Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Frv. til l. um breyt. á l. nr. 32 frá 12. maí 1978, um hlutafélög, sem ég mæli hér fyrir, er að mestu leyti efnislega samhljóða samnefndum frumvörpum sem lögð voru fyrir 109. og 110. löggjafarþing en urðu þá ekki útrædd. Tvær smávægilegar efnisbreytingar hafa verið gerðar á síðara frv. Breytingarnar varða annars vegar 3. mgr. 1. gr. laganna þar sem vísað er til lánskjaravísitölu og hins vegar nýja 3. mgr. 20. gr. laganna þar sem settur er þriggja mánaða frestur til mats á innlausnarverði hlutabréfa. Frv. sem hér er til umræðu er í meginatriðum árangur af starfi nefndar sem viðskrh. skipaði í byrjun árs 1984 til að endurskoða m.a. lögin um hlutafélög og koma með tillögur um nauðsynlegar úrbætur með hliðsjón af fenginni reynslu af framkvæmd laganna, einkum hvað varðar hin smærri hlutafélög. Ein veigamesta breytingin sem nefndin gerði tillögu um var að íslensk lög verði samræmd lögum nágrannalandanna um kröfur að því er varðar fjölda stofnenda og hluthafa í félögum. Hér er lagt til að lágmarksfjöldi þeirra sem þarf til að stofna hlutafélag og eiga hluti í slíku félagi lækki úr fimm í tvo. Þá er einnig lagt til að í stjórn hlutafélags megi skipa einn eða tvo menn ef hluthafar eru fjórir eða færri í félaginu. Samkvæmt gildandi lögum skulu minnst þrír menn skipa stjórn í hlutafélagi. Með því að fækka á þennan hátt í félögum og stjórnum þeirra er að mínu áliti fækkað málamyndahluthöfum og þar með stuðlað að aukinni hagræðingu við stofnun hlutafélaga og í rekstri þeirra. Þess má geta að í sumum nálægum löndum er heimilt að stofna til rekstrar með takmarkaðri ábyrgð þótt eigandinn sé aðeins einn. Það var hins vegar ekki tillaga nefndarinnar að ganga svo langt í þessu máli. Þá er lagt til í frv. að lágmarksfjárhæð hlutafjár við stofnun hlutafélags verði hækkuð úr 20 þús. kr., eins og er í gildandi lögum, í 400 þús. kr. Fjárhæðin hefur staðið óbreytt frá setningu laganna um hlutafélög um mitt ár 1978, en lögin gengu í gildi í ársbyrjun 1980. Fjárhæðin sem hér er gerð tillaga um sem lágmark hlutafjár er að miklu leyti miðuð við breytingar á verðlagi, þó ekki til fulls, því líklega hefði full breyting með verðlagi fram til september á þessu ári haft í för með sér að lágmarksfjárhæðin færi í 660 þús. kr. Hér er hins vegar gerð tillaga um 400 þús. kr. Í þessari ákvörðun hefur verið tekið nokkurt tillit til fjárhæðar lágmarkshlutafjár í löggjöf nálægra landa, einkum Norðurlandanna. Lagt er síðan til í frv. að fjárhæðirnar breytist hér eftir í samræmi við breytingar á lánskjaravísitölu samkvæmt ákveðnum reglum sem greinir í frv. Þá er lagt til í frv. að sett verði í lögin ákvæði sem bætir stöðu hluthafa þegar stjórn hefur synjað hluthafa um leyfi til að selja hlut sinn. Er gert ráð fyrir að hluthafinn geti krafist þess að félagið leysi til sín hlutina sem það synjar um sölu á. Í frv. eru ýmsar breytingar sem stefna að því að fella ákvæði hlutafélagalaganna að þeim breytingum sem orðið hafa á reikningsskilareglum hér á landi á síðustu árum og gera auk þess ýmsar breytingar á gildandi reglum um ársreikninga. T.d. yrði skýrsla stjórnarinnar samkvæmt frv. ekki hluti ársreiknings eins og nú er heldur sjálfstætt skjal. Enn fremur er í þessu frv. lagt til að ráðherra hafi einungis heimild til að veita almennan aðgang að ársreikningum þeirra hlutafélaga sem engar hömlur leggja á heimild hluthafanna til að ráðstafa hlut sínum, þ.e. til að selja þá eða ráðstafa á annan hátt, í stað þess sem nú er að ráðherra sé rétt að veita aðgang að ársreikningum allra hlutafélaga. Þessi takmörkun á upplýsingaskyldu þykir heppileg m.a. með tilliti til þess hversu smá hlutafélög hér eru yfirleitt. Þá eru gerðar nokkar tillögur um breytingar á reglum sem varða slit á hlutafélögum. Helstu breytingarnar sem gerðar hafa verið í viðskrn. á tillögu nefndarinnar sem samdi stofninn að frv. fela af eðlilegum ástæðum ekki síst í sér hækkun á lágmarksfjárhæð hlutafjár. Þá er í frv. lagt til að heimild verði til að gefa út hlutabréf án atkvæðisréttar. Nokkru strangari kröfur eru gerðar um úrlausn mála sem ekki hafa verið greind í dagskrá hluthafafundar, þ.e. það eru sett takmörk á afgreiðsluheimildir þegar mál eru tekin fyrir á hluthafafundi án þess að um þau hafi verið tilkynnt fyrir fram. Í frv. er ekki lögð skylda á öll hlutafélög að skila ársreikningum fortakslaust eins og verið hefur, heldur einungis þau sem engar hömlur leggja á heimild hluthafanna til að versla með eða ráðstafa hlutabréfunum. Þó má kalla eftir ársreikningum annarra hlutafélaga ef ástæða þykir til. Þá skulu hlutafélögin auk venjulegra tilkynninga senda hlutafélagaskrá sérstakar tilkynningar um nöfn stjórnarmanna og fleira miðað við 1. júní ár hvert til þess að auka áreiðanleika þeirra upplýsinga sem skráin veitir og er á þessu mikil þörf því satt best að segja er framkvæmd núgildandi skráningar á stjórnarmönnum og hluthöfum í hálfgerðum lamasessi. Loks eru ákvæði til bráðabirgða þar sem gert er ráð fyrir tímabundnum möguleika til að slíta hlutafélögum á einfaldari hátt en nú er unnt. Ég ætla nú að skýra í nokkrum orðum helstu brtt. frá frv. nefndarinnar. Tillagan um heimild til að gefa út hlutabréf án atkvæðisréttar er nýmæli því samkvæmt gildandi lögum skal hverjum hlut fylgja