Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tilkynning hefur borist um kjör eftirtalinna embættismanna í fastanefndum Alþingis: Sjútvn.: Formaður Matthías Bjarnason, varaformaður Steingrímur J. Sigfússon. Efh.- og viðskn.: Formaður Halldór Ásgrímsson, varaformaður Vilhjálmur Egilsson. Samgn.: Formaður Pálmi Jónsson, varaformaður Petrína Baldursdóttir. Allshn.: Formaður Sólveig Pétursdóttir, varaformaður Gísli S. Einarsson. Menntmn.: Formaður Sigríður A. Þórðardóttir, varaformaður Petrína Baldursdóttir. Iðnn.: Formaður Svavar Gestsson, varaformaður Gísli Einarsson.

Virðulegur forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. utanrrh. Eins og menn rekur minni til voru samþykktar breytingar á lögum um aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði núna fyrir lok funda á síðasta þingi en þessi samningur hefur ekki enn þá gengið í gildi þar eð nokkrir aðilar eiga eftir að staðfesta hann. Hér er um mál að ræða sem varðar miklu hverjar lyktir fær og hvenær skellur á ef samþykkt verður endanlega. Því vil ég spyrja hæstv. utanrrh. að því hver sé staðan í þeim þjóðþingum sem enn hafa ekki staðfest þennan samning, þeim þremur þjóðþingum og raunar hluti af hinu fjórða ef Belgía, hinn þýskumælandi hluti Belgíu er talinn með, hver sé staðan í þeim efnum og hvernig hann meti það hvenær hann geri ráð fyrir að samningurinn taki gildi. Upphaflega var gert ráð fyrir því að það yrði í ársbyrjun 1991, en nú erum við að nálgast lok ársins 1993. Ég vænti að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um þessa stöðu þannig að við séum nokkru fróðari. Hið sama vildi ég einnig spyrja um að því er snertir fiskveiðisamskipti Íslands og Evrópubandalagsins og þá samninga sem tengjast samningnum um Evrópskt efnahagssvæði, stöðu þeirra og gildistöku.

Virðulegi forseti. Gert er ráð fyrir því að EES-samningurinn öðlist gildi í seinasta lagi um næstu áramót. Þeir menn munu vera til sem gera sér vonir um það að það geti orðið 1. des. en ég treysti mér ekki til þess að slá því föstu. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hafði seinastar áttu þrjú þjóðþing eftir að staðfesta samninginn. Það var breska þingið, hið franska og hið spænska. Því er haldið fram af stjórnvöldum í Bretlandi að hann verði örugglega samþykktur í tæka tíð. Sömuleiðis er því haldið fram af hálfu franskra stjórnvalda. Samkvæmt samtali sem hæstv. forsrh. átti á leiðtogafundi Evrópuráðsins í Vín við spænska forsætisráðherrann þá fullvissaði hann íslenska forsrh. um að það væri traustur meiri hluti fyrir samningnum í spænska þinginu og hann yrði staðfestur í tæka tíð. Af hálfu belgískra stjórnvalda hefur verið sagt að ekki þurfi að hafa áhyggur af staðfestingu að því er varðar Belgíu vegna þess að stjórnvöldum sé í lófa lagið að láta samninginn taka gildi vegna þeirra aðferða sem þeir viðhafa þar í landi. Um tvíhliða samninginn um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum við Evrópubandalagið er það að segja að hann frestast til sama tíma, þ.e. í fyrsta lagi um áramót sem hann tæki gildi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. þessi svör. Það er fróðlegt að heyra mat hans á þessum málum. Hann er ekki bjartsýnn á að samningurinn gangi í gildi 1. des. heldur um næstu áramót en þá þurfa líka öll kurl að vera komin til grafar eða skjölin sem varða staðfestingu málsins að vera komin til skila 15. des. eða fyrir 15. des. Samkvæmt bókun við lagabreytinguna, sem samþykkt var í vor, þá þurfa fullgildingarskjöl að vera komin eigi síðar en 15. viðkomandi mánaðar til að samningurinn gangi í gildi 1. næsta mánaðar, ella frestist það þar til um mánaðamótin hin þar næstu. Það mun vera staðan að mig minnir. Það er út af fyrir sig gott til þess að vita að íslensk stjórnvöld hafa beðið með að láta samninginn um fiskveiðimálefni frestast þar til útséð er um þennan samning. Það er alla vega lán í óláni að svo er en það munu vera, virðulegur forseti, um 25 frumvörp sem við eigum von á hér í þingið sem varða EES og þurfa að fá sína afgreiðslu samkvæmt áætlunum ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Ég vil beina spurningu minni til hæstv. heilbr.- og trmrh. Í síðdegisþætti Rásar 2 19. sept. sl. var ráðherrann á tali við fréttamanninn Sigurð G. Tómasson og til umræðu voru ýmis verk sem heilbrrh. ætlar að beita sér fyrir, þar á m.a. heilsukort. Vil ég hér vitna orðrétt í svar hæstv. ráðherra við þeirri spurningu þegar hann segir: ,,Ég ætla akkúrat að skýra það núna hvað þetta þýðir. Það gerist þannig að sá maður sem ekki hefur borgað kortið, sá maður verður að borga kostnaðinn við innlögnina á sjúkrahúsið eða lækniskostnaðinn. Síðan þarf hann að fara í sjúkrasamlagið, gera upp kortið sitt og fá mismuninn endurgreiddan.`` Þetta þýðir það með öðrum orðum að menn þurfa ekki að greiða þetta heilsukort fyrr en eftir á þegar á það hefur reynt, hvort viðkomandi þarf á heilbrigðisþjónustu að halda. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Er þetta einhver misskilningur? Hefur ráðherrann misskilið málið frá upphafi? Er þetta einhver vitleysa, sem hæstv. ráðherra sagði í þessum þætti vegna þess að í gærkvöldi við lok 1. umr. um fjárlagafrv. kom það skýrt fram hjá hæstv. fjmrh. að auðvitað gæti framkvæmdin ekki verið með þessum hætti ætti hún að skila þeim tekjum sem ráð er fyrir gert. Ég er hérna með útskrift af þeirri ræðu hæstv. fjmrh. en það er ekki rétt að vitna í það nú þar sem hún er óyfirlesin af hans hálfu. En þetta kom mjög skýrt fram hjá ráðherra, framkvæmdin gæti ekki verið með þessum hætti. Hann sagði hins vegar: Það á eftir að ákveða þetta í ríkisstjórninni og það mun koma síðan í ljós hver framkvæmdin verður. En auðvitað til þess að eyða allri réttaróvissu þannig að ekki myndist hér einhvers konar kalkúnaástand, þá er mjög mikilvægt að ráðherra skýri það fyrir þjóðinni hvað það er sem menn eiga við með þessum hlutum.

Virðulegi forseti. Það er sannarlega kærkomið að fá til þess tækifæri hér á hinu háa Alþingi að fara örfáum orðum um nokkur meginatriði framkvæmdar um hin svokölluðu heilsukort. Hver einasti Íslendingur eldri en 16 ára fær þessi kort send til sín í upphafi árs. Innan tilskilsins frests, sem enn þá hefur ekki verið ákveðinn, gæti skipti 1--2 vikum, hefur viðkomandi tök á því að endursenda kortið. Sá sem ekki gerir það telst sjúkratryggður og heldur sínu korti. Gjalddagi á þessu korti verður þá örfáum vikum síðar og þessi skuld hins sjúkratryggða við samfélagið verður innheimt eftir hefðbundnum leiðum eins og hver önnur skattaskuld með lögtaksrétti. Með öðrum orðum, hver einasti einstaklingur sem hefur þetta kort undir höndum telst sjúkratryggður. Það er síðan seinni tíma mál hvenær og hvernig það greiðist. Það fer eftir efnum og ástæðum auðvitað. Sumir standa í skilum, aðrir gera það ekki, en þetta eru meginatriðin. Hinn þáttur þessa máls sem valdið hefur misskilningi liggur í þeirri staðreynd að sá aðili sem er ekki með kortið undir höndum þegar hann sækir tiltekna þjónustu á kost á því síðar meir að ná í sitt kort, fara með þann reikning sem hann hefur greitt og fá mismunagjald greitt hjá umboðsskrifstofu Tryggingastofnunar ríkisins. Þetta eru nú hinar einföldu staðreyndir þessa máls og þurfa ekki að þykja neitt sérstaklega flóknar. Sjúkrasamlagsskírteini voru þekkt hér á árum áður. Kort af þessum toga eru þekkt víða í Skandinavíu, svo sem í Danmörku, þannig að hér erum við Íslendingar ekki að finna upp hjólið.

Virðulegi forseti. Það er auðséð á þessu svari að framkvæmdin hefur breyst í meðförum ráðherrans frá því að þetta viðtal var tekið. Ef ég man rétt, þá kom það fram í viðtali annaðhvort við Dagblaðið, það er rétt að fletta því upp þegar fram líða stundir, eða Tímann, að auðvitað yrði þetta ekki innheimt eftir hefðbundnum innheimtuleiðum. Hæstv. ráðherra hefur látið slíkt fara frá sér þannig að nú á að gera það sem sagt að innheimta þetta eins og hverja aðra skattaskuld þannig að þarna er náttúrlega um skatt að ræða og ekkert annað. Hins vegar er það náttúrlega mjög einkennilegt ef svo vill til að maður hefur greitt sitt kort og er sjúkratryggður, lendir hér í slysi og er fluttur með sjúkrabíl inn á sjúkrahús, þarf þar á þjónustu að halda, en af því að hann var ekki með kortið á sér þegar hann lenti í slysinu, þá skal hann takk greiða reikninginn, fer ekki út af sjúkrahúsinu fyrr en hann er búinn að greiða reikninginn. Hann getur farið með reikninginn í sjúkrasamlagið og framvísað kortinu þar. En það kemur fram í þessu viðtali við hæstv. ráðherra á Rás 2 að menn geti farið með kortið eftir á og greitt það í sjúkrasamlaginu og fengið mismuninn greiddan þannig að þetta er framkvæmdin með allt öðrum hætti, hæstv. ráðherra, í dag heldur en hún var 19. sept. sl.

Virðulegi forseti. Svo mætti ætla af viðbrögðum hv. þm. að ég hafi stolið af honum glæp. Þessi framkvæmd er ákaflega einföld og það er hreinn og klár útúrsnúningur og snertir ekki efni hans fyrirspurnar né heldur komið orði inn á það að ekki verði gert að sárum fólks sem lendir í óhöppum og yrði flutt ,,akút`` á spítala. Því er auðvitað ekki að heilsa. Um það er ekki að ræða. Það fær auðvitað hver sem er hér eftir sem hingað til alla þá nauðsynlegu þjónustu sem heilbrigðiskerfið kann og getur veitt.

Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað lýsandi fyrir það hvernig framkvæmdin verður. Hér í sinni fyrri ræðu segir hæstv. ráðherra: Framkvæmdin á að vera með þeim hætti að ef maður er ekki með kortið á sér, þá fái hann mismuninn greiddan. En ef hann lendir í slysi og er ekki með kortið á sér, þá verður þetta ekki með þessum hætti. Hvers konar réttarfar er þetta? Hvers konar reglur eru þetta sem menn eru hér að setja? Og við hvers konar rétt og reglur eiga menn að búa ef það er algerlega óvíst hver framkvæmd málsins verður og það eru ekki nema fáir mánuðir þar til á að setja þessi kort af stað.

Virðulegi forseti. Mér er nú satt að segja til efs hvort það þjóni miklum tilgangi að reyna að skýra þetta öllu nánar. Ég vil hins vegar koma því að gagnvart hv. þm. að fyrst þarf auðvitað að stofna til útgjaldanna og þannig er það nú þegar einstaklingur lendir í óhappi og þarf að leita á náðir sjúkrahúsa eða heilsugæslustöðva, þá getur meðferðin auðvitað tekið einhvern tíma. Hann greiðir með öðrum orðum ekki fyrir fram og það hefur aldrei verið. Það gegnir öðru máli þegar afgreidd eru lyf yfir búðarborð. Þannig skulum við halda okkur við meginatriði þessa máls og ekki reyna að gera tiltölulega einföld mál flókin eins og virðulegur þingmaður reynir hér að gera.

Virðulegur forseti. Ég beini fsp. minni til hæstv. menntmrh. Eins og okkur rekur væntanlega öll minni til þá ákvað menntmrh. á sl. vori að setja Hrafn Gunnlaugsson í embætti framkvæmdastjóra sjónvarps til eins árs því að framkvæmdastjórinn sem þá var fór í ársleyfi. Nú gengur það fjöllum hærra að Hrafn Gunnlaugsson hafi fengið tveggja mánaða leyfi frá stöðu sem hann gegnir tímabundið fyrir annan sem er í leyfi. Nú vil ég spyrja hæstv. menntmrh. hvort þetta sé rétt, hvort honum sé kunnugt um þetta og hvort slíkar leyfisveitingar tíðkist almennt hjá ríkinu.

Hæstv. forseti. Mér er ekki kunnugt um að Hrafn Gunnlaugsson hafi farið í tveggja mánaða leyfi og svara því einfaldlega þannig. Hvort slíkt tíðkist að menn fái leyfi frá því að gegna opinberu starfi, að sjálfsögðu tíðkast það. En ef átt er við hvort það tíðkist að maður sem er settur um tíma til þess að gegna tilteknu starfi fái leyfi frá störfum þá hef ég ekki nein dæmi á takteinum um það en sé í sjálfu sér ekkert því til fyrirstöðu að hann fengi slíkt leyfi ef það væri rökstutt.

Virðulegur forseti. Menntmrh. hefur eitthvað misskilið orð mín vegna þess að ég sagði ekki að Hrafn Gunnlaugsson væri farinn í tveggja mánaða leyfi heldur væri á leið í tveggja mánaða leyfi, hefði fengið slíkt leyfi eða sé á leið í slíkt leyfi. Menntmrh. segist ekki hafa á takteinum dæmi um slíkar leyfisveitinar. Hins vegar er það alþekkt að menn fái tímabundin leyfi frá störfum sem þeir gegni í þjónustu ríkisins. Mig langar bara í þessu sambandi að vitna í álitsgerð Ríkisendurskoðun um þetta mál, um samskipti Hrafns Gunnlaugssonar og Ríkisútvarpsins, þar sem segir m.a. að á árinu 1987 hafi hann verið í launalausu leyfi samtals 6 mánuði. Þann 1. febr. 1989 fékk hann launalaust leyfi til fjögurra ára. Auk þessara leyfa hefur hann fengið stutt launalaus leyfi. Þá segir: ,,Það er ekki hafið yfir gagnrýni að yfirstjórn sjónvarpsins skuli á liðnum árum hafa veitt starfsmönnum sínum, einkum í stjórnunarstöðum, launalaus leyfi í svo ríkum mæli sem verið hefur.`` Hefði nú ekki verið ástæða til að fara eftir þessum ábendingum Ríkisendurskoðunar?

