Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. um Bjargráðasjóð Íslands fer í þá átt að breyta að nokkru þeim lögum um bjargráðasjóðinn, sem nú gilda. Bjargráðasjóður Íslands var stofnaður með lögum frá 1913 og var til þess ætlaður að styrkja menn, er hallæri bæri að höndum, og til þess að koma í veg fyrir áhrif hallæris. Þessi sjóður var þá stofnaður með 25 aura gjaldi á hvern einasta mann í landinu, sem hreppssjóðir eða sveitarsjóðir inntu af hendi, og ríkissjóður greiddi svo jafnháa upphæð úr sínum sjóði, til þess að mynda sjóð, sem undir þessu stæði. Þessi sjóður var að vísu eitthvað notaður, en þó lítið, en 1932–1941 voru tekjurnar í hann úr ríkissjóði felldar niður, þannig að það orkaði raunar tvímælis, hvort hann væri þá til eða ekki. 1946 kom svo til orða að leggja hann formlega niður og að skipta upp eignum hans, sem þá voru um 2 millj. kr., en varð ekki úr. Það var þá talið réttara að halda þessum sjóði gangandi og láta hann vera til, ef til kæmi, að hann ætti einhverju verkefni að sinna. 1950 voru tekjurnar til bjargráðasjóðs hækkaðar úr 25 aurum á mann í 2 kr. á mann, og 1953 var sérstakur forstöðumaður skipaður til þess að annast daglegan rekstur sjóðsins. Í stjórn sjóðsins voru þá skipaðir ráðuneytisstjóri félmrn., fiskimálastjóri og formaður Búnaðarfélags Íslands. Við þetta ástand hefur verið búið til þessa dags. Árið 1958 var flutt frv. af hv 1. þm. Norðurl. e. og hæstv. forseta þessarar d. um það, að tekjur sjóðsins yrðu auknar og þannig að sjóðnum búið, að hann væri betur fær til þess að sinna sínu hlutverki. Þetta frv. var að einhverju leyti eða ég vil segja að verulegu leyti fram komið vegna frumkvæðis Sambands ísl. sveitarfélaga og Stéttarsambands bænda, sem óskuðu eftir því, að sjóðurinn yrði gerður öflugri en hann hefði verið að undanförnu. Í þessu frv. þeirra var lagt til, að 2 kr. gjaldið yrði hækkað í 5 kr., að breyting yrði gerð á stjórn sjóðsins og í þriðja lagi, að heimild yrði veitt til þess að lána úr sjóðnum sveitarfélögum, sem á því kynnu að þurfa að halda, og eitthvað fleira var af nýmælum í því frv., en það náði þá ekki fram að ganga. Sjóðurinn á nú í skuldlausri eign 20 millj. og 300 þús. kr., sem að verulegu leyti er orðið til - auk framlags sveitarfélaganna og ríkissjóðs - á þann hátt, að ríkissjóður hefur afhent bjargráðasjóðnum skuldabréf, sem urðu til, þegar nokkur hallærislán voru veitt 1955 vegna óþurrka á Suðvesturlandi og vegna harðinda og óþurrka á Norðausturlandi 1949–50. Þessi skuldabréf voru að upphæð rúmar 13 millj. kr. og hafa aukið eign sjóðsins mjög verulega, samanborið við það, sem hann átti áður, og hafa gert honum mögulegt að starfa meir og betur í samræmi við sitt upprunalega hlutverk en hann hafði möguleika til með framlögum sveitarfélaganna og framlögum ríkissjóðs einum. Eignaafhending þessi, afhending skuldabréfanna, var þó að vísu skilyrði bundin um það, að taka ætti tillit til möguleika þeirra, sem skuldabréfin höfðu undirskrifað og gefið út, um það, að þeir væru færir um að greiða þessi lán, og er því vísast, að eitthvað af þessu fé komi ekki til skila, eins og upphaflega hafði verið gert ráð fyrir. En eins og sjóðurinn stendur í dag, er sem sagt sjóðseign hans þessi. Þetta frv., sem hér liggur fyrir nú, fer í mjög svipaða átt og frv. þeirra tveggja hv. þm., sem ég nefndi hér og flutt var é þinginu 1958–59. Aðalbreytingarnar frá núgildandi lögum eru þær, að framlag sveitarfélaga skuli miðast við 5 kr. gjald af hverjum íbúa sveitarfélagsins og að ríkissjóðsframlagið verði einnig miðað við sömu upphæð. Þá er einnig gert ráð fyrir því, að nokkur breyting verði á stjórn sjóðsins, þannig að fulltrúi frá sveitarfélagasambandinu fái þar aðild að, og er það einnig í samræmi við það, sem var í frv. þeirra tveggja hv. þm., sem ég minntist á áðan. Þá er loks í frv. nú heimild til þess að lána sveitarfélögum úr sjóðnum, ef talin er ástæða til þess og möguleiki, að sjóðurinn hafi ráð á því og geti gert það, án þess að skertir verði möguleikarnir til þess, að hann sinni sínu upprunalega hlutverki. Ef miðað er við lögin frá 1950 um ráðningu framkvæmdastjóra, þá er lítils háttar breyting þar á gerð, þannig að gert er nú ráð fyrir í frv., að framkvæmdastjóri sjóðsins verði ráðinn af sjóðsstjórninni, en ráðh. þurfi þar ekki að að koma. Ég held, að þetta frv. um breytingu á bjargráðasjóðnum sé til bóta og að sjóðurinn verði betur fær eftir en áður til þess að sinna sínu hlutverki, ef það verður samþykkt; sérstaklega vegna þess að framlagið til hans bæði úr sveitarsjóðunum og úr ríkissjóði hækkar samkv. frv. úr 2 kr. í 5 kr. sem viðmiðunartölu, og er það nokkuð í samræmi við breytt verðgildi peninganna, alveg eins og frv. frá 1950 breytti þessari tölu úr 25 aurum í 2 kr. árið 1950. Ég vil leyfa mér að vona, að þetta frv. verði samþ. í þessari hv. d. og að sjóðurinn megi þannig fá möguleika til þess að eflast og dafna og sinna sínu hlutverki, sem honum hefur verið ætlað, betur en áður, ef þetta verður samþykkt. Ég vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og félmn. að þessari umræðu lokinni.



Herra forseti. Þegar 1. flm. þessa frv. lagði það hér fyrir hv. d., ræddi hann eingöngu efni frv. sjálfs, og var bersýnilegt af hans málflutningi, að tilgangur hans var sá að halda sér innan þess ramma, sem frv. sjálft markaði, en stofna ekki að fyrra bragði til almennra umr. um landhelgismálið í heild. 2. flm. frv. fór hins vegar á annan veg að, eins og ég hef áður vikið að. Hann ræddi frv. litið sem ekki neitt, en hóf hins vegar miklar ásakanir á ríkisstj. í sambandi við meðferð landhelgismálsins. Ég tel það að vísu illa farið, að nú skuli hafa verið stofnað til illdeilna og átaka um landhelgismálið á Alþ., vegna þess að við Íslendingar þurfum á því að halda frekar en flestu öðru að geta staðið saman í þessu máli, en vera ekki að vekja sundrung og átök. En með því að bæði 2. flm. frv. og síðar 1. flm. þess í síðari ræðum sínum hafa deilt á ríkisstj. fyrir meðferð hennar í málinu, þá sá ég mér ekki annað fært en víkja nokkuð að þeim einstöku atriðum, sem hér hefur verið drepið á í sambandi við landhelgismálið í heild. Ég vil fyrst rétt aðeins minna á, að í frumræðu minni tók ég fram, að hv. 5. þm. Reykn. (FRV) hefði í ýmsu haft rangt eftir mér í frumræðu sinni varðandi yfirlýsingar mínar á fundum utanrmn. Ég gat þess, að ég ætlaði ekki að fara að tína hér upp nein einstök atriði, en vék aðeins að einu sem dæmi. Ég tók það sérstaklega fram, að það væri algerlega rangt eftir mér haft hjá þessum hv. þm., að ég hefði í utanrmn. lofað því, að málið skyldi borið undir n., áður en viðræður við Breta væru teknar upp. Hv. 5. þm. Reykn. reyndi í ræðu sinni á föstudaginn að færa rök fyrir þeim orðum, sem hann þóttist eftir mér hafa á fundum utanrmn., en það er athyglisvert, að í öllum þeim upplestri, sem hann hér viðhafði, fann hann ekki ein einustu ummæli frá mér, þar sem því var lofað, sem hann hafði haldið fram í sinni fyrstu ræðu að ég hefði lofað á fundum n., enda er slíkt ekki hægt, því að ég hafði ekkert það fyrirheit gefið, sem þessi hv. þm. hefur viljað upp á mig herma. Það má segja, að það sé lofsvert, að þessi hv. þm. reynir ekki lengur að halda þessum röngu fullyrðingum sínum fram. Hins vegar verð ég að segja, að mér þykir dálítið hvimleitt að sjá það í blaði hans í morgun, Þjóðviljanum, að þá er enn verið að halda á lofti röngum fullyrðingum, í sambandi við fyrirheit af hálfu ríkisstj. um samráð við Alþ. og utanrmn. að því er meðferð landhelgismálsins varðar. Í þessari grein Þjóðviljans er að vísu ekki rangt haft eftir mér, heldur hæstv. forsrh. Þjóðviljinn hermir í morgun, að forsrh. hafi við þingsetningu heitið því, að fullt samráð skyldi haft við Alþ. um allt það, sem gerðist í landhelgismálinu, að því er varðar viðræðurnar við Breta. Þingtíðindanna vegna þykir mér rétt að vekja athygli á því, að hér er algerlega rangt eftir forsrh. haft. Hann sagði það eitt, að málið mundi borið undir Alþ., áður en endanleg ákvörðun yrði tekin. Það er mjög leitt og ósæmilegt af stjórnarandstöðunni í þessu máli að vera hvað eftir annað að gera sér leik að því að gera ríkisstj. og einstökum ráðh. upp orð og loforð í sambandi við þetta mál, sem eiga sér ekki nein rök í veruleikanum. Læt ég svo útrætt um þetta. Mikill hluti af ræðum þeirra stjórnarandstæðinga, sem í þessu máli hafa talað, hefur snúizt um það að deila á ríkisstj. fyrir að hafa tekið upp viðræður við Breta um lausn landhelgismálsins við þá, og hafa þeir fullyrt, stjórnarandstæðingar, að með þessu hafi ríkisstj. brotið „prinsip“ allra ríkisstjórna um a.m.k. 10 ára skeið og allra stjórnmálaflokka á Íslandi síðan 1948. Hv. 5. þm. Reykn. komst svo að orði, eð það hefði verið „prinsip“ allra ríkisstjórna á Íslandi að ræða ekki við Breta um víðáttu íslenzkrar fiskveiðilögsögu. Hann sagði, að meginstefna okkar í þessum málum sé sú að framkvæma nauðsynlegar aðgerðir með einhliða ákvörðunum, en ekki samningum eða viðræðum við aðrar þjóðir. Hann sagði enn fremur: Þetta er og hefur verið stefna Alþingis og allra flokka á Alþingi. Hv. 2. þm. Vestf. tók mjög í sama streng. Hann komst svo að orði, að tvennt hafi verið óhagganlegt í landhelgismálum Íslendinga undanfarin 10 ár: í fyrsta lagi að semja ekki við aðrar þjóðir um, hvenær við færðum út fiskveiðilandhelgina eða hvað mikið, og í öðru lagi að víkja ekki frá teknum ákvörðunum um útfærsluna. Á sama hátt voru fleiri ummæli þessara tveggja hv. þm. um þetta atriði. Mér þykir nú rétt að rekja nokkuð í stórum dráttum, á hvaða rökum þessi og önnur slík ummæli eru reist. Það liggja fyrir ótal skjöl og gögn í málinu, sem hægt er að styðjast við til þess að kryfja