Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. heilbr.- og trn. (Jón Sæmundur Sigurjónsson) : Virðulegi forseti. Ég flyt hér nál. frá heilbr. - og trn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu. Nefndin fjallaði um frv. og fékk á sinn fund Finn Ingólfsson, aðstoðarmann heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra, Vilhjálm Þ. Vilhjálmsson borgarfulltrúa, Davíð Á. Gunnarsson, forstjóra ríkisspítala, og Árna Björnsson yfirlækni. Í meðförum efri deildar var gerð breyting á skipan samstarfsráðs sjúkrahúsanna, sbr. nál. á þskj. 306 frá Ed. Nefndin telur nauðsynlegt að breyta enn frekar skipan ráðsins til þess að tryggt sé að þetta frv. nái markmiði sínu ef það verður að lögum. Nefndin leggur til á þskj. 396 að fjölgað verði um tvo fulltrúa í ráðinu þannig að þeir verði sjö í stað fimm. Þrír fulltrúanna verði skipaðir skv. tilnefningu stóru sjúkrahúsanna þriggja eins og frv. gerir ráð fyrir. Fjölgunin felst í því að heilbr.- og trmrh. skipi fjóra menn í ráðið í stað tveggja. Lagt er til að tveir verði skipaðir án tilnefningar, einn tilnefndur af stjórnarnefnd ríkisspítala, og annar af borgarstjórn Reykjavíkur. Einnig er lagt til að allur vafi verði tekinn af um skipunartíma fulltrúa ráðherra í samstarfsráðinu. Aðrar breytingar eru ekki efnislegar. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir og Ragnhildur Helgadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita Anna Ólafsdóttir Björnsson, Geir H. Haarde, Geir Gunnarsson, Guðmundur G. Þórarinsson og Jón Sæmundur Sigurjónsson.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir lánsfjárlagafrv. fyrir árið 1990. Efni þessa frv. er tvíþætt, annars vegar að leita heimildar til þess að staðfesta þá innlendu lántöku ríkissjóðs sem fram hefur farið á þessu ári og hins vegar að afla heimilda annars vegar til viðbótarlántöku fyrir Lánasjóð ísl. námsmanna og hins vegar lántöku sem tengist Alþjóðaflugmálastofnuninni og er hluti af þeirri alþjóðlegu samvinnu sem Íslendingar eiga um það efni. Þetta mál er tiltölulega einfalt í sniðum og skýrir sig að mestu leyti sjálft. Það fékk greiða leið í gegnum hv. Ed. og ég vænti þess að svo verði einnig hér í þessari deild og mælist til þess að að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh. - og viðskn.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1991. Þetta frv. er með hefðbundnu sniði. Þar er í fyrsta lagi að finna lántökuheimildir fyrir ríkissjóð og önnur atriði sem tengjast afgreiðslu fjárlaga og hefur frv. fengið í Ed. þann búning sem tekur mið af þeirri afgreiðslu fjárlaga sem fram undan er hér á næstu sólarhringum. Í öðru lagi er að finna í frv. ýmsar aðrar lántökuheimildir sem samkvæmt venju þurfa að fara hér í gegnum lánsfjárlög á Alþingi. Og í þriðja lagi er að finna í frv. ýmis ákvæði sem eru í hefðbundnu formi og tengjast tekjustofnaafgreiðslu fjárlaga á fjölmörgum sviðum. Ég vil þó geta þess að þau svokölluðu ,,þrátt fyrir - ákvæði`` sem snerta Framkvæmdasjóð aldraðra og Framkvæmdasjóð fatlaðra munu taka breytingum í samræmi við afgreiðslu Alþingis á frumvörpum um þessa sjóði þar sem hlutverki þeirra verður breytt og þeir munu þá fá að fullu þá tekjustofna sem þeim eru ætlaðir. Í sjálfu sér er hægt að hafa bæði langt mál og stutt um þetta frv. Ég kýs hins vegar að hafa hina stuttu útgáfu í þetta sinn. Málið hefur verið afgreitt í Ed. og í samræmi við góða stjórnarhætti tel ég æskilegt og reyndar nauðsynlegt að frv. verði afgreitt samhliða fjárlagafrv. á þessu þingi. Í reynd er hér um að ræða fylgifrv. með fjárlagafrv. og væri í sjálfu sér æskilegt í framtíðinni að breyta skipan þingsins á þann veg að sami aðilinn fjalli um hvort tveggja. Ég mælist svo til þess, virðulegi forseti, að að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh. - og viðskn.

Geir H. Haarde : Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir síðustu orð hæstv. fjmrh. um breytta vinnutilhögun í þessum efnum en henni verður nú því miður ekki komið á nema með því að breyta stjórnarskrá lýðveldisins því að þar er kveðið á um að öll lög önnur en fjárlög og fjáraukalög skuli meðhöndlast í deildum þingsins. Hins vegar er það augljóst framfaramál að gera þessa breytingu þannig að öll ríkisfjármálin gangi til sömu nefnda hér í þinginu. Það er jafnframt rétt hjá hæstv. ráðherra að almennt séð er það mjög æskilegt að afgreiðsla lánsfjárlaga og fjárlaga haldist í hendur hér í þinginu þannig að þessi tvö veigamiklu mál séu afgreidd nokkurn veginn samhliða. En það er auðvitað háð því, virðulegi forseti, að frágangur beggja málanna sé með þeim hætti að Alþingi geti séð sér fært að afgreiða þau. Ég hef miklar efasemdir um það að frv. til lánsfjárlaga eins og það er nú komið frá Ed. sé komið í þann búning að þingið geti verið þekkt fyrir að afgreiða málið eins og nú standa sakir. Það er alveg ljóst að það eru verulega margir lausir endar í þessum málum sem auðvitað tengjast síðan afgreiðslu fjárlaganna. Það eru fjölmörg mál sem er skotið á frest, sópað undir teppið, í fjárlagaafgreiðslunni að því er virðist og mjög líklegt að afla þurfi frekari lánsfjárheimilda. Af þeim sökum einum væri skynsamlegt og eðlilegt að fresta afgreiðslu lánsfjárlaganna þar til þau mál liggja skýrar fyrir eftir áramótin. Ég minni á að hv. 1. þm. Norðurl. v., hinn góðkunni formaður fjh. - og viðskn., sagði í Þingsjá sl. mánudag í ríkissjónvarpinu að það hefði nú frekar verið venja en hitt að frv. til lánsfjárlaga biði fram yfir áramótin og afgreiðsla þess færi fram á eftir fjárlögunum og gaf mjög í skyn að sú kynni að verða raunin í þetta sinn. Ég er ósköp hræddur um að ég verði að vera honum sammála að því er þetta frv. varðar þó að ég sé á hinn bóginn á því að það sé góð vinnuregla að afgreiða lánsfjárlög samhliða fjárlögum. En þegar málin eru ekki betur frágengin, þegar lausir endar eru svo margir sem raun ber vitni, þá getur verið óhjákvæmilegt að fresta málinu eins og skilja mátti á formanni fjh. - og viðskn. sl. mánudagskvöld að óhjákvæmilegt væri í þetta sinn. Í Ed. gerðust þau undarlegu tíðindi að frsm. fjh. - og viðskn., formaður nefndarinnar, sem jafnframt er formaður eins þingflokks í stjórnarliðinu skrifaði undir nál. meiri hl. nefndarinnar, meiri hluta stjórnarflokkanna, með fyrirvara. Ég hygg að það sé nokkuð spaugilegt, eins og fjmrh. gefur í skyn hér með látbragði sínu, að þannig sé frá málum gengið. Þetta með öðru sýnir nú ástandið á þessu blessaða stjórnarheimili þegar sjálfur formaður fjh. - og viðskn., máttarstólpi ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki í Ed., treystir sér ekki til þess að skrifa undir frv. fyrirvaralaust. Og ræða hans í Ed. í gær um þetta mál sagði auðvitað meira en ég get sagt til að lýsa því ástandi sem þarna er upp komið.  hafi ekkert með frv. að gera. Ég verð nú að segja að þá botnar maður enn minna í þeirri hundalógik sem uppi er höfð meðal stjórnarliða í þessum málum öllum ef almenn andstaða við ríkisstjórnina er látin koma fram í fyrirvara formanns fjh. - og viðskn. við frv. til lánsfjárlaga. En ég hygg þó að hv. þm., formaður þingflokks Borgfl., hafi haft eitthvað til síns máls þegar hann var að gagnrýna málsmeðferð í þessu efni í Ed. og þær breytingar sem upp eru komnar á vegum ríkisstjórnarinnar. Það er oft svo þegar lánsfjárlögin eru til umræðu að menn beina umræðunni almennt að efnahagsmálum, einkum peninga - og vaxtamálum, og án þess að ég hyggist eyða löngu máli í þau atriði, þá finnst mér ástæða til að nefna það sem fram kemur í greinargerð Seðlabanka Íslands um þróun og horfur í peningamálum, gjaldeyrismálum og gengismálum, sem dags. er 4. des. sl. En þar segir á bls. 9 eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Vissar líkur benda því til þess að nú sé svikalogn á lánamarkaðnum og það geti breyst skyndilega þegar efnahagslífið kemst upp úr lægðinni. Því er afar brýnt að dregið verði úr lánsfjárþörf hins opinbera og einnig heimila svo að rúm skapist fyrir óhjákvæmilega lánsfjármiðlun til atvinnulífsins á ný. Hætt er við að stjórntækni á sviði peninga - og lánamála nægi ekki til að viðhalda jafnvæginu þegar efnahagshjólið fer að snúast hraðar, heldur verði að treysta á verulegt framlag ríkisfjármála í þeim efnum.`` Hér er vissulega komið að nokkrum kjarna máls í sambandi við þessi málefni öll. Það er vissulega svo, eins og fjmrh. hefur hælt sér af, að lánsfjármögnun hins opinbera á innlendum lánamarkaði á þessu ári hefur gengið vel. Það er, svo langt sem það nær, ánægjulegt og auðvitað er ég honum sammála um það að að því marki sem halli kann að vera á ríkisbúskapnum, þá eigi að neyta flestra ráða til að fjármagna hann innan lands. Það hefur tekist í stórum mæli á þessu ári og það eitt út af fyrir sig er ánægjuefni. Hins vegar liggur jafnframt fyrir að aðstæður í efnahagslífinu almennt eru nú þær að lánsfjáreftirspurn af hálfu atvinnuveganna hefur verið tiltölulega lítil. Það er m.a. vegna þess að það er lítið fjárfest í atvinnulífinu miðað við það sem oft hefur verið, en jafnframt vegna þess að atvinnufyrirtækin hafa í ríkari mæli aflað sér fjár til fjárfestingar með hlutafjárútboðum og annarri eiginfjármyndun. Hér er hins vegar bent á það hvað gerast kunni ef hjól atvinnulífsins fara að snúast hraðar heldur en verið hefur, ef fjárfesting eykst og eftirspurn atvinnulífsins eftir lánsfjármagni þar með. Þá er nú ansi hætt við að það hrikti í á þessum tiltölulega litla lánsfjármarkaði sem hér er. Það er auðvitað alveg rétt sem á er bent í þessari skýrslu að haldi ríkisvaldið uppteknum hætti varðandi eftirspurn eftir lánsfé, þá mun aukin eftirspurn atvinnulífsins hafa þau óhjákvæmilegu áhrif að vextir leiti upp á við. Þetta hygg ég að öllum sé ljóst. Þetta er hins vegar þróun sem ástæða er til að reyna að sporna við með því að draga úr lánsfjárþörf hins opinbera. Það er ekki gert í því frv. til lánsfjárlaga sem hér liggur fyrir. Þvert á móti hefur lánsfjárþörf ríkissjóðs sjálfs verið aukin í meðförum Ed., að undirlagi ríkisstjórnarinnar að sjálfsögðu, úr 11,8 milljörðum í rúmlega 14 milljarða að því er mér sýnist. Þar fyrir utan eru svo hin óleystu vandamál sem í fjárlagafrv. felast, vandamál hinna fjölmörgu lánasjóða ríkisins sem ekki er tekið á, hvorki í fjárlögum né lánsfjárlögum, en verður óhjákvæmilegt að gera á næsta ári með frekari lántökum. Og þá er nú hætt við, eins og segir hér í skýrslu Seðlabankans, með leyfi forseta: að ,,stjórntækni á sviði peninga - og lánamála nægi ekki til að viðhalda jafnvæginu`` eins og það er svo lystilega orðað. Nei, vitanlega er mikilvægt að menn fjalli um þessi mál af nokkurri ábyrgð og þeirri festu sem tilheyrir á þessu sviði. En þau lausatök sem hér hafa verið uppi höfð eru ekki traustvekjandi og vekja ekki vonir um það að komið verði í veg fyrir frekari hækkun raunvaxta sem óhjákvæmilega verður þegar líf færist á nýjan leik í fjárfestingar atvinnulífsins. Það er e.t.v. ekki langt að bíða þess að svo verði ef til að mynda áform ná fram að ganga um samning um byggingu nýs álvers. Þá má vænta þess strax og það liggur fyrir að fjölmörg fyrirtæki hugsi sér gott til glóðarinnar varðandi fjárfestingar og öflun tækja til þess að taka þátt í þeirri uppbyggingu sem þar mun fara fram. Það er alveg ljóst að að öðru óbreyttu munu þau umsvif hafa áhrif til þess að beina vöxtum upp á við. Þess vegna verður mjög mikilvægt að ríkisfjármálastjórnin verði á þann veg að hún hamli gegn slíkri þenslu og að lánsfjáröflun á vegum hins opinbera minnki helst til samræmis til að skapa þarna aukið svigrúm. En það er ekkert sem bendir til þess, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin hafi hugsað fyrir þessu eða hugsað sér að grípa til einhvers konar ráðstafana til að reyna að mæta því sem þarna augljóslega blasir við og sem Seðlabankinn varar við og kallar svikalogn að því er varðar núverandi ástand á lánamarkaðnum. Þannig að þetta frv., sem nú er komið hingað til meðferðar frá Ed., ber öll einkenni þess að vera hluti af þessu svikalogni þar sem vandamálum er sópað til hliðar í augnablikinu til þess að geta afgreitt hér málin nánast til málamynda fyrir jólaleyfi þingsins og geta komið og sagt í upphafi næsta árs og jafnvel fram í apríl, fram að kosningum, að þessi mál séu nú í góðu horfi, hafi verið afgreidd á Alþingi fyrir jól o.s.frv. En þegar nánar er að gáð þá blasir við að lánsfjárvandanum hefur verið sópað á undan sér og ef að líkum lætur fram yfir kosningar. Þetta held ég að sé óhjákvæmilegt, virðulegi forseti, að fram komi hér við 1. umr. jafnframt því sem ég vil ítreka að eins og þetta mál er í pottinn búið, þá tel ég ógætilegt að freista þess að afgreiða það nú í skyndingu í Nd., afgreiða það í flýti í gegnum fjh. - og viðskn. Nd. og deildina alla. Á þessu augnabliki sitja bankaráð ríkisbankanna á fundi og ég þykist vita að hv. stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar, 6. þm. Norðurl. e., bíði í nokkru ofvæni eftir því hvaða ákvarðanir kunna að koma frá þeim fundum. En mér er ekki grunlaust um að þær breytingar sem þar kunna að vera í vændum staðfesti það sem ég hef hér vitnað til úr skýrslu Seðlabankans og kunni að vera aðeins byrjunin á því sem fram undan er ef það fer sem hér er spáð og sem auðvitað öll rök hníga til, að vextir muni hækka í landinu þegar atvinnulífið eykur sínar fjárfestingar nema ríkisvaldið dragi úr lántökum sínum á móti. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til að orðlengja frekar um þetta mál en ég vildi mælt hafa þessi viðvörunarorð hér jafnframt því sem ég ítreka það að Sjálfstfl. er reiðubúinn til samstarfs um að fresta þessu máli fram yfir áramót þannig að það megi fá vandaða meðferð en afgreiðslu að loknu jólahléi.

