Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð viðvíkjandi fáeinum brtt., sem á dagskrá eru. Ég vil geta þess, að ég hef flutt ásamt þrem öðrum þm. till. um að heimila stjórninni að veita Gunnlaugi Ó. Scheving listmálara allt að 25 þús. kr. lán til byggingar vinnustofu. Það er venjulegt, að listmálurum sé veittur styrkur til að koma upp vinnustofu. Gunnlaugur Ó. Scheving er einn af okkar efnilegustu listamönnum, en hefur ekki áður farið fram á slíkan styrk, og virðist vera rétt að veita honum þennan styrk, þar sem margir aðrir hafa áður orðið aðnjótandi slíkrar styrkveitingar. Við 2. umr. bar ég fram till. um styrkveitingu til hans, en sú till. náði ekki fram að ganga. Höfum við því breytt því þannig, að þetta verði veitt sem lán, og vona ég, að hv. Alþ. sjái sér þá fremur fært að verða við þessari málaleitun. Eftir að við létum útbýta þessari till. kom fram till. frá nokkrum öðrum þm. um að veita Sigurði Sigurðssyni listmálara 15 þús. kr. byggingarstyrk. Vildum við veita hv. þm. kost á því, ef menn vildu heldur, að veita Gunnlaugi Ó. Scheving 15 þús. kr. styrk í staðinn fyrir 25 þús. kr. lán. Ákváðum við því að bera fram brtt. um, að sami styrkur yrði veittur Gunnlaugi Ó. Scheving og Sigurði Sigurðssyni, og vonum við, að ef ekki getur náðst samkomulag um að veita lán, geti orðið samkomulag um að veita þessum listamönnum þennan styrk. Við munum því væntanlega taka lánbeiðnina aftur, ef líkur eru til að 15 þús. kr. styrktill. nái fram að ganga. Ég flyt hér ásamt þrem öðrum þm. till. um að veita Karlakór Reykjavíkur styrk til að greiða kostnað vegna Ameríkuferðar á s.l. ári. Hv. þm. Snæf. hefur gert grein fyrir því, að aðstaða kórsins er að mörgu leyti mjög erfið. Söngförin varð mjög kostnaðarsöm, sérstaklega vegna þess, að greiða varð sumum meðlimum kórsins kaup, af því þeir gátu ekki fengið kaup hjá atvinnurekendum, og stendur kórinn í skuld, sem hann mun eiga erfitt með að rísa undir með venjulegum tekjum sínum. Bæjarsjóður hefur lofað að greiða annað eins, ef þetta framlag verður veitt. Kórinn mun telja sér hafa verið lofað 80 þús. kr. framlagi,. og hafa 40 þús. verið greiddar. Það er erfitt að vita, hvað þetta loforð hefur verið eindregið, en kórinn mun hafa treyst því, að hann ætti að fá 80 þús. kr., en ekki eingöngu þessar 40 þús., sem hann er búinn að fá, og með tilliti til þess er þessi till. flutt. Þá flyt ég hér með þrem öðrum þm. till. um. að veita Arnóri Sigurjónssyni ritstyrk. Arnóri hefur verið veittur ritstyrkur á fjárl., en hann hefur nú verið felldur niður. Teljum við það óeðlilegt. og eru fleiri á sömu skoðun. Þetta er eina styrkveitingin, sem felld hefur verið niður. Höfum við ekki komið auga á neina sennilega ástæðu til þess og höfum því gert till. um, að þessi maður haldi styrknum áfram, og vonumst til, að þm. geti fallizt á, að það sé eðlilegt. Fleira hef ég ekki að segja og sé ekki ástæðu til að hafa mál mitt lengra.



Herra forseti. Hv. frsm. fjvn. virtist ganga illa að sanna hv. þm. Barð. í síðustu ræðu sinni stórhuginn, sem hann ræddi um við fyrri umr. fjárl. Ég sé ekki betur en að það standi óhaggað, að niðurskurður fjárl. sé 15%, og ég sé ekki betur, en að sjávarútvegurinn hafi orðið fyrir þessum niðurskurði og líka í sambandi við hafnargerðir. Hann minntist á, að ekki hefði verið stórhugur í þeim till., sem við hefðum flutt, en í öðru orðinu talaði hann um, hve fjarstæðukenndar þær till. hefðu verið, sem fluttar voru af Sósfl. Ég get vel skilið, að þær till., sem þessi maður teldi fjarstæðukenndar, bæru vott um stórhug, en vafi væri um þær, ef þessum þm. þætti þær bera vott um svo mikinn stórhug, að þær væru framkvæmanlegar. Hv. þm. minntist á það, að ef ég hefði verið duglegur, hefði ég getað komið þeim till. á framfæri við fjvn., sem ég hefði viljað. Þetta eru ósannindi, því að þegar komið var við 2. umr. með boð þessa hv. þm. til mín um að taka til baka till. mínar, svo að n. gæti athugað þær, þá fundu þær ekki náð fyrir augum n., eftir að hún hafði haft þær til athugunar. Í sambandi við till. mínar um styrk til hafnargerðar í Hafnarfirði spyr hann að því, hvort vitleysur við hafnargerðir hafi hækkað. Ég hef ekki athugað það, en kannske það geti haft áhrif á fjvn., og annars staðar hefur verið tekið tillit til óhappa, sbr. Akureyri. Það stendur óhaggað, að hafnargerð í Hafnarfirði er ekki nauðsynleg fyrir Hafnarfjörð eingöngu, heldur fyrir Suðurnesin öll. Að lokum. gaf þm. í skyn, að fjárl. hefðu verið önnur, ef þm. Barð. hefði ekki haft hönd í bagga með þeim, en með hliðsjón af því, hvernig afgreiðsla þeirra hefur farið úr hendi undir hans stjórn, vil ég vona, að sú gæfa fylgi Alþ. og þjóðinni framvegis, að hann haldi sig í hæfilegri fjarlægð frá afgreiðslu fjárl.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur svarað hér nokkrum orðum, sem ég beindi til stjórnarinnar viðvíkjandi nokkrum framkvæmdum, þegar fyrri umr. fór hér fram. Hæstv. forsrh. er hér ekki nú, en hann er vafalaust í húsinu, svo að það ætti að vera hægt að koma orðum til hans. Forsrh. taldi, að ekki væri hægt að ásaka stjórnina fyrir skort á stórhug eða fyrir, að ekki væri stefnt að miklum framkvæmdum, en benti þess í stað á, að ætlunin væri að auka þær, og vildi færa fram sem innlegg fyrir sína stjórn, að hún vildi ekki skera niður. Hann talaði um, að nú væri um 6–8 millj. meira ætlað til ýmissa framkvæmda og benti á barnaskólabyggingar, raforku í sveitum og hafnargerðir og reiknaði út, hve miklu meira væri ætlað til þessara hluta. Er það nú þessari stjórn að þakka, að þessir útgjaldaliðir standa á fjárl.? Er það þessi stjórn sem hefur komið löggjöfinni í gegn, eða er stjórnin bara að framkvæma þau l., sem fyrrv. stjórn fékk sett? Ég býst við, að allir viti, að skólalöggjöfin var sett í tíð fyrrv. stjórnar og að núverandi stjórn er ætlað að framkvæma hana, en það er álit margra, að hún muni haga framkvæmdum sínum þannig, að ekki verði hægt að koma upp neinum skólabyggingum. Þetta er því ekki fyrir núverandi stjórn til þess að hrósa sér af, þar sem hún ef til vill bregzt því trausti, sem Alþ. ber til þess, að hún framkvæmi löggjöfina eins og til var ætlazt. Um rafmagnsmálin er það að segja, að ég býst við að þessi 21/2 millj. hrökkvi skammt, og það gildir það sama um það, að löggjöfin um raforkuveitur er sett í tíð fyrrv. stjórnar og núverandi stjórn mun ekki standa við hana. Viðvíkjandi hafnargerðum voru sett mjög víðtæk l., en ekki hafa verið gerðar af núverandi stjórn ráðstafanir til að framkvæma þau l. Það er því svo, að meginið af því, sem forsrh. taldi upp, voru orsakir af l., sem sett voru í tíð fyrrv. stjórnar, og núverandi stjórn gerir það, sem hún getur, til þess að eyðileggja þau, en getur ekki komizt hjá að taka á fjárl. allmikið af þeim l., sem snerta þetta. Þá benti hæstv. forsrh. á, að ætlað væri einni millj. hærra til vega og 2,6 millj. hærra til hafna, en á s.l. ári. Við skulum bera þessar ráðstafanir saman við ástandið í þjóófélaginu að öðru leyti. Nú er það ekki þessari stjórn að þakka, að þetta er svona hátt. Afskipti hennar hafa verið þau, að taka við því, sem hefur verið sett í l. Það var fyrst og fremst fjvn., sem lagði fram há fjárl., og áhrifin frá núverandi stjórn hafa eingöngu verið í þá átt að draga úr því, sem fjvn. taldi nauðsynlegt. Það er starf núverandi stjórnar að draga úr því, sem fyrrv. stjórn hefur gert, og því, sem fjvn. hefur gert. Það er því eitthvað annað en að núverandi stjórn geti hælt sér af því, að þessi fjárl. eru það, sem þau eru í verklegum framkvæmdum. Hennar framkvæmdir eru eingöngu niðurskurður, annaðhvort á till. frá fyrrv. stjórn eða frá hv. fjvn. En svo, borið saman við þörfina hjá þjóðinni, hvernig er þetta þá? Inn á það þorði hæstv. forsrh. ekki að koma. Ég spurði, hvers vegna hann léti bankana loka fyrir alla lánastarfsemi nú, svo að enginn maður geti komið byggingum af stað. Forsrh. svaraði því ekki neinu, og virtist það þó þýðingarmikið. Sérstaklega hefur byggingarvinna þó mikla þýðingu til þess að tryggja mönnum atvinnu. Nú er það þannig, að úr þessari vinnu er stórkostlega dregið. Það er fjöldi manna, sem ætlar að byggja, en hefur orðið að hætta við það. Svör við þessu hefur hæstv. forsrh. ekki viljað láta okkur þm. í té, þess vegna er ekki óeðlilegt fyrir okkur að álykta, að hér sé verið að gera ráðstafanir til þess að draga úr atvinnu manna. Þó að í fjárl. nú séu til vegagerða og hafnargerða 3 millj. kr. meira, en í fyrra, þá segir það ekki neitt á móti þeim tugum millj.. sem byggingarvinna verður minnkuð um, svo framarlega sem þessi pólitík verður látin halda áfram. Það gat komið til mála að vinna að miklum ríkisframkvæmdum eða að áhugi hjá einstökum félögum væri svo mikill og lánveitingar frá hálfu bankanna og aðstaða ríkisins svo stórkostleg, að með því væru tryggðar framkvæmdir. En þegar þetta er ekki fyrir hendi. þá hlýtur maður að álykta, að ríkið ætli að tryggja sér vinnukraftinn. Þetta virðist þó ekki vera tilgangur ríkisstj., og þegar það kemur fram, að ríkisstj. áskilur sér heimild til að skera niður fjárl., sem nú við þessa 3. umr. er látið svo sem þau séu ekki niðurskorin, þá er auðséð, að hverju er stefnt. Ég beindi þeirri fyrirspurn til ríkisstj., hvað liði tekjuöflunarfrv. þeim, sem hún hefur lýst yfir, að hún ætli sér að láta koma, og hv. forsrh. kom heldur ekki inn á að gefa upplýsingar um það. Ég spurði um eignakönnunarfrv., hvað því liði, sem lýst hefur verið yfir af einum hæstv. ráðh., að koma mundi bráðlega fyrir þingið, og gengið er út frá í hagfræðingaálitinu, og það hefur ekkert heyrzt, hvað liði þessu frv. Það er vitanlegt, að þetta eignakönnunarumtal er þegar búið að gera mikinn skaða hvað atvinnulífið snertir, þó að það hafi kannske gert nokkuð gagn hvað skattaframtöl snertir. En það er vitað, að ef þetta eignakönnunarumtal heldur áfram, þá er það mikill skaði, sem það gerir. Þess vegna er nauðsynlegt, að Alþ. fari að sjá þetta frv. og segja til um það, hvort það vill samþ. það eða ekki. Og ríkisstj. vill ekki gefa skýringu á því, hvernig á því stendur, að þetta dregst, þó að það sé vitað, að þarna er tekjuöflun upp á tugi millj. kr. - tekjuöflun, sem á að verja til verklegra framkvæmda í stórum stíl. Þess vegna er einkennilegt að gera stórkostlegar ráðstafanir í sambandi við fjárl. þess árs án þess að vita, hvort svona tekjuöflunarleið verður samþ. eða ekki. Enn fremur er það mjög einkennilegt og skaðlegt á vissan hátt fyrir þjóðfélagið að hafa svona hugmyndir og jafnvel loforð ríkisstj., eins og er viðvíkjandi eignakönnuninni, með þeim áhrifum, sem það hefur á atvinnulífið, þegar ekki eru einu sinni gerðar ráðstafanir til að fara að skammta vörur, sem til eru í landinu. og þá er vitanlegt, að mikið er að því gert af mönnum, sem hafa mikið fé og ekki treysta sér allt of vel til að skýra það fyrir skattal., að kaupa upp allt, sem til er með þjóðinni. Það væri þess vegna heppilegt að fá slíkar upplýsingar um þetta nú hjá ríkisstj., þegar verið er að taka ákvörðun um það, hvernig skuli fara með þetta mál, ekki sízt þar sem kunnugt er að komnar eru tvær vikur síðan n. vann að þessu frv. og skilaði áliti til ríkisstj., sem liggur hjá stj. Það er búið að benda ríkisstj. á nægar leiðir til að fá fé í ríkissjóð bæði með því að taka af verzlunargróðanum og leggja skatt á stóríbúðir og annað slíkt. En það er annað, sem kemur til greina. ríkisstj. hefur engan vilja á því að taka féð hjá þeim, sem hafa mest af því. Ríkisstj. vill leggja nefskatt á alþýðu manna, það er eina leiðin, sem hún sér, og þegar hún lofar að gera eitthvað meira og búa til frv., þá koma frv. ekki fram eða þau eru látin sofna í n. Og þegar svo samtímis eru gerðar ráðstafanir til þess að skapa atvinnuleysi í landinu, þá er auðséð, hvert stefnir. Það væri þess vegna full ástæða til þess fyrir ríkisstj. að gefa við þessa umr. betri skýringar á fjármálum landsins. Þær hafa enn ekki fengizt. Ef til vill verður þess kostur seinna, að þingið reyni að knýja þetta fram, en minn grunur er, að ríkisstj. þykist hafa ástæðu til þess að láta sem minnst uppi af því, sem fyrir henni vakir, vegna þess að hennar fyrirætlanir í þessum fjármálum þoli ekki dagsins ljós.



