Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Eins og hv. þm. er kunnugt, er þetta frv., sem hér liggur fyrir, borið fram af hálfu hæstv. ríkisstj. Það var fyrst lagt fyrir Nd., var athugað þar af fjhn. og síðan samþ. nær óbreytt. Fjhn. Ed. hefur nú haft frv. til athugunar og er sammála um að mæla með, að frv. nái fram að ganga. Einstakir nm. hafa þó áskilið sér rétt til þess að bera fram eða fylgja brtt. við frv. Eins og frv. ber með sér, felur það ekki í sér verulegar efnisbreytingar á núgildandi löggjöf um þessi mál aðrar en þær, sem leiðir af l. um innflutning og gjaldeyrismeðferð og l. um viðskiptaráð, að undanteknu því nýmæli, sem um ræðir í 2. gr. frv., um skipun verðlagsstjóra, en hann hefur á hendi framkvæmd verðlagsákvæða og eftirlit með, að þeim sé hlýtt. Ég er þeirrar skoðunar, - og ég hygg, að fjhn. sé það einnig -, að þetta nýmæli sé til mikilla bóta, og það gefur vonir um, að verðlagseftirlitið komi að meiri notum í framtíðinni en það hefur gert hingað til. Mér er það persónulega vel kunnugt, að eftirlitið hefur alls ekki náð tilgangi sínum hingað til. Það hefur að vísu gert allmikið gagn á sumum sviðum, einkum að því er snertir nauðsynjavörur, t.d. kornvörur, kaffi og sykur, sem hefðu áreiðanlega orðið hærri í verði, ef verðlagseftirlitsins hefði ekki notið víð. Um ýmsa aðra vöruflokka gegnir öðru máli. Stafar það af því, að þar eru verðlagsákvæði og eftirlit stórum erfiðara. T.d. má nefna álnavöru alla, þótt þar hafa verið reynt að hafa nokkurn hemil á. Þá eru enn önnur verðmæti, þar sem eftirlitið hefur enn síður komið að gagni, eins og t.d. allur innlendur iðnaður. Ég skal þó ekki fara að rekja ástæður þess, hvers vegna svona hefur tekizt til. En það er vafalaust tilgangur ríkisstj. með því að skipa verðlagsstjóra að reyna nú að bæta úr þessum ágöllum. Hún mun og hafa hugsað sér að velja í þessa stöðu mann, sem hefur víðtæka þekkingu á viðskiptum og vörum. Það er líka mest undir því komið, hvernig tekst til með valið á þessum manni. Ef starfið verður vel skipað, er nokkur von til þess, að ráðin verði bót á ágöllum verðlagseftirlitsins, en það veltur á því, hvort ríkisstj. tekst að fá hæfan mann í stöðuna. Að öðru leyti mega menn ekki gera sér háar vonir um þessa löggjöf, því að eins og ég tók fram í upphafi, er hún nálega sú sama og við höfum búið við undanfarið og nálega allir viðurkenna, að hafi ekki náð tilgangi sínum. Að lokum vil ég minnast aðeins á ásakanir þær, sem hafa verið bornar á ríkisstj. og verðlagsnefnd, bæði í blöðum og hér á Alþ., um, að vöruverð hafi verið hækkað ólöglega eftir 18. des. s.l. Þessar ásakanir eru ekki á rökum reistar. Um þetta er hægt að sannfærast með því að fara í gegnum bækur verðlagsnefndar, enda hef ég þar sannfærzt um það, að nefndin hefur ekki hækkað verð á einni einustu vörutegund á þessu tímabili. Ég veit ekki, hvaða ástæður hafa legið þessum getsökum til grundvallar, en þær eru algerlega úr lausu lofti gripnar. Að lokum legg ég eindregið til, að frv. nái fram að ganga.



Herra forseti. - Ég er sammála hv. síðasta ræðumanni í því, að það sé ekki mikið nýtt í þessu frv. nema skipun verðlagsstjóra. Sú brtt., sem ég ber fram á þskj. 378, kemur heldur ekki fram vegna þess, að hér sé eitthvað nýtt á ferðinni, heldur vegna þess, sem er í núgildandi l. og lýður allur rak sig á, að var óhafandi. Í frv. er 4. gr. alveg samhljóða G. gr. núgildandi laga. Við, sem höfum fengizt við þessi mál, þekkjum það, hve erfitt er að fa ýmsar nauðsynjavörur seldar út á land með heildsöluverði. Það, sem hefur fengizt flutt inn af byggingarefni, veiðarfærum, járni og fleira, hefur verið selt hér bæði með heildsölu- og smásöluálagningu. Eftir þakjárni, hreinlætistækjum, miðstöðvum, eldavélum og fleiru, hefur einnig verið svo mikil eftirspurn hér, að verzlanir hafa getað selt það bæði með heildsölu- og smásöluálagningu og hafa ekki viljað selja það út á land nema fyrir smásöluverð. Þetta hefur orðið til þess, að ýmsar verzlanir úti um land hafa orðið að brjóta lögin, eða þá að þessi héruð hafa orðið að vera alveg án þessara nauðsynja. Það hefur orðið útkoman á málinu, og þannig hefur það meðal annars verið um allt timbur, sem hefur verið flutt inn í gegnum Rvík. Þessi brtt. fer því fram á það, að viðskiptaráð geti fyrirskipað innflytjendum að selja þessar vörur til annarra héraða, ef það er sýnt, að þar er skortur á þessum vörum. Nú mætti kannske segja, að innflutnings og gjaldeyrisleyfi hefðu verið afgr, til þessara viðkomandi smásala. En þar er því til að svara, t.d. með alla járnvöru, að ekki er hægt að kaupa hana inn í svo smáum stíl eins og mörg af þessum héruðum þurfa með. Dúkar og ofnar eru keyptir í stórum pöntunum frá Ameríku, og þess vegna verður að sjá fyrir því, að með þessum l. sé þessum aðilum tryggt að fá umræddar vörur með heildsöluverði. Þetta hefur meðal annars verið venja með alla gólfdúka og ýmsar aðrar vörur til byggingariðnaðarins og útgerðariðnaðarins, - veiðarfæri. Það hafa stafað af þessu stór vandræði um allt land. Það hafa verið veitt innflutningsleyfi, t.d. Veiðarfæragerð Íslands, fyrir önglum, og hefur verið svo mikil eftirspurn eftir þessari vöru, að hún hefur öll selzt með smásöluverði til veiðistöðva umhverfis allt landið. Það er því engin vanþörf á því að fá þessu kippt í lag. - Ég vil nú vænta þess, að hv. d. taki þetta til athugunar og samþ. þessa breyt. við frv. Þessi ráðstöfun ætti að vera nægileg til þess, að hægt væri að deila þessum vörum út um landið, án þess að tekin vær í upp bein skömmtun á þeim.



