Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við umr. um frv. til l. um útflutningsgjald af sjávarafurðum fyrir skömmu lýsti ég því yfir, að von væri á öðru frv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins til staðfestingar á því fiskverði, er yfirnefnd verðlagsráðs samþykkti 6. jan. s.l. Það er þetta frv., sem nú er hér til 1. umr. Á tveimur undanförnum árum hefur ríkissjóður greitt framlag til framleiðniaukningar og hagræðingar í framleiðslu hraðfrystiiðnaðarins. Framlög ríkisins í þessu skyni námu 43 millj. kr. árið 1964 og 33 millj. kr. árið 1965. Upphaflega ástæðan til þessa stuðnings við þennan undirstöðuatvinnuveg var á sínum tíma talin sú, að þær launahækkanir, sem hér var um samið á árinu 1963, gæti þessi atvinnuvegur þá ekki borið, eins og á stóð um verðlag fiskafurðanna erlendis. Þær endurbætur, sem síðar hafa átt sér stað í þessum mikilvæga iðnaði okkar, m.a. fyrir framlag ríkisins, hafa reynzt nær ómetanlegar og okkur í vil til þeirrar hörðu samkeppni, sem á sér stað á heimsmarkaðnum um sölu fiskafurða. Það er engum vafa undirorpið, að hið jafnt hækkandi verð erlendis á fiskafurðum okkar á s.l. árum byggist a.m.k. öðru fremur á bættum vinnsluaðferðum og þar með aukinni hagnýtingu aflans, sem umræddur styrkur ríkisins hefur stuðlað að. Svo sem frá er skýrt í grg. frv., tóku frystihúsin að fullu á sig 15% kauphækkun á árinu 1963 og einnig það, sem í þessum efnum bættist við á árinu 1964, ásamt þeirri fiskverðshækkun, 6%, sem einnig bættist við á því ári. Ríkissjóður greiddi þá um sinn til bráðabirgða 5 1/2% fiskverðshækkun, sem þá var ákveðin af yfirnefnd verðlagsráðs sjávarútvegsins. Af framangreindum ástæðum var því, svo sem áður er frá greint, ákveðið með l. nr. 34 í ársbyrjun s.l. árs að greiða 33 millj. kr. úr ríkissjóði. Eins og fram kom í umr. um frv. um útflutningsgjald af sjávarafurðum hér á dögunum og fyrr er frá greint, gerði verðlagsráð sjávarútvegsins ýtarlegar athuganir á afkomu frystihúsanna á s.l. ári í sambandi við ákvörðun fiskverðsins fyrir yfirstandandi ár. Niðurstaða þeirra athugana var, að afkoman virtist það góð, að þau ættu að geta tekið á sig 5 1/2% fiskverðshækkunina frá 1965 og þær kauphækkanir, er á því ári áttu sér stað. Niðurstaða verðlagsráðsins eða yfirnefndar þess varð hins vegar sú, að ekki væri unnt að ná samkomulagi aðila um minni fiskverðshækkun en 17% þrátt fyrir gott árferði í afurðasölumálum og bætta aðstöðu heima fyrir í sjálfri framleiðslunni. Var nauðsynlegt talið til að brúa bilíð til samkomulags, að það opinbera hlypi enn undir bagga, ef tryggja ætti sjómönnum og útgerðarmönnum fyrrgreint verð. En allt eru þetta tilvitnanir í rökstuðning yfirnefndar fyrir umræddu verði. Tekjumismunur sjómanna á bolfiskveiðum og síldarsjómanna hafði aukizt verulega með hinu góða árferði á síldveiðum undanfarin ár og því eðlilegt, að tregða væri á sjómönnum til starfa, þar sem minni tekjuvon var. Í áttina til tekjujöfnunar á milli þessara greina sjávarútvegsins var 17% fiskverðshækkun því nú talin algert lágmark, svo sem áður er sagt. Þetta mat yfirnefndarinnar hefur reynzt rétt að því leyti, að enn hefur treglega gengið að fá menn til bolfiskveiðanna, þótt það hafi að sjálfsögðu einnig mikil áhrif, að allt fram til þessa tíma vertíðarinnar hefur verið tregur afli á þeim veiðum. Þegar frá er tekið landsvæði eins og Vestfirðir, hefur sérstaklega borið á erfiðleikum á því að manna minni vélbáta á línu- og handfæraveiðar, sem þó er tvímælalaust bezta hráefnisöflun bolfiskveiðanna hvað gæði snertir. Á Vestfjörðum hefur hins vegar allt frá haustmánuðum aflazt sæmilega og stundum allvel á línuveiðum og mannaflsskortur þar einnig verið hverfandi lítill miðað við aðra landshluta, sér í lagi þó hér sunnan- og suðvestanlands. Til þess að margnefnt samkomulag um fiskverð gæti átt sér stað, var samkv. athugun yfirn. talið nauðsynlegt að hækka í fyrsta lagi framlagið til framleiðniaukningar um 17 millj. kr. eða úr 33 millj. kr. í 50 millj. kr., sem talið var samsvara 2% fiskverðshækkun. Í öðru lagi, að 25 aura verðuppbót á línu- og handfærafisk, sem greidd var á árinu 1965, héldist áfram óbreytt þetta ár. En auk þess féllust fiskkaupendur nú í þetta sinn á að greiða jafnháa upphæð á móti á þennan fisk. Framlag ríkissjóðs í þessu efni er áætlað 20 millj. kr. Í þriðja lagi: Á s.l. ári var með sérstökum l. samþ. að heimila greiðslu verðuppbótar úr ríkissjóði á útflutta skreið, er næmi allt að 10 millj. kr. Heimild þessi var að fullu notuð, og var nú einnig álitið nauðsynlegt að heimila sömu verðuppbætur í krónutölu. Í fjórða lagi: Til að samkomulag gæti tekizt, var umfram framangreinda aðstoð álitið nauðsynlegt að breyta viðmiðun útflutningsgjaldsins, svo sem þegar hefur verið afgreitt héðan frá hv. Alþ. með sérstöku frv. nú fyrir skömmu. Samanborið við fjárhagslega aðstoð þess opinbera í þessum efnum frá s.l. ári er því hér um 17 millj. kr. hækkun að ræða. Þá nam þessi aðstoð um 60-63 millj. kr., endanleg tala er enn ekki að fullu ljós, en samkv. frv. þessu mun aðstoðin nema um 80 millj. kr. Þegar fjárlög voru endanlega afgreidd hér á Alþ. fyrir jól, varð ekki séð, að hve miklu leyti aðstoðar þess opinbera væri þörf. Það eina, sem örugglega lá þá fyrir í þessum málum, var, að verulegar hækkanir höfðu orðið á mörgum greinum útfluttra sjávarafurða, eins og frá er skýrt í grg. frv., og því ljóst, að fiskkaupendur gætu af þeim sökum borið nokkra fiskverðshækkun. Það kom einnig á daginn, að í fyrsta sinn í starfi verðlagsráðsins gátu fiskkaupendur nú fallizt á að taka á sig eða bjóða 8% fiskverðshækkun. Fiskseljendur, sjómenn og útgerðarmenn, töldu það boð hins vegar allt of litla hækkun og vísuðu málinu af þeim ástæðum til yfirnefndar, sem endanlega felldi úrskurð sinn 6. jan. s.l., svo sem fyrr er frá greint. Af framangreindum ástæðum er ljóst, að ekki var mögulegt að áætla tekjuþörf í þessu skyni við afgreiðslu fjárl. Að mati ríkisstj. er tekjuöflun fjárl. hins vegar það naum, að ekki er fyrirsjáanlega unnt fyrir ríkissjóð að taka á sig þau útgjöld, er af samþykkt frv. þessa leiðir, án rekstrarhalla. Með framangreindar staðreyndir í huga er eðlilegt, að hv. alþm. spyrji, með hvaða hætti ríkisstj. hyggist leysa þann fjárhagslega vanda, er af útgjöldum þessum leiðir. Taki ríkisstj. á sig að leysa þann fjárhagslega vanda, sem fylgir 17% fiskverðshækkun, er um tvær leiðir að velja: Í fyrsta lagi að beita sér fyrir almennum skattahækkunum, er brúað gætu bilið. Í öðru lagi að létta af ríkissjóði einhverjum þeim útgjöldum, sem þegar er gert ráð fyrir, t.d. í verklegum framkvæmdum eða niðurgreiðslu vöruverðs. Varðandi fyrri liðinn er það að segja, að ríkisstj. hefur lýst sig við fjárlagaumr. andvíga almennum nýjum skattahækkunum. Af þeim ástæðum yrði lausn vandans nú ekki fundin með þeim hætti. Hvað síðari liðinn áhrærir, virðist óþarft að minna á það, að á s.l. 2 árum hefur verið notuð heimild í fjárl. til að minnka opinberar framkvæmdir eða draga úr fjárframlögum til þeirra, og yrði þegar af þeim ástæðum ekki horfið inn á þá braut nú enn einu sinni. Í blöðum hv. stjórnarandstæðinga sem og víðar hefur því verið þráfaldlega fram haldið, að niðurgreiðslur ýmissa vörutegunda kæmu neytendum að litlu sem engu haldi, og ríkisstj. sökuð um að viðhalda þessu ástandi þvert ofan í yfirlýsingar sínar um að vilja afnám niðurgreiðslna og til þess eins að falsa kaupgjaldsvísitölu, eins og stundum hefur verið sagt. Hvað sem liður sannindum