Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Stefán Guðmundsson Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til þess að þakka nefndinni fyrir hennar störf og lýsa því yfir að ég sætti mig allbærilega við þá niðurstöðu sem nefndin varð sammála um að leggja til, að afgreiða málið á þennan hátt eins og hér liggur fyrir. Ég vil hins vegar beina þeim eindregnu tilmælum til hæstv. ríkisstjórnar að hún bregði mjög skjótt við í þessu máli. Það er mikil þörf á því og ég þarf ekki að fjölyrða um það hér að það verði tekið til hendi fljótt í þessum málum og reynt að koma betri skikkan á þau. Fleiri orð þarf ég ekki að hafa, en í þeirri góðu trú og reyndar vissu að ríkisstjórnin geri það, þá sætti ég mig bærilega við þessi málalok.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég vildi byrja á því að lýsa yfir stuðningi mínum við þá þáltill. sem hér liggur fyrir eins og hún kemur frá hv. atvmn. Ríkisstjórnin hefur unnið að því að bæta samkeppnisstöðu innlends skipaiðnaðar, einkum með því að með sérstakri ákvörðun var létt lántökugjaldi af lánum vegna innlendra skipaviðgerða sem veitt eru fyrir milligöngu Byggðasjóðs. Jafnframt var hækkað lánshlutfall við innlendar skipaviðgerðir og er það nú nokkru hærra en veitt er þegar viðgerðir eru keyptar frá öðrum löndum. Ríkisstjórnin hefur enn fremur í undirbúningi sérstakt markaðsátak innan lands fyrir skipaviðgerðir. Það er nauðsynlegt verk, einkum af því að kostir innlendra skipaviðgerða í samanburði við viðgerðir sem keyptar eru frá öðrum löndum hafa ekki verið nóg á orði hafðir og ekki kynntir nógu vel. Ég hef í huga að vinna að slíku kynningarstarfi í samráði við samtök skipaiðnaðarins og reyndar Landssamband ísl. útvegsmanna og koma því til allra þeirra sem hafa með þessi mál að gera og náttúrlega sérstaklega til útvegsmanna. Annað sem á döfinni er er að vinna að stefnumótun í samráði við Landssamband iðnaðarmanna og Félag dráttarbrauta og skipasmiðja og samtök iðnaðarmanna í þessari grein. Verkefnið er að móta stefnu fyrir íslenskan skipaiðnað á næstu árum, m.a. á grundvelli skýrslu sem breska ráðgjafarfyrirtækið Appledore hefur unnið að, en það verk var hafið í tíð hæstv. fyrrv. iðnrh., Friðriks Sophussonar. Því miður hefur dregist að áliti þessara ráðgjafa væri skilað. Því hefur verið lofað nokkrum sinnum en nú virðist ljóst að það muni koma fram í mánuðinum maí og ég mun beita mér fyrir því að þingmenn fái útdrátt úr þessari skýrslu jafnskjótt og tök eru á. Ég tek það fram að ég er samþykkur því sem fram kemur í nál., að æskilegt sé að ríkisstjórnin geri grein fyrir sínum verkum á þessu sviði þegar komið er haustþing. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, virðulegi forseti, en lýsi stuðningi mínum við ályktunina eins og hún liggur hér fyrir.

Frsm. atvmn. (Árni Gunnarsson) Virðulegi forseti. Ég vil þakka iðnrh. hans ágætu orð hér á undan. Þegar nefndin fjallaði um þetta mál, þá var henni boðið til fundar á Vélaverkstæði Sigurðar Sveinbjörnssonar í Garðabæ. Því miður gátu fáir nefndarmanna sinnt þessu boði, en þar komu fram upplýsingar sem voru svo sláandi að ég hygg að þeir nefndarmenn sem þar voru hafi farið næsta undrandi af þeim fundi þegar þeir gerðu sér grein fyrir því hver staða íslensks skipaiðnaðar er yfirleitt gagnvart samkeppni við erlendan skipaiðnað. Ég skrifaði hjá mér nokkur atriði sem komu fram á þessum fundi, en þar voru forsvarsmenn íslensks skipaiðnaðar sem nú horfa upp á hrun í þessari iðngrein, og þar var sérstaklega nefnt að inn í þesa athugun --- og ég vildi láta það koma skýrt fram --- þyrfti að koma einhvers konar stuðningur við þann iðnað sem smíðar vélar og tæki fyrir íslensk skip. Mig langar, með leyfi forseta, að fá að lesa hér upp úr bréfi sem okkur var afhent á Vélaverkstæði Sigurðar Sveinbjörnssonar við þetta tækifæri sem lýsir stöðunni betur en flest annað það sem ég hef heyrt um ástandið í þessum iðnaði sem hefur átt mjög undir högg að sækja. Margar skipasmíðastöðvar hafa verið reknar með stórfelldu tapi og hafa orðið að loka og eru nokkuð nýleg dæmi um það. Í þessu bréfi sem við fengum í hendur er á það minnt að Vélaverkstæði Sigurðar Sveinbjörnssonar er stofnað 1946. Þar hafa dugandi menn verið við stjórnvöl. Þeir hafa náð mjög verulegum árangri, t.d. í smíði á skipavindum og togvindum og þeir hafa framleitt í yfir 440 fiskiskip togvindur sem þykja mikil gæðavara. Síðan segja þeir, með leyfi forseta: ,,Á undanförnum árum hefur því miður dregið úr þessari framleiðslu. Ekki hefur dugað að bjóða góða vöru á hagstæðu verði því að erlendir aðilar hafa jafnan boðið hagstæðari lán og lækkað sín verð niður fyrir okkar. Þetta hefur keyrt um þverbak á tveimur síðustu árum þegar hlutverk okkar á þessum markaði hefur helst verið að halda erlendum verðum niðri sem er gott svo langt sem það nær en við lifum ekki á því. Nú er svo komið að fyrirtækið er svo til verkefnalaust. Ekki hefur fengist marktækur samningur á þessu ári. Á sl. sex mánuðum höfum við orðið að fækka fólki um átta og í byrjun janúar var hætt að vinna yfirvinnu. Ef ekki rætist úr fljótlega verðum við enn að fækka fólki eða jafnvel loka fyrirtækinu og þá má búast við verulegum verðhækkunum á innfluttum vindum í kjölfarið. Til þess að árétta okkar mál getum við nefnt eftirfarandi dæmi.`` --- Og nú vil ég nefna það að á þessum fundi kom fram gífurleg gagnrýni á bankakerfið og Fiskveiðasjóð, einkum og sér í lagi á Fiskveiðasjóð, sem forstöðumenn þessa fyrirtækis töldu að svöruðu ekki erindum. Ef þeir svöruðu, þá svöruðu þeir seint og kæmu lítið til móts við þessa iðngrein. En hér segir, með leyfi forseta: ,,Til þess að árétta okkar mál getum við nefnt eftirfarandi dæmi: 1. Þrymur. Við vorum með 1200 þús. kr. lægra tilboð en erlendur aðili sem lækkaði sitt tilboð, og gott betur, um 650 þús. Fengum verkefnið eftir að kaupandi gaf okkur kost á að lækka okkur líka. 2. Gjafar VE. Við vorum með svo til sama verð og erlendur aðili sem lækkaði sig um 30%. 3. Júlíus Geirmundsson. Við vorum með 8 millj. kr. lægra tilboð en erlendur aðili sem lækkaði sig um þessa upphæð.`` Ég vil skjóta því inn í að það virðist svo sem erlendir aðilar hafi kost á því að lækka tilboð sín eftir að búið er að opna tilboð í verkefnin. ,,4. Röst. Skrifuðum undir samning vegna nýrra vinda fyrir ms. Röst sl. sumar. Rifta varð samningnum vegna synjunar frá Fiskveiðasjóði. Kaupandi var þó svo til skuldlaus við sjóðinn og hafði áður fengið synjun fyrir nýsmíði. 5. Gissur hvíti. Gerður var samningur við Slippstöðina um smíði á vindum í þetta skip. Samningurinn gekk til baka vegna synjunar Fiskveiðasjóðs. 6. Geisli. Okkur tókst að selja vindur í þetta skip í febrúar í fyrra. Síðan hafa lánastofnanir með Fiskveiðasjóð í broddi fylkingar dregið kaupandann á asnaeyrunum. Síðasta fréttin er synjun frá Byggðasjóði. 7. Nýsmíði fyrir Njörð hf. hjá skipasmíðastöð Marselíusar, Ísafirði. Við vorum með svipað verð og erlendur aðili sem lækkaði sig um eina milljón. 8. Gideon VE. Skrifuðum undir samning vegna nýrra vinda í þetta skip í desember sl. Fiskveiðasjóður hefur enn ekki tekið málið fyrir. Það yrði okkur verulegt áfall ef þessum samningi yrði rift.`` Þetta eru dæmin sem við fengum í hendur um það hvernig búið er að íslenskum iðnfyrirtækjum í þessari grein. Ég hvet mjög eindregið til þess að þetta mál verði tekið föstum tökum þannig að íslensk fyrirtæki á þessum vettvangi, á þessu sviði búi við sambærileg kjör og þau erlendu sem eru í samkeppni við þau innlendu. Það nær auðvitað engri átt ef það gerist að erlend fyrirtæki geta komið með ný tilboð eftir að útboð hafa verið opnuð. Þá er eitthvað verulega mikið í ólagi sem þarf að breyta. Síðan er það alveg ljóst að þegar innlend fyrirtæki sækja um fjármagnsfyrirgreiðslu hjá peningastofnunum hér á landi til þess að geta staðið undir þeim viðgerðum sem þau taka að sér, þá eiga þau miklu óhægara um vik heldur en þegar íslenskir aðilar leita með verkefni af þessu tagi til útlanda og fá bankaábyrgðir og bankafyrirgreiðslu nánast samdægurs. Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins leggja áherslu á þessi atriði vegna þessarar till. sem mjög er tímabær og þarf að sinna núna á næstu mánuðum og ég endurtek bæði þakkir mínar til flutningsmanns till. og fyrir svör iðnrh.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það að nauðsynlegt er að huga að íslenskum skipasmíðaiðnaði og hvað gera megi til þess að bæta samkeppnisstöðu hans. En ég vil jafnframt minna á að það er ekki hægt að fjalla um málefni sem þetta sem eitthvert einangrað fyrirbrigði í efnahagslífinu. Mér finnst eiginlega fullmikið af því gert hér á hinu háa Alþingi að fjalla um einstök mál eins og þau séu í einhverri blindgötu og enginn heimur í kring. Vandamál íslensks skipasmíðaiðnaðar er auðvitað hluti af stærra vandamáli sem er stjórn efnahagsmála á Íslandi. Og staða íslensks skipasmíðaiðnaðar væri ólíkt betri ef stjórn efnahagsmála hefði verið í fastari skorðum hér heldur en hún hefur verið undanfarin ár. Ég vil þess vegna leyfa mér að spyrja hæstv. iðnrh. sem jafnframt er viðskrh.: Hvaða tillögur eru á borði ríkisstjórnarinnar til þess að koma jafnvægi á íslenskan fjármagnsmarkað i heilu lagi og þar með að bæta samkeppnisstöðu íslensks skipasmíðaiðnaðar og annarra atvinnugreina? Hvað er fyrirliggjandi núna hjá hæstv. ríkisstjórn til þess að koma á jafnvægisástandi á fjármagnsmörkuðum? Hér er til umræðu í þinginu í gær og í dag húsbréfafrv. Ekki hef ég nú enn þá komist í svo feitt að sjá hver heildaráhrif þess verði á fjármagnskerfið, en það má vel vera að maður geti fundið það með mikilli leit. Hæstv. iðnrh. er jafnframt viðskrh. og æðsti yfirmaður Seðlabankans. Í 3. gr. laga um Seðlabanka stendur að hlutverk Seðlabankans sé að vinna að því að peningamagn í umferð og framboð lánsfjár sé hæfilegt miðað við það að verðlag haldist stöðugt og framleiðslugeta atvinnuveganna sé nýtt á sem fyllstan og hagkvæmastan hátt. Þess vegna vil ég leyfa mér að spyrja: Hvar eru tillögur Seðlabankans um það að jafnvægisástandi skuli komið á hjá einstaklingum? Peningamarkaður? Það er hluti af þessu skipasmíðamáli að íslenskur skipasmíðaiðnaður geti fengið lánsfé með auðveldu móti og ég er þeirrar skoðunar að lánsfé fáist ekki með auðveldu móti fyrr en ríkið hættir að láta greipar sópa um íslenskan lánamarkað. Og að ætla síðan framleiðslunni og verðmætasköpuninni í landinu að bítast um restina. Ég hef aldrei getað skilið svona stórfurðulega hugmyndafræði í fjármálum. Ríkissjóður hlýtur að vera afgangsstærð þar sem ríkissjóður eyðir peningum en framleiðir ekki neitt, þannig að framleiðslan í landinu hlýtur að verða að sitja fyrir fjármagninu. Svo auðug þjóð eins og íslenska þjóðin er á að geta haft jafnvægi á þessum málum og haft þessa hluti í lagi. En ég ítreka spurningu mína til hæstv. viðskrh. um það hvort einhverjar hugmyndir séu um jafnvægisástand á fjármagnsmörkuðum.

