Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Meiri hl. fjhn. ber fram brtt. á þskj. 213, og eru þær komnar fram í samráði við ríkisstj. Fyrsta brtt. fjallar um breytingar á ráðstöfun eignaraukaskattsins. Í frv. er gert ráð fyrir, að hann renni í framkvæmdasjóð ríkisins sbr. l. nr. 55 1942. Með þessari breyt. er gert ráð fyrir, að helmingur skattsins renni í afla- og hlutatryggingasjóð fyrir bátaútveginn, ef sá sjóður verður stofnaður með l. Ég þarf ekki að ræða hlutverk slíks sjóðs, því að það er þm. kunnugt um. Önnur brtt. er við 12. gr. frv. og fjallar um það, að elli- og örorkulífeyri samkv. l. nr. 50 1946, um almannatryggingar, megi greiða með verðlagsuppbót, er nemur allt að 315 vísitölustigum. Þessi breyt. byggist á því, að slíkur lífeyrir er ekki kaup, heldur miðaður við lægstu framfærsluþörf, en auk þess liggur þessi till. fyrir við breyt. á 1. um almannatryggingar. Þriðja brtt. er um það, að greiða megi útvegsmönnum bætur úr ríkissjóði vegna rýrnunar á saltfiski, er stafar af langri reynslu, enda eigi útflytjandi ekki sök á drættinum. Geymslan er að öðru leyti á ábyrgð útflytjanda. Það er gert ráð fyrir, að þessi brtt. komi sem viðbót við 19. gr. Hún er fram komin vegna þess, að það hefur komið í ljós, að útkoman á saltfisksverðinu hefur orðið miklu lakari en búizt var við og stafar það af því, að útflutningurinn fór fram miklu seinna en ætlað hafði verið. Þetta olli allmikilli rýrnun á fiskinum og bakaði útvegsmönnum mjög mikið tjón. Af þessum ástæðum þótti ekki hægt að standa á móti því, að nokkurt tillit yrði tekið til rýrnunar, sem stafaði af langri geymslu, sem útvegsmenn ættu ekki sök á, og hún bætt að einhverju leyti. Þá leggur meiri hl. fjhn. til, að orðin „svo og lögum nr. 97 1946“ í lok 22. gr. frv. falli niður. En í því felst, að enda þótt jafnað sé á milli yfirráðs og undirverðs, sem verða kann, miðað við ábyrgðarverð, þá skuli sú jöfnun ekki ná milli ára. Í frv. er gert ráð fyrir, a.ð jafnað skuli milli ára eða frá árinu 1947, ef yfirverð fengist á árinu 1948, en samkv. þessari breyt. er aðeins um að ræða að jafna milli verðflokka á árinu 1948. Fimmta brtt. fjallar um það, að á meðan sú ábyrgð vegna bátaútvegsins, sem gert er ráð fyrir samkv. 17.–20. gr. frv., er í gildi, þá megi ekki hækka vexti af rekstrarlánum útgerðarinnar frá því, sem nú er. Ég þarf ekki að gera grein fyrir, hvaða þýðingu þetta hefur, því að það er öllum kunnugt. Sjötta brtt. er við 27. gr. og felur í sér heimild fyrir ríkisstj. til að hækka lántökuupphæðina vegna síldarkreppunnar úr 3 millj. kr. upp í allt að 5 millj. Það er ekki hægt að segja neitt um það, hversu mikið fé þarf til að bjarga útvegsmönnum út úr þeirri kreppu, sem síldarútgerðin á síðasta sumri hafði í för með sér, en hins vegar má vænta, að sá síldarafli, sem nú fæst, hjálpi nokkuð, og ætti þessi upphæð því að nægja til að bæta úr brýnustu þörfunum og koma í veg fyrir, að útgerðin þurfi að stöðvast. Ég hef þá gert nokkra grein fyrir þessum till. meiri hl. fjhn., en auk þeirra flytur meiri hl. n. 3 brtt., sem ekki eru komnar. Meðal annars er í þeim sú breyt., að í stað orðsins vísitala komi kaupvísitala. 13. gr. hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Nú fær fastlaunamaður heildarlaun, án þess að sérstök grunnlaun hafi verið ákveðin, og lækka þau þá eftir gildistöku laga þessara hlutfallslega við þá lækkun vísitölunnar, sem ákveðin er í 12. gr.“ Hér er talað um vísitölu í nokkuð villandi merkingu, því að vísitalan lækkar ekki, heldur verðlagsuppbótin, en þó höfum við ekki valið það orð, heldur kaupvísitala. Þessar till. eru í sjálfu sér frekar leiðréttingar en breytingar. Þá höfum við borið fram skriflegar brtt., sem ýmist eru sjálfsagðar eða nauðsynlegar. Við leggjum til, að orðin: „svo og sala eigin vinnu“ í 41). gr. falli niður. Þetta er ekki efnisbreyt., heldur aðeins til þess að forðast tvítekningu, því að þetta ákvæði kemur fram í 41. gr. 2. tölul. Við 42. gr. leggjum við til, að fyrsta dagsetningin, 31. marz, verði felld niður, og er þetta gert í samráði við eða eftir ábendingu skattstofunnar. því að þessi stofnun er svo störfum hlaðin fyrstu mánuði ársins. að hún hefur ekki talið sér fært að bæta við þau með óbreyttu starfsliði. Og ekki eru heldur efnisbreyt. á því þskj., sem bráðum verður útbýtt. En brtt. á þskj. 213 eru allar efnisbreyt., sem ég hygg, að séu svo vaxnar, að þær nái fylgi hv. þd. Ég leyfi mér svo að afhenda hæstv. forseta þessar skrifl. brtt.

Forseti (BG): Hv. form. fjhn. hefur lýst skrifl. brtt., sem hann hefur nú lagt fram. Hér þarf tvöfaldra afbrigða við, bæði af því að brtt. eru of seint fram komnar og einnig skriflegar.



Herra forseti. - Ég get verið þakklátur hv. meiri hl. fjhn. fyrir að hafa í samræmi við yfirlýsingu hæstv. ráðh. komið nokkuð til móts við þá brtt., sem ég ásamt hv. 2. þm. Reykv. flutti á þskj. 204. 2. brtt. meiri hl. fjhn. á þskj. 213 er um þetta, og er þar svo ráð fyrir gert, hvað snertir elli- og örorkulífeyri, að það megi greiða hann með verðlagsuppbót, sem nemi allt að 315 vísitölustigum. Mér urðu það þó vonbrigði, hversu skammt er gengið til móts við brtt. okkar. Í fyrsta lagi er sá munur á þessari brtt. og þeirri, sem ég flutti ásamt hv. 2. þm. Reykv., að brtt. n. nær aðeins til elli- og örorkubóta, en mín brtt. tók til allra lífeyrisgreiðslna, þ. á m. til barna og mæðra og ekkna. Þá þykir mér það ljóður, að hér er aðeins um heimild að ræða: „Má þó greiða“ segir í brtt. og heimilað er að greiða verðlagsuppbót, sem „nemur allt að“ 315 vísitölustigum. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja, að þetta er meðalvísitala líðandi árs, 31ö stig, en vísitala yfirstandandi mánaðar er 328 stig. Og ég hygg, að ekki séu líkur til, að vísitala næsta mánaðar verði lægri en sú, sem við búum við nú. Mér virðist því, að hér sé um allverulega kjaraskerðingu að ræða gagnvart þeim aðilum, sem hv. frsm. tók réttilega fram, að hefðu naumast skorinn lífeyrinn, og allir eru sammála um, að sé minni en svo, að nægi til fulls til framfæris, þó að tilgangurinn með tryggingal. væri sá, að lífeyririnn entist til fulls framfæris. - Ég mun af þessum ástæðum ekki sjá mér annað fært en að endurflytja brtt. mína og hv. 2. þm. Reykv. á þskj. 204, en tel þó hins vegar, ef svo færi móti von minni, að brtt. mín og hv. 2. þm. Reykv. næði ekki fram að ganga, að veruleg breyt. til bóta fælist í því að samþykkja 2. brtt. hv. fjhn. á þskj. 213. Ég skal svo ekki eyða tíma í að fara út í fleiri brtt., sem hér liggja fyrir, né út í málið í heild sinni. Ég þykist hafa gert afstöðu mína til málsins ljósa og ekki hafa neinu við það að bæta.



