Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EmJ) : Tekið er fyrir eina málið á dagskránni, almennar stjórnmálaumræður, framhaldsumræður, útvarpsumræður. Þessar umræður í kvöld fara þannig fram, að þrjár umferðir verða. Sú fyrsta 20 mínútur á flokk, önnur 15 og þriðja 15. Röð flokkanna er þannig, að fyrst tala fulltrúar Alþb., síðan Sjálfstfl., þá Alþfl. og loks Framsfl. Ræðumenn af hálfu Alþb. verða Karl Guðjónsson, Hannibal Valdimarsson og Lúðvík Jósefsson. Af hálfu Sjálfstfl. Jón Pálmason, Ingólfur Jónsson og Gunnar Thoroddsen. Af hálfu Alþfl. Pétur Pétursson, Benedikt Gröndal og Emil Jónsson. Af hálfu Framsfl. Eysteinn Jónsson og Karl Kristjánsson. Hefst þá umræðan, og tekur fyrstur til máls af hálfu Alþb. hv. 2. landsk. þm., Karl Guðjónsson.



Herra forseti, góðir áheyrendur. Í þeim eldhúsdagsumræðum, sem hér standa yfir, hefur mjög verið til þess reynt af andstæðingum ríkisstj. að telja stjórnina fjandsamlega verkalýðssamtökunum og vinnandi fólki yfirleitt. Þetta er raunar alger firra. Þótt skiptar séu skoðanir manna á hinum nýju lögum um útflutningssjóð, svo í verkalýðshreyfingunni sem annars staðar, þá fer það ekki á milli mála, að fjölmargir eru þeir þættir í lagasetningu á tímabili núverandi ríkisstj., sem settir hafa verið beint eftir óskum verkalýðssamtakanna eða þeim til hagræðis, og gegnir þar sannarlega öðru máli, en um vinnubrögð þau og afstöðu alla í verkalýðsmálum, sem uppi var í tíð þeirra ríkisstj., sem íhaldið réð mestu í. Þá var það segin saga, að allt stjórnarkerfið sneri broddum að öllum óskum og tilmælum ættuðum frá samtökum hins vinnandi fólks. Það eitt, sem verkalýðshreyfingin fékk einhverja áheyrn með á þingi, voru þau atriði, sem hún hafði áður knúið fram í samningum við atvinnurekendur og þá jafnan eftir harða verkfallsbaráttu, en án slíkra átaka komust verkalýðssamtökin nær aldrei í kallfæri við stjórnarvöld landsins á velmektardögum þess sama íhalds, sem þykist svo mjög bera hag vinnustéttanna fyrir brjósti. Þótt ekki verði hér rakin öll þau mál, sem sanna það, að núverandi stjórnarvöld líti öðrum og vinsamlegri augum á verkalýðssamtökin og þjóðfélagslegt gildi þeirra, en fyrri stjórnir hafa gert, má samt nefna til nokkra slíka þætti. Skal þá fyrst talið, að með lögum var ákveðið á síðasta þingi að lengja orlof verkamanna úr tveimur í þrjár vikur, þ. e. að hækka orlofsgreiðslur samkvæmt orlofslögum úr 4% í 6% af kaupi. Með þessari ráðstöfun þrefaldaðist raunar orlofsréttur þeirra hlutarsjómanna, sem áður höfðu aðeins 2% orlofsrétt, en svo var um alla bátasjómenn ráðna eftir Faxaflóakjörum, því að með lögum þessum fengu allir hlutarsjómenn viðurkenndan fullan orlofsrétt eða 6% af hlutarupphæð. Sá álitlegi tryggingasjóður, sem verkalýðsfélögin nú eiga, þar sem eru atvinnuleysistryggingarnar, var upphaflega aðeins að litlu leyti undir stjórn verkalýðshreyfingarinnar sjálfrar. Að tilhlutan ríkisstj. hafa áhrif verkalýðshreyfingarinnar á stjórn atvinnuleysistryggingasjóðsins nú verið aukin, og verður það væntanlega verkalýðshreyfingunni mikils virði, þegar sjóðurinn tekur upp almennari lánastarfsemi, en nú er. En það er líklegt að hann geri, eftir að hann hefur eignazt 100 millj. kr. í höfuðstól, en vonir standa til, að því marki verði náð á yfirstandandi ári. Þess má raunar geta sérstaklega í sambandi við atvinnuleysistryggingarnar, að þær eru ávöxtur af stóra verkfallinu 1955, því hinu sama sem íhaldið hefur löngum kallað landráðastarfsemi. Nú er raunar viðurkennt af öllum, að starfsemi trygginga þessara sé einhver heilladrýgsti og skynsamlegasti almenni sparnaðurinn, sem í landinu tíðkast á þessum dögum. Varðandi skattalögin hefur sjómönnum verið sýnd veruleg tilhliðrun frá skattgreiðslum, svo sem alkunnugt er, og nú hefur einnig verið samþykkt skattniðurfelling á lágtekjufólki. Hvort tveggja þetta horfir til stórra bóta. Get ég þó ekki skilizt svo við það mál, um leið og ég fagna því, sem vel hefur miðað í þessum efnum, að ég ekki lýsi óánægju minni með það, að enn liggur eftir að leiðrétta skatt þess fólks, sem við framleiðslustörfin í verstöðvum landsins leggur nótt með degi, helga sem rúmhelga daga, til að bjarga framleiðslunni frá skemmdum og vinnur í aflahrotum langt umfram óskir sínar. En frv., sem ég flutti um þetta efni ásamt Gunnari Jóhannssyni, hv. 6. landsk. þm., féll hér á þingi nú í síðasta mánuði fyrir sameiginlegri andstöðu allra flokka annarra en Alþb. Um tvenn síðustu áramót hefur ríkisstj. beinlínis samið svo um rekstrargrundvöll útvegsins við útvegsmenn og fiskverkendur, að áskildar voru lágmarkskjarabætur fyrir sjómenn. Um áramótin 1956–57 var kjarabót þessi metin allt að 12%, en var nokkuð misjöfn eftir því, hvers konar kjarasamninga viðkomandi félög höfðu áður við sína atvinnurekendur. Á svipaðan hátt varð árangur sjómannaráðstefnu Alþýðusambandsins á s. l. vetri og samningsgrundvöllur sá, sem þar var lagður, verulegur ávinningur fyrir alla fiskimannastéttina. Þar var lágmarkskauptrygging á vetrarvertíð t. d. stórlega hækkuð, og fiskverð til sjómanna hækkaði um 10 aura hvert kg. Þá voru á því þingi, sem nú er að ljúka störfum, samþykkt sérstök lög um réttindi tímakaupsmanna, og eru þau fram borin og samþykkt eftir sérstakri ósk Alþýðusambandsins. Í þeim felst það nýmæli, að tímakaupsmanni, sem vinnur að staðaldri hjá sama atvinnurekanda, verður ekki sagt upp fyrirvaralaust. Slíkum launþega er áskilinn mánaðar uppsagnarfrestur, og einnig er honum ákveðinn fullur launaréttur í sjúkdóms- og slysatilfellum allt að hálfum mánuði í hvert sinn. Að lokum skal þess getið, að í gær voru samþykkt hér á Alþingi lög um lífeyrissjóð togarasjómanna. Ekki efa ég, að þau lög eru vísir að almennum lífeyrissjóði íslenzkra fiskimanna. Þau lög færa togarasjómönnum 4% beina kjarabót auk þeirrar tryggingar, sem í því felst að vera sjóðfélagi í slíkum sjóði. Lögin hafa líka þann kost að rýra í engu þann bótarétt almannatrygginganna hjá viðkomandi mönnum og máske það, sem bezt er, að ríkið kaupir gömlum togarasjómönnum bótarétt þegar í stað. Þetta hið síðast talda mál og raunar hvert um sig af þeim hinum, sem nefnd hafa verið, eru svo mikilvæg og þess eðlis, að oft sinnis hefðu hlotizt stórátök af því að koma þeim fram. Nú hafa þau unnizt með öðrum og friðsamlegri hætti. En það er engin ástæða til þess að vanmeta ávinning verkalýðshreyfingarinnar, þann sem fengizt hefur með framgangi þeirra, þótt ekki hafi átökin, sem til sigursins leiddu, verið verkfallsbarátta. Íhaldið hefði auðvitað stigið ofan á hvert einasta þessara mála, ef það hefði mátt eiga þess kost, þótt ekki hafi það beitt sér nema gegn sumum þeirra, þegar það sá sig ekki geta ráðið úrslitum þeirra hvort eð var. Eða hvenær hefur nokkur stjórn íhaldsins fært í lög nokkra þá hluti, sem sambærilegir gætu talizt við þá upptalningu mála, sem ég hef hér gert? Aldrei. Og af hverju ekki? Af því að eðli þess er ekki að vinna með verkalýðshreyfingunni, heldur á móti henni, og það gerir það líka ævinlega, þegar það ræður, þótt það bregði fyrir sig fagurgala og samhyggjutón framan í launþegasamtökin, þegar það er komið í stjórnarandstöðu. Í umr. hér í gærkvöld voru það efnahagsmál íslenzka þjóðarbúsins, sem flest orð féllu um. Þar er líka vissulega um mál að ræða, sem þörf er á að gefa fullan gaum. Ræða formanns Sjálfstfl., sem að formi til átti að mestu að snúast um þetta efni, var dálítið einstætt innlegg í málið. Uppistaðan var mikill og ferlegur bölsöngur um alla skatta, allar niðurgreiðslur og alla gengislækkun og afneitun Sjálfstfl. á öllu þessu. Þeir, sem horfðu á ræðumanninn hér í pontunni, gátu líka glöggt séð, að þessi ræða kostaði hann mikil átök og svitalæki, og það þarf heldur engan að undra, sem minnist þess, að enn eru ekki liðin full 2 ár, síðan formaður íhaldsins vék úr ríkisstj., þar sem hann hafði á hendi forustuhlutverk einmitt í því að koma fram löggjöf um allt það, sem hann fordæmir nú með miklum belgingi, - belgingi, sem aðeins er notaður þar, sem rök þrýtur. Í stjórnartíð Ólafs Thors fór þjóðin sannarlega ekki á mis við skattahækkanir, niðurgreiðslur eða gengislækkanir. Ívaf ræðunnar voru hreinar og ómengaðar furðusögur þvert ofan í allar staðreyndir, eins og t. d, sagan um það, að ráðherrar Alþb. hefðu svarið að verja hérvist hins erlenda hers. Og þá má teljast þröngt í búi um hin betri málefni hjá hinum stærsta stjórnmálaflokki á Íslandi, þegar svo fráleitar fullyrðingar gegn betri vitund ræðumanns jafnt sem allra manna vitorði þykja frambærilegar sem rök Sjálfstfl. í almennum stjórnmálaumræðum á Alþingi í áheyrn alþjóðar. Eitt og raunar aðeins eitt í ræðu formanns Sjálfstfl. vil ég taka undir, og það er það atriði, sem hann sagði af nokkurri hógværð, að aukin útflutningsframleiðsla væri bezta efnahagsúrræðið. Það hefði verið mikil gæfa fyrir íslenzku þjóðina, ef hv. þm. G-K. hefði verið búinn að uppgötva þetta, meðan hann enn var ráðherra útvegsmálanna. Þá hefði hann ekki trassað það í 8 ár að gera ráðstafanir til þess að viðhalda togaraflotanum. Þá hefði hann reynt að afstýra því, sem var einkenni á útvegsmálastjórn hans, að fiskiflotinn lá oftast bundinn svo sem einn mánuð í upphafi hvers árs, af því að þjóðfélagið hafði ekki eftirlátið atvinnugrein þessari neinn rekstrargrundvöll og illmögulegt reyndist oft fyrir samtök útvegsmanna að ná tali af ráðherranum um útvegsmálin. Það hefði ekki heldur til þess komið, að togarar, sem ríkisvaldið hafði ráðstöfunarrétt á, lægju svo að árum skipti ónotaðir í argasta reiðuleysi, meðan ráðuneytið hugsaði sig um, hverjum umsækjanda skyldi gert skipið falt, ef formaður Sjálfstfl., sem lét þetta ske hvað eftir annað í stjórnartíð sinni, hefði þá verið búinn að uppgötva það, sem hann nú sagði og ég vil taka undir, að aukin útflutningsframleiðsla sé bezta efnahagsúrræðið. Ef þm. G-K. hefði uppgötvað þessi sannindi fyrr og hagað sér í samræmi við þau, er ekkert líklegra, en hin svonefndu bjargráð, sem hann átelur óvægilega, hefðu verið alls óþörf. En þar með ber honum líka að viðurkenna, að þeir, sem undan þeim kvarta sérstaklega, eiga ekki síður sökótt við seinþroska fyrrverandi sjútvmrh., Ólafs Thors, en núverandi ríkisstj. Tillöguleysi Sjálfstfl. í efnahagsmálunum er löngu frægt orðið að endemum. Sami flokkurinn sem taldi það óalandi og óferjandi, meðan hann fór með stjórn, að stjórnarandstöðuflokkur komu ekki fram með till, í slíkum málum, svo sem hent mun hafa einhverja stjórnarandstöðuflokka við afgreiðslu „Ólafs-bjargráðanna“ í ársbyrjun 1956, bjargráðanna frægu, sem ekki entust í ársfjórðung, - hann stendur nú sjálfur tillögu- og úrræðalaus eða a. m. k. ekki með burðugri till. en svo, að hann kýs heldur að geyma þær á sínum kistubotni, en að sýna alþjóð svipmótið á þeim, og það kann vel að vera, að þetta sé þrátt fyrir allt hyggilegast, þótt ekki sé það hetjulegt. Það er því alveg ljóst, að til þess að fá raunhæfa mynd af efnahagsástandi íslenzku þjóðarinnar, veilum þess og möguleikum, er harla lítinn fróðleik að sækja í belgingsræður Sjálfstæðismanna. Þær eru líka til annars ætlaðar, en útskýringa á málum. Lengst fram eftir öldum varð íslenzka þjóðin að búa við illan kost. Hér beindist barátta hversdagsins ekki að því að koma upp þægilegu húsi, stórri hlöðu eða vönduðum fiskibát fram til okkar aldar og fram eftir henni, heldur einfaldlega að því einu að bægja sultinum, horfelli fólks og fénaðar, frá dyrum dag frá degi. Það er skiljanlegt, að þjóð, sem skyndilega fær upp í hendur allt aðra og betri möguleika, en hún eygði um aldir, eigi í nokkrum erfiðleikum með að skynja sín takmörk, svo nauðsynlegt sem það þó er. Það er óneitanlega mikill ljómi og glæsileiki yfir byggingarstarfsemi okkar, rafvæðingunni og fjölmörgum öðrum framkvæmdum síðari ára, þegar litið er á framkvæmdirnar sjálfar einar saman. En glæsileikinn er því miður ekki eins sindrandi og ljóminn ekki eins skær, ef litið er á öll fylgiskjöl málsins. Það er sem sagt staðreynd, að alltaf síðan stríðinu lauk höfum við eytt meira fé, en árlegar tekjur þjóðarinnar hrukku fyrir. Fyrst eyddum víð innstæðum þeim, sem okkur sköpuðust erlendis á stríðsárunum, þegar viðskiptaþjóðir okkar gátu ekki látið okkur í té nema hluta af því vörumagni, sem við nú teljum sjálfsagt að verða okkur úti um erlendis frá. Verulegum hluta af innstæðunum vörðum við til hinna nytsömustu hluta, svo sem endurnýjunar togaraflotans, og er sú ráðstöfun eitt helzta bjargræði þjóðarinnar í dag. Ólafur Thors hefur sem sagt ekki alltaf verið eins slæmur ráðherra og hann reyndist, eftir að nýsköpunarstjórnin féll. En hann þarf góðra manna handleiðslu, og hana vantar hann. En stórum hluta innstæðnanna var eytt, án þess að það undirbyggði blómlegan efnahag svo sem skyldi. Þegar innstæðurnar þrutu, fóru okkur að berast erlendar gjafir, og stóð svo um nokkurra ára skeið. Þá var m. a. Hæringur keyptur. Og þeim fjármunum var öllum eytt auk tilfallandi þjóðartekna, og að loknu tímabili Marshallgjafanna var enn ekki hægt að eyða meiru, en tekjur hrukku fyrir, og var nú tekið að safna erlendum skuldum. Stundum er auðvitað hagkvæmt að taka lán, og sumt af þeim lánum, sem tekin hafa verið, mun koma þjóðinni í góðar þarfir, áður en langt um líður, í auknum framleiðslumöguleikum. En það er alveg tilgangslaust að loka augunum fyrir þeirri staðreynd, að nú á annan tug ára hefur eyðsla Íslendinga alltaf verið meiri, en tekjur þjóðarinnar hrukku fyrir, og þessi staðreynd er sú blika á himni íslenzks efnahagslífs, sem öðru hverju hefur viðrað illa úr, og það getur enginn verið óhultur fyrir hretum hennar, meðan hún ekki hverfur. En með hverjum hætti getur þá breyting orðið hér á? Það er aðeins um tvo möguleika að ræða: Útflutningsframleiðslan verður að aukast eða innflutningurinn að minnka, nema hvort tveggja komi til. Lítum á síðari möguleikann, minnkaðan innflutning. Talið er, að innflutningurinn skiptist nokkurn veginn til þriðjunga í neyzluvörur, rekstrarvörur og fjárfestingarvörur. Samdráttur í neyzluvöruinnflutningi er tæpast hugsanlegur að neinu ráði, nema hann hafi í för með sér einhverja lífskjaraskerðingu, og því er hann mjög óæskilegur. Minnkandi rekstrarvöruinnflutningur er aðeins hugsanlegur án þess að valda framleiðslutapi með því t. d., að stuðlað sé að betri nýtingu véla og að innlendir möguleikar séu frekar notaðir, þegar því verður við komið, en kaup séu gerð erlendis, t. d. þegar valið er á milli fóðurbætiskaupa og öflunar innlends fóðurs, en að þessu er rekstrarvöruálaginu, sem ákveðið er í lögunum um útflutningssjóð, ætlað að miða. Þó er vart hægt að binda stórar vonir við, að þarna verði um mikinn gjaldeyrissparnað að ræða. Um fjárfestingarvörurnar má segja, að þar sé hugsanlegt að létta eitthvað á, því að bæði er, að vafasamt má teljast, að jafnörar fjárfestingarframkvæmdir og verið hafa séu framkvæmanlegar á næstu árum, og eins hitt, að um þessar mundir er hér að taka til starfa innanlands sementsverksmiðja, sem létta mun nokkuð á byggingarvöruinnflutningnum. Á hinn bóginn á það við um alla þessa liði, að Íslendingum fer ört fjölgandi, og er það eðlilegt, að þarfir aukist til innflutningsins sem því svarar. Það horfir því ekki til þeirrar áttar, að góður kostur geti talizt að minnka innflutning til muna á næstu árum. Eini eðlilegi og tiltækilegi kosturinn er því að auka framleiðsluna stórlega, og á meðan það ekki tekst, er allt okkar efnahagskerfi ótryggt og lífskjaraskerðing yfirvofandi. Það er auðvitað hæg leið, sem ýmsir andstæðingar ríkisstj, hafa valið sér, að hafa í tíma og ótíma þau ummæli uppi um allar verðbreytingar, hvernig sem þær annars kunna að vera ættaðar, að hækkunin sé gjöf frá ríkisstj. En þetta er mikill síður, sérstaklega kaupsýslulýðsins hér í höfuðstaðnum, þess sem íhaldinu fylgir að málum. Mættu slíkir þó vel hafa í hyggju, að verðbólgan stafar af því, að of fáir framleiða útflutningsvörur, en of margir hafa valið sér hitt hlutskiptið, að reyna að hagnast á að reyna að selja fólki varning, keyptan fyrir þann gjaldeyri, sem aðrir framleiddu. Í ársbyrjun 1957 var útflutningssjóði komið fót með lagasetningu. Þá var reynt að forða framleiðsluatvinnuvegunum frá þeirri algeru stöðvun, sem þröngsýni og sérgæzka íhaldsforkólfanna í fyrri ríkisstj. hafði leitt þá í. Þrátt fyrir allmikla tekjuþörf var þá farin leið, sem verkaði aðeins að litlu leyti á hið almenna verðlag í landinu, svonefnd verðstöðvunarleið. Íhaldið spyrnti gegn þeim ráðstöfunum, taldi þeim allt til foráttu og gerði enga till. þá fremur en nú frá eigin brjósti. Það viðurkenndi tekjuþörfina, en hafði enga till. uppi um tekjuöflun. Það valdi sér það eitt hlutskipti þá sem og nú að hrópa vammir og skammir að andstæðingum sínum af fullkomnu ábyrgðarleysi. Síðan kom á daginn, að áhrif þeirra aðgerða á verðlagið í landinu voru öllu minni, en íhaldið hafði viljað vera láta. En íhaldið var ákveðið í því að láta ekki sinn hlut eftir liggja í því að skapa það öngþveiti, sem það óskaði eftir. Því tókst t. d. með áhrifum sínum í stéttasamtökum hátekjumanna að stöðva allar samgöngur íslenzkra farartækja við útlönd um alllangt skeið. Auk þessa fékk íhaldið alvarlegan aflabrest að bandamanni veturinn 1957. Truflunarstarfsemi íhaldsins og aflatregðan urðu svo til þess, að skarð var fyrir skildi og tekjur ríkissjóðs og útflutningssjóðs reyndust ónógar, og því skapaðist enn þörf fyrir nýja tekjuöflun. Ný lög fyrir útflutningssjóð hafa verið afgreidd hér á þingi, svo sem alkunnugt er. Sú lagasetning er að sjálfsögðu hreint ekki yfir gagnrýni hafin. Mun ég þó ekki rekja það mál í einstökum liðum, svo mikið sem þegar hefur verið um það sagt í þessum umræðum. Það er þó vert að undirstrika, að sú leið, sem þar er farin, er samkomulagsleið þeirra aðila, sem annars vegar töldu, að halda ætti áfram eftir stöðvunarleið, svo sem Alþb. gerði, og hinna, sem töldu gengisbreytingu réttari leið. Þótt íhaldið verjist þess nú sem fyrr að sýna, hverjar till. þess eru, af því að það treystir ekki á lýðhylli sinna tillagna, þá er það á flestra vitorði, að íhaldið aðhyllist gengisfellingu, sem mundi nema eitthvað á annað hundrað prósent verðhækkun á erlendum gjaldeyri. Hin nýju lög um útflutningssjóð verka óumdeilanlega til allmikillar verðhækkunar. En þegar blaðakostur íhaldsins vandlætist af því tilefni, að þessi eða hin vörutegundin hækki um svo og svo mörg prósent, þá væri ekki alls ófróðlegt fyrir lesendurna að hugsa sér íhaldsráðin til samanburðar, ráðin, sem sá stóri og gunnreifi flokkur þorði ekki að sýna. En að því er almennar vörur varðar yrðu íhaldsráðstafanirnar í öllum tilfellum margfalt alvarlegri verðhækkanir. Þótt vandlæting íhaldsins vegna verðhækkana þeirra, sem fyrir dyrum standa, sé yfirdrepsskapur og hræsnin ein saman, er raunar ekki þar með sagt, að ráðstafanir þessar séu góðar og æskilegar, öðru nær. Ekki getur heldur talizt, að þær séu nein endanleg lausn vandamálsins. Eins og þegar hefur verið bent á, verður engin viðhlítandi lausn fengin á okkar efnahagsvandamálum önnur, en framleiðsluaukning. En af þessu leiðir, að þegar halda skal dómþing yfir ríkisstj. og meta frammistöðu hennar í efnahagsmálum, þá ber öllu öðru fremur að meta hana eftir því, hvort hún hefur stuðlað að aukinni útflutningsframleiðslu eða ekki. Þótt mér finnist, að núverandi ríkisstj. hefði mátt sýna meiri röggsemi og viðbragðsflýti í því að hrinda í framkvæmd smíði á þeim stóru togurum, sem hún undirbýr, þá ber að viðurkenna og meta að verðleikum framkvæmdir hennar í útvegun annarra fiskiskipa. Þess mun nú t. d. skammt að bíða, að til landsins taki að sigla 250 lesta fiskibátar, 12 talsins, og þeir eiga vafalaust eftir að færa björg í bú. Rekstur fiskiskipaflotans hefur stjórnin undirbyggt svo vel, að til engra framleiðslustöðvana hefur komið í hennar tíð. Og öllum ber saman um, að útgerðarrekstur hafi ekki um langt skeið verið eins blómlegur og nú, enda þátttakan í útgerð sívaxandi og meiri nú, en nokkru sinni áður, öfugt við það, sem raun var á í tíð fyrrverandi stjórnar, þegar öll útgerð koðnaði og dróst saman og arðsvon var nær eingöngu bundin við verzlun, helzt brask og spákaupmennsku, sem raunar eru leiðarstjörnuhugsjónir Sjálfstfl., svo að ekki var nema eðlilegt þó að, að þeim væri hlúð. Þótt stöðugt verðlag sé óneitanlega ákjósanlegra, en tíðar verðhækkanir, hvort heldur á kornvöru, kaffi, bifreiðum eða benzíni, þá er þó ekkert af þessu eins alvarlegur hlutur að horfast í augu við og sú aflarýrnun, sem greinilega hefur orðið á fiskimiðum okkar á undanförnum árum. Minnkandi fiskafli er ískyggilegasta efnahagsfyrirbærið, sem við eigum nú við að etja. Heildaraflamagn okkar hin síðustu ár hefur að mestu staðið í stað þrátt fyrir aukna veiðarfæranotkun, lengdan vinnudag bátasjómanna, fullkomnari veiðitækni og sókn á fjarlægari mið en áður. Þetta þýðir, að afli á hvert línubjóð eða í hvert net fer minnkandi. Það er von til, að síðasta vertíð sé hér undantekning, en ekki er það að fullu vitað enn þá. En ekki breytir það heildarsvip málsins. Svo sem oft hefur lýst verið, þá er sjávaraflinn okkar eini stóri gjaldeyrisstofn, og á honum verða lífskjör okkar að langmestu leyti að byggjast. Ef við ættum einskis annars kost en að horfa á ofveiðina yrja mið okkar upp og aflamagnið minnka, svo sem líkast er að verða mundi, ef ekki væri að gert, þá væri allt annað en bjart, að líta til framtíðarinnar. En sem betur fer, er hér góður möguleiki eftir. Þótt okkar útgerð hafi vaxið á síðustu árum, erum við Íslendingar enn ekki orðnir hálfdrættingar við aðrar þjóðir á okkar miðum. Íslandsmið eru sem sagt ekki nema að litlu leyti viðurkennd séreign okkar þjóðar, enda eru þau sótt og nytjuð af erlendum aðilum, meira en af okkur sjálfum. Fullvíst má því telja, að miklir möguleikar skapist til að binda endi á ofveiðina með því, að við tökum okkur einkarétt til að veiða á stærra svæði á miðum okkar, en við nú höfum. Það er þess vegna grundvöllur allra efnahagsmála á okkar landi, að íslenzk fiskveiðilandhelgi verði stækkuð. Ákvörðun um stækkun landhelginnar í 12 mílur, undanþágulaust að því er erlend skip varðar, er því langsamlega mikilvægasta efnahagsráðstöfunin, sem þessi ríkisstj. hefur gert. Sumar erlendar þjóðir hafa látið í það skína, að þær muni ekki láta okkur haldast það uppi, að framkvæma hina ákveðnu landhelgisstækkun, nema þær fái ákveðin réttindi innan hennar. Við höfum fyrr heyrt slíka hótun, og við höfum staðið af okkur viðskiptastyrjöld við Breta vegna landhelgismálsins áður. Þeir gátu þá ekki bakað okkur teljandi tjón, og þeir standa í engu betur að vígi nú, ef íslenzka þjóðin er sameinuð í að sækja rétt sinn. Hitt er annað mál, að illu heilli er þjóð okkar flækt í bandalag hernaðarþjóða, Atlantshafsbandalagið. Þar höfum við stofnað til samstöðu með þeim þjóðum, sem minnstan skilning virðast hafa á gildi fiskveiða okkar eða almennum efnahagsþörfum. Máske er það tillitssemi við slíka aðila, sem felst í flutningi þeirrar yfirlýsingar, sem formaður Sjálfstfl. gaf hér í umræðunum í gær, að hann vildi enga aðild eiga að landhelgismálinu. Og e. t. v. eru vífilengjur hæstv. utanrrh. í ræðu hér í gær um, að tíminn til viðræðna við Atlantshafsbandalagið hefði verið of naumur og að samkomulagið um málið hér heima sé kannske ekki endanlegt, af sömu rótum runnar. Það er því rétt að spyrja báða þessa aðila um það, hvort þeir séu enn að hugleiða það sem möguleika að leyfa erlendum skipum einhvern veiðirétt í okkar landhelgi. Ef svo er ekki, þá ættu þeir að afneita þeirri hugmynd hér í alþjóðar áheyrn, því að ella sleppa þeir alls ekki við það, að á þá falli slíkur grunur. Það kann vel að vera, að um stund geti hrópandi stjórnmálaforingjar fengið til liðs við sig eitthvert fólk með ábyrgðarlausum sleggjudómum um lögin um útflutningssjóð. En ef Sjálfstfl. eða aðrir halda, að hugi landsmanna megi vinna með því að hlaupast frá skyldunni við íslenzku þjóðina, en láta í þess stað að óskum erlendra yfirgangsmanna, eins og nú hafa verið sýndir nokkrir tilburðir til í sambandi við landhelgismálið, hið eina stóra efnahagsmál Íslands, þá skjátlast þeim. Í því máli mun þjóðin ekki láta neina erlenda ásælni, hverjum búningi sem hún kann að verða klædd, villa sér sýn, heldur standa sem fastast saman um framgang þess máls með festu og öryggi, en vísa hverjum þeim, sem metur aðra hluti meira, en hagsmuni Íslands, á bug sem vargi í véum. Og það munu allir þjóðhollir Íslendingar sjá, að sá, sem ekki ann þjóðinni þeirrar einnar lífsbjargar, sem hún á tiltæka, aflans af Íslandsmiðum, hann er enginn hollvinur þjóðarinnar í öðrum bjargráðum heldur.



