Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Það vakti athygli mína í morgun þegar ég var að lesa blöðin fréttatilkynning frá aðalfundi Samfylkingarfélagsins í Garðabæ þar sem hæstv. félagsmálaráðherra var m.a. gestur auk þess sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir var líka gestur fundarins en hún er líka félagi í Samfylkingarfélaginu í Garðabæ. Í tilkynningunni segir m.a.: „Jafnframt hvetur Samfylkingin í Garðabæ þingmenn VG til þess að taka þingflokk Samfylkingarinnar sér til fyrirmyndar og ganga í takt og í samræmi við ríkisstjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar, öllum til heilla.“ Ég vil lesa þetta aftur: … hvetur Samfylkingin í Garðabæ þingmenn VG til þess að taka þingflokk Samfylkingarinnar sér til fyrirmyndar og ganga í takt og í samræmi við ríkisstjórnarsáttmálann. Ég hugsaði fyrst um sinn: Var Samfylkingarfélagið í Garðabæ að árétta við Samfylkinguna í fyrri ríkisstjórn þegar Samfylkingin var í ríkisstjórn með okkur sjálfstæðismönnum að taka þann samfylkingarpart sér til fyrirmyndar? Alla vega veltir maður því fyrir sér hvort þetta sé það sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir vill taka undir og hvort til að mynda hæstv. forsætisráðherra sé að tala í gegnum m.a. svona ályktanir og nýta sér svona ályktanir í þessa veru. Ég spyr: Er þetta í anda þess að reyna að efla samstöðu innan ríkisstjórnarinnar? Við þurfum náttúrlega á samstöðu að halda á þessum tímum þó að við viljum, sum hver, fara í eitthvað allt annað. En ég vil spyrja hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur hvort hún taki þá heils hugar undir það að Vinstri hreyfingin – grænt framboð gangi í takt. Er VG búin að vera svona svakalega óþekk hreyfing? Er hún ekki búin að uppfylla ríkisstjórnarsáttmálann eins og greinilega má lesa út úr þessari ályktun Samfylkingarfélagsins í Garðabæ sem er nokkuð furðuleg?

Frú forseti. Aðalfundur Samfylkingarinnar í Garðabæ var haldinn í vikunni. Stjórn félagsins lagði fram þrjár ályktanir, ef ég man rétt, sem voru allar samþykktar. Ein var um að fagna uppbyggingu hjúkrunarheimila í kjördæminu, önnur var áskorun til stjórnarandstöðunnar um að láta af málþófi í Icesave-málinu og sú þriðja var um ríkisstjórnarsamstarfið og áskorun til samstarfsflokks Samfylkingarinnar eða þingmanna Vinstri grænna um að huga nú að því að starfa eftir ríkisstjórnarsáttmálanum og ganga í takt eins og það var orðað í ályktuninni. Nú er það svo að í félögum Samfylkingarinnar um allt land, og Garðabærinn er þar á meðal, er líflegt og gott, frjálst og opið félagsstarf og þar tjá menn hug sinn og fara ekki í felur með skoðanir sínar. Stjórn félagsins lagði þessar ályktanir fram á fundinum og þær voru samþykktar og þykir mér það með öllu fullkomlega eðlilegt. Mig langar kannski af þessu tilefni að minna hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur á að þegar við sátum saman í ráðuneyti Geirs H. Haardes þá gengu stundum sendingar þannig á milli að sú sem hér stendur var oftar en ekki tekin upp af hv. þingmönnum sjálfstæðismanna og skömmuð blóðugum skömmum fyrir það að framfylgja stjórnarsáttmálanum. Það er því ekkert nýtt að menn hafi skoðanir á samstarfsflokknum eða vilji lýsa þeim en þetta var ekkert annað en jákvæð og uppbyggileg athugasemd í anda systralags og bræðralags og þess samstarfs sem við eigum með Vinstri grænum.

Virðulegi forseti. Nú fer að líða að því að við förum að vinna meira í fjárlagafrumvarpinu og þess vegna langar mig að spyrja hv. þingflokksformann Samfylkingarinnar, Björgvin G. Sigurðsson, út í yfirlýsingar Árna Páls Árnasonar félagsmálaráðherra. Í morgunútvarpinu 30. nóvember, þ.e. síðasta mánudag, var hæstv. félagsmálaráðherra í viðtali og þar var aðallega fjallað um fæðingarorlofið. Hann lýsti því þar að ríkisstjórnin væri á talsverðum villigötum og þingið þyrfti að skoða það mál sérstaklega vel, hafði greinilega orðið undir með sínar hugmyndir. Síðan þróaðist viðtalið út í það að Lára Ómarsdóttir fréttamaður kom með alls konar hugmyndir um hvernig megi spara í fjárlögum. Þá sagði hæstv. félagsmálaráðherra eftirfarandi, með leyfi forseta: „Já, ég get eiginlega alveg tekið undir þetta með þér, það hefur ekki skort á að ég hafi kallað eftir því að annars staðar í ríkiskerfinu sé skorið niður með sama hætti og við höfum þurft að gera í velferðarkerfinu. Það er auðvitað gríðarlega stór hluti fjárlaga ríkisins sem fellur undir það ráðuneyti sem ég stýri og mér hefur þótt aðhaldsstigið annars staðar einkennast af miklu alvöruleysi, ég verð bara að segja það.“ Virðulegi forseti. Það er auðvitað ekki hægt að skilja þessa yfirlýsingu hæstv. félagsmálaráðherra öðruvísi en sem beina árás á hæstv. fjármálaráðherra Steingrím J. Sigfússon sem deilir út römmunum í fjárlagafrumvarpinu til ráðuneyta. Þarna er hæstv. félagsmálaráðherra að fara beint framan að hæstv. fjármálaráðherra og sakar hæstv. ráðherra og ríkisstjórnina væntanlega alla um mikið alvöruleysi í aðhaldsstiginu. Ég vil því spyrja hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson: Er þetta rétt hjá hæstv. félagsmálaráðherra, einkennist fjárlagafrumvarpið af miklu alvöruleysi í aðhaldsaðgerðunum?

Frú forseti. Það er svo langt frá því að fjárlagafrumvarpið einkennist af alvöruleysi, enda var hæstv. félagsmálaráðherra ekki að tala um núverandi fjárlagafrumvarp í þessu viðtali. Eins og hv. þingmaður vísaði í var ráðherrann í viðtali þarna um öll þau stóru mál sem hann hefur staðið frammi fyrir að greiða úr á síðustu mánuðum og hann var að tala um fjárlagagerð síðustu ára. 

Frú forseti. Ég kem upp til að lýsa yfir miklum áhyggjum af þeim fréttum sem komu fram í gær. Formaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, fór í óundirbúna fyrirspurn við hæstv. fjármálaráðherra í gær og má segja að það virtist vera að hæstv. ráðherra hafi verið algerlega óundirbúinn undir þá fyrirspurn í orðsins fyllstu merkingu þar sem hann segist ekki kannast við að það séu til neinar nýrri tölur en þær sem hafi verið unnar og birtar um skuldaþol íslenska ríkisins. Síðan veit ég ekki betur en það sem gerist sé að fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eiga fundi með fulltrúum stjórnmálaflokkanna þar sem þeir staðfesta það sem formaður Framsóknarflokksins spurði um, að skuldir þjóðarbúsins eru umtalsvert hærri en áður var talið. Áður var talað um að þær væru kringum 310% af vergri landsframleiðslu og flestum þótti alveg nóg um en nú er verið að tala um að þær séu í kringum 350%. Hins vegar virðist sem seðlabankastjóri hafi ekki allt of miklar áhyggjur af þessu, þrátt fyrir að þetta séu alveg óhugnanlegar tölur og sjáist eiginlega hvergi í heiminum, og talar um að þetta sé eitthvað sem lendi að verulegu leyti á útlendingum. En er þetta ekki eitthvað sem hæstv. fjármálaráðherra hefði átt að vera upplýstur um, hafa fengið einhverjar upplýsingar um að skuldastaðan væri þetta mikil eða getur verið að hæstv. ráðherra hafi hreinlega verið að ljúga að þinginu í gær, hann hafi verið að segja ósatt þegar spurt var um þetta? Ef ekki verð ég að segja að ég hef miklar áhyggjur af því að hæstv. ráðherra sé hreinlega ekki að standa sig í stykkinu í sínu starfi og ég hef líka miklar áhyggjur af því sem kemur fram hjá seðlabankastjóra þar sem hann talar um skuldir ríkissjóðs að þær séu hins vegar ekki út úr neinu korti miðað við það sem gengur og gerist í ýmsum löndum. Vil ég þá benda á eitt nefndarálitið frá efnahags- og skattanefnd þar sem kemur fram að aðeins eitt þróað hagkerfi er með hærra skuldahlutfall hins opinbera en Ísland og það er Japan. Er Japan eitthvað sem við viljum líkja eftir?

Frú forseti. Það er mikilvægt að menn tali af ábyrgð um þessa hluti og reyni að byggja þá á bestu fáanlegum upplýsingum. Ég segi alveg hiklaust að það er ábyrgðarhlutur að hlaupa með óstaðfestar lausafregnir um eitthvað af þessu tagi og gefa sér umsvifalaust að landið sé að lenda í greiðsluþroti. Það er mikill ábyrgðarhlutur að standa þannig að málum. Það er ekkert sem bendir til þess. Við höfum engar upplýsingar um það í fjármálaráðuneytinu að skuldir ríkisins og hins opinbera séu að breytast að neinu marki frá því sem reiknað hefur verið með að undanförnu nema til lækkunar vegna þess að ríkið er að komast betur frá endurreisn bankakerfisins og við munum taka minni erlend gjaldeyrislán en áður hafði verið reiknað með. Hitt hefur lengi legið ljóst fyrir að það er vandasamt að ná endanlega utan um skuldir einkaaðila og það mun ekki skýrast fyrr en á næstu missirum nákvæmlega hvað eftir stendur í íslenska bókhaldinu þegar skiptum gömlu bankanna er lokið, þegar úrvinnslu mála hjá skuldsettum og því miður að mestan part ónýtum eignarhaldsfélögum er lokið og þegar við höfum greint það nákvæmlega hvernig þeir hlutir verða. Þess vegna hefur það legið ljóst fyrir að um heildarskuldir einkaaðila og hvernig þær verða bókfærðar smátt og smátt eftir banka- og efnahagshrunið, er óvissa. Stórir hlutar þeirra skulda varða ekki íslenska ríkið eða greiðslugetu íslenska þjóðarbúsins svo sem eins og gríðarmiklar skuldir tiltekinna fjölþjóðafyrirtækja sem eru að uppistöðu til með starfsemi sína erlendis og fjármagnaðar af erlendum bönkum, þar af eitt stórt fjölþjóðafyrirtæki sem er með heildarskuldir sem nema um 70% af vergri landsframleiðslu. Skuldir dótturfélaga erlendra móðurfélaga fyrst og fremst vegna þess að þau hafa verið byggð upp með mikilli skuldsetningu erlendis frá til að greiða síðan arðinn úr landi í formi afborgana og vaxta nema um 40% af vergri landsframleiðslu. Þetta eru ekki tölur sem við þurfum að hafa áhyggjur af. Það eru fyrst og fremst skuldir ríkisins, hið opinbera, og innlendra fyrirtækja sem við þurfum að standa á bak við.

Hæstv. forseti. Ég hef áður komið hér til að ræða áhyggjurnar sem ég hef af þeim iðnfyrirtækjum sem bera hvað þyngsta skattbyrði miðað við ný frumvörp ríkisstjórnarinnar. Samtök iðnaðarins hafa gagnrýnt harðlega skattstefnu stjórnvalda sem lýtur að skattlagningu matvæla og hækkun á virðisaukaskatti af tilteknum matvælum og álagningu vörugjalda. Ég beindi fyrirspurn varðandi þetta til hæstv. fjármálaráðherra í liðinni viku sem lýsti því yfir að þetta væru þær skattahækkanir sem hann ætti síst erfitt með að verja í þessum skattbreytingum. Mig langar að beina þeirri fyrirspurn til hv. þm. Magnúsar Orra Schrams hvort hann sé sammála þessari túlkun ráðherrans eða hvort hann sé sammála mér og hafi áhyggjur af stöðu þessara fyrirtækja. En afleiðingarnar miðað við þær yfirlýsingar sem komið hafa frá forsvarsmönnum fyrirtækjanna og Samtökum iðnaðarins eru þær að það þarf að segja upp fólki og lækka laun hjá þeim sem halda vinnunni sinni. Það hefur verið talsverð umræða um þetta í fjölmiðlum og Samtök iðnaðarins hafa vakið athygli á þessu með bréfi til okkar þingmanna og jafnframt með auglýsingum í blöðum. Þá hafa Samtök iðnaðarins lagt fram ítarlegar tillögur um aðrar aðferðir við skattlagningu matvæla. Í gær var fjallað um það í kvöldfréttum að þessar hækkanir munu skattleggja ýmsar vörur út af markaði sem munu þá hafa áhrif á framleiðslu og fjölda starfa hjá þessum fyrirtækjum. Það er mikilvægt að við ræðum þetta mál vegna þess að við eigum að róa að því öllum árum að fjölga störfum hér á landi. En ef skattstefna ríkisstjórnarinnar hefur það í för með sér að fyrirtækin í landinu eiga einskis annars kost en að segja upp fólki, telur hv. þm. Magnús Orri Schram að við séum þá á réttri leið eða telur hann kannski að endurskoða þurfi þessi áform?

Frú forseti. Það er ekkert gleðiefni að hækka þurfi skatta. Ég þekki til þessara álitaefna og veit að efnahags- og skattanefnd mun skoða þær ábendingar sem komið hafa frá atvinnulífinu og taka þær til gaumgæfilegrar skoðunar. En ábyrgir stjórnmálamenn reyna að ná endum saman í ríkisrekstri og meginmarkmið þeirra skattbreytinga sem við erum að ráðast í er að ná meiri jöfnuði í skattkerfi okkar því að það er ljóst að sú skattstefna sem Sjálfstæðisflokkurinn rak til langs tíma gekk ekki upp, hún var ekki sjálfbær. Menn áttuðu sig á því strax árið 2005 í fjármálaráðuneytinu að þeir mundu ekki ná endum saman fyrsta árið eftir ofþensluna, árið 2008. Það þurfti sem sagt ofhitnun í hagkerfinu til að skattapólitík Sjálfstæðisflokksins gengi upp og tekjur og gjöld væru í samræmi. Við þurfum að beygja af þeirri leið og það gerum við í nálgun okkar. Við erum að búa til meiri jöfnuð í skattkerfi okkar og það gerum við t.d. með fjölþrepaskattkerfi en Íslendingar hafa undir stjórn Sjálfstæðisflokksins rekið hægri sinnuðustu skattapólitík 

Hæstv. forseti. Það er freistandi að blanda sér í þessa skattaumræðu en ég ætla að geyma það þar til við förum í skattaumræður væntanlega í næstu viku eða hvenær sem það kann að verða. En mér fannst dálítið athyglisvert að heyra þá umræðu sem átti sér stað áðan milli hv. þingmanna Þorgerðar K. Gunnarsdóttur og Þórunnar Sveinbjarnardóttur varðandi tilmælin um að ganga í takt. Það hefur dálítið sterka tilvísun inn í það sem er að gerast í þinginu núna í sambandi við Icesave-málið. Af því tilefni datt mér í hug að rifja upp ágæta greiningu á þessu sem fram kom í þingræðu hæstv. núverandi fjármálaráðherra fyrir einum fimm árum síðan, sem ég ætla að vitna í, með leyfi hæstv. forseta: „Má ég þá frábiðja mér það að menn komi hér með þau nauðungarrök að þeir séu í liðinu, af því að þeir séu stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar verði þeir að láta sig hafa það. Það er ekki þannig. Það er þvert á móti algerlega öfugt. Menn eru skyldugir til að fylgja sannfæringu sinni. Og hvað er fólgið í stuðningi við ríkisstjórn, að vera stuðningsmaður ríkisstjórnar? Að skrifa upp á hvert einasta mál sem hún flytur? Nei. Aldeilis ekki. Þá hafa menn eitthvað misskilið þetta. Þá verða nýju þingmennirnir að fara aftur á námskeið fyrir nýja þingmenn. Það er ekki það sem fólgið er í stuðningi við ríkisstjórn, að skrifa upp á hvaðeina sem hún gerir. Það eina sem menn lofa þegar þeir taka þátt í því að mynda ríkisstjórn og lýsa sig stuðningsmenn hennar er að verja hana vantrausti.“ Þessi orð eiga vel við í Icesave-málinu, þingmenn sem hafa sterkar skoðanir á því máli geta ekki skotið sér á bak við það að þeir séu í liðinu.

Virðulegi forseti. Ég skemmti mér áðan yfir ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar þar sem hann vísaði væntanlega í eitthvert annað viðtal en hv. þm. Siv Friðleifsdóttir vísaði í. Þingmenn Vinstri grænna eiga ekki bara að ganga í takt við þingmenn Samfylkingarinnar, þeir eiga líka að taka sér þá til fyrirmyndar. Í þessu viðtali eru fréttamennirnir greinilega að spyrja út í niðurskurðinn í fæðingarorlofskerfinu og hvar eigi að skera niður. T.d. spyr Lára: „En þú segir að þér finnist sumir ráðherrar ekki ganga nógu langt og þið gangið ekki nógu langt í að skera niður þessa hluti. Á hverju strandar það? Hverjir eru það sem standa í vegi fyrir því?“ Með leyfi forseta segir hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra: „Ég held að það séu engir einstaklingar sem standa gegn því, ég er einfaldlega að segja að alvörustigið hjá ríkinu þurfi að vera meira.“ Það er í kjölfar þess að hann sagði að aðhaldsstigið annars staðar einkenndist af miklu alvöruleysi. Í rauninni er þetta ekkert annað en bein árás á þá fjárlagagerð sem verið hefur í gangi hjá hæstv. fjármálaráðherra og væntanlega líka á þá vinnu sem nú þegar hefur farið fram innan fjárlaganefndar. Ég vil einnig benda á að hæstv. ráðherra segir hér líka að ríkisstjórnin hafi skert tekjur aldraðra og öryrkja á þessu ári. Það er búið að skerða bætur vel stæðra 

Forseti vill hvetja þingmenn til að halda tímamörk.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs í tilefni af þeirri sorglegu atburðarás sem við höfum orðið vitni að síðustu daga sem er málþófið í þinginu um Icesave-málið. Hér hafa menn fundið gloppur í þingskapalögum sem gerir þeim vissulega kleift að halda þessum skrípaleik áfram en ég lít svo á að hér sé verið að hindra Alþingi í störfum sínum. Það er ábyrgðarhluti, mér finnst það alvarlegt mál. Það er í raun og veru verið að hindra Alþingi í því að sinna stjórnarskrárbundnu hlutverki sínu  
            

Frú forseti. Það er athyglisvert að hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir hefur ekki heyrt ítrekuð boð stjórnarandstöðunnar um að greiða fyrir málsmeðferð á þinginu þannig að ég hvet hana til að fara til baka og lesa þær ræður vegna þess að ég ætla ekki að eyða tíma mínu í að endurtaka þær fyrir þingmanninn. En þetta er nákvæmlega það sem er að gerast. Samfylkingin vill núna banna stjórnarandstöðuna. Hún sendir kunnuglegar eiturpillur til samstarfsflokksins og það hríslaðist hrollur niður eftir bakinu á mér í morgun þegar ég las fréttirnar úr Garðabæ um að nú eigi að beina þeim tilmælum til samstarfsflokksins að ganga nú í takt. Já, frú forseti. Það má segja að það sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir sagði, að þetta væru jákvæðar og uppbyggilegar athugasemdir, að það eru þær svo sannarlega miðað við aðrar athugasemdir sem borist hafa úr herbúðum Samfylkingarinnar til Vinstri grænna. Ég veit ekki betur en að einn liðsmaður þeirra af Suðurnesjunum hafi spurt þeirrar spurningar hvort hæstv. umhverfisráðherra væri annaðhvort vanhæf eða veruleikafirrt. Tilmæli, skipanir, hótanir til fólks um að ganga í takt eru því miðað við það jákvæð og uppbyggileg en þetta er algerlega með ólíkindum. Hér segir annar ríkisstjórnarflokkurinn, sem hefur beygt hinn í öllum þeim prinsippmálum sem sá flokkur stóð fyrir - má ég nefna Evrópusambandsmálið sem dæmi: Verið þið stillt, verið þið prúð, 

Forseti verður að biðja hv . þingmenn um að virða tímamörk. Eftir því sem þingmenn fara meira fram úr ræðutíma sínum því færri komast að undir liðnum störf þingsins því að það eru aðeins gefnar 30 mínútur í þann lið.

Frú forseti. Ástæða þess að ég kem upp undir þessum lið er að fjalla aðeins um störf þingsins á nýliðnum dögum. Ég hef undanfarna mánuði borið mikla virðingu fyrir málefnalegu starfi stjórnarandstöðunnar í fjárlaganefnd og í þinginu og það er mjög mikilvægt að stjórnarandstaðan komi með málefnalegt innlegg í umræðuna, veiti ríkjandi stjórnvöldum mikilvægt og nauðsynlegt aðhald og bæti einhverju við. Á síðustu dögum hef ég hins vegar tekið eftir því að menn eru farnir að endurtaka sig í sífellu sólarhring eftir sólarhring.  
            

Frú forseti. Já, hún er gamansöm í morgunsárið hv. varaformaður Sjálfstæðisflokksins sem hefur fundið sér sérstakt gleðiefni í lítilli frétt í málgagninu um fund hins geysiöfluga Samfylkingarfélags í Garðabæ þar sem ályktað var um ýmis efni, m.a. var hvatt til þess að menn gengju í takt.  
             Hitt vakti athygli mína að í sömu frétt var sjónum beint að stjórnarandstöðunni, Sjálfstæðisflokknum. En hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir vék í gamansemi sinni ekkert sérstaklega að því að hið öfluga Samfylkingarfélag í Garðabæ hefði áhyggjur af því hvernig Sjálfstæðisflokkurinn og stjórnarandstaðan höguðu sínum málflutningi á aðventunni á Alþingi. 
            

Nú er sá tími liðinn sem ætlaður er fyrir störf þingsins en forseti hyggst koma að einum þingmanni í viðbót þannig að 15 þingmenn komist að undir þessum lið, þrátt fyrir að menn hafi farið fram úr ræðutímanum, í trausti þess að menn virði tímamörk undir þessum lið í framtíðinni. Þá tekur til máls hv. 3. þm. Reykv. n., Illugi Gunnarsson, síðastur undir þessum lið.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta. Það er ágætt að það komi sem flestir þingmenn hingað upp og að sem flest sjónarmið nái fram. Ég verð að segja vegna þeirra orða sem hér hafa fallið, m.a. hjá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur sem fór yfir þær kröfur og þær hættur sem blöstu við ef Icesave-samkomulaginu yrði ekki lokið strax, að það var nefnt að það vantaði lánsfé og því var haldið fram að ef við mundum ekki skrifa undir Icesave-samkomulagið mundi ekki losna um nein lán t.d. frá Norðurlöndunum. Nú er komið í ljós að það er búið að losa um þau lán. 
             Því hefur verið haldið fram að það yrði að ganga frá þessu strax þannig að hægt væri að ráðast í að gera einhverjar endurbætur á fjárhag heimilanna. Það er búið að samþykkja heilt frumvarp einmitt um þann þátt þannig að það var hægt. Því hefur verið haldið fram að það væri í raun ekkert hægt að gera varðandi endurreisn bankanna nema búið væri að ganga frá Icesave-samkomulaginu. Þessu hefur verið haldið fram og það kom fram m.a. í máli hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur. Þó er það þannig að nú er þegar búið að gera þær ráðstafanir að lánardrottnar tveggja helstu bankanna hafa þegar tekið þessa banka yfir án þess að búið sé að ganga frá Icesave-samkomulaginu. 

Forseti hafði vonað að menn mundu virða tímamörk. Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk undir þessum lið þannig að allir geti komist að sem ættu að komast að undir þeim lið.

Forseti leggur til með vísan til 4. mgr. 10. gr. þingskapa að þingfundur geti staðið lengur en þingsköp ákveða. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta?

Frú forseti. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt á þessum árstíma að við fundum hér lengur en hefðbundinn fundartími gerir ráð fyrir. En í ljósi þess að hér hafa verið mjög margir fundir að kvöldi og næturlagi að undanförnu, og þegar menn horfa til þingstarfa á undanförnum mánuðum allt frá því í sumar hefur svo verið, er eðlileg krafa okkar í stjórnarandstöðunni að reynt sé að skjóta á fundum þingflokksformanna áður en til atkvæðagreiðslu kemur eins og hér er og kanna hvort ekki sé hægt að komast að samkomulagi um hversu lengi fram eftir kvöldi eða nóttu á að funda. Það eru eðlileg vinnubrögð. Ég vil vekja athygli á því að það er nokkuð um liðið frá því að forseti hefur fundað með þingflokksformönnum og ég hefði talið að eðlilegt hefði verið áður en til þessarar atkvæðagreiðslu kæmi að við hefðum átt slíkan fund til að geta komið betra skipulagi á þingstörfin og þau færu fram í meiri sátt 

Forseti vill upplýsa að hún hyggst boða þingflokksformenn til fundar við sig í hádegishléi.

Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði á móti því að vera með kvöldfund en lýsi því yfir að ef það er vilji meiri hluta þingmanna að vera með kvöldfund mun ég að sjálfsögðu sinna því eins og mér ber skylda til. Ég óska þess svo sannarlega að aðrir þingmenn geri það einnig og eigi við okkur hreinskiptin samtöl um þau mál sem verða á dagskrá. Ég vil einnig minnast á það sem kom fram hjá síðasta ræðumanni, að það er ágæt leið að kalla saman þingflokksformenn til að hafa samráð, í ljósi þess að oft er rætt um samráð og samvinnu í þessum ræðustóli og forsetastóli, fara þá yfir dagskrá dagsins og tímasetningar og jafnvel einhverja daga fram í tímann í staðinn fyrir að hafa uppi þau vinnubrögð að hér komi þingmenn jafnvel að morgni og viti lítið hvað gerist allan daginn.

Frú forseti. Það er gríðarlega mikilvægt að hér verði tekið á þeim málum sem fram undan eru í einhvers konar samstarfi. Það eru mjög mörg mál á dagskrá á þessum fundi í dag og ég hefði haldið að betri bragur hefði verið á því að þingflokksformenn mundu funda með forseta áður en ákveðið var að kalla til atkvæðagreiðslu um kvöldfund. Þetta eru stór mál og ef einhver þeirra verða til umræðu er mjög mikilvægt að við höldum fókus okkar. Þegar fólk er dauðþreytt er ansi hætt við því að þau mál sem rætt er um á löggjafarfundinum séu ekki almennilega unnin. Þess vegna segi ég nei við því að hafa kvöldfund. Ég veit að fólk er búið að vera hérna á næturnar og kvöldin.

Sárafáir.

Ég svaf t.d. í þrjá tíma í nótt þannig að ég held að það væri 

Frú forseti. Það er kominn 4. desember. Við erum með dagskrá fyrir þennan fund og á henni eru 23 frumvörp sem flestöll og eiginlega öll þurfa afgreiðslu fyrir áramót ef þá á ekki að valda vandræðum fyrir hagsmuni lands og þjóðar. Vantar þó inn fjárlagafrumvarpið og fleira sem einnig þarf afgreiðslu. Stjórnarandstaðan hefur nú undanfarna viku til tíu daga rætt eitt mál í eitthvað á milli 80–90 klukkustundir.  
            

Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að tjá mig um dagskrá þessa fundar í tilefni af ummælum hæstv. fjármálaráðherra áðan. Það er vissulega rétt sem hæstv. fjármálaráðherra segir að hér á dagskrá þessa fundar eru afar mörg mál. Fyrir utan Icesave-málið eru 22 mál á dagskrá og ég rengi ekki það sem hæstv. fjármálaráðherra segir að æskilegt er og nauðsynlegt að flest þessi mál komist á dagskrá, verði afgreidd fyrir áramót. Í þessu sambandi er rétt að minna á að stjórnarandstaðan hefur ítrekað lýst yfir að hún mundi ekki standa í vegi fyrir því að mál af því tagi sem tengjast fjárlögunum væru tekin á dagskrá. Stjórnarandstaðan hefur upp á hvern einasta dag lýst því yfir að hún sé tilbúin að semja um tíma við ríkisstjórnina um hversu langan tíma þessi mál taki þannig að þau geti farið hratt 

Frú forseti. Vegna þeirra orða hæstv. fjármálaráðherra sem hér féllu um dagskrá þingsins í dag vil ég beina því til virðulegs forseta að samkvæmt 63. gr. þingskapalaganna er það í valdi forseta að breyta dagskrárröð mála. Ég skora á forseta, úr því að ríkisstjórnin er ekki tilbúin til að taka ábyrgu tilboði stjórnarandstöðunnar um að tryggja að þau mál sem hæstv. fjármálaráðherra nefndi sérstaklega að þyrftu að komast áfram geri það, að grípa fram fyrir hendurnar á ríkisstjórninni og segja: Við þurfum að ganga í þessi mál nú þegar. Tilboð stjórnarandstöðunnar hefur komið fram. Forseti hefur heimild til að taka þá ákvörðun að taka nú þegar á dagskrá þau mál sem hæstv. fjármálaráðherra hefur áhyggjur af, og við 

Virðulegi forseti. Ég ítreka að stjórnarandstaðan hefur lýst því yfir að hún sé reiðubúin að styðja það að dagskrá sé breytt og að jafnvel mjög brýn mál fái frekar litla umræðu til að hægt sé að koma þeim til nefndar. En, frú forseti, ég frábið mér það að ég standi t.d. í vegi fyrir því að brýn mál komist áfram vegna þess að þau hafa ekki legið frammi til kynningar, þau eru nýkomin til þingsins. Það er ekki stjórnarandstöðunni að kenna, frú forseti, ef ríkisstjórnin kemur allt of seint fram með þessi brýnu mál, sem er hreinlega staðreynd og allir geta séð. En ég ítreka, frú forseti, að það er hægt að hliðra til dagskrá til að koma þessum málum að. Það er hægt að gera það án þess að fresta því stóra máli sem við höfum annars rætt töluvert mikið. Við hljótum að geta fundið lendingu í því hvenær við ætlum að ljúka því máli 

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að aldrei hefur staðið á stjórnarandstöðunni að semja um þessi mál, hvorki um dagskrá fundarins né heldur um málið sjálft. Þetta mál, Icesave-málið, er þannig vaxið að þegar það kom til þingsins var það með þeim skilaboðum að það ætti að stimpla það. 

Rétt.

Virðulegi forseti. Málið sem við ræðum er dagskrá þingsins og hvernig við eigum að standa að því máli. Það er ástæða til að árétta það sem hér hefur komið fram að langflestum þessum málum hefur verið dreift á þinginu bara á síðustu klukkustundum eða dögum án þess að fara á dagskrá. Það hefði ekkert staðið í vegi fyrir því að setja þessi mál á dagskrá ef þau hefðu komið fram fyrr en það er einmitt þar sem meinið liggur. Hæstv. ríkisstjórn kemur seint og um síðir fram með þessi mál. Ég vek athygli á því að samkvæmt starfsáætlun þingsins var gert ráð fyrir því að nú væru nefndadagar sem stæðu fram yfir miðja næstu viku þannig að það er alveg ljóst mál að burt séð frá því hvernig umræðan þróast um Icesave-málið að ríkisstjórnin hefur ekki staðið sig í stykkinu. Það er ríkisstjórnin sem er sein til verka við að leggja fram nauðsynleg mál.

Frú forseti. Ég hef alltaf varið rétt stjórnarandstöðunnar til að koma sínum sjónarmiðum á framfæri með þeim hætti sem hún kýs. En ég tel að núna fari stjórnarandstaðan fram með grímulausu ofbeldi. Ég segi þetta vegna þess að nú hef ég lesið það í fjölmiðlum að einstakir þingmenn segjast vera í málþófi bókstaflega til að tefja framgang málsins. Það las ég í morgun og í gærkvöldi. Það vill svo til að við búum við kerfi þar sem er þingbundin ríkisstjórn og þessi ríkisstjórn hefur meiri hluta á Alþingi Íslendinga. Hún var kosin af meiri hluta Íslendinga. Hún hefur sinn rétt til að koma fram þeim málum sem hún telur forgangsmál og nauðsynleg. Þessi ríkisstjórn telur mjög nauðsynlegt og brýnt fyrir endurreisnina að þetta mál sé frá og það sé samþykkt á Alþingi Íslendinga. Hún hefur fært fyrir því mörg rök og þá er það grímulaust ofbeldi af stjórnarandstöðunni þegar hún segir bókstaflega að hún sé að tefja þetta mál með skipulegu málþófi en það hefur stjórnarandstaðan nú upplýst opinberlega.

Virðulegi forseti. Undanfarna daga höfum við rætt eitt mikilvægasta mál sem fyrir þetta þing hefur komið, jafnvel það mikilvægasta. Það er réttur stjórnarandstöðunnar að fá að tjá sig í þessu máli og það sem meira er, það er réttur stjórnarandstöðunnar að reyna að koma í veg fyrir þá ósvinnu sem hér er í gangi. Þegar við munum líta yfir farinn veg, þegar afkomendur okkar munu skoða þetta mál, mun ég verða stoltur af því að hafa staðið hér í þessu ræðupúlti og talað gegn málinu.

Þú ert stoltur af öllu.

Ég er stoltur af flestu, hæstv. utanríkisráðherra, það er rétt. En þessu verð ég stoltastur af, að hafa reynt að stöðva þá ósvinnu sem hér er í gangi.

Frú forseti. Ég kem upp vegna orða hæstv. utanríkisráðherra undir þessum lið þar sem hann fullyrðir að það brjóti á einhvern hátt gegn lýðræði að þingmenn tali óhóflega mikið í málinu, sem er mjög undarlegt að heyra frá þessari vinstri stjórn, enda hafa þeir flokkar sem hana skipa óhikað nýtt sér þetta gegnum tíðina. Það er nefnilega ekki að ástæðulausu að þingsköp eru með þessum hætti og þetta er ekki bara á Íslandi, þetta er víðast hvar í hinum vestræna heimi. Þetta er til þess að ríkisstjórnin þurfi að taka tillit til stjórnarandstöðunnar og þetta er öryggisventill þegar ríkisstjórnin er við það að gera stórkostleg mistök. Sú ríkisstjórn sem nú situr er að gera stórkostlegustu mistök í sögu íslenskrar lagasetningar. Það hefur sífellt komið betur í ljós eftir því sem dagarnir hafa liðið og eftir því sem fleiri ræður hafa verið haldnar hér hversu stórkostleg þessi mistök eru þannig að sá tími hefur svo sannarlega ekki farið til spillis. En jafnframt ítrekum við 

Virðulegi forseti. Ég vil segja það vegna orða hæstv. utanríkisráðherra um að minni hlutinn á Alþingi sé með grímulaust ofbeldi, að það er spurning hvort eggið eða hænan kemur á undan í þessu máli. Í aðdraganda þessa máls sýndi stjórnarmeirihlutinn, meiri hlutinn á þingi, grímulaust ofbeldi og valdhroka þegar málið var tekið úr nefnd …

Um fundarstjórn.

Þá sýndi þessi ríkisstjórn og meiri hlutinn valdhroka. Það hefur leitt alla umræðuna vegna þess að hér hefur þurft að draga fram ýmsar þær staðreyndir og upplýsingar sem undir venjulegum kringumstæðum hefðu átt að koma fram í nefndarstarfi um málið en þar var ekki gefinn tími til að fjalla um þetta mál. Þar var sýnt grímulaust ofbeldi að mínu mati sem hefur kallað á það að hér hefur þurft að fara í miklu ítarlegri umræðu en ella hefði þurft. Þess vegna hvet ég hæstv. ríkisstjórn 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég vil ítreka enn á ný tilmæli okkar í stjórnarandstöðunni til virðulegs forseta um að skoða það að breyta röð mála á dagskránni þannig að þau mál sem hæstv. fjármálaráðherra hefur nefnt sem mikilvæg fái umfjöllun. Einnig til að tryggja að fjárlög nái fram að ganga, að þau verði tekin á dagskrá og þeim komið áfram til nefndar. Vegna þeirrar umræðu sem orðið hefur um störf þingsins og tilhögun þeirra í salnum verð ég að segja að það rifjast upp fyrir mér að sagt hefur verið að allt vald spilli, það fari illa með menn að sitja á valdastólunum og þeir gleymi jafnvel þeim meginprinsippum og hugsjónum sem þeir höfðu sjálfir áður en þeir settust í valdastólana. Það er reyndar sjaldgæft að sjá það gerast jafnhratt og með jafnafdrifaríkum og afgerandi hætti og nú virðist vera um þessar mundir þegar maður heyrir hæstv. ráðherra, sem hafa staðið hér lengur en nokkrir aðrir menn í þinginu, 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið til að ræða fundarstjórn forseta vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra sagði nokkur orð um fundarstjórn forseta. Hann nefndi að hér ætti sér stað grímulaust ofbeldi. Það var grímulaust ofbeldi af hálfu meiri hlutans að þetta mál sem við munum ræða á eftir átti að samþykkja óséð. Það var grímulaust ofbeldi að hér var gögnum leynt í langan tíma.  Nú er því hótað 

Frú forseti. Það er ákaflega mikilvægt að hafa í huga þegar við ræðum dagskrá þingsins, sérstaklega í ljósi orða hæstv. utanríkisráðherra, að hér er ekki um að ræða mál sem mun losa um einhvern vanda og gera efnahagslega endurreisn auðveldari. Hér er um að ræða mál sem mun festa varanlega í sessi hindrun fyrir efnahagslegri endurreisn Íslands. Hér er um að ræða mál sem mun ár eftir ár, hugsanlega áratugum saman, verða til þess að íslenskar fjölskyldur þurfa að bera aukakostnað upp á 100 millj. kr. á dag sem þýðir að það þarf að skera niður annars staðar á hverjum einasta degi um 100 millj. kr. miðað við það sem ella hefði verið. Og það er ekki eins og þau mál sem ríkisstjórnin getur þó komið með hér inn hvenær sem hún vill ef hún væri tilbúin með þau, séu mál sem munu gagnast íslenskum almenningi eða íslenskum fyrirtækjum. Nei, þetta eru allt mikil ógæfumál, hræðilegir skattar, verstu hugsanlegu skattar fyrir þær aðstæður 

Enn biður forseti menn um að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég held að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar geti ekki haldið því fram að ekki sé tekið tillit til þeirra. Þeir hafa lýst vilja sínum til að ræða þetta mál út í hörgul og það er þess vegna sem það er samþykkt dag eftir dag að auka við fundartíma, bæta við fundardögum til að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar geti talað eins og þeir vilja. Hins vegar hefur það auðvitað komið fram að þeir hafa engan sérstakan áhuga á því. Þeir setja hér á vaktir þar sem eru tveir og þrír frá hverjum flokki tala, ekki þessi breiði fjöldi sem hefur áhuga á að ræða málin.  
             
             og að virða tímamörk, að sjálfsögðu. )

Frú forseti. Ég kem upp til að ræða fundarstjórn forseta og ég fagna því að hæstv. utanríkisráðherra segir að hann sé sammála því að ég hafi málfrelsi og það er gott að eiga þann stuðning vísan. Hins vegar er mikill tvískinnungur í málflutningi hans þar sem hann heldur því jafnframt fram að ég sé að beita einhverju ofbeldi. Ég hef áhyggjur, frú forseti, af því að þetta frumvarp sem við ræðum, Icesave-frumvarpið, verði að veruleika. Ég skal leggja mig alla fram eins og ég hef gert í umræðunni um að fá stjórnarþingmenn til að kynna sér þetta mál en hlýða ekki í blindni leiðtogum flokka sinna um að greiða atkvæði eins og þeir segja þeim að greiða atkvæði. Frú forseti. Ég frábið mér hótanir frá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur um að nú skuli breyta þingsköpum svo ég fái ekki að segja mitt í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hæstv. utanríkisráðherra. Ég held að - hann hleypur alltaf úr salnum þegar ég tek til máls. Ég veit ekki hvað þetta er eiginlega.  Hins vegar komst formaður þingflokks Vinstri grænna mjög vel að orði áðan þegar hann talaði um félaga sína, að þar væri verið að reka trippin, og líkti þar með öðrum orðum stjórnarliðinu við einhvers konar hrossastóð.

Hæstv. forseti. Það er dálítið athyglisvert að hlusta á þetta málþóf sem er í boði Sjálfstæðisflokksins með tilliti til þeirrar forsögu  Virðulegi forseti. Það getur ekki verið skýrara leiðarljósið sem fyrrverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks  
            

Forseti biður hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að virða tímamörk og fjalla um fundarstjórn forseta undir þessum lið.

Hæstv. forseti. Það er alltaf gaman að því þegar hæstv. samgönguráðherra kemur og tekur þátt í umræðum um fundarstjórn forseta. Hann tekur ekki þátt í umræðum að öðru leyti þannig að það er þá skárra en ekkert að hafa hann í þeirri umræðu. Hæstv. samgönguráðherra hefur t.d. ekki komið í ræðu í málinu til að útskýra fyrir okkur með hvaða rökum hann styður það frumvarp sem hér liggur fyrir.  Sama á við um flesta hv. stjórnarliða. Þeir hafa komið hérna, látið reka sig 

Virðulegi forseti. Þetta málþóf er farið að ganga ansi langt. Það eru brýnir þjóðarhagsmunir að ljúka þessu máli 

Þú hefur ekkert að segja af viti hvort eð er, kallinn minn.

Hæstv. forseti. Ég vil hvetja hv. þingmenn og hæstv. ráðherra til að virða fundasköp Alþingis og tala í þessum stól um fundarstjórn forseta þrátt fyrir að hæstv. ráðherrar treysti sér ekki til að koma í ræðu og útskýra sjónarmið sín og misnoti þennan lið á dagskránni til að koma upp í einnar mínútu yfirlýsingu. Það er hreinlega með ólíkindum, frú forseti, að svo sé komið í þinginu að menn treysti sér ekki til að koma í ræðu og treysti sér ekki til að halda á lofti þeim rökum sem þeir byggja ákvarðanir sínar á. Frú forseti. Ég mælist til þess að gert verði hlé á þessum fundi og að formenn þingflokka fundi með forseta til að fara yfir það hvernig bragurinn er í þingsalnum og ekki síst hvernig þátttöku hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar í þessum lið er háttað.

Virðulegi forseti. Ég vil endilega hvetja hæstv. félagsmálaráðherra til að taka þátt í þessari umræðu þótt ég eigi ekki von á neinu merkilegu innleggi frá honum í þetta mál frekar en svo mörg önnur.  Það kristallast kannski helst í orðum fyrrverandi forustumanns hæstv. samgönguráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra, hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, þegar hún lýsti því þannig að við hefðum komið eins og kjölturakkar eða sakamenn til þessara samningaviðræðna. Það er einkunnin sem fyrrverandi forustumaður Samfylkingarinnar gefur hæstv. ríkisstjórn í þessum efnum og það eru þær niðurstöður sem við ræðum í dag. Við getum ekki annað en tekið undir með  
            

Forseti vill að gefnu tilefni ítreka við marga þingmenn og marga hæstv. ráðherra að þessi liður á að fjalla um fundarstjórn forseta en ekki vera almennar umræður og rökræður manna á milli.

Virðulegi forseti. Mig langar að biðja forseta að skoða hvort hægt sé að hliðra til dagskrá þannig að hin brýnu mál sem hér er rætt um komist á dagskrá. Ég vil jafnframt biðja forseta, því að hæstv. ráðherrar virðast ekki heyra í okkur, að hvetja þá til að setja sig á mælendaskrá, ekki síst félags- og tryggingamálaráðherra því að það væri sönn ánægja að fá að heyra efnislega afstöðu hans til þessa máls. Það vill svo skemmtilega til, hæstv. forseti, að hér eru þrír ráðherrar úr ríkisstjórn Samfylkingarinnar, þrír menn sem bera einna mesta ábyrgð á þessum Icesave-samningum sem við fjöllum um. Samfylkingin var með viðskiptaráðuneytið, frú forseti, hún var í Seðlabankanum og í Fjármálaeftirlitinu.

Og í iðnaðarráðuneytinu.

Og hugsið ykkur, hv. þingmenn og frú forseti, svo ráða þeir blygðunarlaust til sín aðstoðarmenn, eins og hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, beint úr hrunadansinum sem gera svo kröfur um bætur til fallinna banka án þess að blikna. Og þetta styður ráðherrann.

Virðulegi forseti. Ég vil hafna því að ég hafi stundað málþóf. Ég hef komið upp í fjórar ræður og í öllum þeim ræðum hef ég tekið efnislega á málinu og fjallað um það út frá sjónarhornum sem jafnvel aðrir þingmenn hafa ekki gert. Ég ætla að halda því áfram í dag og ég ætla að bjóða stjórnarandstöðunni að hlusta á þá ræðu. Sú ræða mun fjalla um að ábyrgð á Icesave-reikningunum  
             Varðandi fundarplanið 

Virðulegi forseti. Mér finnst illa farið með vinnutímann á Alþingi þegar stjórnarandstaðan byrjar hvern einasta dag á að biðjast undan umræðu um Icesave-samningana. Hvern einasta dag byrjum við að ræða um hvort við getum ekki með nokkru móti fundið einhvern flöt á því að hætta við þessa umræðu sem allir eru þó búnir að biðja um.  
            

Frú forseti. Forritið excel er til margra hluta nytsamlegt. Til að mynda skrifaði ég ræðu mína í excel og ástæðan er sú að það eru svo mörg stór efnisatriði í þessu máli sem þarf að fjalla um að það þurfti slíkt forrit til að halda utan um það. Ég er enn ekki hálfnaður með að fara yfir þessi stærstu atriði málsins og er þar af leiðandi langt frá því að vera kominn í stöðu til að geta yfirleitt hafið málþóf þó að þetta mál mundi svo sannarlega réttlæta slíkt. En áður en að því kemur þarf ég að fara yfir þessi meginatriði málsins og ég tek undir það sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson nefndi áðan, fjölmargir þingmenn hafa hvað eftir annað flutt ræður þar sem fram koma nýjar staðreyndir, jafnvel hlutir sem ég hafði ekki heyrt af áður þrátt fyrir að hafa fylgst ágætlega með þessu máli í meira en heilt ár. Ég held að það væri mjög gagnlegt fyrir stjórnarliðið, að ég tali ekki um hæstv. ráðherra, að fylgjast með umræðum en ef þeir hafa ekki tök á því að gætu þeir flett upp ræðunum á netinu. Meira að segja ég hef flett upp ræðum á netinu til að fara betur yfir hluti sem þar koma fram. Nú mun ég halda áfram upptalningu þessara stærstu atriða Icesave-málsins. Hvert og eitt þeirra mundi réttlæta heila umræðu í þinginu en ég mun reyna að tala tiltölulega stuttlega um hvert og eitt atriði til að byrja með. Númer 36 er býsna stórt atriði, enda er það sú upphæð sem um er að ræða, sú upphæð sem lendir á íslenskum almenningi, skattgreiðendum í formi vaxtagreiðslna. Vextirnir munu alltaf lenda á íslenskum almenningi, sama hversu mikið innheimtist af þrotabúi gamla Landsbankans. Það hefur ekkert með það að gera. Vextirnir sem verða greiddir næstu árin munu alltaf og óhjákvæmilega lenda á íslenskum skattgreiðendum. Þeir eru 100 millj. kr. á hverjum einasta degi. Á hverjum einasta degi, ár eftir ár þurfa íslenskir skattgreiðendur að borga 100 millj. kr. fyrir ekki neitt. Það væri hægt að gera eitt og annað fyrir 100 millj. kr. Ef við snúum dæminu við má líta svo á að það þurfi að skera niður um 100 millj. kr. á dag miðað við það sem ella hefði verið gert, einungis til að standa undir vaxtagreiðslunum af þessum Icesave-samningum. Og í ljósi þess hvað ríkisstjórnin hefur átt erfitt með að skera niður, erfitt með að takast á við fjárlagafrumvarpið, sér maður ekki fyrir sér hvernig ríkisstjórnin, ef hún verður eitthvað áfram, ætlar að fara að því að skera niður um 100 millj. kr. á hverjum einasta degi.  Atriði nr. 37 varðar gjaldeyrismálin, annað atriði sem oft er litið fram hjá í þessu máli. Þegar reynt er að halda því fram að við getum á einhvern hátt skrapað saman 100 millj. kr. á dag með því væntanlega að skera niður hér og þar og spara við okkur, gleymist að skuldin er í erlendri mynt. Það er ekki nóg að safna saman 100 millj. kr. á dag í íslenskum krónum. Það þarf að vera hægt að kaupa bresk pund og evrur fyrir þessar krónur. Fjölmargir eru búnir að sýna fram á það, m.a. hafa þeir sýnt fjárlaganefnd fram á að það er nánast ómögulegt að spara þennan gjaldeyri þótt ekki sé nema með því að líta til þess hvernig gjaldeyrisöflun Íslendinga hefur verið háttað í gegnum tíðina og hvers má vænta af því í framtíðinni. Jafnvel þó að alger umsnúningur yrði og flutt yrði út miklu meira en flutt er inn, eins og staðan er reyndar núna, það er flutt út töluvert meira en flutt er inn af vörum, dugar það ekki til vegna þess að vaxtagreiðslurnar eru það háar, ekki bara vegna Icesave heldur annarra vaxta líka. Það er því ekki með nokkru móti hægt að sýna fram á hvernig við eigum að verða okkur úti um þennan gjaldeyri. Það hafa verið skrifaðar heilu greinargerðirnar um þetta, m.a. frá IFS-greiningu, og dr. Sigurður Hannesson hefur skilað greinargerð til fjárlaganefndar þar sem þetta er útlistað mjög nákvæmlega. 38. Það atriði lýtur að því hvaða áhrif þessi gjaldeyrisskortur hefur því að ef ríkið og Landsbankinn reyna að taka til sín allan lausan gjaldeyri hefur það áhrif á allt samfélagið. Ég er búinn að nefna áhrif á gengi krónunnar og áhrif á gengið hefur augljóslega gríðarlega mikil áhrif fyrir nánast öll fyrirtæki í landinu. Þau eru skuldsett í erlendri mynt og fjöldi heimila situr þá uppi með háar skuldir. En áhrifin verða líka veruleg t.d. bara á viðskipti við aðrar þjóðir vegna þess að það má svo litlu skeika þegar einn aðili sankar að sér öllum gjaldeyri. Það má ekkert út af bera til að gjaldmiðillinn hrynji jafnvel eða að það verði hreinlega skortur á gjaldeyri til að kaupa nauðsynjavörur að utan. Það gerðist til að mynda í Austur-Þýskalandi sem var með fjármálakerfi sem er að verða dálítið líkt því íslenska eftir því sem gjaldeyrishöft eru hert og stefna sósíalistastjórnarinnar í efnahagsmálum festist betur í sessi. Þar gerðist það árið 1976 að uppskerubrestur á kaffi í Brasilíu olli kreppu í Austur-Þýskalandi. Hvernig má það vera? Ástæðan var sú að Austur-Þjóðverjar drukku býsna mikið kaffi eins og Íslendingar og þeir voru alltaf í vandræðum með gjaldeyri því að ríkið þurfti að skrapa saman öllum þeim gjaldeyri sem það náði í til að standa undir erlendum lántökum. Lánin höfðu verið tekin til að reyna að keppa við Vesturlönd í tækniþróun m.a. svo ríkið tók til sín allan gjaldeyri. Síðan var ákveðnum upphæðum varið í kaffi. En þegar heimsmarkaðsverðið á kaffi hækkaði skyndilega vegna uppskerubrests í Brasilíu var ekkert aflögu, það var ekki til gjaldeyrir til að standa undir kaffiinnflutningnum og það olli keðjuverkun þannig að gjaldeyrisskortur varð viðvarandi alls staðar. Menn höfðu ekki lengur efni á helstu nauðsynjavörum og Austur-Þýskaland fór í þriggja ára efnahagskreppu vegna þess eins að það varð uppskerubrestur á kaffi í Brasilíu. Svona er keðjuverkunin af því þegar menn hafa svona naumt bil, þegar ekkert má út af bregða vegna þess að allur gjaldeyrir rennur á einn stað. 39. Það er þessi endalausi spuni ríkisstjórnarinnar. Af hverju er hann sérstakt áhyggjuefni í þessu máli, því að nú er það ekkert nýtt að þessi ríkisstjórn beitir spuna í nánast öllum málum? Það er sérstakt áhyggjuefni í þessu máli vegna þess að það er ákaflega óheiðarlegt að blekkja þjóðina í máli sem er þess eðlis að það mun skerða lífskjör Íslendinga hugsanlega um kynslóðir. Þess vegna er það sérstaklega óheiðarlegt þegar vinir og vandamenn ríkisstjórnarinnar, eins og gerst hefur aftur og aftur, eru fengnir til að skrifa greinar um málið. Og þannig hefur það verið að nánast öll þau álit eða þær greinar sem stutt hafa málflutning ríkisstjórnarinnar hafa komið frá fólki sem er með bein tengsl við helstu gerendur þessa máls eða er á launum hjá ríkisstjórninni við að verja afstöðu hennar. En þeir hins vegar sem ekki eru á launum hjá ríkisstjórninni eða eru ekki háðir henni eru nánast allir á einu máli um að það sé óforsvaranlegt að fallast á þetta frumvarp. Þannig gerist það enn og aftur að til að mynda lögfræðingar sem ekki hafa verið í vinnu fyrir ríkisstjórnina, hafa ekki verið skuldbundnir í þessu máli að einhverju leyti, skrifa greinar til að vara við því að samþykkja þetta frumvarp, þar á meðal líklega virtasti lagaprófessor Íslands, Sigurður Líndal. Hann útskýrir 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður hefur í ræðu sinni nú og í fyrri ræðum farið yfir mjög marga þætti sem eru umdeildir og í mikilli óvissu og það vitum við öll. Í mínum huga er það svo að við stöndum enn þá í efnahagshruni sem er stærra og meira en nokkur Íslendingur gat gert sér grein fyrir að við gætum lent í, enda var því afneitað alveg fram á síðustu stundu að nokkuð slíkt gæti gerst þótt staðreyndin blasti við okkur. Við erum ekki enn þá búin að vinna okkur út úr þessu hruni. Það sér ekki enn í land. Við stöndum frammi fyrir því að leysa þessa deilu, sem er í raun milliríkjadeila eins og hún hefur þróast. Að koma hjólum efnahagslífsins í gang, að standa vörð um að það hrynji ekki meira en þegar er hrunið, byggir að hluta á því að við getum samið um þetta mál eða komist út úr þessu máli með einum eða öðrum hætti. Við fáum núna skilaboð frá Norræna fjárfestingarbankanum, frá mismunandi aðilum, en við vitum í raun að við höfum verið undir þvingunum undanfarið. Við erum eyland og við fáum hvergi stuðning nema frá frændum okkar í Færeyjum. Við fáum stuðning frá vinum okkar á Norðurlöndunum að því tilskildu að við klárum þetta mál. Telur hv. þingmaður að það sé áhættunnar virði að við drögum það að leysa þetta mál miðað við aðra þætti sögunnar?

Frú forseti. Ég tel að hv. þm. Þuríður Backman sé heiðarlegur þingmaður og vilji vel. En ég er dálítið hræddur um að hv. þingmaður hafi ekki fylgst með gangi þessa máls að undanförnu, hugsanlega vegna þess að ég held að innst inni viti hv. þingmaður hversu óheppilegt það er að fallast á þetta. Til að mynda liggur nú algerlega fyrir að Norðurlöndin og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn eru búin að lýsa því yfir að lánafyrirgreiðsla þeirra sé ekki háð nákvæmlega því hvernig Icesave-málið klárast, þ.e. það sé ekkert því til fyrirstöðu að afgreiða lánin og greiðslur þessara lána til Íslendinga eru reyndar hafnar, enda ef raunin væri sú að verið væri að þvinga okkur til að fallast á þennan samning þyrftum við engu að síður að hugsa okkar gang og velta því fyrir okkur hvort við séum þjóð sem er tilbúin að láta þvinga sig með þeim þætti, en sú staða er ekki fyrir hendi. Hv. þingmaður velti því fyrir sér hvort klára þurfi þetta mál til að endurreisn efnahagslífsins geti haldið áfram. Því er þveröfugt farið og má öllum ljóst vera sem skoða tölurnar að með því að ljúka þessu máli á þann hátt sem hér er lagt upp með er ekki verið að ryðja úr vegi hindrun fyrir endurreisn efnahagslífsins. Það er verið að festa í sessi hindrun sem kemur í veg fyrir að endurreisnin geti nokkurn tíma átt sér stað, alla vega ekki næstu árin eða áratugina, vegna þess að vandinn sem við stöndum frammi fyrir er númer eitt, tvö og þrjú skuldavandi. Vandi Íslands er ekki framleiðsluvandi eða skortur á náttúruauðlindum. Vandinn liggur í skuldunum og að ætla að leysa skuldakreppu með enn frekari skuldsetningu er fáheyrt. Það hefur reyndar verið reynt og hverjir reyndu það? Það voru íslensku bankarnir sem voru þá lentir í verulegri skuldakreppu og gripu til þess ráðs að reyna að skuldsetja sig enn frekar til að komast út úr kreppunni í von um að þeir gætu þá haldið áfram og málið mundi einhvern veginn leysast. Afleiðingin voru Icesave-reikningarnir.

Hæstv. forseti. Við erum að steypa okkur í enn meiri skuldasúpu og það verður þjóðinni erfitt, segir hv. þingmaður, að reisa efnahagslífið við á enn meiri erlendum skuldum. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að núna 30. nóvember telja þessar þjóðir, Hollendingar og Bretar, sig geta, samkvæmt því samkomulagi sem gert var milli landanna, gjaldfellt alla þá upphæð sem ríkissjóður þessara landa greiddi út til innstæðueigenda í bönkum viðkomandi landa við hrunið? Það var hver einasti reikningur greiddur að fullu á sömu forsendum og við gerðum á neyðarlögunum, og nú telja þeir sig hafa fulla heimild til að gjaldfella þetta lán. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að gjaldfelling á allri upphæðinni, öllum innstæðunum skilyrðislaust geti valdið okkur enn meiri erfiðleikum? Og hefur hv. þingmaður engar áhyggjur af því að með því að við reynum ekki að semja við þessar þjóðir og stöndum við skuldbindingar okkar geti það valdið okkur pólitískt miklum erfiðleikum? Það mundi hafa óendanlega mikil áhrif á möguleika okkar til frekari uppbyggingar hvað varðar lán og stuðning og allt sem fylgir því að standa einn í þessu alþjóðasamfélagi án þess að fá stuðning utan frá.

Frú forseti. Hér er nefnd dagsetningin 30. nóvember, ein af mörgum dagsetningum sem nefndar hafa verið sem heimsendadagsetningar, þá gæti eitthvað ógurlegt gerst ef við yrðum ekki búin að klára að ganga frá þessum Icesave-samningum nákvæmlega eins og Bretar og Hollendingar vilja hafa þá. Nú hefur meira að segja hæstv. fjármálaráðherra viðurkennt að að sjálfsögðu sé 30. nóvember ekki áhyggjuefni, Bretar og Hollendingar muni ekki gjaldfella samninginn. Enda væri algerlega fráleitt fyrir þá að gera það því að með samningum sem undirritaðir voru fyrir hönd ríkisins en hafa þó ekki verið endanlega staðfestir fá Bretar allt sem þeir vilja. En það væri hins vegar það besta sem fyrir okkur gæti komið ef þeir mundu reyna að gjaldfella samninginn, að þeir segðu: Já, nú gjaldfellum við samninginn, nú þarf innstæðutryggingarsjóðurinn að borga. Hvað gerist þá, frú forseti? Þá er innstæðutryggingarsjóðurinn gjaldþrota, sem hann reyndar er, og hvað gerist í framhaldi af því? Þá þurfa Bretar og Hollendingar að leita réttar síns. Og hvar gera þeir það? Hérna úti í Héraðsdómi Reykjavíkur. Ef menn hafa áhyggjur af því og eru jafnvel enn að velta því fyrir sér núna þegar Norðurlöndin og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn eru búin að staðfesta lánafyrirgreiðslu til okkar. En að hafa áhyggjur af því að við verðum ekki nógu vinsæl meðal einhverra erlendra ríkja ef við gerum ekki allt sem Bretar og Hollendingar fara fram á. Eru menn orðnir það litlir í sér að þeir hljóti að velta því fyrir sér hvort Íslendingar eigi yfir höfuð að vera sjálfstæð þjóð ef þeir eru ekki einu sinni tilbúnir til að standa á grundvallarlagalegum rétti sínum, ekki einu sinni tilbúnir til að halda honum fram af ótta við að einhverjir kunni að taka því illa? 

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvað á að segja við ræðu sem hér hefur verið flutt, jafnjákvæð, innihaldsrík og lausnamiðuð og hún var. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur ítrekað kallað fram í eða komið í ræðustól og sagt að menn hafi ekki skoðað málin, þeir hafi helst ekkert vit á því, þeir hafi einhverja annarlega löngun til að taka á sig þessar byrðar. Ég ætla að biðjast undan því að sitja undir slíkum orðræðum frá hv. þingmanni. Hér var rætt um upphæðina. Var eitthvað nýtt í henni? Hér er rætt um gjaldeyrismálin. Var eitthvað nýtt í því? Áhrif gjaldeyrishafta. Var eitthvað nýtt í því? Spuni ríkisstjórnarinnar? Var eitthvað nýtt í þeirri orðræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, sem þekkir spuna manna best og heldur alltaf að allir aðrir séu að beita spuna af því að hann hefur notað hann sjálfur?  Mig langar líka að hv. þingmaður svari því einfaldlega hér og nú þegar við ræðum fjárlög sem við glímum nú við: Er eitthvað af þeim málum sem við glímum við núna í fjárlögum vegna Icesave? Er eitthvað af því sem hann nefndi áðan vegna Icesave? Ég skora á hann að koma með tillögurnar sem hann auglýsti að hann hefði varðandi niðurskurð. Við munum þiggja öll góð ráð varðandi það að stilla samfélaginu upp að nýju miðað við raunverulegt umhverfi, miðað við það sem við höfum efni á og 

Frú forseti. Ekki veit ég hvaða niðurskurðartillögur hv. þm. Guðbjartur Hannesson er að tala um og ég veit ekki heldur hvers vegna hann veltir upp nafni Eiríks Tómassonar.  Það sem er undarlegast í málflutningi hv. þingmanns er að hann skuli halda því fram að það sé ekkert nýtt í því hver séu áhrif hruns gengisins. Hv. þingmaður segist gera sér grein fyrir því. Engu að síður ætlar hann að fallast á þetta samkomulag. Hann segir að það sé ekkert nýtt í því hver kostnaðurinn sé og virðist hafa gert sér fulla grein fyrir því. Engu að síður ætlar hann að fallast á þetta. Þingmaðurinn segist vera búinn að heyra allt saman en ætlar samt að fallast á þetta. Hvaða skýring getur verið á því? Það hlýtur að vera fullkomin sjálfsblekking, eins og birtist í orðum hv. þm. Guðbjarts Hannessonar þegar hann fullyrti að það sem hér væri lagt fram, fyrirvararnir eftir að Bretar og Hollendingar fóru í gegnum málið, væru svipaðir og jafnvel betri en þeir voru á sínum tíma áður en lögfræðingar Breta og Hollendinga tættu þá í sig. Þeir væru núna betri. Bretar og Hollendingar væru búnir að gæta hagsmuna okkar betur en fjárlaganefnd, væntanlega undir forustu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, gerði. Hvernig á að vera hægt að taka mark á því þegar hv. þingmaður kemur upp og segist vera búinn að taka tillit til allra efnahagslegra afleiðinga þessa máls, maður sem telur að lögmenn Breta og Hollendinga, eftir að hafa lokið við að fara í gegnum alla fyrirvarana og rústa þá, gæti hagsmuna Íslendinga betur en fjárlaganefnd undir forustu hans?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður heldur áfram. Það er sjálfsblekking ef maður hefur aðra skoðun en hv. þingmaður. Hann veit e.t.v. ekki af því en þegar við byrjuðum á þessu máli var megingagnrýnin á að við værum að vinna með fyrirvara, að það þyrfti að fara inn í lögin, það þyrfti að fara inn í samninginn til þess að hann héldi. Frá hverjum kom það? Meðal annars frá Indefence-hópnum, meðal annars frá hv. þingmönnum Framsóknarflokksins, að það væri gagnslaust að setja fyrirvara, það þyrfti að fara inn í samningana. Hvað hefur gerst núna? Það er búið að taka einmitt þessi atriði sem voru með fyrirvara og setja þau inn í lánasamninginn eins og hann var gerður síðar. Þess vegna hef ég haldið því fram að margt af því sem áður var í óvissu, vegna þess að það mundi ekki verða viðurkennt fyrir dómi, er núna komið inn í samningana. Hv. þingmaður talaði um gjaldeyrismálin, sem fjölmargir hafa fjallað um, og nefndi í því sambandi tvennt, IFS og Sigurð Hannesson. Hvað margir ætli hafi komið fyrir nefndina með gagnstætt álit? Fjölmargir. Ég skora á hann að halda áfram þessari upptalningu, eða er það orðið þannig að Framsóknarflokkurinn er orðinn vanur því að þegar hann getur nefnt tvo teljist þeir fjölmargir? Mig langar aðeins að heyra varðandi gengið, hvaða áhrif hefur það á gengið ef 680–700 milljarðar eru teknir að láni í íslenskum krónum en verða eftir sem áður greiddir til útlanda, erum við þá ekki komin með nýtt jöklabréfamál? Hvernig lítur þá málið út þegar þar að kemur? Mig langar líka að biðja hv. þingmann að koma nú með lausnina á málinu. Hvað á að gera? Við stöndum í þeirri stöðu að við þurfum að leysa þetta mál. Hv. þingmaður hefur ítrekað sagt að við berum okkar skyldu, að við stöndum við okkar skuldbindingar. Hverjar eru þær að mati hv. þingmanns? Hvernig væri að heyra einhvern tíma lausnamiðaðar hugmyndir í staðinn fyrir að koma ítrekað með niðurrifsstarfsemi?

Frú forseti. Það er best að byrja á að víkja að því síðasta, lausnunum. Lausn málsins er að sjálfsögðu sú að Íslendingar verji lagalegan rétt sinn. Það er áhugavert að heyra hv. þingmann tala hér eins og hann telji að með þessum samningum sé eingöngu verið að uppfylla lagalega skyldu Íslendinga vegna þess að það gengur í berhögg við það sem ríkisstjórnin hefur haldið fram opinberlega, að hún sé að reyna að verja einhvers konar lagalegan rétt og að við göngumst ekki við því.

Lestu nefndarálitið.