Herra forseti. Ég hlýddi á það hér þegar hv. þm. N-Ísf. gerði grein fyrir brtt. þeim, sem við flytjum við fjárl. Mér fannst hann mæla mjög hógværlega fyrir þeim og bjóst því ekki við, að hv. frsm. fjvn. teldi sig þurfa að víkja mikið að honum eða mér og honum út af þeirri ræðu. En það var svo, að þrátt fyrir það að hv. þm. N-Ísf. væri fjarstaddur, þegar form. fjvn. tók til máls, þá varði hann mjög löngum kafla ræðu sinnar til þess að skattyrðast við þennan flokksbróður sinn, og fannst mér tónninn næsta lítið flokksbróðurlegur, því að mér fannst það vera hrokaskammir. Þetta var aðallega út af því, að hv. þm. N-Ísf. hafði látið það í ljós, að hann teldi, að ekki gætti hins fyllsta samræmis eða réttlætis í fjárveitingum til opinberra framkvæmda milli ýmissa kjördæma, og taldi, að nokkurs ósamræmis gætti nú í þetta sinn um slíkar fjárveitingar, jafnvel til héraða innbyrðis á Vestfjörðum. Það er ekki mitt að taka upp þykkjuna fyrir félaga minn. hv. þm. N-Ísf., en við eigum dálítið sameiginlegt á vissu sviði og út af því er það, sem ég get tekið upp þykkjuna ásamt honum út af því, sem hv. form. fjvn. lét falla um fjárveitingar til Norður Ísafjarðarsýslu. Ég hefði vænzt þess jafnframt, þar sem hv. form. fjvn. hefur beztu aðstöðu til þess að afla fjár til framkvæmda í sitt kjördæmi, sem mikil þörf er á, því að þetta kjördæmi hefur lengst af verið íhaldskjördæmi, að hann stæði að því að afla fjár í kjördæmi á Vestfjörðum, sem hafa sömu sorgarsögu að segja um vanrækslu að því er snertir alla opinbera aðstoð undanfarna áratugi. Hv. form. fjvn. taldi það, að þeir, sem tekið hefðu þátt í umr., hefðu farið rangt með, m.a. fullyrti hann, að hæstv. fjmrh. og hæstv. menntmrh. hefðu farið rangt með tölur, reiknað skakkt og gefið mönnum villandi upplýsingar, því að þeir komust að annarri niðurstöðu í sínum ræðum heldur en hv. form. fjvn. Ég get því búizt við því, að það sé þannig um hv. þm. Barð.. að hann reikni einhvern veginn öðruvísi, en ýmsir aðrir menn gera og þá vist öðruvísi, en ráðh. leyfa sér að reikna, og eru það þá líklega úreltar aðferðir, sem þeir nota, og niðurstöðurnar því á annan veg, en hjá hv. þm. Barð., sem sjálfsagt viðhefur nýjustu aðferðir. En þegar hann segir, að fjárveitingin til Norður-Ísafjarðarsýslu hafi hækkað um hátt á annað hundrað þúsund krónur, síðan fjárl. voru til 2. umr., þá undrast ég ekki slíka niðurstöðu, ef reiknað er eftir sérstökum óþekktum aðferðum. En þetta kemur þannig út eftir gömlu reikningsaðferðinni, að við Norður-Ísfirðingar fengum eftir mikla eftirgangsmuni því um þokað, að fjárveitingin til kjördæmisins var hækkuð um 150 þús. kr. alls, en svo kom niðurskurðurinn og leiddi til þess, að þær fjárveitingar, sem við 2. umr. höfðu verið samþ. til Norður-Ísafjarðarsýslu, lækkuðu um 110 þús. kr., svo að það er auðséð, að upphæðin verður ekki á annað hundrað þús. kr., heldur um 40 þús. kr. Hins vegar verður því ekki neitað, að það er nokkuð á annað hundrað þús. kr., sem fjárveitingin hækkaði til þessa kjördæmis síðan við 2. umr. Ég tek það fram, að það er siður en svo, að ég sé að telja það eftir, þó að Barðastrandarsýsla fái rífleg fjárframlög til vega, brúa og hafnarmannvirkja. En útkoman er sú, að til vega hefur hv. þm. Barð. séð um, að hans kjördæmi fengi 568.300 kr., 134.600 kr. til brúa og 310.300 kr. til lendingarbóta og hafnarmannvirkja, eða 1.013.200 kr. til kjördæmisins í þessar þrenns konar framkvæmdir. Það er áreiðanlega ekkert kjördæmi, sem kemst í námunda við þetta með fjárveitingar. Ég hef áður upplýst, að ástandið í Norður-Ísafjarðarsýslu er þannig, að í 5 af 9 hreppum sýslunnar er ekki til akvegarspotti, það er aðeins í 4 hreppum, sem til er akvegarspotti. Slíkt ástand getur hv, þm. Barð. jafnvel ekki bent á í sinni sýslu, vegna þess að hann hefur þar um bætt hin síðari ár, þó að langt sé frá því, að þar sé til hlítar ráðin bót á. Ég játa það að, að þessu sinni hefur okkur þm. N-Ísf. ekki verið sýnt neitt ranglæti í fjárveitingum til Norður-Ísafjarðarsýslu, þó að það komist ekki nálægt því til jafns við Barðastrandarsýslu, en þessar sýslur hefðu átt að njóta nokkurn veginn sömu fjárveitinga, ef rétt hefði verið. En ég tók eftir því, að þó að hv. þm. Barð. spinni þennan langa þráð út af ræðu hv. þm. N-Ísf., sem sagði, að Norður-Ísafjarðarsýsla hefði ekki notið fulls jafnréttis á við önnur héruð á Vestfjörðum, að þá forðaðist hv. frsm. fjvn. að gera samanburð á Norður-Ísafjarðarsýslu og Barðastrandarsýslu. Hann hefur sjálfsagt vitað, að það væri ekki hollt fyrir hann að fara út í þann samanburð. Til vegamála hefur Norður-Ísafjarðarsýsla fengið 335 þús. kr., en Barðastrandarsýsla 568 þús., og þannig er mismunurinn á flestum liðunum. En aðrar sýslur á Vestfj. eru sjálfsagt mun lægri, en þessar sýslur báðar, en ég geri samanburð við Barðastrandarsýslu, af því að hv. form. fjvn. vildi berja það fram fyrir þinginu, að Norður Ísafjarðarsýsla njóti fulls jafnréttis á við önnur héruð á Vestfjörðum, en það er ekki. Hækkunin er síðan við 2. umr. 40 þús. kr., en ekki hátt á annað hundrað þús. kr., eins og hv. form. vildi vera láta. Ég vil þá víkja með örfáum orðum að till., sem við hv. þm. N-Ísf. berum fram saman. Fyrsta till. er um það að byggja björgunar- og eftirlitsskip fyrir Vestfirði. Eftir að þessi till. var borin fram, talaði hæstv. fjmrh. og svaraði fyrirspurn, sem hv. þm. Ísaf. bar hér fram. Ég held, að svar hæstv. ráðh. hafi verið ákveðið á þann veg, að því væri lofað af hæstv. ráðh., að staðið skyldi við gerða samninga við Vestfirði í björgunarskútumálinu og því fé, sem nú væri til, andvirði seldra hraðbáta, skyldi verða varið til þess að byggja björgunarskip fyrir Vestfirði, og væri ætlazt til, að strandgæzla og björgunarstarfsemi væru þar saman um eitt skip. Ég get því fallizt á, að fengnu þessu svari ráðh., að okkar till. sé lítil þörf, og vænti því, ef okkur flm. kemur saman um það, að við getum gengið inn á að taka okkar till. aftur. Aðra till. berum við fram saman, það er að taka inn á fjárl. 25 þús. kr. styrk til handa þeim. sem urðu fyrir skakkaföllum og misstu íbúðarhús sitt ofan af sér í snjóflóðinu á Ísafirði í vetur. Ef fram koma yfirlýsingar frá hæstv. ríkisstj. um það, að fólk, sem hefur orðið fyrir þungum búsifjum af náttúrunnar völdum, á svipaðan hátt eins og orðið hefur á öskufallssvæðinu, njóti einhverra fjárhagslegra bóta frá ríkinu, þá mundi ég geta fellt mig við að taka þessa till. einnig aftur við afgreiðslu fjárl. Þriðja till. er einnig smá till. um það að veita bónda við Skutulsfjörð 12 þús. kr. skaðabætur vegna tjóns, er hann beið af því, að heimili hans var í sóttkví. Hann þurfti að breyta sínum kúabúskap í sauðfjárbúskap og aftur seinna, þegar hann lét af sauðfjárbúskap, að breyta honum í kúabúskap, og þetta var honum tilfinnanlegt. Það er að vísu langt um liðið, síðan þetta var, en þó að bæturnar komi seint og séu litlar. þá má segja um það, að betra er seint, en aldrei. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta. Ég vildi með þessum orðum gera tvennt: Leiðrétta það, sem form. fjvn. hefur rangt sagt um hækkun fjárveitingar til Norður-Ísafjarðarsýslu, síðan fjárl. voru til 2. umr., og enn fremur gera grein fyrir þeim brtt.. sem ég er meðflm. að með hv. þm. N Ísf. Ég vona, að þessar tvær till., sem eftir standa, fái góðar undirtektir og verði samþ. við afgreiðslu fjárlaga.



