Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í framhaldi af ummælum mínum við 1. umr. málsins langar mig til þess að skýra nánar frá áhrifum þeim, sem framlenging söluskattsins kemur til með að hafa á dýrtíðina, þar sem ég hef aflað mér upplýsinga um þetta núna í kaffihléinu. Þannig er mál með vexti, að Alþýðusamband Íslands og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hafa skipað nefnd til þess að rannsaka áhrif gengislækkunarinnar á framfærslukostnað, og eiga í þeirri nefnd m.a. sæti hagfræðingarnir Jónas Haralz og Kristinn Gunnarsson. Þessi nefnd hefur gert nákvæman útreikning á því, hver áhrif gengislækkunin hefur á framfærslukostnaðinn, og hefur hún framkvæmt þessa rannsókn á sama hátt og hliðstæða rannsókn, sem gerð var 1947 af Klemens Tryggvasyni, Pétri Magnússyni og mér, en hagfræðingar þeir, sem stóðu að samningu gengisskráningarfrv., munu hafa byggt á þeirri rannsókn, þó að það sé ef til vill hæpið vegna breyttra forsendna. En til þess að hafa um þetta sem fæst orð, ætla ég aðeins að skýra frá niðurstöðum þessara rannsókna. Hækkun nýju vísitölunnar vegna gengisbreytingarinnar, ef söluskatturinn er ekki framlengdur, mundi verða 13.6%, og lætur þá nærri að það sé svipað því, sem hagfræðingarnir Benjamín Eiríksson og Ólafur Björnsson höfðu gert ráð fyrir, eða 11–13%. Ef hins vegar söluskatturinn er framlengdur, mundi hækkunin verða 16.8%. Má þó búast við örlitlum breytingum á þessu vegna þess, að ekki er hægt að reikna nákvæmlega út, hver áhrif gengisbreytingin kemur til með að hafa á verð landbúnaðarafurða 1. sept., en skakkað getur varla svo, að neinu nemi. Það má því staðhæfa, að það liggi fyrir af hálfu n., sem tvö stærstu launþegasambönd hafa skipað, að það muni 3 stigum á vísitölunni, hvort söluskatturinn er framlengdur eða ekki. Mér þykir rétt, að þetta komi fram og einnig það á hverju ummæli mín um þetta atriði við 1. umr. byggðust. Ég hygg því, að óhætt sé að leggja sérstaka áherzlu á, að framlenging söluskattsins gangi algerlega í berhögg við þann tilgang, sem ætlað var að ná með frv. um gengisskráninguna. Og það er rétt, að framlenging söluskattsins stefni því í tvísýnu, að gengislækkunin geti náð þeim árangri, sem henni var ætlað að ná, vegna þess að vegna framlengingar söluskattsins verður hækkun á framfærslukostnaðinum meiri, en gert var ráð fyrir.



Herra forseti. Mig langar til að spyrja hv. síðasta ræðumann, 3. landsk. þm., hvort það hafi nokkuð verið reiknað út, hve mikið framfærsluvísitalan mundi hækka, ef söluskatturinn yrði ekki innheimtur og niðurgreiðslum á landbúnaðarvörum væri hætt.



Herra forseti. Á þessu hef ég ekki gert sérstaka athugun. En hana væri sjálfsagt hægt að gera á svo sem tveimur klukkutímum.



Herra forseti. Mig langar til að bera fram eina litla brtt. við frv., sem hljóðar svo: „1. gr. orðist svo: Ákvæðin um tekjuöflun, sem sett voru í III. kafla laga nr. 100/1948, skulu gilda til 31. des. 1950, að 30. gr. undantekinni.“ Þetta þýðir það, að gjaldeyrisskatturinn falli niður og bílaskatturinn falli einnig niður. Þó að ég ætli ekki að hæla frv., mundi það verða miklu fallegra með því að losna við þessa tvo liði, því að það er óviðeigandi og óprýði í þessum efnum að fara að leggja sérstakan skatt á ferðagjaldeyri, þegar búið er að breyta gengi íslenzku krónunnar svo stórlega eins og búið er. Og við því hefur enginn búizt, að slíkur skattur mundi halda áfram, því að ef hann heldur áfram, þá er þar um að ræða í eðli sínu tvöfalt gengi. Það var athugað hjá síðustu hæstv. ríkisstj., hvort það þætti rétt að beita tvöföldu gengi á einstökum liðum. En í samráði við mig meðal annarra á síðasta vetri var ákveðið að hafa heldur þá aðferð, sem tekin var viðkomandi gengisbreyt., þó að hún væri sama eðlis í verulegum atriðum. En þegar búið er að gera þá gengisbreyt., á að fella þennan gjaldeyrisskatt niður og innheimta ekki svo stór gjöld af leyfisveitingum. Þegar menn vilja leggja á innflutningsgjöld, þá á að leggja þau á sem tolla, en ekki binda þau leyfisveitingunum. Hér er um að ræða fé, sem ríkisstj. og hennar nefndir ráða alveg yfir, hversu hátt er. Og þessum gjaldeyri, ferðagjaldeyrinum, útdeila nefndir til þeirra, sem helzt eiga erindi til útlanda. Og þetta fólk, sem fær smáskammta af þessum gjaldeyri, er yfirleitt ekki ríkt. Það er alveg nóg fyrir það að bæta rúmum 75% við það verð, sem fyrir skömmu síðan var á erlendum gjaldeyri. Þetta mun ekki víða þekkjast að breyta slíku gengi, eftir að búið er alveg nýlega að koma nokkurn veginn jafnvægi á gengið, eins og hér á sér stað á milli gengis okkar peninga og gengis í nágrannalöndunum. - Það væri því prýði á frv. að klippa þetta af. Og þess mundu njóta þeir, sem verðugir teldust þess að njóta ferðagjaldeyrisins. En hinir mundu sleppa, hvort sem væri, sem ferðast fyrir þann gjaldeyri, sem hvergi kemur löglega fram í landinu. Því miður er ekki hægt að setja lög um það, hvernig skuli fara með þá, sem komast fram hjá lögunum. Ég geri einnig þá brtt. við frv., að bílaskatturinn falli niður, sumpart vegna þess, að það ætti helzt að hverfa að leggja á innflutningsleyfin, því að sú aðferð var gengislækkun í sjálfu sér. En þegar komin er á gengislækkun eins og nú er, þá á það minna að hverfa fyrir hinu stærra. Og hæstv. fjmrh. viðurkenndi, að hvað snertir fólksbíla handa atvinnubilstjórum, þá væri ósanngjarnt að beita slíkum skatti. En mér er óljóst, hvernig hægt mundi vera á þessu ári að veita nokkur innflutningsleyfi fyrir bílum öðrum en bilum til þeirra manna, sem atvinnu hafa af þeim, og svo bifreiðum í opinbera þágu. Ég hygg, að það muni á sannast, að ekki verði fluttir inn á þessu ári aðrir bílar en sem ég gat um, þannig að hér mundi ekki verða tekjuauki af þessum leyfisgjöldum, nema frá atvinnubilstjórum, og þeim er ofætlun að greiða þennan skatt. En skattur af bílum, sem fluttir væru inn fyrir það opinbera, orkaði ekki annað, en að færa fé hjá ríkinu sjálfu úr einum vasanum í annan. Ég skal svo ekki fjölyrða um söluskattinn sjálfan, því að margir hafa um hann rætt. En einn höfuðgallinn á gengisbreytingarfrv. mikla var sá, að þar var ekki gerð nærri nógu mikil tollalækkun. En það gat verið til nokkurrar úrbótar, að söluskatturinn væri felldur niður, eins og hagfræðingarnir gerðu ráð fyrir í sínum útreikningum, að gert væri. En þegar söluskatturinn var lagður á og eftir það, var það glöggt, að eðlilegt og sjálfsagt mætti teljast, að þessi III. kafli l., sem hér á að framlengja, yrði að hverfa - rétt eins og skuggarnir hverfa, þegar náttmyrkrið grúfir yfir.