Eins og nál. ber með sér, þá tel ég rétt að samþ. þetta frv., sem hér liggur fyrir. Um brtt. á þskj. 378 verð ég þó að segja það, að mér virðist hún heldur til bóta. Það er eitt atriði í till., sem ég er ekki alveg víss um, að ég skilji rétt, en það er þar, sem segir: „Viðskiptaráð getur hvenær sem er fyrirskipað heildverzlunum eða öðrum, sem flytja inn og verzla með alls konar byggingarefni, veiðarfæri og aðrar nauðsynjavörur“. Mér skilst, að eins og greinin er orðuð, þá sé þetta bundið við það, að varan sé bæði flutt inn og verzlað með hana. Ég vil í þessu sambandi benda á það, hvort ekki væri rétt að láta þetta einnig ná til innlends iðnaðar, eða iðnaðarfyrirtækja, sem svipað stendur á um. Ég sé ekki betur en að till. sé til bóta og mun greiða atkv. með henni. Ég vildi nota þetta tækifæri til þess að beina fyrirspurnum til hæstv. stj., einmitt á þessu stigi málsins. Ég vil fyrst taka það fram út af ummælum hæstv. frsm. um, að ríkisstj. og dómnefnd í verðlagsmálum hefði ómaklega verið borin þeim sökum að hafa brotið l. um verðfestinguna, að ég fæ ekki betur séð, eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, heldur en að l. hafi verið brotin. Ég skal játa, að það er rétt að minni hyggju, sem fram kemur í grg. hæstv. viðskmrh., að sú hækkun, sem orðið hefur á skömmtunarvörum, t.d. eins og á Hornafirði, verkar ekki á vísitöluna, þannig að þessi hækkun á vöruverðinu er á engan hátt fölsun á vísitölunni, eins og einhvers staðar hefur komið fram. En ég álít, að orðalag laganna sé svo skýlaust, að ekki verði um það deilt, að þessi ákvæði eru brotin með því að hækka vöruverð, eins og gert var á Hornafirði. Það stendur í 1., að ekki megi selja neina vöru hærra verði heldur en það var lægst þann 18. desember s.l. Þetta er alveg tvímælalaust að minni hyggju. Hitt er annað atriði, hvort ástæða var til þess að víkja frá þessu af sanngirnisástæðum. Þetta þótti mér rétt að taka fram vegna þeirra ummæla, sem hv. frsm. hafði. Ég er honum ósammála um þetta atriði. Annars get ég heldur ekki látið hjá líða að segja það, að mér virðist ákvæði 3. gr., fyrri málsgr. hennar, benda til þess, að stj. víðurkenni með því, að ekki hafi tekizt svo til um skipun viðskiptaráðs sem æskilegt hefði verið, því að þá væri að sjálfsögðu ekki ástæða til þess að ryðja úr ráðinu, þegar það á að fjalla um verðlag. Ég hygg, að það atriði í þessum l., sem er meginbreyt. frá því, sem áður var, að einum föstum starfsmanni, verðlagsstjóra, verði falin framkvæmd verðlagseftirlitsins, sé til bóta. Það er í samræmi við þær till., sem ég hef áður staðið að, að viðskiptaráð noti það vald, sem það hefur, til þess að gera verðlagseftirlitið öruggara, og hygg ég, að það megi vænta nokkurs árangurs af þeirri breyt. Það mun líka vera full þörf á öruggu eftirliti, eins og hv. frsm. tók fram, sem átti að vera þeim málum kunnugur. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að spyrja hæstv. stj. um það, hverra tillagna megi frá henni vænta - og hvenær - um ráðstafanir tal þess að lækka dýrtíðina í landinu. Stj. hefur, ef þetta frv. verður að l., fengið samþykki þessara l. hér á Alþ., nákvæmlega eins og hún hefur óskað að fá þau afgr. Í fyrsta lagi verðfestingarl., sem hún fékk afgr. á einum degi rétt fyrir jólin, í öðru lagi lögin um viðskiptaráð, og í þriðja lagi, ef þetta frv. verður samþ., þessi nýju l. um verðlag í landinu. Nú verðum við að gæta þess, að þó að árangurinn af bættu verðlagseftirliti verði mjög verulegur, þá hlýtur að fara fjarri því, að stj. hafi náð því marki, sem hún hefur sett sér, þ.e.a.s. að fá lækkaðan framfærslukostnað vísitölunnar. - Ég vil því leyfa mér að mælast til þess, að stj. gæfi upplýsingar um það, hvenær mætti vænta tillagna hennar um lækkun á dýrtíðinni, ef hún sér sér fært að gefa Alþ. slíkar upplýsingar. Ég vil því frekar spyrja um þetta, þar sem enn eru felld inn í þetta frv. ákvæði um það að undanskilja öllu verðlagseftirliti allar íslenzkar framleiðsluvörur landbúnaðarins. En það er vitað og viðurkennt, að mestur hluti dýrtíðaraukningarinnar í landinu stafar af hækkuðu verðlagi landbúnaðarafurða. Það mun láta nærri, að af þeim 172 vísitölustigum, sem dýrtíðin hefur hækkað, nemi hækkun, sem af þessum vörum stafar, 100 stigum, en 72 stig munu stafa af hækkun á erlendri vöru, þó eru flutningsgjöld og hækkun á tollum talin þar með. Þetta eitt út Af fyrir sig hlýtur að sýna, svo að ekki verður á móti mælt, að það er gersamlega gagnslaust verk að ætla að lækka vísitöluna, svo að haldi komi, án þess að hreyfa við þessum vörutegundum. Það er því frekari ástæða til þess að spyrja um þetta nú, þar sem einmitt í þessu frv. er undanskilið verðlag á þessum vörutegundum. Í öðru lagi vegna þess, að þegar þetta frv. verður að ?., fellur niður sú verðbinding, sem í verðfestingarl. er, og um leið er fallið úr gildi það loforð, sem hæstv. landbrh. skýrði Alþ. frá, að verðlagsn. landbúnaðarafurða hefði gefið um það að halda verðinu óbreyttu. En samkv. þessu frv. eiga l. um dómnefnd í verðlagsmálum að falla úr gildi um leið og þessi l. verða staðfest. Ég ræddi um það við umr. um verðfestingarl., fyrir jólin, hvort stj. hefði gert sér grein fyrir því, hve mikilli upphæð það mundi nema, sem greiða ætti úr ríkissjóði samkv. þál., sem samþ. var á sumarþinginu 1942. Landbrh. hefur upplýst, að hann gerði ráð fyrir því, að þessi upphæð mundi nema yfir 20 millj. kr. á framleiðsluvörur ársins 1942. Hins vegar hefur stj. ekkert látið uppi um það, hvort hún hyggst að framkvæma þessa þál. án þess að ráðfæra sig frekar við þingið, né heldur á hvern hátt. En mér virðist það augljóst mál, sé það ætlun stj. að greiða yfir 20 millj. króna í uppbætur á landbúnaðarafurðir, að þá verði, eftir því sem upplýst hefur verið um fjárhag ríkissjóðs, heldur þröngt um fé til þess að mæta öðrum þörfum. Í öðru lagi vildi ég leyfa mér að benda hæstv. stj. á það, að þessi þál. var samþ., áður en ákvörðun var tekin um haustverð á kjöti á s.l. hausti. Ég greiddi að sjálfsögðu atkv. með þeirri till., og ég hygg, að a.m.k. einhverjir af þm. hafi greitt þannig atkv. með það fyrir augum, að það gæti orðið til þess, að hægt yrði að ákveða verð á kjöti innanlands lægra heldur en ella mundi. En svo skeður það undarlega á s.l. hausti, að kjötverð er ákveðið miklu hærra heldur en nokkurn tíma áður og, að minni hyggju, hærra heldur en nokkur skynsamleg ástæða var til. Ég vildi mega skjóta því fram hér, að ég álít, að hæstv. stj. beri að taka það til athugunar, hvort ekki sé sjálfsagt að gera ráðstafanir til þess, að ekkert af kjöti verði flutt út. Með því meina ég það, að kjötverðið verði lækkað svo, að allt kjöt verði étið í landinu. Mér er sagt, að um 1500 tonn af kjöti eigi að flytja út og muni það verða selt fyrir lægra verð en það er selt fyrir innanlands, og sýnist mér þá frekar athugandi, hvort ekki væri hægt að selja þetta kjöt innanlands, heldur en að flytja það út og selja fyrir lægra verð en við sjálfir getum étið það fyrir hér heima. Ef kjötverðið yrði lækkað til þess að auka neyzluna, mætti að minni hyggju nota það fé, sem nú er greitt i uppbætur á kjöt og gærur, til þess að lækka framleiðslukostnað vísitölunnar fyrir landbúnaðinn, og mætti þá síðar ákveða, hvort ástæða væri til að greiða einhverjar uppbætur á kjöt, sem selt væri innanlands. Ég skal enn fremur benda á það, að mér virðast þær ráðstafanir, sem stj. hefur nú byrjað á til þess að lækka verðlagið, þ.e. að gefa eina kr. með hverju kjötkg - og flytja inn smjör -, benda til þess, að þetta komi til með að kosta ríkissjóð mikið fé. Í öðru lagi, að verðlagið á þessum vörum sé tiltölulega fjarri því, sem það ætti að vera, til þess að vísitalan lækki af þeim sökum. Í þessu sambandi Vildi ég mega spyrja hæstv. stj., hvort þessum greiðslum hefur verið lofað fyrir allt tímabilið eða hvort þær ná aðeins yfir óákveðinn tíma.

