Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, hefur verið til athugunar í fjhn., og hefur hún lagt til, að það verði samþ. óbreytt. - Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um mál þetta langar umr., þar sem öllum er það kunnugt. - Vil ég þó aðeins taka það fram, að rætt var um það í n., hvort ástæða væri til. þess að breyta lítils háttar orðalagi 2. gr., þar sem segir um álagningu og gjalddaga skatts þessa, en n. hvarf frá því, vegna þess að þetta er eins orðað í l. um dýrtíðarráðstafanir 1943. Eins og kunnugt er, er þessi skattur eins og sá skattur, sem þá var kallaður verðlækkunarskattur, og er ætlazt til þess, að hann nái til sömu aðila og sé framkvæmdur á sama hátt, þótt skattstigi frv. sé allmiklu lægri. Vil ég svo mælast til þess, að hv. þdm. samþ. frv. óbreytt.



Ég geri ráð fyrir því. að frv. þetta verði samþ., en áður en gengið er frá því, vil ég segja örfá orð um það. Ég er mótfallinn þessu frv., í fyrsta lagi vegna þess, að mér finnst rangt af ríkisstj., þar sem hún hefur gert tilraun til þess að koma þeim, sem hafa húsnæðið nú, úr húsinu og tapað því máli, að nota sér þá aðstöðu, sem hún hefur til þingfylgis á Alþ. til að breyta löggjöfinni og taka sér annan rétt en þegnarnir, sem verða eðlilega að búa undir þessari löggjöf. Þetta er út af fyrir sig nægilega stórt atriði til þess að vera á móti frv. En ég vil einnig benda á önnur rök, sem mæla gegn frv., áður en það verður samþ. og ráðið er að gera við húsið. Það er vitað mál, að á þessu svæði, frá Amtmannsstíg og að Bakarabrekku, eru dýrmætustu lóðir ríkisins. Skrifstofur ríkisins eru nú þegar dreifðar víðs vegar um bæinn. Þó að ríkið tæki lán til þess að byggja á þessari lóð, er líklegt, að það mundi borga sig samanborið við þau leigukjör, sem ríkið á nú við að búa. Í þessu sambandi vil ég benda á, að ríkið er nú að taka á leigu eina hæð í húsi hér skammt frá. Auk leigunnar verður ríkið einnig að sjá um innréttingu á þeirri hæð, ef það á að fá hana leigða. Þessi hæð er í Tjarnargötunni í húsi, sem verið er að byggja þar. Heyrzt hefur, að ríkið sé einnig að taka á leigu hæð í öðru húsi í sömu götu. Það er verið að dreifa skrifstofum ríkísins og stjórnarráðsins víðs vegar um bæinn í leiguhúsnæði. Ríkið þarf á þessari lóð að halda til þess að byggja yfir skrifstofur sínar og stjórnarráðshús. Auk þess vil ég minna hæstv. Alþ. á það, að óbyggt er yfir hæstarétt og fleiri stofnanir. En nú er í ráði að gera við þetta hús. Ég ætla, að þá muni koma í ljós, þegar þeirri viðgerð verður lokið, að hún muni kosta álíka mikið og að byggja nýtt hús á þessum stað. Húsið er bæði gamalt og illa við haldið. Nú er það vitað, að 1/4 byggingarkostnaðar er að gera húsið fokhelt. En þetta hús, eins og það er núna, er ekki fokhelt eða vatnshelt. Þess vegna mun vera mjög kostnaðarsamt að gera vel við það. Og það er ekkert vit að samþ. nú að leggja í byggingarkostnað 2–300 þús. kr., þar sem það er vitað, að rífa verður alla bygginguna eftir 2–3 ár til þess að byggja stórhýsi þar. Það er ólíklegt, að það dragist lengur en í 1–4 ár, þangað til byggt verður yfir skrifstofur ríkisins og reist stjórnarráðshús, svo að það nauðsynlegasta sé nefnt. Viðgerðin á þessu húsi mun taka hálft ár. Henni verður sem sagt aðeins lokið, þegar rífa þarf húsið til að rýma lóðina. Það eru engin hyggindi. í þessu. Það er alveg hægt að upplýsa það með vissu, að þegar búið er að taka húsið af þeim leigutaka, sem hefur það nú og er ánægður með það fyrir mötuneyti, þá mun það koma í ljós, þegar viðgerð er lokið, að hún hefur kostað álíka mikið og að reisa nýtt hús á sama stað. Byggingarfróður maður hefur látið þetta álit uppi um kostnaðinn. Það á ekki að leggja nú fleiri hundruð þúsund kr. í viðgerðarkostnað, það á að byrja að byggja varanlega byggingu strax, það má skipuleggja það allt fyrir fram og byggja bygginguna smátt og smátt, eftir því sem aðstæður leyfa. En ég álít skakkt að farið, eins og gert er ráð fyrir með þessu frv. Ég vil geta þess, að í húsinu býr ekkja fyrrv. dyravarðar, Daníels Daníelssonar. Ríkið hefur séð þessari ekkju fyrir húsnæði eins og ekkju þess. varðar, sem á undan var. Ég veit ekki, hvort ríkið ætlar sér að sjá henni fyrir húsnæði eða bera. hana út á götuna. Ég hef orðið þess var hér í þinginu, að sumir vilja álíta. að það sé eitthvert framsóknarmötuneyti þarna í húsinu, þar sem það erum við framsóknarmenn aðallega, sem beitum okkur gegn frv. Ég hygg það séu ekki síður menn úr öðrum flokkum, sem borða á þessum stað. En þetta mötuneyti hefur gert stórmikið gagn, vegna þess að það er samlagsmötuneyti og hefur haldið niðri verðlagi á fæði í bænum. Það hefur selt fæðið ódýrara en víða annars staðar, og það hefur áreiðanlega haft veruleg áhrif á að halda niðri verðlagi á öðrum matsölum. Ég geri ráð fyrir, að þetta frv. verði samþ. En ég ætla, að einhvern tíma, þegar búið er að gera við þetta hús, verði hægt að minna menn á, hverjir það voru, sem beittu sér fyrir samþykkt þess.