Herra forseti. Það mun eiga að flýta þessu frv. svo í gegnum þingið, að það gefist varla tóm til að athuga það nægilega rækilega, og veitti þó sannarlega ekki af því. Og sérstaklega veitti ekki af því, að betri og fyllri upplýsingar væru gefnar um það, hvað það þýðir og hverra tekna sérstaklega væri þörf til þess að fjárl. gætu náð saman endum. En út af þessum flýti, sem hafður er hér á afgreiðslu frv., vildi ég nú beina því til hæstv. fjmrh., hvort hann hefði athugað, hvað það eiginlega er, sem hann er að bera fram með þessu frv. Hann leggur til, samkv. 1. gr. frv., að ákvæðin um tekjuöflun, sem sett voru í III. kafla l., sem hér um ræðir, skuli gilda til ársloka þessa árs, - að því er virðist án þess að einum stafkrók sé breytt í þeim, nema 30. gr. En upphaf kaflans er á þá leið, að stofna skuli sérstakan sjóð, er nefnist dýrtíðarsjóður ríkisins, til að standa straum af greiðslum vegna ábyrgðar ríkisins á verði útfluttrar vöru, svo og greiðslum til lækkunar á vöruverði og framleiðslukostnaði innanlands. Má ég spyrja: Er það meiningin, eins og hv. 8. landsk. þm. benti hér á áðan, að það kannske mundi koma að því, að það eigi að hækka dýrtíðina og taka svo upp niðurgreiðslur á einhverjum vörum? Eða af hverju er þessi grein látin standa í kaflanum? Annaðhvort er hér um undarlega fljótfærni að ræða eða eitthvað býr hér undir, sem ekki er vitað nú á þessari stundu, hvað er. Ef allt er eins og sagt er, ætti þessi grein að hverfa úr l. um leið og hætt er uppbótagreiðslunum, það segir sig sjálft. - Sömuleiðis stendur í 29. gr. í þessum sama kafla: „Af tolltekjum þeim, sem ráðgerðar verða í fjárlögum ársins 1949, skulu 22 milljónir renna í dýrtíðarsjóð.“ Ég veit ekki, hvort þetta á að halda áfram í sambandi við nokkurn hluta af greiðslum tollteknanna, að nokkur hluti þeirra tekna renni í dýrtíðarsjóð. Mér finnst, að það hefði verið a.m.k. viðkunnanlegra, áður en kaflinn hefði veríð framlengdur alveg óbreyttur eins og hann er, að gefið hefði verið tóm til þess, að svona smálagfæringar væru gerðar á frv. - Kannske er það meira, sem athuga þyrfti. En ég hef nú í fljótu bragði fyrst og fremst rekizt á þetta. Ég veit ekki nákvæmlega, hve hér er um að ræða miklar tekjur í allt. Hæstv. ráðh. var furðu sagnafár um þá hluti og gerði reyndar enga tilraun til þess að gera það nokkuð upp, hvað þessar tekjur mundu verða. En svona við lauslega athugun virðist mér nú, að söluskatturinn. a.m.k. sá hluti hans, sem tekinn er af innfluttum vörum, hljóti að stórauka við áhrif gengislækkunarinnar á framfærsluvísitöluna. Það liggur í augum uppi, og hefur verið á það bent. Í fjárlagafrv., eins og það liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að þessi skattur sé í allt 36 millj. kr. Ég veit ekki, hvort það er miðað við afkomu eða tekjur ársins sem leið af söluskattinum, og væri fróðlegt t.d. að fá að vita, hvað söluskatturinn gaf í tekjur árið 1949. Það hlýtur að liggja fyrir hjá hæstv. ráðh. Enda fyndist mér næsta fávíslegt að afgreiða þetta frv. án þess, að það væri vitað. En ef gengið er út frá þessu, 36 millj., þá sýnist mér, að gera megi ráð fyrir, að um helmingur af þessari upphæð sé runninn frá söluskattinum af erlendum, innfluttum vörum, því að innflutningur vara hefur verið í kringum 300 millj. kr. Og ef gert er ráð fyrir 6% söluskatti á vöruna, verður það um 18 millj. kr. En nú hækkar þessi tala, sem var 300 millj., væntanlega upp í 500 millj. kr. vegna gengisbreyt. einnar, ef gert er ráð fyrir sama innflutningi að krónutölu. Og 6% söluskattur af 500 millj. kr. innflutningi nemur þá ekki 18 millj. kr., heldur 30 millj. kr. Hækkar þá upphæðin úr 36 millj. kr. í 48 millj. kr., sem er sá skattur, sem verið er að framlengja. Nú er mér ekki alveg grunlaust um, að innlendi hluti söluskattsins hafi numið meira en 18 millj. kr. árið sem leið, og væri nauðsynlegt, að hæstv. ráðh. upplýsti hv. þm. um það, hvað þessi skattur hefði þá numið hárri upphæð. En í öllu falli virðist óhætt að gera ráð fyrir, að hér sé um að ræða skatt, sem nemur hvorki meira né minna, en tæpum 50 millj. kr. Annað, sem hér kemur til greina, er ferðagjaldeyririnn. Skatturinn af honum og bílaskatturinn segir hæstv. fjmrh. mér, þ.e. tekjur af þessum leyfisgjöldum, að hafi numið nokkru meira en þrem millj. kr., þar af ferðagjaldeyrisleyfisgjöld rúmri einni millj. kr., árið 1949. Má þá gera ráð fyrir, að upphæðin, sem af framlengingu þessa III. kafla umræddra laga leiðir, samkv. útreikningi mínum áðan, hækki, upp í hér um bil 52 millj. kr. Og væri þá ein millj. kr. þar með reiknuð, sem miðað við síðasta ár kæmi af innlenda bifreiðasölugjaldinu, sem að vísu kemur ekki við þessu máli, sem fyrir liggur. Og svo er einn sakleysislegur liður hér líka í 32. gr. í Ill. kaflanum, sem eru leyfisgjöldin, af leyfum, sem fjárhagsráð veitti og núverandi innflutnings- og gjaldeyrisdeild fjárhagsráðs veitir. Þar er gert ráð fyrir, að þessi gjöld séu innheimt með 100% álagi. Þessi gjöld voru fyrst sett til þess að standa straum af kostnaði fjárhagsráðs og innflutningsdeildar og skömmtunarskrifstofunnar, og þau voru, að ég ætla, 1/2%. þegar þau voru sett. Með þessum l. var gjaldið hækkað í 1%, og sé gert ráð fyrir því, að það nemi 1% af 300 millj. kr. innflutningi, þá eru tekjur af því 3 millj. kr. Að óbreyttu innflutningsverðmæti eftir magni og erlendu verði frá síðasta ári, þá veldur gengisbreyt. því, að hér koma 500 millj. kr. til greina í innflutningnum, og verður þess vegna, sé miðað við þennan innflutning, þetta leyfisgjald, 1%, ekki 3 millj. kr., heldur 5 millj. kr., sem innflytjendur verða að borga fyrir það bara að fá leyfi hjá fjárhagsráði eða innflutningsdeild þess. Ég veit ekki, hvort ástæða er til að gera ráð fyrir auknum tilkostnaði hjá þessum stofnunum, eða hvort gert er ráð fyrir, að það af þessum skatti, sem umfram verður þann tilkostnað, verði til viðbótar tekjuöflun ríkissjóðs til útgjalda hans almennt, sem mér þykir þó líklegra, og þá hækka enn þessar tekjur, sem hér er verið að lögfesta, um þær tvær millj., sem þetta leyfisgjald vex um. Það er því mjög sennilegt, að þessir skattar, sem verið er að leggja á með frv., sem hér liggur fyrir, nemi hvorki meira né minna en milli 50 og 60 millj. kr., og þó sennilega nær 60 millj. kr. - Þegar verið var að ræða um frambúðarlausn efnahagsmálanna, eða m.ö.o., hvaða leiðir skyldi fara til þess að komast helzt út úr þeim ógöngum, sem efnahagur ríkisins og þjóðarinnar er kominn í, þá var aðalmótbáran á móti því að fara styrkjaleiðina sú, að það mundi krefjast svo mikilla fórna, krefjast svo mikilla skatta í ríkissjóðinn, að undir því yrði ekki risíð. Nú skal ég fúslega játa, að ég hef ekki gert mér grein fyrir því, hvað þessir styrkir þyrftu að vera miklir, eins og málum er nú komið, með því útliti og verðlagi, sem er á útflutningsvörunum í dag, og þarf ekki að efast um það, að við þá styrkupphæð, sem áður var varið í þessu skyni, yrði að bæta mjög álitlegri upphæð. En það er eftirtektarvert þá, að hæstv. fjmrh. gerði ráð fyrir, að útgjaldahækkun ríkissjóðs vegna gengislækkunarinnar mundi nema allt upp undir 30 millj. kr., þó að hætt væri að borga styrkina. M.ö.o., áhrif gengisfellingarinnar á hag ríkissjóðs mundu verða þau, að það mundu fara 10 til 15 millj. kr. í launauppbætur, og hækkanir á öðrum sviðum vegna gengislækkunarinnar mundu líka verða upp undir 15 millj. kr. á ári. Þannig að útgjaldaaukningin alls vegna gengislækkunarinnar mundi verða upp undir 30 millj. kr., eða nær því sú upphæð, sem fiskábyrgðin nam síðasta árið, sem hún var greidd, því að ég hygg, að þegar útgjöld ríkissjóðs voru um 70 millj. kr. vegna dýrtíðarinnar, þá hafi farið þar helmingurinn til niðurgreiðslu innanlands og hinn helmingurinn til þess að bæta upp fiskverðið. Launabæturnar voru greiddar miklu hærri, en gert var ráð fyrir, því að gert var ráð fyrir, að 4 millj. kr. færu til þeirra.

