Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég flyt þessa þáltill. ásamt þm. Agli Jónssyni, Eyjólfi Konráð Jónssyni, Pétri Sigurðssyni, Steinþóri Gestssyni, Eggert Haukdal, Jósef H. Þorgeirssyni, Vigfúsi Jónssyni og Matthíasi Á. Mathiesen. Hér er lagt til að Alþingi feli ríkisstj. að beita sér fyrir tilteknum ráðstöfunum til að stuðla að almennari votheysverkun en nú er. Ég ætla ekki hér að fara að tíunda kosti votheysverkunar. Það er gert ítarlega í grg. með þáltill. þessari. Ég geri ráð fyrir að þm. þekki almennt kosti votheysverkunar. Með votheysverkun fá bændur öryggi svo sem frekast er unnt gegn duttlungum tíðarfarsins. Votheysverkun tryggir fóðuröflun í þurrkatíð. Votheysverkun firrir bændur áföllum og fjárhagstjóni, sem þeir verða fyrir á óþurrkasumrum sem ekki hagnýta þessa aðferð. En votheysverkun er ekkert neyðarurræði til að mæta óþurrkum, þvert á móti. Auk öryggisins, sem þessi heyverkun veitir um fóðuröflunina, fylgja aðrir hinir mikilhæfustu kostir. Votheysverkun tryggir fóðurgildi heyfengsins hvað sem líður tíðarfarinu. Þá krefst votheysverkun miklu minni vélakosts en þurrheysverkunin. Þurrheysverkun fylgir miklu meiri umferð um túnin auk þess sem galtar sitja tímunum saman á túnunum og valda skemmdum. Votheysverkun krefst minni vinnu en þurrheysverkun. Votheysverkun tryggir ekki einungis búpeningi hollt fóður, heldur eru og þeir menn, sem vinna við fóðrunina, firrtir óhollustu þeirri sem fylgir þurrheysfóðrun. Með tilliti til þessa er það ámælisvert, hversu treglega hefur gengið að útbreiða votheysverkunina í landinu. Ekki eiga þó allir bændur landsins sammerkt í þessu efni. Um langt árabil hafa sumir bændur verið svo óháðir veðurfari um heyfeng sem verða má. Öll eða nær öll heyverkun þeirra hefur verið í vothey. Þess eru dæmi, að allir bændur í heilum byggðarlögum verki hey sín í vothey, svo sem í Strandasýslu og á Ingjaldssandi í Vestur-Ísafjarðarsýslu, en árið 1980 verkuðu Strandamenn 77.7% af heyfeng sínum í vothey. Samt sem áður er ástand þessara mála með öllu óviðunandi þegar litið er á landið í heild. En votheysverkun er ekki skilyrðislaust öruggasta og ódýrasta og fyrirhafnarminnsta heyverkunaraðferðin. Til þess að svo megi verða þurfa bændur að sérhæfa sig og aðstöðu sína í vélakosti og byggingum til votheysverkunar. Það þarf nægar haganlegar votheysgeymslur, réttan tækjabúnað og rétta meðhöndlun. Til þess að stuðla að þessu bar ég fram þáltill. árið 1976 svipaðs eðlis og þessi er. Þessari till. var þá vel tekið og samþykkt sem ályktun Alþingis. Stéttarsamband bænda lýsti þá yfir ákveðnum stuðningi við ályktun þessa og það kom fram jákvæð afstaða frá Búnaðarfélagi Íslands. Ég gerði mér vonir um að þegar svo væri í pottinn búið mundi verða áþreifanlegur árangur af þessari ályktun Alþingis. En ég verð að segja, að ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum í þeim efnum. Þrátt fyrir þessa samþykki Alþingis hefur lítið sem ekkert, alls ekkert, áunnist. Árið 1975 var vothey 8.4% af heildarheyfeng landsmanna, en árið 1980 8.6%: 8.4% 1975 og 8.6% 1980. Tregðulögmálið um að taka upp bætta búskaparhætti hefur hér reynst sterkt. Það er fróðlegt að athuga nokkru nánar stöðu þessara mála á tímabilinu 1975–1980. Er þá rétt að líta á hina einstöku landshluta. Á Reykjanessvæðinu var hlutur votheys 6.6% árið 1975, en er kominn niður í 5.4% árið 1980. Á Vesturlandi var hlutur votheys 1975 11.4% en 11.9% árið 1980. Vestfirðir voru 1975 með 33% í vothey, en höfðu náð árið 1980 42.2%. Norðurland vestra var 1975 með 72%, en 1980 með 7.5% í vothey. Norðurland eystra var 1975 með 3.7%, en 1980 4.4% í vothey. Austurland var 1975 með 4.2%, en 1980 með 5.2% í vothey. Suðurland var 1975 með 8.2% í vothey, en er með aðeins 6.3% árið 1980. Þetta er ömurleg upptalning. Það er naumast ljós glæta í þessum efnum nema auðvitað á Vestfjörðum. Vestfirðingar bera af í þessum efnum eins og í mörgum öðrum. Þó eiga ekki allir Vestfirðingar sammerkt í þessu máli. Í raun og veru er það svo, að það er Strandasýsla fyrst og fremst sem gerir hlut þeirra betri en annarra landsmanna. Strandamenn höfðu sótt langt fram í þessu efni þegar árið 1975 og verkuðu þá 54.6% af heyfeng sínum í vothey. En síðan hafa Strandamenn enn sótt fram svo mjög að árið 1980 var vothey þeirra 77.3% af heildarheyfengnum. Ég skýt því hér inn, að það er álíka hlutfall og er í nágrannalöndum okkar Noregi og Svíþjóð. Með hliðsjón af þeim staðreyndum, sem ég hef hér vikið að, þótti okkur flm. þessarar till. til þál., sem við nú ræðum, einsætt að flytja þyrfti á ný till. á Alþingi um ráðstafanir til að stuðla að almennari votheysverkun en nú er. Þessi till. til þál., sem við nú ræðum, kveður ekki á um nefndarskipun til þess að athuga málið. Nei, alls ekki. Tillagan byggir á þeirri forsendu, að málið liggi nógu ljóst fyrir til stefnumörkunar á þann veg sem lagt er til. Með þessu er ekki verið að gera lítið úr rannsóknum. Almennar rannsóknir á heyverkunaraðferðum eru sjálfsagðar og raunar stöðugt verkefni Rannsóknastofnunar landbúnaðarins. En slík starfsemi má ekki koma í veg fyrir eða tefja eðlileg viðbrögð við reynslu sem þegar liggur fyrir. Flm. vilja aðgerðir eða framkvæmdir til að efla votheysverkun og benda á leiðir til þess. Í fyrsta lagi er lagt til að bændum verði kynnt reynsla þeirra sem um árabil hafa byggt heyöflun sína að öllu eða að mestu leyti á votheysverkun. Hér kemur bæði til reynsla, sem fengist hefur hér á landi, og reynsla, sem er að fá erlendis frá. Aðferðir til kynningar á þessari reynslu geta að sjálfsögðu verið með margs konar hætti. Má þar nefna útgáfu upplýsingarita eða bæklinga og kynnisferðir bænda. En að sjálfsögðu er mikilvægast aðstoð og ráðgjöf sérfræðinga og ráðunauta bændasamtakanna. Bændur, sem ekki hafa horfið að votheysverkun, þurfa ekki að þreifa sig áfram eða renna blint í sjóinn. Þeir geta fræðst um þessi efni hjá þeim bændum sem hafa kunnáttu og reynslu. Í öðru lagi er lagt til að bændum séu kynntar nýjungar og tækniframfarir í votheysverkun og votheysfóðrun. Í þessum efnum sem öðrum hljóta alltaf að koma fram nýjungar og tæknilegar framfarir sem hagnýta verður. Dæmi eru til um þetta bæði hér heima og erlendis. Hér á landi hafa bændur á síðari árum tileinkað sér nýjungar og tækniframfarir við sjálfan heysláttinn og fóðurgjöf svo og gerð votheyshlaðanna, sbr. flatgryfjurnar. Athyglisverðar eru tilraunir þær sem Einar Guðjónsson í Bjargi hefur gert með votheysverkun. Frá árinu 1968 hefur hann unnið að tilraunum til að gera gras geymsluhæft í lofttæmdum grasgeymslum. Þessi grasverkunaraðferð er ekki ný. Hún hefur verið framkvæmd bæði í Nýja-Sjálandi og á Englandi og raunar víðar. Verkunaraðferð þessi er því viðurkennd og hefur gefist mjög vel þar sem heppilegri tækni hefur verið komið við um heygeymslur og aðferðir við lofttæmingu. Einar hefur unnið að því að samlaga þessa aðferð íslenskum aðstæðum. Nú hefur landbrn. viðurkennt þetta verk með því að veita Einari nokkurn styrk til tilraunar hans. Í þriðja lagi gerir þáltill. þessi ráð fyrir að hærri stofnlán og framlög verði veitt til byggingar votheyshlaða en þurrheyshlaða. Ég sagði áðan að lítill árangur hefði orðið af samþykkt þáltill. þeirrar sem ég bar fram um votheysverkun árið 1976. Frá árinu 1976 hafa lánveitingar úr Stofnlánadeild landbúnaðarins numið 55% af kostnaðarverði þurrheyshlaðna, en 40% af kostnaðarverði votheyshlaða. Áður var lánshlutfallið 55% út á þurrheyshlöður, en 50% út á votheyshlöður, en styrkir hækkuðu verulega út á votheyshlöður á þessum árum. Það er mjög fróðlegt að líta á lánveitingar út Stofnlánadeild landbúnaðarins út á heyhlöður, annars vegar votheyshlöður og hins vegar þurrheyshlöður, hvað lánað hefur verið út á margar hlöður af hvorri tegund um sig, hvað lánveitingar hafa numið hárri upphæð og hvaða hlutfall hvor tegundin um sig hefur haft af heildarlánveitingum til heyhlaðna. Þegar þetta er athugað kemur í ljós að árið 1975 var lánað út á 33 votheyshlöður, samtals 33 millj. 