Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (SÁ): Framhaldi almennra stjórnmálaútvarpsumræðna, sem fara fram hér í kvöld, verður hagað þannig, að hver þingflokkur hefur 55 mínútur til umráða, sem skiptast í þrjár umferðir, þannig: í fyrstu umferð fær þingflokkur 20–25 mín., í annarri umferð 1520 mín. og í þriðju umferð 15 mín. Ef þingflokkur notar aðeins 20 mín. í fyrstu umferð, fær hann 20 mín. í annarri umferð. Ef þingflokkur hins vegar notar 25 mín. í fyrstu umferð, fær hann 15 mín. í annarri umferð. Röð þingflokkanna í umræðunum er þessi: Fyrstur er Framsfl. og tala af hans hálfu hv. 5. þm. Austf., Páll Þorsteinsson, hv. 4. þm. Norðurl. e., Ingvar Gíslason, hv. 1. þm. Norðurl. e., Karl Kristjánsson, og hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson. Annar í röðinni er Alþfl., og tala af hans hálfu hv. 9. landsk. þm., Jón Þorsteinsson, hæstv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, og hæstv. sjútvmrh., Emil Jónsson. Þriðji í röðinni er Sjálfstfl., og tala af hans hálfu hæstv. landbrh., Ingólfur Jónsson, hv. 10. landsk. þm., Bjartmar Guðmundsson, hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, og hv. 5. þm. Reykv., Jóhann Hafstein. Fjórði og síðasti í röðinni er Alþb., og tala af þess hálfu hv. 9. þm. Reykv., Alfreð Gíslason, hv. 4. þm. Austf., Ásmundur Sigurðsson, og hv. 3. þm. Reykv., Einar Olgeirsson. Þá hefst fyrsta umferð með því, að hv. 5. þm. Austf., Páll Þorsteinsson, tekur til máls og hefur 20–25 mín. ræðutíma til umráða og talar af hálfu Framsfl.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Á því tímabili, sem Framsfl. fór með stjórn landbúnaðarmála, urðu meiri framfarir í landbúnaði en nokkru sinni fyrr. Núverandi stjórnarflokkar, einkum Sjálfstfl., hafa talið sér það til gildis, að þeir eigi síður en Framsfl. bæru hag landbúnaðarins fyrir brjósti. Eitt er að tala, annað að gera. Síðan Framsfl. lét af stjórn landbúnaðarmála, eru 17 mánuðir. Á þeim stutta tíma hefur orðið gerbreyting á aðstöðu landbúnaðarins. Á öndverðu ári 1959 lá það fyrir, að til samræmis við aðrar stéttir áttu laun bónda og verkafólks hans í verðlagsgrundvellinum að hækka um rúm 3%. Framsóknarmenn freistuðu þess að fá það lögfest. Sú till. var felld, en því heitið af stjórnarflokkunum, að bændur skyldu fá þetta leiðrétt síðar á því ári. Þegar að því kom s.l. haust, hófust undanbrögð stjórnarflokkanna. Þeir höfðu svokallaða stöðvunarstefnu að yfirvarpi. Alþfl.-menn kváðust heimta óbreytt ástand. Margir gerðu sér þá ekki grein fyrir, að yfir köldu var búið í herbúðum stjórnarflokkanna líkt og hjá Goðmundi kóngi, því að af þeirra hálfu var raunverulega fyrir kosningar stefnt að því, sem nú er fram komið. Afurðaverðið var bundið með brbl. Sjálfstfl. afsakaði sig gagnvart bændum, en tók þó samtímis ábyrgð á framkvæmd laganna. Hann viðurkenndi, að krafa bænda væri réttmæt, og lýsti yfir því, að hann mundi ekki styðja brbl. á Alþ. og hann mundi á Alþ. leggja til, að bændum yrði bætt það tjón, sem þeir af þessum sökum yrðu fyrir. En þegar á Alþ. kom í haust, voru sjálfstæðismenn svo uggandi út af þessari loðnu yfirlýsingu sinni, að þeir vildu þá forðast að gera till. um þetta, heldur knúðu fram þingfrestun með ofurkappi og komust þannig hjá að afgreiða brbl. Einungis vegna traustrar samstöðu innan Stéttarsambands bænda og vegna einarðrar baráttu Framsfl. fyrir málstað bændastéttarinnar var loks ákveðin 2.85% hækkun á afurðaverðinu. En sex mánuði urðu bændur að bíða eftir þessu, meðan baráttan var háð, þrátt fyrir viðurkenningu Sjálfstfl. þegar í haust á réttmæti kröfunnar og þrátt fyrir gefið fyrirheit stjórnarflokkanna á öndverðu ári 1959 um leiðréttingu á afurðaverði í samræmi við þetta. En skömmu síðar lögðu stjórnarflokkarnir 3% söluskatt á landbúnaðarafurðir að nýmjólk undanskilinni. Þá báru þeir ekki umhyggju fyrir hag neytenda. Engin ríkisstj. á Íslandi hefur fyrr gerzt svo fingralöng að heimta söluskatt til ríkissjóðs af afurðum bóndans eða af fiski sjómannsins. Hin stórkostlega verðhækkunarskriða, sem stjórnarflokkarnir hafa hrundið af stað, sverfur að bændabýlunum eigi síður en öðrum heimilum í landinu. T.d. er verðhækkun á vélum gífurleg. Dráttarvél til heimilisnota, sem kostaði á s.l. ári 52 þús. kr., kostar nú vegna ráðstafana ríkisstj. 86 þús. kr. Jeppabifreið kostar nú 90–100 þús. kr. Samtímis þessu er skortur á lánsfé til landbúnaðarins og lánakjörum breytt til mikils óhagræðis fyrir lántakendur. Veðdeild Búnaðarbankans er gersamlega févana. Ný lán úr byggingarsjóði sveitabæja vegna húsa, sem gerð voru fokheld á s.l. ári, voru loks veitt í þessum mánuði og þá með hækkuðum vöxtum. Lánakjörum ræktunarsjóðs hefur verið breytt þannig, að árgjald af 80 þús. kr. láni hækkar um 2622 kr., árgjald af 50 þús. kr. láni hækkar um 1638 kr. Hækkunin nemur um 44%. Ræktun landsins er undirstaða að stækkun búanna og velmegun bænda. Með starfsemi vélasjóðs og ræktunarsambandanna hafa verið unnin stórvirki á þessu sviði, og þarf sú þróun að haldast. Nú eru stórir steinar lagðir í götu þeirra, sem að þessu vinna. Á s.l. ári kostaði beltadráttarvél af meðalstærð 385 þús. kr. Vegna áhrifa hinnar nýju löggjafar kostar sams konar vél nú um 620 þús. kr. Hækkunin nemur meiru en vél af sömu gerð kostaði fyrir 4 árum. Beltavél af stærstu gerð, sem hér er notuð til jarðræktar, kostar allt að 1 millj. kr. Jafnframt gerir þessi gífurlega verðhækkun fyrningarsjóði ræktunarsambandanna lítils megnuga. Þrátt fyrir þetta hafa stjórnarflokkarnir komið í veg fyrir, að ýmis frumvörp og till. Framsfl., sem fela í sér aukinn stuðning við landbúnaðinn, næðu fram að ganga. M.a. var felld till. framsóknarmanna um 3 millj. kr. framlag til stuðnings við ræktunarsamböndin vegna vélakaupa, svo að ekkert er ætlað til þess í fjárl. fyrir þetta ár, og frv. framsóknarmanna um stuðning við stofnlánasjóði Búnaðarbankans náði ekki fram að ganga. Afleiðingarnar eru að koma í ljós. Samdráttur verður í byggingarstarfsemi. Undanfarin sumur hafa skurðgröfur vélasjóðs verið notaðar nótt með degi víða um land við að bæta landið og búa það undir ræktun. Fyrirsjáanlegt er, að um þriðjungur þeirra fær ekki verkefni á þessu sumri, og vafasamt, að þær skurðgröfur, sem einhver verkefni hafa, verði fullnýttar. Hinn nýi söluskattur er lagður á viðgerðir vélanna og einnig bætt við leiguna, sem eftir þær er greidd. Hann leggst því á þessa starfsemi með tvöföldum þunga. Innflutningur beltadráttarvéla mun hér um bil stöðvast á þessu ári. Hjá þeim innflytjanda, sem flutt hefur inn flestar dráttarvélar til heimilisnota, lágu um síðustu áramót yfir 200 pantanir á slíkum vélum. Vegna efnahagsaðgerða ríkisstj. hafa nú rúmlega ¾ hlutar pantananna verið afturkallaðir. Tæplega ¼ hluti þeirra á að halda gildi. Til samanburðar skal þess getið, að 1958, þegar sjálfstæðismenn býsnuðust yfir verðhækkunum vegna yfirfærslugjaldsins, seldi þessi sami innflytjandi á fjórða hundrað dráttarvélar til bænda. Búið var að leyfa að flytja til landsins á þessu sumri 100 rússneska jeppa. Miðað við reynslu fyrri ára og umsóknir, sem borizt höfðu, hefði það ekki nægt til að fullnægja eftirspurn. Nú munu tæplega 30 jeppar seljast. Svona mætti lengur telja. Hvað er hér að verki? Sannarlega er góðæri af náttúrunnar völdum til lands og sjávar. Hér er að verki stjórnarstefna, sem lamar framkvæmdir og gerir skortinn að skömmtunarstjóra almennings. Dæmin, sem ég hef nefnt á sviði landbúnaðarins, bera henni vitni. Þegar litið er á landbúnaðinn í þessu sambandi, er vert að íhuga þetta: Hvernig væri bændastéttin á vegi stödd við þau skilyrði, sem henni eru búin af stjórnarflokkunum, ef hún nyti ekki nú þess árangurs, sem orðið hefur af þeirri sókn til framfara, er Framsfl. hefur haft forustu um á undanförnum árum? Ríkisstj. stefnir markvisst að því að minnka kaupgetuna og láta almenning bera svo þungar klyfjar, að honum sækist seint brautin að auknum framförum. Og þær klyfjar, sem henni hefur þegar tekizt að koma á bak almennings, eru svo þungar, að mörgum mun þykja örðugt undir að rísa. Ráðherrar og liðsmenn þeirra á þingi kosta þó kapps um að koma laundrjúgum böggum ofan í milli klyfjanna, þar sem almenningur úti á landsbyggðinni á í hlut. Þessi dæmi skulu nefnd: Hluta af fé sparisjóða og innlánsdeilda samvinnufélaga á að heimta af þeim og flytja í banka í Reykjavík. Með því að flytja þetta fé úr héruðunum er geta samvinnufélaganna skert til að veita viðskiptamönnum jafnmikilsverða fyrirgreiðslu og þau hafa gert. Þeir, sem hafa einhæfa framleiðslu, er skilar ekki arði fyrr en á síðasta ársfjórðungi, en verða á fyrri hluta árs að kaupa neyzluvörur, rekstrarvörur og efni til framkvæmda, munu áreiðanlega við árslok sjá áhrif vaxtaokursins gjaldamegin í verzlunarreikningum sínum. Hinn nýi söluskattur leggst á síðasta stig viðskipta, þ.e. verð vörunnar, þegar flutningsgjöld og annar kostnaður eru meðtalin. Því hærri flutningsgjöld og því meiri kostnaður sem leggst á vöruverðið, þeim mun fleiri krónur skal kaupandinn greiða í söluskatt af hverri vörueiningu. Heimilt skal að leggja veltuútsvör á andvirði seldra búsafurða hjá bændum, enn fremur á verzlun með nauðsynjavörur, m.a. áburð og fóðurvörur. Veltuútsvör samvinnufélaga verða í reynd skattur á félagsmennina og íþyngja fjölmörgum heimilum. Þau miðast við viðskipti allra á félagssvæðinu, en renna óskipt til þess sveitarfélags, þar sem þau eru á lögð. Þau jafngilda raunverulega fjárflutningi frá mörgum sveitarfélögum til verzlunarstaðarins. Landið, sem við byggjum, er „faðmað af ylstraum á eina hlið, á aðra af sæfrerans harðleikna taki.“ Árgæzka er því háð, hvort þessara náttúruafla reynist áhrifaríkara á hverjum tíma. Stjórnarstefnur hafa ríkuleg áhrif með þjóðinni. Með þeirri stefnu félagshyggju og framfara, sem Framsfl. fylgir og sett hefur svip á þjóðfélagið, hafa bændum eins og öðrum stéttum verið búin góð skilyrði til mikilla framkvæmda og aukinnar velmegunar. Samdráttarstefna núv. stjórnarflokka kreppir að á þessu sviði líkt og sæfrerans harðleikna tak kreppir að gróðrí jarðar. Frá hefðartindi valdhafanna, sem kosta kapps um að ryðja braut hinni kaldrænu stjórnarstefnu, kemur napur næðingur yfir landsbyggðina. Nær ekkert nýmæli í landbúnaðarlöggjöf hefur verið samþ. á þessu þingi, en hindrað, að ýmis umbótamál, sem framsóknarmenn hafa flutt, næðu fram að ganga. Ótvíræð er viðleitni ríkisstj. til þess að torvelda starfsemi félagssamtaka bænda og annarra samvinnumanna. Já, það andar sannarlega köldu. Kveðjan, sem ríkisstj. sendir út yfir landsbyggðina, er réttilega túlkuð með þessum orðum skáldsins: Dýrðin vor þegar sýnir sig, þér sæmir bezt að lúta oss. Það hefur stundum fyrr blásið af sömu átt. Það hefur tekizt vegna áhrifa Framsfl. að standast slíkan gust. Þessi reynsla vísar veginn: Að efla Framsfl., það mun enn sem fyrr bezt gefast í þeirri baráttu, sem nú er háð og fram undan er.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hæstv. forsrh., Ólafur Thors, sagði í ræðu sinni í gærkvöld, að um margt væru Alþfl, og Sjálfstfl. ólíkir, en eitt ættu þeir þó sameiginlegt, en það væri að standa við heit sin. Þegar það er haft í huga, að hæstv. forsrh. er landskunnur fyrir gamansemi sína og m.a. þekktur fyrir þann ágæta eiginleika að geta skopazt að sjálfum sér, þá veit ég, að allur almenningur er ekki í minnsta vafa um, hvernig skilja beri þessa yfirlýsingu hæstv. forsrh. Sé málið hins vegar tekið alvarlega, sem ég efast um að hæstv. forsrh. sé nokkur þökk í, þá er tvennt athugavert við þessa fullyrðingu. Annað er það, að Alþfl. og Sjálfstfl. séu afar ólíkir um margt, því að staðreyndin er sú, að þeir eru nú í dag svo líkir, að þar verður trauðla greint á milli, a.m.k. ekki með berum augum, auk þess sem það er algert öfugmæli og verður aldrei skilið nema sem hreint grín hjá hæstv. forsrh., að þessir flokkar hafi það sérstaklega til síns ágætis að standa við heit sín. Þeir mörgu útvarpshlustendur, sem minnast þeirra daga, þegar hæstv. núv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, var einn aðalfyrirliði róttækra Alþýðuflokksmanna, hafa án efa undrazt ræðu hans hér á þessum stað í gærkvöld og þann boðskap, sem hann flutti, m.a. þá afturhaldskenningu, sem varla nokkur málsmetandi maður hefur imprað á í heila öld eða meira, að menn skyldu ekki taka það sem neinn sjálfsagðan hlut, að hægt væri að lifa blómlegu lífi á Íslandi, því að landið væri svo miklu verra en önnur lönd. Ég vil leyfa mér að draga í efa, að hæstv. ráðh. hafi verið sjálfrátt, þegar hann mælti þessi orð, og má þó vera, að hann hafi talað þau af ráðnum hug til þess að búa menn undir þá lífskjaraskerðingu, sem hæstv. ríkisstj. undirbýr af óvenjulegu kappi og hefur þegar tekizt að koma á í stórum stíl þvert ofan í gefin loforð fyrir kosningar, þegar það voru aðalkosningavígorðin, að fara ætti leiðina til betri lífskjara, eins og sjálfstæðismenn sögðu, og vinna að stöðvun dýrtíðarinnar og óbreyttu verðlagi, eins og Alþýðuflokksmenn lögðu sérstaklega til. Það er ekki til neins fyrir hæstv. ríkisstj. að ætla nú að skjóta sér undan ábyrgð sinna eigin orða. Stjórnarflokkarnir náðu meiri hluta sínum á Alþ. aðeins fyrir það, að fólk trúði í alvöru orðum þeirra um, að þeir mundu öðrum fremur vinna að því að koma atvinnulífi þjóðarinnar á heilbrigðan grundvöll, tryggja atvinnuöryggi til frambúðar og bæta lífskjörin. En síðan hæstv. ríkisstj, tók við völdum, hefur hún einmitt valið þær leiðir í þjóðmálunum, sem alveg sérstaklega voru til þess fallnar að missa þess marks, sem stjórnarflokkarnir þóttust stefna að fyrir kosningar. Það, sem hæstv. ríkisstj. telur sér mest til gildis, er það, að hún sé að koma hér á nýju efnahagskerfi. Á grundvelli þessa nýja efnahagskerfis þykist hæstv. ríkisstj. ætla að gera þau stórvirki til lífskjarabóta, sem hún lofaði fyrir kosningar. En hvort sem hæstv. ríkisstj. er það ljóst eða leynt, er það einmitt hið nýja efnahagskerfi, sem er upphaf og endir þeirrar óvissu, sem er farin að gegnsýra íslenzkt atvinnulíf og setja mark sitt á lífskjörin á Íslandi. Hið nýja efnahagskerfi hæstv. ríkisstj. miðar fyrst og fremst að stórfelldum almennum samdrætti í atvinnulífinu og hlýtur þar af leiðandi að stöðva atvinnuuppbygginguna, svo að það eru engar líkur til þess, að við höfum getu til að halda í horfinu um atvinnuskilyrði fyrir það fólk, sem þegar byggir þetta land, hvað þá heldur að við verðum þess megnugir að taka við ört vaxandi fólksfjölgun. Framleiðslusamdrátturinn mun að sjálfsögðu hafa stórkostleg áhrif á lífsafkomu alls almennings í nútíð og framtíð og án efa leiða til harðari vinnudeilna og stéttabaráttu en hér hefur þekkzt um áraraðir. Það eru þess háttar þjóðfélagsaðstæður, sem hæstv. ríkisstj. er að skapá með stefnu sinni í efnahags- og fjármálum. Því miður hef ég ekki svo rúman tíma hér í umr. í kvöld, að ég geti gert öllu þessu yfirgripsmikla máli þau skil, sem ég vildi, og verð því að halda mig að fáeinum atriðum, sem mér koma í hug, en stikla þó á stóru. Undanfarin 30 ár og vel það hefur nær óslitið verið að því unnið, og það ekki sízt fyrir tilstuðlan Framsfl., en oft með góðum stuðningi annarra flokka, að byggja upp atvinnulífið um land allt og dreifa atvinnutækjunum með það fyrir augum að skapa lífvænleg skilyrði á hverjum byggilegum stað á Íslandi. Það er skoðun framsóknarmanna og sem betur fer margra annarra góðra Íslendinga, að þrátt fyrir landstærð okkar miðað við fólksfjölda séu staðhættir slíkir hér á landi, að við höfum ekki efni á því, hvorki í nútíð né framtíð, að vanrækja nokkurn þann blett landsins, sem í byggð er og í byggð má verða. Það er lífsskilyrði þessari þjóð og skyldukvöð hennar, að hún haldi öllu sínu landi í byggð og hagi svo stjórnarstefnu sinni, að því marki verði náð. Það er ekki annað en falskenning, að við eigum einhver önnur úrræði betri til lífsbjargar í þessu landi en að byggja upp atvinnulíf sveita, kauptúna og þorpa umhverfis landið. Sú fjárfesting, sem farið hefur til þessarar starfsemi, er enginn baggi á ríkisbúskapnum. Hún hefur skilað fullum arði, og það fólk, sem þessa staði byggir, skuldar hvorki öðrum stéttum né landshlutum neitt og á enn fullan rétt á því, að í engu sé slakað á um áframhaldandi uppbyggingu í atvinnulífi þess og að því sé gert mögulegt að starfa í heimabyggð sinni. Það er engum til blessunar að skapa kreppuástand úti um land eða kippa að sér hendinni um uppbygginguna þar. Fólkið, sem býr í sveitum og sjávarplássum þessa lands, er undantekningarlaust starfandi við skapandi framleiðslustörf, en milliliða- og þjónustustarfsemi hverfandi lítil og í mörgum tilfellum algerlega óþekkt. Það er því skylda ríkisvaldsins á hverjum tíma að hlúa að uppbyggingarstarfseminni úti um land, eins og leitazt hefur verið við undanfarna áratugi. Það verður að segja hverja sögu eins og hún gengur, en sannleikurinn er sá, að núv. stjórnarstefna gengur þvert á þá stefnu, sem farin hefur verið á undanförnum árum, og hlýtur því að skapa óheillaástand víða úti um land. Sem dæmi má taka það, að mitt í öllu sínu frelsisskrafi hefur hæstv. ríkisstj. ákveðið að svipta fólkið úti á landi umráðum yfir hluta þess fjár, sem það hefur sparað saman og lagt í sparisjóði sína og innlánsdeildir kaupfélaga, en þessar stofnanir, sparisjóðir og innlánsdeildir, gegna mikilvægu hlutverki fyrir atvinnulíf fólksins og eru raunar alveg ómetanleg stoð þeim atvinnurekstri, sem stundaður er í sveitum og sjávarplássum. Og það þarf enginn að fara í grafgötur um, að þetta fé er fólksins sjálfs, en ekki Landsbankans í Reykjavík eða stjórnarherranna í Arnarhvoli. Þetta litla dæmi um kröfu stjórnarvaldanna til sparisjóða og innlánsdeilda til að skila til Landsbankans hluta af fé sínu er í himinhrópandi andstöðu við þá yfirlýstu stefnu að auka frelsið í viðskiptum og framtaki. En látum það vera, þótt hæstv. ríkisstj. sýni ekki þann manndóm að standa við heit sín. Hitt er verra, hverjar afleiðingarnar verða fyrir atvinnulífið úti um land. Það fé, sem með þessum hætti hrúgast upp í Landsbankanum í Reykjavík, verður áreiðanlega ekki notað til þess að lána sjómönnum til báta eða veiðarfærakaupa eða annarra nauðsynja né húsbyggjendum úti á landi, sem ávallt hafa notið verulegrar aðstoðar sparisjóðanna til þess að koma upp eigin íbúðum. Og hæstv. ríkisstj. kann líka annað snilldarráð, sem rétt er að drepa á og hún hefur þegar tekið að beita. Þetta ráð er hin almenna vaxtahækkun. Hefur ríkisstj. tekið sér það vald að hækka alla vexti á víxlum, skuldabréfum, stofnlánum og byggingarsjóðslánum. Þessi nýja vaxtapólitík er tvímælalaust einn áhrifamesti liðurinn í öllu hinu nýja efnahagskerfi og þjónar hvað bezt þeim tilgangi, sem að er stefnt, samdrætti í atvinnulífinu. Vaxtahækkunin leggst með ofurþunga á framleiðslustarfsemi í öllum greinum og hlýtur að draga úr framkvæmdum og skapa atvinnuleysi og framleiðslurýrnun, enda er til þess ætlazt og getur aldrei öðruvísi orðið. En vaxtahækkunin íþyngir ekki síður með beinum áhrifum þeim verkamönnum og öðrum launþegum, sem þurfa á lánsfé að halda vegna heimilisstofnunar og íbúðabygginga. Þessi almenna vaxtahækkun er þeim mun óréttlátari, þegar þess er gætt, að jafnvel áður en hún kom til framkvæmda voru vextir hér á landi yfirleitt hærri en í nokkru öðru nálægu landi, og nú eftir vaxtahækkunina eiga Íslendingar ótvírætt heimsmet í háum vöxtum, og er það áreiðanlega mjög vafasamur heiður. Ég skal nefna hér eitt dæmi um áhrif vaxtahækkunar og annarra efnahagsaðgerða hæstv. ríkisstj., og er dæmið frá sjávarútveginum. Áður en efnahagsráðstafanir hæstv. ríkisstj. gengu í gildi, lánaði fiskveiðasjóður til bátakaupa frá útlöndum 2/3 kaupverðs til 20 ára með 4% vöxtum. Nú hefur lánstími sjóðsins verið styttur niður í 15 ár og vextir hækkaðir í 6% . Nýr 75 lesta bátur kostaði, áður en efnahagsráðstafanirnar komu til framkvæmda, ca. 3 millj. Ársgreiðsla af láni, sem fiskveiðasjóður veitti til kaupa á slíkum bát, nam þá 217600 kr., en eftir efnahagsráðstafanirnar kostar slíkur bátur um 4½ millj., eða hækkar í verði um 1½ millj., og ársgreiðslur af láni fiskveiðasjóðs mundu verða 453900 kr. Þessir útreikningar miðast við fyrsta árs afborganir og vexti, en þeir leiða í ljós, að hækkun afborgana og vaxta vegna aðgerða ríkisvaldsins í þessu tilfelli nemur 236 þús. kr. á ári. Hér er því um meira en tvöföldun á gjaldbyrði kaupandans að ræða. Þetta er spegilmynd ástandsins, sem er að skapast fyrir aðgerðir hæstv. ríkisstj., og þó aðeins eitt dæmi af mörgum. Þrátt fyrir þetta og fleira, sem nefna mætti, svo sem óvissuna um fiskverðið, bæði á vetrarvertíðarfiskinum og ekki síður á sumarveidda fiskinum fyrir norðan, austan og vestan, sem notið hefur sérbóta til þess að tryggja afkomu sjómanna þar, heldur hæstv. ríkisstj. því fram, að hún sé alveg sérstaklega að bæta hag útvegsins með efnahagsráðstöfunum sínum, þó að dæmin sýni hins vegar, að hún íþyngir þessum atvinnuvegi stórlega með auknum útgjöldum, sem leiðir af hækkun stofnkostnaðar og rekstrarkostnaðar. Allt er þetta í öðrum anda en þeim, sem stjórnarflokkarnir töluðu í fyrir kosningar. Í stað þess að leiða þjóðina inn á veg betri lífskjara er henni hrundið út í óvissu um lífsafkomu sína. Og í stað þess að halda óbreyttu verðlagi og stöðva dýrtíðina eykst verðbólgan með hverjum degi sem líður og vöruverð rýkur upp úr öllu valdi. Þannig efnir hæstv. ríkisstj. fyrirheit sín og loforð. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Einu sinni var maður, sem fór inn í húsgagnaverzlun og keypti sér borðstofuhúsgögn, sem kostuðu 10 þús. kr. Hann borgaði út 7500 kr., en afganginn, 2500 kr., átti hann að greiða síðar með afborgunum. Nú leið nokkur tími. og maðurinn stóð ekki í skilum með greiðslu afborgananna, enda var ekki fast gengið eftir með innheimtuna. Var að lokum svo komið, að maðurinn hafði alveg gleymt því, að skuldin væri til. Einmitt um þær mundir fór maðurinn aftur í þessa sömu verzlun til að kaupa sams konar húsgögn og áður. Hann skoðaði borðstofuhúsgögnin vel og vandlega og spurði, hvað þau kostuðu. „10000 kr.,“ svaraði afgreiðslumaðurinn. „Hvað er að heyra þetta?“ sagði kaupandinn. „Á nú að níðast á mér og láta mig sæta okurkjörum? Síðast þegar ég keypti hér húsgögn, borgaði ég ekki nema 7500 kr. fyrir þau. Hvernig stendur eiginlega á þessari hækkun?“ „Ég veit því miður ekkert um þín fyrri viðskipti hér,“ svaraði afgreiðslumaðurinn, „en nú kosta þessi húsgögn 10000 kr., og þá upphæð verður þú að borga út í hönd.“ Sama sagan og gerðist um manninn, sem keypti húsgögnin, hefur gerzt með íslenzku þjóðinni. Við gengisfellinguna og aðrar efnahagsráðstafanir á s.l. vetri hækkaði verð erlendrar vöru allmikið og margir spurðu: Hvað eiga þessar hækkanir eiginlega að þýða, er þeirra nokkur þörf, er ekki hér verið að níðast á almenningi? - Þegar málið er skoðað niður í kjölinn, hafa erlendar vörur í raun réttri ekkert hækkað í verði. Það, sem skeð hefur, er einfaldlega það, að nú verðum við að borga allt verð vörunnar strax, en áður greiddum við aðeins hluta af raunverulegu verði og afgangurinn var fenginn að láni. Að vísu var þetta ekki svo með hvern einstakling, heldur þjóðina í heild. Fyrir gengisfellinguna var í sannleika sagt hluti af verði allrar erlendrar vöru og þjónustu borgaður með erlendum lánum, sem þjóðin tók, en stóð ekki í skilum með að greiða. Verðhækkunin, sem við köllum svo, stafar því eins og hjá manninum, sem keypti húsgögnin, af þeim orsökum, að okkur hefur hætt til að gleyma þeim hluta verðsins, sem var óborgaður og stóð í skuld. Að ekki var unnt að halda áfram slíkum viðskiptaháttum, er augljósara en svo, að fleiri orð þurfi um það að hafa, en á hinu leytinu auðsætt, að eðli þessara hækkana var slíkt, að þar var ekki um nein brot gegn stöðvunarstefnu að ræða. Vissulega hefur margt fleira en erlendar vörur hækkað í verði við gengisbreytinguna, þó að þær hafi yfirleitt hækkað mest. En orsakir þess, að innlend framleiðsla hefur hækkað, eru þó sama eðlis. Við skulum taka t.d. sement, sem hækkaði um 49% og kostar nú 1120 kr. smálestin í Reykjavík. Margir spyrja að vonum, hvers vegna svona mikil hækkun hafi verið nauðsynleg, þar sem kaupið hafi ekkert hækkað. Til að svara þessari spurningu þarf að rannsaka málið nokkru nánar. Sementsverksmiðjan var byggð á árunum 1956–1958 og kostaði um 130 millj. kr. Þar af var um 50% erlendur kostnaður. Erlend lán voru tekin handa verksmiðjunni til að borga 85% af öllum byggingarkostnaðinum. Afgangurinn var fenginn af innlendu fjármagni. Það er því ljóst, að verksmiðjan þarf að standa undir miklum greiðslum afborgana og vaxta í erlendri mynt, sem hækka mikið við gengisbreytinguna, og er þetta ein aðalástæðan til hækkunar sementsverðsins. En við skulum athuga þetta dæmi nokkru betur. Ef innlent fjármagn hefði verið fyrir hendi til að borga helminginn af verði verksmiðjunnar, svo að aðeins hefði þurft að taka erlend lán fyrir þeim 50%, sem erlenda kostnaðinum nam, í staðinn fyrir 85%, eins og gert var, þá hefði verðið á hverri sementssmálest nú getað verið 70–80 kr. lægra en það er. Ef við á hinn bóginn hefðum auk þess búið svo vel að eiga gjaldeyrisvarasjóð, þegar verksmiðjan var byggð, þannig að við hefðum ekkert erlent lán þurft að taka til byggingar verksmiðjunnar, þá gæti sementssmálestin nú verið um það bil 200 kr. ódýrari en hún er í dag, eða kostað rúmar 900 kr. í stað 1120. Þessar 200 kr., sem við greiðum nú aukalega fyrir tonnið af sementinu eða 10 kr. fyrir hvern poka, eru þau syndagjöld, sem íslenzka þjóðin verður nú að borga fyrir það að hafa vanrækt sparnað og látið hjá líða að safna gjaldeyrisvarasjóðum. Er þó hér aðeins um eitt dæmi að ræða af mörgum áþekkum. Eitt af þeim atriðum í efnahagsmálalöggjöf ríkisstj., sem sætt hefur hvað mestum árásum af hálfu stjórnarandstæðinga, er ákvæði um, að verkalýðsfélögum og vinnuveitendum sé óheimilt að semja um vísitöluuppbætur á kaupgjald. Þetta kalla þeir þrælalög og ofbeldisaðgerðir gagnvart verkalýðnum og öðrum illum nöfnum. Rökin fyrir þessari breyt. eru þau, að við höfum síður en svo góða reynslu af vísitöluuppbótum á kaup, sem hafa verið hér í gildi frá því á styrjaldarárunum. Ef verkalýðurinn skoðar málið frá lagalegu sjónarmiði, má að vísu segja, að um réttindasviptingu sé að ræða. En frá hagsmunalegu sjónarmiði horfir málið allt öðruvísi við. Gallinn við vísitölukerfið er sá, að það stuðlar mjög að aukinni og hraðvaxandi verðbólgu í landinu, en af því leiðir, að vísitalan er alltaf á eftir verðbólgunni og uppbætur samkvæmt vísitölunni verða því aldrei fullnægjandi. Hefur reynslan sýnt, að ýmsir aðilar í þjóðfélaginu aðrir en launþegar hafa haft aðstöðu til að bæta sér verðbólguna jafnharðan að fullu og sumir þeirra jafnvel hagnazt á henni. Varanlegt verðbólguástand er því algerlega andstætt hagsmunum launþega og verkafólks, og því er það í þágu þessara stétta að leggja nokkuð af mörkum til að komast hjá slíku ástandi. Við verðum einnig að hafa það í huga, að vísitalan mælir aðeins framfærslukostnaðinn, en er ekki mælikvarði á það, hvað þjóðfélagið hefur ráð á að greiða mönnum í kaup. Ef t.d. erlend vara, sem við flytjum inn, hækkar í verði á heimsmarkaðinum, hækkar að sjálfsögðu vísitalan, en þessi verðhækkun gerir ekki innlenda atvinnurekendur færa um að greiða hærra kaup en áður. Á samsvarandi hátt má segja, að ef erlend vara lækkar í verði, sé ástæðulaust að veita atvinnurekendum rétt til að lækka launagreiðslur. Í annan stað verða menn að játa, að vísitöluuppbætur á kaup hafa verið mjög ótryggar. Sé litið 10–15 ár aftur í tímann, kemur í ljós, að hver einasta ríkisstj., sem setið hefur á þessu tímabili, hefur með lagaboði skert vísitöluuppbæturnar. Vinstri stjórnin gerði þetta t.d. tvívegis, fyrst um 6 stig og síðar um 9 stig, og var að því komin að gera þetta í þriðja sinn, en stjórnin sálaðist úr kjarkleysi, áður en hún kæmi því í verk. Ég vil því segja, að það sé miklu heiðarlegra gagnvart verkalýðnum að hafa hreinar línur í þessum málum og banna vísitöluuppbætur á kaup algerlega heldur en að láta verkalýðsfélögin treysta á umsamdar uppbætur, sem sífellt er verið að skerða eftir á. Verkalýðsfélögin hafa líka flest haft lausa samninga um nokkurt skeið og geta því tekið tillit til breytts viðhorfs að þessu leyti við nýja samningsgerð. Þeir, sem nú formæla mest afnámi vísitöluuppbóta, hafa ekki alltaf verið sama sinnis áður. Í setningarræðu sinni á síðasta Alþýðusambandsþingi sagði forseti sambandsins, er hann ræddi um aðkallandi lausn efnahagsvandamálanna, m.a. þetta: „Þriðja leiðin, sem bent er á, er einfaldlega sú að hætta að mæla kaup allra launastétta þjóðfélagsins með vísitölu og benda á, að þetta fyrirkomulag hafi illa gefizt og leiði til sífelldra víxlhækkana verðlags og kaupgjalds.“ Ekki andmælti forsetinn þessari leið einu einasta orði í sinni ræðu. Í bréfi, sem þáverandi forsrh., Hermann Jónasson, ritaði Alþýðusambandsþinginu haustið 1958, segir svo orðrétt: „Þegar gengið var frá löggjöf um efnahagsmál á síðasta vori, var gert ráð fyrir því, að endurskoða yrði reglur um kauphækkanir samkvæmt vísitölu í haust.“ Með endurskoðun er hér vitanlega átt við skerðingu eða afnám uppbótarinnar. Í athugasemdum við lagafrv., sem forsrh. vinstri stjórnarinnar sendi þessu sama Alþýðusambandsþingi til umsagnar, segir svo: „Þegar lögin um útflutningssjóð voru sett á s.l. vori, var það ljóst, að þau ákvæði um greiðslu kaupgjalds samkvæmt vísitölu, er 55. gr. laganna hafði að geyma, gætu ekki staðizt til frambúðar.“ Með þessu er átt við, að það geti ekki staðizt til frambúðar að skerða vísitöluna aðeins um 9 stig, heldur sé óhjákvæmilegt að ganga lengra. Í athugasemdum, sem fylgdu frv. um áðurgreind útflutningssjóðslög, segir enn fremur: „Í sambandi við lausn efnahagsmálanna er því nauðsynlegt að taka sjálft vísitölukerfið til athugunar, þ.e. þá skipan, að allt kaupgjald og afurðaverð breytist sjálfkrafa með breytingu á framfærsluvísitölu.