Það eru 20%, sem borgað hefur verið í launauppbætur, sem hv. þm. hljóta að vita.

En sú 20% upphæð, sem ákveðin var árið sem leið, var áætluð 4 millj. kr. Það stendur fast, að það var gert ráð fyrir því, að sú 20% hækkun launanna í 5 mánuði var áætlað að mundi nema 4 millj. kr., svo að aldrei getur það orðið 15 millj. kr.

Það fór í meðförum stjórnarinnar úr 4 millj. upp í 12 millj. kr. á árinu.

Það er nú alveg nýtt.

Já, hvorki meira né minna.

Mér sýnist því, að það muni koma til kasta ríkissjóðsins að verða að hækka sína útgjaldabyrði mjög verulega, jafnvel þó að hann losni við að borga með fiskinum. Og þá fer fyrst verulega að vandast málið, finnst mér, þegar hvort tveggja verður að gera, bæði að taka á sig allar byrðar, sem gengislækkuninni fylgja, og líka þá skatta og þau gjöld til ríkissjóðs, sem nokkurn veginn jafngildir þeirri upphæð, sem áður fór til greiðslna ríkissjóðs vegna fiskábyrgðarinnar. Ég hefði annars óskað eftir því, eins og ég tók fram við fyrri umr. þessa máls, að það hefðu legið fyrir miklu skýrari gögn en raun ber vitni um afkomu ríkissjóðsins og hvaða nauðsyn þess vegna bæri til þess að afla þeirra tekna, sem hér er gert ráð fyrir. Og mér finnst það tæplega forsvaranlegt hjá hæstv. fjmrh., að hann skuli ekki bera við að gera tilraun til þess að skýra, hvernig afkoma ríkissjóðs verður í heild nú síðasta ár, áður en hann fer fram á, að samþ. verði að leggja hér á skatta og tolla, sem nema kringum 50 millj. kr. Ég veit, að miklar kröfur hafa verið gerðar til ríkissjóðsins, bæði um að létta sjóveðum af bátum, hækka framlag til hlutatryggingasjóðs og til kaupa á ræktunarvélum og til ýmissa annarra útgjalda, til námsmanna erlendis og fleira þess háttar. Þar er þó að geta þess, að hækkun á gjöldum til námsmannanna er bein afleiðing af gengislækkuninni, svo a.m.k. sá útgjaldapóstur er einn af fylgifiskum gengislækkunarinnar. En, sem sagt, yfirlit yfir allt þetta, sem gera þarf, og heildaryfirlit yfir afkomu ríkissjóðs hefði verið æskilegt að fá, áður en þetta tekjuaukafrv. væri samþ. En í stað þess er þetta hespað af með svo miklum hraða, að 19. gr. og 29. gr. og jafnvel fleiri gr. í þessum III. kafla l., sem ekki eiga lengur við, hafa ekki verið teknar út úr í frv., og hefði þó óneitanlega verið viðkunnanlegra að hætta að tala um fiskábyrgð, eins og gert er í 19. gr., og greiðslur vegna fiskábyrgðar. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta mörgum fleiri orðum. Ég mun greiða atkv. gegn frv., af því að það fer beinlínis í þá átt að auka þær byrðar, sem á eru lagðar með gengisfellingarl., sem virtust reyndar vera ærnar fyrir og ég í minni fávizku hafði búizt við, að ekki þyrfti að auka við með sköttum, sem gert var ráð fyrir, þegar gengislækkunin var samþ., að mundu falla niður.

Forseti (SB): Hv. þm. hafa heyrt hina skriflegu brtt., sem hv. þm. V-Ísf. (ÁÁ) hefur borið fram og lýst. Brtt. er of seint fram borin, auk þess sem hún er skrifleg, og þarf fyrir henni tvöföld afbrigði, til þess að hún komist að, og vil ég leita þeirra afbrigða hér með.



Herra forseti. Ég harma það að þurfa að eltast hér við ræðu eins og þá, sem hv. þm. Hafnf. flutti hér nú, og að sú ræða skuli vera flutt af honum, sá tónn sem var í hans ræðu, því að hann lætur sem hann heyri ekki þær upplýsingar, sem fram koma í málinu, og virðist þar að auki ekki hafa lesið frv., sem er þó lágmarkskrafa til þess, að menn geti rætt það á þann hátt, sem hann hefur gert. Ég skal ekki fara langt út í þetta, því að til þess er ekki tilefni. En ég vil benda á, að þessi hv. þm. gefur í skyn og síðan gengur út frá því í sinum samanburði og málflutningi, að launauppbótin, sem greidd er og hann sjálfur átti hvað mestan þátt í, að var 20%, sé afleiðing gengisbreyt. En meginhluti þeirrar launahækkunar, sem ég talaði um, er einmitt vegna þessarar viðbótar, það veit hann vel. Enn fremur setti hann það fram, að það mundi hafa verið hægt að halda uppi uppbótarleiðinni með 35 milljónum. Það þarf góða heilsu til að kasta fram öðru eins og þessu, þegar við vitum, að tvöföld þessi upphæð er alls ekki nóg. Þetta er sýnishorn af málflutningnum, gripið af handahófi. Hann segir, að það sé dæmi um það, hvað óvandlega þetta sé unnið, að þar sé ákvæði, sem á þar ekki heima, um að greiða uppbætur á útfluttar sjávarafurðir. Hann virðist ekki hafa lesið frv. Þar stendur, að ákvæðin um tekjuöflun í þessum kafla séu framlengd, en ekki önnur. Annars kvartaði hann yfir því, að það hefðu verið ógreinilegar upplýsingar, sem ég hefði gefið um afkomu ríkissjóðs. Ég get ekki á það fallizt, en það er ekki hægt að ætlast til, að rannsókn sé að fullu lokið, þar sem ekki var farið að vinna að henni fyrr en eftir stjórnarskiptin, og ég veit, að hann skilur það. Ég sagði það, sem átti að vera nægilegt fyrir þá, sem fylgjast vel með, eins og ég veit, að hann gerir, að ég vildi vekja athygli á því, að það vantaði stórar fúlgur í sambandi við launamálin, sem eftir gildandi lögum á að inna af hendi og hækka vegna gengisbreytingarinnar, svo að þar hljóta að verða 10–15 milljónir. Um þetta þarf því að hækka fjárlfrv. að óbreyttum þeim gjöldum til framkvæmda eins og gert er ráð fyrir, þó að það verði ekki hækkað um 30–40 milljónir. Því sér hver viti borinn maður, að annaðhvort verða tekjurnar að hækka eða að lækka verður einhverja gjaldaliði. Um tekjuhorfurnar skal ég ekki fjölyrða. Við reiknum með lítils háttar meiri innflutningi, en í fyrra. Og þá sýnist mér láta nærri að áætla um 30 milljón króna tekjuauka á frv. Að lokum vil ég segja það, að hv. 3. landsk. (GÞG) hefur notað kaffitímann til að fá upplýsingar um það, hvað mundi hækka verð og kaupgjald í landinu undir þeim kringumstæðum, að söluskatturinn félli niður og líka ef honum væri haldið áfram. Um þessa útreikninga skal ég ekkert segja. Ég get ekki gagnrýnt þá í einstökum atriðum, en við höfum séð þessa útreikninga hagfræðinga fyrr, og þeir hafa staðizt misjafnlega. En í því sambandi má spyrja: Eiga fjárl. þá að verða með 45–50 millj. kr. tekjuhalla? - eða þá í öðru lagi: Hvaða upphæðir á að lækka um 45–50 millj. kr.? Við þessu verður að gefa svör, ef málin eiga að vera rædd af viti.