Stefán Guðmundsson Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til þess að leiðrétta það sem kom fram í máli hv. formanns og framsögumanns nefndarinnar, þar sem hann vitnaði í ummæli og var með bréf um frá Vélaverkstæði Sigurðar Sveinbjörnssonar. Það var fróðlegt og sjálfsagt hefur flestallt verið rétt þar. En þó er það eitt mál sem ég veit um vegna þess að það hefur komið inn á borð hjá mér, ef svo mætti segja, en það varðar skipið Geisla. Hann vék þar orðum að Byggðastofnun og sagði að það nýjasta væri að Byggðastofnun hefði synjað fyrirgreiðslu til þess skipasmíðaverkefnis sem unnið er hjá Skipasmíðastöðinni í Stykkishólmi. Hér er farið rangt með. Byggðastofnun hefur afgreitt þetta mál á jákvæðan hátt, samþykkt það og afgreitt þetta mál á jákvæðan hátt. Hæstv. iðnrh. er sjálfsagt kunnugt um það. Hann liðkaði mjög til í þessu máli þegar það var að sigla í strand og það er mjög ómaklegt að segja það að Byggðastofnun hafi ekki komið þar til því að hún leysti þetta mál algjörlega. Það vil ég að komi hér skýrt fram. Hv. þm. Árni Gunnarsson náttúrlega gjörþekkir þessi mál sem stjórnarmaður í einu af þessum fyrirtækjum sem núna hafa orðið um sinn að horfa á eftir fjölda sinna starfsmanna frá störfum vegna þess að verkefni hafa ekki verið til staðar hér heima. Menn hafa farið með þessi verkefni í allt of ríkum mæli úr landi. Ég held að ég muni það rétt að ég hafi einhvers staðar séð það að Slippstöðin á Akureyri hafi sagt frá því einmitt að það hafi ekki verið þar færri starfsmenn sl. 10 ár. Ég held að það séu nokkrir tugir manna sem hefur verið sagt upp störfum þar undanfarið. Við þurfum ekki að fara langt. Við vitum hvernig komið er fyrir Stálvík og svona gætum við haldið áfram. Af hverju? Hv. þm. fór hér inn á útboðin sem er alveg hárrétt hjá honum. Ég veit að þar er rétt sagt frá. En af hverju er þetta á þennan hátt? Það er vegna þess, eins og ég sagði þegar ég talaði fyrir þessari þáltill. minni fyrr í vetur, að menn verða auðvitað að fara eftir og virða eðlilega viðskiptahætti í þessum efnum, en það er bara ekki gert. Þess vegna lagði ég svo ríka áherslu á það við hæstv. ríkisstjórn að hún gengi fram í þessu máli og ég las hér upp bréf sem hæstv. núv. forsrh. Steingrímur Hermannsson skrifaði fyrir nokkru síðan og voru þar tilmæli til allra þessara aðila um hvernig staðið skyldi að þessum málum. Það var skynsamlegt bréf en því miður var því ekki fylgt nægjanlega eftir. Ef slíkt bréf væri skrifað í dag væri ég mjög ánægður og ég er sannfærður um það að þeir sem í þessari atvinnugrein starfa, ekki aðeins fyrirtæki heldur ekki síður starfsfólkið, mundu vera þakklátir fyrir slíkt. Það mundi bara leysa að stórum hluta þessi mál. Hins vegar er það rétt, eins og kom fram hér hjá hæstv. iðnrh., að auðvitað þarf að skoða þessi mál til lengri tíma. Það þarf enginn að vera hissa á því í sjálfu sér að íslenskar skipasmíðastöðvar eigi erfitt með að keppa á alþjóðlegum mörkuðum um þessi verk. Við getum bara skoðað það hvernig það er, eins og t.d. sl. vetur, fyrir okkar stöðvar að keppa við erlendar stöðvar í slíku veðurfari, þegar menn þurfa að standa af sér veður undir skipsskrokkunum. Það gengur náttúrlega ekki. Og það er alveg með ólíkindum, og ég endurtek það sem ég sagði hér í vetur þegar ég tala um þetta mál, að það skuli engin skipasmíðastöð hér á Íslandi vera þannig í stakk búin að hún geti tekið skipin okkar undir þak og menn geti unnið eins og sæmandi er fiskveiðiþjóð eins og okkur Íslendingum. Það er auðvitað alveg fráleitt að svo skuli að verkum staðið. Ég held að það hefði verið skynsamlegra, eins og komið er í atvinnumálum í þessari grein, í stað þess að segja fólki upp í stórum stíl og borga því atvinnuleysisbætur, að láta þetta fólk vinna við það að byggja yfir stöðvarnar og búa þær þannig betur í stakk til þess að keppa við erlendar stöðvar. Ég held að það hefði verið nær.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Svo bar til í gær þegar þessi till. var til umræðu að hv. 1. þm. Reykv. óskaði eftir því að umræðu yrði frestað vegna fjarveru ráðherra. Nú er umræddur 1. þm. Reykv. ekki enn kominn og ég hlýt að bera það undir hv. flm. tillögunnar hverjar skoðanir hann hefur á að fresta enn málinu.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Fyrir hönd heilbr.- og trmrh. mæli ég fyrir þáltill. á þskj. 757 um manneldis- og neyslustefnu. Í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar og samstarfsflokkanna og í fyrri ríkisstjórn var ákveðið að vinna að mótun manneldis- og neyslustefnu fyrir íslensku þjóðina. Í samráði við það lagði heilbr.- og trmrh. fram í janúar 1988 í ríkisstjórninni tillögu um mótun slíkrar stefnu og skipun nefndar og starfshóps í því skyni. Ákveðið var að fimm ráðuneyti yrðu aðilar að málinu, þ.e. heilbr.- og trmrn., landbrn., sjútvrn., viðskrn. og iðnrn. Auk þess var gert ráð fyrir að þeir sem manneldisráð skipa tækju þátt í starfinu. Í maí 1988 var skipaður samráðshópur til að vinna að þessari stefnumótun. Í samráðshópnum eru eftirtaldir aðilar: Frá manneldisráði: Snorri Páll Snorrason yfirlæknir, Brynhildur Briem næringarfræðingur, Elísabet Vernharðsdóttir næringarfræðingur, dr. Laufey Steingrímsdóttir næringarfræðingur og Hrafn Tulinius, prófessor í heilbrigðisfræði. Fulltrúar ráðuneytanna í samstarfshópnum eru: Frá iðnrn. Kristinn Björnsson framkvæmdastjóri, frá landbrn. dr. Stefán Aðalsteinsson búfjárfræðingur, frá sjútvrn. Kristinn Magnússon deildarstjóri, frá viðskrn. Jón Ögmundur Þormóðsson skrifstofustjóri og frá heilbr.- og trmrn. Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri og er hann jafnframt formaður samráðshópsins. Úr þessun hópi var síðan skipaður framkvæmdahópur þriggja fulltrúa og skipa hann þau Brynhildur Briem, Stefán Aðalsteinsson og Páll Sigurðsson. Verkefnisstjóri var ráðin Unnur Stefánsdóttir og hefur hún verið ritari beggja vinnuhópanna. Þau verkefni sem samráðshópurinn fékk til stefnumörkunar eru eftirfarandi: Að tryggja að íslensk matvælaframleiðsla verði í samræmi við neysluþarfir þjóðarinnar. Að manneldismarkmið manneldisráðs um hollustu fæðunnar verði lögð til grundvallar við stefnumótun. Að leiðbeina fólki og fræða það um hollt mataræði, meðferð matvæla og matreiðslu. Að gangast fyrir neyslukönnun til að öðlast yfirsýn yfir neysluvenjur þjóðarinnar. Ákveðið var að verkefnið skiptist í eftirfarandi verkþætti og var unnið að málinu í þeirri röð sem ég skal nú tilgreina: 1. Að undirbúa þáltill. um neyslustefnu íslensku þjóðarinnar. 2. Gera neyslukönnun. 3. Gera áætlun um aðlögun neyslunnar að markaðri neyslustefnu. 4. Gera áætlun um eftirlit með framkvæmd neyslustefnu og mat á árangri. Tveir fyrstu þættir framkvæmdaáætlunarinnar eru komnir á rekspöl. Þáltill. liggur nú fyrir ásamt grg. og mæli ég fyrir henni. Fjármagn hefur fengist á þessu ári til að hefja neyslukönnun. Hefur dr. Laufey Steingrímsdóttir næringarfræðingur verið ráðin til að annast og bera ábyrgð á könnuninni sem fer fram á öllu landinu og verður úrtakið 1800 manns. Neyslukönnunin er gerð öðru fremur í þeim tilgangi að hægt sé að móta íslenska manneldisstefnu. Þekking á íslensku mataræði, einkennum þess, kostum og göllum er ein helsta forsenda raunhæfrar stefnumótunar í manneldismálum. Neyslukönnuninni er því ætlað að veita upplýsingar um ástand mála og mynda þann grunn sem manneldisstefnan byggir á. Þær upplýsingar sem neyslukönnuninni er ætlað að afla eru þessar: 1. Hlutur einstakra matvara í fæðu Íslendinga. 2. Hlutur fastra máltíða og aukamáltíða eða millimáltíða í fæðunni. 3. Hlutur neyslu á heimili og utan heimilis. 4. Áhrif einstakra þátta á neyslu og neysluvenjur og eru þar ýmsir liðir tilteknir, þ.e. áhrif: 1) menntunar, 2) tekna, 3) starfsstéttar, 4) fjölskylduhátta, 5) búsetu, 6) aldurs, 7) kyns, 8) hreyfingar, 9) þyngdar og 10) reykinga. Þá er í fimmta lagi ætlað að athuga meðalneyslu einstakra næringarefna. Og í sjötta lagi dreifingu neyslu með tilliti til einstakra næringarefna. Framkvæmd þessarar könnunar verður þannig: Undirbúningsvinna stendur nú yfir. Ráðgert er að forkönnun fari fram haustið 1989 og aðalkönnun á árinu 1990. Könnun verði gerð á öllum árstímum, vetur, vor, sumar og haust. Úrvinnsla fer síðan fram á árinu 1991. Jafnframt því sem þáltill. um manneldis- og neyslustefnu var undirbúin var ákveðið að taka saman upplýsinga- og fylgirit þar sem gerð yrði grein fyrir heilsufari íslensku þjóðarinnar almennt og markmiðum í heilbrigðismálum og rætt um áhrif mataræðis á heilsu fólks og á aðaldánarorsakir þjóðarinnar. Þá er í ritinu glöggt yfirlit um framleiðslu og neyslu og helstu áhrifavalda á því sviði. Rit þetta sem hefur að geyma ritgerðir 28 höfunda hafa alþingismenn fyrir nokkru fengið í hendur. Enginn vafi er á að sá fróðleikur, sem þar hefur verið dreginn saman um stöðu manneldismála á Íslandi og leiðir til að hafa áhrif á fæðuval og neysluvenjur, getur orðið að miklu gagni þeim sem um þetta mál fjalla, bæði á Alþingi og almennt í þjóðfélaginu. Hér á landi hefur manneldisráð haft forustu um setningu markmiða á sviði manneldismála. Eru manneldismarkmið ráðsins lögð til grundvallar í stefnumörkun í þáltill. þeirri sem hér er kynnt. Mun ég nú rekja meginefni þáltill. og þau markmið sem hún byggir á. Lagt er til að Alþingi álykti að á árunum 1990--2000 skuli stefnt að eftirfarandi aðgerðum til að bæta fæðuval og neysluvenjur Íslendinga. 1. Innlend matvælaframleiðsla falli að settum manneldismarkmiðum. Sérstaka áherslu skal leggja á að draga úr sykur- og fituinnihaldi matvæla og viðhalda jákvæðum þáttum íslenskrar matarhefðar. Við innflutning matvara skal gæta sömu meginmarkmiða um sykur- og fituinnihald. 2. Að tekið sé mið af settum manneldismarkmiðum við ákvörðun tolla og skatta og hvers konar annarra opinberra aðgerða sem hafa áhrif á verðlag matvæla, svo sem við ákvörðun niðurgreiðslna. 3. Auka fræðslu í matreiðslu og almennt um manneldis- og neyslumál í grunnskólum og í framhaldsskólum landsins. 4. Að efla nám í matvælaiðnaði, heimilisfræðslu og nám fyrir starfsmenn og stjórnendur mötuneyta, veitingastaða og skyndibitastaða. 5. Nemendur í grunn- og framhaldsskólum eigi kost á að borða í skólunum. 6. Að auka almenna fræðslu á kynningu um tengsl mataræðis og heilsu og hvers konar önnur næringarfræðileg efni. 7. Að áhersla sé lögð á almenna fræðslu um tengsl heilsufars og líkamlegar hreyfingar. 8. Að haft verði strangt eftirlit með matvælum með tilliti til smithættu, aukefna og aðskotaefna sem hættuleg geta verið heilsu manna. 9. Að heilbrmrh. láti gera heildarúttekt árið 1990 á fæðuvenjum þjóðarinnar. Þar komi fram m.a. hlutdeild einstakra matvara í daglegri fæðu fólks og magn einstakra næringarefna. Skýrsla um niðurstöður könnunarinnar skal lögð fyrir Alþingi þegar hún liggur fyrir. Niðurstöður neyslukönnunarinnar skulu lagðar til grundvallar aðgerðum í manneldismálum skv. 1.--7. tölul. Á árunum 1990--2000 skal gera smærri neysluathuganir í því skyni að fylgjast með þróun neyslunnar. Skulu niðurstöður slíkrar athugunar lagðar fyrir Alþingi í fyrsta sinn eigi síðar en árið 1996. 10. Að metin verði hlutdeild innlendrar matvælaframleiðslu í fæðu þjóðarinnar á grundvelli neyslukönnunarinnar. Niðurstöður þeirrar könnunar skulu lagðar til grundvallar við gerð áætlunar um æskilega og nauðsynlega hlutdeild innlendrar framleiðslu í heildarnæringarþörf þjóðarinnar. Verði þar tekið tillit til almennra hagkvæmnisjónarmiða og nýtingar innlendra auðlinda. Einnig verði tekið tillit til mataröryggis þjóðarinnar ef aðflutningar teppast eða nauðsynleg öflun matvæla erlendis frá er hindruð með öðrum hætti. 11. Efldar verði rannsóknir á sviði næringar og heilsu og innlendrar matvælarannsóknar. 12. Endurskoðuð verði stefnumótun í manneldis- og neyslumálum með hliðsjón af nýrri þekkingu á hverjum tíma, ekki sjaldnar en einu sinni á áratug. Meginmarkmið við framkvæmd ofangreindra aðgerða eru eftirfarandi: 1. Að heildarneysla orkuefna miðist við að viðhalda eðlilegri líkamsþyngd. Á síðari tímum hefur orðið sú breyting á lifnaðarháttum þorra manna að mikil líkamleg áreynsla við vinnu er úr sögunni. Því þarf að draga úr orkumagni fæðisins í samræmi við það. Samt sem áður þarf að fást í daglegu fæði jafnmikið af steinefnum og flestum vítamínum eins og áður ásamt fæðutrefjum sem kyrrsetumenn mega síst án vera. Því er ráðlegt að skerða hlut orkuauðugra og bætiefnasnauðra fæðutegunda, svo sem sætra og feitra matvæla. 2. Að kolvetnisneysla aukist og að úr þeim fáist 50--60% af orkunni, einkum úr grófu korni, kartöflum, grænmeti og ávöxtum og að dragi úr sykurneyslu. Stefnt skal að því að ekki fáist meira en 10% orkunnar úr sykri en samkvæmt könnun manneldisráðs frá 1979--1980 gaf sykurinn um 19% að meðaltali af heildarorku fæðisins. Kostir þess að skerða sykurneyslu eru einkum að með því dregur úr hættu á tannskemmdum. Einnig fá þá fjölþættari fæðutegundir stærri hlutdeild í heildarneyslunni. 3. Að heildarfituneyslan minnki og að fitan verði mýkri. Lagt er til að fituneyslan fari ekki yfir 35% heildarorkunnar, en samkvæmt könnun manneldisráðs 1979--1980 gaf fita að meðaltali 41% af orkumagni fæðisins. 4. Að hvíta, prótein, verði áfram rífleg í fæðu Íslendinga. Hæfilegt er talið að hún veiti a.m.k. 10% orkunnar en var að meðaltali 16% orkunnar samkvæmt könnun manneldisráðs 1979--1980. 5. Að saltneyslan minnki þannig að dagsneysla fari ekki yfir 8 grömm í matreiðslu og við borðhald dag hvern. Talið er að mikil saltneysla geti átt þátt í að auka háþrýsting. Of hár blóðþrýstingur, háþrýstingur, er einn af áhættuþáttum hjarta- og æðasjúkdóma. 6. Að D-vítamínneysla fari ekki undir ráðlagðan dagskammt af D-vítamíni. Samkvæmt neyslukönnun manneldisráðs 1979--1980 var að meðaltali of lítið af D-vítamíni í daglegu fæði landsmanna miðað við ráðlagða dagskammta. Ráðlegt er að bæta úr því með lýsisneyslu. Í einni teskeið af þorskalýsi fæst dagskammtur af D-vítamíni og að auki fjölmettuð fita. 7. Að fæðuval verði sem fjölbreyttast, úr mjólkurmat, kornmat, kartöflum, grænmeti og ávöxtum, kjöti, fiski og eggjum. Stefnumörkun sem þessi hefur þegar farið fram í mörgum nágrannalandanna og stefnt er að sameiginlegri markmiðasetningu á þessu sviði innan landa Evrópubandalagsins. Neyslan sýnir að ríkulegt framboð matvara er ekki trygging fyrir æskilegri samsetningu fæðunnar. Þetta hefur komið glöggt í ljós meðal þjóða Vesturlanda þar sem ýmiss konar sjúkdómar er tengjast fæðuvali aukast stöðugt þrátt fyrir ríkulegt framboð matvæla. Því er talin ástæða fyrir stjórnvöld að fylgjast með neyslunni og beina henni, ef ástæða er til, í heppilegri farveg með fræðslu, kynningu og beitingu stjórnvaldsaðgerða sem til þess eru fallnar. Á sama hátt má með stjórnvaldsaðgerðum og upplýsingastarfi á vettvangi matvælaframleiðslunnar hafa áhrif á framboð matvæla. Sem dæmi má nefna fituminni fæðu sem komið hefur á markaðinn síðustu ár, verðfellingu á feitu dilkakjöti til bænda sem tekin var upp 1987 og loks er til umræðu að bændur fái eftirleiðis greitt miðað við hvítuinnihald mjólkur í stað þess að greiða fyrir fituinnihald eins og tíðkast hefur. Að lokum vil ég, virðulegi forseti, leggja áherslu á að með þáltill. þessari er stigið fyrsta skrefið í mjög viðamikilli aðgerð í manneldismálum hér á landi. Ekki er ætlunin að framfylgja matvælastefnunni með boðum og bönnum heldur jákvæðri fræðslu og upplýsingum fyrir almenning og góðri samvinnu við þá sem matvælin framleiða og einnig þá sem flytja matvælin til landsins. Það er í þessum anda sem stefnumörkunin hefur verið undirbúin og heilbr.- og trmrh. þakkar öllu því fólki sem þar hefur lagt hönd á plóginn. Það er mikils virði fyrir framgang þessa máls hversu góð samstaða náðist í undirbúningshópnum um þau meginmarkmið sem manneldisstefnan byggir á. Ljóst er að þeim markmiðum, sem sett eru fram í þáltill. þessari, þarf að fylgja eftir með umfangsmiklu upplýsinga- og leiðbeiningarstarfi og heilbrigðisyfirvaldanna bíður mikið verk á næstu árum. Í því sambandi þarf að leita samstarfs við þá fjölmörgu aðila í þjóðfélaginu sem þessi mál varða. Ég vil að lokinni þessari framsögu, sem ég hef flutt fyrir hönd heilbr.- og trmrh., leggja til að málinu verði að lokinni umræðu vísað til síðari umræðu og hv. félmn. Ég vil taka það fram að hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur lagt á það mikla áherslu að mál þetta megi afgreiða á þessu þingi.

