Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég bað ekki um orðið vegna fjarvistarskráa. Hæstv. forseti tók greinilega eftir því þegar ég bað um orðið. Ég vil að það liggi fyrir. Ég var staddur á fundi í hv. iðnn. í morgun og þar lögðum við fram tillögu, fulltrúar Samfylkingarinnar í nefndinni, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir sem þar er aðalfulltrúi og undirritaður. Þetta er tillaga frá þingflokki Samfylkingarinnar þess efnis að með vísan til 19. gr. þingskapa Alþingis leggja fulltrúar Samfylkingarinnar í iðnn. til að fundir iðnn. Alþingis um þáltill. iðnrh. um Fljótsdalsvirkjun verði haldnir í heyranda hljóði. Einnig er lagt til að almenningi, hópum og samtökum verði gefinn kostur á að koma á fund nefndarinnar til að gera grein fyrir sjónarmiðum sínum við hina þinglegu meðferð málsins. Þetta er í fullkomnu samræmi við það sem kemur fram í grg. með þáltill. hæstv. iðnrh. Þar segir eitthvað á þá leið að gefa eigi almenningi kost á að koma að þinglegri meðferð málsins. Það kom fram í umræðum um þessa tillögu í nefndinni að formaður nefndarinnar og aðrir þar treystu sér ekki til þess að samþykkja hana. Það var ekki vegna þess að þeir væru á móti henni, þar kom fram að menn væru sammála því að gott væri að fara þessa leið og það hefur einnig verið haft eftir formanni nefndarinnar í fjölmiðlum. Hins vegar var talið að nefndin hefði ekki fjármuni til að taka þannig á málinu. Þess vegna teljum við að halda þurfi fund í forsn. sem allra fyrst nú þegar vinna er hafin við málið á vegum hv. nefndar. Nauðsynlegt er að fá niðurstöðu í þetta svo hægt sé að fara að vilja ráðherra og þess anda sem ég tel að svífi hér yfir vötnunum, að almenningi verði gefinn kostur á að koma að þessu máli sem svo sérkennilega meðferð fær á vegum hv. Alþingis.

Herra forseti. Ég vil taka undir þá ósk hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að forsn. komi saman og ræði þetta mál þannig að aðkoma almennings að málinu verði tryggð eins og við leggjum til, að fundir iðnn. um þáltill. um Fljótsdalsvirkjun verði haldnir í heyranda hljóði. Einnig yrði almenningi, hópum og samtökum gefinn kostur á að koma á fund nefndarinnar, panta tíma hjá nefndinni til að gera grein fyrir sjónarmiðum sínum. Á þann hátt erum við að uppfylla það sem margoft kom fram í umræðunni um þessa þáltill. í þingsölum að almenningi skyldi tryggð aðkoma að málinu svo hann komi sjónarmiðum sínum á framfæri. Varðandi þá tilhögun að menn geti sent nefndinni tölvupóst og athugasemdir þá er það góðra gjalda vert en við teljum að almenningur fái betur fylgst með málinu með þeim leiðum sem við leggjum hér til. Þar sem hv. formaður iðnn. treysti sér ekki til að taka afstöðu til málsins, þó hann tæki vel í þessar hugmyndir og vísi því til forsn. vegna þess að þetta gæti haft kostnað í för með sér, þá förum við þess á leit við hæstv. forseta að hann kalli forsætisnefndina saman og ráði bót á þessu þannig að við getum fjallað um málið með aðkomu almennings.