Herra forseti. Ræða sú, sem hv. þm. A-Húnv. flutti hér áðan, var að einu leyti merkileg. Hún sýnir, hvílík býsn af ofstæki og þröngsýni geta komizt fyrir í einum mannshuga og hvernig slíkt ástand frystir að lokum alveg heilbrigða skynsemi. Ég mun ekki elta mjög ólar í einstökum atriðum við þessa samhengislausu skammarþulu hv. þm., en vil þó aðeins benda á tvö eða þrjú atriði. Hann byrjaði ræðu sína með því að sýkna Sjálfstfl. af verðbólguþróuninni. Hver var það, sem rauf samtök um dýrtíðarmálin 1942 og stýrði þannig, að vísitalan hækkaði um 89 stig á einu ári? Það var upphaf verðbólguþróunarinnar á Íslandi. Það var formaður Sjálfstfl., Ólafur Thors. Hver var það, sem prédikaði um blessun dýrtíðar og sagði, að það væri hægt að lækna hana með einu pennastriki? Það var formaður Sjálfstfl., Ólafur Thors. Ef nokkur einn maður á að kallast faðir verðbólgunnar, þá er það formaður Sjálfstfl., og hans þjónn hefur þessi hv. þm. A-Húnv. verið alla tíð. Svo kemur þessi hv. þm. og byrjar hér ræðu sína með því að segja: Allir bera sök á dýrtíðinni nema Sjálfstfl. Þá var þessi hv. þm. að tala hér um landbúnaðarmál. Hann falsaði að sjálfsögðu ummæli mín um heyskap, fóðurbæti og vélar, og er það nú mál út af fyrir sig, - ég mun koma að þeim atriðum síðar. En þessi hv. þm. hefði ekki átt að tala um landbúnaðarmál. Hv. þm, hefur einu sinni fengið að ráða landbúnaðarstefnunni á Íslandi í tvö ár. Það var á árunum 1944–46. En hvernig var sú stefna, sem hv. hm. markaði? Stéttarsamband bænda, sem þá var að fæðast, var ofsótt af stjórnarvöldunum. Með búnaðarráðslögunum illræmdu voru bændum lögskipaðir forráðamenn til þess að halda niðri afurðaverðinu. Sérstök löggjöf var sett til þess að svelta stéttarsamtökin fjárhagslega í byrjun. Af öllu því gífurlega fjármagni, sem ráðstafað var á þessum árum, fór svo að segja ekki neitt til landbúnaðarins. Áburðarverksmiðjumálið var saltað og farið hinum háðulegustu orðum um áburðarverksmiðjuna, og allt fór eftir þessu. Meira að segja flokksbræðrum þessa hv. þm., Jóns Pálmasonar, blöskraði svo aðfarirnar, að þeir voru margir önnum kafnir við að sverja af sér ofsóknarstefnu Jóns Pálmasonar í garð landbúnaðarins. Þetta er í eina skiptið, sem hv. þm. A-Húnv. hefur fengið að ráða landbúnaðarstefnunni, og þá með þessum afleiðingum fyrir landbúnaðinn. Og það var engin tilviljun, að þessi hv. þm. var að skjóta hér inn áðan í sína ræðu rógi um Stéttarsamband bænda. Um ræður þeirra sjálfstæðismanna, sem töluðu hér í gærkvöld, er ekki margt að segja, sem ekki hefur þegar verið rækilega tekið fram af öðrum. Ræða Ólafs Thors var eitt samfellt neyðaróp út af því, að menn skyldu gerast svo djarfir að ætlast til þess, að stærsti flokkur landsins hefði stefnu í efnahagsmálum. Kem ég að því síðar. Hv. 11. landsk., Friðjón Þórðarson, sagði það höfuðatriði að skýra rétt frá staðreyndum. En ekki var hann búinn að tala lengi, þegar honum reyndist hált á hellunni. Hann fór að greina frá því í þungum ásökunartón, að rekstrarvörur landbúnaðarins hækkuðu allar stórkostlega í verði, og síðan sagði hv. þm.: Hvað eiga svo bændur að fá í staðinn? 5% kauphækkun, sagði hann. Tæpast er hægt að hugsa sér freklegri fölsun, en í þessum málflutningi felst, þegar þess er gætt, að á móti verðhækkun þeirra vara og tækja, sem fara til landbúnaðarins, á að koma samsvarandi hækkun á verðlagsgrundvelli landbúnaðarins, og síðan eiga bændur auðvitað að fá sem svarar 5% kauphækkun til viðbótar til jafns við aðra. Þetta veit hv. þm. Ekki sýnist þessi hv. þm. ætla að verða siðbótamaður í Sjálfstfl. í málflutningi, og hefði þeim þó ekki veitt af einum slíkum. Þá sagði hv. þm. og það endurtók hv. þm. A-Húnv., að ég hefði sýnt sérstakan áhuga á því að skera niður framlög til vegagerðar. Ég býst við, að þessi hv. þm., 11. landsk., sé vegna þingbernsku sinnar ókunnugur því, að undanfarna áratugi hefur aldrei verið lagt hér svo fram fjárlfrv., að framlög til vegagerðar og annarra framkvæmda hafi ekki verið sett talsvert lægri, en í fjárl. ársins á undan. Þetta hefur verið föst venja og til þess hugsuð að gefa þinginu svigrúm varðandi ákvarðanir um þessi efni. Ég vil a. m. k. ekki leggja það verr út, en svo fyrir hv. þm., að hann hafi ekki athugað þetta. Á hinn bóginn er hv. þm. A-Húnv. vel kunnugt um, hvernig þetta er vaxið, og lét hann sig þó hafa það að stíga í rógssporin. Hv. þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason, og Jón Pálmason lögðu báðir út af þeim texta mest, að stjórnin hefði lofað að leysa efnahagsmálin varanlega og án þess að það snerti nokkurn. Þetta er hreinn tilbúningur þeirra sjálfstæðismanna, og falla því hinar löngu ræður þeirra um þetta niður sem dautt orð. Hv. þm. N-Ísf. kom nokkuð inn á skattamál. Það þótti mér vænt um, það minnti mig á, að þau þurfti ofur lítið að ræða hér í kvöld. Hv. þm. sagði, að sjálfstæðismenn hefðu ósköp mikinn áhuga fyrir lágum sköttum og sérstaklega hefðu þeir þó mikinn áhuga fyrir því, að fiskimenn þyrftu ekki að borga of mikið. En hvað segir reynslan í þessu efni? Hún er ólygnust. Undir fjármálaforustu sjálfstæðismanna voru sett hér skattalög, sem lengra hafa gengið, en nokkur önnur lög í því að leggja skatta bæði á félög og einstaklinga. Rétt er að athuga, hvað fjármálaforusta Sjálfstfl. t. d. áleit rétt að fiskimenn borguðu í tekjuskatt til ríkisins og hvað þeim er nú ætlað að borga eftir þær lækkanir, sem gerðar hafa verið á sköttum yfir höfuð og sérstaklega á sköttum fiskimanna, síðan Sjálfstfl. lét af fjármálaforustunni. Þessi samanburður lítur þannig út: Ég tek dæmi af fiskimanni, kvæntum með tvö börn á framfæri, sem stundar sjó í tíu mánuði á ári. Ef við tökum hreinar tekjur 40 þús. kr., þá hafði þessi maður eftir reglum sjálfstæðismanna 826 krónur. Nú ekki neitt. Ef hann hefði 50 þús. kr. tekjur, þá hafði hann eftir reglum sjálfstæðismanna 1.523 kr., en nú 107 kr., lækkun 1.416 kr. Ef hann hefði 60 þús. kr., þá hafði hann eftir reglum sjálfstæðismanna 2.702 kr., en núna 289 kr., lækkun 2.413 kr. Ef hann hefði 70 þús. kr., þá hafði hann eftir reglu sjálfstæðismanna 5.411 kr., en núna 1.086 kr. eða lækkun 4.325 krónur. Ef hann komst upp í 80 þús., þá hafði hann 9483 kr., eftir því sem sjálfstæðismenn töldu mátulegt, á meðan þeir höfðu forustuna, en núna 1.757 kr., lækkun 7.726 kr. Ef hann komst upp í 100 þús., eins og einstaka duglegir yfirmenn gera, þá hafði hann 18.283 kr., það þótti mátulegt þá, en núna 4.393, lækkun 13.890 kr. Og ef einstaka afreksmaður komst upp í 120 þús., þá átti hann að borga 28.437 kr., en núna 8.999 kr., lækkun 19.438 krónur. Á þessu geta menn séð áhuga sjálfstæðismanna fyrir lágum sköttum á fiskimenn, þegar þeir höfðu aðstöðu til að ráða, og svo hvernig tekið hefur verið á skattamálum fiskimanna nú undanfarið, og mér er sérstakt gleðiefni að fá þetta tækifæri til þess að leiðrétta þann róg, sem sjálfstæðismenn hafa frammi haft um þetta mál undanfarið. Líklega er þetta dálítið öðruvísi, en Sigurður Bjarnason hélt. Hann hefur líklega verið farinn að trúa ósannindavaðli Morgunblaðsins um skattamál fiskimanna. Honum er nokkur vorkunn, því hann er einn af ritstjórum blaðsins. Þá er ekki siður ástæða til út af því, sem hv. þm. sagði, að henda sjómönnum í Reykjavík og annars staðar, þar sem sjálfstæðismenn ráða, á útsvarsseðilinn sinn, en á þeim seðlum blasir greinilega við í framkvæmd áhugi sjálfstæðismanna fyrir skattfrelsi sjómanna. Þeir seðlar eiga meira skylt við veruleikann, en fleipur sjálfstæðismanna á Alþingi. Það er alveg vonlaust verk að meta rétt þær till. í efnahagsmálum, sem nú hafa verið lögfestar, nema hafa það í huga, að skrásetning íslenzku krónunnar er algerlega röng. Kveður svo ramt að þessu, að enginn íslenzkur atvinnurekstur getur staðizt lengur án uppbóta, ef hann á afkomu sína undir viðskiptum við útlönd eða á í samkeppni við erlendar vörur og þjónustu, sem ekki eru þá sérstaklega hlaðnar tollum og álögum. Samtök hafa ekki fengizt um að breyta skráningu krónunnar í það horf, að atvinnurekstur geti staðizt án uppbóta. Þess í stað hefur verið aflað fjár til þess að leggja með krónunni. Vísitöluskrúfan, sem hér hefur gilt á undanförnum árum, ásamt pólitískum áhrifum á margan hátt hefur skrúfað verðlag og uppbætur hærra og hærra ár frá ári. Sjálfsagt er hægt að nota uppbætur að takmörkuðu leyti, án þess að miklu tjóni valdi. En reynsluna höfum við þó glögga af því, að það er hál braut að fara inn á að greiða einstökum framleiðslugreinum útflutningsuppbætur. En þegar útflutningsuppbótakerfið er orðið jafnstórt og það hefur orðið hjá okkur, þá dylst engum manni, að stór háski er á ferðum. Álögur þær, sem uppbótakerfinu fylgja, hækka vitanlega allan framleiðslukostnað í landinu. Uppbætur voru á hinn bóginn greiddar mjög misjafnar og sumum greinum engar bætur. Fjáröflun til uppbótanna var hagað þannig, að á sumar vörur voru lögð gífurlega há gjöld, en öðrum var sleppt og þá einkum því, sem kallaðar eru brýnustu nauðsynjar, og vörum til atvinnurekstrar. Þetta þýddi, að atvinnurekstur sá, sem ekki var í hæstu uppbótarflokkum, hlaut að eiga æ erfiðara uppdráttar. Sá iðnaður og sú framleiðsla, sem keppti við þær aðfluttar vörur og þá erlendu þjónustu, sem naut sérstakra hlunninda í uppbótakerfinu, hlaut að lamast, sbr. t. d. járniðnað, skipasmíðar, siglingar o. fl., o. fl. Þeir þættir framleiðslunnar, sem búið hafa við mun óhagstæðari uppbætur en aðrir, svo sem togaraútgerðin og síldveiðar norðan og austan, hafa goldið þess mjög undanfarið. Þegar uppbótakerfið er orðið mjög stórfellt með gamla laginu, blasir blátt áfram sú hætta við, að það jafngildi því að lögbanna allar nýjar framleiðslugreinar, sem byggja á útflutningi eða samkeppni við erlenda þjónustu í þarfir atvinnuveganna. Engum hugsandi manni getur blandazt hugur um, að uppbótakerfið sem við bjuggum við, var búið að afskræma svo efnahags- og framleiðslukerfið, að allar þessar hættur, sem ég hef drepið á, voru fyrir hendi. Jafnframt lá það fyrir, að tekjuöflunarráðstafanirnar hrukku hvergi nærri. Þetta lá fyrir í vetur. Kom þá til athugunar, hvað ætti að gera. Ekki verður annað ráðið af tali þeirra, sem andæfa efnahagslöggjöfinni nýju, en ekkert hefði þurft að gera. Sé þetta ekki þeirra meining með andstöðunni við löggjöfina án þess að gera nokkrar aðrar tillögur, verður að líta á tal þeirra sem hreina markleysu. En hvað mundi það hafa þýtt, ef ekkert hefði verið gert og látið reka á reiðanum? Stórfé mundi hafa skort til þess að greiða uppbæturnar og niðurgreiðslurnar, sem framleiðslan átti að byggja á. Allt mundi því hafa rekið í strand á fáum mánuðum, afleiðingin orðið samdráttur og stöðvun framleiðslunnar og stórfellt atvinnuleysi og kjararýrnun fyrir almenning. Þetta var fram undan, ef ekkert hefði verið aðhafzt, og þetta er það, sem við blasti, ef þeir hefðu fengið vilja sínum framgengt, sem beittu sér gegn efnahagsmálalöggjöf ríkisstj. Auðvitað kom til athugunar nú sem áður, hvort hægt væri að losna alveg við uppbótakerfið, breyta skráðu gengi krónunnar á þann veg, að höfuðútflutningsatvinnuvegir landsmanna gætu orðið reknir uppbóta- og styrkjalaust, eða þá að lögleiða niðurfærslu allra peningaverðmæta, sem þýddi í raun og veru að taka upp nýja mynt. En því nefni ég þá leið í sömu andránni, að hún mundi hafa í öllum meginatriðum sömu áhrif og gengislækkun. Munurinn er þó sá, að tölur mundu lækka, í staðinn fyrir að með gengislækkun mundu tölur yfir höfuð hækka. Um þessar leiðir hafa ekki tekizt samtök nú né fyrr, síðan 1950, að gengisskráningunni var breytt. Margir eru ósparir á yfirlýsingar um, að þeir séu á móti uppbótakerfinu. En þegar til á að taka, reynist erfitt að fá samtök um leiðir til að sleppa því alveg. Það skal greinilega tekið fram, að eins og komið var um ósamræmi í verðlagi og gengisskráningu hefði full leiðrétting gengisskráningar valdið mjög stórfelldri verðhækkun á þeim vörum erlendum, sem haldið hefur verið niðri undanfarið með hinni röngu gengisskráningu og undanþágu frá gjöldum til þess að standa undir uppbótakerfinu. Eins og ég hef sýnt fram á, þá gat uppbótakerfið, eins og það var orðið, alls ekki staðizt og var orðið allt of hættulegt afkomu þjóðarinnar til þess, að hægt væri að una við það. Samtök fengust ekki um að leiðrétta hið skráða gengi krónunnar og færa verðlagið í einu stökki til samræmis við það, sem vera ætti án uppbótakerfis, eða taka upp nýja mynt. Hér varð því að reyna að fá samtök um millileið, sem gæti forðað frá mestu hættum uppbótakerfisins, eins og það var orðið, leið, sem væri skref í áttina út úr ógöngunum og tryggt gæti öflugt framleiðslustarf. Ofan á varð sú málamiðlun, sem í efnahagslöggjöfinni felst. Hún er í raun og veru fólgin í því að stiga hálfa leið út úr uppbótakerfinu með því að lögleiða allsherjar yfirfærslugjald og yfirfærsluuppbætur, yfirfærslugjald, sem nær til alls gjaldeyris, sem látinn er af hendi, og yfirfærsluuppbætur, sem greiddar eru á gjaldeyri, sem kemur inn, viðhalda síðan þeim þætti úr gamla uppbótakerfinu að greiða hærri uppbætur á mikinn hluta útflutningsins, en yfirfærslugjaldinu nemur og leggja þá einnig hærri álögur á mikinn hluta innflutningsins. Þessi nýja leið felur í sér stórfellda minnkun á því ósamræmi, sem þjáð hefur mest íslenzkt atvinnu- og framkvæmdalíf og var mjög hættulegt afkomu þjóðarinnar, þegar til lengdar lét. Það er þessi þáttur málsins, sem því veldur, að hér er um stórfellt nýmæli að ræða, sem stefnir alveg tvímælalaust í rétta átt. Það er þessi þáttur í málinu, sem gerir það þess vert, að fyrir því sé barizt. Þessi endurbót hlýtur að verða lyftistöng fyrir atvinnurekstur landsmanna yfir höfuð, þegar frá líður, og eiga verulegan þátt í því að auka þjóðartekjurnar og forða frá þeirri stórkostlegu kjaraskerðingu, sem yfir vofði, ef ekkert var aðhafzt eða haldið áfram með gamla laginu. Auðvitað á það við um þessa leið, sem valin var, og það sama gildir um hvaða aðra leið, sem farin hefði verið, að engin þeirra megnar að stöðva dýrtíðarveltuna eða verðbólguhjólið, nema með fylgi nauðsynlegar ráðstafanir í peningamálum, hallalaus ríkisbúskapur og skynsamleg útlánastefna hjá bönkunum. Enn fremur megna engin úrræði, hvorki gengisbreyting, þessi leið né nein önnur, að stöðva verðbólguhjólið, ef áfram verður haldið að nota vísitöluna sem mælikvarða fyrir víxlhækkun kaupgjalds og verðlags á sama hátt og verið hefur. Þessi staðreynd hefur aldrei legið ljósar fyrir, en nú eftir þær athuganir, sem hagfræðingar hafa gert á því máli. Allt ber því að sama brunni, verði vísitölustefnunni haldið áfram óbreyttri, þá snýst verðbólguhjólið áfram. Auðvitað fylgir veruleg verðhækkun þessari leið, sem nú var farið inn á. Það sama er að segja um hvaða aðra leið, sem valin hefði verið. Einnig niðurfærsluleiðinni eða þeirri leið að skipta um mynt og nota lægri tölur, en verið hafa í öllum viðskiptum mundi líka að sjálfsögðu fylgja það, að verð á erlendum vörum mundi hækka í hlutfalli við peningagreiðslur innanlands. Einkum verða þessar verðhækkanir verulegar á ýmsum vörum til framleiðslunnar, sem ekki hafa borið gjöld í uppbótakerfið, en fram hjá þessu varð ekki komizt, eins og allir sjá, ef stíga átti skref út úr gamla uppbótakerfinu og til leiðréttingar á því gífurlega ósamræmi, sem orðið var í verðlaginu. Verðhækkun sú, sem verður á vörum og tækjum til framleiðslunnar t. d., er aðeins brot af því, sem orðið hefði, ef stigið hefði verið út úr uppbótakerfinu í einum áfanga. Þær breytingar, sem felast í efnahagslöggjöfinni, eru til stórfelldra hagsbóta fyrir framleiðsluna yfir höfuð. Þær geta að sjálfsögðu valdið erfiðleikum hjá ýmsum fyrst í stað, einkum þeim, sem standa í öflun ýmissa tækja til framleiðslunnar. En menn verða að gæta þess, að leiðrétting á ósamræminu í verðlaginu hlaut að koma, og þeim mun lengur sem dregið hefði verið að stíga skref til samræmingar, þeim mun verr hefðu breytingarnar komið við alla, sem hlut eiga að máli. Hv. þm. stjórnarandstæðinga hafa í rauninni átt bágt undanfarið. Þeim er það ljóst, að efnahagsmálafrumvarpið er merkilegt spor í rétta átt. Hinir skynsamari og ofsaminni talsmenn þeirra hafa einnig viðurkennt þetta hvað eftir annað. Forustumenn Sjálfstfl. hafa vafalaust orðið að beita hörðu að lokum til þess að fá allt sitt lið til þess að vera á móti málinu, og er það ekkert undarlegt. Það hefði átt að mega ætlazt til þess, að Sjálfstfl. hefði haft manndóm til þess að styðja þetta mál, sem hlaut að skoðast spor í rétta átt frá þeirra sjónarmiði. En þess í stað hafa þeir þaggað niður raddir hinna skynsamari og ofsaminni manna og tekið það ráð að spila á lægstu nóturnar, eins og vant er, og höfuðvopnið á að vera að fá menn til þess að snúa reiði á stjórnarflokkana fyrir óhjákvæmilegar verðhækkanir, sem hlutu að verða afleiðing af nýjum ráðstöfunum í rétta átt í efnahagsmálunum. Það á að segja við bóndann: Það hækkar verð á tækjum, sem þú þarft að kaupa. Það getur þú þakkað Framsfl. fyrir. - Það á að segja við útgerðarmennina og fiskimennina: Það hækkar verð á því, sem þið þurfið að kaupa, og það getið þið þakkað Framsfl., Alþb. og Alþfl. fyrir, - Þetta er rógur á lægsta plani, gerður í trausti þess, að Íslendingar standi á svo lágu stigi í þekkingu á eigin þjóðarbúskap, að þeir haldi, að það hefði verið fært að halda þessum málum í því horfi, sem verið hefur. Þessi áróður er móðgun við menn. En athugum ofur lítið nánar, hvernig þessi áróður fer í munni þeirra stjórnarandstæðinga. Þeir hafa ekki farið dult með það í málflutningi sínum, að þeir telja, að uppbótakerfið eigi að afnema og gengisskráningin sé röng. Þetta segi ég ekki til þess að álasa þeim, því að ég hef sjálfur verið þeirrar skoðunar, að það væri heppilegt að losa sig við uppbótakerfið, a. m. k. að mestu leyti, og færa skráningu krónunnar í rétt horf. Hef ég ekkert farið dult með þessa skoðun. Það er bara blekking, að almenningi sé hagur að rangri gengisskráningu. En allt veltur á, hvaða stefnu er fylgt að öðru leyti, hvað með fylgir gengisbreytingu og öðrum slíkum ráðstöfunum, og þá ekki sízt, hversu víðtæk samtök eru fáanleg um þær. En hvernig geta þeir menn, sem vilja gengislækkun og uppbótakerfið feigt, hvernig geta þeir fengið sig til þess að gera nú hækkun á verðlagi neyzluvara og vara til framleiðslunnar að rógsefni á hendur stjórnarflokkunum? Þessar hækkanir hlytu sem sé að verða gífurlega miklu meiri, ef þeir fengju sinn vilja og skráning íslenzku krónunnar væri færð í rétt horf og uppbætur afnumdar. Í þessum málflutningi stjórnarandstöðunnar eru fólgin svo botnlaus óheilindi og virðingarleysi fyrir réttu máli og réttum rökum, að öllum hlýtur að blöskra, enda er sannleikurinn sá, að fyrst framan af fengust ekki nærri allir þm. Sjálfstfl. til þess að taka þátt í þessum skrípaleik, þótt þeir sennilega verði allir fengnir til þess að lokum. Og ræðumannavalið í þessum útvarpsumræðum af hendi stjórnarandstæðinga sýnir sannarlega, að það hefur ekki verið eftirsótt af þeirra hendi að taka þátt í þeim. Þá er eftirtektarvert, að einmitt þær verðhækkanir, sem sjálfstæðismenn gera helzt að rógsefni, eru sá þáttur í málinu, sem þeir af þm. flokksins, sem ekki hafa enn þá tamið sér þá íþrótt til fulls að tala alveg glórulaust, hafa talið löggjöfinni helzt til gildis. En það er sú samræming í verðlagi, sem þessum ráðstöfunum fylgir. Hvert leiðir það íslenzku þjóðina að lokum, ef stjórnmálamenn hennar og aðrir menn í trúnaðarstöðum temja sér áróður eins og þann, sem Sjálfstfl. beitir nú, og sýna slíkt virðingarleysi fyrir staðreyndum við meðferð þýðingarmikilla mála og gert er með þessu? Tekst að brjóta dómgreind manna niður, eða rísa menn gegn svona aðförum? Á því getur meira en lítið, oltið um framtíðina. Efnahagsmálin eru því miður talsvert flókin, en óhugsandi, að vel fari, ef ekki er hægt að treysta því, að heilbrigð dómgreind fái notið sín við mat á því, sem gert er og gera þarf. Er hægt með svona áróðri að gera menn þannig, að þeir sjái ekki nema niður fyrir fætur sér, missi alveg samhengi í hugsun, verði á móti öllu, sem gera þarf, og geti ekki sameinazt um að styðja neitt jákvætt? Er hægt að æra menn þannig með samhengislausum neikvæðum áróðri, að enginn stjórnmálamaður né stjórnmálaflokkur þori að lokum að beita sér fyrir nokkru heilsteyptu úrræði í þýðingarmestu málefnum landsins af ótta við þennan neikvæða róg? Takast sjálfstæðismönnum þessi vinnubrögð? Ég held ekki. Ég held, að þeir vanmeti dómgreind manna. Ég held, að þetta verði verst fyrir þá sjálfa, þegar fram í sækir. En við hverju var svo sem að búast af stjórnarandstöðunni í þessu tilliti? Við hverju var að búast af mönnum, sem hafa reynt að spilla fyrir því, að Íslendingar gætu fengið lán erlendis til allra nauðsynlegustu framkvæmda, bara af því að þeir héldu að með því gætu þeir gert stjórninni óleik? Við hverju var að búast af mönnum, sem gert hafa allt, sem í þeirra valdi hefur staðið, til þess að koma af stað nýrri verðbólguöldu í landinu með því að æsa til verkfalla og með sérhverjum öðrum ráðum, enda þótt þeir, á meðan þeir höfðu völdin, gengju allra manna lengst í því að reyna að sýna fram á, að slíkt gæti aðeins orðið til tjóns fyrir stéttirnar og þjóðina í heild? Við hverju er að búast af mönnum, sem gengið hafa fram í því með mestri frekju allra manna að heimta aukin ríkisframlög og ríkisútgjöld á öllum sviðum og hafa sýnt allra manna minnsta ráðdeild í tilhögun ríkisrekstrar, en deila svo á aðra fyrir það, að ríkisútgjöld hafi hækkað? Við hverju er að búast af mönnum, sem hafa gengið svo langt að bera samstarfsþjóðum Íslendinga og helztu vinaþjóðum pólitískar fémútur á brýn, af því að þeir héldu, að það gæti komið ríkisstjórninni illa að útbreiða slíkan óhróður? Auðvitað var ekki við því að búast, að þeir, sem þannig hafa komið fram, hefðu manndóm til þess að fylgja nokkru góðu máli, sem kom frá andstæðingunum, eða gætu stillt sig um að leika á hinar lægstu nótur í áróðrinum. Ef nokkur í liði hv. stjórnarandstæðinga fengi notið til fulls góðra hæfileika fyrir ofsa og blindu forustunnar í skammsýnni valdabaráttu, þá mundu stjórnarandstæðingar einnig sýna lit á því að uppfylla skyldur sínar við þjóðina og gera tillögur um úrlausn efnahagsmálanna, svo að þær gætu orðið bornar saman við úrræði ríkisstj. En það er öðru nær, en því sé að heilsa. En hvernig sem hv. stjórnarandstæðingar reyna, komast þeir aldrei fram hjá því, að öll þjóðin spyr: Hverjar eru till. sjálfstæðismanna? Þjóðin spyr, og hún á heimtingu á svari. Út af þessu hafa sjálfstæðismenn verið í hinni mestu klípu og eru enn. Þeir gagnrýna tillögur stjórnarinnar, en þora ekkert til þeirra mála að leggja. Þeir afsaka sig með því, að þeir hafi ekki haft undir höndum nauðsynlegar upplýsingar til þess að gera till. En menn spyrja, og ekki að ástæðulausu: Þeir segjast hafa skilyrði til þess að dæma um tillögur ríkisstj. bæði í einstökum atriðum og að efni til. Hafa þeir þá ekki einnig skilyrði til þess að segja, hvað þeir vilja? Enginn efast um, að þeir hafa það. Það sjá allir. Þess vegna hafa sumir þeirra hér og þ. á m. hv. þm. Rang., sem á að tala hér á eftir, verið að reyna að klóra í bakkann og afsaka framkomu flokksins á þingi með því að segja, að það væri ekki ástæða til þess, að þeir gerðu tillögur, því að þeir treystu ekki stjórninni til þess að framkvæma þær. Mikið er að heyra þetta. Á ekki þjóðin heimtingu á að vita, hvað þeir vilja, þó að þeir treysti illa stjórninni? Þessi heilagrautur kemur þannig út, að þeir geta ekki gert tillögur, af því að stjórnin sé svo vond og úrræðalaus. Mundi þá ekki vera freisting fyrir þá að sýna, hvað þeir væru úrræðagóðir? Þjóðin gæti þá borið saman úrræðaleysi ríkisstj. og úrræði þessara snillinga. Ég sé ekki betur, en stjórnarandstæðingum sé vorkunn í þeim ógöngum, sem þeir hafa lent. Það er þeirra mál. En öll þjóðin spyr: Hvað vilja sjálfstæðismenn? Vilja þeir gengislækkun eða ekki? Sjá þeir leið til þess að lækka uppbæturnar frá því, sem þær eru ráðgerðar í hinum nýju lögum ríkisstj.? Vilja þeir deila byrðunum öðruvísi, en þar var gert? Við þessu vilja menn fá skýr svör, en engar vífilengjur eða undanbrögð, eins og formaður Sjálfstfl. viðhafði í gærkvöld. Þjóðin heimtar spilin á borðið.