Herra forseti. - Ég hafði nú flutt brtt. við þetta frv., en þeim hefur enn ekki verið útbýtt. En með leyfi hæstv. forseta mun ég eigi að síður tala um þær brtt., nema mér gefist þá tækifæri til þess síðar að mæla með brtt., eftir að þeim loks hefur verið útbýtt, því að það hefur enn ekki unnizt tími til að prenta þessar brtt. og útbýta þeim. Ég hefði kosið að breyta þessu frv. mjög verulega, eins og fram er komið áður, og hafði ég staðið að því, að hér væru fluttar um það brtt. En þær hafa verið felldar, og það virðist vera nokkurn veginn ráðið mál af stjórnarflokkunum að koma þessu máli í gegnum þingið þannig, að frv. verði aðeins í örfáum og litlum atriðum breytt. En ég vil þá freista þess enn þá nú við 3. umr. að fá nokkrar leiðréttingar á þeim ákvæðum í frv., sem alveg augljóst er, að eru þess eðlis, að þau eru mjög ósanngjörn og óeðlileg. Og það verður að fá það alveg fullprófað, hvort hv. þm. eru svo fast bundnir af samþykktum ríkisstj., að þeir fái ekki einu sinni gert á frv. mjög eðlilega lagfæringu. Ein sú brtt., sem ég flyt nú, er um ákvæði í 14. gr. frv. Fyrri málsgr. þeirrar gr. gerir ráð fyrir því að fella niður þá undanþágu, sem sjómenn hafa notið á undanförnum árum í skattgreiðslu vegna þess hluta af launum þeirra, sem þeir hafa tekið sem áhættuþóknun. M.ö.o., hér er farið inn á þá braut að fella niður skattívilnanir, sem þessir aðilar hafa haft. Mér þætti ekki óeðlilegt, um leið og lagt er til að fella niður þessa skattívilnun, sem sjómenn hafa fengið af áhættuþóknuninni, að þá muni líka vera þingvilji fyrir því að afnema sérstakar skattívilnanir aðrar, sem aðilar hafa samkv. núgildandi skattal. Það er kunnugt, að hlutafélög, sem ekki hafa sjávarútveg með höndum sem aðalatvinnuveg, en reka verzlun eða þess háttar, fá nú að leggja 20% af nettótekjum sínum í varasjóð, án þess að sú upphæð komi til skattgreiðslu. Þetta eru sérstök skattfríðindi, sem þessir aðilar hafa fram yfir t.d. einstaklinga, sem sams konar rekstur hafa með höndum. Og við vitum, að það hefur sótt í það horf á undanförnum árum, að fleiri og fleiri hafa verið að reyna að nota sér þessa skattívilnun með því að breyta rekstri sínum, þótt ekki hafi verið nema að forminu til, í hlutafélagsform og ná sér þannig í þessa skattívilnun. Nú vildi ég fá úr því skorið, þegar á að afnema þessi skattfríðindi sjómanna í sambandi við áhættuþóknun, hvort þá væri ekki þingvilji fyrir að afnema sams konar skattívilnanir, sem gróðafélög hafa haft og hafa nú. Sjómenn, sem fengið hafa skattfríðindi í sambandi við áhættuþóknun sína, hafa fengið þá áhættuþóknun fyrir vinnu, sem þeir hafa innt af höndum, en hinir hafa tekjur sínar af gróðabralli, sem þeir hafa ekki lagt hönd sína að og ekkert unnið fyrir, en aðeins lagt fram nokkuð af fé sinn til þess að fá ágóða af því. Er það meiningin að skerða aðeins réttindi þeirra, sem vinna haki brotnu fyrir tekjum sínum, en að það megi alls ekki rýra þessi réttindi þeirra aðila„ sem ekkert hafa fyrir tekjum sínum? Um þetta atriði flyt ég því brtt. við 14. gr. frv., og mun þeirri brtt. verða útbýtt síðar hér á fundinum. Þá flyt ég aðra brtt., einnig út af ákvæðum 14. gr. frv., en í síðari málsgr. þeirrar gr. er talað um, að forsjármenn heimila, eins og það er orðað, skuli njóta ákveðins skattfrádráttar, ef þeir vinna fjarri heimilum sínum. Þarna er gert ráð fyrir, að t.d. sjómenn, sem atvinnu stunda fjarri heimilum sínum, fái rétt til þess að draga nokkra upphæð frá tekjum sínum vegna fæðiskostnaðar síns, áður en skattur er á þær lagður, og sama er látið gilda um aðra, sem stunda atvinnu fjarri heimilum sínum. En þetta ákvæði er í frv. bundið við það, að viðkomandi skattþegn sé sem sagt forsjármaður heimilis. Mér þykir þetta ákaflega undarlega upp sett. Og í framkvæmdinni yrði þetta í raun og veru mjög ójafnt og óeðlilegt. Ég sé ekki ástæðu til þess, að sjómaður, sem stundar atvinnu fjarri heimili sínu, þó að hann sé ekki raunverulega forsjármaður heimilis, skuli ekki fá á sama hátt að draga frá tekjum sínum, áður en skattur er á þær lagður, maður, sem vinnur þó nákvæmlega sömu vinnu og undir sams konar kringumstæðum eins og et það er forsjármaður heimilis. Ég flyt því brtt. um það. að ákvæði þessarar gr. verði á þá lund, að þessara ívilnana skuli njóta allir þeir skattþegnar, sem vinna fjarri heimilum sínum, en ekki aðeins þeir, sem nefnast forsjármenn heimila. Þriðja brtt., sem ég hef lagt fram, er við brtt. á þskj. 213, 5. lið í þeim brtt. En þar er nú ákveðið, að á „meðan ríkisábyrgð vegna bátaútvegsins, sbr. 17.–20. gr., er í gildi, má ekki hækka vexti af rekstrarlánum útgerðarinnar frá því, sem nú er.“ Ég hef lagt til, að breytt verði þarna um þannig, að þetta ákvæði gildi ekki aðeins um rekstrarlán útgerðarinnar. heldur gildi þetta ákvæði um allar lánveitingar til útgerðarinnar. Það er sem sagt kunnugt, að útgerðin verður að taka lán til rekstrar síns oft. án þess að slík lán falli beint undir ákvæði um rekstrarlán. Og væri því alveg auðvelt - ef meiningin er sú á annað borð, eins og mér skilst. að hækka útlánsvexti í bönkunum - þá væri auðvelt að gera þetta ákvæði í 5. lið brtt. á 213 svo að segja haldlaust eða gagnslaust fyrir útveginn, ef leyft verður að hækka útlánsvexti bankanna á öllum öðrum lánum, sem til útvegsins eru veitt, heldur en rekstrarlánum, sem heita því nafni. Sé það í rauninni meiningin, að það eigi að tryggja útgerðinni það, að hún skuli ekki fá, meðan þessi ábyrgðarlög eru í gildi, vaxtahækkun á þeim lánum. sem hún verður að taka, þá er sjálfsagt að ákveða það á þá lund, að ekki verði þar undan smogið, sem sagt þannig, að þetta gildi um allar, lánveitingar