Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er í rauninni fylgifrv. með frv. því um afnám heimilda til einkasölu á viðtækjum, sem hefur legið einnig hér fyrir þessari hv. d., og hefur þegar verið afgreitt frá n. Ég sé ekki ástæðu til að rekja orsakir þess, að það mál er hér flutt, en eins og hv. þdm. er kunnugt, var hagnaði af rekstri viðtækjaverzlunarinnar varið með tvennum hætti. Annars vegar til reksturs Sinfóníuhljómsveitarinnar og hins vegar til að greiða niður byggingarskuldir Þjóðleikhússins. Í annan stað var svo ákveðið, að allur hagnaður af innflutningi sjónvarpstækja, þ. á m. tolltekjur af innflutningi þeirra, skyldu renna til þess að greiða stofnkostnað sjónvarps. Þær tekjur hafa óskorað runnið til uppbyggingar sjónvarpinu, og hefur reksturskostnaður viðtækjaverzlunarinnar ekki verið greiddur af því fé, heldur af því, sem inn hefur komið, annars vegar fyrir sölu viðtækjaverzlunarinnar á hljóðvarpstækjum, og hins vegar af sérstöku leyfisgjaldi, einkasölugjaldi, sem þeir aðilar hafa orðið að greiða viðtækjaverzluninni, sem hafa fengið leyfi til þess að annast sjálfir innflutning og sölu hljóðvarpstækja. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er lagt til, að gerðar séu breyt. á tollskránni í þá átt, að verðtollur á hljóðvarps- og sjónvarpstækjum verði ákveðinn 100%. Með þessu móti mundu nokkuð aukast tekjur af sölu sjónvarpstækja og smávægileg verðhækkun verða á þeim, eða um 6%, en aftur á móti mundu hljóðvarpstæki lækka um 8% í verði og samdráttur verða nokkur í tekjum af þeim. Þetta mun þó ekki koma að sök varðandi hljóðvarpstækin, vegna þess að þegar er lokið greiðslum á byggingarskuldum Þjóðleikhússins, en þetta mundi gefa nokkrar tekjur til þess að standa straum af þeim kostnaði vegna Sinfóníuhljómsveitar Íslands, sem hefur verið greiddur af þessum tekjulið. Hagnaður fyrir ríkissjóð yrði enginn af þeim ráðstöfunum, sem hér eru gerðar, vegna þess að verðtollurinn af sjónvarpstækjunum mundi að sjálfsögðu renna óskiptur áfram til uppbyggingar sjónvarpi. Af tolltæknilegum ástæðum þykir ekki eðlilegt að hafa mismunandi tollflokka á sjónvarpstækjum og hljóðvarpstækjum, enda þótt hér verði um smávægilega verðbreytingu að ræða. Ég geri einnig ráð fyrir því, að miðað við þann mikla áhuga, sem virðist vera hjá öllum um uppbyggingu sjónvarpsins, þyki mönnum það ekki nein goðgá, þótt tekjur þess aukist um nokkrar millj. kr. af þessum ástæðum. Ég sé ekki ástæðu, nema tilefni gefist til, herra forseti, til að orðlengja frekar um málið. Það er mjög einfalt í sniðum, en ég legg til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Mér finnst rétt að vekja athygli á því í sambandi við þetta frv., að upphaflega var svo til ætlazt, að allar tekjur af viðtækjaverzluninni rynnu til ríkisútvarpsins, og hélzt sú skipan allmörg fyrstu árin. En það gerðist hins vegar um skeið, að fjárhagsafkoma ríkisútvarpsins var sæmilega góð, og þá var horfið að því að svipta ríkisútvarpið þessum tekjum, sem það hafði af viðtækjaverzluninni, og þeim skipt á milli Þjóðleikhússins og Sinfóníuhljómsveitarinnar. Nú er hins vegar sú breyting á orðin hjá ríkisútvarpinu, að í staðinn fyrir, að það var áður rekið með allverulegum tekjuafgangi, hefur það seinustu árin verið rekið með verulegum tekjuhalla. Á árinu 1965 var hallinn á rekstri ríkisútvarpsins nærri 2 millj. kr., og mér skilst, þó uppgjör liggi ekki endanlega fyrir, að á síðasta árí, 1966, hafi hallinn á rekstri ríkisútvarpsins alltaf orðið 5–6 millj. kr. og jafnvel meiri. Þess vegna er nú þannig komið, að mínum dómi, að útvarpið hefur orðið fullkomlega þörf fyrir þær tekjur, sem það hafði áður af viðtækjaverzluninni. Það er ekki aðeins, að það hafi verið rekstrarhalli á útvarpinu þessi 2 ár, heldur er fyrirsjáanlegt, að óbreyttum ástæðum, að verulegur rekstrarhalli muni verða á útvarpinu á þessu ári, nema dagskrá þess verði stórkostlega skorin niður. Þar við bætist, að útvarpið þyrfti, á allra næstu misserum, að ráðast í mjög dýrar framkvæmdir til þess að bæta hlustunarskilyrði úti um land. Hlustunarskilyrði eru nú mjög slæm á mörgum stöðum, eins og t.d. í Skagafirði, í Þingeyjarsýslum, í Skaftafellssýslu og á Vestfjörðum, og útvarpið hefur engar tekjur til að ráðast í þessar framkvæmdir, nema því verði séð fyrir einhverjum nýjum tekjustofnum. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki viljað fara inn á þá braut að hækka afnotagjaldið, þó að kannske væri ekki að öllu leyti óeðlilegt, að það væri heldur hærra en það er nú, en það hefur hins vegar áhrif á dýrtíðarvísitöluna og hana vill ríkisstj. ekki láta hækka, og þess vegna er afnotagjaldinu haldið niðri. Á meðan svo er, er óhjákvæmilegt, að útvarpinu verði séð fyrir einhverjum nýjum tekjustofnum, til þess að það geti haldið uppi fullnægjandi dagskrá, sem þarf helzt að geta batnað, eftir að sjónvarpið kom til sögunnar, það þarf að heyja samkeppni við það, og til þess að geta ráðizt í þær framkvæmdir, sem mjög aðkallandi eru til að bæta hlustunarskilyrði úti um land. Þess vegna mundi ég telja eðlilegt, að þær tekjur, sem skv. þessu frv. eiga að renna til Sinfóníuhljómsveitarinnar, renni til ríkisútvarpsins. Ég hef alltaf talið það óeðlilegt, að Sinfóníuhljómsveitinni væri aflað tekna með þessum hætti, að það sé tekið frá útvarpinu, sem ríkið á raunverulega að greiða til hennar. Þess vegna ætti að breyta 3.gr. þessa frv. á þá leið, að þær tekjur, sem þar er ætlazt til að renni ekki í ríkissjóð, renni í framkvæmdasjóð útvarpsins, eins og upphaflega var gert ráð fyrir um tekjurnar af viðtækjaverzluninni. En ég legg aftur áherzlu á það, að það er mjög mikil nauðsyn á því, að tekjuöflunaraðstaða útvarpsins sé bætt, ef dagskráin á ekki að verða fyrir verulegum skakkaföllum og versna frá því, sem nú er, og ef útvarpið á að geta tryggt sæmileg hlustunarskilyrði um allt land. Mér finnst það ekki boðlegt gagnvart þeim, sem úti á landsbyggðinni búa, eftir að við hér í bænum erum búin að fá okkar sérstaka sjónvarp, að það sé þá ekki sýnd einhver viðleitni til þess að bæta hlustunarskilyrðin, þar sem þau eru enn mjög slæm úti um landið. En það hefur legið fyrir í útvarpsráði eins og ég sagði hér áðan, að á vissum svæðum í Skagafirði eru hlustunarskilyrði mjög léleg, einnig á vissum svæðum í Þingeyjarsýslum og í V.-Skaftafellssýslu. Einnig er kunnugt um, að oft eru miklar truflanir á útvarpssendingum á Vestfjörðum, eða Ísafirði, og þarf að gera ráðstafanir til að bæta úr því. Ég vildi þess vegna beina því til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, að taka það til athugunar, hvort það sé ekki rétt, að þær tekjur, sem sérstaklega er ráðstafað skv. 2. gr., verði látnar renna í framkvæmdasjóð útvarpsins, eins og upphaflega var til ætlazt með tekjurnar af viðtækjaverzluninni, en Sinfóníuhljómsveitinni verði séð fyrir tekjum á annan hátt, því að sannast sagna borgar útvarpið núna sjálft til Sinfóníuhljómsveitarinnar svo stóran hluta, eða í kringum 30% af öllu sínu dagskrárfé, að það er óeðlilegt að þessi tekjustofn sé einnig tekinn af útvarpinu og látinn ganga til hennar. Ríkið verður að afla upp í sinn hluta af kostnaði Sinfóníuhljómsveitarinnar með öðrum hætti en að taka það þannig af útvarpinu. Ég vildi sem sagt beina því til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, að hún athugi þetta sérstaklega, því það má ekki svo til ganga, að útvarpið sé rekið ár eftir ár með miklum halla og hafi ekki fjármagn til að bæta hin vondu hlustunarskilyrði, sem eru víða úti um landið.

