Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Ég bað um það í umræðunni áðan að þáverandi félags- og barnamálaráðherra myndi gera þinginu grein fyrir því hvaða upplýsingar hann hefði haft um vilja þingsins þegar reglugerðin var sett árið 2019, þ.e. sem hann setti árið 2019, en hann hefur ekki orðið við því. Kannski verður hann við því núna í 3. umr. ef hann er ekki of upptekinn í símanum. Ég spurði líka um hvort meiri hlutinn myndi gera grein fyrir því hvað þau vildu gera við reglugerðarheimild frumvarps um húsnæðisbætur ef þau höfnuðu því að taka burt reglugerðarheimild ráðherra vegna skerðingarhlutfallsins. En enginn hefur beðið um orðið, sem mér finnst áhugavert því að þessir flokkar sem eru í meiri hluta vildu ekki hafa þessa reglugerðarheimild fyrir ráðherra árið 2016, enginn þeirra. Ég veit ekki hvort þau eru búinn að skipta um skoðun eða hvort það sé eitthvað eins og: Æ, minni hlutinn stakk upp á þessari breytingu, sá þennan galla, við getum ekki lifað við það að samþykkja það. - Eða hvort þau eru með einhver önnur plön. Það væri mjög gott ef þau myndu nota ræðustól Alþingis til þess að upplýsa þing og þjóð um hvað á að gera við þessa reglugerðarheimild. Á innviðaráðherra, sem er ekki einu sinni hérna, bara að hafa leyfi til að hækka skerðingarhlutfallið í 13, 15, 20, 50% eftir því sem honum hentar í reglugerð? Er það það sem meiri hlutinn vill? Er það ekki ástæðan fyrir því að meiri hlutinn hafnaði því að ráðherra hefði slíka reglugerðarheimild árið 2016? Ég held að það sé frekar augljóst. Það er alla vega samkvæmt nefndarálitinu sem segir skýrt, með leyfi forseta: „Nefndin telur óæskilegt að veita ráðherra slíka heimild án nánari afmörkunar og leggur því til að málsliðurinn falli brott.“ Rosalega skýrt. Í þessari heimild eru tvö atriði; annars vegar að setja reglugerð um frítekjumark og hins vegar um skerðingarhlutfall. Varðandi frítekjumarkið er það skýrt sett fram að ráðherra skal setja reglugerð um hækkun frítekjumarks ef launaþróun og efnahagshorfur þróast á þann veg. Það er beinlínis skylda fyrir ráðherra að hækka frítekjumarkið samkvæmt launaþróun og efnahagsþróun. Ekkert svoleiðis með skerðingarhlutfallið, augljóslega, enda er það allt annars eðlis. En meiri hlutinn hérna vill halda þessu. Ég veit ekki af hverju. Það er ekki búið að útskýra það. Ég skil ekki af hverju það er enginn hérna sem segir: Ég skal koma að útskýra. Hvað er í gangi? Einhver? Nei.

Ég gerði það í … og í andsvari í dag.

Nei, það var ekki útskýrt ef því yrði hafnað, ef haldið yrði áfram að vera með þetta ákvæði, reglugerðarheimild fyrir ráðherra. Ég veit ekki hvað á að gera við það. Á þetta bara að vera hérna áfram að eilífu eða verðum við að treysta á það að velferðarnefndin taki það upp að eigin frumkvæði? Þá er mjög auðvelt að koma hingað og útskýra og segja það bara: Já, við ætlum að setja þetta í hendurnar á velferðarnefnd, ekkert mál. En bara vinsamlegast, útskýrið það fyrir okkur.

Virðulegi forseti. Stjórnarliðar kolfelldu hér áðan breytingartillögu um að hækka atvinnuleysisbætur til jafns við hækkun almannatrygginga. Ég trúi því ekki að það sé í alvörunni stefna ríkisstjórnarinnar að láta grunnatvinnuleysisbætur rýrna að raunvirði næstu mánuði. Ég trúi ekki öðru en að stjórnarliðar hafi fellt þessa tillögu vegna þess að þessu verði breytt með reglugerð eins og venjan hefur verið þegar hefur komið að hækkun atvinnuleysisbóta á undanförnum árum. Mér þætti vænt um að fá staðfestingu á því frá hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra: Á ekki örugglega að breyta reglugerð þannig að atvinnuleitendur sitji ekki eftir? Og ef ekki, hvers vegna í ósköpunum halda stjórnarliðar að atvinnuleitendur séu eitthvað betur varðir fyrir verðþrýstingi, vaxtahækkunum en þeir hópar sem komið er til móts við með beinum hætti í þessu frumvarpi? Á ekki örugglega að láta atvinnuleysisbæturnar fylgja hækkun almannatrygginga með breytingum á reglugerð eftir að þetta frumvarp hefur verið samþykkt?

Virðulegur forseti. Stjórnarandstaðan kallar eftir því að við komum hingað upp, stjórnarliðar, og segjum hvað við ætlum að gera með þessari reglugerðarheimild í lögunum, sem mér finnst afar athyglisvert þar sem við höfum ítrekað sagt hvað okkur stjórnarliðum í efnahags- og viðskiptanefnd, meiri hlutanum, finnst vera rétti næsti farvegur fyrir þetta. Og hv. þm. Björn Leví Gunnarsson er ítrekað búinn að fá að heyra það hér í dag að það verður séð til þess að þetta fari inn í velferðarnefnd og fari þá leið. Framsögumaður málsins tók það skýrt fram hér í dag.

Forseti. Nú er lögreglan í óðaönn að undirbúa mestu fjöldabrottvísanir Íslandssögunnar; það á að reka 270 flóttamenn úr landi. Þetta er fólk með viðurkennda stöðu flóttamanns og mörg hver munu lenda á götunni í Grikklandi og Ungverjalandi þar sem ástandið er ömurlegt. Dómsmálaráðherra getur komið í veg fyrir þetta með leiðbeinandi tilmælum eða með afmörkuðum reglugerðarbreytingum. Ríkisstjórnin hefur það í hendi sér að tryggja að fólk sem hefur dvalið lengi á Íslandi vegna fordæmalausra aðstæðna í heimsfaraldri fái að búa hérna áfram, vinna á Íslandi, auðga samfélagið okkar. Ef ráðherra kemur ekki í veg fyrir þessa ósvinnu þá verður Alþingi, þá verða mannúðarsinnar hér úr öllum flokkum, úr stjórn og stjórnarandstöðu, að hafa hraðar hendur á næstu dögum og sameinast um nauðsynlegar lagabreytingar. Ég vil óska eftir því við hæstv. forseta að hann og við öll hér á þinginu sýnum sveigjanleika, verum í viðbragðsstöðu ef þetta er það sem þarf að gera, ef Alþingi þarf að stíga inn með mjög afgerandi hætti í þágu skynsemi og mannúðar.

Herra forseti. Ég tek auðvitað undir með hv. þm. Jóhanni Páli Jóhannssyni um að við verðum að sjá ríkisstjórnina gera eitthvað í þessu máli. Það er eiginlega sárara en tárum taki að í sömu vikunni og það birtast tölur um að í fyrsta skipti séu 100 milljónir manna á flótta í heiminum undan hryllilegum aðstæðum héðan og þaðan þá ætli Ísland að bregðast við með því að senda 270 einstaklinga, hugsanlega, í algjöra óvissu og líklega í mörgum tilfellum í ömurlegar aðstæður. Þetta eru einstaklingar sem hér hafa dvalið um lengri og skemmri tíma, m.a. ílengst vegna Covid, eru búnir að festa hér rætur, komnir í vinnu, hafa sótt skóla. Þetta er ömurlegt, herra forseti.

Herra forseti. Það hefur verið áhugavert að fylgjast með vandræðagangi ráðherra ríkisstjórnarinnar varðandi þetta Íslandsmet í brottvísun flóttafólks sem stefnir í. Hér í gær töluðu þrír ráðherrar í kross. Sumum fannst ástandið á Grikklandi ekki eitthvað sem væri hægt að mæla með, öðrum fannst bara í fína lagi að senda fólk þangað, á götuna, þjónustulaust, útsett fyrir ofbeldi, mismunun, atvinnulaust, fær ekki heilbrigðisþjónustu, fær ekki menntun fyrir börnin sín. Það sem er eiginlega verra er þessi stanslausi áróður, þessi upplýsingaóreiða sem ríkisstjórnin stendur fyrir í þessum málum þar sem t.d. dómsmálaráðherra heldur því fram að það þurfi að breyta lögum, eins og hann sé nauðbeygður til að sýna þessa mannvonsku. Hann neyðist bara til þess vegna þess að lögin eru svona slæm. Það er rangt. Frú forseti. Það er pólitísk ákvörðun ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur 

Hv. þingmaður er minntur á að umræður um fundarstjórn forseta eru ein mínúta.

Virðulegi forseti. Það er þetta vandamál sem við glímum við hjá hæstv. dómsmálaráðherra sem fer ítrekað með rangt mál um einmitt að það þurfi að breyta lögum til að hætta að senda fólk til Grikklands sem fengið hefur þar vernd. Hann hefur sagt þetta ítrekað, t.d. í morgunútvarpinu í morgun. Þetta er rangt. Lögin veita heimild til að senda fólk til Grikklands en það er ekki skylda. Ráðherra þarf ekki að senda fólk til baka. Hann hefur heimild til þess en ber ekki skyldu til þess. Lögin virka alveg til að grípa þær aðstæður sem eru í gangi núna. Það þarf ekki að breyta þeim til að hætta við að senda fólk aftur til Grikklands. Við skulum hafa þetta algerlega skýrt og mér finnst mjög alvarlegt, forseti, að ráðherra málaflokksins viti þetta ekki.

Frú forseti. Það er svo magnað að fylgjast með því hvernig ríkisstjórnir sem innihalda Sjálfstæðisflokk og Framsóknarflokk, og jafnvel Vinstri græn líka, skýla sér meira en nokkrar aðrar ríkisstjórnir hér á landi á bak við regluverk Evrópusambandsins. Þar er nú aldeilis hægt að skýla sér, þar er nú aldeilis hægt að finna skjól fyrir því að axla ekki pólitíska ábyrgð, að taka ekki þær samfélagslega ábyrgu og skynsamlegu ákvarðanir sem við þurfum að taka og vera þar alltaf með „free rider“ í Evrópu, svo ég fái að sletta á ensku, alltaf að senda vandamálin frá Íslandi, 11. ríkasta landi í heimi, alltaf að senda allt í burt frá okkur eða þegar við viljum ekki axla siðferðilega og pólitíska ábyrgð á fólki á flótta.

Virðulegur forseti. Ég verð bara að fá að koma hérna upp og taka undir það sem félagar mínir hafa verið að segja um þá stöðu sem er uppi, að það sé verið að vísa hundruðum einstaklinga úr landi, fólki sem er búið að dvelja hér svo árum skiptir og aðlagast, lítil börn sem eru búin að vera í skóla, eignast vini. Það er þyngra en tárum taki að sjá myndir sem birtast okkur frá Grikklandi þar sem flóttafólk sefur undir plastpoka eða lítil börn á götunni sem eru bara með eitt teppi á sér. Mörg börn sem liggja saman með eitt teppi á sér. Er það þetta sem við viljum bjóða fólki sem hefur leitað til okkar með beiðni um hjálp? Hversu hjálpsöm ætlum við að vera gagnvart þeim sem standa höllum fæti í þessum heimi? Er þetta kærleikurinn sem við ætlum að sýna?

Virðulegi forseti. Hér ætlar dómsmálaráðherra að fara að senda úr landi 270 manns sem hafa leitað hælis hér, sem hafa vegna Covid ílengst hér jafnvel í nokkur ár. Ég tel mjög mikilvægt við undirbúning þessarar ákvörðunar að mjög sé vandað til hennar á allan hátt og þar gætt meðalhófs, sem er ein af grundvallarreglum íslenskrar stjórnsýslu sem felst í því að beitt sé vægasta úrræði sem mögulegt er og að ekki verði farið strangar í sakirnar en alger nauðsyn er á. Með því þarf ráðherrann að fara í gegnum listann og líta á það fólk, fjölskyldufólk sem hefur kannski verið með börn í skóla hér og hefur aðlagast, eins og kom fram í ræðu annars þingmanns hér áðan, og búið að festa rætur og er jafnvel farið að vinna fyrir sér, að það fólk verði ekki sent úr landi, þ.e. að ráðherra beiti sér í því eftir fremsta megni að fækka fólki á þeim lista sem verður sent úr landi. Það er meðalhófið, það er grundvallarregla íslensks réttar og okkur ber að beita þeirri reglu í einu ríkasta samfélagi heims þegar við erum að senda fólk 

Frú forseti. Við erum að biðja um mannúð. Við erum að biðja um það að fólk sem hefur flúið skelfilegar aðstæður verði ekki sent aftur í skelfilegar aðstæður. Við erum að tala um 270 manns. Við erum ekki að tala um tugi þúsunda, við erum ekki að tala um hundruð þúsunda, við erum ekki að tala um holskeflu af fólki. Við erum að tala um 270 konur, börn og karlmenn. Frú forseti. Ég skora á ráðherra þessarar ríkisstjórnar og þingmenn, sér í lagi þá þingmenn sem kenna sig við vinstri stefnu og mannúð, að sýna í alvöru mannúð gagnvart þessu fólks.

Forseti. Mann verkjar hreinlega í hjartað að vera í þessum aðstæðum. Aldrei áður hefur staðið til að vísa jafn mörgum úr landi í einu. Það virðist eiga bara að sturta öllu þessu fólki úr landi til að losna við vandamálið, sem er ekki einu sinni vandamál. Þetta er fólk af holdi og blóði sem þráir að búa í friði og ró. Þarna eru innan um börn sem hafa fest hér rætur, ganga í íslenska skóla, eiga íslenska vini og við þykjumst ekki getað fundið það hjá okkur í þessu friðsæla, fallega, risastóra landi að eiga smá, örlítið, pínulítið pláss fyrir þetta fólk. Í gær sendi Félagsráðgjafafélag Íslands frá sér yfirlýsingu og ályktun þar sem það fordæmir það sem verið er að gera. Í ályktun Félagsráðgjafafélags Íslands segir að Ísland þurfi að leggja sitt af mörkum til þróunarsamvinnu, mannúðar- og neyðaraðstoðar. Félagsráðgjafarnir segja að áform stjórnvalda nú séu í hrópandi mótsögn við þau markmið.

Forseti. Mig langar að vísa aftur í þetta viðtal við hæstv. dómsmálaráðherra í morgun þar sem fram komu a.m.k. 11 rangfærslur. Mesta rangfærslan var að fólk sem fær vernd í einu Evrópuríki geti farið hvert sem er í Evrópu og leitað sér að vinnu. Það er rétt að fólk getur farið hvert sem er sem ferðamaður í þrjá mánuði en hann getur ekki farið og leitað sér að vinnu. Það er bara rangt. Það er sagt að reglurnar séu skýrar um að fólk sem fengið hefur vernd í öðru landi skuli fara aftur þangað. Það er líka rangt, eins og fyrsta rangfærslan sem ég fór hérna yfir áðan. Það er heimild til að vísa fólki aftur til baka en ekki skylda. Lagaumhverfið mælir gegn því að þessi hópur fái að vera hérna. Það er rangt. Flestir fara af landinu af sjálfsdáðum þegar þeir hafa fengið höfnun. Það er rangt. Að það brjóti gegn jafnræði að stöðva endursendingar til eins ríkis en ekki annars. Það er rangt. Þetta er allt rangt, aftur og aftur. Ég velti fyrir mér: Hversu margar rangfærslur getur einn ráðherra farið með í einu stuttu viðtali?

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um hlutafélög, lögum um einkahlutafélög og lögum um ársreikninga á þskj. 827, 585. mál. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru þríþættar. Hvað 1. lið varðar þá bárust ráðuneytinu ábendingar þess efnis að það geti verið vandkvæðum bundið að undirbúa fund og koma upplýsingum á framfæri við hluthafa nægjanlega tímanlega fyrir hluthafafund þegar fundurinn er haldinn rafrænt, annaðhvort að hluta til eða eingöngu. Hvað 2. og 3. lið varðar þá miða tillögurnar að því að ljúka því ferli sem þegar er farið af stað hvað varðar slit félaga sem annaðhvort hafa verið afskráð samkvæmt heimild í hlutafélagalöggjöfinni eða hafa ekki skilað ársreikningi til opinberrar birtingar sem og að gera skylt að skila ársreikningi annaðhvort rafrænt eða í gegnum vefgátt Skattsins. Virðulegur forseti. Efnisatriði frumvarpsins eru nánar tiltekið eftirfarandi: Í frumvarpinu er í fyrsta lagi að finna þrjár tillögur að breytingum á lögum um hlutafélög þar sem félögum þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði er heimilað að ákveða í samþykktum sínum tiltekin atriði er varða hluthafafundi, þar á meðal aðalfundi. Lagt er til að framangreind félög geti kveðið á um það í samþykktum sínum að hluthafi skuli tilkynna þátttöku á hluthafafundi innan tiltekins tíma en sá frestur skal þó ekki vera lengri en vika. Atkvæðavægi hluthafa á fundinum fer þá eftir fjölda hluta á því tímamarki þegar skráningarfresti lýkur. Skráningarfrestur skal tilgreindur í fundarboði til hluthafafundarins. Heimildin tekur eingöngu til félaga á markaði en mikilvægt er fyrir slík félög að hafa svigrúm til að undirbúa skráningu hluthafa, ekki síst þeirra sem búsettir eru erlendis, taka þátt í fundinum rafrænt og þurfa að skrá sig gegnum erlenda vörsluaðila fyrir fundinn. Breytingartillagan er í samræmi við það sem tíðkast í nágrannalöndum okkar, þó þannig að lagt er til að heimildin taki til hluthafafunda almennt, þar með talið aðalfunda, en rök þykja ekki standa til þess að takmarka heimildina við aðalfundi eingöngu eins og t.d. er gert í Noregi, Svíþjóð og Danmörku. Þá er það tímamark sem lagt er til að gildi ein vika, en það þykir hæfilegur frestur til undirbúnings fundinum. Virðulegur forseti. Einnig er lagt til að félögin geti ákveðið í samþykktum sínum lengri frest en tíu daga fyrir hluthafa til að gera kröfu um að fá ákveðið mál til meðferðar á aðalfundi. Samkvæmt 4. mgr. 88. gr. laga um hlutafélög skal birta dagskrá og endanlega tillögu fyrir hluthafafund viku fyrir fundinn og tveimur vikum fyrir aðalfund nema boðunarfrestur sé skemmri. Dagskrá og tillögur skulu lagðar fram hluthöfum til sýnis á skrifstofu félags og samtímis sendar sérstökum skráðum hluthafa sem þess óskar. Í tilviki félaga þar sem hlutir hafa verið teknir til viðskipta á skipulegum markaði og hluthafar taka rafrænan þátt í hluthafafundi og skila inn atkvæði sínu í gegnum vörsluaðila geta framangreindir frestir til að birta dagskrá og endanlegar tillögur reynst skammir. Það getur verið til hagsbóta fyrir hluthafa skráðra félaga sem taka rafrænan þátt í hluthafafundi og skila inn atkvæði sínu í gegnum vörsluaðila að dagskrá fundar og endanlegar tillögur séu birtar með meiri fyrirvara en sjö dögum fyrir fundinn. Til að bregðast við framangreindri stöðu er í frumvarpinu lagt til að í samþykktum félaga sem fengið hafa hluti sína tekna til viðskipta á skipulegum markaði verði heimilt að kveða á um að frestur til að gera kröfu sé lengri en tíu dagar fyrir aðalfund en fresturinn telst þó aldrei liðinn fyrr en viku eftir að gögn samkvæmt 4. mgr. 88. gr. laga um hlutafélög hafa verið birt. Þá er lagt til að hámarksboðunarfrestur aðalfundar í skráðum félögum geti verið allt að sex vikur. Í dag er lágmarksboðunarfrestur til aðalfundar skráðra félaga þrjár vikur, samanber sérreglu 1. mgr. 88. gr. a laga um hlutafélög sem gildir eingöngu fyrir skráð félög, en hámarksboðunarfrestur til aðalfunda slíkra félaga eru fjórar vikur, samanber hina almennu reglu. í 1. mgr. 88. gr. laga. Í frumvarpinu er lagt til að lágmarksboðunarfrestur til aðalfunda skráðra félaga verði óbreyttur eða þrjár vikur, en að hámarksboðunarfrestur verði lengdur og geti verið lengst sex vikur. Verði frumvarpið að lögum verður skráðum félögum heimilt að boða til aðalfundar eigi síðar en þremur vikum fyrir aðalfund en lengst sex vikum fyrir aðalfund. Með breytingunni er hluthöfum gefið færi á að gæta hagsmuna sinna betur og skapa þeim möguleika til að taka þátt í aðalfundi og greiða þar atkvæði sem og að færa framkvæmdina hérlendis meira til samræmis við það sem gerist í nágrannalöndum. Virðulegur forseti. Í öðru lagi eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög þess efnis að í tilvikum hlutafélagalaga og einkahlutafélagalaga, sem afskráð hafa verið samkvæmt heimildum í framangreindum lagabálkum, þá sé hlutafélagaskrá heimilt að krefjast skipta á búi félags að ári liðnu frá afskráningu svo fremi að beiðni um að félagið verði skráð á nýjan leik hafi ekki borist. Þykir rétt að ljúka formlega því ferli sem hefst með afskráningu samkvæmt heimild í 108. gr. laga um hlutafélög og 83. gr. laga um einkahlutafélög og gera hlutafélagaskrá kleift að krefjast skipta á slíkum félögum að liðnu ári frá afskráningu að því skilyrði uppfylltu að ekki hafi borist beiðni um skráningu félagsins á nýjan leik eða ef lánardrottnar eða hluthafar hafi ekki óskað eftir skiptum á félaginu. Rétt er að nefna hér að hluthafar og lánardrottnar hafa þannig haft ár til að bregðast við og verður að telja að þeir hafi haft nægt ráðrúm til að grípa til viðeigandi ráðstafana til að koma í veg fyrir afskráningu félags og skipti þess samkvæmt framansögðu. Virðulegur forseti. Í þriðja lagi eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á lögum um ársreikninga. Breytingarnar eru þríþættar. Fyrst eru lagðar til breytingar á tilvísun í 2. mgr. 66. gr. b laga um ársreikninga, en ákvæðið varðar yfirlýsingu stjórnarmanna tiltekinna félaga. Tillagan lýtur að því að lagfæra tilvísunina þannig að í stað þess að vísað sé til VIII. kafla laganna um alþjóðlega reikningsskilastaðla sé vísað til viðeigandi reikningsskilastaðla. Í 1. mgr. 66. gr. b laganna er kveðið á um að þegar um er að ræða félög sem hafa verðbréf sín skráð á skipulegum markaði í ríki innan Evrópska efnahagssvæðisins, einingar tengdar almannahagsmunum og stór félög sem falla undir d-lið 11. töluliðar 2. gr. laganna, sem og móðurfélög stórra samstæðna, skuli hver og einn stjórnarmaður slíks félags undirrita yfirlýsingu þar sem fram kemur nafn hans og verksvið innan stjórnar félagsins. Í frumvarpinu er, eins og fyrr segir, lagt til að tilvísun til VIII. kafla laganna í 2. málslið 66. gr. b verði lagfærð þannig að í yfirlýsingunni sé vísað til viðeigandi reikningsskilastaðla þar sem ekki öll félög sem falla nú undir ákvæði 66. gr. b semja reikningsskil sín í samræmi við alþjóðlega reikningsskilastaðla samkvæmt VIII. kafla laganna. Þá er lagt til að skil ársreikninga verði eftirleiðis á rafrænu formi í samræmi við reglur sem ríkisskattstjóri setur, en gert er ráð fyrir að breytingin komi til framkvæmda fyrir reikningsár sem hefst 1. janúar 2022 eða síðar, þ.e. gildi fyrir ársreikninga sem skilað er á reikningsárinu 2023 eða síðar. Breytingin er liður í stafrænni vegferð stjórnvalda. Auk þess kalla skil ársreikninga á pappírsformi á nokkra vinnu hjá starfsmönnum embættis ríkisskattstjóra við viðtöku reikninganna, yfirferð og skönnun á gögnum, en árlega er um 500 ársreikningum skilað á pappír. Í ákvæðinu er, eins og fyrr segir, lagt til að ársreikningum verði skilað á rafrænu formi, þá annaðhvort á pdf-formi í gegnum vefgátt Skattsins eða þegar um örfá félög er að ræða sé skilað rafrænt einfaldaðri útgáfu á ársreikningi sem byggist á skattframtali félagsins. Að lokum er lagt til að ekki verði unnt að skjóta ákvörðunum ársreikningaskrár til æðra stjórnvalds um að krefjast skipta á búi félags sem ekki hefur skilað ársreikningi að liðnum sex mánuðum frá því að frestur til skila rann út eða frá því að ársreikningaskrá hefur komist að þeirri niðurstöðu að skýringar við upplýsingar með ársreikningi eða samstæðureikningi sem lagður hefur verið fram til opinberrar birtingar hafi ekki verið fullnægjandi. Með lögum nr. 73/2016 var heimild til að krefjast skipta á búi hlutafélags og einkahlutafélags sem ekki skilar ársreikningi til opinberrar birtingar færð frá ráðherra til reikningsskilaskrár og það tímamark sem miðað var við stytt úr þremur árum í átta mánuði. Með lögum nr. 68/2020 var tímamarkið svo aftur stytt úr átta mánuðum í sex mánuði. Með lagabreytingunum er brugðist við þeirri stöðu sem uppi er, þ.e. að nokkur fjöldi félaga sem fellur undir gildissvið laga um ársreikninga og ber að skila ársreikningi til opinberrar birtingar innan tiltekinna tímamarka frá lokum reikningsárs viðkomandi aðila uppfyllir ekki þessi lagaskilyrði. Þeir aðilar sem hér um ræðir hafa ekki brugðist við og skilað ársreikningi þrátt fyrir áskorun um skil og álagningu stjórnvaldssekta. Krafa um skipti á félagi skal borin upp við héraðsdóm og kveður héraðsdómari upp úrskurð um það hvort orðið verði við kröfu um að bú félags verði tekið til skipta. Þannig tekur héraðsdómur afstöðu til þess hvort orðið verði að kröfunni og því þykir ekki nauðsynlegt að ákvörðun reikningsskilaskrár sæti einnig stjórnsýslukæru til æðra stjórnvalds. Hafi ársreikningi aftur á móti verið skilað en ársreikningaskrá hefur komist að þeirri niðurstöðu að skýringar eða upplýsingar með ársreikningi eða samstæðureikningi sem lagður hefur verið fram til opinberrar birtingar hafi ekki verið fullnægjandi og lögð hefur verið á félagið sekt samkvæmt 3. mgr. 120. laga um ársreikninga sætir sú sektarákvörðun stjórnsýslukæru til yfirskattanefndar, samanber 5. mgr. 120. gr. laganna. Ákvarðanir um ófullnægjandi skil ársreiknings eða samstæðureiknings og álagningu sekta vegna þeirra er þannig hægt að skjóta til úrskurðaraðila. Með frumvarpinu er lagt til að lögin öðlist gildi en að breytingin sem varðar skil ársreikninga á rafrænu formi komi til framkvæmda fyrir reikningsár sem hefst 1. janúar 2022 eða síðar, þ.e. gildi fyrir ársreikninga sem skilað er á reikningsárinu 2023 eða síðar. Virðulegur forseti. Verði frumvarp það sem ég mæli hér fyrir óbreytt að lögum er ekki gert ráð fyrir að það hafi í för með sér veruleg fjárhagsáhrif á ríkissjóð né muni það hafa áhrif á áætlaðar fjárheimildir. Áhrif frumvarpsins á atvinnulífið er í fyrsta lagi á félög á markaði, en ákvæðin eru félögunum til hagsbóta og möguleg fjárhagsleg áhrif verða óveruleg ef einhver. Frumvarpið hefur áhrif á félög sem ekki hafa sinnt skyldu sinni til að skila ársreikningi til opinberrar birtingar. Þá hefur frumvarpið áhrif á þau félög sem skilað hafa ársreikningi til opinberrar birtingar með rafrænum hætti en ár hvert skila um 500 félög ársreikningi til ársreikningaskrár á pappír. Virðulegi forseti. Ég tel að hér sé á ferðinni þýðingarmikið frumvarp sem kemur til móts við ábendingar varðandi boðun hluthafafunda, notkun rafrænna hluthafafunda, skilvirkni og einföldun varðandi skil ársreikninga og eftirfylgni varðandi slit félaga sem annaðhvort hafa verið afskráð eða hafa ekki skilað ársreikningi. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hæstv. efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Þetta er, eins og hæstv. ráðherra sagði, mikilvægt frumvarp og kemur til móts við margt sem bent hefur verið á. En það snertir það líka að við lifum í rafrænum heimi sem er að breytast og það er mikilvægt að við tryggjum að löggjöfin sem við þurfum að vinna eftir þróist með því. Mig langar að spyrja tveggja spurninga og ætla að hafa þær stuttar. Eitt af því sem var innleitt núna fyrir nokkrum árum var það sem ráðherrann nefndi, að ef ársreikningar hafa ekki skilað sér sé hægt að krefjast afskráningar félags. Ég veit að það breyttist fyrir einhverjum árum síðan, þá var það ekki lengur ráðherrans að ákveða hvað ætti að skrá heldur er það í höndum ársreikningaskrár. Mig langar að vita hvort hæstv. ráðherra hefur einhver gögn um það hversu mörg félög hafa verið skráð eða afskráð vegna þess að þau skiluðu ekki inn ársreikningi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að spyrja um þetta mikilvæga mál. Þó að það fari kannski ekki mikið fyrir því þá snýr það að því að lög og reglur um skipulagðan hlutabréfamarkað og skipulagðan markað séu skýrari. Ég hef því miður ekki upplýsingar um það hversu mörg félög hafa verið afskráð vegna þess að þau hafa ekki sinnt skyldu sinni, en ég mun komast að því og koma því til nefndar eða hv. þingmanns. Mér er það bæði ljúft og skylt. Svo langar mig að segja, af því að hv. þingmaður er kominn í andsvör, sem ég kann að meta, að í hruninu og eftirmálum hrunsins horfðum við jafnvel upp á það að félög höfðu ekki skilað ársreikningum og þetta truflaði verulega alla greiðslujafnaðargreiningu þjóðarbúsins. Þetta var svo alvarlegt í eitt sinn að það vantaði heila landsframleiðslu vegna eins félags sem ekki hafði skilað ársreikningi. Þess vegna er þetta mjög brýnt mál, því að á þessu tímabili var ekki ljóst hvort greiðslujöfnunin yrði sjálfbær og við fundum illa fyrir því í Seðlabanka Íslands þegar við vorum í þeirri vandasömu vinnu að þessi mál voru ekki í nægilega góðum farvegi.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það verður ánægjulegt að sjá þær tölur ef ráðuneytið getur útvegað þær. Ég er hjartanlega sammála ráðherra um að það er mjög mikilvægt að við höfum aðgengi að ársreikningunum. Það var einmitt það sem mig langaði að spyrja um í seinni spurningunni. Í 7. gr. frumvarpsins er sagt að skila skuli ársreikningum og samstæðureikningum á rafrænu formi til ársreikningaskrár. Það var stigið stórt skref, ef ég man rétt annaðhvort á þessu ári eða síðasta, þar sem veittur var kostnaðarlaus aðgangur að ársreikningaskrá og er mjög mikilvægt að geta skoðað vel og farið djúpt ofan í ársreikninga fyrirtækja. En þar sem verið er að breyta þessu yfir á rafrænt form langar mig að spyrja hvort markmiðið sé að hægt sé að nálgast þetta á rafrænan máta vegna þess að í dag færðu pdf-skjal. Gallinn við pdf-skjöl er sá að það er erfitt að vinna sjálfvirkt gögn upp úr slíkum skjölum á meðan það er mjög auðvelt þegar þau eru á rafrænu formi sem er búið að skilgreina. Þannig að mig langaði bara að heyra frá hæstv. ráðherra hvort planið væri að gera þetta rafræna form aðgengilegt þannig að hægt verði t.d. að vinna með tölvum og öðru gögn upp úr ársreikningaskrá.

