Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Guðmundur Árni Stefánsson félmrh., Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh., Ólafur G. Einarsson menntmrh., Rannveig Guðmundsdóttir, 4. þm. Reykn., Svavar Gestsson, 9. þm. Reykv.

Virðulegi forseti. Ég beini orðum mínum til starfandi forsrh. og hæstv. fjmrh. Tilefnið er að hæstv. viðskrh. hóf í gær umræður um fjárstreymi úr landi og yfirvofandi vaxtahækkanir vegna þess fjárstreymis. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh., starfandi forsrh., hvort hann geti staðfest að gjaldeyrisvarasjóður Íslendinga hafi minnkað um fjórðung það sem af er þessu ári. Gjaldeyrisvarasjóðurinn hafði verið tæpir 32 milljarðar í upphafi ársins, en hafi á þeim tíma sem liðinn er frá áramótum fallið um 8 milljarða. Það að gjaldeyrisvarasjóður þjóðarinnar minnki um fjórðung á svo skömmum tíma eru auðvitað alvarleg tíðindi og hlýtur að leiða til umhugsunar um það hvernig stjórnvöld bregðist við slíkri stöðu. Þegar það bætist svo við að yfirmaður Seðlabankans, hæstv. viðskrh., lýsir því yfir í ríkisfjölmiðlum í gær, að yfirvofandi sé áframhaldandi verulegt fjárstreymi úr landi vegna breytinga um áramót, þá er komin upp sú staða að gífurleg óvissa og jafnvel hættuástand getur skapast varðandi gjaldeyrisvarasjóð þjóðarinnar. Hæstv. viðskrh. benti einna helst á vaxtahækkun sem viðbrögð við þessu hruni gjaldeyrisvarasjóðsins og yfirvofandi fjárstreymis úr landi og ég vildi spyrja starfandi forsrh., ráðherra efnahagsmála og fjmrh., hvort hann geti staðfest þessar tölur um stöðu gjaldeyrisvarasjóðsins og hvert sé álit hans á yfirlýsingu hæstv. viðskrh. í gær.

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi segja frá því að það kann að vera rétt, þó að ég hafi ekki skoðað það nákvæmlega nýlega, að nokkur hluti af svokölluðum gjaldeyrisvarasjóði hafi streymt úr landi, eins og hv. þm. kýs að kalla það. En ég vil geta þess alveg sérstaklega þegar um þetta er rætt, að þetta fjármagn sem hefur farið úr landi hefur yfirleitt farið til fjárfestingar íslenskra aðila erlendis. Við höfum margoft rætt það hér á undanförnum dögum að það hefur m.a. verið gert í því sambandi að aðilar hafa verið að tryggja sig vegna framvirkra samninga. Þetta myndar að sjálfsögðu inneign Íslendinga erlendis og kemur fram t.d. í pósitívum viðskiptajöfnuði, enda eru það hinar góðu fréttir að í fyrsta skipti stefnir í það, þrjú ár í röð, að Íslendingar eru að greiða niður skuldir sínar erlendis. Það er þess vegna ekki nokkur hætta á ferðum og gengisstaða íslensku krónunnar er ákaflega góð. Menn verða, þegar þetta er rætt, að átta sig á því að það er til bóta ef við styrkjum okkar stöðu erlendis og eignumst eignir þar, því það ber auðvitað að draga það frá skuldum ef menn vilja finna út nettóskuldir Íslendinga erlendis. Ég vara mjög eindregið við því að stjórnmálamenn, sem vilja kalla sig ábyrga, ræði um óvissu- og hættuástand í þessu tilviki vegna þess að það er ekkert sem gefur tilefni til slíks orðalags. Ég kannast ekki við það, það verður að spyrja hæstv. viðskrh. að því hvort hann telji að viðbrögðin eigi að vera vaxtahækkun. Það eina sem hefur komið fram, og hefur bæði verið staðfest af mér og eins af seðlabankastjórum, er að vextir af skammtímaskuldbindingum hér á landi, einkum og sér í lagi í lengri endann, eru óvenjulega lágir hér á landi og lægri en í nágrannalöndunum.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. er örugglega eini fjármálaráðherra á Vesturlöndum sem telur það styrkleikamerki að fjármagn streymi frá landi hans. Það er nú almennt talið veikleikamerki um hagstjórn ef fjármagn leitar í stórum stíl frá einu landi til annarra landa. Sú staðreynd að gjaldeyrisvarasjóðurinn hafi hrunið um fjórðung á þessu ári, vegna þess að íslenskir fjárfestar hafi kosið að ráðstafa fé sínu erlendis, er auðvitað staðfesting á því að markaðurinn, hinn harði húsbóndi sem ráðherrarnir vitna oft til, hefur ekki trú á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Þess vegna er gjaldeyrisvarasjóðurinn að minnka og þess vegna hafa um 6 milljarðar streymt úr landi það sem af er ársins vegna þeirrar ástæðu einnar saman. Þegar að bætist svo við að um áramótin verður opnað á algerlega frjálsan flutning fjármagns úr landi og viðskrh. telur í viðtali við útvarpið í gær að það muni leiða til vaxtahækkunar, þá er auðvitað alveg ljóst að hæstv. fjmrh. verður að huga betur að þeirri stöðu sem komin er upp.

Hæstv. forseti. Eitthvað misskilur nú fyrrv. fjmrh., hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, hlutverk fjmrh. og ráðherra yfirleitt, ef hann heldur að það sé miður að Íslendingar eða hvaða þjóð sem er greiði skuldir sínar erlendis. Það er auðvitað mjög til fyrirmyndar. Þetta mál snýst um það að við erum að bæta stöðu okkar erlendis. Hingað til lands hefur streymt í stórum stíl lánsfé. Það er verið að greiða það til baka og í vissum tilvikum er verið að setja tryggingar til að sú greiðsla geti verið í jafngildum gjaldmiðli. Ég vísa svona skottulækningum á bug, þegar menn tala eins og hv. þm. gerði. Það sem skiptir máli í þessu er að það var ráð fyrir því gert að um það bil 8 milljarðar færu úr landi á þessu ári til þessara nota. Síðan mettast það og það er ekki gert ráð fyrir því að um verulegt fjárstreymi verði úr landi eftir áramótin þrátt fyrir að við séum að opna markaðinn hér.

Annað segir nú hæstv. viðskrh.

Það eru um 8 milljarðar sem gert var ráð fyrir að færu úr landi á þessu ári og það er ekkert óeðlilegt við það og engin ástæða fyrir hv. þm. að koma hér og reyna að gera úlfalda úr mýflugu.

Virðulegi forseti. Það eru alveg ný tíðindi ef ríkisstjórnin hefur gert ráð fyrir því að gjaldeyrisvarasjóðurinn mundi minnka um fjórðung á árinu. Það hefur a.m.k. gleymst að upplýsa það hér í þingsölum, hvað þá heldur gagnvart þjóðinni. Og þó að þjóð borgi skuldir sínar erlendis, og það er alveg rétt að það er gott og blessað, þá er það ekki styrkleikamerki að borga skuldir sínar með því að ganga á gjaldeyrisvarasjóðinn. Gjaldeyrisvarasjóðurinn er til þess að mæta skyndilegum áföllum. Hann á að vera traustur og hann á að byggja upp. Þjóð sem er að borga erlendar skuldir sínar með því að ganga á fjórðung af gjaldeyrisvarasjóðnum er ekki að styrkja stöðu sína. Hún er einfaldlega að ganga á forða sinn. Það er svo athyglisvert að hæstv. fjmrh. hefur þrátt fyrir ítrekun mína ekki viljað tjá sig um yfirlýsingu viðskrh. í gær og það er þess vegna óhjákvæmilegt að þau mál komi hér til umræðu nánar í dag. Það vill svo vel til að fjáraukalög og lánsfjárlög eru hér á dagskrá. Við höfum óskað eftir því að hér verði tvöfaldur umræðutími um bæði þessi mál og þá gefst tækifæri til þess að ræða nánar við hæstv. viðskrh. og hæstv. fjmrh.

Virðulegi forseti. Ef það skyldi hafa farið fram hjá öðrum en hv. þm. hvað hér hefur verið sagt, þá skal ég reyna að endurtaka það. Það sem skiptir máli er að það er afgangur af viðskiptajöfnuði Íslendinga gagnvart öðrum löndum. Og hvað þýðir það? Það þýðir að það er meira flutt úr landi en inn í landið. Það þýðir jafnframt, af því að það er ekki eingöngu verið að tala um vöruskiptajöfnuð, að Íslendingar eru að greiða niður skuldir annars staðar eða eignast innstæður, sem er ekkert nema eðlilegt að gerist, ekkert nema eðlilegt. Þegar við opnuðum þennan markað, þá vissu allir og áttu von á þessu. Það hefur ekkert gerst í ár sem menn áttu ekki von á að mundi gerast. Það sem er í raun styrkleiki okkar, það að við erum að borga niður skuldir, kemur hérna fram hjá hv. þm. eins og stórkostlegur veikleiki. Ég vara við umræðum af þessu tagi, því ef menn telja þetta vera ábyrga menn sem lýsa þessu yfir, þá gæti fólk trúað því að eitthvað sé að en það er síður en svo, að sjálfsögðu.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. heilbrrh. um skipan stjórna heilsugæslustöðva. Á sl. sumri áður en fyrrv. hæstv. heilbrrh. lét af embætti skipaði hann formenn nokkurra heilsugæslustöðva sérstaklega án þess að ganga formlega frá tilnefningum annarra stjórnarmanna sem eru tilnefndir af öðrum aðilum, starfsmönnum þessara stofnana og sveitarfélögum. Því beini ég þeirri fsp. til hæstv. núv. heilbrrh.: Hvenær verður gengið frá skipan í stjórnir þessara stofnana? Hefur það þegar verið gert eða hvenær verður það gert og telur hann þessa stjórnsýslu fyrirrennara síns eðlileg vinnubrögð?

Virðulegi forseti. Samkvæmt lögum um stjórn heilbrigðismála sem samþykkt voru á síðasta kjörtímabili er ráð fyrir því gert að stjórnir heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa, sveitarfélagasjúkrahúsa, skuli skipaðar eftir hverjar sveitarstjórnarkosningar. Þær eiga að vera skipaðar þannig að þrír fulltrúar eiga að vera tilnefndir af viðkomandi sveitarfélögum á starfssvæði stöðvarinnar, einn fulltrúi á að vera kosinn af starfsmönnum og einn fulltrúi og formaður er síðan skipaður af ráðherra og er hans fulltrúi og trúnaðarmaður í þessum stjórnum og raunar sá eini aðili sem hefur einhverja ábyrgð gagnvart þeim sem borgar allan reikninginn, sem er ríkið. Þessar stjórnir komu til endurskipunar að loknum sveitarstjórnarkosningum. Ráðherra hefur nú þegar skipað stjórnir allra þeirra heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa sem tilnefningar hafa borist í frá sveitarstjórnum og starfsfólki. Það eru örfáar stjórnir sem eru enn óskipaðar en það er þá vegna þess að það skortir á tilnefningar. Hitt er svo rétt að fráfarandi heilbrrh. hafði skipað nokkra formenn í sinni tíð. Sú skipun hefur að sjálfsögðu staðið og síðan hafa stjórnirnar að öðru leyti verið skipaðar jafnharðan og tilnefningar hafa borist. Eins og ég segi eru örfáar skipanir eftir enn en allflestum er lokið enda nokkuð síðan sveitarstjórnarkosningar fóru fram.

Virðulegi forseti. Ég tel að þær upplýsingar hafi komið fram í svari hæstv. heilbrrh. að hér sé ekki um eðlileg vinnubrögð að ræða vegna þess að það hefur verið venjan hingað til að heilbrrh. skipaði alla stjórnina með bréfi samkvæmt tilnefningum. Það er því mjög einkennilegt að skipa stjórnir þessara stofnana í áföngum. Hæstv. ráðherra svaraði reyndar ekki síðari hluta spurningar minnar hvort þetta væri eðlileg stjórnsýsla en ég tel að þær upplýsingar sem hér hafa verið bornar á borð svari því.

Virðulegi forseti. Ég lagði engan dóm á þetta mál annað en að taka það skýrt fram að heilbrrh., hver sem hann er, getur á meðan hann starfar ráðstafað skipun þessara mála eins og hann best kýs. Það gerði fyrrv. heilbrrh. í nokkrum tilvikum en flestallar þessar stjórnir hafa verið skipaðar af mér eftir að sveitarstjórnarkosningar fóru fram.

Virðulegi forseti. Í þeirri umræðu sem fram hefur farið m.a. um vaxtaþróun ríkispappíra upp á síðkastið hefur athygli manna öðru fremur beinst að þeim ótrúlega vaxtamun sem lengi hefur haldist á milli ríkispappíra annars vegar og hins vegar viðskipta í bankakerfinu. Það hefur oft komið fram að allt frá því að vextir fóru að lækka í lok síðasta árs hefur bankakerfið setið eftir. Vextir í bankakerfinu eru ótrúlega háir og óeðlilega háir á hvaða mælikvarða sem mælt er. Það var t.d. þannig að um mitt árið í fyrra þegar verðbólgan hækkaði örlítið um skamma stund þá fylgdi bankakerfið eftir og vísaði til framtíðar og líklegrar verðþróunar. Nú er ekkert þannig að gerast. Erlendis þegar verið er að verðleggja vexti er það gert m.a. með skírskotun til líklegrar verðþróunar. Nú blasir hins vegar við að í fyrsta lagi er óeðlilegur munur á vaxtastigi ríkispappíra annars vegar og hins vegar í bankakerfinu og hitt að verðbólga er með því lægsta sem hér hefur þekkst og með því lægsta sem þekkist í löndunum í kringum okkur. Þess vegna hlýtur maður að spyrja hæstv. viðskrh. í ljósi þessa að það blasir við að það er ríkjandi ákveðin fákeppni á bankamarkaðnum --- bankarnir apa nánast eftir hver öðrum með ákvörðunum um vaxtastigið og vextir bankanna taka mjög lítið tillit til afkomu hvers banka fyrir sig --- þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. viðskrh. í ljósi þessa að nú blasir við að útlánsvextir bankakerfisins eru mjög háir og hafa ekkert lækkað í líkingu við þá lækkun sem hefur orðið á ríkisvíxlum, svo dæmi sé tekið. Svo annað dæmi sé tekið þá blasir það við að víxilvextir í bankakerfinu eru um 12%. Með hvaða ráðum verður reynt að hvetja til enn frekari lækkunar vaxtastigsins í bönkunum í landinu?