“ Af öllum þessum tilvitnunum má alveg ljóst vera, að þeir, sem nú fordæma harðast afnám vísitöluuppbótanna á kaupgjald, höfðu allmikið aðra afstöðu í þessu máli, þegar þeir sjálfir voru í valdaaðstöðu. Sú vísitala, sem helzt ætti að miða kaupgjald við, væri þjóðhagsvísitala, sem byggðist á heildarverðmæti þjóðarframleiðslunnar. Þegar sú vísitala hækkaði, ætti það að koma fram í hækkuðu kaupi eða lækkuðu vöruverði. Þær kauphækkanir hins vegar, sem byggjast ekki á auknu framleiðsluverðmæti, eru í rauninni falskar og í eðli sínu ekkert annað en gengislækkun. Þegar Alþfl. sat í stjórn á árunum 1956–1958 með framsóknarmönnum og kommúnistum, setti hann fram kröfu um hækkun ellilauna og örorkulífeyris um 20%. Þessari kröfu höfnuðu samstarfsflokkarnir algerlega. Það má þó segja Sjálfstfl. til hróss, að hann hefur í núverandi ríkisstj. gengið inn á kröfur Alþfl. um stórkostlega aukningu almannatrygginganna. Svo sem kunnugt er, hefur elli- og örorkulífeyrir nú hækkað um 44–60% og fjölskyldubætur í heild hækkað um 400–500%. Þó þykir stjórnarandstæðingum og þó einkum kommúnistum ekki nóg að gert og telja lítið til þessara hækkana koma. Væri hér um hugarfarsbreytingu hjá kommúnistum að ræða, en ekki sýndarmennsku, væri afstaða þeirra nú vissulega fagnaðarefni. Yfir því er þó hægt að gleðjast, að þeir gera margfalt meiri kröfur til núverandi ríkisstj. í þessum efnum en þeirrar ríkisstj., er þeir sjálfir áttu sæti í. Stjórnarandstæðingar tala um, að hinar stórauknu tryggingabætur séu aðeins sárabætur fyrir alþýðu manna til að mæta þeirri kjaraskerðingu, sem nú hafi dunið yfir. Ein af ástæðunum fyrir auknum tryggingum er að vísu sú að vega upp á móti hækkuðu vöruverði vegna gengisbreytingarinnar. En hins vegar mega menn ekki gleyma, að hækkunin hjá sumum bótaþegum er meiri en kjaraskerðingunni nemur, og þá ekki síður hinu, að þegar hin tímabundna og óhjákvæmilega lífskjaraskerðing er yfirunnin, munu hinar stórauknu bætur að sjálfsögðu haldast. Núverandi ríkisstj. hefur beitt sér fyrir því að auka tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga, en létta jafnframt nokkuð á útsvarsbyrði einstaklinganna. Eru þetta hvort tveggja mikil nauðsynjamál, sem snerta hag hvers einasta manns í landinu. Aðallega hefur þetta verið gert með því að láta hluta af söluskattinum renna til bæjar- og sveitarfélaganna, en að öðru leyti hefur það verið gert með því að heimila álagningu veltuútsvara á félagsmannaviðskipti samvinnufélaga, en þessi viðskipti voru áður algerlega útsvarsfrjáls. Telja stjórnarandstæðingar þetta vera hið mesta gerræði gagnvart samvinnufélögum, árás á samvinnuhreyfinguna í landinu o.s.frv. Hér er þó um herfilegan misskilning að ræða. Útsvarsálagning á samvinnufélög hefur um margra áratuga skeið verið þannig að lögum, að útsvör hafa verið lögð á utanfélagsmannaviðskipti eftir sömu reglum og á kaupmenn og aðra atvinnurekendur á staðnum, þ.e.a.s. bæði tekjuútsvar og veltuútsvar hefur verið lagt á. Á félagsmannaviðskiptin, sem eru aðalviðskipti samvinnufélaganna, hefur hins vegar ekki mátt leggja neitt útsvar. Í þess stað hafa bæjarfélögin mátt leggja smávægilegan skatt á samvinnufélögin, svonefndan samvinnuskatt, sem nemur 2% af fasteignamatsverði þeirra húsa, sem samvinnufélögin nota til starfrækslu sinnar. Breyt., sem útsvarslöggjöf ríkisstj. hefur í för með sér, er sú, að samvinnuskatturinn er felldur niður, en aftur á móti heimilað að leggja veltuútsvar á félagsmannaviðskipti. Öll veltuútsvör samkv. hinum nýju lögum, sem Alþ. væntanlega samþ., eru þó takmörkuð við vissan hundraðshluta veltu, en voru áður engum takmörkunum háð. Réttmæti veltuútsvara yfirleitt er að vísu umdeilanlegt, en svo sem tekjuþörf bæjar- og sveitarfélaga er háttað, er óhjákvæmilegt annað en leyfa álagningu þeirra. Á veltuútsvarið er eðlilegt að líta sem nokkurs konar rekstrargjald eða þóknun fyrir ýmiss konar aðstöðu, er bæjarfélagið lætur atvinnufyrirtækjum í té, án þess að sérstök gjöld séu greidd fyrir. Þessi aðstaða er sama eðlis og jafnverðmæt fyrir öll fyrirtæki í sömu atvinnugrein, hvert sem rekstrarform þeirra er, hvort þau eru hlutafélög, samvinnufélög eða í einstaklingseign. Er því fyllilega réttmætt, að þau greiði öll veltuútsvar eftir sama skala á sama hátt og þau greiða nú önnur þess konar gjöld öll eftir sömu reglum, svo sem t.d. vatnsskatt og holræsagjöld. Afstaða hvers og eins til spurningarinnar um það, hvort draga hafi átt úr hinum stórfelldu forréttindum samvinnufélaganna með því að auka útsvarsskyldu þeirra, hlýtur fyrst og fremst að mótast af því, hvort maður metur meira hagsmuni bæjarfélags síns eða hagsmuni kaupfélagsins, sem þar starfar. Frá sjónarmiði okkar Alþfl.-manna er valið auðvelt. Hagur bæjarfélagsins er hagur allra bæjarbúa. Hagur kaupfélagsins snertir á hinn bóginn aðeins hluta af bæjarbúum. Þeir, sem vilja heimila samvinnufélögunum að skjóta sér að mestu eða öllu undan útsvarsálagningu, hljóta að gera sér ljóst, að það verður ekki gert nema á kostnað hvers einasta gjaldanda í viðkomandi bæjar- eða sveitarfélagi. Tökum dæmi frá mesta samvinnubæ landsins, Akureyri. Verkamaður, sem verzlar við Kaupfélag Eyfirðinga, hagnast t.d. um 500 kr. á ári, samanborið við það, ef hann hefði verzlað við kaupmann. Svo verður þessi sami maður að borga 1000 kr. hærra útsvar en ella vegna útsvarsfríðinda kaupfélagsins. Er þá hagnaður hans af samvinnuviðskiptum vægast sagt orðinn ærið tvísýnn. Samkvæmt lögum um samvinnufélög, er upphaflega voru sett árið 1921, var bæjarfélögum í stað útsvars á félagsmannaviðskipti heimilað að leggja á samvinnuskatt, er næmi 2% af fasteignamatsverði þeirra húsa, er samvinnufélögin nota til starfsemi sinnar. Þessi skattur var settur með fullu samþykki samvinnuhreyfingarinnar. Á þessum tíma var fasteignamatsverð húsa réttur mælikvarði á raunverulegt verðmæti þeirra. Síðan gerbreyttist þetta, einkum þó á stríðsárunum og á því verðbólguskeiði, er síðan hefur ríkt. Síðustu tvo áratugina hefur fasteignamatið þrátt fyrir breytingar aldrei verið nema lítið brot af verðmæti húseigna, en samvinnuskatturinn samt sem áður ávallt verið miðaður við þetta mat, að undanskildu þriggja eða fjögurra ára tímabili, þegar innheimta mátti skattinn með nokkru álagi, sem þó var algerlega ófullnægjandi. Það er því ljóst, að skattur samvinnufélaganna til bæjar- og sveitarfélaga hefur um langt skeið verið mörgum sinnum minni en forustumenn samvinnuhreyfingarinnar ætluðust til í upphafi. Þeir samvinnumenn, sem sjá ekki, að hér hefur átt sér stað ranglæti, sem bæta þarf úr, hafa glatað því dýrmætasta úr samvinnuhugsjóninni. Þeim má líkja við sjófugl, sem setzt hefur á olíubrák og getur þar af leiðandi ekki hafið sig til flugs. Við verðum að hafa ríkt í huga, að ákvæðið um útsvarsfrelsi samvinnufélaga var upphaflega aðeins sett til bráðabirgða. Á þeim tíma fengust samvinnufélögin eingöngu við almenna verzlun og sölu á framleiðsluvörum bænda. Nú nær starfsemi þeirra einnig yfir iðnrekstur, siglingar, tryggingastarfsemi o.fl., o.fl. Hér er því um mjög breyttar aðstæður að ræða. Hitt má okkur ekki heldur sjást yfir, að breytingarnar á útsvarslöggjöfinni hrófla ekkert við þeim rétti samvinnufélaganna að vera undanþegin tekjuútsvari af félagsmannaviðskiptum. Er það líka fyllilega sanngjarnt, svo sem eðli þeirra viðskipta er háttað. Að breytingar á útsvarslöggjöfinni voru orðnar aðkallandi, sést bezt á því, að á undanförnum árum höfðu nokkur kaupfélög greitt hærri útsvör en þeim bar að lögum. Forráðamenn þessara félaga sáu, að forréttindin voru svo stórfelld, að þeir gátu samvizku sinnar vegna ekki notfært sér þau. Andstöðuflokkar ríkisstj. tala mikið um, að þungbærar álögur hafi verið lagðar á þjóðina. Í umr. hér í gærkvöld sagði Jón Skaftason frá því, að þessar álögur næmu samtals 1000 millj. kr. Næstur á eftir honum talaði svo Halldór E. Sigurðsson. Hann kvað álögurnar vera 1100 millj. Þetta met Halldórs var þó slegið von bráðar, því að næstur á eftir honum talaði Karl Guðjónsson, og hann sannaði auðveldlega, að álögurnar næmu alls 1250 millj. kr. Það, sem gaf Karli sigurinn í þessari hörðu samkeppni, var sú bráðsnjalla aðferð hans að reikna alla vaxtahækkunina, sem lendir á flestum þeim, sem skulda fé, sem álögur á þjóðina, en sleppti alveg að draga frá þann hagnað, sem tugþúsundir sparifjáreiganda í landinu hafa af vaxtahækkuninni, en þetta hvort tveggja nemur að sjálfsögðu svipaðri upphæð. Þessa reikningskúnst vöruðust framsóknarmennirnir ekki, og því var það Karl, sem gekk með sigur af hólmi í gærkvöld, en búast má við því, að met hans standi ekki lengi og kunni vel að verða slegið af einhverjum stjórnarandstæðingi hér í umr. í kvöld. Þó að andstæðingarnir tali mikið um, að þungbærar álögur hafi verið lagðar á, virðist svo sem þeim þyki sjálfum ekki nóg að gert. Hér á Alþ. hafa þeir við afgreiðslu fjárlaga, með einstökum frumvörpum og með brtt. við frumvörp stjórnarinnar gert till. um útgjaldaaukningu fyrir ríkissjóð, sem nemur samtals yfir 500 millj. kr. yfir árið. Þeim hefur þó alveg láðst að gera grein fyrir, á hvern hátt ríkissjóður ætti að afla tekna til að mæta slíkum útgjöldum, en það yrði auðvitað ekki gert nema með nýjum álögum á þjóðina, sem svöruðu til gjaldanna. Stjórnarandstæðingar hafa því fullan vilja til, að því er bezt verður séð, að gera þær álögur, sem á þjóðina hafa nú verið lagðar, enn þá þungbærari. Sem dæmi um útgjaldaaukninguna, þar sem vitleysan gengur einna lengst, má nefna frv. frá nokkrum framsóknarmönnum í Ed., þar sem lagt er til, að ríkið gefi févana bændasjóðum samtals 160 millj. kr., eða sem svarar að meðaltali 26 þús. kr. á hvern bónda í landinu. Það er út af fyrir sig ágætt að vera rausnarlegur, en hætt er þó við, að landsfólkinu, sem býr í kaupstöðum og kauptúnum og væntanlega er ætlað að greiða þessar gjafir, þætti höfðingsskapurinn keyra nokkuð úr hófi. Framsóknarmenn og kommúnistar hafa mikið staglazt á því, að nú sé verið að gera hina ríku ríkari og hina fátæku fátækari. Þó er þetta reyndar ekki undantekningarlaust hjá þeim. Í Þjóðviljanum 18. marz s.l. segir t.d. svo orðrétt: „Eitt fyrsta verk þessarar stjórnar var að vonum stórfelld árás á bændur og verkamenn í landinu svo og á velflestan atvinnurekstur og verzlunarfyrirtæki.“ Tíminn sagði skömmu síðar í stórri fyrirsögn, að ríkisstj. hefði gert öllum stéttum eitthvað til miska. Með þessum ummælum og öðrum slíkum hafa stjórnarandstæðingar, án þess ef til vill að gera sér grein fyrir því, viðurkennt, að í raun réttri sé byrðunum réttlátlega skipt niður. Núverandi ríkisstj. hefur markað alveg skýra og ákveðna stefnu til að leysa efnahagsvandamál þjóðarinnar. Framsfl. er hins vegar annaðhvort alveg stefnulaus í þessum málum ellegar hann lætur stefnuna ekki birtast nema í einhvers konar felumynd, þar sem öllu verður að snúa á haus til þess að rýna í rétta ráðningu. Til efnahagsmálanna hafði flokkurinn lítið annað að leggja en að kosin skyldi þingnefnd til að finna bráðabirgðaúrræði, en síðan skyldi leita varanlegra úrræða fyrir haustið. Framsfl. gaf þó á engan hátt til kynna, í hverju þessi úrræði ættu að vera fólgin að hans dómi. Enginn veit t.d., hvort Framsfl. var í hjarta sínu með eða móti gengisfellingunni, því að flokkurinn hefur tekið upp þá siðu að láta málefnalegar ástæður lönd og leið, en láta afstöðu sína markast af svokölluðum taktískum ástæðum, en þær eru í því fólgnar að vera yfirleitt á móti ríkisstj. í einu og öllu. Um kommúnista gegnir nokkuð öðru máli. Flestir gera sér ljóst, hver þeirra raunverulega stefna er, þó að þeir sjálfir flíki henni að vísu ekki mikið. Stefna þeirra kom samt mjög skýrt fram í ræðu, sem Einar Olgeirsson hélt á Alþ. ekki alls fyrir löngu. Hann sagði, að efnahagsaðgerðirnar, svo sem gengisbreyt., vaxtabreyt., lækkun tekjuskatts og aukning almannatrygginganna, væru allar saman hégómamál. Hið einasta efnahagsmál, sem vert væri um að tala, væri að koma upp stóriðju á Íslandi fyrir rússneskt lánsfé til þess að vinna þar framleiðsluvörur handa Rússum. Þessi stefna þarf engra frekari skýringa við. Framsóknarmenn og kommúnistar telja sig nú í orði kveðnu geta sætt sig við niðurfellingu tekjuskatts á almennar launatekjur þrátt fyrir fyrri afstöðu. Hins vegar telja þeir, að lækkun skattsins hjá hátekjumönnum hafi verið allt of rífleg og þar sé að finna eitt dæmi þess, að ríkisstj. geri meira fyrir hina ríku en fyrir hina fátæku. Þegar þessi mál eru rædd, sést stjórnarandstæðingum alveg yfir, að það er aðeins hluti af öllum hátekjumönnum á landinu, sem borga háa skatta, og það er áreiðanlega minni hlutinn. Meiri hlutinn eru menn, sem hafa með einhvers konar rekstur að gera og hafa því aðstöðu til að draga undan af tekjum sínum og borga því aðeins tiltölulega lága skatta. Hinir fáu, sem eru hátekjumenn samkvæmt skattframtölum, eru nær eingöngu launþegar, svo sem t.d. skipstjórar og menntamenn, og það er ekkert réttlæti í að skattpína þessa menn, sem margir hverjir vinna mjög nytsöm störf í þágu þjóðfélagsins. Hitt taka svo stjórnarandstæðingar ekki heldur með í reikninginn, að þær vörur og þjónusta, sem hátekjumenn nota í miklu ríkara mæli en láglaunamenn, hafa við efnahagsaðgerðirnar hækkað mun meira í verði en almennar nauðsynjavörur. Það er því síður en svo, að hátekjumönnum yfirleitt sé hlíft, heldur alveg þvert á móti. Nú eru liðnir rúmlega 7 mánuðir frá kosningunum í haust. Alþfl. getur litið til baka yfir þetta tímabil með fögnuði. Sjaldan eða aldrei hefur flokkurinn getað komið fram jafnmörgum góðum málum á jafnskömmum tíma. Mikil leiðrétting hefur fengizt á reglunum um verðlagningu landbúnaðarvara, en það var eitt helzta baráttumál flokksins í kosningunum. Neytendur hafa nú jafnræði á við bændur um ákvarðanir á dreifingarkostnaði landbúnaðarvara, og sérstök skattlagning neytenda vegna halla á útflutningi búvöru er nú bönnuð. Fyrir nokkru lækkaði kjötverðið um á þriðju krónu kg til neytenda, án þess að heildarniðurgreiðslur væru auknar, og var sú lækkun bein afleiðing af baráttu Alþfl. í þessum málum. Þá hefur flokkurinn á þessu tímabili einnig komið í höfn tveimur mjög þýðingarmiklum baráttumálum sínum, þ.e. lækkun og afnámi tekjuskatts og mjög auknum almannatryggingum. Síðast, en ekki sízt, hefur flokkurinn átt hlut að því að koma á fót nýju efnahagskerfi, en ávaxta þess mun þjóðin njóta um langa framtíð. Þessu efnahagskerfi mega menn á engan hátt kenna um þá kjararýrnun, sem átt hefur sér stað í bili. Hún var óhjákvæmileg, við hvaða efnahagskerfi sem við hefðum búið, því að þegar til lengdar lætur, kemst enginn hjá því að borga skuldir sínar. Á hinn bóginn er það alveg í anda þessa kerfis, að þjóðin taki upp þær byrðar, sem fortíðin hefur á hana lagt, og skili þeim í áfangastað, en hætt sé að leysa vandamálin sífellt til bráðabirgða með því að velta byrðunum yfir á framtíðina. Íslenzkur verkalýður getur verið þess fullviss, að hann getur tryggt sér aukinn kaupmátt launa, áður en langt um líður. Í fyrsta lagi munu skuldabyrðarnar smátt og smátt léttast og þar með álögurnar á þjóðina, svo framarlega sem árferði og aflabrögð verða með eðlilegu móti. Í öðru lagi mun sú hvatning til heilbrigðari rekstrarhátta, sem í efnahagskerfinu felst, gera atvinnurekendum fært, þegar frá liður, að greiða hærra kaupgjald en nú á sér stað. Hjá öðrum þjóðum hefur þetta sama efnahagskerfi leitt af sér aukinn kaupmátt launa um að jafnaði 2–3% á ári. Uppbóta- og styrkjakerfið, sem við höfum búið við um langt skeið, hefur ekki skilað neinum slíkum árangri. Það var því brýnasta hagsmunamál verkalýðshreyfingarinnar að varpa slíku kerfi fyrir borð. Efnahagsaðgerðirnar eru hornsteinninn að öllum þeim kjarabótum, sem þjóðinni munu hlotnast í framtíðinni. Það verða eingöngu íslenzkar kjarabætur, en ekki kjarabætur fengnar að láni í austri eða vestri. Þess vegna verður þjóðin að fylkja sér um þessar aðgerðir og láta harmatölur hinna úrræðalausu sem vind um eyrun þjóta. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Við umr. í gærkvöld töluðu stjórnarandstæðingar um, að gefin hefðu verið fögur kosningaloforð af núverandi stjórnarflokkum á s.l. árl. Við sjálfstæðismenn sögðum fyrir kosningarnar, að gera þyrfti róttækar aðgerðir í efnahags- og fjármálum þjóðarinnar, strax þegar samstæður þingmeirihluti væri fyrir hendi til þess að gera slíkar og nauðsynlegar aðgerðir. Það, sem núv. stjórnarflokkar hafa að unnið, er því í fullu samræmi við það, sem sagt var fyrir kosningarnar. Stjórnarandstæðingar halda því fram, að lítilla aðgerða hafi verið þörf. Hermann Jónasson fullyrti í gærkvöld, að ekki væri um það að ræða, að nauðsyn hafi borið til róttækra aðgerða. Hermann Jónasson fullyrti, eins og hann orðaði það, að aðeins hefði þurft að draga nokkuð úr framkvæmdum og afla hefði mátt tekna með innflutningi á hátollavörum og hækkun yfirfærslugjalds, eftir því sem nauðsyn krefði. Þetta var það, sem hann vildi gera, gamla vinstristjórnarleiðin. Þegar Hermann Jónasson og stjórnarandstaðan gera lítið úr því nú, að ríkisstj. hafi átt við erfið verkefni að glíma, verður ekki hjá því komizt að minna á, hvernig komið var í desember 1958, þegar vinstri stjórnin fór frá völdum. Ástæðulaust er að rifja þá sögu upp í löngu máli. Þjóðin þekkir þá sögu. Þjóðin veit, að núverandi stjórnarandstæðingar vildu vera áfram við völd. En þeir gáfust upp. Forustan var úrræðalaus, vonlaus og vanmegnug að leysa þau vandamál, sem við var að etja. Þjóðin man ummæli Hermanns Jónassonar og lýsingu hans á ástandinu, þegar hann kvaddi stjórnarráðið. Þjóðin man umsögn efnahagsmálasérfræðings stjórnarinnar um það, hvernig málum þjóðarinnar var komið. Landsmenn allir þreifuðu átakanlega á því, hvernig vinstri stefnan leiddi vandræði yfir þjóðina. Þegar stjórnarandstaðan heldur því fram, að enginn vandi hafi verið fyrir hendi, þegar núv. stjórn tók við, þá mun enginn hugsandi maður, sem fylgist með í þjóðmálunum, taka þau ummæli alvarlega. Til þess að forða því hruni, sem við blasti í desember 1958, myndaði Alþfl. minnihlutastjórn með stuðningi Sjálfstfl. Gerðar voru bráðabirgðaráðstafanir, sem orkuðu að koma í veg fyrir fullkomið öngþveiti, sem við blasti. Sannanlegt var, að vísitalan hefði komizt í 270 stig í októbermánuði s.l., ef vinstristjórnarstefnan hefði ekki verið stöðvuð í ársbyrjun 1959. Þarf ekki að lýsa því, hvaða afleiðingar slík dýrtíðarhækkun hefði haft á atvinnuvegina. Augljóst er, að það hefði leitt til algerrar stöðvunar, atvinnuleysis og vandræða. Reiknað hefur verið út, að gengi íslenzkrar krónu hefði þurft að vera 60 kr. í stað 38 kr., miðað við Bandaríkjadollar, ef vinstristjórnarstefnan hefði verið ráðandi fram eftir árinu 1959. Bráðabirgðaráðstafanirnar, sem gerðar voru á árinu 1959, leiddu til þess, að afstýrt var vandræðum og hruni. Ekki var unnt að gera varanlegar ráðstafanir í efnahagsmálum fyrr en eftir síðustu kosningar, að samstæður þingmeirihluti var fyrir hendi. Ríkisstj. tók að sér að leysa þann hnút, sem Hermann Jónasson og hans stjórn gafst upp við að leysa. Það þarf þrekmann til þess að tala eins og Hermann Jónasson gerði í gærkvöld, þar sem hann hlýtur að skilja, að þjóðin öll man, þegar hann sem skipstjórnarmaður þjóðarskútunnar stökk frá borði til þess að reyna að forða sér og sínum flokki, en skildi þjóðarfleyið eftir stjórnlaust í brimrótinu. Þjóðin getur gagnrýnt stjórnarflokkana og aðgerðir ríkisstj. í efnahagsmálum. Hún getur efazt um, að nauðsyn hafi borið til þess að taka svo stórt spor sem gert var. Þjóðin getur efazt um réttmæti aðgerðanna, á meðan reynslan hefur ekki sannað, að þær eru réttar og nauðsynlegar. En allir hljóta að hafa sannfæringu og vissu fyrir því, að sú forusta, sem brást á örlagastundu og gafst upp, þegar mest á reyndi, verðskuldar ekki traust og getur ekki vænzt þess að verða trúað fyrir forustuhlutverki að nýju. Stjórnarandstæðingar neita fyrri yfirlýsingum sínum um erfiðleikana og vandann, sem þjóðin var komin í. Þeir þyrla upp blekkingum um, að verið sé að leggja byrðar á þjóðina að óþörfu. Stjórnarandstæðingar eru svo kaldrifjaðir, að þeir segja, að ríkisstj. hafi fellt krónuna að ástæðulausu. Þeir viðurkenna ekki, að krónan var fallin og það, sem gert var, var aðeins það að viðurkenna staðreyndir. Þegar stjórnarandstæðingar tala við bændur, er fullyrt, að farið sé verst með bændastéttina. Þegar þeir ræða við verkamenn, er fullyrt, að sérstaklega sé níðzt á þeim. Þegar þeir ræða við útgerðarmenn og sjómenn, er talið, að stjórnin hafi alls ekki séð þeirra hag borgið og aðstaða útgerðarinnar sé nú mun verri en áður. Þegar þeir ræða við kaupmenn, er fullyrt, að álagning sé svo lág, að nú sé engin aðstaða til þess að reka verzlun. Þegar þeir tala við iðnaðarmenn, er talið, að aðgerðirnar grafi undan iðnaðinum í landinu. Þannig reyna stjórnarandstæðingar að magna upp óánægju og reyna að vinna gegn því, að sú nauðsynlega víðreisn, sem stjórnarflokkarnir berjast fyrir, heppnist. Sem betur fer, er fólkið í landinu farið að skilja, að hin neikvæða barátta stjórnarandstöðunnar vinnur gegn þjóðarhag. Oft heyrist það hjá ýmsum kjósendum Framsfl., þegar rætt er við þá, að þeir telja, að núverandi efnahagslöggjöf hafi verið það eina, sem hægt var að gera, og það hefði ekki mátt dragast lengur. Efnahagsmálalöggjöfinni er ætlað að ná því marki, að þjóðin leggi grundvöll að efnahagslegu og heilbrigðu atvinnulífi. Með efnahagslöggjöfinni er gjaldmiðill þjóðarinnar skráður á réttu gengi. Undanfarið hafa gilt mörg gengi í landinu og gjaldmiðillinn skráður á fölskum forsendum. Með því að draga úr uppbótakerfinu og skrá krónuna rétt hafa ýmsar vörur hækkað nokkuð í verði. Er engin ástæða til að reyna að dylja það. Þegar frá líður, mun sú verðhækkun, sem af réttu gengi leiðir, ekki verða tilfinnanleg, þar sem sú verðhækkun mun leita jafnvægis með eðlilegum hætti. Verðhækkun, sem stafar af réttri gengisskráningu, er því allt annars eðlis en verðhækkun, sem leiðir af álögðum sköttum og tollum. Slíka verðhækkun fær kaupandinn sízt bætta. Framsóknarmenn og sósíalistar tala mikið um kjararýrnunina, sem almenningur nú verður við að búa. Hefur verið minnzt á bændur í því sambandi. Er því rétt að gera sér grein fyrir því, hvernig vinstri stjórnin bjó að bændastéttinni 1958. Þá voru lagðir á rekstrarvörur landbúnaðarins 55% skattar, án þess að tryggt væri, að bændur fengju nokkuð til þess að greiða þessa skatta með. Þannig hækkaði áburður og fóðurbætir um 50%, vélar og varahlutir svipað, en það gleymdist, þegar þessir skattar voru á lagðir, að tryggja landbúnaðinum tekjur til þess að standa undir sköttunum. Bændur urðu fyrir geysilegu tjóni vegna þess, að þeir fluttu út afurðir 1958 og 1959. Ekki kom vinstri stjórninni til hugar að bæta landbúnaðinum það tjón, enda þótt annar útflutningur væri á þeim tíma bættur að fullu. Afurðasölulöggjöfin var ekki lagfærð, fyrr en sjálfstæðismenn tóku að sér forustuna í því. Er vitað, að landbúnaðurinn hefur nú meiri möguleika en áður til þess að fá það verð fyrir afurðirnar, sem ætlazt er til með sex manna nefndar samkomulaginu. Sex manna nefndin reiknar út, hverjar tekjur bóndans eiga að vera, miðað við, að hann beri ekki minna úr býtum en verkamenn, sjómenn og iðnaðarmenn. Undanfarið hafa bændur ekki fengið að fullu greitt það verð, sem þeim var ætlað að fá. Stafar það af því m.a., að löggjöfin um afurðasölumál landbúnaðarins var ekki komin í það horf, sem hún nú er komin í, eftir breytingarnar, sem á henni voru gerðar s.l. vetur. Að nokkru leyti stafar þetta af því, að ekki hefur alltaf verið gert ráð fyrir nauðsynlegum kostnaði, og að nokkru leyti vegna þess, að sölufélög bænda hafa ekki ávallt haft svo góðan rekstur sem æskilegt er. Það er eðlilegt, að afkoma bóndans hljóti að vera slæm, ef haldið er eftir drjúgum hluta af þeim launum, sem honum ber að fá. Hvað mundi launþegi segja, ef skráð tímakaup væri 22 kr., en útborgað væri aðeins 20 kr.? Það er nauðsynlegt, að þessu óréttlæti verði kippt í lag, og að því hefur ríkisstj. unnið með endurbótum á afurðasölulögunum. Annar þáttur þessa máls hlýtur einnig að vera hjá bændunum sjálfum, þannig að þeir sætti sig ekki við annað en að þeir aðilar, mjólkurbú, sláturhús og aðrir, sem með sölu landbúnaðarvara fara, greiði fullt verð fyrir vöruna. Hv. þm. Páll Þorsteinsson minntist á brbl. og 3%, sem hann sagði að ætti að draga af bændum með þeim lögum, og vildi gera mikið úr því. Ég hélt satt að segja, að hv. þm. mundi ekki minnast á þetta, því að hlutur framsóknarþm. í því máli er ekki slíkur, að hann sé flokknum til sæmdar. Það er rétt að geta þess, að sauðfjárafurðir hækkuðu ekki um 3% skv. samkomulaginu í vetur, heldur 4%, en mjólkurafurðir um 2.4%, sem að jafnaði var talið að væri þá 2.85%. Þetta samkomulag var ekkert neyðarsamkomulag. Þetta sýndu útreikningar, sem báðir aðilar sættu sig við, og hvorugur aðili óskaði eftir að vísa málinu til yfirdóms. Þegar stjórnarandstæðingar tala um slæma afkomu bænda, er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, að hin slæma afkoma bændastéttarinnar er ekki núv. stjórn að kenna. Efnahagsaðgerðir stjórnarinnar hafa enn lítið verkað á afkomu landbúnaðarins. Áburður og fóðurbætir er greiddur niður, þannig að verðhækkun á þessum vörum er ekki mjög tilfinnanleg. Hin slæma afkoma bændanna var augljós á s.l. ári, og stafar hún af fyrrgreindum aðgerðum árið 1958. Auðvitað taka bændur sinn þátt í því, sem nú gerist. Erfiðleikar þeirra eru fyrir hendi, og skal ég ekki gera lítið úr þeim. Augljóst er, að landbúnaðurinn getur ekki byggt framtíð sína á því, að krónan sé skakkt skráð. Bændur verða að byggja afkomu sína á því, að þeir fái fullt verð fyrir framleiðslu sína hverju sinni. Og ef það gerist, geta þeir staðið af sér dýrtíð og aðra erfiðleika ekki siður en aðrar stéttir þjóðfélagsins. Þegar stjórnarandstæðingar eru ekki að tala við bændur, er mest gert úr því, hvað launþegar eru illa haldnir. Mætti gera samanburð á ráðstöfunum 1958 og núv. efnahagsaðgerðum, og kemur þá í ljós, að launþegar og landsmenn allir fá nú nokkuð til þess að geta tekið á sig þær verðhækkanir, sem af réttri gengisskráningu leiðir. Ekki var um það að ræða 1958, að fjölskyldubætur og ellilífeyrir væri hækkað eins og nú. Ekki var um það að ræða þá, að tekjuskattur af almennum launatekjum væri afnuminn. Ekki voru þá gerðar ráðstafanir til þess að lækka útsvörin um 10–15%. Þá urðu þjóðfélagsþegnarnir að taka á sig byrðarnar bótalítið, enda þótt verkföll væru almenn og kauphækkanir nokkrar í krónum, sem reyndust algerlega óraunhæfar, þar sem kaupmáttur launanna fór stórlega minnkandi í hinni skefjalausu dýrtíð, sem leiddi af stefnu vinstri stjórnarinnar. Til merkis um það, að um miklar upphæðir er að ræða í bótum til almennings í landinu, skal þess getið, að í litlu hreppsfélagi úti á landi hefur verið reiknað út, hversu hárri upphæð nemur aukning fjölskyldubóta, ellilífeyris og afnám tekjuskatts, og er það skv. útreikningum 450 þús. kr. í þessu litla og fámenna hreppsfélagi. Þetta sýnir, að nú eru greiddar miklar bætur og háar fjárhæðir, sem gera almenningi léttara að taka á sig þær byrðar, sem af verðhækkununum leiðir. Þá er það, sem stjórnarandstæðingar gera mikið úr, en það eru veltuútsvörin. Bezt væri, að ekki þyrftu nein veltuútsvör að vera. En úr því að ekki hefur tekizt að afnema þau, má fullyrða, að lögfesting í þá átt, sem nú er gerð, er til stórbóta frá því, sem verið hefur. Talað hefur verið um, að níðzt verði á samvinnufélögunum með þessu fyrirkomulagi. Geta má þess, að samvinnuskatturinn verður afnuminn og skattur á mjólkurbú og sláturhús sömuleiðis. Munu því ýmis sölufélög bænda greiða lægra útsvar eftir nýju lögunum en áður var. Er það að sjálfsögðu réttmætt, þar sem skattlagning á landbúnaðarvörur hlýtur að leiða til hækkaðs útsöluverðs. Mikið hefur verið gert úr því, að innlánsdeildum samvinnufélaga er ætlað að leggja inn í Seðlabankann hluta af innstæðuaukningu sinni. Ekkert er þetta nema grýla, og er vitað, að kaupfélagsstjórar gera ekkert úr þessu og telja kaupfélögunum engan óhag að þessu ákvæði í lögunum. En stjórnarandstaðan kallar eigi að síður: úlfur, úlfur. Má segja, að flest sé notað til þess að hræða fólk og blekkja með marklausum fullyrðingum. Vaxtahækkunin er ekki vinsæl, og hefur jafnvel verið gefið í skyn, að hún sé til komin að óþörfu. Vexti ber að lækka við fyrsta tækifæri. Mætti telja það augljóst batamerki í efnahagslífinu, þegar það verður talið fært. Ætli samdráttur að verða of mikill og hættumerki atvinnuleysis gerir vart við sig, ber að örva framkvæmdir m.a. með vaxtalækkunum. Tryggja verður næga atvinnu fyrir alla, sem vilja vinna. Stefna ber að því, að þeim fjölgi, sem vinna að framleiðslustörfum. Nauðsynlegt er að vinna að því, að skipaflotinn verði mannaður íslenzkum áhöfnum, enda þótt það leiði til þess, að framkvæmdir minnki nokkuð. Öruggt er, að þjóðin á fram undan bjarta tíma, ef hún sameinast um að vinna að þeim verkefnum, sem þarf að leysa. Nauðsynlegt er, að nokkur þolinmæði verði sýnd, þangað til árangur af aðgerðum ríkisstj. kemur í ljós. Batinn í efnahagsmálum þjóðarinnar mun koma og verður augljós, fyrr en menn grunar, ef áróðursöflunum tekst ekki að koma í veg fyrir, að efnahagsaðgerðirnar fái að njóta sín. Reynir nú á dómgreind og skilning alls almennings í landinu. Sættir þjóðin sig við að taka á sig nokkra kjaraskerðingu um stundarsakir, til þess að unnt verði að koma í veg fyrir varanlega kjaraskerðingu alþjóðar? Ef almenningur skilur, hvað í húfi er, er ekki að efast um, hver niðurstaðan verður. Það verður að treysta því, að sá kosturinn, sem tryggir þjóðinni farsæld og velgengni í framtíðinni, verði valinn.