til mergjar, með hverjum hætti á landhelgismálinu hefur verið haldið á undanförnum áratug, að því er þetta atriði varðar. Ég vil fyrst aðeins minna á, að þegar verið var að undirbúa afgreiðslu landgrunnslaganna á Alþingi 1948, var það mál að sjálfsögðu rætt í utanrmn. Í 1. gr. landgrunnslagafrv. er sjútvmrn. heimilað að ákveða takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan takmarka landgrunnsins með reglugerð. Við umr. í utanrmn. kom það greinilega fram, að þarna var um „prinsip“ að ræða, „prinsip“, sem heimilaði ríkisstjórnum að færa út með einfaldri reglugerð allt að endimörkum landgrunnsins. En það var þá skoðun allra þeirra, sem um frv. fjölluðu í utanrmn., að áður en í nokkra útfærslu yrði ráðizt samkv. landgrunnsl., þá yrði að athuga vel, hverjar undirtektir annarra þjóða yrðu undir slíka útfærslu. Fulltrúi kommúnista í n., Einar Olgeirsson, sagði á nefndarfundi 9. marz 1948 og lét bóka eftir sér, að það hefði alltaf verið litið svo á í utanrmn., að í frv. væri fólgin yfirlýsing um yfirráðarétt Íslendinga yfir landgrunninu. Hefði þá jafnframt verið gert ráð fyrir því, að athuga þyrfti undirtektir annarra ríkja, áður en frekari ráðstafanir væru gerðar. Það liggur sem sagt fyrir í utanrmn. yfirlýsing frá fulltrúa kommúnistaflokksins um það, að hann og hans flokkur séu samþykkir landgrunnsl. með því fororði og á grundvelli þess, að ekki verði ráðizt í útfærslu fiskveiðitakmarkanna án þess, að athugað sé áður, hverjar undirtektir annarra ríkja væru undir útfærsluna hverju sinni. Á þessum forsendum samþykkir fulltrúi kommúnistaflokksins landgrunnslögin og lýsir því yfir og lætur bóka eftir sér í utanrmn. Síðan kemur þm. þessa sama flokks 12 árum síðar hér á Alþ., hv. 5. þm. Reykn., og segir: Það hefur alla tíð verið „prinsip“ allra stjórnmálaflokka á Íslandi að ræða ekki við aðrar þjóðir um ákvarðanir í sambandi við útfærslu fiskveiðilögsögunnar. - Hann sem sagt snýr gersamlega við því, sem fulltrúi hans eigin flokks hafði gert að forsendu fyrir samþykki sínu við landgrunnslögin 1948. Þetta getur kallazt að snúa málunum við í heldur myndarlegum mæli. Og sannleikurinn er sá, að í framkvæmd hefur þessari grundvallarkenningu að ráðfæra sig við aðrar þjóðir, áður en í útfærslu væri farið, verið fylgt í hvert einasta skipti, sem til útfærslu á fiskveiðilögsögunni hefur komið. Ég minnti á það í minni fyrri ræðu, að þegar ráðizt var í útfærsluna 1952, hafi þessu „prinsipi“ verið fylgt. Ríkisstj. gaf út hvíta bók 1954 um útfærslu fiskveiðilögsögunnar 1952. Í þessari hvítu bók er birt bréf, sem hæstv. utanrrh. 1952 ritaði sendiherra Breta í Reykjavík út af útfærslunni. Í þessu bréfi tekur utanrrh. mjög vel og skilmerkilega fram, að áður en ráðizt var í útfærsluna 1952 og gengið var frá reglugerð þar um, hafi forsrh., Ólafur Thors, farið til London til þess að ræða við brezku ríkisstj., láta hana vita, hvað væri að gerast á Íslandi, og kynna henni afstöðu okkar og undirbúning útfærslunnar. Í þessu bréfi er lögð alveg sérstök áherzla á, að um það sé ekki að villast, að viðræður hafi átt sér stað á milli ríkisstj. Íslands og ríkisstj. Bretlands, áður en reglugerðin um útfærsluna var gefin út. Það þýðir ekki neitt fyrir hv. stjórnarandstæðinga að ætla sér að reyna að komast fram hjá þessu. Það liggur fyrir skýrt og ótvírætt og skjallega sannað, að stefnunni frá 1948, þegar landgrunnslögin voru sett, um að ræða við aðrar þjóðir, áður en í útfærslu væri farið, var fylgt árið 1952. Nákvæmlega hið sama á sér stað árið 1958, áður en farið er í útfærsluna þá, en þó bara í miklu ríkari og fullkomnari mæli en 1952. Við tókum árið 1958 ekki upp viðræður við einstök ríki, við ríkisstj. einstakra ríkja út af fyrir sig. Við tókum málið upp innan Atlantshafsbandalagsins, og til þess lágu tvær ástæður. Í fyrsta lagi bar okkur samningsleg skylda til þess gagnvart bandalaginu að ræða málið innan þess, og í öðru lagi var þetta hinn ákjósanlegasti vettvangur, sem var hægt að fá, vegna þess að innan Atlantshafsbandalagsins voru einmitt öll þau ríki saman komin, sem höfðu gagnstæðra hagsmuna að gæta við Ísland. Það var því mjög eðlilegt og heppilegt, að viðræðurnar skyldu teknar upp einmitt innan Atlantshafsbandalagsins og að hægt skyldi á þeim vettvangi að fullnægja því „prinsipi“, sem slegið var föstu 1948, sem sagt að ræða við aðrar þjóðir, áður en í útfærslu var farið. Viðræðurnar innan Atlantshafsbandalagsins stóðu frá því í byrjun maí 1958 og fram í september 1958. Það var allt gert, sem hægt var, af okkar hálfu til þess að fá bandalagsþjóðir okkar til að fallast á fyrirætlanir okkar um útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Og þó að þessar viðræður hafi ekki borið þann árangur, að þær viðurkenndu allar okkar útfærslur, þá báru þær samt mjög þýðingarmikinn árangur. Það var vitað, að margar bandalagsþjóðir okkar hugsuðu sér að halda áfram að veiða við Ísland með sína togara innan 12 mílnanna, eftir að útfærslan gengi í garð, hvað sem við segðum og hvert sem við færum. Viðræðurnar innan Atlantshafsbandalagsins leiddu til þess, að Bretar urðu einir um þetta, en aðrir drógu sig til baka. En meðferð málsins innan Atlantshafsbandalagsins sumarið 1958 var ekki eingöngu viðræður og ekkert annað, heldur var það miklu meira. Það fóru tillögur á milli ríkisstjórnar Íslands og Atlantshafsbandalagsins um lausn á þessu vandamáli. Ég minnti á það í minni fyrri ræðu, að ríkisstj. Íslands hafi í maímánuði sent tilboð til Atlantshafsbandalagsins um lausn á ágreiningnum út af fiskveiðilögsögunni. Að þessu tilboði stóðu Framsfl. og Alþfl., og ég efast ekki um, að Sjálfstfl. hafi einnig verið þessu samþykkur. Þetta símskeyti var sent til Atlantshafsbandalagsins frá ríkisstj. Íslands 18. maí 1958. Í þessu skeyti býður íslenzka ríkisstj., að ef bandalagsríki okkar vilji viðurkenna þegar í stað 12 mílurnar, vilji viðurkenna vissar grunnlínubreytingar gegn því að fá um nokkurra ára skeið að veiða takmarkað á seinni 6 mílunum, þá sé ríkisstj. reiðubúin til að taka málið upp til endurskoðunar og athugunar á þeim grundvelli. Og það var látið fylgja með, að þessi orð okkar þýddu það, að ef Atlantshafsbandalagsríkin vildu á þetta fallast, þá mundi ríkisstj. beita sér fyrir því, að inn á þetta yrði gengið hér heima líka. Þarna bjóðum við beinlínís upp á að gera samkomulag um það við bandalagsríki okkar að haga ákvörðunum okkar í sambandi við útfærslu fiskveiðilögsögunnar með vissum hætti, sem þau geti fallizt á, ef þau vilji viðurkenna aðgerðir okkar. Við bjóðum þeim þarna að láta aðeins koma til framkvæmda strax 6 mílurnar fyrri, en seinni 6 mílurnar ekki nema að takmörkuðu leyti fyrr en eftir nokkur ár. Þegar maður lítur á þetta tilboð, sem þarna er gert um lausn á málinu, þá furðar mann að heyra hv. 2. þm. Vestf. segja, að það hafi verið alveg ófrávíkjanlegt „prinsip“, að við semdum ekki um það við aðrar þjóðir, hvenær við færðum út fiskveiðilandhelgina og hve mikið, eftir að hann sjálfur hefur átt aðild að því að bjóða bandalagsríkjum okkar í Atlantshafsbandalaginu að haga framkvæmd okkar í landhelgismálinu þannig, að þær geti sætt sig við, ef þær vilji viðurkenna aðgerðir okkar. Það liggur því svo greinilega fyrir sem frekast má vera, að þarna er ekki aðeins rætt við aðrar þjóðir um útfærslu fiskveiðilögsögunnar, heldur er einnig boðið upp á samkomulag, bæði að því er víðáttu útfærslunnar varðar og einnig að því er tímamark varðar. En þessu okkar tilboði var hafnað. Bandalagsríkin voru á þessu stigi málsins ekki við því búin að viðurkenna 12 mílurnar, jafnvel þó að þessi fríðindi kæmu á móti. En málinu var ekki lokið innan Atlantshafsbandalagsins með þessu. Reglugerðin um útfærslu fiskveiðilögsögunnar var að vísu gefin út 30. júni, en umr. innan Atlantshafsbandalagsins til lausnar á málinu héldu engu að síður áfram. Þann 13. ágúst leiddu þessar umr. til þess, að ríkisstj. barst uppástunga um lausn á fiskveiðideilunni frá Atlantshafsbandalaginu. Uppástungan var þess eðlis, að bandalagsþjóðir okkar vildu á það fallast, að landgrunnið sunnan Reykjaness og út af Vestfjörðum skyldi friðað fyrir botnvörpuveiðum, en útfærslan kringum landið skyldi ekki fara fram þegar í stað. Það kom fram af þessu tilboði og öðrum upplýsingum, sem við fengum í sambandi við það, að hér var ekki um endanlegt tilboð að ræða, heldur aðeins um umræðugrundvöll, og var óskað eftir því, að frá okkur kæmi gagntilboð í þessu efni. Þetta mál var rætt á milli Alþfl. og Framsfl. og við Sjálfstfl. Niðurstaðan varð sú, að það þótti ekki aðgengilegt að víkja landhelgismálinu úr þeim farvegi, sem því hafði verið veitt inn í með ákvörðuninni um 12 mílurnar, og þess vegna var því slegið föstu, að þessu tilboði skyldi hafnað og að ekki skyldi gert annað tilboð á sama grundvelli. En þegar við vorum að athuga þetta tilboð og ganga frá svarinu, þá lýsti Framsfl. því yfir, að hann væri reiðubúinn að fallast á þá lausn landhelgismálsins, að ef bandalag okkar vildi fallast á 12 mílna landhelgina, þá megi þeir fiska á seinni 6 mílunum næstu 3 árin, enda verði grunnlínum yfir Húnaflóa og fyrir austan Langanes og á einum stað við Suðausturlandið breytt. Það var till. Framsfl., að þessu tilboði Atlantshafsbandalagsins yrði svarað með því að hafna lausn málsins á þeim grundvelli, en minna á okkar fyrra tilboð í því formi, sem ég nú hef lesið upp, og bjóða fram lausn málsins á þeim grundvelli. Sjálfstfl. fylgdist með þessum umr., og ég hef ekki ástæðu til að efast um, er miklu frekar sannfærður um, að hann var þessu einnig samþykkur. Þetta varð til þess, að við ákváðum, Alþfl. og Framsfl., í samráði við Sjálfstfl. hinn 20. ágúst 1958 að senda Atlantshafsbandalaginu svo hljóðandi svarskeyti við þessu tilboði, með leyfi hæstv. forseta: „Höfum athugað fram komna tillögu um lausn landhelgismálsins og getum ekki fallizt á hana og ekki borið fram neinar tillögur til lausnar málinu á þessum grundvelli, en minnum á okkar fyrri tillögu um viðurkenningu á 12 mílum gegn því, að erlendir veiði á seinni 6 mílunum um takmarkaðan tíma, enda verði grunnlínum breytt.