Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv., sem hér er til 2. umr. og prentað á þskj. 64, er, eins og þar segir, flutt af sjútvn., en eftir till. hæstv. ríkisstj. Núna á milli umr. hefir n. tekið frv. til nýrrar athugunar. Þegar það var til athugunar á síðasta Alþingi, var ákveðið að senda það til umsagnar til allra starfandi vélbátatryggingarfélaga á landinu. Umsagnir hafa borizt frá nokkrum þeirra, og þó að einungis ein af þeim hefði ýtarlegar aths. um einstakar greinar í frv., en á öðrum væri lítið að græða, taldi n. sjálfsagt að endurtaka frv. og taka bendingarnar til greina, eftir því sem henni þótti rétt. Ég skal þá gera grein fyrir brtt. n. á þskj. 115. Þær brtt. er öll sjútvn. sammála um. 1. brtt. er við 2. gr. og snertir stofnsjóðsgjöld. Í frv. er svo fyrir mælt, að skipaeigendur greiði 1% af vátryggingarupphæð hvers skips í stofnsjóð um leið og vátrygging fer fram í fyrsta sinn. En brtt. fer fram á, að undanþegnir gjaldinu séu þeir skipaeigendur, er þá þegar eiga upphæð, sem nemur stofnsjóðsgjaldi eða meiri, í stofnsjóði starfandi bátaábyrgðarfélags, því að þá virðist ósanngjarnt að krefja þá um nýtt stofngjald, þótt bátaábyrgðarfélag þeirra gangi inn undir þessi lög. 2. brtt. er við 3. gr. og þess efnis, að ekki geti orkað tvímælis, hvar skip skuli vátryggja. N. telur það geta valdið ágreiningi, sem í frv. segir, að vátryggja skuli í umdæmi því, sem báturinn er skrásettur í eða gengur til fiskveiða frá, og vill því binda það við skrásetningarumdæmið eingöngu. 3. brtt. er við 6. gr. frv., og er a-liður hennar eiginlega mjög lítil breyting. En í b-liðnum er breytt ákvæði um þóknun til framkvæmdarstjóra. Frv. ákveður, að hann fái að launum 4% af öllum innheimtum iðgjalda. En n. þótti réttara, að þetta væri á valdi stj. í hverju félagi, því að vel mætti vera, að gjöldin sjálf, sem inn væru komin, yrðu ekki réttur grundvöllur til að byggja launagreiðslur á. 4. brtt. er við 7. gr. Þar er stjórn vátryggingarfélags heimilað að setja eftirlitsmenn til að tryggja sér, að vátryggingarskilyrðum sé fullnægt. Þetta er meðfram sett inn í frv. með það í huga, þegar umdæmi vátryggingarfélags nær yfir marga útgerðarstaði, þar sem félagsstj. sjálf getur ekki haft eftirlitið. 5. brtt. er viðbót við ákvæði 8. gr. um það, hverjir hafi atkvæðisrétt. Yfirleitt hafa hann aðeins félagsmenn, en hér er gerð undantekning um þá, sem veð hafa í skipunum. 6. brtt. er við 9. gr., og er þar eiginlega aðeins um leiðréttingu að ræða. 7. brtt. er við 12. gr. Hún er um það, að í stað þess, sem gert er ráð fyrir í frv., að árleg skoðun fari fram á öllum vátryggðum skipum, skuli hún ekki vera lögboðin nema á 2 ára fresti. N. leit svo á, að það skapaði óþarfa kostnað. - Það má ekki blanda þessari vátryggingarskoðun saman við þá venjulegu skoðun, sem fer fram vegna öryggis skipa og helzt vitanlega jafnt fyrir þessu. 8. brtt. er við 13. gr. og um það, að vátrygging falli ekki úr gildi við eigendaskipti, nema nýi eigandinn flytji skipið úr umdæmi félagsins. Þetta hygg ég, að sé svo eðlilegt ákvæði, að ekkert sé við það að athuga. 9. brtt. er viðbót í 18. gr. frv. og þess efnis, að þegar úrskurðað hefir verið,að skip sé óbætanlegt, hafi vátryggingarfélagið þó ávallt rétt til að láta gera við skipið á sinn kostnað, ef það getur síðan skilað því í skoðunarfæru standi. 