Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs utan dagskrár vegna þeirra atburða, sem eru að gerast austur í Vietnam þessa dagana. Nýjustu aðgerðir Bandaríkjastjórnar í styrjaldarrekstri hennar þar austur frá hafa vakið ugg um heim allan. Svo sem kunnugt er úr fréttum, hefur Nixon Bandaríkjaforseti látið loka höfnum í Haifong og fimm öðrum hafnarborgum í Norður-Vietnam með tundurduflum, auk þess sem lofthernaður hefur verið stóraukinn. Nixon hefur tilkynnt, að tundurduflin verði virk á morgun, fimmtudag. Eftir það sigla öll skip til Norður-Vietnams á eigin ábyrgð. Það er kunnugt, að bandarísk hernaðaryfirvöld hafa áður gælt við þá hugmynd að loka siglingaleiðum til Norður-Vietnams á þennan hátt, en horfið frá því sakir þess, að þeir töldu slíkt athæfi hættulega ögrun við Sovétríkin og Kína og raunar fleiri þjóðir. Nú hefur Bandaríkjaforseti þó ekki skirrzt við að beita slíkum ögrunum með þeim afleiðingum, að heimsfriðnum er stefnt í voða að dómi málsmetandi manna í Bandaríkjunum. Í yfirlýsingu, sem Tass-fréttastofan birti eftir ræðu Nixons, sagði, að hér væri um ódulbúna árás að ræða af hálfu Bandaríkjamanna. Átökin næstu klukkustundirnar standa milli tveggja stærstu hernaðarvelda heims. Ástæðan fyrir athæfi Bandaríkjaforseta er öllum ljós. Þróun styrjaldarinnar síðustu vikur sýnir ótvírætt, að þjóðin í Vietnam var að sigra í frelsisbaráttu sinni. Sómi bandarískra hershöfðingja var í hættu og það virðist nú vera sannfæring þeirra og Bandaríkjaforseta, að sómi þeirra verði bezt varðveittur með því að stofna lífi alls mannkyns í hættu. Mikill fjöldi Bandaríkjamanna telur þó, að sómi Bandaríkjaþjóðarinnar felist í öðru en árásarstyrjöldum og manndrápum. Í þessum hópi eru margir mestu áhrifamenn í stjórnmálum Bandaríkjamanna. Hubert Humphrey, McGovern, Edward Kennedy og Musky lýstu samstundis andstöðu sinni og beita sér nú af alefli gegn þessari ákvörðun Nixons Bandaríkjaforseta. Bandarískir stúdentar mótmæla í stórum stíl með þeim afleiðingum, að nú þegar hefur a. m. k. einn þeirra særzt í skothríð, að því er fréttir herma. Utanrrh. Frakka hefur þegar harmað þessa ákvörðun Bandaríkjastjórnar fyrir hönd sinnar þjóðar. Að mínum dómi er sú skylda lögð á herðar íslenzkri ríkisstj. og íslenzkri þjóð að leggjast á sveif með þeim aðilum, bæði bandarískum og öðrum, sem beita sér nú gegn stefnu Nixons í Vietnam og síðustu hernaðaraðgerðum þar. Bæði er, að við hljótum að gera allt, sem í okkar valdi stendur, til að styðja smáþjóð í hetjulegri baráttu fyrir lífi sínu, frelsi og sjálfstæði og við hljótum að lýsa andúð okkar á því, að heimsfriði og þeim friðarumleitunum, sem átt hafa sér stað að undanförnu, sé stefnt í voða. Ég vil því leyfa mér að beina þeirri spurningu til hæstv. utanrrh., hvort ríkisstj. hefur tekið afstöðu til síðustu viðburða í Vietnam, og sé svo, hver sú afstaða sé og hvort hún hafi verið látin í ljósi við rétta aðila eða ríkisstjórnin hyggist gera það.