Herra forseti. Ég tel eftir atvikum rétt, að ég reki hér í örstuttu máli það helzta, sem afgreitt hefur verið hér á Alþingi í vetur og snertir sérstaklega bændur og hinar dreifðu byggðir. Afgreidd var lagabreyting um framleiðsluráð og verðlag á landbúnaðarvörum. Það mál er svo kunnugt, að útskýringar eru þarflausar. Umhverfis þetta mál rauk mikil mold s.l. haust og fram eftir vetri, svo að varla sá handaskil í sumum byggðarlögum. Málið var leyst á mjög heppilegan hátt. Hin oftöluðu orð duttu niður dauð og ómerk. Lög þessi eru mjög hagstæð fyrir bændur og enn hagstæðari en þau voru, áður en ágreiningurinn kom upp í sex manna nefndinni í fyrra. Framlengt hefur verið ákvæði jarðræktarlaga um aukaframlög til jarðræktar á býlum, sem hafa innan við 10 ha. tún, en þau ákvæði runnu út á þessu ári. Nefna vil ég þáltill. um eflingu veðdeildar Búnaðarbankans, sem samþykkt hefur verið. þinginu hafa komið fram mjög margar brtt. við vegalög. Ekki þótti þó fært að opna vegalögin að þessu sinni, en sem bráðabirgðaúrræði fékkst samþykki fyrir aukafjárveitingu fram yfir það, sem ætlað var til nýbyggingar vega, að upphæð 4 millj. kr., sem skipt er upp til þeirra staða, þar sem talið er að ástandið sé einna verst að því er vegina snertir. Einnig er vaxandi skilningur á því, að endurskoða þurfi öll lög um vegi með auknar vegaframkvæmdir fyrir augum, og liggur nú fyrir þáltill. um það mál, sem að líkindum nær samþykki. Samþykkt hefur verið þál. um klak og fiskeldi, og má vafalaust vænta mikils af þess konar starfsemi í náinni framtíð, enda hefur komið fram mikill áhugi bænda og laxveiðimanna fyrir því máli og fjöldi bréfa borizt til skrifstofu Alþingis um það að samþ. þessa till. Þá vil ég nefna breyt. á lögum um Búnaðarbanka og lög um fjölgun dýralækna á Suðvesturlandi. Mörg mál auk þessara varðandi landbúnaðinn hafa og verið til umræðu á Alþingi í vetur, en eru enn óafgreidd. Ég dreg enga fjöður yfir það hér né annars staðar, að gengisbreytingin og vaxtahækkunin eru þungir baggar fyrir margan bónda að bera. Vegna gengisbreytingarinnar hækka t.d. landbúnaðarvélar mjög mikið. En þetta er svo sem ekkert nýtt fyrirbæri hér hjá okkur. Árið 1958 hækkuðu vélar mjög álíka og nú, við yfirfærslugjaldið, sem þá var lögleitt. En það er ekki neitt sérstakt fyrir bændur, að vörur hækki, þegar breyta verður gengi. Slíkt hlýtur auðvitað að koma niður á öllum þegnum þjóðfélagsins, bændum sem öðrum. En til að létta þennan þunga ofur lítið hefur ríkisstj. gripið til þess ráðs að greiða niður tvær veigamiklar rekstrarvörutegundir, fóðurbæti og áburð, sem er innfluttur. Þannig hækkar fóðurbætir nú ekki nema um 10–12%, fóðurblandan, en mun hafa hækkað um 50% eða 55% 1958, við þær efnahagsráðstafanir, sem þá gerðust. Þrífosfat er greitt niður um 71 kr. pokinn og aðrar innlendar áburðartegundir svipað hlutfallslega. Til þessa ráðs var gripið jafnhliða efnahagsráðstöfunum til að létta byrðar landbúnaðarframleiðslunnar og reyna að afstýra samdrætti. Að einu leyti standa bændur betur að vígi en flestar aðrar stéttir. Framleiðsla þeirra er tryggð með afurðasölulögunum. Ég segi þetta ekki til að gylla hlut bænda, hann er að öðru leyti mjög erfiður í ýmsum greinum, einkum þeirra, sem búa við vondar samgöngur og hafa ekki rafmagn, en allt of margir bændur eru í þessari aðstöðu. Ég hef rakið þennan þátt þingmálanna nokkuð eingöngu af því, að í eyrum hafa klingt æsiskrif og æsiskraf í allan vetur í báðum sölum Alþingis og Tímanum um árásir ríkisstj. á bændur og bændastéttina, og þá auðvitað um leið hafa stuðningsmenn ríkisstj. staðið að þessum árásum. Ég neita því, að þessar ásakanir hafi við rök að styðjast. Fyrir ári eða svo talaði maður varla svo við mann, að viðkvæðið væri ekki á þessa leið: Við fáum víst aldrei ríkisstj., sem þorir að taka efnahagsvandamálið föstum tökum og einarðlega, þótt ekki sé af öðru en því, hvað allir flokkar eru hræddir við kjósendur. Allir vita, að þjóðin hefur um langt árabil, svo að segja hver maður, verið í kapphlaupi um að ná sem mestu í sinn hlut af veraldargæðum, sem komið hefur fram í fjárfestingu og mörgu öðru, áður en gjaldeyrishrun skylli yfir og kreppa, sem svo að segja allir hafa búizt við að væri í aðsigi vegna þess, sem á undan er gengið. Það kom því flatt upp á marga, þegar sú ríkisstj., er nú fer með völd, ákvað að spyrna við fótum í alvöru og segja: Hingað og ekki lengra. Þetta viðurkennir þjóðin a.m.k. undir niðri að sé mjög virðingarvert, og yfirleitt hafa menn tekið hlutunum vel og skynsamlega, almenningur. En allt of margir svokallaðir leiðtogar hafa ekki tekið þeim vel og skynsamlega. Samt held ég, að mjög mörgum sé ljóst, að stjórnarandstaðan heldur allt of mikið á lofti því, sem kalla má aukaatriði í þessu stóra máli, en þegir vandlega um aðalatriði efnahagsráðstafananna, aðaltilganginn, þann að afstýra þjóðargjaldþroti. Það er að sjálfsögðu hægt að tala við bændur, tala við verkamenn, tala við hvaða stétt sem er í okkar landi og segja: Þetta er allt gert af mannvonzku í ykkar garð annars vegar og sjálfselsku hinna ríku, sem ætla að verða enn ríkari á ykkar kostnað. Þetta klingir sífellt og einnig hér við þessar umræður. Menn þegja vandlega um allt, sem telja verður undirrót eða orsök. En virðulegt hlutverk finnst mér þetta þó ekki og vera nokkuð mikið að verja til þess heilum þingvetri. „Hálfsannleikur ávallt er óhrekjandi lygi,“ segir einhvers staðar í ágætri vísu. Sannast sagt er hæpið, að þess konar orðaskak og blaðaskrif geti einu sinni talizt hálfsannleikur, ekki sízt þegar það bætist ofan á, að öll úrræði stjórnarandstæðinga liggja utangarðs og eru hvergi nefnd. Ég skal ekki angra neinn með því að fara hér að lofa hæstv. ríkisstj. Hvað eina bíður síns tíma. En úrræði hennar þurfa að fá að sýna sig, sanna sig, hvort þau duga eða duga ekki. Hún biður um vinnufrið, hún á að fá hann. Úrræði hennar geta tekizt, ef þjóðin vill. Sennilega er líka hægt að eyðileggja þau. En þeir, sem að því vinna og róa öllum árum, mega vara sig. Allir menn hafa skyldu við sitt föðurland. Það var einu sinni maður, sem hét Jón tófusprengur. Hann tók úr sér lungun og lagði á þúfu. Það gerði hann til að létta sig, því að atvinna hans var refaveiðar. Og þegar hann var orðinn lungnalaus, gat hann hlaupið uppi hvern einasta melrakka, og þó eru þetta allra fótfráustu dýr. Stjórnarandstaðan hér á Alþingi í vetur hefur hvað eftir annað minnt mig undarlega mikið á Jón tófuspreng. Ekki hafa þeir þó tekið úr sér lungun, heldur annað. Ekkert veit ég um það, hvernig Jóni hefur liðið, meðan hann var að slíta úr sér lungun, sem flestir telja allnauðsynlegt líffæri, né heldur um líðan hans næstu daga á eftir, en léttur var hann á sér, sennilega álíka léttur á sér og sá þjóðmálamaður, sem tekur úr sér ekki aðeins hálfa sannsöglina, sem er mjög algengt, heldur nærri því alla við túlkun mikilsverðra mála og leggur á þúfu hjá lungum Jóns heitins tófusprengs inni á hlauparefaheiði.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Góðir hlustendur. Þjóðin öll stendur agndofa þessar vikurnar gagnvart hamförum hæstv. ríkisstjórnar í efnahagsmálunum, og menn spyrja hver annan, hvort stjórninni geti verið þetta sjálfrátt. Hún neytir allra bragða til að skerða lífskjör almennings sem mest og leggur ríka áherzlu á að framkalla samdrátt í atvinnu og viðskiptum. En ekki nóg með það. Í blindu ofstæki sínu skirrist þessi ríkisstj. ekki við að stofna sjálfum bjargræðisvegum þjóðarinnar í hættu og spilla markaðsmöguleikum hennar á erlendum vettvangi. Það er þetta, sem slær menn furðu, hvar í stétt eða flokki sem þeir standa. Hvað veldur þessu undarlega háttalagi stjórnarflokkanna tveggja. Sjálfstfl. og Alþfl.? Í hverra þágu er það gert að koma kreppu á í landinu? Árásir þessara flokka á launastéttirnar og þá sérstaklega láglaunafólk eru að vísu ekki nein ráðgáta. Þær aðfarir eru ekki annað en liður í hagsmunabaráttu flokka, sem styðja og styðjast við fjármálavaldið í landinu. Stórkaupmönnunum og stóratvinnurekendunum er ótvíræður hagur í háu verðlagi og lágu kaupgjaldi og mörgum öðrum ráðstöfunum hæstv. ríkisstj. Með því er hún aðeins að hygla sínum sterkustu liðsmönnum, færa til fjármagnið í landinu, eins og Gylfi Þ. Gíslason, hæstv. ráðh., orðaði það. Með slíkri tilfærslu er stjórnin að gera hlut sinna gæðinga meiri en hann var og launþeganna að sama skapi minni. Þetta liggur í augum uppi. Hitt sýnist furðulegra, að valdhafarnir skuli ekki nema staðar við þetta mark, heldur æða áfram og stofna þjóðarbúskapnum í heild í vísan voða. Slíkt getur ekki verið gert í þágu neinna stétta þjóðfélagsins, heldur hljóta annarleg sjónarmið að valda því, og er þá komið að þættinum um ósjálfræði þessarar hæstv. stjórnar. Nýlega las ég í tímariti, sem utanríkisráðuneyti Dana gefur út, að stjórn Suður-Kóreu hafi í febr. s.l. lækkað gengi gjaldmiðilsins þar í landi og að sú ráðstöfun hafi verið gerð samkvæmt fyrirmælum frá Bandaríkjunum. Þetta er engin stórfrétt, því að allur heimurinn veit, að Suður-Kórea er hjálenda Bandaríkjanna. Það var í sama mánuði, febr. s.l., sem gengi íslenzku krónunnar var lækkað, og sú ráðstöfun var einnig gerð í samræmi við fyrirmæli eða við skulum segja tilmæli frá Bandaríkjunum. Ísland og Kórea munu vera ólík um margt, en sitthvað eiga þau sýnilega sameiginlegt og þá helzt það, er Íslendingum ætti að vera ógeðfelldast. Bandaríkin láta sig innanríkismál Íslands miklu varða og hafa gert síðustu tuttugu árin, enda eiga þau hér að eigin dómi mikilla hagsmuna að gæta, eins og í Kóreu og víðar. Þau taka þátt í íslenzkum stjórnmálum á sinn hátt og bak við tjöldin og leggja á það mikið kapp, að hér sitji að völdum menn, sem stórveldinu séu hliðhollir og eftirlátir. Bandarísk stjórnarvöld skipta sér af efnahagsmálum okkar sem öðru og hefur nú tekizt að þröngva upp á okkur efnahagslegri forskrift, sem notuð er um allar jarðir, þar sem þau ráða. Er í þeirri forskrift ekkert farið eftir aðstæðum á hverjum stað, heldur miðað við hagsmuni Bandaríkjanna. Gengi dollarans á að vera hátt, kaupgjald lágt, helzt engin viðskipti við þjóðir utan áhrifasvæðis Bandaríkjanna og þannig áfram í sama dúr. Nærtækt dæmi um áhrif þessarar forskriftar er það, að vegna verðfellingar krónunnar í vetur lækkar herkostnaður Bandaríkjanna hér á landi um tugi milljóna króna. Það er póstur, sem jafnvel stórveldi lætur sig muna um. Lengi var búið að nudda í því við íslenzk stjórnarvöld, að gengi krónunnar yrði lækkað, kaupgjaldi haldið í skefjum og segi dregin saman á sviði framleiðslu og viðskipta, og þar kom, að nuddið bar árangur. Leiðtogar Sjálfstfl. og Alþfl. tóku verkið að sér og eru nú sem óðast að framkvæma það, en alþjóð að byrja að finna fyrir svipuólinni á baki sér. Erlendar fjármálastofnanir með ýmsum nöfnum gæta hagsmuna Bandaríkjanna hér á landi, að svo miklu leyti sem stjórnarvöld þeirra gera það ekki beint. Ein þessara stofnana ber nafnið Efnahagssamvinnustofnun Evrópu. Forstjóri hennar hefur komið hingað oftar en einu sinni með forskrift handa okkur, síðast nú í haust. Efni forskriftarinnar má ráða af erindi, sem hann flutti hér og birtir í október-desemberhefti Fjármálatíðinda. Getur þar hver sem vill kynnt sér fyrirmælin, en í heild er ræðan gagnsýrð af tillitslausri heimtufrekju annars vegar og hins vegar af takmarkalausri fáfræði um öll grundvallaratriði íslenzkra efnahagsmála. Hæstv. ríkisstj. ráðfærði sig við þennan erlenda mann og marga aðra af sama sauðarhúsi. Ég hef séð álitsgerð og kröfur eins þeirra, hagfræðiprófessors í Vesturheimi. Plaggið hefst á órökstuddri fullyrðingu um, að Íslendingar lifi um efni fram, og allt úir þar og grúir af missögnum og rangfærslum, en hverju máli skiptir það, niðurstaðan var fyrir fram gefin sú, að íslenzka þjóðin verði að lækka seglin og herða að sér sultarólina. Þannig eru fyrirmælin, sem berast erlendis frá, og þau er hæstv. ríkisstj. nú að framkvæma. Ástæðan til þessara afskipta Bandaríkjamanna af okkar högum er fyrst og fremst ágirnd þeirra á landi okkar. Hér hafa þeir náð fótfestu, og henni vilja þeir halda. Þess vegna telja þeir sig þurfa að gera þjóðina sér sem háðasta. Efnalega sjálfstæð þjóð með blómlegan atvinnurekstur og víðtæk viðskiptasambönd í austri og vestri gæti fundið upp á öllum skollanum og jafnvel því að reka útlenda herinn burt og jafna herstöðvarnar við jörðu. Það er hægara að fást við þjóð í kreppuástandi. Hún lætur sér frekar segjast, einkum ef öðru hvoru falla molar af borði hinna ríku. Hæstv. ríkisstj. hefur sem kunnugt er þegar fengið 800 millj. kr. eyðslulán. Slíkt er líka bindandi. Ég hef nú greint nokkuð frá afskiptum hins erlenda valds af efnahagsmálum okkar. En þau afskipti hafa því miður fallið í góðan jarðveg hjá ýmsum hérlendum mönnum. Hinir afturhaldssömustu í hópi kaupsýslumanna og atvinnurekenda auk ýmissa pólitískra ævintýramanna sjá sér leik á borði, og þeir brosa gleitt um þessar mundir. Þessir menn hafa hug á afturhvarfi til löngu liðinna ára, þegar láglaunafólk mátti sin einskis og lifði við sult og seyru, en fáein stórmenni í hverju plássi fleyttu rjómann. Það eru slíkir menn, sem nú fagna útlendri íhlutun um efnahagsmálin, og þeir eru, eins og sakir standa, valdamiklir í þessu landi. Jarðvegurinn var einnig á annan hátt hentugur. Íhlutun Bandaríkjanna er ekki að hefjast nú, heldur hefur hún varað í nærri 20 ár. Allan þann tíma hafa íslenzkir ráðamenn verið vandir við að láta undan hverri ásókn. Það byrjaði 1941, þegar Ísland var knúið til að farga hlutleysi sínu og látíð biðja Bandaríkin um hervernd. Árið eftir voru Íslendingar neyddir til að fresta áformaðri lýðveldisstofnun, með því að Bandaríkin töldu það geta skaðað hagsmuní sína. Og þannig hefur áfram verið haldið æ síðan. Árið 1946 var Keflavíkursamningnum troðið upp á okkur, 1949 vorum við ginntir í Atlantshafsbandalagið, og 1951 var smiðshöggið rekið á með afsali íslenzkra landsréttinda og byggingu erlendra herstöðva. Aftur og aftur hafa íslenzkir forráðamenn staðið frammi fyrir þjóðinni og strengt þess heit, að ekki skyldi lengra gengið í þjónkun við stórveldið, og jafnoft hafa þeir orðið að éta ofan í sig stóryrðin. Ég skal hér aðeins minna á eitt dæmi. Í útvarpsumræðum á Alþingi 18. marz 1949 skýrði þáv. utanrrh. frá þeirri skoðun ríkisstj., að of dýru verði væri keypt dvöl hermanna hér á friðartímum fyrir það öryggi, sem við slíkt fengist. Kvaðst þessi ráðh, ásamt tveim samráðherrum sínum þá nýlega hafa lýst því yfir í áheyrn utanrrh. Bandaríkjanna, að ekki kæmi til mála, að útlendur her fengi að hafa aðsetur á Íslandi á friðartímum né yrðu þar leyfðar erlendar herstöðvar. Með þessum fyrirvara, sem Bandaríkjastjórn féllst á, voru Íslendingar látnir ganga í Atlantshafsbandalagið. En tveim árum síðar hafði útlendur her fengið aðsetur á Íslandi og þar leyfðar herstöðvar. Hin fögru fyrirheit voru með köldu blóði svikin. En hvorra skömmin er meiri, Bandaríkjastjórnar eða hinna íslenzku valdamanna, skal ég ekki dæma um. Eftir stóð íslenzka þjóðin með sárt enni, svikin, blekkt og ringluð. Bandarísk yfirvöld telja vafalaust núverandi stjórnarflokka á Íslandi sér hliðholla og trygga öðrum flokkum fremur, enda verðskulda þeir það álit. Þeir hafa brugðizt vel við öllum fyrri málaleitunum Bandaríkjanna, og nú síðast hafa þeir sameinazt um að framkvæma þeirra óskir um lausn íslenzkra efnahagsmála. Það er því ekki ástæða til að vantreysta þeim. En Bandaríkin eiga mýmörg áhugamál hér á landi, þar sem ekkert virðist þeim óviðkomandi. Eitt þeirra er fiskveiðilandhelgin. Í því máli berst stórveldið eins og ljón gegn hagsmunum okkar, og er atlaga þess gegn okkur á síðustu Genfarráðstefnu enn í fersku minni. Fulltrúi Bandaríkjanna þar, Mr. Dean, hafði í heilt ár fyrir ráðstefnuna verið látinn ferðast til 50 þjóðlanda þeirra erinda að spilla fyrir 12 mílna fiskveiðilandhelginni. Þetta og allt annað var gert til að hjálpa Bretum gegn okkur Íslendingum. Tilræði Bandaríkjanna við hagsmuni okkar mistókst á sjóréttarráðstefnunni. En enginn skyldi ætla, að baráttunni sé lokið með því. Nú er hún háð á bak við tjöldin, og eftir öllum sólarmerkjum að dæma gera Bretar og Bandaríkjamenn sér vonir um, að hæstv. ríkisstj. Íslands muni semja, þ.e.a.s. slaka til í landhelgismálinu. Beðið er eftir því, að þingið ljúki störfum. Á meðan sveima brezk herskip úti fyrir ströndum landsins og halda togurunum í skefjum. Brezkir togaraeigendur refsa skipstjórum sínum með brottrekstri, ef þeir sigla inn fyrir 12 mílna mörkin. Þess er vandlega gætt að espa ekki íslenzku þjóðina upp einmitt nú, á meðan ríkisstj. undirbýr uppgjöfina. Ég játa það hreinskilnislega, að ég ber kvíðboga fyrir úrslitum þessa lífshagsmunamáls okkar í höndum hæstv. ríkisstj. Brtt. hennar á Genfarráðstefnunni sýnir vel, hversu illa henni er trúandi fyrir þessu mikilsverða máli, hversu gálauslega hún leikur með það og hversu annt henni er um að þóknast andstæðingum okkar í málinu. Af eintómri þjónustusemi við þá er hún líkleg til að breyta vísum sigri okkar í ósigur nú í sumar og þar með stöðva alla frekari framsókn okkar í landhelgismálum um ófyrirsjáanlega framtíð. Þetta var um landhelgina. Þar taka Bandaríkin afstöðu gegn minnstu bandalagsþjóðinni til þess að geðjast og vinna hylli þeirrar sterkustu, Breta. Það er skýring þeirrar afstöðu gagnvart okkur. Nú mætti spyrja: Hvernig stendur á þessari stöðugu afskiptasemi Bandaríkjanna um íslenzk mál? Svarið við þeirri spurningu er ofur einfalt. Bandaríkin eru að gæta sinna hagsmuna sem stórveldis í heiminum. Á Íslandi þykjast þau þurfa að hafa herstöðvar og her og trausta aðstöðu til allra umsvifa. Þess vegna reyna þau að gera þjóðina sér háða og umfram allt að styðja hverja þá ríkisstj., sem þeim reynist auðsveip og eftirlát. Þetta er allur leyndardómurinn. Og Ísland er svo sem ekki eina smáríkið, sem fyrir þessu verður. Í Kóreu studdu Bandaríkin árum saman alræmdan einræðisherra einungis af því, að hann var þjált verkfæri í hendi þeirra. Í Tyrklandi er nýbúið að steypa einræðisstjórn, sem Bandaríkin héldu við völd í lengstu lög. Í síðasta Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins er rætt um ástandið í Tyrklandi undir fyrirsögninni: „Ekki með öllu ólíkt.“ Þar er getið ummæla öflugasta stjórnarandstæðingsins þar í landi, og tilgreini ég orðrétt úr blaðinu þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Hitt lét hann uppi ekki alls fyrir löngu, þegar honum, aldrei þessu vant, var leyft að halda blaðamannafund, að ríkisstj. væri haldið uppi með bandarísku fé. Bandaríkjamenn hafa flugstöðvar í landinu og hafa verið ósínkir á fé til ýmiss konar framkvæmda. Hann taldi, að eins og á stæði væru þessar fjárveitingar íhlutun um stjórnmál landsins, því að án þeirra gæti stjórnin með engu móti hjarað.“ Þannig er frá sagt í Morgunblaðinu, og þykir bréfritara ástandið í Tyrklandi og á Íslandi ekki með öllu ólíkt. Þjóðarbúskapur okkar er vissulega mikilsvert mál, enda sígilt umræðuefni. En það er fleira nauðsynlegt. Þannig þyrftum við að ræða utanríkismálin miklu meir en gert er, en á því virðist einhver undarleg tregða hér. Það ber oft við á Alþingi, þegar imprað er á utanríkismálum, að þá rölta út úr þingsalnum þeir ráðherrar og aðrir, sem mest hafa verið við þau mál riðnir á undanförnum árum. Er einna líkast því, sem þessum mönnum séu utanríkismál hrein feimnismál, er ekki sæmi að ræða opinberlega, og máske er þeim í þessu nokkur vorkunn. Við Íslendingar höfum í rauninni aldrei haft neina grundvallaða stefnu í utanríkismálum. Við tókum þessi mál úr höndum Dana fyrir 20 árum og höfum síðan í verki trúað Bandaríkjum Norður-Ameríku fyrir þeim. Sá trúnaður hefur hvorki orðið þjóðinni til gagns né vegsauka. Ísland var látið kasta hlutleysinu á glæ, og er það upphaf þeirrar ógæfu, sem síðan hefur hvílt á þessum mikilsverðu málum okkar. Við verðum að endurheimta hlutleysið og móta síðan á því sjálfstæða utanríkisstefnu, er sé í samræmi við lífsviðhorf og þarfir íslenzku þjóðarinnar. Við eigum að fylkja okkur við hlið annarra hlutlausra ríkja í heiminum. Þar getur Ísland sómt sér, en ekki í stríðsbandalagi. Finnland, Svíþjóð, Austurríki, Sviss og Írland eru meðal hlutlausra ríkja, og þau gæta hlutleysis síns eins og sjáaldurs auga síns, enda njóta þessar þjóðir virðingar alls heims. Í Atlantshafsbandalaginu er Ísland eins og illa gerður hlutur. Þangað átti það aldrei erindi, enda vélað inn í það af framandi öflum, og hefur þjóðin þegar fengið að súpa seyðið af því. Aldrei hafa forustuþjóðir þessa bandalags, Bretar og Bandaríkjamenn, níðzt eins á Íslendingum og síðan Atlantshafssamningurinn um gagnkvæma hjálp og vernd var undirritaður. Öll veigamikil ákvæði þessa samnings hafa þessar þjóðir brotið og margbrotið gagnvart okkur. Við höfum ótal ástæður til að hætta hlutdeild í þessu bandalagi, sem kallað er varnarbandalag, en reynist skálkaskjól vissum stórþjóðum til að skara eld að sinni köku á kostnað smærri þjóða. Fyrir fáum dögum minnti ég hér í sameinuðu þingi á ummæli utanrrh. Svía, ég vil leyfa mér að endurtaka þau. Þessi ráðh. var staddur í Reykjavík fyrir fáum árum og sagði þá m.a. þetta í blaðaviðtali: „Hlutleysi í átökum stórveldanna er grundvöllur sænskrar utanríkisstefnu, og það er skoðun okkar, að hernaðarbandalög auki hættu á árekstrum milli þjóða. Svíar gengu ekki í Atlantshafsbandalagið, af því að þeir töldu það rangt, og sú afstaða þeirra er óbreytt.“ Þessi er skoðun Svía, og hún er sú eina, sem sæmir friðsamri smáþjóð. Íslenzk örlög hafa verið tengd Bandaríkjunum órofaböndum undir því yfirskini, að þetta stórveldi væri brjóstvörn lýðræðisins í heiminum. Það er þó ekki nema hálfur sannleikur. Bandaríkin eru að vísu lýðfrjálst land, en þau hafa nú um árabil fylgt utanríkisstefnu, sem ber ekki lýðræðisást sérlega fagurt vitni. Þessa voldugu lýðræðisþjóð henti það ólán í lok síðustu heimsstyrjaldar að verða fyrst þjóða til að beita kjarnorkuvopni. Að nauðungarlausu breytti hún stríði úr átökum milli herja í milljónamorð óbreyttra borgara. Fordæmið var skapað, og enginn veit um afleiðingarnar. „Með sprengjunni á Hirósjíma dó út virðingin fyrir manninum og þar með lýðræðið í heiminum.“ Þessi orð á háttsettur Ameríkumaður að hafa sagt, er honum barst fregnin um sprenginguna. Þetta er þung sök, sem Bandaríkin eiga eftir að bæta fyrir. Síðan þetta gerðist, hefur þessu stórveldi orðið á hver skyssan af annarri í alþjóðamálum. Gagnstætt flestum öðrum þjóðum fást Bandaríkin ekki til þess enn í dag að viðurkenna hina raunverulegu stjórn Kínaveldis og meina þannig fjölmennustu þjóð heims aðgang að Sameinuðu þjóðunum. Eykur þetta undarlega tiltæki í vaxandi mæli víðsjár í heiminum, sem vonlegt er. Þá hafa Bandaríkin og lagt kapp á að lyfta undir einræði og styðja einræðisstjórnir í hverju landinu af öðru, bæði í Evrópu og Asíu, sínum hagsmunum til framdráttar, en frelsi og lýðræði til tjóns. Um ýtni þeirra í garð smáþjóða er Ísland talandi tákn. En öll sýnir þessi upprifjun staðreynda það, að lýðræðisást stórveldisins eru settar býsna þröngar skorður. Danmörk var meðal þeirra smáríkja, sem villtust í Atlantshafsbandalagið. Þar mun nú farið að gæta vaxandi gagnrýni á þeirri aðild og jafnvel tæpt á, að úrsögn úr bandalaginu sé orðin nauðsynleg öryggis þjóðarinnar vegna. Hefur verið á það bent, að forsendurnar fyrir inngöngu Danmerkur í bandalagið séu úr sögunni með tilkomu vetnissprengjunnar og hinna langdrægu, markvissu flugskeyta. Engin þjóð og ekkert hernaðarbandalag geti eftirleiðis staðið við skuldbindinguna um að vernda og hjálpa bandalagsþjóð, sem sprengjusendingu fær, og því hljóti samningar um gagnkvæma hjálp í komandi styrjöld að vera minna en skóbótarvirði. Á þessa leið eru Danir byrjaðir að ræða þetta vandamál. Hvað mættum við Íslendingar þá gera? Af skiljanlegum ástæðum hef ég gerzt fjölorður um Bandaríkin, svo mjög koma þau við sögu hér. Ég hef borið fram aðfinnslur. Mér er ekki í nöp við Bandaríkjamenn, síður en svo. Ég dái þá fyrir margra hluta sakir og tel okkur Íslendingum ávinning að því að ástunda vinsamleg samskipti við þá. En við eigum ekki að lúta í duftið fyrir þeim, eins og við nú erum látnir gera. Með því öðlumst við aldrei þá vináttu og virðingu, sem við æskjum að njóta hjá þessari voldugu þjóð. Við eigum að segja okkur úr Atlantshafsbandalaginu, með því mæla öll rök. Við eigum að vísa erlendum her úr landinu, það er okkur lífsnauðsyn, einkum ef til vopnaðra átaka kæmi. Við eigum að lýsa yfir hlutleysi landsins. Hlutleysisstefnan ein sæmir fullvalda smáþjóð. Það má vel vera, að Bandaríkin styggist við okkur í bili, verði það gert, sem gera þarf, en sú þykkja verður tæpast langvinn. Í öllu falli verður fæðin, sem á okkur verður lögð fyrir að standa á réttinum, léttbær í samanburði við þau örlög, sem óhjákvæmilega bíða þess, sem frelsinu fargar. Hlutlaust Ísland á veglegu hlutverki að gegna meðal þjóða. Óháða afstöðu sína notar það í þágu sátta, afvopnunar og friðar og til stuðnings þeim smáþjóðum, sem rangsleitni eru beittar. Hlutlaust Ísland ástundar vináttu við allar þjóðir. Herra forseti. Heiðruðu hlustendur. Við skulum berjast gegn allri erlendri íhlutun um mál okkar og afmá þann smánarblett, sem herstöðvarnar og hernaðaraðildin eru á þjóð okkar. Þokum til hliðar þeim mönnum og þeirri ríkisstj., sem telja hlýðni við NATO sitt æðsta boðorð.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ekki ætla ég að líkja hæstv, ríkisstj. við refi, eins og Bjartmar Guðmundsson gerði áðan, þó að refirnir hafi reynzt bændunum skaðvaldar og stjórnin hafi reynzt bændum illa. En ég er Bjartmari sammála um það, að eins og refirnir gáfust upp fyrir Jóni tófuspreng, mun stjórnin gefast upp eftir stutt skeið. Allir Íslendingar, sem komnir eru til vits og ára, vita, hvílíkur skaði skeður, ef mikil frost gerir á vorin, þegar farið er að gróa, kyrkingur kemur í nýgræðinginn eða hann deyr. Stundum deyja jafnvel ræturnar, svo að moldin á stærri eða minni svæðum skilar engum gróðri næstu ár, nema hún sé plægð og í hana sáð. Enginn óbrjálaður maður biður skaparann um slík veður á vordögum. Í þjóðsöng okkar biðjum við guð vors lands um gróandi þjóðlíf, og betri bænar verður ekki beðið fyrir þjóð og landi. Síðustu áratugir hafa verið vordagar í íslenzku efnahagslífi, misgóðir að vísu, en vordagar með miklum gróindum samt. En þau ósköp hafa gerzt á Alþingi því, er nú situr, að meiri hluti þess undir forustu núv. hæstv. ríkisstj. tekur frostíð í þjónustu sína til þess að draga úr almennum gróindum þjóðlífsins. Hæstv. ríkisstj. er í einhvers konar álögum. Hún líkist hinni mikilsvirtu frú, sem þjóðsagan hermir að gerð var með göldrum að tröllkonu, sem sat á gnípu og blés óveðrum yfir land sitt. Hvers konar álög eru það, sem hvíla á ríkisstj. og leggja stuðningsmenn hennar í læðing? Það eru álög frá stefnu, sem er úrelt í samfélagsmálum á Íslandi, - stefnu, sem vill skipta þjóðinni í yfirstétt og undirstétt, stefnu, sem leggur grundvöll að því, að ríkir verði ríkari og fátækir fátækari, - stefnu, sem er andvíg því, - og veit sér allra hættulegast, - að almenningur geri sig voldugan og sterkan með mætti samtaka sinna. Þetta er sérhagsmunastefnan, sú gamla norn. Ég vil til tilbreytingar í þessum umr. kalla hana kalstefnu, því að fyrir hið íslenzka gróandi þjóðlíf er hún kalstefna. Þessi stefna fer nú með völdin og hefur á þessu þingi beitt meiri hluta sínum afdráttarlaust, eins og alþjóð er kunnugt. Meiri hlutinn er naumur, en af því að frostið er nóg, losnar enginn frá hópnum. Allir eru þar samfrosta. Stjórnarflokkarnir fengu þennan nauma meiri hluta sinn aðeins fyrir það í síðustu kosningum, að þeir sögðu rangt til um stefnu sina. Ef þeir hefðu sagt, að þeir hygðust gera það, sem þeir nú hafa gert, hefðu áreiðanlega margir þeirra manna ekki setið á þessu þingi. Umboð ótortrygginna kjósenda hafa þeir herfilega misnotað. Það hefur verið svikizt með kalstefnuna að gróandi þjóðlífi Íslendinga. Alþingi hafa í vetur og vor borizt mörg mótmælaskjöl gegn hinni grófu lagasetningu stefnunnar hvaðanæva af landinu, frá einróma fjöldafundum, þótt menn úr öllum stjórnmálaflokkum hafi tekið þátt í þeim. Það er mjög fátítt að hitta formælanda hennar á förnum vegi. Margt í lagasetningunni er sóknarhug almennings eins og hnífstungur í bakið. Menn höfðu af foringjum stjórnarflokkanna á undanförnum árum vordaganna verið hvattir til athafna. Máske hefur hvatningin verið sprottin af ótta við samkeppni annarra flokka, en hvatning var það samt. Og svo komu hinar stórfelldu verðhækkanir stjórnarflokkanna, lánsfjártakmarkanirnar og vaxtaokrið eins og stungur í bakið á mönnum, sem færzt höfðu í fang það, sem dugandi mönnum sæmir og þeir höfðu verið hvattir til að gera. Með þessum og fleiri sams konar aðgerðum stjórnarstefnunnar er skorið á afltaugar hins almenna framtaks. Veturinn er kallaður yfir hið gróandi þjóðlíf löngu eftir sumarmál þess. Þið hafið kynnzt þessu sjálfir, hlustendur. Þið hafið fundið kuldann. En frostið á þó enn eftir að stíga hærra og verða bitrara og sárara, eftir því sem það stendur lengur. Vegna gengislækkunarinnar og söluskattsfargansins hafa vörur stigið stórkostlega og eiga sumar eða flestar eftir að stíga enn. Jón Skaftason, Páll Þorsteinsson og Ingvar Gíslason og fleiri hafa nefnt staðreyndadæmi um verðhækkun á lífsnauðsynjum og atvinnutækjum. Þau dæmi sýna, að margar vörur, sem fólk kemst ekki hjá að kaupa, hækka um þriðjung og meira. Þegar nauðsynjar hækka um þriðjung og jafnvel meira, en tekjur standa í stað eða rýrna vegna almennrar kreppu, tekur fljótt fyrir það, sem hægt er að gera til framfara, og skorturinn kemur til sögunnar. Stjórnarflokkarnir ákváðu einnig, að draga skyldi úr útlánum banka, svo að almenningur skyldi ekki hafa þangað að leita framkvæmdafjár. Það hljómaði kuldalega, þegar hæstv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, sagði í gærkvöld - og er hann þó ekki kuldalegur maður: Aldrei hefur verið gripið til jafnvíðtækra og samfelldra efnahagsaðgerða hér. En þetta er alveg satt. Til fullkomins öryggis gegn framfarasókn almennings og til tryggingar því, að frostið stígi nógu hátt, settu þeir útlánsvexti allt upp í 12% og sprengdu með því löggjöfina um bann við okri. Ekki gleymdist heldur að ákveða, að helmingur af aukningu sparifjár í sparisjóðum og innlánsdeildum skuli með valdi fluttur í höfuðbanka ríkisins og bindast þar. Er sú ráðstöfun hatrammleg, sérstaklega gagnvart fólki landsbyggðarinnar. Má segja, að stefna stjórnarinnar í garð landsbyggðarinnar líkist nýlendustefnu. Vil ég í því sambandi líka nefna lækkun verðs á mikilsverðum fisktegundum, sem eru verulegur hluti af afla sjómanna landsbyggðarinnar fyrir vestan, norðan og austan. Ekki er rétt að ganga fram hjá því, sem kallað er afnám skatta á lágtekjum og aukning fjölskyldubóta, sem stjórnarflokkarnir gera mikið úr á móti kjaraskerðingu. En þegar á það er litið, að afnám tekjuskatts skiptir hlutfallslega litlu fyrir lágtekjumenn, af því að þeir höfðu litla tekjuskatta, en lækkun sú, sem fylgir fyrir hátekjumenn, er margföld, þá sést, fyrir hverja er fyrst og fremst verið að vinna. Einnig verður minna úr gildi nýju fjölskyldubótanna til mótvægis, þar sem mest á liggur, af því að þær eru hlutfallslega miklu meiri hjá því fólki, sem hefur litla ómegð. Reglur efnahagsaðgerðanna eru samdar með reikningsvélum af sálfræðilausri hagfræði að fyrirsögn kalstefnunnar. En lífið er svo breytilegt og lifandi, að það verður ekki skilið eða reiknað út með þeim hætti. Meðaltalið, sem hampað er í þessu sambandi, hefur lítið að segja. Það hefur t.d. harla litla þýðingu fyrir Pétur, sem hafði engan tekjuskatt áður, þótt Páll fái svo mikla tekjuskattslækkun, að hún verði til jafnaðar á þá báða 10 þús. kr. Eftir sem áður er það jafnmikil staðreynd, að Pétur fékk enga lækkun, en Páll 20 þús. kr. ívilnun. Og efnahagsaðgerðirnar koma jafnilla við fátæka námsmanninn einhleypa, þótt einhver maður, sem á tvö börn, fái allt í einu 5200 kr. í fjölskyldubætur með þeim, að einhverju leyti á kostnað námsmannsins, og þeir teljist síðan til jafnaðar fá 2600 kr. í fjölskyldubætur eftir heildarútreikningum hjá ríkisstj. með aðstoð reikningsvéla og hagfræði. Nei, hér er gamla sérhagsmunanornin á ferðinni: sá ríki skal verða ríkari og fátæki fátækari. Reynslan er ólygnust, og hún er strax farin að láta til sín heyra. Hin almennu gróindi efnahagslífsins er hastarlega tekið að kala, og nýgræðingurinn deyr. Úr öllum áttum koma tilkynningar á þessa leið: Ég get ekki keypt nema hluta af áburðinum, sem ég hef pantað og þarf. Ég er hættur við að stofna nýbýlið. Ég er hættur við að kaupa bátinn. Við erum hætt við að byggja íbúðarhúsið. Ég er hættur við að taka við jörðinni af foreldrum mínum. Ég er hættur við að reyna að koma upp fyrirtækinu, sem ég talaði um við þig. Ég er hættur við að fara í skólann. Ég hef sagt jörðinni lausri. Menn tala líka um að selja, selja jarðirnar, húsin, bílana, bátana o.s.frv. Þetta er viðlag daganna á þessu vori. En hverjir kaupa? Fáir verða til þess. Þeir fésterku, sem stjórnarstefnan lætur eiga leikinn, kaupa alls ekki annað en það, sem arðvænlegast er, og þeirra tími til þess er vitanlega ekki kominn strax. Það, sem á undanförnum árum hefur fyrst og fremst gert almenningi á Íslandi kleift að bæta hag sinn og skapa vordaga í efnahagslífi sínu, hafa verið samtök hans, samvinnusamtökin og verkalýðssamtökin o.s.frv. Þetta veit kalstefnan, og þess vegna beitir hún sér gegn þeim. Hún veit, að þar hefur almenningur skjól fyrir yfirgangi sérhagsmunaaflanna, en þau vill hún efla. Vísitöluviðmiðunin, sem verkalýðurinn hefur stuðzt við, var bönnuð með lögum, án þess að nokkur tilraun væri gerð til samkomulags um breyt. í framkvæmd. Var með því lögboði gengið harkalega á samningsfrelsi félaganna. Auðsæilega er ætlunin að lama samvinnufélögin með því að taka með valdi og binda í aðalríkisbankanum fé innlánsdeilda þeirra. Með því er rofin friðhelgi eignarréttar samvinnumanna, því að þetta er rekstrarfé þeirra. Þarna kemur fram nakinn fjandskapur við samvinnufélögin. Þá liggur einnig fyrir Alþ. stjórnarfrv. til l. um útsvör, sem talið er að liggi þau ósköp á, að ekki sé einu sinni hægt að láta sveitarstjórnir fá það til umsagnar, áður en það verður gert að l., svo sem venjulegt hefur verið um meiri háttar lagasetningu, er sveitarfélögin snertir. Á þar m.a. með lögfestingu víðtæks veltuútsvars að þjarma að félagsmannaviðskiptum í samvinnufélögum og almenningur að verða útsvarsskyldur jafnvel á 3 stöðum gegnum viðskipti samtaka sinna, þó að aðeins sé um að ræða umboðsstöðvar fyrir framleiðsluvörur þeirra og neyzluþarfir. Verður nú mörgum að spyrja: Hvar eru Alþýðuflokksmennirnir? Þið heyrðuð til Jóns Þorsteinssonar áðan. Hann telur sig Alþýðuflokksmann! Stjórnarflokkarnir hér á Alþ. virðast orðnir eins og samgrónir tvíburar með svo nátengd taugakerfi, að þegar klipið er í eyrað á öðrum, kveinkar hinn sér engu síður. Hæstv. fjmrh., Gunnar Thoroddsen, reyndi í ræðu sinni í gær að draga fjöður yfir ofstjórn þá, sem felst í skyndisetningu hinna gerræðisfullu útsvarslaga. Hann veit, að hún mælist illa fyrir. Hann greip jafnvel til þess að nefna nöfn framsóknarmanna sem þátttakenda í smíði hennar, þótt þeir hafi lítið nærri henni komið. Svo vinsamlegur er hann ekki í þeirra garð, að hann ætlaði að gera þetta þeim til heiðurs. Hann gerði það til þess að reyna að koma ámæli af sér á aðra. Hann talaði um, að samtök sveitarfélaganna hefðu beðið um löggjöfina. Þau hafa alls ekki beðið um löggjöf sem þessa. En hann sagði alls ekki frá því, að fulltrúaráð Sambands íslenzkra sveitarfélaga, sem skipa menn úr öllum landsfjórðungum og af öllum stjórnmálaflokkum, samþykkti í fyrra mánuði, að útsvarslagafrv. þyrfti betri athugunar við, og nefndi í ályktun sinni ýmis dæmi og þ. á m. það, að ekki sé rétt, að samvinnufélög greiði útsvör af skiptum sínum jafnt við félagsmenn og utanfélagsmenn eftir sömu reglum og kaupmenn sama staðar. Engar af bendingum fulltrúaráðsins hefur stj. tekið til greina. Blöð stjórnarflokkanna birtu ekki þessa umsögn sveitarstjórnarmanna, og ráðh. steinþegir um hana. Hann þorir ekki að tala um hana. Hún var samþykkt með 15:1 atkv., og það er hið eina formlega - ég segi: hið eina formlega fram komna atkvæði, sem ráðh. hefur enn sem komið er af að státa frá hálfu sveitarfélaganna. Það var von, að honum væri órótt í ræðunni. Félagsleg uppbygging og almenningssamtök hérlendis eru svo sterk og svo nátengd gróanda þjóðlífsins, að allar ríkisstj. verða nú orðið að leitast við að samhæfa sig og störf sín þeirri þróun. Að ætla að ganga í berhögg við hana með einræði og ofstjórn, eins og núv. ríkisstj. gerir, er ofviða fyrir hvaða stjórn sem væri. Vinstri stjórnin gerði sér grein fyrir þessu og leitaði samstarfs við samtökin. Með því leitaði hún auðvitað ekki aðeins samvinnu við sína stuðningsmenn, heldur út fyrir hina pólitísku stuðningsflokka sína, af því að sjálfstæðismenn eru vitanlega í þeim samtökum. Og það var rétt. Stjórnartíð vinstri stj. var tímabil gróanda, af því að sú stjórn starfaði með, en ekki á móti félagsmálahreyfingunum. Þá blómgaðist atvinnulíf og framfarir í sveit og við sjó. En almenningur skildi ekki nógu vel sinn vitjunartíma, og verkalýðurinn hætti að veita stj. nauðsynlegan stuðning, lét æðisgengna stjórnarandstöðu trufla sig. Síðan hefur ýmislegt gerzt og kalstefnustjórn komizt til valda, sem fer öfugt að. Eitthvað þurfti að gera, segir hún. Hvað átti að gera? - Jú, víst þurfti eitthvað að gera. Allvondar snurður þurfti að strjúka af þræði. Við framsóknarmenn bentum á í vetur, að það væri hægt að gera án mikils sársauka fyrir þjóðina, ef allir flokkar tækju höndum saman til þess og ekki væri horfið frá stefnu vors og gróanda. Hermann Jónasson lýsti í gærkvöld efnahagsmálatill. okkar, og í vetur lögðum við til, að skipuð yrði n. 2 fulltrúa frá öllum flokkum til þess að semja samkomulagstill. í efnahagsmálunum. Stjórnarflokkarnir vildu ekkert slíkt samstarf hafa á Alþ. og leituðu heldur einskis samstarfs við almenning, en settu sína grófu efnahagsmálalöggjöf í trássi við allt og alla með hroka og sjálfbirgingshætti. Stj. lét þingið hætta störfum í nærri 2 mánuði, rak menn sinna eigin þingflokka utan af landi heim eins og krakka, sem sagt er að fara frá, svo að þeir tefji ekki fyrir, heimtar svo eftir hléið, að þeir greiði atkv. með öllu, sem hún leggur fyrir þingið, þó að það brjóti í bága við velfarnað héraða þeirra. Ekki ómerkari maður en hæstv. núv. dómsmrh. sagði í þingræðu árið 1957 orðrétt þetta, með leyfi hæstv, forseta: „Fá eða engin mál eru nú rædd meira hér á landi né hafa verið heldur en hin svokölluðu efnahagsmál og sá vandi, sem að steðjar í þeim. Hvaða úrræði sem menn telja þar vænlegust eða hverjar orsakir sem menn telja vera að þeim örðugleikum, sem við er að etja, er það víst og að því er ég hygg óumdeilanlegt, að við þennan vanda verður ekki ráðið, nema skilningur alls almennings á bæði orsökum og úrræðum sé fyrir hendi. Ég veit ekki um neitt málefni, sem síður stoði að löggjafinn einn, Alþ. og ríkisstj., taki ákvarðanir um, ef þær styðjast ekki við glöggan skilning alls almennings á nauðsyn þeirra aðgerða, sem hverju sinni eru ákveðnar. Án slíks skilnings kann að vísu að vera hægt að gera ýmiss konar bráðabirgðaráðstafanir, en ef þær eiga ekki þegar í stað að reynast haldlitlar, verða þær að hafa stoð í öflugu almenningsáliti.“ Af þessum orðum Bjarna Benediktssonar má öllum ljóst vera, að hann er þar nákvæmlega á sömu skoðun og fólst í till. okkar framsóknarmanna um nauðsyn samstarfs að úrlausnum efnahagsmálanna. „Ég veit ekki um neitt málefni,“ segir ráðherrann, „sem síður stoði að löggjafinn einn, Alþ. og ríkisstj., taki ákvarðanir um, ef þær styðjast ekki við glöggan skilning alls almennings.“ Hér er rétt ályktað og ákveðið talað. En einmitt þetta þrjózkaðist ríkisstj. við að gera. Hún og flokkar hennar tóku sínar byltingarkenndu ákvarðanir og settu harkaleg lög gegn vilja almennings og andstætt skilningi hans. Um það votta hin mörgu mótmælabréf, sem Alþ. hafa borizt, - síðasti fundur L.Í.Ú., nýafstaðin ráðstefna Alþýðusambandsins og maðurinn á götunni. Hæstv, dómsmrh. hefur fyrir fram kveðið upp dauðadóm yfir efnahagsmálaaðgerðum ríkisstj. Sá dómur hans er réttur, og honum verður ekki hnekkt. Mannkynið allt stefnir að meira og meira jafnrétti og bræðralagi, þó að afturkippir komi við og við. Íslendingar eru framarlega í þessum efnum. Þrælahaldið kemur hér aldrei aftur. Hjúahald í hinni gömlu merkingu er úr sögunni. Yfirstétt og undirstétt tilheyra liðnum tíma. Hin félagslega menning og félagslega hagþróun, sem stefnir að því að gera alla a.m.k. bjargálna og frjálsa um leið, í beztu merkingu þess orðs, er það afl, sem héðan af verður ekki bugað á Íslandi. Nazismi og línukommúnismi geta tafið fyrir um stundarsakir, en ekki meira. Álagastjórnin, sem nú situr og ráðið hefur á þessu þingi, spillir gróanda þjóðlífsins eins og kal spillir grund á vondu vori. En grundin grær aftur. Athafnasöm þjóð og framsækin plægir kalsvæðin og sáir í þau. Því fyrr, því betra.