Virðulegur forseti. Skrefið sem við erum að stíga með þessum breytingum á lögunum snýr aðallega að því að verið sé að skila þessu á rafrænu formi. Það verður hægt að skila þessu á pdf-formi og svo líka á aðgengilegra formi. En ég tel að það sé rétt hjá hv. þingmanni að það geti verið skynsamlegt að hverfa svo frá pdf-útgáfunni vegna þess að við allar greiningar, rannsóknir og allt slíkt starf er betra að hafa þetta aðgengilegt og við eigum að gera það til að auðvelda slíkt. Það stendur ekki til núna en gæti verið framtíðarmúsík.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um skráningu raunverulegra eigenda, nr. 82/2019, á þskj. 228, 586. mál. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu miða að því að ljúka þeirri skráningu sem lögin kveða á um með lögum um skráningu raunverulegra eigenda þar sem innleidd voru tiltekin ákvæði tilskipana Evrópuþingsins og ráðsins frá 2015 og 2018 um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Þrátt fyrir að liðin séu meira en tvö og hálft ár frá gildistöku laganna er enn talsverður fjöldi lögaðila skráður í fyrirtækjaskrá sem ekki hefur sinnt skyldu til að skrá raunverulega eigendur og er frumvarpið lagt fram til að bregðast við þeirri stöðu. Frumvarpið er jafnframt liður í því að ljúka nauðsynlegum aðgerðum sem alþjóðlegi fjármálaaðgerðahópurinn, á ensku, Financial Action Tax Force, lagði fyrir íslensk stjórnvöld að grípa til í því skyni að efla varnir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, en viðhlítandi skráning og yfirsýn yfir raunverulega eigendur fyrirtækja er veigamikill þáttur í þeim aðgerðum. Virðulegur forseti. Með frumvarpinu er lagt til að tvö ný bráðabirgðaákvæði bætist við lög um skráningu raunverulegra eigenda þar sem annars vegar verður kveðið á um skilvirkari úrræði fyrir ríkisskattstjóra til að koma fram skiptum eða slitum á skráningarskyldum aðilum sem hafa vanrækt skráningarskyldu samkvæmt gildandi lögum. Hins vegar er í frumvarpinu að finna nýja reglu um skjótvirkari málsmeðferð fyrir dómstólum til að koma fram slitum á tilteknum skráningarskyldum aðilum. Í a-lið 1. gr. frumvarpsins, sem lagt er til að verði að ákvæði til bráðabirgða II, er að finna sérreglur um aðgerðir ríkisskattstjóra í aðdraganda skipta eða slita. Þannig er í a-lið 1. gr. frumvarpsins kveðið á um hvernig ákvarðanatöku ríkisskattstjóra í aðdraganda skipta eða slita skuli háttað, til að mynda áskoranir til aðila um að sinna skráningarskyldu, en bæði skal birta áskorun í Lögbirtingablaði og senda viðkomandi lögaðilum með pósti. Kveðið er á um hvernig fara skuli með tilvik aðila sem ekki bregðast við áskorunum ríkisskattstjóra og skrá raunverulega eigendur. Í slíkum tilvikum er fjármálafyrirtækjum gert að læsa reikningum viðkomandi aðila og veita ríkisskattstjóra upplýsingar um fjárhagsstöðu þeirra svo hægt verði að meta hvort aðili falli undir b-lið 1. gr. frumvarpsins. Virðulegur forseti. Í b-lið 1. gr. frumvarpsins, sem lagt er til að verði að ákvæði til bráðabirgða III, er mælt fyrir um skjótvirkari málsmeðferð fyrir dómstólum til að koma fram slitum á tilteknum skráningarskyldum aðilum sem skirrast við að fullnægja skyldu til að tilkynna ríkisskattstjóra um raunverulega eigendur sína. Um er að ræða sérreglur um slitameðferð sem eru bundnar við afmarkaðan hóp skráningarskyldra aðila sem hafa lítil sem engin fjárhagsleg umsvif, þ.e. heildarverðmæti þekktra eignaraðila er undir 350.000 kr. og heildarfjárhæð þekktra skulda hans er undir 2 millj. kr. Í ákvæðinu er m.a. að finna fyrirmæli um hvernig krafa ríkisskattstjóra um slit skráningarskylds aðila skuli úr garði gerð og hvernig henni verður komið á framfæri við héraðsdóm, tilkynningar til aðila um að slík krafa sé komin fram, meðferð kröfu fyrir héraðsdómi, réttaráhrif dómsúrskurðar um slit og heimildir til kæru og endurupptöku á slíkum úrskurði. Hreyfi fyrirsvarsmenn eða kröfuhafar aðila mótmælum við slíkri einfaldaðri slitameðferð samkvæmt ákvæðinu og viðkomandi setur skiptatryggingu, fara umskiptin eftir almennum reglum, samanber 17. gr. gildandi laga. Þá er í ákvæðinu gert ráð fyrir að einstaklingum og lögaðilum, þar með talið fjármálafyrirtækjum og opinberum aðilum, verði skylt að láta ríkisskattstjóra í té án tafar og án endurgjalds og á því formi sem óskað er, allar upplýsingar og gögn um eignarhald og fjárhag skráningarskyldra aðila sem nauðsynlegar eru vegna framkvæmdar ákvæðanna. Virðulegur forseti. Verði frumvarp það sem ég mæli hér fyrir óbreytt að lögum hlýst einhver kostnaður fyrir opinbera aðila, þ.e. embætti ríkisskattstjóra og dómstóla. Frumvarpið hefur einnig í för með sér kostnað fyrir hluta þeirra lögaðila sem ráðstafanir samkvæmt frumvarpinu beinast gegn. Þá má gera ráð fyrir að þau verkefni sem fjármálafyrirtækjum eru falin með lögunum kalli á nokkra vinnu og um leið kostnað. Gert er ráð fyrir þeim kostnaði sem fellur til hjá ríkisskattstjóra og dómstólum í fjárlögum áranna 2021 og 2022. Áhrif frumvarpsins á atvinnulífið eru fyrst og fremst merkjanleg hjá þeim lögaðilum sem ekki hafa sinnt skráningarskyldu samkvæmt lögum um skráningu raunverulegra eigenda. Frumvarpið hefur jákvæð áhrif á atvinnulífið og samfélagið í heild þar sem markmið þess er að ljúka þeirri skráningu sem kveðið er á um í lögum um skráningu raunverulegra eigenda, en markmiðið með lögunum er að tryggja að ávallt séu til staðar réttar og áreiðanlegar upplýsingar um raunverulega eigendur svo unnt sé að greina og koma í veg fyrir peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Virðulegi forseti. Ég tel að hér sé á ferðinni þýðingarmikið frumvarp sem, eins og fyrr segir, miðar að því að ljúka skráningu raunverulegra eigenda samkvæmt lögum um skráningu raunverulegra eigenda. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir góða framsögu. Ég er sammála hæstv. ráðherra að það er mjög mikilvægt að raunverulegir eigendur fyrirtækja og annarra lögaðila séu skráðir. Þetta er að sjálfsögðu ekki bara til stoppa peningaþvætti og hryðjuverk heldur líka til þess að tryggja að viðskiptahættir séu góðir. Mig langaði hins vegar að spyrja hæstv. ráðherra í tengslum við þetta að þegar verið var að vinna í því að skrá raunverulega eigendur kom fram mikið af kvörtunum um að þetta væri svolítið yfirgripsmikið, það væri verið að skrá raunverulega eigendur hjá alls konar félögum, félagasamtökum. Ég var sjálfur á þeim tíma t.d. í stjórn Rauða krossins og skrifaði undir 53 skilgreiningar um að vera raunverulegur eigandi að hinum ýmsu Rauða kross-deildum. Eitt af því sem bent var á í þessu sambandi var að samkvæmt lögunum væri verið að eltast við þá sem eru skráðir í fyrirtækjaskrá. Það er hins vegar þannig að til þess að geta opnað bankareikning og annað á Íslandi þarftu að vera með kennitölu og eina leiðin fyrir félagasamtök og aðra til að fá kennitölu var að vera skráð í fyrirtækjaskrá, þó að þau væru í rauninni ekki fyrirtæki og ekki með atvinnurekstur. Mig langaði að spyrja hvort það væri eitthvað verið að skoða hversu stórt hlutfall af þeim sem ekki eru skráðir eru einfaldlega einhvers konar svona félög en ekki fyrirtæki og lögaðilar.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er alveg ljóst að mörgum þótti þessi yfirferð ansi yfirgripsmikil en það er bara þannig að við störfum í alþjóðlegum heimi þar sem eru lög og reglur. Til að mynda eru núna, bara svo ég nefni það, 1.300 aðilar sem hafa enn ekki sinnt skráningarskyldu samkvæmt lögum og það þrátt fyrir að ríkisskattstjóri hafi gripið til margvíslegra aðgerða til að knýja fram úrbætur. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni að skráningu er einkum ábótavant hjá ófjárhagslegum félögum á borð við almenn félagasamtök, áhugamannafélög o.s.frv. Þar er fyrst og fremst um að ræða félög sem stunda ekki atvinnurekstur og eru mörg hver með litla sem enga virka starfsemi og mjög takmarkaðar eignir að einhverju leyti. Ég skil mætavel að þetta geti valdið ákveðnum óróleika eða pirringi hjá aðilum sem sinna félagsstörfum. Hins vegar tel ég að þetta sé eins og tiltekt. Við þurftum að fara í þetta til að fá betri mynd af þeim félagarekstri sem hér er. Ef það er ekki nógu gott utanumhald um svona félög sjá kannski aðilar sér leik á borði og hafa áhuga á því að skrá félög, vegna þess að þessu er hreinlega ekki sinnt af þeim yfirvöldum sem eiga að gera það. Þannig að ég held að ávinningurinn sé meiri, en vissulega get ég skilið þá sem hafa stundum klórað sér í hausnum yfir því að það séu þessar 53 skráningar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég er hjartanlega sammála því að það er mjög mikilvægt að við séum ekki með göt í kerfinu sem hægt er að misnota. Við skulum vona að briddssambönd hér og þar um landið og spilaklúbbar séu ekki misnotaðir í slíkt heldur notaðir til góðs. En við sjálf, þingmenn og ráðherrar, þurfum að gangast undir enn flóknari reglur en bara um raunverulega eigendur. Við erum jú öll skráð á sérstakan lista um fólk með tengsl inn í stjórnmál og þar er verið að stoppa það að hægt sé að greiða okkur mútur. Við erum meira að segja að fara að ræða hér seinna í dag viðbætur við þær reglur til að tryggja að nýjasta tæknin í því að senda fjármagn á milli sé líka tekin fyrir. Þannig að já, ég tek á mig að vera með alls konar reglur ef ég er að kaupa hús, legg inn pening eða hvað sem ég geri, vegna þess að ég veit að það tryggir að enginn stjórnmálamaður getur nýtt sér þetta til ills. Ég er sammála því að það er nauðsynlegt að klára þetta verkefni og það er mikilvægt, einmitt eins og þetta frumvarp gefur vonir um, að það sé gert með sóma. Vonandi vitum við þá hverjir eru raunverulegir eigendur alls á Íslandi.

Virðulegur forseti. Ég tel að einn af þeim ávinningum sem koma með þessari vinnu, að taka svolítið til hvað þetta varðar, sé sá að hér hafa auðvitað verið skráð aflandsfélög úti um allt, því miður, þar sem reksturinn ætti jafnvel að vera skráður annars staðar o.s.frv., og við sáum í aðdraganda hrunsins að það var komin upp mjög flókin uppbygging á félögum ofan á félög sem gerði oft eftirlitsskyldum aðilum hreinlega erfitt fyrir að veita það fjármálaeftirlit sem nauðsynlegt var. Auðvitað eru stjórnvöld, ekki bara á Íslandi heldur um allan heim, að senda mjög skýr skilaboð um að þetta þurfi bara að vera í lagi til þess að hagkerfið sé öruggara. Við sjáum, og það er mjög jákvætt, að þetta er komið í fastari skorður. En af því að hv. þingmaður minntist á þær reglur sem hv. þingmenn og ráðherrar þurfa að undirgangast út af stjórnmálaþátttöku sinni má til gamans nefna að börnin mín fengu sent slíkt bréf, eða dóttir mín sem var þá 11 ára. Henni brá nokkuð mikið og spurningarnar sem hún fékk voru þess eðlis að hún var farin að hafa verulegar áhyggjur af stjórnmálaþátttöku móður sinnar.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um pakkaferðir og samtengda ferðatilhögun. Breytingin varðar lán Ferðaábyrgðarsjóðs til ferðaskrifstofa sem veitt voru árið 2020 vegna lausafjárvanda ferðaskrifstofa sem skapaðist í upphafi kórónuveirufaraldursins. Ferðaábyrgðasjóður veitti ferðaskrifstofum lán til að endurgreiða neytendum greiðslur vegna pakkaferða sem aflýst var vegna áhrifa heimsfaraldursins, en ferðaskrifstofur fengu á þessum tíma almennt ekki endurgreitt frá sínum birgjum erlendis og gátu því ekki endurgreitt viðskiptavinum sínum hér á landi. Ferðaábyrgðasjóður var þannig settur á laggirnar sem hluti af efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Þykir þessi einstaka aðgerð hafa heppnast mjög vel þar sem neytendur fengu allir sínar greiðslur endurgreiddar í samræmi við lög og lánveitingar sjóðsins og forðuðu ferðaskrifstofum frá gjaldþroti sem leitt hefði til umfangsmikils tjóns fyrir neytendur. Við setningu laganna var gert ráð fyrir að ferðaskrifstofur myndu endurgreiða lán Ferðaábyrgðasjóðs á sex árum með fjórum jöfnum greiðslum árlega. Lánin bera sérstaklega lága vexti í samræmi við vaxtaákvarðanir Eftirlitsstofnunar EFTA og fela þannig í sér ríkisaðstoð í skilningi EES-samningsins. Fyrsta gjalddaga afborgunar hefur hins vegar tvívegis verið frestað þar sem áhrifa kórónuveirufaraldursins hefur gætt í lengri tíma en vonir stóðu til þegar lögin voru sett sumarið 2020. Viðspyrna ferðaþjónustunnar á heimsvísu hefur gengið hægar en gert var ráð fyrir og ferðalög hafa hingað til verið af skornum skammti síðustu tvö árin. Það hefur haft þær afleiðingar að fjárhagsstaða ferðaskrifstofa hefur verið þannig að þær hafa flestar ekki verið í stakk búnar til að takast á við afborganir af lánunum. Nú sjáum við hins vegar að um leið og áhrif farsóttarinnar taka að hjaðna glæðist ferðageirinn og fólk fer að ferðast aftur. Sumarið í ár lítur til að mynda mun betur út fyrir ferðaþjónustuna hér á landi en undanfarin sumur og bókanir erlendra ferðamanna ganga vel. Aukinn fjöldi ferðamanna til landsins hefur mikil áhrif á stöðu þjóðarbúsins með auknu innstreymi gjaldeyris og auknum umsvifum í hagkerfinu. Til að tryggja að viðspyrna ferðaþjónustunnar gangi vel nú þegar eftirspurn er að glæðast er lagt til í þessu frumvarpi að lánstími lána Ferðaábyrgðarsjóðs verði lengdur úr sex árum í tíu ár svo ferðaskrifstofum verði gert auðveldara að standa við afborganirnar. Engin ný lán verða veitt og ekki verða neinar aðrar breytingar á kjörum lánanna. Með þessari aðgerð er ríkisstjórnin enn að styðja við íslenskt atvinnulíf og hjálpa því að komast í gegnum skaflinn sem farsóttin hefur búið til. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpið gangi til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna á þessu frumvarpi. Eins og hæstv. ráðherra benti á er þetta mikilvæg aðgerð sem hluti af viðbrögðum við heimsfaraldri, viðbrögð eins og að það væri ekki hægt að fara í neinar pakkaferðir eða ferðalög. Það er mikilvægt að hægt var að greiða neytendum til baka, að hægt var að halda lífi í þessum ferðaskrifstofum. Þegar þessi lög voru upphaflega sett árið 2020 vorum við með vonir um að Covid myndi taka svolítið styttri tíma en raun er, það eru enn þá að koma upp sýkingar. Ég held að það sé þess vegna mikilvægt að lengja í þessum lánum og gefa ferðaskrifstofunum möguleika á því að byggja sig betur upp. Mun ég sem fulltrúi í atvinnuveganefnd tryggja að þetta mál fái góða umfjöllun þar og hraða afgreiðslu. Ég veit að við ætlum að taka þetta fyrir strax á morgun. Það er ánægjulegt að þetta sé komið fram og gott að við að klárum þetta sem fyrst.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að koma í andsvar og fjalla um mikilvægi þess að við lengjum í lánum. Ég vil líka nefna það hér á hinu háa Alþingi að með tilkomu ferðaþjónustunnar gjörbreyttist greiðslujöfnun þjóðarbúsins. Í fyrsta sinn í nútímahagsögu þjóðarinnar erum við komin með mjög góðan aðgang að greiðslujöfnun. Það er ferðaþjónustan fyrst og síðast sem býr til þann afgang sem fer að myndast árið 2012 til 2019 eða 2020. Þetta er það mikill afgangur að gjaldeyrisforði þjóðarbúsins hefur stækkað verulega og við vorum í raun og veru aldrei í þeirri stöðu að þurfa að hafa verulegar áhyggjur af því að þrýstingurinn á krónuna yrði það mikill að hún myndi veikjast verulega, að það myndi hafa áhrif á verðbólguþrýsting, á verðbólguna, í Covid. Auðvitað var þjónustujöfnuðurinn á því tímabili líka þannig að það fór enginn út og enginn kom inn þannig að við náðum ekki að safna þeim gjaldeyri sem við höfum verið að safna á síðustu árum. Ég tel líka, svo ég nefni það, að á næstunni og núna í gegnum þá miklu áskorun sem við stöndum frammi fyrir vegna yfirvofandi verðbólgu, sem hefur þróast hér innan lands gegnum húsnæðismarkaðinn og verðbólgu sem er að þróast á heimsvísu vegna framleiðsluhnökra í heimsviðskiptum annars vegar og hins vegar vegna hins hrikalega stríðs í Úkraínu, muni ferðaþjónustan vera okkur mjög mikilvæg. Ég ætla að fara aðeins nánar út í það í síðara andsvari.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir andsvarið. Ég er hjartanlega sammála hæstv. ráðherra um að það að vera með ferðaþjónustu sem enn eina stoðina undir hagkerfi okkar sé mjög mikilvægt, bæði hagfræðilega en líka til að tryggja að við séum ekki með öll eggin í sömu körfunni. Það er skemmst frá því að segja að í morgun komu á fund atvinnuveganefndar gestir frá fylkisþinginu í Saxlandi í Þýskalandi og ein af þeim spurningum sem brann á þeim þingmönnum var: Hvernig byggðuð þið ferðaþjónustuna svona vel upp fyrir Covid og hvernig eruð þið að byggja hana upp núna? Þannig að aðrir eru farnir að líta til Íslands sem lands sem kann að vera með ferðaþjónustu, ekki bara eina tegund af ferðaþjónustu heldur mismunandi tegundir þar sem við erum bæði að reyna að höfða til þeirra sem koma og dvelja stuttan tíma og þeirra sem dvelja lengur, þeirra sem koma á eigin vegum, þeirra sem eru hér á vegum ferðaskrifstofa, þeirra sem koma með skemmtiferðaskipum o.s.frv. Fólk hefur tekið eftir þessu og það er ánægjulegt. Það var mjög ánægjulegt fyrir okkur í atvinnuveganefndinni í morgun að geta sagt hvað er verið að gera hér og kynnt það vel fyrir kollegum okkar í fylkisþinginu.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni um að það er auðvitað mjög merkilegt hvernig ferðaþjónustan hefur þróast á mjög stuttum tíma. Mig langar að nefna það að mér áskotnaðist leiðari Morgunblaðsins frá árinu 1919, að ég held, þar sem var áskorun til íslenskra stjórnvalda um að ákveða sig hvort þau ætluðu að bjóða ferðamenn velkomna til landsins og gera þá eitthvað í því með því að byggja upp innviði, eða þá að láta þetta eiga sig. Það var líka bent á það í þessum leiðara að þeir sem heimsæktu landið kynnu hreinlega betur að meta landið en þeir sem væru búsettir hér. Það er í raun og veru ekki fyrr en eftir fjármálahrunið að ferðaþjónustan fer að aukast verulega og fjöldi ferðamanna fer frá því að vera um 500.000 árlega í 2 milljónir. Ég tel reyndar að góðir hlutir gerist hægt. Ég tel að við eigum að horfa á gæði þeirrar þjónustu sem er veitt hér. Ég tel að ferðaþjónustan hingað til hafi verið mjög farsæl í því og að við eigum að horfa á það enn frekar. Eitt af því sem ég tel mikilvægt að gera enn betur er að fara inn á slóðir heilsutengdrar ferðaþjónustu þar sem við höfum allt til alls, þetta hreina loft og hreina vatn sem er sífellt að verða meira eftirsóknarvert. Ég tel líka að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin greip til í kórónuveirufaraldrinum hafi verið algerlega nauðsynlegar og við gerðum í raun og veru efnahagslega loftbrú á þessu tímabili þannig að fyrirtækin og allir gætu svo sannarlega tekið þátt í endurreisninni. Og eins og við sjáum að er að gerast þessa dagana þá er það mikill gangur í ferðaþjónustunni að nú skortir vinnuafl. En það vill svo skemmtilega til að það er talsvert af vinnuafli hér í landinu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir seinna andsvarið. Ég held að við séum alveg sammála um allt sem þar kom fram. Ég held að við Íslendingar getum verið stolt af því hvernig við nýttum ferðaþjónustuna sem nýja stoð í hagkerfi okkar. Og þegar kom að því að auglýsa landið þá fórum við nýjar og ótroðnar slóðir. Við vorum óhrædd við að prófa hluti, vorum óhrædd við að ná til fólks á nýjan máta. Við ræddum líka hér í gær um mikilvægi kvikmyndanna og sjónvarpsþáttanna í að gera Ísland að áhugaverðum stað. Við þurfum auðvitað að tryggja að það sé allt landið sem er áhugavert, ekki bara suðvesturhornið, og ég veit að við erum að vinna vel í því öllu saman. Ég held að við getum bara verið stolt af því hvernig við höfum tekist á við þessa hluti og það er þannig hjá mér persónulega að ég fæ næstum því daglega núna skilaboð frá vinum og kunningjum úti um allan heim sem segja: Nú ætla ég að koma til Íslands. Þannig að ferðamennskan er komin á fullt aftur.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir máli sem er kannski smátt að sjá en samt þýðingarmikið. Þetta er tillaga til þingsályktunar um minnisvarða um eldgosið á Heimaey, en á næsta ári verða liðin 50 ár frá lokum Heimaeyjargossins. Þegar við sem núna upplifum jarðhræringar í nágrenni byggðar á Reykjanesi rifjum upp þessa atburði sem urðu í Vestmannaeyjum má segja að fáir atburðir hafi markað jafn djúp spor í sögu Íslands á liðinni öld. Þegar íbúar Vestmannaeyja urðu að flýja heimili sín í einni svipan þegar gossprunga opnaðist nánast við bæjardyr þeirra minnir það okkur á hversu mikið nábýlið er hér í þessu landi við náttúruöflin. Og fyrir ótrúlega mildi gekk giftusamlega að koma öllum heilu og höldnu frá eyjunni á fyrsta sólarhring gossins, þökk sé miklum samtakamætti þjóðarinnar. Þar voru svo sannarlega einstök afrek unnin við einkar krefjandi aðstæður. Baráttuandi heimafólks og björgunarfólks vakti heimsathygli og ekki síður þau úrræði sem gripið var til. Þar vil ég sérstaklega nefna hina merku hraunkælingu sem talin er hafa bjargað innsiglingunni til Eyja. Helstu innviðir, ásamt hundruðum heimila, urðu jarðeldunum að bráð, en eldgosið var ekki aðeins áfall fyrir íbúa Heimaeyjar heldur einnig efnahagslegt högg fyrir hið unga lýðveldi. Vestmannaeyjar eru stærsta verstöð landsins. Þá kem ég að margbreytileika þessa máls, því að ekki aðeins er þessi minnisvarði hugsaður sem minnisvarði um þessar hamfarir sem og samtakamátt þjóðarinnar heldur líka þann stuðning sem við upplifðum í verki frá Norðurlöndunum sem sýndu stuðning sinn í verki með rausnarlegu fjárframlagi frá stjórnvöldum og félagasamtökum, sem er til marks um gildi og mikilvægi norrænnar vináttu og norræns samstarfs. Þannig að í senn má hér segja sögu um einstakt sambýli manns og náttúru, sögu um þann kraft og hug sem einkenndi endurreisnina sem og þann stuðning sem við upplifðum frá vinaþjóðum okkar. Í ljósi alls þessa tel ég mikilvægt að minnast gossins með myndarlegum hætti á þessum tímamótum. Haustið 2021 undirrituðum ég og bæjarstjórinn í Vestmannaeyjum viljayfirlýsingu um samvinnu og undirbúning viðburða í tilefni goslokaafmælisins. Sá undirbúningur er hafinn og samhugur ríkir um að gerð minnisvarða hæfi tilefninu vel. Vestmannaeyjabær hefur samið við Stúdíó Ólafs Elíassonar um hugmyndavinnu fyrir minnisvarða, en hann er, eins og kunnugt er, einn af okkar fremstu listamönnum sem hefur hlotið lof og viðurkenningu fyrir listsköpun sína víða um heim. Ríkisstjórnin veitti því verkefni styrk af ráðstöfunarfé sínu og hyggst koma með myndarlegum hætti að gerð minnisvarða og öðrum undirbúningi í tengslum við tímamótin. Frú forseti. Þessi tillaga gerir ráð fyrir að fela forsætisráðherra að skipa nefnd til að undirbúa kaup á minnisvarða um Heimaeyjargosið sem og að annast frekari undirbúning fyrir uppsetningu og afhjúpun minnisvarða sumarið 2023. Vegna eðlis málsins átti ég fund með forsætisnefnd og þingflokksformönnum og kynnti þeim þá það að hér hafa verið lagðar fyrir tillögur til þingsályktunar um minnisvarða um eldgosin í Surtsey og á Heimaey. Þá er ég að vísa til þeirra tillagna sem lagðar voru fyrir 151. og 152. löggjafarþing af Ásmundi Friðrikssyni, þingmanni Suðurkjördæmis, ásamt meðflutningsmönnum. Eftir það samráð sem ég hafði við forsætisnefnd Alþingis og þingflokksformenn tel ég að samhugur ríki um að undirbúningur fyrir kaup og afhjúpun á minnisvarða fari fram í nánu samráði við Alþingi, enda er þetta ekki flokkspólitískt mál og því flyt ég það hér sem þingmaður. Ég legg það til að undirbúningsnefndin verði skipuð fimm fulltrúum. Tveir skulu skipaðir samkvæmt tilnefningu bæjarstjórnar Vestmannaeyjabæjar, tveir af Alþingi ásamt formanni sem verður þá skipaður af forsætisráðherra. Samhliða þessu verkefni verður unnið áfram að undirbúningi viðburða í tilefni goslokaafmælisins með bæjaryfirvöldum Vestmannaeyjabæjar. Meðal þeirra vil ég sérstaklega nefna það að ég hef ákveðið að bjóða forsætisráðherrum Norðurlandanna til fundar í Vestmannaeyjum. Áætlað er að hann verði haldinn í seinni hluta júnímánaðar á næsta ári til minningar um mikilvægt framlag Norðurlandanna, sem var rætt sérstaklega á Norðurlandaráðsþingi í tilefni af þeirri endurreisn sem þá var hafin í Vestmannaeyjum, til marks um hversu miklu norrænt samstarf getur áorkað þegar á reynir. Ég vonast til þess að geta tekið á móti þessum góðu forsætisráðherrum í Vestmannaeyjum við þetta merkilega tilefni og ég vonast til og held að hér sé komin fram tillaga sem fái greiða umfjöllun í nefnd. Ég hefði gjarnan kosið að koma henni fyrr hér á dagskrá en það hefur margt annað verið undir. En ég hef væntingar um það eftir góða umfjöllun með forsætisnefnd og þingflokksformönnum að um þetta geti ríkt góð samstaða enda getur þetta orðið Alþingi og Íslendingum til mikils sóma og um leið verið verðugur minnisvarði um þessa merku atburði sem hafa haft áhrif, ekki bara á sögu Vestmannaeyja heldur Íslandssöguna alla. Að þessari ræðu lokinni vænti ég þess að tillögunni verði vísað til síðari umræðu og væntanlega til allsherjar- og menntamálanefndar.