196 þús. kr. eða 20.8% af heildarlánveitingum til heyhlaðna. Lánað var út á 126 þurrheyshlöður samtals 149 millj. 7 þús. kr., sem nam 79.2% af heildarútlánum. Árið 1976 voru samsvarandi tölur: 27 votheyshlöður, 40 millj. 866 þús. kr. eða 25.2% til votheyshlaða, en 80 þurrheyshlöður 154 millj. 441 þús. kr. og hlutfallið 74.8%. Árið 1977 er um að ræða 58 votheyshlöður samtals 135 millj. 290 þús. kr. að hlutfalli 33.7% til votheyshlaða, en 114 þurrheyshlöður samtals 261 millj. 980 þús. kr. að hlutfalli 66.3%. Árið 1978 er um að ræða 56 votheyshlöður með samtals 123 millj. 907 þús. kr., er nemur 39.4% til votheyshlaðanna, en 86 þurrheyshlöður með samtals 263 millj. og 17 þús. kr., er nam 60.6% af heildarlánveitingum. Fyrir árið 1979 eru samsvarandi tölur 24 votheyshlöður samtals 88 millj. 872 þús. eða til votheyshlaðanna 29.6% af heildarlánveitingum, en 57 þurrheyshlöður og 238 millj. 938 þús. kr. eða 70.4% af heildarlánveitingum. Loks er á árinu 1980 um að ræða 18 votheyshlöður með samtals 88 millj. 270 þús. kr. lánum, sem nemur 34.6% til votheyshlaðanna, en 34 þurrheyshlöður með samtals 217 millj. 692 þús. kr., eða sem svarar 65.4% af heildarlánveitingunni. Af þessu má draga þá ályktun, að þróunin hafi verið hagstæð fyrir votheyshlöður á þessu umrædda tímabili að því er varðar sjálfar lánveitingar Stofnlánadeildarinnar. Þar hefur heldur miðað í rétta átt. Þó er þess að geta, að hlutur votheyshlaða kom best út árið 1978, en hefur síðan hrakað borið saman við þurrheyshlöður. Auk lána Stofnlánadeildarinnar koma til ríkisframlög til heyhlaðna. A. m. k. síðan 1969 hafa ríkisframlögin til votheyshlaða verið hærri en til þurrheyshlaðanna. Styrkir til þurrheyshlaðna námu árið 1980 12.31 nýkr., en til votheyshlaða 41.04 nýkr. á hvern rúmmetra. Samtals námu framlög til þurrheyshlaðna árið 1979 626 þús. 134 nýkr., en til votheyshlaða 836 826 nýkr. Samsvarandi tölur fyrir árið 1980 voru 898 765 nýkr. til þurrheyshlaðna, en 1 083 990 nýkr. til votheyshlaða. Árið 1980 námu þessir styrkir að því er varðar þurrheyshlöður 3.8% af heildarstyrk samkv. jarðræktarlögum, en að því er varðar votheyshlöður 4.6%. Ég hef hér gert nokkurn samanburð á lánveitingum og styrkveitingum til bygginga á þurrheyshlöðum og votheyshlöðum. En sá samanburður segir ekki söguna alla, og bið ég nú hv. þm. að taka vel eftir. Hér þarf að taka með í reikninginn súgþurrkun og aðstoð við bændur til að koma upp súgþurrkunarkerfi. Ríkisframlag til súgþurrkunarkerfis nam árið 1980 112.86 nýkr. á hvern fermetra hlöðu. Styrkir geta verið veittir í þrennu lagi: á súgþurrkunarkerfi, á blásara og á aflvél, þ. e. þegar viðkomandi eining er sett upp. Opinberar aðgerðir hafa síðustu árin beinst mest að þeim þætti að koma upp súgþurrkun með föstum blásara. Fé, sem sparast hefur vegna samdráttar í jarðræktarframkvæmdum, hefur m. a. verið notað til aukaframlags út á súgþurrkunina sem nemur 20% og 65% af kostnaði við jarðstreng. Heildarframlög til súgþurrkunarkerfis námu á árinu 1979 1 683 867 nýkr. og árið 1980 1 454 938 nýkr. eða sem svarar 6.1% af heildarstyrk samkv. jarðræktarlögum. Af því, sem ég hef nú sagt, er ljóst að hafa verður súgþurrkun í huga þegar metið er hvort af opinberri hálfur hefur verið stuðlað að aukinni votheysverkun í landinu. Ég hef fengið samanburð frá Búnaðarfélagi Íslands á kostnaði og fjármögnun annars vegar á þurrheyshlöðum og hins vegar á votheyshlöðum eins og málin standa nú. Þar er um að ræða þurrheyshlöðu annars vegar 1000 rúmmetra að stærð, 170 fermetra að flatarmáli með 800 rúmmetra stabba. Þar er gert ráð fyrir súgþurrkunarkerfi með vélum. Hins vegar er votheyshlaða sem er líka 1000 m3 að stærð. Þar er gert ráð fyrir 400 m3 stabba af votheyi. Hér er um sambærilegar stærðir að ræða. Tilgreindur er í þessum samanburði byggingarkostnaður í báðum tilfellum og fjármögnun, bæði lán og framlag svo og eigið fjármagn. Ég ætla ekki að fara að lesa upp þessar tölur, en læt mér nægja að skýra frá niðurstöðum þessa samanburðar Búnaðarfélagsins, en hann er jafnframt aðalatriði varðandi það sem ég hef hér verið að ræða um. Samkv. þessum samanburði nema lán Stofnlánadeildar landbúnaðarins og ríkisframlög samtals 66.7% af kostnaði þurrheyshlaðna, en einungis 54% af votheyshlöðum. Hér er reiknað með flatgryfju. Turnar munu koma eitthvað betur út fjárhagslega en flatgryfjur. En það eru flatgryfjurnar sem máli skipta eins og mönnum mun vera kunnugt. Þetta kemur í ljós þegar málin eru athuguð niður í kjölinn. Bæði ég og ýmsir aðrir, sem ég veit um, hafa haldið að af opinberri hálfu væri gert eitthvað raunhæft til að auka votheysverkunina. Þegar öll kurl koma til grafar kemur í ljós að það er þveröfugt. Það verður ekki um það deilt, að opinberar ráðstafanir hafa ekki stuðlað að því að hvetja bændur til votheysverkunar, nema síður sé. Það er því ekki að ófyrirsynju að þáltill. þessi, sem hér er lögð fram, leggi til opinberar aðgerðir til að gera bændum hægara um vik að byggja votheyshlöður en þurrheyshlöður. Að lokum og í fjórða lagi gerir till. þessi til þál. ráð fyrir að veitt verði sérstök stofnlán og framlög til að breyta þurrheyshlöðum í votheyshlöður. Slíkt hefur mikla þýðingu. Í mörgum tilfellum er hægt að breyta hlöðum, sem upphaflega voru gerðar fyrir þurrheysverkun, svo að í þeim megi verka vothey. En slíkar breytingar kosta fjármagn og því er gert ráð fyrir sérstökum stofnlánum og framlögum til að gera bændum slíkar breytingar auðveldari. Herra forseti. Þáltill. þessi, sem við nú ræðum, fjallar um mál sem er aðkallandi og þolir ekki bið. Hér er of mikið í húfi til þess að aðgerðaleysi og tómlæti megi ríkja. Hér eiga ekki hlut að máli bændur einir, heldur og neytendur almennt. Hagkvæm fóðuröflun er ekki einungis höfuðmál landbúnaðarins, heldur kemur minni framleiðslukostnaður neytendum í hag í lægra verði landbúnaðarafurða. Þjóðarbúið hefur ekki efni á öðru en tekið sé til hendi í því máli sem till. þessi til þál. fjallar um. Herra forseti. Ég legg til að að loknum þessum fyrri hluta umr. verði till. þessari vísað til hv. atvmn.

