Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir um framkvæmdaáætlun ríkisins fyrir 1969, hefur gengið í gegnum hv. Nd. og tók það þá einni breytingu. Tekin var inn heimild til að taka lán í Danmörku til að framkvæma endurbætur á húsi Jóns Sigurðssonar. Þetta var ekki upphaflega í frv. ríkisstj., eins og það var lagt fyrir, en er tekið inn í frv. samkv. ósk forseta Alþingis. Hús þetta er, eins og hv. þdm. er kunnugt, eign Alþingis og sá ég ekki ástæðu til, eins og atvik málsins voru, að hafa á móti því, að þessi lántökuheimild væri tekin inn, þar sem þegar var búið að tryggja þetta lán. Það hefur árlega undanfarin ár verið lögð fram til viðbótar fjárlögum sérstök framkvæmda- og fjáröflunaráætlun, sem hefur verið í tvennu lagi, annars vegar framkvæmda- og fjáröflunaráætlun fyrir ríkisframkvæmdir til viðbótar því, sem gert er ráð fyrir í fjárl., og hins vegar fjáröflun til fjárfestingarlána atvinnuveganna. Hér er eingöngu um að ræða annan þátt þessara mála, en það er fjáröflun vegna ríkisframkvæmda, sem byggist á því, að samkv. l. um Framkvæmdasjóð Íslands er það hlutverk þess sjóðs að afla fjár til stofnsjóða atvinnuveganna, og það eru því og verða till. þeirrar sjóðsstjórnar, sem er þingkjörin, sem koma til með að verða afgerandi um það, hvernig þeirri fjáröflun verður hagað og skiptingu þess fjár, og kemur ekki til kasta Alþ. sérstaklega að leggja blessun sína yfir þá skiptingu. Framkvæmdaáætlunin nú er töluvert umfangsminni en á s.l. ári, þannig að gert er ráð fyrir framkvæmdum, sem nema 225 millj. kr. í staðinn fyrir 330 millj. á s.l. ári, en þá rann hluti af erlendu framkvæmdaláni til framkvæmdaáætlunarinnar og gerði þannig mögulegt að hafa upphæðina þetta hærri. Ég legg á það ríka áherzlu, sérstaklega vegna brtt., sem fram komu við þetta frv. í hv. Ed., að það hefur alltaf verið meginregla með þessa áætlun, að hún er ekki óskalisti, heldur er hún ákvörðun, þ.e.a.s. það er gert ráð fyrir því, að það sé hægt að afla þess fjár, sem lagt er til að afla með áætluninni, en ekki lántökuheimildir veittar að segja má út í loftið, og jafnframt er gert ráð fyrir því, að framkvæmdir þær verði unnar, sem tekið er fram í áætluninni, að stefnt sé að að hrinda í framkvæmd. Þetta frv. nú er með öðrum hætti en undanfarin ár að því leyti til, að nú er tekið inn í frv. sjálft, hvernig fénu skuli ráðstafað. Það hefur ekki áður verið gert, heldur birt sem fskj. með frv., en ég hygg, að það sé meira í samræmi við óskir hv. þm., að skipting fjárins sjálfs sé tekin inn í frv. Úr því að nú þegar lágu fyrir ákvarðanir um það eða till., hvernig æskilegast væri að skipta þessu fé, þá er lagt til, að það verði gert í frv. sjálfu. Það hefur stundum verið einnig fundið að því, að þetta frv. væri seint á ferðinni hér á hinu háa Alþ. Ég hygg, að það verði ekki með sama rétti borin fram kvörtun um það nú vegna þess, að drög að framkvæmdaáætlun voru látin nú í fyrsta sinn fylgja fjárlagafrv. fyrir árið 1969. Það eru að vísu nokkrar breytingar, sem hafa orðið á áætluninni frá því fskj., en þær breytingar eru tiltölulega smávægilegar. Þar var á það bent, um leið og taldar voru upp margvíslegar framkvæmdir, sem óumflýjanlegt var að afla fjár til, að lánsfjáröflun væri mjög takmörkuð, og það yrði að fara mjög hægt í það að ganga á hinn innlenda lánamarkað og þrengja hag atvinnuveganna að þessu leyti og takmarka ráðstöfunarfé bankanna, og þess vegna væri ekki um annað að ræða en taka inn í fjárlög ýmsa útgjaldaliði, sem bent var þar á, að nauðsynlegt væri að sinna, en ekki var þá til fé til ráðstöfunar fyrir. Sumt af þessum framkvæmdaliðum var tekið inn í fjárlagafrv., og eru þeir því úr sögunni í sambandi við þetta mál, eins og það liggur fyrir hér, en hins vegar eru þeir liðir eftir, sem talið var auðið að fjármagna eftir þeim leiðum, sem þá var vikið að, að færar mundu verða til þess að fjármagna framkvæmdirnar. Þær leiðir voru tvær, annars vegar