Frsm. (Axel Jónsson) Menntmn. þessarar hv. d. hefur haft til meðferðar frv. til l. um listamannalaun. Í apríl í fyrra var samþ. hér á hv. Alþ. eftirfarandi till.: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að ]áta undirbúa fyrir næsta reglulegt Alþingi löggjöf um úthlutun listamannalauna. Skal við það starf haft samráð við Bandalag ísl. listamanna.“ Alþ. hefur um áraraðir veitt fé á fjárl. til styrktar listamönnum. Hefur fjárveitingin nú hin síðari ár verið annars vegar til handa ákveðnum listamönnum og hins vegar tiltekin fjárveiting,. sem síðar var skipt milli listamannanna af til þess kjörinni n. á Sþ. Áður hafði menntamálaráð úthlutun listamannalauna með höndum, og fyrir hefur komið að samtökum listamannanna sjálfra var falið að annast úthlutunina. Ekki hefur verið til löggjöf um listamannalaun og raunar ekki fastmótaðar venjur um veitingu þeirra. Hin þingkjörna n.,. sem annaðist um veitingu listamannalaunanna, var aðeins kosin til eins árs í senn, og hefur sú tilhögun tvímælalaust leitt af sér sundurlausari vinnubrögð frá ári til árs, sem svo öllu frekara sundurþykki og óánægju og gerðu framkvæmdina miklu erfiðari en ef fastari reglum hefði verið eftir að faxa. Vissulega hefur oft gætt nokkurrar óánægju með skiptingu listamannalaunanna, og auðvitað verða ekki nú settar þar um þær reglur, sem allir verða ánægðir með. En miklu varðar, að gerð sé tilraun til að skapa festu í vinnubrögðum varðandi úthlutun listamannalauna og um framkvæmd þess verks. Þm. hafa oft flutt frv. til l. um úthlutun listamannalauna, en þetta frv. er fyrsta stjfrv., sem flutt hefur verið um þetta efni. Af hálfu listamanna hefur oft verið óskað eftir því, að fastari skipan kæmist á þessi mál. Eins og ég vék að í upphafi míns máls, þá samþ. Alþ. í fyrra þál, um áskorun á ríkisstj. um að láta undirbúa, í samráði við Bandalag ísl. listamanna, löggjöf um úthlutun listamannalauna. Þetta hefur verið gert, eins og frv. ber vitni um. Ég vil sérstaklega taka það fram, að frv. er samið í samráði við öll aðildarfélög bandalagsins. Það er skoðun stjórnar bandalagsins, að í öllum aðalatriðum sé það til mjög mikilla bóta frá því, sem verið hefur. Fram komu að vísu óskir um breyt. á smærri atriðum, sem þó var ekki talið mögulegt að verða við, enda ekki um algjöra samstöðu bandalagsfélaganna í því efni að ræða. Eins og ég áður sagði, eru bandalagsfélögin samþykk öllum meginatriðum málsins, og einmitt þess vegna er nauðsynlegt að tryggja frv. framgang nú á yfirstandandi þingi. Í 1. gr. frv. segir, að Alþ. veiti árlega fé á fjárl. til að launa listamenn. Getur það bæði veitt tilteknum listamönnum ákveðin heiðurslaun og að auki veitt eina upphæð, sem síðan er skipt af n. 7 manna, sem kosin verður af Sþ. að afloknum alþingiskosningum, en í fyrsta skipti þegar eftir að lög þessi öðlast gildi. Þarna er gert ráð fyrir því, að sami háttur verði á hafður hér eftir sem hingað til, að Alþ. veiti árlega fé á fjárl. til að launa listamenn. Þá er einnig kveðið svo á, að Alþ. geti einnig veitt tilteknum listamönnum heiðurslaun. Er þetta skv. eindregnum óskum Bandalags ísl. listamanna. Þá er í þessari grein og gert ráð fyrir því, að þingkjörin n. skipti fénu eins og verið hefur, en lagt er til, að kjörtímabil n. verði allt að fjögur ár, þ.e.a.s., að n. verði kosin að afloknum alþingiskosningum. En til þessa hefur n. verið kosin árlega. Það er einnig skv. óskum Bandalags ísl. listamanna, að þingkjörin n. annist skiptingu fjárins, og sú breyt. að kjósa n. til lengri tíma en áður var gert, er veigamikil og mun stuðla að skipulagðari vinnubrögðum og skapa meiri festu í framkvæmd. Í 2. gr. frv. er þýðingarmikið nýmæli. Það er það, að launaflokkar þeir, sem n. er ætlað að skipa listamönnum í, verði hér eftir aðeins tveir, en undanfarið hefur verið um 4–6 launaflokka að ræða. Þessir mörgu launaflokkar hafa einmitt sætt mikilli gagnrýni listamanna og styður Bandalag ísl. listamanna eindregið það nýmæli að fækka launaflokkunum í tvo. Í gr. er kveðið svo á, að launin í öðrum fl. verði helmingi hærri en í hinum. Þá er í 2. gr. frv. kveðið á um, hvernig þeir listamenn verði valdir, sem launin hljóta. Enn fremur segir, að ef Alþ. hafi ekki veitt tilteknum listamönnum heiðurslaun, geti n. í upphafi starfs síns ákveðið að veita sérstök laun, sem séu hærri en launin í þeim tveim launaflokkum, sem gert er ráð fyrir í gr. þessari, og dregst þá heildarupphæð þeirra launa frá heildarfjárveitingu þeirri; sem n. úthlutar skv. reglum 2. gr. Það er og merkt nýmæli, að skv. ákvæðum 3: gr. frv. er aðildarfélögum Bandalags ísl. listamanna veittur réttur hverju um sig til að tilnefna 2 fulltrúa til samstarfs við n. þá, sem Alþ. kýs til þess að ákveða listamannalaunin. Listamannafélögin eru ekki skyldug að tilnefna slíka fulltrúa. Þeim er það í sjálfsvald sett, hvort þau nota þann rétt sinn eða ekki. Fulltrúar bandalagsfélaganna eiga rétt á, áður en til atkvgr. kemur í n., að láta í ljós skoðanir sínar á tillögugerð um listamenn á því sviði, er hlutaðeigandi bandalagsfélag starfar á. Með þessu ákvæði er það tryggt, að n. gangi ekki til atkvæða, fyrr en fulltrúar þeirra félaga, sem vilja nota rétt sinn til umsagnar um till., hafa látið í ljós álit sitt. Þetta er mjög athyglisverður réttur fyrir listamennina, enda munu þeir sjálfir leggja mikið upp úr þessu ákvæði, Þá er í 3. gr. frv. ákvæði um réttindi og skyldur nm. og fulltrúa bandalagsfélaganna, er lýtur að því, hvenær heimilt sé að skýra opinberlega frá till. og umsögnum varðandi val á listamönnum, er laun hljóta. Það er rétt að geta þess, að eins og fram kom í framsöguræðu hæstv. menntmrh. við 1. umr. málsins, kom frá listamönnunum till. um, að fulltrúar bandalagsfélaganna hefðu neitunarvald. Á þessa till. var ekki fallizt, enda mundi af samþ. hennar leiða margþætt vandamál, sem listamennirnir sjálfir mundu ekki kæra sig um að standa andspænis. Auk þess væri fráleitt að ætla þingkjörinni n. það hlutverk, að aðilar utan hennar geti stöðvað þær till., sem n. samþykkir. Eins og hæstv. menntmrh, tók fram í sinni framsöguræðu, þá mun stjórn Bandalags ísl. listamanna hafa lýst sig alfarið mótfallna því, að listamennirnir tækju skiptingu listamannalaunanna í sínar eigin hendur. Það er vikið að því í grg. frv., að í viðræðum milli hæstv. menntmrh. og stjórnar Bandalags ísl. listamanna um þetta frv., hafi það komið mjög ákveðið í ljós, að innan bandalagsins sé mikill áhugi fyrir því að fá lögfest ákvæði um sérstakt styrkjakerfi til handa listamönnunum. Hæstv. menntmrh. vék að þessu í sinni framsöguræðu og gat þess, að eindreginn áhugi væri fyrir því meðal listamanna að koma á fót kerfi, sem gæti styrkt listamenn, sem t.d. ynnu að ákveðnum verkefnum, og gerði, þeim þannig kleift að helga sig þeim í tiltekinn tíma, allt frá 1/2 ári að 2 árum. Eins og kemur fram í grg. hefur ríkisstj. því ákveðið að skipa n. til þess að athuga þetta mál, jafnframt því sem athugaðir verða möguleikar á því að samræma starfsemi sjóða, sem nú starfa á þessu sviði. Gert er ráð fyrir því, að Bandalag ísl. listamanna eigi fulltrúa í umræddri n. Bandalagið hefur, eins og ég áður sagði, mikinn áhuga á slíkri nefndarskipun. Herra forseti. Af því, sem ég hef hér rakið, er augljóst, að það frv., sem hér um ræðir, miðar að því að koma á heilsteyptari skipan þessara mála og leggur grundvöll að meiri festu í vinnubrögðum við skiptingu listamannalauna en verið hefur til þessa. Þá eykur það mjög gildi frv., að listamennirnir eru samþ. öllum meginatriðum þess. Því er mikil nauðsyn á, að frv. verði að lögum nú á þessu þingi. Eins og fram kemur á þskj. 309 mælir menntmn. þessarar hv. d. með samþykkt þess, en einstakir nm. lýsa þó yfir því, að þeir hafi óbundnar hendur við afgreiðslu þess. Hv. 3. þm. Reykv. hefur lagt hér fram brtt. á þskj. 327. Þar er lagt til, að allt að 10 tilteknum listamönnum verði ákveðin heiðurslaun. Ég tel eðlilegra, að núverandi skipan haldist áfram, sú sem gert er ráð fyrir í 1. gr. frv., að þetta sé frjálst, já, ag meira að segja, að Alþ. sé ekki skyldugt til að veita slík heiðurslaun, ef þannig er ástatt í landinu á einhverjum tíma, að engir séu taldir þeirra verðir og einnig spursmál, hvort binda á þá töluna endilega við tíu. Við getum einnig staðið andspænis því, að það séu fleiri, sem slíkt ættu að fá. Mér finnst það minna um of á visst kvótakerfi að nefna nokkra tiltekna tölu listamanna, sem eigi rétt á því að fá heiðurslaun frá Alþ. sjálfu. Einnig finnst mér ekki eðlilegt fyrir mitt leyti, að bundin sé í þessum l. ákveðin fjárupphæð, sem ákvarðast á fremur við afgreiðslu fjárlaga. Varðandi brtt. hv. 3. þm. Reykv. við 2. gr. frv. um val þeirra listamanna, sem launin hljóta, vil ég segja það, að ég tel rétt, að það mál verði skoðað betur og vona að færi gefist til þess í n. að athuga þessi ákvæði enn frekar. Varðandi nýja gr. brtt., sem yrði 4. gr., vil ég vitna til þess, sem ég sagði hér um þá nefndarskipun, sem ákveðin er og um getur í grg. frv., og tel eðlilegt, að í stað þess að taka hana þegar inn í þessi l., þá skili sú n. áliti um þann þátt, sem þar um ræðir. Varðandi brtt. um nýja grein, 5. gr., þá tel ég að fela eigi það Alþ. hverju sinni að ákvarða þá upphæð, sem veitt er til þeirra, sem heiðurslaun hljóta, og þá upphæð, sem hin þingkjörna n. skiptir milli annarra listamanna. Herra forseti. Eins og ég áður sagði, þá tel ég eðlilegt, að menntmn. þessarar hv. d. fái tækifæri til þess að fara yfir þær brtt., sem hér liggja frammi á þskj. 327 og óska því eftir því, að þessari umr. ljúki ekki fyrr en n. hefur verið gefinn kostur á því.



Herra forseti. Við, sem flytjum þetta frv., sem prentað er á þskj. 283, um Fiskimálaráð, höfum haft þetta mál lengi til athugunar og teljum, að brýna nauðsyn hafi borið til þess og beri til þess, að allir þeir, sem hlut eiga að máli og starfa að sjávarútvegi, myndi eitt sérstakt ráð, sem hafi með að gera að móta heildarstefnu í uppbyggingu sjávarútvegsins og í markaðsmálum. Það eru mörg nauðsynleg ráð og stofnanir, sem hafa unnið mikilvægt og merkt starf í sjávarútvegsmálum, en það hefur ekkert heildarráð verið til, sem hefur markað heildarstefnu þannig, að það hafi verið tekið tillit til allra greina og reynt að samræma störfin í sjávarútvegsmálum, og þess vegna teljum við mikla nauðsyn á því, að slíkt ráð sem þetta verði stofnað. Eins og fram kemur í þessu frv., leggjum við til, að hagsmuna- og heildarsamtök allra þeirra, sem hlut eiga að máli, í fyrsta lagi sjómenn og þeir, sem fisksins afla, bæði undirmenn og yfirmenn, eigi fulltrúa í þessu ráði, Sjómannasamband Íslands, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, þeir, sem skipin eiga, bæði vélskipin og togaraútgerðina, L.Í.Ú. og Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda, verkamenn, sem vinna að aflanum í landi, eiga einnig að tilnefna fulltrúa í Alþýðusambandi Íslands. Einnig leggjum við til, að þeir, sem fara með helztu greinar fiskiðnaðarins, eigi að tilnefna menn í þetta ráð, en það er Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sjávarafurðadeild Sambands ísl. samvinnufélaga, Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, síldarútvegsnefnd og Félag ísl. fiskimjölsframleiðenda, en í því félagi eru allar síldarverksmiðjur á landinu, einnig Félag ísl. niðursuðuverksmiðja. Þá teljum við eðlilegt og sjálfsagt, að þær stofnanir, sem lána mest fé til sjávarútvegsins, eigi fulltrúa í þessu ráði, en það er þá í fyrsta lagi Seðlabanki Íslands, Fiskveiðasjóður Íslands, fiskimálasjóður, og enn fremur teljum við sjálfsagt og eðlilegt, að Efnahagsstofnunin og Fiskifélag Íslands eigi aðild hér að. M.