Herra forseti. Þegar litið er yfir þróun íslenzkra stjórnmála um nær 2 áratuga skeið, kemur í ljós, að um allar fyrrv. ríkisstj., sem myndaðar hafa verið á þessu tímabili, er þrennt að mestu sameiginlegt: Í fyrsta lagi: höfuðtilgangur þeirra allra hefur verið að stöðva vöxt verðbólgunnar og skapa framleiðsluatvinnuvegum landsmanna öruggan, heilbrigðan starfsgrundvöll. Í öðru lagi: öllum hefur þessum ríkisstjórnum, nema ríkisstj. Emils Jónssonar á s.l. ári, mistekizt að stöðva verðbólguna, og allar nema hún hafa til þessa skilað af sér meiri verðbólgu í lok starfstíma síns en þær tóku við í upphafi hans. Og í þriðja lagi er það sameiginlegt öllum ríkisstj. um nær 20 ára skeið, að allar hafa þær reynzt skammlífar. Mér reiknast svo til, að frá 15. des. 1942 og til þessa tíma hafi verið myndaðar hér 9 ríkisstjórnir, og er því meðalaldur þeirra um 2 ár. Á þessu 20 ára tímabili hafa allir núverandi þingflokkar tekið þátt í stjórnarstörfum oftar en einu sinni, og allir hafa þeir starfað þar hver með öðrum. Þeir hafa einnig allir verið í stjórnarandstöðu. Reynsla þessara tveggja áratuga af undanhaldi nær allra ríkisstj. í viðureigninni við efnahagsmálin hefur fyrir löngu sannfært þjóðina um, að víxlhækkanir kaupgjalds og verðlags, aukin dýrtíð og vaxandi verðbólga kemur þyngst niður á þeim, sem taka laun sín hjá öðrum. Launahækkanir koma einnig eftir á, og á verðbólgutímum brenna launahækkanir fljótt í báli vaxandi dýrtíðar. Allir þekkja þá staðreynd, að fleiri krónur í vasann kalla á enn þá fleiri krónur úr honum aftur, séu víxlhækkanir verðlags og kaupgjalds ekki stöðvaðar. Jafnvægið er því launafólki, vinnandi fólki til sjávar og sveita, þýðingarmeira en öllum öðrum þegnum þjóðfélagsins. Ég hygg, að það hafi fyrst og fremst verið þessi reynsla, sem leiddi til þess árið 1956, að flokkar vinnandi fólks í kaupstöðum og kauptúnum, Alþfl. og Alþb., og flokkur bænda og framleiðenda í sveitum landsins, Framsfl., tóku höndum saman og mynduðu ríkisstj. Aðaltilgangur þeirrar stjórnar var að koma á jafnvægi í efnahagsmálum, skapa atvinnuvegum þjóðarinnar öruggan, heilbrigðan starfsgrundvöll og stöðva vöxt verðbólgunnar. Til að tryggja örugga og heiðarlega framkvæmd þessa höfuðmarkmiðs vinstri stjórnarinnar var ákveðið, að um framkvæmd þessara mála skyldi haft fullt samráð og samstarf við samtök vinnandi fólks og framleiðenda. Vinstri stjórnin fór vel af stað. Hún gerði í upphafi nauðsynlega og skynsamlega hluti í efnahagsmálunum. Þessar aðgerðir þýddu að vísu fórnir fyrir verkafólk, launþega og bændur. En engu að síður var þeim vel tekið. Menn sáu, að hér var um að ræða spor í rétta átt, og vonuðu, að á efnahagsmálunum yrði tekið af festu og ábyrgðartilfinningu, sem leiddi til jafnvægis og stöðvunar dýrtíðar og verðbólgu. En Adam var ekki lengi í Paradís. Allir aðgerðir vinstri stjórnarinnar í efnahagsmálum voru truflaðar á sama hátt og aðgerðir fyrri ríkisstj., og brátt hófst á ný gamla kapphlaupið milli verðlags og launa. Á árinu 1958 var svo komið vegna þessara víxlhækkana, að vinstri stjórnin hafði neyðzt til að gera ráðstafanir í efnahagsmálum, sem jafngiltu stórfelldari gengislækkun en þekkzt hefur á Íslandi fyrr og síðar. Á árinu 1958 hækkaði framfærsluvísitalan um 34 stig, og þar með tók verðbólgan eitt mesta heljarstökk, sem hún hefur tekið, og hefur þó oft verið mikið að gert í þeim efnum. Alþfl. vildi láta leggja efnahagsmálin fyrir Alþingi haustið 1958 til meðferðar og úrlausnar. Forsrh., Hermann Jónasson, gat ekki á þetta fallizt. Hann tilkynnti þinginu, að ný verðbólgualda væri skollin yfir, að ríkisstj. væri ekki sammála um nein úrræði og að hin háskalega verðbólguþróun verði með öllu óviðráðanleg, ef samkomulag náist ekki um raunhæfar ráðstafanir þegar í stað. Síðan baðst hann lausnar. Enn ein ríkisstj. til viðbótar hafði gefizt upp. Höfuðstefnumál hennar, stöðvun verðbólgunnar og jafnvægi í efnahagsmálum, hafði mistekizt á sama hátt og hjá mörgum ríkisstj. á undan. Munurinn var aðeins sá, að nú hafði verðbólgan aukizt meir en nokkru sinni fyrr og við blasti stöðvun framleiðslutækja þjóðarinnar. Færustu hagfræðingar lýstu því yfir, að það væri ekki á þeirra færi að reikna út, hversu hátt vísitalan þyti upp á næstu missirum, ef ekki kæmu til nýjar, róttækar ráðstafanir. Það var vitað, að vísitalan mundi næstu mánuðina þjóta upp um 10 stig á mánuði og að þessi hækkun mundi fara vaxandi. Útlitið var vissulega ekki glæsilegt, þegar Emil Jónsson myndaði ríkisstj. Alþfl. í des. 1958. Sjálfstfl. hafði að vísu heitið að verja stjórnina vantrausti, ef fram kæmi, en sjálfur var Alþfl. fáliðaður og veikur á þingi, og samanlagt höfðu flokkarnir ekki meiri hluta í báðum deildum Alþingis og gátu því af eigin rammleik ekki komið fram lagafrv. gegnum þingið. Ríkisstj. hafði hins vegar á bak við sig annan stuðning, sem var öllum öðrum þýðingarmeiri og sérhverri ríkisstj. er lífsnauðsyn, ef nokkur tök eiga að vera á að ráða við svo erfið og vandasöm mál sem efnahagsmálin eru, og ekki hvað sízt eftir það öngþveiti, sem þau voru komin í haustið 1958. Þjóðin sjálf gerði sér fyrir því fulla grein, hversu alvarlegt ástandið var, og hún krafðist þess, að ríkisstj. fengi frið til að halda verðbólgunni í skefjum og ráða fram úr vandamálum atvinnuveganna, þar til hægt væri að mynda nýja stjórn að afstöðnum kosningum. Almenningur sá og skildi hættu og alvöru tímans, og almenningsálitið í landinu sló skjaldborg um ríkisstj. og björgunarstarf hennar, það gerði gæfumuninn. Í efnahagsmálunum lofaði ríkisstj. Alþfl. því einu að stöðva vöxt verðbólgunnar, afgreiða hallalaus fjárlög án skatta á almenning, skapa fiskiskipaflotanum starfsgrundvöll, allt þar til hægt væri að mynda meirihlutastjórn að afstöðnum kosningum. Stjórnarandstaðan lét hins vegar ekki á sér standa að torvelda ríkisstj. björgunarstarfið. Á allan hátt var reynt að rangtúlka aðgerðir ríkisstj. og gera störf hennar tortryggileg. Fullyrt var og þá einkum af framsóknarmönnum, að allar aðgerðir Alþýðuflokksstjórnarinnar væru ekki aðeins marklaust fálm, heldur beinlínis þjóðhættulegar. Fjárlögin áttu að vera fölsuð, bæði tekju- og útgjaldaáætlun, útflutningssjóður átti að vera þess vanmegnugur að standa við skuldbindingar sínar. Ríkisstj. var sökuð um að ausa hundruðum millj. kr. í verðbólguhítina án þess að stöðva verðbólguna, að ógleymdum óreiðuvíxlinum, sem Framsfl. fullyrti að ríkisstj. væri að stofna til. Allt reyndust þó þetta bara orð, innantóm orð, sem reynslan er löngu búin að ómerkja og það svo rækilega, að Hermann Jónasson, sjálfur form. Framsfl., komst að þeirri niðurstöðu í útvarpsræðu sinni í gærkvöld, að svo vel hefði Alþýðuflokksstjórninni tekizt björgunarstarfið á síðasta ári, að með öllu hefði verið óþarft fyrir núv. ríkisstj., er hún tók við, að gera nema smávægilegar viðbótarlagfæringar til að komast fyrir meinsemdir efnahagslífsins. Róttækra aðgerða taldi þessi ræðumaður ekki þörf, svo vel hefði ríkisstj. Alþfl. gengið frá málunum. Það er mjög lærdómsríkt að bera þessa niðurstöðu Hermanns Jónassonar nú saman við allar hrakspár hans og hans flokks fyrir kosningarnar í fyrra. Það ætti að vera óþarft að taka það fram einu sinni enn, svo greinilega var því lýst yfir við myndun ríkisstj. Alþfl. og ítrekað oft síðan, að stjórnin var stofnuð í þeim tilgangi einum að stöðva vöxt verðbólgunnar og tryggja rekstur atvinnutækja þjóðarinnar, þar til alþingiskosningar hefðu farið fram, og stjórnarskránni breytt og meirihlutastjórn mynduð, er leysti efnahagsmálin til frambúðar. Við þetta fyrirheit var staðið til fulls. En hins vegar var vandi efnahagsmálanna svo stór og öngþveitið svo alvarlegt haustið 1958, eins og enginn hefur lýst betur en Hermann Jónasson sjálfur, að minnihlutastjórn gat ekki verið þess umkomin að leysa þann vanda til frambúðar. Með ummælum sínum í gærkvöld var Hermann Jónasson að vísu alveg réttilega að ómerkja allar hrakspár og illmælgi Framsfl. í garð Alþýðuflokksstjórnarinnar á s.l. ári. En hann var ranglega að bera hana lofi, sem hún gerir ekki tilkall til, og hæla henni fyrir störf, sem hún tók ekki að sér að leysa. Þessi vinnubrögð eru hins vegar táknræn fyrir Framsfl. Á meðan flokkurinn er að reyna að koma stjórn Alþfl. á kné með því að torvelda störf hennar, fullyrðir flokkurinn, að allar aðgerðir stjórnarinnar séu vitagagnslausar og þjóðhættulegar. Þegar stjórnin er farin frá og því ekki lengur þörf að ófrægja hana og önnur tekin við, sem Framsfl. vill einnig feiga, fullyrðir hann, að fráfarandi stjórn hafi eiginlega skilið svo vel við hlutina, að aðgerðir hinnar nýju stjórnar séu að mestu óþarfar og bein ofsókn gegn þjóðinni. Þetta minnir átakanlega á þau vinnubrögð, sem Framsfl. viðhafði 1950, er hann bar fram vantraust á stjórn Ólafs Thors fyrir að bera fram gengislækkunartillögur, en gekk síðan að vantraustinu samþykktu í ríkisstj. með Ólafi til þess að framkvæma þessar gengislækkunartillögur. Ég hygg, að menn sjái hér áþreifanlega mynd af því, með hverjum hætti hefur verið unnið að því að rífa grundvöllinn undan aðgerðum ríkisstj. í efnahagsmálum á liðnum árum. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð, var þjóðin á vegi stödd eins og maður, sem um langt skeið hefur lifað um efni fram og þess vegna safnað skuldum. Framleiðsluatvinnuvegum þjóðarinnar var haldið uppi með bótagreiðslum. Bæturnar, sem greiddar voru á útfluttar vörur, námu að meðaltali 86.7%. Tekna í þessu skyni var aflað með gjöldum af innflutningsvörum, en þau gjöld námu að meðaltali aðeins 68.5%. Mismunurinn, sem þarna myndaðist, var jafnaður með erlendum lántökum og miklum innflutningi hátollavara auk tekna af Keflavíkurflugvelli. Vitað var um s.l. áramót, að auka þurfti bætur fyrir útflutningsvöru verulega, ef atvinnurekstur ætti ekki að stöðvast. Ef halda hefði átt áfram á sömu braut, hefði orðið að auka enn erlendar lántökur og innflutning hátollavara til að mæta hinum aukna halla. Skuldasöfnun erlendis var þegar orðin svo gífurleg, að yfir 10% af gjaldeyristekjunum fóru í að greiða vexti og afborganir til útlanda, og er það eitt hið mesta, sem þekkist í allri veröldinni, enda lán ekki lengur fáanleg með eðlilegum hætti. Takmörk hljóta og að vera fyrir því, hversu langt er hægt að ganga í innflutningi hátollavara, og hafa undanfarnar ríkisstj. ekki getað staðið við innflutningsáætlanir sínar um hátollavörur. Verst af öllu var þó, að áframhald á sömu braut læknaði ekki efnahagsvandann, heldur þvert á móti jók sóttina. Bersýnilegt var, að nýjar aðgerðir á sama grundvelli og áður kölluðu eftir skamman tíma á enn frekari aðgerðir í sömu átt: meiri erlendar lántökur, meiri hátollavöruinnflutning og hátolla á fleiri og fleiri vörutegundir. Slíkt getur ekki endað nema á einn hátt: með hruni og stöðvun atvinnurekstrar og atvinnuleysi. Ríkisstj. treysti sér ekki til að taka á sig ábyrgðina af slíkum leik. Hún valdi þá leiðina, sem eftir nákvæma athugun okkar færustu manna á þessu sviði leiddi að vísu til nokkurra fórna í bili, en skapaði grundvöll undir blómlegt atvinnulíf, bætta afkomu almennings og jafnvægi í efnahagsmálum, án erlendrar skuldasöfnunar vegna halla á þjóðarbúskapnum. Í þessum útvarpsumræðum, í blöðum og á mannfundum hefur verið gerð ýtarleg grein fyrir aðgerðum ríkisstj. í efnahagsmálum. Ég mun því ekki fara frekar út í það hér. Hins vegar þykir mér rétt að minna á, hvers vegna allar ríkisstj. í nær 20 ár hafa talið það meginverkefni sitt að stöðva vöxt verðbólgunnar og hvers vegna þetta hefur að jafnaði mistekizt svo stórlega, á sama tíma sem flestar aðrar þjóðir hafa megnað að leysa þetta vandamál giftusamlega. Verðbólgan kemur m.a. fram í því, að meiru er eytt en aflað er. Þessari eyðslu er mætt með því að velta byrðunum yfir á framtíðina með skuldasöfnun erlendis. Á árunum 1955–58 hefur þjóðin jafnað umframeyðslu sína með 568 millj. kr. erlendum lántökum og 208 millj. kr. eyðslu að auki af gjaldeyriseignum og myndun gjaldeyrisskulda án þess þó að hafa færzt nokkuð nær því marki að leysa hin efnahagslegu vandamál, heldur þvert á móti. Slíkar áframhaldandi lántökur binda þjóðinni að sjálfsögðu hættulegar klyfjar og stofna fjárhagslegu sjálfstæði hennar í hættu. Stöðvun verðbólgunnar er því sjálfstæðismál þjóðarinnar, og skyldi enginn vanmeta þetta atriði. Inn á við hefur verðbólgan kallað á hafta- og uppbótakerfið og alla þá spillingu, sem því fylgir. Í skjóli haftanna þróast margs konar efnahagsstarfsemi, sem er þjóðarbúinu hættuleg, en gróðavænleg vegna þeirrar aðstöðu, sem höftin veita fáum útvöldum. Auk þess skapa höftin ótal tækifæri til auðgunar með ólöglegu móti og eiga þannig þátt í að holgrafa þjóðfélagið efnahagslega og siðferðilega. Fyrir launþega og allan almenning leiðir verðbólgan til versnandi lífskjara og hlýtur að enda í hruni og atvinnuleysi, ef ekki er að gert í tíma. Það er athyglisvert, að kaupmáttur tímakaupsins hefur aukizt litið sem ekkert hér á landi á undanförnum árum, en almennur vinnutími orðið sífellt lengri. Launahækkanir hafa verið knúnar fram hvað eftir annað, en ætíð endað á einn veg: í verðhækkunum, sem étið hafa upp mestan eða allan ávinninginn. Í flestum nágrannalöndum okkar hefur kaupmáttur launa farið ört vaxandi og vinnutími stytzt. Skýringin á þessu fyrirbæri er einfaldlega sú, að í nágrannalöndum okkar hefur verið rekin heilbrigð efnahagsstefna, en hér ræður verðbólgan og kapphlaup verðlags og launa ríkjum. Það er því til mikils að vinna fyrir launþega, ef takast mætti að koma hér á heilbrigðu og sterku efnahagskerfi. Þetta er eina ástæðan fyrir því, að ekki hefur verið mynduð hér ríkisstj. um nær tvo tugi ára, svo að baráttan við verðbólguna væri ekki aðalmarkmiðið, og þetta var tvímælalaust grundvallarsjónarmið vinstri stjórnarinnar. Erlendar þjóðir hafa vissulega haft við þennan sama vanda að glíma. Nágrannaþjóðir okkar hafa fyrir löngu komið sínum málum í heilbrigt horf. En hvernig má það vera, að við Íslendingar skerum okkur svo úr, að fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar er stofnað í voða og stöðvun blasir við atvinnuvegum okkar um hver áramót? Til þessa liggja sjálfsagt fleiri en ein ástæða. En mér er spurn: Er ekki þáttur stjórnarandstöðunnar á Íslandi í óförum okkar ríkari en flest annað? Hvenær hefur verið reynt að ráða bót á efnahagsvandamálum okkar, svo að stjórnarandstaðan teldi sér ekki skylt að brjóta slíka viðleitni á bak aftur? Í aðeins eitt skipti hefur ríkisstj. tekizt að framfylgja stefnu sinni og halda verðbólgunni niðri, svo sem lofað var. Það var ríkisstj. Alþfl. á s.l. ári. En hvers vegna tókst það? Það tókst eingöngu vegna þess, að þjóðin sjálf gerði sér grein fyrir þeirri hættu, sem hún var stödd í, og stjórnarandstaðan vissi, að þjóðin mundi ekki þola henni að brjóta efnahagsaðgerðir ríkisstj. niður við þær aðstæður. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð, hafði fyrrverandi ríkisstj, haldið verðbólgunni í skefjum í bili. En málið var ekki varanlega leyst, síður en svo. Það verður ekki leyst, nema þjóðin taki höndum saman um lausn þess með ríkisstj., sem hefur öruggan meiri hluta á Alþingi á bak við sig. Núv. ríkisstj. gerir djarfa, en heiðarlega og ábyrga tilraun til að skapa efnahagslífi þjóðarinnar traustari, varanlegri og heilbrigðari grundvöll en þjóðin hefur átt við að búa að undanförnu, og ríkisstj. gerir tilraun til að bjarga efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Þjóðin hefur þegar sýnt, að hún hefur fengið meira en nóg af öngþveitinu í efnahagsmálum, og hún gerir sér fulla grein fyrir þeirri hættu, sem fram undan er, ef áfram ætti að halda á sömu braut og áður og víxlhækkanir kaupgjalds og launa að hefjast á ný. Þjóðin vill tvímælalaust stuðla að því, að aðgerðir ríkisstj. beri tilætlaðan árangur, og ríkisstj. fer fram á það eitt við þjóðina, að ráðstafanir hennar í efnahagsmálunum fái að sýna sig í raun. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Við sjálfstæðismenn vorum hvorki hrifnir af Hræðslubandalagi né vinstri stjórn. Þó verður að viðurkenna, að þetta voru tilraunir til að brjótast úr þeirri sjálfheldu, sem skapazt hafði í íslenzkum stjórnmálum og þó einkum í efnahags- og fjármálum. Enginn hefur fært gleggri rök fyrir skaðsemi hennar og þar með því, að úr henni yrði að komast, en hv. þm. Einar Olgeirsson, sem sýnt hefur fram á þýðingarleysi hinnar ófrjóu kauphækkunarbaráttu og síendurteknu verkfalla, sem hafa ekki í meira en áratug veitt launþegum neinar raunverulegar kjarabætur. En báðar þessar tilraunir mistókust: Hræðslubandalagið vegna verðskuldaðs fylgisleysis meðal kjósenda, vinstri stjórnin vegna ósamkomulags og úrræðaleysis valdhafanna. Ömurlegri viðskilnaður hefur aldrei átt sér stað í íslenzkum stjórnmálum en þegar Hermann Jónasson hljóp frá vandanum í desemberbyrjun 1958, og ekki bætir um, þegar Hermann segir nú, að vandinn hafi raunar aldrei verið neinn. Af hverju hljóp hann þá fyrir borð? Með kjördæmabreytingunni og samvinnu sjálfstæðismanna og Alþfl. var efnt til straumhvarfa. Engum duldist, að það yrði ekki gert erfiðleikalaust. Meginþorri manna í öllum flokkum vissi og viðurkenndi, a.m.k. í orði, að uppbóta- og styrkjakerfið lá eins og mara á þjóðinni og hindraði eða dró stórlega úr eðlilegum framförum og því, að lífskjör almennings bötnuðu með svipuðum hætti og orðið hefur með nær öllum öðrum þjóðum síðasta áratuginn. Á þessum árum skapaðist kyrrstaða hér þrátt fyrir óhemjufé erlendis að og lántökur svo gífurlegar, að þjóðin riðaði á greiðsluþrotsbarmi. En breytingin varð ekki gerð nema með því að skerða hagsmuni ýmissa, fyrst og fremst atvinnurekenda, er höfðu komizt upp á að velta áhættunni af rekstri sínum á ríkissjóðinn, en hirða sjálfir gróða, ef hann varð. Eins varð ekki umflúið að taka úr sambandi hina sjálfvirku kauphækkunarskrúfu vísitölunnar og treysta á hófsemi launþega um kröfugerð, á meðan á hinni nauðsynlegu breytingu stendur. Við þessum og öðrum fyrirsjáanlegum erfiðleikum kveinkuðu menn sér. Allir reynum við að forða okkur frá óþægindum í lengstu lög. Er mér þó nær að halda, að margir hv. stjórnarandstæðingar og þ. á m. sumir þeir, sem nú þusa mest út af þessum ráðstöfunum, viðurkenni undir niðri, að þær séu í höfuðatriðum réttar, og gremja þeirra stafi ekki sízt af því, að þeir hopuðu sjálfir frá vandanum, á meðan þeirra tækifæri var. Kom þetta skemmtilega fram í ræðu Karls Kristjánssonar áðan, sem valdi stefnu stjórnarinnar heiti, sem mjög minnir á það gælunafn, sem hann lengi gekk sjálfur undir meðal kunningja sinna. Stjórnarandstæðingar segja nú, að ætlunin sé að gera þá ríku ríkari, þá fátæku fátækari og endurskapa hér það þjóðfélag, sem verið hafi fyrir 1927, þ.e. áður en Framsfl. myndaði í fyrsta skipti stjórn. Allir, sem muna tímana fyrir 1927 og eru nokkuð kunnugir atburðarásinni á þessari öld, vita, að því fer fjarri, að sérstakir velsældartímar fyrir almenning hafi hafizt hér á því ári. Næstu 13 árin, einkum frá 1934 til 1939, voru þvert á móti um margt sannir vesældartímar. Atvinnuleysisvofan, sem þá herjaði á landslýðinn, ekki sízt verkamenn hér í Reykjavík, var sá bölvaldur, sem aldrei aftur má upp rísa. Það verður að hindra með öllum tiltækum ráðum. Um það má aldrei verða neinn skoðanamunur. Að sjálfsögðu var það ekki vegna þess, að valdhafarnir frá 1934–39 vildu illa, að svo tókst til sem raun ber vitni. En þeir réðu of oft ekki við verkefnin og trúðu ekki á þau úrræði, sem betur hefðu dugað en hin, sem beitt var. Vandinn í stjórnmálum er ekki sízt sá, að þjóðin fái í senn notið nauðsynlegs frjálsræðis og félagslegs öryggis. Mönnum hefur oft sýnzt, að þetta rækist á. Stjórnmálaágreiningur stafar ekki sízt af því, hvort af þessum sjónarmiðum skuli meira meta. En þetta tvennt er sem betur fer síður en svo ósamrýmanlegt. Galdurinn hér sem oft ella er að láta ekki gamlar kenningar eða hálfsannindi verða sér til trafala, heldur læra af reynslunni. Einmitt í þessum efnum hefur orðið gerbreyting í flestum lýðræðislöndum eftir seinni styrjöldina. Menn hafa lært af fyrri mistökum og ófarnaði. Allsherjarþjóðnýting er t.d. ekki framar skoðuð neitt bjargráð nema af örfáum steinrunnum öfgamönnum. Trúin á höft, bönn og neikvæð ríkisafskipti af atvinnuvegum fer og rénandi, einnig meðal þeirra flokka, sem áður héldu þetta allra meina bót. Á hinn bóginn vinnur skilningurinn á nauðsyn félagslegs öryggis mjög á, jafnvel þar sem enn er mest treyst á einkaframtak. Afneitun margra sósíaldemókratískra flokka á þjóðnýtingaráformum á annan bóginn og á hinn t.d. viðurkenning brezkra íhaldsmanna á mörgum meginatriðum löggjafar Verkamannaflokksins á árunum eftir stríð eru lærdómar, sem engir mega láta fram hjá sér fara. Ríkisafskipti af efnahagsmálum geta ýmist miðað að því að hefta einstaklinga í athöfnum vegna þess, að menn óttast ofurveldi hinna sterkustu, eða hinu, að greiða götu einstaklinga, ekki sízt hinna bágstöddu, og tryggja, að enginn verði vegalaus. Nefndafargan og skrifstofubákn er ímynd hins fyrrtalda. Hér á landi hafa framsóknarmenn einkum tekið tryggð við þessi úrræði. Engin ástæða er til að efa, að raunverulegur ótti þeirra við of mikið fjármálavald einstaklinga ráði miklu um þessa afstöðu þeirra. Það vald hefur oft sínar skuggahliðar. En ekki má gleyma, að þær birtast ekki síður, þegar einstaklingar eða flokksklíkur ná ráðum yfir fé og samtökum almennings, eins og dæmin sýna. Almannatryggingar eru aftur á móti dæmi jákvæðra ríkisafskipta. Þegar nýsköpunarstjórnin beitti sér árið 1946 fyrir lögunum um almannatryggingar, var Framsókn eini flokkurinn, sem lét sér fátt um finnast. Ég minnist þess ætíð, að það var einungis einn framsóknarmaður í Ed., þar sem ég átti þá sæti, sem greiddi atkv. með frv. Það var öðlingurinn Páll heitinn Hermannsson. Hann gerði þessa grein fyrir atkv. sínu: „Ég tel, að frv. þetta eigi enga hliðstæðu í íslenzkum lögum aðra en sjálfa stjórnarskrána. Ég álít, að með lagasetningu þessari sé verið að búa til nýtt þjóðfélag, sem að minni hyggju verður betra en það, sem við búum nú við. Þó að undirbúningur málsins sé að ýmsu leyti góður, þá tel ég þó, að hann hefði þurft að vera betri. En þar sem frv. stefnir að mínu viti að fullkomnara þjóðskipulagi, þá segi ég já.