Kristinn Pétursson : Hæstv. forseti. Þetta frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1991 sem hér er til umræðu er að mínu mati gagnslaust plagg. Það er raunverulega ekki til neins að vera að leggja fram frv. til lánsfjárlaga sem menn vita að á ekkert að fara eftir fyrir svo utan það að það er ekki byggt á réttum forsendum. Ég tel, hæstv. forseti, að það sé alveg fráleitt að afgreiða þetta hér frá þessu þingi, sérstaklega þar sem það er ekki úr garði gert eins og það á að vera og ég ætla að leyfa mér að vitna hérna í lög um stjórn efnahagsmála og fleira frá 1979, en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,IV. kafli. Um fjárfestingar og lánsfjáráætlanir ríkisstjórnarinnar. 14. gr. Ríkisstjórnin skal leggja fyrir Alþingi fjárfestingar - og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn, og skulu þær fylgja fjárlagafrv. Áætlununum skal fylgja stefnumótun í meginatriðum næstu þrjú árin eftir lok þess fjárhagsárs, sem fjárlagafrv. tekur til. Markmið áætlananna er að tryggja, að heildarumsvif í fjárfestingu og þróun peningamála og lánamála samrýmist þjóðhagslegum markmiðum.`` Hæstv. forseti. Þjóðhagsleg markmið um þessar mundir er svokölluð þjóðarsátt og með því að leggja hér ekki fram greiðsluáætlun a.m.k. til eins árs, svo að maður tali nú ekki um að það sé farið að lögum þannig að þetta sé til þriggja ára, og gert ráð fyrir því hvernig fjárstreymi ríkissjóðs á að vera þannig að það samrýmist þjóðhagslegum markmiðum í heildarumsvifum hvað varðar fjárfestingu og lánamál í landinu, með því að þetta er ekki sett upp eins og á að gera það, þá veit raunverulega enginn hvað hann er að samþykkja hér í þessari hv. deild. Fjmrh. er búinn að fara langt fram úr þeim útgjöldum sem honum eru heimil á þessu ári og næsta mál hér á undan þessu var frv. til aukaheimilda fyrir fjármuni sem hæstv. fjmrh. er þegar búinn að eyða. Hann er þegar búinn að taka þessi lán og nú er hann að biðja þingið um leyfi, löngu eftir á. Hæstv. forseti. Það er eðlilegt að það sé spurt að því hér í hinu hv. Alþingi hvort ekki sé kominn tími til að innsigla fjmrn. eins og hæstv. fjmrh. innsiglar fyrirtæki sem ekki fara að lögum. Hæstv. fjmrh. hefur staðið sig þokkalega vel í því, svo ekki sé nú meira sagt, að innsigla fyrirtæki og gengið fram á sinn alkunna, hógværa hátt í þeim efnum. En hvað á að gera við fjmrh. sem ekki virðir lánsfjáráætlanir og ekki virðir fjárlög og ekki virðir nokkurn skapaðan hlut í lögum um ríkisbókhald eða lögum um hvernig lánsfjáráætlun á að vera? Hvað á að gera við slíkan fjmrh.? Á að láta hann ganga lausan eða á að reyna að koma böndum á hann? Það er hlutverk Alþingis að skammta fjármagn, bæði lánsfé og fjárlög, og hér skeður það ár eftir ár að þetta er samþykkt og síðan er ekkert farið eftir þessu. Fjmrh. er látinn ganga laus og eyða eins og honum sýnist, taka lán eins og honum sýnist, fara á yfirdrátt í Seðlabankanum eins og honum sýnist og haga sér eins og honum sýnist. Þrátt fyrir góða viðleitni Ríkisendurskoðunar til að reyna að bremsa af og koma reglu á þessa hluti --- og var nú hér í hv. Alþingi í fyrra ágætis umræða um að reyna að koma þessum hlutum í skikkanlegra horf og var lagt fram hér frv. af hv. fjvn. sem lofaði góðu og ég vonaði svo sannarlega að það mundi verða að lögum, en þessi hæstv. ríkisstjórn sá til þess að það gat ekki orðið. Málið var svæft í nefnd og síðan vísað til ríkisstjórnar og þar er málið einhvers staðar í skúffu, mikilvægasta mál í sambandi við fjárgreiðslur úr ríkissjóði sem hefur verið lagt fram í þessu þingi í áratugi. Svona fór um sjóferð þá. Það er óþolandi, hæstv. forseti, að það skuli ekki vera farið eftir þeim lögum sem Alþingi hefur samþykkt. Það eru lög um það hvernig á að leggja þessar lánsfjáráætlanir fram. Það á að fylgja þeim stefnumótun í meginatriðum næstu þrjú árin eftir lok þess fjárhagsárs sem fjárlagafrv. tekur til og ég spyr því hæstv. fjmrh.: Af hverju hefur hann ekki látið vinna slíkt plagg? Hann hélt því fram hér við fjárlagaumræðuna á síðasta ári að hann ætlaði að gera einhverjar stórar áætlanir, þriggja ára áætlanir, og þá var ég að benda honum á að þessi lög væru til. Þetta var allt saman til. Það þurfti ekki að fara að gefa út yfirlýsingar um að það ætti að fara að gera einhverja nýja hluti. Þetta er allt saman í lögum, hvernig þetta á að vera. Fyrir utan það að þessi lánsfjárlög, hæstv. forseti, eru orðin notuð til þess að falsa fjárlögin. Lánsfjárlögin eru orðin notuð í ríkari mæli, og aldrei meira en nú, til þess að falsa fjárlögin og falsa ríkisbókhaldið. Hlutir sem raunverulega er búið að borga og hlutir sem raunverulega er búið að framkvæma, opinberar framkvæmdir, eru sett inn á lánsfjárlög til þess að það sjáist ekki hvað hallinn er mikill á ríkissjóði.  Það þýðir lítið að vera að tala hér um breytta vinnutilhögun og tímamótaaðgerðir og tala voðalega fallega um þetta allt saman en framkvæma síðan allt í þveröfuga átt. Það eru bara tvö orð sem geta lýst umgengni hæstv. fjmrh. við peninga og það er sukk og svínarí. Það er ekki hlutverk hæstv. fjmrh., eins og ég sagði við hann hér í haust, að vera eins konar yfirjólasveinn í fjármálum ríkisins. Það er ekki hlutverk fjmrh.

Það eru nú að koma jól.

Þó það séu að koma jól, hæstv. fjmrh. Það er náttúrlega fallegt að gefa litlu börnunum í skóinn og fuglunum fræ, en það er þjóðarsátt og það er verið að tala um að framfylgja markmiðum þjóðarsáttar og engin ríkisstjórn síðari ára hefur fengið annað eins tækifæri og þessi stjórn og þess vegna átti að nota tækifærið og reyna að koma reglu á í alvörunni í ríkisbókhaldi og ríkisreikningi og lánsfjárlögum. Því miður bendir allt til að tal manna um svikalogn sé akkúrat rétta lýsingin og dagblaðið Tíminn lýsti í þessari viku á forsíðufrétt að þetta væri nokkurs konar rörasprengja. Líkti þessu við rörasprengju. En ég vil þá segja það að lokum við hæstv. forseta þessarar deildar og hæstv. fjmrh. Menn ættu að huga að því í sambandi við meðferð á eldfimum efnum að það getur orðið sjálfsíkveikja.

Frsm. meiri hl. allshn. (Jón Kristjánsson) : Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hl. allshn. um frv. til laga um breytingu á lögum um fangelsi og fangavist, nr. 48 19. maí 1988. Nefndin fjallaði ítarlega um frv. og fékk á sinn fund Þorstein A. Jónsson, deildarstjóra í dómsmrn., Harald Johannessen, forstöðumann Fangelsismálastofnunar, og Birgi Kjartansson, formann Verndar. Umsagnir bárust skriflegar frá Fangavarðafélagi Íslands, Fangelsismálastofnun og Landssambandi lögreglumanna. Sérstaklega var kannað hvort setja eigi tímamörk á úrskurð dómsmrn. um kæru á ákvörðun um einangrun eða agaviðurlög. Einnig hvort rétt sé að fangi geti kært ákvörðun forstöðumanns um agaviðurlög til Fangelsismálastofnunar og síðan ákvörðun stofnunarinnar til dómsmrn. en Fangelsismálastofnun hefur óskað eftir slíku fyrirkomulagi. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni til frv. og skilar minni hl. nefndarinnar séráliti. Hvað varðar tímamörk til að kveða upp úrskurð um kæru er meiri hl. nefndarinnar sammála um að setja dómsmrn. tveggja sólarhringa frest til þess eftir að gögn málsins hafa borist. Gögnin skulu send ráðuneytinu þegar eftir að úrskurður um agaviðurlög eða einangrun er kveðinn upp. Þannig er reynt að tryggja að fangi sæti ekki óréttmætum agaviðurlögum nema í þann skamma tíma sem rannsókn málsins á að taka. Ef úrskurður um kæru er ekki kveðinn upp innan tímamarkanna falla ákvarðanir forstöðumanns um agaviðurlög eða einangrun niður. Meiri hl. nefndarinnar telur að þessi breyting á frv. tryggi rétt fanga eins vel og kostur er á og flytur því tillögu um hana. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem hann gerir tillögu um á sérstöku þskj. Eins og áður segir þá klofnaði nefndin í afstöðu sinni til frv. en ágreiningsefnið var um það hvort fangi geti kært ákvörðun forstöðumanns um agaviðurlög til Fangelsismálastofnunar og síðan ákvörðun stofnunarinnar til dómsmrn. Friðjón Þórðarson var fjarstaddur við afgreiðslu málsins, en undir nál. rita Jón Kristjánsson, Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, Guðni Ágústsson, Rannveig Guðmundsdóttir og Ingi Björn Albertsson. Á þskj. 361 eru fluttar brtt. frá meiri hl. allshn. um að við 1. mgr. bætist tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: ,,Þegar ákvörðun er kærð skulu gögn málsins þegar send ráðuneytinu. Ráðuneytið skal taka ákvörðun innan tveggja sólarhringa frá því að kæra barst, ella fellur ákvörðun úr gildi.`` Í öðru lagi. Við b-lið 2. gr. bætast tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: ,,Þegar ákvörðun er kærð skulu gögn málsins þegar send ráðuneytinu. Ráðuneytið skal taka ákvörðun innan tveggja sólarhringa frá því að kæra barst, ella fellur ákvörðun úr gildi.`` Ég hef þegar gert grein fyrir þessum brtt. Varðandi þá refsifanga sem nú sitja í fangelsi og hafa sætt einangrun skv. 26. gr. núgildandi laga um fangelsun og fangavist vill meiri hl. nefndarinnar taka það fram að hann er fylgjandi því að einangrun verði ekki látin lengja refsitíma fanga sem hafa sætt einangrun nú þegar. Þar sem þetta má gera með stjórnvaldsaðgerðum og í trausti þess að slíkt verði gert á þann veg telur meiri hl. óþarft að setja sérstök bráðabirgðaákvæði um þessa fanga. Minni hl. nefndarinnar mun gera grein fyrir sinni afstöðu hér á eftir og brtt. sem fluttar eru við málið.

