Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanna á því að fyrirspurnir verða til umræðu milli kl. 12.00 og 13.30 og því verður ekki gert matarhlé. Klukkan 13.30 hefst dagskrárliðurinn Störf þingsins. Um kl. 2 í dag, að loknum Störfum þingsins, fer fram umræða utan dagskrár um fjárhagslega endurskipulagningu rekstrarhæfra fyrirtækja. Málshefjandi er hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund. Að lokinni utandagskrárumræðu verður fyrirspurnafundi fram haldið til kl. 4 en þá verður fundi frestað vegna þingflokksfunda milli kl. 4 og 6. Klukkan 6 heldur þingfundur áfram með þeim fyrirspurnum sem þá eru eftir.

Virðulegi forseti. Þann 28. september sl. gaf forsætisráðuneytið út fréttatilkynningu um áform um endurskipulagningu opinberrar þjónustu. Þar er í einum 19 liðum gerð grein fyrir þeim áformum sem hæstv. ríkisstjórn hefur um breytingar á ýmsum þáttum sem lúta að skipulagningu stofnana ríkisins um allt land og jafnframt er gerð grein fyrir þeim meginsjónarmiðum sem þar liggja að baki. Í sjálfu sér ætla ég ekki að fara mörgum orðum um það, en vek þó athygli á að í fréttatilkynningunni er m.a. lögð áhersla á að við endurskipulagningu opinberrar þjónustu á stjórnsýslu sé horft til framtíðar og hugað að uppbyggingu um land allt. Þessi síðasti hluti setningarinnar er mjög þýðingarmikill vegna þess að við þekkjum það að oftar en ekki þegar menn hafa farið í slíka endurskipulagningu hefur hún leitt til þess að störfum hefur fækkað á landsbyggðinni og verkefnin hafa flust inn á höfuðborgarsvæðið. Enn fremur segir í þessari fréttatilkynningu, með leyfi virðulegs forseta: „Svæðaskiptingin hefur þó aðeins óbein áhrif á stjórnsýslu og þjónustu sem ekki er í eðli sínu staðbundin.“ Í sjálfu sér er starfsemi skattstofa, sem hér er verið að spyrja um, ekki endilega staðbundin. Það mætti auðvitað hugsa sér að skipulag skattstofanna sé með einhverjum öðrum hætti en nú er. Í dag má segja sem svo að skattstofurnar séu staðbundnar en þær þurfa hins vegar ekki endilega að vera það í eðli sínu. Það væri hægt að hugsa sér annað skipulag sem fæli í sér starfsemi á skattstofunum þar sem hlutverk einstakra skattstofa yrði skilgreint með öðrum hætti en nú er gert ráð fyrir. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að í 4. tölul. þeirrar upptalningar sem fram kemur í fréttatilkynningunni sem ég hef gert að umræðuefni er talað um að landið verði gert að einu skattumdæmi, að embætti ríkisskattstjóra og skattstofa landsins verði sameinuð í eitt embætti en síðan verði verkefnum skattkerfisins áfram sinnt víðs vegar um landið. Þess vegna hef ég leyft mér að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: 1. Hefur verið ákveðið eða eru uppi áform um að leggja niður skattstofur á landsbyggðinni? Ef svo er, hverjar? 2. Eru áform um að auka verkefni skattstofa á landsbyggðinni, til dæmis með því að færa til þeirra umsýslu og framkvæmd einstakra málaflokka á sviði skattamála?

Frú forseti. Ég hyggst á næstu dögum mæla fyrir frumvarpi til laga um breytingu á skipulagi skattkerfisins. Frumvarp þar um er fullbúið og hefur verið afgreitt af þingflokkum stjórnarflokkanna beggja, það ég best veit. Markmið frumvarpsins eru að ná fram hagræðingu og endurskipulagningu á þessu sviði, tryggja áframhaldandi góðan árangur og skilvirkni kerfisins. Landið verður sameinað í eitt skattumdæmi og eitt stjórnsýslustig. Þannig falla niður staðbundin valdmörk og starfsemi hins sameinaða ríkisskattstjóraembættis sem tekur þá til landsins alls. Því verður skipað niður eftir atvikum á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni samkvæmt ákvörðun fjármálaráðherra hverju sinni að fengnum tillögum ríkisskattstjóra. Í skýrslu þess starfshóps sem vann og mótaði tillögur, og skipaður var 6. júlí sl., var lagt til að starfrækt yrði ein skattstofa fyrir vestanvert landið, önnur á Norðurlandi, þriðja á Austurlandi og fjórða á Suðurlandi, auk þess sem í stað tveggja stórra skattstofa á höfuðborgarsvæðinu yrði starfrækt ein. Það felur í sér að sameinaðar verða skattstofurnar í Reykjavík og á Reykjanesi, sem starfræktar hafa verið, á næsta ári og verður það væntanlega stærsta einstaka breytingin sem þessum skipulagsbreytingum tengist. Það felur með öðrum orðum ekki sjálfkrafa í sér að starfsemi leggist af á einstökum stöðum heldur verður henni nú sinnt í einni sameinaðri stofnun. Ég hef lagt á það áherslu í allri þessari vinnu, og ég setti fram í bréfi til ríkisskattstjóra í gær þau tilmæli eða stjórnvaldsfyrirmæli, vitanlega háð því að frumvarpið verði að lögum, að gætt verði jafnvægis í skipulagi og dreifingu starfa milli höfuðborgarsvæðisins annars vegar og landsbyggðarinnar hins vegar og að breytingar þær er frumvarpið feli í sér leiði hvergi til lakari þjónustu og leiði ekki til þess að störfum fækki hlutfallslega fremur á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Jafnframt er lögð á það áhersla að breytingarnar leiði ekki til einhliða uppsagna þeirra starfsmanna sem nú starfa á skattstofum landsins og að þannig verði þau störf áfram tryggð svo sem kostur er á meðan skipulagsbreytingarnar ganga yfir. Óhjákvæmilegt er hins vegar að skipulag og starfsemi þróist áfram í tímans rás og að skipulaginu verði þannig háttað að saman fari góð nýting fjármagns og skilvirk skattframkvæmd. Varðandi seinni spurningu hv. þingmanns, hvort þetta geti falið í sér að auka verkefni skattstofa á landsbyggðinni, t.d. með því að færa til þeirra umsýslu og framkvæmd einstakra málaflokka á sviði skattamála, er svarið já. Það er nákvæmlega þannig sem þessi sérhæfing og endurskipulagning er hugsuð, að tiltekin viðfangsefni verði sérhæfð á tilteknum skrifstofum. Svæðisbundin skattumsýsla sem slík heyrir þá sögunni til en verkefnin breytast í takt við það. Í tillögunum er gert ráð fyrir m.a. að verkefni þessi verði öll endurskilgreind, að sérhæfing verði aukin. Þannig verði t.d. einstaklingsframtöl afgreidd á tveimur eða jafnvel bara einni skattstofu í stað níu skattstofa nú. Álagning og kæruafgreiðsla lögaðila verði á einni stórri skattstofu. Landbúnaðarframtöl verði á þeirri þriðju. Gert er ráð fyrir því að þjónustuver ríkisskattstjóra verði starfrækt á landsbyggðinni, þetta nýja embætti dreifi verkefnum á skattstofur eftir eðli þeirra og hagkvæmnissjónarmiðum og að ríkisskattstjóri geri um slíkt tillögur til fjármálaráðherra sem staðfestir þær. Þetta felur í sér mikla kosti, mikla möguleika á að sérhæfa og efla starfsemina á einstökum stöðum, þar á meðal og ekki síst á landsbyggðinni, og nýta til þess kosti fjarvinnslu. Við þekkjum það af góðri raun í þeim verkefnum sem vel hafa tekist á undanförnum árum að þar er víða í boði stöðugleiki, ódýrt húsnæði, vinnumarkaður sem er stöðugur og starfsmannavelta er minni en annars staðar. Það eru því ýmsir kostir sem blasa við í þessum efnum og beinast ekki síst að landsbyggðinni um leið og menn ná því fram að skapa þar fjölbreytni og störf fyrir menntað fólk. Ég kvíði því ekki, nema síður sé, að þessar breytingar verði neikvæðar í byggðalegu tilliti en það fer auðvitað allt eftir því með hvaða hugarfari þær eru framkvæmdar. Nú hefur ríkisskattstjóri, eins og áður sagði, fengið um það skýr stjórnvaldsfyrirmæli frá fjármálaráðherra að standa þannig að þessum breytingum. Ég vona að það rói þá hv. þingmenn sem hafa haft af því áhyggjur að þetta 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn og jafnframt fagna ég ummælum hæstv. fjármálaráðherra þar sem hann sagði að tryggt yrði byggðalegt sjónarmið í þessu sambandi þegar farið verður í endurskoðun á skattstofum. Ég tek líka heils hugar undir með hæstv. fjármálaráðherra um að það er mjög mikilvægt að menn fari þá leið að sérhæfa skattstofurnar og fela þeim ákveðin viðfangsefni sem þær sérhæfa sig í, sem gefur þá augaleið að eftirlit verður skilvirkara hjá skattstofunum. Ég held að það sé til mikilla hagsbóta. Ég vil hins vegar líka árétta að það sem hefur oft gerst í svona aðgerðum þar sem sameina á að starfsemin er oft soguð suður á Stór-Reykjavíkursvæðið. Þess vegna ítreka ég að ég fagna sérstaklega ummælum hæstv. fjármálaráðherra um að vel verði staðið að verki og vandað til þess, einkum þegar menn gera það með byggðaleg sjónarmið í huga.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að beina þessari fyrirspurn til fjármálaráðherra og var ánægjulegt að heyra það í máli hæstv. fjármálaráðherra að hann hefur hagsmuni landsbyggðarinnar mjög í fyrirrúmi við þessar breytingar. Hins vegar verður að gagnrýna það hvernig þetta mál kom allt saman til eyrna þjóðarinnar. Það er ekki eingöngu hv. þingmenn sem hafa haft áhyggjur af þessu máli og fleirum varðandi opinberar stofnanir á landsbyggðinni heldur eru það að sjálfsögðu íbúarnir á þessum svæðum sem hafa haft miklar áhyggjur. Það er ábyrgðarhluti að setja það í fjölmiðla og koma þeim skilaboðum út að draga eigi saman þarna og breyta starfseminni án þess að vera búinn að móta sér einhverjar skoðanir á því hvernig það skuli gert og jafnvel ekki búið að reikna út hvaða hagræðing er í því falin, eins og kom fram í þinginu varðandi breytingar í lögreglunni og á sýslumannsembættum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þeim sem talað hafa í þessari umræðu og alveg sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra fyrir svör hans og það viðhorf sem kom greinilega fram í svari hans við fyrirspurn minni varðandi þessar skattstofur. Það kemur mér út af fyrir sig ekki á óvart að hæstv. fjármálaráðherra hafi skilning á þörfum landsbyggðarinnar. Hann hefur auðvitað mikla reynslu af stjórnmálastarfi sem þingmaður landsbyggðarkjördæmis svo að hann gerir sér mætavel grein fyrir þessu máli. Ég vil síðan fyrir hégómleikann nefna að það er ánægjulegt að hæstv. ráðherra skuli hafa skrifað þetta ágæta bréf til skattstjóranna daginn áður en hann svaraði fyrirspurninni, til að ítreka þau sjónarmið sem hæstv. ráðherra hefur uppi. Það sem ég held að skipti gríðarlega miklu máli er þetta: Við eigum ekki að standa gegn breytingum á skipulagi ef þær breytingar eru skynsamlegar og það eru heilmikil rök sem mæla með því að breyta skipulagi skattstofanna á þann veg frekar að dreifa verkefnunum en hafa það landshlutaskipt eins og er í dag. Það er hins vegar mjög þýðingarmikið að það sé gert af mikilli festu strax frá upphafi. Sporin hræða. Við sjáum því miður allt of oft dæmi um að þegar stofnanir eru sameinaðar verður í upphafi lítil breyting á landsbyggðinni en breytingin verður hins vegar meiri þegar fram í sækir. Þess vegna skiptir það svo miklu máli þegar þessi ákvörðun verður tekin að strax frá upphafi sé búið að ákveða hvar þessi einstöku verkefni verða sett niður til að tryggja að þeim verði haldið þar til framtíðar. Það er engin trygging fyrir því að verkefnin haldist á staðnum þótt þar séu lítil þjónustuver eða lítil útibú nema rétt á meðan þetta nýja skipulag er að festa rætur ef þjónustuverin eða útibúin eru án slíkra skilgreindra verkefna, stórra alvöruverkefna. Eftir það er á öllu von og það er ekki alltaf þannig að það sitji endilega fjármálaráðherra sem hefur sama byggðalega vinkilinn og hæstv. núverandi fjármálaráðherra. Þess vegna skiptir það mjög miklu máli að strax í upphafi sé þannig gengið 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að sá sem hér talar hefur dálitla reynslu af því að vera þingmaður landsbyggðarinnar, nánar tiltekið tæp 27 ár þannig að það ætti að hafa síast eitthvað inn í mig í þeim efnum á þeim langa tíma. Gott ef ég lagði ekki bara af stað frá byrjun í ferðalagið með það að markmiði m.a. að reyna að gera hinum dreifðu byggðum frekar gott en hitt. Hinu verður ekki breytt að það er ætlun okkar að hagræða í þessum rekstri og endurskipuleggja hann og nýta til þess bæði tækni og aðra möguleika. Til þess eru ríkar ástæður. Að sjálfsögðu verða hendur ríkisskattstjóra eða forstöðumanna ekki almennt bundnar á alla enda og kanta fyrir fram í slíku verkefni. Það er þeirra að ná þessari endurskipulagningu og hagræðingu fram, að stýra henni, og þeir verða auðvitað að hafa til þess visst svigrúm. En það er ekkert sem mælir gegn því að tiltekin og skýr leiðsögn fylgi með af hálfu stjórnvalda, stjórnvaldsfyrirmæli getum við kallað það, og nú liggja þau fyrir. Nú hefur verið sent bréf til ríkisskattstjóra og ég geri ráð fyrir að eftir því verði unnið. Þangað til einhver kemur í ráðuneytið sem afturkallar það skulum við segja að leiðsögnin í málinu sé tiltölulega skýr. En það ber að standa þannig að þessu að ekki raskist jafnvægi á milli starfa í landsbyggð og á höfuðborgarsvæði. Þessi vinna hefur verið höfð að leiðarljósi frá upphafi. Í þessu máli eins og kannski sumum fleirum, því miður, gaus upp einhver ótímabær umræða sem byggði ekki á staðreyndum mála og ýmsir kusu að gefa sér að fyrir fram að hér yrði um neikvæða breytingu að ræða. Menn leyfðu málinu ekki einu sinni að njóta vafans þangað til það kæmi fram og lægi fyrir í formi frumvarps á þingi og áformin væru skýr sem í kringum það eru. Nú er sú stund að renna upp og vonandi verða menn þá sáttari við þetta en kannski leit út fyrir í byrjun. Það hefur allan tímann verið ætlunin að reyna að standa þannig að þessu að bæði starfsfólkið sem vinnur þessa mikilvægu vinnu og aðrir sem hagsmuna eiga að gæta gætu samt verið sáttir við.

Virðulegi forseti. Árið 1994 var EES-samningurinn lögfestur hér á landi. Innihald hans byggðist að mestu leyti á fjórfrelsinu svokallaða og að Ísland fengi aðgang að innri markaði Evrópusambandsríkjanna með þeim kostum og göllum sem af samningnum leiddu. Í kjölfar laganna um EES-samninginn var Íslandi skylt að setja lög um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, sbr. lög nr. 98/1999, um sama efni. Í 2. gr. laganna kemur fram að sjóðurinn sé sjálfseignarstofnun og hefur innstæðutryggingarsjóður þessi verið mjög í umræðunni eftir fall bankanna, sérstaklega hvort útgreiðslur úr sjóðnum eigi við þegar um algert bankahrun hjá þjóðríki er að ræða eins og hér varð. Sú skoðun er studd með áliti franska seðlabankans og dómi Evrópudómstólsins gegn Þýskalandi frá árinu 2002 og var sú túlkun útbreidd um alla Evrópu, allt þar til reyndi á þá gölluðu reglugerð sem lögfest var hér á landi árið 1999. Nú liggur fyrir Alþingi nýtt lagafrumvarp um þá skyldu að Íslendingar gangist í ábyrgð fyrir innstæðutryggingarsjóðinn með ríkisábyrgð á skuldum hans og hefur mest verið talað um 800–1.000 milljarða, allt í nafni eins þáttar fjórfrelsisins, að um frjálst flæði fjármagns milli ríkja skuli vera að ræða. Í frumvarpinu er lagt til að einkaskuldir einkafyrirtækis verði ríkisvæddar og er það fordæmislaust hér á landi. Við skulum heldur ekki gleyma því að Alþingi setti lög um þessi efni þann 28. ágúst sl. og er það því alveg hreint með ólíkindum að þetta mál skuli vera komið hér á ný til þingsins. Flestir stóðu í þeirri trú þegar ríkisbankarnir voru seldir að ríkisábyrgð af þeim félli niður um leið, annað hefur komið á daginn og er það mjög nöturleg staðreynd. Nú berast af því fréttir að Kaupþing og Íslandsbanki gangi til erlendra kröfuhafa og að Landsbankanum verði haldið áfram í ríkiseigu, því enginn virðist ásælast hann. Því langar mig að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra í ljósi breytts eignarhalds á þessum þremur bönkum: Hafa verið gerðar ráðstafanir til að endurreisa Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta, sbr. lög nr. 98/1999, um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta? Í öðru lagi ef svo er, telur ráðherrann að ríkisábyrgð sé á sjóðnum? Í þriðja og síðasta lagi: Hvernig á að tryggja hagsmuni þjóðarinnar í einkareknu bankakerfi svo ekki þurfi að koma til ríkisábyrgðar vegna tryggingarsjóðsins í framtíðinni?

Frú forseti. Í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu er verið að leggja lokahönd á frumvarp til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Tilefnið er alþekkt, þær miklu skuldbindingar sem féllu á sjóðinn vegna Icesave-reikninga Landsbankans og breyting sem gerð var síðastliðinn vetur á tilskipun Evrópusambandsins um innstæðutryggingar þar sem m.a. voru fjárhæðarmörk fastsett við 50 þúsund evrur og tímafrestir til greiðslu úr tryggingakerfum styttir. Þótt endanlegt frumvarp liggi ekki fyrir er það mjög langt komið. Betri tími mun gefast til að ræða efni þess þegar það hefur verið lagt fram. Ég get þó upplýst nú þegar að hugmyndir mínar ganga út á að skilja að fullu á milli skuldbindinga núverandi tryggingarsjóðs og þess sjóðs sem standa mun að baki innstæðum í framtíðinni. Þá er gripið til ýmissa annarra ráða til að auka öryggi innstæðna, flýta eins og kostur er sjóðssöfnun til að standa undir framtíðarskuldbindingum og fleira. Ætlunin er að iðgjöld til kerfisins taki meira mið af áhættu vegna hvers iðgjaldsgreiðanda en áður, að fyrr verði gripið til ráðstafana ef innlánsstofnun lendir í erfiðleikum og að greiðslufrestir verði styttir og eins að undanþágur frá innstæðutryggingu verði byggðar á raunhæfu hagsmunamati. Hvað varðar lokaspurningu háttvirts þingmanns um það hvernig tryggja eigi hagsmuni þjóðarinnar í einkareknu bankakerfi svo að ekki þurfi að koma til ríkisábyrgðar vegna tryggingarsjóðs í framtíðinni, þá er rétt að taka fram að ekki þarf endilega að vera orsakasamhengi á milli þess hvort bankakerfi er ríkisrekið eða einkarekið og hins hvort veita þurfi ríkisábyrgð vegna tryggingarsjóðs. Þess má bæði finna dæmi í sögunni að einkabankar og ríkisbankar fari í þrot þótt vissulega megi rekja núverandi vandræði okkar til banka sem voru í eigu og undir stjórn einkaaðila. Það mikilvægasta í þessu samhengi er að reyna að stuðla að því að fjármálastofnanir - burt séð frá eignarhaldi - starfi í samræmi við skynsamleg lög og reglur og að stjórnendur þessara fyrirtækja kunni skil á þeim rekstri sem þeim hefur verið trúað fyrir. Lagaramminn þarf að vera traustur og eftirlit skilvirkt og öflugt. Að öllu þessu er nú unnið, m.a. af mínu ráðuneyti. Er þannig verið að leggja lokahönd á frumvarp til laga um breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki í ráðuneytinu þar sem lögð verða til margvísleg ákvæði, t.d. um lánveitingar til aðila í hagsmunasambandi við viðkomandi fjármálafyrirtæki, þrengingar á hæfisskilyrðum stjórnenda, aukna ábyrgð innri endurskoðunardeilda og meðferð virkra eignarhluta, svo fátt eitt sé upp talið. Þá liggur fyrir að á næstunni verði gerðar ýmsar aðrar breytingar sem snúa að aðhaldi eftirlitsstofnana og þá fyrst og fremst Seðlabanka og Fjármálaeftirlits, með innlánsstofnunum. Ekki er ásættanlegt annað en að út úr þessari vinnu allri saman komi umgjörð um rekstur fjármálastofnana, þá sérstaklega innlánsstofnana, sem er eins traust og frekast er unnt. Ekki verður boðið aftur upp í þann hrunadans sem hér var stiginn af útrásarbankakerfinu á undanförnum árum. Því er væntanlega þingheimur allur - og raunar þjóðin öll - sammála.

Frú forseti. Ég tel þessar spurningar mjög mikilvægar um það hvað sé verið að gera varðandi endurreisn tryggingarsjóðsins, sérstaklega spurningin um ríkisábyrgð á sjóðnum. Nú er það þannig að ég hef óskað eftir því sérstaklega í viðskiptanefnd að fulltrúi efnahags- og viðskiptaráðuneytisins í Brussel komi á fund nefndarinnar þegar hann verður næst á landinu til að fara í gegnum þá vinnu sem er í gangi núna innan Evrópusambandsins varðandi innstæðutryggingarkerfið þar. Það er mjög mikil vinna og sú vinna byggist að mjög miklu leyti á athugasemdum sem hafa borist frá innstæðueigendum vegna hrunsins hér á Íslandi. Ég hef haft miklar áhyggjur af því hvað aðkoma okkar hér á Íslandi er lítil að þeirri miklu vinnu sem er í gangi í Evrópu, en við getum fastlega gert ráð fyrir að þar séu reglur sem við munum þurfa að taka upp, þar sem fjármálamarkaðir okkar falla nánast að öllu leyti undir EES-samninginn. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir að beina þessari fyrirspurn til ráðherra, vegna þess að gríðarlega mikilvægt er að þetta verði upplýst og við séum öll vel áttuð á því hver staðan er varðandi tryggingarsjóðinn. Það er gríðarlega mikilvægt að við nýtum tímann sem við höfum núna til að skerpa á reglum og laga þá umgjörð sem við búum fyrirtækjum og viðskiptalífinu. En það má aldrei gleymast í þessari umræðu, af því það örlaði aðeins á því í máli hæstv. ráðherra, það má aldrei gleyma því að við grundvölluðum alla okkar umgjörð á því regluverki sem við tókum upp í kjölfar EES-samningsins. Það má aldrei gleymast, það er rétt að halda því hér til haga, þetta er ekki eingöngu það að Íslendingar hafi misstigið sig á einhvern hátt, heldur var forsögnin sem við fengum frá hinni háu Evrópu kannski ekki alveg rétt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fyrir svörin og eins þeim þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Nokkur tíðindi eru í þessu svari ráðherrans, því hér kynnir hann til sögunnar að verið sé að smíða nýtt frumvarp sem á að taka lagagildi um nýjan tryggingarsjóð. Það skal vera byggt á breytingum sem koma frá Evrópusambandinu, breytingum sem leiddu til þess að Evrópusambandið lætur okkur Íslendinga sitja uppi með það gallaða regluverk sem það sjálft setti í kringum 1990. Þetta eru mikil tíðindi, það á sem sagt að fórna okkur og þetta eru alveg skýr skilaboð um það. Svo er hitt líka umhugsunarefni að það á að stofna hér nýjan tryggingarsjóð og skilja þann gamla eftir gjaldþrota með ríkisábyrgð. Það eru ekki síður tíðindi að íslenska ríkið skuli sjálft vera farið að stunda kennitöluflakk eins og um gjaldþrota einstaklinga eða fyrirtæki sé að ræða. Ég velti því fyrir mér hvernig á því stendur að Evrópusambandið skuli nú vera komið af stað með þá vinnu sem hæstv. ráðherra kynnti. Í því finnst mér felast mikil viðurkenning á því að evrópska bankakerfið hékk á bláþræði síðastliðið haust þegar íslensku bankarnir féllu, þá var farið strax í þessa endurskoðun að því er virðist. Íslenska þjóðin situr uppi með 800–1.000 milljarða af þeim leik Evrópusambandsins að stuðla að því að láta þjóðríkin innleiða gallað reglugerðarkerfi. Það er fínt að þetta er komið hér fram á Alþingi Íslendinga, þá vitum við að hverju við göngum.

Frú forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir gerði hér að umtalsefni aðkomu Íslands og ráðuneytisins að vinnu sem fram fer á vettvangi Evrópusambandsins við breytingar á regluverki fjármálamarkaðarins og sérstaklega innstæðutryggingarkerfisins. Vegna þessa vil ég taka fram að í fyrsta lagi er það alkunna að hið litla íslenska stjórnkerfi getur alla jafna ekki fylgst með öllu því sem gerist innan hins stóra Evrópusambands þegar farið er að breyta regluverki á ýmsum sviðum, en okkur er auðvitað fullljóst sérstakt mikilvægi þess að fylgjast með skoðun á því sem kemur til álita að breyta vegna fjármálakerfisins og er okkur þá innstæðutryggingarkerfið óneitanlega mjög ofarlega í huga. Þannig að ráðuneytið hefur sett sérstakan kraft í það að fylgjast með þessari vinnu innan Evrópusambandsins í ríkara mæli heldur en almennt eru tök á að gera þegar þar er unnið að breytingum á ýmsum reglum sem síðan þarf að innleiða á Íslandi. Það er alveg sjálfsagt að gera þingnefndum grein fyrir þessari vinnu eftir því sem óskað er eftir.

Frú forseti. Mikil umræða hefur verið í samfélaginu um lögmæti gengistryggðra lána. Hagsmunasamtök heimilanna hafa ítrekað bent á að þessi lán kunni að vera ólögleg og talsmaður neytenda skrifaði hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra bréf þann 23. október þar sem hann spurði m.a. út í það hvort ráðuneytið hefði aflað lögfræðiálits um lögmæti gengistryggðra lána og hvort fyrirvari hafi verið gerður um það við endurreisn bankanna. Hann hefur líka tekið undir þá túlkun að gengisbundin lán til neytenda standist ekki lög og lýst yfir áhyggjum af efnahagsreikningi bankanna ef ekki hafi verið tekið tillit til lagalegrar óvissu varðandi gengistryggð lán í uppgjöri milli nýju og gömlu bankanna. Á málþingi nýlega hjá Orator sagði Eyvindur G. Gunnarsson, lektor við lagadeild HÍ, að óheimilt væri að binda lán í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla. Að mati hans eru umrædd lán ekki erlend lán, því að lántakendur hafi aldrei haft annað í höndunum en íslenskar krónur, bæði lánið og afborganirnar hafi farið fram í íslenskum krónum. Máli sínu til stuðnings benti hann m.a. á lög nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, auk lögskýringargagna og einhverja skýringu við 13. og 14. gr. laganna. Ég er hér með nokkrar spurningar er varða einmitt lögmæti þessara lána. Þessar spurningar bárust mér frá Guðmundi Andra Skúlasyni og fjölmörgum öðrum lántökum í lok október. Þær voru sendar á alla þingmenn, þar á meðal ríkisstjórnina og ýmsa bankastarfsmenn, auk þeirra ráðherra sem ekki eru þingmenn. Samkvæmt vefsíðu Guðmundar Andra bárust engin svör frá ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Ég mundi því gjarnan vilja nýta þann stjórnarskrárbundna rétt minn sem þingmaður og spyrja hæstv. ráðherra eftirfarandi spurninga þar sem hann fer með bankamál í ríkisstjórninni: 1. Hefur ráðherra kynnt sér skilmála lánssamninga í erlendri mynt með tilliti til orðalags og túlkunar á höfuðstól skuldar, sérstaklega í tilvikum þar sem skýrt er kveðið á um að skuldari viðurkenni að skulda fjármálastofnun jafnvirði tiltekinnar krónutölu íslenskrar í tilgreindum myntum og hlutföllum? 2. Hver er afstaða ráðherra til slíkra lánssamninga, sérstaklega að teknu tilliti til 13. gr. og 1. mgr. 14. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, og athugasemda við téðar greinar? 3. Hversu margar lánastofnanir byggðu lánssamninga í erlendri mynt á því orðalagi sem tilgreint er í 1. tölul.? Óskað er upplýsinga um heildartölu hjá lánastofnunum og áætlað heildarnafnvirði lánssamninganna, en ekki hvaða lánastofnanir veittu lánin né upphæðir hjá einstökum stofnunum. 4. Hvað er áætlað að það mundi kosta bankakerfið ef lánssamningar, þar sem segir að skuldari viðurkenni að skulda fjármálastofnun jafnvirði tiltekinnar krónutölu íslenskrar í tilgreindum myntum og hlutföllum, reyndust ólöglegir og höfuðstóll skuldar stæði því í upphaflegri krónutölu að frádregnu því sem greitt hefur verið af höfuðstól til dagsins í dag? 5. Hefur við frágang og uppgjör á milli nýju og gömlu bankanna verið tekið tillit til þess bókfærða mismunar sem kann að vera á virði erlendra lánssamninga reynist téðir samningar ólöglegir? 6. Hefur erlendum kröfuhöfum verið kynnt sú lagalega óvissa sem ríkir um verðmæti skuldbindinga sem gefnar voru út í erlendri mynt eða bundnar dagsgengi erlendrar myntar?

Frú forseti. Innlend fjármálafyrirtæki lúta eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Það er ekki og á ekki að vera hlutverk efnahags- og viðskiptaráðherra eða starfsmanna ráðuneytisins að fara yfir skilmála lánssamninga fjármálafyrirtækja eða almennt skilmála í viðskiptum milli fyrirtækja, hvort sem það eru fjármálafyrirtæki eða almenn fyrirtæki. Þegar þessi lán voru veitt á sínum tíma var gengið út frá því, bæði af hálfu lánveitanda og lántakanda, að þau væru lögleg og við það hefur verið miðað til þessa. Þótt ráðuneytinu sé vel kunnugt um að skoðanir kunni nú að vera skiptar um það hvort orðfæri einstakra lánssamninga kunni að einhverju leyti að vera á skjön við lagabókstafinn, þá er það og verður verkefni dómstóla að leysa úr réttarágreiningi sem slíkur ágreiningur kann að valda. Það væri í hæsta máta óeðlilegt að ráðherra færi að blanda sér í deilur sem annaðhvort eru þegar komnar inn á borð dómstóla eða virðast á leið þangað. Hér höfum við og viljum hafa þrískipt ríkisvald og framkvæmdarvaldið má ekki og getur ekki tekið fram fyrir hendur dómsvaldsins. Ráðuneytið óskaði eftir því við Fjármálaeftirlitið að það veitti því upplýsingar um hvort það hefði kannað þessa lánssamninga sérstaklega. Í svari þess kom fram að það hefði ekki upplýsingar um hvaða fjármálafyrirtæki hefðu notað það orðalag sem fyrirspyrjandi vísar til fyrstu spurningu, þ.e. skuldari viðurkennir að skulda fjármálastofnun jafnvirði tiltekinnar krónutölu íslenskrar í tilgreindum myntum og hlutföllum. Enn fremur kom það fram í svari Fjármálaeftirlitsins að það telji að orðalag í gengisbundnum lánssamningum eða við erlend lán kunni að hafa verið mismunandi milli hinna einstöku lánveitenda og það hafi ekki aflað sérstaklega upplýsinga um þessa lánssamninga. Þá kom fram í svari Fjármálaeftirlitsins að það hefði ekki upplýsingar um það hvort vakin hefði verið athygli á lagalegum álitaefnum sérstaklega tengdum þessum lánssamningum við uppgjör á milli nýju og gömlu bankanna. En við það er hægt að bæta að vitaskuld hefur þessi umræða verið opinber, þannig að það hefur væntanlega ekki farið fram hjá neinum af þeim sem komið hafa að þessu uppgjöri að einhverjir gera ágreining vegna þessara lána.