Landbrh. (Pálmi lónsson): Herra forseti. Með till. þeirri, sem hér er á dagskrá, er hreyft mikilvægu máli. Á sama hátt og ræktun er undirstaða nútíma landbúnaðar hér á landi er fóðuröflun og fóðurverkun það sem hefur mikla þýðingu fyrir afkomu landbúnaðarins og hvers einasta bónda í landinu. Það er ekkert vafamál, eins og fram hefur komið í framsögu 1. flm. till., að votheysverkun er öruggasta leiðin til að tryggja góða fóðurverkun. Sú staðreynd blasir hins vegar við, að votheysverkun er miklu minni hér á landi en ætla mætti, miðað við misjafnt tíðarfar og misjöfn skilyrði til þurrheysverkunar. Hvað hér veldur skal ég ekki fullyrða, og þrátt fyrir þessa staðreynd er engin ástæða til annars en að reyna að ýta undir að votheysverkun verði meira ráðandi í heyverkun og heyöflun landsmanna en raun ber vitni. Í þessari till. er gert ráð fyrir að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að beita sér fyrir ráðstöfun til að stuðla að almennari votheysverkun en nú er. Þetta á að gera með tilteknum ráðum sem till. greinir. Það á í fyrsta lagi að kynna bændum reynslu þeirra sem um árabil hafa byggt heyöflun sína að öllu eða mestu leyti á votheysverkun. Stofnanir landbúnaðarins hafa með höndum hvort tveggja í senn: rannsóknarstarfsemi og leiðbeiningarstarfsemi. Þær afla nýrrar þekkingar og staðreyna vísindi, sem kunna að vera þekkt erlendis, við hérlendar aðstæður. Þessi starfsemi lýtur yfirstjórn Rannsóknastofnunar landbúnaðarins. Rannsóknastofnun landbúnaðarins fékk það verkefni fyrir fáum árum að gera sérstakt átak til að rannsaka heyverkunaraðferðir. Búnaðarfélag Íslands hefur aftur á móti yfirumsjón þeirra þátta í landbúnaðarmálum sem lúta að því að miðla þeirri þekkingu sem til staðar er og aflað hefur verið með tilraunum, með vísindastarfsemi eða á annan hátt. Ég tel að þessar stofnanir hafi ýmislegt unnið að því að kynna bændum kosti votheysverkunar, en ég get tekið undir það með frsm. og 1. flm. till., að að þessu má vinna meira en gert hefur verið. Ég get gjarnan sagt það hér, að ég tel eðlilegt að reynt sé að hafa áhrif á að þessi þekking, sem til er varðandi votheysverkun, verði kynnt bændum betur en gert hefur verið, enda þótt ég sé ekki að kasta rýrð á það starf sem hér hefur verið unnið. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því samkv. tillgr. að kynna bændum nýjungar og tækniframfarir í votheysverkun og votheysfóðrun. Það er ljóst að það hafa orðið nokkrar breytingar varðandi verkkunnáttu og aðferðir við votheysverkun á síðustu árum og áratugum, svo sem í öðrum framleiðslugreinum landbúnaðarins. Ég tel ekki ástæðu til að rekja þær breytingar hér. Það var sumpart gert í máli frsm. till., en það blasir við að þau mannvirki, sem nú eru víðast notuð fyrir votheysverkun, eru sum hver ákaflega dýr. Það hafa verið settar mjög harðar kröfur um öryggi þeirra bygginga sem notaðar eru til votheysverkunar. Ef til vill á þetta einhvern þátt í að halda aftur af bændum að nota þessa aðferð við heyverkun, þó um það verði ekki fullyrt. Ég vil taka undir það sem hér kom fram, að þær tilraunir, sem hafa verið í gangi á vegum einstaklings sem hér var nefndur, hafa án efa það í för með sér, að mannvirki þyrftu ekki að vera eins kostnaðarsöm og t. a. m. við venjulegar flatgryfjur. Þessa tæknilegu hlið málsins þarf einnig, eins og hér hefur verið sagt, að kynna ítarlega. Ástæða er til að stuðla að því að svo verði. Í þriðja lagi er talað um að veita hærri stofnlán og framlög til byggingar votheyshlaða en þurrheyshlaðna og í fjórða lagi að veita sérstök stofnlán til að breyta þurrheyshlöðum í votheyshlöður. Nú er það svo, að samkvæmt jarðræktarlögum eru veitt hærri framlög til votheyshlaða en til þurrheyshlaðna og munar þar verulega. Stofnlán eru á hinn bóginn ívið lægri til votheysgeymslna en þurrheyshlaða, enda þótt mér hafi komið nokkuð á óvart þær tölur sem hv. flm. till. greindi frá áðan, að stofnlán og styrkir vegna þurrheyshlaða gætu farið upp í 66.6% af byggingarkostnaði meðan sambærileg fjármagnsaðstoð gæti farið upp í 54% vegna votheyshlaða. samkvæmt gildandi lánareglum Stofnlánadeildar landbúnaðarins er lánað við byggingu þurrheyshlaðna allt að 55% af matsverði. Lán vegna kaupa á blásara er allt að 30% kostnaðar. Til viðbótar við þetta hafa verið veitt sérstök framlög af afgangsfé jarðræktarlaga nú í 2 ár vegna súgþurrkunar þar sem sérstaklega stendur á, þar sem verður um mjög mikinn kostnað að ræða við rafstreng vegna fjarlægðar frá spennistöð. Enn fremur er samkv. jarðræktarlögum nokkur styrkur á þurrheyshlöður. Lánareglur Stofnlánadeildar landbúnaðarins fela yfirleitt það í sér, að lán verða eigi hærri en 60% af byggingarkostnaði eða matsverði á útihúsum til sveita. Að reglurnar greina 55% af matsverði þurrheyshlöðu stafar af því, að þá er metið að framlagið samkv. jarðræktarlögum sé um 5%. Við votheyshlöður er lánað allt að um 40% af matsverði. Það stafar af því, að styrkurinn er talinn þeim mun hærri að styrkur og lán verði samtals allt að 60%. Með tilliti til þessara grundvallarforsendna sem eru ráðandi varðandi lánareglur Stofnlánadeildar landbúnaðarins, koma mér þær upplýsingar frsm. á óvart sem gáfu annað til kynna. Það er þó rétt, að í lánareglum varðandi votheyshlöður er sleginn sá varnagli, að lán verði þó aldrei hærri en sem nemi 30% umfram hámark samsvarandi þurrheyshlöðu, og gæti það í einstökum tilvikum aðeins takmarkað lánsupphæð. Lánstími er sá sami við framkvæmdirnar eða allt að 20 ár. Ég tel að það þurfi að athuga gaumgæfilega hvort nauðsynlegt sé að haga lánareglum og framlögum þannig að þær verði samanlagt ívið hærri til votheysgeymslna en til þurrheyshlaðna. Til þess að það verði gert þarf annað tveggja til að koma: að breyta jarðræktarlögum eða breyta lánareglum Stofnlánadeildarinnar, og er eðlilegra að líta fyrst á þann þátt málsins. Ég tel að það hafi a. m. k. ekki verið ætlun ríkisvaldsins, þó að ég hafi í stuttan tíma verið í forsvari fyrir landbrn., né stofnana landbúnaðarins, að opinber aðstoð stuðlaði fremur að þurrheysverkun en votheysverkun. Þetta hef ég hvergi orðið var við og ég dreg í efa að sú sé niðurstaðan. Hins vegar er greinilegt að það er meiri tregða hjá hinum almenna bónda að hverfa að votheysverkun en æskilegt væri og í rauninni hyggilegt væri í mörgum tilvikum. Það kann að vera að aukinn áróður gæti haft þarna nokkra þýðingu. Skal ekki slegið neinu föstu um að svo megi ekki til takast, við skulum segja í framhaldi af samþykkt till. af þessari gerð. Hvað sem því líður er að minni hyggju rétt að votheysverkun sitji a. m. k. við sama borð hvað fyrirgreiðslu snertir og þurrheysverkun og að unnið sé að því að kynna fyrir bændum ítrekað þá kosti sem votheysverkun fylgir. En að þessu slepptu verður bændum að sjálfsögðu aldrei fyrirskipað að þeir skuli taka upp votheysverkun umfram það sem þeir sjálfir kjósa. Ég tel ekki ástæðu til að fjalla um þetta efni miklu frekar. Ég vil aðeins ítreka það, að fóðuröflun og fóðurverkun er það sem ræður framar öllu öðru afkomu hvers einasta bónda í landinu og þar með landbúnaðarins. Þess vegna er góðra gjalda vert og í raun þakkarvert að finna áhuga þeirra hv. alþm. sem vilja stuðla að því að efla þá grein fóðurverkunar sem telja má að öruggust sé á landi hér. Það má aðeins bæta við, að þrátt fyrir að þetta liggi fyrir er í mörgum tilvikum svo að það kostar mikið fé að breyta mannvirkjum, sem fyrir eru, þannig að horfið verði frá þurrheysverkun til votheysverkunar. Gömlum byggingum er oft óhentugt að breyta í þessa átt. Fjárfestingarkostnaður landbúnaðarins er mikill og þess vegna ráðast bændur kannske ekki eins ört í framkvæmdir og vera þyrfti til að fullnægja þessu markmiði. Í mörgum tilvikum er auðvitað hyggilegt að nota þau mannvirki, sem fyrir eru, meðan þau þjóna sínu hlutverki. En það er sannarlega athugandi að taka upp lánveitingar í þessu skyni til að greiða fyrir því, að þetta geti verið fært. Með þessum orðum tel ég mig hafa lýst því, að sú till., sem hér er á ferðinni fjalli um þýðingarmikið mál og sé allrar athygli verð.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Vestf. hefur mælt hér fyrir þáltill. um votheysverkun. Í upphafi tillgr. segir svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir ráðstöfunum til að stuðla að almennari votheysverkum en nú er.“ Þar sem hér er um þýðingarmikið mál að ræða fyrir íslenskan landbúnað og um leið alla íslensku þjóðina vil ég fara nokkrum orðum um þessa þáltill. Allar tillögur, sem ganga í þá átt að gera heyöflun og heyverkun betri og öruggari, tel ég að styðja beri svo sem framast er unnt. Það kemur bæði framleiðendum og neytendum til góða, ef rétt er að unnið, og þá er vel farið. Till. gerir ráð fyrir að kynna bændum reynslu þeirra sem um árabil hafa byggt heyöflun sína að öllu eða mestu leyti á votheysverkuninni. Votheysverkun hefur verið notuð hér á landi um margra ára skeið. Flestir eða allir bændur þekkja þessa heyverkun og hafa notað hana meira og minna á búum sínum, þ. á m. ég sem þekki þessa heyverkun vel. Ég notaði þessa heyverkun í nær 30 ár og tel mig því hafa nokkra reynslu þar sem ég verkaði tæplega helming heysins í vothey öll þessi ár til fóðurs handa á annað hundrað nautgripum. Reynsla mín hefur verið sú, að oftast tókst að verka vothey sem reyndist gott fóður til fóðrunar á nautgripum, en það kom greinilega í ljós að tíðarfar og grastegundir höfðu hér mikil áhrif á og hygg ég að flestir, sem verkað hafa vothey, geti staðfest það. Mikil úrkoma gerir votheysverkun erfiðari og mun óvissari að því leyti að góð verkun fáist. Á Suðurlandi mælist úrkoma yfirleitt helmingi meiri en um norðanvert landið og mun það valda nokkrum erfiðleikum á verkun góðs fóðurs, jafnvel þó að íblöndunarefni séu notuð til að bæta heyverkunina. Mín skoðun er því sú, að misjöfn verkun hafi valdið mestu um að bændur nota ekki meira votheysgerð en nú er og að aukning hefur ekki orðið á þessari heyverkunaraðferð víðast hvar um landið. Einnig má benda á það, að ef verkun votheys misheppnast fylgir votheyi óþægileg og sterk lykt sem allflestir eða allir, sem umgangast fóðrun með votheyi, kunna illa og eiga erfitt með að losa sig við og eru því á móti notkun þess. Mun það hafa valdið miklu um að ekki hefur orðið meiri aukning á verkun votheys, að mínum dómi. 2. liður till. gerir ráð fyrir að kynna bændum nýjungar og tækniframfarir í votheysverkun og votheysfóðrun. Þetta atriði, að kynna bændum nýjungar og tækniframfarir, er mjög mikilsverður þáttur, því öll vinna og þá sérstaklega fóðrun er þyngri og erfiðari ef verkað er vothey, nema tækni verði stóraukin frá því sem nú er víðast hvar á landinu. 3. og 4. liður till. gera ráð fyrir að veita hærri stofnlán og framlög til byggingar votheyshlaðna en þyrrheyshlaðna og veita sérstök stofnlán og framlög til að breyta þurrheyshlöðum í votheyshlöður. Tel ég þennan lið till. nauðsynlegan ef hann gæti orðið hvatning til betri heyverkunar og um leið til meira öryggis og nýtingar verðmæta sem búið er að kosta til stórkostlegum fjármunum með kaupum á tilbúnum áburði og fleira. Þessi þáltill. er áminning um þann vanda sem við eigum við að búa hvað heyöflun varðar. Þar sem tíðarfar er mjög breytilegt og óstöðugt í okkar landi gerir það íslenskum landbúnaði oft mjög erfitt um vik, þó að tæki og vélar hafi stuðlað að meiri öryggi í heyöflun á undanförnum árum. Er því þörf á hvatningu og að leitað sé að nýjum og öruggari leiðum ásamt því að fullkoma þær heyverkunaraðferðir sem fyrir eru í landinu.