atkvæðisréttur. Að vísu er nú heimilt að gefa út hlutabréfaflokka með aðeins 10% atkvæðisrétti á við almenn hlutabréf. Ég vil geta þess að hlutabréf án atkvæðisréttar eru mjög vinsæl víða í viðskiptalöndum okkar, t.d. í Frakklandi, Ítalíu og í Þýskalandi. Rétt þykir að skapa með lagaákvæðum farveg fyrir nýja ávöxtunar- eða sparnaðarleið hér á landi til þess að örva atvinnulífið og viðskipti með hlutabréf auk þess sem fyrirtæki þyrftu þá síður að leita eftir innlendu eða erlendu lánsfé. En hlutabréf án atkvæðisréttar fela einmitt í sér ávöxtunarform fyrir þá sem eingöngu vilja festa sinn sparnað í hlutabréfum án þess að skipta sér af rekstrinum. Hitt er svo annað mál að breyta þyrfti skattalögunum ef menn vildu örva hér hlutabréfaviðskipti fyrir alvöru. Þá er, eins og ég nefndi áðan, gert ráð fyrir því að mál sem ekki hafa verið greind í dagskrá hluthafafundar megi ekki taka til úrlausnar á fundinum nema með samþykki allra mættra hluthafa, en jafnframt er þess krafist að hinir atkvæðisbæru fundarmenn sem samþykki kynnu að veita fari með minnst 3/4 hluta atkvæða í félaginu. Þetta er mikilvægt ákvæði þótt það láti ekki mikið yfir sér og er hér m.a. höfð hliðsjón af athugasemdum lögmanna um þetta atriði og fram komu á málþingi Lögfræðingafélags Íslands haustið 1987. Einnig er höfð hliðsjón af löggjöf nágrannalandanna þar sem jafnvel eru gerðar enn strangari kröfur og er sums staðar beinlínis krafist samþykkis allra hluthafa til þess að slíkt mál megi taka fyrir. Í 72. gr. gildandi laga um hlutafélög nægir nú samþykki 2 / 3 hluta mættra hluthafa án tillits til atkvæðamagns sem þeir hafa á bak við sig. Það er öldungis óviðunandi að stjórnir í félögum geti komið óvænt með mál á hluthafafundi og leitt þau til lykta án þess að í raun og veru sé tryggur meiri hluti fyrir ákvörðun í félaginu. Í ákvæði til bráðabirgða er byggt á tillögum skiptaráðanda og er þar gert ráð fyrir að mögulegt verði nú nokkur næstu ár að slíta hlutafélögum á einfaldari hátt en verið hefur. Nokkur hluti þeirra u.þ.b. 6000 hlutafélaga sem skráð eru hér á landi hefur í raun og veru hætt sinni starfsemi og verður að telja til bóta að unnt verði að slíta þeim með tiltölulega einföldum hætti. Það mun án efa geta haft í för með sér nokkurn sparnað bæði fyrir hluthafa viðkomandi félags og hið opinbera. Herra forseti. Ég hef nú í grófum dráttum rakið helstu atriði í því hlutafélagafrv. sem liggur fyrir hv. þingdeild og leyfi mér að öðru leyti að vísa til hinna prentuðu athugasemda sem með því fylgja og fyrri umræðna á þinginu, þ.e. 109. og 110. löggjafarþingi. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umræðu. Ég legg mikla áherslu á að frv. fái vandaða en rösklega þinglega umfjöllun og verði samþykkt sem lög á þessu þingi.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Ég fagna því að þetta frv. er nú endurflutt og get tekið undir þau orð hæstv. ráðherra að nauðsyn beri til að hraða afgreiðslu þessa máls og vænti þess að það verði að lögum á þessu þingi. Ég hef áður mælt fyrir þessu frv. sem nú er flutt lítillega breytt. Það var ekki vanþörf á því að gera margvíslegar breytingar á lögum um hlutafélög því að þau eru að stofni til orðin mjög gömul eða frá árinu 1921, þó að þeim hafi verið breytt árið 1978, en sú breyting var að mínum dómi fremur lítilfjörleg og engan veginn í takt við tímann. Eins og hæstv. ráðherra gat um, þá hefur frv. tvisvar sinnun verið lagt fyrir Alþingi, árin 1986 og 1987, og er byggt á starfi nefndar sem skipuð var á árinu 1984. Endurflutningur frv. er með tveimur smávægilegum efnisbreytingum, annars vegar varðandi 3. mgr. í 1. gr. laganna, en þar er aðeins vísað í lánskjaravísitölu, og hins vegar ný 3. mgr. 20. gr. laganna þar sem tímatakmörk eru sett vegna mats á innlausnarverði hlutabréfa. Svo og eru leiðréttingar á örfáum villum sem slæðst hafa inn. Ítarleg greinargerð fylgir frv. og skýrir vel hvaða breytingar eru hér gerðar. Margar þessar breytingar eru mjög mikils virði. Það er einnig mjög mikils virði að hin minni hlutafélög fá þarna bæði aukinn rétt og um leið aðhald sem þarf á að halda. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða frekar um þetta frv. efnislega að öðru leyti en því að ég endurtek að ég fyrir mitt leyti, en ég á sæti í þeirri nefnd sem væntanlega fær frv. til meðferðar, mun leggja áherslu á það að nefndin afgreiði það því að það er, eins og ég sagði hér í upphafi, brýn nauðsyn á því að Alþingi setji nýja löggjöf um hlutafélög þar sem gildandi löggjöf er á margan hátt úrelt. Hins vegar áskil ég mér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma um hin minni atriði sem alltaf getur komið til í sambandi við meðferð nefndar á frv.