Það segir ríkisstjórnin.  Hv. þingmaður sagði að við þyrftum að taka fyrirvarana inn í samninginn. Það birtist m.a. í þessum svokallaða lagalega fyrirvara þar sem nú kemur fram að Íslendingar telji sig ekki vera lagalega skuldbundna til að greiða þessa reikninga en þeir ætli samt að gera það. Hvernig í ósköpunum er hægt að telja að það sé Íslendingum í hag að þetta komi fram? Við viðurkennum það að við ætlum að borga þetta þrátt fyrir að við teljum okkur ekki lagalega skuldbundin til þess og getum þá væntanlega ekki sagt í framtíðinni að við höfum ekki verið skuldbundin og að við höfum þess vegna ekki átt að greiða. Hv. þingmaður virtist efast um að margir séu búnir að benda á áhrif gengisins og skort á erlendri mynt til að standa undir þessu. Ég bendi hv. þingmanni á að fletta upp í blaðasöfnum, í þeim fjölmörgu greinum sem skrifaðar hafa verið um þetta mál. En hins vegar kannast ég ekki við að margir hafi komið til fjárlaganefndar nema þá helst menn á vegum Seðlabankans sem voru augljóslega ekki í aðstöðu til annars en halda því fram að menn gætu staðið undir þessu. Það er hlutverk Seðlabanka að sýna fram á að ríki geti staðið undir skuldum sínum 

Virðulegi forseti. Þetta er fjórða ræðan mín í þessu alræmda Icesave-máli, þ.e. í þessari umferð. Í fyrri ræðum fjallaði ég fyrst um vexti og horfur á alþjóðamörkuðum hvað varðaði vexti í nánustu framtíð. Í öðru lagi fjallaði ég um hagvöxt og síðan fjallaði ég um gengisforsendurnar sem Seðlabankinn hefur gefið sér í þessu. Í dag ætla ég að fjalla um hver ábyrgð okkar Íslendinga er í þessu máli um leið og ég hafna því að ég sé hér með eitthvert ómálefnalegt tuð, eins og stjórnarþingmenn hafa haldið ítrekað fram. Það virðist mikils misskilnings hafa gætt í umræðunni um hver ábyrgð Breta og Hollendinga er í raun á Icesave-reikningunum. Því er ekki úr vegi að rekja hvernig staðið er að opnun útibús sem tekur á móti innlánum innan EES-svæðisins og hvernig eftirliti með þessum útibúum er háttað. Ef fjármálafyrirtæki með starfsleyfi hyggst opna útibú í öðru landi á EES-svæðinu er um tiltölulega einfalt ferli að ræða. Í fyrsta lagi sendir fjármálafyrirtækið tilkynningu til fjármálaeftirlits þar sem móðurfélag er staðsett. Í tilfelli t.d. Landsbankans sendir Landsbankinn tilkynningu til Fjármálaeftirlitsins á Íslandi. Í öðru lagi getur viðkomandi fjármálaeftirlit stöðvað opnun útibús ef fjármálafyrirtæki er fjárhagslega vanbúið á þeim tímapunkti sem umsókn er send inn eða tilkynning er send inn og stjórn er ekki nægilega traust. Þegar Landsbankinn sendi tilkynningu til Fjármálaeftirlitsins þá hefði því verið hægt að stöðva opnun útibús í Hollandi og Bretlandi af tveim ástæðum, annars vegar að Landsbankinn hefði verið fjárhagslega vanbúinn og hins vegar ef stjórnin hefði ekki verið nægilega traust. Í þriðja lagi, ef fjármálafyrirtæki uppfyllir kröfur um fjárhagslega burði til að stjórna slíku útibúi tilkynnir fjármálaeftirlit heimaríkis gistiríki um fyrirætlanir fjármálafyrirtækisins. Í tilfelli Landsbankans, ef hann hefði uppfyllt kröfur um fjárhagslega burði og getað uppfyllt skilyrði til þess að stjórna slíku útibúi, hefði Fjármálaeftirlitið á Íslandi tilkynnt fjármálaeftirlitum Hollands og Bretlands um fyrirætlan Landsbankans. Í fjórða lagi getur fjármálafyrirtækið opnað útibú í gistiríki að uppfylltum almennum skilyrðum gistiríkis, þ.e. ef Landsbankinn hefur uppfyllt almennt skilyrði í Bretlandi og Hollandi þá getur hann opnað útibú þar. Það er því ekki raunverulegt leyfi frá Fjármálaeftirlitinu íslenska eða íslenskum stjórnvöldum fyrir opnun útibús heldur er um einfalda tilkynningu að ræða. Þær fjármálaafurðir sem fyrirtækið ætlar að bjóða upp á þurfa að hljóta samþykki fjármálaeftirlits gistiríkis en eru óháðar fjármálaeftirliti heimaríkis. Þetta er mikilvægt, þ.e. að Landsbankinn þurfti að fá samþykki fyrir afurðum sem hann ætlaði að bjóða upp á hjá gistiríkinu, þ.e. Hollandi og Bretlandi, íslenska fjármálaeftirlitið hafði ekkert um það að segja. Ef um innlán er að ræða eins og í tilfelli Icesave gera tryggingarsjóðir heima- og gistiríkis með sér samning, þ.e. ef um mismunandi tryggingarupphæð er að ræða, þá er gert svokallað „top-up agreement“, og fjármálafyrirtækið getur hafið móttöku innlána. Með öðrum orðum að í tilfelli Landsbankans gerði íslenski tryggingarsjóðurinn samning við Breta vegna þess að þeir voru að borga meiri tryggingarvernd en íslenski tryggingarsjóðurinn og Landsbankinn gat eftir það hafið móttöku innlána. Þá kemur að eftirlitinu. Það hefur verið gagnrýnt mikið að Íslendingar hafi verið með slælegt eftirlit með Landsbankanum og Icesave-reikningunum. Reglurnar eru raunverulega af tvennum toga. Fjármálaeftirlit heimaríkis, þ.e. Fjármálaeftirlitið hér á Íslandi, hefur hefðbundið eftirlit með móðurfélagi og reyndar útibúum líka. Hefðbundið eftirlit með móðurfélagi þýðir það að Landsbankinn hér á Íslandi er undir eftirliti Fjármálaeftirlits og þarf að uppfylla lög og reglur sem lúta að starfsemi fjármálafyrirtækja, fjármálaeftirliti gistiríkis, og þetta er gríðarlega mikilvægur punktur, hæstv. utanríkisráðherra, gríðarlega mikilvægur punktur. Fjármálaeftirlit gistiríkis, þ.e. fjármálaeftirlit í Bretlandi og Hollandi, hafa með neytendavernd að gera, þ.e. eftirlit með innlánsreikningum í þessu tilfelli auk þess sem þeir eiga að tryggja eða gæta að lausafjárstöðu útibúsins. Þetta felur í sér að Bretar og Hollendingar, fjármálaeftirlitið í þeim löndum hafði með neytendavernd að gera en ekki íslenska fjármálaeftirlitið. Eftirlit með útibúi er því bæði í höndum fjármálaeftirlits gistiríkis og heimaríkis. Eins og hér hefur verið rakið getur heimaríkið, í þessu tilfelli Ísland, stöðvað opnun útibús ef það hefur réttmæta ástæðu til að ætla að stjórnun og fjárhagsstaða hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis sé ekki nægilega traust, og fjármálastofnunin þarf að uppfylla bæði skilyrðin. Það að stöðva fjármálafyrirtæki í þeirri ætlan sinni að opna útibú á þessum tveim skilyrðum jafngildir því að svipta þurfi móðurfélag starfsleyfi í heimaríki. Út af hverju segi ég það? Jú, vegna þess að ef fjárhagslegir burðir eru ekki fyrir hendi eða stjórnun fyrirtækisins er ábótavant er fjármálaeftirlitinu skylt að svipta móðurfélagið starfsleyfi. Það er því augljóst að þessi leið var ekki fær hér heima. Einungis gistiríkið, þ.e. Bretland og Holland í þessu tilfelli, getur stöðvað útibú í þeirri fyrirætlan að opna innlánsreikninga að því gefnu að móðurfélag hafi þá starfsleyfi í heimaríki. Það eru því Bretar og Hollendingar - og þessu er mikilvægt að halda til haga - sem gáfu leyfi fyrir því að netreikningarnir sem báru ofurvexti voru boðnir í þessum löndum. Þessari ábyrgð hafa þeir vikið sér undan og Íslendingar ekki sótt það nægilega fast að þeir beri líkt því mikla ábyrgð og Íslendingar ef ekki meiri, þ.e. hvað varðar eftirlit. Það voru einnig Bretar og Hollendingar sem áttu að hafa eftirlit með lausafé í útibúum en eins og er kunnugt var það lausafjárskortur sem knésetti Landsbankann. Að vísu átti íslenska fjármálaeftirlitið líka að hafa eftirlit með lausafé, en það var fyrst og fremst á ábyrgð breskra og hollenskra stjórnvalda í þessu tilfelli að tryggja lausafjáreftirlit. Ábyrgð breskra og hollenskra yfirvalda virðist því vera umtalsverð í ljósi þess sem ég hef sagt. Til að undirstrika enn frekar ábyrgð gistiríkis, þ.e. Hollands og Bretlands, er rétt að benda á að fjármagnstekjuskattur af reikningum, Icesave-reikningunum, rann til gistiríkjanna en ekki hingað til Íslands og rökin voru m.a. þau að það þurfti að standa undir eftirliti með reikningunum í gistiríkjunum. Það er rétt að halda þessum atriðum til haga þegar lagaleg, þjóðréttarleg og siðferðileg ábyrgð Íslendinga á Icesave-reikningunum er tíunduð. Það eru þessi atriði sem eru grunnurinn að samábyrgð og jafnræði sem okkur stjórnarandstöðuþingmönnum hefur verið svo tíðrætt um. Hér hafa gengið um aðilar í þjóðfélaginu eins og kaþólikkar í Brasilíu á trúarhátíð og barið sjálfa sig á bakið með svipu og talið sig bera siðferðilega ábyrgð á þessu. Eins og ég hef sýnt hér fram á er það alrangt að fólk þurfi að pína sjálft sig með því. Þetta er vissulega á ábyrgð Íslendinga en líka Hollendinga og Breta.

Frú forseti. Þetta var fróðleg upprifjun og yfirferð hjá hv. þingmanni um það hvaða umbúnaður þarf að vera fyrir hendi til þess að íslenskur banki geti opnað útibú í Hollandi og Bretlandi. Ég er samt ekki alls kostar sáttur við röksemdafærsluna hjá hv. þingmanni en látum það vera. En vantaði ekki eitt í þessa upptalningu? Vantaði ekki að það þarf líka sérstaka heimild íslensks ráðherra til þess að bankinn geti opnað útibúið og þessa netreikninga? Ef svo er hvaða ráðherrar voru það sem gáfu það starfsleyfi? Í annan stað: Hv. þingmaður heldur því fram að það hafi ekki verið fær sú leið hér heima af hálfu Fjármálaeftirlitsins að hafna leyfi til starfrækslu þessara útibúa vegna þess að það jafngilti því að svipta móðurfélag starfsleyfi. Ég vil spyrja hv. þingmann: Af hverju var sú leið ekki fær? Í þriðja lagi: Ef hollenska fjármálaeftirlitið hefði staðið undir því sem hv. þingmaður telur að því er ég best skildi vera skyldu þess, að leyfa ekki starfræksluna í Hollandi, hvernig hefði þá fjármálaeftirlitið hér á Íslandi átt að bregðast við?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir andsvarið og jafnframt vil ég þakka fyrir hvað hann hefur lagt sig eftir að hlusta eftir ræðu minni, sem ég met mikils. Fyrsta spurningin: Hvaða ráðherra hefði átt að veita þetta leyfi? Nú er það svo að þetta hefur ekkert með framkvæmdarvaldið að gera, ráðherrar veita engin leyfi í þessu. Það er bara einföld tilkynning frá fyrirtækinu til fjármálaeftirlits að athuga hvort það uppfylli skilyrði og síðan getur fyrirtækið opnað útibú. Það er engin leyfisveiting í þessu og enginn ráðherra sem bar ábyrgð á þessu nema bara sú ábyrgð sem Björgvin G. Sigurðsson bar á Fjármálaeftirlitinu. Í öðru lagi: Af hverju var sú leið ekki fær að hafna út af fjárhagslegum burðum? Nú er það þannig að Landsbankinn, alveg fram á hið síðasta var talinn uppfylla öll starfsleyfi hér á Íslandi og ef það hefði átt að stöðva opnun útibús hefði raunverulega átt að setja Landsbankann á hausinn, vegna þess að það að svipta banka starfsleyfi jafngildir því að setja hann í gjaldþrot. Bæði var það leið sem hefði ekki verið hægt að fara í fyrsta lagi og í öðru lagi var það leið sem þurfti ekki fara eða það var ekkert sem gaf tilefni til þess. Varðandi þriðju spurninguna um Fjármálaeftirlitið, hvað hefði Fjármálaeftirlitið getað gert? Fjármálaeftirlitið gat ekkert gert. Það var bara einfaldlega þannig að Landsbankinn uppfyllti lög og reglur, Fjármálaeftirlitið lét þá uppfylla lög og reglur og þeir voru sagðir uppfylla lög og reglur í Bretlandi og Hollandi, sem ég er reyndar ekki alls kostar sammála, sérstaklega ekki í Hollandi vegna þess að 

Frú forseti. Mér finnast þetta athyglisverðar vangaveltur og rökræður sem ég á við hv. þingmann en ég tel að það sé rökvilla í þeim. Ef Landsbankinn hér heima uppfyllti öll lög og allar reglur, og af því dregur hv. þingmaður þá ályktun að það hafi ekki verið hægt fyrir Fjármálaeftirlitið að svipta hann starfsleyfi, hann hefði orðið gjaldþrota, hvernig átti þá hollenska fjármálaeftirlitið, í tilviki Hollands, að stemma stigu eða reisa skorður við starfsemi hans vegna þess að Landsbankinn hlýtur líka gagnvart hollenska fjármálaeftirlitinu að hafa uppfyllt þessar skyldur og reglur? Málið ber því að sama brunni. Mér sýnist að þarna sé ákveðin nauðhyggja hjá hv. þingmanni að það hafi einfaldlega ekki verið hægt, hvorki af hálfu hins íslenska né hollenska fjármálaeftirlits, að grípa til nauðsynlegra ráðstafana, sem mér finnst að hefðu verið nauðsynlegar þegar ég horfi til baka úr þessum ræðustóli, vegna þess að það hefði leitt til þess að Landsbankinn hefði komist í greiðsluþrot. Þetta er sú ályktun sem ég dreg þannig að þá mætti náttúrlega líka segja að ef íslenska fjármálaeftirlitið gat ekki brugðist við gat hið hollenska það ekki heldur. En ég spyr hv. þingmann: Hefði það samt sem áður ekki verið betra? Ég veit það ekki, hv. þingmaður er miklu meiri sérfræðingur en ég, en hefði það bara ekki verið betra að þetta hefði verið gert á þessum tíma? Hefði það ekki leitt til þess að þessi banki hefði hugsanlega hrotið fyrir ætternisstapa en hinir tveir hefðu samt sem áður lifað? Ég spyr hv. þingmann um það hvort þetta hafi kannski ekki bara verið bölvuð mistök.

Virðulegi forseti. Nei, þetta er ekki rökvilla vegna þess að það var eitt hlutverk sem hollenska og breska eftirlitið höfðu sem það íslenska hafði ekki og það var neytendaverndin. Það hefði verið hægt að segja að vegna neytendasjónarmiða væri ekki hægt að leyfa internet-reikninga sem byðu svona háa vexti vegna þess að það væri talið of áhættusamt fyrir neytendur. Það hefði verið hægt. Þá hefði það verið það eina sem Landsbankinn hefði gert, hann hefði getað stofnað útibúið, það hefði ekki verið neitt mál. En hann hefði ekki getað opnað innlánsreikningana í landinu og það hefði engan veginn verið vegið að því eða gefið í skyn að hann væri fjárhagslega óburðugur til að gera þetta. Spurningin er þá, hefði ekki verið betri leið að setja Landsbankann á höfuðið með því að svipta hann starfsleyfi? Í því sambandi verður að hafa eitt í huga og það er að endurskoðunarfyrirtæki, matsfyrirtæki, Fjármálaeftirlitið, markaðurinn og aðrir, allir sögðu: Það er í góðu lagi með þennan banka. Eftir á að hyggja hefðum við getað gert svo margt til að minnka það tjón sem varð en eitt af því sem við hefðum ekki getað gert var að setja Landsbankann á hausinn. Ég er alveg sannfærður um að það hefði ekki verið betri leið og ekki raunverulegri leið og það var heldur ekki raunverulegur valkostur, það var ekkert sem gaf tilefni til þess að fara út í svo drastískar aðgerðir. Enginn þeirra aðila sem ég nefndi áðan lýsti áhyggjum af því að Landsbankinn væri að fara á hausinn. Meira að segja Landsbankinn fékk hæstu einkunn á markaðnum frá fjárfestum vegna internet-reikninganna í Hollandi og Bretlandi. Moody's, Standard & Poor's og Fitch verðlaunuðu þá með hæstu lánshæfismatseinkunninni af sömu ástæðum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta yfirferð varðandi tryggingarnar og fjármálaeftirlit, hver ber ábyrgð á hverju og slíkt. Nú virðist það vera ljóst að erlendir aðilar séu að eignast banka á Íslandi. Væntanlega gilda þá þær reglur sem á Íslandi gilda og íslenska fjármálaeftirlitið mun væntanlega hafa eftirlit með þeim banka sem er í erlendri eign en er íslenskt fyrirtæki, ef ég skil dæmið rétt. Það er ágætt ef hv. þingmaður gæti staðfest þetta. Það hefur komið fram að ríkisstjórnin ábyrgist innstæður í bönkum á Íslandi sem þýðir þá væntanlega að ríkisstjórnin ábyrgist einnig allar innstæður í þessum banka sem verður í eigu erlendra aðila. Ég spyr: Er það eitthvað sem við þurfum að hafa áhyggjur af? Síðan langar mig að velta því upp að nú hefur Alistair Darling, fjármálaráðherra Bretlands, lýst yfir að Bretar muni ekki ábyrgjast innstæður utan lögsögu breska fjármálaeftirlitsins, ég held að hann hafi orðað það þannig. Ég velti því fyrir mér hvað það þýðir. Er það ekki í raun staðfesting á því að Íslendingum og íslenska ríkinu ber þá ekki að ábyrgjast þær innstæður og þá reikninga sem voru í Bretlandi og Hollandi? Ég fæ ekki skilið þessi orð öðruvísi og velti fyrir mér hvers vegna annað eigi að gilda um Ísland. Ég vil líka þakka hv. þingmanni fyrir að hafa dregið fram ábyrgð Samfylkingarinnar í þessu máli, verandi með viðskiptaráðherra, Fjármálaeftirlitið og varaformann Seðlabankans á sínum snærum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ágætisspurningar. Hvað varðar það að við ábyrgjumst að fullu innstæður í bönkum sem útlendingar eiga þá hef ég alls ekki áhyggjur af því. Í fyrsta lagi er það óhjákvæmilegt og í öðru lagi held ég að það skapi enga nýja áhættu eða öðruvísi áhættu. Að vísu hef ég þó nokkrar áhyggjur af því að eignarhaldið - við vitum ekki hverjir þessir erlendu eigendur eru. Það hafa verið sögur um að það hafi verið það sem menn kalla hrægammasjóði eða „vulture funds“ sem hafi verið að hirða upp skuldabréf bankanna og hafi á þann hátt eignast hlut í bönkunum og spurningin er þá: Eru það nægilega traustir bakhjarlar fyrir íslenska bankakerfið að vogunarsjóðir eigi stóra hluti þar? Það er spurning sem mér finnst meira varið í að spyrja. Jafnframt er athyglisvert að velta fyrir sér því að nú er gengið mjög hart fram gagnvart fyrirtækjum og einstaklingum í að innheimta skuldir af bönkunum og það mun eingöngu verða til að hámarka hlut þessara útlendinga, ekki hlut ríkisins nema að örlitlu leyti. Eitt atriði hvað varðar breska eftirlitið. Breska eftirlitið hefur gefið út að þeir ábyrgist ekki innstæður í dótturfélögum fyrir utan Bretland. Þar stóð hnífurinn í kúnni, að þeir vilja ekki ábyrgjast innstæður í dótturfélögum á Ermasundseyjunum. Ég held að þeir ábyrgist í útibúum og ég held að það standi ekki ágreiningur um það.

Virðulegi forseti. Það er einmitt þetta atriði, er varðar eignarhaldið á bönkunum. Er ekki sjálfsagt mál og í raun mikilvægt að upplýsa það hverjir eru í raun að eignast og hverjir eiga bankann, þennan nýja Arion banka í dag, í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að hún ábyrgist allar innstæður í þeim banka líkt og öðrum, ef ég hef skilið þetta rétt? Nú hef ég ekki hugmynd um frekar en aðrir hverjir eiga þennan Arion banka í dag, þar eru hugsanlega einhverjir hrægammar eða hvernig á að orða það, einhverjir sem munu reyna að hámarka gróða sinn og mögulega hverfa svo út úr þeim rekstri. Er ekki mikilvægt að upplýsa um hvaða aðilar þetta eru og þá um leið hvort þeir eru traustir, í ljósi þess að ríkisvaldið hefur lýst því yfir að það muni ábyrgjast innstæður í bönkum á Íslandi? Mig langar líka að spyrja hv. þingmann, ég veit ekki hvort hann nær að svara því á þeim stutta tíma sem hann hefur, en ég hef miklar áhyggjur af því ef greiða á þessar greiðslur í erlendri mynt. Það var sett inn í neyðarlögin, og ég hef reynt að spyrja um þetta áður, að hægt væri að greiða í íslenskum krónum. Það hefur væntanlega ekki verið gert af tilviljun einni saman og mig langar að biðja hv. þingmann ef hann hefur tíma til að rifja það upp fyrir okkur af hverju það var gert en meginspurningin er varðandi þá sem eiga þennan banka.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir góðar spurningar. Í fyrsta lagi hvað varðar eignarhaldið þá er ég algerlega staðfastur í því að greina eigi frá eignarhaldi á Íslandsbanka og Arion banka sem eru orðnir í eigu kröfuhafa. Við verðum að vita hverjir þessir kröfuhafar eru, a.m.k. stærsti hlutinn sem myndar einhvers konar hóp kjölfestufjárfesta. Vissulega hefur maður áhyggjur af því hverjir það gætu verið sem eiga þetta og ef það er t.d. mikið af vogunarsjóðum sem mynda þarna stóran hlut þá geta langtímahagsmunir kannski verið bornir fyrir borð. Það er eitt af hlutverkum Fjármálaeftirlitsins að það verður að samþykkja eigendurna, að þeir hafi þann fjárhagslega styrkleika sem þarf til að fara með eignarhald í bönkum þegar um stóra hluthafa er að ræða. Það verður eflaust farið yfir það og þeir látnir uppfylla þau skilyrði sem til þarf. Með öðrum orðum, það má ekki hver sem er eiga stóran hlut í banka. Í þriðja lagi var hugsunin með því að greiða út í erlendri mynt - og þetta var sett inn í neyðarlögin vegna þess að menn sáu fyrir sér að það gæti einfaldlega verið erfitt að þurfa að greiða upp í erlendri mynt eins og nú á að gera vegna gjaldeyristekna og annars slíks. Svo var líka alltaf í bakhöfðinu að ef allt færi á versta veg væri a.m.k. hægt að eyða þessu með verðbólgu.

Frú forseti. Enn á ný kem ég í þennan ræðustól til að ræða hið mikilvæga mál, Icesave-málið svokallaða. Það er eiginlega orðið kostulegt að fylgjast með því sem hefur verið kallað „spinn“ stjórnarliðanna. Núna snýst spinnið greinilega um, miðað við þann málflutning sem þeir hafa viðhaft í andsvörum, að það sé ekkert nýtt í þessari umræðu, það hafi ekkert nýtt komið fram. Þeir viti þetta allt saman og við stöndum hér og höldum uppi grímulausu málþófi, segir þetta fólk. Þrjóska ríkisstjórnarinnar er svo mikil að þessir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar hlusta ekki, þeir geta ekki viðurkennt að hér hafa oft komið mjög áhugaverðar upplýsingar, nú síðast í ræðu hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar. En allt er þetta eins og að skvetta vatni á gæs og það er orðið verulega þreytandi. Hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson kom í andsvar á bloggtímanum sínum í gærnótt og hélt því fram fullum fetum að það frumvarp sem við ræðum núna væri miklu betra en fyrirvararnir og lögin sem við samþykktum í sumar. Það gerir hann í þeirri von og trú að það enginn taki mark á því sem hann segir, alla vega eftir kl. 12 á nóttunni, og það er sorglegt. Auðvitað er þetta mál ekki betra en það sem við vorum með í sumar. Það vita það allir og þeim hefur stundum orðið á að viðurkenna það ef hart hefur verið gengið eftir en svo koma þeir hér og reyna að halda þessu fram einungis til að blekkja. Það er alltaf eitthvað nýtt að koma fram. Formaður Sjálfstæðisflokksins talaði í gær um að þetta snerist um sjálfstæðisbaráttu íslenskrar þjóðar, kannski ekki síst vegna efnahagslegs sjálfstæðis sem mörgum þykir vera í stórhættu, verði þetta samþykkt. Ég hef sagt það áður að mér er fyrirmunað að skilja hvers vegna við erum komin í þá stöðu að stjórn og stjórnarandstaða á Íslandi séu farin að karpa um mál sem ættu að vera svo borðleggjandi að við ættum að standa saman gegn viðsemjendum okkar. Við erum að karpa og rífast, við erum að slíta þjóðina í sundur út af þessu. Fólk er orðið þreytt á þessu, við erum öll orðin þreytt á þessu en við getum ekki beygt okkur í duftið og gefist upp. Við eigum að standa saman sem aldrei fyrr en það ríkir fullkomið vantraust á milli stjórnar og stjórnarandstöðu í þessu máli. Það eru sífellt að birtast nýjar greinar. Það eru nýjar greinar í Morgunblaðinu í dag og ein vakti athygli mína. Hún er skrifuð af Kristjáni Gíslasyni sem er fyrrverandi framkvæmdastjóri og núverandi stjórnarformaður tveggja íslenskra fyrirtækja. Hann talar um þetta út frá virðingu gagnvart þjóð sinni. Með leyfi forseta vil ég fá að grípa niður í grein Kristjáns. Hann segir: „Það eru hin gríðarlegu áhrif sem aðdragandi og úrvinnsla Icesave-málsins hefur haft á okkur sem þjóð – hvernig við höfum smátt og smátt verið að missa sjálfstraustið og í raun sjálfsvirðinguna.“ Það er það, frú forseti, sem mér þykir svo alvarlegt og ég tek undir með Kristjáni. Þá bendir stjórnarandstaðan á okkur og segir að við séum óábyrg, að við séum lýðskrumarar og það er talað um að við séum með grímulaust málþóf. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir gekk svo langt að segja að það væru gloppur í þingsköpunum í umræðum í morgun vegna þess að minni hlutinn hefur rétt á að tjá sig og hann getur beitt þingsköpunum þannig að á hann sé hlustað. Það er mjög sorglegt. Síðast þegar ég gáði, fyrir svona 5 mínútum, voru það 24.142 Íslendingar sem kalla á okkur í stjórnarandstöðunni og biðja okkur um að verja hagsmuni Íslands. Ég er ekki viss um að þeir 39 stjórnarliðar sem hafa gefið sig út fyrir að styðja þetta mál …  Af hverju er ekki gerður aðsúgur að hæstv. utanríkisráðherra af fjölmiðlamönnum og hann látinn útskýra mál sitt? Af hverju er hæstv. utanríkisráðherra ekki látinn standa fyrir máli sínu? Hvað er það í þessu sem er betra? Mér er fyrirmunað að skilja það og þetta var efnahagslegi fyrirvarinn sem ég nefndi. Hvað þá með lagalegu fyrirvarana, einkum þann sem kenndur er við Ragnar H. Hall sem Ragnar H. Hall sjálfur segir að sé búið að tæta niður? Ragnar H. Hall segir í grein sinni sem er búið að vitna margoft í, með leyfi forseta: „Það er sjálfsagt til lítils að rökræða um efni þess, þar sem málið er talið „þreytt“ og fullvíst talið að stjórnarþingmenn muni samþykkja frumvarpið, hvað sem tautar og raular. En það má reyna.“ Þess vegna stöndum við hér og ef hv. stjórnarþingmenn vilja kalla það málþóf þá verði þeim að góðu. Ég tala fyrir sjálfa mig og ég er ekki að beita neinu málþófi. Svo eru sjónarmiðin sem koma fram t.d. í máli hæstv. fjármálaráðherra fullkomlega ósamrýmanleg. Það hefur allt gengið svo vel, sagði hann í gær, miklu betur en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn spáði. Hann sagði að við í stjórnarandstöðunni værum með dómsdagsspár og gekk svo langt að segja að það væru alvarlegar dylgjur - óstaðfestar lausafregnir, kallaði hann þau orð sem sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins lét falla. Sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hér á landi er farin að vera með óstaðfestar lausafregnir. Hvers konar málflutningur er þetta? En þótt allt sé svo gott og það eru óstaðfestar dylgjur ef eitthvað er gagnrýnt, kemur hræðsluáróðurinn. Ef Icesave klárast ekki verður hér ísöld, þá verður hér frostavetur, þá fer allt á hliðina. Það eru ekki óstaðfestar lausafregnir, það er sannað, og þau bera lánshæfismatsfyrirtækin fyrir sig, sömu lánshæfismatsfyrirtæki og gáfu okkur alltaf bestu einkunn. Frú forseti. Mér er nákvæmlega sama um þessa einkunn lánshæfismatsfyrirtækjanna. Þau geta hlustað á málflutning okkar og þau geta verið algerlega viss um að við ætlum ekki að láta kúga okkur í þessu. Frú forseti. Það er eftir sem áður. Nú á ég 25 sekúndur eftir og ég er rétt að byrja. Ég ætlaði að tala um ummæli hæstv. fjármálaráðherra þegar hann talaði um að það væru stórkostleg afrek, og ég get alveg tekið undir það, sem lítil íslensk stjórnsýsla hefur unnið við að endurreisa efnahag okkar. Hann kvartaði undan því að hún kæmist ekki yfir margt. Á sama tíma leggur hann þessa sömu stjórnsýslu undir Evrópusambandsumsókn sem hann er á móti. Ég ætlaði t.d. að fjalla um það í nokkru máli. 
             Frú forseti. Ég kemst því miður ekki yfir það í þessari ræðu þannig að ég óska eftir því að verða sett aftur á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Hér er búið að spá ísöld, frostavetri og slíku og fór hæstv. forsætisráðherra mikinn í því. Hún man kannski hvernig var umhorfs á þeim tíma en ekki veit ég hvernig frostaveturinn var. En mig langar að velta því upp við hv. þingmann að það lítur stundum út á Alþingi eins og hér hafi ekki verið nein ríkisstjórn fyrir rúmu ári síðan, að hér hafi ekki verið tveir flokkar í ríkisstjórn heldur eingöngu einn flokkur við völd. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann sem þingmann Sjálfstæðisflokksins hvort Sjálfstæðisflokkurinn kannist við að hafa verið í ríkisstjórn á þeim tíma þegar allt fór niður á við, þegar hrunið varð, og hvort sá flokkur hafi verið einn við stjórnvölinn. Auðvitað ber ríkisstjórn þess tíma mikla ábyrgð og ég held að það sé rangt þegar reynt er að hlaupa frá henni líkt og mér finnst þingmenn og ráðherrar Samfylkingarinnar reyna að gera. Ég held að það sé mikilvægt að spyrja hv. þingmann hvort hún telur að frá því að hrunið varð, frá því að þau stjórnvöld sem þá voru tóku ýmsar ákvarðanir sem eru mjög umdeilanlegar, svo vægt sé til orða tekið, hafi þetta mál breyst með einhverjum hætti, hvort Icesave-málið sé sama mál og það var fyrir rúmu ári síðan. Hér hafa þau orð verið látin falla að svo sé, menn hafa verið að vitna aftur í tímann í ákvarðanir og eitthvað sem sagt hefur verið.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágætar spurningar. Það er ekki skrýtið að menn velti því fyrir sér hvort Sjálfstæðisflokkurinn hafi verið einn í stjórn frá miðju ári 2007 til 1. febrúar 2008. Nei, það var víst þannig að það voru tveir flokkar við stjórn. Ég get tekið undir orð hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem lýsti hreinlega eftir þeim ráðherrum sem sátu með honum við ríkisstjórnarborðið af því að hann kannaðist við fullt af fólki í salnum sem hafði verið með honum á fullt af fundum en enginn kannast neitt við neitt núna. Að sjálfsögðu er ábyrgð Samfylkingarinnar mikil í þessu máli líkt og ábyrgð okkar hinna. Sjálfstæðisflokkurinn var búinn að vera við völd í 18 ár og bankakerfið hrundi á okkar vakt. Það er ömurlegt, ég get alveg sagt það, og við berum okkar ábyrgð í því. En það eru fleiri sem bera ábyrgðina og mér var kennt strax í æsku að maður á ekki að skjóta sér undan ábyrgð, eins og mér finnst Samfylkingin vera að gera. Þeir skjóta sér svo mikið undan ábyrgð að þeir meina meira að segja formanni sínum frá þessum tíma að koma fyrir fjárlaganefndina þó að óskað hafi verið eftir því. Það er ekki eins og það hafi verið óskað eftir því út í bláinn heldur tjáði sá ágæti fyrrverandi stjórnmálamaður sig um þessi mál og var það mjög athyglisvert sem hún sagði. Það lá því beint við að fá hana á fund nefndarinnar, en nei, þeir voru víst búnir að gleyma henni líka og það mátti ekki kalla hana fyrir fundinn. En varðandi hvort þetta sé sama Icesave-málið núna eða ekki verður að bíða seinna andsvars míns.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hélt mikla hvatningarræðu fyrir meiri hlutann, ræðu sem var eingöngu til þess fallin að hvetja meiri hlutann til að halda áfram að kúga minni hlutann á Alþingi, eins og ég skildi hana. En það sem var kannski alvarlegast í ræðunni var að hann er ekki reiðubúinn að bakka með hræðsluáróðurinn jafnvel þó að allt sem hann hefur sagt nú í nokkra mánuði hafi verið hrakið. Ekkert af því stórhættulega sem átti að koma fyrir íslenskt efnahagslíf hefur gengið eftir. Hæstv. fjármálaráðherra kom með hótanir um eitthvað óskilgreint, eitthvað sem enginn veit hvað er og enginn getur ímyndað sér hvað er. Jafnvel barn er ekki með það frjótt ímyndunarafl að það geti búið til eitthvað hræðandi úr orðum hæstv. fjármálaráðherra. Ég vil spyrja hv. þm. Ragnheiði E. Árnadóttur hvort hún telji ekki að fara verði betur yfir orð hæstv. fjármálaráðherra og hvort honum beri ekki skylda til þess sem nánast einvaldi á Íslandi, nánast eina starfandi ráðherranum, þannig virðist það a.m.k. vera, að upplýsa þjóðina um af hverju skattpeningar 80 þúsund Íslendinga næstu sjö árin fari bara í það að greiða niður vexti af Icesave-láninu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar og ég er sammála honum um að þessi málflutningur hæstv. fjármálaráðherra er algerlega óskiljanlegur. Þetta er ósamrímanlegt, eins og ég fór yfir í ræðu minni. Það er annars vegar verið að segja að allt gangi svo vel, miklu betur en við hefðum getað búist við og miklu betur en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefði getað búist við, en alltaf kemur svo nýtt „en“. Þá heyrist: En ef Icesave verður ekki samþykkt í þessum skýra og endanlega búningi eins og það er fer allt á hliðina. Ég fór yfir það, eins og þingmaðurinn veit, í ræðu minni að nú er lánshæfismatsfyrirtækjunum beitt fyrir okkur. Ég sagði það áðan og ég segi það enn: Mér er nákvæmlega sama um hvað lánshæfismatsfyrirtækjum finnst um þetta mál. Við látum samt ekki kúga okkur til að ljúka því með þessum hætti. Það er alveg klárt að það þarf að fá það fram hvað hæstv. fjármálaráðherra átti við þegar hann talaði um grímulausar hótanir aðila innan Evrópusambandsins þar sem sagt var að við mundum hafa verra af ef við gengjum ekki frá Icesave-málinu. Hæstv. forsætisráðherra segist ekkert kannast við þetta, það hljóti að vísa til þess hvernig Bretar létu strax eftir hrun. Þess vegna hef ég lagt fram formlega fyrirspurn á þinginu, það er eina leiðin til að reyna að komast að á þessu þingi, ekki þó til hæstv. fjármálaráðherra vegna þess að ef þetta snýst um þessa fyrstu daga er það hæstv. utanríkisráðherra, sem var einmitt í ríkisstjórn á þeim tíma, sem á að svara því hverjir það voru sem voru með grímulausar hótanir. Hverjir sögðu að við mundum hafa verra af, hvernig brást hæstv. utanríkisráðherra við og hvernig var utanríkisþjónustunni beitt? Ég hef lagt fram þessa fyrirspurn ofan í allar þær fjölmörgu sem ég hef áður lagt fram til að biðja um alls konar gögn og ég hef ekki enn þá fengið svar við. Ef það eitt og sér er ekki ástæða til að halda þessari umræðu gangandi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætt andsvar og ég tek heils hugar undir með henni að þessi umræða verður að fara fram þjóðfélagsins vegna þangað til við fáum skýringar á því hver hefur rétt fyrir sér og hver er að segja ósatt varðandi þær hótanir sem fjármálaráðherra fullyrðir að Evrópusambandið og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi beitt Íslendinga. Þarna ber mönnum ekki saman og ég hef velt fyrir mér hvernig stendur á því að fjármálaráðherra þorir að vinna með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þegar hann heldur því fram að þeir aðilar sem þar starfa séu beinlínis að segja ósatt. Hvernig getur staðið á því að hann heldur áfram samstarfi við þessa aðila? Það er spurning sem ég tel að sé mjög brýnt að við fáum svör við í umræðunni. Mér fannst ágætt þegar hv. þingmaður benti á að lánshæfismatið er ekki alveg eins alvarlegt og hæstv. ráðherra vill vera láta vegna þess að því skuldsettari sem þjóðin er, þeim mun verra er lánshæfismatið. Það er alveg sama hvort um er að ræða einstaklinga, fyrirtæki eða þjóðir. Því meira sem hver aðili skuldar, þeim mun verra verður lánshæfismatið. Fólk getur bara reynt það á sjálfu sér, ef það er stórskuldugt á það ekki greiðan aðgang að lánum og það batnar ekki ef fólk skuldsetur sig meira. Hverjum dytti í hug að fara til bankastjórans síns og segja: Ja, þú vildir ekki veita mér lán um daginn en ég ætla að skuldsetja mig 

Frú forseti. Ég er algerlega sammála þingmanninum. Þeim mun skuldsettari sem maður er, því lægra lánshæfismat fær maður og við leysum það með því að taka frekari lán. Þessi röksemd gengur einfaldlega ekki upp, ekki frekar en sú röksemdafærsla að ef við klárum Icesave getum við fyrst farið að endurreisa bankakerfið. Ef við klárum Icesave fáum við lánin. Ef við klárum Icesave fáum við endurskoðun áætlunar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins o.s.frv. Það voru líka rökin sem við heyrðum þegar verið var að troða Evrópusambandsumsókninni í gegnum þingið og tekinn var dýrmætur tími frá endurreisninni og frá íslenskri stjórnsýslu sem á að vera að sinna endurreisninni einungis og engu öðru. Það þarf að komast að því hvað hæstv. fjármálaráðherra átti við þegar hann talaði um hótanirnar frá ESB en líka, eins og hv. þingmaður benti á, þau ummæli sem hæstv. fjármálaráðherra hafði varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Hann sagði að til væru skrifleg gögn og ég á eftir að leggja fram þá fyrirspurn en ég hef hana í vinnslu. Hann sagði að til væru skrifleg gögn sem staðfestu það hverjir væru að segja satt og hverjir ósatt. Hann á ekki að ýja að því, hann á að segja okkur það hreint út. Hann ýjaði líka að því að önnur endurskoðun áætlunarinnar væri háð því að Icesave-frumvarpið yrði samþykkt. Mér þykir það hreint með ólíkindum að við ættum að sætta okkur við það og ég tek ekki þátt í því. Við þurfum að bera örlítið meiri virðingu fyrir okkur en að halda slíkum málflutningi á lofti. Þar að auki virðist virðing hæstv. fjármálaráðherra gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum fara þverrandi þegar hann talar um það sem óstaðfestar lausafregnir sem sendinefndin segir á Íslandi við stjórnarandstöðuþingmenn.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér enn svokallaða Icesave-samninga. Mikið hefur verið kvartað undan því af hálfu stjórnarliða að stjórnarandstaðan endurtaki margt hér sem hún hefur talað um í ræðum sínum en það er aldeilis ekki rétt, virðulegi forseti, vegna þess að margir nýir vinklar hafa komið á málið. Þó að ég eigi eftir að fjalla efnislega um nokkra hluta málsins vil ég í þessari ræðu minni gera að umtalsefni álit 2. minni hluta efnahags- og skattanefndar, en undir það rita tveir hv. stjórnarþingmenn, Lilja Mósesdóttir og Ögmundur Jónasson. Í nefndarálitinu, sem ég vil fá að vitna í, með leyfi forseta, segir: „Á fundum efnahags- og skattanefndar voru rædd ýmis álitamál, svo sem geta þjóðarbúsins og hins opinbera til að greiða af skuldum næstu 15 árin. Fram kemur í minnisblaði Seðlabanka Íslands sem rætt var á fundi nefndarinnar að mikil skuldabyrði hins opinbera hér á landi á næstu árum sé áhyggjuefni.“ - Ég undirstrika þetta, frú forseti, að mikil skuldsetning hér á landi sé mikið áhyggjuefni. - „Gert er ráð fyrir að hlutfall skulda hins opinbera af vergri landsframleiðslu (VLF) verði 125% á árinu 2009. Þetta hlutfall má ekki vera hærra en 60% vilji Íslendingar uppfylla Maastricht-skilyrðin og gerast aðilar að evrópska myntsamstarfinu. Aðeins eitt þróað hagkerfið er með hærra skuldahlutfall hins opinbera en það er Japan. Lítill hagvöxtur í Japan undanfarna tvo áratugi hefur að hluta verið rakinn til mikillar skuldsetningar hins opinbera. Það eru því líkur á því að mikil skuldsetning hins opinbera hér á landi muni draga úr hagvexti á næstu árum.“ Virðulegi forseti. Hér í nefndaráliti 2. minni hluta kemur fram að skuldir hins opinbera verði 125% á árinu 2009 þó að þær megi helst ekki fara yfir 60%. Ég ítreka að miklar líkur eru á því að mikil skuldsetning hins opinbera hér á landi dragi úr hagvexti á næstu árum. Hvað þýðir þetta, virðulegi forseti? Ef ekki verður viðunandi hagvöxtur hér þá getum við ekki staðið undir skuldabyrði þjóðarbúsins. Ef ekki verður hagvöxtur hér munum við að sjálfsögðu þurfa að ganga að innviðum og grunnstoðum velferðarkerfis okkar. Það er akkúrat þetta, virðulegi forseti, sem ég hef verulegar áhyggjur af og tek undir með þeim hv. þingmönnum sem rita þetta minnihlutaálit. Þess vegna var svo mikilvægt að efnahagslegu fyrirvararnir giltu eins og þeir voru uppsettir, þ.e. við greiddum hlutfall af vexti á landsframleiðslu vegna þess að þannig tryggðum við að við gætum þó haldið grunnstoðum velferðarkerfisins sterkum, eins og þær eru núna, en sú hætta að þær veikist leynist í því að þjóðarbúið verði of skuldsett. Nú vil ég fá að vitna aftur, með leyfi forseta, í áðurnefnt nefndarálit: „Vaxi hagkerfið ekki hraðar en sem nemur vexti skuldanna er skuldsetning þjóðarbúsins ekki lengur sjálfbær. Ósjálfbærni skulda mun óhjákvæmilega leiða til greiðslufalls, en þá þurfa íslensk stjórnvöld að biðja kröfuhafa um hagstæðari endurfjármögnun á skuldum hins opinbera, þ.e. með lægri vöxtum og lengingu lánstímans. Í þessu felst mikil áhætta því að erfitt er geta sér til um viðbrögð kröfuhafa við slíkri beiðni.“ Virðulegi forseti. Það sem ég vil ítreka hér og hef haft áhyggjur af er að í Icesave-samningnum stendur að tillit sé tekið til Brussel-viðmiðanna. Af hálfu Íslendinga er viðurkennt að mið sé tekið af Brussel-viðmiðunum. Í þeim stendur að taka eigi tillit til fordæmislausrar stöðu Íslands. Það sem hv. þingmenn benda réttilega á og ég hef svo sem áður sagt í þessum ræðustól er að ef kæmi að því að þjóðarbúið lenti í greiðslufalli er maður efins um viðbrögð Breta og Hollendinga gagnvart því. Hvað þýðir það þegar búið er að rita inn í samningana að tillit sé tekið til Brussel-viðmiðanna? Ég tel að við þurfum að hafa verulegar áhyggjur af þessu og skoða betur, eins og gildir um svo margt annað í málinu. Nú vil ég fá að vitna aftur, með leyfi forseta, í áðurnefnt nefndarálit: „Mikil óvissa ríkir varðandi endurheimtur á eignasafni Landsbanka Íslands og því er vandkvæðum bundið að áætla hver raunveruleg skuldbinding vegna Icesave verður. Ef miðað er við 90% endurheimtur, þá verður núvirt hrein skuldbinding vegna Icesave um 14% af VLF á þessu ári en hlutfallið fer í 30% ef gert er ráð fyrir 50% endurheimtum.“ Virðulegi forseti, í nefndaráliti þessara hv. þingmanna kemur greinilega fram að ekki er vitað hver skuldbindingin er og menn hafa margoft rætt um að við vitum í raun og veru ekki hvaða skuldbindingu við erum að takast á hendur. Í gær, virðulegi forseti, fullyrða svo hv. þingmenn að fyrir liggi hver skuldbindingin sé. Það er náttúrlega alveg hreint með ólíkindum að menn skuli enn vera með svona málflutning þegar fram kemur í þessu minnihlutaáliti tveggja stjórnarliða, sem taka þar af leiðandi undir með stjórnarandstöðunni, að klárt sé að enginn viti hver heildarskuldbindingin sé. Einmitt þess vegna, virðulegi forseti, benda Sigurður Líndal, Stefán Már Stefánsson og Lárus Blöndal á það að hugsanlega sé verið að brjóta 40. gr. stjórnarskrárinnar þegar menn taka á sig nánast ótakmarkaða skuldbindingu ríkissjóðs, þar sem hvorki liggja fyrir upphæðir né gildistími. Hægt er að segja, virðulegi forseti, að þetta nefndarálit vísi í raun og veru því út í hafsauga sem sumir hv. þingmenn stjórnarliða hafa haldið fram. Nú vil ég fá að vitna aftur í nefndarálitið, með leyfi forseta: „Í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (AGS) um skuldaþol íslenska þjóðarbúsins er hlutfall erlendra skulda þjóðarbúsins af VLF áætlað 310% fyrir árið 2009. Við útreikning á hlutfallinu gjaldfærir sjóðurinn heildarupphæð Icesave-lánasamninganna og nemur upphæðin um 49% af VLF eða um 721 milljarði kr. ...“ Virðulegi forseti. Þetta er 721 milljarður. Það er ekki eins og menn séu að tala hér um einhverja smáaura enda fjallar þetta náttúrlega um efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar til framtíðar. „... sem kemur til viðbótar annarri skuldsetningu opinberra aðila og einkaaðila. Þess má geta að AGS notar alþjóðlega staðla við mat á skuldbindingum og miðar alltaf við heildarskuldsetningu þjóðarbús við erlenda aðila sem hlutfall af VLF. Í nóvember 2008 mat AGS að 240% skuldahlutfall væri „augljóslega óviðráðanlegt“ (clearly unsustainable). Ári síðar telur sjóðurinn að 310% hlutfall sé viðráðanlegt. Þessi mótsögn í mati sjóðsins er athyglisverð í ljósi þess að íslenska ríkið gæti ekki ábyrgst lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu ef skuldaþolsmörkin frá því í nóvember 2008 héldu og væru enn 240%. Það er ekki hægt að útskýra þessa stefnubreytingu AGS nema með þeim hætti að Bretar og Hollendingar hafi beitt pólitískum þrýstingi í stjórn AGS til að tryggja að íslenska ríkið taki á sig Icesave-skuldbindingarnar.“ Hér eru mjög athyglisverðar ábendingar, virðulegi forseti, um sinnaskipti Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og látið að því liggja að í raun og veru sé skuldaþol íslenska ríkisins lagað að skuldunum, þ.e. það var talið óviðráðanlegt ef skuldirnar væru 240%, en nú hefur skuldaþolið verið hækkað upp í 310% vegna þess að skuldir íslenska ríkisins hafa hækkað upp í 310% af vergri landsframleiðslu. Í þessu nefndaráliti er bent á að hugsanlega beiti Bretar og Hollendingar Alþjóðagjaldeyrissjóðinn pólitískum þrýstingi. Ég velti því bara fyrir mér, virðulegur forseti, hvort þetta sé ekki eitthvað sem við verðum að taka mjög alvarlega. Við verðum að taka mjög alvarlega ef hugsanlega er verið að pína okkur til að skrifa undir þessa Icesave-samninga með þrýstingi frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þar sem hann telur okkur trú um að við getum staðið undir skuldbindingunum. Sjóðurinn hefur verið margsaga í þessu máli, þ.e. hefur hækkað heildarskuldastöðu íslenska ríkisins, hann taldi áður að 240% væru hættumörkin en nú eru þau 310%. Það er eins og þeir lagi mörkin að skuldastöðu íslensks þjóðarbús, sem er alveg hreint með ólíkindum. „Skuldahlutfall sem er langt yfir eðlilegum þolmörkum þýðir rýrari lífskjör því að draga þarf úr neyslu innan lands, ella muni ekki takast að tryggja nægilegan afgang á vöruskiptajöfnuði. Rýrnandi lífskjör almennings munu auka hættuna á landflótta.“ Rýrnandi lífskjör almennings munu auka hættuna á landflótta. Nú er ég ekki, virðulegi forseti, að gera mikið úr þessu, en það er réttilega bent á þetta hér og margir stjórnarandstöðuþingmenn hafa bent á að ef menn fara áfram með þetta vegur það mikið að innviðum velferðarkerfisins okkar og afleiðingarnar gætu orðið landflótti. Hins vegar hafa margir stjórnarliðar og sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra talað um að stjórnarandstaðan sé með einhverjar heimsendaspár. Það er eins og menn vilji ekki horfast í augu við raunveruleikann og því er alveg með ólíkindum að menn skuli ekki einu sinni virða það sem kemur fram hjá tveimur stjórnarþingmönnum og fara efnislega betur yfir þetta mál. Ég verð enn og einu sinni, virðulegi forseti, að harma það að þetta nefndarálit frá efnahags- og skattanefnd, eins og hin þrjú sem þaðan komu, var aldrei rætt efnislega í fjárlaganefnd, sem eru að mínu mati algjörlega forkastanleg vinnubrögð vegna þess að fjárlaganefnd kallaði eftir þessum álitum frá efnahags- og skattanefnd en 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér enn Icesave-frumvarpið svokallaða og full ástæða til enda er hér á ferðinni eitt stærsta mál Íslandssögunnar og eðlilegt að við sem hér erum og höfum verið kjörin af þjóðinni á þing höfum skoðanir á málinu og útskýrum fyrir umbjóðendum okkar og íslensku þjóðinni afstöðu okkar til þess. Því harma ég það enn og aftur, frú forseti, að fulltrúar stjórnarliða hafa vart séð sér fært að koma í þennan stól og rökstyðja mál sitt en hafa þess í stað komið og nýtt sér þann lið sem heitir fundarstjórn forseta til að koma með einhvers konar einnar mínútu sýndarrökstuðning fyrir því hvað þau hafa hér til málanna að leggja. Vil ég enn og aftur hvetja stjórnarliða til að koma hér í ræðustólinn þótt ekki væri nema til þess að hér í þingtíðindum lægi fyrir hvaða afstöðu þeir hafa í málinu og hvernig þeir rökstyðja hana. Frú forseti. Það er auðveldara um að tala en í að komast að stjórna íslenska ríkinu akkúrat í dag. Við vitum öll að hér er mikil efnahagslægð. Bankarnir okkar hrundu og ekki er sanngjarnt að standa hér og gagnrýna eingöngu það sem fram fer heldur, eins og bent hefur verið á, er mjög mikilvægt að við sem hér störfum reynum að leita sameiginlegra lausna og benda á þær leiðir sem við teljum betra að fara en þá sem ríkisstjórnin hefur lagt fram í þessu máli. Allir þekkja forsöguna, við þingmenn vorum lengi á sumarþingi til þess að reyna að vinna að þessu máli. Ríkisstjórnin lagði fram frumvarp sem þingið sagði nei við að því leyti að það fór ekki óbreytt í gegn. Í rauninni var því breytt það mikið að segja má að ekki hafi mikið verið eftir af þeim málflutningi sem ríkisstjórnin lagði fram til að byrja með og átti að keyra í gegn á sumarþingi án þess að við sem sitjum á þingi fengjum að sjá samningana. Í raun var svo komið, frú forseti, að svo virtist sem a.m.k. annar stjórnarflokkurinn hefði ákveðið að styðja málið án þess að hafa séð samningana og er það miður. Þeim vinnubrögðum var hafnað og í staðinn voru hinir svokölluðu fyrirvarar smíðaðir og þeir fóru í gegnum þingið. Hvernig var svo unnið með þau lög sem samþykkt voru í sumar veldur vissulega vonbrigðum. Það sem út úr þeirri vinnu kom er frumvarpið sem við ræðum í dag. Það er vissulega erfitt að sjá, frú forseti, hvernig þeir sem styðja þetta mál og stóðu hér í þessum stól að afloknu hinu langa sumarþingi og fögnuðu þeirri vinnu sem þingið hafði farið í, rökstyðja að þeir styðji þetta mál þegar fyrirvörunum virðist öllum kastað á glæ. Það væri fróðlegt, frú forseti, að heyra þann rökstuðning. Frú forseti. Fjármálaráðherra hefur komið hér upp og sakað okkur í stjórnarandstöðunni um að hafa engar leiðir og engar lausnir í huga, að hafa lítið til málanna að leggja annað en gagnrýni. Ég hef þess vegna, frú forseti, leitast við að fara í andsvör við þá þingmenn stjórnarandstöðunnar sem hafa kosið að taka til máls og spurt þá út í þær leiðir og lausnir sem þeir hafi í huga í málinu. Ég verð að segja, frú forseti, að ég hef fengið svör við öllum mínum spurningum. Ég hef fengið svör frá þeim hv. þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna og menn hafa vissulega sýn á það hvað eigi að gera. Ég mæli með því, frú forseti, að ríkisstjórnin og þeir þingmenn stjórnarandstöðunnar sem hafa áhuga á að fylgjast með þessum umræðum lesi einfaldlega og hlusti á þær ræður sem hér hafa verið fluttar varðandi þetta mál og reyni að koma sér inn í þau vinnubrögð og þann hugsunarhátt sem stjórnarandstaðan hefur uppi í þessu máli vegna þess að við sem hér sitjum berum mikla ábyrgð gagnvart framtíðinni. Það er ekki rétt þegar við finnum þá miklu andstöðu sem bæði ríkir hér inni á þingi og eins úti í samfélaginu gagnvart þessu frumvarpi að ætlunin sé að keyra þetta hér í gegn. Það tel ég ekki vera forsvaranleg vinnubrögð. Það hefur m.a.s. verið talað um það í dag að á þingi séu 27 nýir þingmenn sem tóku sæti eftir kosningar sem boðað var til við mjög sérstakar aðstæður. Kallað var eftir því hér í dag að þessir 27 þingmenn hefðu skoðun á því hver vinnubrögð Alþingis væru. Ég veit ekki betur, frú forseti, en að við höfum einmitt á sumarþingi tekið upp ný vinnubrögð að ákveðnu marki við smíði fyrirvaralaganna og þess vegna spyr ég enn og aftur: Af hverju gagnrýna þeir sem gagnrýna það að nýir þingmenn hafi ekki skoðun á því vinnulagi sem hér er að við tölum um þetta mál og vilja heldur að það sé keyrt í gegnum þingið? Ég spyr, frú forseti, vegna þess að fyrirvörunum sem smíðaðir voru í sumar hefur verið kastað á glæ og ég sé þeirra ekki stað í þessu frumvarpi. Hvað skal gera, frú forseti? Ég tel rétt að skoðað verði að nýju hvort Bretar og Hollendingar ætli virkilega að láta okkur standa við nauðasamninga af þessu tagi. Ég tel að við hér á þingi eigum að hafna því. Ég tel að við höfum í sumar smíðað fyrirvarana og sagt: Þetta er eins langt og við, íslensk þjóð, getum gengið. Ég tel að það höfum við gert á þingi í sumar. Þess vegna skil ég ekki af hverju ríkisstjórnin segir nú að við getum gengið enn lengra í því að skuldsetja íslensku þjóðina. Ég skil ekki hvar viðsnúningurinn varð og með hvaða rökum. Þess vegna tel ég, frú forseti, að við þurfum að senda skýr skilaboð frá þinginu út í heim. Það hefur því miður ekki verið gert á nægilega skýran hátt. Ég tel að við þurfum að koma þeim skilaboðum á framfæri að við hörmum það að regluverk og stofnanaverkið hér á Íslandi hafi ekki náð að grípa inn í og taka á þeim vanda sem skapaðist þegar bankarnir hrundu. Ég tel að við þurfum að senda þau skilaboð að við hörmum það. Við hörmum það að sparifjáreigendur bæði í Bretlandi og Hollandi og hér á Íslandi hafi lent í vandræðum af þeim sökum. Ég tel að við verðum að senda þau skilaboð og ég harma það. Afleiðingar þessarar alþjóðlegu bankakreppu hér á Íslandi eru geigvænlegri en víðast hvar annars staðar. Sams konar vandi hefur þó leitt bankakerfi margra annarra landa í miklar ógöngur. Hér á Íslandi giltu sömu reglur og annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu og starfsemi íslensku bankanna var dreifð um alla Evrópu. Ég tel að við þurfum einfaldlega að koma þeim skilaboðum út í heim að við hörmum það að hafa innleitt þetta evrópska regluverk óbreytt og án alls tillits til sérstöðu íslenska bankakerfisins sem fólst í stærð þess í samanburði við landsframleiðslu. Vissulega hefðum við eflaust fengið athugasemdir frá Evrópusambandinu hefðum við gert breytingar á því regluverki sem okkur bar að innleiða en engu að síður tel ég að við ættum að koma þessum skilaboðum á framfæri vegna þess að hér er um samevrópskan vanda að ræða og í anda evrópskar samvinnu er eðlilegt að vandinn sé leystur á samevrópskum vettvangi þar sem hann á rætur sínar í samevrópskri löggjöf. Við getum ekki lagt það á venjulega íbúa, launþega og skattgreiðendur þessa lands, að bera þessar byrðar. Ég tel að ef við útskýrum mál okkar fyrir samstarfsmönnum okkar og samstarfsþjóðum til langs tíma í Evrópu komi þau til með að skilja sjónarmið okkar. Ég er þess fullviss að þau skilji sjónarmið okkar ef við höldum þannig á málum að við séum með á borðinu skynsamlegar lausnir og sáttavilja. Ég tel að við hér inni séum öll sammála um þetta atriði. Lagaleg óvissa er uppi um hvort það að ganga að þessum nauðasamningum sé raunveruleg skylda okkar og það er óþolandi, frú forseti. Það er óþolandi að ætlast til þess að við hér á þingi samþykkjum að gangast undir þessar skuldbindingar á þennan hátt þegar við lögðum fram í sumar þá ýtrustu leið sem við töldum að hægt væri að gangast við af hálfu Íslands. Ég skil ekki hvers vegna menn hafa umturnast í þessu máli. Ég vil hvetja, frú forseti, þá hugrökku þingmenn úr stjórn og stjórnarandstöðu sem settust hér saman í sumar til þess að semja fyrirvarana, til að einbeita sér að þessu verkefni, setjast saman að borðinu og koma viti fyrir ríkisstjórnina. Ég tel að það sé hlutverk okkar. Ég vil enn og aftur hvetja þingmenn til þess að gera þetta og jafnframt að koma fram með þá beiðni, sem hefur reyndar verið margítrekuð úr þessum stól, að þessu máli verði frestað á meðan farið verði í þá vinnu. Vissulega hefur því verið hótað og fullyrt að þetta mál megi ekki bíða afgreiðslu úr þinginu. En, frú forseti, ég hef einfaldlega heyrt það áður. Hversu oft heyrðum við það ekki í sumar að ekkert þýddi að semja þessa fyrirvara vegna þess að allt yrði hér í kaldakoli daginn eftir ef samningarnir færu ekki í gegnum þingið strax? Nú hefur hæstv. forsætisráðherra spáð hörðum frostavetri  
             Frú forseti. Ég hef ekki náð að fara yfir öll atriði þessa máls og óska eftir því að verða sett aftur á mælendaskrá.

Frú forseti. Við erum að ræða ríkisábyrgð vegna svokallaðra Icesave-reikninga, reikninga sem stofnað var til af hálfu áhættusækinna bankamanna í Landsbankanum gamla, sem gerir það að verkum að hér fer allt á annan endann. Ekki nóg að þrír íslenskir bankar hafi hrunið haustið 2008 heldur skellur þetta sömuleiðis á íslenskri þjóð. Alþingi tókst á sumarþingi, þegar frumvarp fjármálaráðherra varðandi ríkisábyrgð var lagt fram, að breyta því frumvarpi í þá veru að Alþingi Íslendinga teldi að íslensk þjóð og íslenska ríkið gæti borið þær byrðar sem það frumvarp og þau lög lögðu til. Þeir fyrirvarar, frú forseti, voru bæði efnahagslegir og lagalegir og þeir gengu út á það að ef hagvöxtur á Íslandi yrði í kringum 6% gætum við greitt vexti og afborganir - ef hagvöxtur yrði 6%. Alþingi samþykkti slíkt 28. ágúst. Frú forseti. Nú eru efnahagslegu fyrirvararnir ekki virkir í sérstökum lögum frá Alþingi heldur hafa þeir verið settir inn í viðaukasamninginn og þeim breytt í þá veru að hvernig svo sem hagvöxtur verður á Íslandi munum við alltaf greiða vexti. Íslenska ríkið mun alltaf greiða vexti vegna þessara Icesave-reikninga hvernig svo sem efnahagslegt ástand þjóðarinnar er eða verður. Þess vegna, frú forseti, segi ég að það frumvarp sem hér liggur fyrir, og hæstv. fjármálaráðherra óskar eftir við Alþingi að verði að lögum, er ekki hægt að binda sem lög. Þar að auki, í lögum sem enn eru í gildi frá 28. ágúst, var ríkisábyrgðin sett til 2024. Því hefur líka verið kippt út, frú forseti. Nú er ríkisábyrgðin óendanleg í tíma - óendanleg í tíma. Þar að auki, sem er hálfu verra, getur íslenska ríkið ekki tryggt að ríkisábyrgð falli niður jafnvel þó að þar til bærir úrskurðaraðilar kæmust að slíkri niðurstöðu. Við erum búin að semja þannig af okkur að þrátt fyrir að þar til bærir úrskurðaraðilar kæmust að þeirri niðurstöðu að ríkisábyrgðin ætti ekki að vera gætum við ekki komist fram hjá henni. Það er ekki forsvaranlegt, frú forseti. Og að niðurstaða dómstóla breyti engu í þá veru verði þetta frumvarp að veruleika - nema með samþykki Breta og Hollendinga. Þetta er, frú forseti, ekki forsvaranlegt fyrir íslenska þjóð. Það er ekki forsvaranlegt fyrir Alþingi Íslendinga að samþykkja slíkt frumvarp og gera það að lögum. Ég vil ítreka í þessu sambandi, frú forseti, að 4. gr. frumvarpsins sem hér er lagt fyrir er eiginlega einhver sú mesta niðurlæging sem ég held að þjóðin standi frammi fyrir. Þar stendur, með leyfi frú forseta, og ég sendi þá beiðni til hv. fjárlaganefndar að hún afnemi það orð sem stendur í frumvarpinu en þar stendur, með leyfi forseta: „Til að fylgjast með og meta forsendur fyrir endurskoðun á lánasamningunum, sbr. endurskoðunarákvæði þeirra, skal ríkisstjórnin gera ráðstafanir til þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn geri í síðasta lagi fyrir 5. júní 2015 […] úttekt á stöðu þjóðarbúsins, einkum með tilliti til skuldastöðu og skuldaþols.“ Frú forseti. Ég get fallist á að fyrir 5. júní 2015 eigi að gera úttekt á stöðu þjóðarbúsins og það megi binda í lög. En, frú forseti, að í lögum eða frumvarpi til laga sem Alþingi síðan samþykkir standi: „Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn“ hugnast mér ekki. Ég beini því þeim tilmælum til hv. fjárlaganefndar að þessari grein verði breytt og orðið „Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn“ tekið út. Frú forseti. Ég hef líka áhyggjur af því að í frumvarpi þessu finnst mér að verið sé að ganga á þrískiptingu valdsins eins og það kemur og skráð er í stjórnarskrá í framkvæmdarvald, löggjafarvald og dómsvald. Ég get ekki fallist á að Alþingi Íslendinga geti samþykkt frumvarp til laga sem segir íslenskum dómstólum, jafnt héraðsdómstiginu sem og Hæstarétti Íslands, að dómsniðurstöður þeirra verði að fara eftir því sem annað dómsvald úti í Evrópu, EFTA-dómstóllinn, hefur gefið ráðgefandi niðurstöður um. Ég held að löggjafinn geti ekki undir nokkrum kringumstæðum gengið þannig inn í dómsvaldið. Þessi þrjú stig eru óháð hvert öðru. Þannig á það að vera og löggjafarþingið getur ekki hlutast þannig til um við dómsvaldið og sagt því fyrir verkum. Frú forseti. Íslensk þjóð stendur frammi fyrir fordæmislausri stöðu sem varð í bankahruninu 2008. Menn geta endalaust talað um fortíðina, hverjum hvað er að kenna. Ég hef sagt það sem hægri maður og kjósandi Sjálfstæðisflokksins og fulltrúi Sjálfstæðisflokksins á þingi að sá flokkur ber sína ábyrgð en það eru fleiri sem bera ábyrgð og núverandi ríkisstjórn ber alla ábyrgð á því frumvarpi sem liggur fyrir. Hún ber alla ábyrgð á þeim samningum sem liggja hér fyrir og hún fer fram á við Alþingi Íslendinga að það samþykki. Menn geta ekki kastað þeirri ábyrgð af sér yfir á aðra. Við þurfum að gera upp fortíðina. Það verður okkur erfitt og örugglega okkur sem stöndum til hægri í stjórnmálunum og höfum verið hér í forustu í tæp 18 ár, það verður okkur án efa erfitt en við munum gera upp þá fortíð og taka því sem fram kemur væntanlega í þeirri skýrslu sem rannsóknarnefnd Alþingis mun skila innan tíðar. En ábyrgðina sem ríkisstjórn Íslands stendur nú frammi fyrir verður hún að axla og hún getur ekki undir nokkrum kringumstæðum rætt það hérna dag frá degi að verkefnið sé svo erfitt og mikilvægt og þess vegna þurfi að gera þetta og hitt. Frú forseti. Þeir fyrirvarar sem settir voru í ágúst eru horfnir. Ríkisábyrgðin er óendanleg. Ríkisstjórn Íslands og að því er virðist stjórnarmeirihlutinn ætla sér að samþykkja þetta frumvarp og þá segi ég: Ég játa mig sigraða hvað það varðar. Ég mun greiða atkvæði gegn þessum Icesave-samningum, þessari ríkisábyrgð gagnvart Icesave-samningunum. Mér sýnist og þannig hefur verið talað að við stjórnarandstæðingar sem tölum hér séum í málþófi til þess að tefja málið. Ég ætla mér ekki að tala oftar í málinu. Mín skoðun er tær og skýr, ég mun ekki greiða þessu frumvarpi óbreyttu atkvæði mitt. Ábyrgðin er alfarið ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna og það er þeirra þá að segja já og standa að þeirri ábyrgð sem þeir bera með því frumvarpi til laga sem er til umræðu.