Óákveðinn tíma

. Það væri mjög ranglátt, að minni hyggju, ef þeim hætti væri haldið að greiða verðuppbætur á íslenzkar landbúnaðarafurðir, sem tryggðu sama verð fyrir þær og verið hefur, eftir að vísitalan færi að lækka, en tekjur Iaunamanna aftur á móti lækkuðu eftir vísitölunni. Ég vildi einnig í sambandi við afgreiðslu þál. um verðuppbætur á sumarþinginu geta þess, að sama þing samþykkti að selja bændum síldarmjöl við alveg sérstaklega lágu verði. Ég hygg, að það hafi vakað fyrir mönnum, þegar þetta var samþ., að tillit yrði tekið til þess verðlags, þegar verð væri ákveðið á landbúnaðarafurðum. Mér væri mjög kært, ef hæstv. stj. sæi sér fært nú, áður en þetta mál er afgr., að gefa upplýsingar um það, hvenær vænta megi till. hennar um að lækka dýrtíðina og hverjar leiðir hún mundi helzt hugsa sér í því sambandi. Ég hef heyrt því fleygt, að stj. hefði í smíðum ný skattal., og ég heyrði á útvarpsræðu hæstv. viðskmrh., að hann gerði ráð fyrir því, að í þeim dýrtíðarráðstöfunum, sem stj. mundi leggja til, að hafðar yrðu, mundu koma fram till. um fjáröflun til þess að standast þann kostnað. Mér þætti einnig mjög æskilegt, ef hæstv. viðskmrh. upplýsti hér, hvað þeim málum liður og hvenær vænta mætti till. um það efni.



Herra forseti. -– Ég skal þá fyrst koma að fyrirspurn hv. 3. landsk. um það, hvað líði þeim frv., sem stj. hefði í hyggju að leggja fyrir þingið í sambandi við dýrtíðarmálin. Eins og ég gat um í útvarpsræðu minni nú fyrir nokkrum dögum í sambandi við fjárlfrv., þá er stj. þeirrar skoðunar, að á meðan ekki er úr því skorið, hvort þingi verður frestað, sé þýðingarlaust að leggja fram nokkur frv. um þessi mál, þar sem þau mundu daga uppi, ef þingi yrði frestað. Hins vegar skal ég taka það fram, að stj. hefur þessi frv. með höndum nú og er að vinna að þeim, og það er það eina, sem ég get sagt hv. 3. landsk. í því efni, og það munu ekki líða margir dagar þangað til stj. mun láta eitthvað frá sér heyra í þessu efni. En verði þinginu ekki frestað, verður það ekki fyrr en það kemur saman að nýju. Ég get ekki að svo komnu máli farið nánar inn á það, hvað stj. hugsar sér í þessum efnum, enda efa ég, að það mundi greiða nokkuð fyrir málunum, þó að slíkt yrði gefið upp, áður en þessi mál yrðu tekin til formlegrar umræðu í þinginu. Þá skal ég víkja lítils háttar að þeim deilum, sem hafa sprottið út af framkvæmd verðfestingarl. í sambandi við hinar svokölluðu skömmtunarvörur. Um þetta hefur þegar töluvert verið rætt og ritað. Ég skýrði frá mínu sjónarmiði í útvarpsumræðu og hef ekki miklu við það að bæta, en vil þó enn taka það fram, að það verð á þessum vörum, sem nú gildir, var sett 2. des. s.l., og það hefur verið hið löglega verð í landinu síðan, en þeir, sem áttu eldri birgðir, eru skyldir til þess að selja þær með lægra verði. Nú vill hv. 3. landsk. halda því fram, að þetta sé ekki aðalatriði málsins, en ég vil samt halda því fram, að þetta sé aðalatriðið, vegna þess að I. gera beinlínis ráð fyrir því, ef ágreiningur rís um það, við hvaða verðlag skuli miðað, að þá sé hægt að skera úr því. Það hefði mátt kallast hlægilegur skrípaleikur að banna verzlunum að selja þessar vörur fyrir það verð, sem fyrir löngu var búið að ákveða af opinberri nefnd sem rétt og löglegt. Árangurinn af því hefði eðlilega orðið sá, að 1. marz hefðu vörurnar aftur orðið að hækka upp í það verð, sem réttilega hefur verið ákveðið á þeim vörum, eins og ég hef áður tekið fram. Þetta var framkvæmdaratriði, sem ég hygg, að allir í mínum sporum hefðu afgr. á sama hátt, enda var það fullkomlega réttmætt og löglegt. Ég ætla svo ekki að fara nánar út í þetta. Ég vænti þess, að þetta sé svo skýrt og rætt, að það verði ekki efni til áframhaldandi deilu. Út af því, hvort verðfestingarl. falli niður, þegar þetta frv. verður samþ., eða eigi að gilda til 28. febr., þá vil ég segja það, að það er a.m.k. minn skilningur, þó að það sé nokkur breyt. gerð á l. um þetta, að ráðstafanirnar eigi að standa til 28. febrúar, og á ég þar náttúrlega við, að landbúnaðarvörurnar hækki ekki til þess tíma. Út af brtt. á þskj. 278, sem hv. þm. Barð. hefur borið fram, er ég honum sammála um, að það sé nauðsynlegt að hafa eftirlit með þessu, en vil benda honum á, að það er ekki nauðsynlegt að setja slíka heimild inn í þessi l. Viðskiptaráð hefur samkv. öðrum l. fullkomið vald til þess að fullnægja þessu. Ég vil mælast til þess, að þessi brtt. verði ekki samþykkt, en vil heita flm. því, ef hann telur það nokkurs virði. að viðskiptaráði skuli verða send þessi till. með beiðni ráðuneytisins um, að þetta verði sérstaklega tekið til greina í störfum ráðsins, en eins og tekið hefur verið fram, getur viðskiptaráð sett hvaða reglur, sem það vill, um innflutning og gjaldeyri, og undir það ætti þetta að koma. Að því leyti, sem verðlag kemur hér inn í, er sjálfsagt hægt með verðlagsákvæðum að hafa áhrif á það, sem aflaga fer í þessu efni. Að síðustu vil ég geta þess, að mér þykir nú orðinn fulllangur dráttur á því, að þetta frv. næði samþykki þingsins. Það er ekki þessari hv. d. að kenna, - ég skal viðurkenna það -, en ég vil mælast til þess, að frv. verði samþ. eins og það er komið til d.