Flm. (Ragnhildur Helgadóttir) Herra forseti. Á þskj. 90 höfum við þrír þm. Sjálfstfl. leyft okkur að flytja frv. til til laga um breytingu á lögum um grunnskóla, nr. 63/1974. Frv. er byggt annars vegar á stefnumörkun Sjálfstfl. og hins vegar stefnumörkun fjölskyldunefndar ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar. Tilgangur frv. er að auka réttindi og menntun barna og bæta aðstöðu fjölskyldna með því fyrst og fremst að samræma vinnutíma foreldra og barna. Efnisatriði frv. bera það með sér að þau ráð sem það bendir á eru fyrst og fremst fólgin í lengingu daglegs skólatíma. Á sama tíma og þetta frv. er borið fram höfum við einnig borið fram önnur frv. og þáltill. um skólamál sem varða svipað atriði. Á þskj. 91 er till. til þál. um lengd skólaárs og samfelldan skóladag og í efri deild hefur hv. þm. Salome Þorkelsdóttir ásamt fleirum flutt frv., sem hún hefur raunar flutt áður, um skólaráð sem fela í sér aukin áhrif foreldra á skólastarfið. Ef ég vík nánar að efnisatriðum frv. felst í 1. gr. þess ákvæði um að 6 ára bekkur verði fyrsti bekkur grunnskólans, þ.e. að 6 ára börn verði skólaskyld, það sé ekki einungis fræðsluskylda heldur og skólaskylda að því er 6 ára börn varðar. Menn geta spurt: Hví er verið að skylda blessuð börnin til að fara í skóla? Þeim leiðist kannski sumum þar. Og hvað hyggjast menn fyrir með tillögu sem þessari? Nú er það svo að það er ljóst að skólaskyldan hér á landi hefur tvímælalaust verið lykill að miklu betri aðstöðu barna til menntunar en var fyrr á tíð og hún er liður í því að tryggja jafnrétti barna hvar sem þau búa á landinu. Staðreyndin er sú að af öllum 6 ára börnum eru það 98,7% sem eru í grunnskóla núna og njóta skólavistar í svokallaðri forskóladeild en í mismunandi mæli og af ástæðum sem ég kem síðar að. Þetta sýnir að vilji foreldra til þess að láta börn sín njóta þessarar fræðslu er mjög eindreginn. Það er því ljóst að þessu tilboði hafa foreldrar tekið fagnandi. En samkvæmt núgildandi lögum fer sú kennsla sem 6 ára börn fá eftir því hve mörg börn eru í bekknum, þannig að 6 ára börn, sem eru e.t.v. í hópi með 5--6 öðrum börnum, fá langtum minni kennslu. 18 barna bekkur fær þrefalt meiri kennslu. Í þessu teljum við að verulegur galli sé fólginn, sérstaklega alvarleg mismunun gagnvart börnum í dreifbýli. Í mörgum umdæmum er það líka svo að þessi kennsla er dregin saman í tiltölulega skamman tíma að vorinu og er ekki að öðru leyti. Með því að hverfa að því ráði sem lagt er til í þessu frv. verður 6 ára hópurinn einfaldlega að bekk í skólanum eins og 7 ára og 8 ára bekkurinn er núna og 6 ára bekkurinn verður þá 1. bekkur grunnskólans. Það þýðir að viss réttindi eru við það bundin. Þau réttindi felast fyrst og fremst í því að þá tekur ríkið á sig ábyrgð á útvegun námsgagna. Sú ábyrgð er ekki sjálfkrafa talin fylgja fræðsluskyldunni einvörðungu en þegar um er að ræða skólaskyldu eða skyldunám nemandans gilda ákvæði laga um Námsgagnastofnun þess efnis að skylt sé að leggja þeim hópi til námsgögn. Þetta þýðir það líka að þá verður auðveldara allt skipulag skólaársins fyrir þennan aldurshóp, meiri samfelldni verður í öllu skólahaldinu og það verður líka kostur á samkennslu 6, 7 og 8 ára barna í mjög fámennum skólum þar sem nú stendur svo á að 6 ára börnin eru mjög afskipt. Til þess að ná þessu marki leggjum við til í 2. gr. frv. að kennslutími á hvern nemanda verði skipulagður í 6 ára bekknum eins og í 7 ára og 8 ára hópunum og öðrum hópum grunnskólans, þ.e. að á hvern nemanda verði í 1. bekk 6 ára barna 1200 mínútur á viku. Þetta er vissulega framtíðarmarkmið og ég kem að því síðar hvernig við leggjum til að því verði náð. Stefnt er að því með þessu að dvöl barns í skólanum geti orðið allt að 6 klst., þ.e. í þeim 6 klst. eru innifaldar kennslustundirnar sjálfar sem eru 40 mínútur hver, stundahlé á milli þeirra kennslustunda og matarhlé. Samtals geti því viðvera nemanda í skólanum orðið 6 klst. Við teljum að þetta skipti geysimiklu máli fyrir öryggi barna og festu í fjölskyldulífi. Við gerum okkur það ljóst að hér er um allmikinn kostnað að ræða. Þess vegna gerum við okkur líka ljóst að þetta er framtíðarmarkmið sem ekki verður öllu náð í einu vetfangi. Lagt er til að markinu verði náð í vissum áföngum sem skilgreindir eru í fylgiskjali með frv. en þetta fylgiskjal er sá hluti áfangaskýrslu fjölskyldumálanefndar ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar sem fjallar um skólamálin. Á meðan aðstaða hefur ekki myndast til að veita 6 ára börnum alla þá kennslu sem hér er gert ráð fyrir leggjum við á það mikla áherslu að komið verði á fót skólaathvörfum við hvern grunnskóla þar sem nemendur geta dvalist utan kennslustunda undir leiðsögn uppeldismenntaðs fólks. Við gerum ráð fyrir að heimilt sé að taka gjald fyrir dvöl nemanda í skólaathvörfum og upphæð gjaldsins skuli ákveðin af skólastjóra í samráði við fræðslustjóra. Þessar hugmyndir um skólaskyldu 6 ára barna, lengri skólatíma þeirra og skólaathvörf, þannig að lítil börn geti haft aðstöðu til að dveljast í skólanum undir leiðbeinandi eftirliti á þeim tíma eru í samræmi við álit forskólanefndar sem svo var kölluð og vann mikla skýrslu fyrir menntmrn. á sínum tíma. Sú skýrsla lá reyndar fyrir þegar á árinu 1981 en formaður þeirrar nefndar, Sigríður Jónsdóttir námsstjóri, hefur nokkrum sinnum ritað bréf í framhaldi af þessu og minnist ég þess á þeim tíma sem ég átti sæti í menntmrn. að hennar ábendingar um þau réttindi, sem fælust í sjálfri skólaskyldunni fyrir börnin, voru mjög þungar á metum. Hún færði fyrir þeim þau rök sem ég m.a. benti á áðan. Þau rök eru einfaldlega fólgin í því að skyldunámsfólki eru í lögum búin tiltekin réttindi. Svo að ekkert fari nú á milli mála með hugtökin eru þeir sem stunda skyldunám þeir sem eru skólaskyldir. Svo skringilegt sem það er að vera að tala um hvað svona einföld orð þýða, þá geri ég það nú samt því ótrúlegt er hvað