“ Þetta sagði Páll Hermannsson. Í þessu þjóðnytjastarfi vildi Páll taka þátt, þótt flokksbræður hans ýmist sætu hjá eða héldu sig utan gátta eins og Hermann Jónasson. Sagan endurtekur sig. Á þessu þingi hafa verið gerðar meiri endurbætur á almannatryggingum en nokkru sinni fyrr. Hagur gamalmenna og öryrkja hefur stórlega verið bættur, og hinar auknu fjölskyldubætur tryggja betur hag heimilanna en áður hefur verið gert hér á landi og þar með uppeldi æskulýðs. Á allt þetta lítur Framsfl. með algeru skilningsleysi, eins og hlustendur hafa nú heyrt af ræðum allra talsmanna flokksins. Þeir reyna meira að segja að espa upp eigingirni ólífsreyndra æskumanna, sem enn hafa ekki fyrir fjölskyldu að sjá, með því að brýna fyrir þeim, að þeir af þessum sökum verði verr úti en ella. En það er einmitt æskufólkið, sem á mest í húfi um það, að rutt verði úr vegi hinum neikvæðu höftum og hömlum, sem Framsókn hefur ráðið mestu um að lagðar hafa verið á framkvæmdadug og frjálsræði. Með því að leysa einstaklingsfrelsið úr viðjum skapast fyrst og fremst skilyrði til að halda við og bæta um hið nýja og betra þjóðfélag, sem Páll Hermannsson sá fyrir 1946 að mundi rísa með félagslegu öryggi, en foringjar flokks hans virðast enn ekki hafa hugmynd um. Frelsi einstaklinga er einnig nátengt sjálfstæði íslenzku þjóðarinnar út á við. Seint verður ofmetin hættan, sem frelsi Íslands stafaði af óreiðuskuldum og lítillækkandi samskotalánum eins og þeim, sem vinstri stjórnin hélt sér uppi með og mjög minna á atferli tyrkneska einræðisherrans, sem nýlega var steypt af stóli. Að þessu var vikið í Reykjavíkurbréfi Morgunblaðsins síðast, sem Alfreð Gíslason vitnaði í áðan með því móti að hætta tilvitnuninni, þar sem sýnt var fram á líkinguna við atferli vinstri stjórnarinnar, gagnstætt því, sem nú er. Kommúnistar tala raunar svo sem sjálfstæði Íslands sé ógnað með aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu og annarri þátttöku þjóðarinnar í samstarfi lýðræðisríkja. Um þetta þarf ekki að fara mörgum orðum. Ætíð þegar möguleikar virðast vera á, að almenningur gleymi þeim hættum, sem steðja að heimsfriðnum vegna ásælni einræðisafla, aðhafast forustumenn kommúnista eitthvað, sem ýtir við mönnum á ný. Valdatakan í Tékkóslóvakíu, árásin á Kóreu, ræðan um Stalín, blóðbaðið í Ungverjalandi og upplausn Parísarfundarins, allt hefur þetta átt og mun eiga ómetanlegan þátt í því að hvetja frelsisunnandi þjóðir til öruggrar samvinnu, á meðan sá andi, sem öllum þessum atburðum ræður, er ríkjandi í öðru mesta stórveldi heims. Dylgjur kommúnista um, að ríkisstj. skorti fulla einurð og kjark gegn bandalagsþjóðum okkar, eru marklaust hjal. Í þeim efnum er skemmst að minnast afstöðu okkar á Genfarfundinum. Hagsmunir Íslendinga fóru þar ekki saman við það, sem hinar Atlantshafsbandalagsþjóðirnar töldu sér henta. Skoðun mín er raunar sú, að þar hafi þeim missýnzt. En eins og við mátum sjálfir, hvað okkur væri nauðsyn, verðum við að viðurkenna rétt annarra til að dæma um sína hagsmuni. Þessi ríki höfðu í vetur verulega breytt um stefnu frá því, sem áður var. Við viðurkennum að vísu ekki, að neinir aðrir eigi sögulegan rétt til fiskveiða innan fiskveiðilögsögu okkar, þó að ekki sé um lengra bil en 10 ár eða einhvern annan styttri tíma. En meginmunur er nú frá því, sem reynt var að fá samþ. 1958, að slík kvöð héldist að eilífu. Eins féllust þessi ríki nú á forréttindi strandríkis og þá ekki sízt Íslands til fiskveiða utan við 12 mílur, ef viss skilyrði væru fyrir hendi. Sú samþykkt var raunar ófullnægjandi að okkar skoðun, en er ómetanlegur vegvísir um það, sem koma skal. Hinn eini ríkjahópur, sem var með öllu ófáanlegur til að greiða nokkru slíku atkv., voru kommúnistaríkin. Það er því algert öfugmæli, þegar talað er um þau sem sérstakan bandamann okkar í þessu máli, er við höfum ekki mátt bregðast. Hernaðarhagsmunir Sovétríkjanna gátu aldrei orðið leiðarstjarna þeirra, sem setja hagsmuni Íslands öllu ofar. Því verður hins vegar ekki neitað, að Sovétríkin sýndu hyggindi í málatilbúnaði sínum á þessari ráðstefnu. Engum, sem þar var, gat dulizt, að þau gerðu frá upphafi ráð fyrir, að atkv. Íslands kynni að ráða úrslitum, eins og raun varð á að lokum. Þess vegna var lagt á það ofurkapp að hindra, að Ísland tryggði sér endanlega viðurkenningu á óskertri 12 mílna fiskveiðilögsögu með samþykki vesturveldanna á því, að hinn sögulegi réttur eða kvöð tæki ekki til okkar. Því miður skorti vesturveldin víðsýni til að gera þetta, sem þó hefði væntanlega nægt til að forða ráðstefnunni frá því, að þar fékkst engin lögleg samþykkt. Þar voru aðrir betur vakandi, eins og sást af hótuninni um, að ef slík viðurkenning á óskertri 12 mílna fiskveiðilögsögu okkar fengist, þá mundu skip frá járntjaldslöndunum hefja fiskveiðar innan 12 mílna lögsögunnar og þá í skjóli þess svokallaða sögulega réttar, sem þó var ráðgert að aðrir hefðu viðurkennt að ekki tæki til Íslands. Þessu var hótað, þó að ekkert þessara ríkja hafi stundað fiskveiðar hér með þeim hætti, að þau hafi öðlazt sögulegan rétt, svo sem hann er skilgreindur, og þau hafi öll formlega viðurkennt lögmæti 12 mílna fiskveiðilögsögu okkar, en mótmælt gildi sögulegs réttar. Þessi ofbeldishótun, sem var borin fram, eftir að Bretar höfðu horfið á brott með herskip sín, mun lengi í minnum höfð. Hún er enn eitt dæmi þess ofbeldisanda, sem einræðinu fylgir. Ótrúlegast er þó, að íslenzkir menn skyldu láta hafa sig til að flytja hótunina og gera hana að sínum orðum, auðsjáanlega í þeirri trú, að fyrir þeim boðskap mundu allir glúpna. Íslendingar guggnuðu ekki fyrir vígdrekum Breta 1958–60 fremur en löndunarbanni þeirra 1952–56, og enginn landsmaður hefur mælt þeim ráðstöfunum bót, hvað þá gerzt boðberi þeirra. Allflestir viljum við þó eiga góð samskipti við Breta eins og allar aðrar þjóðir. Fráleitt er, að þótt við metum eigin hagsmuni í landhelgismálinu meira en hernaðarhagsmuni Sovétríkjanna, þá viljum við ekki friðsamleg samskipti, þ. á m. eðlileg verzlunarviðskipti, við þau. Ein af síðustu ráðstöfunum mínum sem utanrrh. 1953 var að gera umfangsmikla viðskiptasamninga við Sovétríkin, en slíkri samningsgerð hafði verið hafnað af þeirra hálfu síðustu ár Stalínstímabilsins. Þá eins og nú var enginn efi á því, að eðlileg viðskipti við Sovétríkin eru Íslandi hagkvæm. Í gær voru sögur af því sagðar, að erlendir bandamenn Íslendinga vildu fá okkur til að hætta þessum viðskiptum. Enginn þeirra hefur látið það uppi í mín eyru, enda mundi ég skjótlega hafa frábeðið mér slíka afskiptasemi af okkar eigin málum. Undanlátssemi við annarlega íhlutun, hvað þá ofbeldi eða ofbeldishótanir, hefur aldrei orðið Íslendingum til góðs, hvorki í skiptum við aðrar þjóðir né í innanlandsmálum. Á sama veg og okkur ber að halda í heiðri bæði frjálsræði og félagslegu öryggi, megum við aldrei missa virðingu fyrir lögum og rétti. Enginn hópur, hversu voldugur sem hann telur sig, má með ofbeldi rísa gegn löglegum ákvörðunum þeirra stjórnarvalda, sem sett eru með lýðræðislegum hætti til að gæta hagsmuna þjóðarheildarinnar. Á meðan verið er að brjótast út úr fyrri sjálfheldu og ryðja brautina fram á víð, finnst áreiðanlega ýmsum að sér hert. Sjálfsagt er, að menn segi frá því og geri samþykktir um það, sem þeim þykir miður fara, því að hver er sjálfum sér næstur. Hæfilegt aðhald og heilbrigð gagnrýni er okkur öllum holl. En ekki þarf að hvetja núverandi ríkisstj., hvorki til að hindra óþarfar kjaraskerðingar né til að bæta raunverulega kjör almennings, strax og fært er. Til þess vill hún gera allt, er í hennar valdi stendur, og vonandi láta engir undan freistingunni um að grípa til óyndisúrræða. Hvað sem í kann að skerast, verður nú ekki staðið í stað né aftur snúið án þess að lenda í miklu verri ófæru en nokkru sinni fyrr. Hin þrautseiga íslenzka þjóð hefur yfirstigið marga miklu alvarlegri örðugleika en þá, sem nú er við að etja. Hagnýting nútímaþekkingar, vísindi og tækni, tryggð við hugsjónir frelsis og félagsöryggis mun ásamt meðfæddum manndómi þjóðarinnar gefa henni kraft til að ryðja sér braut til betri tíma. Þá mun enginn óska sér þess að hafa verið utan gátta, hvað þá reynt að spilla því viðreisnarstarfi, sem nú stendur yfir. Og ef einhverjum vex í augum það, sem hann þarf um sinn að leggja af mörkum til að tryggja atvinnu og velmegun þjóðarinnar inn á við, en sjálfstæði hennar og virðingu út á við, þá er hollt að minnast þess, að mikið skal til mikils vinna. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Birgir Finnsson, 5. þm. Vestf., ræddi hér í gær í byrjun ræðu sinnar um afstöðu þeirra Hermanns Jónassonar og Lúðvíks Jósefssonar á Genfarráðstefnunni nýlega. Komst hann svo smekklega að orði að kalla framkomu Lúðvíks Jósefssonar þar einbera Rússaþjónkun. Hæstv. dómsmrh. kom inn á þetta líka mjög í sama dúr nú rétt á undan mér, svo sem hlustendur hafa heyrt. Líklega telur þessi þm. og þessi ráðh. óhætt að skáka hér í því hróksvaldi, að þeir vita, að Lúðvík Jósefsson er enn þá erlendis að leita sér lækninga og getur því ekki svarað hér fyrir sig sjálfur. En það er hægt í fáum orðum að skýra megindrætti mála á Genfarráðstefnunni. Þeir megindrættir voru svo skýrir, að það þarf ekki langan tíma til, og raunverulega vita Birgir Finnsson og hæstv, dómsmrh. betur en þeir hafa látið í veðri vaka. Á þessari ráðstefnu voru tvær andstæðar fylkingar. Önnur var samsett af öllum ríkjum sósíalismans og nokkrum öðrum, er nýlega hafa öðlazt frelsi, ný ríki, sem hafa losnað úr klóm hinna vestrænu auðvaldslanda á síðustu árum. Hjá þessari fylkingu var allt okkar traust í landhelgismálinu og hefur alltaf verið. Án þessa stuðnings blasti við okkur ósigurinn einn og ekkert annað. Þessi fylking hélt fram 12 mílna almennri landhelgi og óskertri fiskveiðilandhelgi með viðurkenningu um rétt strandríkis í ýmsum tilfellum utan 12 mílna. Í hinni fylkingunni voru öll okkar vestrænu vinaríki. Þar voru í broddinum gömlu auðvaldsstórveldin: Bretland, sem hefur haldið uppi sjóhernaði við okkur í nærri 2 ár, og Bandaríkin, sem bitu okkur í bakið á fyrri ráðstefnunni í Genf 1958, eins og Morgunblaðið komst þá að orði. Þessi fylking barðist hatramlega á móti okkur. Hún barðist fyrir 6 mílna almennri landhelgi og mjög skertri fiskveiðilandhelgi, og forusturíkin lýstu því meira að segja yfir, að þau vildu helzt ekki hafa hana nema 3 mílur. Þetta var sem sé lýðræðisfylkingin. Í blaðaviðtali hefur Hermann Jónasson lýst vinnubrögðum þessarar fylkingar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Áróðurinn og bakferlin af hálfu andstæðinga Íslands í landhelgismálinu voru furðuleg. Það voru notuð blíðmæli, lof, hótanir og aðrar aðgerðir. Allt var við það miðað að fá 2/3 atkv. ráðstefnunnar með bræðingnum, hvernig sem atkv. voru fengin.“ Klofningur íslenzku sendinefndarinnar skeði út af því einu, að meiri hl. hennar samþ. að bjóða þessari fylkingu atkv. Íslands til kaups. Hún skyldi hjálpa þessari fylkingu til þess að samþ. 6 mílna regluna fyrir allar aðrar þjóðir veraldar, ef þeir fengju í staðinn samþ. loðna, óákveðna till. um, að Ísland fengi eitt allra ríkja sérréttindi utan þessara 6 mílna. Þá var Ísland reiðubúið að svíkja alla sína samherja, þrátt fyrir það að vitað var, að 12 mílna blokkin var nógu sterk, ef hún bara hélt saman. Þessu neituðu þeir Lúðvík og Hermann. En svarið, sem meiri hluti n. fékk, var þetta: Nei, við viljum ekki kaupa ykkur, því að ef við metum ykkur til verðs, þá töpum við öðrum, sem okkur eru meira virði, svo að það borgar sig ekki fyrir okkur. Þrátt fyrir þessa háðulegu útreið hélt íslenzka sendinefndin eða meiri hl. hennar samt áfram með till. og lét fella hana. Hvað skyldu þeir vera margir af reyndustu stjórnmálamönnum veraldar, sem botna í slíkri utanríkispólitík? Nú féll bræðingurinn með aðeins eins atkv. mun. Það þýðir, að ef andstæðingar okkar hefðu virt meiri hluta íslenzku sendinefndarinnar til nokkurs verðs og samið við hana, þá hefði hún og þar með Ísland borið ábyrgð á því, að 6 mílna reglan hefði orðið samþ. sem alþjóðalög. Hvað haldið þið nú, hlustendur góðir, að heiður Íslands hefði verið hátt metinn á vettvangi milliríkjaviðskipta í heiminum, ef sá hefði orðið endir á okkar baráttu fyrir 12 mílna landhelginni? Ég ætla, að þetta sé nokkurn veginn nægilegt svar til herra Birgis Finnssonar og dómsmrh. Bjarna Benediktssonar. - Annars erum við sósíalistar orðnir því svo vanir að vera kallaðir Rússaþjónar fyrir það eitt að vilja ekki vera með í að afhenda erlendum stórveldum Ísland með gögnum og gæðum þess og sál og sannfæringu þjóðarinnar í kaupbæti, að við erum hættir að kippa okkur upp við slíkar ásakanir. Í útvarpsumr. um efnahagsmál, sem fram fóru hinn 15. febr. s.l., komst 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefsson, þannig að orði, að það væri annað að hafa lært hagfræði og kunna á reikningsstokk en að kunna á vél atvinnulífsins á Íslandi. Sannleiksgildi þessara orða er nú að sýna sig svo áþreifanlega í afleiðingum þeirra ráðstafana, sem samþ. voru á s.l. vetri, að hver maður finnur. En það hefur verið rakið svo vel af ræðumönnum Alþb. hér í þessum umr. á undan mér, að ég þarf litlu við það að bæta. En mér komu einmitt þessi orð í hug í gærkvöld, þegar ég hlustaði á ræðu hagfræðings Sjálfstfl., 6. landsk. þm., Birgis Kjarans, og raunar líka ræðu hæstv. viðskmrh., og það er annar þáttur þessa máls, sem verður ekki komizt hjá að gera nokkuð ýtarleg skil, einkum vegna þess, að þessir þm. báðir ræddu sérstaklega um hið marglofaða nýfengna verzlunarfrelsi. Það hefur áður verið bent hér á það, hver áhrif þessar ráðstafanir hafa á utanríkisverzlun okkar og samdrátt hinna beztu markaða og þar af leiðandi stórhættu á minnkun framleiðslunnar. Hér er komið að þeim kjarna málsins, sem fólginn er í hinni marglofuðu vestrænu samvinnu bæði á hernaðar- og viðskiptasviði, og nú er aftur að sýna sig, hve röng var sú stefna að flækja Íslandi inn í þau samtök, þó að hæstv. dómsmrh. væri að lofsyngja það hér áðan. Þegar frv. um innflutnings- og gjaldeyrismál var til meðferðar hér í þingi fyrir rúmum mánuði, komust umr. inn á viðskipti okkar við Efnahagsstofnun Evrópu, en hún er, sem kunnugt er, ekkert annað en hluti af Atlantshafsbandalaginu og hún annast hina efnahagslegu og viðskiptalegu hlið á starfsemi þess. Aðalefni þessa frv., sem nú er orðið að lögum, er það að gera innflutningsverzlunina frjálsa. Í þeim umr. gaf núverandi viðskmrh. þessa yfirlýsingu, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar við gerðumst aðilar að Efnahagsstofnun Evrópu fyrir 12 árum, skuldbundum við okkur til þess að gefa verzlunina frjálsa við þau ríki önnur, sem eru aðilar að henni, sem nemur um 80–90% Þessa skuldbindingu höfum við aldrei getað staðið við. Þessar ráðstafanir gera okkur fært fremur en nokkru sinni fyrr að efna þessa skuldbindingu.“ Hér liggur þá fyrir a.m.k. óbein yfirlýsing sjálfs viðskmrh. um það, að þessar ráðstafanir séu að verulegu leyti gerðar til þess að þóknast þessari erlendu stofnun og efna þetta 12 ára gamla loforð. En hvers vegna höfum við ekki efnt það fyrr? Einfaldlega vegna þess, að enginn viðskmrh. og engin stjórn, sem að völdum hefur setið öll þessi ár, hefur treyst sér til að krefja þjóðina um þær fórnir, sem það kostar. Ef hlustendur skyldu efa það, að hér sé rétt ályktað, þá skal ég færa fleiri rök. Þess er vert að minnast, að í nóvembermánuði s.l. var staddur hér í Reykjavík sjálfur forstjóri þessarar stofnunar. Hv. þm. Alfreð Gíslason minntist svolítið á hann í ræðu sinni hér áðan. Þessi forstjóri hélt hér fyrirlestur í hátíðasal háskólans og ræddi um viðskiptahorfur Íslendinga í Vestur-Evrópu, og síðan var þessi fyrirlestur birtur í efnahagsmálatímariti Landsbanka Íslands, sem Fjármálatíðindi heitir. Mál sitt hóf forstjórinn með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil fyrst af öllu taka það fram, að við (þ.e. leiðtogar Efnahagssamvinnustofnunarinnar) hörmum það mjög, hversu utanríkisviðskipti Íslands hafa í síauknum mæli beinzt frá löndum Efnahagssamvinnustofnunarinnar. Fyrir stríð fór um 80% af útflutningi Íslands til Vestur-Evrópulanda og greiðslusvæða, sem þeim voru tengd. Árið 1949 var ástandið mjög svipað. En síðan hefur utanríkisverzlun ykkar beinzt mjög ört að vöruskiptalöndum, svo að nú fara ekki nema 40% af útflutningi ykkar til Vestur-Evrópulanda og bandalagslanda þeirra, og jafnframt því sem útflutningur ykkar hefur minnkað, hefur innflutningur ykkar frá Vestur-Evrópu einnig minnkað.“ Lítum nú fyrst á, hvað það var, sem forstjórinn var að harma. Árið 1949 bjuggum við við þessi gósenviðskipti, að kringum 80% af útflutningnum voru seld til Vestur-Evrópulanda og bandalagslanda þeirra, eins og forstjórinn komst að orði og taldi svo ágætt. Þá höfðum við gengið í Atlantshafsbandalagið og Efnahagssamvinnustofnunina. Við nutum Marshallgjafa í ríkum mæli, enda hafði tekizt að eyðileggja með þessum ráðstöfunum þá markaði, sem við höfðum fengið í Sovétríkjunum að lokinni styrjöldinni. En hver er sá, sem kominn er til vits og ára og ekki man líka fylgifisk þessara aðgerða, markaðskreppuna miklu, er neyddi þáverandi ríkisstj, til þess að banna beinlínis að framleiða nema visst magn af helztu útflutningsvörum okkar, og hefðu þó markaðsvandræðin orðið enn þá meiri, ef síldveiðin hefði ekki brugðizt hvert árið af öðru? Að vísu liðum við engan skort, því að það, sem á vantaði, að heiðarleg framleiðsluatvinna hrykki fyrir fjárhagslegum þörfum þjóðarinnar, var bætt upp með Marshallgjöfum og hernámstekjum. Það var á þessum árum, sem þjóðin komst svo langt niður efnahagslega, að þessir tveir síðastnefndu tekjuliðir urðu til samans um það bil helmingur á móti tekjum af útflutningsframleiðslunni, eða nánar sagt nærri þriðjungur af öllum gjaldeyristekjunum. Þetta voru þeir tímar, sem voru bezt að skapi hinna vestrænu vina, leiðtoga Atlantshafsbandalagsins og Efnahagssamvinnustofnunarinnar. Þessar aðstæður voru þeim hagstæðar, en að sama skapi óhagstæðar og niðurlægjandi fyrir okkar þjóð, og þá höfðum við, eins og forstjórinn sagði, 80% af viðskiptum okkar við lönd þessara stofnana. Þegar komið var fram á árið 1953, treysti þáv. stjórn sér blátt áfram ekki til að halda þessum málum áfram á sama hátt. Þess vegna var leitað eftir samningum við vöruskiptalöndin í Austur- og Suðaustur-Evrópu, eins og hæstv. dómsmrh. minntist á áðan, og það sýndi sig strax, að þangað var hægt að selja framleiðslu okkar fyrir ágætt verð, ef við vildum aðeins uppfylla það eina eðlilega skilyrði að verzla við þessi lönd í staðinn. Þessi viðskipti losuðu strax um verstu hnútana, þótt ekki væri byrjað í stórum stíl, og þegar vinstri stjórnin tók við völdum, var Lúðvík Jósefsson ráðherra bæði sjávarútvegsmála og viðskiptamála. Þá voru þessi viðskipti enn aukin, og fyrir hans forgöngu var farið inn á þá braut, sem ýmsar þjóðir, t.d. Norðmenn, höfðu farið á undan okkur, að gera vöruskiptasamninga til margra ára í einu. Þetta viðskiptafyrirkomulag tryggði framleiðsluna betur en nokkru sinni hafði verið gert áður, og auðvitað jafnframt tryggði það betur hagsmuni þjóðarinnar í heild. Hver var svo árangurinn af þessu? Árið 1953, þegar markaðskreppan var komin í algleyming, áður en losað var um viðskiptin austur, nam útflutningsframleiðslan öll 706.3 millj. kr. Í viðbót við þetta kom svo hermangs- og gjafafé á fjórða hundrað millj., sem eins og fyrr er sagt var um það bil þriðjungur af öllum gjaldeyristekjum þjóðarinnar. En hvernig var svo árið 1958, þegar þessi þróun hafði orðið í 4–5 ár? Árið 1958 hafði Alþb. líka verið 2 ár í ríkisstj. og einmitt stjórnað þessum tveimur stóru málaflokkum. Þá voru tekjur af útflutningi 1069 millj. kr. Þær höfðu aukizt síðan 1953 um 363 millj., meir en þriðjung, eða ámóta upphæð og gjafa- og hernámsfé samtals var þau árin, sem það var sem allra mest. Ég bið ykkur, hlustendur, að taka eftir því, að árið 1958 framleiddum við 1 millj. kr. á dag meira en á hverjum degi árið 1953, þar með taldir allir helgidagar ársins. Aftur á móti höfðu tekjur af hermanginu minnkað verulega eða svo, að þær voru ekki orðnar nema milli 2/3 og ¾ af því, sem þær höfðu verið, þegar þær voru mestar. Þannig vorum við þetta ár á góðri leið með að ná efnahagslegu sjálfstæði á þann eina hátt, sem talizt getur eðlilegur, þ.e. að vinna fyrir okkur með heiðarlegum framleiðslustörfum, og það byggðist auðvitað á því, að við höfðum eignazt næga markaði í hinum sósíalistísku vöruskiptalöndum í Austur-Evrópu, og þeirri þróun í viðskiptamálum okkar, að nú fóru ekki nema 40% af útflutningsvörum okkar til landa Efnahagssamvinnustofnunarinnar í staðinn fyrir 80% áður. Hitt vita svo allir, að þessir markaðir eru háðir því, að við kaupum vörur í staðinn, og það er þetta, sem forstjóri Efnahagssamvinnustofnunarinnar var að harma, enda mun fleira hafa komið til, svo að þeim herrum í Reykjavík, París og Washington mun ekki hafa farið að lítast á það, sem hér var að gerast, og nú skal ég benda á það. Sá atburður gerðist vorið 1958, að við víkkuðum landhelgi okkar út í 12 mílur, þvert á móti hinni hatrömmu baráttu vesturveldanna, en þá baráttu þekkjum við öll. Mun nú ekki hinum vestrænu húsbændum og velgerðarmönnum, sem þóttust raunverulega eiga þessa þjóð, hafa þótt kynlega vera farið að bregða við og hugsað til ársins 1951, þegar það skeði, að klíkufundur þriggja stjórnarflokka, sem kallaði sig Alþingi, hlýddi skipunum að óska eftir bandarískri hersetu hér? Munu þeir ekki hafa látið sér detta í hug, að þær 363 millj., sem við höfum aukið framleiðslu okkar á þeim árum, sem liðin voru síðan, kynnu að hafa gert okkur dálítið öruggari, dálítið sjálfstæðari í hugsun og jafnframt dálítið hortugri í þeirra eigin garð? Svo mikið er víst, að tvær ferðir hefur forstjóri Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu gert sér frá París hingað síðan með stuttu millibili, og það var í hinni síðari, sem hann flutti þetta fræga erindi, sem ég hef verið að vitna hér í. Og þá ætla ég að víkja að þeim atriðum í erindinu, sem hann kallar hinar eiginlegu viðskiptahorfur Íslendinga í Vestur-Evrópu og gefur síðan ríkisstj. fyrirskipanir. En ekki gat hann bent okkur á neina aukna markaðsmöguleika í þessum ágætu löndum Vestur-Evrópu, sem er nokkuð á að byggja. Hann segir í þess stað hinni íslenzku ríkisstj. fyrir, hvað gera skuli í efnahagsmálum okkar, til þess að allt geti komizt aftur á gamla viðskiptagrundvöllinn frá 1949, og fyrirskipanir forstjórans voru þessar, - ég ætla að lesa þær, með leyfi hæstv. forseta, og ég ætla að biðja ykkur, hlustendur góðir, að athuga vel um leið, hvort þið finnið ekki sjálf skyldleika með þessum till. forstjórans á þessum fundi í hátíðasal háskólans og efnahagsráðstöfunum ríkisstj., - ég skal lesa það lið fyrir lið: „1) Útgjöld til neyzlu verða að aukast hægar en verið hefur.“ Finnur einhver skyldleika með þessu og kjaraskerðingunni? „2) Bæta þarf afkomu ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja.“ Finnur einhver skyldleika með þessari till. og hinum geipilega söluskatti t.d. og öðrum skattaálögum? „3)Beina þarf einkafjárfestingu meira að þeim þáttum, sem þjóðfélaginu eru hagkvæmastir.“ Þetta ákvæði geta kannske flestir samþykkt, en það virðist sízt ætlað til framkvæmda. „4) Takmarka þarf útlán bankanna.