Guðrún Agnarsdóttir Virðulegi forseti. Aðeins nokkur orð um þessa ágætu þáltill. sem ég fagna fyrir hönd Kvennalistans að hefur verið lögð fram. Það er stjórnvöldum mjög nauðsynlegt að móta stefnu í þessum málum og þó fyrr hefði verið. Ég ætlaði að bera fram spurningu til hæstv. forsrh. um það hvort ætlunin væri í raun að Alþingi tæki þátt í því að móta þessa stefnu með því að afgreiða þetta mál eða hvort það væri einungis til kynningar, en ég hef þegar fengið svar við því. Mér finnst það reyndar slæmt að okkur skuli gefast svo naumur tími í þinglok til að ræða jafnmikið grundvallaratriði í velferð og farsæld þessarar þjóðar sem stefnumótun í manneldis- og neyslumálum er. Það hefur verið lögð mikil vinna í þetta mál af þeirri nefnd sem að því vann og ég vil benda hv. þingmönnum á fróðlega og gagnlega lesningu sem er að finna í fylgiriti og er að hluta til greinargerð þeirra sem unnu í þessari nefnd. Varðandi efni þáltill. get ég tekið undir það og finnst flest ef ekki allt gott sem þar er sagt. Hins vegar finnst mér skipta meginmáli hvernig staðið verður að framkvæmd þessarar þál. ef hún verður samþykkt, hvort hún í raun kemst til framkvæmda eða verður einungis eitt af mörgum fallegum stefnumálum þessarar og annarra ríkisstjórna. Þá vil ég víkja að b-lið í þáltill. þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Að tekið sé mið af settum manneldismarkmiðum við ákvörðun tolla og skatta og hvers konar annarra opinberra aðgerða sem hafa áhrif á verðlag matvæla, svo sem við ákvörðun niðurgreiðslna.`` Ég held að það sé meginmál hvort stjórnvöld, þ.e. hin ýmsu ráðuneyti, samhæfi aðgerðir sínar við framkvæmd stefnu eins og þessarar eða hvort þau vinna í raun hvert gegn öðru eins og komið hefur í ljós hingað til. Við skulum líta okkur nær í tíma og ég vitna til nýlegrar fyrirspurnar sem ég bar fram á þingi til hæstv. viðskrh. þar sem kom glögglega fram að verð á matvælum er hærra á Íslandi en í allflestum nágrannalöndum okkar. Þetta gildir jafnt um þau matvæli sem álitin eru vera holl neysluvara og önnur, reyndar er verð á matvælum orðið svo íþyngjandi fyrir pyngju venjulegs launafólks að það er alvarlegt mál. Þetta verðlag á sér ýmsar skýringar. Það stafar ekki af einni orsök heldur af mörgum. Veigamikil orsök þessa verðlags hlýtur að vera og er skattlagning á matvæli. Við skulum ekki gleyma því að það er ekki langt síðan að lagður var skattur, svokallaður matarskattur, á íslensk matvæli alveg án tillits til þess hvort þar var um að ræða holla neysluvöru eða óholla. Við skulum heldur ekki gleyma því að í umræðum um þá skattlagningu þegar hún stóð til þurfti að berjast fyrir því að fá undanþágur fyrir þau matvæli sem álitin voru hollar neysluvörur af manneldisráði til margra ára. Það var enginn greinarmunur gerður í þeim efnum þegar verið var að skattleggja matvæli. Þetta er í raun nýliðin tíð. Mín spurning til hæstv. forsrh. er því: Hvaða von eygir hann til þess að stjórnvöldum takist að samhæfa aðgerðir sínar þannig að einstaklingum gefist kostur á og reyndar eigi sér val um að neyta hollra neysluvara? Ef svo er ekki verður þetta marklaust plagg að mínu viti þó að ásetningur og tilgangur sé góður. Ég hlýt að víkja að þessu og ég hlýt að benda hæstv. forsrh. á að þessi stefnumótun sem við erum að ræða nú er hluti af miklu víðtækari stefnumótun og varðar stefnumótun Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar sem við erum aðilar að og nefnist ,,Heilbrigði fyrir alla árið 2000``. Þar er lögð ríkuleg áhersla á það að stjórnvöld samhæfi aðgerðir sínar þannig að einstaklingnum sé í raun kleift að lifa hollustusamlegu lífi, honum sé m.a. efnahagslega fært að veita sér þann sjálfsagða rétt að kaupa hollustufæðu en ekki það sem honum er óhollara. Ég get tekið mjög sterklega undir c-liðinn þar sem stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Að auka fræðslu í matreiðslu og almennt um manneldis- og neyslumál í grunnskólum og framhaldsskólum landsins.`` Þetta ætti að vera hluti af sjálfsögðum undirbúningi undir lífið sem lærist bæði á heimili og í skóla. Ég vil víkja lítillega að e-liðnum þar sem stendur, með leyfi forseta: ,,Að nemendur í grunn- og framhaldsskólum eigi kost á að borða í skólanum.`` Þetta er í raun svo sjálfsagt mál og orðin svo almenn krafa meðal foreldra og nemenda að stjórnvöld geta ekki lengur vikist undan því að hrinda þessu í framkvæmd. Ég vil benda á þingmál sem Kvennalistinn hefur flutt og margir aðrir hafa minnst á hér á þingi, nauðsyn þess að gera nemendum kleift að matast í skólum eins og foreldrar þeirra og aðrir fullorðnir gera á sínum vinnustað og þykir sjálfsagt. Varðandi f- og g-liðinn, um að auka almenna fræðslu og kynningu um tengsl mataræðis og heilsu og einnig um tengsl heilsufars og líkamlegrar hreyfingar, vil ég undirstrika nauðsyn þess að fundinn sé markviss farvegur fyrir heilbrigðisfræðslu í landinu. Ég vil vísa á frv. til laga um heilbrigðisfræðsluráð sem Kvennalistinn hefur ítrekað flutt á þingi. Það kann að vera að mönnum þyki það ekki vera besta formið til þess að reka slíka starfsemi en það verður að finna henni markvissan farveg þannig að fjármunir og átak manna til fræðslu nýtist á samhæfðan, árangursríkan hátt. Ég fagna því að nú skuli eiga að gera heildarúttekt á fæðuvenjum þjóðarinnar. Slík úttekt hefur ekki verið gerð nema að hluta til nokkrum sinnum, síðast á árunum 1978--1980. Þá náði hún einungis til hluta þjóðarinnar. Ég tel mjög nauðsynlegt fyrir stefnumótun af þessu tagi að hún styðjist við vitneskju um það hvernig neysluvenjur þjóðarinnar eru. Ég ætla ekki að lengja mál mitt en styð þessa þáltill. eindregið. Mér finnst hún vera af hinu góða og ég fagna því að stjórnvöld skuli sjá sóma sinn í því að bera hana fram. En ég skora á stjórnvöld og ég skora sérstaklega á hæstv. forsrh. að tryggja að það verði veitt fé til þessara framkvæmda því að annars verður þetta plagg í raun einungis góður ásetningur. Það þarf fé bæði til fræðslunnar, til kynningar og til þess að efla þá starfsemi sem hér hefur verið stungið upp á í þessari tillögu. Ég vil biðja hann að svara mér því hvort fjárveitingar hafi verið ætlaðar til annars en t.d. þeirrar neyslukönnunar sem hann minntist á í framsögu sinni.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Eins og hv. síðasti ræðumaður vil ég fagna því að hér skuli vera lögð fram tillaga um manneldis- og neyslustefnu. Það er sannarlega kominn tími til að Íslendingar marki sér slíka stefnu. Mörg nágrannalönd okkar hafa þegar gert það og er sú stefna gjarnan nefnd næringarpólitík. Þetta er pólitík sem allir flokkar eiga að geta orðið sammála um, þ.e. flokkar sem viðurkenna þá staðreynd að mataræði hafi áhrif á heilsu manna. Meginmarkmiðin í þeirri tillögu sem hér um ræðir eru mjög viðamikil, enda er um stórmál að ræða. Til að ná þessum markmiðum er bent á fjölda aðgerða sem ríkisstjórn skuli beita sér fyrir á árunum 1990--2000. Allar eru þessar aðgerðir mjög þarfar til að ná heildarmarkmiðunum. En ég vil gjarnan taka út einn lið og gera hann að umræðuefni hér, reyndar minntist hv. síðasti ræðumaður einnig á hann, en hann varðar aðbúnað barna í skólum. Þessi liður er e-liðurinn í tillögunni og þar segir, með leyfi forseta: ,,Að nemendur í grunn- og framhaldsskólum eigi kost á að borða í skólunum.`` Skólinn er vinnustaður barna og unglinga. Það tíðkast og þykir sjálfsagt að fullorðnir geti gengið að hádegismat á sínum vinnustað en það sama gildir ekki um börn og unglinga sem eru í örum vexti og þurfa því á sérstaklega kjarngóðri fæðu að halda. Lengi býr að fyrstu gerð og vannæring í orku getur tafið fyrir andlegum og líkamlegum þroska, jafnvel þannig að barnið bíði þess ekki bætur alla ævi. Sé engan mat að hafa í skólunum, eins og nú er, er iðulega nærtækast að skreppa í einhverja af fjöldamörgum sjoppum sem staðsettar eru í nágrenni við skólana. Þar er hægt að kaupa sælgæti og gosdrykki sem teljast vart til kjarngóðrar fæðu. Til að stemma stigu við þessu þyrfti að vera framboð á hollri fæðu og fjölbreyttri í skólum landsins. Hér er ekki átt við að reisa þurfi margra milljóna kr. mötuneyti við hvern skóla þar sem boðið yrði upp á margháttaðar máltíðir með öllu tilheyrandi. En það er brýnt að skapa þá aðstöðu sem þarf til þess að börnin fái þar hollan og fjölbreytilegan mat. Ég vil í þessu sambandi einnig undirstrika og minna á þær tillögur sem Kvennalistinn hefur flutt varðandi þennan þátt, þ.e. aðbúnað barna og unglinga í skólum landsins, en við höfum flutt viðamikið frv. um samfelldan skóladag í grunnskólum þar sem gert er ráð fyrir skólamáltíðum. Einnig fluttum við brtt. við frv. til laga um framhaldsskóla á síðasta ári þar sem við lögðum til að mötuneyti yrðu starfrækt við hvern einasta framhaldsskóla landsins en sú tillaga var felld. Við höfum einnig flutt tillögu um það að launakostnaður við mötuneyti framhaldsskólanema verði greiddur úr ríkissjóði en það hefur ekki enn hlotið samþykki. Þá vil ég einnig benda á að nýlega höfum við lagt fram þáltill. um að stofnaðar verði heimilisrekstrarbrautir við framhaldsskóla þar sem unglingum verði kennd undirstöðuatriði í heimilisrekstri og þar eru að sjálfsögðu næringarfræði og heilbrigðisfræði stór þáttur. Ég valdi að taka aðeins einn lið út úr þessari tillögu núna. Hann er einn af mörgum sem þarf að taka mjög föstum tökum. Ég vil taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að auðvitað skiptir mestu máli hvernig til tekst með framkvæmdina, og þar kemur auðvitað til kasta stjórnvalda að ná þeim markmiðum sem sett eru fram í þessari tillögu. Það þarf auðvitað ekki að taka það fram að æskilegar neysluvenjur eru undirstaða heilbrigðs lífs og það þarf að fræða fólkið í landinu um gildi þess að temja sér góðar neysluvenjur og gera því kleift að lifa samkvæmt þeim. Þar kemur enn og aftur að verðlagningu á matvælum. Hér um síðustu áramót var okkur sagt að það þyrfti að hafa allt einfalt og leggja jafnan skatt á allt, þar með talin matvæli, til þess að tryggja einfeldni. En með því að leggja fram tillögu um manneldis- og neyslustefnu tel ég að til þurfi að koma verðstýring og afnám eða a.m.k. lækkun matarskattsins til að gera fólki kleift að lifa samkvæmt þeirri stefnu sem stjórnvöld hafa sett sér. Á þann hátt er best staðið að andlegu og líkamlegu heilbrigði þjóðarinnar. Í kjölfar heilbrigðari og hollari lífshátta ætti að geta dregið úr þeirri gífurlegu og óeðlilega miklu lyfjanotkun sem tíðkast hér á landi og sömuleiðis ætti þörf fyrir sjúkrarými að minnka. Hér er sem sagt um stefnu að ræða sem felur í sér mikið forvarnarstarf og fellur að stefnu Alþjóðaheilbrigðisráðsins um heilbrigði fyrir alla árið 2000. Þótt skammt sé eftir af þingstörfum þetta vorið vona ég að það takist að ná því fram að samþykkja þessa tillögu. Það þarf að sjálfsögðu að gefa þeirri nefnd sem um hana á að fjalla tækifæri til að kynna sér vel þetta viðamikla mál þannig að stjórnvöld hafi þetta skjal í höndunum næst þegar taka þarf ákvarðanir um verðlagningu matvæla. Hér eftir verði það sem sagt heilbrigðið sem fyrst og fremst verður haft að leiðarljósi.