þessara ásakana, er víst, að afnám niðurgreiðslna á einstökum vörutegundum hefði, áður en kaupgjaldsvísitala var á ný upp tekin á laun, af launþegasamtökunum verið réttilega metin sem bein og óbætt kjaraskerðing, og því lögð áherzla á að fá slíkt bætt í næstu kjarasamningum. Nú á greiðsla verðlagsuppbóta á laun hins vegar að tryggja launþegum bætur fyrir afnám niðurgreiðslna á hverri þeirri vörutegund, sem þær gilda um í dag. Ríkisstj. hyggst, eins og fram kemur í lok grg. fyrir frv., mæta nauðsynlegum útgjöldum vegna frv. þessa eða samþykktar þess með því að draga úr eða afnema með öllu niðurgreiðslur á ákveðnum vörutegundum. Ég tel eðlilegt og skylt að skýra nú þegar frá þessum fyrirhuguðu ráðstöfunum, þó að endanlega hafi ekki verið frá þeim gengið eða gildistöku þeirra. Herra forseti. Ég tel ekki þörf á að ræða efni einstakra greina frv., svo ljóst sem efni þeirra er og endurtekning frá fyrri þingum. En að lokinni þessari umr. legg ég til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, kemur ekki að öllu leyti á óvart, því að það var boðað í sambandi við frv. það, sem hér var til umr. fyrir nokkrum dögum um breytingar á útflutningsgjaldi á sjávarafurðir, að fljótlega væri að vænta frekari ráðstafana til aðstoðar við sjávarútveginn. Ég býst þó við því, að fáa hafi órað fyrir jafnalvarlegum tíðindum og þetta frv. hefur að flytja, því að vissulega eru það alvarleg tíðindi, að nú á tímum skuli enn til viðbótar fyrri ráðstöfunum þurfa að veita um 80 millj. kr. til sjávarútvegsins og það án þess að það hafi að nokkru leyti verið hugsað fyrir þeim fjárhæðum í sambandi við afgreiðslu fjárl. Í sambandi við umr. um breytingar á l. um útflutningsgjald sjávarafurða var fjallað almennt um erfiðleika og afkomuhorfur sjávarútvegsins, og margt af því, sem þá var sagt, á við einnig um þetta mál, og get ég af þeim sökum verið fáorðari en ella um þetta frv., sem hér liggur fyrir. En það verð ég þó að segja viðvíkjandi þessu frv., að það er sannarlega ekki neitt fagnaðarerindi, sem hæstv. ríkisstj. flytur okkur þm. nú á fárra daga fresti um afkomu og erfiðleika sjávarútvegsins. Það eru, eins og óþarft er raunar að rifja hér upp, aðeins fáir dagar síðan frv. um útflutningsgjald af sjávarafurðum var hér til umr. og afgreiðslu, þar sem um það bil 40 millj. kr. voru færðar á milli, ef svo má segja, þeirri upphæð létt af bolfiskveiðum, en tilsvarandi upphæð lögð á síldarútvegsmenn og síldarsjómenn. Og nú kemur svo þetta frv. strax í kjölfarið. Samkv. því á að veita sjávarútveginum 80 millj. kr. í uppbætur, eins og þar nánar segir eða eins og líka hæstv. sjútvmrh. gerði grein fyrir. Það á að veita 20 millj. til uppbóta á línu- og handfærafisk. Það á að veita 50 millj. kr. til frystihúsa til framleiðniaukningar og annarra endurbóta, og það á að veita 10 millj. kr. til skreiðarframleiðenda til verðuppbóta á skreiðarframleiðslu. Þær 80 millj., sem hér er um að ræða, virðist eiga samkv. frv. og því, sem fram kom hjá hæstv. sjútvmrh. hér áðan, að færa yfir á almenning með þeim hætti að lækka eða fella niður með öllu niðurgreiðslur á tilteknum vörutegundum. Þannig er þá komið fyrir sjávarútveginum í einu mesta góðæri, sem gengið hefur yfir þetta land, þegar á heildina er lítið. Þeir erfiðleikar, sem þannig steðja að útveginum nú á tímum, verða vissulega ekki raktir til þess, að hér hafi verið léleg aflabrögð eða óhagstæð markaðskjör. Þvert á móti hefur verið hér hvert metaflaárið á fætur öðru, svo sem alkunnugt er, þegar á heildina er lítið. Verðlag á útflutningsafurðum hefur einnig farið síhækkandi, og viðskiptakjörin hafa yfirleitt verið sérlega hagstæð, og markaðir hafa verið nægilegir, að því er virðist. Samt er nú svo komið. Það eru vissulega alvarleg tíðindi, og það er ekki furða, þó að menn setji hljóða, þegar þeir heyra þessi tíðindi, og það er vissulega ekki að undra, þó að menn spyrji: Hverju sætir þetta? Og svarið er einfalt. Það er verðbólgan, sem þessu veldur. Og það var rakið nægilega í umr. hér síðast, og ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það í þessu sambandi. En það er sannleikurinn, að þó að aflinn aukist og þó að verðlagið hækki, fer það jafnóðum í verðbólguhítina og þó meira til, því að alltaf sígur meira og meira á ógæfuhliðina og vandamálið verður sífellt óviðráðanlegra. Þetta er sá sorglegi sannleikur. Og ríkisstj. fæst því miður ekki til þess að taka upp baráttuna við dýrtíðina, sem hún þó þyrfti að gera, ef ráða ætti við þessa meinsemd, sem hér er um að tefla og fer sívaxandi og öllum landslýð er að verða æ ljósara, að ekki verði við ráðið, nema snúizt sé af alvöru og festu við sjálfu vandamálinu, verðbólgunni og dýrtíðinni. Hér er sem sagt farið fram á miklar uppbætur til sjávarútvegsins. Það er að vísu ekki ný saga, því að eins og kom fram hjá hæstv. sjútvmrh., hafa uppbætur verið greiddar áður í þessu skyni. En þarna er farið fram á verulegar upphæðir, 20 millj. kr. til verðuppbóta á línufisk. Ég vil segja það, að ég fellst á það, sem hæstv. sjútvmrh. sagði varðandi það atriði. Það er vissulega mikil þörf á því að reyna að örva þær veiðar og þörf á því efalaust að styrkja þá, sem við þær veiðar fást. Og í öðru lagi er þarna um 50 millj. kr. að tefla til frystihúsanna til hagræðingar, eða eins og það er orðað: til endurbóta og framleiðniaukningar. Þessi upphæð hefur verið áður veitt. Ég hygg, að það hafi verið gengið út frá því, þegar það kom fyrst til mála að veita þessa upphæð, að það væri ekki verið þar að innleiða eitthvað, sem ætti að vera varanlegt, sem þá væri veitt í eitt skipti fyrir öll, til þess að hjálpa frystihúsunum til að koma á hjá sér nauðsynlegum endurbótum. En reyndin hefur orðið sú, að þetta hefur orðið varanleg fjárgreiðsla, að því er virðist, og þarna er um að tefla þáð, að upphæðin er hækkuð frá því í fyrra, þar sem hún var þá 33 millj., nú er gert ráð fyrir, að hún verði 50 millj. Þetta hljómar vel að mörgu leyti, að þetta sé veitt til framleiðniaukningar og endurbóta. Og vissulega er nauðsynlegt að reyna að vinna að sem mestum endurbótum á þessu sviði. En spurningin er, hversu sá fyrirvari er bókstaflega tekinn. Um það verða að fást upplýsingar, og er sjálfsagt að óska eftir upplýsingum um það, hvernig þessu fé hefur verið nákvæmlega ráðstafað og skipt á milli frystihúsa. Ef því er t.d. skipt þannig á milli frystihúsa, að bara sé miðað við vinnslu hvers frystihúss, er náttúrlega um nokkuð annað að tefla heldur en fjárveitingar beint til framleiðniaukningar og endurbóta í hverju frystihúsi. Þá er náttúrlega um styrki til frystihúsanna að tefla, styrki, sem kallaðir eru fallegum nöfnum. En ég verð að segja það, að ég treysti mér ekki á þessu stigi til að segja til um það, hvort það er þörf á þessum 50 millj. eða ekki. Ég treysti mér ekki til að véfengja það, að frystihúsin geti ekki komizt af án þeirra. Það var reyndar upplýst hér í umr. síðast, þegar rætt var um útflutningsgjald af sjávarafurðum, að hagur frystihúsanna væri mjög misjafn, og því var haldið fram af sumum a.m.k., að sum frystihúsin hefðu auðveldlega getað tekið á sig þá verðhækkun, sem leiddi af verðlagssamningunum síðast og verðlagsákvörðuninni, án þess að fá tilsvarandi lækkun á útflutningsgjaldinu. Ég fyrir mitt leyti féllst ekki og gat ekki fallizt á þau rök. En það voru samt mikilvæg rök, sem komu þar fram og gera það að verkum, að það er nauðsynlegt að spyrja nú í sambandi við þessa fjárveitingu um nánari grg. um það, hvernig þessu er varið og