Frú forseti. Ég verð að segja að það veldur mér vonbrigðum en kemur kannski ekki á óvart hvernig hæstv. ráðherra velur að svara þessum spurningum. Það kemur fram í 5. og 6. spurningu þar sem spurt er um frágang og uppgjör á milli nýju og gömlu bankanna, hvort tekið hafi verið tillit til þess, og hvort erlendum kröfuhöfum hafi verið kynnt sú lagalega óvissa. Hæstv. ráðherra virðist að einhverju leyti vera að afsaka sig með því að það sé ekki hlutverk ráðherra að leita lögfræðiálita eða fá skýringar á því hvort verið sé að gera hlutina á þann máta sem löggjafinn ætlast til þegar hann setti lögin. Ég veit ekki betur en að það hafi komið fyrir í þó nokkuð mörgum málum að ríkisstjórnin hafi leitað til lögfræðinga og fengið lögfræðileg álit á þeim málum og lögfræðingar komið og talað með eða á móti málum sem ríkisstjórnin hefur verið að leggja til. Ég verð að ítreka að það eru mikil vonbrigði hvernig ráðherra virðist ætla að víkja sér aftur og aftur undan því að svara þessu varðandi gengistryggðu lánin. Ég held að ég geti fullyrt að í lögskýringargögnum sem komu með lögunum nr. 38/2001, komi alveg skýrt fram hvernig löglegt er að verðtryggða eða tengja lán á Íslandi. Þar er hvergi minnst á gengistryggingu heldur er talað um verðlagsvísitöluna og verðtryggingu á þann máta. Ég held að þetta sé líka dæmi um það sem talsmaður neytenda hefur ítrekað bent á að þær fjármálaafurðir, þær vörur sem hefur má segja verið prangað inn á neytendur á Íslandi á undanförnum árum, og er nú haldið áfram m.a. með nýrri greiðslujöfnunarvísitölu ríkisstjórnarinnar, að það er ekkert skrýtið að fólk hafi hreinlega ekki gert sér grein fyrir því hvað það var að kaupa. Það taldi sig vera að kaupa - ég er hérna með bréf 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, vil ég ítreka að skoðun ráðherra eða lögfræðilegra ráðgjafa hans skiptir ekki höfuðmáli í deilu sem þessari vegna þess að það liggur í eðli máls að úr henni verður ekki skorið nema fyrir dómstólum. Raunar væri það að mínu mati að ganga á svig við þrískiptingu ríkisvaldsins eða framkvæmdarvaldsins, þ.e. ráðherra í þessu tilfelli, að gefa einhvers konar fyrirmæli til dómstóla um það hver hann teldi að ætti að vera rétt niðurstaða í deilumáli sem þessu. Að öðru leyti get ég þó tekið undir margt af því sem fram kom í máli hv. þingmanns um það að markaðssetning þessara lána, sérstaklega til einstaklinga en þó kannski að einhverju leyti einnig til fyrirtækja á undangengnum árum, var forkastanleg. Það er ekki hægt að komast að neinni annarri niðurstöðu en að þessi skuldsetning heimila og fyrirtækja í erlendri mynt var algjörlega óverjandi og var vitaskuld ein af skýringunum á því að hið íslenska bankakerfi hrundi, eitt bankakerfa á Vesturlöndum, þegar hin alþjóðlega bankakreppa gekk yfir. Að lokum vil ég þó benda á að hagsmunir þeirra, sérstaklega heimila, sem sitja nú uppi með erlend lán hafa að sjálfsögðu verið skoðaðir og gripið hefur verið til ráðstafana sem verja þá að ákveðnu marki, m.a. með þeirri greiðsluaðlögunarleið sem í reynd varpar áhættunni af því að laun mæld í erlendri mynt verði lág hér áfram yfir á lánastofnanir og tekur þá áhættu að mestu af lántakendum.

Frú forseti. Ég vil bera hér upp þrjár spurningar um áhrif fyrningar aflaheimilda: 1. Hver er heildarupphæð skulda íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja við innlendar bankastofnanir? 2. Hvað er áætlað að stór hluti þessara lána sé tryggður með veðum í aflaheimildum? - Ég ítreka að þegar ég tala um aflaheimildir, þá eru það náttúrlega skipin sem eru tengd viðkomandi aflaheimildum. 3. Hvaða áhrif má ætla að fyrning aflaheimilda hefði á verðmæti viðkomandi lánasafna og eiginfjárstöðu innlendra bankastofnana? Ástæðan fyrir því að ég spyr þessara spurninga er að á fundi í viðskiptanefnd var nefndarmönnum bent á skaðann sem fyrirhuguð fyrningarleið ríkisstjórnarinnar gæti valdið bönkunum. Ef ákveðið verður að fyrna kvótann verða væntanlega lítil sem engin veð fyrir stórum hluta lána bankanna til sjávarútvegsfyrirtækja. Þetta endurspeglast að sjálfsögðu í muninum á verðlagningu á bátum með eða án kvóta. Í stjórnarsáttmála Samfylkingarinnar og VG segir: „Íslenskur sjávarútvegur mun gegna lykilhlutverki við þá endurreisn atvinnulífsins sem fram undan er. Það er því afar mikilvægt að skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og treysta þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma, en jafnframt verði leitað sátta um stjórn fiskveiða.“ Í kjölfarið segir að áætlun um innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda taki gildi í upphafi næsta fiskveiðiárs, hinn 1. september 2010. Miðað við það sem við fengum að heyra á þessum fundi sé ég ekki alveg hvernig þetta gengur upp. Dagur B. Eggertsson, varaformaður Samfylkingarinnar, og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, sem er varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, hafa staðfest opinberlega að þetta er ætlunin, að fyrna kvótann. Þetta hefur valdið miklu uppnámi hjá íbúum sjávarbyggða og stjórnendum og starfsmönnum sjávarútvegsfyrirtækja hringinn í kringum landið. Meira að segja sveitarfélög hafa verið að halda að sér höndum varðandi fjárfestingar þar sem fyrning kvóta kann að hafa mikil áhrif á tekjustofna þeirra. Því miður virðist hafa verið mjög lítil umræða um hvaða áhrif fyrningarleiðin muni hafa á eigið fé bankanna. Ríkið er nú búið að samþykkja að setja um 200 milljarða kr. í bankana, auk þess sem áætlað er að Bankasýsla ríkisins muni hafa fleiri tugi milljarða til ráðstöfunar ef bankakerfið verður fyrir einhverjum skakkaföllum. Menn geta náttúrlega haft ólíkar skoðanir á fyrningu aflaheimilda og öllu því sem varðar kvótakerfið og hvort þetta muni auka sátt í kerfinu, en ég tel hins vegar mjög mikilvægt að menn geri sér fyllilega grein fyrir alvarleika málsins og að dæmið sé reiknað til enda. Þess vegna hef ég lagt þessar spurningar fyrir hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og vonast eftir að fá skýr svör.

Frú forseti. Samkvæmt því sem fram kemur í nýútgefinni skýrslu Seðlabanka Íslands um fjármálastöðugleika námu útistandandi lán íslenskra lánastofnana til innlendra fyrirtækja rúmlega 4.600 milljörðum kr. í lok júní í ár. Stærstu skuldunautar eru eignarhaldsfélög með um 39% af heildarútlánum. Að eignarhaldsfélögum frátöldum eru þjónustufyrirtæki stærstu skuldunautarnir með tæp 26% af heildarútlánum til fyrirtækja. Útlán til sjávarútvegsfyrirtækja sem hér verða sérstaklega gerð að umtalsefni nema 11,5% og lán til fyrirtækja í verslun um 9%. Sjávarútvegsfyrirtæki eru því með um 11% af heildarútlánum til fyrirtækja og mun þar nær eingöngu vera um erlend lán að ræða eða því sem næst 95%. Rúmlega helmingur erlendra lána er tekinn í svokölluðum lágvaxtagjaldmiðlum, sérstaklega svissneskum frönkum og japönskum jenum, á meðan 25% eru í evrum. Tæplega 40% útflutnings sjávarafurða eru hins vegar í evrum, fjórðungur í breskum pundum og rúmlega fimmtungur í bandaríkjadölum. Mjög lítill hluti útflutningstekna er hins vegar í japönskum jenum og svissneskum frönkum, ólíkt skuldsetningunni. Þetta misræmi í gjaldmiðlasamsetningu tekjuöflunar og útlána getur því valdið erfiðleikum fyrir rekstur sjávarútvegsfyrirtækja ef möguleikar til áhættuvarna eru ekki fyrir hendi. Nokkuð hátt hlutfall höfuðstóls erlendra lána sjávarútvegsfyrirtækja hefur verið fryst eða um 21% útistandandi lána. Það kann að koma nokkuð á óvart í ljósi þess að tekjur þessara fyrirtækja eru mestmegnis í erlendum gjaldmiðlum og þau verða því almennt ekki fyrir tjóni vegna falls krónunnar, raunar þvert á móti. Fyrir þessu gætu verið nokkrar ástæður. Í fyrsta lagi getur verið að ofangreint misræmi milli gjaldmiðlaskiptingar útflutnings og lána hafi hækkað greiðslubyrði lána umfram hækkun tekna. Í öðru lagi getur verið að bankar séu viljugri til að veita sjávarútvegsfyrirtækjum frystingu en öðrum atvinnuvegum þar sem þeir meta þau fyrirtæki lífvænlegri en önnur. Loks er mögulegt að fyrirtækin séu að leitast eftir að hámarka gjaldeyristekjur sínar með því að geyma greiðslur vegna útflutnings og frysta lánin í von um hagstæðari gengisþróun. Hér verður þó ekkert fullyrt um það að hve miklu leyti þessar ástæður skýra hátt hlutfall frystingar lána sjávarútvegsfyrirtækja. Varðandi það hversu stór hluti þessara lána sjávarútvegsfyrirtækja er tryggður óbeint með veðum í aflaheimildum eða hver áhrif fyrning aflaheimilda hefði á verðmæti viðkomandi lánasafna og eiginfjárstöðu innlendra lánastofnana, er það að segja að ekki liggja fyrir upplýsingar í ráðuneytinu þar að lútandi á þessu stigi, enda er efnahags- og viðskiptaráðuneytinu ekki ætlað lögum samkvæmt að safna upplýsingum um eignir eða skuldir atvinnufyrirtækja eða einstaklinga. Rétt er þó að benda á að þær hugmyndir sem settar hafa verið fram um fyrningu aflaheimilda gera allar ráð fyrir að hún gangi eftir á alllöngum tíma og hún hefur vitaskuld ekki áhrif á heildarafla á Íslandsmiðum og þar með heildartekjur greinarinnar. Hvort tveggja ætti að tryggja að fyrningin setur ekki stöðu þeirra sem lánað hafa til sjávarútvegsfyrirtækja í uppnám ef vel er að málum staðið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka þá umræðu sem hér fer fram. Ég verð að segja, frú forseti, að mér fannst hæstv. ráðherra skauta dálítið létt yfir síðustu spurninguna frá hv. þm. Eygló Harðardóttur, hvaða áhrif fyrning aflaheimilda hefði á viðkomandi lánasöfn og eiginfjárstöðu ýmissa bankastofnana. Af því að mjög vandað endurskoðunarfyrirtæki hefur gert úttekt á þessu - þar kemur fram að það muni einungis taka 5–6 ár að setja stærstu og öflugustu sjávarútvegsfyrirtækin í gjaldþrot ef þessi vitlausa leið ríkisstjórnarinnar verður farin - langar mig að ræða þetta frekar. Mér finnst mjög sérkennilegt ef hæstv. ráðherra er ekki búinn að kynna sér þessa hluti en ég vænti þess að hann hefði annars reynt að hafa vit fyrir ríkisstjórninni og beina henni frá þessari gölnu leið. Ef menn fara hana mun bankakerfið hrynja aftur. Það kemur alveg skýrt fram. Eins langar mig að benda hæstv. ráðherra á að nú þegar hafa bankastofnanirnar hækkað álögurnar á sjávarútvegsfyrirtækin 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir að leggja fram þessa fyrirspurn. Það er gríðarlega mikilvægt að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra veiti okkur skýr svör. Ég verð að taka undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni um að heldur finnst mér létt skautað yfir þetta allt saman. Þeir ráðherrar sem sitja í ríkisstjórn Íslands bera mikla ábyrgð, og þeir bera ábyrgð á því að auka ekki á þá óvissu sem ríkir þegar í íslensku efnahagslífi. Þær hugmyndir sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa sett fram varðandi fyrningu aflaheimilda setja hér allt á hliðina í sjávarútveginum og ekki síður í bankakerfinu. Í rauninni, frú forseti, eru vart boðleg þau svör sem hæstv. ráðherra veitir við 3. lið þessarar fyrirspurnar og ég verð að taka undir með hv. þingmönnum sem hafa kvatt sér hljóðs og ítreka að hæstv. ráðherra veiti okkur aðeins betri og skýrari svör. Eða er þetta atriði virkilega svona léttvægt fundið á borði ríkisstjórnarinnar?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hér hafa komið. Ég ætla að koma örstutt inn á sama mál og fyrri ræðumenn hafa komið inn á, þ.e. 3. liðinn í þessari fyrirspurn. Ef ég hef skilið ráðherra rétt liggja ekki fyrir í ráðuneytinu þær upplýsingar sem er óskað eftir. Ég vil þá nota tækifærið og hvetja ráðherrann til að kynna sér þá skýrslu sem Deloitte-ráðgjafarfyrirtækið vann um þessi áhrif. Ef ekki, að láta þá gera þessa úttekt sjálfur. Það er mjög mikilvægt að þetta sé skoðað í samhengi hlutanna því að eins og fram kom hjá hv. ræðumanni Ásbirni Óttarssyni er veruleg hætta á að bankakerfið fari á hliðina aftur ef þetta verður gert með þeim hætti sem stendur í stjórnarsáttmálanum. Það kann að vera að menn hafi einhverjar aðrar hugmyndir um útfærslu, en það sem liggur fyrir er að ljóst er að hugmyndin getur velt þessari stóru atvinnugrein og bönkunum um leið.

Frú forseti. Ég skrifaði grein fyrir stuttu þar sem lokaorðin hjá mér voru um hvort ríkisstjórnin hefði reiknað til enda áhrif fyrningarleiðarinnar. Ég held að hæstv. ráðherra hafi nú svarað þeirri spurningu. Svo er ekki. Ríkisstjórnin setti mjög falleg orð niður í stjórnarsáttmála sinn í vor en gerir sér engan veginn grein fyrir því hvaða áhrif áætlun um innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda hefði. Nú eru hins vegar svörin komin hérna fram um að skuldir sjávarútvegsins eru í kringum 500 milljarðar, 450–500 milljarðar, og helmingur af þeim skuldum er hjá Landsbankanum. Landsbankinn er ekki að fara neitt, hann er í eigu ríkisins. Miðað við þær upplýsingar sem komu líka fram í ræðu ráðherrans hafa lánastofnanir verið viljugri til að koma til móts við óskir sjávarútvegsfyrirtækjanna vegna þess að það eru væntanlega þau fyrirtæki sem lánastofnanir meta sem lífvænlegust og líklegust til að geta staðið undir skuldum sínum - að því gefnu að þessi fyrirtæki hafi hráefni, hafi einhverja vöru til að selja og afla tekna. Þegar ríkið ákveður að fara að fyrna aflaheimildirnar - eins og ráðherra orðaði það, ef það yrði nú vel staðið að verki - en hvað er „vel staðið að verki“? Við vitum það ekki, það eru engar upplýsingar um það þannig að núna horfum við bara fram á það að með þeirri leið sem ríkisstjórnin er búin að leggja upp verða hugsanlega lítil sem engin veð fyrir stórum hluta lánasafns íslenskra bankastofnana. Þurfa þá viðkomandi bankastofnanir ekki bara að afskrifa þessi lán? Hvað þýðir það? Ég tel að það þýði að við töpum hérna hugsanlega fleiri hundruð milljörðum af skattfé sem við erum búin að leggja inn í bankana. Þetta er sú atvinnugrein sem ríkisstjórnin segir 

Frú forseti. Ég held að ég verði að endurtaka það sem ég lauk máli mínu á í fyrri umferð og vekja athygli á því að hvaða leið svo sem verður farin við fyrningu aflaheimilda eða við löggjöf um það hvernig kvótum verður úthlutað í framtíðinni liggur auðvitað fyrir að heildarafli á Íslandsmiðum fer ekki eftir því og þar af leiðandi ekki heildartekjur íslensks sjávarútvegs og þar af leiðandi ekki það hversu mikið íslenskur sjávarútvegur hefur í grunninn til að greiða allan kostnað, þar á meðal auðlindagjöld eða það sem hann borgar fyrir aflaheimildir.  Það heyrir ekki undir efnahags- og viðskiptaráðuneytið heldur sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið að útfæra þessa leið en ég hef fulla trú á því að þeim sem þar halda um stjórnvölinn muni takast þetta og að sjálfsögðu í góðu samráði við þá sem starfa í greininni. Að lokum vil ég aðeins bregðast við því sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson ræddi um vexti og sérstaklega vaxtaálag. Ég get alveg tekið undir að það er ákveðið vandamál að íslensku bankarnir hafa ekki aðgang að erlendu lánsfé og geta þar af leiðandi ekki lánað það til aðila eins og sjávarútvegsfyrirtækja sem þó er eðlilegt að taki erlend lán, þ.e. ekki nema með mjög óhagstæðum vöxtum. Þetta er ekki hægt að laga nema með því að laga almennt aðgengi íslenska fjármálakerfisins 

Frú forseti. Íslenska ríkið mismunar fólki enn þá eftir kynhneigð. Að vísu hefur mjög margt gerst í réttindabaráttu samkynhneigðra á allra síðustu árum og það er auðvitað frábært, en nú er hins vegar svo komið að við erum á eftir mörgum Evrópulöndum. Það sem ég vil gera í því er að lög um hjúskap gagnkynhneigðra, nr. 31/1993, og staðfesta samvist samkynhneigðra, nr. 87/1996, verði sameinuð í ein hjúskaparlög og að lífssamböndum fólks verði ekki mismunað með ólíkum nöfnum eftir kynhneigð, eins og séra Sigríður Guðmarsdóttir hefur orðað það svo ágætlega. Einnig vil ég fá að vitna í annan fræðimann, prófessor emeritus Ármann Snævarr, þann ágæta og framsýna mann sem skrifaði ritið Hjúskapar- og sambúðarréttur þar sem hann talar um hollenska löggjöf frá 2002 sem lögfestir að einstaklingar af sama kyni geti fengið hjónavígslu, með leyfi frú forseta: „Hugmyndafræðilega er hér byggt á algjöru jafnrétti og að afnema eigi allan lagalegan mun á hjónum og samvistarmökum. Verði einstaklingar í báðum hópum nefndir gift fólk.“ Svo segir Ármann Snævarr: „Þessar hugmyndir hljóta að verða til umræðu á næstunni.“ Já, frú forseti, það er ágætlega mælt af því að það er auðmýkjandi fyrir samkynhneigða að mismunandi lög gildi um mann eftir því hvort maður elskar strák eða stelpu, það er bara þannig. Annað mál er síðan hvort fólk hefur almennt trú á stofnuninni hjónabandi og við getum líka rætt hvort einstök trúfélög eigi að hafa vígsluleyfi sem tengt er lagalegum réttindum. Það er kannski bara önnur umræða. Það sem við stöndum frammi fyrir núna er sú mismunun sem á sér stað í íslenskri löggjöf. Stjórnarsáttmáli Samfylkingar og Vinstri grænna er skýr um það atriði að sameina eigi hjúskaparlöggjöfina í eina svo þetta ætti samkvæmt honum að vera tímaspursmál, tiltölulega auðvelt. Mál um þetta var flutt á 135. löggjafarþingi svo ég spyr einfaldlega hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra: Hvað líður setningu einna hjúskaparlaga óháð kynhneigð? Hér hlýtur að vera lykilspurning: Munu samkynhneigð pör geta gift sig 10.10.2010?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina. Eins og hv. þm. Anna Pála Sverrisdóttir bendir á kemur í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna fram sú stefna að ein hjúskaparlög verði lögfest. Þannig er stefnt að því að hjúskaparlög eigi að ná jafnt til hjúskapar karls og konu og hjúskapar tveggja einstaklinga af sama kyni, en eins og bent hefur verið á taka hjúskaparlög samkvæmt gildandi lögum til hjónabands karls og konu en lög um staðfesta samvist taka til tveggja einstaklinga af sama kyni. Réttaráhrif hjúskapar annars vegar og staðfestar samvistar hins vegar eru þau sömu að meginstefnu til. Þó eru ákveðin atriði sem skilja á milli þessara tveggja forma og brýn réttarbót að samræma þau réttaráhrif sem þessu sambúðarformi fylgja þannig að allir séu jafnir fyrir lögunum, hvort sem einstaklingar í hjúskap eru af gagnstæðu eða sama kyni. Að því er nú stefnt, samanber það sem kemur fram í fyrrnefndri samstarfsyfirlýsingu. Lög um hjúskap falla undir málefnasvið dómsmála- og mannréttindaráðuneytis og því verður unnið að þessari breytingu innan þess ráðuneytis. Í því efni þarf að skoða tvær leiðir, annars vegar að breyta hjúskaparlögum með þeim hætti að hjúskapur taki til sambands karls og konu og einstaklinga af sama kyni. Þá yrði jafnframt að skoða hvort fella ætti úr gildi lög um staðfesta samvist. Hins vegar þarf að skoða hvort framkvæma eigi heildarendurskoðun á hjúskaparlögum. Í því sambandi þyrfti að huga að viðurkenningu erlendis á hjúskap einstaklinga af sama kyni, auk þess sem huga þarf að því hvort og þá hvernig vígslu slíkra hjónaefna skuli háttað. Þá þarf að kanna stöðu þeirra sem nú þegar hafa fengið samvist sína staðfesta. Þetta leiðir auðvitað allt að sömu niðurstöðunni, en það er að ýmsu að huga og ráðuneytið er um þessar mundir að skoða norræn lög, t.d. breytingar í þessa veru á hjúskaparlögum Norðmanna sem tóku gildi 1. janúar 2009 og breytingu á hjúskaparlögum í Svíþjóð sem tóku gildi þann 1. maí sl. Við lagasetningu hér á landi hefur einkum verið litið til reglna á Norðurlöndunum. Hvort sú dagsetning sem hv. þingmaður nefnir á eftir að verða að veruleika verður tíminn að leiða í ljós en ég get fullyrt hér að það er unnið að þessu máli í ráðuneyti dómsmála og mannréttinda.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir þetta og það er gott að heyra að unnið sé að málum í ráðuneytinu nú þegar. Ég hef svo sem engu frekar við það að bæta nema kannski bara þeirri hugleiðingu að vissulega er mikið að gera í ráðuneyti hæstv. ráðherra við nauðungarsölumálin, ég gæti talið upp fleira, dómstólana og allan þennan haug af málum sem eru mikilvæg. En ég held að hluti af því sem heitir endurreisn Íslands hljóti líka að vera aukið félagslegt réttlæti sem gerir það að verkum að mann langar meira til þess að taka þátt í efnahagslegu endurreisninni.

Virðulegi forseti. Eins og ég greindi frá erum við með til skoðunar norræn lög og vinnan er því byrjuð. Ég vil þó þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina því að hún gefur okkur vissulega tilefni til þess að einbeita okkur að þessu máli. Eins og hún bendir á er margt að gera og þess vegna eru svona áminningar þarfar.

Virðulegi forseti. Alzheimer og skyldir sjúkdómar eru vaxandi heilbrigðisvandamál hér á landi eins og mjög víða í þróuðum ríkjum. Ástæðurnar eru auðvitað fjölmargar en m.a. hefur verið bent á þær breytingar sem orðið hafa með hækkandi meðalaldri sem gerir það að verkum að fleiri verða þessum alvarlega sjúkdómi að bráð, sjúkdómi sem rænir fólk lífshamingjunni og gerir það ófært um að annast sig sjálft. Því miður eru til margar dapurlegar lífsreynslusögur þess fólks sem fengið hefur þennan alvarlega og erfiða sjúkdóm hér á landi sem annars staðar. Sem betur fer hafa orðið ýmsar framfarir í þessum efnum bæði við lyfjagjöf og ekki síður umönnun og þekkingu fólks á eðli þessa sjúkdóms og hvernig bregðast þarf við honum. Því er ekki að neita að vaxandi skilningur hefur verið á eðli sjúkdómsins. Í ein 20 ár hefur starfað hér félag sem heitir Félag áhugafólks og aðstandenda alzheimer-sjúklinga og annarra með skylda sjúkdóma, sem að mínu mati hefur unnið ómetanlegt verk, bæði við að vekja athygli á eðli þessa sjúkdóms og berjast gegn fordómum sem oft hafa látið á sér kræla varðandi hann og þar fram eftir götunum. Þessi félagsskapur hefur verið óþreytandi við að halda fræðslufundi sem eru ákaflega mikilvægir fyrir aðstandendur alzheimer-sjúklinga. Á einum slíkum fundi sem haldinn var núna í haust var mjög mikið rætt um þann vanda sem uppi er hjá alzheimer-sjúklingum varðandi vistunarmat sem liggur til grundvallar því að ákvörðun er tekin um hvort alzheimer-sjúklingar geti fengið vistun á viðeigandi stofnunum. Á það var bent á þessum fundi af allnokkrum aðstandendum sem þekkja þessi mál, og raunar var einnig tekið undir það af starfsmönnum heilbrigðisþjónustunnar, að vistunarmatið tæki alls ekki til þeirrar sérstöðu sem er sannarlega varðandi þennan sjúkdóm. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á viðtali við Hjördísi Guðmundsdóttur, sem er aðstandandi alzheimer-sjúklings, sem segir í Morgunblaðinu 16. september sl.: „Það er augljóst að sextug manneskja með heilabilun en fulla líkamlega virkni hefur ekki sömu þarfir og getur ekki uppfyllt sömu skilyrði vistunarmats og níræður einstaklingur sem hefur óskerta andlega getu en er orðinn lélegur á skrokkinn. Vistunarmatsfyrirkomulagið virðist ekki gera ráð fyrir fólki sem glímir við alzheimer.“ Hún rekur síðan í viðtalinu raunasögu móður sinnar sem varð fórnarlamb þessarar erfiðu stöðu og m.a. þess vegna og í tilefni af þeim umræðum sem urðu á þessum fundi 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir spurninguna en hann spyr hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að gerðar verði breytingar á forsendum vistunarmats fyrir aldraða til þess að taka tillit til alzheimer-sjúklinga og annarra með skylda sjúkdóma. Vistunarmatið er faglegt og einstaklingsbundið mat á þörfum einstaklinga fyrir varanlega búsetu á hjúkrunarheimilum og hefur frá árinu 1991 verið forsenda fyrir umsókn um dvöl á hjúkrunarheimili. Frá 1. janúar 2008 tók gildi ný reglugerð um vistunarmat vegna hjúkrunarrýma og starfa nú á grundvelli hennar sjö vistunarmatsnefndir í landinu, ein í hverju heilbrigðisumdæmi, í stað 42 þjónustuhópa sem störfuðu á vegum sveitarfélaganna áður. Frá sama tíma var yfirumsjón með framkvæmd vistunarmatsins flutt frá heilbrigðisráðuneyti til landlæknisembættisins. Í þessari reglugerð frá 2008 kemur fram að nefndunum beri að leggja faglegt mat á þörf fólks, óháð aldri, fyrir langvarandi vistun í hjúkrunarrými, eins og það er skilgreint í lögum um heilbrigðisþjónustu og lögum um málefni aldraðra. Jafnframt skuli þær hafa það að leiðarljósi að fólki skuli gert kleift að búa á eigin heimili utan stofnana eins lengi og unnt er með viðeigandi heilbrigðis- og félagsþjónustu. Vistunarmatsnefndirnar starfa samkvæmt nokkuð ítarlegum ákvæðum í þessari reglugerð sem ég ætla ekki að eyða tíma í að fara yfir en þetta er í raun staðlað mat byggt á skilgreindum forsendum. Fylgst er með framgangi þessa kerfis eftir breytinguna sem varð með reglugerðinni 2008. Fyrir um tveimur vikum var haldinn árlegur samráðsfundur landlæknisembættisins með öllum vistunarmatsnefndum landsins þar sem farið var yfir framkvæmd þessara mála á landsvísu og var óskað sérstaklega eftir því að spurning hv. þingmanns yrði rædd þar, þ.e. hvort ástæða sé talin til að gera breytingar á forsendum vistunarmats til að taka tillit til aðstæðna alzheimer-sjúklinga og annarra með skylda sjúkdóma. Það var álit hópanna - það eru sem sagt nefndir um allt land - að tekið sé tillit til heilabilaðra en að framlag aðstandenda til umönnunar sé ekki nægilega metið. Ráðuneytið mun í samvinnu við landlæknisembættið skoða báða þessa þætti sérstaklega og einkum með tilliti til yngri heilabilaðra einstaklinga því að umræðan snýst oft um aldraða en ekki heilabilaða sem geta verið á öllum aldri. Þetta vistunarmat hefur verið notað á Íslandi frá árinu 1991. Eftir að nýtt fyrirkomulag tók gildi hefur verið gert vistunarmat á nálægt tvö þúsund einstaklingum á landinu og einungis hafa borist tíu skriflegar kvartanir til landlæknis auk óformlegri kvartana og fyrirspurna en engu erindi hefur verið vísað til úrskurðar í heilbrigðisráðuneyti. Ég tel, eins og ég sagði áðan, að það þurfi að skoða vistunarmatið betur í ljósi reynslunnar. Ég hef rakið hér hver niðurstaðan var á árlegum samráðsfundi með landlækni 30. október sl. með vistunarmatsnefndunum. Það er alveg rétt að bent hefur verið á að það þurfi kannski að breyta þessu með tilliti til heilabilaðra yngri einstaklinga. Meðal annars hefur verið bent á að það mætti endurskoða eyðublað sem fyllt er út þannig að sérstaklega verði gert ráð fyrir því að aðstæður alzheimer-sjúklinga komi fram og kannski ekki síst sú umönnun sem slíkir sjúklingar njóta oft af hálfu sinna nánustu. Það er ekki hægt að ljúka þessari umræðu öðruvísi en að taka undir það sem hv. þingmaður sagði, það fjölgar ört í þessum hópi í íslensku samfélagi og það er afar brýnt að heilbrigðis- og félagsmálayfirvöld séu vakandi fyrir þeirri þróun og skipuleggi þjónustu í samræmi við aukna þörf. Um 80% þeirra sem vistast í hjúkrunarrými eru með heilabilun eða vitræna skerðingu af einhverjum toga. Það er hins vegar síðasta heimilið, hjúkrunarheimilið, og það er ljóst að ýmis samfélagsúrræði, t.d. þjónustuíbúðir, sambýli, dvalarrými og aukin heimaþjónusta auk hvíldarinnlagna og dagþjálfunar geta nýst vel og betur framan af sjúkdómsferlinu en varanleg dvöl á hjúkrunarheimili því að alzheimer-sjúklingar lifa í um tíu ár meðan dvöl á hjúkrunarheimili almennt er ekki nema um þrjú ár. Ég vona að þessi svör hafi svarað spurningum hv. þingmanns að einhverju leyti.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir ákaflega greinargóð svör og í rauninni jákvæðar viðtökur við því sem hér var verið að hreyfa við með þeirri fyrirspurn sem ég lagði fram á sínum tíma. Að spurningin sjálf hafi komið til efnislegrar meðhöndlunar hjá þeim sem gleggst þekkja sýnir auðvitað að verið er að reyna að taka á þessum málum með faglegum hætti og það er sannarlega vel. Ég er sannfærður um að það vistunarmat sem menn hafa búið til hefur verið gert eins vel og faglega og hægt var á þeim tíma og þess vegna er mjög mikilvægt að menn séu tilbúnir til þess að fara yfir forsendurnar þegar bent er á að ýmsu þurfi e.t.v. að breyta varðandi forsendur matsins sem tekur til alzheimer-sjúklinga. Ég hygg að það sé einmitt það sem komið hefur svo glögglega fram í máli þeirra sem töluðu á fundi Félags aðstandenda alzheimer-sjúklinga og skyldra sjúkdóma, að fólk taldi að ekki væri nægilega mikið tillit tekið til þáttar aðstandenda eða framlags þeirra þegar verið væri að skoða forsendur vistunarmatsins sem snýr að alzheimer-sjúklingum. Við vitum að fólk vill vera sem lengst heima og það vilja aðstandendur líka og þeir leggja gífurlega vinnu á sig. Auðvitað hefur hver sjúkdómur sína sérstöðu og alzheimer-sjúkdómurinn hefur m.a. þá sérstöðu að þeir sem honum eru haldnir þola mjög illa röskun. Þess vegna skiptir mjög miklu máli þegar reynt er að finna lausn fyrir það fólk að markmiðið sé að finna lausn til eins langs tíma og hægt er að hugsa sér, ella getur það haft skaðvænleg áhrif á þróun þessa alvarlega sjúkdóms. En ég fagna því að á þessum málum hafi verið tekið og, eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra, sérstaklega hugað að heilabiluðum yngri sjúklingum, því að því miður eru allt of mörg dæmi um slíkt líka. Ég tel að svar hæstv. ráðherra sýni að þessi mál eru tekin alvarlega og fólk er meðvitað um þann mikla vanda sem þarna er um að ræða.