Pálmi Jónsson Það mál sem hér er á dagskrá er að sjálfsögðu ekki flokkspólitískt mál og getur ekki orðið í eðli sínu, heldur er hér um að ræða tilraun af hálfu stjórnvalda til þess að marka stefnu sem á að miða að tímanlegri velferð mannfólksins í landinu. Það er auðvitað að mínum dómi mjög góðra gjalda vert af hálfu stjórnvalda að hvetja til hollustu og heilbrigðs lífernis og flytja um það tillögur eða marka stefnu, en ég get ekki látið hjá líða að lýsa þeirri skoðun minni að það hljóti að vera takmörk fyrir því hversu langt eigi að ganga með opinberum afskiptum af slíkum málum. Ég held að ákjósanlegt sé að finna meðalveg á milli þessara andstæðu sjónarmiða, þeirra hversu langt eigi að ganga með opinberum afskiptum og á hinn bóginn hvatningar, sem eiga að miða að því að varðveita heilbrigði þjóðarinnar og hollustusemi í almennu lífi einstaklinganna. Ég get tekið undir mjög margt sem er í þessari tillögu og sumpart fjallar hún um sjálfsagða hluti. Hér hefur ýmislegt verið nefnt og ég ætla ekki að fara að endurtaka það. Ég held að það sé t.d. mjög þarft að leggja áherslu á almenna fræðslu um tengsl heilsufars og líkamlegrar hreyfingar og er ég viss um að hæstv. forsrh. mælir þar af heilum hug þegar hann mælir fyrir slíkri stefnu. Það er ég sannfærður um. Það er einnig mjög þarft og nauðsynlegt, og verður að vera löggjafaratriði, svo að dæmi sé tekið, að hafa strangt eftirlit með matvælum með tilliti til smithættu, aukaefna og aðskotaefna sem hættuleg geta verið heilsu manna. Hér er atriði sem er dæmi um það sem er nauðsynlegt að sé löggjafaratriði. Ég get einnig drepið á, sem mér finnst vera mjög nauðsynlegt til athugunar í þessum efnum öllum, eins og segir hér í j-lið, að metin verði hlutdeild innlendrar matvælaframleiðslu í fæðu þjóðarinnar á grundvelli neyslukönnunar. Niðurstöður verði lagðar til grundvallar við gerð áætlunar um æskilega og nauðsynlega hlutdeild innlendrar framleiðslu í heildarnæringarþörf þjóðarinnar. Sé þar tekið tillit til almennra hagkvæmnisjónarmiða og nýtingar innlendra auðlinda og einnig sé tillit tekið til mataröryggis þjóðarinnar ef aðflutningar teppast eða nauðsynleg öflun matvæla erlendis frá er hindruð með öðrum hætti. Þetta er mjög mikilvægt stefnuatriði þótt vandséð sé hvort það geti orðið löggjafaratriði. Í ýmsum þeim atriðum sem tillagan grípur á er þannig um það að ræða að sumt er til ábendingar eða leiðbeiningar fyrir þjóðina en annað er nauðsynlegt að sé löggjafaratriði. Ég vil hins vegar taka það fram að ég vil gjarnan ráða því sjálfur hvað ég vel mér til matar og ég er eiginlega sannfærður um það að hæstv. forsrh. vill líka vera sjálfráður í því hvaða mat hann velur sér og ekki lúta þar opinberum afskiptum, jafnvel þó að hann sé sjálfur höfuð þeirra opinberu afskipta. Þetta er ég alveg sannfærður um. Og ég held að það geti ekki orðið löggjafaratriði. Ég mundi ekki vilja sætta mig við það að ég ætti t.d. sem einstaklingur í þessu landi að lúta opinberum fyrirmælum um það hvað ég legði mér til munns. Spursmál er enda hvort neysluhættir þjóðarinnar séu með þeim ósköpum að þessu leyti að ástæða sé til að hafa þar mjög miklar áhyggjur af. Ég er ekki viss um það. Það liggur fyrir í opinberum skýrslum að Íslendingar verða elstir eða meðal þeirra allra elstu, bæði karla og kvenna á jarðarkringlunni. Og ekki bendir það til þess að við lifum hér sérstaklega óhollu lífi eða höfum matarvenjur sem eru verri en gengur og gerist meðal þjóða heimsins. Ég tek eftir því í þessari tillögu að nokkuð mikil áhersla er lögð á það að draga beri úr sykurneyslu og draga úr neyslu feitmetis, en nú vill svo til að Íslendingar éta meiri sykur en allar þjóðir aðrar. Nú er það mjög á orði haft að sykur sé óholl neysluvara og síst skal ég mæla á móti því að við getum alveg komist af án þess að borða jafnmikinn sykur og raun ber vitni. En svo vill líka til að Íslendingar hafa, a.m.k. fram undir þetta, etið meira af dýrafitu en aðrar þjóðir, jafnvel allar aðrar þjóðir, og ekki bendir nú þetta til þess að þetta sé okkur óhollt þegar við lifum lengur en allir aðrir. Það er enda umdeilt meðal lækna, og hér talaði læknir rétt áðan og þeir hafa auðvitað misjafnar skoðanir á því, hversu óhollt það er að eta dýrafitu og jafnvel skortur á dýrafitu getur að áliti sumra lækna valdið hættu á sjúkdómum, svo sem eins og krabbameini. Nú ætla ég ekki að fara hér í langa útlistun á þessu máli. Ég kem aðallega til þess að segja það sem mína skoðun að það eru takmörk fyrir því hvað opinber afskipti eiga að vera mikil og vekja á því athygli að Íslendingar lifa lengst allra þjóða þó að við borðum meiri dýrafitu og meiri sykur en aðrar þjóðir.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Ég verð að minna á það að ég stend hér í sporum heilbr.- og trmrh. og verða því svör mín við þeim spurningum sem hér hafa komið fram eflaust ekki eins markviss eins og þyrfti að vera. Ég vil hins vegar þakka þeim sem hér hafa talað fyrir góðar undirtektir undir þessa tillögu. Það er hárrétt hjá hv. síðasta ræðumanni að ég met mikils líkamsrækt en raunar ekki síður gott mataræði og ég hef í ríkisstjórnum alllengi mælt eindregið með því að stjórnvöld mótuðu stefnu í þessu sambandi. Ég fagna því að síðasta ríkisstjórn tók ákvörðun um að gera svo og fagna því að núv. heilbr.- og trmrh. hefur fylgt því eftir og lagt fram þá þáltill. sem hér er. Það er hárrétt hjá síðasta ræðumanni að ég, eins og eflaust fleiri, vil gjarnan borða það sem mér sjálfum sýnist hverju sinni og ég fæ mér feitan dilkakjötsbita annað slagið, en engu að síður held ég að leiðbeiningar í þessu sambandi séu afar gagnlegar, m.a. með tilliti til þess að mjög mikil breyting hefur orðið á lifnaðarháttum okkar Íslendinga, hreyfing er langtum minni og ég hygg að það sé óumdeilt að fyrir þá sem t.d. hreyfa sig minna, sumir hafa ekki aðstöðu til þess o.s.frv., sé nauðsynlegt að gæta þess hvað þeir neyta mikils feitmetis. Hv. þm. nefndi sykurneyslu. Ég vek athygli á því að tannskemmdir munu vera meiri hér á landi en víðast hvar annars staðar og má eflaust rekja það til mikillar sykurneyslu. Ég tek undir það með hv. þm. að að sjálfsögðu eiga stjórnvöld ekki að vera með boð og bönn í þessu sambandi. Það er hárrétt. Hins vegar hygg ég að stjórnvöldum beri skylda til í raun að leiðbeina í þessu sambandi og ég tek undir það sem kom fram hjá hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur að að sjálfsögðu ætti skattlagning matvæla að vera með tilliti til hollustu þeirra. Þetta gera fjölmargar aðrar þjóðir. Það er lagður aukaskattur á sykurvörur t.d. á Norðurlöndunum og víða annars staðar. Ég lít svo á að samþykkt þáltill. sem þessarar sé fyrsta skrefið sem geri stjórnvöldum í raun kleift að haga skattlagningu með tilliti til hollustu. Ég vil taka það fram að ég hef í mörg ár mælt með því, og mælti eindregið með athugun á ýmsum skattabreytingum um sl. áramót, að slík skattlagning yrði tekin upp og var það gert að hluta í sambandi við sykurvarning. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir spurði hvort fjárveiting væri veitt til verkefnisins. Nokkur fjárveiting var veitt á þessu ári, nægilega mikil til að halda því starfi áfram sem hófst fyrir tveimur árum og nægilega mikil til að framkvæma þá könnun sem ég gerði grein fyrir að er þegar hafin. Jafnframt hefur heilbr.- og trn. í sínum tillögum til fjmrn. nú gert ráð fyrir fjárveitingu til að framkvæma það sem lagt er til með þessari þáltill. svo ég lít á það sem afar mikilvægt í þessu sambandi að tillagan verði samþykkt og Alþingi sýni þannig vilja sinn til að taka á þessum málum. Ég tek undir það með hv. þm. að það er illt að hafa ekki meiri tíma til að ræða þetta mál eða skoða það í nefnd. Hins vegar, ef í ljós kemur í störfum nefndarinnar að menn eru í meginatriðum inni á því að svona starf sé unnið, vil ég leyfa mér að leggja til að nefndin hraði sínu starfi þannig að þessi tillaga megi hljóta afgreiðslu á þessu þingi. Það mun fyrst og fremst stuðla mjög að því að unnt verði að halda áfram þessu starfi eins og heilbr.- og trmrh. hefur gert ráð fyrir.

Guðrún Agnarsdóttir Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. svör hans, en aðeins örfá orð vegna máls hv. 2. þm. Norðurl. v. Ég held að við þurfum að fara varlega í því að státa okkur af langlífi. Langlífi okkar, eins og það er reiknað, stafar ekki síst af því hve ungbarnadauði er lágur hér á landi. Við skulum ekki gleyma því að það fólk sem nú er gamalt hefur búið við allt aðra lifnaðarhætti en við búum við í dag. Það stundaði miklu erfiðari líkamlega vinnu en við allflest gerum og þess vegna e.t.v. varð dýrafita þeim að fæðu sem brann upp fremur en fæðu sem safnaðist á kyrrsetufólk eins og nú er. Ég held að við þurfum að huga vel að öllum þáttum þessa máls þegar við ræðum það. Og varðandi þau ummæli sem hér hafa fallið um að setja löggjöf minni ég á að hér er einungis um þáltill. að ræða sem miðar að því að auðvelda fólki holla lifnaðarhætti fremur en að banna fólki að neyta þess sem það sjálft kýs.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Þingmönnum til upplýsingar, þar sem þetta mál á sér langa sögu hér í þingsölum, vil ég skýra frá hverjir hafa áður tekið til máls svo að það sé skýrt. Hv. frsm. atvmn., Árni Gunnarsson, hefur talað tvisvar, hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur talað tvisvar, en aðrir hafa einungis talað einu sinni. Tekur nú til máls öðru sinni hv. 1. þm. Reykv.

Friðrik Sophusson Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir að þessu máli var frestað í morgun þar sem ég var ekki kominn til þings og biðst afsökunar á því að hafa komið svo seint til þessa þingfundar. Ástæðan fyrir því að þessu máli var frestað í gær var sú að ég beindi ákveðnum fyrirspurnum til hæstv. ráðherra sem hann mun hafa svarað hér fyrr í umræðunni í morgun og mér skilst að í hans máli hafi komið fram að fyrirtækið A.P. Appledore hafi ekki enn skilað sinni skýrslu en það muni gerast nú þessa dagana, og skil ég málið þannig, miðað við fyrri yfirlýsingar ráðherra, að strax og skýrslan sé komin í viðunandi búning verði hún send þingmönnum eins og hann hafði sjálfur sagt í fyrri umræðunni þegar hann áætlaði að skýrslan kæmi í janúarlok. Fyrst var reyndar áætlað að hún kæmi í desember, síðan í janúarlok eins og fram kom í fyrri umræðunni. Ég lýsti því í gær að ég væri samþykkur þeirri tillögu sem hér liggur frammi til umræðu. Ég kemst samt ekki hjá því að vekja athygli á nokkuð merkilegum hlut, en það er að í nefndaráliti er skýrt tekið fram hvernig hv. nefnd hugsar sér það að framkvæma þá efnislegu hluti sem fram komu í sjálfri þáltill. Þar segir, með leyfi forseta: ,,1. Ríkisstjórnin reyni að tryggja að útvegsmenn og opinberir sjóðir semji ekki um nýsmíði skipa eða viðhaldsverkefni erlendis án undangengins útboðs þar sem innlendir aðilar keppi á jafnréttisgrundvelli við erlendan skipaiðnað, m.a. hvað snertir meðferð tilboða og fjármagnsfyrirgreiðslu. 2. Tilboð verði metin á viðskiptalegum grundvelli áður en lánveitingar eru ákveðnar. 3. Settar verði staðlaðar reglur um útboð, veðskilmála og tilboð í skipaiðnaðarverkefnum. 4. Ríkisstjórnin beiti sér fyrir því að bankar veiti sambærilegar ábyrgðir vegna skipaiðnaðarverkefna innan lands og veittar eru þegar verkefni eru unnin erlendis.`` Varðandi 1. liðinn á hann nokkra forsögu sem mér er kunn frá dögum síðustu ríkisstjórnar, en þar hafði iðnrn. afskipti af þessum málum og skrifaði annars vegar viðskrh. og hins vegar sjútvrn. bréf og óskaði eftir því að farið yrði að hugmyndum skipasmiðjanna varðandi þessi mál, þannig að innlendir aðilar ættu þess kost að bjóða í verkefni áður en þau yrðu send utan. Viðskrn. svaraði þessu erindi 28. mars 1988 og sagðist í mörg ár hafa reynt að fylgja fram þessari reglu, en í lok bréfs viðskrn. til iðnrn. sagði svo orðrétt, með leyfi forseta: ,,Væntanlega gæti Fiskveiðasjóður veitt innlendu skipasmíðastöðvunum sams konar aðstoð með því að verða við tilmælum þeirra um að veita ekki lán til endurbóta eða meiri háttar viðgerða á skipum erlendis nema verkið hafi áður verið boðið út innan lands.`` Sjútvrn. var tvívegis skrifað án þess að svar bærist frá ráðuneytinu en að lokum varð það samkomulag á milli ráðuneytanna að efna til þessa verkefnis sem A.P. Appledore hefur staðið fyrir, en að því verkefni standa, auk Landssambands iðnaðarmanna og Sambands dráttarsmiðja og skipasmiðja, Byggðasjóður, Fiskveiðasjóður og síðan iðnaðarsjóðirnir auk iðnrn. og er það auðvitað þakkarvert og þess vegna er beðið með eftirvæntingu eftir því hvað kemur fram í þeirri skýrslu sem áreiðanlega verður grundvöllur undir stefnumótun stjórnvalda. En sökum þess að nú hefur hv. nefnd lagt hér línur um það hvernig fara eigi með þetta mál held ég að það væri til góðs ef hæstv. sjútvrh. gæti sagt frá því í þessum umræðum hvernig stjórnvöld gætu staðið að því sem kemur fram í nál. því að hingað til hefur verið mjög erfitt að fá Fiskveiðasjóð, sem er aðallánasjóður skipasmiðjanna, til þess að framfylgja þessum verklagsreglum og hafa þær vissulega haft margt til síns máls. Það skal tekið fram. Mér fyndist vera gott áður en endanlega er gengið frá þessari tillögu að hæstv. ráðherra segði frá því hvort hugsanlegt sé að farið verði að ráðum hv. nefndar sem koma fram í nál. með þessari tillögu því að auðvitað er gagnslítið að samþykkja þessa tillögu nema yfirmaður Fiskveiðasjóðs lýsi því hér og nú hvort og hvernig hann hyggist standa að þessu verði tillagan samþykkt með því nál. sem hér liggur fyrir. Þess vegna, virðulegur forseti, af því að ég sé ekki ástæðu til þess að hæstv. iðnrh. ítreki það sem hann sagði hér í morgun, þó má hann gera það að sjálfsögðu mín vegna og kysi ég að fá að hlýða á hans mál, vildi ég gjarnan fá að heyra hvernig hæstv. sjútvrh., yfirmaður Fiskveiðasjóðs, hyggst standa að þessu máli og verður það ærið fróðlegt því að það fellur auðvitað í hans hlut að fylgja þessum hugmyndum eftir ef hægt verður. Að þessu sögðu, virðulegur forseti, kýs ég ekki að flytja hér lengri ræðu, enda óþarft. Ég er yfirlýstur stuðningsmaður þessa máls en tel auðvitað að til þess að eitthvert vit sé í að samþykkja tillöguna verði stjórnvöld að segja hér og nú hvort tillagan sé framkvæmanleg í þeim búningi sem kemur fram í nál. hv. atvmn. Sþ.