Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég get ekki sótt þingfundi á næstunni vegna sérstakra anna leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 3. varaþm. Alþb. og óháðra í Reykjavíkurkjördæmi, Svanhildur Kaaber kennari, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni þar sem 1. og 2. varaþingmaður listans sitja nú á Alþingi. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti, Ögmundur Jónasson, 17. þm. Reykv.`` Kjörbréf Svanhildar Kaaber hefur verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Svanhildur Kaaber hefur undirritað drengskaparheitið að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Hæstv. forseti. Sl. föstudag lagði Alþýðusamband Íslands fram kröfugerð sína en í henni er að finna veigamikinn þátt sem snýr að ríkisvaldinu. Nú langar mig að beina þeirri spurningu til hæstv. forsrh. hvort hann eða ráðherrar í ríkisstjórninni hafi átt fund með Alþýðusambandinu til að ræða þessar kröfur og er ég sérstaklega að fiska eftir þeim þætti sem snýr að frv. til laga um atvinnuleysistryggingar. En Alþýðusambandið gerir þá kröfu að það frv. verði lagt til hliðar að sinni. Ég spyr vegna þess að vinnu við það frv. í hv. félmn. er um það bil að ljúka og því mjög mikilvægt að fá fram hvort ríkisstjórnin hyggst verða við þessari ósk eða að ræða málið nánar við Alþýðusambandið. Hafa slíkar viðræður átt sér stað?

Herra forseti. Það er boðaður fundur kl. tólf á morgun með fjórum ráðherrum ríkisstjórnar og fulltrúum Alþýðusambandsins til að fara yfir það bréf og þá kröfu sem Alþýðusambandið hefur sett fram gagnvart ríkisstjórn. Fyrr en þeim fundi er lokið er ekki tímabært fyrir okkur að taka opinberlega endanlega afstöðu til einstakra krafna sem þeir hafa sett fram.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Þetta skýrir stöðuna aðeins gagnvart félmn. Við megum þá væntanlega bíða eftir niðurstöðu frá þessum viðræðum. Ég gef mér að hæstv. félmrh. muni verða með í þessum hópi og þá skýrast þessi mál væntanlega á morgun. En gert er ráð fyrir að þessi stóru og mjög svo umdeildu frv. verði komin til umræðu í vikunni. Þannig að því fyrr sem þetta skýrist því betra.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. landbrh. um hvað líði uppgjöri á skuldum jarðræktarfamlaga við bændur. Með breytingum á árinu 1989 á jarðræktarlögum frá 1987, og reyndar með frekari breytingum síðar, var ætlunin að afnema sjálfvirkni að þessu leyti og færa þetta yfir á það form að bændur þyrftu að sækja um og fá staðfestingu á því að þeir fengju úthlutað styrkjum. Í tengslum við þetta var á árunum í kringum 1990 og þar á eftir gerður upp mikill skuldahali sem myndast hafði upp á yfir hálfan milljarð kr. á þágildandi verðlagi. En nú virðist svo óhönduglega hafa tekist til í framhaldinu að eftir sem áður hefur tekið að myndast skuld við bændur sem líta svo á að þeir eigi skýlausan rétt á styrkjum samkvæmt jarðræktarlögum og hafa í höndum reyndar álit frá umboðsmanni Alþingis þar um. Skuld sem ráðunautar hafa tekið saman varðandi framkvæmdir frá sl. árum er líklega komin á þriðja hundrað millj. kr. Engar fjárveitingar hafa verið á tvennum eða þrennum síðustu fjárlögum til að greiða inn á þessar skuldir fyrir utan aukafjárveitingu í fjáraukalögum síðast á árinu 1994. Þetta er ófremdarástand og auðvitað engum til sóma að hafa hlutina svona. Það hlýtur að þurfa að taka á þessu máli. Ég vil því spyrja hæstv. landbrh. hvað líði því að koma þessum málum á hreint, undirbúa uppgjör við bændur á þessum skuldum, og þá eftir atvikum gera enn eina tilraun til að breyta jarðræktarlögunum þannig að ekki ríki það ófremdar- eða réttarástand að menn eigi rétt á framlögum án þess að fyrir því sé séð að fjárveitingar séu til að standa við þær skuldbindingar ríkisins. Ég tek það fram að ég er ekki á nokkurn hátt að taka afstöðu til þess í sjálfu sér hvað eigi að verða með þessa styrki í framtíðinni, hvort þeir eigi rétt á sér eða ekki við nútímaaðstæður. Hitt er ljóst að það verður að greiða þá styrki sem menn eiga rétt á samkvæmt lögum og það er engum til sóma að láta þá hlaðast upp.

Hæstv. forseti. Hv. þm. beinir til mín fyrirspurnum um uppgjör á hugsanlegum skuldum sem hafa orðið til á árunum eftir 1990. Ég segi hugsanlega vegna þess að í lögum er skýrt kveðið á um hvernig eigi að standa að þessum styrkjum, þ.e. hvernig umsóknir um þá voru lagðar fyrir Búnaðarfélagið á sínum tíma, nú Bændasamtök Íslands, sem síðan gera ráðuneyti grein fyrir þessum umsóknum. Þar á eftir kveða fjárlög á um það hvað megi ráðast í af styrkhæfum framkvæmdum og uppgjör kemur seinast. En ég hygg að því miður hafi þetta ferli ekki alltaf verið svona. Það sé þess vegna ef til vill ekki alveg ljóst hversu mikið af þessum framkvæmdum sem menn telja að séu styrkhæfar eru það í raun ef farið er ofan í þetta lagaferli nákvæmlega. En það er rétt sem hv. þm. nefnir að það er talað um að skuldir kunni að vera allt að 200 millj. kr. og með þessum fyrirvörum sem ég hef nefnt um framkvæmdina og umboðsmaður Alþingis hefur greint frá að hann telji að þarna eigi menn inni, en þó með þeim fyrirvara að menn geti ekki gert kröfur um endurgreiðslu nema samkvæmt því sem kveðið er á um í fjárlögum hverju sinni. Þannig að hann hefur þann fyrirvara í álitsgjörð sinni alveg skýran. Nú er í gangi endurskoðun á lögum um jarðrækt og búfjárrækt eða á jarðræktar- og búfjárræktarlögum eins og þau eru stundum kölluð. Í tengslum við þá endurskoðun, sem ég vona að hægt verði m.a. að gera grein fyrir á búnaðarþingi sem hefst um næstu helgi, er einnig rætt um að fara ofan í saumana á þessum skuldum, hvað af þeim kunni að vera réttmætar kröfur og hvað ekki, ef ekki hefur verið staðið rétt að málunum. Sú vinna er einnig í gangi í tengslum við þessa endurskoðun og auðvitað í endurskoðun væntanlega kveðið á um hvað síðan á að styrkja og hvernig. Þannig verður einu sinni enn reynt að koma því skýrt fyrir í lögum hvernig menn vilja að þessu standa.

Herra forseti. Svör hæstv. landbrh. staðfesta náttúrlega að þessi mál eru engan veginn í nógu góðu horfi. Það er alveg fráleitt að það sé einhver réttaróvissa ríkjandi varðandi það hvort menn eigi rétt á þessum styrkjum eða ekki. Og að hæstv. landbrh. skuli þurfa að koma hér upp og segja að hugsanlega eigi menn rétt á styrkjum. Ég vitna aftur til þessa álits umboðsmanns Alþingis og vitna til þess að það hefur verið greitt út á framkvæmdir eftir 1990, samanber t.d. fjárveitingar í fjáraukalögum á árinu 1994. Það verður auðvitað að vera samræmi í lagaframkvæmdinni að þessu leyti. Það er ekki hægt að greiða sumum og hætta svo bara. Og þessi niðurstaða málsins, ef hún er þannig að bændur eiga rétt á þessum styrkjum en ríkinu sé hins vegar stætt á því að borga þá seint og illa, er náttúrlega afar sérkennileg, herra forseti. Það er engum til sóma að hafa þetta svona. Þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra til að ganga í þetta mál og gera það upp og draga þá strik við í núinu þannig að þessi mál komist loks á hreint. Ég minni á að hér á í hlut sú stétt sem samkvæmt öllum mælingum hefur tekið á sig mesta kjaraskerðingu af öllum undanfarin ár og miklar þrengingar hafa gengið yfir þessa grein. Ég tel því að ekki sé á það bætandi að ríkið hegði sér svona gagnvart bændum.

Hæstv. forseti. Aðeins örstutt til að ítreka það sem ég sagði áðan. Ég get út af fyrir sig tekið undir það sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda að það þarf að ná niðurstöðu í þessu máli. Það hefur sannarlega ekki verið nægjanlega vel að þessu staðið en það er unnið að því. Það er unnið að því um þessar mundir bæði að endurskoða lögin, sú vinna er í fullum gangi, og drög að þeirri endurskoðun fyrirliggjandi væntanlega alveg á næstu dögum, fyrir næstu helgi, og þá jafnframt að gera það upp hvernig staðið verður að þessu uppgjöri, hvað af þessum meintu kröfum eru raunverulegar og réttar og standast. Þá þarf auðvitað að takast á við það mál.

Herra forseti. Ég legg fram fyrirspurn til hæstv. félmrh. um það hvernig hann hyggst bæta úr því ófremdarástandi sem ríkir enn þá í þjónustu við einhverf börn og aðstandendur þeirra. Málefni einhverfra barna voru hér til umræðu í fyrirspurnatíma fyrir tæpu ári en þá hafði barna- og unglingageðdeildin, sem hafði annast þjónustu við börn sem höfðu verið greind sem einhverf á Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, annast einstaklingsbundna meðferð og einnig stuðning við foreldra. Þar var barninu fylgt eftir. Þar var starfandi fagteymi, þó að það væri ekki formlegt, til að sinna þessum hópi. Þessari þjónustu var hætt fyrir tæpu ári en síðan hafa 11 börn greinst einhverf. Þau fá greiningu hjá greiningarstöðinni en enga eftirfylgni og enga aðra þjónustu. Í umræðunni um ráðstafanir í ríkisfjármálum þann 19. desember sl. sagði hæstv. ráðherra að í undirbúningi væri að setja á fót fagteymi um málefni einhverfra. Verið er að gera miklar breytingar og endurskipulagningu á Greiningarstöð ríkisins og nefnd sem var að vinna að undirbúningi undir forustu Stefáns Hreiðarssonar komst að þeirri niðurstöðu að það þyrfti að setja á laggirnar þriggja til fimm manna fagteymi til þess að sinna þessum hópi. Það hefur verið ætlað fjármagni í þetta fagteymi en því miður er féð af það skornum skammti að dugar varla nema fyrir einu stöðugildi og þar er ekki talinn með kostnaður fyrir ferðir út á land. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann hyggist uppfylla það loforð að setja á laggirnar fagteymi þegar miðað er við að fjárveitingar eru af svo skornum skammti.

Herra forseti. Á síðasta ári var sett á stofn sambýli fyrir einhverf börn í Tjaldanesi og það bætti úr mjög brýnni þörf því þarna var um skelfilegt ástand að ræða. Ég tel að óhjákvæmilegt hafi verið að koma þessu heimili á fót og það hafi verið forgangsverkefni í þessum málaflokki. Í öðru lagi er áformað að setja á stofn fagteymi. Ég hef beðið um tillögur frá Greiningarstöðinni um hvernig því verði best háttað. Ég hef satt að segja ekki spurt eftir því allra síðustu daga hvert þær tillögur væru komnar. Það kann að vera að þær séu komnar í ráðuneytið, ég þori ekki að fullyrða það. En það er áformað að koma því á fót. Nú skal ég ekki segja um kostnað af þessu fagteymi, hvað það þurfi mikið fjármagn til starfsemi sinnar en því verður komið á fót. Í þriðja lagi vil ég láta það koma fram að áform eru um að koma á helst tveimur sambýlum fyrir einhverfa á þessu ári.

Herra forseti. Ég heyri að ráðherrann hefur skilning á því hversu brýnt er að bæta úr þjónustu við þessa einstaklinga, þ.e. einhverf börn og aðstandendur þeirra. Reyndar kom fram í fjárlagaumræðunni að verið væri að koma á fót sambýlinu sem er af hinu góða. En aftur á móti er greinilegt að sú fjárveiting sem er ætluð til þessa fagteymis dugir alls ekki til og ég vil minna á að fagteymi var starfandi á vegum barna- og unglingageðdeildarinnar, sem reyndar heyrði undir heilbrrn. Þeir töldu sig ekki geta sinnt þessum hópi vegna fjárskorts þannig að mjög mikilvægt er að fjárveiting komi til svo að hægt verði að sinna þessum hópi og hægt verði að setja fagteymi á laggirnar, sem ég heyri að hæstv. ráðherra hefur hug á að gera. En það vantar greinilega fjármagn og það fé sem ætlað var í þetta á fjárlögum dugir aðeins fyrir einu stöðugildi og það er náttúrlega lítið fagteymi ef það er aðeins ein manneskja því formaður nefndarinnar sem vann að þessu telur að það þurfi a.m.k. þriggja til fimm manna fagteymi til að sinna þessum málaflokki.

Herra forseti. Ég tel að fullsnemmt sé að fullyrða að þetta fjármagn sé ófullnægjandi. Það er hugsanlegt að samnýta starfskrafta. Það þarf ekki allt saman að vera full stöðugildi. Það getur komið að miklu gagni þó að svo sé ekki. Meginatriðið er að ákveða að koma fagteymi á fót. Síðan verður það að ráðast hvað fjármunir duga á þessu ári og reyna þá að bæta úr í framtíðinni.

Herra forseti. Ég heyri á hæstv. ráðherra að hann hyggst setja á laggirnar fagteymið en ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra hvort hann áformi að setja meira fjármagn í þá vinnu þannig að hægt verði að sinna þessu eins og fagmenn telja að nauðsynlegt sé? Án þess er ekki hægt að veita þessa þjónustu.

Herra forseti. Fjárlög ársins hafa nú þegar verið ákveðin, eins og hv. þm. er áreiðanlega kunnugt um, og við verðum auðvitað að búa við þau fjárlög sem búið er að setja. Ég reikna með því að við komum þessu fagteymi á fót og reynum að leysa þá fjárþörf sem fyrir hendi er eða fyrir hendi verður.

Virðulegur forseti. Í desember sl. hækkaði fyrirtækið Póstur og sími gjaldskrá sína á innanlandssímtölum. Þetta var ekki almenn prósentuhækkun og var því ekki til að leiðrétta verðlagsþróun heldur beinlínis efnisleg breyting á gjaldskránni einmitt á markaði þar sem fyrirtækið nýtur einokunar. Þessi hækkun var frá 10% á stutt samtöl, kvöld og nótt, og upp í 32%, langt símtal á daginn, sem reyndar er einn helsti gjaldskrárliður fyrir samskipti á alnetinu. Til að gæta allrar sanngirni voru samtöl við útlönd m.a. Hong Kong og Singapúr lækkuð nokkuð um leið. Þessari hækkun var á sínum tíma mótmælt af forustumönnum í verkalýðshreyfingunni og ekki síður af Neytendasamtökunum. Þingið var þá í fjárlögum þannig að þetta hefur kannski ekki vakið mikla athygli hér í þessu húsi. Neytendasamtökin gengu lengra en að hrópa og kalla og kröfðust skýringa á þessari hækkun m.a. með bréfi til Pósts og síma. Afrit af því bréfi var sent þremur ráðherrum, hæstv. samgrh., forsrh. og viðskrh. Þar var einkum krafist skýringa á tvennu. Í fyrsta lagi forsendu hækkunarinnar, sérstaklega í ljósi verulegs hagnaðar Pósts og síma á fjarskiptum. Spurt var um það m.a. hvort þetta væri í samræmi við þá stefnu ríkisstjórnarinnar að gæta stöðugleika í verðlagsþróun. Þá var einnig beðið um, til að hægt væri að meta þessa hækkun og svör Pósts og síma, upplýsingar um raunkostnað Pósts og síma við innanlandssímtöl. En slíkar upplýsingar hlýtur Póstur og sími að hafa eins og hvert annað venjulegt fyrirtæki með mikil umsvif. Póstur og sími hefur nú sent svarbréf en ekki svarað spurningunum. Spurningarnar eru mikilvægar. Þær eru mikilvægar vegna þess að fyrirtækið er einrátt um efnislegar breytingar á þessari gjaldskrá á einokunarmarkaði. Þær eru mikilvægar vegna þess að fyrirtækinu sem einokunarfyrirtæki í ríkiseigu ber sérstök skylda til að gefa fulltrúum almennings nákvæmar upplýsingar. Þær eru mikilvægar vegna þess að menn hafa kvartað yfir framkomu PS á markaði sem varðar alnetið og þær eru auðvitað mikilvægastar vegna þess að þær auka útgjöld heimilanna í landinu. 

Herra forseti. Það er mjög nýstárlegt að vera spurður í óundirbúnum fyrirspurnum um bréfaskriftir stofnunar úti í bæ og gæti maður kannski ætlað að rétt væri að láta mann vita að spurt yrði út í bréfið ef ætlast væri til að maður svaraði því sem þar stendur. Mér finnst það almenn kurteisi. Þar sem hv. þm. var ekki viðstaddur þær umræður sem urðu um stofnun hlutafélags um Póst og síma er óhjákvæmilegt að rifja upp að í þeim umræðum kom fram að samkeppni milli símafyrirtækja einstakra landa hefur farið mjög vaxandi hin síðustu missiri og við Íslendingar erum auðvitað ekki utan við þá samkeppni og algjör misskilningur hjá hv. þm. ef hann heldur að Póstur og sími sé einn í heiminum í sambandi við samkeppni símafyrirtækja til og frá landinu. Þess vegna hefur það orðið þróunin víðar en hér að taxti fyrir símtöl milli landa hefur verið lækkaður sem óhjákvæmilega hefur haft þær afleiðingar að símgjöld hafa hækkað innan lands í sömu löndum til þess að fyrirtækin eða stofnanirnar, eftir því hvar maður er staddur, gætu skilað viðunandi rekstraafgangi frá ári til árs. Það er heldur ekki rétt hjá hv. þm. að öll símtöl innan lands hafi hækkað. Það er misskilningur hjá hv. þm. Ég vil rifja það upp að á undanförnum árum hafa símtöl innan lands lækkað mjög verulega og eru eins og nú standa sakir hin lægstu í Vestur-Evrópu. Það var á hinn bóginn óhjákvæmilegt, um leið og við lækkuðum símtöl til annarra landa og jöfnuðum símakostnað innan lands, að kostnaðurinn yrði í auknum mæli borinn uppi af símtölum innan svæða. En eins og ég sagði þá höfðu gjöld fyrir símtöl innan svæða lækkað verulega áður. Og ef við horfum til baka og sjáum hvernig þróunin hefur verið síðustu ár er um verulega lækkun á símtölum að ræða.

Virðulegur forseti. ,,Aldrei hryggur, aldrei glaður,`` var einu sinni ort um mann og mér sýnist það eiga við um samgrh. Auðvitað var ekki verið að spyrja um spurningar og svör stofnana úti í bæ heldur var verið að spyrja samgrh. um símakostnað á Íslandi. Það sem ég skildi af svörum hæstv. ráðherra sem ég þakka fyrir er að hann hafi raunverulega verið að segja: Póstur og sími á í samkeppni og mun eiga í aukinni samkeppni á utanlandsmarkaði. Þeirri samkeppni mætir Póstur og sími með því að hækka símgjöldin innan lands þar sem Póstur og sími hefur einokunaraðstöðu. Gott og vel, hann gerir það, og það kann að vera pólitísk stefna ráðherrans að hann geri það. En þá vekur líka athygli að samkvæmt ársreikningum Pósts og síma, ég er með ársreikningana 1995, þá mun hafa verið hagnaður í heild af fjarskiptum 2,5 milljarðar. Síðan þarf að greiða niður póstþjónustu vegna þess að það er í samkrulli og þar eru settar inn lífeyrisskuldbindingar en jafnvel með öllum þeim ,,trikkum`` eru 200 milljónir eftir af hagnaði þess árs og að lokinni arðgreiðslu til ríkisins. Ég spyr hæstv. samgrh. aftur: Er það svo að verið sé að borga niður samkeppni utan lands með því spenna upp verð á einokunarmarkaði innan lands?

Herra forseti. Það hefur verið stefna mín og ég vissi ekki betur en það hefði einnig verið stefna Alþfl. að reyna að lækka gjöld fyrir símtöl milli landa, að þau yrði ekki áberandi dýrari hér en annars staðar. Því auðvitað erum við hluti af okkar umhverfi og við getum ekki einangrað okkur frá umhverfinu, Íslendingar, þó við svo vildum. En hér kemur fram hjá hv. þm. þessi gamla þröngsýni að við Íslendingar getum lifað án tillits til umhverfis okkar og getum haldið uppi fjarskiptum til annarra landa á allt öðrum grundvelli en þar er gert. Auðvitað er slíkt ekki hægt. Í annan stað get ég ekki skilið hv. þm. þegar hann heldur því fram að hægt sé að tala um hagnað Pósts og síma áður en kemur til þess að hann greiði lögboðin gjöld t.d. samkvæmt fjárlögum sem er greiðsla til ríkissjóðs eða áður en Póstur og sími greiðir lífeyrissjóðsskuldbindingar sínar. Auðvitað verður Póstur og sími að standa skil á slíku og auðvitað er ekki hægt að tala um hreinan hagnað Pósts og síma áður en til slíks uppgjörs kemur.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki um stefnu Alþfl. í þessu máli og ég veit heldur ekki um stefnu Samtaka frjálslyndra og vinstri manna, Borgaraflokksins, Kvennalistans, Lýðræðisflokksins, Bændaflokksins eða annarra þeirra flokka sem hér hafa verið á þinginu. Það sem mér sýnist koma út úr þessari umræðu er að ráðherra hefur ekki enn þá svarað þeim spurningum sem fyrir hann hafa verið lagðar. Hann hefur ekki upplýst okkur um hvaða hugmynd hann hefur um raunkostnað við símtöl innan lands sem við þurfum að fá að vita til að geta metið þessar hækkanir og hann hefur ekki svarað okkur á hvaða forsendum þær hækkanir eru byggðar nema þá með því að Póstur og sími sé ósköp einfaldlega að nota sinn innanlandsmarkað þar sem hann nýtur fullrar einokunar og getur skipað okkur og sett okkur fyrir það sem honum sýnist til þess að mæta samkeppni á utanlandsmarkaði. Að öðru leyti þakka ég hæstv. ráðherra fyrir svörin.

Herra forseti. Það er ekkert við því að segja þó hv. þm. sé ekki kunnugt um hvernig gjaldskrám hefur verið háttað fyrir símtöl hér á landi eða erlendis. Það hefur löngum verið svo að símtöl til annarra landa hafa verið látin bera uppi hluta af kostnaði við innanlandssímtöl. Þetta hefur ekki aðeins verið svo hér á landi heldur einnig í löndunum í kringum okkur. Nú þegar samkeppnin hefur opnast, samkeppnissvæðin eru orðin allur heimurinn, þá hafa menn orðið að hverfa frá þessari stefnu og látið símgjöldin vera sem næst í samræmi við þann tilkostnað sem til fellur. Og það er það sem verið er að gera núna í sambandi við hina nýju gjaldskrá Pósts og síma. Ég vil minna á það að um næstu áramót verður opnað fyrir samkeppni hér á landi á fjarskiptamarkaði og auðvitað er óhjákvæmilegt að Póstur og sími nýti tímann þangað til til þess að færa símgjöldin nær þeim raunveruleika sem er í fjarskiptaheiminum þegar við horfum á hann í heild sinni.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. fjmrh. og það er að gefnu tilefni vegna orðaskipta okkar við fjárlagaumræðu fyrir árið 1996 og árið 1997. Það var um fyrirtækið Silfurlax. Sú stöð hefur skapað mikilsverð störf í Stykkishólmi og Grundarfirði en deilur hafa verið milli laxveiðibænda og rekstraraðila um tökuaðferð og áhrif á laxagengd í Dalaám. Hæstv. fjmrh. reyndi að sannfæra mig um að ekki kæmi til þess að sú ábyrgð, sem var veitt við fjárlagaafgreiðslu árið 1995 og var upp á 50 millj. kr., félli á ríkissjóð. Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig er staða mála núna? Hefur stöðin verið seld? Hvert var söluverðið? Og er ríkissjóður enn í ábyrgð vegna Silfurlax?

Virðulegi forseti. Hér er verið að vitna til máls sem ég því miður hef ekki haldbærar upplýsingar um nákvæmlega á þessari stundu, ég verð að afla þeirra upplýsinga og koma þeim til skila til hv. þm. Fyrirtækið Silfurlax fékk ríkis\-ábyrgð á sínum tíma fyrir 50 millj. kr. Ástæðan var m.a. sú að þetta fyrirtæki hafði ekki fengið lán úr ábyrgðardeild eins og önnur fyrirtæki í sömu grein. Erlendir aðilar lögðu fram hundruð milljóna í fyrirtækið og talið var að þarna væri um þróunarverkefni að ræða sem við gætum ekki horft fram hjá að gæfi okkur miklar upplýsingar um hafbeit en þetta fyrirtæki var sérstakt hafbeitarfyrirtæki. Því miður veit ég ekki nákvæmlega hver staða málsins er í dag en tryggingar ríkisins fólust m.a. í því að eignast aðbúnað og einnig skil sem kæmu í stöðuna. Þau ættu að koma á þessu ári eins og á síðasta ári ef starfseminni er hætt. Ég get því miður hvorki svarað þeirri spurningu hvaða áhrif þetta hefur á veiði laxveiðibænda við Breiðafjörð né heldur sagt frá því hver staða málsins er nákvæmlega, en ég skal afla þeirrar vitneskju og koma henni til skila til hv. þingmanna.

Herra forseti. Ég var ekkert að spyrja um hvaða áhrif þetta hefði á laxagengd, enda reiknaði ég ekki með að hæstv. fjmrh. vissi hvort það gengi mikill eða lítill lax í Dalaár vegna töku fisks í þessari stöð. 