Mér skilst á hv. þm. Hafnf. (EmJ), að málið horfi þannig við frá hans bæjardyrum, að það sé til lítils barizt fyrir afkomu ríkissjóðs að fá gengislækkun, ef eftir sem áður þurfi að framlengja þá skatta, sem stóðu undir niðurgreiðslunum. En hér er á fleira að líta. Ég er ekki víss um, að með þessu sé öll sagan sögð. Það er rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði varðandi hin auknu útgjöld ríkissjóðs. Þessi hækkun á gjöldum ríkissjóðs stafar fyrst og fremst af þeirri ákvörðun þingsins að bæta launamönnum landsins sín kjör. En ég er viss um, að hv. þm. Hafnf. og hans flokkur og ýmsir af mínum flokksmönnum, sem þessu máli fylgdu, muni áreiðanlega ekki gleyma því, þegar þeir tala við launamenn, að geta um, að þeir hafi heiðurinn af því að hafa bætt kjör launamannanna. En fyrst þetta hefur verið samþ., þá verður ríkið að taka á sig afleiðingarnar af því. Ég er ekki með tölur yfir, hvernig þessi útgjaldahækkun skiptist, en svo mikið er víst, að meira en helmingur af upphæðinni stafar af öðrum ástæðum, en gengisfellingunni. Þá er á það að líta, að hagnaður ríkissjóðs af gengisfellingunni er samkvæmt bráðabirgðaáætlun a.m.k. 40 milljónir yfir árið, eða 30 milljónir 3/4 hluta ársins. Stundum hefur það verið talinn hagur að losna við útgjöld. En það get ég staðhæft, að ef uppbótarleiðin hefði verið farin og hlutur sjómanna hefði verið ákveðinn eins og hann hefur verið og hlutur útgerðarmanna eins og litur út fyrir með núverandi verðlagshorfum, þá hefði kostnaðurinn við það verið lágt áætlaður 100 milljónir, því að hann hefði orðið mikið yfir 100 milljónir. Þetta dæmi þarf þess vegna sannarlega frekari skýringa við en hv. þm. Hafnf. vill vera láta, þar sem hann vill leggja að jöfnu hagnað ríkissjóðs af gengisfallinu við tap ríkissjóðs. Annars vegar eru 15–20 millj., ef það er svo mikið, sem ríkisútgjöldin aukast, en hins vegar er 100–120 millj. kr. kostnaður, sem fellur niður, og auk þess aukast tekjur ríkissjóðs, eins og hæstv. fjmrh. hefur gert grein fyrir. Þetta raskar ekki því, sem hefur verið meginefnið í þessum umr., að fjárl. verða ekki skynsamlega afgreidd á þessu ári, nema sá skattur, sem hér er um að ræða., verði látinn haldast, því að það verður engin stj., jafnvel þó að það kæmi sú þriðja á einu og sama þingi, svo vitur og röggsöm, að hún beri fram slíkar sparnaðartillögur, hvað þá að þær yrðu samþ. á yfirstandandi þingi.

Emil Jónsson Hæstv. fjmrh. þótti það koma úr hörðustu átt, að ég og aðrir þm. skyldum leyfa okkur að gera aths. við þetta frv., svo mikið hefðum við staðið að því að auka útgjöld til launagreiðslna til opinberra starfsmanna og ýmislegs fleira og það væri ekki óeðlilegt, þó að ríkissjóður þyrfti einhverja peninga að fá til að standa undir þessu. Sömuleiðis var hann hneykslaður yfir þeim tón, sem væri í minni ræðu, þar sem ég létist ekki skilja það, sem hér væri um að ræða, og eiginlega afflytti eða talaði móti betri vitund. Ég talaði um þetta á sama hátt og ég tala um öll mál, eftir því sem ég hef vit til að ræða þau og án allrar undirhyggju. Ef ég hef að hans dómi farið of fjarri efni málsins eða hann finnur óviðeigandi tón í orðum mínum, þá verð ég að biðja hann afsökunar, því að ég hef ekki möguleika til að hafa það öðruvísi. Ég sagði á þá leið, að mér fyndist það koma úr hörðustu átt, að það skyldi samtímis því, sem gengisfellingarlögin væru sett, líka þurfa að viðhalda svo að segja öllum þeim sköttum, sem lagðir hefðu verið á til að greiða fyrir bátafiskinn vegna fiskábyrgðarinnar. Það var grundvallarhugsunin, að mér skildist, þegar gengislækkunarlögin voru sett, að það ætti að mega forða almenningi frá þeim kostnaði, sem lagður var á vegna fiskábyrgðarinnar. Það, sem áður var tekið með sköttum, ætti nú að taka með gengislækkun. En það, sem nú er gert, er það, að almenningur verður að bera þær byrðar, sem gengislækkunin veldur, og líka skattana, sem lagðir voru á vegna fiskábyrgðarinnar. Almenningur verður því að bera þær byrðar, sem fylgdu gömlu leiðinni, og líka þær, sem fylgdu þeirri síðari. Það er þetta, sem ég og fleiri hv. þm. lýsum undrun okkar yfir. Og það er ekki furða, þó að við lýsum undrun okkar yfir því, því að almennt er talið, að byrðarnar á landsfólkinu vegna gengislækkunarinnar nemi kannske um eða yfir 100 millj. kr., og þegar þar við bætist, að viðhalda á öllum gömlu sköttunum, sem lagðir voru á vegna fiskábyrgðarinnar, þá er ekki að undra það, þó að við látum ekki í ljós tóma ánægju yfir þessari aðferð. Það er ekki hægt að lá okkur það. Ég minntist líka á það áðan, að hæstv. fjmrh. hefði talið, að launauppbótin vegna gengislækkunarinnar mundi þurfa að vera 10–15 millj. kr. og hækkun á öðrum liðum vegna gengislækkunarinnar 10–15 millj. kr. Hæstv. ráðh. hefur lagfært þetta í síðari ræðu sinni og sagt, að mikið af þessari 10–15 millj. króna hækkun vegna launanna væri til orðin vegna þeirra hækkana, sem orðið hefðu á síðasta ári, og var gripið fram í og sagt, að sú upphæð mundi vera allt að 14 millj. kr. En ef þetta 20% álag nemur hálft árið því, sem hæstv. ráðh. segir, hverju mundi þá nema allt árið sú hækkun, sem verður vegna gengisfallsins og lýst hefur verið? Mér þykir augljóst, ef sú hækkun á launum, sem var gerð árið sem leið, nemur þeirri upphæð, sem hér hefur verið nefnd, þá muni sú hækkun, sem hlýtur að koma á ríkissjóð vegna gengisbreytingarl., ekki verða neitt lítil. En ef hinir ýmsu liðir á fjárl. hækka um 10–15 millj. kr., sem mér þykir furðulega lágt, og mætti segja mér, að það yrði hærra, þá er komið nærri því, sem ég sagði, að útgjaldaaukning ríkissjóðs yrði um 30 milljónir. Hæstv. atvmrh. sagði, að ríkissjóður græddi svo mikið á gengislækkuninni. Mér heyrðist hann nefna 40 milljónir. En ef hann græðir 40 milljónir á gengislækkuninni, hvað þarf þá að vera að samþ. þetta? Má þá ekki nota þá upphæð til að jafna með? Það kann að vera, að hæstv. fjmrh. finnist þetta óviðurkvæmilega spurt.