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að lýsa ánægju minni með það að hv. 1. þm. Reykv. er kominn til þings og getur tekið þátt í þessari umræðu sem lengi hefur beðið. En svo að ég snúi mér að efni máls, þá vil ég endurtaka það sem ég sagði fyrr á þessum morgni að um leið og hið breska ráðgjafarfyrirtæki og samstarfshópurinn um þetta verkefni, sem er skipaður mönnum frá samtökum skipasmiðjanna og Landssambandi iðnaðarmanna auk starfsmanna iðnrn., hafa lokið störfum mun ég gera þinginu grein fyrir niðurstöðu skýrslunnar, ef það tekst á þingtímanum með því að leggja hana hér fram en annars með því að senda þingmönnum skýrsluna eða útdrátt úr henni á íslensku um leið og kostur er. Ég þarf ekki að endurtaka að ég harma að sá dráttur hefur orðið á verkinu sem raun ber vitni og frá hefur verið skýrt. Það er kannski eitt ágætt dæmi um það að það er ekki alltaf betra að semja við erlenda menn um verkin eins og hv. 1. þm. Reykv. gerði á sínum tíma meðan hann var iðnrh. En verkið kemur þótt seint sé og vonandi vel unnið og getur orðið þáttur í stefnumótun stjórnvalda um skipasmíðar sem náttúrlega hlýtur fyrst og fremst að beinast að því að skapa þessari grein eins og öðrum almenn, hagstæð skilyrði. Þar með kem ég að máli því sem hv. 1. þm. Reykv. gerði hér að aðalefni ræðu sinnar og það var hvernig ríkisstjórnin skildi fyrsta töluliðinn af fjórum sem greindir eru í nál. atvmn. Ég vildi vekja athygli hv. þm. á því að þar er einmitt hyggilegt orðalag þar sem segir: ,,Ríkisstjórnin reyni að tryggja að útvegsmenn og opinberir sjóðir semji ekki um nýsmíði skipa eða viðhaldsverkefni erlendis án undangengins útboðs þar sem innlendir aðilar kepptu á jafnréttisgrundvelli við erlendan skipaiðnað.`` Þetta er mikilvæg ábending en getur ekki orðið fastmótuð regla að mínu viti nema menn vilji hverfa að forsjárhyggju og miðstýringu. Það vakir væntanlega í máli hv. 1. þm. Reykv. að hann vilji að opinberir sjóðir hafi vit fyrir útvegsmönnum í þessum efnum. Það tel ég hið mesta óráð, en hins vegar á viðleitnin einmitt að vera sú sem lýsir sér í nál., að ráðuneytin miðli upplýsingum og opinberar stofnanir eins og Byggðastofnun, svo að ég nefni nú aðra stofnun sem kemur að þessu máli auk Fiskveiðasjóðs --- að tengja saman tilboð og eftirspurn eftir verkum og nýleg dæmi eru um það t.d. að viðskrn. hefur getað beint verkum sem annars hefðu farið til útlanda til innlendra skipasmiðja með því að spyrja einfaldlega eftir því við þá sem eftir leyfi leituðu til að taka erlent lán vegna innflutnings á hafnsögubátum í þessu tilfelli hvort ekki væri miklu einfaldara að fá þetta gert í innlendri skipasmíðastöð, reyndar í þessu tilfelli skipasmíðastöðinni Þorgeir og Ellert á Akranesi. Þetta reyndist mjög auðsótt mál þegar að var gáð en til þess þarf eingöngu upplýsingamiðlun, atbeina stjórnvalda með hæfilegri fjármagnsfyrirgreiðslu og hún var sannarlega veitt í þessu tilfelli. Þetta er gott dæmi um það hvernig stjórnvöld reyna að tryggja það sem nefnt er hér í áliti atvmn. Þetta er það sem stjórnin vinnur nú að og ég mun gera nánari grein fyrir síðar þegar títtnefnd skýrsla liggur fyrir, en auðvitað er hún ekki hjálpræðið í þessu máli, heldur okkar eigið hyggjuvit og umfram allt starf fyrirtækjanna sjálfra, og samstarf þeirra. Það er alveg greinilegt af viðtölum við forsvarsmenn skipaiðnaðarfyrirtækja að samkeppnisstaða þeirra hefur skánað, bæði vegna breytinga á raungengi krónunnar frá því í fyrra og eins af því að aðgangur þeirra að fjármagni og lánsskilmálar hafa orðið þeim hagstæðari, lántökugjaldið eða lántökuskatturinn hefur verið felldur niður sérstaklega af þessari starfsemi, innlendri skipaviðgerðastarfsemi, og verður eins og fram hefur komið felldur niður í haust að fullu ef frv. það sem hæstv. forsrh. mun mæla hér fyrir í Ed. síðar í dag verður að lögum, sem ég vona að verði. En allt lýsir þetta viðleitni til þess að búa þessari starfsgrein, eins og öðrum, hæfileg almenn starfsskilyrði þannig að hún geti dafnað.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegur forseti. Aðeins út af því sem hv. 1. þm. Reykv. spurði hér um, með hvaða hætti það sé framkvæmanlegt að ríkisstjórnin reyni að tryggja að útvegsmenn og opinberir sjóðir semji ekki um nýsmíði skipa eða viðhaldsverkefni erlendis án undangengins útboðs þar sem innlendir aðilar keppi á jafnréttisgrundvelli við erlendan skipaiðnað, m.a. hvað snertir meðferð tilboða og fjármagnsfyrirgreiðslu. Ég get verið alveg sammála þeim vilja sem þarna kemur fram en hitt er svo annað mál að það er ekki þar með sagt að það sé mjög auðvelt að framfylgja þessum vilja eða tryggja það að ekkert gerist í þessu sem getur talist óhagkvæmt fyrir íslenskan skipasmíðaiðnað því að markmiðin í þessu hljóta að vera tvö: Annars vegar að íslenskur sjávarútvegur fái alltaf notið bestu kjara í kaupum á sínum aðföngum. Það er að mínu mati mjög mikilvægt. Íslenskur sjávarútvegur keppir á alþjóðlegum mörkuðum og staða hans er ekki með þeim hætti að hann þoli meiri tilkostnað en er samsvarandi því sem býðst á alþjóðlegum mörkuðum. Það er hins vegar mjög mikilvægt fyrir íslenskan sjávarútveg að hér sé öflugur skipasmíða- og viðgerðaiðnaður og það eru hagsmunir sjávarútvegsins jafnframt að þessi iðnaður gangi með eðlilegum hætti. Það er alveg rétt að Fiskveiðasjóður hefur talið það vera sitt aðalhlutskipti að tryggja það að íslenskur sjávarútvegur fái aðföng sín með sem ódýrustum hætti, en það hefur margsinnis verið rætt við Fiskveiðasjóð að þeir reyni að koma því til leiðar að slíkt sem hér er gefið til kynna gerist ekki, þ.e. að útvegsmenn fara oft og tíðum með verkefni sín erlendis og þau verða oft og tíðum dýrari en hefði orðið hér innan lands. Ég tel að þarna skorti oft vandaðan undirbúning og þá er það spurningin hver á að sjá til þess að undirbúningurinn sé vandaður. Þar er ekki nægilegt að koma á miðstýringu. Það þarf jafnframt að brýna fyrir aðilum sem fara út í slíkt að vanda sinn undirbúning betur og ég tel að með samvinnu aðila í skipasmíðaiðnaði og sjóðanna megi koma því til leiðar án mikilla þvingana. Þess vegna er það alveg rétt sem hv. 1. þm. Reykv. sagði hér, það var samdóma álit okkar á sínum tíma að það væri rétt að Fiskveiðasjóður og útvegsmenn kæmu inn í þetta samstarfsverkefni og ég veit ekki betur en að þeir hafi gert það af heilum hug og með því tel ég að hafið sé samstarf milli þessara aðila sem á skorti áður um það að menn ræði þessi mál saman en séu ekki ávallt að hnýta hver í annan og kenna hver öðrum um það sem úrskeiðis hefur farið. Þannig hefur Fiskveiðasjóður oft mátt þola það að sjóðnum sé beinlínis kennt um það sem úrskeiðis fer því að auðvitað getur hann ekki tryggt það í öllum tilvikum frekar en ýmislegt annað í þessu þjóðfélagi. Við sjáum það oft og tíðum að innlend vara er ekki boðin til sölu jafnvel hjá íslenskum iðnfyrirtækjum. Og hver á að tryggja það að svo sé? Sem dæmi get ég nefnt að ég þurfti að kaupa málningu fyrir nokkrum dögum og fór inn í stærstu byggingarvöruverslun landsins sem er jafnframt iðnaðarfyrirtæki. Þeir áttu ekki eina einustu dós frá innlendum aðila og seldu bara erlendar dósir. Iðnaðurinn þarf því að sjálfsögðu stundum að líta í eigin barm og gæta þess að ætlast ekki til alls af öðrum en hugsa kannski líka um það að reyna að koma íslenskri vöru á framfæri og reyna að bæta samkeppnisstöðu hennar. Ég mun að sjálfsögðu, verði þessi tillaga samþykkt, og ég get alveg fellt mig við hana, ræða þessi mál enn á ný við Fiskveiðasjóð í þeim tilgangi að gera það sem hér segir, að reyna að tryggja það að útvegsmenn og opinberir sjóðir semji ekki um nýsmíði skipa og viðhaldsverkefni erlendis án undangengins útboðs. Ég vil jafnframt taka það fram að Fiskveiðasjóður lánar meira út á innlenda nýsmíði en erlenda og það verður jafnframt að geta þess að Byggðasjóður hefur fengið sérstakt fjármagn til þess að reyna að tryggja samkeppnisstöðu íslensks skipasmíðaiðnaðar og ég veit ekki betur en að það hafi heppnast nokkuð vel. Að hinu leytinu hefur það líka orðið til þess að stækka íslenska fiskiskipaflotann og fjölga frystiskipum í landinu þannig að menn þurfa nú að skilja að hér er margs að gæta og menn mega ekki verða svo ákafir í viðleitni sinni til að bæta stöðu skipasmíðaiðnaðarins að menn geri íslenskan sjávarútveg mun óhagkvæmari en ella hefði orðið.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Ég spurði hér áðan hæstv. viðsk.- og iðnrh. hver væri heildarstefna varðandi fjármagnsmarkaðinn. Ég tel að vandi íslensks skipasmíðaiðnaðar sé einmitt hluti af stærri efnahagsvanda og þeim vanda sem önnur fyrirtæki eiga líka við að glíma hér á Íslandi. Hæstv. ráðherra svaraði þessu ekki og þess vegna ætla ég að ítreka þessa spurningu vegna þess að ég tel að hér sé um grundvallaratriði að ræða. Það er ekki hægt að ræða vandamál íslensks skipasmíðaiðnaðar einangrað eitt og sér eins og það komi efnahagskerfinu á Íslandi ekkert við. Þetta vandamál hlýtur að vera angi af stærra máli. Af hverju gengur íslenskum skipasmíðaiðnaði svona illa að keppa við erlendan skipasmíðaiðnað? M.a. vegna þess að það er ekkert lánsfé í boði. Það er miklu auðveldara fyrir þá sem eru að skipta við iðnfyrirtæki erlendis að fá lán, og veitir nú líklega ekki af í sjávarútvegi að fá lán því að ekki eigum við neitt ,,cashflow`` eða staðgreiðslupeninga á hreinni íslensku. Ég las hér áðan upp úr lögum um Seðlabanka Íslands, fyrir hæstv. viðskrh. sérstaklega. Ég ætla að gera það aftur: ,,Hlutverk Seðlabankans er m.a. að vinna að því að framboð lánsfjár sé hæfilegt miðað við að verðlag haldist stöðugt og framleiðslugeta atvinnuveganna sé hagnýtt á sem fyllstan og hagkvæmastan hátt.`` Enn fremur í 4. gr.: ,,Í öllu starfi sínu skal Seðlabankinn hafa náið samstarf við ríkisstjórnina og gera henni grein fyrir skoðunum sínum varðandi stefnu í efnahagsmálum og framkvæmd hennar. Sé um verulegan ágreining við ríkisstjórnina að ræða er seðlabankastjórn rétt að lýsa honum opinberlega og skýra skoðanir sínar.`` Slíkar skoðanir hafa ekki heyrst þannig að ríkisstjórnin og Seðlabankinn hljóta að vera sammála. En hver er þessi heildarstefna? Er hún eitthvert leyndarmál? Hér síðar í dag er til umræðu svokallað húsbréfafrv. Hvernig virkar það á heildarstefnuna? Hver á að sitja fyrir fjármagni? Á það að vera sjávarútvegur, á það að vera skipasmíðaiðnaður eða á það að vera ríkissjóður? Hvernig verða verðmæti til? Þau verða til í atvinnulífinu. Á ríkissjóður sem eyðir peningum að sitja fyrir fjármagni eða á atvinnulífið að sitja fyrir fjármagni? Þetta eru grundvallaratriði sem ég óska að hæstv. viðskrh. svari hér. Hvað er gert til þess að reyna að tempra gífurlega eftirspurn ríkissjóðs í fjármagn? Mér finnst í raun alveg skelfilegt til þess að vita að menn skuli geta leyft sér að mergsjúga íslenska atvinnuvegi og íslenska fjármagnsmarkaðinn og láta svo sem ekkert sé. Ég óska þess, hæstv. viðskrh., að fá svar við þessum spurningum.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Auðvitað er það rétt hjá hv. 5. þm. Austurl. að vandi íslenska skipaiðnaðarins er öðrum þræði hinn almenni efnahagsvandi Íslendinga og atvinnulífsins alls. Á móti því ber enginn maður og ég vil ósköp einfaldlega segja það að þau grundvallaratriði sem hv. þm. hreyfði eiga rétt á sér og þau þarf að hugleiða. Það er stefna þessarar stjórnar að bæta jafnvægið á lánamarkaðinum með aðgerðum innan lands og með því að tengja íslenska lánamarkaðinn betur og nánar við alþjóðlegan lánamarkað. Þetta kom m.a. fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem flutt var á Alþingi 6. febr. sl. og hefur reyndar ítarlega verið rædd í umræðum um ýmis mál síðar á þinginu. Þetta mun m.a. gerast með því að greiða fyrir því að innlendir aðilar taki lán frá útlöndum á eigin ábyrgð. Þetta mun líka verða gert með því að athuga um þátttöku erlendra lánastofnana hér í fjármagnsmiðlun. Þetta eru hlutir sem verið er að móta og reyndar er eitt slíkt þingmál nú í hv. Ed. sem fjallar um heimildir til þess að taka greiðslufresti frá öðrum löndum. Allt miðar þetta að því að jafna betur kjörin á innlenda lánamarkaðinum. Ég minni líka á að í því frv. um ráðstafanir vegna kjarasamninga, sem hæstv. forsrh. mun gera grein fyrir og mæla fyrir í hv. Ed. síðar á þessum degi, er felldur niður lántökuskatturinn frá miðju ári sem m.a. hefur valdið þrýstingi á lánskjörin á þenslutímanum. Nú er hins vegar ráðrúm til að fella hann niður. Þetta eru dæmi um aðgerðir sem miða í þessa átt. Ég vil líka rifja upp að í ræðu seðlabankastjóra á ársfundi Seðlabankans 28. apríl sl. kom fram að jafnvægi á lánamarkaði væri nú betra en það hefur verið frá því að lög um viðskiptabanka, sparisjóði og Seðlabanka gengu í gildi 1986, sem sumir kenna við frjálsar ákvarðanir í vaxtamálum. Þetta er allt saman vitnisburður um að stefna þessarar stjórnar sé að bera þann árangur sem hv. 5. þm. Austurl. lýsti eftir, þ.e. að koma á betra jafnvægi á lánamarkaðinum sem svo sannarlega er ein af forsendum þess að atvinnufyrirtækin geti þrifist, þar á meðal skipaiðnaðurinn. Um gengið vildi ég eingöngu segja það að ég vék að því nokkuð í mínu máli að raungengið hefði þokast svo til réttrar áttar á þeim tíma sem þessi stjórn hefur starfað að þar sér mikinn mun í samkeppnisstöðu skipaiðnaðarins og reyndar annarra fyrirtækja sem annaðhvort flytja út eða eiga í samkeppni við erlend fyrirtæki. Fleira þarf ég ekki um þetta mál að segja en þakka hv. 5. þm. Austurl. enn á ný fyrir það að rifja upp fyrir okkur grundvallaratriðin og lesa upp úr lögunum um Seðlabankann, um viðmiðanir við gengisákvarðanir, sem hann hefur gert hér öðrum mönnum oftar og er sennilega helsti stuðningsmaður stefnu stjórnarinnar í þessu efni nú orðið.