Frú forseti. Ég ætla að vera mjög stuttorður í andsvari mínu og hæstv. forsætisráðherra þarf ekkert endilega að koma hingað upp á eftir og svara. En mig langaði að segja að þetta er mjög gott framtak og góð þingsályktunartillaga og ég vona að við hér í þinginu getum verið sammála um að það sé mikilvægt að heiðra það fólk sem þarna bjó og upplifði þetta. Í greinargerðinni er talað um baráttuanda heimafólks og björgunaraðila sem vakti heimsathygli og mig langar að hvetja til þess að nýtt séu þau sambönd sem við höfum inn í þann heim sem tengist björgun og því hvernig við bregðumst við náttúruhamförum til að kynna það sem var gert þarna. Það var margt gert þarna sem hafði aldrei verið gert áður og hefur kannski aldrei verið gert aftur og mætti læra af. Það var bara það sem mig langaði að segja, frú forseti.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gísla Rafni Ólafssyni andsvarið og taka undir þá hugmynd sem hann kom með hér undir lok andsvars síns. Ég held að það geti skapast tækifæri til þess, t.d. á fundi norrænna forsætisráðherra, að ræða björgunarstarf, ekki síst hér þar sem við erum nærri norðurslóðum og á norðurslóðum. Það hefur mikil umræða farið fram á vettvangi Norðurlandaráðs um þau mál sem lúta að samfélagslegu öryggi okkar. Þannig að ég held að þetta sé góð hugmynd frá hv. þingmanni og tek hana áfram. Hún gæti verið á dagskrá þessa fundar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að flytja þessa þingsályktunartillögu sem er mér mikið gleðiefni að sé komin fram núna. Ég hef áður flutt sams konar mál, í tvö skipti, sem fjallar um þessa atburði. Það er alveg stórkostlegt að enn skuli vera á lífi fólk sem man þessa atburði vel. Ég var 17 ára þegar þetta gerðist og þetta líður manni auðvitað aldrei úr minni. Árið 2023 verða ekki aðeins 50 ár liðin frá Heimaeyjargosinu heldur hófst fyrir 60 árum gos í Surtsey, 14. nóvember 1963, 18 sjómílur vestur af Vestmannaeyjum og skerjum. Það var gríðarlegur atburður. Surtseyjareldar stóðu í fjögur ár eða 1.300 daga og urðu til fjórar eyjar. Reyndar náði Surtla ekki upp úr yfirborði sjávar en Syrtlingur, sem byrjaði að gjósa í maí 1965, gaus í fjóra mánuði og varð 500 m langur og 100 m hár. Svo var það Jólnir sem byrjaði að gjósa á jólunum 1965 og gaus fram í september 1966. Hann varð gríðarlega stór, u.þ.b. 600 m langur og var 70–80 m hár og þar voru gríðarleg gos. En þessar eyjar hurfu ótrúlega skjótt eftir að hætti að gjósa í þeim enda náði þar aldrei að renna hraun. Ég hef á undanförnum árum verið að taka saman upplýsingar um þessi gos sem eru mér mjög hugleikin. Ég mun reyndar í þar næsta mánuði gefa út bók sem fjallar um atburði sem gerðust í og við Surtsey og gosunum sem þar komu upp. Bókin mun koma út á Goslokahátíðinni. Þar koma fram upplýsingar sem ekki hafa birst áður og segja okkur að á þessum árum fóru menn um og létu ekki vita af því sem gerðist. Það var auðvitað ekki mjög mikið um fréttir og blaðamenn voru ekki á hverjum bát. En það gerðust ótrúlegir atburðir, t.d. þegar Frakkarnir urðu fyrstir í land í Surtsey 6. desember 1963, rétt á undan Eyjamönnum sem ætluðu að skjóta sér í land þann föstudag. Viku seinna fór flokkur Stýrimannaskóladrengja með Guðjóni Ármanni Eyjólfssyni skólastjóra í broddi fylkingar út í eyjuna Surtsey, sem var þá nýbúið að nefna. Vestmannaeyingar voru mjög óánægðir með það nafn og fóru með borða út í eyjuna með nafninu Vesturey. Þar gerðust atburðir sem aldrei hafa birst á prenti opinberlega þegar því heill bekkur í Stýrimannaskólanum fórst næstum því í eyjunni þegar gos helltist yfir þá. Við skýrum líka frá því þegar flug hófst út í Surtsey. Þangað var stundað áætlunarflug, hópferðir, af Birni Pálssyni. Það voru ótrúlegir hlutir sem gerðust og það gerðist allt áður en eyjan var friðlýst í lok sumarsins 1965. Virðulegi forseti. Ég er sannfærður um það eftir að hafa kynnt mér þessi mál vel að Surtseyjargosið undirbjó Vestmannaeyinga ótrúlega vel undir það gos sem hófst 23. janúar 1973. Öll sú stilling og hógværð sem var í fólkinu nóttina þegar gaus og við flúðum eyjuna hefur örugglega verið vegna þeirrar reynslu sem 1.300 dagar í Surtseyjargosi höfðu gefið okkur Eyjamönnum. Það er ótrúlega mikilvægt og ég er ákaflega þakklátur hæstv. forsætisráðherra fyrir að koma fram með þessa tillögu og að hér skuli vera tjaldað til einum merkilegasta listamanni þjóðarinnar til að hjálpa okkur að minnast þessara atburða á veglegan hátt, svolítið í anda Eyjamanna. Þótt ég viti að forsætisráðherra ætli kannski ekki að reisa annan Heimaklett í Vestmannaeyjum þá þarf þetta að vera jafn mikið þegar við förum að kalla eftir nýjum segli fyrir eyjarnar og fyrir framtíðina. Það er gríðarlega mikilvægt að minning þessara atburða sé í hávegum höfð. Surtseyjareldar eru eitthvert mesta gos í sjó við Ísland frá landnámi. Það gaus úr mörgum gígum á langri sprungu sem náði síðan í gegnum Eyjar og upp í Eyjafjallajökul og upp í gegnum landið. Þetta þekkja jarðfræðingar og hafa sagt okkur frá því. Við erum því að minnast hér gríðarlegra atburða þegar 5.000 manns flúðu heimili sín á einni nóttu í ótrúlegri ró og spekt. Ég held líka að það sé það sem við eigum að gera þegar við förum að minnast þessara atburða, að minnast þessa fólks sem byggði upp bæinn okkar, stjórnaði uppbyggingunni og gerði það af slíkum myndarskap að það var aldrei vafi um það að eyjan myndi rísa á ný, fólkið myndi koma aftur og það yrði aftur haldin þjóðhátíð, enda þarf mikið til til að hún sé ekki haldin. Ég fagna líka sérstaklega að ráðherrum Norðurlanda skuli hafa verið boðið til Vestmannaeyja. Þáttur Norðurlandanna í þessu máli öllu saman er gríðarlega mikilvægur. Ég gleymi því aldrei þegar þau komu og færðu Vestmannaeyjabæ elliheimili að gjöf og hversu margir glöddust yfir því. Það voru margir aðilar á Norðurlöndum sem tóku þátt í þessu; félagasamtök og einstaklingar sem færðu eyjunum gríðarlega aðstoð og hjálp. Ég er félagi í einu slíku félagi sem hjálpaði til. Þegar við hittust á sameiginlegum norrænum fundi fyrir nokkrum árum og ég minnti fólk á það þá var það auðvitað búið að gleyma því öllu saman. Síðan var haldinn sambærilegur fundur og forsætisráðherrafundurinn úti í Vestmannaeyjum til að minna þetta fólk á hversu mikilvægur þeirra þáttur var. Ég hlakka til, hæstv. forsætisráðherra, þegar þetta mál verður komið í höfn og við megum gleðjast og fagna. Ég þakka þér sérstaklega fyrir allt framlag þitt í þessu máli og velvild. Og bæjarstjóranum í Vestmannaeyjum líka. Þið eruð bara frábærar.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að leggja þessa tillögu fram, minnisvarða um eldgosið í Heimaey. Ég vil einnig þakka hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni fyrir framlag sitt í þessu máli. Ég tel að hér sé um mjög mikilvægt mál að ræða og þessi atburður, eldgosið í Heimaey, hefur sannarlega markað djúp spor í allri Íslandssögunni. Þannig er mál með vexti að ég er fæddur í Vestmannaeyjum og ég var þriggja og hálfs árs upp á dag þegar eldgosið átti sér stað. Ég man enn þá aðeins brot frá gosnóttinni, þegar ég horfði út um stofugluggann heima á Kirkjubæjarbraut 21 og sá steinana og allt fólkið við höfnina. Ekki síður þegar ég var með lokuð augun, pabbi kom niður í káetuna og spurði hvar Eyvi væri og var sagt að ég væri farinn að sofa, en ég var ekki farinn að sofa. Svo var ég lagður í koju og svaf alla siglinguna til Þorlákshafnar. Það voru tveir einstaklingar sem ekki voru sjóveikir á leiðinni og það voru ég og afi. Ég var rosalega montinn, var alltaf að monta mig af því og afi var alltaf að minna mig á að við tveir hefðum ekki verið sjóveikir á leiðinni til lands. Móðir mín vaknaði klukkan hálf tvö um nóttina, þessa örlagaríku nótt, og hélt að verið væri að logsjóða. Hún vakti föður minn sem sá strax að það var komið eldgos austur á bæjum, Kirkjubæjum. Við bjuggum á Kirkjubæjarbraut 21, sem var algjörlega nýtt hverfi, nýtt hús, ómálað, ófrágengið enn, og það var ekki að sökum að spyrja að við þurftum að fara strax til hafnarinnar. Sem betur fer, eins og kemur fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni, gekk fyrir mikla mildi giftusamlega að koma öllum heilu og höldnu frá eyjunni fyrsta sólarhring gossins. Það var vegna þess að veðrið daginn áður hafði verið svo slæmt, það var vindur og rok og bróðir minn fékk ekki að gista hjá félaga sínum vegna þess að veðrið var svo slæmt. Þess vegna var allur flotinn í höfn. Það hefði verið öðruvísi ef flotinn hefði ekki allur verið í höfn þessa örlagaríku nótt. Ég tel reyndar að það sé eitt sem ekki hefur verið fjallað um varðandi eldgosið í Vestmannaeyjum. Þetta var fyrir tíma áfallahjálpar og ég held að þetta hafi verið miklu meira áfall fyrir íbúa Vestmannaeyja en komið hefur fram í fjölmiðlum eða í umræðunni og ekki síst fyrir eldra fólk. Afi minn var kominn yfir sjötugt á þessum tíma og bjó á Bessastöðum. Báðir synir hans voru komnir með fjölskyldur í túninu heima, á Búastöðum og á Kirkjubæjarbraut. Og heimurinn hvarf algerlega. Ég hef oft hugsað um þetta. Þetta er ekki heimur sem er sprengdur í loft upp eða neitt svoleiðis, heldur hverfur hann bara tilvistarlega séð. Ég man svo vel þegar ég kom til Vestmannaeyja sem unglingur að taka þátt í íþróttum hvað ég varð fyrir miklum vonbrigðum. Það var af því að goshraunið gnæfði þar yfir öllu. Fólkið í höfuðborginni, Reykjavík - fjölskyldan mín flutti aldrei til baka aftur - var alltaf að tala um heiminn, þennan merkilega heim, Vestmannaeyjar fyrir gos, þennan horfna heim. Það var eins og það lifði áfram í þessum heimi fyrir gos og það var talað t.d. um fólk innan girðingar. Mamma kallaði það alltaf að girðingarliðið væri að koma í fermingarveislu og annað slíkt. Þetta var mjög sérstakt samfélag, skemmtilegasti og fallegasti hluti eyjarinnar. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að minnast þessa atburðar og ekki síst vegna þess hversu mikið áfall þetta var fyrir sögu Eyja. Það er minnst á Norðurlöndin og að þau hafi lagt mikið til, en það var líka bandaríski herinn og Bandaríkjamenn sem aðstoðuðu við hraunkælinguna, sem var alveg einstök á sínum tíma, við að koma í veg fyrir að innsiglingin til Eyja lokaðist. Hefði það gerst hefðu Vestmannaeyjar jafnvel ekki verið öflug verstöð áfram eins og þær eru í dag. Það var því mikið í húfi á þessum tíma. Sem betur fer tókst að bjarga innsiglingunni. Annað sem er mjög mikilvægt er að það tókst að bjarga innbúi fólks úr húsum. Ég á sjálfur enn þá húsgögn sem á stendur ÁE, sem hefur verið tússað á bakhliðina. Innbúið var sett strax á vörubílspall og keyrt í burtu og þannig tókst að bjarga því. Íbúarnir fóru líka með bát daginn eftir, einum eða tveimur dögum seinna, til að bjarga út úr húsunum sem fóru undir hraun. Okkar hús fór undir hraun og fleiri hús. Það er reyndar búið að grafa smá upp, nokkur hús, fyrir ferðamenn. Ég tel að það að minnast þessara gosloka, og ekki síst náttúrlega gosbyrjunarinnar 23. janúar, sé mjög mikilvægt. Ég vona að minnismerkið verði veglegt, og það hefur verið valinn frábær listamaður, og ég tel að Goslokahátíðin sjálf sé mjög mikilvæg fyrir Eyjamenn. Eins og kom fram hjá hv. þm. Ásmundi Friðrikssyni þá er hérna um eldstöð að ræða, Heimaey, og hún er hluti af eldstöðvakerfinu og þeirri virkni sem hófst fyrir tæpum 60 árum síðan með Surtseyjargosinu. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson minntist á föður minn, Guðjón Ármann Eyjólfsson. Hann kom með þriðja hópnum í land. Þeir voru í keppni við blaðamenn franska tímaritsins Paris Match, sem urðu fyrstir og svo komu tveir hópar Íslendinga. Það kom gosstrókur yfir þriðja hópinn þegar hann fór í land. Það var náttúrlega gríðarlegt hraunrennsli og mikil aska þarna og mjög laust í. En þeir komust í land eftir að hafa lent í þessu og móðir mín talar enn um að hún hafi aldrei séð jafn mikinn skelfingarsvip og á pabba þegar hann kom aftur heim eftir þessa svaðilför. Ég bíð spenntur eftir að fá að sjá bók hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar. Ég veit að þar eru mjög skemmtilegar myndir, m.a. af föður mínum. Ég held að það sé mjög verðugt að gefa bókina út í tilefni 60 ára afmælisins og tel mikilvægt að minnast líka þess goss og þeirra eldsumbrota sem áttu sér stað tíu árum fyrir eldgosið í Vestmannaeyjum. Ég held minningin um þetta gos sé mjög rík í hugum þjóðarinnar. Ég hef búið í Noregi undanfarið og Norðmenn á ákveðnum aldri muna enn þá eftir þessu gosi, muna hvar þeir voru staddir þegar þeir heyrðu fyrst af því. Ég tel mjög gott tilefni á þessum fundi forsætisráðherra á sama tíma og 50 ára afmælið verður til að ræða almannavarnir á norðurslóðum eða á Norðurlöndunum við svona hamfarir. Við sjáum núna að það er aukin virkni á Reykjanesinu og sennilega koma nýir Kröflueldar, sem við getum kallað þá, á 10–15 ára tímabili og við vitum ekki hvernig verður með eldgos og hvar eldgos getur brotist út á þeim tíma. Ég fagna þessu eindregið og fagna líka því að það verði skipuð nefnd sem mun koma að hátíðahöldum og að það verði haft samráð við fulltrúa frá Alþingi, Vestmannaeyjabæ og forsætisráðherra við undirbúning á kaupum á minnisvarðanum. Ég vona að goslokafmælið verði ein af þeim þjóðhátíðum sem við höldum með vissu árabili og að við getum minnst þessa goss með réttum hætti og svo sómi sé að fyrir Vestmannaeyinga og landið allt. Ég bíð mjög spenntur eftir að sjá minnisvarðann og ekki síst bók hv. þm. Ásmundar Friðrikssonar.

Virðulegur forseti. Ég fagna framlagi forsætisráðherra og Ásmundar Friðrikssonar til þessa máls. Ég get ekki stillt mig um að deila með ykkur upplifun minni af þessu gosi. Velgjörðarmaður minn og vinur frá fyrstu árum hljóðfæraleiks míns á opinberum vettvangi með þeirri útgáfu Stuðmanna sem hét Rifsberja, var Sigurður Rúnar Jónsson, kallaður Diddi fiðla, sonur Jóns bassa Sigurðssonar, faðir Ólafs Kjartans Sigurðarsonar, óperusöngvara í Þýskalandi. Hann hafði dregið mig með sér í tvær miklar svaðilfarir. Mikið náttúrubarn, Diddi. Ég hafði farið með honum upp á hálendið í hálfgerðra hættuför og verið í hálfgerðu villimannslífi. Og nú er hann, tónmenntakennarinn í Vestmannaeyjum, sérstakur gestur okkar í Tónabæ í Reykjavík 23. janúar 1973. Það kemur ungur maður hlaupandi í næstsíðasta lagi og segir: Diddi, Diddi, það er hafið Vestmannaeyjagos og húsið þitt er að hverfa. Og Diddi segir svona „instinctively“ við mig: Jakob, þú verður að koma með mér og bjarga Hammond-orgelinu mínu. Það er á efri hæðinni í húsinu, sundur tekið. Þetta var dýrmætasta orgel Íslands því að hann hafði búið til úr því í rauninni nýtt hljóðfæri sem gat hljómað eins og heil sinfóníuhljómsveit, klarinett og hvað það nú var. Ég sagði: Getum við klárað? Við eigum bara eitt lag eftir. Við kláruðum lagið og svo hófst smá rekistefna. En ég sagði: Ertu galinn, að við séum að fara í miðju gosi út í Eyjar? Já, ég þekki útgerðarmann í Þorlákshöfn, hann mun skutla okkur. En hvað með gosið? Ja, við fáum bara hjálma og hempur.  
             Ég hef ekki sagt þetta opinberlega áður en þetta var satt að segja ofboðslega hættulegt ævintýri, eins og ég hafði reyndar upplifað í tvígang áður með Sigurði. Og með hjálma á höfði og klæddir í hempur þá sigldum við með þessum fiskibát að eyjunum. Þar beið okkar traktor með heyvagni sem ók okkur upp að húsinu. Það var sannarlega við að hverfa. Það var vikur og bingur þarna sem ég gróf og komst upp á þakið með Didda. Ég smeygði mér niður um þakgluggann með einhvern poka og byrjaði að handlanga upp partana, lampann og allt sem fylgdi Hammond-orgelinu. Svo tók ég einhverja lausamuni þarna með. Svo var búið að fylla pokann og ég klifraði út og við fórum aftur niður malarbinginn og niður á bryggju þar sem traktorinn skilaði okkar og sigldum aftur til Þorlákshafnar. Á leiðinni, þegar maður horfir um öxl á þessa dramatísku sjón og eldgosið þarna í fullum gangi þá verður Diddi aðeins meyr og segir: Nú á ég hvergi heima og Ólafur litli Kjartan og Ásgerður mín. Þá segir hippinn: Þú býrð bara hjá okkur, vinur. Við bjuggum, feðgarnir, á einni hæð við Fjölnisveg og þau fluttu bara inn til okkar. Þessi mynd af Vestmannaeyjagosinu var svo sterk í huga mér að þegar ég rakst á stóra ljósmynd af Vestmannaeyjagosinu þá keypti ég hana og rammaði inn og hún hékk uppi inni á baðherberginu mínu í húsinu í Los Angeles. Þangað kom í heimsókn til mín frægasti bassaleikari, ég leyfi mér að segja sögunnar, Jaco Pastorius, úr Weather Report, fremstu rafhljómsveit síns tíma, og hann varð svo hugfanginn af þessari mynd og þessari sögu, sem var sögð í styttra formi þarna, að eftir nokkrar ferðir á klósettið þá sagði hann: Ég get ekki hætt að hugsa um þetta. Þá tók ég myndina, afhenti honum og sagði: Þú mátt eiga hana. Og á næsta plötuumslagi þessarar frægustu rafdjasshljómsveitar síns tíma birtist myndin af Vestmannaeyjagosinu, „Night Passage“, heitir hún, með Weather Report, og er talin ein þeirra allra besta plata. Þessari sögu vildi ég bara fá að deila með ykkur svona utan dagskrár, elskurnar. 

Frú forseti. Fyrst og fremst langar mig að þakka þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað og deilt með okkur minningum sínum og upplifunum af þessum merku viðburðum. Allt eru þetta ræður sem eiga heima á hátíðahöldunum þegar við hittumst í Eyjum á næsta ári. Mig langar að segja það hér í lokin að ég heimsótti Vestmannaeyjar í sumar með börnunum mínum. Við fórum í Eldheimasafnið, sem er alveg sérstaklega glæsilegt, þar sem saga þessara atburða var rifjuð upp. Það er ekki alltaf sem börn festast inni á söfnum. Ég horfði á syni mína þrjá, á öllum aldri, ganga í gegnum allt safnið, hlusta á frásögnina, því að þetta er alveg einstaklega vel sett fram, og ganga út breyttir menn. Það er svo mikilvægt að við lærum af svona atburðum, bæði að við drögum lærdóm af því sem gerðist en rifjum líka upp þau gildi sem við viljum hafa að leiðarljósi þegar kemur að því að byggja upp að nýju. Það held ég að hafi skipt svo ótrúlega miklu máli í framsetningu á þessari sýningu. Ég vona svo sannarlega að þetta verkefni geti orðið til þess að við höldum áfram að draga lærdóm af því sem okkur hefur hent og nýtum það til góðra verka til framtíðar. Ég þakka fyrir góðar móttökur og vona að þetta geti orðið okkur öllum til sóma, Vestmannaeyjabæ, Alþingi og ríkisstjórn.

Frú forseti. Ég get ekki lofað jafn skemmtilegri umræðu undir þessu máli og hér hefur farið fram, en ég gæti reyndar komið með sögustund af Vestmannaeyjagosinu út frá tengdamóður minni og tengdafjölskyldu sem bjó öll í Eyjum fyrir gos en fór ekki til baka, sjö systkinin. En, frú forseti, hér mæli ég fyrir hönd utanríkismálanefndar fyrir nefndaráliti um staðfestingu samninga Íslands við Noreg annars vegar og Danmörku fyrir hönd Færeyja hins vegar um afmörkun landgrunnsins handan 200 sjómílna á svæðinu milli Færeyja, Íslands, meginlands Noregs og Jan Mayen (Síldarsmugan). Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á þessum tveimur samningum sem undirritaðir voru í Stokkhólmi 30. október 2019. Ísland skilaði inn greinargerð til landgrunnsnefndar Sameinuðu þjóðanna í apríl 2009 um ytri mörk íslenska landgrunnsins utan 200 sjómílna. Landgrunnsnefndin féllst að fullu á kröfur varðandi Ægisdjúp í suðurhluta Síldarsmugunnar í samræmi við greinargerð Íslands og er því meðferð nefndarinnar hvað þetta svæði varðar formlega lokið. Afmörkun landgrunnsins á vestur- og suðurhluta Reykjaneshryggjar er enn þá til meðferðar fyrir landgrunnsnefndinni og var endurskoðaðri greinargerð um þann hluta landgrunnsins skilað til nefndarinnar í mars 2021. Áður en greinargerðinni var skilað inn árið 2009 var gengið til samninga við Noreg og Danmörku, fyrir hönd Færeyja, um skiptingu landgrunnsins á svæðinu. Landgrunnsnefndin getur ekki tekið afstöðu til umdeildra svæða og var því talið rétt að ljúka fyrst samningagerðinni. Haustið 2006 náðist samkomulag milli ríkjanna þriggja. Þegar tillögur landgrunnsnefndarinnar lágu fyrir var gengið frá formlegum samningum í samræmi við fyrrnefnt samkomulag með undirritun þeirra 30. október 2019. Vert er að taka fram að vegna samsetningar hafsbotnsins á svæðinu er ólíklegt að þar sé að finna vetniskolefnislög eða aðrar jarðefnaauðlindir. Einnig er rétt að árétta að samningarnir fjalla einungis um skiptingu landgrunnsins, þ.e. hafsbotnsins, og taka ekki að neinu leyti til fiskveiða á svæðinu. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti sem greint er frá í nefndaráliti sem liggur frammi. Að því sögðu leggur nefndin til að þingsályktunartillagan verði samþykkt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir góða framsögu á mikilvægu máli. Eins og kom fram í framsögu hv. þingmanns er hér verið að klára ferli sem byrjaði fyrir um 13 árum síðan með samningi og það er áhugavert fyrir okkur sem ný erum á þingi að sjá að stundum tekur það svolítið langan tíma fyrir hlutina að komast í gegnum allt kerfið. Sem áheyrnarfulltrúi í nefndinni fékk ég að hlusta á þá gesti sem komu frá utanríkisráðuneytinu og það var mjög athyglisvert að heyra sögu þeirra um hvernig þetta hefur þróast. Menn voru í sögustund hérna áðan og það eru eflaust til margar sögur úr Síldarsmugunni en fæstar þeirra eru við hæfi hér. En það er ánægjulegt að löndin séu að ná hér saman um þetta landgrunn. Ég vona því að þessi þingsályktunartillaga verði borin upp til atkvæða sem fyrst þannig að við getum klárað þetta 13 ára ferli með sæmd.

Frú forseti. Ég mæli fyrir hönd utanríkismálanefndar fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 22/2020 um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar og fella inn í samninginn eftirfarandi þrjár gerðir á sviði fjármálaþjónustu: 1. Reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2017/1131 frá 14. júní 2017 um peningamarkaðssjóði. 2. Framselda reglugerð framkvæmdastjórnarinnar 2018/990 um breytingu á og viðbætur við reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2017/1131 að því er varðar einfalda, gagnsæja og staðlaða verðbréfun og eignatryggð skammtímabréf, kröfur um eignir sem mótteknar eru sem hluti af endurhverfri verðbréfasölu og aðferðafræði við lánshæfismat. 3. Framkvæmdarreglugerð framkvæmdastjórnarinnar 2018/708 frá 17. apríl 2018 um tæknilega framkvæmdarstaðla að því er varðar sniðmát sem rekstraraðilum peningamarkaðssjóða ber að nota við skýrslugjöf til lögbærra yfirvalda eins og mælt er fyrir um í 37. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins 2017/1131. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti eins og kemur fram í nefndaráliti sem liggur frammi. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 7. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Að framansögðu virtu leggur utanríkismálanefnd til að þingsályktunartillagan verði samþykkt.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir góða framsögu. Þetta er mál sem ég hef verið að ræða dálítið um þegar það hefur farið í gegnum hið hefðbundna ferli sem reglugerðir og breytingar á EES-samningnum fara í gegnum. Þegar álitið er lesið þá kannski hljómar þetta rosalega tæknilega allt saman. Þessi þingsályktunartillaga fjallar um peningamarkaðssjóði. Þau okkar sem muna eftir því sem gerðist í hruninu vita að þá kom í ljós að regluverkið um peningamarkaðssjóði var ekki nógu gott. Bæði voru ekki nógu traust skuldabréf í þessum sjóðum og eins var það þannig að vel tengdir aðilar gátu fengið upplýsingar um hvernig staðan var á þessum sjóðum fyrr en aðrir og gátu því tekið peninga út. Við hæstv. fjármálaráðherra ræddum hér í gær um frumvarp til laga um peningasjóði sem einmitt tengist þessari ákveðnu innleiðingu. Það er von mín að þessi ákveðna þingsályktunartillaga verði samþykkt því að hún felur í sér réttarbót fyrir fólk sem vill fá trausta ávöxtun án þess að hætta sé á því að einhverjir vinir og vandamenn tengdra aðila nái að taka peninga út á undan öðrum ef áhlaup kemur á sjóðina. Ég mun því styðja þessa þingsályktunartillögu rétt eins og frumvarpið sem er að fara í gegnum sitt hefðbundna ferli.

Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta utanríkismálanefndar fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 215/2021 um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar og fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2019/2115 að því er varðar að stuðla að notkun vaxtarmarkaða lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti, eins og kemur fram í nefndaráliti sem liggur frammi. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 7. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti utanríkismálanefndar til að þingsályktunartillagan verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Diljá Mist Einarsdóttir, Jakob Frímann Magnússon, Jóhann Friðrik Friðriksson, Logi Einarsson og Steinunn Þóra Árnadóttir. Gísli Rafn Ólafsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur álitinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir góða framsögu í þessu máli. Hér er annað mikilvægt mál á ferðinni. Möguleikar lítilla og meðalstórra fyrirtækja til að ná sér í fjármögnun, og þá erum við sér í lagi að hugsa um nýsköpunarfyrirtæki, geta verið mjög takmarkaðir. Hér á landi eru einungis reknir örfáir svokallaðir vísisjóðir og oft er erfitt fyrir íslenska frumkvöðla að sækja fjármagn til erlendra vísisjóða þar sem það þarf gott tengslanet til þess að komast inn í þá. Þessari reglugerð og þessu umhverfi er ætlað að bæta möguleika á því að stofna og setja á fót svokallaða vaxtamarkaði fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Þegar í dag er einn slíkur rekinn hér á landi undir nafninu First North í Kauphöllinni, en það að fá þessa reglugerð og þetta regluumhverfi inn gerir okkur kleift að hafa jafnvel fleiri slíka markaði og það sem meira er, það hleypir okkur líka inn í svipaða markaði á erlendri grundu innan Evrópusambandsins. Allt frá því að þetta mál var fyrst rætt hér og borið fram af ráðherra hef ég talað vel fyrir því og var því samþykkur álitinu í utanríkismálanefnd og hvet þingheim til að styðja það þegar það kemur til afgreiðslu.  
            