Eða bara lengja leyfið?

Virðulegi forseti. Í morgun var í hólfi okkar þingmanna skýrsla um vaxtamyndun á lánsfjármarkaði. Hún staðfestir það sem við stjórnarandstæðingar sem harðast höfum gagnrýnt vaxtamál á Íslandi tvö síðustu árin. Hér í umræðum á Alþingi í gær sagði einn þingmanna Sjálfstfl. að hann teldi raunhæft og eðlilegt markmið að raunvextir hér á Íslandi lækkuðu um 3 prósentustig.

Hvaða þingmaður?

Það var hv. þm. Einar Guðfinnsson. Nú virðist það vera svo að ráðherra viðskiptamála á Íslandi hafi vaknað til meðvitundar um það að vextir hér séu allt of háir og þá verði að lækka. Þess vegna vil ég nú varpa fram spurningu til hæstv. ráðherra og gefa honum nú tækifæri til þess áður en sú vinna hefst við lækkun vaxta að gera þinginu grein fyrir hvaða markmið hæstv. ráðherra hafi varðandi lækkun vaxta. Er hann sammála þingmanni Sjálfstfl. að það sé eðlilegt að raunvextir lækki hér á landi um 3 prósentustig? Þetta er mjög gagnlegt fyrir okkur þingmenn, ekki síst okkur sem vinnum í efh.- og viðskn. og fáum þessi mál vonandi til umfjöllunar á næstu dögum og vikum, að við vitum hvaða markmið hæstv. ráðherra hefur varðandi þetta atriði.

Virðulegi forseti. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að stuðla að lækkun vaxta og ætti nú vart að koma hv. þm. á óvart því að það hefur verið tekið fram, bæði af hæstv. forsrh. og öðrum ráðherrum skriflega og í ræðustól. Þessi skýrsla sem kynnt var í gær er afrakstur nefndar sem ég skipaði í tengslum við framlengingu þjóðarsáttar svokallaðrar. Þar var gert ráð fyrir því að þessi grunnvinna yrði unnin. Þetta er grundvöllur að heildstæðum aðgerðum til lækkunar vaxta, sem ríkisstjórnin mun beita sér fyrir, og ég mun að sjálfsögðu byrja á því að ræða mínar tillögur innan ríkisstjórnarinnar áður en ég geri grein fyrir þeim opinberlega. Ég ætla ekkert að meta það hversu mikið vextir þurfa að lækka. Þeir þurfa að lækka sem mest og verða sem líkastir því sem sem er í nálægum löndum. En ég vil vekja athygli hv. þm. á því sem stendur og kemur fram í skýrslunni að það hefur ekki verið eins mikill munur á vöxtum á Íslandi og í áþekkum löndum, þ.e. smærri iðnríkjum, eins og menn vilja vera láta þó að sá munur hafi verið að aukast núna upp á síðkastið.

Virðulegi forseti. Því miður eru svör hæstv. ráðherra mjög í líkingu við það sem við höfum fengið á Alþingi þegar við höfum spurt um vaxtamál og lækkun vaxta. Málið er í athugun og menn vilja ekkert úttala sig um það hvað sé eðlilegt í því sambandi. Ég minni hæstv. ráðherra á það sem hann nefndi réttilega að vextir hafa verið að hækka mjög hér á landi síðustu mánuði miðað við þau lönd sem við berum okkur saman við. Það hefur gerst eftir að hæstv. ráðherra vaknaði til meðvitundar um það að vextir væru of háir. Hvað hefur gerst síðan? Það sem hefur gerst er að vextir hafa enn hækkað og eins og ég nefndi hér úr ræðustól í gær að vextir hér á landi virðast ráðast annars vegar af kerfisforsendum, af úreltu kerfi verðtryggingar, og hins vegar af fákeppni á þessum markaði og á þessu verður að taka tafarlaust.

Virðulegi forseti. Ég við leiðrétta hv. þm. Nú upp á síðkastið, þ.e. allra síðustu vikurnar hafa vextir verið að lækka. Við síðustu ákvörðun bankanna lækkuðu vextir. Í síðasta útboði ríkisvíxla lækkuðu vextir og ég vil aðeins benda á það að nú þegar hefur vaxtaskiptasamningurinn sem Seðlabankinn gerði við viðskiptabanka og sparisjóði haft áhrif að því leytinu til að sú tímabundna hækkun verðbólgu sem verður nú í október veldur því ekki að bankar hækki nafnvexti sína eins og gerst hefur við sambærilegar aðstæður hér áður þannig að aðgerðir þær sem ríkisstjórnin hefur gripið til nú þegar í samvinnu við Seðlabankann, sem eru að vísu ekki nema tiltölulega lítill hluti þessa máls alls, hafa þegar skilað árangri.

Virðulegi forseti. Þakka skyldi það að vextir séu að lækka núna frá þeim tæpu 20% sem þeir fóru upp í á miðju sumri. En ég vil nú ekki beygja mig og bugta í þakklæti fyrir það eins og hæstv. ráðherra gerir hér og nú þannig að ég ítreka það enn að ekkert hefur enn sést til aðgerða ríkisstjórnarinnar til þess að lækka vexti. Það mun ekki standa á Alþingi, það get ég fullyrt, að taka á því með ríkisstjórninni ef hún nú mannar sig til slíkra aðgerða.

Virðulegi forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. fjmrh. Um leið og ég velti fyrir mér ýmsum siðferðilegum spurningum og siðabótaprédikunum ýmissa stjórnmálamanna vil ég spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hyggist taka til endurskoðunar bifreiðahlunnindasamninga sem Ólafur Ragnar Grímsson, þáv. fjmrh., gerði við yfirmenn Lánasýslu ríkisins árið 1990. Jafnframt vil ég spyrja ráðherra hvort honum sé kunnugt um að ráðherrar í núv. ríkisstjórn hafi gert slíka samninga.

Virðulegi forseti. Mér er ekki kunnugt um að ráðherrar í núv. ríkisstjórn hafi gert slíka samninga. Varðandi samning sem gerður var á síðasta kjörtímabili við forstjóra og aðstoðarforstjóra Lánasýslu ríkisins, en sá samningur var gerður að mig minnir 1990, er frá því að segja að hann mun að sjálfsögðu taka sömu breytingum og aðrir sams konar samningar. Ef ég veit rétt, það eru nú aðrir í salnum fróðari um það en ég, þá tekur sá samningur mið af samningum þjóðhagstofustjóra og samningur þjóðhagsstofustjóra tekur mið af samningi við seðlabankastjóra. Þannig mun þetta vera Einbjörn í Tvíbjörn og Tvíbjörn í Þríbjörn o.s.frv.

Og Jón Sigurðsson í Sigbjörn.

Það er hann sem spyr hins vegar. En mér finnst það eðlilegt að á sama hátt og viðskrh. hefur skrifað bönkunum bréf, gerði það í fyrradag ef ég veit rétt, og óskaði eftir skýringum á ýmsum hlunnindum bankastjóra þá verða sömu reglur látnar gilda um þá sem heyra beint undir viðkomandi ráðherra.

Frú forseti. Ég ætla að halda áfram á sömu braut og síðasti fyrirspyrjandi, en undanfarnar vikur hafa launamál og sérréttindi ákveðinna hópa opinberra starfsmanna og æðstu embættismanna ríkisstofnana vakið mikið umtal og hneykslun í samfélaginu. Eins og við vitum verða slík upphlaup alltaf öðru hvoru en kerfið bara mallar áfram og ekkert breytist. Að vísu hefur hæstv. viðskrh. lýst því yfir að hann ætli að kanna ástandið í bankakerfinu og ekki veitir af en það þarf að gera meira. Það þarf að endurskoða fríðindakerfi ríkisins í heild og því er mín spurning til forsrh. sem yfirmanns og verkstjórnanda í ríkisstjórninni: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til að afnema þau óþolandi forréttindi sem eru við lýði hjá hinu opinbera? Er ríkisstjórnin tilbúin til þess að breyta 61. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem m.a. er kveðið á um eftirlaun hæstaréttardómara? Ég held að ég geti fullyrt að það mun ekki standa á okkur stjórnarandstæðingum að breyta þessu ákvæði stjórnarskrárinnar þannig að það megi nú boða til kosninga sem allra fyrst, en hvað ætlar ríkisstjórnin að gera?

Hæstv. forseti. Það kom reyndar fram í svari hæstv. fjmrh. rétt áðan að aðrir ráðherrar munu fylgja fordæmi hæstv. viðskrh. og knýja á um svör varðandi fríðindi ýmissa embættismanna, forstjóra sem undir þá heyra. Það kom jafnframt fram að menn hefðu ekki gert slíka fríðindasamninga síðan hv. 8. þm. Reykn. gerði það síðastur manna og þeir munu væntanlega ekki verða gerðir. Ég tel sjálfsagt og eðlilegt að menn fari ofan í þessa hluti. Hins vegar býst ég við að það sé nú þannig að þessir þættir hafi verið mönnum allljósir og kunnir. Það eru engin ný tíðindi að bankastjórar hafa haft bankastjórabíla. Ég hygg að flestir þigmenn hafi vitað það. Það þarf enginn að koma af fjöllum með það. Hins vegar er eðlilegt að í slíkum tilvikum kaupi menn bíla sem eru á skikkanlegu verði rétt eins og ég tel að ráðherrabílar séu núna, þeir séu á skikkanlegu verði miðað við það sem þekkist og hefur tíðkast. Varðandi spursmál hv. þm. um það hvort ástæða sé til þess að breyta stjórnarskránni varðandi hæstaréttardómara, þá vek ég athygli á því að þessi grein er hugsuð sem réttarvernd fyrir dómara. Greinin er hugsuð þannig að hinir geirar hins þrískipta valds geti ekki ef þeim mislíkar við dómarana til að mynda klekkt á þeim. Og þetta er sérstaklega hugsað til þess að þetta ákvæði stemmi stigu við slíkum þáttum. Reyndar vil ég geta þess að það var sagt hér á þinginu að hæstaréttardómarar hefðu laun til æviloka eins og forseti Íslands. Þetta var rangfærsla. Forseti Íslands hefur ekki laun til æviloka. Forseti Íslands fær eftirlaun, 60% eftir eitt kjörtímabil, 70% eftir tvö, 80% eftir þrjú og borgar af þeim skatta.

Frú forseti. Það er að sjálfsögðu rétt sem fram kom í máli hæstv. forsrh. að hér eru ekki ný tíðindi á ferð eins og ég reyndi að koma að hér áðan í spurningu minni, heldur kemur þetta upp aftur og aftur og spurningin er sú, hvers vegna er ekki tekið á þessu? Auðvitað þarf að kanna þessa mál og kalla fram upplýsingar um ástandið í hinum ýmsu ríkisstofnunum, en það þarf að taka á þessu. Það þarf að afnema þessi forréttindi og því var mín spurning: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Og það er auðvitað rétt sem fram kom hjá forsrh. varðandi 61. gr. stjórnarskrárinnar að þar er verið að verja dómendur en það kom líka fram í máli hæstv. fjmrh. þegar þessi mál voru til umræðu hér á þinginu í síðustu viku að þessi grein væri túlkuð fullfrjálslega og hún er notuð til þess m.a. að tryggja hæstaréttardómendum að þeir haldi óbreyttum launum. Og nú eru þau mál reyndar að fara fyrir dómstóla. En mergurinn málsins er sá að þessi fríðindi og forréttindi, sem verða æ meira óþolandi eftir því sem ástandið versnar í þjóðfélaginu, verður að afnema.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þm. sagði. Það er deilt um túlkun á þessari grein stjórnarskrárinnar. Ég vek þá athygli á því að þessi túlkun hefur verið með sama hætti nú um áratuga skeið og ég býst við því að erfitt kunni að reynast að breyta þessari skipan mála með því að taka upp nýja túlkun í málinu. Að því leyti til þyrftu menn hugsanlega að breyta ákvæði stjórnarskrárinnar þannig að réttarverndin héldist en afleiðingarnar sem henni hafa fylgt þurfi ekki að vera þær sem við höfum kynnst.

Það hefur borist bréf frá formanni þingflokks Alþb. þar sem farið er fram á að ræðutími verði tvöfaldaður, skv. 3. mgr. 55. gr. þingskapalaga, og færð rök fyrir því hvers vegna þessi beiðni kemur fram. Hefur forseti ákveðið að verða við henni.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér frv. til laga um efnahagsaðgerðir vegna kjarasamninga en frv. þetta er lagt fram sem staðfestingarfrv. á bráðabirgðalögum sama efnis sem sett voru 28. maí 1993.

Forseti vill vekja athygli á óróa í þingsalnum.