Virðulegi forseti. Ef ég hefði átt von á þessari fsp. hefði ég getað komið með samanburð á vöxtum í íslenska bankakerfinu og bankakerfi nálægra landa. Þar kemur það fram að þó að mönnum finnist vextir á skammtímaútlánum eins og víxillánum háir hér þá eru þeir síst hærri hér en í flestum nágrannalöndum í kringum okkur. Vextir á slíkum lánum, svona skammtímaviðskiptalánum, eru alls staðar mjög háir og ekkert hærri hér en í grannlöndunum. Ég vil aðeins upplýsa í sambandi við vaxtamuninn sem hér var imprað á að á síðustu missirum hefur vaxtamunur bankanna lækkað um helming. Hann var fyrir örfáum mánuðum eða tveimur og hálfu missiri síðan, um 6% en er nú 3% þannig að bankarnir hafa verið að draga mjög úr sínum vaxtamun. Hvers vegna er hann þó svona hár? Ástæðan er að sjálfsögðu þau áföll sem bankarnir hafa orðið fyrir sem þeir verða að bera uppi af sínu aflafé og það má segja að menn hafi látið þá sem hafa getað greitt vexti borga fyrir þá sem ekki hafa getað staðið í skilum með þessum hætti. Það mætti orða það svo. Ég mun eiga viðræður við Seðlabankann næsta föstudag út af stöðu bankakerfisins og möguleikum þess að draga enn úr vaxtakröfum í okkar þjóðfélagi. Ég vona að eftir þann fund sé hægt að fylgja enn frekar fram þeim áformum sem ríkisstjórnin hefur verið með um að lækka vexti á Íslandi og samræma vaxtagreiðslur því sem gerist og gengur í löndunum í kringum okkur. Ég vil aðeins taka fram að eins og nú standa sakir þá eru vextir á Íslandi samanborið við vaxtakjör í öllum nálægum löndum mjög lágir. Það eru sennilega ekki nema Þýskaland og Bandaríkin sem bjóða upp á lægri vexti en Íslendingar um þessar mundir.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. viðskrh. að vaxtamunur bankanna hefur í sjálfu sér lækkað. Það eru mjög gleðileg tíðindi og er auðvitað afleiðingin af því að bankarnir hafa verið að taka til í rekstri hjá sér og draga úr tilkostnaði í sínum eigin rekstri. Það er líka afleiðingin af því að nú er af kúfurinn vegna afskriftaútlána þannig að möguleikar bankanna til þess að minnka þennan vaxtamun eru til staðar. Það er alveg rétt hjá hæstv. viðskrh. Það sem hins vegar eftir stendur er sú staðreynd að munurinn á bankavöxtum annars vegar og vöxtum á ríkispappírum hins vegar er óeðlilega mikill. Ef við berum saman þennan mun eins og hann var áður en vextir ríkispappíra tóku að lækka á síðasta ári miðað við það sem er í dag þá blasir þetta við og er ómótmælanlegt. Þessi munur er óeðlilega mikill eins og málin standa í dag. Það er alveg rétt að skammtímavextir sums staðar erlendis hafa farið hækkandi aftur en það breytir ekki því að til skamms tíma var þessi munur sannarlega fyrir hendi og þá hafði bankakerfið möguleika til þess að aðlaga sig en gerði það ekki. Ég fagna því að hæstv. viðskrh. ætlar að taka upp viðræður við bankakerfið og vona að út úr því komi veruleg lækkun bankavaxta því til þess eru allar efnahagslegar forsendur.

Virðulegi forseti. Menn verða að líta á báðar hliðar þessa máls. Það sem er vandamál í bankakerfinu er mismunur innlánsvaxta og útlánsvaxta sem er of mikill og menn eiga við þær aðstæður mjög erfitt með að lækka útlánsvexti nema með því að lækka innlánsvexti um svipaðar prósentutölur. Það er nú einu sinni orðið svo að margir innlánsreikningar eru með vexti nálægt núllinu þannig að þeir bjóða sparifjáreigendum nánast enga vexti. Vandamálið í þessu sambandi er vaxtamunurinn. Ég hef skýrt af hverju hann er svona hár. Ég tel að það sé hægt að draga úr vaxtamun og enn frekar nú þegar afkoma bankanna fer batnandi og ég tel að það eigi að gera.

Virðulegi forseti. Síðasta yfirlýsing hæstv. ráðherra er mjög mikilvæg. Hann sagði: Ég tel að það sé hægt að draga úr vaxtamun bankanna. Þetta er auðvitað aðalatriði þessa máls vegna þess að það leiðir af því að ef það er skoðun hæstv. viðskrh. að hægt sé að draga úr vaxtamun bankanna þá er það um leið skoðun hæstv. viðskrh. að hægt sé að lækka útlánsvextina í landinu. Útlánsvextir í landinu hafa verið of háir og útlánsvextirnir í landinu hafa valdið því að það hefur ekki tekist að efla þann hagvöxt sem okkur hefur verið nauðsynlegur til þess að bæta atvinnustigið og efnahagsástandið í landinu meira en orðið er. Þess vegna er það mjög mikilvægt sem hæstv. viðskrh. sagði áðan um það að hann teldi að hægt væri að draga úr vaxtamun því að af því leiðir að það er þá hans skoðun um leið að hægt sé að lækka bankavextina í landinu. Þetta er mjög mikilvægt og ég óska eftir því við hæstv. viðskrh. að hann ítreki þetta og árétti að þetta sé hans sjónarmið vegna þess að það er þá væntanlega það veganesti sem hæstv. ráðherra fer með í viðræðurnar við bankana á föstudaginn kemur.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt að segja það að ég tel rétt að stefna að lækkun útlánsvaxta. En við skulum átta okkur á því að það er við fleiri erfiða aðila að glíma en bara banka og lánastofnanir. Öflugustu sparendur í landinu og þeir sem eiga mest fjármagn eru lífeyrissjóðirnir. Stjórn þeirra er í höndum aðila vinnumarkaðarins, sömu manna og sitja á biðstofu hæstv. forsrh. til að biðja um lækkun vaxta. Ætli nokkrir aðilar ráði jafnmiklu um að menn nái árangri til lækkunar vaxta og þeir sem stjórna voldugustu fjármálastofnunum landsins, lífeyrissjóðunum? Ég verð að segja það eftir þá reynslu sem ég hef af því haft að mér finnst ekki að þeir aðilar standi jafnöfluglega við bakið á ríkisstjórninni til vaxtalækkunar og ástæða væri til miðað við þau orð sem þessir sömu aðilar hafa haft í frammi við ríkisstjórnina á fundum með henni þar sem þeir hafa krafist þess mjög eindregið að ríkisstjórnin beitti sér fyrir vaxtalækkun í landinu.

Virðulegi forseti. Ég beini fsp. minni til hæstv. dómsmrh. Ofbeldi meðal barna og ungmenna hefur með hryggilegum hætti enn einu sinni komist til umræðu hér á landi og annars staðar. Meðal þess sem menn beina sjónum sínum að er ofbeldisfullt myndefni, bæði í sjónvarpi og kvikmyndahúsum, en ekki síður á myndböndum og í tölvuleikjum. Þó það sé síður en svo það eina sem ástæða er til að hafa áhyggjur af í þessu sambandi þá er mikilvægt að flestra mati að fylgja því fast eftir að börn og óharðnaðir unglingar hafi ekki aðgang að slíku efni. Við kvennalistakonur fengum samþykkta tillögu um könnun á ofbeldi í myndmiðlum árið 1991 og fyrirheit hæstv. menntmrh. á síðasta vetri um að þeirri ályktun verði fylgt eftir. En ég vil spyrja hæstv. dómsmrh. hvaða úrræði dómsmrh. og yfirvald dómsmála og löggæslu hafa til þess að hindra það að börn og ungmenni hafi aðgang að ofbeldisefni í kvikmyndahúsum, á myndböndum og í tölvuleikjum. Að einhverju leyti er hægt að vísa til laga og reglna um vernd barna og ungmenna og kvikmyndaeftirlit og e.t.v. fleiri staða þar sem lög taka á þessum málum. En mig langar að vita hvort hæstv. ráðherra telur ástæðu til að gera sérstakar ráðstafanir til að herða eftirlit með þessum málum, sé þeim ekki nógu vel framfylgt nú.

Frú forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt þá heyrir kvikmyndaeftirlit undir menntmrn. Hitt er annað mál að það efni sem hv. þm. vék hér að er mikið alvöruefni sem ástæða er fyrir stjórnvöld og Alþingi að fjalla um. Ég, persónulega, er ekki í nokkrum vafa um að mikið ofbeldi í kvikmyndum og sjónvarpi hefur mjög neikvæð áhrif og er örugglega orsök þess að ýmis ungmenni rata inn á glapstigu í þessum efnum. Fyrir þá sök er ærin ástæða til að leiða hugann að því með hvaða hætti unnt er að stemma stigu við ofbeldi í kvikmyndum. Ég hef engin einföld svör við því á þessari stundu. Þar koma auðvitað til álita margir aðrir hagsmunir. En ég ítreka fyrir mitt leyti að þetta er viðfangsefni sem er mjög mikilvægt að gefa gaum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans og undirtektir við þessu máli. Það sem mér þykir þó enn standa út af er hvort ástæða er til að hans mati að taka sérstaklega á þessu með þeim starfsmönnum sem heyra undir hans ráðuneyti, þ.e. þeim sem fást við löggæslu og þeim sem kveða upp dóma, þar sem hægt er að vísa til ákveðinna lagaákvæða sem beinlínis má beita til þess að herða þetta eftirlit. En það læðist að manni sá grunur að stundum þurfi ákveðna hvatningu til að þessum lögum sé framfylgt og það séu gerðar viðeigandi ráðstafanir til að lögregla og dómsmálayfirvöld geti framfylgt sínu hlutverki í þessum efnum.

Frú forseti. Það verður að vera alveg skýrt að framkvæmd laga á sviði menntmrn. er á ábyrgð þess. Hins vegar er það í verkahring lögreglu og eftir atvikum dómstóla að taka á málum sem upp koma. Ég fullyrði að í öllum efnum hafa lögregluyfirvöld og dómstólar tekið á viðfangsefnum af þessu tagi sem til þeirra hafa borist í samræmi við lög og reglur þar að lútandi.

Virðulegi forseti. Varðandi þá athugasemd að menntmrn. beri að fylgja eftir lögum um kvikmyndaeftirlit, þá kom fram í upphafsspurningu minni hér að það er verið að vinna að þeim málum innan ráðuneytisins og þar með að framfylgja tillögu okkar kvennalistakvenna. En ég held að það veiti ekki af því, sérstaklega þegar koma upp mál af því tagi sem er kveikjan að þessari fyrirspurn, að það sé sérstaklega hugað að því að gera, ef ég má orða það svo, ,,rassíu`` eða gera sérstakt átak til að vinna að þessum málum. Ég hygg að hæstv. dómsmrh. geti verið mér sammála í því að þessum lögum beri að framfylgja og hafi það verið gert með of linum hætti þá höfðum við til þeirra úrræða eða þeirra möguleika sem við höfum til að gera það með þeirri lagastoð sem við höfum.

Hæstv. forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. landbrh. Fyrirspurnin varðar reglugerðarsetningu í framhaldi af lagasetningu í desember sl., þegar samþykkt voru ný búvörulög. Í framhaldi af því var vonast til og hefur landbrh. heimild til að setja reglugerð sem snertir jöfnunargjöld vegna útflutnings á unnum landbúnaðarvörum. Matvælaiðnaðurinn á að fá landbúnaðarvörur á lægsta ESB-verði og þetta er algjör forsenda fyrir því að um útflutning geti orðið að ræða á landbúnaðarvörum, en enn sem komið er hefur hæstv. landbrh. ekki komið frá sér þessari reglugerð. Því spyr ég: Hvað dvelur orminn langa?

Hæstv. forseti. Það er rétt, þessi reglugerð hefur ekki verið gefin út. Það er unnið að því að semja hana og meta og nauðsynlegt að afla heimildar á fjárlögum næsta árs í því sambandi.

Hæstv. forseti. Ég er ekki alveg ánægð með þessi svör, en þó gefa þau mér þá von að það sé í alvöru verið að vinna að málinu í ráðuneytinu. Ég hef þó óljósan grun um að það sé ósamstaða um það innan ríkisstjórnarinnar að þessi reglugerð verði gefin út og það sé þá sennilega hæstv. utanrrh. eða jafnvel hæstv. fjmrh., sem situr á málinu. Ég vil því að hæstv. landbrh. komi hér upp og staðfesti að það sé samstaða um það innan ríkisstjórnarinnar að þessi reglugerð muni líta dagsins ljós nú innan tíðar.

Hæstv. forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan og það var mjög skýrt. Undirbúningur reglugerðarinnar er kominn á lokastig og hún fer senn að líta dagsins ljós.

Hæstv. forseti. Þessi snubbóttu svör hæstv. landbrh. staðfesta að það er ósamstaða innan ríkisstjórnarinnar um þessa reglugerð.