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir hönd meiri hluta utanríkismálanefndar fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 274/2021 um breytingu á XI. viðauka og bókun 37 við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar og fella inn í samninginn hina svokölluðu BEREC-reglugerð 2018/1971 sem kemur á fót evrópskum hópi eftirlitsaðila á sviði rafrænna fjarskipta og stofnun til að styðja við BEREC-hópinn. Jafnframt er felld inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2018/1972 um setningu evrópskra reglna um fjarskipti. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti, eins og kemur fram í nefndaráliti sem liggur frammi. Þá óskaði nefndin á fyrri stigum eftir áliti umhverfis- og samgöngunefndar og stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem gerðu ekki athugasemdir við upptöku BEREC-reglugerðirnar í EES-samninginn. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 7. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti í utanríkismálanefnd til að þingsályktunartillagan verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Diljá Mist Einarsdóttir, Jakob Frímann Magnússon, Jóhann Friðrik Friðriksson, Logi Einarsson og Steinunn Þóra Árnadóttir. Gísli Rafn Ólafsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur álitinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir góða framsögu á þessu máli. Það er tvennt sem er í þessu máli sem er gott að hafa í huga. Í fyrsta lagi er verið að auka samvinnu og samstarf milli eftirlitsstofnana innan Evrópusambandsins og EFTA-ríkjanna á sviði fjarskipta. Það er mikilvægt þar sem mikið af þeirri tækni sem við erum að vinna í núna er tækni sem hefur áhrif þvert á landamæri. En það er líka athyglisvert að í þessari tilskipun er gefið leyfi til þess að semja um hámarkskostnað á millilandasímtölum og SMS-um. Við höfum öll notið góðs af reikiþjónustu innan EES á undanförnum árum. Nú þegar maður ferðast til Evrópulandanna er enginn aukakostnaður við að nota símann sinn þar. Með þessari þingsályktuartillögu er líka verið að tækla kostnaðinn við að hringja á milli landa innan EES og er það mjög ánægjulegt. Vonandi verður það jafn ódýrt að hringja hvert sem er í Evrópu og það er að hringja hvert sem er á Íslandi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta utanríkismálanefndar fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 171/2021 um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar og fella inn í samninginn eftirfarandi fjórar gerðir á sviði fjármálaþjónustu: 1. Tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/92/ESB um samanburð gjalda er varða greiðslureikninga, skipti á greiðslureikningum og aðgengi að almennum greiðslureikningum. 2. Framseld reglugerð framkvæmdastjórnarinnar 2018/32 um viðbætur við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/92/ESB að því er varðar tæknilega eftirlitsstaðla um staðlaða hugtakanotkun Sambandsins yfir dæmigerðustu tegundir þjónustu sem tengjast greiðslureikningum. 3. Framkvæmdarreglugerð framkvæmdastjórnarinnar (ESB) 2018/33 um tæknilega framkvæmdarstaðla að því er varðar staðlað framsetningarform fyrir gjaldayfirlitið og sameiginlegt tákn þess samkvæmt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/92/ESB. 4. Framkvæmdarreglugerð framkvæmdastjórnarinnar 2018/34 um tæknilega framkvæmdarstaðla að því er varðar staðlað framsetningarsnið fyrir gjaldskrána og sameiginlegt tákn þess samkvæmt tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2014/92/ESB. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti eins og kemur fram í nefndaráliti sem liggur frammi. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 7. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti utanríkismálanefndar til að þingsályktunartillagan verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Diljá Mist Einarsdóttir, Jakob Frímann Magnússon, Jóhann Friðrik Friðriksson, Logi Einarsson og Steinunn Þóra Árnadóttir. Gísli Rafn Ólafsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur álitinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir góða framsögu á þessu máli, enn og aftur Evrópusambandsreglugerð sem kannski hljómar dálítið flóknari en hún raunverulega er. Í henni er verið að tryggja aðgengi almennings að svokölluðum greiðslureikningum, en það eru einfaldlega bankareikningar sem hægt er að nota til að framkvæma greiðslur. Með því að innleiða þessa reglugerð er verið að auðvelda aðilum að bjóða upp á slíka þjónustu þvert á landamæri. Það er mikilvægt atriði fyrir land eins og Ísland þar sem fákeppni ríkir á bankamarkaði. Þetta auðveldar einnig fólki að flytja milli landa. Eitt af því sem hefur oft verið vandamál þegar fólk flytur á milli landa er að geta opnað bankareikning í því landi sem það flytur til. Það er hluti af tilskipuninni þannig að það auðveldar aðgengi að bankaþjónustu í nýju landi. Eins og kom fram er ég samþykkur þessu áliti og mæli með því að það verði samþykkt, enda felur það í sér réttarbót og betri þjónustu fyrir neytendur.

Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd utanríkismálanefndar fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 76/2022 um breytingu á IX. viðauka við EES-samninginn. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar og fella inn í samninginn annars vegar reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2019/2160 að því er varðar áhættuskuldbindingar í formi sértryggðra skuldabréfa og hins vegar tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2019/2162 um útgáfu sértryggðra skuldabréfa og opinbert eftirlit með sértryggðum skuldabréfum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti eins og kemur fram í nefndaráliti sem liggur frammi. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 7. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Að framansögðu virtu leggur utanríkismálanefnd til að þingsályktunartillagan verði samþykkt. Undir álitið skrifa hv. þingmenn Bjarni Jónsson, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Birgir Þórarinsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Jakob Frímann Magnússon, Jóhann Friðrik Friðriksson, Logi Einarsson og sá sem hér stendur, Njáll Trausti Friðbertsson. Gísli Rafn Ólafsson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu.

Virðulegi forseti. Enn og aftur þakka ég hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir góða framsögu á stuttu og góðu nefndaráliti. Áhættuskuldbindingar í formi sértryggðra skuldabréfa er nokkuð flókin skuldabréfategund. Rétt eins og með margt annað af því sem við höfum rætt í dag um tilskipanir tengdar fjármálaþjónustu þá eru þetta tilskipanir sem bæta regluverkið um fjármálamarkaðina og getum við þakkað vinum okkar í Brussel fyrir að vera duglegir að skrifa nýjar og fínar reglur því eins og við rákum okkur á, og mörg önnur lönd, árið 2008 þá voru regluverkin fyrir marga fjármálagerninga ekki nægilega góð til að tryggja að réttur neytenda og réttur þeirra sem nýta sér fjármálaþjónustu sé vel tryggður. Þó svo að þessi ákveðna tilskipun eigi kannski ekki við í mörgum tilfellum á Íslandi er aldrei að vita hvenær fjármálaheiminum dettur í hug að nýta sér þetta sértryggða skuldabréfaform og því ánægjulegt að við séum með gott regluverk í kringum það.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, nr. 140/2018. Ísland undirgekkst alþjóðlegar skuldbindingar um varnir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka með aðild að alþjóðlega fjármálaagerðahópnum, betur þekktur sem FATF, eða, með leyfi forseta, Financial Action Task Force, árið 1991, en í því fólst skuldbinding um að aðlaga löggjöf og reglur hér á landi að tilmælum samtakanna. Gerð var úttekt af hálfu FATF sem lauk árið 2018. Í úttektinni komu í ljós ýmsir veikleikar á íslenskri peningaþvættislöggjöf og í kjölfarið voru sett ný heildarlög um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Þrátt fyrir að mikið vatn hafi runnið til sjávar með bættri lagaumgjörð og regluverki er baráttan gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka viðvarandi verkefni þar sem nýjar ógnir skjóta stöðugt upp kollinum, m.a. vegna örra tæknibreytinga. Í frumvarpi þessu eru einkum lagðar til breytingar á núgildandi ákvæðum laganna um sýndarfé. Breytingarnar eru lagðar til vegna uppfærslu sem gerð var á tilmælum FATF um sýndareignir árið 2019. Hvað varðar sýndarfé lúta breytingarnar einkum að skilgreiningum á sýndarfé og þjónustuveitendum sýndarfjár. Þannig er lagt til að í stað orðsins „sýndarfé“ komi „sýndareignir“. Það er til samræmis við þróun á alþjóðavettvangi þar sem vísað er til hvers konar verðmæta á stafrænu formi en ekki sérstaklega til fjármuna. Þá eru lagðar til breytingar varðandi skráningarskyldu þjónustuveitenda sýndarfjár og skilyrði varðandi áreiðanleikakönnun um upplýsingar sem þurfa að fylgja með viðskiptum með sýndarfé. Einnig eru lagðar til breytingar á fjárhæðarmörkum þegar kemur að áreiðanleikakönnunum vegna viðskipta með sýndareignir. Samhliða áður tilgreindum breytingum um sýndareignir eru lagðar til afmarkaðar breytingar á öðrum ákvæðum laganna, m.a. með hliðsjón af þeirri reynslu sem orðin er á framkvæmd þeirra og út frá athugasemdum eftirlitsstofnunar EFTA. Í fyrsta lagi er um að ræða breytingar sem ætlað er að skýra þær kröfur sem gerðar eru til tilkynningarskyldra aðila við gerð áhættumats vegna peningaþvættis og fjármögnunar hryðjuverka auk breytinga á nánar tilgreindum ákvæðum um áreiðanleikakönnun slíkra aðila. Í báðum tilvikum er um að ræða grundvallaraðgerðir af hálfu tilkynningarskyldra aðila og því mikilvægt að þær kröfur sem gerðar eru til þeirra í lögum séu eins skýrar og unnt er. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar sem ætlað er að mæta athugasemdum sem ESA, eftirlitsstofnun EFTA, gerði í kjölfar úttektar á innleiðingu fjórðu peningaþvættistilskipunarinnar. Hefur jafnframt verið tekið tillit til þeirra breytinga sem gerðar voru á nefndri tilskipun með fimmtu peningaþvættistilskipuninni. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á tilteknum ákvæðum í viðurlagakafla laganna. Lúta þær breytingar fyrst og fremst að því að árétta að málsmeðferðarákvæði kaflans eiga einnig við um önnur viðurlög en stjórnvaldssektir. Opinber stefna íslenskra stjórnvalda er að íslensk löggjöf skuli á hverjum tíma innihalda fullnægjandi varnir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka og uppfylla þær alþjóðlegu kröfur sem gerðar eru til varna gegn slíkum brotum. Er frumvarpinu ætlað að mæta þeim kröfum. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er hvorki gert ráð fyrir því að það hafi í för með sér útgjöld fyrir ríkissjóð né sveitarfélög. Virðulegur forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efnisatriðum frumvarpsins. Ég legg því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og 2. umr.

Herra forseti. Mig langar að byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja fram þetta frumvarp. Það er mikilvægt að við fylgjum því þegar kemur að peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, að ný tækni geri ekki þessum aðilum kleift að komast upp með hluti sem við viljum ekki að þeir geti gert. Það er mikilvægt að átta sig á því að þó svo að fyrri löggjöf hafi fjallað um rafeyri, eða eins og það er kallað á ensku, með leyfi forseta, ,,cryptocurrency“, þá er það þannig að nýjar tegundir af, ja hvað skal segja, svokölluðum sýndareignum hafa orðið til og þær nota í grunninn sömu tækni og rafeyrir. Ein besta lýsingin á því hvernig verið er að nota sýndareignir, sem hafa verið kallaðar á ensku, með leyfi forseta, ,,non-fungible token“, er að það hefur verið hægt að kaupa og selja t.d. list, stafræna list á netinu. Einhver frægasta stafræna listin sem hægt er að kaupa og selja á netinu í dag gengur undir nafninu Leiðu aparnir, eða eins og það heitir á ensku, með leyfi forseta, ,,Bored Apes”. Hér er einmitt dæmi um slíkt. Þetta er mynd af apa sem er mjög leiður. Okkur getur fundist það fyndið og áhugavert. En sú list sem búin hefur verið til af þessum öpum einum saman hefur verið keypt og seld fyrir 130 milljarða íslenskra króna - 130 milljarða íslenskra króna. Það er auðvelt að nýta slíkar peningaupphæðir til peningaþvættis eða til þess að fjármagna hryðjuverk og því er mikilvægt að við uppfærum löggjöfina til að taka utan um þetta. Við getum síðan öll spurt okkur hvað það er að geta keypt og selt stafræna list. Miðað við að þetta skuli hafa skapað 130 milljarða dettur mér í hug að við ættum kannski að reyna að selja myndir af okkur þingmönnum til að fjármagna íslenska ríkið.  Mig langar aðeins að nefna aðra hluta frumvarpsins. Við þingmenn föllum einmitt undir þessi lög sem aðilar með náin stjórnmálaleg tengsl. Nú þarf ég alltaf að segja við þá aðila sem ég hef verið að skipta við að ég sé með þessi tengsl og að þeir þurfi því að gera áreiðanleikakönnun. Og eitt af því sem hefur þá verið kvartað yfir og er kannski nokkuð sem nefndin getur skoðað nánar, er að það er ekki alveg á hreinu hvað það þýðir að gera áreiðanleikakönnun. Einn aðilinn orðaði það þannig við mig að þegar beðið væri um áreiðanleikakönnun þá dygði, alla vega miðað við sumar leiðbeiningar sem þeir fengu, að slá inn nafn viðkomandi í leitarvél Google og athuga hvað kæmi upp á fyrstu síðunni, prenta það út og láta það fylgja með. Það var nú öll áreiðanleikakönnunin. Og þegar hann svo reyndi að spyrja eftirlitsaðilann hvað það þýddi sem stæði í 8. gr. laganna um að beita skuli aukinni áreiðanleikakönnun, þá sagði viðkomandi eftirlitsaðili: Ja, ætli þú þurfir þá ekki að prenta út fyrstu tvær síðurnar af Google. Þetta er greinilega eitthvað sem þarf að laga. Kannski væri möguleiki að setja inn í lögin eitthvað í þá veru að gefa skuli út reglugerð um það hvernig áreiðanleikakannanir skuli fara fram og þannig sé hægt að tryggja að þetta sé ekki bara í orði heldur sé líka nánar skilgreint hvernig þetta er nýtt. Áður en ég lýk máli mínu þá hvet ég að sjálfsögðu þingmenn til að spá í hvaða þingmannamynd í svona sýndareign myndi seljast á hæsta verði á netinu.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á áfengislögum, nr. 75/1998, lögum um verslun með áfengi og tóbak, nr. 86/2011, og lögum um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, með síðari breytingum. Markmið frumvarpsins er að heimila þrönga undanþágu frá einkaleyfi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins á smásölu áfengis með því að heimila smærri áfengisframleiðendum, sem uppfylla ákveðin skilyrði laganna, að selja áfengt öl í smásölu á framleiðslustað. Frumvarp sama efnis hefur áður verið lagt fram. Það frumvarp gekk til allsherjar- og menntamálanefndar á síðasta ári en hlaut ekki frekari afgreiðslu þá. Frumvarp þetta er því lagt fram í aðeins breyttri mynd, m.a. vegna framkominna umsagna við þinglega meðferð. Á undanförnum áratug hefur smærri brugghúsum, svokölluðum handverksbrugghúsum, fjölgað mikið um allt land. Handverksbrugghús eru í eðli sínu smá og leggja áherslu á gæði, sjálfstæði og minni framleiðslu. Samtök íslenskra handverksbrugghúsa voru stofnuð á árinu 2018 og eru meðlimir þeirra nú á þriðja tug. Smærri brugghús hafa á liðnum árum leitast við að byggja upp ferðamennsku í kringum rekstur sinn, sér í lagi á landsbyggðinni, en telja má að mikill meiri hluti starfa við smærri brugghús sé utan höfuðborgarsvæðisins. Samhliða fjölgun brugghúsa hefur áhugi á innlendri áfengisframleiðslu aukist. Endurspeglast það m.a. í umtalsverðri fjölgun á íslenskum áfengisafurðum, þá sérstaklega áfengu öli sem framleitt er í fjölbreyttu úrvali hér á landi. Erfitt hefur verið fyrir smærri framleiðendur að koma afurðum í sölu í gegnum Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins vegna eðlis framleiðslunnar sem í tilviki handverksbrugghúsa er oft í litlu magni og tímabundið. Með frumvarpinu er leitast við að styðja við áframhaldandi vöxt og þróun í rekstrarumhverfi þeirra sem mun um leið efla atvinnustarfsemi á landsbyggðinni. Með samþykkt þessa frumvarps verður handhafa leyfis til að framleiða áfengi, sem er undir ákveðnu framleiðsluhámarki, heimilt að óska eftir viðbótarleyfi til smásölu á framleiðslustað. Gert er ráð fyrir að heimildin taki til áfengs öls sem gerjað er úr möltuðu eða ómöltuðu korni og inniheldur að hámarki 12% vínanda að rúmmáli að undangengnu því viðbótarleyfi sem frumvarpið mælir fyrir um. Einungis smærri brugghús geta fengið leyfi til sölu á framleiðslustað en skilyrði er fyrir veitingu leyfisins að umsækjandi framleiði ekki meira en 500.000 lítra af áfengi á almanaksári. Þrátt fyrir að á þriðja tug brugghúsa sé í samtökum íslenskra handverksbrugghúsa þá er áfengisframleiðsla téðra brugghúsa ekki hátt hlutfall af heildaráfengisframleiðslu Íslands. Verði frumvarpið að lögum og sala áfengs öls á framleiðslustað í smásölu heimiluð mun það fela í sér tiltölulega litla aukningu á seldu áfengi. Gera má ráð fyrir að sala á grundvelli framleiðslusöluleyfis eigi sér fyrst og fremst stað í tengslum við ferðaþjónustu hjá leyfishafa. Þó má einnig ætla að breytingin sem lögð er til muni styrkja sölu leyfishafa í nærumhverfi. Í því sambandi þarf þó að hafa í huga að framleiðslustaðir áfengisframleiðenda eru almennt ekki staðsettir þar sem hefðbundin verslun fer fram. Hvað sem því líður má ætla að breytingin muni styrkja rekstur smærri brugghúsa, sérstaklega á landsbyggðinni. Í samræmi við fyrirkomulag varðandi innflutning, framleiðslu og heildsölu áfengis er með frumvarpinu lagt til að heimilt verði að selja áfengt öl á framleiðslustað að fengnu leyfi til þess. Sýslumenn munu annast leyfisveitingu á sama hátt og verið hefur með önnur leyfi samkvæmt áfengislögum. Að auki þarf að liggja fyrir umsögn sveitarstjórnar þar sem starfsemin er fyrirhuguð. Er ráðgert að sýslumaður afli slíkrar umsagnar við umsóknarferli og verður leyfi ekki veitt ef sveitarstjórn telur að þau skilyrði sem henni er ætlað að leggja mat á séu ekki uppfyllt. Ef sveitarstjórn veitir jákvæða umsögn er henni jafnframt heimilt að binda umsögnina með ákveðnum skilyrðum. Sveitarstjórnir hafa með þessum hætti ákveðið ákvörðunarvald um hvort sala á framleiðslustað skuli leyfð innan sveitarfélagsins og með hvaða hætti. Þá mun ráðherra með reglugerð geta kveðið nánar á um leyfisveitingu og eftirlit með leyfishöfum. Með frumvarpinu er reynt að koma til móts við sjónarmið bæði þeirra sem vilja aukið frjálsræði í verslun með áfengi og þeirra sem kjósa aðhaldssama áfengisstefnu. Frumvarp þetta hróflar ekki við hlutverki Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Þá felur frumvarpið ekki í sér tillögur um breytingu á áfengisstefnu, áherslum í lýðheilsumálum eða tekjuöflun ríkisins á þessu sviði. Frumvarpinu er ekki ætlað að stuðla að aukinni neyslu áfengis eða gera áfengi sýnilegra í íslensku samfélagi. Einungis er verið að gera smærri brugghúsum kleift að selja sína vöru til neytenda í ákveðnum tilvikum en með skýrum takmörkunum. Er því ekki ástæða til að ætla að áfengisneysla og sá vandi sem henni kann að fylgja muni aukast verði frumvarpið að lögum. Þrátt fyrir aukna heimild til smásölu áfengis verða áfengisauglýsingar enn óheimilar í bili og hefðbundinn verslunarrekstur með áfengi verður enn í höndum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Ekki er talið að þær breytingar sem frumvarpið gerir ráð fyrir muni hafa teljandi áhrif á lýðheilsu þjóðarinnar þrátt fyrir að sölustöðum áfengis kunni að fjölga. Verði frumvarpið að lögum er ekki gert ráð fyrir að það muni hafa í för með sér teljandi áhrif á afkomu ríkissjóðs og ekki er talið að það muni hafa áhrif á fjárhag sveitarfélaga. Virðulegur forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efnisatriðum frumvarpsins. Ég legg því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Í hvert sinn sem útvíkka á heimildir einkaaðila til áfengissölu er mikilvægt að líta til þess hvaða áhrif aukið aðgengi kann að hafa. Mér er því bæði ljúft og skylt að koma hingað upp í dag og halda á lofti sjónarmiðum sem lúta að forvörnum og lýðheilsu almennings. Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins skapar okkur ákveðna sérstöðu meðal annarra ríkja. Samhliða forvörnum og lagaumhverfi hliðhollu lýðheilsusjónarmiðum hefur neysla ungmenna á Íslandi á áfengi dregist saman á síðustu áratugum. Það er fagnaðarefni þar sem ungmenni eru sá hópur sem hvað mikilvægast er að ná utan um, en á þessum aldri er fólk sérstaklega viðkvæmt fyrir langtímaáhrifum áfengisneyslu. Þetta styðja rannsóknir sem sýna að þau sem hefja áfengisneyslu snemma á unglingsárunum eru í aukinni hættu á að þróa með sér ýmis mein tengd áfengisneyslu. Á sama tíma og neysla áfengis hefur dregist saman hjá ungmennum hefur neysla í lítrum aukist á hvern Íslending. Í því samhengi má líta til þess að knæpum og útsölustöðum hefur fjölgað umtalsvert síðasta áratuginn, ekki síst með tilkomu ferðamanna. Þá hefur ólögleg netsala með áfengi einnig greitt veginn og er mikilvægt að við komum böndum á slíka starfsemi. Í því samhengi bendi ég á tvær fyrirspurnir þess efnis sem hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir hefur lagt fram til hlutaðeigandi ráðherra og óskað svara við því hvernig bregðast megi við því að áfengi sé selt innan lands í vefverslunum einkaaðila þrátt fyrir einkaleyfi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Þegar litið er til lýðheilsuvandans sem hlýst af aukinni áfengisneyslu meðal almennings ber að hafa í huga að um er að ræða langvinna, líkamlega og andlega sjúkdóma þar sem afleiðingarnar koma fram á löngum tíma, yfir áratugi jafnvel. Þá hafa rannsóknir sýnt fram á hækkandi tíðni ýmissa krabbameina og skorpulifur. Ég tel mikilvægt að við séum upplýst og meðvituð um þessa hlið málsins þegar taka á ákvarðanir sem leiða til aukins aðgengis að áfengi líkt og sala áfengis á framleiðslustöðum gerir ráð fyrir. Við verðum að hafa í huga þann fjölda rannsókna, álit fagaðila og stofnana á borð við Alþjóðaheilbrigðisstofnunina, sem eru allar á einn veg; að aukið aðgengi leiði til aukinnar neyslu, og verðum því að vera í stakk búin til að auka fræðslu og forvarnir. Virðulegi forseti, og með leyfi virðulegs forseta, segir í greinargerð með frumvarpinu: „Lagt er til að smærri áfengisframleiðendum, sem uppfylla ákveðin skilyrði laganna, verði gert kleift að selja áfengt öl í smásölu á framleiðslustað. Frumvarpinu er þannig ætlað að styðja við smærri brugghús, sérstaklega á landsbyggðinni, en umtalsverð gróska hefur verið hérlendis í bruggun áfengs öls á síðastliðnum árum.“ Ég vildi koma hingað upp til að leggja áherslu á mikilvægi þess að í meðförum þingnefndarinnar sem fer með málið verði horft til þess að ekki sé með nokkrum hætti hægt að víkka út þann tilgang sem liggur til grundvallar þessu frumvarpi, verði það að lögum, allt í þágu lýðheilsusjónarmiða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir að leggja fram þetta frumvarp. Ég, eins og kannski fleiri í þessum sal, tel að það módel sem er í áfengissölu í dag sé barn síns tíma og að þar mætti rýmka um. Þetta er ánægjuleg breyting, sér í lagi fyrir þá sem framleiða bjór og fyrir aðra framleiðslu víða um land, en við höfum einmitt séð mikla nýsköpun á því sviði þar sem lítil brugghús hafa orðið til, og mörg hver búa til ansi góða vöru, jafnvel áfengislausan bjór sem í dag er orðinn að sumra mati jafn góður og áfengur bjór. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að tryggja lýðheilsumarkmið og horfa á það að takmarka aðgang ungs fólks að áfengi en ég held að við séum komin með margra áratuga reynslu í því að sporna við kaupum barna á áfengi. Það er jú líka þannig að ef við verðum með þetta enn strangara en það er í dag þá lendum við jafnvel í því að þau fara að drekka einhvern óþverra eða leita í eitthvað sterkara. Ég held því að þetta sé af hinu góða og muni leiða af sér góða breytingu. Það eina sem ég vil hvetja hv. allsherjar- og menntamálanefnd til að skoða er hvort þessi tala, 500.000 lítrar af áfengi á almanaksári, sé rétt viðmið varðandi magn. Það er hægt að skoða þá sem framleiða og fá gögn frá þeim til að átta sig á því. Við erum ekki að tala um þá sem framleiða margar milljónir lítra af áfengi, en eru 500.000 rétta talan? Það væri athyglisvert fyrir nefndina að skoða það. Svo er í 5. gr. talað um helgidaga þjóðkirkjunnar. Það er kannski líka svolítið barn síns tíma að loka alltaf öllu á þeim dögum, t.d. að vera með allt lokað á sunnudögum. Ég komst að því um daginn að það er víst eitthvað opið á sunnudögum og það kom mér mjög á óvart. En vonandi er þetta fyrsta skrefið í því að við finnum fyrir meira frjálslyndi á þessum markaði og kannski að við sjáum að þetta gangi vel. Þá getum við treyst því að við getum fjarlægt orðin „á framleiðslustað“ og sagt að áfengi sé hægt að selja í verslunum.

Virðulegi forseti. Ég tek til máls í þessu máli, minnug þess að ég sat í allsherjar- og menntamálanefnd þegar frumvarp þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra var þar til meðferðar. Ég er, rétt eins og ég var þá, hlynnt þessu frumvarpi sem mér sýnist að sé í öllum atriðum hið sama, einhverjar lítils háttar breytingar sem hafa ekki þýðingu hvað réttaráhrif varðar. Mín helsta gagnrýni er sú að mér finnst þetta frumvarp ekki ganga nógu langt varðandi þau sjónarmið sem komu m.a. fram hjá hv. þm. Gísla Rafni Ólafssyni varðandi þetta 500.000 lítra mark, hvað býr þar að baki o.s.frv. Þannig að ég styð þetta mál og tel að það sé gott svo langt sem það nær, en það nær vitaskuld ekki mjög langt. Þetta er óskaplega feimið skref í frelsisátt, myndi ég segja, en skref í rétta átt og kannski táknrænt fyrir vilja þess ráðherra sem það leggur fram. En minnug þess hvernig frumvarpið var eins og það birtist okkur hér í síðasta sinn þá sáum við aðra drætti og það mál hugnaðist mér betur. Þar var um að ræða breytingar á áfengislögum sem heimilaði þá sölu sem hér er leyfð, sölu úr brugghúsum, en heimilaði jafnframt netverslun. Ég sé að hv. þm. Hildur Sverrisdóttir er hér í salnum í kvöld og hún hefur jú lagt fram frumvarp þess efnis og það er af hinu góða og sennilega nauðsynlegt fyrst það fékk ekki að rata með inn í þetta mál. En ég held að netverslunin sé nú stóra skrefið í frelsisátt í stóra samhenginu. Málið núna tekur eingöngu til leyfis þessara brugghúsa til að selja áfengi úr húsunum sjálfum. Ég man eftir að hafa hlýtt á umsagnir við meðferð málsins þar sem fram kom að það er mikil gróska, það hefur verið mikil nýsköpun í ferðaþjónustu og heimsóknir í þessi brugghús eru liður í því. Það held ég að sé jákvætt skref í þágu ferðaþjónustunnar og menningarinnar að stjórnvöld styðji við það og landsbyggðina um leið með því að stíga þetta skref. Ég man eftir því að fram komu tölur um hver fjöldi þessara brugghúsa er á landinu í dag. Hann er í tugum talinn og þessi brugghús framleiða, eins og við vitum, fjölbreytt úrval afurða, gjarnan með skírskotun í staðhætti og menninguna um leið. Ég held að menn eigi ekki að vera feimnir við að viðurkenna að bjórinn getur vel verið hluti af matarmenningu hverrar þjóðar. Ég sé þetta frumvarp hæstv. dómsmálaráðherra sem feimið frelsiskref en skref í rétta átt og ágætisbyrjun. En ég hefði nú haldið, miðað við alla þá umræðu sem farið hefur fram í þessum sal og í samfélaginu öllu um aukið frjálslyndi í þessum efnum, ekki síst af hálfu þess flokks sem hæstv. dómsmálaráðherra tilheyrir, að skrefið hefði mátt vera stærra. Ég myndi í því samhengi vilja nefna að með brugghúsunum eða því umhverfi sem við lifum í í dag, þessu lagaumhverfi, hallar auðvitað á smærri brugghúsin hvað varðar samkeppni, sem eiga erfiðara með að selja vörur sínar í dag en stærri samkeppnisaðilar. Það er ákveðinn kjarni. Jafnvel þó að við séum að tala um þessa vöru er það löggjafans að stuðla að heilbrigðri og eðlilegri samkeppni hér eins og annars staðar. Þótt við séum að fjalla um áfengi er ekki hægt að víkja alfarið frá almennum viðhorfum og sjónarmiðum hvað samkeppnina varðar. Þetta ætla ég að segja með þeim eðlilega og nauðsynlega fyrirvara að vitaskuld lýtur áfengi öðrum lögmálum en gilda um margar aðra vörur. Við höfum aldursskilyrðin, við höfum það samofið í löggjöf og menningu okkar hvar þykir passandi að neyta þessarar vöru og hvar ekki, við beitum markvissum og góðum forvörnum gagnvart börnum og ungmennum þannig að ég held að samfélagið allt hafi skilning á nauðsyn þess. Verðlagningin er annað atriði sem stuðlar að því að reyna að hafa áhrif á aðgengi. En engu að síður er áfengi líka hluti af hinu daglega lífi og þá er óeðlilegt og óheilbrigt að bjóða upp á þetta brogaða samkeppnisumhverfi sem reyndin er. Ég vildi nefna að ég er hlynnt því að fara þessa leið og hefði, eins og ég segi, gjarnan viljað taka stærra skref því að ég held að opnari leið muni stuðla að heilbrigðari nálgun gagnvart þessari vöru sem og heilbrigðari markaði. Sá hluti sem varðaði netverslunina á sínum tíma fól auðvitað líka í sér ákveðna nálgun og ákveðna viðurkenningu á samkeppni milli innlendra og erlendra aðila, að jafna leikinn í því samhengi. Mér hefur fundist umhugsunarvert að ekki sé verið að bregðast við því þegar það er svo augljóst mál að aðgengið er eins og það er, en samkeppnisumhverfi og rekstrarumhverfi milli innlendra og erlendra aðila er verulega ójafnt. Ég hlakka til að fylgjast með umræðum um þetta mál og það er aldrei að vita nema það taki einhverjum breytingum í meðförum allsherjar- og menntamálanefndar eða að fram komi einhverjar breytingartillögur. En ég vísa að öðru leyti til þess að það liggur hreinlega fyrir ágætisfrumvarp frá hv. þm. Hildi Sverrisdóttur og ég vona að flokkssystkini hennar muni jafnframt eftir því máli.