10. brtt. er við 31. gr. og um það, að gera skuli veðhafa aðvart, áður en trygging er felld úr gildi vegna vangreiðslu iðgjalda. Þá geta veðhafar greitt iðgjöldin, ef þeir vilja. Loks er 11. brtt. við 33. gr., um gerðardóm. Það eru aðeins orðabreytingar til þess að gera lagaákvæðin alveg ótvíræð. Um þessar brtt. varð n. sammála. En á þskj. 116 er brtt. í tveim liðum borin fram af tveim mönnum í n., hv. þm. Ísaf. og hv. 6. þm. Reykv., og var meiri hl. n. andstæður þeim till. Meiri hl. taldi, að sú aukna áhætta, sem af þeim ákvæðum leiddi fyrir félögin, sé mjög varhugaverð, og mun greiða atkv. móti þeim. Ég vil að lokum rifja upp nokkuð af sögu þessa máls. Á Alþingi 1936 var frv. fyrst borið fram af sjútvn. að tilhlutun ríkisstj. Það hafði upphaflega að mestu verið samið af forstjóra Samábyrgðar Íslands á fiskiskipum og forseta Fiskifélags Íslands. Einnig hefir frv. gengið til erlends sérfræðings, sem gerði við það ýmsar aths. Með hliðsjón af þeim og öðru, sem fram kom, gerði sjútvn. breytingar á frv. áður en hún bar það fram hér á þingunum 1936 og 1937. Á síðasta vori var það sent til allra starfandi vátryggingarfélaga á landinn með þeim árangri, sem ég hefi þegar getið. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta. Öllum er vitanlegt, að það er mesta nauðsynjamál, að löggjöf sé sett í þessu efni. Vitanlega er það óviðunandi ástand, að mikið af veiðiflotanum sé ótryggt og að t. d. skip, sem verða fyrir árekstri við önnur skip ótryggð, fái ekki réttmætar bætur. - Það er líka mjög æskilegt fyrir þá stofnun, sem sett er upp með l. til að annast tryggingar fyrir fiskiflotann, að tryggari grunnur sé settur undir þá starfsemi, og sérstaklega að eftirlitið með skipunum sé gert öruggara.



Ég vil bæta því við orð hv. þm. N.- Þ. um undirbúning þessa máls, að tillit hefir verið tekið til ýmissa bendinga úr fleiri áttum en hann taldi, m. a. frá síðasta fiskiþingi, en þar var málið tekið til allrækilegrar athugunar. Ég tel því, að það hafi nú fengið þann undirbúning, að sjálfsagt sé að afgr. það sem lög frá þessu þingi. Við hv. 6. þm. Reykv. eigum brtt. á þskj. 116. Þar er í a-liðnum lagt til að heimila, að félögin megi hafa í eigin ábyrgð á einu skipi allt að 25 þús. kr., í stað 15 þús., sem frv. mælir fyrir um, þó aðeins með vissum skilyrðum, þannig að fyllilega sé tryggt, að félögin eigi sjóð, er standi fyrir vátryggingunni. Ég tel mjög nauðsynlegt að rýmka svo þetta ákvæði, því að hér á landi starfa nú a. m. k. þrjú félög, sem yrðu að draga verulega saman starfsemi sína, ef hámarkið yrði l5 þús. Eitt félagið er við Eyjafjörð og hefir raunar undir mest allt Norðurland, annað er á Ísafirði, þriðja er bátaábyrgðarfélagið í Vestmannaeyjum. Þessi félög eiga talsvert miklar eignir, og væri hart aðgöngu fyrir þau, ef starfsmöguleikar þeirra væru rýrðir. Eftir þeim upplýsingum, sem n. eða við tveir í minni hl. höfum fengið, verður að álíta það hættulaust að færa hámarkið upp í 25 þús. kr. á skip með þeim varnagla, sem sleginn er í brtt., síðara lið: „Þó skal félögum því aðeins heimilt að hafa yfir 15000 kr. í einu skipi í eigin tryggingu, að félagið eigi fastan sjóð, er nemur minnst 10% af þeim hluta vátryggingarupphæðar, er félagið ábyrgist, og hafi meðmæli banka eða annara peningastofnana, sem ávaxta sjóði félagsins“. - Ég vil því eindregið mæla með því, að meðal þeirra brtt., sem hér liggja fyrir og eru til bóta, verði þessi brtt. frá mér og hv. 6. þm. Reykv. einnig samþ.