Bráðabirgðalögin voru sett til þess að fylgja fram yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambandsins sem gerðir voru hinn 21. maí 1993 og gilda til ársloka 1994 með endurmatsákvæðum. Það má segja að samningar þessir hafi átt mjög langan aðdraganda sem tóku til hins fyrra árs, 1992, og fyrri parts þessa árs sem nú er að líða, 1993. Svo sem kunnugt er, þá leiddu þær viðræður ekki til niðurstöðu haustið 1992 en þá voru gerðar nokkrar efnahagsráðstafanir, þar á meðal breyting á gengi íslensku krónunnar. Þær aðgerðir, sem þá var gripið til, voru á marga lund í framhaldi af þeim viðræðum sem átt höfðu sér stað milli aðila vinnumarkaðarins en þeir treystust ekki til að styðja allar þær aðgerðir eins og menn muna. Það var frá upphafi tekið fram af hálfu ríkisvaldsins og þeirra sem stóðu í þessum viðræðum af þess hálfu að atbeini ríkisins mundi eingöngu koma til ef um væri að ræða að greiða fyrir kjarasamningum til lengri tíma og þá til ársloka 1994. Ríkisstjórnin lýsti því ótvírætt yfir að hún mundi ekki koma nálægt kjarasamningum til skamms tíma eins og um var rætt, nokkurra mánaða samningum. Það gerðist nokkrum sinnum að ekki náðist samstaða, einkum hjá Alþýðusambandinu, um að fara þessa leið en niðurstaðan varð þó sú að lokum að þau miklu samtök kusu að fara þessa leið. Meginsjónarmið ríkisstjórnarinnar í tengslum við gerð þessara kjarasamninga komu fram í yfirlýsingunni frá 21. maí og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin telur mikilvægt að eyða óvissu í kjaramálum, tryggja frið á vinnumarkaði og treysta þannig stöðugleika í efnahagsmálum með víðtækri samstöðu kjarasamninga til loka næsta árs. Á þessum forsendum er ríkisstjórnin reiðubúin að ganga eins langt og nokkur kostur er í ljósi erfiðrar stöðu í ríkisbúskapnum í þá átt að greiða fyrir gerð kjarasamninga til lengri tíma. Ríkisstjórnin er reiðubúin til samstarfs við samtök launafólks og atvinnurekenda um öfluga sókn í atvinnumálum sem treystir íslenskt atvinnulíf.`` Þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar voru forsenda þess að samningar tókust og gilda þeir til ársloka 1994 eins og fyrr sagði nema því aðeins að samningsaðilar telji forsendur brostnar og samningum verði sagt upp. I. kafli frv. fjallar um aðgerðir í atvinnu- og verðlagsmálum. Þar er fjmrh. veitt heimild til að verja á árinu 1993 allt að einum milljarði kr. til atvinnuskapandi aðgerða, einkum fjárfestinga og viðhalds og allt að 300 millj. kr. til tímabundinnar niðurgreiðslu á kjötvörum og mjólkurvörum. Varðandi undirbúninginn að aðgerð vegna atvinnuskapandi þátta upp á 1.000 millj. kr. þá fylgdust aðilar vinnumarkaðarins með þeim undirbúningi og það var lögð áhersla á að framkvæmdir samkvæmt þeim lið gætu hafist fljótt og aðilar og fulltrúar frá Alþýðusambandinu fylgdust einnig með framkvæmdinni. Þær 300 millj. kr. til tímabundinnar niðurgreiðslu á kjötvörum og mjólkurafurðum sem var getið um í 1. gr. þessa kafla, sem er reyndar kaflinn í heild, jafngilda lækkun virðisaukaskatts á þessum vörum um 14%. Þessi lækkun stendur til áramóta en þá er fyrirhugað að virðisaukaskattur af matvörum yfirleitt lækki ef samningarnir standa sem menn hljóta að binda vonir við. II. kafli fjallar í fyrsta lagi um tímabundna endurgreiðslu tryggingagjalds sem lagt er á þá aðila sem stunda útflutning. Þessi niðurfelling stóð frá júnímánuði til desemberloka en leggst þá á á nýjan leik. Í 2. gr. er tilgreint frekar hvaða aðila er um að ræða sem njóta þessar niðurfellingar á tryggingagjaldinu. Það má geta þess að þessi aðgerð kom í kjölfar niðurfellingar á aðstöðugjaldi til fyrirtækja sem tekin var ákvörðun um haustið 1992. Í III. kafla laganna er fjallað um breytingu á hafnalögum nr. 69/1984, með síðari breytingum. Þetta ákvæði hefur nokkuð verið í umræðu fjölmiðla að undanförnu og því hefur verið haldið fram af hálfu talsmanns samtaka fiskvinnslunnar að ríkisvaldið hafi ekki með öllu staðið við það sem til stóð í þessum efnum. Ég held að þetta sé á misskilningi byggt. Tilurð þessa ákvæðis í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er sú að aðilar vinnumarkaðarins, sérstaklega í þessu tilviki vinnuveitenda megin, töldu sig vita um að ýmsar hafnarstjórnir vildu koma til móts við sjávarútveginn með lækkun á almennum gjaldskrám en gátu það ekki þar sem samgrn. hlaut að hafna því þar sem lagaskilyrði voru ekki fyrir hendi, þannig að því var lofað í þessari yfirlýsingu sem gefin var í tilefni af kjarasamningum að ríkisstjórnin mundi beita sér fyrir því að þessi lagaskilyrði væru fyrir hendi. Annað fólst ekki í þessu loforði. Varðandi IV. kafla laganna sem fjallar um úthlutun aflaheimilda Hagræðingarsjóðs og sjávarútvegsins var yfirlýsingin sem gefin var svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Til að draga úr áhrifum þorskaflaskerðingar á þessu ári verður þeim aflaheimildum Hagræðingarsjóðs sem óseldar eru nú úthlutað án endurgjalds og er þar með komið til móts við þá sem urðu fyrir mestri skerðingu við síðustu úthlutun.`` Upphaflega var um það rætt eins og mönnum er sumum hér í fersku minni að bæta mönnum upp þorsktapið með öðrum hætti. Það var rætt í tengslum við ákvörðun aflakvóta fyrir fiskveiðar árið 1992 og 1993. Síðan voru eins og ég hafði áður sagt gerðar ýmsar aðgerðir og ákveðnar af ríkisstjórn og þingi. M.a. var ákveðin gengisbreyting og skattalækkun á atvinnuvegina og þar með var fallið frá í raun þeim aðgerðum til jöfnunar vegna aflabrests sem til hafði staðið. En í tengslum við gerð kjarasamninga var þessi leið farin sem reyndar var vitað um að var meginósk aðila í sjávarútvegi og reyndar margra hv. þm. Þessi leið var farin vegna þess að afurðaverð hélt áfram að lækka eins og menn vissu og síðar kom á daginn að nauðsynlegt var enn skömmu eftir kjarasamningana og eftir að þorskúthlutunin lá fyrir að gera enn nokkrar breytingar á gengi hinnar íslensku krónu. Það er ljóst að yfirlýsing sú sem gefin var við gerð kjarasamninga fjallar um mörg önnur atriði en þau sem lagagrundvöll þarf fyrir og því fjalla þessi lög ekki nema takmarkað um þá þætti. Mikilvægast í því er auðvitað það loforð sem tengist kjarasamningunum og kemur til kasta þingsins nú í haust og lýtur að lækkun virðisaukaskatts af matvælum í 14% frá næstu áramótum. Það er auðvitað hafið yfir allan vafa að fari svo að kjarasamningar verði ekki framlengdir þá fellur þessi ákvörðun niður og reyndar aðgerðir sem henni tengjast í fjárlagafrv. og tekjuöflunarfrumvörpum sem fjárlögunum tengjast. Ég tel, virðulegi forseti, að meginmarkmið kjarasamninganna og aðgerða ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamningana hafi sem betur fer náðst. Það var meginmarkmið þessara kjarasamninga að standa vörð um atvinnuskilyrðin í landinu eins og frekast væri fært miðað við minnkandi afla og lækkandi verð. Það var annað meginmarkmið, samtengt hinu auðvitað, að tryggja hér stöðugleika. Það hefur tekist þrátt fyrir að allverulegar breytingar hafi verið gerðar á gengi krónunnar í tvígang á tiltölulega fáum mánuðum. Þótt nokkurs óróleika hafi gætt í verðlagi um örstutt skeið þá er það svo að stöðugleikinn hefur ekki raskast. Þvert á móti hefur hann haldist. Það var líka markmiðið að minnka viðskiptahallann og stöðva erlenda skuldasöfnun. Þetta markmið hefur líka náðst. Viðskiptahallinn hefur minnkað mjög mikið eða um 13 milljarða kr. og erlend skuldasöfnun í rauntölum talið hefur stöðvast. Það er auðvitað afskaplega mikilvægt fyrir grundvöllinn að framtíðarskipan okkar efnahagsmála að þessir mikilvægu þættir hafi gengið í það far sem þeir hafa gengið. Hinu er ekki að leyna að auðvitað hefur nokkur kaupmáttarrýrnun orðið. Menn gengu ekki að slíku gruflandi en kjarasamningarnir eins og þeir voru í pottinn búnir tryggðu það að sú kaupmáttarrýrnun lenti ekki á þeim sem lökust kjörin hafa haft. Ég tel því að frv. þetta, bráðabirgðalögin og staðfestingarfrv., hafi náð tilætluðum árangri. Lögin hafi tryggt að kjarasamningar náðust. Kjarasamningarnir og aðgerðirnar hafa tryggt að þau efnahagslegu markmið hafi náðst sem menn settu sér. Ég vil að lokum, hæstv. forseti, leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Við 1. umr. um þetta mál þykir mér rétt að segja fáein orð um efnahagsþróun almennt hér á landi. Ég vil taka það fram strax að ég hef út af fyrir sig ekki sérstakar athugasemdir að gera við frv. sjálft sem er til staðfestingar á bráðabirgðalögum. Það er hins vegar ekki nema hluti af þeirri yfirlýsingu sem hæstv. ríkisstjórn gaf við gerð þessara kjarasamninga. Ég held að allir geti verið sammála um það að þessir kjarasamningar voru afar hliðhollir atvinnulífinu og mjög ríkulega tekið til greina það ástand sem hér hefur verið með samdrætti í afla og á mörkuðum. Það voru engar launahækkanir ákveðnar. Hins vegar vó þungt við gerð þessara kjarasamninga sú yfirlýsing ríkisstjórnarinnar sem fylgdi. Ég sagði að ég sé ástæðu til þess að ræða efnahagsmálin almennt og geri það ekki síst með tilliti til þeirra upplýsinga sem koma fram í þjóðhagsáætlun fyrir árið 1994 sem dreift hefur verið hér á Alþingi af hæstv. forsrh. Hæstv. forsrh. lýsti í stefnuræðu sinni mikilli ánægju með þróun mála. Mér sýnist það ekki staðfest af þjóðhagsáætlun. Þjóðhagsáætlun er þó í raun lýsing á stefnu sitjandi ríkisstjórnar í efnahagsmálum og kemur það greinilega fram, sérstaklega þegar skoðað er árið 1993. Hins vegar þegar þjóðhagsáætlun lítur til lengri framtíðar þá kemur allt annað í ljós. Í þjóðhagsáætlun er m.a. rakið að fjármunamyndun eða fjárfesting hér á landi hefur fallið mjög. Þetta kemur fram á bls. 37 og 38 og hér segir m.a. í texta að spáð sé að fjárfesting samtals hér á landi verði 15,7% af þjóðarframleiðslu. Ég held að allir geti verið sammála um það að þetta eru mjög alvarleg tíðindi og ég vil gjarnan mega spyrja hæstv. forsrh. að því hvort hann telji þetta bera vitni um batnandi ástand í íslenskum efnahagsmálum. Getur verið að hæstv. forsrh. líti þetta ekki alvarlegum augum? Getið er um það í þjóðhagsáætlun að afskriftir í landinu eru um það bil 13% þannig að fjárfestingin til nýsköpunar og endurnýjunar í þjóðfélaginu er aðeins um 3%. Og Þjóðhagsstofnun dregur réttilega þá ályktun af þessu að atvinnuleysi muni fara mjög vaxandi og spáir því eins og kemur fram á bls. 29 í þjóðhagsáætlun að atvinnuleysi vaxi upp að 5% á árinu 1994. Það er fleira vitanlega sem vekur til umhugsunar þegar þessar tölur eru skoðaðar. Slíkt hrun á fjárfestingu kemur alls ekki fram í atvinnu- og efnahagsmálum á fyrsta ári. Menn geta lengi nýtt sér það sem er orðið gamalt og slíkt hrun í fjárfestingu hins vegar boðar það að hér geti atvinnuleysi farið mjög vaxandi á næstu árum ef því verður ekki snúið við. Og mér sýnist óhjákvæmilegt og trúi vart öðru en hæstv. ríkisstjórn hafi sest yfir þessar tölur og reynt að gera sér grein fyrir því hvað veldur. Ef ég man rétt þá lýsti hæstv. forsrh. því í stefnuræðu sinni að dregið hefði verið úr þeirri offjárfesting sem áður hefði verið og hún væri engin orðin, en það má nú fyrr rota en dauðrota er sagt, og ég hygg að sú litla fjárfesting sem Þjóðhagsstofnun spáir sé ekki síður váleg tíðindi en sú fjárfesting sem hæstv. forsrh. var að tala um. Hæstv. forsrh. talaði í þessu sambandi um svonefndan framsóknaráratuginn þar sem í samstarfi við Framsfl. voru m.a. Sjálfstfl. og það er alveg hárrétt að á þeim áratug, upp úr 1970, var fjárfest hér mjög mikið, ekki síst til þess að geta nýtt þá útvíkkun fiskveiðilögsögunnar sem þá var framkvæmd. Og ég leyfi mér að halda því fram að sú mikla fjárfesting hafi lyft þjóðinni frekar en flest annað upp í það að ná þriðja hæsta sæti með þjóðarframleiðslu á hvern íbúa, þ.e. hún var með allra hæstu þjóðum í heimi með þjóðarframleiðslu á hvern íbúa. Ég er ansi hræddur um að þessi litla fjárfesting sem nú virðist vera fram undan geti valdið hér hruni og valdið því að þjóðin falli æðilangt niður í þessum samanburði á milli ríkja. Ég álít hana með öðrum orðum miklu alvarlegri heldur en þá miklu fjárfestingu sem var þá. Þá var hugur í mönnum, menn vildu nýta fiskveiðilögsöguna af krafti og menn gerðu það með því að fá sér betri skip. Satt að segja held ég að það sé allt of mikið úr því gert að sú fjárfesting hafi reynst hættuleg. Sú fjárfesting var miðuð við 380 þús. tonn af þorskkvóta sem hefur þvert gegn spám manna hrunið og þess vegna að sjálfsögðu nýtist sú fjárfesting ekki sem skyldi í dag. En ég er fyrst og fremst að tala um þetta mikla hrun sem er núna boðað fram undan og þau alvarlegu tíðindi sem það merkir. Mig langar til að spyrja hæstv. forsrh. hvort hann hafi í raun engar áhyggjur af þessu og hvað ríkisstjórnin hugsi sér að gera til að fá þessu snúið við. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er fyrsti liður um lækkun vaxta. Ríkisstjórnin hefur talað um að vextir af ríkistryggðum ríkisskuldabréfum hafi lækkað og það er rétt, þeir hafa lækkað lítillega. Þeir munu nú vera rétt fyrir neðan 7%. Hins vegar kemur fram í öllum þeim gögnum sem á er litið, t.d. í Hagvísi Þjóðhagsstofnunar, að bankavextir hér á landi af verðtryggðum lánum, ég tek fyrst og fremst verðtryggð lán, eru enn þá um 9,2--9,3%. Það er afar hátt. Staðreyndin er sú að vextir hér í þjóðfélaginu hafa ekki verið hærri svo um munar nema eftir pennastrikið fræga hjá hæstv. fjmrh. í upphafi setu þessarar ríkisstjórnar þegar vextir í bankakerfinu fóru upp að 10% af verðtryggðum skuldabréfum. Það er afar athyglisvert sem kemur fram hér í þessari nýju grænu bók, Vaxtamyndun á lánsfjármarkaði, sem ég hef ekki haft tíma til að lesa en aðeins opnað. Og ég rakst strax á hér á bls. 40 línurit sem sýnir raunvexti af skammtímalánum til fyrirtækja. Með leyfi forseta, þá segir þar fyrir neðan þessa mynd: ,,Á mynd 8 eru sýndir raunvextir skammtímalána banka til fyrirtækja. Ólíkt því sem gildir annars staðar á Norðurlöndum hafa þeir farið hækkandi hér á landi frá fjórða ársfjórðungi 1992. Eftir vaxtahækkun í ágúst er raungildi vaxta af skammtímalánum banka til fyrirtækja mun hærri hér á landi en í nokkru öðru samanburðarlandi eins og sjá má bæði á mynd 8 og töflu 6 í viðauka.`` Mér sýnast raunvextir af skammtímalánum til fyrirtækja u.þ.b. 14%. Sem sagt langtum hærri heldur en Hagvísir Þjóðhagsstofnunar gefur upp af verðtryggðum skuldabréfum. Hér er eflaust, ég tek það fram að ég hef ekki haft tíma til að lesa þetta nægilega vel, tekið tillit til þess að afar mikið af lánum til íslenskra fyrirtækja eru víxillán sem eru á langtum hærri vöxtum, einhvers staðar í kringum 16% raunvöxtum, heldur en er á skuldabréfum. Í Noregi hins vegar, sem er hæst af þeim löndum sem tekin eru til viðmiðunar, eru raunvextir af skammtímalánum í kringum 10% sem þykir mjög hátt. Í öðrum löndum, eftir því sem ég fæ séð í skjótu bragði af töflunni eru þeir langtum lægri í öðrum löndum. Menn verða einnig í þessu sambandi að taka tillit til þess að hér eru skammtímalán til fyrirtækja langtum stærri hluti lána til fyrirtækja en almennt gengur og gerist, langtum stærri. Menn verða einnig að skoða það að hér eru fyrirtæki skuldsettari heldur en erlendis þannig að hári vextir vega langtum þyngra í rekstri þessara fyrirtækja. Skyldi ekki vera komin hér skýringin á því hvers vegna fjárfesting í atvinnulífinu hefur hrunið? Það er afar skiljanlegt að fyrirtæki treysti sér ekki til að fjárfesta þegar vextirnir eru svo háir. Einnig hefur komið fram í mjög glöggum línuritum bæði frá t.d. fréttabréfi Samvinnubankans, sem að sjálfsögðu er nú gefið út af Landsbanka Íslands, og í þjóðhagsáætlun og víðar að vextir af skuldabréfum hér eru miklu hærri heldur en vextir af ríkisskuldabréfum hjá löndum Efnahags- og framfarastofnunarinnar í París. Munar þar í flestum tilfellum eitthvað í kringum jafnvel 50% eða sem sagt í kringum helming. Jafnvel eru þeir sums staðar upp í tvöfalt hærri heldur en er hjá mörgum þessum löndum. Menn verða að minnast þess að vextir af ríkistryggðum skuldabréfum ákveða innlánsvextina. Að sjálfsögðu fer sá sem á fjármagn fremur og kaupir sér ríkistryggð skuldabréf með tæplega 7% vexti heldur en að leggja inn í banka á t.d. 2--3% vöxtum sem er hið algenga sem gildir um innlánsvexti erlendis. Ég er með þessu alls ekki að afsaka þá miklu vaxtahækkun sem orðið hefur hjá ríkisbönkunum t.d. og reyndar var það einkabanki sem reið þar á vaðið og ríkisbankarnir fylgdu á eftir. Engu að síður verður að viðurkennast að þessi vaxtataka ríkissjóðs er ákvarðandi um innlánsvextina og síðan þegar vaxtamunurinn er tekinn ofan á um útlánsvexti. Ég er sannfærður um að þeir háu vextir sem bankarnir taka nú munu ekki skila sér í betri afkomu bankanna eftir árið í ár. Ég er sannfærður um það. Ég er sannfærður um að afskriftir hjá bönkunum verða miklu meiri en þeir gerðu ráð fyrir. Og ég veit að vanskil hjá bönkunum hafa stórlega aukist upp á síðkastið. Þannig að ég óttast að þessir háu vextir sem nú eru innheimtir geti leitt til vandræða hjá langtum fleiri en þeim skuldsettu fyrirtækjum sem ekki geta greitt þessa vexti. Ég vek athygli á því í sambandi við skuldsettu fyrirtækin að skuldsetning í sjávarútvegi hefur samkvæmt þjóðhagsáætlun aukist mjög upp á síðkastið og er nú einhvers staðar í kringum 150% eða um það bil 50% hærri heldur en aflaverðmætið í sjávarútveginum. En ég er sem sagt viss um að þessir háu vextir eiga eftir að koma bönkunum sjálfum í erfiðleika, þeir eru ekki sá hagnaður sem lítur út fyrir í reikningum bankanna. Það er kannski rétt að minna á það einu sinni enn að hæstv. fyrrv. viðskrh., núv. seðlabankastjóri, gerði það eitt af sínum síðustu verkum að veita bankastjórum frjálsræði í ákvörðun vaxta, þannig að bankaráðin koma þar ekki neitt nálægt enda hækkuðu vextirnir fljótlega á eftir. Hér spilar sem sagt saman hin háa vaxtataka ríkissjóðs og hin háa vaxtataka bankanna og að mínu mati alveg tvímælalaust hrun í fjárfestingu á vegum atvinnuveganna. Það er nú fyrst og fremst þetta sem ég vildi ræða og enn þá einu sinni vara mjög við þessari stefnu. Það hlýtur að vera hæstv. forsrh. áhyggjuefni hvað hann er oft búinn að lýsa því yfir að hinn háheilagi frjálsi markaður muni sjá um að lækka vextina. Vextir munu lækka, hefur hæstv. forsrh. sagt hvað eftir annað. Er hann ekkert farinn að efast um ágæti þessarar frjálshyggjustefnu sinnar og vilja eða getu hins frjálsa markaðar til að takst á við slíka hluti? Aðrir forustumenn í vestrænum löndum eru farnir að efast um þetta. Menn sjá afar athyglsiverðar greinar svo ég vísi aftur t.d. í fréttabréf Efnahags- og framfarastofnunarinnar í París þar sem menn eru farnir að velta því fyrir sér að kannski sé þessi svokallaði alfrjálsi markaður ekki sá góði alfrjálsi markaður sem menn hafa viljað trúa á. Menn benda stöðugt á fleiri og fleiri nauðsynlegar aðgerðir stjórnvalda til að hafa þar hömlur á. Hinn alfrjálsi markaður lítur ekki langt fram á veg en það er nú út af fyrir sig annað mál sem kannski mætti ræða betur hér á hinu háa Alþingi, hvert stefnir þegar til lengri tíma er litið og þá meina ég fram yfir t.d. aldamótin, en það ætla ég ekki að ræða nú. Ég held sem sagt að mjög rík ástæða sé til að hafa miklar áhyggjur af því hvert stefnir í íslenskum efnahagsmálum. Ég held að stefni þar miklu verr, með atvinnuleysið sem er afleiðing að sjálfsögðu af lítilli fjárfestingu og ég óttast miklu fleiri gjaldþrot og erfiðleika í atvinnulífinu fram undan heldur en menn gera sér grein fyrir á yfirborðinu. Ég óttast með öðrum orðum að aðeins sjáist yfirborðið á ísjakanum. Ég sagði áðan að ég þarf út af fyrir sig ekki að ræða mikið um þessi bráðabirgðalög. Ég ætla þó aðeins að spyrja um breytingu á hafnalögum þar sem höfnum er heimilað að gefa eftir af gjöldum. Það hefur vakið athygli í fréttum að þar hefur ríkissjóður harðneitað, að því að tjáð er, að taka þátt í slíkum eðlilegum aðgerðum til að létta fiskveiðiflotanum og útflytjendum sjávarafurða róðurinn. Mig langar til að spyrja hæstv. forsrh. hvernig í ósköpunum standi á því og hvort hann vilji ekki beita sér fyrir því að ríkissjóður taki þátt í þessu, sem hann gefur svo mjög til kynna með bráðabirgðalögunum. Ég hefði einnig viljað ræða hér um ráðstafanir til að örva íslenskt atvinnulíf en tíminn leyfir það varla núna. Ég ætla aðeins að geta þess að ég fékk hér í hendurnar nýlega þingsályktun frá sænsku ríkisstjórninni. Eins og allir vita þá er það hægri miðjustjórn. Þetta er afar fróðleg þingsályktun. Þar segja þeir, í ítarlegu máli, að ljóst sé að til þess að örva nýsköpun í atvinnulífi þurfi áhættufjármagn. Þeir leggja til að settur verði á fót sjóður, áhættusjóður, fjármögnunarsjóður, og lýsa því sem hann þarf að gera með því að hann eigi að lána til 15 ára, fimm ár afborgunarlaust, vaxtalaust í tvö ár og að hann eigi að lána 30% af kostnaði við að koma á fót nýju litlu eða meðalstóru fyrirtæki. Hann á ekki að taka veð í neinum fasteignum, það á ekki að þurfa að veðsetja hús pabba og mömmu og afa og ömmu eins og hér tíðkast, hann á ekki að taka veð í fasteignum heldur í hugmyndinni sjálfri. Þeir segja að þeir geri ráð fyrir að láta renna í þennan sjóð 6.500 millj. sænskra kr. Þ.e. um 65 milljarða íslenskra króna. Þetta er mjög fróðleg grein sem sannarlega styður það sem ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. 1983--1987 leitaðist við að gera með því að setja á fót Þróunarfélagið og fleira. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh. hvort hann hafi ekki haft áhyggjur af þeim augljósa samdrætti sem verið hefur í sjávarútveginum og finni ekki hjá sér neina hvöt til þess að hið opinbera hlaupi undir bagga með nýjum atvinnugreinum, nýjum vaxtamöguleikum. Tíminn leyfir ekki að ræða þá hér en ég get gert það seinna, þeir eru ótalmargir. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar eru nefndar ýmsar aðgerðir, með leyfi forseta: Skipuleg fjármögnun öflugrar kynningar á íslenskum vörum og þjónustu á erlendum vettvangi. Það væri fróðlegt að heyra hvað hefur verið gert í þessu skyni. Ég vona að það sé meira en þær 50 millj. sem ríkisstjórnin veitti um daginn. Fjárfesting erlendra fyrirtækja hér á landi --- það væri fróðlegt að heyra hverju markaðsnefnd iðnrn. hefur fengið áorkað í því sambandi. Hún hefur verið í umræðunni nýlega og fróðlegt væri að vita hvað það mikla fjármagn sem þar hefur runnið í gegn hefur gefið í aðra hönd. Ég tek undir það hér að íslensk fyrirtæki þurfa að fjárfesta erlendis og ég met það sem hæstv. sjútvrh. hefur talað um í þessu sambandi. En hvað hefur í raun verið gert? Þetta eru áhættusamar fjárfestingar og það þarf fjármagn til að koma sér á framfæri og kynna sér þessi mál, það er mjög kostnaðarsamt. Fróðlegt væri að vita hver ætlunin er eða hvað hefur verið gert í því sambandi. Meira að segja er minnst hér á fiskeldið og ákveðið að stuðla að því að nýta þá möguleika sem felast í fiskeldi. Ég hef satt að segja heyrt töluvert annað. En ég er þessu út af fyrir sig mjög sammála. Ég tel að fiskeldið sé grein sem hljóti að eiga erindi til okkar eins og annarra þjóða. Virðulegi forseti. Tíma mínum er lokið og ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Hann var nú reyndar tvöfaldur, ég held að ég sé búinn með hálfan tímann, svo ég hlýt að fá rós í hnappagatið fyrir það. En þetta er nóg fyrir mig. Ég vona að við getum rætt hér efnahagsmálin ítarlega undir þessum lið.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé tímabært að hér gefist tækifæri til að ræða aðeins stöðu efnahagsmála og þá ekki síst út frá ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga. Hér er á ferðinni staðfestingarfrumvarp á þeim bráðabirgðalögum sem ríkisstjórnin setti í maílok sl. í framhaldi af undirritun kjarasamninga aðila vinnumarkaðarins. Ég vil leyfa mér að gera fyrst að umtalsefni þá staðreynd að hér eru til afgreiðslu a.m.k. önnur ef ekki þriðju bráðabirgðalög þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Sú var tíðin að menn töldu sig vera nokkurn veginn að útrýma þessu fyrirbæri, bráðabirgðalögum, úr lagasetningargerðinni. Einn virðulegur hæstv. ráðherra í núverandi ríkisstjórn, núverandi hæstv. menntmrh., hafði það m.a. sérstaklega sem markmið og takmark við viðkomandi lagabreytingu að setning bráðabirgðalaga ætti að heyra sögunni til. En engu að síður stendur þetta nú svona að við erum hér að afgreiða bráðabirgðalög sem ríkisstjórnin setti tiltölulega skömmu síðar, fáeinum dögum, eftir að þinginu var slitið hér með miklu offorsi eins og kunnugt er. Þetta hljótum við að átelja í ljósi þess að stjórnarandstaðan hafði lýst sig reiðubúna til að starfa áfram m.a. með það í huga að unnt væri að afgreiða með venjubundnum hætti hér á Alþingi nauðsynlegar lagabreygingar í tengslum við kjarasamninga ef þeir yrðu gerðir. Í öðru lagi, hæstv. forseti, hlýt ég að mótmæla því að hluti af þessum bráðabirgðalögum eru breytingar á lagaákvæðum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins sem lágu fyrir í frumvarpsformi í nefnd þingsins og óskað var eindregið eftir afgreiðslu á af hálfu stjórnarandstöðunnar. Meiri hluti ríkisstjórnarinnar neitaði að afgreiða þær lagabreytingar um Hagræðingarsjóð en setur síðan með bráðabirgðalögum sams konar ákvæði fáeinum dögum síðar. Þetta er auðvitað, hæstv. forseti, alveg ólíðandi framkoma við góðar venjur í störfum Alþingis. Á þessu er mjög ljótur svipur og ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh. hvort hann sé hreykinn af frammistöðunni í þessum efnum. Að þetta skuli gerast svona að frv. sem lá tilbúið í sjútvn., sem reyndar hafði verið sameinað úr tveimur og óskað var eindregið eftir afgreiðslu á, sem hefði gert nákvæmlega þetta sama, opnað fyrir ókeypis útdeilingu veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs. Það var harðlega neitað að afgreiða það en sambærileg ákvæði síðan sett með bráðabirgðalögum nokkrum dögum seinna. Þetta er heldur til skammar svo ekki sé meira sagt, hæstv. forseti, fyrir stjórnarliðana, meiri hlutann sem ber ábyrgð á þessu hér. Kemur þá að því sem eftir er og verst er nú að mínu mati við málið. Það er það að vegna þess hvernig ríkisstjórnin stóð að breytingunum um lagaákvæði Hagræðingarsjóðs, þ.e. að afgreiða einungis lagaheimildir gagnvart ráðstöfun veiðiheimildanna á yfirstandandi fiskveiðiári, sem þá var að líða, þá gilda nú á haustdögum óbreytt eldri ákvæði laga um Hagræðingarsjóð. Sem þýðir að stjórn sjóðsins ber skylda til að selja veiðileyfin hæstbjóðendum að undangengnu því að menn geta nýtt sér forkaupsrétt. Í raun og veru er það þannig að stjórnin ætti þegar að vera búin að ráðstafa þessum veiðileyfum og þar með auðvitað vanefna þau fyrirheit sem gefin voru um ókeypis úthlutun veiðiheimilda Hagræðingarsjóðsins. Til viðbótar kemur því það að ríkisstjórnin valdi þarna auðvitað mikið verri leið heldur en þá sem lögð var til að hálfu stjórnarandstöðunnar, að heimilt væri að útdeila veiðiheimildunum án endurgjalds og það yrði gert með varanlegri breytingu laganna um Hagræðingarsjóð. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. um þetta atriði jafnframt. Hvernig stendur þetta mál varðandi veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs og hvernig ætlar ríkisstjórnin að snúa sig út úr því ef stjórn sjóðsins uppfyllir nú lagaskyldur sínar og framkvæmir gildandi lög um Hagræðingarsjóð sem uppáleggja henni að selja veiðiheimildirnar? Í öðru lagi, hæstv. forseti, hlýt ég að gera hér að umræðuefni vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar varðandi skiptingu þeirra fjármuna sem ákveðið var að leggja til atvinnuskapandi aðgerða í tengslum við kjarasamningana. Um það varð allmikil umræða á sl. sumri og ég er þá sérstaklega að vitna til skiptingarinnar á þeim milljarði kr. sem ákveðið var að bæta við opinberar framkvæmdir eða fjárfestingar og viðhald á árinu 1993. Þau furðulegu tíðindi urðu að hæstv. ríkisstjórn valdi m.a. að leggja enga sérmerkta fjármuni til þess svæðis landsins þar sem atvinnuleysið er mest, þ.e. á Akureyri og Eyjafjarðarsvæðinu. Samt var það nú svo að þessar þúsund milljónir áttu alveg sérstaklega að ganga til þess að bæta úr atvinnuástandinu þar sem það væri alvarlegast í landinu. Hér situr í salnum hv. þm. Tómas Ingi Olrich og ég man ekki betur en hann hafi haft allhörð orð um það að honum líkaði ekki þessi skipting og nú reynir á kappann. Hvað segir nú hv. þm. Tómas Ingi Olrich, 5. þm. Norðurl. e., og hvernig vill hæstv. forsrh. forsvara þessi vinnubrögð? Nú liggur það fyrir að atvinnuástandið er því miður langverst á Akureyri og Eyjafjarðarsvæðinu og hefur haldist þar í óþolandi háu stigi jafnvel yfir hábjargræðistímann. Þess vegna er það auðvitað þannig að þessi úthlutun var úr öllu samhengi við þær aðstæður sem ríktu að þessu leyti. Það er auk þess, hæstv. forseti, að verða harla leiðigjarnt að horfa upp á þessa tvískiptingu fjárveitingavaldsins sem okkur birtist nú í æ ríkari mæli. Annars vegar sé fjárln. eða samgn. eða aðrar slíkar nefndir Alþingis og hið eiginlega fjárveitingavald hér á löggjafarsamkomunni að puða við það að skipta naumt skömmtuðum fjármunum niður á einstök verkefni, en hins vegar sé svo sullað út milljörðum kr. þegar því er að skipta á grundvelli einhverra ráðstafana í tengslum við kjarasamninga eða annað og þá fer skipting þeirra fjármuna fram við ríkisstjórnarborðið eða jafnvel af hálfu einhverra embættismanna úti í bæ. Þetta gengur auðvitað ekki. Þetta á ekki að vera svona. Við sáum framan í einhvers konar tvöfalda vegáætlun hér fyrir tveimur árum síðan þegar hæstv. samgrh. kom upp sinni einkavegáætlun og skipti sjálfur stórum hluta framkvæmdafjár til vegamála á þau verk sem honum féll best í geð. Núna heldur þetta innreið sína gagnvart almennum framkvæmdum, uppbyggingu í skólakerfinu, viðhaldi mannvirkja o.s.frv. Ríkisstjórnin á ekki að fara að taka að sér að vera einhver fjárveitinganefnd í þessum efnum. Hún hefur ekki stjórnskipulega stöðu til þess, það er hlutverk Alþingis. Þetta er að fara úr böndunum, þetta er að fara í vitleysu og ég trúi því ekki að hæstv. fjmrh. mæli því bót að þetta gangi svona til ár eftir ár. Eða hvers eiga þá þessir hv. þm. að gjalda sem puða daginn út og daginn inn í fjárln. Sitja þar á löngum fundum, taka á móti fulltrúum sveitarstjórna hringinn í kringum landið og hlusta á óskir þeirra um milljón hér eða hálfa milljón þar, liggja yfir því að færa til jafnvel fjármuni svo nemur tugum eða hundruðum þúsunda, en síðan sulla menn út milljörðunum með þessum hætti. Ég tek það fram að ég er ekki með þessu að gagnrýna eða taka neikvæða afstöðu til þeirrar aukningar á framkvæmdafé sem hér var á dagskrá, en ég held að þessi vinnubrögð hljóti að verða okkur hér á Alþingi nokkurt umhugsunarefni. Í þriðja lagi, hæstv. forseti, hafði ég hugsað mér að gera að umræðuefni efndir hæstv. ríkisstjórnar á þeirri yfirlýsingu sem hún gaf í tengslum við kjarasamninga. Ég vona að hæstv. forsrh. sé ekki hlaupinn langt í burtu frá okkur þannig að hann nái að fylgjast með. Þar liggur fyrir, að mínu mati, að það vantar allnokkuð upp á að hæstv. ríkisstjórn hafi staðið við sinn hluta yfirlýsingarinnar. Ég tel að það sé alveg ljóst. Á það mun reyna núna innan skamms hvort verkalýðshreyfingin metur það svo að ríkisstjórnin hafi í raun og veru sagt samningunum upp með einhliða vanefndum af sinni hálfu. Í fyrsta lagi nefni ég vextina, en þar sem hv. 7. þm. Reykn., Steingrímur Hermannsson, hefur gert þá ítarlega að umræðuefni læt ég nægja að vísa til þess. Vextirnir hafa ekki lækkað eins og yfirlýsingar stóðu til að mundi verða. Í öðru lagi nefni ég fjárveitingar til framkvæmda. Á bls. 2 í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því í maí stendur að auka skuli framlög eða útgjöld ríkisins til atvinnuskapandi aðgerða, einkum fjárfestinga og viðhalds um 1.000 millj. kr. Þetta feli í sér að heildarútgjöld ríkissjóðs vegna fjárfestinga og viðhalds á árinu 1993 verði um 17 milljarðar kr. Í reynd sýnist mér stefna í að þessi útgjöld verði um 16,5 milljarðar þannig að það vantar rúmlega 500 millj. upp á, miðað við þá úttekt sem ég hef undir höndum, að þetta markmið náist á yfirstandandi ári. Þá var sagt að á árinu 1994 skyldi jafnframt varið 1 milljarði kr. í sérstök verkefni og þannig skyldu heildarútgjöld ríkissjóðs til fjárfestinga og viðhalds á árinu 1994 verða allt að 2 milljörðum kr. meiri en á árinu 1992, þ.e. um 16 milljarðar kr. En samkvæmt fjárlagafrv. er verið að tala um 14,7 milljarða eða rúmlega það. Þarna vantar á þrettánda hundrað millj. kr., ef ég hef lesið rétt út úr þessum tölum, þannig að miðað við þetta eru vanefndir ríkisstjórnarinnar eða stefnir í að þær verði, að óbreyttu fjárlagafrv., eitthvað í nágrenni við 1.800 millj. kr. Þessa hluti verður auðvitað að fá á hreint og ég er sannfærður um að forsvarsmenn verkalýðshreyfingarinnar munu fyrir sitt leyti veita ríkisstjórninni aðhald í þessum efnum og fara ofan í saumana á þessum hlutum á næstu dögum. En stjórnarandstaðan mun að sjálfsögðu einnig fyrir sitt leyti fara yfir það hvernig þetta stendur. Í þriðja lagi nefni ég t.d. framgöngu hæstv. ríkisstjórnar í sambandi við hafnargjöldin. Það er auðvitað alveg fráleitt að ríkisstjórnin skuli ætla að hegða sér með þeim hætti sem raun ber vitni í þeim efnum að leggjast á sveitarfélögin sem reka hafnirnar og eru ábyrg fyrir rekstri þeirra og pína þau til að lækka hjá sér gjaldskrárnar, jafnvel í þeim höfnum sem eru í fjárhagsvandræðum, en áskilja sér síðan sjálf rétt til þess að halda áfram sérstakri aukagjaldtöku á þessu sviði. Það gengur auðvitað ekki. Svoleiðis samyrkjubúskapur ríkis og sveitarfélaga getur ekki gengið. Ríkisstjórnin verður þarna a.m.k. að sýna sveitarfélögunum þá tillitssemi að ganga ekki inn á þennan tekjupóst með sérstökum aukaálögum eins og nú er áformað. Og ég vil spyrja hæstv. forsrh. um þetta. Er það virkilega svo að ríkisstjórnin ætli jafnvel að stofna þessu máli í uppnám út af ekki stærri fjármunum en þarna eru á ferðinni í þessu sérstaka hafnargjaldi? Í fjórða lagi, hvað varðar efndir eða vanefndir kjarasamninga, hlýtur svo að koma til skoðunar frammistaða hæstv. ríkisstjórnar hvað varðar fjármögnun á þeim útgjaldaliðum sem tengjast kjarasamningunum. Það er alveg ljóst að verkalýðshreyfingin getur ekki litið á það öðruvísi en sem vanefndir á loforðum um þetta samstarf ef nú á að fjármagna þessi útgjöld með allt öðrum hætti en gefið var í skyn á þeim tíma, þ.e. með nefsköttum, heilsukortum og öðrum slíkum aðferðum og fresta því á sama tíma að leggja á fjármagnstekjuskattinn sem sérstaklega var nefndur og tiltekinn í þessu sambandi og var reyndar baráttumál verkalýðshreyfingarinnar að fjármagnseigendur í landinu legðu sanngjarnan hlut af mörkum í þessum efnum. Nú er það allt saman að lenda í útideyfu en í staðinn koma hlutir eins og atvinnuleysisskatturinn og heilsukortin. Hæstv. ríkisstjórn hlýtur að skilja að þetta getur ekki verkað traustvekjandi í augum verkalýðshreyfingarinnar sem efndir á samningunum af hálfu ríkisstjórnar. Það er svo í fjórða lagi, hæstv. forseti, að mínu mati óhjákvæmilegt að fara hér aðeins yfir þær efnahagslegu tilfærslur sem orðið hafa og eru að verða með breytingum hæstv. ríkisstjórnar í skattamálum og á fleiri sviðum. Þær hljóta að tengjast þessu máli þegar verkalýðshreyfingin m.a. metur það hvort forsendur séu fyrir því að halda áfram samstarfi við þessa ríkisstjórn um kjarasamninga eins og hún hefur í góðri trú gert. Ég undirstrika það að enginn hefur haldið öðru fram en að verkalýðshreyfingin hafi staðið fullkomlega við sinn hlut að öllu leyti og í raun og veru, að mínu mati, sýnt þessari ríkisstjórn ótrúlega þolinmæði. En þannig er það nú, hæstv. forseti, að þegar farið er yfir hvaða tilfærslur hafa orðið í skattkerfi landsmanna á árabilinu 1992 til og með 1994 þá er það satt best að segja ótrúlegur listi, ótrúlegur. Því að tilflutningur skattbyrðarinnar er nánast allur á einn veg, yfir á herðar hinna almennu launamanna. Og það er misskilningur hjá hæstv. fjmrh. að ríkisstjórninni hafi tekist að hlífa þeim sérstaklega sem lægst hafa kjörin. Því miður er það þvert á móti þannig að mjög margar af skattkerfisbreytingum hæstv. ríkisstjórnar lenda einmitt af mestum þunga á þeim sem eru á tekjubilinu frá og með skattleysismörkunum og upp í 100, 120, 150 þúsund, með öðrum orðum hinum almennu láglaunafjölskyldum í landinu. Það eina sem hægt er að tína til er þá þessi óverulegi bráðabirgðahátekjuskattur sem settur var á í fyrra. En ef farið er aðeins yfir þetta, hæstv. forseti, sem breyst hefur í þessum efnum, þá tek ég fram að hér er af minni hálfu ekki um tæmandi yfirlit að ræða, ég hef ekki haft tóm til þess að vinna það svo óyggjandi sé. En ég vil nefna nokkur atriði frá þessu árabili, 1992--1994, miðað við forsendur fjárlagafrv. og það sem þar er verið að boða, á þessu þriggja ára tímabili, valdatíma ríkisstjórnar hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar. Í fyrsta lagi nefni ég það að ábyrgðasjóður launa vegna gjaldþrota var færður yfir á vinnumarkaðinn. Áður greiddi ríkissjóður kostnað sem til féll í slíkum tilvikum þegar ógreidd laun fengust ekki greidd vegna gjaldþrota fyrirtækja. Þessu var eins og kunnugt er velt yfir á atvinnulífið á árinu 1992. Í öðru lagi var með einhliða ráðstöfunum ríkisstjórnar um sömu áramót 600 millj. kr. settar yfir á sveitarfélögin í landinu í formi sérstaks nefskatts eða íbúaskatts og síðan var það fært yfir í Jöfnunarsjóð á yfirstandandi ári. Í þriðja lagi nefni ég skerðingu sjómannafrádráttar frá sama tíma og í fjórða lagi skerðingu barnabóta upp á hálfan milljarð kr. Í fimmta lagi nefni ég þær breytingar sem orðið hafa eða eru að verða á virðisaukaskattskerfinu. Hvernig liggja þær nú? Jú, þær liggja þannig að það er búið að setja virðisaukaskatt á húshitun. Undanþága um niðurfellingu hans var afnumin. Það er búið að setja virðisaukaskatt á afnotagjöld útvarps og sjónvarps, bækur, blöð og tímarit og frá og með næstu áramótum leggst virðisaukaskattur á ferðaþjónustu, þar á meðal flugfargjöld í innanlandsfluginu. Það er nú einhver mesta hugkvæmni í skattlagningu sem ég hef vitað, að láta sér detta í hug að hækka þann útgjaldalið enn með virðisaukaskatti, þvílíkur eins og hann er nú orðinn miðað við flugfargjöldin eins og þau standa og menn þekkja. Þá nefni ég afnám aðstöðugjalds. Það var upp á 4 milljarða kr. flutt á einu bretti frá fyrirtækjunum yfir í tekjuskatt á síðasta ári í formi 1,5%, þ.e. flatrar hækkunar á tekjuskattsprósentunna í landinu, þ.e. hún hækkaði úr 32,8% í 34,3%. Og það munar nú um minna en tilflutning upp á 4 milljarða kr. á einu bretti eða sem nemur um fjórðungs hækkun á heildargreiðslum tekjuskatts launamanna í landinu.  Nú er það svo að gerast að þessi mikla tilfærsla er að færast yfir í útsvarið í formi sambærilegrar hækkunar og að langmestur þungi hennar verður þannig fjármagnaður. Að vísu er vísað á niðurfellingu skatts á skrifstofu- og verslunarhúsnæði á móti, en við munum hvað hann gaf, hæstv. fjmrh., nokkur hundruð millj. kr. þannig að þar er ekki stór hluti af þessari upphæð. Nú er það auðvitað svo að flestir voru sammála því að gott væri að losna við aðstöðugjaldið út af fyrir sig vegna þess að það var gallaður skattstofn og lagðist á fyrirtækin án nokkurs tillits til afkomu þeirra. En minna má nú gagn gera heldur en færa alla þessa skattbyrði á einu bretti frá fyrirtækjunum án tillits til afkomu þeirra. Það er að segja, niðurfellingin gildir jafnt gagnvart mestu gróðafyrirtækjum landsins eins og hinum sem eru í erfiðleikum og menn voru kannski sérstaklega að hugsa um, og þá auðvitað sjávarútveginn ekki síst. Ég verð að segja alveg eins og er að ég var svo barnalegur eða bláeygur að ég var að ímynda mér og trúði því að menn mundu leita að öðru formi skattlagningar sem a.m.k. að einhverjum hluta til yrði áfram hjá fyrirtækjunum og þá vonandi einhvers konar skattlagning sem tengdist afkomu þeirra eða stöðu, þannig að gróðafyrirtækin eins og t.d. Eimskipafélagið, sem hefur nú getað leyft sér ýmislegt hér í landinu á undanförnum árum og áratugum og verið aldeilis að færa út kvíarnar í formi eignakaupa o.s.frv., legði nú eitthvað pínulítið af mörkum þó svo menn hefðu á hinn bóginn t.d. vegna slæmrar afkomu sjávarútvegsins reynt að hlífa honum við skattlagningu af þessu tagi. Auðvitað var hægt og er hægt að færa þessa skattbyrði að einhverju leyti yfir í afkomutengd gjöld á fyrirtækin þó svo að menn geti sameinast um að flatur skattur eins og aðstöðugjaldið var sé ekki heppilegur, bæði vegna þess að hann tekur ekki neitt tillit til afkomu fyrirtækjanna og hefur uppsöfnunaráhrif. En svona er þetta nú samt. Það er verið að festa í sessi með varanlegum hætti hreina tilfærslu þessarar skattbyrði frá fyrirtækjunum yfir á launamenn og sveitafélögunum er ætlað að taka þennan kaleik til sín í formi útsvarshækkunar. Þá nefni ég tekju- og eignarskatt fyrirtækja. Það verð ég að segja alveg eins og er að enn kom mér á óvart að ríkisstjórnin skyldi í ljósi ríkjandi aðstæðna og eftir allt talið um vandann í ríkisfjármálum, gatið mikla, hallann og allt þetta, láta engan bilbug á sér finna í sambandi við það að halda áfram lækkun tekjuskatts fyrirtækjanna. Hún er nú boðuð upp á einn milljarð kr. milli áranna 1993 og 1994 og það á sem sagt að lækka tekjuskattsprósentuna niður í 33% úr þeim 45% sem hún var fyrir ári síðan. Og þetta þýðir að lækkun tekjuskatts fyrirtækja á þessu tveggja ára bili er talsvert hátt á annan milljarð kr. því samkvæmt ríkisreikningi ársins 1992 var innheimtur tekju- og eignarskattur fyrirtækja 4,9 milljarðar en fer niður í tæplega 3,7 á árinu 1994 og það munar um minna. Þetta er hrein tilfærsla á skattbyrði því að ekki er verið að lækka heildarskatttekjur ríkisins eins og við vitum, hvorki að raungildi og þaðan af síður sem hlutfall af landsframleiðslu. Og ef áfram er haldið má nefna nýju skattana, t.d. atvinnuleysisskattinn upp á 0,5% af öllum launatekjum í þjóðfélaginu og það munar um minna. Nefskatt upp á 0,5% af öllum launatekjum í landinu, hreinn launamannaskattur, heilsukortin, skólagjöldin sem í sumum tilvikum á að hækka, gjaldtakan í heilbrigðiskerfinu er öll inni samkvæmt forsendum fjárlagafrv. og lækkun persónufrádráttarins er á sínum stað óbreytt frá fyrra ári. Og það sem meira er, ríkisstjórnin ætlar ekki miðað við forsendur fjárlagafrv. að uppreikna upphæðir persónufrádráttar, barnabóta og vaxtagjalda. Samkvæmt greinargerð með fjárlagafrv. skulu þessar upphæðir vera óbreyttar í krónutölum og ekki taka verðlagsbreytingum fyrr en í júní á næsta ári sem auðvitað þýðir að þessir skattar bíta meira í og bæturnar skila sér síðar sem því nemur. Ég hef ekki handbærar tölur um það en ég býst við því að þetta þýði einhvers staðar á milli 600 og 1.000 millj. kr., þetta álitamál hvort upphæðir persónufrádráttarins, vaxtabótanna og barnabótanna verði uppreiknaðar um áramót eins og áður var gert eða ekki fyrr en um mitt næsta ár og standi þar með óbreyttar hálft skattárið 1994. Þannig er það nú, hæstv. forseti, ef farið er yfir þessar tilfærslur, sem menn hljóta auðvitað að gera því allt er þetta hluti af sömu myndinni, samskiptum ríkisins og launamannanna í landinu, þá er borin von fyrir hæstv. fjmrh. að neita því að það er að eiga sér stað stórkostleg tilfærsla skattbyrði í landinu. Líklega sú stórkostlegasta í sögunni, leyfi ég mér að segja. Ég verð að segja alveg eins og er að ég hef miklar efasemdir um, burt séð frá hinni siðferðilegu hlið þess máls, að það muni reynast Íslandi efnahagslega farsælt að keyra svona upp skattbyrðina á almennu launafólki og lækka að sama skapi skattbyrði fyrirtækjanna og það alveg án tillits til afkomu þeirra. Ég tala nú ekki um þegar í hlut á svona mikil lækkun á tekjuskatti sem eins og við vitum hefur ekki verið borin uppi nema af tiltölulega litlum hluta best stæðu fyrirtækjanna í landinu. Reyndar hefur það lengi verið til skammar hve mörg stórgróðafyrirtæki á Íslandi hafa komist upp með það árum saman að leggja ekkert af mörkum til samfélagsins vegna þess að þau hafa getað nýtt sér of rúmar reglur um uppkaup á uppsöfnuðu tapi og öðrum slíkum hlutum. Þannig að ef eitthvað væri hefðu einhverjir sennilega talið ástæðu til þess að fara í þann enda málsins og reyna að auka skatttekjur ríkisins með því að loka slíkum smugum sem stórgróðafyrirtækin hafa nýtt sér um árabil. En það er ekki. Nei, heldur skal haldið áfram, þrátt fyrir allan barlóminn um hallann og vanda ríkissjóðs, með því að lækka einhliða skattbyrði fyrirtækjanna. Nú liggur t.d. fyrir, ef horft er á það hverjir hafa verið að safna skuldum undanfarin ár, að menn mundu þá telja ástæðu til að gera alveg hið gagnstæða, því þeir aðilar sem mestum skuldum hafa safnað á undanförnum árum eru heimilin í landinu. Skuldabyrði atvinnulífsins hlutfallslega er þó þrátt fyrir allt ekki nema svipuð hundraðslega og hún hefur verið um alllangt skeið, en skuldir heimilanna, fjölskyldnanna, hafa nálægt því fjórfaldast á 12--15 ára tímabili. Þannig að ég, hæstv. forseti, hlýt að lýsa miklum efasemdum um að ríkisstjórnin sé þarna á réttri braut, svo ekki sé meira sagt. Ég vil svo að lokum segja það, hæstv. forseti, að ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að yfir þessa hluti verði farið rækilegar heldur en hér gefst tími til í þessari umræðu og gögn lögð á borðið um það hvað hefur verið að gerast í formi tilfærslna í skattbyrði í landinu á þessu þriggja ára tímabili eða mundi gerast að óbreyttu miðað við afgreiðslu fjárlagafrv. og skattafrumvarpa eins og ríkisstjórnin nú boðar. Ég held að þá hljóti menn að sjá að þarna eru að safnast saman hlutir sem eru í raun og veru út úr öllu korti. Ég er alveg sannfærður um að þegar það er skoðað, lögð er saman vaxandi tekjutenging sem búið er að grípa til á nokkrum sviðum í skattkerfinu og í bótakerfinu, nefskattarnir sem hafa haldið innreið sína og er verið að boða áframhaldandi í þessu frv., gjaldtakan á ýmsum stöðum, í heilbrigðiskerfinu, skólakerfinu og víðar, lækkun skattfrelsismarkanna o.s.frv., þá er verið að þyngja skattbyrði ákveðins tekjuhóps í þjóðfélaginu óheyrilega. Jaðarskattprósentan er þarna orðin fáránlega há og í raun og veru spólar þessi tekjuhópur algjörlega, frá og með því að þetta fer allt saman að bíta á sama tekjubilinu, frá skattfrelsismörkunum og upp í 70--80 þús. kr., og þangað til menn eru komnir upp úr þökunum á tekjutengingunni og bera eftir það ekkert meira en þennan einfalda tekjuskatt sem lagður er á. Þetta er skattstigi sem alveg er út úr öllu korti að mínu mati, í raun öfugur skattstigi þar sem skattlagningin er langgrimmust á tekjurnar á tilteknu lágtekjubili, sem ég verð því miður að leyfa mér að kalla það. Þegar við horfum svo á það að launatekjur þessa fólks eru að dragast saman, yfirvinnan er að minnka, vextirnir eru jafnsvimandi háir og raun ber vitni, er þá einhver hissa á því að fólkið sé að lenda í greiðsluerfiðleikum? Fólkið sem m.a. fór í gegnum hið fína greiðslumat hjá hæstv. félmrh. og er síðan búið að missa kannski upp undir 20% eða 25% í tekjum á fáeinum árum? Hvernig á það nú að standast greiðslumatið hafandi fengið lán alveg upp í þak? Það gefur auðvitað auga leið að þetta er að sigla í mikið óefni, svo ekki sé meira sagt. Ég held að þessir hlutir séu mjög alvarlegir, hæstv. forseti, og vilji menn nálgast þessi vandamál af einhverju raunsæi og einhverri sanngirni þá verði að fara í það að skoða dreifingu byrðanna með alveg nýjum hætti. Allt hefur þetta líka áhrif á þann mikla aðstöðumun kynslóðanna sem við þekkjum og oft hefur verið ræddur og birtist í því að yngri kynslóðirnar sem lagt hafa út í þessa fjárfestingu, komið upp heimili, keypt sér húsnæði, lokið námi o.s.frv. frá og með tímum verðtryggingarinnar, standa á öllum vígstöðvum verr að vígi en hinar sem gerðu sambærilega hluti fyrir daga verðtryggingar og hárra raunvaxta. Þessar breytingar núna auka þennan aðstöðumun enn vegna þess að það er verið að þyngja þarna skattbyrði sömu hópa. Þegar svo koma til viðbótar hlutir eins og skerðing barnabóta og lækkun vaxtafrádráttar þá spyr maður sig oft að því í hvaða þjóðfélagi erum við eiginlega stödd. Er það virkilega markhópurinn, eini markhópurinn sem menn geta alltaf farið til og seilst dýpra ofan í vasana hjá, eru ungar barnafjölskyldur sem eru að berjast við að koma yfir sig húsnæði? En það eru þær sem þessar breytingar lenda á af mestum þunga á öllum vígstöðvum og skólagjöldin og heilbrigðiskostnaðurinn og allt þetta leggst líka þungt á. Hæstv. forseti. Ég vildi koma þessum atriðum að í tengslum við þetta fyrsta tækifæri sem við höfum til að ræða hér annars vegar efnahagsmálin almennt og stefnu hæstv. ríkisstjórnar og hins vegar þetta frv. til staðfestingar á bráðabirgðalögum um kjarasamninga. Ég vona að hæstv. forsrh., þó hann láti ekki svo lítið að sitja hér undir umræðunni, treysti sér til að svara þeim spurningum sem ég hef lagt fyrir hann.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. gat hér um viðbrögð mín við sérstakri ráðstöfun á einum milljarði til eflingar atvinnulífi og til þess að eyða atvinnuleysi og minntist þess að ég gerði athugasemdir opinberlega við þessa úthlutun. Það er alveg hárrétt og ég stend við það. Það var ástæða til þess að gera athugasemd bæði við efni og aðferð þegar þessum milljarði var úthlutað. Hins vegar finnst mér að hv. þm. hefði átt að geta þess að ríkisstjórnin hefur í raun og veru sýnt skilning á sérstöðu atvinnulífsins á Akureyri. Vil ég þar nefna sérstaklega hlutafjáraukningu í Slippstöðinni sem var vissulega gerð til þess að koma því fyrirtæki aftur fyrir vind. Nú síðast ber að athuga að það hafa verið gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja viðgang skinnaiðnaðar í landinu sem ég hygg að sé raunar ein af undirstöðunum fyrir því að nú er verið að setja aftur á stofn skinnaiðnaðarfyrirtæki á Akureyri. Ég treysti því einnig að ríkisstjórnin muni líta til erfiðs atvinnuástands þegar opinberar framkvæmdir koma til nánari umfjöllunar. Ég held hins vegar að það hefði verið ástæða til þess fyrir hv. þm. að hugleiða það að erfiðleikarnir á Akureyri eru ekki nýtilkomnir, þeir eiga nokkuð langan aðdraganda. Þegar ríkisstjórn Davíðs Oddssonar tók við völdum þá voru mjög stór fyrirtæki á Akureyri, ég nefni þar Slippstöðina og þá má líka gjarnan nefna skinnaiðnaðinn, nánast komin í gjaldþrot vegna þess að hjá þeim fyrirtækjum höfðu hlaðist upp skuldir. Þegar ríkisstjórn Davíðs Oddssonar tók við völdum á vormánuðum 1991 þá hafði Slippstöðin, ef ég man rétt, safnað um 700 millj. kr. í skuld og var með óselt verkefni við hafnarbakkann sem safnaði 20 millj. kr. á ári. Þetta var ástandið hjá þessu fyrirtæki þegar hæstv. ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar fór frá.