til útgerðarinnar, en nái ekki aðeins til svo nefndra rekstrarlána. Mér skilst það á þeim brtt., sem fluttar hafa verið nú hér við 3. umr. frá hv. meiri hl. fjhn., að hæstv. ríkisstj. hafi nú þegar eftir þær umr., sem hér hafa farið fram, tekið nokkurt tillit til þess, sem fram hefur komið hér í umr. frá hálfu stjórnarandstöðunnar. Hæstv. ríkisstj. er, eins og ég spáði hér fyrr í umr., smátt og smátt að verða það ljósara, að þær till., sem hún hefur flutt í upphafi í frv. um dýrtíðarráðstafanir, eru ófullnægjandi og munu ekki koma að því gagni, sem ætlazt er til. Þær geta ekki tryggt áframhaldandi rekstur útvegsins á komandi ári. Því er horfið hér að því að bæta nokkuð um, taka upp nokkur ákvæði, sem stjórnarandstaðan hefur bent á hér í umr. og gera hér nokkra bót á. En það er alveg víst, að enn þá verður hæstv. ríkisstj. að læra meira og betur í þessu máli, ef lausn þess á að verða á þá lund, að að gagni komi, því að þessar breyt., sem er að finna till. um á þskj. 213, eru enn alveg ófullnægjandi. Það er að vísu hægt að samþykkja frv. í þessu formi, og alþm. geta farið heim og tekið sitt jólafrí. En hitt er víst, að útgerðin verður ekki rekin eftir áramótin af neinum teljandi krafti, ef á að afgreiða málið eins og hér er gert ráð fyrir. Það er ég alveg fullviss um. Fyrsta brtt. á þskj., 213 gerir ráð fyrir því, að þeim tekjum, sem inn koma vegna skatts af ákvæðum II. kafla frv., eignaraukaskattsins, skuli skipta á milli framkvæmdasjóðs að jöfnu og afla- og hlutatryggingasjóðs fyrir bátaútveginn, ef slíkur sjóður verður stofnaður. - Í fyrsta lagi vil ég um þennan lið brtt. segja: Hvers vegna er orðalag þessarar brtt. eins og raun er á? Hvernig stendur á, að hér er höfð hálfkveðin vísa ? - Það er talað um, að helmingurinn af þessum skatti skuli renna í sjóð, ef hann verður stofnaður. Hvers vegna má ekki ákveða hreinlega, að þessi sjóður skuli stofnaður og að þetta fé skuli í hann leggjast? Það virðist einfalt mál að ákveða það, ef það er meiningin, að þessi sjóður skuli vera stofnaður og að fé skuli í hann leggjast, en ekki að segja: „Nú verður stofnaður afla- og hlutatryggingasjóður fyrir bátaútveginn“ og þá skal leggja í hann helminginn af þessum tekjum. Það hefur verið til umr. í nokkur ár að stofna til slíkrar tryggingar, en það hefur ekki komizt í gegn. En eins og þetta er orðað hér, er hér ekki um nema málamyndaloforð að ræða, nema skýlaus yfirlýsing verði gefin frá hæstv. ríkisstj. um það, að svona stofnun skuli verða sett á fót. og að öðru leyti yfirlýsing um, að helmingur af tekjum samkv. II. kafla frv. verði látinn renna til þessa tryggingasjóðs. - En eigi að síður verður maður að segja, að þessi 1. brtt. er þó í rétta átt og til bóta. 3. brtt. á þskj. 213 er verulega til bóta. Það er alveg rétt. Hún miðar að því að bæta talsvert hag þeirra, sem að sjávarútvegi vinna. og mundi tryggja það mun betur en ákvæði frv. gera, að einhverjir aðilar fengjust til að taka fiskinn til verkunar af bátunum og tryggja á þann hátt afsetningu aflans. Og þar álít ég, að hæstv. ríkisstj. hafi látið undan í einna ríkustum mæli í sambandi við þetta mál, því að ákvæði 3. brtt. eru til talsvert mikilla bóta fyrir útveginn. 4. brtt. á þessu sama þskj. er orðrétt sú breyt., sem ég og hv. þm. Siglf. höfðum þegar flutt við 2. umr. þessa máls, svo að það var í raun og veru óþarft að taka þessa brtt. upp, því að hún er orðrétt eins og sú brtt., sem hér lá fyrir við frv. Og það hefði ekki verið nema ofur eðlilegt, að n. hefði séð sér fært að samþykkja þessa brtt., sem lá fyrir, í stað þess að flytja nákvæmlega sams konar brtt., eftir að búið var að sannfæra stjórnina alla um það, að þetta frv. væri óviðunandi og þyrfti að breyta á þá lund, sem við lögðum til. En hvað um það. Það er strax til bóta, að þeir hafa sannfærzt um þetta og vilja breyta í þessu efni. 5. brtt. á þessu þskj. á svo að vera til bóta fyrir útveginn, en er það í raun og veru ekki á neinn hátt. Krafa útvegsins hefur verið í þessu efni sú hin sama sem fram hefur komið í brtt. okkar hér í sambandi við afgreiðslu þessa máls, að vextir til útgerðarinnar yrðu lækkaðir allverulega frá því, sem nú er. Þessi krafa okkar hefur verið rökstudd með því, að það er ljóst, að þeir aðilar, sem lána útveginum, hafa góða aðstöðu til að lækka vextina. Bankarnir hafa grætt stórfé á því að lána til útvegsins. Landsbankinn græddi þannig 14.2 millj. nýlega yfir árið og hálfu meira árið áður, svo að hann hefur fullkomlega ástæður til þess að lækka nokkuð útlánsvaxtatekjur sínar. En í staðinn fyrir að verða við þessari réttlátu beiðni og sjálfsögðu kröfu, þá er hér flutt till. þess efnis, að bankarnir megi nú ekki hækka vextina. Það er allt og sumt, að þeir mættu ekki hækka vextina, og þó er þar aðeins miðað við rekstrarlán til sjávarútvegsins. Samkvæmt þessari brtt. mega bankarnir hækka vexti af öllum öðrum lánum til útvegsins. Það er kunnugt, að bankarnir hafa þegar ákveðið að hækka útlánsvexti til minna frá því, sem nú er. Og útvegurinn má því búast við því, að vaxtaútgjöld hans verði enn þyngri á komandi árum en þau hafa verið. Það hefur þó mjakazt í gegn, að þetta yrði samþ. í sambandi við afgreiðslu þessa máls, að bankarnir mættu þó ekki hækka vexti af rekstrarlánum til útvegsins. En það virðist nú - svo vera, að það þýði ekki um það mál frekar að tala. Það verður sennilega ekki hægt að sanna hæstv. ríkisstj. það og forsvarsmönnum hennar hér á Alþ., að það sé nauðsynlegt og réttlátt að lækka nokkuð vextina, sem nú hvíla á útgerðinni. Sú sönnun verður líklega að fást í gegnum reynslu. Líklega verður hún að koma á þann hátt fram, að þeir fái að þreifa á því