnarflokki. Núv. hæstv. ríkisstj. breytti þessu þegar hún tók við völdum, og í stað þess að þeir voru þrír þá var þeim fækkað í tvo, þ.e.a.s. einn fulltrúa fyrir hvorn núv. stjórnarflokk. Þetta var síðmenningin sem átti sér stað og hefur blómgast síðan undir forsæti hv. þm. Ingólfs Jónssonar sem var að þeim nöfnum ólöstuðum einna skeleggastur í gagnrýninni á lögin um Framkvæmdastofnun ríkisins haustið 1971. Í því frv., sem hér liggur nú fyrir, er, að því er ég best sé, ekki um að ræða neinar verulegar breyt. frá lögunum um Framkvæmdastofnun ríkisins sem nú er í gildi, nema þá einu breyt. að yfirfært er úr stjórnarsáttmála núv.stjórnarflokka ákveðið prósentuframlag til Byggðasjóðs sem nú er sett í frv. og væntanlega verður þá í lögunum. Þetta er hin eina raunverulega breyt. frá því sem nú er í lögunum um Framkvæmdastofnun ríkisins. Maður skyldi nú ætla eftir allt tal þeirra Sjálfstæðis-þm. um a.m.k. hættuna á stórkostlegri pólitískri spillingu í þessari ríkisstofnun, að þeir hefðu a.m.k. látið sjá hér dagsins ljós á Alþ. breyt. þar sem a.m.k. hefði verið reynt að koma í veg fyrir að þessi þróun mála ætti sér stað, þ.e.a.s. að þeir hyrfu nú til hinna fyrri hugmynda sinna haustið 1971 og legðu til að í þessu frv. væri það ótvírætt að þessari stofnun skyldi stjórnað af visku og dáð eins forstjóra í stað tveggja sem nú eru. En ekki er nú aldeilis svo að sjá, að það sé meining hæstv. ríkisstj. að breyta í þá átt, því að í fyrsta lagi er það að segja um 3. gr. frv., sem fjallar um þetta, að hana má skilja á báða vegu. Það má skilja hana sem svo að þarna geti verið um einn forstjóra að ræða, en þeir geta líka verið 5, 10 eða fleiri. En mér skilst að við 1. umr. hafi það komið fram hjá talsmönnum þessa frv. að meiningin væri að hér yrði ekki um einn forstjóra að ræða, heldur fleiri, þannig að hér er engin breyt. á ferðinni. Ég vil taka það fram að haustið 1971, þegar lögin um Framkvæmdastofnun ríkisins voru hér til meðferðar, var það skoðun Samtakanna að það væri æskilegast að einn forstjóri yrði ráðinn að stofnuninni. Sú skoðun okkar hefur ekkert breyst. Við gerðum það að vísu til samkomulags haustið 1971 að fallast á þá niðurstöðu sem þá varð um að þar yrðu þrír framkvæmdastjórar, en við vorum þessarar skoðunar og erum þessarar skoðunar enn, að það muni affarasælast að um sé að ræða einn forstjóra fyrir þessa stofnun. Með hliðsjón af því teljum við eðlilegt að fylgja fram kominni brtt. frá hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni sem gengur í þessa átt og a.m.k. mætti ætla með hliðsjón af því, sem áður hefur gerst, að hv. þm. Sjálfstfl. muni greiða atkv. Út af þeirri till. sem hér kom fram frá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni o.fl., og þeim ummælum sem hann lét falla hér, þá tel ég engan vafa á því að um er að ræða talsvert mikinn vanda Stofnlánadeildar landbúnaðarins í sambandi við fjármagnsvöntun. Það hygg ég að ekki verði í efa dregið. En ef samþ. yrði sú till. sem hann hér leggur til, þá væri a.m.k. frá mínum bæjardyrum séð, eins og hér hefur komið fram, í raun og veru verið að leggja niður í reynd það markmið sem Byggðasjóði var ætlað á sínum tíma, og mér vitanlega hafa ekki komið fram neinar hugmyndir eða till. aðrar en þá þessi í þá átt að breyta þessu höfuðmarkmiði Byggðasjóðs. Eins og hér kom fram áðan, þá er