Það eru aðeins örfá orð, og mun ég fyrir mitt leyti greiða fyrir því, að þetta frv. nái að ganga fljótt gegnum d. Ég vil þakka fyrir þau svör, sem hæstv. ráðh. gaf um það að leggja ekki síðar en í næstu viku frv. um dýrtíðarráðstafanir fyrir þingið, þegar séð verður, hvort þessu þingi verður haldið áfram eða annað sett. Ég hefði kosið, að hann hefði getað gefið fyllri upplýsingar en hann hefur talið heppilegt, en það er hans eins að meta það. En það, sem vakti fyrir mér, var það, að ég hélt, að það mundi greiða fyrir afgreiðslu málsins, ef leitað væri samvinnu við þingflokkana, áður en það væri sett gegnum þingið, vegna þess að það liggja fyrir - frá þrem þingflokkum a.m.k. - talsvert ákveðnar bendingar, að ég ekki segi till., um aðgerðir í þessu efni, og eru þessir flokkar búnir að láta uppi, hvaða leiðir þeir vilji benda á. Ég vildi bara geta þessa, en auðvitað er sjálfsagt og eðlilegt, að ráðh. ákveði sjálfur, hvaða leið hann vill fara í þessu efni. Að því er snertir þann skilning, sem ég taldi eðlilegan á þessu frv., ef það yrði að l., þ.e.a.s., að l. um dómnefnd í verðlagsmálum með breyt. frá því í desember s.l. séu felld úr gildi með samþykkt þessara l., hygg ég, að það geti ekki orkað tvímælis, því að í 11. gr. stendur: „Með l. þessum eru l. nr. 79 frá 1. sept. 1942 numin úr gildi.“ Þ.e. l. um dómnefnd í verðlagsmálum - og breyt., sem gerð var á þeim, er aðeins þáttur í þeim -. eru þar með numin úr gildi, og yfirlýsingar, sem gefnar hafa verið í sambandi við þau, að sjálfsögðu búnar að vera um leið. Að sjálfsögðu veit ég, að viðskiptaráð og stj. hafa í hendi sinni að halda þessari verðfestingu svo lengi sem ráðið og stj. vilja og telja mögulegt, því að eftir gildistöku laganna má ekki hækka verð á neinu nema með leyfi viðskiptaráðs. Þetta gildir til 28. febrúar með þær vörur, sem það nær til, en það nær ekki til íslenzkra afurða. Það er að sjálfsögðu þýðingarlaust að vera að karpa um það við hæstv. ráðh., hvort verðfestingarákvæðin hafi verið brotin. Það mál er í rannsókn, og verður ákveðið, hvort það verður tekið fyrir, og þetta sýnir sig þá, er dómurinn fellur, en ég get ekki séð annað, þrátt fyrir skýringar hæstv. ráðh., en að minn skilningur sé réttur. Hæstv. ráðh. sagði, að ef ágreiningur risi, skæri dómnefnd úr. Nú lýsir hann yfir því, og hann á sæti í dómnefnd, að dómnefnd hefði enga hækkun leyft, svo að það liggur ekki fyrir. Ég held, að það sé augljóst, þegar um það er jafnskýrt ákvæði og það, sem ég vitnaði í, að ekki megi selja vörur hærra verði en ákveðið er, um það er enginn ágreiningur. É g er ekki lögfróður maður, en mér virðist þetta vera alveg skýrt. Ég fellst á, að það sé þýðingarlaust að karpa um þetta. Það sést, áður en lýkur. Það er leiðinleg tilviljun, að þetta skyldi henda á þessum stað og einmitt undir stjórn þess manns, sem hæstv. ríkisstj. áleit helzt líklegan til þess að starfa í viðskiptaráði.