hver þörfin sé. Viðvíkjandi 10 millj. til skreiðarverðsuppbóta er það sama að segja, að ég treysti mér ekki til þess á þessu stigi að véfengja, að það sé þörf á þessum uppbótum, og í stuttu máli sagt treysti ég mér ekki á þessu stigi að véfengja það, að sjávarútvegurinn þurfi á þessu að halda. En þó verður auðvitað mjög vel að athuga það, áður en horfið er að þessu ráði. Það er skylda þm. og n. þeirrar, sem fær þetta mál til meðferðar, að kanna rækilega, hvort það sé raunverulega þörf fyrir þessar fjárveitingar. En það er sorglegt, eins og margoft hefur verið tekið fram, að það skuli vera komið svo fyrir sjávarútveginum nú á tímum. En þörf atvinnugreinarinnar fyrir þetta fé er ekki nema önnur hliðin á þessu máli, því að það fylgir hér böggull skammrifi. Það verður einhvers staðar að taka þessar 80 millj., og fyrir þessari fjárhæð, 80 millj. kr., er ekki gert ráð í fjárl. Það verður að segjast, að það er í hæsta máta undarlegt, að það skuli ekki hafa verið gert, og þær skýringar, sem hæstv. sjútvmrh. gaf á því áðan, eru vituskuld á engan hátt fullnægjandi, því að svo mikið mátti náttúrlega sjá þá fyrir, að það mundi verða þörf á einhverjum fjárveitingum í þessu skyni, og því hefði auðvitað átt að gera ráð fyrir því við samningu fjárlaganna. Það er alveg laukrétt, sem hæstv. ríkisstj. segir í grg. þessa frv. í niðurlagi hennar, að hér er vissulega um verulegt fjárhagslegt vandamál að tefla. Það er verulegt fjárhagslegt vandamál að útvega 80 millj. Jafnvel á þessum síðustu og verstu tímum, þegar krónan er ekki orðin raunverulega mjög mikils virði, verða þó 80 millj. ekki gripnar upp úr sandinum. En ríkisstj. viðurkennir það, að hér sé um verulegt fjárhagslegt vandamál að ræða. Hún segir með eiginlega alveg óvenjulegri hógværð, að það sé nú um verulegt fjárhagslegt vandamál að ræða og ríkisstj. telji ekki rétt að hækka skatta í því skyni að standa straum af þessum greiðslum. Þótti engum mikið, þó að nú gæti ríkisstj. séð, að nóg væri komið af pinklum á Skjónu. Og það er þá gott að hafa viðurkenningu hennar á því, hæstv. ríkisstj., að þar verður ekki meiru á bætt. Og hún telur ekki heldur rétt að draga úr útgjöldum til verklegra framkvæmda þeirra vegna. Þetta játar ríkisstj. líka. Ég er nú ekki hissa á því, þó að stjórnin telji sér ekki fært að draga meira úr verklegum framkvæmdum en orðið er. En þá kemur ráðið, sem er þó frekar ráðaleysi, að það sé fyrirhugað að lækka niðurgreiðslur á vöruverði. En þrátt fyrir þær upplýsingar, sem komu fram hjá hæstv. sjútvmrh. hér áðan, verður að spyrja: Hver verður afleiðingin af því, ef niðurgreiðslum er nú hætt eða þær felldar niður að þessu marki? Það liggur í augum uppi og raunar kom það fram hjá sjútvmrh., að vísitalan hlýtur að hækka og dýrtíðin hlýtur að magnast, og sjálfar aðgerðir ríkisstj. verða þannig til þess að ýta undir dýrtíðina og verðbólguna.  Það má náttúrlega sitthvað segja um niðurgreiðslur, en til þess er nú ekki tími hér og ég skal ekki fara út í það. Það má vel vera, að sitthvað sé athugavert við þær, og e.t.v. má segja, að einhver misnotkun hafi átt sér stað í sambandi við þær, og því hefur stundum verið fleygt, eins og hæstv. sjútvmrh. vék að í sinni ræðu, að það hafi stundum verið leikinn hálfgerður skollaleikur í sambandi við niðurgreiðslur á einhverjum einstökum vörutegundum, til þess að halda vísitölu niðri, og það hafi í því sambandi verið hugsað meira um vísitöluna en um hina raunverulegu dýrtíð. En hvað sem því líður, hafa þó niðurgreiðslurnar verið neyðarúrræði, sem notazt hefur verið við, þegar ekki hefur verið hægt að finna annað til þess þó að reyna að halda dýrtíðinni ofurlítið í skefjum. Og mig langar í þessu sambandi að spyrjast fyrir um það, á hvaða vörutegundum meiningin er að fella niðurgreiðslur niður. Það hefur að sjálfsögðu nokkra þýðingu, því að það skiptir vitaskuld máli, á hvaða vörum niðurgreiðslurnar eru gerðar. Og í öðru lagi vil ég spyrja að því, hvað það þýði í vísitölu, að felldar eru niður greiðslur eða lækkaðar um 80 millj. kr. Hvað hækkar framfærsluvísitalan mikið vegna þess? Mér er það ekki alveg ljóst, en ég gæti látið mér detta í hug, að hún hækkaði t.d. um 4 stig, og við skulum segja, að hún hækki það, til þess að hafa hér ákveðna tölu við að miða, og ef það er nú svo, vil ég spyrja: Hvað kosta 4 vísitölustig ríkissjóð, bara ríkissjóð, í beinum launagreiðslum? Ég mundi halda, - ég veit það ekki fyrir víst, - að hvert kaupgjaldsvísitölustig kostaði ríkissjóð í beinum launagreiðslum nálægt 10 millj. Ef það væri rétt ályktað hjá mér, mundi þetta þýða, að ríkissjóður losnar að vísu, ef af þessum ráðagerðum verður, við 80 millj. kr. til niðurgreiðslna, en hann verður þá jafnframt að auka greiðslur sínar í laun um 20-40 millj. Þá er ekki mismunurinn á þessu orðinn svo mjög mikill, og þá verður ríkissjóður einhvers staðar að fara að leita að ráðum til þess að hafa eitthvað upp í þær launagreiðslur. Auðvitað komast allar þessar hækkanir strax út í verðlagið og hafa í för með sér víxlverkanir, eins og alkunnugt er, og dýrtíðin hlýtur af þessum sökum að magnast. Svo vil ég að lokum spyrja um það, sem hlýtur að vera eitt meginatriðið í þessu sambandi og ég geri ráð fyrir að aðrir kannske spyrji meira um en ég, sem eru þeim málum kunnugri, og það er þetta: Hvernig kemur þetta heim, þessi ákvörðun að fella niður niðurgreiðslur eða lækka þær sem svarar 80 millj. kr., - hvernig kemur það heim við kjarasamningana s.l. sumar? Það hefur verið sagt, að fjárhagur ríkissjóðs væri svo bágborinn, að hann gæti ekki tekið á sig neitt til viðbótar því, sem hann nú ber. Það má vel vera, að svo sé í raun og veru, en samt sem áður verður um það að spyrja, áður en þetta mál er afgreitt og ákveðið að hætta slíkum niðurgreiðslum sem þessum, hvernig afkoma ríkissjóðs hafi verið á s.l. ári. Það er kunnugt, að hæstv. fjmrh. var eðlilega nokkuð svartsýnn á hana. Ef til vill hefur heppnin verið með og hún orðið eitthvað skárri en gert var ráð fyrir. Og ef það hefur reynzt svo, er líklegt, að fjárlagaáætlunin á þessu ári gæti kannske tekið á móti einhverju. Um þetta skal ég ekkert fullyrða, en þetta er eitt af þeim atriðum, sem hljóta að verða athuguð. Ég vil að lokum segja það, herra forseti, og ég skal stytta mál mitt, að ég tel hér vera á ferðinni mikið vandamál. Ég tel það ekki tímabært á þessu stigi að taka beina afstöðu til málsins. Ég tel nauðsynlegt, að fyrir liggi ýmsar upplýsingar, m.a. þær, sem ég hef hér drepið á, áður en það verður gert. Og þetta vandamál, sem hér er um að tefla, hefur vissulega margar hliðar. Ég vil, eins og ég hef áður sagt, ekki véfengja það, að full þörf sé fyrir þessar uppbætur, en það þarf náttúrlega að kanna svo vel sem kostur er, hver hin raunverulega þörf er, og þá fyrst, þegar málið allt hefur verið frá ýmsum hliðum gaumgæfilega athugað í n., sem fær það til meðferðar, er tímabært að taka endanlega afstöðu til þess. Hér er um mjög stórt skref að ræða, að hverfa þannig frá niðurgreiðslunum að þessu leyti, og í raun og veru virðist mér þetta skref tákna algera uppgjöf hjá hæstv. ríkisstj., algera uppgjöf við það að reyna að halda verðbólgunni í nokkrum skefjum. Það er að vísu viðurkennt áður af hæstv. ríkisstj., að henni hefur ekki tekizt að halda dýrtíðinni í skefjum, enda liggur það nú í augum uppi. En hún hefur þó haft vissa viðleitni, eins og t.d. niðurgreiðslurnar, til þess að halda verðbólgunni í skefjum, en með því að hætta þar við, sýnist öllu vera sleppt lausu.