Herra forseti. Tillaga sú að vegáætlun sem hér liggur fyrir fjallar um fjáröflun og framkvæmdir á árunum 1997--2000. Tillögunni var dreift á Alþingi í janúar og eru niðurstöðutölur hennar fyrir árið 1997 í samræmi við það sem ákveðið er í fjárlögum. Tillagan er með hefðbundnu sniði, þ.e. að í henni er að finna áætlun um fjáröflun næstu fjögur ár, svo og skiptingu útgjalda á helstu liði. Þá er í tillögunni að finna skrá um þjóðvegi og flokkun þeirra. Í athugasemdum koma fram skýringar á einstökum liðum auk ýmissa upplýsinga um vegakerfið. Rétt er að geta þess í upphafi að allar tölur eru settar fram á sama verðlagi, þ.e. áætluðu verðlagi þessa árs þannig að tölur eru sambærilegar milli ára. Gert er ráð fyrir að verðlag áranna 1998--2000 verði hækkað við meðferð málsins á Alþingi. Verður nú vikið að helstu þáttum tillögunnar og byrjað á fjáröfluninni. Markaðar tekjur standa mest undir framkvæmdum í vegamálum sem jafnan áður. Bensíngjaldið er stærst hinna mörkuðu tekjustofna, gefur rúmlega 60% af heildartekjunum. Bensíngjald var hækkað 1. febrúar árið 1996. Ekki hefur orðið hækkun síðan og ekki er gert ráð fyrir hækkun bensíngjalds nema þá til verðlags á seinni árum tímabilsins. Bensíngjald er nú 25,51 kr. á lítra og er það um 87% af því sem það má vera lögum samkvæmt um fjáröflun til vegagerðar. Sú breyting varð á bensínsölu sl. ár að olíufélögin hættu sölu á blýbensíni, en sala á blýbensíni hafði numið um 12% af heildarsölu bensíns. Bensíngjald af blýbensíni var nokkru hærra en bensíngjald af blýlausu bensíni. Ákvörðun olíufélaganna olli því nokkrum tekjumissi hjá Vegasjóði. Á móti kom að bensínsalan 1996 var í heild nokkru meiri en áætlanir sögðu til um og urðu tekjur af bensíngjaldi á sl. ári aðeins meiri en áætlað var. Samkvæmt umferðarspá Vegagerðarinar er árleg aukning umferðar metin á 1,5% á ári á vegáætlunartímabilinu. Er reiknað með að bensínsala aukist í svipuðum mæli. Þungaskattur er af tvennum toga, kílómetragjald og árgjald en það er innheimt af flestum smærri dísilbifreiðum. Undanfarin ár hefur eftirlit með skilum þungaskatts verið aukið. Með lagabreytingu snemma árs 1996 var tilhögun álagningar og innheimtu breytt og viðurlög við brotum voru hert. Árangur hefur orðið umtalsverður og kemur fram með tvennum hætti. Tekjur Vegasjóðs hafa aukist af þessum sökum og greiðendur þungaskattsins búa nú við meira jafnræði en áður. Þungaskattur hækkaði í ársbyrjun 1996. Hann hefur ekki hækkað síðan og er ekki gert ráð fyrir hækkun hans í tillögunni nema þá til verðlags síðar á tímabilinu eins og nefnt var áður varðandi bensíngjaldið. Á hinn bóginn er reiknað með að akstur dísilbifreiða aukist í samræmi við umferðarspá og hækka tekjurnar sem því nemur á seinni árum áætlunarinnar. Alþingi hefur samþykkt lög um að taka upp olíugjald í stað þungaskatts. Upphaflega áttu þau lög að taka gildi í ársbyrjun 1996 en gildistökunni var síðan frestað til 1. janúar 1998. Ein af forsendum laganna var sú að olíugjald gæfi sömu tekjur til Vegagerðarinnar og þungaskatturinn. Í samræmi við það er reiknað með tekjum af þungaskatti öll árin og þær tekjur eiga að standast þó að olíugjaldi verði komið á. Í tillöguni er gert ráð fyrir að töluvert fé sé millifært í ríkissjóð. Millifærslan er mest á þessu ári en fer síðan lækkandi þegar líður á tímabilið. Hluti þessa fjár fer til að endurgreiða lánsfé sem aflað var vegna þess hluta framkvæmdaátaks í atvinnumálum 1993 og 1994 sem rann til Vegagerðar. Samkvæmt tillögunni verður þessari endurgreiðslu að fullu lokið 1998. Ríkisstjórnin beitti sér fyrir framkvæmdaátaki í vegamálum haustið 1994 og var átakið tekið inn í vegáætlun 1995--1998. Fjáröflun skyldi vera 700 millj. kr. á ári í fimm ár, 1995--1999. Helmingur fjárins átti að koma af mörkuðum tekjustofnum en helmingur með sérstöku framlagi úr ríkissjóði. Vegna atvinnuástands var ákveðið að framkvæmdir tækju einungis fjögur ár og væru mestar fyrstu árin. Lánsfjár væri aflað til að brúa bilið milli fjáröflunar og fjárnotkunar. Í tillögunni sem hér liggur fyrir er haldið við fyrri áætlun um fjáröflun. Framlag kemur úr ríkissjóði, 350 millj. kr. á ári til og með 1999. Hluti fjármagnsins árin 1997--1999 fer til að endurgreiða lánsfé sem aflað var 1995. Framkvæmdaátakið heldur síðan áfram árið 2000, en þá er það alfarið fjármagnað af mörkuðum tekjustofnum. Á þessu ári er gert ráð fyrir að afla 100 millj. kr. lánsfjár til endurbyggingar og viðgerða mannvirkja á Skeiðarársandi. Lánið á að endurgreiðast 1999. Um fjármögnun framkvæmda á Skeiðarársandi má að öðru leyti segja að brýrnar eru tryggðar hjá Viðlagatryggingu. Er reiknað með að kostnaður við endurbyggingu brúnna verði greiddar af henni. Mat á brúarkostnaði var 500 millj. kr. Endurbygging brúnna fer fram 1997 og 1998. Munu hrein útgjöld til vegagerðar á þessum árum hækka sem nemur bótagreiðslum frá Viðlagatryggingu. Ekki er venja að taka slíkt inn á vegáætlun og verður því ekki fjallað um það í tillögunni. Kostnaður við viðgerð vega og garða auk bráðabirgðalausa og þess háttar var metinn á aðrar 500 millj. kr. Í fjáraukalögum 1996 voru veittar 150 millj. kr. til verkefnisins auk lánsfjárins sem áður var nefnt, þ.e. 150 millj. kr. fjárveiting í ár og 100 millj. kr. 1998. Þær fjárveitingar eru fengnar með lækkun útgjalda til annarra nýbygginga. Enn er ógetið um fjármögnun tenginga við Hvalfjarðargöng. Kostnaður við þær er áætlaður 800 millj. kr. Helming fjárins, 400 millj. kr., lánar Spölur hf. að fenginni ríkisábyrgð og á sá hluti að endurgreiðast af veggjaldi. Um 200 millj. kr. af þessu láni var tekið 1996 og eftirstöðvarnar komu í ár. Ríkissjóður mun afla lánsfjár 1998 fyrir hinum helmingi fjárins og er miðað við að það lán verði endurgreitt af vegáætlun á árunum 1993--2003. Fjármögnun þessa verkefnis er ekki tekin með í tillögunni eins og hún liggur nú fyrir, en rétt er að beina því til samgn. að hún taki málið upp við vinnu sína við tillöguna. Næst er að víkja að gjaldahlið áætlunarinnar. Uppsetning tillögu um útgjöld og gjaldaliði eru með sama sniði og var í vegáætlun fyrir árin 1995--1998. Fyrst kemur að liðnum stjórn og undirbúningur. Lagt er til að á árunum 1997 og 1998 verði fjárveiting í samræmi við það sem vegáætlun 1995--1998 gerir ráð fyrir. Ljóst er að með þeim fjárveitingum er mjög kreppt að þessum málaflokki þar sem verkefnin verða sífellt umfangsmeiri og flóknari og þarfnast samráðs og umsagnar fleiri aðila en áður. Einnig er í mörgum tilfellum krafist meiri grunnrannsókna en áður en slíkt eykur mjög vinnu og kostnað. Þá eru kröfur um upplýsingaþjónustu stöðugt vaxandi. Því er lögð til nokkur hækkun á þessum lið á tveimur síðustu árum áætlunarinnar. Lagt er til að fjárveitingar til almennrar þjónustu verði svipaðar og gert er ráð fyrir í síðust vegáætlun og fari lítið eitt vaxandi, enda fara kröfur um þjónustu á vegakerfinu stöðugt vaxandi. Gert er ráð fyrir að þjónusta á þeim hluta landsvega sem opinn er allri almennri umferð falli undir þennan lið auk þjónustu á stofnvegum og tengivegum. Fjárveitingar til vetrarþjónustu taka mið af meðalkostnaði við þann lið undanfarin tíu ár, en jafnframt er gert ráð fyrir að reglur um vetrarþjónustu verði rýmkaðar nokkuð frá því sem nú er. Þá er einnig veruleg nauðsyn á auknum hálkuvörnum. Lagt er til að fjárveitingar til viðhalds á árunum 1997 og 1998 verði óbreyttar frá fyrri áætlun en hækki síðan lítið eitt á seinni tveimur árum áætlunarinnar. Ljóst er að verulega vantar á að þessi liður fái það fjármagn sem þyrfti. Viðhaldsþörf vegakerfisins fer ört vaxandi með aukinni umferð og aukinni þyngd bifreiða. Fjárveitingu til þéttbýlisvega er varið til að greiða kostnað við viðhald, almenna þjónustu og vetrarþjónustu á vegum innan þéttbýla. Í flestum tilfellum hefur verið samið við viðkomandi sveitarfélag um að þau annist slíka þjónustu. Í þessum samningum hefur komið í ljós að fjárþörf til þessara liða er nokkru meiri en áður var áætlað og því lagt til að fjárveitingar verði hækkaðar nokkuð. Þau verkefni sem falla undir þennan lið eru í eðli sínu þau sömu og í almennri þjónustu, vetrarþjónustu og viðhaldi sem fjallað var um hér á undan. Kemur því sterklega til álita að skipta þessum lið upp og fella niður þá liði. Í tillögunni er gert ráð fyrir að haldið verði hinum hefðbundnu framkvæmdaliðum, almennum verkefnum, stórverkefnum o.s.frv. Eðlilegast er að samgn. fjalli um skiptingu fjármagns milli kjördæma og skiptingu fjárveitinga til einstakra stórverkefna eins og venja hefur verið. Auk hinna hefðbundnu liða er nú bætt við einum nýjum lið, Skeiðarársandi, þar sem fram koma nauðsynlegar fjárveitingar vegna viðgerða þar, að svo miklu leyti sem þær viðgerðir eru greiddar af vegafé eins og vikið var að hér að framan. Gert er ráð fyrir að halda áfram því sérstaka framkvæmdaátaki í vegagerð sem hófst 1995. Hér á undan var gerð nokkur grein fyrir breytingum varðandi fjáröflun til átaksins. Að öðru leyti er miðað við að það haldi áfram út tímabilið. Eins og í fyrri vegáætlun var höfuðborgarsvæðið sérstakur liður og þá við það miðað að svæðið nái frá Hafnarfirði til Mosfellsbæjar þó í tveimur kjördæmum sé. Lagt er til að fjárveitingar til tengivegar hækki nokkuð á seinni árum áætlunarinnar, en fjárveitingar til þessara vega hafa að undanförnu verið langt undir því sem vera þyrfti. Það sama má segja um fjárveitingar til brúa en mikil þörf er orðin á að auka fjármagn til þess liðar, bæði vegna þess að margar brýr á aðalleiðum þola ekki þá umferð sem um þær fer og einnig vegna þess að mikil þörf er á að breikka eða endurbyggja einbreiðar brýr til að auka umferðaröryggi. Eins og áður var drepið á er gert ráð fyrir að kostnaður við viðhald og almenna þjónustu þeirra landsvega sem opnir eru fyrir allri umferð verði greiddur af liðnum Almenn þjónusta og viðhald. Við það minnkar fjárþörf til landsvega nokkuð en þó er ljóst að mikil þörf er á endurbótum á mörgum þeirra vega sem tilheyra þessum vegflokki. Útgjöld ríkisins á ríkisstyrktum ferjum hafa verið greidd af vegáætlun síðan 1993. Undanfarin ár hafa útgjöldin verið um 450 millj. kr. á ári. Þar af er kostnaður vegna rekstrar um 190 millj. kr. en það sem eftir er fer til greiðslu afborgana og vaxta af lánum sem tekin hafa verið vegna smíða eða kaupa á ferjum. Ríkið á tvær ferjur, Vestmannaeyjaferjuna Herjólf og Grímseyjarferjuna Sæfara. Aðrar ferjur eru í eigu þeirra sem reka þær. Í báðum tilvikum greiðast afborganir og vextir af lánunum. Rekstrarsamningar hafa verið gerðir um allar ferjuleiðir og greitt fyrir reksturinn samkvæmt þeim. Í tillögunni er fjárveiting til ferja hækkuð um 222 millj. kr. á þessu ári. Þessi hækkun er þannig til komin að fjárveitingar til nýrra þjóðvega voru lækkaðar um þessa upphæð til að sporna við þenslu í framkvæmdum. Þetta viðbótarfé á ferjuliðnum skyldi notað til að greiða hraðar niður lán en ella væri. Þau eru að mestu erlend og greiðslur hafa því ekki áhrif á atvinnumarkaðinn innan lands. Upphæðin verður endurgreidd 1999 en þá lækka framlög til ferjuliðarins og hækka að sama skapi til nýframkvæmda. Í raun er því um frestun framkvæmda að ræða. Í þessu sambandi er þó rétt að geta þess að dæmi eru um að sveitarfélög óski eftir að framkvæmdir á vegum ríkisins haldist en bjóðist til að fresta framkvæmdum hjá sér í staðinn til þess að draga úr þenslunni. Slík ósk hefur komið fram frá Reykjavíkurborg og er nú til athugunar hjá ríkisstjórninni. Það mun skýrast á næstu dögum hvort orðið verður við ósk borgarinnar, en ef niðurstaðan verður sú að Reykjavíkurborg fresti framkvæmdum en í staðinn komi inn vegaframkvæmdir, sem ekki hafði verið gert ráð fyrir, mun það koma til meðferðar í þinginu. Í þáltill. eru vegir flokkaðir eftir 8. gr. vegalaga. Gerðar eru tillögur um nokkrar breytingar frá fyrri vegáætlun. Gert er ráð fyrir að samgn. og þingmönnum einstakra kjördæma verði gerð nánari grein fyrir vegflokkuninni og brtt. við áframhaldandi vinnu við tillöguna. Ég legg svo til, herra forseti, að tillögunni verði vísað til síðari umr. og samgn. og er það von mín að þingmenn bregðist skjótt við og eigi gott samstarf við Vegagerðina um að vinna úr þeirri áætlun sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Það er nauðsynlegt að ráðherrann sé inni í þingsalnum svo að unnt sé að veita andsvar við ræðu hans að honum áheyrandi.

Ráðherrann er í salnum.

Ég þakka fyrir það. Mig langar til að bera tvær fyrirspurnir til hæstv. ráðherra eftir þessa framsögu sem lýsti stefnu ríkisstjórnarinnar í vegamálum, en gerði ekki grein fyrir tveimur atriðum sem nauðsynlegt er að hafa upplýsingar um áður en haldið er af stað í umræðuna. Það fyrra er: Hvenær er þess að vænta að ríkisstjórnin leggi fram langtímaáætlun í vegagerð? Hún hefur verið boðuð á þessu þingi og mun væntanlega ná til ársins 2008, þ.e. ná yfir tólf ár í stað fjögurra ára eins og þessi áætlun sem fyrir liggur núna nær til. Það skiptir auðvitað máli við mat á vegáætlun fyrir næstu fjögur ár að fyrir liggi líka áform og helst samþykki þingsins fyrir stefnumarkandi áætlun fyrir næstu átta árin þar á eftir. Í öðru lagi langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki stefnumarkandi ákvörðun af hálfu ráðherra og ríkisstjórninnar það sem fram kom í máli hans að framkvæmd er boðuð á næsta ári en er ekki á vegáætlun heldur er því lýst yfir að hún verði fjármögnuð með lánsfé sem síðan verði greitt að mestu leyti eftir að áætlunartímabili þessarar vegáætlunar lýkur, þ.e. fram til ársins 2003. Er ég þá að tala um helminginn af vegaframkvæmdum vegna Hvalfjarðarganga. Má þá ekki skilja það svo, herra forseti, að ríkisstjórnin sé tilbúin til þess að aðrar framkvæmdir verði settar í gang t.d. á næsta ári og þær fjármagnaðar með lánsfé, eins og þessi framkvæmd, og það lánsfé síðan endurgreitt á næstu árum eftir að þessu vegáætlunartímabili lýkur árið 2000?

Herra forseti. Á vegum Vegagerðarinnar og samgrn. er nú unnið að gerð þáltill. um langtímaáætlun í vegagerð. Ég vonast til að hægt verði að leggja hana fyrir Alþingi á næstu vikum, svo ég sé nógu rúmur í yfirlýsingunni. Hitt er rétt hjá hv. þm. að hér er gert ráð fyrir að 400 millj. kr. vegna Hvalfjarðarganga verði endurgreiddar af vegáætlun árin 1999--2003. Ástæðan fyrir því að lagt er til að fara í þær greiðslur með þessum hætti eru þær annars vegar að við urðum fyrir óvæntum útgjöldum vegna Skeiðarársands og hins vegar reyndust jarðgöng á Vestfjörðum dýrari en reiknað var með og sömuleiðis erum við nokkuð á eftir í sambandi við greiðslur um lagningu vegar og brúar yfir Gilsfjörð þannig að við gerum ráð fyrir að til endurgreiðslu á lánunum vegna Hvalfjarðar komi eftir að öðrum greiðslum er lokið, þ.e. eftir að greiðslum á láninu til höfuðborgarinnar, skuldabréfinu til höfuðborgarinnar, eftir að greiðslum vegna Vestfjarðaganga, Gilsfjarðar og Skeiðarársands lýkur. Að vísu er gert ráð fyrir að Skeiðarársandur greiðist árið 1999 eða sama árið og greiðslur hefjast vegna Hvalfjarðarganga. Þetta er gert til að dreifa byrðunum.

Herra forseti. Mér finnst vel geta komið til álita og eðlilegt að skoða þá tillögu ráðherrans að framkvæmd sé fjármögnuð að öllu leyti með lánsfé sem síðan sé borgað á næstu fjórum árum eftir að framkvæmdinni lýkur. En mér finnst eðlilegt að framkvæmdin sé inni á vegáætlun. Mér finnst óeðlilegt annað en að framkvæmd sem á að ráðast í á næsta ári, sem ég tel í sjálfu sér þarfa og eðlilega og hef stutt að öðru leyti í þinginu fram til þessa, verði inni á vegáætlun. Ég tel óeðlilegt að framkvæmdin sé utan vegáætlunar. Þannig að ég vil setja fram það sjónarmið að þessar fyrirhuguðu framkvæmdir í vegagerð við Hvalfjarðargöngin upp á 400 millj. kr. verði inni á vegáætlun jafnvel þótt gert sé ráð fyrir að taka lán til að fjármagna þá framkvæmd. Í öðru lagi skil ég svar ráðherra þannig að hann sé sammála því að þingmenn íhugi það að öðru leyti hvort aðrar brýnar framkvæmdir verði ekki fjármagnaðar með sama hætti, þannig að unnt verði að ráðast í þær á þessu ári eða næsta gegn því að lánsfjármagn fáist til þeirra sem síðar verði endurgreitt á vegáætlun á tímabilinu 1999--2008. Víða um land er knýjandi þörf á úrbótum í vegamálum og sums staðar hamlar það mjög eðlilegri byggðaþróun að á nauðsynlegum vegaframkvæmdum stendur. Það yrði því mikils metið og skipti miklu máli, eins og t.d. á Vestfjörðum, ef unnt yrði að ráðast í brýnar framkvæmdir á þessu ári eða næsta gegn því að þær yrðu greiddar á lengri tíma.

Herra forseti. Það er auðvitað matsatriði hvernig á að standa að eða hvort rétt sé að taka framkvæmdir við Hvalfjörð inn í vegáætlun og finnst mér sjálfsagt að það sé athugað við meðferð málsins í þinginu. Ég vil á hinn bóginn minna á að samkvæmt vegáætlun er gert ráð fyrir að greiða gamlar skuldir Vegasjóðs og ég hygg að það séu rúmar 800 millj. kr. til þess arna nú á þessu ári sem til þess eru ætlaðar. Mér finnst rétt að sú þingnefnd sem fær málið til meðferðar setji sig inn í þá útreikninga og átti sig á hver sé staða Vegasjóðs gagnvart ríkissjóði í tengslum við þetta mál.

Virðulegi forseti. Það er ef til vill ástæða til í þessari fyrri umræðu um vegáætlun fyrir yfirstandandi ár og til ársins 2000 að fara nokkrum orðum um gildi og markmið ályktana af þessum toga. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að mjög mikið gagn sé af áætlun sem þessari þó ekki sé nema til fjögurra ára í senn. Ég get þar af leiðandi tekið undir með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Til viðbótar væri gagn að því að horfa til enn lengri tíma. Hins vegar er það óneitanlega galli á gjöf Njarðar að oftar en ekki eru þessar vegáætlanir lítið marktækar og taka mjög verulegum breytingum á áætlunartímabilinu. Það hefur nánast verið regla fremur en undantekning við afgreiðslu fjárlaga hvers árs að í þessa áætlunargerð hefur verið kroppað mismunandi mikið, allt eftir efnum og ástæðum og stefnumörkun ríkisstjórnar hverju sinni, eftir styrk viðkomandi samgrh. hverju sinni og baráttu hans við viðkomandi fjmrh. Allt hefur þetta verið með nokkrum höppum og glöppum. Það er auðvitað óþolandi þegar landsmenn og aðrir þeir sem vilja horfa til framtíðar og vilja reyna að taka mark á ályktunum þingsins og haga ýmsum öðrum undirbúningi með hliðsjón af því að þeir séu undir það búnir að á hverju hausti við gerð fjárlaga og afgreiðslu þeirra séu þessar sömu vegáætlanir um margt rifnar upp með rótum. Ég held að hér sé ekki eingöngu um að sakast við núv. ríkisstjórn. Mér finnst að fyrrv. ríkisstjórnir eigi þar nokkra sök á líka. Ég held að ástæða væri til að við hugsuðum okkar gang eilítið og gerðum bragarbót á. Það vekur hins vegar athygli við þessa till. til þál. þegar tölur eru skoðaðar, hvað sem líður öllum skýringum, og ég held, virðulegi forseti, að það væri ráð að hæstv. ráðherra leggði við eyrun. Hér er auðvitað um að ræða stiglækkandi framlög, hæstv. samgrh. Ég fletti til gamans upp í ríkisreikningi ársins 1992 þar sem var að sönnu lág upphæð en síðan hefur verið myndarlegum fjármunum varið til vegagerðar. Árið 1993: 7 milljörðum og 557 millj. kr., 1994: 7 milljörðum og 356 millj., 1995: 7 milljörðum og 612 millj. kr. En síðan hrekkur þessi tala á síðasta ári niður í 6 milljarða og 663 millj. kr., með öðrum orðum niður um einn milljarð kr. eða þar um bil. Það er eins og allur vindur sé úr hæstv. samgrh. og hæstv. ríkisstjórn þegar kemur að þessum mikilvæga málaflokki. Aðeins er rétt úr kútnum á því ári sem nú er nýhafið og þessi upphæð er rétt rúmlega 7 milljarðar kr. Að vísu vekur það athygli og ég rakst á það að sú tala sem er að finna í þessari vegáætlun er ekki sama tala og er að finna í fjárlögum yfirstandandi árs. Þar munar um 25 millj. kr. og ég óska eftir skýringum á því. Fjárlagatalan er 7 milljarðar og 64 millj. kr. en talan hér í þessari þáltill. er upp á 7 milljarða og 89 millj. kr. og vafalaust getur ráðherrann gert grein fyrir þessu misræmi. Ég fer hratt yfir sögu, virðulegur forseti. Hér er auðvitað ástæða til að drepa á margt því um viðurhlutamikið mál er að ræða sem kemur að öllu landinu og mjög mikilvægum málaflokki fyrir marga landsmenn, bæði í þéttbýli og dreifbýli. Það kveður við þann tón í þessari tillögu að nú sé allt í einu ekki lengur rætt um vegagerð sem arðbærar framkvæmdir. Þetta viðfangsefni er nálgast á þann hátt að ekki þurfi lengur á því að halda að fara í vegagerð til að halda úti atvinnu, atvinnubótavinnu. Það kemur mér nokkuð á óvart að menn skuli snúa þessu blaði við jafnsnögglega og raun ber vitni um. Nú er allt í einu hætt að tala um nauðsyn þess að tryggja samgöngur milli byggðarlaga, auka þar verslun og þjónustu, viðskipti og annað því um líkt eða draga úr slysahættu, einkum og sér í lagi á höfuðborgarsvæðinu þar sem rammgerð mannvirki bíða þess að verða byggð til þess einmitt að tryggja öryggi borgaranna og raunar einnig úti á landi, heldur er þetta viðfangsefni nálgast þannig að ekkert megi gera á suðvesturhorninu því þar séu virkjunarframkvæmdir í gangi og það eigi að draga úr þenslu. Þetta finnst mér vond, ný tóntegund aukinheldur sem hún á ekki við nein rök að styðjast. Ég bið hæstv. ráðherra að gæta að því, og höfunda þessarar vegáætlunar, að nýjar tölur um atvinnuleysi sýna að atvinnuleysi er að finna hér á þessu svæði, en ekki úti um landið. Þar hefur sem betur fer dregið markvisst og örugglega úr því og vantar raunar vinnuafl en hér á þessu svæði er enn þá stöðugt atvinnuleysi. Þeir hinir sömu sem telja þúsundir verða ekki varir við þessa svokölluðu þenslu sem tíunduð er mjög rækilega í þessari vegáætlun. Það er gagnrýni vert. Það er líka gersamlega óþolandi að stjórnarmeirihlutinn á hinu háa Alþingi keyri í gegn tillögur við fjárlagagerð, tillögur á borð við þær að draga úr nýframkvæmdum upp á 222 millj., verja þeim til að greiða niður skuldir á flóabátum, bæði í Vestmannaeyjum og raunar á Snæfellsnesi, í Stykkishólmi, á Breiðafirðinum beggja vegna, fresta framkvæmdum eða hætta í miðju kafi öllu heldur við framkvæmdir í Ártúnsbrekkunni sem er hrein og klár slysagildra og stilla síðan sveitarfélaginu upp við vegg með þeim hætti að annaðhvort dragi það úr skólabyggingum og geti þá hugsanlega fengið að halda áfram með þessa brú eða að öðru leyti verði látið kyrrt liggja. Þetta sama er uppi á teningnum í Grindavík þar sem sveitarfélaginu var stillt upp við þann vegg að byggja höfn og fresta skóla eða láta kyrrt liggja. Ég vissi ekki til þess að hið háa Alþingi hefði gefið heimildir til þess gagnvart ríkisstjórninni, að hún gæti spilað svona úr kortunum eins og hún vildi í yfirstandandi samþykktum fjárlögum. Ég kannast ekki við þá heimild til hæstv. samgrh. eða ríkisstjórnarinnar í heild og rétt að hæstv. ráðherra upplýsi um það. Virðulegi forseti. Það er ljóst að mikið verk er fyrir höndum í samgn. við að fara yfir þessi mál. Ég nefndi áðan ferjur, ég get nefnt það sem áður hefur verði nefnt í andsvari, Hvalfjarðargöngin. Ég get líka nefnt jarðgöngin og auðvitað er nauðsynlegt strax við fyrri umræðu þessa máls að hæstv. ráðherra fari nokkrum orðum um þanka sína og skýri yfirlýsingar sínar varðandi næstu stórverkefni á sviði jarðganga og þá á ég auðvitað við þá keppni sem upp er komin og hæstv. ráðherra hefur að sumu leyti ýtt undir varðandi jarðgangagerð annars vegar á Austurlandi og hins vegar í hans kjördæmi á Norðurl. e. Það er rétt að hann geri grein fyrir þeim viðhorfum sem hann hefur uppi í þeim efnum.

Herra forseti. Ég fæ ekki betur séð en það séu sömu niðurstöðutölur til Vegagerðar í fjárlögum eins og í till. til þál., 7 milljarðar 89 millj. kr. Ég veit ekki hvort þingið hefur kannski tvær útgáfur af fjárlögunum. Ég skal ekki um það segja. Þá lætur skjalavörður mér vonandi aðra útgáfu í té til athugunar við 2. umr. málsins. Það er misskilningur hjá hv. þm. að við höfum farið fram á það við borgarstjóra Reykjavíkurborgar að draga úr skólabyggingum ef til þess kynni að koma að ráðist yrði í Ártúnsbrekku þrátt fyrir þau sjónarmið ríkisstjórnarinnar að rétt sé að fresta framkvæmdum hér á höfuðborgarsvæðinu vegna þeirrar þenslu sem hér er í framkvæmdum. Það hefur ekki verið rætt um skólabyggingar í því sambandi. Hins vegar hefur samgrn. átt viðræður við borgarstjóra um þessi mál. Embættismenn borgarstjórnar, samgrn. og Vegagerðar hafa rætt saman og mun ég skýra ríkisstjórninni frá gangi þeirra viðræðna á morgun. Um Grindavík er það að segja að bæjarstjórn Grindavíkur lagði mikla áherslu á nauðsyn þess að hægt væri að flýta dýpkun hafnarinnar þar. Það var ekki gert ráð fyrir því í fjárlögum að hægt yrði að ráðast í þá dýpkun, en vegna sérstöðu Grindavíkurhafnar lagði ég málið fyrir ríkisstjórn, hvort hún mundi fyrir sitt leyti fallast á að framkvæmdum við höfnina yrði flýtt gegn því að skólabyggingu yrði frestað. Um það var gott samkomulag á milli bæjarstjórnar Grindavíkur og samgrn. og á hvorugan hallað í því máli. Ég vona satt að segja að þingmenn Grindavíkur muni með glöðu geði standa á bak við þá ákvörðun.

Herra forseti. Ég ætla ekki að gera mál úr þessum niðurstöðutölum. Ég er hér með fjárlagafrv. eftir 2. umr. Það kann að vera að það hafi breyst um þessar 20 millj. við 3. umr. En það sem ég geri að umtalsefni og hæstv. ráðherra drap á eru þessi viðskipti hans við einstök sveitarfélög. Það er alveg ljóst í mínum huga að hafnargerð í Grindavík er forgangsverkefni og ég hygg að það sé almennur einhugur um það meðal þingmanna kjördæmisins að í það þurfi að ráðast. Á hinn bóginn vissi ég ekki til þess að það væri á hendi ríkisstjórnarinnar að draga úr mörkuðum fjárframlögum til skólabygginga í landinu og ég mundi telja eðlilegt, virðulegi forseti, að það ætti að leita atbeina Alþingis í þeim efnum. Vissulega er þar um að ræða óskiptan stofn í fjárlögum en ég kann því ekki mjög vel að einstakir ráðherrar eða heilar ríkisstjórnir séu að sýsla með samþykkt fjárlög án þess að fá atbeina þingsins. Það eru vond vinnubrögð. Ég óska eftir því við þessa umræðu að hæstv. ráðherra geri okkur gleggri grein fyrir því um hvað þessar viðræður við borgarstjórann snúast. Ég las það í einhverju blaði og hef ekkert annað fyrir mér en það að um sé að ræða skipti á framlagi til skólabygginga og brekkunni. Eða hvaða umræður eiga sér stað þarna að öðru leyti? Ég held að það sé nauðsynlegt að hið háa Alþingi fái að vita um það og ekki síst við þessar kringumstæður. Svo í bláendann: Er það hugmynd hæstv. samgrh. að keyra fram jarðgöngin góðu fyrir norðan á kostnað þeirra austanmanna? Það er rétt að hann segi það bara skýrt.