menn geta teygt hugtök í umræðum um þessi mál sem ýms önnur. Nú gerum við í frv. ráð fyrir að daglegur skólatími annarra nemenda lengist einnig. Við gerum líka ráð fyrir að lengd kennslustundanna fari eftir ákvörðun skólastjóra en samfelld kennslustund megi ekki vera lengri en 80 mínútur og alls ekki skemmri en 20 mínútur en meðallengd kennslustunda verður um 40 mínútur. Síðan er gert ráð fyrir að stundahléin séu aldrei styttri en 15 mínútur á móti hverjum 100 mínútum sem kenndar eru. Þessar hugmyndir um lengingu skóladags eru mikilvægasti þátturinn í að koma á samfelldum skóladegi. Ég hygg að það sé orðið almennt viðurkennt víðast hvar að það fyrirkomulag sé mjög æskilegt fyrir fjölskyldur og fyrir öryggi barna, fyrir heilsu þeirra og menntun. Á þetta atriði var mjög eindregið bent í nefnd þeirri sem fjallaði um samstarf heimila og skóla og hv. þm. Salome Þorkelsdóttir veitti forstöðu á sínum tíma og tók til starfa á árinu 1983. Bæði þar og í öðrum starfshópum, sem um þetta hafa fjallað, hafa menn komist að þeirri niðurstöðu að samfelldur skóladagur sé lykilatriði. En samfelldur skóladagur er einungis það að börn þurfi ekki að fara nema einu sinni á dag til og frá skóla. Þó hefur það ekki verið talið rjúfa þessa samfelldni að börn í dreifbýli hafi getað farið heim til sín í matarhléi ef unnt var tímans vegna. Ég vil taka fram að hugmyndirnar um það að foreldrar beri kostnað af starfsemi skólaathvarfs utan kennslustunda kom fram í nefndinni um forskólann á sinni tíð og hlýtur að auðvelda framkvæmd þessa verkefnis. Ég tek það fram að hér í ákvæði til bráðabirgða hefur slæðst inn lítil prentvilla. Þar er vísað í ranga grein. Í síðari mgr. ákvæðis til bráðabirgða í þessu frv. stendur: ,,Ákvæði 5. gr. um vikulegan kennslutíma . . . `` Þar á að standa: ,,Ákvæði 2. gr. . . . `` eins og menn sjá af frv. Og þau ákvæði skulu að fullu koma til framkvæmda skólaárið 1993--1994. Þá vil ég víkja að áfangaskiptingunni við framkvæmd þessa ákvæðis, ef að lögum verður sem ég vona. Gert er ráð fyrir því að byrjað verði á lengingu skóladags í 7 og 8 ára bekkjum. Það er látið ganga fyrir lengingu skóladagsins, lengingu kennslutímans fyrir 6 ára börn. En í áliti nefndarinnar segir um þetta, með leyfi hæstv. forseta: ,,Með breytingu á 44. gr. grunnskólalaganna, sem samþykkt verði fyrir næstu áramót, verði skóladagur 1. og 2. bekkjar lengdur sem nemur 4 kennslustundum á viku fyrir hvorn árgang frá því sem nú er í gildi og verði því 26 stundir á viku. Breytingin taki gildi fyrir skólaárið 1989--1990. Samkvæmt upplýsingum menntmrn. mun kostnaður ríkissjóðs aukast um tæpar 48 millj. kr. á ári vegna kennslumagnsins. Kostnaðarauki sveitarfélaganna er óverulegur af þessari breytingu.`` Þetta var úr áliti nefndarinnar, tillagan um framkvæmd 1. áfanga. Nú vil ég taka það fram, herra forseti, að mér þykir ekki mjög mikil von um að þetta komist fram fyrir áramót, en hins vegar geri ég mér vonir um að hv. Alþingi geti samþykkt þetta frv. fyrir þinglok. Það þýðir að þessi kostnaður mundi minnka stórlega og aðeins verða þriðji hluti hans eftir, að því er ég tel, þetta kæmi til framkvæmda á næsta skólaári, þ.e. næsta haust þannig að þessi tala, kostnaðartalan, mundi þá breytast í samræmi við það fyrir næsta ár. Í 2. áfanga gerir nefndin svohljóðandi tillögu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í honum er gert ráð fyrir að forskólanum verði breytt í bekkjarfyrirkomulag þannig að allir njóti sama kennslustundafjölda óháð fjölda barna í árgangi. Gerð er tillaga um að breytingin taki gildi skólaárið 1990--1991. Kostnaðarauki fyrir ríkissjóð er áætlaður um 55 millj. kr. á ári. Þegar liggja fyrir tillögur starfshóps á vegum menntmrn. um þetta mál.`` Þetta atriði, sem rætt er um í 2. áfanga, fjallar um 6 ára bekkinn sem ég gerði grein fyrir nú áðan. Að því er kostnaðartöluna varðar vil ég taka fram að inni í þessari tölu er einnig kostnaður vegna námsgagnanna. Síðan gerir nefndin ráð fyrir því að 3. áfangi komi til framkvæmda 1991--1992 og þá verði skóladagur lengdur þannig að 1. bekkur fái 28 kennslustundir á viku, 2. bekkur sama magn og 3. bekkur líka. 4. bekkur fái 30 kennslustundir á viku, 5. fái 33, 6. fái 35, 7., 8. og 9. bekkur fái 36 kennslustundir á viku hver bekkur. Kostnaður vegna aukins kennslumagns í þessum áfanga verður rúmlega 72 millj. kr. Það er ljóst að þessi áfangi kallar á aukið húsnæði þar sem þörf verður á einsetningu. Í Reykjavík verður þörfin á almennum kennslustofum fyrir rúmlega 200 bekkjardeildir sem nú eru síðdegisdeildir. Þessi breyting sem frv. gerir ráð fyrir þýðir að við verðum að gera ráð fyrir einsetnum skóla. Nú er það svo að einsetningu hefur sem betur fer víða verið náð, en töluvert vantar þó á, eins og hv. þm. heyra, að svo sé enn. Áætlað er að stofnkostnaður vegna einsetningar í Reykjavík muni nema um 860 millj. kr. ef miðað er við norm menntmrn. sem gerir ráð fyrir um 55 þús. kr. kostnaði á hvern fermetra. Hins vegar má benda á að samkvæmt útreikningum sveitarfélaga er byggingarkostnaður á fermetra mun hærri en norm menntmrn. gera ráð fyrir og þess vegna verðum við að vera við því búin að þessar tölur verði þó nokkuð hærri eins og oft vill verða um hinar opinberu framkvæmdir og dæmin sanna. Ef upplýsingar skólaskrifstofu Reykjavíkur eru lagðar til