Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Eggerz) Það er óþarfi að hafa mikil ummæli um þetta mál nú. Leyfi jeg mjer að vænta þess, að háttv. deild taki því eins vel og við fyrri umræður.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Eftir ósk hæstv. fjrh. var þetta mál tekið af dagskrá í gær, til þess að samgmn. gæti kynt sjer yfirlit frá vegamálastjóra og fjrh. yfir aukinn kostnað, sem frv. þetta hefði í för með sjer fyrir ríkissjóð við viðhald vega. Nefndinni var kunnugt um þann kostnaðarauka áður, og nefndin vill samþykkja frv. þrátt fyrir þennan kostnaðarauka. Vegamálastjóri álítur, að kostnaðarauki ríkissjóðs muni nema um 22 þús. kr. árlega, og er þá vitanlega miðað við það, að sýslufjelögin beri þann hluta kostnaðarins, sem þeim samkv. gildandi lögum er ætlað að bera. En þegar þess er gætt, að ríkissjóður mundi hvort sem er verða að kosta viðhald Holtavegarins og fleiri vega, þá er það sýnilegt, að hinn raunverulegi mismunur verður miklu minni. En hjer er auðvitað aðeins um áætlun að ræða hjá vegamálastjóra. Hæstv. fjrh. hefir gert annað yfirlit, og eftir því nemur kostnaðurinn um 14 þús. kr. Þessa útkomu fær hæstv. fjrh. með því að gera ráð fyrir því, að viðhald Stykkishólmsvegarins verði lagt á sýsluna. En hæstv. fjrh. gerir enga grein fyrir því, hvers vegna hann tekur þennan eina veg út úr, og nefndin getur ekki sjeð neina ástæðu til þess, að viðhald þessa vegar verði lagt á sýsluna, og þess vegna má draga þá upphæð, sem snertir þann veg, frá þeim kostnaðarreikningi, er hæstv. fjrh. hefir gert. Frá þessari áætlun hæstv. fjrh. má ennfremur draga kostnaðinn af viðhaldi Holtavegarins, því að bæði hæstv. fjrh. sjálfur og aðrir líta svo á, að sýslunum sje ofvaxið að annast viðhald hans. Það hefir margsinnis verið tekið fram undir umræðum þessa máls, bæði af hæstv. fjrh. og öðrum, að mikill kostnaður sje lagður á ríkissjóð með frv. þessu og að fjárhagur ríkissjóðs sje erfiður, og nefndin viðurkennir fyllilega, að svo sje. Afleiðingin af samþykt frv. verður því, meðan svo er ástatt, sem nú er, að vera sú, að til nýrra vegalagninga verði þeim mun minna fje veitt úr ríkissjóði, sem honum eykst kostnaður af viðhaldi þeirra vega, sem þegar eru lagðir. Jeg sje svo ekki þörf á að gera frekar grein fyrir skoðun nefndarinnar í þessu máli. Jeg skal aðeins taka það fram, að skoðun hennar er með öllu óbreytt eftir að hafa kynt sjer þessa útreikninga vegamálastjóra og hæstv. fjrh. Leggur nefndin til, að hv. deild samþykki frv.

Frsm. (Björn Kristjánsson) Jeg leyfi mjer hjermeð fyrir hönd nefndarinnar að leggja til, að frumvarpið verði samþykt óbreytt.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg átti tal við stjórn Landsbankans um þetta frv., og jeg skýrði frá því við meðferð málsins í hv.Nd. og tel mjer rjett og skylt að skýra frá áliti bankastjórnarinnar hjer í þessari hv. deild, og það er á þá leið, að bankinn telur sjer ekki fært nú sem stendur að gera það, sem honum er ætlað með þessu frv. Jeg hefi að vísu ekki haft mikið tækifæri til að kynna mjer þau atriði, sem þetta álit bankastjórnarinnar er bygt á, en jeg hefi þó fulla ástæðu til að ætla, að þetta álit bankastjórnarinnar sje rjett. Það er til þess ætlast, að þessi lán sjeu veitt af venjulegu sparisjóðsfje bankans, og lánin eiga að vera til óvenjulega langs tíma, svo að jeg hygg, að þótt nóg fje væri til í bankanum, þá væri önnur leið heppilegri, sem sje sú leið, að fje til slíkra lána væri fengið með sölu skuldabrjefa, sem væri ætlaður jafnlangur umferðartími og lánin eiga að vera veitt til. Jeg vil geta um þetta nú, svo það komi engum á óvart, þótt þessi lög kæmu ekki til framkvæmda þegar í stað, þó þau væru samþykt nú. Svo getur vel farið, að þau komi ekki til framkvæmda fyrst um sinn. En það má þó vel vera, að ástæður geti breyst svo vegna góðs árferðis, að bankanum verði þetta fært. En mjer finst stjórn bankans verða að hafa úrslitavald um, hvort bankinn sje þess megnugur að takast þetta á hendur eða ekki, og jeg hygg, að hvaða stjórn, sem væri, teldi varhugavert að skipa bankanum að taka upp slíka starfsemi sem þessa, nema því aðeins, að hann teldi sjer það fært.