Borist hefur ósk frá þingflokki Alþb. um að ræðutími verði tvöfaldur, sbr. 3. mgr. 55. gr. þingskapa, bæði varðandi 9. og 10. dagskrármál. Verður orðið við því.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til fjáraukalaga ársins 1994. Það er að finna á þskj. 66 og er jafnframt 66. mál þingsins. Áður en ég vík að sjálfu frv. vil ég nefna að nokkur mál eru enn til sérstakrar skoðunar á milli ráðuneyta og þurfa e.t.v. að koma til kasta þingnefndarinnar síðar. Þar er einkum um að ræða rekstrarhalla nokkurra stofnana sem verið er að leggja mat á og gera tillögur um úrbætur. Þá vildi ég vekja sérstaka athygli á því að greiðsluheimildirnar sem sótt er um með frv. eru mun hærri en áætluð útgjöld ársins. Stafar það af flutningi fjárheimilda frá fyrra ári. Allar horfur eru á að ámóta miklar greiðsluheimildir standi eftir ónýttar í lok þessa árs og flytjist til næsta árs, nema að væntanlega dregur nokkuð úr yfirfærslu stofnkostnaðarheimilda. Þess vegna er vitaskuld gert ráð fyrir að afkoma ríkissjóðs verði í samræmi við endurskoðaða áætlun ársins, eins og ég mun reyndar gera betur grein fyrir hér á eftir, og að fluttar fjárheimildir frá fyrra ári komi þar ekki til viðbótar. Ég vek sérstaka athygli á þessu hér þar sem nokkuð hefur borið á því í umfjöllun fjölmiðla einkum og sér í lagi að ekki væri gerður nægilega skýr greinarmunur á greiðsluheimildum ríkissjóðs og áætlun um útkomu ársins. Í greinargerð frv. er farið yfir endurskoðaða áætlun um ríkisfjármálin og gefnar skýringar á einstökum atriðum mála. Við þessa 1. umr. mun ég því ekki fjalla um einstakar greinar frv. heldur gera grein fyrir innihaldi frv. í stórum dráttum. Við afgreiðslu fjárlaga yfirstandandi árs var gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs umfram tekjur yrðu 9,6 milljarðar kr. Svigrúm til aðgerða á gjaldahlið var takmarkað. Þar var einkum um að kenna útgjöldum sem leiða af erfiðu árferði, eins og auknum atvinnuleysisbótum, í öðru lagi skuldbindingum stjórnvalda í tengslum við kjarasamninga, svo sem átak í vegaframkvæmdum, og í þriðja lagi áframhaldandi vexti í kerfisbundnum útgjöldum á borð við almannatryggingar og vaxtagjöld. Horfur voru á að fyrstu tveir þættirnir mundu jafnframt þrengja mjög að tekjuöflun ríkissjóðs. Þannig var áætlað að samdráttur í efnahagsstarfseminni mundi skerða tekjur ársins 1994 um tæplega 2 milljarða kr. Þá var talið að breytingar í skattamálum sem ákveðnar voru til að greiða fyrir gerð kjarasamninga yrðu til þess að lækka tekjur ríkissjóðs um 1,5 milljarða kr. En nú eru horfur á að rekstrarhalli ríkissjóðs verði 10,9 milljarðar kr. Ef þetta gengur eftir verður frávikið frá fjárlögum um 1,2 milljarðar kr. sem er mun minna en verið hefur um langt skeið. Rekstrarafkoman í heild hefur ekki versnað þegar litið er á afkomu ríkissjóðs nema sem svarar 1% af tekjuáætlun fjárlaga en eigi að síður er um að ræða talsverðar breytingar bæði á gjöldum og tekjum. Þannig er nú talið að tekjur ársins 1994 verði um 106,8 milljarðar kr. eða um 2,6 milljörðum kr. hærri en í fjárlögum. Veldur þar mestu hagstæðari efnahagsframvinda en ætlað var í lok síðasta árs.

Forseti biður um að það sé hljóð í salnum.

Í stað þess að landsframleiðslan dragist saman um 2% eins og spáð var í fjárlögum bendir endurskoðuð þjóðhagsspá nú til að hagvöxtur verði nálægt 2% á árinu eða tæplega 2%. Efnahagsbatinn kemur fram í aukinni veltu í flestum atvinnugreinum en einnig má merkja hann í betri afkomu fyrirtækja og auknum tekjum einstaklinga. Að samanlögðu er áætlað að þessir þættir skili ríkissjóði um 3,5 milljörðum kr. í auknum veltu- og tekjutengdum sköttum. Á móti kemur að tekjur af bifreiðainnflutningi og bensínsölu verða um 900 millj. kr. lægri en í áætlun fjárlaga. Til þess að fá glögga mynd af helstu frávikum tekna og gjalda frá fjárlögum ársins 1994 er rétt að benda á yfirlit sem birt er á bls. 27 í greinargerð með frv. Á gjaldahlið stefnir í nokkru meira frávik á fjárlögum en á tekjuhlið eða sem nemur um 3,9 milljörðum kr. og verða heildarútgjöld ársins þá um 117,6 milljarðar kr. Nærri tveir þriðju hlutar aukinna útgjalda frá fjárlögum, eða um 2,4 milljarðar kr., eiga rætur að rekja til ákvarðana ríkisstjórnar og Alþingis, einkum um aukin framlög vegna fjárfestingar og í tengslum við kjarasamninga. Í annan stað má rekja yfir 1 milljarð kr. af útgjaldaaukningunni til þess að ýmis áform um sparnað og aðhald hafa ekki gengið eftir, einkum og sér í lagi í heilbr.- og trmrn. Afgangurinn skýrist að mestu annars vegar af því að gert er ráð fyrir að óhafnar viðhalds- og stofnkostnaðarheimildir frá 1993 sem nýttar verða í ár verði um 400 millj. kr. hærri en sams konar heimildir sem færast til næsta árs, og hins vegar af ýmsum ófyrirséðum smærri útgjaldatilefnum. Ég sé ekki ástæðu til þess, virðulegi forseti, að fara mörgum orðum um tekjuhlið þessa frv. en vísa þar til greinargerðarinnar en þar er ítarlega fjallað um það hvernig efnahagsbatinn skilar ríkissjóði heldur meiri tekjum en gert hafði verið ráð fyrir í fjárlögum íslenska ríkisins fyrir yfirstandandi ár. Ef litið er hins vegar á útgjöldin, þá má rifja það upp að við afgreiðslu fjárlaga 1994 voru útgjöld ríkissjóðs áætluð um 113,8 milljarðar kr. samanborið við 112,9 milljarða kr. árið 1993.

Forseti biður um hljóð í hliðarsal.