grundvallar, þá má reikna með að þessi kostnaður nemi allt að 80 þús. kr. á fermetra og séu þær tölur lagðar til grundvallar yrði kostnaður um 1250 millj. kr. Þar af yrði hlutdeild ríkisins 430--625 millj. kr. Þetta vil ég taka fram því að menn verða að ganga að slíkri breytingu með opnum augum en meta líka mikilvægið og átta sig á því að þótt við séum að tala um mjög háar fjárhæðir, þá erum við að tala um hlut í starfsemi sem kostar í rekstri 3,2 milljarða á þessu ári bara samkvæmt fjárlögum. Og menn vita að ekki fer sú upphæð lækkandi að óbreyttu þannig að það er ljóst að rekstrarkostnaðurinn er í sjálfu sér ekki svo feikilega stór í samanburði við heildarrekstrarkostnaðinn. Loks kem ég, herra forseti, að hugmyndinni um framkvæmd 4. áfanga, en nefnd ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar gerði ráð fyrir því að fyrir skólaárið 1992--1993 yrði skóladagur lengdur þannig að 1., 2. og 3. bekkur færu þá upp í 30 kennslustundir á viku hver og 4. bekkur fengi 32, 5. bekkur 34, 6. bekkur 35, 7. bekkur 36--37 og sama væri um 8. og 9. bekk, þeir fengju 36--37 kennslustundir á viku hvor. Kostnaðarauki ríkissjóðs vegna þessa áfanga er áætlaður 72 millj. kr. á ári. Og vegna þessa gerum við þá brtt. sem felst í frv. á 44. gr. grunnskólalaganna. Við getum spurt: Hvers vegna er verið að leggja til að daglegur skólatími nemenda sé lengdur? Og við getum líka spurt: Hvers vegna eru sjálfstæðismenn að leggja til að árlegur skólatími nemenda í mörgum skólum sé lengdur? Við teljum einfaldlega að hér sé um jafnréttismál að ræða. Við teljum að hér sé um mikilvægt byggðamál að ræða. Stundum hefur það verið haft á orði, ekki síst meðal þeirra sem eiga börn í dreifbýlisskólum, að það sé einkennilegt að þessi börn standi öðruvísi að vígi þegar þau koma í framhaldsskólann heldur en önnur börn á landinu. Menn telja kannski að þar sé hið alræmda Reykjavíkurvald að klekkja á blessuðum börnunum. Menn kvarta um það að þetta kunni að vera vegna þess að þau fái lélegri kennara. Ég leyfi mér að draga í efa að slíkar tilgátur séu réttar. Ég held að þetta mál sé miklu flóknara. Það liggur að vísu ekki fyrir alhliða vísindaleg athugun á þessu, en það skyldi þó ekki vera að orsakarinnar væri að leita í því að þau börn, sem standa höllum fæti eftir grunnskólann eða a.m.k. ekki eins vel og meiri hluti barna, hafi oft og tíðum fengið skemmri skólatíma, þau hafi fengið minni kennslu en hin. Þar virðist vera nokkuð einföld orsök. Hér er um að ræða mál sem ég held að ætti að vera tiltölulega augljóst að bæta þurfi úr og kippa í lag. Spyrja má hvort þarna sé um mikið kostnaðaratriði að ræða. Það er ekki um kostnaðarauka fyrir ríkið að ræða í breytingu úr 8 mánaða skóla í 9 mánaða skóla, en það kann að vera lítils háttar kostnaðarauki fyrir sveitarfélagið vegna þeirra þátta sem það hefur haft á sinni könnu. En þar eru fjárhæðir sem eru svo hverfandi samanborið við heildarkostnaðinn og sjálfan ávinninginn að ég tel ekki áhorfsmál að þarna verði að breyta til í þessu máli sem er ótvírætt jafnréttismál byggðarlaga. Það er afar erfitt að sjá rökin fyrir mismunandi framkvæmd í sumum fræðsluumdæmum, jafnvel milli einstakra staða innan fræðsluumdæma. Það er mjög erfitt að sjá t.d. af hverju börn á Egilsstöðum fá skemmri skólatíma en jafnaldrar þeirra á Sauðárkróki og Ísafirði. Þetta er einfaldlega spurning um það hvort ríkisvaldið og löggjafarvaldið viðurkennir þá breytingu sem orðið hefur á þróun þjóðfélagsins þar sem gerð er enn meiri krafa en áður var til menntunar þjóðfélagsþegnanna og þar sem þekking þjóðfélagsþegnanna er ein öruggasta auðlindin sem þetta land á og það sem við verðum að byggja á í framtíðinni. Það er líka spurningin um það hvort stjórnmálamenn yfirleitt hafa áttað sig á þeirri staðreynd að það þýðir ekki að snúa klukkunni aftur á bak. Við snúum ekki við til þeirra þjóðfélagshátta að við höfum heimiliskennara sem geta annast menntun barna okkar eins og kannski sumir forfeður okkar höfðu eða þá að foreldrar, mæður kannski fremur, afar eða ömmur, geti annast fullnægjandi fræðslu barnanna. Ég hef heyrt skynsamt fólk segja: Hvers vegna í ósköpunum eruð þið sjálfstæðismenn að berjast fyrir slíkum málum og einkanlega þó konurnar í Sjálfstfl.? Eruð þið konurnar í Sjálfstfl. allar komnar á þá skoðun að mæðurnar eigi bara allan daginn að geyma börn sín í skólunum vegna þess að þær vilja ekki sinna þeim? Og bæta svo gjarnan við: Ja, afi minn var allra manna best menntaður og hann hafði ekki aðra skólamenntun en þrjá mánuði í farskóla. Hann var afar vel að sér, hann afi minn. Við þekkjum yfirlýsingar á borð við þetta. Við búum bara í öðru þjóðfélagi í dag og við viljum að foreldrar dagsins í dag geti öruggir sinnt þeim verkefnum sem nútímaþjóðfélag krefst að þeir sinni með því að börn þeirra, sem ætlast er til að stundi skólanám og þau vilja að njóti menntunar, þau njóti líka öryggis og umönnunar af hálfu þeirrar stofnunar sem deilir uppeldishlutverkinu með þeim. Þess vegna finnst mér vera tímabært að velta því fyrir sér, þó að að því sé ekki vikið í þessu frv. eða grg. þess, að framtíðarverkefni séu fyrir enn nýja stétt í uppeldismálum, þ.e. þá sem annast börn í svokölluðum skólaathvörfum eða frístundaathvörfum í tengslum við skólann eða innan skólans, það sem okkar kæru frændur á