Herra forseti, góðir hlustendur. Mér fannst nánast broslegt, jafnvel kátbroslegt, þegar hv. þm. G-K. var í gærkvöld að afneita gengislækkun. Sjálfstfl. er á móti gengislækkun og verður það alltaf, sagði formaður flokksins. En svo kom í næstu setningu hjá honum: Samt hef ég þrívegis framkvæmt lækkun á gengi krónunnar. - Mér dettur í hug: Ætli hann yrði ekki til í það svo sem eins og einu sinni eða tvisvar enn þá að lækka gengið, aðeins ef hann fengi stjórnartaumana í hendur? En það er trúa mín, að á meðan hann væri að framkvæma verkið, gæti hann hæglega haft til að hrópa yfir landsbyggðina: Ég er harðastur allra Íslendinga á móti gengislækkun. - Ósamræmi, segið þið. Nei, þetta er Ólafur Thors. Á því er engin önnur skýring til. Að öðru leyti var hin stórorða ræða form. Sjálfstfl. lítið annað en vandræðaleg, en þó sannarlega misheppnuð tilraun til að afsaka ráðleysi sjálfstæðismanna í efnahagsmálum, en þær afsakanir urðu strax í munni ræðumannsins að þungum ásökunum fyrir ábyrgðarleysi og lýðskrum, sem þjóðin mun lengi og með réttu áfellast hann fyrir. Þó komst þessi höfuðsmaður íhaldsins fyrst í essið sitt, þegar hann fór að bölsótast yfir samstarfi verkalýðshreyfingarinnar og ríkisstj. Þar sér hann nefnilega framtíðarhættuna. Slíkt samstarf var hvorki meira né minna, en stjórnarskrárbrot og þar að auki brot á öllu þingræði og lýðræði. Þarna hafa menn sýnishornið af vinsemd Sjálfstfl. til verkalýðs og verkalýðssamtaka. Við svoleiðis fólk á ekki að tala. Það er brot á öllu velsæmi, og þar að auki er það brot á sjálfri stjórnarskránni. En hvað er þá að segja um afstöðu verkalýðssamtakanna til þeirrar leiðar í efnahagsmálunum, sem helzt fékkst samkomulag um að farin yrði? Frá því skal nú skýrt eftir frumgögnum. Það er upphaf þessa máls, að strax þegar hugmyndin um að bjóða verkalýðssamtökunum 5% kauphækkun til þess að draga úr kjararýrnun launafólks í sambandi við fyrirhugaðar aðgerðir í efnahagsmálum kom fram, var það atriði eitt út af fyrir sig borið undir miðstjórn Alþýðusambands Íslands. Miðstjórnin samþ. þessa till. samhljóða. Einnig var um þetta leitað álits margra forustumanna verkalýðssamtakanna víðs vegar um land. Allir voru á einu máli um það, að þetta væri umtalsverð kjarabót og bæri tvímælalaust að taka henni. Þá er þess svo næst að geta, að strax þegar frv. um útflutningssjóð var fullgert, var miðstjórn og 19 manna nefnd Alþýðusambandsins kölluð saman til þess að fjalla um málið í heild. Það er þingræðis- og stjórnarskrárbrotið, sem verst fór í taugarnar á hv. þm. G-K. Málið var svo rækilega rætt á mörgum fundum og síðan gerðar um það ályktanir. Hér í umr. hefur sérstaklega verið gerð að umtalsefni till., sem borin var fram af Eðvarð Sigurðssyni, Eggert Þorsteinssyni o. fl., og því haldið fram, að hana beri að skilja sem mótmæli gegn frv. um útflutningssjóð. Þetta er þó sannanlega alrangt, því að fyrir lá brtt. um, að efnahagsmálanefnd og miðstjórn Alþýðusambands Íslands skyldu mótmæla tillögum þeim, sem fyrir lægju um ráðstafanir í efnahagsmálum. Hvað fékk sú till. mikið fylgi? Þessi till. var kolfelld, fékk aðeins eitt atkvæði, að viðhöfðu nafnakalli, gegn atkvæðum allra annarra fundarmanna. Þetta er sannleikurinn í málinu. Þessu næst tel ég svo rétt að gefa hlustendum kost á að heyra þær ályktanir, sem miðstjórn og efnahagsmálanefnd Alþýðusambands Íslands gerðu, er umræðum þeirra lauk um efnahagsmálin. Þær voru á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Efnahagsmálanefnd og miðstjórn Alþýðusambands Íslands hafa á fundum sínum að undanförnu kynnt sér og rætt tillögur þær í efnahagsmálum, sem ríkisstj. nú hyggst leggja fyrir Alþingi. Með ráðstöfunum þessum er í veigamiklum atriðum vikið frá þeirri verðstöðvunarstefnu, sem farin hefur verið, síðan núverandi ríkisstj. tók við völdum, og verkalýðssamtökin hafa stutt og vildu styðja áfram. Ljóst er, að afleiðingar þessara ráðstafana verða meiri verðhækkanir, en átt hafa sér stað síðustu þrjú missiri. Þó álítur fundurinn, að þar sem ákveðið er að lögfesta nokkra launahækkun, megi telja tryggt, að ekki geti orðið um rýrnun kaupmáttar verkalauna að ræða, a. m. k. næstu mánuði. Enn fremur telur fundurinn mikils virði, að ákveðið er að setja löggjöf um lífeyrissjóð togarasjómanna og gerðar nokkrar breytingar á skattalögunum láglaunafólki í hag. Að þessu athuguðu og jafnframt vegna annarra mikilsverðra mála fyrir afkomu og lífskjör íslenzkrar alþýðu í framtiðinni, sem úrlausnar krefjast nú, leggur nefndin og stjórn Alþýðusambands Íslands til, að verkalýðshreyfingin vinni ekki á móti eða torveldi framgang tillagnanna.“ Þessi till. var samþ. með 16 atkvæðum gegn einu, en 12 sátu hjá. Að lokum var svo hljóðandi ályktun gerð, og sýnir hún bezt, hvort fundarmenn ætluðust til þess, að afgreiðsla efnahagsmálanna eða ágreiningur um þau skyldi leiða til stjórnarslita, eins og sumir hafa viljað halda fram. Sú till. var á þessa leið: „Fundur efnahagsmálanefndar og miðstjórnar Alþýðusambands Íslands, haldinn 8. maí 1958, lýsir ánægju sinni yfir því, að lögfestur hefur verið réttur tíma- og vikukaupsmanna til óskertra launa í allt að 14 daga í veikinda- og slysaforföllum og til eins mánaðar uppsagnarfrests frá störfum. Fundurinn fagnar einnig, að tryggður er á Alþ. framgangur frv. um lífeyrissjóð togarasjómanna.“ Ég vil leyfa mér að skjóta því hér inn í, að þetta frv. um lífeyrissjóð togarasjómanna var afgr. í gær sem lög frá Alþingi. Síðan segir í ályktuninni: „Framkvæmd þessara mála er ávöxtur af samstarfi verkalýðshreyfingarinnar við núverandi ríkisstj., og svo er einnig um ýmis önnur hagsmunamál alþýðustéttanna, svo sem verulega hækkun á kaupi fiskimanna, lækkun tekjuskatts á láglaunafólki, þál. um hækkun elli- og örorkulífeyris og aukið fé til íbúðarhúsabygginga á s. l. ári.“ Ályktun fundarins lauk með þessum orðum: „Fundurinn lætur í ljós þá von, að framhald megi verða á vinsamlegu samstarfi verkalýðshreyfingarinnar og núverandi ríkisstj. um framgang hagsmunamála alþýðunnar og þeirra mikilvægu málefna, sem nú bíða úrlausnar.“ Tillögumennirnir voru einmitt þeir, sem hv. þm. G-K., Ólafur Thors, hefur oft verið að vitna til með ánægjubros á vör, þeir Eðvarð Sigurðsson, Óskar Hallgrímsson, Eggert Þorsteinsson og þeir, sem stóðu að upphaflegu till. á fundinum, og sýnir það bezt, hvort þeir eru ekki þakklátir því, sem vel hefur verið gert af núverandi ríkisstj. fyrir verkalýðssamtökin og verkalýðsstéttina. Nú spyr ég: Eru þetta mótmæli verkalýðshreyfingarinnar, eins og hv. þm. G-K. entist sannleiksást til að fullyrða hér í gær? Það er vissulega rétt, að verðlag kemur til með að hækka mjög verulega vegna þeirrar aðstoðar, sem nú verður veitt til þess að tryggja öruggan rekstur aðalatvinnuveganna og útflutningsframleiðslunnar og þar með að tryggja fulla atvinnu í landinu. En það er og verður stærsta mál verkalýðsins á hverjum tíma, að atvinnulífið sé í fullum gangi og geti staðið með blóma. Um það eru þó allir sammála, að fyrst um sinn leiði þessar verðhækkanir, sem fram undan eru, ekki til kjaraskerðingar launafólks. Þetta játar t. d. hv. 4. þm. Reykv., Eggert Þorsteinsson, í nál. sínu með svofelldum orðum: „Víxlun sú, sem frv. gerir ráð fyrir á næstu 9 vísitölustigum og 5% kauphækkun, virðist hins vegar munu koma í veg fyrir almenna kjaraskerðingu næstu mánuði.“ Hið sama var einnig játað í tillögu Eðvarðs Sigurðssonar o. fl., - tillögunni, sem hv. þm. G-K. var að vitna til í gær, mjög svo villandi þó. En svo mikið er víst, að verkalýðurinn veit fullvel, að íhaldið hefði hvorki haft samráð við verkalýðssamtökin um úrlausn efnahagsmálanna né heldur leyst þau með það fyrir augum að vernda hag hins vinnandi fólks, - eða hvenær hefur íhaldið komið með kauphækkun til launþega, áður en verðhækkanir hafa skollið á vegna stjórnmálaaðgerða? Það vita allir, að það hefur aldrei gerzt og mun sennilega aldrei gerast. Á eftir hefur svo verkalýðshreyfingin jafnan orðið að heyja fórnfrek verkföll til þess að rétta hlut sinn á ný. Það er það, sem íhaldið hefur rétt að verkalýðsstéttinni. Ég skal taka það fram, að ég biðst ekki undan ábyrgð að mínum hluta á þeirri samkomulagsleið, sem hér hefur verið valin í efnahagsmálunum. Ég held, að eftir atvikum sé sú leið, sem farin var, verkalýð landsins hagkvæmari, en aðrar leiðir, sem samkomulag gat náðst um. Mótsagnirnar í málflutningi stjórnarandstöðunnar eru furðulegar. Sjálfstæðismenn viðurkenna aðstoðar þörf við atvinnulífið, og þeir fullyrða jafnframt, að með þessum aðgerðum sé of lítil aðstoð veitt. En svo fer samhengið hjá þeim ónotalega út um þúfur, því að hins vegar halda þeir því fram, að tekjuöflunin og þar af leiðandi verðhækkanir séu allt of miklar. Með þessu afhjúpar Sjálfstfl. hyldjúp og fyrirlitleg óheilindi sín í málinu, og þarf engu við það að bæta til útskýringar. En nú segið þið ef til vill: Þetta verða ekki varanleg úrræði. - Það má vel vera, að það sé rétt, en sannleikurinn er líka sá, að engin varanleg úrræði eru til í efnahagsmálum nema þá þau ein að efla framleiðsluna, auka þjóðartekjurnar. Aðeins með því móti verður meira til skiptanna, og að því er nú unnið af hæstv. ríkisstj. Jafnframt þarf svo að draga úr eyðslu og miða fjárfestingarframkvæmdir á hverjum tíma við tekjuöflun þjóðfélagsins. Þá er það einnig sannfæring mín, að verkalýðshreyfingin eigi mjög að taka það til íhugunar og jafnvel að krefjast þess sjálf, að vísitölukerfið í núverandi mynd verði endurskoðað, því að verkalýðssamtökin hafa yfir nægilegri orku að ráða til að tryggja verkafólki réttmætan hlut sinn af þjóðartekjunum á hverjum tíma, það er ég alveg viss um. Ég held líka, að auðvelt sé að sanna það hverjum manni, að raunar eru það hálaunamenn þjóðfélagsins, sem mest hafa grætt á vísitöluhækkunum undanfarinna ára, ef nokkur hefur þá raunverulega grætt á vísitöluskrúfunni, þegar allt kemur til alls. En svo mikið er víst, að verkalýðurinn hefur þar oft fengið skarðan hlut, að ég ekki segi aðeins hálfan hlut. Með þessu, sem ég nú hef sagt, læt ég útrætt um efnahagsmálin. Þegar ég heyri svartnættisþrugl stjórnarandstöðunnar um þjóðfélagsástandið núna vegna stjórnarfarsins í landinu, þá dettur mér oft í hug hið hressilega svar Halldórs Kiljans Laxness, þegar hann kom heim úr heimsferðalagi sínu og blaðamaður spurði hann, hvernig honum litist nú á ástandið hér heima. Hið víðförla skáld sagði þá: Er ekki allt hérna í stakasta lagi? Ég sé ekki betur, en hér sé allt í bezta lagi. Lífskjör almennings eru betri hér, en jafnvel í Bandaríkjunum, hvergi eins vel og mikið byggt, og allflestir hafa meira en nóg að bita og brenna og margir of fjár, að því er virðist. Það væri þá kannske helzt sums staðar í sveitum, að kjör manna séu krappari. Annars ferðast menn um allt, og nóg er flutt inn, og einhvern veginn eru alltaf ráð með gjaldeyri. - Einna sízt skildi skáldið, að það gæti gengið að flytja inn erlent vinnuafl á fiskiskipin og borga kaupið í erlendum gjaldeyri. En hvað á að gera, sagði hann svo, þegar innlent vinnuafl skortir og það erlenda fæst ekki með öðru móti? Nú, þetta gengur allt vel, og af hverju eru menn þá eiginlega að kvarta, og hverjum andskotanum eru menn alltaf að kvíða? sagði skáldið. Hér kveður a. m. k. nokkuð við annan tón, en hjá hv. stjórnarandstöðu, sem segir daglega, að allt sé að fara fjandans til. En ég spyr: Er nú þetta samt ekki eins sönn mynd af íslenzku þjóðinni í dag og barlómsvæl íhaldsins um, að allt sé að sökkva í eymd og volæði? Mér er nær að halda, að svo sé. Þeir íhaldsmenn fjasa mikið um svik ríkisstj., en sjaldan eru svikabrigzlin þó rökstudd á nokkurn hátt. Ég tel, að tvö atriði stjórnarsáttmálans séu langsamlega þýðingarmest fyrir verkalýð landsins og eftir efndum eða vanefndum á þeim eigi raunar helzt að dæma stjórnina. Þessi atriði eru loforðin um að beita sér fyrir alhliða atvinnuuppbyggingu í landinu, einkum í þeim þremur landsfjórðungum, sem verst voru á vegi staddir í atvinnulegum efnum, þegar stjórnin var mynduð, og í öðru lagi loforðin um lausn landhelgismálsins. Væntanlega þagna nú fljótlega brigzlin um svik í landhelgismálinu, ekki get ég trúað öðru. Hitt er rétt, að enn þá er að vísu alllangt frá því, að vinnufúsu fólki sé séð fyrir fullri atvinnu sums staðar úti um land, en ástandið í þessu efni, hefur þó batnað verulega, síðan stjórn Ólafs Thors hrökklaðist frá völdum. Stór og afkastamikil fiskiðjuver hafa tekið til starfa í öllum landshlutum. Bátaflotinn hefur víða verið stóraukinn, og nú skapast með stækkun landhelginnar stórbætt skilyrði fyrir vélbátaútgerðina hvarvetna um land. Verður því nú þegar að hefjast handa um aukna fiskiskipabyggingu innanlands, enda ætti skipasmíði nú að verða fyllilega samkeppnisfær við útlönd vegna efnahagsaðgerða ríkisstj. Eftir 2–3 mánuði fara togbátarnir 12, sem verið er að smíða fyrir okkur í Austur-Þýzkalandi, að sigla til íslenzkra hafna og taka þátt í atvinnulífi okkar, og væntanlega verða þeir allir komnir heim fyrir næstu áramót. Þá ætti líka að verða skammt þess að bíða, að hafin verði smíði 8 stórra togara fyrir Íslendinga í Þýzkalandi eða Bretlandi, og er það mál nú að fullu undirbúið, og virðist ekkert vera því til fyrirstöðu, að framkvæmd geti hafizt. Fólksflóttinn til Reykjavíkur og Suðurnesja er að stöðvast. Áður var það oft aðalúrræði í atvinnuleysishéruðunum að senda menn á Keflavíkurflugvöll. Nú er sú tíð liðin, sem betur fer, og það er gleðiefni vissulega, að nú er minna unnið á Keflavíkurflugvelli og meira unnið að heilbrigðu atvinnulífi úti um land. Íslenzk framleiðslustörf eru sem sé aftur að endurheimta sitt fólk. Núverandi ríkisstj. skilur til fulls, að það er mesta hagsmunamál fólksins um land allt, að haldið sé uppi fullri atvinnu. Það verður að ganga á undan öllu öðru að afla nýrra framleiðslutækja og auka þar með þjóðarframleiðsluna. Í því felst eina varanlega lausnin á vanda okkar í efnahagsmálunum.



Herra forseti, góðir hlustendur. Tveir ráðherrar hafa gasprað hér hátt, og er sýnilegt af málflutningi þeirra, að samvizkan er farin að slá þá lítið eitt. Í stað þess að biðja afsökunar á því, að þeir hafa ekki staðið við neitt af því, sem þeir lofuðu þjóðinni, koma þeir hér með margs konar fullyrðingar og staðleysur í garð sjálfstæðismanna. Þeir hrópa um hjálp og tillögur frá Sjálfstfl., enda þótt þeir fyrir fáum dögum í blöðum og á fundum hafi stært sig af því, að þeir ætluðu að leysa vandamál efnahagsmálanna án stuðnings og samráðs við Sjálfstfl. Allir, sem fylgjast með stjórnmálum landsins, hafa gert sér ljóst, að til núverandi stjórnarsamstarfs var stofnað með blekkingum og fölskum loforðum, sem ekki stóð til að efna. Voru því margir frá upphafi vissir um, að árangur af starfi ríkisstj. mundi verða eins og til var stofnað. Það, sem gert er með óheilindum, blekkingum og svikum, endar alltaf á einn veg með vandræðum, vonbrigðum og tjóni. Að þessu sinni er það íslenzka þjóðin, sem verður að gjalda hina stóru skuld. Mun það koma þungt niður á þjóðarheildinni og valda ófyrirsjáanlegum erfiðleikum. Vonandi tekst svo til, að þjóðin megi læra af reynslunni og vinna upp aftur það, sem tapazt hefur. Þegar stjórnin tók við völdum í júlílok 1956, lofaði hún úttekt á þjóðarbúinu fyrir opnum tjöldum. Sérfræðingar frömdu úttektina, og geymir ríkisstj. skýrslu um niðurstöður hennar, en hefur ekki fengizt til að birta hana alþm., hvað þá heldur almenningi. Augljóst er, hvers vegna stjórnin tregðast við að birta úttektina. Það er vegna þess, að hún sýnir, að allt, sem núverandi stjórnarflokkar sögðu fyrir síðustu kosningar um efnahagsmálin, var stórum ýkt og fjarstæðukennt. Úttekt þjóðarbúsins 1956 sýnir, að núverandi ríkisstj. tók við blómlegu búi. Hún sýnir, að atvinnuvegirnir voru í uppbyggingu og framleiðslutækin höfðu stórum aukizt í tíð fyrrv. ríkisstj., án þess að erlendar lántökur kæmu til. Og þegar Karl Guðjónsson er að tala um það, að fiskiskipastóllinn hafi ekki verið aukinn, þá ber að minnast þess, að í tíð fyrrv. ríkisstj. var fluttur inn og smíðaður í landinu fjöldi fiskibáta, og í tíð fyrrv. ríkisstj. voru gerðar ráðstafanir til kaupa á þeim bátum, sem hafa komið til landsins í tíð núverandi ríkisstj. Úttektin sýnir enn fremur, að nokkur einkenni komu fram í heildarmynd efnahagslífsins, sem gátu orðið hættuleg til frambúðar, en auðvelt var að lagfæra með skynsamlegum aðgerðum. Þar sem fyrrnefnd úttekt vitnar gegn núverandi ríkisstj. og fullyrðingum stjórnarflokkanna fyrir síðustu kosningar og ætíð síðan, hefur ríkisstj. af þeirri ástæðu ekki enn fengizt til að birta úttektina, Þetta er skiljanlegt með tilliti til starfshátta ríkisstj., en stórmannlegt er það ekki. Ekki er ósennilegt, að stjórnarflokkarnir kvíði þeirri úttekt, sem fram verður látin fara, þegar þeir skila þjóðarbúinu af sér. Samanburðurinn mun ekki verða hagstæður fyrir núverandi stjórnarflokka. Fyrir síðustu alþingiskosningar töluðu vinstri flokkarnir um gjaldeyris- og vöruskort, sem ekki hafði við rök að styðjast, vegna þess að þá var landið vel birgt af vörum og gjaldeyrisstaðan betri, þegar stjórn Ólafs Thors skilaði af sér í júlílok 1956, heldur en á sama tíma 1953, þegar sú stjórn var mynduð, en þá töldu a. m. k. framsóknarmenn, að allt væri í lagi í þessum málum. Bankaskýrslur og skýrslur Fiskifélagsins um útflutningsbirgðir frá þessum tíma sýna, að gjaldeyrisstaðan hafði batnað í tíð fyrrv. ríkisstj. um 81 millj. kr. Það er tilgangslaust fyrir andstæðinga sjálfstæðismanna að koma með falskar tölur, sem rekast á við opinberar skýrslur. Núverandi ríkisstj. hefur ekki haldið vörubirgðunum við, og er því tilfinnanlegur skortur á nauðsynlegum vörum á mörgum sviðum, Ef gjaldeyrismálin eru athuguð í dag, verður sú mynd, sem blasir við, óglæsileg. Erlendar skuldir hafa hækkað um 500 millj. kr. Nokkur hluti af þessum lánum hefur verið tekinn til nauðsynlegra framkvæmda, en allt of stór hluti hefur farið í eyðslu, svo sem til þess að greiða ríkissjóði tolla, og nokkur hluti hefur gengið til þess að greiða venjulegan innflutning, sem áður hefur verið greiddur hverju sinni með framleiðslu þjóðarbúsins. Erlendar lántökur til þess að greiða ríkissjóði tolla eru glæframennska, sem hvergi þekkist nema hér á landi. Erlendir fjármálamenn skilja ekki fjármálastjórn íslenzka ríkisins. Fjármálaráðherrann er því frægur utan landsteinanna, ekki síður en hér heima, fyrir þá fjármálastefnu, sem hér er ráðandi. Erlend lán, sem ekki verða til framleiðsluaukningar og nauðsynlegra framkvæmda, verða þjóðinni erfið, þegar fram í sækir. Greiðslur vaxta og afborgana verða þungar í skauti, enda eru þær upphæðir, sem koma til greiðslu í þessu skyni, ískyggilega háar miðað við gjaldeyristekjur þjóðarinnar. Ef litið er á gjaldeyrisstöðuna í apríllok s. l., kemur í ljós, að verzlunarjöfnuðurinn er óhagstæður fyrstu 1 mánuði ársins um 189 millj, kr., að gjaldeyrisstaðan, þegar hin erlendu lán eru tekin með, er nærri 600 millj. kr. lakari í apríllok s. l. heldur en á sama tíma 1956. Þessi þróun er óglæsileg og minnir vissulega á þörfina fyrir að auka framleiðslu þjóðarinnar. Ríkisstj. hefur haft mikið fé til umráða, síðan hún komst til valda. Eigi að síður er hún stöðugt févana, því að dýrtíðarhít stjórnarinnar krefst stöðugt meira fjármagns, hærri skatta, meiri lána. Á árinu 1957 voru 300 millj. kr. teknar í nýjum sköttum af þjóðinni. Verðbólgulögin nýju munu gefa árlega 790 millj. kr. Hver hefði trúað því, ef einhver hefði sagt það, þegar stjórnin tók við völdum, að hún mundi leggja svo háa skatta á almenning eins og raun ber vitni? Sá, sem hefði haldið slíku fram, hefði tæplega verið talinn með réttu ráði. En reynslan af 22 mánaða valdatíma stjórnarinnar sannar, að hún hefur verið ráðlausari og eyðslusamari en þeir, sem minnst treystu henni í fyrstu, höfðu reiknað með. Þegar 300 millj. kr. voru lagðar á þjóðina í árslok 1956, lýsti einn af stuðningsmönnum stjórnarinnar á Alþ. því yfir, að það, sem nú væri verið að gera, mundi leiða til gengislækkunar og mikillar verðbólgu. Hefur þessi stuðningsmaður stj. orðið sannspár, og hafa fleiri úr stjórnarliðinu á Alþ. lýst afstöðu sinni til verðbólgulaganna á þann hátt, að nú væri hrint af stað dýrtíðarskrúfu og yfir þjóðina mundi nú flæða ný verðbólgualda, sem illt yrði að stöðva. Í grg. fyrir verðbólgufrv. er gert ráð fyrir, að nýjar aðgerðir þurfi að koma til á næsta hausti. Þessi mikla fjárheimta er þess vegna ætluð aðeins til bráðabirgða, og mun margur hugsandi maður hafa áhyggjur af því ábyrgðarleysi, sem fram kemur hjá stjórnarflokkunum með þessum ráðstöfunum. Hinn óstöðvandi vöxtur dýrtíðarinnar setur allt efnahagskerfið úr skorðum, dregur úr framkvæmdum og getur leitt til atvinnuleysis. Dýrtíðarskrúfan hefur snúizt hratt, síðan núverandi ríkisstj. tók við völdum. Fjárl. hækkuðu um 151 millj. kr. árið 1957, miðað við næsta ár á undan. Vísitölunni hefur verið haldið niðri með stöðugt hækkandi niðurgreiðslum, og hefur hún hækkað um 21 stig, síðan ríkisstj, komst til valda. Sem dæmi um auknar niðurgreiðslur má minna á, að um það leyti, sem ríkisstj. komst til valda, var niðurgreiðslan á mjólkurlítra 86 aurar, en nú er niðurgreiðslan kr. 1.52 á hvern lítra eða næstum helmingi hærri en áður. Þannig mætti nefna ýmsar fleiri vörur, sem greiddar eru niður til þess að dylja vöxt dýrtíðarinnar, en þetta gerðist í dýrtíðarmálunum, á meðan stjórnin hafði verðstöðvun á stefnuskrá sinni. En hvað verður nú, þegar stuðningsmenn stjórnarinnar á Alþ. og jafnvel ráðherrarnir viðurkenna, að horfið hafi verið frá verðstöðvunarstefnunni? Margir stuðningsmenn stj. fullyrða, að dýrtíðarskriðan fari nú yfir með meiri þunga, en nokkru sinni fyrr og skapi öllum almenningi mikla erfiðleika og valdi samdrætti í atvinnulífinu. Með verðbólgulögunum er gert ráð fyrir 5% kauphækkun frá 1. júní. Verða það 200 kr. á mánuði fyrir verkamannafjölskyldu og aðra, sem hafa hliðstæðar tekjur. Verðhækkun sú, sem sama fjölskylda verður að greiða vegna brýnna lífsnauðsynja, mun nema a. m. k. 600 kr. á mánuði. Þannig tekur verðbólguhít ríkisstj. a. m. k. 10% af launum þeirra, sem minnst bera úr býtum. En það er stjórn hinna vinnandi stétta, sem veldur þessum ráðsöfunum. Atvinnuvegir landsmanna fá sinn skerf af verðbólguráðstöfunum ríkisstj. Allur iðnaður mun lamast og mikill samdráttur verða í þeim atvinnuvegi. Landbúnaðurinn, sem engan málsvara virðist hafa átt, þegar verðbólgufrv. var samið, verður fyrir hvað mestum skakkaföllum vegna þessara ráðstafana. Allar rekstrarvörur landbúnaðarins eru stórhækkaðar og 55% yfirfærslugjald lagt á brýnustu nauðsynjavörur landbúnaðarins. Landbrh., Hermann Jónasson, sagði í gær, að 55% yfirfærslugjald væri ekki lagt á brýnustu nauðsynjar. Eftir því telur ráðherrann fóðurbæti, áburð, benzín, olíur, byggingarefni, vélar og varahluti, sem þarf til rekstrar landbúnaðar, ekki nauðsynjavöru. Hygg ég, að bændur hafi ekki búizt við slíku skilningsleysi hjá ráðherranum, a. m. k. ekki þeir bændur, sem til þessa hafa kosið Framsfl. Það er enginn vafi á því, að með ráðstöfunum ríkisstj. er landbúnaðurinn settur í mjög erfiða aðstöðu. Það hefur verið upplýst á Alþ., að ráðstafanirnar séu gerðar til þess að draga úr framleiðslu landbúnaðarvara. Það mátti skilja á Eysteini Jónssyni, að heyja væri ekki aflað eins og skyldi vegna þess, hversu fóðurbætirinn væri ódýr. En ræktunarframkvæmdir og áburðarkaup síðustu ára sanna bezt, að hér er talað af miklu þekkingar- og skilningsleysi á einum elzta atvinnuvegi þjóðarinnar. En er framleiðslan of mikil? Árið 1957 var framleiðsla mjólkur 5.6% fram yfir nauðsynlegar þarfir. Það ár var mjög hagstætt hvað tíðarfar og grassprettu snertir. Umframframleiðslan s. l. ár er sú minnsta, sem leyfilegt er að hafa, til þess að tryggt sé, að alltaf verði nóg á markaðinum af hinum hollu og góðu landbúnaðarvörum. Að öðrum kosti er hætt við, að vöruskortur verði á ýmsum tímum árs, og er það til skaða fyrir þjóðarheildina og neytendur. Það er einnig til tjóns og leiðinda fyrir framleiðendur. Fólkinu fjölgar í landinu. Neytendahópurinn stækkar. Þarfirnar fyrir landbúnaðarvörur aukast. Það er þess vegna illt verk, þegar stjórnarandstöðuflokkarnir með verðbólgulögunum gera beinlínis ráðstafanir til þess að draga úr framleiðslu landbúnaðarafurða. Mjólkin átti að hækka um 5% 1. júní. Á það að vera hlutur bænda til þess að bæta þeim hækkanir, sem af verðbólgulögunum leiðir. Hætt er við, að þessi hækkun fari að mestu í kostnað. Eða hvað hafa bændur fengið af þeirri hækkun, sem lofað var 1. sept. 1957? Ýmsir munu segja, að ný hækkun komi í verðgrundvelli landbúnaðarins n. k. haust. En hvaða trygging er fyrir því, að bændur njóti þess, þótt útsöluverð mjólkur og annarra landbúnaðarafurða verði hækkað? Hætt er við, að verðbólguskrúfan taki drjúgan hlut til sín og kostnaðurinn, sem af henni leiðir, gleypi bróðurpartinn af hækkuninni, ekki sízt ef þannig verður búið að neytendum, að kaupgetan verði stórum skert. Því var haldið fram í gærkvöld af þeim, sem gerðu tilraun til þess að verja tilræðið við landbúnaðinn, að útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir muni hækka og bæta þannig hlut bændastéttarinnar. Á síðasta ári voru fluttar út landbúnaðarvörur fyrir 68 millj. kr. Meðalútflutningsuppbætur það ár voru 54.5%. Verðbólgulögin gera ráð fyrir 80% útflutningsuppbótum. Má því gera ráð fyrir, að útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir hækki um 17–18 millj. kr., en það mun ekki vera tíundi hlutinn af þeim sköttum, sem lagðir eru á landbúnaðinn samkvæmt verðbólgulögunum. Það má þess vegna segja við bændur: Gjafir eru ykkur gefnar. Það er að þessu sinni eins og áður, að þrengt er að landbúnaðinum sérstaklega, þegar sjálfstæðismenn eru utan stjórnar. Bændur munu minnast þess, sem áður var, og viðurkenna, að sagan endurtekur sig og að Framsfl. geta bændur ekki treyst. Framsfl. hefur áður verzlað með hagsmuni bændastéttarinnar fyrir valdastólana. Bændur vita, að sveltitímabili landbúnaðarins lauk ekki fyrr, en sjálfstæðismenn fengu aðstöðu til að rétta hlut þeirra með réttlátri verðlagningu árið 1942. Og nú í umræðunum var Eysteinn Jónsson að býsnast yfir því, að vísitalan hefði hækkað 1942, vegna þess að landbúnaðarafurðirnar voru hækkaðar. Bændur vita, að ræktunartímabil landbúnaðarins, sem enn stendur yfir, byrjaði, eftir að lög Péturs Magnússonar um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum fengu gildi 1946, en með þeim lögum var ríkissjóði gert að greiða 50 millj. kr. vegna ræktunar og bygginga í sveitum. Þetta var mikið fé á þeim tíma. En Framsfl. var utan stjórnar, þegar þetta gerðist. Þótt landbúnaðurinn verði að þessu sinni verst úti, verða verðbólguráðstafanir stjórnarflokkanna jafnframt til þess, að allri þjóðinni blæðir, og með þessum ráðstöfunum eru erfiðleikar atvinnulífsins auknir og kostur almennings stórum þrengdur. Vinstri stjórnin hefur spilað með hagsmuni almennings. Þannig verða svitadropar verkamannsins, bóndans, sjómannsins og annarra, sem vinna sér brauð með erfiði, skattlagðir til þess að lengja líf þeirrar ríkisstj., sem hefur fyrirgert rétti sínum og misst traust alls þorra almennings í landinu. En nú munu ýmsir segja. Þessi óhöpp hafa skeð, þetta verður ekki aftur tekið. - Eigi að síður munu flestir gera sér fulla grein fyrir því, að hjá þessu böli var unnt að komast. Það mun vart fara fram hjá nokkrum, að sökin og ábyrgðin er hjá stjórnarflokkunum og þá ekki sízt hjá Framsfl., sem flokka mest hefur siglt undir fölsku flaggi og blekkt kjósendur sína með því að þykjast vera raunsær og varfærinn í stjórnmálum landsins. Þess ber að minnast, að við sjálfstæðismenn gerðum tillögur í ársbyrjun 1956 um stöðvun dýrtíðarinnar. Þá var dýrtíðarskriðan ekki það þung, að hún væri óstöðvandi. Hagstofustjóri gerði útreikninga, sem sýndu, hvaða kostnað það hefði í för með sér að stöðva dýrtíðina. Það er ekki sök okkar sjálfstæðismanna, þótt vísitalan hafi hækkað á árinu 1956, meðan kosningarnar og kosningaundirbúningurinn stóð yfir. Sökin er hjá þeim, sem ekki vildu taka í framrétta hönd okkar sjálfstæðismanna og sameinast um að forða þjóðinni frá böli dýrtíðar og upplausnar. Sökin er hjá þeim, sem rufu samstarfið og gerðust boðberar ævintýramennsku og fláttskapar. Sökin er hjá þeim, sem bera ábyrgð á þeirri stefnu eða stefnuleysi, sem ráðið hefur, síðan samstarfið var rofið við Sjálfstæðisfl. Sökin er hjá þeim, sem sögðust geta leyst allan vanda íslenzkra stjórnmála með því að setja stærsta flokkinn, þann flokkinn, sem mesta hefur ábyrgðartilfinninguna, frá samstarfi og ætluðu að leysa öll vandamál án samráðs við hann. Nú, þegar stjórnarflokkarnir hafa gefizt upp og finna, að þau lög, sem þeir kalla bjargráð, leiða aðeins til vaxandi erfiðleika, kalla þeir eftir tillögum frá Sjálfstæðisfl. í efnahagsmálum landsins. Það er stutt síðan Tíminn endurtók það, sem oft hefur verið sagt í stjórnarherbúðunum, að efnahagsmálin verði leyst án samstarfs og án samráðs við Sjálfstfl. Flestir munu skilja, að efnahagsmálin munu ekki leyst á viðunandi hátt, nema Sjálfstæðisflokkurinn hafi forustu eða samráð þar um. Stjórnarliðið hrópar til Sjálfstfl. og biður um tillögur, biður um hjálp, sendir út neyðarkall. Vissulega vill Sjálfstfl. hjálpa. En þessari ríkisstj. verður ekki bjargað, þótt sjálfstæðismenn vildu leggja henni lið. Hún ber í sér dauðameinið og er ekki lengur starfhæf. Þótt góðar tillögur lægju fyrir í vandamálum þjóðarinnar, væri núv. stjórn um megn að framkvæma þær á viðunandi hátt. Sjálfstæðismenn munu gera skyldu sína og leysa efnahagsmálin, þegar þeir fá aðstöðu til að framkvæma þau úrræði, sem talin verða heppilegust fyrir alþjóð. Vandamál íslenzku þjóðarinnar verða leyst, þegar þjóðin hefur fengið stjórn, sem hún ber traust til, stjórn, sem ekki blekkir þjóðina, en segir henni sannleikann umbúðalaust. Núv. ríkisstj. treysta fáir. Almenningur telur, að stjórnin sé stjórn óhappa og víxlspora, sem hefur misst traust flestra. Menn geta deilt um, hvort stjórnin hefur unnið til slíks vantrausts alþjóðar, þótt ástæðan sé augljós vegna vanefnda og svikinna loforða. Það er lögmál, sem stöðugt gildir, að hver, sem glatað hefur öllu trausti annarra, getur aldrei notið sín og verður ávallt ófær og vanmáttugur til þess að vinna gagn og leysa erfið viðfangsefni. Það er skaði og óbætanlegt tjón fyrir alþjóð, að ríkisstj. skuli ekki viðurkenna þennan sannleika, Því lengur sem stjórnin situr að völdum, verður tjón þjóðarinnar meira, erfiðleikar atvinnulífsins og alls almennings aukast. Það er þess vegna þjóðarheill, sem krefst þess, að nú þegar verði breytt um stefnu, að spilin verði stokkuð upp, að þjóðin með nýjum kosningum eigi þess kost að velja sér nýja forustu og starfhæfa stjórn, sem hún ber traust til. Með því getur þjóðin endurheimt hamingju sina og starfsgleði. Þá mun þjóðin vera þess albúin að taka virkan og jákvæðan þátt í endurreisnarstarfinu og byggja upp á þeim rústum, sem vinstri stjórnin lætur eftir sig. Þá mun þjóðin fús til þess að leggja hart að sér, fórna stundarhagsmunum, ef nauðsyn krefur, til þess að efnahags- og atvinnulífið komist á heilbrigðan og traustan grundvöll. Ný og aukin starfsorka mun verða leyst úr læðingi til athafna og framfara, til vaxandi fjölbreytni í atvinnulífinu og aukinnar framleiðslu þjóðarbúsins. Undir þeim skilyrðum munu lífskjör almennings brátt batna og áhrif verðbólgulaga ríkisstj. smám saman hverfa. Með gagnkvæmu trausti ríkisstj. og almennings mun koma nýtt uppbyggingartímabil, tímabil starfs og framkvæmda. Landsins gæði munu verða nýtt til hins ýtrasta, til hagsbóta fyrir alþjóð. Þjóðin mun halda virðingu sinni inn á við og út á við og efla sjálfstæði sitt, efnalegt og pólitískt. Það er trú mín, að þetta tímabil sé ekki langt undan. Það er trú mín, að þjóðin megi bráðlega losna úr fjötrum og erfiðleikum þeim, sem ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hafa leitt hana í. Það er trú mín, að upp muni birta og þjóðin megi njóta gæfu og hamingju í því landi, sem forsjónin hefur gefið henni.