Hæstv. forseti. Í þessari ræðu minni ætla ég að fjalla um eitt tiltekið atriði í þessu máli sem hefur ekki fengið mikla athygli í umræðunni. Stjórnarskrárþátturinn hefur raunar verið töluvert til umræðu en hins vegar kannski ekki á þeim forsendum sem ég ætla að nálgast málið að þessu sinni. Það snýst um það sem ég tel vera framsal dómsvalds sem ég tel að felist í frumvarpinu og þeim viðaukasamningum sem því fylgja. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu í hádeginu í fyrradag, ræðunni sem hann hefur haldið við þessa umræðu - hann hefur reyndar verið duglegur að koma í andsvör en hins vegar ekki flutt nema þessa eina ræðu um málið - að varðandi áhyggjur manna af þessum þætti ættu menn bara að minnast EES-samningsins. Ég skildi hæstv. fjármálaráðherra þannig að hann teldi að það framsal dómsvalds eða a.m.k. það ákvæði sem varðar aðkomu EFTA-dómstólsins að dómsmálum hér á landi sem gert er ráð fyrir í frumvarpi og viðaukasamningum væri með öllu sambærilegt við ákvæði EES-samningsins. Ég tel að í ákvæði frumvarpsins og í viðaukasamningum sé að þessu leyti gengið lengra í framsali dómsvalds en gert er í EES-samningnum og ætla að rökstyðja það í fáum orðum. Ég hef áður vikið að þessu í ræðum mínum, bæði við 1. umr. og 2. umr. frumvarpsins, en ekki haft tíma til að fara yfir þetta með þeim hætti sem ég ætla nú að gera. Ég hef ekki gert viðamikla lögfræðilega úttekt á þessu en hef þó reynt að líta til þess hvernig þessi ákvæði eru og að hvaða leyti þau eru frábrugðin. Niðurstaða mín er að sú fullyrðing hæstv. fjármálaráðherra að þetta sé með öllu sambærilegt við aðkomu EFTA-dómstólsins eins og gert er ráð fyrir í EES-samningnum standist ekki. Ég tel með öðrum orðum að hér sé gengið lengra varðandi framsal dómsvalds en gert er ráð fyrir í EES-samningnum og þess vegna þurfi að skoða sérstaklega hvort um heimilt framsal dómsvalds sé að ræða miðað við fullveldi landsins. Ég ætla fyrst að rifja það upp, hæstv. forseti, að í 34. gr. samningsins um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls sem fylgir EES-samningnum er ákvæði sem felur í sér heimild fyrir dómstól EFTA-lands til að leita eftir ráðgefandi áliti hjá EFTA-dómstólnum. Með þessu er auðvitað ljóst að dómstólum EFTA-ríkjanna er aldrei skylt að leita slíks álits hjá EFTA-dómstólnum en þeim er heimilt að leita slíks álits. Í öðru lagi er álit EFTA-dómstólsins í slíkum tilvikum, miðað við þessa 34. gr., aðeins ráðgefandi fyrir dómstól EFTA-ríkis ólíkt t.d. forúrskurðum Evrópudómstólsins, EB-dómstólsins. Þegar verið var að gera EES-samninginn stóð til að byggja upp stofnanakerfi sem væri sambærilegt við það sem fyrir hendi var innan Evrópusambandsins en þó með frávikum sem tengdust ólíkum stjórnskipunar- og réttarhefðum í EFTA-löndunum miðað við það sem gerist innan Evrópuréttarins. Það hefur oftsinnis komið fram að við undirbúning viðræðnanna vegna EES-samningsins var rædd þörf á að kveða á um úrræði að þessu leyti sambærilegt við forúrskurðina. Menn veltu mikið fyrir sér spurningunni um hvort slík álit ættu að vera bindandi eða ráðgefandi. Niðurstaða við gerð EES-samningsins var sú að kveða á um að álit EFTA-dómstólsins yrði í þessum tilvikum aðeins ráðgefandi. Það var byggt á því að gagnstæð niðurstaða kynni að brjóta gegn ákvæðum stjórnarskráa EFTA-ríkjanna. Þetta var skoðað vandlega og niðurstaðan var sem sagt að álitin yrðu ráðgefandi en ekki bindandi. Þetta kemur t.d. skýrt fram í álitsgerð lögfræðinganefndar utanríkisráðherra frá 1992 sem fór vandlega yfir þessi mál. Þar var lögð sérstök áhersla á að hvorki væri skylt að leita ráðgefandi álita né væru þau bindandi þótt dómstólar óskuðu eftir þeim. Af þessum sökum byggði þessi álitsgerð á því að þetta væri ekki stjórnskipulegt vandamál fyrir Ísland, það væri ekki um óheimilt framsal fullveldis að ræða þar sem álitin væru eingöngu ráðgefandi. Hvernig fer þetta sjónarmið saman við ákvæðið í þeirri grein frumvarpsins og viðaukasamninga sem við erum að fjalla um? Í sem skemmstu máli er rétt að geta þess að þar er vissulega líka talað um ráðgefandi álit. Það vill hins vegar svo til að jafnframt felst í ákvæðinu að þetta ráðgefandi álit hafi í raun stöðu bindandi álits. Ef við lítum á viðaukasamninginn og frumvarpið er ljóst að til þess að íslenskur dómstóll geti dæmt mál af því tagi sem lögin kveða á um með þeim réttaráhrifum að íslenskar lagareglur gildi verður dómur íslenska dómstólsins að vera í samræmi við ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins, ella gildir ekki hin íslenska regla með þeim réttaráhrifum sem um er að ræða. Þá er spurningin: Er réttarregla íslensks dómstóls sem verður að fara eftir svona áliti ráðgefandi eða bindandi? Í mínum huga er svarið skýrt. Auðvitað er álitinu í þessu tilviki ætlað að vera bindandi. Samræmið milli niðurstöðu íslenska dómstólsins og hins ráðgefandi álits er algjör forsenda þess að réttarreglan gildi og þá er fyrst og fremst verið að vísa til hins svokallaða Ragnars H. Halls-ákvæðis. Bindingin er með öðrum orðum augljós í mínum huga þó að það sé farið í kringum það í frumvarpstextanum sjálfum og í greinargerð eins og köttur í kringum heitan graut. Það verður hins vegar að geta þess að í greinargerðinni með frumvarpinu kemur skýrt fram berum orðum á a.m.k. þremur stöðum að niðurstaða íslensks dómstóls megi ekki vera í ósamræmi við þetta ráðgefandi álit. Á því byggi ég þá niðurstöðu mína að þetta svokallaða ráðgefandi álit verði í þessum tilvikum bindandi. Ég er með öðrum orðum þeirrar skoðunar að þetta ákvæði sé allt annars eðlis en það ákvæði fylgisamningsins við EES-samninginn sem hæstv. fjármálaráðherra vitnaði til í ræðu sinni hér í fyrradag. Ég er líka þeirrar skoðunar, hæstv. forseti, að með því að binda hendur íslenskra dómstóla með þessum hætti sé verið að framselja dómsvald og ganga gegn fullveldi okkar samkvæmt stjórnarskrá. Þetta er mín lögfræðilega skoðun en um leið auðvitað stjórnmálaleg skoðun því að hér er líka stjórnmálalegt viðfangsefni á ferðinni. Hvort sem menn eru sammála þessari skoðun minni eða ekki er nauðsynlegt að a.m.k. komi fram við meðferð þessa frumvarps sterk rök og sjónarmið í málinu og ég tel að fjárlaganefnd verði að leggjast í skoðun á þessu og fá um þetta lögfræðilegar álitsgerðir til að undirbyggja niðurstöðu sína, hver sem hún verður. Það er að mínu mati algjörlega nauðsynlegt. Ég tel, miðað við þær lausafréttir sem við fengum af fundi fjárlaganefndar á þriðjudaginn, fullveldisdaginn, að sú skoðun sem hafi þá farið fram á vegum fjárlaganefndar sé ekki fullnægjandi og að það þurfi að skoða þessi mál betur, bæði þetta atriði og eins það atriði sem Sigurður Líndal prófessor hefur ítrekað vakið athygli á. Ég tel að það þurfi að skoða þessi stjórnarskráratriði miklu betur og þegar fjárlaganefnd kemst að endanlegri niðurstöðu í þessum málum þarf hún að byggja niðurstöðu sína á rökstuddum álitum enda er það sú leið sem Alþingi hefur alltaf farið þegar upp hafa komið stjórnskipuleg álitaefni af þessu tagi. Það er sú leið, hæstv. forseti, sem ég tel langskynsamlegast að fara og algjörlega nauðsynlegt 

Frú forseti. Ég vil gera að umtalsefni innstæðutryggingarkerfi sem við búum við samkvæmt Evrópurétti, það tryggingakerfi sem menn hafa sett á til þess að bjóða innstæðueigendum tryggingu á þeim fjármunum, eða hluta þeirra, sem lagðir hafa verið inn í bankastofnanir. Í sjálfu sér má flytja langt mál um sögu slíkra ákvæða og sýnist sitt hverjum um nauðsyn þeirra og/eða gagnsemi. Niðurstaðan hefur verið að hafa kerfið með þeim hætti að boðið væri upp á slíka tryggingu vegna þess að menn hafa jú sammælst um að bankastarfsemi sé slík grundvallarstarfsemi í þróuðum iðnaðar- og verslunarsamfélögum að það skipti máli að sem flestir treysti því að þeir geti lagt peninga inn í banka og fengið þá til baka með eðlilegum vöxtum, að bankarnir geti síðan fært það fé til arðbærrar atvinnusköpunar, verkefna og framkvæmda og þannig fært allt hagkerfið áfram og búið til hagvöxt og velmegun sem allir njóta góðs af. Uppi er vandi sem snýr að innstæðutryggingarkerfinu og felst í því að ef menn geta gengið að því vísu að hið opinbera tryggi innstæður þeirra og það sé öruggt að þótt bankastofnun fari á hausinn fái menn greidda í það minnsta þá lágmarkstryggingu sem ríkið býður upp á, og/eða að menn hafi verið skynsamir og dreift fé sínu á marga reikninga sem hver fyrir sig er tryggður þannig að hvergi standi út af nein upphæð sem er ótryggð af hálfu hins opinbera, getur það gerst að fjármálastofnanir byrji að keppa sín á milli fyrst og fremst í því hver býður hæstu vextina á slíka innlánsreikninga. Hin eðlilega samkeppni á að vera samkeppni annars vegar um að bjóða góða vexti og hins vegar öryggi. Það er þetta tvennt sem sá sem leggur fé sitt og fjármuni í banka á að horfa á, öryggi og ávöxtun. Ef hið opinbera er búið að veita þetta öryggi snýst samkeppni fjármálastofnana fyrst og síðast um keppni um það hver býður hæstu vextina. Eftir því sem menn bjóða hærri vexti, því meiri áhætta verður í útlánastarfseminni af því það er samhengi á milli vaxtastigs og áhættustigs. Því meiri áhætta, því hærri vextir. Frú forseti. Þetta er rétt að hafa í huga þegar við veltum fyrir okkur innstæðutryggingarkerfi því sem við Íslendingar ræðum nú. Ég er nokkuð sannfærður um að það eru þvílíkir gallar í þessari löggjöf að augljóst er að í það minnsta var aldrei hugsað til þess að hér gæti orðið fullkomið og algjört bankahrun og að það kerfi sem við bjuggum til ætti að geta gripið utan um það. Jafnvel má halda því fram að það kerfi sem þó er við lýði hafi innbyggðan hvata til að ýta undir ákveðnar líkur á hruni. Þó vil ég taka fram að menn hafa fært sterk söguleg rök fyrir því að hafa slíkt kerfi en menn verða auðvitað að velta fyrir sér hvort það sé skynsamlegt að ríkið veiti þvílíka almenna ábyrgð eins og hér er um að ræða. Jafnframt hef ég bent á það í ræðu hér að ef það er þannig og hefur verið þannig hugsað að ríkisábyrgð hafi verið að baki þessum innstæðum er augljóst að það frelsi á fjármálamarkaði sem hinn innri opni markaður Evrópu á að tryggja virkar ekki sem skyldi. Hvernig má það vera, frú forseti? Jú, úr því að um er að ræða ríkisábyrgð á innstæðunum hlýtur sá sem ætlar að leggja peninga inn í banka, þegar hann velur á milli tveggja banka til að leggja fé sitt inn í á hinum samevrópska opna markaði, ef viðkomandi einstaklingur er skynsamur og reglurnar miðast við að fólk hagi sér skynsamlega, að velja þann banka sem kemur frá ríki sem er líklegra til þess að geta staðið undir tryggingunni. Það er að ríkissjóður viðkomandi lands sé það stór að hægt sé að tryggja að innstæðan verði greidd út, komi til þess að fjármálastofnunin fari á hausinn. Með öðrum orðum, eftir því sem bankarnir koma frá stærri ríkjum því líklegra má teljast að öllu jöfnu að viðkomandi ríkissjóður geti staðið að baki ákveðinni lágmarkstryggingu. Nú geta menn og hv. þingmenn velt fyrir sér, hvað ef þetta Icesave-mál hefði komið upp eftir nokkur ár, eftir að reikningarnir hefðu haldið áfram að bólgna út í þrjú, fjögur ár, farið inn í enn fleiri Evrópulönd og við værum ekki bara að tala um Holland og Bretland heldur einnig Frakkland, Belgíu, Lúxemborg, Ítalíu, Spán, Portúgal og fleiri lönd? Ef við sjáum fyrir okkur að það væri búið að opna reikninga í öllum þessum löndum og ábyrgðin jafnvel orðin margfalt stærri en raun ber vitni, hvernig hefði ESB t.d. horft á það mál? Hefðu menn virkilega verið þeirrar skoðunar að regluverkið væri þannig að algjörlega óháð því hversu risastór ábyrgð væri komin þarna teldu menn að Ísland yrði að standa í skilum og greiða slíka skuld? Við skulum segja að skuldin væri tíu sinnum stærri en landsframleiðslan. Ég bendi á, frú forseti, að þær stærðir sem við erum að tala um á alþjóðafjármálamörkuðum eru þannig að slíkt væri mögulegt. Þess vegna hljótum við Íslendingar að horfa til þess hvort Evrópuþjóðirnar muni ekki breyta þessu fyrirkomulagi, þessu innlánstryggingarkerfi. Við höfum jú heyrt af því að umræður séu um það innan vébanda ESB að það þurfi að breyta þessu. Jafnframt hafa komið fram skoðanir manna eins og fjármálaráðherra Hollands sem hefur sagt að þetta kerfi hafi augljóslega ekki verið hannað fyrir svona kerfishrun. Það sé hannað til þess að taka á því þegar einstaka bankar hrynja. Þess vegna, frú forseti, segjum við Íslendingar þó í því frumvarpi sem hér er til umræðu að við viðurkennum ekki að okkur beri skylda til þess að greiða þessa upphæð. Það held ég að sé eina málsgreinin í frumvarpinu sem ég get sagt að ég sé fyllilega ánægður með. Af hverju segjum við að við viðurkennum það ekki? Jú, vegna þess að það eru að okkar mati ekki lagaleg rök og þaðan af síður efnahagsleg fyrir því að okkur beri að bæta þetta og bera þessar byrðar. Það er lykilatriði í málinu. Um leið og við höfum sagt að við eigum ekki að bera þetta, að við sættum okkur ekki við það og teljum að það sé ekki að lögum, hljótum við líka að spyrja, frú forseti: Ef það er svo skýrt í Evrópuréttinum að mati okkar viðsemjenda að það sé ríkisábyrgð á þessu, hvers vegna í ósköpunum þarf þessi lög sem hér er verið að ræða um? Hvers vegna þarf að setja lög um ríkisábyrgð alveg sérstaklega? Var hún ekki virk og gild og átti hún ekki bara að koma til sjálfvirkt? Af því við höfum sagt sem svo að við berum ekki ábyrgðina og eigum ekki að gera það er augljóst að við erum að gera það vegna þess að við erum beitt einhvers konar ofbeldi. Það eru aðrar þjóðir, margfalt stærri og öflugri, sem segja við okkur Íslendinga: Við vitum að þið eruð þeirrar skoðunar að þið eigið ekki að greiða þetta en við ætlum ekki að leyfa ykkur að leita réttar ykkar hjá dómstólum og heimila ykkur að fá þar úr því leyst hvaða ábyrgðir þið berið og hvaða skuldbindingar þið hafið gengist undir. Þið skuluð gera þetta vegna þess að annars hafið þið verra af. Enn á ný, frú forseti, hlýtur að koma upp sú hugsun hjá hv. þingmönnum hvort með þessu sé ekki verið að ráðast á fullveldi þjóðarinnar. Ef við erum neydd með valdi til að greiða upphæðir til annars ríkis þrátt fyrir að við höfum sagt að við eigum ekki að greiða þetta og okkur beri það ekki lögum samkvæmt er ekki um annað að ræða en að það er verið að leggja skatt á okkur Íslendinga. Það er verið að segja: Skattgreiðslur tugþúsunda Íslendinga í ákveðinn árafjölda eiga að renna til annars ríkis án þess að fyrir því séu lagalegar forsendur og án þess að við Íslendingar höfum nokkurn tímann gengist undir að okkur bæri samkvæmt lögum að gera slíkt. Það, frú forseti, tel ég að hljóti í það minnsta að flokkast undir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni kærlega fyrir yfirferð hans. Einmitt slíkar spurningar hafa vaknað við afgreiðslu þessa máls varðandi þennan innstæðutryggingarsjóð sem við þurftum að undirgangast að stofna með lögum árið 1999 þar sem við vorum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Allt er þetta stóra mál því rakið til þess að við gengum í EES. Ég veit að Norðmenn eru mikið farnir að skoða hvort það borgi sig ekki að segja þeim samningi upp því þeir meta það svo að ókostirnir séu fleiri en kostirnir. Við hér á Íslandi erum náttúrlega alltaf að reka okkur hvað þetta hefur að segja. Til dæmis hlustaði ég á auglýsingu í morgun sem ég tel að brjóti í bága við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Samtök iðnaðarins voru að auglýsa íslensk jólatré en þetta má ekki samkvæmt EES-samningnum. Það er ágætt að fólk viti það, því Samtök iðnaðarins hafa að nokkru leyti tekjur sínar frá ríkinu. En þetta var útúrdúr. Þingmaðurinn talaði um þessa ríkisábyrgð sem verið er að setja á Íslendinga. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur bent á að Evrópusambandið hefur nú þegar samþykkt reglugerð sem gengur út á að innstæðutryggingarsjóðir beri ríkisábyrgð og að hver innstæðueigandi eigi á hverjum reikningi tryggingu fyrir því að 50.000 evrur séu greiddar fari banki á hausinn. Þessi reglugerð var sett í júní 2009 af Evrópusambandinu og er fyrirmynd þess frumvarps til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta sem viðskiptaráðherra hefur lagt fram. Því spyr ég þingmanninn: Hvers vegna er verið að leggja afturvirka ríkisábyrgð á okkur Íslendinga þar sem það er viðurkennt með þessari júníreglugerð Evrópusambandsins 

Frú forseti. Fyrst vildi ég nefna vegna orða hv. þingmanns um EES-samstarfið, Noreg og þá var auðvitað óumflýjanlegt að talið bærist að jólatrjám, að ég get vel skilið Samtök iðnaðarins. Ég get ekki ímyndað mér að menn kaupi samevrópskt jólatré til að hafa í stofunni hjá sér og auðvitað vona ég að eftirlitsyfirvöld á Íslandi leyfi þeim sem höndla með jólatré að vekja athygli á því að þetta séu íslensk jólatré. Ég held að það hljóti nú að vera í lagi. Hinn þáttur málsins er auðvitað miklu alvarlegri en það er einmitt þetta sem hv. þingmaður benti á, tilraunir ESB til þess að bæta sitt regluverk og takast á við þann vanda sem varð svo augljós með bankahruninu hér á Íslandi en var auðvitað yfirvofandi í Bretlandi og annars staðar. Við höfum fengið heimildir um að það hafi legið mjög nærri við að breska fjármálakerfið hefði hrunið til grunna, það hafi jafnvel verið klukkustunda spursmál að mjög illa hefði farið og þá hefði reynt á allar þessar innstæður þar. Þar af leiðandi má ætla að það muni verða einhvers konar breytingar hérna á næstu árum og menn reyni að koma þessu í einhvern farveg. Þess vegna er það svo hörmulegt fyrir okkur Íslendinga að í því frumvarpi sem hér er til umræðu skuli það vera þannig að ef það kemur upp dómsmál um þetta, af því að það getur vel reynt á þetta hjá einhverjum öðrum sem kannski eru harðari af sér en við Íslendingar í þessu máli, og ef kemur í ljós að við höfum haft rétt fyrir okkur að það eina sem við fáum þá út úr því verði að við eigum rétt á því að kalla saman fund. Það er auðvitað ekki nægjanlegt. Einmitt hvað varðar afturvirkni og annað slíkt - ég verð að játa að ég þekki ekki til smáatriða í því máli og vil ekki 

Virðulegi forseti. Auðvitað eigum við ekki að eyða okkar dýrmæta gjaldeyri nú á tímum í að flytja inn jólatré. Ég var að benda á hið gallaða regluverk EES, að þjóð megi ekki hygla sínum vörutegundum án þess að það sé brot á samningi eða samþykktum Evrópusambandsins. Ég var að benda á það. Að sjálfsögðu erum við stolt af okkar Óslóarjólatré sem stendur hér úti á Austurvelli en það var að sjálfsögðu gjöf og ég vona sannarlega að það verði íslensk jólatré í flestum stofum nú fyrir jólin, þannig að því sé haldið til haga. Varðandi þetta reglugerðafargan sem við erum sífellt að tala um og þessa ríkisábyrgð. Málið er óskaplega ósanngjarnt gagnvart Íslandi og okkur Íslendingum, eins og hv. þingmaður hefur farið inn á, þar sem það var viðurkennt út um alla Evrópu að ekki væri ríkisábyrgð á þessum innstæðutryggingarsjóðum eins og ég hef bent á. Franski seðlabankinn komst að því árið 2000 og það var staðfest með dómi frá Evrópudómstólnum árið 2002 gegn Þýskalandi að ekki væri ríkisábyrgð á innstæðutryggingarsjóðum. Þetta var alveg klárt og eins og ég segi mjög útbreidd skoðun út um alla Evrópu þar til bankahrunið varð hér á Íslandi. Við urðum þannig í röðinni að bankarnir féllu nánast allir á sama tíma, það skalf allt úti í Evrópu, þar voru bankarnir að hrynja hver af öðrum og þá varð að grípa til þessara aðgerða og fara fram á að Íslendingar einir mundu bera ríkisábyrgð á skuldum einkaaðila. Það er forkastanlegt hvernig þessar þjóðir koma fram við okkur og ég segi það aftur, það er algjör viðurkenning á hugsun Evrópusambandsins að nú skuli þetta svokallaða samband vera búið að innleiða nýja reglugerð um að það sé skilyrði að ríkisábyrgð skuli vera á þessum sjóðum en gagnályktun á 

Frú forseti. Ég tel að hér hafi þingmanninum hv. mælst mjög vel og þarna hafa verið borin fram mjög skýr rök. Ég verð að játa að það hefði verið áhugavert að heyra sjónarmið stjórnarliða, af því að hér sé ég hæstv. samgönguráðherra vera kominn í salinn. Það hefði verið spennandi að heyra frá hæstv. samgönguráðherra skoðun hans akkúrat á því máli sem hér var rætt, þ.e. afturvirkni þessara hluta og hvernig innstæðutryggingarkerfi er uppbyggt í Evrópu. Hvort það hafi í raun verið svo að samkvæmt lögum beri okkur að gera þetta eða hvort það sé þannig, eins og við Íslendingar lítum á með því sem sagt er í 2. gr. frumvarpsins, að okkur beri engin skylda til þess að greiða þetta. Það er það sem þetta frumvarp leggur upp með og er grundvallaratriði í frumvarpinu. Þá stendur bara eitt eftir; við erum beitt ofbeldi af öðrum þjóðum til þess að greiða þetta. Nú höfum við sjálfstæðismenn lagt upp með að það ætti að leita að pólitískri lausn í málinu og sagt: Það er nauðsynlegt að það komi einhvers konar lausn við svona aðstæður en hún verður að vera sanngjörn, hún verður að vera pólitísk, hún verður að dreifa byrðunum en hún getur ekki og má ekki, frú forseti, vera þannig að eftir standi bara að við séum stödd með málið eins og við höfum farið með það í dóm og tapað því. Það er óásættanlegt við þetta allt saman. Auðvitað væri til bóta fyrir umræðuna ef við værum alveg viss um að allir hæstv. ráðherrar sem bera ábyrgð á þessu - þótt auðvitað beri sumir hæstv. ráðherrar meiri ábyrgð en aðrir - skiptir auðvitað máli að það sé tryggt að hæstv. ráðherrar hafi kynnt sér þetta mál mjög vel og eins og allir aðrir hv. þingmenn, því hæstv. ráðherrar munu greiða atkvæði um þetta eins og við hin. Ég verð að segja eins og er að mér hefur stundum fundist þær athugasemdir sem hér hafa fallið úr ræðustól frá hæstv. ráðherrum til þess fallnar að maður vænti þess að  
            

Hæstv. forseti. Hv. síðasti ræðumaður vék að ábyrgð ráðherra og hvort þeir gerðu sér grein fyrir því hvernig málið væri vaxið. Nú er það svo að í þessari umræðu hefur töluvert verið rætt um það hvort ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafi gefið þinginu allar þær upplýsingar sem máli skipta í þessu sambandi og hefur ítrekað verið eftir því kallað af okkar hálfu í stjórnarandstöðunni að minnisblöð og annað þess háttar sem virðast vera fyrir hendi í málinu en hafa ekki komið fram verði leidd í dagsljósið. Ég ætla ekki að vitna í þessu sambandi í löngu máli í hv. þm. Ögmund Jónasson en í ritdómi í tímaritinu Þjóðmál, sem kom út nú í vikunni, hefur hann fjallað svolítið um þessi mál. Þar segir hann m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Völdin og ofbeldið sem Íslendingar hafa verið beittir hefðu aldrei þolað dagsljósið. Þetta er mergurinn málsins sem íslensk stjórnvöld hafa ekki skilið.“ Svo kemur áhugavert efni sem ég ætla að sleppa  „Ég leyfi mér að fullyrða að almenningur á Norðurlöndum hefði aldrei liðið ríkisstjórnum sínum að koma fram 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að halda tímatakmörk og eins að nota liðinn fundarstjórn forseta til þess að ræða fundarstjórn forseta.

Virðulegur forseti. Ég ætlaði einmitt að koma hér undir liðnum fundarstjórn forseta að ræða um fundarstjórn forseta. Í tilefni af orðum hv. þm. Birgis Ármannssonar, sem vitnaði í gögn eða öllu heldur skort á þeim, vildi ég spyrja frú forseta að því - ég á nokkrar fyrirspurnir inniliggjandi til hæstv. ráðherra sem varða þetta mál beint og ég er að biðja um gögn sem gætu upplýst okkur um ýmis atriði er varða það mál sem við ræðum nú - hvort eitthvað lægi fyrir hvenær næsti fyrirspurnatími með ráðherrum er hér á dagskrá til þess að við getum glöggvað okkur á því hvenær svörin við þessum fyrirspurnum liggja fyrir. Ég hef líka verið með skriflegar fyrirspurnir til ráðherra. Ég man ekki alveg í svipinn hversu marga daga þeir hafa til að svara því en ég spyr hvort frú forseti gæti beitt sér fyrir því að inna hæstv. ráðherra eftir svörum við þessu. 

Forseti vill taka það fram vegna spurningar hv. þingmanns að forseti hefur ekki upplýsingar um það hvenær næsti fyrirspurnatími ráðherra er fyrirhugaður, en gert er ráð fyrir að forsætisnefnd fundi í upphafi næstu viku og leggi þá drög að dagskrá þeirrar viku eins og venjan er.

Virðulegur forseti. Ég ætla að koma inn í eina ræðu, svo að fólk geti prentað hana út og lesið í samfellu, þróun friðhelgisákvæðisins í Icesave-samningunum. Ég tel nefnilega að friðhelgisréttindunum sé kastað fyrir róða í hinu nýja frumvarpi. Frú forseti. Það verður nokkuð mikið um tilvitnanir því að ég les upp úr þremur skjölum, í fyrsta lagi fyrsta frumvarpinu sem kom hér inn á borð til okkar, svo lögunum sem voru samþykkt í ágúst, 28. ágúst, og svo nýja frumvarpinu. Þá ætla ég að benda á að í breska samningnum, í lið 17.2 Lögsaga, kemur fram að ágreiningsefni skuli einungis lúta lögsögu enskra dómstóla. Þarna kemur þetta í fyrsta sinn inn í þennan Icesave-samning og þetta ákvæði stendur. Vil ég biðja hlustendur og þingmenn að hafa það í huga í gegnum allt mitt mál hér sem nú hefst. Í 18. gr. í Icesave-samningunum, Fallið frá friðhelgisréttindunum, segir, með leyfi forseta: „Tryggingarsjóður innstæðueigenda og íslenska ríkið fallast, hvort um sig, almennt á að þeim sé birt hvers konar stefna í tengslum við ágreining sem upp kann að koma og að sjá fyrir hvers konar lausnum og úrræðum í því tilliti, þar með talið með aðför eða fullnustu í hvaða eignum sem er (óháð notum þeirra eða ætluðum notum) samkvæmt hvers konar úrskurði eða dómi. Ef Tryggingarsjóður innstæðueigenda, íslenska ríkið eða eignir þeirra eru friðhelgar eða eiga rétt á friðhelgi, í hvaða lögsögu sem er, gagnvart birtingu stefnu eða annarra gagna sem varða hvers konar ágreining, eða eru friðhelgar eða eiga rétt á friðhelgi gagnvart lögsögu, málshöfðun, dómi, fullnustu, fjárnámi (hvort heldur er fyrir dómi, við framkvæmd fullnustu eða á annan hátt) eða öðrum lögfræðilegum úrræðum, er hér með fallið frá þeim rétti með óafturkræfum hætti, að því marki sem heimilt er samkvæmt lögum viðkomandi lögsögu. Tryggingarsjóður innstæðueigenda og íslenska ríkið fallast, hvort um sig, einnig með óafturkræfum hætti á að beita ekki slíkri friðhelgi fyrir sig eða eignir sínar.“ Svona kom þetta fyrst inn í upphaflega Icesave-samningnum og var ég óhrædd við að benda á það hvað þessi lagagrein þýddi en samninganefndin og framkvæmdarvaldið var ekki búið að gera sér grein fyrir því með hvaða hætti þetta var, að falla frá friðhelgisréttindum, sem er grafalvarlegt mál, því þar með erum við ekki lengur ríki meðal ríkja, þjóð meðal þjóða, og hægt væri að taka allsherjarveð í eignum okkar, enda gengur Icesave-málið út á það. Í framhaldi af þessu kom hæstv. fjárlaganefnd inn í frumvarp það sem varð að lögum 22. ágúst því ákvæði að forsendur fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar samkvæmt lögunum væru, eins og segir í lið 2.2, með leyfi forseta: „að staða Íslands sem fullvalda ríkis komi í veg fyrir að gerð verði aðför í eignum þess sem það þarf nauðsynlega á að halda til að starfrækja hlutverk sitt sem fullvalda ríki með viðunandi hætti. Sama á við um eignir íslenska ríkisins erlendis, þar á meðal eignir Seðlabanka Íslands, sem njóta verndar samkvæmt almennum reglum þjóðaréttar“ - Í 3. tölulið segir: „að hvergi sé haggað óskoruðum yfirráðum Íslands yfir náttúruauðlindum landsins og rétti handhafa íslenska ríkisvaldsins til að kveða á um nýtingu og skipan eignarhalds á þeim.“ Þarna var sett inn í frumvarpið viðurkenning á því að það var búið að afsala friðhelgisréttindunum alveg í upphaflegu samningunum. Ég talaði um það í sumar að þetta væru algjörir nauðasamningar sem kom á daginn og hefur ákveðið orð verið notað, sem byrjar á L, en það má víst ekki nota það í þingsal því að það fer svo mikið fyrir brjóstið á ríkisstjórninni. Þarna kom þetta svona út og eins og við munum var í 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins sem varð að lögum 28. ágúst það skilyrði fyrir veitingu ríkisábyrgðarinnar að kynna þessi lög fyrir breskum og hollenskum stjórnvöldum og þau mundu taka þau til skoðunar og annaðhvort að fallast á þau eða synja. Við vitum framhaldið, þeir gerðu hvorugt, féllust hvorki á lögin né synjuðu þeim. Þeir gerðu gagntilboð í lögin og framkvæmdarvaldið kom hér heim með það og það er hér til umræðu. Þá komum við að því frumvarpi sem nú er til staðar sem mér hefur orðið tíðrætt um í þessari umræðu. Í gr. 3.3.3 í frumvarpinu á bls. 23, sambærilegt ákvæði er í hollenska samningnum, segir, með leyfi forseta: „Samningsaðilar staðfesta að þótt fallið sé frá friðhelgisréttindum í 18. mgr. (Fallið frá friðhelgisréttindum) í breytta lánssamningnum nái það ekki til þeirra eigna íslenska ríkisins sem njóta friðhelgi samkvæmt Vínarsamningnum, eigna íslenska ríkisins á Íslandi sem það þarf nauðsynlega á að halda til að starfrækja hlutverk sitt sem fullvalda ríki eða eigna Seðlabanka Íslands. Í grein 3.3.4 segir jafnframt: „Samningsaðilar staðfesta að ekkert í upprunalega lánssamningnum eða breytta lánssamningnum sé til þess fallið að svipta Ísland yfirráðum eða hafi þau áhrif að svipta Ísland yfirráðum yfir náttúruauðlindum sínum eða rétti sínum til að kveða á um nýtingu og skipan eignarhalds á þeim.“ Þarna skulum við staldra við því eins og ég sagði í upphafi máls míns að um samningana gilda bresk lög og breskir dómstólar dæma í ágreiningsmálum sem upp koma. Þótt samningsaðili staðfesti það sem stendur í samningnum ætla ég í fyrsta lagi að minna á það að íslenska ríkið er ekki aðili að samningnum því að búið er að framselja þau réttindi til innstæðutryggingarsjóðsins sem er gjaldþrota nú, versus Bretar og Hollendingar. Þó að þessir samningsaðilar staðfesti þennan sameiginlega skilning gildir það ekki fyrir dómstólum því að það sem stendur í samningi - og komi ágreiningur um samningstexta, eru það dómstólar sem skera úr um það og ekkert annað. Þarna finnst mér vera þetta gat komið inn aftur enda ganga Icesave-samningarnir út á það, frú forseti, að ná allsherjarveði í eigum Íslendinga. Ég ætla að taka sem dæmi að í frumvarpinu er langtum meira afgerandi setning sem kemur til með að standa sem sjálfstæð setning fyrir dómstólum. Í 2. gr., Lagaleg staða, stendur skýrum stöfum: „Ekkert í lögum þessum felur í sér viðurkenningu“ ... o.s.frv. - ekkert í lögum þessum. Þarna hafa dómstólar mjög mikið túlkunarákvæði. Þegar sagt er „ekkert í lögum þessum“ þýðir það að það er það sem stendur í lögunum sem gildir og ekkert annað. En samningsaðilar staðfesta, málið er opið og það eru dómstólar sem bíða eftir því að komast í þessi lög, verði þetta að lögum, og fella þetta að sjálfsögðu úr gildi. Í gr. 2.1.3 á bls. 22 í frumvarpinu sem nú er til umfjöllunar - ég minni á það að þetta frumvarp hér er viðaukasamningur við Icesave-samninginn og því fellur viðaukasamningur alveg inn í samninginn eins og hann liggur fyrir. Í þessari grein segir, með leyfi forseta: „Íslenska ríkið mun: (a) strax og raunhæft reynist eftir dagsetningu þessa samnings leggja fyrir Alþingi frumvarp þar sem kveðið er á um að íslenska ríkið fái heimild, án skilyrða og fyrirvara, til að taka á sig ábyrgð samkvæmt breyttum lánssamningi og um hverja þá heimild aðra sem þarf til að tryggja að skuldbindingar Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og íslenska ríkisins samkvæmt fjármálaskjölunum séu lögmætar, gildar, bindandi og fullnustuhæfar …“ - og fullnustuhæfar. Þarna erum við komin með ákvæði sem gefur Bretum og Hollendingum tækifæri til þess að sækja þennan friðhelgisrétt á okkur. Ég hef spurt hér í umræðunum hvað sé átt við með þessari lagagrein, að skuldbindingarnar séu lögmætar, gildar, bindandi og fullnustuhæfar. Að fullnusta kröfu er það að einhvers konar veð sé á bak við þá kröfu sem lánið gengur út á. Okkur er talin trú um það að hér sé allt varið, hvort sem það séu náttúruauðlindir, eignir Seðlabankans erlendis eða hvað sem það er. Svo er ekki. Svo er verið að gagnrýna málþóf. Hér hef ég verið að reyna að benda á þetta. Framkvæmdarvaldið lítur ekki við þessu. Hér er verið að afsala aftur á ný þessum réttindum með þessu nýja frumvarpi. Ég segi ekki annað en það: Er ekki þessi samninganefnd örugglega með lögfræðimenntað fólk með sér þarna úti? Og eru ekki einhverjir lögfræðingar sem lesa þetta yfir fyrir framkvæmdarvaldið? Það er verið að taka þessi réttindi af okkur hér í þessum samningi. Og þetta er svo alvarlegt. Ég hef spurt hæstv. fjármálaráðherra tvisvar að því hvað þetta þýði, að vera lögmætar, gildar, bindandi og fullnustuhæfar, og hann hefur ekki svarað mér. Mér skilst að aðstoðarmaður hans sé lögfræðimenntaður. Hann ætti að geta leitað í smiðju hans en því miður situr sá aðstoðarmaður í samninganefnd sem hefur í tvígang komið heim með samninga sem afsala okkur þessum friðhelgisréttindum. Ég minni á það og bið þingmenn að kíkja á það, þetta er efst á blaðsíðu 22, og sambærilegt ákvæði er í hollenska samningnum. Það stendur hér í línu 2 „án skilyrða og fyrirvara“, þarna er þetta tekið, þarna eru fyrirvarar teknir af. Ég bið þingmenn um að lesa þetta vel, 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að gæta hófsemi og háttvísi í öllu orðavali í ræðum sínum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður notaði ræðu sína til að fara mestmegnis yfir friðhelgisákvæðin og benti réttilega á að í samningnum sem kom fyrstur fyrir þingið í byrjun júnímánaðar var mjög afdráttarlaust og ámælisvert fallið frá friðhelgisákvæðunum. Reyndar kom athugasemd um það í lögfræðiáliti frá Seðlabanka Íslands. Hv. þingmaður kom líka inn á það núna að hún teldi friðhelgisákvæðin ekki alveg trygg í þessum samningi og því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hætturnar felist í því að samningurinn fari eftir enskum lögum, þ.e. að ensk lög muni geta túlkað þetta, því að þau eru mun víðtækari í því hvernig ætti að falla frá friðhelgisákvæðunum. Er sá skilningur minn réttur að hv. þingmaður hafi bent á að það væri svo því af því að samningarnir falla undir ensk lög? Í þessari vinnu hefur enginn sérfræðingur í enskum lögum verið fenginn til að fara sérstaklega yfir samninginn og benda okkur á hugsanlegar hættur í þeim ef þær eru til staðar. Eins og hv. þingmaður kom reyndar inn á í máli sínu eru þar að mati hv. þingmanns margar hættur. Hvað finnst hv. þingmanni um að við skulum ekki hafa fengið sérfræðing í enskum lögum og alþjóðalögum til að fara sérstaklega yfir þetta og benda okkur á þær hættur sem hugsanlega eru til staðar? Ef þetta er eins og hv. þingmaður sagði í ræðu sinni er þetta mjög alvarlegt mál og ég tel mikilsvert að við skoðum þetta. Þetta er nokkuð sem við snúum ekki við. Eins og hv. þingmaður benti á hafa menn heimildir til að fullnusta kröfur sínar og það er ekkert smáræði. Við vitum hvað það þýðir, það þýðir væntanlega að það verður gengið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir innlegg hans og treysti því að hann fylgi þessu eftir. Ég bið hann formlega um það hér og nú að fylgja þessu eftir í fjárlaganefnd þar sem hann situr þannig að einhver sjái til þess að þetta fari þarna inn. Ekki virðist ríkisstjórnin vilja hlusta á þetta. Náttúrlega eru stjórnarliðar ekki viðstaddir til að hlusta á þessi mál sem er mjög alvarlegur hlutur. Það sem ég meina fyrst og fremst er að orðalagið er svo loðið eins og ég hef bent á og samningsaðilar staðfesta. Það er ekkert afgerandi sem dómstólar geta tekið þarna til því að þó að samningsaðilar staðfesti þetta opnar grein 2.1.3 á það ákvæði að þetta sé fullnustuhæft. Vissulega eru rökin þau að hættan er, akkúrat eins og þingmaðurinn benti á, að um samninginn gilda bresk lög. Út af því ætla ég að benda á að það eru til bresk lög frá 1978 sem ganga út á að þjóðir falli frá friðhelgisréttindum sínum og eftir þeim lögum munu breskir dómstólar dæma fari þessi samningur í ágreining. Það er hættan í þessu sem ekki nokkur maður virðist átta sig á. Ákvæði í þessum lögum segir að hafi þjóð skrifað undir afsal á friðhelgisréttindum, eins og ríkisstjórn er svo sannarlega búin að gera í þessu frumvarpi, falli það þannig. Svoleiðis er það. Í sambandi við sérfræðinginn. Við framsóknarmenn töluðum um það dag eftir dag í sumar að fá sérfræðing í enskum lögum fyrir fjárlaganefnd og fá ráðgjafa. Það var ekki hlustað á það frekar en önnur rök sem þessi góða stjórnarandstaða 

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni, það er mjög mikilvægt að menn skoði þetta í þaula því að þetta er nokkuð sem menn verða að taka mjög alvarlega ef staðreyndin er að þessi hætta sé fyrir hendi. Hv. þingmaður er lögfræðingur og því langar mig að velta einu upp. Nú kemur í ljós í breytingum á þessum nýju samningum sem eru gerðar á fyrirvörunum að sett er svokölluð EFTA-krækja á samningana, m.a. á Ragnars H. Halls-ákvæðið, þar sem Hæstiréttur verður að leita ráðgefandi álits frá EFTA-dómstólnum. Skýringin sem við höfum fengið, fengum reyndar á símafundi með breskum lögfræðingi, er sú að í raun og veru treysti bresk og hollensk stjórnvöld ekki íslenskum dómstólum. Ef Alþingi samþykkir þetta frumvarp, tekur Alþingi þá undir vantraust á íslenska dómstóla? Hver er skoðun hv. þingmanns á því ef Alþingi Íslendinga tekur undir vantraust á íslenska dómstóla, er það ekki háalvarlegt mál?

Virðulegi forseti. Þetta með dómstólana er einn þátturinn af því sem gerir þetta mál svo ömurlegt og hræðilegt fyrir íslenska þjóð, það að framkvæmdarvaldið skuli leggja til að við afsölum okkur dómsvaldi. Það er skýrt brot á stjórnarskrá. Að einhverjum íslenskum sendimanni hafi dottið í hug að skrifa undir það ákvæði að við værum ekki bær í dómsmálum okkar er saga til næsta bæjar. Þessir samningar ættu að vera í heimsfréttunum að þessu leyti. Þetta er með ólíkindum. Ég get alveg svarað því játandi að ég lít svo á að ef Alþingi samþykkir þetta frumvarp sé framkvæmdarvaldið raunverulega að leggja til vantraust á íslensku dómstólana. Það má alveg túlka þetta á þann hátt fyrst þetta er lagt til í frumvarpinu. Við skulum bara tala íslensku. Það er þannig, því miður. Ég var á fundi fjárlaganefndar þegar þessi breski lögfræðingur tjáði sig um að Bretar og Hollendingar treystu ekki íslenskum dómstólum. 

Frú forseti. Ég hef alltaf jafngaman af því að hlusta á hv. þingmann enda er hún löglærð og byggir mikið á rökfræði. Ég hef alltaf verið mjög hrifinn af lögfræði enda er hún ein elsta fræðigrein mannkynsins og byggir mikið á rökfræði sem ég hef líka gaman af. Hún er dálítið heillandi fræðigrein. Ég er ekki lögfræðingur og mig langar að spyrja hv. þingmann: Í 2. mgr. 1. gr. laga frá því í sumar sem Alþingi samþykkti stendur að íslensk stjórnvöld eigi að kynna fyrir breskum og hollenskum stjórnvöldum fyrirvarana í lögunum og þau eigi að tilkynna hvort þau fallist á þá. Nú hefur engin slík tilkynning komið og ég er margbúinn að spyrja að þessu, en mér hefur berið bent á að undirskrift Breta og Hollendinga undir samkomulagið sem býr til nýtt samkomulag um ríkisábyrgð kynni að mega túlka sem þeir væru búnir að hafna fyrirvörunum. Ég veit að hv. þingmaður er ekki dómari og síst af öllu Hæstiréttur, en mig langar til að spyrja: Hvernig lítur hann á þetta? Eru Bretar og Hollendingar búnir að hafna fyrirvörunum? Eru þá lögin ógild, eru þau fallin úr gildi eða eru þau enn þá í gildi? Gætu Bretar og Hollendingar ef þeir sæju sitt óvænna þegar þeir sjá hvað Alþingi er sterkt í andstöðunni og hvað það er erfitt að fá ríkisábyrgð á Íslandi, undirskriftasöfnun í gangi og guð má vita hvað, sent tilkynningu um að þeir féllust á fyrirvarana í 2. mgr. 1. gr. og tæki þá ríkisábyrgðin frá því í sumar gildi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir þessa spurningu. Við skulum taka þetta í réttri röð. 28. ágúst samþykkti Alþingi lög með þeim fyrirvörum að þetta væru skilyrði fyrir ríkisábyrgðinni. Forseti skrifar undir þau 2. september. Skilyrði fyrir veitingu þessarar ríkisábyrgðar eins og þingmaðurinn benti á var að þeir mundu annaðhvort fallast á þessi lög eða ekki. Þannig stendur málið. Það eru í gildi lög í landinu, við megum aldrei gleyma því, og það eru lögin frá því í sumar. Við höfum löggjafarvald hér - enn þá. Þingmaðurinn bendir á að komin eru fram nokkurs konar samningstilboð frá Bretum og Hollendingum sem þeir eru búnir að skrifa undir ásamt íslenska framkvæmdarvaldinu. Það gengur út á að búið sé að smíða nýtt frumvarp sem liggur fyrir þinginu og er til umfjöllunar og þá má alveg líta þannig á að Bretar og Hollendingar séu þar með búnir að hafna fyrirvörum í þessum lögum. Um leið og þeir eru búnir að skrifa undir að kominn sé nýr samningur - við skulum bara kalla nýja frumvarpið samning, þetta er ekkert annað en samningur við lögin. Framkvæmdarvaldið er búið að undirrita hann. Framkvæmdarvaldið heldur á pennanum þó að fjárveitingavaldið sé í þingsal. Það er ekkert annað en samningur þar til ríkisábyrgðin er komin á. Það væri gaman að vera dómari í þessari deilu kæmi hún fyrir dómstóla því að raunverulega eru Bretar og Hollendingar vissulega búnir að hafna lögunum. Undirritun þeirra undir hið nýja tilboð sem er frumvarp sýnir að þeir eru búnir að hafna þessum lögum og þeim fyrirvörum sem settir voru hér. Svo einfalt er málið.

Frú forseti. Þetta var mjög athyglisvert og ein hlið á málinu. Spurningin er hvað gerist ef Bretar og Hollendingar sjá sitt óvænna vegna þess að þeir eru að missa málið út úr höndunum. Ef þessi lög núna verða ekki samþykkt eða ef það dregst lengi og við þurfum að semja aftur við Breta og Hollendinga gætu þeir lent í þeirri stöðu að þurfa að semja um miklu verri kjör en fyrirvararnir í sumar gáfu þeim þó. Þá er það spurningin: Dugar að senda til Íslands formlegt bréf um að þeir fallist á fyrirvarana? Ég minni á að þeir sendu eitthvert fyrirbæri sem hét „non-letter, one shot“, eitthvert bréf sem ekki var bréf til þess einmitt að eyðileggja ekki möguleikann á að geta fallist á lögin. Ég hef grun um að þeir sjái flöt á því að geta hvenær sem er fallist á fyrirvarana frá því í sumar og þar með náð sínu fram.

Virðulegi forseti. Ég var á þessum fjárlagafundi þar sem hæstv. fjármálaráðherra kynnti fyrir fjárlaganefnd þennan „non-paper“, pappír sem var ekki til. Það er með ólíkindum að íslenska framkvæmdarvaldið skuli taka við svona pappír frá Bretum og Hollendingum, að vinna með einhver leyniskjöl. Þetta er akkúrat það sem þetta mál hefur gengið allt út á. Það var svo mikill trúnaður á þessum fundi að þingmenn fengu ekki einu sinni afrit af þessu bréfi í hendurnar, heldur var hent í okkur þýddri greinargerð úr þessu átta síðna skjali og hún gekk á milli. Það endaði þannig að við urðum svo undrandi að ég held að ég sé ekki að brjóta neinn trúnað með því að segja að ég sagði við hæstv. fjármálaráðherra: Bíddu, þetta er ekkert annað en mötun. Við verðum að fá að sjá frumgerðina af þessu skjali. Það varð ekki. Hins vegar, af því að þetta er svo stuttur tími, geta Bretar og Hollendingar alltaf sent bréf hingað og sagt: Við föllumst á fyrirvarana út af því að lögin eru í gildi. Þeim er í lófa lagið að senda það núna bara um leið og þeir fara heim úr vinnunni kl. 4 og segja: Við föllumst á þetta.

Frú forseti. Ég varð hálfhvumsa yfir þessum síðustu yfirlýsingum hv. þingmanns. Er það sem sagt þannig að fjárlaganefnd fékk þýdda útgáfu fjármálaráðuneytisins á þessu bréfi sem ekki er til frá Bretum og Hollendingum? Bara svo að því sé alveg skýrt komið á framfæri. Hv. þingmaður hefur verið ódeigur í því að benda á ákvæði 2.1.3 í samningunum, sérstaklega það hversu mikið breytist þegar við komumst undir breska lögsögu varðandi þessa samninga. En mig langaði aðeins að taka annan vinkil á grein 2.1.3 í samningunum. Þar skrifa ríkisstjórnin og framkvæmdarvaldið undir samning sem leggur í rauninni þá skyldu á ríkisstjórnina að leggja fram frumvarp á Alþingi sem verður ekki breytt, þar á að samþykkja ríkisábyrgð án skilyrða og fyrirvara. Í samningunum er sem sagt girt fyrir það og með undirritun fulltrúa ríkisstjórnarinnar að ekki sé heimilt á Alþingi að setja neina fyrirvara við ríkisábyrgðina. Þar sem títt hefur komið fram í þingsölum að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er lögfræðingur, skemmtilegt fyrir okkur lögfræðingana að fá alltaf svona spurningar, spyr ég: Er það að mati hv. þingmanns innan þeirra valdheimilda sem ríkisstjórnin hefur að undirrita samninga þar sem áskilnaður er um að Alþingi komi til með að afgreiða frumvarp um ríkisábyrgð án skilyrða og fyrirvara? Ég tel mjög mikilvægt að við ræðum þetta vegna þess að þetta tengist þeirri umræðu sem farið hefur fram í þessum sal um fullveldið og þrígreiningu þessa ríkisvalds og hvort þarna sé vegið að því eða ekki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur kærlega fyrir spurningu hennar því að út á þetta gengur málið. Ég hef áður sagt í þessari umræðu að Bretar og Hollendingar virðast vera komnir með löggjafarvaldið í þessu máli, því að hér er komið með frumvarp þar sem ekki má breyta einu einasta atriði, skilyrðislaust og án áskilnaðar skal þetta að fara svona í gegnum þingið. Þar með getum við alveg sagt sem svo að Bretar og Hollendingar séu að setja hér lög fari þetta svona í gegn. Ég var að benda á að það er búið að framselja dómsvaldið til Breta og Hollendinga og það sem er eftir er framkvæmdarvaldið. Við sjáum nú hvernig framkvæmdarvaldið stendur sig hér á landi, og ég vísa þar í 2. gr. stjórnarskrárinnar, sem ég geng með á mér þessa dagana í Icesave-málinu, sem kveður á um þrígreiningu ríkisvaldsins. Framkvæmdarvaldið í Icesave-málinu hefur komið fram við löggjafarvaldið og þjóðina með þeim ólíkindum að ég efast um að slíkt þekkist annars staðar á byggðu bóli. Það er svo alvarlegt hvernig búið er að halda á þessu máli, eins og t.d. þingmaðurinn benti á, að hæstv. fjármálaráðherra skyldi hafa komið með útdrátt af skjali sem var ekki til. Við erum í milliríkjadeilu við stórþjóðir og framkvæmdarvaldið leggst svo lágt að koma heim í september með eitthvert leyniskjal sem okkur er sagt að sé ekki til. Auðvitað er til fullt af gögnum sem þingmenn fá ekki að sjá, ef þessi samskipti hafa öll byggst á því að þetta séu skjöl sem voru ekki til en ganga sem pappírar á milli. Hvaða rugl er þetta eiginlega? Það er eins og maður sé staddur í miðri martröð. Ég vil hvetja þingmenn til að fara aftur og lesa leynimöppuna sem er í leyniherberginu úti á nefndasviði og ég krefst þess á nýjan leik, frú forseti, að leyndarhjúpnum af þeirri leynimöppu verði aflétt svo fjölmiðlar fái tafarlaust aðgang að þeim skjölum sem eru þar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir svarið. Ég skil svar hv. þingmanns þannig að þegar af þeirri ástæðu að framkvæmdarvaldið er að binda hendur Alþingis, getum við ekki fallist á að þetta frumvarpi fari í gegn. Ég er algerlega á þeirri skoðun að þarna sé gengið allt of langt og sérstaklega sé verið að reyna að fyrirbyggja það að þingið taki málið í sínar hendur, að þingið fari í svipaða vinnu og unnin var í sumar þegar menn settust niður og reyndu í sameiningu að leita lausna. Ég tel einfaldlega, frú forseti, ekki hægt fyrir Alþingi að samþykkja þetta frumvarp óbreytt því að þar með værum við að viðurkenna og gefa ákveðið fordæmi inn í framtíðina um að það sé í lagi að framkvæmdarvaldið taki sér vald sem það hefur ekki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur enn á ný fyrir. Við skulum aldrei gleyma því að Ísland er lýðræðisríki með þingbundinni stjórn, það er okkar grunneining, og í 2. gr. stjórnarskrárinnar er komið inn á þrígreiningu ríkisvaldsins. Það sem gerist hér er að framkvæmdarvaldið leyfir sér að binda hendur löggjafans með undirskrift þessa samnings en eins og margoft hefur komið fram má ekki breyta neinu í þessu frumvarpi og þá er framkvæmdarvaldið búið að binda hendur löggjafans. Ég minni á að þingræðisreglan gengur út á það að framkvæmdarvaldið sækir sér vald til löggjafans til að starfa en ekki öfugt, framkvæmdarvaldið sækir sér vald hingað út í sal til að starfa en ekki öfugt. Þessi ríkisstjórn er vanhæf, frú forseti, og eins og ég sagði í gær hafa ráðherrar sagt af sér af minna tilefni en því sem nú liggur fyrir Alþingi.

Virðulegi forseti. Hér hafa stjórnarliðar komið upp, aðallega um fundarstjórn, í andsvörum eða einhverju slíku, til að koma þeirri skoðun sinni á framfæri að það sem vaki fyrir okkur stjórnarandstöðuþingmönnum sem tölum í þessu máli sé eingöngu málþóf og eitthvað slíkt. Málþóf hefur yfirleitt á sér neikvæða merkingu og mér persónulega, frú forseti, er alveg sama hvað menn kalla það þegar ég stend hér og ræði þetta stóra, mikla og alvarlega mál. Ég mun hins vegar halda áfram að ræða það þangað til málið er annaðhvort tekið út með þeim hætti sem verður gert, með atkvæðagreiðslu, eða að ljóst sé að tekið verði eitthvert tillit til þeirra athugasemda sem við höfum haft fram að færa. Frú forseti. Margoft hefur komið fram að stjórnarandstaðan er reiðubúin að breyta dagskrá þannig að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir komi að öðrum þeim málum sem þarf að ræða og það hefur ekki verið þegið hingað til. Virðulegi forseti. Af hverju ræðum við þetta mál svona mikið? Það er eðlilegt að menn spyrji sig að því og eru nokkrar ástæður og eflaust mismunandi ástæður fyrir því af hverju málið er rætt svo mikið og ítarlega. Ég ræði þetta fyrst og fremst vegna þess að það frumvarp sem nú liggur fyrir þinginu er að mínu viti algerlega óásættanlegt, það er beinlínis hættulegt. Það er verra en frumvarpið eða þau lög sem voru samþykkt í lok ágúst sl. Ég gat ekki samþykkt þau lög og get því ekki samþykkt þetta frumvarp en ég tel það hins vegar skyldu mína sem þingmaður að reyna að hafa áhrif á það að ákveðnir hlutar þessa frumvarps verði skoðaðir enn betur eða a.m.k. geri ég tilraun til að ná því fram. Bent hefur verið á ýmis atriði sem nauðsynlegt er að verði skoðuð. Nægir þar að nefna álitamál varðandi stjórnarskrána, áhrif vaxta, fyrirvarana sem voru í fyrri lögum, greiðsluþol og ýmislegt annað. Sumu af þessu er örugglega hægt að svara á tiltölulega einfaldan hátt, annað þarfnast nokkurrar yfirlegu og því höfum við einnig boðið upp á það að fjárlaganefnd fundi um málið þó að málið sé enn hér til umræðu en það er heimild fyrir því að fara þá leið. Hverju viljum við ná fram með því að ræða þetta mál? Það er það sem ég kom á framfæri í orðum mínum núna. Í fyrsta lagi að fjárlaganefnd taki málið og skoði þá þætti sem vafi ríkir um. Í öðru lagi að kveðið verði upp úr með það að einhver möguleiki sé á að breyta frumvarpinu. Og í þriðja lagi að stjórnin segi hvenær að hennar mati þurfi að klára 3. umr. en eins og við vitum er ein umræða eftir enn. Mér þótti það mjög athyglisverð ræða og um leið fékk ég hálfgerðan kuldahroll þegar hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir ræddi um að nú væri nauðsynlegt að breyta þingsköpum því að þau þóknuðust henni greinilega ekki eða því sem hún stendur fyrir. Ég hélt að við byggjum ekki í þannig landi að þingsköpum eða lögum væri breytt þegar stjórnarherrunum þóknaðist. Þau lönd eru til, það er alveg ljóst, en hingað til hefur það ekki átt við um Ísland svo ég viti til. Ég hef í síðustu tveimur eða þremur ræðum fjallað um álitamál sem hafa komið upp varðandi stjórnarskrána og því miður hafa ekki komi fram nein nægilega skýr svör um það hvernig taka eigi á því máli. Það komu hér fram munnlegar ábendingar sem engan veginn duga. Það er ekki hægt, frú forseti, að hafa það hangandi yfir þingmönnum að mögulega séu þeir að brjóta stjórnarskrá. Ég get það ekki og ég efast ekki um að það eigi við um aðra þingmenn. Því er eðlilegt og sanngjörn krafa að það komi skrifleg álit varðandi þennan þátt. Frú forseti. Önnur ástæða fyrir því að ég get ekki samþykkt þetta frumvarp eins og það er og mun ekki samþykkja það vegna þeirrar miklu óvissu sem í því felst, er m.a. sú að í frumvarpinu er enginn endir á greiðslum vegna Icesave. Ég get ekki, frú forseti, sem ábyrgur þingmaður og fjölskyldumaður skrifað undir óútfylltan tékka upp á fjárhæð sem enginn veit hve mikil er fyrir framtíðina og fyrir börnin mín. Ég get ekki samþykkt slíkt. Ég er með grein fyrir framan mig eftir Ragnar Halldór Hall lögmann, og sá ágæti lögmaður sér ástæðu til að taka fram í undirskrift undir greininni að hann sé ekki félagi í neinum stjórnmálaflokki. Það er svolítið merkilegt að lögmaðurinn sjái ástæðu til að segja það, sem segir kannski allt um það hvernig fjallað hefur verið um umræðuna sem farið hefur fram um þetta mál. En Ragnar Hall gerði á sínum tíma athugasemdir við frumvarpið eða lögin sem átti að samþykkja og var þeim breytt m.a. vegna atbeina hans og ábendinga. Nú er búið að finna það út í því frumvarpi sem nú liggur fyrir, og m.a. þess vegna virðist lögmaðurinn hafa skrifað grein sem heitir „Er rétt að samþykkja þetta frumvarp?“ Mig langar, með leyfi forseta, að grípa aðeins niður í grein lögmannsins. Hér segir: „Það er sjálfsagt til lítils að rökræða um efni þess,“ - þ.e. frumvarpsins - „þar sem málið er talið „þreytt“ og fullvíst talið að stjórnarþingmenn muni samþykkja frumvarpið, hvað sem tautar og raular. En það má reyna.“ Ég hef spurt mig, frú forseti, eftir að hafa lesið þessa grein hvað hefði gerst ef Íslendingar hefðu verið þreyttir í þorskastríðinu svo dæmi sé tekið. Hvað hefði gerst ef við hefðum gefist upp þá? Ég veit ekki hvort nokkur þorir að hugsa það til enda, frú forseti. En þá voru það einnig Bretar sem við áttum í stríði við og við eigum í stríði við Breta í þessu máli eða bresku ríkisstjórnina, ekki bresku þjóðina, því að verkamannaflokkurinn undir forustu kratans Gordons Browns hefur leikið íslenska þjóð afar grátt. Á okkur voru sett hryðjuverkalög sem hreinlega voru látin yfir okkur ganga án þess að spyrnt væri nægilega við fótum. Málið er þreytt í hugum margra og það er þreytt vegna þess að stjórnarflokkarnir og ríkisstjórnin heldur þeim ósannindum að þjóðinni að hér komist ekki nein önnur mál áfram vegna þessa máls. Það er ekki rétt vegna þess að hér er hægt að fara með önnur mál fram. En það er ekki eingöngu þetta sem ekki er sagt satt og rétt frá varðandi þetta mál, og ég hef áður minnst á það í ræðustól, heldur er allt í kringum málið svipað og sagan um strákinn og úlfinn - úlfur, úlfur. Frú forseti. Það er alveg ljóst að við munum þurfa að skoða þetta mál í fjárlaganefnd, það þarf að skoða málið betur. Ég vona og reikna með að fljótlega geti það orðið, því að það er mikilvægt að hlustað verði á þau skilaboð sem hér hafa komið fram og þær efasemdir sem hafa verið uppi. Í greininni sem ég minntist á áðan tekur lögmaðurinn Ragnar Halldór Hall undir aðra grein sem annar lögmaður skrifaði, Sigurður Líndal, um stjórnarskrána og hann segir, með leyfi forseta: „Í stuttri og gagnorðri grein í Fréttablaðinu 19. þessa mánaðar benti Sigurður Líndal lagaprófessor á þá staðreynd að engin raunveruleg úttekt lægi fyrir um það hvort efni lagafrumvarpsins, eins og það liggur fyrir þinginu, samrýmdist stjórnarskrá lýðveldisins“ Frú forseti. Tími minn er útrunninn. Ég óska eftir því að verða settur aftur á mælendaskrá og mun þá klára að fjalla um þessa grein lögmannsins Ragnars Halldórs Halls.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður vék að því í upphafi ræðu sinnar að stjórnarliðar kvörtuðu mikið yfir málþófi sem hér væri í gangi, sem ég álít alls ekki rétt. Ástæðan fyrir því að málið er rætt svona mikið efnislega í þingsölum er einfaldlega sú að í fjárlaganefnd fór aldrei fram nein efnisleg umræða um málið áður en það var tekið út úr nefndinni. Málið var einfaldlega tekið út úr nefndinni í óþökk stjórnarandstöðunnar og ég benti sérstaklega á það í hv. fjárlaganefnd að ef menn færu þessa leið væru þeir meðvitaðir um að þeir væru að færa umræðurnar inn í þingsal, einmitt til þess að ræða efnislega þætti málsins eins og hv. þingmaður gerði í ræðu sinni áðan um þessi álitamál. Eðlileg vinnubrögð hefðu að sjálfsögðu verið að sú umræða hefði farið fram í fjárlaganefndinni sjálfri. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér í þessu og hvort þetta sé í raun og veru ekki niðurstaðan, einmitt það sem hann var búinn að vara við að mundi gerast. Síðan vil ég líka taka undir með hv. þingmanni og lýsa undrun minni á því að stjórnarliðar skuli þó ekki þiggja boð stjórnarandstöðunnar um að taka önnur brýn mál á dagskrá og færa þá hugsanlega þá vinnu sem nú fer fram í þingsölum, umræðu um efnislega þætti málsins, til nefndarinnar. Þetta er umræða sem ætti frekar að fara fram í fjárlaganefndinni og málið ætti að fara þangað aftur, eins og margoft er búið að bjóða upp á. Það mundi flýta fyrir því að hægt væri að taka önnur mál til umræðu, t.d. skattamál og annað, hvort heldur sem maður er með þeim eða á móti. Hin efnislega vinna sem klárlega þarf að vinna ætti auðvitað að vera unnin í nefndinni og mér finnst að það ætti að liðka til svo að málið geti farið aftur til nefndarinnar. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um það að ástæða þess að málið er rætt jafnefnislega og hér er gert nú sé sú að stjórnarliðar ákváðu að taka málið í óþökk við stjórnarandstöðuna út úr fjárlaganefnd.

Virðulegi forseti. Jú, það er klárlega hluti af því að þessi umræða er eins og hún er nú í þingsalnum að málið var ekki fullrætt í þeirri nefnd sem átti að fjalla um málið og eins vegna þess að efnahags- og skattanefnd skilaði í það minnsta held ég fjórum álitum af þeim hluta sem að þeim sneri. Það er því ljóst að það eru margir kantar á þessu máli sem þarf að skoða betur. Einnig er það nú þannig, virðulegi forseti, að frá því að nefndin tók málið út hafa komið upp aðrir fletir, t.d. stjórnarskrárumræðan, stjórnarskrárflöturinn. Það er atriði sem kemur fram með sterkum hætti bæði hjá Sigurði Líndal og Ragnari Hall, ef ég man þetta rétt, eftir að nefndin er búin að taka málið út hjá sér. Eftir það er nefndin að vísu búin að koma saman á málamyndafund, vil ég kalla það, til þess að fara yfir þetta stjórnarskrármál en ekkert skriflegt hefur komið út úr því. Mitt mat er það að hlutverk nefndar sé m.a. að fjalla efnislega um málið innan þingsins til þess að efnisleg umræða fari markvissar fram í þingsalnum því að þar eru málin vitanlega kláruð og þar hafa þingmenn tækifæri til þess að koma skoðunum sínum á framfæri og skrá í þingbækur. Það er mjög slæmt þegar umræðan er drifin áfram með þeim hætti að hún er ekki kláruð í nefndinni og með því er í raun verið, já, hv. þingmaður, að vísa efnislegri umræðu inn í þingsalinn og það er eitt af vandamálunum við þetta mál og eitt af því sem við glímum við í dag.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom líka inn á það í ræðu sinni að hann væri fjölskyldumaður og hefði áhyggjur af fjölskyldu sinni í framtíðinni því hér væri hugsanlega verið að leggja skuldaklafa á herðar Íslendinga í framtíðinni sem þeir gætu ekki staðið undir efnahagslega. Í ræðu hv. þm. Þórs Saaris fyrir tveimur dögum kom í ljós að til þess að standa skil á greiðslu bara vegna vaxta Icesave-skuldarinnar, sem nemur hundrað milljónum á dag, þurfi 80 þúsund skattgreiðendur, tekjuskatt frá 80 þúsund skattgreiðendum, sem er hátt í að vera upp undir helmingur af skattgreiðslum Íslendinga. Þar sem ég veit að hv. þingmaður er reyndur sveitarstjórnarmaður spyr ég: Hvernig mundi honum hugnast ef hann væri að gera fjárhagsáætlun fyrir sveitarfélagið og búið væri að ráðstafa helmingnum að tekjuskatti íbúanna í einhverjar aðrar aðgerðir en að standa undir rekstri og þeim skyldum sem á sveitarfélögunum hvíla? Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Eru menn hér hugsanlega að offra efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar? Burt séð líka frá því, eins og hv. þingmaður kom inn á í máli sínu og vitnaði þar til Ragnars Halldórs Halls þar sem Ragnar H. Hall einmitt benti á þetta, að þarna væri verið að taka gífurlega áhættu og það væri búið að taka efnahagslegu fyrirvarana úr sambandi. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir þá skoðun mína að menn séu í raun og veru að taka þarna algjörlega áhættu. Líka vegna þess að einmitt í greininni sem hv. þingmaður vitnaði í kemur mjög skýrt fram að það veit enginn hver skuldbindingin er. Við vitum ekki hvaða upphæð er um að ræða og við vitum ekki hver skuldbindingin er í árum vegna þess að nú er búið að taka sólarlagsákvæðið úr sambandi. Það er líka svo mörgu ósvarað í þessu, það er gengisáhætta og margt, margt fleira, t.d. spurning um hvað kemur út úr þrotabúi Landsbankans. Hvað finnst hv. þingmanni um að gera þetta eftir að búið er að taka efnahagslegu fyrirvarana úr sambandi? Væri ekki skynsamlegra að segja við Breta og Hollendinga: Við skulum standa full skil á skuldbindingunni en einungis þegar við vitum hver hún er, hvernig við ætlum þá að greiða til baka.

Virðulegi forseti. Ég hef verið þeirrar skoðunar í þessu máli að við eigum ekki að borga þessa Icesave-reikninga. Ég held hins vegar að því miður sé búið að koma málum þannig fyrir að við komumst varla hjá því nema það verði leyst fyrir dómstólum með þar til bærum hætti. Ef staðan er hins vegar þannig að við þurfum að gera þetta má vitanlega að gera það með þeim hætti að við getum staðið undir því án þess að skerða lífskjör þjóðarinnar um ófyrirsjáanlega framtíð. Það er ein af stóru hættunum í þessu samhengi að samningurinn er óendanlegur, afborganirnar geta tekið endalausan tíma. Og vitanlega notum við ekki sömu skatttekjur aftur og aftur, það er ekki þannig. Ef við værum að horfa á sveitarfélag í dag og það væri ljóst að þriðjungi eða helmingnum af skatttekjum bæjarbúanna væri þegar ráðstafað í ákveðna þætti - sem við vitum að er í raun hjá sveitarfélögunum varðandi ákveðna liði, t.d. fræðslumál og annað - þá þarf að skera einhvers staðar niður á móti, það þarf að draga saman á móti. Ef áætlanir ríkisvaldsins gera ráð fyrir tekjuskatti allra þeirra sem greiða hann, um 170–180 þúsund einstaklinga, og við erum búin að taka 80 þúsund úr þegar og ráðstafa í Icesave þá notum við þá peninga ekki í annað. Ég óttast að þetta verði til þess að við þurfum að draga enn frekar saman í velferðarkerfinu en blasir við nú þegar, þetta mun minnka framkvæmdagetu ríkisvaldsins, þetta mun koma niður á fjárfestingum, þetta getur haft afdrifaríkar afleiðingar á svo mörgum stöðum. Það er mikill ábyrgðarhluti að taka það sem sjálfgefið í raun að við getum ráðstafað þessum skatttekjum í aðra hluti en þegar er búið að ákveða að þær fari í.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir skýra og góða ræðu þar sem hann rakti fyrir okkur þær ástæður sem liggja að baki því að hann mun hafna því að samþykkja þetta frumvarp, eftir því sem ég skil hann, og það er til fyrirmyndar að setja málið upp á jafnskýran hátt og hér var gert. Það eru nokkur atriði sem ég tel rétt að knýja aðeins á um að fá útskýringar á, aðallega varðandi stjórnarskrána vegna þess að ýmsir fræðimenn hafa velt upp þeirri spurningu, þar á meðal Sigurður Líndal lagaprófessor, hvort þetta frumvarp sé í rauninni andstætt stjórnarskránni. Við öll sem hér sitjum höfum svarið eið að stjórnarskránni og okkur ber því að framfylgja því að gæta hennar í hvívetna í störfum okkar. Í ræðu sem ég hélt einhverja nóttina, ég man ekki alveg hvaða dag það var, þar sem ég reifaði áhyggjur mínar af stjórnarskrárþættinum kom hæstv. fjármálaráðherra upp í andsvar við mig og lýsti því að yfir þetta hefði allt verið farið af hálfu ríkisstjórnarinnar áður en þeir undirrituðu samninga. Eftir þetta andsvar reyndi ég að fletta í gegnum frumvarpið sem hérna liggur fyrir og eins í gegnum álit frá meiri hluta fjárlaganefndar með þessu máli. Ég fann þess hvergi stað að það væri vitnað í að farið hefði verið á þennan hátt í gegnum þetta mál. Mig langaði bara að inna hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson eftir því hvort hann hafi rekist á þetta einhvers staðar í þessu máli því ég veit að hann er víðlesinn í gögnum málsins og hefur sökkt sér ofan í þetta. En að sögn hæstv. fjármálaráðherra hafði verið fengið álit frá helstu lögspekingum Íslands áður en ríkisstjórnin undirritaði þetta og mig langar að vita hvort það liggi einhvers staðar frammi og hvort það hafi einhvers staðar komið fram og ef svo er hvar það er að finna.