Herra forseti. Ég stóðst ekki mátið að eiga orðastað við hv. þingmann sem var svo heppinn að sitja í allsherjar- og menntamálanefnd á síðasta ári og rifja upp að þá fengum við ekki bara forvera þessa frumvarps, sem þá var flutt af hæstv. ráðherra Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur, heldur fengum við eiginlega tvíbura þess sem var fluttur af þingflokki Framsóknarflokksins. Hann var efnislega alveg eins, að undanskildu einu smáatriði sem voru stærðarmörk brugghúsa. Í frumvarpinu sem við ræðum í dag, líkt og í frumvarpinu sem lagt var fram af ráðherra fyrir ári, er miðað við 500.000 lítra mörk á ári. Framsóknarflokkurinn vildi miða við milljón lítra sem, eins og kom fram í ræðu fyrr í kvöld, eru einmitt mörkin sem Félag handverksbrugghúsa miðar við til að brugghús megi vera aðilar. Svo fórum við aðeins að rýna þetta. Hver er munurinn? Við sáum að það skeikaði bara einu félagi. Það var eitt fyrirtæki sem var undanskilið í stjórnarfrumvarpinu sem þingmannafrumvarpið náði utan um, og það kom síðan fram í umsögnum við það mál, og það er brugghúsið Kaldi. Það brugghús framleiðir rúmlega 600.000 lítra á ári og kemst þess vegna ekki undir verndarvæng þess frumvarps sem hér er verið að mæla fyrir. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að mér fannst þetta alltaf svo skrýtið hérna fyrir ári. Nú ætla ég ekki að fara að leggjast í einhverja auglýsingamennsku fyrir Kalda en það verður samt ekki af því fyrirtæki tekið að það er brautryðjandi í þessum litlu sjálfstæðu brugghúsum, sem ég hélt einmitt að þetta frumvarp ætti að ná 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta andsvar og fyrir að rifja þetta upp með mér. Ég var satt best að segja búin að gleyma þessu, kannski vegna þess að ég var svo mikið með hugann við þá staðreynd að fram kom frumvarp frá þáverandi dómsmálaráðherra sem var töluvert kraftmeira en það sem síðan varð niðurstaðan. En þegar þú rifjar þetta upp með mér þá var það auðvitað þannig að fólk staldraði við það hvers vegna þetta voru 500.000 lítrar en ekki 400 eða 700. Fyrir okkur sem vorum að skoða þetta mál var þetta bara einhver tala sem birtist af himnum ofan. En án þess að ég ætli að fara að vitna í umræður innan nefndarinnar er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það virtist vera niðurstaðan að eitt brugghús félli utan þess ramma sem frumvarpið boðaði. Hvort sem það var ætlunin eða ekki þá leiðir það auðvitað til þess að einhver lagasetning, sem virðist að formi til vera almenn, hefur a.m.k. mjög sértækar afleiðingar; það er öllum boðið nema einum. Í barnaafmælum heitir svoleiðis hegðun eitthvað. 

Herra forseti. Það er svo gaman að rifja það upp, vegna þess að ég hef aldrei upplifað annað eins kapphlaup hér í þingsal þar sem þingmenn stjórnarflokks rembast beinlínis við að vera á undan ráðherra sinnar eigin ríkisstjórnar með sama frumvarp hingað í salinn eins og gerðist í fyrra. En þessi mörk skipta auðvitað máli og það er eðlismunur á fyrirtækjum þarna einhvers staðar um þetta bil. Við sjáum að núna er Ölgerðin komin á markað, bara orðin að opinberu hlutafélagi. Það er allt öðruvísi rekstur en lítið brugghús sem rekið er í bakherbergi í einhverju iðnaðarhúsnæði í Hafnarfirði. Við værum kannski ekki að spá mikið í þetta nema út af því að akkúrat þessir tveir stjórnarflokkar drógu upp þessa ágreiningslínu fyrir okkur hér fyrir ári. Munurinn á 500.000 lítrum, sem ríkisstjórnin leggur hér til, og milljón lítrum, sem handverksbrugghúsin sjálf miða við, er eitt einasta fyrirtæki. Sértækari gerist löggjöf ekki. Það er bara hægt að benda á hús á Árskógssandi og segja: Sorrý, þið eruð ekki með í þessum lögum. Allir hinir vinir ykkar, allt hitt fólkið sem starfar með ykkur undir regnhlíf smærri brugghúsa er með okkur. Þið eruð úti. Svo held ég líka að þetta sé ótímabær umræða í ljósi þess að mælt var fyrir stjórnarfrumvarpinu fyrir ári, í febrúar. Nú er maí næstum búinn. Bæði þingið núna og þingið fyrir ári áttu að klárast snemma í júní 

Virðulegi forseti. Ég held að það megi alveg segja það að vinningslíkurnar með áfengisfrumvörpum stjórnvalda eru sjaldnast miklar. Ég held að það sé ekkert óskaplega kalt gisk að það fari eins með þetta frumvarp. En mig langaði til að taka upp þennan punkt af því að það var rætt svo mikið um ferðaþjónustuna í samhengi við þetta mál á sínum tíma eftir að búið var að tálga netverslunina, sem var þungamiðja málsins, í burtu og þýðingu brugghúsanna fyrir ferðaþjónustuna, fyrir landsbyggðina og hvað þau hefðu gert mikið, t.d. bara í sambandi við atvinnuþróun og nýsköpun alls konar. Mér finnst algerlega augljóst mál að við verðum við þessu og trúi því ekki að það verði niðurstaðan, ef það blasir við að það sé enn þá með þeim hætti, að eitt brugghús sé undanskilið í löggjöfinni. Slík löggjöf stenst ekki skoðun þannig að þetta hlýtur að taka breytingum. En af því að ég er skoðanasystir hv. þingmanns um líklega tímalínu í þessum efnum þá myndi ég líka eindregið hvetja hæstv. dómsmálaráðherra til þess, með virðingu fyrir samkeppnisstöðu innlendra aðila gagnvart erlendum, að skoða netverslunina gaumgæfilega. Hún var útfærð í frumvarpi. Hún hvarf eins og hlutir geta gert á netinu. 

Herra forseti. Við ræðum þetta frumvarp til laga um breytingu á áfengislögum, sem er sala á framleiðslustað. Við höfum rætt þetta hér í kvöld og þetta hefur verið rætt svolítið á síðustu árum. Ég fagna því að þetta sé komið fram hér. Það hefur verið mjög skemmtilegt að fylgjast með þróun á minni brugghúsunum á Íslandi og handverksbrugghúsunum. Og fyrst að kynningarfulltrúar Kalda á Árskógssandi hafa talað hér í kvöld má nefna líka að það hefur verið einstaklega gaman að fylgjast með þeirri þróun frá 2006, hvernig það hefur byggst upp, frá litlu brugghúsi upp í aðeins meiri rekstur. Svo ég segi það strax þá er ég er sammála málinu, það er búið að koma aðalatriðinu að sem ég ætlaði helst að gera athugasemd við hér, en ég hefði gjarnan viljað að þetta væri 1 milljón lítra en þetta væri miðað við eins og samtök handverksbrugghúsa leggja áherslu á í sinni starfsemi, hvað þau kalla handverksbrugghús, í sambandi við stærðarmörk. Ég tek undir það sjónarmið með hv. þingmanni að það er ekki fallegt að berja á einum í þessu máli. Það er þannig að með tíð og tíma hefur reksturinn þróast þannig að ég held að þetta séu einhverjir 600.000–800.000 lítrar sem hafa verið framleiddir núna á síðustu árum og sannarlega á brugghúsið á Árskógssandi að vera undir þessu frumvarpi sem við erum að ræða hér. Það er rétt og mér hefur fundist mjög áhugavert að sjá hvað þetta hefur kryddað ferðaþjónustuna víða á landsbyggðinni og sérstaklega, ef ég tek bara mitt kjördæmi, Norðausturkjördæmi. Það er Segull 67 á Siglufirði, svo ég gerist kynningarfulltrúi fyrir kjördæmið, og svo er Bruggsmiðjan á Árskógssandi. Svo er náttúrlega, þótt það falli ekki undir þetta, mikil framleiðsla hjá Víking brugghús á Akureyri. Húsavík öl á Húsavík er líka mjög skemmtilegt og hefur verið skemmtileg ferðaþjónusta í kringum það. Austri á Egilsstöðum er brugghús og Beljandi á Breiðdalsvík. Þannig við getum talið upp mörg smærri …  Eins og kemur fram í greinargerð er sérstaklega verið að tala hér um þessa minni framleiðendur, að hægt verði að leyfa þeim að selja á framleiðslustað. Ég held það sé nú algengast að tala um 30.000–40.000 upp í 60.000 lítra hjá flestum þessum aðilum. Þetta eru smáir aðilar en þeir skapa ótrúlega mörg störf miðað við hversu lítil framleiðslan er. Ef við förum að skoða þetta í heildarsamhengi, neyslu í landinu, þá er þetta ákaflega lítið af heildarmagninu. Ég hugsa, ef miðað er við framleiðslu í landinu - ætli það sé ekki um 20 milljónir lítra sem eru framleiddir af bjór á Íslandi, svona eftir minni, að við séum örugglega að tala um innan við 10% í heildina ef við tökum Kalda framleiðsluna með á landsvísu, kannski 7–8%. Það er mjög mikilvægt að koma því áfram. Ég ætla ekki að fara í langa tölu um þetta en ég vildi bara koma og lýsa stuðningi við málið. Þetta er svona smáskref í frelsisátt sem snýr að þessu í þessu máli. Svo tökum við seinni mál síðar sem snúa að netverslun og öðru. En ég vildi bara koma og fagna því að þetta væri komið til umræðu í þingsal.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Þetta er skemmtilegt mál. Ég held að við höfum rætt áfengi hér í þingsalnum á hverjum þingvetri undanfarin ár, mögulega áratugi. Ég verð að segja að þetta er í fyrsta skipti síðan ég kem hingað inn á þing að áfengi er rætt án þess að nokkur þingmaður Vinstri grænna sé á mælendaskrá og bara yfir höfuð inni í salnum.  Mig langar til að spyrja hv. þingmann og fá að heyra skoðun hans. Við höfum rætt töluvert hér að þetta sé verið að gera m.a. til að krydda ferðaþjónustuna okkar svolítið. Erlendir ferðamenn eru vanir því að geta keypt þessa afurð, hún styrkir ferðaþjónustuna víðs vegar um landið, eins og hv. þingmaður hefur talið hér upp, þeir staðir sem brugga. Mín spurning er eiginlega til okkar, sem erum jú ferðamenn í eigin landi, ekkert djúpt hrifin af bjór. Það er nú íslensk framleiðsla á öðru áfengi. Gin er t.d. áfengi sem er aftur farið að njóta vaxandi vinsælda, m.a. vegna þess að það eru komnar margar skemmtilegar íslenskar gintegundir á markað og hér er framleitt ansi gott gin víða um land. Hvað þætti hv. þingmanni um að þetta mál yrði útvíkkað: Fyrst við ætlum ekki að fara lengra en í íslenska smáframleiðslu, fyrst við erum búin að taka netið út og við ætlum ekki að stíga skrefið lengra, ekki í frelsisátt, hvað með að útvíkka málið þannig að ginið félli undir þetta? Það gæti verið enn skemmtilegra krydd í ferðaþjónustuna okkar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég ætla ekki að tala um eigin neyslu, ég er ekki mikill bjórdrykkjumaður, bara svo það komi fram. En ég tek hins vegar eftir því þegar maður fer um þessar verslanir sem selja áfengi að það virðist vera miklu einfaldara - mögulega er það sölumál, ég þekki bara ekki það vel til. Ginið er til í Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins eða Vínbúðinni. Því er stillt fram með miklu meira áberandi hætti t.d. í fríhöfninni á Keflavíkurflugvelli, þannig að þessi fyrirtæki virðast hafa miklu betra aðgengi. Ég sé að það er fjölbreytt úrval af íslensku gini víða. Hins vegar sér maður mjög sjaldan í Vínbúðinni, þannig lagað, vörur frá þessum litlu brugghúsum sem eru kannski miklu minni framleiðslueiningar en framleiðsla á gini. Miðað við það sem ég hef séð og lesið, þótt ég muni kannski ekkert af því sem ég hef lesið, þá eru þetta bara stærri framleiðslulotur og meiri framleiðsla. Ég held að þetta séu raunverulega fyrirtæki sem velta miklu meira en litlu brugghúsin. En ég get ekki tjáð mig sérstaklega mikið um ginframleiðslu í landinu vegna þess að ég þekki hana ekki nægilega vel. En það er klárt að þessi litla framleiðsla á bjór í handverksbrugghúsum skapar töluvert mikið af störfum miðað við magnið, vegna þess að það er ákveðin stemning í kringum þetta sem er verið að byggja upp. Víða er þetta bara jákvætt og krydd í ferðaþjónustuna á minni stöðum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Það er alveg rétt að það er heilmikil stemning í kringum bjórdrykkju, bjórsmakk á brugghúsum og svona. En ég get upplýst hv. þingmann um það af eigin reynslu að það er heilmikil stemning í kringum ginprufur líka, að smakka ólíkar gintegundir. Þetta er eiginlega ekki sett fram bara í gamni. Ég veit að víða erlendis eru heilmikil viðskipti komin í kringum þetta og skemmtileg stemmning þannig að ég myndi vissulega vilja sjá þetta verða að veruleika, að íslenskum framleiðendum væri gert kleift að vera með slík viðskipti og kynningar og viðbrögð í kringum það. Ég missti af tækifærinu til að eiga þetta samtal við flokksfélaga hv. þingmanns, þ.e. hæstv. dómsmálaráðherra, sem mælti fyrir málinu, en hv. þingmaður tilheyrir flokki sem hefur í orði reynt að koma í gegn breytingum í frelsisátt á sölu áfengis svo lengi sem elstu menn muna, svei mér þá. Þetta er örskref í þá átt. Og það er svo sem ekki enn þá útséð með hvort það næst í gegn, sérstaklega ekki miðað við reynslu síðasta árs þar sem meiri hlutinn var samsettur úr sömu flokkum og nú og kláraði málið ekki. En ég vona að þetta fari í gegn núna. Ég ætla bara að leyfa mér að trúa því líka að þetta verði ekki nein sneypuför með málið. En það sem mig langar til þess að biðja hv. þingmann um, ef hann treystir sér til, svona án ábyrgðar, að velta því upp með mér: Nú er þetta fyrsta ár nýs kjörtímabils þessarar ríkisstjórnar: Telur hv. þingmaður líkur á að fleiri skref verði stigin eða er þetta frelsistáknmerki Sjálfstæðisflokksins í áfengismálum?

Herra forseti. Ég verð að byrja að minna á Borgarfjörð eystri í framleiðslu á landa svo það gleymist ekki og það verði ekki allt vitlaust í kjördæminu. 

… erum á hættulegri braut hérna.

- Já. Hins vegar er náttúrlega ómögulegt að spá fyrir um hvernig þetta fer allt saman ef litið er á það í stærra samhengi. Við munum halda áfram, ég og flokkssystkini mín, á þeirri leið að sjá hvað kemst áfram hér í þingsal. Ég held að a.m.k. stór hluti þingflokksins sé þar. Svo er bara að sjá hvernig þetta þróast í þinginu. Það er ekkert meira um það að segja í sjálfu sér og ekki ætla ég að lofa neinu. En auðvitað væri mjög ánægjulegt ef við gætum tekið einhver skref í þessa átt. Mér finnst mikilvægt að það séu mjög öflugar forvarnir í landinu varðandi áfengisneyslu og ég hef alltaf verið mjög hlynntur því og ánægður með hversu framarlega við erum með forvarnir og hvernig við tökumst á við áfengismálin. En það er bara þannig að við höfum raunverulega ekki tekið nein skref frá 1. mars 1989 varðandi bjórinn. Þetta eru að verða 33 ár. Ætli ég hafi ekki verið 19 ára, orðið tvítugur skömmu síðar.  
            

Virðulegi forseti. Hér ræðum við um frumvarp til laga um breytingu á áfengislögum þar sem lagt er til að smærri brugghúsum verði gert kleift að selja áfengt öl í smásölu á framleiðslustað. Þar með er frumvarpinu ætlað að styðja við smærri brugghús, sérstaklega á landsbyggðinni, en umtalsverð gróska hefur verið í bruggun áfengs öls á síðastliðnum árum og eru tugir smærri brugghúsa starfandi um land allt, eins og rakið hefur verið ágætlega hér. Þar er framleitt fjölbreytt úrval afurða, oft með sérstakri skírskotun til umhverfisins sem þau starfa í. Hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson fór vel yfir það sem er að gerast í Norðausturkjördæmi í þessum efnum hér í síðustu ræðu. Fram kemur að við gerð frumvarpsins hafi m.a. verið horft til lagasetningar annars staðar á Norðurlöndum, en þar er smærri brugghúsum almennt heimilt að selja áfengt öl í smásölu, þó með mismunandi takmörkunum. Ég get tekið undir það markmið og finnst reyndar mjög mikilvægt að fundnar séu leiðir til að tryggja sanngjarnt starfsumhverfi fyrir þá atvinnustarfsemi sem rekstur lítilla brugghúsa er. Ég velti samt fyrir mér hvort þetta sé farsælasta leiðin sem hér er verið að velja með tilliti til hagsmuna barna og lýðheilsu, þ.e. ef þessi leið myndi verða til þess að aðgengi ungmenna að áfengi myndi aukast. En á hinn bóginn, eins og ég sagði áður, er þetta líka atvinnumál, tengt iðnaði og ferðaþjónustu. Ég vil sérstaklega beina því til allsherjar- og menntamálanefndar að hún rýni í vinnu sinni starfsumhverfi brugghúsanna á alla kanta í þessu ljósi; lýðheilsu, forvarna, gegn áfengisneyslu, jafnvel loftslags- og umhverfismála og tengsla við atvinnusköpun og ferðaþjónustu. Þegar þingflokkur Framsóknarflokksins samþykkti frumvarpið setti ég ákveðna fyrirvara við afgreiðslu þess ásamt nokkrum öðrum þingmönnum meðan aðrir í flokknum höfðu enga fyrirvara. Ég ætla að fara hér yfir fyrirvarana sem ég setti fram. Frumvarpið felur í sér aukið aðgengi að áfengi og því tel ég brýnt að við meðferð málsins verði farið yfir möguleg áhrif þess á lýðheilsu og hvernig eftirliti með sölunni verði háttað. Sérstaklega er mikilvægt að horft verði til mögulegra áhrifa á börn og ungmenni. Verði frumvarpið að lögum þarf að liggja fyrir hvernig áhrif á lýðheilsu yrðu vöktuð í framhaldinu. Á undanförnum árum hefur náðst umtalsverður árangur hér á landi í að draga úr áfengis- og vímuefnaneyslu meðal ungs fólks og neysla áfengis meðal ungmenna hefur dregist svo saman hér á landi að það hefur vakið heimsathygli og í rauninni margir sem leita í smiðju okkar Íslendinga varðandi aðferðafræði þar. Þessi árangur hefur náðst með þrotlausu og víðtæku samstarfi þeirra sem sinna rannsóknum, stefnumótun og störfum í þágu barna og unglinga sem og foreldra, árangri sem m.a. byggir á takmörkunum á aðgengi að áfengi. Við þurfum að halda því mikilvæga starfi áfram og efla einnig fyrirbyggjandi starf fyrir aðra aldurshópa. Öll lagasetning er varðar áfengi þarf að taka mið af þessari áherslu, að vernda sérstaklega hópa eins og börn og ungmenni. Ég ætla ekki að nota tíma minn hér til að fara yfir þau áhrif sem áfengi hefur á börn og ungmenni en vísa til orða hv. þm. Orra Páls Jóhannssonar fyrr í umræðunni. Ítrekað hefur komið fram hér í þingsal við umræður um breytingar á áfengislöggjöfinni að áfengi er ekki eins og hver önnur neysluvara. Lög um verslun með áfengi og tóbak eru þannig upp byggð að þeim er ætlað að skilgreina umgjörð um sölu og heildsölu áfengis og tóbaks sem byggist á vernd lýðheilsu og samfélagslegri ábyrgð. Markmið þeirra er að stýra aðgengi að áfengi og tóbaki og draga þannig úr skaðlegum áhrifum af neyslunni, vernda ungt fólk gegn neyslu áfengis og tóbaks og takmarka framboð á þessum að sumu leyti óæskilegu vörum. Það er mikilvægt að halda þeim markmiðum til haga við umfjöllun um þetta mál í allsherjar- og menntamálanefnd og kalla ég eftir að rætt verði við sérfræðinga og áhugafólk um forvarnir og samfélagsleg áhrif af þessu frumvarpi á einstaklinga, heimili, sveitarfélög og ríkissjóð. Hljóti frumvarpið samþykki eru sterk rök fyrir því að breytingin muni hafa áhrif á minni brugghús og styrkja rekstrargrundvöll þeirra auk þess sem það getur stuðlað að frekari uppbyggingu atvinnulífs í byggðum þar sem þau eru rekin. Sérstaka áhersla verður að leggja á það að breytingin leiði ekki til þess að kaupendur undir lögaldri fái aukið aðgengi að áfengi, enda væri það einungis selt á stöðum þar sem fólk á þeim aldri má ekki koma saman. Þá langaði mig að nefna að árið 2010 samþykkti Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin áætlun sem hefur það að markmiði að takast á við áhrif af skaðlegri notkun áfengis og raunar fleiri samþykktir síðan. Til að framfylgja þeirri stefnu þarf virkt samstarf að ríkja milli almennings, einkageirans sem og lýðheilsu og rannsóknastofnana. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin og aðildarríki hennar eru ákveðin í að vinna saman að þessu átaki til að stuðla að skaðaminnkun af völdum áfengisneyslu, bæði á landsvísu og á heimsvísu. Að lokum vil ég aftur leggja áherslu á sanngjarnt starfsumhverfi handverksbrugghúsa. Þar þarf að líta til fleiri þátta en tilgreindir eru í frumvarpinu, þ.e. fleiri þátta en akkúrat því að heimila sölu á framleiðslustað, þó að það geti verið einn þátturinn. En það eru líka aðrir þættir sem við megum aldrei gleyma, eins og jöfnun raforkukostnaðar um landið, jöfnun flutningskostnaðar og breytingar á reglum varðandi flutning og sölu áfengis í næstu áfengisverslun við framleiðslustað. Þar hafa reyndar orðið framfarir á undanförnum árum en það þarf að gera betur. Síðan hefur stundum verið varpað upp hugmyndum um breytingar á áfengisgjaldi gagnvart þessum framleiðendum. Verði það niðurstaða nefndarinnar að leiðin sem lögð er til hér í frumvarpinu sé vænleg vil ég ítreka það við nefndina að huga að jafnræði smáframleiðenda, því að eins og frumvarpið er sett fram falla ekki allir framleiðendur undir það, eins og hefur raunar verið rakið hér í umræðunni. Virðulegi forseti. Að lokum ítreka ég mikilvægi þess að fjármagni verði varið til forvarna og að farið verði í mótun næstu forvarnastefnu og aðgerðaáætlana í áfengis- og vímuvörnum. Lýðheilsusjónarmið, barnasáttmálinn og heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna þurfa að vera leiðarljós.

Herra forseti. Við heyrum oft, og réttilega, að áfengi sé ekki venjuleg neysluvara. En áfengi er þó lögleg neysluvara. Ég held að það væri gott að við reyndum að horfa á hvað er raunverulega það allra mikilvægasta sem við getum gert til þess að passa upp á börn og aðra sem eiga erfitt með að umgangast þessa vöru, sem er vissulega vandmeðfarin, hvernig við getum sem best stemmt stigu við ofneyslu á henni og komið í veg fyrir vandræði vegna hennar án þess að ganga óþarflega langt og missa mögulega sjónar á því sem mestu máli skiptir. Ég leyfi mér að nefna það að í níunni svokölluðu var ég ein af þeim sem starfaði í jafningjafræðslunni sem þá var til, ásamt reyndar fleiri hv. þingmönnum á þessu þingi. Það var svolítið merkilegur tími þar sem neysla ungmenna á áfengi, og ég tala nú ekki um á eiturlyfjum, hafði verið talsvert mikil. En við ungmennin tókum okkur saman og ræddum neysluna á heiðarlegan, auðmjúkan, sannan og einlægan hátt til að reyna að spyrna fótum við því. Á sama tíma var sjálfræðisaldurinn vissulega hækkaður, foreldrar urðu meðvitaðir og fóru í kvöldgöngur, sem ég man ekki alveg hvað heita í augnablikinu, þannig að það kom auðvitað margt til en neyslan snarminnkaði með árunum. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta er að á sama tíma fjölgaði bæði sölustöðum Vínbúðarinnar, börum fjölgaði, áfengisleyfum fjölgaði, neysla jókst í rauninni en varð betri og síður meðal barna. Mig langaði að ræða þetta hér því að áfengislöggjöfin okkar almennt er gölluð, held ég að mér sé óhætt að segja. Það eru ákveðnar þversagnir í henni. Þar eru atriði sem eru bönnuð þrátt fyrir að við sjáum þau allt í kringum okkur. Við leggjum ofuráherslu á eitt meðan annað fær að leika lausum hala o.s.frv. Í því samhengi er ég sjálf að leggja fram frumvarp sem er núna hjá allsherjar- og menntamálanefnd um að gæta jafnræðis í netsölu á áfengi þar sem innlendir aðilar myndu þá geta setið við sama borð og aðrir. En ég læt það kannski liggja á milli hluta í þessu máli. Mig langar fyrst og fremst að reifa málið í innganginum því að ég held að það sé margt sem megi laga og fókusera á í áfengislöggjöfinni okkar almennt. En ég verð að segja að þrátt fyrir að þetta mál sé vissulega um áfengi er það í rauninni svo ofboðslega lítið, aðeins brotabrot af því sem varðar áfengisneyslu eða áfengissölu á Íslandi, að fyrir mér er þetta fyrst og fremst ferðaþjónustumál. Þetta er ofboðslega mikilvægt mál fyrir þessa litlu aðila sem hafa með dugnaði, elju, nýsköpun og mikilli hugmyndaauðgi komið á fót þessum litlu handverksbrugghúsum úti um allt land við miklar vinsældir ferðamanna og annarra. Þetta eru staðir sem ferðamenn koma oft á í skipulögðum ferðum, koma beint til þeirra og fá að smakka framleiðsluna og kynna sér hana og þá er að mínu viti ofboðslega eðlilegt framhald af því að viðkomandi aðilar geti tekið eitthvað af þessari vöru heim með sér, úr því að þeir eru komnir á staðinn á annað borð. Það er auðvitað sagt í frumvarpinu og þess vegna leyfi ég mér að segja það að fyrir mér er þetta mál ekki eitthvert risaskref í átt að breyttri áfengislöggjöf á Íslandi, þvert á móti. Það er tíundað í gegnum allt frumvarpið að öll stór meginatriði og allir þeir varnaglar sem við höfum á þessari áfengislöggjöf séu óbreyttir. Ég held að þetta sé ofboðslega jákvætt mál. Ég held að þrátt fyrir að í stóra samhengi hlutanna muni ekkert breytast gífurlega mikið á Íslandi varðandi áfengislöggjöfina almennt þá muni þetta skipta miklu máli fyrir þessa aðila og fyrir upplifun ferðamanna. Ég held að þetta muni skipta miklu máli fyrir eftirspurn eftir framleiðslu á þessari vöru og að þannig muni hróður hennar fara víðar. Mig langaði að nefna það sem ég heyrði í umræðunni núna hjá þeim hv. þingmönnum sem tóku til máls á undan mér. Þar var verið að velta fyrir sér þessu 500.000 lítra marki. Nú kom ég ekki að því að semja þetta frumvarp en á ekki von á öðru en að hæstv. dómsmálaráðherra muni útskýra betur hvaðan þessi mörk koma. En mig langar að fá að taka undir með hv. þm. Gísla Rafni Ólafssyni sem hvatti nefndina til að skoða þetta atriði sérstaklega. Það er kannski óábyrgt af mér að vera giska á eitthvað í pontu þannig að ég ætla að umorða þetta: Ég myndi halda að í því samhengi verði að hafa í huga umhverfi EES-samningsins sem við búum við þar sem við verðum auðvitað að stíga varlega til jarðar og gæta þess að við séum ekki að stuðla að neins konar mismunun hjá innlendum aðilum eða öðrum sem við erum með í þessu samningssambandi. Ég get ímyndað mér að mögulega hafi verið horft til Finnlands þar sem ákveðinni stærð brugghúsa var veitt þessi heimild þrátt fyrir að vera undir sömu löggjöf. Ég get ímyndað mér að það geti verið einhvers konar viðmið, sem ég býst við að nefndin skoði. Auðvitað verður alltaf að passa hinn ágæta EES-samning sem er að mínu viti einn merkilegasti samningur sem Ísland hefur nokkurn tímann gert. Hann hefur verið mjög jákvæður fyrir land og þjóð. Í frumvarpinu stendur, með leyfi forseta: „Ljóst er að þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu fela í sér undanþágu frá einkaleyfi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins á smásölu áfengis. Þessi undanþága mun fela í sér takmarkaða heimild fyrir tiltekna áfengisframleiðendur að uppfylltum nánari skilyrðum. Að teknu tilliti til framangreinds er ekki talið að undanþágan feli í sér brot á 11. og 16. gr. EES-samningsins.“ - Sem kveður á um að ekki megi vera um mismunun að ræða. Það er sem sagt mat frumvarpshöfunda að frumvarpið muni ekki skapa vandkvæði með tilliti til ákvæða stjórnarskrárinnar eða alþjóðlegra skuldbindinga. Mig langaði að nefna þetta og mig langar að nefna líka að ég sé hérna í samráðskafla frumvarpsins að Félag atvinnurekenda bendir á og vísar til þess í umsögn sinni að lagasetningin í Finnlandi um sölu áfengs öls á framleiðslustað sé í rauninni ekki gott fordæmi þar sem Finnarnir hafi einnig samhliða heimilað sölu áfengs öls í verslunum sínum. Þannig að ef þetta er viðmiðið þurfi mögulega að skoða þetta í því samhengi og ég býst við að nefndin geri það því að enginn vill brjóta EES-rétt. Ég hef fulla trú á að við finnum út úr því ef það er einhvers konar vandamál. Forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég skil vel hv. þm. Þorbjörgu Sigríði Gunnlaugsdóttur sem segir að henni finnist þetta vera örskref, pínulítið skref, feimið skref, eins og hún orðaði það svo skemmtilega. Ég tek undir með hv. þingmanni og það er mín einlæga, staðfasta trú að við verðum að gera betur almennt í áfengislöggjöfinni okkar til þess að passa upp á að við séum ekki að brjóta á jafnræði á milli innlendra og erlendra aðila, að við séum ekki með ofboðslega stífan lagaramma í kringum einn hlut þegar hann er í einhverju öðru formi en samt með sömu afleiðingar á einhverjum öðrum stað o.s.frv. Fyrir mér er það frumvarp sem er hér til umræðu svo ofboðslega lítið atriði í því samhengi öllu sem varðar börnin okkar og forvarnir, áfengisgjald og auglýsingar og allt slíkt. Þetta hefur ekkert með það að gera. Það eina sem verið er að leyfa er að þeir einstaklingar sem stíga inn í brugghús til að kynnast því og fá að smakka á framleiðslunni fái að grípa með sér nokkrar flöskur heim. Þetta er ferðaþjónustumál. Þetta er landsbyggðarmál. Þetta er nýsköpunarmál. Þetta er mál sem mér finnst, virðulegur forseti, að við ættum öll að fylkja okkur á bak við og ég vona að nefndin muni vinna vel úr því.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Hildi Sverrisdóttur fyrir fína ræðu og ætla að byrja á að segja að ég er í grundvallaratriðum sammála því sem þar kom fram þannig að ég er nú ekki að kalla eftir neinum skoðanaágreiningi eða úrslitum þar á. Mig langaði hins vegar aðeins að grípa boltann þar sem hv. þingmaður talaði um að þetta væri svo lítið skref og þess eðlis að raunverulega tengdist það ekki áfengislöggjöfinni eða því sem við höfum verið að bauka við varðandi mögulegar breytingar þar á undanfarin ár, jafnvel áratugi, heldur væri þetta ferðaþjónustumál, eins og hefur svo sem komið ítrekað fram í máli þingmanna. Ég get tekið heils hugar undir það. Það breytir því samt náttúrlega ekki að þetta er breyting á áfengislögum. Þá langar mig að varpa fram punkti, af því að ég veit að hv. þingmaður hefur lagt fram þingmannamál sem lýtur að því að jafnræðis verði gætt á milli innlendra og erlendra aðila í netverslun með áfengi. Við höfum svo árum skiptir tekist á um það hér í þingsal hvort einhverjar grundvallarbreytingar verði gerðar á áfengislöggjöfinni í frelsisátt, þ.e. hvort leyfa eigi áfengissölu í verslunum öðrum en einkaleyfisverslunum ríkisins. Og þá er tekist á um: Á það bara að vera bjór og léttvín? Á það ekki að vera neitt eða á það að vera sterkt vín líka? Þarna hafa línurnar legið. Ég tel á sama tíma að það sé skiljanlegt eftir áralanga baráttu sem ekki hefur þokað neinu áfram að tekin séu svona lítil skref. En þá erum við komin að því sem hv. þingmaður nefndi, hvort það sé möguleg hætta á að verið sé að brjóta einhverjar reglur, mismuna aðilum eða gera einhverjar breytingar sem hafa ófyrirséðar afleiðingar. Það er meiri hætta á því en væri mögulega ef við hefðum kjark og úthald til að breyta löggjöfinni heildstætt. Í ljósi þess að hv. þingmaður lagði fram þetta mál þegar samflokksmaður hennar er hæstv. dómsmálaráðherra, sem hefur þessi mál á sinni könnu, velti ég fyrir mér: Var aldrei inni í myndinni að vinna þetta mál þannig varðandi þessa breytingu að færa allt saman í einhverja stærri löggjöf?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Hönnu Katrínu Friðriksson kærlega fyrir andsvarið. Ég tek undir með henni og forsendurnar í andsvari hennar. Það var rætt á vettvangi flokks okkar hæstv. dómsmálaráðherra hvort það færi betur á því að hafa þessi mál í einum og stærri lagabálki. Ég ætla að vera heiðarleg varðandi það að það var mín skoðun að það færi ekki vel á því. Eftir að hafa fylgst með umræðu um áfengi um ansi langt skeið, bæði á vettvangi þingsins og í samfélaginu sjálfu, og ég hef sjálf komið að því með ýmsum hætti í gegnum árin, þá er það mitt mat, af hvaða ástæðum svo sem það er, að það sé í þessu samtali þar sem við erum smám saman tilbúin að opna aðeins meira dyrnar, tökum fyrir mál eins og þetta, sem er vissulega skref í frelsisátt og er ofboðslega mikilvægt sem slíkt en það er kannski fyrst og fremst ferðaþjónustumál - það mun ekki kollvarpa því hvernig við lítum á áfengislöggjöf eða hvaða hömlur við viljum hafa á henni almennt, alla vega núna fyrst um sinn. Þannig að það er mitt mat og ég var bara heiðarleg með það, enda er það svo að hæstv. dómsmálaráðherra kemur fram með þetta mál og þingmannamálið mitt er nú þegar komið í nefnd og þessi mál eru eðlisólík. Ég held að hvort um sig græði meira á því að allir nálgist þau þannig, þar eru aðeins mismunandi áskoranir, aðeins mismunandi umræður og það er sjálfsagt að hvort um sig fái það svigrúm sem það á skilið, en bæði eru þessi mál mikilvæg í þessari heildarvegferð.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Mér þykir gott að vita að svona hafi samtalið verið og ég er ekki frá því að þetta sé rétt mat. Á sama tíma er ég enn þá þeirrar skoðunar að við þurfum alla vega að stíga varlega til jarðar ef við ætlum að búta þetta í sundur af þeim ástæðum sem ég nefndi áðan. En líklega er þetta hárrétt mat. Mér þykir ekki ólíklegt að hefði þetta farið saman væri málið andvana fætt, alla vega hér og nú. Ég bind enn þá vonir við að það mál sem hæstv. ráðherra leggur hér fram sé það sannarlega ekki að þessu sinni. En kannski bara fyrir forvitnissakir: Nú verð ég að lýsa þeirri skoðun að ég tel ekki líklegt, því miður, að þingmannamál hv. þingmanns með netverslunina fari í gegn núna. Ég tala bara af reynslu af því hvernig meðferð þessi mál hafa fengið og þingmannamál svo sem almennt. Ef við hugsum þetta þá væri kannski mögulegt, eftir meðferð í nefnd og umfjöllun - kannski er ég bara með svona vonda kristalskúlu, kannski fer þetta mál í gegn, það væri óskandi, en ef ekki þá er þetta mögulega mál sem hæstv. dómsmálaráðherra tekur næst upp á sína arma. Hef ég skilið þingmanninn rétt; er það þannig sem hún sér fyrir sér að við náum smám saman tökum á þessu máli?