útgáfa spariskírteina á sama hátt og gert hefur verið um nokkurra ára bil og hins vegar að taka svokallað PL-480 lán, sem er vörukaupalán í Bandaríkjunum og Íslendingar hafa átt kost á um nokkurra ára bil og hagnýtt sér og líkur til þess, að það lán fáist einnig á þessu ári. Þessar tvær leiðir var talið fært að fara, en hins vegar hef ég ekki treyst mér til að leggja til, að gengið verði lengra eftir þeirri braut að afla fjár með sölu spariskírteina en hér er gert ráð fyrir, vegna hinna almennu þrenginga á peningamarkaði. Það er gert ráð fyrir hér að afla sömu fjárhæðar í nýjum spariskírteinalánum og gert var á s.l. ári, þannig að ekki verði þrengt að bönkunum hvað þetta snertir. Þá er einnig gert ráð fyrir að endurnýja, sem nemur 80 millj., innleyst spariskírteini. Þetta hefur verið þannig undanfarin ár, og það tekur að sjálfsögðu ekki ráðstöfunarfé frá bönkunum á þann hátt, því að hér er eingöngu um það að ræða að þeir, sem spariskírteini eiga þegar, endurnýi þau og kaupi ný skírteini. PL-480 lánið er áætlað að geti orðið á þessu ári um 70 millj. kr. Þetta eru sem sagt þær tvær leiðir, sem gert er ráð fyrir að fara til að fjármagna framkvæmdir þær, sem hér er um að ræða. Þá munu menn vafalaust spyrja, hvernig þær framkvæmdir séu valdar, sem ákveðið er að leggja til að veitt verði fé til samkv. þessu frv. Það er í stuttu máli sagt þannig, að það hefur verið leitazt við að takmarka þær fjárveitingar við framkvæmdir, sem að mati Efnahagsstofnunarinnar og fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar hefur verið óumflýjanlegt að afla fjár til. Það er annaðhvort um það að ræða, að það þurfi beinlínis að afla fjár til skuldagreiðslna eða þá skuldbindinga, sem ríkið hefur þegar tekið á sig, eða í þriðja lagi til framkvæmda, sem óumflýjanlegt er vegna þjóðfélagshagsmuna að afla fjár til. Er þar fyrst og fremst um að ræða orkurannsóknir, bæði á jarðhita og raforku. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara langt út í það að útskýra einstaka liði í frv. varðandi þær fjárveitingar, sem þar er gert ráð fyrir til einstakra liða, það er mjög rækilega gert í 7. gr. frv. og þarflaust að vera að lesa það upp aftur. Ég hygg, að allir hv. þm. séu sammála um, að það beri brýna nauðsyn til að ýta áleiðis, svo sem kostur er á, rannsóknum í sambandi við saltvinnslu hér á Reykjanesi. Jarðboranir þarf að framkvæma í Námaskarði, bæði vegna orkuversins þar, sem framleiðir í senn jarðgufu til Kísiliðjunnar, sem nú er áformað að stækka um helming, og til orkuvers þess, sem þar hefur verið sett í tilraunaskyni á vegum Laxárvirkjunar og þarf meiri orku en þegar er séð fyrir. Þá er einnig ljóst, að það er nauðsynlegt að halda áfram rannsóknum á efra Þjórsársvæðinu vegna þess að áformað er að hraða framkvæmdum við álbræðsluna. Um Rafmagnsveitu ríkisins skal ég ekki orðlengja. Það er stórkostlegt fjárhagsvandamál, sem er nú unnið að af sérstakri n. til að sjá, hvernig á að leysa það yfir höfuð, vandinn þar er miklu meiri en þær framkvæmdir, sem hér er um að ræða. Hagur þess fyrirtækis er hinn bágbornasti, og vantar geysistórar fjárhæðir til þess, að náð verði saman endum varðandi rekstur þess fyrirtækis, og því nauðsynlegt að taka það til heildarendurskoðunar. Um framkvæmdirnar á Keldnaholti er það að segja, að það er gert ráð fyrir að Rannsóknastofnun iðnaðarins fái þar inni, en mikið nauðsynjamál er orðið fyrir Háskólann að losa það húsnæði, sem iðnaðardeildin hefur haft þar til afnota undanfarin ár, því að mjög þrengir að Háskólanum. Það hefur verið venja að taka nokkurt fé að láni til landshafna í framkvæmdaáætlun, og er svo gert enn, og er þar fyrst og fremst um að ræða aðgerðir við Þorlákshöfn. Hafnarfjarðarvegur í Kópavogi er skuldbinding gagnvart Kópavogskaupstað. Það eru ekki ríkisútgjöld, heldur er ætlunin, að það greiðist af þéttbýlisfé Kópavogs, þegar þar að kemur, en loforð er um það að útvega lán til þess að þoka