Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Það frv. sem hér lá fyrir n. fjallar um hluti sem þegar eru gerðir og var viss varúðarráðstöfun á sínum tíma ef tíðarfar hamlaði kjörsókn þegar kosningar færu fram. Nefndin varð sammála um að mæla með því að frv. verði samþykkt og þarf ekki fleiri orð þar um.



Virðulegi forseti. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur fjallað um þetta frv. Á fund hennar komu fulltrúar sveina í byggingariðnaði. Það varð ekki samkomulag í n. um afgreiðslu málsins. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt eins og það kom frá Nd., en minni hl. n. gera grein fyrir sérálitum sínum. Ég held að ástæða sé til þess, þegar fjallað er um þetta mál áfram, að gera sér glögga grein fyrir því hvers vegna brbl. um launamál voru sett á sínum tíma og hvaða nauðsyn bar til þess. Þá er auðvitað nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því hvernig ástatt var í efnahagsog atvinnumálum þjóðarinnar þegar brbl. voru sett snemma á s.l. vori. Íslendingar höfðu lifað við 10–12% verðbólgu að meðaltali á árunum frá 1950–1973, að ég ætla. Árin 1972 og 1973 fór verðbólga vaxandi, en þó sérstaklega eftir olíuverðsprenginguna í árslok 1973 og kjarasamningana 1974. Þá hækkaði verðbólga verulega og hefur verið gífurlega mikil allar götur síðan, en misjafnlega mikil eins og kunnugt er, fór líklega í um 50% á árunum 1974 og 1975 og svo niður í 26% 1977. Þá voru gerðir nýir kjarasamningar, sem voru gjörsamlega óraunhæfir miðað við staðreyndir efnahagslífsins eins og þá var og hlutu að leiða til verðsprenginga eins og raunin varð á, og verðbólga hélt áfram að hækka í 60%. Það voru gerðar ráðstafanir af og til til að hamla gegn verðbólgu og náðist svolítill árangur öðru hvoru. Síðan kom önnur olíuverðsprengingin 1979, sem hafði áfram þau áhrif að verðbólga ekki aðeins stóð í stað heldur fór vaxandi. Mig minnir að verðbólgan hafi farið rétt niður fyrir 40% hluta úr árinu 1982, en fór svo aftur hækkandi síðari hluta ársins og úr því. Í fyrravetur var þannig ástatt í þjóðmálum, að hér á hv. Alþingi voru menn fyrst og fremst að huga að kjördæmismálum og stjórnarskrárbreytingu og það var tiltölulega lítill tími til að fjalla um efnahagsmálin, enda ekki samkomulag um róttækar aðgerðir í þeim málum. Niðurstaðan varð svo sú, og til þess liggja ýmsar fleiri ástæður en pólitískar, það voru efnahagslegar ástæður einnig, að um það leyti sem þessi lög voru sett var verðbólga í landinu komin yfir 100% og jafnvel hafa verið nefndar tölur 120–130%. Ef ekkert hefði verið að gert var alveg ljóst að verðbólga hefði farið hér upp úr öllu valdi á þessu ári. Hve hátt skal ég ekkert um segja, en maður hefur heyrt nefndar tölur eins og 150–160%. Þannig er alveg ljóst að efnahagsmál þjóðarinnar voru gersamlega komin úr böndunum á s.l. vori og þó raunar miklu fyrr. Og ef ekki hefði verið gripið inn í þessa þróun mála í sumar hefðu fyrirtæki áreiðanlega stöðvast, það hefði orðið rekstrarstöðvun hjá mörgum fyrirtækjum í landinu, sjálfsagt tugum eða hundruðum, sem hefði leitt af sér stórkostlegt atvinnuleysi og sjálfsagt versnandi lífskjör í talsvert miklum mæli. Það má því segja að í raun og veru hafi ástæðurnar fyrir setningu brbl. verið þær að forða varð ástandi sem var stórhættulegt fyrir atvinnu- og efnahagslíf þjóðarinnar. Það mætti auðvitað setja á langa ræðu um verðbólgumál. Ég hef haldið margar verðbólguræður með litlum árangri. Ég held að menn séu yfirleitt sammála um það, hvar sem menn eru í flokki, að verðbólga er fyrirbrigði sem er hættulegt. Við höfum getað lifað af þetta verðbólgutímabil með ýmsum hætti. Fyrst reyndum við að gera það með því að setja vísitölu á alla skapaða hluti í okkar hagkerfi. Vísitölukerfið var í raun og veru alltaf að breiðast út. Það náði ekki aðeins til launa. Það náði til vaxta, það náði til allra skapaðra hluta og í raun og veru gekk allt kerfið fyrir vísitölu, það hefur orðið þannig, þeirri vísitölu sem við höfum búið við fram að þessu um langa hríð. Ég hef aldrei komist í meiri vanda en þurfa að svara þeirri spurningu útlendinga hvernig við Íslendingar færum að þessu, hvernig við færum að því að lifa við 40–60% verðbólgu árum saman án þess að lífskjörum hrakaði mikið og hvernig á því stæði að verðbólgan væri svona mikil. Ég geri ráð fyrir að það séu fleiri en ein ástæða fyrir því, en ég er ekki í nokkrum vafa um að einnar aðalástæðunnar fyrir verðbólgu hér er að leita í okkar kerfi og fyrst og fremst í okkar vísitölukerfi. Ég er ekki í nokkrum vafa um það. Ég er ekki fyrsti stjórnmálamaðurinn sem lýsir því yfir. Það hafa fjöldamargir menn gert úr öllum flokkum. Það kom meira að segja fram hér í umr. um daginn, minnir mig, frá hv. þm. Helga seljan að hann hefði talið nauðsyn á því að gera breytingar á því vísitölukerfi sem við höfum lifað við um langa hríð. Ég held því að menn séu sammála um það og ekki þurfi að setja á langa ræðu um það, að verðbólgan sé hættuleg - og ég tala nú ekki um þegar hún er komin yfir 100%, þá er hún auðvitað stórháskaleg fyrir afkomu og alla framvindu efnahagsog atvinnumála í landinu. Ástæðurnar til setningar brbl. um launamál voru því ærnar, þó auðvitað megi deila endalaust um með hverjum hætti eigi að ráðast gegn slíkum voða sem þarna var á ferðinni. Við í Framsfl. höfðum ákveðnar skoðanir á því fyrir kosningar hvernig ætti að taka á þessum málum. Það hefur stundum verið sagt, og ég hef heyrt það hér í umr., að menn hafi t.d. ekki sagt það fyrir kosningar að e.t.v. þyrfti að taka á þessu með löggjöf. Þetta er alls ekki rétt. Við framsóknarmenn settum fram í okkar stefnuskrá að ef ekki næðist samkomulag milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins um aðgerðir yrði ríkisvaldið að grípa inn í. Við fengum ekki fylgi út á þessar skoðanir, en við settum þær fram. Í því sambandi vil ég lesa upp örstuttan kafla úr ræðu sem ég flutti við eldhúsdagsumræðurnar í vor. Hann er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Verðbólgan mun að lokum leiða yfir þjóðina atvinnuleysi og upplausn í efnahagsmálum. Jákvæð þróun lífskjara er mjög háð því að það takist að beisla verðbólguna. Það verða settar fram aðallega tvær kenningar í þessu efni: Annars vegar er sú stefna Sjálfstfl. - leiftursókn gegn verðbólgu - að reyna að slá verðbólguna niður nánast í einu höggi ... Hins vegar er sú stefna Framsfl. að telja verðbólguna niður í áföngum, t.d. á tveggja ára tímabili. Niðurtalning verðbólgu var framkvæmd mestan hluta ársins 1981 með ágætum árangri og án þess að þá kæmi til skerðing á kaupmætti launa. Síðan í janúar 1982 hefur glíman staðið um það í ríkisstj. og síðar á Alþingi að gera róttækar breytingar á vísitölukerfinu til þess að bremsa verðbólguna. Framsfl. telur það brýnasta verkefni næstu mánaða að bæta rekstrarstöðu atvinnuveganna, auka framleiðslu og reyna að draga úr hinum hættulega viðskiptahalla við útlönd. Flokkurinn leggur til að gerð verði tveggja ára efnahagsáætlun sem leiðir til hjöðnunar verðbólgu. Nýtt og breytt viðmiðunarkerfi ásamt hliðarráðstöfunum til þess að verja kaupmátt launa, svo og samræmdri stefnu í efnahagsmálum að öðru leyti, er að okkar mati forsenda þess að hægt sé að ná tökum á verðbólgunni.“ - Og síðan segir svohljóðandi: „Ef ekki næst samkomulag um slíka áætlun verður að lögfesta hana og halda lögin.“ Við töluðum því alveg tæpitungulaust um að grípa yrði inn í þessa þróun mála með lögum, ef ekki tækist samkomulag um það á breiðum grundvelli að gera það. Eins og ég sagði áðan: Við fengum ekki fylgi út á þessa stefnu, en við gerðum grein fyrir henni. Og ég tel nauðsynlegt að rifja þetta upp núna vegna þess að það er stundum verið að tala um að menn hafi ekki fyrir kosningar gert grein fyrir sínum skoðunum í þessum efnum. Ég held að það sé illa komið fyrir einni lýðræðisþjóð þegar hún hefur misst vald á sínum efnahags- og atvinnumálum. Við skulum alveg sleppa því nú að deila um hverjum það er að kenna og hverju það er að kenna. Um það má lengi ræða, og að sjálfsögðu er ég reiðubúinn að taka þátt í slíkum umr. ef ástæða eða tilefni gefst, en við þurfum ekki að deila um að það verður að grípa inn í - og er þá nokkur annar aðili sem getur gripið inn í svona mál en ríkisvaldið? Það hefur verið rætt um í þessu sambandi að menn hafi ekki farið að lýðræðisleiðum í þessu máli. Þetta hafi verið gert á einræðiskenndan hátt og ekki farið að lýðræðisleiðum. En hvað er lýðræði? Það vaknar sú spurning þegar menn nota hugtakið lýðræði. Er það lýðræði þegar 37 alþm. af 60 ákveða að gera ákveðnar ráðstafanir með lögum? Er það lýðræði eða er það einræði? Ég segi að það sé lýðræði vegna þess að það er meiri hl. sem þarna stendur að málum. Hann verður svo að standa ábyrgur fyrir því þegar hann gengur næst fram fyrir hv. kjósendur í landinu. Hann verður auðvitað að bera ábyrgð á gjörðum sínum. Auðvitað er það fullkomið lýðræði þegar 37 þm. af 60 þm. gera ákveðnar ráðstafanir, eins og gerðar voru í sumar. Menn geta deilt um hvort kalla ætti þing saman o.s.frv. Það hefði ekki breytt neinu í þessu efni, nema það hefði orðið umr. hér í sumar í staðinn fyrir í haust. En meiri hl. var til staðar og um það þarf ekki að fletta neinum blöðum. Auðvitað er hér um að ræða lýðræðislegar ráðstafanir - ráðstafanir í samræmi við það sem meiri hl. ákvað. Það er engin spurning um það. Ríkisstj. setti strax í vor nokkur brbl., sem við höfum verið að fjalla um hér í þinginu í haust. Það hefur í raun og veru verið meginverkefni þingsins að fjalla um ráðstafanir ríkisstj. í efnahagsmálum frá því í haust. Ekki þarf að rifja upp hvaða mál þetta voru. Þm. þekkja þau að sjálfsögðu. En ástæða er til að velta aðeins fyrir sér hvers konar lausn það var sem menn gripu til í vor. Og það er ástæða til að velta því fyrir sér einnig hvaða aðrar lausnir sem hefðu leitt til árangurs voru vænlegar, ekki bara í almennum orðum heldur í klárum tillögum. Sú lausn, sem varð niðurstaðan var að frysta kaupgjaldið með vissum hætti. Menn segja að það sé einræði. Er þjóð eins og Norðmenn einræðisþjóð? Þeir hafa fryst kaupgjald. Meira að segja sósíaldemókratar í Noregi hafa fryst kaupgjald og það ekki aðeins í 8 mánuði, heldur í heitt ár. Hvað er að segja um Mitterand í Frakklandi? Hann frysti kaupgjald í 6 mánuði. Ég tala ekki um Dani og marga fleiri. Það hefur oft verið gripið til þessara aðgerða hjá þjóðum sem eru lýðræðisþjóðir. Þó var kaupgjald ekki alveg fryst hér því að það hækkaði um 8% og svo aftur um 4% eins og menn muna. En þetta er ekki aðgerð sem er einstæð og þetta er ekki aðgerð sem gefur tilefni til að staðhæfa að hér sé um einræðisaðgerðir að ræða, það er síður en svo, allra síst þegar ástatt er eins og var hjá okkur á s.l. vori. Þá er ástæða til þess að huga að því, hvaða árangur hefur orðið af þessum aðgerðum. Það er geysilega þýðingarmikið. Það er í raun og veru það sem skiptir langmestu máli. Menn miða gjarnan árangurinn í þessum efnum við verðbólguna. Hvers vegna? Vegna þess að verðbólgan er hættuleg. Hún er hættulegt fyrirbrigði. Hún er óréttlátt fyrirbrigði. Hún flytur til verðmæti í þjóðfélaginu í stórum stíl á hverjum einasta klukkutíma, yfirleitt frá þeim sem minna eiga yfir til þeirra sem meira eiga. Þeir sem meira eiga og þeir sem hærri tekjur hafa geta siglt verðbólguna, þeir geta notað sér hana. Hinir, sem hafa lítinn afgang til ráðstöfunar, eiga miklu erfiðara um vik, enda held ég að það hafi verið mjög mikið til í því sem sá mæti maður Haraldur Guðmundsson sagði einu sinni, fyrrum ráðh., að verðbólgan gerði þá ríku ríkari og fátæku fátækari. Ég held að það sé mikið til í þeim ummælum. Árangurinn af þessum aðgerðum hefur orðið sá, að nú er verðbólga komin niður í 25 til 30%. Sennilega er hún um 27% um þessar mundir. Framfærsluvísitalan hækkaði um 30% frá 1. ágúst til 1. nóvember, byggingarvísitala um 24% frá 1. ágúst til 1. nóv. og lánskjaravísitala, sem er sambland af þessum tveimur, um 28%. Því er sagt nú að ef spáð er til 1. des., bætt við einum mánuði, muni verðbólga vera áfram í kringum 25–30%. Ég tel að þetta sé geysilega mikill árangur. Þetta er meiri árangur en ég áleit að þessar aðgerðir myndu leiða til. En þetta er ekki nóg. Við þurfum að ná verðbólgunni niður í það sem hún er í löndunum í kringum okkur, vegna þess að það er mikil blekking og hættuleg blekking að menn geti haldið áfram að sigla verðbólguleiðina. Við höfum bjargað okkur, ég vil segja bjargað okkur, með því að okkur hefur tekist að láta hjól framleiðslunnar snúast allan tímann, með harmkvælum á seinni árum. Við höfum haft mikið lánstraust erlendis og við höfum tekið mikið af erlendum lánum. Það hefur hjálpað okkur í þessu öllu saman. Við höfum staðið í geysilega mikilli uppbyggingu. Það hefur hjálpað til. En það eru takmörk fyrir því hvað við getum lengi fleytt okkur á erlendum lánum. Þess vegna held ég að menn þurfi að gá betur að sér en áður. Ef það verður bakslag í þessum efnum og menn reyna að leysa efnahagsmálin á þeim grundvelli að leita verðbólgulausna óttast ég talsvert um okkar hag, þó ég viðurkenni það, eins og ég sagði áður, að deila má um hvernig að svona málum skuli staðið. Það hefur ýmislegt fleira gerst jákvætt í sambandi við almenna þróun efnahagsmála. T.d. hafa vextir lækkað verulega í þremur áföngum og það hefur ennfremur verið boðuð vaxtalækkun í desembermánuði, þannig að algengustu vextir hafa lækkað um líklega 10–15%. Á almennum sparisjóðsbókum voru vextir 42% í sumar, en eru nú 27.  Gjaldeyrisstaðan hefur batnað talsvert. Það er mjög þýðingarmikið. Það var 10% neikvæður viðskiptajöfnuður á síðasta ári og 5% neikvæður jöfnuður á árinu áður. Nú er talið að viðskiptajöfnuðurinn verði líklega neikvæður um 2–2.5%. Það er það sem Þjóðhagsstofnunin spáði í þjóðhagsáætlun og mér er sagt að ástæða sé til að ætla að þetta muni standast. Það er að vísu rétt að taka það fram, til þess að menn séu ekki of bjartsýnir í þessum efnum, að gengið hefur á birgðir. Þegar viðskiptajöfnuður var neikvæður um 10% í fyrra, var það m.a. vegna þess að það voru miklar birgðir í landinu, þær höfðu aukist frá því áður, en það hefur gengið á birgðirnar á þessu ári og það hefur hjálpað til. Munurinn er því ekki eins mikill og prósenturnar, 10% af þjóðarframleiðslu og 2–2.5% af þjóðarframleiðslu, gefa til kynna. En eigi að síður er þarna um að ræða verulegan árangur í þessum efnum, sem er ákaflega þýðingarmikið. Mér hefur skilist að gjaldeyrisstaða Seðlabankans væri þannig að hún entist fyrir því sem við þurfum til tveggja til þriggja mánaða. Þetta er alveg við lágmarkið sem talið er til þess að haldið verði upp frjálsri verslun og frjálsum viðskiptum. Gjaldeyrisstaða bankanna hefur batnað talsvert frá í fyrra, þó að hún gæti verið betri. Það er ástæða til að gefa því gaum að rýrnun kaupmáttar ráðstöfunartekna, sem er um 13%, er tiltölulega miklu meiri en sú minnkun sem hefur orðið á eftirspurn eftir t.d. innflutningi og bæði eftirspurn eftir innlendum og erlendum vörum. Þetta gefur til kynna að e.t.v. hafi kaupmáttur ráðstöfunarteknanna ekki minnkað svona mikið. Það gefur það til kynna, þó ég skuli ekkert um það fullyrða, en það er verið að rannsaka það. En gæti verið að raunverulega væri rýrnun kaupmáttar ráðstöfunartekna minni, menn hefðu meiri tekjur en gert hefur verið ráð fyrir þegar á allt er litið. Inn í þessa þróun mála hafa náttúrlega komið síðan þættir sem menn gerðu ekki ráð fyrir. Þar á ég við aflann. Aflinn hefur verið talsvert minni en menn gerðu ráð fyrir. Það hefur auðvitað valdið verulegum viðbótarerfiðleikum. Ég skal ekkert fullyrða um hvort það er neinn mælikvarði á framtíðina með aflann. Það er ekki ýkjalangt síðan við færðum út landhelgi okkar og síðan erlendir skipaflotar hurfu af Íslandsmiðum og við tókum upp þær fiskveiðar sem við stundum í dag og höfum stundað um nokkur undanfarin ár. Ég skal ekkert um það fullyrða hvað mikið af þessari aflatregðu stafar af ofveiði eða af breyttum skilyrðum í hafinu. Mér finnst ekki vera liðinn nægilega langur tími til þess að menn geti endanlega dregið ályktanir af því sem hefur gerst. Og mér finnst engin ástæða til þess, þó afli sé nú tregur, að álíta að svo kunni að verða um alla framtíð. Ég veit að fiskifræðingarnir eru varkárir og það er eðlilegt, en inni í spám eru þó þættir sem ekki er tekin afstaða til hreinlega, eins og t.d. að ekki er gert ráð fyrir því í spám fiskifræðinga, ef ég man rétt, að það komi fiskur frá Grænlandi á Íslandsmið. Það er ekki gert ráð fyrir að fiskur gangi á Íslandsmið frá Grænlandi. Hvort hann gerir það veit auðvitað enginn, en við skulum vona að svo verði, og þá vænkast hagur okkar eitthvað í þessum efnum. Það er alveg ljóst að það vildi enginn stjórnmálaflokkur í landinu eftir kosningarnar í vor bera ábyrgð á ástandinu.  Menn hafa deilt um hvort hér hafi verið um leiftursókn að ræða eða niðurtalningu. Ég tel að þarna hafi verið um að ræða málamiðlun milli leiftursóknar og niðurtalningar, ég álít það, menn hafi farið þetta í þrepum að hluta til. Við vildum gera þetta á lengri tíma í Framsfl., það er ekkert launungarmál, en Sjálfstfl. vildi fara öðruvísi að, eins og kunnugt er. Ég tel að það hafi verið farin þarna millileið.  Tilgangurinn með þessum ráðstöfunum öllum er náttúrlega fyrst og fremst að skapa forsendur fyrir skynsamlegum tekjuákvörðunum og skapa ástand í efnahagsmálum sem er og verður þannig að framvindan verði jákvæð, menn fari að beina fjármagni meira inn í: arðbæran rekstur en áður. Þegar mjög mikil verðbólga er vilja menn frekar beina fjármagni inn í fjárfestingu og hugsa minna um arðbæran rekstur, af ástæðum sem eru eðlilegar, vegna þess að fjárfesting gefur yfirleitt tekjur í verðbólguástandi. Ég held að það væri mjög háskalegt fyrir framtíðina og fyrir Íslendinga ef þessar ákvarðanir og þessar ráðstafanir, sem þegar hafa borið verulega mikinn árangur, rynnu út í sandinn vegna þess að menn vildu ráðast í framhaldið með aðgerðum sem ekki eru raunhæfar og þar sem ekki er tekið tillit til staðreynda efnahagslífsins. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að leggja til að málinu verði vísað til 3. umr. að lokinni þessari 2. umr.



Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið skiptist fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar í afstöðu sinni til frv. um launamál sem hér liggur fyrir til staðfestingar brbl. ríkisstj. frá 27. maí s.l. 1. minni hl. n. hefur lagt fram álit sitt í þessu máli á þskj. 153. Er það svohljóðandi, með leyfi forseta: „Fjh.- og viðskn. skiptist í afstöðu sinni til brbl. l. minni hl. n. er andvígur setningu brbl. um launamál og mótmælir harðlega þeim ákvæðum frv. sem fela í sér stórfellda kjaraskerðingu launafólks. Stefán Benediktsson hefur setið fundi n. sem áheyrnarfulltrúi BJ og er hann samþykkur þessu nál.“ Undir þetta nál. skrifar auk mín Þórður Skúlason. Eins og hér kemur fram eru þeir nm. sem að þessu áliti standa í einu og öllu andvígir því að gripið sé inn í gerða samninga á þennan hátt. Þau brbl. sem hér um ræðir eru sett án nokkurs samráðs við þá samningsaðila sem hlut eiga að máli og vanvirða því löghelgan rétt manna hér á landi til að semja um kaup sitt og kjör. Undir slíkar aðgerðir er á engan hátt hægt að taka, auk þess sem það vekur óneitanlega ugg í brjósti hversu stjórnvöld hafa á undanförnum árum misnotað í sífellt auknari mæli það ákvæði stjórnarskrárinnar sem veitir heimild til setningar brbl. Við erum hér nú að fjalla um lög sem komu til framkvæmda fyrir rúmu hálfu ári síðan. Segir það sig sjálft að slík skipan mála vegur að undirstöðum þess lýðræðisskipulags er við búum við, að þingræðinu. Af þessum sökum telur 1. minni hl. fjh.- og viðskn. ekki rétt, úr því sem komið er, að gera brtt. við frv. þetta, eins og 2. minni hl. n. gerir, heldur kýs að lýsa yfir eindreginni og óskoraðri afstöðu sinni gegn þeim vinnubrögðum og því virðingarleysi við samninga launafólks sem felst í þessu frv. og sem viðhaft var við setningu þessara brbl. í vor. Þetta frv. hefur hins vegar tekið þeim breytingum, frá því að það var fyrst lagt fram, að í núverandi mynd kveður það á um að samningar skuli ekki lengur vera bannaðir heldur vera lausir frá og með gildistöku frv. sem laga frá Alþingi. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. er vitaskuld samþykkur þessari sérstöku breytingu á frv. og harmar að ekki skuli gefast tækifæri til að greiða atkv. um hana sérstaklega, sökum þess að hún er sett í grein með öðrum efnisatriðum frv. Á hinn bóginn fæ ég ekki séð að ríkisstj. hafi verið knúin til þessara breytinga af siðferðilegum ástæðum eða sökum þrýstings stjórnarandstöðu eins og menn hafa haft á orði hér í ræðustól. Það kom glöggt fram í ræðu hæstv. forsrh. við 1. umr. þessa máls hér í hv. deild að sökum nýrra upplýsinga um ástand þorskstofnsins og breyttra efnahagsforsendna af þeim sökum sé ríkisstj. nauðsynlegt að hafa náið samráð við aðila vinnumarkaðsins um hvernig bregðast skuli við þessum válegu tíðindum og þar með fallvöltum forsendum efnahagsáætlana ríkisstj., eða eins og hæstv. forsrh. sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Einnig gerði ég grein fyrir því í þessari tilkynningu til Alþingis að horfur í efnahagsmálum eru stórum verri en áður var gert ráð fyrir. Fyrst og fremst vegna tillagna Hafrannsóknastofnunar um aðeins 200 þús. tonna þorskafla. Þetta krefst að mati ríkisstj. náins samráðs við aðila vinnumarkaðarins en umrætt ákvæði um bann við hækkun grunnlauna hefur staðið í vegi fyrir slíku. Ríkisstj. vildi því ryðja slíkum þröskuldi úr vegi“. Þarna stendur það. Auk þess má minna á að þessi breyting felur ekki í sér niðurfellingu bannsins frá og með gildistöku brbl. í maí s.l. heldur aðeins styttingu þess um tvo mánuði. Heldur hefði ég kosið, með heill lands og þjóðar í huga, að þessi breyting, svo langt sem hún nær, væri til marks um siðgæðisvitund ríkisstj. og styrk þingræðis í landinu. En svo virðist því miður ekki vera. Stærð þorskstofnsins er hér úrslitavaldur. Eins og fram kemur í nái. mótmælir 1. minni hl. fjh.og viðskn. einnig harðlega þeim ákvæðum þessa frv. um launamál sem fela í sér stórfellda kjaraskerðingu launafólks. Þetta frv. er með þeim eindæmum gert að þeim sem verst voru settir fyrir í þessu þjóðfélagi er gert að bera byrðarnar af fyrirhyggjulausri stefnu stjórnvalda í efnahagsmálum undanfarin ár. Frv. kveður á um skerðingu verðbóta á laun samkv. prósentuhlutfalli þannig að þeir sem lægstu launin höfðu hafa fengið fæstar krónurnar í sinn hlut. Hvernig dettur hæstv. ríkisstj. í hug að krefjast slíkra fórna sem raun ber vitni af þeim sem þegar bjuggu við kröppust kjörin? Hvers vegna reyndi ríkisstj. ekki að dreifa byrðunum réttlátlegar? Það er mín bjargföst sannfæring að ríkisstj. taldi sig komast upp með þetta og kemst upp með þetta vegna þess að ævinlega heyrist minnst í þeim í þessu landi sem minnst mega sín. Það heyrist minnst í þeim sem minnst mega sín ekki einungis hér á hinu háa Alþingi heldur einnig í verkalýðshreyfingunni og á hvers konar fundum og mannamótum. Í hópi þeirra sem minnst mega sín eru konur í meiri hluta. Þær mynda láglaunahópa þessa lands. Þær vinna rúm 70% ófaglærðra starfa á vinnumarkaðnum. Þær eru þeir launþegar sem vinna hlutastörfin, þær eru þeir lausráðnu, þeir sem takmarkað atvinnuöryggi hafa, þær eru þeir launþegar sem ekki njóta yfirborgana á vinnumarkaðinum og þær eru þeir launþegar sem ekki geta bætt við sig yfirvinnu, ef hún skyldi bjóðast, því þær komast ekki frá börnum og búi til þess að vinna yfirvinnuna. Hafa menn svo hugleitt það í þessu samhengi að fjórða hvert barn á landinu er á framfæri einstæðrar móður? Hafa hv. þm. hugleitt ábyrgðarhluta sinn að þessu leyti? Ég heyrði ágætist orð yfir konur um daginn. Konur eru sveiflujafnarar, var sagt, þær eru notaðar til að jafna sveiflurnar í efnahagslífinu. M.ö.o., þær eru sendar út til að vinna, eða heim aftur, eftir þörfum efnahagslífsins á hverjum tíma en ekki eftir þeirra eigin þörfum. Og það er nákvæmlega það sem verið er að gera að sínu leyti í þessu frv. Það er verið að nota konur til þess að jafna sveiflurnar. Enn á ný skal þjarma að þeim eins og ekki hafi þegar verið nóg að gert. Andstaða Samtaka um kvennalista gegn fyrrgreindum ákvæðum þessa frv. er því eindregin. Þeirri spurningu var beint til hæstv. fjmrh. eigi alls fyrir löngu hér í þessari deild hvernig hann teldi að hægt væri að lifa af um 11 000 kr. á mánuði. Hæstv. ráðh. svaraði þessari spurningu af heiðarleika á þann veg að hann sæi ekki hvernig það væri hægt. Ég sé ekki heldur hvernig það er hægt. Það er einfaldlega alls ekki hægt að lifa af lægstu launum í dag. Um það virðast menn vera nokkuð sammála. Og fyrst menn eru sammála um að ekki sé hægt að lifa af þessum launum, hvernig geta þá hv. þm. í þessari deild samvisku sinnar vegna samþykkt frv., sem leggur slíkt á herðar fólks hér á landi, á herðar umbjóðenda hv. þm. Ég vil biðja þm. að hafa það hugfast í atkvgr. um þetta frv. hér á eftir að hér er verið að greiða atkv. um lífsskilyrði manna. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Virðulegi forseti. Það var einkar athyglisverð ræða sem hv. 4. þm. Austurl. flutti hér áðan. Ég vil leyfa mér að segja að hún var ekki aðeins einkar athyglisverð heldur í rauninni afar furðuleg. Hún var afar furðuleg að ekki sé þó dýpra í árinni tekið. Víst er um það að verðbólgan var komin á háskalegt stig. Og víst er um það að hún stefndi undir forustu hv. þm. Tómasar Árnasonar og hans flokksbræðra og raunar fleiri hærra en nokkru sinni fyrr í Íslandssögunni. Síðan kemur hv. þm. hér og segir að það hafi enginn viljað bera ábyrgð. Það er út af fyrir sig rétt að þeir sem áttu aðild að síðustu ríkisstj. vildu enga ábyrgð á þessu bera, enda þótt þeim væri margsinnis bent á hvert stefndi ef fylgt væri áfram þeirri óheilla- og óráðsíustefnu sem fyrrv. ríkisstj. stóð að. Nú eru allir „stikkfrí“. Og það var engu líkara en hæstv. ráðherrar núv. ríkisstj., m.a.s. þeir sem áttu aðild að fyrrv. ríkisstj., hefðu allir komið af fjöllum þegar þessi ríkisstj. var mynduð. Þeim var engum ljóst hvernig ástandið var, þeim var ekki ljóst hve verðbólga var mikil, þeim var ekki ljóst hvað þeir höfðu tekið mikil erlend lán og enn síður virtist þeim vera ljóst til hverra hluta þau lán höfðu farið. Það voru engar deilur um það að verðbólgan var komin á háskalegt stig. Það voru engar deilur um það að grípa þyrfti til nokkuð róttækra aðgerða. Um það var hygg ég nokkur samstaða. En þar sem hnífurinn stóð í kúnni var um hvernig ætti að jafna þessum byrðum niður. Við vildum, Alþfl.-menn, að byrðar þeirra sem minnst bera úr býtum í þessu þjóðfélagi yrðu að tiltölu minni en hinna. Á það var ekki fallist og um það stendur sá ágreiningur sem hér er uppi núna. Vissulega var í stjórnarmyndunarviðræðunum margt og mikið rætt um þær ráðstafanir sem gera þyrfti. Hv. þm. og fyrrv. ráðh. Framsfl. Tómas Árnason sagði hér áðan að Framsfl. hefði viljað lögbindingu aðgerða ef ekki næðist samkomulag. Nú spyr ég: Hvað var gert á vordögum, eða snemmsumars þegar verið var að mynda ríkisstj.? Hvað var gert til að reyna að ná samkomulagi? Það var ekki gerður nokkur skapaður hlutur til þess að reyna að ná samkomulagi við launþegahreyfinguna, ekki nokkur skapaður hlutur. Þegar hv. stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. halda því fram að þær aðgerðir sem hér var gripið til séu fyllilega sambærilegar við aðgerðir sem gerðar hafa verið í Noregi, í Frakklandi og víðar, þá er það alrangt. Ég vona að það sé óviljandi misskilningur en ekki vísvitandi rangtúlkun á því sem var gert. Hvað var gert í Noregi þegar þar var verðlags- og launastöðvun? Það var gert í samráði við norsku launþegasamtökin. Það var gert í samráði við vinnuveitendur í Noregi. Það voru þessir þrír aðilar, ríkisstj., launþegar og vinnuveitendur sem gerðu með sér samkomulag. Hér var engu slíku fyrir að fara. Og á þessu er auðvitað grundvallarmunur. Hér voru bara sett lög, brbl., í skjóli löngu úreltra stjórnarskrárákvæða sem eru í rauninni ákaflega ólýðræðisleg. Og þá kem ég að lýðræðisþætti ræðu hv. þm. Hvað er lýðræði? Við þurfum kannske ekki að fara út í langar vangaveltur um það. Ég held að í grundvallaratriðum séum við sammála um það. Þetta var lýðræðisleg ráðstöfun, sagði hv. þm. Sú yfirlýsing gengur gersamlega þvert á allan raunveruleikann í þessu máli, að það hafi verið lýðræðisleg ákvörðun sem þarna var tekin, að svipta alla launþega landsins samningsrétti. Ríkisstj. hefur nú sem betur fer heykst á því. Það var sagt hér að hún hefði haft fylgi 37 þm. af 60. Ég hygg að á það hafi aldrei reynt. Kannske heykist hæstv. ríkisstj. á því að fylgja þessu ákvæði fram til endanlegrar gerðar vegna þess að henni var ljóst að hún hafði ekki meirihluta fyrir þessu. Var það lýðræðisleg ráðstöfun að neita að kveðja þing saman í sumar til að ræða þessar efnahagsaðgerðir? Það var ólýðræðisleg og óþingræðisleg ákvörðun. Og þar sem ég veit að hv. þm. Tómas Árnason þekkir nokkuð til stjórnmálaþróunar og þjóðfélagsgerðar í grannlöndum okkar hygg ég að hann geti verið mér sammála um það að engin ríkisstj. í grannlöndum okkar hefði komist upp með slíka hegðan sem núv. hæstv. ríkisstj. iðkar einungis vegna þess hve þingræðið hjá okkur er veikt. Það er furðulegt að tala um þær ráðstafanir, sem gerðar voru hér í sumar, sem lýðræðislegar ráðstafanir: að svipta launþega samningsrétti. Ég fullyrði það að það hefði ekkert af Norðurlandaþjóðþingunum látið bjóða sér það sem þessi ríkisstj. gerði hér í sumar. Það er staðreynd sem við ættum að hugsa töluvert mikið um eins og við ættum að hugleiða hlutverk þingræðisins hér á landi í ljósi þeirrar þróunar sem var og þess sem gerðist hér í sumar. Þessi ríkisstj. hefur lækkað launin og hún hefur stórlega dregið úr kaupmætti. Það hefur komið harðast við þá sem lakast eru settir eins og hér er raunar búið að rekja. En hvað gerðist í sumar þegar launin voru fryst? Verðhækkanir héldu áfram óheftar og ekki síst frá opinberum aðilum. Þar er líka grundvallarmunur á þeim aðgerðum sem gripið var til og því sem gert var í Noregi. Hvað var gert í Finnlandi 1967, 1968, þegar vísitalan var afnumin þar? Það voru allar aðrar vísitölur afnumdar um leið. Var það gert hér? Aldeilis ekki. Það var bara launavísitalan sem hér var snert. Og enn furðulegra er þegar menn eru hér að gantast um það hvort þetta hafi nú verið leiftursókn eða niðurtalning, leiftursókn í þrepum eða niðurtalning í einu stökki. Staðreyndin eru auðvitað sú að þótt Framsfl. berðist harkalega gegn leiftursóknarstefnu Sjálfstfl. í kosningunum 1979 þá hefur hann nú tileinkað sér þá stefnu í miklu harðari mynd en um var talað 1979 og gengið langtum lengra. Hafi það verið leiftursókn þá er það, sem við höfum upplifað núna undanfarna mánuði og vikur, leifturstríð. Og þau voru ekki fögur orðin sem formaður Framsfl. valdi þessari stefnu Sjálfstfl. 1979. Það var talað um kverkatak sem hér mundi bókstaflega leggja allt atvinnulíf í rúst á tiltölulega skömmum tíma. En skjótt skipast stundum veður í lofti á himni stjórnmálanna og menn eru býsna fljótir að skipta um skoðun og virðast raunar sumir hverjir lifa eftir þeirri reglu að fólk muni ekki nokkurn skapaðan hlut frá degi til dags. En það er bara ekki þannig sem betur fer. Víst hefur verðbólgan í fjölmiðlum lækkað í prósentum. Það hlýtur auðvitað að gerast þegar launin eru fryst eins og gert hefur verið en dýrtíðin hefur haldið áfram. Fyrir hverja krónu fæst stöðugt minna. Dýrtíðin hefur haldið áfram. Hækkanir hins opinbera hafa gengið fram óheftar. Hvað hefur bensínverðið hækkað t.d. á einu ári? Hefur skattheimta ríkisins þar minnkað? Hefur hlutfall ríkisins lækkað? Hefur álagning olíufélaganna verið lækkuð? Hún var hækkuð. Og hæstv. fjmrh. lýsti því yfir úr þessum ræðustól hér að það væri raunar kannske það besta, sem hægt væri að gera, að fjölga olíufélögunum. Það var líka athyglisverð yfirlýsing. Virðulegi forseti. Þetta frv., sem hér er til umr. til staðfestingar brbl., er auðvitað samkv. eðli brbl. þannig að ákvæði þess eru komin til framkvæmda áður en Alþingi gefst nokkurt tækifæri til að fjalla um þau. Allir hafa stjórnarandstöðuflokkarnir lýst mikilli andstöðu við þessa miklu og einhliða kjara- og réttindaskerðingu sem brbl. ríkisstj. hafa falið í sér en á hinn bóginn teljum við Alþfl.-menn rétt að reyna að ná fram þeim endurbótum á þessum lögum sem miða að því að gera þau nokkru sanngjarnari og draga úr því misrétti sem í þeim felst þótt eðli málsins samkv. geti slík ákvæði einungis náð til þess tíma sem fram undan er en ekki til liðins tíma. Í samræmi við þetta höfum við Alþfl.-menn og ég, sem 2. minni hl. þessarar n., flutt brtt. á sérstöku þskj. sem miðar að því að sníða helstu vankantana af þessu frv. Þær eru í samræmi við þær tillögur sem fulltrúar og þm. Alþfl. fluttu í Nd. Það er þá í fyrsta lagi til að taka að samkv. því lagafrv., sem hér er til umfjöllunar, er bannað að miða laun við vísitölu en vísitölukerfið stendur að öðru leyti óhaggað þannig að t.d. ríkið hefur sjálfvirkar heimildir samkv. vísitölu til að hækka gjöld eins og bensíngjald, þungaskatt og flugvallagjald og sjálfsagt mætti fleira þar til taka. Og við höfum fylgst með því undanfarnar vikur og mánuði hvernig bensínverðið t.d. hefur sífellt hækkað. Það er auðvitað óeðlilegt og ósanngjarnt að þeir hlutar þessa vísitölukerfis, sem lúta að skattlagningu þegnanna og tekjuöflun ríkisins, séu allir óbreyttir, við þeim sé ekki haggað, þeir séu látnir halda sér en launafólki sé óheimilt hins vegar að njóta dýrtíðarbóta sem miðast við vísitölu. Þess vegna er sú till. okkar hér á þskj. 155 sem gengur í þá átt að þessar sjálfvirku heimildir ríkisins verði afnumdar. Ef ríkisstj. óskar hins vegar eftir að hækka slík gjöld yrði að bera fram sérstök frumvörp um það á Alþingi ef þessi till. okkar nær hér fram að ganga. Af nákvæmlega sama toga eru gjaldskrár sem miðast við fasteignamat. Fasteignamatið er hækkað samkvæmt ákvörðun fasteignamatsnefndar ríkisins og er þá heimil gjaldtaka samkv. gildandi lögum miðað við hið nýja fasteignamat. En þegar verðlag hækkar langt umfram launabreytingar felur þetta í sér óréttláta heimild til sjálfvirkrar gjaldtöku af öllum þorra fólks í landinu. Og eigi að ráðast að vísitölukerfinu verður auðvitað að ráðast að öllum greinum þess í heild sinni eins og gert var t.d. í Finnlandi á sínum tíma en ekki bara að því sem snýr að launafólki og varðar tekjur fólks. Síðasti ræðumaður, hv. 11. þm. Reykv., Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, minntist á það hér áðan að hæstv. fjmrh. hefði verið að því spurður hvernig fólk ætti að lifa á 11–12 þús. kr. mánaðarlaunum. Og eins og hún greindi frá svaraði hann því heiðarlega. Ég vil nú spyrja hv. þm. Tómas Árnason, fyrrv. ráðh.: Hvernig á fjölskylda að framfleyta sér með 12 þús. kr. mánaðarlaunum? Hvernig ætti slík fjölskylda að skipta þessum útgjöldum milli húsnæðiskostnaðar og framfærslukostnaðar? Hvernig mundi hv. þm. leggja til að þetta yrði gert? Það er greinilegt eins og þetta mál hefur verið afgreitt í Nd. að hv. stuðningsmenn þessarar ríkisstj. ætla fólki að lifa af þessum launum og þeir hljóta þá að hafa einhverjar hugmyndir um hvernig að því eigi að fara. Og það verður fróðlegt að heyra svör hv. þm. við því. Lágmarkstekjur á mánuði eru núna tæpar 11 þús. kr. en ef verðbætur hefðu verið reiknaðar samkv. ákvörðun kjarasamninga væru þessar lágmarkstekjur nú um 15 þús. kr. á mánuði. Það má öllum vera ljóst, það er deginum ljósara, að á þessum launum lifir engin fjölskylda. Nú þegar þrengist um á vinnumarkaði, atvinnuleysi skýtur upp kollinum, yfirvinna og möguleikar á aukavinnu minnka, þá er það auðvitað staðreynd að rekstrargrundvöllur fjölmargra heimila í landinu er brostinn. Það þarf ekki annað en tala t.d. við þá sem stunda verslun með matvörur til að heyra hjá þeim hvernig hagur neytenda hefur breyst. Þeir eru með fingurinn á slagæðinni í þeim efnum og fylgjast mætavel með. Það hefur orðið veruleg breyting til hins verra nú að undanförnu. Auðvitað er öllum ljóst að það er og hefur verið við erfiðleika að etja. Spurningin var bara um að jafna niður eftir efnum og ástæðum eins og það var orðað hér í eina tíð. Þó að skiptar séu skoðanir um það hvernig eigi að bregðast við þessu hljóta allir að vera á einu máli um að það er ekki réttlætanlegt - og var ekki réttlætanlegt - að skerða hlut þeirra sem lakast eru settir. Það er ekki hægt að segja fólki að lifa af 11 þús. kr. á mánuði; það er gersamlega útilokað. Þess vegna flytjum við hér brtt. á þskj. 155 um lágmarkstekjur. Sú till. miðar að því einu að engum séu greidd lægri laun í heild að meðtöldum öllum álagsgreiðslum en 15 þús. kr. á mánuði og nær aðeins til þess launafólks sem hefur lægri heildarlaun en ekki til þeirra sem ná hærri launum með álagsgreiðslum af einhverju tagi. Við gerðum okkur alveg grein fyrir því að þetta er vandasamt og erfitt mál en ég held að við getum líka verið sammála um það að þær aðgerðir, sem hér var gripið til, hafa komið svo harkalega við þá sem fyrir voru lakast settir í þjóðfélaginu að við það verður með engu móti unað. Því eru þessar tillögur fluttar hér til þess að freista þess að sniða nokkra helstu vankantana af þessu frv. og ég vona, virðulegi forseti, að þessar tillögur fái brautargengi hér í þessari virðulegu deild.