Frsm. minni hl. allshn. (Ólafur G. Einarsson) : Herra forseti. Eins og kom fram hjá hv. frsm. meiri hl. nefndarinnar var nefndin ekki sammála um afgreiðslu þessa máls og ég hef skilað minnihlutaáliti á þskj. 386 þar sem þetta kemur fram. Það kemur einnig fram í nál. mínu að ég er sammála þeirri brtt. sem kemur fram hjá meiri hl., að úrskurða skuli í kærumáli innan tveggja sólarhringa, og að sjálfsögðu styð ég einnig a - og c - lið 2. gr. frv. um brottfall 1. málsl. 3. mgr. og að 6. mgr. falli brott eins og segir í frv., en ég flyt hins vegar brtt. við 1. gr. og b-lið 2. gr. Þær brtt. flyt ég ásamt hv. þm. Friðjóni Þórðarsyni og Kristínu Einarsdóttur og eru þær á þskj. 387. Ég eyði ekki dýrmætum tíma hv. deildar í að lesa þessar brtt. frá orði til orðs en þær fela það í sér að ákvörðun um einangrun fanga eða agaviðurlög sæti ekki kæru beint til dómsmrn. heldur verði að kæra fyrst til Fangelsismálastofnunar. Ég vil í þessu sambandi vísa til bréfs sem formanni allshn. var sent frá fangelsismálastjóra, Haraldi Johannessen. Það bréf er dags. 23. nóv. sl. Þar fer hann fyrst nokkrum orðum um þau ákvæði sem enginn ágreiningur er um, og ég hleyp yfir þann kafla bréfsins, en svo segir í bréfinu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hins vegar er í fyrirliggjandi lagafrv. gert ráð fyrir því að fangi geti skotið ákvörðun forstöðumanns fangelsis beint til dómsmrn. fram hjá Fangelsismálastofnun. Vegna þessarar málskotsleiðar vill stofnunin benda á að skv. lögum nr. 48/1988 fer Fangelsismálastofnun með daglega yfirstjórn fangelsismála, þ.e. rekstur allra ríkisfangelsanna, fullnustu refsidóma og öll mál sem varða fanga. Stofnunin leyfir sér að leggja til við hv. allshn. neðri deildar Alþingis að þær breytingar verði gerðar á lögum um fangelsi og fangavist, nr. 48/1988, að fangi geti skotið ákvörðun forstöðumanns fangelsis fyrst til Fangelsismálastofnunar en hafi jafnframt heimild til að skjóta ákvörðun stofnunarinnar til dómsmrn. sem fer með yfirstjórn fangelsismála. Þannig gæti fangi ekki skotið ákvörðun forstöðumanns fangelsis beint til ráðuneytis eins og ráð er fyrir gert í fyrirliggjandi frv. Tillögur Fangelsismálastofnunar byggjast á því að skapa eðlilega, rétta og umfram allt hraðvirka málskotsleið vegna stöðu og verkefna stofnunarinnar í fangelsiskerfinu og að málefni er varða stofnunina berist henni fyrst. Slíkt hlýtur að teljast rétt opinber stjórnsýsla.`` Þetta vildi ég nú taka fram úr bréfi fangelsismálastjóra. Og mínar tillögur sem ég flyt, eins og ég sagði áðan, ásamt hv. þm. Kristínu Einarsdóttur og Friðjóni Þórðarsyni, hníga í þá átt að taka tillit til þessara ábendinga fangelsismálastjóra. Ég vil aðeins til viðbótar því sem kemur fram í bréfi fangelsismálastjóra bæta við nokkrum atriðum sem hníga í þessa átt. Fangelsismálastofnun ríkisins var sett á fót með lögum nr. 48 frá 19. maí 1988, um fangelsi og fangavist. Þessi lög öðluðust gildi 1. jan. 1989 og þá tók Fangelsismálastofnun við verkefnum fangelsismáladeildar dómsmrn. og verkefnum Skilorðseftirlits ríkisins. Fangelsismálastofnun eru mörkuð meginverkefni í 2. gr. laga nr. 48/1988 og jafnframt í reglugerð nr. 569 frá 30. des. 1988, um upphaf og lok fangavistar, og reglugerð nr. 119 frá 9. mars 1990, um bréfaskipti, símtöl og heimsóknir til afplánunarfanga. Skilorðseftirlit ríkisins, sem stofnsett var 1. apríl 1974 með reglugerð nr. 20 frá 21. jan. 1974, var lagt niður og sameinað Fangelsismálastofnun. Með 2. mgr. 11. gr. reglugerðar nr. 569/1988 voru felldar brott starfsreglur fyrir fangelsismáladeild dómsmrn. og verkefni deildarinnar færð undir Fangelsismálastofnun. Þar með voru verkefni færð undir sjálfstæða ríkisstofnun sem áður voru í höndum annarra aðila. Eins og ég sagði áðan eru Fangelsismálastofnuninni mörkuð meginverkefni í 2. gr. laganna nr. 48/1988. Þar er kveðið á um að Fangelsismálastofnun annist daglega yfirstjórn á rekstri fangelsa, sjái um fullnustu refsidóma, annist félagslega þjónustu við fanga og þá sem frestað er ákæru gegn, dæmdir eru skilorðsbundið, fá skilorðsbundna reynslulausn, náðun eða frestun afplánunar, en það er jafnframt hlutverk stofnunarinnar að annast eftirlit með þeim. Þá sér stofnunin um að í fangelsum sé veitt sérhæfð þjónusta svo sem heilbrigðisþjónusta, prestsþjónusta o.s.frv. Í 4. gr. reglugerðarinnar sem ég minntist hér líka fyrr á, nr. 569/1988, er Fangelsismálastofnun falið að annast veitingu reynslulausnar skv. 40. gr. almennra hegningarlaga. Í 5. gr. reglugerðarinnar er jafnframt kveðið á um að stofnunin taki á móti umsóknum um náðun af refsingu og undirbúi náðunartillögur. Íslenska ríkið á öll fangelsi hér á landi og ber kostnað af rekstri þeirra. Það er um að ræða sex ríkisfangelsi. Dómsmrh. fer með yfirstjórn fangelsismála og ákveður staðsetningu, gerð og rekstrarfyrirkomulag fangelsanna, en Fangelsismálastofnun annast daglega yfirstjórn á rekstri fangelsanna eins og áður sagði. Fangelsismálastofnun var m.a. sett á fót til að sameina hjá einu stjórnvaldi þau mál sem áður voru í fangelsismáladeild dómsmrn. og hjá Skilorðseftirliti ríkisins. Með þessari kerfisbreytingu var komið á fót lægra settu stjórnvaldi sem ábyrgð ber á öllum þeim málum er lögum samkvæmt heyra undir stofnunina. Fangelsiskerfið er þannig byggt upp samkvæmt fangelsislöggjöfinni að forstöðumenn ríkisfangelsanna bera ábyrgð á rekstri sinna fangelsa og ákvörðunum sínum gagnvart Fangelsismálastofnun. Stofnunin skiptir sér ekki dags daglega af rekstri fangelsanna eða daglegum ákvörðunum forstöðumanna þeirra. Fangelsislöggjöfin sýnist byggð þannig upp að jafnmikið stjórnarfarslegt bil er á milli Fangelsismálastofnunar og hinna einstöku fangelsa annars vegar og Fangelsismálastofnunar og dómsmrn. hins vegar. Þess vegna vaknar sú spurning hver þau rök séu nú að breyta þessari kerfisuppbyggingu sem lögin settu á í þá átt að ákvörðunum forstöðumanna fangelsanna verði ekki skotið fyrst til Fangelsismálastofnunar í þeim málum sem hér um ræðir heldur fram hjá henni gengið og farið beint til dómsmrn. Hér er beinlínis gengið gegn tilgangi laganna og uppbyggingu þeirra á fangelsiskerfinu að því er mér sýnist og spurning er hvort ekki sé verið að koma hér á seinvirkara og ótraustara kerfi með þeirri breytingu sem lögð er til. Þá vaknar líka sú spurning hvert hlutverk Fangelsismálastofnunar í fangelsiskerfinu er þá orðið og hver staða hennar er gagnvart fangelsunum sem undir hana heyra ef það verður ofan á að unnt sé að ganga fram hjá stofnuninni og beint til ráðuneytisins. Mér sýnist að með þessu móti sé verið að færa hlutverk Fangelsismálastofnunarinnar aftur til ráðuneytisins. Ég vil fullyrða að það teljist eðlileg stjórnsýsla að þessum málum eins og öðrum verði í fyrstu atrennu skotið til stofnunarinnar en ákvörðun hennar verði síðan hægt að skjóta til æðra stjórnvalds, þ.e. til dómsmrn. Tillaga er svo gerð um að frestur til slíks málskots sé ekki lengri en tveir sólarhringar. Við gerum ráð fyrir í okkar tillögu að það sé einn sólarhringur hjá hvorum aðila, einn sólarhringur hjá Fangelsismálastofnun og einn sólarhringur hjá dómsmrn., en í tillögu meiri hl. nefndarinnar er gert ráð fyrir að dómsmrn. hafi tvo sólarhringa til þess að úrskurða þannig að tíminn er sá sami. Það er ekki ágreiningur um það í nefndinni að nauðsyn beri til að fella brott það ákvæði að einangrun lengi refsitímann og það er heldur ekki um það deilt hver sé eðlileg og rétt stjórnsýsla í því fangelsiskerfi sem Alþingi hafði hugsað sér að byggja upp, alla vega eins og ég skil lögin frá 1988. Því hefur verið haldið fram og var haldið fram í nefndinni að Fangelsismálastofnun sé í of mikilli nálægð við ákvarðanir forstöðumanna fangelsanna til að geta talist óhlutdrægur aðili við málskot. Þetta eru ekki rök að mínu viti sem fremur eiga við hér en almennt gengur og gerist um opinbera stjórnsýslu. Forstöðumennirnir annast daglegan rekstur fangelsanna undir yfirstjórn stofnunarinnar en eru ekki beint starfsmenn hennar eða hafa þar aðsetur. Ég held því hins vegar fram að þessi málskotsleið, sem við leggjum hér til, muni frekar auka réttaröryggi fanga og veita forstöðumönnum fangelsanna meira aðhald heldur en hitt. Því má jafnframt halda fram að meira öryggi um samkvæmni, sanngirni og réttaröryggi sé fólgið í því að skjóta málum fyrst til Fangelsismálastofnunar, sem hefur á hendi flestallt er fangelsismál varðar, fremur en til ráðherra sem koma og fara. Mér sýnist í raun og veru að við séum að takast hér á um það hvernig skilja beri fangelsislöggjöfina hvað varðar málskot til lægra setts og æðra setts stjórnvalds og hvaða reglur gilda í dag um það efni. Því miður er það svo að þingmenn, alla vega þeir sem eru í hv. allshn., eru ekki um það sammála. Það má líka segja að það sé tekist á um það hver ætti að vera eðlilegust stjórnsýsla í því efni og ég ítreka að mér sýnist að það fari best á því að málum verði fyrst skotið til Fangelsismálastofnunar og ákvörðun stofnunarinnar verði skotið til dómsmrn. og allt innan þessara ákveðnu tímamarka sem tillögur okkar gera ráð fyrir. Ég þarf ekki, herra forseti, að fara um þetta fleiri orðum. Mér er ljóst að það skiptir máli að hraða fremur en hitt afgreiðslu þessa máls en ég legg afar mikla áherslu á að tillögur okkar þriggja þingmanna á þskj. 387 verði samþykktar. Mér sýnist satt að segja vera ekki til of mikils mælst að hv. allshn. taki þetta mál til frekari yfirvegunar á milli 2. og 3. umr. Að vísu ræddi nefndin þetta á nokkrum fundum. Því miður átti ég ekki kost á að mæta á þeim öllum. Ég gat t.d. ekki verið á þeim fundi nefndarinnar þar sem fulltrúi frá félagssamtökunum Vernd mætti, en ég skil það svo að hann hafi lagst mjög eindregið gegn þessum hugmyndum um málskot til Fangelsismálastofnunar. Ég heyrði ekki röksemdir hans og á þess vegna kannski verra með að skilja hvers vegna hann hefur lagst gegn þeirri málskotsleið. En með fullri virðingu fyrir þessum félagssamtökum þá sýnist mér alveg ljóst að þau koma ekkert inn í ákvarðanir hinnar opinberu stjórnsýslu. Þetta er líknarfélag áhugafólks, og allt gott um það að segja, en það er ekki hluti af stjórnsýslunni og ber auðvitað enga ábyrgð að lögum. Þess vegna sýnist mér vandséð hvernig þau félagssamtök eiga að hafa afgerandi áhrif á þessa ákvörðun. Herra forseti. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar en ítreka þessar tillögur okkar. Við leggjum mikla áherslu á að þær verði samþykktar.