“ Þetta er ein af höfuðráðstöfunum ríkisstj. og flokka hennar. „5) Draga þarf úr hinni nánu tengingu milli smásöluverðlags, launa og verðlags landbúnaðarvara.“ Hvað finnið þið, hlustendur, fólgið í þessu annað en það, sem hefur verið gert, afnám vísitölunnar? „6)Lagfæra þarf fjárhagskerfið þannig, að þeir, sem framleiða til útflutnings, þarfnist ekki aðstoðar ríkisins.“ Hvað er fólgið í þessu annað en það að afnema útflutningsbæturnar, eins og nú hefur verið gert. „7) Gera verður innflutninginn frjálsan, að svo miklu leyti sem frekast er unnt.“ Þetta er sjöunda atriðið, og það er búið að semja heil lög á Alþ. sérstaklega til þess að koma þessu í kring. Þannig eru ráðstafanir þær, sem ríkisstj. og flokkar hennar hafa samþykkt í vetur. Þær eru fyrirskipaðar lið fyrir lið af Efnahagssamvinnustofnun Evrópu, af forstjóra hennar hér í hátíðasal háskólans í Reykjavík, í sama fyrirlestrinum sem hann var að harma það, að sú þróun hefði gerzt hér á árunum 1953–58, sem hafi aukið útflutningsvörur okkar um 363 millj. eða um þriðjung. Og yfirlýsing viðskmrh. um það, að þessar ráðstafanir geri okkur meira fært en nokkrar aðrar að efna hina 12 ára gömlu skuldbindingu við Efnahagssamvinnustofnunina um frjálsa verzlun, sýnir betur en nokkuð annað, hvernig nú á að þjarma að okkur og reyna að koma okkur í sömu aðstöðu og við vorum þá í. Hún sýnir betur en nokkuð annað, hvernig á nú að ná aftur á okkur tökunum frá 1949, sem voru svo mikið farin að slakna árið 1958, að flestir, sem eitthvað skildu í pólitík okkar og ástæðum, höfðu fulla von um það, að við losnuðum úr þeim að fullu og öllu. En það er ekki aðeins, að þetta sé fyrirskipað. Til þess að létta stjórninni framkvæmdina fyrst í stað er boðið upp á 800 millj. kr. lán, sem þó má ekki fara í framkvæmdir, ekki í uppbyggingu atvinnulífsins, - eingöngu til eyðslu. Auðvitað léttir þessi lántaka fyrir okkur að lifa flott, á meðan verið er að smeygja gömlu böndunum á okkur aftur, og við þessu agni hefur verið ginið. En hvernig haldið þið, að okkur gangi að greiða þetta lán aftur, ef við lendum aftur í þeirri viðskiptaaðstöðu, sem við bjuggum við árin 1949–53, en það er það, sem okkur er ætlað af þessari stofnun? Megi gifta hinnar íslenzku þjóðar verða svo mikil, að takist að afstýra slíku óláni. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það er rangt, að till. frá Alþfl. um 20% hækkun á tryggingabótum hafi verið felld í vinstri stjórninni. Það var Framsfl., sem samþykkti alþýðutryggingalöggjöfina með Alþfl. 1936. Þá urðu straumhvörf í þjóðlífi Íslendinga. Menn beri þetta saman við túlkun Bjarna Benediktssonar um afstöðu flokkanna til alþýðutrygginga. Talsmaður Alþfl., Jón Þorsteinsson, var að tala um ábyrgðarlausar till. í fjármálum af hendi framsóknarmanna. Framsóknarmenn lögðu fram 90 millj. kr. útgjaldatillögur við fjárl. til ýmissa nauðsynlegra framkvæmda, en tekjuáætlun fjárl. er á fjórum liðum 250 millj. kr. lægri en tekjurnar hefðu orðið 1958. Það var tilraun til, að ráðstafað væri hér til þarflegra hluta meira af ríkistekjunum en ríkisstj. vildi. Í landbúnaðarmálum hefur verið lesin hér afrekaskrá hæstv. ríkisstj. af einum þm. Þar var ekki um auðugan garð að gresja, eins og bezt sést á því, að þar voru til afreka taldar í landbúnaðarmálum brtt. við vegalögin, sem voru ekki samþykktar. Þá er ekki borið á móti því, að stefna ríkisstj. sé þungt áfall fyrir bændur, en það er helzt borið fram, að það sé jafnilla farið með hina. Er ekki hátt risið á þeim málflutningi. Hæstv. landbrh. telur sér það helzt til gildis, að Sjálfstfl. heyktist á því að fylgja fram til frambúðar brbl. um afurðaverðið. En það var ekki þeirra dyggð, að þeir bognuðu fyrir baráttu Framsfl. og Stéttarsambandsins, og e.t.v. sýnir ekkert betur en einmitt meðferðin á brbl., hversu háskalegt það væri, ef Framsfl. væri ekki til þess að berjast fyrir þeim málefnum og Stéttarsambandið. Ömurlegt var að heyra til Birgis Finnssonar alþm., þegar hann sagði, að Hermann Jónasson hefði ekki verið heill í landhelgismálinu. Og ástæðan: Að Hermann taldi rangt að farið að flytja í Genf brtt. við bræðinginn um undanþágu fyrir Ísland frá sögulegum rétti, sem fyrirsjáanlegt var að yrði felld með stórfelldum atkvæðamun og viðbúið að bræðingurinn yrði síðan samþykktur á eftir. Sér voru hver óheilindin að vilja afstýra slíku! Svona málflutningur dæmir sig sjálfur og er þeim verstur, sem honum beita og hafa svo á vörunum um leið tal um einingu og frið í landhelgismálinu. Mörgum mun vafalaust finnast, að alþm. úr stjórnarliðinu fyrir Vestfirði og þar á ofan formaður Kaupfélags Ísfirðinga hefði þurft að nota ræðutíma sinn til annars en að flytja slíkar dylgjur. Í þessum umr. hefur komið fram yfirlit um stjórnarstefnuna og það helzta, sem stjórnin hefur aðhafzt. Er ekki ofsagt, að þessar aðfarir ríkisstj., sem lýst hefur verið, hafa komið yfir þjóðina sem reiðarslag, og það mun sannleikanum samkvæmt, að fáir verða til þess að mæla bót þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. hefur gripið til. Krónan hefur verið felld um 50%, og jafnframt hafa verið lögfestar meiri nýjar álögur til ríkissjóðs en nokkru sinni áður hafa komið til greina, eða a.m.k. 450 millj. miðað við heilt ár. Allar þessar stórfelldu nýju álögur eru hnitmiðaðar þannig, að þær komi niður á notaþörfum almennings og vörum til nýrra framkvæmda. 3% nýr söluskattur hefur verið innleiddur víðtækari en nokkru sinni fyrr, 8.8% söluskattur innleiddur á aðfluttar vörur og ekki aðeins reiknaður af innkaupsverði varanna, heldur einnig ofan á alla tolla, sem fyrir voru. Skattur á benzín er hækkaður gífurlega, um marga milljónatugi, án þess að nokkur ný átök eigi sér stað í samgöngumálum. Og ofan á þetta hefur verið bætt stórkostlegri vaxtahækkun, bæði á fjárfestingarlánum og eins í almennum viðskiptum, og lánstími fjárfestingarlána styttur. Verklegar framkvæmdir fá tiltölulega minna af ríkistekjum en nokkru sinni fyrr, þótt þær séu hærri en nokkru sinni áður, og munu því dragast saman, á sama tíma og hinum gífurlegu nýju álögum er dembt yfir þjóðina. Vottar ekki fyrir nokkrum ráðstöfunum til sparnaðar, en efnt til stórfelldrar útþenslu í ríkisstarfrækslunni: Nýtt efnahagsmálaráðuneyti stofnað með starfsliði, boðuð ný stofnun með miklu starfsliði til að hafa eftirlit með öllum hinum, og nýjum hersveitum starfsfólks verður að bjóða út á næstunni til að annast flóknari og meiri skattheimtu og uppbótagreiðslur með ýmsu móti en nokkru sinni fyrr. Hverri silkihúfunni er hlaðið á aðra ofan til eftirlits með hinum „frjálsu“ viðskiptum, og þannig mætti lengi telja. Ofan á þetta hafa menn svo fengið fyrirheit fjmrh. í gærkvöld um framhald í haust: að festa þá álögurnar í frambúðarlöggjöf. En til þess að draga úr skattsvikum og gera skattakerfið einfaldara fann ráðherrann upp það snjallræði að innleiða söluskattinn. Framkvæmdalántökur og ríkisábyrgðir til stuðnings uppbyggingar víðs vegar um land eru fordæmdar, en heimilda er aflað til þess að taka gífurleg eyðslulán erlendis. Samvinnusamtök almennings í landinu ofsótt til að reyna að fyrirbyggja, að þangað hafi menn skjóls að leita undan þvingunar- og samdráttarstefnu ríkisstj. Á það að verða einna áhrifaríkast að taka með valdi inn í bankakerfi landsins helming þess fjár, sem almenningur vill leggja í félögin sem rekstrarfé handa þeim í innlánsdeildir. Við þetta á svo að bæta útsvarslöggjöf, þar sem lögfesta á veltuútsvarsfarganið, sem núv. hæstv. fjmrh. hefur staðið manna mest fyrir að innieiða og legið hefur eins og mara á allri framleiðslu og öllu atvinnulífi í landinu og skapað öryggisleysi og hróplegt misrétti. Úrræði þessa hæstv. ráðh. í tekjumálum sveitar- og bæjarfélaga er að flytja þennan ódrátt með sér upp í stjórnarráðið. Og kerfi þetta á að útfæra meira en nokkru sinni fyrr, og mun því fylgja enn nýr skattur á þúsundir heimila víðs vegar um land. Með nýju útsvarslöggjöfinni á einnig að tryggja, að útsvarslækkun sú, sem verða kann vegna söluskatts til sveitar- og bæjarfélaga, komi nær eingöngu þeim til góða, sem hæstar hafa tekjurnar. Mótmælunum rignir yfir Alþ. út af þessum óskapnaði, og meðal þeirra, sem mótmæla, er sjálft fulltrúaráð Sambands ísl. sveitarfélaga. Það er ekki furða, þótt hæstv. fjmrh. hafi beyg af þessu, enda leyndi það sér ekki í gærkvöld. Gekk þetta svo langt, að ráðh. var að koma því inn hjá mönnum, að tveir framsóknarþingmenn væru mjög við þetta mál riðnir, enda þótt þeir hafi hvergi nærri komið - nema einu atriði málsins ásamt fleiri oddvitum. Var þetta ekki drengilegt af hæstv. ráðh. og ekki hægt að afsaka slíkt, jafnvel þótt hann sé hræddur við málið. Útsvarsmálið er einnig í samræmi við þá stefnu ríkisstj., að hvergi vottar fyrir minnstu tilraun í öllu þessu álagaflóði til þess, að þeir, sem grætt hafa á verðbólgunni og mest hafa gjaldþolið, greiði nokkurn skapaðan hlut umfram hina. Þvert á móti eru álögur á þá stórlækkaðar. Álögur og verðhækkanir, sem af ráðstöfunum ríkisstj. leiðir, munu nema a.m.k. 1100 millj. kr. að frádregnum fjölskyldubótum og öðrum uppbótum, sem koma í móti. Gegn þessu er ekki unnt að mæla með neinum rökum. Þessar gífurlegu byrðar er almenningi ætlað að taka á sig, því að ríkisstj. gerir ráð fyrir, að kaupgjald og nettótekjur framleiðenda eigi að standa óbreytt að krónutölu og bannar með lögum nokkrar leiðréttingar miðað við dýrtíð. Er mönnum ætlað að taka þetta á sig ýmist í minni atvinnu vegna minnkaðra framkvæmda eða beinlínis með raunverulegri lækkun á tekjunum sjálfum vegna hækkandi vöruverðs og vaxandi dýrtíðar. Ríkisstj. talaði í vetur um 14% hækkun á heimilisútgjöldum vísitölubúsins, sem kallað er, en þá var ekki reiknað með neinum aðflutningssöluskatti og ekki heldur tekin með áhrif af 3% almennum söluskatti innanlands og ekkert tillit tekið til hinna stórfelldu áhrifa, sem verða af vaxtahækkuninni. Það er því augljóst mál, að dýrtíðarflóðið verður enn stórfelldara en gert var ráð fyrir. Auðvitað eru svona „panik“-ráðstafanir, því að það er ekki hægt að kalla þetta annað, alveg óframkvæmanlegar og hljóta að leiða til stórvaxandi verðbólgu og jafnvægisleysis. Hér er gengið svo fávíslega langt, auk þess sem rangt er stefnt. Í öllum áttum blasa við merki þess, að þetta er að liðast í sundur, enda stendur ekki steinn yfir steini af því, sem ríkisstj. hefur gefið út um þessi mál. Bætt var við á eftir innflutningssöluskatti frá þeirri áætlun, sem ríkisstj. upphaflega birti, og munar þar hvorki meira né minna en 180 millj. kr. á ári. Lýst var yfir, að sjávarútvegurinn gæti búið við jafngóð kjör og áður og greitt 5% í gamlan halla útflutningssjóðs, en allt hefur það reynzt rangt. Ríkisstj. hefur fallið frá helmingi af útflutningsgjaldinu, en samt fær útgerðin mun lægra verð en heitið hafði verið. Felld var í fyrradag till. frá mér og fleiri þm. að bæta úr þessu nokkuð með því að fella niður nýja útflutningsgjaldið að fullu og hækka verð á sjávarafurðum, sem því svarar, bæði fiski og síld. Aldrei hefur verið farið svo aftan að þjóðinni sem núv. ríkisstj. hefur gert með öllu þessu. Og þetta hafa þeir flokkar leyft sér að framkvæma, sem háðu alþingiskosningarnar undir kjörorðunum: „Stöðvun dýrtíðar án nýrra skatta“ og „leiðin til bættra lífskjara er að styðja Sjálfstfl.“ Á þessi kjörorð vilja þeir nú ekki minnast, nema Alþfl.-maðurinn Jón Þorsteinsson, sem afgreiddi málið hér áðan með þeirri ályktun, að verðlag hefði í raun og veru ekkert hækkað. Í staðinn fyrir að standa við þessar margendurteknu yfirlýsingar úr kosningabaráttunni hafa þessir flokkar snúið sér að því að magna dýrtíðina í landinu með öllum hugsanlegum ráðum til að koma fram stórfelldri kjararýrnun almennings og stöðvun framkvæmda. Engum dylst, að allar þessar aðfarir eru beinlínis miðaðar við þetta, enda ekki hægt að leyna því, þar sem lögð hefur verið fram innflutningsáætlun fyrir þetta ár, sem sýnir, að ætlun ríkisstj. er að koma á stórkostlegum samdrætti í framkvæmdum og þrengja svo að mönnum, að innflutningur á neyzluvörum fari mikið niður fyrir það, sem var 1958, enda þótt innflutningur fari vaxandi ár frá ári með fjölgun þjóðarinnar, ef allt er með felldu. Það sýnir svo yfirdrepsskapinn, sem fylgir þessum aðförum, að ráðh. eru svo samhliða þessu að reyna að klóra yfir þetta með því að slá upp dæmum af því, að raunverulega verði þessar ráðstafanir ríkisstj. ekki til að þrengja kosti heimilanna að neinu ráði, tala jafnvel um 3-4% í því sambandi. En þó nemur sú fjárhæð, sem á að flytja á milli í þjóðfélaginu, um 1100 millj. eða 20% af öllum þjóðartekjunum. Allir þessir útreikningar ráðherranna eru hreinar sjónhverfingar, fram settar af ásettu ráði, eins og sýnt hefur verið fram á og auðsætt er af innflutningsáætlun og öðrum staðreyndum, sem fyrir liggja frá ríkisstj. sjálfri. Hvert er svo verið að fara með öllu þessu? Ekki þurfti að gera þetta til að stöðva eyðsluskuldasöfnun við útlönd, það er alveg víst. Það hefur verið sýnt fram á, að íslenzka þjóðin er betur sett nú en nokkru sinni fyrr að standa undir lánum sínum út á við. Í því sambandi bjargar það engu fyrir stjórnina, þótt forsrh. taki á sig þau ósannindi, að þjóðin hafi á 5 árum eytt 1050 millj„ sem jafnað hafi verið með óhagstæðum eyðslulánum. Á árunum 1956–58 t.d. telur stjórnin greiðsluhallann við útlönd 627 millj., en þar er um að ræða framkvæmdalántökur, svo sem til Sogsins, sementsverksmiðjunnar, skipakaupa og fleiri slíkra framkvæmda og niðurgreiðslur eldri lána. Afturhaldssjónarmið þessara manna kemur kannske bezt fram í því, þegar einn af talsmönnum stjórnarinnar, Jón Þorsteinsson, kallar afborganirnar af sementsverksmiðjunni syndagjöld. Hann kallaði afborganirnar af sementsverksmiðjunni syndagjöld. E.t.v. sýnir ekkert betur afturhaldshugsunarhátt þessara manna en einmitt slíkur málflutningur. Sögurnar um stórfelldan greiðsluhalla á þjóðarbúskapnum út á við eru uppspuni frá rótum, eins og sýnt hefur verið fram á í umr. í allan vetur. Jafnósatt er hitt, að Ísland hefði hvergi getað fengið lán, nema íhaldsstefnan væri tekin upp. Vinstri stjórnin hafði, áður en hún fór frá, lagt grundvöll að 6 millj. dollara framfaraláni í Bandaríkjunum. En óhróður ríkisstj. um þjóðarbúskap Íslendinga, framfarasókn þjóðarinnar og útvegun fjármagns til þeirra framfara undanfarið sýnir, í hvaða öngþveiti menn lenda, þegar þeir vilja leyna því, hvað þeir eru að fara. Ekki er þetta gert til þess að auka frelsið, því að innleiddar eru nú meiri þvingunarráðstafanir í sambandi við meðferð peninga og lánamála en nokkru sinni hafa áður þekkzt. Eða á að kalla það frelsi að vefja menn fjötrum dýrtíðar, óheyrilegrar skattheimtu, vaxtaokurs og hvers konar þvingunarráðstafana, svo að menn geti sig hvergi hrært? Ekki er þetta gert til að komast út úr uppbótakerfinu, því að styrkjakerfið verður aukið í mörgum myndum, eins og sýnt hefur verið rækilega fram á, og nú er svo komið, að einn af hæstv. ráðh. var að tala um það hér í kvöld, að með þessu væri verið að draga úr uppbótakerfinu. Ekki þurfti þessar aðfarir vegna viðskilnaðar vinstri stjórnarinnar. Þessi valdasamsteypa tók við miklum greiðsluafgangi á ríkisbúskapnum, glæsilegri og betri framleiðslutækjum en þjóðin hafði nokkru sinni átt áður og ekki meiri skakka í efnahagskerfinu innanlands en svo, að sérfræðingar Sjálfstfl. töldu hann nema kauphækkun þeirri, sem Sjálfstfl. beitti sér fyrir til að fella vinstri stjórnina. Ekki þurfti þessar ráðstafanir til að koma á jafnvægi í þjóðarbúskapnum, - ekki þessar ráðstafanir. Það hefur verið margupplýst og játað, að tiltölulega lítið vantaði til, að jöfnuður væri á útflutningssjóði og ríkissjóði miðað við þær gífurlegu fjárhæðir, sem á þjóðina eru nú lagðar með öllum þessum aðförum, og hafði þó sigið á ógæfuhlið hjá Alþýðuflokksstjórninni árið 1959. Það hefði verið hægt að koma á fullu jafnvægi í þjóðarbúskapnum með tiltölulega smávægilegum ráðstöfunum samanborið við þær, sem nú hefur verið gripið til. Framsfl. hefur gert glögga grein fyrir sinni leið, engu síður þótt hann sé í stjórnarandstöðu. Flokkurinn vildi uppbyggingarstefnuna áfram, ekki samdráttarstefnuna, ekki búa til kreppu: Jafna skakkann með skattlagningu á eyðsluna fyrst og fremst. Draga í áföngum úr uppbótakerfinu. Draga úr fjárfestingu eftir vali, ef þurfti, en ekki með því að gera allar framkvæmdir almenningi ókleifar. En hvers vegna hefur ríkisstj. beitt sér fyrir öllum þessum gífurlegu álögum og þvingunarráðstöfunum, þegar hægt var að leysa málin stórátakalaust? Þessar ráðstafanir eru beint miðaðar við að gerbreyta þeim grundvelli, sem þjóðarbúskapur Íslendinga hefur verið reistur á nú áratugum saman, eins og hæstv. fjmrh. lýsti raunar yfir með miklu yfirlæti hér fyrr í vetur. Hér er ekki um neitt pex að ræða um gengislækkun eða ekki gengislækkun. Hér er verið að ræða um grundvallaratriði þjóðmálastefnanna. Á undanförnum áratugum hefur þjóðfélag okkar verið byggt upp á þeim grundvelli að gera sem allra flestum fært að verða sjálfstæðir framleiðendur, efnalega sjálfstæðir og eignast eigin heimili. Að þessu hefur verið unnið fyrst og fremst fyrir forgöngu Framsfl. með margvíslegum stuðningi ríkisvaldsins við almenning til að standast stofnkostnað við að setja upp atvinnurekstur í sveit og við sjó og umfangsmiklum stuðningi við fólk til þess að koma sér upp eigin íbúðum. Þessi stefna, sem hefur verið ríkjandi undanfarna áratugi, hefur haft þau áhrif, að hér á landi munu vera tiltölulega fleiri sæmilega settir og sjálfstæðir efnalega en í flestum öðrum löndum. Það er minna um það hér en nokkurs staðar í nágrannalöndunum, að örfáir stórauðugir einstaklingar og félög auðmanna eigi framleiðslutækin og íbúðirnar. Jafnhliða þessu hafa almannasamtök eins og samvinnufélögin þróazt og stutt einstaklinga til aukinnar velmegunar og efnalegs sjálfstæðis. Meginatriði hinnar nýju stjórnarstefnu er að snúa þessari þróun algerlega við, draga úr öllum stuðningi hins opinbera við uppbyggingu almennings og þrengja kosti þeirra félaga, sem fólkið hefur stuðzt við í baráttunni fyrir efnalegu sjálfstæði og mannsæmandi lífi. Það er byrjað á því að ofsækja samvinnufélögin, en röðin á auðvitað líka að koma að verkalýðsfélögunum og stéttafélögum framleiðendanna. Hugsunin er að færa allt 30 ár aftur í tímann, eins og það var, meðan íhaldið hafði meiri hlutann og gat beitt honum. En síðan 1927 hefur íhaldið aldrei haft meiri hluta í landinu fyrr en nú, að það hefur fengið rótslitinn smáflokk, sem alveg virðist búinn að glata stefnu sinni, til fylgis við sig. Nýja stefnan er fólgin í því að byggja allt á sjónarmiði fjármagnsins einu saman, drepa niður hina pólitísku fjárfestingu, sem þeir kalla. En með pólitískri fjárfestingu er átt við allar þær framkvæmdir, sem ríkisvaldið styður áleiðis. Það er t.d. pólitísk fjárfesting, að stutt sé að bátakaupum og byggingum í landbúnaðinum með lágum vöxtum, sömuleiðis að gera ráðstafanir til að halda niðri vöxtum og útvega fé með tilstuðlan ríkisvaldsins til íbúðabygginga og veita ríkisfé til atvinnuaukningarframkvæmda. Efnahagsleg fjárfesting á að setjast í öndvegið, en það er sú, sem hinir auðugu telja borga sig bezt fyrir þá að framkvæma eða vilja leggja í. Það er sú fjárfesting, sem ein á að eiga rétt á sér í því þjóðfélagi, sem nú er verið að leggja grunninn að. Almenningur á ekki að vera að bisa við að eignast báta, vélar eða íbúðir með stuðningi þjóðfélagsins að dómi þeirra, sem nú hefur verið hleypt til valda. Með róttækum ráðstöfunum á að stöðva uppbyggingu almennings. Það er það, sem verið er að gera núna: að stöðva. Síðan á hin efnahagslega fjárfesting þeirra ríku að taka við. Meginhugsunin er, að þá komi félagsskapur þeirra í mörgum myndum og eignist atvinnutækin og komi upp íbúðabyggingum, þar sem þeir t.d. geti fengið íbúðir leigðar nógu smáar, sem áður létu sig dreyma um að koma upp sínum eigin íbúðum. Hér er um tvær gerólíkar stefnur að ræða. Annars vegar er sú stefna, sem Framsfl. hefur fylgt frá öndverðu. Hins vegar er sú stefna, sem Sjálfstfl. hefur nú látið koma fram ógrímuklædda og hann hefur í raun og veru alltaf fylgt, þó að hún hafi ekki komið berlega fram, af því að það hefur ekki þótt henta, þar sem hún gat ekki fengið framgang hvort sem var. En á því, sem nú er að gerast, sjá menn, hvaða þýðingu það hefur haft á undanförnum áratugum fyrir almenning í þessu landi, að einmitt á því tímabili hefur aldrei verið til lengdar hægt að komast fram hjá Framsfl. Enda hafa sjálfstæðismenn undanfarið lýst yfir því, að það tímabil, 30 ára tímabil eða svo, sem að þeirra dómi átti að ljúka með kjördæmabreytingunni, muni verða kennt við Framsfl. Þar er um að ræða mesta framfaratímabil í sögu þjóðarinnar, og er Framsfl. stoltur af því að láta kenna það við sig. Þessu á nú að kollvarpa og koma hér á aftur líkri skipan og var áður fyrr, þegar íhaldið setti sinn svip á þjóðarbúskapinn. Mörgum mun nú finnast og ekki ófyrirsynju, að stutt sé síðan hér lék margt í lyndi. Þjóðin var í sókn. Flestir höfðu sínar framfaraáætlanir og þá ekki sízt unga fólkið, ýmist þær, sem átti að ráðast í, eða hinar, sem menn voru önnum kafnir við að koma í framkvæmd. Bátakaup, ræktun og vélakaup, íbúðabyggingar, allt þetta og margt fleira var á döfinni, og þetta var framkvæmanlegt þá. En svo kom reiðarslagið. Sjálfstfl. og fylgiflokki hans, sem orðinn er, var hleypt í meiri hluta. Og hvernig er svo komið nú allt í einu og svo snöggt, að menn eru rétt að átta sig á því, hvað aðhafzt hefur verið, jafnóðum og menn neyðast til að leggja framfaraáætlanir sínar til hliðar? Breytingin er svo snögg og svo stórfelld, að helzt minnir á, þegar öskufall verður á gróandi jörð. Það hefur verið læðzt að mönnum með þetta. Það hefði verið talinn ótíndur rógur, ef menn hefðu lýst því í fyrra fyrir kosningar, sem nú hefur verið framkvæmt. Allir landsmenn vita, að þessi fullyrðing mín er réttmæt. Það er með öllu óverjandi og furðulegt, að nokkrum skuli detta í hug að nota meirihlutavald á Alþ., sem fengið er á allt öðrum forsendum, til að framkvæma þá stefnu, sem núv. ríkisstj. beitir sér fyrir. Þúsundir manna um allt land hafa greitt þessum flokkum atkv. til að gera allt annað en það, sem þeir eru nú að aðhafast. En hvað sem öllu öðru líður, hafa þó línurnar skýrzt. Núverandi stjórnarflokkar hafa tekið upp harðsnúna baráttu gegn þeirri uppbyggingarstefnu, sem framfylgt hefur verið undanfarna áratugi, og vilja nú efla peningavaldið í landinu í öllum greinum, og inngangurinn að því er að búa til kreppu. Gegn þessu mun Framsfl, heyja harða baráttu, og hún mun verða sigursæl. Ekki er víst, hve langan tíma hún tekur né hve mikið tjón hæstv. ríkisstj. verður búin að vinna, þegar hún verður að fara frá. En úrslitin verða ekki nema á eina lund. Þúsundir og aftur þúsundir manna um landið allt munu þar leggja hönd á plóginn. - Góða nótt.