Herra forseti. Þegar skattafrv. hæstv. ríkisstj. voru hér til umr., áður en alþm. fóru í jólaleyfi, sögðu bæði ég og ýmsir aðrir í sambandi við þau, að það væri óvarlegt að gera ráð fyrir því í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og skattamálin, sem þá voru rædd, eins og ég sagði, að ekki þyrfti a.m.k. að gera ráð fyrir jafnmikilli upphæð og árið áður í styrki til sjávarútvegsins, og því kynni svo að fara, að því er okkur virtist, að ekki yrði látið staðar numið við það að leggja á benzínskatt, að leggja skatt á alla raforku landsmanna, að leggja á gjaldeyrisskatt, að hækka fasteignaskatt, að hækka aukatekjur ríkissjóðs, heldur væri næsta líklegt, að þegar Alþ. kæmi saman að nýju, yrði þráðurinn tekinn upp með sama hætti og haldið áfram að leggja á nýja skatta. Þessu var svarað svo af hæstv. fjmrh., ef mig misminnir ekki því meira, að það væri að vísu líklegt, að þarna væri einhver vandi fyrir hendi, en það væri ekki ljóst enn þá, hversu mikill hann væri, og að öðru leyti urðu orð hans ekki skilin á annan veg en hann teldi, að hér væri ekki um meiri vanda en svo að ræða, að það rúmaðist innan þeirra fjárl., sem afg., höfðu verið, og þyrfti þess vegna ekki nýja skattheimtu. Ég hygg, að flestum sé ljóst, að spádómar okkar í stjórnarandstöðunni hafi nú komið nokkuð á daginn, því að nú nýlega hefur verið samþ. hér á hv. Alþ. af stjórnarliðinu að leggja sérstakan skatt á síldarútveginn til styrktar öðrum greinum sjávarútvegsins, og hér er svo á ferðinni jafngildi stórfelldrar nýrrar skattahækkunar. Og ég vil segja það, að það er auðvitað um algeran orðaleik að ræða um þær ráðstafanir, sem eru fyrirhugaðar í sambandi við framkvæmd á þessu frv., sem hér liggur fyrir, þegar sagt er, að þar sé ekki um skattheimtu að ræða, því að ég tel, að það sé ekki aðeins, að það sé hliðstætt við nýja og áður óþekkta skattheimtu, heldur jafnvel um miklu lakari ráðstafanir að ræða af mörgum ástæðum en þótt skattar hefðu beinlínis verið hækkaðir. Í grg. með frv. segir, að þær ráðstafanir, sem frv. gerir ráð fyrir, muni kosta um 80 millj. kr. Af ræðu hæstv. sjútvmrh. varð ekki ljóst, hvort það er hugmyndin að rúma eitthvað af þeirri upphæð innan fjárlaga og með þeim tekjum, sem ríkissjóður hefur, eða hvort það er meiningin að lækka niðurgreiðslurnar um þessar 80 millj. eða einhverja lægri upphæð. Utan að sér hefur maður heyrt, að það sé aðeins um 50 millj. kr. lækkun að ræða, en sem sagt, það varð ekki ljóst af ræðu hæstv. ráðh., og vildi ég mega spyrja hann nákvæmlega um það, hvort það er meiningin að lækka niðurgreiðslurnar alveg um þessar 80 millj. eða einhverja lægri upphæð, því að vitanlega skiptir það máli, þegar þetta mál er rætt. Heyrzt hefur talað um. að aðeins 50 millj. kr. lækkun á niðurgreiðslunum svaraði til 3.6 stiga hækkunar á framfærsluvísitölu eða 2% kauphækkunar, sem af því leiddi. Jafnvel þótt ekki sé gert ráð fyrir meiru en því, og virðist mér það þó vera óvarlegt, þegar þess er gætt, að þessi aðferð, sem hér er viðhöfð, kostar ríkissjóð nálægt 20 millj. kr., skilst mér þá, að fjáröflunin, sem raunverulega væri þarna um að ræða, sem þyrfti vegna þessara ráðstafana, væri rétt um 100 milljónir. En ég tel ástæðu til þess að spyrja nánar um þetta, því að svör við þessu hlýtur hæstv. ráðh. að hafa á reiðum höndum. Þessi atriði hljóta að hafa verið skoðuð niður í kjölinn, þegar ákveðið var að fara þessa leið til þeirrar fjáröflunar, sem þetta frv. útheimtir. En jafnvel þó að við gerum ekki ráð fyrir nema 3.6 stiga hækkun á framfærsluvísitölunni og þar af leiðandi 2% kauphækkun að krónutölu, er þó alveg auðséð, að hér er um verulega aukningu að ræða á rekstrarkostnaði alls atvinnurekstrar í landinu, allra atvinnuveganna og einnig ríkissjóðs. Með þessu frv. er ætlað að létta undir með frystihúsunum, þ.e.a.s. að það á að auka bætur til þeirra, svokallað hagræðingarfé, sem ég kem nánar inn á síðar, um 17 millj. kr. frá s.l. ári. En eftir þeim tölum, sem ég hef séð um samanlögð vinnulaun frystihúsa, mun 2% kauphækkun þýða það, að af þessari upphæð fara aftur 10-12 millj., þannig að upphæðin, sem raunverulega er aukning ríkissjóðs til frystihúsanna frá fyrra ári, er þá komin niður í 5 millj. kr. Það er sem sagt að verulegu leyti látið með annarri hendinni, en tekið með hinni. Ég mundi gizka á, þó að það sé engan veginn nákvæmar tölur, og þær verða þá leiðréttar af hæstv. ráðh., ef þær eru mjög fjarri lagi, að þetta muni, eins og ég áður sagði, kosta ríkissjóð allt að 20 millj. kr., og vafalaust, að fyrir allan fiskiðnað í landinu er hér ekki um lægri upphæð en aðrar 20 millj. kr. að ræða. Og síðan kemur sú hækkun, sem af þessu leiðir, vitanlega fram á öllum öðrum atvinnurekstri, í hækkandi þjónustu og yfirleitt öllu, sem heyrir undir atvinnurekstur og almenna þjónustu í landinu. Ég tel mjög vafasamt, að hér sé ekki raunverulega um brigðmæli að ræða við frystihúsin samkv. því samkomulagi, sem gert var við þau í vetur, þar sem gert var ráð fyrir, að hagræðingarféð svokallaða væri aukið um 17 millj. kr., en aukningin er í reynd ekkí nema 5 millj. eða lítið yfir það, þegar dæmið er reiknað til fulls, þ.e.a.s. í staðinn fyrir þá aðstoð, sem þeim var lofað, aðstoð til að standa undir 2% fiskverðshækkun, hráefnisverði, fá þau raunverulega aðeins aukna aðstoð sem svarar til 1/2%. Það er svo önnur hlið á þessu máli, eins og hv. síðasti ræðumaður kom hér inn á að nokkru, að þetta frv. og þau úrræði, sem boðuð eru samfara því, eru glöggt dæmi um það öngþveiti, sem verðbólgan hefur skapað og verðbólgustefna ríkisstj. er að skapa, þegar það gerist á sama tíma sem verðlag á afurðum frystihúsanna hækkar um 13-14% á einu ári, en ef það væri útreiknað í kaupi, mundi það vera 4-5 sinnum meira, eða svaraði til kauphækkunar, sem væri 4-5 sinnum hærri en sú hækkun, sem verður á útflutningsvörunni, og þegar búið er að taka þar að auki 40 millj. frá annarri atvinnugrein til að styrkja hana með, þarf enn að koma til ráðstöfunar upp á 80-90 millj. kr. til hjálpar þessari atvinnugrein. Þetta er auðvitað talandi tímanna tákn og sýnir glögglega, hvert stefnir, enda mun það sannast mála, að þær ráðstafanir, sem eru fyrirhugaðar í sambandi við þetta frv., leysa raunverulega engan vanda, heldur hljóta að skapa annan vanda og raunar meiri en þann, sem menn þykjast vera að leysa. Í sambandi við þetta verður auðvitað að hafa það í huga, þegar athuguð er afkoma og staða fiskiðnaðarins, að á komandi vori standa fyrir dyrum kaupsamningar milli almennu verkalýðsfélaganna og fiskiðnaðarins. Og það þarf auðvitað enginn að ætla, miðað við þá stórfelldu aukningu, sem hefur orðið á þjóðartekjum á síðustu árum, og ekki síður á síðasta ári en önnur undanfarin ár, að verkalýðsfélögin muni sætta sig við nokkuð annað en fá réttmæta hlutdeild í þeirri aukningu. En verðbólguþróunin og ráðstafanir þessar og aðrar svipaðar, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert, torvelda auðvitað alveg stórkostlega, að þeir samningar geti tekizt með eðlilegum hætti. Mér sýnist, að í sambandi við þessar ráðagerðir um lækkun á niðurgreiðslunum geti ekki gerzt nema eitt af tvennu: Annaðhvort fær verkafólkið 2% minni kauphækkun en annars væri fullkomlega mögulegt fyrir fiskiðnaðinn og réttmætt, eða þau taka ekki aðeins það, sem þau eiga fullkomlega rétt á, heldur einnig þessi 2% til viðbótar, og mundi þá auðvitað skapast alveg nýr vandi og það skarð, sem haldið er fram að sé hér í getu fiskiðnaðarins, vera jafnófyllt sem áður. Annar hvor hlýtur að verða að bera þessar nýju byrðar, sem hér eru á lagðar, annaðhvort verkafólkið, sem vinnur í fiskiðnaðinum, eða fiskiðnaðurinn sjálfur. Um annað er ekki að ræða, nema fyrirhugaðar séu þá, þegar að þessum samningum kemur, enn nýjar ráðstafanir af hálfu hæstv. ríkisstj., sem sennilega yrðu þá svipaðar hinum fyrri og mundu ekki gera annað en velta vandanum á undan sér. Ég held, að það sé ákaflega óráðlegt að reyna að leysa eitt vandamál með því að skapa annað vandamál, sem er engu betra viðfangs og raunar enn erfiðara, þegar til frambúðar er litið. Það má auðvitað segja, að það sé ekki sérstakt einkenni á þessum ráðagerðum, sem hér eru uppi, heldur almennt einkenni á þeim úrræðum, sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt nú um langt skeið. Þar er bætt einni bótinni ofan á það fat, sem þegar er gatslitið. Ég held, ef sá vandi er fyrir hendi, sem menn vilja vera láta í sambandi við fiskiðnaðinn og ég vil ekki að öllu leyti gera litið úr, að þá beri að leita annarra úrræða en þeirra, sem hækka ekki aðeins tilkostnað fiskiðnaðarins sjálfs, heldur allra atvinnugreina í landinu, og