Herra forseti. Ég átta mig ekki á því hvers vegna hv. þm. er önugur yfir þeirri ákvörðun bæjarstjórnar Grindavíkur að hafa tekið höfnina fram yfir skólabygginguna. Ég hlýt að láta hann eiga það við sína menn þar syðra. Ég hef einungis átt viðræður um þetta við fulltrúa bæjarstjórnarinnar og reynt að afgreiða málið á þeim grundvelli. Hið sama á raunar við um beiðni sveitarfélaganna við Eyjafjörð um að athugað yrði hvort hugsanlegt sé að ráðist yrði í jarðgöng á milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar. Mér fannst mjög eðlilegt að samgrh. brygðist vel við tilmælum sveitarstjórnarmanna sem lögðu ríka áherslu á að nauðsynlegt væri að koma á betri tengingu eða viðunandi tengingu milli Siglufjarðar og Eyjafjarðarsvæðisins og að því hafa lotið yfirlýsingar mínar. Ég hef sagt að það sé mat mitt að ekki sé við því að búast að ráðist verði í jarðgöng næstu átta eða tíu árin. Það er mín skoðun og jafnframt að ég sé ekki í færum að kveða upp úr um hvað menn kunni að ákveða þegar þar að kemur, en tel að við eigum að athuga okkar gang nú, athuga vegstæði og jarðgangastæði, bæði þar og raunar fyrir austan líka. Ég vil einnig minna á að menn eru mjög óþolinmóðir vestra og hafa óskað eftir því að athugað sé hvort rétt sé að leggja fjallvegi og koma framtíðarvegi fyrir til að tengja saman byggðir á Vestfjörðum.

Herra forseti. Ég er mjög ánægður með það þegar framkvæmdarvaldið, ríkisstjórn og hið háa Alþingi vilja hlusta á heimamenn og sveitarstjórnarmenn því að það er reynsla mín að þeir þekkja auðvitað gjörla til og langbest. Betur væri að oftar væri hlustað á þá þegar um er að ræða að raða málum í forgangsröð og mjakast nú sitthvað í þá átt. Það sem ég átti auðvitað við var, eins og ég gat um í ræðu minni, að menn hafa gefið sér það fyrir fram að hér sé þvílík þensla í gangi á suðvesturhorninu og þar með talið á Suðurnesjum að brýna nauðsyn bæri til þess að draga úr fjárframlögum til nauðsynlegra framkvæmda og þar á meðal hafnarframkvæmda og vegaframkvæmda á þessu svæði. Það er bara alröng niðurstaða að minni hyggju. Ég hygg að atvinnuleysisástandið á þessu svæði segi og svari öllu um þau efni. Það þarf ekkert að skýra það nánar. Þannig að það eru vond samskipti ríkissjóðs og sveitarfélaga sem byggjast á því að stilla sveitarfélögum upp við vegg þannig að þau þurfi að velja eins og hér um ræðir. Það ber auðvitað brýna nauðsyn til þess, og við hér á hinu háa Alþingi höfum sett lög þess efnis, að búið skuli að einsetja alla skóla árið 2001 eða 2002 og tilteknu fé frá ríkinu hefur verið varið til þess að liðka fyrir um þá þróun. Það er því mjög erfið aðstaða sem þessi sveitarfélög eru sett í, að þurfa að fara í brýna vegagerð eða hafnargerð til þess að bjarga hugsanlega mannslífum á kostnað þess að byggja skóla, allt vegna þess að hæstv. ráðherra eða hæstv. ríkisstjórn dettur í hug að halda því fram að hér sé þensla. Síðan með jarðgöngin og það verður örstutt. Ég sagði það eitt að yfirlýsingar ráðherrans, orð hans hér staðfestu það, og gefa til kynna að hann hefur lagt að jöfnu fyrirhugaðar og áformaðar framkvæmdir á Norðurlandi og Austurlandi. Það er auðvitað í fullkominni andstöðu við fyrri yfirlýsingar þess efnis og ég hygg að hv. þm. Egill Jónsson geti tekið undir með mér í þeim efnum. Er hann sammála því að hæstv. samgrh. jafnsetji þessar tvær stórframkvæmdir með því móti sem hann gerði hér áðan?

Herra forseti. Eftirtektarverðasta staðreyndin í þeirri vegáætlun fyrir árin 1997--2000 sem hér liggur fyrir til umræðu er sú að teknar eru 806 millj. kr. af mörkuðum tekjustofnum umferðarinnar í ríkissjóð. Þessi upphæð hefur farið vaxandi ár frá ári, mun hafa verið 630 millj. kr. á sl. ári og hefur aldrei verið hærri en á því ári sem nú fer í hönd. Ég tek eftir því að hæstv. samgrh. reynir að afsaka þetta á þeim forsendum að það sé verið að greiða skuldir Vegasjóðs við ríkissjóð og þess vegna sé ekki um að ræða jafnmikla skerðingu og ella virtist vera við fyrstu sýn. En ég vek á því athygli að ríkissjóður hefur tekið lán hjá Vegasjóði æðimörg ár. Vegasjóður hefur svo tekið lán hjá ríkissjóði, en það er aldrei talað um nema aðra skuldina. Það er bara talað um skuldir Vegasjóðs við ríkissjóð en aldrei hið gagnstæða, skuldir ríkissjóðs við Vegasjóð. Þessi skuldajöfnun fer aldrei fram nema á annan veginn, það er verið að rukka Vegasjóð um skuldirnar við ríkissjóð en aldrei gerðar upp þær risastóru upphæðir sem ríkissjóður skuldar Vegasjóði frá liðnum árum. Til nýrra þjóðvega á næsta ári eru ætlaðar 2.680 millj. kr. og ég vek á því athygli að ef ekki væri um þessa skerðingu að ræða, þá gætu framkvæmdir á árinu orðið 25--30% meiri en þær virðast eiga að verða. Hér er því ekki um neitt smámál að ræða. Ef við hefðum þetta fé sem nú á að greiða í ríkissjóð af mörkuðum tekjustofnum, þá væri hægt að auka vegaframkvæmdir um þriðjung til fjórðung eftir því hvernig reiknað er. Og ég vek á því athygli í þessu samhengi að ríkið hefur auðvitað geysilegar tekjur af umferðinni, af þeim 135 þúsund ökutækjum sem aka um vegi landsins og þessir mörkuðu tekjustofnar, sem við erum að ræða um og munu nema um 7.800 millj. kr., eru aðeins lítið brot af öllum raunverulegum tekjum ríkisins af umferðinni. Það eru aðeins hinir lögformlega mörkuðu tekjustofnar sem Vegasjóður á að fá, en hin upphæðin, raunverulegar tekjur ríkissjóðs af umferðinni eru auðvitað margfalt hærri.  Staðreyndin er auðvitað sú að ástand vega á Íslandi er afar bágborið og ég spyr hæstv. samgrh. svona í framhjáhlaupi hvort hann gæti bent mér á nokkurt ríki í þróuðu landi þar sem ástand vega er jafnbágborið og hér á Íslandi. Við erum að bera okkur saman við aðrar þjóðir á mörgum sviðum, menntamálum, félagsmálum og helbrigðismálum. En staðreyndin er sú að á engu einu sviði erum við jafnmikið og langt á eftir öðrum þjóðum og einmitt á sviði samgöngumála. Samgöngumálin skipta auðvitað feikilega miklu máli fyrir dreifðar byggðir landsins og núna þegar stóriðjuframkvæmdir eru að hefjast í miklum mæli á höfuðborgarsvæðinu með álveri í Straumsvík, hugsanlegu álveri á Grundartanga og hugsanlegri stækkun járnblendiverksmiðju, þá væri auðvitað sérstök ástæða til þess að auka vegaframkvæmdir á þeim svæðum sem ekki njóta stóriðjuframkvæmdanna. Með þessu er ég ekki að segja að framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu séu ekki bráðnauðsynlegar, þær eru það. Og ég vil eindregið hvetja til þess að veitt sé mikið fé til þess að bæta úr hinum ýmsu alvarlegu flöskuhálsum sem eru í vegakerfinu hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er staðreynd sem allir hljóta að reka augun í. En ég tel hins vegar að forgangsmál hjá okkur sé að ljúka hringveginum, að ljúka öllum tengivegum til kaupstaða og þéttbýlisstaða á landinu og ljúka við að leggja bundið slitlag á allan hringveginn. Þetta tel ég að eigi að vera forgangsmál. Síðan er annað forgangsmál sem ég hef nefnt en vil enn minna á, það er það að einbreiðar brýr, sem eru mikil slysagildra, eiga að hverfa úr vegakerfinu. Í þessu samhengi vil ég sérstaklega lýsa ánægju minni með framkvæmdir Vegagerðarinnar á því sviði. Þetta mál kom til umræðu í fyrravetur. Ég var með sérstaka fyrirspurn til hæstv. samgrh. um fjölda einbreiðra brúa og slys á einbreiðum brúm. Það kom í ljós að það voru 23 brýr á hringveginum þar sem höfðu orðið fleiri en tvö slys og sums staðar allt upp í 17 slys á fáum árum og þetta kom einnig til umræðu við gerð vegáætlunar. Það verður að segjast hæstv. ráðherra og Vegagerðinni til hróss að það var bersýnilega ákveðið að gera stórátak á þessu sviði til fækkunar einbreiðum brúm. Ég fagna því mjög og þakka fyrir það því þarna var vel að málum staðið. Og ég vænti þess fastlega að þessu verkefni verði áfram sinnt því að það var auðvitað ekki hægt nema rétt að byrja á þessu verkefni. Þarna er um að ræða framkvæmdir sem gætu kostað um einn milljarð en það ber að þakka fyrir það sem vel er gert. Ég er hins vegar mjög ósáttur við það hvað fer lítið fé til almennra vegaframkvæmda. Ég tel að við verðum að stokka upp skiptingu vegafjár. Það er tekið allt of mikið út fyrir sviga. Það er ekki nema rétt um 25% af fé til vegaframkvæmda sem fer til almennra verkefna og almennra slitlaga. Þessi upphæð fer alltaf minnkandi ár frá ári vegna þess að það er alltaf meira og meira tekið út fyrir sviga til stórverkefnanna. Það tel ég að sé mjög slæm þróun vegna þess að þetta er ástæðan fyrir því hversu víða eru alvarleg göt í þjóðvegakerfi okkar hringinn í kringum landið. Úr þessu þarf að bæta og við þurfum að snúa við frá þeirri öfugþróun sem verið hefur að þessi almennu verk fái svo lítið fé sem raun ber vitni.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. um að gætilega verður að fara í að fjölga stórverkefnum og vil minna á að þau stórverkefni sem hafa verið tekin inn sérstaklega eftir að ég varð samgrh. lúta einmitt að almennri vegagerð á þeim stöðum þar sem mest þörf hefur verið. Þá er ég annars vegar að hugsa um Djúpveg og hins vegar um veginn yfir Hólsfjöll og Möðrudalsöræfi og raunar á Snæfellsnesi og einnig Búlandshöfða. En eins og ég sagði hér fyrr, tel ég að ekki sé svigrúm til þess nú á næstu árum að ráðast í ný jarðgöng sem auðvitað hlytu að taka fjármuni frá hinni almennu vegagerð. Ég held að þar verði ekki lengra gengið í bili. Í annan stað vil ég aðeins ítreka það sem ég sagði áðan að Vegagerð og fjmrh. hafa verið að setja upp það dæmi hversu mikið fé við teljum að Vegasjóður skuldi ríkissjóði. Það má alltaf deila um það hversu langt skuli fara aftur í tímann í þeim efnum en ég tel hins vegar rétt að í nefndinni verði sú staða lögð fyrir þannig að þingmenn geti kynnt sér hvernig þau mál standa. Það er ekki alveg sama hvernig litið er á tölur. Hv. þm. talaði um að 806 millj. færu í ríkissjóð. Á móti koma auðvitað framlög úr ríkissjóði 350 millj kr. og ástæðulaust að fara í neitt pot í þeim efnum, en vegáætlunin ber auðvitað merki þess að ekki hefur verið svigrúm til að standa við fyrri markmið vegna þess að meiri áhersla hefur verið lögð á að koma endum saman í ríkisfjármálum.

Herra forseti. Ég hygg að sjónarmið okkar hæstv. ráðherra séu kannski ekki svo mjög ólík hvað varðar að leggja áherslu á þessi almennu verkefni og að koma slitlagi á hringveginn. Ég skil einmitt málflutning hans á þennan veg og því ber að fagna. En ég get hins vegar ekki komist hjá því að spyrja hann hvort það sé ekki rétt sem mér sýnist í fljótu bragði, að þessi almennu verk og þau almennu slitlagsverkefni sem fá 539 millj. kr. á komandi ári fái í raun hlutfallslega minna en nokkru sinni fyrr eða í kringum 25%. Ég reikna þetta þannig að það séu 539 millj. af 2.197 sem þessi verkefni fá eða um 25% og það tel ég ekki vera nógu gott. Mér sýnist að þróunin í þessum efnum sé ekki nógu hagstæð þrátt fyrir góðan vilja ráðherrans að öðru leyti. Loks vildi ég fá að nota tækifærið til að spyrja ráðherrann hvernig verði hagað þeim verkefnum sem ég nefndi áðan um einbreiðar brýr og þær gerðar tvíbreiðar, og hvenær þeim verkefnum yrði lokið. Hvernig standa þau mál? Hvað verður lagt mikið í þau verkefni á næsta ári? Það kemur ekki fram í vegáætlun eins og hún liggur fyrir. Þetta er hins vegar mikið áhugamál mitt og margra annarra. Það eru afar margar brýr af þessu tagi í mínu kjördæmi og mér er persónulega kunnugt um hversu gífurlega mikill slysavaldur þessar brýr eru og því væri gott ef hæstv. ráðherra vildi víkja aðeins nánar að þessu atriði.

Herra forseti. Málið um brýrnar verður tekið upp í nefndinni og er þá gert ráð fyrir að í tillögum Vegagerðarinnar verði 62 millj., sem hér eru kallaðar öryggisaðgerðir, varið til að fækka einbreiðum brúm og reynt að tengja það framkvæmdum sem falla undir brýr í undirtölulið 2.3.1. og 2. Þar er samtals um 140 millj. að ræða. Í sambandi við almenn verkefni og bundin slitlög sem hv. þm. vék að áðan þá hef ég ekki þá tölu nákvæmlega og veit ekki um það satt að segja, hef ekkert séð um hvort um lægra hlutfall sé að ræða en áður en vil benda á að 40% af framkvæmdaátaki, sem eru 517 millj., fer til almennra verkefna, 250 millj., sem er Skeiðarársandur, fer líka til almennrar vegagerðar og svo auðvitað sú vegagerð sem tengist Hvalfjarðargöngum og kemur ekki beint inn á vegáætlun þannig að það fer svona eftir því hvernig á þessi mál er litið hver niðurstaðan verður. Auðvitað er Skeiðarársandur ekki ný vegagerð í þeim skilningi. Við höfðum búist við að þurfa ekki að sinna þeim vegi heldur er um viðgerðir að ræða, endurbyggingu og hlýtur að draga frá öðru vegafé. Það er spurning um hvernig dæmið er reiknað og hvaða tölum við viljum halda til haga en aðalatriðið er, held ég, að ef við tökum tillit til viðbótarfjár Skeiðarársands 1997--1998 og tengingarinnar við Hvalfjarðargöng þá séu umsvif í vegagerð svipuð og undanfarin ár eða í samræmi við það sem vera átti í samkvæmt við gildandi vegáætlun frá 1995.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég skil það svo að um 140 millj. kr. verði þá varið til að gera einbreiðar brýr tvíbreiðar og það eru þá 62 millj. undir liðnum Öryggisaðgerðir og síðan einhverjar aðrar 78 millj. sem bætast þar við. Þetta er vissulega góðra gjalda vert og þakkarvert og framför frá því sem verið hefur. Maður getur hins vegar velt því fyrir sér hvort þessi upphæð þyrfti ekki að vera hærri. Mér skilst að þegar menn horfðu á þetta verkefni fyrir einu ári síðan, þá hefðu menn talið að þarna væri um verkefni upp á 1 milljarð að ræða. Ég held að skoða þyrfti það aðeins nánar í nefndinni hvort því verkefni miðar ekki of seint áfram með því að veita 140 millj. kr. á ári til þess. Hvað varðar almennu verkefnin og bundin slitlög þá nefndi hæstv. ráðherra að til Skeiðarársands færu 250 millj. kr. Í raun og veru má segja að það verkefni sé öllu heldur viðhaldsverkefni en til nýrra þjóðvega. Þarna er verið að bæta úr því sem illa hefur farið og spurning hvort þetta mál hefði ekki átt að taka alveg út fyrir sviga og útvega alveg sérstakt fé í það þannig að það þyrfti ekki að koma niður á öðrum vegaframkvæmdum eins og sakir standa. En auðvitað gefst betra tóm og tækifæri til að skoða þau mál nánar í nefnd.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir þær skýringar sem fram komu í ræðu hans við vegáætlun sem hér er til umræðu. Það er afar mikilvægt að fara vandlega yfir vegáætlun hverju sinni og ég treysti því að hv. samgn. fari rækilega og vandlega yfir áætlunina og eigi gott samstarf við þingmenn einstakra kjördæma um þá vinnu. Ég vildi koma inn á nokkur atriði sem ég tel að séu mikilvæg í umræðunni. Fyrst vil ég nefna tekjuhliðina en eins og fram kom í ræðu hæstv. samgrh. þá aukast tekjur nokkuð. En vegna ræðu hv. 4. þm. Norðurl. v., Ragnars Arnalds, vil ég vekja athygli á nokkrum atriðum. Hv. þm. Ragnar Arnalds nefndi að af mörkuðum tekjustofnum væri tekið allmikið í ríkissjóð. Ef litið er nokkur ár aftur í tímann má það til sanns vegar færa. Lögbundnar tekjur hafa á stundum verið skertar þannig að framlög til vegamála hafa ekki náð því að vera þær upphæðir sem lögbundnu tekjurnar gerðu ráð fyrir. Ég vísa til þess, með leyfi hæstv. forseta, sem fram kemur í frv. til fjárlaga fyrir árið 1997. Á bls. 342 segir að á árunum 1988 til ársins 1997 samkvæmt frv. á meðalverðlagi ársins 1997 verði framlög til vegamála samtals 67 milljarðar og 457 millj. Lögbundnar tekjur hins vegar 65 milljarðar og 947 millj. Mismunurinn er því 1,5 milljarðar sem framlög til vegamála samkvæmt fjárlögum hafa verið hærri en hinar lögbundnu tekjur. Auðvitað verðum við að líta á þetta í ljósi staðreynda. Ef maður setur sig aðeins í hinar pólitísku karpstellingar, þá vil ég vekja athygli á að á árunum 1988--1991 þegar vinstri stjórn var í landinu voru þessar lögbundnu tekjur skertar um 500 millj. kr. á verðlagi ársins 1997, þ.e. á árunum 1988--1991 þegar m.a. hv. þingmenn Alþb. báru ábyrgð á landsstjórninni náðu framlög til vegamála ekki hinum mörkuðu tekjustofnum og vantaði 500 millj. upp á. Ef við hins vegar lítum á það kjörtímabil sem hv. núv. samgrh. ber ábyrgð á, þá er um það að ræða að framlög eru verulega umfram hinar lögbundnu tekjur. Mestu munar þar um árin 1993, 1994 og 1995 en þá voru framlög til vegamála meiri en þau höfðu nokkru sinni áður verið. Þetta vildi ég að kæmi fram í umræðunni, hæstv. forseti, því afar mikilvægt er að við lítum á framlögin til vegamála yfir lengri tíma en ekki einungis á árið í ár. Hins vegar vil ég segja að auðvitað er afar mikilvægt að við leggjum sem mest til vegagerðar því eins og fram kom í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. v., þá skiptir hún mjög miklu máli og það kom reyndar fram í ræðum fleiri þingmanna. Ég vil vekja athygli á því, virðulegur forseti, að verulegur árangur hefur náðst í uppbyggingu vegakerfisins í landinu en þó vantar mjög mikið á. Vegakerfið er víða hemill á þróun í byggðum landsins. Það skiptir mjög miklu máli um alla byggðaþróun að vegakerfið sé gott og það skiptir máli fyrir atvinnulífið og getur haft mikil áhrif á stöðu einstakra atvinnufyrirtækja og haft mikil áhrif á byggðirnar, eins og við þekkjum öll. Í till. til þál. um vegáætlun sem hér er til umræðu er gerð grein fyrir þeim vegum og flokkun vega sem um ræðir og hv. samgn. fær til skoðunar. Ég vil vekja athygli á einu sem var rætt nokkuð í samgn. þegar vegáætlun var síðast til umræðu á fyrra kjörtímabili að það þyrfti að fara mjög vandlega yfir nafngiftir vega. Nafngiftin skiptir máli. Hún er leiðarvísir fyrir fólk sem ferðast um landið þannig að villandi nafngift getur haft áhrif á umferð og getur jafnvel leitt til þess að fólk villist. Þess vegna vil ég hvetja hv. samgn. að skoða mjög vandlega hvort ekki sé ástæða til að taka nafngiftina til skoðunar. Ég veit að starfsmenn Vegagerðarinnar hafa skoðun á þessu en ég sakna þess að það skyldi ekki koma fram í tillögum um breytingar hvað þetta varðar. Svo ég nefni bara eitt dæmi þá er t.d. mjög villandi hvar Snæfellsnesvegur liggur og væri ástæða til að breyta því. En það er ekki aðalatriði þessa máls heldur hvaða árangri við náum með þeim fjármunum sem lagt er til að séu settir til vegagerðar samkvæmt vegáætlun. Viðhaldsþörfin í vegakerfinu eykst hröðum skrefum, bæði er það að mjög mikilvægt er að gott viðhald sé þar sem slitlag er og einnig þarf að gæta þess að viðhaldið sé gott á malarvegum. Það sem ég vildi nefna til viðbótar, virðulegi forseti, vegna þess sem fram kom hjá hæstv. samgrh., er að ég tel að mjög hæpið sé að kostnaður við tengingar við Hvalfjarðargöngin komi ekki úr stórverkefnasjóði. Þau kjördæmi sem liggja þar að þurfa eftir sem áður að kosta viðhald og endurbyggingu vegarins fyrir 

Virðulegi forseti. Af því hv. þm. Sturla Böðvarsson gerði það að umtalsefni að skoða yrði framlög til vegamála í samhengi og í heild og horfa yrði til nokkurra ára og er ég honum sammála um það, þá gerði ég eilitla könnun meðan hann talaði og athugaði þessa sömu blaðsíðu fjárlagafrv. og skoðaði mér til gamans hvernig niðurstöðutalan verður hjá hæstv. samgrh. þau átta ár sem hann verður væntanlega við stjórnvölinn. Þannig er að hæstv. samgrh. verður mínusmegin.

Það er þá ekki í fyrsta skipti.

Hann verður mínusmegin upp á um 25 millj. kr. Það er að vísu ekki mikill mismunur á en engu að síður er það eftirtektarvert að honum tekst ekki að ráða við þetta þrátt fyrir að hafa verið í ríkisstjórn með Alþfl., sem ýtti honum áfram í vegamálum. Það er auðvitað eftirtektarvert í þessu öllu saman þegar þessar tölur er skoðaðar í samhengi. Ég held að hv. þm. Sturla Böðvarsson hljóti að deila þeim skoðunum með mér að það fer ekki að halla undan fæti fyrr en hv. framsóknarmenn koma til sögunnar. Þá fer þessi mismunur að vera mjög í mínus. Þannig er talan plúsmegin upp á 1.300 millj. kr. til að mynda 1993, plús upp á milljarð 1994 en árið 1996 byrjar þetta allt saman að snúast til verri vegar. Og það er rétt að hv. þm. Magnús Stefánsson og Stefán Guðmundsson, landsbyggðarþingmenn Framsfl., átti sig á því að með þeirra tilkomu í ríkisstjórn fer að halla undan fæti og hæstv. samgrh. hættir að ráða við nokkurn skapaðan hlut hvað varðar eðlileg og myndarleg framlög til vegamála og gæti nú komið mörgum á óvart.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson er glöggur eins og þekkt er og alveg hárrétt sem hann sagði. Það er auðvitað nauðsynlegt að átta sig á því hvað var að gerast á árunum 1993, 1994 og 1995. Þá stóðu þáverandi stjórnarflokkar að því að reyna að styrkja atvinnulífið í landinu og leggja fjármuni til þeirra framkvæmda sem mestan arð bera. Niðurstaðan var sú að við Guðmundur Árni Stefánsson urðum m.a. sammála um að leggja bæri aukna fjármuni til vegagerðar. Þess vegna voru þær upphæðir svo háar þau árin. En það varð líka annar árangur af samstarfi þeirra flokka sem þá voru í stjórn. Hann var sá að atvinnulífið í landinu fór að braggast og það dró úr atvinnuleysi og ekki var talin sérstök ástæða til að leggja fjármuni ríkisins umfram það sem gert var ráð fyrir í fjárlögum til að efla atvinnulífið. Það er nú þannig að ef allar áætlanir ganga upp hvað varðar stóriðjuframkvæmdir þá væri frekar ástæða til að draga úr framkvæmdum á vegum hins opinbera en auka þær. Þetta er nú kannski skýringin á því sem fram kom og réttilega af hálfu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar. En auðvitað væri æskilegt að auka fjármuni til vegagerðar. Ég vænti þess að með auknum tekjum ríkissjóðs takist okkur að ná mikilvægum áföngum m.a. við að bæta þjóðvegakerfið, stofnvegakerfið og vegakerfið á höfuðborgarsvæðinu sem ég veit að hv. þm. ber mjög fyrir brjósti.

Herra forseti. Ég deili út af fyrir sig ekkert við hv. þm. Sturlu Böðvarsson um þau meginatriði sem hann lýsti. Ég vil þó árétta það sem sagði ég sagði áðan að ég vara dálítið við þeirri tóntegund sem mér finnst vera ný af nálinni núna, að sökum þess að meint þensla sé hér eða þar eða annars staðar á landinu, þá hætti menn allt í einu að tala um mikilvægi vegagerðar per se, þ.e. þær eru einfaldlega í eðli sínu til að treysta byggð í landinu, til að forða slysum og eru í eðli sínu arðbærar. Um þetta hafa allir verið sammála. Þannig að mér finnst það býsna létt í vasa þegar menn koma síðan og gera lítið úr öllum þeim meginmarkmiðum á grundvelli einhverrar meintrar þenslu á einstökum stöðum tímabundið á landinu, sem ég hef ekkert í höndunum um. En tölfræðin er hins vegar merkileg. Ég nefndi það að því miður kemur hæstv. ráðherra, ef þetta gengur fram eins og horfir, til með að skila meiru til ríkissjóðs en honum ber þegar allt er upp gert eftir átta ára setu. En það sem er kannski merkilegra er að afrek Framsfl. í þessu ríkisstjórnarsamstarfi þegar tölur síðasta árs, þessa árs og þær tölur sem er að finna í veg\-áætlun til ársins 1999 eru skoðaðar, að þeir ætla að slíta hátt á annan milljarð kr. á þessu kjörtímabili út frá Vegasjóði og skila aftur í ríkissjóð. Þessir vinir byggðanna í landinu ætla að skilja eftir sig auða jörð hvað þetta varðar. Þegar við alþýðuflokksmenn hins vegar leiddum hæstv. ráðherra áfram, þá fóru 3 milljörðum meira til vegagerðar en markaðir tekjustofnar sögðu til um. Og hæstv. samgrh. Halldór Blöndal 

Virðulegur forseti. Það kom út af fyrir sig ekki mikið nýtt fram í ræðu hv. þm. annað en það sem hann talaði um meinta þenslu. Ég vil vara við því að menn geri lítið úr því og ég vil vekja athygli á að meira að segja borgarstjórinn í Reykjavík, fyrir hönd Reykjavíkurborgar, hefur léð máls á því að draga úr framkvæmdum borgarinnar til að hægt sé að auka framkvæmdir í vegagerð á svæðinu án þess að þær framkvæmdir auki á þenslu. Með þeim vilja sem hefur komið fram og hefur verið sagt frá í fréttum af hálfu fulltrúa Reykjavíkurborgar þá er það viðurkennt að sú hætta er fyrir hendi. Auðvitað væri best að þurfa ekki að draga úr vegaframkvæmdum en staðreyndin er nú bara sú að við verðum að líta á íslenska efnahagskerfið í heild. Við verðum að taka tillit til þess sem er og Þjóðhagsstofnun hefur spáð því að ef allar áætlanir um framkvæmdir við orkumannvirki og við stóriðjuframkvæmdir ná fram að ganga þá sé viss hætta á þenslu. Við eigum hins vegar ekkert að bregðast við umfram það sem eðlilegt er í þeim efnum en engu að síður verðum við að taka tillit til þeirra staðreynda og gera það sem nauðsynlegt er og það er m.a. að hægja á en hætta ekki við, skera ekki niður heldur greiða niður skuldir eins og vegáætlun gerir ráð fyrir að gert sé.