Hæstv. forseti. Það er lengi hægt að flýja á vit fortíðarinnar þegar menn lenda í vandræðum. Auðvitað áttu fyrirtæki í erfiðleikum á Akureyri í tíð fyrri ríkisstjórnar og þeirrar sem sat þar áður og þar áður og þar áður. Við getum farið út í þá umræðu alla saman hér en þurfum nú meira en tvær mínútur til. Mér fannst hv. þm. vera fullfljótur að draga í land. Hann gekkst að vísu við því að hann hefði eitthvað verið að malda í móinn norður á Akureyri í sumar en þá var langt til Reykjavíkur og hinn þungi hrammur forsrh. hvergi nærri. En nú kemur hér prúður maður í ræðustólinn og segir að ríkisstjórnin hafi sýnt mikinn skilning á þessu og þetta sé allt heldur að vænkast á Akureyri. --- Og nefndi svo Slippstöðina. Og þá vil ég náttúrlega spyrja hv. þm.: Er það ekki þrátt fyrir allt svo að sú hlutafjáraukning sem hv. þm. var að tala um er frá fyrra ári? Núna berst þetta fyrirtæki fyrir lífi sínu í greiðslustöðvun og ríkið hefur hafnað frekari þátttöku í endurfjármögnun þess nema því sé kannski enn ósvarað hvort ríkið tekur að sínu leyti þátt í nauðasamningum varðandi niðurfellingu skulda. Ég veit ekki betur, eftir samtöl við forráðamenn skipasmíðastöðvarinnar frá því fyrir nokkrum dögum síðan, en að málið standi þannig að ríkið hafi hafnað frekari þátttöku sem einn af stærstu eignaraðilum í fyrirtækinu. Ef annað er uppi á teningunum og hv. þm., eða hæstv. forsrh. sem enn er fjarstaddur, getur komið og glatt okkur með þeim fréttum, þá stendur ekki á mér að fagna því, það er alveg á hreinu. Varðandi svo aftur ástandið á Akureyri þá er það auðvitað þannig að þar hefur keyrt um þverbak nú á síðustu missirum, það held ég að við þekkjum báðir, ég og hv. þm. Það er vissulega af ýmsum orsökum og hlutir eins og fall Sovétríkjanna og því um líkt verður ekki skrifað á reikning ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar enda er þar nóg fyrir, allar veðheimildir búnar þar. En samt er það þannig að undan því verður ekki vikist að atvinnuástandið er þarna verst á öllu landinu. Og auðvitað ætti ekki síður þar, ef menn væru sjálfum sér samkvæmir, að vera í gangi átak af því tagi sem ákveðið var að ráðast í á Suðurnesjum í ljósi erfiðs atvinnuástands þar og allt gott er um að segja þó það hafi síðan að vísu farið svo að atvinnuástandið sé blessunarlega skárra þar um þessar mundir heldur en það er því miður á Eyjafjarðarsvæðinu.