*Pétur Ottesen: Á þinginu 1936, þegar þetta mál var fyrst borið fram, var það afgr. með rökst. dagskrá eftir þá athugun, sem gerð var á. því baði í sjútvn. og hér í Nd. Dagskráin fól það í sér, að ekki þætti rétt að gera neitt í þessu vandamáli án þess, að hinir væntanlegu þátttakendur, vátryggingarfélögin, fengju að athuga einstök ákvæði frv., og fyrir liggja upplýsingar um það, að þetta mál, hefir verið sent til starfandi vátryggingarfélaga í þessu landi. Ég veit ekki. hvort það hefir verið sent til útgerðarmanna á þeim svæðum, sem engin vátryggingarfélög hafa, en sem vátryggja hjá Sjóvátryggingarfélaginu. En það eru einkum og sér í lagi þeir menn, sem ég ber fyrir brjósti. Það er nú svo í ýmsum verstöðum, að þar er ekkert starfandi vátryggingarfélag, heldur hafa menn samið við Sjóvátryggingarfélagið um tryggingu á sínum bátum. Það er náttúrlega erfitt og ómögulegt um það að segja, hvaða kjör verði á tryggingum, ef þetta frv. verður að l., en eftir því, sem bezt verður séð, þá hygg ég, að þau muni verða að verulegu leyti óhagstæðari en þau kjör, sem útgerðarmenn t. d. á Akranesi eiga nú við að búa hjá Sjóvátryggingarfélagi Íslands. Að vísu hefir frv. verið nokkuð lagfært frá því, sem það var upphaflega; t. d. hafa verið gerðar á því allvíðtækar breyt. í samræmi við álit fiskiþingsins í fyrra, og svo nokkrar breyt. frá sjútvn. Það, sem lá til grundvallar því, að ég bar í fyrra fram till. um, að málinu yrði þá frestað, var það, að ég áleit, að það þyrfti að liggja fyrir einhver grundvöllur að fyrirkomulagi þessa nýja félagsskapar að því er snertir iðgjöldin, og að menn gætu gert sér í hugarlund áður en málið yrði endanlega afgr., hvað há iðgjöldin mundu verða. En þetta hefir ekki verið gert, og það verður að játa, að þetta mun vera erfitt að ákveða til fulls fyrirfram. En frá sjónarmiði þeirra, sem búa við fasta samninga í þessum efnum, þá beztu samninga, sem hægt er að fá, er það ekkert undarlegt, að þeir hugsi sig tvisvar um áður en þeir gefa sitt samþykki til þessarar breyt., sem ekki er hægt að vita um, með hvaða kjörum getur tekið að sér að tryggja fyrir útgerðarmenn. Það er út frá sjónarmiði þessara umbjóðenda minna, sem ég tek þessa afstöðu til þessa máls. Hinsvegar verður að viðurkenna, að það ástand, sem liggur til grundvallar því, að þetta er borið fram, sem sé það, að talsverður hluti vélbáta landsins sé ótryggður, er þannig, að það er full þörf á að ráða bót þar á. En spurningin er sú, hvort nauðsynlegt er að setja slíka tryggingu, sem hér er farið fram á, eða hvort það væri ekki nóg að setja l. um að skylda alla til að hafa báta sína tryggða. Annars býst ég við, að ég muni biðja n. að athuga, hvort ekki væri mögulegt að framkvæma þessa skyldutryggingu á þann hátt, að þeir, sem nú hafa með sér félagsskap í þessu skyni, eins og t. d. Vestmannaeyingar, og einnig þeir, sem hafa þegar gert fasta samninga um hagkvæmar tryggingar, þeir fái að halda þessum tryggingum áfram. Ég vildi mjög mælast til þess við n., að hún athugaði þetta atriði. hvort ekki sé hægt að færa löggjöfina yfir á þetta svið og ná þó jafnframt þeim tilgangi, sem miðað er að, að allir bátar skuli vera vátryggðir. Ég skal svo ekki fara lengra út í þetta, en ef n. treystir sér ekki til þess að fara inn á þessa braut milli 2. og 3. umr., þá býst ég við, að ég muni freista að koma með till., sem felur í sér nokkrar breyt. hvað þetta snertir. En ég geri ekkert í því fyrr en ég hefi heyrt svör n.