í framkvæmdinni, að útgerðin verði ekki rekin nema með hálfu afli. m.a. vegna þess, að því ákvæði hefur ekki fengizt framfylgt að létta vaxtabyrðinni af rekstrinum. Það er alveg staðreynd, sem hér hefur verið bent á og ekki hefur verið reynt að mótmæla af neinum, að það liggja fyrir reikningar frá frystihúsi, sem greiddi 300 þús. kr. í vinnulaun, og þetta sama frystihús greiddi á sama ári 100 þús. kr. í vexti. Vaxtabyrðin, sem þannig hvílir á rekstri sjávarútvegsins, er gífurlega mikil, og það mundi því muna mjög miklu fyrir reksturinn, ef þessari vaxtabyrði yrði að nokkru af létt. En það virðist vera svo, að það sé ekki enn runnið upp fyrir hæstv. ríkisstj., að nauðsynlegt að að létta nokkuð á þessari byrði. Og verður þá svo að fara, að frv. verði þannig afgr., sem nú er ætlazt til, en ríkisstj. fái hins vegar að þreifa á afleiðingunum af því síðar. Það er augljóst, að ef frv. er afgr. í því formi, sem það er nú, og það virðist vera meining hæstv. stjórnar, þá hlýtur bátaútvegurinn og frystihúsin að búa við mun lakari starfsskilyrði fjárhagslega næsta ár en þessir aðilar hafa búið við á yfirstandandi ári. Þó er kunnugt, að þessir aðilar hafa mjög kvartað og það með réttu yfir, að fjárhagsleg útkoma þeirra hafi verið erfið á s.l. ári. En sem sagt, þegar Alþ. og ríkisstj. hafa tekið sig til að setja löggjöf til stuðnings útgerðinni. til viðreisnar þessum atvinnuvegi, þá er síður en svo bætt fyrir þeim rekstri frá því, sem verið hefur. Hins vegar eru sett ákvæði, sem greiða fyrir öðrum atvinnuvegum. Landbúnaðurinn fær stórfelldar umbætur frá því, sem hann hafði við að búa í fyrra og á yfirstandandi ári, því er ekki hægt að mótmæla. Í 21. gr. er ákvæði, sem tryggir landbúnaðinum á næsta ári a.m.k. 9–10 millj. kr. Þetta er staðreynd. M.ö.o., þegar hæstv. stjórn tók sig til að setja löggjöf til stuðnings sjávarútveginum, þá fær hann ekkert út úr því. Honum er sagt: Það vantar peninga í kassann, það er ekkert eftir handa þér. Samt er hægt að koma með till. um að borga með útfluttu kjöti 9–10 millj. kr. til viðbótar við það, sem nú er. Það geta vel orðið 12 millj. kr., ef útflutningurinn vex. Það kann vel að fara svo, að útflutningurinn aukist. Reynslan hefur sýnt, að þegar trygging liggur fyrir, að ríkissjóður ætli að borga verðuppbót til bændanna á útflutt kjöt, þá hefur krafan verið sífellt sú, að meira væri flutt út, un minni áherzla verið lögð á það að selja á innlendum markaði. Þessi uppbótargreiðsla gæti því leitt til þess, að meira væri flutt út og öll uppbótargreiðslan orðið 12 millj. kr. Svo koma ákvæði í 22. gr., sem veita stjórninni heimild til að taka þær framleiðsluvörur sjávarútvegsins, sem betur seljast eða seljast tiltölulega háu verði, og hnýta þær að meira og minna leyti saman við allar aðrar framleiðsluvörur, og þar eru ekki undanleknar framleiðsluvörur landbúnaðarins, sem fluttar eru úr landinu, og láta verðmiðlun fara þar fram á beinan eða óbeinan hátt. Samkv. þessari gr. frá., 22. gr., hefur stjórnin heimild til að binda þetta þannig saman, að útkoman verði sem bezt fyrir þjóðarheildina, eins og það er orðað. M.ö.o., ef einhver þjóð spyr eftir íslenzkum framleiðsluvörum, t.d. lýsi, og býður fyrir þær hátt verð, þá hefur stjórnin heimild til samkv. frv. að selja með þessum vörum ull, gærur, kjöt og annað þess háttar, ef hægt er að búast. við, að með þessum hætti sé hægt að fá hæst heildarverð fyrir þessar vörur til landsins. Ef litið er á fengna reynslu, þá getur þetta hæglega orðið til þess að lækka verð á framleiðsluvörum sjávarútvegsins, til þess að hægt sé að koma út lítt eftirspurðum vörum, eins og ýmsum útflutningsvörum landbúnaðarins, með tiltölulega hagstæðu verði. Það eru allar líkur til, að þetta verði framkvæmt þannig, að það verði útveginum til fjárhagslegs tjóns, en landbúnaðinum til verulegra hagsbóta. Yfirleitt virðist mér þetta frv. vera þannig, að það tryggi landbúnaðinum verulegar bætur og það jafnvel beinlínis á kostnað sjávarútvegsins. Svo er þetta kallað ráðstafanir til að tryggja rekstur útvegsins. Það kann vel að vera, að landbúnaðurinn þurfi að fá einhverjar uppbætur frá því, sem hann hefur nú, en mér finnst miklu hreinlegra og eðlilegra að láta það koma skýrt fram, að þessar ráðstafanir, sem hér er verið að gera, séu gerðar til að bæta bændum upp verulega það verð, sem þeir fá nú fyrir framleiðslu sína, enda er hér gert ráð fyrir, að þeim verði greiddar 9–10 millj. til viðbótar við það, sem þeir geta fengið fyrir útfluttar vörur. Það hefur verið reynt að halda fram, að vegna þess að í þessu frv. er veitt ábyrgð á framleiðsluvörum bátaútvegsins, því að ríkið tekur að sér að ábyrgjast ákveðið verð fyrir bátaútveginn, þá sé líka réttmætt að veita landbúnaðinum sams konar ábyrgð. Ég hef bent á, að allar líkur bendi til þess, að ríkissjóður þurfi ekki að taka á sig neinar greiðslur vegna ábyrgðar á fiskverðinu. Hins vegar vita allir, að ábyrgð í sambandi við útflutt kjöt þýðir sama og bein fjárgreiðsla. Við vitum, að það verður ekki hægt að fá meira en kr. 4.50 fyrir kg af útfluttu kjöti, þó að innanlands sé það selt á 10–11 kr., og að samþ. um að verðbæta útflutt kjöt upp í innanlandsverð er sama og bein og ákveðin fjárgreiðsla. Til þess að mæta þessu sjónarmiði hef ég flutt till. um, að landbúnaðurinn skuli fá samsvarandi hlutfallslega greiðslu úr ríkissjóði fyrir útflutt kjöt og aðrar afurðir eins og sjávarútvegurinn kemur til með að fá samkv. þessum l. M.