Kristín Einarsdóttir : Virðulegur forseti. Ég á ekki sæti í hv. allshn. þessarar deildar en fékk leyfi hjá nefndinni til að taka þátt í afgreiðslu þessa máls og þakka ég fyrir það. Að vísu kom ég mjög seint að þessu máli og sat einungis á tveim fundum nefndarinnar þar sem hún fjallaði um þetta mál, því miður. En nógu mikið hef ég þó kynnt mér þetta mál til þess að ég hef myndað mér skoðun á því að ég tel mjög óeðlilega þá brtt. sem kemur fram í frv. eins og það kemur frá ríkisstjórninni og dómsmrh. mælti hér fyrir. Ég tel mjög eðlilega þá breytingu, sem er kannski aðalatriðið, að sá tími sem fangi er í einangrun leggist ekki við refsitímann. Ég tel sjálfsagt að fella það ákvæði niður úr lögum. Raunar kemur fram í áliti umboðsmanns Alþingis að það er ekki í samræmi við stjórnarskrá landsins að svo skuli með fara, þannig að ég tel raunar, hvort sem þetta frv. verður samþykkt óbreytt eða ekki, að ekki ætti að leyfa að lengja refsitímann vegna einangrunar. Mér þykir það svo augljóst að ef lögin stríða gegn stjórnarskránni þá eigi ekki að heimila slíkt. Ég stend að brtt. sem hér hefur verið gerð grein fyrir um það að ef fangi kærir einangrun þá sé það gert til Fangelsismálastofnunar. Ég tel það mikið eðlilegri leið heldur en að skjóta málinu beint til dómsmrn. Það þarf ekkert að fjölyrða um það að Fangelsismálastofnun er miklu eðlilegri tengiliður fanganna við umhverfið heldur en dómsmrn. Fangelsismálastofnun hefur möguleika á því að fara í öll fangelsin, kynna sér málefni fanganna, þekkja þeirra aðstæður og meta hversu raunhæfur sá dómur er sem legið hefur til grundvallar því að ákvörðun um einangrun hefur verið tekin. Eins og fram kemur í skýrslu Fangelsismálastofnunar fyrir árið 1989 hefur félagsmáladeild stofnunarinnar mikilvægu hlutverki að gegna og hvílir á hennar herðum höfuðþungi félagslegu þjónustunnar. Starfsmenn deildarinnar hafa samkvæmt þessari skýrslu haft samskipti við fjölda fanga og það þarf ekki að lesa lengi til að sjá að það er miklu eðlilegra að Fangelsismálastofnun sé þarna aðili að máli sem varðar kæru um einangrun. Mér finnst að með þessu sé nánast verið að lýsa því yfir að Fangelsismálastofnun sé nánast óþörf. Ég tel það mjög miður ef það er álit hæstv. dómsmrh. að Fangelsismálastofnun eigi ekki að koma nálægt föngum að því er þetta varðar. Ég vil lýsa miklum vonbrigðum með þessa afstöðu hæstv. dómsmrh. og vona að það sé á einhverjum misskilningi byggt og tek undir þá ósk sem kom hér fram frá hv. 2. þm. Reykn. að hv. allshn. deildarinnar taki þetta mál til frekari athugunar. Það ætti ekki að þurfa að verða til þess að lengja afplánun fanga að þeir hafa þurft að verða í einangrun, en það eru nokkrir fangar sem það gildir um. Ég tel auðvitað að það eigi ekki að heimila lengingu fangavistar. Ég lít á þá stífni sem virðist vera í því að breyta þessu frv. eins og það liggur nú fyrir sem mjög alvarlegt mál gagnvart þessum föngum sem nú hugsanlega þurfa að vera lengur í fangelsi heldur en ella. Ég vil því skora á hæstv. dómsmrh. að fallast á þá brtt. sem hér hefur verið lögð fram á þskj. 387 þar sem miðað er við að ákvörðun um einangrun sæti kæru til Fangelsismálastofnunar vegna þess að það hlýtur flestum að vera ljóst að það er miklu eðlilegri leið. Ég leyfi mér að fullyrða að það eru miklu fleiri sem telja þá leið miklu eðlilegri og sú fullyrðing styðst við ummæli í samtölum mínum við fólk fullyrða flestir þeirra sem hafa kynnt sér málefni Fangelsismálastofnunar og hennar samskipta við fanga að þetta sé miklu eðlilegri leið. Þess vegna skora ég á hæstv. dómsmrh. að íhuga þetta mál mjög gaumgæfilega og nefndarmenn í hv. allshn. og hvort þeir fallist nú ekki á þessa breytingu þannig að við getum hraðað þessu máli eins og unnt er og að það geti orðið að lögum fyrr en seinna.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) : Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Háskóla Íslands sem gerir ráð fyrir að breytt verði lagaákvæðum um missiraskipti í Háskólanum en í gildandi lögum eru ákvæði um það á hvaða degi haustmissiri eigi að ljúka og á hvaða degi vormissiri eigi að byrja. Það er í samræmi við almenna stefnu okkar um sjálfstæði Háskólans að hann fái að ákveða svona hluti í friði. Frv. um þetta efni var lagt fyrir hv. Ed. og var samþykkt þar samhljóða. Vænti ég þess að málið fái einnig góðar undirtektir hér í þessari virðulegu deild og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) : Virðulegi forseti. Um nokkurt skeið hafa verið til umræðu málefni heyrnarlausra og heyrnarskertra og fyrir nokkrum missirum var skipuð nefnd á vegum menntmrn., félmrn. og heilbrrn. til að fjalla sérstaklega um þjónustu við heyrnarlausa og heyrnarskerta. Niðurstaða nefndarinnar varð sú að eðlilegt væri að komið yrði upp sérstakri þjónustumiðstöð, samskiptamiðstöð, þar sem m.a. væri tekið á táknmáli og táknmálsrannsóknum. Ætlun okkar var sú að ákvæði um þetta efni yrðu sett inn í reglugerð á grundvelli laganna um þjónustu við fatlaða. Það var hins vegar afstaða hagsmunaaðila í þessu máli að það væri eðilegt að miðstöð þessi heyrði undir menntmrn. þar sem hún ætti að sinna táknmáli og rannsóknum á táknmáli og fleiri þáttum sem tengjast menntunarmálum heyrnarlausra, auk þess sem það er svo að samkvæmt gildandi lögum eru ekki nein sérstök ákvæði um heyrnarlausa í framhaldsskólakerfinu og að nokkru leyti mun þessi stofnun, ef til hennar kemur, verða til þess að þjóna fólki á þeim aldri sem gjarnan er í framhaldsskólum og auk þess fullorðnum. Enn fremur mundi stofnunin veita margvíslega aðstoð og ráðgjöf sem snertir heyrnarlausa. Þess vegna varð niðurstaðan sú að um málið yrði að flytja sérstakt lagafrv. til að treysta grunn þess. Þetta frv. var lagt fyrir hv. Ed. snemma á þessu þingi og hefur nú hlotið þar samhljóða afgreiðslu. Við meðferð málsins í Ed. komu fram ýmsar athugasemdir, m.a. um stjórn þessarar stofnunar og fleira. Niðurstaða nefndarinnar í Ed. varð engu að síður sú að fallast á tillögur frv. eins og þær liggja hér fyrir. Mér er kunnugt um það að fjöldi hv. þm. hefur sinnt þessum málum, bæði innan þings og utan, af skörungsskap á undanförnum árum, m.a. með flutningi fsp. og till. hér í þessari virðulegu stofnun og það má segja að þetta frv. sé að nokkru leyti niðurstaðan af umræðum sem hafa farið fram hér aftur og aftur að frumkvæði margra þingmanna, m.a. hv. 12. þm. Reykv., hv. þm. Helga Seljans meðan hann sat hér á Alþingi og fleiri hv. þm. Ég vænti þess, virðulegi forseti, að um þetta mál geti náðst góð samstaða hér í þessari deild og þætti vænt um ef það tækist að ljúka því fyrir hátíðirnar. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Þórhildur Þorleifsdóttir : Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að dvelja lengi hér í ræðustól vegna þessa máls. Ég vil einungis koma hér til þess að lýsa ánægju minni með að þetta frv. skuli fram komið því að þetta er gríðarlegt framfaraspor fyrir heyrnarskerta í landinu. Það er ekki nema hálft ár síðan ég bar einmitt fram fsp. hér í þinginu um samskiptamiðstöð og um viðurkenningu á íslensku táknmáli. Sú formlega viðurkenning hefur ekki átt sér stað enn þá, en engu að síður felst í þessu frv. viðurkenning á þeirri sérstöðu heyrnarskertra og heyrnarlausra að íslenskt táknmál er þeirra fyrsta tungumál. Ég held að ef vel verður á málum haldið eigi þetta eftir að gjörbreyta aðstæðum þessa hóps og gera þeim kleift að berjast sjálfir af meiri getu fyrir sínum málefnum því að það er vissulega víða pottur brotinn í málefnum heyrnarskertra á Íslandi. Ég held að það hafi þegar verið til þess stofnað að menntmn. Nd. taki á þessu máli í dag og fái til viðtals við sig nokkra aðila vegna þessa máls en ég held að það verði ekkert því til fyrirstöðu að það fari hér í gegnum þessa deild núna fyrir jólin og finnst mér það vel við hæfi og gleðilegt ef Alþingi Íslendinga gæti fært þessum hópi þessa samskiptamiðstöð í jólagjöf.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) : Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um ferðaþjónustu. Það er á þskj. 363 og er 246. mál þingsins, lagt fram hér í Nd. Sumarið 1989 skipaði ég nefnd til að fjalla um ferðamál á breiðum grundvelli og gera tillögur um opinbera stefnu í ferðamálum og endurskoða lög á sviði ferðamála. Í nefndinni áttu sæti fulltrúar bæði stjórnar og stjórnarandstöðu sem og fólk sem starfar daglega að ferðamálum. Á síðasta þingi var svo flutt hér til kynningar till. til þál. um ferðamálastefnu sem samin var af þessari nefnd og var sú till. endurflutt hér í Sþ. á þessu hausti. Og nú er hér komið fram frv. til laga um ferðaþjónustu en ætlunin er að lög um ferðaþjónustu komi í stað núgildandi laga nr. 79/1985, um skipulag ferðamála, og í stað laga nr. 67/1985, um veitinga - og gististaði. Eins og fram kom í framsöguræðu minni með till. til þál. um ferðamálastefnu er ferðaþjónusta atvinnugrein í örum vexti hér í landinu. Gert er ráð fyrir að gjaldeyristekjur af erlendum ferðamönnum á þessu ári nemi rúmum 10 milljörðum kr. eða rúmum 10% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar. Hefur þetta hlutfall tvöfaldast á aðeins hálfum áratug. Þá fer ársverkum í greininni stöðugt fjölgandi og nema nú um 5 -- 6% af ársverkum í íslensku atvinnulífi. Það er því sannarlega tímabært að stjórnvöld láti málefni þessarar atvinnugreinar til sín taka með myndarlegum hætti og veiti henni verðskuldaða athygli. Móta þarf opinbera stefnu í ferðamálum og er áðurnefndri þáltill. ætlað það hlutverk. Tilgangur þessa frv. sem hér liggur fyrir er að setja ramma um atvinnugreinina, kveða á um verkaskiptingu í greininni milli hins opinbera annars vegar og einkaaðila hins vegar og viðurkenna ferðaþjónustu sem þjóðhagslega mikilvægan atvinnuveg sem getur átt ríkan þátt í að auka fjölbreytni atvinnulífs í landinu og rennt stoðum undir þróun byggðar sem víðast. Eins og áður sagði tekur fyrirliggjandi frv. á efnisþáttum tveggja lagabálka, þ.e. laga um skipulag ferðamála og laga um veitinga - og gististaði. Nefndin samdi frv. og ákvað þá að binda sig ekki við texta eða ramma gildandi laga heldur semja nýtt frv. frá grunni til laga um ferðaþjónustu þótt margt væri nýtilegt og ágætt í gildandi löggjöf. Hér verða nefnd helstu nýmæli í frv. í þeirri röð sem þau koma fyrir. 1. Tilgangur laganna er skilgreindur í sérstökum markmiðskafla og eru markmið hin sömu og í till. til þál. um ferðamálastefnu. 2. Kveðið er á um árlegt ferðaþing sem ráðgefandi samkomu um málefni ferðaþjónustunnar. 3. Fækkað er í Ferðamálaráði úr 23 fulltrúum í 9 og ekki gert ráð fyrir framkvæmdastjórn eins og nú er. Ráðherra tilnefnir einn fulltrúa eða formann Ferðamálaráðs eins og verið hefur í stað fimm fulltrúa sem ráðherra hefur tilnefnt áður. Fjórir eru tilnefndir af öðrum aðilum, þ.e. þremur stærstu hagsmunaaðilum í ferðaþjónustu og Náttúruverndarráði, en fjórir eru svo kosnir af ferðaþingi. 4. Verkefni Ferðamálaráðs eru skilgreind og verða þau meira á sviði stefnumótunar en nú er og taka mið af ferðamálastefnu á hverjum tíma. 5. Skrifstofa ferðamála er skilgreind og fær hún meira sjálfstæði en verið hefur um daglegan rekstur undir forustu ferðamálastjóra. 6. Kveðið er á um samstarf Ferðamálaráðs við utanrrn. og Útflutningsráð Íslands um landkynningu og markaðsmál. 7. Heimild er veitt fyrir aðild Ferðamálaráðs að ferða - og upplýsingamiðstöðvum í kjördæmum landsins í samvinnu við heimaaðila. 8. Ferðamálafulltrúar starfi á vegum ferðamálasamtaka landshlutanna með stuðningi ríkisins. 9. Mikil áhersla er lögð á umhverfisvernd sem eitt af verkefnum Ferðamálaráðs og Náttúruverndarráði er eins og áður sagði tryggð aðild að ráðinu. 10. Komið verði á formlegu samstarfi Ferðamálaráðs við opinbera aðila um málefni fjölsóttra ferðamannastaða til að tryggja umhverfisvernd og heimild veitt til að takmarka aðgang að slíkum stöðum. 11. Markaður tekjustofn vegna Ferðamálaráðs er óbreyttur frá gildandi lögum en skilyrði má setja um mótframlög frá hagsmunaaðilum til einstakra verkefna. 12. Lánstími lána úr Ferðamálasjóði er lengdur úr 15 árum í allt að 40 ár. 13. Sett skal á fót sérstök áhættulánadeild við Ferðamálasjóð vegna þróunarverkefna á sviði ferðaþjónustu. 14. Nýstárleg ákvæði eru um svonefnda ferðamiðlun sem taka m.a. til ferðaskrifstofa, skipuleggjenda ferða, umboðssala og fyrirtækja sem reka tölvukerfi fyrir bókanir og upplýsingar. 15. Í stað lagaákvæða um flokkun veitinga - og gistihúsa er gert ráð fyrir að setja hliðstæð ákvæði í reglugerð. 16. Ýmiss konar þjónustu - og afþreyingarstarfsemi fyrir ferðamenn er gerð skráningarskyld. 17. Meiri áhersla er lögð á neytendavernd en í eldri löggjöf. Ekki er kveðið sérstaklega á um fræðslumál í ferðaþjónustu í frv., að öðru leyti en því að gert er ráð fyrir samstarfi þar að lútandi við menntmrn. Í till. til þál. um ferðamálastefnu er hins vegar fjallað allítarlega um fræðslumál vegna ferðaþjónustu og gert ráð fyrir að stofnað verði til fræðsluráðs ferðaþjónustu samkvæmt heimild í lögum um framhaldsskóla. II. kafli frv. fjallar um stjórn ferðamála. Gert er ráð fyrir að samgrn. fari sem hingað til með yfirstjórn ferðamála. Samstarfsnefnd nokkurra ráðuneyta auðveldar samhæfingu varðandi ferðaþjónustu innan Stjórnarráðsins. Árlegt ferðaþing verður umræðu - og tillöguvettvangur um málefni ferðaþjónustunnar og setur ráðherra reglugerð um þingið. Ferðamálaráð verður áfram tengiliður milli opinberra aðila ferðaþjónustunnar, en breyting er gerð á skipan ráðsins. Fulltrúum er fækkað í ráðinu úr 23 í 9; verða fimm þeirra tilnefndir til tveggja ára í senn en fjórir kosnir á ferðaþingi, tveir til skiptis hvert ár. Með þessu verður komist hjá að skipa sérstaka framkvæmdastjórn fyrir Ferðamálaráð og er stjórnkerfi ferðamála þannig einfaldað. Kemur stórt ferðaþing og níu manna Ferðamálaráð í stað núverandi 23 manna Ferðamálaráðs og 5 manna framkvæmdastjórnar. Greint er með skýrari hætti en nú er milli Ferðamálaráðs sem stefnumarkandi aðila og Skrifstofu ferðamála hins vegar, sem starfar í umboði ráðsins samkvæmt almennum fyrirmælum undir stjórn ferðamálastjóra. Ferðamálastjóri er í senn framkvæmdastjóri Ferðamálaráðs og yfirmaður Skrifstofu ferðamála, skipaður af ráðherra til fimm ára. Heimild er veitt til að Ferðamálaráð gerist meðeigandi að ferða - og upplýsingamiðstöðvum í kjördæmum landsins ásamt heimamönnum, þ.e. ferðamálasamtökum, samtökum sveitarfélaga, einstökum sveitarfélögum eða öðrum eftir atvikum. Skulu þær starfa samkvæmt stofnsamningi og hafa sjálfstæðan fjárhag. Hlutverk þeirra er m.a. að hafa með höndum ráðgjöf, vinna að þróun í ferðaþjónustu og miðla upplýsingum. Í tengslum við þær munu starfa ferðamálafulltrúar, ráðnir af ferðamálasamtökum viðkomandi landsluta. Heimild er veitt til að ríkissjóður greiði framlag sem svarar til launa eins ferðamálafulltrúa í kjördæmi. Með framkvæmd þessara ákvæða yrði gjörbreyting á stöðu ferðamála um land allt og er hér um að ræða mikilvæga og róttæka breytingu. Staða umhverfismála í tengslum við ferðaþjónustu er treyst til muna. Náttúruverndarráði er ætlað að eiga fastan fulltrúa í Ferðamálaráði og koma skal á fastri samstarfsnefnd á vegum Ferðamálaráðs til að gera tillögur um skipulag og verndun fjölsóttra ferðamannastaða. Í nefndinni er gert ráð fyrir fulltrúum frá nokkrum opinberum stofnunum, svo og frá viðkomandi sveitarstjórn. Í ferðamálastefnu er auk þess fjallað ítarlega um umhverfisvernd í tengslum við ferðaþjónustu, bæði varðandi markmið og leiðir. Um fjármögnun er fjallað í III. kafla frv. Ákvæði frv. um tekjuöflun til að fjármagna starfsemi Ferðamálaráðs er óbreytt frá gildandi lögum, þ.e. eigi minna en 10% af árlegri vörusölu fríhafna í landinu. Hér er gert ráð fyrir að fríhöfnum fjölgi í náinni framtíð og gildi þetta ákvæði um þær allar. Eftir sem áður er reiknað með að kostnaður vegna aðalskrifstofu Ferðamálaráðs, laun og almennur skrifstofukostnaður, verði greiddur af ríkissjóði samkvæmt fjárlögum. Gert er ráð fyrir að fyrirtæki í ferðaþjónustu leggi fram aukið fé til einstakra verkefna á móti framlögum frá Ferðamálaráði. Í nágrannalöndum, m.a. í Noregi, er nú í vaxandi mæli farið út á þá braut. Ættu slík mótframlög að tengja fyrirtæki betur en nú er einstökum verkefnum og auka heildarfjármagn til þróunarstarfs í ferðaþjónustu. Gert er ráð fyrir starfrækslu Ferðamálasjóðs sem stofnlánasjóðs ferðaþjónustunnar með líku sniði og verið hefur. Stefnt verði að mun lengri lánstíma en nú er, þ.e. allt að 40 árum í stað 15 ára hámarks eins og nú er kveðið á um. Þá eru felld niður ákvæði um sérstakar tryggingar vegna lána í formi fasteignaveða, en sjóðstjórn ætlað að meta stöðu lántakenda hverju sinni. Nýmæli er um sérstaka áhættulánadeild við Ferðamálasjóð, er veitt geti lán til þróunarverkefna í ferðaþjónustu. Er gert ráð fyrir samráði sjóðstjórnar og Ferðamálaráðs um þau efni. Einnig mun ráðið sem hingað til tilnefna tvo menn af þremur í stjórn sjóðsins. IV. kafli frv. svarar til IV. kafla í gildandi lögum og fjallar um almennar ferðaskrifstofur. Ákvæði hans eru hins vegar mikið breytt og aukið við nýjum þáttum. Við undirbúning málsins var m.a. haft samráð við talsmenn Félags íslenskra ferðaskrifstofa. Hugtakið ferðamiðlun er ekki aðeins látið ná yfir hefðbundna starfsemi ferðaskrifstofa heldur hvers konar atvinnustarfsemi á vegum fyrirtækja, félaga og einstaklinga sem miðar að ferðalögum og upplýsingum þar að lútandi. Þannig eru auk ferðaskrifstofa skilgreind hugtökin ferðaskipuleggjandi, ferðaumboðssali og upplýsinga - og bókunarkerfi sem mismunandi rekstrarform. Fæst með því betri yfirsýn fyrir viðskiptavini og unnt er að gera hnitmiðaðri kröfur en ella af opinberri hálfu til viðkomandi starfsemi og ná yfirsýn í þágu neytendaverndar. Starfsemi ferðaskrifstofa og ferðaskipuleggjenda er háð leyfum, sem samgrh. veitir, en ekki er krafist leyfa vegna ferðaumboðssölu og upplýsinga - og bókunarkerfa, þótt gerð séu skráningarskyld og heimild veitt til að gera tilteknar kröfur til slíkrar starfsemi. Um leyfisveitingar eru ítarleg ákvæði sem taka mið af gildandi lögum, en þó með ýmsum nýmælum. Leyfi verða tvenns konar, annars vegar fyrir ferðaskrifstofur og hins vegar fyrir ferðaskipuleggjendur og gefin út tímabundið til eins til fimm ára í senn. Gert er ráð fyrir að ferðamiðlarar geti byggt upp tryggingarsjóði á eigin vegum. Aðild að tryggingarsjóði getur auðveldað fyrirtækjum í ferðamiðlun að uppfylla skilyrði um tryggingar. Með ákvæðum frv. um ferðamiðlun og afþreyingarþjónustu er leitast við að setja í lög ákvæði sem tryggja neytendavernd á þessu sviði og auðvelda jafnframt yfirsýn og miðlun upplýsinga til hagsbóta fyrir atvinnugreinina. Gefin eru ákveðnari fyrirmæli en verið hefur um að leiðsögumenn með tilskilin réttindi skuli að jafnaði vera í hópferðum hérlendis. Er það m.a. æskilegt vegna umgengni við landið og öryggis og þjónustu við fólk í slíkum ferðum. Ráðherra er ætlað að kveða nánar á um þessi efni í reglugerð. Fyrir liggur að í nokkrum Evrópulöndum eru sett hliðstæð skilyrði um leiðsögumenn í hópferðum og áskilin réttindi til leiðsagnar í viðkomandi landi. V. kafli frv. kemur að mestu í stað núgildandi laga um veitinga - og gististaði. Sú leið var valin, m.a. að höfðu samráði við Samband veitinga - og gistihúsa, að fella ákvæði laga um veitinga - og gistihús inn í frv. um ferðamál, en frá 1926 hafa verið í gildi sérlög á þessu sviði. Með þessari breytingu er staðfest það viðhorf að hótel - og veitingarekstur sé hluti af ferðaþjónustu. Rekstur veitinga - og gististaða nýtist vissulega staðbundnu umhverfi í ríkum mæli, en er jafnframt einn af grunnþáttum ferðaþjónustu. Rekstur veitinga - og gististaða verður áfram leyfisbundinn eins og ferðamiðlun og ýmis ákvæði, m.a. um eftirlit og neytendavernd, eru hin sömu um þessa starfsemi. Engar róttækar breytingar eru gerðar á ákvæðum laga um veitinga - og gististaði. Nokkur atriði sem óljós eru í gildandi lögum eru gerð skýrari og um önnur er gert ráð fyrir reglugerðum í stað þess að binda þau í lögum. Á það m.a. við um flokkun veitinga - og gististaða. Þá er í kaflanum ákvæði um skráningarskyldu afþreyingarþjónustu sem rekin er í atvinnuskyni fyrir ferðamenn, þar á meðal útleiga á tækjum af ýmsu tagi, hestaleigur og rekstur skemmtigarða. Er það nýmæli og gert ráð fyrir heimild til ráðherra að setja reglugerð um slíka starfsemi, er tilgreini nánar hvaða rekstur falli undir skráningarskyldu, svo og kröfur um hollustu og öryggi og annað er lýtur að neytendavernd. VI. kafli ber yfirskriftina Eftirlit og upplýsingaskylda. Efni þessa kafla er að mestu nýmæli þar eð engin ákvæði hafa verið í lögum um ferðamál um almennt eftirlit með framkvæmd laga á þessu sviði. Hér er gert ráð fyrir að samgrn. sinni slíku eftirliti í samvinnu við þau embætti, stofnanir og samtök sem veita leyfi eða hafa eftirlitsskyldu samkvæmt ákvæðum sérlaga. Sett er á fót sérstök kvörtunarnefnd til að fjalla um og skera úr um ágreiningsmál sem neytendur koma á framfæri við nefndina vegna samskipta við fyrirtæki í ferðaþjónustu. Slíkt fyrirkomulag hefur um skeið verið reynt með samkomulagi ferðaskrifstofa og Neytendasamtakanna og þótt gefa góða raun. Hér er kvörtunarnefnd ferðaþjónustu veitt lagastoð sem úrskurðaraðila til að styrkja neytendavernd á þessu sviði. Um VII. kaflann, Ýmis ákvæði, tel ég ekki ástæðu til að fjalla sérstaklega hér. Herra forseti. Ég vil undirstrika að ég tel að hér sé afar brýnt og mikilvægt mál á ferðinni. Mikil vinna hefur verið lögð í undirbúning þessa máls. Nefndin sem frv. samdi hefur átt viðræður við fjölmarga hagsmunaaðila og er þeirra getið í fskj. Það hefur einnig verið gott samráð við stærstu hagsmunasamtök í ferðaþjónustu og er það von mín að breið samstaða geti tekist um þetta frv. hér á hv. Alþingi. Ég vil færa nefnd þeirri, svonefndri ferðamálanefnd samgrn., sem í raun hefur með nefndri till. til þál. um ferðamálastefnu og frv. því sem hér er mælt fyrir lokið viðamiklum störfum sínum, kærar þakkir fyrir hennar framlag á þessu sviði. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. samgn. og 2. umr.