Herra forseti. Þetta er í rauninni alveg ótrúleg uppákoma sem hér á sér stað. Ég verð að segja, herra forseti, að hún er ekki til þess fallin að auka virðingu Alþingis. Ég held að þetta upphlaup sýni hversu mikilvægt er að vinna af festu en ekki með tilviljanakenndum upphlaupum. Ég held, herra forseti, að nauðsynlegt sé að fara aðeins yfir þetta mál. Í gær hélt hv. iðnn. reglulegan fund sinn sem hófst kl. 10.15 eins og verið hefur allt þetta þing, það er fastur fundartími nefndarinnar. Þar lá fyrir að fjallað yrði um þá þáltill. sem er tilefni þessarar umræðu. Þar var rætt um vinnulagið og málsmeðferð þá sem nefndin vildi hafa á málinu. Nefndin komst að einróma niðurstöðu en, herra forseti, á þeim fundi var enginn fulltrúi frá Samfylkinguni. Hvorugur nefndarmanna Samfylkingarinnar í iðnn. sat þar. Ugglaust hafa hv. þm. haft sínar ástæður fyrir því að vera fjarverandi. Frá málsmeðferðinni var gengið á þessum fundi nefndarinnar athugasemdalaust. Á þeim grundvelli hafa vinnudagar nefndarinnar verið skipulagðir en í morgun koma hv. fulltrúar Samfylkingarinnar með þessa tillögu sem mér hafði reyndar fyrst verið kynnt af fréttamanni. Hvorki hv. fulltrúar Samfylkingarinnar né hæstv. forseti sýndu mér tillöguna. Það er fréttamaður sem færir okkur þessi stórtíðindi Samfylkingarinnar. Þetta vinnulag er fyrir neðan allar hellur, herra forseti, og sýnir svo ekki verður um villst að mikilvægt er að hafa hér festu til að halda niðri upphlaupi og ófaglegum vinnubrögðum. Þess vegna er rétt að vísa málinu til hv. forsn.

Herra forseti. Við vorum einmitt að biðja um að málið færi til forsn. sem héldi um það fund sem allra fyrst. Það að við lögðum ekki þessa tillögu fram í gærmorgun á sína skýringu. Við komum því til skila að við ætluðum að flytja þessa tillögu. Þingflokkurinn samþykkti þessa tillögu, hún var samþykkt á þingflokksfundi og við sendum hana út sem fréttatilkynningu frá þingflokksfundi. Tillagan var síðan flutt í nefndinni í morgun og stóð ekki til að flytja hana fyrr. Mér finnst æðilangt gengið að kalla þetta þeim nöfnum sem hv. þm. gerði hér. Nú er vinnuferlið rétt að hefjast. Ef menn meina eitthvað með því sem þeir hafa sagt í þessari umræðu um að leyfa eigi almenningi að koma að þessu máli við nefndina þá hljóta menn að vilja taka jákvætt á því. Ég held að það væri betra en að hnotabítast út af þessu máli, að enda það með því að hv. forsn. komi saman, taki á þessu og geri nefndinni kleift að vinna í þeim anda sem hæstv. iðnrh. bauð upp á með ræðu sinni á hv. Alþingi þegar hann fór yfir málið. Hann vildi að almenningur fengi kost á því að koma að máli við nefndina.

Herra forseti. Mér finnst ástæðulaust að vera með belging út af þessu máli og tína til hverjir mæta á hvaða nefndarfundi. Það er iðulega þannig að frekar sé verr mætt af stjórnarliði á nefndarfundi en stjórnarandstöðu þó að forföll hjá okkur hafi orðið í gær. Aftur á móti vil ég benda á efni málsins. Hér er verið að leggja til, með vísun til 19. gr. þingskapa, að nefndin fjalli á annan hátt um málið, þ.e. opni fundi sína. Ég vitna hér í Morgunblaðið í morgun, með leyfi herra forseta. Þar segir formaður nefndarinnar, hv. þm. Hjálmar Árnason: ,,Mér finnst eðlilegt að með slík mál fari forsætisnefnd. Mér hugnast hugmyndin mjög vel en bendi hins vegar á að við höfum reynt að opna okkur svolítið fyrir almenningi með því að hvetja til þess að fólk hafi samband við okkur í gegnum heimasíðuna og það stendur ekki á viðbrögðum þar, við fáum töluverð viðbrögð við því. Mér hugnast sem sagt hugmyndin um að opna fundi nefndar en ég tel að hvað það áhrærir eigi forsætisnefndin að taka prinsippákvörðun. Það þarf auðvitað að vera stjórn á störfum þingsins og til þess er forsætisnefndin, að gæta samræmingar, og ég mundi ekki taka það upp að fara fram úr forsætisnefnd, ... Ég tek sem sagt undir hugmyndina en vísa því að öðru leyti til forsætisnefndar.`` Við förum fram á það, herra forseti, að forsn. taki á málinu og opni fyrir aðgang almennings að umræðu um þetta mál eins og lagt er til í greinargerð með þingmálinu og hvað eftir annað kom fram í umræðunum að gert yrði. Við bendum á leið til þess að almenningur geti komið að málinu. Nú fer ég fram á það, herra forseti, að forsætisnefndin komi saman og taki ákvörðun um það úr því að formaður iðnn. treystir sér ekki til þess.