Byggðasjóður viðbótarlánasjóður, og hér hefur réttilega verið á það bent, að ef þetta yrði gert með Stofnlánadeild landbúnaðarins, þá kæmu að sjálfsögðu þegar fleiri sjóðir á eftir og þar með yrði í raun og veru gengið af Byggðasjóði dauðum, þannig að ég a.m.k. mun ekki geta stutt þá till. sem hér hefur komið fram í þessa átt, þó að ég viðurkenni fyllilega erfiðleika sem Stofnlándeild landbúnaðarins stendur frammi fyrir vegna fjármagnsskorts. Eins og ég sagði áðan, þá er þetta frv. í raun og veru hvorki fugl né fiskur í þá átt sem talsmenn Sjálfstfl. hafa talað um að undanförnu. Þeir hafa greinilega orðið að sætta sig við það að kyngja hinum stóru orðum um Framkvæmdastofnun ríkisins, þar á meðal hv. 1. þm. Suðurl. sem viðhafði þó æðimörg stór orð þegar þetta mál var til umr. hér haustið 1971, og þeir hafa orðið að sætta sig við það að í öllum meginatriðum á Framkvæmdastofnunin að starfa á sama grundvelli og hún hefur gert allt frá upphafi. Þetta er meginniðurstaðan, þannig að þetta frv. hefur ekki inni að fela neinar raunverulegar breyt. á þeirri stofnun frá því sem nú er. Ég vil svo að lokum ítreka það, að við munum greiða atkv. þeirri brtt., sem flutt er af hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni, með hlíðsjón af því sem við töldum í upphafi réttast, þrátt fyrir það að við gengjum til samkomulags inn á annað haustið 1971.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég ætla að leiða hjá mér að ræða almennt um frv. til l. um Framkvæmdastofnun ríkisins, en ég verð að játa að ég hygg að þar sé ekki um neinar stórvægilegar breyt. að ræða frá núgildandi lögum. Hv. 3. þm. Norðurl. e. flutti hér hressilega hugvekju. Ég hef því miður ekki getað slegist í fylgd með honum að flytja þá brtt. sem hann lýsti og fylgdi svo frísklega úr hlaði. Það er af ýmsum ástæðum, m.a. þeim sem hv. 2. þm. Norðurl. v. gat um. Við vitum að hér er um mikið vandamál að ræða, og okkur er kunnugt um stefnuyfirlýsingu ríkisstj. þegar hún tók við völdum. Við vitum um fjárvöntun stofnlánasjóða landbúnaðarins. En eigi að siður held ég að þetta mál verði ekki afgr. með svo einföldum hætti sem hv. 3. þm. Norðurl. e., vinur minn, gat hér um áðan. M.a. verðum við að hafa í huga, þegar við ræðum um ákveðna prósentutölu sem hinum dreifðu byggðum ber, hinar dreifðu byggðir eru ekki bara sveitarbýlin, heldur einnig þéttbýlið úti um land. Og hagsmunir hinna dreifðu býla og þéttbýliskjarnanna, þótt smáir séu úti um landið, eru svo nátengdir að þar verður ekki með nokkru móti skilið á milli. Hitt er annað mál, að fjárvöntun Stofnlánadeildar og veðdeildar landbúnaðarins er mikil. Við höfum stundum heyrt talað um að bændur væru í sérstöðu að því leyti að þeir þyrftu ekki annað en rétta fram höndina, þá fengju þeir lán sjálfkrafa út á sínar framkvæmdir. Þetta er hinn mesti misskilningur, eins og kom glögglega fram af máli hinna tveggja ræðumanna úr Norðurlandi sem hér töluðu áðan. Þess vegna vil ég taka undir þeirra mál sem var mjög réttmætt á allan hátt og ítreka að það verður ekki með nokkru móti dregið að athuga í grundvallaratriðum framtíðarmálefni og tekjustofna Stofnlánadeildar og veðdeildar. Og ég tek undir áskorun á hæstv. ríkisstj. að hún hrindi þessu máli í framkvæmd og láti nú þegar hefjast handa um að leysa brýnustu vandamál þessara stofnlánasjóða til frambúðar.