Virðulegi forseti. Afstaða mín til þessa máls kemur fram í nái. á þskj. 153, sem ég stend að ásamt hv. 11. þm. Reykv. Afstaða Alþb. til málsins er skýr og fyrir henni hefur verið gerð ítarleg grein hér á Alþingi af öðrum talsmönnum flokksins, m.a. hv. 2. þm. Austurl. í þessari þd. Ég tel þó rétt að rifja lítillega upp þá staðreynd, að um alllangt skeið hefur orðið að heyja harða varnarbaráttu til verndar lífskjörum launafólks í þessu landi. Þetta var hlutverk Alþb. í síðustu ríkisstj. og var ekki alltaf létt verk. Þrátt fyrir mikil ytri áföll, verðfall afurða, minnkandi afla o.s.frv., tókst þó að halda þannig á málum að launakjör héldu nokkurn veginn sínu hlutfalli gagnvart framfærsluvísitölu og þjóðartekjum allt tímabilið. Var yfirlýst stefna Alþb. í kosningabaráttunni á s.l. vetri að þannig yrði að halda á málum áfram, að umfram allt yrði að verja kjör hins vinnandi manns. Hins vegar gerðum við okkur alltaf grein fyrir að ýmsir erfiðleikar steðjuðu að og vorum reiðubúnir til aðgerða til að hamla gegn verðbólgu. Allt annað er auðvitað alrangt. Við vöruðum hins vegar alltaf við því, að ef afturhaldsöflin í Framsfl. og Sjálfstfl. næðu saman yrðu þau óvönd að meðulum. Engum held ég þó að hafi dottið í hug að gripið yrði til jafnharkalegra aðgerða og raunin hefur orðið á. Til þeirra aðgerða hefur verið gripið á sama tíma og ýmsar ytri aðstæður hafa farið batnandi. Síldveiðin hefur aukist, rækju- og skelfiskafli hefur stóraukist og verðið einnig stórhækkað á þeim afla og nú er aftur tekið til við að veiða loðnu eftir langt hlé. Ætli þessir þættir einir næðu ekki langt til að vega upp þá aflaminnkun á þorski sem búist er við að verði í ár og hv. 4. þm. Austurt. Tómas Árnason gerði að verulegri uppistöðu í sínu máli til réttlætingar á launaskerðingarfrv. því sem hér er til umr.? Þessar aðgerðir eru réttlættar með því að allt verði að gera til að ná niður verðbólgunni, allt verði að leggja í sölurnar og öllu að fórna. Gallinn er bara sá, að eingöngu er ætlast til að launafólkið í landinu beri herkostnaðinn í stríðinu við verðbólguna. Engir aðrir eru látnir blæða. Hér er um að ræða eina mestu fjármagnstilfærslu sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu um langan tíma frá launþegum til atvinnurekenda, enda ríkir nú mikill fögnuður í herbúðum atvinnurekenda og milliliða, sem víðast berast mikið á og standa í miklum fjárfestingum. Gengisfelling og einhliða lækkun launa er fljót að skila sér til þessara aðila. Launafólkið hefur sýnt umburðarlyndi og það hefur verið tilbúið til fórna til að leitast við að ná niður verðbólgunni. En öllu eru takmörk sett. Hér er um svo miskunnarlausa einhliða kjaraskerðingu að ræða að langt þarf að leita og tæpast hægt að finna samjöfnuð. Um áhrif kjaraskerðingarinnar væri vissulega hægt að nefna mörg dæmi af láglaunafólki sem er með börn á skólaaldri, af einstæðum foreldrum, af húsbyggjendum, af lífeyrisþegum almannatrygginganna o.s.frv., dæmi um hvernig aðgerðir ríkisstj. koma harðast niður á þessum hópum í þjóðfélaginu, og það hefur margoft verið gert hér í þessari launamálaumr. Það er búið að þrýsta þannig niður laununum að engin leið er að leita til nálægra þjóða um samjöfnuð í kjörum. Búum við þó við hærri þjóðartekjur en flestar þeirra, enda víða til peningar í þessu landi og blasir raunar alls staðar við. Hér gætu því allir búið við góð kjör ef réttlátlega væri á málum haldið. Það er búið að kosta miklum fjármunum og það opinberum fjármunum til áróðurs fyrir aðgerðir stjórnvalda í efnahags- og launamálum. Forsrh. hefur sem kunnugt er ferðast vítt um landið og gefið út rándýra áróðursbæklinga til stuðnings við stefnu stjórnarinnar. Talsmenn stjórnarinnar hafa verið iðnir við að lýsa ófögru ástandi í efnahags- og verðbólgumálum þegar stjórnin tók við. Forsrh. hefur gjarnan nefnt 130% verðbólgu, annar ráðh. 150% verðbólgu og utanrrh. hélt því fram á landsfundi Sjálfstfl., ef ég man rétt, að verðbólgan hafi verið í 180% og stefnt í 200% eða þar yfir ef ekkert yrði að gert. Svo koma þessir herramenn núna og segja að verðbólgan sé ekki nema 30% og verði komin niður í 10% um áramót. Mikill og góður er nú árangurinn. Svona tölur geta menn e.t.v. fengið með því að horfa á verðlagshækkanir á örskömmum tíma, mánuði í senn eða svo. Þó tel ég það hæpið. Svo kemur Þjóðhagsstofnun og staðfestir verðbólguspána, en auðvitað staðfestir Þjóðhagsstofnun ekki þær tölur, sem nefndar eru um verðbólgustigið þegar stjórnin tók við í maí, enda eru þær alrangar. Umreiknuð til árshækkunar miðað við hækkun vísitölunnar var framfærsluvísitalan 68% í febr. s.l. og 87% í maí og byggingarvísitalan var 75% í mars og 82% í júní. Þetta eru tölur Þjóðhagsstofnunar um verðbólgustigið eins og það var við stjórnarskiptin eftir þriggja mánaða upplausn í stjórnmálum, m.a. vegna kosninga. Verðbólgan hefur því ekki lækkað um 150%, eins og sumir eru að reyna að halda fram, heldur mun minna. Ef notuð er sama reikningsaðferð til að mæla verðbólgustigið nú í haust og þriggja mánaða hækkanir færðar á ársgrundvöll, þá er verðbólgustig framfærsluvísitölunnar 50% í okt. og byggingarvísitölunnar 34%. Þetta eru líka opinberar tölur Þjóðhagsstofnunar. Um reikninga Þjóðhagsstofnunar er það að segja, að á þeim bæ eins og víðar er betra að reikna út orðna hluti en spá í framtíðina. Þjóðhagsstofnun hefur svo sem spáð fyrr í verðbólgustigið og spárnar sjaldnast gengið eftir. Málið er líka það, að síðan stjórnin tók við og festi laun og bannaði samninga um verðbætur hafa orðið gífurlegar verðhækkanir. Það hefur hins vegar ekki verið upplýst í fjh.- og viðskn. hve miklar hækkanir hafa verið leyfðar frá því að ráðstafanirnar voru gerðar, en þær eru miklar og þessar hækkanir halda áfram. Það hefur nefnilega ekkert verið gert nema festa kaupið og ekki verið tekið á neinu öðru. Í því sambandi langar mig til að vitna í leiðara Morgunblaðsins frá sunnudeginum 13. nóv. s.l. Þessi leiðari ber yfirskriftina „Talnaleikur og sjálfsblekking“. Með leyfi forseta langar mig til að lesa hérna upphafsorð leiðarans: „Að undanförnu hafa ráðherrar haft á orði, að verðbólgan væri komin niður í 30% á ári og væri þar til marks um, að efnahagsaðgerðir ríkisstj. væru að bera árangur. Ef ráðherrarnir sjálfir taka þennan talnaleik alvarlega er hætta á ferðum. Það er auðvelt verk að hægja á verðbólgunni um skeið með því að taka kaupgjaldsvísitöluna úr sambandi. Spurningin hefur alltaf verið sú, hvort pólitísk skilyrði væru til slíkra aðgerða. Þau voru til staðar s.l. vor.“ Síðan segir áfram í leiðaranum, að prófsteinninn á það hvort ríkisstj. sé að ná þeim árangri sem sköpum skipti sé hvort átak verði gert á öðrum sviðum, m.a. í rekstri útgerðar. - Og niðurlagsorð leiðarans eru á þessa leið, með leyfi forseta: „Fari hins vegar svo, að ríkisstj. treysti sér ekki til að leggja út í þessi átök mun verðbólgan fara vaxandi á næsta ári og í ljós kemur, að talnaleikur ráðherranna nú er eintóm sjálfsblekking“. Þetta segir Morgunblaðið og það er ekki oft sem það ályktar svona skarplega. Niðurstaðan er talnaleikur og sjálfsblekking, því að ekkert hefur verið gert annað en taka kaupgjaldsvísitöluna úr sambandi. Svo kemur hæstv. forsrh. hingað í þessa virðulegu þingdeild og það er ekki von að hann hafi mikið að segja þegar hann mælir fyrir þessum þvingunar- og kaupskerðingarlögum. Hann minnist auðvitað ekkert á aðrar aðgerðir, sem engar hafa verið gerðar, en heldur þess í stað langa tölu um skoðanakönnun Hagvangs hf. varðandi afstöðu fólks til aðgerða stjórnarinnar - skoðanakönnun sem var lögð upp með svo leiðandi spurningum að tæpast var hægt að ætlast til að niðurstöðurnar gætu orðið nema á einn veg. Hagvangur hefur áður gert skoðanakannanir, m.a. fyrir kosningar, og hafa þær reynst marklausar og mjög fjarri lagi. Auðvitað er eins með þessa og furðulegt að sjálfur forsrh. skuli grípa til svo ómerkilegra hluta í framsögu fyrir þessu launamálafrv. Það er margt sem bendir til að ríkisstj. hafi vissar efasemdir um meginaðgerðir. Verðbætur á laun eru bannaðar í tvö ár. Ekki mundu laun hækka þó verðtryggð væru ef engin verðbólga væri. Rekstrarliðir fjárlagafrv., t.d. kostnaður rn., hækka mun meira en allar spár um verðfagsþróun sem opinberaðar eru. Þar eru allt aðrar verðlagsforsendur notaðar til að tryggja rekstur ráðuneytanna í áframhaldandi verðbólgu. Auðvitað eru líka margar aðrar aðgerðir þessarar ríkisstj. vafasamar að ekki sé meira sagt. Atvinnumálastefna, uppbygging hernaðarmannvirkja hér syðra í Helguvík, ný risaflugstöð á Keflavíkurflugvelli, stækkun álversins í straumsvík, þetta eru einu hugmyndir stjórnvalda um sókn í atvinnumálum á sama tíma og alger uppgjöf virðist gagnvart erfiðleikum hefðbundinna innlendra atvinnuvega. Á sama tíma er dregið stórlega úr opinberum framkvæmdum víða um land. Stórhætta er á að þessi stefna leiði til nýrrar byggðaröskunar og fólksflótta af landsbyggðinni, sem þegar er farið að bera á. E.t.v. er hæfilegt atvinnuleysi það markmið sem stefnt er að til að draga kjark úr launþegum til nýrrar sóknar í kjaramálum. slíkar fyrirmyndir er auðvelt að sækja til annarra landa. En atvinnuleysið er sá háski sem tekist hefur að forða frá undanfarna tíma, þó nú séu dekkri bhkur á lofti í þeim efnum en oftast áður. Um fyrirliggjandi frv. til l. um launamál er það að segja, að afnám gildandi og í sumum tilfellum nýgerðra kjarasamninga, eins og gert er ráð fyrir, er gróft brot á lýðræðislegum hefðum í landinu og bein ögrun við verkalýðshreyfinguna og gengur þvert á hugmyndir a.m.k. sumra talsmanna stjórnarflokkanna um frjálsan ákvörðunarrétt aðila vinnumarkaðarins. Afnám verðbóta á laun hlýtur fyrr eða síðar að leiða til ófriðar á vinnumarkaðinum og styttri samningatíma ellegar enn frekari rýrnunar kaupmáttar. Staðreyndin er að afnám verðbóta á laun hefur aldrei leitt til verulegrar hjöðnunar verðbólgu og gerir það ekkert frekar nú. Aðgerðirnar í launamálum eru bæði ósanngjarnar og ósvífnar og auka stórlega á misréttið í þjóðfélaginu. Launþegar einir eru látnir greiða herkostnaðinn í stríðinu við verðbólguna, en ekki hafðir uppi neinir tilburðir til að jafna byrðunum. Launafólkið var orðið langþreytt á verðbólgunni og var tilbúið til að leggja sitt af mörkum í verðbólgustríðinu. Það verða því mikil vonbrigði þegar í ljós kemur að enn á það eftir að taka á sig versnandi lífskjör og verðbólguhjólið heldur áfram að snúast.