Guðrún Helgadóttir : Hæstv. forseti. Ég kysi nú að hæstv. ráðherra væri viðstaddur. Ég harma satt að segja að hæstv. samgrh. skyldi ekki verða við þeirri eindregnu ósk minni að bíða með að mæla fyrir þessu frv. þar sem honum var mjög vel kunnugt um að ég vildi eiga við hann orðastað um það. Ég fæ nú ekki séð hvers vegna það var svo brýnt að koma þessu máli til nefndar fyrir jól. Ég hygg að ekki verði mikið gert með það á þessum tíma sem eftir er. Ég skal því, hæstv. forseti, sýna þá virðingu fyrir þeim samningum sem tekist hafa um framhald þingsins að setja ekki á langt mál varðandi þetta frv. En ég hlýt að lýsa því yfir hér að ég er algjörlega andvíg því og mun ekki styðja það. Það er margt sem kemur til. Hér er verið í fyrsta lagi að bæta enn við báknið, setja á stofn Ferðamálaráð, ferðamálastjóra, Ferðamálasjóð og ég get ekki skilið til hvers. Ég held að æskilegast væri að hvert byggðarlag fyrir sig yrði styrkt á fjárlögum skv. venjulegri afgreiðslu fjárlaga til þess að byggja upp ferðaþjónustu. Ég held að það þurfi ekkert bákn suður í Reykjavík til þess að stjórna því hvernig hin ýmsu byggðarlög landsins taka á móti gestum sínum. Það er líka skrýtinn tónn í þessu frv. Það er fyrst og fremst verið að tala um ferðamál sem gróðaveg og vissulega er ekkert á móti því að hafa tekjur af ferðamönnum. En það er margt annað sem þarf þar að koma til. Ég er engin undantekning frá öðrum Íslendingum. Ég elska landið mitt alveg jafnmikið og sú nefnd sem hér hefur setið að störfum. Ég er hins vegar nógu raunsæ til þess að gera mér grein fyrir að Ísland er erfitt ferðamannaland og það sem við Íslendingar eigum að gera til að laða að okkur ferðamenn er að horfast í augu við það, hætta að horfa á sólgylltu myndirnar í ferðamannabæklingunum okkar og horfast í augu við að við söfnumst saman sumarkvöldin fjögur, svo að snúið sé nú út úr frægu kvæði. Ísland er yndislegt ferðamannaland þegar sólin skín, það vitum við öll. En það er hræðilegt í vondu veðri. Og hvað gerum við Íslendingar til að vinna á móti því? Við reynum að gera fólki dvölina hérna ánægjulega og þægilega þrátt fyrir erfið skilyrði. Það er rangt og ljótt að tæla fólk til Íslands samkvæmt þeim myndum sem fólki eru birtar erlendis af landinu okkar fallega. Ég held ekki að það þurfi að móta neina opinbera ferðamálastefnu. Það held ég ekki. Ég held að sú stefnumótun sé vísasti vegurinn til að taka allt frumkvæði frá Íslendingum í þessum efnum þannig að á endanum detti engum neitt í hug nema að takmarka umferð ferðamanna, sem ég er vissulega sammála, svona á vissum svæðum. En grunur minn er sá að ekkert hafi þetta í för með sér, þó að lögum yrði, annað en að búa til enn eitt ráðið einmitt af þeirri tegund sem ég hef margsinnis bent hæstv. fjmrh. á að fara nú loksins að strika yfir í fjárlögum. Hvað er fólk að gera þegar það gerist ferðamenn? Það er venjulega að eyða sumarleyfi sínu, það vill láta sér líða vel og sjá áhugavert landslag og áhugavert fólk og við skulum ekkert gleyma því. Það er ýmislegt sérkennilegt að sjá á Íslandi. Mest af því sem er sérkennilegast fyrir Ísland er vandlega falið ferðamönnum. Ferðamenn koma hingað á sumrin þegar flestar menningarstofnanir eru lokaðar. Það er ekkert gert til þess að tefla fram þeirri þjóðmenningu sem við eigum. Hvar er fólki falið að búa? Í hæfilega illa viðhöldnum framhaldsskólum og heimavistarskólum landsins. Og hv. þm. til upplýsingar eru það einmitt staðirnir sem þeim er boðin vikudvöl í vegna þess þeir hafa ekki aðgang að orlofshúsum. Eftir eina tilraun til slíkrar dvalar verður hún a.m.k. ekki endurtekin af minni hálfu. Ég hygg að flestir ferðamenn séu þannig gerðir að þeir vilji búa við sæmilegar aðstæður, t.d. að hafa salerni í herbergi sínu, kröfur sem við hin gerum þegar við erum að ferðast. Svo kemur nú fyrir að fólk er með börnin sín með sér. Og ég vildi spyrja hæstv. samgrh.: Hvað gera Íslendingar til að taka vel á móti börnum ferðamanna? Við sem börn höfum átt vitum að börn þurfa að hafa ofan af fyrir sér. Börn hafa ekkert gaman af að horfa á örfoka fjöll. Börn þurfa að hafast eitthvað að. Ég sagði áðan: Ísland hefur upp á áhugaverða staði að bjóða. Það er varla sá ferðamaður til sem komið hefur til Íslands sem ekki hefur farið að Gullfossi og Geysi. En það er svona rétt eins gott að hann hafi létt á sér áður því um áratuga bil var ekki hægt að komast á salerni á þeim fræga stað, að ég nú ekki tali um frekju eins og að fá sér kaffisopa. Það hefur algjörlega skort að byggja upp einmitt þá staði sem trúlegast er að ferðamenn sæki. Fyrir mér er Ísland áhugavert ferðamannaland eins og nú standa sakir fyrir hrausta göngumenn sem hafa yndi af að dveljast í óbyggðum og það eru góðir ferðamenn líka. En allur þorri fólks er ekki af þeirri gerðinni. Niðurstaða mín er því sú að Ísland hefur eins og er ekkert til að taka á móti ferðamönnum og það þarf síst af öllu nokkurt Ferðamálaráð eða Ferðamálasjóð eða ferðamálastjóra til þess að sjá það. Forði mér allir heilagir frá slíku. Á Íslandi eru nær engin hótel utan Reykjavíkur og Akureyrar. Það er allt of langt milli gististaða. Það er allt of langt milli veitingastaða og staðanna sem ég hef þegar nefnt sem eru nú kannski alveg lágmarksþjónusta. Það er afskaplega lítið gert til að nostra við ferðamenn, útbúa staði þar sem gaman er að setjast niður og hvíla sig, að ég nú ekki tali um staði þar sem börnin geta haft gaman af að koma. Við höfum t.d. stað eins og Bláa lónið, sem er alveg upplagður ferðamannastaður. Hvers vegna í ósköpunum segjum við ekki við Reyknesinga: Við skulum láta ykkur hafa peninga á fjárlögum. Gerið þið þennan stað nú þægilegri og skemmtilegri fyrir ferðamenn en hann er. Það þarf engan ferðamálastjóra til að stjórna því. Við höfum fjvn. til þess. Sama má segja við önnur kjördæmi landsins og aðra staði. Ég er sjálfsagt að svíkja loforð mitt við hæstv. forseta, ég ætlaði ekki að halda langa ræðu. Ég hefði kosið að hafa tíma til að semja ítarlega ræðu og ég verð þá bara að láta það bíða til 2. umr. En mér er óskiljanlegt hvernig stór og mikil nefnd hefur setið að störfum lengi, lengi til þess að semja annað eins og þetta. Ég segi það hreinskilnislega. Ég geri ráð fyrir að allir hv. þm. hafi einhvern tíma verið ferðamenn í öðrum löndum og ég hélt að menn vissu eftir hverju ferðamenn sækjast. Og ég vil endurtaka það sem ég sagði í upphafi, Ísland hefur upp á marga skemmtilega hluti að bjóða fyrir ferðamenn. En Íslendingar gera allt til að koma í veg fyrir að menn geti látið sér líða vel við að njóta þessara sérkenna. Hvað ætli margir ferðamenn hafi átt þess kost að sjá íslenska sjómenn og fiskvinnslufólk að störfum? Heimurinn veit að við framleiðum saltfisk, frægan saltfisk, hann er heimsfrægur. Hafa ferðamenn séð hvernig að þessu er unnið? Ég hygg að margir hefðu gaman af því. Hafa menn átt þess kost að sjá landgræðslutilraunir Íslendinga, að ég nú ekki tali um eins og ég segi allt það sem unnið er á menningarsviðinu? Nei. Ferðamálafrömuðir virðast ekki sjá neitt annað í ferðamálum en að menn klungrist upp um holt og móa til að horfa á vindblásin fjöll. Það mega menn gera fyrir mér. En ég trúi því ekki að allur þorri ferðamanna hafi minnsta áhuga á því. Almenningssamgöngur um landið eru afar slæmar. Það er alveg sama hvert litið er. Að lokum: Bílaleiga er óhóflega dýr. Og allra síðast en ekki síst, það hefur enginn ferðamaður efni á að borða á Íslandi. Það er ekki hægt að setjast niður á hálfskítugum hótelum nokkurs staðar án þess að borga fyrir það eins og á lúxushótelum erlendis. Halda menn svo að Ísland geti orðið ferðamannaland með þessu móti? Ég bið menn að hugsa vel um þetta mál þegar það kemur til nefndar. Ég lofa hv. þingheimi hér mun ítarlegri ræðu vð 2. umr. þessa máls en þetta frv. þarf að taka miklum breytingum, hæstv. forseti, áður en ég veiti því atkvæði mitt.

Birgir Ísl. Gunnarsson : Virðulegi forseti. Því miður stóð þannig á að ég var rétt að koma inn í salinn og mér skilst að ég hafi misst hér af afar skemmtilegri ræðu. Sennilega verður það fáa sem ég segi hér um þetta mál að þessu sinni ekki nema svipur hjá sjón miðað við það sem hv. 13. þm. Reykv. sagði. Þetta mál, sem er allítarlegur lagabálkur, var lagt fram á þingi í gær. Hæstv. ráðherra hafði áhuga á því að taka það mál strax til umræðu en varð við eindregnum óskum að gera það ekki þannig að mönnum gæfist kostur á að skoða þetta frv. fyrir 1. umr. Það verður hins vegar að segjast eins og er að ekki hefur gefist mikill tími til þess í þeim önnum sem verið hafa síðustu daga, en ég geri auðvitað engar athugasemdir við það að 1. umr. fari fram nú þannig að mál þetta geti farið til nefndar. Þetta mál hefur átt nokkuð ítarlegan undirbúning. Frv. var samið af nefnd sem í áttu sæti m.a. fulltrúar þingflokkanna og fulltrúar ýmissa hagsmunasamtaka. Ég hygg að málið hafi fengið nokkuð vandaðan undirbúning. Það eru þó nokkur atriði sem ég vildi gera athugasemdir við á þessu stigi málsins og bið hv. nefnd um að taka það til athugunar en ég á ekki sæti í þeirri nefnd sem um þetta fjallar. Ég vil í upphafi segja að ég held að það sé mjög nauðsynlegt að við Íslendingar hlúum að okkar ferðaþjónustu. Ferðaþjónusta er jú þegar orðin allumtalsverður þáttur í okkar atvinnulífi. Bæði er það margt fólk sem hefur atvinnu af ferðaþjónustu í ýmiss konar mynd og það skapar okkur allverulegar gjaldeyristekjur. Er enginn vafi á því að þær geta farið vaxandi. Hins vegar eru auðvitað takmörk fyrir því hversu mikið landið þolir af ferðamönnum. Við erum þegar farin að sjá þess merki í óbyggðum landsins og á ýmsum viðkvæmum stöðum að staðirnir eru farnir að spillast, náttúran og umhverfið eru farin að spillast vegna þess að troðið er á landinu og illa með það farið. Jafnvel þótt menn reyni að skipuleggja umferð og aðstöðu á hinum viðkvæmustu stöðum og þeim sem eru mest eftirsóttir, þá er enginn vafi á því að það eru takmörk fyrir því hvað viðkvæmustu hlutar landsins þola. Ég held hins vegar að við eigum að beina sjónum okkar að því að reyna að gera Ísland að vettvangi fyrir fundi og ráðstefnur og lengja þannig ferðamannatímann í báðar áttir til þess að nýta hótel og aðra aðstöðu betur heldur en nú er gert. Athugasemdirnar sem ég hef fram að færa nú lúta fyrst og fremst að stjórn ferðamála, þ.e. að II. kafla þessa frv. Þar er gert ráð fyrir því að svokallað ferðaþing verði haldið árlega, það er í 3. gr. frv. Það á að vera ráðgefandi samkoma um málefni ferðaþjónustunnar, gera tillögur um breytingar á opinberri ferðamálastefnu og annað er lýtur að þróun ferðamála. Þetta árlega ferðaþing sitja fulltrúar frá hagsmunasamtökum, fyrirtækjum, samtökum neytenda og samtökum launafólks í ferðaþjónustu. Einnig hafa seturétt fulltrúar opinberra aðila sem tengjast ferðaþjónustu, umhverfisvernd, menntunarmálum og rannsóknum á sviði ferðamála. Síðan er öðrum heimilt að fylgjast með störfum þingsins sem áheyrnarfulltrúar. Ráðherra á síðan að setja reglugerð þar sem kveður á um rétt aðila til að tilnefna fulltrúa á þingið. Síðan á þetta ferðaþing að kjósa verulegan hluta af svokölluðu Ferðamálaráði. Það eiga að skipa níu menn. Ráðherra skipar formann, fjórir eru síðan kosnir óhlutbundinni kosningu á þessu ferðaþingi, en síðan eru fjórir tilnefndir af ákveðnum, þar tilgreindum aðilum sem ég ætla ekki að telja upp hér, en um það er ákvæði í 4. gr. Mér finnst það satt að segja afar laust í reipunum hverjir eiga að sitja ferðaþing, skv. ákvæðum laganna. Það er lagt í vald ráðherra að ákveða það. Ég held að reynslan sé sú að þegar ákveðið er með reglugerð hverjir eiga seturétt á slíkum þingum er stöðugur þrýstingur á ráðherra að bæta við og auka félögum og alls konar samtökum sem telja sig, og geta vafalaust með réttu talið sig hafa áhuga á viðkomandi málaflokki. En að láta síðan jafntilviljanakennda samkomu kjósa svona stóran hluta í Ferðamálaráð finnst mér ekki ganga. Ég vek athygli á því að Ferðamálaráðið á að hafa töluverð völd samkvæmt þessu frv. Það á m.a., svo að ég taki nú 1. tölul. í 5. gr. ,,að gera árlega tillögur til ráðherra um ráðstöfun fjár til helstu málaflokka og ákvarða síðan skiptingu þess til einstakra verkefna.`` Þarna er það Ferðamálaráð sem hreinlega ákvarðar hvernig fé eigi að skiptast á ákveðin verkefni. Ferðamálaráð hefur síðan ýmis önnur verkefni sem talin eru upp í 11 töluliðum sem ég ætla ekki að telja nánar upp hér en fær sem sagt töluverð völd. Í 9. gr. er Ferðamálaráði heimilað að gerast meðeigandi og taka þátt í rekstri ferða - og upplýsingamiðstöðva. Í því er auðvitað fólgið verulegt vald líka. Nú veit ég að vísu ekki hvaðan fyrirmyndin er en mig grunar að hún gæti verið komin frá Náttúruverndarráði vegna þess að náttúruverndarþing kýs Náttúruverndarráð sem síðan hefur mjög mikil völd. Þau lög eru nú til endurskoðunar. Ég minnist þess þegar ég sat í menntmrn. að þá fékk ég mjög margar heimsóknir frá forsvarsmönnum Náttúruverndarráðs þar sem þeir létu mjög illa af þessu stjórnunarfyrirkomulagi. Náttúruverndarþing var stækkað. Það voru alltaf að koma fleiri og fleiri félög sem sögðu: Við höfum áhuga á náttúruverndarmálum, við viljum geta setið náttúruverndarþing. Síðan óx það og óx og síðan kaus þetta þing Náttúruverndarráð sem hefur gríðarleg völd í náttúruverndarmálum. Og mig grunar að þessi fyrirmynd sé sótt þangað en ég vara við þessu fyrirkomulagi af því að þarna er ekki nægileg festa í hvernig ferðaþing á að skipa. Þess vegna tel ég að þennan þátt málsins eigi að taka til endurskoðunar og athugunar í nefndinni. Ég hef ekki ákveðnar tillögur um það hverjir eigi þar að koma við sögu, en ég hefði þó talið að það væri eðlilegra þegar um jafnvaldamikla stofnun og Ferðamálaráð er að ræða að Alþingi kysi hreinlega þá aðila sem ekki eru tilnefndir sérstaklega af þar til greindum samtökum. Ég vil vekja athygli á því að í III. kafla er fjallað um fjármögnun ferðamála. Þar segir: ,,Starfsemi Ferðamálaráðs skal m.a. fjármögnuð með sérstöku gjaldi, er nemur eigi minna en 10% af árlegri vörusölu fríhafna í landinu. Fríhafnir skulu greiða gjald þetta beint til Ferðamálaráðs af sölu hvers mánaðar og fellur það í gjalddaga eigi síðar en 15 dögum eftir lok mánaðarins.`` Þarna er sem sagt gert ráð fyrir því að Ferðamálaráð verði innheimtuaðili þessa gjalds. Ég hef út af fyrir sig ekkert við það að athuga en vek athygli á að þar með minnka verulega líkur á því að Alþingi geti, eins og það gerir á hverju ári, skert fjárveitingar til Ferðamálaráðs. Ég hygg að fyrirmyndin sé sótt í þau gjöld sem greidd eru til framkvæmda í flugmálum en þau gjöld koma aldrei í ríkissjóð heldur eru þau innheimt sérstaklega beint af Flugmálastjórn frá flugfélögunum og reyndar frá olíufélögunum sem selja flugvélabensín eða flugvélaeldsneyti. Á þessu vil ég vekja athygli og væri svo fróðlegt að heyra hvaða skoðanir hæstv. fjmrh. eða fjmrn. hefði á þessu fyrirkomulagi. En ég tel auðvitað að með þessu sé mun tryggara um hnútana búið að þessar tekjur fari þá gagngert til þess sem þær eru ætlaðar samkvæmt þessu lagafrv. Ég vildi, virðulegi forseti, láta þessar athugasemdir koma fram nú við 1. umr. þessa máls og vænti þess að hv. nefnd hugleiði það þegar hún tekur málið til meðferðar.