Virðulegi forseti. Það eru aðeins örfá orð við 2. umr. málsins. Ég var búinn að lýsa skoðunum mínum í meginatriðum við 1. umr. málsins og skal ekki endurtaka það að neinu verulegu leyti. Ég ætla aðeins að minna á að í þeirri umr. kom einkum tvennt fram sem var gagnrýnt eða alla vega bent á, og það voru einkum og sér í lagi athugasemdir við 3. gr. frv. um skipan forstjóra og framkvæmdastjóra. Ekki lá ljóst fyrir eftir þá umr., hvað ætlað er að gera varðandi fjölda forstjóra þessarar stofnunar. Eins og bent hefur verið á, þá er það opið eins og frv. er úr garði gert, að hægt er að skipa einn, tvo eða fleiri forstjóra. Er það lagt í vald stjórnar stofnunarinnar hversu margir forstjórarnir skuli vera. Þetta var gagnrýnt, og ég var í þeim hópi sem taldi að nægilegt væri að einn framkvæmdastjóri eða forstjóri væri við þessa stofnun. Bæði er það, að ef til þess yrði gripið, þá mundi það eyða að nokkru tortryggni og ásökunum á þessa stofnun um að þar færu fram einhvers konar hrossakaup. Einn forstjóri yrði og til sparnaðar fyrir stofnunina, og þá er auðvitað gert ráð fyrir því að hann sé í fullu starfi. Mjög hefur verið deilt á það ráðslag, sem verið hefur nú að undanförnu, að tveir alþm. gegni forstjórastörfum við stofnunina, og hafa menn bent á að það sé í ósamræmi við þær reglur sem ríkjandi hafa verið t.d. hjá bankastofnunum. Í rekstri banka og í lögum um banka er ákveðið hversu margir bankastjórarnir skuli vera, það er beinlínis bundið í lögum, og sú venja hefur verið viðurkennd og í heiðri höfð að bankastjórar séu ekki samtímis alþm. Til þess að taka af allan vafa um þessi efni og til þess að vilji Alþ. komi í ljós, þá mun ég nú leyfa mér að flytja brtt. við 3. gr. frv., 2. málslið, og gera till. um að gr. orðist svo: „Samkv. till. stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins skipar ríkisstj. einn forstjóra. Skal hann annast daglega stjórn stofnunarinnar og má ekki gegna öðrum fastlaunuðum störfum.“ Þarna er ekki verið að banna einum eða neinum eða koma í veg fyrir að einhver sé kjörgengur til þessa starfs, en þá verða menn að gera upp við sig, ef þeir sækja um starfið, hvort þeir vilja vera þar í fullu starfi eða halda áfram sínum fyrri störfum og láta þá vera að sækja um þessa stöðu. Með samþykkt á þessari till. held ég að skýrar línur muni komast á í þessum efnum, og fullyrði ég að það væri í samræmi við hagsmuni þessarar stofnunar. Það er ekki óeðlilegt, ef hún á á annað borð að lifa áfram, að þar sé einhver forstjóri. Það er ónauðsynlegt að þeir séu fleiri en einn, þar sem framkvæmdastjórar eru fyrir hverri deild og hér mundi vera tryggt að sá forstjóri mundi sinna starfinu að fullu og öllu leyti, en ekki vera að gegna því í íhlaupaverkum. Jafnframt því sem ég flyt þessa till., þá vil ég jafnframt leggja fram aðra brtt., en hún er við 29. gr. laganna. Nokkur gagnrýni hefur komið fram um hlutverk Byggðasjóðs og ráðstöfun á því fjármagni sem þar er úr að spila. Því er haldið fram að gert sé upp á milli einstakra kjördæma og byggðarlaga. Sérstaklega hafa þeir kvartað sáran sem eru fulltrúar fyrir þéttbýlli staði hér sunnanlands, einkum Reykjavík og Reykjanes. Nú hefur það verið fullyrt og kemur fram í skýrslum frá stofnuninni að lán eru veitt til þessara kjördæma og núv. stjórnendur stofnunarinnar hafa sveigt til þessarar áttar, að réttu lagi að mínu mati. Það er líka mín túlkun á 29. gr. laganna að þar sé beinlínis gert ráð fyrir því að ráðstafa megi fé og veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda til allra landshluta til þess að bæta aðstöðu til búsetu án tillits til þess hvort um er að ræða dreifbýli eða þéttbýli. Til þess að undirstrika þessa skoðun mína, sem ég tel vera rétta, og til þess að styrkja núv. stjórnendur stofnunarinnar í þeirri stefnu sinni að veita fé til allra landshluta, þá mun ég leyfa mér að leggja fram eftirfarandi brtt. við 29. gr. og mundi þá greinin hljóða svo í heilu lagi: „Hlutverk Byggðasjóðs er að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs hvarvetna á landinu með hliðsjón af landshlutaáætlunum, sbr. 8. gr., og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir, að lífvænlegar byggðir fari í eyði.“ Greinin er óbreytt nema inn í hana er bætt orðunum „hvarvetna á landinu“. Ég treysti því að menn hafi skilning á þessari sjálfsögðu till. og greiði henni atkv. Brtt. mínar eru of seint fram komnar og eru skriflegar og þarfnast afbrigða.