Frsm. (Eggert Pálsson) Skýrsla hæstv. fjrh. um, hvernig stjórn Landsbankans lítur á þetta mál, kemur mjer alls ekki neitt á óvart, því mjer er kunnugt um það af viðtali við bankastjórnina og brjefum hennar til landbn. hv.Nd., að hún er frv. þessu algerlega mótfallin, og hv. deild kemur þetta heldur ekki á óvart, því það er skýrt frá þessum mótmælum hennar í nefndaráliti landbn. En þó bankastjórnin sje á móti þessu, þá get jeg ekki annað en efast um, hvort þessi mótmæli bankastjórnarinnar sjeu eftir atvikum takandi til greina. Mjer finst það vera skylda okkar, sem erum kunnugir landbúnaðinum og vitum, hversu erfitt er að fá lán handa honum, að reyna að gera eitthvað honum til hjálpar. Og mjer finst, að það væri jafnvel til bóta að samþykkja þetta frv., þótt lögin kæmust ekki í framkvæmd, því jeg hygg, að samþykt slíkra laga kynni þó að verða til þess, að stjórn Landsbankans færi að reyna að finna einhverja aðra leið til bjargar landbúnaðinum. En ef frv. þetta væri felt að þessu sinni eða vísað frá, þá hygg jeg, að það yrði til þess, að ekkert yrði hugsað um þetta mál frekar og það látið eiga sig, eins og átt hefir sjer stað hingað til. Jeg vil því mælast til þess við hv. deild, að hún samþykki þetta frv., þrátt fyrir það, þótt engin fyrirheit liggi fyrir um það, að lögin komist í framkvæmd bráðlega.

Fjármálaráðherra (JÞ): Hver sem verða úrslit þessa frv. hjer í hv. deild, tel jeg bera nauðsyn til þess, að málinu verði komið í viðunandi horf til framkvæmda. Og teldi jeg mjer jafnskylt, þótt frv. yrði felt, að undirbúa framkvæmd þessa máls til næsta þings.

Frsm. meiri hl. (Eggert Pálsson) Allsherjarnefnd hefir athugað þetta litla frv. og meiri hl. hennar leit líkt á það og borgarstjóri virðist hafa litið á það. Meiri hl. ljet prenta brtt. við þetta frv., en hefir nú fallið frá þeim. Eins og þá stóðu sakir hafði nefndin ekkert á að byggja nema eitt brjef, brjefið frá borgarstjóra. Nefndin hefði viljað eiga tal við formann Sjóvátryggingarfjelags Íslands um þetta mál, en það var ekki hægt, sökum þess að hann var ekki í bænum. Nefndin hafði því lítið af góðum heimildum um málið, en meiri hl. hugði, eins og borgarstjóri tekur fram í brjefi sínu, að ef lagt væri útsvar á líftryggingarfjelög, þá mundi það verða til þess að iðgjöld hækkuðu, og það kæmi því aðeins niður á viðskiftamönnum þeirra. En nú hefir nefndin fengið nýjar upplýsingar, sem sýna, að það er engin hætta á slíku, því slík fjelög greiða alla venjulega skatta og álögur í öðrum löndum, og geri því ráð fyrir að gera það eins hjer sem annarsstaðar. Það er því komin hjer ný ástæða fram, sem sýnir, að það er sjálfsagt fyrir okkur meiri hl. að taka brtt. okkar aftur. Og þegar svo er ástatt, sje jeg ekki, að við brjótum nokkuð odd af oflæti okkar með því. Jeg sje aðeins eftir pappírnum, eins og maðurinn sagði, pappírnum, sem hefir farið í þetta allítarlega nefndarálit. Nefndin mælir því með því, að frv. þetta sje samþykt óbreytt.