Út af yfirlýsingu hæstv. fjmrh. viðvíkjandi brtt. á þskj. 378 vil ég taka það fram, að ég er ekki alveg sammála hæstv. ráðh. um það atriði, að það sé ekki meiri trygging að hafa þetta í l., og ég held, að það sé ekki algerlega rétt skilið. Ég held, að það sé ekki alveg víst, að aðilar, sem yrðu að hlíta þessu, mundu skilja það þannig, að lagaheimild væri fyrir því að láta þá selja vörurnar, eins og gert er ráð fyrir í brtt., en ég mun ekki gera þetta að kappsmáli gegn því, að hæstv. ráðherra vilji endurtaka yfirlýsingu sína, þá sem hann gaf áðan hér í d. Mundi ég láta það nægja og treysta því, að viðskiptaráð hafi þetta í hendi sér og gæti þess, að það verði ekki misnotað. Í tilefni af þeim ræðum, sem hafa farið hér fram um annað atriði og út af fyrirspurn hv. 3. landsk., vildi ég mega segja nokkur orð. Það hefur komið fram hér í blöðum, í þingræðum og í Sþ. undir umr. um fjárl. sífellt nagg og stapp um þær 20 millj. kr., sem bændur hafi fengið í verðuppbætur af vörum sínum. Ég tók það fram þar, án þess að það væri hrakið eða gerð tilraun til þess að hrekja það, að allt þetta byggðist á hreinum misskilningi frá þeim mönnum, sem öllu vilja fórna fyrir hagsmuni stéttar sinnar og sjá ofsjónum yfir því, að þeir, sem verst eru settir, fáu nokkrar kjarabætur. Að hugsa sér það, að það ætti að taka tillit til þess í kjötverðinu í haust, er leið, að bændur fengu ódýrt síldarmjöl, er svo mikil fjarstæða, að því er ekki svarandi. Það er vitað, að Bústofn, sem fóðraður er á þessu síldarmjöli, kemur ekki til frálags fyrr en haustið 1943. Þess vegna getur ekki komið til mála, að kostnaðurinn 1942 verði metinn eftir því, hve fóðrið er dýrt fyrir kindurnar 1943. Ég vildi í sambandi við þetta spyrja stj., hvenær hún hafi hugsað sér að taka upp til athugunar samtímis launakerfið og landbúnaðarmálin í landinu. Ég hef bent á það áður, að það er ekki hægt að leysa þessi mál nema taka þau alveg fyrir samtímis. Ég vildi, að ríkisstj. og þeir þm.; sem eru óánægðir með þá styrki, sem veittir hafa verið, vildu reikna út, hvað það kostaði ríkissjóðinn mikið og hvað vísitalan hækkaði mikið við það, að öll vinnulaun hækkuðu frá 25 upp í 60%, og ef þeir komast að þeirri niðurstöðu, að ekkert hafi hækkað annað en landbúnaðarafurðir, þá er sjálfsagt að ræða þetta, en meðan þeir geta ekki fært sönnur á það gagnstæða, er ekki ástæða til að hreyfa þessu meira. Nú vil ég benda á það, að máske hafa aldrei verið eins lítil átök um hækkun vinnulauna í landinu eins og 1. júlí. Þá fengu verkamenn og allar launastéttir í landinu alveg mótþróalaust hækkun sína, en árangurinn er sá, að úti um allt land hafa menn haft lægri tekjur en áður, vegna þess að það hefur eingöngu verið hugsað um að setja kröfurnar hátt, svo að menn yrðu að hætta að framleiða. Ég skil ekki, hvernig stj. getur lokað augunum fyrir því og tekið þá stéttina, sem hefur barizt við erfiðust kjör, - tekið hana út úr og „spekúlerað“ í því, hvernig hægt sé að lækka vísitöluna í landinu eingöngu á hennar kostnað, án þess að það komi nokkuð fram á öðrum stéttum. Það er víst, að þetta mál verður aldrei leyst, nema jafnt sé látið ganga yfir allar stéttir þjóðfélagsins, þannig að þeir, sem meira hafa borið úr býtum, láti meira af mörkum, og það sé ekki eingöngu látið mæða á þeim, sem hafa erfiðust launakjör allra landsmanna. Stj. getur aldrei leyst þessi mál, fyrr en viðurkennt er, að allir verði að bera byrðarnar jafnt.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. - Ég vil í sambandi við það, sem hv. þm. Barð. sagði, endurtaka það, að ef flm. fellur frá till. á þskj. 378, mun ég láta senda þessa till. til viðskiptaráðs með ósk um, að það taki hana sérstaklega til athugunar.



Í sambandi við þetta gos hjá hv. þm. Barð. langar mig til að spyrja hann : Ef settur væri stór hópur verkamanna hér upp í fjöll og látinn mylja þar grjót, og úr ríkissjóði borgaðar 3 –5 millj. kr., til þess að þeir gætu fengið Dagsbrúnartaxta, mundi honum finnast það hagræn vinnubrögð? hað er dálitið svipað með þessi vinnubrögð landbúnaðarins. Það er vafasamur gróði, þegar borgaðir eru tugir milljóna til þess að framleiða vöru, sem ekki borgar sig að framleiða, vöru, sem verður að selja langt fyrir neðan framleiðslukostnað. Í slíkum vinnubrögðum er ekki nokkurt vit. Hitt er annað mál, að það er vandamál - og það stórt -, sem liggur fyrir þinginu, hvernig skuli fara að, til þess að bændur beri ekki skarðan hlut frá borði vegna framleiðslu sinnar. Það hefur verið farin sú leið að ákveða að borga verðlaagsuppbætur með þessari vöru, en n., sem ákveður uppbæturnar, er skipuð fulltrúum bænda, þannig að þeir skammta sér milljónirnar sjálfir. Ég held nú ekki, að nokkur þm. hafi búizt við, að þessi till. yrði samþ., og hef heyrt, að hún hafi verið borin fram í því trausti, að hún yrði felld, vegna þess að flm. datt ekki í hug, að hún yrði samþ. Og staðreynd er það, að þegar verðlagið var ákveðið á kjötið í haust, var ekki tekið tillit til þessarar verðlagsuppbótar, sem hafði þó verið yfirlýst, að yrði gert. Brtt. mín var á þá leið, að greiða skyldi verðlagsuppbót á alla kjötfram,leiðsluna, enda næðist þá samkomulag um verð á innlendum markaði. M.ö.o., að það yrði gerð áætlun um, hvað nauðsynlegt væri að greiða bændum fyrir kjötframleiðsluna, og við það yrði verðið á innlenda markaðinum miðað, og yrði tekið tillit til uppbótanna, þegar verðlagið væri ákveðið. Þetta var ekki gert, og bændur höfðu því hag af því að láta kjötverðið vera sem hæst, til þess að milljónirnar gætu orðið sem flestar, sem þeir fengju úr ríkissjóði. Þetta mál er út af fyrir sig dálítið út úr efninu, en ég segi þetta aðeins að gefnu tilefni. En þetta er mjög einfalt mál. Það er annað, sem kom hér fram í umr., sem ég vil minnast á. Það kom fram í ræðu hæstv. viðskmrh., að það væri heimild til þess að selja vörur hærra verði í víssum tilfellum en þær voru fyrir áramót, og þetta byggðist á því ákvæði í l. um dómnefnd í verðlagsmálum, sem samþykkt var í vetur, að ef ágreiningur eða vafi væri um verð, um það, við hvaða verð skyldi miðað, skyldi dómnefnd skera úr, og mér skildist á hæstv. ráðh., - enda hefur hann lýst yfir því annars staðar -, að þegar ágreiningur hafi risið um verð eða hvaða verðlag skuli miðað við, hafi dómnefnd í verðlagsmálum fellt úrskurð. Nú í lýsti formaður dómnefndar í verðlagsmálum yfir því, að dómnefnd hefði aldrei fellt neinn úrskurð um, að selja mætti hærra verði en fyrir áramót, og annar meðlimur dómnefndar í verðlagsmálum lýsti yfir því á þingi, að þetta hefði verið rætt í n., og hefði hún komizt að þeirri niðurstöðu, að engin heimild væri til að selja hærra verði, svo að þessi yfirlýsing hæstv. ráðh. kemur kynlega fyrir sjónir. Samkv. 1. um dómn. mun hún hafa þetta vald, ef um ágreining er að ræða, en dómn. hefur ekki fellt neinn slíkan úrskurð, sem ráðh. vill vera láta, og þá segir það sig sjálft, að það hlýtur að vera ólögmæt ráðstöfun, ef vörur eru seldar hærra verði, og stj. hefur enga heimild til að leyfa það.