Herra forseti. Ég get ekki orða bundist og geri athugasemdir við meðferð þingmannsins á tölum og framlögum til vegamála á tilteknu árabili sem hann nefndi. Það kom fram að á síðasta kjörtímabili hefði verið varið 3.000 millj. kr. meira til vegamála en markaðir tekjustofnar segðu til um. Það kann að vera, ég hef ekki lagt þær tölur saman og hef þær ekki við höndina. En ég minni á að á síðasta kjörtímabili var nýtt verkefni fært undir þessa tekjustofna sem áður var fjármagnað sérstaklega úr ríkissjóði, sem er flóabátar og ferjur. Á þessum þremur árum á síðasta kjörtímabili hefur það líklega verið um 1.200--1.500 millj. kr. sem var tekið af vegafé í þennan nýja útgjaldaflokk auk þess sem greitt var í ríkissjóð af tekjum vegáætlunar. Ég er því ekki viss um að svo mikið sé eftir af þessum 3.000 milljónum. Svo ber þess að geta að þær eru fengnar með því að framkvæma á síðasta kjörtímabili fyrir peninga sem lagðir eru til á þessu kjörtímabili og eru í skuld og ef maður skoðar yfirstandandi tímabil 1997--2000, sem hér er til umræðu, þá kemur í ljós að menn eiga eftir að borga nærri 600 milljónir af vegafé fyrir framkvæmdir síðasta kjörtímabils. Þar að auki er tekið af mörkuðum tekjustofnum 2.500 milljónir á þessu áætlunartímabili og fært í ríkissjóð. Þá eru menn búnir að skerða framkvæmdagetu þess fjár sem rennur til vegamála um 3.000 milljónir á þessum fjórum árum, 1997---2000. Í þriðja lagi eru um 1.800 millj. kr. teknar af vegafé til flóa- og ferjubáta og er þá upphæðin komin upp í nærri 5 milljarða kr. sem verið er að hafa af vegafé umfram það sem áður gilti fyrir árið 1991. Loks vil ég benda mönnum á að markaðar tekjur, tekjustofnar Vegagerðarinnar samkvæmt upplýsingum í fskj. á bls. 27 eru 2.000 millj. kr. meiri en hér er lagt upp sem tekjur til vegamála á þessu áætlunartímabili, þannig að það vantar 7.000 millj. kr. að til vegamála verði varið á þessum fjórum árum en tekjustofnarnir skila.

Hæstv. forseti. Athugasemd hv. 5. þm. Vestf. snerti ekki það sem ég nefndi sérstaklega. Hins vegar vakti hann athygli á mjög mikilsverðu atriði sem er það að á síðasta kjörtímabili, og það kemur fram í vegáætlun núna, var fjármögnun, bæði varðandi rekstur og endurgreiðslu lána vegna ferjubygginga og ferjurekstrar, komin í eðlilegt horf. Það var nefnilega þannig á sínum tíma, þó maður eigi ekki að vera að rifja það upp sérstaklega mörgum árum seinna, að bygging ferjanna var fjármögnuð með skuldasöfnun og það var allt ófrágengið og ekki í því horfi sem eðlilegt hefði verið. Þess vegna var talið eðlilegt að þetta kæmi inn í sem hluti af rekstri vegakerfisins, þ.e. rekstri á ferjunum, því óneitanlega eru ferjurnar hluti af þeirri þjónustu sem vegakerfið á að veita og þess vegna fullkomlega eðlilegt að reksturinn sé á vegum Vegagerðarinnar og fjármögnunin fari í gegnum vegáætlun. Um þetta má kannski deila en með þessu móti var hlutunum komið í eðlilegt horf og þær tölur sem hv. þm. fór með eru vafalaust réttar. Ég hef ekki staðreynt þær hér á þessum fáu mínútum sem ég hafði til að hlusta á þær. Ég efast ekki um að þær eru réttar. En aðalatriðið er að þessum hlutum er komið í eðlilegt horf. Ég er sannfærður um að hv. 5. þm. Vestf. hefur góðan skilning á því að greiða þurfi niður kostnaðinn við t.d. Breiðafjarðarferjuna þannig að þeir fjármunir séu tryggilega frá gengnir og klárt sé hverjir greiða og hvernig á að greiða það. Reksturinn er með sama hætti, þ.e. hann er færður af þessu vegafé. Ef til vill má deila um þetta en aðalatriðið er að það liggur alveg ljóst fyrir hvernig þessir hlutir eru núna.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að hv. þm. Sturla Böðvarsson var að finna þeirri ríkisstjórn til foráttu, sem sat á árunum 1988--1991, að það hefðu vantað 500 millj. kr. upp á að framlög til vegamála á því tímabili væru jafnhá og markaðir tekjustofnar segðu til um. Í þessari tillögu sem við erum að ræða er ástandið ekki 500 millj. kr. heldur miklu, miklu verra eins og ég rakti. Þar eru teknar 2.500 millj. kr. og færðar í ríkissjóð. Það eru teknar 540 millj. kr. til að borga framkvæmdir sem búnar eru og kallaðar eru skuld við ríkissjóð. Þannig að samtals eru 3 milljarðar kr. færðir í ríkissjóð út úr vegafénu. Í þriðja lagi eru 1.800 millj. kr. færðar sem kostnaður á vegafé, þ.e. ferjur og flóabáta sem áður voru greiddir úr ríkissjóði. Það má vel vera að eðlilegt sé að hafa ferjur og flóabáta undir vegafé en það á ekki að færa þann útgjaldalið á vegafé án þess að færa tekjur á móti. Það er það sem gert var. Vegasjóður fékk útgjöldin en engar tekjur. Þannig að bara þessir þrír liðir skerða framkvæmdagetu til vegamála á næstu fjórum árum um 5.000 millj. kr. Það er tíu sinnum hærri fjárhæð en hv. þm. Sturla Böðvarsson var að nefna og álasa þáv. ríkisstjórn fyrir að hafa ekki staðið sig nógu vel. Þó stendur hann sig tíu sinnum verr og er stoltur af. Ég segi nú bara litlu verður Vöggur feginn.

Hæstv. forseti. Ég er mjög ánægður með þann árangur sem náðist á síðasta kjörtímabili í vegamálum og ég tel að það sé allvel við unandi sem gert er ráð fyrir að verði á því áætlunartímabili sem við erum að fjalla um. Af því að hv. 5. þm. Vestf. vitnaði til þess sem var á kjörtímabilinu á árunum 1988--1991, þá vil ég bara nefna eina tölu, ef við berum saman, að árið 1988 voru framlög til vegamála 5,2 milljarðar tæpir, 5 milljarðar og 171 millj. kr. Samkvæmt vegáætlun og fjárlögum í ár er varið 7,1 milljarði. Svo geta menn borið saman og velt fyrir sér hvort verið sé að auka eða minnka framlögin. Þetta er á sama verðlagi. Og þegar við lítum til þess að á sama tíma erum við að ná árangri í ríkisfjármálum, en hvort halli sé á ríkissjóði skiptir auðvitað mjög miklu máli. Við verðum að leggja mikla áherslu á það. En samt sem áður náum við því að auka framlögin til vegamála um 2 milljarða. Hins vegar var alveg hárrétt sem þingmaðurinn sagði að við erum að greiða upp skuldir vegna framkvæmda sem búið er að efna til. Það er staðreynd máls og einnig að taka inn í Vegasjóðinn reksturinn á ferjunum eins og hefur komið rækilega fram. En aðalatriðið málsins er að við erum að stórauka framlög til vegagerðar. Og það er svo sannarlega mikilvægt og við þurfum auðvitað að gera betur ef við eigum þess nokkurn kost.

Herra forseti. Við erum að fjalla um vegáætlun fyrir árin 1997--2000. Vegamálin eru eitt helsta hagsmunamál landsmanna og þá ekki síst úti á landsbyggðinni. Ég hef verið og er þeirrar skoðunar að vegamálin og bættar samgöngur séu grundvallarbyggðamál og ekki síst er um að ræða góða fjárfestingu, og það má rökstyðja á ýmsan hátt. Sú tillaga sem liggur fyrir fjallar um fjáröflun og skiptingu útgjalda eftir verkþáttum fyrir þetta tímabil en ekki um skiptingu eftir einstökum framkvæmdum í kjördæmum landsins. Um það verður fjallað í þingmannahópum kjördæmanna og í samgn. En í áætluninni er gert ráð fyrir svipuðum fjárveitingum allt áætlunartímabilið. En það er ljóst að mun meira þarf til ef við ætlum að ná ásættanlegum árangri í uppbyggingu vegakerfisins á næstu árum. Ég ber þá von í brjósti að meira fjármagn fáist til þessara hluta jafnvel á síðari hluta áætlunartímabilsins. En eins og hv. þm. vita miða ráðstafanir í ríkisfjármálum að því að reka ríkissjóð hallalausan. Það hefur komið fram og er staðreynd að vegamálin þurfa að taka á sig ákveðinn hluta. Í athugasemdum með vegáætlun er sérstaklega fjallað um ýmsa þætti sem ég ætla í sjálfu sér ekki að ræða mikið að þessu sinni. Þó langar mig að nefna hið sérstaka framkvæmdaátak í vegagerð sem var ákveðið af þáv. ríkisstjórn árið 1994 og er út af fyrir sig mjög gott mál að slíkt skuli gert. En með þessu framkvæmdaátaki var að hluta til horfið frá þeirri aðferð sem notuð hefur verið til að skipta fjármagni eftir kjördæmum og var þess í stað tekin upp sú aðferð að skipta fjármagni eftir íbúafjölda í kjördæmum. Um þetta framkvæmdaátak og skiptingu fjármagns má segja að á nokkurn hátt hafi verið farið út í sértækar aðgerðir í vegaframkvæmdum í fjölmennustu kjördæmunum og þá á kostnað hinna fámennari. Samkvæmt tillögunni er gert ráð fyrir að framkvæmdaátakið nái allt til aldamóta og fjárveitingar eru miðaðar við það. Þrátt fyrir þessi orð er ég ekki að gera lítið úr þörfinni fyrir vegagerð í þéttbýlustu kjördæmum landsins. Þar er þörfin að sjálfsögðu jafnmikil og annars staðar vegna hinnar miklu umferðar sem fylgir fjölmenninu. En ég vildi halda þessu til haga og vekja athygli á þeirri staðreynd um breytingar sem eru gerðar á úthlutun fjármagnsins. Í tengslum við þá vegáætlun sem er til umfjöllunar þykir mér rétt að koma á framfæri þeirri skoðun minni að nauðsynlegt sé að skilgreina nánar samhengi samgöngumála í lofti, láði og legi út frá nauðsynlegum framkvæmdum til að bæta samgöngur, sem er eins og ég hef sagt grundvallaratriði fyrir okkar þjóð, byggð og búsetu í öllu landinu. Ég er þeirrar skoðunar að okkur sé mjög nauðsynlegt að skoða þessa hluti alla í samhengi og stilla upp samræmdri áætlun á þessum sviðum samgöngumála, um mannvirkjagerð og uppbyggingu samgöngukerfisins. Það hafa orðið miklar breytingar og þróun í samgöngu- og flutningamynstri þjóðarinnar þar sem umferð og flutningar á landi verða sífellt meiri og því eykst stöðugt mikilvægi samgöngukerfisins á landi og jafnframt þörfin fyrir uppbyggða vegi sem geta borið þessa síauknu og þungu umferð. Umfjöllun um þetta kemur m.a. fram í grg. með þáltill. Með vegáætlun er m.a. verið að fjalla um vegaframkvæmdir. Í annarri áætlun er fjallað um framkvæmdir er varða flugsamgöngur og þessar áætlanir hafa báðar hlotið afgreiðslu Alþingis mörg undanfarin ár. Síðan er á öðrum vettvangi fjallað um áætlaðar hafnarframkvæmdir en eins og Ríkisendurskoðun hefur bent á hefur slík áætlun ekki hlotið afgreiðslu Alþingis í langan tíma. Ég tel að lítið samhengi sé milli þessara áætlana þar sem ekki er dregin upp heildstæð mynd af þessum málum yfir landið í heild. Sem dæmi má nefna að varðandi hafnaáætlun hefur framkvæmdum verið hagað á þann hátt að nú stendur ríkissjóður í skuld við sveitarfélög og hafnir í landinu sem nemur yfir 700 millj. kr. En gera má ráð fyrir að árs fjárveitingar til hafnaframkvæmda geti numið nálægt 600 millj. kr. Það er ljóst að vegna mismunandi þarfa eftir kjördæmum þá er töluverð misskipting í fjárveitingum til framkvæmda í hafna- og flugmálum milli landsvæða og það er ekki óeðlilegt. Þannig er ljóst að kjördæmi landsins eru misjafnlega sett er varðar framkvæmdir í samgöngumálum almennt. Einnig er ljóst að mikilvægi hafna vegna vöruflutninga hefur breyst víða og þeir flutningar færst af sjó og á þjóðvegina sem víðast hvar eru á engan hátt undir það búnir að taka við slíkri umferð. Á sama hátt hefur mikilvægi sumra flugvalla í fólksflutningum breyst m.a. vegna betri vega og styttingu vegalengda. Þannig hafa þessir fólksflutningar færst úr lofti á þjóðvegina í nokkrum mæli. Með samræmdri áætlun í þessum efnum má betur jafna hlut kjördæmanna er varðar fjárveitingar til framkvæmda og taka tillit til þeirra þátta sem ég hef nefnt. Alþingi fjallaði um slíkar samræmdar áætlanir 1989 og var þáltill. sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og fleiri fluttu vísað til ríkisstjórnarinnar á þeim tíma. Lítið eða ekkert hefur borið á því að unnið hafi verið eftir þessu en ég tel fulla ástæðu til að unnið verði að því að slík áætlun verði gerð. Herra forseti. Mikið og margt hefur áunnist í uppbyggingu vegakerfisins á undanförnum árum, en mér er nokkur harmur í brjósti að ekki skuli vera meira fjármagn til vegaframkvæmda, þar sem mikil þörf er víða. Ég hef komið inn á skýringu á því af hverju svo er að þessu sinni. Ég vil vekja athygli á að ég tel mikilvægt og nauðsynlegt að efla áætlanagerð og þá til lengri tíma og tek undir orð sem hér hafa fallið um langtímaáætlun í vegamálum. Örlítið hefur verið minnst á stórverkefnasjóð í tengslum við vegtengingarframkvæmdir við Hvalfjarðargöng og ég vil að lokum koma skoðun minni á framfæri og vísa til þess að það hefur verið gengið út frá því í umræðum, m.a. sveitarstjórnarmanna á Vesturlandi, að stórverkefnasjóður komi að þessu verkefni. Og ég vil einnig rifja það upp að í umræðum hér, að ég hygg snemma árs 1995, kom m.a. fram í máli hæstv. samgrh. að stórverkefnasjóður komi að þessu verkefni og ég tel að það sé mjög mikilvægt og grundvallaratriði að málum verði hagað þannig að stórverkefnasjóður taki stærstan hluta þessara framkvæmda á sínar hendur. Ég mun síðan að sjálfsögðu vinna að framgangi þessarar áætlunar í hv. samgn. og mun koma frekar að þessu máli á þeim vettvangi.

Herra forseti. Það kom fram í máli hv. þm. að hann væri á því að það ætti að gera heildstæða áætlun um samgöngumál þar sem fleiri þættir væru teknir inn í, allar samgöngur inn í eina áætlun. Ég deili þeirri skoðun með hv. þm. Aftur á móti vil ég spyrja hv. þm. um það, hver sé tilgangurinn með því að að samþykkja áætlanir eins og vegáætlun á hverju ári þegar henni er síðan kollvarpað við fjárlagagerð hvert ár og það stendur ekki steinn yfir steini. Hann talar um að markmiðið sé hallalaus fjárlög. Er nokkur möguleiki að vera að samþykkja vegáætlanir þegar markmiðið hallalaus fjárlög er látið kollvarpa þeim tillögum sem búið er að samþykkja hér á þingi? Í framhaldi af því spyr ég: Ef hann vill efla áætlanagerð og gera áætlanir lengra fram í tímann, verða menn þá ekki að standa við þær áætlanir sem þeir hafa samþykkt í stað þess að vera endalaust með allt hrunið af því sem hefur verið lagt fram fyrir þing og hefur verið samþykkt?

Herra forseti. Hv. þm. spyr hver tilgangur sé með samþykkt vegáætlana þegar þeim er kollvarpað við fjárlagagerð. Ég get bara lýst þeirri skoðun minni að ég tel þetta mjög óheppilegt. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að vinna raunhæfar áætlanir, hvort sem það er vegáætlun eða aðrar, og að sjálfsögðu á að standa við þær. Þetta er bara mín skoðun á þessu máli og ég veit að við erum sammála um það. Og ég ætla í sjálfu sér ekki að fara að svara fyrir það hér og nú, þær breytingar sem hafa verið gerðar við fjárlagagerð, en þetta er skoðun mín á þessum málum.

Herra forseti. Ég tek undir, þetta er ekki aðeins óheppilegt, það er óviðunandi að standa ekki við áætlanir sem hafa verið samþykktar á hv. Alþingi. Menn eiga auðvitað ekki að una við það og ég treysti því að hv. þm. muni sýna það þegar kemur að afgreiðslu þessa máls að hann er ekki sammála því að málið sé afgreitt á þennan hátt að ekki sé staðið við þær áætlanir sem hafa verið gerðar. Ég bíð því spennt eftir því að hann sýni það í verki að hann er á móti því að svona vinnubrögð séu viðhöfð.

Herra forseti. Ef hv. þm. á við þegar gildandi áætlun fyrir þetta ár, sem ég geri ráð fyrir að þingmaðurinn sé að vitna til, þá er það auðvitað þannig að fjárlög ganga lengra heldur en tillaga um vegáætlun þannig að ég tel að það séu engar líkur á að við getum breytt gildandi fjárlögum. Ég vona að ég hafi skilið hv. þm. rétt, að hún hafi átt við þetta ár, en ég get bara svarað þessu á þennan hátt.

Herra forseti. Það var einungis út af því hverjir skyldu greiða kostnað við vegtengingu Hvalfjarðarganga. Þannig er að Hvalfjarðargöngin spara auðvitað verulegt fé í báðum kjördæmunum, í Reykjaneskjördæmi og á Vesturlandi, með því að hvorki þarf að ráðast í stórbrúarbyggingu í Hvalfirði eins og áður hafði verið gert ráð fyrir né bæta veginn. Má raunar segja að það spari Reyknesingum meira fé heldur en Vestlendingum. Gert var ráð fyrir því að helmingurinn yrði greiddur af vegtollum, 400 millj. af þessum 800 sem til falla, og síðan var gert ráð fyrir því, í þeim hugmyndum sem ég lýsti á síðasta þingi, að af óskiptu yrðu greiddir vextir af þeim 400 millj. sem það kostar að tengja jarðgöngin en þá var gert ráð fyrir því að kjördæmin mundu síðan standa undir kostnaði við Vegagerðina. Þannig var rætt um þetta á sínum tíma.

Herra forseti. Ég er alveg inni á því sem hæstv. ráðherra nefndi hér, en hins vegar tel ég að ég þurfi að fá skýrari svör hjá honum um kostnaðarskiptinguna við sjálfar framkvæmdir vegtengingar. Ég veit til þess að það hefur verið um það rætt að stórverkefnasjóður taki á sig stærstan hluta af þessu máli. Og það kemur verulega á óvart ef það er rétt skilið hjá mér að helmingi kostnaðarins við vegtengingarnar skuli bara skipta á kjördæmin tvö eins og það lítur út. Það kemur mér verulega á óvart, það er minn skilningur.

Herra forseti. Það hefur verið svo þegar ráðist hefur verið í jarðgöng að kjördæmin hafa greitt veginn að jarðgöngunum af sínu vegafé.

Herra forseti. Það verður að segjast að það stendur ekki steinn yfir steini í gildandi vegáætlun sem samþykkt var fyrir tímabilið 1995--1998. Bara fyrir árið í ár átti samkvæmt gildandi vegáætlun heildarfjármagn til vegagerðar á landinu að vera 7 milljarðar 555 millj. Með þeirri tillögu sem nú liggur fyrir er gert ráð fyrir tæplega hálfs milljarðs niðurskurði og lagt til að það verði 7 milljarðar 89 millj. þannig að þarna vantar tæplega hálfan milljarð upp á. Í andsvari sagði ég að ég tel óviðunandi þegar samþykktum vegáætlunum eins og hér eru gildandi er kollvarpað á þennan hátt. Tæknilegir gallar víða á samgöngukerfinu eru mjög alvarlegir og þeir geta verið verulegir slysavaldar. Ég nefni sem dæmi einbreiðar brýr sem hafa verið hér til umræðu og framkvæmdir sem verður að stöðva í miðjum klíðum. Þess vegna tel ég varasamt að draga úr framkvæmdum. Ég vil minna á að kostnaður vegna slysa og tjóna í umferðinni er upp á 16 milljarða kr. samkvæmt skýrslu frá Háskóla Íslands. Ég vil aðeins byrja á því að minnast á höfuðborgarsvæðið. Ég held að það sé samdóma álit þeirra sem til þekkja að brýn þörf sé á sérstöku átaki í uppbyggingu þjóðvegakerfisins á höfuðborgarsvæðinu, bæði til þess að fækka slysum, árekstrum og öðrum óhöppum í umferðinni. Yfirfullt umferðarkerfi eins og er hér víðs vegar á höfuðborgarsvæðinu getur bitnað á íbúum sérstaklega og einnig atvinnurekendum. Sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu hafa metið þörfina fyrir framkvæmdir og þar hefur verið miðað við að það þurfi 1.300 millj. kr. árlega og það hefur þurft um alllangt skeið ef vel á að vera. En tillagan um vegáætlun er um helmingurinn af þessari upphæð, eða 650--675 millj. til framkvæmda, og það er allt of lág upphæð til þess að ekki hljótist verra af og ástand umferðarinnar versni. Ég vil lýsa áhyggjum mínum af því að ekki skuli koma frekari fjárveitingar í þetta. Ef þetta á að standa hér á höfuðborgarsvæðinu, þá verða framkvæmdirnar á tímabilinu 1997 til ársins 2000 aðeins helmingurinn af þeim verkefnum sem sveitarfélögin hafa talið eðlileg á þessu tímabili. Það mun t.d. seinka breikkun á Gullinbrú sem hefur verið vegartálmi á mikilli umferð úr Grafarvoginum og niður í bæinn. Sú breikkun mun þurfa að bíða til ársins 2000 en hún var áætluð árið 1998. Mislæg gatnamót á mótum Miklubrautar og Skeiðarvogs munu ekki koma til framkvæmda fyrr en árið 1999 og þar verður umferðin mjög slæm og erfið. Gatnamót Breiðholtsbrautar við Reykjanesbraut, sem þegar eru fullnýtt og lagt var til að yrðu gerð mislæg árið 1999, detta líklega út úr áætluninni á þessu tímabili. Höfuðborgarsvæðið hefur þurft að búa við mjög óstöðugt ástand í fjárveitingum til uppbyggingar á samgöngumannvirkjum, þ.e. að því leyti sem snýr að ríkisvaldinu. Þar hafa skipst á niðurskurður og svo átaksverkefni. Nú í ár þurfum við hér á svæðinu að búa við mikinn niðurskurð og einnig í fyrra. Og ég tek undir með borgarstjóranum í Reykjavík sem hefur oft lýst því yfir að þau vinnubrögð af hálfu ríkisvaldsins í fjárveitingum til vegamála að skera niður og vera með átaksverkefni til skiptis sé eins og að stíga á bremsuna og bensínið til skiptist, það séu vinnubrögð sem eigi ekki að líðast. Það þætti ekki gott aksturslag ef menn stigju á bremsuna og bensínið til skiptis. Nú á að bremsa skarpt og harkalega hér á höfuðborgarsvæðinu. Þar er verið að skera niður fjárveitingar um 222 millj. kr. til að sporna við þenslu og við það stöðvast framkvæmdir við samgöngumannvirki. Þar vil ég nefna sérstaklega við Ártúnsbrekkuna. Vegfarendur munu þurfa að búa áfram við þann flöskuháls sem myndast iðulega neðst í brekkunni þar og á brúnni yfir Sæbraut. Af því að í vegáætlun er talað um þenslu, þá vil ég benda á það að í bréfi sem borgarstjórinn í Reykjavík sendi samgn. 18. desember sl. kemur fram að það eru engin merki um þensluástand í Reykjavík, og þar lýsir borgarráð yfir verulegum áhyggjum af atvinnuástandinu í Reykjavík núna í vetur og vor. Ég tek undir þær áhyggjur því að það er ljóst af þeim tölum sem liggja fyrir um atvinnuleysi að helmingur af öllum atvinnulausum á landinu er í Reykjavík. Eins og fram hefur komið í umræðunum, þá hefur borgarstjórinn í Reykjavík engu að síður lýst því yfir að hún sé tilbúin til að draga úr öðrum framkvæmdum til þess að bregðast við þessu ástandi ef það kemur upp. Og samgrh. kom inn á það hér í máli sínu áðan að hann væri í viðræðum við borgarstjóra. Ég veit til þess að borgarstjóri hefur lagt til að í stað þess að stöðva framkvæmdirnar við Vesturlandsveg í framhaldi af Ártúnsbrekku, þá hefur hún óskað eftir 300 millj. kr. viðbót til vegagerðar árið 1997 gegn því að draga saman framkvæmdir annars staðar, og þá hjá veitunum, aðallega hitaveitunni. Ég vil gjarnan fá að heyra það hjá samgrh. hvort það er rétt, hvort hann sé tilbúinn að bregðast við því því ég tel það mjög alvarlegt ef það á að stöðva framkvæmdirnar í Ártúnsbrekku eina ferðina enn. Frestun þar mun auka verulega slysahættu og við vitum það öll og menn eru sammála um að framkvæmdir hér á höfuðborgarsvæðinu í samgöngumálum eru með arðsömustu framkvæmdum á landinu við samgöngugerð. Ég get nefnt það sem dæmi að reiknað hefur verið út hjá borgarverkfræðingi að bara arðsemin við framkvæmdirnar á Miklubraut, sem menn hafa nú áhyggjur af að muni tefjast eitthvað út af þessum niðurskurði, er metin á um 20--40% eftir því hvaða lausn er valin. Það sama má segja um fleiri framkvæmdir. Ef ég nefni t.d. framkvæmdirnar við að breikka Gullinbrú, þá hefur það verið reiknað út um 63%. Því miður er tíma mínum lokið en ég hef ekki nema rétt hafið mál mitt um þá vegáætlun sem bitnar illa á höfuðborgarsvæðinu auk þess sem það kemur auðvitað niður á vegagerð annars staðar á landinu. En ég mun taka til máls aftur um þetta mál.