Það eru aðeins fáein orð út af því, sem hv. frsm. meiri hl. fjvn. vék að mér, þegar hann talaði síóast, en hv. 2. þm. Reykv. tók af mér ómakið að nokkru. Hv. frsm. byrjaði á að minnast á það, sem ég sagði, að ógeðfellt væri að lækka tillag til byggingar menntaskóla í Reykjavík, og komst hann þar svo að orði, að menntaskólanum hefði verið gerður alls konar óleikur með ráóstöfunum Sósfl., þar sem fyrrv. menntmrh. hefði keypt land undir skólann í Laugarnesi. Ég vil benda honum á, að það var ekki fyrrv. menntmrh., sem stóð að kaupum á því landi, heldur fyrrv. fjmrh., en það var gert eftir till. menntmrn. Þá minntist hv. þm. á, að það væri sín skoðun, að rétt væri að taka lán til þessa menntaskóla, vegna þess að þarna væri um að ræða byggingu, sem þyrfti að standa í mörg ár. Ég er ekkert langt frá því að vera sammála hv. þm. um þetta, og þess vegna var það einmitt, að ég beindi þeirri fyrirspurn til form. fjvn. á síðasta fundi n., þegar gengið var frá fjárl. til 3. umr., hvort það væri nokkuð á döfinni hjá ríkisstj., að þessi leið yrði farin í menntaskólamálinu. Hann sagði, að slíkar upplýsingar lægju ekki fyrir, og þá gerði ég aths. um, að veitt yrði 1/2 millj. í byggingu nýs menntaskólahúss í Reykjavík. Þá var hv. þm. með nokkurn útúrsnúning út af orðum, sem féllu hjá mér um það, að það væri ekki skylda stjórnarandstöðunnar að búa til tekjuöflunarfrv. fyrir stj., en Sósfl. hefði hins vegar bent á tekjuöflunarleiðir, sem heppilegra mundi að fara heldur en þær, sem stj. hefði komið með. Sósíalistar lögðu til í samningsuppkasti, er lagt var fram við stjórnarsamningana í vetur, að ríki og bæjarfélög tækju sér fyrir hendur rekstur nokkurra fyrirtækja, er gæfu góðan arð, t.d. bílainnflutning, sem gæti orðið mjög arðvænlegur fyrir ríkið, auk þess sem þá yrði útrýmt hinum svarta markaði, sem er orðinn algerlega óþolandi. En þessi skilyrði sósíalista voru ekki samþ., þótt þarna gæti ríkissjóður fengið mikið fé. án þess að það kæmi til með að kosta almenning. Annað skilyrði sósíalista var það, að ef borga ætti niður vísitöluna með fé úr ríkissjóði, þá yrði þess aflað með sköttum á stórgróðann. Sósíalistar hafa því bent á fjáröflunarleiðir, en stjórnin hefur bara ekki viljað fara þær leiðir. En ég endurtek það, sem ég sagði fyrir skemmstu, að það hefur aldrei komið fyrir í sögu þingsins, að stjórnarandstæðingar hafi samið fjáröflunarleiðir fyrir stjórnina. Þeir hafa bent á leiðir, en þeir hafa ekki lagt fram frv. um þau efni. vísa ég því til baka öllum ásökunum í því efni.



Herra forseti. Ég vildi aðeins víkja örfáum orðum að brtt. á þskj. 714, sem ég flyt ásamt hv. 1. þm. Skagf. 1. apríl lét af störfum hjá ríkinu einhver duglegasti og mætasti starfsmaður þess, Gunnlaugur Kristmundsson sandgræðslustjóri. en hann réðst til þess starfa fyrir 40 árum. Það fer ekki á milli mála, að starf hans hefur verið með allra beztu og vönduðustu störfum fyrir ríkið. Hann hefur unnið þjóðnytjastarf á þann hátt, að til sérstakrar fyrirmyndar er, verið duglegur, praktískur og komið miklu í framkvæmd og þó sparsamur á fé ríkisins. Öllum er ljóst, er lita til sandgræðslunnar, hverjum stakkaskiptum landið hefur tekið, þar sem hann var að verki. Þegar hann hætti störfum, var um það rætt við Búnaðarfélag Íslands og búnaðarmálastjóra, að hann héldi fullum launum, enda orðinn gamall maður, sem leyst hafði af hendi svo mikið og gott starf. Nú hafði fjvn. borið fram till. um að veita honum fjárupphæð, sem mér og fleirum virtist í fyrstu samsvara fullum launum. En það kom í ljós, að sú upphæð reyndist ónóg, og höfum við hv. 1. þm. Skagf. því borið fram brtt. um að veita honum full laun frá 1. apríl. Ég tel mig ekki þurfa að hafa um þetta fleiri orð. Ég veit, að hv. þm. eru fullkunnugt um störf Gunnlaugs, og vona því, að þessi till. verði samþ. Ég vildi biðja hæstv. forseta um afbrigði fyrir till., þar eð hún er bæði skrifleg og of seint fram komin.

Forseti (JPálm): Ég vildi biðja um afbrigði fyrir þessari till. hæstv. samgmrh. Enn fremur fyrir brtt. frá hv. þm. Dal. og hv. 2. þm. Skagf. við brtt. á þskj. 702 og enn fremur fyrir brtt. frá meiri hl. fjvn. við 22. gr. XII.



Herra forseti. Ég á hér á þskj. 710 litla brtt. ásamt 3 öðrum hv. þm. Þessi brtt. er við 15. gr. og fer fram á að veita Arnóri Sigurjónssyni 5.000 kr. ritstyrk. Arnór mun hafa haft þessa upphæð s.l. ár, en af einhverjum ástæðum hefur þetta fallið niður nú, og vil ég helzt ætla af vangá og sé því brtt. okkar fremur leiðrétting. Það er vitað, að Arnór er með allra ritfærustu mönnum, enda hefur starfað mikið og látið eftir sig mörg og merkileg rit, svo að allir þeir, sem dæmt hafa, hafa talið vel unnið, jafnvel þeir, sem voru honum ekki hliðhollir, sögðu, að sem rithöfundur væri hann með færustu mönnum. Við, sem flytjum þessa till., teljum því ekki rétt að fella niður fjárveitingu til Arnórs. Ég mundi orða það svo, að íslenzka þjóðin hafi ekki efni á að neita honum um styrk. Hann er mjög fátækur og getur ekki notið sín á sínu sviði án þess að fá fjárstyrk. En það, sem honum er veitt, mun koma margfalt frá honum aftur, því að hann er hamhleypa til verka og starfsmaður með afbrigðum. Ég tel svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessa till., sem raunar, eins og áður segir, er þó fremur leiðrétting. Þá er ég meðflm. að brtt. á þskj. 702, XVIII, þar sem farið er fram á að veita 15 þús. kr. byggingarstyrk til Sigurðar Sigurðssonar málara. Ég sé ekki ástæðu til að mæla með þeirri till., hún er svo vel liðin, að þm. hafa keppzt um að gerast meðflm., þannig að fram eru komnar tvær brtt., sem fjalla um stuðning eða styrkveitingu til Sigurðar Sigurðssonar. Ég tel því þessa till. okkar samþykkta, geng út frá því sem vísu. Loks eru það aðeins örfá orð út af hinni skriflegu brtt. hv. samgmrh., er forseti hefur lýst, þess efnis, að Gunnlaugi Kristmundssyni sandgræðslustjóra yrðu veitt full laun, er hann lætur nú af störfum. Ég tel, að ég hafi sýnt vanrækslu um að búa þetta mál í hendur Alþ. og fjvn., eins og mér bar skylda til. En eins og hæstv. ráðh. tók fram, vorum við fleiri búnir að tala um þetta fyrir alllöngu, en er við sáum till. fjvn., litum við báðir svo á, ég og hann, að sandgræðslustjóri héldi fullum launum þar með. En það var sérstök vanræksla af mér að tala ekki við n., en það var af því, að ég leit fljótt á þetta og athugaði það svo ekki nánar. En ég get tekið undir það, sem hæstv. ráðh. sagði, að eigi nokkur embættismaður rétt á fullum launum, þó að hann láti af störfum, þá er það Gunnlaugur Kristmundsson. Það er áreiðanlega leitun á manni í þjónustu ríkisins, sem hefur ávaxtað betur sitt pund og látið verða meira úr litlum fjármunum í hinu erfiða brautryðjandastarfi sínu við sandgræðsluna, og það er vafalaust ástin á starfinu, sem hér kemur til greina. Þó að þessi till. komi svona klaufalega seint fram og sé ekki vel rædd við fjvn., þá vona ég, að hún leggist ekki á móti þeirri till., úr því að við áttuðum okkur á elleftu stundu. Hér er varla um mikið að ræða til hækkunar frá því, sem nú er, en það er óviðeigandi að hafa þetta svona. Þetta vildi ég taka fram, án þess að þörf sé á að rökstyðja till. betur en hæstv. ráðh. gerði. Ég mun síðar sýna með atkv. mínu. hvernig ég er stemmdur gagnvart hinum ýmsu brtt., er nú liggja fyrir.



Herra forseti. Ég vildi nú gjarnan, að hæstv. samgmrh. hlustaði á þau fáu orð, sem ég ætla að segja, hann mun vera hér á næstu grösum. Ég hef ekki flutt hér neinar brtt. við 2. eða 3. umr., ekki þó sökum þess, að það væri ekki eitt og annað í mínu kjördæmi, sem ég kysi að fá fé til fram yfir það, sem gert er ráð fyrir, heldur blátt áfram af því, að ég skil ekki vel, hvar staðar á að nema um útgjöldin, sem ákveðin eru fyrir ríkissjóð, sem ýmsum virðast þó of lág. Sérstaklega er það ein till. hér, sem (fyrir utan till. um 15% lækkun til verklegra framkvæmda) hefur orðið þyrnir í augum margra. Hún mun vera frá hæstv. fjmrh. og um það að heimila ríkisstj. að fella niður framkvæmdir, ef ástand í atvinnu- og fjármálum gerir það nauðsynlegt. Ég fyrir mitt leyti mun greiða atkv. með þessari till. Það er að vísu dálítið vafamál, hvort á að veita stjórninnt slíka heimild eða ekki, en það, sem einkum gerir það að verkum, að ég greiði atkv. með henni, er það, að þegar ríkisstj.. gerir það að fresta einstökum framkvæmdum og hafa fjárlög að engu í því efni, þá kýs ég fremur, að slíkt sé löglegt, en ólöglegt. Því tel ég réttara að samþykkja þessa till. en láta átölulaust, ef ríkisstj. hefur í heimildarleysi ákvarðanir Alþ. að engu, eins og síðasta stjórn hefur gert og, sjálfsagt fleiri ríkisstjórnir. Hvað viðvíkur mínu kjördæmi, hef ég þó ekki reynt neina ríkisstj. að því að brjóta jafnfreklega af sér í þessu efni og fráfarandi stjórn. Á síðasta þingi voru veittar fjárupphæðir til nokkurra tiltekinna vega í kjördæmi mínu, sem ekkert var síðan unnið að, og ef svo á að vera, sýnist þó réttara, að það sé löglegt og samkvæmt fjárlögum. Ég kvaddi mér hljóðs til þess að spyrja hæstv. samgmrh., hverju þetta sætti, sú meðferð, er mitt kjördæmi varð fyrir s.l. ár. Ég aðvaraði hæstv. ráðh. um það fyrir stundu, að ég ætlaði að tala um þetta, en sé nú að hann er ekki viðstaddur. Ég vil þakka fjvn. fyrir, að hún hefur yfirleitt - eða það, sem hún eftir atvikum hefur séð sér fært - tekið þær óskir mínar til greina, er ég bar fram við hana í haust, og reyndar síðan, og er það önnur aðalástæðan til þess, að ég hef ekki flutt brtt., að mér finnst n. hafa vikizt sanngjarnlega við málum míns kjördæmis. Ég álít þó, að það kjördæmi sé ekki neitt sérlega hugstætt hv. fjvn., og af því að ég verð að viðurkenna, að n. hefur vikizt fremur vel við áhugamálum míns kjördæmis, verð ég að álykta út frá því, að svo hafi verið víðar um land. Mig furðar því á fjölda brtt. við fjárlagafrv. og tel þær að mestu ástæðulausar, og ég mun greiða atkv. gegn flestum eða öllum þeirra, sem bornar eru fram af einstökum þm. Ég veit ekki, hvort hæstv. samgmrh. hefur heyrt fyrirspurn mína áðan, en hún var um það, hví nýbygging vega í Eyjafjarðarsýslu hafi verið látin niður falla s.l. sumar, þótt fé væri fyrir hendi, sem veitt var á síðustu fjárlögum, og ég vil bæta við þeirri fyrirspurn, hvort óttast þurfi, að svo verði framvegis eins og síðasta ár. Í næstu sýslum var unnið hiklaust að vegum, en um tvo vegi í Eyjafirði. sem við þm. sýslunnar lögðum áherzlu á og voru mjög nauðsynlegir, fór svo, að við þeim var ekki hróflað, ekki einni þúfu.