Frsm. (Jónas Jónsson) Allshn. hefir komið sjer saman um, að þessu máli yrði, að lokinni 2. umr., vísað til stjórnarinnar og henni falið að rannsaka það og leggja árangur rannsóknarinnar fyrir næsta þing. Nú um nokkur ár hefir 1. vetrardagur verið lögfestur kjördagur. Hefir það í aðalatriðum gefist fremur vel, en það má að mestu þakka tilviljun einni. Um það leyti er allra veðra von og tilviljun ein, að stór óhöpp hafa ekki orðið með veður. Hefir þetta vakið almennan áhuga manna á Norður- og Austurlandi fyrir því að færa kjördaginn til vorsins. Fyrir því hafa þm.N.-M. borið fram þetta frv. Er það ekki flokksmál, því annar telst til Íhaldsflokksins en hinn til Framsóknar. Jeg er fæddur norðlendingur og minnist frá æsku minni stórhríða um þetta leyti, og mun vera óhætt að fullyrða, að hríðarveður hafi ráðið nokkru um úrslit einstakra kosninga á síðustu árum. Jeg nefni sem dæmi, að 1919 mætti jeg hjer í Rvík á kjördaginn þáv. þm. Árn., sem hafði setið á þingi um 20 ár. Það var kalsaveður hjer. Hann sagði við mig: „Nú er jeg fallinn, úr því svona viðrar, nú verður lítið kosið ofan til í Árnessýslu.“ Þar, sem hann hafði fylgi, var kosningin illa sótt fyrir þessa sök. Sama mundi útkoman að líkindum hafa verið nú við síðustu kosningar í Árnessýslu, hefði illa viðrað kosningadaginn. Þá myndi núverandi 2. þm. Árn. hafa fallið, ef uppsýslumenn hefðu, sökum veðurvonsku, átt erfitt með að koma á kjörfund. Jeg hefi tekið Árnessýslu, af því þar er hægara að sækja kosningar en í mörgum öðrum kjördæmum, t. d. á Norður- og Austurlandi. En þó getur veðrið haft mikil áhrif á kosningarúrslitin þar. Hygg jeg, að miklu minna sje um blindbylji á haustin í Árnessýslu en víða á Norður- og Austurlandi. Eins og tekið er fram í nál., ræddum við málið rækilega í allshn. Er mjer óhætt að fullyrða, að allir hafi viðurkent, að núverandi tilhögun væri mjög óheppileg að þessu leyti. Til mála kom í hv.Nd. að breyta frv. þessu og hafa tvo kjördaga, með því að sterk mótmæli hafa komið úr kaupstöðum gegn því að færa kjördaginn yfir á sumarið. Niðurstaða allshn. varð því sú, að vísa málinu til hæstv. stjórnar, í því trausti, að hún rannsakaði það og beri það aftur fram, helst í einhverri þeirri mynd, að siglt verði fram hjá þessum annmörkum, sem leiða af sameiginlegum kjördegi fyrir alla þjóðina. Sveitafólkið er knúð til að kjósa í hvaða veðri sem er að haustlagi, en mörgu bæjarfólki er ókleift að kjósa að sumrinu, fjöldi þess er dreifður hjer og þar við atvinnu. Þetta er mikið vandamál; en maður verður að hafa það hugfast, að það dugar ekki að binda sig of mikið við útlendar venjur, þar sem járnbrautir og akvegir eru, öll bestu samgöngutæki, veður mild á öllum tímum árs, og ekki árstíðavinna, sem hamlar, eins og víðast hvar er í Norðurálfu, nema hjer; þar má kjósa á hvaða tíma árs sem er. En við verðum að taka tillit til þess, hvað á best við á okkar landi, sem er svo erfitt yfirferðar og strjálbygt. Býst jeg við, að við verðum að haga vali kjördagsins mjög eftir staðháttum, því sjálfsagt er að reyna að stilla þannig til, að kjósendur í hverju kjördæmi út af fyrir sig eigi sem hægast með að nota sinn rjett. Sumir halda fram, að miður heppilegt sje að vera að undirbúa kosningar í sveitakjördæmum og kjósa á vorin, en kjósa ekki í kaupstöðum fyr en á haustin. Jeg held ekki, að þetta myndi hafa nein teljandi áhrif á úrslit kosninganna í kaupstöðum, með því að það er kunnugt, að hver einstakur frambjóðandi og hver flokkur hefir sína eigin hugmynd um, hvernig kosningamar falla í öðrum kjördæmum, þar til talið er. Menn spá, en það er nokkurskonar dægradvöl, líkt og spil eða tafl. Minna má á það, að langlengst af þeim tíma, síðan Alþingi var endurreist, hafa kosningar ekki farið fram á sama tíma um alt land. Jafnvel fram undir aldamótin kom það fyrir, að maður, sem fjell í einu kjördæmi, gat boðið sig fram í öðru. Um það yrði þó ekki að ræða nú. Þá var annað atriði í frv., sem við töldum til mikilla bóta, og það er að gera kleift að skifta stórum hreppum í fleiri kjördeildir, og er ætlast til, að það ákvæði komi aftur í bið væntanlega stjórnarfrv. Dálítill meiningamunur varð um kjörseðlana, svo sem nál. skýrir frá. Er sennilegt, að einhver ný atriði komi fram í kosningalögunum við rannsókn hæstv. stjórnar, sem tiltækilegt væri að breyta. Í hv.Nd. var minst á að breyta um aðferð við að merkja seðlana, leggja niður stimpilinn og nota blýantskross. Þetta hefir sína þýðingu, með því að stimpillinn hefir þann galla að geta flekkað seðilinn og gert hann auðkennilegan og þá um leið vafasaman. Jeg vildi mega óska, að hæstv.forsrh. ljeti að einhverju leyti í ljós skoðun sína á þessu máli, sem allshn. skýtur sjerstaklega til hans aðgerða, þó vitanlega sje ekki hægt að búast við ákveðnum svörum nema um sum atriði.