Virðulegi forseti. Ég get ekki vísað á hvar þetta álit er mögulega að finna enda verð ég að viðurkenna að við erum búin að lesa í gegnum gríðarlegt magn af pappírum í þessu stóra máli og í gegnum heila möppu sem merkt er „leynileg“ til þess að reyna að átta okkur á því hvert innihaldið er í rauninni. Ég man ekki eftir því að hafa lesið þar álit varðandi stjórnarskrána. Ég man ekki eftir því, en ég ætla ekki að fullyrða að svo sé ekki, ég man ekki eftir því. Það er hins vegar alveg ljóst að nú hafa a.m.k. fjórir af svokölluðum lögspekingum landsins, Sigurður Líndal, Ragnar H. Hall núna, Stefán Már Stefánsson og Lárus Blöndal, lýst efasemdum um að það sem við erum að gera hér standist stjórnarskrá. Fyrir mér er það óásættanlegt að um það ríki efi. Ég vil að það sé alveg ljóst að það brjóti ekki stjórnarskrána og að því væri komið við til hliðar og að við þingmenn þyrftum ekki að bera það að hafa hugsanlega brotið hana. Eða þá, sem ég held að sé kannski líklegra, að þetta standist ekki stjórnarskrána. Þetta hefur hins vegar ekki fengið efnislega umfjöllun í nefndinni, þ.e. það hafa ekki komið fram skrifleg álit. Þeir fjórir lögmenn sem komu fyrir nefndina, ég held að einn þeirra hafi verið tilbúinn til þess að skila skriflegu áliti og afhenti a.m.k. vísi að því á nefndarfundinum. Ég get vel trúað því að um þetta ríki einhvers konar - ekki deilur eða að lögmenn séu ekkert sammála um það hvort þetta brjóti eða brjóti ekki - en það er þá um að gera að kalla eftir báðum sjónarmiðum til þess að það verði efnisleg og rökrétt umræða um málið. Það er það sem ég held að við eigum að fara fram á og erum í rauninni eingöngu að fara fram á.

Hæstv. forseti. Þetta var athyglisvert. Ég hef einmitt hvergi rekist á þessi gögn en hins vegar hef ég orðið vör við mikla gagnrýni af hálfu stjórnarliða á okkur sem hér stöndum og ræðum um stjórnarskrána, fyrir að vera að eyða tíma Alþingis í að ræða stjórnarskrána þar sem það liggi í augum uppi að ekki sé verið að brjóta stjórnarskrána og það er vísað í einhver gögn og athuganir sem fram hafi farið sem hvergi er framvísað. Þess vegna finnst mér mjög alvarlegt, frú forseti, ef hv. stjórnarþingmenn sem nú sitja í hliðarsal eru að gantast um hvernig við tölum í ræðustól. Hér erum við að ræða háalvarlegt mál, við erum að ræða sjálfa stjórnarskrána sem bæði ég sem nýr þingmaður og eins hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson, sem gert hefur grín að því hvernig ég haga málflutningi mínum í pontu, höfum svarið eið að. Ég tel að við eigum að sýna Alþingi þá virðingu og stjórnarskránni þá virðingu að tala um þessi mál af festu og hafa öll gögn uppi á borðum. Hvers vegna eru þessi gögn sem hæstv. fjármálaráðherra vísaði í eina nóttina ekki sýnd? Hvenær voru þau tekin saman o.s.frv.? Ég tel bara rétt að við komumst að þessu. Í þessu máli er enn og aftur verið að ræða um einhver gögn og einhvern málatilbúnað sem hvergi sér stað. Enn og aftur, frú forseti, rekum við okkur á það að talað er út í eitt um það að hér skuli allt vera haft uppi á borðum, hér skuli viðhafa gegnsæ og lýðræðisleg vinnubrögð en í reyndinni stenst ekkert af þessu, þetta eru einfaldlega yfirlýsingar í orði en hvergi á borði. Ég vil spyrja hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson hvort hann sé ekki sammála mér um að það þurfi að fara fram viðamikil umfjöllun um stjórnarskrárþáttinn í nefndinni og þá væntanlega að reyna að særa fram frá hæstv. fjármálaráðherra og ráðuneyti hans þessa umfjöllun sem virðist hafa farið fram áður en ráðherrann eða starfsmenn hans undirrituðu samningana við Breta og Hollendinga, hvort það sé ekki rétt að við beitum okkur fyrir því.

Virðulegi forseti. Það er alveg sama um hvað við fjöllum í þessu máli og öðrum, við verðum að sjálfsögðu að hafa aðgang að gögnum og fá að sjá þau ef þau eru til. Ég endurtek það sem ég sagði áðan að það getur vel verið að ég muni ekki eftir þessum gögnum sem hv. þingmaður spyr um en ég held hins vegar að í ljósi þeirra efasemda sem komið hafa fram sé mjög mikilvægt að fara betur yfir þann þátt er snýr að stjórnarskránni. Frú forseti. Ég sakna þess líka að þingmenn Samfylkingarinnar sérstaklega skulu ekki taka meiri þátt í þessari umræðu því að á þeirra vakt varð Icesave til og á þeirra vakt hrundi Icesave. Það er mjög mikilvægt að halda því til haga. Samfylkingarmenn geta ekki látið endalaust eins og þeir séu hvítþvegnir og beri enga ábyrgð. Það bera allir einhverja ábyrgð og þeirra ábyrgð felst m.a. í því að hafa verið með viðskiptaráðuneytið þegar Icesave varð til, stjórnarformennsku í Fjármálaeftirlitinu og varaformann stjórnar Seðlabankans. Ég sakna þess að Samfylkingin skuli ekki sýna meiri ábyrgð, taka þátt í umræðunni og fara yfir stöðuna eins og hún lítur út fyrir þeim. Icesave er hryllilegt mál sem einkaaðilar stofnuðu til og það er engan veginn sanngjarnt að íslenska þjóðin og Íslendingar framtíðarinnar taki á sig óútfylltan tékka til að greiða skuldir þessara einkaaðila. Það er með ólíkindum þegar við sem viljum ræða þetta mál erum sökuð um málþóf þegar við erum að benda á galla og hluti sem nauðsynlega þarf að skoða.

Virðulegi forseti. Rimman stendur um hvort það sé sanngjarnt eða ósanngjarnt að Íslendingar borgi þær kröfur sem Icesave-samningurinn gerir ráð fyrir. Enginn veit þó enn þá hvað er nákvæmlega rétt í þessum efnum og hvað er rangt. Það er svo margt sem orkar tvímælis, margt sem liggur á milli skips og bryggju í skoðun málsins og engir fastir strengir í kengi í þeim efnum. Þess vegna er í fyrsta lagi algerlega ótímabært að taka ákvörðun um það mál sem hér er sett fram í frumvarpi, Icesave-samninginn sem ríkisstjórnin hefur illu heilli skrifað sjálf undir og leitar nú samþykkis Alþingis um, samning sem er klárlega versti og hættulegasti samningur Íslandssögunnar og er þá líka tekið tillit til Gamla sáttmála árið 1262 og einveldisafgreiðslunnar árið 1662. Í dag standa Íslendingar á viðkvæmasta punkti í allri sjálfstæðisbaráttu íslensku þjóðarinnar, í 1100 ára sögu þjóðar okkar. Margt bendir til þess að ef Icesave-samningurinn verður samþykktur án þess að tekið sé tillit til þeirra fyrirvara sem Alþingi samþykkti fyrr á þessu ári sé Ísland sett í skuldafangelsi sem sér ekki fyrir endann á. Þetta er kjarni málsins. Það er til að mynda ljóst að það þarf 80.000 af 150.000 tekjuskattskyldum Íslendingum til að greiða vextina af Icesave-samningunum að lágmarki til ársins 2016, síðan gæti það hugsanlega fari minnkandi en það gæti líka farið vaxandi. Áhættan, virðulegi forseti, er slík að Alþingi Íslendinga getur ekki, á ekki og má ekki staðfesta þann samning sem ríkisstjórnin hefur undirritað vegna þess að það er árás á íslenskt samfélag og sjálfstæði Íslands. Ef við Íslendingar viljum sætta okkur við að vera eins konar efnahagsleg nýlenda gömlu nýlenduherraþjóðanna Breta og Hollendinga ætti okkur ekki að verða skotaskuld úr því að játast þessum samningi en það viljum við ekki. Þorri þjóðarinnar vill það ekki og mun aldrei samþykkja neitt í þá veru. Ríkisstjórn Íslands í dag ræður ferð, hún ber ábyrgð á þessum samningi og menn hafa haft orð á því að í upphafi hrundaganna hafi verið samþykkt að gera samninga.  Virðulegi forseti. Bretar og Hollendingar hafa engin rök lagt fram, hvorki við Íslendinga né aðra, sem sýna fram á að það sé eðlilegt að Íslendingar greiði þessar kröfur. Þeir hafa neitað að víkja þessu deilumáli fyrir dómstóla. Hvers lags þjóðir eru það sem þykjast vera mark á takandi í Evrópu, best skipulagða hluta jarðarinnar í lögum og reglum, en þora ekki að setja deilumál sín fyrir dómstóla? Það eru ekki einu sinni afskiptir ættbálkar í Simbabve, Úganda eða á Fílabeinsströndinni sem leyfa sér svona vinnubrögð, ekki í Eþíópíu eða víða í heiminum. Þeir leyfa sér það ekki. Bretar og Hollendingar líta hins vegar niður á Íslendinga eins og hottintotta og ríkisstjórn Íslands kyngir þessu og lætur að vilja Breta og Hollendinga. Markmið þessara þjóða er það eitt að seilast eftir auðlindum Íslendinga, hvort sem er fiskimiða, orku eða reynslu í mannafla, landbúnaði og fleiru. Þetta lætur íslenska ríkisstjórnin eftir með því að leggja fram þennan galna samning. Hann er til þess eins gerður að búa til ákveðinn farveg fyrir fátækt á Íslandi. Þetta er mergurinn málsins, virðulegi forseti. Þess vegna verða menn að standa í ístaðinu og verjast af alefli. Það segir líka sitt að hvorki Bretar né Hollendingar hafa vikið orði að rökunum fyrir því að kröfurnar eigi að vera greiddar. Það á líka sinn þátt í þessu að stjórnarsinnar taka ekki þátt í þessum umræðum eins og þeir ættu að gera vegna þess að þetta er ekki og á ekki að vera pólitískt mál. Þetta er mál sem varðar alla Íslendinga, sjálfstæðisstöðu Íslands og í slíku máli eiga menn að horfa yfir flokkapólitík. Þetta er nákvæmlega sama staða og þegar bátur strandar í brimgarði. Það eina sem er spáð í er að bjarga mönnum og koma bátnum út. Nei, þá slær ríkisstjórnin á spjallfundi og er með hugmyndir og vangaveltur en hugsar ekkert um afleiðingarnar. Það hefur verið talað um málþóf í þessu sambandi, virðulegi forseti. Hér er ekki um neitt málþóf að ræða. Menn færa rök fyrir sínu máli og fylgja eftir sannfæringu sinni til varnar íslensku samfélagi og til þess þarf orðaskipti. Gallinn er sá, eins og ég vék að, að stjórnarsinnar eru ekki til viðræðu. Þeir eru líklega flestir búnir að láta berja sig til hlýðni, ganga blint um sauðmeinlausir á svip og virðast ekki gera sér grein fyrir því hvaða voði vofir yfir. Forsætisráðherra hefur komið í mýflugumynd að þessum umræðum. Það er af sem áður var. Ég man þá tíð að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir talaði í 10 klukkustundir og 8 mínútur um Íbúðalánasjóð. Það var gott mál en forsætisráðherra blandar sér ekkert í smámál eins og Icesave sem varðar sjálfstæði Íslands vegna þess að forsætisráðherra stendur fyrir hópi samfylkingarmanna sem hafa flutt lögheimili sitt til Brussel og búa núna á Schuman-torgi. Ef einhver Íslendingur vill hafa samband við Samfylkinguna er rétt að leita uppi símanúmerið á Schuman-torgi í Brussel. Það kynni að nást samband en hvort það dugir að tala íslensku skal ég ekki segja, það er annað mál. Þetta er alvara málsins, virðulegi forseti, og við sem viljum verja sjálfstæði Íslands, íslenska menningu, íslenska tungu, íslenskt verksvit, heimilin og fyrirtækin í landinu verðum að fá færi til að fylgja eftir þessari sannfæringu og þeirri hugsjón að við viljum styrkja hag og möguleika Íslendinga sem sjálfstæðrar þjóðar. Svo heillum horfin er ríkisstjórnin að hún berst gegn baráttu manna í samfélaginu sem leggja ofurkapp á að byggja upp atvinnu við erfiðar aðstæður, byggja upp ný störf og ný sóknarfæri, því auðvitað höfum við lotið vegna heimshruns á fjármálamörkuðum og vanda sem var heimatilbúinn í þeim efnum og ekki af lítilli stærðargráðu. Ríkisstjórnin hefur hegðað sér á mjög neikvæðan hátt og verið til skammar, virðulegi forseti, til að mynda varðandi uppbyggingu atvinnulífs á Suðurnesjum sem hné mjög skjótt í kjölfar þess að Bandaríkjamenn fóru burt af Keflavíkurflugvelli án nokkurs fyrirvara eins og dónar. Þeir hefðu aldrei boðið stórþjóð upp á slík vinnubrögð en þeir buðu Íslendingum upp á þau. Hvernig ríkisstjórnin hefur dregið lappirnar í mörgum af málum sem er unnið að á Suðurnesjum er með ólíkindum. Álver í Helguvík, kísilver í Helguvík, gagnaver á Ásbrú, Keilir, mennta-, fræði- og vísindasamfélagið á Ásbrú, heilsutengd ferðaþjónusta á Ásbrú, jarðauðlindagarðar í Svartsengi og á Reykjanesi, stóraukin flugtengd starfsemi, menningartengd ferðaþjónusta á Suðurnesjum og fleira mætti nefna. Þeir draga lappirnar og ekki bara það, þeir setja þröskulda fyrir framgang þessara mála sem varða til að mynda um 1.400 atvinnulausa Suðurnesjamenn um þessar mundir. Það er með ólíkindum að þeir flokkar sem hafa lagt kapp á að tengja sig öðru fremur við hið venjulega fólk í landinu, grasrótina, komi nú í bakið á þessu fólki með slíkum neikvæðum vinnubrögðum. Aftur kemur það fram svart á hvítu, reynslan sem menn um allan heim hafa af starfi margra hinna svokölluðu vinstri flokka sem lofa öllu fögru, lofa að gera allt fyrir alla en þegar kemur að efndunum, hvað gera þeir þá? Þeir taka allt af öllum og síðan á bara að sjá til hvort það verði einhver afgangur.

Hv. þingmaður. Forseti vill benda þingmanninum á að svo óheppilega vill til aftur í ræðu hv. þingmanns að klukkan fraus svo forseti hyggst gefa þingmanninum 40–50 sekúndur til að ljúka máli sínu.

Það er ljómandi gott. Það er laglegt að tala klukkurnar í frost og vera svona bjartsýnismaður. Virðulegi forseti. Það skiptir öllu máli í þessari stöðu að við berum okkur vel. Íslendingar eiga ekki samleið með Evrópusambandinu sem hefur knúið Íslendinga til samninga um Icesave. Við eigum að bera höfuðið hátt eins og okkur Íslendingum er eiginlegt og halda okkar striki hvernig sem á móti blæs.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Við höfum sama markmið, held ég, að reyna að benda á hætturnar í málinu eins og það liggur fyrir í dag. Það er í raun hálfkaldhæðnislegt að heyra samfylkingarfólk tala um málþóf þegar hæstv. forsætisráðherra talaði hér í rúma 10 klukkutíma í einni lotu, eins og hv. þingmaður benti á. Það er met, held ég, sem meira að segja ég muni ekki slá þó að ég komi stundum í ræðustól. Þingmaðurinn fór yfir ýmsar hættur varðandi þennan samning og er ljóst að ýmislegt ber að varast. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í þau orð sem féllu í ræðu hjá hæstv. fjármálaráðherra, held ég, þegar hann lýsti því yfir að Evrópusambandið hefði beitt okkur grímulausum hótunum í þessu máli. Hvers vegna ætli svo sé? Hvers vegna ætlar Evrópusambandið að beita sér svona grimmt í þessu máli? Ein ástæðan gæti verið að verja tryggingakerfið sem þeir sjálfir bjuggu til en var ónýtt. Hitt gæti verið að hér sé eitthvað sem þá langar í og vilji þess vegna fá okkur inn í þeirra félagsskap. Það má velta ýmsu fyrir sér. En mig langar að biðja þingmanninn að velta þessu aðeins upp. Loks langar mig að spyrja þingmanninn vegna þess að hann hefur töluvert meiri reynslu en ég af þingstörfum og alþjóðastörfum: Man hann til þess að nokkurt ríki hafi fengið varanlega undanþágu frá sjávarútvegsstefnu sinni gagnvart Evrópusambandinu? Þá er ég ekki að tala um einhverjar sardínuveiðar uppi í fjöru heldur varanlegar undanþágur frá reglum Evrópusambandsins.

Virðulegi forseti. Ekkert land hefur fengið varanlegar undanþágur frá reglum Evrópusambandsins. Það eina sem er til staðar í þeim efnum er Malta sem fékk undanþágu fyrir nokkra sardínuveiðibáta sem veiða samtals árlega um 1.200–1.500 tonn við Möltu, tegund sem er nánast ekki veidd annars staðar. Við veiðum við Ísland nokkur hundruð þúsund tonn. Það er alveg klárt mál að það hefur ekkert land fengið slíkar undanþágur og stendur ekki til samkvæmt því sem Evrópusambandið hefur sagt. Þess vegna er svo undarlegt að menn skuli leggja kapp á það að eyða miklum peningum, tíma, óvissu, tortryggni og alls konar upplausn vegna þessa máls. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson spyr um ástæðurnar fyrir þessari stefnu og þessari aðför Evrópusambandsins. Það er tvennt sem er alveg ljóst í mínum huga í þeim efnum. Í fyrsta lagi eru þeir að verja vitlausar reglur Evrópusambandsins um tryggingakerfi sem gætu þýtt mikinn óróa og óöryggi um alla Evrópu. Núna eru þeir að breyta þessum reglum í kjölfar hrunsins en vilja fórna Íslandi. Í öðru lagi vilja Evrópusambandsríkin ná yfirráðum og tökum á auðlindum Íslands til sjávar, til lands, í orku og öllu er lýtur að hinum verðmætu auðlindum Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessi svör. Ég gerði mér ekki grein fyrir því, hæstv. forseti, ég vissi að þetta væri frekar smávaxin undanþága sem Malta hafði fengið, en ekki að hún væri með þessum hætti. Mig langar að spyrja þingmanninn annarrar spurningar. Hann minntist á í ræðu sinni að við gætum orðið að efnahagslegri nýlendu. Nú er ljóst að efnahagur okkar byggist á fiskveiðum, iðnaði og ferðaþjónustu m.a. Þetta eru helstu greinarnar. Mig langar að biðja þingmanninn að fara aðeins yfir og í raun rökstyðja þá fullyrðingu sína um að við yrðum efnahagsleg nýlenda. Ég geri ráð fyrir að það tengist þeim orðum eða þeim svörum sem ég fékk áðan varðandi Evrópusambandið. En það væri ágætt að fá þetta sett í aðeins stærra samhengi því að í þessu Icesave-máli má ekki með nokkrum hætti að mínu viti samþykkja það að taka á sig gríðarlegar skuldbindingar, festa einn þriðja eða nærri helming af þeim tekjuskatti sem einstaklingar greiða í landinu í að greiða afborganir af þessum lánum, og um leið að gefa mögulega eftir þann efnahagslega grundvöll sem landið byggir á. Það væri því forvitnilegt ef þingmaðurinn gæti farið betur yfir áhyggjur sínar af efnahagslegu sjálfstæði landsins út frá þeim orðum sem hann hafði áðan um það að við gætum orðið efnahagsleg nýlenda þessara fyrrum nýlenduþjóða sem nú eru hvað stærstar í Evrópusambandinu og hafa ekkert sérstaklega fallega sögu þegar horft er til Asíu, Afríku og annarra heimsálfa.

Virðulegi forseti. Þessum þjóðum, Bretum og Hollendingum ásamt fleiri Evrópuþjóðum hefur aldrei verið treystandi til lengdar, aldrei, gagnvart litlum þjóðum. Það hefur verið hægt að gera skammtímasamninga við þá og umgangast þá eins og venjulegt fólk en þegar á reynir eru þeir drottnarar og vilja drottna yfir öðrum og varðar þá ekkert um eðlilega sanngirni eða eðlilega hluti manna á milli. Ástæðan fyrir því að við þurfum að hafa miklar áhyggjur af þessu er sú að skuldsetningin, skuldakrafan sem hér er deilt um er svo há að hún raskar öllu jafnvægi á Íslandi, til að mynda þó ekki væri nema bara þessi þáttur að rúmlega helmingur af öllum tekjuskattsskyldum mönnum þarf að standa í því um langt árabil að greiða vexti af Icesave-lánum til Breta og Hollendinga. Það segir söguna í hnotskurn. Þess vegna skiptir miklu máli, virðulegi forseti, að í vinnslu þessa máls sé farið grannt ofan í saumana á því í fyrsta lagi hvort þessi samningur stenst íslenska stjórnarskrá, hvort þessi samningur sé allt of íþyngjandi fyrir Ísland, að greiðslubyrðin sé of mikil, greiðsluskyldan sé of mikil og sérstaklega það, virðulegi forseti, að það liggur engan veginn ljóst fyrir hver upphæðin er. Upphæðin er óútfylltur reikningur að stórum hluta og það á Alþingi Íslendinga aldrei nokkurn tíma að skrifa undir, aldrei.

Virðulegi forseti. Mig langar til að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hann sé nokkuð að gefast upp á baráttunni. Hv. þm. Björn Valur Gíslason, varaformaður nefndarinnar, sagði undir ræðu þingmannsins að hann syfjaði, hann væri orðinn þreyttur og skömmu síðar gekk hann úr þingsal. Hér skal tekið fram að engir stjórnarliðar eru í þingsal.  Mig langar til að spyrja þingmanninn á ný hvort hann muni ekki eins og ég berjast fyrir því að vinnandi hendur á Íslandi borgi ekki þá ósanngjörnu samninga sem núverandi ríkisstjórn leggur á skattgreiðendur á Íslandi, fólk sem vinnur heiðarlega fyrir sér, og hvort hann muni ekki berjast gegn þeim í lengstu lög og koma í veg fyrir að þeir verði að veruleika. 80 þúsund Íslendingar, 80 þúsund skattgreiðendur munu greiða alla sína tekjuskatta bara í vexti af Icesave-samningnum. Þetta á að vera í hinu svokallaða skjóli sem ríkisstjórnin hefur reynt að sannfæra land og þjóð um að sé sanngjarnt. Ég vil enn á ný beina þeirri spurningu til hv. þingmanns hvort hann sé hér að gefa eftir eða hvort hann muni halda baráttunni áfram.

Virðulegi forseti. Nei, Árni Johnsen gefst ekki upp, aldrei, aldrei. Ef hv. þm. Björn Valur Gíslason er svo syfjaður sem af er látið þá ætti hann bara að fara í lúkar og leggja sig.

Syfjaður?

Það hefur valdið vonbrigðum að hv. þm. Björn Valur Gíslason tekur ekki þátt í málefnalegri umræðu um þetta mál sem er þó svolítið í hans stíl  Þetta er barátta, barátta og aftur barátta. Ég hef sagt það fyrr að maður hefur treyst á það að Vinstri grænir, jaxlarnir þar, hefðu hald á hlutunum, stæðu við skoðanir sínar, stæðu við baráttu sína og hugsjónir en þetta er allt að fölna, þetta er allt í haustlitum og það er ekki gott. Það er vont fyrir íslenskt þjóðfélag.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það er í sjálfu sér nöturlegt að stjórnarliðar skuli ekki þora að koma upp í ræðupúlt og taka þátt í málefnalegum umræðum. Við höfum kallað eftir rökræðum. Við höfum kallað eftir því að öll sjónarmið komi upp á borðið og að við förum yfir þau og ræðum þau. Við ræðum t.d. rakalausar fullyrðingar stjórnarliða um allan þann hræðsluáróður sem á okkur hefur dunið. Við viljum fá rök fyrir því hvað það er, þetta hræðilega sem hefur gerst. Ég hef hingað til hrósað hv. þm. Birni Vali Gíslasyni. Ég hrósaði honum mjög þegar hann fór á sjóinn síðasta sumar. Ég veit að hann var að draga björg í bú og sinna starfi sínu og það var vel.  Mig langar til að beina þeirri spurningu til hv. þm. Árna Johnsens hvort hann óttist ekki að með þessu máli séum við að gefa eftir sjálfstæði þjóðarinnar, hvort málið snúist ekki í reynd um að Ísland 

Virðulegi forseti. Ég hef margoft í ræðum mínum lagt áherslu á það að hættan sé sú að við séum að tapa sjálfstæði okkar, að við séum til að mynda að verða efnahagsleg nýlenda Breta og Hollendinga og að mínu mati er alveg ljóst að Evrópubandalagið ásælist samskipti við Ísland ekki af heilum hug heldur af græðgi og yfirgangi, af því að það vill hafa áhrif og ná völdum yfir auðlindum okkar til lands og sjávar. Það var rætt við umræðuna sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson vék að. Ég skora á eftirtalda hv. þingmenn að taka þátt í þessari umræðu, sækja og verja eftir atvikum og taka þátt í þessari málefnalegu umræðu sem á sér stað, hv. þingmenn Árna Pál Árnason, Ástu R. Jóhannesdóttur, Björgvin G. Sigurðsson, Guðbjart Hannesson, Helga Hjörvar, Jóhönnu Sigurðardóttur, Jónínu Rós Guðmundsdóttur, Katrínu Júlíusdóttur, Kristján L. Möller, Magnús Orra Schram, Oddnýju G. Harðardóttur, Ólínu Þorvarðardóttur, Róbert Marshall, Sigmund Erni Rúnarsson, Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, Skúla Helgason, Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, Valgerði Bjarnadóttur, Þórunni Sveinbjörnsdóttur, Össur Skarphéðinsson, Atla Gíslason, Álfheiði Ingadóttur, Árna Þór Sigurðsson, Ásmund Einar Daðason, Björn Val Gíslason, Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, Jón Bjarnason, Katrínu Jakobsdóttur, Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, Lilju Mósesdóttur, Steingrím J. Sigfússon, Svandísi Svavarsdóttur, Þuríði Backman og Ögmund Jónasson. Örfáir af þessum hv. þingmönnum hafa tekið þátt í þessari umræðu, 6 af 34. Það er ekki boðlegt að þingmenn með mikla reynslu að baki, þótt þeir hafi kannski ekki mikla þingreynslu, taki ekki þátt í umræðu 

Virðulegi forseti. Við stjórnarandstöðuþingmenn höfum verið sakaðir um að vera í málþófi. Ég hef hafnað því í ræðum mínum að svo sé og hef talið að ég væri að fara málefnalega í málið. Nú var að ljúka fundi þar sem forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna listuðu upp hvað það er sem við í stjórnarandstöðunni teljum standa út af. Ég ætla að fara yfir þau 16 atriði sem við teljum að ekki sé búið að varpa nægilega góðu ljósi á. Hér eru m.a. atriði sem hafa komið fram í umræðunni. Það sem við teljum að þurfi að liggja fyrir áður en endanleg ákvörðun verður tekin um þetta mál er: 1. Lögfræðiálit um hvort frumvarpið standist ákvæði stjórnarskrár. 2. Lagt verði mat á hversu miklar fjárhagsskuldbindingar samningarnir fela í sér. Við teljum að það liggi ekki nægilega vel fyrir. 3. Mat á þeirri áhættu að kveða á um skilyrðislausa greiðsluskyldu á vöxtum sem fylgdi því að efnahagslegu fyrirvararnir, sem voru samþykktir í sumar, voru teknir úr sambandi. 4. Mat á fjárhagslegri þýðingu breytinga á efnahagslegum fyrirvörum. 5. Mat á fjárhagslegri þýðingu breytingar á fyrirvara er varðar reglur um úthlutun úr þrotabúi Landsbanka Íslands hf., svonefndu Ragnars Halls-ákvæði. 6. Mat á gengisáhættu samninganna. 7. Mat á fjárhagslegri þýðingu þess að vextir séu samkvæmt samningum fastir við 5,55% en ekki breytilegir. Ég hef rakið það í ræðu og í löngu máli að það getur munað allt að 100 milljörðum hvort vextir á þeim skuldbindingum sem við Íslendingar tökum á okkur séu fastir eða breytilegir. Við viljum að fram fari mat á fjárhagslegri þýðingu þess, annað sé ótækt. 8. Mat á þýðingu nýrra upplýsinga um mat Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á greiðsluþoli ríkissjóðs. Það liggur ljóst fyrir að Ísland er orðið gríðarlega skuldsett og ekki liggur fyrir mat á greiðsluþoli ríkissjóðs. Stöðugt bætast við nýjar upplýsingar, nú síðast í gær. 9. Við viljum fá nánari upplýsingar frá fyrrverandi utanríkisráðherra Íslands, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, um hverjar forsendur Brussel-viðmiðanna voru. Hún hefur sjálf lýst því að þau vinnubrögð sem voru ástunduð séu ótæk og að ekki hafi verið farið að Brussel-viðmiðunum. 10. Við viljum fá skýringu á misræmi á túlkun forsætisráðherra Íslands og forsætisráðherra Bretlands á ákvæðum samninganna. 11. Við viljum fá lögfræðiálit sérfræðinga í enskum lögum á texta samninganna. 12. Við viljum fá lögfræðiálit á þýðingu þess að ensk lög gildi um samningana en ekki íslensk, verði látið reyna á ákvæði þeirra fyrir dómstólum. 13. Við viljum fá mat á áhrifum endurskoðunar ESB á löggjöf um innlánstryggingakerfi á skuldbindingar Íslands samkvæmt samningnum, en sú endurskoðun stendur nú yfir. 14. Við viljum fá mat á afleiðingum þess ef frumvarpið verður ekki samþykkt óbreytt eða dráttur verður á samþykkt þess. Hér hefur verið hótað Kúbu norðursins, að við breytumst í Norður-Kóreu og nú síðast hefur frostavetrinum mikla frá 1918 verið spáð ef samningurinn verður ekki samþykktur. 15. Við viljum að þær fundargerðir, skrifleg gögn og frásagnir sem óskað hefur verið eftir á Alþingi af fundum íslenskra ráðherra og erindreka þeirra við erlenda aðila verði birt. 16. Við viljum leggja áherslu á að þau atriði sem ég hef talið upp og falla undir málasvið efnahags- og skattanefndar og eftir atvikum málasvið annarra fastanefnda Alþingis verði send þeim nefndum til efnislegrar meðferðar og umsagnar, um þau leitað hjá viðkomandi nefndum og þau yfirfarin í fjárlaganefnd. Um þetta snúast kröfur stjórnarandstöðunnar sem stjórnarþingmenn hafa kallað ómálefnalegt málþóf. Svo mörg voru þau orð. Menn hafa spurt: Hvað er það sem stjórnarandstaðan mundi vilja helst af öllu? Verður ekki að samþykkja þetta? Við segjum nei. Þessi atriði sem ég taldi upp eru þau sem við teljum að þurfi að athuga nánar ef málið fær áfram þinglega meðferð. Það sem við í stjórnarandstöðunni munum gera er að leggja til að frumvarpi fjármálaráðherra verði vísað frá Alþingi til ríkisstjórnarinnar til frekari meðferðar. Stjórnarandstaðan telur rétt eins og fyrrverandi utanríkisráðherra Íslendinga, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, að ríkisstjórninni beri að taka upp viðræður við Evrópusambandið í þeim tilgangi að það hafi milligöngu um að leiða deilu þjóðanna til lykta á sanngjarnan hátt. Við teljum að Íslendingar hafi haldið það óhönduglega á málunum að sú niðurstaða sem nú liggur fyrir sé algerlega óásættanleg. Ef ekki verður fallist á þetta ber að hafna öllum kröfum um ríkisábyrgð þannig að Bretar og Hollendingar þurfi að sækja kröfur sínar á hendur íslenska ríkinu fyrir íslenskum dómstólum. Ef frumvarpið fer hins vegar til lokaafgreiðslu og fyrir því verður meiri hluti teljum við í stjórnarandstöðunni að gríðarlega mikilvægt sé að tryggt verði að það verði forseti Íslands en ekki handhafar forsetavaldsins sem taki það til frekari meðferðar samkvæmt ákvæðum stjórnarskrár. Þetta er megininntakið í því sem stjórnarandstaðan vill ná fram. Þessi atriði sem ég hef talið hér upp í löngu máli eru þau atriði sem við teljum að sé ósvarað og þetta er það sem stjórnarþingmenn dirfast að kalla trekk í trekk málþóf og ómálefnalegt tuð. Eins og öllum má vera ljóst sem hafa hlustað á þetta og séð þessa yfirlýsingu stjórnarandstöðunnar eru þetta málefnalegar ástæður og ljóst er hverju við stjórnarandstöðuþingmenn viljum ná fram. Þetta mál hefur verið unnið með handarbökunum. Þetta mál er eitt stærsta mál sem tekið hefur verið fyrir á Alþingi Íslendinga og ef það fer fram óbreytt þá ógnar það efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar eins og hefur verið margrakið og Íslendingar eiga heimtingu á því að betur verði farið yfir þessi mál.

Frú forseti. Hv. þingmaður nefndi að stjórnarliðar hefðu haldið því fram oft og títt að hér færi fram málþóf. Í sjálfu sér væri alveg réttlætanlegt að stjórnarandstaða færi í málþóf í svona máli og í rauninni má segja að það sé skylda stjórnarandstöðu að reyna allt sem hún getur til að koma í veg fyrir að það fari í gegn. En það er hins vegar ekki hægt að halda því fram að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hafi verið í málþófi því að ég hef fylgst með öllum ræðum hans hér frá upphafi þessarar umræðu og ávallt hefur hann komið inn á ný grundvallaratriði málsins. Ég hef meira að segja litið á ræðu hv. þingmanns á netinu eftir á til þess að glöggva mig betur á því sem þar kom fram. Eitt af því sem hv. þingmaður hefur reynt að útskýra er að þótt vera kunni að fræðilega sé hægt að skrapa saman peningum fyrir öllum þessum afborgunum, hafi það verulegar afleiðingar. Þetta er eitthvað sem ég held að menn hafi kannski ekki alveg hugsað út í þegar þeir festust í umræðunni um „já eða nei, er hægt að finna þessa peninga eða ekki?“ Jafnvel þótt einhver telji sig geta sýnt fram á að hægt sé að finna þessi pund og þessar evrur og afhenda hér ár eftir ár sem nemur 100 millj. kr. á dag bara í vexti mun það hafa afleiðingar, það mun hafa félagslegar afleiðingar, heilsufarslegar afleiðingar og þar fram eftir götunum. Getur hv. þingmaður útskýrt aðeins betur hverjar slíkar afleiðingar eru og hvers vegna þær verða, til að mynda varðandi fólksflótta? Af hverju tengist þetta því hvort fólk er tilbúið til þess að búa í landinu eða ekki? Og ef tími gefst til mætti hv. þingmaður gjarnan velta því fyrir sér og útskýra fyrir okkur hvaða áhrif það hefur þegar 100 millj. kr. á dag eru teknar út úr hagkerfinu, því að þær halda ekki 

Virðulegur forseti. Ég vil nú byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir hólið. Það er algjörlega ljóst að til þess að standa undir þessum greiðslum þurfa þær að koma einhvers staðar að. Og ég er algjörlega sammála því mati Seðlabanka að við getum borgað þetta, það er ekkert mál, en það verður ekki gert nema taka frá einhverju öðru, frá velferðarkerfinu, frá heilsugæslukerfinu, frá menntakerfinu og frá rekstri hins opinbera. Það er svo einfalt að það er takmarkað magn af peningum sem við getum gengið að. Eitt tekur frá öðru. Og það eru engin geimvísindi fólgin í því ef maður á 100 kr. og þarf að borga 50 kr. í lán, verður maður af einhverri neyslu. Það er bara svo einfalt. Þær forsendur sem notaðar hafa verið til þess að komast að því að við munum hafa nægan gjaldeyri til þess að standa undir þessu, eru þær að raungengið hér verði það lágt um mjög langt árabil, yfir 10 ára árabil, að lífskjör á Íslandi verða með því versta sem þekkist í Evrópu. Við þurfum jafnvel að fara út fyrir Evrópu til þess. Það leiðir bara til eins, að ungt, vel menntað fólk sem á auðvelt með að hreyfa sig, mun fara þangað sem lífskjörin og tækifærin eru betri. Þeir sem eftir sitja þurfa að bera enn þá þyngri bagga. Þetta eru engin geimvísindi. Þetta er bara einföld „lógík“.

Frú forseti. Já, það er eins og mig grunaði og hv. þingmanni tókst að útskýra þetta ágætlega. Það hefur stundum örlað á því að stjórnarliðum hafi þótt óviðeigandi þegar menn setja þetta stóra mál í samhengi við daglegt líf fólks. Eins furðulegt og það er nú þykir það nánast ósmekklegt á stjórnarheimilinu þegar bent er á að þegar menn taka á sig slíkar skuldbindingar muni það t.d. hafa áhrif á þá heilbrigðisþjónustu sem við getum veitt fólki, þótt það sé augljóslega staðreynd í málinu. Og eins og hv. þingmaður benti á, ef samfélagið byrjar að þróast með þessum hætti og fleiri og fleiri flytjast af landi brott, eru færri og færri eftir til þess að standa undir skuldunum og vandinn magnast. Maður getur horft á keðjuverkun sem getur varað áratugum saman og jafnvel verið til frambúðar. Það hlýtur að vera gríðarlegt áhyggjuefni og veitir fulla ástæðu til þess að við höldum áfram að reyna að útskýra þetta fyrir stjórninni. Það sem ég velti fyrir mér er hvort setja megi óáþreifanlega hluti eins og heilsu fólks og slíkt í hagfræðilegt samhengi. Þar vil ég vitna sérstaklega í eitt dæmi sem eru útreikningar sem mörg Evrópuríki gera þegar þau meta mannslíf í evrum talið. Þau setja sér eitthvert viðmið í mati á mannslífi og nota svo þetta viðmið til að mynda þegar verið er að reikna hve miklu á að verja í ákveðin verkefni, samgöngubætur. Þá segja menn sem svo: Ja, ef við breikkum þessa brú eru svo og svo miklar líkur á því að við björgum einu eða tveimur mannslífum. Svo er það borið saman við þá tölu sem sett er á virði mannslífa og þannig fengin niðurstaða. Í þessu máli snýst þetta um líf og limi fólks, heilsu, öryggi og þar fram eftir götunum. 

Virðulegi forseti. Þetta er merkileg hugleiðing. Á árum áður var ég forstöðumaður Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands þegar ég var prófessor í háskólanum. Þar var oft og iðulega verið að meta þjóðhagslega arðsemi verkefna nákvæmlega út frá því sem hv. þingmaður lýsti hérna. Það var metið hversu mörgum lífum væri hægt að bjarga með tilteknum aðgerðum. Ég veit að þetta hljómar ekki mjög fallega en þar var mannslíf metið yfirleitt á 250 milljónir á þeim tíma. Það hefur hækkað, gætu verið 300 milljónir núna. Ef afleiðingar af skertri heilbrigðisþjónustu væru t.d. þær að fimm fleiri eða tíu fleiri mundu deyja en ella er einfalt að reikna út hver þjóðfélagslegur kostnaður er af því.  Þetta er meira gert til þess að setja hlutina í samhengi. Við skulum vona að þessar aðgerðir verði ekki til þess að heilbrigðisþjónustu hraki svo mikið að það verði aukin dauðsföll vegna lélegra heilbrigðiskerfis svo lífaldur Íslendinga fari styttist. Það er aftur á móti þekkt að eftir stríð og þess háttar getur slíkt gerst.

Virðulegi forseti. Halldór skopmyndateiknari á Morgunblaðinu kemst oft nálægt sannleikanum og ég sé hér að í upphafi árs gerði hann skopmynd af sex ára gömlu barni þar sem foreldrarnir segja við það, með leyfi forseta: „Góða ferð út í lífið. Vinur, þín bíður 26 ára skólaganga á forsendum 20. aldar hugsunarháttar. Og síðan þegar þú verður búinn að aðlaga þig að 21. aldar samfélagi getur þú kannski keypt þér íbúð á uppsprengdu verði á 5,95% vöxtum til 40 ára.“ Þessi ungi piltur, 6 ára, sem er á leiðinni út í lífið er fljótur að reikna og fær það út að þetta gangi upp ef hann nær því að verða 136 ára gamall. Í ljósi þess að skuldirnar eru komnar í 350% af vergri þjóðarframleiðslu og tekjuskattur um 80 þúsund einstaklinga fara í það að greiða af þessum Icesave-skluldbindingum næstu sjö árin hefur þingmaðurinn velt því fyrir sér hvaða skuldbindingar við erum að leggja á komandi kynslóðir. Þessi ungi maður í skopmynd Halldórs var fljótur að reikna og mér þætti áhugavert, vegna þess að ég veit að þingmaðurinn er menntaður hagfræðingur, að velta því upp hvaða skuldbindingar ríkisstjórnin leggur hér á börnin okkar. Hvernig getur staðið á því að skuldir einkafyrirtækis eru allt í einu orðnar 

Virðulegi forseti. Stórt er spurt, en ég get hugsanlega varpað einhverju ljósi á það hver áhættan er við þær skuldbindingar sem við erum að undirgangast. Sú skuldbinding sem við undirgöngumst núna er í kringum 750 milljarðar. Síðan er gert ráð fyrir að eitthvað innheimtist af eignum Landsbankans og hægt verði að borga niður eitthvað af þessum skuldum og að við munum standa undir vöxtum og einhverjum hluta af höfuðstólnum 2016 þegar við byrjum að borga. Það er eitt sem hér er ekki gert ekki ráð fyrir. Hugsum okkur það að sá óróleiki sem er í heiminum núna, og þá sérstaklega í Miðausturlöndum eins og ég hef farið yfir í löngu máli, verði að einhvers konar alheimsfjármálakreppu, að við fáum annan skell á fjármálakerfið. Þá er líklegt að það muni gerast að þessar eignir Landsbankans brenni upp, vegna þess að ef Dúbaí fellur rúllar það inn í breska bankakerfið sem þýðir að það kemst frost þar á, þannig að öll eignasöfn sem Landsbankinn á í Bretlandi munu lækka mjög í virði. Áhættan við þetta er svo mikil að það er óforkastanlegt að gangast við þessum ábyrgðum, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Stórt var spurt, en það sýnir okkur kannski að við þurfum að ræða þetta mál í hörgul. Það er mjög gott að þingmenn velti hér á milli sín mikilvægum spurningum eins og þeirri: Hvaða álögur erum við að setja á komandi kynslóðir? Það eru alltaf að koma upp nýir og nýir fletir. Svo er eitt sem mér finnst líka mikilvægt að benda á. Við framsóknarmenn lögðum fram frumvarp þess efnis að málið færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við erum þeirrar skoðunar að ekkert mál sé of flókið fyrir íslensku þjóðina. Hæstv. ráðherra var eitt sinn sömu skoðunar og framsóknarmenn, að engin mál væru of flókin og nefndi það að einungis hjáróma raddir héldu slíku fram. Nú heldur hann því fram að Icesave-málið, hann hélt því fram í sumar, sé of flókið fyrir almenning. Ég hef skynjað það hér að undanförnu að þjóðin er farin að átta sig betur og betur á því hversu slæmir Icesave-samningarnir eru fyrir íslensku þjóðina. Um leið og fólk áttar sig á því að skatttekjur þess fara eingöngu í vexti af Icesave-samningunum, spyr fólk sig: Til hvers erum við að þessu? Mig langar að beina þeirri spurningu að hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni, hvort hann telji ekki meira virði að geta notað þá peninga sem við framleiðum í að dæla þeim inn í íslenska efnahagskerfið í staðinn fyrir að þeir peningar flæði allir til útlanda.

Virðulegi forseti. Það er stutt og laggott, jú, það væri mun betra ef við gætum notað þessa peninga innan lands til að reisa okkur við aftur og halda áfram að búa hér til blómlegt þjóðfélag. Öll stjórnvöld núna undanfarið hafa lýst því yfir að þau vilji standa ótvírætt við þær skuldbindingar sem okkur ber að standa undir. En í þessu máli er það einfaldlega þannig að það er ekki ljóst hverjar þessar skuldbindingar eru og stjórnvöld hafa ekki viljað láta reyna á hverjar skuldbindingarnar eru og það er það sem hefur vakið reiði í þjóðfélaginu og reiði og raunverulega vantrú okkar stjórnarandstöðuþingmanna. Ég hefði haldið að það væri mjög eðlileg og sanngjörn krafa að spyrja þjóðina að því hvort hún vilji láta reyna á fyrir dómstólum hvort okkur beri í raun og veru að greiða þessar skuldir, eða ekki skuldir, þetta er ekki skuld, þessa upphæð, og það verði kynnt hvaða afleiðingar það geti haft ef við gerum það og hvaða afleiðingar það hafi ef við höfnum því. Ég held að það sé sanngjarnt, eðlilegt og einfalt og ég treysti fólki fullkomlega til að taka ákvörðun um það út frá eigin hyggjuviti, þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hafi snúist mjög í þeirri sýn sinni að sem flest mál ættu að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ágætt að fari ég yfir það í upphafi máls míns af hverju við erum að ræða þetta mikilvæga mál. Ríkisstjórnin hefur fullyrt að stjórnarandstaðan sé ekki reiðubúin að semja. Við skulum líta aðeins aftur í tíma og skoða aðdragandann að þessu máli eingöngu sem við erum að fjalla um á hinu háa Alþingi. Samninganefndin fór og átti að kynna fyrir Bretum og Hollendingum þá fyrirvara sem Alþingi setti í lögum nr. 96/2009, sem samþykkt voru í lok ágústmánaðar. Það stóð skýrt í lögunum að ef Bretar og Hollendingar sættu sig ekki við þá fyrirvara sem Alþingi setti, mundi ríkisábyrgðin falla úr gildi. Þetta stóð þar skýrum stöfum. Alþingi veitti ekki ríkisstjórninni heimild eða umboð til þess að semja á ný við Breta og Hollendinga. Þar liggur hundurinn grafinn. Ríkisstjórnin gat ekki leyft sér að semja án heimildar Alþingis. Fyrir um ári síðan veitti Alþingi þáverandi ríkisstjórn heimild til að fara og semja með skilyrðum. Skilyrðin voru þau að tekið yrði tillit til hinnar dæmalausu aðstöðu sem Íslendingar voru í og að tekið yrði tillit til þeirra í samningaviðræðunum. Allir sem lásu samninginn gerðu sér ljóst að það var hvergi tekið tillit til hinna fordæmalausu aðstæðna sem Íslendingar voru í. Þvert á móti kom í ljós að Bretar og Hollendingar ætluðu sér og hafa ætlað sér allan tímann að notfæra sér aðstöðuna. Samningarnir sem komu, loksins þegar búið var að aflétta af þeim leyndina, sýndu svart á hvítu að um væri að ræða einhverja óhagstæðustu samninga sem vestræn þjóð hefur gert. Og ekki leið á löngu þangað til menn bendluðu Icesave-samningana við Versala-samningana svokölluðu þar sem Þjóðverjar voru látnir gangast undir afarkosti við lok fyrri heimsstyrjaldarinnar og leiddu beinlínis til seinni heimsstyrjaldarinnar. Samlíkingin leiddi það nefnilega í ljós að Icesave-samningarnir voru hugsanlega verri. En við stöndum hér og þráttum um það hvort þær breytingar sem ...

Við þráttum ekki neitt, við ræðum þær.

reynum að þrátta um við stjórnarliða eða a.m.k. rökræða, það gengur erfiðlega að fá þá til að ræða þetta mál efnislega, hvort fyrirvararnir sem settir voru í lok ágúst séu betri eða verri. Allir sem lesa fyrirvarana komast mjög fljótt að því að þeir eru að sjálfsögðu verri vegna þess að ef þeir væru betri, væri það svo nöturlegt sem verða má að Bretar og Hollendingar voru reiðubúnir að ganga lengra í að gæta hagsmuna Íslendinga en ríkisstjórn Íslands hefur gert í þessu máli. Auðvitað hafa Bretar og Hollendingar ekki gert neitt annað en að gæta sinna hagsmuna. Þegar málið er þannig vaxið að ríkisstjórnin hafði ekki umboð til að semja og ætlar sér ekki að semja um málið, verður að ræða það á Alþingi. Það verður að fara gaumgæfilega yfir það og við höfum kallað eftir afstöðu stjórnarþingmanna til málsins allan tímann. Það virðist erfitt fyrir þá að koma hér upp og standa fyrir máli sínu, kannski vegna þess að þeir hafa slæma samvisku í málinu. Lögmennirnir sem komu á fund nefndarinnar um daginn, þrátt fyrir að menn greini á um það sem þeir sögðu um stjórnarskrármálið, voru sammála um eitt: Það má aldrei aftur í sögu Íslands viðhafa sömu málsmeðferð og verið hefur í þessu máli, aldrei nokkurn tímann. Hún er það slæm og hún er það vond að hún á að vera víti til varnaðar. Og svo spyrja menn: Ætlið þið að tala út í hið óendanlega? Við erum að tala um eitthvert mesta hagsmunamál Íslands fyrr og síðar. Ég tel að það hafi verið mikilvægt að ræða málefni Íbúðalánasjóðs þegar Húsnæðismálastofnun var breytt í Íbúðalánasjóð. Hæstv. forsætisráðherra talaði í því máli í 10 klukkustundir,  Komandi kynslóðir munu spyrja spurninga. Þær munu spyrja t.d. spurningarinnar hvort frumvarpið hafi samrýmst ákvæðum stjórnarskrár Íslands. Þær munu spyrja þeirra spurninga: Hversu miklar fjárhagsskuldbindingar fólu samningarnir í sér? Gerðu þingmenn sér grein fyrir hversu miklar fjárhagsskuldbindingar þeir væru að samþykkja á hinu háa Alþingi?  Þær munu einnig spyrja spurninga eins og: Var ekki þörf á nákvæmari samanburði á áhrifum þess að hafa vexti fasta en ekki breytilega? Þau munu segja: Þetta eru hlutir sem stjórnarandstaðan ræddi. Menn höfðu skoðanir á því. Vörpuðu á milli sín spurningum sem stjórnarliðar, meiri hlutinn, treysti sér ekki til að svara, treysti sér ekki til að hafa skoðun á. Og þær munu spyrja: Af hverju var ekki upplýst hvaða forsendur bjuggu á bak við Brussel-viðmiðin? Af hverju er þetta misræmi í túlkun forsætisráðherra Íslands og Bretlands á samningunum? Af hverju lá ekki mat sérfræðinga í enskum lögum á texta samningsins fyrir? Af hverju skorti lögfræðilegt mat á afleiðingum þess að ensk lög gildi um samninginn en ekki íslensk, verði látið á ákvæði þeirra reyna fyrir dómstólum? Þetta eru spurningar sem komandi kynslóðir munu spyrja og þær munu spyrja sig af hverju þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna treystu sér ekki til þess að koma hér upp í ræðustól og svara þessum spurningum. Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt að við fáum svör við þessum spurningum vegna þess að það er enn þá óljóst hvaða áhrif það hefur á skuldbindingar íslenska ríkisins verði ráðist í endurskoðun 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir ágætisræðu sem var skýr í megindráttum og hann lýsti þar m.a. áhyggjum sínum af stjórnarskránni. Nú situr hv. þingmaður í fjárlaganefnd sem hefur þetta mál til umfjöllunar. Ég hef velt upp þessari spurningu varðandi stjórnarskrána í mínum ræðum, ætli það hafi m.a. ekki verið á miðvikudagsmorgun sem ég hélt ræðu kl. 5.21 um morguninn og fékk þá hæstv. fjármálaráðherra í andsvar. Ég hafði verið að lýsa áhyggjum mínum af stjórnarskránni en þá kom hann með þær upplýsingar að þetta hefði allt verið rætt í ríkisstjórninni og að álit hefði verið fengið á því hvort samningarnir stæðust stjórnarskrá, eftir því sem mér skildist, áður en þeir hefðu verið undirritaðir og til þess hefðu verið fengnir hæfir menn og miklir sérfræðingar. Nú langar mig til að spyrja hv. þingmann af því ég hef verið að leita að þessu í gögnum málsins þar sem það er augljóst að mikið hefur verið rætt um þennan þátt málsins hér í þessum ræðustól og við í stjórnarandstöðunni verið sökuð um að þekkja ekki málið, vita ekki um hvað við erum að tala og tala um eitthvað sem sé löngu búið að fara yfir. Kannast hv. þingmaður í fyrsta lagi við þessa umræðu? Kannast hann við að þessi gögn, eða einhver gögn um að slík vinna hafi farið fram áður en samningarnir voru undirritaðir, hafi verið lögð fram? Ef það hefur einhvers staðar verið gert, gæti hv. þingmaður leiðbeint mér um hvar ég finn þessi gögn? Ég hef farið yfir málið ágætlega eftir mínum viðmiðunum en ég hef hvergi fundið þetta. Við í stjórnarandstöðunni höfum hins vegar verið sökuð um það af hálfu stjórnarliða að vera með málflutning eingöngu til þess að standa hér og tala en ekki út af málefnalegum rökum. Mér þykir það súrt í brotið að fá slíkar ásakanir. Ég hef hins vegar orðið vör við að ekki eru öll gögn uppi á borðum. Það er talað mikið um lýðræðisleg vinnubrögð og gagnsæi í vinnubrögðum af hálfu stjórnarliða en það er meira í orði en 

Virðulegi forseti. Ég spyr mig þessarar sömu spurningar: Hvar liggja fyrir gögn um að ríkisstjórnin hafi leitað sér skriflegs álits á áhrifum samninganna á stjórnarskrána? Það er með þvílíkum eindæmum að fjármálaráðherra skuli leyfa sér trekk í trekk að koma hingað upp og vísa í einhver óskilgreind gögn. Þeir lögfræðingar sem komu fyrir nefndina og fullyrt er af hálfu meiri hlutans að hafi haft tiltekna skoðun, ég er reyndar ósammála því að það hafi verið gert, neita að gefa skriflegt álit sitt á málinu. Lái þeim hver sem vill, þeir hafa væntanlega sínar ástæður fyrir því. Þegar lögfræðingur eins og Sigurður Líndal lagaprófessor, okkar færasti stjórnskipunarsérfræðingur, sér ástæðu til þess að skrifa greinar og koma fram í fjölmiðlum til þess að benda á þessa hættu eigum við að sjálfsögðu að taka það mjög alvarlega. Við eigum að setjast niður í rólegheitum og fara yfir málið. Það finnst mér hafa vantað hjá ríkisstjórninni. Mér finnst allt málið hafa einkennst af óðagoti, einhverri undirliggjandi pressu, hótunum og hræðsluáróðri þegar skylda okkar þingmanna er fyrst og fremst að vera rólegir og yfirvegaðir og fara gaumgæfilega yfir alla þætti þessa mikilvæga máls. Ég bar hér upp á annan tug spurninga sem komandi kynslóðir munu spyrja okkur þegar fram í sækir. Ég ætla mér að hafa svör við öllum þessum spurningum á reiðum höndum. Ég ætla ekki að standa frammi fyrir komandi 

Hæstv. forseti. Ég skil hv. þingmann sem situr í fjárlaganefnd þannig að þau gögn eða upplýsingar sem hæstv. fjármálaráðherra vísaði í að hefðu verið unnin fyrir ríkisstjórnina, að mati á því hvort undirritun samninganna sjálfra stæðist stjórnarskrá, hefðu ekki komið inn í fjárlaganefnd. Ég skil hv. þingmann þannig. Þá er ekkert annað að gera en að leggja fram enn eina fyrirspurnina til hæstv. fjármálaráðherra, skriflega þá, um hvar þessi vinna hafi átt sér stað, hver vann hana af hendi og hvar gögnin varðandi það eru til. Ég held að enn og aftur sé komið fram í þessu máli að til eru gögn sem ekki eru uppi á borðinu. Miðað við umræðuna í þessum sal þar sem við höfum nú verið skömmuð fyrir að tala of mikið og of lengi og helst ætti að breyta þingsköpum svo við fengjumst til þess að hætta að tala, það var hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sem hafði þá skoðun, skil ég ekki hvers vegna þetta hefur ekki komið fram fyrr í málinu. Það hefði getað leiðrétt ýmislegt sem hefur verið sagt 

Virðulegi forseti. Það er einmitt það sem við erum að kalla eftir. Það er ástæða þess að við stöndum hér í ræðustól og ræðum þetta mál. Við óskum einfaldlega eftir því að þau gögn sem vísað er í verði lögð fram. Ég held að þjóðin þoli ekki meira pukur eða meiri leynd. Ég held að krafa nútímans, krafa þjóðfélagsins, sé einfaldlega að allt sé uppi á borðum. Ég held líka að krafa nútímans og samfélagsins sé að menn færi rök fyrir máli sínu. Við stöndum frammi fyrir því aftur og aftur að eitthvað óskilgreint, eitthvað sem er óvíst og jafnvel ekki til, eigi að vera forsenda þess að við eigum að skrifa undir þessa samninga. Ég tek ekki ákvarðanir hér, frekar en ég veit að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir gerir, án þess að kynna mér málin. Ég held að það sé skylda okkar að við förum 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni ræðuna. Hann kom inn á Versala-samningana og afleiðingar þeirra fyrir fyrri og seinni heimsstyrjöld. Ég er reyndar ekki viss um að þetta Icesave-mál valdi heimsstyrjöld. Ég gat um það 20. nóvember að Íslendingar hefðu átt að borga tvö kíló af gulli á meðan Þjóðverjar áttu að borga 0,7 kíló af gulli, þ.e. við eigum að borga þrisvar sinnum meira gull en Þjóðverjar. Þeir sömdu um þetta í friðarsamningum. Spurningin sem ég vil spyrja hv. þingmann er sú hvort hryðjuverkalögin og framkoma Breta og Hollendinga með í fyrsta lagi gjaldeyrisþvingunum - það var mjög erfitt að fá gjaldeyri til landsins, gjaldeyrisviðskipti öll eða gjaldeyrismillifærslur hurfu og urðu mjög erfiðar - og síðan aðkoma þeirra í gegnum Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og Evrópusambandið o.s.frv., hvort þetta sé í rauninni ekki viðskiptastríð. Þegar menn tapa stríði eins og Íslendingar greinilega gerðu, eiga þeir þá ekki rétt á að fara í friðarsamninga? Væri ekki skynsamlegt núna að fara fram á friðarsamninga? Við mundum greiða eins og Þjóðverjar greiddu, þeir byrjuðu reyndar heimsstyrjöld sem Íslendingar hafa ekki gert en mér finnst að Íslendingar eigi alla vega ekki að sæta verri kostum en Þjóðverjar eftir fyrri heimsstyrjöld.

Virðulegi forseti. Jú, ég held að þetta sé nokkuð vel til fundið. Ég held að við ættum nú þegar að fara fram á að gerðir verði friðarsamningar milli Íslendinga annars vegar og Breta og Hollendinga hins vegar. Þetta er stríð í þeim skilningi, svo sannarlega. Samanburður minn áðan þegar ég vísaði í Versalasamningana á fyllilega rétt á sér. Það sem gerðist í þeim samningum var einfaldlega að Þjóðverjar voru neyddir til þess að gera hluti og kúgaðir eftir fyrri heimsstyrjöldina sem leiddi beinlínis til seinni heimsstyrjaldarinnar. Hvað gerðist síðan eftir seinni heimsstyrjöldina? Menn lærðu af þeim mistökum og gerðu mun hagstæðari og sanngjarnari samninga við Þjóðverja og það hefur líka ríkt friður eftir seinni heimsstyrjöldina vegna þess að Þjóðverjar voru ekki beygðir ofan í duftið. Ég hef kallað eftir því allan þennan tíma að við Íslendingar þurfum að ná þeirri stöðu, og það er enn þá hægt, að við getum samið við Breta og Hollendinga þannig að jafnræðis gæti í samningaviðræðum, að við stöndum jafnfætis þeim þjóðum og að aðrar þjóðir verði leiddar í sannleika um hvað átti sér stað. Það mun aldrei ríkja friður á Íslandi um að greiða þessa Icesave-samninga ef þeim er troðið ofan í kokið á almenningi, ef almenningur er neyddur til þess að greiða stóran hluta af tekjuskatti sínum í framtíðinni bara í vexti til Breta og Hollendinga. Það var ágætt að þingmaðurinn benti á að Bretar stórgræða nú þegar á þeim vöxtum sem þeir neyða Íslendinga til þess að borga af þessu láni. 
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka undir að við ættum að biðja um friðarsamninga. Það undirstrikar líka að þessar þjóðir réðust á og inn í Ísland. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um annað. Í hv. efnahags- og skattanefnd var þetta mál rekið í miklu hasti í gegnum nefndina og þar varð engin umræða. Það kom fram hjá stjórnarliðum í þeirri nefnd, ég ætla að vona að ég fari rétt með, að umræðan ætti að færast yfir í sal Alþingis. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Voru svipuð viðhorf í hv. fjárlaganefnd þar sem málið var líka rifið út án þess að menn læsu einu sinni nefndarálitin? Þvílík vanvirðing á starfi efnahags- og skattanefndar. Nefndarálitin voru ekki lesin. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort sömu rök hafi verið þar og hvernig það fari eiginlega saman við að nefndarmenn í þessum nefndum taka ekki einu sinni þátt í umræðunni þótt þeir hafi ætlað að vísa þeim til Alþingis 

Virðulegi forseti. Þetta er einmitt aðalástæðan fyrir því að við í stjórnarandstöðunni sjáum ástæðu til að ræða þetta mál út í hörgul úr ræðustól Alþingis. Málið var ekki rætt í fjárlaganefnd. Við gagnrýndum það harðlega. Við óskuðum eftir því að öll fjögur álitin, sem komu frá efnahags- og viðskiptanefnd, yrðu rædd efnislega og menn mundu móta sér afstöðu í kjölfar þeirrar rökræðu sem ég var að vonast til að yrði. Það var ekki gert. Við sögðum þá: Þið eruð að leika hættulegan leik vegna þess að þið eruð að færa umræðuna, hina efnislegu umræðu, út í þingsal. Það eru nýjar upplýsingar fyrir mig sem sýnir kannski að alltaf eru að koma fram nýjar upplýsingar í þessu máli. Það eru nýjar upplýsingar að þingmenn stjórnarinnar hafi fullyrt í efnahags- og skattanefnd að málið 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson fjallaði töluvert um Brussel-viðmiðin svokölluðu í ræðu sinni. Eins og kannski flestir vita ganga þau út á það að gera eigi okkur Íslendingum kleift að byggja okkur upp úr því efnahagslega fárviðri sem við lentum í. Við bentum á það þegar við vorum að vinna við fyrirvarana fyrr í sumar, á sumarþinginu, að með því t.d. að setja þennan efnahagslega fyrirvara, sem nú er búið að taka úr sambandi, værum við einmitt að vísa til Brussel-viðmiðanna. Við sögðum: Þessi fyrirvari, um að við greiðum ákveðna prósentu af hagvexti til þess að standa undir skuldbindingunum, er einmitt með vísun í svokölluð Brussel-viðmið. Þegar fjárlaganefnd var að klára vinnu sína óskuðum við í stjórnarandstöðunni eftir því að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir kæmi á fund nefndarinnar. Hún hefur sett fram opinbera gagnrýni á vinnuna sem farið hefur fram. Hún orðaði það á þann veg í viðtali að við hefðum gengið eins og sakamenn til samninga og lét að því liggja fyrr í sumar að Brussel-viðmiðin væru ekki inni í samningunum. Hún gagnrýndi þá hæstv. ríkisstjórn fyrir það að hún hefði ekki fylgt þeirri skyldu sinni eftir að vinna málið í nánu sambandi við Evrópusambandið sem átti að tryggja að Brussel-viðmiðin væru inni. Virðulegi forseti. Nú er búið að skrifa inn í samningana að tekið sé tillit til Brussel-viðmiðanna. Af því ég veit að hv. þingmaður er löglærður spyr ég hann: Ef við lendum nú í einhverjum vandamálum og getum ekki staðið undir þessum samningum hverja telur hv. þingmaður túlkun Breta og Hollendinga þá vera 

Virðulegi forseti. Ég tel einmitt að þarna hafi ríkisstjórnin verið að gera einhver stærstu mistökin í þessu Icesave-máli. Það liggur fyrir að Brussel-viðmiðin eru hvergi í samningunum, þ.e. efnislega eru þau hvergi í samningunum. Indefence-hópurinn benti meðal annarra á að það eitt að setja setningu sem hljóðaði svo: „Brussel-viðmiðin eru inni í samningunum“ án þess að þau sé nokkurs staðar að finna sé eitthvert það mesta grín sem Alþingi stendur frammi fyrir. En það er ekki bara grín, virðulegi forseti, það er líka stórhættulegt vegna þess að það er hárrétt, sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson benti á, að ef einhvern tímann kemur til ágreinings um túlkun á samningunum mun þetta verða það fyrsta sem breskir dómstólar, nota bene, munu telja sýna að Íslendingar hafi samið frá sér allan rétt. Þeir munu líka benda á þá sorglegu staðreynd að Íslendingar hafa viðurkennt að þeir gangist undir skuldbindinguna jafnvel þó að þeir eigi ekki að greiða. Stjórnarliðar hafa gumað af því að það sé hið besta mál að það standi í samningunum, að það sé gott, að Íslendingar viðurkenni ekki lagaskylduna. Þeir átta sig ekki á því að um leið og þú undirgengst einhvern samning og viðurkennir að þú vitir að þú sért beittur hótunum og nauðung, að það sé gert með fullri meðvitund, ertu að afsala þér rétti. Það eru einfaldlega skýr ákvæði 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Nú vefengjum við lagalega skyldu okkar til þess að greiða en í fyrirvörunum var það þannig að ef úrskurðað yrði í málinu íslenskum stjórnvöldum í hag, þ.e. út af Evróputilskipuninni, göllum í henni, væri hægt að takmarka ríkisábyrgðina við þá niðurstöðu, það var inni í fyrirvörunum. Nú er hins vegar búið að taka það og færa það til baka inn í samningana. Mig langar að spyrja hv. þingmann, sem er löglærður, hvaða lagalegt gildi þetta hefur. Margir lögfræðingar hafa komið fram og skrifað um að það sé kannski ekkert nema teboð sem felst í þessu, að Bretum og Hollendingum sé skylt að setjast niður með okkur, ræða við okkur, en engin skuldbinding sé þar á bak við. Hver er skoðun hv. þingmanns á lagalegu gildi þessara fyrirvara og þessari breytingu eins og hún er núna?