Herra forseti. Háttvirtir áheyrendur. Stjórnarandstaðan, Framsfl. og Alþb., en á milli þeirra gengur nú ekki hnífurinn lengur, hefur nú í tvö kvöld haldið uppi ádeilum miklum á ríkisstj. fyrir störf hennar þetta missiri, sem hún hefur setið. Ef dæma ætti ríkisstj. eftir þessum orðræðum, væri hún vissulega ekki upp á marga fiska. Viðleitni hennar til að leysa aðkallandi vandamál hefði nánast sagt verkað öfugt við það, sem til var ætlazt, og ástandið í landinu á öllum sviðum svo bágborið, að það hefði aldrei verra verið. Það er áreiðanlega langt síðan jafniðulaus moldviðrisstórhríð hefur gengið yfir útvarpshlustendur og nú hefur gert í þessum umr. í gærkvöld, ef það þá hefur nokkurn tíma komið fyrir áður, og ræða hv. síðasta ræðumanns, hv. 1. þm. Austf. (EystJ), var mjög í sama tón. Mál voru af stjórnarandstöðunni afflutt svo rækilega, einstök atriði slitin út úr samhengi, hálfur sannleikur sagður og allt yfirdrifið, sem málflytjandinn taldi sér koma vel, að ég minnist varla að hafa verið með í slíku áður. Svo var a.m.k. í gærkvöld og einnig nú hjá hv. síðasta ræðumanni, hávaðinn og æsingurinn svo mikill, að maður gæti haldið, að heimurinn væri að forganga. Vegna þess að meginefni þau, sem um er rætt, hafa verið flutt og skýrð rækilega svo og nauðsyn þess, að ríkisstj. hefur ráðizt í þær aðgerðir, sem hún hefur gert, skal ég ekki fara út í þá sálma mikið, heldur minnast á nokkur atriði, sem komið hafa fram í umr. og ég tel þurfa aths. við. Hv. 2. þm. Vestf., Hermann Jónasson, fór fyrir í þessari orrahríð, eins og vera bar. Hans þáttur í pólitískri framvindu síðustu ára er slíkur, að það var ekki óviðeigandi, að hann gerði þetta. Hann stjórnaði för íslenzku þjóðarinnar fram á hengiflugsbrúnina 1958, hljóp síðan frá henni og úr stjórninni, gafst upp og skildi þjóðina eftir í umkomuleysi. Því neitar enginn sanngjarn maður, að efnahagsmál þjóðarinnar voru komin í mikið óefni og þjóðinni var mikill vandi á höndum um það leyti, sem vinstri stjórnin svokallaða gafst upp í árslok 1958. Þá blasti það við, að vísitala framfærslukostnaðar mundi á einu ári hækka um 50–60 stig til viðbótar við þau 34 stig, sem hún hafði hækkað um á árinu 1958, og allt efnahagslíf í landinu komast úr skorðum, ef ekki væri að gert. Alþfl. leitaði þá eftir því við Framsfl., að tilraun yrði gerð á Alþingi til að finna lausn á þessum vanda. En þessum tilmælum Alþfl. var ekki sinnt, og Hermann Jónasson baðst lausnar fyrir stjórnina án þess að gera nokkra tilraun til að leysa vandann. Það fer ekki hjá því, að sú hugsun hvarfli að manni, að hann og flokkur hans hafi þá kosið að koma sér hjá því að ráðast að þeim erfiðleikum, sem þessu voru samfara. Það var miklu auðveldara að standa fyrir utan og horfa á, gagnrýna allar aðgerðir og gera þær tortryggilegar í augum fólksins, þar sem vitað var, að það var ekki hægt að lækna meinið sársaukalaust. Nú kemur Hermann Jónasson, hv. 2. þm. Vestf., og telur sig þess umkominn að deila á Alþfl. fyrir það, að hann tók að sér það, sem Hermann Jónasson gafst upp við að gera sjálfur. Hann sagði, að Alþfl. hefði svikið öll sin kosningaloforð. Hann hefði lofað að beita sér fyrir stöðvun dýrtíðarinnar, en nú stæði hann að hinni mestu vöruverðshækkun og skerðingu lífskjara, sem átt hefði sér stað í áratugi. Og hvað er hæft í þessu? Alþfl. tók við stjórn sem minnihlutaflokkur, þegar Hermann Jónasson gafst upp og hljóp frá þjóð sinni á hengiflugsbrúninni á örlagastundu. Alþfl. lýsti því þá þegar yfir, að stefna stjórnar hans væri fyrst og fremst að halda verðlagi og kaupgjaldi í horfinu, þangað til mynduð hefði verið meirihlutastjórn með þingræðislegan meiri hluta að baki, sem gæti ráðizt að vandanum sjálfum. Því var margyfirlýst af Alþfl. fyrir kosningar, að hann teldi vanda framtíðarinnar óleystan, þó að tækist að halda í horfinu með verðlag og kaupgjald þangað til, og það tókst, því að verðlag hækkaði ekki um eitt einasta stig, frá því að gengið var frá lögunum um niðurfærslu verðlags og kaupgjalds í ársbyrjun 1959 og þangað til efnahagslögin nú voru afgreidd. En hvað það þýddi að halda verðlagi niðri þennan tíma, sést bezt á því, að það hefur verið reiknað út og sýnt fram á það með fullum rökum, að ef ekki hefði á þessu tímabili verið spyrnt við fótum, hefði gengisfellingin nú þurft að vera helmingi meiri í krónum talið, miðað við dollar, heldur en hún varð eða 44 kr. í staðinn fyrir 22, upp í 60 kr. Það er því með öllu rangt og útúrsnúningur af verstu tegund, þegar Hermann Jónasson sagði, að Alþfl. hefði brugðizt þeim loforðum, sem hann gaf fyrir kosningarnar. Sami hv. þm. minntist á útflutningssjóð og sagði, að því hefði verið haldið fram, þegar efnahagsráðstafanirnar voru gerðar, og fært fram sem rök fyrir þeim, að sjóðinn vantaði hundruð milljóna króna, en nú hefði komið í ljós, að sú upphæð væri miklu lægri, svo að ekki hefði þurft hans vegna að grípa til eins róttækra ráðstafana og gert var. Hinu sama var hv. síðasti ræðumaður einnig að tæpa á. Sannleikurinn í þessu máli er sá, að þegar lögin um efnahagsmál voru sett, var talið, að útflutningssjóð vantaði 270 millj. kr. Það hefur nú komið í ljós við nánari athugun, að þessi upphæð var ekki minni, heldur meiri, eða 293 millj., þegar með er talin uppbót sú til togaranna, sem greidd var fyrir árið 1959 og var að vísu ekki til komin, þegar efnahagsfrv. var samið, þannig að þessi fullyrðing hv. þm. fær ekki heldur staðizt. Því má svo bæta við, að hefði gengisbreytingin ekki verið gerð, hefði þurft hundruð milljóna kr. til að bæta upp birgðir þær, sem til voru í landinu, þegar gengisbreytingin var gerð. „Neyðarástandið var hvergi til,“ sagði hv. þm. „Halli útflutningssjóðs var skröksaga, skuldirnar við útlönd yfirskinsástæða,“ bætti hv. þm. við. Þetta er að berja höfðinu við steininn og neita staðreyndum, sem allar rökræður eru þýðingarlausar um. En á það má benda, að þetta er þó ekki meiri skröksaga en það, að hún nægði til þess, að hv. þm. sagði af sér fyrir sjálfan sig og stjórn sína í árslok 1958. Hv. 4. þm. Reykn., Jón Skaftason, sagði, að íbúðabyggingar ætti að skera niður. Heldur er nú þetta trúlegt, þegar öll fjárfesting í landinu hefur verið gefin frjáls og gerðar hafa verið ráðstafanir til að auka lánamöguleika húsnæðismálastjórnar um helming, þó að hv. 4. landsk. þm., Hannibal Valdimarsson, hefði sig upp í það að segja kalt og rólega, að engin hækkun lána hefði átt sér stað. En hv. 3. þm. Vesturl., Halldór E. Sigurðsson, var sá eini af ræðumönnunum í gærkvöld, sem lagðist svo lágt að reyna að gera lítið úr hinum stórfelldu endurbótum á almannatryggingalögunum, sem gerðar hafa verið nú. Hann sagði, að fjölskyldubætur á fyrsta barn væru ekkert annað en sönnun þess, að svo væri nú komið okkar efnahags- og launamálum, að fjölskylda með eitt barn gæti ekki lifað styrkja- eða aðstoðarlaust. Honum vildi ég benda á, að þar sem tryggingamálum er komið hvað lengst í veröldinni og í sem fullkomnast horf, eins og t.d. í Svíþjóð, þar sem launakjör almennings líka eru talin hvað bezt í heiminum, þar hefur það ekki þótt bera vott um lélega efnahagsafkomu eða lág laun að greiða fjölskyldubætur með fyrsta barni, heldur sjálfsögð félagsleg aðgerð til þess að taka þátt í uppeldiskostnaði barnsins eða barnanna. Sami hv. þm. vildi líka læða því inn hjá hlustendum, að þeir, sem ættu mörg börn, yrðu harðar úti en hinir, sem ættu eitt eða tvö. Þetta er hið argasta öfugmæli. Þeir fá sömu hækkun og aðrir á fyrsta og annað barn og nokkra hækkun líka á hin eða jafnar fjölskyldubætur á öll börnin. Karl Guðjónsson, hv. 6. þm. Sunnl., sem annars var einna hógværastur ræðumanna stjórnarandstöðunnar í gærkvöld, æsti sig þó upp í það að reyna að telja hlustendum trú um, að útgjaldaaukning meðalfjölskyldu vegna efnahagsaðgerðanna mundi verða um 30 þús. kr, á ári. Sjá allir, hversu fráleitt þetta er, þegar hækkunin nemur aðeins 4–5 vísitölustigum. En hann sagði líka annað, sem er eftirtektarvert. Hann sagði, að Sjálfstfl. hefði í samstarfi sínu við Alþfl. brugðið öllum sínum venjum að sjá hag sinna manna í útgerðarstétt borgið, þannig að þeir væru nú lentir í síhækkandi skuldaflækjum. Sýnir þetta, að hann telur gengislækkunina ekki hafa verið nógu mikla. Og það sanna er, að þetta er að vissu leyti rétt. Það var ekki farið lengra í lækkun gengisins en minnst var talið hugsanlegt að komast af með. Umræðurnar í kvöld hafa mjög fallið í sama farveg og í gærkvöld og þurfa því ekki sérstakra aths. við, en eitt má ég þó til með að nefna. Hv. 4. þm. Austf., Ásmundur Sigurðsson, sagði eftirfarandi, - ég held, að ég hafi náð því orðrétt: „Hjá Rússum og þeirra fylgifiskum á Genfarráðstefnunni var allt okkar traust.“ Hvað þýðir þetta? Þessi fylking hafði engan möguleika til að ná tilskildum meiri hluta á ráðstefnunni fyrir sínum tillögum. Að hnýta sér aftan í hana þýddi því, að engar till. okkar og hennar hefðu nokkra möguleika til að komast fram. En samkvæmt skoðun hv. 4. þm. Austf. bar heldur að fylgja þessum hópi en að freista samstarfs við þann hópinn, sem hafði möguleika til að koma fram sínum till. Og afstaða Lúðvíks Jósefssonar, sem nefnd var í þessu sambandi, var sú, að hann krafðist þess, að ef till. íslenzku n. yrði samþ. um tafarlaus og skilyrðislaus og óskert réttindi til 12 mílna fiskveiðilandhelgi fyrir Íslendinga, þá skyldum við samt vera á móti aðaltillögunni, til þess eins að gera ekki ágreining við rússnesku blokkina. Rússnesku hagsmunirnir skyldu ganga fyrir hagsmunum Íslands. Hv. síðasti ræðumaður, Eysteinn Jónsson, 1. þm. Austf., var í ræðu sinni hér áðan að reyna að fetta fingur út í það, sem hv. þm. Birgir Finnsson sagði hér í gær um þetta mál. En hann gat með því móti sannað það eitt, að Hermann Jónasson fylgdi á ráðstefnunni nákvæmlega sömu línunni og Lúðvík Jósefsson og var þar aftan í honum. Því hefur verið haldið fram alveg feimnislaust, að aðgerðirnar til stöðvunar á verðlagi og kaupgjaldi í ársbyrjun 1959 hefðu þýtt 13% skerðingu á kaupi launamanna, þó að nú hafi komið í ljós í skýrslu, sem sjálfur Einar Olgeirsson, hv. 3. þm. Reykv., hefur lagt fram hér á Alþingi, að kaupmáttur tímakaups verkamanna hafi aldrei meiri verið s.l. tíu ár en hann var 1959. Nákvæmlega sama sagan er að endurtaka sig núna. Afleiðingar efnahagsaðgerðanna eru rangtúlkaðar og affluttar, enda þótt ekkert hafi komið fram um það, að hækkun framfærslukostnaðar vegna gengisbreytingarinnar, þegar tekið er tillit til þeirra hliðarráðstafana, sem gerðar hafa verið um leið, bæði á sviði tryggingalöggjafar og með auknum niðurgreiðslum, fari nokkurn skapaðan hlut fram úr þeim 4–5 vísitölustigum, sem gert var ráð fyrir í upphafi, - og hvað er það, samanborið við hin ósköpin, sem hefðu komið, ef ekkert hefði verið að gert, og þegar líkur eru líka til, að þetta þurfi ekki að standa nema stutta stund? Hér ber allt að sama brunni. Tilhneigingin til að gera pólitískan andstæðing tortryggilegan í augum fólksins ræður athöfnum stjórnarandstöðunnar, en ekki viðleitnin til að leysa aðkallandi vanda, enda hefur ekki bólað á tillögum í þá átt frá þeirri hlið, því að allt tal þeirra um stöðvunarstefnu og dreifbýlisstefnu og framkvæmdastefnu er svo óljóst, að það skilur enginn maður og ekki einu sinni þeir sjálfir. Ekkert nema neikvæð gagnrýni hefur komið frá þessu fólki og ekkert, sem felur í sér neina pósitíva lausn. Alþfl. hefur verið legið stundum á hálsi fyrir það að hafa samstarf við Sjálfstfl. um þessar aðgerðir, þar sem stefnumið þessara flokka séu svo ólík, að litlar líkur séu til, að nokkurt raunverulegt samstarf geti með þeim tekizt. Þessu er því til að svara fyrst, að hér hafa nú um langan tíma verið samstjórnir af ýmsu tagi, þar sem allir flokkar hafa unnið með öllum, og sjálfsagt er ekki mikill munur á því samstarfi fyrr og nú. En hitt sker þó úr, að báðir núverandi stjórnarandstöðuflokkar hlupu úr samstarfi við Alþfl. haustið 1958, án þess að nokkurt samkomulag gæti tekizt um lausn þeirra aðkallandi verkefna, sem fyrir lágu þá og ekki mátti dragast að snúa sér að því að leysa. Samstarfið við Sjálfstfl. um lausn þessara verkefna hefur verið gott og snurðulaust, enn sem komið er a.m.k., enda á þessum málum tekið af fullu raunsæi, en það voru hinir ófáanlegir til að gera. Þess má líka geta, að fullt samkomulag varð um endurbætur á tryggingalögunum, sem eru stærri og veigameiri en nokkrar aðrar breyt., sem á þeim lögum hafa nokkurn tíma verið gerðar. Það má líka nefna breyt. á tekjuskattslögunum í þá átt að undanþiggja venjulega launþega gersamlega tekjuskatti og lækka til muna skattinn á millistéttarfólki og öðrum launþegum, sem orðið hafa áður hart úti við álagningu þessa skatts og hann komið ranglátlega niður á vegna rangra framtala ýmissa þeirra, sem því hafa getað komið við. Á það eftir að sýna sig, þegar þessi skattur verður nú lagður á í ár í fyrsta sinn eftir hinum nýju reglum, hversu miklu þetta munar margan manninn. Yfirleitt má segja, að þetta þing, sem nú er að ljúka störfum hafi verið afhafnasamara og afkastameira en flest önnur. Það hefur með ábyrgðartilfinningu og festu snúið sér að lausn aðkallandi mála og leyst þau. Hinu verður svo þjóðin sjálf að skera úr, hvort hún vill una þessum úrlausnum eða ekki. En fyrir mitt leyti er ég ekki í vafa um, að þær úrlausnir mála, sem fengizt hafa nú, eru þær líklegustu til að tryggja í framtíðinni góða efnahagsafkomu íslenzku þjóðarinnar og þær af hugsanlegum lausnum eða möguleikum, sem fyrir hendi voru, sem þó koma minnst við hinn almenna þjóðfélagsþegn. Veltur því óendanlega mikið á, að þessum aðgerðum verði eirt og að tækifæri gefist til þess, að þær fái að sýna sig í raun og heild. Ég spyr að lokum: Er líklegt, að manninum, sem leiddi íslenzka þjóð fram á hengiflugsbrúnina 1958 og hljóp þar frá henni, hefði tekizt betur? Og ég spyr aftur: Er líklegt, að Alþfl. hefði tekizt að ná betri lausn í samstarfi við hann, sem tvísvar hefur rofið stjórnarsamstarf við Alþfl. með setningu gerðardómslaga til lausnar aðkallandi vanda í efnahagsmálum? Ég segi nei og aftur nei. Sá flokkur og sá maður hefur jafnan reynzt stefnulaus og tækifærissinnaður í flestum málum, sem snerta íslenzka alþýðu. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þeir mættu vera meira en lítið vondir menn, hæstv. ráðh. og við alþm., sem styðjum þá, ef þó ekki væri nema lítill hluti af þeim ávirðingum og ódrengskap, sem stjórnarandstæðingar hafa tileinkað okkur í þessum útvarpsumræðum, væri sannur og réttur, og værum við ekki þessi varmenni, þá værum við a.m.k. svo heimskir, þeir blessaðir bjánar, að sá kosturinn væri ekki heldur góður. Það eina, sem við höfum ekki verið ásakaðir fyrir, er úrræðaleysi. Þvert á móti höfum við verið ásakaðir fyrir að láta okkur svo að segja ekki yfirsjást nokkurt ráð eða úrræði, sem tiltækilegt væri til þess, eins og þeir hafa orðað það, að skipuleggja fátæktina í landinu, að gera þá fátæku fátækari og ríku ríkari, að grafa undan framleiðslustarfseminni, uppbyggingunni í þjóðfélaginu, að skera á afltaugar hins almenna framtaks, að stöðva uppbyggingu almennings, að gera okkur leik að því að eyðileggja sölur á fiskframleiðslu okkar erlendis, af því að við viljum ekki verzla við svokölluð kommúnistaríki. Og svona mætti lengi telja. Þessi framtakssemi okkar er svo til frekari áherzlu talin sprottin af einhverju ólýsanlegu hatri eða ofsóknaræði og þá aðallega gegn hverjum? Þið heyrðuð, hvað Eysteinn Jónsson sagði áðan: Jú, samvinnumönnum, samvinnufólkinu í landinu, eins og framsóknarmennirnir orða það svo sakleysislega. Formaður þingflokks þeirra framsóknarmanna, Eysteinn Jónsson, komst svo smekklega að orði hér fyrir nokkrum dögum í þinginu um þetta, að hann sagði, að við vildum stinga úr okkur sjálfum augað, ef við í leiðinni gætum klórað augað úr svo sem einum samvinnumanni, eða eitthvað því um líkt. Kommúnistar allra landa fyrr og síðar hafa kunnað þessa iðju, að taka hatrið og öfundina, lægstu hvatirnar, í þjónustu sína í pólitískum áróðri. Kommúnisminn hlaut þessa verðleika í vöggugjöf. En því hafa menn vissulega tekið eftir í þessum umr., að kommúnistarnir eru ekki að þessu sinni forríðarar í þessari iðju. Framsóknarmennirnir eru komnir langt á undan þeim, svo að leiti ber á milli. Og hafa menn tekið eftir því, hve ræður framsóknarþingmannanna hafa verið miklar endursagnir hér hver af annarri? Í gærkvöld t.d. voru ræður Hermanns Jónassonar og Jóns Skaftasonar aðeins svolítið misjafnlega langar. Halldór E. Sigurðsson skaut inn svolitlum aukaþætti um fjármálin, annars var ræðan alveg sú sama. Þetta eru illa haldnir menn, en þeir eiga bata fram undan. Þeir munu halda augum sínum heilum, þótt þeim missýnist í bili. Það var misskilningur hjá Eysteini Jónssyni áðan, að 30 ára tímabilið frá 1930 til 1960 mundi verða kennt við Framsfl. vegna framfaranna á þessu tímabili. Það er mesti misskilningur. En það verður kennt við Framsfl. vegna þess ranglætis í kjördæmaskipuninni og kosningalöggjöfinni, sem ríkti á þessu tímabili og gaf Framsfl. ólýðræðislega valdaaðstöðu, miklu meiri völd á öllum þessum tíma en honum nokkru sinni bar, og þess vegna gleðjast menn yfir því, að þessu tímabili er að þessu leyti lokið. Ég þarf ekki að svara fyrir dómsmrh. í landhelgismálinu, en það þótti mér eftirtektarvert hjá Ásmundi Sigurðssyni hér áðan, þegar hann vék að því, að Íslendingar hefðu haldið skoðun sinni í Genf og ekki tekið aftur till. Íslands, þótt ekki næðist samkomulag við stórveldin. Með þessu taldi hann, að Íslendingarnir hefðu skapað sér takmarkaðan ávinning í augum hinna reyndu stjórnmálamanna heimsins. Þarna er kommúnistunum rétt lýst. Þeir eru svo þaulvanir að dansa á línunni, að það hvarflar ekki að þeim að halda sinni eigin skoðun. En langflestir Íslendingar kunna miklu betur við síðari kostinn. Þeir vinirnir Hermann og Hannibal gerðu mér þann heiður að vitna til ummæla minna í þingræðu þann 5. maí, og reyndar hafa fleiri gert það og blöð stjórnarandstæðinga gert sér nokkuð tíðrætt um það. Hermann Jónasson orðaði þetta þann veg í gærkvöld, að við sjálfstæðismenn værum nú svo ánægðir með Alþfl., að ég hefði sagt í nefndri ræðu, að ég vildi heldur meiri hl. á Alþingi með Alþfl. en hreinan meiri hl. sjálfstæðismanna. Ég veit, að Hermann hefur skilið betur en hann skýrir frá, en mér þykir vænt um að mega árétta það, sem ég sagði, með því að lesa upp örstuttan kafla úr þessari ræðu, með leyfi hæstv. forseta, en ég sagði þá eftirfarandi: „Mig langar í þessu sambandi að víkja nokkuð að breyttum viðhorfum, sem orðið hafa og ég tel mjög veigamikil fyrir stjórnmálaþróunina hér á landi. Það, sem ég á við, er þetta: Jafnvel þótt Sjálfstfl, hefði hlotið hreinan meiri hl. í kosningunum 1956, mundi hann hafa verið í veikari aðstöðu til að framkvæma þá stefnu, sem nú er unnið að. Þetta er auðskiljanlegt. Þá hafði lengi verið talað um svokallað vinstra samstarf, og í hugskoti margra var það e.t.v. það, sem gat leyst vandann. Nú höfum við reynsluna af vinstra samstarfinu, reynslutíma vinstri stjórnarinnar frá 1956, þar til hún gafst upp í árslok 1958. Nú þekkir þjóðin máttleysi og úrræðaleysi þessa svokallaða vinstra samstarfs. Það er þar með úr sögunni. Á hinn bóginn gat Sjálfstfl. ekki 1956, eftir að Alþfl. þá hafði myndað hið svokallaða Hræðslubandalag með Framsfl., vænzt samstöðu annarra flokka um framkvæmd þeirra meginmála, sem hann hefði viljað stefna að eftir kosningarnar. Síðan hafa viðhorf manna breytzt, vafalaust fyrir áhrif úr hinum vestræna stjórnmálaheimi og vegna okkar eigin reynslu. Atvikin hafa hagað því svo, að nú eru tveir stjórnmálaflokkar, Alþfl. og Sjálfstfl., sammála um stjórnarstefnu og stjórnarframkvæmd, sem þeir ekki hefðu orðið sammála um fyrir 3–4 árum, og þessi stjórnarstefna er nú studd svo að segja af öllum sérfræðingum og hagfræðingum í hinum vestræna lýðræðisheimi. Þetta er mikill munur frá því, sem var fyrir 10–12 árum, þegar flestir hagfræðingar og efnahagssérfræðingar voru meira og minna sósíalistískir, boðendur áætlunarbúskapar og þjóðnýtingar, en eru nú meira og minna horfnir af þessari leið og að gagnstæðri stefnu. Þetta eru mikilvæg undirstöðuatriði, er lúta að því, að framkvæmd stjórnarstefnunnar nú sé sterkari en áður og líklegri til að lánast.“ Hér lýkur þessari tilvitnun. Hér þarf engra skýringa við. Þetta er svo einfalt mál. Ég man t.d. vel eftir andstöðu Alþfl.-manna gegn gengisbreytingunni 1950. Hæstv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, sagði í ræðu sinni í gærkvöld, að sú gengisbreyting hefði átt að eiga sér stað fjórum árum fyrr. Ég tel þetta mikilvæga yfirlýsingu, þó að hún sé gefin að tíu árum liðnum, - og kannske einmitt vegna þess, því að á þeim áratug hefur skapazt yfirsýn yfir liðna tímann og að því leyti öruggara, að rétt séu metnar umdeildar aðgerðir, en meðan menn stóðu í hita dagsins. En ég sakna framsóknarmannanna úr samfylgdinni með okkur nú eins og 1950, þegar þeir slógust í förina til viðreisnar í efnahagsmálum með gengisbreytingunni þá, til þeirrar viðreisnar, sem tryggði stöðugt verðlag í landinu, þannig að vísitala framfærslukostnaðar hélzt óbreytt frá árslokum 1952 og þar til eftir áhrif verkfallsins mikla vorið 1955, þegar kommúnistum tókst með liðveizlu Hannibals - og sumir segja ekki að óvild Hermanns Jónassonar - að hleypa verðbólguskriðunni af stað að nýju, - til þeirrar viðreisnar, sem tryggði vaxandi trú almennings á gildi krónunnar, svo að sparifjáreign landsmanna tvöfaldaðist á fjórum árum, og var þar með lagður fjárhagslegur grundvöllur m.a. að framkvæmd tíu ára áætlunarinnar um rafvæðingu landsins og stofnun hins almenna veðlánakerfis til hinna miklu og mikilvægu íbúðabygginga landsmanna, - í fæstum orðum sagt til þeirrar viðreisnar, sem nú eftir á er lýst sem einu mesta blóma- og framfaraskeiði þjóðarinnar. Hv. 3. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, var fyrir nokkrum dögum hér í þinginu að lýsa með ferlegum hætti þeirri eyðileggingu, sem við blasti af völdum núverandi stjórnarstefnu, einkum og sér í lagi ef við öðluðumst meira verzlunarfrelsi. Þetta var ein af mörgum löngum ræðum á þessu þingi um sama efni. Fyrir utan þingsalinn hitti ég gamlan kunningja, að vísu einlægan kommúnista: Já, það versta er, sagði hann mæðulega, að þetta á allt saman eftir að rætast, sem Einar segir, allt eftir að koma fram. Fyrir tíu árum höfðu sjálfstæðismenn forustu um að kippa í liðinn efnahagskerfi þjóðarinnar, sem þá var gengið úr skorðum, með því að viðurkenna eins og nú gengisfall krónunnar, sem orðið var, og skrá rétt gengi. Þá var líka tekið vasklega til orða af andstæðingum. Hrakspárnar létu ekki á sér standa. Hv. 3. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, segir m.a. um þetta í nál. um gengisskráningarfrv. 1950: „Árás á lífskjör alþýðu er augsýnilega aðaltilgangur frv. - Það stöðvar vélþróun landbúnaðarins, bindur enda á þá atvinnubyltingu, sem hófst 1945 (það er nýsköpunin eftir stríðið). - Stærsta spor, sem enn hefur verið stigið á landinu til þess að auka dýrtíðina og gera hana óbærilega fyrir alþýðu.