Frú forseti. Aðeins örfá orð til að ljúka þessari umræðu og þakka hv. þingmanni fyrir viðtökur hans við svarinu. Ég lauk máli mínu með því að vísa til þess að margir einstaklingar með heilabilun lifa á annan áratug frá upphafi einkenna og það er því ljóst að þjónustuúrræði þurfa að vera af mjög fjölbreyttum toga. Hjúkrunarrýmið, sem er dýrasta úrræðið, er ekki alltaf besti kosturinn, hvorki fyrir einstaklinginn sjálfan, fjölskyldu hans né samfélagið. Ég vil minna á að við höfum talað um það undanfarin ár að búa þannig að heimaþjónustu að fólki sé gert kleift að búa lengur heima áður en það fer á hjúkrunarheimili eða í dvalarrými. En að undanförnu hefur verið lögð aukin áhersla á að auka virkni fólks úti í samfélaginu, þ.e. rætt hefur verið um einstaklingsbundna þjónustu þar sem metið er hver þörf einstaklingsins er fyrir hjúkrunarþjónustu, heilbrigðisþjónustu eða félagslega þjónustu til þess að hann geti verið virkur áfram í samfélaginu. Ekki að heimilið sé eins og stofnun þar sem þjónustan kemur til hans heldur að viðkomandi fái þjónustu til að fara út í samfélagið og vera þar áfram virkur. Þetta er hin nýja sýn á þá þjónustu sem hópurinn Virkari velferð hefur kynnt að undanförnu og ég tel að við þurfum að hafa í huga þegar við tölum um heimaþjónustu og dvöl á stofnunum. Ég vil líka nefna að heimahjúkrun hefur verið efld á landsvísu og uppi eru hugmyndir um áherslubreytingu, þ.e. að auka virkni einstaklingsins úti í samfélaginu enda þótt hann sé haldinn langvinnum sjúkdómi.

Virðulegi forseti. Nýting sjávarfalla á sér langa sögu í Evrópu, allt frá miðöldum, en þrátt fyrir það er nýting sjávarfalla til raforkuframleiðslu ekki almenn og eru einungis nokkur dæmi um slíkt í heiminum í dag. Það gæti þó vonandi breyst á komandi árum þar sem tilraunaverkefni um þessi mál eru í gangi víðs vegar um heiminn og mikil þróun á sér stað á þeim búnaði sem til þarf til að nýta sjávarfallaorku. Ein af náttúruauðlindum okkar Íslendinga sem lítill gaumur hefur verið gefinn hingað til er sú orka sem býr í straumum og sjávarföllum við stendur landsins og í hafinu í kringum okkur. Hér á landi er hæðarmunur sjávarfalla mikill og hann er mestur við vesturströndina, við Breiðafjörð, og hefur sérstaklega verið horft til mynnis Hvammsfjarðar að þessu leyti. Þar er hæðarmunur mikill. Sjávarfallaorka hefur þann kost fram yfir bæði vind- og sólarorku að vera mun fyrirsjáanlegri orkuuppspretta. Sveiflur í straumhraða sjávar eftir flóði og fjöru eru vel þekktar og stjórnast þær af sjávarföllum sem eru sjávarbylgja sem eins og allir vita stafar af aðdráttarafli tunglsins og að litlu leyti sólarinnar á jörðina. Sjávarfallaorka er því algjörlega sjálfbær, algjörlega umhverfisvæn að auki og er sú orka sem við ættum kannski að líta til nú um stundir. Mjög snjallt væri að nota þetta til að umbreyta sjávarstraumi í rafmagn sem okkur vantar alltaf. Það er hægt að virkja sjávarföll með tvennum hætti, annars vegar með því að stífla sund og firði og virkja hæðarmun sjávarfallanna og hins vegar að virkja hreyfiorku straums eða streymisins sjálfs án þess að hindra streymið. Er því, eins og ég sagði áðan, um að ræða óbeislaða auðlind hér við land. Því langar mig til að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra: 1. Hefur ráðherra gert ráðstafanir til þess að láta rannsaka á hvern hátt megi hagnýta orku sjávarfalla til styrktar þjóðarbúinu í framtíðinni? 2. Ef svo er, hefur Hvammsfjörður verið skoðaður sérstaklega í þessu sambandi þar sem aðstæður eru svo góðar þar?

Virðulegi forseti. Hér er komið inn á afar áhugavert efni sem iðnaðarráðuneytið hefur um nokkurt skeið sýnt mikinn áhuga. Orkustofnun hefur það hlutverk með lögum að standa fyrir rannsóknum á orkubúskap þjóðarinnar og orkulindum landsins. Orkustofnun fylgist með þróun mála í virkjun t.d. vinds og síðan sjávarfalla, eins og hér er spurt um, fyrst og fremst í gegnum samstarfsaðila stofnunarinnar á Norðurlöndum og sömuleiðis í Skotlandi. Mat stofnunarinnar er að núverandi kostnaður við sjávarfallaorku fyrir gefið uppsett afl sé í besta falli af svipaðri stærðargráðu og fjárfestingar í vatnsorku- og jarðgufuvirkjunum. Nýtingartíminn af náttúrufarslegum ástæðum er mun skemmri þannig að almennt er nokkuð langt í land með að sjávarfallavirkjanir verði samkeppnishæfar við núverandi virkjanakosti í vatns- og jarðvarma. Engu að síður geta verið til, og eru til, sérstakar aðstæður þar sem sjávarfallavirkjanir koma til greina, t.d. þar sem staðbundin orkuvinnsla getur styrkt orkukerfið og sparað fjárfestingar í flutningi og dreifingu og líka þar sem virkjanir tengjast beint atvinnurekstri sem fellur vel að þess háttar orkuvinnsluferli. Í apríl 2009 skilaði Ketill Sigurjónsson iðnaðarráðherra skýrslu um virkjun vindorku og sjávarorku hér á landi. Í skýrslunni er m.a. fjallað um virkjun hafstrauma, svo sem sjávarfalla og hringiða svo og öldu- og seltuvirkjana. Í skýrslunni var lagt til að íslensk stjórnvöld fylgdust vel með framþróun sjávarvirkjana og skoðuðu nánar virkjanamöguleika af þessu tagi, sérstaklega uppsetningu sjávarfallavirkjunar við Breiðafjörð og möguleika á sjávarvirkjun á Vestfjörðum og/eða í Hrútafirði. Þá var lagt til að stjórnvöld íhuguðu af mikilli alvöru þann möguleika að Ísland yrði í fararbroddi og setti sér metnaðarfull markmið, en raunhæf, til að svo mætti verða. Annað sem ég vil líka nefna er að Straumhjólið var meðal verkefna sem hlutu styrk úr Orkusjóði í júlí sl. en verkefnið er á vegum Valorku ehf. sem Valdimar Össurarson fer fyrir. Það verkefni fékk 2 millj. kr. styrk. Straumhjólið er spennandi verkefni í þróun en það er nýr íslenskur hverfill sem gæti hentað til að virkja sjávarföll og líka hægstreym vatnsföll. Fyrsti áfangi felst í smíði prófunarlíkana, prófunum í keri og mati á afköstum og markaðshorfum hverfilsins. Stjórnandi prófananna verður Halldór Pálsson, vélaverkfræðingur og dósent við Háskóla Íslands, og er samstarf haft við Orkuskóla Keilis, Nýsköpunarmiðstöð Íslands og líka Fjölbrautaskóla Suðurnesja. Með þessu fylgist iðnaðarráðuneytið af áhuga. Í ágúst sl. skipaði ég stýrihóp til að vinna að mótun heildstæðrar orkustefnu í samræmi við samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og þar munu þessi mál jafnframt koma inn á borð. Í hópinn voru skipaðir Vilhjálmur Þorsteinsson, forritari og frumkvöðull, sem er formaður, Salvör Jónsdóttir skipulagsfræðingur, Bergur Sigurðsson umhverfisefnafræðingur, Brynhildur Davíðsdóttir, dósent í umhverfis- og auðlindafræðum, Guðni A. Jóhannesson orkumálastjóri, Guðrún Jóna Jónsdóttir tölvunarfræðingur og Gunnar Tryggvason, rafmagns- og orkuverkfræðingur. Hlutverk þessa hóps er að ná heildarsýn yfir mögulegar orkulindir í landinu og til að mynda þá sem hér um ræðir, aðferðir og tækni við nýtingu þeirra, hugsanleg umhverfisáhrif, sjálfbærni nýtingarinnar ásamt rekstrarlegri og þjóðhagslegri hagkvæmni. Í öðru lagi er spurt hvort Hvammsfjörður hafi verið skoðaður sérstaklega í þessu sambandi. Möguleikar til nýtingar orku sjávarfalla í Hvammsfirði eru þekktir og ýmsir aðilar hafa á undanförnum árum kannað möguleikana og hafa áhuga á áframhaldandi rannsóknum þar. Sjávarorka ehf. hefur sótt um rannsóknarleyfi í Hvammsfirði og á Breiðafirði vegna sjávarfallavirkjunar til Orkustofnunar á grundvelli laga nr. 57/1998 sem var dagsett 10. september sl. Með erindi, fjórum dögum síðar, þann 14. september, óskaði Orkustofnun eftir frekari upplýsingum um umsóknina og vakti um leið athygli fyrirtækisins á því að samkvæmt lögunum taka þau til auðlinda innan netlaga. Ágreiningur er um þetta atriði milli aðila. Í samræmi við ákvæði stjórnsýslulaga verða Sjávarorku ehf. sendar umsagnir sem koma frá fleiri aðilum. Kallað hefur verið eftir og fyrirtækinu gefinn kostur á að koma á framfæri athugasemdum um þær. Þetta er enn í umsagnarferli en frestur rann út 9. nóvember sl. Það er heilmikil gerjun á þessu sviði og berum við miklar væntingar til þess að við getum auðvitað nýtt allar þær náttúruauðlindir sem við 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir að bera fram þessa spurningu og jafnframt þakka ég hæstv. iðnaðarráðherra fyrir greinargóð svör. Við Íslendingar eigum mikil tækifæri og þau felast í orkunýtingu og jafnframt því að finna og leita nýrra leiða til að afla enn meiri orku. Virkjun sjávarfallanna er mjög spennandi verkefni sem kallar á enn frekari rannsóknir og þróunarstarf og það er gríðarlega ánægjulegt að unnið sé að þeim málum á Íslandi. Það skiptir okkur svo miklu máli að leggja ekki af þróunarstarf og rannsóknir þrátt fyrir að hér sé efnahagslægð vegna þess að rannsóknir og þróun geta orðið og eiga að vera ein af þeim grunnstoðum sem íslenskt samfélag byggir á. Mikilvægi þess er meðal þess sem rætt var við mitt borð á þjóðfundinum og þess vegna fagna ég því mikla starfi sem enn er í gangi og hlakka til að fylgjast með því hvernig þessu muni reiða af.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra kærlega fyrir greinargott svar sem var yfirgripsmikið og fróðlegt. Greinilega er margt áhugavert við að fást í iðnaðarráðuneytinu. Ég fagna því að stjórnvöld fylgist svo vel með, eins og kom fram í þessu svari, og að unnið sé af heilindum til hagsbóta fyrir þjóðarbúið. Það var svo áhugavert sem kom fram í svari ráðherrans um Hvammsfjörð, að þetta er allt þarna í ferli, að mig langar til að deila með þingmönnum villtustu draumum þeirra sem hafa mikla trú á sjávarfallaorku. Þeir sjá fyrir sér að boruð verði göng úr Hrútafirði til vesturstrandar Breiðafjarðar til að ná enn frekari hæð á sjávarföllin. Það er allt mögulegt í henni veröld. Enn á ný þakka ég hæstv. iðnaðarráðherra fyrir góð svör. Þetta er afar áhugavert sem unnið er að í ráðuneytinu. Ég samgleðst ráðherranum innilega hvað þetta gengur vel og hvað það eru margir sem hafa áhuga á því að koma að nýsköpun og nýjum hugmyndum, ekki síst í virkjunum og rafmagnsframleiðslu. Ég endurtek að ég óska ráðherra til hamingju með þetta.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað. Það er alveg klárt að við eigum eftir að ræða meira um þessi mál þegar fram líða stundir, þ.e. möguleika í nýtingu sjávarfalla til að framleiða rafmagn. Ég er alveg sammála hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur um að það sé mikilvægt að leggja ekki af rannsóknar- og þróunarstarf þrátt fyrir efnahagsástandið. Það er einmitt það sem þessi ríkisstjórn er að gera og ef eitthvað er erum við að gefa í í því efni að styðja enn frekar við rannsóknir og þróun á nýsköpun hér á landi. Við sjáum alveg stórkostlega útkomu úr þeim geira hvað fjölda nýrra starfa varðar. Þess vegna höfum við lagt fram frumvörp um endurgreiðslu á rannsóknar- og þróunarkostnaði innan fyrirtækja og sömuleiðis frumvarp um ívilnanir vegna fjárfestinga í nýsköpunarfyrirtækjum. Þetta mun hafa gríðarlega jákvæð áhrif og eftir þessu  
             Virðulegi forseti. Ég hefði ekki búist við að þessi umræða skapaði slíkan óróleika en svona er nú það.  
            

Frú forseti. Við Íslendingar höfum undanfarið ár gengið í gegnum miklar þrengingar og erfiðleika, efnahagslega, pólitískt, félagslega og siðferðilega. Um leið verðum við að vinna okkur út úr þeim vanda sem við blasir og móta nýja sýn á grundvelli annarra gilda en réðu för í aðdraganda hrunsins. Þjóðfundurinn sem haldinn var á laugardaginn lagði sannarlega grunn að þeirri framtíð sem við hljótum að vinna að. Heiðarleiki, réttlæti, jafnrétti og virðing eru gildin sem þar fengu mestan byr og eiga að vera í stafni í endurmótun samfélagsins. Nú bregður svo við að fréttir berast af kröfum fyrrum stjórnenda Landsbankans upp á milljarða í þrotabú hans. Kröfurnar byggjast á launakerfi græðginnar frá 2007 og því firrta viðhorfi að starfsmenn geti fengið himinháar bónusgreiðslur þegar vel árar en beri síðan enga ábyrgð á fjárhagslegu hruni og sendi reikninginn fyrir því til þjóðarinnar. Sama hugarfar virðist ríkjandi hjá olíufélagi nokkru hér í bæ þar sem stjórnendur ætla að taka út bónusgreiðslur í varúðarskyni af því að þeir reikna með að fyrirtækið lendi í vanda vegna skulda og þá fari nú 2007-bónusarnir fyrir lítið. Almenningur skal borga fyrir þetta sukk. Frú forseti. Það er fullkomin veruleikafirring að láta hvarfla að sér að ganga fram með þessum hætti. Þetta eru hóparnir sem jafnframt nutu skattstefnu fyrrum ríkisstjórna þegar skattbyrði hátekjuhópa var lækkuð en hinna lægstlaunuðu hækkuð. Ég vona sannarlega að engum í þessum sal komi til hugar að sérstaklega þurfi að hlífa þessum hópum við að greiða sinn skerf til sameiginlegra útgjalda þegar skattamálin koma til umfjöllunar á næstunni. Ætli það sé ekki fremur svo að þjóðin eigi sitthvað inni hjá þeim sem hafa skammtað sér óhóflegar launagreiðslur og sendu svo hrunreikninginn á þjóðina? Alþingi og ríkisstjórn verða nú að taka á þessum málum af fumleysi og festu. Ég kalla eftir skýrri og skjótri lagasetningu um launabónusa af þeirri gerð sem ég hef hér rætt. Það er óhjákvæmilegur þáttur í tiltektinni eftir hrunið, það er nauðsynlegt til að skapa frið og sátt í samfélaginu. Ég kalla enn fremur eftir því og hvet til samstöðu allra þingmanna allra flokka við það verk.

Virðulegi forseti. Ég hugðist spyrja formann fjárlaganefndar út í mál tengd Icesave en sé að hann er ekki mættur í salinn. Bretar og Hollendingar höfnuðu þeim fyrirvörum sem Alþingi setti með lögum 96/2009 - þarna kemur hann. Nú heyrast raddir um að fyrirvararnir séu á einhvern hátt betri og þannig hefur formaður fjárlaganefndar sagt opinberlega að hann telji breytingarnar ásættanlegar og sumar hverjar betri, aðrar kannski svipaðar, eftir þessar breytingar þannig að óhætt sé að samþykkja þessa ríkisábyrgð miðað við fyrri afgreiðslu. Þetta sagði hann í Ríkisútvarpinu um daginn. Ef þetta væri staðreynd hafa Bretar og Hollendingar einfaldlega gætt betur að hagsmunum þjóðarinnar en núverandi ríkisstjórn. Sem betur fer er það ekki þannig, Hollendingar og Bretar gæta hagsmuna þegna sinna fyrst og fremst og búið er að útþynna fyrirvarana með öllum mögulegum hætti. Formaður fjárlaganefndar hefur rökstutt þessar fullyrðingar sínar á þann hátt að það sé á einhvern hátt betra núna að fyrirvararnir séu komnir inn í lánasamningana. Þessu hafna ég alfarið. Það er mun verra fyrir réttarstöðu Íslendinga að fyrirvararnir séu komnir inn í samningana en standi ekki í lögum, og ábyrgð íslenska ríkisins er þar með orðin skilyrðislaus og allt dómsvald og túlkun samninganna fellur undir  Ég hvet hv. formann fjárlaganefndar til að blekkja ekki almenning 

Hæstv. forseti. Ég biðst velvirðingar á að hafa misst af upphafi ræðu hv. þingmanns en ég heyrði það af henni sem fjallaði um yfirlýsingar mínar um að sumu væri betur komið í nýju frumvarpi. Við fáum tækifæri til að ræða þetta betur á morgun þar sem mér skilst að umræða verði um frumvarpið. Þá leggjum við fram álit bæði meiri og minni hluta í Icesave-málinu og eðlilegt að sú umræða verði þar. Það er erfitt í störfum þingsins í stuttum ræðum að gera grein fyrir hvað veldur. Það sem ég vísaði til er það að þegar við byrjuðum að vinna við að setja fyrirvara komu fram mjög harðar gagnrýnisraddir um að ekkert þýddi að reyna að lappa upp á það frumvarp sem þá lá fyrir, það yrði að vísa því til baka og láta semja að nýju, einfaldlega vegna þess að fyrirvarar mundu aldrei halda, þetta væri gagnslaust plagg nema það færi inn í samningana. Það væri fróðlegt að fletta upp á hverjir sögðu þetta, og hvenær. Hluti af þeim rökum sem ég notaði var að þegar búið er að taka af fyrirvarana væri hægt að ganga skýrt að því við hvað væri átt. Bretar og Hollendingar virðast hafa gert kröfu, að sögn þeirra sem voru í þessum samningum, um að hnýttir yrðu allir endar og reynt að ganga þannig frá málum að þeir væru lagalega réttir. Þeir gagnrýndu m.a. að Brussel-viðmiðin væru óljós, það þyrfti þá að koma þeim inn í samningana. Það var sama með endalokin, þ.e. 2024, hvort fella ætti niður greiðslur eða ekki. Menn töluðu út og suður í þinginu. Þó að það hefði átt að fara í samninga vildu þeir skýra það í samningunum - og margt af þessu var skýrt í seinni lotunni. Það er að mínu mati að sumu leyti betra vegna þess að þá vitum við að hverju við göngum. Menn töldu að ef þetta væri ekki í samningunum hefðu fyrirvararnir ekki neitt lagalegt gildi, það væri mikilvægt að þetta væri í samningunum þannig að hægt væri að sækja þetta fyrir dómstólum. Frá upphafi lá fyrir að samningarnir heyrðu undir bresk lög, akkúrat þessir samningar, 

Frú forseti. Á þeim ágæta vefmiðli feykir.is birtust nokkrar fréttir nýverið og á milli fréttanna „Sauðfjárbændur mótmæla“ og „Í dag er ekki góður dagur til að sleikja ljósastaura“ birtist frétt sem lætur ekki mikið yfir sér, en þó: „Ásmundur Einar ætlar að gera Samfylkingunni lífið leitt.“ Í fréttinni kemur fram, með leyfi forseta, að Ásmundur segi „að stoppa þurfi umsóknarferlið á næsta þrepi enda telur hann að ekki sé meiri hluti á Alþingi til að halda áfram með málið. - Við slátrum ESB-kosningunni, sagði Ásmundur og lofaði fundarmönnum því að hann muni ekki tipla í kringum Samfylkinguna í ESB-málinu heldur þvert á móti gera Samfylkingunni lífið leitt.“ Þegar þessi ummæli eru lesin saman við þær yfirlýsingar sem hæstv. ráðherrar, fjármálaráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, gáfu í sumar hvað varðar ESB-ferlið allt saman kom í ljós að það væri mat þessara hæstv. ráðherra að stöðva bæri samninga við ESB ef sýnt þætti að ekki næðust að þeirra mati nægilega góðir samningar fyrir Íslendinga. Allt þetta skiptir miklu máli og það er rétt að spyrja m.a. hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, sem situr í utanríkismálanefnd, hvort það sé mat þingmannsins að samningsstaða Íslands sé að styrkjast þessa dagana eða veikjast. Ég minni á að við sjálfstæðismenn lögðum til, úr því að ríkisstjórnin var greinilega klofin í þessu máli, að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál þannig að það lægi fyrir hvort vilji íslensku þjóðarinnar væri að fara í slíkt ferli, það mundi styrkja umsóknarferlið og gera mönnum ljóst í Brussel, ef þjóðin segði já, að alvara væri á bak við slíkt. Nú er alveg greinilegt, ef menn lesa saman þessi ummæli, skoðanakannanir og ummæli hæstv. ráðherra, að lítil alvara virðist vera að baki þessu. Bæði hangir yfir hótun um að stöðva ferlið og hitt líka að sama hvað komi heim með þessum samningi muni helmingur 

Virðulegi forseti. Það er mér ánægja að svara fyrirspurn hv. þm. Illuga Gunnarssonar. Ég held að við vitum ekkert um samningsstöðu Íslands í þessum viðræðum fyrr en samningaviðræður hafa farið af stað. Það hefur ekki gerst enn. Ég á von á því að það gerist með þunga í upphafi næsta árs og að þegar líður á samningaferlið muni þessir vindar breytast sem vissulega hafa verið í landinu undanfarið. Nú er búið að skipa samninganefnd og flestir eru ánægðir með hana. Ég treysti aðalsamningamanni fullkomlega. Ég var í Brussel ásamt fleiri þingmönnum í vikunni og þar kom fram að svörunum við spurningunum 2.500 var skilað fyrr en ætlað var. Það er ánægja þar og fólk er hrifið af því hvað þessari litlu þjóð tókst að skila þessum svörum vel og það þykir á þeim góður bragur. Við vonuðumst til að ráðherraráðið gæti tekið ákvörðun á fundi sínum í desember en ekki er ljóst hvort sú dagsetning stenst. Næsti fundur er í mars og þá verður það klárað. Mér fyndist verra ef það næðist ekki en ég kalla það ekki vonbrigði og alls ekki áfall fyrir samningana. Sendiráð Evrópusambandsins verður opnað hér 1. janúar 2010 sem sýnir að Evrópusambandinu og framkvæmdastjórninni er mikil alvara með þetta allt saman.

Virðulegi forseti. Ég er með smááhyggjur af orðum hv. þm. Illuga Gunnarssonar áðan varðandi það að við sem búum á útbreiðslusvæði Feykis séum í því að sleikja ljósastaura samkvæmt þeim fréttum sem hann hafði hér uppi. Það er þó ekki þannig, ég vil koma því á framfæri. Mig langar að velta upp við hv. þm. Ásmund Einar Daðason nokkrum spurningum um Evrópusambandið og Icesave. Ég held að við deilum þeirri skoðun að hluti hrunsins sem varð í bankakerfinu sé vegna gallaðs regluverks Evrópusambandsins. Við vitum líka að það er verið að pína okkur til þess af Evrópuþjóðum og einhverjum mestu forustuþjóðum innan Evrópusambandsins að borga Icesave. Evrópusambandið er með í fylkingarbrjósti þrjú Evrópusambandslönd í að pína okkur í þessu Icesave-máli, Holland, Bretland og Svíþjóð, sem teljast enn til vina okkar, held ég. Það kemur fram í leynigögnunum sem við höfðum til umfjöllunar að það eru náin tengsl við Evrópusambandið um þetta Icesave-mál, fundir, fundargerðir og ýmislegt annað. Síðan kastaði tólfunum þegar fjármálaráðherra Hollands, Wouter Bos, lýsti því yfir að nú gæti Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lánað Íslandi því að við ætluðum að standa skil á Icesave. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji engin tengsl milli Evrópusambandsins og Icesave og einnig, ef hann telur að það séu tengsl, hvort hann sé þá sammála mér með það að Evrópusambandið hafi beitt sér óeðlilega gagnvart Íslandi við þetta Icesave-mál. Ég held að það sé mikilvægt að við ræðum þetta því að að mínu viti er ekki hægt að tala um þetta mál nema þessir báðir hlutir séu undir, Evrópusambandið og Icesave.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir að taka þetta mál upp. Varðandi það hvort tengsl séu milli ESB og Icesave finnst mér málið liggja þannig að Ísland sækir um lán til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, í þeim lánasamningum er kveðið á um að ljúka skuli Icesave, í Norðurlandalánasamningunum er kveðið á um að við eigum að standast endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn vill ekki setja af stað endurskoðun hér fyrr en búið er að ganga frá Icesave og þar af leiðandi liggja norrænu lánin í frosti þangað til. Síðan hóta Bretar og Hollendingar því með Evrópusambandið sér við hlið og í skugga Evrópusambandsins að stöðva afgreiðslu lánsins frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þannig að í mínum huga eru klár og hrein og skýr tengsl Evrópusambandsins við Icesave-málið með þessum hætti. Það breytir því ekki að óbein tengsl eru þarna á milli, vil ég meina, en þau eru mjög skýr og mjög greinileg. Það er alveg með ólíkindum hvernig Evrópusambandið hefur beitt sér gegn Íslendingum og með þessum ríkjum, Hollandi og Bretlandi. Þetta sýnir hversu illa er farið með þá sem minni eru því að þarna er ekki spurt um eðlileg samskipti og annað, þarna er einfaldlega sá minni sem verður undir þeim sem stærri er.

Virðulegi forseti. Ég ætla hvorki að ræða um Evrópusambandið né Icesave. Mig langar undir þessum lið til að vekja athygli á fréttatilkynningu frá Samtökum sveitarfélaga á köldum svæðum. Í henni komu fram afskaplega sláandi upplýsingar, m.a. að það munar orðið 336% á kyndingarkostnaði í dreifbýli miðað við á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Þetta er alveg gríðarlegur munur. Jafnframt kemur fram í þessari fréttatilkynningu að taxti á kyndingu í dreifbýli er 6,70 kr. Það sem kostar að kynda á Stór-Reykjavíkursvæðinu eru 2 kr., sem sagt 336% munur. Í fjárlagafrumvarpinu sem er áætlað fyrir árið 2010 kemur fram að við ætlum að skerða þessar greiðslur um 80 millj. kr., það er niðurskurður á niðurgreiðslum til húshitunar, og ef við tökum verðlagsþáttinn líka inn í það erum við að tala þarna um 200 millj. Það er í kringum 20% niðurskurður til viðbótar. Þegar á þessu ári er búið að hækka rafmagnið um 20% og ég tel, frú forseti, að ef ekki verður gripið þarna inn í sé verið að raska búsetuskilyrðum. Bara til að árétta það heyrði ég í fullorðnum hjónum heima um síðustu helgi sem sögðu mér þær fréttir að nú væru þau, þetta ágæta fólk, að lenda í fátæktargildru. Það býr í eigin húsnæði, er búið að fá skerðingu á ellilífeyrinn og ofan á allan þennan rafmagnskostnað er þetta blessaða fólk að 

Frú forseti. Ég ætla aðeins að blanda mér inn í þá umræðu sem hér hefur orðið nú þegar, m.a. í tengslum við umsókn um aðild að Evrópusambandinu og tengingu við Icesave-málið sem hér hefur verið vakið máls á. Í því efni langar mig bara til að ítreka það sem þingheimi er að sjálfsögðu kunnugt, að það eru skiptar skoðanir um aðildina að Evrópusambandinu, bæði um aðildina sjálfa og um umsóknarferlið, í flestöllum stjórnmálaflokkum. Það á við um minn stjórnmálaflokk, Vinstri hreyfinguna – grænt framboð. Það þarf ekki að koma nokkrum á óvart að um þetta eru skiptar skoðanir og menn áskilja sér allan rétt til að fylgja eftir sjónarmiðum sínum þegar niðurstaða yrði fengin. Það var gert í stjórnarsáttmálanum. Ég var í hópi þeirra þingmanna Vinstri grænna sem studdi það að við sæktum um aðild að Evrópusambandinu vegna þess að ég tel mikilvægt að við förum í gegnum þetta ferli, að við leiðum það til lykta og það verði þjóðin sem gerir það. Ég styð það að þetta ferli verði gengið til enda. Um það eru ekki allir sammála í mínum flokki og við teljum eðlilegt að þau sjónarmið fái að koma fram í samfélagsumræðunum. Það er það sem við erum að verða vitni að núna. Varðandi tenginguna síðan við Icesave-málið er hér talað mikið um að Evrópusambandið, Bretar og Hollendingar hafi farið illa með Íslendinga. Já, þau hafa ekki verið okkur hjálpleg í þessum atriðum en gleymum því ekki að Íslendingar bera ábyrgð á Icesave-skuldbindingunum. Það eru Íslendingar sem fóru út í heim, stofnuðu til þessara reikninga og settu þessar skuldir á okkar herðar. Eigum við ekki að taka á þeim? Þá vek ég athygli á því sem ég sagði í upphafi þessarar umræðu um launabónusana í bankakerfinu o.s.frv. sem núna eru sagðar fréttir af. Ég beindi þeirri umræðu meðvitað ekki til neins einstaks þingmanns. Ég hvatti til samstöðu allra þingmanna til að taka á þeim málum, m.a. með lagasetningu. Ég vildi hlusta eftir því hvort einhverjir 

Hæstv. forseti. Ég missti reyndar af bróðurpartinum af fyrri ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar en miðað við það sem hann segir í sinni síðari ræðu held ég að ég geti brugðist við með þeim hætti að ég og ég hygg flokksfélagar mínir í Sjálfstæðisflokknum séum reiðubúnir að taka umræðu um þessi mál. Það er sameiginlegt markmið okkar að tryggja að hér rísi á rústunum heilbrigt bankakerfi þar sem gagnsæi ríkir og ekki eru innbyggðir hvatar til að taka óskynsamlegar ákvarðanir. Ég held að við séum öll sammála um það. Ég lýsi því a.m.k. yfir fyrir mína hönd að ég er reiðubúinn til að skoða þau mál sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson vék að. En varðandi önnur mál sem hér hafa verið í umræðunni held ég að þegar við stöndum frammi fyrir ábyrgð í sambandi við Icesave-málið eru auðvitað í gangi ýmsar rannsóknir, m.a. á vegum þingsins og vegna ákvarðana þess um rannsóknarnefnd og sérstakan saksóknara, sem fela það í sér að leiða í ljós ábyrgð í þessu sambandi. Ábyrgð einstakra manna á Íslandi á tilurð Icesave-reikninganna og hvernig með þá var farið leiðir að mínu mati ekki til þess að hægt sé að samþykkja hvaða samkomulag sem er við Breta og Hollendinga í þessu máli. Mér finnst það veik rök fyrir stuðningsmenn Icesave-samninganna og þeirra frumvarpa um ríkisábyrgð sem hér hafa verið borin fram að vísa til ábyrgðar einhverra ótilgreindra einstaklinga á Íslandi og segja: Þar af leiðandi verðum við Íslendingar að ganga að kröfum Breta og Hollendinga. Mér finnst það ekki tæk röksemdafærsla. Við verðum að fara yfir efnisatriði málsins, hver okkar lagalega skuldbinding er, hvernig með hana er farið, hvernig við getum tryggt hagsmuni Íslands í sambandi við uppgjör þessara mála og það tel ég, og það mun koma betur fram í umræðunum á morgun, að ríkisstjórn Íslands hafi ekki gert.