Forsætisráðherra (JM): Það er rjett til getið hjá hv.frsm. (JJ), að jeg geti ekki látið uppi álit mitt um einstök atriði, sem hjer er um að ræða. Jeg hefi átt tal við hv. nefnd um tvo kjördaga og það, sem að þeirri tilhögun lýtur, og verð jeg að segja, að mjer kom það nýstárlega fyrir. Getur þó vel verið, þegar maður íhugar þetta nánar, að manni þyki það ekki eins óaðgengilegt. Það eitt get jeg sagt um málið, að það er sjálfsagt, að stjórnin rannsaki kosningalögin og þá um leið, hvaða breytingar megi á þeim gera. Skilst mjer, að hv.allshn. muni gera sig ánægða með þessa yfirlýsingu.

Sigurður Eggerz Út af tveim kjördögum vil jeg taka það fram, að jeg held, að kosningarimman lengdist með þeirri breytingu. Sje fyrri kjördagur í júlí, þá byrjar kosningarimman svona í apríl eða maí, og svo yrði haldið að sjálfsögðu áfram til hausts.

Hún dettur niður um sláttinn

. Flokkarnir hefðu aldrei frið í sínum beinum, ef sá eldur ætlaði að slokna, sem búið var að kveikja við fyrri kjördaginn. Þó að sje nú að vísu svo mikill hreinleiki í kosningum hjá oss, álít jeg ekki ástæðu til að lengja kosningahríðina. Jeg tala ekki um, ef fyrst yrði sjómannakjördagur. Þá myndi hún lengjast enn meir. Gæti komið fyrir, að þing stæði svo lengi, að liðið væri fram yfir kjördag, einnig getur þingið verið flutt yfir á sumarið.

Vonandi!

Já, ýmsir óska eftir því. Enda þekki jeg illa vort góða Alþingi, ef það þarf ekki einnig að breyta þessu bráðlega. Það kemur mjer ekki á óvart þó Íhaldið og Framsóknin rjetti hvort öðru hendina um þetta mál, því stefnumunur á milli þessara flokka er sáralítill. Þeir ættu eiginlega að vera einn flokkur með einum hirði. Allur þessi blaðaágreiningur er að mestu leyti látalæti. Báðir sjá jafnstutt frá sjer.