Virðulegi forseti. Það er ágætt að þingmaðurinn minnist á þetta vegna þess að í fyrri fyrirvörum, eða þeim fyrirvörum sem Alþingi setti í lögum 96/2009, kom mjög skýrt fram að ef dómur gengi einhvers staðar okkur í hag væru Bretar og Hollendingar skyldugir til þess að setjast niður með okkur. Ef þeir neituðu að setjast niður með okkur, eða samningaviðræðurnar færu út um þúfur, gætu Íslendingar einhliða sagt sig frá ríkisábyrgðinni. Þetta var tekið út. Um leið og menn fullyrtu að menn hefðu styrkt fyrirvarana tóku þeir þennan rétt út. Nú geta Bretar mætt með Earl Grey tepokann sinn, dýft honum í heita vatnið hér á Íslandi og sagt: „Þakka ykkur fyrir samveruna“ og farið heim. Og við sitjum áfram uppi með það að borga Icesave-samningana þrátt 

Frú forseti. Því hefur ítrekað verið haldið fram í þessari umræðu að ekkert nýtt sé að koma fram, að þetta sé grímulaust málþóf af okkar hálfu í stjórnarandstöðunni og manni heyrist að hv. stjórnarliðar séu orðnir leiðir á að sitja hér og hlusta á þessar umræður. Gott og vel. Ég er þessu ekki sammála. Ég hef verið með fyrir fram ákveðna punkta í þessari umræðu, atriði sem ég hefði viljað koma á framfæri, en ég kemst aldrei yfir þá vegna þess að í millitíðinni gerist alltaf eitthvað nýtt. Á þeim fjórum tímum sem liðnir eru frá því ég tók síðast til máls hefur t.d. komið í ljós að á fundi með sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í dag hefði því verið haldið fram, af aðalfulltrúa sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að það hafi verið Svíar sem settu það sem skilyrði að Ísland lyki samningum um Icesave við Breta og Hollendinga áður en lán sjóðsins yrðu greidd út. Þetta kom fram á fréttamiðlinum Pressunni. Svíar hefðu farið fyrir Norðurlöndunum en ekki Norðmenn sem þegar hafa sent frá sér yfirlýsingu þess efnis að þeir hafi ekki beitt sér í málinu. Þetta vakti að sjálfsögðu furðu margra. Ég ætla að fá að lesa, með leyfi forseta, fréttina af Pressunni: „Fulltrúar úr hópi Íslendinga sem staðið hefur í bréfaskriftum við Dominique Strauss-Kahn, framkvæmdastjóra AGS, áttu í dag fund með Mark Flanagan, aðalfulltrúa sendinefndar sjóðsins, og Franek Rozwadowski, sendifulltrúa hans hér á landi, í Seðlabankanum. Fundurinn stóð í nær tvær klukkustundir. Meðal fulltrúa á fundinum var Ólafur Arnarson, hagfræðingur og Pressu-penni, og segir hann í samtali við Pressuna að á fundinum hefðu nokkrar umræður orðið um þá yfirlýsingu Strauss-Khans, í svarbréfi hans til hópsins á dögunum, að það hefðu verið Norðurlandaþjóðirnar en ekki AGS sem settu það skilyrði að Ísland lyki samningum um Icesave við Breta og Hollendinga áður en lán yrðu greidd út.“ Síðar segir: „Flanagan var gerð grein fyrir því að ráðuneytisstjóri norska fjármálaráðuneytisins hefði alfarið hafnað yfirlýsingu Strauss-Kahns og fullyrt að það hafi verið Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sem setti þessi skilyrði. Flanagan hélt fast við sitt og vísaði til þess að Norðmenn færu ekki fyrir Norðurlöndunum heldur Svíar og þeirra afstaða hefði verið ljós. Honum var þá bent á að burt séð frá öllu þessu hefði þrýstingurinn komið frá stjórn sjóðsins. Ólafur segir að Flanagan hefði aðspurður sagst gera sér grein fyrir því að trúverðugleiki AGS gagnvart Íslendingum í Icesave-málinu væri enginn.“ - Ég held að það sé það eina rétta sem þarna hefur komið fram. Virðulegur forseti. Þessar upplýsingar komu fram þarna en síðan líður ekki nema rúm hálf klukkustund þar til sendiherra Svíþjóðar ber þetta allt til baka og hann er undrandi á orðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og segir að þetta sé alrangt. Ég fer fram á það, úr þessum ræðustól, virðulegi forseti, að þetta verði skýrt. Hér hafa gengið endalausar misvísandi yfirlýsingar um það að þessi hafi stöðvað lánin, þessi hefði stöðvað áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og maður er löngu kominn í ótal hringi. Ég krefst þess, og ég fer fram á það, frú forseti, að hæstv. ráðherrar, hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra, komi í þennan ræðustól og greini frá þessu í eitt skipti fyrir öll. Þetta er eins og heit kartafla sem menn eru að kasta á milli sín og enginn vill grípa. Þetta er fullkomlega óásættanlegt. Ef hv. þm. Guðbjarti Hannessyni finnast þetta ekki nýjar upplýsingar bið ég hann að koma í þennan sama ræðustól og greina mér frá því hvað er satt og rétt í þessu vegna þess að þetta getur ekki gengið svona. Virðulegur forseti. Í dag héldu formenn stjórnarandstöðuflokkanna blaðamannafund og gáfu frá sér yfirlýsingu um þetta mál. Ég ætla ekki að lesa þá yfirlýsingu þar sem tíminn er svo naumur en ég vil hvetja fólk sem er í einhverjum vafa um að við séum hér í efnislegri umræðu, og að við séum hér að ræða um þetta mál af fullkominni alvöru, að kynna sér þessa yfirlýsingu og þá greinargerð sem fylgir með. Þar er í mjög hnitmiðuðu og skýru máli komið niður á alla meginþætti málsins og nákvæmlega það sem við erum að fara fram á með þessari umræðu. Það er fráleitt, frú forseti, að halda því fram að eitthvað annað vaki fyrir okkur hér en að bregðast við þessu ömurlega máli með þeim hætti að íslensk þjóð geti staðið keik og upprétt hér eftir sem hingað til. Ég vek athygli á þessari yfirlýsingu og mun kannski koma aftur í annarri ræðu og ræða frekar efnisinnihald hennar ef henni verða ekki gerð skil hér á næstunni. En ég hvet þjóðina og þingmenn, sérstaklega þingmenn stjórnarflokkanna, til þess að kynna sér þetta. Ef þeir hafa ekki kynnt sér málið hingað til geta þeir tekið þetta á tíu mínútum og verið komnir inn í málið. Síðast þegar ég kíkti, frú forseti, voru 24.908 Íslendingar á póstlista Indefence. Tæplega tuttugu og fimm þúsund Íslendingar eru búnir að kvitta undir þessa yfirlýsingu. Það er því með ólíkindum að lesa í frétt á mbl.is, haft eftir Steingrími J. Sigfússyni, að sum mál séu ekki til þess fallin að leggja í dóm þjóðarinnar. Þar með er hann að gera lítið úr þessari undirskriftarsöfnun. Hann var spurður að því hvort til greina komi að þjóðin fái að greiða atkvæði um Icesave og sagði að sum mál væru einfaldlega ekki til þess fallin. Ég vil vekja athygli á því, frú forseti, að 4. mars 2003 sagði þessi sami maður, hv. þingmaður, þá í stjórnarandstöðu, Steingrímur J. Sigfússon, með leyfi forseta: „Ekki getur það verið vandinn að nokkrum manni í þessum sal, þingræðissinna, detti í hug að þjóðin sé ekki fullfær um að meta þetta mál sjálf og kjósa um það samhliða því að hún kýs sér þingmenn. Stundum heyrist að vísu einstaka hjáróma rödd um að sum mál séu svo flókin að þau henti ekki í þjóðaratkvæði. Það er einhver allra ömurlegasti málflutningur sem ég heyri. Menn geta alveg eins haft ónefnd orð um gáfnafar þjóðarinnar, það ætla ég a.m.k. ekki að gera. Það er ekkert í þessu máli sem er þannig vaxið að það sé ekki auðvelt að upplýsa um það og kynna það. Við höfum mikil gögn.“ - Tilvitnun í háttvirtan þingmann í stjórnarandstöðu, Steingrím J. Sigfússon, lýkur. Og ég segi þetta hér vegna þess að Ólafur Elíasson, talsmaður Indefence-hópsins, segir á mbl.is, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir að vera bara tónlistarkennari gengur mér ágætlega að skilja þetta mál. Við í Indefence höfum rætt þetta mál við alla þessa sérfræðinga, þingmenn og ráðherra, og höfum djúpa sannfæringu fyrir því að íslenskum almenningi sé ekki síður treystandi til að taka lokaákvörðun í þessu máli. Þvert á móti.“ Ég hvet fólk til þess að kynna sér þessi mál betur og ég hvet hæstv. fjármálaráðherra til þess að lesa ræðu sína hér á Alþingi 4. mars 2003. En Samfylkingin er að fara af hjörunum út af þessu máli. Nú eru spunameistararnir aldeilis byrjaðir. Mér var að berast eintak með rafrænum hætti af Rauða þræðinum, póstlista Samfylkingarinnar, þar sem hræðsluáróðurinn er orðinn grímulaus. Ég vil fá að lesa hér. Til þess að réttlæta það fyrir samfylkingarkjósendum sem samfylkingarmennirnir finna að þeir eru að missa - þjóðin, 25.000 manns nú þegar, er farin að skilja að svona má þetta ekki ganga. Þá senda þeir út grímulausan áróður til flokksmanna sinna. Þeir segja hér, með leyfi forseta: „Afleiðingin er sú að Ísland gæti einangrast á ný og öll fjármálastarfsemi yrði hér fryst að nýju. Við þyrftum að tvíborga upphæð sem jafnast á við ábyrgðina á Icesave-reikningnum, annars vegar í dýrari endurfjármögnun lána ríkis og sveitarfélaga á næstu þremur árum, hækkuðum vöxtum og kostnaði vegna greiðslufalls á erlendum lánum stofnana og fyrirtækja og hins vegar vegna þess að mjög miklar líkur eru á að neyðarlögin yrðu felld fyrir dómi og við þyrftum að greiða öllum erlendum innstæðueigendum á Icesave-reikningum að fullu í staðinn fyrir lágmarksupphæð samkvæmt samningum við Breta og Hollendinga. Sjálfstæðisflokkurinn og Framsókn framkölluðu hrun íslensks efnahagskerfis, rauð ljós blikkuðu á íslenska fjármálastarfsemi og að lokum var Ísland fryst. Búið er að eyða ómældum kröftum í að breyta þessu ...“ - bla, bla, bla, áfram heldur það. Hvar var Samfylkingin þegar rauð ljós blikkuðu? Var hún ekki í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum? Fór hún ekki með bankamálin? Fór hún ekki með Fjármálaeftirlitið? Fór hún ekki með utanríkismálin, hæstv. utanríkisráðherra? Hvernig má það vera að verið sé að senda út hreinar lygar 
            

Var ég að því?

- já, þú varst að því, hæstv. utanríkisráðherra, ég er að lesa af póstlista Samfylkingarinnar 

Beina orðum til forseta hv. þingmaður.

Fyrirgefðu mér, frú forseti. Mér er mikið niðri fyrir. Mér blöskrar þetta. Við erum hér að ræða um alvarlegt mál. Við erum að ræða um eitt alvarlegasta mál Íslandssögunnar. Það er verið að afvegaleiða íslenska þjóð og það er verið að blekkja hana. Hingað og ekki lengra, við látum ekki bjóða okkur þetta. 

Frú forseti. Ég vil gjarnan tjá mig um gríðarlegt magn upplýsinga sem komu fram í ræðu hv. þingmanns og í ljósi þess að ég er sá eini sem er með andsvör, má ég biðja hæstv. forseta að veita mér aukatíma í andsvarinu?

Ég bið hv. þingmann að halda áfram sínu andsvari, ekki er gefinn aukatími.

Við ræðum þetta væntanlega í fundarstjórn forseta, afsakið að ég skuli hafa tekið þetta upp undir röngum lið. Eins og ég sagði kom mjög margt fram í ræðu hv. þingmanns sem ég mundi vilja tjá mig um. Í fyrsta lagi hlýtur náttúrlega að vera komið nóg af því að menn vísi hver á annan, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Norðurlöndin, um það að hver hafi á sínum tíma, þeir eru nú reyndar báðir hættir því núna, stoppað lánafyrirgreiðslur til Íslands. Það er með ólíkindum að íslensk stjórnvöld skuli ekki vera búin að fara opinberlega fram á að þetta verði útskýrt. Það er með öllu óskiljanlegt. Síðan er komin ný frétt, nú koma þær í röðum fréttirnar af fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þessi er með stökustu ólíkindum. Þetta er líka af vefmiðlinum Pressunni og þar kemur fram að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn reikni áætlun sína um afgang Íslands af vöruskiptum, hvernig? Með því að meta hvað við munum þurfa til að greiða af Icesave-skuldunum og út frá því áætla þeir hvað verði í afgang. Þeir snúa sem sagt dæminu við og hugsa sem svo: Íslendingar munu þurfa þessa tugi milljarða í pundum og evrum og þar af leiðandi gerum við ráð fyrir því að næstu árin verði afgangur Íslendinga af vöruskiptum við útlönd þessi, þrátt fyrir að slíkt hafi aldrei gerst í sögu landsins. Frú forseti. Er ekki hér komið enn eitt dæmið sem sannar að það er engan veginn tímabært að ljúka þessu máli? Raunar væri ákaflega óábyrgt ef Alþingi lyki þessu máli og afgreiddi það á meðan svona óvissa 

Frú forseti. Mér þykir mjög leiðinlegt að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki náð að fanga athygli frú forseta áður en tíma til andsvara lauk vegna þess að ég hefði gjarnan viljað fá hann upp í andsvar til þess að ræða þessi mál, ekki síst þann nýja fréttapóst sem Samfylkingin var að senda út. Það sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson vakti athygli á er með ólíkindum og sýnir enn á ný að þetta mál er algjörlega í uppnámi. Við getum ekki látið þetta fólk í stjórnarflokkunum komast upp með að stjórna fjölmiðlaumræðunni þannig að eina fréttin af þessu máli sem birtist í fjölmiðlum snúist um að hér sé stundað málþóf. Mér er einfaldlega nóg boðið og ég krefst þess af ríkisfjölmiðlunum alla vega, ég get ekki gert kröfu á annað, að þeir fari að sinna sinni upplýsingaskyldu til þess að íslenska þjóðin geti orðið meðvituð og meðvitaðri, vegna þess að ég treysti íslenskri þjóð. Hún er að kynna sér málið og hún horfir á Alþingi, við fáum af því fréttir og sjáum það á undirskriftasöfnun Indefence. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði um upplýsingarnar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þá veit ég nákvæmlega hvað hæstv. fjármálaráðherra mun segja. Hann mun segja að þetta séu óstaðfestar lausafregnir eins og hann gerði í dag þegar hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson bar undir hann tölur um skuldaþol íslenska ríkisins. Mér finnst komið nóg þegar íslenskir ráðamenn eru orðnir þreyttir á þessu máli þannig að annar stjórnarflokkurinn í það minnsta er farinn að grípa til lyga. Þetta er stórt orð en ég verð að nota það, annar flokkurinn er farinn að grípa til lyga til þess væntanlega að fá flokksmenn til 

Frú forseti. Þetta er að sjálfsögðu, eins og hv. þingmaður benti á, með stökustu ólíkindum og ósvífnin virðist vera takmarkalaus. Þessi Samfylkingaráróðurspóstur sem hv. þingmaður las upp úr er, eins og þingmaðurinn hv. benti réttilega á, nánast allur rangur. Þarna eru fullyrðingar sem eru ekki aðeins spurning um að teygja sannleikann eða toga hann til heldur beinlínis ósannindi. Einnig eru þar fráleitar fullyrðingar eins og að þetta hafi eitthvað með neyðarlögin að gera, að það breyti einhverju um gildi neyðarlaganna hvort fallist verði á þessa kröfu Breta og Hollendinga eða ekki. Því er öfugt farið ef eitthvað er vegna þess að Bretar og Hollendingar hafa núna hagsmuni af því að neyðarlögin haldi ef ekki er gengið svona frá málum. Hins vegar er fjöldinn allur af öðrum kröfuhöfum sem þegar eru búnir að og eru að láta reyna á neyðarlögin. Lok þessa Icesave-máls hafa því ekkert með það að gera. Eins og staðan er núna tryggja neyðarlögin betur hagsmuni Breta og Hollendinga. Í þessum pósti birtist, eins og hv. þingmaður gerði ágætlega grein fyrir, staða þessa máls og umræða um það. Hér hefur ekki farið fram heiðarleg umræða þar sem staðreyndir málsins eru skoðaðar, þetta snýst allt um að umturna hlutunum og afvegaleiða eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur raunar gengist við sjálfur að hafa gert varðandi útreikninga á skuldaþoli þjóðarinnar. Þess vegna er það þeim mun grátlegra að þingmenn stjórnarliðsins skuli ekki treysta sér til að koma í ræðustól og standa fyrir máli sínu. Nú spyr ég hv. þingmann: Er það ekki einfaldlega vegna þess að þeir vita að þá yrðu þeir staðnir að ósannindum? 
            

Forseti biðst afsökunar á að hafa kynnt hv. þingmann Sigmund Davíð Gunnlaugsson ranglega í kynningu áðan.

Frú forseti. Ég held að þetta sé einmitt málið, þeir vita að þeir verði ekki bara staðnir að ósannindum - hérna kemur hv. þm. Guðbjartur Hannesson sem hefði kannski haft gott af því að hlusta á reiðilestur minn vegna þess að ég hefði haldið að hann hefði kannski eitthvað við mig að segja um þessi mál. Ég vil vekja athygli á einu sem hv. þingmaður kom inn á og það er einmitt þetta sem fram kemur í Samfylkingarpóstinum um neyðarlögin. Mér finnst mjög alvarlegt þegar flokkur í ríkisstjórn á Íslandi - og þar að auki flokkur sem var við völd þegar neyðarlögin voru sett en þetta eru neyðarlög sem voru sett í ástandi sem var algjörlega fordæmislaust - vogar sér að nota þau í hræðsluáróðri við sitt flokksfólk. Hér segir, með leyfi forseta: „… og hins vegar vegna þess að mjög miklar líkur eru á að neyðarlögin yrðu felld fyrir dómi“. Þau spá því og ýta undir tortryggni í garð þess. Veit þetta fólk ekki að fullt af fólki úti í hinum stóra heimi vill að þessum neyðarlögum verði hnekkt? Eigum við Íslendingar ekki a.m.k., frú forseti, að sameinast um að berjast fyrir því að þau haldi? Þau voru sett með hagsmuni okkar að leiðarljósi, til að berjast fyrir okkar hagsmunum. Nei, þessu fólki er alveg nákvæmlega sama um það. Það vill bara koma þessu máli með einhverjum hætti frá og er tilbúið til að gera hvað sem er. Nú er farið að beita neyðarlögunum fyrir sig. Það er ekki lengur frostaveturinn mikli, nú er það hvorki meira né minna en ísöld sem er undir. Þessi málflutningur er þessu fólki fullkomlega til skammar 

Hæstv. forseti. Það eru nokkur atriði sem ég ætla að koma inn á í ræðu minni núna. Tíminn sem við höfum til ráðstöfunar í hvert sinn er nokkuð takmarkaður, þannig að maður verður einhvern veginn eins og sumir hv. þingmenn hafa gert, að búta niður málflutninginn til að koma öllum þeim atriðum að sem mikilvæg eru í þessu sambandi. En áður en ég kem að aðalefni ræðu minnar, ætlaði ég að vitna aftur í grein eða ritdóm frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem var að birtast í tímaritinu Þjóðmálum. Ég vísaði aðeins í þetta í umræðu um fundarstjórn forseta fyrr í dag og fékk fyrir það tiltal frá þáverandi hæstv. forseta og fór því ekki lengra í þeirri umræðu, en ég tel að það sem þarna kemur fram varði málið með þeim hætti að nauðsynlegt sé að það komi fram við þessa umræðu. Málið er sem sagt það að hv. þm. Ögmundur Jónasson skrifar dóm um bók eftir Styrmi Gunnarsson, Umsátrið, í tímaritið Þjóðmál, sem kom út fyrr í vikunni. Svo vísað sé í texta ritdómsins er hv. þm. Ögmundur Jónasson að greina frá því að hann hafi sumarið 2008 farið á fund þáverandi forsætisráðherra með sendinefnd breskra þingmanna, vina Íslands, og síðan segir hv. þingmaður, og ég vitna beint, með leyfi forseta: „Ég annaðist milligöngu um komu þeirra, sá um að þeir hittu íslenska ráðamenn. Þarna voru innanbúðarmenn í breskri pólitík og stjórnsýslu, menn áhugasamir um að hjálpa okkur og veita okkur ráðgjöf. Það bíður seinni tíma að tíunda það ótrúlega meðvitundarleysi sem íslensk stjórnvöld hafa, allt fram á þennan dag, sýnt við að virkja tengsl af þessu tagi. Engin alvörutilraun hefur verið gerð til að notfæra þá velvild sem er til staðar gagnvart Íslandi.“ Síðan greinir hv. þingmaður frá því að á fundum, sem hann hefur átt þess kost að sitja sem forustumaður í verkalýðshreyfingunni og í viðtölum við erlenda fjölmiðla, hafi hann orðið þess var að andrúmsloftið hafi lagast mikið gagnvart Íslandi við að skýra málin, en síðan kemur fram í greininni gagnrýni af hálfu þingmannsins á það að bæði fyrrverandi og núverandi ríkisstjórn hafi skilgreint Icesave-deilurnar sem bankatæknilegt mál. Þegar málið hafi borið á góma í pólitískum samskiptum hafi verið hvíslast á um það í bakherbergjum en með slíkum vinnubrögðum sé málstaður Íslands dauðadæmdur að mati þingmannsins. Síðan segir hv. þingmaður: „Völdin og ofbeldið sem Íslendingar hafa verið beittir hefðu aldrei þolað dagsljósið. Þetta er mergurinn málsins sem íslensk stjórnvöld hafa ekki skilið. Það gera hins vegar andstæðingar okkar enda eru það þeir sem krefjast leyndar. Og við hlýðum. Ég leyfi mér að fullyrða að almenningur á Norðurlöndum hefði aldrei liðið ríkisstjórnum sínum að koma fram gagnvart Íslandi eins og þær hafa gert - sem handbendi lánardrottna okkar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins - ef framkomu þeirra hefðu verið gerð skil í fjölmiðlum.“ Hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem átti sæti í ríkisstjórn frá 1. febrúar og til að ég held 1. október, lýsir stöðunni með þessum hætti. Hann talar um leynd, hann talar um að íslensk stjórnvöld hafi orðið við kröfum andstæðinga okkar, eins og hv. þingmaður tekur til orða, um leynd á ýmsum samskiptum. Og segir síðan „að almenningur á Norðurlöndum hefði aldrei liðið ríkisstjórnum sínum að koma fram gagnvart Íslandi eins og þær hafa gert - sem handbendi lánardrottna okkar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins - ef framkomu þeirra hefðu verið gerð skil í fjölmiðlum“. Þetta er mjög athyglisvert vegna þeirrar umræðu sem fór fram hér fyrr í dag um einmitt það hverjir það eru sem hafa beitt okkur þvingunum. Hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gert það? Hafa ríkisstjórnir Norðurlandanna gert það? Þessar spurningar liggja allar í loftinu en hefur ekki verið svarað hreinskilnislega. Ráða hefur mátt af orðum hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að ekkert sé að marka yfirlýsingar frá talsmönnum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í þessum efnum, ekkert að marka Dominique Strauss-Kahn, ekkert að marka Mark Flanagan. Bæði Dominique Strauss-Kahn og Mark Flanagan hafa opinberlega látið hafa eftir sér að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi ekki sett nein skilyrði. Hæstv. ráðherrar, alla vega þrír hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn Íslands, hafa gefið lítið fyrir þær yfirlýsingar og sagt nánast eins skýrt og hægt er að segja það að þessar fullyrðingar þeirra séu ósannar. Þeir hafa með öðrum orðum haldið því fram, íslensku ráðherrarnir, að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi verið notaður eða sjóðurinn hafi beitt sér með því að setja Íslandi skilyrði í þessu sambandi. Íslensku ráðherrarnir hafa sagt það skýrt að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi sett slík skilyrði, beitt sér með þessum hætti, en á sama tíma tala talsmenn sjóðsins á annan veg. Ég segi fyrir mig, þó að ég viti auðvitað ekki allan sannleikann í þessu máli, alls ekki, og tel mig ekki í aðstöðu til að skera úr um þetta, að ég rengi ekkert endilega ummæli íslensku ráðherranna, það má enginn túlka orð mín þannig, en það er alveg gríðarlega mikilvægt þegar við eigum í viðkvæmum samskiptum við alþjóðastofnanir, eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og við ríkisstjórnir landa sem við höfum talið til vinaþjóða okkar, að svona hlutir liggi skýrt fyrir. Að það liggi skýrt fyrir, sérstaklega þegar við erum að tala um jafngríðarlega mikilvægt hagsmunamál og hér er á ferðinni. Hér eru svo miklir þjóðarhagsmunir á ferðinni að Alþingi Íslendinga og íslenskur almenningur á rétt á því að upplýsingar séu uppi á borðum, Alþingi á rétt á því, þingmenn eiga rétt á því. Ráðherrarnir starfa í okkar umboði, hæstv. ráðherrar, ríkisstjórnin starfar í okkar umboði, umboði þingsins. Og ef ráðherrarnir treysta sér ekki til að upplýsa þingið um svona mikilvæg atriði sem varða gríðarlega mikilvægar ákvarðanir í þinginu, hlýtur þingið að íhuga stöðu sína gagnvart þessum háu herrum sem starfa í okkar umboði. Við hljótum að endurskoða afstöðu okkar til þess og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að það séu ekki einhverjir hv. þingmenn innan ríkisstjórnarflokkanna sem hugsa á sama hátt og ég í þessum efnum. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því. Við sjáum reyndar að hv. þm. Ögmundur Jónasson lætur ekki bjóða sér hvað sem er.  Hann vísar til þess að ýmislegt sé í þessu sem eigi eftir að koma upp á yfirborðið. Auðvitað er eðlilegt að kallað sé eftir því hvaða upplýsingar það eru, sérstaklega þegar þeirri tækni er beitt í umræðunni að reyna að hræða þingið og reyna að hræða þjóðina til að fallast á þetta mál, með loðnum ummælum um einhverjar yfirvofandi ógnir, um yfirvofandi ísöld og frostavetur, eins og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir vísaði til áðan. Það er verið að hóta ýmsu. Það er verið að reyna að afla málinu stuðnings með því að vera með einhverjar óljósar tilvísanir til yfirvofandi ógæfu ef þingið afgreiði ekki málið ekki hratt og vel. Og auðvitað gera þá þingmenn kröfu um að talað sé skýrt í þeim efnum, auðvitað hljótum við að gera það þegar verið er að taka svona afdrifaríkar ákvarðanir. Það er ekki hægt að taka afdrifaríkar ákvarðanir undir einhverri pressu vegna þess að ráðamenn íslensku þjóðarinnar tala í hálfkveðnum vísum í þessum efnum, gefa hitt og þetta í skyn en vilja ekki segja hvað þeir eiga við. Það er algjörlega nauðsynlegt að talað sé skýrt í þessum efnum. Ég vona að hv. þm. Guðbjartur Hannesson sé tilbúinn að gera það 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðuna. Það er eins og við höfum áður sagt, sífellt hægt að taka þetta mál og ræða nýja fleti og ný sjónarmið á málinu. Mig langaði að nefna, þó að sumt af þessu hafi verið reifað áður, þ.e. kynningin á málinu erlendis og hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að því og hvernig menn upplifa þetta á Norðurlöndunum, svona í ljósi frétta sem alltaf bætast við af þessu sérkennilega máli að í dag fullyrti aðalfulltrúi sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Mark Flanagan, að það hefðu ekki verið Norðmenn heldur Svíar sem í fararbroddi Norðurlandanna hefðu sett skilyrði um að lán Íslands yrðu ekki greidd nema við værum búin að ganga frá Icesave-láninu. Svo stuttu síðar kom sendiherra Svíþjóðar og fullyrti að það væri alrangt. Í ljósi þess sem hv. þingmaður nefndi hér úr grein eftir hv. þm. Ögmund Jónasson, hvort almenningur og jafnvel þingmenn á Norðurlöndunum væru upplýstir um þá stöðu sem er sögð vera hér, að stjórnvöld á Norðurlöndum hefðu staðið að því að kúga okkur til að taka á okkur þessa Icesave-kúgun, vil ég bara kalla það, að menn væru bara ekki upplýstir um það á réttan hátt. Ég hef sjálfur upplifað það í viðtölum við þingmenn þar og ég er sannfærður um að það er rétt hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að almenningur á Norðurlöndum mundi ekki líða sínum stjórnvöldum slíkt. Mig langar að heyra álit hv. þingmanns á því hvort hann telji að við gætum ekki hafa gert betur í kynningunni 

Hæstv. forseti. Jú, ég tel alveg fullvíst að hægt hefði verið að standa betur að málum í þeim efnum. Ég held líka að það sé hárrétt athugasemd hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, sem birtist í þessum tilvitnuðu orðum, að almenningur í nágrannaríkjunum - vegna þess að þetta eru auðvitað vinaþjóðir okkar og þó að ríkisstjórnir kunni að vera okkur andsnúnar í einstökum málum tel ég að Ísland njóti velvildar í þessum löndum eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson vísar til - hefði ekki sætt sig við það að ríkisstjórnirnar beittu einhverjum bolabrögðum ef það er raunin. Nú er þetta auðvitað þannig, eins og hv. þingmaður benti á með frásögn af annars vegar orðum Marks Flanagans hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og hins vegar því sem haft er eftir sendiherra Svíþjóðar, að það er mjög margt óljóst í þessu enn þá, þetta er auðvitað eitthvað sem allir neita. Það er komið til okkar, íslenskra þingmanna og íslensks almennings, og sagt að við verðum að samþykkja Icesave-samninginn af því að allir séu að hóta okkur. Það er verið að setja okkur í þumalskrúfu og eins og sagt hefur verið, það verður alls staðar lokað á okkur og allir munu beita okkur kúgun og þrýstingi ef við samþykkjum ekki Icesave-samninginn einn, tveir og þrír. Þetta hefur verið sagt alveg frá því í byrjun sumars, það hefur verið talað svona af hálfu ríkisstjórnarinnar. En eigum við þá ekki rétt á því að reyna að fá fram hverjir það eru sem hafa verið að kúga okkur? Hverju þeir hafa verið að hóta og hvernig? Eigum við ekki rétt á því? Mér finnst mörgum spurningum ósvarað í þeim efnum. Auðvitað skýrðust ákveðnir þættir í ræðu hæstv. fjármálaráðherra á miðvikudaginn en enn þá stangast orð einstakra manna á, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mig langar aðeins að halda áfram með þessa umræðu. Í ljósi þess að fréttir af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hafa núna síðustu daga verið svona alla vega, menn hafa bæði verið að koma hér með fréttir af fundum sem viðkomandi hafa átt með fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og fréttir sem fjölmiðlar hafa grafið upp og birt, og síðan koma alltaf öðru hvoru yfirlýsingar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eða ríkisstjórninni um að þetta sé ekki svona og þetta sé alla vega, er svolítið merkilegt að þegar við höfum verið að reyna að fá það fram hverjir hafa verið að setja þessar þumalskrúfur á okkur, höfum við aldrei fengið þau svör. Það vísar alltaf hver á annan. Ég hjó eftir því í einni fréttinni á Pressunni í dag sem höfð var eftir Ólafi Arnarsyni sem hafði í hópi annarra manna hitt fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þar hafði aðalfulltrúinn, Mark Flanagan, aðspurður, sagst gera sér grein fyrir því að trúverðugleiki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gagnvart Íslendingum í Icesave-málinu væri enginn. Ég veit ekki hvort hann var að vísa til þess að það væri ekki hægt að stóla á það sem þeir segðu, að þeir væru að vísa á Norðmenn einn daginn, Svía annan daginn og svo þriðja daginn að það hefði alls engin pressa komið frá þeim. Ég velti því fyrir mér hvernig ríkisstjórninni og forsvarsmönnum ríkisstjórnarinnar hafi tekist að upplýsa okkur í þinginu og auðvitað þjóðina um þetta og kannski tryggja þennan trúverðugleika sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur ekki, og hvort ríkisstjórnin hafi þennan trúverðugleika. Það er svolítið merkilegt í ljósi þess að í raun og veru hafa aðilar eins og Gunnar Sigurðsson leikstjóri fengið meiri og betri upplýsingar á borðið 

Hæstv. forseti. Það er auðvitað alveg rétt. Það er svo margt sem er óútskýrt varðandi alþjóðasamskipti í þessu máli og þess vegna tel ég að utanríkisnefnd sé ein þeirra nefnda sem þyrftu að fara yfir málin milli umræðna þegar þar að kemur. Gefum okkur að eitthvað sé fyrir hendi sem segja þarf í trúnaði, þá er utanríkisnefnd bundin trúnaði varðandi upplýsingar sem koma þar fram og eru viðkvæmar. Ég legg því til að ef það eru einhver atriði sem hæstv. ríkisstjórn vill upplýsa gagnvart hæstv. utanríkisnefnd í þessum málum og það má verða til þess að skýra þessa hluti eitthvað, verði það gert. Það er auðvitað rétt sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson segir að það vísar hver á annan af þeim aðilum sem við eigum við í þessum efnum. Hvernig eigum við að byggja ákvarðanatöku á svo óljósum forsendum? Ég velti mjög fyrir mér: Getum við tekið jafnafdrifaríka ákvörðun og hér um ræðir án þess að svona upplýsingar séu á hreinu? Ég velti því líka fyrir mér hvort hæstv. ríkisstjórn er ekki búin að koma sér í óskaplegt klandur í þessum efnum með því að upplýsa hlutina ekki alveg eins og þeir eru. Ég held að ef ríkisstjórnin hefði upplýst um að erlend ríki eða alþjóðastofnanir beittu raunverulegum kúgunar- og þvingunaraðgerðum, hefðu líkurnar aukist á því að ríkisstjórnin gæti aflað sér stuðnings fyrir málstað sínum. En meðan talað 

Bið hv. þingmenn um að gæta að tímanum og halda ekki áfram með ræðu sína eftir að tíminn er útrunninn.

Hæstv. forseti. Það hefur verið forvitnilegt að fylgjast með þessum umræðum og þeim atburðum sem hér hafa átt sér stað í dag þar sem birtist yfirlýsing frá stjórnarandstöðuflokkunum um hugmyndir þeirra um lausn á Icesave-málinu fræga, flokkum sem voru fylgjandi því að við stæðum við skuldbindingar okkar. Það átti að semja um málið, þeir settu það í ákveðinn farveg, völdu að setja það í embættismannanefnd undir stjórn Baldurs Guðlaugssonar, þeir mótuðu allt ferlið og hér talaði einn af þeim þingmönnum sem átti þátt í að taka allar þær ákvarðanir. Nú er svo komið að þeir flokkar sem ekki treystu ríkisstjórninni til eins eða neins hafa gert hér tillögu um að ríkisstjórnin fjalli aftur um málið. Til vara óska þeir eftir því að leitað verði liðsinnis Evrópusambandsins. Það væri gaman að heyra hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson og Ásbjörn Óttarsson lýsa yfir stuðningi við Evrópusambandið til þess að leiða mál til lykta á milli stjórnar og stjórnarandstöðu í Alþingi Íslendinga. 
             Mig langar að beina spurningu til hv. þm. Birgis Ármannssonar sem er nú löglærður, af því að ein af tillögunum er sú að menn sæki málið fyrir íslenskum dómstólum. Það hefur verið rætt um það að hér sé um að ræða að hluta til alþjóðlega samninga. Þekkir hv. þingmaður ekki mörg dæmi um að erlend ríki hafi farið fyrir héraðsdóm í öðru ríki til þess að sækja mál sitt gagnvart öðru ríki? Eigum við von á því að hollenska og breska ríkið muni að sækja kröfu sína í héraðsdómi varðandi þessi mál? Varðandi þann hræðsluáróður sem hér hefur verið talað um að hafi farið fram, hefur hann fyrst og fremst verið hjá stjórnarandstöðunni sem reynir að mála skrattann á vegginn endalaust, 

Forseti minnir hv. þingmann á að ávarpa þingmenn með fullu nafni.

Hæstv. forseti. Það er greinilegt að hv. þm. Guðbjarti Hannessyni er mikið niðri fyrir og hefur margt fram að færa í umræðunni. Ég bendi honum á að hann á hér inni, hygg ég, alla vega hálftíma langan ræðutíma sem hann gæti notað til þess að gera grein betur fyrir þessum sjónarmiðum sínum. Hann gæti einmitt fylgt sjónarmiðum sínum eftir og reynt að sannfæra okkur um að við séum á villigötum í athugasemdum okkar. En ég ætla að bregðast örstutt við nokkrum af þeim fjölmörgu punktum sem hann kom inn á. Í fyrsta lagi er eitt að ákveða að leita eftir samningum og annað að samþykkja þá samninga sem liggja fyrir. Við vitum það og munum það að þegar þingsályktunartillaga hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, um að fara í samningaferli var samþykkt hér á þingi. Var það gert með skýrum hætti. Í nefndaráliti meiri hluta utanríkisnefndar var samþykkt að áskilja Alþingi rétt til þess að fjalla um niðurstöðu samninga þegar málið kæmi aftur þegar búið væri að fá niðurstöðu úr samningum og Alþingi gæti metið hvernig með skyldi fara. Sú ákvörðun um að fara í samningaferli skuldbindur menn ekki til að styðja niðurstöðu sem þeir eru ekki sáttir við, að sjálfsögðu ekki. Eitt er að byrja samningaviðræður, annað er að samþykkja samninga sem liggja fyrir. Í þessu máli er alveg klárt hvernig þau mál liggja. Varðandi það að leita til Evrópusambandsins játa ég alveg að ég hugsaði mig um vegna þess að í málinu hefur Evrópusambandið verið frekar „partískt“ og okkur ekki hliðhollt að því er mér sýnist og eftir því sem hæstv. fjármálaráðherra segir. Hins vegar er það þannig að Brussel-viðmiðin sem við vísum til voru m.a. byggð á því að unnið yrði að málinu áfram í samstarfi við Evrópusambandið, þannig að þessi yfirlýsing stjórnarandstöðuflokkanna er í fullu samræmi við það.

Hæstv. forseti. Evrópusambandið og EES-hópurinn eru enn þá í nýjustu útgáfu þessa máls, í frumvarpinu sem hér liggur fyrir. Við erum því ekkert búin að missa af því og erum örugglega sammála um að við gætum þurft að beita þessum aðilum í lausn málsins í framhaldinu með þeim fyrirvörum sem þegar eru í frumvarpinu. Við erum örugglega sammála um það, ég og hv. þm. Birgir Ármannsson, að Alþingi átti alltaf að koma að þessu máli og það er eðlilegt að það geri það þó að sumir hafi sagt að hér ætti að vera leynd og að það ætti ekki að leggja málið fyrir o.s.frv., en það er bara hluti af því bulli sem við verðum að hlusta á hér í þingsölum oft og tíðum. Annað sem mér finnst athyglisvert við þessa yfirlýsingu í dag er að hér eru ein 16–18 atriði talin upp sem þurfi að meta betur. Mér sýnist í fljótu bragði að obbinn af þessum atriðum hafi verið rædd í sumar og fram eftir hausti í fjárlaganefnd og get því ekki litið öðruvísi á það en að þeir sem þarna skrifa undir, formenn stjórnarandstöðuflokkanna, lýsi þar yfir eindregnu vantrausti á fulltrúa sína í fjárlaganefnd sem hafa greinilega ekki unnið að þeim skýrslum sem þar hafa verið lagðar fram. Það hafa verið lagðar fram einar sex skýrslur um efnahagsástandið. Við hlustuðum OECD. Við hlustuðum á AGS. Við fengum skýrslu frá fjármálaráðuneytinu, frá Seðlabankanum, frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Ekkert af því er nothæft þannig að það væri gaman að vita hvernig menn telja að hægt væri að vinna framhaldið með þeim sömu mönnum sem tóku á móti þessum skýrslum og túlkuðu þær og fluttu. Það er með ólíkindum ef menn ætla að fela sömu aðilunum að túlka þetta í framhaldinu þegar óskað er eftir mati á hlutunum. Það hefði verið gaman að hv. þingmaður svaraði varðandi íslensku dómstólana, þ.e. að Bretar og Hollendingar færu fyrir héraðsdóm í milliríkjadeilu við Ísland, hvort honum finnist það líklegt. Er hv. þingmaður ekki sammála mér um að það svartnætti sem þeir hafa málað varðandi það að  
            

Hæstv. forseti. Ég held að þau atriði sem nefnd eru í yfirlýsingu stjórnarandstöðuflokkanna í dag séu öll mjög gild. Þau hafa verið rædd í þessum umræðum og það hafa komið fram ný sjónarmið og nýjar upplýsingar í þessum málum, eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson veit vegna þess að hann hefur fylgst vel með umræðunni. Það hafa komið fram ítarlegar röksemdafærslur fyrir ýmsum þáttum sem þarna eru nefndir, í öðrum tilvikum hefur verið varpað upp spurningum. Og ef hv. þm. Guðbjartur Hannesson hefur svör við þessum spurningum í pússi sínu getur hann auðvitað dregið þau upp ef málið kemur á dagskrá í fjárlaganefnd.

Búið að svara.

Ef hv. þingmaður telur að búið sé að svara því ætti ekki að vera mikil nauð fyrir hv. þingmann að benda á það þegar málið kemur á dagskrá fjárlaganefndar vegna þess að það er auðvitað það sem beðið er um í þessu máli, að málin komist á dagskrá. Og ef hv. þm. Guðbjartur Hannesson hefur svörin, getur lagt þau á borðið, er það fínt, þá er það bara afgreitt. Raunar mætti skjóta því að hv. þm. Guðbjarti Hannessyni að hann hefur ábyggilega margt fram að færa hér í þessari umræðu sem hann gæti komið á framfæri. Ef hann telur að þingmenn séu á villigötum, ætti hann að reyna að beina þeim á réttar brautir. Varðandi dómstólaleiðina má hv. þm. Guðbjartur Hannesson ekki gleyma því að dómsmál sem höfðað yrði í svona tilviki yrði væntanlega höfðað gegn Tryggingarsjóði innstæðueigenda, geri ég ráð fyrir, sem er einkaréttarlegur aðili með lögheimili í Reykjavík. Ég geri líka ráð fyrir því að ef menn koma með fjárkröfur á hendur íslenska ríkinu geti þeir höfðað mál á varnarþingi íslenska ríkisins sem er í Reykjavík. Auðvitað reyna menn í milliríkjadeilum að ná samkomulagi og auðvitað beita menn sér af fullu afli til að reyna að ná samkomulagi.  
            

Virðulegi forseti. Við ræðum hér enn og aftur svokallaða Icesave-samninga eða ríkisábyrgðina vegna þeirra. Ég vil hins vegar fá að byrja ræðu mína á því að segja, af því að hér voru tveir hv. þingmenn að munnhöggvast og ég hef svo sem sagt það áður, að það sem mér finnst dapurlegast í þessu er að við skulum ekki standa saman öll sem eitt til þess að berjast á móti því óréttlæti sem klárlega er verið að beita okkur. Það hefur margoft komið fram í umræðunni hjá mörgum hæstv. ráðherrum og hv. þingmönnum að það er með óbeinum og beinum hætti alltaf verið að þvinga okkur til einhverra úrræða. Hver bendir á annan og það dapurlegasta við þetta er að við skulum ekki nýta þá krafta sem við þurfum svo sannarlega á að halda núna til þess að standast þessa árás. Það var mjög dapurlegt að við skyldum ekki ná að fylgja eftir þeirri miklu samstöðu sem náðist hér á þingi í sumar þegar við náðum að smíða saman þessa efnahagslegu fyrirvara. Við hefðum getað farið öll saman að berjast fyrir þeim. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það veldur mér miklum áhyggjum því að ef einhvern tímann er nauðsynlegt fyrir íslenska þjóð að standa saman er það einmitt á ögurstundum sem þessum. Virðulegi forseti. Þannig er með þetta mál að það fennir oft og fljótt í sporin og oft dettur á milli þilja það sem verið er að ræða á hverjum tíma. Því vil ég vitna í mjög merkilega grein sem rituð var af tveimur mönnum, Lárusi Blöndal og Stefáni Má Stefánssyni, fyrir um fimm vikum síðan. Þar fóru þeir yfir nýja frumvarpið og báru það saman við það gamla miðað við fyrirvarana og lögðu mat sitt á hvað í raun og veru stæði eftir af því sem var fyrir. Við erum einmitt að takast á um það hér í þingsalnum, hvað stendur eftir af fyrirvörunum sem voru samþykktir í lok ágúst. Ég vil vitna aðeins í þessa grein en í einni millifyrirsögninni stendur: „Nýja frumvarpið“. Með leyfi forseta: „Nú er komið fram nýtt frumvarp sem gerir ráð fyrir breytingu á lögum nr. 96/2009 frá 2. september sl. Þótt skammt sé um liðið síðan Alþingi samþykkti lögin um ríkisábyrgðina eru breytingarnar verulegar. Sú grundvallarbreyting hefur orðið samkvæmt frumvarpinu að snúið er til baka til fyrra horfs, þ.e. ábyrgð ríkisins er nú aftur orðin hluti af lánasamningunum, dómsvald til að túlka samningana fellur undir breska dómstóla og ábyrgð íslenska ríkisins er aftur orðin skilyrðislaus.“ Virðulegi forseti. Það sem þessir ágætu lögfræðingar meta hér er að núna er ábyrgð íslenska ríkisins aftur orðin hluti af lánasamningunum og aftur orðin skilyrðislaus. Með leyfi forseta: „Áhugavert er að skoða hvernig fer fyrir þessum veigamestu fyrirvörum sem hér að framan eru taldir ef frumvarpið verður samþykkt. 1. Tímabinding ábyrgðarinnar er felld út. Ríkisábyrgðin er sem sagt ótímabundin. Margar kynslóðir Íslendinga gætu því orðið ábyrgar fyrir Icesave-skuldbindingunum.“ Virðulegi forseti. Þetta eru einmitt þær áhyggjur sem við mörg hver höfum að margar kynslóðir Íslendinga gætu orðið ábyrgar fyrir Icesave-skuldbindingunum. Þess vegna, þó svo að ég vilji ekki spá neinum dómsdegi eða þar fram eftir götunum, deili ég skoðunum með þessum ágætu mönnum um að efnahagsleg framtíð okkar gæti verið hugsanlega í hættu, þótt maður voni náttúrlega að svo verði ekki. Sú áhætta er þó fyrir hendi og ég er því miður ekki tilbúinn til að taka hana. Aðrir munu axla þá ábyrgð og það mun verða meitlað í texta hverjir greiða þessari ríkisábyrgð atkvæði sitt. Með leyfi forseta: „2. Efnahagslegu viðmiðunum er breytt verulega. Þannig skal ávallt greiða vexti óháð því hvort hagvaxtaraukning verður á Íslandi eða ekki. Fjárhæð vaxtanna hleypur á mörgum tugum milljarða kr. á ári, a.m.k. fyrstu árin. Hafi meiri hluti fjárlaganefndar og þeirra ráðgjafar reiknað rétt þegar þessi fyrirvari um greiðsluhámark var settur inn í lögin um ríkisábyrgðina, er ljóst að þessar fjárhæðir eru líklega umfram það sem þjóðarbúið getur borið. Það þýðir að þjóðin getur væntanlega ekki staðið undir þessari ríkisábyrgð.“ Virðulegi forseti. Þetta eru mjög alvarleg orð sem margir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar verða að taka til greina. Þetta verða menn að skoða og fullvissa sig um að þeir séu ekki að taka slíka sénsa. Ég vil líka minna á það, virðulegi forseti, að Eva Joly, sem ég hef vitnað áður í, skrifaði einmitt um það grein í sumar að verið væri að setja margra milljarða evruskuld á íslenska þjóð sem hún hefði ekki lagalega skyldu til þess að greiða. Eva Joly sagði líka: Sem íslensk þjóð getur ekki greitt. Mér þykir því mjög dapurlegt að hér skuli hver stjórnarþingmaðurinn á fætur öðrum koma upp - í andsvörum reyndar, þeir hafa lítið tekið til máls í þessari umræðu - og halda því fram að þetta séu bara einhverjar dómsdagsspár af hálfu stjórnarandstæðinga. Ég verð að mótmæla því harðlega, virðulegi forseti. Þetta eru áhyggjur sem margir hafa haft og komið á framfæri og þær ber að taka alvarlega. Með leyfi forseta: „3. Íslenska ríkið getur ekki tryggt að ríkisábyrgðin falli niður jafnvel þótt þar til bær úrskurðaraðili kæmist að þeirri niðurstöðu að ríkið bæri ekki ábyrgð á innstæðum. Samkvæmt frumvarpinu skal ríkisábyrgð vera bundin þeim fyrirvara að viðræður fari fram milli Íslands og viðsemjenda þess um áhrif slíkrar niðurstöðu á lánasamningana og skuldbindingar ríkisins. Bretar og Hollendingar eru auðvitað ekki bundnir af þessum ákvæðum og samkvæmt lánasamningunum er ábyrgð íslenska ríkisins skilyrðislaus eins og áður sagði. Íslenska ríkið á það því alfarið undir breskum og hollenskum stjórnvöldum hvert framhald málsins verður. Niðurstaða dómstóla breytir því engu um Icesave-ábyrgðina verði þetta frumvarp samþykkt nema Hollendingar og Bretar samþykki það.“ Virðulegi forseti. Það er náttúrlega alveg með ólíkindum að ef þessi lagalega skylda sem við gerum athugasemdir við, hvort heldur sem er stjórnarmeirihlutinn eða stjórnarandstæðingar - að það skuli þá vera alfarið undir ákvörðunum Breta og Hollendinga komið hvort hægt sé að takmarka ríkisábyrgðina. Mikil breyting hefur orðið á fyrirvörunum síðan í sumar. Innifalið í þeim fyrirvörum sem voru samþykktir í sumar, þar sem við vefengdum sannarlega lagalega skyldu af því að það er lagaleg óvissa um greiðsluskyldu Íslendinga, var að ef dæmt hefði verið okkur í hag voru Bretar og Hollendingar skyldugir til þess að setjast niður með okkur og ræða það. Ef ekki hefði komist niðurstaða í þær viðræður, virðulegi forseti, gat ríkisstjórn Íslands í raun og veru takmarkað ríkisábyrgðina einhliða. Það má eiginlega líkja þessu við að maður færi í dóm við tryggingafélagið sitt og niðurstaða þess dóms væri að Hæstiréttur dæmdi viðkomandi aðila í hag en úrskurðurinn væri þannig að þeim aðila sem hefði unnið málið yrði falið að funda með tryggingafélaginu og spyrja þá hvernig þeir ætluðu að verða við fullnustu dómsins. Þetta er náttúrlega óforsvaranlegt. Þegar menn vísa í einhverja einhliða yfirlýsingu frá Bretum, Hollendingum og Íslendingum um að þetta sé viðurkennt verð ég að segja, virðulegi forseti, að eins og bresk og hollensk stjórnvöld hafa komið fram við Íslendinga í þessu máli er ekki mikið hald í því. Það er rétt að árétta að það má ekki orða þetta sem svo að breska og hollenska þjóðin hafi gert það heldur fyrst og fremst bresk og hollensk yfirvöld. Það er með ólíkindum ef menn ætla að hafa haldreipi í því í framtíðinni að vera undir hælnum á stjórnvöldum í þessum ríkjum því að reynslan af því er ekki góð. Eins og ég sagði í upphafi máls míns er verið að kúga okkur Íslendinga í þessu máli til að ganga að óaðgengilegum kröfum um að standa skil á þessum skuldbindingum sem var stofnað til af einkaaðilum. Ég velti því fyrir mér hvort ekki væri nær fyrir okkur hér á hinu háa Alþingi að vinna að því að setja fram frumvörp eða gera einhverjar breytingar á lögum svo að við getum þó alla vega reynt að kyrrsetja eignir þessara manna, sem ugglaust er búið að dreifa um allan heim og í gegnum mörg félög. Við höfum ekki gert mikið í því. Það hefði kannski verið nær fyrir okkur að einhenda okkur í það því að það verður aldrei nein sátt meðal íslensku þjóðarinnar um að taka á sig slíkar skuldbindingar á meðan ekkert er reynt að gera til þess að binda eignir þessara manna, þó svo að við höfum gert samkomulag við Breta og Hollendinga um að hjálpa okkur við það. Það er gríðarlega mikilvægt, frú forseti, að við göngum einmitt í svoleiðis verk og reynum að standa saman sem ein heild en ekki berjast innbyrðis.

Virðulegi forseti. Í dag var sett fram hugmynd, sem er svo sem ekki alveg ný af nálinni, á dv.is. Það er nú svo magnað að það er eigandi þess blaðs, Hreinn Loftsson, sem skrifar greinina en þar segir, með leyfi forseta: „Deilan verður ekki leyst með öðrum hætti en viðræðum milli æðstu ráðamanna ríkjanna. Við megum ekki gefast upp.“ Síðan segir þessi ágæti maður, með leyfi forseta: „Við getum ekki sætt okkur við óréttlætið sem verið er að beita okkur og ég er sannfærður um að undir niðri séu allir þingmenn sama sinnis. Því vil ég hvetja þingmenn til að fresta umræðu um Icesave í tvo til þrjá mánuði. Þegar í stað verði sett upp samráðsnefnd allra þingflokka sem hafi það verkefni að marka stefnu í viðræðum milli viðkomandi ríkja til að leiða málið til lykta. Viðræðum þar sem fullt tillit verði tekið til réttmætra hagsmuna og fjárhagslegrar stöðu íslensku þjóðarinnar.“ Síðan veltir hann því upp að kallaðir verði til þrautreyndir erlendir samningamenn, milligöngumenn. Ég vil freista þess að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um þessa hugmynd, að í fyrsta lagi verði skipuð nefnd allra þingflokka sem fari yfir málið og samræmi sjónarmið og viðbrögð Íslendinga og þá samhliða fái til sín einhverja af reyndustu samningamönnum sem völ er á til þess að leiða þetta mál til lykta. Ég kem inn á það í seinna andsvari mínu en þar með er ég ekki að gera neitt lítið úr því sem við samþykktum í dag og sendum í tilkynningu frá okkur að Evrópusambandið gæti miðlað málum heldur vil ég bara vekja athygli á þessari ágætu hugmynd.

Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það enda hef ég fjallað um þetta í mínum fyrri ræðum og harmað mjög að við skyldum standa svona að málum. Við erum búin að gera mistök í þessu máli frá upphafi að mínu mati, alveg frá fyrsta degi. Við verðum líka að átta okkur á því við hvaða aðstæður við erum að glíma við þetta mál. Við föllum dálítið í þá gryfju, bæði stjórn og stjórnarandstæðingar, að átta okkur ekki á því mikla álagi sem er á stjórnsýslunni í landinu. Síðan býr hæstv. ríkisstjórn náttúrlega til aukaálag með því að fara í eitthvert Evrópusambandsgutl og þar fram eftir götunum. Það er eins og ekki sé nóg af verkefnum. Auðvitað hefur það verið ákveðinn akkillesarhæll á þessu máli að menn skyldu ekki taka mun fastar á því. Það hefði verið mjög skynsamlegt í upphafi að skipa þverpólitískan hóp til þess að fara yfir það og láta þaulreyndan samningamann leiða þá vinnu. Það dapurlega við þetta er að við erum búin að gera þessi mistök þrisvar en samt höfum við aldrei lært af þeim. Það er nú einu sinni þannig að ef maður gerir mistök en vill ekki viðurkenna þau lærir maður aldrei af þeim. Það hefði verið mikið skynsamlegra fyrir alla að fara þá leið eins og þegar við samþykktum fyrirvaraleiðina, það var ákveðinn tímapunktur núna í sumar eða í byrjun hausts. Í mínum huga er alveg ljóst að svona milliríkjadeila leysist aldrei öðruvísi en að forustumenn þjóðanna setjist niður, hugsanlega með þriðja aðila, til þess að reyna að leysa málin. En að senda bréf með einhverjum bréfdúfum og bíða í margar vikur eftir svari, hvers konar vitleysa er þetta eiginlega? Það segir sig algjörlega sjálft. Þetta er ein alvarlegasta deila sem íslensk þjóð hefur lent í og ég skil ekkert í fólki sem heldur að það sé hægt að leysa hana öðruvísi en að forustumenn þessara ríkja setjist niður og ræði saman.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið í þessu andsvari og kannski misnota það aðeins vegna þeirra orða sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson beindi til mín áðan varðandi það hvort Evrópusambandið gæti miðlað málum og hvernig mér litist á það. Ég verð að segja að jafnvel þó að ég telji þá valdablokk ríkja vera algjörlega óþarft apparat, sé á móti því á öllum stigum og telji að þeir hafi beitt sér mjög hart gegn okkur þá er það nú þannig að við erum með þessum klúbbi í samningi sem kallast samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið. Meðal annars má fullyrða að gallar í honum hafi reynst okkur dýrkeyptir. Því er ekkert athugavert við það og í rauninni eðlilegt að reyna að höfða til samvisku ríkja - ef sú samviska er enn þá til - innan Evrópusambandsins, að það apparat beiti sér til þess að leiða þetta mál til lykta og þá á þeim jafnræðisgrunni sem samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið þýðir fyrir þessar þjóðir. En nóg um það. Varðandi þessa miðlun, eða í rauninni þessa milliríkjadeilu sem hv. þingmaður nefndi svo, langar mig að velta því upp hvort það geti verið ein af mistökunum sem gerð hafa verið í þessu máli - við verðum að átta okkur á því að það er auðvelt að gera mistök undir mikilli pressu eins og verið hefur í þessu máli og við verðum því líka að vera reiðubúin að fyrirgefa þegar menn viðurkenna mistök sín - geta ein mistökin verið að líta svo á að þessi samningur eða þessi hlutur sé einkaréttareðlis í staðinn fyrir að leysa hann sem milliríkjamál, af því að þetta eru þjóðir að tala við aðrar þjóðir?

Virðulegi forseti. Já, það er alveg klárt í mínum huga að ein af þeim mistökum sem við gerðum voru að gera einkaréttarlegan samning með reyndar ákveðnum flækjum. Það er mjög óheppilegt. Það hefði auðvitað verið mikið betra að gera milliríkjasamning á milli ríkjanna. Við megum ekki gleyma því að við erum í raun að veita ríkisábyrgð fyrir sjálfstætt félag sem er tryggingarsjóðurinn. Hann hefur ákveðin lög fyrir sjálfan sig en er ekki beint undir ríkisvaldinu og þess vegna gerum við þetta náttúrlega með þessum hætti. Þess vegna er flækjustigið meira. Við erum í raun og veru að veita ríkisábyrgð til Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta til þess að hann geti staðið við sínar skuldbindingar. Hv. þingmaður kom inn á það sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson nefndi hér áðan, að stjórnarandstaðan leggur til að leita til Evrópusambandsins um að leysa þetta. Það gefur augaleið að þar er verið að horfa til þess að fá einmitt Evrópusambandið og ríki þaðan til þess að koma og miðla málum og leggja þá mat á það hvort Brussel-viðmiðin verði uppfyllt í þessum samningum. Það liggur fyrir að þetta er hugsunin. Ég minni á að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, benti einmitt á þetta og gagnrýndi mjög ríkisstjórn Íslands í sumar eftir að fyrri samningarnir lágu fyrir, þ.e. sem skrifað var undir 5. júní, fyrir að hafa ekki Evrópusambandið áfram inni í samningunum. Það þarf ekki annað en að hugsa til embættis ríkissáttasemjara til að sjá að það reynir einmitt að höggva á hnúta í svona deilum. Það er mjög farsælt að menn noti slíkar aðferðir en séu ekki í sandkassaleik eins og ég vil kalla að gera þetta með þessum hætti sem er algjörlega óviðunandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ræðu hans. Hann fór aðeins í samninginn sjálfan í upphafi ræðu sinnar. Það er kannski ágætt að minna okkur á það öðru hvoru að samningurinn sem birtist okkur seint um síðir, og að lokum hér í byrjun júní, er í gildi og þeir fyrirvarar sem við settum við þann samning, þau lög eru í gildi síðan í lok ágúst. Þannig að staða okkar er ágæt eins og hún er. En við höfum talað um það hér í mörgum ræðum, stjórnarandstæðingar fyrst og fremst, að síðan hafi þessi niðurstaða versnað til mikilla muna við þann viðauka sem gerður var á haustdögum. Stjórnarþingmenn sumir hverjir, og þeir fáu sem hafa komið hingað upp, hafa látið á sér skilja að þetta sé komið nægilega langt og ekki þurfi að ræða þetta neitt frekar. Þeir viðurkenna þó að vandinn geti verið talsverður og hafa jafnvel látið á sér skilja, þar á meðal hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, og eins hæstv. utanríkisráðherra, að nú sé rétti tíminn til að samþykkja þetta til að koma þessu frá og svo getum við tekið málið upp aftur síðar og samið upp á nýtt. Ég hef haft miklar efasemdir um þetta og á sumarþinginu fannst mér eitt af því sem var alvarlegast í samningnum sjálfum vanefndaákvæði en þar voru að mínu mati nánast allar varnir úr höndum okkar slegnar, að við gætum sett upp með seinni tíma lögum frá Alþingi einhverjar þær varnir sem gætu varið okkur. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hann telji það færa leið, 

Virðulegi forseti. Mín skoðun er sú að menn megi ekki samþykkja þennan samning með það í huga að seinna meir verði hægt að breyta samkomulaginu. Hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn sem ætla að samþykkja frumvarpið verða að gera sér grein fyrir því að ekki er sjálfgefið að hægt sé að breyta neinu hér eftir. Það er mikilvægt að menn séu ekki að rugla því saman að hægt sé að gera það með þeim hætti. Það sem hefur líka oft komið fram í umræðunni, og ég hef tekið upp í ræðum mínum áður, er einmitt þessi hætta. Það er það sem Indefence-hópurinn benti á, þ.e. nú er búið að skrifa inn í samningana, og við erum búin að gangast við því, að tekið sé tillit til Brussel-viðmiðanna í samningnum. Ef svo færi að við gætum ekki staðið við samningana, sem margir hverjir hafa mjög miklar áhyggjur af, af því við þurfum alltaf að greiða vextina innan þessara efnahagslegu fyrirvara, alveg sama hvernig mál þróast verðum við alltaf að greiða þá og við vitum ekki hver skuldbindingin er. Þegar Bretar og Hollendingar hafa það staðfest af hálfu íslenskra stjórnvalda að tekið sé tillit til þeirra viðmiða, þessara fordæmalausu aðstæðna á Íslandi sem eiga að gera okkur kleift að endurreisa efnahagslíf okkar, held ég, og það hefur reyndar margoft komið hér fram, að það hafi ekkert lagalegt gildi. Ef við lendum í þessum sporum, sem ég vona svo sannarlega að verði ekki, munu Bretar og Hollendingar vitanlega benda okkur á að tekið sé tillit til þeirra aðstæðna sem nú eru fyrir hendi á Íslandi. Það þýði ekkert fyrir Íslendinga að vera að tala um að breyta þessu eitthvað eftir á. Ég tel það mjög hæpið ef menn ætla að fara að samþykkja þessi lög með þá von í huga að þeir geti breytt þeim einhvern tímann aftur. Það er búið að skrifa inn í samningana að tekið sé tillit til Brussel-viðmiðanna þó að ég sé reyndar 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég get upplýst að ég hef sömu skoðun og þingmaðurinn. Ég tel mjög varasamt að við förum út á þann hála ís að einhverra hluta vegna, vegna einhverrar óskilgreindrar pressu, sem við höfum svo sem upplifað hér, og fáum ekki alveg hönd á fest, sé mikilvægt að samþykkja samninginn og frumvarpið og þar með staðfesta samninginn með viðaukanum - og eins og hv. þingmaður lýsti hefur hann augljóslega versnað. Ég trúi því ekki enn að nokkur maður haldi því fram, og ætlist til að tekið sé mark á því, að Bretar og Hollendingar, með því að fara höndum um lög okkar frá því í ágúst, hafi bætt stöðu Íslands. Það er fráleitt að halda því fram, það væri mikil yfirlýsing í garð þeirra sem fóru með samningana fyrir Íslands hönd að Bretar og Hollendingar hefðu bætt stöðuna með því að setja það þannig upp. Enda vona ég að það sé nú ekki. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður telji að við séum komin á endastöð í þessu máli. Ég hlustaði á ræður og umræður hv. þingmanna áðan um að fara þá leið sem við í stjórnarandstöðunni höfum lagt til, þ.e. að vísa málinu frá og reyna að fá sáttasemjara eins og Evrópusambandið inn í málið. Nú hefur hv. þingmaður setið í fjárlaganefnd, telur hann að málið sé fullreynt? Er ekki möguleiki að mati hv. þingmanns að taka málið upp að nýju með stjórnarþingmönnum? Eru stjórnarþingmennirnir hreinlega búnir að vísa þessu máli frá sér, búnir að gefast upp, telja að lengra verði ekki komist? Er málið þar með dautt fyrir þeim? Hugsa þeir á þann veg að því fyrr sem það 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ég telji málið fullreynt í fjárlaganefnd. Ég tel svo ekki vera. Í fjárlaganefnd og reyndar í efnahags- og skattanefnd líka var málið aldrei rætt efnislega. Menn tóku málið inn í fjárlaganefnd eftir 1. umr. eins og eðlilegt er að gera. Send var beiðni til efnahags- og skattanefndar um að gera úttekt á efnahagslegum áhrifum af breytingunum á fyrirvörunum frá því í ágúst. Það var svo merkilegt að það komu fjögur minnihlutaálit úr efnahags- og skattanefnd sem voru aldrei rædd efnislega í fjárlaganefnd sem hefði verið eðlilegt. Þegar fjárlaganefnd óskar eftir umsögn efnahags- og skattanefndar eru það mjög eðlileg vinnubrögð að menn ræði álitið. Það er einmitt það sem við erum að gera hér í dag í sölum Alþingis. Ég benti sérstaklega á það í fjárlaganefnd, þegar meiri hlutinn ákvað að taka málið út í óþökk, án þess að nota eina mínútu í að ræða efnislega um þau atriði sem nefndin hafði kallað eftir, að þá væru þeir stjórnarþingmenn sem sitja í fjárlaganefnd að færa allar þessar umræður inn í þingsalinn vegna þess að það verður að ræða þessi efnahagslegu álit til dæmis og líka lögfræðilegu óvissuna. Þannig að það gaf alveg augaleið að menn voru að færa umræðurnar hingað sem menn kvarta síðan yfir. Það sem mér finnst þó alvarlegast í þessu er það, virðulegi forseti, að hv. þingmenn, stjórnarliðar og hæstv. ráðherrar skuli ekki taka þátt í efnislegum umræðum. Það hefur margoft komið fram hjá hv. þingmönnum, sumum hverjum, að þeir virðast ekki skilja málið til fulls, eða hafa mismunandi skoðun á því. Það er því mjög mikilvægt að þeir komi í þennan stól og komi þeim skilaboðum á framfæri til þess að geta þá fært rök fyrir því hvers vegna þeir styðja málið.

Frú forseti. Þetta hefur verið merkilegur dagur og gagnmerkar umræður sem fram hafa farið um þetta eitt stærsta mál Íslandssögunnar hér á þinginu. En ég hef, eins og ég lýsti yfir í síðustu ræðu minni, ekki náð að tæma mitt mál. Í þessari umferð um málið hef ég verið að leita eftir því hjá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar sem hér hafa talað hvaða aðrar leiðir þeir sjá í þessu máli. Það er vegna þess að við höfum verið sökuð um það af stjórnarliðum að vera í málþófi og hafa ekkert til málanna að leggja. Það er náttúrlega ljóst, frú forseti, að þeir stjórnarliðar sem ekki blanda sér í umræðurnar og ekki hlusta á mál okkar geta að sjálfsögðu setið heima hjá sér við eldhúsborðið og haft þá skoðun, en það er hins vegar rangt. Nú hefur verið birt, frú forseti, á blaðamannafundi yfirlýsing frá formönnum Framsóknarflokks, Sjálfstæðisflokks og Hreyfingarinnar vegna þessa máls. Yfirlýsingin felur það í sér að stjórnarandstaðan mun leggja til að frumvarpi fjármálaráðherra verði vísað frá og til ríkisstjórnarinnar til frekari meðferðar. Þetta er það sem ég hef verið að tala fyrir hér í þinginu, og við stjórnarandstæðingar, enda teljum við að ríkisstjórninni beri að taka þetta mál upp að nýju og fara yfir það enn og aftur við Hollendinga og Breta. En jafnframt teljum við mikilvægt að það komi þar inn milliliður, þriðji aðili, til þess að reyna að sætta sjónarmiðin. Ég tel gríðarlega mikilvægt að stjórnarliðar skoði þessa leið stjórnarandstöðunnar vegna þess að við berum ábyrgð gagnvart komandi kynslóðum. Við verðum að setjast niður saman, stjórn og stjórnarandstaða, og reyna að finna leið út úr þessu máli. Sú leið sem ríkisstjórnin hefur lagt fram er einfaldlega ekki boðleg og gengur ekki upp. Frú forseti. Nú hafa rúmlega tuttugu og fimm þúsund Íslendingar undirritað áskorun til forseta Íslands á vef Indefence. Þar er skorað á forsetann að staðfesta ekki þau lög sem koma til hans verði þetta frumvarp samþykkt hér á Alþingi. Tuttugu og fimm þúsund Íslendingar hafa undirritað slíka yfirlýsingu. Það þykir mér mikið og það sýnir mér, frú forseti, að fólk er að fylgjast með umræðum og hefur sterkar skoðanir á þessu máli og styður þann málflutning sem við höfum haft uppi í þinginu, að það verði að skoða þetta mál betur. Frú forseti. Eins og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir nefndi hefur borist okkur til augna fjölpóstur sem sendur er á póstlista Samfylkingarinnar sem heitir Rauði þráðurinn. Þar kemur fram, undir fyrirsögninni Icesave eða ÍSÖLD - takið eftir með hástöfum, hvorki meira né minna - og farið er yfir það í nokkrum orðum að Sjálfstæðisflokkurinn sé að framkalla nýtt efnahagshrun á Íslandi, nýja ísöld í fjármálalífi þjóðarinnar. Enn og aftur er Sjálfstæðisflokkurinn eini flokkurinn sem Samfylkingin man að er til. Þau muna ekki sjálf, hv. þingmenn Samfylkingarinnar, eftir að hafa verið með Sjálfstæðisflokknum í ríkisstjórn, þar vorum við greinilega ein. Og eins muna þau ekki eftir félögum okkar í stjórnarandstöðunni, Framsókn og Hreyfingunni. En í þessum makalausa tölvupósti er því haldið fram að Sjálfstæðisflokkurinn sé að framkalla nýtt efnahagshrun á Íslandi, hvorki meira né minna en nýja ísöld í fjármálalífi þjóðarinnar. Frú forseti. Þetta mál hefur allt einkennst af hótunum, grímulausum hótunum, ef maður notar það orðfæri sem hæstv. fjármálaráðherra notar um málflutning Evrópusambandsins. Hér er enn ein hótunin komin fram. Nú skil ég kannski hvaða þrýstingi hv. þingmenn Samfylkingarinnar eru undir af hálfu flokksforustunnar og af hálfu þeirra sem sitja í ríkisstjórn, enda fullyrti hæstv. forsætisráðherra það úr þessum stól hér um daginn að fram undan væri frostaveturinn mikli ef við mundum ekki samþykkja þetta frumvarp þegjandi og hljóðalaust. Frú forseti. Ég er algjörlega ósammála þessu. Þetta er ekki fyrsta hótunin sem við fáum að heyra frá ríkisstjórnarflokkunum í þessu máli. Endalausar hótanir hafa einkennt þetta. Síðast í dag fengum við þá hótun frá hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur að þar sem það sé hennar skoðun að við séum hér í málþófi, stjórnarandstaðan, þurfi bara að breyta þingsköpum til þess að stoppa okkur. Breyta þingsköpum, frú forseti. Þetta er nú öll lýðræðisástin þegar á fer að reyna. Hér tala stjórnarliðar og hafa talað æ ofan í æ frá því við settumst á þing eftir kosningar, um lýðræðisleg vinnubrögð, gagnsæi, opna stjórnsýslu og málefnaleg sjónarmið. Frú forseti. Nú sannast það enn og aftur að þær fullyrðingar eru einfaldlega í orði en hvergi sjáanlegar á borði. Það er ekkert annað í spilunum hjá stjórnarliðum en að taka af stjórnarandstöðunni málfrelsið, að mati hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur. Breyta þurfi þingsköpum svo að við förum að þagna. En það er þannig, frú forseti, að þjóðin þagnar ekki í þessu máli. Og þeir rúmlega tuttugu og fimm þúsund einstaklingar sem hafa undirritað áskorun til forseta Íslands munu ekki segja stopp. Þeir munu halda áfram málflutningi sínum eftir því sem mér sýnist. Og hvað gerist þá, frú forseti? Í fjölmiðlum hefur komið fram yfirlýsing frá hæstv. fjármálaráðherra um að þetta mál henti ekki í þjóðaratkvæðagreiðslu, þetta mál og sum mál henti ekki í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er frekar merkileg yfirlýsing, frú forseti, þar sem sami maður, þá sitjandi í stjórnarandstöðu, taldi aðila sem héldu slíku fram vera með fráleitan málflutning. Sá maður, sem sat þá í stjórnarandstöðu, sagði, með leyfi forseta: „Það er aldrei hægt að nota slík rök gegn beinu lýðræði. Það er ævinlega rétthærra heldur en eitthvað fulltrúalýðræði af þessu tagi, að sjálfsögðu með fullri virðingu fyrir því.“ Frú forseti. Enn og aftur hefur hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, snúist á punktinum. Þessi umskipti eru hreint makalaust. Þetta var sagt í umræðum á Alþingi 4. mars 2003, það er ekki lengra síðan en svo. Kjósendur Vinstri grænna kannast nú væntanlega við það að sá flokkur og forsvarsmenn hans eru tilbúnir að snúast í öllum málum, samanber hvernig þeir fóru með atkvæði sín þegar greidd voru atkvæði um að taka upp aðildarviðræður við Evrópusambandið. Ég skil ekki hvernig sá flokkur ætlar að útskýra málflutning sinn fyrir kjósendum sínum. Frú forseti. Líkt og fram kom í andsvörum hér rétt á undan tel ég að sú hugsanavilla sé í gangi hjá ýmsum úti í samfélaginu, og jafnvel ýmsum hér á Alþingi, að göngumst við undir þessa nauðasamninga Breta og Hollendinga þurfum við kannski á endanum ekkert að borga vegna þess að þetta verði allt saman fellt niður þegar við fáum aðgöngumiðann að Evrópusambandinu. Þessi hugsanavilla gæti verið skýringin á því hvers vegna þeir hinir sömu þingmenn þora ekki að koma hingað í stólinn og rökstyðja mál sitt, og hvers vegna þeir hinir sömu þingmenn geta ekki útskýrt fyrir okkur hér né útskýrt fyrir þeim sem heima sitja og hlýða á mál okkar hvers vegna þeir ætla að greiða atkvæði með þessu máli. Ég tel einfaldlega að það sé stórhættulegt að sú staða sé hér uppi, að einhverjir hér úti ætli sér að ríghalda í þá trú, að Evrópusambandið komi til með að bjarga okkur og fella þetta niður. Og ég vona að þetta sé rangt. Ég vona svo sannarlega að þessi grunur minn, og fleiri þingmanna, sé rangur, en ég óttast, ber þann ugg í brjósti, að svo sé. Frú forseti. Ég vil ítreka fögnuð minn yfir því að nú sé komin fram þessi yfirlýsing frá stjórnarandstöðuflokkunum varðandi í hvaða farveg við hér á þingi viljum setja þetta mál. Upptalin eru í yfirlýsingunni fjölmörg atriði sem þarf að fara vandlega yfir í fjárlaganefnd. Ég tel brýnt að stjórnarliðar skoði þetta vel, vegna þess að ég er þess fullviss, ég er enn þess fullviss, að þarna úti séu menn sem sitja hér á þingi fyrir stjórnarflokkana sem eru ekki sannfærðir um að þetta sé rétta leiðin. Ég skora enn og aftur á þá hv. þingmenn, þá hugrökku þingmenn, sem ég veit að eru hér úti, að skoða þetta mál enn og aftur, skoða rök okkar í stjórnarandstöðunni. Það er engin skömm að því að skipta um skoðun í þessu máli. Það er engin skömm að því vegna þess að þetta er eitt stærsta mál Íslandssögunnar. Við verðum að geta staðið hér keik eftir 10 ár, 20 ár, 30 ár þegar við mætum þeim ungu kynslóðum sem eiga eftir að bera þessar klyfjar að mestu og útskýra, geta rökstutt það, hvernig við tókum ákvörðun hér inni, frú forseti. Það voru hugrakkir menn sem settust hér niður í sumar og breyttu sögunni, skrifuðu fyrirvaralögin, skrifuðu fyrirvarana. Þeir hinir sömu geta ekki með góðri samvisku, frú forseti, að mínu mati samþykkt þetta frumvarp. Komið nú fram, hv. þingmenn, skoðið þetta mál enn og aftur og kíkið yfir yfirlýsingu stjórnarandstöðunnar. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka fram að þetta var mjög athyglisverð umræða hjá hv. þingmanni og flokkssystur hennar áðan, Ragnheiði Elínu, um þennan rauða þráð sem virðist vera einhvers konar, ég veit ekki hvaða orð á að nota yfir það, sálfræðihernaður sem Samfylkingin notar á sitt fólk, að nota þennan rauða þráð til að koma upplýsingum á framfæri og greinilega mjög villandi upplýsingum líka, ekki eingöngu því sem er satt og rétt. Mig langar að velta því upp við hv. þingmann, af því að ég veit að hún var í Noregi fyrir nokkrum dögum ásamt fleirum, ég hef heyrt það að í þeirri ferð hafi verið tekið á móti Íslendingum með kostum og kynjum og íslensku fulltrúarnir hafi ekki fundið annað en samhug og góðan hug hjá þeim Norðmönnum sem þeir hittu. Því miður hefur borið á því að það sama eigi ekki alveg við um norsk stjórnvöld, alla vega ekki ráðherra verkamannaflokksins sem stýra ríkisstjórninni. Við sáum um daginn frétt þar sem kunnugleg vinnubrögð voru höfð uppi í norska þinginu, þar sem Stoltenberg hótaði stjórnarslitum ef eitthvað yrði ekki samþykkt sem hann vildi ná fram og staðfastir þingmenn beygðu sig undir það, jafnvel hinn staðfasti vinur okkar Per Olaf Lundteigen, ef ég man rétt. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að það vandamál sem við virðumst eiga í varðandi norrænu þjóðirnar sé fyrst og fremst vandi milli stjórnvalda þessara þjóða.