í tilefni af fyrirspurn hv. 5. þm. Reykv. vil ég svara hreint, að ég álít slíkt fjarstæðu, en vil láta fylgja því svari þá ábendingu, að það er einmitt flokkur þess þm., sem árum saman hefur gert kröfur um það, að ríkissjóður styrkti svona störf, til þess að menn ynnu grjótvinnu, sem ekki gefur neinn arð, og styrkti menn til að gera ekki neitt. Að því er stefnt að vega aftan að atvinnufyrirtækjunum, svo að mikill hópur verkfærra manna verði sendur upp á heiðar til þess að mylja grjót eða til þess að gera ekki neitt. Er það ekki þessi stefna, sem hér er út af frystihúsunum? Hver á að greiða mismuninn af þessum kauphækkunum, sem nú hafa orðið, og því, sem þau geta greitt? Er það ekki ríkissjóður? Er það ekki krafa flokks þessa þm., að ríkissjóður taki að sér að greiða það, sem frystihúsin ekki geta greitt, og það eftir að þessir menn hafa fengið miklu meiri bætur en sveitamennirnir? Það er reiknað út. Uppbæturnar á kjötið eru eðlilega háar, en það kemur af því, að árið 1941 er kjötverðið til bænda bundið. Þeir fá ekki að selja með frjálsu verði, því að þá hefði hækkun vísitölunnar kostað ríkissjóðinn og verkamennina svo mikið. Er það nokkur leið að binda verðlagið fyrst og neita svo að bæta það úr ríkissjóði, þegar landið er búið að græða á bindingu verðlagsins? Getur ríkissjóður fyrst látið þessa stétt liða við það að geta ekki selt á frjálsum markaði og neitað svo að bæta henni upp? Ég held, að það væri ákaflega hyggilegt fyrir þá menn, sem gaspra mest um þessi mál, að reyna að setja sig inn í þau og reyna að skoða þau frá ýmsum hliðum, og þá munu þeir komast að raun um, að þeir hafa rangt fyrir sér.

Félmrh. (Jóhann Sæmundsson) Herra forseti. - Ég vil leyfa mér að fylgja þessu frv. úr hlaði með nokkrum orðum, þó að þess sé naumast þörf, því að málið er komið fram á Alþ. fyrir alllöngu og búið að ganga gegnum hv. Nd., sem ræddi það allýtarlega og gerði á því nokkrar breyt. Frv. má skoða sem samræmda löggjöf um húsaleigu. Það hefur verið steypt upp úr ýmsum lagaákvæðum, sem áður voru í gildi, og inn í hefur svo verið hætt ýmsum nýmælum, sumpart til þess að liðka til, en sumpart til að herða á. Meðal þeirra ákvæða, sem herða á hnútunum, ber einkum að nefna heimildina um skömmtun á húsnæði, sem um getur í 5. gr. frv. Ég sé annars ekki ástæðu til að ræða margt um einstakar gr. frv., en vil í þessu sambandi benda á breytingu, sem gerð var í hv. Nd. og ég tel varhugaverða. Sú breyting felst í niðurlagsorðum 4. gr., eins og hún er nú, en þar stendur: „ enda sé húseiganda áður veittur þriggja daga frestur til þess að leigja húsnæðið innanhéraðsfólki til íbúðar.“ Þetta ákvæði er viðvíkjandi því, ef íbúðarhúsnæði er tekið til annarrar notkunar en íbúðar. Þá á að beita húseiganda dagsektum og skylda hann til að taka upp fyrri notkun húsnæðisins, en húsaleigun. hefur rétt til að ráðstafa húsnæðinu. Þessi heimild um þriggja daga frest er óheppileg, því að í henni felst engin trygging fyrir því, að húsnæðinu sé ráðstafað á heppilegan hátt eða það fengið húsnæðislausu fólki til afnota, því að það er einungis tekið fram, að húsnæðið skuli leigt innanhéraðsfólki. Og jafnvel þó að tekið væri fram, að húsnæðislaust innanhéraðsfólk skyldi fá húsnæðið til íbúðar, er ekki vafi á því, að æskilegra væri, að ráðstöfunarrétturinn væri í höndum húsaleigun., sem þekkir bezt þörfina og hefur bezt skilyrði til að meta allar aðstæður. Ég vildi benda á, að þetta ákvæði er óheppilegt að þessu leyti, auk þess sem óviðkunnanlegt er að vera með sérstaka undanlátssemi við menn, sem brotið hafa l. Sé ég svo ekki ástæðu til að fara um frv. fleiri orðum.



Herra forseti. - Ég vil aðeins lýsa yfir því, að ég get fellt mig við þá breyt., sem orðið hefur á þessu frv. í Nd., og vænti ég, að það verði samþ. hér í því formi, sem það liggur fyrir í.



Landbn. hefur athugað þetta frv., sem er komið hingað frá Nd., og hefur komið sér saman um að mæla með, að það v erði samþ. óbreytt. Hér er í raun og veru um merkilegt mál að ræða, sem var þegar lögtekið hér á landi á 11. öld, þótt nokkuð væri það frábrugðið þessu frv. Á lýðveldistímanum höfðum við slíkar tryggingar, en síðan lögðust þær niður, og kom svo fyrsta lagasmiðin um þær fram fyrir 10–20 árum, en er nú fyllri en áður. Ég hygg, að ef vel er á haldið, geti þær orðið til mikils gagns; einkum ef voveifleg slys ber að höndum, án þess þó, að menn gæti ekki jafnt fjár sins eftir sem áður, því að hér er ekki um fullar bætur að ræða. N. er sammála um að leggja til,. að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. - Ég hef á þskj. 376 borið fram brtt. við þetta frv. eins og það er á þskj. 322, þannig að 2. gr. falli niður. Mér skilst, að það sé ekki sanngjarnt, þó að frv. verði að l., að binda þegnum þjóðfélagsins þann bagga að greiða 1% af því, sem eftir er að innheimta. Við 3. gr. hef ég líka ger t till. um, að við bætist greiðsla 1% vaxta fyrir hvern mánuð eða hluta úr mánuði, sem upphæðin hefur verið í vörzlu viðkomandi bæjarsjóðs. Þá er komið jafnrétti á milli aðila, úr því að krefjast má dráttarvaxta af gjaldþegnum. Vona ég, að hv. þdm. geti fallizt á þetta.