Herra forseti. Það eru örstuttar hugleiðingar og um leið vissar upplýsingar sem ég vildi að fram kæmu hér varðandi þessa tillögu. Heyöflun og heygæði eru vissulega einhver mikilvægustu atriðin í okkar landbúnaði og þar með afkomu bændastéttarinnar og því fyllsta ástæða til að gefa þeim málum sem allra bestan gaum. Hv. frsm. og 1. flm. hefur gert glögga grein fyrir þessu máli eins og hans var von og vísa. Málið er hið merkasta og ætti miðað við staðreyndir, sem áður voru reifaðar og ræddar af frsm., alveg sérstaklega að hljóta gaumgæfilega athugun þeirra sem þarna eiga hagsmuna að gæta, þ. e. bænda sjálfra, því að þeim snýr málið og brennur heitast á þeim. Á ferð í Strandasýslu í sumar kom mér á óvart hve bændur þar virtust rólegir þó þurrkatíð væri slök og spretta síðbúin, - óvænt þó ekki, því ég vissi um heyverkun þeirra, en ólíkt var þetta þó því sem ég átti að venjast. Einmitt þá spurði ég sjálfan mig enn einu sinni hvers vegna ekki væri meiri votheysverkun yfirleitt en raun ber vitni. Við erum að spyrja um það enn í þessum umr. og hljótum að gera í sambandi við margvíslegar upplýsingar, sem hv. frsm. tilreiddi hér áðan, m. a.: Hvað veldur hjá bændum að votheysverkun er svo aftarlega svo víða? Það er viss tregða án efa. Leiðbeiningaþjónustan er eflaust ónóg að hluta. Gömul reynsla frá þeim tíma þegar votheysverkun fylgdu hvimleiðir annmarkar, svo sem sú ljúfa angan sem ég man glöggt frá æskudögum - eða jafnvel búfjárdauði, sem ég vissi til að um tíma olli því t. d. í mínu nágrenni að menn héldu að sér höndum og hættu jafnvel að verka í vothey. Stórstígar framfarir í gerð heyvinnslutækja, sem flýta mjög þurrkun heys, og almenn súgþurrkun og öruggari eiga líka sinn ríka þátt. Uppbygging á heygeymslum okkar hefur verið mjög mikil á s. l. áratug og þeim, sem hafa reist þurrheyshlöður fyrir allan heyfeng og vel það, þykir eflaust sem skuldabagginn sé nægur þó slæmt árferði sanni þeim að öll góðu heyvinnslutækin og súgþurrkunin og hlöðurnar stóru dugi skammt þegar verst lætur. Til þess að koma fram markmiðum þessarar till. verður frumkvæðið að koma frá bændunum sjálfum og örvunin og leiðbeiningarnar frá samtökum þeirra, en aðstoðin frá lánasjóðum og með styrkjum af opinberu fé, eins og hér er minnst á. Leiðbeiningarþjónusta landbúnaðarins er að vísu býsna virk og öflug og henni þarf markvisst að beita ef hér á að verða veruleg breyting á. Bitur reynsla af stóráföllum á ekki ein að vera hvetjandi fyrir bændur að verka í vothey. Það eiga skynsamlegar leiðbeinandi aðgerðir til að koma. Það, sem segir í fyrri liðum þessarar till. um stóraukna kynningu þessara mála meðal bænda, snýr fyrst og fremst að samtökum þeirra, ráðuneyti, búnaðarsamböndum, leiðbeiningarþjónustunni, og áhersla á þau atriði í formi samþykktar á Alþingi hlýtur að vekja athygli og vera af hinu góða. Og þá er að hinum síðari liðum komið. Af því að ég á sæti í stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins fór ég að kanna hvort við höfum e. t. v. ekki staðið okkur sem skyldi, t. d. á liðnum árum, þegar neita þurfti allverulegum hluta umsókna, - það gildir ekki um síðustu tvö ár að vísu, - hvort við hefðum þá um of haldið aftur af bændum hvað þetta varðar, hvort við hefðum t. d. látið þurrheyshlöður í einhverju ganga fyrir votheyshlöðum. Það var síður en svo. Á þeim árum þegar við vikum til hliðar nokkrum umsóknum var hlutfall þeirra, sem fengu jákvætt svar og voru með votheyshlöður, tiltölulega hærra en þeirra sem voru að sækja um styrk út á þurrheyshlöður. Um allt þetta eru glöggar upplýsingar hjá Stofnlánadeildinni. Þær komu að miklu leyti fram í máli hv. frsm. Ég tók einmitt eftir því, að lægsta hlutfallið, sem var nefnt hér í sambandi við lánveitingar Stofnlánadeildar út á votheyshlöður, var hlutfallið 1975. Þá er það aðeins rúm 20% af heildarmagninu. Það er sem sagt árið áður en við gerum lánabreytinguna hjá Stofnlánadeildinni og minnkum lánahlutfallið úr 50 í 40, en um leið gerist það, sem hv. 1. flm. kom inn á, að varð stórbreyting á styrkjum, nánar tiltekið á árinu 1976. Þegar við tókum þetta mál fyrir í Stofnlánadeild þá misminnir mig það held ég ekki og ég veit að formaður stjórnar Stofnlánadeildar leiðréttir mig á eftir ef ég fer ranglega með - þá minnir mig við fá um það upplýsingar frá þar til hæfum aðilum, og á þeim fundi voru bæði formaður Búnaðarfélagsins og formaður Stéttarsambands bænda, að þó að við lækkuðum þetta lánshlutfall væri engu að síður um mun hagstæðara hlutfall að ræða varðandi sameiginleg lán og styrki í votheyshlöðurnar en þurrheyshlöðurnar. Við fengum þetta útreiknað þá með skýrum dæmum dæmum sem við trúðum og dæmum sem forustumenn bændasamtakanna í þessum tilfellum gerðu síður en svo athugasemd við og þar sem hlutfall styrkjanna var vitanlega miklu hærra en lánahlutfallið. Enn þá er svo, eins og reyndar kom fram í máli hv. 1. flm., að varðandi styrki á rúmmetra í þurrheyshlöðum og styrki á rúmmetra í votheyshlöðum er auðvitað ólíku saman að jafna. Áið 1980 var styrkur á rúmmetra í þurrheyshlöðum 12.31 kr., en í votheyshlöðum 41.04 kr., þ. e. rúmlega þrisvar sinnum hærri styrkur. Og þegar við erum komnir með fjárfestingarlánasjóð eins og Stofnlánadeildina núna með verðtryggingu og þeim álögum sem því fylgja, þá hljóta styrkirnir reyndar að skipta enn meira máli en jafnvel 1976 þegar við breyttum um. Hins vegar kom það mjög skýrt fram í máli hv. 1. flm., þegar hann kom með tölur varðandi heildarkostnað og hlutfall í heildarkostnaði, að þurrheyshlöðurnar væru ofan á. Það munaði ekki neinu smáræði því hann talaði um 67% samanlagt magn láns og styrkja varðandi þurrheyshlöður, en 54% varðandi votheyshlöður. Þessar tölur eru, þrátt fyrir að ég hafi reynt að kynna mér þetta, algjör latína fyrir mér, og hefur aldrei verið kynnt af fulltrúum bændasamtakanna í stjórn Stofnlánadeildar að þarna gæti verið um þann mismun að ræða sem kom þarna mjög glöggt fram. Ég held að ég hafi ekki tekið rangt eftir, að miðað við 1000 rúmmetra hlöðu í báðum tilfellum, þ. e. flatgryfju í sambandi við votheyshlöðuna, væru hlutföllin 67% á móti 54. Það þóttu mér ljót hlutföll satt að segja, miðað við þá góðu trú sem ég stóð í varðandi þessi mál. Þarna er einhver skekkja sem ég átta mig engan veginn á í ljósi þeirra upplýsinga sem ég hef hér frá Stofnlánadeild landbúnaðarins, þar sem annars vegar er talað um