Ég held, að þetta mál sé eitt af þeim málum, sem yrði til verulegra hagsbóta fyrir vélbátaútveginn, ef það næði fram að ganga. Við getum verið sammála um það, að öll vátryggingarstarfsemi byggist á því, að starfsemin fái þau iðgjöld fyrir sínar tryggingar, sem nægja til þess að hún geti borið sig. Hvorki Samábyrgð Ísl. á fiskiskipum né önnur vátryggingarfélög munu taka að sér neinar tryggingar til lengdar, sem ekki svara kostnaði. Nú er það svo, að allmikill hluti af vélbátaflotanum er tryggður hjá vélbátaábyrgðarfélögum, sem hafa endurtryggingu hjá Samábyrgðinni. En starfsemi Samábyrgðarinnar hefir ekki gengið vel undanfarin ár, og mun stappa mjög nærri, að það verði að leggja hana niður. En ef svo færi, þá hafa þau vélbátaábyrgðarfélög, sem endurtryggt hafa hjá henni, ekki í annað hús að venda en til einkavátryggingarfélaga. Það hefir hinsvegar gengið svo, að vátryggingarfélögin hafa náð í nýjustu skipin til tryggingar, en Samábyrgðin hefir haft mestallt gömul skip. Vátryggingarfélögin hafa getað boðið betri kjör á tryggingum á þessum nýju eða nýlegu bátum, en þegar þeir fara að eldast, þá koma þeir til Samábyrgðarinnar. Það er þetta, sem hefir valdið því, að Samábyrgðin hefir borið sig svo illa. Það er í þessu frv. ekki ákveðið neitt um það, hver iðgjöldin skuli vera. Þetta er gert með vilja, vegna þess að það er gert ráð fyrir, að hin gömlu vélbátatryggingarfélög haldi áfram störfum með svipuðum iðgjöldum og nú, og þar sem þeirra starfsemi hefir sýnt mjög góðan árangur þar, sem þau hafa starfað lengst, þá virðist ekki ástæða til að breyta iðgjöldunum. Gott dæmi um þessa starfsemi er vélbátaábyrgðarfélag Vestmannaeyja. Það er samkv. þeim upplýsingum, sem hér liggja fyrir, 75 ára gamalt. Vestmannaeyjar eru eins og kunnugt er versta áhættusvæði landsins, og þó hafa iðgjöldin þar á árinu 1932 ekki farið fram yfir 4%, á árinu 1933 ekki yfir 3,75%, á árinu 1934 ekki yfir 3,75% og 1935 ekki yfir 3,25%. Mér finnst satt að segja það ekki vera nein fjarstæða, þótt Alþ. reyndi að ýta á menn í tyggingarmálunum, einkum og sér í lagi þar sem þetta félag í Vestmannaeyjum á versta áhættusvæði landsins hefir sýnt svona góðan árangur. Ég lít svo á, að það mundi geta orðið smábátaútveginum til verulegra hagsbóta, ef útgerðarmenn væru lögskyldaðir til að taka þátt í slíkum félagsskap.

*Pétur Ottesen: Ég þarf ekki að segja annað en það, að ég bar þarna fram ósk áðan til sjútvn. um það, hvort hún mundi sjá sér fært að taka til athugunar möguleikana fyrir að færa málið yfir á það svið, sem ég benti á. Ég beindi þessum orðum vitanlega sérstaklega til frsm. n., en ég hefi ekki fengið nein svör um þetta. Ég vil aðeins endurtaka þessa ósk mína og jafnframt óska þess, að ég fengi svarið með nægjanlegum fyrirvara til þess að hafa tóm til að athuga um brtt., sem ég mundi e. t. v. bera fram. Ég mundi bera mig saman við hv. þm. Vestm. um þær till. Eins og kunnugt er, er félag í Vestmannaeyjum, sem hefir í tilefni af þessu frv. sent áskorun og ósk til Alþingis um að fá að starfa sjálfstætt utan þess ramma, sem mynda á eftir þessu frv. Ég vil vita, hvort ekki er hægt að finna líklega leið til að verða við slíkri ósk, og get ég geymt mér frekari umr. um það atriði. En út af því, sem hv. þm. Ísaf. sagði, að lögð mundu verða til grundvallar við ákvörðun tryggingargjalda í vátryggingarfélögunum þau gjöld, sem gilt hafa í hinum eldri félögum, þá býst ég við, að þetta geti nokkuð raskazt vegna ákvæða frv. um stærð áhættusvæða, þannig að fleiri félögum mundi þurfa að steypa saman, sem vitanlega hafa mishá iðgjöld, vegna misjafnrar aðstöðu á hinum ýmsu stöðum. Þetta mundi kannske ekki snerta Vestmannaeyjar, ef þær héldu áfram að starfa sem sérstök heild, en mér skildist þó á hv. þm. Ísaf., að bæta ætti við Vestmannaeyjar allri suðurströndinni. Nú sem stendur er að vísu ekki mikil útgerð á suðurströndinni, en þar eru hafnleysur og hættur miklar fyrir skip, einkanlega á vetrarvertíðinni, þegar útgerð yrði þó helzt stunduð þar. Það lítur því út fyrir, að vátryggingargjöldin í Vestmannaeyjum gætu nokkuð farið eftir því, hve mikil útgerð yrði á suðurströndinni, en út í það skal ég ekki fara frekar að sinni. Hv. þm. Ísaf. var að tala um aðstöðumun og að það mætti ekki miða við vátryggingargjöld af nýjum bátum. Ég miðaði við alla báta á Akranesi, bæði gamla og nýja, sem tryggðir eru hjá Sjóvátryggingarfélagi Íslands.