Frú forseti. Ég tek undir þau ummæli sem hv. þm. Birgir Ármannsson hafði uppi vegna umræðu um launakjör og bónusa í bankakerfinu. En ég vil víkja aftur að umræðunni um ESB og umsóknarferli því sem nú stendur yfir. Mat mitt er að í ljósi þeirra ummæla sem fallið hafa af hálfu ýmissa þeirra sem styðja þessa ríkisstjórn, bæði ráðherra og þingmanna, hefur komið í ljós að það eru meiri og deildari meiningar um þetta mál en í raun og veru glitti í hér í sumar og menn sáu. Maður mátti ætla að þegar ferlið væri komið af stað mundi það ganga fram, menn mundu klára það, klára samningana og svo mundi þjóðin koma að málinu. En nú hafa bæst við yfirlýsingar tveggja hæstv. ráðherra frá því í sumar um að rétt væri að stöðva ferlið, ef ekki fæst nægilega góður samningur að þeirra mati, yfirlýsingar sumra hv. þingmanna sem ætla að beita sér af krafti gegn öðrum stjórnarflokknum í málinu til að reyna að stöðva þetta ferli. Allt þetta hlýtur að veikja samningsstöðu okkar Íslendinga og enn á ný hlýt ég að benda á það, frú forseti, hversu heilladrýgra það hefði verið ef við Íslendingar hefðum farið að þeim ráðum sem við sjálfstæðismenn settum fram og farið í gegnum þetta þannig að þjóðin hefði sagt til um hvort hún hefði viljað sækja um aðild eða ekki. Þá hefðum við komið sameinuð til leiks, við hefðum komið til samninga með sterka samningsstöðu með þjóðina að baki okkur og um leið skýra og klára kröfu um að slíkur samningur komi til baka og þjóðin fái að greiða þar atkvæði um. En sú staða kann að koma upp að samningurinn komi ekki aftur til Íslands, að þjóðin fái ekki að segja skoðun sína eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði einmitt að væri forsenda þess að hann hefði stutt málið, að þjóðin fengi að lokum að segja sitt álit. Þess vegna hefði verið heilladrýgra að fara okkar leið og það kemur núna fram að menn sjái jafnvel fram á að þetta ferli tefjist. Það hefur reyndar komið fram hjá hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur að hún hefur ekki miklar áhyggjur af því. Þá spyr maður sig: Hefði ekki verið skynsamlegra 

Virðulegi forseti. Það fer ekkert á milli mála að Íslendingar hafa orðið frægir að endemum fyrir ýmislegt upp á síðkastið. Nú held ég að enn eitt dæmið sé að bætast í þennan sarp og það er hvernig staðið er að þessu umsóknarferli að Evrópusambandinu eins og það er kallað. Við vitum auðvitað að ríkisstjórnin gekk þverklofin til þess máls í sumar. Þá var okkur sagt og búin til ný stjórnmálafræðileg kenning um að eftir því sem ríkisstjórn væri klofnari þeim mun sterkari væri hún, ég tala nú ekki um lýðræðið. Núna sjáum við hins vegar hvað hér er að gerast. Það blasir við öllum mönnum að það er fullkomið hik í þessu máli. Það fer enginn núna með þann sannfæringarkraft í brjóstinu sem þarf að liggja fyrir þegar menn fara til svona mikilvægra viðræðna, það er enginn sannfæringarkraftur á bak við þessa umsókn lengur. Auglýsir t.d. einhver núna að íslenska þjóðin ætti í tilefni af því að búið er að skipa samninganefnd að safnast saman á börum borgarinnar og gleðjast yfir því eins og menn gerðu í sumar? Auðvitað ekki. Það er ekki lengur til staðar þessi neisti sem einu sinni var á bak við þessa hugmynd um umsókn að Evrópusambandinu. Við sjáum þetta dag frá degi. Andstaðan vex í ranni ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna. Einstakir þingmenn koma fram, einstakir ráðherrar lýsa yfir andstöðu sinni, einstakir þingmenn hvetja bókstaflega til þess að strax frá fyrsta degi verði unnið gegn þessum samningi sem þó er ekki búið að láta reyna á. Samninganefndin er nýlega skipuð, hefur ekki farið sína fyrstu ferð til Brussel eftir því sem mér er best kunnugt um. Svo sjáum við þetta líka í fjárlagafrumvarpinu þar sem einungis er gert ráð fyrir því að ráðuneytin, fyrir utan utanríkisráðuneytið, fái 50 millj. kr. til að standa að svona mikilli samningsgerð. Við sjáum að það er ekki lengur þessi sannfæring á bak við málið. Hins vegar er öllum ljóst að leyniþráður liggur á milli Icesave-málsins og Evrópusambandsumsóknarinnar og það er það eina 

Frú forseti. Við upplifum hér mikinn hringlandahátt af hálfu stjórnarflokkanna. Annar flokkurinn, Vinstri grænir, segir eitt og hinn flokkurinn, Samfylkingin, segir allt annað. Við sjálfstæðismenn teljum ljóst að þetta ferli er farið af stað og þá verðum við að gæta íslenskra hagsmuna. Ég tel ríkisstjórnina ekki vera að gæta íslenskra hagsmuna með framkomu sinni þar og eins varðandi ESB-umsóknarferlið. Ég verð að segja það eins og er. Ég var á sama fundi og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir í Brussel þar sem hæstv. utanríkisráðherra sat ásamt Olli Rehn og fleirum og talaði sérstaklega um hvað íslenskur sjávarútvegur væri góður, að við hefðum lært af mistökum okkar í gegnum tíðina og værum núna með sterkan sjávarútveg. Ég spyr þá: Samræmist það íslenskum hagsmunum meðan við erum í umsóknarferli um inngöngu í ESB að fara að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu hér heima? Ég segi nei. Utanríkisráðherrann segir það sjálfur. Við erum með sterkt sjávarútvegskerfi en á sama tíma og við erum að hefja umsóknarferlið, aðildarviðræðurnar, er verið að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu hér heima. Ég undirstrika að ég tel mikilvægt að við förum þessa leið á enda, að við klárum samningsferlið allt og gætum okkar ýtrustu hagsmuna sem liggja náttúrlega fyrst og fremst á sviði landbúnaðar og sjávarútvegs. Að því verðum við að huga, en ég er algjörlega mótfallin því að setja málið fram með þeim hringlandahætti sem ýmsir stjórnarþingmenn hafa gert, að það eigi að fara að draga aftur umsóknina til Evrópusambandsins. Mér finnst það lýsa mikilli vitleysu og miklu óraunsæi í allri utanríkispólitík Íslendinga. Við verðum að klára þetta ferli, gera það af reisn og láta síðan þjóðina ráða. Við eigum ekki að vera feimin við það.

Virðulegi forseti. Ég mótmæli hvoru tveggja. Að ekki sé fullur kraftur á bak við umsókn Íslendinga að Evrópusambandinu, ég mótmæli því. En ég mótmæli því einnig að hagsmuna Íslendinga sé ekki gætt í því ferli sem farið er af stað. Ég bara mótmæli því.  
             Lýðræði er ekki fyrir og það er ekki lýðræði að spyrja hvort menn ætli í umsóknarferlið. Við höfum öll sagt og erum öll sammála um að samningurinn fari fyrir dóm þjóðarinnar. Það er lýðræði. 
            

Virðulegi forseti. Það er lykilatriði fyrir öll hagkerfi að hafa heilbrigt bankakerfi sem þjónar fyrirtækjum og heimilum. Endurreisn bankakerfisins er fremur listgrein en vísindi, menn verða að hafa tilfinningu fyrir því hvaða ákvarðanir skipta máli og í hvaða röð skal taka þær. Það er ekki til nein rétt uppskrift. Eitt er þó algjörlega víst og það er að ákvarðanir eru á ábyrgð stjórnvalda. Því meiri pólitísk sátt sem hægt er að ná um ákvarðanir, því betur gengur endurreisnin. Því lengur sem hún dregst, því meiri verður kostnaðurinn. Ég hef kosið að kalla þann kostnað aðgerðaleysiskostnað. Mats Josefsson lýsti því yfir á dögunum að Ísland hefði ekki farið að almennum prinsippum sem varða endurreisn bankakerfisins og því vekur það alveg sérstaka athygli í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að hann skuli kalla endurreisn bankanna, sem enn er ólokið, afrek. En það er kannski bara pólitík. Laumuðu pólitískir starfsmenn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á Íslandi þessu inn í textann til hagsbóta fyrir ríkisstjórnina? Hver veit? Ég vek athygli á þessu vegna þess að í vor, snemma í sumar, var unnin mikil vinna í sátt um hvernig koma mætti upp almennum prinsippum við endurskipulagningu skulda fyrirtækjanna. Það var gert með vinnu í kringum lög um svokallað eignarhaldsfélag. Til að byrja með átti þetta eignarhaldsfélag að vera einhvers konar þjóðnýtingarfélag fyrir bankana þar sem það gæti þjóðnýtt það sem kölluð voru þjóðhagslega mikilvæg fyrirtæki. Horfið var frá því í sátt í efnahags- og skattanefnd þar sem frumvarpið var í raun smíðað þó að upphaflegu drögin hafi komið úr fjármálaráðuneytinu. Og þar voru sett fram prinsipp sem fulltrúar allra flokka gátu sameinast um, að við endurskipulagningu skulda fyrirtækjanna ætti að hafa að leiðarljósi að tryggja þurfi jafnræði. Það á ekki að skipta máli í hvaða banka fyrirtæki eða einstaklingar eru, þeir eiga að fá svipaða eða sömu meðferð. Í öðru lagi, vegna þess sem gerst hefur á Íslandi verður að tryggja gagnsæi í þessu ferli, það verður að vera lýðnum ljóst hvaða prinsipp er notast við og hvernig staðið er að endurskipulagningu skulda fyrirtækja. Síðast en ekki síst þarf málsmeðferð að vera réttlát, það verða allir að vera undir sama hatt settir. Það á ekki að skipta máli hvaðan úr þjóðlífinu þeir koma, hvaða pólitísku skoðanir þeir aðhyllast o.s.frv. Jafnframt lagði þingið með þessum lögum upp með að meginreglan ætti að vera sú að eigendur og starfsfólk gætu eignast fyrirtækin aftur eftir að fyrirtækin hefðu borgað til baka það sem ríkið hefði lagt inn eða bankarnir o.s.frv. Við sjálfstæðismenn lögðum í þessu sambandi til áskriftarfyrirkomulag, svokallaða „warrants“. Nú berast stöðugt fréttir og sögur, síminn stoppar varla, frá ýmsum fyrirtækjum sem telja að öll þessi þrjú meginprinsipp, þ.e. jafnræði, gagnsæi og réttlát málsmeðferð, hafi verið brotin á þeim. Það er eitt sem við fáum úr þeirri súpu í framtíðinni, það myndast gjá á milli fólksins í landinu. Það verður óánægja mörg ár fram í tímann, það var til að mynda reynsla Finna. Því langar mig til að varpa því fram hvort það geti verið að bankarnir starfi ekki eftir þeim meginprinsippum sem við á Alþingi höfum samþykkt með eignarhaldsfélaginu, með Bankasýslunni og því sem sett var fram í eigendastefnu bankanna. Getur verið að sú pólitíska ábyrgð sem þarf að vera á þessu starfi 

Frú forseti. Þannig var á fyrri hluta þessa árs að flest benti til þess að viðskiptabankarnir þrír, hinir nýju, yrðu allir í eigu ríkisins. Það var þá þegar ljóst að stærsta verkefni þessara banka, án efa stærsta verkefni þeirra þegar þeir hefðu að fullu tekið til starfa, yrði fjárhagsleg endurskipulagning rekstrarhæfra fyrirtækja og meðferð skuldaúrvinnslu, bæði fyrirtækja og einstaklinga. Auðvitað hefur skipt miklu máli að kortleggja þennan vanda sem best og undirbúa að við honum yrði brugðist, að verkferlar yrðu til staðar til að takast á við verkefnið og þar fram eftir götunum. Í fyrravor var fenginn breskur sérfræðingur í fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja til þess að fara yfir getu viðskiptabankanna þriggja til að takast á við þetta verkefni, takast á við úrvinnslu þeirra fyrirtækja sem væru í viðskiptum við bankana og þyrftu á slíkri endurskipulagningu að halda. Hluti þessa mats fólst í því að meta annars vegar umfang vandans og ekki síður að meta hvort bankarnir væru í stakk búnir til þess að takast á við fjárhagslega endurskipulagningu allra þeirra fyrirtækja sem þess mundu við þurfa á tiltölulega stuttum tíma. Í stuttu máli varð niðurstaðan sú að nægileg þekking væri til staðar í bönkunum þremur en að vinnslustig væru mismunandi sterk og það væru ýmsir flöskuhálsar til staðar sem taka þyrfti á. Frá því að þetta var hafa þessi vinnuferlar verið slípaðir og bankarnir hafa undirbúið sig að þessu leyti, eins og ég geri ráð fyrir að hv. þingmenn hafi fylgst með. Niðurstaðan er sú að bankarnir væru kannski betur í stakk búnir en talið var í upphafi til að takast á við viðfangsefnið sem slíkt en þyrftu að bæta ýmislegt í vinnubrögðum sínum. Mörg fyrirtæki hafa nú þegar farið í gegnum eða eru í slíku endurskipulagningarferli, eru í vinnsluferli. Ég hvet hv. þingmann, nefndarmenn í viðkomandi nefndum o.s.frv., sem á því hafa áhuga að heimsækja einfaldlega bankana og fá kynningu á þessum ferlum. Það er afar gagnlegt og ég vona að þá sjái menn að fólk er almennt þar eins og annars staðar að reyna að gera sitt besta við erfiðar aðstæður. Með lögum um eignaumsýslufélag sem hér voru samþykkt í sumar var sömuleiðis ætlað að bæta við einni stoð í þetta verkefni. Þróunin varð í þá átt að eignaumsýslufélagið yrði fyrst og fremst ráðgefandi fyrirtæki, það gæti aðstoðað með ráðgjöf við fjárhagslega endurskipulagningu og sett viðmið sem menn gætu haft til hliðsjónar. Einnig að sjálfsögðu að félagið gæti yfirtekið umsýslu á fjárhagslega mikilvægum fyrirtækjum og endurskipulagt þau og var sérstaklega horft til, a.m.k. í upphafi, þjóðhagslega mikilvægra fyrirtækja eða fyrirtækja sem væru í viðskiptum hjá mörgum bönkum hverra mál væru flókin úrvinnslu og þar fram eftir götunum. Eignaumsýslufélagið hefur ekki enn verið formlega stofnað, ákveðið var í haust að láta það hafa forgang að stofna Bankasýsluna, koma henni á fót og í starfhæft ástand. Það hefur nú verið gert. Bankasýslan hefur tekið til starfa og hefur tekið við eignarhlut ríkisins í viðskiptabönkunum þremur eins og hann er í hverju tilviki. Í framhaldi geri ég ráð fyrir því að eignaumsýslufélagið verði nú sett á fót og í framhaldinu tekin ákvörðun um hvort því verður fundinn staður eins og heimilt er samkvæmt lögum undir Bankasýslunni eða það verður látið starfa sem sjálfstæð stofnun til hliðar við hana. Bankasýslan hefur nú það hlutverk með höndum að vera eignarhaldari ríkisins gagnvart fjármálastofnunum og fer með það hlutverk sitt samkvæmt lögum. Eitt af því er að fylgja því eftir að eigendastefna ríkisins sem mótuð hefur verið gagnvart fjármálafyrirtækjum sé virt. Þar hefur ríkið sett sér skýr viðmið, m.a. um hluti eins og gagnsæi, um að skilvirkir verkferlar séu til staðar þegar unnið er úr skuldavanda fyrirtækja, þegar kemur að sölu fyrirtækja o.s.frv. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Mikilvægt er að slíkir ferlar séu skilvirkir og gagnsæir og birtir á heimasíðum fyrirtækjanna. Við þetta ættu fjármálafyrirtæki að hafa til hliðsjónar álit Samkeppniseftirlitsins nr. 3/2008, ákvarðanir banka og stjórnvalda um framtíð fyrirtækja á samkeppnismörkuðum.“ Það segir einnig að sérstaklega skuli gæta þess að jafnræði sé viðhaft í öllum störfum gagnvart viðskiptavinum og farið eftir þessum skilgreindu ferlum og verklagi. Svona hefur verið reynt að standa að því að tryggja sem best að þau grundvallarviðmið, sem eigendastefnan setur í raun og veru, séu virt í framkvæmd og Bankasýslan 

Frú forseti. Það er forgangsmál á tímum sem þessum að byggja upp traust í íslensku samfélagi. Það hefur minnkað allverulega í kjölfar efnahagshrunsins. Það er rétt sem hér hefur komið fram, lykilatriði í þeim efnum er að allir sitji við sama borð og þá er sama hvort við ræðum um fyrirtæki eða einstaklinga. Á fundi viðskiptanefndar um daginn kom fram að ríkisbankarnir þrír hafa ekki enn samræmt viðmiðunarreglur um það hvernig tekið er á vanda fyrirtækjanna þrátt fyrir að eitt ár sé liðið frá hruninu. Fólk kallar eftir því að menn sitji við sama borð og því er eðlilegt að við spyrjum: Af hverju hefur ekki á öllum þessum tíma verið gerð tilraun til að samræma verklagsreglur þannig að þingmenn og almenningur hafi þá tilfinningu að verið sé að taka á málum með samræmdum hætti þannig að fólk sitji við sama borð vegna þess að hugtök eins og jafnræði, gagnsæi og réttlæti eru lykilhugtök í þessari umræðu? Að sjálfsögðu hefur margt dregist og við höfum verið allt of lengi að rísa upp úr þessu hruni. Ég hef minnst á það hér að Mats Josefsson, sem hefur verið ráðgjafi ríkisstjórnarinnar við endurreisn bankanna, hefur gagnrýnt stjórnina mjög harkalega fyrir seinagang í þeim efnum. Skilaboð hafa komið frá forustumönnum ríkisstjórnarinnar um að mögulega muni þessi ráðgjafi ríkisstjórnarinnar einungis starfa til áramóta og mikið verk er óunnið fram undan. Er það vegna þess að ráðgjafinn hefur gagnrýnt ríkisstjórnina mjög harkalega? Ég spyr mig að því. Það er mikilvægt að við byggjum upp traust hér og ég hvet hæstv. ráðherra til að beita sé fyrir því að menn móti samræmdar reglur þannig að 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir að taka málið upp til umræðu þó að ég haldi að við eigum að láta það ógert í ræðustólnum að dylgja eitthvað um starfsmenn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eða annarlegar hvatir manna. Ég held að best fari á því að ætla mönnum að rækja störf sín af trúmennsku, hvort sem það er í þessum sal eða utan hans. Ég þakka sömuleiðis hæstv. fjármálaráðherra fyrir greinargerð hans. Ég undirstrika að það er mikilvægt að ljúka stofnun eignaumsýslufélagsins sem hér var samþykkt í sumar, en um leið er sem betur fer þetta verkefni ekki með sama hætti í fanginu á okkur og við hugðum fyrst eftir hrunið. Það horfði auðvitað þannig að ríkisvaldið sæti meira og minna uppi með stóra hluta af atvinnulífinu í fanginu. Það kallaði á algjörlega sérstakar aðgerðir. Nú sjáum við sem betur fer fram á það að talsverður hluti af bankakerfinu er kominn í eða mun komast í eigu kröfuhafanna sem munu þá vinna úr þessum verkefnum á viðskiptalegum forsendum, auk þess sem settir hafa verið inn ákveðnir verkferlar í bönkunum og sérstakir umboðsmenn viðskiptavina til að tryggja það að viðskiptavinir njóti jafnræðis. Það þarf hins vegar enn að styrkja með því að tryggja gagnsæi og ákveðna upplýsingagjöf af hálfu bankanna sem enn skortir nokkuð á því að ég held að í upplýsingagjöfinni felist einfaldlega mjög mikilvægt aðhald og að í eignaumsýslufélaginu hafi m.a. verið hugsað fyrir því að menn hafi við þessa endurskipulagningu það aðhald að vita að upplýsingar um það sem þeir eru að gera núna muni birtast, muni verða almennar upplýsingar, og þess vegna muni menn 

Hæstv. forseti. Það er auðvitað rétt sem fram hefur komið í umræðunni að þegar Alþingi tók á þessum málum, einkum í sumar, var góð samstaða um þau markmið sem vinna bæri eftir í þessum efnum. Það voru markmið sem menn hafa nefnt hérna, eins og gagnsæi, jafnræði og síðan samkeppnissjónarmið, auk þess sem að sjálfsögðu þarf að jafnaði að huga að fjárhagslegum hagsmunum ríkisins, en gagnvart viðskiptalífinu skiptir gríðarlega miklu máli að það sé ljóst að jafnræði ríki, samkeppnissjónarmið séu virt og gagnsæi sé fyrir hendi. Ég tel að enn skorti talsvert á að þessi markmið séu komin til framkvæmda. Ég ætla ekkert að áfellast einn eða neinn fyrir það, ábyrgðin á framkvæmd þeirrar lagasetningar sem er ákveðin á Alþingi liggur í höndum framkvæmdarvaldsins, í höndum ríkisstjórnarinnar, og í þessu tilviki hæstv. fjármálaráðherra fyrst og fremst. Hins vegar ætla ég ekkert að draga dul á það að hér er um gríðarlega erfitt og flókið verkefni að ræða, það er enginn vafi á því, og verkefni sem kannski enginn okkar vildi hafa í höndunum. Ég legg áherslu á það að hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin beiti sér fyrir því að tryggja, eftir því sem kostur er, að þau markmið sem við sameinuðumst um í sumar komist almennilega til framkvæmda þannig að ljóst sé að það kerfi sem við höfum byggt upp að þessu leyti með Bankasýslu, með stjórnum bankanna og öðru þess háttar fari að virka með þeim hætti 

Virðulegi forseti. Sá lagarammi sem Alþingi hefur skapað utan um fjárhagslega endurskipulagningu fyrirtækja tekur ekki á pólitískum álitaefnum sem eru uppi í dag. Það er t.d. ekkert talað um það hvert eigi að vera markmið þessarar endurskipulagningar. Á að endurreisa fyrirtækin í núverandi mynd með sömu eigendum og stjórnendum eða á að tryggja dreifða eignaraðild, eignarhald starfsfólks og á að taka tillit til byggðasjónarmiða? Eiga bankarnir einungis að meta fyrirtækin út frá viðskiptalegum forsendum þannig að markmiðið verði að hámarka endurheimtur á lánskröfum? Aðferðafræði sem byggist á viðskiptalegum forsendum eykur líkurnar á því að stórt fyrirtæki eigi meiri möguleika á að verða skilgreint lífvænlegt en lítið fjölskyldufyrirtæki. Auk þess er hætta á að slík aðferðafræði bankanna dragi úr samkeppni þar sem hið endurskipulagða fyrirtæki keppir við önnur fyrirtæki sem ekki hafa fengið sömu fyrirgreiðslu vegna minni skuldsetningar. Virðulegi forseti. Það er grundvallaratriði að eyða tortryggni í garð bankanna með virku eftirliti og gera þarf kröfu um að bankarnir setji strangar siðareglur, ekki síst varðandi hæfi starfsfólks. Viðskiptavinir bankanna eiga rétt á úrlausnum sem eru faglegar og vel rökstuddar. Það er kominn tími til að taka pólitískar ákvarðanir um hvernig eigi að endurreisa þetta atvinnulíf.

Virðulegi forseti. Með endurreisn bankakerfisins gafst einstakt tækifæri til að reisa nýtt Ísland úr rústum þess gamla, kasta fyrir róða því úrelta kunningjasamfélagi sem reið íslensku efnahagslífi að fullu og gera gangskör að því að koma á eðlilegri samkeppni á fjölmörgum sviðum. Á fundi viðskiptanefndar með fulltrúum bankanna var upplýst að þar eru engar samræmdar reglur, eftirlitið er ekki skýrt, lagaramminn er ekki skýr, gagnsæi er ekki tryggt og hagsmunir bankanna fara oft gegn samkeppnissjónarmiðum. Því blasir við hið nýja Ísland norrænu velferðarstjórnarinnar sem byggist á leynd, pukri, baktjaldamakki og mismunun. Í nýjustu skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um stöðuna á Íslandi kemur fram að mjög mikilvægt er að setja ramma utan um endurskipulagningu skulda. Mjög hátt hlutfall fyrirtækja er í erfiðleikum, mjög skuldsett og með hátt hlutfall erlendra skulda. Í skýrslunni kemur líka fram að styrking krónunnar muni jafnvel ekki hjálpa til í mörgum tilvikum. Í þessu ástandi eru auknar líkur á að illa stödd fyrirtæki smiti út frá sér þannig að heilbrigð og lífvænleg fyrirtæki lendi í erfiðleikum vegna viðskipta við þessi fyrirtæki, að stjórnendur losi sig við eignir og fasteignir lækki í verði vegna nauðungarsölu sem leiðir til enn frekari verðlækkana. Mats Josefsson, sérlegur ráðgjafi ríkisstjórnarinnar í endurreisn bankanna, kvartar undan hægagangi, bankarnir kvarta undan skorti á leiðsögn og fyrirtækjaeigendur og starfsmenn kvarta undan því að fá enga úrlausn sinna mála. Ráðherrar eru einfaldlega ósammála þessu og virðast telja að allt sé í besta lagi. Helst eru þeir á því að segja upp samningum við óþæga ráðgjafa sem ganga ekki í takt. Það er lágmarkskrafa að við þær aðstæður sem nú ríkja verði langtímahagsmunir þjóðarinnar hafðir að leiðarljósi við endurskipulagningu efnahagslífsins en ekki fjárhagslegir skammtímahagsmunir. Það er einmitt ofuráherslan á fjárhagslega skammtímahagsmuni sem orsakaði hrunið. Þeir sem hafa tekið að sér að stjórna landinu verða að reyna að læra af fortíðinni, axla ábyrgð og ganga í verkin. Kröfur um siðferði, 

Frú forseti. Við þingmenn höfum veigamiklu hlutverki að gegna við endurreisn íslensks atvinnulífs og að endurreisnin takist vel. Fjölmörg álitaefni ber að skoða í þessu sambandi, svo sem samkeppnismálin, skattafsláttinn, jafnræðismál, gagnsæi, verklagsreglur og svo mætti lengi telja. Öll þessi atriði höfum við rætt ítarlega á Alþingi í sumar, bæði hér inni og í nefndum þings, og munum væntanlega gera það áfram. Það er vel. Hins vegar langar mig að taka þessa umræðu eilítið í aðra átt og skoða hvernig við alþingismenn getum komið sterkari inn í hana vegna þess að við höfum gríðarlega mikla möguleika til að láta að okkur kveða með ákveðnari hætti. Trú á bjartari tíð gegnir miklu máli þegar maður er að reka fyrirtæki því að þá ráðast menn í fjárfestingar, í framkvæmdir, trú neytenda eykst og menn fara að spila sóknarleik að nýju. Ástandið er nefnilega ekki jafnslæmt og menn héldu að það yrði. Við sjáum að gjaldþrot fyrirtækja eru ekki jafnrík og menn héldu. Það er ekki jafnmikið atvinnuleysi og menn spáðu. Erlendir kröfuhafar eru að koma inn í bankana og aðlögunarþörf ríkisins minnkar. Ferðaþjónustan blómstrar, sjávarútvegurinn stendur gríðarlega vel, það er aukin eftirspurn eftir innlendri framleiðslu, umhverfi sprotafyrirtækja er gott og svo mætti lengi telja. Þess vegna segi ég: Alþingismenn, lítum okkur nær og hjálpum raunverulega til við endurreisn íslenskra fyrirtækja. Gleymum okkur heldur ekki í bölmóði, vegna þess kannski að bölmóðurinn hentar betur í þeim pólitísku skylmingum sem við erum í hér daglega, heldur minnumst hins: Við skulum hjálpa þeim atvinnurekendum sem eru núna að stýra fyrirtækjum sínum í mótvindi og hjálpa þeim að fara aftur í sóknarleik því að þeir þurfa miklu fremur á jákvæðum straumum frá alþingismönnum að halda en bölmóði endalaust. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem tóku þátt í umræðunum. Hæstv. fjármálaráðherra segir að bankarnir séu betur til þess fallnir að taka á endurskipulagningu skulda fyrirtækjanna en aðrir og talar um að bankarnir hafi komið sér upp verklagsreglum. Þetta er nokkuð í mótsögn við ástæðurnar fyrir því að við fórum út í að setja á stofn eignarhaldsfélag, Bankasýslu og annað því um líkt vegna þess að tilgangurinn með því var einmitt að samræma verkferla. Það er engin samræming núna í verkferlum bankanna, þeir eru mislangt á veg komnir í þessu og hafa mismunandi prinsipp að leiðarljósi, eins og við höfum séð af fréttum um hvernig mismunandi fyrirtæki fá mismunandi meðferð. Eitt er algjörlega ljóst, vegna þess hvað raunveruleg endurskipulagning skulda fyrirtækjanna hefur dregist, hvað hefur dregist að gera upp það sem þarf að gera upp, höfum við, nákvæmlega eins og hv. þm. Magnús Orri Schram, upplifað það að hér er atvinnuleysi ekki orðið jafnmikið og ella hefði verið ef farið hefði verið í þessa endurskipulagningu. Það er rétt að vekja athygli á einu, við þingmenn sameinuðumst um þetta eignarhaldsfélag, að rétt prinsipp væru komin þar inn við endurskipulagninguna. Síðan var Bankasýslan sett þar ofan á algjörlega á skjön þannig að ekki var hægt að ná þeim markmiðum sem lagt var upp með. Þetta voru mikil mistök, 