Norðurlöndum kalla ,,fritidspedagoger``, sem eru ekki beinlínis með kennaramenntun en fóstrumenntun með nokkuð öðru sniði þar sem miðað er við eldri börn. Mér þykir tímabært að velta þessu fyrir sér því að breytingin sem við erum að fjalla um hér krefst margra nýrra stöðugilda kennara. Þegar hún verður komin til framkvæmda eftir 5 til 6 ár, þá þarf að gera ráð fyrir 300 nýjum stöðugildum samkvæmt útreikningum þeim sem fjölskyldumálanefndin byggði á. Það er ljóst að við búum nú þegar við kennaraskort víða og það er líka ljóst að hið nýja fyrirkomulag og þróun þess samfélags sem við búum í gerir líka enn nýjar kröfur til kennara. Það má því kannski búast við að kröfur sem við höfum heyrt frá kennurum geri líka vart við sig. En mér þykir ekki úr vegi að minna á að kennarar hafa staðið saman um vissa stefnumörkun að þessu leyti en þeir segja í skólamálastefnu Kennarasambands Íslands um nemandann, ef ég má vitna til þess, með leyfi hæstv. forseta: ,,Menntun hvers einstaklings skiptir sköpum fyrir hann og umhverfi hans. Menntunin mótar lífsferil, félagslega stöðu og sjálfsmynd manna og hefur jafnframt áhrif á tækifæri til starfa og þátttöku í þjóðfélaginu. Hér er ekki aðeins átt við grunnmenntun og sérmenntun, heldur einnig og ekki síður þá símenntun sem hver og einn öðlast á lífsferli sínum. Nemendur eiga rétt á því að skólinn standi vörð um andlega og líkamlega heilsu þeirra í samvinnu við foreldra og forráðamenn. Þeir eiga rétt á því að vinnudagur þeirra sé samfelldur, skólastarfið vel skipulagt og að þeim líði vel í skólanum. Kennslan á að miðast við þarfir og þroskastig hvers nemanda þannig að í skólanum öðlist hann skilning, leikni og kunnáttu sem stuðli að því að gera hann ánægðan og virkan þátttakanda í lýðræðislegu menningarsamfélagi í sífelldri þróun.`` Þetta var, herra forseti, inngangur þess kafla sem heitir ,,Nemandinn`` í skólamálastefnu Kennarasambands Íslands. Kennarasambandið hefur líka í stefnu sinni minnt á hvaða áhrif þjóðfélagsbreytingar síðustu ára hafa haft vegna aukinnar þátttöku beggja foreldra í atvinnulífinu og hvernig skapast hefur þörf fyrir athvarf eða aðstöðu fyrir nemendur lengri tíma en skólinn getur veitt við núverandi aðstæður. Ég hygg því að um þetta mál ætti að geta verið víðtæk samstaða foreldra og kennara. Ég held að fyrir liggi nægilega miklar rannsóknir á samhengi lengdar skólatíma nemenda og árangurs nemenda til þess að við sjáum að máli skiptir fyrir menntun barnanna að skólatíminn sé jafnlangur hvar sem er á landinu og að börnin séu jafnrétthá að þessu leyti hvort sem þau búa í borg eða byggð. Í því sambandi vil ég nefna rannsókn sem fram hefur farið á vegum Rannsóknarstofnunar uppeldismála á árangri barna í íslensku en þar bendir ýmislegt eindregið til þess arna. Sama má segja um niðurstöður á samræmdu prófunum. Ég er ekki að segja að þetta sé einhlítt en það er afar margt sem bendir til að þarna sé verulegt samhengi á milli. Því tel ég að hér sé um ótvírætt réttindamál barna að ræða og um leið hagsmunamál þjóðfélagsins alls. Það skiptir ekki litlu máli að börn á unga aldri búi bæði við öryggi og þá aðstöðu sem veitir þeim þekkingu og þroska. Ég leyfi mér herra forseti að leggja til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. menntmn. og 2. umr.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. 1. flm. þessa frv. fyrir frv. en get ekki látið hjá líða að minna á frv. sem lagt var fram í Ed. í fyrra af kvennalistakonum, og hefur reyndar verið lagt þar fram aftur, þar sem þessi tvö frv. hníga mjög í sömu átt. Þetta segi ég alls ekki til að hvetja til þess að farið verði að bítast um málefnið eða metast um heiðurinn af frv. heldur vil ég einungis undirstrika að svo almennur er þessi vilji fyrir því að börnum okkar sé búin betri aðstaða í þjóðfélaginu að það á sér nú svona víða hljómgrunn. Enda er eitt af brýnustu málum íslensks samfélags í dag að bregðast við mjög breyttum þjóðfélagsaðstæðum, breyttum aðstæðum í fjölskyldu og búa betur að börnum, bæta menntun þeirra og þar með auka möguleika þeirra og þjóðarinnar allrar í framtíðinni. Innihald frv. beggja hnígur mjög í þá átt að stuðla að auknu jafnrétti barna, bæði með tilliti til búsetu og eins hvað varðar efnahag og félagslegar aðstæður. Meginmarkmið beggja þessara frv. er að lengja skólatíma og gera hann samfelldan og að skólar verði einsetnir og samræmist þannig betur vinnutíma foreldra eins og hann er í dag. Ég tel því ekki ástæðu til að fjölyrða um þau atriði sem eru eins eða mjög lík en mun aðeins drepa á þá þætti sem eru ólíkir í þessum frv. Þó vil ég aðeins geta þess að í frv. Kvennalistans er gengið ögn lengra hvað varðar lengingu skólatíma en það er þó ekki svo mikill munur að þar mætti ekki finna samkomulag. Á sama hátt og í frv. sem hér er til umræðu er þar gert ráð fyrir að þessi lenging náist í áföngum og held ég að mér sé óhætt að fullyrða að þar sé um sama árafjölda að ræða. En það sem skilur í milli er aðallega tvennt. Hið fyrra er að í frv. Kvennalistans er gert ráð fyrir því að aðstaða verði í hverjum skóla til þess að neyta málsverðar og njóta hvíldar og að skólamáltíðir séu framreiddar í öllum skólum. Þörfin á þessu kann að vera örlítið mismunandi eftir staðsetningu en þó hygg ég að mjög víða sé málum þannig háttað að ekki sé aðstaða fyrir börn, þó fjarlægðir leyfðu, að fara heim til sín í hádeginu til að matast þar sem oftar en ekki er enginn þar til þess að taka á móti þeim eða að útbúa þeim mat. Það kemur t.d. fram í heilbrigðisskýrslu landlæknis, Mannvernd í velferðarþjóðfélagi, að u.