ö.o.. fari svo, eins og ég álít, að ríkissjóður þurfi ekki að greiða neitt með útfluttum sjávarútvegsvörum, þá fær kjötframleiðslan ekki heldur neina greiðslu úr ríkissjóði. En fari svo, að verðbæta þurfi útfluttar sjávarafurðir, t.d. 10%, til þess að komast upp í fullt ábyrgðarverð, þá verði útflutt kjöt verðbætt með 10%, miðað við erlent markaðsverð, og þá standa báðir aðilarnir jafnt að vígi og fá báðir sams konar fríðindi úr ríkissjóði. Fari svo, að þessi till. verði felld, þá sýnir það, að hér er ekki um það að ræða að setja ákvæði til styrktar útveginum, heldur um að setja lagakafla um að greiða kjötframleiðslunni ákveðna upphæð úr ríkissjóði vegna útflutts kjöts og hækka verðið á kjötframleiðslunni frá því, sem verið hefur. Þetta á að gera undir því yfirskini, að verið sé að hjálpa sjávarútveginum, enda er kjötuppbótin ákveðin í kafla, sem heitir: Um ríkisábyrgð til bátaútvegsins. Nei, það er augljóst mál, eins og ég hef bent á áður, að þrátt fyrir samþykkt þessa frv., eins og það liggur fyrir frá ríkisstj. hálfu, verður rekstraraðstaða bátaútvegsins fjarri því að verða þannig, að hún geti gengið af fullum krafti. Ég vil því enn einu sinni skora á hæstv. ríkisstj. að endurskoða afstöðu sína til þessa máls og bæta enn við nokkrum af þeim till., sem Sósfl. hefur flutt áður, taka upp enn fleiri till. frá okkur. Hún hefur tekið ákvæðið um 65 aura lágmarksverð, sem hún fussaði lengi við og taldi óhæfu að samþykkja. Síðar sannfærðust þeir um, að rétt væri og sjálfsagt að ganga inn á þessa till., og nokkrar fleiri till. frá okkur hafa þeir tekið upp. Það er gott, það sem það nær, en þó verða þeir að ganga inn á enn fleiri till. frá okkur, ef þeir vilja tryggja, að útgerðin geti gengið af fullum krafti á komandi ári. Svo hef ég ekki fleira um málið að segja að sinni. Það virðist þýðingarlítið að ræða þetta frekar. Það virðist, að búið sé að binda hendur manna svo mjög, að ekki sé von til, að fást muni nein af þeim leiðréttingum, sem nauðsynlega þarf að gera á þessu frv.



Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er, ef svo mætti segja, aukin og endurbætt útgáfa af svipuðu frv., sem var til umr. hér í þinginu aðallega eina kvöldstund fyrir ári síðan. Aðalhöfundur þess frv. og þar með líka þessa frv. er hv. þm. Siglf., sem þá var atvmrh. Það spor, sem þá var stigið ettir nokkurt hik, er ákaflega merkilegt í sögu okkar. Vil ég því við þessa lokaumr. segja nokkur orð um þetta frv., af því að nú er lagt til að halda þessari nýjung áfram, sem er eins konar brú yfir það ástand, sem nú varir, en væntanlega verður ekki til frambúðar. eftir því sem horfur eru í heiminum. Það hefur oft verið tekið fram, bæði af skáldum og öðrum mönnum, að Ísland sé land mótsetninganna. Annars vegar eldur logandi undir fjöllunum, hins vegar jökuldyngjur og jökulhvelfingar yfir eldinum. Einu sinni fyrir tuttugu árum síðan lagði kunnur danskur stjórnmálamaður út af því, að svona væri landið og svona vær í þjóðin, og færði þar til þessi rök, sem ég þarf ekki að endurtaka hér. hetta er rétt. Það er eðlilegt, að þjóðin neri einhver merki þessarar náttúru lands síns. Þessar sömu andstæður elds og ísa voru í fjármálaástandi okkar eftir stríðslokin. Nægir þar að benda á eitt atriði, greiðslugetuna við útlönd. Þegar Þjóðverjar gáfust upp, voru Íslendingar tiltölulega ríkasta þjóð veraldar. Þeir áttu 600 millj. kr. í sterlingspundum og dollurum. Er það svo mikil upphæð, að ekki er vitað, að nokkur þjóð önnur hafi haft slíkt fé handbært, miðað við fólksfjölda sinn. En nú um það bil, sem frv. er lagt fram, þá hitti ég af tilviljun mann, sem mikið fæst við skógrækt. Hann sagðist hafa fengið um 100 plöntur frá Noregi í tilraunaskyni nú í sumar. Ég hef af tilviljun fylgzt með þessu og þekki það vel. Hann fékk þessar plöntur út úr tollinum með hálfgerðum vélum, því að hann fékk ekki gjaldeyri til að borga þær fyrr en nú í fyrradag, þá fékk hann loks gjaldeyri til að greiða þessar 100 plöntur. Þetta er ekkert einsdæmi, heldur eitt dæmi af mörgum. að við, sem áttum 600 millj. kr. í erlendum gjaldeyri fyrir tiltölulega fáum mánuðum, stöndum nú í margra mánaða vanskilum fyrir andvirði 100 plantna. sem fengnar eru frá Noregi í tilraunaskyni.  Þessi mikla breyt., sem orðið hefur á svo stuttum tíma, stafar af því, að í þessu landi hafa, eins og víða annars staðar, verið uppi tvær stefnur, gerólíkar lífsskoðanir, byltingarstefna og þróunarstefna, austræn kúgun og vestrænt frelsi. Og það hefur ljóslega komið fram, að austrið og vestrið er ekki hæft til að vinna saman. Austrið lokar sér eftir sínum reglum og vill eyðileggja vestrið, og vestrið er nú farið að sjá, að sú samleið, sem það lengi vonaði, að það gæti átt með austrinn, er ekki til. Ástæðan til þess, að þetta ástand er hér á landi, er ekki aðeins þetta undarlega ástand gjaldeyrismálanna, heldur það, sem er öllu einkennilegra, en það er það, sem þetta frv. gengur út á, að það er búið að koma atvinnu- og framleiðslumálum Íslendinga svo fyrir, að við, sem erum í ýmiss konar störfum, mismunandi þörfum, við erum komnir á svo hátt kaup, að atvinnuvegir landsins geta ekki þolað það. Á Vesturlöndum er það sá heilbrigði vettvangur, að atvinnuvegirnir gangi sinn gang, þeir verði að bera sig, og það, sem þjóðin fær fyrir afurðir sínar, gangi fyrst og fremst til að halda atvinnu í landinu og gangi í skatta til þess að launa störf annarra manna. En í staðinn fyrir þetta fyrirkomulag hefur nú verið farin önnur leið. Nú á framleiðslan að fá miklar tekjur, sem tilheyra ekki henni sjálfri. Þær eru teknar af okkur og greiddar sem útflutningsverðlaun fyrir framleiðsluna. Eitthvað er bogið við það, þegar gefa þarf fé með atvinnuvegunum, sem eiga að bera uppi þjóðfélagið fjárhagslega. Við getum hugsað okkur þrjú lönd, í fyrsta lagi t.d. Bandaríkin, að þau hefðu tekið upp þá háttu