Virðulegi forseti. Mér er mikið í mun að þetta frv. verði afgreitt á þessum fundi til 3. umr. Því mun ég ekki verða langorður. Það væri reyndar best að frv. yrði fellt, en sjálfsagt er ekki áhugi fyrir því hjá stjórnarandstöðunni. En verkalýðshreyfingin þarf á því að halda að geta tekið upp samningaviðræður við vinnuveitendur hið allra fyrsta til að geta haft áhrif á gang mála. En ástæðan fyrir því að ég kem hér upp er söguskoðun hv. 4. þm. Austurl., hvar hann rekur það hverjar orsakir eru fyrir verðbólgunni, og fannst mér sú söguskoðun afskaplega undarleg. Það kemur fram hjá honum að kjarasamningar séu höfuðorsökin að því hvernig málum er komið og finnur hann ekkert annað en gerð kjarasamninga sem ástæðu fyrir verðbólgu. Ég mótmæli þessari skoðun mjög harðlega, tel hana alveg úr samhengi við raunveruleikann. Það kom fram að 1974 hefðu verið gerðir kjarasamningar og eftir það hefði verðbólgan vaxið og 1977 hefðu verið gerðir kjarasamningar og verðbólgan vaxið þá. Ég minni á að í báðum þessum tilvikum var Framsfl. í ríkisstjórn og í báðum tilvikum var það fullyrt af forustumönnum þess flokks við verkalýðshreyfinguna að þeir kjarasamningar sem þá voru gerðir væru innan þess ramma sem efnahagskerfið þyldi. Í seinna tilvikinu var meira að segja svo komið, að einn ráðh. hvatti verkalýðshreyfinguna til að gera kjarasamninga á ekki lægri nótum en hún var sjálf að hugsa um. Verðbólga er vissulega af því illa, við getum verið sammála um það. Allir stjórnmálaflokkar töluðu gegn verðbólgu fyrir síðustu kosningar og hafa gert það um margra ára skeið. Ég hef einnig heyrt hv. 4. þm. Austurl. tala mikið gegn verðbólgu. Þar hefur hann verið harður og gaman á hann að hlýða. En annaðhvort er það að samflokksmenn hans hafa ekkert mark á honum tekið eða þá að hann hefur ekkert meint með því sem hann sagði, því að í þeim ríkisstjórnum sem hann hefur stutt hefur verðbólgan farið áfram með þvílíkum hraða að aldrei hefur annað eins skeð í Íslandssögunni. Það kom fram áðan, að hv. þm. var að velta því fyrir sér hvað væri lýðræði. Ég verð að játa að mér fannst niðurstaðan vera afskaplega hæpin. Við stöndum frammi fyrir því að ríkisstj. hefur sett lög á verkalýðshreyfinguna, öll samtök launamanna, og bannað kjarasamninga. Slíkt hefur ekki skeð áður á Íslandi í þeim mæli sem nú er gert. Menn huga nú að ákveðnum grundvallaratriðum þegar þeir eru að setja lög. Það hefur ekki verið gert í þessu tilviki. Það eina sem komst að hjá þeim sem styðja ríkisstj. var að ná sér niðri á launþegahreyfingunni, klípa af henni svo sem unnt væri, og auðvitað kom þetta verst við þá sem áður voru verst settir. Nú er svo komið að þeir sem lægst eru launaðir geta varla dregið fram lífið. Gaman verður að hlusta á það hvernig fyrrv. ráðh. svara því nú á eftir hvernig fólk með 10–12 þús. kr. á mánuði getur farið að því að framfleyta fjölskyldu á þeim tekjum. Við Alþfl.-menn boðuðum í síðustu kosningum að það væri ástæða til að færa fórnir fyrir betri framtíð og við gagnrýndum vísitölukerfið harðlega. Ég hef sagt innan verkalýðshreyfingarinnar að það hafi verið mistök af verkalýðshreyfingunni að hafa ekki frumkvæði að því að breyta vísitölunni í þann farveg sem viðunandi hefði verið. Því miður var það ekki gert og því er það að þeir ofstækismenn sem nú fara með stjórn landsmála hafa getað tekið vísitöluna úr sambandi og hyggjast sjálfsagt gera það áfram svo lengi sem þeim verður vært í stólunum. Ég tel að vísitalan hafi eins og komið var á margan hátt verið ranglát og ekki séð fyrir því að vernda hag þeirra sem voru verst settir, eins og hún hefði þurft að gera. En ég tel að það eitt að banna vísitölu jafnframt því að hækka verðlag upp úr öllu valdi leysi engan vanda. Það frestar vandanum, en það leysir engan vanda. Menn munu sjá að ef einhverjar hreyfingar verða á kaupgjaldi á næstunni fer allt í sama farið, vegna þess að það er ekkert gert annað en að lækka launin. Á sama tíma og Framsfl. hefur verið í ríkisstj. hefur hann lagst gegn því að taka á gerspilltu landbúnaðarkerfi og hann hefur haft forustu um að auka við fiskiskipaflotann, sem menn voru þó flestir sammála um að væri rangt og hefði ekkert nema illt í för með sér undir þeim kringumstæðum sem við búum við í sjávarútvegsmálum. Nú sjá menn afleiðingarnar af þessu, og birtist það í því að nú verður að leggja skipunum enn oftar og enn lengur en gert hefur verið til þessa, því miður. Maður heyrir það oft, og það kom fram hjá hæstv. forsrh. fyrir skömmu, að framtíðin björt og hrein væri fram undan ef það tækist að koma verðbólgunni niður fyrir helst ekki neitt. En við sjáum þó fyrir okkur að svo verður ekki. Og atvinnuleysi hefur ekki verið forðað. Atvinnuleysi er að koma upp í fjölda byggða hér á Íslandi í dag. Ég minni á að suður á Suðurnesjum eru um 200 manns að verða atvinnulaus, á Akranesi er atvinnuleysi, á Eyrarbakka og Akureyri. Þetta er að ríða yfir alla þjóðina, þannig að þrátt fyrir aðgerðir ríkisstj. í launamálum og þrátt fyrir þá hörku sem þær aðgerðir hafa haft í för með sér er atvinnuleysi að koma yfir þjóðina. Ég spyr hv. 4. þm. Austurl. hvað ríkisstj. hyggist gera í þeim efnum. Við getum væntanlega verið sammála um að atvinnuleysi er enn verra en verðbólga. Atvinnuleysi er það versta sem fyrir hvern launamann kemur. Við Alþfl.-menn teljum forkastanlegt að banna kjarasamninga og við teljum að þrátt fyrir það undanhald sem ríkisstj. hefur nú hafið vegna innbyrðis sundurlyndis og afstöðu almennings í landinu, undanhald sem hefur birst í því að afnema bann við kjarasamningum, hafi hún samhliða ráðist á kjarasamninga þá er fyrir voru og bannað að þeir kæmu til framkvæmda. Það er mjög slæm aðgerð líka og í prinsippinu verri aðgerð en margt annað. Ég vona að hv. þm. muni styðja brtt. okkar til að reyna að lagfæra þá aðför, það frv. sem ríkisstj. hefur sett hér fram, og hjálpa því fólki sem hvað sárast hefur það nú þessa dagana vegna aðgerða þeirrar ríkisstj. sem nú er á fullu að klekkja á launþegahreyfingunni, klekkja á verkafólki í landinu.



Virðulegi forseti. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason, 6. landsk. þm., spurði mig að því hvað ríkisstj. ætlaði að gera til að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Ég er ekki í neinum vafa um það að það langþýðingarmesta í því efni er að færa niður verðbólguna; ég er í engum vafa um það. Ég er sannfærður um það að ef menn missa vald á þeim málum og verðbólgan hækkar þá verða ekki aðeins nokkur hundruð manns atvinnulausir í landinu heldur þúsundir; ég er sannfærður um það. Og ég er heldur ekki í nokkrum vafa um það að þessi mikla verðbólga, sem hefur geisað hér á Íslandi um langan tíma, hefur haft þau heildaráhrif að við lifum við verri og lélegri kjör en við hefðum ella gert ef við hefðum haft hér litla verðbólgu og eðlilegt ástand í okkar efnahags- og atvinnumálum; ég er sannfærður um það. Ég vildi þess vegna svara þeirri spurningu þm. á þá leið að það þarf að lækka verðbólguna enn og skapa skilyrði til þess að atvinnufyrirtæki, sem eru að stöðvast, geti haldið áfram rekstri og treyst atvinnu fólks. Þá held ég að skilyrði séu fyrir æskilegu og eðlilegu framhaldi. Hv. þm. sagði að ég hefði sagt að verðbólgan stafaði eingöngu af kjarasamningum. Ég held að þetta sé nú ekki alveg rétt vegna þess að ég tók mjög skýrt fram að verðsprengingarnar í olíunni bæði 1974 - eða í árslok 1973 og 1974 - og aftur 1979 hefðu haft veruleg áhrif í þessum efnum. En ég sagði einnig að kjarasamningarnir 1974 og 1975 hefðu verið óraunhæfir og ég endurtek það: Það er mín skoðun, að þeir hafi verið óraunhæfir. Þeir hafa ekki svarað til þeirra möguleika sem okkar framleiðslukerfi hafði til þess að mæta þeim. Það er mín skoðun. Ég tók það einnig fram án þess að orðlengja um það að það væru fleiri atriði sem þarna hefðu vafalaust komið til eins og t.d. það að ég er þeirrar skoðunar að of mikil heildarfjárfesting í landinu á undanförnum mörgum árum hafi verið þensluvaldur í þessum efnum. Þar var okkur þó nokkur vorkunn því að við vorum á vissan hátt í kapphlaupi við t.d. olíuverðhækkanir, við vorum að festa verulega mikið fjármagn í okkar orkulindum og vorum að leggja hitaveitur um allt landið og fleira mætti nefna. Ég er ánægður að heyra að Alþfl. er á móti vísitölukerfinu, þessu, sem nú er verið að afnema, og Alþfl. hefur sagt það áður að hann væri því andvígur. Ég held að miklu nær hefði verið fyrir Alþfl. á s.l. vori að hætta við það skilyrði í sambandi við stjórnarmyndunarviðræðurnar að hann vildi endilega fá forsrh. landsins, og tala um vísitölukerfið og efnahagsmálin í staðinn.