Nú er talið að útgjöldin verði 3,9 milljörðum kr. hærri en í fjárlögum eða um 117,6 milljarðar kr. Rekstrarkostnaður er nú talinn aukast um tæplega 700 millj. kr. og verður um 44 milljarðar kr. í árslok. Á föstu verðlagi hefur rekstrarkostnaður ríkisins þá lækkað um 1,4 milljarða kr. frá útkomu liðins árs og er það vissulega árangur sem ástæða er til þess að leggja áherslu á. Ég endurtek að eftir endurskoðaða útgjaldaáætlun í rekstrarkostnaði sýnist rekstrarkostnaðurinn lækka verulega milli ára. Þetta ber að hafa í huga, ekki síst vegna þess að um örlitla aukningu er síðan að ræða í fjárlögum eða í fjárlagafrv. vegna næsta árs. Í hækkun rekstrargjalda vega þyngst um 450 millj. kr. útgjöld í tengslum við nýja og eldri kjarasamninga. Í annan stað er talið að útgjöld ríkissjóðs aukist um 300 millj. kr. vegna rekstrarhalla sjúkrahúsa. Önnur ný útgjaldatilefni eru af ýmsum toga eins og nánar er greint frá í athugasemdum við einstaka liði frv. Á móti lækka rekstrarútgjöld um rúmlega 200 millj. kr. þar sem ákveðið hefur verið að eftirstöðvar í Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins renni til reksturs Hafrannsóknastofnunar. Neyslu- og rekstrartilfærslur eru áætlaðar 45,6 milljarðar kr. í stað 44 milljarða kr. í fjárlögum og hækka þannig um 1,6 milljarða kr. Um þrír fjórðungar umframútgjaldanna eða 1,2 milljarðar kr. eru vegna lífeyris- og sjúkratrygginga. Þar af eru 300 millj. kr. vegna ákvörðunar ríkisstjórnarinnar um auknar eingreiðslur til lífeyrisþega og 800 millj. kr. vegna ýmissa sparnaðaráforma og aðhaldsaðgerða sem ekki hafa gengið eftir í sjúkratryggingum. Viðhald og stofnkostnaður valda svipuðu fráviki á gjaldahlið og tilfærslur. Þessi útgjöld eru nú áætluð 16,5 milljarðar kr. en það er hækkun, ég endurtek, hækkun um 1,6 milljarða kr. frá fjárlögum. Því sem næst öll útgjaldaaukningin á rætur að rekja til sérstakra ákvarðana ríkisstjórnarinnar. Í fyrsta lagi eru útgjöld vegna kaupa á björgunarþyrlu 535 millj. kr. Í öðru lagi var gengið frá kaupum á húsnæði undir aðalskrifstofu utanrrn. fyrir 300 millj. kr. Þess skal getið að seljendur hússins eru opinberir aðilar, annars vegar Framkvæmdasjóður og hins vegar Byggðasjóður. Þá var ákveðið að bæta Vegagerðinni 350 millj. kr. viðbótarkostnað vegna vatnsaga í Vestfjarðagöngum og samþykkt lög um 300 millj. kr. framlag til að stuðla að samruna sjávarútvegsfyrirtækja á Vestfjörðum. Loks er talið að óhafnar viðhalds- og stofnkostnaðarheimildir frá 1993 sem nýttar verða í ár verði um 400 millj. kr. hærri en sams konar heimildir sem færast til næsta árs. Ég tel ástæðu til að geta þess hér vegna gagnrýni sem fram hefur komið um samdrátt á fjárfestingarlið fjárlagafrumvarpsins, sem reyndar er ekki hér til umræðu, að þá er það tæplega 25% samdráttur frá áætlun yfirstandandi árs en þá ber að geta þess að sú áætlun sýnir talsvert miklu meiri fjárfestingar en gert var ráð fyrir í fjárlögum ársins þannig að þegar tekið hefur verið tillit til þessara liða sem ég hef nú lýst þá er samdrátturinn auðvitað miklu minni þegar við berum saman fjárlagafrv. og fjárlög yfirstandandi árs. Þetta nefni ég sérstaklega að gefnu tilefni. Næst vil ég örstutt líta til lánahreyfinganna. Hrein lánsfjárþörf er nú áætluð 20,6 milljarðar kr. í ár og heildarlánsfjárþörfin 36,5 milljarðar kr. eða um 8,8 milljörðum kr. hærri en í fjárlögum. Sú aukning skýrist að sjálfsögðu að mestu af því að ríkissjóður hefur þurft að hafa milligöngu um 7 milljarða kr. lántökur fyrir Húsnæðisstofnun ríkisins þar sem innlend lánsfjáröflun stofnunarinnar hefur ekki gengið sem skyldi. Lakari rekstrarafkoma ríkissjóðs en áætlað var eykur lánsfjárþörfina um 1,2 milljarða kr. og að auki hækka lánveitingar til Þróunarsjóðs sjávarútvegsins um hálfan milljarð kr. Talið er að unnt verði að afla lánsfjár að jöfnu á innlendum og erlendum lánamarkaði. Um síðustu áramót var innstæða ríkissjóðs hjá Seðlabanka um 4 milljarðar kr. Þess vegna er nokkurt svigrúm til að draga úr lánsfjárþörf ríkissjóðs með því að lækka sjóðstöðuna hjá Seðlabankanum. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess nú við 1. umr. málsins að rekja einstakar greinar. Ég gat þess í upphafi að fjárln. mun að sjálfsögðu skoða þetta mál vandlega eins og venja er um sams konar frumvörp sem flutt eru á haustin. Það er einnig alkunna að endanlegt fjáraukalagafrv. kemur eftir áramót, venjulega í febrúar, og sami háttur verður á nú. Það hefur stundum borið á því í umræðum um fjáraukalög að menn hafa reynt að leggja saman greiðsluheimildartölur en niðurstaðan á undanförnum árum hefur verið sú að heimildirnar hafa ekki að fullu verið nýttar og afkoma ríkissjóðs þess vegna reynst talsvert betri en spádómar hafa verið uppi um, einkum og sér í lagi af hálfu stjórnarandstöðunnar þegar rætt hefur verið um fjáraukalög á undanförnum árum. Ástæðurnar eru af mörgum toga. Það til að mynda ruglar nokkuð dæmið að leyft hefur verið að færa bæði skuldbindingar og eignir milli ára og það má búast við því að bráðlega nái sú upphæð sem þannig færist á milli ára því hámarki sem við er að búast. Þetta auðvitað eykst fyrstu árin en síðan ættu þessar tölur að verða nokkuð stöðugar frá ári til árs. Ég vil ítreka það, sem margoft hefur reyndar komið fram af minni hálfu og reyndar af hálfu annarra stjórnarþingmanna jafnt sem stjórnarandstöðuþingmanna, að smám saman hafa verið gerðar þær breytingar á framkvæmd fjárlaga að auðveldara hefur verið fyrir stjórnendur fyrirtækja og stofnana ríkisins að vinna eftir þeim með líkara hætti og gerist og gengur hjá stofnunum og fyrirtækjum í landinu. Það er úreltur hugsunarháttur að hugsa eingöngu á milli áramóta og keppast við að eyða greiðsluheimildum í desember ef eitthvað er eftir og/eða að halda að fyrirgefning syndanna verði um hver áramót. Við verðum að líta á ríkisreksturinn í lengri tíma og hafa það í huga að ef menn af einhverjum ástæðum fara yfir, fram úr greiðsluheimildum eitt árið, þá má búast við því að menn þurfi að herða mittisólina á næsta eða næstu árum og með sama hætti er það úrelt að taka greiðsluheimildir af fyrirtækjum og stofnunum ef sýnt er að þeir hafa haldið eftir heimildum með eðlilegum skýringum, t.d. vegna þess að dregist hefur að fjárfesta í þeim hlutum eða fjárfesta sem áætlað hafði verið á yfirstandandi fjárlagaári. Þetta hefur margoft verið rætt hér í umræðum á Alþingi og innan fjárln. og ég vil þakka fyrir þann mikla stuðning sem fram hefur komið af hálfu hv. alþm. við breyttar reglur um leið og ég viðurkenni það að sjálfsögðu að allar þessar nýju reglur þarf auðvitað að slípa og móta í tímans rás. Sömuleiðis er með ýmsar aðrar reglur sem snerta samkipti Alþingis og framkvæmdarvaldsins eins og t.d. ýmsir ráðstöfunarliðir sem teknir voru upp í tíð fyrri ríkisstjórnar og ég held að hafi verið til mikillar fyrirmyndar og var auðvitað gert til þess að losna við marga smáa liði sem ellegar hefðu farið inn í fjáraukalagafrv. á haustin eins og tíðkaðist hér árum saman. Þess vegna er það þannig nú að í fjáraukalagafrv. er að finna yfirleitt stærri mál sem borin eru undir Alþingi, enda verðum við að ætlast til þess að ráðherrar geti nýtt ráðstöfunarfé sitt til þess að standa straum af kostnaði við óvænt útgjöld sem koma upp á árinu. Þetta segi ég hér vegna mikilla umræðna sem hafa orðið í þjóðfélaginu um þennan lið en jafnframt er ástæða til að taka fram að auðvitað þarf að vera sæmilega gott samkomulag um það hvernig slíkir fjármunir séu notaðir, að það sé fyrst og fremst innan þess verksviðs sem heyrir undir viðkomandi ráðuneyti og auðvitað hlýtur Ríkisendurskoðun að fylgjast með því og yfirskoðunarmenn reikninga að eðlilega sé farið með þetta fé eins og allt fjármagn sem er í greiðsluheimildum sem Alþingi samþykkir í fjárlögum. Þetta segi ég að því gefna tilefni að að undanförnu hafa átt sér stað nokkrar umræður um þessa þætti. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess þó að ég hafi hér ærinn tíma til þess að flytja lengri framsöguræðu og vænti ég þess að þetta frv. geti að lokinni 1. umr. farið til hv. fjárln. og því verði vísað til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég tel mikilvægt að hæstv. fjmrh. sé viðstaddur þessa umræðu. Jafnframt óskaði ég eftir því við hæstv. viðskrh. að hann yrði einnig viðstaddur umræðuna. Þegar núv. hæstv. ríkisstjórn hefur á árinu verið að fjalla um efnahagsstefnu sína þá hefur það verið talinn kjarni hennar á þessu ári að ná niður og viðhalda vaxtalækkun. Ríkisstjórnin bjó til viðmiðunarmark 5% vexti sem fól í sér í senn prófstein og innri kjarna þess stöðugleika og árangurs í efnahagsmálum sem ríkisstjórnin taldi helsta kost verka sinna. Það frv. sem hér er til umræðu staðfestir að ríkisstjórninni hefur mistekist að framfylgja þessari stefnu. Markaðurinn hefur afneitað því 5% vaxtamarki sem ríkisstjórnin setti. Sú umræða sem verið hefur síðustu daga um yfirvofandi vaxtahækkanir og yfirlýsing hæstv. viðskrh. í Ríkisútvarpinu í gær að fjárstreymi úr landi um næstu áramót muni leiða til enn frekari vaxtahækkana er auðvitað ásamt því frv. til fjáraukalaga sem hér er til umræðu staðfesting á því að vaxtastefna ríkisstjórnarinnar er ekki lengur raunhæf. Það kemur skýrt fram í greinargerð þessa frv. á bls. 28 og 32 að ríkissjóður hefur á þessu ári orðið að taka að sér að fjármagna Húsnæðisstofnun ríkisins um 7 milljarða kr. Það gleymist hins vegar í greinargerðinni að gera grein fyrir því hvers vegna ríkissjóður, sem ætlaði sér ekki í upphafi að taka að sér þetta hlutverk, hefur orðið að gera það. Jú, skýringin er sú að Húsnæðisstofnun ríkisins hefur haldið sér við 5% markið og neitað að selja nokkurt bréf sem ekki væri keypt á því vaxtastigi. Niðurstaðan hefur orðið sú að aftur og aftur og aftur hefur Húsnæðisstofnun mistekist að selja bréfin. Markaðurinn hefur ekki viljað kaupa bréf Húsnæðisstofnunar á því vaxtastigi sem tengt er hornsteininum í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, 5% vöxtum. Ríkissjóður hefur þess vegna orðið að gangast í ábyrgð fyrir hvorki meira né minna en 7 milljörðum kr. það sem af er þessu ári vegna þessa markaðsbrests 5%-bréfanna frá Húsnæðisstofnun. Þess vegna kemur það fram í þessu frv. að hrein lánsfjárþörf ríkisins er á árinu 1994 ekki rúmir 11 milljarðar eins og gert var ráð fyrir í fjárlögum fyrir þetta ár, heldur rúmir 20 milljarðar og heildarlánsþörf ríkissjóðs er á árinu 1994 ekki rúmir 27 milljarðar eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. heldur rúmir 36 milljarðar eins og fram kemur í þessu frv. til fjáraukalaga. Lántökur ríkissjóðs hafa vaxið úr 27 milljörðum í 36 milljarða. Það hefði verið rétt fyrir hæstv. fjmrh. að ganga af meiri hógværð um þær yfirlýsingadyr sínar að undanförnu að á árinu 1995 verði mjög lítil lánsfjárþörf hjá ríkinu. Þegar fjmrh. mælti fyrir fjárlagafrv. fyrir nokkrum dögum þá var það eitt af höfuðatriðum í hans málflutningi eins og í frv. sjálfu að á árinu 1995 yrði mjög lítil lánsfjárþörf hjá ríkinu. Sama messa var sungin þegar fjárlagafrv. fyrir yfirstandandi ár var lagt fram. Niðurstaðan blasir við í þessu frv. Það eru þess vegna ekki bara yfirlýsingar fjmrh. um vexti á skammtímamarkaði sem gefnar voru sama daginn og hann mælti fyrir fjárlagafrv. Það eru ekki bara einstakar yfirlýsingar hæstv. viðskrh. í gærkvöldi sem ég mun koma að hér á eftir, heldur einnig það frv. til fjáraukalaga sem hér er lagt fram með formlegri tilkynningu til þingsins að ríkissjóður hefur orðið að greiða 7 milljarða af húsnæðisbréfum vegna þess að þau hafa ekki selst, heldur er það líka útgáfa ríkissjóðs á ECU-bréfunum sem felur í sér vantraustsyfirlýsingu á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Ég mun hér á eftir knýja hæstv. viðskrh. og hæstv. fjmrh. til þess að skýra nánar þann grundvöll sem liggur á bak við útgáfu ECU-bréfanna vegna þess að eigi þau að standast markaðssamkeppni við þau bréf sem ríkissjóður er að bjóða að öðru leyti, þá þarf að vera á Íslandi 3,5% verðbólga. Útgáfa ECU-bréfanna felur þess vegna í sér spásögn fjmrn. um það að hér verði 3,5% verðbólga eða þá að fjmrn. er að tilkynna markaðnum að það sé ekki traust á íslensku krónunni vegna þess að ef hvorugt gerist, ef hvorki verður hér 3,5% verðbólga né breyting á gengi krónunnar, þá eru ECU-bréfin einfaldlega ekki söluhæf vara. Ríkissjóður hefur þess vegna með útgáfu verðbréfanna sjálfra tilkynnt markaðnum að annað tveggja skuli hann ekki treysta gengi krónunnar eða hann skuli ekki treysta verðbólguspánni nema þá bréfin séu bara gefin út í gamni til þess að enginn kaupi þau. Það er þess vegna algerlega óhjákvæmilegt að bæði hæstv. fjmrh., sem er reyndar starfandi forsrh., og hæstv. viðskrh. skýri hér í umræðunni í dag hvað er eiginlega að gerast, hvert er samhengið í öllum þessum yfirlýsingum og öllum þessum ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar. Mér hefur reyndar verið tjáð --- og er nú leitt að hæstv. forsrh. skuli ekki vera kominn til þings þannig að hægt sé að spyrja hann beint, en ég ber þá þá spurningu fram nú þótt hann sé fjarverandi --- mér hefur verið tjáð að hæstv. forsrh. hafi á vettvangi ríkisstjórnarinnar eða í samræðum við einstaka ráðherra gagnrýnt útgáfu ECU-bréfanna. Hæstv. forsrh. hafi verið mjög óánægður með útgáfu ECU-bréfanna og ég skil það vel vegna þess að útgáfan felur það í sér að stefnuræða forsrh. hér á þinginu hafi verið marklaus. Bæði yfirlýsingarnar um stöðugleika krónunnar og yfirlýsingarnar um verðbólguna. Það er þess vegna nauðsynlegt að fá það skýrt fram hér hvort hæstv. forsrh. er sáttur eða ósáttur við útgáfu fjmrn. á umræddum ECU-bréfum. Áður en ég kem nánar að því vil ég spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hafi tekið ákvörðun um það að ríkissjóður muni ekki enn frekar hlaupa undir bagga með Húsnæðisstofnun. Eru þeir 7 milljarðar sem ríkissjóður hefur orðið að láta af hendi vegna Húsnæðisstofnunar af því að enginn vil kaupa bréf Húsnæðisstofnunar á 5% vöxtunum, er það hámarkið? Þá er ég ekki bara að tala um árið í ár heldur líka fram yfir áramót. Ef svar hæstv. fjmrh. er á þann veg að ríkissjóður ætli ekki að borga meira en þessa 7 milljarða er alveg ljóst að vaxtastigið á bréfum Húsnæðisstofnunar hlýtur að hækka því að stofnunin hefur ekki getað fjármagnað sig með því að selja bréf á 5%. Líka er athyglisvert og ég vil spyrja um afstöðu fjmrh. og viðskrh. til þess að önnur sönnunin fyrir því að vaxtastefnan er hrunin er að Seðlabankinn hefur orðið að kaupa húsbréf sem nemur 4 milljörðum. Eiríkur Guðnason, bankastjóri Seðlabankans, sá eini af bankastjórunum þremur sem hefur faglega þekkingu á peningamarkaði, þó hinir hafi kannski ágæta þekkingu á málinu almennt séð, lýsir því skýrt yfir í viðtali við sjónvarpið í fyrradag að ríkissjóður hafi gripið inn í og keypt húsbréfin til að reyna að halda vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar uppi. Líka er athyglisvert að Birgir Ísleifur Gunnarsson, bankastjóri Seðlabankans, segir í viðtali við Morgunblaðið í dag að ástæðan fyrir því að Seðlabankinn hafi keypt 4 milljarða af húsbréfum sem hann hafi ekki ætlað sér að kaupa sé sú að það hafi verið, svo vitnað sé orðrétt í seðlabankastjórann: ,, . . . ákveðinn tappi í þeirri vaxtaþróun sem hér hafi orðið.`` Eða með öðrum orðum af því að tappi varð í vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar varð Seðlabankinn að kaupa húsbréf sem nemur 4 milljörðum. Orðalag seðlabankastjórans er yfirlýsing um að markaðurinn hafi heldur ekki hvað þessa prófraun snertir haft trú á vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar. Markaðurinn keypti ekki bréf Húsnæðismálastofnunar sjálfrar á 5%. Markaðurinn var ekki tilbúinn að kaupa húsbréfin miðað við það markmið þannig að Seðlabankinn varð að kaupa fyrir upp undir 4 milljarða. En nú getur Seðlabankinn ekki meir einfaldlega vegna þess eins og fram hefur komið að þanþol Seðlabankans til að kaupa meira af bréfum til að halda uppi óraunhæfum grundvelli vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar er þrotið. Hvað gerist þá? Jú, þá byrja vextirnir af húsbréfunum að hækka og þeir hækka svo ört að báðir bankastjórar Seðlabankans, Eiríkur Guðnason og Birgir Ísleifur Gunnarsson, hafa lýst því yfir síðustu daga að þeir geti ekki einu sinni skýrt það hvað vaxtahækkunin á húsbréfunum sé ör. Bæði í viðtali við sjónvarpið og í viðtali við Morgunblaðið kemur þessi afstaða seðlabankastjóranna fram. Með öðrum orðum hafa seðlabankastjórarnir gefist upp á að tjá sig um vaxtahækkanirnar sem eru að gerast hér á markaðnum. Síðan kemur þriðja röksemdin fyrir því að vaxtastefna ríkisstjórnarinnar sé hrunin. Hún er í yfirlýsingu seðlabankastjórans Eiríks Guðnasonar í sjónvarpinu í fyrrakvöld. Þar er þessi faglegi bankastjóri Seðlabankans er spurður að því: Erum við þá að horfa fram á það að vextir fari hækkandi? Hvað segir seðlabankastjórinn? Lýsir hann yfir trausti á vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar? Gefur hann svar sem dregur úr ótta manna við að vextir kunni að hækka? Nei, seðlabankastjóri Eiríkur Guðnason segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Ég veit ekkert hvað framtíðin ber í skauti sér.`` 
             Já, ráðherra viðskiptamála sem spáði vaxtahækkun í ríkisfjölmiðlunum í gær, getur hlegið að því og gefið í skyn að ég viti eitthvað um framtíðina, ráðherrann sem sjálfur var að segja þjóðinni í gærkvöldi að fyrir höndum væri vaxtahækkun. Ráðherrann, sem sjálfur sagði þjóðinni í gærkvöldi að fyrir höndum væri útstreymi til útlanda, ætti að hætta að hlægja í þingsalnum sérstaklega í ljósi þess sem hæstv. fjmrh. sagði hér fyrr í dag að engir ábyrgir menn töluðu með þeim hætti. En seðlabankastjóri treystir sér ekki til að gefa út yfirlýsingu um að vextirnir verði stöðugir. Ekki einu sinni að þeir verði stöðugir hvað þá heldur að þeir lækki. Nei, hann treystir því ekki til að lýsa því skýrt yfir að þeir muni ekki hækka. Og ef Seðlabankinn hefur ekki svo mikla trú á vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar að hann sé tilbúinn með yfirlýsingum að styðja hana er ekki mikið eftir orðið af henni. Þegar Seðlabankinn hefur heldur ekki það mikla trú á vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar að hann treysti sér til að kaupa meira af húsbréfum er heldur ekki mikið eftir af henni. Þegar Seðlabankinn er kominn á það stig að hann treystir sér ekki yfir höfuð til að safna meira af ríkispappírum til sín enda kominn með 25 milljarða af ríkispappírum í geymslu í Seðlabankanum þá er heldur ekki orðið mikið eftir af vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar. Til viðbótar við þetta allt saman birtist hæstv. viðskrh. í viðtali við Ríkisútvarpið í gærkvöldi. Þar segir hæstv. viðskrh. orðrétt og ég ætla að lesa það fyrir hæstv. fjmrh. vegna þess að það var alveg greinilegt fyrr í dag að hæstv. fjmrh. hafði ekki heyrt þessa yfirlýsingu viðskrh. Orðrétt segir viðskrh. í viðtali við Ríkisútvarpið í gær þegar hann er spurður að því hvort fjárstreymi úr landi muni ýta undir vaxtahækkun, með leyfi forseta: ,,Já, það er umtalsvert fjárstreymi úr landi. Það er vegna þess að nú, þrátt fyrir allt tal um háa vexti á Íslandi, þá er það orðið svo að það eru betri skilyrði [það eru betri skilyrði, segir viðskrh.] í nálægum löndum til að ávaxta fé heldur en hér.`` Það er bara tilkynning frá viðskrh. um að vextir á Íslandi séu orðnir of lágir til að ávaxta fé sitt. En hæstv. viðskrh. var ekki búinn með yfirýsingar sínar. Hann sagði til viðbótar: ,,Það eru borgaðir hærri vextir og lausafjárstaða bankanna hefur verið góð, þ.e. þeir hafa sóst mjög eftir því að fá lánsfé. Fjárfesting hefur hins vegar ekki aukist í landinu þrátt fyrir vaxtalækkun. Þannig að bankarnir eru með talsvert mikið af innlánsfé sem þeir koma ekki út með eðlilegum hætti.`` Ég endurtek líka þessa setningu fyrir fjmrh., ,,sem þeir koma ekki út með eðlilegum hætti``. Er hægt fyrir viðskrh. nokkurs lands að gefa skýrari yfirlýsingu um þörf vaxtahækkunar en að segja að bankarnir komi ekki út peningunum með eðlilegum hætti. Hæstv. viðskrh. var ekki búinn heldur bætti hann um betur. Hann sagði orðrétt, með leyfi forseta: ,,Þeir hafa verið að nota þetta fé til að kaupa skammtímaríkispappíra á Íslandi. Nú er ávöxtunarboðið á skammtímaríkispappírum í nágrannalöndunum eins og t.d. í Svíþjóð orðið það vænlegt að menn freistast til að fara með fé sitt út.`` Síðan segir hæstv. viðskrh. orðrétt ,,að allt bendi þess vegna til þess að um áramótin þegar opnað verður algerlega og engar hindranir verða milli íslenska peningamarkaðarins og hins erlenda að fjármagn leiti úr landi sem leitt geti til vaxtahækkunar.`` Virðulegi fjmrh., þegar viðskrh. eins lands, sem er yfirmaður Seðlabankans á Íslandi vegna sérkenna íslenskrar stjórnskipunar --- sem tíðkast nú reyndar ekki víða --- tilkynnir formlega að fyrir höndum sé verulegt fjárstreymi úr landi, skýrir það með því að ekki séu nógu góð vaxtakjör sem bjóðast á Íslandi, lýsir því skýrt yfir að fjárstreymið muni leiða til vaxtahækkunar, þá er auðvitað alveg ljóst að það er ekki bara markaðurinn í húsbréfunum, ekki bara salan á bréfum Húsnæðisstofnunar ríkisins, heldur einnig ummæli viðskrh. sjálfs sem sýna það greinilega að 5% vaxtamark ríkisstjórnarinnar er hrunið. Ég vil þess vegna biðja hæstv. fjmrh. að tjá sig um þessi ummæli viðskrh. og biðja viðskrh. að útskýra þau nánar í þingsalnum. Vegna þess að eftir allt það sem hefur verið sagt á undanförnum dögum um vaxtamálin og ríkisfjármálin er auðvitað óhjákvæmilegt að hæstv. viðskrh. standi fyrir máli sínu á þinginu. Svo bætist inn í þessa mynd að í ljós hefur komið að gjaldeyrisvarasjóðurinn hefur hrunið um fjórðung það sem af er ársins. Gjaldeyrisvarasjóður Íslendinga hefur hrunið um fjórðung. Í upphafi ársins var gjaldeyrisvarasjóðurinn um 31 milljarður. Hann hefur lækkað og gjaldeyrisforði landsmanna þar af leiðandi minnkað um 8 milljarða. Fjárstreymið úr landi, sem viðskrh. var að spá að mundi hefjast um næstu áramót, mun þess vegna óhjákvæmilega hafa það í för með sér ef ekkert verður að gert að gjaldeyrisforðinn haldi áfram að minnka. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. viðskrh. og hæstv. fjmrh.: Ætla þeir ekkert að aðhafast ef horfur eru á því eins og viðskrh. hefur lýst yfir að fjárstreymi verði úr landi um áramót og gjaldeyrisvarasjóðurinn muni áframhaldandi minnka? Út af fyrir sig er rétt hjá hæstv. fjmrh. að það er gott að greiða niður erlendar skuldir. En það þætti ekki góður búskapur á heimilum að greiða niður skuldir heimilisins eingöngu með því að fara í þann helga heimilissjóð sem fjölskyldan hefði geymt sér vegna skyndilegra áfalla. Gjaldeyrisforði landsmanna, gjaldeyrisvarasjóðurinn, er til þess að mæta skyndilegum áföllum í búskap okkar Íslendinga sem hæglega geta orðið hjá þjóð sem býr við fiskveiðar, hugsanlegan aflabrest, eða skyndilegar verðsveiflur á erlendum mörkuðum. Það sýnir ekki traustleika efnahagsstefnunnar að láta það gerast að gjaldeyrisvarasjóðurinn minnki á þennan hátt. Það er vont að virðulegur fjmrh. skuli vera í símanum en ég skil vel að hann þurfi að fara í símann undir þessari umræðu. Það er alveg greinilegt að hann hefur ekki hugsað sig það í gegnum þessi mál að hann þurfi að hlaupa til og leita til aðstoðarmanna sinna til að geta staðið fyrir svörum í þingsalnum. En ég hélt að eftir allt sem ráðherrann er búinn að segja að hann væri með þetta á hreinu.