hljóta að verka til þess að stórauka dýrtíðina og verðbólguna. Eins og ég sagði áðan, tel ég, að af tvennu illu væru almennar skattahækkanir betri fyrir launamenn en þessi aðferð, sem hér er viðhöfð, og það er vitanlega ekki nokkur möguleiki á því að afgreiða málið eins og hæstv. sjútvmrh. gerði hér áðan, segja, að af því að vísitala er greidd á laun, sé hér enginn skaði skeður fyrir verkafólk. Það fær þetta bætt, segir hann, og það hefur yfir engu að kvarta. - En ég segi, hér er verið að stela eðlilegum kauphækkunarmöguleikum frá verkafólkinu með þessum aðgerðum, þ.e.a.s. ef aðrar aðgerðir koma þá ekki til af hálfu hæstv. ríkisstj. til þess að auka möguleika fiskiðnaðarins til að standa undir eðlilegum kauphækkunum. Ég álit, að í slíku máli sem þessu hefði það verið ekki aðeins æskilegt, heldur eðlilegt og nauðsynlegt að leita samráðs við verkalýðssamtökin og hagsmunasamtökin, en það hefur áreiðanlega ekki verið gert. Þetta mál hefur áreiðanlega hvorki verið rætt við atvinnurekendur í fiskiðnaðinum né við verkalýðssamtökin, og það mun sýna sig að vera heldur óheppileg aðferð. Ég vil benda á það í sambandi við það, sem ég sagði, að jafnvel skattheimta, beinlínis skattheimta, væri betri. Vitanlega eru til fleiri en ein skatthækkunaraðferð, sem ekki hafa nein áhrif til að hækka verðlagið eða auka verðbólgu. Það væri t.d. vel hugsanlegt að leggja á verðhækkunarskatt. Það væri möguleiki að lækka útflutningsgjald, eins og ég ræddi um í sambandi við annað mál, sem hér var á dagskrá fyrir fáum dögum. Það eru ýmsir aðrir möguleikar til en þeir að beita þeim aðferðum einum, sem eru til þess fallnar að auka á kostnað atvinnuveganna og hækka allt verðlag í landinu. Ég held þess vegna, að hæstv. ríkisstj. beri að endurskoða afstöðu sína í þessu máli, þ.e.a.s. afstöðu sína til niðurgreiðslnanna og falla frá því að draga úr þeim. Ég álít það einhverja allra óheppilegustu aðgerð í efnahagsmálum, sem nú er unnt að gera. Það má auðvitað segja, að ef hæstv. ríkisstj. stefnir að stríði við verkalýðssamtökin í sambandi við kjarasamninga á komandi vori, þá er þetta heppileg aðferð til þess að koma því stríði af stað. En það er ekki heppileg aðferð, ef hæstv. ríkisstj. ætlar að stefna að friðsamlegri lausn þessara mála í vor, því að svo greinilega sem nokkuð getur verið greinilegt er verið að draga úr möguleikum til þess. Þessu vildi ég sérstaklega koma á framfæri, án þess að ég að svo komnu ræði mikið um sjálf efnisatriði frv. Mér finnst í raun og veru það versta við þetta frv. þær aðgerðir, sem boðaðar eru síðast í grg., og það væri unnt að uppfylla fullkomlega þau loforð, sem gefin voru í sambandi við ákvörðunina um fiskverðið, án þess að til slíkra óyndisúrræða sé gripið sem hér er um að ræða. En þó að ég ræði ekki að svo komnu mikið um hin beinu efnisatriði frv., vil ég þó mega að lokum beina fsp. til hæstv. sjútvmrh., hvernig hann og hæstv. ríkisstj. hyggst framkvæma viss atriði í frv. Við höfum, eins og hann réttilega sagði, haft þann hátt á undanfarin 2 ár, þetta er þriðja árið, sem það er í gildi, - að veita frystihúsunum svokallað hagræðingarfé. Hér hefur þó ekki verið um neinar beinar styrkveitingar að ræða til þess að hagræða í frystihúsunum. Hér hefur verið fram að þessu um beina verðuppbót að ræða á hráefni, og þessum upphæðum hefur verið úthlutað til frystihúsanna í réttu hlutfalli við hráefniskaup þeirra. Þetta á auðvitað ekkert skylt við hagræðingu, því að þá njóta þau frystihús jafnra styrkja, sem hafa þegar haft fullkomna möguleika til þess af eigin rammleik að koma rekstri sínum í mjög æskilegt form og það gott horf, að rekstur þeirra hefur skilað stórfelldum gróða á undanförnum árum, eins og frystihúsin hafa gert almennt hér á Suðvesturlandi, Suðurlandi og Vestmannaeyjum. Vandamál frystihúsanna hefur fyrst og fremst verið bundið við Vestfirði, Norðurland og að nokkru leyti Austfirði, bæði vegna aflatregðu og þó ekki síður eða a.m.k. að nokkru leyti vegna þess, að þau hafa ekki haft fjárhagslegt bolmagn til þess að hagræða rekstri sínum og gera þær endurbætur í honum, sem væri nauðsynlegt til þess að skapa þeim betri starfsgrundvöll. Ég tel það ekki eiga saman nema að nafninu, hvort hér er um einhliða verðuppbót að ræða, sem kemur jafnt til þeirra, sem engin þörf er á að styrkja, eða hvort á að beina þessum styrkjum fyrst og fremst til þeirra, sem er ábótavant um hagræðingu og skortir fjármagn til þess að geta bætt rekstur sinn. Þá aðferð teldi ég eðlilega og æskilega og miklu gagnlegri heldur en hina, að styrkja þá mest, sem bezta hafa möguleikana. En það er kunnara en frá þurfi að segja, að frystihúsin hér á Suðvesturlandi hafa að undanförnu skilað stórfelldum gróða, og ég vil segja, að þrátt fyrir allar verðhækkanir og þrátt fyrir verðbólguna séu ekki miklar líkur á því, að þau geti ekki komið sæmilega út á því ári, sem nú er byrjað, þ.e.a.s. ef þau fá sæmilegt hráefni og svipað og á undanförnum árum. Ég vil svo einnig taka það fram, að ég tel, að svo mikil þörf sem er á því að styrkja þau frystihús í landinu til þess að bæta rekstur sinn, þar sem afkoman er verst, þykir mér alveg óvíst, hvort sú aðferð hefði ekki verið eins góð og hver önnur a.m.k. að hafa uppbótina á línufiskinn hærri en hún er og minni verðbótina, sem veitt er beint til frystihúsanna almennt. Eins og ég sagði áðan, er það öruggt, að höfuðerfiðleikarnir í frystiiðnaðinum úti um land eru annars vegar fjárskortur til hagræðingarstarfsemi og hins vegar hráefnisskortur. En eins og kom fram í ræðu hæstv. sjútvmrh. og var fullkomlega rétt, liggur verulegur hluti af þeim flota, sem hægt væri að gera út á línu, en það er einmitt hann, sem öðrum fremur hefur staðið undir frystiiðnaðinum í þeim landsfjórðungum, þar sem um einhverja raunverulega erfiðleika er að ræða. En sem sagt, ég vonast til þess, að hæstv. ráðh. svari þeim fsp., sem ég hef hér lagt fram, og svör við þeim eru að mínu viti nauðsynleg, til þess að þetta mál liggi algerlega ljóst fyrir.



Herra forseti. Ég tel rétt að segja nokkur orð við þessa umr., vegna þess að að sjálfsögðu snertir þetta mál verulega fjárhag ríkissjóðs, enda hafa komið fram í umr. frá þeim tveimur hv. þm., sem hér hafa talað, ýmis atriði, sem ég tel nauðsynlegt að ræða frekar. Ég vil þá fyrst og fremst leiðrétta þann misskilning hjá hv. 4. þm. Norðurl. e., að ég hafi í sambandi við umr. fjárl. gefið í skyn, að þetta rúmaðist innan ramma fjárl., eins og þau voru afgreidd. Það hef ég aldrei sagt, enda veit ég, að hv. þm. og allir hv. þm. munu gera sér það fullkomlega ljóst, að þar var ekkert svigrúm til þess að mæta þessum útgjöldum. Ég tók það hins vegar fram að gefnu tilefni við fsp. í sambandi við umr. um fjárl. þá, að það væri ekki ætlunin að mæta þessum væntanlegu útgjöldum, ef til kæmu, með því að leggja á nýja skatta. Hitt hefði ríkisstj. að sjálfsögðu gert sér ljóst, að hún yrði að gera ráð fyrir því, að einhver útgjöld yrðu í sambandi við aðstoð til sjávarútvegsins á þessu ári, og vitanlega hefði það verið íhugað, hvaða úrræði ætti að velja til þess að mæta þeim útgjöldum. Aðstoðin við sjávarútveginn fyrir árið 1965 var ákveðin með sérstökum lögum, eftir að fjárlög voru afgreidd, og var ekki í fjárl. þá gerð nein ráðstöfun til þess að afla fjár í þessu skyni, enda vissi þá enginn, hver þessi útgjöld yrðu. Þegar fjárlög voru endanlega afgreidd, var heldur ekkert vitað um þetta efni annað en það, sem þótti vera líklegt, að einhverja aðstoð þyrfti að veita sjávarútveginum einnig í ár. Niðurstaðan hefur því orðið sú sama og á s.l. ári, að flutt er sérstakt frv. nú eftir afgreiðslu fjárl., þar sem leitað er staðfestingar Alþ. á að veita aðstoð til sjávarútvegsins í samræmi við fyrirheit, sem ríkisstj. gaf, þegar viðræður fóru fram milli fiskkaupenda og fiskseljenda til ákvörðunar fiskverðs fyrir yfirstandandi ár, og er þetta frv. og frv., sem var hér fyrir nokkru til meðferðar. um útflutningsgjald, til þess að fullnægja þeim fyrirheitum ríkisstj. Svo sem upplýst hefur verið af hæstv. sjútvmrh. og frv. enda ber með sér, má gera ráð fyrir, að útgjöld vegna þessa frv., ef að lögum verður, muni í ár nema um 80 millj. kr. Það hygg ég vera ljóst öllum hv. þdm., að ekki hafi verið um bað að ræða, að ríkissjóður gæti tekið á sig þessi aukaútgjöld. Af hálfu stjórnarandstöðunnar var mjög rækilega og ég vil segja réttilega á hað bent, þegar fjárlög voru afgreidd, að það væri stefnt bar á yztu nöf og útgjöld þeirra svo mikil miðað við tekjuhorfur. að jafnvel annar stjórnarandstöðuflokkurinn taldi sér ekki fært að leggja fram nema eina brtt. til útgjaldaanka við fjárl.. þar eð hann