Já, mjög.

En svona liggur málið fyrir mér, af því að málið er lagt svo óskýrt fyrir. Því hefði ég óskað, að hæstv. ráðh. hefði lagt málið þannig fyrir, að hægt hefði verið að gera sér grein fyrir því. Það verður að athuga, að hér er ekki um að ræða smáupphæð, hér er að ræða um milljónatugi. Og það er vítavert, ef ekki fást betri upplýsingar um svona stórt mál, áður en það verður endanlega afgreitt. Almenningur í landinu er vissulega fús til að taka á sig nokkra byrði til þess að tryggja, að útflatningsframleiðslan í landinu geti haldið áfram að starfa, af því að almenningi er ljóst, að ef hún stöðvast, þá verður víða þröng fyrir dyrum. En hann vill í fyrsta lagi ekki, að þessar byrðar séu lagðar á eins og gert var með gengislækkunarlögunum, og hann vill allra sízt, að versti skatturinn úr dýrtíðarl. sé framlengdur, því að ég fullyrði, að sá af sköttum dýrtíðarl., sem almenningi er tilfinnanlegastur, er söluskatturinn og hann kemur allra verst við. En það er einmitt hann, sem ríkisstj. gerir ráð fyrir að framlengja. Það var upplýst áðan af hv. 3. landsk., að söluskatturinn mundi valda um 3% hækkun á framfærslukostnaði. og það er vissulega mjög alvarleg viðbót við það, sem hefur verið gert með gengislækkunarl., þannig að útlit er fyrir, og hæstv. fjmrh. hefur ekki treyst sér til að vefengja það, að framleiðslukostnaðaraukningin, sem af gengislækkuninni og þessum söluskatti muni stafa, muni nema upp undir 16.6% eða kannske rúmlega það. Þetta er það, sem við erum að andmæla. Við erum að andmæla því, að hvor tveggja skatturinn sé lagður á, sá, sem af gengislækkuninni stafar, og sá, sem átti að standa undir fiskábyrgðinni. Mér finnst þetta of mikið til þess, að það sé hægt að ætlast til, að við rennum því niður þegjandi og hljóðalaust. Hæstv. ráðh. vildi halda fram, að ég hefði ekki lesið frv. Ég hef ekki lesið það einu sinni, heldur tvisvar.

Ég var svo góðgjarn að gizka á það.

Já, það vantar ekki góðgirnina hjá hæstv. ráðh., en ég get ekki séð, að það stafi af vankunnáttu eða lestri, að ég fékk þá meiningu út úr því, sem ég fékk. Það hlýtur þá að stafa af skilningsskorti, en það, sem hægt er að lesa út úr frv., er það, að 3. kafli dýrtíðarl. er framlengdur, tekjuöflun hans. og þar með tekjuöflun ríkissjóðs, sem stendur í 29. gr., en þar er gert ráð fyrir, að 22 milljónir af tolltekjum ríkisins skuli renna í dýrtíðarsjóð. Ákvæðin um dýrtíðarsjóð eru því ekki felld niður. Það hefði því sannarlega þurft að undirbúa þetta betur, svo að unnt væri að sjá, hvað er verið að framlengja og hvað ekki, því að það verður ekki séð af frv., eins og það er nú.