Virðulegi forseti. Það er reyndar svo að málefni Slippstöðvarinnar á Akureyri eru enn í umfjöllun. Það fyrirtæki var svo illa komið þegar ríkisstjórn Davíðs Oddssonar tók við völdum að þessi hlutafjáraukning og endurskipulagning á því fyrirtæki, sem ekki veitti nú af, bar ekki tilætlaðan árangur. Það þarf að koma meira til. En ég vil aðeins geta þess að þetta er að sjálfsögðu afleiðing þess að fyrirtækið var svo illa komið þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar skildi við að það hefur ekki einu sinni nægt það mikla hlutafjárframlag sem hefur farið inn í þetta fyrirtæki. Önnur fyrirtæki eru einnig í skoðun. Það er verið að ganga í þessi mál núna, það hefur tekið dálítinn tíma og ég reikna með að það taki enn nokkurn tíma. Það verður gert af fullri einurð og ég hef enn þá fulla trú á því að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar muni sinna þessu verkefni með eðlilegum hætti og geri þá kröfu til þeirrar ríkisstjórnar. Mér finnst að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon geti tæplega talað eins digurbarkalega hér í ræðustóli eins og hann gerði, miðað við það hvernig fyrri ríkisstjórn skildi við málefni atvinnulífsins á Akureyri.