þeim framkvæmdum áfram. Þá er eitt mesta vandamálið í öllu þessu fjáröflunarmáli, en það er Keflavíkurvegurinn. Það er sérstök fjárveiting í vegáætlun til hans, tæpar 7 millj. kr., og þar að auki er vegarskatturinn, sem er á þeim vegi, en engu að síður eru horfur á því, miðað við þær gengisbreytingar, sem orðið hafa, að seint verði greiddar þessar skuldir, nema einhverjar sérstakar ráðstafanir verði gerðar til þess að auka það fé, sem til ráðstöfunar verður til þessara skuldagreiðslna. Það gerir ekki betur, eins og er, en að standa undir vöxtum af þessu láni. Það er talið nauðsynlegt að hraða framkvæmdum við Menntaskólann við Hamrahlíð. Það þarf meira menntaskólarými heldur en gert var ráð fyrir í áætlun, sem lá fyrir, þegar fjárlagafrv. var samþ., og því talið nauðsynlegt að auka húsrými menntaskólanna í Reykjavík til að fullnægja þörfinni hér miðað við sýnilega fjölgun nemenda. Lögreglustöð í Reykjavík er með sömu fjárveitingu og var á s.l. ári og mun þó ekki nægja til að ljúka þeirri byggingu. Nýr liður er hér, sem er rannsókn á perlusteinsvinnslu, en það er nokkuð svipað og með 1. liðinn því að þar er um að ræða að rannsaka verðmæt jarðefni með það í huga, hvort unnt sé að skapa ný útflutningsverðmæti, og hygg ég, að ekki geti orðið ágreiningur um það hjá hv. þd., að það sé rétt stefna. Það er auðvitað margt, sem hefði verið æskilegt að vinna að, en það gefur auga leið, að það verður að fara mjög varlega í lántökur. Bæði er það rétt, sem oft hefur verið bent á af hv. þm., að það sé mjög vafasamt að fjármagna með lántökum ríkisframkvæmdir, sem eru áframhaldandi viðfangsefni, þó að það geti verið rétt til þess að ljúka. framkvæmd, sem er tiltekið átak, sem er þá úr sögunni. En ekki síður er nauðsynlegt nú að fara varlega í lántökur vegna þess hve þröngt er um fjármagn á hinum innlenda peningamarkaði, og á það hefur margoft verið lögð áherzla, bæði af mér og mörgum hv. þm., og þá ekki síður stjórnarandstæðingum, að það væri mjög varhugavert að fara að taka erlend lán til almennra framkvæmda í landinu, þannig að ég er algjörlega sammála því, að það megi ekki gera, eins og sakir standa nú. Þó að hér sé talað um PL-480 lán, sem er erlend lántaka að vissu leyti, þá er það alveg sérstaks eðlis vegna þess, að það er, eins og ég sagði, vörukaupalán, það eru kaup á vörum, sem undir öllum kringumstæðum þarf að kaupa til landsins, matvörur og fóðurvörur, og mundi ekki þurfa að greiðast með erlendum gjaldeyri, en við fáum hins vegar, í stað þess að þetta sé greitt með venjulegum hætti, þetta fé til ráðstöfunar í vissan árafjölda, eins og hv. þm. er kunnugt, og er því raunverulega ekki um ráðstöfun á erlendu lánsfé að ræða í venjulegum skilningi. Herra forseti. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Nú við 1. umr. um þetta frv. hef ég aðeins áhuga á því áð koma á framfæri örfáum aths., en geyma allar verulegar umr. um málið til 2. umr. Hér er, eins og hæstv. fjmrh. tók fram, hluti af framkvæmda- og fjáröflunaráætlun ríkissjóðs fyrir árið 1969, annar þáttur þess máls, hinn þátturinn fer fram hjá Framkvæmdasjóði. Ég mun ekkert endurtaka af því, sem ég sagði hér við umr. um lántöku vegna Framkvæmdasjóðs á sínum tíma, að ég hefði að vísu talið, að það hefði verið æskilegra, að Alþ. væri gerð grein fyrir skiptingu þess fjár, sem aflað er til Framkvæmdasjóðs, en með því að það er þingkjörin stjórn, sem fer með málefni sjóðsins, þá tel ég það ekki skipta meginmáli, og sérstaklega, þegar litið er til þess, að með því frv. fylgdi allítarleg greinargerð um fyrirhugaða ráðstöfun lánsfjárins til þarfra og merkra framkvæmda. Þau verkefni, sem ætlað er að vinna fyrir þetta lánsfé hér, eru flestöl og öll hin þörfustu, og mun ég ekki hafa uppi neinar aðfinnslur við þau. Hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, að hér væri ekki um óskalista að ræða, en einhvers staðar verða þm. nú að koma fram óskum sínum og hugmyndum um