Ég var að reyna að hringja í borgarstjórann í Reykjavík.

Hringja í borgarstjórann í Reykjavík?  Ég endurtek spurningu mína: Var það með glöðu samþykki hæstv. forsrh. að bréfin voru gefin út eða er það rétt sem heyrst hefur að hæstv. forsrh. hafi lýst óánægju sinni með þessa útgáfu vegna þess að hann skildi sneiðina? Hann skildi það að með formlegri útgáfu bréfanna var fjmrn. að gera að engu yfirlýsingar hæstv. forsrh. um bata, stöðugleika og árangur. Virðulegi forseti. Stærsta breytingartalan í því frv. sem hér er til umræðu eru þeir 7 milljarðar sem fjmrn. hefur orðið að greiða vegna þess að 5%-bréf Húsnæðisstofnunar hafa ekki selst. Stærstu breytingarnar sem felast í þessu frv. eru þær sem birtast á lánsfjárþörf ríkisins. Allt það, sem hér kemur fram, yfirlýsingar ráðherranna sjálfra, útgáfa ECU-bréfanna og afstaða markaðarins ber allt að sama brunni. Það 5% vaxtaþak, sem ríkisstjórnin setti sér sem viðmið, er hrunið. Fram undan er þess vegna tími mikillar óvissu þar sem væntingarnar um vaxtahækkun munu einkenna aðgerðir markaðarins og ríkissjóður sjálfur með útgáfu ECU-bréfanna er mættur í dansinn. Viðskrh. sjálfur hefur með yfirlýsingum sínum í gærkvöldi tilkynnt íslenskum fjárfestum að betri vaxtakjör bjóðist erlendis, um áramót verði opnað og öllum gert frjálst að fjárfesta erlendis og þess vegna sé skynsamlegra fyrir íslenska fjárfesta að bíða og búa sig undir að njóta hinna góðu vaxtakjara sem eru erlendis. Auðvitað getur engin ábyrg ríkisstjórn horft upp á, hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh., að gjaldeyrisforði landsmanna tæmist vegna þess að um áramótin munu svo margir vilja fjárfesta erlendis og nýta sér þessi góðu kjör. Þegar engin hindrun verður lengur á milli íslenska peningamarkaðarins og hins erlenda er traust manna á íslenskri hagstjórn eina vörnin. Ef það traust er ekki fyrir hendi tæmist gjaldeyrisvarasjóðurinn. Þá streyma peningarnir úr landi og menn fjárfesta annars staðar. Orð ráðherra munu þess vegna ekkert duga í þeim efnum, það eru verkin sem munu tala. Mælingarnar á gjaldeyrisvarasjóðnum á næstu mánuðum verða þess vegna skýr ábending um það hvaða álit menn hafa á vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Örstutt, við getum vikið að þessu síðar samt. Ég fagna því að hv. þm. hefur áttað sig á því að beljan er íslensk en ekki útlensk. Ég hélt satt að segja á tímabili að hann gæti ekki sagt eitt einasta satt orð í sinni ræðu en nú hefur komið í ljós að hann getur meira að segja viðurkennt að honum hafi orðið á í messunni. Varðandi ECU-bréfin lá fyrir eins og fram hefur komið áður í umræðum á þingi að búast mátti við að ávöxtunarkrafan væri 8,30--8,60. Þetta er svipað og er á LIBOR-markaði, svipað og í Danmörku og Portúgal og vaxtaniðurstaðan kom ekkert á óvart. Ástæðan fyrir því að bréfin eru gefin út er að auka fjölbreytni og freista þess að Íslendingar vilja kaupa þessi bréf ekkert síður en t.d. að tryggja sig fyrir framvirkum samningum erlendis. Í öðru lagi vil ég taka það fram að þótt ríkissjóður taki 7 milljarða í stað Húsnæðisstofnunar hefur það ekki áhrif á markaðinn. Um nokkurt skeið hefur verið ljóst að stofnanir á ábyrgð ríkisins hafa boðið upp á vexti sem eru talsvert hærri en 5% og það er áhyggjuefni. Það hef ég rætt áður á hinu háa Alþingi. Svo þegar hv. þm. kemur í ræðustól og talar um að vextirnir séu sprungnir og þess háttar er það auðvitað gert í þeim eina tilgangi að reyna að koma á skipulagsleysi í þessum efnum, reyna að blása það upp að allt sé að fara til fjandans. Má ég minna hv. þm. á það að þegar hann sat í ríkisstjórn á síðustu mánuðum var ávöxtunarkrafan á húsbréfum yfir 8%. Ágætur hv. þm. barði höfðinu við steininn, hélt áfram að skrá vextina eins og ekkert hefði í skorist. Nú hafa vextirnir stórkostlega lækkað frá þeim tíma. Þetta þolir hv. þm. ekki, hann getur ekki viðurkennt staðreyndir og kemur upp í ræðustól æ ofan í æ og heldur áfram að berja höfðinu við steininn.

Virðulegi forseti. Sé 0% verðbólga á Íslandi, sé spáð að hún verði 0--1% og ríkissjóður selur síðan bréf og virðist vera harla ánægður með söluna ef dæma má ummæli hæstv. fjmrh. --- á 8,3% eða 8,6% vexti eru það 7--8% raunvextir, hæstv. fjmrh., ef spáð er stöðugu gengi og stöðugleika í verðbólgu. Þannig að hæstv. fjmrh. var að hæla sér af því fyrir einni mínútu að hafa selt ECU-bréfin á um 8% raunvöxtum og segir síðan að bréfin hafi verið gefin út til að skapa fjölbreytni. Já, það er alveg rétt, hæstv. fjmrh., það var gert til þess að skapa fjölbreytni. Það var gert til að skapa þá fjölbreytni að ríkissjóður gæti selt pappíra með 8% raunvöxtum af því að ríkissjóður sjálfur var búinn að gefast upp á því að selja þá um 5% af því að enginn keypti þau eins og Húsnæðisstofnun hafði réttilega reynt. Svo kemur hæstv. fjmrh. og segir að vegna þess að menn eru að tala um staðreyndir, vegna þess að menn eru að tala um að gjaldeyrisvarasjóðurinn hafi minnkað um fjórðung, vegna þess að menn eru farnir að tala um það að ríkissjóður sjálfur sé farinn að selja verðbréf á 8% raunvöxtum, þá séu menn að blása eitthvað upp. Átti þögnin að leyna því hvað hér er að gerast? Var það virkilega þannig að fjmrh. byggist við því að það yrði ekki rætt um það þegar ríkissjóður væri farinn að selja verðbréf á 8% raunvöxtum? En ég vil hins vegar segja við hæstv. fjmrh. að það sem ég hef sagt um þessi mál er þó ekkert hjá því sem viðskrh. sagði í gærkvöldi. Ef einhver hefur blásið upp vantraust á vaxtastefnu ríkisstjórnarinnar þá er það sjálfur viðskrh. með yfirlýsingum sínum í gærkvöldi.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. að verðbólga mæld í framfærsluvísitölu hafi í 12 mánuði engin verið. En í fjárlagafrv. og þjóðhagsyfirliti og þjóðhagsspá kemur greinilega fram, og þetta er sýnt í fjárlagafrv., að spáð er að lánskjaravísitalan hækki um 2,5% á næsta ári. Það þykir mjög lágt. ECU-bréfin eru til fimm ára. Hefur hv. þm. nokkurn tímann heyrt talað um verðbólgu erlendis? Veit hann um það að verðbólga erlendis er meiri en hér? Veit hann að ECU-bréfin taka mið af meðalgengi annarra gjaldmiðla en íslenskra? Og veit hann það að spariskírteinin eru gefin út verðtryggð? Um hvað er hv. þm. að tala? Við ræddum þetta um daginn og meira að segja heyrði ég ekki betur en hv. þm. sem ég ræddi við þá skildu þetta. Nú kemur hv. 8. þm. Reykn. og upplýsir það að hann skilji ekki muninn á þessu. Þegar vextir á ECU-bréfum eru um 8,54 til 8,56 eru það svipaðir vextir og bjóðast á mörkuðunum í kringum okkur og koma engum á óvart enda er verðbólga þar en íslensku spariskírteinin eru gefin út verðtryggð. Ég vona að hv. þm. skilji þetta. Enda þótt verðbólga sé 0% hér mælt af framfærslu 12 mánuði aftur í tímann, þá er það svo að það er spáð að lánskjaravísitalan breytist um 2,5% og þykir mjög lágt. Því miður er óvissa fram undan vegna kjarasamninga, vegna kosninga. Ég hélt að hv. þm. mundi eftir árinu 1991 þegar það gerðist að viðskiptajöfnuðurinn var ekki í jafnvægi eins og nú, eins og í fyrra og eins og hann verður á næsta ári, heldur safnaði þjóðin upp 20 milljarða skuld. Þannig var skilið við hjá þeirri stjórn.

Virðulegi forseti. Það verður að segja fjmrh. til hróss að þegar sannleikurinn er reiddur fram og blekkingarleikur ríkisstjórnarinnar tættur í sundur þá skiptir hann skapi og það er manndómur að því. Þessi ræða hæstv. fjmrh. var samfelld röksemdafærsla fyrir því að 5% vaxtaviðmiðun ríkisstjórnarinnar væri hrunin vegna óvissunnar í kjaramálum, vegna óvissunnar í efnahagsmálum, vegna spár um hækkun lánskjaravísitölu og fleiri þátta sem hæstv. fjmrh. reiddi hér fram. Og vegna þess að markaðurinn er ekki tilbúinn að kaupa 5% verðtryggðu bréfin varð ríkissjóður að búa til þessa uppfinningu. Ef markaðurinn hefði verið tilbúinn að trúa orðum fjmrh. þá gat hann auðvitað haldið áfram að gefa út spariskírteinin með 5% vöxtunum. Hvers vegna gerði fjmrh. það ekki? Var það bara vegna þess, svo maður noti nú það orðalag sem annars staðar var notað um annað tilefni, að menn vildu hafa ,,varíasjónir í sexúallífið`` vegna þess að eina röksemd fjmrh. sé að þetta væri til að auka fjölbreytnina? 