þ.b. helmingur allra barna á skólaaldri á Íslandi gengur, eins og það er kallað, sjálfala utan skólatíma. Það gefur auga leið að það hlýtur að bitna mjög á mataræði þessara barna, enda benda ýmsar rannsóknir til, svo undarlegt sem það má virðast í velferðarþjóðfélagi eins og hér á Íslandi, að allt að því vannæringareinkenna gæti hjá fjölda barna og unglinga. Þetta stafar ekki af hungri eða skorti á fæðu heldur rangri samsetningu fæðunnar og er eflaust afleiðing þess að allt of mörg börn sjá sjálf um þann mat sem þau leggja sér til munns og því er auðvitað oft það úrræði næst, sem bæði er fljótlegt og einfalt, að grípa til einhvers matar sem þá er keyptur, e.t.v. í sjoppum eða álíka stöðum. Það er mjög alvarlegt mál ef þetta er rétt, sem ég hef ekki ástæðu til þess að rengja, og mjög brýn þörf að bætt sé úr. Annað sem bendir líka til þess að ekki sé nógu vel staðið að þessum málum eru tannskemmdir barna á Íslandi sem eru meiri en nokkurs staðar annars staðar í sambærilegum þjóðfélögum. Þess ber einnig að geta að það þykir sjálfsagt að fullorðið fólk hafi aðgang að góðum mat á sínum vinnustað, meira að segja oft mikið niðurgreiddum, og hvað í ósköpunum veldur því þá að við ætlum ekki börnum sama hlut? Þau eru þó að vaxa og þurfa meira á góðri næringu að halda heldur en fullorðnir. Nú ég mun reyna að taka upp þráðinn aftur. Ég var komin þar í máli mínu þegar hátalarakerfið fór úr sambandi að ég var að ræða um tannskemmdir. Ég hafði að vísu haldið áfram óvitandi um það að hátalararnir voru ekki á en ég neyðist þá til þess að reyna að endurtaka þetta svo að það liggi þó fyrir í heild í þingtíðindum. Þessar miklu tannskemmdir íslenskra barna, sem eru miklu meiri en þekkist í nágrannalöndum okkar, hljóta auðvitað að standa í beinu sambandi við það hvað börn sjá mikið sjálf um sig utan skólatíma og velja þar af leiðandi oft sjálf sína fæðu. Kostnaður af því að koma upp skólamáltíðum í öllum grunnskólum yrði auðvitað talsverður. Samkvæmt útreikningi sem gerður var hjá Félagsvísindastofnun Háskólans nemur sá kostnaður í dag u.þ.b. 140 millj. kr., en ef þess er gætt að um er að ræða líkamlegan þroska og velferð barna er þetta nú kannski ekki umtalsverð upphæð. Auk þess má benda á það að sjálfsagt mundu sparast peningar annars staðar því ef öll börn fengju hollar og góðar máltíðir í skóla, ég tala nú ekki um ef á eftir fylgdi tannburstun á hverjum degi, er ég viss um að stórar upphæðir mundu sparast í skólatannlækningum. Þær eru börnum og foreldrum nú að kostnaðarlausu en þær gífurlegu upphæðir sem í það fara hafa einmitt oft verið til umræðu. Ef þetta kæmist á væri hollt að gera fljótlega á því samanburð hvort það skilaði ekki fljótt og vel árangri. Að nauðsyn þessa atriðis má því leiða ótal rök bæði efnahagsleg og þau sem auðvitað vega þyngst, þ.e. þau sem varða velferð barnanna. Hitt meginatriðið sem er öðruvísi í frv. kvennalistakvenna varðar skólaathvörf. Mér heyrðist að vísu hv. flm., Ragnhildur Helgadóttir, segja að gert væri ráð fyrir að börn gætu dvalið í skólum utan skólatíma í skólaathvörfum undir eftirliti uppeldismenntaðs fólks. Ég sé það nú ekki í frv. sjálfu en auðvitað er gleðilegt, þó það standi ekki í frv., að reiknað sé með að svo sé. Við töldum nú samt ástæðu til þess að setja inn í lögin að þau skyldu vera undir umsjá fólks sem hefði menntun í uppeldisfræðum. Það gætu auðvitað bæði verið fóstrur, kennarar og eins sú stétt sem hv. flm. gerði að umræðuefni og kallast hjá nágrannaþjóðum okkar ,,fritidspedagoger``. Það hefur gefist misvel þar sem reynt hefur verið að fá ómenntað fólk í þessum greinum til starfa. Auðvitað hefur stundum tekist þannig til að sómakonur hafa fengist til starfa og allt hefur gengið vel en í öðrum tilfellum hefur eitthvað bjátað á og það er sjálfsagt að hnykkja á því í lögum að að þessu skuli vel staðið. Okkur kvennalistakonum finnst það líka áríðandi að fyrir dvöl í þessu athvarfi komi ekki greiðsla því undir engum kringumstæðum má það markast af efnahag foreldra hvort börn eigi sér athvarf utan skólatíma þegar enginn er heima til að annast þau. Mig langar aftur að vitna í skýrslu landlæknis, með leyfi forseta, þar sem talað er um að u.þ.b. helmingur barna á skólaaldri gangi sjálfala flesta daga utan skólatíma en hjá einstæðum foreldrum, sem í flestum tilfellum eru auðvitað einstæðar mæður, er ástandið enn verra því þar eru það jafnvel börn undir 7 ára aldri sem búa við þau kjör að enginn geti annast þau, eða þá í besta falli eldri systkini og ekki er nánar tilgreint hversu gömul þau eru eða hvernig þau geti staðið að þeirri gæslu. Það er einmitt þessi hópur foreldra sem á kannski hvað örðugast með að greiða fyrir gæslu barna sinna og þess vegna er brýnt að slík gæsla sé þeim að kostnaðarlausu. Það er ekki af kæruleysi sem mæður láta börn sín ganga sjálfala hálfu og heilu dagana, heldur er það vegna skorts á úrræðum og aðstöðu og vegna þess hvað þær bera lítið úr býtum fyrir sín störf og hafa hreinlega ekki efni á að kaupa þeim þá gæslu og þá umönnun sem þær annars sjálfsagt