Herra forseti, góðir tilheyrendur. Hv. þm. A-Húnv., Jón Pálmason, talaði um, að húsmóðirin, sem vinnur eingöngu að heimilishaldi, sé ranglæti beitt með nýjum lagaákvæðum um skattamál hjóna, kallaði þau ákvæði kinnhest rekinn sveitakonunni. Þetta var fremur hrottaleg framsetning. Með lagabreytingunni er leiðrétt misræmi, sem legið hefur í því, að skattskyldar tekjur, sem eiginkonur hafa aflað með vinnu sinni, hafa að undanförnu verið of þungt skattlagðar. Þessi leiðrétting kemur líka fram hjá sveitakonunum, sem vinna að öflun skattskyldra tekna með bændum sínum. Þær fá leiðréttinguna. Þegar vinur minn, hv. þm. A-Húnv., ætlar að koma sér vel við sveitakonur, þarf hann að fara laglegar að, en þetta. Þær eru síður en svo meiddar á kinnum eftir breytingarnar á skattalögunum og taka ekki á móti kossum á kinnarnar þess vegna, þó að hann virtist halda það. Hann ætti miklu heldur að reyna mansöng. Þegar hv. 1. þm, Rang., Ingólfur Jónsson, hleypir út minkum sínum, eins og hann gerði hér áðan, minkum rógburðar og rangfærslu, dettur engum manni hér á Alþ. í hug að fara að eltast við þá einn og einn. Enginn fær verðlaun fyrir að vinna þau dýr, þau eru nefnilega tannleysingjar. Öllum þeim tilraunum, sem þessi hv. þm, gerði til þess að blekkja bændur landsins og telja þeim trú um, að þeir verði fyrir sérstöku ranglæti með hinni nýju efnahagslöggjöf, tel ég þó rétt - sérstaklega af kurteisi við áheyrendur - að svara með yfirlýsingu, sem stjórn Stéttarsambands bænda gerði 3. maí. Um leið tel ég einnig fullsvarað hv. þm. A-Húnv., Jóni Pálmasyni, um sama efni. Yfirlýsing stjórnar Stéttarsambands bænda er svo hljóðandi: „Meirihluta stjórnar Stéttarsambands bænda hefur verið skýrt frá efni frv. ríkisstj. í efnahagsmálum, einkum að því er varðar landbúnaðinn sérstaklega. Meiri hluti stjórnar Stéttarsambandsins lætur í ljós þá skoðun, að ekki verði komizt hjá ráðstöfunum í þessum málum til þess að tryggja afkomu útflutningsframleiðslunnar til lands og sjávar, og án þess að taka afstöðu til þess, í hvaða formi þær eru, telur meiri hl. stjórnarinnar, að með frv. sé hlutur landbúnaðarins ekki fyrir borð borinn með hlíðsjón af ákvæðum þess gagnvart öðrum atvinnugreinum og stéttum.“ Þessa yfirlýsingu gerðu Sverrir Gíslason, Bjarni Bjarnason, Einar Ólafsson. Þó að talað sé um meiri hl. í yfirlýsingunni, klofnaði ekki stjórnin í meiri og minni hluta fyrir ágreining, heldur stóð þannig á, að tveir af fimm gátu ekki mætt á fundinum. Engin mótmæli hafa þessir tveir menn látið opinberlega frá sér heyra. Athygli skal vakin á því, að einn hinna þriggja, er yfirlýsinguna gefa, er sjálfstæðismaðurinn Einar bóndi í Lækjarhvammi. Vek ég athygli á því honum til heiðurs og áróðursmönnunum, flokksbræðrum hans, til umþenkingar. Í gegnum stjórn Stéttarsambandsins hefur bændastéttin þannig talað. Enginn þarf að halda, að auðvelt sé að villa um fyrir bændastétt landsins almennt. Hún veit af aldareynslu, að svo sem sáð er, er uppskorið, og öll sönn velmegun kostar erfiði. Þegar núverandi ríkisstj. var mynduð, vissu gerhugulir menn, að hún hafði tekizt á hendur erfitt verk og seinunnið. Fjárhagskerfið var sjúkt og riðaði til falls. En fleira var að. Framkvæmdavald íslenzka ríkisins er svo veikt, að það er varla meira, en nafnið eitt. Á því veltur á Íslandi í stað framkvæmdavalds, að þegnskapur sé svo þroskaður, að farið sé að lögum og fyrirmælum hins opinbera, án þess að valdbeitingu þurfi. Stéttasamtök hins vinnandi fólks í landinu hafa sum með samtakamætti sínum og hinum lítt takmarkaða verkfallsrétti skilyrði til þess að kúga ríkisvaldið, ef þau vilja það við hafa. Þetta er staðreynd, sem þýðir ekki að neita. Eitt af meginhlutverkum ríkisstj. átti að vera það að samhæfa þetta vald hinna vinnandi stétta ríkisvaldinu, að gera hinar vinnandi stéttir þegnlega ábyrgar um efnahagslega afkomu, ekki aðeins sína afkomu, heldur afkomu þjóðfélagsins, að veita þeim fyrir milligöngu fulltrúa sinna, eftir því sem hægt er, aðstöðu til að fylgjast með og vera þátttakendur að gera nýja skipan efnahagsmálanna. En ef þetta átti að takast, lá ljóst fyrir, að stjórnin þurfti að fá forkólfa verkalýðsins til að leggja til hliðar um sinn innbyrðis flokkadrátt og hinar óbilgjörnu deilur um þjóðskipulagsform. Markmið stjórnarinnar var að gangast fyrir uppbyggingu efnahagslífsins á hagfræðilega traustum grundvelli og fá til þess þegnlega og bróðurlega samstöðu sem flestra, en fyrst og fremst framleiðenda til lands og sjávar og verkalýðsins. Nú er hátt á annað ár, síðan stjórnin tók til starfa. Hlutverkið hefur reynzt erfitt og seinunnið, eins og allir máttu búast við. En forðað hefur verið frá fári. Miðað hefur áleiðis að settu marki, og rétt horfir. Fyrir fáum dögum var sett ný efnahagslöggjöf, sem er merkur áfangi. Stjórnarandstaðan, Sjálfstfl., er í öngum sínum yfir þessu. Hann veit raunar ekki sitt rjúkandi ráð, eins og alþjóð hefur heyrt við þessar umr. Hann er líkastur hænu í hvössum vindi. Hann hefur ekkert jákvætt haft til mála þessara að leggja allan þann tíma, sem þau hafa verið til umr. á Alþingi. Og hvers vegna hagar Sjálfstfl. sér svona? Hvers vegna leggur hann ekki fram till. um efnahagsmálaúrræði? Hann segir þó, að þeirra sé þörf. Varla getur hann verið svo illa innrættur, að hann vilji, að þjóðin fari á höfuðið, þó að hann vilji, að ríkisstj. fari á höfuðið. Ekki getur þetta heldur stafað af því, að leiðtogar hans séu ekki vel viti bornir menn. Nei, þetta er einmitt af því, að þeir eru svo vel viti bornir, að þeir sjá, að úrræði stjórnarliðsins ganga í rétta átt og eru í aðalatriðum það helzta, sem hægt er að gera, eins og sakir standa í þjóðfélaginu, þegar á allt er litið. Stjórnarandstaða, sem hefur ekkert annað, en vífilengjur og jag til málanna að leggja, þegar mikið liggur við, að hennar sögn eins og annarra, er viðundur veraldar. Ýmsir hlæja að Sjálfstfl. fyrir þetta, og víst gerir hann sig hlægilegan með þessu. Aðrir fara um hann hörðum ásökunarorðum, og víst á hann það skilið. Hvort tveggja þetta hefur verið gert hér í umr., og utan þings ber mikið á því. En þegar dýpra er skoðað, er hann fyrst og fremst brjóstumkennanlegur. Sá mun og verða dómur sögunnar. Það er sannarlega sorglegt, að leiðtogar þess stjórnmálaflokks, sem telur sig stærsta flokk landsins, - þó að hann sé að vísu frekar flokkasamsull, en flokkur, - skuli ekkert hafa til mála að leggja á örlagastund í efnahagsmálum þjóðarinnar, og úr því að svo er, að hann skuli ekki einu sinni hafa mannslund til þess að standa með því, sem aðrir leggja til, heldur reyna að torvelda árangur þess. Þetta er raunalegt dæmi um stjórnmálalegt menningarleysi. Hér er tækifæri fyrir hina almennu kjósendur í flokknum að gera betur, en foringjarnir og ganga í verki til samstarfs um farsæla framkvæmd efnahagslöggjafarinnar, hvar í stétt sem þeir eru. Það væri manndómslegt. Þar geta þeir haft til fyrirmyndar fulltrúa sinn í stjórn Stéttarsambands bænda, Einar Ólafsson. Hin nýja efnahagslöggjöf um útflutningssjóð o. fl. hefur áreiðanlega marga kosti, enda er hún byggð á reynslu síðustu ára og útreikningum hagfróðra manna. Hér í þessum útvarpsumræðum hefur því glöggt verið lýst, þótt ryki hafi líka verið þyrlað. Í Fjármálatíðindum Landsbankans, hefti, sem er nýkomið út, er grein eftir Jóhannes Nordal hagfræðidoktor. Greinin heitir „Í átt til jafnvægis“. Þar talar hann um efnahagsmálafrv., sem nú er orðið að lögum, Jóhannes Nordal er ekki í neinum pólitískum flokki. Ég tel hann þess vegna hlutlaust vitni og vil lesa - með leyfi hæstv. forseta - nokkrar setningar úr greininni, um leið og ég ráðlegg áheyrendum að kynna sér hana í heild, hann segir m. a.: „Óhætt mun að fullyrða, að sú stefnubreyting, sem hér hefur átt sér stað, horfir mjög til bóta. Vænta má, að jafnari útflutningsuppbætur muni stuðla að betri nýtingu og dreifingu framleiðsluaflanna á milli mismunandi greina útflutningsframleiðslunnar. Hitt er ekki síður mikilvægt, að dregið sé úr hinu geysilega misræmi, sem orðið var í verðlagi innflutnings vegna mismunandi innflutningsálaga. Var ljóst orðið, að þetta misræmi hafði í för með sér óhóflegan innflutning og notkun þeirra vörutegunda, einkum rekstrarvara og atvinnutækja, sem haldið var óeðlilega ódýrum í samanburði við vöruverð almennt og innlendan tilkostnað. Þegar til lengdar lætur, hlýtur hagkvæm nýting framleiðsluafla þjóðarbúsins að hafa mest að segja varðandi aukningu þjóðarteknanna og almenna velmegun.“ Vegna mjög takmarkaðs tíma get ég ekki lesið meira upp úr greininni. En þó að ég lesi ekki meira, kemur fram í hinu lesna þýðingarmikil umsögn fyrir hinn almenna áheyranda um efnahagsmálalöggjöfina nýju, af því að þar talar maður, sem stendur utan við þras hinna pólitísku flokka, hámenntaður maður í þjóðhagsfræðum. Annars er nauðsynlegt að gera sér þess fulla grein, að vitanlega er það mest undir hinum vinnandi stéttum komið eða leiðtogum þeirra, hvort löggjöfin nær tilgangi sínum. Þar fá þessar stéttir tækifæri til að sýna, að þær séu ábyrgar og farsælt fyrir þjóðina, að þær séu hinar mest ráðandi stéttir um stjórnarfarið í efnahagsaðgerðum. Ég vil ekki trúa því, að þær vilji ekki taka á sig stundarmótlæti til að skapa sér og þjóðinni öruggari framtíð. Ég vil ekki trúa því, að leiðtogar verkalýðsins vilji ekki stilla sig um innbyrðis kapphlaup í kröfugerð, að þeir vilji brjóta niður það, sem byggja skyldi, setja sinn metnað á þeim sviðum ofar þjóðarhag. Ég vil ekki heldur trúa því, að þeir, sem tóku höndum saman um myndun stjórnarinnar, vilji á þessu stigi láta ágreining um þjóðskipulag slíta bræðraböndin. Hér á Alþingi hefur komið fram sérstaða um efnahagsmálin hjá þrem mönnum af 16 í tveim stjórnarflokkunum. Framsfl. var eini stjórnarflokkurinn, sem stóð alveg sem einn maður að efnahagsmálafrv., ekki af því, að hann hefði ekki til samkomulags orðið að hliðra til, þegar samið var um það, heldur af því, að framsóknarmenn töldu skylt að rjúfa ekki einingu í slíku höfuðmáli stjórnarsamstarfsins. Sjálfstæðisfl. segir frá því fagnandi aftur og aftur í blöðum sínum og ræðum, að ýmis stéttarsamtök hafi mótmælt lagasetningunni um útflutningssjóð. Sú virðist helzta og eina gleði hans að hampa slíkum fréttum. Áður fauk öðruvísi í þeim skjá. Þetta ætti að vera stéttasamtökunum aðvörun um að fara gætilega. Ætli það sé annars ekki einsdæmi í veröldinni, þó að breysk sé, að flokkur - eins og Sjálfstfl. vill láta fólk álíta að hann sé - fagni því, að stéttarfélög snúist á móti ráðstöfunum, sem gerðar eru til stuðnings framleiðslunni? Sannleikurinn virðist vera sá, að Sjálfstfl. leggur svo mikið kapp á að reyna að brjóta niður vinstra samstarfið, að hann brýtur flest boðorð, ef verkast vill. Áróðri hans til að koma á verkföllum mætti jafnvel líkja við andlegan sýklahernað. Þjóðinni líður vel efnalega, en öryggið fyrir framtíðina vantar. Þjóðinni líður svo vel, að sá maðurinn á Alþingi, sem talinn er vera mest á móti þjóðskipulaginu, sagði í vetur orðrétt, að hér væri „með beztu lífskjörum í veröldinni.“ En þessi vellíðan hangir því miður á veikum þræði. Ef þjóðin eirir ekki skynsamlegum aðgerðum, er hrunið nærri. Hvaða vit er t. d. í því fyrir þjóðina að haga atvinnu- og gjaldeyrismálum þannig að ráða útlendinga á skip sín, borga stórfé í verðbætur á fiskinn, sem þeir afla, og greiða þeim erlendan gjaldeyri í laun í svo ríkum mæli, að þeir fái á einni síðvetrarvertíð hér hærri fjárhæð, en heils árs laun hálaunuðustu embættismanna eru í heimalandi þeirra? Það er ekki hægt að komast hjá nokkurri áreynslu við lagfæringu efnahagskerfisins. Það er jafnóhugsandi eins og að velta þungum steini úr leið án átaks. En einmitt af því, hve þjóðin er vel á sig komin, á hún létt með að gera það átak, sem felst í efnahagslöggjöfinni. Jafnhliða þeim reglum, sem upp eru teknar í efnahagslöggjöfinni nýju til úrbóta, þarf þjóðin að leggja kapp á að auka útflutningsframleiðslu sína til sjávar og lands með eigin vinnu, því að það flýtir för til heilbrigðs og öruggs efnahagslífs. Skilyrði til þeirrar aukningar eru mikil, eða það vonum við. Víkkun fiskveiðilandhelginnar gefur í því sambandi mikil fyrirheit. En þó að efnahagskerfið færist vonandi brátt til betra jafnvægis, þá verður ríkisvaldið eftir sem áður alltaf miklu að skipta af þjóðartekjunum hjá þjóð eins og okkar þjóð, sem er orðin svo félagslega uppbyggð, að hún hlýtur alltaf að leggja stóran hlut tekna sinna til sameiginlegra nota og dreifingar. Þess vegna verður jafnan fyrir hendi sama ástæðan og var, þegar núverandi stjórn var mynduð, fyrir þá, sem afla teknanna, að vilja hafa hönd í bagga um skiptingu þeirra. Það væri óviturlegt af vinnustéttunum að eyðileggja með óstillingu og innbyrðis sundrungu þá miklu aðstöðu, sem þetta veitir þeim, glapræði að sprengja með keppnikröfum bjargálnaviðleitni þá, sem hafin er, herja þannig á sjálfan sig og fella sín eigin virki. Ef vinstri stjórnin yrði innan skamms að gefast upp, þá mundi ekki fyrst um sinn takast slík stjórnarmyndun. Sögulega merkilegri tilraun væri þá lokið með of litlum árangri. Hvað tæki við? Sýnt þætti þá, að þegnskap yrði ekki treyst í stað framkvæmdavalds. Einhvers konar valdstjórn tæki við fyrr eða síðar. Sjálfstæðisfl. segir: Ég skal strax taka við. - Vilja vinnustéttirnar það? Vilja þær, að hann fari með skiptingu þjóðarteknanna? Allir kannast við söguna af dýrunum tveim, sem fundu ostinn, komu sér ekki saman um skiptingu hans sín á milli og fengu því apann til að skipta. Apinn braut ostinn í tvennt, beit svo í partana á víxl. „Ég geri þetta til að gera partana jafna, því að ég vil skipta rétt“ sagði hann. Loks hafði hann þannig étið annan partinn að fullu, stakk þá eftirstöðvum hins upp í sig og sagði um leið: „Þetta er ekki of mikið í skiptalaun handa mér.“ Ég segi alls ekki, að Sjálfstæðisfl. hagi sér nákvæmlega eins og apinn, ef hann fær vald til að skipta þjóðartekjunum. En hinar vinnandi stéttir þurfa ekki að ganga að því gruflandi, að þá verði a. m. k. tekinn væn skiptalaun. Það er hollast fyrir þá, sem afla ostanna, að skipta þeim sjálfir, og það er eðlilegast, að þeir geri það. Vinstristjórnarsamstarfið veitir tækifæri til þess. Vinnustéttirnar mega ekki slá það gullna tækifæri úr hendi sér fyrir óstillingu og innbyrðis sundrungu.

Forseti (EmJ) : Þá er lokið tveim fyrstu umferðunum, og hefur ræðutíminn orðið þannig, að fulltrúar Alþb. hafa notað 45 mínútur af 50, sem flokkurinn á, Sjálfstfl. hefur notað 40 mínútur einnig af 50, hann á því eftir 10. Alþfl. hefur notað 35, eins og tilskilið er, og á eftir 15. Framsfl. hefur notað 45 og á eftir 5. Hefst nú þriðja og síðasta umferðin. En til þess að þeir, sem stuttan tíma hafa, verði ekki skornir svo naumt niður eins og hér ætti að gera, þá vildi ég mega bæta 5 mínútum við alla flokkana, þannig að þá hefur Alþb. 10 mín, til umráða, Sjálfstfl. 15, Alþfl. 20 og Framsfl. 10. Hefst nú síðasta umferð með því, að fulltrúi Alþb., hæstv. sjútvmrh., Lúðvík Jósefsson, tekur til máls og hefur 10 mínútur.