Herra forseti. Það er laukrétt hjá hv. þm. að eins og arðsemi vegaframkvæmda er reiknuð þá borgar sig auðvitað að láta það sitja fyrir að ráðast í vegaframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu en fella allar aðrar framkvæmdir niður eftir þeim reikningi. Veit ég ekki hver þjóðhagsleg hagkvæmni slíkra vinnubragða yrðu. Það er raunar misminni hjá hv. þm. þegar hann segir eins og hann sagði orðrétt áðan: ,,... ef á að stöðva framkvæmdir í Ártúnsbrekku eina ferðina enn``. Ég kannast ekki við að framkvæmdir í Ártúnsbrekku hafi verið stöðvaðar. Ég hygg að það sé líka misskilningur og misminni hjá hv. þm. þegar hann segir að miðað sé við að það þurfi að framkvæma fyrir 1.300 millj. kr. á ári á höfuðborgarsvæðinu. Ég átti fund í haust með borgarstjóra og fulltrúum höfuðborgarinnar í Hlégarði í Mosfellssveit og ég lýsti þar þeirri skoðun minni að viðunandi væri að unnið yrði fyrir 700--800 millj. kr. á ári á höfuðborgarsvæðinu en borgarstjóri tók undir áætlanir um að það þyrfti 900 millj. kr. til 1 milljarð á ári. Við töluðum á þeim nótum þá, borgarstjórinn í krafti síns embættis og ég sem samgrh. þannig að ég veit ekki hvaðan þessar 1.300 millj. kr. eru komnar, sem hv. þm. talar um. Það er kannski búið að hækka töluna síðan, ég skal ekki um það segja, en svona leit málið út í haust hjá borgarstjóra. En ef við erum að tala um borgarstjórann á meðan hann var þingmaður hér í þessari hv. deild, þá hygg ég að lítið þýði að vitna eða skírskota til hans í sambandi við vegamál því ég minnist þess ekki að hann hafi tekið til máls um vegamál í eitt einasta skipti meðan hann var þingmaður á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra, mig misminnti, það stóð til að stöðva framkvæmdir í Ártúnsbrekku en það varð ekki sem betur fer. Það var m.a. vegna þrýstings frá þingmönnum og ákvarðana borgarstjórnar. Niðurstaðan varð sú að haldið var áfram við framkvæmdir. En þær tölur sem ég nefndi, 1.300 millj. kr., komu einmitt fram á þessum fundi í Hlégarði, sem ég átti einnig sæti á. Ég hef einnig fengið þá tölu staðfesta frá borgarverkfræðingi. Það er því ekki misminni. Reyndar hafa tölurnar verið nokkuð á reiki um þörfina. Þær hafa verið frá 1 milljarði til 1.200 millj. og allt upp í að vera 1.300 millj. kr. Þetta eru tölur sem ég fékk og komu bæði fram á fundi með þingmönnum höfuðborgarsvæðisins í lok október sl. og einnig í gögnum sem ég hef undir höndum frá borgarverkfræðingi, þannig að það er ekki misminni. Mér finnst ástæðulaust að vera að taka til þess hvort borgarsjórinn í Reykjavík hafi tekið til máls um vegamál eða ekki þegar hún sat á þingi. Það er aukaatriði. Menn ræða um þau mál sem heyra undir þær nefndir sem þeir sitja í. Ég geri ráð fyrir að borgarstjórinn í Reykjavík hafi ekki átt sæti í samgn. En engu að síðar varðar borgarstjórann nú mjög samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu og hefur látið til sín taka í þeim málum. Hef ég einmitt vitnað í það í máli mínu.

Herra forseti. Ég hlaut auðvitað að víkja máli mínu að borgarstjóra úr því að hv. þm. kaus að draga hann inn í umræðurnar. Mér finnst það líka alveg sjálfsagt til að borgarstjórinn njóti sannmælis, að fram komi hvaða skoðanir og hvaða innlegg hann hefur haft til þessara mála. Ég hygg að hann, eins og aðrir stjórnmálamenn, sé maður fyrir sínum skoðunum og sinni þögn. Ég vil endilega leyfa honum að koma fram í því ljósi sem hann er í sínum stjórnmálaafskiptum. Ég biðst auðvitað ekki afsökunar á því að tala af réttsýni um borgarstjórann. Ég hygg að það sé líka alveg ljóst að við töluðum um það á ráðstefnu sem var haldin í Borgartúni á síðasta kjörtímabili og aftur var vitnað til í Hlégarði, þá var talað um þær fjárhæðir sem þyrfti til vegaframkvæmda á höfuðborgarsvæðinu svo vel væri fyrir málum séð. Þá var verið að tala um 900 millj. kr. til 1 milljarð. Það getur vel verið að starfsmenn Reykjavíkurborgar hafi skipt um skoðun síðan. Það getur vel verið. En þetta var þeirra upplegg í málinu, það var það. Það skiptir raunar ekki máli hversu oft þetta er endurtekið ef þeir hafi breytt um skoðun síðar. Það sýnir einungis að þeir gera nú strangari kröfur en áður. Svona lá málið fyrir og svona liggur það fyrir. Ef við berum saman þau framlög sem eru til höfuðborgarsvæðisins samkvæmt vegáætlun og þá þörf sem sveitarstjórnarmenn hér hafa lýst þá sé mjög vel fyrir þessu svæði séð og betur en nokkru sinni fyrr, ég fullyrði það, betur en nokkru sinni fyrr.

Hæstv. forseti. Vegna orða hæstv. ráðherra um að ég sé að vitna einungis til sveitarfélagsins Reykjavíkur, þá er ég að tala um höfuðborgarsvæðið allt. Eins og hæstv. ráðherra veit er samstarf um framkvæmdir í vegamálum á höfuðborgarsvæðinu og auðvitað koma að því sveitarstjórnir fleiri sveitarfélaga heldur en Reykjavíkur, það veit hæstv. ráðherra mætavel.

Herra forseti. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir sagði áðan í ræðu sinni að gatnamót Reykjanesbrautar og Breiðholtsbrautar mundu hugsanlega detta út í framkvæmdum næsta árs vegna niðurskurðar til vegamála. Ég held að þetta hljóti að vera á misskilningi byggt hjá hv. þm. vegna þess að samkvæmt því samkomulagi sem meiri hlutinn gerði. Þegar fjárlögin voru afgreidd fyrir jólin var það sett í vald sveitarstjórnanna hvaða framkvæmdir yrði farið í fyrir þá fjármuni sem menn mundu semja um til að mæta annars vegar framkvæmdum til vegamála og hins vegar til að skera niður framkvæmdir á vegum sveitarfélaga til að mæta þessum þensluáhrifum. Tvöföldun Reykjanesbrautarinnar frá Breiðholtsbraut að Fífuhvammsvegi var inni í þeirri mynd og var hugmyndin að byrjunin, 100 millj. kr., mundi fara til þeirra framkvæmda. Síðan var Ártúnsbrekkan að sjálfsögðu inni í þeirri umræðu einnig. Fleiri mál voru til umræðu þegar verið var að ræða þensluáhrif og niðurskurð sveitarfélaga á móti þessum framkvæmdum. Þar má nefna höfnina í Grindavík þar sem gert var ráð fyrir yfir 100 millj. kr. framkvæmd til að laga innsiglinguna í höfnina og skólaframkvæmdir í Grindavík færu út á móti. Allt þetta er gert til að mæta brýnni þörf. Ég hef fagnað því sérstaklega hvað hæstv. samgrh. hefur tekið vel í þessi mál og komið til móts við sveitarfélögin, til móts við brýn verkefni og ég held að ekki sé hægt að álasa honum fyrir að hafa ekki gert það sem hægt var. Ef menn líta á þær framkvæmdir sem hafa verið á höfuðborgarsvæðinu og um land allt þá hefur þar svo sannarlega verið tekið til hendinni.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni að gert var ráð fyrir að farið yrði í framkvæmd við gatnamót Breiðholtsbrautar við Reykjanesbrautar á tímabilinu. En þar sem niðurskurður hefur orðið mikill miðað við þá áætlun sem gildandi er og niðurskurður er þó nokkur miðað við það sem gert var ráð fyrir, þá er það mat borgarverkfræðings að þessi framkvæmd muni líklega detta út af áætluninni á þessu tímabili nema gripið yrði til einhverra ráðstafana. Ég treysti hv. þm. Kristjáni Pálssyni fyllilega til að beita sér í því máli þannig að ekki þurfi að koma til þess að framkvæmdirnar detti út af áætluninni. Ég vonast til að hann leggi því lið, svo ekki komi til þess.

Herra forseti. Ég taldi mig hafa lagt mitt af mörkum til að hægt væri að fara út í þessar framkvæmdir og semja um niðurskurð á móti með sveitarfélögunum. Þessi hugmynd var borin undir sveitarstjórnir, bæjarstjóra í sveitarfélögum hér í kring og í þeirra huga var þetta mjög ásættanleg leið. Þá er ekki bara verið að tala um framkvæmdir í Reykjavík heldur einnig í öðrum sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu. Þannig að ég á erfitt með að sjá að þessar 250--300 millj. kr. sem um er rætt eigi eingöngu að fara til framkvæmda í Reykjavík. Ef það er meiningin að borgarverkfræðingur einn ráði því hvernig á að úthluta þessu þá er náttúrlega ljóst hvert þetta fer. En ef sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu sameinast um þetta og komast að samkomulagi um að þetta verði svona þá er í sjálfu sér ekkert við því að segja. En þeir vita það vel, sveitarstjórnarmenn hér í kring, að um það var rætt að þetta mundi skiptast með samkomulagi sveitarstjórnarmanna og ráðherra og að um þetta yrði full sátt.

Herra forseti. Vissulega er það ekki borgarverkfræðings að ákveða eitt eða neitt um það heldur er þetta, eins og hv. þm. veit, samkomulagsatriði milli sveitarstjórnarmanna og þingmanna. Þetta er aðeins áætlun eða það sem hann gerir ráð fyrir ef verður af þessum niðurskurði. Aftur á móti ef menn semja um að fara út í aðrar framkvæmdir í stað þess að draga úr framkvæmdum við samgöngumannvirki eða vegamál, þá er þetta náttúrlega breytt mynd. Þá gæti það orðið til þess að staðið yrði við áætlunina. Og ég hef einmitt varpað fram í ræðu minni fyrirspurn til hæstv. samgrh. hvort hann muni verða við því að dregið verði úr framkvæmdum annars staðar þannig að hægt verði að standa við þá vegáætlun sem liggur fyrir og er gildandi og menn hafa komið sér saman um að forgangsraða á þann hátt sem menn hafa gert. En það má geta þess að ekki hefur komið svar við því frá hæstv. ráðherra hvort hann muni verða við þeim tillögum sem lagðar hafa verið fram í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Það voru tvö atriði sem ég gat ekki komið að hér í fyrri ræðu minni og vildi þess vegna leyfa mér að lengja umræðuna ögn. Annars vegar tel ég rétt að vekja athygli á að uppbygging safnvegakerfisins, þ.e. þess vegakerfis sem áður hét sýsluvegir, er mikilvæg. Það hefur því miður ekki tekist að þoka þeim verkefnum áfram eins og ég tel nauðsynlegt. Skýringarnar liggja í því að við höfum lagt megináherslu á að byggja upp þann hluta vegakerfisins sem mest umferð fer um og það er út af fyrir sig eðlilegt. En safnvegakerfið sinnir engu að síður mjög mikilvægri þjónustu sem er þjónusta við hinar dreifðu byggðir og mjög víða er verk að vinna þar. Samkvæmt vegáætluninni er gert ráð fyrir að 164 millj. fari til safnveganna árið 1997 og 1998 og síðan 190 millj. og 200 millj. seinni ár áætlunartímabilsins. Þannig að um nokkra hækkun er að ræða seinni hluta áætlunartímabilsins og ber að fagna því. Ég vil vekja athygli á þessu og hvetja hv. samgn. til að skoða það og fá upplýsingar hjá Vegagerðinni hvernig staða safnvegakerfisins er og hvar mikilvægustu og brýnustu verkefnin á því sviði eru. Hitt atriðið sem ég vildi nefna er að nýlokið er við jarðgöngin á Vestfjörðum sem hafa gjörbreytt byggðinni á Vestfjörðum, öllum samgöngum innan þess svæðis, og ég á von á því að enn betur eigi eftir að koma í ljós á komandi árum hversu mikilvæg sú framkvæmd er fyrir byggðina. En ég vildi nefna það, hæstv. forseti, að ég tel að mjög mikilvægt sé að hv. þm. átti sig á því að auðvitað þarf að ná ásættanlegum áföngum við þau stórverkefni sem eru á núgildandi vegáætlun og eru farin af stað áður en hafist er handa við risaverkefni á borð við jarðgöng. Ég vil nefna vegaframkvæmdir eins og á Snæfellsnesi, sem er Búlandshöfðinn en vegurinn fyrir Búlandshöfða tengir byggðirnar á Snæfellsnesi og er mjög mikilvægur samgönguþáttur en hefur ekki tekist að ljúka. Framkvæmdir eru hafnar að austanverðu við Búlandshöfðann og Búlandshöfðaframkvæmdin er á vegáætlun, eins og ég sagði, sem er í gildi núna. Ég vil bara undirstrika að ég tel að nauðsynlegt sé að við náum ásættanlegum áföngum í þeim stórverkefnum sem eru komin af stað eða eru í gangi og eru samkvæmt áætlun áður en farið er í risaverkefni á borð við jarðgöngin. Með þessu er ég ekki á nokkurn hátt að draga úr því að mjög þýðingarmikið er að bæta samgöngur á Austfjörðum og Norðurlandi þar sem gert er ráð fyrir að verði jarðgöng. En ég tel engu að síður að þar sem gert er ráð fyrir að tengja byggðir saman, eins og t.d. vaxtarsvæðin á Snæfellsnesi og Dölum með vegum, og gert er ráð fyrir, þá er ég sannfærður um að það hefur mikil áhrif á alla byggðaþróun og ekki síst hefur það mikil áhrif þar sem svæði eins og þar um ræðir hafa upp á margt að bjóða fyrir ferðamenn. Þar hefur verið að byggjast upp ferðaþjónusta sem atvinnugrein og þess vegna ber að líta til þess. Ég treysti því að hæstv. samgrh. hafi skilning á þessu og hv. þm. í samgn. einnig. Að öðru leyti, hæstv. forseti, sé ég ekki ástæðu til að lengja þessa umræðu. Ég vil bara undirstrika það sem ég sagði í fyrri ræðu minni að uppbygging vegakerfisins hefur mikil áhrif á atvinnulífið, styrkir atvinnusvæðin og þess vegna ber að leggja áherslu á að við náum sem mestum og stærstum áföngum í uppbyggingu vegakerfisins fyrir þá fjármuni sem við höfum úr að spila samkvæmt vegáætlun.

Herra forseti. Þáltill. um vegamál er að sjálfsögðu alltaf stórviðburður í þinginu. Þar er fjallað um einn viðamesta þátt í störfum þingsins og þann sem hefur mest áhrif um allt land þegar um er að ræða að halda uppi byggð í landinu og halda uppi atvinnu um allt land. Það er því ekki nema von að menn deili um það hvernig þeim fjármunum er úthlutað sem til eru á hverjum tíma. Eins og hefur komið fram finnst mörgum sem eiga heima og eru talsmenn landsbyggðarinnar að ekki sé horft nægjanlega til þess hluta landsins sem er hvað afskekktastur. Ég get að mörgu leyti tekið undir það að hinar dreifðu byggðir, sumar hverjar, líða verulega fyrir það hversu hægt hefur gengið að koma á eðlilegu vegasambandi til þeirra. Þar held ég megi fyrst og fremst taka Vestfirði sem ég held að séu ekki hvað síst að láta undan og missa fólk frá sér vegna þess hversu erfitt er, þó svo að samgöngur séu þangað, að komast á þetta svæði vegna þess að vegirnir sem þangað liggja eru að mínu mati óakandi marga mánuði ársins. Ég fer reyndar á þessar slóðir tvisvar sinnum á hverju ári og læt mig ekki muna um það en ég þekki marga sem hafa reynt einu sinni og segjast ekki fara aftur fyrr en búið er að laga þessa vegi. Þetta eru bara staðreyndir sem við þekkjum öll og við vitum að þessu þarf að kippa í liðinn og það sem allra fyrst. Ég hef álitið að ekki sé síður mikilvægt verkefni og stórt að hinar svokölluðu ó-vegaáætlanir sem gerðar voru hér á árum áður og lyftu miklu grettistaki í bættum samgöngum á ákveðnum svæðum sem við þekkjum ættu nú við. Það verður samt að segja þá sögu eins og hún er að þingmenn í hverju kjördæmi ráða því hvernig forgangsröðunin er. Auðvitað hefur á Vestfjörðum sem annars staðar verið gert gríðarlega mikið átak eins og í gangagerð og tengingu á milli byggða á ákveðnum svæðum. Það er fyrst og fremst að komast til þéttbýlisins á suðvesturhorninu sem hefur staðið í veginum fyrir því, að mínu mati, að eðlileg byggð haldist á þessum svæðum. Vegagerð í þéttbýlinu er ekkert síður mikilvæg. Þar er náttúrlega lífæðin, getum við sagt, þar sem 70% þjóðarinnar eru saman komin. Þar hefur þó verið reynt að halda í við framkvæmdir til að geta mætt því að halda uppi eðlilegum framkvæmdum úti á landi en tekið á þeim öðru hvoru með svokölluðum stórframkvæmdaráætlunum, sem hefur síðan verið kippt úr lið öðru hvoru. Það er löngu ljóst að tvöföldun Reykjanesbrautar frá Breiðholti til Hafnarfjarðar er mjög brýnt verkefni og umferðin þar er orðin svo hæg að fólk er í rauninni farið að fara aðrar leiðir og lengri til að komast með eðlilegum hraða til vinnu sinnar á umferðarþyngstu tímum sólarhringsins. Margar aðrar framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu hafa beðið eins og tvöföldun Vesturlandsvegar upp í Mosfellsbæ og framkvæmdir við breikkun Reykjanesbrautar til Reykjanesbæjar sem hefur margoft verið til umræðu á þinginu og við vitum öll að er ein af þeim framkvæmdum sem hljóta að vera forgangsverkefni. En auðvitað er öllum ljóst að við förum ekki í þessar framkvæmdir nema hafa til þess fjármagn og það er sorglegt til þess að vita að við höfum þurft að skera svo niður vegáætlanir að þessi brýnu verkefni hafa setið á hakanum. Ég vonast til að með þeirri breytingu sem hefur orðið á fjárlögum á þessu kjörtímabili sérstaklega, að við erum farin að reka ríkissjóð hallalausan, geti orðið til þess að vegafé geti runnið óskipt til vegamála hér eftir, þannig að við eigum ekki að þurfa að horfa upp á það að hundruð milljóna fari til þess að rétta af halla ríkissjóðs. Það er í rauninni ekki hægt þegar við lítum á allar þær framkvæmdir sem svo brýnar eru. Mig langar til að beina einni fyrirspurn til hæstv. samgrh. sem var í rauninni ástæða mín fyrir að koma hér upp, þó svo að engin ástæða sé til að draga úr mikilvægi þess að taka þátt í umræðunni því hún er mjög mikilvæg. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hafi verið staðið að viðræðum við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu um þau verkefni sem leyfilegt yrði að fara í á þessu ári umfram vegáætlun gegn því að sveitarfélögin mundu draga úr framkvæmdum á móti. Eftir því sem mér heyrist í umræðunni hefur einungis verið talað við borgarstjórnina í Reykjavík en ekki við nein sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu. En samkvæmt því samkomulagi sem um var rætt fyrir áramótin í tengslum við samþykkt fjárlaga, þá var ætlunin að öll sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu yrðu inni í þessari umræðu. Þá var einnig gert ráð fyrir því að tvöföldun Reykjanesbrautar frá Breiðholti til Fífuhvammsvegar yrði önnur sú framkvæmd sem yrði til umræðu við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu en ekki eingöngu Ártúnsbrekkan. Þannig að mig langar að fá svör við því frá hæstv. samgrh. hvernig þessar viðræður hafa farið fram, hverjir hafa komið að þeim og hverjir hafa verið boðaðir.

Herra forseti. Það er einkar athygli vert að hlusta hér á suma stjórnarliða. Maður gæti haldið, ef maður vissi ekki betur, að hv. þm. Kristján Pálsson væri í fyrsta lagi ekki stuðningsmaður þessarar stjórnar og í öðru lagi að hann hefði ekki komið nálægt afgreiðslu fjárlaga í desembermánuði sl. Hann lætur hér í veðri vaka að þær ákvarðanir sem hann tók þátt í og greiddi atkvæði með ættu síðan að fara í einhverja almenna umræðu við sveitarstjórnarmenn um útfærslu á. Það voru hreinar og beinar tillögur um það að halda inni tilteknum verkefnum á borð við Ártúnsbrekku. Og það voru hugmyndir og tillögur um að halda inni fjármagni til þess að tvöfalda Reykjanesbrautina en hv. þm. greiddi atkvæði gegn þeim. Það þýðir auðvitað ekkert að koma nokkrum mánuðum síðar og ræða um það að menn hefðu haft uppi einhver áform og eitthvert samkomulag um að eiga orðastað við sveitarfélögin um að þau frestuðu einhverju og fengju hugsanlega inn þessi verkefni sem hann sjálfur greiddi atkvæði gegn í desembermánuði. Þetta er auðvitað slíkur kattarþvottur og hundakúnstir að engu tali tekur og auðvitað ekkert mark á takandi. Og ég spyr: Hvaða samkomulag er það sem hann er að vísa hér til? Mér er ekki kunnugt um að það samkomulag hafi verið gert í samgn. a.m.k. Og ekki í almennum umræðum á hinu háa Alþingi. Þannig að hér eru menn auðvitað að reyna að komast úr þröngri stöðu með einhvers konar kattarklóri og yfirbreiðslu og bera af sér sakir sem þeir eiga fullkomlega að standa undir. Því hv. þm. greiddi atkvæði með fjárlögunum eins og þau eru í dag og þar með eru ekki inni verkefni á borð við Ártúnsbrekku, tvöföldun Reykjanesbrautar, og það sem meira er, hann tók undir það að allt væri á fljúgandi ferð á suðvesturhorninu og að draga þyrfti úr framkvæmdum. Skýri hann þau mál fyrir atvinnulausum á þessu svæði.

Herra forseti. Eins og ég sagði áðan höfum við staðið frammi fyrir því á undanförnum árum að ríkissjóður hefur verið rekinn með miklum halla og nauðsynlegt að ná honum niður með einhverju móti. Það hefur m.a. verið gert með því að skera niður vegáætlun og taka hluta af því fé, sem kemur út úr sköttum til Vegasjóðs, til að greiða niður halla ríkissjóðs. Núna hefur tekist að greiða niður þennan halla. Og ég er að vonast til þess eins og ég sagði áðan að vegafé gangi óskert til vegamála á næstu árum og það verði til þess að við getum farið út í þær framkvæmdir sem við vitum að bíða og við sjáum ekki fyrir okkur að geti beðið öllu lengur. Það var samkomulag um það fyrir áramót, vegna sérstakrar yfirlýsingar og bréfs sem kom frá sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu, að reyna að mæta því með einhverju móti. Og hæstv. samgrh. lýsti því hér við fjárlagaumræðuna að hann væri tilbúinn til þess að semja við sveitarfélögin um að ef þau drægju úr framkvæmdum þá kæmust vegaframkvæmdir, sem hefðu annars ekki orðið, á dagskrá. Í umræðunni sem fór fram vegna þeirrar sérstöku yfirlýsingar var talað um framkvæmdir sem ég minntist á hér áðan, þar á meðal tvöföldun Reykjanesbrautar frá Breiðholti í Fífuhvamm. Það er ekkert gruggugt við þetta fyrirkomulag. Það er einungis verið að koma málum áfram sem annars hefðu ekki komist á dagskrá. Ég stend alveg fyllilega keikur undir því að hafa lagt mitt af mörkum og ég vonast til þess að sveitarfélögin sjái þörfina fyrir þetta. Þetta er að sjálfsögðu sameiginlegt verkefni og sameiginlegt átak ríkis og sveitarfélaga.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson orðar það þannig að ella hefðu þessi mál ekki komist á dagskrá hefði ekki einhver yfirlýsing hæstv. ráðherra komið til. Fór hún algerlega fram hjá honum umræðan sem var hér um vegamál og önnur umræða um fjármál ríkisins við fjárlagaumræðuna? Og tillögur þar að lútandi sem lutu einmitt að þeim verkefnum sem hann var að nefna og hann greiddi atkvæði gegn. Vissi hann ekkert af þeim? Þessi mál voru nefnilega einmitt á dagskrá. Það var ekkert flóknara en það. Til þess að fá það algerlega á hreint hvað hv. þm. á hér við --- er hann að ræða um það að Kópavogur til að mynda eða sveitarfélög sem liggja að Reykjanesbrautinni hætti hverju? Stöðvi hvaða framkvæmdir? Loki hvaða skólabyggingum? Eða hvað er það sem hv. þm. á við? Mér finnst veruleikaskynið stundum býsna lítið í þessum sal, a.m.k. var það svo fyrir örfáum sekúndum síðan þegar hv. þm. lýsti þeirri von sinni að það yrði unnt að standa við það að skila mörkuðum tekjustofnum öllum til Vegasjóðs. Því vek ég athygli hans á því að fyrir framan okkur liggur vegáætlun sem ég vænti að hafi farið um þingflokka stjórnarflokkanna, Sjálfstfl. og Framsfl., þar sem er gert ráð fyrir því að á næstu fjórum árum skipti það milljörðum sem renni beinustu leið í ríkissjóð. Hvað er hv. þm. að fara í tali sínu? Það er hins vegar einkar athygli vert að eftir að hann kom hér á þing á þessu kjörtímabili sýnist mér í fljótu bragði að mínusinn en ekki plúsinn, þ.e. plúsinn sem rennur inn í ríkissjóð frá mörkuðu vegafé, sé upp á 2,2 milljarða kr. Það er nú öll afrekaskráin.

Herra forseti. Þegar ég tala um að komast á dagskrá þá á ég við að það komist á dagskrá þannig að viðkomandi verkefni verði á framkvæmdaáætlun. Það er mikill munur á því hvort meiri hluti þingsins er að reyna að koma einhverjum framkvæmdum á eða hvort minni hlutinn er með einhverjar tillögur. Minni hlutinn getur náttúrlega verið með allar sínar tillögur en það er svo spurning um það hvort þær komast nokkurn tímann á annað stig en á dagskrá. Og það sem ég er að meina með dagskrá í þessu tilfelli er að framkvæmdin komist af stað.  
             Hvaða verkefni bæjarstjórn Kópavogs og Hafnarfjarðar ættu að skera niður? Að sjálfsögðu er það þeirra höfuðverkur ef maður mætti orða það þannig. Ég vil bara benda á það að Grindvíkingar lögðu það mikla áherslu á að koma hafnamálunum af stað hjá sér að þeir skáru niður skólaframkvæmdir í fullri sátt við sitt fólk. Þeir áttu ekki í miklum vandræðum með að skera niður 130 milljónir eftir því sem mér er sagt. Þannig að ég á ekki von á því að stór sveitarfélög eins og Kópavogur, Hafnarfjörður og Garðabær ættu að vera í vandræðum með að finna 100 milljónir til að geta farið af stað í tvöföldun Reykjanesbrautarinnar.

Herra forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað vil ég aðeins taka það fram að samkvæmt þeirri vegáætlun sem samþykkt var fyrir árin 1995--1998 var gert ráð fyrir því að í Reykjanesbraut, frá Breiðholtsbraut að Fífuhvammsvegi, yrði varið 82 millj. kr. á árinu 1998 en 248 millj. kr. í gatnamót við Fífuhvammsveg á þessu ári. Í fyrra var ráðist í framkvæmdir við gatnamótin og við það miðað að sú framkvæmd mundi nýtast til fullnustu, miðað við að ekki yrði búið að tvöfalda brautina áleiðis til Hafnarfjarðar. Og eins og sakir standa verður látið við það sitja og síðan haldið áfram á árinu 1998 enda hefur ekki verið haft samband við samgrh. um að þessar framkvæmdir sitji sérstaklega fyrir. Það er rétt hjá hv. þm. að ég lýsti því yfir að við værum til viðtals ef menn vildu skjóta framkvæmdum til. Á hinn bóginn vil ég rifja það upp að gert er ráð fyrir nokkrum niðurskurði á framkvæmdafé til höfuðborgarsvæðisins og þá verða menn að velja á milli. Ef menn vilja leggja áherslu á Ártúnsbrekkuna þá er ekki rúm fyrir annað.

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að hæstv. samgrh. hafi verið að svara spurningu minni áðan um það hvernig staðið hafi verið að viðræðum við sveitarstjórnir á höfuðborgarsvæðinu um niðurskurð á framkvæmdum gegn ákveðnum framkvæmdum í vegamálum. Mér fannst ég ekki fá nægilega skýrt svar við því hvernig hefði verið staðið að þessum viðræðum, hverjir hafi verið boðaðir og hvort þessum viðræðum sé í rauninni lokið. Ég bið hæstv. samgrh. að upplýsa þingheim um það.

Herra forseti. Borgarstjóri hafði samband við mig með formlegum hætti. Við áttum fund og um það var rætt hvort við værum til viðræðu um að ráðast í Ártúnsbrekku þrátt fyrir þá ákvörðun sem tekin hafði verið um að láta vegaframkvæmdir hér liggja niðri, enda yrði öðrum framkvæmdum á vegum borgarinnar frestað í staðinn. Ég hafði áður lýst því yfir að það væri skoðun mín að rétt væri að láta Ártúnsbrekkuna sitja fyrir. Það hafa ýmsir þingmenn haft orð á því að Ártúnsbrekkan sé slysagildra, ég held að vísu að of mikið sé úr því gert og vona að ég geti staðið við þau orð að ekki verði alvarlegt slys í Ártúnsbrekkunni. En eigi að síður hafa þessar umræður átt sér stað og ég mun leggja málið fyrir ríkisstjórn í fyrramálið.