Frú forseti. Ég held að það sé einhver misskilningur að Bankasýslunni hafi verið mótmælt sem slíkri. Það hefur legið lengi fyrir að samkvæmt þeirri alþjóðlegu ráðgjöf sem við höfum stuðst við var bæði gert ráð fyrir því að stofna Bankasýslu eða einingu um eignarhald ríkisins  Það er misskilningur hjá þm. Birki Jóni Jónssyni þegar hann talar um þrjá ríkisbanka, þeir eru tveir í augnablikinu og innan fárra daga skýrist hvort þeir verða nú nema einn þar sem ríkið á ráðandi hlut eða er afgerandi eignaraðili. Varðandi Mats Josefsson, þann góða mann sem hér er enn nefndur til sögunnar, held ég að fjöðrin sé orðin að mörgum hænum ef uppspretta kenninga um að við ætlum að fara að losna við hann af því að hann hafi verið gagnrýninn á það sem ég sagði hér á dögunum. Þá sagði ég það eitt að mig minnti að ráðningarsamningur við hann væri til áramóta og mér væri ekki kunnugt um hvort ákvarðanir hefðu verið teknar um framhaldið, það var allt og sumt.  Varðandi getu bankanna til að  
            

Frú forseti. Þessi fyrirspurn snertir Ríkisútvarpið ohf. en það er stofnun í eigu ríkisins og hefur eins og mönnum er kunnugt oft verið bitbein margra og mjög skiptar skoðanir hafa verið um stofnunina í gegnum tíðina. Ég held að við getum öll tekið undir að meginhlutverk Ríkisútvarpsins er á sviði almannaþjónustu, að rækta öryggishlutverkið og öfluga fréttaþjónustu samhliða því að rækta menningarhlutverkið. Ég held að þótt allir hafi sínar skoðanir á þessu hafi Ríkisútvarpinu tekist ágætlega upp á síðustu árum. Varðandi það sem hefur verið gert á síðustu árum og má gagnrýna að hefði mátt gera fyrr var einmitt að skýra og skerpa þetta hlutverk, að forgangsraða fjármunum innan stofnunarinnar. Þess vegna var ákveðið á sínum tíma, fyrir mína tilstuðlan sem ráðherra, að fara í svokallaðan þjónustusamning við Ríkisútvarpið til þess að reyna að niðurnjörva hlutverk Ríkisútvarpsins betur en áður hafði verið. Það er engin tilviljun að farið var að forgangsraða fjármunum eða að Ríkisútvarpið hætti t.d. með margumrædda og vinsæla formúlu, enska boltann. Við sjáum núna aukningu á innlendu framleiddu efni í Ríkisútvarpinu, og reyndar á öðrum stöðvum líka, samhliða því að við jukum framlag til Kvikmyndasjóðs þar sem sérstök áhersla var lögð á einmitt sjónvarpssjóðinn í samvinnu við kvikmyndagerðarmenn og núna sjáum við öfluga innlenda framleiðslu. Við höfum rætt hana áður varðandi t.d. Hamarinn , Fangavaktina , Ástríði og fleiri þætti. Ég vil spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort ekki sé búið að gera úttekt á þessum þjónustusamningi. Uppfyllir Ríkisútvarpið ekki þær kröfur sem voru gerðar til útvarpsins? Má enn frekar herða á þeim kröfum? Hafa þau skilyrði verið uppfyllt sem voru sett varðandi framleitt innlent efni, ákveðinn hluta norræns efnis í íslensku sjónvarpi og barnaefni? Sem foreldri get ég alla vega sagt að ég tel að Ríkisútvarpið hafi staðið sig með miklum sóma þegar kemur að barnaefni, bæði varðandi þýðingar og það hvernig þeir miðla efninu. Mikilvægt er að tekið sé á þessu þannig að menn átti sig á því í hvað fjármunir fara innan Ríkisútvarpsins og það verði dregið fram með ákveðinni úttekt. Ég vil líka gjarnan fá að heyra skoðanir hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra varðandi hvort eigi að takmarka auglýsingar Ríkisútvarpsins á fjölmiðlamarkaði. Við stöndum núna frammi fyrir því að auglýsingamarkaðurinn er mun minni og smærri en áður. Er þá rétt 

Virðulegi forseti. Þjónustusamningur ríkisins við Ríkisútvarpið kom í kjölfar þess að lögum um Ríkisútvarpið var breytt og stofnuninni breytt á sínum tíma í opinbert hlutafélag og þjónustusamningur gerður fyrir árin 2007–2012. Þetta var auðvitað stór breyting á Ríkisútvarpinu, að breytast úr stofnun í opinbert hlutafélag. Mér skilst að á sínum tíma, eins og hv. þingmaður og fyrirspyrjandi, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, þekkir vafalaust kvenna best, hafi þetta verið hugsað þannig að þjónustusamningurinn væri ákveðið tæki sem ætti að þróast áfram og þetta tímabil ætti að nýta til að þróa þetta samskiptaform ríkisins og Ríkisútvarpsins. Þar er kveðið á um ákveðna þætti sem hv. þingmaður kom inn á í fyrirspurninni, innlent efni, hlutfall milli erlends efnis og hverrar þjóðar það er. Þar er líka kveðið á um að á tímabilinu, áður en samningurinn rennur út í marslok 2012, muni Ríkisendurskoðun hafa eftirlit með því hvort kröfur samningsins hafi verið uppfylltar. Árlega er gert ráð fyrir að samningsaðilar fundi um framkvæmd samningsins og það hefur verið gert. Hins vegar spila ýmsar breytur inn í þjónustusamninginn. Þar má kannski helst nefna fjárframlögin sem auðvitað hafa verið talsvert til umræðu í þessum sal sem og annars staðar. Afnotagjöldunum var breytt í útvarpsgjald, það breyttist á þessu ári og ljóst var að erfitt yrði að áætla hversu mikið mundi innheimtast hjá einstaklingum og lögaðilum. Ríkisútvarpið fær nú eina fyrir fram ákveðna upphæð fyrir hvert rekstrarár þó að innheimt sé útvarpsgjald. Ég vil jafnframt minna á að í fyrrahaust var lagt fram á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum um Ríkisútvarpið ohf. þar sem m.a. voru tillögur um að takmarka umfang Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Það frumvarp náði ekki fram að ganga eins og mörgum hv. þingmönnum er enn í fersku minni. Í kjölfarið átti að skipa hóp og fara almennt yfir eignarhald á fjölmiðlamarkaði samhliða þessum takmörkunum. Síðan urðu stjórnarskipti og þessi mál hafa frestast en þetta hefur hins vegar verið í skoðun eftir það. Ég hef í minni ráðherratíð skipað hóp sem var sett það verkefni að fara yfir hlutverk og markmið almannaþjónustuútvarps. Sá hópur á að skila af sér í þessum mánuði og ég lít svo á að þar fáum við ákveðið tæki við yfirferð þjónustusamningsins sem verður nokkurs konar eigendastefna ríkisins gagnvart Ríkisútvarpinu. Ég tel eðlilegt að á sama tíma verði skoðað það sem hv. þingmaður kom inn á í fyrirspurninni sem varðar hlutverk Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Það er reyndar komið almennt inn á auglýsingamarkaðinn í nýju lagafrumvarpi um fjölmiðla sem væntanlega verður lagt fyrir þingið á næstu vikum þar sem umsagnarfrestur um það er liðinn. Frumvarpið hefur verið til kynningar á netinu. Ég held að það skipti miklu máli að þetta sé rætt í samhengi við hlutverk Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði og hlut þess þar. Ég hef persónulega verið þeirrar skoðunar, eins og hefur komið fram áður í þessum sal, að það sé eðlilegt að Ríkisútvarpinu sé gert kleift að þurfa ekki að vera á auglýsingamarkaði. Hins vegar hafa sértekjur verið stór hluti af tekjum Ríkisútvarpsins og það þarf einhvern veginn að tryggja rekstrargrundvöllinn til að það geti í auknum mæli dregið sig út af auglýsingamarkaði. Ákveðin óvissa hefur ríkt í fjármálum RÚV og það hefur auðvitað haft sín áhrif á þjónustusamninginn. Hann hefur verið til yfirferðar í ráðuneytinu um nokkurt skeið og gert er ráð fyrir að þegar endanleg niðurstaða um tekjur félagsins liggur fyrir sé hægt að ljúka þeirri vinnu. Ekki hafa verið teknar saman upplýsingar í heild um hvort öll markmið þjónustusamningsins hafi náðst. Hins vegar liggur fyrir að Ríkisútvarpið hefur uppfyllt mörg ákvæði samningsins þótt erfitt hafi reynst að uppfylla önnur. Ég nefndi áðan t.d. að fylgst er með hlutfalli innlends efnis og norræns efnis og allt slíkt hefur gengið eftir en hins vegar hafa verið áhöld um sum önnur ákvæði og hvort tekist hafi að uppfylla þau. Ljóst er að Ríkisútvarpið hefur búið við ákveðna óvissu í rekstri sínum og það hefur óneitanlega haft áhrif á það hvernig félaginu hefur tekist að framfylgja þjónustusamningnum. Félagið þurfti að grípa til mikilla sparnaðaraðgerða á síðasta ári með niðurskurði í rekstri um 16% og uppsögnum 7% starfsmanna. Enn þurfti að grípa til sérstakra aðgerða sl. vor til aðstoðar félaginu og það liggur fyrir að þótt rekstrargrundvöllurinn sé tryggður á þessu ári, gangi fjáraukalagafrumvarp fram, verður líka ákveðinn samdráttur á næsta ári. Í þessu ljósi er nú unnið að breyttum rekstrarforsendum Ríkisútvarpsins fyrir næsta ár og það er í raun forsenda þess að hægt er að ljúka yfirferð yfir þjónustusamninginn.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir að vekja máls á málefnum Ríkisútvarpsins sem er grundvallarstofnun í okkar samfélagi og gegnir þýðingarmiklu hlutverki. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra í framhaldi af svörum hennar varðandi þjónustusamninginn. Setjum þetta í samhengi við þá eigendastefnu sem ríkið hefur markað sér, til að mynda gagnvart sínum fjármálastofnunum þar sem m.a. var komið inn á launastrúktúr innan slíkra stofnana. Nú er ljóst að Ríkisútvarpið þarf eins og aðrar opinberar stofnanir eða félög í eigu hins opinbera að taka á í þeim efnum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hún hafi beitt sér fyrir því, með hliðstæðum hætti og innan fjármálafyrirtækjanna, gagnvart stjórnendum RÚV að laun verði jöfnuð þannig að laun þeirra sem eru á hæstu laununum verði lækkuð í samræmi við það sem gengur og gerist annars staðar í samfélaginu. 

Frú forseti. Það er ástæða til að þakka hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur fyrir þetta innlegg í umræðuna um Ríkisútvarpið sem er að mínu viti mjög mikilvæg stofnun. Hún á fyrst og fremst að sinna mjög víðtæku og öflugu fréttaþjónustuhlutverki um allt land, en þar hafa einkastöðvar látið undan síga á síðustu vikum og mánuðum, og jafnframt að sinna mjög öflugu menningarhlutverki er varðar leikið íslenskt sjónvarpsefni og heimildarmyndir svo eitthvað sé nefnt. Ég vil samt hvetja ráðherra til að gera úttekt á samkeppnisstöðu einkarekinna miðla gagnvart ríkissjónvarpinu og -útvarpinu vegna þess að jafnaugljóslega og ég tel að Ríkisútvarpið eigi að vera við lýði á þessum markaði tel ég mjög brýnt að sá rekstur út af fyrir sig leggi ekki stein í götu annarra miðla. Þess vegna hvet ég ráðherra til að hafa ávallt í huga að Ríkisútvarpið er ekki eitt á þessum markaði.

Frú forseti. Ég held að það sé alveg ljóst af umræðum og innleggi frá öðrum þingmönnum að áhuginn á Ríkisútvarpinu er ávallt mikill en um leið tel ég óhjákvæmilegt í kjölfar ábendinga sem hafa komið fram að samhliða hinu nýja fjölmiðlafrumvarpi verði farið sérstaklega í skoðun á því hvernig hlutverk Ríkisútvarpsins eigi að vera á auglýsingamarkaði, ekki síst með samkeppni í huga. Við skulum tala tæpitungulaust um þetta. Það hafa verið mjög skiptar skoðanir í öllum flokkum um hvort Ríkisútvarpið eigi að vera á auglýsingamarkaði eða ekki. Við þurfum að finna lendingu þannig að við ógnum ekki samkeppnisumhverfi á fjölmiðlamarkaði. Þar er mjög viðkvæmt ástand. Skjárinn er að fara af stað með áskriftarstöð og það gengur ágætlega. Ég vona að þeim vegni sem best en við sjáum að ástandið er ekki burðugt á auglýsingamarkaðnum og þetta er í rauninni sú líflína sem fjölmiðlar hafa í dag. Þar liggur auðvitað ábyrgð okkar þingmanna en ekki síst mennta- og menningarmálaráðherra að koma með raunhæfar lausnir við þeim erfiðleikum sem við blasa. Við þurfum á öflugum fjölmiðli að halda. Fjárhagslega traustir fjölmiðlar skipta þar miklu máli og þeir verða að fá það svigrúm sem þeir þurfa til að reka sig bærilega á markaði þannig að þeir geti sinnt sínu aðhaldshlutverki. Ég vil þakka ráðherra svörin varðandi þjónustusamninginn og hvet hana til að setjast alla vega yfir hann og spjalla við forsvarsmenn Ríkisútvarpsins um hvernig framgangur þjónustusamningsins hefur verið. Að öðru leyti verður forvitnilegt að sjá hvernig hið nýja fjölmiðlafrumvarp kemur til með að líta út. Ég hafði gert mér vonir um að menn mundu taka líka m.a. á eignarhaldi á fjölmiðlum. Það hefur alla vega verið stefna okkar sjálfstæðismanna og hún hefur ekki breyst.

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda og hv. þingmönnum fyrir þessa umræðu. Hvað varðar það sem hér hefur verið nefnt um eigendastefnu lít ég svo á að sá hópur sem nú á að skila af sér muni gegna þar ákveðnu hlutverki. Ég hef orðað það við hv. menntamálanefnd að taka upp málefni Ríkisútvarpsins á þverpólitískum vettvangi og tel að það fari líka saman við það sem lagt er til í frumvarpi um fjölmiðla að pólitískur hópur komi að því sem hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir nefnir og taki fyrir eignarhald á fjölmiðlum og fjölmiðlamarkaði. Eins og ég hef sagt á öðrum vettvangi fannst mér mjög nauðsynlegt að allir flokkar tækju þátt í því, miðað við þær breyttu aðstæður sem við búum við á fjölmiðlamarkaði og í samfélaginu almennt. Af því að hér voru nefnd launakjör vil ég einnig taka fram að laun innan Ríkisútvarpsins hafa verið lækkuð og laun yfir 300 þús. kr. og laun æðstu yfirmanna meira en annarra. Þar eiga líka væntanlega eftir að hafa áhrif lög um kjararáð sem miða að því að laun yfirmanna stofnana ríkisins verði ekki yfir launum forsætisráðherra. Ég vil því minna á að þau lög eru í raun og veru ekki enn komin til framkvæmda en væntanlega eiga þau eftir að hafa áhrif. Ég held að það sé mjög mikilvægt að sem best sátt náist um Ríkisútvarpið. Þetta er almannaútvarp og það hefur feikilega mikilvægu hlutverki að gegna en það er líka mikilvægt, eins og hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson kom inn á, að hér sé heilbrigt og öflugt fjölmiðlaumhverfi almennt. Ég held hins vegar að sterkt almannaútvarp sé ákveðinn lykill að slíku umhverfi þannig að ég held að þar fari markmiðin saman. Að lokum vil ég þakka fyrir umræðuna og ég lít svo á að þegar þessar rekstrarforsendur skýrast munum við að sjálfsögðu fara mjög ítarlega yfir þjónustusamninginn. Ég vil líka ítreka að ég lít á þetta sem samskiptatæki í ákveðinni þróun í nýju umhverfi Ríkisútvarpsins og það skiptir máli að við þróum það áfram til að koma því sem best til skila þannig að Ríkisútvarpið geti sem best sinnt sínu hlutverki og 

Frú forseti. Eins og menn vita hafa átt sér stað umfangsmiklar breytingar á skólakerfinu. Við náðum þverpólitískri samstöðu um að fara út í ákveðnar breytingar á skólakerfinu, frá leikskóla og upp í háskóla, og við höfum sett rammalöggjöf, m.a. á háskólastigi o.s.frv. Mikil vinna fór fram í nokkur missiri varðandi nýja grunnskólalöggjöf sem nú liggur fyrir. Við afgreiddum hana fyrir rúmu ári þar sem náðist þverpólitísk samstaða og það er vel, í öllum stórum meginatriðum, m.a. voru samræmdu prófin í 10. bekk aflögð. Það höfðu heyrst háværar raddir um, sem mér heyrðist á sínum tíma menn taka undir, að afnema samræmdu prófin eins og þau lágu fyrir, af því þau voru orðin of stýrandi í kennslu 10. bekkjar. Það yrði að setja á annað fyrirkomulag. Það náðist samkomulag um könnunarpróf sem nú verða sett á og innleidd. Hins vegar skapaðist ákveðið millibilsástand síðastliðið vor og þingið greip inn í, þverpólitísk samstaða var þar um, að afnema könnunarprófin eða samræmdu prófin í vor. Ég velti því fyrir mér í ljósi þess að það var mikið fát á væntanlegum framhaldsskólanemum og fjölskyldum þeirra þegar verið var að sækja um vist í framhaldsskólum, hvað ráðuneytið hefði gert til þess að kynna breytt fyrirkomulag. Ég tel mikilvægt að ráðuneytið fundi með grunnskólaskólastjórum, með foreldrum, samtökum eins og Heimilum og skóla og framhaldsskólunum um það hvernig hefði átt að leysa þetta millibilsástand og síðan hitt hvernig hægt er að sýna fram á það hvernig hin nýja breyting muni snerta heimilin. Ég hef alla tíð verið þeirrar skoðunar, ég sagði það líka á sínum tíma í þinginu, að við þurfum að hafa samræmd próf, samræmd könnunarpróf, sem er allt annað en það sem var uppi á sínum tíma. Við erum með samræmd könnunarpróf í 4. bekk, við erum með samræmd próf í 7. bekk, könnunarprófin, og ég hef þá reynslu sem foreldri að þau hafa nýst minni fjölskyldu mjög vel. Maður sér ákveðna þróun hjá börnunum sínum og ég held að mikilvægt sé að hafa slík mælitæki sem gagnast skólunum, en ekki síður fjölskyldunum og foreldrum til að fylgjast með náminu. Hins vegar erum við að fara inn í það að könnunarprófin verði núna að hausti til, eða fyrr á skólaárinu, til þess fyrst og fremst að koma til móts við þá gagnrýni sem fram kom um að þau væru orðin svo stýrandi að það færi lítið annað fram en undirbúningur fyrir slík próf. Ég held að ráðuneytið þurfi að standa fyrir víðtækri kynningu á breyttu fyrirkomulagi og ég er sannfærð um það, ekki bara í þessu máli heldur líka í öllum öðrum málum, stórum málum líka, að upplýsingar eru af hinu góða. Það verður að upplýsa foreldra, það verður að upplýsa skólastofnanir um hvernig menn muni leysa innritanir í framhaldsskóla á næsta ári þannig að það verði komið í veg fyrir  Því spyr ég: 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Bara til upprifjunar þá var þetta talsvert til umræðu hér í þinginu þegar ný grunnskólalög voru samþykkt og þverpólitísk samstaða náðist um þá breytingu á kerfinu að í stað gömlu samræmdu prófanna, sem voru talin hafa miðstýrandi áhrif á allt skólastarf, kæmu samræmd könnunarpróf. Meðal annars var litið til Finnlands, ef ég man rétt, eftir fyrirmynd. Ég vil ítreka það að þetta þótti mér vera vænleg breyting. Hins vegar er eðlilegt að ákveðin ringulreið skapist þegar skipt er um kerfi því að fólk er kannski íhaldssamt í eðli sínu. Hins vegar vil ég segja að í kjölfar gildistöku nýju laganna um grunn- og framhaldsskóla voru þau kynnt mjög rækilega fyrir almenningi og öllum aðilum skólasamfélagsins, m.a. í samstarfi við Samband íslenskra sveitarfélaga og Heimili og skóla. Sérfræðingar ráðuneytisins hafa kynnt lögin fyrir kennurum og skólastjórnendum vítt og breitt um landið og á öllum þessum fundum var fjallað um breytingar á fyrirkomulagi samræmds námsmats í grunnskóla. Efnið sem tengist nýju lögunum og innleiðingu þeirra er einnig aðgengilegt á sérstöku vefsvæði sem útbúið var í því skyni að kynna lögin sem best. Á síðasta skólaári var svo sent bréf til allra grunnskóla með upplýsingum um breytingar á samræmdum prófum í grunnskólum. Í kjölfarið stóð ráðuneytið fyrir fundi með skólastjórum á höfuðborgarsvæðinu þar sem fjallað var um breytt fyrirkomulag við innritun í framhaldsskóla. Einnig kynnti ráðuneytið nýtt fyrirkomulag við innritun fyrir öllum skólameisturum á samstarfsnefndarfundi framhaldsskóla. Nýtt fyrirkomulag á samræmdu námsmati í 10. bekk var kynnt á sérstökum upplýsingavef ráðuneytisins um framhaldsskólanám á Íslandi sem ætlaður er nemendum og foreldrum þeirra. Á vefnum er aðgengilegt almennt upplýsingaefni um framhaldsskólanám, innritun og námsleiðir á nýjum tungumálum. Námsmatsstofnun annast framkvæmd hinna nýju samræmdu könnunarprófa í grunnskólum og ný könnunarpróf í 10. bekk komu fyrst til framkvæmda nú í haust. Námsmatsstofnun sendi ítarleg kynningarbréf til nemenda í 10. bekk og foreldra þeirra um prófin, markmið þeirra, fyrirkomulag og undirbúning. Skólum var einnig sent ítarlegt kynningarefni um þessi nýju próf. Þarna var í fyrsta lagi um nýtt fyrirkomulag að ræða, ný lög að taka gildi, sem auðvitað skapaði talsverða umræðu um samræmdu prófin, og á sama tíma var mjög stór hópur að koma úr grunnskóla inn í framhaldsskóla, einn stærsti hópur og eitt hæsta hlutfall sem hefur skráð sig í framhaldsskóla, um 96% árgangsins skráði sig í framhaldsskóla nú í haust, sem skapaði líka mikið álag á skólakerfið, á sama tíma og við eigum í efnahagsþrengingum og óvíst um bætur fyrir nemendaígildi og annað slíkt, þannig að þegar allt þetta kom saman skapaði það mikið álag á framhaldsskólana. Við höfum hins vegar skoðað þessi mál sérstaklega og sérstakur starfshópur sem var skipaður í ráðuneytinu lagði nýlega fram drög að skýrslu um reynsluna af innritun í framhaldsskóla sl. vor með tillögum um úrbætur. Þar er m.a. gert ráð fyrir að ráðuneytið gefi út sérstök viðmið um námsmat fyrir grunnskóla vegna lokaprófa í 10. bekk og þau verða gefin út á næstu vikum. Við ætlum enn fremur á næstunni að halda fund með skólastjórum grunnskóla þar sem fyrirkomulag innritunar í framhaldsskóla næsta vor verður kynnt. Við teljum að breytingar á fyrirkomulagi samræmds námsmats í grunnskólum hafi verið rækilega kynntar fyrir öllum aðilum skólasamfélagsins og við munum halda þeirri kynningu áfram á næstu vikum og mánuðum. Að öðru leyti vil ég bara taka undir með hv. fyrirspyrjanda, ég er sannfærð um að þessi breyting - við eigum auðvitað eftir að læra af reynslunni, en ég hef trú á því hún eigi eftir að gefast vel. Ég hef líka trú á mikilvægi þess að við stöndum að öflugri upplýsingamiðlun um breytingarnar og hættum því ekki, því þetta tekur auðvitað ákveðinn tíma þegar fólk hefur vanist tilteknu kerfi. Ég lít því á það sem brýnt verkefni okkar að halda áfram að miðla upplýsingum um þessi efni.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn og svörin frá ráðherra. Ég hef mikinn áhuga á að heyra, bæði frá fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra, hver viðhorf þeirra eru til hugsanlegra inntökuprófa eða samræmdra prófa í framhaldsskólum og háskólum. Í Bandaríkjunum er það þannig að allir, eða stór hluti nemenda, sem fara í gegnum „highschool“ taka SAT-prófin og þegar menn eru búnir með háskólanámið þar, fjögurra ára námið, og ef þeir fara í framhaldsnám þá taka þeir GRE- eða GMAT-prófin, eftir því hvaða leiðir þeir velja sér. Hér var nefnt dæmi um Finnland en þar er mikil samkeppni um ákveðnar námsbrautir eða nám í háskólunum og mjög algengt að nemendur þurfi að þreyta einhvers konar inntökupróf til þess að komast inn í námið, eða vera með ákveðna lágmarkseinkunn úr 

Frú forseti. Í ljósi breytinga á samræmdum prófum að vori til könnunarprófa að hausti var komið í veg fyrir þá gífurlegu stýringu sem samræmdu prófin höfðu á allt skólastarf þegar þau voru að vori. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, þar sem kjarkur var hér á þingi til þess að breyta þessu, hvernig henni litist á að ganga enn lengra í því að stýra ekki skólunum með sama hætti og afnema það sem er bundið í námskrá, ákveðinn kennslustundafjöldi á bak við hverja og eina grein, og fela skólunum á vettvangi að ráða þeirri för og stýra náminu í sinni heimabyggð með tilliti til þess sem þar telst vænlegast hverju sinni, án þess þó að það komi á nokkurn hátt niður á gæðum náms eða möguleikum nemenda til framhaldsnáms úr grunnskóla yfir í framhaldsskólann. Vegna þess að í mínum huga 

Frú forseti. Til að ég svari hv. þm. Eygló Harðardóttur örstutt þá minni ég á að stór breyting á framhaldsskólalögunum var breyting yfir í fræðsluskyldu, þ.e. að börnin okkar eiga rétt á því að ganga í framhaldsskóla fram til 18 ára aldurs og því held að ég inntökupróf í framhaldsskóla falli um sjálft sig. Þetta er réttur þeirra og það er skylda ríkisins að taka við börnunum í framhaldsskóla fram til 18 ára. Síðan er hitt varðandi háskólana, það er grundvallarhugsun í háskólalöggjöfinni að hún er rammalöggjöf og frelsið er hjá háskólunum. Það er þeirra að ákveða þetta. Við sjáum það nú þegar í læknisfræðinni, þar eru komin inntökupróf strax frá upphafi, það var öðruvísi fyrir nokkrum árum. Ég spái því að við eigum eftir að sjá háskólana feta hægt og rólega þá slóð. Það er þeirra að meta það. Ég held að ekki væri gott fyrir ráðuneytið að vera allt of mikið með puttana í því þótt þetta byggist náttúrlega engu að síður á góðu samstarfi milli ráðuneytis og háskóla. En háskólarnir eru opnir. Að mínu mati er það þeirra að ákveða og við eigum að halda áfram í það grundvallaratriði. Ég vil sérstaklega þakka ráðherra svörin varðandi þetta mál og ég tek heils hugar undir með henni að það þarf að miðla upplýsingum betur. Ég held að við verðum bara einfaldlega að horfast í augu við það að þetta gekk ekki nógu vel í vor. Ég veit að það er dugmikið og kjarkmikið fólk í ráðuneytinu og sama gildir um framhaldsskólana. Það þarf hins vegar að miðla upplýsingum betur inn á heimilin. Ég held að þar hafi mistekist. Ég held að framhaldsskólarnir hafi verið mjög meðvitaðir um þessar breytingar og hugsanlega grunnskólarnir líka, en ég tel að það þurfi að upplýsa heimilin mun betur um þær breytingar sem munu eiga sér stað á næstu vikum og ég hvet ráðherra til dáða á þeim vettvangi.