Benedikt Bogason Herra forseti. Ég hef frekar setið á mér að fara að ræða um þessi mál vegna þess að ég sit af hálfu Byggðastofnunar í verkefnastjórn sem er til ráðuneytis og til að samræma þessa vinnu Appledore-mannanna og fyrrv. iðnrh. kom á fót. Ég vil taka það skýrt fram að ég tel og ég hef ástæðu til að ætla að út úr þessari vinnu, sem því miður hefur dregist svona lengi, kunni að koma ný viðhorf sem vonandi skila sér í endanlegri skýrslu. Ég tel að það hefði verið mjög erfitt fyrir íslenska aðila að vinna þetta eins og staðan er í þessari grein. Ég held að á vissum tímum geti verið gott og nauðsynlegt fyrir okkur að fá erlenda reynslu inn til okkar. Það sem gerist hins vegar því miður allt of oft, en þó ekki í þessu tilfelli, er að erlendir ráðgjafar koma hingað til landsins, passa sig á því að láta ekki Íslendingana vita nema mátulega mikið, gera skýrslur, veita ráðgjöf, skila háum reikningum, kveðja og skilja ekkert eftir sig. Íslenskir kollegar, sem kannski hafa ekki fengið að takast á við og þroska sig í svona verkefnum, sitja eftir með sárt ennið og þekkingin situr ekki eftir heldur bara úrlausn einhvers ákveðins verkefnis en þekkingunni er haldið úti. Í þessu tilfelli var tekin upp nýbreytni. Það var komið á svokallaðri verkefnastjórn og í henni sitja menn frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, samtökum skipasmíðastöðva og Landssambandi iðnaðarmanna undir forustu iðnrn. Jafnframt hafa setið þarna fulltrúar frá Fiskveiðasjóði, iðnlánasjóðunum og Byggðastofnun. Þessir menn hafa setið í sama herbergi og rætt saman frá upphafi við Englendingana. Ég vil taka það fram að þessi vinnubrögð virka afskaplega sannfærandi og ensku sérfræðingarnir virðast vera mjög hæfir fagmenn sem hafa verið í verkefnum um allt, ekki aðeins um samveldið heldur um allan heim. Maður fann það strax í fyrrahaust þegar þeir voru hér hvað þeir voru fljótir að finna hvar skórinn kreppti. Málið er það --- og því megum við ekki gleyma --- að skipasmíðar um allan heim hafa gengið sér dálítið mikið til húðar. Það er yfirþróaður iðnaður, sbr. að margar skipasmíðastöðvar í Evrópu hafa orðið að leggja upp laupana. Ég á von á því að þegar þessi skýrsla kemur út komi fram ýmis sjónarmið sem geti orðið okkur til gagns. Það kom hér fram áðan að ekkert lánsfé væri í boði fyrir skipasmíðastöðvar. Það er rangt. Það hefur verið þannig undanfarin ár að veitt hefur verið sérstök fjárveiting, um 200 millj. kr. á ári, sem Byggðastofnun hefur verið falið að vista og deila út. Það er gert í mjög nánu samstarfi við Fiskveiðasjóð þannig að Fiskveiðasjóður sem sérsjóður vinnur upp tillögur og metur og sérfræðingar Fiskveiðasjóðs og Byggðastofnunar eru þar í náinni samvinnu. Síðan kemur þetta á borð Byggðastofnunar og dæminu er lokað þar. Þarna getur verið lánað í verkefni allt upp í 80% af kostnaði. Þetta er náttúrlega heilmikið lánsfé. Hitt er svo annað mál og því höfum við ekki varað okkur á að íslenskur skipasmíðaiðnaður hefur í rauninni fyllt út í markaðinn. Gefnar voru út skýrslur árin 1979 og 1980 og kom þá greinilega fram að markaðurinn var mikið til mettaður. En það sem sérstaklega hefur háð okkur alla tíð síðan ég fór að kynnast þessum málum eru þessi dulbúnu undirboð erlendis frá sem við vörum okkur ekki á. Þau gerast í formi sem ég þekki af eigin raun. Skipasmíðastöðvar, jafnvel á Norðurlöndum, Englandi og víðar, hafa átt í vök að verjast og verið jafnvel í dauðateygjunum. Víða í þessum löndum er komið stöðugt atvinnuleysi því miður, allt upp í 9% í Bretlandi. Til að lenda ekki í þeim þjóðfélagsvanda að horfa upp á fólk atvinnulaust og sjá ekki út úr því hafa ríkisstjórnir farið inn á þá braut að greiða atvinnuleysisbæturnar til fyrirtækjanna gegn því að þau haldi fólkinu í vinnu. Þar með ná þau betri stöðu og geta boðið lægra verð en samkeppnisaðilar t.d. á Íslandi. Önnur tegund af dulbúnum undirboðum sem alltaf hafa verið í tísku og hægt hefur hefur verið að sjá ákveðin dæmi um er í sambandi við fjármagnsfyrirgreiðslu. Það eru dulbúnir styrkir í formi vaxtalítilla eða vaxtalausra lána til margra áratuga sem eiga að keppa við hinn erfiða og þrönga fjármagnsmarkað hér heima. Þar með eru þeir í betri samkeppnisstöðu og hafa getað náð til sín verkefnum sem eðlilega hefðu getað komið betur út hér. Síðustu fréttir sem ég hef heyrt núna í vor, og það kom einmitt fram hjá ráðherra, er að eftir að leiðréttingin frá fastgengisstefnunni hefur sigið inn í efnahagskerfi okkar hafa íslensk fyrirtæki getað boðið lægra verð en erlendir aðilar í ýmsum verkefnum. Þetta vildi ég sérstaklega leggja áherslu á. Mig langar aðeins til að minnast á í sambandi við þessa grunnvinnu Appledore að það kom skýrt fram hjá þeim og í umræðum oftar en einu sinni að vegna breytts grundvallar er afskaplega erfitt og sennilega mjög svo erfitt að keppa við erlendar stöðvar í nýsmíði, en við höfum fyrir utan nýsmíði haft talsvert mikið af breytingarverkefnum, t.d. lengingar á skipum sem tengjast þá flokkunarviðgerðum, og viðhaldsverkefnum. Það hefur komið fram í sambandi við að endurreisa þessa starfsemi að það liggur ljóst fyrir að t.d. í viðhaldsverkefnum er mikill kostur fyrir útgerðarmenn að geta haft bátinn í slipp nálægt sínu aðsetri og því er það spurning hvort skipasmíðastöð þyrfti ekki að breyta um strúktúr, þ.e. skera sig niður í að reka bara slipp, markaðsvinnu og tæknivinnu en vera með undirverktaka í öllum iðngreinum sem jafnframt að verulegu leyti vinna á öðrum stöðum. Slíkt form væri sennilega það sem hentaði mjög vel í dag í enduruppbyggingu þessa iðnaðar sem við verðum að halda utan um. Við eru orðin leiðandi þjóð í fiskveiðum, viðurkennd um allan heim og við verðum að vera menn til þess að takast á við þetta og skapa þessari atvinnugrein umhverfi sem stenst.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Ég vil leyfa mér að nýta rétt minn til þess að gera hér örstutta athugasemd. Í fyrsta lagi er ekki hægt annað en benda á það sem kom fram hjá hæstv. iðnrh., sem reyndar talaði þá sem hæstv. viðskrh., þar sem hann lofaði og prísaði orð seðlabankastjórans, Jóhannesar Nordals, á aðalfundi Seðlabankans þar sem fram kom það álit seðlabankastjórans að frjálsari fjármagnsmarkaður á Íslandi væri til bóta, að aukin tengsl við erlenda aðila varðandi fjármagnsmarkaðinn væru til bóta og að vestrænar leikaðferðir ættu að gilda hér í efnahagsmálum. Ég vek athygli á þessu eingöngu vegna þess að þetta er þvert á það sem hæstv. forsrh. hefur verið að tala um á yfirstandandi Alþingi. Það er athyglisvert að hæstv. viðskrh. skuli með þessum hætti sjá til þess við þessa umræðu enn á ný að ítreka þessa skoðun sína sem er þvert á yfirlýsingar hæstv. forsrh. Í öðru lagi, virðulegur forseti, finnst mér það athyglisvert, sem kom fram hjá hæstv. sjútvrh. og iðnrh., hvernig ætti að standa að því sem kemur fram í nál. Ég bendi á að það er ekki verið að biðja um neitt annað en jafnræði fyrir íslenskar skipasmíðastöðvar og ætla ég að láta þar við sitja. Í þriðja lagi, og það eru mín lokaorð, vegna þess sem hæstv. ráðherra sagði, að erfitt væri að eiga samstarf við útlendinga um ráðgjöf, vil ég bara taka undir það sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni að ég hygg að þetta samstarf fyrirtækisins breska og innlendu verkefnastjórnarinnar, þar sem saman voru tengdir hagsmunir bæði í sjávarútveginum og iðnaðinum ásamt sjóðunum, ætti að geta verið besti grundvöllur stefnumótunar í skipasmíðaiðnaðinum. Ég vænti þess að þrátt fyrir þessi viðhorf hæstv. ráðherra, sem komu fram í hans ræðu, sjái hann til þess að áfram verði unnið að þessu starfi, skýrslan verði lögð fyrir þingmenn og að árangur komi í ljós nú þegar á næstu mánuðum og missirum. Ég þakka að lokum fyrir, virðulegur forseti. Ég veit að forseti hefur sýnt fádæma þolinmæði með því í fyrsta lagi að bíða með umræðulok eftir því að ég kæmist á fætur í morgun og í öðru lagi með því að leyfa mér að taka til máls og gera örstutta athugasemd. Vegna þess að ég veit að hæstv. forseti gerir slíkt með glöðu geði vil ég ítreka þakkir mínar til hans.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um samning milli Grænlands/Danmerkur, Íslands og Noregs um loðnustofninn á hafsvæðinu milli Grænlands, Íslands og Jan Mayen. Með þessari till. er óskað eftir staðfestingu Alþingis til heimildar ríkisstjórnar að gera fyrir Íslands hönd samning milli Íslands, Grænlands og Noregs um loðnustofninn á hafsvæðinu milli Grænlands, Íslands og Jan Mayen. En samningurinn er birtur sem fylgiskjal með þáltill. Samningur, sem hér liggur fyrir, leysir deilu milli hlutaðeigandi landa um skiptingu loðnustofnsins á svæðinu milli Grænlands, Íslands og Jan Mayen. Frá árinu 1980 hefur gilt samkomulag milli Íslands og Noregs um að skipta veiðum á stofninum milli sín þannig að 85% falli í hlut Íslands og 15% í hlut Noregs. Hins vegar var Grænland ekki bundið af því samkomulagi. Og t.d. á árinu 1988 veiddu Færeyingar samkvæmt heimild grænlensku landsstjórnarinnar 48 þús. lestir af loðnu innan grænlenskrar lögsögu. Á samningafundi milli aðila í Osló dagana 18.--20. janúar 1989 náðist samkomulag um samningsdrögin sem hér liggja fyrir. Samkvæmt 2. gr. samningsins skal reynt að ná samkomulagi um leyfilegan hámarksafla fyrir hverja vertíð. Ef ekki næst samkomulag mun Ísland ákveða hámarksaflann. Sams konar ákvæði er að finna í samkomulagi á milli Íslands og Noregs frá árinu 1980. Samkvæmt 3. gr. samningsins skiptist aflinn þannig að 78% falla í hlut Íslands, 11% í hlut Grænlands og 11% í hlut Noregs. Íslenskum og norskum skipum verður heimilt að veiða loðnu í lögsögu Grænlands skv. 7. gr. og íslenskum skipum og skipum með leyfi grænlenskra stjórnvalda heimilt að veiða í lögsögu Jan Mayen skv. 8. gr. Um veiðar í íslenskri lögsögu er fjallað í 6. gr. samningsins. Heimildir eru takmarkaðar við norsk skip og grænlensk skip, þ.e. skip sem eru skráð í Grænlandi og fullnægja skilyrðum grænlenskra fiskveiðilaga um eignaraðild. Íslensk stjórnvöld geta einnig veitt fiskiskipum af öðru þjóðerni sem fengið hafa grænlensk fiskveiðileyfi veiðiheimildir og í viðræðum milli aðila var gengið út frá því að færeysk skip, sem hafa leyfi grænlenskra stjórnvalda til veiða á þeirra hlut, fái heimild til veiða innan íslenskrar lögsögu. Veiðiréttindin takmarkast við svæðið fyrir norðan 64. gráðu og 30. mín. norðlægrar breiddar og tímabilið frá 1. júlí til 15. febr. á hverri vertíð. Ef staðfestur verður af viðkomandi stjórnvöldum mun samningurinn gilda til þriggja ára frá og með 1. júlí 1989. Ríkisstjórnin hefur haft samráð við fulltrúa hagsmunaaðila í sjávarútvegi um gerð þessa samnings og kynnt drögin í utanrmn. Alþingis. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til utanrmn. og 2. umr.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til að fagna því að mál þetta skuli nú loks vera komið til umræðu í sameinuðu Alþingi. Það hefði auðvitað mátt gerast miklu fyrr, líklega mánuðum fyrr en nú er. Ég er mjög ánægður með þetta samkomulag. Ég tjáði raunar hæstv. sjútvrh. það rétt áður en samningurinn var gerður. Þegar hann var svo vinsamlegur að hafa við mig samband tjáði ég honum það auðvitað í trúnaði að ég mundi berjast fyrir því að þessi samningur yrði samþykktur. Hver mótstaða sem kynni að birtast, þá ætti hann a.m.k. minn stuðning vísan. Þetta er ekkert launungarmál lengur. Sem betur fer var engin mótstaða eða lítil. Þó varð þess nú vart að það þurfti að taka dálítið stórt upp í sig til þess að fá menn til þess að skilja hvað í húfi var. En góðu heilli er nú málið komið hér til væntanlegrar afgreiðslu og þá í utanrmn., býst ég við, á mánudaginn kemur og því fagna ég auðvitað mjög. Hins vegar verð ég að harma það að mér finnst áhugi hæstv. núv. ráðherra utanríkismála og raunar kannski ráðherranna í heild á hafréttarmálum sáralítill. Hér í skýrslu hæstv. utanrrh. var það varla að minnst væri á hafréttarmálin, hvorki í þeirri skriflegu né munnlegri ræðu sem ég fagnaði af mörgum öðrum sökum sem ágætis ræðu. Það er eins og menn hafi gleymt því að við höfum á hendinni hvorki meira né minna en það með nágrönnum okkar, bandalagsþjóðum, frændum og vinum að taka eftir réttum lögum allt hafsbotnssvæðið, ég endurtek, allt hafsbotnssvæðið frá Noregs- og Skotlandsströndum til Kanada, friða það, vernda, rækta með samningum við nágranna okkar um aldur og ævi. Þetta hreinlega gleymist í umræðum á hinu háa Alþingi. Það var ákveðið í umræðum um hafsbotnssvæðið á milli Jan Mayen, Íslands og Grænlands annars vegar og Noregs hins vegar að fund embættismanna, þann þriðja í röðinni, hygg ég, ætti að halda í síðasta lagi í marsmánuði sl. Hann hefur gleymst. Þó vitum við að norskir ráðamenn, bæði norski utanríkisráðherrann og formaður utanríkismálanefndar Noregs sem er úr stjórnarandstöðunni, Kare Willoch, skilja og vita að rök þau sem Íslendingar hafa lagt á borðið fyrir því að þessar þjóðir geti helgað sér þetta svæði eru rétt. Það er ekkert annað að gera en að framkvæma þetta og senda tilkynningu til Sameinuðu þjóðanna um að málið sé afgreitt og gert, nákvæmlega eins og við gerðum á Reykjaneshrygg. Ég ætla þá að koma að Reykjaneshrygg. Við eigum þar hafsbotnsréttindi út í 350 mílur sem við höfum helgað okkur með samþykkt Alþingis. Þetta svæði hefur ekkert verið nýtt af Íslendingum. Það hefur verið sinnuleysi um að nýta það. Það eru nú uppi áform um að byrja að gera þetta. Á sama tíma hafa hins vegar tugir og stundum, hygg ég, hundruð skipa frá fjarlægum löndum, þ.e. Austur-Evrópulöndum, verið að karfaveiðum á þessu svæði, ólöglegum veiðum, vegna þess að við höfum fullveldisrétt yfir hafsbotnssvæðunum sem við helgum okkur. Við eigum þau og megum einir nýta þau nema við samþykkjum að aðrir geri það. Í þessum fullveldisrétti eru fólgin öll auðæfi hafsbotnsins og allra lífvera sem á honum eru og hreyfa sig með snertingu við botninn, ekki bara sem sagt botninn sjálfur, heldur líka lífverurnar á honum. Sá sem kemur þess vegna með skel eða stein upp í vörpu hann má taka og færa til hafnar. Þetta eru alþjóðalög í raun. Þjóðir heims eru að 3 / 4 hlutum eða svo strandríki. Strandríkin hafa hingað til markað hafréttinn. Þau eru að því enn þá. Þau eru á fleygiferð að helga sér hafsbotnsréttindi og tryggja sér þau um aldur og ævi, en héðan heyrist varla um málið talað. Ég verð að játa það að vísu að hæstv. forsrh. tók málið upp við forsætisráðherra Breta að því er varðar Hatton-Rockall-svæðið sem er kannski enn þá þýðingarmeira en Reykjaneshryggur, svo gífurlega víðáttumikið sem það er, og þar eru líka auðug fiskimið sem ekkert hafa verið nýtt, engin tilraun verið gerð til að örva Íslendinga til að fara að veiða á þessum sínum miðum, ekki fram á þennan dag, hafa tekið það upp við forsætisráðherra Breta, Margréti Thatcher. Hún óskaði eftir bréfi frá Íslendingum frá hæstv. utanrrh.  