Herra forseti. Ég verð nú að segja að það kemur mér á óvart að ekki skuli vera önnur sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu í þessari umræðu en Reykjavíkurborg. Það kemur mér einnig á óvart að sveitarfélögin skuli ekki hafa haft samband við hæstv. samgrh. eða þá jafnvel að hann hefði sjálfur samband við þau um að þetta gæti staðið til. Ég held að það sé engum blöðum um það að fletta að tvöföldun Reykjanesbrautarinnar er ekki minna áríðandi heldur en þær framkvæmdir sem hann nefndi í Ártúnsbrekkunni. Ég geri alls ekki lítið úr mikilvægi þeirrar framkvæmdar, síður en svo, en ég held að allir þeir sem þekkja Reykjanesbrautina frá Breiðholti til Hafnarfjarðar sjái að það er í rauninni orðinn lestargangur á þeirri leið því umferðin er svo mikil og stöðug. Báðum megin við hana eru mjög stórar hraðbrautir getum við sagt, eins og t.d. Breiðholtsbrautin sem er með þrjár og fjórar akgreinar í hvora átt, þannig að það er algjör flöskuháls á þessu svæði. Ég vonast til að þessi umræða haldi áfram í samgn. En ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. um nauðsyn þess að breikka Breiðholtsbrautina til Hafnarfjarðar. Ég hef raunar oft sérstaklega tekið það fram þegar ég hef rætt um vegaframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu hversu brýnt væri að geta ráðist í þá framkvæmd. En á hinn bóginn standa sakir þannig að ekki var fyrir alvöru gert átak í vegamálum höfuðborgarsvæðisins fyrr en eftir að ég varð samgrh. þannig að ástandið er ekki betra en raun ber vitni af þeim sökum.

Herra forseti. Ég held að hæstv. ráðherra hafi einmitt hitt naglann á höfuðið sem er meginatriði þessa máls að við fjárlagaafgreiðslunar í desember sl. var tekin pólitísk ákvörðun um að stórlækka framlög til vegamála hér á höfuðborgarsvæðinu. Það þarf auðvitað ekki að koma nokkrum manni á óvart þó að svona horfi fyrir með mikilvægar framkvæmdir á borð við Reykjanesbraut og Ártúnsbrekku. Ég sé og heyri á hæstv. ráðherra að það kemur honum ekkert á óvart því hann stóð fyrir tillögugerð í þá veru. Jafngagnrýnivert er það hins vegar. Ég hlýt að árétta það sem ég sagði hér fyrr í dag af þessu tilefni og velta því fyrir mér, þó að ég sé maður mikils og góðs samráðs við sveitarstjórnir í landinu, hvers kyns uppboðsmarkaður þetta sé eiginlega að verða. Hefur hið háa Alþingi gefið hæstv. samgrh. heimildir til þess að gera býtti um alla skapaða hluti við sveitarfélög? Höfn á móti skóla, vegur á móti heilsugæslu, eða hvaðeina. Ég spyr, virðulegi forseti, er eitthvað skrifað í fjárlögum þessa árs sem opnar fyrir slíkar heimildir? Veit ég þó vel af yfirlýsingum hans um að sýna lipurð og sveigjanleika ef einhver vill við hann tala. En ég hlýt að gefnu tilefni að spyrja um þetta. Er með öðrum orðum ráð fyrir því gert og hann verði tilbúinn til að eiga orðastað við hvert það sveitarfélag sem til hans vill leita um það að fara á svona býttimarkað, fara í svona ,,Kolaport`` og skiptast á verkefnum? Ég spyr líka að gefnu tilefni, er þá verið að ræða það að sveitarfélögin dragi skilyrðislaust úr eigin framkvæmdum og fái hækkað ríkisframlag eða er verið að skipta á ríkisframlögum frá einu ríkisframlagi til annars til skólabygginga til að mynda? Það er nauðsynlegt að þetta komi fram til að sveitarfélögin átti sig á því, virðulegi forseti, við hvaða borð þau sitja.

Herra forseti. Það er nú alltaf gott og gaman að eiga orðaskipti við hv. þm. Það er ekki rétt hjá honum að niðurskurður á höfuðborgarsvæðinu, ef við horfum á þau fimm ár sem framkvæmdatímabilið stendur yfir, sé meiri en á landsvísu. Það er rangt munað hjá hv. þm. En á hinn bóginn er framkvæmdum öðruvísi raðað í tíma. Ég hygg að rétt sé að það komi fram sem ég gleymdi að geta um áðan að það hafa fleiri sveitarstjórnarmenn en borgarstjóri átt fundi með mér í sambandi við vegaframkvæmdir og ég hygg að rétt mat sé hjá mér að menn telji að skynsamlegt sé að láta Ártúnsbrekku sitja fyrir ef í nýja framkvæmd verður ráðist vegna þess að þá erum við að tala um að ljúka miklu verki. Fram hjá því verður ekki horft að við erum að skera almennar vegaframkvæmdir niður um 18--20%. En ef við lítum á framkvæmdaátakið sérstaklega þá var gert ráð fyrir að framkvæmdir yrðu á fimm árum en ekki fjórum eins og upphaflega hafði verið reiknað með. Þannig að sá hluti framkvæmda á Reykjavíkursvæðinu sem fellur undir almennar vegaframkvæmdir er skorinn niður um 20% á þessum tveimur árum. Skuldagreiðslan til Reykjavíkur er auðvitað eftir sem áður vegna þess að ekki er hægt að skera niður greiðslur af skuldabréfi. Það er augljóst og það skilja menn jafnvel þótt úr Hafnarfirði séu. Sá hlutinn sem lýtur að framkvæmdaátakinu verður sem sé gerður á fimm árum í staðinn fyrir fjórum.

Herra forseti. Þótt úr Hafnarfirði sé þá átta ég mig fyllilega á því að hér er um verulegan niðurskurð að ræða í vegamálum yfir landið allt. Þannig að ég tek heils hugar undir með hæstv. samgrh. í þeim efnum. Það er allt loft úr honum. Það er ekki eingöngu á höfuðborgarsvæðinu sem dregur úr þessum fjárframlögum heldur á landinu öllu. Þar erum við sammála Norðlendingurinn og Hafnfirðingurinn og hallast ekki á, þannig að um það þarf ekki að deila. Ég spurði hins vegar um það og ég kalla mjög ákveðið eftir svari við því hvort kontór hans sé opinn sveitarfélögum vítt og breitt um landið um að gera viðskipti við hann á þeim nótum sem hann er að ræða við Reykjavíkurborg og hann gekk frá við Grindvíkinga, að hann sé tilbúinn til að slaka út spotta hér og spotta þar að uppfylltum einhverjum ákveðnum skilyrðum, sem ég veit ekki hver eru. Ég spyr um þau líka. Ég spyr líka að gefnu tilefni: Er þá verið að ræða um innbyrðis breytingar á fé til vegamála sem frá var gengið í desember í fjárlögum eða er hugsanlega verið að tala um nýtt lán? Er verið að tala um allt aðrar tölur en fjárlögin segja til um? Ætlar hæstv. ráðherra til að mynda í fyrramálið að sækja eftir auknum heimildum í ríkisstjórninni eða ætlar hann að skera niður annars staðar? Það er alveg nauðsynlegt að hv. alþingismenn viti hvað hæstv. ráðherra og ríkisstjórn er að sýsla. Menn eru að tala um einhver samkomulög, samkomulag hér og samkomulag þar á milli einhverra stjórnarliða, sem að vísu kemur síðan alltaf á óvart þegar talað er um niðurskurð. En það er alveg nauðsynlegt ... 

Herra forseti. Það er sjálfsagt að upplýsa hv. þm. um að það var leitað eftir því af bæjarstjórn Kópavogs á síðasta ári að ráðist yrði í gatnamótin hjá Fífuhvammsvegi ári fyrr en ella mundi og var það talið nauðsynlegt vegna þeirra framkvæmda sem þar eiga sér stað, skipulagsmál í Kópavogi og vegna þess að menn þyrftu að taka í notkun þar ákveðin mannvirki og var mikil áhersla lögð á það af bæjarstjórn Kópavogs. Það er sjálfsagt að upplýsa hv. þm. um það. Sú skuld verður að sjálfsögðu greidd á þessu ári eins og um var samið við þá í Kópavogi. Það hefur jafnframt verið rætt við sveitarstjórnarmenn og raunar hefur Landsvirkjun komið inn í það mál einnig að hægt yrði að flýta uppbyggingu og lagningu bundins slitlags á Landveg og veginn upp Þjórsárdal vegna þeirra miklu malarflutninga sem þar hafa verið. Það má segja að þetta sé það sem helst er í gangi nú um stundir í sambandi við viðræður sveitarstjórnarmanna og samgrn. um að flýta vegaframkvæmdum. Önnur mál eru ekki í deiglunni rétt eins og sakir standa nema spurningin um það hvort hægt verði að ráðast í Ártúnsbrekku eins og fyrirhugað hafði verið og ég hafði raunar gert mér vonir um áður en ákvarðanir voru teknar um að draga úr framkvæmdum vegna hinnar miklu þenslu sem fyrirsjáanleg er á höfuðborgarsvæðinu.

Herra forseti. Vegna þeirrar umræðu sem farið hefur fram um vegáætlun ætla ég ekki að fara að kýta um það við hv. þm. Kristján Pálsson hvaða framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu séu mikilvægastar, hvort það er tvöföldun Reykjanesbrautar eða að klára framkvæmdir við Ártúnsbrekku. Ég vil benda hv. þm. á að sú framkvæmd sem nefnd hefur verið í Ártúnsbrekku hefur verið stöðvuð í miðjum klíðum þannig að talið er að hún feli í sér slysahættu eins og hún hefur verið skilin eftir hálfunnin. Ég held að það sé atriði sem þurfi að líta til. En ég held að nauðsynlegt sé í þessari umræðu að halda til haga niðurskurðinum í vegamálum því það er greinilegt að einhverjir hv. stjórnarþingmenn hafa ekki gert sér grein fyrir hvað þeir voru að samþykkja við fjárlagagerðina. Í þessari tillögu sem liggur fyrir, og ef maður tekur aðeins árið í ár, þá eru nýframkvæmdir á þjóðvegum landsins skornar niður um 640 millj. kr. eða um 30%, úr 2.766 millj. í 1.947 millj. kr. Í gildandi vegáætlun er gert ráð fyrir 753 millj. í bundin slitlög á þessu ári. Sú upphæð lækkar í 539 millj. eða um 214 millj. kr. Nýframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu lækka úr 557 millj. í 374 millj. eða um 183 millj. kr. Stórverkefnin sem eru ætluð til jarðganga, stórbrúa eða fjarðarþverana, eins og segir í tillögunni, og áfanga á hringvegi milli kjördæma og tengingar þéttbýlisstaða í eitt atvinnu- og þjónustusvæði, eru skorin úr 702 millj. niður í 512 millj. eða um 190 millj. kr. Svo ég komi nú að framkvæmdaátakinu, sem hefur verið til umræðu í dag, og ríkisstjórnin ákvað að ráðist yrði í í vegagerð þá átti það fá 774 millj. kr. samkvæmt gildandi vegáætlun en er skorið niður um 257 millj. og verður 517 millj. kr. En eins og menn þekkja er framkvæmdaátaksfénu skipt niður á kjördæmi eftir íbúafjölda en höfuðborgarsvæðið er skoðað sem eitt svæði þó það sé í tveimur kjördæmum. Ég endurtek að þarna er og verður niðurskurðurinn tilfinnanlegastur. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að pólitísk ákvörðun var tekin um það við fjárlagagerðina í desember, að það skyldi skera niður mest á þessu svæði til að sporna við þenslu eins og það var kallað. Ég held að menn í stjórnarliðinu verði að gera sér grein fyrir hvað þeir voru að samþykkja hér í fjárlagagerðinni. Mig langar til að nota tíma minn til að minnast aðeins á slysahættuna af því að skera niður í vegaframkvæmdum sem ég hef verulegar áhyggjur af. Það kemur reyndar fram í þáltill. að viðurkennt er að slysatíðni er mest í umferðinni á höfuðborgarsvæðinu. Þar er þjóðvegaumferð langmest og þá erum við að tala um svæðið sem afmarkast af vegamótum Krísuvíkurvegar og allt að Þingvallavegamótum í Mosfellsbæ. Á þessu svæði er þörfin fyrir úrbætur orðin mjög brýn og hún fer vaxandi og það er orðið mjög aðkallandi að farið verði þar í kostnaðarsamar framkvæmdir. Svo vitnað sé aftur í þingskjalið, með leyfi forseta, þá er talið að unnt sé að fækka þar umferðarslysum mest. En mig langar til að benda á það, vegna umræðunnar um slysahættu af því að spara í vegaframkvæmdum, að það hefur verið reiknað út að kostnaður af slysum og árekstrum var talinn 8 milljarðar kr. á höfuðborgarsvæðinu, ef beitt er hefðbundnum aðferðum, en allt að 12 milljörðum ef notaðar eru þær viðmiðunarreglur sem tíðkast í nágrannalöndunum. Það hefur einnig verið reiknað út að mislæg gatnamót eru talin fækka slysum um helming og enn meir þeim alvarlegustu. Talningar óhappa á gatnamótum Höfðabakka og Vesturlandsvegar fyrir og eftir byggingu brúarinnar þar staðfesta þessar tölur. En það má geta þess að um 70% allra óhappa í umferð í Reykjavík eiga sér stað á stofnbrautum. Enn um slysin. Það hefur einnig verið reiknað út að vegna framkvæmdanna á Miklubrautinni, sem ég gerði að umtalsefni í fyrri ræðu minni, þá hefur í skýrslu um skipulag Miklubrautar verið metinn sá kostnaður sem gæti sparast við þá framkvæmd, þ.e. vegna slysavarna. Það er talið að árlegur sparnaður vegna fækkunar slysa og óhappa á Miklubraut, ef farið væri í þær framkvæmdir eða endurbætur sem lagðar hafa verið til þar, sé um 200 millj. kr. og 220 millj. kr. ef gatnamót Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar yrðu gerð mislæg. Þarna er því um verulegar fjárhæðir að ræða sem má búast við að gætu sparast, fyrir utan þær hörmungar sem fólk lendir í sem verður fyrir þeim óhöppum og slysum sem umferðin leiðir af sér og það ástand sem verður í umferðinni þegar ekki er tekið á málum og gerðar úrbætur.

Herra forseti. Það er nauðsynlegt að taka það fram enn einu sinni að það hefur alls ekki komið til þess að framkvæmdum við Ártúnsbrekku hafi verið frestað. Og það stóð alls ekki til að fresta þeim áföngum sem búnir eru eins og hv. þm. sagði í næstsíðustu ræðu sinni. Nú heldur hv. þm. sig við það að framkvæmdum hafi verið svo frestað, eins og ég skildi hana, að ekki gæti komið til þess að ljúka þeim áfanga sem ætlað var á þessu ári. Það er heldur ekki rétt. En ég held að það sé alveg ástæðulaust eins og þau mál standa nú að vera með einhver stór orð um þau efni. Í annan stað held ég að óhjákvæmilegt sé að segja það enn einu sinni vegna niðurskurðar á vegáætlun að gert er ráð fyrir því að niðurskurður verði um 20%. Segja má að niðurskurður á almennum vegaframkvæmdum verði kannski allt að 25% ef tekið er tillit til þess að óhjákvæmilegt er að verja 250 millj. kr. til þess að endurbyggja veginn yfir Skeiðarársand. En það er nú alltaf þannig að ef eitthvað gengur úrskeiðis í vegáætlun þá bitnar það á öðrum framkvæmdum. Þannig bitnaði það auðvitað á framkvæmdum í heild þegar vatnsflóðið mikla varð á Vestfjörðum. Ef kostnaðurinn er vanáætlaður þá hlýtur það auðvitað að bitna vegafénu á sama máta og meira fé er afgangs ef vel gengur og tilboð eru hagstæð. Um slysin vil ég aðeins segja að það er alltaf erfitt að tala um slys í beinum tengslum við vegagerð. Ég hygg að það sé rétt hjá mér að það hafi snúist svo við að dauðaslys séu orðin algengari í umferðinni úti á landi heldur en í Reykjavík og eins eru umferðarslys alvarlegri úti á landi og oftar heldur en á Reykjavíkursvæðinu þó að hér séu óhöpp fleiri. En því miður getum við ekki sagt að við spörum 10 milljarða kr. á ári hverju með því að koma í veg fyrir umferðarslys og síðan tekið þá upphæð og varið til vegagerðar og ætlast til þess að engin slys verði á hinu næsta ári. Málið er ekki svo einfalt.

Herra forseti. Ég byggi auðvitað mál mitt á þeirri veg\-áætlun sem hér liggur fyrir og þeim niðurskurði sem gert er ráð fyrir þar. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra hafi í hyggju að breyta þar út af og veita e.t.v. aukið fé til framkvæmda í vegagerð. Það hefur komið fram að hann er með eitthvað uppi í erminni í þeim efnum og ætlar að kynna það fyrir ríkisstjórninni á morgun og hefur verið í viðræðum við sveitarfélög og Reykjavíkurborg, eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni, um að vera með einhverja samninga. En auðvitað getur maður ekki annað en byggt á því sem maður hefur hér og hefur verið lagt fyrir og þar er greinilegt að það á að vera niðurskurður og auðvitað verður niðurskurður til þess að dregið er úr framkvæmdum. Það er alveg ljóst. En það er ekki hægt að gera ráð fyrir hlutum sem maður veit ekki um eins og hvað ráðherra ætlar sér að gera, hvort hann ætlar að láta þessar tölur standa sem hann leggur hér fram eða hvort hann hyggst e.t.v. setja meira fé til vegaframkvæmda á höfuðborgarsvæðinu. Það breytir auðvitað myndinni.

Herra forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem við skiptumst á skoðunum um Ártúnsbrekku, ég og hv. þm. Þingmaðurinn hafði orð á því fyrr í dag að sér þætti rétt að samgrh. reyndi að stilla saman framkvæmdum í flugmálum, hafnamálum og vegamálum. Nú veit ég ekki hvort hv. þm. er óljúft að fallast á að það kunni kannski ekki að saka þótt borgarstjóri og samgrh. töluðu saman um vegamál á höfuðborgarsvæðinu. Það var nú einmitt það sem ég var að lýsa hér áðan og ég vona að það sé ekki áfellisdómur yfir mér þó að ég hafi tekið málaleitan borgarstjóra vel og vilji láta athuga til þrautar hvort hægt sé að koma til móts við óskir borgarinnar. Í sambandi við vegafé er það almennt að segja að ef tekið er tillit til þess viðbótarfjár sem til fellur, annars vegar vegna Skeiðarársands og hins vegar vegna tengingar Hvalfjarðarganga, og ef heildarverk samkvæmt vegáætlun eru borin saman við vegáætlun eins og hún lá fyrir, gildandi vegáætlun frá árunum 1995--1998, þá verður framkvæmdamagn svipað á þessu ári og hinu næsta eins og gert var ráð fyrir þegar vegáætlun var samþykkt.

Herra forseti. Það hefur hvergi komið fram í máli mínu að ég hafi gagnrýnt það samráð sem hæstv. ráðherra á við borgarstjóra, alls ekki. Ég tel það jákvætt ef hann sér að það verður ekki við svo búið að fara í þann niðurskurð sem lítur út fyrir að verði á höfuðborgarsvæðinu. En eins og ég sagði áðan og endurtek núna, þá er ekkert í hendi hver niðurstaðan verður úr þessum viðræðum hæstv. ráðherra við borgarstjórann, en auðvitað vonar maður að það þurfi ekki að koma til að farið verði í þennan niðurskurð sem hefur verið hér til umræðu.

Herra forseti. Á sl. vori var samþykkt þingsályktun um flugmálaáætlun fyrir árin 1996--1999. Eins og fjárlög voru afgreidd er óhjákvæmilegt að breyta áherslum í flugmálaáætlun í samræmi við það sem þar stendur og eru breytingarnar þessar: Áætlaðar tekjur fyrir árið 1997 hækka um 46 millj. kr. sem er byggt á áætluðum rauntekjum fyrir árið 1996 ásamt 3,5% hækkun milli ára. Umframtekjur ársins 1996 eru 42 millj. kr. og koma þær til ráðstöfunar í þessari áætlun. Gert er ráð fyrir að 190 millj. kr. verði ráðstafað til rekstrar flugvalla í stað 100 millj. kr. í fyrri þingsályktun um flugmálaáætlun sem samþykkt var á Alþingi sl. vor. Þá er gert ráð fyrir 60 millj. kr. fjárveitingu til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Mismunur á milli aukinna tekna og breyttrar ráðstöfunar útgjalda frá fyrri þál. felur í sér lækkun útgjalda til Reykjavíkurflugvallar sem nemur 90 millj. kr. en jafnframt hækkun útgjalda til leiðréttinga og brýnna verkefna um 18 millj. kr. Þessu til viðbótar vil ég aðeins segja þetta. Á undanförnum mánuðum, eða í rúmt ár getum við sagt, hafa farið fram viðræður milli Reykjavíkurborgar, samgrn. og Flugmálastjórnar um uppbyggingu Reykjavíkurflugvallar. Þær umræður eru nú á lokastigi. Umhverfismat hefur farið fram og ég hygg að niðurstaða geti legið fyrir nú í þessum mánuði, eða a.m.k. í byrjun næsta mánaðar, og á þá ekkert að vera því til fyrirstöðu af þeim sökum að hægt sé að ráðast í að bjóða út endurbætur á Reykjavíkurflugvelli. Ég hafði gert mér vonir um að hægt yrði að ráðast í þessar endurbætur á þessu ári eins og ég hef margsinnis lýst yfir. Á hinn bóginn varð það að ráði vegna þeirra miklu framkvæmda sem fyrirhugaðar eru á Reykjavíkursvæðinu vegna stóriðju og stóriðjuframkvæmda að þessi framkvæmd yrði látin bíða til næsta árs og þá yrði ráðist í þetta verk. Hugmyndin er auðvitað sú að vinna að áætlunargerðinni eða útboði og framkvæmdaröðun í samvinnu við Reykjavíkurborg. Ég þarf ekki að leggja á það mikla áherslu hér í þingsölum. Þingmenn eru þeim málum mjög kunnugir á hve miklu ríður að Reykjavíkurflugvöllur geti gegnt hlutverki sínu fyrir landsbyggðina. Hann er auðvitað sá flugvöllur hér innan lands sem mestu skiptir að sé í fullkomnu lagi en óviðunandi auðvitað ef til þess kæmi að nauðsynlegt yrði að taka hann úr notkun sem ég sé alls ekki að hætta sé á eins og málin liggja fyrir. Í öðru lagi er gert ráð fyrir 60 millj. kr. til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Ástæðan er sú að umferð um Keflavíkurflugvöll hefur farið mjög vaxandi. Nauðsynlegt er því á þessu ári að bæta aðkomu farþega, fjölga afgreiðsluborðum og annað því um líkt og er þessum 60 millj. kr. varið til þess. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð. Málið verður lagt fyrir samgn. til athugunar og skoðunar og jafnframt gerð grein fyrir því hvernig viðræður standa milli Reykjavíkurborgar og flugmálayfirvalda, hvaða áætlanir eru uppi um framkvæmdahraða og endurbyggingu Reykjavíkurflugvallar og síðast en ekki síst hvort til þess geti komið að við sjáum okkur fært í þessari atlögu að ráðast í byggingu nýrrar flugstöðvar, en síðast þegar ég vissi lá ekki endanlega fyrir hvar menn hugsuðu sér að hún stæði. Vonir manna stóðu á hinn bóginn til þess að hún gæti nýst bæði fyrir áætlunarbifreiðir, hópferðabifreiðir og svo farþega í innanlandsflugi. Ég legg til að málinu verði vísað til síðari umræðu og samgn.

Herra forseti. Þó svo að ég eigi sæti í samgn. og geti komið að þessu máli þar, þá get ég ekki látið hjá líða að lýsa vonbrigðum mínum og óánægju með þann niðurskurð sem er gerður á framkvæmdum á Reykjavíkurflugvelli og er 90 millj. kr. Það var gert ráð fyrir að til vallarins færu á þessu ári 127 millj. kr. og hafa framkvæmdir á vellinum, viðhaldsvinna á honum, miðað að því að farið yrði í þessa vinnu á þessu ári. Ef menn hefðu vitað að til stæði að draga enn lengur að gera úrbætur á Reykjavíkurflugvelli, þá hefði án efa verið farið öðruvísi í hlutina og þá hefðu verið gerðar varanlegri úrbætur, en eins og menn vita hafa menn verið svona með smáplástraaðgerðir á vellinum undanfarið. Ég vil minna á það að í lok nóvember sl. ályktaði flugráð um ástandið á Reykjavíkurflugvelli þar sem það segir, með leyfi forseta, að niðurskurðurinn sem vitnað er til úr fjárlagaumræðunni muni þýða að ,,fresta verði fyrirhuguðum framkvæmdum á Reykjavíkurflugvelli. Flugráð getur ekki fallist á að þeim framkvæmdum verði frestað með flugöryggi í huga. Um ástand flugvallarins má í fyrsta lagi benda á skýrslu Almennu verkfræðistofunnar frá því í mars 1995 sem fengin var til að gera úttekt á ástandi flugvallarins og valkosti um framkvæmdir. Í skýrslunni kemur glöggt fram hversu slæmt ástand flugbrautanna er. Af eðlilegum ástæðum hafa hvorki flugrekendur né flugmálayfirvöld verið reiðubúin að lýsa því nákvæmlega hversu slæmt ástandið er til að skapa ekki hræðslu við notkun flugvallarins. Staðreyndin er sú að við vissar veðurfarslegar aðstæður sem ekki eru óalgengar hér eða þegar vatnsveður eru getur skapast hætta á flugvellinum vegna vatnspolla sem safnast fyrir á flugbrautunum þar sem sandgildra til afvötnunar er engin, samanber skýrslu Almennu verkfræðistofunnar frá mars 1995. Á nokkrum stöðum á flugbrautunum eru hreinlega orðnar til hraðahindranir vegna missigs, sérstaklega á norður/suður og austur/vestur-flugbrautunum. Þessar ójöfnur gera það að verkum að flugmenn sem þekkja brautirnar reyna að forðast þessa staði á þeim sem þýðir að verið er að víkja frá stöðluðum vinnubrögðum sem geta boðið hættu heim.`` --- Þarna er bara gripið niður í samþykkt flugráðs frá því í vetur. Nú þegar ljóst er að farið verður í þennan niðurskurð og ekki verður farið í neina vinnu við að gera varanlegar úrbætur á flugbrautunum, þá er mjög sennilegt að þungatakmarkanir verði settar á vellinum með vorinu þegar frost fer að fara úr jörðu. Einnig má gera ráð fyrir að jafnvel þurfi að loka ákveðnum brautum. Þetta tel ég mjög alvarlegt því að eins og við vitum, þá fara um Reykjavíkurflugvöll 350--400 þúsund manns á ári. Þetta er okkar aðalinnanlandsflugvöllur og einnig varaflugvöllur okkar fyrir millilandaflug, einn af fleirum, en þetta er varaflugvöllur engu að síður. Og um þennan völl fara 90% af þeim sem ferðast í innanlandsflugi. Með því að fresta þessum framkvæmdum er verið að ógna öryggi þess fólks sem ferðast hér um. Ég vil líka minna á að menn eru að leggja áherslu á ferðaþjónustu og það er náttúrlega ekki gott til afspurnar ef völlurinn á enn að vera í þessu ófremdarástandi í ár í viðbót. Því ítreka ég að þetta er gjörsamlega óviðunandi ástand og nær væri að setja þessa peninga í framkvæmdir hér á Reykjavíkurflugvelli heldur en að taka allan niðurskurðinn hér og sömuleiðis að taka 60 millj. kr. til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar, en reyndar var það samþykkt í bandormi í desember þannig að ekki þýðir um það að sakast, en engu að síður vil ég lýsa áhyggjum mínum af þessu að enn skuli þurfa að fresta framkvæmdum á Reykjavíkurflugvelli. Ég vona svo sannarlega að ekki verði eitthvert óhapp vegna þessa dráttar á framkvæmdum, en ég sé að mér færari menn hafa vissulega áhyggjur af því og ályktun flugráðs frá því í vetur sýnir það.