Frú forseti. Eins og allir vita er glasið alltaf hálffullt í mínu lífi þannig að ég er ekki búin að gefa upp neina von um hvort þingmannamál mitt um netverslun muni fara í gegn eða hvort það sofnar í hinni ágætu allsherjar- og menntamálanefnd. Ég mun vera bjartsýn með það mál þangað til annað kemur í ljós. Hins vegar er það alveg ljóst og það þarf enginn að velkjast í vafa um það að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins er mjög einhuga um bæði þessi mál og er almennt vakandi varðandi alls konar frelsiskref, ekki síst varðandi regluramma áfengislöggjafarinnar. Ég og hæstv. dómsmálaráðherra eigum kannski eftir að taka það samtal formlega. En ef svo illa fer að þingmannamál um netverslun dagar uppi í nefnd þá verður að sjálfsögðu leitað allra leiða sem tækar eru til að lengja líftíma þess máls og þá mögulega annars staðar ef það þykir vænlegra til árangurs. Þannig að stutta svarið er: Það er í einlægni þannig að það var lagt upp með þessi mál á þessu þingi eins og talið var líklegast til árangurs. Ef það gengur ekki eftir þá þurfum við bara að leita leiða út frá því hvað er talið líklegast til árangurs því að bæði þessi mál eru mikilvæg. Þau skipta máli. Þau eru ekkert til að óttast og við verðum að nálgast það þannig.

Forseti. Bara svona fyrir forvitnissakir, og svo er að vísu önnur spurning líka - ég man ekki eftir að hafa séð hið margrómaða áfengisfrumvarp Sjálfstæðisflokksins síðan ríkisstjórn Viðreisnar, Bjartrar framtíðar og Sjálfstæðisflokksins var við völd, þegar Pawel Bartoszek, þáverandi þingmaður, tók það upp á sína arma og lagði það fram. Þar áður var það Teitur Björn Einarsson. Ég man ekki eftir því að hafa séð það síðan þá. Ég man allt í einu eftir því og átta mig ekki alveg á af hverju það hefur horfið úr augsýn. Þetta var alltaf staðlað mál sem var rætt af og til á þingi. Ég sakna þess sérstaklega af því að eftir að hv. þm. Pawel Bartoszek tók það upp á sína arma þá gekk hann beinlínis á milli þingflokksherbergja og spurði fólk: ,,Hvernig líst þér á þetta? Hvaða hugmyndir hefur þú?“ Hann vann rosalega vel í því að straumlínulaga það og aðlaga það að hugmyndum allra sem höfðu eitthvað til málanna að leggja. Maður veltir því fyrir sér hvað sé orðið af áfengisfrumvarpi Sjálfstæðisflokksins sem oft hefur litað umræður Alþingis á undanförnum árum svo skemmtilega.

Frú forseti. Þetta er bara frábær spurning því að það var einmitt sá þingmaður sem hér stendur, ásamt hv. þm. Teiti Birni Einarssyni og hv. þm. Pawel Bartoszek, sem stóð að því máli þingveturinn 2016–2017. Sá hryllilegi atburður gerðist að við duttum öll út af þingi haustið 2017 þannig að þannig fór um það mál.

Forseti. Síðan eru liðin nokkur ár og mögulegt að skella því aftur fram, hefði ég haldið. Það gekk manna á milli hérna á árum áður. Hv. þm. Vilhjálmur Árnason flutti það einhvern tímann. Það er alla vega ekki ástæðan fyrir því að málið hefur ekki sést síðan þá, sem er bara áhugavert. Ég sá glitta í von um að það mál hefði meira að segja komist í gegn ef það hefði komist í atkvæðagreiðslu, þannig að ég hefði viljað sjá það aftur. Svo er annað sem hv. þingmaður talaði um í ræðu sinni. Það er þetta ójafnræði á milli erlendra og innlendra aðila sem mér finnst gríðarlega áhugavert því að það er rosalega augljóst t.d. hvað varðar netverslun með áfengi þar sem innlendir aðilar eru nú í málsvörn út af sölu á áfengi á vefsíðu, á meðan hægt er að panta áfengi í gegnum erlendar vefsíður án þess að verið sé að elta þá aðila uppi fyrir einhvers konar brot á íslenskum lögum. Ég vil örstutt velta upp því sem ég held að gerist af því að þetta misræmi er klárlega brot á EES-samningnum, myndi ég halda. Og það er þá Íslandi um að kenna að vera með þessar kvaðir á íslenska aðila. Málið fer því líklega þannig að þessir innlendu aðilar verða dæmdir brotlegir á Íslandi, þeir leita svo til evrópskra dómstóla vegna EES-samningsins og þar verður íslenska ríkið skammað fyrir að vera ekki búið að laga þetta. Maður veltir því fyrir sér hvort það sé ekki góð hugmynd að vera aðeins á undan þeirri niðurlægingu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Að öllu gríni slepptu í mínu fyrra svari þá gat ég bara ekki setið á mér fyrst hv. þm. nefndi nákvæmlega þetta mál. Það sem gerðist var að þessir aðilar duttu út af þingi og það varð þá bara annarra, eins og t.d. hv. þingmanns, að halda því máli á lofti. Þar sem var spurt beint um aðkomu Sjálfstæðisflokksins þá ætla ég bara, eins og ég fór yfir í svörum mínum til hv. þm. Hönnu Katrínar Friðriksson, að vera einlæg með það að mér finnst ég vera að stíga skref sem eru raunhæf, sem eiga séns, þar sem við getum smám saman stigið í áttina að meira frelsi án þess að það sé kannski of stór biti til að kyngja í einu. Ég held líka, bara af virðingu við málið sem mörgum er erfitt og margir óttast, að við ættum frekar að stíga fleiri smærri skref en eitt risaskref. Ég held að það sé bara skynsamleg nálgun á þessu stigi málsins. Varðandi mismunun á milli erlendra og innlendra aðila þá tek ég undir með hv. þingmanni. Það er fyrst og fremst forsendan fyrir því að ég legg fram þingmannamál mitt um netverslunina. Það er í rauninni ekki hægt að horfa upp á ósanngirnina sem felst í því að okkar frábæru innlendu framleiðendur með alla sína nýsköpun og dugnað reyna að gera vel, eru í ómögulegri samkeppni við aðila sem hafa það eitt fram yfir þá að vera staðsettir einhvers staðar annars staðar. Það er auðvitað alger grundvallarforsenda fyrir því máli. Ég lít svo á að með því að samþykkja það væri íslenska ríkið einmitt að reyna að stíga skref að koma í veg fyrir að málið fari á enn verri stað.

Virðulegur forseti. Talandi um bjór og handverksbrugghús þá er mér í fersku minni þegar Gaukur á Stöng opnaði 1983 og var með svokallað bjórlíki. Af því að það fékkst ekki bjór á Íslandi þá var hellt vodka út í pilsner og svo voru sett einhver bragðefni með og þetta var kallað bjór. Af því að ég er búinn að standa í veitingarekstri allt mitt líf þá þekki ég svolítið vel til þar. Þegar bjórinn var leyfður 1. mars 1989 skipti það sköpum. Ég hef gaman af að geta þess hér að sá sem hér stendur opnaði og byrjaði með fyrsta handverksbrugghúsið á Íslandi. Það var í janúar eða desember, um áramótin 1996–1997 sem Hinn íslenski bjórkjallari opnaði í Kringlunni og var með brugghús. Talandi um hvort það eigi að leyfa íslenskum handverksbrugghúsum að selja á staðnum þá er ég sannfærður um að flest þessara húsa græða ekki mikið af peningum. Þetta er meira stolt og áhugi á framleiðslunni en að þau græði á þessu, þannig að ég hvet ykkur til að samþykkja sölu á bjór á framleiðslustað. Þetta tengist oft veitingarekstri og það er stemning að fara og smakka bjórinn á staðnum og borða og geta tekið með sér sex bjóra eða eitthvað slíkt og það er ekkert því til fyrirstöðu að leyfa þetta undir eftirliti. Ég veit að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins er með einkarétt á sölu áfengis í flöskum eða umbúðum. En það er eflaust hægt að finna út úr því hvernig hægt er að stjórna því hvernig áfengisgjaldið skilar sér, því að þetta snýst um það að ríkið fái áfengisgjaldið. Svo hef ég líka hugmyndir varðandi öll þessi brugghús úti um allt land. Ég veit af fenginni reynslu að það er rosalega dýrt að setja upp svona brugghús þannig að þau eru ekki að græða. Það liggur alveg ljóst fyrir. En ég legg til að öll brugghúsin fái sameiginlegt sölusvæði í Reykjavík þar sem hægt verði að koma inn þeirra framleiðslu hvaðan sem er af landinu og af öllum tegundum og sortum sem þeir framleiða. Í dag er bara tekið inn ákveðið magn í Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins þannig að menn eru að keppast við að reyna að koma sínum bjór þar inn og það er ósanngjarnt. Þess vegna legg ég til að sett verði upp sameiginleg sala sem ríkið stjórnar á einhvern hátt. En talandi um aðgengi ungs fólks að áfengi þá er ég klár á því að ein af aðalástæðunum fyrir því hversu vel hefur tekist til á Íslandi með að fá ungt fólk til að byrja seinna að drekka á lífsleiðinni eru forvarnir. Eftir að hafa verið í þessu umhverfi í öll þessi ár sem ég er búinn að vera þá veit ég að hvergi í heiminum þekkir almenningur eins vel til meðferðastöðva og á Íslandi. Hvert einasta mannsbarn sem ég veit um veit hvað það er að fara í meðferð. Það þekkist ekki annars staðar þannig að ég held að þetta sé partur af því að við höfum náð góðum árangri.

Forseti. Þetta er mál sem varðar í raun vímuefni. Eins og við höfum oft talað um hérna hafa Píratar verið að leggja áherslu á afglæpavæðingu vímuefna. Hérna erum við að tala um vímuefni sem er löglegt, meira en við höfum verið að tala um varðandi önnur vímuefni. Við höfum talað um ákveðin skref í áttina að því að hætta að refsa fólki fyrir að neyta annarra vímuefna sem annars eru ekki lögleg og munu halda áfram að vera það sem slík. En hérna erum við með vímuefni sem er löglegt og að sjálfsögðu er fullt af tengdum vandamálum þar sem þetta er nú ef eitthvað er bara sterkara vímuefni en mjög mörg önnur sem eru jafnvel ólögleg. Þá þarf alltaf að nálgast þann málaflokk af ákveðinni varúð en líka með opin augun gagnvart því að fólk neytir þessa vímuefnis og hefur gert það í þúsundir ára. Það er ekki að fara að breytast. Þetta er ekki að fara að hverfa úr mannlegu samfélagi. Þá ættum við að hugsa hvernig við kunnum sem samfélag að fara með þetta efni. Margir eru á því að þá þurfi að takmarka aðgengi og hafa boð og bönn o.s.frv. og það er einhvern veginn auðveldast. En við höfum alveg séð það að það virkaði í þveröfuga átt að banna hitt og þetta í sinni ýtrustu mynd. Neyslan minnkaði ekkert og fór bara neðan jarðar og tengdist glæpum og alls konar svoleiðis. Þegar áfengi var síðan lögleitt aftur þá hætti glæpastarfsemin í kringum það, sem er vísbending varðandi hin efnin sem eru ólögleg og tengd glæpastarfsemi, það er vísbending um hvar væri kannski hægt að gera betur ef við ætlum að læra af reynslunni. Þegar allt kemur til alls snýst þetta um að við kennum fólki hvernig á að meðhöndla þessi efni. Þar kemur inn ákveðinn hlutur sem er áfengismenning. Hún hefur breyst stórkostlega mikið á undanförnum 30 árum frá því að bjórinn var leyfður, stórkostlega mikið. Það eru ekki lengur sveitaböll þar sem allir voru algerlega á rassgatinu eftir að hafa drukkið sterkt, blandað áfengi og það brutust út slagsmál og ég veit ekki hvað og hvað. Það er á allt öðrum skala núna, sú áfengismenning sem við búum við í dag, miklu léttari, þótt kannski sé verið að neyta meira áfengis í heildina, ég er ekki með tölfræðina á því alveg á hreinu, mig rámar í það. Þá eru vandamálin sem eru tengd þeirri samfélagslegu neyslu miklu minni. Þau eru að sjálfsögðu til staðar af því að þannig virkar mannfólkið að miklu leyti. Sumir eru einfaldlega með meiri næmni gagnvart þessum efnum og verða veikari fyrir meðan aðrir þola þau betur, mismunandi mikið eftir náttúrlega magni á neyslu o.s.frv. Þetta er eitthvað sem við vitum aldrei fyrir fram. Við vitum ekki fyrir fram þegar einhver drekkur áfengi hvort hann sé í rauninni með áfengisvandamál eða ekki fyrr hann drekkur fyrsta sopann, hvort hann kann að fara með það. Það er eitt af því sem ég hef séð hjá - ég held að nokkurn veginn allir strákarnir í gamla bekknum mínum hafi átt í vandræðum með áfengi, ég held að ég hafi verið sá eini sem ekki fór í meðferð vegna vandamála með áfengi, enda er ég voðalegur hænuhaus og drekk kannski einn eða tvo bjóra og þá er ég góður, eða tvo, þrjá, kannski þegar það er mikið partí. Það skorti algjörlega á það að kenna fólki hvernig á að drekka áfengi, þekkja áhrifin, hvað á að varast, því að hugmyndin um það hvað var alki var einhver sem var í rauninni róni, ekki einhver sem verður kærulaus þegar hann drekkur vín, ekki einhver sem er orðljótur og fer að húðskamma fólk eða eitthvað svoleiðis, ekkert endilega ofbeldistengt heldur koma bara upp ákveðin vandamál við neyslu á vímuefnum. Það þarf að átta sig á því að það er líka slík hegðun sem er varasöm, kæruleysi þegar viðkomandi er að drekka, að eyða óhóflega miklum pening. Einn sem ég þekki tæmdi alltaf debetkortið sitt í hvert sinn sem hann fór að drekka. Hann var ekkert slæmur með áfengi en hann tæmdi debetkortið sitt. Það er áfengisvandamál og fólk áttar sig ekki á því að það er margt annað sem er áfengisvandamál eða vandamál með vímuefni en að vera bara sífellt drukkinn, vera þessi klassíska steríótýpa af róna eða eitthvað þvílíkt. Við þurfum að gera betur í því og ég held að við höfum gert það á undanförnum árum, sérstaklega með opnara samfélagi tengdu þessu vímuefni, með ákveðnum skrefum í átt að frjálsræði, t.d. með því að leyfa bjórinn, sem var miklu vægari notkunarmöguleiki á þessu vímuefni en sterka áfengið. Það kenndi okkur, held ég, smám saman að það er hægt að umgangast þetta vímuefni á annan hátt en var, sem leiddi þá til þess að við stigum meira markviss skref til að kenna t.d. ungmennum á þetta og þegar allt kemur til alls mun það alltaf ná meiri árangri en bara að segja: Nei, þetta má ekki, nei, skamm, þú drepst úti í skurði ef þú tekur einn smók eða eitthvað svoleiðis. Það virkar ekki. Það er ekki skilvirk leið til að kenna fólki að vara sig á hættunni. Þetta frumvarp, þó að það sé frekar einfalt hvað svona skref varðar, er ágætt skref en við mættum alveg íhuga ýmis önnur skref. Ég sæi fyrir mér t.d. einfalda viðbót við vínveitingaleyfi þar sem það væri heimilt að selja út úr húsi. Eins og er, er hægt að vera með vínveitingaleyfi en það má ekki selja þannig að viðkomandi yfirgefi staðinn með áfengi. Það er einföld viðbót við vínveitingaleyfiskerfið. Þá gæti staður sótt um að vera með vínveitingaleyfi, kannski bara til kl. 8 eða eitthvað svoleiðis, hann er ekki með matsölustað og kannski ekki einu sinni með sæti þar sem drukkið er inni, eða kannski hvort tveggja, kannski mat og vínveitingaleyfi, en ekki opið lengur en til klukkan eitthvað ákveðið. Það býr til mismunandi aðstæður um það hvernig haldið er utan um staðinn. Ef opið er fram yfir miðnætti eða eitthvað því um líkt, þar sem er vínveitingaleyfi, þarf dyravörslu. Þar sem er vínveitingaleyfi þar sem er opið til kl. 11 og seldur matur, af hverju má ekki bæta við vínveitingaleyfið að selja megi vín úr húsi? Kannski eru bara seld einhver léttvín þar. Það eru þessir möguleikar á samsetningu á því hvernig við meðhöndlum þetta efni sem við ættum að geta nálgast á yfirvegaðri hátt en við höfum gert í gegnum tíðina. Skref eins og þetta er ferðamannaskref en það er mjög skrýtið að setja það út í horn og láta það gilda um einhver smærri bjórfyrirtæki eða eitthvað því um líkt. Hér var talað um gin- eða vískiframleiðendur eða eitthvað því um líkt. Af hverju mega þeir ekki selja frá sínum stöðum og af hverju þarf það endilega bara að vera frá framleiðslustað? Ég átta mig bara ekki á því af því að lykilatriðið í þessu, eins og við ættum að hafa lært á undanförnum áratugum, er að já, aðgengi skiptir máli, en það sem skiptir miklu meira máli er að kenna fólki að meðhöndla þetta efni af því að það kemur alltaf ný og ný kynslóð af fólki sem kann það ekki. Ef við gleymum að kenna því það þá koma upp mikil vandamál. Við vitum líka að ef við bönnum þetta bara, ef við kennum ekkert um þetta, þá verður það líka vandamál, enn stærra vandamál. Kennslan er einna mikilvægasti hluturinn. Við þekkjum alveg samfélög í Evrópu sem meðhöndla léttvín mjög frjálslega, þar sem meira að segja börn drekka útþynnt vín eða jafnvel ekki útþynnt, bara sopa, og læra þá að þetta er ekki eitthvað sem verið er að drekka til að vera rallandi fram og til baka og vitleysast eins og Íslendingar eru rosalega þekktir fyrir að gera út um allar koppagrundir. Þetta er það sem við þurfum að einbeita okkur að, þessi menning. Hvernig ætlum við sem Íslendingar að vera þekkt fyrir hvernig við meðhöndlum áfengi? Ég man alltaf eftir sögu sem var sögð um eitthvert diplómatapartí einhvers staðar í Svíþjóð þar sem var boðið upp á áfengi. Allir Íslendingarnir drápust. Frítt áfengi, júhú. Það er ekki eitthvað svoleiðis sem við viljum vera þekkt fyrir. Nú til dags sé ég þetta aldrei. Það heyrir til undantekninga að maður sjái einhvern sem drepst úti í horni. Kannski er ég ekki alveg eins mikið í þeim partíum og ég var þegar ég var yngri, en samt þá heyrði meira að segja til undantekninga ef einhver var dauður úti í horni. Það var meira þannig á þeim tímum þar sem sveitaballamenningin var enn við lýði og áður en bjórinn var leyfður. Ég hvet alla vega hæstv. dómsmálaráðherra áfram í því að vinna svona mál og gera það á forsendum þess að vinna upp þá menningu sem við þurfum til að kunna að meðhöndla þessi efni sem fólk notar, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Eins og ég sagði, afleiðingin af því að hunsa það, að banna það, býr til glæpi, sem býr til fullt af ömurð. Skömmin er okkar ef við hunsum það. Við eigum að hætta að hunsa það og vinna að því á markvissan hátt að ef fólk velur að nota vímuefni á einn eða annan hátt þá kunni allir að bregðast við því, sérstaklega þeir sem nota þau, til þess að lenda ekki í vandræðum.

Forseti. Við erum í áhugaverðri umræðu um þetta frumvarp dómsmálaráðherra um breytingu á áfengislögum, sölu á framleiðslustað. Í frumvarpinu segir, með leyfi forseta: ,,Með frumvarpinu er lagt til að veitt verði undanþága frá einkaleyfi ÁTVR til smásölu áfengis hér á landi og brugghúsum gert kleift að selja áfengt öl í smásölu á framleiðslustað í því skyni að styðja við starfsemi minni áfengisframleiðanda og jafna samkeppnisstöðu þeirra við stærri framleiðendur.“ Það hefur örugglega ekki farið fram hjá neinum að Íslendingar eru fyrir lifandis löngu byrjaðir að brugga sjálfir til eigin neyslu. Ég man raunar að amma mín og afi gerðu það á tíunda áratugnum. Þá var bara bruggað. Ég er kannski að koma þeim í vandræði. En það var bruggað. Það var algengt að fólk væri að sulla heima hjá sér með þessa hluti. Þetta er náttúrlega áhugaverð „kemestría“ út af fyrir sig en ég fer kannski út í það aðeins seinna. Við höfum séð mjög skemmtilega þróun; lítil handverksbrugghús eru byrjuð að framleiða bjór hérna og þessir aðilar markaðssetja vöruna á þann hátt sem laðar til sín ferðamenn í svokallaðar smakkheimsóknir. Þetta er, forseti, bæði nýsköpun í ferðaþjónustu, nýsköpun í matargerð og nýsköpun í vöruþróun. Áhugaverð hliðaráhrif af þessu eru til dæmis að þau fyrirtæki sem hafa sent inn umsagnir um þetta frumvarp fagna því, af því að þau geta selt vöru sína til viðskiptavina án milliliðs og í margnota umbúðum jafnvel sem er auðvitað frábært fyrir umhverfið. Þarna sjáum við skemmtilegan og óvæntan vinkil á þessu málefni, umhverfisvinkil sem ætti nú heldur betur að vera okkur þingmönnum hugleikinn. Þarna er líka notað íslenskt hráefni, góða vatnið okkar hreina og jurtir og blóm og ég veit ekki hvað og hvað. Þetta er rosalega skemmtilegt og gefur mikla möguleika til þróunar í framtíðinni. Hvernig væri að sjá t.d. íslenskt víski - kannski er einhver byrjaður á því - 32 ára gamalt íslenskt viskí, 16 ára, 10 ára, allt þetta. Þetta er áhugavert. Það er náttúrlega löngu tímabært að nútímavæða íslensk áfengislög. Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert margar tilraunir til þess að útvíkka áfengislögin. Það hefur gengið misilla hjá þeim. En þarna sjáum við einhvern vísi að þessu. Það er áhugavert hversu misilla það hefur gengið vegna þess að þeir hafi verið í ríkisstjórn í 100 ár. Nei, ég er nú að færa í stílinn, virðulegi forseti. En þetta er vonandi einhvers konar vísbending um það sem koma skal. Jafnvel ef horft er á rökin sem eru verðug og áhyggjurnar sem eru verðugar í umsögnunum um fíknivanda, heimilisofbeldi og allt þetta og samhengið þar á milli þá er, eins og hefur komið fram í máli annarra þingmanna, staðreyndin sú að það eru forvarnir sem virka fyrst og fremst best í því samhengi. Svo erum við líka að nútímavæða okkur í fíknivanda yfir höfuð. Áfallamiðuð nálgun á fíknivanda t.d. er að leysa úr læðingi alls konar sannleika sem við höfum ekki gert okkur grein fyrir áður, að þetta sé ekki bara það einfalt að fólk endilega ánetjist áfengi áfengisins vegna heldur geta oft verið og eru oft undirliggjandi ástæður þar fyrir sem snúa að geðheilbrigði einstaklinga. Jú, vissulega getur menning haft áhrif og „triggerar“ og allt það. Ég er ekki að gera lítið úr því. En geðheilbrigði, veikindi þar, geta svo sannarlega verið mikill áhættuþáttur í því að þróa með sér fíknivanda hvers konar og þar er auðvitað áfengi á meðal, áfengisvandi. Við erum að sjá það og vonandi erum við að sjá núna meiri skilning á geðheilbrigðisvanda yfir höfuð og nálgun á þetta. Það eru í mínum huga, virðulegi forseti, löt stjórnmál að vilja bara banna, banna, banna til að leysa hlutina, að nota bann sem patentlausn á hlutunum. Mér finnst það ákveðin leti út af fyrir sig. Við erum hugsandi verur. Ferdinand Jónsson geðlæknir segir: Vandamál heimsins eru grá og lausnirnar eru það líka. Þetta er ekki svart og hvítt. Eins og komið hefur fram í máli annarra þingmanna í kvöld þá hefur áfengi fylgt mannkyni um árabil og virðist ekkert vera að fara, vera á leiðinni út. Ef maður horfir líka á það út frá vöruþjónustu, út frá nýsköpun, út frá landkynningarhugmyndum þá er þetta náttúrlega hin fullkomna vara fyrir okkar þjóð, sérstaklega hvað varðar ferðamenn. Þegar fólk er í fríi þá er það nú jafnvel líklegra til þess að fá sér í tána. Þetta hefur fylgt okkur og er ekkert að fara og Alþingi þarf að vanda sig við þetta. Ég er alveg sammála því. ÁTVR hefur sent inn 25 blaðsíðna umsögn með ýmsum flóknum reikningsdæmum og viðvaranir um hamlandi Evrópulöggjöf sem það telur frumvarpið ekki standast. Þar er EES-samningurinn reifaður vítt og breitt og loks EFTA-dómstóllinn. Í niðurlagi er svo einhvern veginn boðist til þess að þeir hafi þetta bara í einhverri sérstakri hillu í vínbúðunum sínum. En ég held að það sé ekki það sem samfélagið er að kalla eftir og nútíminn út af fyrir sig. Eins og annar hv. þingmaður kom inn á þá er þetta oft hugsjónafólk sem er að vinna við þetta og þróa þessa vöru, fólk sem hefur jafnvel um árabil og áratugi verið að leika sér við þetta og þróa þetta og lagt í það peninga og tíma og orku og er núna komið með skemmtilega vöru sem bætist í flóruna og getur verið rós í hnappagat þessarar þjóðar. Við sjáum líka nýja spennandi þróun sem er smá hliðarangi af þessu. Það er áfengislaus bjór og áfengislaust vín. Ég sá jafnvel áfengislaust gin í búð um daginn. Það er svolítið áhugavert að sjá hvernig þessar vörur eru markaðssettar. Þú sérð varla muninn á því hvort um sé að ræða áfengi eða ekki, bjór með áfengi eða bjór án áfengis, vín með eða án og það er áhugavert að sjá hvaða áhrif þetta hefur svo á menninguna. Þetta er auðvitað ekki alveg nýtilkomið. En það er nýtilkomið að þetta sé svona útbreitt, sýnilegt í búðum og meira, greinilega lagt í að varan líkist þeirri vöru sem hún er að koma í staðinn fyrir. Það verður örugglega rannsóknarefni fyrir fólk í framtíðinni í háskóla að sjá hvaða áhrif þetta hefur á áfengismenningu, jafnvel í tengslum við geðheilbrigði og alla þessa hluti. Ég styð þetta frumvarp og fagna því að það sé komið í þingsal. Þetta er rökrétt skref Við getum fundið út úr þessu með EES-samninginn. Það eru, með leyfi forseta, afsakið, „rísorsar“ hérna á þingi sem hljóta að geta flett upp hlutunum og komist að einhverri góðri niðurstöðu þannig að við lendum ekki í EFTA-dómstólnum og allt fari á hliðina. Ég óska þessu frumvarpi velfarnaðar í þinginu og minni á og ítreka að áfengisvandi, fíknivandi út af fyrir sig, getur verið og er oft geðheilbrigðisvandi. Og geðheilbrigðisvandi er heilbrigðisvandi eins og hver annar. Við þurfum að horfa á hann þannig og ekki tengja fram hjá eins og fólk vill stundum gera.