það í hvaða verkefni eigi að ráðast, og hvað er þá eðlilegra en að fella það inn í frv., sem einmitt gera ráð fyrir fjármögnun þarfra hluta? Hæstv. ráðh. gat þess, að í meðförum Nd. hefði ein till. verið tekin til greina. Ég hef að vísu ekkert á móti því, að það sé gert við hús Jóns Sigurðssonar í Kaupmannahöfn, en ýmsar aðrar framkvæmdir finnst mér nú satt að segja eins þarfar, og sumar þeirra var nú flutt till. um í hv. Nd., eins og t.d. margnefnda viðbyggingu við kvensjúkdómadeild Landspítalans. Það er að vísu nokkru hærri fjárhæð, sem farið var fram á til þeirra framkvæmda, heldur en það kostar að gera við hús Jóns Sigurðssonar, en viðgerð á húsi Jóns Sigurðssonar var tekin fram yfir þetta nauðsynjamál. Ég er nú ekkert sérlega hrifinn af því, þó að ég viðurkenni það, að það er skömm að því að eiga húsið, eins og það er. Það var ekki till. hæstv. fjmrh., kannske greiðir hann henni þá ekki atkv., þegar hún kemur hér fyrir Ed., ég veit ekki um það enn þá, það kemur í ljós. En það, sem ég vildi nú aðallega koma á framfæri um þetta frv., er hin innlenda fjáröflun. Það er auðvitað öllum ljóst, að æskilegast er að fjármagna sem mest af framkvæmdum ríkisins fyrir innlent lánsfé. Mér finnst ég eiginlega mega til að flytja hér svipaða ræðu, eins og ég hef gert undanfarin ár, þegar þessi fjáröflun með sölu skuldabréfa og spariskírteina er til meðferðar. Ég ætla ekki að hafa um það mörg orð, hvernig útlánamöguleikum viðskiptabankanna er háttað. Hæstv. fjmrh. þekkir það eins vel og ég og veit, að þar er við erfitt verkefni að fást. Engu að síður er hér gert ráð fyrir því að afla lánsfjár að upphæð 75 millj. kr. með sölu á verðtryggðum skírteinum, sem eru nú, eins og jafnan, boðin fram með þannig kjörum, að bankarnir geta ekkert slíkt boðið, og ef að vanda lætur, þá munu þessi skírteini seljast vel, og ráðstöfunarfé viðskiptabankanna minnka að sama skapi. Ég hef hér ásamt fleiri þm. í vetur flutt þáltill. um það, að nú í bili verði hætt að binda hluta af sparifjáraukningunni, eins og gert hefur verið undanfarin ár, og ég skal ekki fara langt út í rökstuðning þess. Hann er, eins og allir þm. þekkja sá, að það beri að hafa aðra fjármálastjórn í erfiðum árum en viðhöfð var, þegar mikið framboð var á fjármagni. Ég satt að segja hélt það, þegar þessi mál voru rædd í Sþ. rétt fyrir jólin, og hæstv. forsrh. talaði mjög skynsamlega um það, að mínum dómi, að það þyrfti að auka fjármagn til atvinnuveganna, að þá mundi sú stjórn, sem fer með yfirstjórn þessara mála, slaka til á bindingunni. Ekkert slíkt hefur gerzt. Það hefur að vísu verið aukið eitthvað lán til sérstakra greina atvinnuveganna úr Seðlabankanum, það viðurkenni ég, en engin tilslökun hefur farið fram á bindingu sparifjárins. Nú í gær síðast voru bankastjórar viðskiptabankanna kallaðir í árlega heimsókn til ráðh. og seðlabankastjóra til þess að semja um framlög bankanna til framkvæmda á næsta ári, ef ég veit rétt. Þar mun hafa verið um 10% fjármögnun af sparifjáraukningu að ræða, eins og verið hefur. Allt þetta hnígur í sömu átt, að takmarka ráðstöfunarfé bankanna. Ég sé ekki ástæðu til þess að vera að fjölyrða um þetta, ég vek athygli á þessu, eins og ég hef gert við sams konar umr. hér á fyrri árum. Þá vil ég enn fremur lýsa þeirri skoðun minni, eins og ég hef löngum gert, í sambandi við 3. gr. frv., að ríkisskuldabréfin og spariskírteinin eigi ekki að vera undanþegin framtalsskyldu, og að þau eigi þvert á móti að telja fram og nota þetta að hluta til í baráttunni við skattsvikin. Ég er alveg sammála því, sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, að eins og nú standa sakir verður að fara varlega í lántökur, sérstaklega til óarðbærra framkvæmda. En það er eitt, sem vekur athygli mína í sambandi við þær lántökur, sem hér er um að tefla, og það er það, hversu mikill hluti af þessu nýja lánsfé þarf að ganga til þess að standa við eldri skuldbindingar. Ég hef í fljótheitum