ö.o.: eins og þetta frv. liggur fyrir, leggjum við til, að þetta ráð verði byggt upp af heildarsamtökum allra þeirra, sem að sjávarútvegi starfa, og lánastofnunum, sem lána til sjávarútvegsins, og sömuleiðis þeim stofnunum, sem fyrst og fremst fjalla um þessi mál, en það verði undir stjórn sjútvmrh., sem jafnframt verði formaður þessa ráðs. Við teljum eðlilegt, að slíkt ráð sem þetta verði byggt upp af þessum atvinnuvegi sjálfum og opinberum stofnunum, sem honum tilheyra, en ekki að byggja það upp sem pólitískt ráð, að öðru leyti en því, að okkur þykir það vera eðlilegt og sjálfsagt, að sá ráðh., sem fer með sjávarútvegsmál í ríkisstj. hverju sinni, hafi forustu um að kalla alla þessa aðila saman til þess að móta í framtíðinni heildarstefnu í sjávarútvegsmálum. Meginverkefni þessa ráðs er hugsað það, að við uppbyggingu fiskiskipastólsins skal við það miðað, að fjölbreytni verði í útgerð landsmanna og eðlilegt jafnvægi á milli hinna mismunandi útgerðargreina, svo að tryggð verði eftir föngum hráefnisöflun til fiskiðnaðarins. Í öðru lagi: Við uppbyggingu fiskvinnslu- og fiskiðnaðarfyrirtækja skal tillit tekið til æskilegrar dreifingar fyrirtækjanna og við það miðað, að afkastageta þeirra sé hæfileg með hliðsjón af mögulegri öflun hráefnis, og enn fremur skal miða að því, að sem mest fjölbreytni verði í vinnslu sjávarafurða. Í þriðja lagi: Fiskimálaráð skal hafa forgöngu um markaðsrannsóknir og skipulegar aðgerðir til öflunar nýrra markaða fyrir sjávarafurðir svo og um framleiðslu nýrra vörutegunda. Ég mun síðar ræða þessa þrjá þætti í verkefnum fiskimálaráðs, en ég get ekki látið hjá líða, áður en ég geri það, að minnast á það nokkrum orðum, að það geta komið til greina ýmis önnur mikilvæg og nauðsynleg verkefni, eins og t.d. það að vinna frekar og betur að verðlagningu sjávarafurða. Fyrir nokkrum árum var stofnað verðlagsráð sjávarútvegsins og þá brotið blað í sambandi við verðlagningu sjávarafurða. Það form hefur reynzt mjög vel að mínum dómi. En þó er eitt, sem skyggir á það form, og það er það, að allur undirbúningur, allir útreikningar og öll gögn, sem fyrir verðlagsráði liggja hverju sinni, eru unnin af sérhagsmunasamtökum innan útvegsins hverju fyrir sig, en engin heildarstofnun, sem vinnur úr þessum gögnum. Það heyrist allt of oft og er gert mikið úr, að sjómenn og útvegsmenn eigi í deilum sín á milli um skiptingu þeirra verðmæta, sem skipin afla. Það er sannfæring mín, að þessar deilur þurfi ekki að vera, og til þess að koma að mestu í veg fyrir þær þurfa þessir aðilar að hafa nánara samstarf en nú er og hefur verið. Það eiga að vera starfandi samstarfsnefndir sjómanna og útvegsmanna árið um kring. Fulltrúar sjómanna þurfa að eiga þess kost að fylgjast með þróun útgerðar og öllum verðbreytingum, sem eiga sér stað í rekstri hennar, mynda sér skoðanir um orsakir þeirra og leitast við í samráði við útvegsmenn að koma í veg fyrir óeðlilegar hækkanir í rekstrarkostnaði útgerðarinnar. Sjávarútvegurinn þarf nauðsynlega að koma sér upp hagstofnun, og ekkert er eðlilegra en fulltrúar sjómanna eigi þar greiðan aðgang. Slík hagstofnun á að fylgjast á hlutlausan hátt með öllu því, sem lýtur að útgerð, fiskverkun, fisksölu og markaðsöflun, og vera sú stofnun, sem allir geta treyst að fari eingöngu með rétt mat á hlutunum, en leitist ekki við að hagræða tölum og áliti fyrir einn aðila á kostnað hinna innan þessarar sömu atvinnugreinar. Þegar við grandskoðum, hvað sjómenn og útvegsmenn eiga mörg sameiginleg áhugamál og hversu hagsmunir þeirra fara á óteljandi hátt saman, kemur það í ljós, að deilur og metingur um kaup og kjör eru aðeins lítill hluti á móti öllu því, sem saman fer. Það er sameiginlegt velferðarmál sjómanna og útvegsmanna að fara sem bezt með þann afla, sem á skip kemur, til þess að fá sem mest verð fyrir hann. Það er stórkostlegt hagsmunamál beggja aðila að haga innkaupum til þarfa skipsins á sem skynsamlegastan hátt og fara vel með skip, vélar, tæki og veiðarfæri. Á þann hátt lækkum við útgerðarkostnaðinn frá því, sem nú er, og þarna gæti átt sér stað stórfelld lækkun kostnaðar, sem mundi við allar eðlilegar aðstæður vera metin til þess, að því, sem sparaðist, yrði skipt á milli útgerðar og sjómanna. Ef slík stofnun væri starfandi sem ég nefndi áðan, hagstofnun sjávarútvegsins, sem sjávarútvegurinn sjálfur í heild, bæði þeir, sem að honum vinna, þeir, sem skipin eiga, og fiskvinnslustöðvarnar kostuðu, væri eitt af hennar mörgu verkefnum að fylgjast þarna með, og ef útgerðarkostnaður lækkaði fyrir það, að skipstjóri og skipshöfn sýndu hagsýni og skyldurækni í störfum, skapaðist möguleiki til raunverulegra kjarabóta, sem ekki yrðu gleyptar með hækkuðu verðlagi samstundis. Það er rétt að gera sér nokkra grein fyrir því, hvaða breytingum fiskiskipastóllinn hefur tekið nú á rúmlega tveimur áratugum. Við höfum prentað hér í grg. með frv. yfirlit yfir fiskiskipastólinn frá árunum 1944, 1954, 1958, 1964 og 1. jan. 1967. Við sjáum á því yfirliti, að nú á síðustu árum, einkum frá árinu 1964-1967 hefur skipastóllinn, sem er undir 100 rúmlestum, mjög minnkað, enda hefur fækkað skipum í þessum stærðarflokki úr 648 niður í 577 á þremur árum. Viðbót skipa innan við 100 tonn er sorglega lítil, og hún var á árinu 1963 21 skip, samtals 688 rúmlestir, 1964 fór hún niður í 11 skip, 682 rúmlestir, 1965 fór hún niður í 3 skip, 156 rúmlestir, og á s.l. ári niður í 2 skip, 109 rúmlestir. Á sama tíma gengur þessi sífellt eldri floti úr sér og margfalt fleiri skip hverfa nú af skipaskrá með hverju ári sem líður, bæði skip, sem stranda, sökkva, og mörg skip, sem eru gerð ónýt, eftir að bráðafúi hefur komið upp í þeim. Hins vegar hefur orðið mjög mikil og ör þróun í byggingu fiskiskipa yfir 100 smálestir, og þau skip fara alltaf stækkandi með hverju árinu sem líður. Veruleg þróun hefur þó fyrst og fremst átt sér stað í þessum skipabyggingum frá árinu 1958 til síðustu áramóta, en þá fjölgaði þessum skipum úr 49 upp í 184 skip. Nú eru í byggingu 34 skip fyrir íslenzka útgerðarmenn og félög, og það gefur nokkra hugmynd um, hvað þessi skip eru alltaf að stækka, því að meðalstærð þessara skipa er talin vera um 318 smálestir. Þriðji flokkur fiskiskipanna eru botnvörpuskipin. Þar hefur orðið verulegur samdráttur, og samkvæmt skipaskrá um síðustu áramót eru skráð 32 botnvörpuskip, samtals 22876 rúmlestir, en í raun og veru eru ekki nema rúmlega 20 botnvörpuskip gerð út hér á landi í dag. Botnvörpuskipaútgerðin hefur því stórkostlega dregizt saman, því að á árinu 1954 var 51 skip í útgerð, og það horfir því óvænlega fyrir þessari útgerð, en hún var um langt árabil ein sterkasta stoð íslenzkrar útgerðar. Við höfum á undanförnum árum lagt höfuðáherzlu á að byggja stærri skip, sem fyrst og fremst hafa verið byggð með síldveiði fyrir augum. En á sama tíma hefur hrakað aftur minni útgerðinni. Það er hún, sem fyrst og fremst skapar frystihúsunum og atvinnulífinu víðs vegar um land, þá ekki síður hér við Faxaflóa, helztu atvinnuna, og ef hér heldur áfram sem nú horfir, þá er víða vá fyrir dyrum á litlum stöðum úti um land í sambandi við öflun fisks fyrir frystihúsin og fiskiðnaðinn í landinu. Það er ekki úr vegi í þessu sambandi að gera nokkuð að umræðuefni heildarfiskaflann á liðnum árum og gera sér grein fyrir þeirri þróun, sem hefur orðið í veiðunum, en á árinu 1944 var heildaraflamagn Íslendinga 461314 tn. Þá var síldin og loðnan af því hvorki meira né minna en 221843 tn., en það var eitt mesta síldarárið, 1944. Síðan brást síldarútgerðin um langt árabil, og á árinu 1950, eða 6 árum síðar, var síldaraflinn ekki nema 60441 tn., á móti 262585 tn. af öðrum fiski. Á árinu 1960 er síldaraflinn 136437 tn. á móti 377306 tn. af fiski. Og á árinu 1984 fer síldaraflinn yfir annan fiskafla og er þá orðinn 553036 tn. á móti 418500 tn. Á árinu 1965 verður stórfelld aukning á síldaraflanum, og þá kemst hann upp í 812600 tn., en annar fiskur lækkar aftur töluvert frá árinu á undan og er þá kominn niður í 385702 tn. Og á s.l. ári, en ekki liggja fyrir endanlegar tölur, mun síld og loðna vera um 900 þús. tn., en annar fiskafli er kominn niður í 340 þús. tn. M.ö.o.: fiskaflinn hefur lækkað frá árinu 1964 til s.l. árs, 1966, úr 418478 tn. niður í 340 þús. tn. Á árunum 1954-1964 hefur sóknin á íslenzka þorskstofninn aukizt um 87%, en heildarafli minnkað um 22%. En á síðustu tveim árum hefur sóknin á íslenzka þorskstofninn ekki minnkað, en heildaraflinn hefur, eins og ég sagði áðan, enn þá minnkað og það mjög ískyggilega á síðustu tveim árum. Á árinu 1944 var síld og loðna tæplega 48% af heildarveiðimagninu, en annar fiskur var þá rúmlega 52%. Á s.l. ári var þetta hlutfall þannig, að síldaraflinn var kominn í 72 1/2 % á móti fiskaflanum 27 1/2%. En nú spyrja menn: Hvernig stendur á því, að fiskaflinn minnkar svo mjög? Auðvitað er það fyrst og fremst vegna þess, að minni útgerðin hefur dregizt verulega saman og stærri skipin, sem fara á vertíð, veiða aflann yfir hávertíðina á netaveiðinni, það er lagt á það höfuðkapp að veiða þá meginhluta aflans, en ekki að stunda þessar fiskveiðar árið um kring, enda er svo komið og hefur verið á undanförnum árum, að um 48% af öllum heildarfiskafla landsmanna að undanskilinni síld er veitt á tveimur mánuðum af árinu, og það gerir það að verkum, að nýting fiskiðnaðarfyrirtækjanna er ekki með þeim hætti, sem æskilegt er, og þyrfti hér að verða mjög veruleg breyting á, og þyrfti einnig að fara inn á nýjar greinar við fiskveiðarnar til þess að jafna hér veiðina vegna þeirra mörgu og miklu fyrirtækja, sem nú hafa búið sig undir fiskiðnaðinn og hafa gert það snilldarlega á liðnum árum, til þess að skapa þeim jafnari rekstrargrundvöll en verið hefur. Mesta uppbyggingin, sem orðið hefur á undanförnum árum í sjávarútvegi, er auk síldveiðiskipanna, sem ég hef gert að umræðuefni, fjölgun síldarverksmiðja, og miklu fjármagni hefur verið varið til síldariðnaðarins, enda eru nú 46 síldarverksmiðjur á öllu landinu, og er afkastageta þeirra um 18350 tn. á sólarhring. En í tölu þessara verksmiðja eru allar verksmiðjur, sem hafa möguleika til að vinna feitan fisk, þó að raunar sumar þeirra séu að mestu starfræktar sem venjulegar fiskimjölsverksmiðjur. Þessar verksmiðjur skiptast þannig eftir landshlutum: Á Suðurlandi og Vesturlandi að Ísafjarðardjúpi eru 17 og afkastageta þeirra er 5995 tn. á sólarhring. Á Norðurlandi og að Langanesi eru 15 verksmiðjur með afkastagetu 6725 tn. á sólarhring. Og á Austurlandi eru 14 verksmiðjur með afkastagetu 5630 tn. á sólarhring. Auk þessara verksmiðja eru 16 fiskimjölsverksmiðjur, sem eru ekki taldar með síldarverksmiðjunum og allar eru starfræktar að meira eða minna leyti, eftir því sem hráefni gefst hverju sinni. Síldarsöltunarstöðvarnar eru komnar upp í 103 á öllu landinu, og þær eru starfræktar að meira eða minna leyti skv. upplýsingum síldarútvegsnefndar. Hraðfrystihúsin í fisk iðnaðinum eru 93 á landinu, og er frystiafkastageta þeirra um 1600 tn., miðað við 10 klst. á sólarhring, og þessi frystihús hafa geymslurými fyrir um 73 þús. tn. Nýting á afkastagetu hraðfrystihúsanna var á árinu 1960 ca. 17%, 1964 ca. 17.3% og 1965 ca. 19%, en þá er einnig miðað við. 10 tíma vinnu á sólarhring. Það má segja, að öll hraðfrystihús vinni saltfisk og skreið, og af þeim er 21 hús, sem eru sérstaklega búin vélum til vinnslu á saltfiski, en auk hraðfrystihúsanna eru 40 aðrar söltunarstöðvar, og eru 18 þeirra búnar vélum til vinnslunar. Niðursuðu- og niðurlagningarverksmiðjur eru 16 í landinu, og má segja, að eitt af því, sem okkur hefur minnst fleytt fram með, er uppbygging niðursuðuiðnaðarins, þó að nokkur bót hafi orðið á því á síðustu árum, því að á árinu 1964 nam útflutningsverðmæti niðursuðuvara 20 millj. kr., en það jókst árið 1965 í 32.6 millj. kr. og var á árinu 1966 45.1 millj. kr. En þetta er auðvitað miklu lægra hlutfall, margfalt lægra en hjá flestum eða öllum öðrum fiskveiðiþjóðum veraldar. Japan flytur t.d. út fisk fyrir 300 millj. dollara á árinu 1964, þar af eru niðursuðuvörur um 42%. V.