Þetta er þingmaður sem segir sex.

Hæstv. forseti. Það var dálítið fróðlegt að hlusta á þessa umræðu áðan um fjárhags- og efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar og vaxtastefnuna sem er nú greinilega að springa í höndunum á hæstv. ríkisstjórn þrátt fyrir viðleitni hennar til þess að reyna að halda vöxtum niðri, auðvitað góð viðleitni og nauðsynleg fyrir atvinnulífið og fyrir heimilin í landinu. En þá er það því miður að gerast að ríkisstjórnin ræður ekki við þetta. Það var kannski annað merkilegt líka að þrátt fyrir það að hér sætu undir þessari umræðu allri saman hæstv. viðskrh. þá heyrðum við ekki eitt einasta stakt orð frá honum, hann a.m.k. notaði sér ekki rétt sinn til andsvara við ræðu hv. 8. þm. Reykn. um málið en e.t.v. á hann eftir að gera það síðar í dag eða síðar í þessari umræðu. En umræðan um ECU-bréfin er eðlileg, það hlýtur að vera eðlilegt að við spyrjum út í það og fáum að heyra álit hæstv. ráðherra á því máli hvernig að því hafi verið staðið og hverjar þeir halda að verði afleiðingarnar. Hverjar verða afleiðingar t.d. í bankakerfinu? Hvað segir hæstv. viðskrh. bankamálanna um áhrifin af þessari skuldabréfaútgáfu og þeim vaxtakjörum sem þar voru í boði? Mig langar til þess að nefna það þó ég hafi reyndar ekki ætlað að gera vaxtamálin að aðalefni minnar ræðu heldur fjalla svolítið meira um frv. sjálft sem hér er til umræðu og geri það á eftir, en mig langar samt í framhaldi af þessari vaxtaumræðu að benda á það að vextir í bankakerfinu, meðalvextir verðtryggðra bankalána eru núna um 8,5% samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið frá Seðlabankanum í dag og það er nánast sama prósentutala vaxta og var þegar hæstv. núv. ríkisstjórn tók við völdum, þá voru þessir meðalvextir rétt um 8,5%, reyndar aðeins undir og eru nánast á sömu prósentutölum í dag. En allan tímann þessi ár undanfarið --- frá miðju ári 1991, allt árið 1992 og fram undir árslok 1993 --- voru vextir þessir miklu, miklu hærri en hafa nú náð að vera í svipuðu fari eins og þeir voru í upphafi valdatíðar þessarar hæstv. ríkisstjórnar og nú er ekki nokkur vafi á því að áhrifin af þessari nýju bréfaútgáfu verða auðvitað þau að bankavextir munu hækka, þeir hljóta að hækka í kjölfar þessarar nýju bréfaútgáfu. Ég þykist nokkurn veginn viss um að þó við teldum nú að svigrúm væri fyrir vaxtalækkun í bankakerfinu og menn hafa talað um það hér í umræðum um ríkisfjármálin á undanförnum dögum þá er allt sem bendir til þess að það stefni í þveröfuga átt núna eftir þessa skuldabréfaútgáfu. Það má líka minna á að það seldist ekkert af ríkisskuldabréfunum, 5%-vaxtabréfum hæstv. fjmrh., þegar hann bauð ECU-bréfin, ekki eitt einasta tilboð kom ef ég man rétt. Ráðherra staðfestir það þá hér á eftir eða leiðréttir ef þetta er ekki rátt hjá mér. Ég held að það hafi ekki komið eitt einasta tilboð í ríkisskuldabréfin hans þegar hann bauð um leið ECU-bréfin. En tilboðin sem bárust komu öll í þessi nýju bréf með háu vöxtunum. Nóg um það að sinni, hæstv. forseti. Ég ætla að snúa mér aðeins að því að ræða um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1994, sem hér er til umræðu, og auðvitað tengist þessi vaxtastefna og efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar því sem þar er að gerast, því sem þar er verið að boða og því sem þar kemur fram. Það er vissulega gott að fá þessi fjáraukalög svo tímanlega inn í þingið til umræðu á meðan þingið er að fjalla um frv. til fjárlaga fyrir næsta ár þannig að við sjáum þennan samanburð, sjáum hvað er á ferðinni, sjáum hvaða vanda við búum við í ríkisfjármálunum og hvað hæstv. ríkisstjórn hefur verið að gera á þessu ári sem nú er að líða. Hvernig henni hefur tekist að standa við þau fjárlög sem samþykkt voru hér fyrir ári síðan eða svo. Það má auðvitað nefna að það eru nokkrir smærri liðir hér sem skipta ekki öllu máli en vekja þó til umhugsunar og við þurfum vissulega að hafa til skoðunar þegar við fjöllum um fjárlög fyrir næsta ár. Ég nefni t.d. uppgjörið við sveitarfélögin sem hér er sagt að sé loksins búið að gera endanlega upp með þessari fjárveitingu sem hér er lögð til. Ég nefni embætti sýslumanns á Keflavíkurflugvelli sem hér fær aukafjárveitingu. Það segir okkur að áætlun um hans fjárreiður í fjárlögunum var röng eins og reyndar var talið strax í fyrra og sýnir sig nú að stóðst ekki. Ég nefni vistheimilið á Sólheimum í Grímsnesi sem ég vona þó að sé að nást endanleg niðurstaða með. Hér er lögð til aukafjárveiting til þeirrar stofnunar. Það a.m.k. gefur okkur ástæðu til að fara yfir það í sambandi við fjárlagagerðina og vera viss um að nú séum við búin að ná endum í því erfiða máli. Ég nefni t.d. veiðistjóraembættið en þar er einnig lögð til viðbótarfjárveiting, átti að skera og var skorin verulega niður fjárveiting til þess embættis í fjárlögum yfirstandandi árs. Það sýnir sig hins vegar á þessu fjáraukalagafrv. að það gekk ekki upp. Nú er aftur lagt til að það eigi að skera verulega niður fjárveitingar til þess embættis á fjárlögum næsta árs. Er líklegt að það standist? Ég nefni þessi litlu dæmi til viðvörunar um það hvað frv. var í fyrra og fjárlögin fyrir yfirstandandi ár voru á mörgum sviðum óraunhæf og á það var bent. Þar að auki má minna á að í þeirri tillögu, sem varðar veiðistjóra og getið er um í greinargerð fjárlagafrv. að kalli á lagabreytingu, er auðvitað verið að færa byrðar á sveitarfélögin, ekki stóra upphæð en það er einu sinni enn höggvið í þann sama knérunn að það er verið að færa skuldbindingar frá ríkinu sem það hefur lögum samkvæmt tekið að sér að annast yfir á sveitarfélögin án samráðs hygg ég. Ég á ekki von á því að þessi tilfærsla eða breyting sem hér er boðuð hafi verið borin undir sveitarfélögin. En ég sagði allt eru þetta smámál og aðeins nefnd til upprifjunar og tínd hér til til að minna okkur á að það þarf að skoða bæði stórt og smátt í því fjárlagafrv. sem við erum nú að fjalla um. Í þessu fjáraukalagafrv. er hins vegar stóra málið hin stórauknu útgjöld ríkissjóðs. Útgjöld langt umfram fjárlög ársins. Þar er um að ræða 4 milljarða kr. Hæstv. ráðherra sagði það hér í framsöguræðu sinni áðan að ekki séu viðbótarútgjöld boðuð í þessum fjáraukalögum nema upp á 1,2 milljarða kr. og sé það minnsta sem um geti um langt árabil. Þetta kalla ég nú að halla nokkuð staðreyndum. Vissulega er það rétt, því betur skulum við segja, að tekjuhliðin hefur einnig hækkað. Hún hefur hækkað um sem nemur 2,5 milljörðum kr. eða áætlað að hún muni gera það á þessu ári og það lagar að sjálfsögðu þennan mikla halla sem nú er á útgjöldunum. Það er gott að tekjurnar aukist. Það eru ýmis utanaðkomandi áhrif sem hafa haft áhrif á það. Það hefur verið meiri afli, það hefur verið betri afkoma hjá sjávarútveginum, það hefur verið ívið betri afkoma hjá fyrirtækjunum í landinu en áætlað var og það er efnahagsbati erlendis sem hefur gert það að verkum að við höfum getað selt okkar afurðir. Þetta hefur þýtt það að velta í þjóðfélaginu og tekjur ríkissjóðs hafa verið nokkuð meiri en fjárlögin gerðu ráð fyrir. En það hefði auðvitað verið gott og nauðsynlegt að nota þessar auknu tekjur til að draga úr hallanum á ríkissjóði, til að reyna að lækka hallann sem var ærinn fyrir. En það verður ekki, þvert á móti hækkar hann um á annan milljarð króna af því að útgjöldin hafa farið öll úr böndunum sem nemur 4 milljörðum kr. Við skulum aðeins líta nánar á þessi útgjöld sem eru upp á 4 milljarða kr. Það kemur okkur sumum ekki mjög á óvart að svo skuli hafa farið vegna þess að við höfum bent á það margsinnis, gerðum það ítarlega við fjárlagaumræðuna í fyrra, að fjárlögin væru í veigamiklum atriðum óraunhæf. Ýmsar stofnanir hafa þó staðið við fjárlögin og haldið sig vel innan þess ramma og það er vel. Það stafar auðvitað af því að það er meiri stöðugleiki í efnahagsmálum, það er sama og engin verðbólga og stofnanirnar hafa barist við að halda sig innan fjárlagarammans sem þeim er skammtaður þó svo við vitum það af fréttum nú nýlega, og ég kem kannski að því síðar, virðulegur forseti, ef ég hef tíma til, hvað er að gerast t.d. hér á sjúkrahúsunum í höfuðborginni Reykjavík, vegna þess að fjárlagaramminn er auðvitað allt of naumt skammtaður. En menn eru að berjast við að halda sig innan hans. Það er hins vegar eins og fyrri daginn ríkisstjórnin sjálf sem fellur á prófinu. Það eru aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem valda því að fjárlagramminn springur. Sumt af þessu eru ákvarðanir sem þingið stóð saman að og allir voru meðvitaðir um að mundi kosta mikla fjármuni eins og t.d. kaup á nýrri björgunarþyrlu og er ekki mikið um það að segja, það er ákvörðun sem var tekin og var reyndar búin að vera lengi í fæðingu og var búið að taka langan tíma að taka og koma sér niður á. En ég nefni þetta sem dæmi. Annað má auðvitað nefna að það þarf að glíma við óvænt vandamál sem kom upp við gerð jarðganga á Vestfjörðum og þýðir ekkert annað en horfast í augu við svoleiðis staðreyndir. Á því verða menn að taka. En a.m.k. helmingurinn af þessum 4 milljarða kr. halla eru auðvitað hlutir sem ríkisstjórnin gat séð fyrir fram og var í mörgum tilfellum bent á. Ég nefni svokallaðar eingreiðslur til almannatryggingakerfisins og atvinnuleysisbótaþeganna sem kostuðu 300 millj. kr. í aukin útgjöld. Ég nefni kjarasamningana sem taldir eru kosta 450 millj. kr. í aukaútgjöld. Ég nefni rekstrarhalla sjúkrahúsanna upp á meira en 300 millj. kr. og svo síðast en ekki síst sjúkratryggingarnar, sem voru nú dýrastar og fóru mest fram úr, upp á 800 millj. kr. af því þar var algjörlega óraunhæf áætlun og óraunhæfar hugmyndir sem lagt var upp með við fjárlagagerð í fyrra og því miður virðist nú eiga að reyna að leggja einu sinni enn út á þann ólgusjóð í fjárlagafrv. fyrir næsta ár eins og greinargerðin ber með sér og tölurnar en það verður nú rætt síðar. Í viðbót við þetta er svo ýmislegt annað sem hér er tínt til í greinargerð fjárlagafrv. upp á 200--300 millj. kr. Hér tel ég því vera um 2 milljarða kr. eða helminginn af þessum viðbótarhalla að ræða, allt upphæðir eða tölur sem mátti sjá fyrir að meira eða minna leyti. Ég ætla aðeins að fara nánar yfir það eða rökstyðja það mál mitt að telja að þetta hefði mátt sjá og þetta hafi verið fjárhæðir sem ríkisstjórnin var í raun að blekkja sjálfa sig með að áætla ekki fyrir eða gera ekki ráð fyrir við fjárlagagerðina sjálfa. Fyrst má nefna eingreiðslurnar upp á 300 millj. kr. Staðreyndin er sú að á árinu 1993 kostuðu þessar eingreiðslur 720 millj. kr. Það var upphæðin sem þessar eingreiðslur kostuðu á árinu 1993. Hins vegar var ekki áætlað í fjárlagafrv. og á fjárlögum þessa árs fyrir þessari upphæð nema 400 millj. kr. Ég segi að menn voru í raun að blekkja sjálfa sig með því að halda að þeir gætu lækkað tekjur og afkomu lífeyrisþega, ellilífeyrisþega, öryrkja og bótaþega almannatrygginga, um þessa upphæð. Ég tel að það hafi verið algerlega óraunhæft og mátt sjá það fyrir að þessar eingreiðslur, jafnvel þótt þær væru ekki samningsbundnar og gerðar í kjölfar samninga aðila vinnumarkaðarins þá máttu menn vita að til þeirra kæmi og þær væru óumflýjanleg útgjöld ríkissjóðs. Varðandi kjarasamningana þá tel ég að það megi segja það sama með það. Auðvitað setja menn kannski ekki inn í fjárlög nákvæmlega þá tölu sem menn eiga von á að samið verði um. Það er ekki sett inn á rekstrarkostnað Ríkisspítala einhver upphæð af því að það eigi eftir að semja við einhverjar stéttir sem þar vinna svo ég nefni dæmi, það gera menn ekki. En menn áætla fyrir því og það er reyndar gert í fjárlagafrv. næsta árs, sett inn á ákveðinn fjárlagalið undir fjmrn. til launa og verðlagsmála ákveðin upphæð sem menn gera ráð fyrir að þurfi óhjákvæmilega að greiða vegna komandi kjarasamninga. Hvort sem sú upphæð stenst svo eða ekki, það er annað mál og auðvitað getur ekki annað en reynslan leitt í ljós. En ég tel að það hafi verið blekking að gera ekki ráð fyrir að þessir lausu samningar, einkum við heilbrigðisstéttir, kostuðu fjármuni, það hefði verið hægt að áætla fyrir þeim á einhverjum hliðstæðum fjárlagalið eins og nú er áætlað að gera í fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Hér er um að ræða 450 millj. kr. sem þessir nýju samningar eru taldir valda í auknum útgjöldum ríkisins. Til þess að gæta nú alls réttlætis má nefna að nokkur upphæð af því, ef ég man rétt um 80 millj. kr., mun vera vegna deilumáls eða dóms sem kveðinn var upp vegna mála flugumferðarstjóra. Og varla var hægt að gera ráð fyrir að fyrir því væri áætlað, samt er auðvitað ljóst að hér voru dulin útgjöld sem skiptu hundruðum millj. kr. Þá langar mig að fara aðeins yfir sjúkratryggingakaflann. Það er nú reyndar skrautleg lesning ef allt væri tínt til sem þar átti að gera samkvæmt fjárlagafrv. í fyrra eins og það lá fyrir og var reyndar mikil umræða um.