Herra forseti. Málið liggur þannig fyrir að Reykjavíkurflugvöllur er enn ekki tilbúinn fyrir útboð, svo það sé nú alveg ljóst. Það standa vonir til þess og ég veit ekki betur en að rétt nú um þessi mánaðamót liggi fyrir samkomulag milli Reykjavíkurborgar og samgönguyfirvalda um það hvernig staðið skuli að framkvæmdum á Reykjavíkurflugvelli. Ég vil á hinn bóginn segja hv. þm. það, ef hann vill rifja upp hvernig stendur á því að ekki er búið að endurbyggja Reykjavíkurflugvöll, að sú ákvörðun var tekin fyrir átta árum. Hún var tekin þegar Alþingi komst að þeirri niðurstöðu að rétt væri að víkja Reykjavíkurflugvelli til hliðar til þess að hægt yrði að ráðast í byggingu varaflugvallar á Egilsstöðum, en hann kostaði á annan milljarð kr., 1,2 milljarða eða eitthvað því um líkt, og það var auðvitað algjörlega borin von að unnt yrði að byggja varaflugvöll á Egilsstöðum samtímis því sem Reykjavíkurflugvölur yrði endurbyggður. Þegar sú ákvörðun var tekin var raunar alls ekki hægt að kenna mér um þann gang mála því að þá hafði ég annað slagið orð á því að nær væri að velta því fyrir sér hvort möguleiki væri á að varaflugvöllur kæmi í Aðaldal og byggður úr Mannvirkjasjóði NATO. En sá samgrh. sem þá var vildi leggja mikið á sig til þess að til slíks kæmi ekki þannig að það er síður en svo að ákvörðunin um að fresta Reykjavíkurflugvelli hafi verið tekin í síðustu viku.

Herra forseti. Vegna þeirra orða hæstv. samgrh. um að Reykjavíkurflugvöllur sé ekki tilbúinn fyrir útboð, þá lítur nú út fyrir að hann verði tilbúinn fyrir útboð á þessu ári. Og ég minni hæstv. samgrh. á að í samþykktri flugmálaáætlun fyrir árið í ár er gert ráð fyrir að farið verði í þessar framkvæmdir. Það eru ætlaðar til þess 127 millj. kr. þannig að hann getur ekki vikist undan þeirri ábyrgð að hafa lagt fram þessa flugmálaáætlun og hún hafi verið samþykkt af hv. þingmönnum. Ég stend við hvert orð sem ég hef sagt í þessum efnum og tel að það hefði þá átt að vera búið að sjá það áður en farið var í þær viðgerðir sem unnar voru í fyrra og láta menn vita að ekki stæði til að fara í endurbyggingarnar á vellinum því þá hefði verið staðið öðruvísi að framkvæmdum, þá hefði verið unnið öðruvísi, því að menn voru að gera bráðabirgðaúrbætur vegna þess að þeir töldu að það ætti að fara í gagngerar endurbætur á þessu ári.

Herra forseti. Þegar þessi flugmálaáætlun var samþykkt síðasta vor var gert ráð fyrir því að kostnaður við að endurbyggja Reykjavíkurflugvöll lægi eitthvað í kringum einn milljarð, kannski 1,1 milljarð kr. Þá var jafnframt talið að nauðsynlegt yrði að ráðast í þá framkvæmd og taka hana fyrir á sem skemmstum tíma og var talað um tvö ár eða jafnvel þrjú í því sambandi en alls ekki lengur. Það er aðvitað rétt hjá hv. þm. að hér eru 117 millj. kr. á þessu ári upp í þessa framkvæmd og vantar þá 900 millj. kr. samkvæmt þeim hugmyndum sem þá voru uppi. Nú er mér sagt, ég held að ég fari rétt með það, að hugmyndir í flugráði séu komnnar upp í 1,3 milljarða kr. þannig að kröfurnar þar hafa vaxið um 30% á þessu hálfa ári sem liðið er síðan flugmálaáætlun var samþykkt. Tölurnar eru fljótar að hækka og vaxa og stækka. Ég vil bara segja það að auðvitað hefðum við ekki farið langt fyrir þessar 117 millj., það er síður en svo. Aðalatriðið í málinu er að það hefur náðst samkomulag tel ég, þó að það sé kannski ekki formlega frá gengið þá er það a.m.k. í burðarliðnum, milli Reykjavíkurborgar og samgrn. um að ráðast í endurbyggingu flugvallarins. Ég veit ekki betur en við séum samstiga um það. Í samgrn. er unnið áfram að undirbúningi að því hvernig rétt sé að bjóða verkið út og ég mun að sjálfsögðu hraða þeirri vinnu eins og kostur er. Síðan verður að freista þess að ná samkomulagi um hvernig fjár verður aflað. Það verður ekki tekið af flugmálaáætlun á einu ári, en vegna þeirrar miklu þenslu sem fyrirsjáanleg er á verktakamarkaði á þessu ári var tekin ákvörðun um að fresta Reykjavíkurflugvelli um eitt ár.

Herra forseti. Þessar ráðstafanir vegna þeirrar þenslu sem gert er ráð fyrir ógna flugöryggi fólks sem fer hér um völlinn. Ég ætla ekki að mótmæla öðru af því sem hæstv. ráðherra sagði. Ég er alveg sammála því og það eru réttar tölur sem hann nefnir. En mig skal ekki undra þótt menn telji að kostnaður hafi aukist við að að endurbyggja flugvöllinn því að ekki lagast völlurinn við að vera í stöðugri niðurníðslu og vanrækslu eins og hann hefur verið á stjórnartíma hæstv. samgrh. Hann hefur verið með sparnað og niðurskurð og ekki séð um að völlurinn hefði viðunandi fjármagn til þess að honum væri haldið í almennilegu horfi. Mig skal því ekki undra að menn telji að það sé enn meiri kostnaður við að endurbyggja hann heldur en áður var áætlað.

Herra forseti. Flugmálaáætlun er plagg sem hefur ekki síður en vegáætlun verið mikið og umdeilt og hefur það verið nokkuð árvisst að menn hafa deilt um hvort Flugstöð Leifs Eiríkssonar og fjárhagsvandi hennar ætti að koma til umræðu og til afgreiðslu við þessa umræðu og hefur mönnum sýnst sitt hvað eins og við er að búast. En staðreyndin er sú að meginhlutinn af öllum tekjum flugmálaáætlunar kemur vegna lendingargjalda frá Flugstöð Leifs Eiríkssonar eða vegna lendinga á Keflavíkurflugvelli. Það er því ekki nema lítið brot af því sem þarf til þess að koma til móts við vanda Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar að settar eru 60 millj. í þá flugstöð og í rauninni er kannski ekki verið að mæta þar erfiðleikum vegna fjármögnunar þessarar flugstöðvar heldur til að breyta innritunarformi í flugstöðinni sem að hluta til gæti tengst Schengen-samkomulaginu sem er í burðarliðnum. Flugstöð Leifs Eiríkssonar hefur liðið fyrir það á undanförnum árum eða allt frá því að hún var byggð hversu fjármögnunin hefur gengið illa og gjöld sem innheimt eru af leiguliðum, sem þar eru staddir, hafa verið svo há að þarna þrífst ekki nokkur rekstur nema ríkið standi að honum þannig að þetta fer úr einum vasanum í annan. Ég verð því að lýsa yfir vonbrigðum mínum með hvað lítið er tekið af fjármunum flugmálaáætlunar til að mæta þeim gríðarlega vanda sem þarna er og hefur staðið, eins og ég sagði áðan, öllum verslunarrekstri á þessu svæði fyrir þrifum nema rekstri Fríhafnarinnar sem hefur skilað miklum hagnaði inn í ríkissjóð en sá hagnaður hefur ekki farið til að greiða niður þessar skuldbindingar sem eru á fimmta milljarð í dag. Í mínum huga hefur umræðan um Reykjavíkurflugvöll verið nokkuð sérkennileg og hefur komið upp oftar en einu sinni áhugi yfirvalda í Reykjavík að leggja Reykjavíkurflugvöll niður. Forseti borgarstjórnar Reykjavíkur hefur í tví- eða þrígang í Morgunblaðinu lýst því yfir að þessi flugvöllur væri fyrir skipulaginu í Reykjavík og þarna væru dýrmætar lóðir sem í rauninni væru miklu dýrmætari sem byggingarlóðir en undir flugvöll. Þessi hv. borgarfulltrúi hefur nú orðið að éta þetta ofan í sig að hluta til vegna þrýstings, enda gera menn sér grein fyrir að þarna er um atvinnuspursmál að ræða og auðvitað ekki til þess fallið að auka fylgi Reykjavíkurlistans að leggja niður þennan flugvöll. Í mínum huga er þetta fyrst og fremst spurning um hagkvæmni. Að setja 1,3 milljarða í að byggja upp Reykjavíkurflugvöll á sama tíma og borgaryfirvöld eru að gera ráð fyrir að loka ákveðnum brautum til að geta komið fyrir nýrri flugstöð finnst mér alveg hróplegt og í mikilli andstöðu við þær hugmyndir sem eru uppi, að þetta eigi að vera flugvöllur til framtíðar. Ég held að það sé engin spurning að allar aðgerðir sem koma frá Reykjavíkurborg lúti að því að þessi flugvöllur sé víkjandi. Eftir þeim viðbrögðum sem manni sýnast koma frá borgaryfirvöldum verður sá flugvöllur ekki þarna nema í nokkur ár til viðbótar. Þess vegna hef ég lýst þeirri skoðun minni að í rauninni væri miklu eðlilegra að nota þá peninga, sem nú á að setja til að endurbæta Reykjavíkurflugvöll, til að gera samgöngur greiðari til Keflavíkurflugvallar þannig að allt flug sem þarna fer fram í dag verði í gegnum Keflavíkurflugvöll, enda er sá flugvöllur í raun eini flugvöllurinn sem við getum sagt að sé sólarhringsflugvöllur sem geti þjónað hvers konar samgöngum allan sólarhringinn árið um kring. Ýmislegt er nú að gerast í flugmálum sem bendir til að það sé einmitt þvert á þessa skoðun mína. Það er það að Flugfélag Íslands, hið nýstofnaða félag, er að taka yfir flug Grænlandsflugs til landsins. Grænlandsflug hefur að mestu verið í gegnum Keflavíkurflugvöll en með sameiningu og yfirtöku þeirra á Grænlandsflugi mun það væntanlega flytjast til Reykjavíkurflugvallar, á yfirhlaðinn flugvöll sem þar að auki eftir lýsingum hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur er ekki til þess fallinn af öryggisástæðum að taka yfirleitt við neinu flugi. Ég verð því að lýsa yfir mikilli undrun minni með það hvernig þetta er að þróast og vona að umræður um hagkvæmnisbreytingar, breytingar í þá átt að við rekum flugsamgöngur á sem hagkvæmastan hátt, komist á hærra stig en þær hafa verið. Það er ekkert tiltökumál fyrir hvern sem er að keyra á milli Keflavíkurflugvallar og til Reykjavíkur ef samgöngur eru bættar. Eins og ég hef lýst áður er þessi leið ekki nema í um 20 mínútna fjarlægð þegar við hugsum um miðpunkt Reykjavíkur eða Breiðholtið og þar um kring. Vandamálið í kringum þetta allt saman er í rauninni sú skipan í stjórnkerfi landsins að samgöngur eru ekki á einni hendi eins og flugsamgöngur. Þær eru annars vegar í höndum utanrrh. sem fer með flugsamgöngur um Keflavíkurflugvöll meðan samgrh. fer með flugsamgöngur að öðru leyti. Af þeirri ástæðu einni hefur ekki gengið að auka samgöngurnar til Keflavíkur vegna þess að verið er að taka ákveðna bita, ákveðna tekjustofna og ákveðin áhrif sem samgrn. hefur í dag og flytja þá yfir til utanrrn. Ýmsar leiðir hafa komið fram til þess að létta flugi af Reykjavíkurflugvelli, m.a. að flytja allt ferjuflug frá Reykjavíkurflugvelli til Keflavíkurflugvallar. Það hefur heldur ekki tekist nægjanlega vel vegna þess að kerfið sér ekki hag sínum borgið innan þeirra breytinga. Allt þetta lýtur að sama brunni, það vinnur hver á móti öðrum og við náum ekki þeirri hagkvæmni í fluginu sem hægt væri að ná ef menn litu á samgöngurnar í einni heild.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni að auðvitað þarf fjárveitingar til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Það þarf að gera þar endurbætur og þarf að leggja í verulegan kostnað ef við gerumst aðilar að Schengen. En telur hv. þm. eðlilegt að það sé tekið út með niðurskurði á einum aðalinnanlandsflugvelli okkar, Reykjavíkurflugvelli, og það verði til þess að ógna flugöryggi innanlandsfarþega? Ég vil vegna orða hv. þm. um borgaryfirvöld hér taka fram að borgaryfirvöld hafa aldrei lagt það til að Reykjavíkurflugvöllur verði lagður niður. Einstaka borgarfulltrúi hefur e.t.v. verið með vangaveltur þar um, en sá borgarfulltrúi sem hv. þm. nefndi hefur staðið fyrir samþykktum í borgarráði um mikilvægi þess að farið yrði í endurbætur á Reykjavíkurflugvelli þannig að það er ástæðulaust að vera með svona tal hér. Vegna orða þingmannsins um að ég hafi sagt í ræðu minni að Reykjavíkurflugvöllur væri ekki í ástandi til að taka við neinu flugi, þá er það rangt. Ég sagði að við ákveðnar aðstæður væri þar hættuástand og það fer saman við ályktun flugráðs frá því í vetur. Þar kemur fram að hættuástand er við ákveðnar aðstæður og það muni þurfa loka vellinum. Það eru öll líkindi til þess að loka þurfi jafnvel brautum og setja þungatakmarkanir nú með vorinu á Reykjavíkurflugvelli eins og ástandið er þar nú.

Herra forseti. Niðurskurður á flugmálaáætlun og til viðhalds á Reykjavíkurflugvelli er eðlilega vegna þess að ekki eru til peningar. Þess vegna tel ég að heppilegra sé þegar á heildina er litið að nýta þá velli sem eru í því ástandi að geta tekið við hvaða flugi sem er. Ég held að engin ástæða sé til að reyna að leiða þá umræðu hjá sér að þessi flugvöllur, eins og ég sagði áðan, er fyrir skipulaginu í Reykjavík og það hefur margoft komið fram hjá borgarfulltrúum, borgarfulltrúa Reykjavíkurlistans, Guðrúnu Ágústsdóttur. Hún hefur lýst því yfir í blaðagreinum, í viðtölum, í fjölmiðlum þannig að ég held að ekki sé hægt að segja annað þegar forseti borgarstjórnar lýsir yfir slíkri afdráttarlausri skoðun sinni, þá sé hún að tala í nafni fleiri en sjálfrar sín. Það er því ekki hægt að segja að það séu einhverjar bollaleggingar eða eitthvað snakk út í loftið. Þetta hlýtur að vera vilji meiri hluta Reykjavíkurlistans, alla vega á þeim tíma sem hún segir það. Ég skal ekki segja hvort hún hafi skipt um skoðun. Það er alveg ljóst að þó hv. þm. hafi ekki sagt að ekki mætti neitt flug eiga sér stað, þá er samt greinilegt að ef hættuástand er undir ákveðnum kringumstæðum sem geti þýtt að þarna yrðu slys, þá mundi ég segja að í því fælist sú yfirlýsing að um þennan völl gæti ekki orðið neitt flug undir ákveðnum kringumstæðum. Flugvöllurinn er sem sagt ekki nýtanlegur nema veður og aðrar aðstæður sem hafa mikil áhrif á þennan völl séu heppilegar. Það er ekki hægt að segja það um völlinn á Keflavíkurflugvelli að hann geti ekki verið fær undir hvaða kringumstæðum sem er.

Herra forseti. Hv. þm. segir að niðurskurður um 90 millj. á Reykjavíkurflugvelli sé vegna þess að ekki séu til peningar. Það voru til peningar til að setja í ýmsar aðrar framkvæmdir í flugáætlun. Ástæðan fyrir þessum niðurskurði er sú að tekin var pólitísk ákvörðun um að skera niður á Reykjavíkurflugvelli. Það var ekki niðurskurður annars staðar í framkvæmdum við flugvelli. Þetta er pólitísk ákvörðun eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra. Það var gert til að koma í veg fyrir þenslu á svæðinu meðal annars. Það er ótrúlegt að heyra slík svör frá þingmanninum. Þetta er einungis forgangsröðun og hún er sú hjá hæstv. ríkisstjórn að setja ekki peninga í að endurbyggja Reykjavíkurflugvöll og stofna öryggi flugfarþega í hættu við vissar aðstæður í innanlandsflugi.

Herra forseti. Ég vil ítreka það og upplýsa hv. þm. um að öryggismál geta verið í fullkomnu lagi á þessu svæði. Öryggismál á Keflavíkurflugvelli eru alltaf í lagi og ekki þarf að leggja í neina hættu vegna Reykjavíkurflugvallar því að það er annar flugvöllur í 40 km fjarlægð og hann getur tekið við allri þessari starfsemi strax á morgun.

Herra forseti. Ég þarf ekki að tíunda hér í ræðustól að ég er auðvitað fullkomlega ósammála hv. þm. um að það mundi ganga upp að flytja innanlandsflugið til Keflavíkurflugvallar. Við höfum oft skipst á orðum út af þeirri skoðun hv. þm. Ég þarf ekki að rökstyðja mína skoðun í þessu. Hún er augljós öllum sem þurfa á slíkum samgöngum að halda, þurfa að skjótast til Akureyrar, skjótast til Ísafjarðar, skjótast til Egilsstaða eða þaðan hingað til höfuðborgarsvæðisins. Það er auðvitað algerlega út í hött að byrja á því að aka til Keflavíkur, algerlega út í hött og gengur ekki, enda yrði auðvitað sjónarsviptir af því í Reykjavík ef innanlandsflugið félli niður, dreifðist á nágrannabyggðarlög því að ekki mundu menn una því að þurfa að fara alla leið suður í Keflavík til að lenda nálægt Reykjavík, fá bæði dýrara flug og lengri tíma en ella mundi, t.d. ef menn mundu lenda á flugvellinum á Selfossi svo að dæmi sé tekið eða bara fara upp í Mosfellssveit. Um hitt vil ég svara nokkrum orðum sem hv. þm. hafði á orði út af því að svo kynni að fara að Grænlandsfluginu yrði öllu beint til Reykjavíkur. Ég held að engar slíkar áætlanir séu uppi. Ég hef ekki heyrt um það. Ég held að mjög mikilvægt sé fyrir samkeppnisstöðu oss Íslendinga gagnvart Grænlandsflugi og einnig í sambandi við samvinnu íslenskra flugfélaga og Grænlandsflugs að hægt sé að tengja Grænlandsflugið beint við Kaupmannahafnarflugvöll og Keflavíkurflugvöll og koma þannig til móts við hagsmuni Grænlendinga. Ég held að það sjónarmið hljóti að vera ráðandi. En svona til upplýsingar, þá er sumt af Grænlandsfluginu frá Akureyri líka, þ.e. á austurströndina, þannig að það má nú ekki alveg gleyma höfuðborg Norðurlands í þessari umræðu ef menn vilja á annað borð gera málefninu skil.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að tíunda þær mínútur sem fara í að keyra frá höfuðborgarsvæðinu til Keflavíkur. Ég hef margoft sagt það og hef mælt að það tekur nákvæmlega 20 mínútur að keyra á löglegum hraða, ef við mundum geta tvöfaldað Reykjanesbrautina, frá Keflavíkurflugvelli til Breiðholts sem er miðja höfuðborgarsvæðisins. Það tekur álíka langan tíma að fara frá Breiðholtinu og niður á Reykjavíkurflugvöll eins og hann er í dag þannig að í sjálfu sér er þetta ekkert ósambærilegt í viðmiðun.  Það að engar áætlanir séu um að Grænlandsflug leggist af --- mínar upplýsingar eru þær reyndar að Flugfélag Íslands muni yfirtaka það og þar sem flugfélagið mun vera með höfuðstöðvar sínar á Reykjavíkurflugvelli, eftir því sem mér er sagt og ef það er ekki rétt hjá mér þá fagna ég því reyndar. En mér er sagt að umræður séu í gangi um að þetta flug sem tengist Grænlandi og Íslandi flytjist með Flugfélagi Íslands til Reykjavíkurflugvallar. Ég veit að fyrir þá þjónustuaðila sem eru suður frá er þetta mikið áfall og þá sérstaklega yfir vetrartímann þar sem ýmsir þjónustuaðilar hafa haft tekjur af því að sinna þessum flugáhöfnum og því fólki sem hefur nýtt sér flug um Keflavíkurflugvöll. En ég fagna því ef það er ekki á döfinni og vona að hæstv. ráðherra fari með rétt mál í því efni.

Herra forseti. Ég vil gera athugasemd við þá fullyrðingu þingmannsins að forseti borgarstjórnar hafi ítrekað sett fram þá skoðun að færa eigi allt innanlandsflug frá Reykjavíkurflugvelli. Eftir því sem ég best veit um það mál, þá er þetta röng staðhæfing af hálfu þingmannsins og ástæða til að bera hana til baka. Það sem forseti borgarstjórnar hefur nefnt í þessu sambandi er hvort ekki væri rétt að flytja frá Reykjavíkurflugvelli allt flug annað en innanlandsflug, þ.e. ferjuflug, æfingaflug og annað þess háttar sem er um 80% af öllu lendingum og flugtökum á vellinum. Þetta horfir því allt öðruvísi við mér en hv. þm. og ég skora á hv. þm. að leiðrétta mál sitt í þessu efni. Ég hef líka efasemdir um þá skoðun hans eða réttmæti hennar að flytja innanlandsflugið allt til Keflavíkur. Það kann að vera ávinningur að því að einhverju leyti vegna samnýtingar á flugbrautum að unnt verði að komast hjá því að leggja í kostnað við nýjar flugbrautir í Reykjavík, en athuga þarf líka hvort ekki leiðir af því kostnað á öðrum sviðum eins og við flugstöðina, við flugbúnað og annan leiðsögubúnað sem þarf til að stjórna flugi. Um það er ekki vitað og þarf auðvitað að athuga það mál. Þá lengir þetta innanlandsflugið fyrir alla aðila, bæði Vestfirði, Norðurland og Austurland, gerir flugið lengra, dýrara og farmiðaverðið hærra, auk þess sem þetta er aukakostnaður fyrir farþegana því að þeir þurfa síðan að koma sér frá Keflavík hingað til höfuðborgarsvæðisins því það eru sárafáir farþegar í innanlandsflugi sem eru á leiðinni til og frá Suðurnesjum. Mér sýnist flest mæla heldur gegn því að fara þá leið sem hv. þm. nefnir. Ég held að menn ættu fremur að skoða flugstæði á Suðurlandi eða á Vesturlandi ef menn ætla að leita að öðrum flugvelli á þessu svæði.

Herra forseti. Ég get ekki séð að ég hafi neina ástæðu til að draga neitt til baka af því sem ég sagði um yfirlýsingar forseta borgarstjórnar í Reykjavík. Hún hefur lýst því yfir að hennar skoðun sé sú að það eigi að leggja niður Reykjavíkurflugvöll í núverandi mynd og leggja þetta svæði undir byggingar, undir skipulag til annarrar starfsemi en flugstarfsemi. Ég hef ekki fullyrt að hún hafi ætlast til þess að flugið flyttist til Keflavíkur, ég hef aldrei sagt það. En þessi yfirlýsing hennar liggur fyrir og við skulum bara fara í gegnum þær fréttir sem hafa verið af þessu máli og greinar sem skrifaðar hafa verið og þá getum við komist að því sanna. Varðandi það að kostnaður aukist ef flutningur verður á fluginu til Keflavíkurflugvallar. Ég viðurkenni að það er að sjálfsögðu mun þægilegra fyrir þingmenn að skutlast héðan úr þinghúsinu út í Vatnsmýrina til þess að taka flug til Akureyrar eða Ísafjarðar, en fyrir þá sem eru uppi í Breiðholti eða eiga heima í Hafnarfirði skiptir þetta ekki nokkru máli. Það er líka fólk sem þarf að leggja út í kostnað. Sá kostnaður sem við erum að leggja í núna samkvæmt hugmyndum um endurnýjun á Reykjavíkurflugvelli er upp á 1,3 milljarða. Miðað við það sem við heyrðum í fréttunum nýverið að leggja ætti niður norðvestur/suðaustur brautina, eða taka alla vega hluta af henni undir flugstöð, sýnir okkur að það er skref fyrir skref verið að ganga á þetta svæði. Og það getur ekki endað nema á einn veg, þ.e. að þessi flugvöllur verður lagður niður með tímanum. Þetta er allt spurning um tíma. Þess vegna hef ég sagt og stend á því að það væri miklu sniðugra og eðlilegra að taka upp þá umræðu að flytja þetta allt suður eftir þar sem aðstæður eru til staðar og menn geta farið strax í að undirbúa þær.

Herra forseti. Ég tel að hv. þm. hafi farið yfir strikið í velsæmismörkum í þessum ræðum sínum. Hann er að vega að borgarfulltrúa sem ekki hefur möguleika á að bera hönd fyrir höfuð sér hér á þessum vettvangi og hann hefur ekki fyrir því áður en hann ber fram ásakanir sínar að hafa nein skjöl með sér eða sönnunargögn til stuðnings ásökununum, enda kemur í ljós að hann er að fara með fleipur það best ég veit um það mál eins og ég rakti í fyrri ræðu minni. Ég stend á því að hv. þm. sem ber fram ásakanir verður auðvitað að færa sönnur á sitt mál. Að öðrum kosti á hann að láta það ógert að vega ítrekað að fólki sem ekki á þess kost að svara fyrir sig. Hann á þá að bera fram ásakanir sínar þar sem þeir geta svarað fyrir sig sem að er veist.

Herra forseti. Mér finnst hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson taka heilmikið upp í sig. Ég hef ekki verið með ásakanir á einn né neinn. Ég hef einfaldlega verið að fara yfir það sem hefur verið sagt í fjölmiðlum af ákveðnum fulltrúum í borgarstjórn. Ég held að hann ætti þá að koma með sannanir um að ég fari með rangt mál, það er kannski ekkert síður þitt mál. Og ég get ekki séð að ég hafi farið yfir strikið í þessum málum. Þetta er ekkert að byrja í umræðunni, þetta er búið að vera lengi í umræðunni varðandi framtíð Reykjavíkurflugvallar og ég minni á að það hefur verið gefin út skýrsla um þetta mál sem er ekki svo ýkja gömul þar sem ýmsar hugmyndir hafa verið á lofti. Ég mun leggja þær greinar og þær fréttir sem um þetta hafa komið á síðustu mánuðum fyrir hv. þm. á morgun eða hinn.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. birtist okkur hér í allt öðru gervi en við eigum að venjast og miklu óviðfelldnara heldur en hann yfirleitt sést í. Hann kemur hingað í gervi hins svala töffara sem slettir í góm þegar öryggismál flugvallarins í Reykjavík ber á góma. Það virðist engu máli skipta fyrir hæstv. samgrh. þó fyrir liggi að niðurskurðurinn sem hann eigin hendi hefur beitt sér fyrir varðandi flugvöllinn í Reykjavík leiði til þess að öryggismálin verða fyrir vikið miklu verri og lakari heldur en hægt er að sætta sig við. Þetta eru ekki einungis staðhæfingar sem koma úr munni hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur, heldur liggur það fyrir að trúnaðarmenn hæstv. samgrh., flugráð, hefur gert sérstaka bókun þar sem í fyrsta lagi er mótmælt harkalega niðurskurði sem hæstv. ráðherra áformar og í öðru lagi er bent á að frá sjónarmiði öryggis sé þetta ekki ásættanlegt. Og hver eru viðbrögð hæstv. samgrh.? Þau eru engin. Hann hefur í engu svarað þeim staðhæfingum sem komu fram hjá hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur varðandi öryggismálin. Ég verð að segja það, herra forseti, að það er ekki hægt fyrir einn ráðherra, jafnvel þó að hann sé vel virtur og hæstv., að koma hingað og gera því skóna að allt sé í stakasta lagi þegar þeir menn sem eiga að vera ráðgjafar hans lögum samkvæmt telja að potturinn sé ekki bara brotinn heldur verði hann mölbrotinn ef svo horfir sem virðist nú vera ætlan hæstv. ráðherra. Ég get ekki annað en spurt hæstv. ráðherra: Hvaða úttekt hefur hann fyrir sér í öryggismálum flugvallarins sem bendir til þess að þetta sé allt í lagi? Eða hefur hann kannski ekkert fyrir sér í þessum málum? Er þetta bara handahófskenndur niðurskurður sem eins og dettur af himnum ofan? Það er ekki hægt að bjóða upp á að þegar það liggur fyrir að flugráð mótmælir þessu af öryggisástæðum þá komi ráðherrann og segir: Þetta skiptir ekki máli. Því það er það sem hæstv. ráðherra gerir efnislega með því að virða hv. þm. ekki svars í þessum efnum. Öðruvísi mér áður brá. Hæstv. samgrh. hefur jafnan verið einn þeirra þingmanna sem hafa gengið hvað varfærnislegast um gáttir og reynt að ástunda hófsemi í hvívetna. Ég verð hins vegar að segja að svona stíll angar af óhófi og er ekki hinn hefðbundi taktur hæstv. samgrh. En auðvitað er það svo að hann er beygður í þessu máli. Það er ekki bara þetta mál. Það eru líka í samgöngumálum annars staðar á höfuðborgarsvæðinu sem hann hefur látið teyma sig til óhæfuverka. Við skulum rifja það upp, herra forseti. Það voru bjartsýnir menn sem héldu blaðamannafund rétt fyrir síðustu kosningar. Það voru formaður og varaformaður Sjálfstfl., hæstv. forsrh. og fjmrh. Þeir sögðu léttir á brún að þeir ætluðu sér ekki að ástunda yfirboð eða mikil kosningaloforð. Þess í stað ætluðu þeir einungis að gefa eitt loforð og þetta loforð var að auka framlög til samgöngubóta. Hæstv. samgrh. hefur tekið að sér hlutverk niðurskurðarmannsins. Hann hefur tekið að sér að vera maðurinn sem brýtur eina kosningaloforð Sjálfstfl. Ég verð að segja eftir þessa umræðu, eftir mál hæstv. ráðherra og hv. þm. Kristjáns Pálssonar, að Reykvíkingar þurfa ekki lengur að ganga gruflandi að því viðmóti sem þeir mæta hjá Sjálfstfl. Það á a.m.k. eftir að koma sjálfstæðismaður upp í þessari umræðu og lýsa því yfir að hann sé ekki sammála þessu viðhorfi sem hér hefur komið fram. Hvað er það sem hér er að gerast? Hæstv. samgrh. sker niður við trog þá áætlun sem áður var búið að samþykkja. Þær 117 millj. kr. sem áttu að fara í samgöngubætur á Reykjavíkurflugvelli eru skornar niður um 90 millj. kr. En hann segir: Það verður ekki til langframa. Hann stefnir að því að hefja þessar endurbætur á næsta ári. En hann er ekki viss. Hv. þm. Kristján Pálsson, sem er ekki bara venjulegur þingmaður í þessari umræðu heldur einn af trúnaðarmönnum Sjálfstfl. í samgöngumálum vegna þess að hann á sæti í þeirri nefnd, er alveg klár á því hvað er að gerast. Hann sagði hérna áðan að auðvitað lægi fyrir að það væri verið að skera niður Reykjavíkurflugvöll skref fyrir skref. Og hann lýsti því yfir og þá væntanlega fyrir hönd síns flokks að það væri einungis spurning um tíma hvenær flugvöllurinn yrði lagður niður.