teldi, að svo tæpt væri stefnt með það, að ríkisbúskapurinn yrði hallalans á árinu 1966 eftir greiðsluhalla tveggja. undanfarinna ára. Þetta hygg ég vera ljóst dæmi þess, að menn hafi ekki talið, að það væri um að ræða neinar tekjulindir, sem ekki væri þegar búið að ráðstafa með fjárl. Sannleikurinn er líka sá, að tekjuáætlun fjárl. var við það miðuð, sem bezt var þá vitað af hálfu þeirra sérfræðinga. sem að því unnu í Efnahagsstofnuninni, hvað líklegt væri, að hámarkstekjur ríkissjóðs gætu orðið á árinu 1966, og var þar ekkert ætlað fyrir afföllum, sem má auðvitað telja mjög óvarlegt að gera, ekki sízt þegar atvinnuvegir okkar eru jafnóstöðugir og við allir þekkjum og vitum, að frá ári til árs er ákaflega erfitt að gera áætlanir, sem geti ekki sveiflazt til meira en lítið, rannverulega að vísu á báðar hliðar. En miðað við það góðærisástand, sem fjárlagaáætlunin var byggð á, voru sannast sagna ekki miklar líkur til, að horfur væru á,. að tekjur ríkissjóðs yrðu meiri á árinu 1966 en gert er ráð fyrir í fjárl. Það hefur alltaf verið fyrirhugað að mæta þeim útgjaldaauka. sem yrði af aðstoðinni við sjávarútveginn, á þann hátt, sem er skýrt frá. í grg. þessa frv., að lækka útgjöld til niðurgreiðslna. Í hve ríkum mæli þetta verður gert. er ekki nákvæmlega hægt að segja á þessari stundu, en því er ekki að leyna, að horfurnar um útgjöld ríkissjóðs á þessu ári eru þær, að vegna launabreytinga opinberra starfsmanna, sem til komu í þann mund, sem verið var að afgreiða fjárlög, og ýmissa annarra atvika eru horfur á því að ríkisjóður þurfi á að halda til þess að mæta þessum útgjöldum og útgjöldum vegna þessa frv. allt að 150 millj. kr. á yfirstandandi ári. Það er meginstefna ríkisstj., sem lýst hefur verið, að ríkisbúskapurinn verði rekinn hallalaust. Niðurstaða af útkomu ársins 1965 liggur ekki enn fyrir, en Alþ. verður að sjálfsögðu gerð grein fyrir því, strax og auðið er, það er verið að vinna að því uppgjöri. Sem betur fer eru horfur á, að sú útkoma verði eitthvað betri en líkur voru taldar á í október- eða nóvembermánuði vegna þess mikla innflutnings, sem varð síðasta hluta ársins, og þeirrar tekjuöflunar, sem kom til vegna hins óvenjulega síldarafla, sem hefur verið meiri en nokkurt undanfarið ár. Hvað þetta færir ríkissjóði í tekjuauka, skal ósagt látið, en þó mun mega fullyrða, að engu að síður verði einhver halli á ríkissjóði á s.l. ári. Ef gert er ráð fyrir því, að atvinnuvegirnir gangi jafnvel á árinu 1966 og 1965, má gera ráð fyrir því, að einhver tekjuauki komi hér til hjá ríkissjóði umfram það, sem áætlað er í fjárl. Nú má auðvitað segja, að það sé harla lítil skynsemi í því að gera ráð fyrir, að jafnmikil eindæma síldveiði verði á árinu 1966 eins og árinu 1965, sem er einstakt í sinni röð. Og það, sem af er þessu ári, blæs því miður ekki byrlega með vertíð. Hvernig þetta kemur allt til að líta út, er ekki gott að segja á þessu stigi, en ég vil láta það koma hér skýrt fram. að það er ekki ætlun ríkisstj. að taka í ríkiskassann meira fé en nauðsynlegt er, til þess að ríkisbúskapurinn verði hallalaus, og lækkun á niðurgreiðslum mun verða við það miðuð, að ekki sé þar tekið umfram þarfir. Hvað lækkunin því nákvæmlega verður, er erfitt að spá um á þessu stigi. Það hefur ekki verið endanlega ákveðið. hvenær hún tekur gildi eða hvort hún verður öll gerð í einu eða í áföngum. Það fer nokkuð eftir því. hvernig horfurnar eru með fjáröflun. En það, sem meginmáli skiptir auðvitað í þessu efni. er, að það liggi ljóst fyrir, að ætlunin er ekki að taka meira fé á þennan hátt en ríkissjóður raunverulega þarf á að halda. Vegna aðstoðarinnar við útgerðina mun ríkissjóður þurfa á að halda um 100 millj, kr., ef reiknað er með þeim hækkunum, sem verða vegna hækkunar á vísitölu sem launahækkun. Hvort þarf að mæta allri þessari upphæð eða jafnvel einhverju meira með lækkun á niðurgreiðslum, skal ég alveg láta ósagt á þessu stigi eða hvort hægt er að komast af með minni fjárhæð. Það fer, eins og ég áðan sagði. algerlega eftir því, hvernig horfurnar verða með afkomu ríkissjóðs. Ég hygg, að allir hv. þm. hafi verið sammála um, að það væri sjálfsögð og eðlileg fjármálastefna, að ríkisbúskapurinn væri hallalaus, og bað yrði að hverfa frá þeim hallarekstri. sem hefði verið tvö undanfarin ár, og geri ég naumast ráð fyrir, að ágreiningur sé á milli ríkistj, og stjórnarandstöðu um þetta sjónarmið, og jafnframt því ekki heldur ágreiningur um, að það sé sjálfsagt og eðlilegt, að ekki sé gengið lengra í innheimtu gjalda eða sparnaði við útgjöld ríkissjóðs, sem ganga til niðurgreiðslna, heldur en ýtrasta nauðsyn krefur. Og þetta er það sjónarmið, sem mun verða farið eftir. Á þessu stigi er vitanlega ómögulegt af mörgum ástæðum að segja frá því, hvernig lækkun niðurgreiðslna verður hagað. Það verður að gerast með litlum fyrirvara, þegar þær breytingar verða gerðar, af margvíslegum ástæðum, sem ég veit að allir hv. þm. skilja, að þegar um slíkar breytingar er að ræða, er ekki hægt að veita langan frest í því sambandi. Það er því ekki auðið á þessu stigi eða rétt af mörgum ástæðum að gera grein fyrir því nákvæmlega, hvaða niðurgreiðslur verði niður felldar, enda skiptir það í rauninni ekki höfuðmáli í sambandi við áhrifin af því, að niðurgreiðslurnar séu felldar niður. Hvort þessi leið, sem ríkisstj. leggur hér til að fara, er heppilegri eða óheppilegri en nýir skattar, verða menn að hafa um sína skoðun. Það er mat ríkisstj., að þessi leið sé heppilegri. Það hefur allajafna í rauninni verið skoðun manna, að það ætti að stefna að því að hverfa frá niðurgreiðslukerfinu eins skjótt og auðið væri, það væri óheilbrigt kerfi á margan hátt. Það er auðvitað hárrétt, sem hér hefur komið fram, að minnkun niðurgreiðslna veldur vísitöluhækkun og þar af leiðandi einhverjum kauphækkunum, og ástæðan til þess, að verkalýðssamtökin fengu verðtryggingarákvæði á ný sett í lög, var fyrst og fremst til að mæta hættunni af þessu. Og það eru vitanlega ekki á neinn hátt vanefndir við verkalýðssamtökin, þó að þessi leið sé hér farin, vegna þess að áhrifin af þessum lækkunum niðurgreiðslna koma að sjálfsögðu fram í vísitölunni. Hitt er svo aftur annað mál, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði, að það má auðvitað færa nokkur rök fyrir því, að þetta rýri aðstöðu fyrirtækja til að greiða hærri laun síðar meir. Það er annað mál. En ég er í ákaflega miklum vafa um, að það væri hægt að finna úrræði til að afla þessa fjár með skattheimtu, án þess að það mundi þá annaðhvort lenda á almenningi sem aukin útgjöld eða þá lenda á fyrirtækjunum. Það er auðvitað hægt að hugsa sér að sleppa fyrirtækjunum við nýja skatta. Ég býst nú ekki við, að það ætti mikinn hljómgrunn hér á Alþ., en ef fyrirtækin yrðu að borga þessa nýju skatta, rýrnaði að sjálfsögðu einnig möguleiki þeirra til þess að mæta launakröfum. Fram hjá þeirri staðreynd verður ekki gengið, að hér er um að ræða, að við verðum að horfast í augu við það að afla þessara tekna. Nú kunna einhverjir hv. þm. að segja sem svo, hvort það hafi nokkur ástæða verið til þess að leggja þennan bagga á ríkissjóðinn og hvort það hafi verið þörf á því að veita þessa aðstoð, sem hér er gert ráð fyrir í sambandi við ákvörðun fiskverðsins. Það er auðvitað matsatriði. Það var niðurstaðan, að þetta væri óumflýjanlegt. Ég skal alveg fúslega játa, að ég tel, að það sé mjög slæmt að þurfa að fara inn á þessa braut og í rauninni algerlega óeðlilegt ástand að þurfa að borga styrki til sjávarútvegsins á þennan hátt, miðað við það góðæri og miðað við það stórhækkandi verðlag, sem verið hefur á sjávarafurðum. Sumir hafa haldið því fram, að það hefði ekki þurft að veita þessa aðstoð. Það kann vel að vera, og þá ber að saka okkur um rangt mat á þeirri aðstöðu. Hins vegar hygg ég þó, að fram hjá þeirri staðreynd verði ekki komizt, að þessi hækkun fiskverðsins hafi verið nauðsynleg, til þess að væri hægt með nokkrum sæmilegum hætti að hafa frið um útgerðina. En það er annað mál í þessu, sem menn verða að hafa í huga. Það er hér mikið talað um, að þetta stafi af dýrtíðarflóðinu og það kafni allt í verðbólguhítinni, eins og hér var komizt að orði. Þetta hygg ég, að sé ekki rétt, nema þá a.m.k. að nokkru leyti. Þetta stafar af öðrum ástæðum, þessi vandi hjá sjávarútveginum, sem við stöndum hér andspænis þrátt fyrir stórhækkandi verðlag. Það stafar kannske fyrst og fremst af hinu stórhækkandi verðlagi. Það kemur á daginn, og það vitum við, að hækkunin á síldarverðinu s.l. ár var ekki eingöngu miðuð við að mæta hækkunum, sem orðið höfðu á dýrtíð, heldur var það reiknað út frá því, hvað var talið auðið, að