Frú forseti. Þarna gæti verið að hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hitti einmitt naglann á höfuðið, vegna þess að við höfum í allt sumar og allt haust verið að fá misvísandi fregnir af því hver það er sem er að stöðva það að við fáum lánin, margumtöluðu, frá Norðurlöndunum. Það eru endalaust fréttir um að það sé Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sem hafi þá skoðun að við verðum að klára Icesave áður en þau koma hér inn og síðast komu fréttir frá fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að það væri einmitt ekki Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn heldur Svíar, sem fara með málið fyrir hönd Norðurlandanna, sem hefðu sett þetta skilyrði og Svíarnir harðneita því. Það er því ekki að undra þó að maður verði hálfruglaður yfir þessu öllu saman og ég tel mjög brýnt að við reynum að komast að þessu. Ég tel að það sé gríðarlega brýnt fyrir okkur til að átta okkur á því hvernig staða okkar er í þessu samstarfi. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ég var í Noregi fyrir skemmstu til að kynna mér hvernig Norðmenn fóru í þá baráttu þegar fyrir dyrum stóð þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort Norðmenn ættu að ganga inn í Evrópusambandið. Ég var þar í góðu yfirlæti hjá norsku Nei-hreyfingunni. Við fundum fyrir miklum hlýhug, við fundum ekki annað en að Norðmenn - við hittum bæði venjulega íbúa Noregs og eins pólitíkusa sem sitja á norska þinginu - við heyrðum ekki annað en þeir hefðu mikinn áhuga á því að kynna sér hvernig staðan væri hér á landi og mikinn áhuga á því að koma til aðstoðar. Þeir skildu mjög vel þau sjónarmið sem við höfum uppi í þessu máli, Icesave-málinu, enda kynntum við þau þegar færi gafst fyrir öllum þeim sem heyra gátu í rauninni. Ég tel að það sé kannski rétt að þetta sé jafnvel bara einhver kergja á milli stjórnvalda þessara ríkja og kannski gæti það spilað eitthvað inn í að Svíar eru með ákveðið hlutverk í Evrópusambandinu í ár 

Frú forseti. Nú er mér smávandi á höndum því að hv. þingmaður svaraði eiginlega seinna andsvarinu sem ég ætlaði að fara í núna. Ég ætlaði einmitt að velta því upp við hv. þingmann hvort það gæti verið að böndin berist að formennsku, ég held að það sé kallað formennska, Svía hjá Evrópusambandinu, a.m.k. eru þeir þar í forustu, hvort það sé hugsanlega svo að sænsk stjórnvöld - mér var bent á það í gær að tala ekki um allar þjóðirnar þegar ég ræði stjórnvöld og það er hárrétt - gangi fram fyrir skjöldu í því að spila út þessum hótunum út af lánveitingunum og hafi leitt þann slag hvað varðar lánin frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Norðurlandalánin. En hv. þingmaður svaraði því í rauninni að það virtist frekar vera á þann hátt. Ég velti því upp og vil þá í framhaldi spyrja þingmanninn að því hvort ekki sé full þörf á því að leiða hreinlega saman með einhverjum hætti Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, íslenska þingmenn ásamt fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, íslenska þingmenn og fulltrúa Norðurlandanna, til að fá botn í það hver segir satt í þessu máli, því að það er búið að viðurkenna að Bretar og Hollendingar beittu þrýstingi og einhvers konar kúgunum, eða bresk og hollensk stjórnvöld, til þess að ná fram vilja sínum í Icesave-málinu. Því má velta fyrir sér hvort það sé ekki nauðsynlegt að þingmenn á Alþingi sameinist um það að kalla fulltrúa þessara aðila til sín til að fá botn í það mál, því að það er vitanlega alveg fáránlegt að hafa saklausa menn undir grun í þessu efni.

Hæstv. forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, það væri kannski eina leiðin að setjast niður með öllu þessu fólki í einu og fá það á hreint í eitt skipti fyrir öll hver það er sem fer með rétt mál og hver ekki. Ég tel að við getum ekki búið við þessa hringavitleysu öllu lengur og gruna í rauninni alla okkar samstarfsmenn um græsku í þessu. Þetta er bara einföld spurning og það hlýtur að vera einfalt svar við henni og þá væri hægt að athuga hvaða orsakir eða hugrenningar liggja þar að baki. Kannski er þetta allt saman misskilningur, kannski er bara enginn að reyna að stoppa þetta. Kannski höfum við ekki sýnt nógu mikinn áhuga. Ég veit það ekki. En mann er hreinlega farið að gruna það eftir að hver aðilinn er farinn að benda á annan og þetta er komið í heilan hring ef ekki tvo. Ég tel, frú forseti, að þetta sé eina leiðin en ég tel líka mikilvægt að stjórnvöld í fullvalda ríki láti ekki bjóða sér svona framkomu. Stjórnvöld í fullvalda ríki eiga að sjálfsögðu að hafa forustu um það og leitast eftir því að fá svör við þessu: Hver er að stoppa þetta? Hver er það og á hvaða forsendum byggir það? Getur verið að það séu einfaldlega Bretar og Hollendingar sem hafi þessi áhrif bæði á AGS og eins Svía, vini okkar? Ef svo er þurfum við einfaldlega að fá að vita það til að við vitum inn í hvers konar samtök Samfylkinguna dreymir um að ganga. Það er einfaldlega eitthvað sem mig þyrstir í að vita. Nú er það svo að ESB eru ekki alslæm samtök, þau eru bara ekki rétti vettvangurinn fyrir okkur að mínu mati. Ég met það svo og ég mun róa að því öllum árum að við verðum ekki aðilar að Evrópusambandinu, alveg eins og ég mun nota alla mína krafta í það að vera hér í þessu máli og rökræða það við fólk og koma þeim rökum á framfæri hvers vegna við eigum ekki að samþykkja þetta frumvarp. Ekkert getur stöðvað mig í því, hvorki ákvarðanir stjórnarliða um það að yrða ekki á mig í ræðustól né ákvarðanir ríkisstjórnarinnar  
            

Virðulegi forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir áhugaverða ræðu. Það var mjög athyglisvert að heyra hvað hv. þingmenn eða forsvarsmenn Samfylkingarinnar - ég veit nú ekki hverjir það eru sem ritstýra eða skrifa í þetta merkilega rit, Rauða þráðinn. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir las svolítið upp úr þessu riti áðan fyrir okkur í þinginu og það var svolítið sérkennilegur texti. Hv. þingmaður bendir á hvort við horfum nú á rökþrot Samfylkingarinnar í málinu og að þeir fari þá einhliða leið að gleyma því að þeir hafi verið í ríkisstjórn á árunum 2007. Þeir skrifa „hrunflokkurinn“ og gleyma því að það voru tveir flokkar við völd þegar hrunið varð. Ég velti fyrir mér hvort þeir séu farnir að stunda þessar grímulausu hótanir sem hafa svo margoft komið hér til tals. En það hefur verið svolítið erfitt að henda reiður á því að það ber það hver af sér að hafa staðið fyrir einhverjum hótunum eða í vegi fyrir því að við höfum fengið lán, til að mynda frá Norðurlöndunum, eða fyrir endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður geti séð það fyrir sér hvaða andlit eru á bak við þessar grímulausu hótanir. Eru þessar hótanir ef til vill innlendar og kannski sprottnar frá Samfylkingunni sjálfri þar sem hún skrifar þennan sannleika allan í þennan ágæta Rauða þráð og reynir að berja í brestina, 

Hæstv. forseti. Mikið þykja mér þingmenn Framsóknarflokksins vera glöggir hér á þingi. Ég held að hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson hafi þarna lagt grunn að ákveðinni niðurstöðu varðandi hverjir það eru sem standa fyrir þessum hótunum. Ég tel það alla vega augljóst af þeim fjölpósti sem ég hef séð frá Samfylkingunni að það er einmitt verið að stuðla að því af hálfu Samfylkingarinnar. Það er verið að dreifa einhverjum áróðri af þeirra hálfu sem á sér enga stoð í raunveruleikanum og það er verið að saka Sjálfstæðisflokkinn um að reyna að framkalla nýtt efnahagshrun. Hvers vegna í ósköpunum ætti Sjálfstæðisflokkurinn eða nokkur annar flokkur að reyna að gera það? Og allir þessir rúmlega tuttugu og fimm þúsund Íslendingar sem hafa skrifað undir áskorun til forseta Íslands um að veita þessum lögum ekki staðfestingu, verði þau að veruleika, er ekki verið að saka það sama fólk um að framkalla hér nýtt efnahagshrun? Eru þetta ábyrg stjórnvöld? Við í stjórnarandstöðunni erum ásökuð um að vera óábyrg með því að tala um þetta mál. Það er þvert á móti. Það erum við sem hér stöndum og tökum þátt í þessari umræðu sem sýnum ábyrgð vegna þess að við ætlum ekki að láta þetta verða að veruleika.  Það kemur ekki til greina að við göngumst undir þessa nauðasamninga og Samfylkingin verður einfaldlega að skilja það að hún verður að reyna að framkalla draum sinn um ESB-aðild með einhverjum hætti en með þessum aðgöngumiða. Þetta samþykki ég ekki. Þetta samþykkja ekki hv. þingmenn Framsóknarflokksins, ekki hv. þingmenn Hreyfingarinnar og ekki hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Og það eru jafnframt a.m.k. rúmlega tuttugu og fimm þúsund Íslendingar úti í þjóðfélaginu sem samþykkja ekki að þetta mál fari í gegnum allt kerfið og verði að lögum án þess að þeir fái að segja sitt um það. Við skulum bara sjá til, frú forseti, hversu margir Íslendingar munu að undirrita þessa áskorun til forsetans.

Frú forseti. Já, þetta voru í sjálfu sér afar skýr svör frá hv. þingmanni. Þetta mál hefur valdið því að skapast hefur gríðarleg gjá í samfélaginu milli þeirra sem telja að ef við samþykkjum ekki þennan hörmungarsamning gerist öll þau ósköp sem Samfylkingin hefur ritað í þennan Rauða þráð, hinna, sem eru að ég held talsvert miklu fleiri, sem telja að þessar byrðar sé ekki hægt að leggja á þjóðina, þær séu bæði ósanngjarnar, óréttlátar og á því liggi lagalegur vafi hvort rétt sé að fara þessa leið. Innan þingsins hafa einnig myndast mjög andstæðar fylkingar og það virðist ekki neinn reyna að bera klæði á vopnin, hvorki innan þingsins né utan þess. Ég velti því fyrir mér hvort við séum á réttri leið með svona risastórt mál, hvort ekki sé eðlilegra að reyna að leita einhverra sátta. Hv. þingmaður nefndi að hér væru komnar yfir tuttugu og fimm þúsund undirskriftir á indefence.is sem skora á forsetann að staðfesta ekki þetta frumvarp ef til þess kæmi að það yrði samþykkt hér í þinginu, það mundi þá fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvernig menn eiga að geta lifað með að taka slíka ákvörðun veit ég ekki, en er þetta rétta leiðin? Væri ekki gáfulegra að menn mundu reyna að taka þetta mál úr þinginu? Mig langar að heyra álit hv. þingmanns á því að taka málið hreinlega úr í þinginu, eins og lagt er til af stjórnarandstöðuflokkunum í fréttatilkynningu í dag, og reyna að ná höndum utan um það á nýjan leik, fá til þess aðstoð hugsanlega frá Evrópusambandinu til þess 

Hæstv. forseti. Ég tel það eitt mikilvægasta verkefni okkar hér að leita sátta í þinginu eins og málum er komið þessa stundina og ekki síður að reyna að taka saman höndum um að leiða þessa þjóð saman í átt til betri tíma. Ég tel að það sé gríðarlega mikilvægt verkefni. Ég tel að þau vinnubrögð sem ríkisstjórnarflokkarnir viðhafa hér í þinginu séu alls ekki til þess fallin að það takist, sú hálfgerða lítilsvirðing sem hv. þingmenn stjórnarliðsins sýna þessum umræðum þegar verið er að ræða eitt mikilvægasta mál Íslandssögunnar. Hér ræðum við um vafaatriði eins og það hvort þetta frumvarp standist stjórnarskrá. Og eins og staðan er í dag hefur enginn þingmaður stjórnarliðsins hér í þingsalnum, ekki nokkur einasti maður, áhuga á því að ræða stjórnarskrána eða það með hvaða rökum stjórnarliðar ætla sér að koma þessu máli í gegnum þingið. Áhuginn er nú ekki meiri en það á því að ná einhverri sátt og vígstöðu í þessu máli. Það er gríðarlega sorglegt. Ég er hálfdöpur yfir því að sú vinna sem fór fram í sumar þegar þingmenn nánast allra flokka settust niður til að skrifa fyrirvarana við upphaflega ríkisábyrgðarfrumvarpið var öll unnin fyrir gýg. Og þeim vinnubrögðum sem allir þingmenn mærðu og vildu eigna sér - allir vildu Lilju kveðið hafa - er búið að henda út um gluggann. Hvenær á að skapa hér traust til þess að gera þetta aftur? Ég segi enn og aftur við þá hv. þingmenn sem tóku þátt í því: Þeir hv. þingmenn verða að koma hingað, setjast niður með okkur og fara yfir þetta mál enn og aftur og leita annarra leiða en þeirra sem hér eru lagðar á borð. Þessi leið er ekki í boði. 
            

Frú forseti. Örstutt. Ég gleðst að sjálfsögðu yfir því að hér er matarhlé þótt ég hafi beðið óþreyjufullur eftir að halda mína 10. ræðu í 18 og hálfan tíma, en ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherra yrði viðstaddur umræðuna. Ég óttast að boðun fundarins eða vitneskja um hann sé ekki til staðar hjá stjórnarliðum og því vildi ég gjarnan að forseti gerði ráðstafanir til þess að boða stjórnarliða aftur á fundinn, með sms eða öðrum hætti, þannig að þeir viti af þessum fundi. Það er greinilegt að þeir vita það ekki.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að lesa upp úr lögum um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, 1. mgr. 53. gr., með leyfi frú forseta: „Skylt er þingmönnum að sækja alla þingfundi nema nauðsyn banni.“ Þetta eru lög, frú forseti. Í salnum er einn þingmaður þannig að menn virðast túlka þetta ansi rúmt, frú forseti. Það læddist jafnvel að mér sá grunur áðan að einhverjir þingmenn vissu hreinlega ekki af þessum fundi því að annars mundu þeir að sjálfsögðu mæta á fundinn í samræmi við þessa grein. Sumir hafa reyndar túlkað þetta þannig - og ég hef reyndar lagt til að greininni yrði breytt á þann veg, að þingmönnum sé skylt að fylgjast með umræðum á þingfundi. Ég sakna þess líka að engir ráðherrar skuli vera viðstaddir til að hlusta á umræðuna um þetta mikilsverða mál og það er mjög athyglisvert. Ég ætla að taka dálítið nýjan pól í hæðina í þessari ræðu.  Þá segir hæstv. ráðherra: „Virðulegi forseti. Ég er að fara að halda mína ræðu sem fyrsti talsmaður míns flokks í þessari umræðu.“ - Hann skilgreindi sem sagt sjálfan sig sem fyrsta talsmann flokksins. Svo segir hann áfram: „Sama var að gera hv. þm. Valgeir Skagfjörð. Ég sakna formanns Sjálfstæðisflokksins í salnum undir ræðum okkar beggja. Hér komu fram fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks áðan með miklum lúðrablæstri og kölluðu eftir því að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna væru staddir í þingsalnum þegar verið væri að ræða þessi mál.“ Svo segir hann áfram: „Ég vil fá að bíða með að flytja ræðu mína þangað til formaður Sjálfstæðisflokksins kemur í salinn.“ Nú er ég eiginlega í sömu stöðu og þessi hv. þingmaður  Umræddur hv. þingmaður hélt eina ræðu 2. júlí sem fyrsti talsmaður síns flokks. Hann fór í tíu andsvör, hann hélt eina ræðu um fundarstjórn forseta, sem ég var að lesa upp rétt áðan og síðan ekki söguna meir, frú forseti, síðan ekki söguna meir. Þetta er fyrsti talsmaður, að eigin sögn, Samfylkingarinnar í þessu máli, í þessari umræðu. Allar götur þar til fyrirvararnir voru samþykktir hefur ekki komið nein atkvæðaskýring, ekki neitt. Ræðan sem ég hef nú farið í gegnum var ekki beint gagnrýni á þann samning sem við vorum þá að ræða, hráan frá samninganefndinni án nokkurra breytinga, þetta var fyrsti dagurinn sem þetta var rætt á þingi. Svo talar þessi hæstv. ráðherra ekki meir og í seinna máli nr. 76, sem við erum að ræða hér núna, hann hefur ekki haldið eina einustu ræðu og ekki komið í eitt einasta andsvar en fimm sinnum hefur hann komið upp um fundarstjórn. Þetta er fyrsti talsmaður síns flokks, þ.e. Samfylkingarinnar, í umræðunni. Þetta er náttúrlega með ólíkindum, frú forseti. Það sem ég ætla að gera núna, frú forseti, er að ég ætla að reyna að ímynda mér hvaða skoðun þessi hæstv. ráðherra hefur á málinu af því að hann gefur það ekki upp og einhvern veginn þarf ég að tala um afstöðu hans í þessu máli en þar sem ég veit hana ekki þá þarf ég að gefa mér hana. Hann getur þá komið og leiðrétt það sem ég segi. Ég hugsa að afstaða hæstv. ráðherra helgist fyrst og fremst af því að hann vilji halda lífi í ríkisstjórninni, hann er jú ráðherra og það er þægilegt og margir vilja vera ráðherrar, - ég held að það sé eiginlega fyrsta mótífasjónin. Og vegna þess að hans eigin flokksmaður, hæstv. forsætisráðherra, hefur hótað því að ríkisstjórnin falli ef þetta samkomulag verði ekki samþykkt og vegna þess að hér á að bresta á frostavetur og það hefur ýmislegt átt að bresta á er þetta fyrsti hvati hans til þess að styðja málið. Ég hygg nefnilega að hann styðji málið þó að ég viti það ekki, en ég gef mér það. Hann getur þá mótmælt því og komið hér upp í andsvari eða ræðu og lýst því yfir að hann styðji málið ekki eða ætli að sitja hjá. Það má vel vera að þannig sé staðan. Ég hygg að það sé líka annar hvati, frú forseti, og sá hvati er aðildarbeiðni Íslands að Evrópusambandinu. Umræddur hæstv. ráðherra er afskaplega mikill áhugamaður um Evrópusambandið og þegar maður hlustar á hann halda ræður, ég hef gert það í gegnum tíðina, margar ágætar, þá skal alltaf koma fram að aðild að Evrópusambandinu bjargi hreinlega öllu. Vextir eiga að lækka, við eigum að taka upp evruna, gengið styrkist - eða þá er reyndar ekkert gengi lengur - vöruverð lækkar, atvinnuleysi hverfur og ég veit ekki hvað, veðrið batnar o.s.frv. Ef við göngum í Evrópusambandið, þá verður allt gott sem áður var slæmt og öll þau vandamál sem við glímum við núna hverfa náttúrlega eins og dögg fyrir sólu. Sennilega er það þess vegna sem hann treystir sér til að styðja þetta voðalega frumvarp sem við ræðum hér í dag. Ég hef gefið mér þessar tvær ástæður. Síðan hugsa ég að hann sé með sama einkenni og mjög margir stjórnarliðar, hann getur ekki horfst í augu við vandann. Vandinn er svo stór að hann getur ekki horfst í augu við hann. Hvað gerir hann þá? Hann ætlar hreinlega að gleyma honum. Hann ætlar að henda honum aftur fyrir sig og halda áfram eins og ekkert hafi gerst, eins og ekkert Icesave hafi nokkurn tíma rekið á hans fjörur og hann hefur jú sjö ár til þess að lifa í þeirri góðu trú og síðan bara gengur þetta einhvern veginn. En, frú forseti, ég fullvissa bæði frú forseta og þennan hæstv. ráðherra um það - en ég reikna með að hann sé að hlýða á mál mitt einhvers staðar því að það er lagaskylda - að vandinn er ekkert horfinn þó að maður kasti honum aftur fyrir sig. Hann blómstrar þar og vex eins og púki á fjósbita og verður feitari og feitari með hverju árinu í allar áttir eftir því hvaða áhætta fellur til, hvort pundið hækkar vegna verðhjöðnunar þar, sem ég held að sé mesta áhættan, hvort lítið innheimtist af eigum Landsbankans, hvort neyðarlögin haldi ekki, sem ég tel frekar ólíklegt en yrði óskaplega mikið áfall fyrir Ísland og þennan samning alveg sérstaklega. Hæstv. ráðherra heldur þetta. Ég má ekki dvelja lengi við hann því að ég ætla að ræða næst um hv. þm. Helga Hjörvar sem er formaður efnahags- og skattanefndar en það mál sem nú er til umræðu skiptir verulegu máli efnahagslega. Sá hv. þingmaður, sem ég reikna með að sé líka að hlusta á mál mitt vegna þess að það er enginn þingmaður með fjarvist í dag, enginn þingmaður, ég kannaði það áðan, sá ágæti þingmaður sem hélt eina ræðu og tíu andsvör um fyrra málið, sem var samþykkt sem lög sagði 21. ágúst 2009, undir lok þeirrar umræðu, með leyfi frú forseta: „Við sögðum í umsögn okkar, meiri hlutinn, að við beindum því til fjárlaganefndar að huga að efnahagslegum fyrirvörum og að í meginatriðum væri forsenda þess að við gætum staðið við þessar skuldbindingar að hér yrði hagvöxtur 3% á ári næstu 15 árin.“ Frú forseti. Hann gefur sér það sem forsendu að hagvöxtur á Íslandi verði 3% á ári í 15 ár. Þetta hlýtur að vera mjög vafasöm forsenda, frú forseti, í ljósi þeirra upplýsinga sem við höfum fengið undanfarið, þ.e. að mikil skuldsetning þjóða geti valdið því að hagvöxtur verði lítill sem enginn. Svo segir þessi ágæti þingmaður - ég get nú ekki lesið allt áður en ræðutíminn er búinn, þetta er allt of stutt, en hann segir: „. … vegna þess að auðvitað er það þannig að það greiðir engin þjóð meira en hún getur.“ Hann leggur mikla áherslu á að fyrirvararnir séu mjög mikils virði. Nú eru þeir farnir og mig langar gjarnan til að heyra álit hv. þingmanns á því hvað gerist og hvaða afstöðu hann hefur til nýja málsins því að hann hefur ekki talað eitt einasta orð í umræðunni um þetta mál sem nú er til umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir áhugaverða ræðu, áhugaverðar upplýsingar um þá staðreynd að stjórnarliðarnir hafa þagað hér þunnu hljóði í allt haust og þau einu skilaboð hafa komið fram, svo merkilegt sem það hljómar þegar maður segir það eða hlustar, að í meðförum Breta og Hollendinga hafi fyrirvararnir sem við settum eftir langa og stranga vinnu í sumar gert það að verkum að staða Íslands sé betri en áður, eins ótrúlegt og það nú hljómar. Ég er ekki viss um að ég muni eftir ræðum hv. þingmanna, þó er eins og mig rámi í ræðu hæstv. ráðherra Árna Páls Árnasonar frá 2. júlí þegar hann ræddi þar um sína ESB-trú og þá sannfæringu sína að Evrópusambandið muni leysa öll okkar vandamál. Því langar mig að velta því upp og spyrja hv. þingmann hvort hann sé á þeirri skoðun eða hvernig hann líti á það að sú leið sem við erum að því er virðist á, leið ríkisstjórnarinnar og Samfylkingarinnar, að samþykkja Icesave-samningana, það eru til aðilar sem halda því fram að um leið og við séum búin að samþykkja Icesave-samningana eigum við aðeins þann kost einan og nauðugan að ganga í Evrópusambandið, það sé þvingun til þess, því að öðrum kosti munum við ekki geta tekið þessa samninga upp til viðræðna við aðra eða hugsanlega líka verði skuldbindingar orðnar með þeim hætti að það verði einfaldlega ekki neinar aðrar útgönguleiðir fyrir okkur en að ganga í Evrópusambandið, hvort þingmaðurinn telji að 

Frú forseti. Maður hefur heyrt þetta sjónarmið stundum. Ég hef alfarið neitað að trúa þessu. Ef þetta væri reyndin, frú forseti, erum við farin að nálgast eitthvað sem heitir landráð og það getur bara ekki verið þannig að ég ætla algjörlega að neita þessu fyrir hönd þeirra sem tala um þetta, vegna þess að ef menn ætla sér að skuldsetja þjóðina svona mikið til þess að neyða hana seinna meir inn í Evrópusambandið þá er það náttúrlega bara sama og landsala. Ég fellst því ekki á þetta. Það sem ég er að tala um er það að þessir hv. þingmenn vita að Bretar og Hollendingar þurfa að samþykkja aðild Íslands að Evrópusambandinu og hugsanlega gera þeir það ekki nema þeir fái safaríkan og góðan samning við Ísland, safaríkan með háum vöxtum, „svavarsvöxtum“, sem ég kalla svo. Ég held að það sé heldur ástæðan fyrir hugmyndafræði þeirra og afstöðu, en eins og ég gat um verður maður að geta sér til um það. Ég á eftir að lesa fleira eftir Helga Hjörvar, það sem hann sagði á síðustu dögum fyrra samkomulagsins og fyrri laganna - sem eru í gildi núna - þar kemur margt athyglisvert fram. Ég hugsa að afstaða margra samfylkingarmanna sé sú að þeir vilji ganga í Evrópusambandið og þeir viti að Bretar og Hollendingar muni ekki samþykkja, það er fyrst og fremst afstaðan. Vinstri grænum var hins vegar stillt upp við vegg. Þeim var sagt: Ef þið samþykkið ekki Icesave-samningana fellur ríkisstjórnin, fyrsta vinstri stjórnin sem hefur verið mynduð í lengri tíma á Íslandi, og til þess mega þeir ekki hugsa. Ég get í sjálfu sér skilið að það er náttúrlega heilmikið atriði en þeir þingmenn þurfa náttúrlega að gera sér grein fyrir alvöru málsins.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal svarið. Ég get svo sem rætt það við hv. þingmann og upplýst að ég mundi gjarnan vilja deila þeirri skoðun með honum að vilja ekki trúa því upp á hv. þingmenn eða hæstv. ráðherra að þetta sé leiðin, að skuldbinda okkur svo við komumst engar aðrar leiðir en inn í Evrópusambandið. Mig langar samt að velta því upp - af því að hv. þingmaður hélt aðeins áfram með það að væntanlega væri talsverður munur á þessum flokkum, Samfylkingunni og Vinstri grænum, og við þekkjum það af umræðunni um Evrópusambandið og reyndar að nokkru leyti um Icesave líka - hvernig á því standi og hvaða augum hv. þingmaður lítur það að kannski sé jafnræði á milli þessara tveggja stjórnarflokka í því að koma ekki hingað upp og skýra afstöðu sína. Ég get alveg tekið undir það með þingmanninum að þessir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar sem hann nefndi hafi talað á mjög skýran hátt um að Evrópusambandið muni leysa öll vandamál okkar og við eigum bara að afgreiða þennan Icesave-samning. Hæstv. fjármálaráðherra talaði hér um grímulausar hótanir frá aðilum innan Evrópusambandsins. Daginn eftir kom hæstv. forsætisráðherra og taldi að engar hótanir bærust frá Evrópusambandinu þessa dagana. Þá veltir maður því fyrir sér, og langar að heyra álit hv. þingmanns á því, hvort það sé kannski bara best að ýta þessum málum hvoru frá öðru og taka Icesave-málið hreinlega 

Frú forseti. Þar sem stjórnarliðar mæta ekki í umræðuna þurfum við að geta okkur til um afstöðu þeirra. Ég ætla að fara í gegnum ræður fleiri þingmanna sem ekki hafa tjáð hug sinn og reyna að meta hvað þeir eru eiginlega að hugsa. Ég hugsa að Vinstri grænir séu mjög uppteknir af því að halda vinstri stjórn við völd á Íslandi, það gefi þeim heilmikið og þeir fórni ansi miklu fyrir það. Ég vil minna á að Vinstri grænir voru greinilegir sigurvegarar í síðustu kosningum. Þeir höfðu lofað að sækja ekki um aðild að Evrópusambandinu. Þeir höfðu lofað að samþykkja ekki Icesave. Þeir höfðu lofað að vinna helst ekki með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þeir unnu kosningasigur út á þetta, sérstaklega, held ég, út á það að ganga ekki í Evrópusambandið. Hvað gerist svo, frú forseti? Sótt er um aðild að Evrópusambandinu án nokkurra skilyrða. Ég skora á hv. þingmenn að skoða umsóknina. Hún er fjórar línur, engin skilyrði, ekkert minnst á þingsályktunartillögu Alþingis, stjórnarskrána eða þjóðaratkvæðagreiðslu eða neitt. Það er bara sótt um. Ef þær 27 þjóðir mundu allar senda bréf til baka og samþykkja umsóknina væri Ísland orðið aðili að Evrópusambandinu án viðræðna. Þannig var umsóknin. Að þessu standa þingmenn og þingflokkur Vinstri grænna og héldu hér afskaplega furðulegar ræður. Má í því sambandi nefna ræðu hæstv. ráðherra, Svandísar Svavarsdóttur. Hún var ótrúleg og mun lifa í þingtíðindum lengi og menn munu lesa hana sér til skemmtunar.

Virðulegi forseti. Það var athyglisvert að hlusta á ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals þegar hann fór yfir orð þeirra ráðherra og þingmanna sem hann las hér upp, sérstaklega hvernig þeir hafa komið að umræðu um þetta mál sem er ekki mjög mikil samkvæmt þessari ræðu hv. þingmanns. Mig langar að biðja þingmanninn - til að það komist alla vega í Alþingistíðindi - að rifja upp með mér hverjir voru með Sjálfstæðisflokki í ríkisstjórn fyrir rúmu ári. Ég vil taka fram að enginn skal halda annað en að ég telji að Sjálfstæðisflokkurinn beri ábyrgð á sinni stjórnartíð jafnt og Samfylking. En svo virðist sem þingmenn og ráðherrar Samfylkingarinnar séu í einhverri afneitun um að hafa verið í ríkisstjórn. Getur verið, hv. þingmaður, að fjarvera sérstaklega samfylkingarmanna hér í dag einkennist af feimni við stjórnartíð þeirra allt frá kosningum 2007, held ég að hafi verið? Getur það verið? Frú forseti. Það er mikilvægt að reyna að upplýsa það og komast að því hvað veldur fjarveru samfylkingarþingmanna og -ráðherra í þessu máli. Staðreyndirnar eru vitanlega þær að á sínum tíma, þegar Icesave-ævintýrið hrundi, var samfylkingarmaður viðskiptaráðherra, samfylkingarmaður var formaður stjórnar Fjármálaeftirlitsins, ef ég man rétt, og sá sami ágæti maður var varaformaður stjórnar Seðlabankans. Ég velti því fyrir mér, í ljósi ræðu hv. þingmanns, hvort þessi feimni við fortíðina skýri fjarveru Samfylkingarinnar hér í þingsal.

Frú forseti. Það var einmitt það sem ég var að segja, þeir geta ekki horfst í augu við vandann. Ég spurði hæstv. utanríkisráðherra að því fyrir ekki mjög löngu hvort hann hafi ekki verið í ríkisstjórn á því árabili sem hv. þingmaður nefndi, frá 2007–2009, og hann viðurkenndi það. Hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, viðurkenndi að hafa verið í ríkisstjórn þó að þeir tali alltaf eins og Sjálfstæðisflokkurinn einn beri ábyrgð alla tíð. Það merkilega er, frú forseti, að í sívaxandi mæli eru þingmenn stjórnarliða að neita ábyrgð á núverandi ríkisstjórn. Ég ætla að biðja hv. þingmenn alla að taka eftir því að æ oftar vísa hv. þingmenn stjórnarliða í það sem gerðist áður, það er eins og þeir séu ekki við völd núna. Þeir vísa alltaf aftur í fortíðina en ekki í það sem þeir eru að gera núna, eins og t.d. sá samningur sem við ræðum nú, eins og samningurinn sem gerður var í sumar, sem er alfarið á ábyrgð núverandi stjórnarliða, alfarið. En þegar þeir tala um það byrja þeir alltaf að tala um 18 ára stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins o.s.frv. Það er eins og þeir hafi ekki verið við völd. Ég held að kenning mín, sem ég setti fram hér áðan, sé rétt um það að vandinn er svo stór að hv. stjórnarliðar geti ekki horfst í augu við hann, þeir sjái hann ekki. Þeir geta ekki séð hann og þeir ætla að kasta honum aftur fyrir sig og gleyma honum. En ég get fullvissað alla hv. þingmenn, jafnt stjórnarliða sem stjórnarandstæðinga, um það að þessi vandi mun minna á sig ef hann verður samþykktur svona, sem ég vona eindregið að verði ekki.

Virðulegi forseti. Eins og við þekkjum þurfa þeir flokkar sem á hverjum tíma stjórna eða stýra landinu og landsmálum, líkt og í sveitarstjórnum, yfirleitt að taka ákvarðanir, þurfa eðlilega að draga ýmislegt með sér í framtíðinni, þ.e. þeir þurfa oft að taka ýmsar ákvarðanir og bera ábyrgð á þeim þegar fram líða stundir. Flestir stjórnmálaflokkar hér á Alþingi kannast við það. Sumir flokkar hafa reyndar annaðhvort skipt um nafn eða sameinast og orðið þá einhverjir nýir og þykjast geta klórað yfir fortíðina. Því er t.d. haldið mjög á lofti að það séu einhverjir aðrir flokkar en t.d. Samfylking og Vinstri grænir sem hafi fundið upp kvótakerfið. Ég hef velt því fyrir mér, hæstv. forseti, og vil gjarnan spyrja hv. þingmann að því, hvort hann telji að þetta Icesave-mál muni geta orðið sorglegur minnisvarði um þá stjórnmálaflokka, um þá stjórnmálamenn, sem samþykkja munu að leggja þessa áþján á íslensku þjóðina. Mun Icesave-málið fylgja þeim eins og skugginn inn í framtíðina líkt og mörg önnur vond mál hafa fylgt Sjálfstæðisflokki, Framsóknarflokki, Alþýðuflokknum gamla o.s.frv.? Mun Icesave-málið verða eitt af þessum málum sem munu fylgja þessum flokkum inn í framtíðina? 
             Icesave-flokkarnir, já, það er ágætisnafn - við skulum hafa þetta í huga, hæstv. forseti. Mun Icesave-málið fylgja þeim inn í framtíðina og verða þeirra myllusteinn?

Frú forseti. Þá þarf maður að fara í gegnum ýmsa möguleika. Í fyrsta lagi eru einhverjar líkur á því, og vaxandi reyndar, að Icesave-frumvarpið, sem við ræðum hér, verði ekki samþykkt. Ég gaf því fyrst eingöngu 2% líkur að þetta yrði ekki samþykkt. En eftir því sem tímarnir líða og eftir því sem fleiri upplýsingar koma fram um alls konar hluti, stjórnarskrárbrot og áhættu af falli krónunnar, gengisáhættu og vaxtadæmið sem bent var á, að Bretar lána innlánstryggingarsjóði sínum með lægri vöxtum en Íslendingum, o.s.frv. - einnig vegur þungt undirskriftasöfnunin sem er í gangi. Nú hafa 25 þúsund Íslendingar skorað á forsetann. Sú undirskriftasöfnun mun hafa mjög mikil áhrif til þess að málinu verði hugsanlega frestað. Ef þetta mál skyldi nú illu heilli verða samþykkt hér á Alþingi kemur enn upp sú staða að forsetinn hafni undirskrift. Töluverðar líkur eru á því því að hann samdi mjög merkilegt plagg þegar hann skrifaði undir lögin frá því í sumar. Það eru töluverðar líkur, sérstaklega ef undirskriftir verða margar, segjum að þarna verði 35–40 þúsund manns, á að þá verði þessi lög aldrei undirrituð og fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þó má vel vera að lögin verði samþykkt og undirrituð og allt gangi vel á Íslandi. Einnig getur verið að okkur muni ganga vel að borga þetta vegna þess að af tilviljun gangi hlutirnir vel. Þá munu menn ekki muna eftir því sérstaklega. En ef hitt kemur upp, sem líka er ákveðin tilviljun, ákveðnar líkur eru á því að hér fari allt í kaldakol, munu þeir vissulega bera þann kross mjög lengi og ekki vilja við hann kannast.

Virðulegi forseti. Við ræðum enn þetta Icesave-mál og erum hvergi nærri búin að ræða það að mínu mati vegna þess að það er ekki enn þá ljóst hvernig stjórnvöld munu taka á þeim athugasemdum sem komið hafa fram í umræðunni á síðustu dögum. Það er nauðsynlegt að fá svör við því áður en málið er klárað og sent til nefndar. Þetta eru reyndar ekki nema 10 mínútur sem ég hef núna en ég vil í upphafi máls míns segja að þegar við sem höfum miklar áhyggjur af þessu máli erum sökuð um málþóf er það að mínu viti lýðskrum og auglýsingamennska þeirra sem segja það. Ástæða þess að við stöndum hér og komum mikið í ræðustól til þess að ræða þetta mál er fyrst og fremst sú að við höfum gríðarlegar áhyggjur af því hvað þetta mál muni þýða fyrir þjóðina og framtíð hennar. Það er ekki af sérstakri gleði eða áhuga á þessum ræðustól sem mörg okkar fara hingað upp trekk í trekk til þess að varpa ljósi á hættuna í þessu máli og fá svör um það hvernig á því verður haldið. Nei, það er vegna þess að við höfum skrifað undir ákveðinn eið og viljum standa við hann. Ég kláraði fyrr í dag að fara yfir grein sem rituð var vegna þess að þrír ágætir lögmenn höfðu áhyggjur af stjórnarskránni. Ég var byrjaður að fara yfir aðra grein sem er á svipuðum nótum og er rituð af Ragnari Halldóri Hall en sá ágæti lögmaður hafði veruleg áhrif á það hvernig frumvarpið leit út sem samþykkt var í lok ágúst. Þar var ákveðinn fyrirvari sem kenndur var við hann, Ragnars H. Halls-fyrirvarinn er hann gjarnan kallaður, en nú er búið að setja þann fyrirvara í annan og verri búning. Lögmaðurinn fjallar hér um grein sem annar lögmaður skrifaði, Sigurður Líndal, um stjórnarskrána og með leyfi forseta ætla ég að lesa aðeins upp úr grein Ragnars Halldórs Halls. Hér segir: „Í stuttri og gagnorðri grein í Fréttablaðinu 19. þessa mánaðar“ - það er þá nóvember sl. - „benti Sigurður Líndal lagaprófessor á þá staðreynd að engin raunveruleg úttekt lægi fyrir um það hvort efni lagafrumvarpsins, eins og það liggur fyrir þinginu, samrýmdist stjórnarskrá lýðveldisins. Í seinni tíð virðast menn umgangast stjórnarskrána af meiri léttúð en lengst af áður, og enginn stjórnarþingmaður virðist taka slíka ábendingu alvarlega. Þetta mál er þó af þeirri stærðargráðu að við getum ekki leyft okkur að ljúka meðferð þess án þess að hugað verði að þessu atriði. Þegar aðild að EES var í undirbúningi hér á landi var nefnd sérfræðinga falið að semja ítarlega og rökstudda úttekt á því hvort fyrirliggjandi samningsdrög færu í bága við stjórnarskrána. Málið var ekki afgreitt á Alþingi fyrr en niðurstöður þessara sérfræðinga lágu fyrir.“ Hér bendir þessi ágæti lögmaður, sem fjárlaganefnd og Alþingi tóku það mikið mark á að fyrirvari kenndur við hann var settur inn í frumvarpið sem samþykkt var í ágúst, á annan hlut sem enn fleiri lögmenn hafa bent á og það er hvort það frumvarp sem nú liggur fyrir þinginu standist stjórnarskrána. Þegar samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið var í undirbúningi var sérfræðinefnd falið að skoða stjórnarskrárþáttinn. Þótt það hafi vissulega verið mikið og afdrifaríkt skref að samþykkja samninginn um Evrópska efnahagssvæðið - fullyrða má að það hafi bæði verið jákvætt og neikvætt skref - var nefnd sérfræðinga fengin til að skoða stjórnarskrána. Ég spyr mig að því eins og margir aðrir: Hví í ósköpunum er það ekki gert einnig þegar til stendur að skuldbinda þjóðina um ófyrirsjáanlega framtíð, hugsanlega um hundruð milljarða króna ef verst lætur? Það hefur ekki heldur að mínu viti verið sýnt fram á hvernig við getum risið undir þeirri byrði. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa aðeins lengra í greininni. Ragnar heldur áfram: „Ég er sömu skoðunar og Sigurður Líndal um það, að hagsmunir sem hér eru í húfi séu slíkir að verulegur vafi sé á því að efni Icesave-frumvarpsins sé samþýðanlegt stjórnarskránni. Ég skora á alþingismenn að láta fara vandlega yfir það atriði áður en þetta frumvarp verður tekið til endanlegrar afgreiðslu.“ Nú hafa ekki komið fram formleg álit - eftir því sem okkur skilst hefur einn lögmaður sem kom fyrir fjárlaganefnd skilað skriflegum texta en hinir þrír ekki. Það segir vitanlega ekkert um vilja eða getu þessara ágætu þriggja lögmanna sem ekki skiluðu áliti. Ég held að það væri nær fyrir stjórnarmeirihlutann að fá þá prýðislögmenn til að skrifa slíkt álit ef þeir eru fáanlegir til þess því það er að mínu viti óásættanlegt fyrir Alþingi að fjalla um mál sem þetta án þess að hafa á hreinu hvernig stjórnarskráin kemur út úr því. Frú forseti. Ég ætla í lokin aðeins að skipta um gír. Ég ætla að lesa upp frétt, með leyfi forseta, og gá hvort þingmenn kannist við það sem hér segir. Þó er eitt nafn í þessari frétt sem ég ætla ekki að lesa upp en ég mun segja frá því á eftir. Með leyfi forseta: „Það kemur og á óvart að […] skuli beita svo mikilli hörku í ekki mikilvægara máli. Í leiðara [fréttablaðs] í dag er talað um valdahroka og að forsætisráðherra misbeiti valdi sínu gagnvart […] þinginu. Í öðru blaði kalla leiðarahöfundar framgöngu forsætisráðherra neyðarlegt rugl. Fjölmiðlamenn hér halda að […] sé að undirbúa harðan niðurskurð á ríkisútgjöldum til að koma í veg fyrir ofþenslu í efnahagslífinu. Jafnframt er ljóst að andrúmsloft kringum ríkisstjórnina er mikið breytt frá því sem var á síðasta kjörtímabili. Ný skoðanakönnun sýnir að fylgi […], flokks forsætisráðherra, hefur minnkað um sjö prósent á einum mánuði og að flokkurinn mundi tapa …“ Og svo framvegis. Þegar ég las þessa frétt datt mér í hug ákveðið land sem heitir Ísland en þessi lýsing á við um Noreg. Ég las hér upp úr frétt um Stoltenberg, flokksbróður hæstv. forsætisráðherra Íslands, og ég velti því fyrir mér, frú forseti, hvort það séu hreinlega samantekin ráð hjá forsætisráðherrum verkamannaflokkanna á Norðurlöndum og í Bretlandi að hafa sama stjórnunarstíl. Ég velti því alvarlega fyrir mér hvort verkamannaflokkar standi fyrir stjórnunarstílsnámskeiðum fyrir hverjar kosningar þar sem foringjaefni þeirra fái leiðsögn í því hvernig eigi að koma fram. Frú forseti. Nú rifjast eitt upp fyrir mér. Mér þykir leitt að hæstv. utanríkisráðherra sé ekki hér lengur en hann kemur kannski í kvöld og svarar þessu þá. Mér var sagt frá því að hann væri eða hefði verið skráður félagi í breska Verkamannaflokknum. Það væri nú forvitnilegt að athuga hvort hæstv. utanríkisráðherra sé enn skráður félagi í breska Verkamannaflokknum. Þá vakna nokkrar spurningar í framhaldi af því, til dæmis hvort ráðherrann sé hreinlega hæfur til þess að fjalla um málið á Alþingi ef hann er hluti af því flokksapparati sem er að kúga íslensku þjóðina en það er að sjálfsögðu forustusveit Verkamannaflokksins í Bretlandi. Ég hef eins og flestir Íslendingar aldrei hitt þennan Gordon Brown, forsætisráðherra Bretlands, en ég verð þó að segja eins og ég heyrði fullorðna konu segja einu sinni: Svipurinn er ljótur. Ég velti fyrir mér hvað vaki fyrir framámönnum verkamannaflokkanna á Norðurlöndum eða í Evrópu. Ég hygg að Stoltenberg, forsætisráðherra Íslands og Gordon Brown eigi sameiginlegt áhugamál sem er blessað Evrópusambandið. Það á eftir að sýna mjög fram á kosti þess félagsskapar en hins vegar vildi ég vekja athygli á þessari frétt varðandi stjórnunarstíl Stoltenbergs því það fór um mig léttur hrollur þegar ég las hana.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir áhugaverða ræðu og kenningar. Ég leyfi mér að skjóta fram þeirri tillögu að námskeiðið góða hjá verkamannaflokkunum gæti kallast „Listin að stjórna með hótunum“. Hv. þingmaður talaði svolítið um stjórnarskrána, að við og ýmsir fræðimenn í samfélaginu hefðum áhyggjur af því hvernig við í þinginu umgengjumst hana og að það álitaefni væri uppi hvort það frumvarp sem við ræðum nú stæðist skoðun gagnvart stjórnarskránni. Ég man ekki hvort hv. þingmaður var viðstaddur hérna á miðvikudagsmorguninn um klukkan 5.21 er ég hélt ræðu um Icesave og fékk hæstv. fjármálaráðherra upp í andsvar við mig. Þar lét hann þau orð falla, eftir að ég hafði lýst áhyggjum mínum af þessu atriði varðandi stjórnarskrána, að það væri nú búið að skoða þetta allt saman og ríkisstjórnin hefði að sjálfsögðu skoðað þetta áður en hún tók ákvörðun um að skrifa undir samningana. Þetta voru nýjar fréttir fyrir mig. Ég er búin að lesa enn og aftur í gegnum öll skjölin sem okkur hafa verið birt í þessu máli en ég finn engin gögn um þetta. Jafnframt finnst mér áhugaverð sú skoðun hæstv. fjármálaráðherra - segjum að þetta hafi verið gert og það sé rétt hjá ráðherranum að þessi skoðun hafi farið fram, er það þá fullnægjandi gagnvart löggjafarvaldinu? Þótt framkvæmdarvaldið hafi látið fara fram einhverja skoðun sem hvergi hefur verið birt, er þá fullnægjandi að hæstv. fjármálaráðherra komi einfaldlega í andsvar og upplýsi þingheim um að þessi skoðun hafi farið fram, allt sé í lagi og við eigum að hætta að tala um þetta atriði af því að þetta liggi allt saman fyrir? Í fyrsta lagi vil ég athuga hvort hv. þingmaður sé sammála þessari túlkun hæstv. fjármálaráðherra og í öðru lagi hvort hann hafi einhvers staðar fundið eða séð þessum gögnum sem hæstv. ráðherra vísaði 

Hæstv. forseti. Jú, ég var staddur hér klukkan 5.21 og heyrði ágæta ræðu þingmannsins og sérkennilegt svar hæstv. fjármálaráðherra. Ég man ekki eftir því að hafa séð þessi gögn. Ég get ekki fullyrt að þau séu ekki til en ég man ekki eftir því. Ég hef hins vegar lesið mikið af gögnum í þessu ólukkans máli, þar á meðal leynimöppuna svokölluðu sem er gríðarlega merkileg og í raun hlýtur það að vera krafa okkar í dag að skjölin í þeirri möppu verði birt. Það er mjög mikilvægt, ekki síst í ljósi þeirra umræðna sem hafa orðið varðandi hvernig Bretar og Hollendingar hafa beitt ýmsum tækjum til þess að reyna að knésetja okkur í þessu máli. Það er engin ástæða til þess að halda þessum gögnum leyndum því mörg þeirra renna styrkum stoðum undir þær fullyrðingar. Ég held að það sé óásættanlegt að halda því fram sem hæstv. ráðherra gerir. Það getur vel verið að þessar upplýsingar séu til. Ég held hins vegar að í ljósi þess að það frumvarp sem nú liggur fyrir þinginu er í fyrsta lagi öðruvísi en fyrsta eintakið sem kom inn í sumar og líka allt öðruvísi en það sem samþykkt var hér með lögum í lok ágúst réttlæti það ekki að stjórnarskráin sé ekki skoðuð vegna þess að þetta er allt annað frumvarp sem liggur frammi nú. Því ítreka ég það sem ég hef sagt í síðustu ræðum mínum varðandi stjórnarskrána að það ber að taka tillit til þess vafa sem ríkir og skoða hann sérstaklega.

Hæstv. forseti. Þetta var mjög athyglisvert svar hjá hv. þingmanni. Eitt atriði vakti hjá mér ákveðna undrun þegar við vorum fyrr í dag að fjalla um yfirlýsingu stjórnarandstöðuflokkanna varðandi hvert við viljum fara með þetta mál. Nú er það undantekning þegar stjórnarliðar voga sér í pontuna en þegar við vorum að ræða þetta mál og þau atriði sem stjórnarandstaðan vildi skoða í fjárlaganefnd komu þau hróp úr hliðarsal frá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, formanni fjárlaganefndar, að þessi atriði hefðu öll verið skoðuð í sumar. Er það ekki einmitt kjarni málsins að við erum með allt annað mál í höndunum nú, eins og hv. þingmaður benti á varðandi stjórnarskrána? Er ekki málið að það þarf að fara í alla þessa vinnu undir öðrum formerkjum af því að forsendurnar eru allar breyttar? Ég tel að það sé gríðarlega mikilvægt atriði. Mig langar að taka undir með hv. þingmanni sem spyr hvar ráðherrarnir séu. Hvers vegna eru þeir ekki hér að hlýða á mál okkar? Nú hafa þeir vissulega, sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra, verið duglegir að sitja undir umræðunum en það vekur athygli að þeir virðast ekki hafa þolgæði til þess að sitja undir þessari umræðu lengur. Getur það verið vegna þess að þeim líki ekki málflutningurinn? Eða þeir telji sig hafa öðrum hnöppum að hneppa? Eða er skýringin einfaldlega sú að þeir séu heima að vinna og undirbúa að koma til móts við kröfur stjórnarandstöðunnar? Það væri áhugavert ef hv. þingmaður og formaður þingflokks Framsóknarflokksins, sem er stjórnarandstöðuflokkur, kæmi og gæfi mér sína innsýn í þær vangaveltur. Það hefur komið fram í umræðunum í dag að Samfylkingin er búin að gleyma því að fleiri flokkar en Sjálfstæðisflokkurinn séu í stjórnarandstöðu. Þau hafa talað eins og við séum ein í stjórnarandstöðu og það er þá væntanlega í sama stað og þau gleyma því að þau voru með okkur í ríkisstjórn. Við vorum ekki ein í þeirri ríkisstjórn og ég vil halda því til haga að 

Virðulegi forseti. Það var í fréttum ekki alls fyrir löngu að einn borgarfulltrúinn vildi að borgarfulltrúar skiluðu inn heilbrigðisvottorði til þess að sjá hvort þeir hefðu getu til þess að sitja í borgarstjórn. Ég held að væri ágætt að þingmenn gengju í gegnum eins konar minnispróf þegar þeir ganga inn í þinghúsið til þess að athuga hvort langtímaminnið sé nokkuð orðið fullt. Við vitum að í tölvu þarf stundum að eyða gögnum þegar allt er orðið fullt og stíflað. Maður veltir fyrir sér hvort það geti átt við hér. En ég þakka hv. þingmanni fyrir að minna á að það eru fleiri flokkar í stjórnarandstöðu. Ég er löngu hættur að láta það angra mig þegar Samfylkingin og sérstaklega hinn kotroskni hæstv. utanríkisráðherra kemur hér og fer mikinn um stjórnarandstöðuna, þá fer það nú inn um annað eyrað og út hinum megin, það stoppar ekkert. Ég get heldur ekki, hv. þingmaður, ráðið í hvað ráðherrarnir eru að gera þegar þeir eru ekki hér og forðast það helst, en ég vil þó taka fram að hæstv. fjármálaráðherra hefur verið mjög þaulsetinn hér og ber að þakka honum fyrir það. Ég veit að hann er í húsinu. Ég sakna þess hins vegar að ýmsir aðrir ráðherrar skuli ekki eyða meiri tíma hér, eins og hæstv. forsætisráðherra og hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra, því að eins og ég held ég hafi bent honum á í einni ræðu er veruleg hætta á því að ef þetta skelfilega frumvarp nær fram að ganga og við tökum þessar skuldbindingar á okkur muni viðskiptavinum hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra fjölga mjög hratt á næstu árum, verði þetta að veruleika. Ég held því að það sé ábyrgðarhluti hjá ráðherrunum og stjórnarþingmönnum hvað þeir eru lítið við þessa umræðu. En það má alltaf bæta sig og vonandi gera þeir það við 3. umræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir góða yfirferð á þessu máli. Hann kom töluvert inn á svokallað Ragnars H. Halls-ákvæði. Eins og við vitum fjallar Ragnars H. Halls-ákvæðið einfaldlega um að farið sé að íslenskum lögum við gjaldþrotaskipti á íslensku fyrirtæki. Flóknari er sá fyrirvari ekki, hann er einfaldlega þannig. Farið er fram á að farið sé eftir íslenskum lögum. Síðan var gerður viðaukasamningur við Breta og Hollendinga á sínum tíma, 5. júní, um að lagskipta kröfum, þ.e. að skipta á milli tryggingarsjóðanna. Eftir að þessi viðaukasamningur komst í hendur almennings og okkar hv. þingmanna var mörgum mjög brugðið að sjá að búið var að semja um að skipta kröfunum öðruvísi en átti að gera. Mig langar að spyrja hv. þingmann hver sé í raun og veru ástæða þess, vegna þess að þessi krafa kemur að sjálfsögðu inn af hálfu Breta og Hollendinga. Það voru margir, sérstaklega Indriði H. Þorláksson, pólitískur aðstoðarmaður fjármálaráðherra, sem skrifaði nú greinar í blöð um að þetta væri bölvuð vitleysa í Ragnari H. Hall. Hverja telur hv. þingmaður skýringuna vera á því að Bretar og Hollendingar gerðu kröfu um að kröfunum væri skipt með þessum hætti? Það gat munað mörgum tugum milljarða, ef ekki hundruðum milljarða, fyrir Íslendinga og íslenska þjóð hvernig þetta var gert. Gæti hv. þingmaður velt því fyrir sér hvort Bretar og Hollendingar hafi kannski verið búnir að kynna sér íslensk gjaldþrotalög og hafi þess vegna viljað gera þessa skiptingu á kröfunum?

Virðulegi forseti. Það er alveg augljóst að mínu viti hvers vegna þessu var þannig háttað. Það var vegna þess að Bretar og Hollendingar vildu með því hámarka það sem þeir fá út úr þessum kröfum og að sjálfsögðu kynntu þeir sér íslensk lög. Það held ég hins vegar að íslensk stjórnvöld hafi ekki gert, ég held að þau hafi ekki kynnt sér bresk lög sem um samninginn gilda. Um samninginn gilda bresk lög og það var búið að fella fyrirvarana inn í samninginn og setja lagastimpilinn á hann. Þá var vitanlega algjörlega fáránlegt að fá ekki sérfræðimat á því hvað það þýðir. Hvað þýðir það t.d. ef efnahagslegi fyrirvarinn er rekinn fyrir enskum dómstóli? Hvernig verður hann túlkaður og slíkt? Ég er ekkert hissa á því að forsætisráðherra Íslands hafi fengið bréf frá forsætisráðherra Bretlands þar sem hann segir í örfáum línum að hann sé óskaplega ánægður með það hvernig tekið hafi verið á málum, hvernig málinu hefur verið breytt. Á a.m.k. tveimur eða þremur stöðum vísar hann til þess að hann sé svo glaður yfir að nú sé búið að binda allt saman í lagatexta í samningi og ekki neitt lengur bundið samþykkt Alþingis um ríkisábyrgðina. Það er vegna þess að Bretarnir gera sér grein fyrir því að um samninginn gilda bresk en ekki íslensk lög, sem þeir hafa kynnt sér. Það er athyglisvert að lesa þetta bréf frá Brown vegna þess að í því er gríðarlegur þrýstingur á íslenska forsætisráðherrann að drífa nú í þessu máli og hvika hvergi frá því. Það er vitanlega vegna þess að Bretar hafa gert hagsmunamat á þessum samningi og öllu sem að honum snýr og telja nú rétti sínum og hag betur borgið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hann kom réttilega inn á það í svari sínu að farið væri eftir enskum lögum eftir að fyrirvörunum var breytt þar sem greiðsluskylda íslenska ríkisins gagnvart þessum skuldbindingum var vefengd. Í fyrirvörunum sem voru samþykktir hér í ágúst gat íslenska ríkið einhliða fellt niður og takmarkað ríkisábyrgðina ef skorið yrði úr því fyrir þar til bærum dómstólum og dæmt okkur í hag. En ef dómur fellur um málið eins og samningarnir eru núna, eins og ég skil þá, og okkur ber ekki lagaleg skylda til þess að greiða þessar innstæður, er það nánast bara teboð frá Bretum og Hollendingum. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Hversu mikið lagalegt gildi hefur þessi fyrirvari núna miðað við það sem áður var?

Virðulegi forseti. Ég er nú langt frá því að vera löglærður maður en ég segi nú svipað og ágætur píanóleikari sagði í fréttum í dag, ég er þó þokkalega læs og skil þennan samning ágætlega. Það er að sjálfsögðu búið að veikja og draga tennurnar úr þessum fyrirvara núna, því að eitt af þeim lykilatriðum sem voru í lögunum sem samþykkt voru í ágúst var einhliða réttur til þess að segja upp þessum samningi eða í rauninni að takmarka ríkisábyrgðina. Hollensk og bresk stjórnvöld hafa í gegnum allt þetta ferli viljað hafa nógu mikið af svokölluðu teboðum í samningnum. Það er vegna þess að þau hafa ekkert lagalegt gildi þegar komið er inn í breskan réttarsal. Hugsanlega fá menn te í salnum, ég hef ekki hugmynd um það, en það er í besta falli það sem við fáum út úr þessu í breskum réttarsal, held ég.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir einstaklega góða ræðu að vanda í þessari umræðu. Mig langar til að lesa hér örlítinn bút sem ég vildi biðja hv. þingmann um að fylgjast með þegar ég les. Hér er bútur úr Rauða þræðinum, 56. tölublaði, 4. árgangi, föstudaginn 4. desember 2009, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn og Framsókn framkölluðu hrun íslensks efnahagskerfis. Rauð ljós blikkuðu á íslenska fjármálastarfsemi og að lokum var Ísland fryst. Búið er að eyða ómældum kröftum í að breyta þessu og er Icesave lykillinn að viðreisn. Nú ætla hrunflokkarnir með skipulögðu málþófi að framkalla annað hrun og innleiða þar með ísöld í íslenskt efnahagslíf.“ Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir þessa söguskoðun eða hvort honum þyki e.t.v. að það vanti eitthvað inn í þessa lýsingu. Getur verið að einn ákveðinn stjórnmálaflokkur sýni þarna kannski eilitla hógværð, óþarfa hógværð jafnvel, með því að vera ekki nefndur á nafn? Mundir þú ekki ætla að þessi flokkur væri dálítið skúffaður yfir því að ef sagan yrði skrifuð og hans yrði ekki minnst? Ég bið hv. þingmann um að svara þessum spurningum.

Virðulegi forseti. Icesave-flokkarnir eru nú við völd á Íslandi og þeirra verður minnst fyrir Icesave ef það verður samþykkt eins og það lítur út í dag. Þessi Rauði þráður sem hv. þingmaður vitnaði í er greinilega mjög sérkennilegt fyrirbæri. Framsóknarflokkurinn ætlar ekkert að hlaupast undan því að hafa verið hér í ríkisstjórn á árum áður og örugglega tekið ákvarðanir sem voru rangar og hefði ábyggilega mátt gera betur einhvers staðar. En það er mjög sérkennilegt að sá flokkur sem var með viðskiptaráðuneytið þegar Icesave hrundi - og einn ágætur maður úr þeim flokki var formaður stjórnar Fjármálaeftirlitsins og varaformaður stjórnar Seðlabankans - skuli hafa reynt að þurrka þessa staðreynd út úr minni sínu eða kjósenda sinna og flokksmanna. Það er líklega enginn stjórnmálaflokkur á Íslandi sem ber jafnmikla ábyrgð á Icesave og Samfylkingin vegna þess að þeir héldu um alla stjórnartauma er komu að þessu máli. 
             Og ofan á allt eru þeir farnir að ráða hluta af þessum snillingum sem voru við stjórnvölinn í bönkunum til sín. Hvort sem það er í fasta vinnu eða sérverkefni, leita þeir ráða hjá þessu ágæta fólki. Ég efast ekki um að þetta sé allt ágætisfólk. En ég segi það, frú forseti, vegna spurningar hv. þingmanns að þetta er grímulaus sögufölsun 

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir skýrt og skorinort svar. Ég skil það þannig að þegar skrifað er, með leyfi forseta: „Rauð ljós blikkuðu á íslenska fjármálastarfsemi og að lokum var Ísland fryst“, vantar að skrifa: Rauð ljós blikkuðu á íslenska fjármálastarfsemi sem var undir stjórn viðskiptaráðherrans úr Samfylkingunni og Fjármálaeftirlitið var með samfylkingarráðherrann yfir sér. Það er ágætt að þingmaðurinn hafi gert svo skýrt og skorinort grein fyrir þessu, ég tek undir þá skýringu. Mér þótti vanta þarna ákveðna lýsingu inn í þetta þannig að ég er mjög glöð yfir því að hv. þingmaður hafi skýrt þetta svo afar vel í andsvari sínu.

Frú forseti. Ég held að allir stjórnmálaflokkar sem hafa verið við stjórn undanfarið hafi axlað einhverja ábyrgð eða ætli sér að axla einhverja ábyrgð í þeirra stjórnartíð, nema einn. Það er mjög sérstakt að það skuli vera sá flokkur sem kennir sig við jafnaðarmennsku og talar mikið um jafnrétti, réttlæti, réttsýni, víðsýni, samstarf, samráð. Öll þessi orð eru mjög flott og falleg á prenti. Það er ábyrgðarhluti af þessum stjórnmálaflokki að hafa uppi þessa grímulausu sögufölsun sem virðist vera í gangi í þessum Rauða þræði og það endar að sjálfsögðu með því, frú forseti, að þessi þráður slitnar og teygjan smellur í andlitið á þeim sjálfum.