Hæstv. forseti. Ég held að ég og hv. þm. Tómas Ingi Olrich gerum okkar kjördæmi og þessu svæði ekki sérstaklega gagn með því að fara hér í meting og samanburð á því hvaða ríkisstjórn hafi staðið betur eða verr við bakið á atvinnulífinu á Akureyri, ég er ekkert feiminn við þann samanburð. Ég get nefnt þá uppbyggingu sem t.d. varð í skóla- og menntamálum á Akureyri í tíð fyrri ríkisstjórnar og ég vænti þess að hv. þm. kannist við að dregur um og gerir þó þrátt fyrir allt ástandið skárra en það ella væri, vegna þess mikla hruns sem orðið hefur í hinum almenna iðnaði á Akureyri og við þekkjum.  En á hitt mun reyna, hv. þm., hvort ríkisstjórn Davíðs Oddssonar sýnir þann skilning á atvinnumálunum á Akureyri sem hér er verið að boða og lofa. Ég ætla svo sannarlega að vona að það verði en þá þarf hún að taka sig saman í andlitinu, svo ekki sé meira sagt. Vegna þess að satt best að segja er það ekki vansalaust hvað þetta svæði, sem hefur lengur og meir búið við þessa plágu, atvinnuleysið, heldur en nokkurt annað svæði í landinu, hefur fengið litla aðstoð. Ef við berum það t.d. saman við þær gríðarlegu fórnir 