-Þýzkaland flytur inn niðursoðið fiskmeti 1963, 40 þús. tn., það er mjög há prósenta af niðursoðnu fiskmeti. Það er sjáanlegt, að þó að hafi orðið mjög ör og merk og mikil uppbygging í fiskiðnaði á liðnum árum og áratugum og þó sérstaklega í síldariðnaði og hraðfrystiiðnaðinum, þá þurfum við Íslendingar að fara yfir á fleiri greinar og við þurfum að vera vakandi fyrir því að efla þær greinar og leita markaða fyrir þær, sem eru þægilegastir fyrir okkur á hverjum tíma. Við eigum að stórauka okkar niðursuðu, en til þess þarf auðvitað mikið fjármagn, og við eigum að fara yfir á nýjar greinar, eins og t.d. frystiþurrkun matvæla. Og ég get ekki stillt mig um það við þetta tækifæri að vekja enn frekari athygli á frystiþurrkuninni, en hún er vel þekkt aðferð við verkun matvæla og hefur í nokkuð öðru formi verið notuð hér á landi við verkun harðfisks, og nýjasta aðferðin í þessu efni er kölluð hraðfrystiþurrkun, og hún er í því fólgin, að varan, oft fryst, er sett í stálgeymi, geymirinn síðan lofttæmdur. Í geyminum eru svo plötur, sem hægt er að hita, og við lofttæminguna gufar vatnið úr efni því, sem þurrka skal, og bindur þar með varma. Við það kólnar varan og frýs, ef hún var ekki frosin, þegar hún var sett í geyminn, og þurrkunin fer því þannig fram, að ísinn í vörunni gufar upp. Til þess að þetta geti gerzt á nægilega stuttum tíma, er nauðsynlegt að veita varma inn í geyminn, án þess að hitastig hans hækki of mikið. Þeim mun lægra sem hitastigið er, þeim mun betri verður varan, en um leið er vinnslan dýrari. Aðalútbúnaðurinn við frystiþurrkun er geymirinn sjálfur og sérstakar lofttæmidælur. Aðferð þessi við frystiþurrkun var fyrst eingöngu notuð í meðalaiðnaði, t.d. við þurrkun á blóði, og svo til að framleiða matvæli, sem voru hentug í hernaði, þar sem þau voru bæði létt og auðmeðfarin. Síðan síðustu heimsstyrjöld lauk, hefur tækninni á þessu sviði fleygt fram, enda hafa miklar tilraunir verið gerðar með aðferð þessa, bæði í Bretlandi, Danmörku og einkum Bandaríkjunum. Matvæli þurrkuð á venjulegan hátt í lofti hafa haft gljáandi yfirborð, rýrnað óeðlilega og verið hörð og mjög slöpp, en þau taka raka hægt í sig og bólgna upp og þurfa einn til tvo tíma til að mettast af raka. Þessu er allt öðruvísi varið hvað viðkemur frystiþurrkuðum vörum. Þær eru frauðkenndar ag taka í sig raka strax á 3-5 mín. og halda eðlilegum lit og útliti. Næringargildi frystiþurrkaðra matvæla er mjög svipað næringargildi þeirra ferskra, og þó að fjörefnainnihaldið rýrni lítið eitt, er rýrnunin minni en við flestar aðrar verkunaraðferðir. Sala og dreifing frystiþurrkaðra matvæla ætti að vera auðveld, þar sem þær heimta ekki neitt ákveðið hitastig, hafa allt að tveggja ára geymsluþol og vegna þess hvað þær vega lítið miðað við næringargildi. Í Bandaríkjunum er aðferð þessi notuð í stórum stíl, og áætla Bandaríkjamenn, að umsetning frystiþurrkaðra vara muni ná um 2000 millj. dollara á árinu 1970. Þessi aðferð á að geta gert kleift að koma fiskafurðum okkar á fjarlægari markaði og þá í hitabeltinu. Áður en ég lýk að tala um Frystiþurrkunina, vil ég geta þess, að frystihúsin hér eru búin ýmsum þeim vélakosti, sem nauðsynlegur er við frystiþurrkun, en þau skortir auðvitað sjálfþurrkunartæki. Hér er um leið að ræða, sem getur orðið mjög mikils virði fyrir íslenzku þjóðina í framtíðinni, því að það verður að auka fjölbreytni í verkun sjávarafla. Og það eru ótalmargir aðrir möguleikar, sem eru til og við höfum illa notað og allir bera sök á. Og ég vil þá sérstaklega nefna í sambandi við niðursuðuna, að við höfum yfir að ráða 6-8 þús. tn. af þorsk og ufsahrognum árlega. Við höfum yfir að ráða um 4 þús. tn. af grásleppuhrognum, þorsklifur í miklu magni, síld, sem sagt af öllum stærðum í ótakmörkuðu magni, af smáum humar magn, sem óvíst er, þar sem fiskimenn fleygja nú þessu fyrir borð, þar sem það er alls ekki nýtt. Auk þess má nefna kúfisk, sennilega líka krækling, nokkurt magn af kolkrabba, en allar þessar vörur eru notaðar í stórum stíl til niðursuðu erlendis. Að svo miklu leyti sem hráefni þessi yfirleitt eru nýtt, eru þau nú flutt út fryst eða söltuð og fullunnin í erlendum verksmiðjum eða unnin hér á fljótlegastan og ódýrastan hátt, svo sem i síldarbræðslum og einstaka vara til beitu. Það er einungis nú á síðari árum, að hafizt hefur verið handa um að framleiða fullunna vöru í nokkru magni, en framleiðsla þessi hefur átt mjög erfitt uppdráttar vega skorts á raunhæfri söluframkvæmd og skorts á fjármagni, en það er auðvitað eðlilegt, eins mikið og hefur verið gert í sjávarútvegi til uppbyggingar frystiskipastólsins og uppbyggingar fiskiðnaðarins í landi, sem fyrir er. Ég ætla þá að fara nokkrum orðum um markaðsrannsóknir og markaðskönnun. Það má segja, að um 1880 hófst sókn í fiskveiðum okkar Íslendinga með stóraukinni þilskipaútgerð. Eftir aldamótin hefst svo mótorbáta útgerðin víðs vegar um land, togaraútgerð frá Reykjavik og Hafnarfirði, og um líkt leyti hefja Íslendingar þátttöku í síldveiðum, sem áður höfðu eingöngu verið stundaðar af Norðmönnum og Svíum. Fiskiskipaflotinn jókst stöðugt og aflinn að sama skapi. Í árslok 1916 stóð hagur þjóðarinnar með allmiklum blóma og allir höfðu sæmilega atvinnu. En á árinu 1917 varð þjóðin að láta af hendi helming af togaraflota sínum til hernaðarrekstrar Bandamanna, að vísu fyrir fullt verð, en þá dró mjög verulega úr framleiðslu og atvinnuleysi sigldi í kjölfarið i stærstu bæjum landsins. Þegar fyrri heimsstyrjöldinni lauk 1918, stóð þjóðin í bili höllum fæti. En hún átti þá eins og jafnan áður framsýna og dugandi menn, sem sáu, að það þurfti að byggja upp fiskiskipaflotann og efla framleiðslu þjóðarinnar, og það var gert af miklu kappi. Fiskiskipaflotinn varð fljótlega meiri en er hann var stærstur á árinu 1917. En þessi sókn var mjög einhliða. Allt kapp var lagt á að auka flotann og um leið aflamagnið. Það varð lítil breyting á því, hvernig fiskurinn var verkaður sem markaðsvara. Mestur hluti aflans var saltaður, bæði þorskaflinn og síldaraflinn. Eftirspurnin eftir íslenzkum saltfiski var svo mikil, að menn höfðu ekki verulegar áhyggjur af því, hve einhæf þessi verkun var. Sama var að segja um saltsíldina, sem næstum eingöngu var grófsöltuð. Aðrar greinar fiskverkunar voru á frumstigi. Síldarbræðsla var að vísu hafin. Vinnsla lýsis úr fisklifur var í framför, en um nýtingu hrogna og fiskbeina var lítið hirt. Árin fyrir 1930, að árinu 1930 meðtöldu, voru mikil aflaár á mælikvarða þeirra tíma og um allmörg ár þar á eftir. Sem dæmi um það, hve sjávarafli var einhæfur á þessum tíma, skal ég nefna það, að á árinu 1929 voru 79.9% af útfluttum sjávarafla saltaður fiskur og saltsíld. Eftir þessi aflaár gerðist það, að á árinu 1930 hófst hin mesta viðskiptakreppa, sem sögur hafa farið af. Þessi kreppa flæddi um lönd og álfur. Hér á landi kom hún hart niður á sjávarútveginum, sem þá eins og raunar enn í dag var svo að segja eini útflutningsatvinnuvegur landsins. Þá féll verð á útflutningsafurðum okkar á skömmum tíma um 1/3-1/2, en lítil breyting varð á verði þeirrar framleiðsluvöru, sem seld var innanlands. Rekstur allrar útgerðar í landinu var hinn hörmulegasti, því að útgerðin var rekin með stórhalla. Það voru framkvæmd skuldaskil. Skuldir landsins út á við jukust með hverju árinu sem leið. Þá urðum við fyrir stórum áföllum með hinni svokölluðu Ottava-ráðstefnu, sem Bretar boðuðu til. Þar var tekið af skarið og Bretar gerðu þar ákvörðun um, að öll samveldislöndin skyldu njóta viðskipta við Bretland og Bretland við þau. Það átti að útiloka önnur lönd, og það var mikið áfall fyrir okkur, því að Bretar voru okkar bezta viðskiptaþjóð á þessum tíma eins og lengi síðar og eru í raun og veru enn þá. En það rættist nokkuð úr þessu. Bretar tóku tillit til þeirrar sérstöðu, sem Íslendingar áttu í þessum efnum, og það rættist nokkuð úr með sölu á afurðum. En þá tók aftur sama vandræðaástandið við. Öll þau viðskipti, sem við áttum á þeim árum við Miðjarðarhafslöndin, voru þannig, að þau gátu ekki keypt vörur, nema vörur væru keyptar á móti, og þá hófust vörukaupaviðskipti við Miðjarðarhafslöndin, og það voru erfiðir tímar, sem þá fóru í hönd. Þá sáu útvegsmenn, sjómenn og ríkisvaldið, að hér varð að mynda samtök til þess að selja okkar útflutningsvörur. Þá voru mynduð samtök Sölusambands ísl. fiskframleiðenda. Þá var fiskimálanefnd stofnuð. Hún fór inn á nýjar brautir að afla fiskinum markaða annars staðar, fór að huga að því að auka hraðfrystan fisk, og hún vann mjög merkt og mikilvægt starf á sínum tíma. Síðan tekur Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna við forustunni og heldur áfram af miklu kappi að afla frystum fiski markaða erlendis og byggir verksmiðju í Bandaríkjunum. Sama má segja um sjávarafurðadeild Sambands ís1. samvinnufélaga, þó að hún sé nokkru yngri. Fleiri heildarsamtök í ákveðnum fiskgreinum eru stofnuð og fyrir ekki allmörgum árum Samlag skreiðarframleiðenda og fleiri aðila. Markaðskönnun og markaðsrannsóknir þessara aðila hafa að verulegu leyti verið háðar starfi þessara samtaka í þeirra greinum fiskiðnaðarins, en ekki með það fyrir augum að bæta við nýjum iðngreinum. Það er það sem vantar algjörlega inn í þetta starf. Ég skal ekki gera lítið úr því, sem fiskimálasjóður hefur lagt af mörkum á undanförnum árum, en hann hefur greitt til markaðsleitar og auglýsinga fyrir íslenzkar sjávarafurðir erlendis á árunum 1956-1966 8 millj. 871 þús. kr. Ég tel, að hér sé um nægilegt verkefni að ræða fyrir slíkt ráð eins og þetta, sem við leggjum til með þessu frv., að verði stofnað. Á s.l. þingi flutti ég tillögu, sem var samþykkt 5. maí, um athugun á aukinni fjölbreytni í framleiðslu sjávarafurða og eflingu þeirra iðngreina, sem vinna útflutningsverðmæti sjávaraflans. Ég veit, að ríkisstj. skipaði nefnd skv. samþykkt Alþingis, þriggja manna nefnd, sem vinnur nú að þessum hluta málsins, og ég vona, að sú nefnd fari að skila störfum innan skamms, en það verður sjálfsagt úr mörgu að vinna og margt að gera í þessum málum á næstu árum. Ég get ekki svo lokið máli mínu, að ég minnist ekki örlitið á, hvað okkar markaðssvæði er í raun og veru takmarkað. Forustumenn á sviði útflutningsmálanna hafa fyrst og fremst lagt á það höfuðáherzlu á undanförnum árum að selja mestan hluta aflans til Ameríku og til Austur-Evrópulandanna. Það hefur aftur verið minna kapp lagt á að afla markaða fyrir íslenzkar sjávarafurðir í Vestur-Evrópu, og nú er svo komið, að heimurinn er skiptur í markaðsbandalög, og V.-Evrópuþjóðirnar, þar sem lífsstandardinn er tiltölulega hár, þar sem mikið fjölmenni er, þar er búið að setja innflutningstolla til verndar viðskiptum innan markaðsbandalaga, á sama tíma og við stöndum utan við öll markaðsbandalög. Við getum ekki teflt á það í framtíðinni að byggja markaðinn á því, hvernig hann er í Bandaríkjunum og við A.-Evrópulöndin eingöngu. Til skamms tíma hefur verið talið, að jafnkeypisviðskiptin væru erfiðasta vandamál okkar samfara þátttöku í fríverzlunarbandalagi, en á fáum árum hafa viðskipti okkar við A.-Evrópu tekið svo miklum breytingum, að gerlegt er að finna lausn á því vandamáli í sambandi við það, að Ísland gengi í EFTA. Viðskiptin við A-Evrópu námu meira en 1/3 hluta af heildarviðskiptum okkar á árinu 1959, en voru 1965 tæplega 1/7 hluti þeirra. Fyrir þessu liggja ýmsar ástæður, svo sem betri og stærri freðfiskmarkaður í Bandaríkjunum og Bretlandi, þar til nú, að mjög hefur syrt í álinn, stórkostleg framleiðsluaukning á síldarlýsi og síldarmjöli og sívaxandi síld- og fiskveiðar Sovétríkjanna sjálfra, Póllands og A.