Herra forseti. Ég vildi aðeins út af þessari fyrirspurn hv. 1. þm. Eyf. um vegagerð í Eyjafirði segja það, af því að ég hef kynnt mér þetta nokkuð áður og minnzt á það í samtali, að það er rétt, sem hann segir, að ekki var unnið fyrir allar fjárveitingar, sem þar voru fyrir hendi, en að mínu viti lágu til þess gildar ástæður, eftir því sem vegamálastjóri hefur sagt mér. En ástæðan til þess, að ekki var unnið þarna í öllum vegum, er sú, að lagt var allt kapp á tvo höfuðvegi. sem til sýslunnar liggja og voru svo þurftarfrekir um áhöld, að ekki vannst tími til að nota þau einnig í þeim vegum, sem hv. 1. þm. Eyf. var að tala um. Þessir tveir höfuðvegir, sem ég nefndi áðan, eru vegurinn til Ólafsfjarðar um Lágheiði og vegurinn út Svalbarðsströnd. sem liggur að vísu ekki um Eyjafjarðarsýslu, en er í sambandi við Akureyri. Þar var mikið unnið s.l. ár. Og loks er það Öxnadalsheiðarvegurinn, sem er höfuðvegur, eins og kunnugt er, og mjög þýðingarmikill fyrir Akureyri.

Þessir vegir eru allir í öðrum sýslum.

Að nokkru leyti og nokkru leyti ekki, má segja. Það var lögð höfuðáherzla á að ljúka þessum aðalbrautum til héraðsins, og það tókst, en sérstaklega t Svalbarðsstrandarveginum, og einnig Öxnadalsheiðarveginum, voru vélarnar bundnar í sumar. Á fjárlögum 1946 var veitt til þeirra vega, sem hv. þm. á við, 50 þús. kr. til Árskógsstrandarvegar, sem ófært þótti að vinna í án ýtu, sem var verið að nota annars staðar, eins og ég sagði áðan, og til Hrísavegar voru veittar 10 þús. kr. og það var unnið fyrir alla þá upphæð, þó að hv. þm. segl. að ekkert hafi verið unnið að vegagerð í sýslunni. Í Hörgárdalsvegi var hins vegar ekki unnið, fjárveiting til hans var aðeins 10 þús. kr. Það þótti óhagstætt að vinna fyrir svo lítið. Fjárveitingar til þessa vegar hafa verið dregnar saman undanfarin ár, og nú er hægt að vinna þar fyrir 30 þús. kr., og þykir hagstæðara að vinna fyrir það mikla upphæð í einu. Aðalástæður vegamálastjóra í þessu máli eru þá þær, eins og áður er sagt, að vegavinnuáhöldin voru í notkun í höfuðvegum til héraðsins, og talið var óheppilegt að flytja þau þaðan í litla vegi og gera þá áður, en láta aðalvegina sitja á hakanum. Á þessi rök vegamálastjóra hef ég fallizt fyrir mitt leyti.