Ég hef ekki séð brtt. á þskj. 376 fyrr en nú á fundinum. Fjhn. hefur því ekki haft tækifæri til að taka afstöðu til hennar. Annars lét hv. þm. Barð. þegar í ljós þessa skoðun sína við 2. umr., en ég hygg, að n. sé sammála um, að frv. mundi ekki ná tilgangi sínum, ef 2. gr. væri felld niður. Ef þessi heimild á að koma að nokkru gagni, verður að hafa eitthvert aðhald gagnvart gjaldendum, þannig að þeim sé ekki alveg í sjálfsvald sett, hvenær þeir greiða útsvar sitt. Annars væri raunverulega engu breytt frá því, sem nú er. Ég verð því að láta í ljós þá skoðun mína, og ég hygg, að ég megi tala þar fyrir hönd n., að ég álít það mjög misráðið að samþ. þessa brtt. Um hina brtt. er það að segja, að það er ekkert við því að segja, þótt bæjarsjóður greiði dráttarvexti af því fé, sem hann hefur fengið ofgreitt, en það mun vera svo mjög sjaldgæft, að slíkt komi fyrir, að ég sé enga ástæðu til þess að þvæla málinu milli d. vegna þess. Ég geri það því að minni till., að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. - Ég ætla aðeins að leiðrétta þann misskilning hjá hv. síðasta ræðumanni, að það þurfi að þvæla málinu milli d. vegna brtt. minnar, verði hún samþ. málið er borið fram hér í Ed. og þarf að fara til Nd., hvort sem brtt. verður samþ. eða ekki. Það virðist líka allt á misskilningi byggt með þetta mál hjá hv. nm. Þeir lesa ekki þingskjölin, þeir vita ekki, á hvaða stigi málin eru, og þeir skilja ekki, við hvað er átt með till. Það er því ekki von, að gangi greiðlega með afgreiðslu málsins. Annars held ég, að hv. flm. ætti að taka þetta mál til baka. Að lokum vil ég taka það fram, að þar sem um annað eins mál er að ræða, þá óska ég nafnakalls um báðar brtt.



Herra forseti. Það þýðir ekki fyrir okkur hv. þm. Barð. að fara í neinn mannjöfnuð hér. Ég veit ekki, hvort honum hefur tekizt svo illa að gera till. sína skiljanlega eða hvort ég er svona skilningssljór. Ég hef lesið þessa brtt., en ég játa að hafa misskilið, hvað fyrir honum vakir með henni. Hann hreyfði einnig öðrum aths. við þennan lið málsins við 2, umr. 



Herra forseti. - Það stendur nú svo á, að hv. frsm. landbn. í þessu máli er fjarstaddur og í önnum, og því hef ég tekið að mér að fara um það nokkrum orðum fyrir hönd n. Málið hefur legið nokkuð lengi hjá hv. Nd., enda er það allumfangsmikið og hefur auk þess alltaf verið nokkurt togstreitumál. Hér er sem sé um að ræða breyt. á l. nr. 2 frá 9. jan. 1935 eða svokölluðum kjötsölulögum. Frv. felur í sér allmiklar breyt. og sumar mikilvægar. Í fyrsta lagi er í l. gr. frv. gert ráð fyrir breyttri skipun kjötverðlagsn. Þá er í öðru lagi starfssvið n. fært mjög út, þannig að henni er ekki aðeins ætlað að ákveða útsöluverðið innan lands, heldur og verðið til framleiðenda. Enn fremur er gert ráð fyrir, að verðjöfnunargjaldið sé stundum notað í öðrum tilgangi en verið hefur. Til þessa hefur það farið til að jafna verð á útfluttu kjöti til samræmis við verðlag innan lands, en í frv, er gert ráð fyrir, að því verði að nokkru leyti varið til að jafna aðstöðumun framleiðenda um það að koma kjöti í verð á innlendum markaði. Þá er gert ráð fyrir, að fleiri aðilum en áður verði veitt leyfi til að slátra sauðfé til sölu. Fleiri breyt. mætti nefna, og yfirleitt eru með frv. gerðar ærið mikilvægar breyt. á kjötsölulögunum, ef það nær fram að ganga. Strax eftir að n. hafði fengið málið til meðferðar, eða 7. janúar, sendi hún það til kjötverðlagsn. til athugunar, og 22. janúar barst svar n., þar sem segir: „Í heiðruðu bréfi yðar, dags. 7. jan., óskið þér eftir umsögn kjötverðlagsnefndar um frv. á þskj. 89, um breyt. á l. nr. 2 9. jan. 1935, sem hv. alþm. Gísli Jónsson flytur. Á fundi nefndarinnar í dag var eftirfarandi ályktun gerð: N. vill láta í ljós þó skoðun, að ekki muni vera tími nú til þess að endurskoða lögin, enda ekki brýn nauðsyn, þar sem lögin hafa yfirleitt reynzt vel og aldrei valdið teljandi erfiðleikum að framkvæma þau. Hins vegar telur nefndin vel munu koma til mála, að lögin verði endurskoðuð að stríðinu loknu í samræmi við þær aðstæður í viðskiptum utan lands og innan, sem þá verða. Virðingarfyllst, Kjötverðlagsnefndin. Ingólfur Jónsson.“ Málið hefur einnig verið sent SÍS og Verzlunarráðinu, og hef ég heyrt, að Verzlunarráðið sé því meðmælt, en SÍS á móti. Í hv. landbn. voru nokkuð skiptar skoðanir um málið. Flestir nm. töldu þó, að eina breyt. þyrfti að gera á l., en töldu jafnframt vafasamt, að sú breyt. væri svo aðkallandi, að ástæða væri til að hrófla við l. nú þegar. Þó hallaðist n. að því, að rétt væri að gera þá breytingu, en hún er í sambandi við það, að undanfarið hefur það verið látið óátalið, að farið væri kringum l. á þann hátt, að fleiri önnuðust slátrun en þeir, sem heimild höfðu til þess. Þetta er eina breytingin, sem gerð verður á frv., ef það verður samþ. eins og landbn. vill, að það sé. N. vill sem sé fella niður allar gr. frv. nema 3. gr., en sú gr. er raunar ekkert annað en 3. gr. kjötsölul. með öðru orðalagi. Segja má líka, að vilji láta taka upp í frv. 3. gr. kjötsölul. með nokkurri viðbót, sem er í því fólgin, að nokkrum aðilum, sem ekki máttu slátra samkvæmt l., t.d. kaupmönnum, er nú heimilað að gera þetta. N. lætur það óátalið, að þessir menn fáist við slátrun, eins og þeir hafa orðið að gera á sumum stöðum þrátt fyrir ákvæði l., af því að ekki var hægt að fá löglega aðila til þess. N. vill, að þeir geri þetta á löglegan hátt, en ekki ólöglegan, og tel ég þetta til bóta. Læt ég svo útrætt um frv. að sinni.