-Þýzkalands, sem minnka innflutningsþörf þeirra á síld og freðfiski. Pólland, A.-Þýzkaland og jafnvel Sovétríkin hafa nú byrjað að flytja út freðfisk, og hafa þau tvö fyrrnefndu lítinn áhuga á að kaupa hann af okkur. Þetta er ósköp eðlilegt. Þetta eru þjóðir, sem eru að byggja upp sinn eigin flota, þær stefna að því að vera sem mest sjálfum sér nógar, en við þurfum aftur að hugsa meira um það, sem svo að segja eingöngu fiskveiðiþjóð, að efla okkar sölumöguleika í sem flestum löndum, og þá megum við sízt af öllu glata því að eiga möguleika til þess að komast með okkar framleiðsluvöru inn á markaðinn í V.-Evrópu, sem er og verður stærsti markaður fyrir okkar framleiðsluvöru og lang notadrýgsti, og einmitt þær þjóðir koma til með að kaupa þann hluta af okkar framleiðsluvörum, sem mest verður unninn heima í landinu og er dýrastur. Við eigum ekki sífellt að stefna að því að auka aflamagnið og ekki hirða um það að vinna sem mest verðmæti úr þeim afla, sem á land kemur. Við eigum fyrst og fremst nú að hugsa um það að vinna meira heima, auka verðmæti aflans, skapa jafnhliða markaði í fleiri löndum fyrir okkar afurðir, og við, sem þetta frv. flytjum, teljum, að það sé spor í rétta átt og það sé eðlilegt, að allir þeir, sem hér eiga hlut að máli, sameinist um það að byggja hér upp heildarsamtök, sem hafi það markmið að móta heildarstefnu, sem verði til hagsbóta fyrir þjóðfélagíð í heild í framtíðinni. Og ég er sannfærður um það, að með stofnun slíks ráðs sem fiskimálaráðs er farið hér inn á nýjar brautir, sem er sjálfsagt og eðlilegt að fara. Ég skal svo ekki fjölyrða meir um þetta mál á þessu stigi, en ég vænti þess, að hv. alþm. taki þessu frv. af velvilja og skilningi. En áður en ég lýk máli mínu, vil ég geta þess, að einn aðili er ekki með í sambandi við uppbyggingu skv. frv., en það er Samlag skreiðarframleiðenda, en ég er mjög opinn fyrir því, að það verði athugað í þeirri n., sem fær frv. til meðferðar. Að lokum legg ég svo til, að þessu máli verði vísað til sjútvn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því frv., sem hér var verið að mæla fyrir áðan. Ég skoða það m.a. sem viðurkenningu, nokkuð síðbúna að vísu, af hendi flm. á nauðsyn heildaryfirstjórnar í uppbyggingu sjávarútvegsins, en einmitt spurningin um það atriði, hvort heppilegt sé fyrir þjóðfélagið að styðjast við heildarskipulag við uppbyggingu atvinnuveganna, er meginágreiningsefnið milli stjórnarflokkanna annars vegar og t.d. þess flokks, sem ég tilheyri. Ástæðan til þess, að ég vil nota tækifærið til að segja hér nokkur orð, er sú, að mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. viðskmrh. Frv. um fiskimálaráð gerir ráð fyrir, að meðal verkefna ráðsins sé að hafa forgöngu um markaðsrannsóknir og skipulegar aðgerðir til öflunar nýrra markaða fyrir sjávarafurðir, svo og um framleiðslu nýrra vörutegunda. Ég hygg, að það sé ágreiningslaust hér í hv. Alþ., og raunar meðal allra þeirra, sem um þessi mál fjalla, að á þessu sé hin mesta þörf og brýn nauðsyn um margra ára skeið. Ég hef því á undanförnum þingum þrívegis flutt þáltill. í þessa stefnu, og það gerðist á síðasta Alþ., að 23. febr. 1966 var samþ. þáltill., sem ég flutti ásamt 7 öðrum flokksbræðrum mínum, sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að láta athuga í samráði við fulltrúa atvinnuveganna, á hvern hátt megi efla markaðsrannsóknir og markaðsleit í þágu útflutningsatvinnuvega þjóðarinnar, og verði niðurstöður þessara athugana lagðar fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Þessi till. var samþ. shlj. Eins og tillgr. ber með sér, er þar gert ráð fyrir því, að athugun þessari skuli lokið fyrir lok þessa þings. Nú mun komið að því, að þingi fari að ljúka, og enn hefur mér vitanlega ekki bólað neitt á því, að niðurstöður þeirra athugana, sem væntanlega hafa verið framkvæmdar í þessu máli, hafi verið lagðar fram á þinginu. Þess vegna finnst mér að gefnu tilefni í frv. þessu ástæða til þess að spyrja hæstv. viðskmrh., hvað hafi verið gert til þess að framkvæma þessa shlj. ályktun Alþ. frá í febrúar 1966.



Herra forseti. Þessi ályktun Alþ., sem hv. þm. spurðist fyrir um, var send viðskmrn. á sínum tíma, stuttu eftir að hún var samþ. hér á hinu háa Alþ. Hún hefur síðan verið til mjög rækilegrar og ýtarlegrar athugunar hjá embættismönnum viðskmrn. Rn. hefur haft samband við öll sendiráð Íslands erlendis og óskað eftir till. þeirra eða hugmyndum í sambandi við þau sannarlega mjög svo mikilvægu mál, sem till. fjallaði um. Í rn. hefur þegar verið samin skýrsla um athuganir embættismannanna og sendiherranna á málinu. Sú skýrsla hefur að vísu ekki verið lögð fyrir míg enn, en það mun hafa staðið til, að fundur væri haldinn í rn. í næstu viku, þar sem þessar bráðabirgðaniðurstöður eða hugmyndir embættismannanna og sendiherranna yrðu ræddar. Hvort endanleg niðurstaða verður sú, að skýrsla verði gefin hér á Alþ. um málið eða það afgr. með einhverjum öðrum hætti, um það get ég því miður ekki sagt ákveðið enn þá, en ríkisstj. mun að sjálfsögðu ræða málið fyrst, áður en sú endanlega ákvörðun verður tekin.



Herra forseti. Hér er hreyft mikilsverðu máli, en varla þó á þann hátt, að það sé hægt að búast við því, að mikill árangur fáist, ef fara ætti eftir því, sem lagt er til í þessu frv. Í frv. er lagt til, að sett verði á fót allfjölmenn ráðgefandi n. til að hafa áhrif á þróun í sjávarútvegsmálum. Það er gert ráð fyrir því, að þessi fjölmenna ráðgjafarnefnd komi saman tvisvar á ári eða þar um bil, hún skal vera ólaunuð, og það er greinilegt á allri upp byggingu frv., að það er ekki ætlazt til þess, að þessi stofnun, ef stofnun skyldi kalla, eigi að hafa nein fjárráð, því að í frv. er ekki gert ráð fyrir því, að n. hafi yfirráð yfir neinu fjármagni. Verkefni þessarar ráðgefandi n, er svo útfært nánar á þann veg í frv., að hún skuli reyna að hafa áhrif á uppbyggingu fiskiskipaflotans og á uppbyggingu fiskiðnaðarins í landinu og reyna að hafa áhrif á stefnu í markaðsmálum. Þegar það er athugað, hvernig gert er ráð fyrir því, að þessi fjölmenna ráðgjafarnefnd skuli starfa og við hvaða kjör, þá hygg ég, að flestum verði það ljóst strax í upphafi, að það sé varla við því að búast, að árangurinn geti orðið stór í þessum efnum. Því er þannig háttað skv. lögum, sem Alþ. hefur sett, að ákveðnar lánastofnanir, eins og t.d. hinn nýi Fiskveiðasjóður Íslands, sem lög voru sett um á s.l. ári, hafa með uppbyggingu sjávarútvegsins að gera varðandi allar lánveitingar, jafnt í sambandi við kaup á nýjum fiskiskipum sem uppbyggingu nýrra fiskiðnaðarverksmiðja. Það er því vitanlega þessi stjórn, sem þar á að vera að verki, og Alþ. hefur ákveðið, að það skuli vera bankastjórarnir í viðskiptabönkunum ásamt einum fulltrúa frá Seðlabankanum, - það eru þessir aðilar, sem eiga að hafa þessa þræði í sínum höndum, í hvaða fiskiskip fjármagnið skuli fara og í hvaða fiskiðnað á að veita lán. Við höfum á undanförnum árum haft talsverða reynslu af því, hvernig þessir aðilar hafa staðið að þessum málum, þar sem þeir hafa mátt ráða, og útkoman hefur auðvitað orðið þessi, sem kom m.a. fram í framsöguræðu 1. flm. þessa frv., að það vantar alla heildarstefnu í sjávarútvegsmálum nú í dag, og menn finna sárt til þess. Og þá er að leita að því, hvað skuli gera. Flm. þessa frv. eru 8 þm. Sjálfstfl. hér í Nd. Ég tel, að flutningur þessa frv. beri vitni um það, að svo er nú komið, að í hópi sjálfstæðismanna hér á Alþ. eru menn einnig að verða sannfærðir um, að það er nauðsynlegt að reyna að hafa einhverja heildarstjórn á þróun okkar aðalatvinnuvegar, en eins og kunnugt er, hefur það hreinlega verið yfirlýst stefna þeirra sjálfstæðismanna fram til þessa, að í þessum efnum ættum við að hafa sem minnst fast skipulag, við ættum ekki að vera að gera neinar áætlanir fyrir fram um þróun þessarar atvinnugreinar frekar en annarra, heldur ættu hinir ýmsu framtaksmenn í landinu að ráða því, hvað gert væri á hverjum tíma, svo yrðu hin almennu gróðasjónarmið að ráða því, hvort fjármagnið leitaði fremur í þessa greinina eða hina. Aftur á móti hefur það verið yfirlýst stefna okkar Alþb.-manna, að við teldum, að það væri nauðsynlegt að skapa fasta stjórn, sem reyndi að hafa yfirsýn og yfirstjórn um þróun atvinnulífsins í landinu, þar sem gera ætti áætlanir um uppbyggingu hinna ýmsu þátta, jöfnum höndum til langs tíma og einnig til stutts tíma. Við höfum lagt áherzlu á það, að samhliða slíkri áætlunargerð yrði að tryggja það með ráðstöfun fjármagnsins, að þessar áætlanir yrðu framkvæmdar, að þær yrðu að meira en pappírsgagni, þær yrðu framkvæmdar. En það er einmitt þetta, sem þeir sjálfstæðismenn hafa ekki mátt heyra til þessa. Þeir hafa hvorki viljað gera neinar ýtarlegar áætlanir í þessa átt og enn þá síður viljað gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess að sjá um það, að þær áætlanir, sem annars væru gerðar, næðu því að verða framkvæmdar. En þetta frv., sem hér kemur, sýnist mér bera vitni um, að það sé að verða nokkur hugarfarsbreyting í þingliði sjálfstæðismanna og a.m.k. ýmsir þar í hópi séu að sannfærast um það, að stefnuleysið, sem er ríkjandi í okkar atvinnulífi, m.a. í sjávarútvegsmálunum, sé ekki viðunandi og það beri að reyna að komast út úr þessum vanda, og þá leggja þeir það til, og það er þeirra fyrsta skref í áttina, og séð frá þeim sjónarhóli ber vitanlega að fagna því skrefi, þó að það sé ekki stórt, að fyrst skuli settur saman málfundaklúbbur til þess að ræða málið og menn skiptist dálitið á um skoðanir á því, hvað skuli gera, jafnvel þó að sá klúbbur hafi ekkert vald til að sjá um framkvæmd á neinu því, sem gera þarf. Fyrst er vitanlega að koma auga á vandann og átta sig á þeim verkefnum, sem þarf að taka á, sannfærast um það, hvað þurfi að gera, næsta skrefið þar á eftir hlýtur vitanlega að verða það, að þessir menn fallast á okkar stefnu og sjá, að það á að gera áætlanir, ýmist til langs tíma eða stutts tíma um þróun atvinnuveganna og þar með sjávarútvegsins, og þar næst á eftir munu þeir sannfærast líka um það, að það er nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess, að áætlanirnar verði framkvæmdar, ekki bara skrifaðar upp, heldur líka framkvæmdar. Út frá þessu sjónarmiði get ég fagnað þessu frv., vegna þess að það ber vitni um, að það er hér einhver hreyfing á ferðinni í röðum þeirra sjálfstæðismanna. En hitt dettur mér vitanlega ekki í hug, að þó að sett verði upp slík ráðgjafarnefnd, sem fjallað er um í þessu frv., fái hún nokkru áorkað í því skipulagi, sem við búum við annars varðandi þennan atvinnuveg. Við höfum vitanlega ótal dæmi um það, að hin ýmsu samtök sjávarútvegsmanna á undanförnum árum hafa verið að gera till. um framkvæmdir í sjávarútvegsmálum og verið að benda þar á ýmislegt, sem afvega hefur farið, en þeir hafa ekki tekið það ýkjanærri sér, þeir sem raunverulega hafa ráðið yfir framkvæmdavaldinu, t.d. þeir aðilar, sem hafa haft ráðstöfunarvaldið yfir fjármagninu, þeir hafa ekki farið ýkjamikið eftir slíku. Þegar út í vandann er komið, hrökkva menn stundum við og bregðast þá að vísu við með nokkuð misjöfnum hætti, en þeir reyna þó að gera eitthvað, þegar menn standa nú frammi fyrir því, að togaraútgerð á Íslandi er að líða undir lok. Það er ekki nema tiltölulega stuttur tími, þangað til síðasti togarinn hlýtur að hverfa úr rekstri, ef svo fer fram sem fram hefur farið að undanförnu. Þegar menn standa frammi fyrir þessu, þá sjá vitanlega þeir, sem annars hafa verið á móti því að gera miklar áætlanir, að það þarf að skerast í leikinn af opinberri hálfu og gera