Það voru borgaryfirvöldin.

Þetta voru óbreytt orð hv. þm. Kristjáns Pálssonar. Hann kemur hér sem fulltrúi Sjálfstfl. í samgn. og hann lýsir því yfir að það sé allljóst að flugvöllurinn verði lagður niður og það sé einungis spurning um tíma. Ef ekki koma fram harkalegar neitanir á þessu frá Sjálfstfl., þá hljótum við að líta svo á að sá niðurskurður sem er núna í gangi af hálfu hæstv. samgrh. sé liður í því að grafa smám saman undan starfsemi flugvallarins, að mola undirstöðuna hægt og hægt. Hæstv. samgrh. er ekki með góða samvisku þegar hann kemur hingað í ræðustól eins og sést glöggt á því að málflutningur hans er bæði loðinn og veikur. Hann segir í fyrsta lagi, eða ég skildi mál hans þannig, að það skipti ekki máli þó að þessi niðurskurður kæmi fram núna vegna þess að Reykjavíkurflugvöllur væri hvort eð er ekki tilbúinn fyrir útboð. Og það mátti skilja á honum að það væri vegna einhvers konar slaklegrar frammistöðu borgarstjórnar Reykjavíkur. Ef það er rangt hjá mér, þá leiðréttir hann það hér á eftir. En í hinu orðinu segir hann að sá undirbúningur muni liggja fyrir um næstu mánaðamót þannig að þetta eru rök sem ekki er hægt að taka gild. Sama gildir líka um þær röksemdir sem hann flytur og tengjast fyrirhugaðri þenslu á Reykjavíkursvæðinu. Er það ekki hans ríkisstjórn sem hefur hvað eftir annað komið fram fyrir skjöldu og reynt á síðustu vikum að telja mönnum trú um að hið fyrirhugaða góðæri, hinar miklu fyrirhuguðu framkvæmdir, séu einungis fugl í skógi. Það sé ekkert víst með það og þess vegna eigi verkalýðshreyfingin að stilla kröfum sínum í hóf. En núna kemur hann og segir: Vegna þessarar þenslu, sem ríkisstjórnin á öðrum vettvangi er að draga úr, er ekki hægt að fara í þessar framkvæmdir. Það er rétt að rifja það upp að borgarstjórinn í Reykjavík hefur ekki bara einu sinni heldur a.m.k. tvisvar sinnum komið fram í fjölmiðlum og sagt að ef það blasir við þensla á næstu missirum þannig að hætta verður á að framkvæmdir á Reykjavíkursvæðinu gætu stuðlað að aukinni verðbólgu, þá væri hún fyrir sitt leyti reiðubúin fyrir hönd meiri hlutans sem stýrir Reykjavíkurborg að skoða hvort ekki sé hægt með einhverju móti að draga úr öðrum framkvæmdum borgarinnar. En það liggur alveg fyrir að þetta eru falsrök hjá hæstv. samgrh., bæði þegar hann er að reyna að gera því skóna að meint þensla sé orðin svo mikil að það verði að draga úr samgöngubótum á Reykjavíkurflugvelli og líka þegar hann er að skera niður framlög til mjög mikilvægra samgöngubóta í Ártúnsbrekkunni. En ég ítreka að lokum spurningu mína frá því áðan: Miðað við þau varnaðarorð sem flugráð hefur flutt Íslendingum með einróma samþykkt sinni, þá spyr ég hæstv. samgrh.: Hvaða skýrslu og úttekt hefur hann um öryggismál flugvallarins sem leyfa honum að koma hingað og tala eins og það sé ekkert að öryggismálum þar?

Herra forseti. Það hefur brugðið svo við, ekki aðeins í umræðum um Reykjavíkurflugvöll heldur einnig áður um vegamál, að hv. stjórnarandstæðingar grípa til þess í hverju málinu á fætur öðru að brigsla mér um það að ég vilji sitja á framkvæmdum og með því sé ég að stefna í hættu lífi og limum Íslendinga. Var svo að skilja á hinum nýráðna ritstjóra Alþýðublaðsins áðan að mér væri það mest í mun að stefna í tvísýnu limum og lífi flugfarþega innan lands. Þetta er auðvitað málflutningur sem nær engri átt og tekur engu tali. Ég vil líka að það komi fram af þessu tilefni að sú var tíðin að við sátum saman í ríkisstjórn, ég og þessi hv. þm. og ég minnist þess ekki frá þeim tíma að formaður Alþfl. hafi verið neitt sérstaklega áhugasamur um það að fjármunum samkvæmt flugmálaáætlun yrði öllum varið til Reykjavíkurflugvallar heldur hafði hann ár eftir ár uppi háar kröfur um að sem mestir peningar rynnu til Keflavíkurflugvallar, ef ég man rétt. Það er eins og það er þegar hinn nýmóðins alþýðuflokksmaður er að fetta fingur út í það. Staðreyndin í málinu er sú að við hittumst á öndverðu síðasta ári, ég og borgarstjóri, og við komum okkur saman um að reyna að flýta niðurstöðu um umhverfismat á Reykjavíkurflugvelli og reyna að hraða svo undirbúningi að hægt yrði að bjóða út Reykjavíkurflugvöll á næsta vori og var við það miðað, svo öllu sé til skila haldið. Ég hafði lagt á það áherslu af minni hálfu að við þetta yrði staðið og við það getum við staðið vegna undirbúningsins. En á hinn bóginn varð það niðurstaða að til þess að vinna á móti þeirri þenslu sem fyrirsjáanleg er, þá yrði því frestað um eitt ár að ráðast í Reykjavíkurflugvöll, enda lítum við svo á að við séum ekki með því að stefna lífi flugfarþega í hættu.

Herra forseti. Hæstv. samgrh. veit bersýnilega í fylgsnum huga síns að hann hefur vondan málstað að verja. Þess vegna grípur hann til þess að hártoga orð mín og færa með heldur alvarlegu móti úr lagi það sem ég sagði áðan. Ég sagði aldrei í ræðu minni að hæstv. samgrh. væri það mest í mun að stefna í tvísýnu lífi og limum Íslendinga. Það er algerlega fráleitt. Ég sagði hins vegar: Trúnaðarmenn hæstv. samgrh., flugráð, hefur í tilefni af þessari aðgerð hæstv. ráðherra gert samþykkt sem felur tvennt í sér. Í fyrsta lagi mótmælir það einróma og harkalega niðurskurðaráformum. Í öðru lagi bendir það á að það sé í andstöðu við öryggishagsmuni þeirra sem nota þennan flugvöll. Flugráð hefur bókstaflega sagt að það sé nauðsynlegt að verja fjármagni til þess að bæta úr þeim skorti á öryggi sem þar er að finna. Ég spurði hæstv. samgrh. vegna þess að ég veit að hann er drengur góður og vill það sem rétt er. Er það þá ekki svo að hann hafi í fórum sínum einhvers konar úttekt á öryggismálum sem sýni fram á það að flugráð tók of stórt upp í sig þegar það gerði þessar samþykktir? Og hvert var svar hæstv. ráðherra? Það var ekki eitt einasta orð um öryggismál. Hann sagði ekkert um það. Og ég spyr enn hæstv. samgrh.: Hefur hann undir höndum úttekt á öryggismálum Reykjavíkurflugvallar eða hyggst hann láta gera einhverja slíka úttekt? Í annan stað, herra forseti, vék ég að þeim rökum sem hæstv. ráðherra hefur uppi um þenslu á Reykjavíkursvæðinu og hann notar til þess að skera niður þjóðþrifaframkvæmdir á svæðinu og sýndi fram á að þau voru hjóm eitt. Hæstv. ráðherra hefði verið í lófa lagið ef staðhæfingar mínar væru rangar að koma og sýna fram á það með einhvers konar rökum. Hann gerði ekki einu sinni tilraun til þess vegna þess að þetta er rétt. Það er ekki fótur fyrir þessu og yfirlýsing liggur líka fyrir af hálfu borgarstjórans um að meiri hlutinn í Reykjavík er reiðubúinn til að reyna að draga úr þenslu ef í ljós kemur að hún birtist.

Herra forseti. Samkvæmt flugmálaáætlun eins og hún var samþykkt á sl. vori er gert ráð fyrir 117 millj. kr. til Reykjavíkurflugvallar 

Herra forseti. Það er auðvitað merkilegt hafi ég skilið hæstv. ráðherra rétt að hann lýsir því yfir að trúnaðarmenn hans í flugráði séu ekki sjálfu sér samkvæmir. Ég skildi orð hans þannig. Mér þykir það miður að trúnaðarsambandið við þá menn, milli hæstv. samgrh. og flugráðs, sé ekki betra en þetta. En kjarni málsins er sá: Það er verið að vega að samgöngumálum í Reykjavík, bæði varðandi Ártúnsbrekkuna og Reykjavíkurflugvöll. Hverjir eru að gera það? Það eru sjálfstæðismenn. Það er hv. þm. Kristján Pálsson sem lýsir því yfir skýrt og skorinort að það sé einungis tímaspursmál hvenær Reykjavíkurflugvöllur verði lagður niður. Hæstv. samgrh. hefur ekki komið hingað til að mótmæla því, ekki enn þá a.m.k. en hann á seinni ræðu sína eftir. Þá vænti ég þess að hann taki af öll tvímæli um að hv. þm. Kristján Pálsson sé að tala fyrir sinn munn eingöngu en með engum hætti fyrir munn Sjálfstfl.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. 15. þm. Reykv. sem hann hefur eftir 10. þm. Reykn. að verið sé að leggja niður Reykjavíkurflugvöll skref fyrir skref og það sé stefna Sjálfstfl., þá vildi ég leiðrétta það. Það er alrangt vegna þess að þetta hefur ekki komið til tals innan þingflokks Sjálfstfl. og það er ekki stefna Sjálfstfl. að leggja niður Reykjavíkurfugvöll. Það sem hins vegar hefur verið rætt um og hefur komið fram í borgarstjórn er að flytja kennsluflug til Keflavíkurflugvallar. Það höfum við heyrt úr röðum R-listans. Einstaka borgarfulltrúar og forseti borgarstjórnar hefur rætt um að rétt væri að athuga flutning á Reykjavíkurflugvelli til Keflavíkur, en það hefur ekki komið fram sem skoðun eða stefna núverandi meiri hluta borgarstjórnar. Ég vil aðeins segja líka varðandi framkvæmdir við Reykjavíkurflugvöll að vissulega er það áhyggjuefni að þær skuli dragast enn um eitt ár. Þingflokkur Sjálfstfl. hefur tekið á því máli og hefur fallist á það sem hér hefur verið lagt fram af hálfu samgrh. að búa svo um hnútana að á þessu máli verði tekið af heilum hug. En ég vil endurtaka það að ég hef a.m.k. ekki orðið var við og ég hef ekki samþykkt það sem þingmaður Reykvíkinga að Reykjavíkurflugvöllur verði lagður niður skref fyrir skref, hvað þá að allt flug verði flutt til Keflavíkurflugvallar vegna þess að það væri hið mesta óhagræði fyrir Reykvíkinga og ekki hvað síst fyrir þá sem þurfa að nota völlinn hvað mest, þeir sem eiga brýn erindi til Reykjavíkur.

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson er í erfiðri stöðu. Hann er í þingflokki stjórnarliðsins þar sem menn hafa tekið ákvarðanir og hann er væntanlega bundinn af þeim. Hann hefur áhyggjur af þessu en festir hatt sinn á þann krók að á næsta ári verði ráðist í þessar framkvæmdir. Hefur hæstv. samgrh. lýst því skorinort yfir í umræðunni að það verði gert? Nei. Hann hefur ekki gert það enn þá. Í framsögu hans fyrr í dag kom fram að það væri líklegt en það var ekki afdráttarlaust af hans hálfu. Ég get ekki sagt annað en það að ég óttast að auðvitað sé það stefna sjálfstæðismannsins, sem situr í samgn. og vakir fyrir mörgum sjálfstæðismönnum í þessu máli þ.e. að grafa undan Reykjavíkurflugvelli, að mola undirstöður hans skref fyrir skref þannig að það verði, svo ég noti orð hv. þm. Kristjáns Pálssonar, einungis tímaspursmál hvenær Reykjavíkurflugvöllur verður lagður niður. Með öðrum orðum stendur það upp úr að sjálfstæðismenn eru að gera þessa atlögu að einhverri merkustu og þörfustu stofnun Reykjavíkurborgar. Það eru engir aðrir en þeir. Þeir fara með ráðuneytið og þeir eiga munninn og varirnar sem hafa sagt þessi orð í dag.

Herra forseti. Hv. 15. þm. Reykv. kemur að því máli aftur sem ég nefndi áðan og hélt að ég hefði talað tæpitungulaust. Hv. 10. þm. Reykn. er ekki að tala í nafni sjálfstæðismanna á Alþingi. Hann er að tala sem eigin persóna og hefur þessa ákveðnu skoðun á því hvernig eigi að fara með Reykjavíkurflugvöll og hvernig eigi að efla atvinnu á Keflavíkurflugvelli. Ég vildi bara segja þetta: Þingmenn Reykjavíkur hvar í flokki sem þeir eru, hv. 15. þm. Reykv., gera sér allir grein fyrir mikilvægi Reykjavíkurflugvallar, ekki hvað síst varðandi samgöngur og síðast en ekki síst vegna atvinnumála Reykvíkinga. Þetta er ekkert smámál, atvinnumálin sem snerta Reykjavíkurflugvöll. Ég ítreka það og endurtek að ég veit að bæði þingmenn Reykjavíkur og þingmenn hinna dreifðu byggða vilja auðvitað gera Reykjavíkurflugvelli hátt undir höfði og óska þess að hann verði hér áfram um ókomna tíð.

Herra forseti. Ég efast ekki um góðan hug hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar í þessu máli. Hann hefur talað mjög skýrt en hann býr eigi að síður við það heimilisböl að vera í sama þingflokki og hv. þm. Kristján Pálsson sem er honum algerlega andstæðrar skoðunar og að auki með hæstv. samgrh. í eftirdragi. En vilji hans í þessari umræðu er ekki meira en loðmullulega volgur, finnst mér. Hann hefur ekki talað skýrt. Hæstv. samgrh. á eftir að lýsa því yfir í umræðunni að fortakslaust verði farið í þessar framkvæmdir á næsta ári. Að öðru leyti, herra forseti, mundi það mjög greiða fyrir umræðunni ef sjálfstæðismenn reyndu nú að setja niður þennan ágreining sín á milli í sínum þingflokki en þurfa ekki að vera að opinbera hann í þingsal og tefja umræðuna fyrir vikið.

Herra forseti. Stuðningsmenn R-listans í Reykjavík fara mikinn hérna og þeim liggur mikið á hjarta við að reyna að koma því á Sjálfstfl. að hann hafi einhverja sérstaka stefnu um að flytja Reykjavíkurflugvöll í burtu. Ég held að það sé í rauninni öllum ljóst sem hafa fylgst með fréttum og hafa fylgst með því hvað hv. borgarfulltrúar, eins og hv. borgarfulltrúi Guðrún Ágústsdóttir hefur sagt, þá er það hennar vilji að flytja Reykjavíkurflugvöll frá miðborginni og ég er hér með frétt úr Morgunblaðinu frá 24. október 1995 sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Guðrún sagðist ekki leyna því að sjálf vildi hún flugvöllinn út úr borginni enda væri um stórt byggingarsvæði að ræða og byggð á flugvallarsvæðinu myndi óneitanlega styðja og styrkja miðborgina.`` Þetta eru hennar óbreyttu orð, herra forseti, og ég held að þar með sé búið að sýna fram á það að þessar yfirlýsingar sem ég hef farið með eru réttar og ég hef ekki farið með staðlausa stafi, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði áðan. Ég held að líka sé ljóst að það er stefna R-listans að leggja þennan flugvöll niður og flytja hann eitthvað annað en ekki stefna Sjálfstfl. og það er ekki með nokkru móti hægt fyrir hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur að reyna að klína því yfir á einhverja aðra sem R-listinn er að bauka með í borginni. En ég fagna því í rauninni sjálfur persónulega, herra forseti, að þessi stefna skuli vera uppi hjá R-listanum í Reykjavík því að það er að sjálfsögðu þjóðhagslega miklu hagkvæmara og eðlilegra að flytja þessa starfsemi þar sem flugvöllur er í fullkomnu ástandi og mun verða það áfram og geta þjónað hvaða flugi sem er.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Pálsson getur ekki skroppið undir kápulaf forseta borgarstjórnar í þessu máli. Ég er ekki að ræða við Guðrúnu Ágústsdóttur vegna þess að hv. þm. hefur dregið hana inn í umræðuna, þá vil ég að það komi alveg skýrt fram að forseti borgarstjórnar hefur beitt sér fyrir samþykkt ásamt öðrum fulltrúum Reykjavíkurlistans í borgarstjórn Reykjavíkur um nauðsyn þess að byggja og endurbæta Reykjavíkurflugvöll. Það liggur fyrir, alveg sama hvað haft er eftir henni í einhverjum fjölmiðlum jafnvel þótt það sé Morgunblaðið. Hv. þm. kom hér og talaði langt mál og jafnvel snjallt á köflum um Guðrúnu Ágústsdóttur, forseta borgarstjórnar, og meintar skoðanir hennar. En hvað var það sem hv. þm. gleymdi að nefna í sinni ræðu? Það eru þær skoðanir sem ég hafði eftir honum, hans eigin orð, sem voru hver? Að það væri einungis tímaspursmál hvenær Reykjavíkurflugvöllur yrði lagður niður. Að skref fyrir skref væri verið að draga úr starfsemi Reykjavíkurflugvallar. Hvaða stjórnmálaflokki tilheyrir hv. þm. Kristján Pálsson? Sjálfstfl. Hvaða stjórnmálaflokkur ber þar af leiðandi ábyrgð á þeim orðum hans? Sjálfstfl. Staðreyndin er auðvitað sú að hér inni eru tveir menn, sem hafa talað þannig. Og að því er annan þeirra varðar, hv. þm. Kristján Pálsson, þá er ekkert efamál og hann er meira að segja nógu ærlegur til þess að draga enga dul á það að hann vill leggja Reykjavíkurflugvöll niður. En hann virðist sjálfur vera að túlka gerðir hæstv. samgrh. með þeim hætti að í þeim felist sú stefna að verið sé að taka niður Reykjavíkurflugvöll skref fyrir skref, loka honum síðan alveg. Og hæstv. samgrh. á eftir að koma hingað og taka af tvímæli um að þetta sé rangt og hann á eftir að lýsa því yfir að fortakslaust verði eigi síðar en á næsta ári ráðist í þessar endurbætur sem hann illu heilli hefur fallist á að fresta núna en undirstrikar enn og aftur að þeir sem eru óvinir samgöngubóta á Reykjavíkursvæðinu, -- það er bara einn flokkur og það er Sjálfstfl.

Er þetta ekki svolítið flókið hjá þér?

Herra forseti. Aðdáendur R-listans í Reykjavík vita ekki í hvorn fótinn þeir eiga að stíga í þessu máli, það er alveg greinilegt. Það er ekki einungis þessi yfirlýsing forseta borgarstjórnar sem liggur á bak við þessa skoðun mína og túlkun heldur líka nýjustu fréttir um að það eigi að taka hluta af einni flugbrautinni undir flugstöð, sem þýðir náttúrlega að verið er að rýra notagildi þessa vallar og þrengja að honum meira en nokkru sinni fyrr. Þetta er gert undir verndarvæng R-listans. Það er R-listinn sem hefur allt frumkvæði í þessu máli og það er ekki til nokkurs fyrir hv. þm. að reyna að koma því að sem einhverri stefnu Sjálfstfl. Aftur á móti tek ég svo sannarlega undir þessa skoðun fulltrúa Reykjavíkurlistans því að ég tel, eins og ég sagð áðan, að þar sé fyrst og fremst um hagkvæmnisatriði að ræða og það sé vegna aðgerða R-listans tímaspursmál hvenær starfsemi þessa vallar verður flutt eitthvað annað og þá að sjálfsögðu til Keflavíkurflugvallar.

Herra forseti. Það liggur fyrir að í tíð síðasta meiri hluta Sjálfstfl. í Reykjavík var náttúrlega ekkert gert til þess að reyna að byggja upp flugvöllinn. Núna fer Sjálfstfl. með samgrn. og þá blasa við enn frekari niðurstöður. Talsmaður Sjálfstfl. í samgn. hefur komið hingað og lýst yfir þeim vilja sínum að það eigi að loka Reykjavíkurflugvelli, það sé verið að gera það skref fyrir skref. En hann efast um góðan vilja Reykjavíkurlistans í þessu máli. Herra forseti. Leyfist mér að bera fram eitt vitni í málinu, hæstv. samgrh.? Hann lýsti því yfir að hann hefði átt í viðræðum við borgarstjórann í Reykjavík og það hefði alveg komið skýrt fram hjá henni að hún er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að ráðast hið fyrsta í þessar endurbætur. Ætlar hv. þm. að halda því fram að hæstv. samgrh. komi hér upp og bara búi til í hugskoti sínu fundi með borgarstjóranum í Reykjavík? Að sjálfsögðu ekki. Þannig að málflutningur hv. þm. fellur eins og spilaborg um sjálfan sig.

Herra forseti. Með lögum nr. 46 22. maí 1996, um breytingu á lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, var rýmkuð heimild útlendinga til þátttöku í íslenskum atvinnurekstri með óbeinni hlutdeild þar á meðal með þátttöku í hlutafélögum sem aftur voru eigendur lögaðila er útgerð stunda. Augljóst er að löggjafinn vildi rýmka heimildir erlendra aðila til fjárfestinga hér á landi og þar með viðurkenna rétt þeirra til að leggja fé til og eiga hlut í hlutafélögum sem aftur átti hlut í öðrum félögum, lögaðilum sem mega stunda fiskveiðar og eiga og reka fyrirtæki til vinnslu sjávarafurða. Til þess að framangreint ákvæði geti náð tilgangi sínum er eðlilegt að breyta einnig ákvæðum laga um skráningu fiskiskipa, nr. 115 31. desember 1985, eins og hér er lagt til. Þar með gilda sömu reglur um eignarhald útlendinga í fiskveiðum og fiskvinnslu og fiskiskipum. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og samgn.

Herra forseti. Um síðustu áramót tók Póstur og sími hf. við rekstri póst- og símaþjónustu af Póst- og símamálastofnun í samræmi við nýsamþykkt lög. Hlutafélagið tekur þá við þeim skuldbindingum og eignum sem rekstrinum eru nauðsynlegar en ekki þeim stjórnsýsluverkefnum sem stofnunin hafði annast, en sú starfsemi flyst að mestu til Póst- og fjarskiptastofnunar. Frá því í janúar 1987 hefur Póst- og símamálastofnun rekið póst- og símaminjasafn í gömlu símstöðinni að Austurgötu 11 í Hafnarfirði. Safnið geymir mikið úrval muna og tækja og hvers kyns búnaðar úr langri sögu póst- og símaþjónustunnar á Íslandi. Safninu stýrir þriggja manna stjórn, en safnvörður hefur daglega umsjón og vörslu þess. Safnið er opið almenningi til sýnis og er aðgangur ókeypis. Stofnunin hefur kostað rekstur safnsins. Auk þess er í vörslu Póst- og símamálastofnunar í Landssímahúsinu í Reykjavík safn frímerkja og annarra póstminja, svo sem póststimplar, prentmót gamalla frímerkja, skissur og teikningar, svo og aðrar minjar um hönnun og gerð frímerkja. Frímerkjum sem þar eru varðveitt er nánar lýst í almennum athugasemdum frv. og vísast til þeirra. Framangreind söfn eru ekki nauðsynleg rekstri Pósts og síma hf. en hafa auk gífurlegs verðmætis, mælt í krónum, ómetanlegt minjagildi sem skylt er að varðveita sem þjóðareign. Með frv. þessu er lagt til að stofnað verði Póstminjasafn Íslands sem verði sjálfstæð vörslustofnun frímerkja og annarra póstminja í eigu íslenska ríkisins og verði aðsetur þess í Reykjavík. Þá er lagt til að samgrn. fari með yfirstjórn safnsins og að samgrh. setji eða skipi forstöðumann safnsins að fenginni tillögu safnráðs sem ráðherra skipar til þriggja ára í senn. Safnráð skal skipað sex mönnum og skulu tveir ráðsmenn skipaðir samkvæmt tilnefningu stjórnar þess fyrirtækis eða lögaðila sem veitt hefur verið umboð eða heimild til þess að fara með einkarétt ríkisins til frímerkjaútgáfu, einn ráðsmaður samkvæmt tilnefningu Landssambands ísl. frímerkjasafnara, einn samkvæmt tilnefningu Póst- og fjarskiptastofnunar, einn samkvæmt tilnefningu þjóðminjaráðs og einn ráðsmann skipar ráðherra án tilnefningar og skal hann jafnframt vera formaður ráðsins. Hlutverki safnsins er nánar lýst í 4. gr. frv. Það skal vera upplýsinga- og fræðslustofnun á sviði frímerkja, fræða og póstsögu. Þessu markmiði skal m.a. náð með föstum sýningum í húsakynnum safnsins og með hvers konar kynningu á eigum þess og starfsemi. Það skal opið almenningi á auglýstum tíma. Tekið er fram í greininni að safnið og starfsemi þess skuli sérstaklega kynnt nemendum í samráði við skólayfirvöld. Í 7. gr. frv. er gert ráð fyrir að sá póstrekandi sem fer með einkarétt ríkisins til frímerkjaútgáfu samkvæmt póstlögum kosti rekstur safnsins. Ég hef í stuttu máli farið yfir efni frv. Það er kannski ástæða til að benda á að í 5. gr. er ákvæði svo hljóðandi: ,,Frímerki þau, sem Póstminjasafn Íslands eignast skv. 1. tölul. 2. mgr. 3. gr. laganna, og sambærileg merki, sem safnið tekur við skv. 3. mgr. sömu greinar, skulu ævinlega vera eign safnsins. Þeim ber að koma í örugga geymslu í fjárhirslum Seðlabanka Íslands jafnskjótt og safnið hefur fengið formlega vörslu þeirra.`` Það var talið nauðsynlegt að hafa þennan hátt á. Það er bæði praktískt, gott og ódýrt og á að tryggja góða vörslu þessara frímerkja. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og samgn.