Mér þykir ákaflega einkennilegt, að hv. landbn. skuli hafa þurft 7 eða 8 vikur til að komast að þessari niðurstöðu, og er það sízt fagurt fordæmi að halda máli í n. tvo mánuði, án þess að skila nái. Ég tel það að vísu rétta aðferð hjá hv. n. að senda málið þeim aðilum, sem hv. 1. þm. N.-M. gat um, en það nær engri átt að draga von úr viti að senda umsögn sina í þeim tilgangi að tefja málið og spilla því. Ég vil jafnframt geta þess, að þessi álitsgerð frá kjötverðlagsn. er mjög villandi, því að þar kemur ekki fram, hvernig málinu reiddi af í n., en mér er kunnugt um, að álitið marðist í gegn með mjög litlum meiri hl. Og mig furðar á því, að hv. landbn. og ekki sízt formaður hennar skuli vilja fella úr frv. ákvæði, sem hljóta að verða sett inn í l. fyrr eða síðar. Ég skil ekki, hvernig nokkur bóndi eða fulltrúi sveitakjördæmis getur lagt á móti slíkum ákvæðum sem miða að því að gera framleiðsluvörur bænda verðmætari. Ég viðurkenni, að með till. hv. n. er bætt úr misrétti, sem hefur viðgengizt og er í því fólgið, að enginn má í raun og veru slátra kind, nema hann sé samvinnufélagsmaður, þ.e. framsóknarmaður. Með 3. gr. l. er í rauninni stefnt að því, þegar þeir eru fallnir frá, sem áttu sláturleyfi fyrir 1933, að enginn geti slátrað kind, nema hann hafi gengið á vald ákveðinni pólitískri skoðun. Ég hefði kosið, að hv. landbn. hefði tekið málið til athugunar að nýju, og kysi ég þá heldur, að það yrði afgr. með dagskrá, því að ég veit til þess, að ýmsir nm. telja, að margt í þessum l. hljóti að breytast. Mætti t.d. fela ríkisstj. að láta athuga málið og undirbúa löggjöf um þetta fyrir næsta þing, því að það tekur því varla að láta prenta þessi l. að nýju, þegar engu hefur verið breytt nema þessu eina atriði, sem fyrr er getið. Það, hve ég er þessum málum kunnugur, stafar af því, að ég hef átt nokkur skipti við kjötverðlagsn. á undanförnum árum. Fyrrv. form. kjötverðlagsn. hefur neyðzt til þess s.l. þrjú ár að veita þetta leyfi gegn l. Ef l. eru til þess, að bændur þurfi að lúta verri kjörum en ef þau væru engin, þá skil ég ekki rétt hlutverk hv. Alþ. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mái. Ég vil beina því til hv. frsm. landbn., hvort hún vilji ekki taka aftur brtt. sínar eða þá vísa málinu frá með rökst. dagskrá. Það munar ekkert um þessa smávægilegu breyt. á l., þar sem vitað er, að þessi l. verða að breytast rækilega fyrr eða síðar.



Nú tölumst við bara við, hv. þm. Barð. og ég. Ég lenti út í þetta samtal óviðbúinn. Ég hafði ekki gert ráð fyrir að taka hér til máls. Hv. þm. kvartaði um það, að þetta mál hefði dregizt fulllengi í landbn. En landbn. Ed. hefur haft mjög mörg mál til meðferðar, og hún hefur vandlega notað sína fundartíma. Hv. þm. Barð. hefur lagt henni til mörg verkefni, og lasta ég hann ekkert fyrir það. En landbn. fékk ekki álit eða umsögn kjötverðlagsn. í hendurnar fyrr en 22. jan. Eftir það fór svo nokkur tími í að athuga málið. Mér finnst hv. þm. nokkuð harðhentur á n. Ef ég færi nú að leyfa mér að bera hana saman við aðrar n., þá mundi hv. þm. þurfa að stefna geir sínum í fleiri áttir, að ég hygg. Hann átelur n. fyrir að hafa ekki viljað taka til greina till. sína um, að þeir, sem fengju slátrunarleyfi, yrðu fyrst að hafa tryggt sér frystihúspláss og slátrunarhús. Landbn. taldi víst, að kjötverðlagsn. sæi um slíkt, þegar hún veitir slátrunarleyfi og ekki gæti verið um neinn árekstur að ræða vegna þeirra hluta, enda hefur það verið svo. Annars byggist nál. sumpart á því, að kjötverðlagsn. var sammála landbn. um það, að ekki væri tími, til að endurskoða l. verulega fyrr en að stríðinu loknu. En þá má gera ráð fyrir því, að gerðar verði á þeim margar breyt. Ég tel, að kjötverðlagsn. mundi varla telja l. hafa gefizt vel og reynzt vel og aldrei valdið teljandi erfiðleikum. ef mikil brögð hefðu verið að þessu, sem hv. þm. Barð. talar aðallega um. En hvað viðvíkur verzlunarmóral, þá er það vitað, að samvinnufélögin hafa mest verzlað með þessa vöru. Hins vegar er það svo, að breyt. þær, sem n. leggur til, að gerðar verði, eru í þá átt, sem hv. þm. Barð. óskar. Mér er sagt, að hann eigi hér persónulega hlut að máli. Annars hef ég frétt, að hv. þm. Barð. hafi gengið ögn á snið við lögin um verzlun með sláturfjárafurðir, en það skiptir ekki miklu máli. Hv. þm. getur sjálfur borið það til baka, ef ekki er rétt með farið. Ég geri ráð fyrir, að n. haldi sér við sína till., en hv. þm. getur svo lagt fram dagskrá, ef honum sýnist. Hins vegar kom það til mála í n. að afgr. frv. með dagskrá og slá því á frest, en frá því ráði var þó horfið. - Læt ég svo málið útrætt frá minni hálfu.



Að gefnu tilefni frá hv. 1. þm. N.-M. vil ég lýsa því yfir, að það er alger misskilningur, að ég hafi gengið á snið við kjötverðlagsn. Þær fréttir hafa verið bornar ranglega þangað. Fyrrv. form. kjötverðlagsn. hafði ekki heimild til að veita þm. Barð. (sem að vísu var þá ekki þm. Barð.) slátrunarleyfi, en hann átti þá og á enn sláturhús á þessum stað, en kaupfélagið, sem hafði hentugleika á að fá leyfið, hafði enga aðstöðu til slátrunar. Það var reynt að komast að samkomulagi í 2 ár, en tókst ekki. Árangurinn varð sá, að form. kjötverðlagsn. gekk inn á að láta óátalið, þó að ég slátraði á mínu nafni. Það er ekki að brjóta l. Það stóð þannig á, að ég gat látið bændur fá, 1939 og 1940, 20 aur. meira fyrir hvert kíló en ef kaupfélagið hefði átt að halda sínu leyfi og fá að slátra og þar að auki greiða í vörum, en ekki í peningum. Árið 1941 greiddi ég 50 aur. meira fyrir kílóið en kaupfélagið hefði getað gert og 1942 60 aurum meira. Ég vil þá biðja hv. n. að taka til athugunar við 3. umr., hvort hún vill bera fram rökst. dagskrá. Afgreiðsla málsins frá n. er engan veginn eðlileg, engan veginn viturleg í garð bænda og hlýtur að skapa það, að málið verði tekið upp í annarri mynd á næsta þingi.



Ég vil taka það fram, að afgreiðsla n. á málinu er í alla staði eðlileg. Hún slær á frest því, sem bezt er að geyma, en tekur upp þær breyt. sem nú er þörf á, en þó hefði máske mátt draga þar til málið er allt tekið til ýtarlegrar endurskoðunar. Ég bæti því svo aðeins við, að ég vildi gjarnan hafa hv. þm. Barð. í mínu byggðarlagi, ef hann hefur ráð til þess að borga kjöt mun hærra verði en fáanlegt er fyrir það á öðrum innlendum markaði. Ég hélt satt að segja, að verðið væri lögákveðið þannig að slík rausn hlyti að vera sjaldgæf.