ráðstafanir gegn þessari þróun. Og þegar það er einnig að gerast á sama tíma, að menn sjá, að það er að fara svipað fyrir hinum smærri fiskibátum í landinu, bátunum, sem fiskiðnaður landsmanna hefur byggt hvað mest sinn rekstur á, þegar menn sjá, að það er að fara nokkuð svipað fyrir þessum bátaflota eins og fyrir togurunum, þessi floti er að eyðast, eru menn tilbúnir að koma saman á fund og ræða málin. Það er nákvæmlega það sama að segja viðvíkjandi hinum þýðingarmiklu markaðsmálum sjávarútvegsins. Nú er a.m.k. lagt til að skipa þetta fjölmenna fiskimálaráð til þess að ræða um ástandið í markaðsmálunum og um það, hvað væri æskilegast að gera í þeim efnum. En hefur það ekki verið allt fram til þessa yfirlýst stefna Sjálfstfl., að þar ætti að gilda hið fullkomna frjálsræði athafnamannanna, þar skyldu engar hömlur og engin yfirstjórn vera, og að það ætti að sveigja okkar markaðsmál sem allra mest undir hin frjálsu lögmál viðskiptalífsins, einkum og sérstaklega í Vestur-Evrópu? Ég veit ekki annað betur en að núv. ríkisstj. hafi verið að hæla sér fyrir það nokkrum sinnum á hverju ári á undanförnum árum, að hún hafi verið að þoka okkar erlendu viðskiptamálum í það horf, að þar ríkti sem allra mest frjálsræði, og að hún hafi verið að losa okkur undan þeim vanda að eiga allmikið af okkar fiskmörkuðum t.d. í AusturEvrópu. Í sambandi við markaði þá, sem við höfum unnið okkur upp fyrir íslenzkar sjávarafurðir m.a. í Austur-Evrópu, höfðu þeir markaðir verið unnir upp þannig, að þeir höfðu reynzt okkur mjög traustir og sífellt vaxandi, á meðan við lögðum einhverja rækt við þá. Við sömdum við flestar þessar þjóðir um viðskipti til þriggja og upp í fimm ár í einu og vissum því alveg, að hverju við gengum í öllum meginatriðum. En það var talið alveg nauðsynlegt og stefnumál núv. ríkisstj. að breyta til í þessum efnum og hverfa sem mest frá samningum á þessum grundvelli varðandi okkar markaðsmál og færa viðskiptin sem allra mest m.a. til frjálsu viðskiptalandanna í Vestur-Evrópu. Og hver hefur svo orðið reynslan? Allir, sem eitthvað hafa fylgzt með þessum málum, vita, að afleiðingin hefur orðið sú, að nú ríkir meiri óvissa í okkar markaðsmálum en gert hefur um langan tíma. Jú, það hefur t.d. tekizt með þessari stefnu að losa okkur nokkurn veginn að fullu við markað á hraðfrystum fiski í Tékkóslóvakíu, þar sem við vorum búnir að vinna okkur upp markað, sem var á milli 7 og 8 þús. tonn af flökum á hverju ári og gaf okkur langhæsta verð, sem við fengum fyrir útfluttan hraðfrystan fisk nokkurs staðar í heiminum. Nú er svo komið, að við erum búnir að tapa þessum markaði svo til að fullu. Í staðinn hurfum við að því að reyna eftir frjálsa skipulaginu með sölu á okkar sjávarafurðum að taka þátt í brezka markaðinum. En hver hefur reynslan orðið? Reynslan hefur orðið m.a. sú, að við höfum orðið að flýja þaðan aftur að mestu, vegna þess að hann borgaði lakar en allir aðrir markaðir og hann var svo ótryggur, hann sveiflaðist þannig frá ári til árs, að við treystum okkur ekki að búa við hann. Það er rétt, að þeir hv. þm., sem standa nú að þessu frv. og tala nú um að setja upp heilmikið ráð til að ræða um stefnu í markaðsmálum, geri sér grein fyrir því, að sú stefna, sem þeir hafa stutt á undanförnum árum í markaðsmálum okkar, hefur leitt þessi vandræði yfir okkur. Stefna ríkisstj. varðandi þessi mál hefur verið sú, og í rauninni ekkert dregið það undan, að innflutningsverzlunin hefur verið látin ganga fyrir, hún hefur orðið að fá þann gjaldeyri, sem hún hefur óskað eftir, hún hefur mátt kaupa vörur til landsins, þar sem hún hefur viljað kaupa þær, og útflutningurinn hefur svo orðið að dansa eftir þessu og orðið að reyna að selja inn á þá markaði, sem veittu þann gjaldeyri, sem innflutningurinn heimtaði til sín. Þetta hefur vitanlega orðið talsvert aukaálag á útflutninginn. Það er út af fyrir sig gott, þegar þetta margir þm. úr liði Sjálfstf1. koma nú auga á það, að sú stefna, sem var mörkuð m.a. af viðreisnarpólitíkinni í þessum efnum, fær ekki staðizt, það þurfi að setja einhvern klúbb til að ræða um það, hvað skuli koma í staðinn. En það er ekki ráð af þeirri tegund, sem fjallað er um í þessu frv., sem okkur liggur nú fyrst og fremst á að fá. Við þurfum að fá varðandi þessi mál upp tekna nýja stefnu, sem miðar við það, að það séu gerðar áætlanir um vöxt og viðgang sjávarútvegsins og það séu jafnhliða gerðar ráðstafanir til þess, að framkvæmdaaflið sé fyrir hendi til að sjá um það, að áætlanirnar verði framkvæmdar, eða í stuttu máli: við þurfum að yfirgefa happa- og glappastefnuna, sem hefur verið ríkjandi í þessum málum að undanförnu, og taka hér upp nýja stefnu, sem miðast fyrst og fremst við heildarskipulag, þar sem við ætlum að reyna að hafa yfirstjórn á þessum málum. 1. flm. þessa frv. flutti hér á margan hátt fróðlega ræðu um sjávarútvegsmál og vék þar að ýmsu, sem hefði verið full ástæða til að víkja að, en það skal ég ekki fara langt út í að ræða nú. Flest af því, sem hann sagði hér um almennar upplýsingar, var að mínum dómi rétt í öllum aðalatriðum, en nokkur atriði voru það þó, sem ég tel að hafi verið ýmist á misskilningi byggð eða að hans mat á þeim sé rangt. Það er einkum eitt atriði, sem mig langar að víkja að, vegna þess að það er svo algengt, að menn endurtaki það, og það kannske að vonum, miðað víð þær upplýsingar, sem menn ganga þar út frá. Eitt af því, sem hv. þm. sagði, þegar hann ræddi um stöðuna í sjávarútvegsmálum, var varðandi minnkandi aflamagn á undanförnum árum hjá okkur á þorskveiðum og skyldum veiðum, og sérstaklega þær tölur, sem hann nefndi varðandi stóraukna sókn á fiskstofnana hér við landið, sem hefði verið að undanförnu, á sama tíma sem aflamagnið hefði minnkað. Ég veit, að hv. þm. styðst í þessum efnum við tölur er komu frá forstöðumanni fiskideildarinnar fyrir nokkru, sem voru ályktanir hans dregnar út af skýrslu, sem gerð var um fiskveiðar á Íslandsmiðum á árunum 1960-1964. En þar dró einmitt forstöðumaður fiskideildarinnar þessar ályktanir, sem ég fyrir mitt leyti og fleiri, sem hafa reynt að kynna sér þessi mál, telja, að séu alveg fráleitlega vitlausar. En í aðalatriðum er þetta mál þannig, að því er haldið fram, að skv. þessari skýrslu, miðað við aflamagnið á Íslandsmiðum á árunum 1960-1964, hafi sókn Englendinga á fiskimiðin við Ísland stóraukizt, nærri tvöfaldazt, en hins vegar sýni löndunarskýrslur brezkra togara, að afli þeirra á þessu tímabili hefur farið minnkandi. Nú kom þetta mér og ýmsum fleiri mjög spánskt fyrir sjónir, þegar því var haldið fram, að sókn Breta á Íslandsmið á þessu tímabili hefði meira en tvöfaldazt, og ég fann það fljótlega, að þeir fiskiskipstjórar, sem ég ræddi við, þverneituðu því, að nokkuð slíkt hefði getað átt sér stað. Enda lá það fyrir opinberlega frá Breta hálfu, að sérstaklega á árinu 1960 og reyndar einnig framan af 1961 var sókn þeirra miklu minni á Íslandsmið en hafði áður verið. En nú komu sem sagt skýrslur, sem héldu því fram, að sókn þeirra á fiskstofnana við Ísland hefði á þessu tímabili stóraukizt, en aflinn gengið nokkuð niður. Og þegar farið var að kanna það nánar, hvernig í þessu lægi, kom í Ijós, að öll þessi aukna sókn Breta var byggð á því, að skip þeirra höfðu stækkað, einvörðungu þannig, m.ö.o. að í staðinn fyrir 350-400 tonna skip voru nú komin 600-800 tonna skip, og það var talið, að sóknareiningarnar væru orðnar helmingi fleiri en þær voru áður. Nú er þetta út af fyrir sig alveg fráleitt, þegar þess er gætt, að stækkun skipanna var í þessum efnum að mjög verulegu leyti vegna aðbúðar fólks og annars slíks og gat vitanlega engan veginn komið fram í afkastagetu til fulls. Og einnig var það upplýst, að ekkert tillit var tekið til þess, að í fyrra viðmiðunartilvikinu höfðu brezku togararnir stundað sínar veiðar innan 12 mílnanna við Ísland eða upp að 4 mílum, eins og leyfilegt var þá, og því yfirleitt togað á miklu grynnra vatni en í síðara tilfellinu, og nokkurn veginn vitað, að aflamagnið hlaut að fara niður, þegar þeir misstu af þessum miðum, sem þeir voru reknir út af. En hér var ekkert tillit tekið til þess, en aðeins sagt: Sóknaraukning hefur orðið stórkostleg, en aflinn hefur gengið niður. - Þar með er dregin sú ályktun, að afli miðað við sóknareiningu hafi farið stórkostlega minnkandi á Íslandsmiðum. En látum nú þetta vera út af fyrir sig, svo rangt sem það er að mínum dómi. En þá kom næsta spurning, og hún var: En hvernig er þá sóknaraukning Íslendinga á þessu tímabili í fiskstofninn fundin ? Þegar menn halda því fram, að á undanförnum árum hafi verið um sóknaraukningu upp á 87% að ræða af hálfu Íslendinga í þennan stofn, hvernig er sú tala fundin, og um aflamagnið á sóknareiningu af hálfu Íslendinga ? Þá gera menn sér lítið fyrir og taka enska dæmið, sem svona var uppbyggt, eins og ég sagði, og segja: Þar sem Englendingar þurftu helmingi fleiri sóknareiningar til þess að fá þetta aflamagn, sem var dálítið minna en það hafði verið áður, hafa Íslendingar, sem hafa minnkað líka sitt aflamagn dálítið í tonnatali, þá hafa þeir líka aukið sína sóknareiningu í sama hlutfalli, við gátum ekki miðað við neitt annað. - M.ö.o. á að segja okkur þá fjarstæðu, að á þessu tímabili, þegar floti okkar var að sveigjast stórkostlega yfir til annarra veiða og jafnvel kraftmesti fiskiskipafloti okkar úr þorskveiðunum var að hverfa af þorskveiðum og leita á aðrar veíðar, hafi verið um stórkostlega sóknaraukningu að ræða hjá okkur Íslendingum. Ég vildi aðeins skjóta þessu inn í til þess að benda á, að menn séu ekki að endurtaka í sífellu þessar tölur sem sönnunargagn um það, að hér hafi verið um að ræða á undanförnum árum verulega aflarýrnun miðað við sóknareiningu, þegar engir slíkir útreikningar liggja fyrir á þeim grundvelli, að hægt sé við þá að styðjast. En minnkandi afli okkar á þorskveiðum og skyldum veiðum á undanförnum árum hefur skiljanlega átt sér stað, eins og skýrslur sýna, vegna þess að við höfum notað meira og meira af okkar fiskiskipastól til annarra veiða, og svo hefur það einnig gengið yfir á þessum sama tíma, að verulegur hluti af okkar fiskiskipastól, eins og togararnir, hefur orðið afkastaminni en þeir voru áður. En þetta var nú aðeins innskot út af þessu atriði, sem hér kom fram. Mig langar svo aðeins í leiðinni að skjóta því hér inn í sambandi við þær upplýsingar, sem komu fram líka í ræðu 1. flm. þessa frv. og koma fram í grg. frv., að það er út af fyrir sig, miðað við það, sem sagt hefur verið að undanförnu, m.a. hér á Alþ., um þróunina í síldariðnaði okkar, býsna athyglisvert fyrir þm. að sjá, þegar skýrslur liggja hér fyrir um það, að þegar talin eru saman afköstin í síldarverksmiðjum í landinu, á Norðurlandi, Suðurlandi og Austurlandi, þá eru afköstin minnst á Austurlandi, þar sem aðalaflamagnið er þó unnið. Hér á Alþ. hefur það ekki verið ótítt, að menn hafa talið, að það skipti meira máli en flest annað að koma í veg fyrir byggingu síldarverksmiðja á Austurlandi, en minna hefur verið talað um það, þó að margar síldarverksmiðjur hafi á undanförnum árum verið byggðar hér suðvestanlands, en það er annað og aukaatriði í þessu. Ég skal svo ekki ræða frekar um þetta mál hér að sinni. Ég læt aðeins í ljós þá skoðun mína, að það þurfi að taka á þessum miklu vandamálum, sem þetta frv. fjallar um, á allt annan hátt er gert er í þessu frv. En út af fyrir sig fagna ég þeirri stefnubreyt., sem ég þykist verða var víð, að komi fram með flutningi þessa frv. hjá þeim sjálfstæðismönnum, sem að því standa, því að það er ekkert um það að villast, að hér er á óbeinan hátt um að ræða vantraustsyfirlýsingu á þá stefnu, sem þeir hafa haldið uppi í sjávarútvegsmálum og atvinnumálum okkar á undanförnum árum.