Frú forseti. Ég vil í upphafi máls míns gera athugasemdir við það frv. sem hér liggur fyrir. Ég verð að segja að mér þykir það heldur illa unnið og afar sérkennilegt að hér fylgja engar skýringar. Í athugasemdum er eingöngu prentaður upp á nýtt formáli sá sem forseti Íslands skrifaði undir og síðan eru greinar frv. endurprentaðar. Það fylgja engar skýringar á því hvað í þessum aðgerðum felst eða um hversu miklar fjárhæðir er að ræða í einstökum tilvikum, fyrir utan það sem fram kemur í 1. gr. frv. Ég vil beina þeim tilmælum til hæstv. forsrh. að frv. af þessu tagi verði vandaðri í framtíðinni þannig að þingmenn geti áttað sig á því hvað í þessum málum felst og þurfi ekki sjálfir að leggja í mikla vinnu til að kanna hvað er hér á bak við. Maður hugsar ekki síður til almennings sem nær sér í frv. og vill kynna sér málin, þá er auðvitað mikill galli þegar skýringarnar eru engar, nákvæmlega engar. Það er auðvitað ekki hægt annað þegar þetta mál kemur hér til umræðu en velta því fyrir sér hvers vegna efni sem þetta er að finna í bráðabirgðalögum og hver sú brýna nauðsyn hafi verið að setja bráðabirgðalög um kjarasamninga. Ég leyfi mér að gagnrýna það að ríkisstjórnin skyldi grípa til þess ráðs að setja bráðabirgðalög þegar jafnauðvelt er að kalla þing saman og raun ber vitni. Ég held að ráðamenn í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar þurfi að breyta sínum hugsunarhætti í garð þingsins og gera tilraun til þess að kalla þingið saman þótt sumar sé, þannig að við fylgjum þeim lögum sem hér gilda og það sé ekki sífellt verið að teygja og toga 28. gr. stjórnarskrárinnar með þeim hætti sem gert hefur verið á undanförnum árum. Nú er ég ekki að gagnrýna sérstaklega þessi bráðabirgðalög því þetta hefur auðvitað verið tíðkað árum saman, en að mínum dómi þarf að verða breyting á. Starfsemi þingsins hefur verið breytt þannig að hægt er að kalla það saman með litlum fyrirvara og það eru engir þeir erfiðleikar í samgöngum hér á landi sem hamla því að það sé hægt. Þarna er fyrst og fremst um það að ræða að breyta hugsunarhætti og auðvitað er hægt að semja um það að afgreiða svona mál á u.þ.b. tveimur dögum. Við þekkjum þess dæmi m.a. frá Danmörku að þar er þetta gert. 28. gr. stjórnarskrárinnar er auðvitað fyrst og fremst til þess ætluð að ríkisvaldið geti gripið inn í þegar eitthvert neyðarástand er í landinu en kjarasamningar og aðgerð af því tagi sem gripið er til í þessum lögum og ganga misjafnlega fljótt í gildi teljast auðvitað ekki til neins konar neyðarástands. Ef ég vík aðeins að frumvarpinu sjálfu þá felast í því ýmsar aðgerðir sem snerta þá kjarasamninga sem var verið að gera og í þeim formála, sem forseti Íslands undirritaði 28. maí 1993, segir, með leyfi forseta, að: ,, . . . mikilvægt sé að eyða óvissu í kjaramálum, tryggja frið á vinnumarkaði og treysta þannig stöðugleika í efnahagsmálum með víðtækri samstöðu um kjarasamninga til loka næsta árs.`` Að sjálfsögðu skipta kjarasamningar miklu máli fyrir ástandið í þjóðfélaginu og auðvitað er mikilvægt að þeir náist. En það er afar umhugsunarvert fyrir hvern þann sem situr í ríkisstjórn hvernig staðið hefur verið að gerð kjarasamninga nú um margra ára skeið þar sem hinir svokölluðu aðilar vinnumarkaðarins tíðka það að höfða stöðugt til ríkisvaldsins og senda reikninginn þangað og krefjast þess að ríkið grípi til aðgerða þannig að hægt verði að ná samningum. Með því er auðvitað verið að deila því niður á allt þjóðfélagið að standa undir ýmiss konar breytingum sem með fylgja. Auðvitað er ríkisvaldið tæki til þess að jafna kjörin en við hljótum að spyrja okkur hvert erum við komin ef íslenskt atvinnulíf getur ekki staðið undir mannsæmandi launum og engar leiðir séu færar til þess að jafna kjörin í landinu eða leiðrétta kjör einstakra hópa aðrar en að senda reikning til ríkisvaldsins. Þetta er mjög alvarleg spurning og alvarlegt ástand sem við stöndum frammi fyrir þegar svo er komið að það virðist lífsins ómögulegt að ná fram leiðréttingum af einu eða neinu tagi. Nú er auðvitað hægt að taka undir það að ef horft er á meðaltöl, þá standa flestar atvinnugreinar illa að vígi og gildir það jafnt um landbúnað, sjávarútveg sem iðnað. Það hefur verið samdráttur í öllum útflutningsgreinum og þar á ofan höfum við horft á lækkandi verðlag fiskafurða þannig að það er rökrétt að hugsa sem svo að þar séu ekki miklir möguleikar til launahækkana. En hins vegar er ástandið afar misjafnt eftir því hvar er á landinu og eftir því hvaða fyrirtæki eiga í hlut. En hér tíðkast að semja á alla línuna, leggja skatt á alla línuna, nákvæmlega sama hvernig á stendur. Þetta er afar umhugsunarvert og að mínum dómi þá getur það ekki gengið til lengdar að ríkinu séu sendir allir reiknigar því hvaðan eiga peningarnir að koma sem eiga að standa undir því? Við höfum einmitt orðið vör við það að fjmrn. og starfsmenn þess hafa verið í örvæntingarfullri leit að tekjuleiðum til þess að standa undir þessum samningum sem gerðir voru í vor. Þarna er búið að skapa ákveðinn vítahring. Það nást ekki samningar öðruvísi en að ríkið komi inn í og síðan þarf ríkið að leita leiða til að afla tekna til að standa undir þeim samningum, leggur álögur á allan almenning sem auðvitað verður til þess að kjörin versna og hringurinn snýst upp á nýtt. Út úr þessu þurfum við einhvern veginn að komast. Ég held, hvað sem okkur annars finnst um verkalýðshreyfinguna og hina svokölluðu aðila vinnumarkaðarins, að við stöndum einfaldlega frammi fyrir kjaraskerðingu í þessu þjóðfélagi. Það er ekkert annað hægt en að horfast í augu við það, tekjurnar eru að minnka, erfiðleikarnir eru miklir, spurningin er bara hver á að taka á sig kjaraskerðinguna? Á hverjum á hún að bitna? Það er skoðun okkar kvennalistakvenna að þeir sem meira bera úr býtum eigi að bera þar þyngri byrðar og það eigi að verja þá sem verst standa að vígi. Því miður fer ríkisstjórnin þá leið ár eftir ár að leggja skatta á alla línuna og þó að það sé reynt að koma til móts við barnafólk þá eru auðvitað aðrir hópar sem verða mjög illa úti. Í þessu frv. er í 1. gr. vikið að framlagi ríkisins til atvinnusköpunar og þar er hinn margnefndi milljarður sem var til umræðu í sumar. Það hafa auðvitað vaknað margar spurningar um það hvað eigi að gera fyrir þennan milljarð og mín fyrsta spurning til hæstv. forsrh. er: Hvað er farið að framkvæma af þeim aðgerðum sem tíundaðar voru á þessum lista sem ég hef undir höndum og er frá 16. júlí 1993 og ættaður er frá fjmrn.? Er byrjað að framkvæma eitthvað af þessu? Við hljótum líka að velta því fyrir okkur á hvaða leið stjórnvöld eru þegar teknar eru ákvarðanir svona fram í tímann um fjárveitingar án þess að samþykki Alþingis hafi komið til. Nú veit ég að slíkt hefur líka tíðkast um árabil en ég vek athygli á því að það er brot á stjórnarskránni þegar teknar eru ákvarðanir um fjárveitingar og ekki eru fyrir því heimildir. Þannig að mér leikur mikil forvitni á að vita hvað er búið eða byrjað að framkvæma af þessum aðgerðum sem þessi milljarður --- reyndar er þetta aðeins rúmur milljarður á lista fjmrn. --- hvað er farið að framkvæma af þessum verkefnum. Ég get í því sambandi ekki annað en vakið athygli á því að þau verkefni sem ríkið setur upp og eru ættuð frá hinum ýmsu ráðuneytum eru með þeim hætti að ég fæ ekki betur séð en þau muni fyrst og fremst koma karlmönnum til góða. Hér er um að ræða viðhaldsverkefni og reyndar undirbúning nýbygginga og ýmislegt af því tagi. Eins og háttar í okkar þjóðfélagi þá verða það væntanlega fyrst og fremst karlar sem verða ráðnir í þessi störf þó vonandi bjóði konur sig fram líka og að þau fyrirtæki sem munu fást við þessi verkefni geri tilraun til þess að ráða konur í þessi störf. Þetta nefni ég auðvitað vegna þess að tölur sýna að atvinnuleysi er næstum því helmingi meira meðal kvenna en karla. Þess vegna þarf að mínum dómi að grípa til sérstakra ráðstafana til þess að draga úr atvinnuleysi kvenna. En af þessum milljarði sem ríkisstjórnin lofar í þessu frv. eru einungis 80 millj. sem sérstaklega eru merktar til verkefna kvenna og það er alls ekki nóg þó auðvitað felist í hinum verkefnunum einhver störf sem konur munu stunda þá er þetta ekki nóg. Það þarf að beina sjónum miklu meira en gert er að atvinnumálum kvenna og atvinnusköpun í þeirra þágu. Ég vil beina þeim tilmælum til hæstv. ráðherra, fjmrh. og forsrh., að þeir hugi sérstaklega að þessu. Í því samhengi vil ég spyrja hæstv. forsrh. hvað líður undirbúningi hönnunarmiðstöðvar sem er eitt af þeim verkefnum sem nefnt var í þessu samhengi og ég tel reyndar vera hið besta mál og vona að komist til framkvæmda. En það þarf alveg sérstaklega að huga að atvinnumálum kvenna. Þá vaknar líka sú spurning varðandi þennan milljarð hvað menn áætla um áhrif hans. Hvað á hann að skapa mörg störf og hvað segir hann í því atvinnuleysi sem Þjóðhagsstofnun spáir á næsta ári að verði í kringum 5%? Hvað ætla menn að gera frekar? Í því samhengi, þ.e. þegar komið er að atvinnuleysinu, get ég ekki annað en vitnað til fjárlaga fyrir árið 1994 þar sem allmikið er fjallað um atvinnuleysið og atvinnuleysisvandann. Fjmrn., sem er höfundur þessa frv. eða starfsmenn þess, benda á ýmsar orsakir fyrir vaxandi atvinnuleysi á landinu og segja að atvinnuleysið sé orðið það sem þeir kalla kerfislægt vandamál. Þ.e. atvinnuleysið er orðið viðvarandi. Ég er ekki alveg sátt við þær skýringar. Reyndar er svo sem ekkert rangt í þeim skýringum sem hér koma fram en mér finnst vanta mjög mikilvæga skýringu og hlut sem við þurfum mjög að hugleiða í tengslum við atvinnusköpun og það er að vinnan er einfaldlega að minnka. Vinnan er að minnka í samfélaginu, ekki aðeins vegna samdráttarins heldur ekki síður vegna tæknibreytinga, bæði í iðnaði, landbúnaði og sjávarútvegi og þess vegna er það svo gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að hugleiða hvar og hvernig við ætlum að skapa störf. Þó að margt gott megi segja um aðgerðir ríkisstjórnarinnar og sveitarfélaganna í því að skapa vinnu, þá verðum við að hugleiða þessi mál í miklu víðara samhengi og horfa til lengri tíma því það gengur auðvitað ekki að við förum að semja ár eftir ár um einn milljarð, tvo milljarða, þrjá milljarða í atvinnusköpun. Við verðum að finna leiðir til þess að skapa varanlega vinnu. Verðmætasköpunin í þjóðfélaginu, sem spáð er að fari minnkandi, getur ekki staðið undir þessu til eilífðar. Við verðum að finna leiðir til þess að skapa arðbær störf sem skila þjóðarbúinu tekjum og þar eru leiðirnar margar þó ég ætli ekki að tíunda þær hér, ég ætla reyndar að leggja fram tillögu um það innan örfárra daga. En þetta eru hlutir sem þarf að hugleiða mjög alvarlega í þessu samhengi vegna þess að í þessu frv. er verið að grípa til bráðabirgðaaðgerða sem auðvitað duga skammt og okkur ber skylda til þess að skoða þessi mál til lengri tíma. Og eins og ég segi, leiðirnar eru margar. Þá er það tryggingagjaldið sem ég ætla ekki að koma inn á að neinu marki en get ég ekki annað en nefnt það sem dæmi um það hversu illa er frá þessu frv. gengið að það kemur ekkert fram í frv. um hvað er verið að ræða, hvað þarna er mikið fé sem verið er að létta af atvinnulífinu. Ég hef þær upplýsingar frá fundi í sumar sem við áttum með fulltrúum fjmrn., þ.e. þeir sem sitja í efh.- og viðskn., að þarna er um að ræða u.þ.b. 500 millj. kr. Þá er ekki annað hægt en að minnast á hafnargjaldið. Ég held ég hafi heyrt það í fréttum í gær að hafnarstjórnir væru þegar farnar að kvarta yfir framkvæmd þessa máls og það er ekki einleikið hvernig samskiptum þessarar ríkisstjórnar og sveitarfélaganna er háttað og löngu tímabært að ríkisstjórnin taki sig á í þeim samskiptum. Það verður reyndar fróðlegt að sjá þegar vinnunni vindur fram í fjárlagafrv. hvað gerist varðandi þær tilfæringar á sköttum sem þar eru boðaðar. Þá vil ég í örfáum orðum minnast á Hagræðingarsjóðinn og tek undir það sem hér hefur komið fram fyrr í dag að þetta er auðvitað hálfhlálegt eftir þær umræður sem hér áttu sér stað um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins að ríkisstjórnin skyldi svo grípa til þess ráðs að deila aflaheimildum hans til þeirra fyrirtækja sem verst standa rétt eins og stjórnarandstaðan lagði til. Þá hefur það komið fram að verkalýðshreyfingin efast um að ríkisstjórnin standi við gerða samninga og það má ljóst vera að það er aðeins hluti af kjarasamningunum og aðgerðum ríkisstjórnarinnar sem koma fram í þessu frv. en það mun væntanlega koma í ljós í framhaldinu og þá einkum í afgreiðslu fjárlaganna hvort í raun verður staðið við þennan samning sem hér átti að tryggja frið og ró. Það mun koma í ljós. Að lokum, frú forseti, þá vil ég segja það að það má öllum ljóst vera að ríkisstjórnin gekk ekki mjög viljug til þessarar samningagerðar, hún hafði lengi vel haldið uppi þeirri stefnu að skipta sér sem minnst af atvinnulífinu og að sumu leyti er hægt að taka undir það að atvinnulífið á auðvitað að stjórna sér sjálft og ríkisvaldið að skapa aðstæðurnar, góðar aðstæður fyrir atvinnulífið, en það koma auðvitað þær stundir að það þarf að grípa inn í og það er ýmislegt sem enginn getur gert annar en ríkisvaldið og eins og ég nefndi fyrr þá er auðvitað ríkið, þessi sameiginlegi sjóður sem við eigum öll, tæki til að jafna kjörin. En við getum auðvitað ekki annað en velt því fyrir okkur hvað er fram undan í þessum málum. Mér sýnist, eftir að hafa hlustað á og tekið þátt í umræðunum um fjárlögin í gær, að það séu ýmis tíðindi og átök fram undan en í gær var því haldið fram og það kemur fram víða í gögnum frá Þjóðhagsstofnun og í fjárlagafrv. að það sé betri tíð í vændum. Það var bjartsýnistón að heyra í forsrh. í stefnuræðu hans og menn auðvitað vona að ástandið batni og að ástand fiskstofnanna skáni, þ.e. sérstaklega þorskstofnsins, en það mun taka langan tíma og ég vil vekja athygli á því og í raun og veru biðja þingmenn að hugleiða það vel hvað er fram undan vegna þess að því ber ekki saman sem maður les í erlendum blöðum og því sem Þjóðhagsstofnun sér fyrir sér. Reyndar segir í þjóðhagsspánni að allar horfur um efnahagsþróun úti í Evrópu séu óvissar en samt sem áður spáir Þjóðhagsstofnun því að ástandið muni heldur skána á árinu 1995 og 1996 meðan erlendar spár segja að ekki sé að vænta bata, samkvæmt þeim skilgreiningum sem þeir hafa þar að baki, fyrr en upp úr eða eftir næstu aldamót. Þannig að menn verða að hafa í huga hvað er fram undan og að bráðabirgðaaðgerðir og inngrip af því tagi sem hér er um að ræða duga auðvitað ekki til lengdar. Við verðum að reyna að horfa lengra fram í tímann og skipuleggja og byggja upp, það er eina leiðin til þess að ná einhverjum tökum á efnahagslífinu og atvinnulífinu. Þó það sé auðvitað gott að menn séu bjartsýnir, þá verða menn að passa sig á blekkingum og blindu og einhverri von sem ekki stenst. Ég vek enn einu sinni athygli á því að það er mjög mikið ósamræmi í því sem fulltrúar ríkisstjórnarinnar segja og því sem fram kemur hjá hinum ýmsu sérfræðingum, hvort sem þeir eru í fjmrn. eða hjá Þjóðhagsstofnun eða það sem birtist í erlendum blöðum. Varðandi frv. sem hér er til umræðu vil ég geta þess að ég hef að sjálfsögðu kost á því að kanna það nánar í efh.- og viðskn. en ég held að það sé rétt að ríkisstjórnin beri ábyrgð á þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég fæ nú tækifæri til þess að svara hv. þm. efnislega sem og öðrum hv. þm. sem þegar hafa talað. Ég vil aðeins nota tækifærið í andsvari til þess að svara þeim athugasemdum sem hv. þm. gerði varðandi frv. og frágang þess. Ég hef náttúrlega ekki langa þingreynslu en mér er sagt að staðfestingarfrumvörp á bráðabirgðalögum séu í þeim búningi sem bráðabirgðalögin eru og ekki í öðrum. En varðandi bráðabirgðalögin og þann þátt að ríkisvaldið væri að teygja sig langt í þeim efnum, vegna þeirra breytinga sem voru gerðar á sínum tíma, þá er það algerlega lögfræðilega ljóst að það hafa engar breytingar verið gerðar til takmörkunar á valdi bráðabirgðalöggjafans frá þeim sem áður var. Það hefur engin slík takmörkun verið gerð. Þetta hefur verið mjög rækilega athugað og þetta hefur ekki verið gert. Á hinn bóginn er það svo að sú breyting hefur verið gerð að bráðabirgðalög koma nú fyrr til kasta þingsins en var áður. Það var áður fært að draga meðferð frumvarpanna til þingloka, síðan féll frumvarpið um sjálft sig ef það var ekki tekið til meðferðar eða samþykkt fyrir þinglok. Þetta hefur hins vegar breyst og þess vegna erum við að ræða þessi bráðabirgðalög nú. Hins vegar hygg ég að þrátt fyrir að bráðabirgðalagavaldið hafi ekki breyst á neina lund, þá hafi þessi ríkisstjórn farið afskaplega sparlega með það vald ef það er samandregið og ég hygg að hún geti vel borið sig saman við hvaða ríkisstjórn sem er í þeim efnum. Ég ætla að athuga þetta, láta taka þetta saman. Mér segir hugur um að svo sé, enda er það góð regla. Ég hygg að það hafi verið nauðsynlegt vegna þess að hv. þm. nefndi hina brýnu nauðsyn, það væri afskaplega mikilvægt að kjarasamningsaðilarnir fengju sem allra fyrst fast land undir fætur og reyndar í þessu tilfelli hygg ég að það hafi ekki verið neinn efniságreiningur við þingið, hvorki meiri hluta né minni hluta þess, um þessi bráðabirgðalög sem voru sett samkvæmt stjórnarskránni.