“ Þarna standa Alþfl. og Framsfl. ásamt Sjálfstfl. að því þann 22. ágúst 1958 að bjóða það til samkomulags við Atlantshafsbandalagið, að ef þjóðir þess vilji viðurkenna 12 mílurnar og fallast á vissar grunnlínubreytingar, þá séum við reiðubúnir til þess að heimila þeim að veiða á seinni 6 mílunum kringum allt landið um takmarkaðan tíma. Þetta tilboð, sem hér liggur fyrir, þarf engrar skýringar við. Reglugerðin hafði verið gefin út 30. júní. Þrátt fyrir það standa þessir þrír stjórnmálaflokkar að því að gera bandamönnum sínum tilboð um að hnika um takmarkaðan tíma til á 12 mílunum, ef þeir vilji veita viðurkenningu fyrir þeim. Þegar maður lítur á þessa staðreynd, er enn furðulegra að heyra hv. 2. þm. Vestf. fullyrða hér í hv. d., að það hafi verið óhagganlegt í landhelgismáli Íslendinga undanfarandi tíu ár í fyrsta lagi að semja ekki við aðrar þjóðir um, hvenær við færðum út fiskveiðilandhelgina eða hve mikið, og víkja ekki frá teknum ákvörðunum um útfærsluna, - hann, sem sjálfur hefur boðið að víkja frá settri reglugerð, hann, sem sjálfur hefur boðið að hnika til um framkvæmdatíma á seinni 6 mílunum. Ég held, að ég þurfi ekki að færa frekari rök fyrir því og leggja fram frekari gögn fyrir því, að það, sem hv. stjórnarandstaða hefur haldið hér fram um prinsipbrot af hálfu núv. ríkisstj. í sambandi við þetta mál, er hið mesta öfugmæli. Það, sem núv. ríkisstj. er að gera og hefur gert, er ekkert annað en að fylgja eftir þeirri línu, sem farið hefur verið eftir, frá því fyrst var verið að ganga frá setningu landgrunnslaganna. Þau voru, eins og ég sagði áðan, byggð á því „prinsipi“, að rætt yrði við aðrar þjóðir, áður en farið yrði í útfærsluna, og þessu hefur verið vel og dyggilega fylgt eftir af þeim ríkisstj., sem með málið hafa farið alla tíð síðan. Ég furða mig að vísu ekki svo mikið á því, að flokkur hv. 5. þm. Reykn. hefur skipt um skoðun á því, hversu á landhelgismálinu skuli halda. Þegar landgrunnslögin voru sett á sínum tíma, var það áreiðanlega einlægur vilji allra stjórnmálaflokka á Alþ. að reyna að halda þannig á landhelgismálinu, að við fengjum út úr því sem allra mesta útfærslu, sem mesta vernd fyrir okkar fiskimið, og gera það með þeim hætti, að við kæmumst sem vandaminnst út úr því við aðrar þjóðir. En Atlantshafsbandalagið var ekki til í þá daga. Það kann vel að vera, að eftir að það bandalag varð til, sé það e.t.v. nokkru ríkara í huga hv. 5. þm. Reykn. að halda þannig á landhelgismálinu, að sem mestir árekstrar fáist út úr því við þessar bandalagsþjóðir okkar. Hugsunin um það að vinna málinu sem mest gagn án þess að skapa þjóðinni of mikla erfiðleika virðist eftir tilkomu Atlantshafsbandalagsins hafa orðið að víkja í huga þeirra Alþb.-manna fyrir áhuganum á illdeilum og árekstrum. En á afstöðu hv. 2. þm. Vestf. furða ég mig mjög. Þegar hann sjálfur styður ríkisstj. og þegar hann sjálfur á sæti í ríkisstj., þá telur hann sjálfsagt að undirbúa og vinna að þessu máli með viðræðum við aðrar þjóðir. Hann telur sjálfsagt að gera öðrum þjóðum tilboð um lausn á málinu, til þess að Íslendingar fái sem mest út úr því á sem hagkvæmastan hátt. En þegar hann er kominn í stjórnarandstöðu, þá eru það höfuðglæpir, þá er það reginhneyksli í íslenzkri stjórnmálasögu, að ríkisstj. skuli leyfa sér að reyna að gera það sama sem hann sjálfur gerði, meðan hann var ábyrgur stjórnarformaður. Það er þessi framkoma hjá hv. 2. þm. Vestf., sem mig furðar mjög. Hv. 2. þm. Vestf. tíndi hér fram ýmis rök fyrir því, að við mættum ekki undir neinum kringumstæðum leysa málið með samkomulagi víð þær þjóðir, sem hér hafa hagsmuna að gæta, sérstaklega ekki við Breta. Eitt af því, sem þessi hv. þm. minntist á, var, að ef við semdum einu sinni, þá yrði talið, að við gætum aldrei fært út síðar án þess að semja. Það, sem ríkisstj. er að gera nú með viðræðunum við Breta, er nákvæmlega það sama, eins og ég hef áður sagt, og þessi sami hv. þm. var að gera 1958. Er það virkilega svo, að hv. 2. þm. Vestf. hafi gengið til viðræðnanna víð bandalagsþjóðir okkar 1958, hafi gert þeim okkar tilboð um lausn á málinu með það í huga, að ef samkomulag yrði á grundvelli þeirrar lausnar, þá værum við búnir að binda okkur svo, að við gætum aldrei hreyft okkur meira? Og ef þetta hefur ekki átt við 1958, þegar hv. þm. var í viðræðunum við Breta og okkar bandamenn, hvers vegna á það við nú? Hvers vegna er meiri hætta á því nú, 1960, heldur en var 1958, þegar þessi hv. þm. átti sjálfur aðild að ríkisstjórn? Þessi hv. þm. sagði líka, að ef við gæfum Bretum svæðis- og tímabundinn rétt á seinni 6 mílunum nú, væri eins víst, að þeir að þeim tíma liðnum fyndu upp nýjar leiðir í lok tímans til að neita að þola 12 mílurnar, - undanhald undan ofbeldinu býður meira ofbeldi heim. - Ég spyr hv. þm.: Hvers vegna á þetta við 1960, en ekki 1958, þegar hann sjálfur átti þátt í þessum viðræðum? Hvers vegna óttast þessi hv. þm. þetta svo mjög nú, en gerði það ekki þá? Ein af veigamestu rökum hv. 2. þm. Vestf. að hans eigin dómi, - að hans eigin dómi, segi ég, í þessum umr., - voru þau, að það væri óþarfi að ræða þetta mál við Breta nú, því að við værum búnir að sigra í deilunni, Bretar væru búnir að gefast upp. Betra, að satt væri. En það er þó staðreynd, að frá 1. sept. 1958, að útfærslan gekk í gildi, hafa Bretar verið hér með togara sína og herskip innan 12 mílnanna og beitt okkur því ofbeldi, sem við öll þekkjum. Það varð hlé á þessu, rétt á meðan á Genfarráðstefnunni stóð, og rétt áður en þær viðræður, sem nú standa yfir við Breta, hófust, þá hættu þeir veiðum innan 12 mílnanna með yfirlýsingu um það, að þetta hlé væri aðeins á meðan verið væri að sjá, hvort lausn fengist út úr viðræðunum. Því miður blasir það við, að ef ekki tekst að leysa deiluna eða eyða deilunni með þessum viðræðum, þá eigum við von á sama ofbeldinu og áður var. Og hvernig hefur hv. 2. þm. Vestf. lýst ástandinu á fiskimiðunum kringum Ísland innan 12 mílnanna á öðrum vettvangi? Hann hefur rætt um þetta ástand viðar en hér. Hann ræddi það í utanrmn., nokkru áður en viðræðurnar við Breta hófust, og hvað segir hann þar? Þar segir þessi hv. þm. og lætur bóka eftir sér, - hann tók fram, að undanfarnir atburðir sýndu, að Bretar væru að færa sig upp á skaftið í landhelgismálinu, enda væri senn þriggja mánaða frestur sá, sem brezkir togaraeigendur hefðu boðað að þeir mundu banna togurum sínum að veiða innan 12 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland, útrunninn. Óskaði hann því, að ríkisstj. gæfi n. skýrslu um viðhorf hennar til málsins og hvaða mótaðgerðum gegn Bretum hún hygðist nú beita umfram venjuleg mótmæli. Þessi hv. þm., sem segir okkur hér í gær, að það sé óþarfi að ræða þetta mál víð Breta, og við séum búnir að sigra í deilunni og Bretar séu búnir að gefast upp, hann hefur fyrir skömmu lýst því yfir í utanrmn., að Bretar séu að færa sig upp á skaftið, og spyr ríkisstj., hvaða úrræðum hún hafi nú í huga að beita, vegna þess að það, sem gert hefur verið hingað til, dugi ekki. Og þessi sami hv. þm. gerði svolítið meira í utanrmn. Hann segir síðar á þessum sama fundi: Væri það greinilegt nú, eftir að lokið væri alþjóðafundum um þessi mál, að Bretar væru að færa sig upp á skaftið hér við Ísland, og gæti slíkt endað með stórslysum. - Og síðan ber hann fram till., og till. er sú, að við snúum okkur til ríkisstjórnar Bandaríkjanna og biðjum hana um að koma með bandaríska flotann til þess að reka Breta burt úr íslenzkri fiskveiðilögsögu og vernda hana fyrir okkur. Maðurinn, sem segir okkur í gær, að deilunni sé lokið, það sé óþarfi að semja við Breta, því að við séum búnir að vinna, Bretar séu búnir að gefast upp, - hann hefur fyrir örskömmu sagt: Deilan hefur aldrei verið jafnhörð og erfið og nú, og hún er svo hörð og erfið, að við verðum að biðja bandaríska flotann um að koma inn í íslenzka fiskveiðilögsögu og vernda okkur fyrir þessum yfirgangi Breta. - Ég verð að segja það, að mig alveg furðar á, hvernig þessi hv. þm. getur talað. Ég hygg, að þess séu fá dæmi í þingsögunni, að það sé hægt að segja í svo ríkum mæli eitt í dag og annað á morgun, alveg eftir því, hvað passar í hvert skipti. Ríkisstj. hefur að undanförnu kannað möguleikana á því að eyða landhelgisdeilunni við Breta. Í þessum viðræðum liggur alveg ljóst fyrir, að það er grundvallarskilyrði af okkar hálfu nú sem fyrr, að ekki getur leitt til neins samkomulags við okkur, nema því aðeins að fyrir liggi óafturkallanleg viðurkenning á okkar 12 mílum. Þegar séð verður, hvort líkur eru til að fá þessa viðurkenningu með þeim hætti, að ríkisstj. telji, að við sé hlítandi, þá verður málið lagt fyrir Alþingi, og það segir til um, hvað gera skuli. En eins og það var mat vinstri stjórnarinnar 1958, að nokkuð væri tilvinnandi til að fá þessa viðurkenningu, þá er það einnig mat núverandi ríkisstj., að það sé beinlínis skylda að freista þess með viðræðum, - hvort ekki sé hægt að finna einhvern þann flöt, sem hægt sé að leysa málið á. Við Íslendingar höfum háð alllanga baráttu og þó ekki svo ýkjalanga út af útfærslu okkar fiskveiðilögsögu. Okkur hefur orðið mjög mikið ágengt í þeim efnum, sérstaklega nú á seinustu tímum, og ég er alveg jafnsannfærður um það í dag og ég var 1958, að þó að við þyrftum að hnika eitthvað til á takmörkuðu svæði um takmarkaðan