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna. Hvað varðar athugasemd hv. þm. Eyglóar Harðardóttur hafa stúdentsprófin hingað til auðvitað verið ætluð sem undirbúningur eða að hluta til gjaldgengur aðgöngumiði, en hins vegar er það rétt sem kom fram hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að skólarnir, háskólarnir, hafi síðan getað sett skilyrði inn á mismunandi námsbrautir og annað slíkt. Það held ég að þurfi fyrst og fremst að skoðast í mjög góðu samráði innan skólasamfélagsins og milli ráðuneytisins og háskóla. Hér hafa aðstæður verið aðrar en víðast hvar erlendis, t.d. þar sem eru mjög takmörkuð sæti líka í opinberum skólum, þar sem eru samt miklar fjöldatakmarkanir ekki síst í framhaldsnám og keppst um hvert sæti. Þetta er auðvitað þróun sem þarf að skoða heildstætt og kallar kannski á lengri umræðu. Hvað varðar athugasemd hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur er það líka stór umræða sem tengist námskrá og hversu ítarleg á hún að vera. Ég hef reyndar oft talað fyrir því að námskráin eigi ekki að vera of nákvæm en hún eigi hins vegar að mynda almennan ramma til þess að nemendur eigi t.d. góða möguleika á því að skipta um skóla og ganga þar að jafngildu námi, en hins vegar eiga kennarar og fagfólk líka að hafa ákveðið svigrúm innan námskrárinnar. En þetta er hins vegar mikil umræða, sem stendur yfir núna og á vafalaust eftir að vera áberandi í vetur við mótun nýrrar námskrár. Hvað varðar upplýsingamiðlunina tel ég að við höfum lagt mikla vinnu í hana nú þegar en auðvitað er sjálfsagt að reyna ávallt að gera betur en við höfum lagt mikla vinnu í að kynna þetta nýja fyrirkomulag. En eins og ég segi líka, þetta er stór breyting og fólk er kannski í eðli sínu íhaldssamt og því skiptir miklu máli að kynna þetta vel. Við höfum líka tekið ákveðnar stikkprufur og við höfum ekki orðið vör við einkunnabólgu eða annað slíkt sem miklar sögur voru um í vor þegar rætt var um skólaeinkunnir. Við munum líka læra af reynslunni í vor 

Frú forseti. Á vormánuðum ársins 2007 var samþykkt af ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks að setja á fót ferðasjóð íþróttafélaga. Það var gert í framhaldi af þingsályktunartillögu sem var ítrekað flutt í þingsal af hálfu þáverandi þingmanns Framsóknarflokksins, Hjálmars Árnasonar, og fleiri alþingismanna. Það var mikil þrautseigja að ná málinu í gegn og á vormánuðum samþykkti ríkisstjórnin það. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar kom fram, með leyfi forseta: „Leiða má líkur að því að ferðakostnaður íþróttafélaganna sé allt að 500 millj. kr. vegna þátttöku í Íslands-, bikar- og meistaramótum. Af bókfærðum ferðakostnaði félaganna er verulegur hluti vegna ferðalaga félaga utan höfuðborgarsvæðisins.“ Nú má gera ráð fyrir því, frú forseti, að þessi hálfi milljarður sem var árið 2005 sé orðinn mun hærri upphæð í dag sökum verðlagshækkana almennt í samfélaginu. Gert var ráð fyrir því að framlagið yrði 90 millj. kr. árið 2009 en er 60 millj. kr. í ár og gert er ráð fyrir að verði á næsta ári framlag til þessa mikilvæga sjóðs sem á að stuðla að jafnræði og jafnrétti einstaklinga, hvort sem þeir búa á höfuðborgarsvæðinu eða landsbyggðinni, til að stunda íþróttir við sitt hæfi. Nú er ljóst að þessi styrkur verður að öllu óbreyttu 57 milljónir á næsta ári. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra okkur til glöggvunar, í fyrsta lagi: Hvernig skiptist úthlutun ferðasjóðs Íþróttasambands Íslands eftir kjördæmum á árinu 2008? Í öðru lagi: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að efla ferðasjóð Íþróttasambands Íslands í framtíðinni? Ég spyr vegna þess að við höfum heyrt víðs vegar að af landinu að hár ferðakostnaður er að aftra möguleikum ungs fólks til að stunda íþróttir til jafns við jafnaldra þeirra á höfuðborgarsvæðinu. Á tímum sem þessum þurfum við að standa vörð um að ungt fólk hafi jöfn tækifæri til að stunda afreksíþróttir sem var hugsjónin með þessum sjóði. Því væri verulega gott að heyra hvaða framtíðarsýn hæstv. ráðherra hefur í þeim efnum. Ég geri mér að sjálfsögðu grein fyrir því að þungt er í ári og erfiðleikar eru hjá hinu opinbera en mér þætti það veruleg afturför ef þessi sjóður yrði að engu hafður því að á undanförnum árum hefur náðst gríðarlegur árangur í því að bæta aðstöðu ungmenna, sérstaklega á landsbyggðinni, til að stunda afreksíþróttir og að sjálfsögðu eiga þau að njóta jafnréttis á við aðra sem búa á suðvesturhorni landsins þegar kemur að þeim efnum. Það verður því áhugavert að heyra svar hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrirspurnina. Ferðasjóðurinn var reyndar til umræðu fyrir viku, ef ég man rétt, en hér er hins vegar verið að horfa á úthlutunina og hvernig hún skiptist á árinu 2008. Eins og hv. þingmaður nefndi er þetta til þess að gera nýr sjóður og til hans var fyrst veitt fé árið 2007, á fjárlögum ársins 2008 námu framlög til ferðasjóðs ÍSÍ 59 millj. kr. Eins og hv. þingmaður kom inn á var gerður þjónustusamningur á milli menntamálaráðuneytis við Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands þar sem gert var ráð fyrir að framlag til sjóðsins mundi hækka á milli ára, yrði 30 millj. kr. árið 2007, 60 millj. kr. árið 2008 og 90 millj. kr. árið 2009. Slíkar fjárveitingar eru hins vegar ávallt háðar samþykki Alþingis og voru samþykktar 59 millj. kr. það ár sem spurt er um, árið 2008. Ég minni á að úthlutunin miðast í rauninni við akstur eða kílómetragjald, þannig að þeir sem lengst þurfa að fara fá mestu úthlutað. Ef við horfum á þetta út frá kjördæmum fær Norðausturkjördæmi 23.607.726 kr., sem er u.þ.b. 40% úthlutunar, Norðvesturkjördæmi fær 6.919.536 kr., sem er 12% úthlutunar, Reykjavíkurkjördæmin tvö fá 8.290.651 kr. í sinn hlut, eða um 14%, Suðurkjördæmi fær 14.270.607 kr., sem eru u.þ.b. 24% úthlutunar og Suðvesturkjördæmi fær 5.911.464 kr., eða um 10% úthlutunar. Þetta er kjördæmaskiptingin. Eins og ég sagði áðan miðast úthlutunin við fjarlægðir sem viðkomandi íþróttafélög þurfa að fara milli staða. Hv. þingmaður kom líka inn á framtíðarsýnina fyrir ferðasjóðinn. Eins og áður hefur komið fram hefur þessi sjóður fengið alveg feikilega góðan hljómgrunn hjá íþróttahreyfingunni, hjá fjölskyldum í landinu þar sem fjölskyldumeðlimir taka þátt í íþróttum. Framkvæmd úthlutunar hefur tekist vel. ÍSÍ hefur lagt mjög mikla vinnu í að hanna úthlutunarferli sem gerir ráð fyrir að þeir sem þurfa að ferðast lengst beri mest úr býtum við úthlutun úr sjóðnum. Þessi kjördæmaskipting ætti að renna stoðum undir það. Ráðuneytinu hefur borist mikil hvatning um að halda þessu verkefni áfram. Einstakir þingmenn börðust reyndar lengi fyrir stofnun þessa sjóðs og margir bera hag hans mjög fyrir brjósti og gert er ráð fyrir framlagi til sjóðsins í fjárlagafrumvarpinu 2010. Eins og ég kom inn á áðan var gert ráð fyrir því í samningnum að framlagið 2009 mundi hækka upp í 90 milljónir en í þeim fjárlögum sem voru samþykkt þá var ákveðið að fresta þeirri hækkun en það gerir okkur hins vegar kleift að veita 57 millj. kr. í sjóðinn núna sem er ekki mikill niðurskurður, eða 5%, frá þeirri úthlutun sem er í síðustu fjárlögum, eða 60 milljónir. Það er með því minnsta sem við sjáum á þessu sviði. Ég tel að sá niðurskurður, þótt hann sé til staðar, sé samt í minna lagi sem sýnir auðvitað forgangsröðunina og sýnir mikinn vilja til að halda áfram með sjóðinn og efla hann og styrkja þannig börn, og ungmenni kannski sérstaklega, til íþróttaiðkunar til að stuðla að því að jafna aðstöðumun landsbyggðar og höfuðborgar, sem ég held að við getum öll verið sammála um að skipti miklu máli að gera með tækjum sem þessum. Það er óvíst hvenær fjármunir liggja fyrir til að við getum eflt sjóðinn enn frekar en ég ítreka að viljinn stendur til þess að viðhalda honum. Við munum fljótlega fara í það verkefni með ÍSÍ að endurnýja samninginn til þess að geta haldið áfram með sjóðinn sem hefur eins og ég sagði áðan mælst vel fyrir um land allt.

Frú forseti. Þessi sjóður, ferðasjóður Íþróttasambands Íslands, var mikið baráttumál framsóknarmanna og sjálfstæðismanna og ekki hvað síst þingmanna í Suðurkjördæmi. Fyrsti flutningsmaður tillögunnar var Hjálmar Árnason og með honum á blaði var Guðjón Hjörleifsson sem var þá og er búsettur í Vestmannaeyjum og þingmaður Sjálfstæðisflokksins. Ég held að það sé mjög mikið magn af prentsvertu sem hefur farið bara í blöð í Vestmannaeyjum þar sem talað hefur verið um mikilvægi þessa sjóðs. Ég vil ítreka að það skiptir geysilega miklu máli að staðið verði við þann samning sem var gerður og haldið verði áfram að byggja upp sjóðinn. Þetta gerir það að verkum að börn og ungmenni sérstaklega geta tekið þátt, virkan þátt í íþróttastarfi sama hvar þau eða foreldrar þeirra velja sér að búa. Ástæðan fyrir því að ég kom hérna upp 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir fyrirspurnina. Hér er um mikið hagsmunamál að ræða fyrir alla íþróttahreyfinguna og alla þá sem stunda íþróttir því að á landsbyggðinni og í höfuðborginni eru börn og ungmenni að sækja keppnisferðalög og annað út um allt land. Þessi sjóður þarf því að vera til og hann þarf að styrkja og efla eins og mögulegt er. Þessu tengt er í raun líka jöfnun námskostnaðar sem í fjárlagafrumvarpinu er skorin niður um 250 millj. kr., sem ég held að sé ekki síður mikilvægt að ríkisstjórnin íhugi vel að og helst að dragi slíkan niðurskurð alfarið til baka, því þessi jöfnun á námskostnaði hefur gert unglingum og ungmennum kleift að sækja nám um lengri veg. Það mun eingöngu koma niður á fjölskyldum landsins ef þetta verður skorið niður. Því hangir þetta svolítið saman, þessi styrkir til íþróttastarfs og náms.

Frú forseti. Það er mikilvægt að halda þessari umræðu á lofti og þakka ég Birki Jóni Jónssyni, hv. þm. Norðaust., fyrir að gera svo. Það er merkilegt út af fyrir sig að fara um kjördæmin og tala t.d. við húsmæður, konur, hvar sem þær nú er að finna. Þær segja að það sé afskaplega mikilvægt að standa vörð um jafnrétti til náms og jafnrétti til kappleikja og halda þessu mjög á lofti. Ég vil því koma á framfæri þeim skilaboðum sem maður heyrir einna mest frá mæðrum landsins, frá konum þessa lands, þar sem maður fer um héruð, að þetta má ekki skera niður, þetta lýtur að hinum helstu mannréttindum barna um allt land. Þess vegna segi ég eins og góð móðir, við skulum ekki skera hér niður.

Frú forseti. Við ræðum hér mikilvægt mál, ferðasjóð ÍSÍ, sem við öll sem hér höfum staðið upp viljum að sjálfsögðu ekki skerða. Það eru örfá atriði sem mig langar til að fá að heyra frá hæstv. menntamálaráðherra. Í fyrsta lagi: Er þannig forgangsraðað í sambandi við sjóðinn að börn og ungmenni fái þar fyrst og fremst úthlutun? Hv. fyrirspyrjandi talaði um afreksíþróttir og þá velti ég fyrir mér hvort það sé á einhvern hátt hluti af þessu, erum við fyrst og fremst að styrkja afreksíþróttir? Ég verð að viðurkenna sem foreldri í landsbyggðarkjördæmi og foreldri barns sem hefur ferðast mikið að ég hef séð afar lítinn hluta af þessu fjármagni þannig að ég velti svolítið fyrir mér hvort ráðuneytið fylgist á einhvern hátt með úthlutunarreglum sem ég efast ekki um að séu góðar og gegnsæjar. Fer þessi peningur kannski fari fyrst og fremst 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Til áréttingar, þegar ég tala um afreksfólk í íþróttum getur fólk orðið afreksfólk í fótbolta, handbolta eða hverju sem er. Ég á einfaldlega við að við þurfum að tryggja ungu fólki á landsbyggðinni jafnan rétt á við ungt fólk á höfuðborgarsvæðinu til að geta blómstrað í heilbrigðu líferni. Það er hluti af samvinnuhugsjóninni að fólk geti og eigi að stunda íþróttir og heilbrigt líferni og ef svo er fyrir komið á þessum tímum að foreldrar hafi ekki möguleika á því, vegna þess að þau búa austur á landi eða norður í landi, sökum efnahags að veita börnum sínum jöfn tækifæri á við þau sem búa á suðvesturhorni landsins er illa fyrir okkur komið. Ég er mjög ánægður að heyra þó það hvernig þessir fjármunir skiptast. Við virðumst vera að ná því takmarki að þeir staðir sem eru fjærst höfuðborgarsvæðinu og þurfa mesta fjármuni fái þá. 40% af úthlutunum sjóðsins fara til að mynda í Norðausturkjördæmi sem hefur eitt kjördæma engan snertiflöt við höfuðborgarsvæðið. Þess vegna er mikilvægt að þessir fjármunir sem eru mjög takmarkaðir renni á þá staði sem eru fjærstir höfuðborgarsvæðinu og það virðist vera að skila sér. Ég tek líka undir með hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur, þessir fjármunir eiga fyrst og síðast að renna til unga fólksins, þ.e. þeirra sem eru í skilningi laganna enn þá börn, eru ekki fjárráða, eru á framfæri foreldra sinna. Það á að veita þessu unga fólki jöfn tækifæri á við aðra til að stunda heilbrigt líferni og eiga sömu tækifæri og 

Virðulegi forseti. Ég þakka aftur hv. fyrirspyrjanda og hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu. Úthlutunarreglurnar tel ég að hafi verið útfærðar á mjög gagnsæjan hátt. Eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson kom inn á virðast markmiðin skila sér í úthlutuninni, þetta veltur á fjarlægðum. Eins og kom fram í umræðunni í síðustu viku verður sérstaklega litið til barna og ungmenna þegar samningur verður endurnýjaður, en félögin hafa einfaldlega sótt um ferðakostnað til ÍSÍ. Þessir styrkir koma vissulega börnum og ungmennum vel og fjölskyldum þeirra, en líka öðrum. Þeirri athugasemd var einmitt komið til skila í síðustu viku. Hér var nefndur jöfnunarsjóður námskostnaðar sem hefur líka komið áður til umræðu. Niðurskurð má að hluta til skýra með því að hann hafði aukist verulega milli ára og það er ástæða þess að hann fær verulegan niðurskurð í þessu fjárlagafrumvarpi. Hins vegar hefur verið bent á að unnt sé að leiðrétta það að einhverju leyti, en af því að við ræðum hér um aðstöðumun og mæður þessa lands er vilji þeirra ekki síst sá að nemendur geti stundað nám í sinni heimabyggð og þurfi ekki að sækja endilega í jöfnunarsjóð námskostnaðar. Ég þykist vita að það verði til umræðu í næstu fyrirspurnum. Ég held að það lúti svo sannarlega að jöfnum tækifærum, að nemendurnir hafi tækifæri til að stunda nám í sinni heimabyggð til a.m.k. 18 ára aldurs. Það er kannski það sem mestu skiptir, ekki bara fyrir byggðarlögin í landinu, heldur líka fyrir fjölskyldurnar og verður erfitt að jafna til fulls, en er hins vegar verðug umræða sem þarf að taka hér.

Hæstv. forseti. Ég beini til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra þeirri fyrirspurn hver sé staða undirbúnings að stofnun framhaldsskóla í Rangárþingi. Þannig er mál með vexti að á árinu 2006 fór fram umfangsmikil vinna um forvarnastarf í Rangárvallasýslu þar sem foreldrar, bæði mæður og feður, komu að þeim málum til að kanna hvernig best yrði spornað gegn því að börn leiddust út í einhvers konar óæskilega neyslu. Rætt var um forvarnir af ýmsu tagi. Í þeirri vinnu kom fram að besta forvörnin fælist í því að börn gætu verið lengur heima og gætu þess vegna stundað nám á framhaldsskólastigi á heimavelli. Í kjölfar þess settu sveitarstjórnir í Rangárvallasýslu saman nefnd sem vann skýrslu á vegum Atvinnuþróunarfélags Suðurlands um þetta mál. Sú skýrsla fór til þáverandi menntamálaráðherra, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, sem skipaði nefnd með fulltrúum sveitarfélaganna og fulltrúum menntamálaráðuneytisins sem áttu að fjalla um það hvort grundvöllur væri fyrir því að stofna framhaldsskóla í Rangárvallasýslu. Sú nefnd skilaði af sér skýrslu núna í maí 2009 og mig langaði að vita frá hæstv. ráðherra hvernig væri verið að vinna með þær niðurstöður sem sú nefnd komst að. Þar eru nefndir þrír kostir sem kæmu til greina, í fyrsta lagi að stofna sjálfstæðan framhaldsskóla, í öðru lagi að stofna útibú frá framhaldsskólum sem starfræktir eru á Suðurlandi og í þriðja lagi að hafa óbreytt ástand en hækka dvalarstyrki. Sá kostur sem hefur helst verið í umræðunni heima fyrir er kostur númer tvö, þ.e. útibú frá framhaldsskóla. Við Sunnlendingar eigum þrjá öfluga framhaldsskóla, Menntaskólann að Laugarvatni, Fjölbrautaskóla Suðurlands á Selfossi og eins Framhaldsskólann í Vestmannaeyjum. Fulltrúar sveitarfélaganna sem sátu í upphaflega starfshópnum leituðu á fund allra þessara skóla til að kanna með vilja til samstarfs og var okkur - ég sat í þessum hópi - mjög vel tekið og mikill áhugi á því að vinna með okkur, þá sérstaklega í Vestmannaeyjum og á Selfossi. Nú er ástand efnahagsmála þannig að maður áttar sig á því að það þarf að fara vel með fé og þá gera það allir hér. Engu að síður er mjög mikilvægt ef við horfum svolítið til framtíðar um það hvernig við ætlum að skipa hér málum og hvort við ætlum að undirbúa þetta verkefni frekar. Ég veit að það er kærkomið tækifæri fyrir hæstv. menntamálaráðherra að upplýsa okkur um það hér hvernig verði unnið með niðurstöður þessarar skýrslu. Hvaða fréttir getum við alþingismenn fært heimamönnum í Rangárþingi um það hvernig unnið er að stofnun framhaldsskóla þar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Unni Brá Konráðsdóttur sem fór hér yfir aðdraganda þessa máls. Mig langar að fara ítarlegar í þá skýrslu sem hv. þingmaður vísaði til. Það var 31. janúar 2008 sem þáverandi menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, skipaði nefnd til að athuga hvort grundvöllur væri fyrir stofnun framhaldsskóla í Rangárvallasýslu. Tillögunum var skilað í maí 2009, sem sagt núna í vor, og þar eru þrír valkostir nefndir eins og hv. þingmaður fór yfir í fyrirspurn sinni. Í fyrsta lagi að stofna sjálfstæðan framhaldsskóla. Fram kom að nemendafjöldi á svæðinu gæfi vart tilefni til þess að stofnaður yrði sjálfstæður skóli. Í skýrslu sem gerð var í menntamálaráðuneytinu árið 2006 var ekki talinn grundvöllur fyrir stofnun sjálfstæðs framhaldsskóla í Rangárþingi miðað við nemendafjölda á svæðinu. Það þarf að hafa þær forsendur í huga þegar við metum stöðu skýrslunnar og þetta hefur auðvitað verið til talsverðar umræðu lengi og má minna á þessa fyrri skýrslu líka. Í öðru lagi taldi nefndin að þó að ekki væru taldar forsendur til að stofna sjálfstæðan skóla í Rangárþingi kynni að vera möguleiki fyrir stofnun útibús frá einhverjum af þeim þremur framhaldsskólum sem eru í fjórðungnum, Fjölbrautaskóla Suðurlands, Menntaskólanum að Laugarvatni eða Framhaldsskólanum í Vestmannaeyjum. Er þá sérstaklega vísað til þess þegar ferja verður komin frá Bakkafjöru út í Eyjar. Þetta er sá kostur sem ég tel að komi helst til greina ef ráðist verður í breytingar í framhaldsskólamálum á Suðurlandi, að eitthvert slíkt útibú yrði stofnað. Síðan var í þriðja lagi nefnt óbreytt ástand en dvalarstyrkir yrðu hækkaðir verulega. Nemendur í Rangárþingi eiga flestir greiðan aðgang að framhaldsskóla á Selfossi með daglegum skólaakstri sem er þeim að kostnaðarlausu. Nokkur hluti getur hins vegar ekki nýtt sér þessa þjónustu vegna fjarlægðar og verður því að flytja að heiman og búa annaðhvort á heimavist eða í leiguhúsnæði með miklum kostnaði fyrir viðkomandi heimili. Veruleg hækkun dvalarstyrkja mundi því koma til móts við heimilin hvað þetta varðar. Hins vegar eru, eins og nefnt var áðan í þessum sal, vaxandi kröfur frá foreldrum um að börn þeirra eigi kost á því að ganga í framhaldsskóla sem er ekki fjarri heimili þeirra. Þetta tengist auðvitað fræðsluskyldu til 18 ára aldurs, hækkun sjálfræðisaldurs, þetta eru félagslegar ástæður og forvarnaástæður, eins og hv. þingmaður nefndi hér, að börnin dvelja þá lengur heima, fyrir utan það auðvitað að því fylgir mikill kostnaður að senda börn að heiman til þess að búa annaðhvort á heimavist eða leigumarkaði. Síðan má nefna þau byggðalegu rök að sveitarfélögin telja það styrkja mjög stöðu sína ef þau hafa upp á einhvers konar framhaldsskólanám að bjóða á svæðinu. Hins vegar þurfum við líka að taka það til greina - það var einmitt nefnt þegar við ræddum framhaldsdeild á Patreksfirði fyrir viku - að það er auðvitað umhugsunarefni að minni framhaldsskólar hafa kannski ekki eins mikla möguleika á að bjóða fjölbreytt nám. Yfirleitt er þá bóknám í boði frekar en verknám. Það verður til þess að það hallar enn frekar á verk- og starfsnám þannig að ég tel mikilvægt að við skoðum þær breytur líka þegar við ræðum þessar útibúahugmyndir, við þurfum líka að hafa í huga að það sé ákveðin fjölbreytni í því námi sem er í boði. Áðurnefnd skýrsla er til skoðunar í ráðuneytinu. Við förum mjög vandlega yfir allar slíkar ákvarðanir miðað við þær efnahagslegu aðstæður sem nú ríkja. Hins vegar vil ég alls ekki útiloka að það verði stofnað til framhaldsskólahalds í sýslunni. Ég hef lýst ánægju minni með þær tilraunir sem hafa farið af stað, á Patreksfirði, í Fjallabyggð og á Þórshöfn þar sem ánægja er með þetta, en ég tel líka mikilvægt að við lærum af þeim verkefnum sem eru í gangi og skoðum sérstaklega hvernig við getum tryggt fjölbreytni í þessu námsframboði, hvort það er hugsað til tveggja ára, upp að 18 ára aldri, og síðan taki eitthvað annað við og hvernig skipulag námsins er hugsað. Rangæingar eiga aðild að Fjölbrautaskóla Suðurlands á Selfossi sem er stór skóli með miklu námsframboði. Það skiptir miklu máli að þetta verði hugsað í samhengi líka við aðra skóla á svæðinu þannig að þar verði áfram fjölbreytt námsframboð. Staðan er sem sagt sú að skýrslan er til skoðunar, við viljum meta þetta en við munum líka ganga varlega fram á erfiðum efnahagstímum og skoða þá reynslu sem við fáum út úr þeim vetri sem núna stendur yfir með nýjum framhaldsdeildum á þessum tveimur stöðum og vinna síðan áfram. Almennt tek ég undir þá hugmyndafræði að við getum boðið upp á framhaldsskólanám í heimabyggð til 18 ára aldurs og vil reyna að stuðla að því sem víðast.

Frú forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu. Ég tek undir að það skiptir mjög miklu máli, sérstaklega til þess að halda utan um fjölskylduna og tryggja byggð í landinu, að hægt sé að bjóða börnum upp á að vera sem lengst heima hjá sér. Hluti af því er að bjóða börnum upp að a.m.k. 18 ára aldri að geta sótt nám í framhaldsskóla heiman frá sér. Eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir fór í gegnum er verið að horfa hérna á þrjá möguleika; að stofna sérstakan framhaldsskóla á viðkomandi stað, útibú frá öðrum framhaldsskólum, svona fjarnámsdeildir eins og við höfum séð þróast að undanförnu, eða þá að hækka dreifbýlisstyrkinn. Ég vildi bara fá að koma því að í þessari stuttu athugasemd að ég teldi, a.m.k. hvað varðar framhaldsskóla í Rangárþingi, bestu leiðina þá að skoða það að stofna svona fjarnámsdeild og þá í samstarfi við þá skóla sem eru þarna á svæðinu. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir þessa þörfu fyrirspurn. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að það eigi að veita börnum réttindi til að stunda framhaldsskólanám í sinni heimabyggð. Ég vil, án þess að vera búinn að kynna mér þessa skýrslu, hvetja hv. þingmann til að leggja fram þingmál í þinginu um þetta hugðarefni sitt, því að mitt fyrsta þingmál árið 2003 þegar ég settist inn á þing, var stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð og nú á að fara að ráða skólameistara við þann skóla. Það er mikilvægt að leggja fram slíkar tillögur í þinginu til þess að afla þeim fylgis og kynna þær stjórnmálamönnum úr öllum stjórnmálaflokkum. Ég hvet hv. þingmann til dáða í þessum efnum því að hér er um mikið undirstöðuatriði að ræða fyrir margar fjölskyldur vítt og breitt um landið og þetta er eitthvað sem koma skal. Veitum börnunum réttindi til að stunda nám, framhaldsskólanám í heimabyggð.

Frú forseti. Ég þakka þessa góðu umræðu sem í raun og veru á við alls staðar, ekki bara í Rangárþingi, heldur vítt og breitt um byggðir landsins. Ég tel að hér sé í raun og veru um afar þarft og að mörgu leyti faglega sterkt mál að ræða vegna þess að ég held að í hinu breytta skólaumhverfi megi líka nýta tækifæri þar sem meiri áhersla er lögð á nám en kennslu og nemendur taka meiri ábyrgð á eigin námi. Með því að börnin byggju lengur heima hjá sér mætti alveg gera ráð fyrir að brottfall mundi minnka, ég hugsa að ef það væri skoðað sé brottfall þeirra nemenda sem þurfa að flytja að heiman örugglega talsvert. Síðan langaði mig bara aðeins til að leggja inn í umræðuna að auðvitað er það rétt að verknám og listnám getur verið flóknara í fjarnámi, en lítum bara á það sem spennandi tækifæri, það er hægt að vinna í tengslum við atvinnulífið, við iðnfyrirtækin og menningarstarfsemina sem er í þessum byggðum, þannig að það á bara að vera ögrandi verkefni en alls ekki nein hömlun. Svo langar mig að segja, af því að af því við megum ekki gleyma því að við eigum endilega að ræða þetta líka við krakkana sjálfa, hvað segja þau og 

Frú forseti. Það er varla að þingmaður af suðvesturhorninu þori að fara inn í þessa umræðu en ég ætla engu að síður að taka það djarfa skref. Ég held að það skipti okkur öll máli að hagsmunir landsbyggðar eru hagsmunir þéttbýlis og öfugt og það skiptir okkur máli að börn alls staðar af landinu hafi aðgang að námi, framhaldsskólanámi, við vitum náttúrlega um grunnskólann en líka að framhaldsskóla. Við erum búin að taka mörg góð skref sameiginlega á síðustu missirum, við ræddum framhaldsdeildina á Patreksfirði í síðustu viku, á Þórshöfn er hún byrjuð, og það er gott að finna þann takt sem hér er sleginn að við viljum styrkja þetta aðgengi. Það er alveg hárrétt hjá menntamálaráðherra og henni ber skylda til að draga fram að það er auðvitað vegna þess efnahagsástands sem við stöndum frammi fyrir að við þurfum að gera þetta á hagkvæman hátt o.s.frv. Lykilorðið í þessu er samvinna heimilis og skóla, sveitarfélaga og ráðuneytis til þess að hægt verði að gera þetta að veruleika sem víðast en líka það að menn verða að hafa í huga gæði náms þegar kemur að þessu. Ég vil líka draga það fram sem ég gerði í umræðunni í síðustu viku að á móti kemur 

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna og með hlýjum orðum. Það er gott að fá hvatningu og ég tek hvatningu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar þannig að ég mun taka hana til skoðunar og væntanlega leggja fram þingsályktunartillögu þess efnis. Það er rétt sem hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir kom inn á að brottfall mundi væntanlega minnka við þetta, en sá undirbúningshópur sem fór af stað heima fyrir, fyrsti undirbúningshópurinn, kannaði það einmitt og fór sérstaklega yfir það hvað krakkarnir heima fyrir vilja vegna þess að menn búa ekki til skóla nema að búa til stemningu, fólk er meðvitað um það, bæði í menntamálaráðuneytinu og eins heimamenn. Það er rétt hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að það þarf að gera þetta á hagkvæman hátt. Við áttum okkur öll á því að það er harður vetur fram undan og erfitt að taka upp ný verkefni nema þau séu virkilega vel skilgreind. Ég veit til þess að heimamenn eru m.a. að skoða hvaða húsnæði er til nú þegar þannig að hægt sé að fara í þetta verkefni á ódýrari og hagkvæmari hátt til að byrja með, og vonast svo að sjálfsögðu til að hagur vænkist og við getum reist myndarlegt skólahúsnæði síðar. Vissulega er það rétt að gæði námsins verða að vera í fyrirrúmi, enginn vill búa til nýjan framhaldsskóla eða nýja framhaldsskóladeild með það fyrir augum að bjóða upp á lélegra nám en þegar liggur fyrir. Þessi umræða hefur verið góð. Ég þakka hæstv. ráðherra enn og aftur fyrir að taka vel í málið. Ég hvet ráðherrann til að halda áfram og vinna að því að þetta mikilvæga verkefni verði að veruleika vegna þess að það er svo mikilvægt að við sjáum fram í framtíðina, að við sjáum fyrir okkur og fólkið í landinu sjái von, sjái það og finni að lögð er áhersla á landsbyggðina og ekki síður eflingu menntunar og það mikla forvarnagildi sem felst í því að feður þessa lands 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda og hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Það er ágætt og gott að finna slíkan áhuga á þessu máli sem ekki bara er bundinn við landsbyggð, heldur líka höfuðborgarsvæðið. Ég tek undir þau orð hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur að hagur landsbyggðarinnar er sterkt höfuðborgarsvæði og hagur höfuðborgarsvæðisins er sterk landsbyggð. Ég lít á þetta sem eina þjóð í einu landi og það skipti máli í því samhengi að við horfum á þessar jöfnu aðstæður. Það skiptir líka máli að við undirbúum svona verkefni vandlega og auðvitað ber að skoða það út frá því að hugsanlega er hægt að spara í jöfnun námskostnaðar með fleiri slíkum útibúum. Það þarf að líka að skipuleggja hlutina í samvinnu við heimamenn, skoða hvernig unnt er að nýta sérstöðu svæðisins inn í slíkar deildir og hvernig unnt er að byggja slíkt nám upp í samráði við heimamenn. En ég vil ítreka það að við munum skoða þetta áfram, þessar hugmyndir sem og aðrar, ég vil bara nefna það af því að ég er nýkomin utan af landi, reyndar ekki Suðurkjördæmi en öðru kjördæmi, og það eru víðar uppi hugmyndir um slíkar framhaldsdeildir. Ég skynja það að þetta er mikið áhugaefni fjölskyldna, ungmenna og foreldra um land allt að geta fengið nám í heimabyggð sem rímar auðvitað ekki minnst við stefnu míns flokks í þessum efnum til lengri tíma, um samfellt nám í heimabyggð til 18 ára aldurs.