farið yfir það, hversu mikill hluti af þessum 225 millj. kr., sem hér er ráðgert að taka að láni, gengur til þess að greiða eldri skuldbindingar, þannig að það minnkar þá að sama skapi hið nýja fjármagn til framkvæmda, sem um er að ræða. Ég ætla aðeins, með leyfi forseta, að nefna nokkur dæmi um þetta. Fyrsti liðurinn, sem á að verja fjármagni til, eru boranir og rannsóknir á Reykjanesi. Þar segir, að kostnaður árið 1968 hafi reynzt mun meiri en gert var ráð fyrir, og var aflað bráðabirgðalána til framkvæmdanna samtals að fjárhæð 8 millj. kr. Í kaflanum um boranir við Námafjall segir: Til endurgreiðslu bráðabirgðalána, sem aflað var vegna framkvæmdanna árið 1968, verður nauðsynleg viðbótarfjáröflun samtals 8.4 millj. kr. Til Rafmagnsveitna ríkisins, sem er 4. liðurinn, sem á að ætla fjármagn til af þessum lántökum, nema endurgreiðslur 17 millj. kr. Í liðnum framkvæmdir á Keldnaholti segir, að í öðru lagi þurfi að endurgreiða 6.4 millj. kr. bráðabirgðalán, sem aflað hefur verið til byggingar húsnæðis fyrir Rannsóknastofnun byggingaiðnaðarins, 6.4 millj. kr. Landshafnir, þar er liðurinn skuldagreiðslur við verktaka og vitamálastjórn 1.8 millj. kr. Hafnarfjarðarvegur í Kópavogi, þar er skuld frá fyrra ári og lántökukostnaður 5.5 millj. kr. Liðurinn Reykjanesbraut er 29.6 millj. kr., og hann á allur að ganga til afborgana og vaxta af lánum vegna þessarar brautar, og liðurinn Reykjanesbraut í Breiðholti er 6.8 millj. kr. og hann á líka allur að ganga til greiðslu afborgana og vaxta af láni, sem áður er búið að taka. Þannig kemur það í ljós, þegar þetta er athugað, að 80 millj. kr. af þessum 225 millj., sem nú er verið að afla lánsfjár til, gengur til þess að greiða vexti og afborganir eða bráðabirgðalán, sem áður er búið að taka og vinna fyrir, þannig að framkvæmdaliðurinn í þessu frv. verður aðeins 145 millj. kr. Ég er ekki að finna að þessu, það verður að standa í skilum með þau lán, sem tekin hafa verið. Ég er alveg sammála því, sem hæstv. ráðh. sagði um það. En ég bara vek athygli á þessu til þess að sýna það, hversu lántökubrautin er erfið og grýtt og dregur langan dilk á eftir sér. Það er ekkert mikið, miðað við núgildandi verðlag, sem hægt er að vinna fyrir 145 millj. kr. Þegar rætt var um framkvæmdaáætlun þessa á s.l. ári, þá voru þó 330 millj. kr., sem ráðgert var að vinna fyrir, og verðlagið lægra, þannig að hér hlýtur að vera um stórfelldan samdrátt í raunverulegum framkvæmdum að ræða. Þessu vildi ég aðeins vekja athygli á nú við I. umr., en skal svo að öðru leyti geyma mér umr. um frv. til 2. umr. En það er aðeins ein spurning, - já spurning nánast, - sem mig langar til að varpa fram, kannske - ekki frekar - til hæstv. fjmrh. en annarra. Hún er í stuttu máli sú, hvort hv. alþm. og hæstv. ríkisstj. hafi hugsað sér að fara heim af Alþ. án þess að hafa gert nokkrar ráðstafanir til þess að auka möguleika skólanema fyrir sumaratvinnu, og hvort það sé ekki nauðsynlegt til þess að afstýra vandræðum að hugsa til þess að útvega eitthvert fjármagn í þessu skyni og trúlega verður það þá einungis um lánsfjármagn að ræða? Ég er ekki með tilbúna till. um þetta atriði að svo stöddu, en ég varpa þessari hugmynd aðeins fram til umhugsunar milli umr., hvort hv. þm. telji það ekki algjörlega óhjákvæmilegt, að eitthvað verði í þessu máli gert? Ég veit, að það er fyrir Alþ. frv. til l. um það, að skólanemar njóti atvinnuleysisbóta, það er sjálfsagt gott fyrir þá, sem það hljóta, og það er kannske eina leiðin, sem menn sjá, en ósköp er það ógeðfelld tilhugsun í mínum augum að borga ungu og frísku fólki fyrir að ganga atvinnulaust, og eigum við ekki, áður en að því ráði er horfið, að kanna það til þrautar, hvort ekki er mögulegt að virkja starfskrafta þessa fólks, hvort það er ekki hægt að koma hér á vinnu við þarflega hluti, sem frekar væri ástæða til að verja fjármagni til. heldur en að greiða bætur úr atvinnuleysistryggingasjóði.