Herra forseti. Ég vildi gjarnan æskja þess, að hæstv. menntmrh. gæti heyrt mál mitt, áður en ég lýk því. Viðvíkjandi till. hæstv. samgmrh. um að taka inn á heimildagrein full laun til handa Gunnlaugi Kristmundssyni sandgræðslustjóra vil ég upplýsa, að fjvn. hafði það til athugunar á sínum tíma og ákvað að gera það ekki eða leggja það ekki til, heldur taka inn 3000 kr. auk lögboðinna eftirlauna, og ég legg til, að það verði samþykkt. Löngu síðar kom till. frá stjórninni um full laun. Það er ekki frá n. runnið, en hún hefur ekki sett sig á móti því. Hins vegar er stór ágreiningur um það innan n. hvort yfirleitt á að fara inn á þessa braut. Ég get fullvissað hæstv. ráðh. um það, að það er ekki vegna þess, að n. skorti skilning á starfi Gunnlaugs Kristmundssonar, að ekki er búið að ganga frá þessu með hann. Hitt er það, að n. telur þetta varhugaverða braut yfirleitt, eða svo mun a.m.k. meiri hl. hennar líta á. Þetta var gert í fyrra, og ef nú er aftur heimilað einum manni til handa í ár, þá heldur þetta áreiðanlega áfram næstu ár o.s.frv., fyrir utan það, hve erfitt er að flokka og meta gildi manna þannig. Það yrði þá að miða full laun við eitthvað óumdeilanlegt, visst tímabil, aldurstakmark eða slíkt. Þetta vildi ég aðeins útskýra nokkuð. Hvað viðvíkur aths. hv. 1. þm. Eyf., er hann gerði út af frestun vegaframkvæmda í kjördæmi sínu, þá hefði ég búizt við meiri umræðum um það mál almennt. Það hefur verið frestað framkvæmdum fyrir samtals eina milljón króna á sama tíma sem ausið var tveimur milljónum úr ríkissjóði fram yfir fjárlög og í algeru heimildarleysi. Og ég vil nú spyrja: Til hvers er allt þetta stapp í fjvn. og Alþ. um vegi og annað, tilfærsla vega og nákvæmar ákvarðanir, ef ríkisstj. tekur sér síðan vald, annars vegar að taka fé til framkvæmda án nokkurrar heimildar, hins vegar að vanrækja framkvæmdir, sem samþykktar hafa verið hér á Alþ. Þetta hefur t.d. verið vanrækt stórkostlega í Barðastrandarsýslu, svo að sýslubúar hafa sent viðkomandi ráðh. hörð mótmæli. Og ég vildi gjarnan heyra það af hans munni, að þannig yrði ekki haldið áfram, því að ella yrði að gera einhverjar ráðstafanir í þessu sambandi. Hæstv. samgmrh. var að tala um vegina í Eyjafirði, en ég vil þá benda á það, sem er raunar hverjum manni ljóst, að Öxnadalsheiðarvegurinn er mest fyrir Eyjafjörð - en þó raunar að vissu leyti fyrir allt landið, og í hann var eytt 250 þús. kr. fram yfir fjárlög. En svo eru aftur tveir vegir í Eyjafirði. sem eru á fjárlögum 1946, báðir þó með lágar upphæðir, en í þeim var aftur ekkert unnið. Þetta eru Árskógsstrandarvegur og Hörgárdalsvegur. Viðvíkjandi Arnóri Sigurjónssyni og því, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði, að hann mundi hafa fallið niður af gleymsku, þá er það ekki rétt. Ég veit þó ekki um hæstv. fyrrv. fjmrh., en n. fór í gegnum þetta, gegnum öll fjárlögin, og varð ekki samkomulag um að taka þennan lið inn til 2. umr. Um Arnór urðu menn ekki heldur sammála á síðasta þingi. Nú eru veitt 87 þús. til ritstarfa og fræðimennsku, og ef Arnór er sá rithöfundur, sem af er látið, og ber ég ekki á móti því, þá á hann aðgang að þessari fjárveitingu, því að n. ætlaðist ekki til, að hún yrði notuð til launahækkana, án þess að nokkuð kæmi í staðinn. Ég sé því ekki ástæðu til að taka þennan nýja lið inn, en bendi einnig í þessu sambandi á skálda- og listamannastyrkinn, sem hækkar mjög. En ég mun verða á móti þessum lið, er hann kemur til atkvæða. Ég sé ekki ástæðu til að svara hv. 8. landsk. mörgum orðum. Hann hefur auðsjáanlega ekki kynnt sér nægilega vel, hvað gert hefur verið í menntaskólamálinu, hve mikil sóun og vitleysa hefur átt sér stað. Það hefur ekkert land verið keypt. Það hafa verið keyptir nokkrir húskofar, og það hefur tekizt að eyða í þetta 300–400 þús. kr., svo að málið er verr sett, en þótt ekkert hefði verið gert. Þetta eyðslufálm tefur beinlínis framkvæmd málsins. Mér þótti vænt um, að hv. 8. landsk. fór að draga aftur í land það, sem hann sagði um öflun tekna. Þessi þm. fullyrti, að það væri ekki hans að koma með tekjuöflunarleiðir. Ég veit það vel, að það er ekki hægt að ætlast til þess, að Sósfl. semji tekjuöflunarfrv. fyrir ríkisstj., enda yrði aldrei hægt að nota það frv., 4. þm. Reykv. lagði til, að samþ. yrðu óbreyttar till. til listamanna. Fjvn. hefur haft þetta til athugunar og ekki viljað fallast á það, nema þær till., sem meiri hl. n. hefur samþ. og ríkisstj. fallizt á, en það er m.a. framlag til Karlakórs Reykjavíkur. Ummæli 11. landsk. þm. um mig sé ég ekki ástæðu til að fara út í hér, en ég vil benda á það, að n. hefur fyrirbyggt, að lækkuð yrðu framlög til hafnargerða, eins og fyrst var ætlað. Það er því rangt. að það framlag sé skorið niður, því þó að um 15% lækkun sé að ræða, þá eru 350 þús. lagðar í hafnarsjóð. Þessu var haldið fast fram í n., m.a. til þess að tryggja sem bezt, að hinn nýi floti hefði öruggar hafnir, eftir því sem föng eru á. Ég sendi það heim aftur, að ég hafi látið undan mér verri mönnum í n., enda stríðir það á móti því, þegar kommúnistar hafa borið mér á brýn ranglæti, heimsku og vitleysu, þó að ég hins vegar taki mér ekki þessi ummæli þeirra nærri. Þá vil ég svara 3. landsk. Hann er nú ekki viðstaddur, en það er ekki mitt verk að gæta þess. Það er ætlazt til þess, að ég sitji hér undir öllum umr. og svari öllu, sem að mér er kastað. Það er því ekki til mikils ætlazt, þó að þm. séu viðstaddir, þegar að þeim kemur, 3. landsk. var að tala um það, að Barðastrandarsýsla mundi ekki fara varhluta í þessum fjárl., en það væri öðru máli að gegna með Norður-Ísafjarðarsýslu. Þetta er alrangt hjá þessum hv. þm. Ef hann athugar, hvað þessi sýsla fær, þá kemst hann að raun um, að hún fer ekki varhluta við þessi fjárlög. Það er t.d. veitt mikið fé til öldubrjóts í Bolungavík, en ekkert samsvarandi í Barðastrandarsýslu. Ég sé ekki ástæðu til að fara frekar út í þennan samanburð, þar sem þessi þm. er ekki viðstaddur, enda auðvelt að sjá þetta í frv., ef menn vilja ljá því auga. Í sambandi við það, sem 2. þm. Árn. var að segja, að hann hefði fjvn. ekkert að þakka, hún væri ranglát og þar væri hver og einn sjálfum sér næstur, þetta sagði hann orðrétt. Mér ber skylda til að mótmæla slíkum ummælum, enda eru þau algerlega úr lausu lofti gripin. Ég verð því að þreyta forseta á því að fara ofurlítið nánar út í þetta. Árnessýsla fær 585 þús. í vegi, en Barðastrandarsýsla, sem þessi þm. lét þau ummæli falla um í Ed. fyrir skömmu, að væri illu heilli í byggð, sýslan, sem meira flytur út af afurðum en nokkur önnur sýsla á landinu, hún fékk 568.300 kr. og er því lægri en Árnessýsla. Árnessýsla fær 365.500 kr. til hafnargerðar. Þó hef ég ekki orðið var við mikinn sjávarafurðaútflutning úr þessari sýslu, en Barðastrandarsýsla, mesta útflutningssýslan, fær 375 þús. Alls fær Árnessýsla nálægt 21/2 millj., en svo segir 2. þm. Árn., að hann hafi ekkert að þakka. Ég verð að segja, að mér finnst þetta harla ósvífið. Sömuleiðis má minnast á Suður-Múlasýslu. Eftir að búið var að taka réttlátt tillit til hennar í fjvn., þá kemur núverandi menntmrh. og talar um, að hún fari varhluta og heimtar aukin framlög til hennar. Ég mótmæli, að ekki hafi verið tekið fullkomið tillit til þessarar sýslu, miðað við aðrar sýslur, þó að ráðh. noti aðstöðu sina til þess að knýja fram hækkuð framlög til hennar. Fjvn. hefur borið fram nokkrar breytingar. m.a. framlag til Jóns Sveinbjörnssonar. en það hafði óvart fallið niður. Þá er skrifleg brtt. frá meiri hl. n. um að greiða 33 þús. kr. til tryggingarsjóðs í Bolungavík, þó með nokkrum skilyrðum. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar nú. N. hefur yfirleitt fylgt till. ríkisstj., en ekki einstakra þm.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að þakka hv. fjvn. fyrir það, að hún hefur tekið upp á sína arma brtt. frá mér viðvíkjandi hafnargerð á Grenivík, að vísu ekki eins mikið og þurft hefði með, en það er þó byrjun. Og þetta litla þorp mundi, eins og nú er komið, leggjast í eyði, sjómennirnir fara frá húsum sínum og túnum, ef það tækist ekki að gera nokkra byrjun á bátabryggju til skjóls fyrir báta þeirra. Vitamálastjóri gerir ráð fyrir því, að það muni kosta 400 þús. kr., og af því á þorpið að bera helming. Þessi litla upphæð, sem hér er tekin upp, gerir ekki stórt að vísu, en gefur þessum mönnum þó, sem þarna búa og eru að kaupa tvo stóra vélbáta, vonir um, að þessari framkvæmd muni verða haldið áfram og þeir þurfi ekki að fara þaðan burt. Þá hefur hv. fjvn. enn fremur tekið upp á heimildagr. 20 þús. kr. til þess að ganga frá leiðum nokkurra skálda. Það er ekki nefnt, hverra leiði það eru. Og það er heldur í sjálfu sér ekki tæmandi, sem tekið var fram í þáltill. minni um það. Þar gætu komið til greina jafnvel önnur skáld en þau, sem þar eru nefnd. En því er slegið föstu, að með þessari byrjun er verið að reyna að vinna að því, að þeim dauðu sé sýnd hin síðasta viðurkenning með því að láta leiði þeirra ekki týnast eða vera í vanhirðingu. Það er skemmst á það að minnast, að það skáld, sem var mörgum og þ. á m. mér einna kærast, hefur verið grafið erlendis og var þar í 100 ár grafið, án þess að nokkur maður eða íslenzka þjóðfélagið gerði nokkuð til þess að verja leiðið gleymsku. En um leið og við áfellumst þá, sem þannig hafa með þetta farið áður, skulum við minnast þess, að við brjótum á mjög alvarlegan hátt að þessu leyti. - Ég vil skjóta því til hv. fjvn., sem ætlar nú að hækka skáldastyrkinn töluvert mikið, að það eru mjög fá af þeim skáldum, sem nú fá styrk, sem hafa unnið sér til ágætis nokkuð sem heitir á borð við þau skáld, sem ég vildi láta minnast með því að sýna virðingu gröfum þeirra. Meginið af skáldastyrknum nú fer til viðvaninga og sumpart til þeirra, sem enginn maður með nokkurri skynsemi les. Og er það orðin hrein plága, sem svo kallað stéttarfélag skálda hefur gert til þess, að mönnum, sem ekki eru skáld, er haldið uppi með fjárgjöfum. Aftur á móti hygg ég um þau sjö skáld, sem ég nefndi í minni till., að það muni líða mjög margar aldir, án þess að þeim verði gleymt, t.d. vil ég nefna Bjarna Thorarensen og Grím Thomsen. Það er leiðinlegt til þess að hugsa, að ekki skuli hafa verið betur hugsað um leiði þessara manna en svo, að það er til minnkunar. Og hér er verið að byrja á menningarviðleitni, sem er óhjákvæmilegt að halda áfram. Það ber vott um mikla vöntun í okkar menningu, að gagnvart mönnum, sem eru svo mikils metnir af þjóðinni sem listamenn, að á hverju sæmilegu íslenzku heimill eru bækur þeirra í bókaskápum, skuli mannfélagið ekki hafa sýnt svo mikla ræktarsemi að hafa séð sóma sinn í því að virða legstaði þeirra fyrr en þetta. En nú á að ráða nokkra bót á þessu. Hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh. eru ekki hér viðstaddir. En ég lofa þeim því að halda þessu máli vakandi, ef ég tóri, þetta ár, þannig að það verða a.m.k. að vera mjög sterk rök fyrir því, ef okkar kæra fósturland getur ekki komið því til leiðar að má þennan vanrækslublett af skildi þjóðfélagsins. Ég hef flutt tvær brtt. viðvíkjandi menntaskólanum í Reykjavík. Hv. form. fjvn. hefur farið um það mál nokkrum orðum og skýrt það, eins og það virðist liggja fyrir, að fyrrv. kennslumrh. hefur kastað burt um það bil hálfri milljón kr. í það að kaupa réttindi í Laugarnesi handa nýjum skóla, sem reynast svo að verða einskis virði, nema því aðeins að Reykjavíkurbær fáist til að leysa þetta inn. Það er víst hæstv. Alþ. kunnugt, hvernig þessu er varið. Fyrrv. menntmrh. tók sér það vald, án þess að bera það undir Alþ., í fyrra að fara að stofna til að byggja nýjan menntaskóla á allt öðrum stað, en skólinn nú stendur. Þetta er til stórskammar fyrir þennan fyrrv. ráðh. og líka fyrir hæstv. Alþ., því að það, að Alþ. hefur liðið þetta, að svona sé farið með peninga, er ámælisvert. Það var ámælisvert fyrst og fremst af öllum nemendum skólans og kennurum og rektor, að þeir skyldu láta vera, að „ákveðið“ var á þennan hátt að flytja skólann. Það var Alþ.. sem átti að samþykkja það, en ekki maður, sem af tilviljun var menntmrh. - Nú hef ég flutt