styrki og hins vegar lán. Þetta liggur að nokkru leyti í súgþurrkuninni sé ég er, en að hlutfallið skekkist svo óskaplega gagnvart súgþurrkuninni, það skil ég ekki. Ég tel hins vegar alveg sjálfsagt í ljósi þeirra upplýsinga, sem fram komu í máli hv. 1. flm. og eru komnar frá Búnaðarfélagi Ístands og ættu þá náttúrlega að berast til okkar í stjórn Stofnlánadeildarinnar frá forustumönnum Búnaðarfélags Íslands sem þar eiga sæti, ef skekkjan er svona gífurleg og þeir vita af svona gífurlegri skekkju í þessum málum, þá tel ég sjálfsagt að taka þetta mál upp í stjórn Stofnlánadeildarinnar. Ég veit að hv. 2. þm. Norðurl. e. er mér fyllilega sammála um að vitanlega verðum við að skoða þetta í ljósi talnanna sem voru raktar hér af hv. 1. flm. og komu a. m. k. algjörlega flatt upp á mig varðandi þessi hlutföll. Ég hélt satt að segja að mál stæðu þannig, að með styrkjakerfinu í þessum efnum væri um að ræða fyllilega sambærilega aðstöðu eða betri í þessu efni. Það síðasta, sem ég heyrði um þetta, var að við værum með í heild í kringum 5% betra hlutfall sameiginlega út á þurrheyshlöður en votheyshlöður. En ég tel sjálfsagt, eftir að hafa fengið eins hrikalegar viðmiðanir og hér hafa komið fram, að við tökum þetta upp og lítum þá til þess, hvort við eigum ekki enn betur að gera og hvort ekki sé nauðsynlegt að hækka á nýjan leik lánshlutfallið úr Stofnlánadeildinni í votheyshlöðurnar. Það er þó ekki þar sem þessi mismunur liggur aðallega. Hann liggur auðvitað aðallega í styrkjakerfinu. Það er greinilegt. Skekkjan hlýtur að koma þar fram að mjög verulegu leyti þegar dæmin hafa snúist svo við að tölurnar eru orðnar 67 á móti 54 þurrheyshlöðunum í vil. Spurningin er svo aftur um það, hvort við getum gert enn þá betur og hvort að það eigi þá ekki einnig að huga betur að þessum styrkjum. Eftir þessu að dæma gæti það kallað á spurningar um hvort styrkir til súgþurrkunar væru ekki allt of háir miðað við þá styrki sem eru veittir í votheyshlöðurnar. Ég vil hins vegar benda á það, þó að það sé sjálfsagt að athuga þessi mál í stjórn Stofnlánadeildarinnar, að Stofnlánadeildin fær nú til meðferðar nýja lánaflokka til nýrra búgreina, þó þangað renni einnig fjármagn annars staðar að, og þessum lánaflokkum er nauðsynlegt að sinna vel ef árangur á að verða sá sem til er ætlast til eflingar íslenskum landbúnaði. Stofnlánadeild lánar í dag aðeins til dráttarvélakaupa og sláttuvéla eða þyrla ef þær eru samhliða keyptar. Það eru engin stofnlán til allra þeirra stórvirku og um leið dýru vinnuvéla varðandi bæði áburðardreifingu og heyvinnslu frá Stofnlánadeild. Er sannarlega kominn tími til að sinna þessu að ákveðnum hluta, einkum hvað varðar þá sem eru að hefja búskap. Þá ber að geta þess um leið, að jarðakaupalán eru í lágmarki, þó að húsnæðisstjórn muni nú að sjálfsögðu hefja veitingu G-lána eða lána til kaupa á eldri íbúðum í sveitum einnig, sem er mikil framför frá því sem verið hefur. Þetta er ekki sagt til að draga úr nauðsyn góðrar lánafyrirgreiðslu til votheysverkunar, heldur aðeins til að minna á að Stofnlánadeild stendur nú andspænis í raun og veru stórauknum verkefnum varðandi nýjar búgreinar, varðandi hinar dýru heyvinnuvélar og varðandi kaup á jörðum til þess að jarðir verði ekki í æ ríkari mæli að bráð einhverjum fjársterkum aðilum sem ætla sér ekkert með jarðirnar annað en braska með þær. Hins vegar bendi ég á það, að varðandi lán annars vegar og styrki hins vegar fer auðvitað ekkert á milli mála hvor leiðin yrði meira hvetjandi til þess, að menn réðust í votheysverkun: hærri lán, sem eru verðtryggð, eða hærri styrkir. Þarna er fyrst og fremst komið að styrkjakerfinu, eins og ég benti á áðan, og kæmi í hlut Framleiðnisjóðs landbúnaðarins fyrst og fremst, held ég, að koma inn í dæmið ef það sýndist verða til þess að efla votheysverkun á sem skjótastan hátt og gera hana enn snarari þátt í heyöflun en nú er, sem ég tek heils hugar undir með 1. flm. og þeim öðrum sem þessa till. flytja. Varðandi síðasta liðinn í till., sem ég tel allrar athygli verðan og snertir okkur í stjórn Stofnlánadeildar mjög, þ. e. liðinn um endurbæturnar, að veita sérstök stofnlán og framlög til að breyta þurrheyshlöðum í votheyshlöður, þá vil ég til upplýsingar greina frá áliti Byggingastofnunar landbúnaðarins um breytingar á þurrheyshlöðum í votheyshlöður. Ég legg engan dóm á þetta, en ég tel að þetta eigi rétt á sér sem innlegg í þessa umr. Þar segir Gunnar M. Jónasson forstöðumaður Byggingastofnunarinnar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Yfirleitt má reikna með að örðugt sé að breyta gömlum þurrheyshlöðum í votheyshlöður. Aðallega er það vegna þess, að mikil áraun er á veggi votheyshlöðu meðan verið er að hirða og troða heyið. Enn fremur er oft örðugt að koma við fullnægjandi frárennsli eftir á. Við athuganir á kostnaði hefur hann reynst órýmilega mikill, ef farið er eftir sömu reglum við breytingar og við nýbyggingar á votheyshlöðum. Ef til kæmi að lánað yrði út á svona breytingar hlýtur að verða að gera nokkurn veginn sömu gæðakröfur til breytinganna og nýbygginga. Það er meginregla, að ekki sé lánað til bráðabirgðaframkvæmda. Að öllu samanlögðu er ljóst, að ekki er ástæða til að hvetja menn í stórum stíl til að breyta hlöðum úr þurrheysverkun til votheysverkunar, þótt finna megi dæmi þess að slíkt sé framkvæmanlegt. Vitað er um bændur sem hafa verkað vothey í þurrheyshlöðum með sæmilegum árangri án nokkurra breytinga á þeim, en þá eru yfirleitt sérstakar aðstæður fyrir hendi og oftast óljóst með árangur fyrr en eftir vissa tilraunastarfsemi. Það gefur því ekki grundvöll fyrir lánveitingum. Það, sem hins vegar mætti gera, er að athuga hvert tilvik fyrir sig og reyna síðan að leiðbeina mönnum hvernig ganga mætti til verks með sem minnstum tilkostnaði án þess að lán kæmu til. Miðað við þá reynslu, sem er af hörðum áróðri fyrir votheyshlöðum, mun þó vera langt í land að svona breytingar nái almennri hylli“. Undir þetta skrifar Gunnar M. Jónasson forstöðumaður Byggingastofnunar landbúnaðarins. Hann leggur hér engan dóm á, en bendir á ýmsa annmarka sem koma inn í framkvæmd þessa. Ég vil láta athuga þetta betur. Ég vil líka láta kanna möguleika Stofnlánadeildarinnar á því að koma til móts við þriðja liðinn, en ég vil fyrst og fremst taka undir tillöguna sem slíka, sem tillögu um örvun á þessari heyverkunaraðferð.