Sjútvmrh. (Lúðvík Jósefsson) : Herra forseti, góðir hlustendur. Vegna ummæla um landhelgismálið, sem fram hafa komið í þessum umræðum, þykir mér rétt að víkja með örfáum orðum að því máli. Það er rangt, að deilur þær, sem risið hafa hér heima um landhelgismálið, hafi snúizt um minni efnisatriði málsins, eins og gildistökudag nýrrar reglugerðar eða hvenær heimila skyldi íslenzkum togurum veiðar innan hinnar nýju landhelgi eða um breytingar á grunnlínunni. Frá upphafi gerði ég glöggar tillögur um öll þessi atriði, en bauð jafnframt upp á samkomulag á þeim grundvelli, sem mestar líkur voru til að samstaða gæti orðið um. Við okkur Alþýðubandalagsmenn var því ekki ágreiningur um þessi atriði. Ágreiningurinn varðaði annað. Hann var um það, hvort standa ætti við gerða samninga um að ráðast í framkvæmdir í málinu þegar að Genfarráðstefnunni lokinni. Hann var um það, hvort halda ætti samkomulag um, að ný reglugerð yrði ákveðin milli 10. og 20. maí eða hvort fresta ætti afgreiðslu málsins, um það, hvort taka ætti upp viðræður við NATO-þjóðir, sem lögðu að okkur að bíða með framkvæmdir og taka upp samninga um málið. Deilan var um það, hvort við ættum að ræða áfram við þær þjóðir, sem vildu fá ákveðin fríðindi fyrir erlend skip í íslenzkri landhelgi. Ég veit, að enginn mun reyna að neita því, að þessi tilmæli komu fram, og það, sem meira var, bein tillaga um fríðindi handa erlendum togurum í íslenzkri landhelgi kom einnig fram hér heima. Tveir stjórnmálaflokkar á Alþingi vildu verða við óskum útlendinga og fresta ákvörðun í málinu um skeið. Hér var stór hætta á ferðum, sem hefði getað leitt okkur út í háskalega samningsaðstöðu. Af því lagði Alþb. höfuðáherzlu á að fá bindandi ákvörðun um efnisafgreiðslu málsins einmitt nú strax, og samkomulag stjórnarflokkanna var einmitt um þetta. Í því samkomulagi segir skorinort og greinilega, að eftirfarandi efnisbreytingar einar skuli gerðar frá gildandi reglugerð, og svo eru talin upp 3 efnisatriði, sem sé 1) landhelgin 12 mílur, 2) heimild handa íslenzkum togurum og 3) gildistökudagur 1. sept. Þetta orðalag, eftirfarandi efnisbreytingar einar, er ekki út í bláinn sett í samkomulag stjórnarflokkanna. Með því var verið að útiloka allt samningamakk um málið hér eftir. Efnisafgreiðslu málsins var því lokið. Með þessu er nýja reglugerðin raunverulega ákveðin, og með þessu koma engir samningar til greina við erlenda aðila né nein sérréttindi útlendingum til handa. Það er ekki víða naglahald að finna í rökum sjálfstæðismanna í þessum umræðum í sambandi við efnahagsmálin. Mest ber á stóryrðum og órökstuddu geipi. Óheiðarleiki og ónákvæmni í meðferð á tölum er einstakt í sinni röð. Þannig þrástagast formaður Sjálfstfl., Ólafur Thors, enn á því, að jólagjöfin, sem hann kallar svo, en það voru þau nýju gjöld, sem leggja varð á í árslok 1956 til þess að greiða upp þann skuldabagga, sem hann þó skildi eftir sig. - hann segir, að þessar álögur hafi numið 300 millj. kr. Óþarft er að deila lengur um, hve miklu þessi gjöld námu, því að tölur fyrir árið 1957 liggja nú fyrir. Tekjuauki útflutningssjóðs nam ekki 300 millj. kr., eins og Ólafur Thors heldur fram, heldur 130 millj. kr. Þá segir formaður Sjálfstfl., að álögur þær, sem stjórn hans samþykkti í ársbyrjun 1956, hafi aðeins numið 100 millj. kr., en þó verið taldar af mér og fleirum stórháskalegar. Tölur fyrir árið 1956 liggja fyrir. Þær sýna, að tekjur framleiðslusjóðs urðu 175 millj., en ekki 100 milljónir. Þá voru álögurnar framkvæmdar með þeim hætti, að allar almennar vörur og lúxusvörur báru eitt og sama gjald, og þannig varð verðhækkunin tiltölulega mest á nauðsynjavörum. Þá var ekki heldur verið að beita verðlagseftirliti eða hámarksálagningarreglum, þá gilti hin frjálsa álagning íhaldsins. Og svo kemur síðasta nákvæmni íhaldsins í meðferð á tölum, 240 millj. verða að 790 millj. Og þó að álögurnar séu miklar, þegar íhaldið er að vorkenna almenningi, þá verða þessar sömu álögur ómerkilega litlar og nær einskis virði, þegar þeim er aftur skipt upp til framleiðslunnar. Þessi málflutningur íhaldsins minnir á konuna, sem kom í skóbúðina og mátaði hvert skóparið eftir annað, en allir voru skórnir of stórir að utan, en of litlir þó fyrir fætur konunnar. Aumingja búðarmaðurinn varð að viðurkenna, að hann hefði ekki til skó af þeirri gerð, sem konan vildi, því að hann sá, að hún vildi fá skó, sem voru litlir að utan, en stórir að innan. Svipað er þessu farið með álögurnar, sem íhaldið er að lýsa. Þær eru feikilega miklar, þegar þær eru lagðar á, en litlar eða næstum engar, þegar þær eru greiddar aftur út til framleiðslunnar. Það er mikill misskilningur hjá Ólafi Thors, að útvegsmenn hafi hótað framleiðslustöðvun eða hyggi á slíkt. Stöðvunartal Ólafs Thors er hlægilegt. Þessi hv. þm. er alltaf að spá stöðvun framleiðslunnar. Þegar breytt var bótakerfi til framleiðslunnar í árslok 1956, sagði hann, að útgerðin mundi stöðvast. Þegar samningar tókust við allar greinar framleiðslunnar og ekkert stöðvaðist, sagði hann, að ég hefði svikizt að útgerðarmönnum og hlunnfarið þá. Þegar síldveiðar áttu að hefjast 1957, spáði hann og blað hans, að nú mundi framleiðslan stöðvast. Ekkert stöðvaðist, en ríkisstj. samdi á ný við útvegsmenn. Um síðustu áramót spáði hann svo enn, að allt mundi stöðvast, og í nokkra daga lifði vonarneisti, því að sjómenn í Keflavík og á Akranesi voru óánægðir með kauptryggingu sína. En enn reyndist Ólafur falsspámaður. En nú stöðvast allt, segir formaður Sjálfstfl., þessi stöðvunarkóngur í íslenzkum sjávarútvegi, - Man hann, hver var sjútvmrh., þegar allur bátafloti landsmanna lá stöðvaður í heilan mánuð á hávertíðinni? Man hann, hver var ráðherra sjávarútvegsmála, þegar nýsköpunartogararnir lágu mánuðum saman í fjárhagslegu reiðileysi? Og man hann nokkuð eftir því hver bar ábyrgð á stjórn sjávarútvegsmálanna á Íslandi, þegar haustsíldveiðar bátaflotans stöðvuðust þrisvar sinnum á sama haustinu vegna ágreinings við stjórnarvöld landsins? Hv. þm. G-K. og formaður Sjálfstfl. mun fara nærri um, hver þessi stöðvunarkóngur er. Núverandi stjórnarsamstarf hefur nú staðið í tæp tvö ár, því verður ekki neitað, að ýmsa skugga hefur borið á þetta samstarf. Þar ber fyrst að telja þá vansæmd, að erlendur her skuli enn vera í landi okkar. Þrátt fyrir ítrekaðar kröfur Alþb. hefur það mál ekki fengizt afgreitt. Enn er öllum framkvæmdum varðandi brottför hersins skotið á frest. Herstöðin við Keflavík boðar íslenzku sjálfstæði og menningu sífellda hættu. Hún gæti kallað yfir þjóðina beina lífshættu, hvenær sem er. En auk þessa er herstöðin stórhættuleg íslenzku atvinnulífi og veldur truflunum í efnahagsmálunum. Hún getur beinlínis brotið niður efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar. Það er höfuðnauðsyn, að alþýða um allt land taki enn upp harða baráttu fyrir brottför hersins úr landinu. Sterkt almenningsálit getur eitt knúið þá, sem með völdin fara á hverjum tíma, til þess að losa okkur við herinn. Alþb. mun leggja fram sitt lið í þessari baráttu, og það mun gera það, sem í þess valdi stendur, til þess að knýja á að fyrirheitin um brottför hersins verði efnd. En þó að ýmislegt hafi gengið verr, en skyldi í stjórnarsamstarfinu, ber þó að viðurkenna, að ýmsu hefur miðað vel áfram. Ákvörðunin í landhelgismálinu er þýðingarmest, og það mál verður nú að leiða til fullnaðarsigurs. Uppbygging atvinnulífsins verður að halda áfram. Það er gleðilegt, að fólksflóttinn utan af landi skuli vera stöðvaður. Það er spor í rétta átt, að framleiðslan er að aukast og fleiri og fleiri landsmenn gefa sig að framleiðslustörfum. Atvinna hefur verið með mesta móti þessi tvö stjórnarár. Merk löggjöf hefur verið sett um húsnæðismál og lög sett um lífeyrissjóð togarasjómanna. Fiskverð til sjómanna hefur þrásinnis verið hækkað án verkfalla, og verkalýðsfélögin hafa fengið fram ýmis hagsmuna- og áhugamál sín. Gerbreyting hefur orðið í afurðasölumálum landsins, og standa okkur nú opnir möguleikar stóraukinna markaða í stað söluvandræða og markaðsörðugleika, sem áður voru. Stórfelldar framkvæmdir eru í landinu, eins og bygging nýs orkuvers við Sog og virkjanir eystra og vestra, og margt mætti fleira upp telja. En mörg stórmál bíða enn úrlausnar. Þeirra stærst er að tryggja betur sjálfstæðar þjóðartekjur með öruggum innlendum atvinnurekstri. Það er baráttan um efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar, og þeirri baráttu verður samferða baráttan um brottför hersins og andlegt og pólitískt sjálfstæði þjóðarinnar. Alþb. treystir á íslenzka alþýðu. Það leggur áherzlu á einingu hennar og samtakamátt og trúir því, að hún muni skilja, hvað henni er fyrir beztu, en láti ekki yfirboð og skrum íhaldsins villa sér sýn. Góða nótt.



Herra forseti, góðir hlustendur. Út af hnjóðsyrðum ráðh. Hannibals Valdimarssonar og Lúðvíks Jósefssonar í garð tveggja hv. alþm., Bjarna Benediktssonar og Jóhanns Hafsteins, vegna fjarveru þeirra um hríð vil ég taka fram, að svo er fyrir þakkandi, að slíkar baráttuaðferðir eins og þessir ráðh. beita hér eru jafnóvenjulegar á Alþ. og þær eru óviðfelldnar. En þessir tveir þm. Sjálfstfl. eru báðir að allra dómi einhverjir ötulustu og samviskusömustu menn, sem eiga sæti á Alþingi. Hafi nokkur maður verið í efa um, að ríkisstj. ber feigðina í brjósti sér, að hún er helsjúk, óstarfhæf, - og eins og Hallgrímur Pétursson segir: „Sjónlaus, köld, dauf og rétt steindauð“ - þá hafa ræður ráðh. og þm. stjórnarflokkanna tekið öll tvímæli af. Ég held, að það sé alveg rétt hjá þm. S-Þ., að ef núverandi stjórn færi frá, þá mundi ekki aftur verða mynduð slík stjórn, og ég held, að enginn mundi harma það. Í mesta máli þjóðarinnar, landhelgismálinu, ákallar stjórnin einingu, einingu allra flokka, þjóðareiningu. En henni hefur ekki einu sinni tekizt að ná einingu innan sjálfrar sín, heldur upplaukst hér fyrir alþjóð slíkt hyldýpi óeiningar og innbyrðis tortryggni, að firnum sætir. Sjútvmrh. hefur látið blað sitt, Þjóðviljann, birta reglugerð hans um landhelgina, sem fullsamin sé og frá gengið í öllum atriðum, en utanrrh. lýsir því yfir, að engin reglugerð hafi verið samin enn né heldur sé hægt að semja hana, því að enn séu óútkljáð hjá stjórnarflokkunum þýðingarmikil málsatriði. Sjútvmrh. lætur blað sitt bera embættisbróður sinn elskulegan brigzlum um undanhald og brigð í landhelgismálinu á erlendum vettvangi. Utanrrh. lýsti því yfir í gær, að öll þessi brigzl séu ekki aðeins ósönn, heldur vísvitandi ósönn. Og á meðan slær stjórnarformaðurinn úr og í, en hins vegar á allra vitorði, að fremur hefur hann verið á kommúnistanna bandi í þessu máli. Þannig henda ráðh. ríkisstj. þessu fjöreggi þjóðarinnar á milli sín eins og skessurnar áður fyrr, og áreiðanlega þarf til þess heitar bænir þjóðarinnar og yfirnáttúrlega bænheyrslu, ef ekki á í höndum þessarar stjórnar að fara eins og forðum í þjóðsögunni, að tröllin missi fjöreggið úr höndum sér og það molist mélinu smærra. Framsókn og Alþfl. lofuðu því við stjórnarmyndunina og hafa endurtekið þær yfirlýsingar innanlands og utan, að ráðh. kommúnista skyldu ekki fá að koma nærri utanríkismálum. En nú er svo komið, að í einu allra mikilvægasta og viðkvæmasta innanlands- og milliríkjamáli er kommúnistum falin forusta. Í þeirra augum ráða önnur sjónarmið, en hjá Íslendingum almennt. Þeim er það efst í hug að spilla vináttu Íslands og vestrænna þjóða og reyna að reka fleyg inn í hið vestræna samstarf, enda mundi slíkt verða stærsti stjórnmálasigur í sögu kommúnistaflokksins íslenzka, og sannarlega mundu þeir fá umbun fyrir hjá húsbændum sínum í austri, ef þetta tækist. Þetta skauzt skýrt út úr sjútvmrh., er hann sagði: Við höfum ímugust á öllum NATO-fundum. Annað stórmálið, sem ríkisstj. hefur til meðferðar, er efnahagsmálið. Fyrir síðustu kosningar og þegar stjórnin var mynduð var lofað að leysa þessi mál. Nú er stjórnin búin að glíma við þau í tvö ár. Með frv. um útflutningssjóð er viðurkennt af ríkisstj., að ekki sé tjaldað nema til einnar nætur, strax í haust þurfi að endurskoða sjálfan grundvöllinn. Hér er aðeins bráðabirgðalausn. Það er því komið í ljós, að stjórnarflokkarnir áttu engin varanleg úrræði, eins og þeir sögðu. Þetta var „allt plat“, eins og krakkarnir segja. Hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, að það væru helber ósannindi, að Framsfl. hafi lofað að lagfæra efnahagsástandið án nokkurrar kjaraskerðingar. Þessi var kjarninn í ræðu hans. Ég læt forsrh. svara Eysteini Jónssyni. Hermann Jónasson sagði í ræðu, er hann flutti 7. okt. 1956, orðrétt: „Vegna sífellds og hættulegs áróðurs er nauðsynlegt að taka fram, að ef rétt er á haldið, þarf hér ekki að vera um að ræða kjaraskerðingu, sem neinu nemur, í byrjun, og hispurslaus framkvæmd skynsamlegra ráðstafana ætti að geta tryggt núverandi lífskjör þjóðarinnar.“ Þar með hefur Hermann Jónasson afgreitt Eystein Jónsson með svardaga hans og afneitanir fyrir fullt og allt. Fjmrh. sagði, að upphaf verðbólgunnar væri 1942 og ef einhver einn maður ætti að heita faðir hennar, þá væri það Ólafur Thors. Gegn þessu fleipri vil ég leiða sem vitni mann, sem ég veit að fjmrh. rengir ekki. Það er hæstv. forseti Sþ., Emil Jónsson. Hann hefur margsinnis í ræðu og riti sannað, að upphaf verðbólgunnar var það, þegar Framsfl. 1941 rauf tengslin milli kaupgjalds og verðlags á innlendum vörum. Sjútvmrh, sagði í gær, að efnahagsmálatill. stjórnarinnar hefðu verið affluttar af stjórnarandstæðingum á svo purkunarlausau hátt, að einsdæmi mætti teljast. Ég vil benda honum á, að hans eigin flokksmaður, Einar Olgeirsson, varaði alvarlega við þessu frv., sagði, að það væri engin lausn á efnahagsvandamálum þjóðarinnar, og lagði til, að því yrði vísað frá. Og tveir þm. Alþfl. snerust á móti frv. og greiddu atkv. gegn því, Áki Jakobsson og Eggert Þorsteinsson. Áki sagði í grg. fyrir atkv. sínu: „Með því að sýnt er, að frv. þetta fullkomnar það að leiða efnahagsmál þjóðarinnar út í öngþveiti og að lög þessi eru sett gegn vilja mikils meiri hluta verkalýðshreyfingarinnar, þá segi ég nei“. En það eru fleiri en þm. Sjálfstfl., formaður Sósfl, og fjórði hver þm, Alþfl., sem telja úrræði stjórnarinnar ekki lausn vandamálanna. Í ræðu sinni hér áðan vitnaði hv. þm. S-Þ. í nýútkomið hefti af tímariti Landsbanka Íslands og þar í ágæta grein eftir dr. Jóhannes Nordal, en hann hefði átt að lesa svolítið lengra, því að þar segir í þessari ágætu grein, orðrétt: „Enda þótt takast megi með ráðstöfunum þeim, sem útflutningssjóðsfrv. gerir ráð fyrir, að koma á greiðslujöfnuði á þessu ári hjá ríkissjóði og útflutningssjóði, eru ekki mikil líkindi til, að það ráði bót á hinu mikla jafnvægisleysi gagnvart útlöndum, sem einkennt hefur efnahagsþróun á Íslandi s. l. ár.“ En þetta er einn aðalvandi þjóðarinnar í dag. Mikið af ræðutíma ráðh. hefur farið í það að kvarta yfir, að sjálfstæðismenn hafi ekki viljað segja stjórninni neitt um það, hvernig eigi að leysa efnahagsmálin. Ræður tveggja ráðh. í gær voru eingöngu kveinstafir út af þessu. Þessu var nú rækilega svarað í gær og í kvöld, bæði af formanni Sjálfstfl., Ólafi Thors, og öðrum ræðumönnum Sjálfstfl. Til viðbótar skal ég taka fram eftirfarandi: Ráðh. komu sér allir undan að svara þeirri fyrirspurn Ólafs Thors, hver væri hin raunverulega stefna stjórnarflokkanna í efnahagsmálum, því að útflutningssjóðsfrv. er bráðabirgðaráðstöfun. Ræða forsrh. snerist mest um aðgerðir, sem hann taldi nauðsynlegar, en eru alls ekki í hinni nýju löggjöf, svo sem nýtt vísitölukerfi. Ráðh. Alþb. kvörtuðu yfir því, að nú hefði þeirra stefnu ekki fengið að ráða, en hver raunveruleg stefna þeirra væri, sögðu þeir ekkert um. Þjóðin er því enn engu nær um það, hvað hver stjórnarflokkanna raunverulega vill eða hver hans stefna er, því að allir segja þeir, að þeir hefðu nú helzt viljað hafa þetta allt öðruvísi, en það er. Ég vil einnig taka fram, að það er ekki rétt hjá hæstv. forsrh., að Sjálfstfl. hafi fengið tækifæri til að kynna sér álit sérfræðinga í málinu. Sjálfstfl. var að vísu gefinn kostur á að fá hjá hagfræðingunum skýringar á ýmsum atriðum frv., en þegar þeir voru spurðir um athuganir þeirra á öðrum leiðum, sem til greina gætu komið, kváðust þeir ekki geta skýrt frá þeim rannsóknum og tillögum nema með leyfi ríkisstj., og Sjálfstfl. hefur aldrei fengið að sjá álitsgerðir hagfræðinganna. Það er vissulega vandasamt mál, sem hér er um að ræða, efnahagsmálin, og sjónarmiðin mörg um orsakir og úrlausn vandans. Hygginn verkalýðsleiðtogi úr einum stjórnarflokkanna sagði nýlega: Aðal efnahagsvandamál þjóðarinnar er Framsóknarflokkurinn. - Þetta er líka allútbreidd skoðun meðal íslenzku þjóðarinnar og ekki óeðlilegt. Með þeim einstæðu forréttindum, sem flokkurinn nýtur, skattfríðindum þess verzlunarfyrirtækis, sem hann byggist á, og miskunnarlausri misnotkun flokksins á aðstöðunni er Framsfl. orðinn eitt mesta vandamál þjóðfélagsins. Einn af hyrningarsteinum þjóðfélagsins er efnahagslegt og pólitískt jafnrétti. En meðan einn flokkur í skjóli ranglátrar kjördæmaskipunar og úreltra skattalaga er hátt hafinn upp yfir alla aðra, svo að í hans augum er þar enginn annar sambærilegur, er erfiðara að fá landsfólkið til að sætta sig við byrðar og fórnir, sem kann að þurfa á að leggja, því að slíkt verður að ganga jafnt yfir. Það þarf því engan að undra, þótt Framsfl. veitist erfitt að ná samstöðu við aðra um úrlausn. Forsrh. varð fyrir síðustu kosningar tíðrætt um eyðimerkurgöngu þjóðarinnar. Hin erfiða ganga hans sjálfs minnir mig á kvæði, sem var ort fyrir rúmum eitt hundrað árum og byrjaði svona: „Oft er hermanns örðug gang.“ Og kæmi mér ekki á óvart, þótt fjallkonan vilji nú segja við hann eins og stúlkan í kvæðinu: Veslings piltur vegamóður, viltu ekki hvíla þig? Til áréttingar því, sem ræðumenn sjálfstæðismanna hafa hér sagt, og viðbótar skal ég gjarnan nefna hér nokkur atriði, sem ég tel að eigi að koma til athugunar í sambandi við efnahagsmál þjóðarinnar: 1) Ráðherrarnir hafa tekið það skýrt fram í þessum umræðum og fjmrh. sérstaklega nú í sinni ræðu, að íslenzka krónan sé ekki rétt skráð, og fjmrh. sagðist vilja stefna að því að færa gengisskráninguna í rétt horf. Ég tel víst, að bankar og hagfræðingar líti eins á. En skráning krónunnar er bundin í lögum. Það er persónuleg skoðun mín, að þeim lögum eigi að breyta og fela þjóðbankanum að ákveða gengi íslenzku krónunnar í samráði við ríkisstj. Ég veit ekki til þess, að nokkurs staðar sé gengi krónunnar þannig lögbundið. Víðast hvar þykir sjálfsagt, að þetta sé í höndum þjóðbankanna. Þjóðbankinn skráir krónuna í samræmi við efnahagsástandið á hverjum tíma, og hann hlýtur að miða gengið við það annars vegar, að útflutningur og framleiðsla geti borið sig, og hins vegar, að gengið sé sem stöðugast, því að sveiflur um gengisskráningu eru háskalegar. Þetta er að sínu leyti eins og ákvörðun um almenna vexti, er í höndum þjóðbankanna, og þó að í einstaka tilfellum sé vaxtahæð lögbundin um tilteknar lánategundir, þá er ákvörðun almennra vaxta auðvitað í höndum bankanna, og býst ég við, að flestir teldu fráleitt, að Alþingi ákvæði slíkt í lögum. 2) Ef gengisskráningunni væri breytt af þjóðbankanum og ríkisstj., þá kæmi til athugunar að taka upp nýja og verðmeiri mynt, til þess að fólk meti hana meira og örvist fremur til sparnaðar. 3) Vísitölukerfið þarf að taka til gagngerðrar endurskoðunar og leggja að velli þá svikamyllu, sem þar hefur verið að verki í 18 ár. 4) Það þarf að koma á allsherjar kjarasamningum við öll verkalýðsfélög landsins til a. m. k. 2 eða 3 ára. Það er ógerningur að framkvæma skynsamlega efnahagspólitík með því, að samningar séu sífellt lausir og einn starfshópur geti stöðvað meira eða minna af þjóðarbúskapnum í dag og annar þegar hinu verkfallinu er lokið. Það verður að vera skylda hverrar ríkisstj. að beita sér fyrir því, að slíkir allsherjar samningar séu gerðir til langs tíma, eins og sjálfsagt þykir í nágrannalöndum okkar, þar sem jafnaðarmenn ráða. 5) Það þarf að koma á fót samvinnustofnun launþega og atvinnurekenda, er fylgist nákvæmlega með afkomu atvinnuveganna og vinni að því að jafna ágreining, eins og Sigurður Bjarnason benti á í umræðum í gær. Slík starfsemi hefur verið í Hollandi í nokkur ár og gefizt mjög vel. 6) Það þarf að auka framleiðsluna til sjávar og sveita og m. a. að auka framleiðsluverðmæti á hvern einstakling til að bæta lífskjörin. Með hinum stórvirku tækjum, eins og togurum og stórum vélbátum, hefur framleiðsluverðmæti á hvern sjómann stórlega aukizt. 7) Það þarf að auka iðnaðinn með ýmsum aðgerðum og m. a. skapa honum skilyrði til útflutnings. Í sambandi við þetta vil ég nefna till. Svein Guðmundssonar alþm., sem samþykkt hefur verið á Alþingi, varðandi lánveitingar til iðnaðarins, endurkaup víxla, þannig að iðnaðurinn njóti jafnréttis á við landbúnað og sjávarútveg. 8) Stóriðja þarf að aukast. M. a. mun nú í athugun framleiðsla á þungu vatni, en talið er, að gufuorkan muni sérstaklega henta til þess. Verksmiðja, sem framleiðir 100 tonn á ári af þungu vatni, á að skila um 100 millj. kr. í gjaldeyri, sem mundi hjálpa drjúgum til að bæta úr hinum mikla halla, sem er á gjaldeyrisaðstöðunni, en það er ein meginundirótin undir erfiðleikum okkar í efnahagslífi þjóðarinnar. 9) Stórauka þarf og hraða hagnýtingu hinna miklu auðlinda landsins, fallvatna og alveg sérstaklega heita vatnsins og gufunnar. Nýtt tímabil var hafið í þeirri hagnýtingu, þegar hinn mikli nýi gufubor tók til starfa nú nýlega. 10) Það þarf að efla verzlun og viðskipti, þannig að samkeppni og frjálst framtak fái að njóta sín. 11) Bæjar- og sveitarfélögin þurfa að fá nýja tekjustofna, m. a. til að geta lækkað útsvörin og þar með örvað frjálsan atvinnurekstur. 12) Afnema þarf nefndir og ráð og hömlur, eftir því sem framast er unnt. En það er einn af meginágöllum núverandi skipulags útflutningsbóta, styrkja og niðurgreiðslna, að þar flóir allt og flýtur í nefndum og ráðum, skriffinnsku og eftirlitsmönnum og eftirlitsmönnum með þeim. 13) Gerbreyta þarf fjárfestingareftirlitinu, afnema þá n., sem þar skammtar og úthlutar, en halda fjárfestingu í eðlilegu horfi með heilbrigðri banka- og vaxtapólitík. 14 Auka þarf sparnað almennings með því að finna fastan gengisgrundvöll, sem hægt er að halda stöðugum, og með hvatningum og verðlaunum sparnaðar. 15 Sparnað þarf á ríkisfé. Það þarf að draga úr gjöldum hins opinbera. Það er eitt hið nauðsynlegasta, og þar á auðvitað fjmrh. að hafa forustu, en þar hefur ekki verið vottur af viðleitni í þá átt, eins og allir hv. alþm. vita. Fjmrh. hefur jafnan borið það fyrir, að það væri ómögulegt að spara neitt að ráði vegna þess, að flest gjöld séu lögbundin. En það hefur skort frá honum frumkvæði og till. um að fá þá breytt þessum lögum í sparnaðarátt. Samt hefur veríð bent á, að ýmis þau útgjöld, sem óbundin eru að lögum, mætti spara. Hverju hefur þá Eysteinn Jónsson svarað? Jú, hann segir, að þetta sé allt hinum ráðuneytunum og hinum ráðherrunum að kenna. Hann hefur skírt öll ráðuneytin nema fjmrn. útgjaldaráðuneyti, og svo kennir hann bæði núverandi og fyrrverandi samstarfsmönnum um það, að þeir vilji endilega eyða og spenna og auðvitað fái fjmrh. ekki ráðið neitt við það, sem útgjaldaráðherrarnir vilji gera. Það var eðlilegt, eins og öll reynsla er af hæstv. fjmrh., að hann reiddist heldur heiftarlega af hinni rökstuddu ádeilu Jóns Pálmasonar, sérstaklega þegar ofan á það bætist, að eiginlega síðasta og eina blómið í hnappagati hans er fölnað og fallið, en það var, að hann ræki ríkisbúskapinn greiðsluhallalausan, því að á síðasta ári tókst þetta svo höndulega hjá hæstv, fjmrh., að verulegur greiðsluhalli varð á ríkisbúskapnum. En fyrst engrar forustu er að vænta um sparnað frá fjmrh., þá skulum við alþm. bara byrja á okkur sjálfum. Fyrsta Alþingi í tíð núverandi ríkisstj. stóð í nær átta mánuði, og það Alþingi, sem nú er að ljúka störfum, mun standa að vísu aðeins skemur. En 6–8 mánaða þingseta á ári er hrein fjarstæða. Hún stafar af því einu, að ríkisstj. vanrækir að undirbúa í tæka tíð þau mál, sem nauðsynlegt er að fái hér meðferð og afgreiðslu. Alþm. eru látnir sitja aðgerðalausir vikum og mánuðum saman, í vetur fyrst vegna þess, að ráðh. þorðu ekki að leggja fram neinar till. í efnahagsmálunum fyrir bæjarstjórnarkosningarnar í janúar. Síðan er Alþingi látið bíða aðgerðalaust nokkra mánuði, meðan ráðh. eru að rífast innbyrðis um, hvernig eigi að leggja tollana og skattana á. Og loks er Alþingi látið bíða nokkrar vikur, meðan verið er að tala við 19 manna nefndina og 6 manna nefndina og hvað þær nú heita allar þessar nefndir utan Alþingis. Framkoma ríkisstj. og núverandi stjórnarflokka er svo alvarlegt tilræði við þingræðið í landinu og virðingu fyrir Alþingi, að slíkt má ekki endurtaka sig. Ef almenningur sér, að Alþingi situr á hans kostnað aðgerðalaust mánuðum saman og jafnvel sé öllum ráðum ráðið utan sala þess, þá minnkar og hverfur virðingin fyrir Alþ., þessari þúsund ára gömlu söguhelgu stofnun þjóðarinnar, sem öll þjóðin ætti að standa vörð um. Alþingi getur hæglega lokið störfum á 2½–3 mánuðum, t. d. frá októberbyrjun og fram að jólum, ef ríkisstj. vanrækir ekki að undirbúa málin og þau frv., sem þar þarf að leggja fyrir. Við alþm. gætum byrjað á því að spara stórum alþingiskostnaðinn. Alþingi kostar nú 8–9 millj. kr. á ári. á þessum lið mætti spara 3–4 millj. með því að stytta þingtímann. En eitt er nauðsynlegt, til þess að það geti orðið. Það er, að alþm, komi sér saman um að fá sér starfhæfa ríkisstj, Það er ekki tími til þess - tími minn mun vera á enda - að telja hér upp fleiri atriði. En að lokum kem ég að því úrræði, þeirri umbót, sem mesta þýðingu mundi hafa í efnahagslífi þjóðarinnar, og það er að fá ríkisstj., sem þjóðin treystir. Í stað þeirrar sundurleitu sauðahjarðar, sem nú ráfar hér um forustulaus og áttavillt, þarf styrka, samhenta, ábyrga stjórn, sem veit, hvað hún vill, og þjóðin ber traust til. Traust og stefnufesta mundi örva framtak í atvinnurekstri, auka trú almennings á gjaldmiðil og skapa stöðugleika í efnahagsmálum. En þessi stjórn nýtur óskoraðs vantrausts alls almennings, en kannske er þó mest vantraust ráðherranna hvers á öðrum. Herra forseti, góðir hlustendur, tíminn er á enda, þökk þeim er hlýddu. - Verið þið sæl.