brtt. um þetta. Önnur er um það, að þegar tekjuöflun hefur orðið hálf millj. til skólans, þá verði ákveðið, hvort skólinn á að vera á sama stað og hann er eða ekki. Ef þessi till. fellur, þá er að vísu ekki sagt, hvar skólinn eigi að vera. En þó hefur Alþ. þá fyrir sitt leyti óbeinlínis sagt það, að það vilji láta flytja skólann. Og þá er a.m.k. vitalítið fyrir núverandi hæstv. ríkisstj.. þó að hún fari með skólann eitthvað burt úr bænum, af því að þá er búið að segja, að skólinn eigi ekki að vera á sama stað. Ég kem með brtt. um, að þetta fé, sem fest var í fyrra í þessu sambandi, sem ég tei, að Reykjavík eigi til bráðabirgða að borga aftur, verði notað skólanum til gagns, og þá ekki sízt til rektorsbústaðar. Ef það aftur á móti kemur í ljós, að það fáist ekki, heldur séu þessar 400 þús. kr. tapaðar, þá finnst mér koma til greina dómur á þann ráðh., sem þetta gerði, þó að það verði ekki ákveðið í þetta skipti, því að það var ólögleg meðferð á fé, sem kom til greina í hans ráðslagi þessu viðkomandi. Fyrst ákveður þessi fyrrv. ráðh., að skólinn skuli verða færður inn í Laugarnes, og hann kaupir þar ekki lóðir, heldur erfðafesturéttindi á landi og einhvern húskofa gamlan í Laugarnesi. Hvort sá ráðh. hefur borið þetta undir bæjarstjórn eða ekki, skal ég ekki segja um. Ef hann hefur gert það, hvílir nokkuð mikil siðferðisleg skylda á bænum að greiða þetta fé til landssjóðs aftur. Ef hann hefur ekki gert það, eru líkur til þess, að landið tapi þessu fé alveg, því að þegar þessi fyrrv. ráðh. er búinn að kaupa þessi lítils verðu réttindi, þá koma útvegsmenn, þeirra samband í bænum, og segja: Við þurfum einhvers staðar að hafa land fyrir okkur. Og bærinn hefur þá ekkert land nema þetta, og hann á það og hefur fullan rétt á því nema erfðafesturéttinn. - Það eina, sem var óklárt í þessu er þá, hvort bærinn hefur leigt fyrrv. menntmrh., samþ. þessa leigu og gefið þessum ráðh. þar með vonir um það, að þarna mætti byggja, eða hvort þetta var ekki til staðar. En þetta er náttúrlega orðinn fullkominn „skandall“ út af fyrir sig á allan hátt, og er gott, að úr því greiðist með þeirri atkvgr., sem hér kann að fara fram um þetta. Þá vildi ég nota tækifærið til þess að víkja því til hv. form. fjvn., að það mun vera í hans ágætu n. till., sem búin er að liggja þar nokkuð lengi, um það, að Alþ. ákveði, hvort það vill kaupa eða ekki lóðir bak við menntaskólann. Það er langbezt að afgreiða þessa till. til lífs eða dauða, vegna þess að sérstaklega, ef hún verður samþ., þá er mjög óþægilegt, að það skuli ekki hafa verið samþ. nú þegar, einmitt af því að það brann niður mikið af þessum húsum. Það hefði verið langeðlilegast, ef átt hefði að kaupa það, að vera búinn að kaupa það. Nú býst ég við, að hv. fjvn. geti sagt, að það sé ekki búið að ákveða, hvort skólinn eigi að vera á þessum stað. En það hefði verið bezt, að það kæmi í ljós með því að láta fara fram atkvgr. um till. Ef till. yrði felld, er það að vísu ekki ákvæði um að flytja skólann, en þó nokkuð í áttina. Brtt. er hér flutt af hv. 2. þm. Reykv. um að verja 5 þús. kr. til þess að bæta Snorragöng í Reykholti. Ég vil óska þess, að þessi brtt. verði samþ. En verði hún felld, mun samt sem áður verða framkvæmd þessi viðgerð vegna þess undirbúnings, sem gerður verður í Reykholti til þess að taka á móti gjöf frá Noregi nú í sumar. En brtt. er réttlát og því æskilegt, að hún verði samþ. Ég vil enn bæta því við, að það er meira en lítill skaði, sem menntaskólinn sem stofnun bíður við það, að allt er óákveðið um hans málefni. Er það ólíkt gangi málsins viðkomandi hinum skólanum, á Akureyri, þar sem hinn vaski skólameistari, sem þar er, er mjög öruggur og veit, hvað hann vill. Þar er því byrjað mjög myndarlega á heimavistarhúsi, sem duga mun skólanum um langa framtíð. Og útlit er fyrir, að skólameistarinn fái mikla peninga til þess að halda áfram framkvæmdum fyrir þann skóla. Þegar búið er að byggja þetta hús, sem er nokkuð langt frá skólanum, er miðað við að halda áfram byggingum fyrir þennan skóla. En á meðan Sigurður skólameistari á Akureyri hefur unnið hvern sigurinn á fætur öðrum fyrir sinn skóla, hefur með einstökum ræfildómi verið haldið á málum Menntaskólans í Reykjavík. Það hefur jafnvel verið talað um að leggja hann niður og gera hús hans að einhvers konar skrifstofu fyrir þm. Þetta hús er ákaflega óhentugt fyrir þingið til afnota, og ég mun kannske við annað tækifæri, áður en þessu þingi lýkur, fá aðstöðu til þess að minna þingið á, hve lítil virðing kemur fram hjá þessari stofnun fyrir sér og sínum verkum, með því að leggja tugi millj. kr. í byggingar alls staðar annars staðar, en láta Alþ. vera án þeirrar nauðsynlegu aðstöðu, sem það þarf að hafa til þess að vinna sín verk. En þetta væri engin úrbót, að leggja menntaskólahúsið undir afnot Alþingis. Það, sem komið hefur fram um Menntaskólann í Reykjavík, er: Menn hafa hugsað sér að flytja hann, en því hefur verið aftrað til þessa. Mestur hluti gamalla nemenda hans, sem hafa rækt til hans, vilja ekki láta flytja hann. Fyrrv. menntmrh. hefur reynt að hindra það, að félag gamalla stúdenta kæmi sér saman um, að skólinn fengi að lifa á þessum stað, sem hann er á. Þessi afstaða gamalla nemenda skólans, að vilja hafa skólann kyrran, er ekki undarleg. En það er verið að reyna að þvæla skólanum burt úr miðbænum þrátt fyrir alla skynsemi, sem mælir með því að hafa hann þar áfram, og þrátt fyrir meðmæli gamalla nemenda með því að hafa hann þar áfram. Svo er búið að eyða 400 þús. kr. ólöglega af ríkisfé inni í Laugarnesi fyrir ekki neitt. Svo er búið að eyða fé til athugunar því að hafa skólann inni á Golfskálahæð. Enn fremur er það mjög ólíklegt, að 12 millj. kr. verði til til þess að byggja menntaskólann fyrir, því að nú neyðist stjórnin til að biðja um, að Alþ. samþykki 15% lækkun á öllum verklegum framkvæmdum á fjárlagafrv. Samtímis því eru menn svo að tala um að henda burt frá skólanum gamla skólahúsinu, sem mundi kosta a.m.k. 12 millj. kr. að byggja upp aftur á þeim stað, þar sem hugsað hefur verið að gera. - Menn geta fellt brtt. mína um að hlynna að menntaskólanum. En það getur hver maður haft fulla vissu um það, að það er ekki hægt að flytja þennan skóla. því veldur fátækt annars vegar og hins vegar sterkar tilfinningar gamalla nemenda skólans. En það er hægt, ef menn vilja, að láta hann grotna niður fyrir óviðunandi ræktarleysi við húsið og skeytingarleysi um það, sem á að gera fyrir þennan skóla. Ég vík þá að brtt. við 22. gr. fjárlagafrv., sem ég stend að einn eða með öðrum. Síðasta brtt. er viðvíkjandi fyrirhleðslu Fauska og annarra varnargarða við Markarfljót. Það stendur þannig á, að kvísl þarna er farin að færast í aukana og gera sig líklega til að eyða byggð í Landeyjunum. En heimildir um þessa hættu komu ekki frá vegamálastjóra til fjvn., fyrr en búið var að ljúka brtt. þar. Nú eru báðir hv. þm. Rang. í fjvn., og annar þeirra óskaði eftir, að ég flytti þetta mál fram, af því að hann og fjvn. yfirleitt hafði ekki góða aðstöðu til þess að bera fram þessa brtt. En æskilegt væri að ræða málið hér og að hæstv. ríkisstj. athugaði, hvort ekki væri möguleiki á að stöðva aðsteðjandi hættu af þessu vatnsfalli. Þá vildi ég víkja því að hv. form. fjvn., að í fyrra, þegar mjólkurbúið á Blönduósi fékk ábyrgð og nokkurn styrk, þá var ég með sams konar mál fyrir Húsavík á ferðinni. Hygg ég, að það sé rétt hermt, að fjvn. og hv. form. n. hafi þótt vera nokkuð seint að taka það þá inn, er ég kom með það fram, enda byggingin á Húsavík komin skemmra en á Blönduósi. En ég man ekki betur, en að hv. form. fjvn. hefði þau orð þá, að þetta mundi koma til greina síðar. En það er gamall vani að styrkja slík bú af því opinbera. Og búið á Blönduósi hefur fengið út sinn styrk, líklega mestallan styrkinn og ábyrgðina. Ég vildi óska þess, að hæstv. Alþ. sæi sér fært að láta sömu „klásúlu“ gilda nú um þetta nýja mjólkurbú á Húsavík eins og það gerði í fyrra viðkomandi Blönduósbúinu. Þá hef ég borið fram brtt. við 22. gr., sem mér þykir hugsanlegt, að verði felldar í þetta skipti, en jafnhugsanlegt, að verði samþ. í næsta skipti. Þær eru alveg sjálfstæðar, og það er stórkostlegur skaði að því að fella þær. Það er gengið út frá því í þessum brtt. að skylda 5 af þeim mönnum, sem standa hér fyrir stórfelldum verklegum framkvæmdum, eða aðstoðarmönnum þeirra, að bregða sér út fyrir pollinn á hverju ári þriggja til fjögurra vikna tíma til þess að fylgjast með í sinni mennt. Ég ætla fyrst að taka til forstöðumann skipulagsmála, sem á að ráða fram úr um skipulag allra kaupstaða og allra kauptúna á landinu og a.n.l. til sveita. Það er að vísu ekkert sérstakt út á hans vinnubrögð að setja frekar en hinna mannanna, sem hér eru til teknir. Þessir menn standa allir vel í stöðu sinni. En það sjá allir, hve erfitt það er í svona litlu landi, sem hefur mikla þróun og öra, ef menn geta ekki fylgzt með nýjungum eða niðurstöðum í þeim málum, sem snerta framkvæmdir okkar og uppbyggingu á þessu landi. Ég t.d. tek þann mann af þessum 5, sem flestum hv. þm. er kunnur, vegamálastjóra, sem hefur starfað í 30 ár að starfi sínu af miklum dugnaði. Og það fara, að ég held, 30 millj. kr. í gegnum hendur hans á hverju ári við vegagerðir, bæði viðhald vega og lagningu nýrra vega, og svo til að byggja brýr og til viðhalds þeirra. Hvernig eiga svona menn að þola samkeppni við verkfræðinga í öðrum löndum, sem geta fylgzt með öllum nýjungum svo að segja heima hjá sér? Ég var nýlega inni hjá Geir Zoëga, þar sem aðstoðarmaður hans var að teikna margháttaðar stórbrýr. Hann sýndi mér mismunandi teikningar af Þjórsárbrú og Blöndubrú. Ég hef ekki vit á að gagnrýna það og hygg, að það sé allt í góðu lagi. Þjórsárbrúin á að kosta um 3 millj. kr. Eru hv. þm. vissir um, að það sé mikil sparsemi, að ekki megi einn maður frá vegamálastjóra fylgjast á hverju ári með því, sem gerist í þessum málum í Ameríku, Englandi eða á meginlandinu? Þetta verður sjálfsagt drepið nú. En ég hygg, að þeir, sem gera það, með vondri samvizku, þeir viti, að þetta er rétt mál og það sé þeim til leiðinda, af því að það er ekki skemmtilegt né vænlegt til frambúðar að drepa rétt mál. Þá kem ég að þeim lið, sem er hugsaður á sama hátt fyrir hæstarétt, að einn af fimm dómurunum bregði sér út fyrir pollinn á hverju ári til þess að fylgjast með því, sem gerist í þeirra mennt. Ég vildi óska, að ekki væru nema þrír dómarar í hæstarétti, og ég áfellist þá, sem stóðu að fjölgun þar, að auk þessara fimm dómara eru tveir á eftirlaunum, og launaðir varamenn réttarins eru það margir, að við munum nú hafa jafnvel 8-9 hæstaréttardómara á launum. Okkur þykir kannske, að þessir menn hafi nokkuð há laun, en ég get sagt hv. þm. þá sögu um einn af hæstaréttardómurunum, einn af þeim yngri, að ég varð honum samferða heim til hans af fundi nokkru eftir háttatíma. Hann sagði við mig: „Ég býð þér í svefnherbergið, skrifborðið mitt er þar.“ Í stuttu máli, þessir menn, sem vinna afar mikils vert starf og vandasamt, eru ekki betur launaðir en það, að einn af þeim verður að hafa skrifborð sitt inni í svefnherbergi. Það er sjálfsagt eins gott að skrifa þar og annars staðar, og margir hafa gert það, en þó mun annað þykja hentara. Nú er það svo með okkur, að það veitur ákaflega mikið á því með okkar hæstarétt, að hann fylgist með tímanum, þó að maður taki ekki okkar innri mál, en það koma fyrir önnur mál, þar sem okkar dómar koma undir gagnrýni annarra þjóða, landhelgisgæzlumál o.fl. Hæstaréttardómarar okkar hafa yfirleitt staðið sig mjög vel í þeim efnum, en það er samt afar ósanngjarnt að ætlast til þess, að hæstaréttardómarar hjá þjóð, sem er aðeins 130 þús. manns, geti fylgzt vel með öllu, sem gerist á þeirra sviði úti um heim, án þess að hafa tækifæri til að ferðast til annarra landa til að kynna sér þar sína mennt, en laun þessara manna eru svo lítil, að það eru engar líkur til, að þeir geti tekizt slíkt ferðalag á hendur af eigin rammleik, enda ósanngjarnlegt til þess að ætlast. Ég ætla svo ekki að fjölyrða meira um þetta og læt ráðast, hvernig fer um till. við atkvgr.