Hjörleifur Guttormsson : Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta mál almennt, enda mér málið nokkuð skylt sem fulltrúa í þeirri nefnd sem undirbjó frv. En það var ræða hv. 2. þm. Reykv. sem er ástæðan fyrir því að ég bað hér um orðið. Ég heyrði hér hv. 13. þm. Reykv. gefa sig fram en ég ætla ekki að víkja að hennar máli, sem ég raunar hlýddi ekki á hér í deildinni en kannast eitthvað við þau sjónarmið sem hv. þm. kann að hafa viðrað varðandi málið. En sú efnislega ræða sem hv. 2. þm. Reykv. flutti er vissulega gott innlegg inn í þetta mál til umhugsunar og athugunar varðandi málið í nefnd. Það er búin að fara fram mikil umræða og mikil umhugsun í sambandi við stjórnunarþætti ferðamálanna í nefndinni sem undirbjó málið og þar á meðal varðandi ferðaþingið og tengsl þess við Ferðamálaráð og það sem þessu þingi er ætlað að gera, m.a. að kjósa fjóra fulltrúa af níu í Ferðamálaráð. Ég tel að þetta fyrirkomulag hafi marga kosti, vafalaust einnig einhverja galla. Það kerfi sem þarna er verið að setja á fót þyrfti auðvitað að fá reynslu ef lögfest verður og þá er alltaf hægt að breyta til. En ég hef ekki fyrir fram þær áhyggjur sem hv. 2. þm. Reykv. viðraði hér, að það þurfi að verða allt of laust í böndum og þunglamalegt að fara þessa leið. Ég vil benda á í þessu sambandi að ferðamálin eru mjög fjölskrúðugur atvinnuvegur með óvenjumörgum aðilum sem tengjast atvinnuveginum, ferðaþjónustu. Það er mjög freistandi að gefa hinum ýmsu samtökum í ferðamálunum möguleika á ekki aðeins að koma málum almennt að á ferðaþingi heldur einnig að eiga möguleika á að koma fulltrúum í Ferðamálaráð. Ég held að svona opinn vettvangur kalli á það að þeir sem beita sér þar og eru líklegir til áhrifa í þágu atvinnuvegarins þurfi að líta nokkuð breitt á sviðið ef þeir eiga að fá stuðning inn á þennan vettvang, Ferðamálaráð, og því geti það haft verulega kosti að ætla þessum vettvangi þessi áhrif sem er kjör í Ferðamálaráð. Reglugerðin sem yrði sett um þetta yrði að sjálfsögðu að mótast í tengslum við hagsmunaaðila. Þeir hljóta að gefa sig fram sem hafa áhuga á að eiga fulltrúa á þessum vettvangi eða sem fyndust þeir vera sniðgengnir þannig að þetta yrði vafalaust nokkuð fjölmennur vettvangur, ferðaþingið. Á bls. 32 í fylgiskjölum eru sýnd drög að reglugerð um ferðaþing en þó án þess að telja upp þá mörgu hagsmunaaðila sem koma þurfa við sögu í sambandi við þingið og eiga þar setu- og atkvæðisrétt. Það er alveg rétt til getið hjá hv. 2. þm. Reykv. að nefndarmenn höfðu nokkra hliðsjón af náttúruverndarþingi og því fyrirkomulagi sem þar hefur verið við lýði síðan lög voru sett um náttúruvernd 1971. Hafa líklega verið haldin sjö slík þing og ég er ekki alveg viss um að sú gagnrýni sé réttmæt sem ég hef vitanlega heyrt varðandi þann vettvang og þann hlut sem náttúruverndarþingi er ætlaður, því er reyndar ætlaður mun meiri hlutur en hér er gert í sambandi við Ferðamálaráðið. Náttúruverndarþing kýs alla í Náttúruverndarráð fyrir utan formann sem er skipaður af ráðherra. En hér er það þó minni hluti Ferðamálaráðs sem ferðaþingi er ætlað að kjósa. Ég held að athugasemdirnar sem varða reynsluna af náttúruverndarþinginu séu kannski meira komnar frá embættismannahlið en hins vegar hafi það haft alveg ótvíræða kosti, félagslega séð, að veita jafnmörgum aðgang að náttúruverndarmálunum eins og gerist í gegnum náttúruverndarþingið. Ég er ekki að segja að þetta sé að öllu leyti sambærilegt en þetta er að sjálfsögðu skylt að vega og meta. Þetta fyrirkomulag gefur möguleika á því að halda því opnu að hluta til hverjir eiga fulltrúa í Ferðamálaráði, hverjir geta komið mönnum inn á þann vettvang. Hagsmunasamtökin eru svo margfalt fleiri en rúm er fyrir í Ferðamálaráði, ég tala nú ekki um miðað við þá fækkun sem hér er lögð til og raunar útilokað að ætla svona ráði að vera skipað fulltrúum allra þeirra mörgu hagsmunaaðila sem vafalaust hefðu áhuga á að koma að þeim vettvangi en hafa hins vegar möguleika á ferðaþinginu. Það var þetta, virðulegur forseti, sem ég vildi eingöngu gera að umtalsefni og ætla ekki taka frekari tíma af hv. þingdeild.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) : Herra forseti. Ég þakka forsetum fyrir liðlegheit við að koma þessu máli áfram og vonandi til nefndar fyrir jólaleyfi. Ég held að það sé mikilvægt fyrir þann frumvarpsbálk sem hér er á ferðinni að hann komist strax til umfjöllunar í þinginu með þeim hætti. Ég leyfi mér að fullyrða að það séu bundnar talsverðar vonir við það víða í ferðaþjónustunni að af þessum lagabreytingum og skipulagsbreytingum í stjórn þessara mála verði. Hvort sem þær verða að endingu í ákvörðunum Alþingis nákvæmlega þær sem hér er lagt til eða með eitthvað breyttum hætti er ég sannfærður um og veit það reyndar að víða í ferðaþjónustunni binda menn vonir við að þessi gagngera endurskoðun á lögum og skipulagi þessara mála marki viss tímamót fyrir ferðaþjónustuna og boði upphaf þeirra tíma fyrir þessa atvinnugrein í landinu að hún verði tekin, ef svo má að orði komast, í fullorðinna manna tölu. Ég held að því verði tæplega neitað að menn hafi fram á hin síðustu ár verið tiltölulega rólegir hvað þá staðreynd snertir að hér væri að vaxa upp í landinu og óðfluga ein af mikilvægustu útflutningsgreinum þjóðarinnar, einn mikilvægasti gjaldeyrisaflandi atvinnuvegur þjóðarinnar. En það er engu að síður staðreynd sem mönnum er hollt að hafa í huga að svo er nú komið að ferðaþjónustan er með um 10 milljarða gjaldeyristekjur, sem eru sömuleiðis rétt um 10% af öllum tekjum þjóðarinnar fyrir selda vöru og þjónustu erlendis. Þessum sess hefur ferðaþjónustan nú náð. Það hlýtur auðvitað að liggja í hlutarins eðli að hvorki við né væntanlega nokkur önnur þjóð hefur efni á því að vanrækja málefni slíkrar atvinnugreinar í landinu. Ég vil því þakka fyrir þau liðlegheit sem málinu hafa verið sýnd og vonast til þess að það komist fyrir jólaleyfi til umfjöllunar í þingnefnd og eftir atvikum til umsagnar. Ég ætla í sjálfu sér ekki tímans vegna að fara ítarlega út í að svara þeim efnislegu ábendingum og athugasemdum sem hér voru gerðar. Hv. 2. þm. Austurl. og formaður þeirrar nefndar, ferðanefndar samgrn., sem samdi frv. hefur þegar lýst viðhorfum nefndarinnar til ákveðinna þátta sem varða stjórn ferðamála og fjallað er um í II. kafla og hv. 2. þm. Reykv. ræddi nokkuð um. Að sjálfsögðu er rétt og skylt að taka þær athugasemdir og ábendingar sem hann flutti til athugunar í hv. nefnd. Sömuleiðis það sem hann ræddi um fjármögnun til ferðamála. Um það sem hv. 13. þm. Reykv. ræddi mætti ýmislegt segja og sýnir best frá hversu mörgum sjónarhornum er hægt að nálgast málefni ferðaþjónustunnar, margt af því sem fram kom í hennar ræðu, ef ég má leyfa mér að orða það svo, virðulegur forseti. Ég held að við þurfum öll að gera okkur grein fyrir því að ferðaþjónusta er ákaflega fjölbreyttur atvinnuvegur. Ferðamenn eru mjög mismunandi og við megum síst alls gleyma því að ferðaþjónustan er ekki síður atvinnuvegur vegna okkar Íslendinga sjálfra og okkar ferðalaga um eigið land heldur en vegna þjónustu við erlenda ferðamenn sem þangað sækja, svo mikilvægir sem þeir þó annars eru. En sem betur fer er það svo að vaxandi hluti umsvifa í ferðaþjónustu í landinu er vegna ferðalaga okkar Íslendinga um eigið land og að þeim hlut verður vissulega að hyggja. Það er mjög mikilvægt að uppbygging ferðaþjónustunnar og allt skipulag taki mið af því að ferðalangurinn er eins misjafn og hann er margur. Öllum þessum mismunandi áhugamálum og þörfum ferðamanna, allt frá þeim sem mest fjármagn hafa handa í milli og vilja láta dekra mest við sig, ef svo má að orði komast, eins og hv. 13. þm. Reykv. vék að, og niður til hinna sem ferðast með minnst fjárráð. Allt þetta þarf að hafa í huga. Vaxandi fjöldi ferðamanna hingað til lands á undanförnum árum hefur einmitt borið þessa staðreynd með sér vegna þess að sá ferðamannahópur sem hingað sækir er sífjölbreytilegur og fjölbreytilegri ár frá ári með vaxandi fjölda. Ég hygg að því verði að sjálfsögðu að halda til haga að hvað sem um Ísland sem ferðamannaland má segja og hvað sem frammistöðu okkar á því sviði, hvort heldur um uppbyggingu, þjónustu eða annað, áhrærir þá fer orðstír lands okkar sem ferðamannalands vaxandi. Fjöldi erlendra ferðamanna sem hingað sækir er vaxandi ár frá ári. Og það sem meira er og rétt er að hafa í huga er að ófáir leggja leið sína hingað í annað og þriðja sinn og jafnvel oftar. Þetta verða menn að hafa í huga og minnast þess jafnan að hér er fjölbreytt atvinnugrein á ferð sem kemur víða við og snertir marga og mörg svið þjóðlífsins. Herra forseti. Ég þakka svo fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið. Ég ítreka þakkir mínar til ferðanefndar og vænti þess að málið fái vandaða meðferð hér á hinu háa Alþingi.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Forseta hafði verið tjáð að hv. 1. flm. brtt. á þskj. 399 hefði samþykkt að draga brtt. til baka. Sé svo kemur hún ekki til atkvæða en hins vegar frv. í heild.