að greiða stórkostleg útflutningsverðlaun, t.d. 20–30%, fyrir bíla, en þeir eru ein stærsta framleiðsluvara þeirra, eða England væri að verðbæta útflutt kol eða Noregur færi að styrkja sinn mikla skipaflota til að sigla um heimshöfin. Þetta dettur engum í hug, heldur þvert á móti í þessum efnum, og alls staðar annars staðar í heilbrigðum þjóðfélögum fær framleiðslan sínar tekjur og borgar sínum mönnum, og þjóðfélagið fær, eftir því sem framleiðslan þolir, til sinna þarfa. Hver er ástæðan til þess, að við erum komnir í þessa öfugu aðstöðu að þurfa að gefa með atvinnuvegunum og taka hið frjálsa framtak af þeim? Það vitum við allir, að þegar svo er komið, að hver mótorbátseigandi veit, að hann fær upp borið frá einhverjum óþekktum mönnum geysimikið af því, sem útgerð hans kostar, þá hefur hann ekki þá sömu hvöt og alltaf hefur verið í vestrænu þjóðfélagi til að láta atvinnureksturinn bera sig. Ástæðan er sú, að við höfum vestrænt stjórnarfar og hér á Alþ. eru 42 af 52 þm., sem telja sig fylgja vestrænn skipulagi, en 10, sem fylgja því austræna. En fyrir rás viðburðanna hefur farið svo, að menn hafa ekki áttað sig betur en það á málunum, að þessir 10 hafa ráðið. Það eru þeir, sem hafa ráðið því að eyða gjaldeyrinum. Þeir vilja gera það og segjast vilja gera það, fara ekki í launkofa með það. Þeir unnu að því í fyrra og komu því fram að skattleggja landsfólkið, til þess að von væri til, að hægt væri að halda framleiðslunni gangandi. Það væri ekki úr vegi að minna á þetta undarlega atvik, sem kom fyrir í fyrra, sem ég tel svo merkilegt, að þar séu tímaskipti í sögu okkar, þegar hv. þm. Siglf. kemur með frv. um að greiða uppbætur til útgerðarinnar. Fyrst þegar hann kemur með það, kom mönnum þetta dálítið spánskt fyrir, og féllu hörð orð um það. En svo líður ekki nema stutt stund, þar til þetta er samþ. af öllu þinginu að mér undanskildum og svo hæstv. fjmrh., sem sat hjá. Í stuttu máli, það eru ekki aðeins kommúnistar, heldur ganga svo að segja allir hinir borgaralegu þm. inn á þessa stefnu. Þetta hefur ekki fyrr tíðkazt, þar sem vestrænt skipulag ríkir, en í öðrum herbúðum hefur það átt sér stað, þar sem hið austræna skipulag á sér stað. Við vitum, að Rússar fara ekki dult með það, að þeir fara eftir kenningum Marx, Lenins, Trotzky og Stalíns. Þar ríkir kommúnistaskipulag, sem gerir ráð fyrir, að allar eigur séu teknar af borgurunum og sett upp skipulag, þar sem vestrænt atvinnuskipulag getur ekki þrifizt. Það er það merkilega, að þetta hafa leiðtogarnir ekki komið auga á, og það er næstum eins og maður efist um vitsmuni vestrænna manna, að þessu hafa þeir ekki viljað trúa, en sjá. það nú svart á hvítu í hruni hverrar þeirrar þjóðar, sem Rússar hafa lagt undir sig á síðustu mánuðunum. Við erum nú svo undarlega staddir hér á Íslandi, að við höfum vestrænt þjóðskipulag og höfum hér á þingi geysisterkan meiri hluta, 42 menn, og 6 manna ríkisstj., hvort tveggja valið lið, en til andstöðu og til eyðileggingar eru aðeins 10 menn og það engin sérstök stórmenni. En það er ekki annað hægt en að viðurkenna vissa hæfileika hjá þeim, hvernig sem þeir eru til komnir, því að þessir 42 þm. og 6 ráðh. hafa tekið þann kostinn að láta þessa 10 kommúnista ráða. Eins var það, þegar þing kom saman í haust, þá kallaði hæstv. ríkisstj. saman nokkurs konar þing, einn mann frá hverri stétt, til þess að finna þar leið út úr þeim vanda, sem fyrir hendi var. Svo kemur þetta þing saman, og þar var einn kommúnisti, einn þm., sá, sem talaði hér síðast. Niðurstaðan verður sú, að þessi eini kommúnisti gengur milli manna og býður þeim mjög elskulega eins konar fóstbræðralag, öllum, sem vilji steypa stjórninni og setja upp aðra betri. Allt gekk þetta eins og þegar slægir eiga við saklausa, að þingið leystist upp og ekkert ráð fannst þar til að setja niður dýrtíðina. Eftir þetta misheppnaða stéttaþing buðu kommúnistar út her og héldu fundi, og á hverju kvöldi komu fréttir frá þessum fundum. Ég hef enga aðstöðu til að meta, hvað þeir unnu á. Þeir komu þar með stór orð og eitthvað af austrænum rökum. En það, sem er klárt, er það, að hér í Rvík voru hinir 42 stuðningsmenn stjórnarinnar engu lakari en þessir 10 - ég vil ekki gera upp á milli, en mismunurinn er ekki mikill, þar að auki hefur stjórnarliðið mörg stór blöð - en þeir sátu heima. Ef þessir borgarar hefðu verið klárir yfir því, sem var að gerast, að ekki var hægt að sameina austrið og vestrið, sbr. árangurinn af fjögurra ráðh. fundinum, sem nýlega endaði í Lundúnum, þá hefði stjórnin sagt: Nú skiptum við okkur út á landið, höldum stóra fundi og tölum við fólkið og segjum því satt um það, hvernig þetta er, að þetta gengur ekki svona. Það væri hægt að segja, hvað vísitalan er há í nágrannalöndum okkar, t.d. í Noregi, þar sem hún er miklu lægri en hér. Og það væri hægt að segja fólkinu, að verkamannastjórnin í Noregi með stuðningi borgaranna berjist af öllu afli fyrir því að halda dýrtíðinni og vísitölunni í skefjum. Það væri rétt að segja þjóðinni, að Norðmenn séu á undan okkur að rétta við og einnig Svíar. Ég mundi ekki hika við að segja við þá menn, sem hafa kosið mig á þing: Mjólkin í Svíþjóð er 50 íslenzkir aurar, en hjá okkur nærri 2 kr. og veitir ekki af vegna þess, hve dýrtíðin er mikil. Við verðum að þola að horfast í augu við það, að nágrannar okkar og keppinautar hafa annað lag hjá sér en við hjá okkur. Við getum kannske flotið um tíma, t.d. hálft ár eða eitt ár, með því að stinga höfðinu ofan í sandinn eins og strúturinn, en okkur getur ekki orðið stætt á þessu til lengdar. Ég vil í þessu sambandi leyfa mér að minnast á till., sem ég bar fram í fyrra, en var