Herra forseti. Hv. 2. landsk, þm., Karl Guðjónsson, skýrði frá því hér í kvöld, að við lausn efnahagsmálanna hefðu verið uppi í ríkisstj. tvær stefnur: annars vegar verðstöðvunarstefna, sem Alþb. hefði fylgt, og hins vegar gengislækkunarleið, sem mér skildist á hv. þm. að hinir flokkarnir hefðu viljað fara. Ég vil aðeins út af þessu gefna tilefni taka fram, að ráðh. Alþfl. í ríkisstj. lögðu ekki fram í ríkisstj. neinar till. eða neinar óskir um, að gengislækkunarleið yrði farin, hvað sem aðrir kunna að hafa hugsað um það mál. Hins vegar áttu ráðh. Alþfl. góðan þátt í því að móta lausnina, sem að lokum fékkst, og var á þann hátt dregið úr þeim áhrifum, sem gengislækkun mundi hafa haft, ef farin hefði verið, og hefur það rækilega verið útskýrt hér í umr. í gær, og ég þarf ekki lengra að fara út í það. - Ég vildi aðeins ekki láta hjá líða að taka þetta fram í tilefni af ræðu Karls Guðjónssonar. Hæstv. félmrh. - og nú í kvöld aftur Karl Guðjónsson - beindi í gær þeirri fyrirspurn til utanrrh., hvort ekki hefði komið til mála af hans hálfu að veita erlendum togurum einhvern veiðirétt innan 12 mílna landhelginnar væntanlegu. Út af þessu skal ég aðeins taka fram, að þessari fsp. svaraði utanrrh. raunar sjálfur í sinni ágætu ræðu hér í gær með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta, sem ég skal leyfa mér að taka upp, - hann sagði: „Í nokkra daga eftir Kaupmannahafnarfundinn voru fyrirætlanir Íslendinga í landhelgismálinu skýrðar fyrir bandalagsþjóðum okkar, og þeim var tjáð, að ef þær hefðu eitthvað fram að færa innan mjög takmarkaðs tíma, skyldi það lagt fyrir þingflokkana hér heima. Þetta er allt, sem sagt var. Og allt var þetta gert,“ sagði ráðh., „með samþykki meðráðh. minna í Framsfl. og með vitund ráðh. Alþb.“ Engar óskir eða tillögur hafa borizt um þetta efni frá bandalagsþjóðunum, og er þar með fsp. fullsvarað. Hæstv. sjútvmrh., Lúðvík Jósefsson, virtist ekki telja þetta nóg, því að hann kom hér áðan og herti nokkuð á. Hann bar málið ekki fram í fyrirspurnarformi, heldur fullyrti hann beinlínis, að bein till. um fríðindi handa erlendum skipum í íslenzkri væntanlegri 12 mílna landhelgi hefði komið fram, þó að hann viti fullvel, að svo er ekki, því að hæstv. utanrrh. hefur látið ríkisstj. fylgjast með gangi málsins í öllum atriðum og annað ekki gerzt að þessu leyti en það, sem ég las upp úr ræðu utanrrh. hér í gærkvöld, En áhugamál hæstv. utanrrh. er og hefur verið að leitast við, að lausn þessa máls fáist, án þess að stofnað sé til ófriðar við nágrannaþjóðir okkar með fruntalegri framkomu. Það er skylda okkar að skýra nágrannaþjóðum okkar frá, hvað við ætlum að gera, og leitast við að fá samþykki þeirra til þess, þó að á engan hátt verði við þær gerðir neinir samningar. Hv. þm. G-K., Ólafur Thors, lét sig hafa það í gærkvöld að barma sér yfir því, að réttkjörnir þm. Alþfl. samkvæmt íslenzkum lögum hefðu fengið að taka sæti á Alþingi eftir síðustu kosningar. Ég held, að það hafi þó verið hyggilegast að fara ekki að rifja það mál upp aftur. Þó að sóma Sjálfstfl. hafi að nokkru verið bjargað af öðrum fulltrúa hans í landskjörstjórn, þá breytir það ekki þeirri staðreynd, að flokkurinn hugðist þar í pólitísku ávinningsskyni ganga á svig við gildandi lög eða öllu heldur kannske beinlínis að brjóta þau. Er Sjálfstfl. lítill sómi að því máli öllu. Aðaleinkennið á gagnrýni Sjálfstfl. á hæstv. ríkisstj. í gærkvöld og raunar í kvöld líka og kannske má segja alltaf er það, að þessi gagnrýni er einhliða hlutdræg. Gagnrýni verður að vera heiðarleg og hlutlaus, ef nokkurt mark á að vera á henni takandi. Alla hluti má skoða frá fleiri en einni hlið, og það verður að gera, ef rétta mynd á að gefa af þeim. Sjálfstfl. gerir þetta ekki. Hann segir aðeins frá því, sem miður fer, en sleppir öllu öðru, segir aðeins hálfan sannleikann og illa það. Tökum t. d. frásögn þeirra af lögunum um útflutningssjóð, efnahagsmálunum, sem mest hefur verið talað um hér við þessar umr. Auðvitað er hægt og meira að segja mjög auðvelt að finna þar hluti, sem mega kallast óæskilegir, og þess vegna líklegt, að þeir muni valda óánægju hjá ýmsum. Út af fyrir sig er ekkert athugavert við að skýra frá þessu. En þá verður einnig að skýra frá fleiru í leiðinni, t. d. því, hvað mundi hafa orðið, ef ekkert væri að gert, eða ef aðrar leiðir væru taldar betri, þá að koma með þær og benda á þær. Öllum er ljóst, hvað mundi hafa gerzt, ef ekkert hefði verið aðhafzt í þessu máli. Annaðhvort hefði framleiðslan stöðvazt eða útflutningssjóður orðið að fá hjá bönkum peninga, sem þó raunverulega voru hvergi til, og hvorugt var hægt. Eftir úrræðum Sjálfstfl, hefur verið spurt, en ekkert svar fengizt, Ólafur Thors sagði hér í gærkvöld, að flokkur hans væri andvígur gengislækkun. En þó hefur hann oftar en einu sinni gripið til þess ráðs. Og sá fulltrúi flokksins, sem talaði hér síðast, hv. 6. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, fór ekkert í felur með það, hverjar væru hans hugmyndir í því máli. En sem sagt, formaður flokksins lýsti því yfir í gærkvöld, að hann væri þessu andvígur. En ekki treysti hv. þm. sér þó til að fullyrða neitt um það, hvað Sjálfstfl. mundi hafa gert nú, ef hann hefði ráðið, og allt hans ráð þar algerlega á huldu. Mér finnst þessi afstaða flokksins tæplega vera honum samboðin. Það þarf enginn að segja mér, að Sjálfstfl. hafi skort upplýsingar um efnahagslíf þjóðarinnar til þess að geta myndað sér skoðun á málinu. Slíkt er algerlega útilokað. Sjálfstfl. hefur upplýsingar um það, sem öðruvísi er í þessu landi. Ég hélt, að till, hv. þm. A-Húnv., Jóns Pálmasonar, um að fjarlægja hæstv. fjmrh. úr ríkisstj. mundi verða sú eina, sem fram kæmi af þeirra hálfu í þessu máli. En hv. 6. þm, Reykv., Gunnar Thoroddsen, kom hér með till. eða úrræði, eins og ég held að hann hafi orðað það, í hvorki meira né minna en 15 liðum. En þegar þessi úrræði eru athuguð, öll þessi 15 atriði, þá er furðu lítið í þeim, sem beinlínis er nothæft til þess að ráða fram úr vandamálum augnabliksins. Það er listi, sem hver sem er getur skrifað upp að væri æskilegur, um það að hagnýta jarðhitann, spara í ríkisrekstrinum og annað þess háttar, - ég man ekki allar till., þær voru svo margar, - en þær voru allar með einu marki brenndar, þær voru frómar óskir um, að framkvæmdir væru hlutir, sem allir vita að miða til bóta, en lausn peningamála augnabliksins var hvergi minnzt á. Ég held, að það sé ekki það, að Sjálfstfl. skorti upplýsingar í málinu, heldur skortir hann kjark eða kannske öllu frekar hreinskilni - og þykir mér leitt að segja það - til þess að segja frá hlutunum eins og þeir eru og draga ekkert undan í voninni um það að geta fengið einhverja til þess að trúa því, að til séu einhverjar aðrar leiðir og léttbærari, sem Sjálfstfl. lumi á og komi svo með síðar, þegar hann er búinn að hugsa málið nógu lengi. Á það bendir líka það, sem hv. 1. þm. Rang., Ingólfur Jónsson, sagði hér áðan. Hann sagði eitthvað á þessa leið, - ég þori nú ekki að segja, að það sé alveg orðrétt, - en það var eitthvað í þessa átt: Vandamál efnahagslífsins verða leyst, þegar ríkisstj., sem fólkið ber traust til og segir því hreinskilnislega frá ástandinu, tekur við völdum. - Hér virðist auðsætt, að hér væri átt við stjórn Sjálfstfl., sem þá mundi leysa frá skjóðunni, og efnahagsvandræði augnabliksins og framtíðarinnar þá í einu vetfangi verða leyst, og það sem merkilegra var, að hv. þm. bætti þessu við: „og þá mun þjóðin vera tilbúin að leggja hart að sér“. Ég veit ekki, hvort þetta ætti að benda til, að einhver ný úrræði, sem krefðust þá kannske eins mikilla fórna af þjóðinni eða meiri heldur en nú er gert, ættu að koma til sögu. Alþfl. gekk til þessa stjórnarsamstarfs fyrir tæpum 2 árum vegna þess, að hann trúði því þá, að þessum flokkum mundi reynast auðveldara að leysa viðkvæmustu og vandasömustu mál þjóðarinnar, efnahagsvandamálin, heldur en Sjálfstfl. Byggði hann þessa skoðun sína á því, að þau úrræði, sem Sjálfstfl. og Framsfl. stóðu að á árunum á undan, 1950–56, voru fundin og framkvæmd án samráðs við verkalýðssamtökin í landinu, bæði gengislækkunin mikla 1950 og síðan vaxandi uppbótagreiðslur í mjög stórum stíl síðan. Þessar, - ef ég má nota orð, sem mikið kemur við sögu í öðru stóru máli nú, - þessar einhliða aðgerðir þáv. ríkisstj. kölluðu á gagnráðstafanir af hálfu verkalýðssamtakanna, og þar með var hinu óheppilega kapphlaupi verðlags og launa haldið áfram í fullum gangi. Þetta taldi Alþfl. nauðsynlegt að reyna að koma í veg fyrir, því að efnahagslífið verður ekki heilbrigt, fyrr en þessi víxlverkun verður með einhverjum hætti stöðvuð. Núverandi ríkisstj. gaf út fyrirheit um það, að leitað mundi eftir samvinnu við verkalýðssamtökin og bændur um afgreiðslu þessara mála. Er það grundvallaratriði, að slíkt samkomulag náist, og höfuðnauðsyn, að þessi samtök séu sannfærð um, að þau úrræði sem gripið sé til, séu þau beztu - eða við skulum segja þau skástu, ef maður vill heldur, sem völ er á, til þess að þau grípi ekki til gagnráðstafana og skrúfan fari í gang á ný. Í ræðu sinni í gærkvöld eyddi hv. þm. G-K., Ólafur Thors, allmiklu máli í að fordæma þessa aðferð, kallaði hana svik við lýðræðið o. s. frv., vald, sem Alþ. einu væri gefið, væri flutt til Alþýðusambandsins með þessu móti. Þessa hugsun tel ég alveg fráleita, að ekki sé meira sagt. Alþfl. telur sig fara með umboð þessa fólks á Alþ. og beinlínis skyldu sína að haga málsmeðferð allri þar, þ. e. a. s. á Alþ., í samræmi við það. Hann telur líka, að með því að ná þessari samvinnu sé stærsta sporið stigið til farsællar lausnar málsins. Hitt er svo annað mál, að það er ekki óeðlilegt, að í svo stórum og fjölmennum samtökum eins og Alþýðusambandið er séu skoðanir eitthvað skiptar. Þessi samtök eru ekki nein hallelújasamkoma, þar sem allir eru á sama máli eftir valdboði ofan frá. Hver og einn hefur leyfi til að hafa sína skoðun og til að rökstyðja hana, eftir því sem efni standa til. Sumir þessara manna líta ef til vill meira á og leggja meiri áherzlu á stundarhagsmunina, en aðrir á annað, er þeir telja til frambúðar. Þessi mismunandi sjónarmið verður þá að leitast við að samræma og fá samstöðu um þau, því að án samstöðu þessara samtaka og án fylgis þeirra við þær aðgerðir, sem uppi eru hafðar, er engin von um árangur í þessum efnum. Sjálfstfl.-menn smjatta nú á því, að fullt samkomulag hafi ekki verið í þeim hópi fulltrúa verkalýðssamtakanna, sem um þetta mál fjallaði nú, en það er 19 manna n. svokallaða, sem síðasta Alþýðusambandsþing setti til að fylgjast með efnahagsmálaaðgerðum ríkisstj., og miðstjórn Alþýðusambandsins. Þó var málið þar afgreitt ríkisstj. í vil með meiri hluta atkv., þó að segja megi, að sá meiri hluti hafi verið naumur. Hygg ég, að það hafi ráðið nokkru um, að till. ríkisstj. voru lagðar fullmótaðar fyrir fulltrúana og litlir eða engir möguleikar til breytinga, þegar þangað var komið. Ef það kemur fyrir og þá fyrst, þegar það kemur fyrir, að ríkisstj. njóti ekki lengur trausts verkalýðssamtakanna, og ef þau taka til að gera gagnráðstafanir gegn aðgerðum ríkisstj., er vonlaust um að ná þeim árangri, sem að er stefnt, og sá grundvöllur ekki fyrir hendi lengur, sem ríkisstj. byggði tilveru sína á. Í ríkisstj. eins og þessari, sem 3 flokkar standa að með mismunandi sjónarmið og stefnu, er ekki hægt að komast hjá því, að menn líti á mál nokkuð mismunandi augum. En úr því að þeim hefur tekizt að ná samkomulagi í þessu þýðingarmikla máli, og ég tel mig mega fullyrða, að þetta samkomulag sé fyrst og fremst miðað við að ná farsælli lausn fyrir vinnandi stéttir þjóðarinnar til sjávar og sveita til frambúðar, þá vil ég vona, að það fái staðizt. Í hinu stórmálinu, sem ríkisstj. hefur til meðferðar, sem er þó þýðingarmeira og afdrifaríkara, landhelgismálinu, hefur Alþfl. líka sína fastmótuðu stefnu, sem hæstv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, gerði hér grein fyrir í gærkvöld og ég þarf ekki að rekja. Hann vill leitast við að koma henni í framkvæmd án þess, að beinlínis séu espaðir upp til andstöðu þeir erlendu aðilar, sem hljóta að missa nokkurs í við þessar aðgerðir okkar, reynt verði að ná um þessar aðgerðir fullri samstöðu allra flokka heima fyrir og ekki horft í það, þó að til þess færu nokkrir dagar eða vikur. Hitt er miklu meira virði, að fá samstöðu inn á við og ófriði verði forðað út á við. Að lausn þessara máls á þeim grundvelli, sem ég hef hér lítillega rakið, mun Alþfl. vinna og láta sér í léttu rúmi liggja, hvað aðrir hafa um þá afstöðu að segja, þangað til hann verður með rökum sannfærður um, að aðrar leiðir séu til heppilegri. En neikvæða gagnrýni og hávaða lætur hann sér í léttu rúmi liggja. - Svo býð ég hlustendum góða nótt.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Hv. 1. þm. Rang. hélt hér ræðu. Í þessari ræðu vottaði lítið fyrir rökum. Hann var enn að tala um, að hallað væri á landbúnaðinn í þessum efnahagsmálaráðstöfunum, og sagði, að landbúnaðurinn yrði fyrir sérstökum skakkaföllum. Þessu hefur nú raunar verið rækilega svarað, en ég vil bæta einu atriði við, sem eitt út af fyrir sig er alveg nóg svar við þessum áróðri hv. þm. og hans félaga úr Sjálfstfl. Ef það er rétt, að hallað væri á landbúnaðinn í þessum ráðstöfunum, hvers vegna hafa þá ekki þessir þm, flutt neinar till. á þingi um að bæta úr því? En það hafa þeir ekki gert af þeirri einföldu ástæðu, að þetta er allt glórulaust tal af þeirra hendi um, að það sé hallað á landbúnaðinn í þessum ráðstöfunum. Annars er þessi hv. þm. Rang. „frægastur“ í landbúnaðarmálum fyrir það, að hann snerist til fylgis við ofsóknarstefnu Jóns Pálmasonar í garð landbúnaðarins 1944–46, honum líkaði hún svo vel. Hann byrjaði með því að taka fyrirvara um þá stefnu, en snerist síðan til fylgis við hana. Fyrir það er hann „frægur“ í sögu landbúnaðarins. Sannleikurinn er sá, að síðan framsóknarmenn komu í stjórn 1947, hefur verið rekin þróttmikil framfarastefna í landbúnaðarmálum í stað þeirrar ofsóknar, sem átti sér stað, á meðan hv. þm. A-Húnv. og hv. þm. Rang., Ingólfur Jónsson, réðu þar mestu fyrir innan stokk hjá Sjálfstfl. og í ríkisstj. Hv. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, hélt ræðu rétt í þessu. Hann endurtók þá firru, að framsóknarmenn hefðu lofað því, að þeir hefðu örugg varanleg úrræði í efnahagsmálum, sem ekki þyrftu að valda neinni kjaraskerðingu, las upp ummæli eftir forsrh., þar sem hann komst þannig að orði, að ekki þyrfti að valda kjaraskerðingu, sem neinu næmi, þ. e. a. s. eftir íslenzkri málvenju ekki verulegri kjaraskerðingu, og það á einmitt við það mál, sem hér liggur fyrir. Hér er gert ráð fyrir úrlausn, sem ekki á að valda neinni verulegri kjaraskerðingu, en verða til þess að forða stórfelldri kjaraskerðingu, sem yrði, ef ekkert væri að gert. Hv. þm. Reykv., Gunnar Thoroddsen, fór að ræða hér nokkuð um Framsfl. og hvað væri örðugt að koma málum við hann, hann væri orðinn sérstakt vandamál í þjóðmálunum vegna þess, að það væri svo erfitt að hafa samvinnu við hann. Heldur stangast þetta illa við staðreyndirnar, því að Framsfl. hefur átt þátt í ríkisstj. í rúmlega 30 ár af 40 árum, sem flokkurinn hefur starfað. Og ég veit ekki betur en Sjálfstfl. hafi sótzt eftir samvinnu við Framsfl. Í þessu sambandi talaði hann um samvinnufélögin og skattfríðindi, sem þau nytu. Á þessu þingi var sett ný löggjöf, þar sem samvinnufélög eru sett á nákvæmlega sama bekk og önnur félög um skattgreiðslu til ríkisins. En hatur sjálfstæðismanna er svo mikið á samvinnufélögunum, þessum höfuðfélagsskap alþýðunnar í landinu, að þeir vildu ekki fallast á að láta samvinnufélögin njóta jafnréttis í löggjöfinni, heldur vildu viðhalda sérstökum kvöðum á samvinnufélögin, sem hefðu gert það að verkum, að þau hefðu orðið að borga þyngri skatta en nokkrir aðrir, ef þeir hefðu fengið vilja sínum framgengt. Það kom sem sé í ljós í þessu sambandi, að þeir þola ekki frjálsa samkeppni, en vildu viðhalda sérstökum kvöðum á samvinnufélögunum. Þetta er gott fyrir samvinnumenn um allt land að festa sér í huga um framkomu Sjálfstfl. Og á þessu sjáum við svona hér um bil, hversu mikið er að marka skraf Sjálfstfl. um það, að hann vilji byggja þjóðfélagið upp á frjálsri samkeppni. Þá kom hv. þm. Gunnar Thoroddsen að kafla í ræðu sinni, sem voru frómar hugleiðingar og ýmsar ekki óskynsamlegar. En hann tók það greinilega fram, að þetta væri hans persónulega skoðun. Það var líka vissara. Það var líka vissara að hafa fyrirvara um, að þetta væri ekki talað fyrir flokkinn, og kom sér vitanlega vel, miðað við þann málflutning, sem við höfum heyrt hér í kvöld í þessu sambandi. Þá talaði hann m. a. um gengismálið á þann hátt, að allir skildu, hvað við var átt. Þessi hv. þm. var að tala um sparnað í ríkisrekstrinum. Þessi hv. þm. er frægur fyrir óráðsíu í þeim rekstri, sem honum hefur verið falið að standa fyrir, og ætti að moka frá sínum eigin dyrum í því sambandi. En hv. þm. talaði ekkert um skattamál sjómanna, og þótti mörgum það einkennilegt, að hann skyldi ekki tala um það áhugamál Sjálfstfl., sem þó hefur borið mjög á góma í þessum umr. og á þann hátt, að það hefði verið full ástæða til þess fyrir hann að gera grein fyrir því í áheyrn alþjóðar. Í þessum umr. hafa talsmenn Alþb. af og til vikið að því, að úrræðin í efnahagsmálunum væru málamiðlun. Það er raunar rétt. Þeir hafa í því sambandi m. a. sagt, að það hafi ekki orðið samkomulag um teljandi niðurfærslur á ríkisútgjöldum. Þetta gefur tilefni til, að menn spyrji, og margir hafa spurt mig, hvaða tillögur um niðurfærslur á ríkisútgjöldum það hafi verið, sem hafi náðst samkomulag um. Ég tel skylt að greina frá þessu í höfuðatriðum. Frá Alþb. komu till. um nokkra niðurfærslu á ríkisútgjöldum, og voru þessi aðalatriðin: 1. Að lækka framlög til verklegra framkvæmda. 2. Að lækka jarðræktarframlag og framlag til tilrauna í jarðrækt. 3. Að fella niður framlag til jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga. 4. Að draga stórlega úr löggæzlu. Um þetta varð ekki samkomulag. Loks komu fram ábendingar um smærri liði, og eru þær í athugun. Allt ber vitaskuld að gera, sem unnt er, til þess að auka ráðdeild í rekstri ríkisins. Ríkisstj. hefur beitt sér fyrir sérstakri löggjöf á þessu þingi til þess að sporna við útþenslu í embættiskerfinu, og ríkisstj. hefur að minni till. ákveðið að skipa nefnd til þess að endurskoða ríkisútgjöldin, og verður stjórnarandstæðingum gefinn kostur á þátttöku í þeirri nefnd. Það hefur verið rætt um það talsvert undanfarið, hvort ráðstafanir ríkisstj. í efnahagsmálum mundu reynast gagnlegar til frambúðar. Með þessu eiga menn vafalaust við, hvort takast muni með þessum ráðstöfunum að skapa jafnvægi í þjóðarbúskapnum og stöðva verðlag, þegar verðhækkunaráhrif þessara nýju ráðstafana eru komin fram. Um þetta er vitanlega ómögulegt að fullyrða nokkuð. Tekjuöflunin getur reynzt of knöpp, og er meira að segja hætta á því, þar sem byggt er á mjög djarflegri innflutningsáætlun. Og þessi hætta á halla í uppbótakerfinu er ævinlega fyrir hendi, og hún er einmitt mjög alvarlegur galli á fyrirkomulaginu. Enn fremur ber enn að leggja áherzlu á, að engin leið getur leitt til varanlegs jafnvægis í þjóðarbúskapnum og komið í veg fyrir nýjar og nýjar veltur, nema hætt sé að nota vísitöluna á sama hátt og verið hefur. Þróunin í þessum málum veltur því mjög á, hvernig stéttasamtökin í landinu halda á kaupgjaldsmálunum á næstunni. Verður skrúfan notuð áfram eða ekki, eins og verið hefur? En þá mundi ef til vill einhver segja: En var þá ekki bezt að aðhafast ekki neitt og láta öngþveitið koma, sem orðið hefði, ef ekkert hefði verið gert? Er þá nokkurt verulegt gagn að þessum ráðstöfunum? Í fyrsta lagi tryggja þessar ráðstafanir öfluga framleiðslustarfsemi um næstu framtíð, og það er út af fyrir sig ekki neitt smámál. En það, sem gefur þessum nýju ráðstöfunum í efnahagsmálunum mest gildi og veldur því, að þær eru allt annars eðlis en það, sem staglað hefur verið í uppbótakerfið á síðari árum, er sú staðreynd, að nú hefur verið stigið stórt skref í áttina til samræmis á verðlaginu og stigið í raun og veru hálfa leið út úr uppbótakerfinu með hinu nýja yfirfærslugjaldi, sem gengur út og inn í kerfinu. Hvað sem framtíðin ber í skauti sínu og þótt menn kjósi yfir sig nýjar veltur á verðbólguhjólinu, þá verður þetta skref til samræmis í þjóðarbúskapnum ekki stigið til baka. Þess vegna hafa þessar ráðstafanir verulegt gildi til frambúðar, hvernig sem fer að öðru leyti. Þess vegna er þetta mál þess vert að leggja mikið á sig fyrir það og þess vert að taka á sig óþægindi og rógburð til þess að koma því í lög. Þetta munu allir viðurkenna inn á sér, a. m. k. þeir, sem ekki eru haldnir fullkomnu ofstæki, og þessi þáttur er svo sterkur í málinu, og á þessu er svo ríkur skilningur með þjóðinni þrátt fyrir allt moldviðrið, að þegar leit út fyrir það um daginn, að stjórnin færi frá án þess að koma efnahagsmálafrv. fram, varð meginþorri manna mjög áhyggjufullur út af því og það ekkert síður andstæðingar ríkisstj. en hinir. Menn fundu, að það var stórfelldur skaði skeður, ef málið næði ekki fram að ganga, jafnvel þeir, sem hafa látið sér sæma og munu því miður láta sér sæma á næstunni að spilla fyrir því í framkvæmd. Sjálfstæðismenn töluðu þá um frv. líkt og þann, sem þungt er haldinn, en stórfellt tjón að missa. En einmitt þetta er að verða háskalegur löstur í fari margra, að þeir berjast á móti því, sem þeir í raun og veru eru með, ef þeir halda, að með því geti þeir unnið sér vinsældir hjá einhverjum þeim, sem nauðsynlegar ráðstafanir kunna að valda erfiðleikum hjá í bili. Þessi óheilindi hafa ef til vill aldrei komið betur fram, en í sambandi við þetta mál, ekki aðeins á þingi, heldur líka utan þings. Ef þjóðin verðlaunar slík óheilindi og snýst ekki gegn þeim, mun það koma illa í koll, en ef þjóðin refsar fyrir slík óheilindi og venur menn þannig af þeim, þá er henni borgið. Þetta er ein meginástæðan fyrir því, að það er orðin þjóðarnauðsyn, að menn aðvari Sjálfstfl. á þann hátt, sem forustan skilur, með því að veita honum ekki brautargengi til niðurrifsins og láta hann vita það. Ástæða er til þess að rifja upp í lokin, hvað fram hefur komið í umræðunum um störf núv. ríkisstj. Aldrei hefur verið öflugri framleiðslustarfsemi á Íslandi, en undanfarin tvö ár né stöðugri atvinna. Rekstraraðstaða sjávarútvegsins hefur verið bætt stórkostlega, og nú með síðustu löggjöf hefur togaraútgerðinni verið bjargað úr bráðum háska og bætt aðstaða síldarútvegsins. Kjör fiskimanna hafa verið bætt. Auknar hafa verið útflutningsuppbætur til landbúnaðarins og aðstaða hans að öðru leyti í verðlagsmálum bætt frá því, sem áður var. Ný löggjöf hefur verið sett um ræktun til þess að vinna að stækkun hinna smærri búa og ný löggjöf sett um nýbýlastofnun, sem eykur stuðning við nýbýlamenn, nýrri löggjöf komið á um íbúðalán og skyldusparnað, fengið erlendis óvenju mikið fjármagn til stórframkvæmda í landinu, en ekki til eyðslu, og með því tryggður framgangur Sogsvirkjunarinnar, sem er ein hinna stærstu framkvæmda, sem Íslendingar hafa ráðizt í. Með því hefur einnig verið tryggð bygging sementsverksmiðjunnar, sem áreiðanlega verður eitt hið mesta þjóðþrifafyrirtæki. Framkvæmdir úti um land hafa verið stórfelldari, en nokkru sinni fyrr, bæði í sveit og við sjó, og efling atvinnulífsins víðs vegar um land orðin slík, að aldrei hefur í seinni tíð orðið minni fólksflutningar til þéttbýlisins við Faxaflóa. Ráðizt hefur verið í óvenjuleg skipakaup og undirbúnar frekari framkvæmdir í þeim málum, komið nýrri skipun á bankamál, sem vonir standa til að verði til að koma meiri festu í meðferð peningamála þjóðarinnar, sett löggjöf um aðhald varðandi kostnað við rekstur ríkisins, sett merk löggjöf um aukin réttindi verkafólks og löggjöf um lífeyrissjóð togarasjómanna, sem eru eitt hið merkasta mál fyrir sjómannastéttina og vafalaust upphaf að hliðstæðri löggjöf fyrir aðra, sem vinna erfið og þýðingarmikil störf í þágu þjóðarbúsins. Lögfest hafa verið þýðingarmikil nýmæli í menningarmálum, t. d. með lögum um vísindasjóð. Skattalögunum hefur verið breytt á þann hátt, að vonir standa til að verði lyftistöng fyrir atvinnurekstur og framleiðslu í landinu, þar sem settar hafa verið nýjar reglur um skattgreiðslur félaga, en hinir gífurlega háu stighækkandi skattar á félög, sem lögfestir voru fyrir æði löngu undir fjármálaforustu sjálfstæðismanna og legið hafa eins og mara á öllum atvinnurekstri síðan, hafa þar með verið afnumdir, sett í skattalög ný ákvæði um skattgreiðslur hjóna, sem bæta úr því misrétti, sem þær konur hafa búið við, sem unnið hafa að öflun skattskyldra tekna, og skattfrádráttur fiskimanna stóraukinn. Þá ber að telja hina nýju löggjöf um efnahagsmál, þar sem stigið hefur verið stórt skref út úr því feni ósamræmis í verðlagi, sem hættulegast er heilbrigðu framleiðslustarfi, þegar til lengdar lætur. Þá hefur ríkisstj. komið sér saman um leið í landhelgismálinu, og mun öll þjóðin fagna því. Útfærsla fiskveiðilandhelginnar er vitanlega eitt hið þýðingarmesta mál, sem íslenzk stjórnarvöld hafa nokkru sinni fjallað um. Viljum við mega vænta þess, að stjórnarandstæðingar, enda þótt þeir hafi ekki enn látið uppi álit sitt á tillögum stjórnarflokkanna í málinu, gangi til heillar samvinnu við stjórnina og stjórnarflokkana um landhelgismálið. Öll þjóðin þarf að standa saman sem einn maður um þetta mál, sem varðar meira en flest annað fyrir framtíð Íslands og velferð þeirra, sem eiga eftir að ala aldur sinn í landinu, Þjóðin mun fagna því, að fullkomin samstaða myndist um þetta mál, og hún ætlast til þess. Framsfl. hefur miðað öll sín afskipti af landhelgismálinu við að tryggja samstöðu sem allra flestra um fullnægjandi lausn þess. Hvað sem deilum líður um önnur mál, eiga menn að standa saman um útfærslu fiskveiðilandhelginnar og eyða þeim ágreiningi um aðferðir og einstök atriði, sem ætíð koma að sjálfsögðu til, þegar slík stórmál eru til meðferðar. Fordæmið er stofnun lýðveldisins, þegar allir stóðu saman að lokum, eftir að ágreiningurinn um aðferðir hafði verið jafnaður. Framsfl. átti mikinn þátt í stofnun umbótabandalagsins og beitti sér mjög fyrir stjórnarsamstarfi því, sem nú hefur staðið frá 1956. Framsóknarmenn álíta, að með því, sem þegar hefur áunnizt í löggjöf og framkvæmd, hafi verið stigin þýðingarmikil spor, sem reynast muni þjóðinni giftudrjúg á margan veg til frambúðar. Framsóknarmenn álíta varðandi efnahagsmálin, eins og glöggt hefur komið fram í þessum umræðum, að jafnvel þótt sjálfstæðismönnum og öðrum niðurrifsöflum, sem ganga í lið með þeim, kunni að takast að koma í veg fyrir full not löggjafarinnar, mun hún samt skilja eftir þýðingarmikil spor. Að lokum vil ég segja þetta: Framsfl. hefur nú starfað í liðlega 40 ár. Þetta tímabil er glæsilegasta framfaratímabil í sögu íslenzku þjóðarinnar. Framsfl. hefur átt þátt í ríkisstj. í meira en 30 ár af þessum rúml. 40, mjög oft haft stjórnarforustu og mjög oft ýmsa þýðingarmestu þættina í stjórn landsins. Þeim mun sífellt fjölga, sem sjá, að Framsfl. hefur á margan hátt verið kjölfestan í þjóðmálum landsins á þessari för þjóðarinnar í framfaraátt. Enn fremur mun skilningur vaxandi á því, að aldrei hefur íslenzku þjóðinni verið meiri þörf á slíkum flokki sem Framsfl. er en einmitt nú, öflugum flokki, sem ekki miðar afstöðu sýna við þröngsýn stéttarsjónarmið eða miðar ákvarðanir sínar við pólitískan stundarhag, flokki, sem þorir að segja þjóðinni satt og gera rétt, jafnvel þótt það kosti óþægindi í bili, flokki, sem reyndur er að ábyrgðartilfinningu og ábyrgu starfi, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, því að það hefur verið eitt höfuðeinkenni á Framsfl., að þótt hann hafi verið í stjórnarandstöðu, hefur hann aldrei fallið fyrir þeirri freistingu að rífa einhliða niður. Það er vitað mál, að þeir, sem til þess eru settir að finna úrlausnir í málefnum landsins, hljóta oft og tíðum að verða að taka vandasamar ákvarðanir, oft ákvarðanir, sem orka tvímælis, og oft ákvarðanir, sem eru ekki að öllu leyti vinsælar. Þegar þetta er haft í huga og þess jafnframt minnzt, að Framsfl. hefur átt þátt í ríkisstj. í meira en 30 ár af þeim liðlega 40, sem hann hefur starfað, þá er sannarlega ástæða að minnast þess með ánægju, að flokkurinn er í vexti og að hann á að fagna sífellt vaxandi skilningi á nauðsyn þess, að hann verði efldur til aukinnar forustu. Þetta eykur einnig þá trú, að það sé hægt að vinna traust með öðru, en því að rífa niður og vera á móti og reyna að notfæra sér það, sem miður tekst. Þetta sýnir, að það er einnig hægt að vinna traust og tiltrú með því að taka á sig vandann og ráða fram úr honum, jafnvel þótt það, sem gert er, kunni að valda óþægindum í bili. En það er einmitt trúin á hið jákvæða starf og kjarkurinn til þess að taka þátt í því, sem er grundvöllur þess, að frjálst þjóðskipulag geti staðizt. - Góða nótt.