Frsm. (Jónas Jónsson) Jeg gat ekki búist við gleggri svörum frá hálfu hæstv. stjórnar að sinni. Þar sem óskað er eftir rannsókn á málinu má ekki heimta dóm fyrirfram. En út af ræðu hæstv.forsrh. (JM) og fyrri hluta ræðu hv. 1. landsk. (SE) vil jeg taka það fram, að því verður ekki neitað, að nokkrir erfiðleikar eru á tveimur kjördögum. Má vel vera, að við rannsókn sína finni hæstv. stjórn kjördag, sem sje sæmilegur fyrir alla málsparta. Það mun sannast, að sveitirnar gera æ sterkari og sterkari kröfur um að fá kjördeginum breytt frá því, sem nú er; jeg er viss um, að á hverju ári verða tilraunir í þá átt, uns rjettarbót er fengin. Allshn. vill vona, að hæstv. stjórn finni úrlausn á þessari þraut; takist það ekki nú, verður að leita enn fyrir sjer, því sama óánægjan og möglið mun halda áfram, svo lengi sem núverandi fyrirkomulag stendur. Það gleður mig, að hv. 1. landsk. (SE) vill taka á sig það hlutverk að vera pólitískur sálusorgari hjer í hv. deild. Hygg jeg hann vel færan til þess, vegna afls og vaxtar og annara góðra kosta, að gegna þeim vanda. Þó ekki sje ávalt sem fullkomnast samkomulag milli Íhaldsflokksins og Framsóknar, þá er það gott um sum hin mestu mál, t. d. hæstarjett, þar sem Framsóknarflokkurinn hefir örugglega stutt forsrh. (JM) til sigurs um eitt mesta sparnaðarmál þingsins. Einnig var í hv.Nd. mjög gott samkomulag um sendiherramálið, og vona jeg, að gott samkomulag náist, þegar það mál kemur á ný í þessa háttv. deild.



Það er eins um þetta mál og hið síðasta, að jeg hefi talað fyrir því hjer áður, og það hefir sömuleiðis fengið góðar undirtektir, þar sem það kom fram undir umræðunum, að þetta væri einasta ráðið til þess að leysa stórmál þetta í náinni framtíð. Okkur flutningsmönnum till. hefir verið bent á, að orðalag í 2. lið till. okkar geti orkað tvímælis, þar sem segir svo: „um að leggja fram af sjóðnum“. Höfum við því flutt brtt. við till. á þskj. 507 á þá leið, að í stað þessara orða komi: „um að lána ríkissjóði af landsspítalasjóðnum“. Og mun till. þá verða orðuð eins og hún eftir eðli sínu þarf að vera. Jeg tel nú fallinn svo gott sem hæstarjettardóm í þessu máli, þar sem læknadeild háskólans í fáum en skýrum orðum mælir mjög með því og bendir á nauðsyn þess. Og skal jeg í þessu sambandi taka það fram, að þegar jeg við fyrri umr. þessa máls talaði um tómlæti læknanna í þessu máli, þá var það alls ekki til þess að rýra álit þeirra; síður en svo, heldur til þess að fá þá til þess að láta álit sitt í ljós. Enda hafa þeir nú látið málið til sín taka og lýst yfir því áliti sínu, að bráða nauðsyn beri til að hrinda landsspítalabyggingunni sem fyrst í framkvæmd og talið þá leið, sem till. ræðir um, einu leiðina, sem nú væri hægt að fara í þessu máli. Hæstv. fjrh. (JÞ) gat þess í gær, að ekki væri sjáanlegt, að á næsta ári yrði hægt að leggja fram úr ríkissjóði það fje, sem talað er um í till. okkar. En jeg vil undirstrika það, að tilboð landsspítalasjóðsstjórnarinnar stendur enn, og hún mun teygja sig eins langt og hægt er. Og jafnframt vil jeg taka það fram, að hjer verður ekki um venjulegt lán að ræða, því að endurgreiðslu þess verður ef til vill aldrei krafist, heldur að einhver sjerstakur hluti byggingarinnar verði tekinn út og afhentur þá sem sjerstök gjöf frá íslenskum konum. Og vaxtakjörin verða svo góð, að jeg hygg, að tæplega verði unt að fá lán með vægari kjörum. Treysti jeg svo víðsýni og skilningi hv. deildarmanna í þessu stærsta nauðsynjamáli þjóðarinnar, að þeir samþykki tillögu þessa með öllum atkv.