Herra forseti. Í tilefni af þessum orðum og fsp. hv. 4. landsk. þm. vil ég leyfa mér að upplýsa, að á utanríkisráðherrafundi Norðurlandanna, sem haldinn var hér í Reykjavík hinn 25. f. m., var eftirfarandi samþykkt gerð einróma: „Það hefur ávallt verið álit Norðurlandanna, að deilan í Vietnam, sem rekja má til nýlendutímanna, verði ekki leyst með hervaldi. Varanlegum friði í Vietnam og annars staðar í Indó-Kína verði aðeins náð á stjórnmálalegum grundvelli, sem tryggi viðkomandi þjóðum rétt til að taka ákvarðanir um framtíð sína án íhlutunar utanaðkomandi ríkja. Það er einnig hætta á því, að aukinn stríðsrekstur í Vietnam geti haft neikvæð áhrif á samband stórveldanna og tilraunir til að draga úr spennu. Norðurlöndin hvetja því viðkomandi aðila eindregið til þess að taka hið fyrsta upp aftur friðarviðræður.“ Þessi ályktun sem er hluti af meira máli var send til allra fjölmiðla sama dag, svo og til sendiráða Íslands erlendis. Á fundi með William Rogers, utanrrh. Bandaríkjanna, í ráðherrabústaðnum hér í Reykjavík hinn 3. þ. m. eða fyrir réttri viku lét ég í tilefni af þessu í ljósi við hann áhyggjur íslenzku ríkisstj. út af gangi mála í Vietnam. Í gær átti ég svo samtal við sendiherra Bandaríkjanna hér og ég gerði honum í ljósi síðustu atburða grein fyrir því, hversu íslenzka ríkisstj. hlyti að harma þá óheillaþróun, sem þessi mál hafa nú tekið. Þannig hefur að mínum dómi allt of fljótt komið fram það, sem fyrrnefndur utanríkisráðherrafundur óttaðist og vakti athygli á, þ. e. að aukinn stríðsrekstur í Vietnam hafi neikvæð áhrif á samband stórveldanna og tilraunir til að draga úr spennu. Því miður hefur umrædd samþykkt utanríkisráðherrafundar Norðurlandanna, sem kannske var heldur varla að vænta, ekki megnað að draga úr þeim stríðsrekstri, sem háður er í Vietnam, en ég hygg, að enginn þurfi að vera í vafa um það, hvaða skoðanir íslenzka ríkisstj. hefur á þeim styrjaldarrekstri, sem þar er nú háður, þegar þessar upplýsingar hafa verið gefnar. Ég vona svo, að hv. þm. þyki þetta næg svör að svo stöddu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir góð svör og vil lýsa ánægju minni yfir, hversu fljótt hann hefur brugðizt við, eftir að fréttist um þessa atburði austur í Vietnam. Ég vil vekja athygli á, að til umr. er síðar á fundi Nd. till., sem varðar Vietnam, og því mun ég ekki að þessu sinni lengja umr.



Herra forseti. Ég fagna því, að þessi fsp. skuli hafa komið fram af hálfu hv. 4. landsk. þm., því að það eru vissulega alvarlegir atburðir, sem eru að gerast þarna austur frá, og ég vil líka benda hv. þingheimi á, að þetta gæti vakið kannske suma þm. til dýpri skilnings á því, sem ég og margir aðrir höfum talað um, þ. e. stórveldapólitíkina, hversu hernaðarblokkirnar eru rígbundnar til, skiptis, ýmist í þágu kommúnismans eða kapítalismans, þegar beitt er misrétti og ofbeldi gagnvart smáþjóðum. Þess vegna teldi ég það í anda hinnar nýju vinstri stjórnar, að hún beitti sér fyrir því að gera álíka samþykkt eins og danska þingið gerði, með því að beita sér fyrir því að mótmæla þessum atburðum við Bandaríkjastjórn. Ég hygg, að það fari ekki á milli mála, að samúð þessarar þjóðar hlýtur að vera með þjóðfrelsisbaráttunni í Vietnam.



Herra forseti. Það gleður mig, að það koma fram þær raddir hér hjá nokkrum þm., að þeir telja sig nú með framferði sínu eiga drjúgan þátt í því að bjarga heimsfriðinum. Ég vil hins vegar upplýsa það, að á utanrmn.-fundi, sem haldinn var fyrir tveimur dögum, bar þessi mál alls ekki á góma. Hins vegar sagði hæstv. utanrrh. og bar það undir okkur, hvort þm. gætu eftir atvikum ekki fellt sig við, að hann legði fram skriflega skýrslu um utanríkismálin í stað framhaldsumræðna um utanríkismálin, sem hann reyndar hafði boðað fyrr á þessu þingi. Við féllumst á það, nm. í utanrmn., að eftir atvikum, þegar væri verið að ljúka störfum þingsins, þá væri ekkert við það að athuga og mundi nægja og verða til upplýsinga fyrir þm. að fá slíka skýrslu, en ef á að fara að taka upp heimsfriðarviðræður, þá veit ég ekki nema verði að endurskoða það og efna til sérstakra viðræðna í þinginu um heimsmálin.

Forseti (EystJ): Borizt hefur svo hljóðandi bréf: „Ingvar Gíslason, 3. þm. Norðurl. e., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþ. að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Norðurlandskjördæmi eystra, Jónas Jónsson ráðunautur, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Gils Guðmundsson, forseti Nd.“ Jónas Jónsson hefur áður tekið sæti sem varamaður á þessu Alþ. og þarf því eigi að skoða hans kjörbréf. Býð ég hann velkominn til starfa.