Herra forseti, góðir hlustendur. Ræður þeirra hv. þm. Sjálfstfl., sem töluðu hér í þessum umræðum í gærkvöld, voru með eindæmum. Annar eins flaumur stóryrða er áreiðanlega óvenjulegur. Þessir hv. þm., grípa til stóryrðanna og hávaðans, þegar þeir finna, að varnaraðstaðan er veik. Þeir reyna með orðaflaumnum að draga athygli áheyrenda frá hinni neikvæðu afstöðu sinni til vandamála þjóðarinnar. Nákvæmlega það sama hefur skeð hér í sölum hæstv. Alþ. að undanförnu af hálfu sjálfstæðismanna vegna þeirra ráðstafana, sem samþ. hafa verið í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það var víst eitthvert annað hljóð í þessum flokki hér á árunum, þegar hann var að beita sér fyrir því að koma á almennri gengislækkun eða þegar hann var að koma af stað bátagjaldeyriskerfinu fræga. Á þeim tímum var eins og nú nauðsynlegt að gera vissar ráðstafanir til stuðnings framleiðsluatvinnuvegunum. En það er margt orðið breytt, frá því að forustumenn Sjálfstfl. stóðu fyrir því að gera nauðsynlegar efnahagsráðstafanir. Þá var ekki verið að hugsa fyrst og fremst um það, að ráðstafanirnar kæmu léttara niður á láglaunafólki heldur en hinum, sem höfðu meiri peningaráð. Gengislækkunin kom vitaskuld harðast niður á lágtekjufólki og alveg sérstaklega þegar þar við bættist, að allt verðlag var gefið frjálst, til þess að hinir eiginlegu ráðamenn Sjálfstfl. gætu skammtað sér álagningu sína að vild. Að þessu leyti hafa vinnubrögð núverandi hæstv. ríkisstj. verið allt önnur. Álagningu hefur mjög verið haldið niðri og það ef til vill svo mikið, að álitamál er, hversu lengi er hægt að halda áfram sömu leið, a. m. k. að því er snertir smásöluálagningu. En það er æði langt bil á milli þeirra álagningarreglna, sem nú eru í gildi, og hinnar frjálsu álagningar, sem gilti í valdatíð Sjálfstfl. Hófleg álagning er sjálfsögð, en óhófleg álagning er álögur á þjóðina. Það virðist þó sem sjálfstæðismenn leggi höfuðáherzlu á frjálsa verzlun, en með þeim orðum eiga þeir fyrst og fremst við frjálsa álagningu, eins og margsannað er. Þessar ráðstafanir telja þeir vera eins konar allsherjar bjargráð. Hitt er svo allt annað mál, ef nauðsynlegt reynist að leggja á innflutninginn ný gjöld til aðstoðar framleiðsluatvinnuvegunum og til aukinna verklegra framkvæmda, sem verða til þess að auka framleiðsluna og atvinnumöguleika allra vinnandi manna í landinu. Hér hefur því orðið breyting á, síðan Sjálfstfl. missti valdaaðstöðu sína. En það er margt fleira, sem hefur breytzt síðan Sjálfstfl. strandaði þjóðarskútunni. Björgunarstarfið er ekki létt, og sjálfsagt líða nokkur ár, þar til því starfi er lokið, enda þótt það taki miklu styttri tíma, þegar flokkar alþýðustéttanna taka það að sér, en ef Sjálfstfl. hefði verið falið það hlutverk, sem hann hefði raunar aldrei getað leyst af hendi. Það sýnir reynslan á því tímabili, sem hann hafði forustu efnahags- og viðskiptamála landsins. Uppbóta- og millifærsluleiðin hét víst ekki skattlagning á almenning í þá daga, enda þótt hún heiti það nú á máli sjálfstæðismanna. En þeirra miklu erfiðleikar voru þá, eins og kæmi sjálfsagt á daginn nú, ef þeir tækju aftur við völdum, að hagsmunir forustumanna Sjálfstfl. og hins vinnandi fólks fara ekki saman, þegar um það er að ræða, hverjir skuli bera byrðarnar. Núverandi hæstv. ríkisstj. hefur tekizt mjög giftusamlega að efla atvinnulífið og framleiðsluna í landinu á þeim tæpu 2 árum, sem hún hefur verið við völd. Það er nú fyrst á allra síðustu árum, sem tekizt hefur að efla svo framleiðslu- og atvinnumöguleika víðast hvar úti um landið, að fólkið þar hefur nokkurn veginn stöðuga atvinnu. Stöðug atvinna er alger undirstaða alls velfarnaðar og góðrar lífsafkomu. Að herða lítillega að sér um stundarsakir eru vitanlega hreinir smámunir á móti því böli, sem atvinnuleysi hefur í för með sér. Til þess að sýna fram á, hvernig þessi þróun hefur orðið úti um landið í valdatíð núverandi hæstv. ríkisstj., hef ég gert samanburð á byggingarframkvæmdum frystihúsa og annarra vinnslufyrirtækja sjávarafurða frá Akranesi, vestur, norður og austur um land að Reykjanesi. Samanburðurinn tekur annars vegar til ársins 1955 og hins vegar til ársins 1957. Árið 1955 urðu þessar byggingarframkvæmdir 19 millj. 326 þús. kr., en árið 1957 28 millj. 670 þús. kr., eða hartnær 50% meiri. Sést greinilega af þessu, hversu mikil áherzla hefur verið lögð á að auka vinnslustöðvar sjávarafurða. En hér við bætist svo auðvitað vélakostur, sem er að verulegu leyti smíðaður innanlands, svo sem frystivélar, ísframleiðsluvélar o. fl. Auk þess hafa verið fluttar til landsins á undanförnum 2 árum yfir 50 flökunarvélar, að innkaupsverði tæplega 23 millj. kr. Með tilkomu nýrra vinnslustöðva og véla, sem mjög hefur verið leitazt við að dreifa út um landið, hefur atvinnulíf viðkomandi staða beinlínis tekið stakkaskiptum. Slík þróun er áreiðanlega miklu æskilegri en hin, að fólkið streymi utan af landsbyggðinni og hingað til Suðvesturlandsins, rétt eins og það sé eini byggilegi bletturinn á Íslandi. Á s. l. 2 árum hafa komið til landsins eða verið smíðaðir innanlands 57 fiskibátar 30 tonna og stærri. Þessum bátum hefur verið dreift um allt land, og vegna komu þeirra hefur víða skapazt mikil atvinnu bæði á bátunum og við vinnslu aflans. Þessi atriði sýna það vel, að hæstv. ríkisstj. hefur unnið að því að skapa lífvænlega aðstöðu fyrir það fólk, sem býr úti á landsbyggðinni, og er það maklegt, einkum þegar þess er gætt, hversu hægfara þessi þróun hefur verið á undanförnum árum. Þessi stefna er algerlega í samræmi við áralanga baráttu Alþfl., þar sem hann hefur alltaf litið svo á, að fólk ætti að hafa jafngóða lífsafkomumöguleika, hvar sem það byggi á landinu, Það mun líka vera viðurkennt víða, að Alþfl. hefur unnið allra flokka mest að því að efla atvinnulíf hinna einstöku bæjar- og sveitarfélaga, þar sem hann hefur getað beitt áhrifum sínum í þá átt. Ég er sannfærður um, að íslenzkir útgerðarmenn og sjómenn voru yfirleitt ekki óánægðir með þær ráðstafanir, sem gerðar voru fyrir útgerðina um áramótin 1956–57. Sú staðreynd, að verulegur aflabrestur varð á s. l. ári, verður varla af neinum sanngjörnum mönnum skrifaður á reikning hæstv. ríkisstj., þó að einstaka óprúttnir stjórnmálaspekúlantar reyni kannske að gera það. Hins vegar hefur vertíðin í vetur reynzt nokkru betri en í fyrra, og hygg ég, að tekjur allmargra sjómanna og afkoma útgerðarinnar sé eftir atvikum viðunandi. Útgerð og sjósókn hefur alltaf verið og verður ugglaust alltaf eins konar happdrætti, háð afla og veðráttu. Slíkt er atvinnuveginum eðlilegt. En sú breyting þyrfti að þróast, að menn gætu átt von á sæmilegum hagnaði, ef vel gengi, en bæru þá líka töpin að fullu, ef illa gengi. En yfirleitt held ég, að það ætti að geta verið nokkur bjartsýni ríkjandi við sjávarsíðuna og að vonir ættu að standa til þess, að framleiðslan þar aukist allverulega á allra næstu árum, ef ekki koma fyrir alvarleg óhöpp. Afleiðing slíkrar þróunar yrði auðvitað betri lífskjör þess fólks, sem að framleiðslunni vinnur, bæði til sjávar og sveita, því að betri afkoma við sjávarsíðuna hefur vissulega áhrif á afkomu þeirra, sem stunda landbúnaðarframleiðsluna. Skilningur á samvinnu og samstöðu alls vinnandi fólks í landinu, hvort sem er til sjávar eða sveita, þarf að aukast. Nauðsynlegt er að gera allt, sem unnt er, til að auka útflutningsframleiðsluna, afla markaða fyrir landbúnaðarframleiðslu og efla þann iðnað, sem sparar erlendan gjaldeyri. Ég trúi ekki öðru, en að þegar íslenzki alþýðumaðurinn athugar hlutlaust og af ábyrgðartilfinningu, sem honum er meðfædd, ástand efnahagsmálanna, þá komist hann að þeirri niðurstöðu, að efling framleiðslunnar með vaxandi atvinnumöguleikum sé hin eina jákvæða stefna fyrir almenning, jafnvel þótt nokkrar fórnir séu færðar. Hin neikvæða afstaða Sjálfstfl. og tillöguleysi í efnahagsmálunum sýnir bezt úrræðaleysi þess flokks. Má það merkilegt heita, ef hann heldur fylgi sínu á þeirri einu röksemd að vera á móti - alltaf á móti öllum ráðstöfunum án þess að bera fram eina einustu jákvæða tillögu sjálfur. Slíkur málflutningur er mikil móðgun við vel upplýsta alþýðu þessa lands. Ég veit, að almenningur tekur miklu ábyrgari afstöðu gagnvart aðsteðjandi vandamálum, en hv. stjórnarandstaða virðist taka hér á hv. Alþingi. Almenningur mun horfast í augu við staðreyndirnar og haga viðbrögðum sínum eftir því, sem þjóðarheildin krefst. Mun þá einu gilda þótt hinir æfðu stjórnmálamenn mæli nú ákaft á móti þeim ráðstöfunum, sem ekki er hægt að komast hjá að gera. Auðvitað er sjálfsagt, að stéttasamtökin fylgist rækilega með því, sem er að gerast á hverjum tíma í þjóðarbúskapnum. Með því er hægt að tryggja, að hver þjóðfélagsþegn fái réttlátan hlut af batnandi þjóðarafkomu, sem á að vera afleiðing vaxandi framleiðslu. Þá vildi ég gera nokkuð að umtalsefni gjaldeyrisástandið, eins og það er nú, og þróun gjaldeyrismálanna á undanförnum árum. Það verður að segjast eins og er, að ástandið í þessum efnum er allalvarlegt í dag. Gjaldeyrisforði er enginn til, hvorki í hörðum gjaldeyri né jafnkeypisgjaldeyri, þ. e. í þeim löndum, sem við gerum vöruskipti við. Víða eru yfirdrættir notaðir að meira eða minna leyti. Slíkt ástand getur vitanlega ekki varað lengi. Algert lágmark er, að við komumst á það stig að eiga yfirdráttarheimildir erlendis til vara, ef illa tekst til með gjaldeyrisöflun. Raunar þyrftum við helzt að komast það langt að eiga einhvern gjaldeyrisforða, en hér er ekki við auðvelt viðfangsefni að eiga. Um mörg undanfarin ár hefur sérstakt gjald verið lagt á tilteknar innfluttar vörur til þess að greiða með framleiðsluatvinnuvegunum. Afleiðingin af þessu fyrirkomulagi er auðvitað sú, að til þess að þeir tekjustofnar bregðist ekki, verður að flytja inn þær vörur, sem með var reiknað. Á undan þeim verða þó að ganga neyzluvörur almennings og rekstrarvörur. Eftir stendur þá einn flokkur innflutningsins, en það eru fjárfestingarvörurnar, Það væri ef til vill hægt að segja, að draga mætti eitthvað úr þeim innflutningi, en ekki er það auðvelt. Ef við lítum dálítið aftur í tímann, þá sjáum við af verzlunarskýrslum hagstofunnar, að árið 1952 varð heildarinnflutningur 911 millj. kr. að cif.-verðmæti. Þessi innflutningur skiptist þá þannig, að 29% voru neyzluvörur og hráefni til neyzluvöruiðnaðar, 35% rekstrarvörur og 36% kapítal- og byggingarvörur. Árið 1955 varð innflutningurinn 1.264 millj. kr. og þar af 44% kapítal- og byggingarvörur. Þá var rekstrarvöruinnflutningurinn 25% og neyzluvöruinnflutningurinn 31%. Árið 1957 varð heildarinnflutningurinn 1.358 millj, kr., og þá skiptist hann þannig, að 40% fóru fyrir kapítal- og byggingarvörur, 31% var rekstrarvöruinnflutningur og 29% neyzluvöruinnflutningur, Nú er það auðvitað gott og blessað að flytja inn fyrir nær því helming gjaldeyrisins fjárfestingarvörur, eins og gert var 1955, ef við hefðum efni á því. En það er einmitt kjarni málsins. Á árinu 1955 var orðið mjög ískyggilegt gjaldeyrisástand, og hefði því þá þegar þurft að gera vissar ráðstafanir til að reyna að draga úr þeirri miklu þenslu, sem orðin var á öllum sviðum efnahagslífsins. En það er hægara um að tala, en í að komast, að ætla á stuttum tíma að snúa við þeirri stefnu, sem sjálfstæðismenn voru búnir að marka og vinna eftir um tíma, enda þótt þeir stýrðu beint út í ófæruna í þessum málum. Hér þarf nokkurra ára þróun að koma til, sem miðist við það að auka svo framleiðsluna, að auknar gjaldeyristekjur af henni skapi möguleika á auknum innflutningi kapítalvara. Það er enginn vafi á því, að hinn frjálsi innflutningur og frjálsræði í verzluninni, sem sjálfstæðismenn börðust mest fyrir síðustu árin, sem þeir voru í stjórn, var of snemma á ferðinni. Gjaldeyristekjurnar voru einfaldlega ekki fyrir hendi, til þess að hægt væri að fullnægja eftirspurninni. Því er það óhjákvæmilegt, að við verðum a. m. k. fyrst um sinn að búa við gjaldeyrishöft. Við verðum auðvitað að miða að því að losna við þau sem fyrst. Hins vegar þýðir ekki að skjóta sér fram hjá staðreyndum. Gjaldeyristekjurnar eru enn ekki meiri en það, að það verður að gera áætlanir um notkun þeirra, þar sem tekið er tillit til þess efnahagskerfis, sem við búum við. Sérhver einstaklingur lætur tekjur sínar ráða afkomu sinni, bæði varðandi neyzlu og fjárfestingu. Ef hann gerir það ekki, lifir hann um efni fram. Þjóðin verður að lifa á því, sem hún getur aflað. Um ekkert annað er að ræða, engin leyniformúla er til, sem getur breytt þessari staðreynd, og það eru ekki aðrir en ábyrgðarlausir gasprarar, sem leyfa sér að láta liggja að því, að það sé hægt að veita sér þetta eða hitt, ef það væru bara ekki slæmir menn, sem bönnuðu það. Hörmulegast er, þegar slíkur málflutningur er viðhafður af mönnum, sem vita betur. Um gjaldeyrismálin í heild má því segja, að ástandið sé mjög erfitt, og það verður það sjálfsagt fyrst um sinn. Nauðsynlegt er að takmarka notkun gjaldeyrisins sem mest má verða. Neyzluvörur og rekstrarvörur atvinnuveganna verða að ganga fyrir öðrum innflutningi eftir þörfum. Að öðru leyti verður getan að ráða því á hverjum tíma, hvað mikill innflutningurinn má verða. Nú vil ég taka það greinilega fram, að enda þótt ýmsir erfiðleikar steðji að í dag, sé ég enga minnstu ástæðu til svartsýni varðandi framtíðina, svo framarlega sem óviðráðanleg óhöpp gerast ekki. Mér finnst miklu fremur ástæða til bjartsýni varðandi afkomu þjóðarinnar. Á þessu ári má gera ráð fyrir að komi til landsins allmargir nýir fiskibátar auk þeirra 12 250 tonna skipa, sem verið er að smíða í Austur-Þýzkalandi og verða væntanlega afgreidd á árinu. Það má áreiðanlega áætla afla þessara skipa að gjaldeyrisverðmæti marga tugi millj. kr., eins og nú standa sakir. Verið er að byggja þrjú allstór millilandaskip, sem bæta enn úr flutningaþörf þjóðarinnar og spara gjaldeyri vegna leiguskipa. Kaup nýrra togara eru í undirbúningi. Verið er að byggja og endurbæta frystihús og fiskvinnslustöðvar víðs vegar um landið. Verið er að ljúka byggingu sementsverksmiðjunnar, en innflutningur sements var þrjú s. l. ár 85 millj. kr. Innlendur iðnaður eykst frá ári til árs, og margt af honum sparar stórlega notkun erlends gjaldeyris. Kjötútflutningur fer vaxandi og á sjálfsagt eftir að aukast til mikilla muna. Þá er unnið að rafvæðingu landsins, hitaveituframkvæmdum og ýmiss konar byggingarframkvæmdum, sem miða að batnandi lífsafkomu fólksins í landinu. Mér finnst þess vegna, að öll rök hnigi að því, eins og ég sagði áðan, að engin ástæða væri til annars, en horfa með nokkurri bjartsýni fram á veginn, enda þótt ýmsir erfiðleikar kunni að steðja að í bili. Spurningin er, hvort þjóðinni tekst að horfa á staðreyndirnar í gegnum það moldviðri blekkinga og áróðurs, sem stjórnarandstöðuflokkurinn þyrlar upp í kringum efnahagsmál þjóðarinnar án þess að gera sjálfur neinar till. um aðrar leiðir í þeim málum. Alþfl. hefur allt frá stofnun tekið ábyrga afstöðu til mála. Hann hefur látið málefnin ráða á hverjum tíma án tillits til þess, að um hugsanlegan pólitískan ávinning gæti verið að ræða um stundarsakir, ef aðrar leiðir væru farnar. Flokkurinn fylgir enn þessari stefnu sinni. Hann lítur á viðfangsefnin eins og þau raunverulega eru og reynir svo að leysa þau eftir þeim leiðum, sem færastar mega teljast og bezt samkomulag verður um. Þegar um samstarf flokka er að ræða, verður það auðvitað aldrei sjónarmið eins flokks, sem ræður. Alþfl. hefur alltaf lagt áherzlu á það, að þjóðartekjunum sé sem réttlátlegast skipt á milli allra þegna þjóðfélagsins. Honum hefur mikið orðið ágengt í þessa átt og aðrir flokkar hafa orðið að viðurkenna, að baráttumál hans voru sanngirnismál. Þau hafa notið viðurkenningar alþjóðar, eftir að sigur hefur unnizt, oft eftir áralanga baráttu. Við jafnaðarmenn teljum eðlilegast, að opinberir aðilar eða sameignarfélög fjöldans hafi ráðandi áhrif á allan meiri háttar atvinnurekstur. Sjálfsagt er þó, að einstaklingsframtak fái að njóta sín, bæði á vissum sviðum þjóðfélagsins og að takmörkuðu leyti í öðrum tilfellum. Jafnaðarmenn eru ekki kreddubundnir og miða baráttu sína við það ástand, sem er í þjóðfélaginu á hverjum tíma. Aðalatriðið er, að baráttan sé ætíð miðuð við að tryggja frelsi, jafnrétti og bræðralag. - Góða nótt.