Ég vil taka það fram að gefnu tilefni að forsn. hefur ekki borist skriflegt erindi eða með formlegum hætti fengið umrædda tillögu í hendur.

Herra forseti. Ég vil bara leiðrétta þann misskilning sem kom fram hjá hv. ræðumanni Jóhanni Ársælssyni, að menn hafi verið sammála þessu í iðnn. Ég vil láta það koma fram að ég var ekki sammála þessu. Ég hef alltaf haft miklar efasemdir um það að opna nefndastarfið í Alþingi fyrir fjölmiðlum og almenningi. Þetta kom stundum til tals á síðasta kjörtímabili og það er mín skoðun að það sé ekki til þess að bæta starf nefndanna að innleiða þar þann leikaraskap sem oft er í umræðum í þingsölum Alþingis. Það er yfirleitt mjög vel unnið í nefndunum og ég held að það væri ekki til að bæta það starf að opna það fyrir umræðum eins og stundum eru í þessum ágæta sal. Ég vil líka taka undir það með formanni nefndarinnar, ef hv. þm. gætu haft hljóð rétt á meðan, að ég var mjög undrandi yfir atburðum gærdagsins. Iðnn. kom saman á sínum fasta fundartíma kl. 10.15 í gærmorgun. Það er reglubundinn fundartími iðnn. á þriðjudögum. Það var ákveðið og allir vissu að á þeim fundi átti að leggja línurnar um starfið varðandi vinnu nefndarinnar við Fljótsdalsvirkjun. Á þennan fund mætti hvorugur fulltrúi Samfylkingarinnar. Á því geta auðvitað verið skýringar. Síðan kveikir maður á sjónvarpsfréttunum í gærkvöldi og sér þetta sama fólk koma með tillögu um að opna nefndarstarfið í iðnn. 
             Svona vinnubrögð segja manni að það er engin alvara á bak við þetta. Þetta er eitthvert ,,show`` fyrir fjölmiðla og til að slá um sig með. Ef menn hefðu meint eitthvað með þessu þá hefðu þeir auðvitað mætt á nefndarfundinn og ef þeir gátu það ekki, kynnt þetta formanni og öðrum nefndarmönnum öðruvísi en í ríkissjónvarpinu.

Herra forseti. Að gefnu tilefni finnst mér ástæða til að undirstrika það að við erum hér að ræða málsmeðferð og það er engin ástæða til þess að fara út um víðan völl og dramatísera einhverja atburðarás. Við skulum bara koma að kjarna málsins. Er vilji fyrir því hér inni að opna nefndarstarf eins og tillaga er um? Nálgumst það viðfangsefni. Það er auðvitað ekki tillaga sem er ný af nálinni. Hún hefur komið fram oftar en einu sinni og oftar en tvisvar í gegnum árin eins og hér hefur komið fram. Ég held að ég geti fullyrt að slíkum hugmyndum hefur vaxið ásmegin í seinni tíð. Við þekkjum sviplíka aðferðafræði úr nálægum þingum. Ég held að þetta væri merkt skref fyrir Alþingi að taka og heimildir eru um það í þingsköpum að opna nefndarstarf eins og hér er gert ráð fyrir. Þess vegna fagnaði ég því alveg sérstaklega þegar ég las Morgunblaðið í morgun að hv. þm. Hjálmar Árnason, formaður iðnn., sem hér á hlut að máli tók mjög undir þessa hugmynd og lýsti því að honum hugnaðist hún og leitaði atbeina forsn. til þess að hún gæti gengið fram. Ég vil bara láta það koma fram fyrir mitt leyti að það stendur ekki á mér sem einum af forsetum þingsins að funda um þetta mál nú strax á eftir og taka þessa beiðni fyrir og afgreiða hana á einn eða annan veg. Ég lít á það sem tillögu frá hluta nefndarinnar að svona verði gengið frá málinu og svona verði starfsaðferðum háttað og vil auðvitað reyna að svara því eftir bestu getu. Ég fagna því undirtektum við málið og legg áherslu á það, herra forseti, að menn ræði efnisatriði málsins en missi sig ekki í einhverjum uppákomum.