Er ráðherrann ekki viðstaddur?

Ég sé reyndar að hæstv. ráðherra er hér í hliðarherbergi og ég þykist vita að hann sé að fylgjast ítarlega með þessari umræðu þannig að ég geri ekki sérstakar athugasemdir við það af því að ég sé að hann er hér í næsta nágrenni. Ég ætla að leyfa mér að fara, aðeins til upprifjunar fyrir hv. þm. og hæstv. ráðherra, yfir það sem við ræddum ítarlega um hér í fyrra varðandi möguleikana á því að ná þeim sparnaði sem fjárlögin þá eða fjárlagafrv. þá gerði ráð fyrir varðandi sjúkratryggingarnar. Það geri ég sérstaklega vegna þess að mér sýnist að það eigi að leita sömu leiða aftur núna fyrir næsta ár, leiða sem ekki tókst að framkvæma á þessu ári. Leiða sem boðaðar voru í fjárlagafrv. en náðu ekki fram. Þar var fyrst gert ráð fyrir því þegar frv. kom fram að spara í sjúkratryggingunum um 730 millj. kr. Það átti að gerast með nokkrum tilteknum aðferðum. Í fyrsta lagi átti að gefa út þessi margumræddu og frægu heilsukort og ég ætla nú ekki að eyða löngum tíma í það. Það var ákveðið fljótlega að falla frá þeim, það voru 400 millj. kr. sem þar töpuðust. Aðrir liðir sem átti að spara á voru t.d. í nýjum samningum við lækna um greiðslufyrirkomulag til þeirra upp á 30 millj. kr., það átti að endurskoða greiðslur fyrir röntgenmyndatökur og rannsóknir upp á 120 millj. kr., það átti að endurskoða lyfjafyrirkomulag, fyrirkomulag á lyfjaverðlagningu og spara 150 millj. kr. og síðan að bjóða út tannlækningar og spara 30 millj. Þetta var það sem var í viðbót við 400 millj. kr. heilsukortin. Nú þegar heilsukortin féllu út þá var auðvitað farið að leita mjög að sparnaði til að mæta þeim útgjöldum. Það var afar skemmtilegt hvernig það bar að hjá hv. fjárln., hugmyndir heilbrrn. og þáv. hæstv. heilbrrh. um hvernig hann ætlaði að ná þessum sparnaði. Við fengum ítarlegt bréf, mig minnir að það hafi verið 2. des. eða svo, þar sem gert var ráð fyrir að ná fram þessum 400 millj. með öðrum aðferðum. Það átti í fyrsta lagi að lækka kostnað vegna hjálpartækja um 100 millj. Það átti að lækka kostnað vegna utanferða, svokallaðan erlendan sjúkrakostnað, um 60 millj. Það átti í þriðja lagi aftur að lækka tannlæknakostnaðinn og nú ekki um 30 heldur 100 í viðbót, þ.e. 130. Það hafði uppgötvast þarna á þessum tveimur mánuðum að það væri hægt. Sjúkradagpeninga átti að lækka um 20 millj., sjúkraþjálfun átti að spara um 20 millj. og svo auðvitað af því að það var talið að það væri svo auðvelt að spara í lyfjum, þá átti að bæta svo sem eins og 100 millj. við þar, við þær 150 sem áður höfðu verið boðaðar. 100 millj. átti að taka í lyfjalækkun. Það átti reyndar næstum eingöngu að bitna á einhverju sem kölluð voru magasárslyf því að menn átu svo ótæpilega af þeim. Það hafði reyndar gleymst að nokkru áður hafði verið boðað að spara enn frekar í sjúkratryggingum um 180 millj. kr. án þess að það hafi nokkurs staðar verið greint frá því hvernig það ætti að vera. Þegar farið var að spyrjast fyrir um það kom annað bréf fjórum dögum seinna, 6. des. Hitt var 2. des. eins og mig minnti. 6. des. kom nýtt bréf. Hvað skyldi nú eiga að spara, hvernig átti að ná þessum 180 millj.? Það átti enn að lækka hjálpartækin um 50 millj. Það átti að lækka erlenda sjúkrakostnaðinn um 15 millj. Það átti að draga úr sjúkradagpeningum og sjúkraþjálfun um 15 millj. og enn átti að spara 100 millj. í lyfjum. Og hvernig átti að gera það? Það átti að láta menn éta minna af magasárslyfjum. Í bréfinu þessu góða sem kom 6. des., fjórum dögum eftir fyrra bréfið. Jæja. Það gerist síðan fyrir 3. umr. fjárlaga að þá muna menn nú allt í einu eftir því eða átta sig á því að það er fallið frá því að tekjutengja lífeyristryggingar. Þar átti að spara 200 millj., með því að tekjutengja lífeyristryggingarnar. Það hafði uppgötvast að það yrði nú ekki gert, það væri ekki framkvæmanlegt og þess vegna yrði með einhverjum ráðum að ná sparnaði upp á 200 millj. kr., sem átti að spara í lífeyristryggingunum, einhvers staðar annars staðar og því var dengt í viðbót á sjúkratryggingarnar, taka 200 millj. í viðbót af sjúkratryggingum. Enn kom bréf nú rétt fyrir jólin, 16. des. Og ég held að ég nenni nú ekki, virðulegur forseti, að telja það upp en það átti þá að spara það í samningum við lækna og á lyfjum og þessum sömu liðum aftur og aftur, enda sýnir það sig í þessu fjáraukalagafrv. sem við erum nú að fjalla um að ekkert af þessu hefur gengið eftir. Þetta tókst ekki. 400 millj. kr. heilsukortin, 200 millj. vegna lífeyristrygginganna, sem voru færðar yfir á sjúkratryggingar, og 180 millj. viðbótarsparnaðarins sem heilbrrh. var gert að spara, það náðist ekkert af því og nú er farið fram á 800 millj. kr. aukafjárveitingu til sjúkratrygginga. Mér finnst þetta vera ágætt að hv. þm. aðeins rifji þetta upp fyrir sér og hugleiði það um leið og við setjumst niður við að afgreiða frv. til fjárlaga fyrir næsta ár því að enn ætla menn að fara í sömu greinarnar. Ég er að vísu ekki með þá greinargerð fyrir framan mig núna en það kemur að því að við lítum nánar á það, bæði í fjárln. og vafalaust hér í umræðum í þinginu, hvernig það muni ganga að ná þeim sparnaði sem þar á að ná fram, bæði í lyfjum og sérstökum nýjum samningum við lækna svo að eitthvað sé tínt til af því sem þar er nefnt. Ég leyfi mér sem sagt að hafa miklar efasemdir um það, virðulegur forseti, að það náist fram en staðfestingin a.m.k. hvað varðar þetta ár sem nú er að líða liggur fyrir hér í þessu fjáraukalagafrv. Síðan er hér farið fram á að rekstrarhalli sjúkrahúsa verði bættur sem nemur 320 millj. kr. Þar munar auðvitað mest um 100 millj. kr. til St. Jósefsspítala þar sem var svo hert að við fjárlagagerðina síðustu að það var algerlega útilokað að sú stofnun gæti gengið miðað við þær fjárveitingar öðruvísi en að lama starfsemina og reyndar lýstu forsvarsmenn þess sjúkrahúss þegar þeir gengu á fund fjárln. í fyrra því fjárlagafrv. einmitt á þann hátt að það væri hreinlega verið að ganga af spítalanum dauðum eða a.m.k. algerlega lama starfsemi hans. Nú hefur auðvitað verið reynt að halda þessari starfsemi gangandi og það sýnir sig að hér þarf að bæta 100 millj. kr. fjárveitingu við reksturinn og ég leyfi mér nú reyndar að efast um það, við höfum ekki ennþá rætt við fulltrúa þessarar stofnunar frekar en annarra stofnana, ég leyfi mér að efast um að það dugi til þess að endar nái saman í rekstri þeirrar stofnunar, ég er reyndar viss um að það tekst ekki. Og ég er alveg viss um það að 80 millj. kr. sem á að bæta Borgarspítalanum duga hvergi nærri. Og það höfum við auðvitað heyrt í fjölmiðlum seinustu daga að forsvarsmenn Borgarspítalans hafa verið að gera grein fyrir því hvernig komið er rekstri þeirrar ágætu stofnunar. Þar er ljóst og ég man eftir því og gerði grein fyrir því í fyrra í umræðunum að það væru um það bil 300 millj. sem fjárhagsvandi þeirrar stofnunar stefndi í og ég man ekki betur en ég heyrði forstjóra Borgarspítalans segja frá því í fréttum í gærkvöldi að vandi stofnunarinnar væri um 300 millj. kr. Hér á að bæta við 80 millj. sem er einkum vegna þess að það er verið að viðurkenna að þær sértekjur sem stofnuninni hafa verið áætlaðar muni ekki innheimtast. Og Ríkisspítalarnir fá hér síðan nokkra upphæð, 52 millj. sem ég er reyndar alveg viss um að duga hvergi nærri til þess að leysa þau vandamál sem þar er við að fást svo að það þarf enn að draga úr þjónustu á þessum mikilvægu sjúkrastofnunum. Þetta finnst mér allt vera mál sem við höfum fulla ástæðu til, virðulegur forseti, að hafa miklar áhyggjur af. Við munum skoða þetta í fjárln. nú milli umræðna, við munum fara yfir þetta fyrir 2. umr. um fjáraukalagafrv. og ræða við fulltrúa Tryggingastofnunar og sjúkrahúsanna fyrir svo utan það að ýmsar aðrar stofnanir eiga auðvitað líka í miklum vanda. Ég ætla að leyfa mér að nefna t.d. Háskóla Íslands. Ég hef fengið í hendur í dag samþykkt háskólaráðs þar sem verið er að fjalla um stöðu þeirrar ágætu stofnunar og þar er gerð grein fyrir því að skólinn á mjög í erfiðleikum með að gegna sínu hlutverki. Fjárveitingar til hans hafa verið skornar niður alvarlega að undanförnu og þessi stofnun, sem ég hygg að hafi haft á sér gott álit og nemendur sem hafa komið frá Háskóla Íslands til framhaldsnáms erlendis í ýmsum greinum hafi þótt koma til náms þar vel undirbúnir --- forsvarsmenn hinna ýmsu deilda hafa nú miklar áhyggjur af því að þeir geti ekki staðið við það sem þeim er ætlað og þeir geti ekki útskrifað nemendur með þeirri þekkingu sem til er ætlast og auðvitað krafist af stofnun eins og háskólanum. Það er sannarlega áhyggjuefni. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum, sem ég sé að hleypur nú mikið á, í það að lesa þessa ályktun en það væri þó þörf lesning og nauðsynlegt að gera stjórnvöldum grein fyrir því hvernig búið er að fara með háskólann. Ég ætla svo aðeins, hæstv. forseti, að eyða örfáum orðum hér í lok ræðu minnar í það að fjalla um þessar yfirfærsluheimildir sem hér eru ráðgerðar í fjáraukalagafrv., heimildir til fjárveitinga frá liðnu ári sem gert er ráð fyrir að stofnanir fái að nýta sér. Ég hef áður lýst því að ég er efnislega sammála þeirri stefnu sem boðuð er, en ég held að við þurfum samt mjög að huga að okkur hvað varðar þennan þátt mála. Við þurfum mjög að gæta okkar í því að hafa yfirsýn, að yfirsýn tapist ekki um það hver er hin raunverulega rekstrarþörf stofnananna. Hvað er mikil ástæða til þess að flytja fjármuni á milli? Hvaða svigrúm eigum við að gefa stjórnendum stofnananna og hvernig á að fara með þær stofnkostnaðarfjárveitingar sem ekki nýtast á einu ári eða fjárveitingar til viðhaldsframkvæmda sem ekki nýtast á einu ári þegar við flytjum þær til þess næsta? Þetta þurfum við a.m.k. að hugleiða. Það kann að vera að það sé rétt sem kom fram hjá hæstv. fjmrh. áðan að þessar upphæðir hefðu náð einhverju jafnvægi. Við værum kannski að tala um einhverja 1--2 milljarða kr. sem gætu verið þær upphæðir sem við flytjum á milli ára og viðbúið er að það leiti einhvers jafnvægis en ef mikil frávik verða þá er a.m.k. nauðsynlegt að við áttum okkur vel á því. Ég hefði svo viljað spyrja um þrjár eða fjórar upphæðir en það er auðvitað mál sem fjárln. getur aflað upplýsinga um aftur í sinni vinnu og kannski ekki ástæða til að krefja svara um það hér eða nú við þessa 1. umr. en ég vil þó nefna það sem er mér efst í huga og er á þessum lista sem fylgir í greinargerðinni. Þar er gert ráð fyrir því að flytja frá fyrra ári yfir á fjárlög þessa árs viðhalds- og stofnkostnaðarfjárveitingar almennra framhaldsskóla, nærri 300 millj. kr. Þetta er æðistór tala, stafar sennilega af því að það sé hluti af þeim milljarði sem ríkisstjórnin lofaði til atvinnuskapandi aðgerða á seinasta ári en ekki nýttist og er það þá auðvitað staðfesting á því sem við höfum haldið fram að það væri ekki unnið fyrir þær fjárveitingar eins og skyldi til þess að bæta atvinnuástandið. Þjóðminjasafnið fær hér yfirfærðar 64 millj. kr. og svo er hér það sem ég nefndi nú reyndar áðan af því að það er auk þessarar yfirfærslu gert ráð fyrir smáaukafjárveitingu, viðbótarfjárveitingu í uppgjöri við sveitarfélögin, að það sé þá a.m.k. alveg ljóst og við höfum yfirlit yfir það að því máli sé þá endanlega lokið. Síðan er hér æðistór upphæð, húsnæði og búnaður dómstóla, upp á 50 millj. kr., sem ekki hefur verið nýtt, og að lokum er hér æðihá upphæð, sem fjárln. hefur þegar beðið um skilgreiningu á eða lista yfir, en það eru fjárveitingar úr Framkvæmdasjóði fatlaðra upp á 80 millj. sem hér er óskað eftir yfirfærslu á en ekki skýrðar. Ég endurtek það að ég krefst ekki neinna svara hér og nú um það hvað hér liggur að baki. Fjárln. mun afla sér þeirra í sinni vinnu þegar hún fjallar um frv. milli 1. og 2. umr. en þetta finnst mér vera ástæða til að nefna af því að við þurfum að hafa gott yfirlit, góða yfirsýn yfir þessar yfirfærslur þó að ég sé í aðalatriðum efnislega sammála um það markmið sem í því felst að hafa þessa heimild.