“ Og í lokin þetta: „Með þessu frv., ef að lögum verður, er verið að kalla fátæktina aftur yfir Ísland, eins sára og hún áður var, og verið er að gera amerískum auðdrottnum handhægt að nota þá fátækt til að auðga sig, en ræna Ísland gæðum þess og oss Íslendinga arði vinnunnar og yfirráðum lands vors.“ Svona voru nú spádómarnir við gengisfellinguna 1950. En hvað hefur rætzt af þessu? Það þekkir allur almenningur. Sömu hrakspárnar heyrði maður í kvöld hjá Páli Þorsteinssyni. Hann var að telja upp verðbreytingar á landbúnaðarvörum. Það kom fram hjá öðrum, að heldur meiri mundu verðbreytingarnar hafa verið við gengisfellingu vinstri stjórnarinnar, sem var í sumum tilfellum meiri en nú. Hún er talin vera þá um 30%, en núna 20–34%, og 1950 var hún 42.6%, en samt sem áður er eftir þann tíma sú mesta vélvæðing, sem nokkurn tíma hefur þekkzt í íslenzkum landbúnaði. Það er líka svo komið nú, að þessir sömu menn keppast við það að halda því fram, að stjórnarstefnan að þessu sinni sé verst vegna þess, að hún kippi stoðum undan einu mesta framfaraskeiði þjóðarinnar, sem orðið hafi einmitt á þeim árum, sem þeir áður sögðu að hin sára fátækt mundi halda innreið sina á, þ.e.a.s. síðastliðnum áratug, á vordögum þjóðlífsins og gróandans, eins og Karl Kristjánsson komst svo skáldlega að orði hér áðan. En það var einmitt á þessum vordögum þjóðlífsins og gróandans í þjóðlífinu, sem Karl var að tala um, sem Hermann Jónasson sagði, í kosningunum 1956, að Sjálfstfl. hefði haft alla tíð lykilaðstöðuna í þjóðfélaginu. Framsóknarmenn telja höfuðsynd hjá Seðlabankanum að binda helming innlánsaukningar, sem verða kann í bönkum og sparisjóðum. Þetta kalla þeir að loka féð inni í Reykjavík, svipta atvinnuvegi úti á landi afnotum þess. Þessi öryggisráðstöfun er til þess ætluð fyrst og fremst að styrkja aðstöðu Seðlabankans til þess að sinna því hlutverki að tryggja framleiðslustarfseminni um allt land nægjanlegt rekstrarfé, bæði í afurðalánum til útvegs og landbúnaðar og í öðru formi með lánum til þeirra peningastofnana annarra, sem sjá eiga atvinnuvegunum fyrir rekstrarfé, og hefur Seðlabankinn þegar lánað allverulegt fé í þessu skyni til þess að gera upp erfiða vertíð nú t.d. í Vestmannaeyjum og á öðrum stöðum, þar sem nokkuð hefur hallað undan. Maðurinn, sem skildi við þjóðarskútuna í árslok 1958, sagði í gærkvöld, að allar ráðstafanir núv. ríkisstj. miðuðust við að rýra kjör almennings og rifa niður umbætur síðustu ára. Nú gerist Hermann Jónasson gleyminn. Vinstri stjórnin gafst upp 5. des. 1958. Síðan hefur það verið erfiðasta viðfangsefnið að forða frá því hruni, sem við blasti. Hermann Jónasson tilkynnti lausnarbeiðni sína hér í þingsölunum með hinni eftirminnilegu yfirlýsingu, sem margir hafa vitnað í: „Ný verðbólgualda er skollin yfir.“ Og við þetta hafði hann aðeins einu að bæta, eins og hann sagði sjálfur: „að í ríkisstj. er ekki samstaða um nein úrræði í þessum málum, sem að mínu áliti geti stöðvað hina háskalegu verðbólgu.“ Þessi háskalega verðbólguþróun var að dómi Hermanns vinstri stjórninni algerlega óviðráðanleg. Karl Kristjánsson sagði hér áðan, að vinstri stjórnin hefði verið góð, já, fjarska góð, en komst einhvern veginn þannig að orði, að almenningur hefði ekki skilið sinn vitjunartíma. Þegar engin úrræði eru í vinstri stjórninni sjálfri, ekki samstaða um nokkur úrræði, þá er það vegna þess, að almenningur skilur ekki sinn vitjunartíma, ef nokkur meining er í þessu hjá þessum hv. þm. Þó að þannig hafi verið lýst yfir af Hermanni Jónassyni, að hann hafi litið á, að verðbólguþróunin væri vinstri stj. algerlega óviðráðanleg, þá er nú komið allt annað hljóð í strokkinn. Það verður lítt skiljanlegt, þegar hlustað er á ræður framsóknarmanna nú, af hverju þeir héldu ekki áfram að stjórna landinu. Eysteinn Jónsson sagði hér áðan: Það þurfti ekki að gera nema bara smávægilegar ráðstafanir. - Því voru ekki þessar smávægilegu ráðstafanir gerðar? Skuldafenið, sem þeir steyptu þjóðinni út í vegna úrræðaleysis í efnahagsmálum og stöðugs greiðsluhalla við útlönd, er nú á máli þeirra eins konar smáræði, sem ekki sé orð á gerandi. Um lántökur vinstri stj. mætti margt segja og alvarlegt. Ég nefni aðeins þetta nú: Þegar ráðunautur vinstri stj. og alþýðusamtakanna, Torfi Ásgeirsson hagfræðingur, gefur stj. og Alþýðusambandsþinginu haustið 1958 skýrslur um ástandið, segir hann m.a. um lántökurnar: „Sé horft fram á við, þá er augljóst mál, að þetta lántökuskeið er senn runnið á enda,“ - áðan heyrðum við, að Eysteinn var að halda því fram, að hann hefði vel getað fengið miklu meiri lán, - „og við blasir tímabil, þar sem þjóðin í stað þess að hafa til ráðstöfunar allt verðmæti sinnar eigin framleiðslu og að auki 5–10% af erlendu fé aðeins hefur til umráða eigin framleiðslu að frádregnum vöxtum og afborgunum hinna erlendu lána. Í stað þess að hafa til ráðstöfunar þjóðarframleiðsluna alla, hver sem hún nú verður, og að auki 5–10% verðum við að leggja til hliðar vegna greiðslna á vöxtum og afborgunum erlendra lána 3–4% ársframleiðslunnar,“ segir í skýrslu Torfa. M.ö.o.: viðskilnaður vinstri stj. boðaði að þessu eina leyti, að dómi hennar eigin sérfræðings og Alþýðusambandsins, 8–14% kjaraskerðingu allrar þjóðarinnar. Ofan á þetta má svo bæta hreinskilinni viðurkenningu eins af ráðh. vinstri stj. í þessum umr., sem við heyrðum í gærkvöld, að Íslendingar hefðu verið á góðum vegi með að verða bónbjargamenn og styrkþegar og ekki getað litið framan í vini sína og viðskiptamenn sem frjálsir menn, sem þjóð, sem vildi aðeins góð og heilbrigð viðskipti við allar þjóðir. Þegar þetta er haft í huga, er ekki að undra, þó að málpípa kommúnista hér í kvöld, Alfreð Gíslason, sem aldrei vill þó kalla sig kommúnista, væri að tala um, að sumum fyndust utanríkismálin eins konar feimnismál. Hann og hans líkar studdu ríkisstj., sem tók dollaralánin úr sérstökum sjóði, sem Bandaríkjaforseti getur ráðstafað af öryggisástæðum sinnar eigin þjóðar. En meðan vinstri stj. dró fram lífið á slíkum dollaralánum, steinþagði Alfreð og félagar hans og minntust ekki á þál. frá 28. marz 1956 að vísa varnarliðinu þegar úr landi. Nú eru þeir aftur farnir að kvaka og hafa flutt hér till. um, að við eigum að segja okkur úr NATO. En hver tekur lengur mark á svona tísti? Herra forseti. Góðir áheyrendur. Það er nú komið að þinglausnum. E.t.v. finnst sumum þingtíminn langur. Starfstími þessa þings er þó nær allur eftir áramótin. Það er almennt viðurkennt, að þetta þing sé eitt hið starfsamasta um langan aldur. Auðvitað sýnist hverjum sitt um störfin. Hinu verður ekki neitað, að með þessu þingi eru orðin þáttaskil í íslenzkum stjórnmálum. Gerðar hafa verið víðtækar, heilsteyptar ráðstafanir í efnahagsmálunum. Það hefur verið horft framan í vandann, og þjóðin hefur engu verið leynd, en því treyst, að hún vildi þola í bili að leggja nokkuð á sig til þess að treysta eigið öryggi í framtíðinni, fjárhagslegt og pólitískt. Samfara stórauknum almannatryggingum höfum við kastað af okkur gömlum álagaham hafta og skriffinnsku, gefið fjárfestinguna frjálsa og innflutning okkar að langmestu leyti frjálsan innan þeirra marka, sem markaðsmöguleikar okkar segja til um. Hið nýja viðskiptafrelsi tekur gildi 1. júní, en 30 ára gömul slitin flík skipulagsbundins haftakerfis lögð til hliðar. Á þessum tímamótum tekur nýr Verzlunarbanki Íslands h/f til starfa á grundvelli Verzlunarsparisjóðsins skv. lögum, sem þetta Alþ. hefur afgreitt. Í bankamálum eru boðaðar nýjar leiðir og meiri aðgerðir, og taka nú viðskiptabankarnir, Landsbankinn og Útvegsbankinn, við störfum innflutningsskrifstofunnar, sem lögð er niður. Margt bíður enn ógert. Minnzt hefur verið á útflutningsverzlun okkar. Ég tel eitt mikilvægasta verkefnið að renna fleiri stoðum undir þá atvinnugrein í anda frjálsræðis og framtaks. Til viðbótar þeirri löggjöf, sem þetta þing hefur sett í skatta- og útsvarsmálum, heldur heildarendurskoðun þeirra mála áfram og bíður næsta þings. Tryggt hefur verið um helmingi meira lánsfé til íbúðalána í ár á vegum húsnæðismálastjórnar en í fyrra, en gagnger endurskoðun húsnæðismálalöggjafarinnar er nauðsynleg. Framleiðslustarfsemin hefur verið rekin af kappi, og atvinna er örugg. Á næstu mánuðum mun reyna á löggjöf þessa mikilvirka þings og margs konar nýja skipan. Það hefur verið einlægur ásetningur okkar, sem að þessu stöndum, ekki að auka fátæktina, því þarf enginn að trúa, heldur að skapa skilyrði traustara og betra þjóðfélags. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hv. 5. þm. Reykv., sem hér var að ljúka máli sínu núna áðan, talaði um, að mínar hrakspár 1950 hefðu ekki rætzt. Þær rættust allar. Það voru 2000 verkamenn atvinnulausir í Reykjavík 1951, það svarf að börnum verkalýðsins, launakjörin lækkuðu um 20% frá því 1947 til 1954, og á árunum eftir 1950 var hætt að kaupa togara. Ég held, að stjórnarherrarnir ættu að reyna að læra eitthvað af því, sem við vöruðum þá við þá. Þeir virðast því miður ekkert hafa lært og öllu því litla gleymt, sem þeir hafa einhvern tíma kunnað. Hæstv. félmrh., Emil Jónsson, og fleiri stjórnarflokkamenn hafa hér verið að ráðast með svívirðilegum aðdróttunum að Alþb. og afstöðu þess á Genfarráðstefnunni, þar sem Lúðvík Jósefsson barðist fyrir hagsmunum Íslands, en ráðh. hengdu sig aftan í Atlantshafsbandalagið eins lengi og þeir þorðu. Það er bezt að svara þessum stjórnarherrum með því að segja sannleikann umbúðalaust: Sjálfstfl. og Alþfl. meta það meira í landhelgismálinu að þjóna Atlantshafsbandalaginu en Íslandi. Þess vegna hafa þeir setið á svikráðum við 12 mílna landhelgina, allt frá því að þeir gerðu samsæri um að hindra útgáfu reglugerðarinnar um hana í maí 1958 með því að fella vinstri stj. þá, en runnu raunar á rassinn með það, af því að Alþfl. sveikst um að svíkja vinstri stj. í það skiptið, en sveik Sjálfstfl. Og ef þið, fólkið í landinu, haldið ekki vöku ykkar í landhelgismálinu, þá munu þeir enn eiga eftir að bregðast í því. Hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, fór að minnast á Suður-Kóreu hér áðan. Hann hefði átt að láta það vera. Einmitt þeir menn, sem nú bera ábyrgð á ríkisstj. Íslands, voru valdir að því að láta Bandaríkin hernema Ísland 1951 undir yfirskini Kóreustríðsins. Þeir virtust þá reiðubúnir til að vera með í því að steypa heiminum í nýtt heimsstríð til þess að hjálpa Syngman Rhee, lýðræðishetjunni þeirra í Suður-Kóreu, við að ráðast á Norður-Kóreu. Og hvar er þessi Syngman Rhee þeirra í dag? Rekinn burt með smán sem harðstjóri og böðull af alþjóð landsins fyrir að hafa í 10 ár ástundað kosningasvik, ofbeldi og einræði, en er nú á leiðinni til Bandaríkjanna til þess að lifa á leynireikningum leppanna þar. Þetta eru lýðræðishetjurnar, sem stjórnarsinnar segja að við eigum að vera í sálufélagi með. Það er ekki að undra, þó að utanríkismálin séu feimnismál fyrir þessa herra, sem kjósa sér svona sálufélaga. En íslenzka þjóðin mun afþakka það að vera í slíku kompaníi. Jón Þorsteinsson, hv. Alþýðuflokksþm., talaði hér áðan um, að það ætti að hækka kaupið, þegar þjóðarframleiðslan vex. Þjóðarframleiðslan hefur stórvaxið á undanförnum 12 árum, en verkamenn hafa enga raunverulega hækkun fengið í kaupgjaldi öll þessi ár, og stjórnarflokkarnir hafa aldrei boðið upp á neina kauphækkun, hvernig sem framleiðslan hefur vaxið. Það er því einber hræsni, þegar stjórnarliðar eru að verja ránið á vísitöluréttindum verkalýðsins með því að tala um, að greiða ætti eftir vísitölu þjóðarframleiðslunnar. Emil Jónsson, hæstv. félmrh., minntist hér áðan á skýrslu um launaútreikning, sem ég hef birt hér á Alþ. Hún sýnir, að frá því í janúar 1959 þar til Alþfl.-stjórnin hafði komið sínu launaráni fram lækka launin í landinu um 10%. Það var Alþýðuflokksstj., sem hóf þá geigvænlegu launalækkunarherferð, sem Sjálfstfl. nú heldur áfram með og ekki mun hætta, fyrr en alþýðan sjálf bindur enda á hana en það gerir hún von bráðar. Góðir Íslendingar. Afturhaldsstj. auðvaldsins í Reykjavík hefur nú í 3 mánuði fengið að framkvæma niðurrifsstefnu sína gegn alþýðu Íslands í krafti þess valds, sem Sjálfstfl. og Alþfl. sviku sér út í síðustu kosningum með loforðum sínum um að bæta lífskjörin. Þessi afturhaldsstj. er að rífa grundvöllinn undan afkomu alþýðuheimilanna á Íslandi. Hún hefur þegar með kúgunarlögum sínum lækkað kaupið um 8% fyrir þorra launþega, eða um yfir 16 vísitölustig eftir gömlu vísitölunni. Og kaupið á eftir að lækka mikið enn, ef þeir fá að halda áfram, líklega allt niður í 16%, eða um yfir 30 vísitölustig eftir gömlu vísitölunni. Og með hverju reyndu ráðh. hér í útvarpinu að verja þessar svívirðilegu árásir á lífskjör almennings? Með þeirri gatslitnu, eilífu afturhaldsstaðhæfingu, að íslenzk alþýða hefði lifað yfir efni fram, atvinnureksturinn bæri sig ekki og auðvaldið græddi ekkert. Hver er sannleikurinn í þessum málum? Alþýðan á Íslandi hefur ekki lifað yfir efni fram. Hún hefur þvert á móti þrælað baki brotnu langt fram yfir vit og sanngirni við að skapa þann auð, sem gert hefur Ísland ríkt, - þann auð, sem yfirstéttin nú ætlar að sölsa undir sig eina. Þeir segja, afturhaldsráðh., að kaup verkamanna sé of hátt, atvinnureksturinn beri það ekki. Við lögðum fram hér á Alþ. nýlega reikninga áburðarverksmiðjunnar, 300 millj. kr. fyrirtækisins, sem afturhaldið er að reyna að stela úr eigu þjóðarinnar. Framleiðsla hennar er 48 millj. kr. virði yfir árið. Vinnulaun eru tæpar 5 millj, kr., en vextirnir, sem bankavaldið fær eru líka á fimmtu millj. kr. Og gróðinn að frádregnum löglegum afskriftum er 11 millj. kr. Hvað sögðu afturhaldsráðh., þegar þeir sáu þessa reikninga? Þeir þögðu eins og þjófar staðnir að verki. Þeir sögðu, ráðh., hér í útvarpinu, að afköstin verði að vaxa hjá alþýðunni, ef hún eigi að fá hærra kaup. Íslenzkur sjómaður afkastar að meðaltali tíföldu fiskmagni á við norskan sjómann. En norskir sjómenn fá tvöfalt til fimmfalt meira verð fyrir fiskinn til sín. Við lögðum fram till. hér á Alþ. um að skipa þinglega rannsóknarnefnd í þetta mál, en stjórnarliðið felldi þá till. Það má ekki skyggnast bak við tjöldin í aðfarir auðhringa vorra erlendis. Sporin frá leynireikningunum hræða. Og hvað um gróða auðmannanna? Hér í Reykjavík eiga 29 menn 250 millj. kr. í skuldlausum eignum eftir gamla genginu. Auðvaldið á Íslandi græðir nóg. Það græðir meira en nóg. Það getur meira að segja ekki hamið allan gróðann sinn hér heima, það verður að koma honum fyrir í leynireikningum erlendis, í Ameríku og Sviss og annars staðar þar, sem ekki er búið að finna þá enn þá. En mikið vill meira. Hít auðvaldsins verður aldrei full. Þess vegna heimtar það nú launalækkun og meiri gróða. Og hér í útvarpinu hafa fulltrúar ríkisstj. hælt sér af því, að þeim hafi tekizt í 15 ár að stela öllum kauphækkunum af launþegum með skipulagðri verðbólgu. Alþýða Íslands veit, að verðbólgan er sú svikamylla, sem auðvaldið notar til slíks þjófnaðar, meðan það hefur ríkisvaldið. Og nú heldur ríkisstj., að hún hræði alþýðuna frá kauphækkunum með því að hóta henni með verðbólgudraugnum. Það sýnir bezt, hve lítt hún þekkir íslenzka alþýðu. Íslenzk alþýða mun ekki aðeins hækka kaupgjald sitt, hún mun líka kveða verðbólgudrauginn niður. Íslenzkt auðvald getur borgað hærra kaup með því að minnka gróða sinn og skipuleggja atvinnureksturinn betur. En ef auðvaldið ætlar að nota ríkisvaldið einu sinni enn til þess að setja svikamyllu verðbólgunnar af stað, þá verður það að vera næsta skref alþýðunnar að taka ríkisvaldið af auðvaldi landsins, láta það ekki leika framar þann ljóta verðbólguleik, sem það hefur iðkað í 18 ár. En auðvaldið er ekki aðeins að lækka launin hjá almenningi. Það er líka að rifa atvinnugrundvöllinn undan þjóðarbúinu, eyðileggja afkomuöryggi alþýðuheimilanna. Með okurvöxtum, lánabanni og viðreisnarverðinu á nýjum bátum og togurum er verið að stöðva öll ný kaup atvinnutækja, allar framfarir. Þetta er þeirra uppbygging. Innan árs verður komið almennt atvinnuleysi um land allt, ef afturhaldið hefur ekki hrökklazt frá völdum áður. Með glæpsamlegri viðskiptapólitík er verið að eyðileggja öruggustu markaði okkar til að þóknast vestrænu auðvaldi og leiða Ísland inn í kreppukerfi verðhrunsins. Og þegar svo verðhrun auðvaldskreppunnar dynur yfir, fórnar hæstv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, höndum, eins og í gær í útvarpinu, og segir: Er þetta okkur að kenna? - Það er eins og maður færi með barn, sem honum hefði verið trúað fyrir, inn í brennandi hús og fórnaði svo höndum, ef barnið brenndi sig, og hrópaði: Ekki er eldurinn mér að kenna. Bardagaaðferð ríkisstj. við alþýðuna og óskirnar, sem allir hennar fulltrúar bera fram hér í útvarpinu nú, minnir mann á gamla bragðið stráksins á glímunni: Bíddu, meðan ég bregð þér. - Allt stjórnarliðið hefur verið að biðja alþýðuna í kvöld og í gærkvöld um að bíða, meðan auðvaldið bregði henni. Þeir skara þar sérstaklega fram úr öllum öðrum í prúðmannlegum lygum og blekkingum, hæstv. fjmrh. og viðskmrh., Gunnar Thoroddsen og Gylfi Þ. Gíslason, og eru svo í viðbót að æfa sig á þeim landsföðurlega tón, sem þeir halda að sé heppilegastur til að blíðka landslýðinn og fá alþýðuna til að bíða, meðan auðvaldið er að smeygja á hana fjötri fátæktarinnar. En síðan á svo, ef það tækist, svipa atvinnuleysisins og skipulagðar pólitískar ofsóknir að duga til að viðhalda alræði auðsins. Hæstv. forsrh., Ólafur Thors, var að vanda hreinskilnastur. Hann sagðist vilja fá aftur hina góðu, gömlu daga frelsisins. Já, við þekkjum þá góðu, gömlu daga, þegar auðurinn var frjáls og fólkið fátækt, - þá góðu, gömlu daga, þegar sveitaflutningarnir voru stefnumál íhaldsins, þegar miskunnarleysi peningavaldsins sat við stjórnvölinn, þegar atvinnuleysið svarf svo að, að sá á börnunum, þegar verkamenn urðu að slá niður alla lögregluna í Reykjavík til þess að hindra íhaldið í því að lækka kaupið í atvinnubótavinnunni, þegar verkamenn áttu að lifa af einu lélegu vikukaupi allan mánuðinn. Nei, ég segi hæstv. forsrh. það fyrir munn alls íslenzks verkalýðs: Við viljum ekki góðu, gömlu dagana hans aftur. Íslenzk alþýða mun aldrei þola þá, hvað sem það kostar. Það kemur ekki til mála að gefa þessari stj. og niðurrifsstefnu hennar nein grið. Það er ekki eftir neinu að bíða nema því, að alþýðan hafi fylkt liði sínu til þess að brjóta árásir auðvaldsins örugglega á bak aftur. Tíminn er dýrmætur. Þessi stj. og stefna hennar er Íslandi dýrkeypt. Hver mánuður sem líður þýðir missi markaða, hver vika þýðir versnandi lífskjör. Það hefst ekkert fram nema með harðvítugri baráttu einhuga alþýðu. „Það er ekki sjálfsagt, að menn búi við góð lífskjör á Íslandi,“ sagði Gylfi Þ. Gíslason hér í gærkvöld. Nei, vissulega, hæstv. ráðh., vissu fleiri og þögðu þó. Hvað hefur knúið fram hin góðu lífskjör og hinar miklu framfarir Íslands á síðustu 20 árum, sem allir státa nú af? Það er alþýðan, látlaus barátta hennar, þrotlaus vinna hennar myrkranna á milli og stórhugur hennar, sem í tvígang í 20 ár hefur knúið fram nýsköpun íslenzks atvinnulífs. Og hver hefur reynt að hafa af alþýðunni ávöxtinn af vinnu hennar og nýsköpun? Það hefur auðvaldið gert í krafti ríkisvaldsins. Á alþýðan því máske eitthvað upp að unna? Hefur það nokkurn tíma boðið henni kauphækkun að fyrra bragði? Nei. Allt, sem við unnum, hefur alþýðan orðið að sækja með harðri hendi og fórnfúsri baráttu í helgreipar þess afturhalds, sem alltaf rænir hana rétti sinum, ef það bara þorir. Og svo verður enn. Auðvaldið sagði alþýðu Íslands stríð á hendur með gengislækkunar- og þrælalögunum 19. febr. Alþýða Íslands hefur nú svarað stríðsyfirlýsingu auðvaldsins á ráðstefnu Alþýðusambandsins 31. maí. Einróma hefur íslenzk verkalýðsstétt, hver og einn einasti fulltrúi hennar, ákveðið að láta til skarar skríða um kauphækkanir. Dauðadómurinn yfir kreppukerfi afturhaldsins er felldur, og í þeim 30 þús. verkamönnum og verkakonum, sem skipa Alþýðusamband Íslands, býr sá kraftur, er getur framkvæmt þann dauðadóm. Og með þeim standa í anda allir þeir launþegar, sem enn eru sviptir verkfallsréttinum. Íslenzkir launþegar eru ¾ hlutar þjóðarinnar. Það hefur enginn gerðardómsfjötur auðvaldsins, hvorki 1942 né síðar, staðizt það afi. Og kreppukerfi Gunnars og Gylfa mun ekki heldur standast því snúning. En það er ekki aðeins alþýðan, sem hefur kveðið upp dauðadóminn yfir þessu kreppukerfi. Landssamband íslenzkra útvegsmanna hefur gert það líka, svo ótvírætt sem verða má. Það hefur lýst því yfir, að það verði ekki oftar gert út á Íslandi með þessu efnahagskerfi, sem átti að tryggja þetta frjálsa atvinnulíf á Íslandi til frambúðar. Því var haldið uppi í vetur með blekkingum, með loforðum, sem svikin voru. Og eftir á lýsa fulltrúar Landssambandsins því yfir, að þeir eygi og sjái enga möguleika til þess að halda áfram með því efnahagskerfi, sem hér hefur nú verið boðað af stjórnarliðinu í allt kvöld sem það eina sem hafi átt að bjarga Íslandi út úr öllum vandræðum. Það er því nú svo komið, að vinnandi stéttirnar vilja ekki una þessu þrældómskerfi lengur og aðalatvinnurekendastéttin, útvegsmennirnir, lýsir því yfir, að hún geti ekki framar gert út undir þessu kreppukerfi, hún hafi verið blekkt til þess í vetur, en hún láti ekki blekkja sig til þess á ný. Svona gersamlega gjaldþrota er þessi stefna ríkisstj., þessi aumi uppvakningur frá liðnum eymdartímum. En blindingarnir í ríkisstj. ætla sér auðsjáanlega ekkert að sjá, ekkert að læra, sitja lengur en sætt er og flýja þá kannske eins og Syngman Rhee til Bandaríkjanna í leynireikningana þar, þegar þeir hafa hrökklazt frá. Verkamenn, bændur, sjómenn, útvegsmenn, menntamenn og millistéttir, takið höndum saman um allar byggðir þessa lands, skerið upp herör til sjávar og sveita, mölvið þetta kreppukerfi, slitið af ykkur þá fjötra fátæktarinnar, sem verið er að hneppa ykkur í og verða sárari með hverjum deginum. Bíðið ekki þangað til þeim hefur tekizt að koma líka atvinnuleysinu á. Steypið afturhaldinu, áður en það hefur leitt atvinnuleysið og neyðina yfir þjóðina og eyðilagt öruggustu markaði hennar, grafið grunninn undan efnahagslegu sjálfstæði Íslands. Munið, að Ísland er nógu ríkt til þess, að öllum börnum þess geti liðið vel, og gæti verið margfalt ríkara, ef því væri stjórnað af viti og réttlæti. Og munið þið, að þegar alþýðan hefur tekið um stjórnvöl þessa lands, þá hefur birt yfir öllu, þá hafa allir öðlazt nýja trú á möguleika okkar þjóðar, þá hafa menn séð þau úrræði, sem þeir neituðu áður, þá hafa menn neyðzt til þess að viðurkenna, að það, sem haldið var fram að væru skýjaborgir hjá okkur kommúnistum, eins og þeir kalla það, það hafi verið einu raunverulegu úrræðin, sem íslenzka þjóðin hafi átt. Munið þið, að enn eigum við þess kost að gera skýjaborgir að veruleika fyrir okkar íslenzku þjóð. Fram til sóknar og sigurs, íslenzk alþýðustétt. - Góða nótt.