Herra forseti. Ég veit ekki, hvort það er rétt af hv. þm. að vera undrandi yfir þessu frv., sem hér er fram komið frá hæstv. ríkisstj. Ég held, að það sé ekki við neinu öðru að búast en þessu, þegar það ráð, sem tekið var með gengislækkuninni, var þannig, að það gat aldrei orðið nein lækning á þeirri meinsemd, sem lækna þurfti, en þegar samt var haldið fast við þá trú, þá var ekki um annað að gera, en halda áfram á sömu braut. Hér um árið voru hækkaðir tollar til að draga úr dýrtíðinni, og síðan voru teknir upp styrkir til að forðast gengislækkun. Sumir, sem voru raunsæir, viðurkenndu, að gjaldeyrisleyfagjöldin væru ekkert annað en dulbúin gengislækkun. Svo kom gengislækkunin sjálf, og þá átti það að vera endanlega meðalið. Ekki var sinnt neinum viðvörunum frá neinum, sem móti því frv. var, að það væri verið að skera sjúklinginn upp við vitlausum sjúkdómi. Hvað gerist svo nú? Það er haldið áfram, gamla sagan byrjuð á ný. Það er verið að telja mönnum trú um, að í sambandi við gengislækkunarlögin sé verið að draga úr tollum, en það hefur komið í ljós, að tollar hækka. Síðan er nú komið með till. um að halda söluskattinum við, halda við þeim tollum, sem verka mest á dýrtíðina. Samtímis því er komið með till. frá ríkisstj., að leyfagjaldið, sú nýja dulbúna gengislækkun, skuli halda áfram. M.ö.o., þegar nú er verið að ljúka við eina gengislækkunina, þá er verið að byrja á sömu brautinni með nýja gengislækkun. Eftir nokkurn tíma koma fleiri gengislækkanir og áframhald á söluskatti, ef ríkisstj. og flokkar hennar fást ekki til að athuga, hvar meinsemdin er. Nú held ég, að ekki þurfi mörg orð um það, að þessar álögur eru í fyrsta lagi óréttmætar. Þetta bitnar á almenningi og þeim, sem sízt skyldi. Í öðru lagi vantar þá nú fiskábyrgðina, en þó samtímis sýnt, að fiskiútvegurinn á Íslandi heldur ekki áfram án hennar, og í þriðja lagi verður alveg hreint auðséð, með því atvinnuástandi, sem hér er að verða, að þessi tekjuöflun bilar að meira eða minna leyti, einfaldlega vegna þess að innflutningurinn, sem reiknað er með, kemur ekki til með að standast, ef ekki er hugsað fyrir að auka útflutninginn, og sem stendur eru þær einu ráðstafanir, sem meiri hluti Alþ. hefur gert, að stofna sjávarútveginum í hættu með því að kippa fiskábyrgðinni í burtu. Ég held þess vegna, að það þurfi ekki að halda um það langa ræðu og ætla ekki að halda um það langa ræðu - hve óréttmætar þessar álögur eru og ná ekki því marki, sem ríkisstj. ætlar sér með því. Ég vil aðeins skjóta því inn í sambandi við a-liðinn, gjaldeyrisleyfin, að beina þeirri fyrirspurn til ríkisstj., hvernig ríkisstj. hefur hugsað sér innheimtu á þeim leyfisgjöldum, þegar menn hafa keypt slík gjaldeyrisleyfi, fyrst með 75% og síðan með 25% álagi, sem sé innleysanlegt í bönkunum, eftir að gengislækkunin hefur farið fram, hvort ekki sé rétt að gera ráðstafanir til þess, að þeir menn sæti ekki þyngri álögum en þeim, sem ríkisstj. leggur til þarna, 25%. Þá vildi ég út frá því, sem hæstv. fjmrh. sagði, að það hefði ekki orðið samkomulag um neinar aðrar aðferðir til þess að afla tekna, segja það, að ég held, að það hafi lítið reynt á slíkar aðferðir enn þá, held, að þetta sé fyrsta tekjuöflunartill., sem ríkisstj. kemur með. Satt að segja virðist mér ekki fjarri lagi, þegar svo þungar byrðar eru lagðar á almenning sem gert hefur verið með gengislækkuninni og gera á með þessu, að það væri athugað alvarlega að skera niður eitthvað af skrifstofubákni ríkisins. Ég heyrði því nýlega við umræður kastað milli þm. í d., að það væri nú ekki rétt efnilegt að skera þannig niður hver fyrir öðrum, en ég vil benda á, að það er ekki hægt og þjóðin getur ekki sætt sig við það, að prédikað sé yfir henni að taka á sig fórnir og ríkið sýni ekki neinn lit á því. Það má t.d. benda á, að fyrir löngu hefði vel mátt fella mikið saman og spara í ríkisstofnunum. T.d. hefðu tóbakseinkasalan og áfengisverzlunin fyrir löngu átt að vera sameinaðar, en í staðinn hefur ríkið komið upp nýjum stofnunum, eins og t.d. innkaupastofnun