Frú forseti. Ég dreg ekki í efa vald ríkisstjórnarinnar til þess að setja bráðabirgðalög. Það er kveðið á um það í 28. gr. stjórnarskrárinnar og í sjálfu sér hefur ekki orðið breyting á því valdi. En það sem hefur breyst er starfsemi þingsins og það að menn skilgreini starfsemi Alþingis þannig að hún vari allt árið sem m.a. gerir það að verkum að það er hægt að kalla nefndir saman hvenær sem er yfir sumartímann. Við erum hérna kannski í ,,prinsippumræðu`` um þetta mál, hversu langt á að ganga í að beita þessum rétti og er ekki nauðsynlegt að breyta út af þeirri venju sem hefur verið í gildi. Ég tek undir það, ég held að þessi ríkisstjórn hafi alls ekki gengið langt í þeim efnum miðað við ýmsar aðrar ríkisstjórnir. Þetta er einfaldlega venja sem hér hefur skapast og hefur tíðkast vegna þess að þingið var ekki starfandi en nú er hægt að kalla þingið saman? Ég skora á hæstv. forsrh. að næst þegar ríkisstjórnin telur brýna nauðsyn bera til að kalla þingið saman að láta á það reyna hvernig það gengur. Þetta er neyðarréttur ríkisvaldsins og það á ekki að nota hann í nánast hvaða tilviki sem er þegar hægt er að fara aðrar leiðir. Það er einfaldlega lýðræðislegra og þingræðislegra að kalla þingið saman og ræða málin þar.

Hæstv. forseti. Ég hygg að niðurstaðan hafi verið sú við endurskoðunina sem ég gat um, einmitt að viðhalda valdi braðabirgðalöggjafans en jafnframt að stuðla að því að úr notkun þess valds dragi og það hefur gengið eftir. Valdið er fyrir hendi en notkunin hefur minnkað þannig að það má segja að hugarfarsbreytingin hefur gengið í þá áttina. Ég er ekki endilega að segja að sú breyting að ekki þarf að byrja fundi á því að kjósa nýjar nefndir sem mun tefja störf kannski um hálfan dag eða einn dag, skipti sköpum í þessum efnum. Ég hygg nú hins vegar að sú breyting að bráðabirgðalög séu rædd fljótlega sé góð breyting og holl breyting þannig að bráðabirgðalöggjafinn þurfi að standa sem fyrst reikningsskil sinna gerða gagnvart þinginu. Ég hygg að það sé góð breyting og ég get tekið undir með hv. þm. að auðvitað á að láta á það reyna ef aðstæður skapast hvort þingið geti ekki einmitt tekið á málum þó að á sumri sé þegar aðstæður séu slíkar.