Forsætisráðherra (JM): Um getu ríkissjóðs til þess að leggja fram fje til þessarar byggingar get jeg vitarlega ekkert sagt fram yfir það, sem hæstv. fjrh. (JÞ) hefir áður tekið fram. En jeg skal endurtaka þakklæti mitt til landsspítalasjóðsnefndarinnar fyrir hennar góða tilboð, en get vitanlega ekki, frekar en áður, lofað fyrir hönd ríkissjóðs, að fje verði lagt fram á móti nú fyrst um sinn. Og þó að tillagan verði samþykt, býst jeg ekki við, að framkvæmdir samkvæmt 2. lið hennar geti orðið á næsta ári, því að það er ljóst, eftir þeim fjárlögum, sem nú er verið að afgreiða, að afgangur verður varla frá hinum sjálfsögðu og lögboðnu gjöldum, og þegar búið er ennfremur að lýsa yfir því, að ekkert fje sje fyrir hendi til neinna verklegra framkvæmda, þá má ekki búast við, að framkvæmd geti orðið á þessu máli nú í ár eða á næsta ári.



Jeg vil gjarnan heyra álit stjórnarinnar um tillöguna.

Forsætisráðherra (JM): Jeg veit ekki vel, hvernig jeg á að skilja hv. 1. landsk. (SE). Hvað 1. lið till. snertir, þá veit jeg ekki til, að þar sje neitt til fyrirstöðu, því að ekkert er annað en biðja húsameistara að breyta teikningunum. En um framkvæmdir samkvæmt 2. lið getur stjórnin engu lofað. Hvort deildin því samþykkir tillöguna, eins og hún liggur fvrir, er vitanlega á hennar valdi, þó að jeg geri hinsvegar ráð fyrir, að það þýði lítið að því er snertir 2. lið hennar. Að leita samninga við bæjarstjórnina um afnot af heitu vatni frá Laugunum er vitanlega vandalítið, og má athuga það. Annars hygg jeg, að aðalatriðið fyrir flutningsmönnum till. hafi verið að fá verkinu komið í framkvæmd nú, en því getur stjórnin ekki lofað.



Út af athugasemd hæstv. forsrh. (JM) um 2. lið tillögu okkar, á þskj. 465, vil jeg taka það fram, að þó að hann verði samþyktur, þá er það ekki bundið fram yfir vilja þingsins í hvert skifti, hve mikið fje er lagt fram. En það, sem hjer er verið að gera, er það, að verið er að færa málið í nýtt horf, og því aðeins um rannsókn að ræða. Það er satt, að það er þýðingarlaust að gera nýja teikningu af byggingu þessari, nema því aðeins, að skipulaginu sje breytt, þar sem hjer er um framtíðar- en ekki augnabliksmál að ræða. Annars þarf ekki að fæla neinn frá að greiða atkvæði með tillögu þessari, þó að talað sje um peninga, því að vitanlega verður ekki um framlag í þessu skyni að ræða fyr en ríkissjóður er þess megnugur, sem jeg vona fastlega að verði mjög bráðlega, þar sem landið getur t. d. nú lagt fram 20 þús. kr. til eins bæjarfjelags einmitt í þessu skyni, sem jeg er síst að lasta. Um 3. lið till. er það að segja, að það var upplýst við fyrri umræðu þessa máls, að bærinn ætlaði að leiða heitt vatn frá Laugunum til væntanlegs barnaskóla, og frá verkfræðinganna sjónarmiði væri því ekkert til fyrirstöðu. Að hægt verði að fá þetta heita vatn sömuleiðis til hitunar í væntanlegum landsspítala, tel jeg svo stórt skilyrði, að mjer finst óumflýjanlegt, að leitað verði samninga strax, áður en bærinn ráðstafar því á annan hátt.