Geir H. Haarde : Virðulegi forseti. Það vill þannig til að á þessari brtt. eru fimm hv. þm. Það hefur enginn rætt um það við mig að draga þessa tillögu til baka og mér er kunnugt um að svo er ástatt um fleiri sem þessa tillögu hafa flutt. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr 41. gr. þingskapa þar sem segir svo, með leyfi forseta: ,,Frv., hvort heldur eru frá ríkisstjórn eða þingmönnum, svo og till. til þál. og brtt., má kalla aftur á hverju stigi umræðu sem vill.`` Það er það sem hv. 1. flm. ætlaði að gera. En síðan segir: ,,En heimilt er hverjum þingmanni að taka það jafnskjótt upp aftur á sama fundi.`` Ég vil leyfa mér að láta þess getið, virðulegi forseti, að hinn góðkunni formaður fjh. - og viðskn. deildarinnar, 1. þm. Norðurl. v., óskaði eftir því í gærkvöldi þegar þetta mál kom upp að fá til þess tækifæri að ræða málið í fjh. - og viðskn. Það hefur ekki verið gert, virðulegi forseti. Og það er fullkomlega óeðlilegt að ætla að beita hér einhverjum þjösnaskap og knýja menn til þess að draga tillögur til baka áður en þær fá umfjöllun í nefndinni. Ég leyfi mér fyrir hönd hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar og hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson að lýsa því yfir að við tökum þessa tillögu upp í samræmi við það ákvæði þingskapa sem ég hef hér lesið, í það minnsta þangað til að nefndin hefur fengið tækifæri til þess að fjalla um málið. Það er algert lágmark þó að mér sé kunnugt um það að hv. 1. þm. Norðurl. v. vilji helst af öllu koma í veg fyrir að tillaga þessi komi hér til atkvæða vegna þess að hann grunar að fyrir henni sé meiri hluti. En það er lágmark að tillagan fái umfjöllun í nefndinni eins og frestunartillaga hans í gærkvöldi gekk út á og forseti varð við. Ef það á að knýja þetta mál hér til afgreiðslu nú, þá mun þessi brtt. koma til atkvæða eins og ég hef tilkynnt í nafni okkar þriggja sem ég hef nefnt.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Vegna orða hv. 17. þm. Reykv. vill forseti taka það mjög skýrt fram að honum datt ekki í hug að þvinga fram atkvæðagreiðslu um þessa tillögu. Honum barst það til eyrna að hv. 1. flm. hefði ákveðið að draga tillöguna til baka og reiknaði forseti þá með því að hann hefði haft samband við samflutningsmenn sína og þetta væri gert í nafni þeirra. Raunverulega þarf ekki að ræða þetta mál mikið meira. Ef hv. þingdeildarmenn vilja taka upp þessa tillögu, sem þeir hafa fulla heimild til skv. 41. gr. þingskapa, þá er það sjálfgert og forseti mun auðvitað gera nákvæmlega það sama og hann gerði í gær, að óska eftir því að hv. fjh. - og viðskn. tæki tillöguna til umræðu.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson) : Herra forseti. Forseti hefur þegar tekið af mér ómakið. Ég ætlaði að greina frá því að ég óskaði eftir því að tillagan kæmi til meðferðar í fjh. - og viðskn. deildarinnar. Það er alveg rétt hjá hv. 17. þm. Reykv., fjh. - og viðskn. hefur ekki unnist tími til þess að halda fund á þessum degi. Hann er boðaður nú síðar í dag og þá gefst okkur tækifæri til þess að ræða þetta mál og önnur sem fyrir nefndinni liggja. En orsök þess að við höfum ekki getað haldið fund er sú að a.m.k. einn af nefndarmönnum hefur verið tepptur annars staðar á miklum fundi, en þeim fundi er að ljúka og ég vænti þess að nefndin verði fullskipuð innan skamms.

Jón Sæmundur Sigurjónsson : Virðulegi forseti. Ég vil aðeins segja frá gangi þessa máls. Það er rétt að ég hef gefið samþykki mitt til þess að draga þessa tillögu til baka. Ég minntist á það við það tækifæri að ég hefði auðvitað ekki tök á því að vita hvað samflutningsmenn mínir að þessari tillögu mundu gera. Mér skildist af þeim af viðtölum við nokkra þeirra að þeir hefðu ekki hug á því að draga hana til baka þannig að ekki var ljóst hvað þeir mundu gera. Nú hefur það komið í ljós og það verður þá svo að vera.

Forseti (Árni Gunnarsson) : Forseti lítur svo á að mál þetta verði tekið til umræðu í hv. fjh.- og viðskn. og að öllum líkindum kemur till. til atkvæða áður en yfir lýkur hér í hv. deild nema um annað verði samið.

Frsm. meiri hl. allshn. (Jón Kristjánsson) : Herra forseti. Aðeins örfá orð til nánari skýringar á afstöðu meiri hl. hv. allshn. varðandi málskotsrétt fanga, hvort rétt sé að Fangelsismálastofnun verði fyrsti aðili sem máli er skotið til eða hvort eigi að skjóta því beint til dómsmrn. Afstaða meiri hl. byggir á því m.a. að í lögunum um fangelsi og fangavist frá 1988 er kveðið skýrt á um verkefni Fangelsismálastofnunar. Í 1. lið í 2. gr. segir að Fangelsismálastofnun eigi að annast daglega yfirstjórn á rekstri fangelsa og í öðru lagi að sjá um fullnustu refsidóma og í þriðja lagi að annast eftirlit með þeim sem frestað er ákæru gegn, dæmdir eru skilorðsbundið, fá skilorðsbundna reynslulausn, náðun eða frestun afplánunar o.s.frv. Í ljósi þessa telur meiri hl. nefndarinnar að þar sem hlutverk Fangelsismálastofnunar er m.a. það að sjá um daglega yfirstjórn á rekstri fangelsa felist í því að stofnunin hafi leiðbeinandi hlutverki að gegna gagnvart forstöðumönnum fangelsa auk þess sem stofnunin hefur bein afskipti af föngum. Þess vegna telur meiri hl. nefndarinnar að þarna sé um svo skylda aðila að ræða að það sé óeðlilegt að stofnunin setjist í dómarasæti í þessu efni. Meiri hl. allshn. telur að staða Fangelsismálastofnunar gagnvart forstöðumönnum fangelsa sé slík að vafasamt sé að stofnunin geti endurskoðað á hlutlausan hátt ákvörðun þeirra um agaviðurlög eða einangrun. Á því er afstaða meiri hl. byggð. Ég vil taka það skýrt fram að með þessu er í engu verið að kasta rýrð á störf Fangelsismálastofnunar. Verkefni hennar og hlutverk er afar skýrt skilgreint í lögunum um fangelsi og fangavist. Hún er hin þarfasta stofnun og var full þörf á að samræma þau verkefni sem hún vinnur að. Það breytir hins vegar ekki afstöðunni í þessu máli. Mér finnst sjálfsagt að þetta mál fái þinglega meðferð og verði afgreitt frá Alþingi fyrir jólaleyfi ef nokkur kostur er vegna þess að þetta mál tekur á augljósum agnúa í dómskerfinu.

Ingi Björn Albertsson : Hæstv. forseti. Það mál sem er til umræðu er óhætt að fullyrða að hafi fengið mjög góða umfjöllun í hv. allshn. þar sem haldnir voru, að ég hygg, einir fjórir fundir um málið og kallað eftir umsögnum og rætt við aðila er málið varðar. Enda má segja að í nefndinni hafi ríkt mikill einhugur um frv. í heild, nema hvað snertir þann lið er tekur á málskotsrétti fanga sem dæmdur er til einangrunar. Nefndin var fyllilega sammála um þann þátt sem snýr að einangruninni hvað varðar refsitíma, að einangrunartíminn skuli ekki bætast við refsitíma. Eini ágreiningurinn varð því um þetta efni. Þeir sem komu á fund nefndarinnar voru allir á einu máli um að þessi málskotsréttur ætti að fara beint til dómsmrn., ekki til Fangelsismálastofnunar og svo þaðan til ráðuneytisins, ef menn þannig kysu að viðhafa. Á fund nefndarinnar komu til að mynda forstöðumaður Fangelsismálastofnunar, Haraldur Johannessen, og Birgir Kjartansson, formaður Verndar. Auk þess fékk nefndin skriflega umsögn frá Landssambandi lögreglumanna og Fangavarðafélagi Íslands. Það er skemmst frá því að segja að allir þessir aðilar, nema að sjálfsögðu Fangelsismálastofnun, voru því fylgjandi að málskotsréttur færi þá leið sem frv. gerir ráð fyrir, þ.e. beint til dómsmrn. Hér fyrr í dag var vitnað til umsagnar Fangelsismálastofnunar, sem eðlilegt var, því það var til rökstuðnings þeirri brtt. sem minni hl. hefur lagt fram. Ég vil, með leyfi forseta, lesa hér tvær umsagnir sem bárust, enda eru þær mjög stuttar og tefur það ekki fundinn nema um nokkrar sekúndur. Það er í fyrsta lagi frá Landssambandi lögreglumanna. Umsögn þeirra hljóðar svo: ,,Landssambandi lögreglumanna hefur borist erindi yðar, dags. 20. 11. '90, þar sem óskað er umsagnar LL um frv. til laga um breytingu á lögum um fangelsi og fangavist, nr. 48 19. maí 1988. Um erindi þetta var fjallað á framkvæmdastjórnarfundi LL sem haldinn var í dag. Eru fundarmenn fyllilega sammála þeim breytingum sem gert er ráð fyrir í frv. Framkvæmdastjórn LL lýsir yfir ánægju sinni með að lög þessi séu til umfjöllunar en jafnframt þeirri skoðun sinni að Íslendingar verði að gera upp hug sinn til fangelsismála sem eru í miklu ólagi vægast sagt.`` Undir þetta ritar Bjarnþór Aðalsteinsson, ritari. Umsögn Fangavarðafélagsins er eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Fangavarðafélagi Íslands hefur borist til umsagnar frv. til laga um breytingu á lögum um fangelsi og fangavist, nr. 48 19. maí 1988. Fangavarðafélagið hefur ekki athugasemdir fram að færa hvað varðar breytingar á 25. og 26. gr. laganna.`` Undir það skrifar Jóhannes Bjarnason, formaður Fangavarðafélagsins. Á fund nefndarinnar kom síðan Þorsteinn A. Jónsson, deildarstjóri í dómsmrn. Hann upplýsti m.a. að þessi háttur sé viðhafður í nágrannalöndum, t.d. Danmörku og Noregi. Þar er málskotsrétturinn beint til ráðuneytis. Það eru lönd sem við gjarnan lítum til þegar við erum að leita okkur fyrirmyndar þó ég svona yfir höfuð mæli nú ekki með því, alla vega í öðrum málaflokkum, að líta of mikið til þeirra þjóða. Vissulega eru bæði rök með og á móti í þessu máli en reynslan verður bara að leiða í ljós hvort þurfi að breyta þessu þegar frá líður og fara einhverja aðra leið. Ég hlýt að mótmæla því sem fram kom hér fyrr í dag hjá frsm. minni hl. að, eins og hann lagði það upp, í rauninni væri ekkert í verkahring þess félagsskapar sem nefndur er Vernd að fjalla um það mál. Þeir væru ekki stjórnsýslulegt apparat, held ég að hafi verið orðalagið sem var notað. Ég hlýt að mótmæla því. Þetta er vettvangur sem fjallar eingöngu um málefni fanga og þess vegna fyllilega gildur aðili til að leggja mat sitt á slíkt frv. sem hér er. Formaður þeirra samtaka, Verndar, Birgir Kjartansson, kom á fund nefndarinnar og það var hans álit að þetta frv. væri til bóta. Hann sagði reyndar að það væri nú svo komið með fanga að þeir gerðu í rauninni engan greinarmun á fangelsisstjórum og Fangelsismálastofnun. Þetta eru viðhorf sem heyrðust reyndar víðar. Það má kannski upplýsa það hér að þrír nefndarmenn allshn. fóru í stutta heimsókn í eitt af fangelsum ríkisins og könnuðu þar aðstöðu sem er vægast sagt bágborin og vona ég að ekkert okkar eigi eftir að gista þar um lengri eða skemmri tíma. Þar komu einnig fram í samtali við fangelsisstjóra og þá sem þar störfuðu nákvæmlega sömu viðhorf og við höfðum heyrt í nefndinni, að þessi málskotsréttur ætti alveg hiklaust að vera beint til ráðuneytis. Það er því alveg ljóst og reyndar skil ég ekki það sem hv. 6. þm. Reykv. Kristín Einarsdóttir sagði, að allir sem til þekkja teldu það eðlilega leið að þessi málskotsréttur væri til Fangelsismálastofnunar. Ég tel mig vera búinn að fara hérna í eins stuttu máli og ég get yfir alla þá sem til þekkja og skoðun þeirra á því hvernig beri að meðhöndla þetta mál og það er allt á eina leið. Það er til ráðuneytisins en ekki til Fangelsismálastofnunar að undanskilinni að sjálfsögðu Fangelsismálastofnun. Þorsteinn A. Jónsson, deildarstjóri í dómsmrn., taldi að með því að málskotsrétturinn yrði til Fangelsismálastofnunar mundi það auka skriffinnsku og hann leyfði sér að efast um það að stofnunin gæti talist til óháðs aðila vegna náinna samskipta hennar við fanga. Þetta er sjónarmið sem kom víðar fram. Um þetta mál er í sjálfu sér ekki mikið að segja. Ég hef persónulega haft töluverð samskipti við fanga og reynt að hjálpa þeim með öllum þeim ráðum sem ég hef getað. Ég leyni því ekki að ég hef heyrt þá skoðun þeirra um nokkra hríð að þeir kjósi frekar að líta upp til ráðuneytisins en stofnunarinnar. Hverjar ástæðurnar eru þori ég ekki og ætla ekki að fjalla um hér úr þessum ræðustól. Það er annarra að kafa dýpra í það mál. Hins vegar hefur því verið varpað fram hvort stofnunin sem slík sé þá yfir höfuð nauðsynleg. Það er umræða sem ég get vel tekið undir að þurfi að fara fram, endurskoðun á því hvort þessi stofnun og margar aðrar stofnanir séu í raun og veru nauðsynlegar. Ég er alveg tilbúinn í slíka umræðu hvenær sem er. Varðandi þá brtt. sem meiri hl. leggur fram þá fagna ég henni sérstaklega, enda barðist ég fyrir henni innan nefndarinnar. Það var aðallega með hagsmuni fanganna í huga. Það hefur oft viljað brenna við að þeirra hagsmunir væru ekki hátt skrifaðir. En mér fannst að alveg skilyrðislaust yrði að vera einhver hemill á því hvort hægt væri að dæma menn í einangrun eða ekki og sá hemill kemur fram í því að ef niðurstaða hefur ekki fengist frá ráðuneytinu innan 48 klukkustunda verður viðkomandi fanga sleppt úr einangrun. Þetta tel ég alveg nauðsynlegt og ég fagna því sérstaklega að þetta hafi hlotið náð fyrir augum ráðherra. Minni hl. gerir ráð fyrir því að málskotsréttur verði til Fangelsismálastofnunar sem hafi þá 24 stundir til að fjalla um málið. Síðan sé hægt að áfrýja því áfram til dómsmrn. og það hafi aðrar 24 stundir og vilja með því segja að þetta taki engu lengri tíma en sú leið sem við erum að leggja til. Þetta get ég ekki tekið undir. Ég tel að þetta geri ekkert annað en tefja málið enn frekar og get því ekki tekið undir slíka tillögu. Það hefur komið fram ósk um að ræða þetta betur milli 2. og 3. umr. Ég hef alltaf verið talsmaður þess að frv. beri að ræða eins vel og ítarlega og hægt er. Ég tel hins vegar að nefndin hafi fjallað mjög ítarlega um þetta mál og fyrir mína parta sé ég enga sérstaka ástæðu til að fjalla meira um þetta. Hafi menn einhverjar nýjar upplýsingar fram að færa í þessu máli þá mun ég að sjálfsögðu ekki leggjast gegn því að þær fái fram að koma. Hæstv. forseti. Eins og ég segi eru rök beggja aðila sjálfsagt gild. Ég hef valið að taka þessa afstöðu með frv. eftir að hafa hlustað á alla þá aðila sem málið snertir, líka forstöðumann Fangelsismálastofnunar, sem ég er í engu að kasta rýrð á, ekki hið minnsta, en ég er alveg tilbúinn að láta reynsluna síðan dæma hvor leiðin hafi verið rétt.