Virðulegur forseti. Hér ræðum við alveg kostulegt mál. Við ætlum að gera smærri áfengisframleiðendum sem uppfylla ákveðin skilyrði laganna kleift að selja áfengt öl í smásölu á framleiðslustað. Við erum sem sagt að tala um að viðkomandi aðilar framleiða löglega vöru, hafa til þess leyfi og uppfylla allar reglur en mega ekki selja hana. Jú reyndar mega þeir alveg selja. Ef búið er að opna bjórinn og hann er afhentur geta þeir opnað veitingahús og selt bjórinn og ekkert vandamál með það. En ef viðkomandi ætlaði að kaupa bjórinn og opna hann heima hjá sér eða opna hann kannski bara ekkert, eiga hann sem minjagrip, þá má það ekki samkvæmt gildandi lögum. Þannig að ég segi kostulegt, þetta er alveg kostulegt mál en það er ekki málið sjálft sem er kostulegt, það eru lögin, lagaramminn sem við erum með í dag, sem er algerlega kostulegur. Með þessu er ég örugglega búin að lýsa ágætlega afstöðu minni til þess einkaleyfis sem við erum með í dag í lögunum um sölu á áfengum drykkjum þegar um er að ræða lokaðar umbúðir. Mér finnst þetta svo mikilvægt því það er svo mikill tvískinnungur í þessu. Áfengissölustöðum hefur fjölgað gríðarlega á síðustu árum, alveg ofboðslega. Við sjáum þá spretta upp hérna allt í kringum vinnustaðinn okkar og úti um land allt, á veitingahúsum, krám, kaffihúsum, jafnvel bensínstöðvar eru að selja áfengi, en það er til neyslu á staðnum. En um leið og flaskan er lokuð þá má það ekki. Þá skal það vera starfsmaður ríkisins. Á sama tíma erum við með regluverk í kringum alls konar hluti sem eru ekki venjuleg neysluvara; lyf, sprengiefni, byssur, en við erum ekki með einhver sérstök einkaleyfi um það eða byssusölu ríkisins eða sprengiefnasölu ríkisins eða lyfjasölu ríkisins. Við treystum alveg fyrirtækjum til að starfa undir þeim regluramma og fylgja þeim lögum og reglum sem settar eru í landinu. En að þessu sögðu þá er það þannig, eins og hv. þingmaður sem var hérna á undan mér sagði, að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ítrekað lagt til breytingu á þeim hluta er lýtur að einkasölu ÁTVR en enn erum við á sama stað. Þetta hefur aldrei farið í gegnum þingið. Það hefur nefnilega aldrei náðst samkomulag um að breyta því hér á þingi. Þá þýðir kannski ekkert að berja höfðinu við steininn endalaust og þess vegna held ég að sú leið sem hæstv. ráðherra er að leggja fram hér sé algerlega nauðsynlegt skref, kannski bara hænuskref, en ef það er hænuskrefið sem nær í gegn þá skulum við algjörlega byrja þar. Ég ætla ekki að fara yfir það sama og fólk hefur verið að ræða hér. Þetta er ferðaþjónustumál, þetta er orðið landbúnaðarmál meira að segja, við getum alveg farið að ræða það á þeim vettvangi. Þetta er bara framleiðsla á vöru sem er lögleg, nýtur hylli, það hefur komið fram, fólk er að koma alls staðar að úr heiminum til að framleiða þannig að auðvitað er ekkert annað en sjálfsagt að leyfa þeim sem eru að framleiða þessa löglegu vöru að selja hana líka í lokuðum umbúðum beint frá staðnum, alveg eins og við höfum rætt hér um alls konar landbúnaðarframleiðslu og verið að ýta undir að hægt sé að selja beint frá býli. Þannig að ég styð þetta og hlakka til að fá þetta mál til umfjöllunar í allsherjar- og menntamálanefnd og vona svo innilega að við getum afgreitt það frá okkur og gert þetta að lögum fyrir sumarhlé.

Forseti. Örstutt möguleg greining á því af hverju áfengisfrumvarpið fór ekki í gegn í denn. Það er að ég held af því að menning okkar um það að semja um innihald frumvarpa er eiginlega ekki til. Ég held að ýmislegt í gömlu áfengisfrumvörpunum hefði farið í gegn ef það einfaldlega hefði verið farið skýrt og skilmerkilega í gegnum hvað væri hægt að taka í hvert sinn. Ég held að það sé alveg auðveldlega meiri hluti og meira en meiri hluti til að gera meira en bara þetta í þinginu í dag. En það vantar alltaf samtalið um hvað af þessu ætlum við að klára. - Pæling.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Veistu það, ég veit það ekki. Ég veit ekki hvort sú leið sem hv. þingmaður nefnir hefði gengið. Ég er ekki sannfærð um að svo sé. Það er rétt þegar við tölum um stóru áfengisfrumvörpin að þau hafa oft verið flutt hér í 1. umr. og af frummælendum þannig að verið væri að gera altækar breytingu, alveg afnema einkaleyfið en með þeim möguleika alltaf að það væri hægt að njörva það niður í nefnd og það er það sem nefndarstarfið er hugsað fyrir. Ég held að við höfum verið komin með mjög góða leið á sínum tíma þegar við töluðum um að afnema einkasöluna, að við værum ekki að tala um samt sem áður að opna á það að vín yrði selt í matvöruverslunum heldur vorum við að tala um eitthvað sem héti búð í búðinni eða sem sagt að sérverslanir mættu selja áfengi. Það er sú aðferðafræði sem ég aðhyllist. Ég hef ekki verið frummælandi eða flutt svona frumvörp. Ég sjálf held að það væri ekki góð þróun að sjá bjór við hliðina á mjólk eða bleium í Bónus. Ég er ekki að tala fyrir þeirri leið. Mér finnst það bara svo mikill tvískinnungur og ég skil ekki að það sé raunverulegur vilji og trú fólks að það hafi eitthvað með forvarnir að gera hvort viðkomandi starfsmaður sem selji áfengið sé starfsmaður ríkisins eða starfsmaður einhvers ehf. fyrirtækis.

Ég vísa aftur, virðulegur forseti, í reynslu mína varðandi síðasta skipti sem heildarfrumvarpið reyndi að fara í gegnum þingið. Þá var það alla vega þáverandi hv. þm. Pawel Bartoszek sem stundaði þetta einmitt. Hann gekk til allra þingflokka og reyndi að finna málamiðlunina í öllum atriðum frumvarpsins hjá flokkum. Ég fékk alla vega á tilfinninguna að það gæti mögulega farið í gegn. Ég held að það vanti meira af svoleiðis samvinnu í þinginu. Út af því hvernig aðstæðurnar eru, hvernig minni hluta og meiri hluta er háttað, þá er ég alla vega á þeirri skoðun að sú ábyrgð liggi alltaf hjá meirihlutaflokkunum. Hún gerir það að mínu mati. Samstarfsskrefið hefst alltaf hjá þeim sem eru hvort eð er búnir að taka sér meirihlutann. Minni hlutinn hefur aldrei möguleika á samstarfsskrefum nema upp á náð og miskunn meiri hlutans sem þýðir að frumkvæðið til þess er hjá meiri hlutanum og það var það sem Pawel gerði. Og hann gerði það fannst mér mjög vel og ég myndi vilja sjá meira svoleiðis.

Virðulegur forseti. Ég held að það verklag sem hv. þingmaður vísar í hafi verið til fyrirmyndar. Ef ég man þessa atburðarás rétt þá var það einmitt þáverandi hv. þm. Teitur Björn Einarsson sem var 1. flutningsmaður á frumvarpinu, hv. þm. Hildur Sverrisdóttir var það jafnframt og þáverandi hv. þm. Pawel Bartoszek var einn af flutningsmönnum. Ég held þau hafi verið fleiri. Ef ég man þetta rétt þá var það svo Pawel sem var frummælandi á málinu þegar það var komið inn í nefnd og þess vegna tók hann þetta hlutverk að sér að fara á milli og sjá hvernig við gætum komið þessu máli út úr nefnd og ég held að hann hafi gert það mjög vel. En því miður fór það ekki í gegn. Ég held að frumvarpið hafi meira að segja verið lagt fram á þinginu á eftir og þá af þáverandi hv. þm. Þorsteini Víglundssyni, sem var í rauninni upphaflega frumvarpið hans Teits og fleiri með þeim breytingum sem orðið höfðu í nefndinni. En það fór ekki heldur í gegn þannig að hér erum við enn á sama stað. Nú erum við með þetta skref sem snertir sérstaklega örbrugghúsin okkar, sem eru frábært framtak og nýsköpun í bæði ferðaþjónustu, matvælaframleiðslu og upplifunariðnaði. Ég held að ráðherra hafi gert þetta bara vel. Fyrrverandi hæstv. dómsmálaráðherra lagði líka þetta mál fram aðeins breytt þannig að við erum alltaf að reyna nýjar og nýjar leiðir. Ég held af því sem ég hef heyrt hér í dag að flestir geti sætt sig við þá breytingu sem hér er þannig að ég vona innilega - sjö, níu, þrettán - að við getum gert það að lögum.

Virðulegur forseti. Fyrr í vor lagði ég fram frumvarp um að afnema helgidaga úr áfengislöggjöfinni. Það er vel hægt að auka þjónustu til neytenda, til að mynda með því að opna Vínbúðina á sunnudögum án þess gefa áfengisverslun frjálsa. Á Íslandi höfum við rekið ríkisútsölu á áfengi líkt og í Svíþjóð, Finnlandi og fleiri löndum á meðan frjálsara er um söluna í Danmörku. Það er ekki að ástæðulausu að við viljum halda sölunni í stýrðu umhverfi, sérstaklega þegar við horfum til lýðheilsusjónarmiða. Reynslan hefur sýnt okkur að það hefur reynst vel, ekki eingöngu hér á landi heldur einnig í Svíþjóð, en árið 2018 var fýsileiki þess að gera áfengissölu frjálsa skoðaður. Niðurstaðan reyndist sú að gallarnir voru fleiri en kostirnir. Það er það sem við viljum í Framsókn, hafa aðgengi og geta keypt áfengi í öruggu umhverfi sem t.d. núverandi fyrirkomulag hefur upp á að bjóða. Með því að rýmka opnunartíma erum við líka að auka þjónustu verslana Vínbúðarinnar og lögum okkur að breyttum tíðaranda og verslunarhegðun en á sama tíma erum við að koma til móts við frjálslyndari sjónarmið án þess að galopna allt upp á gátt og gefa áfengissölu frjálsa með afleiðingum sem við getum engan veginn séð fyrir. Fyrrverandi dómsmálaráðherra, líkt og fram hefur komið, lagði fram frumvarp haustið 2020 sem m.a. kvað á um undanþágu frá einkaleyfi Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins á áfengi í smásölu til neytenda og heimilaði netverslun á áfengi í smásölu. Það frumvarp var ekki samþykkt af ríkisstjórn og var því lagt fram að nýju að framangreindu ákvæði frátöldu. Augljóst er að það er ekki pólitískur vilji til að stíga það skref til fulls og því er hér komin málamiðlun með frumvarpinu sem ég lagði fram í vor. Huga verður að lýðheilsusjónarmiðum þegar við tökum þessa umræðu og aukið aðgengi og minna eftirlit er líklegra til að auka neyslu áfengis. Við höfum alveg séð þær rannsóknir. Þá má einnig færa sterk rök fyrir því að það sé betri bragur að hafa þetta í sérverslunum þar sem fólk þarf að gera sér ferð í búð til að kaupa sér áfengi þótt það væri ekki nema til að nefna, líkt og hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir kom inn á, af tillitssemi við fólk sem t.d. á við áfengisvanda að stríða og er í baráttu við þennan sjúkdóm og freistingar í matvöruverslunum geta verið alger óþarfi. Á Norðurlöndunum er álitið að hömlur á sölu áfengra drykkja séu áhrifarík leið til að draga úr þeim skaða sem hlýst af áfengisneyslu og áfengi er ekki eins og sérhver önnur vara. Slíkt gerum við með ábyrgum hætti í gegnum núverandi fyrirkomulag og mikilvægt er að við séum með öflugar forvarnir og lýðheilsufræðslu. Þar að auki höldum við uppi heilbrigðri endurnýjun og styðjum við lítil brugghús hér á landi með því að hafa þetta í höndum ríkisins að einhverju leyti, sem ber að tryggja heilbrigða samkeppni allra sem kjósa að koma vörum sínum á markað hér á landi og þannig tryggjum við íslenska framleiðslu og okkur í Framsókn leiðist það ekki. Við þurfum að auka þjónustu. Við þurfum að laga okkur að breyttum tíðaranda. Þetta var einn vinkill á þessari umræðu. Hins vegar finnst mér mjög mikilvægt að við stígum þetta skref til fulls og ég er mjög glöð að sjá að hér er stigið lítið skref í þessa átt. Ég hefði viljað sjá það stærra. Þær athugasemdir sem ég tek hér fram eru að ég set spurningarmerki við tvennt, kannski þrennt. Það er þetta sem ég var að koma inn á, að brugghúsunum sé ekki heimilt að hafa opið á sunnudögum og öðrum helgidögum þjóðkirkjunnar. Ég ítreka að ég sé ekki ástæðu til að takmarka þeirra verslun og þeirra sölu frá sínum framleiðslustað við það að við getum ekki stigið skrefið og leyft þeim að selja út á sunnudögum. Ég sé ekki muninn á því hvort það sé á föstudegi eða sunnudegi. Í öðru lagi hefði ég viljað sjá að við stigjum stærra skref en þetta hænuskref með 500.000 lítra. Ég hefði viljað sjá milljón lítra, að heimild til sölu á framleiðslustað væri að hámarki milljón lítrar, ekki 500.000. Þetta takmarkar samkeppnisstöðu ákveðinna framleiðslustaða á Íslandi sem ég sé enga þörf á að gera og ég hefði viljað stíga þetta stærra skref. Ég geri einnig athugasemdir við að frumvarpið fjalli ekki um veitingu afsláttar af áfengisgjöldum til framleiðslustaða en það væri íslenskum framleiðslustöðvum til hagsbóta og styður einnig við byggðasjónarmið. Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur þegar hún segist vona að þetta frumvarp fari hratt í gegnum nefnd með þeim breytingum að við hækkum 500.000 lítra upp í milljón lítra og skoðum það af fullri alvöru að hætta þessari forræðishyggju og tökum ákvæðið um bann við að hafa opið á helgidögum og sunnudögum út úr áfengislöggjöfinni og út úr þessu frumvarpi líka. Svo þurfum við að skoða þetta með veitingu afsláttar af áfengisgjöldum til framleiðslustöðva til að styðja við byggðasjónarmið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Hafdísi Hrönn Hafsteinsdóttur fyrir ágæta yfirferð um sjónarmið hennar og flokks hennar, Framsóknarflokksins, í þessum málum. Ég er aðeins að velta því fyrir mér, ég vona að ég hafi skilið málið rétt, að hv. þingmaður - og nú ætla ég að leyfa mér að fara út fyrir þetta tiltekna mál af því að við höfum farið svolítið vítt og breitt um áfengislöggjöfina í þessari umræðu hér, höfum nýtt tækifærið. Ef ég skil hv. þingmann rétt þá er hún hlynnt auknu aðgengi ríkisrekinna áfengisverslana en ekki afnámi einkaleyfis á þann hátt að aðrir en ríkisstarfsmenn fái að selja áfengi, að teknu tilliti til þessa sérstaka fráviks sem við erum að ræða hér. Sem sagt, hún er ekki til í að galopna allt, þannig var orðalagið. Ég er aðeins að reyna að átta mig á því hver tengslin þarna eru vegna þess að ég var flutningsmaður máls, sem dagaði uppi fyrir nokkrum árum, um afnám einkaleyfis ÁTVR að gefnum ákveðnum skilyrðum þannig að áfengi yrði selt í sérverslunum. Ég heyri ekki betur en að ég og hv. þingmaður séum sammála um þau skilyrði, þ.e. við viljum ekki endilega sjá þetta sem fyrsta skref í matvöruverslunum. Við viljum hafa skýr skilyrði, stýringu á þessum málum. Við viljum aukna kynningu. Við viljum efla mótvægisaðgerðir til að gæta að lýðheilsu. Munurinn liggur í því að ég tel að hægt sé að gera þetta þó svo að einkaleyfi ríkisins sé afnumið en ef ég skil þingmanninn rétt vill hún halda því, þ.e. halda einkaleyfi ríkisins á sölunni. Mig langar að forvitnast um það, ég átta mig ekki á tengslunum: Telur hv. þingmaður að ekki sé hægt að ná þessum markmiðum sem þingmaður fer yfir hér, og gefa þetta frjálst, bara að hafa skilyrðin þannig að einkaleyfið sé afnumið en þessum skilyrðum haldið?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þá ætla ég bara að svara þessu beint: Ég er ekki hlynnt því að við afnemum einkasölu á áfengi að svo stöddu. Mér finnst rökrétt fyrsta skref að við aukum þjónustu Vínbúðarinnar með því að rýmka opnunartíma og taka út þá forræðishyggju sem er í löggjöfinni og fella niður bann við því að hafa opið á ákveðnum dögum. Ég sé ekki nauðsyn á því að við séum með ákveðið bann þarna. Ég er ekki alveg hlynnt því að við förum alveg í einkasöluna af því að mig langar að sjá hvaða skref við getum stigið í þessa átt og mér finnst þetta vera rökréttasta fyrsta skrefið, að við rýmkum opnunartíma Vínbúðarinnar og sjáum hverju það skilar okkur. Og svo finnst mér að við þurfum að þroskast með umræðunni um áfengislöggjöfina og ég ætla bara að segja alveg eins og er: Mér finnst við vera rétt að byrja.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Mér finnst þetta mjög mikilvæg umræða þó svo að þetta sé sannarlega ekki í fyrsta skipti - vegna þess að ég skil og ber virðingu fyrir afstöðu hv. þingmanns, en ég er algerlega ósammála vegna þess að ég lít akkúrat svo á að hvert skref sem tekið er í þá átt að auka aðgengi að áfenginu, sem er innan einkaleyfiskerfis ríkisins, séum við að segja: Þetta þarf ekki að vera þar. Mér finnst alger óþarfi að halda þessu þar, að halda þessu einkaleyfi á sama tíma og við erum að auka aðgengið, vegna þess að þessu einkaleyfi er og hefur verið viðhaldið, a.m.k. að stærstum hluta til þess einmitt að þrengja og stýra aðgenginu, m.a. þá af lýðheilsuástæðum, en líka bara af því að kerfið er seigfljótandi og það er oft erfitt að breyta. En að breyta þessu í frjálsræðisátt innan þessa kerfis finnst mér einhvern veginn bara svo fullkominn óþarfi. Ég myndi nefnilega vilja taka fyrst hitt skrefið og slaka svo á aðgenginu. En svona er þetta bara, við höfum mismunandi skoðanir á þessu og það getur vel verið að ef við færum af stað frá sitthvorri marklínunni í sömu áttina, eftir sitthvorri aðferðafræðinni, að við enduðum á sama tíma. Það getur vel verið. En það sem stendur kannski upp úr er að mér finnst nefnilega svo sérstakt að sjá ÁTVR með sitt einkaleyfi vera að rýmka opnunartíma, fjölga stöðum og gera hitt og þetta en ríghalda samt í eitthvert einkaleyfi. Mér finnst þetta bara vera markleysa. Ég sé ekki hættuna við það að hér spretti upp sérverslanir sem ekki eru háðar þessi einkaleyfi, þ.e. að það sé bara gefið frjálst. En við getum síðan haft alla þá stýringu sem okkur lystir að hafa líkt og við gerum í atvinnurekstri almennt. En alla vega, ég veit eiginlega ekki hver spurningin er. Við erum bara ósammála hér. En umræðan er góð þannig að ég læt það bara í hendur hv. þingmanns að nota lokamínúturnar.