Herra forseti. Mér skildist á hv. 4. þm. Reykn., að það hefði að einhverju leyti verið staðið á móti stofnlánum til minni báta. Það var ekki alveg beint, sem hann sagði það, en ég tók það einhvern veginn á þann veg, að það væri ekki sama fyrirgreiðsla, sem þeir nytu og aðrir. En mér þykir rétt að taka fram af þessu tilefni, hvort sem er um misskilning að ræða eða ekki, að það er sama lán fyrir auðvitað öll skip, það er sama hlutfallstala. Það eru 2/3 lánaðir úr fiskveiðasjóði til allra nýbygginga skipa, sem byggð eru erlendis, og 3/4 til skipa, sem byggð eru innanlands. Út af því, sem hv. 5. þm. Austf. sagði, skal ég vera frekar stuttorður, þó að hann gæfi tilefni til að fara allmörgum orðum um það, sem hann kom hér inn á. Ég vil þá koma inn á það, sem hann taldi hættulegt og gaf mér sem eldri maður föðurlega áminningu að vera ekki að hafa jafnmikla vitleysu eftir sérfræðingum eins og ég hefði farið hér með áðan. Það er alveg rétt, að það, sem ég vitnaði til í sambandi við aukningu sóknar á íslenzka þorskstofninn, hef ég frá forstöðumanni Hafrannsóknastofnunarinnar og úr grein, sem birtist í tímaritinu Ægi, og einnig hef ég heyrt hann flytja fyrirlestur, þar sem hann hefur komið inn á þetta sama. Ég vil leiðrétta það hjá hv. þm., að hér var ekki um árin 1960-1964 að ræða, heldur 1954-1964, og þá segir forstöðumaðurinn, að sóknin á íslenzka þorskstofninn hafi aukizt um 87%, en heildarafli minnkað um 22%. Nú hefur hv. þm. gefið hér ýmsar skýringar á þessu og er ekki alveg á sama máli og sérfræðingarnir. Ég ætla nú hvorki að deila við hann um þetta né sérfræðingana, en eitt vil ég þó segja, að ég get alls ekki fallizt á það sjónarmið hv. þm., að eftir því sem skipin stækka, hafi þau ekki möguleika á að stunda veiðar í verri veðrum, möguleika á að afla meira, því að þeim mun sjaldnar þurfa þau að koma að landi. Við skulum þá taka einn flota, sem hv. þm. þekkir mætavel, þó að hann sé farinn að gleyma í seinni tíð venjulegum þorskveiðum, og það er síldveiðiflotinn. Hvernig skyldi útkoman vera á síldveiðunum, ef við værum með sama flota og sömu bátastærð og 1944? Hvað skyldum við þá hafa náð miklum afla? Það er einmitt með stækkandi flota, sem ásóknin eykst á fiskstofninn. Þess vegna er alls ekki rétt hjá hv. þm. að halda slíku fram. Ég skil ekki í jafngreindum manni og hv. 5. þm. Austf. er að halda fram svona vitleysu. Þá vitum við einnig með fiskveíðarnar að vetrinum, að þar hefur orðið líka stórfelld ásókn. Þó að skipunum hafi ekki fjölgað, þá hefur allmikill fjöldi af stærri skipunum stundað netaveiðarnar. Við erum með miklu öflugri veiðarfæri núna en við vorum með fyrir nokkrum árum, að maður fari ekki að segja frá, hvað bátarnir eru yfirleitt komnir með margar trossur og hvað þetta eru orðin góð skip, sem sýna miklu meiri ásókn á fiskstofninn á þessum tíma. Hitt var það, sem ég kom inn á í minni frumræðu og ég ber mestar áhyggjur út af. Það er það, að smærri bátaflotinn er alltaf að verða minni, og það er ekki fyrir það, að það hafi verið neitt vond ríkisstj. í landinu eða ómögulegir lánasjóðir sjávarútvegsins. Höfuðástæðuna fyrir þessu veít hv. 5. þm. Austf. eins og ég og flestir aðrir, að það, sem hefur skeð, er það, að aflinn á síldveiðunum hefur aukizt svo gífurlega. Það hefur orðið stórfelld verðhækkun á síldarafurðum, miklu meiri verðhækkun en hefur orðið á öðrum fiski. Það hefur gert það að verkum, að fólkið, sem vinnur í þessari atvinnugrein, hefur horfið frá mínni bátunum yfir til stærri bátanna, vegna þess að það hefur borið miklu meira úr býtum. Þetta eru að verulegu leyti óviðráðanlegir hlutir. En það er líka hægt fyrir menn, þegar þeir eru búnir að stunda síldveiðar næstum því allt árið, eins og nú er komið, fjarri heimilum sínum, að fá leiða á því að vera á þessum veiðum og vilja þá heldur vera á veiðum nálægt sínum heimabyggðum og leggja sinn afla þar á land, og ég hef orðið var við marga sjómenn nú í seinni tíð, sem vilja gjarnan fara að hverfa aftur heim til sinna byggðarlaga. Þess vegna þarf að gera allt, sem hugsanlegt er, til þess að treysta atvinnugrundvöll fiskveiðanna, þorskveiðanna og atvinnugrundvöll fiskiðnaðarfyrirtækjanna á þessum stöðum. Hv. 5. þm. Austf. segir, að þetta frv. geri ekki ráð fyrir því, að þetta fiskimálaráð hafi hér neitt fé úr að spila. Það er alveg rétt hjá honum og tekið fram í frv., að það er til þess ætlazt, að störf við fiskimálaráð séu ólaunuð. Það er ekki heldur ætlað, að þetta fiskimálaráð, þetta heildarráð, hafi mjög mikla starfsemi. Þetta eru menn, sem eru kjörnir fulltrúar af fjölmennum heildarsamtökum, og þessi heildarsamtök verða auðvitað að borga sínum mönnum fyrir að sækja sina hagsmuni í slíku sameiginlegu ráði og því mjög eðlileg stefna, sem hér er tekin upp. Hitt er svo rétt, að hér er gert ráð fyrir því, að fiskimálaráð kjósi þriggja manna framkvæmdanefnd, sem undirbýr fundi ráðsins og annast þau störf, sem fiskimálaráð felur henni. Þessi n. á auðvitað að fá sina greiðslu, því að það segir í 9. gr. frv., að kostnaður af störfum fiskimálaráðs, þar með talin þóknun til framkvæmdanefndar, sem ráðh. ákveður, greiðist úr fiskimálasjóði. Það eru því engin takmörk sett fyrir því eða skömmtuð fyrir fram einhver ákveðin upphæð. Þá talaði hv. þm. einnig um það, að hér væri í raun og veru ekki um annað en nokkurs konar málfundaklúbb að ræða. En hann byrjaði á því að segja, að hér hefði verið stigið allmerkilegt skref með flutningi þessa frv. og hér hafi verið hreyft mjög þörfu máli. Síðan kallaði hann það málfundaklúbb, að það mundi verða það, og síðan, að þetta mundi vera að verulegu leyti gagnslaust. Það gægðist nú út hjá hv. þm., að gjarnan vildi hann hafa verið sjálfur flm. að þessu frv., en fyrst hann getur ekki verið það, þá auðvitað segir hann, eins og refurinn sagði forðum, þegar hann náði ekki í vinberin, að þau væru súr. Í sambandi við markaðsmálin gerir frv. ekki ráð fyrir því, að fiskimálaráð sé algerlega valdalaus stofnun. Það segir orðrétt í 5. gr.: „Fiskimálaráð skal hafa forgöngu um markaðsrannsóknir og skipulegar aðgerðir til öflunar nýrra markaða fyrir sjávarafurðir, svo og um framleiðslu nýrra vörutegunda.“ Getur komið að því, að það verði mikið fé, sem þarf til þessara hluta. En það er engin ástæða til þess í byrjun að ákveða það, hvað skuli vera mikið fjármagn, sem þessi stofnun þurfi yfir að ráða. Fiskimálasjóður á að greiða til þessa ráðs. Ef það verður orðið of mikið, þá koma dagar og þá koma ráð. Mér finnst alveg ástæðulaust hjá hv. þm. að segja, að Sjálfstfl. sé að snúa við. Við höfum krafizt frelsis í útflutningsverzlun. Ég veit ekki annað en að núna hátt á fjórða áratug hafi útflutningsverzlun verið meira eða minna bundin. Sjálfstfl. hefur alveg eins og aðrir flokkar staðið að því að hafa aðeins örfáa aðila til þess að annast sölu. Við vitum það, að í frysta fiskinum hafa það ekki verið margir aðilar og aðallega tveir. Sama er að segja um saltfiskinn og fleiri greinar sjávarafurða. Við höfum talið það, sjálfstæðismenn, eins og allir aðrir, vera mjög varhugavert að gefa hverjum manni frjálsræði til þess að selja okkar sjávarafurðir og fara út í það, að sömu mennirnir séu að bjóða sömu vöruna á erlendum markaði og gefa erlendum kaupendum þá jafnvel til kynna, að það sé um margfalt meira magn að ræða, sem verið er að selja, en það er í raun og veru. Við höfum ekki snúið frá þessu. Við höfum talið þetta vera skynsamlega leið. Það hafa flestir aðrir flokkar talið þetta einnig skynsamlega leið. Ég veit ekki til þess, að Lúðvík Jósefsson hafi neitt viljað hverfa frá því þau fáu ár, sem hann fór með sjávarútvegsmálin. Þá segir hann, að Sjálfstfl. hafi alltaf verið á móti framkvæmdaáætlunum. Ég veit ekki til þess, mig kannske misminnir það, en er þessi ríkisstj., sem nú situr og hefur setið frá 1959, ekki eina ríkisstj., sem hefur á hverju ári byggt upp framkvæmdir á vegum ríkisins, sem hafa farið inn á svið sveitarfélaga og fleiri aðila, á framkvæmdaáætlun, sem Efnahagsstofnunin hefur unnið að fyrir hvert ár um sig? Og ég tel það ekki nema sjálfsagt og eðlilegt, að það sé gerð áætlun fram i tímann um framkvæmdir, sem unnið er að, og ég tel það ekki þessari ríkisstj. til lasts, heldur vil ég fagna því og þakka, að hún hefur farið inn á þessar brautir. Hann minntist nokkuð, hv. 5. þm. Austf., á söluna á frysta fiskinum, eins og til Tékkóslóvakíu og fleiri landa, og það getur vel verið, að það hafi eitthvað komið illa við hann, það sem ég sagði hér áðan. Ég var ekki að segja það í þeirri meiningu að gera neitt lítið úr þeim viðskiptum, sem Ísland hefur átt við Austur-Evrópuríkin. Hann má ekki taka það á þann veg. Ég var þá um leið að gera lítið úr viðskiptum, sem Ísland hefur átt við Bandaríkin, ef hann hefur tekið það svo. Það, sem ég sagði áðan, var það, að ég teldi fráleitt í framtiðinni að ætla að byggja alla sölu á höfuðútflutningsframleiðslu okkar á mörkuðum í Bandaríkjunum og Austur-Evrópulöndunum einum. Og ég hef komið hér með það, hvernig þessi viðskipti hafa dregizt saman. Það hefur orðið stórfelld uppbygging á fiskveiðum hjá nokkrum Austur-Evrópulöndum, og það, sem ég sagði ekki áðan, en get bætt við, er það, að í 5 ára áætlun Sovétríkjanna fyrir árin 1966-1970 er gert ráð fyrir því, að fiskafli