Það eru mörg fleiri mál sem eru óleyst. Það eru fleiri sameiginlegir stofnar með Grænlendingum en loðnan. Auðvitað er það karfinn líka, auðvitað er það þorskurinn líka og margt og margt. Og að því er Færeyinga varðar, þá er það nú sannað að þeir strádrepa íslenskan lax, ólöglega eftir hafréttarsáttmálanum. Að vísu gerðist það slys hér að árið 1982 var haldinn fundur og stofnuð einhver samtök sem leyfðu Færeyingum ólöglegar veiðar fram til þess tíma en við verðum að hafa allt í hendi okkar að stöðva þær. Kannski verður hafbeit það sem verður mikilvægast fyrir okkur Íslendinga, hafbeit á mörgum tegundum, fyrst og fremst kannski sjávarfiskunum miklu frekar en vatnafiskunum. En þetta er líka mikilvægt fyrir Færeyinga. Þeir hafa alla aðstöðu til þess að stunda hafbeit í stórum stíl. Þeir þurfa ekkert að sækja fisk út í Ballarhaf og jafnvel inn í okkar landhelgi. Þeir geta ræktað hann rétt eins og við. Þeir hafa aðstöðu til hafbeitarinnar. Nei, nei. Ég veit ekki til þess að það hafi nokkurn tíma á árlegum fundum, um að við úthlutuðum þeim einhverjum kvótum, verið einu sinni svo mikið sem orðað við þá að þeir ættu að hætta þessum laxveiðum. Ef það hefur verið gert er mér ókunnugt um það. Ég hef margsinnis þó tekið það upp í utanrmn. og óskað þess við viðkomandi ráðherra að þessi mál yrðu tengd saman eðli málsins samkvæmt. En þetta er kannski ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er það sem við máttum t.d. hlusta á núna í sjónvarpinu síðustu kvöldin að jafnvel hæstv. utanrrh. heldur því fram að það sé einhver meginstefna Efnahagsbandalags Evrópu að heimta fiskveiðiheimildir gegn viðskiptaheimildum, að það sé einhver meginstefna. Þeir eru kannski að heimta það af Austurríkismönnum, það er verið reyna að semja við þá, að fá fiskveiðiheimildir þar eða hjá Svisslendingum og öðrum. Þetta er engin meginstefna. Því er haldið fram að Evrópubandalagið hafi slíka samninga við allar þjóðir í Evrópu. Ég veit ekki til að þeir hafi neina slíka samninga. Þeir höfðu það í Kanada. En þeim hefur verið sagt upp og þeir fá þá aldrei aftur, að sjálfsögðu. En hérna er niðurlægingin svo mikil að við eigum að búa okkur til drauga, vekja þá upp. Það hefur staðið í öllum plöggum sem ég hef séð, fyrst sem formaður utanrmn. og síðan sem meðlimur þar, og komið fram bæði í ferð utanrmn. til Strasbourg og Brussel í september 1987 og einnig ferð Evrópunefndarinnar nú fyrir skemmstu til Genfar og Brussel að það er engin krafa af hálfu Evrópubandalagsins um neinar veiðar hjá okkur. Hún er ekki til. Það lengsta sem þeir hafa gengið er að tala um að þeir vilji við okkur díalóg. Hvað þýðir díalóg? Á leiksviðinu þýðir það víst tveggja manna tal eða gerði. Það þýðir einhvers konar rabb um hagsmunamál okkar í heild, ekki um veiðiheimildir heldur um hagsmunamál okkar í heild. Við höfum alltaf sagt: Við erum reiðubúnir að fara í þennan díalóg. Ég sem formaður utanrmn. lýsti því yfir þegar þetta var orðað úti í Strasbourg með samþykki allrar nefndarinnar. Við vorum samstiga í einu og öllu þar, að þennan díalóg mætti taka upp hvenær sem væri. Að vísu gætum við ekki gert það, við værum ekki embættismenn, en við vissum að íslenskir embættismenn og ráðherrar mundu vera reiðubúnir að koma til Brussel. Það var raunar orðað að það væri kannski hægt að hittast bara leynilega einhvers staðar, í Kaupmannahöfn. Ég lýsti því líka yfir fyrir hönd nefndarinnar að við værum ekki reiðubúnir til slíks, þó að við þyrðum vel að mæta þeim hvar sem væri. Þeir gætu komið til Brussel þess vegna eða heim til Íslands. Þetta er ekki málefni sjútvrh. eins og hæstv. utanrrh. sagði í sjónvarpinu. Og aumingja stjórnandi þessara dýru þátta var náttúrlega með þetta alltaf hreint uppi, að Efnahagsbandalagið væri að krefjast hérna veiðiheimilda sem það hefur alls ekki gert frá 1986 a.m.k. Auðvitað er eitthvert skrifstofufólk að orða þetta, en það eru 40 eða 50 manns, eitthvað svipað og hjá sjútvrh. sem sinnir þessu af 14 eða 15 þúsund manna embættismannaliði. En þið vitið það öll hér, hæstv. ráðherrar og aðrir, að það er engin krafa af hálfu þeirra sem ráða Evrópubandalaginu um fiskveiðar í íslenskri efnahagslögsögu. Þeir tala um díalóg, þeir vilji hitta okkur og ræða um sameiginleg áhugamál okkar. Og þeir vilja að Ísland verði áfram Evrópuþjóð og hrekist ekki yfir á aðra markaði. Svo var það sagt víst úti í Moskvu, skilst mér, að þessar kröfur væru uppi hafðar af hálfu Evrópubandalagsins á hendur Íslendingum. Því skyldu þá ekki Rússar krefjast þess, enda hafa þeir gert það? Þeir eru að krefjast veiðiheimildar. Það er upplýst. Ég skil ekki hvað þessi vinnubrögð eiga að þýða, að geta ekki fylgt okkar málstað fram og þurfa sífellt að vekja upp drauga sem eru löngu, löngu steindauðir. Sjávarútvegur í Evrópubandalagslöndunum er af þjóðarframleiðslu samanlagðri, allra ríkjanna, 0,014%. Og það eru nokkrir tugir manna sem sinna þessu. Sá embættismaður sem talaði við okkur í Evrópunefndinni úti í Brussel sagði aðspurður: Evrópubandalagið getur ekki gert neinar kröfur til fiskveiða við Ísland. Okkur er fullljóst að Íslendingar eiga efnahagslögsöguna. Við getum enga kröfu gert. Þetta voru orð þessa embættismanns í viðurvist okkar. Og sama hafa aðrir embættismenn, allir þeir sem ég hef talað við, sagt, og ég hygg að allir þeir sem fóru á þessa tvo fundi viti um það að þetta mál var svona vaxið. En í þessum tengslum vil ég þakka hæstv. forsrh. dyggilega og góða framgöngu á Oslóarfundinum þar sem við fengum fríverslunarfisk samþykktan sem væntanlega verður okkur til mikilla hagsbóta. Þar voru lögð á ráðin hvernig ætti að vinna þetta mál. Og hann fór nákvæmlega eftir því sem þar var ákveðið, gefa ekki eftir um hænufet fyrr en þá á síðustu mínútunum. Með þessa síðustu mínútu sigraði hann í málinu fyrir hönd sinnar þjóðar. Þetta var virkilega þess vert að þess sé getið og því sé haldið á lofti og það geri ég hér með. Hann gerði þetta. En nú bið ég þess og skal ekki endilega vera að rífast um það, enda er þetta búið og gert, að héðan í frá verði aldrei haldið fram röngum staðhæfingum um það að Evrópubandalagið sé að krefjast fiskveiðiheimilda innan íslenskrar efnahagslögsögu --- á meðan það er gert, þá er hætta á ferðum --- og að ekki verði látinn líða lengri tími til að fylgja eftir sigrum okkar og samkomulagi við Norðmenn og Dani, fyrir utan Grænlendinga, um hafsbotnssvæðið milli Íslands og Noregs og fylgt eftir viðræðunum við Breta um Rockall-svæðið, og þar með auðvitað Dani, við eigum þar sama hlut. Við höfðum sameiginlegan leiðangur, Danir, Færeyingar og við, eins og menn vita, um rannsókn hafsbotnsins 1987 sem bar mikinn árangur, og Bretum er alveg fullljóst að þeir geta engin réttindi á þessu svæði fengið nema með samningum við okkur. Þeir vita það þó að Íslendingar virðist ekki vita það sumir hverjir eða vilji kannski ekki vita það. Það er eins og t.d. menn hafi líka gleymt því að það var ekki bara einn samningur við Norðmenn um Jan Mayen-svæðið, það er ekki bara samningurinn frá 1980 og hann tekur ekki bara til loðnu, hann tekur til allra fiskstofna ef hann er rétt lesinn og rétt framkvæmdur, að við eigum 50% réttindi til allrar fiskveiði, en auðvitað getum við glatað þeim réttindum ef við ekkert hagnýtum þau og ekki sýnum neina tilburði til að nýta okkur þau. Það er hættan auðvitað. Og þess vegna er auðvitað algjörlega nauðsynlegt að nú verði þessu fylgt fram: Hæstv. utanrrh. fylgi fram samningum við Noreg og Dani um svæðið sem ég nefndi og hefur verið nefnt norðurslóðir. Hæstv. forsrh. og ráðherrarnir báðir fylgi fram samningunum við Breta og Dani um Rockall-svæðið. Samvinna verði höfð við Kanadamenn sem eru að færa sín hafsbotnsréttindi út í 600 eða 800 mílur og ég veit ekki hvað. Samningar við þessa alla menn og þar með er auðvitað komið að því líka að vernda þetta svæði og þar er hinn rétti vettvangur til þess að beita okkur gegn kjarnorkuvopnum, gegn herbúnaði á þessu svæði þegar við öll eigum þetta svæði, við eigum hafsbotninn. En þetta vinnst ekki. En sem sagt, þetta mál er hér komið til umræðu á hinu háa Alþingi og því verður haldið vakandi. Ef aðrir gera það ekki, þá mun ég reyna að gera það. Við höfum þetta allt í hendi okkar ef við nennum að sinna því. Og þó að það sé gott að bjarga einhverjum þjóðum úti í heimi og menn haldi að þeir geti ráðið allri framvindu heimsmálanna, þá ættu þau ferðalög sem farin eru að beinast að því að hugsa um íslenska hagsmuni, hagsmuni norðursins, hagsmuni norðurhafa. Það er allt á borðinu eftir réttum lögum. Það vantar aðeins að fylgja því fram. Við höfum haft alla forustu, Íslendingar. Alþingi Íslendinga hefur nú bráðum í 10 1 / 2 ár ályktað margsinnis um öll þessi mál, í bak og fyrir. Og þegar loksins er í augsýn að leysa þau öllsömul um aldur og ævi eru þau varla nefnd og haldið á loft staðhæfingum sem fá hvergi staðist, að Evrópubandalagið sé að heimta af okkur fiskveiðiréttindi. Það stendur hvergi á blaði og ég hef aldrei heyrt neinn segja það í þeim ferðum sem ég hef farið og hef ég þó talað við æðimarga embættismenn utanrmn., á fundum í sept. 1987 frá morgni til kvölds og langt fram á kvöld, aldrei nokkurn mann. Það kom að vísu til tals hjá Gallagher þeim margfræga að þeir þyrftu nú eitthvað að athuga með karfaveiðarnar. Honum var nú bent á það hvort hugsanlegt væri að þar sem þeir hefðu samninga við Grænlendinga gætu þeir fiskað eitthvað innan við okkar línu eða eitthvað svoleiðis, allt mjög lauslega. Honum var bent á það að karfinn þyrfti að verða eitthvað 16--20 ára til þess að verða kynþroska og það væri ekki hægt að drepa mikið af honum og Japanir væru þegar búnir að semja við Grænlendinga. Hann sneri alveg gjörsamlega við blaðinu, maðurinn. Hann sagði já, það væri stóra hættan. Þá væri þetta ekki annað en rányrkja. Og það eru sameiginlegir hagsmunir okkar og þessara þjóða sem ég hef verið að nefna að leysa þetta. En við Íslendingar höfum haft forustuna. Við höfum bent á leiðirnar og þessir menn hvarvetna hafa samþykkt það sem við höfum verið að segja. Ættum við þá að fara að snúa við blaðinu? Ég vona að það gerist ekki.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegi forseti. Ég verð að bera af mér sakir og hafna því algjörlega að um óeðlilegan drátt af minni hálfu hafi verið að ræða í sambandi við bréf það sem forsætisráðherra Breta var ritað. Ég átti fund með forsætisráðherra Breta í desembermánuði og gerði Margréti Thatcher þá ítarlega grein fyrir okkar sjónarmiðum í sambandi við Rochall-málið. M.a. lagði ég þá til að embættismenn af æðstu gráðu, ef ég má orða það svo, hittust sem allra fyrst og leiddu þá þann ágreining til lykta. Þessar umræður voru mjög gagnlegar. M.a. kom þá fram að forsætisráðherra Breta var sammála mér í því að komið væri í óefni ef fyrirhuguð alþjóðleg stofnun heimtaði þetta svæði til sín sem hafsbotnssvæði á sínu verksviði. Hins vegar óskaði forsætisráðherra Breta eftir því að þessu yrði fylgt eftir með bréfi, ekki það að hún tæki ekki málið strax til meðferðar, og það er rétt að það dróst í 2--3 mánuði að senda það bréf. Það var vegna þess að ég lagði áherslu á að í því bréfi yrði málflutningur allur sá sami sem varð hjá mér á fundinum. Ég vildi ekki að þar færi neitt á milli mála og væri fullt samræmi á og því miður tók það nokkurn tíma að fá þá skýrslu sem ég vildi hafa til grundvallar. En ég held nú að með þessu hafi síður en svo í raun nokkur skaði gerst. Forsætisráðherra Breta er nú með bréfið til meðferðar og það eru líklega liðnir tveir mánuðir síðan hún fékk það svo að þar virðist tekinn nokkur tími í þetta. Ég tel fulla ástæðu til þess að ganga eftir svari senn hvað líður. Ég hygg að í svona málum sé farsælast að fara að öllu með lagni og stofna ekki til deilu en ég tel að fljótlega megi fara að spyrja um svar við þessari tillögu sem er sem sagt að ræða málin sameiginlega. Hins vegar vil ég taka undir það sem hv. þm. sagði um Evrópubandalagið og fiskveiðikröfur þeirra. Í þeim sjónvarpsþætti sem hv. þm. nefndi lét ég koma mjög greinilega fram, þ.e. ef það hefur ekki verið klippt út, ég sá hann nú ekki allan, að ég teldi, alveg eins og kom fram hjá hv. þm., að fyrst og fremst væru það embættismenn í Brussel sem sýknt og heilagt eru með þessar kröfur um fiskveiðiréttindi hér. Ég hef sjálfur rætt við sex forsætisráðherra Evrópubandalagslanda um þetta mál og þar hef ég fundið allt annan skilning. Mín skoðun er sú að við eigum, bæði forsrh. og utanrrh., sem hefur gert þetta sama og rætt við fjöldamarga af sínum starfsbræðrum í utanríkismálum, að fara þá leið, það sé leiðin til að komast í gegnum þennan embættismannamúr. Ég held einnig að þær viðræður sem hæstv. sjútvrh. hefur einmitt átt nýlega í Brussel séu mjög til að leiðrétta þetta og ekki síst held ég að sú ferð sem hæstv. sjútvrh. gerði til Þýskalands hafi verið afar gagnleg í þessu sambandi. Það er líka sannfæring mín eftir t.d. fund með Kohl kanslara að Þjóðverjar geta orðið okkur hvað bestir bandamenn í þessum málum. Þeir er náttúrlega, eins og allir vita, þungavigtaraðili að Evrópubandalaginu svo að ég held að þetta sé leiðin til að vinna sigur í þessu máli og tek undir það sem hv. þm. sagði um það.