tíma innan 12 mílnanna, ef þær væru viðurkenndar, og annað kæmi í staðinn á móti, þá sé það atriði, sem við fullkomlega eigum að athuga og ekki kasta frá okkur, nema við séum alveg sannfærðir um, að hag okkar sé ekki bezt borgið með að ganga að því. Við megum í þessu sambandi vel minnast þess, að við höfum vissulega ríka ástæðu til að vera ánægðir og fagna þeim árangri, sem þegar hefur náðst í landhelgismálinu, og það jafnvel þó að eitthvað smávegis yrði að hnika til um takmarkaðan tíma. Mér finnst oft, þegar menn eru að ræða um landhelgismálið í heild, að þá geri þeir sér ákaflega litla grein fyrir því, hversu ör þróunin hefur orðið í þessum málum og hversu miklu lengra við erum komnir, jafnvel í dag, en við gerðum okkur vonir um að geta komizt fyrir örskömmum tíma. Mér finnst þessar staðreyndir svo athyglisverðar, að ég get ekki stillt mig um að rifja nokkuð upp þróun þessara mála. Menn minnast þess, að þegar landgrunnslögin voru sett árið 1948, þá var litið á þau sem „prinsip“-yfirlýsingu. Þá voru menn á einu máli um það, að okkur skorti alþjóðlegan grundvöll til þess að færa fiskveiðilögsöguna út frá því, sem þá var. Þess vegna var ekki hafizt handa um útfærslu fiskveiðilögsögunnar strax. Árið 1952 gengur dómur í deilumáli Breta og Norðmanna í Haag. Þar fáum við fyrsta grundvöll á alþjóðlegum vettvangi til þess að ráðast í útfærslu fiskveiðilögsögunnar eftir setningu landgrunnslaganna, sem við teljum nokkru máli skipta. Og í þessa útfærslu er farið 1952. Þegar vinstri stjórnin er mynduð sumarið 1956, er það tekið upp í stefnuskrá ríkisstj. að vinna að útfærslu fiskveiðilögsögunnar. En sumarið 1956 er hugmyndin um það, hversu mikil útfærslan skuli verða, ekki orðin svo fastmótuð, að í stefnuyfirlýsingu eða stjórnarsamningi vinstri stjórnarinnar sé vikið einu orði að því, hversu mikil útfærslan skyldi verða. Það mál var óleyst og óráðið sumarið 1956, þegar vinstri stjórnin er mynduð. Um sama leyti skilar alþjóðalaganefnd Sameinuðu þjóðanna áliti um víðáttu fiskveiðilögsögunnar og kemst að þeirri niðurstöðu, að fiskveiðilögsagan geti ekki verið meira en 12 mílur. Menn gerðu sér vonir um það, að þing Sameinuðu þjóðanna mundi í ársbyrjun 1957 setja um þetta fastar reglur, en það varð ekki, heldur var ákveðið að halda alþjóðaráðstefnu í Genf, eins og kunnugt er. En snemma á árinu 1957 fer vinstri stjórnin virkilega að athuga, hvaða möguleikar séu á útfærslu og hversu langt sé hægt að fara í þeim efnum, og einmitt þeir atburðir, sem gerast þarna innan vinstri stjórnarinnar, og hvernig þróunin verður í þessu máli, sýna mjög greinilega, hversu langt við höfum komizt á skömmum tíma og lengra en jafnvel þeir í okkar hópi, sem bjartsýnastir voru, gerðu sér vonir um um þessar mundir. Það var í febr. 1957, að sjútvmrh., sem þá var, Lúðvík Jósefsson, kallar saman ráðstefnu í Reykjavík með fulltrúum svo að segja af öllu landinu til þess að undirbúa aðgerðir um útfærslu fiskveiðilögsögu og ræða málið í heild. Það er þó tekið fram, að ekki sé ætlazt til þess, að þessi ráðstefna geri neinar till. Á þessari ráðstefnu er málið rætt fram og aftur, en engar till. koma fram í málinu um það, hversu mikið skuli fært út og hvenær útfærslan skuli hefjast. Í aprílmánuði 1957 sendi sjútvmrh. ríkisstjórninni grg. um þessa ráðstefnu, og þá eru enn engar till. til um það, hversu mikið skuli færa út eða hvenær útfærslan skuli gerð. Í júnímánuði, eða 21. júní 1957, sendir síðan sjútvmrh. Lúðvík Jósefsson ríkisstj. enn grg. um málið, og nú hefur hann tillögur um það, hversu mikið skuli fært út og hvenær skuli í útfærsluna ráðizt. Þetta er fyrsta till., sem til verður innan vinstri stjórnarinnar um það, hvernig skuli á þessu máli haldið. Ég ætla ekki að rekja grg. fyrrv. sjútvmrh. til ríkisstj. um þetta atriði í einstökum atriðum, en ég vil aðeins lesa hér upp niðurstöðuna af hans grg., því að í niðurstöðunni setur hann fram till. sína um það, hvernig okkar fiskveiðilögsögu skuli breytt. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Með sérstöku tilliti til þess, að umrædd alþjóðaráðstefna er fram undan um víðáttu landhelginnar, þá tel ég rétt að fara að þessu sinni þá leið, sem meðfylgjandi uppdráttur sýnir, en hún byggir á breyttri grunnlínu og tímabundinni útfærslu á 3 stöðum við landið. Með þessari leið breytum við ekki 4 mílna reglunni að þessu sinni, en náum hins vegar þeirri stækkun á friðunarsvæðinu, sem mestu máli skiptir.“ Sem sagt, sumarið 1957, 21. júní, erum við ekki lengra komnir í okkar fiskveiðilögsögumáli en það, að till. sjútvmrh. er sú, að við hreyfum ekki við 4 mílunum, við látum 4 mílurnar út af fyrir sig standa óhaggaðar, við breytum nokkrum grunnlínum, fækkum grunnlínupunktum og friðum 3 svæði utan 4 mílnanna. Eitt af þessum svæðum var út af Faxaflóa, annað út af Vestfjörðum og þriðja út af Austfjörðum. Þessi till. sjútvmrh. í júní 1957 sýnir mjög greinilega, hvar við erum staddir í landhelgismálinu þá. Þessari till. var illa tekið bæði af Framsfl. og Alþfl. Við bentum á, að þessi útfærsla væri gersamlega ófullnægjandi fyrir okkur og að hún mundi vekja svo miklar deilur á milli okkar og grannþjóða okkar, rétt áður en alþjóðaráðstefnan hæfist, að þær deilur mundu leiða til þess, að málstaður okkar á ráðstefnunni stórspilltist og miklu erfiðara yrði fyrir okkur að ráðast í útfærslu síðar. Sjútvmrh. var ekki hrifinn af þessari röksemdaleiðslu Framsfl. og Alþfl. Hann lét kyrrt liggja um sinn. En það verður ekki sagt, að hann hafi fallizt á niðurstöður okkar, sem kom m.a. fram í því, að þann 15. okt. 1957 snýr þessi sami ráðh. sér til Sjálfstfl. Hann sendir Sjálfstfl. grg. um málið og leggur fyrir hann þá sömu till. sem hann hafði lagt fyrir okkur hina stjórnarfl. í ríkisstj., og hann endar hugleiðingar sínar í bréfi sínu með því að segja, - hann er svo ákveðinn í, að þessi till. sín sé sú eina rétta, að hann endar með því að segja, að ekki geti verið um ágreining að ræða um það, hvernig stækkunin eigi að vera, ágreiningurinn sé eingöngu um framkvæmdartímann, og ráðh. vill fá samkomulag við Sjálfstfl. um framkvæmdartímann. Mér þykir rétt, til þess að orð mín verði ekki vefengd um þetta, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér tvær eða þrjár setningar úr niðurlagi bréfs sjútvmrh. frá 15. okt. 1957 til Sjálfstfl., eftir að hann hefur skýrt frá till. sinni: „Ekki er líklegt, að teljandi ágreiningur þurfi að verða um, hvernig stækkunin á að vera. En augljóst er, að mismunandi skoðanir eru uppi um framkvæmdartímann. Ríkisstj. hefur nú leitað eftir samkomulagi við stjórnarandstöðuna um framkvæmdir í málinu og þá alveg sérstaklega um framkvæmdartímann. Ríkisstj. leggur áherzlu á að heyra álit stjórnarandstöðunnar um framkvæmdartímann, því að hún telur, að ákveða beri hann þannig, að allir flokkarnir geti staðið saman í málinu. Sjútvmrh. mun fallast á að ákveða framkvæmdartímann strax að Genfarfundinum loknum, ef það er nauðsynlegt til þess að skapa samstöðu allra flokka um málið.“ Ég læt upplestrinum úr bréfinu lokið. En það kemur sem sagt greinilega fram hér, að sumarið og haustið 1957 erum við þar staddir í landhelgismálinu, að það er skoðun og till. sjútvmrh., að við getum ekki ráðizt í útfærslu á 12 mílunum, en eigum að reyna að breyta grunnlínum og friða 3 svæði fyrir utan 4 mílurnar, og hann tekur það fram, hann er svo sannfærður um, að þetta sé sú sjálfsagða leið, að ekki þurfi að ræða um annað en framkvæmdartíma, og sérstaklega vill hann um það ræða, hvort við eigum að ráðast í þessar framkvæmdir fyrir Genfarráðstefnuna eða eftir. Það er athyglisvert, að sjútvmrh. vill haustið 1957 fara að slá því föstu, að svona hlutir skuli jafnvel gerðir eftir Genfarráðstefnuna, meðan ekki er vitað, að hvaða niðurstöðu hún kemst. Þegar við höfum það nú í huga, hvar við höfum verið staddir í landhelgismálinu 1957 með okkar útfærslu og hvaða till. og tilboð við töldum réttmætt og eðlilegt að gera 1958 til lausnar á málinu, þá þarf engan að undra, þó að núverandi ríkisstj. reyni að halda þeim hlutum áfram, þar sem áður hafði verið til stofnað, með það fyrir augum að reyna að finna lausn á málinu. Það var skoðun okkar, a.m.k. Framsfl. og Alþfl., 1958, að ef tilboð okkar til Atlantshafsbandalagsins hefði verið samþ. og það hefði leyst málið, þá hefðum við unnið stórsigur í málinu. Það var skoðun okkar þá, og það er skoðun mín enn í dag, að ef okkur tækist að leysa málið á þann hátt, sem við mættum vel við una, þó að eitthvað þyrfti að hnika til, þá væri það stór og ómetanlegur sigur fyrir Íslendinga í málinu. Með því að taka upp viðræðurnar við Breta um landhelgismálið er ríkisstj., eins og áður hefur verið sagt, að hlýða fyrirmælum Alþ., beinum fyrirmælum Alþ., um að reyna að vinna viðurkenningu fyrir málinu út á við. Ríkisstj. er líka ljós sú hætta, sem vofað hefur yfir íslenzkum sjómönnum á hafinu kringum Ísland síðan 1. sept. 1958, og henni er ljóst, að þessi hætta mun halda áfram einhvern tíma, ef ekki tekst að finna lausn á þessari deilu. Ríkisstj. telur þá hættu, sem sjómönnum okkar er búin af þessari deilu og þessum árekstrum, svo mikla og svo alvarlega, að það sé bein skylda ríkisstj. að láta einskis ófreistað til þess að reyna að eyða þessari hættu og koma í veg fyrir, að hún haldi áfram. Ég heyrði, að hv. 5. þm. Reykn. taldi það ekki eftir okkar íslenzku sjómönnum að búa áfram við þessa hættu, sem þeir hafa orðið að búa við nú um alllangan tíma. Ég býst við, að íslenzkir sjómenn muni veita þessum ummælum þessa hv. þm. nokkra athygli og telja þau ein hin kuldalegustu ummæli, sem mælt hafa verið í þeirra garð á hv. Alþ. nú í síðari tíð. Ástæðan fyrir því, að ríkisstj. leitar samkomulags í þessari deilu