Herra forseti. Eins og hv. dm. er kunnugt um, hefur hæstv. ríkisstj., að fengnu samþykki þingfl. allra, gert samning við sænskar skipasmíðastöðvar um smíði 45 vélbáta, og er gert ráð fyrir því, að kaupverð bátanna verði um 18 millj. ísl. kr. En eftir að samningur þessi var gerður, hafa gerzt lítils háttar breytingar á kaupverðinu, þannig að gera má ráð fyrir, að þessi upphæð hækki eitthvað, en ekki svo að verulegu nemi. Svo er til ætlazt, að hæstv. ríkisstj. selji þessa báta einstaklingum, félagssamtökum eða bæjarog sveitarfélögum svo fljótt sem því verður við komið. Hygg ég, að nú þegar sé samið um kaup á öllum eða nær öllum þessum bátum. Þau skilyrði hafa verið sett væntanlegum kaupendum, að þeir greiði ákveðna fúlgu upp í kaupverðið um leið og þeir gera kaupin á bátunum, og hefur hæstv. atvmrh. tjáð mér, að þegar muni vera greiddar nokkuð yfir 3 millj. kr. upp í kaupverð bátanna, eða 75 þús. kr. upp í hvern 80 lesta bát og 60 þús. kr. upp í hvorn 50 lesta bát. En þar sem hæstv. ríkisstj. er að kaupa skip erlendis, verður hún að hafa fé handbært til þess að greiða kaupverðið eftir samningnum. Lántökuheimildin samkv. 1. mgr. 2. gr. er bundin við þessa upphæð, 18 millj. kr., og auk þess eru til ráðstöfunar þessar 3 millj. kr., og verður þetta að fullu greitt af kaupendum bátanna um leið og bátarni,r verða afhentir. Að sjálfsögðu er hér aðeins um bráðabirgðalán að ræða, sem á að greiðast að fullu um leið og bátarnir verða afhentir hinum eiginlegu kaupendum. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að af þeim 5 millj. kr., sem hv. Alþ. heimilaði ríkisstj. árið 1944 til þess að styrkja menn til fiskiskipakaupa, hefur ríkisstj. ákveðið, að veitt verði 100 þús. kr. vaxtalaust lán út á hvern bát. Þegar á þetta er litið og enn fremur á þau kjör, sem fiskveiðasjóður veitir, getur enginn vafi talizt á því, að þetta lán verður borgað upp um leið og bátarnir verða afhentir hinum raunverulegu eigendum. Enn fremur er í 2. mgr. 2. gr. frv. gert ráð fyrir því, að stj. sé heimilt að taka allt að 2 millj. kr. lán til ráðstöfunar samkv. XXIV. lið 22. gr. fjárl. fyrir árið 1945. Þessi umræddi fjárlagaliður er þess efnis, að með honum er ríkisstj. heimilað að verja 5 millj. kr. úr framkvæmdasjóði til þess að styrkja menn til fiskiskipakaupa. Þetta er ekki bundið við skipakaup erlendis. enda hafa ekki verið teknar ákvarðanir af stj. um ráðstöfun þessa fjár, en síðan þessi heimild var veitt af fjárl., hafa verið afgr. l. hér á hv. Alþ., sem fela í sér ákvæði um styrk úr framkvæmdasjóði til kaupa á vélum og verkfærum í þágu landbúnaðarins, og er sú upphæð ákveðin í þeim l. 3 millj. kr. Eftir að búið var að ákveða þessa upphæð, var það ljóst, að fé framkvæmdasjóðs mundi ekki hrökkva til þess að fullnægja ákvæðum XXIV. liðar 22. gr. fjárl. yfirstandandi árs, og þykir rétt að ákveða í l. þessum upphæð lántökuheimildar þeirrar, sem felst í XXIV. lið 22. gr. fjárl. -Framkvæmdasjóður mun hafa numið um árslok 1944 um 11 millj. kr. Af þessu er búið að ráðstafa samkv. fjárl. 