grafin í n. Till. þessi var um það, að afla skyldi gegnum sendisveitirnar í Osló og Lundúnum glöggrar vitneskju um framleiðslukostnað, laun og húsaleigu í þessum löndum og gefa út skýrsluform handa okkur með hliðsjón af því, hvernig okkar ástand er. - Allshn. Sþ. afgreiddi þetta með rökst. dagskrá, sem gekk í þá átt að vísa till. til ríkisstj., að hún skyldi afla þeirra upplýsinga, sem þyrfti, og þm. fengju að kynna sér þær. Það er furðulegt, að slíkt skyldi koma fyrir, og sýnir, að þessi hópur, sem styður stjórnina og ber ábyrgð á stjórnarfarinu, treystir sér ekki til og vill ekki tá vitneskju um það, sem gerist í löndunum kringum okkur, heldur vill stinga höfðinu í sandinn eins og strúturinn til þess að sjá ekki hættuna. Ég hef verið í 25 ár á þingi, og ég get borið um það, að mér finnst mannfólkið nú álíka og fyrir 25 árum, þegar ég kom hingað í þingsalinn, hvorki betra né verra.  Ég get ekki samþykkt þetta frv., því að það er byggt á öðrum anda en okkar stjórnskipulag. Helzta afsökunin eða skýringin á framferði ríkisstj. liggur máske frekast í því, að þessir menn. sem voru á stéttaþinginu, voru eins og við, hvorki verri né betri, og sögðu allir það sama: Það er hægt að lækka dýrtíðina, þið hinir getið lækkað, ég bara get það ekki. - Þetta er það, sem stendur á hjá okkur og sennilega eina afsökunin fyrir því, að stjórnin verður með því liði, sem hún getur til þess fengið, að samþykkja þetta og láta bara fljóta í bili. Þjóðin veit ekki sannleikann í þessum efnum. Menn lesa í öllum blöðunum, að togararnir selji fyrir svo og svo mikið í Englandi. Svo er fjöldi fólks, sem á börn erlendis í skólum og vantar peninga, og því er sagt, að það séu engir peningar til. Þetta fólk trúir þessu ekki. Það heyrir um þessa peninga, en ekkert blaðanna segir, að inn í bankana kemur að öllum jafnaði helmingurinn af þessum peningum, hitt fer í kostnað. Hvers vegna má ekki fólkið vita það sanna? Það er kannske alveg rétt, eins og Magnús Jónsson gerði að nokkru leyti, að segja mönnum, hvað skuldirnar eru miklar. En þetta er ekki sagt, heldur eru mönnum gefnar falsvonir, að við lifum á annan hátt en við gerum og lifum við öryggi, sem við höfum ekki.



Herra forseti. - Það er nú sýnt, hvað verða vill hér í hv. d., eftir þá atkvgr., sem fram fór í gær. Þar með var í rauninni afráðið, hvernig fara mundi um þetta frv., og er það illa farið. Það er slæmt til þess að vita, að hv. þm. skuli ekki að þessu sinni hafa fengizt til þess frekar að beita viti og sannfæringu heldur en að hlýða fyrirskipun ríkisstj. Ég skal nú ekkert fara í neinar grafgötur um hvatir þeirra til slíks, það verða verkin fyrst og fremst, sem dæmd verða, þegar þar að kemur. Það er illt til þess að vita, að með þeim umr.. sem hér hafa farið fram, skuli hafa verið sýnt fram á og sannað, hvað það er fjarri því, áð þetta frv. nái þeim tilgangi, sem lýst var yfir, að það ætti að ná, sem sé að draga úr dýrtíðinni, og hins vegar, hvað sáralítið er gert að því að skipta þeim byrðum, sem sumir álíta að þetta frv. leggi á þjóðina, réttlátlega niður á alþýðuna. Ef einhverjir hv. þm. skyldu hafa tekið afstöðu til þessa máls út frá þeim hugmyndum, sem komu fram hér áðan í ræðu hv. þm. S-Þ., eins og hann komst að orði, að það væri enginn samstarfsmöguleiki til milli austurs og vesturs, og meinti hann auðsjáanlega með því milli auðvaldsstéttar og alþýðustéttar -, þá er það byggt á röngum forsendum. Ef einhverjar slíkar stórpólitískar kringumstæður skyldu vera þess valdandi, að þm. hafa tekið þessa afstöðu, sem þeir hafa gert, þá býst ég við, að það sé engum nauðsynlegra að gera sér það ljóst heldur en íslenzkum alþm. nú, sem Wendell Willkie, fyrrv. forsetaefni repúblikana í Bandaríkjunum, var í stríðslokin að reyna að gera heiminum ljóst í bók sinni One World, sem mikið var um rætt og búið til það vígorð út af, að annaðhvort yrði til einn heimur eða enginn heimur Ef það ætti eftir að koma til styrjaldar milli þessara andstæðna, þá skulum við gera okkur það ljóst, að það er eins vel mögulegt, að enginn heimur verði til eftir það. En alveg sérstaklega ber okkur þó hér á Íslandi, sem almennt er talið liggja á mörkunum milli þessara heima hernaðarlega, að gera okkur það ljóst, hver hætta er á ferðum fyrir okkar land. Hér kæmi ekki til með að standa styrjöld um það, hvort verkalýður eða auðmannastétt, hvort austur eða vestur yrði ofan á, ef til átaka kæmi, heldur yrði það spursmálið hjá okkur, hvort íslenzka þjóðin yrði til að slíkum hildarleik loknum. Við skulum þess vegna ekki láta neinar slíkar stórpólitískar bollaleggingar blandast inn í okkar mál hér á Íslandi. Sé ótti við það hins vegar, að verzlunarlga verði hugsanlegt samstarf milli stærstu þjóðanna í heiminum, þá býst ég við, að það mundi skiptast öðruvísi en milli austurs og vesturs, sem hv. þm. S.