við Breta, er einnig sú, að við erum vopnlaus smáþjóð, sem eigum alla okkar tilveru undir því, að lög og réttur fái að ríkja í viðskiptum þjóða í milli, en að ofbeldið verði látið víkja til hliðar. Ef við fyrir okkar leyti gerum ekki það, sem með sanngirni verður af okkur krafizt, til þess að eyða deilum okkar við aðra, hvernig getum við þá af öðrum stærri þjóðum krafizt, að þær semji um deilumálin sin á milli og leysi þau með friðsamlegum hætti? Hv. 2. þm. Vestf. sagði, að það mundi verða stórfelldur álitshnekkir fyrir okkur út á við, að við erum að ræða málið við Breta og leita samkomulags. Mér finnst ummæli þessa hv. þm. henda til þess, að hann geri sér alllitla grein fyrir því, hvernig þetta mál okkar stendur út á við. Það er að vísu rétt, að það er viðurkennt, almennt viðurkennt, á alþjóðavettvangi, að Íslendingar eiga allt sitt undir fiskveiðum og að Íslendingar eiga bæði siðferðilegan og vissan lagalegan rétt til verndar sinna fiskimiða. Þetta er viðurkennt, og þetta er óumdeilt. En hinu verður ekki neitað, að meðferð okkar á málinu út á við og víðskipti okkar við aðrar þjóðir hafa sætt nokkru ámæli og það frá þjóðum, sem eru okkur mjög vinsamlegar og vilja okkur vel í þessu máli. Við verðum að minnast þess, að þegar við færum út okkar fiskveiðilögsögu, þá erum við að leggja undir okkar ríki hafsvæði, sem áður var talið almenningseign. Því er haldið fram af andstæðingum okkar á alþjóðavettvangi, að við förum ekki þarna að lögum, og okkur er boðið að bera það undir alþjóðadóm, hvort við förum að lögum eða ekki. Við segjum nei. Við förum að vísu að lögum. Við byggjum allt á lagalegum grundvelli. En við viljum ekki láta alþjóðlegan dóm hafa neitt um það að segja, hvort við höfum á réttu að standa eða ekki. Þegar við neitum þessu, þá er lögð á það áherzla af fjöldamörgum þjóðum, að við reynum með viðræðum að finna lausn á málinu, sem við sjálfir getum við unað. Ef við segjum nei við því líka, við neitum að láta alþjóðlegan dómstól fjalla um okkar deilumál og færum fyrir því okkar rök og neitum líka að ræða þau til þess að finna lausn á þeim, þá verð ég að segja, að vegur Íslands út á við á ekki eftir að vaxa á því og hefur ekki vaxið á því, ef Íslendingar ætla sér að viðhafa slík vinnubrögð í málinu. Vegur okkar út á við af þessu máli vex fyrst og fremst á því, að við sýnum fram á, - og það höfum við gert, - að við erum hér að verja okkar lífshagsmuni, en að við höldum þannig á málinu út á við, að ekki verði sagt annað en við höfum sýnt fulla sanngirni, fulla lipurð og fullan vilja til að leysa málið. Hitt er annað mál, að okkur ber engin skylda til í þessum viðræðum að fallast á annað en það eitt, sem við teljum bezt, og að við höldum þannig á málinu út á við, að ekki verði sagt annað en við höfum sýnt fulla sanngirni, fulla lipurð og fullan vilja til að leysa málið. Hitt er annað mál, að okkur ber engin skylda til í þessum viðræðum að fallast á annað en það eitt, sem við teljum að bezt samrýmist okkar eigin nauðsyn á vernd okkar fiskimiða. Það er enn með öllu óvíst, hver niðurstaðan verður af þeim umr., sem farið hafa fram á milli ríkisstj. Íslands og Breta. Ég skal engu um það spá og ekkert um það segja á þessari stundu. Það er von mín, að þær umr. megi leiða til þess, að þessi deila eyðist og það sem allra fyrst. En jafnvel þó að ekki tækist svo giftusamlega til, að viðræðurnar leiddu til þess, að deilan eyddist, þá er betur á stað farið en heima setið, vegna þess að með þessum aðgerðum sínum hafa Íslendingar þó sýnt, að þeir vilja ræða deilu og vandamál sín við aðrar þjóðir, en láta sér ekki nægja að berja bara höfðinu við steininn.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. hefur nú talað í annað sinn og kemur nú upp í ræðustólinn með allmikið af plöggum úr stjórnarráðinu. Ég verð að segja: Það hefði verið viðkunnanlegra, að þessi hæstv. ráðh. hefði komið með þessi plögg úr skápum stjórnarráðsins og lesið upp úr þeim, áður en tveir fyrstu flm. frv. voru búnir að fullenda sinn ræðutíma, en þetta er í stíl við annan málflutning hæstv. ráðh. Þeir kunna kannske að fá leyfi til að gera aths. við það, sem hæstv. ráðh. hefur sagt nú, ég vænti þess. En það hefði auðvitað verið betra, að hann hefði lesið þetta upp fyrr. Það er ekki á færi allra, sem ókunnugir eru innan stjórnarráðsins og í utanrmn., að dæma um réttmæti þeirra plagga, sem hæstv. ráðh. var nú að vitna til. Eitt rak ég þó augun í strax. Hann segir, að Íslendingar hafi rætt við aðrar þjóðir áður um landhelgina. Ja, voru það fréttir, að við ræddum um landhelgismálið á þingi Sameinuðu þjóðanna, að við höfum rætt um það á ráðstefnum í Genf og að við höfum rætt um það við NATO, sem er skylt að ræða við samkvæmt samningi þar um? En hvað var það, sem hæstv. ráðh. las upp um það, að vinstri stjórnin eða einstakir ráðh. hennar hefðu rætt við eina þjóð - við eina þjóð um málið? Hvað hafði hann upp að lesa því til sönnunar, að vinstri stjórnin hefði rætt við Breta eða leitað nokkurs samkomulags við Breta? Ekki einn einasti stafur í upplestri hæstv. ráðh. kom um það, að vinstri stjórnin hefði talað nokkurn tíma við Breta um stærð landhelginnar eða neina aðra þjóð, heldur við hinar alþjóðlegu stofnanir, sem ég nefndi. Og svo ber hann þetta saman við samninga núv. ríkisstj. við Breta, við þá einu þjóð, sem sýndi okkur ofbeldi, sem réðst á okkur með vopnuðum herskipum. Ég ætla ekki að fara lengra út í þetta. En ég treysti því, að þeir, sem áttu sæti í vinstri stjórninni eða í utanrmn. og hér eiga kost á að fá að tala, þótt seint sé, taki til athugunar þessa ræðu hæstv. ráðh. Allt það, sem hæstv. ráðh. nefndi, snerti tímabilið áður en Íslendingar færðu út landhelgina. Ekkert dæmi nefndi hann, sem hliðstætt er núverandi yfirstandandi samningum við Breta, eftir að landhelgin er ákveðin og eftir að Bretar hafa ráðizt á okkur. Það er líka athyglisvert, að hv. 5. þm. Reykn. las líka upp úr bókum utanrmn. orðrétt, en hæstv. utanrrh. afgreiddi það með fljótheitum hér áðan: Það voru bara allt ósannindi! En er þá allt sannindi, sem hann las? Hæstv. dómsmrh. hélt hér ræðu fyrir alllöngum tíma, í upphafi þessarar umr. Hann minntist á sjálft frv. og lét í veðri vaka, að ekki væri fjarri lagi, að frv. færi til n. og yrði athugað þar. Hann komst þó að þeirri niðurstöðu í ræðu sinni í gær, að frv. væri hið mesta óvit. En eitt sagði hann í hinni fyrri ræðu sinni, sem vakti athygli mína. Það var það að ef landhelgin hefði verið ákveðin með lögum, en ekki reglugerð 1958, þá hefði margt betur farið í gangi málsins. Mér er ókunnugt um, hvað það er, sem gat betur farið, ef hún hefði verið ákveðin með lögum, en ekki reglugerð. Nú vita allir, að reglugerðin um landhelgina hefur staðið óhögguð, hver stafkrókur hennar, til þessa dags, sem betur fer. Ef nú landhelgin hefði verið ákveðin með lögum á sama hátt efnislega og að öllu orðalagi og líka staðið óhögguð til þessa dags, hvað gat þá betur farið, ef þetta hefði verið gert með lögum heldur en reglugerð? Á að skilja þetta svo, að hæstv. dómsmrh. telji, að landhelgin hefði orðið með eitthvað öðrum hætti, ef hún hefði verið ákveðin með lögum? Og ef það er svo: Með hvaða hætti hefði hún þá orðið öðruvísi? Og þá er dálítill sannleikur í þessu, sem hæstv. dómsmrh. sagði. Það hefði betur farið, að landhelgin hefði verið ákveðin með lögum, þ.e.a.s. þá hefði hæstv. ríkisstj. ekki byrjað samninga við Breta, og það er það, sem er tilgangur þessa frv., að tryggja, að það komi ekki fyrir í annað sinn, að ríkisstj., hver sem hún er, fari að semja við eina þjóð um afslátt á landhelginni, án þess að Alþingi komi til. Í ræðu hæstv. utanrrh., fyrri ræðu hans, drap hann nokkuð á sjálft frv. og hvernig skyldi á því taka. Hann lýsti algerri andstöðu við frv., þ.e. að lögfesta landhelgisreglugerðina, og færði þau rök fyrir því, að ef þetta yrði gert, þá væri það vísbending til erlendra þjóða, að íslendingar ætluðu að nema staðar við 12 mílna takmörkin og hugsuðu ekki um frekari útfærslu. Hvernig má það vera, að hægt sé að komast að þessari niðurstöðu, að í reglugerðinni felist eða geti falizt möguleiki til frekari útfærslu, en ef það væru lög, þá kæmi það ekki til greina, að Íslendingar hugsuðu til frekari útfærslu? Eru erlendar þjóðir svo ókunnugar lagasetningu á Íslandi, að þær viti ekki, að lögum er hér breytt og að það tekur næsta skamman tíma að breyta hér lögum? Það er ekkert einsdæmi, að lögum er breytt hér á einum degi, jafnvel á nokkrum mínútum. Voru þá ekki sömu möguleikar fyrir Íslendinga að stækka landhelgina með breytingu á lögum eins og með breytingu á reglugerð? Ég held, að það sé verið að gera gys að útlendingum, ef verið er að bera þeim á brýn svona mikla skammsýni og ókunnugleika um vinnubrögð lýðræðisþjóðar. Hæstv. ríkisstj. hefur tekið einhliða ákvörðun um að hefja samninga við Breta um minnkun landhelginnar í framkvæmd, án nokkurs samráðs við Alþingi. Að vísu getur hæstv. ríkisstj. sagt, að þar sem Alþingi átti ekki setu í sumar, hafi ekki verið hægt að hafa samráð við það. En hæstv. ríkisstj. gat valið um þrjár leiðir, ef hún hafði nokkurn vilja til þess að halda þeirri þjóðareiningu og þeim samhug, sem verið hefur um þetta mál, fram til 10. ágúst s.l. Hún gat í fyrsta lagi kvatt saman aukaþing, og hefur aukaþing verið kvatt saman af minna tilefni áður. Ef henni þótti þetta of fyrirhafnarmikið, þá gat hún lagt málið fyrir þingflokkana, svo að þeir leituðu álits allra alþm., hvort þeir vildu, að hafnir skyldu samningar við Breta. Og í þriðja lagi gat hæstv. ríkisstj. frestað allri ákvörðun um samninga víð Breta, þar til Alþingi kæmi saman 10. okt. Ekkert af þessu gerði hæstv. ríkisstj. Hún hafði engan áhuga, engan