Herra forseti. Ég verð að lýsa því yfir, að ég mun styðja þessa till. þó að mér finnist raunar að það mætti í sjálfu sér kanna fleiri leiðir til heyverkunar vegna þess hve aðstaða á landinu er misjöfn. Menn hafa t. d. á nokkrum bæjum, ég skal ekki segja hvað mörgum, sett upp súgþurrkun þar sem er heitt vatn og látið blása í gegnum element með mjög góðum árangri þrátt fyrir mikil votviðri. Þar sem ég er kunnugastur telja bændur að það komi yfirleitt betur út hjá sér að þurrka heyið og nota súgþurrkun en setja í vothey. Það er á margt að líta í þessu efni. Það er mjög dýrt að hafa t. d. tæki bæði til votheysverkunar og þurrheysverkunar. Þar sem eru gamlar byggingar og ekki hefur verið gert ráð fyrir að gefa vothey er í mörgum tilvikum mjög óþægilegt að koma slíku við öðruvísi en breyta þá byggingunum, og það er oft erfitt og kostnaðarsamt. Þannig þarf að athuga þetta frá mörgum sjónarhornum. En séu menn að byggja upp t. d. gripahús og hlöður, ekki síst á þeim stöðum þar sem úrkoma er veruleg og hætta á óþurrkum, á þeim landssvæðum þar sem votviðri eru meiri en t. d. þar sem ég þekki til, þá er auðvitað sjálfsagt að hvetja menn til að byggja fyrst og fremst á votheysverkun og byggja þannig upp frá grunni. En hitt getur verið álitamál, hvernig eigi að fara með þar sem búið er að byggja upp áður, bæði vegna þeirra gripahúsa, sem eru fyrir hendi, og eins vegna heyhlöðu. Mér kemur það mjög á óvart, sem kom fram hjá 1. flm. þessarar till., að styrkir og lán út á votheyshlöður væru minni en út á þurrheyshlöður. Það var árið 1977 sem við munum hafa breytt þessum reglum. Þá lágu fyrir útreikningar um þetta. Ef ég man rétt var talið að styrkurinn væri um 27% þegar við færðum lánin niður í 40%, þannig að styrkur og lán voru þá talin vera 67%. Mér koma þessar tölur því mjög á óvart og ég mun láta athuga þetta og fá nýjar upplýsingar hvernig þessi mál standa. Eins og kom fram hjá hv. þm. Helga Seljan eiga sæti í stjórn Stofnlánadeildar bæði formaður Stéttarsambands bænda og Búnaðarfélags Íslands og hafa aldrei komið frá þeim athugasemdir eða upplýsingar um þær breytingar sem hljóta að hafa orðið á styrknum á þessu tímabili. Ég get ekki skýrt hvernig á þessu stendur. En ef það kemur í ljós, að þessar tölur eru réttar, og ég veit að hv. 1. flm. stendur í þeirri trú, þá verður þetta athugað og því verður breytt í það horf sem við töldum að við hefðum gert 1977. Ég hefði sem sagt talið að þessi till. hefði mátt vera með almennari orðum, þ. e. að athuga alla möguleika til að gera heyið - þetta fer eftir því hvar það er á landinu - þannig að það hafi meira fóðurgildi. Nú er t. d. verið að prófa nýja aðferð norður í Eyjafirði: að köggla þurrhey og blanda í það ýmsum efnum. Það er talið af fóðurfræðingum að búpeningur geti þannig umsett miklu meira fóður. Hver veit nema þarna sé komin leið til þess að við þurfum minna á kjarnfóðri að halda. Ég vil ekki fullyrða þetta, en þeir, sem standa að þessum tilraunum núna, telja að þarna sé mjög álitleg aðferð. Þórarinn Lárusson sagði í útvarpi eða sjónvarpi hér á dögunum, að hann hefði trú á að þessi aðferð mundi verða almenn innan tíðar í landinu. Þessa till. styð ég heils hugar, en samt hefði ég verið enn þá ánægðari með hana ef hún hefði náð til annarra heyverkunaraðferða einnig, að það væri kannað hvaða leiðir væru bestar fyrir bændur í sambandi við almenna heyverkun. Ég vil taka undir margt af því sem kom fram hjá 1. þm. Suðurl. áðan um misjafna reynslu bænda af að gefa vothey, sérstaklega sauðfé. Ég man eftir því, að þegar þessi heyverkunaraðferð ruddi sér til rúms fyrst í Eyjafirði voru ýmsir tregir til að gefa votheyið vegna þeirrar lyktar sem af því er. Á þeim stöðum var það oft sem votheysturnarnir voru ekki notaðir eða jafnvel sett þurrhey í þá. Þetta var sú reynsla sem Eyfirðingar höfðu af votheysverkun. Hins vegar hef ég talað við marga Vestfirðinga sem nota einvörðungu vothey og láta mjög vel af. En þegar er um sauðfé að ræða verða fjárhúsin að vera góð og með grindum. Það er margt á að líta í þessu efni. Það er ekki einungis nóg að breyta þurrheyshlöðunum. Það er misskilningur. Það þarf líka að kaupa tæki, það þarf líka að athuga húsin, og fleira kemur til. En allt, sem stuðlar að bættri heyverkun á hvaða sviði sem er, er stórt framfaraspor.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ánægjulegt til þess að vita, hverjar undirtektir sú till., sem hér er fjallað um, fær hér á Alþingi þar sem menn hver á eftir öðrum lýsa stuðningi við þennan tillöguflutning. Gefur það vissulega vonir um að héðan verði þessi till. afgreidd með myndarlegum hætti og megi sannarlega að gagni koma fyrir íslenskan landbúnað. Ég get að sjálfsögðu tekið undir ákaflega margt sem hefur komið hér fram í þessum umr., og þess vegna ætla ég að fjalla hér einkum um það sem mér finnst aðalatriði í þessu máli. Þá er það fyrst hvers vegna ekki hefur náðst árangur í útbreiðslu á votheysgerð hér á landi þótt farið hafi fram mikil umræða og verið lögð á það mikil áhersla nú um a. m. k. tveggja áratuga skeið. Er þá vissulega þess vert að athuga hvers vegna sá árangur, sem að hefur verið stefnt, hefur ekki náðst. Ég hygg að sumt af því, sem kemur fram í till., sé þar nokkurt svar og ef gengið verður til verka eins og þar er gert ráð fyrir mundu þessi mál breytast. Hér hefur verið fjallað nokkuð um samanburð á kostnaði við byggingu á þurrheyshlöðum og votheyshlöðum annars vegar. Þar hefur m. a. komið fram að fjármagn annars staðar frá en frá landbúnaðinum gengi að meiri hluta til þurrheysgeymsla. Ég hygg að skýringin á þessu sé sú, að á síðari árum hefur styrkur við súgþurrkun mjög verið aukinn. Það var reyndar gert líka við votheyshlöður árið 1972, en þá var jarðræktarlögunum síðast breytt hér á Alþingi. Hins vegar hefur súgþurrkun verið sérstaklega styrkt á síðari árum af hinu svokallaða hagræðingarfé í landbúnaði. Hlutur þeirrar heyverkunar er af þeirri ástæðu orðinn allgóður og var vissulega þörf á að ná þar góðum árangri. En á styrk til votheysframkvæmda hefur ekki orðið breyting og m. a. s. upplýst að árið 1976 hafi verið dregið úr lánveitingum til votheyshlöðubygginga. Ég get ekki fundið rök fyrir því, vegna þess að þá áttu sér ekki stað neinar breytingar á jarðræktarlögum, heldur áttu þær sér stað allmiklu fyrr, eða árið 1972 eins og ég sagði áðan, og þar af leiðandi var ekkert sérstakt tilefni fyrir Stofnlánadeild landbúnaðarins að gera þarna breytingu á einmitt árið 1976. En þetta held ég að sé ekki heldur ráðandi um að ekki hafi náðst árangur, heldur komi þetta m. a. til af því, sem kom fram í ræðu hv. 1. þm. Suðurl. sem hefur ákaflega góða reynslu í þessum málum, að það hefur ekki verið lögð sú áhersla á tæknibúnað við votheysgerð eða fóðrun með votheyi sem sérstaklega er þörf á. Það er vissulega vert að minnast á það hér og þakka hversu mikinn áhuga einstakir menn hafa sýnt í þessum efnum og þá kannske fyrst og fremst Einar Guðjónsson, en hann hefur lagt mikið á sig til að útbúa sérstakan lofttæmingarútbúnað sem á að gera það að verkum að stórum auðveldara er að verka gott vothey en ella væri. Alveg með sama hætti hefur það gífurlega mikla þýðingu að fá góðan útbúnað við fóðrun á votheyi. Ég hygg að það séu þessar þrjár meginástæður sem eru fyrir því, að vothey er ekki útbreiddara en raun ber vitni: Í fyrsta lagi er þessi heyverkun þung í meðförum og þarf góðan tækniútbúnað til að hún geti orðið skemmtileg fyrir bændurna í þessu landi að vinna að. Í öðru lagi þarf líka að bæta möguleika til góðrar verkunar, m. a. með lofttæmingu. Og í þriðja lagi þarf bætta aðstöðu og miklu meiri tækni í sambandi við fóðrun. Þetta held ég að séu þrjú áhersluatriði sem mundu miklu breyta ef hægt væri að koma í framkvæmd. Þá er það spurningin, sem hér hefur verið minnst á, um lánveitingu úr Stofnlánadeild landbúnaðarins, hækkun á lánum til bænda úr þeirri heiðursstofnun. Í sannleika sagt held ég að það breyti ekki mjög miklu því að menn eru alveg áreiðanlega farnir mjög að halda að sér höndum í sambandi við framkvæmdir upp á þau býti að fjármagna þær með fjármagni úr Stofnlánadeild landbúnaðarins eins og það er uppfært nú. Eins og menn vita er þar allt fjármagn verðtryggt. Þetta skapar svo mikið misvægi á milli bændanna í þessu landi, þeirra, sem hafa lokið framkvæmdum, og hinna, sem eiga það eftir, að það er í raun og veru útilokað að það geti staðist. Ég get því ekki séð að það muni verða til verulegra bóta í þessum efnum þó að bændum væri heimiluð verðtryggð lántaka í stærri mæli en reglur Stofnlánadeildarinnar gera nú ráð fyrir. Það, sem mér sýnist að gæti komið að gagni og væri tiltækt í þessum efnum, er, eins og hv. 2. þm. Austurl. talaði um áðan, hið svokallaða hagræðingarfé og það er sannarlega mikil ástæða til þess hér á Alþingi að líta til með því, hvernig því fjármagni er varið. Það er vert að minna á það hér í þessu sambandi, að Stofnlánadeild landbúnaðarins hefur fengið ákveðinn hluta af þessu hagræðingarfé sem framlag til deildarinnar, sem hún hefur síðan aftur lánað út með 100% verðtryggingu. Þetta gerist á sama tíma og lögboðið framlag til deildarinnar er ár eftir ár skorið niður. Þetta er vissulega mikil ástæða til að hafa í huga þegar fjallað er um málefni í íslenskum landbúnaði, hvernig farið er að í þessum efnum. Þá má líka benda á og vert að leggja á það áherslu hér, að þetta hagræðingarfé hefur aldrei skilað sér. Það eru fyrir því lög, að það eigi að miða það við meðaljarðræktarframlög árin 1978 og 1979 og síðan eigi að koma á það full verðtrygging. Hún hefur aldrei komið. Þetta fjármagn hefur aldrei komið til skila. Ég held að við gætum náð góðum áfanga í votheysgerð og komið á góðum tillögum sem mundu stuðla að nýjungum og auknum framförum í votheysgerð, þótt við gerðum ekkert annað hér á Alþingi en það eitt að standa við það sem var lögfest á Alþingi og er grunnurinn að hinu svokallaða hagræðingarfé. Þótt þessi till. sé allra góðra gjalda verð og verði væntanlega samþykkt hér á Alþingi held ég að við þyrftum ekki að bíða svo lengi til að ná árangri ef menn vildu bara standa að því, sem lög bjóða, að hagræðingarféð komi til skila við næstu fjárlagaafgreiðslu og þeim viðauka, sem þannig fæst, verði varið til eflingar votheysgerð í landinu. Þá hygg ég að fljótlega fáist góður árangur.