síldarverksmiðjur eða síldarkaupendur gætu greitt, miðað við söluverð síldarinnar, sem hafði hækkað geysilega mikið. Og ástæðan til þess, að það var talið óumflýjanlegt að framkvæma nú þessa stórfelldu hækkun á fiski upp í 17%, var ekki eingöngu sú, að það hefði hækkað svo verðlag, heldur vegna þess, að það varð að vera hér eðlilegt samræmi á milli þessara veiða og síldveiðanna, þannig að það kemur einnig inn í þetta dæmi. Þetta vitum við öll. Það er því þarna fleira, sem kemur til, heldur en svokölluð verðbólguhít, og ég býst við, að verulegur hluti þessarar hækkunar hefði komið til, þó að ekki hefði verið um neinn verðbólguauka að ræða til þess að skapa þarna jöfnuð á milli. En eins og ég sagði, get ég fullkomlega fallizt á það sjónarmið, að það sé í rauninni mjög hörmulegt og óeðlilegt, að það þurfi að taka á ríkið mjög veruleg útgjöld einmitt á þeim tíma, þegar jafnmikil hækkun verður á útflutningsafurðum og raun hefur verið á nú síðustu árin. En niðurstaðan hefur verið þessi, til þess að nokkur leið væri til samkomulags, og ég hygg, að menn séu þeirrar skoðunar hér almennt, að ekki hafi verið auðið að komast hjá því að hækka fiskverðið um þessi 17%, engin leið að ná saman endum í því dæmi án þess að veita þá fyrirgreiðslu, sem hér er, og því miður á þann hátt ekki aðeins að veita sömu aðstoð úr ríkissjóði og var á s.l. ári, heldur hækka þá aðstoð um 17 millj. kr., en ríkisstj. vildi ekki bera ábyrgð á að láta stöðvast alla samninga á því, að á milli bæri um þetta atriði. Ég held, herra forseti, að ég hafi þá vikið að því, sem má telja að snerti fjárhagshlið þessa máls. Ef til vill er skoðun Alþ., að það sé heppilegra að fara einhverja aðra leið til þess að afla þessa fjár, og ég tel lágmark, að það þurfi að afla þess fjár, sem hér er ætlað til útgerðarinnar, með nýjum ráðstöfunum. Eins og ég gat um áðan, var útgjaldaauki ríkissjóðs vegna launahækkana opinberra starfsmanna og af ýmsum öðrum ástæðum, sem ekki var reiknað með, verulega umfram þau, sem gert var ráð fyrir. Þó að ríkissjóður gæti tekið það á sig í von um hækkaðar tekjur á þessu ári, verður ekki lengra gengið, þannig að það verður að afla sérstaklega þeirra útgjalda, sem hér eru ráðgerð, en þó þannig, sem ég vil enn endurtaka í lok míns máls, að allt er þetta við það miðað, að ekki verði tekið í ríkissjóðinn meira með þessum aðgerðum heldur en svo, að ríkisbúskapurinn geti orðið á árinu hallalaus, og telji Alþ., að það verði gert á einhvern heppilegri hátt með skattheimtu, er að sjálfsögðu rétt að íhuga allar slíkar till. Það er ekki trúaratriði fyrir ríkisstj. að velja þessa leið. Þetta var sú leið, sem hún taldi heppilegasta, auðvitað engan veginn góða, en heppilegasta til að afla þessa fjár. En sé það skoðun hv. þm., að það sé hægt að gera það með heppilegri hætti, þá mun að sjálfsögðu ekki standa á því, að það mál verði athugað af fullri alvöru.



Herra forseti. Það er nú ekki eftir ræðu hæstv. fjmrh. þörf á því, að ég víki að mörgum þeim atriðum, sem þegar hafa komið fram í þessum umr., en þó vildi ég einkum víkja að tvennu. Í fyrsta lagi því, að ég tel, að það hafi þegar komið fram í þessum umr., eins og reyndar við umr. um frv. til l. um útflutningsgjaldið, að sumir hv. alþm. vilji meta þetta svo, að hér sé raunverulega um stjfrv. að ræða, sem mótað sé að einu og öllu eftir vilja ríkisstj. Sannleikurinn er sá. að þau tvö frv., sem hér hafa komið fram, annað þegar afgreitt og hitt, sem við ræðum nú, eru staðfesting á samkomulagi, sem er gert í frjálsum samningum þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli. Mér finnst eins og þessi staðreynd sé dálítið sniðgengin í umr. eða a.m.k. á stundum. Og það snertir einmitt það atriði, sem ég vildi sérstaklega víkja hér að. Öðrum atriðum, sem snerta fjármál og umr. hafa aðallega snúizt um, hefur hæstv. fjmrh. þegar svarað og gert þau skil, sem kostur er á við umræðurnar nú. Ég vík þá sérstaklega að þeirri spurningu hv. 4. þm. Norðurl. e., þegar hann spyr að því, hvort ekki sé mögulegt að haga skiptingunni á hagræðingarfénu, hinu svokallaða hagræðingarfé, eins og hann nefndi það, á annan veg en verið hefur, og taldi í því sambandi, að hlutur þeirra verr stöddu fiskiðjuvera væri þar verri en hinna, sem betur stæðu sig. En sannleikurinn er sá í þessu máli eins og reyndar í útgerðinni sjálfri, að það eru ákveðnar greinar útgerðarinnar, sem standa sig allvel og þurfa ekki á styrkjum að halda, og ákveðin atriði fisksölunnar einnig, eins og t.d. saltfisksins, og ákveðnar greinar útgerðarinnar, eins og smæstu vélbátarnir, sem hafa staðið sig verr. Aftur má benda á aðrar greinar í báðum tilfellum, sem standa sig vel, eins og þegar hefur komið fram í umr. um hið margnefnda frv. um útflutningssjóðsgjaldið. En það er einmitt hagur þessara verst stöddu aðila í báðum tilfellum, sem verið er að reyna að leiðrétta, og samkomulag það, sem gert var um fiskverðið, ber með sér, að stefnt hefur verið að því. Afleiðingar þess samkomulags, sem gert var um fiskverðið, eru þessi frv. bæði. Ég skal ekki, án þess að afla mér frekari upplýsinga, fullyrða neitt um það, hvort möguleikar eru á að breyta úthlutun þessa útflutningsgjalds eða þessa hagræðingargjalds, heitir það, frá því, sem verið hefur. En ég hygg, ég tek fyrirvara á því, að um það hafi verið samið, að það yrði gert með sama hætti og verið hefur. Á annan hátt get ég ekki svarað þessari fsp. hv. þm. Mér er ekki kunnugt um, að um það hafi verið samið, eða a.m.k. hafa þær till. enn ekki borizt sjútvmrh., að önnur skiptiaðferð yrði höfð á nú en gilt hefur að undanförnu. Það þýðir hins vegar óbeint um leið, að samningsaðilar hafa litið svo á, að þessu yrði hagað með sama hætti. Ég álit rétt, að sú n., sem málið fær endanlega til meðferðar, kynni sér þetta frá þeim aðilum, sem geta skýrt frá þessu frá fyrstu hendi. þ.e.a.s. þeim aðilum, sem fulltrúa áttu í yfirnefnd verðlagsráðsins, sem gekk frá þessu samkomulagi. En ég hef ekki séð till. í þá átt að breyta þessu. Ef svo er, að aðilar líta þannig á, að samkomulagið hafi verið gert með þeim hætti eða það hafi verið að því staðið á þann veg, að þessi háttur yrði á hafður áfram, tel ég, að samkv. þeim viðræðum og upplýsingum, sem fram komu í sambandi við útflutningsgjaldið, sé lítið svo á. að það sé bundið í samkomulaginu að hafa þessa skiptingu óbreytta. En ég tel rétt, að n. athugi það undir meðferð málsins. Þetta fannst mér það atriði í umr., sem sérstaklega sneri að mér að svara, og um önnur atriði, sem fram komu hjá hv. þm., bæði 3. þm. Norðurl. v. og hv. 4. þm. Norðurl. e., hefur hæstv. fjmrh. svarað efnislega, eins og kostur er á nú. Ég álít, að það dæmi sé ákaflega einfalt, eins og ég hef reynt að leggja áherzlu á í fyrri ræðum mínum um þessi mál. Ríkisstj. er kölluð til eða réttara sagt: það er fram á farið við hana, hvort hún vilji skerast í leikinn og brúa það bil, sem er á milli viðsemjenda, meðan á deilunni um fiskverðið stendur. Ríkisstj. átti þá þeirra kosta völ að neita þeirri milligöngu og eiga það yfir höfði sér, að stór þáttur útgerðarinnar lægi niðri um óákveðinn tíma, eða taka á sig þær skuldbindingar, sem hún hefur gert. og staðfesta þetta samkomulag með þeirri milligöngu, sem felst í frv. um útflutningsgjaldið og frv., sem hér er til umr., um aðstoð við sjávarútveginn. Málið er ákaflega einfalt að mínu viti, og tildrög þessara frv. beggja eru með sama hætti staðfesting á þessu samkomulagi. Frávik þar frá eru þess vegna ekki í venjulegum skilningi stjfrv., sem ríkisstj. sjálf og stuðningsmenn hennar hafa haft áhrif á að móta, heldur er hér um staðfestingu á samkomulagi samningsaðila um fiskverð að ræða. Ég tel ekki þörf á því á þessu stigi málsins að víkja nánar að einstökum atriðum þessara umr. Til þess gefst áreiðanlega kostur síðar. En ég hefði álitið, að rétt væri, að sjútvn., sem væntanlega fær málið til meðferðar, hefði sama hátt á og við afgreiðslu frv. um útflutningsgjaldið, að taka þá menn til spurninga, sem hún telur að gerst viti um, hvernig þetta samkomulag er til orðið. Þannig fær hún upplýsingarnar frá þeim aðilum, sem að því stóðu, og getur þá jafnframt metið þá möguleika, sem kynnu að vera á því að breyta einstökum greinum, en skoðun mín er sú, að svigrúmið sé í þeim efnum ákaflega þröngt, hér sé um að ræða að samþykkja frv. eins og þau eru, þetta eins og hið fyrra, eða fella þau. Ég legg áherzlu á, að frv. nái fram að ganga sem allra fyrst, til þess að þessar greiðslur, sem þar er gert ráð fyrir, geti átt sér stað og útgerðarmálin eða mál þessara samningsaðila geti gengið með þeim hætti, sem ríkisstjórnin hefur lýst yfir, að hún vilji stuðla að.