Virðulegi forseti. Það er alltaf gott að vera ósammála. Ég fagna því þegar við erum ekki sammála um hlutina því að þá fer fram heilbrigð umræða. Þar getur við „actually“ þroskast, afsakið orðbragðið, þar getum við raunverulega þroskast með umræðunni, sem ég tel að við þurfum að gera. Við þurfum að þroskast með umræðunni sem samfélag. Ef við ætlum að stíga þetta skref þarf það að vera tekið eftir þroskaða umræðu, eftir ábyrga umræðu. Og við þurfum að líta til allra sjónarmiða, ekki bara taka þetta út frá geðþóttasjónarmiðum af því að einkageirinn krefst þess. Það sem ég er svo hlynnt varðandi ÁTVR, að hafa þetta í ákveðnu stýrðu umhverfi, er það að við erum ekki með söluhvetjandi sjónarmið líkt og hættan er þegar sala á áfengi er komin í einkarekstur. Þá fara gróðasjónarmið hugsanlega að ráða ríkjum, hvað þú selur og hvernig þú átt að selja vöruna. Sú er ekki raunin í því umhverfi sem áfengissala er í dag og mér finnst ótrúlega mikilvægt að við þroskumst með umræðunni, að við leyfum okkur að vera ósammála, að við tökum umræðuna og við gerum það á skynsamlegan hátt, því að þannig getum við hugsað til framtíðar hvernig við ætlum að haga þessum málum í samfélagi okkar. Lýðheilsusjónarmið og forvarnasjónarmið þurfa alltaf - alltaf - að vera þar leiðarljós.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir málefnalega umræðu í kvöld og fagna því hversu margir eru hlynntir þeim breytingum sem hér eru kynntar þó að vissulega sé um að ræða hænuskref í þessari löngu baráttu. Ég settist á Alþingi fyrir um 15 árum síðan og ég held að það hafi nánast verið á hverju einasta þingi síðan þá sem lagt hefur verið fram frumvarp sem snýr að áfengismálum. Ég hef stundum orðað það þannig að mér finnst þingið hafa algerlega brugðist í því að taka til hendinni í þessum málaflokki vegna ágreinings sem þar hefur verið og ekkert af þessum frumvörpum sem hafa verið lögð fram á undanförnum árum, ár eftir ár, hefur ratað hér inn í þingsal aftur eftir framsögu þess og málsmeðferð í nefnd þannig að vonandi er að verða breyting á því. Vissulega gefur umræðan manni alla vega væntingar um það að hér sé að verða breyting á hugarfari og að augu fólks séu að opnast fyrir því að við erum með mjög gamla löggjöf og við þurfum að færa okkur betur til nútímans í breyttum útfærslum og í þjónustu við fólkið. Það eru nokkur atriði sem hafa verið reifuð hér í kvöld og mig langar að minnast á. Það hefur verið talað um þetta hámark sem er sett í þessu frumvarpi, 500.000 lítrar og af hverju það er, af hverju mörkin í þessu frumvarpi eru dregin þarna. Það er fyrst og fremst vegna þess að horft var til markaðsaðgangs fyrirtækjanna. Við erum með 28 framleiðendur á áfengu öli í landinu. Þar bera tveir framleiðendur höfuð og herðar yfir alla aðra. Það eru um 20–21 milljón lítra seldir á ári. Af því framleiða 25 litlir framleiðendur 477.000 lítra í heildina. Einn af þessum framleiðendum, Kaldi, sem hér hefur verið nefndur, bjórframleiðandi fyrir norðan, framleiðir um það bil sama magn og allir hinir litlu framleiðendurnir 25 til samans. Aðgengi að markaðnum, aðgengi að útsölustöðum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins, er allt annað. En hér er vissulega álitaefni á ferð og ég hvet nefndina til að skoða þetta sérstaklega. Þetta frumvarp er hugsað til þess að styðja við þessa litlu framleiðendur. En hver þau skref sem stigin verða finnast mér vera góð og í aukna frelsisátt í þessum málum, þó að ég vilji hafa þar ákveðnar takmarkanir. Við erum á svipuðum slóðum og Finnar í þessum málum. Þó er það þannig að Norðurlandaþjóðir, eins og Norðmenn og Svíar, eru með einkasöluleyfi líka. Hér var nefnt hvort við gætum verið að mismuna framleiðendum, sem sagt hvað varðar heimild þeirra til að selja og að þetta myndi þýða að það yrði jafnvel til ákærumál út úr því. En fordæmin eru til staðar, eins og hjá þessum nágrannaþjóðum okkar sem eru með einkasölu ríkisins á áfengum drykkjum. Þær hafa rýmkað reglurnar í raun mun meira en við erum að gera hér. Þar er til að mynda leyfilegt að selja áfengt öl í matvöruverslunum, bæði í Noregi og Svíþjóð. Ég veit ekki hvort við eigum að ganga svo langt. Ég vil reyndar sjálfur sjá þetta fara í sérverslanir og tel að aðkoma ríkisins að því sé algjörlega óþörf, svo það sé á hreinu, enda hef ég verið stuðningsmaður, held ég, flestra þeirra áfengisfrumvarpa sem lögð hafa verið fram af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í gegnum tíðina. Einnig var komið inn á þennan skattafslátt í þeim efnum. Einn hv. þingmaður nefndi hér að eðlilegt væri að veita einhvern afslátt af áfengisgjaldi gagnvart innlendum framleiðendum. Svona án þess að vilja fullyrða það alveg ákveðið þá tel ég að við myndum ekki geta komist upp með slíkt, að mismuna í gjaldtöku innlendum framleiðendum umfram innflutningsaðila einfaldlega vegna þeirra viðskiptasamninga sem við erum með. Er ég þar fyrst og fremst að vitna í samninga okkar við EES-þjóðirnar. Eins og fram hefur komið þá er frumvarp hér í þinginu frá hv. þm. Hildi Sverrisdóttur sem er einmitt svolítið í anda okkar Sjálfstæðismanna þar sem fjallað er um þessa umdeildu netverslun og það eru dæmi sem eru í skoðun núna í ráðuneytinu, hvar við stöndum í þeim efnum. Það er full ástæða til að skoða allt regluverk í kringum áfengissölu. Eins og ég segi er þetta gömul löggjöf og það er ástæða til að uppfæra hana til nútímans. Ég tel það frumvarp sem hv. þm. Hildur Sverrisdóttir er með mjög gott og vonast til þess að við fáum tækifæri til að greiða um það atkvæði í þingsal fyrir þinglok. Ég tel það mjög mikilvægt. Það tekur stærri skref en ég boða í þessu frumvarpi. En reynslan sýnir manni kannski að það verður að borða þennan fíl í mörgum bitum og við verðum að aðlaga okkur að þessum breytingum á einhverjum tíma. Þannig er svo sem saga okkar í þessum efnum. Það var minnst á það hér áðan þegar ölið var leyft hér í almennri sölu, það var barátta sem við munum mörg eftir. Ég hvet nefndina til að skoða þetta og nýta okkur þann jákvæða anda sem hér birtist í umræðunni gagnvart þessum breytingum og þá hvatningu sem hv. þingmenn hafa komið hér fram með um að ganga jafnvel enn lengra. Málið er á forræði þingsins og ég tel að ef við náum því að rýmka þetta mál, ég tala nú ekki um ef við næðum að fá frumvarp hv. þm. Hildar Sverrisdóttur út úr nefnd þá gætum við mjög vel unað við breytingar á þessu þingi. Það væru gríðarlega jákvæðar og góðar breytingar. Hv. þm. Andrés Ingi Jónsson minntist á það hér að málið hefði verið lagt fram í fyrra og með meiri fyrirvara. Það er alveg rétt. Þá hafði frumvarpið, sem er lítið breytt, nokkuð langan tíma í umræðu og í málsmeðferð í þingnefnd en náði ekki inn í þingsal. Ég tel að út frá því geti nefndin takmarkað mjög umfjöllun sína í þetta sinn vegna þess að málsmeðferð um svipað dæmi hefur farið fram. Þess er ekki að vænta að afstöðubreyting sé svo mikil hjá umsagnaraðilum að það þurfi til að mynda að kalla alla til fundar við nefndina að nýju og því sé hægt að hraða þessu máli í gegn. Ég hvet nefndina til að gera það. Ef samstaða er um að ganga jafnvel enn lengra í frelsisátt í þessum efnum en hér er boðað þá hvet ég hana jafnframt til að taka til umfjöllunar það frumvarp sem ég hef nefnt hér áður frá hv. þm. Hildi Sverrisdóttur og koma því út úr nefnd líka þannig að við megum nú taka hér einhver alvöruskref í þessum málum.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar um þetta frumvarp sem ég ætla að segja að er mjög mikilvægt mál. Það tekur á barnaníðsefni, hatursorðræðu, mismunun og fleiri þáttum. Mig langar líka að geta þess að samkvæmt frumvarpinu þá eiga lögin að taka gildi nú þegar. Nefndin afgreiddi þetta nefndarálit út 7. apríl síðastliðinn. Ég er að ítreka þessa dagsetningu hér vegna þess að þetta hefur beðið að mínu viti allt of lengi af ástæðum sem flestir sem hér eru inni þekkja, það hefur bara fátt komist á dagskrá. Þetta er eitt af þeim málum sem er búið að bíða í of langan tíma og ég veit, virðulegur forseti, að það er kallað eftir því úti í samfélaginu af þeim sem fjalla um þessi mál. Með þessu frumvarpi er verið að leggja til breytingar á nokkrum ákvæðum almennra hegningarlaga. Lagt er til að við ákvörðun hegningar, samanber 70. gr. laganna, beri að taka til greina hvort brot megi rekja til nánar tilgreindra atriða er varða brotaþola persónulega og brot sé þannig af meiði hatursglæpa, auk þess sem lagt er til að að jafnaði skuli taka það til greina til þyngingar refsingar ef brot er framið í nærveru barns yngra en 15 ára. Í öðru lagi er lagt til að hatursorðræðuákvæði 233. gr. a laganna verði rýmkað þannig að þjóðlegur uppruni falli þar undir sem og að ákvæðið veiti fólki með fötlun og fólki með ódæmigerð kyneinkenni refsivernd til samræmis við aðra hópa sem eru taldir þurfa á sérstakri vernd að halda. Þá er lögð til hliðstæð breyting á 1. mgr. 108. gr. almennra hegningarlaga um bann við mismunun vegna kaupa á vöru og þjónustu. Í fjórða lagi eru lagðar til breytingar á barnaníðsákvæði 210. gr. a laganna að því er varðar framsetningu, hámarksrefsingu og gildissvið ákvæðisins. Loks er lagt til að við lögin bætist nýtt ákvæði, 210. gr. c, um innbyrðis ítrekunartengsl barnaníðsákvæðanna, þ.e. 210. gr. a og 210. gr. b laganna. Í umræðu um þetta mál áttum við samráð við fjölda aðila og fengum töluvert af mjög góðum umsögnum og vil ég þakka þeim aðilum sem sendu inn umsagnir. Við fengum einnig fjölmarga gesti á fund okkar og eru þeir tilgreindir sérstaklega í nefndarálitinu. Nefndin telur að þær breytingar sem eru lagðar til með frumvarpinu séu mikilvægar og tímabærar þar sem þær fela í sér aukna réttarvernd barna og sporna gegn hatursorðræðu og mismunun við afhendingu á vöru og þjónustu. Með frumvarpinu er m.a. brugðist við athugasemdum eftirlitsaðila vegna alþjóðlegra mannréttindaskuldbindinga Íslands og breyttum samfélagslegum viðhorfum til þeirra brota og þeirrar háttsemi sem það tekur til. Umsagnaraðilar voru almennt jákvæðir um efni frumvarpsins. Mig langar að geta þess sérstaklega að ég hef á fundum mínum erlendis orðið þess áskynja að þar sem verið er að birta ákveðið landakort og fara yfir það hvernig lönd hafa staðið sig í þessu lagaákvæði þá höfum við einmitt verið svolítið með gult ljós því að það hefur í rauninni verið bið eftir því að við getum brugðist við með þessum hætti. Þess vegna er þeim mun mikilvægara að við séum að gera það núna. Barnaníðsákvæði 210. gr. a laganna eða 3. gr. frumvarpsins. Við meðferð málsins í nefndinni var einkum rætt um þær breytingar sem lúta að þessu barnaníðsákvæði. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. frumvarpsins skal hver sem framleiðir, flytur inn, aflar sér eða öðrum, dreifir eða hefur í vörslum sínum myndefni sem sýnir kynferðislega misnotkun á barni eða sýnir barn á kynferðislegan hátt, sæta sektum eða fangelsi allt að sex árum. Samkvæmt 2. mgr. frumvarpsgreinarinnar skal hver sem skoðar myndefni á netinu eða með annarri upplýsinga- eða fjarskiptatækni sem sýnir kynferðislega misnotkun á barni eða sýnir barn á kynferðislegan hátt, sæta sömu refsingu. Fyrir nefndinni var sérstaklega rætt um 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að 1. og 2. mgr. gildi ekki um þann sem býr til, skoðar eða hefur í vörslum sínum efni sem sýnir barn 15, 16 eða 17 ára, ef barnið hefur veitt samþykki sitt og báðir aðilar eru á svipuðum aldri og þroskastigi. Þá gilda ákvæði 1. og 2. mgr. ekki heldur um barn 15, 16 eða 17 ára sem miðlar efni sem sýnir það sjálft. Rökin að baki ákvæðinu eru m.a. þau að stafræn samskipti og dreifing myndefnis á meðal ungmenna verður sífellt algengari og ekki þykir rétt að gera slíka háttsemi refsiverða í öllum tilfellum. Við meðferð málsins var rætt um áskilnað 3. mgr. um samþykki og mögulega sönnunarbyrði vegna þessa. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að miðað verður við að ótvírætt samþykki liggi fyrir og allur vafi þar um verði túlkaður þeim sem myndefnið er af í hag og þá er honum að sama skapi í lófa lagið að afturkalla slíkt samþykki hvenær sem er. Fyrir nefndinni var bent á að í mörgum ákvæðum almennra hegningarlaga er gerður áskilnaður um samþykki, m.a. í nauðgunarákvæði 194. gr. laganna. Sönnunarstaða um samþykki getur verið erfið en ekki á að vera um að ræða öfuga sönnunarbyrði. Í því sambandi undirstrikar nefndin það sem fram kemur í greinargerð frumvarpsins um að vafi um samþykki verði túlkaður þeim sem myndefnið er af í hag og bendir á að í 108. gr. laga um meðferð sakamála, nr. 88/2008, hvílir sönnunarbyrði um sekt ákærða og atvik, sem telja má honum í óhag, á ákæruvaldinu. Fyrir nefndinni var jafnframt rætt um ráðgjöf og stuðning við þá sem brjóta gegn börnum og mikilvægi þess að fagleg sálfræðimeðferð standi þeim til boða auk annarra stuðningsúrræða að lokinni afplánun. Fyrir nefndinni var lögð áhersla á að þetta skipti máli til að draga úr ítrekunartíðni barnaníðsbrota. Nefndin tekur undir mikilvægi þess að stjórnvöld hugi að endurkomu einstaklinga sem brotið hafa gegn börnum út í samfélagið, m.a. með því að veita þeim aðgengi að sálfræðimeðferð og félagsráðgjöf meðan á afplánun stendur og eftir að henni lýkur. Hatursorðræða, 5. gr. Við meðferð málsins í nefndinni var rætt um rýmkun hatursorðræðuákvæðis 233. gr. a almennra hegningarlaga. Fyrir nefndinni kom fram að enda þótt brot gegn 233. gr. a sæti opinberri ákæru berist lögreglu ekki margar tilkynningar um brot gegn ákvæðinu. Bent var á að ástæða þess gæti m.a. verið sú að almenningur þekkir ekki ákvæðið nægilega vel eða að þeir einstaklingar sem ákvæðinu er ætlað að vernda séu berskjaldaðir, oft í viðkvæmri stöðu og þurfa stuðning við að tilkynna um hatursorðræðu og fylgja málinu eftir. Jafnframt skiptir máli að lögreglan fái nauðsynlega fræðslu um hatursorðræðu. Nefndin telur af því tilefni mikilvægt að fylgst verði með framkvæmd 233. gr. a almennra hegningarlaga og hvort frekari kynningar á hatursorðræðu og afleiðingum hennar sé þörf. Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálit þetta rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir, Birgir Þórarinsson, Jódís Skúladóttir, Jóhann Friðrik Friðriksson, Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir og Logi Einarsson. Bergþór Ólason og Eyjólfur Ármannsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en Sigmar Guðmundsson áheyrnarfulltrúi er samþykkur áliti þessu. Virðulegur forseti. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði áðan um mikilvægi þess að þetta mál fái hraðan og öruggan framgang hér í þinginu. Ég nefndi að ýtt hefur verið á það af þeim sem til þekkja og eru að fást við þessi mál. Einnig vil ég taka fram varðandi áhersluna á að þeir sem eru upplýstir um brot á börnum - þ.e. umræðan sem átti sér stað í nefndinni var að eitt væri að vera með refsiákvæði hér, sem er mjög mikilvægt. En það eitt og sér kemur því miður ekki í veg fyrir þessi brot og þess vegna er mikilvægt að vinna líka með aðstoð til handa þeim einstaklingum. Rætt var sérstaklega um sálfræðimeðferð og félagsráðgjöf og áttum við jafnframt ágætissamtal við hv. formann velferðarnefndar um þetta málefni. Þetta er eitt af þeim málum þar sem allsherjar- og menntamálanefnd og velferðarnefnd þurfa að koma saman því að þarna er sitthvort ráðuneytið undir og ofboðslega mikilvægt að við finnum leið til að vinna með þetta til að tryggja enn frekar öryggi barna.

Virðulegur forseti. Ég vildi fá að koma örstutt upp í pontu í þessu mjög mikilvæga máli. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur fyrir yfirferðina yfir nefndarálit hv. allsherjar- og menntamálanefndar, sem mér fannst hljóma vel. Ég vil líka taka heils hugar undir orð hennar um að þetta mál sé mjög brýnt. Það er ánægjulegt að heyra að um það ríki þverpólitísk sátt enda á því að heyra að það er vel unnið. Ég held að við getum örugglega flest ef ekki öll tekið undir að það sé í nákvæmlega þessum tilvikum sem við finnum virkilega fyrir því að við séum að gera svolítið gagn hér í þessum sal. Frumvarpið kveður m.a. á um að refsirammi fyrir barnaníð verði hækkaður úr tveggja ára hámarksfangelsi í sex ár. Eins og fjallað er um í greinargerð með frumvarpinu er sú breyting til samræmis við það sem þekkist í löndunum í kringum okkur. Rökin fyrir breytingunni eru þó ekki aðeins að halda í við réttarþróun erlendis og þau eru heldur ekki aðeins bundin við að styrkja réttarvernd barna, heldur felur frumvarpið einnig í sér mikilvæg refsipólitísk skilaboð um stafrænar birtingarmyndir kynferðisofbeldis gegn börnum. Samhliða hinni stafrænu samfélagsbreytingu, sem hefur haft umbyltandi áhrif á íslenskt samfélag eins og önnur, hafa börn og ungmenni tekið tæknina í sínar hendur og það föstum tökum. Það felur í sér mikil tækifæri fyrir einstaklinga og samfélag enda líklegt að hugvit, nýsköpun og tæknifærni verði burðarásar hagkerfis framtíðarinnar. Við verðum hins vegar að tryggja öryggi barna í því. Tölfræði lögreglustjóra um kynferðisbrot sýnir sömu þróun og fjallað hefur verið um í fjölmiðlum, að börn verði í auknum mæli fyrir stafrænum birtingarmyndum kynferðisofbeldis. Löggjöfin nú tekur ekki nægilegt mið af þeirri stöðu og þeim alvarlegu afleiðingum sem brot af þessum toga geta haft í för með sér fyrir þolendur. Umsagnaraðilar í þinglegri meðferð eru sammála um að málið sé mikilvægt framfaraskref og þingnefnd hefur afgreitt málið með tillögu um að það verði að lögum án breytinga, eins og hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir fór yfir áðan. Ég tek undir með henni að lokum og vona að málið fái skjóta framgöngu, enda brýnt.

Herra forseti. Ég ætla að taka undir með þingmanni þeim sem talaði hér á undan og lýsa yfir ánægju minni með að þetta mál skuli vera komið á þennan stað, að við sjáum fyrir endann á því vegna þess að þetta er alveg gríðarlega mikilvæg réttarbót og mikilvægt skref sem við erum að stíga til að vernda hagsmuni barna með tilliti til barnaníðskaflans í málinu, en líka hvað varðar réttarbót fyrir hina ýmsu aðila sem þola hafa mátt hatursorðræðu og þær neikvæðu afleiðingar sem því fylgja. Þannig að ég styð þetta frumvarp heils hugar. Mig langar fyrst aðeins að fjalla um 3. gr. sem lýtur að breytingum sem verið er að gera á hegningarlögunum varðandi barnaníðsefni. Þetta er svo skýrt dæmi um hvað tækniþróunin hefur ekki bara jákvæðar afleiðingar í för með sér. Afleiðingar þeirrar þróunar gerast eiginlega ekki alvarlegri en þær hversu auðvelt er að verða sér úti um barnaníðsefni á netinu og hversu auðvelt það er að dreifa því. Það felur síðan í sér að þessi brot eru miklu umfangsmeiri en þau hafa verið. Þau eru skipulagðari og af leiðir að þau eru oft grófari en áður þannig að þetta skiptir alveg gríðarlega miklu máli. Sú staða kallar einfaldlega á, og hefur gert lengi, að þetta ákvæði hegningarlaga sé uppfært með þeim hætti sem verið er að gera hér. Þannig að það er gott að sjá líka að t.d. er lagt til, ef farið er inn í orðalagið, að orðinu „dreifir“ sé bætt inn í 1. málslið 1. mgr. 210. gr. a, svo ég sé nú nákvæm. Núverandi orðalag, það sem verið hefur í gildi og er í gildi, segir að refsivert sé að afla sér eða öðrum barnaníðsefnis en nú er sem sagt verið að tilgreina sérstaklega í fyrsta skipti að það sé refsivert að dreifa því. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að við náum utan um þann viðbjóð sem það er þannig að það er mjög góð breyting. Fram kom í máli hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur, sem var framsögumaður málsins, að hún óskar þess að málið hljóti framgang nú og minnir á að þetta mál var fullbúið fyrir ári síðan. Ekki var um það ágreiningur og ég held að við getum öll verið sammála um að mikið þyrfti til til að hér myndaðist ágreiningur innan þingheims um þetta mál, en það fór engu að síður svo að málið var ekki afgreitt. Það hefur væntanlega lotið í lægra haldi fyrir einhverju öðru í samningum innan stjórnarflokkanna, ég þekki það ekki, en ég er sannfærð um að það muni ekki gerast aftur. Mig langar líka til að nota tækifærið, úr því að ég hef það, til að minna á að við hefðum jafnvel getað verið enn fyrr á ferðinni vegna þess að haustið 2020 lagði þingmaður Viðreisnar, Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir, fram frumvarp um breytta skilgreiningu á barnaníðsefni með nýjum refsiramma, mál sem hún þekkir í þaula eftir fyrri störf sín sem saksóknari. Það var mál sem fékk mjög jákvæða umfjöllun af hálfu allra þeirra sem sendu inn umsagnir um málið og meðflutningsmenn komu úr öllum flokkum. En það sem drap það mál var sú leiða hefð sem virðist hafa skapast hér á þingi, að mál þingmanna, sérstaklega og sér í lagi stjórnarandstöðuþingmanna, eru eiginlega dauðadæmd frá upphafi og þá skiptir efnisinntakið ekki máli. Þetta skiptir máli, bæði að það mál, haustið 2020, varð ekki að lögum eða þetta frumvarp fyrir ári síðan vegna þess að síðan hafa fallið dómar. Þessi lög eru ekki afturvirk þannig að það liggur á að klára þetta mál. Þó að þungi þessa máls og þungi umræðunnar liggi með réttu í þessum mikilvægu breytingum á hegningarlögum þegar kemur að barnaníðsefninu þá ætla ég líka að fagna þeirri breytingu sem verið er að gera varðandi hatursorðræðuna þar sem verið er að útvíkka skilgreininguna þar, vegna þess að það er alveg ljóst að allir þeir sem tilheyra hópum sem ákvæðum um hatursorðræðu í hegningarlögum er ætlað að vernda geta upplýst okkur um að hatursorðræða er í sjálfu sér ekkert annað en ofbeldi. Orð meiða nefnilega og sem betur fer hefur okkur, löggjafanum, lengi þótt ástæða til að koma í veg fyrir að einhverjir geti í nafni tjáningarfrelsis rógborið, hætt, smánað eða ógnað einstaklingum eða hópum sem eiga undir högg að sækja. Ákvæði sem almennt er kallað hatursorðræða var upphaflega sett inn í almenn hegningarlög hér á landi árið 1973 en hefur síðan verið breytt nokkrum sinnum til að útvíkka það og nú er enn frekari útvíkkun lögð á borð hér af hálfu nefndarinnar sem ef að líkum lætur og vonandi verður að lögum fljótlega. Það er líka svo mikilvægt að hafa í huga, til að svara þeim sem telja að svona ákvæði sé einhvers konar aðför að tjáningarfrelsi, að því er nákvæmlega þveröfugt farið vegna þess að ljót og hatursfull og oft skipulögð orðræða sem er til þess fallin að vekja ótta og óöryggi dregur úr tjáningu. Hún dregur úr tjáningarfrelsi þeirra sem fyrir verða þannig að víðari skilgreining á hatursorðræðu eykur tjáningarfrelsið í íslensku samfélagi og því ber að fagna. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Þetta mál er flutt hér óbreytt. Það er vel unnið og það skal verða að lögum núna.

Herra forseti. Við erum að ræða mikilvægt frumvarp og ég tek heils hugar undir þau orð hv. þm. Hönnu Katrínar Friðriksson að það skuli fara í gegn. Ég hvet forseta þingsins til að setja atkvæðagreiðslu um það á dagskrá eins fljótt og auðið er þannig að þó svo að það verði jarðskjálftar, eldgos eða stjórnin hrynur þá fari það í gegn. Eins og bent var á af hv. flutningsmanni Bryndísi Haraldsdóttur er hér verið að laga til ýmis atriði í almennum hegningarlögum, m.a. verið að uppfæra löggjöf í tengslum við barnaníð, nokkuð sem svo sannarlega þarf að gera reglulega. Það er því miður þannig að þeir sem stunda þessa iðju nýta sér tækni og alls konar leiðir fram hjá því sem við sem erum að berjast gegn þessu erum með. Því er mikilvægt að fylgja þessu eftir og líka gera það þannig að refsingarnar séu strangari af því að það er mjög algengt að þetta séu síbrotamenn sem horfa á slíkt efni. Varðandi aðra hluta frumvarpsins þá tekur það einnig á 233. gr. a laganna um hatursorðræðu. Þetta er grein sem við höfum rætt mikið, m.a. innan Pírata, enda hefur ein af vorum varaþingkonum lent mikið í slíkri hatursorðræðu á netinu. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að uppfæra hvað fellur undir þetta ákvæði en jafnframt mjög mikilvægt að meira sé gert af því að ákæra í þessum efnum. Þó svo að í dag sé ekki leyfilegt að vera með hatursorðræðu sem tengist þjóðerni, litarhætti, kynþætti, trúarbrögðum, kynhneigð eða kynvitund og nú þjóðlegum uppruna og fólki með fötlun og ódæmigerð kyneinkenni þá er allt of lítið af ákærum í þessum efnum og jafnvel sýknað í málum sem snúast um það sem ég held að við myndum flest túlka sem hatursorðræðu. Það er að vissu leyti ánægjulegt að sjá að hæstv. forsætisráðherra er að fara að skipa starfshóp til að skoða hatursorðræðu í samfélaginu. Og þó svo að það hafi ekki komist inn í þetta ákveðna frumvarp er það von mín að við fáum tillögur frá þeim starfshópi sem fyrst um hvað megi bæta til að tryggja að verið sé að ráðast á það þjóðfélagsmein sem hatursorðræða er. Ég veit að við sem hér inni sitjum erum tilbúin að taka þátt í þeirri baráttu því að sum okkar geta lent í því að verða fyrir slíkri hatursorðræðu. Ég ætla að endurtaka það sem var sagt hér áðan: Það er mikil von mín að atkvæðagreiðsla í þessu máli verði sett sem fyrst á dagskrá og að önnur mál sem við höfum verið að klára hér 2. umr. um komist fljótt til 3. umr. og atkvæðagreiðslu.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingar á almennum hegningarlögum en nú varðandi mútubrot. Með frumvarpinu er brugðist við tilmælum sem koma fram í skýrslu vinnuhóps Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD, frá desember 2020 vegna fjórðu úttektar um framkvæmd Íslands á samningi um baráttu gegn mútugreiðslum til erlendra opinberra starfsmanna í alþjóðlegum viðskiptum. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti sem greint er frá í nefndarálitinu sem liggur fyrir. Helstu efnisatriði frumvarpsins lúta að breytingum á 264. gr. almennra hegningarlaga í því skyni að taka af allan vafa um að ákvæðið nái einnig til mútubrota er beinast að starfsmönnum erlendra fyrirtækja í opinberri eigu með sama hætti og 2. mgr. 109. gr. laganna er almennt til erlendra opinberra starfsmanna. Jafnframt er kveðið á um breytingu á refsihámarki vegna brota gegn 109. og 264. gr. a almennra hegningarlaga. Er það annars vegar til að bregðast við tilmælum um að refsingar fyrir erlend mútubrot skuli vera sambærilegar og fyrir mútuþágur samkvæmt 128. gr. laganna, þ.e. að hámarki sex ára fangelsi, og hins vegar er kveðið á um hækkun refsihámarks til að unnt verði að beita upptökuheimild í 69. gr. b laganna þegar sakfellt er fyrir erlend mútubrot. Meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar leggur til minni háttar lagatæknilegar breytingar sem þarfnast ekki sérstakrar umfjöllunar. Að framansögðu virtu leggur meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar til að frumvarpið verði samþykkt með minni háttar lagatæknilegum breytingum sem lagðar eru til í nefndarálitinu. Undir álitið skrifa auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Iða Marsibil Jónsdóttir, Birgir Þórarinsson, Jódís Skúladóttir, Hilda Jana Gísladóttir og Jóhann Friðrik Friðriksson. Bergþór Ólason og Eyjólfur Ármannsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Birgir Þórarinsson var fjarverandi en nýtti sér heimildarákvæði til að skrifa undir nefndarálitið. Ég tel þetta skýra sig sjálft og er framhald af því sem við höfum verið að fást við núna í einhvern tíma hér á þingi.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um evrópska áhættufjármagnssjóði og evrópska félagslega framtakssjóði frá efnahags- og viðskiptanefnd. Helstu atriði frumvarpsins eru eftirfarandi: Lagt er til að innleidd verði í íslenskan rétt ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins um evrópska áhættufjármagnssjóði (ESB) nr. 345/2013 frá 17. apríl 2013, og um evrópska félagslega framtakssjóði frá 17. apríl 2013, nr. 346/2013. Með gerðunum er kveðið á um skilyrði sem rekstraraðilar þurfa að uppfylla vilji þeir við markaðssetningu sérhæfðra sjóða innan EES nota heitið EuVECA yfir viðurkennda áhættufjármagnssjóði og EuSEF yfir viðurkennda félagslega framtakssjóði. Þau skilyrði varða m.a. samsetningu eignasafns, þ.e. fjárfestingarheimildir sjóðanna, fjárfestingarmarkmið og flokka fjárfesta sem eru hæfir til að fjárfesta í þeim. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund gesti og bárust umsagnir. Í umsögn Seðlabanka Íslands eru lagðar til breytingar sem eru tæknilegs eðlis. Nefndin óskaði eftir afstöðu fjármála- og efnahagsráðuneytisins til umsagnarinnar. Nefndin leggur til breytingar í samræmi við umsögn Seðlabanka Íslands og tillögur í minnisblaði ráðuneytisins. Auk nokkurra annarra tæknilegra breytinga leggur nefndin til að gildistaka frumvarpsins miðist við 1. júlí árið 2022. Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem nefndin leggur til í áliti sínu, enda er þetta frumvarp til bóta. Undir nefndarálitið rita auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Ágúst Bjarni Garðarsson, Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Eva Dögg Davíðsdóttir, Diljá Mist Einarsdóttir, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir og Jóhann Páll Jóhannsson. Í nefndarálitinu leggur nefndin fram breytingartillögu á þskj. 657 um frumvarp til laga um evrópskra áhættufjármagnssjóði og evrópska félagslega framtakssjóði. Af augljósum ástæðum er ljóst að gildistaka frumvarpsins getur ekki orðið afturvirk, eins og lagt er til í frumvarpinu, heldur miðast gildistakan við 1. júlí 2022.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðrúnu Hafsteinsdóttur fyrir framsögu nefndarálitsins. Mig langaði að koma hingað upp og lýsa því yfir að ég tel að það sé mjög mikilvægt að við séum að setja þetta regluverk. Við höfum þegar tekið fyrir reglugerðina sem kom frá Evrópusambandinu um þetta. Ég ræddi að það er mjög mikilvægt, sérstaklega varðandi þessa félagslegu framtakssjóði, að það sé gott regluverk í kringum þá vegna þess að á þeim tímum sem við lifum er fjárfestingarumhverfið að breytast mikið og það til hvers fjárfestar horfa. Nýjar kynslóðir, yngra fólk, vilja að ekki sé bara verið að fjárfesta í hlutum sem skapa gróða heldur líka í hlutum sem skila samfélaginu einhverju og að það séu sjóðir sem hugsi um samfélagslega ábyrgð þegar þeir gera sínar fjárfestingar. Gott dæmi um þetta er að vera með sjóði sem fjárfesta t.d. ekki í olíu eða öðrum slíkum mengandi iðnaði. Þá er gott að það sé til regluverk sem hjálpar okkur að skilgreina hvað það er í rauninni að vera félagslegur framtakssjóður: Í hverju mega slíkir sjóðir fjárfesta og hvað eiga þeir að vera samfélaginu og því umhverfi og því svæði sem þeir vinna í? Hvernig geta þeir tryggt að verið sé að horfa í réttar áttir? Það hafa svo sem komið upp ábendingar varðandi það að Evrópusambandsskilgreiningin á því hvað er samfélagslega gott og ekki gott sé kannski aðeins of víð enn þá. En ég treysti á að ef einhver göt eru í þeim skilgreiningum þá verði þau löguð sem fyrst. Það er von mín að við sjáum einmitt svona félagslega, evrópska framtakssjóði koma hingað til lands eða að þeir séu stofnaðir hér á landi og að þessir sjóðir séu að horfa á það að fjárfesta í hlutum sem skila okkur ekki bara gróða í peningum heldur líka því hvernig við hugsum um umhverfið, hugsum um samfélagið og það hvernig framtíðin mun verða fyrir þær kynslóðir sem erfa það eftir okkur. Það er von mín að þetta fari, eins og annað, hratt í gegn vegna þess að þetta er frumvarp af hinu góða sem mun gera góða hluti, ekki bara fyrir fjárfesta heldur umhverfið og samfélagið.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um lýsingu verðbréfa sem boðin eru í almennu útboði eða tekin til viðskipta á skipulegum markaði, nr. 14/2020, og lögum um upplýsingaskyldu útgefenda verðbréfa og flöggunarskyldu, nr. 20/2021 (ESB-endurbótalýsing o.fl.). Nefndarálitið er frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Helstu atriði frumvarpsins eru eftirfarandi: Frumvarpið kveður á um breytingar á lögum um lýsingu verðbréfa sem boðin eru í almennu útboði eða tekin til viðskipta á skipulegum markaði til innleiðingar á reglugerð ESB. Tvær meginbreytingar felast í reglugerðinni. Annars vegar er hámarksundanþága lánastofnana frá skyldunni um að birta lýsingu ef um er að ræða útboð eða ef verðbréf, sem ekki eru hlutabréfatengd og sem gefin eru út, eru tekin til viðskipta á skipulegum markaði samfellt og endurtekið, hækkuð úr 75 milljónum evra í 150 milljónir evra á 12 mánaða tímabili. Hækkuninni er ætlað að gefa lánastofnunum svigrúm til að styðja við fyrirtæki sem þurfa á fjármögnun að halda vegna efnahagsáhrifa heimsfaraldurs kórónuveiru. Hins vegar kveður reglugerðin á um nýtt tímabundið og styttra form lýsingar, svokallaða ESB-endurbótalýsingu, til fyllingar við áður útgefnar lýsingar. Endurbótalýsingunni er ætlað að auðvelda endurfjármögnun í kjölfar heimsfaraldursins samhliða því að tryggja að kröfum um samræmda, einfalda og auðskiljanlega upplýsingagjöf sé fullnægt. Samkvæmt reglugerðinni fellur heimild til að notast við endurbótalýsingu ESB og hámarksundanþáguna úr gildi 31. desember 2022. Loks kveður frumvarpið á um breytingu á lögum um upplýsingaskyldu útgefenda verðbréfa og flöggunarskyldu, nr. 20/2021, sem ætlað er að tryggja að hugtakanotkun og vísanir á milli laga samræmist lögum um markaði fyrir fjármálagerninga, nr. 115/2021. Nefndin fjallaði um málið og fékk fulltrúa fjármála- og efnahagsráðuneytisins á sinn fund. Að framansögðu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Diljá Mist Einarsdóttir, Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, Kristín Hermannsdóttir og Steinunn Þóra Árnadóttir.