Ég vildi minnast aftur á. brtt. á þskj. 116 með fáum orðum. Þegar þetta var athugað í sjútvn., var meiri hl. n. andvígur þessari till. og vildi leggja til, að hún vari felld. Í þessum till. á þskj. 116 er lagt til, að það tjón, sem koma megi á bátavátryggingarfélag vegna skaða á einu skipi, megi nema 25000 kr. Meiri hl. n. finnst þetta of mikil áhætta fyrir félag af einu skipi og telur, að áhættan megi ekki vera meiri en í mesta lagi 15000 kr. Fyrirspurn hv. þm. Borgf. um það, hvort sjútvn. gæti hugsað sér, að vátryggingarfélög, sem starfað hafa áður, fengju einhverja undanþágu frá því að vera í skyldutryggingunni, hefi ég náttúrlega ekkert umboð til að svara fyrir n. hönd, en ég get lofað honum því að minna á þessa fyrirspurn í n., svo að n. geti tekið afstöðu til þessa atriðis. Annars er það skiljanlegt, að þeir, sem búa við góð hafnar- og lendingarskilyrði, líti félagsskap við aðra skipaeigendur með miklu verri slík skilyrði óhýru auga. Hinsvegar er það ýmislegt, sem mælir bæði með og móti því, að menn, sem búa við misjafnlega góð hafnarskilyrði, starfi engu að síður í sama vátryggingarfélagi. Það má á það líta, að þeir, sem búa við góðar hafnir, hafa oftast notið mikils opinbers sterks í sambandi við hafnar- og lendingarbætur, þar sem aðrir, er við slæm skilyrði búa, hafa engan slíkan stuðning hlotið. Þannig má á þetta mál líta frá fleiri sjónarmiðum, en eins og ég hefi sagt, ég skal minna á till. hv. þm. Borgf. í sjútvn.



Ég held það sé einhver meinloka hjá hv. þm. N.-Þ., að vilja ekki fallast á brtt. á þskj. 116, frá okkur hv. 6. þm. Reykv. Þegar upphæðin, sem félag má hafa í hættu í einn skipi, er svo lág sem í frv. er gert ráð fyrir, verða félögin í rauninni ekki annað en einskonar umboðshafar fyrir samvátrygginguna, en með brtt. á þskj.116 verður félögunum mögulegt að mynda sér sjóði, og eigi vátryggingarfélögin eignir, eins og tilskilið er í okkar till., þá verður áhættan engin fyrir félögin né ríkið, sem eftir frv. á að hafa bakábyrgð á skuldbindingum félaganna, þó að tryggingarupphæðin fyrir eitt skip verði allt að 25000 kr. Ég get ekki fallizt á það, sem hv. þm. vildi halda fram, að það skipulag, sem frv. felur í sér, muni hafa í för með sér mikla röskun á starfsemi þeirra vátryggingarfélaga, sem þegar eru starfandi. Mér skilst t. d., að starfsemi vátryggingarfélagsins á Ísafirði þurfi ekkert að breytast, þótt Dýrafirði, Bíldudal og Patreksfirði verði bætt við það starfssvæði, sem félagið hefir haft. Vélbátafélagið við Eyjafjörð hefir tekið í tryggingu báta á svæðinu milli Horns og Langaness, og þarf því ekki að gera ráð fyrir, að starfssvæði þess félags verði stækkað. Á Austfjörðum er ekkert félag, svo að ég viti. Breytingin við það, að skyldutrygging kæmist á, yrði því nær aðeins sú, að þan nýju skip, sem eigendur nú telja sér stundarhagnað að hafa ótryggð, kæmu inn í trygginguna. Svo er í 2. mgr. 31. gr. heimild til að ákveða iðgjöldin misjafnlega há á sama vátryggingarsvæði, eftir því hvar skipi er ætlað að vera í förum, og er það í raun og veru sönnun þess, að frv. eins og það er nú flutt kemur ekki til að raska í verulegum atriðum þeim félögum, sem nú eru starfandi. Aðeins þau skip, sem hafa staðið utan samtakanna, verður skylt að tryggja og félög stofnuð á þeim svæðum, þar sem engin voru áður. Það er upplýst hér í umr., að á versta hafnleysis- og áhættusvæðinu hér við land hefir félagið starfað síðastl. 75 ár, sem á nú um 300000 kr. í sjóðum; þannig sést af reynslunni, að á tryggari stöðum ætti að vera ástæðulaust að óttast um afkomu samskonar félaga.