Forseti (JPálm): Hér þarf afbrigði fyrir þremur brtt. Það er brtt. á þskj. 712 frá hæstv. fjmrh., brtt. á þskj. 717 frá Sigurði Bjarnasyni og skrifl. brtt. frá Steingrími Aðalsteinssyni (verður þskj. 718).



Herra forseti. Ég get alls ekki tekið afsakanir hæstv. samgmrh. gildar fyrir því, að fellt var niður að vinna að vegagerð í Eyjafjarðarsýslu á s.l. ári, eins og fjárl. ákváðu. Helzta ástæða hans var sú, að það hefði verið lagt svo mikið fé í þrjá vegi, sem lægju að héraðinu, en þó ekki beinlínis í því, en þetta fé, sem væri veitt til þeirra, væri veitt af Alþ. Jafnvel þó að lítið væri svo á, að þessir vegir kæmu sérstaklega að notum, þá lít ég svo á, að hæstv. samgmrh. og vegamálastjóri hafi ekki heimild til þess, þó að þeir líti svo á, að héraðið fái nóg með því að leggja þá vegi, þá hafi þeir ekki vald til þess að fella niður fjárveitingar, sem Alþ. hefur samþ., nema þær ástæður séu fyrir hendi, sem fjárl. gera ráð fyrir, að gætu komið fyrir, og væri heimilt undir vissum kringumstæðum að láta framkvæmdirnar falla niður. Nú er það ákaflega einkennilegt, að heil héruð verða fyrir því, að allt er látið niður falla, sem til þeirra er veitt til vega, en önnur fá aftur hærri upphæð en til þeirra er veitt. Ef þessu á fram að fara, þá sé ég ekki minnstu þýðingu í því, eins og hv. frsm. n. vék að í sinni ræðu, að fjvn. sé að eyða kröftum sínum og þm. í að vinna fjvn. til fylgis við till. um fjárframlög til einstakra vega í héruðum, ef ekki ber nokkur skylda til að fara nokkurn hlut eftir þessu, sem Alþ. ákveður í því efni. Ef svo á fram að fara, þá þætti mér miklu réttara, að það væri, eins og fyrst var ákveðið í frv., ein upphæð til nýrra vega og vegamálastjóri og ríkisstj. ákveði svo, hvar þessu fé væri varið, ef ákvarðanir Alþ. um einstakar fjárveitingar eru einskis virtar. Hæstv. samgmrh. segir, að það hafi verið unnið svo mikið að vegagerð í námunda við héraðið og þess vegna hafi ekki verið hægt að standa við þau loforð, sem Alþ. hafi gefið héraðinu. Hér er um það að ræða hreint og beint, hvort það er vegamálastjóri og ríkisstj. eða Alþingi. sem hafa veitingarvaldið í þessu efni. Enn sem komið er hefur Alþ. tekið sér og hefur veitingarvaldið, a.m.k. að forminu til, en í mörgum tilfellum hefur það verið gert að engu af framkvæmdarvaldinu, af ákvörðunum vegamálastjóra. Það kann vel að vera rétt og er meira virði sú ástæða, sem hæstv. samgmrh. nefndi, að það hafi vantað vélar til að vinna að þessum vegum, en mér þykir það nú undarlegt, að það skyldi alveg sérstaklega vanta vélar til að vinna það, sem ákveðið var að vinna í Eyjafjarðarsýslu, en ekki vanta vélar til að vinna það, sem unnið var rétt við hliðina á héraðinu. En fyrir utan þetta, þá verð ég að segja það, að sú kenning er harla undarleg, sem kom fram hjá hæstv. ráðh. og einnig hv. frsm., að þessir vegir, sem eru ekki í Eyjafjarðarsýslu, séu svo miklu meira því héraði viðkomandi, en öðrum héruðum landsins, og af þeim ástæðum hafi verið rétt að fella niður þær vegalagningar í héraðinu, sem fjárl. ákváðu. Hv. frsm. segir, að Öxnadalsheiðarvegurinn sé að langsamlega mestu leyti fyrir Eyjafjörð. Ég álit, að þetta sé ákaflega vafasamt. Eyjafjörður notar ekki Öxnadalsheiðarveg neitt sérstaklega til langferða. Eyfirðingar flytja ekki afurðir sínar yfir Öxnadalsheiði og hafa þar yfir engin verzlunarsambönd. Ég hygg, að öll héruð fyrir austan Öxnadalsheiði hafi jafnmikið gagn af veginum yfir þá heiði, en Eyjafjörður ekkert sérstaklega. Ég skal meira að segja segja hv. frsm., hvaða hérað ég álit, að noti Öxnadalsheiðarveginn mest. Það er Reykjavík, þó að undarlegt kunni að virðast. Ég hygg, að úr einstöku héraði fari langflestir Reykjavíkurbúar yfir Öxnadalsheiði og miklu fleiri Reykjavíkurbílar, en eyfirzkir bílar. Talsvert öðru máli er að gegna um Ólafsfjarðarveg. Ég játa það, að sá vegur er til að koma Ólafsfjarðarkaupstað í vegasamband við vegakerfi landsins. En þó að vegurinn, sem nú er gerður, liggi gegnum Eyjafjarðarsýslu, þá hefur Skagafjarðarsýsla, Fljótin, sömu hagsmuna að gæta og Eyjafjörður, því að þegar þessi vegur kemur, þá opnast leið fyrir þá til að koma sínum afurðum í verð í Ólafsfjarðarkaupstað. Undarlegt þykir mér, ef á að telja Svalbarðsstrandarveg sérstaklega fyrir Eyjafjarðarsýslu gerðan. Þann veg þurfti ekki til að Eyjafjörður hefði vegasamband austur, því að það liggur þegar vegur yfir Vaðlaheiði, sem tengir Akureyri og Eyjafjörð við sveitirnar þar fyrir austan. Nei. Svalbarðsstrandarvegurinn er alveg innansveitarvegur í Þingeyjarsýslu og Eyjafjarðarsýslu þannig óviðkomandi. Að vísu hafa menn á Svalbarðsströnd verzlunarsamband við Akureyri. en ég sé ekki, úð það komi beinlínis þessu máli við. En hafi verið ómögulegt að leggja þessa vegi í Eyjafirði, eins og Alþ. hafði ákveðið í fyrra í fjárl., vegna verkamannaleysis, þá held ég, að það sé beinlini stoð undir það, sem nú er í aðsigi, að takmarka frekar en til stóð um tíma fjárveitingar til nýrra vega. Ég sé ekki almennilega gagn af því, eins og var í Eyjafirði á s.l. ári. að fá fjárveitingar til nýrra vega, en svo sé ekkert gert. Mér virðist, að það verði einmitt að taka þetta atriði til sérstakrar athugunar og þá séu ekki nema tveir vegir fyrir hendi. Annar er sá, að staðið sé við fjárveitingar Alþingis og vegamálastjóri hafi enga heimild til að breyta þar út af, t.d. að þrjózkast við að láta leggja veg, sem búið er að samþykkja að veita fé til. Hinn vegurinn er sá, eins og ég sagði áðan, að gefa vegamálastjóra einnig að forminu til einræðisvald í þessum málum, eins og hann virðist nú hafa í reyndinni. Fleira þarf ég svo ekki fram að taka.



Herra forseti. Það er vegna brtt., sem ég flyt á þskj. 717. sem ég kveð mér hljóðs að öðru sinni við þessa umr. Þessi till. fer fram á það, að nýr liður komi við tölulið þann, sem er um styrk til Skáksambands Íslands. Með till. þessari er lagt til, að skáksambandinu verði veittur 5 þús. kr. styrkur til utanfarar á alþjóða skákmót. Ég þarf ekki mörg orð til að rökstyðja þessa till. Íslenzkir skákmenn hafa á undanförnum árum, ekki sízt á s.l. ári, gert okkur mjög mikinn sóma. Nægir að minna á það, að á alþjóðaskákmóti. sem haldið var í Hastings í Englandi á síðasta ári. varð Íslendingur nr. 3. Ísland stóð sig á því móti frábærlega vel, þannig að það vakti jafnvel alheimsathygli. Íslendingar tóku einnig þátt í norrænu skákmóti í Kaupmannahöfn og gátu sér þar mjög gott orð fyrir frammistöðu sína. Nú hefur Skáksambandi Íslands verið boðið að senda tvo menn á skákmót í sumar í Hollandi og enn fremur boðin þátttaka í alþjóðaskákmóti, sem haldið verður í Helsingfors í Finnlandi, en þessi samtök hafa úr mjög litlu fé að spila. Sambandið hefur notið smávægilegs fjárstyrks frá Alþingi. og er því þess vegna þörf á að njóta aðstoðar þess opinbera til þess að geta staðið undir slíkum ferðakostnaði. Ég lít svo á og vafalaust margir fleiri, að utanfarir skákmanna okkar hafi mikla þýðingu fyrir landið. Það er mikil auglýsing og getur beinlínis haft fjárhagslegt gildi. Það vekur athygli á landi og þjóð og jafnvel framleiðsluháttum landsins og getur þess vegna átt sinn þátt í að stuðla að auknum skilyrðum fyrir bætta markaði fyrir íslenzka framleiðslu. Ég skal svo ekki hafa miklu fleiri orð um þessa brtt., en ég vænti þess, að hv. þm. minnist þess, hversu glæsilega íslenzkir skákmenn hafa staðið sig á erlendum vettvangi, og vilji gjarnan stuðla að því, að landið geti sent sina ungu og duglegu skákmenn á alþjóðamót framvegis. Fleiri orð þarf ég ekki að hafa fyrir þessari brtt., en vil víkja örfáum orðum að hv. frsm., þm. Barð. Ég var fjarstaddur hér s.l. miðvikudagskvöld, þegar hann talaði. Ég hef fengið fregnir af því, að hann hafi ráðizt allharkalega á mig, farið mörgum miður fögrum orðum um minn tillöguflutning og jafnvel rifjað upp fyrri viðskipti okkar í umr. á Alþingi, og nú í dag lét hann þau orð falla, að ég og hv. 3. landsk. hefðum gert hrossakaup okkar í milli um að ráðast á sig. Hv. 3. landsk. hefur nú svarað efni þess máls hv. þm. Barð. að miklu leyti, sem hann flutti, þegar ég var fjarstaddur, svo að ég sé ekki ástæðu til að svara því. Ég get aðeins huggað hv. þm. Barð. með því. að því fer afar fjarri, að við hv. 3. landsk. höfum gert hrossakaup um að níðast á lítilmagnanum, honum. hv. þm. Barð. Það er fjarri því, að við höfum gert þetta. Hann getur sofið rólegur vegna þess. En ég þarf að leiðrétta eitt ranghermi, sem hann bar fram í sinni ræðu. Hann sagði, að ég hefði tjáð honum, að ég hefði tryggt brimbrjótnum í Bolungavík 100 þús. kr. utan fjárl. og því fallið frá 100 þús. kr. hækkunartill., sem ég hefði áður nefnt við hann og hæstv. ríkisstj. Þetta er ekki að öllu leyti rétt. Ég hef rætt, og við hv. 3. landsk., við hæstv. samgmrh. um að fá breytt l. um hafnarbótasjóð þannig, að brimbrjóturinn í Bolungavik og önnur mannvirki, sem skemmdust, gætu notið styrks úr honum, án þess að framlags væri krafizt af viðkomandi bæjar- eða sveitarfélagi. Það er þetta, sem ég hef gert. Það er þetta, sem við hv. 3. landsk. höfum reynt að semja um við hæstv. samgmrh., en ekki hitt, að hæstv. ríkisstj. greiði án fjárl. 100 þús. kr. úr ríkissjóól. Það kann að vera misskilningur hjá hv. þm. Barð., og þykir mér það þrátt fyrir allt heldur líklegra en hitt, að hann beri þetta fram gegn betri vitund. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um hans mál. Það er að vísu afar undarlegt, að hin áreitnislausa ræða mín, þegar ég mælti fyrir till. mínum, skyldi verða hv. þm. Barð. tilefni til svo reiðiþrunginna ummæla og hvatvíslegra, sem mér er hermt, að hann hafi haft um hönd. En það er einu sinni svona með þann hv. þm., að þetta er hans umgengnisvenja, þetta er hans háttur að ráðast svona á meðþm. sína og ýmsa fleiri menn. Ég skal ekki blanda mér í þessar umgengnisvenjur hans. Ég býst ekki við, að ég fái þar neinu orkað, a.m.k. ekki í náinni framtíð, að þar verði nein lífsvenjubreyting hjá honum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hv. þm. Barð., form. fjvn., játaði það, að hann hefði að nokkru farið með rangt mál viðvíkjandi Norður-Ísafjarðarsýslu. Hann hafði þar haldið fram, að fjárveitingar til þessa kjördæmis hefðu hækkað á annað hundrað þúsund kr. síðan við 2. umr., en varð síðar að játa, að það væri ekki nema 40 þús. kr. Skýring hans á því, að hann hefur komizt að hinni fyrrnefndu niðurstöðu, var sú, að þm. N-Ísf. hefði hvíslað því í eyra sér, að hann hefði fengið loforð fyrir því, að 100 þús. kr. fjárveiting skyldi koma til brimbrjótsins í Bolungavík, eftir að fjárl. yrðu afgr. Það var auðvitað nokkuð annað og rangt að færa þetta undir þá hækkun, sem orðið hefur á fjárl., frá því þau voru til 2. umr., og gat ég ekki vitað, hvað þeir hafa hvíslazt á um þetta. „Hvat mælti Óðinn í eyra Baldri, áðr á bál stigi?“ Það var hlutur, sem erfitt var fyrir menn að vita. En nú hefur hv. þm. N-Ísf. upplýst, að einnig þetta hefur verið rangt eftir honum haft. Hann hefur ekki fengið loforð fyrir neinni sérstakri fjárveitingu til þeirrar sýslu, heldur vilyrði, sem tekur ekki til Norður-Ísafjarðarsýslu einnar umfram önnur kjördæmi. Hv. þm. Barð. hefur þarna ruglað saman við þetta meðferð allt annars máls, en hér er um að ræða og reynt að blekkja þm. með tölum, sem eru ekki rétt með farnar, og er það mjög leitt, að slíkt skuli hafa hent form. fjvn.