ríkisins. Nú, þetta er hlutur, sem verður að athuga. Enn fremur er til stórt bákn hjá ríkinu, fjárhagsráð, sem með öllum þess deildum kostar áreiðanlega ekki minna en 5–6 milljónir og þjóðin gæti að skaðlausu algerlega losað sig við. Ég vil benda á, að því hefur a.m.k. verið kastað fram hér í þinginu, að ekki sé til meiri hluti fyrir þeim aðferðum, sem hér hafa komið fram. Það má vel vera, að útgjöld ríkisins verði að vaxa, en að svo miklu leyti sem þau þurfa að vaxa, þurfa þau að vaxa til hagnýtra framkvæmda, en engin leið er að leggja í slíkt án þess að skorið sé niður eitthvað af þessu skrifstofubákni ríkisins. Í næsta mánuði verða fjárl. væntanlega tekin til umræðu og afgreiðslu, og í sambandi við þau væri eðlilegt, að ákvarðanir væru teknar nokkuð jafnhliða um sparnað og nýjar framkvæmdir. Mér finnst þess vegna alveg ástæðulaust fyrir ríkisstj. að vera nú að fara fram á framlengingu þessa óeðlilega dýrtíðarskatts, og vil ég því leyfa mér að leggja hér fram brtt. við 1. lið, þannig, að í staðinn fyrir „31. desember 1950“ komi í 1. mgr.: 30. apríl 1950. - Ég sé enga ástæðu til þess fyrir ríkisstj. að vera að reka svo á eftir því, að þessi lög séu afgreidd fyrir allt árið, að því sé endilega slegið föstu nú. Mér finnst rétt að gefa tækifæri til þess að kanna í þinginu, hvort ekki megi ná samkomulagi um ráðstafanir, sem sýndu almenningi fram á, að sýndur væri einhver litur á því að framkvæma þær prédikanir, sem látnar eru dynja á honum viðvíkjandi hans persónulega lífi. Ég vil í þessu sambandi enn fremur benda á, að það verður líka óhjákvæmilegt, fyrr eða síðar, að athuga um annars háttar tekjuöflun, en þessa. Við vitum ósköp vel, að því er snertir þær tekjuaflanir, sem ríkið getur ekki hugsað sér að sleppa nú, t.d. einkasölu á áfengi og tóbaki, að ekki skuli svipaðar tekjuaflanir hafa verið teknar í þjónustu almennings, t.d. sælgætis- og gosdrykkjaframleiðsla. Ríkið ætti sannarlega að hafa slíkar gróðalindir í sínum höndum og reka þessi fyrirtæki, en láta ekki eingöngu einstaklingana í þjóðfélaginu sitja að þeim arði. Ég held að óhjákvæmilegt sé að athuga þess háttar tekjuöflun, áður en svona skattur er lagður á almenning, eins og með framlengingu söluskattsins, en í þessu sambandi komum við að því, sem alltaf er aðalágreiningsefnið við slíka tekjuöflun, og skal ég ekki ræða það neitt. Meðan ekki verður að því horfið að taka verzlunargróðann til ríkisins beint, þá verður ekki hægt að skapa hér örugga fjárhagsafkomu. Ef hann á að fá að haldast við hliðina á þyngdum álögum á almenning, þýðir það síaukna dýrtíð í landinu, sem almenningur veltir af sér, ef hann hefur kraft til, og þannig veltur þetta allt niður eftir brekkunni. Ég tek eftir því, að í þessum umr. er rétt eins og sumir hæstv. ráðh., sérstaklega atvmrh., hafi uppgötvað nýjan hlut síðan gengislækkunin fór fram. Þeir tala um slæmar markaðshorfur og að núverandi verðlagshorfur séu mjög óefnilegar. Ég veit ekki betur, en þær upplýsingar hafi legið fyrir áður en gengislækkunin var samþykkt, en nú er allt í einu farið að tala um þetta og koma fram með þetta. Ég veit ekki, hvort þeir uppgötva þetta svona seint, hvar meinsemdin liggur, eða hvort eigi að nota þetta til nýrra álagna á þjóðina. Nú, þegar minnzt er á söluskatt, er talað um, að verðlagshorfurnar séu eitt af því, sem valdi því, að leggja verði söluskatt á, en það vissu menn áður en gengislækkunin var samþykkt. Ég álít sem sagt enga þörf á því fyrir ríkisstj. að pína fram nú að koma þessum söluskatti á, heldur eigi að reyna að ganga úr skugga um, hvort hægt sé að fá meiri hluta í þinginu fyrir sanngjarnari tekjuöflun, en þessari. Þessi aðferð, sem hér er beitt nú með þessu frv. af ríkisstj., er ekki aðeins óréttlát, heldur meira að segja gagnslaus. Grundvöllurinn, sem þetta á að standa á, bilar, þar sem álögurnar á almenning verða það þungar, að hann kiknar undir þeim. Ég ætla ekki að ræða þetta mál lengur nú, en vildi leyfa mér að mælast til þess, að hæstv. forseti leitaði afbrigða fyrir þessari brtt., sem ég hef minnzt á.