Hæstv. forseti. Ég hef beint fyrirspurn til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um hver sé staða undirbúnings að stofnun framhaldsskóla í Grindavík. Við höfum hér á undan reifað helstu rökin fyrir því að halda börnum lengur í heimasveit og að það sé brýnt að aðgengi barna til náms heima fyrir sé gott. Þau rök þarf ekki að telja upp hér að nýju. Það sama gildir í rauninni varðandi þessa fyrirspurn að það hefur verið mikil umræða í Grindavík um þetta mál og byggð á sömu rökum og svipuðum rökum og annars staðar á landinu þar sem fólk hefur verið að hugsa sér til hreyfings með erindi til menntamálaráðuneytisins um stofnun framhaldsskóla eða framhaldsskóladeildar. Í þessu máli liggja jafnframt fyrir samþykktir aðalfundar sveitarfélaganna á Suðurnesjum þar sem samþykkt hefur verið ályktun þess efnis að næsti framhaldsskóli á Suðurnesjum yrði í Grindavík. Það er því rétt að beina þeirri fyrirspurn til menntamálaráðherra hver sé staða málsins í ráðuneytinu og hver sé í rauninni stefna ráðherrans varðandi uppbyggingu framhaldsskóla í Grindavík. Nú háttar aðeins öðruvísi til í Grindavík en hinum mjög svo dreifðu byggðum t.d. á suðurhluta Vestfjarðakjálkans, þannig að Grindvíkingar hafa fengið að heyra það víðs vegar að samgöngur séu það góðar á þessu svæði að ekki þurfi að bregðast við óskum þeirra. Vissulega eru þau rök til. Hins vegar ber að geta þess að Grindavík er bæjarfélag af þeirri stærðargráðu að það er mjög eðlilegt að heimamenn þar vilji sjá þessa þjónustu í heimabyggð, bæði vegna þess að lögræðisaldurinn var hækkaður og þá breytast í rauninni þessi viðmið og eins skiptir þetta líka máli upp á samsetningu bæjarfélagsins að fá sterkan framhaldsskóla heima fyrir, það styrkir byggðina sjálfa, bæði gagnvart þeim sem þegar búa þar og jafnframt verður sveitarfélagið álitlegri kostur fyrir þá sem eru að velja sér framtíðarbúsetu. Þetta er ein af þeim grunnstoðum sem menn vilja sjá í hvaða sveitarfélagi sem þeir búa. Ég þekki það sem gamall sveitarstjórnarmaður að eitt af því helsta sem sveitarstjórnarmenn eru spurðir að á ferðalögum sínum í kringum kosningar og á íbúafundum er það hver sé framtíðarsýn þeirra gagnvart uppbyggingu framhaldsskóla í sveitarfélaginu. Ég hlakka til að heyra svör hæstv. menntamálaráðherra við þessari spurningu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir þessa fyrirspurn sem snýr að framhaldsskóla í Grindavík. Þannig er mál með vexti að þann 12. febrúar 2009 skipaði ég nefnd til það kanna hvort grundvöllur væri fyrir stofnun framhaldsskóla í Grindavík. Aðdragandi þess var að heimamenn höfðu sett fram óskir um að þetta yrði sérstaklega skoðað og nefndu ýmis rök fyrir máli sínu en kannski fyrst og fremst ákveðin samfélagsleg rök, þ.e. styrkingu samfélagsins í Grindavík með stofnun nýs framhaldsskóla og hins vegar ákveðin félagsleg rök að nemendur ættu rétt á slíku námi í sinni heimabyggð. Það mundi búa þeim betra félagslegt utanumhald og koma jafnvel í veg fyrir brottfall úr framhaldsskólanámi þar sem nemendur gætu þá sótt námið í sinni heimabyggð. Nefndin sem skipuð var skilaði tillögum sínum í október 2009, eða í síðasta mánuði. Þar koma fram fjórir valkostir. Í fyrsta lagi að stofna sjálfstæðan framhaldsskóla. Þar gildir það sama og kom fram í svari við fyrirspurn um nýjan framhaldsskóla í Rangárþingi, að nemendafjöldi á svæðinu gefur kannski ekki tilefni til stofnunar sjálfstæðs skóla ef við horfum á þetta eingöngu út frá nemendafjölda. Er þar líka vitnað í þá skýrslu sem ég nefndi í fyrra svari mínu, frá 2006, sem gerð var í ráðuneytinu þar sem ekki var talinn vera grundvöllur fyrir stofnun framhaldsskóla í Grindavík miðað við nemendafjölda á svæðinu. Það er sem sagt niðurstaða númer eitt. Í öðru lagi telur nefndin að til greina komi að Grindavíkurbær stofni framhaldsskóla og hann verði þá í eigu Grindavíkurbæjar og bærinn geri þjónustusamning við ráðuneytið um rekstur hans og ábyrgist rekstur hans. Grindvíkingar komu fram með þessa leið og telja að með henni megi ná fram ýmsum áherslum í nýlegum lögum um framhaldsskóla, svo sem að tengsl framhaldsskóla við grunnskóla verði sveigjanleg, dregið verði stórlega úr miðstýringu á námsframboði og námskrárgerð. Í þriðja lagi telur nefndin koma til greina að stofna útibú í Grindavík frá framhaldsskóla með fjölbreytt námsframboð. Þar væri nærtækt að leita til Fjölbrautaskóla Suðurnesja um stofnun slíks útibús, en það mætti eins hugsa sér að leita til annarra skóla eftir áhuga heimamanna á hvers konar námsframboð ætti að vera þar í boði og þar hafa aðrir kostir líka verið nefndir. Þar gæti verið um að ræða kennslu í almennum greinum framhaldsskólans á fyrstu tveimur árum hans. Fulltrúar Grindvíkinga í nefndinni lögðu áherslu á að slíkt útibú yrði þá sem sjálfstæðast ef til þess kæmi. Í fjórða lagi er nefnt óbreytt ástand í skýrslunni og bent á að Grindvíkingar eiga aðild að Fjölbrautaskóla Suðurnesja, sem er mjög vel búinn skóli og býður fram fjölbreytt nám, bæði verklegt og bóklegt. Daglegur akstur er til skólans og fjarlægðin um 25 km akstur tekur um 20 mínútur. Þessi möguleiki hugnaðist hins vegar fulltrúum Grindavíkurbæjar ekki sérstaklega vel sem hafa lagt mikla áherslu á það að fá þetta nám inn í bæjarfélagið. Eins og við höfum rætt hér áður eru ýmis rök með þessu sem snúa að námi í heimabyggð til 18 ára aldurs, breyttum forsendum, hag fjölskyldnanna og jöfnum tækifærum barna, en síðan skiptir einmitt máli að við skoðum fjölbreytni námsins sem er í boði og þar spili inn í verk-, starfs- og listnám eins og ég hef hér áður nefnt. Við munum hins vegar skoða þessa skýrslu eins og hinar sem við nefndum hér áðan og ég ætla svo sem ekki að fara að telja upp hin efnahagslegu rök sem skipta máli, við verðum auðvitað að hafa vaðið fyrir neðan okkur áður en við ráðumst í framkvæmdir en hins vegar tel ég skýrsluna varpa ljósi á ýmsa möguleika sem er áhugavert að skoða og við erum tilbúin að skoða áfram í ráðuneytinu. Þar eru þessar fjórar leiðir nefndar, ein er um óbreytt ástand en þrjár leiðir sem boða breytingar og við erum tilbúin að skoða þær leiðir áfram í ráðuneytinu og stefnum á að gera það núna í vetur.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að hrósa hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir að vekja máls á þessu máli sem er afskaplega brýnt og varðar að mér finnst mannréttindi fjölskyldna í landinu. Það er hægt að taka ótalmörg dæmi um mikilvægi þessa málaflokks. Ég nefni sem dæmi Framhaldsskólann á Húsavík, FSH. Þar eru 160 börn og ungmenni í námi en jafnframt 20 kennarar. Virðulegi forseti. Þetta er líka brýnt atvinnumál fyrir byggðarlög víða um land, fyrir sunnan jafnt sem norðan. Þá er ekki síður að geta hins, svo sem reynslunnar af Menntasetrinu á Þórshöfn sem er ný stofnun. Þar hef ég heyrt frá forsvarsmönnum að menntunarstig og skólasókn á svæðinu er þegar farið að aukast þannig að með þessum hætti erum við beinlínis að auka menntunarstig þjóðarinnar og það er vel.

Virðulegi forseti. Ég fagna því enn á ný að við ræðum um framhaldsskóla og stofnun þeirra á landsbyggðinni og í Grindavík. Ég tel að það sé mjög jákvætt sem hefur komið fram frá hæstv. menntamálaráðherra varðandi þá undirbúningsvinnu sem er og hefur verið í gangi og tek undir það að ég skil Grindvíkinga vel. Ég tel að þeir líti að vissu leyti á þetta sem hluta af sjálfstæðisbaráttu sinni á Suðurnesjunum og að halda utan um sveitarfélag sitt, þá sé boðið upp á framhaldsskólanám í sveitarfélaginu. Eins og ég minntist á í umræðunni um stofnun framhaldsskóla í Rangárþingi þá taldi ég mjög áhugavert að skoðaðar yrðu áfram tvær hugmyndir af þeim fjórum sem voru nefndar, annars vegar hugsanleg fjarnámsdeild eða hins vegar sjálfstæðan skóla á vegum sveitarfélagsins því ef það er eitthvert sveitarfélag sem ætti að geta staðið myndarlega að þessu þá er það Grindavíkurbær.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna um þetta mikilvæga mál og þakka fyrir þær góðu undirtektir sem fyrirspurnin og þessar vangaveltur fá. Jafnframt þakka ég hæstv. ráðherra fyrir viðbrögð hennar við þessari vinnu heimamanna og það er vel, og gott að hlustað sé á menn og skýrslur unnar. Mjög mikilvægt er að umrædd skýrsla sé í skoðun í menntamálaráðuneytinu. Ég hlakka til að heyra hver niðurstaðan verður af þeirri vinnu en ég tel mjög brýnt að hún liggi fyrir sem fyrst og þetta sé að fara í öruggan farveg. Ég tel að aðallega séu tveir kostir helst í skoðun, annars vegar sá að Grindavíkurbær stofni framhaldsskóla og geri þjónustusamning við ríkið og í öðru lagi að útibú verði frá öðrum framhaldsskóla, þá væntanlega frá Fjölbrautaskóla Suðurnesja. Þessir tveir kostir eru vænlegir og ég veit að hæstv. ráðherra mun fylgja þessu máli vel eftir. Það er mjög mikilvægt að foreldrar finni að verið sé að huga að þessum málum, verið sé að huga að því að börn geti búið lengur í foreldrahúsum og geti sótt nám í nærsamfélagi sínu, því eins og hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson kom inn á eru það vissulega ákveðin mannréttindi sem felast í því að eiga stutt að sækja nám. En allt þarf þetta að vera á þeim forsendum að gæði námsins séu í forgrunni og eins að á þessum tímum þurfi að horfa á hagkvæmnina og hvernig má koma málum þannig fyrir að þau séu í rekstrarhæfu fyrirkomulagi. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum enn og aftur þakka fyrir þessa góðu umræðu og hlakka til að sjá hver niðurstaðan verður.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst og fremst nota tækifærið til að þakka hv. fyrirspyrjanda og þeim hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni. Ég skynja að mikill pólitískur áhugi er á málefnum framhaldsskólans og mikill pólitískur áhugi á því að jafna með þessum hætti aðstöðu ungmenna um land allt og ég held að það sé mjög gott mál. Ég held að þetta eigi að vera sameiginlegt markmið okkar allra sem hér sitjum. Ég vil því fyrst og fremst nýta tækifærið til að þakka umræðuna og ítreka að þessi mál verða áfram til mikillar skoðunar í ráðuneyti mínu.

Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég kem upp í fyrirspurnatíma er öryggismál, þau brýnu mál er varða öryggi íbúa á suðvesturhorninu, svo og þeirra sem skipta við flugfélög hér á landi í innanlandsflugi. Það er út af fyrir sig mjög umhugsunarvert að öryggismálum á Reykjavíkurflugvelli sem að mínu viti er ein mikilvægasta samgöngumiðstöð Íslands, hefur verið þannig og mun verða svo um áraraðir héðan í frá, sé svo fyrir komið að kennsluflug sé þar nánast daglega á einhverju viðkvæmasta byggðarsvæði höfuðborgarsvæðisins. Þær hafa allmargar fréttirnar verið skrifaðar á undanförnum vikum, mánuðum og árum um þær hættur sem íbúum og flugfarþegum af öllu landinu er búin af því kennsluflugi sem er stundað á og við Reykjavíkurflugvöll. Mig langar að vitna í nýlega frétt sem birtist í Morgunblaðinu 22. október sl. þar sem segir af einu atviki sem þessu og er það að mínu viti því miður nokkuð dæmigert. Með leyfi forseta, segir í fréttinni: „Tildrög málsins eru þau að Cessna-vél með flugkennara og flugnema var á innleið um Skaga og var í sambandi við Reykjavík um aðflug. Á sama tíma var Dash-8-106 vél með 25 farþega og þriggja manna áhöfn að koma frá Egilsstöðum og var hún líka í sambandi við Reykjavík um aðflug.“ Með leyfi forseta, segir Bragi Baldursson, stjórnandi rannsóknarinnar, um þetta flugatvik: „Það var bara tilviljun að þær flugu ekki saman.“ Frú forseti. 56 fet vantaði upp á að þessar flugvélar skyllu saman, 17 metrar og 25 farþegar í húfi. Verður það enn svo, frú forseti, að við stundum kennsluflug í kringum eitt þéttasta net flugsamgangna innan lands á Reykjavíkurflugvelli um ókomin ár? Eða mun hæstv. samgönguráðherra beita sér fyrir því að þetta flug verði fært til þeirra mörgu flugvalla sem hér eru allt í kring? Nægir þar að nefna ágætlega fullbúna flugvelli á Suðurlandi, svo sem eins og á Stóra-Kroppi í Borgarfirði þar sem menn hafa reyndar lagt drög að því að koma upp alvöru- og faglegu kennsluflugi á komandi árum? 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir að taka þetta mál upp og mér er ljúft og skylt að svara þeirri spurningu sem er einföld: „Er fyrirhugað að færa kennsluflug frá Reykjavíkurflugvelli?“ Áður en ég svara beint þá vitum við að ekki er langt síðan verið var að ræða um framtíð Reykjavíkurflugvallar sem kom í framhaldi af umræðum um spurningu um samgöngumiðstöð við Reykjavíkurflugvöll. Ég vil ítreka, virðulegi forseti, að mikil umræða er í gangi um Reykjavíkurflugvöll og hefur alltaf verið, skiptar skoðanir í öllum flokkum, öllum fjölskyldum og öllum vinahópum. Ég legg áherslu á að mikilvægt er að við virðum skoðanir hvert annars en reynum jafnframt að finna því farsæla lendingu hvar miðstöð innanlandsflugs á að vera. Sem svar við spurningu hv. þingmanns um kennsluflugið eru engin áform um það á þessari stundu að flytja kennsluflug frá Reykjavíkurflugvelli að öðru leyti en því að koma æfingaflugi þ.e. snertilendingum, sem mest á aðra flugvelli. Ég legg mikla áherslu á það. Snertilendingar á flugvellinum hafa verið takmarkaðar nokkuð og aðeins heimilar á virkum dögum milli kl. 9 og 17 og kl. 11 til 16 á almennum frídögum yfir vetrarmánuðina. Flugbraut með bundnu slitlagi hefur verið komið upp í þessu skyni á Sandskeiði og eins er mikið um að Keflavíkurflugvöllur sé notaður í því skyni. Þá hefur verið unnið að uppbyggingu flugvallarins á Stóra-Kroppi og er góð aðstaða þar fyrir kennslu- og einkaflug.

Frú forseti. Mig langar í þessu samhengi að spyrja hæstv. samgönguráðherra: Hver fylgir því eftir að snertiflug sé ekki stundað almennt á flugvöllum sem ekki hafa malbikaðar brautir? Hver fylgir því eftir hvar snertiflug er stundað? Af því að mig skortir þekkingu og hæstv. samgönguráðherra nefndi snertiflug, þá langar mig að fá upplýsingar um það.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir hans skýru svör. Þau eru að mínu viti því miður í þá veru að kennsluflug verður ekki flutt frá þessari mikilvægu ef ekki mikilvægustu samgöngumiðstöð Íslendinga sem Reykjavíkurflugvöllur er. Að mínu viti er það svo að við eigum að taka öryggi flugfarþega og íbúa í grennd við þennan mikilvæga flugvöll fram yfir réttindi flugnema og flugkennara. Það er augljóst hverjir eiga að sitja í hásæti í þeim efnum þegar kemur að öryggisþáttum. Ég vil jafnframt deila þeirri sýn minni með þeim sem til heyra að Reykjavíkurflugvöllur er ekki á leiðinni úr Vatnsmýri að mínu viti. Hann verður í Vatnsmýri um ókomin ár og er svo sem auðvelt að segja að hann verði þar á meðan Reykjavík verður höfuðborg Íslendinga. En til skamms tíma hafa Íslendingar fráleitt efni á því að reisa nýjan innanlandsflugvöll. Ef svo færi að hann yrði fluttur á Hólmsheiði þá kostar það um 25–30 milljarða kr. og ef hann yrði fluttur til Keflavíkur yrði það rothögg fyrir innanlandsflug hér á landi. Að mínu viti verður innanlandsflugvöllur Íslendinga í Vatnsmýrinni í Reykjavík um ókomin ár, næstu áratugi ef að líkum lætur, en kennsluflugið á ekki heima á þeim sama velli. Það eru nægir aðrir vellir allt í kring til að geta tekið við því. Því heiti ég á ráðherra að beita sér í þeim efnum, að kennsluflugið verði flutt.

Virðulegi forseti. Sem svar við þeim spurningum sem fram hafa komið og þá frá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur um snertiflugslendingar á ómalbikuðum brautum, þ.e. malarbrautum, þá verð ég að játa það alveg hreinskilnislega að mér er ekki alveg kunnugt um hvort slíkt sé bannað. En auðvitað er það þannig að sumir vellir eru teknir út og þeir eru notaðir í þetta. En þegar ég tala um malbikaðar brautir kemur upp í huga minn flugbrautin á Norðfirði vegna þess að mikið hefur verið rætt um hana sem sjúkraflugvöll við fjórðungssjúkrahúsið á Norðfirði, en þar er ekki malbikaður völlur. Þar vorum við að leggja yfir malarslitlag og þjappa það vel vegna þess að við höfðum ekki efni á því að gera það sem þurfti að gera, þ.e. klæða það, malbika eða setja varanlegt slitlag á, sem er auðvitað miklu betra gagnvart vélunum, vegna þess að við höfum fengið kvartanir vegna nýrra véla sem farið er að nota í sjúkraflugið, þ.e. þeirra sem eru lægri, þar geta orðið skemmdir á hreyflum vegna þess að grjót fer upp í. En ég mun kanna betur það sem varðar snertilendingar í kennsluflugi gagnvart ómalbikuðum brautum eða hvað það er. En vegna þess að komið hefur verið inn á öryggisþætti og hv. þingmaður minntist á atriði áðan sem kom í blöðum vil ég halda því fram, virðulegi forseti, að þrátt fyrir einstök atvik, eins og það sem nefnt var sem auðvitað fara til rannsóknar, sé mjög vel haldið utan um öryggisþætti á Reykjavíkurflugvelli og í fluginu hjá okkur á Íslandi. Það er ekki tími til þess, virðulegi forseti, að fara í áframhaldandi umræðu um Reykjavíkurflugvöll, hún var hér um daginn. En vegna þess sem ég sagði áðan að ekki er verið að flytja kennsluflugið burtu núna á næstunni vil ég segja að í viðræðum við Reykjavíkurborg þá tel ég að allt eigi að koma þar til skoðunar um það hvernig nota eigi Reykjavíkurflugvöll verði hann þar áfram í samningum við borgina og 

Virðulegi forseti. Hæstv. samgönguráðherra hefur boðað þá hugmynd að sameina svokallaðar rannsóknarnefndir samgönguslysa í eina nefnd. Í dag er um að ræða þrjár nefndir, í fyrsta lagi rannsóknarnefnd sjóslysa, í öðru lagi rannsóknarnefnd umferðarslysa og í þriðja lagi rannsóknarnefnd flugslysa. Hugmynd hæstv. ráðherra er að þessar nefndir verði sameinaðar í eina rannsóknarnefnd, rannsóknarnefnd samgönguslysa, frá og með 1. janúar nk. Markmiðið er að reyna að efla og bæta slysarannsóknir á Íslandi með það að leiðarljósi að auka öryggi í samgöngum. Enn fremur er leitast við að ná fram hagræðingu og efla um leið rannsókn samgönguslysa og styrkja starfsmenn annars mjög fámennra nefnda í einstökum slysaflokkum svo þeir hafi stuðning og styrk hver af öðrum við stærri rannsóknir. Þetta eru þau markmið sem gengið er út frá við þessa vinnu sem boðuð hefur verið og kynnt á opinberum vettvangi, eins og allir vita. Ég ætla ekki að velta mjög mikið fyrir mér þessari nýju skipan mála. Það er hlutur sem bíður frekari umræðu. Þó vil ég vekja athygli á því að Félag íslenskra atvinnuflugmanna hefur sent hæstv. ráðherra bréf þar sem kemur fram að félagsmenn hafa nokkrar áhyggjur af þessari nýbreytni og telja að ef ekki ríkir sátt um lagaumhverfi sem varðar rannsóknir flugslysa geti það leitt til þess að það dragi úr trausti og samstarfsvilja flugmanna til að tjá sig við rannsóknarnefndina og geti haft stórskaðleg áhrif á framkvæmd flugslysarannsóknir, þar á meðal flugöryggi. Hins vegar háttar svo til varðandi þessar nefndir núna að rannsóknarnefnd sjóslysa hefur á undanförnum árum, frá því að gerðar voru breytingar á starfsemi nefndarinnar, starfað í Stykkishólmi. Þar er í raun og veru starfsstöð rannsóknarnefndar sjóslysa og hefur að mínu mati tekist mjög vel til um þá starfsemi. Við vitum að þar hefur vel verið staðið að málum hjá þeim starfsmönnum sem þar hafa unnið og sömuleiðis hefur starfsemin verið studd mjög rækilega af rannsóknarnefndinni sjálfri þannig að ég hygg að hægt sé að segja að þau mál séu í góðu horfi. Þess vegna hef ég m.a., og líka með hliðsjón af því að hér er um byggðapólitískt mál að ræða, leyft mér að spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort hann hafi í hyggju að færa starfsemi rannsóknarnefndar sjóslysa frá Stykkishólmi í tengslum við boðaðar hugmyndir um sameiningu rannsóknarnefndar umferðarslysa, flugslysa og rannsóknarnefndar sjóslysa. Í annan stað vil ég spyrja hvort hæstv. ráðherra telji það koma til greina að höfuðstöðvar hinnar nýju stofnunar, ef af verður, verði utan höfuðborgarsvæðisins.

Hæstv. forseti. Hugmynd að sameiningu þriggja rannsóknarnefnda umferðarslysa í eina nefnd er ekki ný af nálinni. Það hefur verið unnið dálítið lengi með þá hugmynd. Í dag höfum við rannsóknarnefnd sjóslysa með lögum nr. 68/2000, með síðari breytingum, síðan eigum við lög um rannsókn flugslysa, nr. 35/2004, líka með síðari breytingum, og svo eigum við lög um rannsóknarnefnd umferðarslysa, nr. 24/2005. Þarna hefur þessu verið púslað saman, ef svo má að orði komast, árin 2000, 2004 og 2005. Hver er skynsemin í því að hafa þetta í þremur nefndum? Það getur vel verið að ýmsum finnist það skynsamlegt, eins og hér hefur komið fram, en það má líka velta því fyrir sér hvort ekki sé skynsamlegt að sameina þetta í eina nefnd. Það er kannski liður í því sem við vinnum svo víða að í íslensku þjóðfélagi, að hverfa frá því hvernig hlutirnir voru og leita hagræðingar og sparnaðar. Þá kemur þessi sameining til álita eins og allt annað þannig að það er ekkert nýtt að verið sé að vinna að þessu. Í ráðuneytinu hefur þetta tvisvar verið sett á netið, á heimasíðu ráðuneytisins, til að gefa aðilum kost á að gera athugasemdir og koma með ábendingar. Komið hafa fjölmargar ábendingar og hefur verið tekið tillit til margra þeirra, sérstaklega þeirra faglegu ábendinga sem komið hafa. Rætt hefur verið við forstöðumennina og þannig má lengi telja. Í þeim þremur nefndum sem ég talaði um sitja núna 13 nefndarmenn en með því að setja þetta í eina rannsóknarnefnd yrðu nefndarmenn fimm en rannsóknarstjórar yrðu auðvitað fyrir hverja samgöngugrein. Það má því segja að helsta markmiðið með sameiningunni sé að auka öryggi í samgöngum með því að efla og bæta slysarannsóknir á Íslandi. Þá fengju starfsmenn annars fámennrar nefndar í einstökum slysaflokkum faglegan stuðning hver frá öðrum, bæði almennt við störf sín og einnig við stærri rannsóknir. Annað markmið með sameiningu nefndanna er hagræðing í rekstri þeirra enda krefst núverandi efnahagsástand þess að allra leiða sé leitað til hagræðingar hjá ríkinu, eins og ég sagði í upphafi máls míns. Með sameiningunni er gert auðveldara að ná þessum markmiðum með hagræðingu í sameiginlegum rekstri og stoðþjónustu án þess að skerða fagleg störf nefndarinnar. Við skulum hafa það í huga að þessar þrjár nefndir kosta á þessu ári um 125 millj. kr. í rekstri. Það eru tveir starfsmenn hjá rannsóknarnefnd umferðarslysa, tveir hjá rannsóknarnefnd sjóslysa og tveir hjá rannsóknarnefnd flugslysa, en eins og við vitum eru rannsóknarnefndir umferðarslysa og flugslysa saman í Reykjavík og hafa þær einn starfsmann þar að auki sem vinnur með báðum nefndunum. Það er kostnaðurinn sem er við þetta starf í dag og í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár er gert ráð fyrir 13 millj. kr. sparnaði, lækkun að raungildi, á þessum þremur nefndum. Það sem liggur að baki er að reyna að ná aukinni hagræðingu og sparnaði án þess að skerða fagleg störf nefndarinnar. Hv. þingmaður spyr í öðru lagi hvort til greina komi að höfuðstöðvar hinnar nýju stofnunar verði utan höfuðborgarsvæðisins. Því er til að svara að eins og við vitum öll verða flest samgönguslys á suðvesturhluta landsins. Því er eðlilegt að höfuðstöðvar rannsóknarnefndar samgönguslysa verði staðsettar hér. Hér eru flest slysin. Til að tryggja að sú þekking sem er til staðar í núverandi rannsóknarnefndum glatist ekki sem og að sem minnst rót verði á þeirri rannsóknarstarfsemi sem færist undir hina nýju rannsóknarnefnd er í bráðabirgðaákvæði væntanlegs frumvarps kveðið á um að forstöðumönnum núverandi rannsóknarnefnda verði boðið starf rannsóknarstjóra hjá rannsóknarnefnd samgönguslysa. Jafnframt skal öðrum starfsmönnum nefndanna boðið starf hjá hinni nýju nefnd.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem á sér stað en ég verð að segja að mér finnst það mjög sérkennilegt að menn gefi sér þá niðurstöðu fyrir fram að það sé eitthvað skynsamlegra að hafa rannsóknarnefndina starfandi á höfuðborgarsvæðinu en úti á landsbyggðinni þó að flest slys verði á höfuðborgarsvæðinu. Það á við um bílslys en auðvitað verða flest sjóslys úti á landsbyggðinni. En er þá ekki eðlilegt að hafa Seðlabankann úti á landsbyggðinni, ef menn setja málið í þetta samhengi? Það er landsbyggðin sem skapar mest af gjaldeyristekjunum. Menn geta farið í svona rökræður endalaust. Ég verð að segja að mér finnast það ekki góð tíðindi að menn fari í þær aðgerðir sem hér er stefnt að ef þeir eru búnir að ákveða það fyrir fram að höfuðstöðvar rannsóknarnefndarinnar verði á suðvesturhorninu eða á höfuðborgarsvæðinu. Ég hefði talið mjög eðlilegt að menn hefðu nýtt sér þá þekkingu og reynslu sem er á þessum stöðum úti á landi einmitt til að hlúa frekar að þeim en að rífa þetta upp. Ég velti fyrir mér hvort nefndin þurfi þá ekki að flytja í dýrt húsnæði til að geta haft alla starfsemina á sama stað.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar umræður. Ég nefndi það sérstaklega í máli mínu áðan að ég ætlaði ekki að fara að ræða þá hugmynd efnislega að sameina þessar nefndir. Það verður að bíða betri tíma og ekki tóm til þess hér og nú. En ég vil hins vegar vekja athygli á því að hæstv. ráðherra svaraði ekki fyrri spurningu minni sem var einfaldlega sú hvort hann hefði í hyggju að færa starfsemi rannsóknarnefndar sjóslysa frá Stykkishólmi í tengslum við boðaðar skipulagsbreytingar. Það eina sem hæstv. ráðherra sagði var að búið væri að slá því föstu að verði þessi stofnun sett á laggirnar yrðu höfuðstöðvar hennar í Reykjavík. Hæstv. ráðherra sagði okkur ekki neitt um hvort hún ætti að hafa starfsstöð til að mynda í Stykkishólmi þar sem rannsóknarnefnd sjóslysa er með sína einu starfsstöð og þar hefur tekist mjög vel til. Ég held að allir séu sammála um það sem fara yfir þessi mál að starfsemi rannsóknarnefndar sjóslysa í Stykkishólmi hefur unnið mjög gott verk. Það er búið að vinna upp hala sem þar var, það er búið að standa mjög vel að þessu. Núverandi rannsóknarnefnd sjóslysa hefur líka staðið mjög vel við bakið á þessari starfsemi og að mínu mati er engin ástæða til að hrófla við starfseminni í Stykkishólmi, öðru nær. Í anda þeirrar byggðastefnu sem við viljum fylgja ætti auðvitað að reyna að hafa sem stærstan hluta starfsemi þessarar nýju nefndar, verði hún sett á laggirnar, í Stykkishólmi. Að öðru leyti, virðulegi forseti, segi ég: Ég ætla í sjálfu sér ekki að taka afstöðu til þessarar hugmyndar hæstv. ráðherra. Hann leggur áherslu á að þetta sé hagræðingarmál, hann leggur áherslu á að þetta mál sé til þess fallið að styrkja faglega vinnu innan þessarar nefndar. Það er hlutur sem við eigum eftir að fara miklu betur ofan í. En kjarni málsins er einfaldlega: Ætlar ráðherrann að nota tækifærið, þegar hugað er að þessari sameiningu, og færa 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson talar um að það sé sérkennilegt að rannsóknarnefnd samgönguslysa sé staðsett á höfuðborgarsvæðinu. Það er hans skoðun og hann talar um Seðlabankann á landsbyggðinni vegna þess að mest af gjaldeyristekjunum komi af landsbyggðinni. Um þetta mál má rífast lengi og ég fékk nýlega grein í Morgunblaðinu frá flokksbróður hv. þingmanns sem talar um að það vanti miklu meiri framkvæmdir á höfuðborgarsvæðið í vegamálum. Að sjálfsögðu er það svo vegna þess að 19–20 milljarðar - allir kílómetrarnir sem eknir eru á landinu eru mestmegnis eknir á höfuðborgarsvæðinu. Ég bið hv. þingmann að taka það einhvern tíma upp á flokksfundum Sjálfstæðisflokksins og ræða það vegna þess að sitt sýnist hverjum. Mér finnst t.d. mjög athyglisvert þegar fjölmargir vinir mínir á Norðfirði benda á að 25–30%, að mig minnir, af útflutningstekjum Íslendinga komi af því svæði með álverinu á Reyðarfirði og hinni miklu útgerð sem er hjá Síldarvinnslunni. Svo segja þeir að ekkert gangi að fá ný jarðgöng í gegnum Oddsskarðið. En svona er þetta og um þetta verður rifist á næstunni  Efnislega umræðan, eins og hv. þingmaður talar um, fer fram þegar frumvarpið kemur til Alþingis, sem verður vonandi sem fyrst. Umferðarslysin og flugslysin eru hér. Ég og hv. þingmaður höfum oft rætt um byggðamál og ég hef alltaf sagt að það eigi að vera þannig að þegar ný stofnun er sett á fót eða verkefni sett í gang sé full ástæða til að kanna það að setja það út á land. Dæmi um það eru verkefni sem við beittum okkur fyrir um umsjón með óskoðuðum ökutækjum, það er gert hjá sýslumanninum í Bolungarvík, það er nýtt starf. Hins vegar eru umferðarslys og flugslys ekkert nýtt. 