Herra forseti. Á sama tíma og flm. hóf að tala fyrir máli þessu boðaði 1. þm. Vestf. okkur á fund út í Þórshamar til að ræða þar brýnt mál og því miður missti ég af framsöguræðunni. Ég hygg að það sé ekki hægt að túlka það á þann veg, að 1. þm. Vestf. hafi ekki fullan áhuga á því máli sem hér var flutt. Að minnsta kosti kom ekkert fram sem benti til þess. Ég sakna þess hér í grg., að þær tölulegu upplýsingar, sem hér hafa mikið verið ræddar, um hlutfallið á milli stuðningsaðgerða annars vegar til votheysverkunar og hins vegar til þurrheysverkunar skuli ekki vera í grg. Það er nú svo, að ég og ábyggilega fleiri höfum verið þeirrar skoðunar, að þessi mál stæðu þó þannig að votheysverkunin hefði vinninginn hvað stuðning snerti, en ekki öfugt, þannig að mér kemur það atriði mjög á óvart. Hins vegar gladdi það mig að sjálfsögðu mjög mikið þegar ég las grg., að hér eru landshlutarnir upp taldir og ein sýsla alveg sérstaklega, Strandasýsla. Það er margt sem við framsóknarmenn teljum að sé til fyrirmyndar í Strandasýslu. Ég verð að segja það eins og er, að þó að þm. ferðist um kjördæmið til að hafa áhrif er líka ánægjulegt þegar kemur í ljós að ferðalög þeirra hafa orðið til þess að þeir hafa orðið fyrir áhrifum. Ég tel að það sé gleðilegt, að hér kemur það fram í máli manna m. a. að þeir hafa ferðast um Strandasýslu og orðið hissa á því, að þar hefðu bændur minni áhyggjur vegna verkunar síns heyafla en annars staðar. Þetta er alveg hárrétt. Þeir hafa fyrst og fremst áhyggjur af því, hvort grasið sprettur eða hvort það sprettur ekki. Þeir eru búnir að sjá við þeim lekanum. En ef það sprettur bjarga þeir því í sínar hlöður. Ég er hlynntur því, sem hér kemur fram, að við stuðlum að því að mun hærra hlutfall af heyverkun innanlands verði votheysverkun. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það er rétt. Hins vegar kemur það fram í 4. liðnum í þessari þáltill., sem vekur kannske vissar spurningar, hvort sú stefna sé alfarið auðframkvæmanleg að breyta þurrheyshlöðunum í votheyshlöður. Ég held að undir mörgum kringumstæðum sé þetta fyrst og fremst spurningin um það, að þótt fyrir séu þurrheyshlöður verði leyft og að fullu stutt við bakið á mönnum fari þeir í að byggja votheyshlöður, jafnvel þó að hægt sé að benda á að heyfengur þeirra rúmist í þeim þurrheyshlöðum sem fyrir eru. Ég held að það sé raunverulega kjarnaatriðið ef á að fara í þessar breytingar. Það blasir jafnframt við, að við lifum þá tíma núna að kvótakerfi og fleira kemur í veg fyrir þá framþróun, sem þarf að eiga sér stað, og menn hika við að fara í fjárfestingar vegna þess að þeir geta ekki horft fram á það um leið að þeir geti aukið sinn bústofn. Þetta blasir við og kemur inn í þetta mat. Hins vegar liggur það ljóst fyrir, ef við berum saman þróunina sem orðið hefur, að það hefur átt sér stað mikil og jákvæð þróun á vissum svæðum í þessu efni. M. a. má benda hér á í grg., að árið 1964 fara 35.8% af heyafla Strandamanna í vothey, en árið 1980 er hlutfallið komið upp í 77,3%. Ég vil aftur á móti geta þess, að ég held að sum svæði á Íslandi muni ávallt vera með hátt hlutfall í þurrheysverkun. Ástæðurnar fyrir því eru m. a. þær, að þar eru önnur veðurfarsskilyrði. Þetta geta menn kynnt sér með því að skoða úrkomukort yfir Ísland, að því viðbættu, að þar sem svo er ástatt er þó nokkuð algengt að bændur selji það umframfóðurmagn sem þeir geta aflað. Það fóðurmagn er undantekningarlaust selt í því formi að það er selt sem þurrhey. Ég held þess vegna að á þeim svæðum muni það verða almennt áfram, að menn þurfi að eiga bæði tæki til að verka hey í þurrhey og vothey og sá sparnaður, sem hér er talað um að geti átt sér stað, komi e. t. v. ekki til greina á þeim svæðum. En hitt vil ég taka undir, sem hefur komið fram hér í máli manna, að aðalatriðið er að við höldum áfram að þreifa okkur áfram um bætta heyverkun. Það hefur m. a. verið minnst hér á súgþurrkun sem fær stuðning frá heitu vatni á þann veg að það er blásið heitu lofti, en ekki aðeins köldu, eins og algengast mun vera. Í því sambandi er náttúrlega vert að horfa á þá staðreynd, að við erum með mjög mikla umframraforku vissan tíma ársins, yfir sumartímann, sem ekki væri óeðlilegt að bændur fengju á öðru verðlagi en verið hefur og ættu þannig kost á að vera með betri súgþurrkun, því að alhliða framþróun í heyverkunarmálum er aðalatriðið í þessu efni.



Herra forseti. Ég hef ástæðu til að þakka öllum ræðumönnum fyrir undirtektir við till. þá sem hér er til umr. Það var að sjálfsögðu ekki við öðru að búast af hv. 11. landsk. þm. sem er meðflm. minn og flutti gagnlega ræðu, eins og hans var von og vísa, til stuðnings þessari till. Hann kom inn á ýmis atriði og lagði áherslu á sum atriði sem ég kom ekki sérstaklega inn á. En einkennandi við þessar umr. eru góðar undirtektir. Þó er ég ekki að öllu leyti ánægður með allt sem hér hefur verið sagt eða látið ósagt. Hæstv. landbrh. tók vel undir þessa till., en mér fannst hans viðhorf vera allt of lítið ákveðið í þessu máli. Ég fann ekki hjá honum þann áhuga og þann baráttuvilja sem ég hefði gjarnan viljað finna hjá hæstv. ráðh. fyrir þessu máli. Hann lét orð falla á þann veg, að það mátti ætla að kannske væri ekki mjög mikill munur á því hvort bændur verkuðu hey sín í þurrhey eða vothey. Hæstv. ráðh. komst að orði eitthvað á þá leið, að votheysverkun ætti að sitja, eins og hann orðaði það, a. m. k. við sama borð og þurrheysverkun. Hann sagði fleira á þá lund, að það var ekki hægt að ætla annað en að hann teldi að það ætti ekki að vera mikill munur á milli þess sem hið opinbera gerði til stuðnings við þurrheysverkun og votheysverkun. Þetta finnst mér ekki nægilega gott. Ég held að það verði að koma forusta frá stjórnvöldum í þessu máli. Við getum ekki verið lengur algjörir eftirbátar annarra þjóða, sem er eðlilegt að gera samanburð við í þessu efni, eins og við erum núna. Það verður að taka það viðfangsefni föstum tökum sem er fólgið í því að breyta þeirri staðreynd, að við verkum núna 8.6% af heyfeng okkar í vothey meðan þjóðir eins og Norðmenn og Svíar verka um 70%. Halda menn að það sé einhver tilviljun? Hv. 1. þm. Suðurl. ræddi af skilningi um þetta mál, en hann vék sérstaklega að því, að mikil úrkoma gerði votheysverkun erfiða. Ég get fallist á að svo geti verið að einhverju marki. En getum við ekki verið sammála um að mikil úrkoma geri þurrheysverkun erfiðari en votheysverkun? 