Virðulegi forseti. Ég vil vegna ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e., Guðmundar Bjarnasonar, þakka honum fyrir þá athugasemd eða ábendingu sem kom fram hjá honum um beiðni um auknar fjárheimildir til Sólheima í Grímsnesi upp á tæpar 7 millj. kr. Þessi beiðni kom mjög mikið á óvart í ljósi þeirrar umræðu sem fór fram í fjárln. og hér í hliðarsölum þingsins fyrir afgreiðslu fjárlaga þessa árs og ég sakna þess satt að segja að sjá ekki hér hv. 12. þm. Reykv., Jóhönnu Sigurðardóttur, fyrrv. félmrh., sem barðist af öllu afli gegn því að Sólheimar í Grímsnesi fengju viðbótarfjárveitingu. Meiri hluti fjárln. tók upp brtt. við fjárlagafrv. og hækkaði fjárveitingu til Sólheima í Grímsnesi í fullkominni andstöðu við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og það hefði verið fróðlegt í þessari umræðu að fá hv. þm. til að gera grein fyrir afstöðu sinni núna þegar það liggur fyrir í þessu fjáraukalagafrv. að Ríkisendurskoðun hefur komist að þeirri niðurstöðu að félmrn. hafi haft rangt fyrir sér svo að nemi þessari upphæð, 7 millj., sem gerð er tillaga um að hækka framlag til Sólheima í Grímsnesi. Þetta er mjög merkilegt og rifjar upp þær athyglisverðu umræður sem fóru fram um Sólheima í Grímsnesi að undirlagi hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sl. haust og sakna ég sárlega að hafa hana ekki, virðulegan þm., hér í þingsölum við þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Það er skammur tími þar til þingflokksfundir hefjast og ég ætla aðeins að nefna hér nokkur atriði sem snerta þetta frv. en mun þá taka til máls síðar ef ástæða er til. En nú spyr ég virðulegan forseta: Hvar er hæstv. fjmrh. niðurkominn? Ég vil gjarnan sjá hann hér því að ég ætla að beina til hans spurningum sem vaknað hafa vegna þessa frv.

Fjmrh. er í húsinu. Hann var hérna rétt áðan þannig að forseti býst við að hann sé skammt undan og mun gera ráðstafanir til þess að láta vita að hans sé óskað í salinn.

Ég ætla samt að byrja á ræðu minni og segja það til að byrja með að þetta frv. speglar þá miklu fjármálasnilld sem þessi ríkisstjórn hefur sýnt. Hér er hinn mikli hallarekstur á ríkissjóði lifandi kominn og stefnir nú í 10,9 milljarða kr. sem er gífurlegur halli. Þetta er að vísu ekki miklu meira en gert hafði verið ráð fyrir en þetta er samt sem áður mjög mikill halli og skýrist af því að sparnaðaráform hafa ekki náð fram og einnig því að ýmsar ákvarðanir hafa verið teknar á þessu ári sem hafa í för með sér mjög aukin útgjöld. Ég ætla að fresta því núna að blanda mér í þá vaxtaumræðu sem hér átti sér stað en þess í stað ætla ég að nefna nokkur atriði sem koma fram í frv. og sem vekja stórar spurningar varðandi það hvernig haldið er á fjármálum ríkisins. Það fyrsta sem vekur athygli er það mál sem var allnokkuð í fréttum og snertir 50 ára afmæli lýðveldisins þar sem í ljós kom að farið hefur verið tugi milljóna fram úr áætlunum. Ég hef undir höndum greinargerð sem dreift hefur verið í fjárln. varðandi þetta mál þar sem kemur í ljós að nánast hver einasti liður hefur verið vanáætlaður. Maður spyr sig að því hvernig staðið er að svona áætlanagerð þegar skeikar svo miklu, tugum milljóna. Hér er verið að biðja um nokkra tugi milljóna í aukafjárveitingu vegna þessa máls. Þetta er eins og ég segi nánast hver einasti liður, löggæsla, tónlistarflutningur, auglýsingar, björgunarsveitir, mannvirkjagerð á hátíðarsvæðinu, móttaka erlendra gesta o.s.frv. Ég held að menn hljóti að verða að taka betur á áætlanagerð, bæði í ráðuneytum og stofnunum ríkisins. Þá vekur líka spurningar hjá mér í kaflanum um menntmrn. að þar er beðið um 50 millj. kr. aukafjárveitingu vegna fjölgunar nemenda í grunnskólum. Ég spyr: Hvernig í ósköpunum stendur á því að hægt er að vanáætla kostnað í grunnskólanum upp á heilar 50 millj. kr. Við vitum alveg nákvæmlega hvað nemendur eru margir, hvað hver árgangur er stór. Það getur skeikað einhverjum 10--20 nemendum sem flytja til landsins eða eitthvað slíkt en ég hreinlega skil ekki svona útreikninga. Hvernig stendur á því að menn hafa ekki nákvæmar tölur yfir það hvað nemendur eru margir? Svona er þetta ár eftir ár. Það eru ýmsir liðir sem vekja athygli eins og 21 millj. kr. aukafjárveiting til lögreglustjóraembættisins í Reykjavík vegna þess að menn hafa gefist upp á að innheimta kostnað vegna gæslu erlendra þjóðhöfðingja. Ekki veit ég hvort þetta á rætur að rekja til heimsóknar þeirra Reagans og Gorbatsjovs, hvort það eru svo gömul mál eða hvað þarna er á ferðinni.

Sumt er svo gamalt.

Hæstv. fjmrh. kinkar kolli og kannski er bara raunsætt að viðurkenna að þetta næst ekki inn. Síðasti ræðumaður fór allítarlega út í kaflann um heilbr.- og trmrn. þar sem kemur í ljós að hin miklu sparnaðaráform náðu ekki fram að ganga. Ég ætla ekki að endurtaka þá umræðu en snúa mér hins vegar að þeim lið sem mér þykir gegna mikilli furðu og það er 20 millj. kr. framlag til sjúkrahússins í Vestmannaeyjum. Hér kem ég að spurningum mínum til hæstv. fjmrh. Þannig er mál með vexti að starfsmenn sjúkrahússins í Vestmannaeyjum fóru í mál við sjúkrahúsið vegna greiðslu á bakvöktum og dómur féll í héraðsdómi þeim í vil. Málinu var áfrýjað til Hæstaréttar sem felldi sinn dóm 25. nóv. 1993 og staðfesti þar dóm undirréttar. Málið var flutt fyrir hönd eins af starfsmönnum sjúkrahússins og litið þannig á að þarna væri um prófmál að ræða og að dómurinn þýddi leiðréttingu til annarra starfsmanna sem voru á þessum sömu kjarasamningum og tóku bakvaktir. Nú vill svo til, virðulegi forseti, að það er næstum því heilt ár liðið síðan dómur féll í Hæstarétti og enn þá hafa þessir starfsmenn ekki fengið greitt, ekki einu sinni sá starfsmaður sem málið var höfðað fyrir. Hún hefur ekki fengið það greitt sem Hæstiréttur hefur kveðið upp úr að henni beri að fá. Hér er ekki um neinar smáupphæðir að ræða því þær hlaða á sig dráttarvöxtum mánuð eftir mánuð. Mér er sagt að starfsmenn á sjúkrahúsi Vestmannaeyja hafi reiknað út að viðkomandi starfsmaður fái u.þ.b. 4.000 kr. á degi hverjum núna í dráttarvexti. Ég spyr: Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Ég veit að það hafa verið uppi deilur milli sjúkrahúss Vestmannaeyja og heilbr.- og trmrn. um það hver eigi að borga þetta, hvernig eigi að skipta þessu á milli. En hvers vegna í ósköpunum hefur fjmrn. ekki lagt út fyrir þessu til að spara þessa gífurlegu dráttarvexti? Ég hef undir höndum ljósrit af innheimtubréfum sem voru send, þau eru reyndar frá upphafi þessa árs og hér skipta dráttarvextir hundruðum þúsunda, jafnvel milljónum. Í fyrsta lagi finnst mér að með svona málsmeðferð sé verið að sýna því fólki sem leitar réttar síns fyrir dómstólum óvirðingu. Þvílíkt og annað eins að það líði heilt ár frá því að dómur fellur í Hæstarétti þar til fólk fær þetta greitt. Þetta er greiðsla fyrir vinnu. Í öðru lagi finnst mér líka að með þessu sé verið að sýna Hæstarétti óvirðingu. Þetta er endanlegur dómur og framkvæmdarvaldið hlýtur að hlýða þeim dómi. Í þriðja lagi er þetta mál mjög vont fyrir sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum sem er náttúrlega fjársvelt eins og önnur sjúkrahús á landinu og má ekki við því að skuldir eins og þessar hlaði á sig dráttarvöxtum. Það er alveg ljóst að það verður að borga þetta. Þetta er samkvæmt dómi Hæstaréttar. Það er reyndar búið að senda mál allra þessara einstaklinga fyrir dóm og það er líka að hlaða á sig kostnaði. Þetta hefur í för með sér endalausan kostnað fyrir ríkissjóð. Ég spyr hæstv. fjmrh. --- sem er hlaupinn í símann: Hvers konar meðferð er þetta á almannafé? Hvort sem við lítum á sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum, bæjarsjóð Vestmannaeyja eða ríkissjóð þá er þarna um meðferð á almannafé að ræða. Þetta er auðvitað ótækt. Ég spyr mig: Eru mörg svona dæmi? Er mikið um svona málsmeðferð hjá ríkinu eða sveitarfélögum? Ríkið hefur tekið yfir reksturinn á sjúkrahúsi Vestmannaeyja en í þessum málum felst að annars vegar er um tímabil að ræða þegar sjúkrahúsið var rekið á ábyrgð bæjarsjóðs Vestmannaeyja hins vegar er það tímabil eftir að ríkið yfirtók reksturinn. Mergurinn málsins er sá að þessir starfsmenn sjúkrahúss Vestmannaeyja hafa ekki fengið þetta greitt þrátt fyrir að næstum því ár sé liðið frá því að dómur féll. Í öðru lagi hleður þetta á sig endalausum dráttarvöxtum. Þetta er málsmeðferð sem er ríkissjóði til lítils sóma og ég hlýt að sjálfsögðu að fagna því að loksins er gert ráð fyrir því, í þessu frv., að þetta verði greitt. Ég veit ekki hvort þetta dugar en þetta er alla vega langt upp í þessar skuldir og þetta er orðið að 20 millj. kr.

Virðulegi forseti. Það er aðeins eitt atriði sem kom fram hjá hv. þm. sem ég vildi gjarnan nota tækifærið til þess að svara örlítið og það varðar sjúkrahús Vestmannaeyja. Það er rétt að hæstaréttardómur hefur fallið. Það ber að taka það fram að frá árunum fyrir 1990 var rekstur sjúkrahússins á ábyrgð bæjarfélagsins. Hæstaréttardómurinn er felldur aðeins á sjúkrahúsið sem slíkt. Ég veit ekki betur en það sé búið að borga frá 1990 eða frá þeim tíma sem ríkið tók yfir.

Ekki eyri.

Þá er a.m.k. verið að ganga frá því þessa dagana og ríkið hefur ekki mótmælt því að þurfa að greiða þá upphæð sem komið hefur til álita eftir að ríkið tók sjúkrahúsið yfir og ber ábyrgð á rekstrinum en telur hins vegar að frá því að bærinn sá um reksturinn sé eðlilegt að bærinn beri ábyrgð á greiðslunum eða þá a.m.k. ásamt ríkinu. Viðræður hafa farið fram um það mál á milli aðila en niðurstaða ekki fengist. Ég veit ekki betur, og það er nú aðalatriði málsins af því að það kom fram í máli hv. þm. að engin greiðsla hefði borist, en þessa dagana sé verið að ganga frá slíkri greiðslu sem snertir tímabilið frá 1990. Ég hélt satt að segja að þessi upphæð í fjáraukalögunum væri einmitt greiðsluheimild til þess að greiða a.m.k. þann hluta skuldarinnar vegna dómsins sem Hæstiréttur felldi.

Virðulegi forseti. Ég get fullyrt það eftir samtal við starfsmenn við sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum að þeir hafa enn þá ekki fengið eyri greiddan af þessu enda ekki að furða að þeir spyrji hvers konar meðferð þetta sé á almannafé. Eftir því sem ég best veit hefur þetta allt verið í innheimtu og það var samið við ríkið um frest til 26. okt. Viðræður hafa átt sér stað. En orð hæstv. fjmrh. skýra fyrir mér hvers vegna hér er um 20 millj. kr. upphæð að ræða því það er jafnvel talið að öll skuldin sé töluvert hærri. Þetta er sennilega hlutur ríkissjóðs en það kann að vera að sá hlutur sem bæjarsjóður Vestmannaeyja ber sé ekki inni í þessu dæmi. Það sem ég var fyrst og fremst að vekja athygli á er auðvitað að það skuli dragast svona lengi að gera upp skuld af þessu tagi og hún skuli látin hlaða á sig dráttarvöxtum í næstum því heilt ár.