Ég ætla ekki að hreyfa hér öðru en því, sem lýtur lítils háttar að staðreyndum. - Ég heyri sagt, að hv. form. fjvn., hv. þm. Barð., hafi vikið að því, að hlutur Árnessýslu hafi orðið alldrjúgur. Ég held nú, að fáum hv. þm. ætti að koma það undarlega fyrir sjónir, þar sem þessi sýsla hefur reynzt með drýgstu og farsællegustu framleiðsluhéruðum landsins til landbúnaðar og þannig ástatt um hana að öðru leyti, að til hennar er horft til aukinna þjóðþrifa í náinni framtíð. Já, ég sagðist ætla að tala um staðreyndir. Mér var sagt - og vona, að það verði leiðrétt, ef ég fer rangt með -, að form. fjvn. hafi sagt, þegar hann ræddi um þetta hér í dag, að fjárframlög til Árnessýslu mundu nema nálega 21/2 millj. kr. Ef þetta er rangt hermt, bið ég velvirðingar á því, en ef hv. frsm. þegir við þessu, skil ég það svo, að hann hafi látið sér þessi orð um munn fara. Þótt þetta væri nú svona, geri ég ráð fyrir, að með skynsamlegri notkun á 2,5 millj. mætti koma því vel fyrir, en ég get ekki séð, hvernig hann hefur fundið þessa fjárhæð út, því að eins og frv. lítur út nú, með þeim breyt., sem þar liggja fyrir, og á ég þar við 15% lækkunina til vega og annars slíks, þá miða ég við þá upphæð, sem líklegt er, að verði niðurstöðuupphæð fjárl., og úr því finn ég ekki nema 1.372.800 kr. Hafi mér sézt þar yfir eitthvað verulegt, þykir mér vænt um að fá það leiðrétt, því að mig langar ekki til að blekkja Alþ. með orðum mínum, en það er þá bezt, að það komi í ljós. Ég get ekki betur séð en eftir frv., eins og það horfir við, þegar búið er að taka til greina 15% lækkunina, sé ætlað til vega kr. 582.300, til hafna kr. 365.500 og til Skálholtsskóla kr. 425.000. En út úr þessu get ég ekki fundið 2,5 millj. kr., þar er sá mikli munur. Og sé þetta byggt á misskilningi hjá mér, vil ég fá hann leiðréttan, en sé þetta rétt hjá mér, vænti ég, að þessari staðhæfingu verði kingt. - Það er nú svo, að þegar athugaðar eru þessar upphæðir, er á það að líta, að þær eiga hvergi nærri eingöngu að koma til góða Árnessýslu einni. Þegar litið er t.d. á Skálholtsskóla, er það að vísu fjórðungsskóli, en það er líka eini bændaskólinn á öllu Suðurlandsundirlendinu. Og þegar svo athugað er framlag til vega í sýslunni, sem er kr. 582,300, kemur í ljós, að það, sem á langverulegastan þátt í að hækka þá upphæð, er hin margumtalaði Krýsuvíkurvegur, og ég spyr nú - er það vegna Árnessýslu einnar, að sá vegur er gerður? Það er ekki ætlun mín að mótmæla því hér, að honum verði haldið áfram. Ég hef áður látið í ljós, hvers vegna ég hef sætzt á það, og vil ég ekki endurtaka þau orð, en að hann verði allur færður í syndaregistur Árnessýslu, því mótmæli ég eindregið. Þessi vegur kemur fyrst og fremst að notum þeim þorpum, sem að honum liggja hérna eftir Reykjanesinu, svo að ég kalla ekki samvizkusamlega með farið, ef það á að reyna að sýna framlagshluta Árnessýslu sem hæstan með því að tilgreina þetta allt. Ég hef ekki beðið um þennan veg, en ég mun samþykkja það framlag, sem honum er ætlað, án tillits til þess, hvar það kemur að notum. Svo eru það hafnirnar. Þar er um að ræða 50 þús. kr. til hvorrar hafnar á Eyrarbakka og Stokkseyri. til lendingarbóta þar, sem mun nú vera lækkað um 15%. En langstærsta framlagið er til Þorlákshafnar, og eru það tvö sýslufélög, Árnessýsla og Rangárvallasýsla, sem hafa tekið eins konar ábyrgð á þeim aðgerðum, og er því tæpast hægt að færa þessa upphæð eingöngu á kostnað Árnessýslu. Ég tel, að hv. frsm. geti verið mér heldur þakklátur en hitt fyrir að hafa sagt þetta, því að vitanlega er eins með hann og mig, að við viljum báðir finna orðum okkar stað.



Það er tekinn upp nýr háttur hér, þar sem nú byrjar 4. umr. um fjárl., og veit ég ekki, hve margir geta tekið aftur til máls í þeirri umr. Hv. 2. þm. Árn. var sá maður, sem harðast deildi á fjvn., sagði, að hún hefði ranglega dregið sér og ætti ekki þakkir skilið fyrir það, sem hún hefði gert. Það er sannast að segja, að ræða hv. þm. er alls ekki svaraverð, þar sem hann beinlínis falsar staðreyndir og leyfir sér að ráðast á fjvn. fyrir, að hún hafi verið ranglát og sérdræg, þegar hann veit, að þessi sýsla, Árnessýsla, hefur fengið langmest af öllum sýslum á landinu. Þessu leyfi ég mér að mótmæla eindregið fyrir hönd n.



Ég vil þakka hv. frsm. fjvn. fyrir hin greinargóðu svör við því, sem ég drap á. Það er lagt fram þetta og þetta mikið til samgöngubóta í landinu, en oftast er svo deilt um, fyrir hvaða hérað það sé gert. Hvað snertir Ölfusárbrúna, þá held ég að engum blandist hugur um það, hversu mörgum sveitum hún kemur að gagni, og því ástæðulaust að vera að þrefa um það. Eigum við ekki alveg að sleppa því, sem gert er fyrir Þingvöll, hvað snertir samgöngubætur? Það, sem fyrir þann stað er gert, hygg ég, að sé ekki gert fremur fyrir Árnessýslu en fyrir alla þjóðina í heild. Ég er ekki að segja, að það sé svo sem neitt illyrmislegt við þessi ummæli um Þingvöll, en heldur eins og litlu krakkarnir segja stundum - svona smávegis „púkó“. Ég er auðvitað þakklátur hv. frsm. fjvn. fyrir það, að framlagið til Skálholtsskóla skyldi ekki fellt burtu, því að ég vissi, að raddir voru uppi um það, og þakklátur honum fyrir þá einstöku góðvild, sem hann hefur sýnt við að bjarga þessu á þurrt land. Ég hélt satt að segja, að fulltrúar bændastéttarinnar ættu að vera síðastir til þess að segja, að ekki væri þörf fyrir 3 bændaskóla, af því að þessir, sem fyrir eru, eru ekki fullskipaðir. Þetta minnir á uppdráttarsýki í vorgemsum, slíkur hugsunarháttur, og er hann hinn furðulegasti.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leiðrétta þau margendurteknu ósannindi hjá hv. frsm. fjvn., þar sem hann segir, að ég hafi tryggt mér úr ríkissjóði 100 þús. kr. til brimbrjótsins í Bolungavík. Þessum hv. þm. hefur réttilega verið hælt mikið hér á þingi og utan þess fyrir ástundun og dugnað. Nú förlast honum svo, að hann veit ekki um þau frv., sem liggja fyrir þinginu. Það einkennilega hefur skeð, að hv. frsm. fjvn. - þó að hann gangi allra manna snyrtilegast frá þskj. sínum - veit ekki, að það hefur verið borið fram frv. - frá því hef ég skýrt áður - í samráði við samgmn. um það, að þeir staðir, sem beðið hafa tjón á mannvirkjum af óviðráðanlegum orsökum, fái styrk úr hafnarbótasjóði án styrks úr héraði. Þetta liggur fyrir á þskj. 684. Eftir þessari leið gerum við flm. - ég og hv. 3. landsk. - okkur vonir um að fá fé til brimbrjótsins í Bolungavik, en ekki af því, að við ætluðum okkur að leggja að ríkisstj. að greiða utan fjárlaga sérstaklega til þessara framkvæmda úr ríkissjóði. Ég vona, að hv. frsm. fjvn. skilji þetta og endurtaki ekki rangmæli sin aftur í þessu efni. Í tilefni af þeim óvenjulega prúðu orðum, sem óvart hrutu út úr þessum hv. þm., vil ég segja það, að ég geri mér ekki vonir um, að ég geti - og tel það heldur ekki skyldu mína - unnið að umbótum eða breytingum á umgengnisvenjum hans á Alþingi eða utan þings.



Herra forseti. Það er út af ræðu hæstv. fjmrh., sem hann hélt hér í fyrrakvöld. Ég gerði til hans ýmsar fyrirspurnir í sambandi við markaði, og svaraði hann, eins og hæstv. utanrrh. hefur raunar gert, að samningarnir í Sovétríkjunum gengju dapurlega, og kvartaði hann sáran yfir því, að samninganefndin hefði ekki fengið að tala við fulltrúa Export-kleb - hann hefði alltaf verið kvefaður. Annars var það helzt að skilja á hæstv. fjmrh., að eitt það, sem mest hafi „skúffað“ stjórnina, væri það, að ég hefði lofað markaði þar austur frá, og þeir hefðu helzt ekki farið í stjórn, ef þeir hefðu ekki treyst á það. Mér þykir náttúrlega leiðinlegt, ef ég hef orðið þess valdandi, að núverandi stjórn var mynduð, en hvað sem því liður, þá hefur aldrei staðið á okkur sósíalistum að hjálpa til við öflun markaða. Það hefur komið fram hjá hæstv. fjmrh. og hæstv. utanrrh., að samningarnir væru að stranda í Sovétríkjunum, en hvorugur þeirra talaði um, hvernig gengur í Englandi, og vildi ég því spyrja hæstv. ráðh. um horfur í samningsmálum þar. Maður hefur frétt ýmislegt og veit ekki, hvað rétt er, og vegna ummæla hæstv. ráðh. út af samningunum í Sovétríkjunum er rétt, að menn fái að vita, hvað er að frétta frá Englandi, það hefur heyrzt, að þar væri búið að skrifa samninginn, en væri aðeins eftir að undirrita hann, og væri fróðlegt að vita, hvað í þessum samningi er, alveg sérstaklega þar sem stjórnin notar slæmar markaðshorfur sem ástæðu til að skera niður framlög til verklegra framkvæmda. Mér skildist á hæstv. fjmrh., að Rússar hefðu komið dónalega fram við sendinefndina og látið hana bíða óhæfilega lengi eftir svari eða 17 daga. Ég skal ekki dæma um það, en ég bendi hæstv. fjmrh. á, að það er hættulegt að gefa yfirlýsingar svona slitnar úr sambandi, og ætti hann heldur að gefa heildaryfirlit um, hvernig málum er komið. Hvers konar tillögur voru það, sem Rússar voru í 17 daga að svara? Hæstv. fjmrh. sagði, að ég hefði haft mína eigin sendimenn, þegar ég var ráðh. Þetta er alveg rétt, og ég ásaka mig fyrir það eitt að hafa ekki haft fleiri. Ég vildi koma því til leiðar, að utanrrn. sendi sendinefnd til Póllands, þegar Pólverjar vildu kaupa ísaðan fisk, en ekkert var gert í þessu, fyrr en ég sendi þangað menn, en fyrirgreiðsla utanrrn. var sú, að þeim var neitað um sérstök vegabréf og urðu að láta sér nægja venjulega passa. Það er ekki hægt að koma til lands, sem er í rústum eftir styrjöld, og segja aðeins: Þetta viljum við selja, þetta skulum við kaupa. Við skulum fara að dæmi Svía, sem hafa lánað Pólverjum fé til að koma upp járnbrautum og öðrum tækjum. Síðan fá þeir kol hjá Pólverjum og öruggan fiskmarkað. En það er áberandi hjá núverandi hæstv. ríkisstj., að löndum sé skipt í tvo flokka. Annars vegar eru löndin „handan járntjaldsins“, eins og Alþýðublaðið orðar það, en hins vegar hin indælu lýðræðisríki, og þar er áhugamál stjórnarinnar að bjóða framleiðslu okkar á sem allra lægstu verði, en „handan járntjaldsins" er allt sprengt upp. En ég er á því, að hvort sem við seljum til austurs eða vesturs, þá verðum við að halda á fyllsta markaðsverði. Okkur veitir ekki af því. En hjá hæstv. ríkisstj. skiptir þetta í tvö horn eftir því, við hvorn þjóðbálkinn samið er. Ég vildi mælast til þess við annanhvorn hæstv. fjmrh. eða utanrrh., að þeir geri grein fyrir samningunum í Englandi, enda hefur verið gefið tilefni til þess, með því að gera samningana í Sovétríkjunum að umtalsefni.