             Hv. 1. þm. Suðurl. vék aðeins að þeirri spurningu, hvað það væri sem hefði gert það að verkum að það væri misjafn árangur af votheysverkuninni. Ég held að meginástæðan sé sú, eins og ég kom inn á það í minni fyrri ræðu, að það má ekki lita á votheysverkunina sem eitthvert neyðarúrræði sem sé tekið upp þegar ekki er hægt að þurrka, þegar búið er að bíða lengi eftir þurrki og gras er orðið úr sér sprottið og verður aldrei gott fóður, eða að verka hey, sem er orðið hrakið, sem vothey. Ég held að þetta sé höfuðástæðan og það þurfi að leggja áherslu á að votheysverkun sé ekkert neyðarúrræði. Votheysverkun er að áliti þeirra, sem best þekkja, betri heyverkun en þurrheysverkun. Þeir vilja ekki þurrka sitt hey. Ég kom nokkuð inn á það í ræðu minni, hvers vegna þetta er, og skal ekki koma frekar inn á það núna. Hv. 2. þm. Austurl. ræddi einnig af miklum skilningi um málið. Mér þótti gott að heyra, því að ég gat ekki annað skilið, að hann væri í viðbragðsstöðu til að vinna málinu gagn í stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Það er auðvitað ákaflega þýðingarmikið að sé jákvætt viðhorf hjá mönnum sem eru í slíkum trúnaðarstöðum, eins og hv. 2. þm. Austurl. í þessu tilfelli. Það er sama um hv. 2. þm. Norðurl. e. Hann ræddi líka af skilningi um málið. En ég vil víkja aðeins að einu atriði sem hann kom inn á. Hann sagði að votheysverkunin væri ekki eina aðferðin sem kæmi til greina við heyverkun og það ætti að lita á aðrar leiðir. Ég kom dálítið inn á þetta atriði. Auðvitað erum við flm. þessarar till. ekkert á móti því, að það sé rannsakað ýmislegt í þessu efni. En ég lagði áherslu á að við erum ekki með till. um að setja einhverja nefnd til að athuga votheysverkunina. Við byggjum á þeirri reynslu, sem við teljum að ótvírætt liggi fyrir, og viljum strax athafnir, en ekki neina athugun. Við teljum að það þurfi ekki. Hv. 2. þm. Norðurl. e. var að tala um að það þyrfti að gera meira en líta til heyhlaðnanna, að breyta þeim, og það væri misskilningur ef menn héldu það. Her er enginn misskilningur á ferðinni. Till. gerir ráð fyrir að það séu veitt sérstök lán til að breyta hlöðum. En ég lagði einmitt áherslu á það í minni ræðu, og það er líka í grg. með till., að það eru fjöldamörg önnur atriði sem þarf að líta á. Ég vona að það þurfi enginn misskilningur að vera í þessu efni. Þá kem ég að hv. 5. þm. Vestf. Hann var vinsamlegur í málinu, eins og við mátti búast. En mér urðu það nokkur vonbrigði að hv. þm. taldi að ég hefði ekki getað kynnst votheysverkun, að því er ætla mátti af hans tali, nema af því að ég hefði farið um Strandasýslu. Að vísu hefur það verið ómetanlegt. En það vill nú svo til, að það er sveit í Vestur-Ísafjarðarsýslu sem stendur ekki að baki Strandamönnum í þessu efni. Það er leitt til þess að vita ef hv. 5. þm. Vestf. hefur ekki vitað um þetta. Hv. 5. þm. Vestf. sagði að það hefði verið betra að þær tölulegu upplýsingar, sem ég gaf í ræðu minni, hefðu verið í grg. með till. Ekki hefði ég neitt haft á móti því. Ég leitaðist við að hafa grg. allítarlega og vona að hv. þm. hafi ekki sérstaklega út á grg. að setja. En það er nú svo, að við segjum oft margt í ræðustól sem ekki er í grg. með till. eða frv. Ég hef hér vikið að nokkrum atriðum hjá öllum ræðumönnum. Má kannske segja að það séu ekki höfuðatriði og hafi ekki verið höfuðatriði í því sem þeir sögðu, en sé þó þess virði að eðlilegt sé að koma að því. En hvað er það sem vakið hefur í þessum umr. mesta athygli og umtal af því sem ég sagði í framsöguræðu fyrir málinu? Það eru þær upplýsingar sem ég gaf um opinberan stuðning við votheyshlöður og þurrheyshlöður og hlutfallið þar á milli. Menn segja að þetta hafi komið þeim á óvart. Það er kannske ekki nema eðlilegt. Mér kom það sjálfum á óvart. Ég hélt að till., sem ég flutti og var samþykkt á Alþingi 1976, hefði haft einhver áhrif þannig að mér kom þetta líka á óvart. En ég tók eftir því, að þegar hv. þm. voru að ræða um þetta töluðu þeir alltaf um samanburð milli þurrheyshlaðna og votheyshlaðna og orðuðu það þannig, að votheyshlöðurnar hefðu í þessum samanburði betur. Þetta er rétt ef samanburðurinn er bara milli votheyshlaðna og þurrheyshlaðna. Þetta kom fram í þeim upplýsingum sem ég gaf. En ég lagði áherslu á það og undirstrikaði, að þegar inn í dæmið kæmi stuðningur við súgþurrkunina og lán og framlög til súgþurrkunar og þurrheyshlaðna lögð saman kæmu út lokatölur, sem ég vitnaði til, að lán og framlög væru 66.7% af kostnaði við þurrheyshlöður og súgþurrkun.

Ekki á rúmmetra?

Nei, ekki á rúmmetra. Ég tók fram að þetta væri útreikningur á ákveðnum hlöðum. Ég nefndi stærð hlaðnanna í minni ræðu. Þetta er í mörgum liðum. Ég ætla ekki að lesa upp allar tölurnar. Það eru gefnar upp tölur um kostnaðinn við að byggja hlöðu af ákveðinni stærð, gera ákveðnar framkvæmdir í sambandi við súgþurrkun og að byggja hliðstæða votheyshlöðu. Þannig er dæmið sett upp. Þá kemur út að bóndi, sem fer þá leið að byggja þurrheyshlöðuna og kemur sér upp súgþurrkun, fær 66.7% af sínum kostnaði frá hinu opinbera, en bóndi, sem fer í votheysgerðina, fær 54% af kostnaðarverði þessara ákveðnu framkvæmda, sem eru sambærilegar að mati sérfræðinga Búnaðarfélagsins. Þannig er dæmið sett upp. Menn verða að hafa í huga að það er súgþurrkunin sem ræður úrslitum í þessum samanburði vegna þess að til súgþurrkunnar er lánað mikið og mikil framlög eru til súgþurrkunar. Bóndi, sem setur upp súgþurrkun, þarf ekki að leggja til nema 25% af kostnaðinum. Hitt fær hann að láni eða í ríkisframlögum. Þessi upphæð lækkar enn þá meira, að því er mér skilst, þegar það fé sem kemur með sparnaði á jarðræktarframlögum er líka komið inn í dæmið, eins og ég vék að í minni frumræðu. Það er ágætt og ég fagna því, að menn athugi þessar tölur. Ég stend í þeirri meiningu að þær séu réttar, að ég hafi kunnað að lesa rétt þau plögg sem ég fékk frá Búnaðarfélaginu. En þetta undirstrikar það sem ég vil helst af öllu og vil að lokum leggja áherslu á og er grundvöllur fyrir þessum tillöguflutningi, að það verði að gera núna verulegt átak til að rétta hlut votheysverkuninnar til að stuðla að því, að hún verði eins almenn hér á landi og ég vil telja eðlilegt, a. m. k. að það sé hliðstætt því sem er í nágrannalöndum okkar og ég hef hér gefið upplýsingar um.



Herra forseti. Ég vil leiðrétta hér örlítinn misskilning sem kom fram í ræðu 4. þm. Vestf. Það kom skýrt fram í orðum 2. þm. Austurl., að hann hafi orðið fyrir áhrifum á ferðalagi um Strandasýslu. Ég nafngreindi aldrei 4. þm. Vestf. þegar ég fagnaði þeim áhrifum. Hins vegar má það aftur á móti magnað vera hafi hann ferðast um Strandasýslu og ekki orðið fyrir áhrifum. Það læt ég þó liggja á milli hluta. Mér er fullkunnugt um það, að í þeirri ágætu sveit á Ingjaldssandi hefur verið verkað vothey lengi. Ég kom þangað ungur að árum og varð hrifinn af þeirri verkunaraðferð sem þar var stunduð. Ég vil bæta því við, að ég veit ekki betur en formaður kjördæmissambands framsóknarmanna á Vestfjörðum verki mikið í vothey. Það mættu fleiri formenn kjördæmasambanda á Vestfjörðum taka til fyrirmyndar.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf. minntist á Ingjaldssand og vildi tengja Ingjaldssand Framsfl. á þann veg, að formaður kjördæmisráðs Framsfl., sem er búsettur á Ingjaldssandi, verki í vothey. Hann er búsettur að Hrauni á Ingjaldssandi. En má ég gefa þær upplýsingar, að sá sem hér stendur var sjö sumur smali í Hrauni á Ingjaldssandi og þekkir því eins vel til þeirrar sveitar og hver annar.