Geir H. Haarde : Virðulegi forseti. Eins og fram kom á fundi deildarinnar í dag við umræður um þetta mál tókum við þrír þingmenn, hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, Anna Ólafsdóttir Björnsson og ég, upp tillögu sem einn af stjórnarliðum hafði flutt sem brtt. við frv. til laga um virðisaukaskatt. Sú brtt. er reyndar samhljóða frv. sem sami þingmaður hefur flutt og gengur út á það að taka upp virðisaukaskatt á veiðileyfi í ám og vötnum og aðrar sambærilegar veiðar. Í gærkvöldi þegar þessi tillaga kom fyrst fram fór hv. formaður fjh.- og viðskn. deildarinnar fram á það að nefndin fengi tækifæri til að fjalla um hana. Á fundinum í dag kom síðan í ljós að sá tími sem verið hafði til umráða hafði ekki verið notaður til þess og ég gagnrýndi það harðlega í dag. Mér er hins vegar tjáð að á fundi sem haldinn var í nefndinni síðdegis hafi þetta mál lauslega komið til umfjöllunar og þá með þeim hætti að hv. nefndarformaður hafi hótað deildinni því og nefndinni að stöðva þetta mál, að leggjast á málið í nefndinni og koma í veg fyrir afgreiðslu þess ef sú till. sem hér liggur fyrir og hefur komið fram með algjörlega eðlilegum hætti kæmi til atkvæða. Þetta eru auðvitað vinnubrögð sem hvorki eru honum samboðin né líðandi hér í deildinni. Ég vil láta það koma hér fram að við, þessir þrír flm. till., hv. 10. þm. Reykv. og hv. 10. þm. Reykn., höfum ákveðið að taka þessa till. aftur fyrir ítrekuð tilmæli hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. Það er gert vegna þess að við teljum ekki rétt að það frv. sem hér er til umræðu og hefur að geyma ýmisleg ákvæði sem horfa til framfara varðandi framkvæmd virðisaukaskatts verði stoppað með þeim hætti sem hv. þm. Páll Pétursson hefur haft í hótunum um. Þannig að sú tillaga er dregin til baka, hún er sem sé geymd en ekki gleymd. En vinnubrögð hv. formanns fjh.- og viðskn. í þessu máli eru auðvitað með þeim hætti að þau hlýtur að verða að átelja mjög harðlega og þann þjösnaskap sem hann hefur sýnt í þessu máli. En niðurstaðan er sem sé sú, virðulegi forseti, og ég veit að það gleður forseta eins og aðra stjórnarþingmenn því nú er glatt á hjalla hér víða í stjórnarliðinu greinilega, að till. þessi er afturkölluð, geymd fram yfir áramót en ekki gleymd.

Frsm. iðnn. (Hjörleifur Guttormsson) Virðulegur forseti. Nefndin hefur fjallað um frv. sem er fylgifrv. með frv. um Útflutningsráð Íslands, 241. máli þingsins. Nefndin mælir með samþykkt frv. Undir þetta rita nefndarmenn, þar af með fyrirvara hv. þm. Friðrik Sophusson og Birgir Ísl. Gunnarsson.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson) : Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 430 um frv. til laga um Útflutningsráð Íslands. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt með breytingu sem flutt er á þskj. 431. Hún er svohljóðandi: ,,a. B-liður fyrri mgr. falli brott. b. Orðin ,,og b`` í 1. málsl. síðari mgr. falli brott.`` Undir þetta skrifa allir nefndarmenn en tveir þeirra með fyrirvara, þeir Matthías Bjarnason og Friðrik Sophusson.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. við þetta frv. sem birt er á þskj. 423. Ástæða þeirrar till. er að viðræður við ýmsa áhugaaðila um þetta mál hafa leitt í ljós að ástæða er til að draga úr gjaldskyldu fiskveiðanna með tilliti til þess að það er tekið gjald í Útflutningsráð samkvæmt tillögunni af fiskvinnslunni. Þess vegna þykir ástæða til að stofna nýtt gjaldþrep, 0,03%, fyrir fiskveiðarnar sérstaklega. Þá hefur líka komið fram að ástæða væri til að létta gjaldskyldunni af veitinga- og hótelrekstri og að því leyti til er þessi tillaga sama eðlis og sú brtt. sem hv. fjh.- og viðskn. hefur flutt. Ég mælist til þess við þingdeildina að hún taki þessa brtt. til greina og vona að með því móti sé hægt að ná víðtækri samstöðu um þetta mál. Ég nefni það líka að í c-lið er hér gerð tillaga um það að fyrir utan það að fella gjaldskylduna af veitinga- og hótelrekstrinum sé það valkostur fyrir aðila í öðrum atvinnugreinum en þeim sem tilgreindar eru í 3. gr., að kjósa sjálfir að gerast aðilar að Útflutningsráði og gjalda þá til þess 0,01% af aðstöðugjaldsstofni.

Matthías Bjarnason : Herra forseti. Fyrir mitt leyti get ég fallist á þá tillögu sem hæstv. viðskrh. flytur og tel eðlilegt að taka tillit til sjónarmiða fiskveiðanna með því að lækka þetta framlag nokkuð. Tel ég því að það sé til bóta fyrir afgreiðslu frv. Hins vegar vil ég endurtaka það sem ég sagði í gær þegar rétt var búið að úthluta þessu frv. og það tekið til 1. umr. í hv. þingdeild og vísað til fjh.- og viðskn. að ég tel að þetta mál hafi ekki fengið þá æskilegu þingmeðferð sem nauðsynlegt er að sýna í sambandi við meðferð frv. hér á hv. Alþingi. Það hefði verið full ástæða til að fulltrúar frá Útflutningsráði hefðu komið á fund nefndarinnar til þess að skýra frá því sem Útflutningsráð hefur verið að gera að undanförnu og hvað er fram undan, þannig að þingið væri betur upplýst í þeim efnum. Það sem er verið að gera hér núna er gert í algjöru tímahallæri og ekki til sóma fyrir þingræðið.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) : Herra forseti. Ég get nú ekki annað en tekið undir það að nokkru með síðasta ræðumanni að sannarlega hefði verið betra að aðeins meira tóm hefði gefist til þess að ræða málefni þessa frv. og þá sérstaklega við hina einstöku hagsmunaaðila sem það varðar. Þannig gafst því miður lítill tími til þess að kanna afstöðu einstakra aðila í ferðaþjónustu til þessa frv. eftir að það kom fram eða var kynnt fyrst á vettvangi ríkisstjórnar. Það er þó rétt og skylt að taka fram að við í samgrn. féllumst á að það yrði lagt svona fram en við létum jafnframt fylgja með að ekki hefði gefist tími til að kanna afstöðu allra aðila á sviði ferðaþjónustu. Það kom síðan fram, eins og upplýst hefur verið, að við það var andstaða, sérstaklega á vettvangi Samtaka veitinga - og gistihúsaeigenda eða -rekenda að lögþvinga aðild þeirra að Útflutningsráði með þessum hætti, þó í litlum mæli væri skv. b-lið 3. gr. Því vil ég að það komi fram að úr því að svo er þá tel ég ekki hyggilegt að halda því til streitu að lögskylda aðild þeirra að Útflutningsráði með þessum hætti. Hyggilegra væri að breyta frv. í þá átt sem tillaga fjh. - og viðskn. og tillaga frá hæstv. viðskrh. gerir ráð fyrir. Ég vil þó segja að það er viss ókostur í mínum huga að fylgja brtt. viðskrh. að því leyti að þá er aðilum á sviði ferðaþjónustu í raun mismunað, þar sem flugrekendur og þeir sem annars sinna flutningum á sjó yrðu áfram lögskyldaðir aðilar að Útflutningsráði en ekki þeir sem stunda atvinnurekstur af öðru tagi innan ferðaþjónustu. Enn fremur vil ég segja að það hefði verið æskilegra ef hæstv. viðskrh. og starfandi utanrrh. og fjh. - og viðskn. hefðu náð að sammælast um eina brtt. Þeim hluta brtt. viðskrh. sem lýtur að því að létta gjöldum að nokkru af fiskveiðum með því að færa þau niður um 0,02% get ég fylgt. Óska ég því eftir því, ef tillaga viðskrh. verður studd að öðru leyti, að c - liður tillögunnar verður borinn upp sérstaklega og mundi þá leggja til að hann félli brott þannig að eftir stæðu a - og b - liður tillögunnar. Þá er í raun um að ræða efnislega sömu afgreiðslu á b - lið frv. og fjh.- og viðskn. leggur til.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson ): Herra forseti. Ég vil gjarnan láta það koma fram að ég styð tillögu hæstv. viðskrh. og tel að hún sé til bóta. Því miður hafði okkur ekki dottið þetta í hug í fjh. - og viðskn. og ég held að þetta sé betri lausn en sú sem við leggjum til. Að vísu stend ég með þeirri brtt. sem nefndin flutti, en ég tel að þetta bæti hana enn og aftur.

Friðrik Sophusson : Virðulegi forseti. Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara eins og fram kemur á því skjali sem hefur að geyma nefndarálitið. Ég tel bráðnauðsynlegt að setja þessi lög og breyta þeim nú fyrir áramótin og styð það að sjálfsögðu. En það er ekki hægt að komast hjá því að benda á að þessar umræður sanna það betur en nokkuð annað hvernig undirbúningi er háttað af hálfu hæstv. ríkisstjórnar um stjfrv. almennt. Hér þurfa hæstv. ráðherrar að ræðast við í þingdeild um brtt. sem kemur fram við frv. sem allt of seint er fram komið. Ég minni á að sömu sögu er að segja um önnur frv., til að mynda mjög stórt frv. sem er frv. um tryggingagjald þar sem í ljós kom að láðst hafði að breyta því frv. sem dreift var til samræmis við óskir Framsfl. Síðar kom í ljós, reyndar eftir að málið hafði verið rætt í nefnd um nokkurn tíma, að Framsfl. hafði ákveðið að fylgja ekki því frv. nema það tæki þeim breytingum sem nú hefur verið lagt til af meiri hl. hv. nefndar. Ég nefni þetta sem dæmi vegna þess að hæstv. forsrh., og reyndar hæstv. ráðherrar allmargir hafa látið í það skína á stundum að það sé verið að tefja þingstörf og það sé stjórnarandstaðan sem komi í veg fyrir það að mál fái afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi. Hér er ein órækasta sönnunin fyrir því hvernig unnið er að frumundirbúningi þingmála. Þrátt fyrir allt þetta sem ég hef sagt hér tel ég fulla ástæðu til þess að þetta mál fái afgreiðslu. Vona ég svo sannarlega að menn komi sér saman um það hvaða orðalag þeir vilja nota í þessari grein, enda hefur það efnislega þýðingu hverjir koma til með að greiða gjald til Útflutningsráðsins.

Hjörleifur Guttormsson : Virðulegur forseti. Mér finnst þetta mál liggja dálítið óskýrt fyrir hv. þingdeild. Það eru tilmæli mín til hæstv. forseta að þetta mál verði tekið af dagskrá þessa fundar og hv. fjh. - og viðskn. fái málið aftur til skoðunar því að ég er viss um það að þar næst sammæli með hliðsjón af brtt. hæstv. viðskrh. og annarra sjónarmiða sem fram hafa komið. Ég tel það miklu farsælla en að menn fari að greiða hér atkvæði með þeim hætti eins og málið liggur fyrir nú og tel að það greiði frekar götu málsins í gegnum þingið ef þannig er á því haldið.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson) : Herra forseti. Á þskj. 432 liggur fyrir álit meiri hl. fjh. - og viðskn. sem hefur fjallað um þetta frv. Leggur meiri hl. hennar til að það verði samþykkt. Undir það skrifa auk mín Guðmundur G. Þórarinsson, Ragnar Arnalds og Jón Sæmundur Sigurjónsson.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Ég legg til ásamt hv. 1. þm. Reykv. að þetta frv. um sérstakan skatt á verslunar - og skrifstofuhúsnæði verði fellt. Á sínum tíma, þegar þessi skattur var á lagður og fyrst á eftir, var talin mikil fjárfesting í verslunar - og skrifstofuhúsnæði. Síðar var hann nokkuð lækkaður. Nú hafa orðið verulegar breytingar til hins verra í sambandi við verslun og viðskipti í landinu. Það hefur orðið verulegur samdráttur bæði í verslun og byggingu verslunarhúsnæðis á höfuðborgarsvæðinu sem og á landsbyggðinni. Það sýnir að ekki er grundvöllur fyrir því að halda þessari gjaldheimtu áfram. Við 1. umr. í gær um þetta mál minnti ég á loforð ríkisstjórnarinnar um aðstoð við strjálbýlisverslunina. Það var tekið fram í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar að hún ynni að því að renna styrkari stoðum undir strjálbýlisverslunina. Það hefur verið spurt um þetta og bráðum eru nú tvenn fjárlög afgreidd frá því að lofað var að taka þetta upp en það bólar ekki á því að hæstv. ríkisstjórn ætli að standa á nokkurn hátt við gefin loforð og fyrirheit í málefnasamningi. Ég spurðist fyrir um þetta í þeim tilgangi að ríkisstjórnin vaknaði til meðvitundar um það að hún ætti nú, af því að þetta er síðasta þing hennar, og vonandi ber þjóðin gæfu til þess að setja ekki aftur á slíka stjórn eftir næstu kosningar sem tekur upp loforðalista og stendur svo ekki við nokkurn skapaðan hlut. Ég var að fara fram á það, þó ekki væri nema að litlu leyti, að staðið yrði við þetta loforð. En það er ekki gerð minnsta tilraun til þess og hinir lipru þjónar ríkisstjórnarinnar í fjh. - og viðskn. vildu ekkert um þetta mál tala og flýttu sér bara að afgreiða það út úr nefndinni ásamt hálfri tylft af öðrum málum sem þar voru afgreidd í dag án þess að nefndarmenn gætu fjallað ítarlega um málsmeðferð, hvað þá heldur að þingdeildarmenn almennt viti eiginlega nokkurn skapaðan hlut um það hvað er að gerast í þinginu. Og það er von að þessi blessuð þjóð sé farin að hafa litla tiltrú á Alþingi Íslendinga á meðan svona fer fram.

Ingi Björn Albertsson : Hæstv. forseti. Ég held að það sé árlegur viðburður að ég flytji brtt. við þann skatt sem hér er til umræðu og það er engin breyting á núna. Það var reyndar alveg hrikalegt að hlusta á hæstv. fjmrh., sem nú er ekki staddur í salnum, þegar hann kom hér og mælti fyrir frv. fagnandi og skælbrosandi af gleði yfir því að hann væri að mæla fyrir þessu frv. og taldi upp þá ráðherra sem áður hefðu mælt fyrir þessu frv. Nefndi hann þá alveg sérstaklega ráðherra Sjálfstfl. sem hefðu setið í stól fjmrh. Það skiptir mig nákvæmlega engu máli hvort ráðherrar Sjálfstfl. hafa setið í því embætti eða einhverjir aðrir. Skatturinn er jafnslæmur og nákvæmlega jafnafleitur og mismunaði atvinnugreinum allverulega, hvaða ráðherra sem setti hann á eða hvaða ráðherra sem viðhélt honum. Þennan skatt ber að leggja niður, hann er óréttlátur og mismunar eins og ég hef sagt. Það er náttúrlega hrikalegt að fá fagnandi fjmrh. hér upp þegar dreifbýlisverslunin er, eins og flestir vita, nánast að leggjast af og er að flytja sig til Reykjavíkur. Þá kemur hæstv. ráðherra hér skælbrosandi og fagnar því sérstaklega að nú geti hann sennilega veitt dreifbýlisversluninni náðarhöggið. Þennan skatt vildi ég helst leggja af í einu lagi, en ég fer hógværa leið í brtt. minni, ég lækka hann um 1%, úr 1,5% í 0,5 með það fyrir augum að á næsta ári, þegar vonandi verður komin hér stjórn á landið með tilkomu nýs flokks sem heitir Sjálfstfl. og vonandi þá með hreinan meiri hluta, þá verði þessi skattur niður lagður.

Frsm. menntmn. (Ragnar Arnalds) : Virðulegi forseti. Ég mæli hérna fyrir hönd menntmn. sem ritað hefur nál. um frv. til laga um samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra. Nefndin tók þetta mál til ítarlegrar umræðu í dag og fékk til sín til viðræðna marga sem málið varðar eins og fram kemur í nál. Nefndin mælir eindregið og einróma með samþykkt frv.

Frsm. menntmn. (Ragnar Arnalds) : Virðulegi forseti. Hv. menntmn. hefur fjallað um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 77/1979, um Háskóla Íslands. Efri deild hefur áður fjallað um þetta frumvarp og var það samþykkt þar einum rómi. Sama varð niðurstaðan í menntmn. neðri deildar, nefndin mælir einróma með að frumvarpið verði samþykkt.