Valdimar Indriðason Virðulegi forseti. Ég ætla að fara örfáum orðum um þá þáltill. sem liggur frammi um samninginn við Grænland og Norðmenn í sambandi við loðnuveiðarnar. Ég get tekið undir margt af því sem hv. þm. Eyjólfur Konráð sagði hér áðan. Það þarf að vera mjög vakandi í þessum málum og fylgja þeim eftir. Þetta er vonandi fyrsta sporið í þeim samningum sem hægt er að gera og ná hér í norðurhöfum um okkar fiskveiðar og númer eitt, tvö og þrjú er að taka upp sem best samskipti við þessar þjóðir í þessum efnum. Ég fagna því að þessi samningur er kominn á, en ég furða mig mjög á því þegar ég kem hér inn þessa síðustu daga þingsins að hann skuli ekki vera kominn hér fyrr til umræðu í þinginu. Nú í þinglok --- þingi ætti að vera lokið í dag samkvæmt fyrri áætlun. Þessi samningur verður að komast í gegn núna því 1. júlí tekur hann gildi ef úr honum verður. Það er þetta sem ég furða mig á í starfsemi þingsins að hann skuli ekki vera kominn hér fyrr inn á borð. Ég tel þennan samning til mikilla bóta fyrir okkur Íslendinga vegna þess að um þetta svæði, sem þarna er talað um, hafa staðið miklar deilur og íslensk skip hafa átt í miklum erfiðleikum á þeirri viðkvæmu línu sem liggur þarna milli Grænlands og Íslands hvað fiskveiðimörkin snertir og hefur þeim oft þótt blóðugt að þurfa að bíða ,,okkar`` megin við línuna þegar færeysk skip hafa verið að veiða að vestanverðu fyrri hluta hausts, á vegum Grænlendinga. Ég tel að okkar samninganefnd sem þarna stóð að verkum hafi náð góðum árangri og okkar hlutur hefur ekki minnkað svo verulega. Mér sýnist að Norðmenn hafi þar tekið hvað mest af sínum en þeir ná honum sjálfsagt aftur í samningum við Grænlendinga, kaupa af þeim rétt til veiðanna, því að eftir því sem ég skil samninginn er boðið upp á það að það verði þessar þjóðir fyrst og fremst, Íslendingar, Norðmenn og Færeyingar, sem Grænlendingar muni taka inn í sitt dæmi. Þeim loðnuafla, sem kemur í hlut Grænlendinga, verður hugsanlega skipt á milli áðurnefndra þjóða. Miðað við síðustu loðnuvertíð er þarna um að ræða 100 þúsund tonn miðað við rúmlega 900 þúsund tonna afla sem þá var, sem þarna kæmu í hlut Grænlendinga. Og í þennan hlut þurfum við að komast, Íslendingar. Þetta mundi lengja vertíð loðnuskipanna og einnig þá verksmiðjanna sem vinna þennan afla. Mig langaði til að varpa hér fram einni spurningu, sennilega til hæstv. sjútvrh., hvernig verði staðið að þessu. Ég geri fastlega ráð fyrir að hv. Alþingi samþykki þennan samning og mælist eindregið til þess, en mig langar til að vita hvernig verður staðið að því í sambandi við samninga við Grænlendinga. Ég er enginn miðstýringarmaður. Ég legg hins vegar á það áherslu núna í fyrstu lotunni meðan við erum að komast í gegnum þennan samning sem er til þriggja ára að þarna geti ekki orðið einhver uppboðsmarkaður á þessum hluta sem við gætum keypt af Grænlendingum, og ég vildi að samningar yrðu á vegum t.d. Landssambands ísl. útvegsmanna, að það verði aðili að þessum samningi en ekki að einstakir útgerðarmenn eða aðrir geti verið að bjóða í þetta til þess að keppa hver við annan. Ég er ekki að biðja um að sjútvrn. eða utanrrn. hafi sérstaklega hönd í bagga með þessu en að fylgst verði með þessu, að þarna sé ekki farið út í neina vitleysu í þessum efnum. Við þurfum á þessum veiðum að halda, en það þarf að vera visst skipulag á þeirri afgreiðslu, á þeim kaupum sem gætu farið fram.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegur forseti. Ég vildi nú í fyrsta lagi fagna því að þessir samningar við Grænlendinga hafa náðst. Ég tel það skipta miklu í samskiptum þjóðanna og ég tel það jafnframt skipta miklu um framhald okkar samskipta að þessi samningur hefur loks náðst eftir margra ára samningaþóf. Ég tel þennan samning vera fyllilega viðunandi fyrir okkur þótt það sé að sjálfsögðu þannig með alla samninga að allir aðilar sem að slíkum samningum standa vildu vissulega hafa fengið sinn hlut meiri, en það lá alveg fyrir að ef samningar áttu að nást varð að mætast einhvers staðar og ég tel það hafa verið rétt af þessum þjóðum að ganga frá málinu með þessum hætti og ánægjulegt til þess að vita að um það ríkir góð samstaða hér á Alþingi og í þjóðfélaginu. Ég vildi aðeins segja nokkur orð út af því sem hv. þm. Eyjólfur Konráð sagði hér. Mér fannst hann í reynd halda því fram að þessi málefni, þ.e. á sviði hafréttar, kæmu nú sjútvrn. kannski ekki mjög mikið við. En ég held að það sé alveg ljóst að það verður ekki hjá því komist að þessi verkefni séu verkefni bæði utanrrn., sjútvrn. og utanrmn. og allir aðilar verði að vinna sem best saman að því. En ég vildi aðeins nefna nokkur atriði sem hann kom hér inn á. Í fyrsta lagi að því er varðar samskipti við Grænlendinga, þá höfum við þegar óskað eftir áframhaldandi viðræðum við Grænlendinga um karfa og rækju. Við óskuðum eftir því að þessar viðræður hæfust sem fyrst en sjávarútvegsráðherra Grænlendinga taldi sig ekki geta hafið þær fyrr en á hausti komanda, en það er ætlunin að hann komi hér í opinbera heimsókn í september nk. og þá munum við reyna að halda slíkum viðræðum áfram. Ég tek undir það með hv. þm. að það er mjög mikilvægt að halda þessu starfi áfram og stoppa ekki við það sem nú hefur gerst. Við þurfum jafnframt að ná samningum við Grænlendinga um aðra fiskstofna. Grænlendingar hafa leigt Efnahagsbandalaginu réttindi til þess að veiða úr þessum stofnum sem eru sameiginlegir stofnar okkar og þeirra og það er mikið hagsmunamál okkar að ekki sé veitt of mikið úr þessum stofnum, en sú sala sem hefur átt sér stað frá Grænlandi til Efnahagsbandalagsins er langt umfram afrakstursgetu þessa stofns, enda hefur komið í ljós að veiðin er aðeins hluti af því sem selt hefur verið. Að því er varðar Færeyinga höfum við jafnframt óskað eftir því að þeir verði með í slíkum viðræðum, en karfastofninn er jafnframt á þeirra svæði. Ég vil upplýsa hv. þm. um það að ég átti fyrir stuttu viðræður við færeysku landsstjórnina um okkar sameiginlegu mál, og þá kom ég því á framfæri að laxveiðar í sjó væru andstæðar okkar vilja en var upplýstur um það að á sl. ári voru veidd innan við 200 tonn af laxi í sjó við Færeyjar og útlit fyrir að eitthvað svipað verði í ár þannig að þessar veiðar hafa dregist verulega saman. Við getum hins vegar ekki annað en viðurkennt það að við erum aðilar að þeim samtökum sem hv. þm. nefndi og þau samtök hafa fjallað um kvóta að því er varðar laxveiðar í sjó. Hins vegar er fiskeldi mjög vaxandi í Færeyjum og það stefnir í það að þeir muni framleiða um 10 þúsund tonn af laxi og silungi nú alveg á næstunni, þannig að veiðarnar í hafinu eru að verða aðeins lítið brot af þeirra framleiðslu og má vænta þess að þeir verði það lítið háðir þessum veiðum að það séu meiri líkur til þess að þær falli niður. Að því er varðar okkar nýtingu á Reykjaneshrygg get ég verið alveg sammála um það að það er slæmt að ekki skyldi hafa komið til veiða okkar fyrr en nú, en það hefur verið sett upp sérstakt verkefni til þess að gera tilraunir með veiðar á þessu svæði. Þegar hafa tvö skip farið til þessara veiða, Haraldur Kristjánsson og Sjóli, með sérstökum stuðningi sjútvrn., og það er ætlunin að fleiri skip fari til þessara veiða á Reykjaneshrygg. Því miður lentu þessi skip í ýmsum byrjunarerfiðleikum vegna veiðarfæra og vegna vanþekkingar okkar á þessu svæði. Við gátum ekki sent vísindamenn með í þessar ferðir vegna verkfallsins sem nú stendur yfir, en þessum tilraunum verður haldið áfram í því skyni að við getum hafið raunhæfa nýtingu á fiskimiðunum á Reykjaneshrygg, ekki aðeins utan við 200 mílurnar, heldur jafnframt innan við 200 mílurnar. Það munu tvö önnur skip halda til þessara veiða, væntanlega í næsta mánuði og ég vænti þess að þau skip sem ég áður nefndi geti farið aftur. Að því er varðar samskiptin við Efnahagsbandalagið er það svo, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að hin opinbera stefna Efnahagsbandalagsins er sú að þeir krefjast veiðiheimilda í stað aðgangs að markaði. Þetta hefur margsinnis verið ítrekað í samtölum við Efnahagsbandalagið. Hitt er svo annað mál að Efnahagsbandalaginu er það alveg ljóst að þetta eru skilyrði sem við munum aldrei og getum aldrei gengið að og við höfum verið að vinna að því í sameiningu að afla skilnings innan Efnahagsbandalagsins á okkar sérstöðu. Og það er allt útlit fyrir það að þessi skilningur hafi myndast innan Efnahagsbandalagsins. En í öllum plöggum Efnahagsbandalagsins kemur þetta skýrt fram, því miður, og við verðum að sjálfsögðu að haga okkar málflutningi í samræmi við það en ég held að enginn ágreiningur sé um það á milli aðila hér innan lands eða á Alþingi að þetta eru hlutir sem við getum aldrei sætt okkur við og um það erum við sammála. Hins vegar þýðir ekkert að leyna því sem kemur fram í málflutningi innan Efnahagsbandalagsins og þeirra manna sem þar eru. Hvað svo sem embættismenn hafa sagt við hv. þm. Eyjólf Konráð Jónsson, þá kemur þessi málflutningur mjög skýrt fram a.m.k. í þeim viðtölum sem ég átti í Brussel og ég veit að það hefur jafnframt komið mjög skýrt fram við aðra ráðherra. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál. Þessi mál eru okkur mjög mikilvæg og ég tel að það ríki þar ekki sinnuleysi eða áhugaleysi. Það er verið að vinna að þessum málum hægt og bítandi og þar hefur margt áunnist og vonandi munum við vinna marga sigra í þessum málum í framtíðinni. Baráttunni yfir auðlindum hafsins hér í kringum okkur lauk ekki með sigrinum í landhelgismálinu. Ég er alveg sammála hv. þm. Eyjólfi Konráð um það. Það er svo margt annað sem þar þarf að koma til, önnur hafsvæði o.s.frv. Um þetta þurfum við að sjálfsögðu að ræða hér á Alþingi því að þetta eru okkar mikilvægustu mál og við þurfum að hafa góða samvinnu um það að ná slíkum málum í höfn, bæði milli ráðuneyta og við utanrmn. þingsins og þingið í heild.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég vil minna menn á að fundinum lýkur kl. korter fyrir eitt.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Þetta var nú óþarfa athugasemd. Ég ætlaði ekki að fara að flytja hér neina langa ræðu. Ég vil aðeins út af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram taka undir flest af því sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði. Ég vil bæta hér við einu atriði sem mér finnst ekki hafa komið nægilega skýrt fram í þessari umræðu og beina því sérstaklega til hæstv. forsrh. Ég kann vel að meta það mat hans á stöðu Íslands gagnvart Evrópubandalaginu sem fram hefur komið undanfarið og einnig það að hann skuli hafa gert sér grein fyrir því núna, vil ég segja, loksins á síðustu árum að Íslendingar eiga góða bandamenn í Vestur-Evrópu. Það er nefnilega þannig að það var ekki nein ný uppgötvun núna síðustu árin að við þyrftum ekki endilega að leita til Brussel til að fjalla um málefni Íslands þegar við ræddum okkar sérstöðu sem vestur-evrópsk þjóð. Við sem höfum fjallað um þessi samskiptamál hér áður fyrr og vitum þetta. Ég minni á það að þegar við vorum að heyja okkar, ég vil segja stríð fyrir þeirri tilveru okkar sem byggist á fiskveiðum við Ísland á árunum 1974--1978, þá kom mjög fljótt í ljós í þeirri baráttu að við áttum mjög öfluga bandamenn í Vestur-Þjóðverjum. Vestur-Þjóðverjar hafa verið Íslendingum mjög hliðhollir alla tíð, bæði í sambandi við okkar fiskveiðilögsögu, sem og í sambandi við okkar mál innan Evrópubandalagsins. Ég vil bara árétta þetta þannig að ekki sé í þingtíðindum sú túlkun ein að ferðir hæstv. forsrh., sem ég met og virði, og viðræður við Kohl kanslara hafi ráðið úrslitum um afstöðu Vestur-Þjóðverja til Íslendinga. Þeir hafa á síðustu áratugum verið sérstaklega góðir bandamenn okkar í mjög mörgum málum. Þetta vildi ég láta koma fram til þess að það færi ekki á milli mála. Ég vil síðan endurtaka það sem kom fram hjá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni að við Íslendingar þurfum ekki að fjalla um þessi mál gagnvart Evrópubandalaginu með þeim hætti sem gert hefur verið af hálfu ýmissa hæstv. ráðherra og þar á meðal utanrrh. og yfirleitt margra alþýðuflokksmanna, að við þurfum að leita eitthvað sérstaklega undir mat eða álit embættismanna í Brussel. Við eigum bandamenn, við eigum stuðningsmenn við okkar málstað á æðstu stöðvum víða í höfuðborgum Vestur-Evrópu og því hefur hæstv. forsrh. áttað sig á og unnið samkvæmt því. Það eru þeir aðilar sem við eigum að ræða fyrst og fremst við en ekki embættismennirnir í Brussel.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegi forseti. Örfáar athugasemdir. Hv. þm. Valdimar Indriðason furðaði sig á því hvers vegna málið hefði ekki verið fyrr tekið á dagskrá. Svarið við því er að það er margsinnis búið að vera á dagskrá en hefur orðið að víkja af dagskrá fyrir fyrirferðarmiklum kröfum stjórnarandstæðinga, stundum um utandagskrárumræður. Annað mál. Mér þykir leitt ef hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, sem öðrum mönnum fremur er mikill áhugamaður um hafréttarmálefni, telur að það ríki áhugaleysi um þau mál í utanrrn. eða hjá utanrrh. Svo er ekki. Þegar hefur verið vikið að Rockall-máli, bréfaskriftum forsætisráðherra Íslands og Bretlands, og ég heyrði ekki betur en hv. þm. væri sæmilega ánægður með hvernig á því máli hefði verið haldið, enda átti hann hlut að því. Að því er varðar áform um fundi embættismanna um norðurslóðir er þar því til að svara að ástæðan fyrir því að næsti fundur hefur enn ekki verið haldinn stafar ekki af áhugaleysi heldur er það vegna þeirra upplýsinga sem ég hef þegar gefið hv. þm. í umræðum um skýrslu utanrrh., að við bíðum þar enn niðurstaðna íslenskra vísindamanna sem leggja á til grundvallar í þeim viðræðum. Menn geta auðvitað haft skiptar skoðanir á Efnahagsbandalaginu á allan máta en menn verða að fara rétt með staðreyndir, og ég vona að hv. þm. leiðrétti það sem hann sagði, að hann kannaðist ekki við hina sameiginlegu fiskveiðistefnu Evrópubandalagsins. Það kannast allir menn við.  Það er líka laukrétt að af okkar hálfu, bæði hæstv. núv. forsrh. og af minni hálfu, hefur verið lögð á það áhersla að ræða við pólitíska forustumenn Evrópubandalagsríkja, forsætisráðherra, utanríkisráðherra og fleiri.

Ég bið hæstv. utanrrh. afsökunar en þessum fundi verður að ljúka og það er ljóst að honum verður að fresta. Það var búið að tilkynna að honum lyki kl. korter fyrir eitt og við það verður að sitja þannig að ég vil biðja hæstv. ráðherra að upplýsa forseta um hvort hann getur lokið máli sínu nú eða hvort umræðunni verður að fresta.

Ég skal ljúka máli mínu nú, virðulegi forseti, aðeins ef mér leyfist að ljúka þeirri setningu sem ég var svona nokkurn veginn að ljúka. Viðræður við þessa menn, hina pólitísku forustumenn bandalagsins, um sérstöðu Íslands og málstað Íslendinga eru til þess að skapa pólitískan skilning á stöðu okkar en þær breyta ekki því að tollamálin heyra undir kommissjónina í Brussel. Tollurinn, hinn ytri tollur Efnahagsbandalagsins er hinn sameiginlegi tekjustofn Evrópubandalagsins, og við komumst ekki fram hjá því. Ef við viljum fá viðskiptafríðindi frekar í framhaldi af okkar fríverslunarsamningi, komumst við ekki fram hjá því að eiga um þau mál við Evrópubandalagið sem slíkt og kommissjónina í Brussel þó að sjálfsögðu beri jafnframt að leggja áherslu á að skapa pólitískan skilning á stöðu okkar með viðræðum við pólitíska forustumenn. Halldór Blöndal: Herra forseti. Nefndarstörf byrja á mánudaginn. Ég man ekki hvort maður er boðaður á fyrsta fundinn kl. átta eða hálfníu um morguninn. Það var talað um það að byrja árla um morguninn. Síðan verður fram haldið nefndarstörfum allan daginn, sem ýmist er boðað til í ráðuneytum eða af þinginu og nú hefur mér borist fundarboð í menntmn. kl. hálfníu um kvöldið. Þessi fundur er boðaður án alls samráðs við stjórnarandstöðu og þá sem í nefndinni sitja. Ég vil óska eftir því að hæstv. forseti geri þingdeildarmönnum grein fyrir því hvernig þinghaldið er hugsað og ég geri fyllstu athugasemd við fundarboð af þessu tagi og vil mælast til þess við hæstv. forseta að hann sjái um að nefndarstörf geti farið fram á skikkanlegum tíma. Allur morgunninn er laus og ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að reyna að skipuleggja nefndarstörfin svo að þingmenn geti starfað á venjulegum vinnudegi að nefndarstörfum og við umræður hér í þinginu, en þeim gefist svo kostur á því að undirbúa sig fyrir nefndarfundi og umræður að kvöldinu. Því að það er ekki einungis fyrir okkur í stjórnarandstöðunni --- við fáum ekki sérstaka legáta eða sendiherra ofan úr ráðuneytum til þess að segja okkur hvað við eigum að gera eins og algengt er orðið með stjórnarþingmenn heldur verðum við sjálfir að reyna að ráða fram úr málefnunum sem fyrir nefndirnar komu.