5 millj. kr. til bátakaupa, enn fremur samkv. nýnefndum l., sem samþ. hafa verið á þessu þ., 3 millj. kr. til verkfæra- og vélakaupa, og eru þá ekki eftir í sjóðnum nema 3 millj. kr. til stuðnings mönnum til fiskiskipakaupa samkv. fjárl. yfirstandandi árs. Skortir því 2 millj. kr., til þess að fengið sé það fé, sem gert er ráð fyrir á fjárl., og er leitað eftir þeirri lántökuheimild hér í þessu frv. Fjhn. hefur rætt um þetta mál við hæstv. atvmrh. og fengið hjá honum ýmsar upplýsingar, sem greint er frá í grg. fyrir frv. Að málinu öllu athuguðu er n. öll sammála um að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. - Ég skal ekki hafa langar umr. um þetta mál, en vil aðeins gera grein fyrir atkv. mínu. - Mun ég fylgja frv. eins og það liggur fyrir, vegna þess að það er orðið nauðsynlegt að ráða fram úr þeim mistökum, sem orðið hafa í þessum málum í stjórnartíð fyrrv. ríkisstj., en þá voru þessi kaup gerð. M.a. aðvaraði Sjálfstfl. þáv. ríkisstj. um að athuga vel, hvað á ferðum væri, vegna þess að það var augljóst, að þetta voru mjög óhagstæð kaup, enda hefur það nú sýnt sig, að orðið hefur að leita til Alþ. til þess að geta komizt fram úr þessum vandræðum. Það er sjálfsagt að segja einnig b, þegar búið er að segja a, og fyrir það fylgi ég þessu frv. eins og það liggur fyrir. Hins vegar hefði verið æskilegra, að hæstv. atvmrh. hefði verið hér viðstaddur til þess að taka á móti leiðbeiningum og athugunum, ef við ætlum að ráðast aftur út í mál sem þetta, og við ættum að læra af þeim mistökum, sem hér hafa orðið á og koma munu betur í ljós, eftir því sem tímar líða, því að ég fæ ekki skilið, hvernig hugsanlegt er að láta þá báta, sem hér um ræðir, bera uppi þann gífurlega kostnað, sem er í sambandi við þessi kaup. - Það er einnig ljóst, síðan þessi kaup voru gerð við sænsku ríkisstj., að hún telur sig hafa gert svo góð kaup við íslenzku ríkisstj., að hún muni hafa bannað útflutning til annarra manna á Íslandi, sem hafa haft aðstöðu til þess að kaupa báta frá Svíþjóð fyrir minna verð, af þeim ástæðum, að ísl. ríkisstj. hafi þegar verið svo örlát við sænskar skipasmíðastöðvar, að hún hafi gefið þeim stórkostlega hærra verð fyrir þetta verk en unnt var að fá annars staðar. Þetta breytir þó ekki afstöðu minni, og mun ég fylgja þessu frv., en vildi láta þetta koma fram.



Ég skal ekki fara að ræða um það við hv. þm. Barð., hversu hagstæð eða óhagstæð kaup á sænsku bátunum séu. Ef til vill eru aðrir þessu kunnugri en ég er, en ég hygg, að þessi mál hafi gengið milli svo margra, áður en kaupin voru gerð, að telja má nokkurn veginn víst, að ekki var völ á betra; annaðhvort, var að gera þessa samninga eða eiga allt í óvissu um kaup á bátum. Hins vegar vil ég leiðrétta þann misskilning, sem kom fram hjá hv. þm., um það, að nauðsyn bæri til þess að afgreiða þetta frv., af því að svo sérstaklega óhagstæð kaup hafi verið gerð á bátum. Þetta er fjarri sönnu. Með því að ríkið var að kaupa báta, er óhjákvæmilegt fyrir hæstv. ríkisstj. að hafa fé milli handanna til þess að leysa bátana út. Annað er ekki um að ræða í þessum efnum. Þetta frv. er því á engan hátt bein afleiðing af því, hvort gerðir hafa verið hagstæðir eða óhagstæðir samningar um bátakaup, og tel ég allt benda til þess, að þessi kaup séu þannig, að varla hafi verið hægt að búast við betra. - Hv. þm. lauk ræðu sinni með því, að sænska ríkisstj. hefði álitið sig hafa gert svo kaup við íslenzku stj., að afleiðingin af því væri sú, að verðlag á bátum hefði hækkað í Svíþjóð. Ég vil í því sambandi taka það fram, að mér er á engan hátt kunnugt um, að sænska ríkisstj. hafi haft nokkra aðild í samningum um bátana, - það var samið um þessi bátakaup við skipasmíðastöðvar í Svíþjóð, - en þau einu afskipti, sem sænska ríkisstj. hafði í þessu máli, voru þau, að hún leyfði útflutning á bátunum, samkv. því, sem í samningnum var ákveðið.