Við gerðum það Tómas Árnason.

Tala um vísitölukerfið og efnahagsmálin í staðinn og draga sig ekki út úr ríkisstj.-viðræðunum svo að segja strax eða eftir 1–2 fundi. Það kann vel að vera að Alþfl. hefði getað haft áhrif til góðs  Hv. þm. Eiður Guðnason, 5. landsk. þm., spurði mig að því hvernig fjölskylda ætti að lifa af 12 þús. kr. á mánuði. Ég geri ráð fyrir að það sé erfitt ef það er mögulegt, fer sjálfsagt eftir ýmsu. En ég álít að það sé erfitt. En ég vildi þá spyrja þegar verið er að ræða um efnahagsaðgerðir: Hvernig mundi fjölskyldu reiða af ef fjöldaatvinnuleysi hefði haldið innreið sína á Íslandi í sumar og haust  Ástæða er til í þessu sambandi að vekja athygli á að 1. júní áttu laun að hækka um 22%, verðbótavísitalan sagði svo fyrir um. Þá hefðu laun manns, sem hafði 50 þús. kr. á mánuði, hækkað um 11 þús. kr., en laun þess, sem hafði 12 þús., hefðu hækkað um 2 600 kr. á mánuði. sem sagt, 8 500 kr. munur. Og ég spyr: Var þetta réttlæti? Ég geri ráð fyrir því að Alþfl.- mennirnir svari þessu neitandi vegna þess að þeir hafa lýst því yfir að þeir teldu að vísitölukerfið sem var hafi verið ranglátt og óheppilegt. En margar spurningar vakna upp í sambandi við þessi mál. Þau eru erfið og það er ekkert létt pólitískt að vera með í því að taka á þeim. Ég get sagt hv. þm. Eiði Guðnasyni að ég tek á mig ábyrgð á því sem gerðist meðan ég var í ríkisstj. Ég er ekki að skorast undan því. En ég vil hins vegar ekki sitja undir því þegjandi sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason sagði hér áðan, að ég hafi ekkert meint með ræðum um verðbólgu. Ég man eftir mörgum ræðum um verðbólgu, bæði hér í þinginu um áraraðir, í ríkisstj. og víðar. Ég hef meint hvert einasta orð af því sem ég hef sagt þar. Hins vegar illu heilli tókst ekki samkomulag í þeim ríkisstj. sem ég sat í frá 1978–1983 um raunhæfar aðgerðir í efnahagsmálum og mér voru það mjög mikil vonbrigði.  Hv. þm. Eiður Guðnason ræddi dálítið um lýðræði. Er ekki nauðsynlegt að staldra við og skilgreina lýðræði? Hvað er lýðræði? Ég vil skilgreina það svona, ég veit ekki hvort hv. þm. er mér sammála: Lýðræði er það er meiri hluti þjóðarinnar ræður málum, stjórnfyrirkomulag þar sem meiri hluti þjóðarinnar ræður málum, en minni hlutinn hefur möguleika í frjálsum kosningum til þess að verða meiri hluti. Mér finnst að menn brengli þessu hugtaki talsvert. Og þegar rætt er um að svipta aðila vinnumarkaðarins samningsrétti þá er auðvitað skylt, ef menn vilja vera heiðarlegir í málflutningi, að taka fram að hér er ekki um að ræða sviptingu um aldur og ævi. Hér er um að ræða sviptingu um tiltekinn tíma vegna þess að raunverulega er um að ræða neyðarástand í efnahags- og atvinnumálum. Neyðarástand krefst þess að neyðarréttur sé notaður. Það má segja að þetta sé eins konar neyðarréttur sem menn eru að nota í svona tilvikum, þegar allt er á hverfanda hveli. Þegar gerður er samanburður á Íslandi og Norðurlöndunum, - ég sagði réttilega frá því að laun hefðu verið fryst, bæði á Norðurlöndunum og í Frakklandi og miklu víðar, - þá er náttúrlega alveg nauðsynlegt, ef maður ætlar að vera heiðarlegur í málflutningi, að gera grein fyrir því að við erum hér að fást við 100% verðbólgu. Við skulum ekkert vera að fara hærra í því efni. Við erum staddir í 100% verðbólgu. En hvað var verðbólgan í Noregi þegar þeir gerðu þessar neyðarráðstafanir sínar? Ætli hún hafi ekki verið eitthvað í kringum 11%? Ætli sé ekki dálítill munur á að taka á málum þar sem verðbólgan er 11–12% eða þar sem hún er 100%? Ætli verði ekki að gera dálítið aðrar kröfur til ráðstafana, sem eru gerðar, þegar um er að ræða svona gífurlegan mun á ástandinu? Það er hárrétt hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni, í Finnlandi 1967–1968 var samkomulag milti aðila vinnumarkaðarins og ríkisstj. um að afnema vísitölukerfið og það hefur ekki verið endurvakið þar í landi. Þá var verðbólga í Finnlandi líklega um 25 eða 27%, sem er náttúrlega mikið. En hvað er það miðað við 100%? Það sem er e.t.v. meginatriði í þessum umr. er hvaða árangur hefur þegar náðst í þessum málum sem ég álít að sé mjög þýðingarmikill þó að menn deili hart um aðferðir. Það er staðreynd að fyrir liggja tillögur og stefna ríkisstj., og hún er harðlega gagnrýnd af stjórnarandstöðunni. En hverjar eru í raun og veru tillögur stjórnarandstöðunnar? Ég hef ekki séð tillögur stjórnarandstöðunnar heillegar lagðar á borðið. Maður heyrir hitt og þetta sagt. Það er sagt að jafna þurfi byrðunum frekar o.s.frv., en ég hef ekki séð heitlegar tillögur sem hafa verið rökstuddar þannig að þær væru nægilega róttækar til þess að ná þeim árangri sem er lágmark í viðureigninni við t.d. verðbólguna. Þess vegna er ástæða til þess að spyrja stjórnarandstöðuna um marktækar tillögur, ekki bara lauslegt tal, heldur marktækar tillögur um hvað þurfi að gera til þess að ráða bót á þessu háskalega ástandi.



Virðulegi forseti. Hér hefur verið mikið rætt um það frv. til l. um launamál sem hér er til umr. og það er ekki óeðlilegt. Í þessum umr. hafa orð verið látin falla á víxl og þá einkum um liðna tíð; hver kennir öðrum um þá hluti sem orðið hafa. Ég skal sýna ykkur fulla sanngirni. Ég er nýr hér á þingi og tek á sjálfan mig fulla ábyrgð af orðum mínum: Þetta ástand, sem nú ríkir, er meira og minna að kenna öllum þeim flokkum sem haldið hafa um stjórnvölinn hér síðustu árin. Við skulum vera sanngjörn þar. En það skiptist misjafnlega. Þess vegna þykir mér skrýtinn málflutningur hv. þm. Þórðar Skúlasonar þegar hann kemur upp hér áðan sem málsvari Alþb. í þessum efnum. Ég skildi hann þannig að mér fannst að það væri bókstaflega ekkert að í þessu þjóðfélagi. Sé haft rétt eftir hér - ég skrifaði upp eftir honum - er þetta þannig að ýmsar ytri aðstæður hafi farið mjög batnandi, við erum farnir að veiða síld, við erum farnir að veiða hörpudisk og við erum farnir að veiða loðnu svo að þetta er allt saman á batavegi. Við veiddum síld, Þórður Skúlason, í fyrra. Við veiddum hörpudisk í fyrra. Loðnan er að koma inn núna sem betur fer; það má segja að hún sé aukabúgrein í ár. En á sama tíma er verið að skera niður þorskinn fyrir okkur. Um hvað mikið? Við skulum nefna verðmæti upp á 2.5 milljarða í útflutningsverðmæti; það má ekki gleyma þessu í leiðinni.  Það var látið að því liggja hér í báðum deildum, og hv. þm. Eiður Guðnason var að því hér áðan, að það væri vafasamt hvort meiri hluti hafi verið fyrir þessum brbl. sem sett voru í vor, það var látið skína í að það væri ekki víst eftir ýmiss konar undanlátssemi síðustu vikna. En það get ég fullyrt við hv. þm. að það var og er meiri hl. fyrir þeim ráðstöfunum sem við hér erum að gera. Ég skal játa að þær eru vissulega harkalegar, en hvað á að gera þegar svona er komið? Og þetta er ötlum að kenna, öllum þessum gömlu stjórnmálaflokkum. Við skulum játa það og við skulum takast á við það. Það þýðir ekki að vera með neina óskhyggju eða sýndarmennsku í þessum málum, sem vill brenna við hjá mörgum. Lægstu launin eru ákveðið vandamál, ég ætla ekki að tjá mig frekar um það. Þau verður að taka sérstaklega á vigt. En hitt eru smámunir á móti því að geta byggt upp atvinnu fyrir fólkið og látið þau mál ganga. Ég þekki ekki þessa atvinnurekendur á mínu svæði a.m.k. sem hv. þm. Þórður Skúlason talaði um hér áðan og sagði að það ríkti mikill fögnuður í herbúðum atvinnurekenda. Þetta gildir kannske fyrir Norðurl. v., þetta er ekki hér sunnanlands. - Fundarhlé.



Virðulegi forseti. Það er vissulega eðlilegt að umr. verði um þetta mál, þar sem hér er verið að fjalla um tekjuskiptingu í þjóðfélaginu, sem er kannske eitt af grundvallaratriðum í stjórnmálaumr. Hins vegar hefur farið svo í þessum umr., eins og reyndar vill oft verða, að þær verða lítt málefnalegar. Ég kvaddi mér hljóðs vegna þess að ég taldi nauðsynlegt að benda á örfáar staðreyndir, en ætla að öðru leyti ekki að lengja umr. mikið. Er ég orða það þannig að umr. hafi orðið lítt málefnalegar er það vegna þess að hér, a.m.k. hjá sumum ræðumönnum stjórnarandstöðunnar, hefur því verið haldið fram að þær aðgerðir sem ákveðið var að ráðast í í vor beri vott um mikla mannvonsku hjá ríkisstj. og stjórnarflokkunum og það hafi, eins og einhver orðaði það, átt að ná sér niðri á launþegahreyfingunni og annað eftir því. Í mínum huga voru þær aðgerðir sem gripið var til á s.l. vori með þessum brbl. alger nauðsyn og fyrst og fremst alger nauðsyn fyrir fólkið í landinu. Þar í hópi er launþegahreyfingin, sem er svo stór hluti af íbúum þessa lands. Það blasti sem sagt við að atvinnulífið var að stöðvast. Við vissum það í maímánuði. Þá var atvinnuvegunum haldið gangandi meðal annars með erlendum lántökum, þar sem verðbólgan var að eyða ekki aðeins rekstrargrundvelli atvinnuveganna, heldur einnig öllu rekstrarfjármagni, þannig að það var ekkert fjármagn til upp í þann sívaxandi krónufjölda sem til þurfti til að halda atvinnulífinu gangandi. Fram undan, ef slíku átti að halda áfram, blasti þess vegna við stöðvun fjölmargra atvinnufyrirtækja og atvinnuleysi, sem allir ræðumenn hér eru þó sammála um að sé það versta. Það hefur verið nokkuð rætt um hve verðbólguhraðinn væri mikill. Ég hef látið það frá mér fara að verðbólgan hafi verið nálægt 150% í maímánuði. Það sem liggur þar til grundvallar er sú vísitala sem reiknuð var út einmitt um það leyti sem ríkisstj. var mynduð, þ.e. lánskjaravísitalan. Framfærsluvísitalan var reiknuð úf 1. maí og þá hafði hún hækkað um 23.4%, eins og fram kemur í Hagtíðindum, og það þýðir ef það er sett í fjórða veldi, þ.e. ef sami hraði væri áfram næstu þrjá ársfjórðunga til viðbótar, að hún væri orðin 131.5% um áramót. Lánskjaravísitalan hækkaði um 8.25% í einum mánuði. Það þýðir ef það er sett í tólfta veldi, þ.e. framreiknaður sá hraði sem var á því augnabliki á henni, 158.9%. Þetta eru tölur sem hægt er að sjá í Hagtölum mánaðarins, þannig að þetta liggur skjalfest fyrir, en er enginn tilbúningur. En þá er það um þá miklu kjaraskerðingu sem ríkisstj. á að hafa gripið til af einhverri mannvonsku eða illvilja í garð launþegahreyfingarinnar. Ég býst við að allir hér hafi séð auglýsingu sem launþegasamtökin birtu hinn 1. september s.l. Þar er m.a. þetta línurit. Þetta er línurit sem sýnir hvernig þróunin hefur orðið á kaupmætti kauptaxta. Þar kemur í ljós að frá 1. sept. 1982 er hápunktur á þessu línuriti, en síðan er fallið beint niður og þannig var það allt til 1. júní s.l., þegar núv. ríkisstj. tók við völdum. Eftir málflutningi í umr. nú ætti þetta að sýna illvilja fyrrv. ríkisstj. í garð launþegahreyfingarinnar og þeirra flokka sem að henni stóðu. Það er langt frá því og vitanlega fjarri öllu lagi að halda slíku fram. Mér dettur ekki í hug að bera slíka ásökun á Alþb., sem stóð að þeirri ríkisstj. Framsfl. stóð líka að þeirri ríkisstj. En það var ágreiningur í þeirri ríkisstj. um efnahagsmálin milli flokka. Framsfl. vildi einmitt í ágústmánuði 1982 að það yrðu gerðar breytingar á vísitölukerfinu, taldi að náðst hefði samkomulag um það milli stjórnarflokkanna, en því miður náði það ekki fram að ganga. Alþb. treysti sér ekki til þess. Þess vegna m.a. fór verðbólgan svona upp, og afleiðingin varð fallið sem Alþýðusamband Íslands birti hér á línuriti og varð á þeim tíma sem ríkisstj. sat, því miður. Þar við bættust síðan, og er önnur grundvallarástæðan, minnkandi þjóðartekjur, eins og öllum er kunnugt. Það urðu færri krónur til skiptanna. Síðan heldur fallið áfram aðeins lengra, fram að 1. sept. Því miður tókst ekki algerlega á stundinni að stöðva þetta fall. Þar átti stærstan þátt aflabresturinn sem varð á vertíðinni á s.l. vetri. Það dró stórlega úr þorskafla, þannig að vegna stöðu útgerðarinnar 1. júní var gengisfelling nauðsynleg til að styrkja stöðu útflutningsatvinnuveganna. En nú hefur sem betur fer tekist að draga stórlega úr verðbólgunni og jafnframt breytist þetta línurit um leið. Það hættir að falla. Vonin var sú, að hægt yrði þegar kæmi fram á næsta ár að fara að síga heldur upp á við, en því miður hefur komið nú hin svarta skýrsla, sem hér hefur verið rædd, sem veikir vonir manna um að slíkt sé mögulegt. Ég vildi aðeins benda á þetta línurit til að sýna hversu þær umr. sem orðið hafa um illvilja núv. ríkisstj. eru fjarri því að vera málefnalegar. Menn sjá hér á því svo glöggt hver þróunin varð frá árinu 1982. Ég hef ekki heyrt ræðumenn hér tala um að fyrrv. ríkisstj. hafi komið þarna fram af illvilja. Orsökin er þróunin í þjóðfélaginu, annars vegar minnkandi þjóðartekjur og hins vegar að ríkisvaldið bar því miður ekki á þeim tíma gæfu til að stöðva verðbólguþróunina.



Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort við eigum að hafa þá umr. sem hér á sér stað á því stigi að vera að tala um illvilja og mannvonsku valdhafa, ég minnist þess ekki að hafa tekið mér þau orð í munn hér í þessum ræðustóli. Hins vegar stendur sú staðreynd óhögguð og henni verður ekki haggað að hinir lægst launuðu og lakast settu í þjóðfétaginu hafa verið verst leiknir af þessum ráðstöfunum. Ríkisstj. fékkst t.d. ekki til að ganga að till. okkar Alþfl.-manna um auknar mildandi aðgerðir sem svo voru kallaðar í þessum stjórnarmyndunarviðræðum varðandi þá sem allra lægst launin höfðu. Það stendur eftir. Mér dettur ekki í hug að ætla þeim ágætu einstaklingum sem í ríkisstj. sitja eða málum þar ráða einhverja sérstaka mannvonsku, en það var ekki pólitískur vilji hjá Framsfl. og Sjálfstfl. til að ganga lengra en þetta, þeirri staðreynd fáum við ekki haggað. Menn geta svo kallað það hvaða nöfnum sem þeir vilja, en ég kýs að kalla það að ekki hafi verið pólitískur vilji til að ganga lengra. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. dóms- og kirkjumrh., að sumu leyti hefur þessi umr. kannske verið lítt málefnaleg. Þá vil ég enn á ný víkja máli mínu til hv. 4. þm. Austurl. Satt best að segja komu þau ummæli sem hann viðhafði áðan þegar hann var að ræða um stjórnarmyndunarviðræður mér afskaplega mikið á óvart. Ef maður ætlar að vera heiðarlegur í málflutningi, sagði hann. Nú held ég að við viljum flestir, allir vonandi vera heiðarlegir í málflutningi, en þau orð sem hann mælti hér úr þessum ræðustóli áðan get ég ekki með nokkru móti kallað heiðarlegan málflutning.  Á ákveðnu stigi og á ákveðnum tíma var um það rætt að Alþfl. ætti aðild að ríkisstj. með Sjálfstfl. og Framsfl. Þess þurfti ekki þm.-fjöldans vegna, við vitum allir hvern meiri hluta þessir flokkar hafa í dag, 37 þm. til samans, engin þörf var á Alþfl. Alþfl. vildi tryggja stöðu sína í slíkri ríkisstj. ef til kæmi. Við vorum ýmsir sem höfðum raunverulegan áhuga á að taka þátt í slíku stjórnarsamstarfi ef um gæti samist. Þá setti Alþfl. fram þá till. að embætti forsrh. yrði hjá Alþfl. í slíkri þriggja flokka stjórn. Það mundi hafa haft nokkur áhrif til að tryggja stöðu flokksins í ríkisstj. þar sem hans var tölulega ekki þörf vegna meiri hluta. Þessari kröfu var hafnað umsvifalaust og hún ekkert frekar rædd. Síðan héldu stjórnarmyndunarviðræður áfram í a.m.k. viku eftir að þetta gerðist. Og þess vegna segi ég það aftur og enn að það er ekki heiðarlegur málflutningur að koma hér í þennan ræðustól og segja við þingheim að það hafi verið af þessum ástæðum sem Alþfl. tók ekki þátt í ríkisstj. Hv. þm. Tómas Árnason veit mæta vel að það voru allt aðrar ástæður. Þess vegna eru þau ummæli sem hann viðhafði hér áðan ekki rétt og við skulum nú reyna að hafa þá reglu í heiðri hér að hafa það sem sannara reynist. Hv. þm. veit mjög vel að um allt önnur atriði var að ræða. Vissulega settum við þessa kröfu, ósk eða tilmæli fram, en því var hafnað og síðan var ekkert meira um það talað. Þetta vita allir sem tóku þátt í þessum stjórnarmyndunarviðræðum. Og það er mönnum sæmst að viðurkenna það sem rétt er og hafa það sem sannara reynist. Hann spurði hér um till. stjórnarandstæðinga. Hann veit líka mæta vel hvaða till. við lögðum fram í stjórnarmyndunarviðræðunum í þessum efnum. Við vildum ekki fallast á að samningsréttur yrði afnuminn með þeim hætti sem gert var. Það getur enginn jafnaðarmannaflokkur gert þegar ekki hefur verið leitað neins samráðs eða samninga við verkalýðshreyfinguna um hvernig mætti haga þeim málum. Og hann veit vel að það var eitt þeirra meginatriða sem strandaði á. Það kom í ljós daginn sem upp úr þessum viðræðum slitnaði að bæði Sjálfstfl. og Framsfl. voru búnir að læsa sig svo rækilega inn á þetta að því varð ekki haggað.  Till. Alþfl. í landbúnaðarmálum voru m.a. mjög ítarlegar og þær mættu ákveðinni andstöðu t.d. hjá framsóknarmönnunum í Sjálfstfl. og framsóknarmönnunum í Framsfl. Ég held nú samt að við hefðum verið tilbúnir til að slaka til varðandi það sem við þar lögðum til, ef við hefðum séð eitthvert ljós fram undan, ef við hefðum séð til lands, en því miður þar höfðum við ekki árangur sem erfiði. Þó við kæmum ekki fram þeim kerfisbreytingum þar sem við vildum voru þau mál ekki gerð að úrslitaatriði. Við erum búnir að heyja það langa baráttu í þessum málum þar sem menn hafa nú viðurkennt réttmæti skoðana og afstöðu Alþfl. undanfarin 20 ár eða rúmlega það, tekið upp framleiðslustjórnun í stað óheftrar framleiðslustefnu. En við eigum mikið verk óunnið að koma nokkuð meiri skynsemi í þá stefnu en nú er og við munum að sjálfsögðu halda því áfram þó að ýmsir þvælist þar fyrir sem mest þeir mega. Hv. þm. Tómas Árnason spurði hér áðan: Hvað er lýðræði? Það er ekki hið eiginlega lýðræði þegar menn sitja hér í tveimur flokksherbergjum niðri og setja þjóðinni lög. Það er ekki lýðræði, það er skrípamynd af lýðræði eins og þessi brbl.-heimild nú er orðin þegar menn sitja hér á lokuðum flokksfundum í herbergjum Framsfl. og Sjálfstfl. Þar á ekki að setja landinu lög, það á að gerast á Alþingi. Og auðvitað er brbl.-útgáfa með þeim hætti sem hér hefur verið iðkuð afskræming á lýðræðinu, við skulum bara viðurkenna það, og þar þurfum við að breyta. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að hafa þessi orð öllu fleiri, en hv. þm. Tómas Árnason viðurkenndi að erfitt mundi verða að lifa af 12 þús. krónum á mánuði, hann viðurkenndi að það mundi verða erfitt venjulegri fjölskyldu. Ég fullyrði að það er ekki hægt.



Virðulegi forseti. Hér er auðvitað hægt að iðka þrætubókarlist lengi, ég skal reyna að gera það sem allra minnst og sem styst. Hér kom upp áðan sá mæti maður hv. 3. þm. Vesturl., Valdimar Indriðason með nokkrum þjósti sem ólíkt er þeim ágæta manni. Hann sá ástæðu til að snúa út úr og taka sérstaklega setningu út úr hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. og flokkaði það svo undir það að Alþb. sæi allt bjart. Ég segi það nú að miklu betra er að reyna að líta á björtu hliðarnar en það sem mér finnst skína út úr orðum allt of margra stjórnarsinna í dag að þeir dekkja svo myndina og setja hana svo ömurlega upp að þeir sjá í raun og veru aðeins svart. Þó þeir vilji hræða lýðinn til hlýðni við sig þá má nú miðla mun hvað menn mála myndina dökka. Og þó bent sé á það sem kynni og gæti komið á móti okkar minnkandi þorskafla og líkum þar tel ég okkur skylt, hverjum og einum, að reyna að finna útgönguleiðina. Það þýðir ekki að menn sjái allt bjart, því miður, þorskurinn er of stór í þessu efni til að menn geti séð neina birtu við það. En menn verða að meta það hlutlægt sem getur komið á móti af sjávarfangi og það skildi ég svo og þurfti engan speking að skilja orð hv. þm. Þórðar Skúlasonar á þann veg. Hér var talað um mannvonsku og illvilja. Ég segi alveg eins og er að ég undraðist hversu harkalegar till. og aðgerðir hæstv. ríkisstj. voru, hversu grimmdarlega var að verki staðið, af þeirri einföldu ástæðu að ég veit að þarna er um mætustu menn að ræða. En það er ekki gaman að því þegar menn hafa tekið ákveðna trú og trúa því einfaldlega í blindni að kaup fólksins í landinu sé orsök og undirrót alls ills. Þá freistast menn auðvitað til að gera ýmislegt sem þeir gerðu ekki annars ef hjartahlýjan fengi einhverju að ráða. Slík blind trú hlýtur að hafa þessi áhrif. Ég skal ekki fara út í nein línurit en aðeins minna á kaldar tölur úr raunveruleikanum sem einnig má lesa út úr því sem Þjóðhagsstofnun og aðrir slíkir aðilar hafa verið að gefa út og ýmis dæmi sem hægt er að reikna út beint út frá því. Ef við segjum að maður hafi haft 20 þús. krónur í kaup í mars s.l. og hann hafi samkv. vísitölu þá greitt fyrir vöru og þjónustu 15 þús. en 5 þús. kr. af verðtryggðum lánum sínum, sem telst nú ekki mikið, hverjar væru þessar upphæðir í dag? Kaupið samkv. þeim viðbótum sem þar hafa komið væri 2 464 kr. hærra. Þrátt fyrir að menn tala hér um að öll verðbólga sé horfin hefur vara og þjónusta samkv. þeim vísitöluhækkunum sem orðið hafa hækkað um 8 271 kr. miðað við þessi 15 þús. sem þarna voru. Og af því að hér var verið að tala um hina stórlækkandi vexti hefðu verðtryggðu lánin hækkað úr þessum 5 þús. kr. upp í 7 417 eða um 2 417 kr. Þessi maður sem eyddi þessum 20 þús. á þennan hátt hefur fengið kaupuppbætur upp á 2 464 kr. en greiðir samkvæmt vísitöluhækkun fyrir vöru og þjónustu og fyrir sín verðtryggðu lán 10 488 kr. Þetta eru kaldar tölur og þarf engin línurit að sýna í kringum það, nema þær eru auðvitað enn þá kaldari og miskunnarlausari hjá þeim sem hefðu bara verið með 10 þús. og hafa fengið 1 232 kr. í uppbót á sín laun frá þeim tíma sem ríkisstj. tók við. Ég kannast við þulu hv. þm. Tómasar Árnasonar um þrekið, þetta er föst fylgikona hans í ræðustól þegar hann er að tala um Alþb.  En á hverju öðru vildu þeir taka? Ef hv. þm. Tómas Árnason ætlar að koma hér upp á eftir og gera örstutta athugasemd langar mig til að vita á hverju öðru hann hefði viljað taka en kaupgjaldsmálum og vísitölugrundvellinum, á hvaða atriðum fjárfestingarinnar t.d. vildi hann taka? Skera niður í versluninni? Skera niður í gerviþjónustunni? Í hinum margvíslega milliliðakostnaði sem við erum að borga brúsann af? Það væri gaman að fá örlítið nánari útskýringu á því. Og síðan var hann að tala um ranglætið í sambandi við prósentuna sem gengi upp allan launastigann og nú skyldi maður hafa haldið að þegar þessir tveir aðilar voru saman komnir í stjórn, Sjálfstfl. og Framsfl., hefðu þeir nú aldeilis leiðrétt þetta með sínum prósentum og látið jafnt yfir alla ganga 1. júní og 1. október, sömu krónutöluna. Nei, ekki aldeilis. Prósentureglan var í fullu gildi. 8% fóru auðvitað upp altan launastigann og voru auðvitað jafntvöföld og þreföld og fjórföld eftir því hver hafði kaupið sem grunnurinn mældi. Vitanlega, það er bara engu breytt. Ekki annað en það að prósentan var auðvitað skorin harkalegast niður hjá þeim sem þurftu svo sannarlega á uppbótinni að halda. Þegar verið er að tala um að vextir lækki er vitanlega rétt að þeir hafa lækkað. En spurningin sem hv. þm. Karl Steinar varpaði fram áðan var vitanlega sú eina rétta í þessari viðmiðun: Hver er greiðslubyrði manna í dag, hvert hlutfall af tekjum manna er hún í dag? Halda menn að þrátt fyrir ýmsar kúnstir hafi mönnum tekist að ná niður greiðslubyrði t.d. lána sem hlutfalli af tekjum frá í vor? Vilja menn halda því fram úr þessum ræðustól að sú greiðslubyrði hafi minnkað? Það væri gaman að heyra af því tagi. Síðan er auðvitað ósköp eðlilegt að þessi hæstv. ríkisstj. geti stært sig af því núna þessa tvo, þrjá mánuði að verðbólguþróunin hafi eitthvað lagast eftir vaðandi hækkanir sumarsins þegar þeir hleyptu út í verðlagið hverri hækkuninni á fætur annarri og sáust ekki fyrir í því. Það má auðvitað sýna dálítið laglegar tölur á eftir til samburðar við það meðan þeir keyrðu allt á fullu upp úr öllu valdi á opinberri þjónustu og sem afleiðingar af gengislækkun sinni. Hins vegar heyrði ég að hv. þm. Tómas Árnason hefur ekki beint stórt álit á þessari hæstv. ríkisstj. því eftir almenna, mjög dökka lýsingu á Alþfl. hafði hann það helst til málanna að leggja í lokin að telja að stjórnin hefði þó stórlega skánað ef kratarnir hefðu verið með.



Virðulegi forseti. Hæstv. landbrh. Jón Helgason kom hér upp áðan og sýndi okkur auglýsingu sem Alþýðusamband Íslands hafði birt um kaupmátt kauptaxta. Hann sýndi okkur línurit af því hvernig kaupmáttarstigið hefði fallið og sleppti því að lesa auglýsinguna sem slíka sem sýnir miklu meira en þetta línurit. Þar segir, með leyfi forseta: „1. júní hækkuðu lágmarkstekjur um 10% en önnur laun um 8%. Lágmarkstekjur eru nú 10 539 kr. á mánuði og samkvæmt kjarasamningum vantar 33% eða 3 500 kr. á öll laun, vantar 1. sept. 36% en svokallaðar mildandi aðgerðir svara til 2% í kaupi.“ Þá segir jafnframt í þessari auglýsingu: „Matarreikningur vísitölufjölskyldunnar varð 1. ágúst 1983 8 600 kr. á mánuði. Lágtekjufólk sem var 96 stundir að vinna fyrir matarreikningi fyrir ári þarf nú að vinna 141 klukkustund.“ Þá er jafnframt bent á að jafnhliða því að klipið er af kaupinu eru altar hugsanlegar verðhækkanir leyfðar, bæði á opinberri þjónustu og öðru og greiðslubyrði af lánum hefur aukist hrikalega. Þessa auglýsingu birtu alþýðusamtökin til að benda á hversu mjög hefur verið ráðist á kjör launþega og ég hygg að birting þessarar auglýsingar hafi orðið til að gera fólki grein fyrir hve harkalega var að gengið. Í umr. áðan varpaði hv. 4. þm. Austurl. oft fram spurningunni: Hvað er lýðræði? Og ég leyfi mér að fullyrða að þær aðferðir sem stjórnarflokkarnir hafa notað til að keyra fram þær aðgerðir sem nú er verið að leita staðfestingar á eru ekki lýðræði. Ég bendi á að Sjálfstfl. sagði fyrir kosningarnar og löngu eftir kosningar að hann væri á móti því að svipta verkalýðsfélögin samningsrétti. Framsfl. kúgaði hann til að samþykkja það og ég efast um að hann hafi fengið þá alla í lið með sér í þeim efnum. A.m.k. hefur orðið sú raunin á að nú þegar þing er komið saman hafa þeir hver á fætur öðrum neitað því að vilja samþykkja slíkt og sjálfsagt er það þess vegna sem nú er ætlunin að afnema þetta samningabann. Tómas Árnason leyfði sér að vitna í stjórnarmyndunarviðræður og hélt því fram að á því einu hefði strandað að Alþfl. hefði viljað forsrh. Þetta er náttúrlega eins og hvert annað rugl og er afskaplega undarlegt að hann skuli sjá sig knúinn til að halda slíku fram. Alþfl. setti á sínum tíma fram þá kröfu að honum yrði falið forsæti í ríkisstj. til að tryggja stöðu sína vegna þess að á Alþfl. þyrfti ekki að halda atkvæðalega séð, en það var ekki á það hlustað því miður. Ég tel að ef svo hefði verið gert þá litu þjóðmálin öðruvísi út en þau gera í dag. Ég minni á að það er ekkert einsdæmi að flokkur sem ekki hefur fleiri þm. á bak við sig en Alþfl. ber slíka ósk fram. Ég minni á að 1978 þegar Framsfl. var minnsti flokkurinn í landinu féllumst við kratarnir á að leyfa þeim að hafa stjórnarforustu illu heilli og fer það ekki eftir stærð flokka hver eða hverjir þá ábyrgð axla. Hitt er annað að þegar ljóst varð að ekki var fallist á þessa kröfu héldum við áfram viðræðum og reyndum að ná samkomulagi um manneskjulegar aðgerðir til varnar verðbólgu til að bæta efnahagsástandið, en þar strandaði á Sjálfstfl. og Framsfl. Það var á málefnum sem strandaði en ekki því að við hefðum ekki fengið tilskilin embætti og það eru málefni sem við deilum um í þessum efnum en ekki vegtyllur. Hins vegar var það Framsfl. ekkert mál um hvaða málefni var rætt. Þeim var mest í mun að sitja í ríkisstj. Völdin voru þeim fyrir mestu og eru þeim alltaf fyrir mestu, sama hverju á gengur. Reyndar kom það fram hjá hv. þm. áðan þegar hann var að lýsa því hver ágreiningur hefði átt sér stað í fyrri ríkisstj. Þeir hefðu verið á móti hinu og þessu. Þeir hefðu viljað gera miklu meira og allt öðruvísi en gert var. Þeir hefðu verið á móti vísitölunni og viljað skerða hana en aðrir ekki viljað skerða hana. En þrátt fyrir að þeir hafi verið á móti þessu sátu þeir sem fastast. Þeir sátu og sátu því að völdin voru þeim meira virði en nokkur skoðun. Slík vinnubrögð eru ekki til fyrirmyndar og þeir sem ekki eru samþykkir þeirri stefnu sem þeir sjálfir eru að framkvæma eiga ekki að standa í því að vera í ríkisstj. eða axla ábyrgð. Ég lýsti hér áðan yfir að ég væri á móti því vísitölukerfi sem í gildi var. Ég tel að það hafi ekki tryggt kaupmátt sem skyldi. Það hefði mátt semja um vísitölu sem tryggði kaupmátt lægstu launa betur, en því miður varð ekki samkomulag um þá hluti, hvorki í verkalýðshreyfingunni né annars staðar. En ég tel að vísitölur verði að vera þrátt fyrir það og ég get ekki skilið annað en verkalýðshreyfingin verði að semja um einhvers konar vísitölu í því verðbólguástandi sem í þjóðfélaginu er enn í dag. Og við skulum ekki gleyma því að þrátt fyrir að menn láti svo að verðbólga sé komin niður úr öllu valdi, - og ég held að forsrh. hafi verið kominn niður fyrir núllið þegar hann var á yfirreið um landið nú á dögunum, er verðbólgan í 30–40% nú og í slíku ástandi hlýtur láglaunafólk að verða að tryggja sín kjör með einhverju móti, hvort sem það er kallað vísitala, rauðstrik eða annað. En að afnema vísitölu eina sér og láta allar aðrar vísitölur, allt verðlag stórhækka áfram getur ekki gengið til lengdar og það verður til þess að þeir ríku verða ríkari og þeir fátæku fátækari. Ef ég vík aftur að þeim ágreiningi sem hv. þm. var að tala um var það nú aldrei ljóst fyrr en eftir að ríkisstj. lagði upp laupana að þessi ágreiningur hefði átt sér stað og því var neitað statt og stöðugt í þingsölum að nokkur ágreiningur væri fyrir hendi. Þetta var allt í einni kærleikssæng. Ég vona að hv. þm. komi ekki oftar með þær fullyrðingar sem hann kom með áðan varðandi stjórnarmyndunarviðræður því að ég hygg að þetta hafi verið sagt í stundarbræði. Honum hlýtur að hafa verið það ljóst að það hvort Alþfl. hlaut forsrh.-embættið eða ekki var ekki aðalatriði stjórnarmyndunarviðræðna heldur allt aðrir hlutir, allt önnur mál sem þar skiptu sköpum.