Herra forseti. Ég hef ekkert sérstakt að athuga við það, sem hv. 11. þm. Reykv. sagði varðandi þetta frv. Það er alveg rétt hjá honum, að það eru allstórar fjárhæðir, sem ganga þar til skuldagreiðslna, sem stafar af því, að á síðasta ári var unnið meira á ýmsum sviðum heldur en fjáröflunaráætlunin þá leyfði, og varð því að fara inn á þá braut að fá bráðabirgðalán, sem verður auðvitað að koma í fast form og er lagt til að gera með þessari áætlun. Það hefði verið fullkomlega æskilegt, ef það hefði verið hægt að hafa þessa áætlun víðtækari en nú er. En með því að ekki þótti, eins og ég áðan sagði, mögulegt né verjandi að fara að leggja til að taka erlend lán til almennra framkvæmda í landinu, eins og ella hefði orðið, ef hefði átt að gera það til þessarar áætlunar hér, og eins hitt, sem hv. þm. reyndar staðfesti, að það væri ekki hægt að ,ganga lengra á hag bankanna, þá var ekki talið mögulegt að taka hér inn fleiri framkvæmdir en raun ber vitni um. Varðandi það, að eðlilegt sé í þessu sambandi að slaka á bindingu Seðlabankans og losa um innlent fé, sem þar er bundið, þá er það víðtækara mál, sem ég ætla ekki að fara út í hér. Það snertir okkar meginefnahagsvandamál og stjórn peninga- og fjármála. En ég held, að það sé þó engum efa bundið, að það hefur verið slakað óbeinlínis mjög verulega á bindingu Seðlabankans að því leyti, að Seðlabankinn hefur hlaupið undir bagga á ýmsum sviðum, og það allrækilega, með þeim hætti, að ég hygg, að það sé meiri ástæða til þess að óttast það, að Seðlabankinn hafi gengið of langt í þessu efni, þannig að það raski um of jafnvægi varðandi gjaldeyrismálin heldur en hið gagnstæða. Hitt er alveg rétt, að eins og ástatt var, þá varð að teygja sig nokkuð til þess að koma atvinnulífinu í gang aftur, og taka á sig vissa áhættu, eins og hefur óneitanlega verið gert með þessum ráðstöfunum. Það var aðeins í rauninni eitt atriði, sem hv. þm. kom inn á, og ég vildi minnast á, af því að hann tengdi það við þetta frv., en það var ráðstöfun til þess að útvega skólanemum atvinnu. Ég er honum efnislega sammála um það, að það væri mikið böl. ef skólafólk gæti ekki fengið atvinnu. Það hefur verið einn stærsti kosturinn við okkar skólakerfi, að ungt fólk í skólum hefur getað unnið að sumarlagi og ekki aðeins með því aflað sér fjár til að standa undir sínu námi, heldur einnig aflað sér dýrmætrar reynslu og þekkingar á atvinnuvegum þjóðarinnar, þannig að það væri mikið böl, ef svo þyrfti að fara nú, að fjöldi fólks gengi atvinnulaust. Ég held nú hins vegar, að það sé alveg ljóst mál. að lausnin á því vandamáli sé fyrst og fremst að koma sem mestu lífi og fjöri í atvinnulíf þjóðarinnar almennt og að það velti að verulegu leyti á lausn kjaradeilnanna og með hverjum hætti þær leysast, hvort hér verður um stórt vandamál að ræða eða ekki. En að hinu leytinu til, hvort af opinberri hálfu þarf að gera ráðstafanir í þessu sambandi eða ekki, tel ég að sé mál, sem sé eðlilegt að sé rætt af atvinnumálan., og þá undir forystu Atvinnum. álanefndar ríkisins. Ég veit, að Reykjavíkurborg hefur íhugað þetta mál, og ég hygg, að Atvinnumálanefnd ríkisins hafi einnig rætt þetta vandamál. Höfuðatriði málsins er það, sem ég vildi leggja áherzlu á, hvað sem skoðunum manna líður í þessu, sem ég hygg að fari á engan hátt á misvíxl, allir séu sammála um efni málsins og það sé rétt, sem hv. þm. sagði, að ekki verði komið með till. um þetta efni í sambandi við þetta frv., ekki nema þá, að menn séu reiðubúnir til þess að gera þá sérstaka fjáröflun í því sambandi, og í rauninni tilgangslítið að gera það í sambandi við þetta mál, vegna þess að það yrði þá að fara eftir einhverjum ákveðnum áætlunum, hvernig það mál yrði leyst. Ég held því, að ef ráðizt yrði í sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja atvinnu skólanema, þá verði fjáröflun til þess, ef til kemur, að gerast á grundvelli sérstakrar og ákveðinnar áætlunar, sem þá væri búið að gera um það efni, og sem ég hygg þá að sé eðlilegast að sé að unnið á þeim vettvangi, sem ég áðan sagði, á vegum þeirrar atvinnumálanefndar eða samstarfsnefndar, sem sett hefur verið á laggirnar á milli vinnuveitenda, verkalýðs og ríkisstj., en þess sé enginn kostur að taka það inn í þetta frv. hér, enda ekki sjáanlegt, hvaða fjáröflun út af fyrir sig ætti hér að vera um að ræða til þess að leysa þann vanda, því að ég hygg, að við hv. þm. séum báðir sammála um það, að það að fara að taka hér almenn lán innanlands í þessu skyni sé ákaflega óraunsætt, og eigi að síður óraunsætt að gera það til þess að veita almenna heimild til ráðstafana, sem menn eru alls ekki búnir þá að gera sér grein fyrir, hverjar ættu að vera.