Herra forseti. Ég vil, vegna þess að hv. 2. þm. Norðurl v. vefengdi það, að mér skildist, að lán til landbúnaðar væru 2.79%, benda á að á bls. 65 í þeirri skýrslu, sem Framkvæmdastofnun ríkisins hefur dreift á borð þm. fyrir árið 1975, er skiptingin svona, með leyfi forseta: Landbúnaður 104 millj. 933 þús. eða 2.79%. Fiskveiðar 1 milljarður 758 millj. rúmar eða 46.68%. Fiskiðnaður 615 millj. rúmar eða 16.32%. Og iðnaður er með 17%. Þetta sýnir a.m.k. að ef þessi skýrsla er rétt, þá er skiptingin eins og ég sagði áðan. Þegar maður fer að fletta þessari skýrslu, þá virðist manni að minkabú og hænsnabú fái helst lán af þeim greinum landbúnaðarins sem sækja þar um lán. En út af ræðu hv. þm. Pálma Jónssonar vil ég segja það, að það er alveg rétt að Byggðasjóður er uppbyggður sem viðbótarlánasjóður. En til hvers eru viðbótarlán ef engin stofnlán eru til þess að lána úr stofnlánasjóðunum sjálfum? Ég vil spyrja að því. Og í ræðu minni áðan óskaði ég þess og bað hæstv. forsrh. að svara til um aðrar leiðir til að fjármagna Stofnlánadeild og veðdeild, og þá væri ég fús til að draga þessa till. til baka. En komi ekki yfirlýsingar um það hér á hv. Alþ., þá verður þessi till. að ganga hér undir atkv. Út af því, sem hv. 9. landsk. þm. sagði í sambandi við að það væri óeðlilegt að þetta gengi í Stofnlánadeildina -  Hv. 5. þm. Vestf. sagði að ef till. yrði samþ., þá væri gengið af Byggðasjóði dauðum. Þegar lögin um Byggðasjóð voru samþ., þá var ætlað til hans úr ríkissjóði 100 millj. á ári. Ég get ekki betur séð en að ef þetta frv. verður samþ. þannig, enda er það í stefnuyfirlýsingu hæstv. ríkisstj., að 2% af útgjaldaliðum fjárlaga renni í Byggðasjóð, þá geti það orðið um hálfur annar milljarður. Ég sé því ekki að það sé neitt óeðlilegt, um leið og þessi sjóður er stórefldur og ef finnast ekki önnur úrræði til þess að fjármagna byggðasjóði, þá sé ekkert eðlilegra en að rétt hlutfall, miðað það fólk sem býr á þessum landssvæðum, fái sinn hlut af þessum sjóðum. Ég ætla ekki að ræða þessi mál frekar vegna þess að sá tími, sem er gert ráð fyrir að þingfundur standi, er nú liðinn. En ég vil minna á það að á síðasta ári var verðmæti unnið úr hráefnum landbúnaðarins flutt út fyrir rúma 31/2 milljarð. Ég veit ekki betur en það sé möguleiki að selja kindakjöt í Noregi fyrir verð sem væri um 445 kr. kg. Ég veit ekki betur heldur en að ef það væri möguleiki að vinna úr íslenskri ull og skinnum, þá væri hægt að margfalda þann útflutning frá því sem nú er, ef við gætum bara fullunnið öll þessi hráefni, og að því verður stefnt. En það verður ekki gert með því að halda á byggðamálunum á kostnað landbúnaðarins. Það verður ekki gert með því, og við fulltrúar dreifbýlisins getum ekki sætt okkur við slíka lausn. Þess vegna ítreka ég spurningu mína til hæstv. forsrh.: Eru önnur úrræði? Þá er ég fús til að draga þessa till. til baka, en annars ekki.



Herra forseti. Ég tel að nauðsynlegt sé að sjálfsögðu að endurskoða fjáröflun til fjárfestingarlánasjóðanna og þ. á m. til Stofnlánadeildar landbúnaðarins. En ég hygg að hv. fyrirspyrjanda sé það manna kunnugast að það er umfangsmeira mál en svo að unnt sé að gera því skil í örstuttu svari sem takmarkað er tímans vegna og aðstæðna.



Herra forseli. Það er aðeins örstutt athugasemd út af því sem hér hefur fram komið. Ég vil geta þess að ég hef þegar skipað n. til þess að endurskoða lög um Stofnlánadeild landbúnaðarins og veðdeild landbúnaðarins, þar sem ég legg sérstaka áherslu á að unnið sé að því að útvega þessum deildum sem mest eigið fjármagn. Þeir hv. tveir ræðumenn, sem hafa vikið að þessu, hv. 3. þm. Norðurl. e. og hv. 4. þm. Vesturl., eiga báðir sæti í þeirri n. og ég treysti þeim til þess að finna fjármuni til þeirra verkefna sem þeir hafa hér talað um. En fleiri verða með þeim, svo að þeir hafa nokkra sér til aðstoðar. Umr. (atkvgr.) frestað.