Þótt ég sé ekki frsm. sjútrn., vil ég leyfa mér að segja fáein orð um brtt. á þskj. 116. Eins og hv. frsm., þm. N.-Þ., gat um, klofnaði sjútvn. eiginlega á þessu - atriði, hvort tryggingarfélögin ættu að miða hámarkið við 15 eða 25 þús. kr. Minni hl. n. vill miða við hærri upphæðina og hefir flutt þessa brtt. á þskj. 116 af þeim ástæðum. Hann heldur því fram, að með því að hækka hámarkið takist félögunum að fá stærri skip inn í trygginguna og við það hafi þau meiri hagnaðarvon, en þar til höfum við því að svara, að hér er ekki aðeins um að ræða ný stór skip, sem félögin mundu fremur fá, ef tryggingarheimildin væri hærri, heldur mundu þau einnig fá gamla, stóra og lélega ryðkláfa, sem stórhættulegt væri fyrir félögin að þurfa að tryggja. Meiri hl. sjútvn. vildi því ekki hækka tryggingarhámarkið, af því að hann áleit, að það mundi skapa aukna áhættu fyrir félögin, og maður getur jafnvel látið sér detta í hug, að minni hl. sé ekki heldur alveg laus við þennan ótta, því að í brtt. sinum á þskj. 116 segja þeir, með leyfi hæstv. forseta: „Þó skal félögum því aðeins heimilt að hafa yfir 15000 kr. í einu skipi í eigin tryggingu, að félagið eigi fastan sjóð er nemi minnst 10% af þeim hluta vátryggingarupphæðar, er félagið ábyrgist, og hafi meðmæli banka eða annara peningastofnana, sem ávaxta sjóði félagsins“. Hefir nú ekki minni hl. með þessu viðurkennt, að hækkunin hafi í för með sér aukna áhættu fyrir félögin, þar sem hann vill því aðeins heimila 25000 kr. hámarkstryggingu í einu skipi, að félagið eigi þetta sterka sjóði? Ég sé ekki betur en að minni hlutinn beinlínis játi með þessu, að svo sé. Út af því, sem hv. þm. Borgf. var að segja. og ég get að ýmsu leyti tekið undir með honum, vil ég segja það, að ég hefi nokkra sérstöðu í n., þótt ég hafi ekki beinlínis viljað skera mig út úr. Það eru stórir gallar á frv., en hinsvegar brýn nauðsyn að kom tryggingunum á, jafnvel þótt ekki sé fundin bezta lausnin á málinu. Það er t. d. dálitið hlálegt, að öll félögin, sem nú eru starfandi að einu undanteknu, skuli hafa sent mótmæli gegn frv., og eins það félag, sem búið er að starfa ekki skemur en í 75 ár. Ég vil þess vegna taka til athugunar bendingar frá hv. þm. Borgf. og aðrar þær brtt., sem til bóta gætu orðið. Það varðar miklu, að hin starfandi félög hafa látið í ljós óánægju yfir því, að ráðizt sé á sjálfstjórn þeirra með frv. Vélbátafélag Eyfirðinga, sem helzt vildi fá frv. til nánari athugunar er mjög andvígt því að taka áhættumeiri svæði inn í félagsskapinn; sama gildir sjálfsagt um félagið í Vestmannaeyjum, sem á að taka alla Eyrarbakka-„bugtina“ með, og eðlilega einnig Austfirðingar gagnvart Hornafirði og suðausturstrandlengjunni. Ég vil taka það fram, að ég hefi ríka tilhneigingu til að athuga möguleika fyrir því að taka til greina andmæli félaganna frá þessu sjónarmiði.