Vegna ummæla hv. þm. vil ég taka það fram, eins og ég sagði áðan, að það er nokkuð óvenjulegt að boða fund í forsn. Alþingis áður en forseti hefur fengið í hendur þá tillögu sem óskað er eftir fundi um.

Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að koma því hérna að að það hefur iðulega verið rætt undanfarin ár að opna nefndarfundi. Þess vegna kemur mér það mjög á óvart þegar ýmsir nefndarmenn í iðnn. upplifa það sem svo, og nú meira að segja hæstv. forseti Alþingis, að það sé vaðið inn á þá á skítugum skónum með þessari tillögu frá Samfylkingunni.

Ég vil vekja athygli hv. þm. á að ég hef ekki talað um að vaðið sé inn á skítugum skónum í húsakynni Alþingis eða nefndarmanna.

Það er gott, hæstv. forseti. Ég þakka þessa yfirlýsingu. Hún var mjög tímabær eftir umræðuna sem hér hefur farið fram. Sérstaklega hefur það komið á óvart í þessari umræðu að hv. formaður nefndarinnar sem stærsta dagblað þjóðarinnar átti viðtal við, lýsti því þar hvað hann væri í raun hlynntur því að opna fundi nefndarinnar, en er nú manna hneykslaðastur yfir þessari ósvinnu að fara fram á opnun funda nefndarinnar. Ég verð að segja að mér finnst það bara eins og dr. Jekyll og mr. Hyde að hlusta á ræðu hv. formanns iðnn. áðan og lesa viðtalið við hann í Morgunblaðinu, stærsta dagblaði þjóðarinnar, í dag. Ég vil vekja athygli hv. alþingismanna á þessari málsmeðferð.

Herra forseti. Málsmeðferðin er hér til umræðu og ekkert annað og það hefur komið ítrekað fram að málsmeðferð Samfylkingarinnar er í alla staði óeðlileg. Hún er óeðlileg að því leytinu til að málið er ekki tekið upp á reglulegum fundi nefndarinnar þegar er verið að skipuleggja málsmeðferðina. Hún er líka óeðlileg í því hvernig nefndarstörfin í morgun eru túlkuð úr þessum virðulega ræðustól. Hún er líka óeðlileg þegar verið er að vitna í blaðagrein, í hluta blaðagreinar, þar sem er m.a. vitnað í viðtal við þann sem hér stendur. Hér er því borið við að það sé eingöngu af fjárhagsástæðum sem ýmsir í iðnn. hafi lýst sig andsnúna því að opna bara rétt sisvona þegar Samfylkingunni þóknaðist í morgun. Jafnframt er vitnað til þess að forsn. fari með yfirstjórn á starfsháttum þingsins og því er málinu vísað þangað. Það á að halda því til haga. Við erum nefnilega, herra forseti, að fjalla hér um málsmeðferð og gagnrýna óeðlilega málsmeðferð Samfylkingarinnar í þessu máli eins og kannski stundum öðrum. Það kom fram í gær --- það kemur fram í því að efna til utandagskrárumræðu í dag, sem ég sé ekki að sé tilefni til, m.a. í morgun á fundi hv. nefndar er ætlast til þess jafnvel að nefndin fari að panta sér samkomusali úti í bæ í dag eða í morgun, rétt sisvona. Ég kalla það óvönduð vinnubrögð. Herra forseti. Ef þingmaðurinn gæti setið kyrr í sæti sínu og hamið æsing sinn þá mun ég ljúka ræðu minni senn. Það hefur komið fram að mikilvægt sé að opna nefndarfundi fyrir almenning. Undir það sjónarmið hef ég tekið. Ég hef líka bent á það að iðnn. hefur hvatt almenning til þess að láta í sér heyra í gegnum internetið og við höfum til allrar hamingju fengið afskaplega mikil viðbrögð við því. Ég skil ekki þetta tal um einangrun þingmanna. Ég vona að hv. þm. Samfylkingarinnar hafi gott samband 