Forseti (SBI: Hv. þm. hafa heyrt fram komna brtt. Hún er skrifleg og of seint fram komin, og þarf því afbrigði, sem ég leita hér með.



Það var út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. (EOI) sagði. Það er rétt, að það kann að koma fram nokkurt ósamræmi í sambandi við leyfisgjaldið, og þarf það athugunar við. Ég treysti mér ekki til að gefa ákveðnar upplýsingar um það nú, en það verður tekið til sérstakrar athugunar í sambandi við framkvæmdina. Það er nokkur tími, sem menn hafa kannske orðið að borga bæði háa leyfisgjaldið og það nýja. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að taka yrði alvarlega til athugunar að skera niður af skrifstofubákni ríkisins. Það er rétt, að taka þarf þetta til alvarlegrar athugunar, og það ætlar ríkisstj. sér líka að gera, en ég er frábitinn því að gefa nokkrar tyllivonir í þessu sambandi og tel, að hyggilegast sé að segja ekki meira í þeim efnum en hægt er að standa við. Það er þess vegna ekki hægt að gefa neina yfirlýsingu á þessu stigi, en þetta verður tekið til ýtarlegrar athugunar. En þótt svo færi, að af þessu yrði árangur - og þess er að vænta -, fólki væri fækkað og færðar saman stofnanir, þá kæmu afleiðingar þess ekki fram á þessu fjárhagsári, því að eins og vitað er, er fólkið ráðið með löngum uppsagnarfresti og aðdragandinn að því nokkur, þannig að það hefur þess vegna ekki áhrif á afkomu þessa árs. Þetta vildi ég taka fram og jafnframt, að menn mega ekki gera sér neinar tyllivonir, en að sjálfsögðu ber að taka þetta til mjög alvarlegrar athugunar.



Ég ætla ekki að lengja þessar umræður neitt verulega, en hygg, að rétt sé að benda á eitt atriði enn í sambandi við afgreiðslu þessa máls, áður en þessari umr. verður lokið. Það hefur víst ekki komið fram við umræðu þessa máls, að bátaútvegsmenn og sjómenn telja - og hafa gert um það samþykkt í samtökum sínum -, að þeir þurfi að fá 93 aura verð fyrir fiskinn, slægðan með haus, til þess að það samsvari því 75 aura verði, sem þeir höfðu í byrjun þessa árs. Þessa samþykkt byggja sjómenn á því, að tilkostnaðurinn aukist sem svari 8 aurum á kíló vegna þeirrar verðhækkunar, sem nú þegar er að skella á eða er skollin á út af ýmsu, sem þarf til fiskveiða. Á ég þar meðal annars við verulega hækkun á olíu sem mun hækka nú á morgun upp í 640 kr. tonnið. Enn fremur telja þeir, að þau hlunnindi, sem þeim voru veitt með 5. gr. l. nr. 1 frá 1950, nemi um 10 aurum á kíló. Í annan stað eru svo hraðfrystihúsin, sem telja sig ekki geta keypt fiskinn fyrir sama verð og hann hefur verið borgaður frá áramótum, eða 75 aura kíló. Það er þess vegna allt útlit fyrir, að það sé þarna 18 aura mismunur að minnsta kosti á því, sem hraðfrystihúsin mundu vilja kaupa fiskinn fyrir í mesta lagi, og bátaútvegsmenn og sjómenn mundu vilja afla þarna fyrir, eftir að gengisbreytingalögin voru samþykkt. Nú hef ég þar að auki heyrt, án þess að ég vilji leggja verulegan trúnað á það, að af hálfu hraðfrystihúsanna sé talið, að þau vanti svona um 40 aura á enskt pund, með núverandi markaðshorfum, til þess að geta borgað meira að segja þetta 75 aura verð, en það mundi þýða, ef þeirra málstaður réði, eins og hann hefur verið settur fram í umræðunum við útvegsmenn, að þá vantaði um það bil 15 aura til þess að geta borgað fiskverðið, sem þeir borguðu frá 1. janúar þar til gengisbreytingarlögin öðluðust gildi. Ég hygg, að í þessu sé falin ákaflega mikil hætta, eða sú, að veiðarnar hljóti annaðhvort að stöðvast eða draga mikið úr þeim, ef ekki kemur eitthvað sérstakt fyrir næstu daga. Mér er kunnugt um, að bátaútvegsmenn hafa átt nokkur samtöl við hæstv. ríkisstj. út af þessu, en er ekki kunnugt um, að þeir hafi fengið þar nokkra áheyrn sinna mála. Og ég veit ekki, hvort þeir hafa verið með uppástungur, sem rétt væri fyrir ríkisstj. að fallast á svona rétt eftir að gengisbreytingarfrv. hefur verið knúið fram. Ég hygg, að þeirra uppástungur hafi aðallega verið um áframhaldandi svartamarkaðsgjaldeyri eða slíkt, til þess að þurfa ekki að koma fram með kröfur um áframhaldandi ríkisábyrgð á bátaútveginum með einhverju verði. Nú er auðséð, að ef íshúsin treysta sér ekki til að kaupa fiskinn með því verði, sem hlutarútvegsmenn telja sig þurfa að fá, torveldar samþykkt þessa frv. þetta mál enn að verulegum mun. Ef það er rétt, að afgreiðsla frv. muni valda aukinni dýrtíð um sem næst 47 af hundraði, þá er það vitað mál, að laun hljóta að hækka þegar í stað eða mjög fljótlega, og gerir það þá enn erfiðari samskiptin milli bátaútvegsmanna og hlutarsjómanna annars vegar og íshúseigenda hins vegar. Ég er síður en svo kátur yfir því, að þessi vandræði skuli vera fram undan. En það er eins og allar þær illspár, sem hafðar voru um það, þegar þetta frv. var til afgreiðslu, ætli að rætast, og raunar fyrr, en nokkurn mann grunaði. Ég hef talið rétt að leiða athygli ríkisstj. að þessum sérstaka þætti og þessari sérstöku hættu, sem er yfirvofandi með afgreiðslu þessa frv.