Jeg hygg, að hæstv. forsrh. (JM) hafi ekki verið hjer við fyrri umr. þessa máls, en hæstv. fjrh. (JÞ) tók þá mjög vel í að láta gera nýja teikningu af fyrirhuguðum landsspítala. Þetta er stórt atriði fyrir mjer, því að það flýtir svo mjög fyrir gangi málsins síðar meir. Vona jeg því, að hæstv. forsrh. (JM) taki einnig vel í þetta mál. Því að það er satt, sem tekið hefir verið fram, að ekki er fyrirsjáanlegt, að í náinni framtíð verði byrjað á spítala eftir þeirri fyrirmynd, sem lá fyrir þinginu í fyrra. Og er því örvænt, að málið fái framgang, nema að byrjað verði í smáum stíl. Annars hefði ekki verið óhugsandi, ef fjárlögin hefðu verið afgreidd frá þinginu eins og þau voru afgreidd frá þessari hv. deild, að svo hefði skipast, að hægt hefði orðið fyrir landið að leggja fram á næsta ári svo sem 75 þús. kr. í þessu skyni. Vona jeg svo fastlega, að framkvæmda í þessu máli verði ekki langt að bíða.

Forsætisráðherra (JM): Jeg held, að hv. 6. landsk. (IHB) hafi fullkomlega misskilið mig. Jeg var alls ekki á móti því að láta gera nýja teikningu nje að leita samninga við bæjarstjórnina um heita vatnið, heldur þvert á móti. En það var aðeins um 2. lið tillögunnar, sem jeg sagðist engu geta lofað.



Ástæðan til þess, að jeg gerði þessa fyrirspurn, er sú, að jeg vil ekki láta ríkissjóð taka á sig þær skuldbindingar, sem hann er ekki fær um að efna. Þar sem nú búið er að lýsa yfir því, að viðbótin við Kleppsspítala verði ekki bygð á þessu ári, en hinsvegar má líta svo á, ef tillaga þessi verður samþykt, að til þess sje ætlast, að til framkvæmda komi með byggingu landsspítala þegar á þessu eða næsta ári, þá tel jeg fyrir mitt leyti varhugavert að samþ. tillöguna fyrirvaralaust. Jeg vil ekki ýta undir stjórnina með að láta byggja hvorttveggja í einu, viðbótina við Klepp og landsspítalann, því að það er fjárhagsleg ofætlun fyrir þjóðina á þessum tímum. Jeg vil því ekki greiða tillögu þessari atkvæði, nema með því fororði, að verkið komi því aðeins til framkvæmda, að fjárhagur ríkissjóðs leyfi.



Það gleður mig, að fyrsti liður þessarar tillögu bendir í þá átt, að mál þetta sje nú að komast niður á jörðina. Því að ekki var trútt um, er menn sáu hinar fyrirferðarmiklu teikningar af landsspítalanum í fyrra, að mörgum fyndist málinu stefnt til skýjanna, og það svo mjög, að margir munu í bili hafa mist áhuga fyrir því, þar sem fyrirsjáanlegt var, að landið myndi aldrei geta risið undir rekstrarkostnaðinum, þó aldrei nema það hefði haft tök á að byggja þetta stórhýsi, sem áætlað var að mundi kosta 3–4 miljónir. En nú er gert ráð fyrir að draga saman seglin að miklum mun, og fyrir það býst jeg við að geta greitt tillögunni atkvæði. En ekki mun jeg áfella hæstv. stjórn, þó að 2. liður tillögunnar komi ekki til framkvæmda fyr en fjárhagur ríkissjóðs batnar svo, að það geti talist forsvaranlegt að leggja fram fje í þessu skyni. Mjer heyrðist á hv. 6. landsk. (IHB), að útlitið væri nú mjög gott um alla afkomu manna hjer á landi. En jeg lít alt öðrum augum á það. Því að sje litið yfir horfur og kjör þjóðarinnar nú, eru þau alt annað en glæsileg, þar sem t. d. á Vesturlandi hefir verið mjög aflalítið í allan vetur, ef ekki aflalaust með öllu, eins og 2 undanfarin ár, og afkoma manna þar því mjög bágborin. Og nú í 2. viku sumars er alt Norður- og Austurland þakið fönn og gaddi og heyleysi víða farið að kreppa að. Eru afleiðingarnar því óvissar ennþá. En ef þetta sama tíðarfar helst lengi, er útlitið alvarlega ískyggilegt, og mjög óvíst, hvernig úr rætist. Jeg hefi gert þessar athugasemdir til þess að undirstrika það, að þó að jeg telji mál þetta, sem hjer er um að ræða, í sjálfu sjer mjög gott, þá álít jeg hinsvegar óþarft að gylla það um of með því, hve ástandið sje gott meðal þjóðarinnar.