Herra forseti. Þetta er auðvitað mjög sérkennileg uppákoma í þinginu út af þessu máli. Í morgun gekk ég á fund forseta m.a. til að spyrjast fyrir um það hvort komið hefði beiðni frá Samfylkingunni um að opna þessa fundi. Að sjálfsögðu höfðu þeir ekki fyrir því að tilkynna þetta til forseta þingsins. Hins vegar lásu menn um þetta í blöðum og sáu í fréttum. Í gær héldu menn, eins og komið hefur fram hér, fund í iðnn. þar sem lögð voru drög að því hvernig dagskrá þessarar nefndarviku yrði. Þar var því miður enginn fulltrúi Samfylkingarinnar til þess þá að kynna önnur vinnubrögð. Í morgun höfum við haldið afar fróðlegan og góðan fund og við getum vonandi haldið þeim áfram. Forsn. hefur beitt sér fyrir því að almenningur geti komið að þessu máli og mörgum öðrum málum í gegnum internetið sem er ný og afar góð leið fyrir almenning til þess að koma að nefndarstörfum þingsins og ég hvet auðvitað almenning til þess að notfæra sér það. Ég tel að það bæti ekki störf okkar að svo komnu máli að opna nefndafundi á Alþingi. Þetta eru fyrst og fremst vinnufundir hjá okkur sem skipta okkur mjög miklu máli og miðað við hvernig okkur hefur gengið í morgun þá er það í raun og veru hinn rétti og góði tónn. Ég er alveg klár á því að við eigum að halda því áfram, en ekki vera með svona uppákomur eins og hér eru.

Herra forseti. Fyrst langar mig að ræða um það hvort eigi að opna nefndarfundi. Ég er í sjálfu sér hlynntur því en geri mér grein fyrir bæði kostum og göllum þess. Kostirnir eru þeir að almenningur kemst þá frekar í tengsl við nefndina, en hann á í sjálfu sér aðgang að þingmönnum hvort sem er. Gallarnir eru þeir að nefndarstarfið mun gjörbreytast. Sérstaklega í svona umdeildu máli þarf náttúrlega mjög stórt pláss og það þarf að panta einhvers staðar sal, jafnvel Hótel Sögu. Og það gerist ekki sisvona. Auk þess þarf að gera slíkt tímanlega þannig að allur almenningur geti átt kost á því að koma á slíka fundi en ekki bara útvaldir. Svo er það formið. Það er afskaplega skrýtið að heyra það í fréttum að nefnd sem maður á sjálfur sæti í sé búin að fá tillögu um eitthvað. Í morgun var svo þessi tillaga borin upp en ekki formlega afgreidd. Það var ekki staðið að því að þessi tillaga yrði afgreidd. Hún liggur enn þá fyrir nefndinni og það er enn þá nefndarfundur. Honum verður fram haldið á eftir og þá vænti ég þess að fulltrúar Samfylkingarinnar muni standa að því að þessi tillaga verði afgreidd. En hún hefur ekki enn þá verið afgreidd úr nefndinni. Þetta er dæmigert fyrir allan þennan málatilbúnaðinn. Mér finnst sjálfsagt að ræða um þessa tillögu, kosti hennar og galla, og jafnvel ef mönnum sýnist svo að opna starfið. En menn þurfa þá að gera sér grein fyrir því að starfið gjörbreytist og að kannski verði meira um upphrópanir og uppákomur eins þá sem við erum að upplifa hérna, en ekki þá málefnalegu vinnu sem oft og tíðum á sér stað í nefndunum, og yfirleitt.