þeirra aukist úr 5.8 millj. tonna í 8.5-9 millj. tonna og nýtízku fiskiskipum þeirra fjölgi á sama tíma um 150%. Jafngífurleg aukning og Sovétþjóðirnar gera ráð fyrir hlýtur að verða þess valdandi, að þær þjóðir, sem hafa haft viðskipti við þær í þessum greinum, hljóta að hugsa sig um, hvort það sé ekki kominn tími til að stórauka viðskipti við aðrar þjóðir. Ég er ekki að segja þetta Sovétríkjunum neitt til áfellis, það er hver sjálfum sér næstur, þeir þurfa að skapa sínu fólki viðunandi lífskjör, þeir þurfa að auka framleiðslu sinna þjóða, og það má ekki taka það á þann veg. Ég hygg, að það hafi ekki verið fleira, sem fram kom í ræðu hv. 5. þm. Austf., sem ég tel brýna nauðsyn að taka fram, svo að ég læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Það voru aðeins fá orð. Hv. 11. landsk. þm. lét sem hann hefði skilið orð mín þannig, að ég teldi, að stærri fiskiskip gætu ekki veitt meira en minni, og hann vildi mótmæla slíkri kenningu og kallaði hana skiljanlega mjög vitlausa. Auðvitað hafði mér aldrei dottið í hug að segja neitt í þessa átt. Það, sem ég sagði og ég ætla, að sé líka auðvelt að fá hann til þess að viðurkenna, var það, að aflamagn á báta og skip fer ekki í réttu hlutfalli við tonnastærðina. Ég býst ekki við því, að hann vilji halda, að svo sé. Ég held, að hann hljóti að hafa meiri reynslu en svo. Ég skal t.d. segja honum það, af því að hann var að minnast á síldarbáta, að við eigum á Norðfirði síldarbáta, sem eru 260 tonn, og einn sem er 350 tonn, og það fer mjög fjarri því, að þessi stærri veiði í réttu hlutfalli meira en hinir, og vitum við þó, að það er alltaf gott að hafa stór skip. Það er nefnilega miklu fleira, sem hér kemur inn í. Og það var þetta sem ég var að benda á, að þessi útreikningsaðferð, sem þarna hafði verið gerð, fær ekki staðizt og enn þá síður þegar dæmið er svo stækkað með því að færa þetta yfir á allt aðrar aðstæður en eru hjá okkur Íslendingum. En hinu hafði mér vitanlega ekki dottið í hug að halda fram, að það mundu ekki vera nokkrir möguleikar á því að veiða eitthvað meira á stærri skip en þau minni. Hann þurfti ekki heldur að leiðrétta neitt hjá mér í sambandi við það, sem ég sagði um þá skýrslu, sem hér var lögð til grundvallar. Hún var miðuð við aflamagníð 1960-1964 og sérstaka rannsókn á þessu tímabili, sem alþjóðahafrannsóknaráðið lét framkvæma, og ég hef sjálfur skoðað mjög ýtarlega hjá forstöðumanni fiskideildarinnar þær tölur, sem þarna liggja til grundvallar, og það var út frá löndun á fiski á þessu tímabili, sem þessar ályktanir voru dregnar f hans grein, sem ég fyrir mitt leyti vil ekki fallast á og ég er ekki einn um að vilja ekki fallast á. Mig grunar það líka, að þegar hv. 11. landsk. þm. kynnir sér þetta, muni hann ekki vilja vitna mikið í þessa útreikninga, þegar hann er búinn að kynna sér þá. En það er margt annað í þessari skýrslu, sem er ágætt frá hálfu fiskifræðinganna og réttmætt að taka fyllilega til greina. Hv. 11. landsk. þm. lét orð að því liggja, að ég mundi hafa viljað vera flm. að þessu frv. Nei, því fer mjög fjarri. Ég hefði ekki viljað vera flm. að þessu frv. vegna þess, eins og ég hef lýst hér mjög greinilega, að ég tel, að það fjalli að vísu um mikið nauðsynjamál, eins og ég sagði.

Meinarðu þetta?

Já, það fjallar um mikið nauðsynjamál. En það tekur þannig á nauðsynjamálinu, að það fær litlu um breytt. Það þarf að gera á allt annan veg, eins og ég minntist á áðan. Og viðvíkjandi peningaleysinu, sem ég hafði minnzt á hjá þessu fjölmenna fiskimálaráði, þó að 1. flm. frv. bendi nú á það, að það sé gert ráð fyrir því, að fiskimálasjóður eigi að borga eitthvað, þá vitum við það í fyrsta lagi, að fiskimálasjóður er orðinn gömul stofnun og hefur haft þessar tekjur um árabil og hefur haft það verkefni samkv. lögum að sinna þessum málum, og hann hefur verið í fjárþröng allan þennan tíma, því að honum eru ætluð ýmis verkefni, og ég býst við því, að það mundi ekki geta dropið mikið úr þeim sjóði til þess að standa undir þessum verkefnum, ef eitthvað ætti að sinna þeim. Ég er ekki í neinum vafa um það, að ástæðan til þess, að fiskimálasjóður hefur að litlu leyti getað gefið sig að ýmsum þeim verkefnum, sem honum eru falin með lögum, er einmitt sú, að hann hefur allt of litla getu til þess. Hann getur ekki haldið uppi þeirri stofnun, sem þyrfti að vinna að framkvæmd á slíkum málum, eins og t.d. að vinna eitthvað að ráði í markaðsmálunum. Hv. 11. landsk. þm. vildi eiginlega ekki viðurkenna það, að Sjálfstfl. væri með öllu á móti áætlanagerð um þróun atvinnuveganna, og benti á þær áætlanir, sem núv. ríkisstj. hefur látið gera, og m.a. á þær framkvæmdaáætlanir, sem ríkisstj. lætur nú gera um framkvæmdir á vegum ríkisins og nú er jafnvel fyrirhugað einnig á vegum sveitarfélaga frá ári til árs. Nú veit þessi hv. þm. það vel, að þó að ríkisstj. hafi fallizt á það að gera slíkar áætlanir sem þessar um framkvæmdir á vegum ríkisins og geti jafnvel hugsað sér, að þessar áætlanir nái einnig til framkvæmda á vegum sveitarfélaga, þá fellst hún ekki á það, að hliðstæðar áætlanir séu gerðar varðandi framkvæmdir á vegum einstaklinga og félaga f landinu. Það þýðir því lítið að vitna til áætlanagerðar af þessu tagi varðandi sjávarútvegsmálin í landinu. Sjávarútvegurinn í landinu er nú að langsamlega mestu leyti rekinn af einstaklingum og hlutafélögum eða samvinnufélögum og öðrum slíkum aðilum. Ríkisreksturinn á þessu sviði er ekkert ýkjastór og ekki heldur rekstur bæjarfélaganna. Hér er vitanlega spurningin um það, bæði viðvíkjandi sjávarútvegi og öðrum atvinnuvegum í landinu: Á að gera áætlanir um framkvæmdir í atvinnugreininni sem heild, til þess að hafa áhrif á þá þróun, sem þar er talin vera æskileg? Á að gera áætlanir varðandi framkvæmdir einstaklinganna og rekstur atvinnugreinarinnar sem heild, og á að gera ráðstafanir til þess að sjá um það, að þær áætlanir séu framkvæmdar? Þetta hefur ríkisstj. ekki viljað fallast á, jafnvel þótt hún hafi nú fallizt á að setja það upp í töflu og kalla það framkvæmdaáætlun, það sem Alþ. er búið að langsamlega mestu leyti að samþykkja eða ákveða gegnum fjárlög. Nei, hér þarf vitanlega að koma til miklu víðtækari áætlanagerð, ef á að hafa áhrif á þróun sjávarútvegsins í heild, heldur en gerð hefur verið til þessa. Ég get tekið undir það með hv. 11. landsk. þm., sem sagði hér, að það er ekkert æskilegt, að Íslendingar selji allar sínar sjávarafurðir til Austur-Evrópulanda og Bandaríkjanna og skágangi aðra markaði í heiminum. Ég er honum sammála um þetta. En slíkt ástand hefur aldrei verið ríkjandi hjá okkur og hefur enginn haldið neinu slíku fram, svo að mér sé kunnugt. Sannleikurinn er sá, að við höfum selt okkar vörur til Vestur-Evrópulanda, eins og mögulegt hefur verið, á undanförnum árum, og það hefur verið lagt í allmikinn kostnað til þess að reyna að byggja aðstöðu okkar upp til að selja okkar sjávarafurðir. En það hefur ekki gengið of vel. En hitt aftur liggur alveg greinilega fyrir, að það hefur verið opinber boðskapur, að það væri nauðsynjamál að reyna að losna við markaðina í Austur-Evrópu, það fer ekkert á milli mála. Ég veit, að þessi hv. þm. hlýtur að hafa lesið Morgunblaðið svo vel, að hann hafi tekið eftir því þar, að þar er lögð á það áherzla, að það sé þýðingarmikið, að Íslendingar þurfi sem minnst á þessum mörkuðum að byggja, m.a. til þess að þeir hafi ekki neina erfiðleika af því að samlagast ýmsum markaðsbandalögum í V.-Evrópu. Ég er aftur á þeirri skoðun, að við eigum að reyna að halda i alla þessa markaði, eftir því sem við getum og okkur er hagkvæmt. Ég efast ekkert um það, að einmitt í A.-Evrópu eru eðli málsins samkvæmt einhverjir þýðingarmestu framtíðarmarkaðir einmitt fyrir sjávarafurðir. Þær þjóðir margar standa verr að vígi en aðrar við að ná sér í sjávarafurðir. En þjóðirnar í V.-Evrópu, sem vissulega þurfa líka á sjávarafurðum að halda, eru nú flestar talsvert miklar sjávarútvegsþjóðir, og margar þeirra eru einmitt keppinautar okkar á fiskmörkuðum, þær flytja út sjávarafurðir í allstórum stíl, og því hefur okkur reynzt heldur erfitt að byggja þar upp trausta markaði. En vitanlega eigum við að kappkosta það, eins og við eigum að kappkosta að reyna að halda í okkar markaðsmöguleika í Bandaríkjunum. En það á ekki að gera það að stefnumáli að reyna að brjóta niður þýðingarmikla markaði, sem hefur tekizt að byggja upp, og markaði, sem hafa skilað okkur meiri og betri verðmætum en aðrir markaðir hafa gert. En það hefur verið unnið að því á undanförnum árum alveg tvímælalaust. Nú ég skal ekki þreyta umræður lengur að þessu sinni varðandi þetta mál. Aðalatriðið er það, sem ég hef sagt, hér er verið að fjalla um veigamikið mál, en á mjög ófullnægjandi hátt. Það þarf að gera hér allt aðrar ráðstafanir til að leysa þann vanda, sem hér er um að ræða. Við þurfum meira en einhverja ráðgefandi viðræðunefnd, sem ekki hefur úr neinu fjármagni að spila. Sú stofnun, sem á að gefa sig að því að reyna að leysa þennan vanda, verður að fá eitthvert vald. Hún verður að hafa einhverja aðstöðu til þess. Og það verður þá líka að marka þá heildarstefnu í atvinnumálum landsins, sem gefur svigrúm til þess að koma hér fram umbótum í þessum efnum. En til þess þyrfti að taka hér upp nýja stefnu.