vilja til að hafa samráð við einn eða neinn utan stjórnarráðsins um þá ákvörðun að hefja samningaviðræður við Breta. Og upp á sitt eindæmi tók hún þá ákvörðun 10. ágúst að eiga samningaviðræður þessar. Nú kvartar hæstv. ríkisstj. undan því, að stjórnarandstæðingar séu að hefja illdeilur innan íslenzku þjóðarinnar um þetta mál, þeir hafi rofið eininguna, þeir hafi rofið þann samhug, sem verið hefur um landhelgismálið fram að þessu. Ef einingin og samhugurinn hefur verið höfuðáhyggjuefni hæstv. ríkisstj., þá hefði hún ekki farið svona að 10. ágúst, þá hefði hún gert eitt af þrennu, sem ég nefndi áðan, til að hafa samráð við Alþingi. Þegar hún nú deilir á flm. þessa frv. um illdeilur, þá hefur hún algerlega snúið málinu við. Það er hún, en ekki við, sem hefur rofið eininguna í landhelgismálinu. Það er hún, sem hefur rofið þennan samhug. Hæstv, ríkisstj. hefur verið ýtarlega spurð um það, hvað hafi gerzt í samningaviðræðunum við Breta að undanförnu. Ráðh. mega aldrei heyra nefnda samninga. Það er bannorð í stjórnarherbúðunum að nefna samninga. Hæstv. utanrrh. skýrði svo frá, að í þessum viðræðum hefðu Íslendingar skýrt afstöðu sína í landhelgismálinu fyrir Bretum og Bretar skýrt sína afstöðu fyrir Íslendingum, engar nýjar tillögur hefðu komið fram í þessu máli og engin ný tilboð. Það er annars merkilegt, hvað Bretar eru lengi að skilja Íslendinga í landhelgismálinu. Íslendingar eru búnir í meira en tíu ár að skýra þessa afstöðu sína fyrir öðrum þjóðum og þar á meðal Bretum. Þeir hafa gert það á þingi Sameinuðu þjóðanna, þeir hafa gert það á sjóréttarráðstefnum í Genf, þeir hafa gert það í NATO, þeir hafa gert það í viðtölum sendiherra við einstakar þjóðir, og loks hafa þeir gefið út landhelgisreglugerð. En Íslendingar hafa gert meira. Þeir hafa gefið út, að ég ætla, fjórar hvítar bækur á ensku og dreift þeim út um heim. Er nú ekki tilgangslaust að vera að reyna að skýra málstað Íslendinga fyrir Bretum, ef þeir eru ekki farnir að skilja hann enn? Þurfti hæstv. ríkisstj. að verja tíu dögum suður í ráðherrabústað til að bæta við þær útskýringar, sem að undanförnu hafa átt sér stað? Og hæstv. utanrrh. sagði líka, að Bretar hefðu skýrt afstöðu sína til málsins fyrir Íslendingum. Voru nú Íslendingar ekki farnir að skilja Breta heldur? Skildu Íslendingar ekki Breta, þegar þeir settu á okkur löndunarbannið? Skildu Íslendingar ekki Breta, þegar þeir sendu veiðiþjófana inn í landhelgina eftir 1. sept. 1958? Skildu Íslendingar ekki Breta, þegar þeir sendu herskip inn í landhelgina? Þurftu Íslendingar að fá tíu daga viðræður suður í ráðherrabústað til þess að skilja Breta? Það verður erfitt verk fyrir hæstv. ríkisstj. að sannfæra þjóðina um það, að í þessum samningaviðræðum hafi ekkert átt sér stað annað en svona lagaðar útskýringar, enda þurfum við ekki mörgum blöðum um þetta að fletta, því að hæstv. dómsmrh. hefur skýrt tiltölulega samvizkusamlega frá höfuðatriði í þessum viðræðum, og hann hefur látið prenta þessa ræðu sína í Morgunblaðinu, svo að alþjóð gæti séð, hvað var verið að ræða um við Breta nú að undanförnu. „Verið er að kanna, hvað hægt er að fá Breta til að fallast á og samkomulag getur orðið um. Þetta er viðfangsefnið,“ segir hæstv. dómsmrh., þvert ofan í það, sem hæstv. utanrrh. sagði þó daginn eftir. Hvernig ganga samningar fyrir sig? Ganga þeir ekki þannig fyrir sig, að hvor aðilinn kannar afstöðu hins til einstakra atriða í hugsanlegum samningum? Eða eru samningar kannske ekkert annað en að skrifa undir? Nei, hæstv. dómsmrh. hefur sagt allgreinilega frá þessu, og meira að segja, hann hefur sagt frá einu höfuðsamningsatriðinu í þessum viðræðum, og það er, að Bretar fái að veiða innan íslenzkrar landhelgi um nokkurt árabil, enda fái Íslendingar hlunnindi í staðinn, eins og hæstv. dómsmrh. orðaði það. Sé þessi ræða hæstv. dómsmrh. borin saman við ræðu hæstv. utanrrh., þá skýtur þar mjög skökku við. Hæstv. utanrrh. undirstrikaði það, að í viðræðum þessum hefði aðeins verið rætt á grundvelli samþykktar Alþingis frá 5. maí 1959. Hver eru efnisatriðin í þessari samþykkt frá 5. maí 1959? Það er í fyrsta lagi, að mótmælt er ofbeldisaðgerðum Breta. Ekki er það neitt samningsatriði. Þar er í öðru lagi lýst yfir, að Bretar séu að knýja Íslendinga til undanhalds með þessum ofbeldisaðgerðum og að Íslendingar muni ekki láta af 12 mílna landhelgi þrátt fyrir þessar ofbeldisaðgerðir. Þetta er í þriðja lagi yfirlýsing Íslendinga um það, að Bretum þýði ekki að beita þessum ofbeldisaðgerðum, því að Íslendingar muni ekki hafa minni landhelgi en 12 mílur þrátt fyrir það. Í fjórða lagi er nefnt í þessari samþykkt Alþingis, að afla beri viðurkenningar á rétti Íslendinga til landgrunnsins alls. Af þessum fjórum efnisatriðum í samþykkt Alþingis frá 5. maí 1959 er aðeins eitt, sem hægt væri að semja um, þ.e. viðurkenning á rétti Íslands til landgrunnsins alls. Um hin atriðin er ekki hægt að semja og undir engum kringumstæðum hægt að semja um stærð landhelginnar, 12 mílur, eins og segir í þessari samþykkt Alþingis. Það er ekki heldur hægt að semja um viðurkenningu á rétti Íslands til landgrunnsins alls við neina eina þjóð, nema þá fáist sú viðurkenning frá öllum þeim þjóðum, sem hlut eiga að máli. Þó er ekki ástæða til að vita það, þótt hæstv. ríkisstj. hefði farið að leita fyrir sér um þetta atriði við Breta. Það mátti gjarnan byrja á Bretum. Það þurfti bara að halda áfram. Nei, það fer víst ekki milli mála, að hæstv. ríkisstj. var ekki að ræða við Breta á grundvelli samþykktar Alþingis frá 5. maí. Þjóðinni er það ljóst, að hún á fiskimiðin út að 12 mílum, alveg eins og hún á landið sjálft. Hún hefur allan afnotarétt þessara fiskimiða, alveg eins og hún á afnotaréttinn af landinu sjálfu. Og hún hefur fullt vald yfir þessum fiskimiðum, eins og hún hefur vald yfir landinu sjálfu. Um þennan afnotarétt getur þjóðin ekki samið. Hún getur ekki samið um það við aðra, hvort hún á þennan rétt eða ekki, og ef hún fer að semja um skerðingu á þessari stærð landhelginnar, þá er hún að minnka hana, þá er hún að ganga í berhögg við samþykkt Alþingis frá 5. maí í fyrra. En það er staðreynd, segja hæstv. ráðh., að deila er uppi á milli þessara tveggja þjóða, að deila er uppi og þessa deilu verður að leysa. Það er vægast sagt óvenjuleg deila þetta. Brezka ríkisstj. ræðst inn í landhelgi Íslendinga með vopnuðum herskipum, fremur þar veiðiþjófnað og eyðileggingu á fiskimiðunum og hótar manndrápum, ef Íslendingar láta ekki undan. Það er hægt að velja einhverja hliðstæðu sjálfsagt frá Bretlandi sjálfu, sem mætti líkja þessu við. Ef innbrotsþjófur ræðst inn í banka í London og rænir úr fjárhirzlu bankans, er þá risin deila milli bankans og þjófsins? Eiga þá bankastjórinn og innbrotsþjófurinn að setjast að samningaborði til að leysa deiluna? Til hvers eru Bretar með Scotland Yard og dómstóla í svona málum? Hvers vegna semja þeir ekki bara við þessa menn? Ef Íslendingar eiga að semja við Breta um landhelgina, þá held ég, að Bretar ættu að semja við sína bankaræningja. Svona fráleit eru sjónarmið þeirra manna, sem nú vilja semja við Breta. Hæstv. utanrrh. sagði í fyrri ræðu sinni, að ekkert tilefni hefði gefizt til þess að hefja deilur hér innanlands um landhelgismálið. Það er ekkert tilefni, að nú er fyrirætlunin að leyfa Bretum að veiða í íslenzkri landhelgi. Hélt hæstv. ríkisstj. virkilega, að hún gæti brotið á bak aftur þjóðarviljann og samþykkt Alþingis frá 5. maí 1959, að alþm. tækju því þegjandi og hljóðalaust, að nú væri samið á þennan hátt? Hélt hæstv. ríkisstj., að sá einhugur og sú samstaða, sem verið hefur í landhelgismálinu hjá þjóðinni allt fram í ágústmánuð í sumar, að þessi einhugur mundi engan málsvara eiga hér inni á Alþingi? Þá hefur hæstv. ráðherrum, sem hér hafa talað, orðið tíðrætt um þá lífshættu, sem íslenzkir sjómenn séu í, ef þessi deila helzt áfram. Hvernig stendur á því, þegar verið var að undirbúa útfærslu landhelginnar, að fulltrúar þessara tveggja flokka, Sjálfstfl. og Alþfl., komu ekki fram með þennan ótta sinn? Impruðu þeir nokkurn tíma á því, að það væri varhugavert að færa út landhelgina vegna þessarar lífshættu? Hótanir Breta voru þó fram komnar, áður en landhelgisreglugerðin var gefin út. Datt þeim ekki í hug að benda hinum, sem komu ekki auga á þetta, á þessa miklu lífshættu? Nei, þeir gerðu það ekki. Þannig var reglugerðin gefin út, og frá 1. sept., að herskipin komu inn í landhelgina, og til þessa dags hafa þeir ekki tekið eftir lífshættunni, fyrr en nú á síðustu stundu, þegar farið er að ræða við Breta. Ekki þarf að orðlengja um það, að allir munu vilja leggja lið sitt til þess að afstýra slysum, hvers kyns sem þau eru og hvort sem þau eru úti á fiskimiðunum eða annars staðar. Um það er ekki ágreiningur. Íslendingar hafa ekki látið standa á sér að hætta lífinu til þess að bjarga ekki aðeins Íslendingum, heldur Bretum við strendur Íslands. Og þótt hæstv. ríkisstj. sé nú að reyna að slá á þá strengi, að flm. þessa frv. skeyti ekki um líf sjómanna, þá stoðar það þá ekki, það mun ekki einn einasti heilbrigður Íslendingur leggja trúnað á slíkan málflutning. Hafa sjómenn beðið hæstv. ríkisstj. að semja við Breta til að afstýra hættunni á Íslandsmiðum? Hafa þeir kannske gert það? Þeim var málið skyldast, ef þeir voru í þessari lífshættu eða vildu ekki leggja sig í þessa lífshættu. Hvaða samþykktir hafa íslenzkir sjómenn gert og sent ríkisstj. til þess að afstýra þessari hættu, sem þeir eru í og munu verða í? Ég hef ekki heyrt þess getið. Hins hef ég heyrt getið, að íslenzkir sjómenn hafa sent mótmæli gegn samningunum við Breta. Og sú afstaða er þyngri á metunum heldur en þetta orðagjálfur hæstv. ríkisstj. um