Herra forseti. Ég mun nú ekki lengja þessar umr. mikið, þó að reyndar ærið tilefni væri til að ræða ýmislegt af því, sem fram hefur komið. Ég get þó ekki stillt mig um að víkja nokkrum orðum að þeim ræðum, sem hæstv. ráðh. hafa nú verið að halda. Ég var að reyna að taka eins vel eftir og ég gat, hver raunveruleg svör hæstv. fjmrh. væru við þeim spurningum, sem ég bar fram og fjölluðu fyrst og fremst um það, um hve miklar breytingar væri hér að ræða frá fjárl. Í fjárl. er ákveðin upphæð, kringum 500 millj., að mig minnir, ætluð til niðurgreiðslna á vöruverði, og það er auðvitað um algera breytingu að ræða á samþykkt fjárl., ef teknar eru stórkostlegar upphæðir af því og notaðar til annarra hluta. En svör við því, hvað hér væri um miklar upphæðir að ræða, átti ég erfitt með að finna út hjá hæstv. ráðh. Þó skildist mér, að 100 millj. væri sú tala, sem hann staðnæmdist aðallega við, en gæti þó bæði hækkað og lækkað og komizt allt upp í 150 millj., jafnvel þó að ekkert óvenjulegt gerðist. En ég álít þetta vera mjög athyglisverða yfirlýsingu, og er sjálfsagt að skoða betur, hvað í þessu felst og þá jafnframt í þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðh., sem ég gat ekki annað en fundið að fælist í orðum hans, að hvern þann fjárhagsvanda, sem bæri að höndum nú á næstunni, ætti að leysa með því að minnka niðurgreiðslur á vöruverði, sem hann taldi ákaflega óæskilegar. Það er reikningsatriði, sem ég er ekki tilbúinn að reikna til fulls, hvað það þýðir, ef hæstv. ríkisstj. ætlar að minnka niðurgreiðslurnar á næstu tímum um 500 millj. kr. En það væri vissulega ástæða til þess að reikna það dæmi og athuga, hvaða áhrif það hefði á alla efnahagsþróunina í landinu, á verðlagsmálin og á hag atvinnuveganna. Ég hygg, að það sé ekkert smáræði, sem þar er um að tefla. En frekar ætla ég ekki að ræða nú um annars þessa töluvert loðnu ræðu hæstv. ráðh., enda tók hann mjög á þeim ágæta eiginleika að geta talað langt mál án þess að segja nokkuð hreint út um hlutina. En ég verð þá jafnframt að lýsa nokkurri undrun minni á ræðu hæstv. sjútvmrh. 2 sambandi við ræðu hans vil ég benda á, að í 2. gr. þessa frv.. sem hér liggur fyrir, segir: „Stofnlánadeild sjávarútvegsins úthlutar fé þessu til tiltekinna framkvæmda í samráði við Landsbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands eftir reglum, sem sjútvmrh. setur.“ Ég held, að ef hér er eingöngu um að ræða að veita verðuppbót til frystihúsanna eftir hráefnismagni, þ.e.a.s. hreina verðuppbót á keyptan fisk, geti þetta orðalag ekki staðizt, og ef á að framkvæma þetta eftir orðanna hljóðan, geti sú aðferð, sem hann taldi líklegast að yrði viðhöfð og hefur verið viðhöfð. raunverulega ekki staðizt. Það er vitanlega ekki greitt til tiltekinna framkvæmda, ef það er greitt eingöngu eftir keyptu hráefnismagni. Að öðru leyti þótti mér það furðulegt, að samtök fiskkaupenda og fiskseljenda hefðu ekki aðeins tekið í sínar hendur löggjafarvaldið, samið þetta frv. og þvingað því upp á hæstv. ríkisstj. gegn hennar vilja, heldur hefðu þm. einnig tekið sér ráðherravaldið um það, hvern hátt reglugerð yrði hagað, og það gegnir vitanlega hinni mestu furðu, þegar hæstv. ráðh. vísar algerlega frá sér hreinum spurningum um það, hvernig hann hyggist hafa aðalatriðin í þeirri reglugerð, sem honum er falið að setja samkv. lögum, og vísar þar til aðila utan þings, sem vitanlega hafa ekkert vald með nokkrum löglegum hætti til þess að taka ákvarðanir um þessi efni. En ég vil aðeins segja það, að það hefði einhvern tíma verið sagt, að vald Alþ. væri komið eitthvað út í bæ til óhlutvandra manna eða manna, sem ættu ekki með það að fara, ef þessi háttur hefði verið upp tekinn undir öðrum kringumstæðum. Ég vil aðeins segja þetta í sambandi við það, hvaða háttur er á um greiðslu þessa svonefnda hagræðingarfjár, því að vitanlega er þar ekki um neitt hagræðingarfé að ræða, ef það er alger og hrein fiskverðsuppbót, og verður þá að breyta lögum í samræmi við það, að það er ekki með slíkum hætti, sem á því hefur verið hafður, verið raunverulega að bæta hag þeirra, sem verst eru settir, heldur fá þeir mest, fá þær fiskvinnslustöðvar mest, sem mesta hafa möguleikana, hafa mesta hráefnið og hafa komizt bezt af á undanförnum árum. Það er þess vegna ekki verið að bjarga þeim, sem frekast skyldi bjargað í þessum efnum.



Herra forsetl. Það er í framhaldi af síðustu orðum hv. þm., hv. 4. þm. Norðurl. e., er hann segir, að það komi sér mjög spánskt fyrir sjónir, eins og hann segir, eða hann lýsir furðu sinni á því, að ráðh. skuli vísa til aðila úti í bæ um hluti, sem eigi að vera og séu löggjafaratriði og á valdi Alþ. að ákveða. Nú gerði ég það ekki. Ég vísaði ekki til neinna aðila um það. Hins vegar vil ég minna hv. þm. á það, af því að við áttum þá báðir hlut að máli um slíka samningagerð við þáv. hæstv. ríkisstj. og milligöngu hennar um ákveðna samninga hér árið 1955. hverjum augum hann hefði litið það, ef sú hæstv. ríkisstj., sem þá sat að völdum, hefði í einhverju breytt því, sem okkur var lofað, mér og honum, sem áttum þá sameiginlega sæti í samninganefnd verkalýðsfélaganna, um ákveðin atriði, sér í lagi í sambandi við atvinnuleysistryggingasjóð. - hverjum augum hann hefði litið það, ef ríkisstj. hefði ekki staðið við þau loforð. Það, sem hér hefur gerzt, er, að ríkisstj. hefur lofað því að beita sér fyrir samþykkt þeirra frv. við þá samningsaðila, sem hér áttu hlut að máli og ég hef margtekið fram. Geri ríkisstj. það ekki, munu aðilar áreiðanlega telja sig óbundna af þessu samkomulagi. Samkomulagið grundvallast á því, að þessi frv. verði samþ. Það er það fyrirheit ríkisstj.. sem er verið að standa við með flutningi þessa frv. Nákvæmlega eins og við hefðum þá orðið hjartanlega sammála um að meta það brigð, ef ekki hefði verið staðið við þau loforð, sem voru gefin í hinni stóru og miklu vinnudeilu, sem þá var háð, mundu aðilar á sama hátt meta þetta í dag. Ég vitna nú til þessa atriðis, af því að við áttum sérstaka og ágæta samvinnu um að knýja þessi loforð fram þá, og við hefðum verið hjartanlega sammála um að meta það brigð og svik við það samkomulag, sem þá var gert, hefði ekki verið við þetta staðið. Það er nákvæmlega sama sagan, sem hér er að endurtaka sig.