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að beina fyrirspurn til hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra varðandi Hornafjarðarflugvöll. Spurt er hvort unnið sé að því að Hornafjarðarflugvöllur fái aftur löggildingu sem millilandaflugvöllur með áherslu á ferjuflug og einkaflug og ef svo er, hver sé staða þeirrar vinnu. Ástæða fyrirspurnarinnar er sú að unnin var greinargerð af hálfu Flugstoða sem skilað var í janúar 2008 um ráðstafanir og kostnað við að færa flugvöllinn á Ísafirði, Vestmannaeyjum og Höfn úr flokki lendingarstaða í flokk I þannig að þessir flugvellir geti þjónað millilandaflugi. Ástæða þessarar vinnu var sú að sveitarstjórnir og aðrir hagsmunaaðilar á þessum stöðum höfðu áhuga á því að þessir möguleikar væru kannaðir og í greinargerðinni eru sett fram og kostnaðarmetin áhrif þessara ráðstafana. Ef við skoðun þá umfjöllun sem Hornafjarðarflugvöllur fær er ljóst að kostnaðurinn er í rauninni tvískiptur. Annars vegar er miðað við fullar flugverndarráðstafanir og þá stofnkostnaður talinn 128 millj. rúmar en hins vegar ef miðað er við takmarkaðar flugverndarráðstafanir er talað um 32 millj. ef maður fer í lægstu mögulegu túlkun á því. Millitalan væri þá 95,4. Þá er árlegur rekstrarkostnaður áætlaður 11,9 millj. kr. Ég hef áhuga á að vita - ég geri mér grein fyrir að hér er efnahagslægð og vissulega erfitt að ráðast í stórfelldar framkvæmdir en hins vegar er rétt að varpa þeirri spurningu fram og það komi fram í þinginu hvað eigi að gera við þessa greinargerð, hvort það sé ætlun samgönguráðherra og stefna hans að færa flugvöllinn á Hornafirði úr flokknum um lendingarstaði í flokk I. Þá fýsir mig að vita, ef svo er, hver staðan á vinnunni er vegna þess að þrátt fyrir að við stöndum í ákveðnum fjárhagslegum vandræðum með ríkissjóð er samt mikilvægt að við horfum til framtíðar og skoðum hvernig við getum skapað aukin tækifæri til frekari atvinnusköpunar og til eflingar byggð í landinu. Allir vita að Hornafjörður liggur við Vatnajökulsþjóðgarð og í þjóðgarðinum eru falin töluvert mikil tækifæri til eflingar ferðaþjónustu og jafnframt yrði efling flugvallarins til þess að auka flugöryggi. Það eru í rauninni ótæmandi möguleikar sem Vatnajökulsþjóðgarður felur í sér og ekki síst ef hægt væri að auka aðgengi að þjóðgarðinum með því að efla flugvöllinn á Hornafirði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir þessa fyrirspurn sem sett fram í einni spurningu um Hornafjarðarflugvöll. Því er til að svara að í dag eru ekki markaðslegar forsendur fyrir því að Hornafjarðarflugvöllur fái stöðu millilandaflugvallar. Það er einfaldlega eins og hér er sagt, að markaðslegar forsendur eru ekki fyrir því, það eru ekki rekstrarskilyrði fyrir því og síðast en ekki síst, virðulegi forseti, eins og hv. þingmaður gat ágætlega um að hún gerði sér grein fyrir að það væri efnahagslægð í landinu, það eru einfaldlega engir peningar til til að fara í svona verkefni. En til skýringar er rétt í upphafi að gera grein fyrir því að flugvöllum á Íslandi er skipt í þrjá flokka. Í I. flokki eru stærstu áætlunarflugvellir, þar á meðal alþjóðaflugvellir. Í II. flokki eru vellir sem lúta að mestu sömu reglum og vellir í I. flokki að undanskildu því að ekki eru gerðar kröfur um öryggisstjórnunarkerfi. Í III. flokki eru skráðir lendingarstaðir en til þeirra eru gerðar minni kröfur. Hornafjarðarflugvöllur er í dag í III. flokki. Hann er skráður sem lendingarstaður. Í samræmi við flugvallarreglugerð þarf að færa flugvöll upp í flokk I eigi hann að vera millilandaflugvöllur, alþjóðaflugvöllur. Við það þarf að uppfylla ríkari kröfur um öryggissvæði, rekstur verður umfangsmeiri meðal annars vegna aukins fjölda starfsmanna og þjálfunar þeirra og vegna gæða- og öryggismála auk þess sem skírteinisgjald verður töluvert hærra. Kröfur til flugverndar eru mun meiri á flugvöllum sem teljast alþjóðlegir flugvellir. Flugvallaryfirvöld þurfa að tryggja skimun farþega og farangurs þeirra, bæði handfarangurs og farangurs í lest. Þá þarf að tryggja aðskilnað skimaðra og óskimaðra farþega, þ.e. farþega í millilandaflugi annars vegar og farþega í innanlandsflugi hins vegar. Einnig þarf að tryggja að starfsmenn með tiltekna vottun komist um öryggissvæði en aðrir ekki. Að lokum þarf að tryggja landamæravörslu og tolleftirlit. Vegna þessara atriða þarf að leggja í fjárfestingar í mannvirkjum auk þess sem auka þarf við starfslið bæði á umræddum flugvelli og miðlægt hjá flugvalla- og leiðsögusviði Flugstoða ohf. Á landinu eru í dag fjórir millilandaflugvellir sem fram að þessu hafa þjónað þessum þörfum. Þess hefur verið gætt að þeir myndi eina heild, uppfylli alþjóðlegar kröfur um millilandaflug, geti þjónað sem varaflugvellir fyrir slíkt flug og geti þjónað flutningaflugi með þotum. Engu að síður er mikilvægt að hægt sé að fljúga einstök millilandaflug til og frá öðrum stöðum eins og á Hornafirði en einnig Ísafirði og Vestmannaeyjum. Rétt er því að athuga hvort það verði ekki best gert með því að færa þessa flugvelli upp í flokk II og að sérstakar flugverndarráðstafanir verði viðhafðar í tengslum við hvert flug og að miðað verði áfram við þær vélar sem þegar geta athafnað sig á þessum völlum. Flugstoðir ohf. hafa lagt mat á stofnkostnað vegna flugverndar við Hornafjörð og metið hann á rúmar 128 millj. kr. miðað við fullar flugverndarráðstafanir. Miðað við takmarkaðar flugverndarráðstafanir yrði hann í kringum 95 millj. en ekki 32 millj. í lægsta flokki eins og mér fannst hv. þingmaður tala um. Árlegur rekstrarkostnaður yrði, miðað við fullar flugverndarráðstafanir á Hornafjarðarflugvelli, rúmar 16 millj. kr. en miðað við takmarkaðar flugverndarráðstafanir yrði hann rúmar 11,9 millj. kr.

Hæstv. forseti. Þar sem tölulegi mismunurinn í málflutningi okkar liggur er á bls. 4 í skýrslunni þar sem fjallað er um Hornafjarðarflugvöll sérstaklega og þar kemur fram að hægt sé að stytta flugbrautina í 1.199 metra og þá þurfi ekki að breikka öryggissvæðið né byggja nýtt RESA eða „runway end safety area“, með leyfi forseta. Kostnaður við þessa tilhögun gæti numið um 25 millj. kr. og það er sú tala sem ég nota ef reynt er að fara kreppuleiðina, þ.e. taka ódýrasta kostinn. En ég skil ráðherrann þá þannig að það sé ekkert verið að gera varðandi þessar tillögur eða útlistun og óskir heimamanna sem komið hafa fram, og ekki einu sinni verið að undirbúa jarðveginn þannig að þegar betur stendur á hjá okkur í ríkisrekstrinum væri hægt að fara í þessar framkvæmdir. Jafnframt langar mig að fá aðeins betur fram hjá hæstv. ráðherra, af því að hann talaði um að þetta væri ekki hagkvæmt út frá markaðslegum sjónarmiðum, hvort einhver sérstök athugun hafi farið fram á því eða hvort einhverjar greiningar hafi verið gerðar á því hvaða tækifæri gætu skapast við þessa aðgerð og hvort heimamenn og þeir sem vinna við eflingu þjóðgarðsins hafi verið kallaðir að slíkri vinnu. Vegna þess að ég tel að þrátt fyrir allt og þótt við séum í efnahagslægð eigum við ekki að hætta að hugsa til framtíðar, við hljótum að ætla að vera með einhverja framtíðarsýn, og því sé mikilvægt að nota tímann núna til að fara í greiningarvinnu og skoða hvort viðbót sem þessi gæti á endanum skilað okkur fleiri tækifærum til atvinnusköpunar og jafnvel skilað okkur á endanum auknum gjaldeyristekjum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina, hennar innlegg og það sem hún setur hér fram. Það er greinilegt að hún hefur kynnt sér málið vel og það er gott. Hvort sem hinn tölulegi mismunur sem við erum að tala um liggur í þeim tillögum sem þarna eru um að stytta völlinn niður í 1.199 metra, væntanlega til að færa hann niður um flokk, þá verðum við að hafa það í huga líka, virðulegi forseti, að það takmarkar það hve margar vélar munu lenda og þar með koma minni tekjur inn og þar með versnar rekstrargrundvöllurinn í raun og veru. Eins og ég sagði áðan, við erum með Flugstoðir sem opinbert hlutafélag og greiðum töluvert til þess en við þurfum auðvitað að gæta þess líka að markaðslegar forsendur séu fyrir hlutunum og þó að byggðastyrkir og annað sé gott og góðra gjalda vert þurfum við að ganga svolítið hægt um núna vegna þess að við erum frekar blönk eftir hrunið eins og kom fram hjá hv. þingmanni. Það er aðallega þess vegna sem ég svara þessu svo afdráttarlaust núna. Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að auðvitað hugsum við til framtíðar og vonandi kemur sú tíð að við getum hugsað það langt til framtíðar að við sjáum hvað varðar Vatnajökulsþjóðgarð og annað, möguleika í því að á Hornafirði verði alþjóðlegur flugvöllur, margar lendingar og margir farþegar, miklar tekjur og mikill gjaldeyrir. Þetta er fögur sýn og ég deili þeirri sýn með hv. þingmanni og er alveg sannfærður um að með verkum hinnar góðu ríkisstjórnar sem situr nú kemur þessi tími fyrr en seinna.

Herra forseti. Á fundi okkar þingmanna í Norðausturkjördæmi með bæjarstjórn Fjarðabyggðar vöktu forráðamenn sveitarfélagsins athygli á því að í bréfi frá samgönguráðuneytinu hafi komið fram vegna þeirra snjóflóðavarna sem fyrirhugað var að fara í eftir að framkvæmdum við Drangagil lauk árið 2002, en þá átti að hefja varnir við Tröllagil enda snjóflóðahætta á landinu ekki metin meiri annars staðar. En í erindi frá forráðamönnum sveitarfélagsins til hæstv. umhverfisráðherra segir m.a. þess vegna, með leyfi forseta: „Þær framkvæmdir frestuðust meðal annars vegna þenslu á svæðinu. Sú röksemd á ekki við lengur. Ofanflóðasjóður býr samkvæmt nýjasta ársreikningi yfir tæplega 6 milljörðum kr. í eigin fé og hefur það hækkað um rúmlega milljarð kr. á milli ára. Fjármunir ofanflóðasjóðs eru sérstaklega innheimtir til að vinna að vörnum gegn slysum af völdum snjóflóða en ekki sem almennur tekjustofn fyrir ríkissjóð. Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2010 er gert ráð fyrir 592 millj. kr. í framkvæmdir á vegum sjóðsins en fjármagnstekjurnar einar og sér voru 676 millj. kr. árið 2008. Í fjárlagafrumvarpinu er þar að auki gert ráð fyrir 1.400 millj. kr. í tekjur af ofanflóðagjaldi.“ Frú forseti. Það er eðlilegt að fólk spyrji því að ... Herra forseti. Það er ákveðin útskýring á þessu en nýlega hefur bæst við karlmaður í forsætisnefnd sem er ánægjulegt. En, herra forseti, það er eðlilegt að yfirvöld í Fjarðabyggð spyrji sig þeirrar spurningar hvers vegna ráðherrann hafi ákveðið eða gefið það út með bréfi að fresta þessum framkvæmdum til ársins 2013. Við hljótum því að spyrja hvort ráðherrann hyggist endurskoða þá ákvörðun vegna þess að af hálfu yfirvalda í gegnum tíðina hefur þessum framkvæmdum margsinnis verið lofað. Bent hefur verið á að hvergi á landinu sé eins brýn þörf fyrir að hefja framkvæmdir til að verja byggð eins og á þessum stað og eins og bæjaryfirvöld hafa rökstutt er það gjald sem rennur í ofanflóðasjóð ekki hugsað sem einhver tekjustofn fyrir ríkið heldur til að fara í framkvæmdir til að verja heilu byggðarlögin. Ég vona svo sannarlega að hæstv. ráðherra hafi skipt um skoðun í þessum efnum og sé reiðubúin til að gefa það út að hún muni beita sér fyrir því að framkvæmdir verði hafnar við þessar snjóflóðavarnir enda hafa verið miklar væntingar í sveitarfélaginu á undangengnum árum til þess að svo geti orðið, herra forseti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birki J. Jónssyni fyrir ágæta fyrirspurn og þarfa. Hann spyr hvers vegna framkvæmdunum hafi verið frestað til ársins 2013 og jafnframt hvort ráðherra hyggist endurskoða ákvörðunina. Stuðningur ofanflóðasjóðs við framkvæmdir sveitarfélaga vegna ofanflóðavarna takmarkast eins og gefur að skilja af ráðstöfunarfé sjóðsins eins og fyrirspyrjandi hefur bent á og ráðstöfunarfé er ákveðið í fjárlögum hvers árs. Nú liggur fyrir að það er mikill samdráttur í útgjöldum ríkisins á næstu árum og því mun ofanflóðasjóður væntanlega ekki hafa fjármagn til verkefnisins í Tröllagili fyrr en á árinu 2013 að öðru óbreyttu þar sem um mjög kostnaðarsama framkvæmd er að ræða. Rétt er að halda því til haga, herra forseti, að ákveðnar væntingar voru til þess sannarlega að hafist yrði handa við verkefnið á þessu ári þar sem það yrði hluti af aðgerðum ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum sem kynntar voru í mars sl. Þegar fyrir lá ákvörðun um að draga þyrfti úr því fjármagni sem ætlað hafði verið til ofanflóðavarna þótti ráðuneytinu miður að þurfa nú í haust að tilkynna bæjarstjóra Fjarðabyggðar að fyrri áætlanir um framkvæmdir við varnirnar gætu ekki gengið eftir vegna þess efnahagsvanda sem þjóðin stendur frammi fyrir og kunnur er. Möguleikar ofanflóðasjóðs til að styðja framkvæmdir sveitarfélaganna vegna ofanflóðavarna ráðast því miður af þessu ráðstöfunarfé sem ákveðið er í fjárlögum hvers árs. Endurskoðun ákvörðunar vegna einstakra framkvæmda mun ráðast af því hvort ráðstöfunarfé verður fyrir hendi. Ríkur vilji er til þess að gera það sem hægt er til að hraða framkvæmdum umfram það sem áður er sagt ef möguleikar skapast til að auka fjárheimildir ofanflóðasjóðs fyrr en nú er gert ráð fyrir.

Herra forseti. Þetta svar veldur miklum vonbrigðum og ráðherrann talar hér fyrir einhverri stefnubreytingu þegar kemur að fjármögnun ofanflóðasjóðs því að árlegt gjald er lagt á allar brunatryggðar húseignir í landinu til þess að standa straum af rekstri sjóðsins og framlögum í hann. Ég held við verðum líka að taka tillit til þess að það er ekki langt síðan boðað var að farið yrði í þessar framkvæmdir. Það eru fjármunir í sjóðnum, í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 1.400 millj. kr. í árlegar tekjur af ofanflóðagjaldi. Hæstv. ráðherra boðar þá að hlutdeild sjóðsins í þessu gjaldi muni minnka allverulega, sem er verulegt áhyggjuefni því að vítt og breitt um landið er þörf á því að fara í framkvæmdir sem þessar og nú standa m.a. yfir framkvæmdir í Ólafsfirði, sem voru brýnar í þessum efnum. Ég lýsi því yfir með hliðsjón af forsögu málsins og mikilvægi þess að hér er um öryggishagsmuni byggðarinnar að ræða. Þetta er framkvæmd sem fjármunir eru til fyrir samkvæmt fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi og er sem mikil þörf er fyrir vegna atvinnulífshagsmuna á staðnum. Því hvet ég hæstv. ráðherra til þess að hún beiti sér fyrir því að hraða þessum framkvæmdum, eins og hún hefur sagst ætla að gera. Gert er ráð fyrir miklum fjármunum í þennan sjóð. Ég hvet hæstv. ráðherra að flýta þessum framkvæmdum með hagsmuni íbúa í Neskaupstað og Norðfirði í huga. Það er búið að skapa gríðarlegar væntingar á svæðinu af hlutaðeigandi stjórnvöldum og það er ljótur leikur að bregðast þeim því að þessu var lofað eftir hrun og í raun og veru hafa forsendur ekki breyst svo ýkja mikið síðan þá.

Herra forseti. Eins og þingmaðurinn bendir réttilega á er þarna um að ræða eyrnamerktar fjárhæðir sem eru ætlaðar til þess að uppfylla ákvæði laga um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. Hlutdeild sjóðsins rýrnar ekki að því er varðar ráðstöfun þessara eyrnamerktu fjárhæða en samkvæmt fjárlagafrumvarpinu þarf að draga úr því fjármagni sem ætlað er til ofanflóðavarna í fjárlögum ársins. Við gerum auðvitað ráð fyrir því að halda áfram þessum mikilvægu verkefnum sem heyra undir lagasetninguna. Við hægjum nokkuð á þeim til þess að koma til móts við þær kröfur sem heyra undir gerð fjárlaga og ríkisfjármála. Sú sem hér stendur hefur allar væntingar og allan metnað til þess að koma til móts við þau sjónarmið sem þingmaðurinn nefnir hér, bæði þá augljósu hættu sem stafar af mögulegum ofanflóðum og snjóflóðum, en ekki síður því atvinnuástandi sem er úti í hinum dreifðari byggðum. Það er því ekki pólitískt áhugamál umhverfisráðherra að draga úr möguleikum ofanflóðasjóðs eða hægja á þessum framkvæmdum heldur er dregið úr þeim vegna samdráttar í ríkisrekstri almennt.

Herra forseti. Ég spyr hér hæstv. umhverfisráðherra hvort hún hyggist beita sér fyrir því að ríkið veiti aukið fé til eyðingar refs í samstarfi við sveitarfélögin í landinu. Forsaga málsins er sú að samkvæmt fjárlagafrumvarpi eru hugmyndir umhverfisráðherra þær að hætta greiðsluþátttöku ríkisins í refaveiðum en hér hefur í gegnum tíðina verið um samstarfsverkefni að ræða á milli ríkis og sveitarfélaga. Á fundi okkar þingmanna í Norðausturkjördæmi með forsvarsmönnum Skútustaðahrepps kom fram hversu viðkvæmt dýralífið, fuglalífið, við Mývatn er. Á þessu ári hefur það sveitarfélag varið meira fjármagni til eyðingar refs en til rekstrar á leikskóla sveitarfélagsins. Ef mönnum er einhver alvara í því að viðhalda íslenskri náttúru verður eitthvert eðlilegt jafnvægi að vera í þeim efnum. Eðlilegt jafnvægi mun aldrei helgast af því að friða eitt rándýr með því að ríkið hætti kostnaðarhlutdeild sinni við að fækka þessum dýrum sem lagst hafa mjög þungt á viðkvæmt fuglalíf vítt og breitt um landið. Við þekkjum mörg hver sögur um þar sem þessi skepna hefur hreinsað upp alla mófugla og allt fuglalíf í mörgum fjörðum landsins. Það er því eðlilegt að við spyrjum hæstv. umhverfisráðherra að því hvort hún hyggist ekki beita sér fyrir því í samstarfi við íslensk sveitarfélög að þessu rándýri í íslenskri náttúru verði áfram haldið í skefjum. Við höfum fengið fjölmargar áskoranir í þeim efnum, m.a. áskorun frá Æðarræktarfélagi Íslands sem kom í dag. Þar sem stendur, með leyfi forseta: „Undirritaður hefur fylgst með friðun refs í friðlandinu á norðanverðu norðvesturhorni Vestfjarða. Þar hefur öllum mófugli stórfækkað og sá fugl sem eftir er hefur hætt að láta heyra í sér að miklu leyti. Fram til þessa tíma hefur þjóðfélagið talið þörf á að halda ref í skefjum, en ákvæði þar að lútandi hafa verið í gildi allt frá 13. öld.“ Og áfram stendur, með leyfi forseta: „Æðarræktarfélag Íslands óskar hér með eftir því að þú beitir þér gegn hugmyndum umhverfisráðherra að hætta greiðsluþátttöku ríkisins í refaveiðum. Því er haldið fram að sparnaður sem af þessu hlýst sé 17 milljónir. Það er fjarri lagi. Að frádregnum virðisaukaskatti, tekjuskatti og útsvari veiðimanna er raunverulegur sparnaður u.þ.b. fimm milljónir en ekki 17 milljónir eins og nefnt hefur verið.“ Við höfum fengið fleiri áskoranir, m.a. frá Dalamönnum, sem búa náttúrlega við ágang af hálfu friðlandsins þar sem refir koma af Vestfjörðum niður í Dalina. 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn sem snýr að stuðningi ríkissjóðs til sveitarfélaga vegna eyðingu refs, en eins og kunnugt er er eyðing refa og minka verkefni sveitarfélaga, samanber lög um vernd og friðum og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum. Ríkissjóður hefur styrkt sveitarfélögin til þessara verkefna um langt skeið, enda gera lögin ráð fyrir því að ríkissjóður geti styrkt þessi verkefni sveitarfélaga um allt að 50% af kostnaði þeirra árlega í samræmi við fjárlög. Varðandi fyrirspurn þingmannsins er því til að svara að eins og nú er ástatt með ríkisfjármálin tel ég afar erfitt að styðja sveitarfélögin til eyðingar refa á næsta ári. Nauðsynlegt hefur reynst að skera verulega niður í útgjöldum ríkisins svo það bitnar auðvitað á umhverfismálum eins og öllum öðrum málaflokkum. Út frá náttúrufarslegum forsendum er ekki talin ástæða til þess að auka fé til refaveiða á vegum ríkisins í samræmi við sveitarfélögin miðað við stöðuna í dag. Á hinn bóginn taldi ég mikilvægt að halda framlagi til sveitarfélaga vegna minkaveiða óbreyttum milli ára, auk þess sem lokið verður við stórt tilraunaverkefni um útrýmingu minks á Snæfellsnesi og í Eyjafirði á næsta ári. Þess er vænst að niðurstöður þessa verkefnis gefi okkur vísbendingar um á hvern hátt verði staðið að minkaveiðum hér á landi og hvort fýsilegt kunni að vera að ráðast til atlögu gegn villiminknum í íslenskri náttúru. Vegna orða þingmannsins um þær upphæðir sem hér um ræðir og hafa verið nokkuð til umræðu í fjölmiðlum hefur framlag ríkisins vegna refaveiða að meðaltali verið um og yfir 20% af kostnaði sveitarfélaganna. Það er af ýmsum ástæðum. Það er vegna þess að sveitarfélögin hafa gert misvel við veiðimenn og sum sveitarfélög hafa meira að segja líka greitt tímavinnu og fyrir akstur og fleira. Þingmaðurinn velti líka upp spurningu varðandi mófuglinn. Menn tala ekki alveg einum rómi í þessum efnum. Refurinn er jú eina landspendýrið sem talið er vera hluti af upprunalegri náttúru Íslands. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef frá Náttúrufræðistofnun Íslands, og það er mat sérfræðinga, eru þau neikvæðu áhrif á fuglalíf sem um hefur verið fjallað stórlega ýkt. Refurinn er sem sé landnámsdýr og stofninn var af svipaðri stærð við upphaf síðustu aldar og hann er í dag. Á þeim tíma gætti ekki þeirra neikvæðu áhrifa sem haldið er fram að refurinn hafi á fuglalíf. Það er ljóst að refurinn gengur í æðarvarp og getur haft áhrif á það, eins og hefur komið fram. Fyrir 100 árum var refum fækkað mikið í Mýrasýslu með eitri því að dúntekja minnkaði vegna þess að fuglinn dreifði sér og fannst ekki. En eftir að refur kom aftur þangað jókst fjöldi fugla innan varpsins þrisvar sinnum meira en þá fækkaði fundnum hreiðrum utan varpsins. Það eru því ýmsir þættir sem koma þarna inn. Þó að það sé slæmt að fá ref í æðarvarp getur verið kostur að hafa hann utan varpsins af líffræðilegum ástæðum. Mófuglar eru í sjálfu sér vel aðlagaðir sambýli við ref. Þeir verpa dreift. Það er tiltölulega lítil lykt af hreiðrunum. Fullorðnir fuglar afvegaleiða afræningja. Viðkoman er mikil og fuglarnir eru tiltölulega langlífir. Vaðfuglar verpa flestir fjórum eggjum en að meðaltali kemst ekki nema einn ungi á legg á ári. Á langri ævi þarf hvert par aðeins að koma upp tveimur ungum til að viðhalda varpstofni. Þetta lífsmunstur mófugla er aðlögun að miklu afráni og náttúrulegum dauðsföllum þannig að það eru ýmis sjónarmið þarna uppi. Ég hef samúð með þeim sjónarmiðum sem upp hafa komið að því er varðar þetta samstarf við sveitarfélögin. Þarna er auðvitað um að ræða ákveðið tap á tekjum ef svo má segja, en einhvers staðar verður undan að láta þegar snúið er að láta enda ná saman í náttúruverndar- og umhverfismálum, rétt eins og í öllum málaflokkum. Ég taldi afar mikilvægt að halda siglingu að því er varðar minkinn en að þarna væri möguleiki varðandi refinn, sérstaklega í ljósi þess að framlag ríkisins hefur einungis verið um 20% af kostnaði sveitarfélaganna. Ég taldi því skaðann ekki mikinn, en álít jafnframt að það sé full ástæða til þess að skoða málið í samvinnu við þá aðila sem gerst til þekkja, hvort sem það eru fulltrúar minnar ágætu stofnunar, umhverfisráðuneytisins, Umhverfisstofnunar eða Náttúrufræðistofnunar eða þeirra aðila sem þarna koma að, þeir sem best vit hafa á fuglalífi eða sveitarfélögin. Ég tel rétt að setja í gang starfshóp í kjölfar þessarar umræðu sem mun rýna þetta mál til lengri framtíðar, þá með það að markmiði að skoða stöðu stofnsins og raunverulega stýringu á þeim inngripum sem þarna er um að ræða og hvort það sé kostnaðarins virði að halda því áfram sem verið hefur hingað til.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þá umræðu sem á hér á sér stað. Fyrst verð ég að lýsa vonbrigðum mínum með að ríkisvaldið ræði ekkert við sveitarfélögin þótt það sé í samstarfsverkefni með þeim heldur slær það bara samstarfið af. Það þarf ekkert að ræða við sveitarfélögin, ráðuneytið tekur einhliða ákvörðun án þess að ræða nokkurn hlut og án þess að gera sér grein fyrir hvað það þýðir. Ég hef miklar áhyggjur af því að ef þetta gengur eftir og menn fara að hætta að veiða ref með þeim aðferðum sem þeir gera í dag, muni fuglalíf stórskaðast af því. Annað sem er líka mjög hættulegt er að ef menn skjóta ref á grenjatímanum, sem er bannað í dag, það eru eingöngu sérstakir menn sem mega skjóta refi, muni refirnir verða skotnir og yrðlingarnir deyja úr hungri í greninu. Það er mjög alvarlegt. Það er mjög sérkennilegt að sú hugsjón skuli koma frá umhverfisráðuneytinu. Svo vil ég að lokum benda hæstv. umhverfisráðherra á að tala nú ekki við þessa kommissara í ráðuneytinu um þessi mál. Ég bendi henni á 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að vekja máls á þessu máli. Ég er sammála honum í því að afar óheppilegt væri ef refaveiðar legðust algerlega af, ekki aðeins út frá atvinnulegum sjónarmiðum heldur líka út frá menningarlegum, félagslegum og ekki síst umhverfissjónarmiðum. Það er hætta á að viss þekking sem til er meðal veiðimanna gæti tapast og við verðum að horfa á alla þessa þætti með slíkt í huga. Brýnt er að þeim málum verði komið í ákveðinn farveg þannig að ekki sé hætta á að veiðarnar leggist af, sátt náist í málinu milli ríkisins, sveitarfélaga, veiðimanna og fagfólks í umhverfis- og náttúrufræðum.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að vekja máls á þessu máli og taka það upp undir þessum lið. Ég er efnislega sammála hv. þingmanni að mjög miklu leyti og ég held að við þurfum að setjast yfir málið. Það er alveg laukrétt að ákveðin vandamál hafa verið þessu tengd. Í gegnum tíðina hefur samstarf sveitarfélaga og ríkisins verið mjög gott á þessu sviði en núna í seinni tíð hefur borið við að á ákveðnum svæðum þar sem töluvert lítið er veitt er verið að færa skott á milli svæða og annað, skipulagið er ekki nægilega gott á þessu. Því fagna ég að hæstv. umhverfisráðherra ætli að skipa starfshóp til að fara yfir þessi mál. Ég ítreka og hef nefnt það að málið verði tekið upp í fjárlaganefnd til að leita leiða til að rétta þennan hlut núna í ár en í framhaldinu verði starfshópur 

Virðulegi forseti. Ég held að það mál sem við ræðum kunni að virðast hjá einhverjum lítið mál en þetta er stórmál. Við erum að ræða um að mínu viti lítinn sparnað hjá ríkinu, ef sparnaðurinn er í raun nokkur þegar upp er staðið, en hugsanlega mikið tjón. Því það sjá allir og vita sem hafa fylgst með og eiga t.d. leið um náttúruna þar sem mikið er af ref, að þar heyrist ekki í mófugli, svo dæmi sé tekið. Það má heldur ekki gleyma því að tekjur ríkisins af þessum veiðum eru þó nokkrar. Dæmi eru um að tekjur ríkisins séu þannig að borgað er minna til sveitarfélaga en það fær í virðisauka. Svo má ekki sleppa að nefna að mörg sveitarfélög hafa mjög gott skipulag á þessum veiðum. Það er ekki svo að þetta sé alls staðar í kaldakoli. En það er ágætt að samræma þetta og ríkið á náttúrlega að sjálfsögðu að taka þetta alfarið yfir og sjá um þessa eyðingu.

Herra forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju með að hæstv. ráðherra ætlar að móta einhverja stefnu til langrar framtíðar í þessum efnum. En ég tel það algjörlega útilokað að við ætlum að hætta greiðsluþátttöku ríkisins á meðan sú vinna fer fram, vegna þess að mörg sveitarfélög, fámenn sveitarfélög með litlar útsvarstekjur, eru að sligast í dag undan þessu. Við þurfum að fara að svara þeirri spurningu: Ætlum við þá að minnka allverulega veiði á ref í landinu? Ég er alinn upp á slíkum slóðum, í tengslum við æðarvarp þar sem maður hefur horft upp á það hvernig þessi skepna, þetta rándýr, getur leikið heilu æðarvörpin ef landeigendur standa sig ekki í stykkinu að verja lönd sín. Því er um stórmál að ræða. Ég vil hvetja ráðherrann til að sýna velvilja í okkar garð, þeirra sem tala fyrir því að skynsamlegt sé að halda áfram að halda þessu rándýri í skefjum. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með að þeir þingmenn sem hér hafa talað úr mörgum flokkum hafa staðið mjög einbeittir að því í umræðunni að Alþingi Íslendinga eigi að halda áfram að setja fjármuni í eyðingu refs og minks. Því það er nú einu sinni þannig að eftir að ríkisstjórnin hefur lagt fjárlagafrumvarp fram er það komið í hendur alþingismanna. Ég hef alveg fulla trú á því að þverpólitísk samstaða verði um það á Alþingi og ég veit að herra forseti er sammála mér að við höldum áfram að sporna við því að ref fjölgi ótæpilega hér á landi og að við leggjum undir okkar dýrmæta fuglalíf sem er eitt aðaleinkenni íslenskrar náttúru. Ég hélt að hæstv. umhverfisráðherra hefði dálæti á íslenskri náttúru og vildi viðhalda íslenskri náttúru. Því lofa ég hæstv. ráðherra stuðningi við að halda jafnvægi í lífríki landsins 

Forseti hefur ekkert tjáð sig um þetta umrædda mál enn sem komið er.

Herra forseti. Það er rétt hjá málshefjanda, hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, að ég stend með náttúrunni og þó að hann hafi kosið að fara með himinskautum í tilþrifum í síðustu setningum sínum þá er það nú ekki svo að dagar íslenskrar náttúru séu taldir hér með þó það kunni að virðast svo með málflutningi hans hér í lokin. Ég virði honum það til vorkunnar að það var komin svona ákveðin stemning hér í salinn og klukkan að verða sjö. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson nefndi, en var ekki við upphaf umræðunnar, að það væri lítill sparnaður og virðisaukaskatturinn yrði hugsanlega meiri en sá sparnaður sem af þessu hlýst. Af því tilefni vil ég gjarnan nefna að staðan árin 2005, 2006, 2007 og 2008 er þannig að það er umtalsvert hærri upphæð sem ríkið leggur fram heldur en innheimtist í virðisaukaskatti. Þær tölur sem hafa verið umræddar í fjölmiðlum eru dálítið umdeilanlegar getum við sagt þar sem hlutfall framlags ríkisins vegna refaveiða er um og innan við 20% af kostnaði sveitarfélaganna en ekki helmingur eins og lögin gefa möguleika á en það er vegna þess að sum sveitarfélögin gera betur við veiðimenn sína og borga jafnvel akstur. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson talaði um kommissara í ráðuneytinu. Með fullri virðingu fyrir starfsmönnum stjórnsýslunnar þá held ég að það sé nú þannig að eðlilegt sé að tala hér með fullri virðingu um fólk sem er að vinna heiðarlega sína vinnu. Ég er sammála hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni varðandi menningarlega arfleifð og sérþekkingu á því að ganga til grenja o.s.frv., ég þekki þá umræðu og mér finnst hún skipta máli. Það sama vil ég segja um orð Ásmundar Einars Daðasonar varðandi mikilvægi þess að endurskoða þetta skipulag. Ég held að við einhendum okkur í það verkefni.