Það hefir upplýstst hér við umr., að hin starfandi vátryggingarfélög eru andvíg því frv., sem hér liggur fyrir. Við athugun þess skjals, sem borizt hefir frá bátafélagi Vestmannaeyja, kemur í ljós, að aðalástæðan fyrir mótmælunum er sú, að félagið býst við, að vátryggingargjöldin til samábyrgðarinnar hækki, að þau geti orðið samtals allt að 50 þús. kr., í stað 19–20 þús. kr., eins og þau hafa verið. Það er eðlilegt, að slík hækkun, sem koma mundi niður á sjóðum félaganna, skapi mikla óánægju hjá hinum starfandi félögum. Ef baktryggingin á virkilega að kosta svo mikið, virðist ekki ástæðulaust þótt sjútvn. tæki málið til nýrrar athugunar. Þótt samábyrgðin sé illa stödd, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Ísaf., dugir ekki að skattleggja hin eldri starfandi vátryggingarfélög til þess að hjálpa henni. Hvað því viðkemur, að leggja beri Eyrarbakka og Stokkseyri undir Vestmannaeyjar, þá tel ég það hvorki eðlilegt eða hagkvæmt. Vegna afar erfiðra samgangna milli Vestmannaeyja og þessara staða, sérstaklega yfir veturinn, þegar skipunum er aðallega haldið úti og eftirlit með útbúnaði þeirra nauðsynlegast, verður nær ómögulegt fyrir félagið í Vestmannaeyjum að hafa fullkomið eftirlit með útbúnaði og rekstri skipanna. Eyrarbakki og Stokkseyri ættu því ekki að vera með Vestmannaeyjum, heldur Reykjavík. Ég ætla ekki að ræða málið meira á þessu stigi, en ef það er tilgangur þessa frv. að rétta við hag samábyrgðarinnar á kostnað eldri starfandi félaga, þá vildi ég mega vænta þess, að sjútvn. athugi vandlega þá hlið málsins.

Flm. (Þorbergur Þorleifsson) : Frv. þetta um strandferðasjóð, á þskj. 108, er flutt til þess að reyna að tryggja það, að samgöngur á sjó með ströndum fram haldist í góðu horfi, einkum með tilliti til smærri og lakar settra hafna. Eins og allir vita, er afardýrt að balda uppi strandferðum, og má búast við því, að þegar illa árar, verði dregið úr framlögum ríkissjóðs, þannig að ekki verði hægt að halda uppi strandferðunum fyrir það fé, sem hægt er að veita í fjárl., og mundi það fyrst koma niður á þeim höfnum, sem lakast eru settar um samgöngur. Forstjóri skipaútgerðar ríkisins, sem er manna kunnastur strandferðamálum okkar, hefir oft látið í ljós, þegar hann hefir átt tal við fjvn. um þetta efni, að það væri nauðsynlegt að hafa einhvern jöfnunarsjóð til þess að gripa til, þegar illa gengi. Við samanburð á því, hvað mikið fé fór úr ríkissjóði til strandferða árin 1931–1936, að báðum árum meðtöldum, kemur í ljós, að það er mjög misjafnt, hvað til strandferðanna fer hvert árið: 1931 er framl. ríkissj. til strand f. 524 þús. kr. 1932 - - - - - 385 - - 1933 - - - - - 294 - - 1934 - - - - - 544 - - 1935 - - - - - 371 - - 1936 - - - - - 427 - - Hæst er framlagið 1931 og 1934, ca. 520 þús. kr. 1931 og ca. 540 þús. kr. 1934, en lægst 294 þús. kr. árið 1933, enda voru samgöngur þá mjög slæmar. Vitanlega verður að miða við getu ríkissjóðs á hverjum tíma. Þegar illa árar, hlýtur að draga úr framlögum til strandferða, ekki siður en til annars, en eins og ég hefi bent á, kemur það fyrst niður á þeim höfnum, sem laklega eru settar. Virðist því ekkert öruggt ráð annað en að mynda sjóð til hjálpar strandferðunum, eins og hér er gert ráð fyrir. Ríkissjóður hefir að meðaltali lagt fram til strandferða - fyrir utan tillag til flóabáta - um 440 þús. kr. á ári í þessi 6 ár, sem ég miða við. Oftast hefir orðið halli frá fjárl.