Virðulegi forseti. Mikið var talað um það í upphafi árs 2009 að þörf væri á styrkri verkstjórn, það væri það sem skorti eftir hrunið að hafa styrka verkstjórn í landinu til að koma þeim verkefnum áleiðis sem brýnust væru. Skipt var um ríkisstjórn og nýr verkstjóri var settur í starfið og uppbyggingin átti að hefjast. Síðan þá höfum við verið að baksa með eitt erfiðasta milliríkjamál sem við höfum nokkurn tímann staðið frammi fyrir, Icesave-málið, og sú verkstjórn sem á því máli hefur verið er vel gagnrýnisverð. Alveg frá því að Icesave-málið kom inn í þingið í sumar hefur það einkennst af því að reynt hefur verið að fá ríkisstjórnarflokkana til að skilja það að málið í þeim búningi sem það hefur verið er ekki tækt til samþykktar. Heilt sumar tók að fá ríkisstjórnina til að fallast á það að gera yrði breytingar á málinu ella færi það ekki í gegnum þingið. Og þingið var ekki upptekið af Icesave-málinu vegna þess að það væru svo brýn mál önnur á dagskrá þingsins, svo var ekki. Icesave-málið var nánast eina málið á dagskrá í sumar, þannig að verkstjórnin fólst fyrst og fremst í því. Nú erum við aftur komin með Icesave-málið hingað og nú tala menn mikið um málþóf. Ég tek eftir því að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, sem hefur lítið verið við þessa umræðu og einungis tekið þátt í stuttu andsvari, lýsir því yfir í dag að hann sé þess fullviss að ríkisstjórnin fái Icesave samþykkt á Alþingi óbreytt. Hann er sannfærður um það, þótt hann hafi ekkert verið í þinginu að fylgjast með umræðunni, að ríkisstjórnin muni fá þetta samþykkt óbreytt og að ríkisstjórnin geti þrýst málinu í gegn í krafti þingmeirihluta en hann vilji heldur hafa stjórnarandstöðuna með. Á hverjum degi hafa komið fram nýjar upplýsingar um Icesave-málið og mikið hefur verið talað um að hér sé komið á mikið málþóf, hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra nefnir reyndar það orð í þessu stutta viðtali, en ég get upplýst þingheim um það að ég er að halda þriðju ræðu mína í þessu mikla málþófi svo eitthvað er nú rangt með farið. Finnst mönnum undarlegt að í 29 manna stjórnarandstöðu þurfi menn ekki að ræða slíkt mál sem Icesave-málið er? Einhverjum þætti það nú undarlegt ef slíkt mál færi í gegnum þingið á miklum hraða. Mig langar til að gera að umtalsefni tvö ný sjónarmið úr nýjum áttum sem komu fram í dag. Núna er uppi mikil deila um það hvort við Íslendingar getum risið undir þessum skuldbindingum og ég hygg að það hafi verið alveg frá upphafi það sem við vorum hvað hræddust við, að við vitum ekki hversu miklar skuldbindingar við erum að takast á herðar. Og þegar búið er að búa svo um hnútana að ríkisábyrgðin er ekki takmörkuð á neinn hátt, erum við að leggja það til að veitt sé ríkisábyrgð fyrir 750 milljörðum plús vextir langt inn í framtíðina. Og jafnvel þótt við vonumst öll til þess að sem mest fáist upp í kröfur er þetta skuldbindingin. Þetta er skuldbindingin sem við erum að fjalla um en ekki einhver önnur tala sem menn finna út að gæti hugsanlega orðið niðurstaðan. Og í þeim rembihnút sem þetta mál er komið í í þinginu, hefur stjórnarandstaðan enn á ný reynt að benda ríkisstjórninni á mikilvæg atriði í Icesave-málinu sem þurfi að skoða nánar og hefur í dag farið fram á það eða sagt ríkisstjórninni hvað það er sem þurfi að skoða rækilega á milli umræðna, bæði í hv. fjárlaganefnd og einnig er mjög brýnt að hv. efnahags- og skattanefnd fái almennilegan frið til að vinna þau mál, sérstaklega er snúa að skuldaþoli ríkisins. Ólafur Ísleifsson hagfræðingur hefur nú tjáð sig um þann mikla vanda sem skuldastaða ríkisins er. Hann segir í fréttunum í kvöld að risin sé upp ný óvissa um skuldastöðu ríkisins og við séum komin hér, hæstv. forseti, í mjög brothætta stöðu og það sé óumflýjanlegt að skjóta ákvörðun um Icesave á frest þar til menn hafi fengið úr því skorið hvert skuldaþol ríkisins raunverulega er og hverjar skuldir Íslendinga eru. Hvernig má það vera að það liggi svo mikið á að leggja þessar byrðar á þjóðina að ekki megi eyða til þess nokkrum dögum eða þeim tíma sem þarf til að reikna það út og reyna að afla allra upplýsinga um hvaða skuldir það eru sem okkur er gert að standa undir? Á sama tíma og farið er fram á það að við veitum ótakmarkaða ríkisábyrgð, nokkuð sem við börðumst hvað mest fyrir í sumar að hún yrði takmörkuð með einhverjum hætti, nú á hún að vera ótakmörkuð, er manni sagt að maður eigi að hafa leyfi til að leggja slíkar skuldbindingar á ófædda Íslendinga langt inn í framtíðina. Ég hef sagt það áður og ég ætla að segja það aftur að ég dreg í efa að alþingismenn árið 2009 hafi leyfi til að binda Íslendinga árið 2030 og 2040, en það getur vel verið að svo geti orðið. Ég tala nú ekki um þegar alltaf eru að koma fram upplýsingar utan úr heimi um væringar þar á alþjóðamörkuðum, sem er líka ástæða til að taka til athugunar þegar Icesave-málið er undir. Í öðru lagi langar mig að nefna að Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir stjórnsýslufræðingur skrifaði í dag á bloggsíðu sína að það vantaði leiðsögn í Icesave-málinu, að það væri nauðsynlegt að ríkisstjórnin og þá væntanlega þeir sem fara með verkstjórnina, taki málið til sín og reyni að koma því út úr þeim hnút sem það er í. Það vekur mig til umhugsunar um það að full ástæða sé fyrir okkur að líta til þess útspils sem stjórnarandstaðan hefur lagt fram á borðið í kvöld og hefur raunar verið skoðun stjórnarandstöðunnar allt frá því málið kom inn í þingið, þ.e. að þessu máli verði hreinlega að vísa frá. Það er eitt af því sem kemur fram af hálfu stjórnarandstöðunnar í dag, að það sé nauðsynlegt að ríkisstjórnin fari nú í það að koma málinu í þann farveg sem því var ætlað að vera með samþykkt þingsályktunartillögu 5. desember 2008. Þetta mál er allt dæmi um það að menn æða áfram, vilja ekki hlusta á sjónarmið annarra, bíða þar til allt er komið í algjört óefni og fara þá að tala um það að menn séu að leggja stein í götu lýðræðislegrar umræðu. Þetta er auðvitað ekki rétt. Svona eiga menn ekki að tala, svona eiga alls ekki hv. alþingismenn að tala sem vita mætavel hvernig stjórnarskránni er háttað og hvert hlutverk þingmanna er. Það er afskaplega dapurlegt að málið skuli vera komið í þann óskaplega rembihnút sem það er í nú í dag. Sú tilraun sem gerð var í sumar, að reyna að líta á málið sem sameiginlegt hagsmunamál þjóðarinnar, er komin út í veður og vind og ekki orðin að neinu. Í stað þess eru menn í stöðugu rifrildi og vilja ekki átta sig á því að þessu máli verður að koma upp úr þeim hjólförum sem það er í núna og menn verða að átta sig á því að áður en allar þessar skuldbindingar verða lagðar á Íslendinga verða menn a.m.k. að hafa allar þær upplýsingar tækar á borðinu sér til rökstuðnings. Þeir sem þá hafa sannfæringu fyrir því að öðruvísi verði ekki áfram haldið en að samþykkja þessi ósköp skulu gera það en hinir geta þá sagt það sem rétt er að mínu mati, að þessum samningi verði að hafna, hann verði að fara héðan burtu. Það þurfi að byrja upp á nýtt. Við reyndum eins og við gátum að laga það samkomulag sem fyrir var. Það gerðum við með fyrirvörunum. Það hefur ekki tekist, á það hefur ekki verið hlustað. Ríkisstjórnin virðist nú vera ákveðin í því með öllum tiltækum ráðum að koma þessu í gegnum þingið og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra lýsir því bara yfir opinberlega eins og ekkert sé sjálfsagðara að þetta verði samþykkt óbreytt. Maður spyr sig þá: Er það virkilega svo að það sé skoðun ríkisstjórnarinnar þegar frumvarp er lagt fram í þinginu að því megi ekki breyta? Og er það virkilega svo þegar fram koma nýjar upplýsingar um þungbærar skuldir á þjóðinni að það eigi ekki að verja hana? Er það skoðun hæstv. ríkisstjórnar að svo skuli vera? Og er það skoðun hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, sem ber höfuðábyrgð nú á efnahagsmálum íslensku þjóðarinnar, lítur hann svo á að það sé kannski betra að hafa stjórnarandstöðuna með? Þetta snýst ekkert um stjórn og stjórnarandstöðu. Þetta snýst um hagsmuni íslensku þjóðarinnar og auðvitað er það skylda hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra að líta þannig á málin. Og ef hægt er að verja þjóðina betur, er skylda hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og allra þeirra sem hér eru inni að gera nákvæmlega það.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir kröftuga og öfluga ræðu sem hreyfði enn á ný fullt af nýjum málum, nýjum efnisatriðum sem stöðugt eru að koma fram í þessu málinu og þetta mál er auðvitað þannig vaxið að það er kannski ekkert skrýtið. Hv. þm. Ólöf Nordal hóf mál sitt á því að fjalla um verkstjórnina og leiðsögnina í þessu máli sem ríkisstjórnin hefur, eða hæstv. forsætisráðherra skyldi maður ætla að eigi að hafa verkstjórnina og reyndar hæstv. fjármálaráðherra, og nefndi að það væri ýmislegt að þar. Flokksbróðir hv. þingmanns, hv. þm. Árni Johnsen, kallaði þetta skjökt í ræðu í gær og það væri gaman að heyra hvaða orð hv. þm. Ólöf Nordal á yfir þessa leiðsögn og þessa verkstjórn. Mig langar aðeins að rifja það upp í þessu sambandi að það hefur auðvitað komið hér margítrekað fram að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna virðast ekki vera sammála um það til að mynda hvaðan þær hótanir, þær grímulausu hótanir sem öðru hvoru virðast líða hér yfir okkur og gera það að verkum að a.m.k. hæstv. fjármálaráðherra fullyrðir að við verðum að samþykkja þetta mál á næstu dögum. Hann taldi reyndar að það væru grímulausar hótanir frá aðilum innan Evrópusambandsins sem hæstv. forsætisráðherra hefur neitað. Síðan höfum við auðvitað heyrt að þær hótanir hafi átt að koma héðan og þaðan að, frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, frá Norðurlöndunum, og allir virðast neita þessu. Þetta er kannski spurning um það hvernig haldið er á verkstjórninni. Við þingmenn erum að ræða efnisatriði málsins í ræðustól í staðinn fyrir að taka málið inn í nefndir þingsins, eða taka þetta út eins og hv. þingmaður sagði. Mig langar kannski að heyra farið aðeins meira í dýptina á því hvernig verkstjórinn 

Hæstv. forseti. Það hefur verið einkenni þessa máls og í raun margra annarra sem eru á borði ríkisstjórnarinnar að það er engin leið að fá upplýsingar um það hvernig hlutirnir eru raunverulega vaxnir. Það er líka mjög áberandi að ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn eru mjög ósammála um það hvernig hlutirnir eru vaxnir. Síðast kom það fram hjá hæstv. fjármálaráðherra þegar hann lýsti þessum grímulausu hótunum sem áttu að hafa komið fram og hafa vísast komið frá Evrópusambandinu en hæstv. forsætisráðherra taldi að svo hefði ekki verið. Einhvern veginn liggur ekki alveg fyrir hvernig þessum málum er háttað. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir ríkisstjórnina á tímum eins og nú eru að fara fram með mjög ákveðna leiðsögn um það hvernig menn ætli að komast út úr vandanum og þá verða menn fyrst og fremst að treysta þeim sem þeir eiga samskipti við. Og þeir eiga auðvitað að treysta öðrum stjórnmálaflokkum fyrir mikilvægum upplýsingum. Hæstv. fjármálaráðherra sagði um daginn að þetta væru gríðarlega viðkvæmar upplýsingar og voveiflegir atburðir sem gætu orðið ef við samþykktum ekki Icesave-málið, en það væri ekki hægt að fjalla um það í þingsal. Hins vegar hefur það stundum gerst að einhverjar slíkar upplýsingar hafi komið í fjölmiðlum en það borgar sig frekar að hafa þær þar en í þingsalnum. En ég vil þá benda á að það eru alveg fordæmi fyrir því, virðulegur forseti, að þingfundir séu haldnir fyrir luktum dyrum, ef upplýsingar eða atburðir eru þannig að nauðsynlegt er að greina frá því í trúnaði er hægt að halda fundi fyrir luktum dyrum. Það hefði verið hæstv. ríkisstjórn í lófa lagið að leggja það til gagnvart þeim málum sem hún taldi að þyrftu að koma fram út af Icesave, en það hefur ekki verið gert og þær upplýsingar sem talað er um hafa ekki komið fram. Þess vegna er ekki hægt að draga aðra ályktun en þá að ekki sé um slíkar upplýsingar að ræða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skýr svör. Ég get tekið undir að það hefði verið hæstv. ríkisstjórn í lófa lagið að upplýsa okkur þó að auðvitað hefði verið æskilegast og er æskilegast að þetta mál verði upplýst fyrir opnum tjöldum og allir hafi þær upplýsingar sem þeir þurfa, ég tala ekki um ef málið væri þannig vaxið að það mundi hugsanlega fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mig langar aðeins að halda áfram með verkstjórnina, því að nokkrir hv. þingmenn stjórnarliðanna hafa komið upp í ræðupúlt, í andsvörum reyndar fyrst og fremst, ekki í efnislegum ræðum, og lagt áherslu á að það sé mjög nauðsynlegt að fara að samþykkja þetta frumvarp sem fyrst og það sé allt í lagi því að það sé bara hægt að semja um það síðar. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann hvort telur hún betra og hagfelldara fyrir íslenska þjóð, þ.e. að fara þá leið sem stjórnarliðarnir leggja til eða þá leið sem stjórnarandstöðuflokkarnir hafa lagt til í dag, eins og hv. þingmaður sagði í ræðu sinni, að taka málið út úr umræðu í þinginu og fara gaumgæfilega yfir þau álitaefni sem þar koma fram, eins og t.d. vaxandi skuldabyrði og stærð fjárskuldbindinganna, sem Icesave bindur okkur um langa hríð og kannski mun lengur en margur kýs að gera sér grein fyrir, og stjórnarskráratriði og fleira. Í því sambandi langar mig að nefna að ég hafði talsverðar áhyggjur af því á sumarþinginu, og hef svo sem enn, að samningurinn sjálfur hefur auðvitað tekið gildi og í honum eru atriði sem menn hafa kannski gleymt, eins og til að mynda vanefndaákvæðin sem ég hef talið að mundu koma í veg fyrir að í framtíðinni væri hægt að taka samninginn upp og semja upp á nýtt og það væri búið að binda hendur okkar fyrir aftan bak rækilega.

Hæstv. forseti. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra Árni Páll Árnason lýsti því yfir við 1. umr. Icesave-málsins í júní að þeir sem teldu að það væri óráð að samþykkja þessa samninga ættu kannski að líta til þess að það væri alveg hægt að samþykkja þá og síðan virkja strax endurskoðunarákvæðin. Mér þótti þetta mjög kyndugt hjá hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra. Ég hefði haldið að ef menn teldu að samningar væru óviðunandi færu þeir ekki að samþykkja þá til að virkja endurskoðunarákvæði. Það væri þá nær að samþykkja þá ekki og leita eftir nýjum samningum eða reyna að gera nauðsynlegar lagfæringar. Það var ákveðið að gera það í sumar þrátt fyrir að það tæki töluverðan tíma að fá hv. þingmenn Samfylkingarinnar til að fallast á þá leið. Í mínum huga er alveg skýrt að það samþykkir enginn samninga sem eru óviðunandi fyrir annan samningsaðilann. Varðandi þessi endurskoðunarákvæði er líka ljóst að þau eru ekki það hald sem menn hafa haldið fram að þau væru. Það er ekki eins mikið gagn í þeim og menn hafa talið fólki trú um. Þvert á móti bjóða þeir upp á að við Íslendingar getum, ef eitthvað kemur upp einhvers staðar annars staðar, farið upp í flugvél, flogið til London og drukkið notalegan tebolla með Bretum. Við sjáum þá bara til hvernig þeim finnst kompaníið og hvort þeim finnst ástæða til þess að taka samningana upp. Þetta er ekkert raunverulegt endurskoðunarákvæði. Það eru engin ákveðin skilyrði fyrir því eða forsendubrestur af neinum toga, þetta er allt saman mjög óljóst og loðið. Það er ekki hægt að flýta sér og klára málið þegar verið er að vara sérstaklega við því að samþykkja þessa samninga núna og ástæða sé til að fresta því. Það er órökrétt og mér finnst það ekki koma til mála. Menn eiga að gefa sér ögn lengri tíma og vita hvort hægt sé að verja þjóðina betur en gert er.

Virðulegi forseti. Í ræðu minni í nótt fór ég nokkrum orðum um þá undarlegu stöðu sem uppi er í þessu máli, að eftir því sem því hefur undið fram, þeim mun óskiljanlegra hefur það orðið satt að segja. Við vitum núna að við ræðum þessi mál í skugga mikilla hótana sem hafa komið frá ríkisstjórninni, hótana í þá veru að ef þessi mál verði ekki kláruð á allra næstu dögum geti eitthvað voðalegt komið fyrir þjóðina. Hæstv. forsætisráðherra sagði fyrir fáeinum dögum að hún ætlaði að ef þessi mál fengju ekki viðhlítandi niðurstöðu hér í þinginu, þ.e. ef Alþingi mundi ekki samþykkja frumvarp hæstv. ríkisstjórnar óbreytt, skylli á frostavetur  Síðan gerist það til viðbótar að flokkur hæstv. forsætisráðherra, Samfylkingin, sendir frá sér fréttabréf til trúnaðarmanna sinna og þar er ekki klipið utan af þessum hlutum eða skorið við nögl í orðavali. Það er ekki látið duga að tala um frostavetur og fimbulkulda heldur hreinlega ísöld, þ.e. að fram undan sé ekki bara einn kaldur, dimmur vetur heldur langur tími, heil öld, hundrað ár hið minnsta, þar sem við búum við þau skilyrði að jafna mætti við ísöld í efnahagslegum skilningi. Það er ekki hægt að segja að talsmenn þessa máls séu á hinum hógværari nótum eða að þeir gefi okkur til kynna að litlir hlutir séu hér í húfi. Við vitum auðvitað að það eru miklir hlutir í húfi. Þessar skuldbindingar sem ríkisstjórnin vill að íslenskur almenningur taki á sig hlaupa á mörg hundruð milljónum króna og guð einn veit í raun og veru hver sú upphæð verður sem lendir á endanum á herðum íslenskra skattborgara, almennings og fyrirtækjanna í landinu. Því má kannski segja sem svo að það sé óhætt að hafa uppi hin stærstu orð. Er samt ekki svolítið sérkennilegt að á sama tíma og hæstv. forsætisráðherra og flokkur hennar keppast við að hafa þessi stóru orð um afleiðingar þess ef ekki verður brugðist við og þetta frumvarp samþykkt möglunarlaust skuli aðrir ráðherrar hneykslast mjög yfir því að höfð séu uppi varnaðarorð um afleiðingarnar fyrir efnahagslífið og almenning í landinu ef við þurfum að taka á okkur, án þess að fyrir liggi að við höfum til þess lagalega skuldbindingu, skuldbindingar upp á mörg hundruð milljarða króna? Hæstv. fjármálaráðherra hefur verið óþreytandi í ræðustólnum í dag og undanfarna daga við að segja okkur að menn megi ekki tala kjarkinn úr þjóðinni, menn megi ekki tala eins og allt sé að fara á hinn versta veg. Það séu víst tækifæri og skuldabyrðin sem við berum sé ekkert svo alvarleg. Á sama tíma kemur hans nánasti samverkamaður í ríkisstjórninni, hæstv. forsætisráðherra, og hefur uppi þessi stóru orð um þær hættur sem blasi við nema við göngumst undir þetta jarðarmen sem verið er að kynna okkur með þessu frumvarpi. Ég hef líka á undanförnum dögum reynt af fremsta megni að varpa ljósi á og reyna að fá svör við í hverju þessi mikla hætta sé fólgin, hverjir það séu sem reyni að hóta okkur og vilji nánast loka landið af í efnahagslegum skilningi. Þegar menn tala um frostavetur og ísöld í tengslum við afleiðingar þess að þetta frumvarp verði ekki samþykkt hljóta menn að vera að tala um gríðarlega hagsmuni og mjög alvarlega hluti, alvarlegar þvinganir sem hæstv. ríkisstjórn þykist hafa þá upplýsingar um að verði ef þessi mál verði ekki leidd til lykta með þeim hætti sem hæstv. ríkisstjórn vill. Hæstv. ríkisstjórn hlýtur að hafa upplýsingar sem öðrum eru ekki ljósar um hverjar afleiðingarnar verði. Að vísu er okkur sagt að matsfyrirtæki úti í heimi muni bregðast ókvæða við. Matsfyrirtæki sem t.d. um mitt síðasta ár töluðu fremur jákvætt um okkar efnahagslíf, töluðu um styrkleikana sem við hefðum, ógnin væri að sönnu til staðar en í meginatriðum væri hagkerfi okkar býsna sterkt og vel til þess fallið að takast á við vandamál sem á okkur kynnu að dynja.

Öfundsverðar.

Öfundsverðar langtímahorfur, sagði raunar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn í júlímánuði á sl. ári og það eru fleyg orð sem ástæða er til að halda til haga. Þá var vísað til þess að það væri Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sem væri að bregða fyrir okkur fæti og vildi ekki borga okkur út lánin. Nú liggur fyrir frá forstjóra stofnunarinnar að þetta er rangt og stofnunin mun greiða út lán eins og um var samið, að vísu miklu síðar vegna þess að það var sleifarlag af hálfu hæstv. ríkisstjórnar varðandi framkvæmd efnahagsmála. Það liggur líka fyrir að gagnstætt því sem haldið var fram eru Norðurlöndin núna reiðubúin að greiða okkur út sín lán. Því var haldið fram að Evrópusambandið reyndi að gera okkur erfitt fyrir. Því hafnaði hæstv. forsætisráðherra og þannig mætti áfram telja. Í dag höfum við mátt fylgjast með í fjölmiðlum ótrúlegum skoðanaskiptum milli sendiherra Svíþjóðar og fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þar sem hvor um sig ber af sér að nokkurn tíma hafi staðið til að bregða fæti fyrir fjárhagslega fyrirgreiðslu til Íslands. Aðalfulltrúi sendinefndar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er mjög stórorður og afdráttarlaus og vísar til þess að Norðmenn fari ekki fyrir Norðurlöndunum heldur Svíar og það séu Svíar sem hafi haft þá afstöðu að ekki ætti að greiða út norrænu lánin til okkar nema við gengjum frá Icesave-málinu. Nú er Icesave-málið óklárað eins og menn vita en engu að síður er lánafyrirgreiðslan frá Norðurlöndunum í höfn. Seðlabankastjóri hefur greint frá því að þessir peningar verði væntanlega í húsi núna fyrir áramótin án þess að frá samningum út af Icesave hafi verið gengið. Það sem vekur hins vegar miklar spurningar er að nú var þetta frumvarp sem við ræðum hér lagt fram fyrir allnokkrum vikum síðan. Það hefur væntanlega verið lagt fram í trausti þess að ríkisstjórnin hefði fullt vald á því. Því verður ekki trúað að óreyndu að ríkisstjórnin komi í tvígang fram með mál af þessari stærðargráðu sem lýtur að samningum við aðrar þjóðir án þess að hafa gengið úr skugga um að hún hafi vald á að ljúka því hér á Alþingi. Svo er þó að skilja á talsmönnum hæstv. ríkisstjórnar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, að svo mikil vantrú sé ríkjandi af hálfu þeirra sem við eigum við að semja og við eigum hagsmuni undir að hæstv. ríkisstjórn sé ekki treystandi til þess að ljúka þessu máli. Ef þetta stendur allt og fellur með því að hægt verði að afgreiða þetta Icesave-mál frá Alþingi - ég vona svo sannarlega að það takist ekki en ef hæstv. ríkisstjórn hefur á réttu að standa um að miklir hagsmunir séu undir í því að þetta mál sé í höfn skyldi maður ætla að ríkisstjórn fullvalda ríkis nyti þess trausts hjá þeim aðilum sem um eiga að véla að þeir tryðu því og treystu að ríkisstjórnin sæi til þess að málið væri afgreitt. Býr eitthvað hér undir? Er einhver efi í hugum þeirra sem eiga við okkur viðskipti um að hægt sé að treysta ríkisstjórninni varðandi framgang þessa máls? Hefur ríkisstjórnin svona lítið traust á stuðningi við þetta mál úr sínum eigin herbúðum að hún treysti sér ekki til að lýsa því yfir afdráttarlaust að þessu máli verði lokið með tilstyrk ríkisstjórnarmeirihlutans? 34 þingmenn hafa lýst því yfir að þeir ætli að styðja þessa ríkisstjórn. Hefur þeim kannski fækkað? Vitum við ekki um að einhverjir þingmenn séu mögulega að ganga úr skaftinu? Ríkisstjórnin er með þessum orðum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir fína ræðu og innihaldsríka. Mig langar að grípa aðeins inn í ræðuna þar sem hv. þingmaður ræddi þá leyndarhyggju og þær leynihótanir sem hafa legið í þessu máli kannski allt of lengi. Alltaf eru einhverjir sem hóta okkur og ýmislegt á að gerast í kjölfarið ef við samþykkjum ekki Icesave-samninginn, frumvarpið eins og það liggur fyrir núna og eins var það tilfellið í sumar. Mig langar að velta því upp og spyrja hv. þingmann hvort ekki megi halda því fram að það sé ekki fyrir tilstuðlan ríkisstjórnarinnar - og eiginlega alls ekki heldur megi frekar halda því fram að það sé vegna þess að hópur fólks með leikstjórann Gunnar Sigurðsson í broddi fylkingar hafi náð að brjóta upp þennan leyndarhjúp leynihótananna með því að skrifa bréf til framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Dominiques Strauss-Kahns, sem hann svaraði og sagði að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefði aldeilis ekki hótað einu eða neinu og það væri engin krafa frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum um að nauðsynlegt væri að ganga frá Icesave-samningunum áður en menn gætu fengið endurskoðun á áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Má ekki halda því fram að Dominique-áhrifin af því hafi síðan orðið að pressan var sett á Norðmenn og síðan Svía og svo hvern og annan koll af kolli, þangað til ekkert stendur eftir annað en stóra spurningin hvort þessar hótanir sem liggja alltaf í loftinu séu allar heimatilbúnar og komnar beint frá hendi ríkisstjórnarinnar sjálfrar? Henni sé einhverra hluta vegna mjög mikill hagur og akkur í því að við klárum samninginn 

Virðulegi forseti. Í alþjóðapólitík áður fyrr var stundum talað um dómínóáhrifin, þ.e. þegar einn kubbur félli mundi það hafa þau áhrif að fleiri kubbar féllu. Nú held ég að við getum farið að búa til nýtt hugtak sem er Dominique-áhrifin, þ.e. áhrifin frá Dominique Strauss-Kahn, forstjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem hefur með því að svara svo afdráttarlaust bréfi frá mætum borgurum hér á landi gert það að verkum að nú eru allir í óðaönn við að bera það af sér að þeir hafi ætlað að beita Íslendinga hörðu. Það vekur að vísu sérstaka athygli að það skyldi þurfa atbeina borgara í landinu til að fá fram þessar upplýsingar og það er líka athyglisvert að það virðast vera greiðari póstsamgöngur milli Washington og Reykjavíkur en milli London og Reykjavíkur þegar kemur að bréfaskriftum. Eins og við vitum kusu bæði forsætisráðherra Hollands og Bretlands að sýna hæstv. forsætisráðherra Íslands þá dæmalausu óvirðingu og þar með landinu að svara ekki bréfum hæstv. forsætisráðherra og gera lítið úr Íslandi og íslenskum stjórnvöldum þar með. Þetta er auðvitað ótrúleg saga en sýnir að mínu mati fyrst og fremst eitt og það er að viðsemjendur okkar líta ríkisstjórn Íslands þessum augum. Þeir líta greinilega niður á íslensk stjórnvöld, telja sig ekki þurfa að ansa bréfum, þurfa ekki að ansa neinum hugmyndum okkar um það hvernig við viljum ljúka þessu máli, enda fór það svo eins og allir vita eftir síðustu sneypuför fulltrúa íslensku ríkisstjórnarinnar á fund Hollendinga og Breta að þeir komu til baka með öngulinn í bakhlutanum og samning sem var í algeru ósamræmi við þær ákvarðanir, skuldbindingar og skilyrði sem Alþingi hafði sett.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni skýr svör. Mig langar aðeins að færa málið í seinna andsvarinu yfir á annan hlut sem tengist Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það kom fram í fréttum á Pressunni í dag að fulltrúar hóps, og þetta tengist reyndar þessum Dominique-áhrifum, sem hefur staðið í bréfaskriftum við Dominique Strauss-Kahn, framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, fundaði í dag með fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á Íslandi, Mark Flanagan og Franek Rozwadowski. Meðal þeirra voru hv. þm. Lilja Mósesdóttir, Einar Már Guðmundsson rithöfundur, Gunnar Sigurðsson leikstjóri og Ólafur Arnarson, sem m.a. er hagfræðingur og pressupenni. Þar segir að Flanagan hafi sagt að sjóðurinn teldi að sú mikla breyting sem orðið hefði á hagkerfi Íslands við hrunið mundi leiða til þess að hægt væri að ná verulega háum og viðvarandi afgangi af vöruskiptum þjóðarinnar. Því væri ekki óraunhæft að jöfnuðurinn yrði jákvæður um mörg komandi ár þó að slíkt hefði aldrei fyrr gerst á lýðveldistímanum. Og ég vil leggja áherslu á að þetta er svona í anda þessarar jákvæðu og sérkennilegu kraftaverkaspár Seðlabankans um hvernig okkur muni ganga á næstu árum. Síðan er vitnað beint til Flanagans eða líklega er vitnað til Ólafs í orðastað Flanagans og hér segir: „Lágt gengi krónunnar, sem líklegt væri að héldist lágt í langan tíma, áratug eða meira, mundi enn fremur stuðla að jákvæðum vöruskiptajöfnuði. Eftir töluverðar umræður um málið kom loks skýring frá Flanagan um það hvernig menn hefðu reiknað út væntanlega vöruskiptajöfnuð. Hann sagði að menn hefðu einfaldlega horft á þær útgreiðslur, sem við blasa vegna mikilla skulda, og reiknað út frá því hver vöruskiptajöfnuðurinn yrði að vera.“ Mig langar að velta því upp við hv. þingmann hvort nú sé ekki búið að hafa endaskipti á hlutunum, þegar menn byrja á því að reikna út hvaða mögulegar tekjur hægt er að hafa 

Virðulegi forseti. Það er kannski rétt að taka þessum fregnum með ákveðnum fyrirvara. En ef svo er að það sé skoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að þessi spá eða þetta mat þeirra geti gengið upp að gefnum þeim forsendum að menn dragi einfaldlega svo saman seglin í einkaneyslu og samneyslu og fjárfestingu að það geti haft í för með sér þennan myndarlega vöruskiptaafgang, segir það okkur einfaldlega eitt og það er það að lífskjörin eiga að verða afgangsstærð og annað þarf að vera í forgangi. Ef svo er að hægt sé að kalla fram afgang á vöruskiptajöfnuði upp á eitthvað á annað hundrað milljarða króna, er það auðvitað alveg rétt að það er ekki í samræmi við þá reynslu sem við höfum haft. Gleymum því ekki að útflutningsverðmæti sjávarútvegsins á þessu ári er kannski nálægt 200 milljörðum kr. og sjávarútvegurinn er burðarásinn í útflutningnum. Við sjáum því einfaldlega í þessu samhengi, og þá á auðvitað eftir að draga innflutninginn frá til að fá vöruskiptajöfnuðinn, að ef þetta er þannig erum við væntanlega að tala um ótrúlegar tölur. Það er ljóst af þessu að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerir ráð fyrir að raungengi íslensku krónunnar verði mjög veikt um komandi ár. Ef við skoðum mat Seðlabanka Íslands í síðasta riti Peningamála bankans kemur skýrt fram að á öllu spátímabili bankans næstu þrjú eða fjögur árin, sem auðvitað er mikilli óvissu háð, er gert ráð fyrir að það verði engin breyting sem heitið getur á raungengi krónunnar. Við erum þá væntanlega að tala um að gengisvísitalan sé í kringum 230 eða svo og gengi evrunnar í kringum 180 kall o.s.frv. Þetta virðist vera sú framtíðarsýn sem allt þetta dæmi á að byggjast á.

Virðulegi forseti. Mig langar í þessari ræðu að ræða hluti sem hafa verið að birtast í dag og kannski nokkra hluti sem hafa verið að staðfestast á síðustu dögum. Við höfum verið í ræðupúlti, stjórnarandstæðingar, því að lítið höfum við séð til stjórnarþingmanna, og bent á að það sé mikil nauðsyn á því að þetta mál sé tekið út úr þinginu og farið að fjalla um það upp á nýtt á öðrum vettvangi, hugsanlega í nefndum þingsins eða hreinlega, eins og við framsóknarmenn höfum lagt til frá upphafi, að menn legðu í nýja víkingaferð frá Íslandi til Breta og Hollendinga og reyndum að semja upp á nýtt, því að samningurinn upprunalegi sem allt þetta byggir á er með þeim hætti að það er erfitt að laga hann og virðist vera að andstaða viðsemjenda okkar við það eða geta okkar sem hingað til höfum staðið fyrir samningunum sé ekki nægileg. Alla vega finnst okkur þetta ekki ásættanleg niðurstaða. En ég efast ekki um að menn hafi reynt að gera eins og þeir héldu best miðað við þær aðstæður og forsendur sem þeir gáfu sér. Það eru ekki einungis við stjórnarandstöðuþingmenn sem leggjum þetta til. Rétt er þó að minnast þess í upphafi ræðu minnar að í dag fóru formenn stjórnarandstöðuflokkanna hreinlega fram á það, og sendu út fréttatilkynningu og umræður hafa auðvitað snúist að nokkru leyti um það, að Icesave verði vísað frá þinginu og ríkisstjórnin taki upp viðræður aftur, taki m.a. upp viðræður við Evrópusambandið í þeim tilgangi að það hafi milligöngu um að leiða þessa deilu þjóðanna til lykta og það verði hugsanlega gert á sanngjarnari hátt en ella. Mig langar líka að nefna að fleiri aðilar hafa lagt þetta til hér í dag. Í ræðu sinni áðan kom hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson inn á grein í DV sem var rituð að ég held af Hreini Loftssyni þar sem hann lagði til að málið væri þannig vaxið að það væri rétt að taka það út úr þinginu, geyma það í tvo, þrjá mánuði, og var þar af leiðandi kannski orðinn svolítið samstiga sérfræðingnum Lee Buchheit sem ég hef áður nefnt að hafi lagt til að við tækjum málið til hliðar, biðum og áttuðum okkur á því hver staða okkar væri og semdum síðan upp á nýtt. En það eru fleiri sem hafa tekið undir þennan málflutning í dag. Ólafur Ísleifsson lektor var í fréttum ríkissjónvarpsins í kvöld og þar kom hann inn á nákvæmlega sömu hugmyndafræði, að taka þyrfti þetta mál til hliðar og fara betur yfir það þar sem margir þættir hefðu verið að breytast með þeim hætti að það yrði að skoða málið betur. Það hefur líka verið vitnað í ræðustól til bloggfærslu Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur stjórnsýslufræðings og mig langaði til að renna aðeins yfir hana, bara til að sýna þingheimi fram á að það eru ekki bara við stjórnarandstöðuþingmenn sem höfum lagt þetta til heldur hinir og þessir, bæði sérfræðingar í ýmsum málum og líka aðilar sem hafa tengst einhverju öðru en stjórnarandstöðunni hingað til. Í bloggfærslu sinni í dag reifar stjórnsýslufræðingurinn málið með ýmsum hætti og telur að allt of mikill tími hafi farið í Icesave-málið og að Icesave sjálft sé í raun og veru aðeins brot af þeim vanda sem þjóðin standi frammi fyrir. Það vitum við auðvitað og hefur verið rætt, og staðreyndin sé sú að jafnvel þó að ríkisstjórninni tækist að koma ríkisábyrgðinni í gegnum þingið, eins og náttúrlega hefur staðið til en ég vonast til að gangi ekki eftir, sé líklegt að við blasi málaferli og einnig kröfugerðir erlendra aðila sem ekki tengjast bara Icesave-málinu. Síðan segir stjórnsýslufræðingurinn svo ég vitni, með leyfi forseta: „Til lengri tíma litið er Icesave-málið eitt og sér sem lausn á vanda þjóðarinnar því ekki þess virði að taka upp meiri tíma í þinginu. Forsætisráðherra ætti því að taka málið úr höndum þingsins núna. […] Þessi ákvörðun forsætisráðherra mundi eflaust vekja athygli heimspressunnar (fínt). Embættismenn og stjórnmálamenn í London og Haag mundu fá í magann.“ Ég held að hægt sé að taka undir margt af þessu og þetta styður það sem við höfum verið að segja, að málið sé einfaldlega ófullgert og það þurfi að taka málið til hliðar og skoða það betur og senda þau skilaboð til viðsemjenda okkar að þjóðin sé tilbúin að taka málið upp til endurskoðunar og tilbúin til að standa saman um að bæta það og ná betri niðurstöðu í samningum sem mundu þá væntanlega fara fram í kjölfarið. Síðan heldur stjórnsýslufræðingurinn Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir áfram, með leyfi forseta: „Forsætisráðherra ætti að lýsa því yfir að íslenska ríkisstjórnin sé að vinna að lausn Icesave-deilunnar en það hafi nú komið í ljós að Icesave-vandinn sé of þröngt skilgreindur - vandi þjóðarinnar sé langtum stærri en Icesave-samkomulaginu sé ætlað að leysa og því sé lausnin sem nú er til umræðu of þröngsýn og takmörkuð.“ Hér sýnist mér að orð stjórnsýslufræðingsins og kröfur stjórnarandstöðuformannanna fari í raun og veru saman og eins það sem ég var að vitna til í grein í DV og í fréttum ríkissjónvarpsins í kvöld. Enn og aftur staðfestir þetta þær hugmyndir okkar framsóknarmanna þar sem við m.a. vitnuðum í þennan sérfræðing sem við því miður illu heilli bárum ekki gæfu til að ráða sem sérfræðing í samningaviðræðunum, áðurnefndan Lee Buchheit, sem lagði til í fyrrahaust og aftur í sumar þegar hann kom fyrir fjárlaganefndina, að málið yrði sett í salt. Samningurinn væri einfaldlega það slæmur að það væri alveg sama hvort við samþykktum hann eða samþykktum hann ekki, niðurstaðan yrði alltaf sú sama að við yrðum að fara til Breta og Hollendinga og semja upp á nýtt. Af þeim ástæðum lögðum við framsóknarmenn það til á sumarþinginu, við töldum að fyrirvararnir, þó að þeir væru vissulega mun betri en málið er núna, gengju ekki nægilega langt og að eðlilegast og best væri að fara strax, viðurkenna að samningurinn væri óaðgengilegur og óásættanlegur og við gætum ekki samþykkt hann, aftur til Breta og Hollendinga og semja. Við óttuðumst einmitt það sem hugsanlega hefur orðið niðurstaðan, að Bretar og Hollendingar litu á vinnu okkar í sumar sem einskonar mótleik, tilboð, og komu síðan með gagntilboð til baka sem auðvitað var sýnu verra en það sem við samþykktum og fór í gegnum þingið í ágústmánuði. Og auðvitað var það svo. Í grein stjórnsýslufræðingsins, áðurnefndrar Sigurbjargar, heldur hún áfram að rekja það að setja ætti öll vandamálin sem við stöndum frammi fyrir í eina körfu, fara yfir þetta í heild sinni og skoða málið upp á nýtt þar sem Icesave-hlutinn væri einn hluti af þessu, og það mundi þvinga Hollendinga og Breta til að koma að þessu borði þar sem það eru auðvitað mun fleiri aðilar en þeir sem gera kröfur í bankahrunið og gera kröfur á Ísland. Svo segir stjórnsýslufræðingurinn, með leyfi forseta: „Ef ríkisstjórn Íslands leggur þetta til þurfa ríkisstjórnir Hollands og Bretlands að hafna þessari lausn á deilunni og þar með neita öðrum aðilum (t.d. þýskum og bandarískum kröfuhöfum) um úrlausn sinna mála á Íslandi. Það er komin fullkomin ástæða fyrir þjóðarleiðtoga Íslands, Hollands, Bretlands og þeirra landa sem hyggjast veita Íslandi lán til að hittast strax og tala saman um kjarna málsins.“ Hér get ég ekki orða bundist og tek undir þessi orð. Þetta er það sem við höfum verið að kalla fram bæði í umræðunni í þinginu og hreinlega með ákalli til ríkisstjórnarinnar og forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar, að þeir taki sig saman, vil ég leyfa mér að segja, og hitti með formlegum hætti viðsemjendur okkar bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra. Það hefur líka komið til tals að þingnefndir færu út. Ég held að þetta mál sé þannig vaxið að við gætum og mundum hafa mikið gagn af því og Ísland allt ef við stæðum saman 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni áðan að margir nýir fletir hefðu komið í ljós á málinu þó að margir stjórnarliðar, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, hefðu ekki séð ástæðu til að taka þátt í umræðunum og alltaf verið að tala um að aldrei kæmi neitt nýtt fram, að þeir hefðu heyrt þetta allt saman áður. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í ummæli hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra en haft var eftir honum í dag, og er vitnað í eyjuna.is, sem er veffjölmiðill - þar segir hæstv. viðskiptaráðherra, með leyfi forseta: „Þetta getur ekki haldið áfram endalaust, það getur verið spurning um daga hvenær málþófinu lýkur, segir Gylfi Magnússon, efnahags- og viðskiptaráðherra, í frétt New York Times í dag. Gylfi segist gera ráð fyrir því að ríkisstjórnin nái að semja við stjórnarandstöðuna og að Icesave-frumvarpið verði samþykkt óbreytt.“ - Ríkisstjórnin fær frumvarpið samþykkt, segir Gylfi í samtali við fréttamann. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að mér finnast þessi ummæli alveg með ólíkindum hjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra landsins, hér er verið að ræða um efnahagslega framtíð Íslendinga og íslenskrar þjóðar. Ég vil vekja sérstaklega athygli á því að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur ekki tekið til máls í þessari umræðu, ekki tekið til máls. Hann hefur komið í andsvör í mjög stuttan tíma en aldrei flutt ræðu, sjálfur efnahags- og viðskiptaráðherra.  Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist það ábyrgt af hæstv. ráðherra að senda skilaboð í gegnum fjölmiðla en sjá sér ekki fært að taka þátt í umræðum, sjálfur efnahags- og viðskiptaráðherra. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Finnst honum það viðunandi?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir fyrirspurnina. Svarið er sjálfgefið. Auðvitað er þetta engan veginn viðunandi. Það verður að segjast alveg eins og er. Það er merkilegt, og það var ágætt af hv. þingmanni að rifja það upp, að efnahags- og viðskiptaráðherra skuli aldrei hafa komið í ræðustól til að ræða þetta mál. Aftur á móti hefur hann á stundum verið nokkuð málglaður við fjölmiðla og þessi ummæli, sem ég hef reyndar ekki séð enn sjálfur, en hv. þingmaður las upp áðan, eru öll komin úr sama brunni, þ.e. að kasta einhverju fram. Ég get ekki orða bundist um virðingarleysi þessa ópólitíska ráðherra gagnvart störfum Alþingis - þegar hann fullyrðir að þetta muni fara í gegn óbreytt. Mér finnst virðing hans gangvart störfum okkar á Alþingi eiginlega alveg í lágmarki. Í upphafi, þegar hæstv. ráðherra var ráðinn fyrst, bundu margir vonir við að með því að hann væri ópólitískur ráðherra mundi hann sýna aðeins annan svip. En satt best að segja fór það fljótlega af hæstv. ráðherra. Oft og tíðum hefur mér fundist að ef einhver ráðherra sé með pólitískar skoðanir þá sé það hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Hann virðist hins vegar ekki bera þá virðingu fyrir störfum Alþingis sem kjörnir fulltrúar og pólitískir ráðherrar, sem eru þá kjörnir til þess, virðast sem betur fer hafa.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni. Það er með ólíkindum hversu litla virðingu hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra ber fyrir störfum Alþingis. Í fyrrahaust, þegar efnahagshrunið gekk yfir okkur, og þær hörmungar sem því fylgdu, var það hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem tjáði sig um það að menn ættu kannski að fara varlega. En í kvöldfréttunum í kvöld kom mjög virtur hagfræðingur fram, Ólafur Ísleifsson, og varaði við því og sagði að ástandið væri brothætt og alls ekki mætti samþykkja þetta strax, Icesave-skuldbindinguna. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, eftir að hann komst í ríkisstjórn, hugsi fyrst og fremst um það að sinna störfum sínum gagnvart ríkisstjórninni og hvort hæstv. ráðherra hafi kannski ekkert lært af bankahruninu og sé farinn að skella skollaeyrum við aðvörunarorðum annarra. Hvað finnst hv. þingmanni um þetta?

Virðulegi forseti. Ég tek undir það. Það virðist vera þannig að þegar menn eru ekki í pólitískum valdastólum geti þeir leyft sér að tala öðruvísi en þeir gera þegar þeir setjast í þá stóla. Ég veit ekki hvort hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur tekið hæstv. fjármálaráðherra sér til fyrirmyndar. Hann hefur náttúrlega, það hefur margoft komið fram, haft gaman af því að taka nánast öll kosningaloforð sín og helstu hugmyndafræði fyrir kosningar og snúa á hvolf og breyta algerlega eftir á. Maður getur velt því fyrir sér að hæstv. fjármálaráðherra sé leiðtogi lífsins í þessari skoðun hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Ég vil taka undir það sem fram kom hjá hv. þingmanni, og var vitnað til orða Ólafs Ísleifssonar og eins Gylfa Magnússonar fyrir hrun, að það skiptir gríðarlega miklu máli að fara varlega og taka ekki ótímabærar ákvarðanir nema að mjög vandlega íhuguðu máli.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson vék í ræðu sinni að ýmsum þáttum og m.a. að bloggfærslu Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur stjórnsýslufræðings sem lagði til að hæstv. forsætisráðherra, eins og ég skildi það, tæki málið út úr þinginu og setti það í einhvern annan samningafarveg. Það er út af fyrir sig áhugaverð hugmynd og fellur ekki illa að þeirri tillögu sem forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna kynntu fjölmiðlum í dag. Ég tel reyndar að betri svipur væri á því að orða það á þann veg að þingið sjálft tæki ákvörðun um að hætta umfjöllun um málið frekar en forsætisráðherra tæki málið úr þinginu. En látum það vera, alla vega er þetta áhugaverð hugmynd. Reyndar má geta þess til gamans að einmitt í dag var sami stjórnsýslufræðingur skipaður í nefnd forsætisráðherra um endurskoðun á lögum um Stjórnarráðið. Það er því greinilegt að þessi stjórnsýslufræðingur nýtur trausts forsætisráðherra og vonandi hlustar hæstv. forsætisráðherra á ráðleggingar hennar í dag. Ég ætlaði að spyrja hv. þingmann aðeins nánar út í ummæli hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, ég tek undir ummæli hv. þingmanns um að sá hæstv. ráðherra hefur lítið sést í þinginu að undanförnu. Við höfum reyndar fengið þær skýringar að hæstv. ráðherra hafi verið erlendis alla vega í dag og kannski fleiri daga en hann hefur hins vegar ekkert sést í umræðunni nema eina kvöldstund þegar hann kom hingað og talaði samanlagt í þrjár mínútur um fundarstjórn forseta og í einu andsvari. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir fyrirspurnina. Ég tek undir að það væri auðvitað meiri reisn yfir því ef þingið sjálft tæki málið út frekar en að forsætisráðherra gerði það. En ástæðan fyrir því að ég hafði áhuga á að taka þetta mál upp og vitna í grein Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur stjórnsýslufræðings var einmitt sú að hún er ekki hluti af stjórnarandstöðunni og hefur notið trausts ríkisstjórnarinnar. Mér fannst það mjög áhugavert að sífellt fleiri aðilar, ólíkir aðilar í samfélaginu, tækju undir orð okkar þess efnis að nauðsynlegt væri að breyta vinnulaginu við þetta mál. Ég tel að það mætti alveg sameina þessar hugmyndir og finna því bestu leiðina, hvernig hægt væri að ná því. 

Ég vek athygli á því að það eru þrír hv. þingmenn sem óska eftir að veita andsvar og því er tíminn aðeins ein mínúta í seinni umferð.

Hæstv. forseti. Bara til að klára þetta örstutt með hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þá benti ég á, í lok míns andsvars, að það væru einmitt málaflokkar efnahags- og viðskiptamála, m.a. fjármálamarkaðarins, sem heyra undir hæstv. ráðherra. Með sérstakri fyrirhöfn og lagabreytingu var málum þannig komið fyrir að efnahagsmálin voru tekin úr höndum hæstv. forsætisráðherra og flutt til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Þetta var gert með lagabreytingu í haust svo að hæstv. forsætisráðherra gæti einbeitt sér að því að sinna verkefnum á sviði stjórnsýsluþróunar og samfélagsþróunar og hinu og þessu sem eru hin nýju verkefni forsætisráðuneytisins. Engu að síður er það þannig að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur verið að tjá sig í fjölmiðlum en hefur hins vegar ekki tjáð sig við þingið. Það er algerlega óásættanlegt. Þótt hæstv. ráðherra sé ekki kjörinn þingmaður hefur hann sömu skyldur gagnvart þinginu og aðrir ráðherrar.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni að það er alveg óásættanlegt og hefur í raun og veru ekkert með það að gera hvort hæstv. ráðherra er kjörinn þingmaður eður ei, sérstaklega þegar um er að ræða hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Þetta mál er á hans könnu og þá væri mjög mikilvægt og nauðsynlegt að hann væri við umræðuna. Það er eftirtektarvert og aldeilis sérkennilegt að hann skuli aldrei hafa tekið hér efnislega til máls við þessa umræðu. Auðvitað getur komið fyrir að hæstv. ráðherrar eigi ekki heimangengt. Eitt kvöld í vikunni kölluðum við eftir því að fá viðkomandi hæstv. ráðherra á staðinn og hann var þá erlendis en ég trúi því ekki að hann hafi verið erlendis alla þessa umræðu, hann hlýtur að hafa átt þess kost á einhverjum tímapunkti að koma hingað og taka til máls 

Virðulegi forseti. Ég hef velt mjög mikið fyrir mér hvernig á því standi að ríkisstjórnin sé í þeirri einkennilegu stöðu gagnvart viðsemjendum sínum að þeir taki í raun og veru ekki mark á henni. Ríkisstjórnin er stöðugt að segja okkur frá því að það þurfi að afgreiða þetta Icesave-mál, öðruvísi muni menn ekki veita okkur lán, öðruvísi verði ekki hægt að eiga við okkur samskipti o.s.frv. Þetta gerist að sögn ríkisstjórnarinnar þrátt fyrir að ríkisstjórnin, sem hefur meiri hluta á bak við sig hér á Alþingi, sé búin að leggja fram þetta mál og hafi þar með auðvitað gefið til kynna að hún vilji að málið verði afgreitt og samþykkt. Það segir ákveðna sögu um þá tiltrú sem ríkisstjórnin nýtur að enginn skuli trúa því að hún hafi vald á þessu stóra máli sem hún hefur lagt fyrir þingið. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hefur jafnframt lýst því yfir í fjölmiðlum, eins og fram hefur komið í umræðunni, að þetta mál verði afgreitt, og það verði afgreitt óbreytt. Með öðrum orðum, hvað sem menn vinna hér í þinginu, hvaða ábendingar sem kunna að koma fram þegar málið fer t.d. til nefndar milli 2. og 3. umr., mun ekki hafa áhrif á niðurstöðuna, niðurstaðan er fengin. Allt annað, allir umsagnaraðilar, öll sú vinna sem búið að er að leggja af mörkum, öll sú umræða sem hefur orðið í þinginu og utan þingsins er algjörlega tilgangslaus vegna þess að það er búið að ákveða að afgreiða málið. Samt sem áður virðist enginn trúa ríkisstjórninni, það virðist ekki nokkur maður erlendis taka mark á þessum yfirlýsingum vegna þess að, að sögn ríkisstjórnarinnar sjálfrar, tiltrúin er ekki meiri en svo að menn munu ekki trúa því að ríkisstjórnin hafi vald á þessu máli fyrr en það er komið í höfn og búið að samþykkja það. Er ekki ríkisstjórnin sjálf að senda út upplýsingar og yfirlýsingar um fullkomið vantraust á ríkisstjórninni með því að segja að ekki sé hægt að reiða sig á það að 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir fyrirspurnina og vangavelturnar. Ég get tekið undir að það hefur verið afar sérkennilegt að horfa upp á það að sá leyndarhjúpur, sem ég vil kalla að hafi svifið um þetta mál eiginlega frá upphafi, tengist því líka hér upp á síðkastið með hvaða hætti menn ætla að leysa málið. Það er stöðugt talað um hótanir héðan og hótanir þaðan en mér hefur fundist upp á síðkastið að þetta séu kannski mest hótanir til heimabrúks, svo notað sé orðfæri hæstv. fjármálaráðherra. Að minnsta kosti hafa allir erlendir aðilar sem hafa átt að tengjast málinu fallið frá þeim hugmyndum að þeir hafi staðið fyrir einhverjum hótunum. Það er líka sérkennilegt að velta fyrir sér, og ég tek undir það með hv. þingmanni, hvort ríkisstjórnin treysti sér ekki til að fara með þetta mál. Þá má velta því fyrir sér sem við vorum að ræða áðan hvort verkstjórnin í málinu sé nægilega öflug. Hún er það alveg klárlega ekki. Ef hún væri það værum við ekki búin að vera alla þessa daga að ræða þetta mál hér efnislega í þinginu, þá hefði sú umræða auðvitað farið fram einhvers staðar annars staðar og málið komið miklu betur og fullgerðara inn í þingið. Niðurstaða í þessu máli virðist þó geta orðið á tvennan hátt, annaðhvort verði farið að tillögu stjórnarandstöðuflokkanna og málið tekið út og það gaumgæft betur eða það verði keyrt hér áfram í gegn og hugsanlega hafi meiri hlutinn með yfirlýsingum hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra rétt fyrir sér, það verði bara keyrt í gegn óbreytt án þess að skoða nokkra þá þætti sem margir hafa komið upp og hafa verið ræddir á síðustu dögum. Það er sérkennilegt til þess að hugsa að á sama tíma hafa yfir 25.000 manns skrifað á undirskriftalista Indefence 

Virðulegi forseti. Mér er ljóst að kannski eru ekki orðnir margir sem hafa mikla trú á þessari ríkisstjórn en innst inni hélt ég að a.m.k. ríkisstjórnin sjálf hefði trú á sér. En ég held að þessi ríkisstjórn komist ekki bara í Íslandssöguna, ég hygg að hún muni komast í mannkynssöguna sem fyrsta ríkisstjórn sem lýsir því yfir opinberlega að hún hafi vantraust á sjálfri sér. Þessi yfirlýsing hæstv. ráðherra, í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur lagt fram frumvarp sem ekki nýtur meiri tiltrúar úti í heimi en svo að menn trúa því ekki að það verði að lögum fyrr en það hefur þá gerst, hygg ég að verði algjört einsdæmi. Mál af þessu taginu hlýtur að bera þannig að að ríkisstjórnin tryggi sér þingmeirihluta. Það verður hins vegar ekki séð af þessu og það ríkir greinilega algjört vantraust í garð ríkisstjórnarinnar og þar með á hagsmunum Íslendinga að mati ríkisstjórnarinnar sjálfrar þrátt fyrir þær yfirlýsingar sem ráðherrar gefa og þrátt fyrir að þetta frumvarp hafi verið lagt fram. Þetta er einsdæmi, virðulegi forseti. Ríkisstjórnin er á góðri leið með að komast inn í mannkynssöguna sem fræg að endemum.

Virðulegi forseti. Ég get svo sem tekið undir margt af því sem kom fram í ræðu hv. þingmanns. Það er líka vert að velta fyrir sér mörgum yfirlýsingum hæstvirtra ráðherra í gegnum tíðina varðandi þetta mál, alveg frá upphafi. Ef þær yrðu skoðaðar og bornar síðan saman við það sem gerist í málinu er það alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er stöðugt verið með yfirlýsingar í þessa átt eða hina en það er lítið sem skilar sér í raunveruleikanum. Það verður að segjast eins og er að ef ríkisstjórnin hefði haft fullt vald á þessu máli hefði það væntanlega farið í gegn hér á fyrstu vikum sumarþingsins, a.m.k. stóðu væntingar sumra hæstv. ráðherra, forustumanna ríkisstjórnarinnar, til þess. Síðan hefur það gerst að sem betur fer tók þingið hér völdin og málið tók miklu betri svip á sig þegar líða tók á sumarið, en því miður horfum við upp á það hér og nú í lok haustþingsins að nú eigi að fara að klára málið skyndilega. Ég vonast enn til þess að þingið muni hafa betur en yfirlýsingar einstakra ráðherra og málið muni fá þann farsæla endi að verða tekið út úr þinginu til gaumgæfilegrar skoðunar og jafnvel farin sú leið sem stjórnarandstöðuflokkarnir leggja til, að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar aftur og hún fari í viðræður við viðsemjendur okkar með milligöngu til að mynda Evrópusambandsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 47/2003, um eftirlit með skipum. Frumvarpið er afrakstur heildarendurskoðunar á gildandi lögum um lögskráningu sjómanna, nr. 43/1987, og samið í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti í samvinnu við Siglingastofnun Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að felldur verði brott 2. málsl. 3. mgr. 16. gr. laganna sem kveður á um að skipum undir 20 brúttótonnum beri við útgáfu haffærisskírteinis að leggja fram yfirlýsingu tryggingafélags um áhafnartryggingu. Í ljósi þess sem fallið er frá stærðartakmörkunum skipa við lögskráningu sjómanna í því frumvarpi sem liggur hér fyrir á Alþingi og er lagt fram samfara þessu frumvarpi verður málsliðurinn óþarfur þar sem yfirlýsing tryggingafélags mun koma í gegnum lögskráningu hjá smábátum líkt og verið hefur verið með skip sem eru stærri en 20 brúttótonn. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri heldur legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um lögskráningu sjómanna. Frumvarpið er afrakstur heildarendurskoðunar á gildandi lögum um lögskráningu sjómanna, nr. 43/1987. Frumvarpið var lagt fram á 136. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga, en í þessu frumvarpi hefur verið tekið tillit til þeirra athugasemda er fram komu á síðasta þingi. Lögskráning sjómanna eins og tíðkast hefur hér allt frá árinu 1930 er einsdæmi, en tilgangur hennar er fjölþættur. Í fyrsta lagi er henni ætlað að tryggja sönnun fyrir því hverjir hafi verið um borð í skipi ef það ferst. Þá er lögskráningin liður í eftirliti með því að sjómenn um borð hafi lögboðin starfsréttindi, að tryggja að lögboðin slysatrygging sé í gildi og jafnframt að fyrir liggi gögn um haffæri skips. Þá felst einnig í henni skráning á siglingatíma sjómanna og hefur siglingatíminn verið nýttur til útreiknings á skattafslætti þeirra. Lögskráningu sjómanna má rekja aftur til ársins 1989 í lögskráningarbálk farmannalaga. Þá framkvæmd sem þekkist í dag við lögskráningu má hins vegar rekja til laga um lögskráningu sjómanna er tóku gildi 1930. Efnislega hafa litlar breytingar orðið á lögunum síðan, að því undanskildu að nú er við framkvæmd lögskráningar gerð krafa um að sjómenn hafi hlotið öryggisfræðslu frá Slysavarnaskóla sjómanna eða hjá öðrum viðurkenndum aðila. Megintilgangur þessa frumvarps er að gera framkvæmd lögskráningar einfaldari en áður og minnka skriffinnsku með rafrænni skráningu. Lagt er til að skipstjórar og/eða útgerðarmenn beri ábyrgð á lögskráningunni sjálfir í gegnum lögskráningarkerfið og að þeir annist framkvæmd hennar. Fyrir þá skipstjóra eða útgerðarmenn sem ekki vilja nýta sér þann möguleika verður engu að síður hægt að lögskrá með svipuðu fyrirkomulagi og áður. Í þeim tilvikum geta skipstjórar sent tilskilin gögn eða upplýsingar til stofnunar eða embættis eftir nánari ákvörðun samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra sem sér um framkvæmdina í stað sýslumanna og tollstjóra áður. Með notkun rafrænna skilríkja verður hægt að tryggja að upplýsingar stafi frá réttum aðila hverju sinni. Við framkvæmd lögskráningar verða upplýsingar frá skipstjóra eða útgerðarmanni bornar saman við upplýsingar í gagnagrunni hjá Siglingastofnun þannig að ganga megi úr skugga um að þær séu réttar, m.a. varðandi gildi skírteina, tryggingar og haffæri skips. Frú forseti. Í frumvarpinu er lögð til sú meginbreyting frá gildandi lögum að lögskráningin taki til allra sjómanna sem starfa um borð í skipum sem skráningarskyld eru hér á landi. Í gildandi löggjöf nær skráning til allra sjómanna sem ráðnir eru til starfa á skipum sem skráð eru hér á landi og eru 20 brúttótonn eða stærri. Fallið er frá stærðartakmörkunum enda eru þær ekki lengur taldar forsendur fyrir því að gera greinarmun á eftirliti með kröfum um tilskilin réttindi og tryggingar eftir stærð skipa. Að öðru leyti er ekki gert ráð fyrir því að frumvarp þetta hafi í för með sér verulegar breytingar á lögskráningunni sem slíkri þar sem tilgangur hennar og markmið verða svipuð og áður. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri heldur legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi hæstv. samgönguráðherra vegna þess að ég tel að þar sé margt gott á ferðinni. Í fyrsta lagi tek ég undir það sem kemur fram í frumvarpinu að núna skuli vera lögskráð á öll skip en eins og það er í dag er miðað við 20 brúttótonn. Ég tel þetta til mikilla framfara. Einnig kemur fram í frumvarpinu að verið sé að tryggja að lögboðin áhafnartrygging sé ávallt í gildi og það er að sjálfsögðu einnig til hagsbóta. Í þriðja lagi er framkvæmd lögskráningar gerð einfaldari en áður með rafrænni skráningu en eigi að síður er haldið inni þeim möguleika að hægt sé að lögskrá með svipuðu formi og nú er. Ég tel þetta því til hagsbóta. Jafnframt er gerð breyting á frumvarpinu um að það sé ávallt tryggt að menn hafi hlotið öryggisfræðslu frá Slysavarnaskóla sjómanna sem er gríðarlega mikilvægt vegna þess að sú fræðsla hefur nú þegar bjargað mörgum mannslífum. Að lokum ætlaði ég að segja, frú forseti, að það sem mér finnst hugsanlega vanta í frumvarpið er að við mundum setja skyldur um notkun björgunarbúninga á öllum skipum. Við mundum breyta því eins og verið er að gera hér í samræmi við skráninguna, þ.e. öll skip sem eru á veiðum við Íslandsstrendur sem eru nú með lögskráningarskyldu mundu líka þurfa að hafa björgunarbúninga um borð. Einnig mætti taka til athugunar að nú í dag eru ekki neinir samningar á bátum undir 15 tonnum. Ég vænti þess, frú forseti, að þar sem frumvarpið gengur til hv. samgöngunefndar muni það fá efnislega umfjöllun þar. Ég vil þó að lokum segja að ég fagna frumvarpi hæstv. samgönguráðherra.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um rannsókn samgönguslysa. Með frumvarpi þessu eru lög um rannsókn sjóslysa, nr. 68/2000, lög um rannsókn flugslysa, nr. 35/2004, og lög um rannsóknarnefnd umferðarslysa, nr. 24/2005, sameinuð í heildstæða löggjöf um slysarannsóknir í samgöngum. Gert er ráð fyrir að nefndirnar þrjár sem kveðið er á um í lögunum verði sameinaðar í eina fimm manna rannsóknarnefnd samgönguslysa og heyri undir ráðherra samgöngumála. Í júní 2007 var komið á fót starfshópi með þátttöku forstöðumanna rannsóknarnefndanna og var hæstaréttarlögmaðurinn Andri Árnason ráðinn til að vinna með starfshópnum og semja drög að frumvarpi. Í upphafi árs 2009 voru frumvarpsdrögin endurskoðuð í samgönguráðuneytinu og send til umsagnar hagsmunaaðila. Komu fram fjölmargar góðar athugasemdir sem tekið var tillit til og frumvarpið í framhaldi af því aftur birt á heimasíðu ráðuneytisins og gafst hagsmunaaðilum tækifæri til að koma athugasemdum á framfæri að nýju vegna þeirra breytinga sem orðið höfðu á frumvarpinu. Helsta markmið frumvarpsins er að auka öryggi í samgöngum með því að efla og bæta slysarannsóknir á Íslandi. Með sameiningu núverandi rannsóknarnefnda flugslysa, umferðarslysa og sjóslysa í eina nefnd verður unnt að koma þekkingu og starfskröftum sem þegar eru í hverri nefnd fyrir sig í eina sterka og öfluga sameinaða nefnd. Á þennan hátt verður unnt að efla og samnýta enn frekar þá fagþekkingu sem mikilvægt er að viðhalda í slíkum nefndum og gera nefndarmönnum kleift að nýta sér færni úr mismunandi rannsóknarflokkum til að styrkja frekari rannsóknir á sviðinu í heild. Í sameiningunni felst einnig rekstrarleg hagræðing og mun heildarfjöldi nefndarmanna minnka en nú eru í rannsóknarnefnd flugslysa fimm nefndarmenn, fimm í rannsóknarnefnd sjóslysa og þrír í rannsóknarnefnd umferðarslysa auk sama fjölda varamanna. Verði frumvarpið að lögum mun kostnaður ríkissjóðs af gildistöku laganna getað lækkað um allt að 12% til skemmri tíma en allt að 15% til lengri tíma. Frumvarpinu er ekki ætlað að gera grundvallarbreytingar á rannsóknarstarfi vegna sjó-, flug- og umferðarslysa og eru þau nýmæli er snúa að rannsóknarstarfinu flest tilkomin vegna þjóðréttarlegra skuldbindinga Íslands. Helstu breytingarnar sem felast í frumvarpinu eru því skipulags eðlis. Virðulegi forseti. Ég vík nú að athugasemdum við helstu nýmæli frumvarpsins. Í 4. gr. er lagt til að komið verði á fót sérstakri nefnd um rannsókn samgönguslysa og alvarlegra samgönguatvika. Eins og háttað er með rannsóknarnefndir samkvæmt gildandi lögum er í ákvæðinu tekið fram að rannsóknarnefnd samgönguslysa skuli starfa sjálfstætt og óháð stjórnvöldum, öðrum rannsóknaraðilum, ákæruvaldi og dómstólum. Einnig er líkt og í gildandi lögum sérstaklega tekið fram að skýrslum rannsóknarnefndarinnar um rannsókn einstakra slysa og atvika skal ekki beitt sem sönnunargögnum í sakamálum og skal ekki leitast við að skipta sök eða ábyrgð. Þau nýmæli er snúa beint að rannsóknarstarfinu tengjast þjóðréttarlegum skuldbindingum Íslands. Er þar um að ræða ákvæði um lögsögu er varðar rannsókn sjóslysa, í 15. gr. Ákvæði er lúta að tilkynningum til erlendra stjórnvalda í kjölfar slyss eru í 13. gr. og 17. gr. Ákvæði um varðveislu rannsóknargagna eru í 24. gr., ákvæði um þátttöku erlendra ríkja í rannsókn máls í 14. og 18. gr., ákvæði um tilkynningu til yfirvalda komi upp grunur um að beitt hafi verið ólögmætum aðgerðum gegn öryggi samgangna eru í 29. gr. og ákvæði um öflun ferðarita úr erlendu loftfari sem lendir hér á landi eru í 30. gr. Í 39. gr. frumvarpsins er að finna nýmæli um skráningu slysa í samgöngum þar sem ráðherra er heimilt að fela rannsóknarnefnd samgönguslysa að annast skráningu og greiningu samgönguslysa og alvarlegra samgönguatvika. Í frumvarpinu er einnig að finna ákvæði sem teljast til nýmæla fyrir suma slysaflokka en ekki aðra. Er þar m.a. um að ræða 38. gr. þar sem gert er ráð fyrir heimild rannsóknarnefndar samgönguslysa til að rannsaka atriði er varða almennt öryggi í samgöngum án þess að þau tengist tilgreindu slysi. Sambærilega heimild er að finna í 5. mgr. 8. gr. gildandi laga um rannsókn flugslysa. Hvorki er slíka heimild að finna í gildandi lögum um rannsókn sjóslysa né umferðarslysa. Refsiheimildarákvæði 1. og 2. mgr. 41. gr. eru bæði nýmæli en í 1. mgr. er kveðið á um að hver sá sem hindrar starfsmenn eða nefndarmenn rannsóknarnefndar samgönguslysa við rannsóknarstörf sín skulu sæta sektum. Er þetta ákvæði sett í ljósi þess mikilvæga starfs sem nefndin og starfsmenn hennar vinna í þágu almannaöryggis með rannsóknum sínum. Í 2. mgr. er kveðið á um að hver sá skuli sæta sektum sem upplýsir um innihald þeirra gagna sem fjallað er um í 27. gr. frumvarpsins, þ.e. ákvæði sem takmarkar aðgengi að tilteknum upplýsingum. Er þetta ákvæði sett vegna eðlis þeirra gagna og viðkvæmra persónuupplýsinga sem um ræðir. Refsiheimildarákvæði 3. mgr. er að hluta til nýmæli þar sem brot á tilkynningarskyldu vegna sjó- og flugslysa varðar refsingum, en refsiheimildarákvæði er aftur á móti ekki að finna í lögum um rannsóknarnefnd umferðarslysa. Er þessi heimild sett í frumvarpið vegna mikilvægis þess að nefndinni sé tilkynnt um slys sem verða innan lögsögu hennar sem og til að samræmis gæti milli slysaflokka. Í frumvarpinu er svo að finna ákvæði til bráðabirgða er snýr að forstöðumönnum og starfsmönnum núverandi rannsóknarnefndar sjó-, flug- og umferðarslysa. Er í ákvæðinu kveðið á um að forstöðumönnum verði boðið starf rannsóknarstjóra hjá hinni nýju nefnd þar til núverandi skipunartíma þeirra lýkur. Einnig er kveðið á um að öðrum starfsmönnum nefndanna skuli boðið starf hjá hinni nýju nefnd. Er þetta gert til að tryggja að sem minnst rót verði á þeirri rannsóknarstarfsemi sem færist undir hina nýju rannsóknarnefnd sem á að tryggja að sú þekking sem er til staðar í núverandi rannsóknarnefndum glatist ekki. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Frumvarpið sem við ræðum hér virðist í eðli sínu hafa tvenns konar tilgang. Í fyrsta lagi, eins og fram kemur í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins, sem byggir á kostnaðarmati sem samgönguráðuneytið lét vinna, er gert ráð fyrir að með sameiningu þessara rannsóknarnefnda náist fram hagræðing sem geri það að verkum að framlög vegna þessara verkefna lækki um 8% milli fjárlaga 2009 og 2010. Síðan er það það atriði, sem ég tel að hljóti að vera meginmálið á bak við þessa hugsun, sem er það sem fram kemur í athugasemd við lagafrumvarpið, að ætlunin sé að reyna að ná fram meiri og betri faglegri vinnu. Maður nemur fyrst og fremst staðar við þetta síðara nú í upphafi. Þetta er mál af því tagi að nauðsynlegt er að það fái mjög vandaða meðferð í samgöngunefnd Alþingis. Þetta eru eðli málsins samkvæmt mjög viðkvæm mál og gífurlega mikilvægt að þeim sé sinnt eins vel og mögulegt er. Ég vil því beina sjónum mínum í upphafi að þessari spurningu um hina faglegu vinnu. Nú vitum við að vel hefur verið staðið að þessum málum hér á landi, bæði á sviði flugöryggis og umferðarslysa og síðast en ekki síst sjóslysa þar sem ég þekki kannski hvað best til. Eftir því sem mér hefur skilist hefur þessari vinnu fleygt fram og hún hefur verið að batna. Maður sér það t.d. á þeirri umfjöllun sem orðið hefur um umferðarslysin að þar eru upplýsingar miklu betri en þær virtust vera áður, án þess að ég sé að gera lítið úr því sem áður hefur verið gert, aðstæður gera það að verkum að menn hafa haft möguleika til að bæta þennan þátt. Það sama hygg ég að eigi við um flugslysin. Eitt er alla vega ljóst að þeim þætti sem snýr að sjóslysunum sjálfum hefur fleygt mjög fram. Maður hefur orðið var við það í viðbrögðum sjómanna varðandi starf sjóslysanefndarinnar að menn hafa verið býsna ánægðir með það starf. Til að mynda hefur verið unninn upp langur hali af skýrslum sem ekki hafa legið fyrir og áfram mætti telja. Þegar maður horfir á þetta þessum augum virðist ekki blasa við að neinir sérstakir faglegir vankantar hafi verið á þeirri starfsemi sem verið hefur í þessum þremur nefndum og starfsstöðvum þeirra á undanförnum árum. Þess vegna vildi ég spyrja hæstv. ráðherra strax í upphafi hvað knýi á um það, af þessum faglegu ástæðum, að fara í þessa dramatísku uppstokkun á umræddri starfsemi sem ég veit ekki annað en hafi gefist vel eins og hún hefur farið fram. Með því er ég ekki að segja að útiloka eigi það fyrir fram að skoða möguleika á sameiningu þessarar starfsemi. Það kunna að vera fyrir því rök og það eru þeir þættir sem ég hygg að samgöngunefnd Alþingis muni fara ofan í með sérfræðingum og eftir að hafa fengið umsagnir þar til bærra aðila. Af því að ég vík aðeins að þessum faglega þætti þá er því ekki að neita að viðbrögð við þessum hugmyndum sem hæstv. ráðherra hefur kynnt fyrir alllöngu hafa verið blendin. Eins og hæstv. ráðherra greindi frá gerði hann það þannig að hann lagði frumvarpið fram, kynnti það á netinu. Það eru út af fyrir sig jákvæð vinnubrögð, sérstaklega í máli eins og þessu sem varðar marga og hefur á sér ýmsar hliðar sem blasa kannski ekki við mönnum við fyrstu sýn. Ég vil út af fyrir sig fagna því að hæstv. ráðherra skuli hafa haft slík vinnubrögð að skoða þessi mál þannig að sem flestir gætu haft aðgang að þeim og haft möguleika á áhrifum við undirbúning málsins sjálfs. En þar hafa einmitt komið fram, m.a. frá flugmönnum, ýmsar athugasemdir við málið. Í Morgunblaðinu laugardaginn 3. október sl. er viðtal við formann Félags íslenskra atvinnuflugmanna sem kvartar undan því að í frumvarpinu sé undirliggjandi refsitónn, eins og hann segir, og það sé í sjálfu sér stór breyting. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvaða skoðun hann hafi á þessum sjónarmiðum, hvort með frumvarpinu sé vikið af leið frá því sem verið hefur og verið að slá nýjan tón, refsitón. Formaður atvinnuflugmanna, Jóhannes Bjarni Guðmundsson, segir jafnframt að í gildandi lögum sé grunntónninn fyrst og fremst sá að upplýsa orsök slysanna til að læra af reynslunni og forðast frekari slys en ekki beina sök í ákveðna átt, að Félag íslenskra atvinnuflugmanna telji að með þessu frumvarpi sé verið að fjarlægjast regluverk nágrannalandanna með breytingunni. Hann áréttar það líka að mikilvægt sé að rétt niðurstaða fáist um orsök slysanna en til að svo geti orðið þurfi flugmenn að geta treyst rannsóknarnefndinni án ótta við að það sem þeir segi verði notað gegn þeim og þeir sakfelli sjálfa sig með samstarfsviljanum. Við þekkjum að þetta er þáttur sem oft kemur upp í málum eins og þessum. Síðast en ekki síst kvarta flugmennirnir undan því að lítið samráð hafi verið haft við þá um þetta mál. Þeir segjast hafa sent umsögn í apríl en ekkert heyrt af málinu fyrr en það kom upp í fjölmiðlum á lokastigi í ráðuneytinu og tilkynnt að leggja ætti það fyrir Alþingi von bráðar. Það er auðvitað mjög slæmt ef svo er. Út af fyrir sig er lofsvert að kynna málið á vef ráðuneytisins en það breytir því ekki að hið formlega samráð hlýtur að eiga sér stað við þá sem eru beinir hagsmunaaðilar í þessum efnum. Í þessu sambandi vísa ég til flugmanna og flugrekstraraðila. Varðandi það sem snýr að sjóslysum hljóta menn að horfa til sjónarmiða sjómanna, útvegsmanna, björgunarmanna o.s.frv., sem þekkja þessi mál allra manna best og hafa af því mikla hagsmuni. Þessi mál voru nokkuð til umræðu fyrir fáeinum dögum eða vikum þegar ég lagði fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um staðsetningu þess hluta starfseminnar sem hér er verið að áætla að setja á laggirnar, sú starfsemi hefur farið fram í Stykkishólmi á undanförnum árum og hefur satt að segja tekist mjög vel. Eins og oft er þegar slík starfsemi hefur verið flutt út á land þá nýtur hún mikils stuðnings nærsamfélagsins, samfélagsins sjálfs. Það hefur m.a. orðið þess valdandi að tekist hefur að búa þar til mjög góðan ramma. Þar eru ákaflega færir menn að störfum og í sjóslysanefndinni eru bæði snjallir menn og færir og áhugasamir um verk sitt. Ég neita því ekki að ég hef miklar áhyggjur af því hvernig þessum þætti málsins mun reiða af við áform hæstv. ráðherra um að sameina þessa starfsemi. Ég spurði hæstv. ráðherra um þetta mál út frá þessum byggðarlega sjónarhóli sem okkur hæstv. ráðherra er báðum mjög tamt að horfa af þegar við lítum á mál sem lögð eru fyrir Alþingi. Ég get ekki neitað því að svör hæstv. ráðherra ollu mér vonbrigðum. Ég spurði mjög ákveðið og beint hvort ætlunin væri að starfrækja áfram þá starfsemi sem nú fer fram innan vébanda rannsóknarnefndar sjóslysa í Stykkishólmi, hvort ætlunin væri að starfrækja þetta áfram þar fyrir vestan eða hvort hugmyndin væri sú að færa þetta til. Hæstv. ráðherra svaraði því ekki beint en sagði að eðli málsins samkvæmt teldi hann að þessi starfsemi, þ.e. höfuðstarfsemi hinnar nýju stofnunar, færi fram á höfuðborgarsvæðinu. Ég er ekki endilega viss um að þetta sé alveg rétt hjá hæstv. ráðherra en látum það liggja á milli hluta. Mitt áhyggjuefni var ekki síst það hvort hæstv. ráðherra væri með frumvarpinu að veikja þá starfsemi sem þegar er til staðar vestur í Stykkishólmi. Í sjálfu sér var ég ekki að knýja á um það hvort hæstv. ráðherra ætlaði sér að efla hana. Þó spurði ég hvort til greina kæmi að hans mati að höfuðstöðvar starfseminnar yrðu utan höfuðborgarsvæðisins. Því svaraði hann afdráttarlaust neitandi en svar hæstv. ráðherra varðandi það hvort þetta mundi verða til þess að veikja eða draga úr starfseminni sem nú fer fram í Stykkishólmi olli mér vonbrigðum. Nú spyr ég hæstv. ráðherra mjög beint aftur: Hefur ráðherra, t.d. eftir að við áttum þessi orðaskipti, skoðað þessi mál betur? Hefur hæstv. ráðherra velt því fyrir sér hvort hægt verði að starfrækja þessa starfsemi með þeim hætti að a.m.k. sá þáttur sem nú er unnið að í Stykkishólmi verði unninn þar áfram í stað þess að flytja þessi verkefni til? Það er mikið í húfi. Mönnum finnst þetta kannski ekki vera mörg störf sem horfa á þessi mál frá sjónarhóli stærri byggðarlaga en við hæstv. ráðherra, sem komum úr minni byggðarlögum, gerum okkur báðir ákaflega vel grein fyrir byggðarlegri þýðingu þessa máls. Ég trúi því ekki að það geti orðið til að veikja hinn faglega þátt málsins að búa þannig um hnútana að hluti af þessari starfsemi, sá hluti starfseminnar a.m.k., eða ígildi hans, sem nú fer fram vestur í Stykkishólmi, geti farið þar fram áfram. Eftir að þessi orðaskipti okkar hæstv. ráðherra áttu sér stað, með þátttöku ýmissa annarra þingmanna Norðvesturkjördæmis, sendi bæjarstjórn Stykkishólmsbæjar frá sér bókun þann 26. nóvember sl. þar sem athygli er vakin á þessu máli. Þeir vitna í svar hæstv. ráðherra og vitna í þau orð hans að hann telji að ekki sé hægt að rífa það fagfólk sem nú vinnur við þessi fjölþættu störf, varðandi rannsóknarnefnd sjóslysa, flugslysa og umferðarmála, upp með rótum og færa út á land. Allt eins má spyrja hvort hægt sé að rífa þá starfsemi sem nú fer fram vestur í Stykkishólmi upp með rótum og færa suður til Reykjavíkur. Ég vil vitna í bókun bæjarstjórnar Stykkishólmsbæjar, með leyfi virðulegs forseta: „Í Stykkishólmi er rannsóknarnefnd sjóslysa og bak við þau störf er fagfólk. Í svari ráðherrans kemur fram að rífa ekki upp með rótum það fagfólk sem er starfandi við umferðar- og flugslysanefnd í Reykjavík. Það hlýtur að gilda það sama um það fagfólk sem starfar við sjóslysanefnd í Stykkishólmi, að það verði ekki rifið upp með rótum og flutt til Reykjavíkur. Ríkisstjórnin og allra síst ráðherra sveitarstjórnarmála getur ekki gert upp á milli fólks eftir búsetu. Það orkar einnig tvímælis að á vegum ráðuneyta séu nefndir er vinni að tillögum að flutningi opinberra starfa út á land á sama tíma og ráðherra flytur störf utan af landi til höfuðborgarinnar. Bæjarstjórn Stykkishólmsbæjar hefur áður skorað á ríkisstjórn Íslands, og beinir þeirri áskorun nú sérstaklega til samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, að hafa sanngirni að leiðarljósi og gæta þess að opinberum störfum verði ekki fækkað á landsbyggðinni. Í það minnsta að hlutfallsleg fækkun opinberra starfa á landsbyggðinni verði ekki umfram fækkun opinberra starfa á höfuðborgarsvæðinu í hlutfalli við íbúafjölda. Bæjarstjórnin þakkar dómsmálaráðherra, Rögnu Árnadóttur, fyrir opna umræðu og samstarf við sveitarfélög varðandi hugmyndir um breytingar á skipulagi sýslumanns- og lögreglustjóraembætta. Slík vinnubrögð eiga að vera öðrum ráðuneytum til fyrirmyndar og eftirbreytni.“ Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við þennan þátt málsins að bæta en árétta það sjónarmið mitt að ég tel að ekki eigi að koma til greina að rýra það starf eða veikja sem nú fer fram með svo ágætum hætti í Stykkishólmi. Ég skora á hæstv. ráðherra að ganga þannig frá þessu máli að það verði ekki til að veikja þá starfsemi. Ég tel æskilegast að kveðið verði á um þetta mál sérstaklega í lögum verði það niðurstaða Alþingis að samþykkja þetta frumvarp. Að lokum vil ég beina spurningu til hæstv. samgönguráðherra, ráðherra samgöngu- og sveitarstjórnarmála - þetta eru að verða svo löng orð þessi ráðherraheiti að maður verður nánast sakaður um málþóf að taka sér þau í munn. Gert er ráð fyrir því að þessi lög taki gildi 1. júlí 2010. Enn fremur er gert ráð fyrir því, í ákvæði til bráðabirgða, að ákvæði 7. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, eigi ekki að gilda um störf sem ráðið er í eftir þessu ákvæði. Nú þekki ég þessi mál nokkuð af reynslu, m.a. frá þeim tíma sem ég var sjálfur formaður samgöngunefndar Alþingis, þegar verið var að formbreyta ýmsum stofnunum. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvað þetta þýði. Hvað þýðir þetta fyrir réttarstöðu starfsmanna? Hvað þýðir þetta fyrir lífeyrisþátt starfsmanna o.s.frv.? Ég held að það væri ákaflega gott í þessari umræðu ef hægt væri að upplýsa það en ella hlýtur það að koma til álita og umræðna þegar málið kemur fyrir samgöngunefnd Alþingis.