Jeg vil vekja athygli á því, að það er þáltill., sem hjer liggur fyrir, en hæstv. forsrh. (JM) hefir lýst yfir því, að stjórnin telji ekki þingsályktanir næga heimild til þess að borga fje úr ríkissjóði. Jeg lít því svo á, að í tillögu þessari felist einungis áskorun til stjórnarinnar, um að taka fjárveitingu í þessu skyni upp í næsta fjárlagafrv., og yfirleitt um að flýta málinu. Með þessari skýringu greiði jeg tillögunni atkvæði.



Jeg vil vekja athygli á því, að þetta er ekki vandalaust mál, sem hjer er til umræðu. Eins og hv. 1. þm. Eyf. (EÁ) tók fram, urðu hinar stóru teikningar í fyrra til þess að spilla fyrir málinu, og er ekki hægt að segja, hvað málið hefir skaðast við þær. Það er rjett, að í þingsályktuninni fellst ekki annað en að láta rannsaka málið á þessum grundvelli. Og að því er snertir 3. lið tillögunnar, vil jeg taka það fram, að jeg tel hann eitt stærsta og þýðingarmesta atriði tillögunnar, því að hitakostnaður slíkra fyrirtækja er oftast stærsti útgjaldaliðurinn. Tel jeg því mikla nauðsyn á, að samið sje sem fyrst við bæjarstjórnina um afnot af hinu heita vatni Lauganna til upphitunar fyrir landsspítalann. Þetta tel jeg svo stórt atriði, að vel getur komið fyrir, að jeg beinlínis verði á móti byggingu landsspítala á næstu árum, ef bærinn vill ekki sýna máli þessu þá velvild og það víðsýni að leggja fram ókeypis náttúrugjöfina, heita vatnið.



Jeg vona, að enginn hafi skilið orð mín svo, að jeg ætlaðist til þess að fá loforð um fjárveitingu þegar á þessu ári. Það er svo langt síðan jeg byrjaði á því að slá til hljóðs fyrir þessu máli, og mjer er það ljóst, að ef ekki verður byrjað bráðlega á þeim undirbúningi, sem felst í 1. og 3. lið till., þá er ómögulegt að koma málinu í framkvæmd í náinni framtíð. Jeg veit vel, að hagur ríkissjóðs er þröngur og horfurnar fram undan ekki sem glæsilegastar, en jeg hygg þó, að hann sje varla svo þröngur, að ríkinu sje ómögulegt að leggja um 100 þús. kr. á ári í nokkur ár til jafnmikils nauðsynja- og menningarfyrirtækis og þetta er. Jeg hygg, að það muni að minsta kosti verða varið mörgum 100 þús. kr. til þess, sem síður skyldi. Jeg veit til þess, að bæjarstjórnin hefir viljað athuga, hversu mikla hitaorku megi fá úr Laugunum, og nota vatnið til þess að hita upp barnaskóla þann, sem ráðgert er að bærinn reisi, þegar fjárhagurinn leyfir; og ef afgangur yrði af því vatnsafli, þá mun bæjarstjórnin gjarnan láta landsspítalann fá það. En mjer finst jafnvel sjálfsagt, að landsspítalinn gangi fyrir barnaskólanum, og bærinn er svo háður ríkissjóði, að jeg hygg, að það mætti vel komast að samningum um það við bæjarstjórnina. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira um þetta, en vona, að hv. deild samþykki till. þessa óbreytta, og þótt ekki væri samþyktur nema 1. og 2. liður, þá er það spor í áttina.



Jeg þarf ekki að vera langorð í þetta sinn. Jeg tók fram við fyrri umr. þessa máls alt það, er jeg vildi segja því til stuðnings. Sömuleiðis get jeg vísað til nál. á þskj. 493, og með því að málið fjekk mjög góðar undirtektir hjer við fyrri umræðu, þá vænti jeg, að ekki þurfi að skýra frekar, hvað kvenfjelagið „Hringurinn“ vill gera með jörð þessa, fái fjelagið hana til umráða, þegar hún losnar úr ábúð, eða ef fjelaginu tekst að semja við núverandi ábúanda hennar.