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég er sammála hæstv. fjmrh. um, að æskilegast væri, ef hægt væri að útrýma atvinnuleysi skólafólks gegnum atvinnuvegina, eða að atvinnuvegirnir gætu veitt öllum þessum fjölda vinnu nú, þegar skólarnir loka hver af öðrum. En ég er ákaflega hræddur um, að það verði ekki, og ég byggi þá skoðun m.a. á því, að enn hefur ekki tekizt að útrýma atvinnuleysi hjá öðrum en skólafólki. Það hefur að vísu mikið minnkað hér í Reykjavík, þar sem ég er kunnugastur, en ég hygg þó, að nokkur hundruð manns séu enn þá hér á atvinnuleysisskrá. Það þarf væntanlega fyrst að sjá þessu fólki fyrir vinnu, áður en hægt er að ráðstafa öllum þeim fjölda skólanema, sem koma út úr skólunum þúsundum saman, núna eftir nokkrar vikur. Ég veit það, að atvinnumálanefndirnar hafa talsvert hugleitt þetta mál, t.d. Atvinnumálanefnd Reykjavíkur. Hún hefur látið fara fram könnun á því vandamáli, sem við er að glíma, og hún hefur sjálfsagt þó nokkuð margar till. til úrbóta á því í fórum sínum. En ég er ákaflega hræddur um það, að það verði lítið hægt að gera án fjármagns, og að það verði of lítið hægt að gera fyrir það takmarkaða fjármagn, sem Atvinnumálanefnd ríkisins hefur verið af hent í þessu skyni, 300 millj. kr., og þegar hefur verið að verulegu leyti ráðstafað til annarra hluta. Það er vissulega alveg rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði, að svona mál þarf að vinna eftir áætlun og plani, ég er alveg sammála því, en hvenær á að gera þessa áætlun, ef ekki núna, því að það liður óðum að því, að þetta fólk kemur á markaðinn, og sumt er þegar komið. Þess vegna varpaði ég því fram hér til athugunar, hvort þm. gætu ekki hugsað sér að gera núna einhverja áætlun um útrýmingu þessa vandamáls, og þá væntanlega með því móti að leggja til hliðar eitthvert fjármagn í þessu skyni. Eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, ég skal ekki tefja tímann yfir þessu, þá hef ég ekki hér ákveðna till. fram að bera, en menn hafa velt fyrir sér ýmsum framkvæmdum, sem þurfa mikið vinnuafl, án þess að kosta mjög mikið fjármagn. Ég skal ekki á þessu stigi nefna það, sem ég hef sérstaklega í huga til að lengja ekki umr., en það eru nokkur atriði, sem ég gæti vel hugsað mér að benda á, og ég mun athuga það nú milli umr., hvort ég sé mér ekki fært að bera fram brtt. við þetta frv. í þessu skyni.



Herra forseti. Frv. þetta felur í sér tvenns konar breyt. á gildandi lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Önnur breyt. er þess efnis, að það er styttur uppsagnarfrestur kjarasamnings, það er gert ráð fyrir því, eins og lögin eru nú. að hann sé a.m.k. 7 mán., en samkv. frv. er lagt til, að hann verði 4 mán. Þetta byggist á því, að undanfarin ár hefur reyndin orðið sú, að þetta hefur í öllum tilfellum reynzt óframkvæmanlegt og verið með sérstökum lögum veittar heimildir til þess að veita undanþágur frá þessum frestum, vegna þess að kröfugerð opinberra starfsmanna hefur alls ekki getað orðið til það löngu áður en málið skyldi taka enda, svo sem lögin hafa gert ráð fyrir. Og það hefur reynzt ákaflega erfitt yfir hásumarið að standa í þessum samningum, þannig að yfirleitt hefur þeim verið frestað til haustsins og frestir allir þannig styttir. Það sýnist ekki vera nein ástæða til annars en að beygja sig fyrir þessari reynslu, hún hefur á engan hátt skapað vandræði og því rétt að leggjá til, að þetta verði heimilað sem almenn regla. Í annan stað er lagt til að breyta því ákvæði, sem nú er í lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna, að það er skylda, eins og lögin eru nú, að fram fari almenn atkvæðagreiðsla um það, hvort samningum sé sagt upp eða ekki. Þetta hefur haft í för með sér bæði mikla fyrirhöfn og mikinn kostnað fyrir bandalagið og hefur í rauninni ekki haft mikla raunhæfa þýðingu. Kjarasamningar eiga lögum samkv. að gilda vissan tíma, og það hefur hingað til verið venjan að segja þeim upp, þegar gildistími þeirra hefur verið útrunninn. Vitanlega er það í fljótu bragði óeðlilegt að hverfa til þess að veita stjórn félags rétt til þess að ákveða um uppsögn samninga, vegna þess að ég hygg, að það sé vaxandi skoðun, að það eigi að þrengja uppsagnarrétt kjarasamninga á hinum almenna vinnumarkaði, en ég held, að sú till., eins og hún hljóðar hér, geti ekki skapað neitt fordæmi, enda mundi hún vafalaust verða samþykkt á hinum almenna vinnumarkaði af báðum aðilum þar, því að það er gert ráð fyrir því í till., eins og hún er hér í þessu frv. að annars vegar þurfi að koma til allsherjarsamkomulag í stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og í hinn