svo gjarnan vildu. Það kostar tugi þúsunda á mánuði að borga fyrir gæslu fyrir börn ef það er í heimahúsum og er þó ekki ofgoldið fyrir þau störf. Þess vegna vil ég enn og aftur undirstrika brýna nauðsyn þess að verði þessi frv. eða vonandi einhvers konar sambræðsla þessara frv. að lögum verði þetta atriði tekið inn, þannig að það sé ekki háð efnahag foreldra hversu mikið þeir geta nýtt sér athvarf fyrir börn sín utan skólatíma. Mér finnst ástæða til að geta þess líka í þessu sambandi, þegar rætt er um hversu áríðandi það er að börn geti dvalið áfram í skóla ef þau eiga sér ekki annað athvarf í bili, að tíðni umferðarslysa á börnum er miklu, miklu meiri á Íslandi en nokkurs staðar þekkist, og er það kaldhæðnislegt, þegar við minnumst þess að ungbarnadauði er hér lægstur í heiminum, að við skulum svo ekki hafa borið gæfu til að gæta þessara barna þannig að þau fái sem flest að lifa eða a.m.k. tapi ekki heilsu í umferðarslysum. Umferðarslys á gangandi vegfarendum eru algengust á börnum og unglingum og þar er einmitt hópurinn 7--12 ára stærstur. Mér skilst að einhver rök hafi verið leidd að því að þau væru ekki endilega á leið úr og í skóla þegar þessi slys verða, en auðvitað verða þau þegar börn eru stödd utan einhverrar gæslu eða athvarfs. Þau eru þá væntanlega ein á ferli annað hvort gangandi eða á reiðhjólum meira en sæmir í því ástandi eins og hér er nú í umferðarmálum sem fer síst batnandi. Það er auðvitað fjöldamargt annað sem mætti rekja til að rökstyðja nauðsyn þess að frv. af þessu tagi nái að verða að lögum, en það er kannski óþarfi að staldra of mikið við það í 1. umr. Ég vona svo sannarlega að þau fái bæði góða umfjöllun í nefndum. Nú vill svo vel til að þau munu sjálfsagt fara bæði í nefndir, annað í efri deild og hitt í neðri deild. Og ég trúi því, þar sem þau eru svo lík, að það muni nást einhver sameiginleg niðurstaða úr þessum tveimur frv. Einmitt í umræðu um þetta frv. Kvennalistans í fyrra, í efri deild, tók til máls hæstv. núv. menntmrh., Svavar Gestsson, og lýsti góðum vilja til þess að framkvæma slíkar breytingar á skólakerfinu. Við skulum vona að áhugi hans hafi ekki dofnað við að komast í það ráðuneyti sem fer með þessi mál og að þetta fái skjóta og góða afgreiðslu. Auðvitað er framkvæmd þessara frv. nokkuð dýr, en fátt er afstæðara en tölur nema ef vera skyldi tíminn. Í þessum málum gildir kannski meir en í flestum öðrum að hér er það forgangsröð sem skiptir öllu máli.

Flm. (Ragnhildur Helgadóttir) Herra forseti. Ég þakka undirtektir hv. 18. þm. Reykv. Ég vil skýra það að ástæðan til þess að frv. er svo stutt sem raun ber vitni er að í það eru einungis tekin þau atriði úr ábendingum fjölskyldumálanefndarinnar sem þarfnast lagabreytinga til að unnt sé að framkvæma þau. Í því frv. sem hv. þm. nefndi og var verið að leggja fram núna eru ýmis atriði önnur sem unnt er að framkvæma án lagabreytinga. Að því er varðar sérstaklega aðstöðu til hádegisverðar þarfnast það t.d. í sjálfu sér ekki lagabreytingar. Það er unnt að framkvæma þetta án þess og er það víða gert. Þannig er það. Efnislega erum við því sammála um það sem kemur einmitt fram í grg. með þessu frv. Á bls. 11 er einmitt talað um aðstöðu til hádegisverðar og lögð á það áhersla. Þetta vildi ég nú taka fram. Mér þykir hins vegar að áfangaskiptingin sé það sem máli skiptir til þess að unnt sé að koma þessu í framkvæmd. Þetta verður að sjálfsögðu eitt af framkvæmdaratriðunum, enda eru orðin nokkur ár síðan sjálfstæðismenn lögðu áherslu á viðunandi aðstöðu til að matast sem eina af leiðum að því marki að ná samfelldum skóladegi, en það var einmitt eitt af verkefnum nefndarinnar um samstarf heimila og skóla, þeirrar sem hv. 6. þm. Reykn. hafði forstöðu fyrir. Á þetta var mikil áhersla lögð þar og hefur þráfaldlega komið fram í hennar umfjöllun um þessi mál inni í hv. efri deild. Efnislega erum við því að sjálfsögðu sammála um það atriði. Mér líst hins vegar ekki á ef við byrjuðum breytinguna á slíkum framkvæmdum. Ég óttast að þá mundum við e.t.v. tefja fyrir að samfelldur skóladagur kæmist í framkvæmd. Ég held því að niðurröðunin á áföngum í áliti fjölskyldumálanefndar ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar sé mjög skynsamleg. Ég hygg að um það verði mjög víðtæk samstaða. Ég tek það fram, herra forseti, að þó að svo vilji til að einatt tali einvörðungu konur um þessi mál situr nú í forsetastól maður sem hefur þekkingu og reynslu af þessum málum og mundi vafalaust taka þátt í þessum umræðum ef hann væri ekki bundinn í forsetastól. Þær hugmyndir sem að baki þessu liggja hafa verið mikið áhugamál kvenna í mörgum stjórnmálaflokkum og ekki síst Sjálfstfl. þar sem konur hófu útgáfustarf einmitt um fjölskyldumálefni fyrir allmörgum árum. Við höfum hins vegar séð þá gleðilegu þróun að nú er þetta málefni ekki síður áhugamál okkar karlkyns félaga í flokknum. Þær hafa ekki af slíku að státa hjá Kvennalistanum. Við höfum sem betur fer í okkar flokki marga karlmenn sem eru afar áhugasamir um þetta og þá ekki er síst formaður flokksins sem átti frumkvæði að því að nefndin var stofnuð til þess að gera rækilega úttekt á þessu sviði og vinna tillögur um það. Sú er ástæðan fyrir því að þetta frv. er flutt núna og víðtæk samstaða er um það og ég vona að svo verði í öllum flokkum þingsins.