Herra forseti, háttvirtu áheyrendur. Þegar þeir bandalagsflokkar, sem nú stjórna landi voru, tóku að fullu höndum saman 1956, þá var ekki við góðu að búast. Þeir hafa með starfi sínu á löngum tíma unnið að því beint og óbeint og nokkuð hver með sínum hætti að gera allan frjálsan atvinnurekstur til sjávar og sveita óstarfhæfan. Þetta hefur gerzt með því að hækka svo útgjöld framleiðslunnar, að eðlilegar tekjur fengju eigi undir risið. Áður en þessir menn tóku nú við að fullu, var svo komið fyrir þeirra tilverknað, að aðalatvinnuvegir landsins gátu eigi gengið nema með miklum uppbótum frá ríkinu. Var þó áður búið vegna áhrifa sömu flokka að fella gengi íslenzku krónunnar tvisvar sinnum með tíu ára millibili. Það vita allir, að gengisfall peninga er eitt hið mesta neyðarbragð, sem hægt er að grípa til. En það er auðséð, að núverandi stjórnarherrar ætla eigi að láta þriðja tíu ára tímabilið renna svo til enda, að eigi skelli yfir þriðja og stærsta gengisfallið. Nú lofuðu þeir að koma öllu í gott horf með varanlegum ráðum og töldu það auðvelt verk. Meiri hluti þjóðarinnar var svo auðtrúa að taka þau loforð góð og gild. En það hefur sannazt, sem búast mátti við, að öll slík loforð hafa orðið að engu, og ekki nóg með það. Allt, er miður fór áður, hefur nú versnað svo gífurlega, síðan þessir tóku við, að ekkert þvílíkt hefur áður þekkzt. Fjárl. fyrir árið 1956 voru samþ. í tíð fyrrv. ríkisstj. Útgjöld þeirra á sjóðsyfirliti voru áætluð 661 millj. kr. Við það bættust svo útgjöld framleiðslusjóðs, sem ákveðin voru í febr. 1956 og áætluð 152 millj. Alls er þetta 813 millj. kr. og þótti mörgum gífurlega hátt. Stóð heldur eigi á hrópum og átölum stjórnarandstæðinga um óhóf og eyðslu, vitlausa skatta o. s. frv. Í hópi þeirra urðu líka brátt framsóknarmenn, sem hlupu nú til andstæðinganna til að skamma sína eigin ríkisstj. Stóð sjálfur fjmrh. Eysteinn Jónsson þar fremstur í flokki, svo sem kunnugt er og þykir eitt hið mesta endemi, sem sögur fara af. Allt átti nú að vera sjálfstæðismanna sök. Allur þessi gauragangur mun hafa haft mikil áhrif í kosningunum 1956 og átt þátt í því að koma núverandi ríkisstj. að völdum. Það er því rík ástæða til að athuga einmitt það, sem opinberlega hefur gerzt á fjármálasviðinu eftir öll gylliloforð þessarar ríkisstj. Fjárlög fyrir árið 1957 voru samþ. með 811 millj. kr. útgjaldaáætlun. Framleiðslusjóður var nú skírður upp og heitir síðan útflutningssjóður. Tekjur hans voru áætlaðar fyrir árið 1957 540 millj. kr. Af þeim átti 1/5 að ganga í ríkissjóð, eftir voru til útgjalda 432 millj. og gjöldin samtals áætluð fyrir þetta ár 1.243 millj. kr. Hækkunin á fyrsta ári vinstri stjórnarinnar var því hvorki meira né minna en 430 millj., þ. e. 52.8%. Var það vel að verið á fyrsta stjórnarári. Fjárlög fyrir yfirstandandi ár voru samþ. hálfköruð fyrir síðustu jól með áætluðum útgjöldum upp á 807 millj. kr., en útflutningssjóðinn hefur stjórnarliðið verið að afgreiða með hinum dæmalausu lögum, sem búið er að lýsa. Sjútv.- og viðskmrh. áætlaði tekjur hans 1.155 millj. kr., og er það sama sem álögð gjöld hans vegna. Auk þess fylgir það, að söluskattur og verðtollur er lagður á öll yfirfærslugjöldin, og nemur sú upphæð, miðað við svipaðan innflutning, 144 millj. kr. Sú upphæð á að renna beint í ríkissjóð til að mæta auknum kostnaði hans af lögunum og í aðra eyðslu. Þá er útgjaldaupphæðin komin samtals í 2.106 millj. kr. Hækkun á tveimur árum samkvæmt áætlunum 1.293 millj. og allt miðað við svipaðan innflutning. Þetta þýðir hækkun á tveim árum um 159%. Eftir er svo að reikna út, hvað öll verðhækkunin hleður utan á sig í viðskiptalífinu. Öllu þessu til viðbótar er svo hinn alkunni stóreignaskattur, sem talið er að verði 135 millj. kr. Ekkert af honum er enn komið inn í áætlunina. Ofan á allt annað er nú búið að ákveða gífurlega hækkun á hinum almenna eignarskatti þvert ofan í gefin loforð. Í þessum upplýsingum, sem ég hef hér nefnt, eru aðaldrættirnir í áhrifum stjórnarinnar. Þar sér fólkið nokkuð afleiðingar þess að koma þessari stjórn til valda. Munu margir hugsa á þá leið: Hvernig geta þessi ósköp skeð? Gat nokkrum manni dottið það í hug, að útgjöld ríkisins yrðu miklu meira en tvöfölduð á tveimur árum? Í þessu sést, hvað við var átt, þegar 400 manna flokksþing framsóknarmanna var fengið til þess í marz 1956 að samþykkja það, að ómögulegt væri að stjórna efnahagsmálum með sjálfstæðismönnum. Mennirnir vissu sem var, að út í svona glæframennsku væri aldrei hægt að leiða Sjálfstfl. Því er ekki að leyna, að mér hefur lengi ofboðið eyðsla ríkisins og stofnana þess, og svo er um fleiri menn. En þegar þessi stjórn tók við árið 1956, var þó eins og stífla væri tekin úr á. Eyðslan óx með ofsalegum hraða, eins og áætlunartölurnar sanna. Hver er svo stefnan? Þegar stjórnin tók við og Hannibal ráðh. gaf út bráðabirgðalög um stöðvun kaupgjalds og verðlags, þá gerðu margir sér von um, að stjórnin ætlaði að gefast betur, en búizt var við. En þetta stóð aðeins í 4 mánuði. Þá var aftur snúið við með ofsalegum tollahækkunum, og núna tekur svo dýrtíðarskrúfustefna Eysteins fjmrh, hið stærsta stökk, sem sögur fara af. Hinir ráðh. þvælast með, sumir sýnilega óánægðir, en aðrir ánægðir í sínu ráðleysi. Með öllu þessu þykist svo ríkisstj. vera að bjarga framleiðslunni, þ. e. sjávarútvegi og landbúnaði, sem vissulega þurfa hjálpar við. En af hverju? Við vitum, hvað er að þeim. Það er fyrst og fremst of mikill rekstrarkostnaður, of miklir skattar, of hátt kaupgjald, of hátt vöruverð. Allt þetta til samans myndar þann óhóflega rekstrarkostnað, sem er að sliga framleiðsluna. Vísitöluskrúfan hefur svo verið látin sjá fyrir því, að allt þetta hefur skrúfað hvað annað upp á víxl, og nú er það snjallræði ríkisstj. að hækka svo ofsalega sem lýst hefur verið skattana, tollana og vöruverðið. Í leiðinni á svo að lögbjóða almenna launahækkun upp á 50 millj. kr. eftir áætlun. Það eina ráð, sem ekki má nefna, er sparnaður og samdráttur í útgjöldum. Að draga úr þenslunni er þó það, sem hyggnir menn telja nauðsynlegra en annað, en það má ekki nefna. Allt skal hækka: Meiri þensla, meiri dýrtíð, hærri skattar, hærri laun og einkum hærra vöruverð. Það er nú sem fyrr aðferð fjmrh. Það vantar heldur ekki í þetta eitt höfuðeinkenni hans stefnu: Bráðabirgðaráðstafanir eiga það að vera. Orðið er þaulkunnugt á Alþ. og aldrei að góðu. Annað meira eigum við að fá á næsta þingi og svo koll af kolli, þar til allar eignir einstaklinganna verða teknar í hina botnlausu ríkishít. Það er rússneska sælan. Með núverandi ráðstöfunum mun aðstaða okkar bænda gerð verri, en nokkru sinni fyrr, síðan vinstri stjórnin gamla, hallærisstjórnin, var við lýði. Fjmrh. sagði við 1. umr. málsins í Nd. Alþ., að af því, hvað orðið væri dýrt að heyja, þá væri mjög óráðlegt, að bændur fengju fóðurbæti og vélar svo ódýrt sem verið hefur. Hann telur sýnilega óráðlegt, að bændur séu að kaupa slíkan óþarfa sem fóðurbæti og vélar. Það getur valdið offramleiðslu, svo sem stjórnarherrarnir tala mikið um. Þess vegna er hver dráttarvél hækkuð um 15–16 þús. kr. og önnur verkfæri og varahlutir í samræmi við það. Hvert tonn af fóðurbæti hækkar um 1–2 þús. kr. a. m. k. og ekki einasta það útlenda, heldur líka innlent fóðurmjöl, svo sem síldarmjöl og fiskimjöl, af því að verðið hækkar til útflutnings. Hver áburðarpoki af algengasta innfluttum áburði hækkar um nærri 90 kr. Byggingarefni hækkar um 30% og hver benzínlítri um 80 aura frá því, sem nú gæti verið. Bændum sem öðrum atvinnurekendum er svo gert það hagræði að lögbjóða 5–7% allsherjar grunnlaunahækkun. Svo á að sletta í þá bændur, sem framleiða sölumjólk, 5% hækkun á mjólkurverði frá 1. júní. Aðrir bændur eiga ekkert að fá fyrr en 15. sept., og þá er trúlegast eftir fenginni reynslu, að framsóknarmennirnir, sem ráða því félagi, sem kallast Stéttarsamband bænda, ákveði að hækka verðgrundvöll um 1.8% eða eitthvað þvílíkt vegna allra hinna gífurlegu hækkana á útgjöldum. Í þessu félagi þykir nægilegt að fá samþykki þriggja manna fyrir alla bændastéttina. Er líka kunnugt, að þá sjaldan sem fulltrúafundir eru þar, þá er séð um að taka ákvarðanir um það, er helzt skiptir máli, áður en fundirnir hefjast, svo sem átti sér þar stað á síðasta hausti. Það er alkunnugt, að þegar launastéttir gera kröfur, þá er aldrei minnzt á minna en 5–10% launahækkun ofan á allt hitt. En þegar bændur eiga í hlut, þá kemur annað hljóð í strokkinn. Þá er hámarkið 1.8%. Þeim er talið allt boðlegt. En það er fleira, sem bændur og aðrir landsmenn fá í nasirnar með hinum nýju stjórnarlögum. Vega- og brúagerðir eru það, sem margir sveitamenn þrá meira en annað, en það er næstum hið eina, sem núverandi stjórn leggur kapp á að spara. Fjmrh. lagði til að láta 12 millj. kr. í alla þjóðvegi landsins á þessu ári. Það er álíka upphæð og rekstrargjöld ríkisútvarpsins og heldur lægra en ríkisstj. með sínu stjórnarráði kostar. Þetta var nú hækkað í meðferð Alþingis um tæpar 4 millj. kr., en hin nýju lög lækka þetta aftur í framkvæmdinni um 10–12%. Brúargerðir, raforkuframkvæmdir og hafnarbætur lækka vegna laganna miklu meira vegna efniskaupa. Þá er meðferðin á sveitar- og bæjarfélögunum alveg hroðaleg. Nú er áformað að innheimta í ríkissjóð og útflutningssjóð á 14. þús. kr. á hvert mannsbarn í landinu, miðað við eitt ár. Við bæjar- og sveitarfélögin er með því sagt: Þið megið hirða rökin í allar ykkar þarfir. - Nú er það kunnugt, að flestar hinar miklu þarfir sveitarfélaganna eru lögbundnar. Þær eru stórhækkaðar með nýju lögunum. Áður voru mörg sveitarfélög að sligast undir byrðunum, - en hvað mun hér eftir? Þegar þetta allt er athugað, þá er ömurlegt til þess að hugsa, að nokkrir bændur eða sveitamenn skuli hafa orðið til þess að koma vinstri stjórninni að. E. t. v. læra þeir af reynslunni, og er þá vel. En verði það ekki, væri næst að ætla, að þeir hefðu það lundarfar að láta sér bezt líka að vera barðir til hlýðni. Hvað sem um það er, þá veit ég þó hitt, að sveitakonurnar muna lengur en til morguns þann kinnhest, sem stjórnarliðar hafa veitt þeim með sínum nýju skattalögum. Það er út af fyrir sig gott, að þær kaupstaðarkonur, sem vinna fyrir launum, fái skattaívilnanir. Það er réttmætt, ef því fylgdi það eðlilega réttlæti, að þær konur til sveita og við sjó, sem helga heimilunum alla sína krafta, fái að njóta sama réttar, en það máttu stjórnarliðar á Alþingi ekki heyra nefnt. Og varðandi sveitakonurnar er það í góðu samræmi við þá reglu í verðlagi afurða að meta að engu vinnu húsfreyjanna, rétt eins og þær snerti aldrei á öðrum handarvikum, en annast börnin og matreiða handa fjölskyldunni. Við, sem erum í sveitunum og þekkjum þar alla örðugleika, vitum, að þessu er mjög á annan veg háttað. En ranglæti núverandi stjórnarliða gagnvart sveitakonum ríður ekki við einteyming, enda munu einhverjar þeirra muna kinnhestinn, þegar tækifæri gefast. Ég hef hér lítinn tíma til að svara ræðum, stjórnarliða þeirra, er hér töluðu í gærkvöld. Örfá atriði vil ég þó minnast á. Þm. Dal. flutti hér ræðu um framfarir og framleiðsluaukningu landbúnaðarins á undanförnum árum. Hefði sú ræða verið ágæt fyrir hálfu öðru ári, því að hún var rétt lýsing þeirra framfara, sem urðu í sveitunum á því langa tímabili, sem sjálfstæðismenn og framsóknarmenn stjórnuðu landinu sameiginlega. En það vantaði í ræðuna að lýsa því, að það eru einmitt þessar framfarir, sem núverandi ríkisstj. er að stöðva með öllum sínum öfgum. Forsrh. hélt hér að vonum langa ræðu og kom víða við. Því miður var ræða hans mjög í mótsögn við sjálfa sig og einkum við það, sem ríkisstj. er og hefur verið að gera. Ráðh. sagði, að vísitöluskrúfan væri eins og sjálfhreyfivél, er skapaði þá svikamyllu, sem enginn réði við og ekki væri til í nokkru öðru landi en Íslandi. Þetta er rétt og hið sama sem ég hef haldið fram í 18 ár. Þá lýsti ráðh. þeim háska, sem stafaði af verkfallabaráttu undangenginna ára, og fór þar einnig með rétt mál. En ráðh. var í sömu stöðu og nú, þegar vísitöluskrúfan var sett í gang fyrir 18 árum, og enn hefur hann ekkert gert til að stöðva hana. Býst ég þó við, að hann skorti ekki viljann til, en hann hefur í stj. sinni tvo af helztu formælendum vísitöluskrúfunnar, fjmrh. og menntmrh. Sama er að segja um verkfallapólitíkina, að stjórnin hefur ekkert gert til að stöðva hana. Þvert á móti þessu hvoru tveggja verka dýrtíðarskrúfulög stjórnarinnar í þá átt að gera örðugra, en nokkru sinni fyrr að afnema vísitöluskrúfuna og verkfallabröltið. Þá sagði forsrh., að engin varanleg úrræði væru til í efnahagsmálum. Þetta er gagnstætt því, sem hann og aðrir stjórnarliðar héldu áður fram, og er gott, þegar menn viðurkenna þannig sína fyrri villu. Þá sagði forsrh., að framleiðslan gæti ekki greitt meira, en nú er. Þetta er hverju orði sannara, en samt hefur stjórn hans nú lögfest að leggja 55% toll á allar rekstrarvörur framleiðslunnar og bæta þar á ofan söluskatti og verðtolli. Mun allt þetta nema yfir 300 millj. kr. á ári að óbreyttum innflutningi. Menntmrh. flutti hér langa og furðulega ræðu, og skal ég stutt út í hana fara, en líkast var því sem þessi ráðh. væri milli svefns og vöku. Hann sagði, að yfirfærslugjöldin væru ekki skattar og ekki tollar og þau væru ekki gengislækkun. Var helzt á manninum að heyra, að þær 790 millj. kr., sem nú á að innheimta með þessum hætti, væru ekki útgjöld fyrir neinn, en öllum til gagns. Hann talaði um þann háska, sem stafaði af gengisfalli, og nú væri þó komið í veg fyrir það. En rétt á eftir sagði hann, að sá gjaldeyrir, sem ekki er lagt nema 30% gjald á, væri seldur mikið undir réttu verði. Þegar þetta er allt lagt saman og það haft í huga, að þarna talar eini hagfræðingurinn í ríkisstj., þá er ekki að furða, þó að djúpt sé á rökréttri hugsun í þeim lögum, sem stjórnin hefur sett. Það snerust líka þrír af greindustu þingmönnum stjórnarflokkanna harðlega gegn þessum óskapnaði og færðu eðlileg rök fyrir sinni mótstöðu. Ríkisstj. er alltaf að ganga á eftir ráðum frá sjálfstæðismönnum. Þetta er eðlilegt. Hún er eins og hrapandi maður, sem hrópar á hjálp, í fimm mánuði hefur hún staðið ráðalaus yfir því, hvernig hún eigi að fleyta áfram okkar þjóðfélagi um stundarsakir, eftir að hún sjálf hefur með flónsku sinni leitt það fram á gjaldþrotabarminn. Hún veit og sér og skilur, að þegar svo er komið, þá er ekki um annað að ræða, en vandræðaráðstafanir, og það, hvort þær koma að gagni, fer ekki sízt eftir því, hverjir eiga að framkvæma þær. Þó að við sjálfstæðismenn gætum ráðið fram úr vandanum, ef við mættum einir ráða, þá mundi þýðingarlítið að kasta viturlegum ráðum um mikinn allsherjarsparnað og kerfisbreytingar í hendur þeirra ráðleysingja, sem nú fara með völd. Ef að líkum lætur, verður þess ekki langt að bíða, að Sjálfstfl. fái það ömurlega hlutskipti að taka við gjaldþrotabúi vinstri stjórnarinnar, og þá mun hann taka til sinna ráða, eins og góðum skiptaráðanda hæfir. En það veit þjóðin öll, að í meðferð gjaldþrotabúa er aldrei um ánægjulega kosti að velja. Þó að þetta sé nú allt svona, þá hef ég nú þegar eitt ráð að gefa vinstri stjórninni. Það er meira aðkallandi, en önnur og gæti haft meiri þýðingu, en flest hin. Þetta er að skipta um fjármálaráðherra. Það er fullreynt, að engra bóta er að vænta, meðan þessi er. Þótt eigi væri farið út fyrir Framsfl., sem hefur þetta embætti, þá veit ég, að í honum eru margir menn, sem hafa margfalt meira vit á fjármálum. en sá fjmrh., sem nú er, auk þess sem meðal þeirra eru margir heiðvirðir menn. Ef ég mætti velja nýjan fjmrh. úr liði framsóknarmanna utanþings, þá gæti okkar fjármálaskútu fljótlega orðið stefnt í sólarátt. Hitt er augljóst, að öll heilabaktería núverandi fjármálastjórnar hrekur okkar fjárhag hröðum skrefum beint norður og niður. Það vita flestir menn, að á öllum sviðum viðskipta, atvinnulífs og fjármála veltur á miklu, hvernig forustan er. Á henni getur oltið meira, en öllu öðru. Og það má nærri geta, hvort eigi veltur á mestu með fjármálaforustu þjóðarinnar í heild. Þó að núverandi ríkisstj. sé slæm, þá gæti hún lagazt til mikilla muna, ef hún fengi þróttmikinn, fyrirhyggjusaman og greindan fjmrh. í stað þess, sem nú er. Segi svo stjórnarflokkarnir, að sjálfstæðismenn gefi þeim engin ráð.



Herra forseti, góðir hlustendur. Undanfarin 2–3 ár hefur tíðum mátt lesa það í Morgunblaðinu og heyra af vörum sjálfstæðismanna, að Alþfl. ætti á að skipa sérlega miklum pólitískum reiknimeisturum, sem gerðu furðulegustu hluti í krafti þeirra vísinda. Hafi svo verið, að Alþfl. bæri af á sviði reiknivísindanna, þá er sú tíð nú úti. Í gærkvöld kom fram á sjónarsviðið í þessum umr. nýr stórmeistari í listinni, slíkur snillingur, að þar stenzt enginn samanburð. Þessi nýi meistari er hv. þm. N-Ísf., Sigurður Bjarnason. Hann flutti skörulega ræðu og sagði ýmislegt satt og rétt af landsföðurlegri vizku, en þess á milli sló hroðalega út í fyrir honum, ekki sízt þegar hann byrjaði að reikna. Sigurður komst sem sé að þeirri niðurstöðu, að hinar nýju álögur ríkisstj. næmu - ég man ekki hve mörgum hundruðum millj., og svo reiknaði hann út, að álögurnar næmu 35 þús. kr. á hverja 5 manna fjölskyldu í landinu, en meðallaun verkamanna kvað hann nú vera talin 57 þús. kr. á ári. Þetta var merkilegur reikningur. En dæmið er þó ekki alveg á enda. Sigurður gleymdi alveg gömlu álögunum, t. d. 800 millj. fjárlaganna, sem mundu samkvæmt reikningsaðferð þessari nema 25 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Svo eru lögð á landslýðinn útsvör, og tækjum við Reykjavík sem dæmi, er heildarupphæð útsvaranna þar eitthvað nálægt 200 millj., en það nemur á hverja fimm manna fjölskyldu í bænum nálægt 12 þús. kr. Samkvæmt þessum reikningsaðferðum hv. þm. N-Ísf. nema opinberar álögur í útflutningssjóð, ríkissjóð og bæjarsjóð á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu hvorki meira né minna en 76 þús. kr. Nú hefur verkamannsfjölskylda 57 þús. kr. á ári, svo að samkvæmt þessum talnavísindum Sigurðar Bjarnasonar þarf hver fimm manna verkamannafjölskylda í landinu að útvega sér 19 þús. kr. lán til þess að eiga fyrir opinberum gjöldum, og er þá eftir allur framfærslukostnaður fjölskyldunnar allt árið auk allra annarra útgjalda. Það hlýtur hvert mannsbarn að sjá, að þessir útreikningar hv. þm. eru hringavitleysa, algerlega út í bláinn, enda þótt Sjálfstfl. hafi valið hann til að flytja þjóðinni þetta sem heilagan sannleika í útvarpi frá hæstv. Alþingi. En svona er meðferð sjálfstæðismanna á staðreyndum varðandi efnahagsmálin. Tölur þeirra, 790 millj. kr. álögur og allt það, eru álíka fáránlegir útreikningar og þessi reikningsaðferð hv. þm. N-Ísf., sem í einni svipan gerði allar fimm manna fjölskyldur í landinu gersamlega gjaldþrota. Ég er hræddur um, að Norður-Ísfirðingar þurfi að láta fram fara gagngerða endurskoðun á þessum hv. þm. sínum og þjóðin öll þurfi að endurskoða rækilega viðhorf og málflutning Sjálfstæðisfl., þar sem annað fer eftir því eina dæmi, sem ég hef nefnt. Sjálfstæðismenn halda því mjög á lofti, að þing það, sem nú situr, hafi verið aðgerðalítið eða aðgerðalaust. Þrátt fyrir þá staðreynd, að sumir af forustumönnum Sjálfstæðisfl. hafa tiltölulega sjaldan sýnt þinginu þann sóma að mæta þar á fundum, hefur það afgr. mikinn fjölda mála, sem til framfara horfa og munu hafa margvísleg áhrif til góðs á ýmsum sviðum þjóðlífsins. Ég vil nefna það dæmi þessu til sönnunar, að síðdegis í gær afgr. Alþ. lög um lífeyrissjóð togarasjómanna, en þar með er eitt af mestu baráttumálum sjómannastéttarinnar á síðari árum orðið að veruleika. Engir menn í þessu landi eiga það frekar skilið en sjómennirnir, að þeim sé tryggður lífeyrir, eftir að þeir neyðast til að láta af störfum á sjónum, sumir eftir áratuga strit. Leit er að þeim störfum, sem slíta mönnum svo mjög - oft um aldur fram - sem sjómennskan, og það er sérstaklega ánægjulegt við þessi nýju lög, að samkomulag náðist um að láta réttindi lífeyrissjóðsins ná til þeirra manna, sem í dag eru komnir til ára sinna eftir langa starfsævi á togurunum, en venjulega verða menn að öðlast lífeyrissjóðsréttindi á mörgum árum, eftir að sjóður hefur verið stofnaður. Það er ástæða til þess að benda togarasjómönnum á, að lífeyrissjóður hefur, þegar fram líða stundir, fleira gott í för með sér en að tryggja mönnum lífeyri í ellinni eða tryggja ekkjum tekjur. Lífeyrissjóðir eru sparifjármyndun og því mjög heilbrigðar og æskilegar stofnanir fyrir fjármálakerfi þjóðarinnar. Þegar nokkurt fé safnast í slíka sjóði, hafa þeir getað lánað þeim, sem sjóðina eiga, fé til húsbygginga eða til annarra slíkra framkvæmda. Við skulum því vænta þess, að eftir nokkur ár muni lífeyrissjóður togarasjómanna geta byrjað að lána ungum sjómönnum fé til að koma upp íbúðum fyrir fjölskyldur sínar, og mun sjóðurinn því láta gott af sér leiða, löngu áður en menn komast á þann aldur, að þeir byrja að fá úr honum lífeyri. Það er rík ástæða til þess að óska togarasjómönnum, Sjómannafélagi Reykjavíkur og öðrum samtökum þeirra, sem mest hafa barizt fyrir framgangi þessa máls, til hamingju með þann sigur, sem vannst í málinu í gær. Alþfl. gerði það fyrir sitt leyti að algeru skilyrði í ríkisstj., að þessi l. yrðu sett nú á þessu þingi, um leið og efnahagsmálin væru afgreidd. En það var dálítið sögulegt, þegar Nd. Alþ. afgr. lífeyrissjóðsmálið í gær. Enginn þm. hafði þorað að standa upp til þess að andmæla frv. Mættir voru hér í þessum sal 14 þm. stjórnarflokkanna, en aðeins 4 sjálfstæðismenn, þegar málið var tekið fyrir. Nú vill svo til, að í Nd. þarf minnst 18 atkv. til þess að afgr. mál. En þá gerðist það, að einn af áhrifamestu þm. Sjálfstfl. gekk út úr fundarsalnum, fór niður á neðri hæð þinghússins og pantaði sér kaffisopa, það vantaði eitt atkv. til að gera lífeyrissjóð íslenzkra togarasjómanna að l., en þessi sjálfstæðisþm. neitaði að koma inn í fundarsalinn og greiða þetta atkv. Vitað var um fleiri sjálfstæðisþm. í húsinu, en nú fundust þeir ekki, vildu ekki koma nálægt því að veita íslenzkum sjómönnum lífeyrissjóð. Ég vona, að þeim hafi orðið kaffið og pönnukökurnar að góðu, en þetta litla atvik sýnir betur en nokkuð annað hinn sanna hug sjálfstæðismanna til baráttumála íslenzkrar alþýðu. Þeir fara og fá sér kaffi og pönnukökur, þegar þörf er á atkv. þeirra til að veita útslitnum, gömlum togarasjómönnum lífeyri í ellinni. Málið endaði raunar þannig, að 15. þm. stjórnarflokkanna komu á fundinn, og frv. um lífeyrissjóðinn varð að lögum. Þessi lífeyrissjóður, sem nú hefur verið samþ. nær því miður aðeins til togarasjómanna. Þess vegna álitum við Alþfl.-menn að hér sé aðeins um áfanga að ræða. Lokatakmarkið er, að allir sjómenn verði slíkra réttinda aðnjótandi. Enda þótt ekki reyndist unnt að þoka málinu lengra í þessari lotu, verður baráttunni haldið áfram, unz fullnaðarsigur er unninn. Hér er ekki aðeins um mannréttindamál sjómanna að ræða, heldur einnig mikið hagsmunamál allrar útgerðarinnar, því að gengi hennar mun ávallt vera nátengt því, hversu örugg kjör sjómannanna eru. Annað mikið hagsmunamál sjómanna eru skattamálin. Það hefur verið til umr. í vaxandi mæli, að réttlátt sé að létta sköttum af sjómönnum eða jafnvel gera laun þeirra alveg skattfrjáls. Er þetta byggt á þeirri sérstöðu þeirra fram yfir landkrabbana að geta ekki unnið aukastörf og hafa takmarkaða aðstöðu til að vinna fyrir sjálfa sig, t. d. við húsbyggingar. Þar að auki virðist þetta ein augljósasta leið ríkisvaldsins til þess að bæta kjör sjómannastéttarinnar og stuðla að því, að fleiri landsmenn snúi sér að hinum arðbæru framleiðslustörfum við sjávarútveginn, en það er þjóðarnauðsyn. Núv. ríkisstj, hefur komið til leiðar verulegri hækkun á skattafrádrætti sjómanna, og hafa þær ráðstafanir sparað sjómönnum samtals margar millj. kr. í beinhörðum peningum, sem ella hefðu farið í skatta, Sjálfstæðismenn og - þótt ótrúlegt kunni að virðast - þeirra á meðal einmitt vinur okkar með kaffið og pönnukökurnar, sem ekki vildi styðja lífeyrissjóð sjómannanna, hafa yfirboðið stjórnina í þessu efni með till. hér á Alþ. En það er athyglisvert, að sjálfstæðismenn gerðu nálega ekkert í þessu máli í þau 15 ár, sem þeir áttu sæti í ríkisstj., en fóru fyrst að fá verulegan áhuga á málinu, þegar þeir voru farnir úr stjórn og lausir við alla ábyrgð. Það sannast í þessu máli sem fyrr, að vandalaust er að berjast hetjulegri baráttu fyrir góðum málum, þegar menn bera enga ábyrgð og þurfa ekki að framkvæma sínar eigin till. Munurinn á stjórnmálaflokkunum í þessum hagsmunamálum sjómanna, lífeyrissjóðnum og skattafríðindunum, er sá, að sjálfstæðismenn gerðu ekkert, þegar þeir voru í stjórn, en flytja till, um sumt, eftir að þeir eru farnir úr stjórn. Vinstri flokkarnir gerðu hins vegar till. um bæði málin, þegar þeir voru ekki í stjórn, og hafa framkvæmt bæði, eftir að þeir fengu stjórnaraðstöðu. Í sambandi við skattamál vil ég nefna hér lauslega mjög róttæka og nýstárlega till., sem Alþfl. flutti hér á Alþ, í vor og samþ. var fyrir nokkrum dögum. Hún er þess efnis, að rannsakað verði gaumgæfilega, hvort ekki sé hægt að afnema tekjuskattinn með öllu. Þessi till. byggist á þeirri staðreynd, að tekjuskatturinn er nú orðinn allt annar, en hann var í upphafi, hefur allt önnur áhrif og allt aðra þýðingu. Eins og hverju mannsbarni í landinu er kunnugt, eru því miður mikil brögð að skattsvikum, og hafa sérfróðir menn áætlað, að 20–25% af öllum þjóðartekjunum séu aldrei gefnar upp til skatts. Í þessu sambandi hefur skapazt hróplegt ranglæti milli þegnanna, því að einn gefur nauðugur viljugur upp allar tekjur sínar, meðan annar getur skotið miklum hluta af sínum tekjum undan. Þannig er tekjuskatturinn nú orðinn að verulegu leyti skattur á fastlaunafólk, sem oft hefur sízt aðstæður til að bera miklar skattabyrðar. Þetta kerfi hefur grafið uggvænlega undan siðferði þjóðarinnar í slíkum málum og haft margvísleg mjög slæm áhrif. Við Alþfl.-menn viljum að sjálfsögðu enn sem fyrr, að breiðu bökin beri mestar byrðar þjóðfélagsins. Við viljum með þessari till. okkar um afnám tekjuskattsins tryggja, að þau raunverulega breiðu bök beri skatta, en ekki aðeins hin, sem skattheimtumönnum á einn eða annan hátt tekst að ná til með framtölum. Við höfum fasta trú á því, að nú séu þær aðstæður í þjóðfélagi okkar, að hægt sé að hafa þessa skattlagningu réttlátari með því að skattleggja ekki tekjur, heldur hluta af útgjöldum manna, skattleggja þá, sem hafa svo breið bök, að þeir geti veitt sér margvísleg lífsins gæði fram yfir hreinar nauðsynjar, skattleggja þá, sem kaupa lúxusvöruna, sem flutt er inn fyrir mörg hundruð millj. á hverju ári, Þannig nær skatturinn til þeirra, sem raunveruleg efni hafa, hvort sem þeir hafa aðstöðu til að fela tekjur sínar frá skattaframtali eða ekki. Við teljum, að nú séu aðstæður orðnar svo gerólíkar því, sem var fyrir 35 árum, þegar tekjuskatturinn var lagður á, að sú breyting, sem við leggjum til, mundi tryggja betri, hollari og réttlátari dreifingu þeirra byrða, sem nú eru lagðar á þjóðina í formi tekjuskatts. Hér er um að ræða mjög mikla breytingu á skattakerfi þjóðarinnar, og við Alþfl.-menn gerum okkur ljóst, að slík breyting verður ekki gerð í einni svipan. Þess vegna höfum við talið rétt að hrinda málinu á flot með þeirri þáltill., sem við höfum fengið samþ. hér á Alþ., og munum við nú fylgja málinu eftir, þannig að sannreynt verði að beztu manna yfirsýn, hvort við höfum ekki bent á merkilega nýbreytni í skattamálum, nýbreytni, sem er fyllilega í samræmi við kröfur tímans. Ég vil nú að lokum víkja aftur örfáum orðum að aðalefni þessa þings, efnahagsmálunum. Um margra mánaða skeið hefur mér eins og öðrum þm. stjórnarflokkanna gefizt meira eða minna tækifæri til að fylgjast með undirbúningi þessa máls, sem var ærið langur. Við höfum heyrt álitsgerðir hagfræðinga og annarra sérfróðra manna, við höfum þrautrætt hinar ýmsu leiðir, sem talið var unnt að fara, spurt og fengið svör. Það frv., sem nú er orðið að l., er að margra manna yfirsýn og margra sérfræðinga áliti það bezta, sem kostur er á, eins og málum er nú komið. Þetta mál er ekki frekar en slík mál hafa venjulega verið líklegt til sérlegra vinsælda, en landsmenn geta verið fullvissir um það, að alþm. og aðrir ráðamenn gera sér ekki leik að því að leggja á þjóðina meira, en þörf er fyrir. Sjálfstæðismenn eru nú búnir að flytja fimm ræður í þessum umr., og hlustendur hafa heyrt, að þeir hafa engin önnur úrræði að bjóða. Það hefur enginn maður, hvorki í stjórnarliðinu né stjórnarandstöðunni, komið með fullkomnar og rökstuddar till. um aðrar ráðstafanir - og hvað á þá að gera? Það rignir ekki gulli af himnum ofan, sagði Ólafur Thors einu sinni fyrir nokkrum árum, þegar hann var ráðh. og þurfti að verja svipaðar ráðstafanir. Það rignir enn ekki gulli af himnum ofan. Ég er, eins og flestir borgarar þessa lands, fús til þess að greiða minn hluta af þeim álögum, sem óhjákvæmilegt er á hverjum tíma að leggja á. En ég vil hafa eins mikla vissu og hægt er að veita fyrir því, að peningum, sem af okkur eru teknir, borgurunum, sé vel varið. Í þeim efnum tel ég einmitt að hin nýja skipan efnahagsmálanna sé veruleg bót. Kerfið er nú allt einfaldara, það er búið að afnema ótal flokka og tegundir uppbóta fyrir þetta og hitt í útgerðinni, en í staðinn verða einungis greiddar uppbætur á þann gjaldeyri, sem raunverulega er aflað. Þeir lélegu verða ekki lengur verðlaunaðir, kerfið allt er stórum auðveldara í framkvæmd og yfirsýn. Með þessi aðalatriði í huga hef ég stutt efnahagsráðstafanir stjórnarinnar, enda hefði verið beinn voði fram undan, ef einhverjar slíkar ráðstafanir hefðu ekki verið gerðar nú. Við verðum framar öllu öðru að halda framleiðsluatvinnuvegum þjóðarinnar gangandi. Fiskveiðar og fiskiðnaður tryggja 97% af þeim gjaldeyri, sem við öflum, og fyrir þann gjaldeyri verðum við að auka enn framleiðsluna, unz hún getur vandræðalaust staðið undir þeim lífskjörum, sem við öll þráum. Þá fyrst verður hægt að tala um varanlega lausn efnahagsmálanna. Að því takmarki verða Íslendingar allir að stefna sem einn maður. - Góða nótt.