Virðulegi forseti. Það sem ber að hafa í huga við það mál sem við ræðum er að það rannsóknarstarf sem farið hefur fram á samgönguslysum hér á landi hefur verið í ákaflega góðum farvegi faglega séð, það rannsóknarstarf er gríðarlega mikilvægt og vel hefur tekist til. Markmiðið með slíku rannsóknarstarfi er að menn læri af þeim slysum sem verða til að koma í veg fyrir frekari slys. Ekki þarf að kafa djúpt til að sjá þann mikla árangur sem orðið hefur í slysavörnum, og þar með töldum rannsóknaþætti slysa, hér á landi á undanförnum árum. Hér hefur sjóslysum fækkað mjög mikið, flugslysum hefur fækkað mjög mikið og við höfum séð jákvæða þróun verða hvað varðar alvarleg slys í umferðinni, sérstaklega banaslys. Maður getur skilið það markmið sem virðist m.a. felast í þessu frumvarpi, að hagræða eitthvað í yfirstjórn þessara verkefna, og út af fyrir sig hefði ég skilning á því að þessar stofnanir væru færðar saman. Með því mætti spara eitthvað í yfirstjórn og skrifstofurekstri. En þegar kemur að þeim þætti þar sem rætt er um rannsóknarnefndirnar og þann fjölda sem á að skipa í rannsóknarnefnd samkvæmt nýja frumvarpinu horfum við til þess að gert er ráð fyrir því að skipuð verði fimm manna rannsóknarnefnd og að nefndarmenn eigi að hafa sérþekkingu á sviði rannsókna og samgönguslysa. Að minnsta kosti þrír þessara nefndarmanna eiga síðan að taka þátt í rannsókn á hverju atviki samgönguslysa ásamt einum rannsóknarstjóra sem skipaður verður sem sérfræðingur á sviði viðkomandi slyss eftir því í hvaða samgöngugeira það er. Þessi rannsóknarnefnd kemur í stað þeirra sérfræðirannsóknarnefnda sem í dag fara með rannsóknir á flugslysum, sjóslysum og umferðarslysum. Ég hef miklar efasemdir um, og tek þar undir gagnrýnisraddir sem heyrst hafa um þetta atriði málsins, að þarna sé verið að fylgja nægilega vel eftir þeirri faglegu þekkingu sem nauðsynleg er til að stunda þessar rannsóknir. Í rannsóknarnefnd flugslysa eru þrír aðilar í dag og þar hefur verið kappkostað að hafa menn með mikla reynslu, fagmenn á þessu sviði, flugmenn, flugvirkja og jafnvel flugvélaverkfræðinga. Í rannsóknarnefnd sjóslysa starfa fimm aðilar og með sama hætti hefur þar verið lögð mikil áhersla á að fagmenn komi að málum. Þar eru skipstjórnarmenn, á kaupskipum, á fiskiskipum, vélstjóri, skipaverkfræðingur, innan borðs. Það sama á við þegar kemur að umferðarslysunum, lögregla og heilbrigðisstarfsmenn eða læknir eiga m.a. aðild að þeirri nefnd. Þrátt fyrir að hugmyndin sé, samkvæmt frumvarpinu, að þeir starfsmenn sem í dag starfa hjá þessum rannsóknarnefndum fylgi inn í þessa sameiginlegu stofnun tel ég að mikil hætta sé á því að við séum að fórna þarna faglegri þekkingu sem er fólgin í reynslu og þekkingu þessara nefndarmanna á hverju sviði. Ég hef áhyggjur af því að við fáum ekki eins ítarleg rannsóknargögn og ítarlegar niðurstöður sem hægt er að nota í fyrirbyggjandi starfi í framtíðinni. Þetta tel ég að hv. samgöngunefnd þurfi að skoða alveg sérstaklega og skoða þá gagnrýni sem m.a. hefur komið úr þessum ranni. Þarna verðum við að vanda okkur vel vegna þess að það verður oft ekki mælt í krónum eða aurum þegar kemur að því að standa faglega að þessum þáttum. Okkur hefur tekist mjög vel upp á undanförnum árum. Við höfum náð góðu heildaryfirbragði á þennan rannsóknarþátt og árangurinn hefur ekki látið á sér standa. Það vantar inn í þetta frumvarp mögulegan rannsóknarþátt björgunaraðgerða, sem eftir Svanborgarslysið svokallaða vestur á Snæfellsnesi var settur inn í rannsóknarnefnd sjóslysa, og er oft órofa þáttur í hluta af slysi og slysarannsókn. Í rannsókn á þeim þætti geta oft komið fram mjög mikilvægar upplýsingar um aðdraganda slyss og þær aðstæður sem voru á slysstað sem geta skilað sér í mikilvægu forvarnastarfi í framtíðinni sem lærdómur sem draga ber af viðkomandi slysi. Ég veit ekki hvort einhver sérstök ástæða er fyrir því að þetta er ekki látið fylgja í frumvarpinu, að reiknað sé með því að í einstökum slysum geti rannsóknarþátturinn verið til skoðunar. Þetta á kannski ekki síst við í sjóslysum og flugslysum en ég tel fulla ástæðu til að nefndin skoði þetta alveg sérstaklega og kanni hvort ekki sé rétt að setja þennan þátt inn í frumvarpið. Ég ítreka það að við verðum að vanda okkur alveg sérstaklega í þessu máli. Við verðum að taka tillit til þeirrar gagnrýni sem komið hefur fram frá hagsmunaaðilum. Þar yrði sérstaklega vitnað til samtaka sjómanna og samtaka atvinnuflugmanna sem hafa áhyggjur af þeirri þróun sem fram kemur í frumvarpinu og þá sérstaklega þeim faglega þætti sem ég hef farið yfir. Við höfum oft upplifað þá erfiðu umræðu sem verður eftir alvarleg slys í samfélagi okkar og hversu mikilvægt það er að þá séu öll gögn til staðar og allt sé hægt að fara yfir þannig að hægt sé að mæta særindum og erfiðleikum sem oft koma í kjölfarið, og einnig þeirri gagnrýni sem kemur upp, á sem faglegustum nótum. Ég held að hv. samgöngunefnd hafi því mjög mikilvægu hlutverki að gegna hvað frumvarpið varðar. Það er mjög umdeilt. Ég vil hvetja til þess að gefinn verði mjög góður tími til að fara yfir þetta og að þeir málsaðilar og hagsmunaaðilar sem umsögn veita verði kallaðir fyrir nefndina og tekið verði tillit til skoðana þeirra.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra mælir fyrir frumvarpi til laga um rannsókn samgönguslysa. Í sjálfu sér er margt athyglisvert í þessu frumvarpi. Það kallar hins vegar fram ákveðnar spurningar ásamt því að svara einnig svo sem allnokkrum. Það kom fram í ræðu hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar áðan að líklega ráða för tveir þættir, annars vegar hagræðing og hins vegar að reyna að gera enn betur í rannsóknum á þessum slysum. Er það að sjálfsögðu vel. Þegar ég skoða þetta frumvarp og velti fyrir mér því svari sem hæstv. ráðherra veitti við fyrirspurn þingmannsins hér ekki alls fyrir löngu velti ég fyrir mér og spyr ráðherra hvort leitað hafi verið til þeirra stofnana, eins og þær eru í dag, og kannað hvort þær gætu sparað eða hagrætt á móti þeirri kröfu sem kemur fram í þessum hugmyndum. Ef svo er spyr ég hvort tillögur hafi borist frá stofnununum. Það má vel vera að þetta frumvarp muni bæta og einfalda einhverja hluti en það er, held ég, ekki gallalaust og ýmislegt sem þarf að skoða í nefndinni. Þetta er vitanlega 1. umr., verið að mæla fyrir málinu og eðlilegt að hafa ákveðna fyrirvara á því. Ekki alls fyrir löngu áttum við hæstv. ráðherra orðastað um Reykjavíkurflugvöll og slökkvilið þar, það tengist óbeint þessu máli. Í texta með frumvarpinu er vitnað í hinn svokallaða Chicago-samning sem m.a. öryggis- og rannsóknarvinna byggir á, t.d. varðandi flugumsjón eða flugrannsóknir og flugslys. Í þeim samningi er, mig minnir í kafla 14 eða eitthvað slíkt, m.a. fjallað um slökkvilið og ég verð að koma því hér á framfæri að mér fannst aðeins skorta á metnað í þeirri umræðu sem við áttum hér, ég og hæstv. ráðherra, um björgunarstörf á flugvellinum. Í 5. gr. stendur, með leyfi forseta: „Ráðherra skipar fimm menn í rannsóknarnefnd samgönguslysa til fimm ára í senn auk fjögurra varamanna. Ráðherra skipar einn nefndarmanna formann nefndarinnar og annan staðgengil hans. Formaður ber ábyrgð á og stjórnar daglegum rekstri nefndarinnar, þar með talið fjárreiðum hennar, og gætir þess að starfsemi nefndarinnar sé í samræmi við gildandi lög og reglugerðir á hverjum tíma.“ Síðan kemur: „Formaður ræður annað starfsfólk til nefndarinnar.“ Það hefur kannski farið fram hjá mér, ég viðurkenni það, en ég sé ekki í skýringum hvort ráð sé gert fyrir að formaðurinn verði starfandi. Það má lesa út úr þessu að formaður nefndarinnar verði starfsmaður nefndarinnar, þ.e. á launum. Einnig langar mig að spyrja hæstv. ráðherra af hverju í ósköpunum formaðurinn einn eigi að ráða starfsfólk nefndarinnar. Af hverju gerir nefndin það ekki öll? Er verið að búa til frekar stórt og voldugt batterí? Það væri ágætt að fá svör við þessum spurningum. Verður formaðurinn ráðinn sérstaklega og í fastri vinnu? Og af hverju ræður nefndin ekki annað starfsfólk? Í athugasemdum við frumvarpið segir að verið sé að sameina í eina nefnd o.s.frv. Hér kemur fram hver vann þetta fyrir ráðuneytið. Einnig finnst mér eins og hans nafn hafi komið fyrir í svokallaðri Icesave-umræðu einhvers staðar, ég man það þó ekki alveg, en allt í góðu með það. Síðan stendur á bls. 16, með leyfi forseta: „Til að tryggja að sú þekking sem til staðar er í núverandi rannsóknarnefndum glatist ekki sem og að sem minnst rót verði á þeirri rannsóknarstarfsemi sem færist undir hina nýju rannsóknarnefnd er í bráðabirgðaákvæði frumvarpsins kveðið á um að forstöðumönnum núverandi rannsóknarnefnda verði boðið starf rannsóknarstjóra hjá rannsóknarnefnd samgönguslysa og jafnframt skuli öðrum starfsmönnum nefndanna boðið starf hjá hinni nýju nefnd.“ Þetta er ákvæði til bráðabirgða og það er skýrt síðar hvað átt er við, út þennan skipunartíma og slíkt. Ég verð að segja, frú forseti, að í ljósi umræðna um þetta frumvarp og þessi mál veltir maður fyrir sér þeim orðum sem ráðherra hefur látið falla hér, m.a. í svari við fyrirspurn hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar. Getur verið að ráðherrann ætli að beita sér fyrir því að þau störf sem eru í rannsóknarnefnd sjóslysa í dag í Stykkishólmi verði lögð niður og flutt til Reykjavíkur? Það er athyglisverð stefna í ljósi umræðna flokks ráðherrans um störf án staðetningar og allt slíkt. Ég ætla að vitna í umræðu og orð sem ráðherra lét falla á Alþingi við fyrirspurn hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar, með leyfi forseta: „Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að þrátt fyrir áhuga minn á að flytja störf út á land verður líka að gæta þess að á bak við þau er fagfólk sem vinnur við þau. Við rífum það ekki upp með rótum og færum út á land.“ Það er líka fagfólk úti á landi og ef samgönguráðherra hefur áhuga á að styðja við landsbyggðina og fjölga störfum þar mundi hann sjálfur vitanlega íhuga það alvarlega að hrófla ekki við þessari góðu starfsemi sem mér vitanlega hefur ekki sýnt annað en góðan árangur í því starfi sem þar er unnið. Frú forseti. Það má velta hér upp ýmsum hlutum. Ýmsar athugasemdir hafa birst í dagblöðum og annars staðar um þetta mál. Það er mjög mikilvægt að tryggja að nefndin sem fjalla mun um málið fari mjög vandlega yfir það og skoði alla kanta þess. Hv. þm. Jón Gunnarsson benti á áhugaverðan hlut hér áðan um rannsóknir björgunarslysa, ég held að það þurfi að skoða hann mjög vandlega. Ég vara hins vegar við þeim tóni sem mér hefur fundist vera í orðum ráðherra og ræðum hans um sameiningu þessara stofnana. Ég fæ ekki séð að það samræmist þeim yfirlýsingum og þeirri stefnu sem ráðherrann og flokkur hans hafa haft í gegnum tíðina um störf á landsbyggðinni, að í raun hóta því hér og segja í ræðu og svari við fyrirspurn að hann telji best að starfsemin sé á höfuðborgarsvæðinu þar sem hér séu flest umferðarlsysin eða hvernig þetta var orðað. Það hefur margsýnt sig að það er mjög hagkvæmt og gott að hafa opinber störf á landsbyggðinni. Bæði eru þau störf ekki síður unnin en á höfuðborgarsvæðinu og í öðru lagi er hægt að sýna fram á að þau störf hafi mjög mikil áhrif inn í þau samfélög þar sem þau eru unnin. Ábyrgð ráðherra er mikil í því að fara að rífa þetta fólk upp með rótum eins og annað fólk. Að endingu, frú forseti, ítreka ég það sem kom fram áðan varðandi fyrirspurnir um formann nefndarinnar og aðrar spurningar sem ég hef lagt fram. Ég ítreka einnig að frumvarp þetta þarf að fá góða umfjöllun í nefndinni og ég ætlast til þess að nefndarmenn og nefndin kalli til þá aðila sem hafa skilað inn athugasemdum og aðra hagsmunaaðila og fái frá þeim raunsætt mat á frumvarpið í heild.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim þremur þingmönnum sem tóku til máls um frumvarpið fyrir það sem þeir lögðu til umræðunnar. Það kom fram hjá a.m.k. tveimur þeirra að það sé tvenns konar tilgangur, auðvitað hagræðing og síðan er annað meginmarkmið meiri og betri fagleg vinna og samræming, ein lög um rannsókn samgönguslysa í staðinn fyrir þrenn lög eins og ég fór í gegnum áðan. Þá er það auðvitað líka svar við spurningu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar um það hvort ekki hafi verið leitað til stofnananna um sparnað. Jú, það hefur verið gert fyrir næsta ár. Samgönguráðuneytinu og öllum stofnunum þess er gert að spara um 10% og það hefur verið gert með ákvörðun. Þannig er það tekið niður. Svo ég svari hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni líka því sem hann fjallar um formanninn í 5. gr. ítreka ég það sem þar er sagt og þá hugsun sem er í greininni, að formaðurinn er eins og nokkurs konar forstjóri. Auðvitað verður þetta samt tekið til umfjöllunar í hv. samgöngunefnd eins og hvað annað vegna þess að ég ætlast til þess að þar verði góð og vönduð umfjöllun eins og auðvitað er í öllum málum. Nefndin mun fara í gegnum það og kalla til aðila og kalla eftir umsögnum eins og gengur og gerist. Eins og hér hefur komið fram, og ég tók eftir að hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson var mjög ánægður með, hefur þetta verið tvíkynnt á netinu. Fjölmargar athugasemdir hafa komið inn og góðar tillögur sem til margra hverra hefur verið tekið tillit. Eins og ég sagði var málið síðan birt aftur áður en það var gert að frumvarpi sem ég geri þá að mínu og flyt inn til Alþingis og til hv. samgöngunefndar til að fara í vandaða meðferð. Það er mjög mikilvægt að það sé gert vel eins og hv. þm. Jón Gunnarsson og fleiri töluðu um, það verði farið yfir þetta faglega og við séum ekki að spilla neinu hvað varðar rannsókn samgönguslysa. Við ætlum okkur að efla málið, það er meginmarkmið þessa frumvarps. Rannsókn flugslysa er í mjög alþjóðlegu umhverfi og unnin af mjög mikilli fagmennsku. Það er athyglisvert og það er munur á því gagnvart rannsókn sjóslysa og svo umferðarslysa að auðvitað er bara gott ef þetta samspil getur orðið meira og starfsmennirnir og aðrir fá faglegan stuðning hver frá öðrum. Vegna þess sem hv. þingmaður sagði um athugasemdir frá FÍA vil ég geta þess að auk þess að hafa tvíkynnt þetta á netinu hafa fulltrúar FÍA komið til fundar í ráðuneytið og átt fundi með ráðuneytisstjóra og starfsmönnum ráðuneytisins til að fara yfir þau atriði, m.a. nú á lokastigum. Þar var tekið tillit til þess. Það er ekki verið að gera neitt í þessu frumvarpi sem gerir það að verkum að t.d. flugmenn eða aðrir sem gefa upplýsingar sakfelli sjálfa sig í leiðinni. Það er ekki verið að gera neitt svoleiðis og ekki ætlast til þess. Þá kem ég að því sem tveir þingmenn hafa eðlilega gert dálítið mikið úr, starfi sjóslysanefndar í Stykkishólmi. Ég ítreka það sem ég sagði í lok flutningsræðu minnar, forstöðumönnum verður boðið starf og öðrum starfsmönnum og ef það hefur ekki komið nógu skýrt fram segi ég aftur að ekki stendur til, að mínu mati, að taka þessa stofnun og flytja hana út á land. Þó að ég sé unnandi þess að opinber störf séu byggð upp úti á landi tel ég betra að gera það þegar nýjar stofnanir verða til eða ný atriði og nefndi sem dæmi verkefni til sýslumannsins í Bolungarvík sem ég stóð fyrir að senda þangað. Það er sem sagt eftirlit með óskoðuðum ökutækjum. Flest samgönguslysin verða á þessu svæði hér og ég veit ekki einu sinni hvar starfsmenn flugslysanefndar eða umferðarslysanefndar búa. Mér er eiginlega alveg sama um það. Það er sama auðvitað með þá sem búa í Stykkishólmi og sinna sínu góða starfi þar, þeir geta að sjálfsögðu áfram búið og starfað í Stykkishólmi, það er alveg klárt. Það má segja að þetta séu störf án staðsetningar, alveg eins og það er ekkert verið að spekúlera í því hvort einhverjir menn í flugslysanefnd búi í Reykjanesbæ eða Reykjavík. Þannig er það bara og ég er alveg sannfærður um að með því að setja þetta saman, sem er auðvitað aðaltilgangurinn, eins og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson gat um, náist meiri og betri fagleg vinna. Eins og hann talaði um á ekki að útiloka sameiningu þessara nefnda. Tilgangurinn er hér og þess vegna lýk ég máli mínu með því, virðulegi forseti, að segja að ég held að þetta sé ágætismál. Það fer núna sinn gang til samgöngunefndar og ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég veit að samgöngunefnd mun fara vel í gegnum þetta mál og kalla eftir umsögnum og fá menn til sín á fundi nefndarinnar. Okkur liggur ekkert á þannig lagað, það er ekkert verið að pressa þetta neitt fyrir jól eða svoleiðis, síðan verður þetta bara unnið faglega eftir jól. Í lokin ítreka ég enn og aftur þakkir mínar til þeirra þingmanna sem hafa tekið til máls í þessu vegna þess að þeir láta sig umferðaröryggismál miklu varða hvað varðar samgönguslys og annað.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir síðari ræðu hans og þær upplýsingar sem þar komu fram. Ég vil sérstaklega fagna yfirlýsingu hæstv. ráðherra um að hann sjái ekkert því til fyrirstöðu að þeir starfsmenn rannsóknarnefndar sjóslysa sem hafa unnið í Stykkishólmi geti gert það áfram. Hæstv. ráðherra sagði að hann sæi ekkert því til fyrirstöðu að þeir gætu áfram búið og starfað í Stykkishólmi. Ég hlýt að líta þannig á að með þessari yfirlýsingu sé hæstv. ráðherra að segja að hann ætli ekki að veikja þá starfsemi sem nú fer fram hjá rannsóknarnefnd sjóslysa í Stykkishólmi. Ég vil árétta að þetta er auðvitað grundvallaratriði sem hlýtur að koma til álita þegar verið er að fjalla um þessi mál, þ.e. hinn byggðalegi þáttur málsins. Þess vegna fagna ég yfirlýsingu hæstv. ráðherra og árétta það að ég tel að með henni sé hæstv. ráðherra að segja að hann muni ekki hrófla við þeirri starfsemi sem þar er, annað væri þá ómark út frá orðum hæstv. ráðherra. Ég spyr hæstv. ráðherra, hann getur kannski svarað því síðar, hvort hann sé ekki sammála mér um að það væri til þess fallið að styrkja málið að það væri annaðhvort áréttað, hreinlega með ákvæði í þessum lögum eða a.m.k. gerð grein fyrir því í nefndaráliti samgöngunefndar að það sé ekki ætlunin að hrófla við þeirri starfsemi sem nú á sér stað í Stykkishólmi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um samruna opinberu hlutafélaganna Flugstoða og Keflavíkurflugvallar. Málið á sér nokkurn aðdraganda og mun ég gera stuttlega grein fyrir honum áður en ég fer yfir efnisatriði frumvarpsins sjálfs. Í ársbyrjun 2007 gekk í gildi sú breyting sem samþykkt var á Alþingi vorið 2006 að aðskilin voru annars vegar stjórnsýsla og eftirlit Flugmálastjórnar og hins vegar rekstur og þjónusta flugvalla og flugþjónustu og stofnað opinbera félagið Flugstoðir ohf. um síðastnefndu þættina. Þær breytingar urðu einnig á yfirstjórn flugmála að ríkisstjórnin ákvað árið 2006 að breyta yfirstjórn málaflokka og stjórnsýslu á Keflavíkurflugvelli til samræmis við það sem almennt tíðkaðist í landinu. Samgönguráðuneytið skyldi því taka við ábyrgð og rekstri flugvallarins enda talið eðlilegt að öll flugstarfsemi landsmanna heyrði undir eitt og sama ráðuneytið. Einnig ýtti brottför hersins undir þessa skipulagsbreytingu og um leið var ljóst að margs konar tækifæri gætu skapast til nýsköpunar í atvinnumálum. Á vorþingi 2008 voru samþykkt lög um stofnun opinbera hlutafélagsins Keflavíkurflugvallar sem tók formlega til starfa í ársbyrjun 2009. Með því var sameinaður rekstur Flugmálastjórnar Keflavíkurflugvallar og Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar í opinbert hlutafélag í eigu ríkisins. Tilgangur hins nýja félags hefur verið að sinna allri starfsemi sem tengist flugrekstri, flugvallarekstri og allri þjónustu sem því tengist, rekstri flugstöðvar svo og annarri starfsemi sem tengist svonefndu haftasvæði flugverndar eða svæðinu innan flugvallargirðingar. Einnig var félaginu heimilað að semja við aðra aðila sem vilja ráðast í atvinnuuppbyggingu í nágrenni flugvallarins eða gerast eignaraðili í félögum sem mundu sinna slíkum verkefnum. Þótt ekki sé löng reynsla komin á starfsemi Keflavíkurflugvallar ohf. tel ég að félagið hafi farið vel af stað. Það tók til starfa í þeirri dýpstu efnahagslægð sem gengið hefur yfir landið og afleiðingin varð m.a. sú að ferðamönnum hefur farið fækkandi og allur kostnaður aukist. Þessa raun hefur félagið staðist með mikilli prýði og ég vil nota þetta tækifæri og þakka bæði stjórnendum og starfsmönnum Keflavíkurflugvallar ohf. fyrir mikla og góða vinnu í þeim erfiðleikum sem yfir landið ganga núna. Ég vil einnig ítreka það, virðulegi forseti, að ég held að yfirfærsla Keflavíkurflugvallar til samgönguráðuneytisins hafi tekist afar vel og ég er afar þakklátur öllum þeim fjölda starfsmanna sem tóku þátt í því verkefni. Segja má að fljótlega eftir stofnun Keflavíkurflugvallar ohf. hafi komið fram sú hugmynd hvort ekki væri rétt að félagið yrði sameinað Flugstoðum ohf. Efnahagsástandið hefur ýtt undir þessa hugmynd, svo og sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að leita leiða til hagræðingar með því að endurskoða allt stofnanakerfið, m.a. með sameiningar í huga. Í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu hefur farið fram mikil vinna við könnun á skipulagi samgöngustofnana. Í byrjun ársins skipaði ég tvo starfshópa, annan til meta mögulega sameiningu samgöngustofnana og hinn til að kanna hugsanlega sameiningu Flugstoða ohf. og Keflavíkurflugvallar ohf. Formaður þess starfshóps var Jón Karl Ólafsson og með honum störfuðu Margrét S. Björnsdóttir og Ólafur Nilsson. Starfshópnum til aðstoðar var Friðfinnur Skaftason úr samgönguráðuneytinu. Starfshópnum var falið að meta kosti og galla slíkra sameiningar og taka tillit til hagkvæmni, skilvirkni og fagþekkingar við þjónustu og stjórn flugvalla og rekstur flugleiðsöguþjónustunnar hér á landi. Starfshópurinn skilaði niðurstöðum sínum síðla sumars. Samandregnar eru þær helstar að starfshópurinn telur að sameinað félag með vel skilgreindum rekstrarþáttum og markmiðum sé betur í stakk búið til að hafa heildarsýn yfir málaflokkinn. Telur hópurinn að félagið verði jafnframt hæfara til að móta stefnu um samþættingu verkefna, ná auknu hagræði í rekstri og fjárfestingum, veita betri þjónustu og verði einnig færara um hvers kyns þróun og sókn í málaflokknum. Það er einnig skoðun hópsins að þessar hugmyndir stuðli að auknu gegnsæi í rekstri málaflokksins og því leggur hann til sameiningu félaganna tveggja. Einnig telur starfshópurinn að sameinað félag verði betur í stakk búið til að leita nýrra verkefna sem eflt geti starfsemina. Á grundvelli tillagna starfshópsins hefur í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu verið samið það frumvarp sem hér er mælt fyrir, frumvarp til laga um að heimila samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra að ákveða samruna opinberu hlutafélaganna Flugstoða og Keflavíkurflugvallar í nýtt opinbert hlutafélag sem stofna skal. Virðulegi forseti. Helstu atriði frumvarpsins eru þessi: Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra er heimilað að ákveða samruna opinberu hlutafélaganna Flugstoða og Keflavíkurflugvallar í nýtt opinbert hlutafélag. Yfirteknu félögunum telst slitið við tilkynningu til hlutafélagaskrár um gildistöku samrunans. Hlutafé skal vera í eigu ríkisins. Tilgangur félagsins skal vera í samræmi við tilgang hinna yfirteknu félaga og skal honum lýst nánar í samþykktum þess. Við samrunann taki hið nýja félag yfir allar eignir og skuldir svo og öll réttindi og allar skyldur yfirteknu félaganna. Þá er rétt að benda á að við samrunann munu ákvæði laga um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti eða fyrirtæki, nr. 72/2002, með síðari breytingu, gilda um réttarstöðu þeirra. Undanfarnar vikur og mánuði hef ég átt fundi með yfirstjórn og starfsmönnum beggja þessara félaga og við undirbúning málsins hefur verið lögð áhersla á þátttöku þeirra og öfluga upplýsingamiðlun í öllu þessu ferli. Ég hef merkt áhuga og stuðning við þessar hugmyndir. Vandaður undirbúningur, framkvæmd og eftirfylgd er forsenda þess að sameining Flugstoða ohf. og Keflavíkurflugvallar ohf. beri árangur. Í umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins segir m.a. að ekki sé gert ráð fyrir því að útgjöld ríkissjóðs muni aukast verði frumvarpið að lögum óbreytt. Hins vegar megi gera ráð fyrir að til lengri tíma litið muni hagræðing nást fram með þessari sameiningu sem leiði til þess að kostnaður ríkissjóðs vegna hins nýja félags lækki. Gert er ráð fyrir því að samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið muni fara yfir fyrirkomulag fjármögnunar hins nýja félags. Í því sambandi er bent á að uppi séu hugmyndir um að breyta flugvallarskatti og varaflugvallargjaldi í þjónustugjöld en yrði sú raunin má gera ráð fyrir að bæði tekjur og útgjöld ríkissjóðs kynnu að lækka sem næmi tekjum af þeim gjöldum. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir tilurð þessa frumvarps og forsögu málsins. Ég tel rétt að ráðast í sameiningu þessara opinberu hlutafélaga. Ég tel líka rétt að stefna að samrunanum sem allra fyrst til að hægt verði að ná fram þeirri hagræðingu sem samruninn er talinn leiða af sér strax á næsta ári. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og meðferðar hv. samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hér er til umræðu horfir að mínu mati til bóta. Það má kannski segja sem svo að verið sé að ljúka nánast tveimur skrefum sem eðlilegast hefði verið að taka í einu til að sameina strax í upphafi starfsemi Flugstoða og Keflavíkurflugvallar. Eins og hæstv. ráðherra rakti var á sínum tíma tekin sú ákvörðun, sem var skynsamleg á þeim tíma, að skipta gömlu Flugmálastjórn upp í tvo þætti, eins og hæstv. ráðherra gerði grein fyrir, Flugstoðir og síðan stjórnsýsluþáttinn, sem er flugmálastjórnin. Og þegar breytingar urðu á Keflavíkurflugvelli hefði verið eðlilegast að taka þá ákvörðun strax að sameina rekstur Flugstoða og Keflavíkurflugvallar líkt eins og hér er verið að leggja til. Það er hið rökrétta. Hvort tveggja felur í sér rekstur á flugvöllum og flugvallarkerfi landsins og blasir auðvitað við að skynsamlegast er að gera það á þann hátt að sá rekstur sem er á hendi ríkisins sé á einni hendi en ekki tveimur eins og hefur verið frá því að þetta fyrirkomulag var tekið upp. Þessi mál voru mjög mikið rædd á sínum tíma en því miður var ekki samstaða um að fara strax í það nauðsynlega skref heldur ákveðið að leika eins konar millileik eða biðleik sem var sá að hafa Flugstoðir áfram eins og þær höfðu verið og síðan að reka Keflavíkurflugvöll sem sjálfstætt fyrirtæki. Það er örugglega rétt sem hæstv. samgönguráðherra segir að vel hefur verið staðið að rekstri flugvallarins og ég hef ekki nokkrar efasemdir um það. Og það er líka rétt að fyrirtækið hefur orðið að takast á við mjög erfið ytri skilyrði sem það hefur mætt af miklum þrótti og myndarskap eins og hæstv. ráðherra rakti. Hitt er sú staðreynd að þetta skuli ekki hafa verið gert í upphafi gerir það að verkum að það skref sem við erum núna að taka verður að einhverju leyti dýrara. Það þarf fyrirsjáanlega að gera breytingar á skipulagi þessara fyrirtækja. Við erum núna væntanlega með tvo yfirmenn í fyrirtækjunum, við erum með millistjórnendur í báðum fyrirtækjunum, við erum með margs konar stoðþjónustu o.s.frv. sem allt hlýtur að koma til álita að verði sameinað. Það mun óhjákvæmilega hafa áhrif á starfsmannahald þó að það þurfi ekki endilega að leiða til fækkunar starfsmanna fyrsta kastið. Hins vegar er gert ráð fyrir, m.a. í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins, að þetta muni til lengri tíma litið leiða til hagræðingar og sparnaðar. Það mun þar með hafa áhrif á mannahald og er vonandi að ekki þurfi að koma til uppsagna á starfsfólki. En það leiðir hugann að því að skynsamlegt er þegar menn horfa á svona mál í upphafi að reyna að skoða endinn líka, sjá þá hvernig málin eiga að líta út þegar búið er að búa til hið nýja fyrirtæki. Og vissulega má segja sem svo að við höfum glatað ákveðnu tækifæri til hagræðingar strax í upphafi að geta ekki stigið þetta skref strax en það þýðir ekkert að sýta það. Þetta er orðinn hlutur og nú er verkefnið það að ganga þannig frá þessu máli að það verði sem best, að þetta nýja fyrirtæki verði sem öflugast til að takast á við þau verkefni sem því er ætlað. Ég hef áhuga á að nefna tvennt í þessu sambandi sem að mínu mati skiptir gríðarlega miklu máli. Í fyrsta lagi eru Flugstoðir núna með rekstur innanlandsflugvallanna í landinu, Reykjavíkurflugvallar og allra annarra flugvalla í landinu. Það þarf auðvitað að ganga mjög vel úr skugga um og gæta þess, þegar þessi tvö fyrirtæki renna saman, að þætti innanlandsflugstarfseminnar verði gert jafnhátt undir höfði og hingað til hefur verið gert. Ég veit að við hæstv. samgönguráðherra erum mjög sammála um mikilvægi innanlandsflugsins og ég veit að hann mun leggja sig fram í þessum efnum. En það er ástæða til þess þegar skipulagsbreytingin verður að við undirstrikum mikilvægi innanlandsflugsins og allt verði gert til að engin röskun verði á því og að sá metnaður sem hefur verið til staðar varðandi innanlandsflugið haldi áfram þrátt fyrir að þessi starfsemi renni núna inn í stærri heild sem til verður með samruna Flugstoða og Keflavíkurflugvallar. Hitt atriðið sem ég vil nefna er sá þáttur sem snýr að alþjóðaflugþjónustunni. Við getum sagt sem svo að þetta hafi verið eins og hæna sem verpt hefur fyrir okkur gulleggi á hverju einasta ári. Það er enginn vafi á því að við höfum haft af þessu umtalsverðar gjaldeyristekjur, svo umtalsverðar að það hefur verið öfundarefni hjá ýmsum öðrum þjóðum. Við þekkjum það þó að menn hafi verið að reyna að þræta fyrir það, þá er það engu að síður svo að margir hafa ásælst í þá starfsemi. Þegar einhver óvissa hefur orðið í tengslum við til að mynda kjaradeilur þá hefur slík umræða ævinlega komið upp og ótti manna við að starfsemin kunni að fara úr landi. Það er einmitt á vettvangi Flugstoða sem þessi þekking, reynsla og sambönd á alþjóðlegu sviði eru til staðar og það er gríðarlega mikilvægt að þetta verði varðveitt áfram. Alþjóðaflugþjónustan hér á landi er rekin samkvæmt umboði frá Alþjóðaflugmálastofnuninni og er mjög mikilvægt að engin röskun verði á henni. Ég geng út frá því sem vísu að þrátt fyrir þessa formbreytingu sem hér er verið að leggja til, sameiningu þessara tveggja opinberu fyrirtækja, muni það ekki kalla á neina röskun eða viðbrögð Alþjóðaflugmálastofnunarinnar eða þeirra annarra sem hafa um málið að segja. Virðulegi forseti. Það hefði verið æskilegast að þetta skref hefði verið stigið í upphafi eins og ég sagði áðan en það þýðir ekkert að horfa til baka. Nú er aðalatriðið að horfa fram á veginn. Ég tel að það sé skynsamleg ráðstöfun, að sameina þessi tvö ríkisfyrirtæki sem eru í raun og veru að sinna samkynja þjónustu og er enginn vafi á því að þetta getur bæði eflt starfsemina og líka dregið úr kostnaði. Mig langar að spyrja um eitt fyrir forvitnissakir. Nú vitum við að starfsemi Keflavíkurflugvallar fer eðli málsins samkvæmt fram á Keflavíkurflugvelli og yfirstjórnin er jafnframt þar. Flugstoðir eru hins vegar starfsemi sem teygir anga sína út um allt land og hefur höfuðstöðvar sínar í Reykjavík. Því vildi ég gjarnan spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið hugleitt með hvaða hætti staðið verði að þessum breytingum, hvar höfuðstöðvar hins nýja fyrirtækis verði, hvernig menn hafi hugsað sér skipulagið að öðru leyti. Nú bíður það væntanlega nýrrar stjórnar hins nýja fyrirtækis að ákveða það í smáatriðum, en ef hæstv. ráðherra hefur skoðanir á því væri æskilegt að þær kæmu fram, a.m.k. hugleiðingar hans um það hvernig þessum málum verður háttað og sérstaklega hvar hann sjái fyrir sér að höfuðstöðvar hins nýja sameinaða opinbera félags verði.

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir hvað hann bregst vel við frumvarpinu og sér þá skynsemi sem er í því. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, ég vona að frumvarpið fái fljóta meðferð í gegnum þingið og full sátt verði um það. Aðeins hvað varðar þá spurningu sem hv. þingmaður lagði fyrir mig, hvort ég sæi hvar höfuðstöðvar þessa fyrirtækis yrðu. Nei, ég sé það ekki fyrir mér og hef ekki hugsað það mál. Ég hef hins vegar hugsað það að fljótlega og eins fljótt og ég get muni að sjálfsögðu verða skipuð ný stjórn fyrir fyrirtækið og sú stjórn fái það, enda eru það tillögur frá ráðgjafarhópnum, verkefni að búa til skipulagið fyrir fyrirtækið og fari í allar þær aðgerðir sem þarf að vinna í framhaldi af því og fylgja, skulum við segja, barninu áfram og koma því vel á legg. Það er svipað og við gerðum með Keflavíkurflugvöll sem tókst ákaflega vel. Sú stjórn sem þar var vann mikið og gott verk þannig að ég hef engar áhyggjur af þessu atriði. Aðalatriðið er að ég vildi mjög gjarnan koma þessu sem allra fyrst í gegnum þingið og fyrir jól svo við gætum gert þetta og miðað við áramót. Ég ítreka það sem ég segi, hugmynd mín er sú að skipuð verði stjórn og þegar stjórnin er tekin við fer hún að vinna að sameiningunni og skipulagsmálunum og öllum þeim atriðum. Ég ítreka þakkir mínar til þingmannsins fyrir að bregðast svo vel við þessu ágæta frumvarpi sem hér hefur verið flutt eins og öllum frumvörpum sem koma frá þessari hæstv. ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um sjúkratryggingar en frumvarpið er að finna á þskj. 223. Í frumvarpinu er lagt til að gildistöku ákvæða um að Sjúkratryggingastofnun annist gerð samninga við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins og við sveitarfélög og aðra sem reka hjúkrunarheimili, verði frestað um eitt ár eða til 1. janúar 2011. Samkvæmt IV. kafla laga nr. 112/2008, um sjúkratryggingar, sem tóku gildi 1. október 2008, skal Sjúkratryggingastofnun annast samningsgerð um heilbrigðisþjónustu, þar á meðal samninga við heilbrigðisstofnanir, sveitarfélög, sjálfseignarstofnanir, fyrirtæki og einkaaðila. Samningagerðin var áður á hendi samninganefndar heilbrigðisráðherra og heilbrigðisráðuneytisins. Samkvæmt gildistökuákvæði í 56. gr. laganna skyldi stofnunin taka við samningagerðinni í áföngum. Sá hluti samningagerðar sem samninganefnd heilbrigðisráðherra annaðist fluttist til Sjúkratryggingastofnunar við gildistöku laganna 1. október 2008. Hluti samningagerðar sem var á hendi ráðuneytisins fluttist til stofnunarinnar á þessu ári, 1. júlí 2009. Loks var gert ráð fyrir að Sjúkratryggingastofnun tæki eigi síðar en 1. janúar 2010 við samningsgerð við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins og við sveitarfélög og aðra sem reka hjúkrunarheimili. Heilbrigðisráðuneytið hefur gert fjölda þjónustusamninga um heilbrigðisþjónustu við ýmsa aðila, svo sem líknarfélög, sjálfseignarstofnanir og einkaaðila, og hefur flutningur þeirra til Sjúkratryggingastofnunar tekið mun meiri tíma en ætlað var. Því er lagt til að gildistöku ákvæða um að gerð samninga við heilbrigðisstofnanir í eigu ríkisins og við sveitarfélög og aðra sem reka hjúkrunarheimili flytjist til Sjúkratryggingastofnunar, verði frestað um eitt ár eða til 1. janúar 2011. Í mati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins á kostnaðaráhrifum frumvarpsins kemur fram að verði frumvarpið óbreytt að lögum verði ekki séð að það muni hafa í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Frú forseti. Eins og fram hefur komið er frestun lokaáfanga á flutningi samningsgerðar til Sjúkratryggingastofnunar eina breytingin sem felst í frumvarpinu. Ég hef nú gert grein fyrir ástæðum frestunarinnar. Ég legg áherslu á að þar sem hér er lagt til að ákvæði sem annars tekur gildi 1. janúar nk. verði frestað um eitt ár er nauðsynlegt að frumvarpið verði að lögum á haustþingi. Leyfi ég mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og til 2. umr.

Frú forseti. Ég verð að fá að nota tækifærið fyrst rætt er um breytingar á sjúkratryggingalögunum af því að þegar lög um sjúkratryggingar, nr. 112/2008, voru sett fyrir rúmu ári hef ég gefið mikið fyrir að fá að standa í þessum stól. Atriðið sem ég vil ræða snertir einmitt gerð samninga um veitingu heilbrigðisþjónustu sem hér er rætt um þó vissulega séum við að tala um sértækari atriði í þessu frumvarpi. Ég vil fá að lesa upp úr ályktun sem ungir jafnaðarmenn sendu frá sér þann 9. september í fyrra, árið 2008, þar sem útskýrt er hvaða breytingar ég hefði m.a. viljað gera. Þar segir um frumvarpið, með leyfi frú forseta: „Frumvarpið gerir ráð fyrir að hægt verði að fela einkaaðilum rekstur heilbrigðisþjónustu án þess að tryggt sé að þær reglur sem gilda um opinbera þjónustu og eiga að miða að því að vernda réttaröryggi borgarinnar verði látnar gilda áfram.“ Þetta þýðir að grunnreglur stjórnsýsluréttarins eða, frú forseti, óskráðar meginreglur, eins og einnig er vísað til þeirra, og hæfisreglur munu ekki gilda um starfsemina verði aðilum utan opinbera kerfisins falinn rekstur heilbrigðisstofnunar eða hluta slíkrar stofnunar. Einnig gerir frumvarpið ekki ráð fyrir að fyrir hendi sé eftirlitsaðili, svo sem óháð úrskurðarnefnd sem einstaklingar sem telja einkaaðila ekki sinna skyldum sínum með eðlilegum hætti geti leitað til. Þessar kröfur, frú forseti, tel ég að séu í afar góðu samræmi við stefnu flokks míns, Samfylkingarinnar, um að réttarstaða einstaklinga breytist ekki verði einkaaðilum falið að sinna þjónustu á sviði heilbrigðismála. Nú mætti spyrja sig, frú forseti: Hvað er ég að biðja um með þessum athugasemdum? Ég geri mér grein fyrir að þessar athugasemdir snerta ekki efni frumvarpsins þráðbeint. Engu að síður mundi ég vilja biðja um að heilbrigðisnefnd ræði þessa athugasemd. Ég veit ekki hve vel það samrýmist þingsköpum að gera breytingar í þá átt sem ég mundi vilja sjá, alla vega undir þessu þingmáli, en ég mundi engu að síður vilja biðja nefndina að athuga þetta mál afar vel og heilbrigðisráðherra jafnframt.

Frú forseti. Ég þakka athugasemd hv. þingmanns og verð að segja að ég deili áhyggjum þingmannsins vegna þeirrar áhættu í raun sem felst í einkavæðingu á heilbrigðisþjónustu. Ég vil líka minna á að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs voru ekki ýkja hrifnir af frumvarpi til laga um Sjúkratryggingastofnun Íslands og við greiddum atkvæði gegn einstaka greinum frumvarpsins og lýstum andstöðu við stefnu sem þar var mörkuð í heild. Ég vil segja að það mun væntanlega koma til kasta Alþingis á næsta ári að fara yfir lagabálkinn um Sjúkratryggingastofnun og sjúkratryggingar þegar komin er ríflega eins árs reynsla á rekstur stofnunarinnar. Markmiðið með þeirri frestun á gildistöku lokaáfangans sem hér er lögð til er m.a. að sjá til þess að betri tími gefist til að fara yfir málið áður en lokahnykkurinn er settur á það.

Virðulegi forseti. Hér er lagt fram frumvarp til laga um framhaldsfræðslu sem er endurskoðuð útgáfa af frumvarpi sama efnis sem lagt var fram á 136. löggjafarþingi af þáverandi menntamálaráðherra. Sem stendur eru engin gildandi lög um framhaldsfræðslu í landinu og því má segja að þessari löggjöf sé ætlað að uppfylla ákveðið skarð í löggjöf um menntakerfið, þó að saga fullorðinsfræðslu hér á landi sé vissulega löng og allt frá tímum upplýsingarinnar og er vissulega mjög margbrotin því að hún felst í lestrarfélögum, almenningsbókasöfnum, fræðslufélögum, Ríkisútvarpinu og ýmsum fræðslutímaritum sem hafa gegnt því hlutverki að uppfræða fullorðið fólk á Íslandi um langt skeið. Aðdragandi þessa frumvarps er hins vegar öllu skemmri og snýr að því að árið 1992 voru sett almenn lög um almenna fullorðinsfræðslu sem voru á verksviði menntamálaráðuneytis. Þau voru felld úr gildi árið 1996 en tekin upp heimild í lögum framhaldsskóla fyrir rekstri öldungadeilda, endurmenntunarnámskeiða og samstarfi framhaldsskóla um fullorðinsfræðslumiðstöðvar. Þar var tekin upp ýmiss konar starfsmenntun og annars konar fullorðinsfræðsla. Síðan gerðist það að Fræðslumiðstöð atvinnulífsins var stofnuð af ASÍ og SA á grundvelli yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar þáverandi frá 13. desember 2001. Hlutverk hennar var að vera samstarfsvettvangur stofnaðila um fullorðinsfræðslu og starfsmenntun í samstarfi við aðrar fræðslustofnanir á vegum aðildarsamtaka ASÍ og SA. Það má segja að út frá þessari miðstöð hafi byggst síðan upp mikið kerfi fullorðinsfræðslu á vegum aðila vinnumarkaðarins og hefur fræðslumiðstöðin verið rekin í samstarfi þessara aðila með fjárstuðningi frá opinberum aðilum. Þar hefur farið fram mikið starf, bæði að skilgreina menntunarfæri fólks á vinnumarkaði með stutta formlega skólagöngu að baki, skipuleggja námsframboð, þróa mat á óformlegu námi og raunfærni og aðferðir í náms- og starfsráðgjöf. Enn fremur hefur fræðslumiðstöðin annast umsýslu vegna úthlutunar fjármuna á grundvelli samnings ríkis og aðila vinnumarkaðarins. Fræðslumiðstöðin hefur síðan verið í samstarfi við símenntunarmiðstöðvar. Þær voru flestar hverjar stofnaðar á árunum 1998–2000, miðstöð símenntunar á Suðurnesjum, símenntunarmiðstöðin á Vesturlandi, fræðslumiðstöð Vestfjarða, Farskólinn, sem er miðstöð símenntunar á Norðurlandi vestra, símenntunarmiðstöð Eyjafjarðar, þekkingarsetur Þingeyinga, þekkingarnet Austurlands, fræðslunet Suðurlands, Viska, sem er fræðslu- og símenntunarmiðstöð Vestmannaeyja, og Mímir, sem er símenntun í Reykjavík. Forverar margra þessara símenntunarmiðstöðva voru farskólar sem störfuðu áður á framhaldsskólastigi ásamt því að hafa staðið fyrir námskeiðahaldi tengdu tómstundum og atvinnulífi. Það má því segja að með þessu frumvarpi sé verið að setja ákveðinn ramma um starfsemi sem þegar er fyrir hendi og skýra hana betur og skilgreina. Frumvarp þetta var, eins og ég sagði áðan, fyrst lagt fram á 136. löggjafarþingi. Hins vegar hefur það tekið nokkrum breytingum, m.a. út frá athugasemdum menntamálanefndar eftir 1. umr. sem sú sem hér stendur sat einmitt í og tók þátt í þeirri umræðu. Við samningu þess hefur verið haft mikið og gott samstarf við Alþýðusambandið og Samtök atvinnulífsins en þau hafa auðvitað í fræðslumálum staðið fyrir rekstri fræðslumiðstöðvarinnar. Nýbreytnin er líka sú að fræðslumál opinberra starfsmanna munu færast inn undir hatt fræðslusjóðs og hefur náðst samkomulag um það milli opinberra starfsmanna, aðila vinnumarkaðarins og hins opinbera. Það eru auðvitað sterk rök fyrir þessu frumvarpi og eins og nefnt er í greinargerð er hér farið yfir tölur frá 2005 sem lúta að menntunarstigi Íslendinga. Það er skýrsla OECD um menntunarstig Íslendinga sem miðast við töluleg gögn frá Hagstofu Íslands. Á árinu 2005 hafði 31% Íslendinga á aldrinum 25–64 ára ekki lokið formlegu námi umfram skyldunám en heildarfjöldi þessa aldurshóps voru 150.400. Það lætur því nærri að 45 þúsund Íslendingar á þessum aldri hafi aðeins lokið grunnskólanámi árið 2005 en 60 þúsund manns hafi lokið framhaldsskóla eða viðbótarnámi og önnur 45 þúsund manns hafi háskólapróf. Þeir sem hafa fjallað um þessi mál telja að hér á landi hafi á sama tíma og fólki hefur fjölgað sem lýkur háskólanámi þeim ekki fjölgað að sama skapi sem halda áfram að loknum grunnskóla, þannig að hér hefur líka skapast ákveðið bil í menntakerfinu. Það skiptir miklu að komið sé til móts við þá sem hafa ekki haldið áfram að loknum grunnskóla með virku framboði á sviði framhaldsfræðslu. Þeir sem hafa fengist við menntarannsóknir hafa líka talið það mjög mikilvægt framfaraskref að fá þessa löggjöf fram. Það eru margháttuð rök sem mæla með því að framhaldsfræðsla sé samfélagslegt verkefni þó að við munum auðvitað vinna þetta í nánu samstarfi við þá aðila sem hafa staðið fyrir þessu öfluga og mikla framhaldsfræðslustarfi hér á undanförnu árum sem eru aðilar vinnumarkaðarins. Það er um leið mjög mikilvægt að samfélagið taki þátt í þessu og leggi til fjármagn því að fyrir því eru samfélagsleg rök og ég vil nefna fern rök sem Jón Torfi Jónsson, prófessor á menntavísindasviði Háskóla Íslands, hefur lagt fram. Í fyrsta lagi eru það mannauðsrökin og mest fer fyrir þeim í greinargerðinni. Þau snúa að því að efla lífsgæði þeirra sem sækja sér aukna fræðslu og menntun, fullorðinsfræðsla styrkir stöðu fólks á vinnumarkaði og gerir það færanlegra í starfi, því er gert kleift að skipta um vinnu og vinna sig upp og fræðslan eykur líka líkur á nýsköpun í starfi. Í öðru lagi eru það lýðræðisrökin sem snúast um mikilvægi þess að ávallt sé unnið að því að endurnýja undirstöðuþekkingu almennings eins og t.d. læsi. Við sjáum nú mun víðari skilgreiningar á læsi en áður því að við búum í síbreytilegu þjóðfélagi þar sem skiptir máli ekki aðeins að geta lesið texta heldur vera læs á umhverfi sitt, læs á myndmál, læs á fjölmiðla, læs á tækni, læs á fjármál, svo dæmi tekið sem hefur verið áberandi í umræðunni á undanförnum árum. Þetta eru auðvitað mjög mikilvæg rök fyrir öflugri fullorðinsfræðslu að gera fólki kleift að vera þátttakendur í þessu lýðræðissamfélagi. Í þriðja lagi eru það jafnræðisrök sem auðvitað skipta líka miklu máli út frá því bili sem við sjáum á menntastiginu hér á landi og skiptir miklu máli að framhaldsfræðslan virki í þá átt að minnka þennan innbyrðis mun á menntunarstigi. Í fjórða lagi eru síðan svokölluð almenn tæknirök sem snúast um að tryggja almennan tæknilegan grunn allra til að tryggja að fólk geti verið sem hreyfanlegast á vinnumarkaði. Ég ætla ekki að lesa upp frumvarpið í heild sinni en ég ætla þó að stikla á meginatriðunum, meginmarkmiðunum sem eru talin upp í 2. gr. frumvarpsins: 1. Að veita einstaklingum með stutta skólagöngu að baki aukin tækifæri til virkrar þátttöku í samfélaginu, - og það snýr þá að lýðræðisrökunum sem ég nefndi áðan, 2. að veita einstaklingum á vinnumarkaði með stutta formlega skólagöngu að baki viðeigandi námstækifæri og auðvelda þeim að hefja nám að nýju, - og þar horfum við auðvitað til lífsgæðanna, 3. að gefa einstaklingum færi á að efla starfshæfni sína og efla ábyrgð þeirra í því tilliti, 4. að skapa svigrúm og úrræði til að mæta þörfum atvinnulífsins fyrir aukna þekkingu og hæfni starfsmanna, - og að sjálfsögðu eru það auðvitað líka hagsmunir atvinnulífs að fá betur menntað fólk til starfa og efla þannig menntun starfsfólks, 5. að veita einstaklingum sem búa við skerta möguleika til náms eða atvinnuþátttöku framhaldsfræðslu þar sem tekið er mið af ójafnri stöðu þeirra og hæfni. - Ég vil vekja sérstaka athygli á þessu því að þetta var eitt af því sem var rætt á sínum tíma þegar frumvarpið var lagt fram og er breyting frá því, því að þessi löggjöf skapar ramma utan um alla framhaldsfræðslu og ekki aðeins þeirra sem eru á vinnumarkaði, þarna er í raun og veru vísað til t.d. fullorðinsfræðslu fatlaðra og annarra þeirra sem ekki hafa verið á vinnumarkaði og ekki taka þátt í framhaldsfræðslu í gegnum vinnumarkað heldur í gegnum annars konar kerfi. 6. Að afla viðurkenningar á gildi náms sem fellur utan hins formlega framhaldsskóla- og háskólakerfis. - Þetta snýst um raunfærnimat sem hefur verið mikið kappsmál þeirra sem hafa starfað hér að fullorðins- og framhaldsfræðslu um árabil, þ.e. að meta inn í skólakerfið þá reynslu og það nám sem fram fer utan hins formlega skólakerfis. 7. Að stuðla að því að nám og reynsla sem aflað er utan hins formlega skólakerfis verði metin að verðleikum. 8. Að efla menntunarstig í landinu og íslenskt menntakerfi. - Þar komum við að hinum samfélagslegu rökum að það er allra hagur að þetta kerfi mæti þörfum samfélagsins og efli hið almenna menntunarstig því að það er auðvitað almennur samfélagslegur hagur. Ég vil að lokum nefna að samvinnan í þessu máli hefur verið mjög góð. Það hefur verið haft, eins og ég sagði áðan, náið samráð við aðila vinnumarkaðarins. Á hinum almenna vinnumarkaði hefur verið haft náið samráð við hinn opinbera vinnumarkað þannig að ég á von á að þar muni nást gott samstarf í framhaldinu um skipulag þessara fræðslumála. Að síðustu langar mig aðeins að fara yfir það að hér liggur fyrir kostnaðarumsögn frá fjármálaráðuneyti. Þar kemur í raun og veru fram að þessar tillögur taki í meginatriðum mið af því fyrirkomulagi sem hefur þróast hér á landi á síðustu árum og reynst vel. Fjármálaráðuneytið telur að frumvarpið leiði í fyrsta lagi til þess að lögbundnar skyldur ríkisins gagnvart fræðslu fyrir fólk á vinnumarkaði sem hefur stutta formlega skólagöngu aukist, en þó að frumvarpið mæli ekki fyrir um breytingar sem þurfa að hafa í för með sér aukningu á ríkisútgjöldum þá felur það í sér breytta framsetningu og tilfærslu fjárveitinga í fjárlögum. Hér er í raun og veru verið að lögbinda framlög ríkisins sem hafa verið á undanförnum árum, það er verið að styrkja lagarammann í kringum það, en ekki er gert ráð fyrir óvæntum útgjaldaauka í þessu samhengi fyrir utan það sem þegar hefur verið samið um milli stjórnvalda og fræðsluaðila sem sinna framhaldsfræðslu. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari framsögu verði frumvarpinu vísað til hv. menntamálanefndar og hún taki það til frekari vinnslu.