Þið eru fljótir að gleyma.

Við Alþfl.-menn lögðum á það ríka áherslu að ef gera ætti uppskurð í þjóðfélaginu yrði að taka á málum eins og t.d. landbúnaðarmálunum. Yngri menn í Sjálfstfl. voru því sammála að svo ætti að gera. En gamla liðið, framsóknarmennirnir í Sjálfstfl., eins og kom fram hér áðan, neituðu öllum breytingum í þeim efnum. Menn eins og hv. þm. Egill Jónsson stóðu í vegi fyrir að slíkt yrði gert.

Þú minntist aldrei á þetta.

Og ég minni á, ef við eigum að halda áfram samtali hér á meðan ég er í ræðustól, að Egill Jónsson tók aldrei þátt í þessum stjórnarmyndunarviðræðum og hefur því lítið af þeim að segja. En það þykir mér verst að á þeim fáu fundum sem Tómas Arnason sat við stjórnarmyndunarviðræður skyldi hann öllu hafa gleymt eða allt skrumskælt sem þar fór fram.



Virðulegi forseti. Mig langar til að leggja örfá orð í belg í viðbót, vegna þess að hv. þm. Tómas Árnason lýsti hér eftir tillögum stjórnarandstöðu varðandi þau mál sem eru til umr. Hann sagðist aldrei hafa heyrt neitt slíkt ef ég man rétt. Þingkonur Kvennalistans hafa samt margsinnis fjallað um till. Kvennalistans í þessum efnum hér á Alþingi og við gerðum jafnframt ítarlega grein fyrir þeim í stjórnarmyndunarviðræðunum s.l. vor. Ég man eftir hv. þm. Tómasi Árnasyni á a.m.k. einum stjórnarmyndunarfundi, þar sem þessar tillögur voru bornar fram. En e.t.v. hefur þó eitthvað hamlað honum heyrn svo og hér í sölum Alþingis nú í haust. Ég skal því endurtaka eina ferðina enn fyrir hv. þm. till. Samtaka um kvennalista í þessum málum, þótt ég þykist vita að fleiri en mér finnist umr. nú vera orðnar líkari stagli en nokkru öðru. Ég skal reyna að verða stuttorð. SK lögðu ríka áherslu á að brugðist væri við efnahagsvandanum með því að taka hraustlega á fjárfestingargeira efnahagslífsins. Undanfarin ár hefur gífurlegu fjármagni verið varið að hluta til óarðbærrar og óskynsamlegrar fjárfestingar, jafnt í orku- og stóriðjumálum sem og á hefðbundnum atvinnusviðum landsmanna. Hér er kominn veigamikill þáttur þess efnahagsvanda sem um er að ræða og við erum hér að fjalla um. Þetta fjármagn hefur ekki skilað arði sem skyldi aftur inn í þjóðarbúið og því virtist raunhæfast að taka á þeim vanda sem af þessu hefur hlotist með því að stemma stigu við frekari fjárfestingum af þessu tagi, reyna að tjasla upp á þær fjárfestingar sem ekki verður snúið til baka með og leita nýrra leiða í arðbærri fjárfestingu. Um þetta höfum við lagt fram ýmsar tillögur og við vorum tilbúnar til að setjast niður með hverjum sem var til að vinna að lausn vandans eftir þessum leiðum í vor. Í annan stað vorum við tilbúnar að taka jafnframt ég endurtek: jafnframt - á launaþætti efnahagslífsins, en að höfðu samráði við þá sem þar eiga hlut að máli. Tillögur okkar í þeim efnum voru á þá leið að reiknuð skyldi út krónutala verðbóta á meðallaun: Sú krónutala skyldi greidd út á meðallaun og öll laun þar fyrir neðan, en verðbætur skertar að hluta til og tímabundið á öll laun þar fyrir ofan, þ.e. öll laun fyrir ofan meðallaun. Með þessu hefðu kjör þeirra lægst launuðu batnað þó nokkuð og þeirri neyð sem nú ríkir meðal láglaunafólks hefði þar með verið afstýrt. Kjör þeirra sem meðallaunin höfðu hefðu verið óbreytt, en byrðarnar hefðu lagst á þá sem hæstu launin höfðu og þar með sterkasta bakið í burðinn. Og ég endurtek, að við vorum tilbúnar að fara fram með þessar tillögur að höfðu samráði við þá sem í hlut eiga. Samkvæmt útreikningum Þjóðhagsstofnunar frá því í maí hefðu þessar tillögur komið eins út fyrir þjóðarbúið í heild og sú tilhögun sem ríkisstj. kaus að hafa, þannig að í því efni er engin haldbær rök að finna gegn þessum tillögum, enda hef ég engin heyrt. Menn hafa bitist um það hér, hverjum það hafi verið að kenna að allt er komið í óefni í þjóðarbúinu í efnahagsmálum þessa lands. Í því ætla ég ekki að taka þátt. En hverju svo sem þar er um að kenna, þá veit heilög hamingjan að þetta ástand er ekki konum landsins að kenna. Þær hafa hér engan hlut átt að máli. En það veit líka heilög hamingjan að það eru konur landsins sem bera byrðarnar af þessari óstjórn allri saman, eins og ég greindi frá áðan í máli mínu. Og þess vegna segi ég: Hvers lags réttlæti er þetta? Ég hef aldrei notað orðið illvilji, hæstv. dómsmrh., en ég spyr: Hvers konar réttlæti er hér á ferðinni? Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt frekar en orðið er. Ég vil aðeins ítreka það sem ég sagði hér áðan og biðja hv. þm. að íhuga vandlega um hvað þeir eru að greiða atkv. í þessu máli og hvaða byrðar, hvaða neyð þeir eru að leggja á ýmsa þegna þessa lands með því að greiða þessu frv. atkv. sitt.



Virðulegi forseti. Ég skal reyna að vera mjög stuttorður. Ég vildi fyrst segja það um Alþfl. og stjórnarmyndunarviðræðurnar, að ég er þeirrar skoðunar, hvort sem sú skoðun er rétt eða röng, að Alþfl. hafi misst áhugann á viðræðunum þegar hann ekki fékk undirtektir undir það að fá forsrh. Ég er ekki að halda þessu fram beinlínis vegna þess að þeir hafi haft einhvern sérstakan áhuga á vegtyllum. Ég tek undir það, sem hv. þm. Eiður Guðnason sagði hér áðan, að þeir hefðu viljað gera þetta til að styrkja sína stöðu í stjórninni, vegna þess hvað þeir voru tiltölulega veikir. Í raun og veru viðurkenndi hv. þm. þetta í ræðu sinni áðan með þessum ummælum. Ég álít að Alþfl. hafi misst áhugann þegar þetta var ekki samþykkt. Varðandi aðgerðir ríkisstj. er rétt að minna á að það eru fleiri mál sem ríkisstj. hefur samþykkt en þetta mál, sem við erum nú að fjalla um, og ég verð satt að segja að láta undrun mína í ljós yfir því að sumir þm. telja óeðlilegt að menn ræði þetta mál nokkuð ítarlega. Þetta er eitt af stærstu málunum sem eru til meðferðar á Alþingi í vetur, alveg hiklaust, og mjög eðlilegt að um það verði verulegar umr. Það kemur fram í frv. sem við erum nú að ræða og brbl. að það var gerður örlítill munur, hann var ekki mikill, en það var gerður örlítill munur á lægstu launum og hærri launum í frv. sjálfu 1. júní. Það er ekki mikið að vísu, það er rétt, en þó aðeins. Það voru 10% í staðinn fyrir 8% á meðallaun og hærri launin. Varðandi það að eingöngu sé verið að ráðast á launafólkið í landinu, þá er ástæða til að vekja athygli á að launafólk í landinu, ef maður telur bændur og sjómenn með, er líklega allt að 90% af þjóðinni.  
             En ég skal hafa þetta mjög stutt, vegna þess að virðulegur forseti hefur gefið ...

Forseti var að benda hv. þm. á að hann má tala þrisvar, en varð það á að segja að hann mætti aðeins tala tvisvar og gera stutta aths. Hann hefur ótakmarkaðan tíma sem frsm.

- Ég var að undrast á þessu, en hlýddi fyrirmætum forseta að sjálfsögðu. Þar sem ég er frsm. mun ég eiga þennan rétt. Ég skal þó ekki lengja mál mitt mikið þrátt fyrir það. Ég vil benda á að það voru gerðar nokkrar hliðarráðstafanir í sambandi við þessa ákvörðun, og það er ástæða til að telja þær með og ekki er rétt að segja að það hafi enginn munur verið gerður á lægstu launum og öðrum launum. Það var gerður nokkur munur, en áreiðanlega ekki nógu mikill að dómi stjórnarandstöðunnar. Varðandi verðbólguna sem slíka verða menn að gæta að því, að verðbólga sem er yfir 100% hverfur ekki eins og dögg fyrir sólu, hún hverfur ekki á einum degi. Hún er innbyggð í kerfinu og það tekur nokkuð langan tíma að hún hverfi. Það hefur að vísu orðið mikil breyting þar sem verðbólga er nú líklega 27%, ekki 30–40 eins og hv. þm. Karl Steinar sagði. Hún er talin vera um 27% í dag samkv. bestu heimildum sem ég hef. Það er vissulega verulega mikil breyting frá því sem var í vor, gífurlega mikil breyting, og það er athyglisvert að svo virðist sem verulega mikill hluti þjóðarinnar telji nauðsynlegt að taka fast á þessum efnahags- og atvinnumálum. Það var þannig líka með fyrrv. ríkisstj., að þegar hún tók á þessum málum fékk hún mikinn hljómgrunn. Þegar hún tók ekki á þessum málum tapaði hún fylgi. Það er vegna þess að fólkið í landinu skynjaði auðvitað að ekki var hægt að halda áfram eins og ekkert hefði í skorist á s.l. vori. Það varð að taka á þessum málum og það varð að taka róttækt á þessum málum. Auðvitað má segja að það hafi verið gripið til nokkuð harkalegra aðgerða, það er út af fyrir sig rétt, en enn þá harkalegra hefði það verið að gera ekki neitt eða gera lítið því að þá hefðum við séð framan í fjöldaatvinnuleysi þegar í sumar, vegna þess að fyrirtækin gátu ekki borgað út laun, bara hreinlega ekki, mjög mörg. Varðandi að Framsfl. hafi kúgað Sjálfstfl. til að gera vonda hluti. Mér finnst stjórnarandstaðan gera allt of mikið úr því þó að laun hafi verið fryst um tiltekinn tíma með tilteknum hætti. Það hefur enginn talað um að afnema samningsrétt. Hver hefur talað um að afnema samningsrétt? Hver hefur talað um það? Það hefur aldrei verið meiningin. Það voru gerðar ákveðnar ráðstafanir í ákveðinn tíma til að forða frá öðru verra.  Varðandi vísitöluna. Hv. þm. Karl Steinar Guðnason lýsti því yfir að hann hefði viljað breytingar á vísitölunni. Hann hefði átt að duga betur 1979, hv. þm., þegar hann heyktist á að standa að nauðsynlegum breytingum um vísitölumálin í lögum um efnahagsstjórn. Hann átti að duga betur þá og hann átti að tala þá um að hann vildi breytingar á vísitölukerfinu. En það fór lítið fyrir því þá. Ég varð vottur að því og veit allt um það, þannig að það lá fyrir þá. Það var mjög hryggilegt að ekki skyldi nást samkomulag um að breyta einmitt vísitölufyrirkomulaginu í lögunum um stjórn efnahagsmála og hafði náttúrlega örlagaríkar afleiðingar fyrir framhaldið. Hv. 11. þm. Reykv. ræddi um stefnu Kvennalistans í efnahagsmálum og gerði grein fyrir fjárfestingarmálunum. Nú er það svo, að það er stefna ríkisstj. að draga verulega úr fjárfestingu og það er stefnt að því að fjárfestingarhluttallið fari niður fyrir 24% af þjóðarframleiðslu á næsta ári, en hefur verið milti 27 og 28% á undanförnum árum. Það er því stefnt að því að draga verulega úr fjárfestingu. Það mætti ræða margt um fjárfestingarmálin. Það hefur verið sagt ýmislegt og fullyrt um fjárfestingu s.l. ára. Hún hefur verið gagnrýnd og að sumu leyti með réttu. Það er stundum auðveldara að sjá hlutina eftir á og gagnrýna þá en á þeim tíma þegar ákvarðanir eru teknar. Það hefur t.d. verið talað mikið um offjárfestingu í sjávarútvegi. Ég hef bent á það áður í umr. hér að á árunum 1970–1980 var 4% jákvæður hagvöxtur að jafnaði á ári. Og ég fullyrði að verulegt af því var einmitt vegna þess að það var mikil fjárfesting í sjávarútvegi. Það var gert ráð fyrir því atveg fram undir 1980 og raunar lengur að við gætum átt von á að veiða 400–500 þús. tonn af þorski, og það var gert ráð fyrir gífurlegu magni sem væri hægt að veiða af loðnu, allt upp í 1 millj. tonna, ef ég man það rétt. Og menn gengu út frá þessum spám, þegar verið var að fjárfesta m.a. í sjávarútvegi. Nú hafa þessar spár ekki gengið eftir, því miður, í bili. Við skulum vona að það sé eingöngu í bili. Og ég er ekki farinn fyrir mína parta að samþykkja að það geti ekki orðið hagur og það mikill hagur fyrir þjóðina að eiga þann fiskiskipaflota sem hún á. Það er mikið talað um fiskiskipaflota og fjárfestingu í fiskiskipum. En það er fleira en fiskiskip sem við höfum fjárfest í á Íslandi á undanförnum árum. Það er fleira. Það hefur verið langhagkvæmast að fjárfesta í íbúðarhúsum í Reykjavík. Það hefur verið hagstæðasta fjárfestingin. Það hafa allir keppst um það. Ég er ekki farinn að sjá að slíkt skili meiri arði en fiskiskipaflotinn hefur gert og mun gera um langa framtíð, vona ég. Varðandi tillögur í launamálum, sem hv. þm. gerði einnig grein fyrir, er það stefna út af fyrir sig sem getur átt nokkurn rétt á sér. En hvað er að segja um atvinnuvegina? Hvað er að segja um tillögur í sambandi við rekstur atvinnuveganna, afkomu atvinnuveganna? Hvað um þær? Nei, þær fylgdu ekki með. Það sem ég sagði hér áður var ekki að menn hefðu ekki gert ýmsar tillögur í efnahagsmálum og atvinnumálum, en menn gerðu ekki heillegar tillögur, ekki heillegt plan. Það er það sem ég var að gagnrýna.  Varðandi heildarsvipinn á þessum aðgerðum er rétt að þær eru harkalegar. Ég held að það hafi verið nauðsyn á harkalegum aðgerðum, en deila má um hvort þær hefðu átt að vera svona eða einhvern veginn öðruvísi. T.d. má deila um hvort heppilegra hefði verið að fara hægar í sakirnar með kaupmáttinn og láta áætlun um baráttu gegn verðbólgu og viðreisn atvinnulífsins taka lengri tíma. En það eru ákaflega margir á þeirri skoðun og hún kann að vera rétt að t.d. tveggja ára áætlun í þessum efnum sé ekki raunhæf nema samkomulag takist milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins um slíka áætlun. Ef það tekst ekki hafi aðilar vinnumarkaðarins hreinlega ekki biðlund til að bíða svo langan tíma án þess að vilja nýjan samning um kaup og kjör. Ég held að ríkisstj. sé þeirrar skoðunar, og um það sé ekki ágreiningur að í framhaldinu verði lögð áhersla á að reyna að hækka lægstu launin án þess að það gangi í gegnum allt launakerfið, en það hefur verið reyndin á undanförnum árum mörgum. Samningar hafa oft byrjað á að samið hefur verið um hækkun á lægstu laununum, en hvað hefur svo gerst? Það sem hefur gerst í framhaldi af því er að þessi hækkun hefur gengið í gegnum allan launastigann. Og hvernig hafa menn svo staðið á eftir? Menn hafa staðið í nákvæmlega sömu sporum hvað snertir hlutfall láglaunafólks og þeirra sem hærri tekjur hafa. Ég vona að hægt verði að breyta hér til og að samtök launamanna verði til samvinnu um að breyta til þannig að hækkun verði á lágu laununum hvort sem hún er bein eða óbein - það skiptir ekki höfuðmáli raunverulega - án þess að sú hækkun gangi í gegnum allt kerfið. Ég held að kannske sé mesti vandinn sem fram undan er að ná samstöðu um þetta. Á sama tíma verða menn auðvitað að gera sér grein fyrir því hvað atvinnulífið í landinu þolir, undirstöðugreinarnar. Ég held að atvinnuöryggið á næstu mánuðum verði ákaflega mikið háð því að það takist að koma í veg fyrir að fyrirtæki t.d. í fiskvinnslu og sjávarútvegi stöðvist.  En ég vil að lokum, virðulegi forseti, aðeins undirstrika þetta að aðgerðirnar sem ríkisstj. hefur staðið fyrir eru fyrst og fremst til þess fallnar að styrkja atvinnulífið í landinu, treysta atvinnuna, en ég viðurkenni að þær hafa verið harkalegar.



Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að mótmæla hv. 4. þm. Austurl. mjög einarðlega. Ég tel það ekki eðlilegt að vera að ræða þetta mál hérna á þessum tíma. Þetta mál átti að ræða á þessari þjóðarsamkundu í vor og þar í felst náttúrlega einfaldlega sá skilningur minn, sem er náttúrlega ekki bara minn eigin heldur líka fleiri, að brbl. eru hlutur sem er í raun og veru gersamlega búinn að afsanna sitt gildi og sinn raunveruleika. Hv. 4. þm. Norðurl. e. segir: Það varð að gera eitthvað, það varð að taka á málunum. Mér finnst það líka hálfömurlegt að hlusta á talsmenn samvinnuhreyfingarinnar standa hérna inni í þingsölum og verja einhliða aðgerðir án samvinnu við hagsmunaaðila. Ef við rifjum aðeins upp fyrstu orð hv. flm. þá talaði hann um kosningarnar í vor og þá umr. sem þar fór fram áður en að kosningum kom og þá sagði hann reyndar alveg réttilega að Framsfl. eða hans frambjóðendur hefðu verið talsmenn ákveðinna aðgerða í efnahagsmálum að kosningum loknum. En það sem framsóknarmenn létu undir höfuð leggjast eftir að kosningum var lokið var að standa við þann hluta sinna kosningaloforða sem fólst í því að samningar færu fram milli ríkisstj. og þeirra aðila sem þetta mál varðaði, þ.e. vinnuveitenda og launþega. Í staðinn var farið út í einhliða aðgerðir á launahliðinni án þess í raun og veru að koma nokkuð við verðlagið og hvað þá heldur við þessar frægu fjárfestingar. Fjárfestingar hafa reyndar oft verið nefndar hér í dag og það hefur af hálfu talsmanns, hv. 4. þm. Vestf., verið auglýst eftir tillögum stjórnarandstöðunnar í efnahagsmálum. Auglýsingastarfsemi er reyndar orðinn mjög stór þáttur í íslensku þjóðlífi, en þetta er kannske ný leið til að hagnýta sér þær. Ég er nokkurn veginn viss um og get eiginlega fullyrt að ef stjórnarandstaðan hefði fyrir því vissu að á hennar tillögum yrði tekið mark gæti hún náttúrlega komið fram með þær hugmyndir sem hjá henni er að finna og hafa nú flestallar komið fram að einhverju leyti bæði í stjórnarmyndunarviðræðum í vor og síðan í málflutningi hérna í haust, sem gætu þar af leiðandi hugsanlega skilað okkur eitthvað lengra fram á veg í þeim vanda sem við erum staddir í í dag. Ég er þeirrar skoðunar að þessi vandi verði ekki leystur nema með mjög náinni samvinnu allra aðila á málefnalegum grundvelli. Hv. 4. þm. Austurl. talaði um það fyrst í sínum málflutningi að enginn hafi viljað bera ábyrgð á framhaldi þeirrar þróunar sem augljós var í vor. Það er alveg rétt, en enn og aftur töluðu allir um það og gerðu allir ráð fyrir að aðgerðir yrðu í raun og veru ekki hafnar fyrr en samningar milli launþega, vinnuveitenda og ríkisstj. hefðu farið fram og að allar aðgerðir yrðu í fullu samráði við hagsmunaaðila þegar að því kæmi. En einu samningarnir sem fram fóru voru stjórnarsamningarnir því að stjórnvöld þorðu ekki þá og þora ekki enn í hliðstæðar aðgerðir í fjárfestingarmálum. Hv. 4. þm. Austurl. segir að menn séu komnir í aðgerðir í fjárfestingarmálum, það sé búið að ákveða fjárfestingu sem hlutfall af þjóðarframleiðslu og það náttúrlega varpar fram þeirri spurningunni: Af hvaða þjóðarframleiðslu? Um hvaða upphæðir er verið að tala þar og er það þá í raun og veru svo óskaplega mikið breytt mynd sem við höfum þar fyrir augum? Það er mjög áberandi í málflutningi hérna núna að það er Framsókn mjög mikið atriði að afsaka aðgerðir þessa vors. Ástæða þess er sú að við erum trúlega að nálgast pólitísk vatnaskil vegna þess að við blasir að fram undan eru dökkir tímar fyrir ríkisstj. og þar af leiðandi fyrir launafólk líka. Gengisþróun hefur örugglega verið óhagstæðari en menn höfðu vonað og annar gangur efnahagslífsins líka þannig að við blasir að stjórnin hefur ekki neitt annað í pokahorninu en annaðhvort að framlengja aðgerðirnar frá því í vor, þ.e. halda áfram að skerða kaupmátt launa, í þeim yfirlýsta tilgangi að viðhalda atvinnu, að ekki komi til atvinnuleysis. Hin leiðin væri sú að þeir gætu slakað á gagnvart kaupkröfum og leyft launum að hækka. En ef það á ekki að valda verðbólgu samkv. þeim kenningum sem stjórnað er nú eftir mundi það þýða atvinnuleysi. Þeir tímar sem fram undan eru eru náttúrlega fyrst og fremst dökkir vegna þess að hér er rétt einu sinni enn á ferðinni sú gamla grýla að krukka eingöngu í kaupið, að vísu með öðrum hætti heldur en áður. En samt sem áður er aðgerðin í eðli sínu ekkert annað en það sem við höfum lifað við þó nokkuð langan tíma. Og ástæðan fyrir því er náttúrlega sú að það er einfaldlega ekki samstaða um neinar aðrar aðgerðir innan þessarar ríkisstj. Og meðan ekki er neitt annað gert en stýra verðbólgu og efnahagslífi með því að stýra kaupgjaldi næst ekkert varanlegt ástand, þá er ástandið sem við búum við áframhaldandi óöryggi. Fjárfestingar títtnefndar eru náttúrlega í sjálfu sér ekkert annað en laun annars vegar og gjaldeyrir hins vegar. Meðan þessar fjárfestingar skila ekki arði, þ.e. meðan þær ekki skila í raun og veru gjaldeyrinum til baka sem í þær var eytt, er ekki von til að ástandið batni. Það verður að krukka í gjaldeyrishlið þessara fjárfestinga. Ríkið getur náttúrlega dregið saman þar sem það er sjálft viðriðið fjárfestingar með þeim hætti að sá afli sem á land kemur nýtist betur en ella, sá gjaldeyrir sem fyrir hann fæst fari ekki til að framleiða eitthvað sem engu skilar af sér. Reikningsdæmið þarna er afskaplega einfalt í sjálfu sér. Eitt tonn af afla upp úr sjó, ca. 10 þús. tonn, tvöfaldast í vinnslu og síðan má fara að margfalda það og skoða þær fjárfestingar sem til umr. eru. Við erum að tala um 200 þús. tonn af þorski á næsta ári. Nú stendur til að virkja Blöndu. Að vísu er sú fjárfesting náttúrlega ekki öll á einu ári, en Blönduvirkjun eins og kostnaðaráætlun liggur fyrir er 300 þús. tonn af þorski upp úr sjó þannig að aðgerðir á þessum sviðum hafa gífurlega mikil áhrif á nýtingu okkar fjármuna. Ég veit ekki hvort ég á að vera að hafa þetta lengra. Þetta er orðið svoddan stagl allt saman. Ég veit ekki hvort mér leyfist að vera hér léttlyndur. Einhvern veginn flaug mér í hug eitthvað á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: Framsókn þreytir þingliðið því sannfæringin rénar, falin í sorta frón og mið og framtíðarhorfur klénar.



Virðulegi forseti. Hér er, eins og fram hefur komið, um ákaflega stórt mál að ræða og það er búið að ræða það altítarlega, að vísu misjafnlega málefnalega eins og hér hefur verið getið um. Ég ætla ekki að fara að lengja þessa umr. mikið, en kem hingað upp fyrst og fremst út af allfurðulegri ræðu sem hv. 3. þm. Vesturl. Valdimar Indriðason flutti fyrr í dag. Ég var ákaflega undrandi þegar ég sat undir ræðu hans, en svo rann allt í einu upp fyrir mér ljós. Það var þannig, að ég var á ferð í bílnum mínum norður í land á föstudaginn var og þá heyrði ég það í útvarpinu, að Rás 2 næði ekki upp á Akranes. Mér flaug það í hug undir þessari ræðu að það væri þannig með fleiri fjölmiðla, að þeir ættu erfiða leið til þeirra Akurnesinga. Mér fannst það koma berlega fram í ræðu hv. 3. þm. Vesturt. að hann væri heldur illa upplýstur. Þess vegna finnst mér ánægjulegt að fá tækifæri til að upplýsa hann lítillega. Hv. 4. þm. Austurl. gerði það að verulegu máli í sinni varnarræðu fyrr í dag fyrir þessu launamálafrv. að þorskafli yrði verulega miklu minni á þessu ári en ráð hefur verið fyrir gert. Nú erum við að ræða hérna frv. til staðfestingar á brbl. sem sett voru í vor. Er þessi aths. hans heldur vafasöm, vegna þess að ég held að það hafi ekki verið séð fyrir í vor hver þorskaflinn yrði í ár. Hins vegar eru staðreyndir núna, að þorskaflinn er verulega minni en ráð var fyrir gert í upphafi árs. Í þessu sambandi benti ég á að annar afli hefði aukist verulega og það var það sem hv. 3. þm. Vesturl. kom sérlega á óvart. Ég vil aðeins fá að rifja þetta upp. Ég nefndi t.d. með síldarafla, að hann hefði aukist nokkuð. Að vísu hefur síldaraflinn ekki aukist mikið, en hann hefur þó aukist lítillega. Síðan nefndi ég hörpudisksaflann. Hann hefur líka aukist nokkuð, en kannske ekki svo mjög mikið. Hins vegar hefur orðið gífurleg verðhækkun á hörpudiski og nú síðast í haust um 30% verðhækkun. Hins vegar hefur rækjuafli, sem ég nefndi líka, stóraukist á þessu ári og ekki bara að magni til, heldur hefur hann líka stóraukist að verðmæti. Það hefur stórhækkað það verð sem við fáum fyrir rækjuna. Mér er sagt að þetta aukna verðmæti rækjuaflans slagi hátt upp í að vega á móti helmingi samdráttarins í þorskaflanum. Síðan benti ég líka á loðnuveiðar, en þær hafa algerlega komið til viðbótar öðrum afla í ár, hafa ekki verið stundaðar hérna undanfarin ár. Það er vissulega nýjung. Til viðbótar má nefna þarna nokkuð sem ég nefndi ekki í ræðu minni fyrr í dag. Þar má t.d. fyrst nefna stórhækkun á verði lýsis og mjöls núna í haust. Þá má geta þess að skreiðarsalan hefur farið í gang aftur eftir verulegt hlé. Í hádeginu í dag var einnig greint frá því í fréttum að búið væri að gera stóran samning við Rússa um sölu á þeim afurðum sem fyrst og fremst hefur gengið erfiðlega að selja. Það var greint frá þessu í hádeginu í dag. Þessi aukning afla og aflaverðmætis dregur verulega upp í minnkun þorskaflans. Hún kemur ekki alveg á móti, enda hef ég aldrei sagt það, en hjálpar mikið til að auka þjóðartekjurnar. Mér þykir vænt um að hafa fengið tækifæri til að upplýsa hv. 3. þm. Vesturl. um þetta

Ég þakka.



Virðulegi forseti. Tilefni þess að ég kem hér upp er það, að hér kom maður áðan og þóttist vita allt um allt og mínar innstu hugrenningar einnig. Hann ræddi um árið 1979 þegar tekist var á um efnahagsmálin eins og oft áður. Ég vil upplýsa hann um að ég hef sömu skoðun á vísitölumálum nú og þá. Ég tel að það þurfi að koma vísitölu þannig fyrir að óvandaðir stjórnmálamenn geti ekki ráðskast með hana hvenær og hvernig sem þeir vilja. Og ég tel að það eitt að krukka í vísitöluna lækni engan vanda. Ég spyr: Hvað hefur vísitölukrukkið á undanförnum árum leyst? Hvað leystu 7% 1981? Hvað leystu hinar skerðingarnar? Þær leystu ekki neitt. Vandinn hélt áfram og verðbólgan óx. Við Alþfl.-menn gerðum vorið 1979 tillögur í efnahagsmálum um gerbreytta efnahagsstefnu. Við lögðum á það þunga áherslu að tekið yrði á vandanum öllum. Við fengum ekki stuðning Framsfl. við þær tillögur og ekki Alþb. heldur, því miður. Þá væri öðruvísi um að horfast í efnahagsmálum í dag ef Framsfl. hefði ekki talið sig fyrst og fremst þurfa að gæta að völdum sínum í stað þess að koma til samstarfs við okkur Alþfl.-menn um að bæta úr í efnahagsmálum. Ég tel að það sé einn höfuðvandi efnahagslífsins í dag að Framsfl. skuli yfirleitt koma nálægt þeim. Það er sú fylking sem hefur komið þessu öllu í kaldakol og heldur því væntanlega áfram ef svo fer sem horfir. Afnám vísitölunnar leysir ekki neitt. Það á hv. 4. þm. Austurl. eftir að sjá. Það eitt að ráðast á launþegasamtökin og þá sem minnst mega sín í þjóðfélaginu leysir ekki neitt. Það mun þegar til lengdar lætur auka vandann og gera allt erfiðara, vegna þess að þær aðferðir sem nú er beitt eru gerðar án samráðs við einn eða neinn. Það er notað grimmdarlegt einræði í þessum efnum, hlustað á það eitt að taka af launþegum án tillits til þess hvort þeir geti lifað af launum sínum eða ekki.



Virðulegi forseti. Hv. þm. Karl Steinar er ekki minnisgóður maður. Hvað gerðist árin 1959–1964? Þá var Alþfl. í ríkisstjórn allan tímann og hvað gerðist í vísitölumálunum á þessum árum? Vísitalan var afnumin allan tímann, í fimm ár. Ég held því að hann verði að hafa það í huga þegar hann ræðir þessi mál og ræðir um afstöðu Alþfl. Þegar Alþfl. var við völd, eins og var á þessum árum, taldi hann nauðsynlegt að afnema vísitölu með öllu í fimm ár.