áætluninni, en þó var afgangur árið 1935. Þá voru áætlaðar 400 þús. kr., en eyddust um 370 þús. Mismunurinn, 30 þús. kr., hefði þá runnið í strandferðasjóð, ef slíkur sjóður hefði verið fyrir hendi. Hinsvegar hefir flest árin orðið halli, og sjóðurinn hefði því orðið að greiða helming hallans, en til þess að sjóðurinn geti vaxið, þarf að áætla svo mikið fé, að líkindi séu til, að afgangur verði. Þegar áætlað verður fé til strandferða í framtíðinni, er réttast að miða við jafnaðarupphæð þessara 6 undanfarinna ára. Hv. þdm. munu spyrja, hversu háar tekjur megi vænta, að sjóðurinn hafi á ári. Beinar tekjur sjóðsins eiga að vera 10% af öllum farm- og fargjöldum á milli hafna hér innanlands. Að svo komnu er ekki hægt að segja nákvæmlega, hversu mikil upphæð það yrði, þar sem engin áreiðanleg statistik er til í þessu efni. En það má leggja til grundvallar þá upphæð, sem kæmi í sjóðinn af fargjöldum með ríkisskipunum. 1936 námu þau 430 þús. kr. Mundi sjóðurinn því þaðan fá 43 þús. kr. Hvað mikið kæmi frá öðrum skipafélögum, er ekki hægt að segja nákvæmlega, en þeir, sem því eru kunnugastir, álíta, að það muni ekki vera meira en 1/3 af öllum farm- og fargjöldum, sem fellur til hjá ríkisskipunum. Ef við miðum við 1/3, þá yrði framlag til sjóðsins frá hinum skipafélögunum um 86 þús. kr. Beinar tekjur ættu því að verða um 130 þús. kr. á ári. Ég gæti trúað, að fundið yrði til foráttu þessu fyrirkomulagi, að það mundi hækka fargjöldin, en ég geri ekki ráð fyrir, að það þurfi að verða, a. m. k. ekki hjá hinum innlendu skipafél., og útlendu skipafélögin, sem eru keppinautar hinna innlendu, mundu þá ekki heldur geta hækkað gjöldin hjá sér, því að þá stæðu þau verr að vígu í samkeppninni, og yrði því þetta frekar til þess að hjálpa innlendu félögunum. En jafnvel þótt fargjöld kynnu að hækka eitthvað, á frv. eins mikinn rétt á sér samt, því að það er ekkert við því að segja, þó að þeir, sem nota samgöngurnar, borgi líka fyrir þær. Það er hliðstætt því, þegar menn borga bíla- og benzínskatt til þess að fá bætta vegi. Hinar einstöku gr. frv. þurfa ekki mikillar skýringar við. 1. gr. er um höfuðmarkmið frv., sem sé að stofna sjóð til að styrkja strandferðirnar með fjárframlögum, einkum með tilliti til þeirra hafna, sem lakast eru settar. Það eru margar hafnir, sem alltaf er hætt við, að verði útundan, t. d. í Skaftafellssýslum, Múla- og Þingeyjarsýslum, Skagafjarðarsýslu, víð Húnaflóa, í Dalasýslu og víðar. 2. gr. er um tekjur sjóðsins og hvernig þær skuli innheimfar. Aðaltekjurnar eru 10% af öllum far- og farmgjöldum, afgangur, sem kann að verða af áætluðu ríkisframlagi, en varla er hægt að gera ráð fyrir, að hann verði mikill, svo og hverskonar aðrar tekjur, sem ekki er heldur hægt að gera ráð fyrir, að verði miklar. Þó gæti hugsazt, að sjóðnum áskotnuðust gjafir eða áheit. Það er nú orðin mikil tízka að heita á þjóðþrifastofnanir.

Aðallega Strandarkirkju

. Já, það væri verst, ef þetta yrði til að rýra tekjur Strandarkirkju.  Ég sé þá ekki ástæðu til að ræða gr. frv. nánar. Að vísu hefir einstaka maður látið í ljós við mig, að hann skildi ekki, hvað átt væri við með því, að 10% af öllum far- og farmgjöldum, greiddum og ógreiddum, skyldu renna í sjóðinn, og skal ég því skýra það nánar. Þetta er miðað við það, hvar og hvernig gjaldið er innheimt. Það er t. d. algengt, að vörur séu sendar gegn póstkröfu, þannig að innheimta fer fram eftir á. Það er hætt við því, ef ekki er skýrt tekið fram um það, að sá, sem sendir vörurnar, mundi reyna að skjóta sér undan að greiða gjaldið. Aðrar gr. frv. þurfa ekki sérstakrar skýringar við, en ég vil geta þess, að inn í 1. gr. frv. hafa slæðzt 2 málvillur. Þar er 3 orðum ofaukið á einum stað og einu á öðrum stað. Vænti ég, að hv. n. muni leiðrétta það. Að svo mæltu vil ég óska þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og samgmn.