Hæstv. forseti. Þessi umræða hefur staðið í 20 mínútur og ég hef ekki enn komist að niðurstöðu um það hvort hæstv. forseti telur að eigi að taka málið fyrir í forsn. Hins vegar finnst mér líka afar undarlegt að menn skulu kalla það upphlaup þegar farið er ...

Ég vil vekja athygli hv. þm. á að óheimilt er að láta athugasemdir um störf þingsins standa lengur en 20 mínútur í upphafi fundar. Ég vil jafnframt vekja athygli hv. þm. á að hann kvaddi sér hljóðs um störf forseta en ekki um þau ummæli sem einstakir þingmenn hafa látið falla í umræðunum í dag. Ég óska eftir því að hv. þm. haldi sig við það málefni sem hann kvaddi sér hljóðs um.

Hæstv. forseti. Það sem ég vildi fá fram var eingöngu það hvort hæstv. forseti væri búinn að hugsa sig um og kominn að þeirri niðurstöðu að hægt væri að halda fund í forsn. um þetta mál sem rætt var undir liðnum sem var áðan til umræðu. Ég ætla ekki að notfæra mér tíma minn til þess að tala um málið þó full ástæða væri til þess að bera til baka ýmislegt sem hefur verið sagt hér og er rangt. Hins vegar vil ég helst ekki að umræðunni ljúki öðruvísi en við vitum hvert framhald verður á málinu, hvort það verður afgreitt í forsn. þingsins þannig að ljóst sé hvernig eigi að nýta þann nauma tíma sem menn virðast ætla að taka sér í þetta stóra mál, sem ég hef heyrt sagt að eigi að ljúka fyrir 6. desember, þannig að almenningur í landinu fái tækifæri til að koma að málinu eins og margoft hefur komið fram að sé vilji hæstv. ráðherra sem talaði fyrir málinu.

Að þessu gefna tilefni er rétt að það komi fram að hv. þm. lagði upp á borð hjá mér þá tillögu sem hefur verið rætt um og held ég á henni í höndum. Það vakti athygli mína, það kom fram hjá einum hv. nefndarmanni, Pétri H. Blöndal, að málið væri ekki afgreitt í iðnn. Ég lít svo á að með ósk flutningsmanna í þingsalnum, hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur og hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, hafi málið verið tekið úr höndum iðnn. að frumkvæði þeirra og lagt fyrir forsn. sem mun þá fjalla um málið og er ekkert því til fyrirstöðu að kalla saman fund í forsn. í dag. Ég mundi kjósa að það gæti orðið þegar að loknum þessum fundi þar sem ég hafði ætlað mér norður í land. Mér er ekki kunnugt um hvernig aðstæður einstakra forsætisnefndarmanna eru þar sem flutningsmenn höfðu ekki óskað eftir því að fundurinn yrði haldinn á þessum tíma fyrr en nú.

Herra forseti. Ég verð að segja að mér kemur ákaflega á óvart og spánskt fyrir sjónir að þetta mál skuli vera lagt fyrir virðulegan hæstv. forseta þingsins þar sem í 19. gr. laga um þingsköp Alþingis segir svo, með leyfi forseta: ,,Fundir nefnda skulu lokaðir öðrum en nefndarmönnum og starfsmönnum þeirra nema nefnd ákveði annað.`` 
             Er þetta ekki mál nefndarinnar? Það er ekki forseta að fjalla um það. Það hlýtur að vera nefndarinnar sjálfrar að ákveða hvort fundir verði opnir eða ekki.

Hv. þm. var að gagnrýna ummæli forseta ef það hefur farið fram hjá hv. þingmönnum. Eins og ég sagði verður boðað til fundar í forsn. þegar að loknum þessum fundi. Ég vil vekja athygli hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar á að skv. 8. gr. þingskapa ber forseta að hafa umsjón með starfi þingnefnda, sbr. II. kafla. Ekki er óeðlilegt að mál af þessu tagi komi til forsn. þar sem hér er um mikið mál að ræða sem fjallað verður um í forsn.