lífshættuna, sem hún fyrst uppgötvar nú. En eru allir árekstrar á Íslandsmiðum úr sögunni, þó að ríkisstj. semji við Breta? Hafa aldrei gerzt árekstrar á Íslandsmiðum áður og meiri og alvarlegri árekstrar heldur en jafnvel síðan Bretar sendu herskipin inn í landhelgina? Hvað gerðist á Dýrafirði 10. okt. 1899? Ekki var landhelgisdeila þá. Ekki var landhelgisútfærsla þá. Þá voru ekki einu sinni herskip neins staðar hér í námunda. Þá var það, að brezkur veiðiþjófur er að veiðum inni á miðjum Dýrafirði, auðvitað innan þeirrar 4 mílna landhelgi, sem þá var. Þá var sýslumaður Ísafjarðarsýslu Hannes Hafstein, sem síðar varð fyrsti innlendi ráðherra þjóðarinnar. Hann brá við og ætlaði sér að taka veiðiþjófinn, fékk með sér hreppstjórann, Jóhannes Guðmundsson, og fjóra menn aðra, mannaði út bát og fór út til togarans. Hvað gerðu Bretar þá? Þeir sigldu á bátinn af ásettu ráði og hvolfdu honum. Enginn var syndur á bátnum nema Hannes Hafstein einn. Honum varð um megn að bjarga öllum félögum sínum, þótt hann gæti komið tveimur þeirra á kjöl, og ekki aðhöfðust Bretar neitt til að bjarga Íslendingum. Nei, það var bóndi úr landi, sem sá atburðinn og hratt bát sínum fram og reri út. Þegar sá bátur nálgaðist togarann, þá fyrst drógu Bretarnir upp aðframkomna Íslendingana, þar með Hannes Hafstein, þá sem eftir lifðu, en þrír höfðu drukknað. Hvaða öryggi getur íslenzka ríkisstj. nokkurn tíma boðið íslenzkum sjómönnum við veiðar hér við strendur Íslands? Ef Bretar eru af þessu tagi nú eins og þeir voru á Dýrafirði fyrir 61 ári, þá erum við aldrei öruggir fyrir slysunum, og Bretar hafa sýnt í þessu máli, að þeim er til ýmislegs trúandi. Samningar stoða lítið í slíkum efnum. Ég ætla, að það hafi verið hæstv. dómsmrh., sem lét orð falla á þá leið út af þeim árekstrum, sem hefðu orðið og kynnu að verða, ef ekki væri samið við Breta, að slíkir árekstrar væru ekki sök annars aðila, það væri sök beggja, ef ekki væri afstýrt slíkum árekstrum. Er það nú orðin sök Íslendinga, að árekstrar verða á Íslandsmiðum? Þarna held ég að hafi ekki verið dæmt alveg hlutlaust. Eiga Íslendingar sök á árekstrum, sem kunna að eiga sér stað vegna ofbeldisaðgerða Breta? Nei, við ákveðum ekki stærð landhelginnar með hliðsjón af árekstrum. Við getum það aldrei. Eða hvað ætli landhelgin megi vera stór, til þess að það sé öruggt, að árekstrar eigi sér ekki stað? 4 mílur dugðu ekki 1899. Hæstv. dómsmrh. sagði í fyrri ræðu sinni, að Bretar hefðu hagsmuni af því, að þessi deila leystist, auk þess sem við hefðum hagsmuni af því, en það væru ekki aðeins fiskveiðihagsmunir, sem Bretar væru að hugsa um, þar kæmu líka aðrar ástæður til. Hvaða ástæður eru það? Hvað er það annað en fiskveiðihagsmunir, sem rekur Breta til þess að beita Íslendinga ofbeldi? Við héldum, að það væru fiskveiðihagsmunir, meðan þeir sendu herskipin inn í landhelgina. En nú, þegar Bretar leggja svo mikið kapp á að ná samningum við Íslendinga, þá eru það líka aðrar ástæður en fiskveiðihagsmunirnir, sem koma þar til. Ég held, að þetta sé rétt hjá hæstv. ráðh. Það eru aðrar ástæður. Það eru jafnvel fyrst og fremst aðrar ástæður, og þær eru, að Bretar eru að tapa áliti í heiminum út af ofbeldisverkum sínum í garð Íslendinga. Þeir hafa orðið fyrir álitshnekki og þeir vilja gjarnan reyna að bæta fyrir það, sem búið er. Það er ástæðulaust fyrir okkur að hlaupa undir bagga í þessu efni með fórnum, sem við getum ekki á okkur lagt. Ef Bretar þurfa að bjarga sér frá álitshnekki heimsins, þá geta þeir gert það á eigin eindæmi, þeir geta hætt öllum árekstrum, öllum ofbeldisverkum hér við Ísland. Það er það eina, sem þeir geta gert í þv.í efni og bætt fyrir sér. Við eigum ekki að þurfa að hjálpa þeim til þess. Hæstv. dómsmrh. hefur skýrt frá því, að verið sé að kanna möguleika til þess að veita Bretum leyfi til veiða innan íslenzkrar landhelgi, enda fái Íslendingar hlunnindi í staðinn, sem séu jafnmikils virði og hitt, sem Bretar fái innan landhelginnar. Og í ræðu sinni í gær nefndi hann þetta nákvæmar og kallaði það fiskveiðihagsmuni. Hverjir eru þeir? Hvað er þetta, sem Bretar ætla að borga með? Hverjir eru þessir fiskveiðihagsmunir, sem Bretar geta látið Íslendinga fá í staðinn fyrir það að fá að veiða hér innan landhelginnar? Þeir mega vera nokkurs virði Íslendingum, ef það á að jafnast á við þetta, jafnvel þótt ekki yrði nema um nokkurra ára bil, sem Bretar veiddu hér í íslenzkri landhelgi. Það er viðurkennt, að dýrmætustu fiskimið innan landhelgi Íslendinga muni vera á beltinu frá 4 mílum út að 12 mílum. Og sem dæmi um þetta vil ég nefna þann landshluta, þar sem ég er kunnugastur, Vestfirði. Þegar landhelgin var færð út 1952 um eina mílu, þá töldu Vestfirðingar sér það lítils eða einskis virði, nánast einskis virði. Af hverju? Af því að fiskimið þeirra voru utan við 4 mílurnar. Þá þótti það sæmilegur afli á bát á vetrarvertíð að afla 350–500 tonn, mjög algengt, að aflinn var minni. En þótt skammt sé frá útfærslu landhelginnar í 12 mílur, þá er þetta þegar farið að breytast svo, að á síðustu vetrarvertíð höfðu flestir bátar yfir 500 tonn, 700 og 800 og allt upp yfir 1000 tonna afla, og þeir eru ekki í neinum vafa um það, Vestfirðingar, að þetta er að þakka útfærslunni, útfærslunni frá 4 mílum út í 12. Ef ætti að hleypa Bretum núna inn í þetta belti, þótt ekki væri upp að 4 mílum, við skulum gizka á 6 mílum, þá mundi mikill hluti af þessum dýrmætustu fiskimiðum við þennan landshluta verða - ég vil segja eyðilögð og þar með þeir miklu lífshagsmunir, sem Vestfirðingar hafa af fiskveiðum þarna. Hvaða fiskveiðihagsmuni á þá að tryggja þessum landshluta, svo að ég taki dæmi, sem jafnast á við þetta? Hæstv. dómsmrh. nefnir, að það séu fiskveiðihagsmunir utan 12 mílnanna. Ég hef heyrt þess getið, hvort sem það er ágizkun eða ekki, að þarna sé átt við það, að Bretar lofi að fiska ekki utan 12 mílnanna á ákveðnum svæðum. Ég tek það fram, ég hef engar sannanir fyrir þessu, hvort þetta er rétt. Ég hef heyrt þessa ágizkun. Ef það er nú meiningin, að það eigi að borga Íslendingum brezku veiðarnar inni í landhelginni með slíku, hvernig verður þá sú borgun? Ekki hafa Bretar neitt umboð til þess að heita slíku fyrir aðrar þjóðir. Þeir geta lofað slíku fyrir sjálfa sig, en ekki aðra. Við skulum að veiða inni í landhelginni, en veiddu ekki á einhverjum ákveðnum blettum utan landhelginnar. En hvað er um allar hinar þjóðirnar, sem hafa veitt uppi við Ísland? Veiða þær ekki áfram bara hugsa okkur, að þeir gerðu þetta, þeir fengju á þessum miðum, og veiða þær ekki bara þeim mun meira á þeim, ef Bretar eru þar ekki? Það er ekki annað hægt að sjá, segi ég, en að slíkur verzlunarsamningur væri harla lítils virði fyrir Íslendinga. Þessi mið utan 12 mílna landhelginnar yrðu Íslendingum bókstaflega ekki meira virði en þau eru nú, því þó að Bretar hyrfu af þeim, þá mundu aðrar þjóðir notfæra sér þau þeim mun betur og eyðileggingin á fiskistofninum þar verða alveg eins eftir sem áður. Ef það eru hins vegar einhverjir aðrir fiskveiðihagsmunir, sem Íslendingar eiga kost á, þá væri æskilegt að heyra eitthvað um það. En því aðeins nefni ég þetta nú, að ég vænti þess, að hæstv. ráðherrar mótmæli þessu, ef það er svo, að þetta hefur ekki komið til mála. Það er ekki í fyrsta sinn nú í þessu máli að Íslendingar verða fyrir ágengni erlends valds á hagsmuni sína og sjálfstæði. Af því hefur þjóðin bitra sögu á liðnum öldum. Jafnvel strax á 11. öld fengu Íslendingar heim sendimenn annarra þjóða í þessu skyni, þessara erinda. Þá var þjóðin ekki þess megnug að rísa gegn þessari ásælni hins erlenda valds. Fyrir því tapaði hún sjálfstæðinu 1262, að hún lét undan þessari ásælni, lét knýja sig til undanhalds, eins og Bretar ætla nú að knýja Íslendinga til undanhalds. Af sömu ástæðum og með sama hætti kúgaði hið erlenda vald Íslendinga til að gangast undir einveldisskuldbindinguna í Kópavogi 1662, og til þess að fullgera það verk, sem þá gerðist, hafði Hinrik Bjelke með sér vopnaða dáta, sem hann raðaði í kringum þingstaðinn og benti forustumönnum Íslendinga á, þegar þeir andmæltu því, sem þarna var verið að gera. Bretar nota herskip með fallbyssum nú. Það er ekki með öllu óskylt. En þá var þjóðin lítils megnug, þá var hægt að kúga hana til undanhalds, þá var hægt að svelta hana til undanhalds. En hún er ekki svo lítils megnug nú. Nú er þjóðin sterk. Nú ætti ekki að vera hægt að kúga hana. Það er því þeim mun verri frammistaða Íslendinga nú að láta kúga sig til undanhalds en var þá, sem þjóðin er sterkari nú en þá. Ég segi: Aðferðir voru svipaðar fyrr á öldum og nú eru viðhafðar af hálfu Breta, ýmist vinmæli, fagurgali eða hótanir. Það eru ekki allir búnir að gleyma sendiför Þórarins Nefjólfssonar í þann tíð, þegar Ólafur Noregskonungur vildi ná fangstað á Íslendingum. Þegar Íslendingar höfðu neitað að gangast undir vald Ólafs konungs, þá bað Þórarinn Nefjólfsson bara um Grímsey, þetta útsker, til handa konungi. Bretar biðja bara um nokkurra ára leyfi til að veiða innan íslenzkrar landhelgi. Þórarinn Nefjólfsson hét Íslendingum í staðinn gæðum af Noregi. Bretar heita Íslendingum í staðinn einhverjum fiskveiðihlunnindum, eftir því sem hæstv. ríkisstj. segir, eða rætt er um það, - ég skal ekki segja, hvort hún er búin að heita því, en rætt er um þann möguleika. Það er ekki heldur óskylt. Þórarinn Nefjólfsson hét vináttu konungs. Nú eigum við að semja til þess að endurreisa vináttu okkar við Breta og fá deiluna úr sögunni. Og Guðmundur ríki á Möðruvöllum vildi verða við tilmælum konungs. Hann taldi vináttu konungs sér meira virði en útsker þetta. Og enn eigum við Guðmund, sem vill ekki með öllu útiloka möguleikana til vinsamlegra samninga við Breta. 



Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 81 er um svipað efni og frv., sem við 6. þm. Norðurl. e. fluttum á síðasta þingi, en varð ekki útrætt. Þegar þau lög, sem nú gilda um vega- og brúagerðir, voru sett, var gerð jarðganga óþekkt hér á landi og því ekki von, að ákvæði væri sett um það í lögin. Annars staðar í heiminum þykir jafneðlilegt að gera jarðgöng og vegi og brýr. Þar er jafnvel algengt og þykir oft heppilegra að gera jarðgöng undir ár og fljót en byggja brýr. Tækni okkar á sviði mannvirkjagerðar er nú komin á það stig, að við hljótum að fara eins að og velja það, sem bezt hentar hverju sinni. Reynslan hefur sýnt, að það er miklu ódýrara að gera jarðgöng hér, þar sem vel hagar til, heldur en búizt var við að óreyndu. Þetta hefur sannazt bæði á jarðgöngunum við Sog og annars staðar. Auðvelt er nú talið að bora og sprengja göng í blágrýti; og reynslan sýnir, að óþarft er að fóðra þau, og gerir það verkið mun ódýrara en ella. Fyrir nokkrum árum var gerð áætlun um jarðgöng á Breiðadalsheiði, á veginum milli Ísafjarðar og Önundarfjarðar. Þá var talið, að þau mundu kosta 5–6 millj. kr. En með því að beita nýjustu tækni við borun og sprengingar er nú talið, að göngin, þrátt fyrir þær verðlagsbreytingar, sem síðan hafa orðið, mundu kosta, ekki - eins og búast hefði mátt við - miklu meira en þá, heldur verulega minna eða um 4 millj. kr. Hingað til hafa aðeins verið gerð ein jarðgöng hér á þjóðvegi, gegnum Hamarinn á Súðavíkurvegi. Þau hafa reynzt mjög vel, og er ekki vafi á, að vegurinn er lengur fær en ef hann hefði verið lagður yfir hálsinn. Vafalaust er og, að þessi jarðgöng hafa auk þess sparað mikinn snjómokstur og viðhaldskostnað. Ég held því, að tímabært sé að setja reglur um, hvernig greiða skuli kostnaðinn, þegar bezt hentar að gera jarðgöng á þjóðvegi, og að eðlilegast sé að gera það á þann hátt, sem lagt er til með þessu frv. okkar hv. 6. þm. Norðurl. e. Ég hef heyrt hv. þingmenn tala um, að það ætti að leggja sérstakt fé á fjárlögum til jarðgangagerðar. En á meðan ekki er fyrirhugað að gera jarðgöng nema á 2–3 stöðum á landinu, virðist ekki ástæða til þess að hafa fastan lið á fjárlögum og allt of þunglamalegt að setja lög um hvert einstakt mannvirki. Hitt er eðlilegt, að taka fé af því fé, sem árlega er veitt til vega og brúagerða, til jarðgangagerðar. Það er hróplegt misrétti milli héraða, ef samgöngubót fæst jafnvel ár eftir ár í einu héraði, bara af því að hún heitir brú, en jafnmikil samgöngubót í öðru héraði fæst ekki, þó að hún sé ekki dýrari en hin, af því einu saman, að hún heitir jarðgöng. Vegna þess að þetta frv. var til umr. hér í fyrra og flutti ég þá grg. fyrir því, þá tel ég ekki ástæðu til að hafa þetta lengra nú, en vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Þegar frv. samhljóða þessu var til umr. hér í fyrra, gat ég þess, að það væri í raun og veru þýðingarlaust að ætla brúasjóði meira hlutverk en hann þegar gegnir. Enn fremur er víst nú svo komið, að brúasjóður hefur verið látinn taka á sig eitt skaðabótamál hjá ríkinu, sem kunnugt er, og skal ég ekkert segja um það, hvort sú greiðsla úr brúasjóði er samkv. þeim l., sem þar um gilda. En hitt er vitað mál, að hlutverk brúasjóðs er mikið og við eigum enn þá mikið eftir af stórvatnsföllum, sem eru óbrúuð og við eygjum ekki að hægt sé að brúa í náinni framtíð. Það virðist því ekki vera til staðar nú að ætla brúasjóði meira hlutverk en það, eins og sakir standa. Þess vegna finnst mér, að höfuðviðfangsefni þeirrar nefndar, sem fær þetta frv., sé að koma sér niður á fjáröflunarleiðir, til þess að hægt sé að kljúfa fjöllin og koma á göngum í gegnum þau og bæta á þann hátt vegakerfið. Ég viðurkenni það fullkomlega, eins og fram kom í ræðu hv. fyrra flm., að það er mikil þörf á því að geta gert jarðgöng sums staðar hér á landi. En ég tel, að með þessu frv., sem hér liggur fyrir, bætum við á engan hátt úr því, nema jafnhliða sé hægt að finna öruggar fjáröflunarleiðir, sem bæta úr í þeim efnum. Þess vegna vil ég á þessu stigi, áður en málið fer til nefndar, benda nefndinni á það, að hún verði fyrst og fremst að koma sér niður á þær fjáröflunarleiðir, sem bæta úr i þessum efnum, en ekki að ætla brúasjóði meira hlutverk en hann hefur nú þegar, því að þau verkefni eru ærið mikil, sem hann á enn þá óleyst.



Herra forseti. Er frv. samhljóða þessu var til 1. umr. hér á Alþ. í fyrra, lýsti ég fylgi mínu við þá hugmynd, sem fram kemur í þessu frv. óbeint, að gera þurfi sérstakar ráðstafanir til þess að greiða fyrir jarðgangagerð, þar sem svo hagar til, að samgöngumál fjölbyggðra staða verða ekki leyst á viðunandi hátt nema með jarðgöngum. Og ég vil aðeins, þegar málið nú kemur fyrir á nýjan leik á þessu þingi, undirstrika þá þörf, sem ég tel vera fyrir hendi í þessu efni. Í því sambandi eru mér að sjálfsögðu efst í hug samgöngumál Siglufjarðar, en Siglufjörður á við mjög erfiðar samgöngur að búa, eins og flestum hv. dm. er kunnugt, og þar hafa einmitt verið gerðar áætlanir um að leysa samgöngumálin með þeim hætti að gera jarðgöng í gegnum fjall, sem heitir Strákar. Sú jarðgangagerð, sem þar er fyrirhuguð, er hins vegar mjög kostnaðarsöm, og það er fyrirsjáanlegt, að þau jarðgöng komast seint á eða verða seint gerð, ef ekki er um aðrar fjárveitingar eða aðra fjáröflun til þeirra að ræða en þá, sem fæst á hverju ári veitt á fjárlögum til Siglufjarðarvegar. Ég er þess vegna alveg sammála því, að það verður að leita að sérstökum ráðum til þess að leysa samgöngumál þessara staða, sem geta ekki fengið viðunandi samgöngur, nema jarðgöng séu gerð. Og ég álít það út af fyrir sig réttmætt að setja jarðgöng á bekk með brúm og vegum. En .ég verð hins vegar að segja það, að ég tel á þessu stigi hæpið að leggja jarðgöngin á brúasjóð, vegna þess, eins og hv. síðasti ræðumaður tók fram, að hann mun vera nokkuð févana, og ég býst við því, að ef honum væri ætlað einnig að standa undir kostnaði við jarðgangagerð, kæmu jarðgöngin heldur seint. Ég álít þess vegna, að það verði að leysa þetta mál með því að sjá jarðgöngum eða jarðgangagerð fyrir sérstökum tekjustofni, - að fara alveg sérstaka leið til þess að afla fjár í jarðgangasjóðinn, eins og gert hefur verið með brúasjóðinn. Ég held, að það verði að leita að leiðum i þessu efni. Ég dreg í efa, að þarna sé bent á réttu leiðina, en vil hins vegar lýsa fylgi mínu við þá hugmynd, sem frv. byggist á, sem sé þá hugmynd, að það þurfi að leita að sérstökum leiðum og gera sérstakar ráðstafanir til þess, að hægt sé að gera jarðgöng, þar sem það er beinasti og jafnvel eini vegurinn til þess að leysa samgöngumál þéttbyggðra staða á viðunandi hátt, eins og t.d. Siglufjarðar. Ég geri því ráð fyrir og vænti þess, að n., sem fær frv. til meðferðar, taki þetta til velviljaðrar athugunar, en leiti jafnframt að öðrum leiðum í þessu sambandi en þeirri, sem hér er bent á, að því er snertir fjáröflunina.