staðinn þá geti vinnuveitandinn, í þessu tilfelli fjmrh., krafizt allsherjaratkvæðagreiðslu, ef hann hefur ástæðu til að halda, að stjórn bandalagsins og ákvörðun hennar sé ekki í samræmi við vilja ríkisstarfsmanna almennt. Ég held því, ef þessi regla, sem hér er lagt til, að sé tekin upp, verði almennt tekin upp, þá mundi það koma í veg fyrir allan ágreining um það, hvort væri verið að segja upp samningum án þess að fyrir því væri almennt fylgi. Frv. er flutt sem samkomulagsmál milli Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og fjmrn., og vil ég því leyfa mér að vonast til, að það geti fengið hér afgreiðslu áður en þingi lýkur, þó stutt sé til þingslita, að þá sjái hv. nefnd sér fært að afgreiða málið. Það er búið að liggja lengi til meðferðar í Nd., en ástæðan til þess, að það var svo lengi þar til meðferðar, var ekki ágreiningur um málið sjálft, heldur hitt, sem er rétt að segja hér frá til að útskýra þann frest, að það voru raddir uppi um það frá Sambandi ísl. sveitarfélaga, að gerð yrði breyt. á l., sem heimilaði Sambandi ísl. sveitarfélaga samaðild í sambandi við kjarasamningagerð, en nú er svo ástatt, að hver sveitarstjórn út af fyrir sig er gagnaðili starfsmanna sinna í þessum samningum. Það hefur hins vegar ekki tekizt, þrátt fyrir langa bið, að ná saman endum með samkomulag milli Sambands ísl. sveitarfélaga og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, ekki einu sinni sveitarstjórnastarfsmannahluta þessara samtaka, svo ég noti langt orð, og það hefur leitt til þess, að það þótti ekki fært að bíða lengur með þetta mál, vegna þess að frv. eins og það liggur fyrir hér verður að afgreiða, til að ekki skapist algjört vandræðaástand við samningana í haust. Ég hef getið hér möguleika á að bíða eftir frekari hugleiðingum eða frekari könnun á því, hvort samkomulag gæti orðið milli BSRB og Sambands ísl. sveitarfélaga um þetta atriði, og tel ekki líklegt, að það geti heldur orðið - ég hefði að vísu ekkert á móti því, að það væri athugað í hv. n. þessarar d. - mér þykir það ólíklegt, úr því að það tókst ekki í Nd. eftir langa skoðun málsins, og vildi því leyfa mér að leggja til, að hv. n. reyndi að afgreiða málið frá sér þannig, að það geti fengið afgreiðslu í því formi, sem það er nú, og það verði þá aftur tekið upp síðar, hvort hægt er að ná samkomulagi um þá skipan mála varðandi sveitarfélögin, sem ég gat um, sem ég er persónulega sammála um, að væri æskilegt. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá Nd. og fékk þar þá afgreiðslu, að það var samþ. einróma. Menntmn. hv. Ed. hefur rætt frv. og var sammála um að mæla með því, að þeir héraðsskólar, sem reistir hafa verið af ríki og sveitarfélögum og ekki hafa verið afhentir ríkinu samkv. l. nr. 34 frá 18. apríl 1962, skuli sitja við sama borð og húsmæðraskólar, en um þá segir svo í 29. gr. skólakostnaðarlaga: „Þó geta sveitarfélög, sem að húsmæðraskóla standa, að fengnum till. skólanefndar fyrir 1. sept. 1968, ákveðið, að skipting rekstrarkostnaðar skólans skuli áfram fara eftir reglum l. nr. 41/1955.“ Frv. það, sem hér liggur fyrir til umr., er hins vegar ónákvæmt orðað, að því er varðar skiptingu kostnaðar, þar sem sagt er í 1. gr., að slíkir héraðsskólar skuli starfa áfram eftir l. frá 1955. Menntmn. hefur orðið ásátt um að bera fram brtt. á þskj. 711, þar sem orðalag er bundið við rekstrarkostnað og því í fullu samræmi við undanþáguheimildir þær, sem húsmæðraskólar hafa í skólakostnaðarlögum. Mér þykir rétt að vekja athygli hv. dm. á umsögn Aðalsteins Eiríkssonar, eftirlitsmanns fjármála skóla, sem er að finna í álitsgerð hans, er barst hv. menntmn. Nd. Þar segir hann m. a.: „Við afgreiðslu l. nr. 49/1967 var, svo sem kunnugt er, samþykkt, að húsmæðraskólar mættu vera áfram undir ákvæðum l. nr. 41/1955, ef sveitarfélög óskuðu þess, þar sem sýnt þótti, að ákvæði hinna nýju l. yrðu sveitarfélögum mjög í óhag, hvað snerti þennan skólakostnað. Sama gildir og um skóla eins og héraðsskólann á Laugum. Var það raunar vangá ein, að ekki var vakin athygli á þessum eina héraðsskóla, sem nú er kostaður sameiginlega af ríki og sveitarfélögum.“ Þetta er álit eftirlitsmanns með fjármálum skóla og studdi það mjög að þessu áliti menntmn. d., að það bæri að mæla með þessari breyt., sem hér er borin fram. En eins og ég gat um áðan, þá sýndist n. orðalag 1. gr. frv. vera ónákvæmt, og hefur n. því komið sér saman um það orðalag, sem er á gr. á brtt. á þskj. 711. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv. að sinni, en ég vil leggja áherzlu á þá till. menntmn., að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem er að finna á þskj. nr. 711.