Þ. talaði um. Það var sagt í útvarpinu í dag eða í gær, að Kanada væri að draga stórkostlega úr allri sinni verzlun við Bandaríkin vegna dollaraskorts og slíta þau miklu verzlunarsambönd, sem þar hafa verið á milli. Annan dag var sagt í útvarpinu, að Bretland væri að gera mikla samninga við Ráðstjórnarríkin og undirbúa samninga til margra ára. Verzlunarsambönd milli þjóðanna í heiminum koma til með að verða hnýtt næstu vikur meir en áður, og hvort sem núverandi forráðamenn Bandaríkjanna kjósa að taka þátt í því samstarfi eða ekki, og hvort sem það verða Kanada, Bretland, Sovétríkin eða önnur ríki, sem taka þátt í því samstarfi, þá verða áreiðanlega ekki lengur við völd þeir forráðamenn Bandaríkjanna, sem kjósa að slita verzlunarsamböndum við aðrar þjóðir í heiminum og leiða þar með kreppu yfir sitt land. Það voru slíkir forráðamenn við völd í Bandaríkjunum 1929 og áfram í 3 ár, en þá var það stefna Roosevelts, sem varð ofan á. Við eigum ekki að láta slíkar stórpólitískar bollaleggingar blandast inn í það, sem við erum að vinna hér. Ef við ætlum að verða okkar þjóð til gæfu nú, þá eigum við að reyna að okkar litlu leyti að taka þátt í því, að veröldin verði einn heimur, hvaða stórveldi eða smáþjóð sem við komum til með að skipta við eftir okkar verzlunarhagsmunum á hverjum tíma og eftir okkar möguleikum til að tryggja okkar hagsmuni í framtíðinni, hvað okkar vöruviðskipti snertir. Hins vegar sýnist mér, að með þessu frv., þar sem allar brtt., sem fluttar hafa verið við 2. umr., hafa verið felldar, sé leikur til þess gerður af hálfu auðmannastéttar landsins að egna hér til ófriðar. Það var sýnt fram á það við 1. og 2. umr., að það væru einvörðungu tekjur launþega og tilfinnanlegast þeirra lægst launuðu, sem skertar væru. Ákvæði þessa frv. gagnvart hinum tekjumestu eru í þveröfugu hlutfalli við allar þær ákvarðanir, sem teknar hafa verið af Alþ. um skatta og annað slíkt. Þar er gengið út frá því, að menn eigi að fórna því meir, sem þeir hafa meiri tekjur - því hærri tekjur, því hærri stighækkandi skattar. Hér er aftur á móti miðað við 10% til að byrja með, jafnt hjá þeim lægst launuðu sem þeim hæst launuðu. Maður, sem hefur 2000 kr. til að lifa af á mánuði, verður að láta sínar 180–200 kr. strax og kannske meira seinna. Þetta er að leggjast á smælingjann. Það er fjöldi manna hér í Reykjavík og annars staðar á landinu, sem hefur gert sínar fjármálalegu ráðstafanir á undanförnum árum út frá því öryggi, sem frjálsir samningar í lýðræðislegu þjóðfélagi hafa veitt þeim og l. samin af Alþ. hafa veitt þeim. Það er fjöldi manna, sem lengi hefur langað til þess að eignast þak yfir höfuðið, sem hefur keypt slíkar íbúðir og steypt sér í skuldir til þess. Þessir menn hafa reiknað með því, að þeir yrðu að vísu að leggja allmikinn hluta af sínum tekjum í þetta, en þeir hafa reiknað með ákveðnum tekjum, sem þeir annars vegar hafa fengið með frjálsum samningum, en hins vegar með launal., sem Alþ. hafði samþ. og bæjar- og sveitarfélög líka farið eftir. Ég veit um fjölda manna, sem vegna þessarar launalækkunar nú koma til með að geta ekki staðið í skilum með afborganir og vexti af sínum íbúðum og sínum húsum hafa átt erfitt með það fyrir, en er það ókleift nú. Upphæð skuldarinnar kemur til með að standa við það sama og áður, þó að það sé álit stjórnarliðsins, að raunverulegt gildi peninganna ætti að hækka. Eftir að okkar þjóð hefur þó orðið það rík eins og hún er nú, þá hafa menn haldið, að hún leyfði sínum þegnum að eignast þessar sjálfsögðu nauðsynjar, en nú grípur ríkið inn í og sviptir frá þessum rétti. Fyrir hverja? Þegar einstakir launþegar geta ekki lengur staðið í skilum sakir vaxta og afborgana, þá eru nógir ríkir menn í þessu þjóðfélagi reiðubúnir til að kaupa, þegar boðið er upp. Tekjur þeirra ríku manna eru ekki skertar með þessu frv., hvergi með einum einasta lið. Þess vegna kemur þetta þannig úf, að frv. verður ránsferð á hendur þeim, sem lægstar hafa tekjurnar, þeim. sem hafa vonazt eftir því að geta orðið efnahagslega sjálfstæðari en áður - þetta verður ránsherferð fyrir þá, sem eignir eiga, það gerir þeim léttara að kaupa upp íbúðir, hús, mótorbáta og önnur atvinnutæki, þegar um slíkt er að gera. Innihald þessa frv. verður þess vegna það að gera þá fátæku, sem hafa gert sér vonir um að verða efnahagslega sterkari en áður, ennþá fátækari, en þá ríku ennþá ríkari. Alþýðan, og þá fyrst og fremst launþegar, er látin borga allt, sem borgað er með þessum i. Auðmannatekjurnar eru ekki að nokkru leyti teknar til þeirra þarfa fyrir þjóðfélagið, sem ríkisstj. segir, að verið sé að þjóna með þessu frv. Ég þykist hins vegar vita, að það muni ekki þýða að vera að móralísera sérstaklega mikið yfir þm., vegna þess að þeir munu vera búnir að ráða það við sig að framkvæma óréttlætið, sem hér á að gera, hvaða afleiðingar, sem það hefur, en með því eru þeir að afnema réttaröryggi, sem einstaklingarnir hafa treyst á. Í þessu þjóðfélagi hefur verið reynt að fá menn til þess að viðurkenna það þó a.m.k., að skuldir manna og vexti af skuldum ætti að rýra að sama skapi, þegar þannig er ráðizt á launþega, en því fer svo fjarri, að tekizt hafi að sannfæra meiri hl. um slíkt. að þvert á móti hafa komið fram yfirlýsingar um, að vextir verði endilega að hækka, það sé nauðsynlegt, að bankavaldið gangi harðar að en gert hefur verið undanfarið, enda mun það ekki vera nein tilviljun, að bankavaldið er að búa sig undir að fara að bjóða upp dálítið af eignum millistéttarmanna næstu dagana. Það á að níðast á þeim, sem fara illa út úr síldarvertíðinni, og þeim, sem verða fyrir launalækkun nú og þess vegna eiga bágt með að standa í skilum. Síðan er verið að telja mönnum trú um, að það sé stefnt að því í þessu þjóðfélagi, að hver maður geti orðið bjargálna, og Framsfl. hefur jafnvel alveg sérstaklega lagt áherzlu á, að menn fengju tækifæri til þess. Við sósíalistar höfum barizt fyrir því, að mönnum yrði þetta mögulegt, að menn gætu eignazt íbúð yfir höfuðið og örugga atvinnu, og þá er þetta svarið, sem ríkið gefur þeim, að hjálpa bönkunum og þeim ríku í landinu í ránsherferð þeirra, hjálpa þeim, sem koma til með að græða á launalækkun fólksins. Það er ekki nóg með það, að það hafi verið viðurkennt í þessum umr., að hér væri launalækkun framkvæmd, heldur hefur því líka verið yfir lýst, að þetta væri fyrsta skrefið, grundvöllur, sem lagður sé, síðan verði haldið áfram. Það hefur verið á það bent af hálfu sósíalista, að með samþykkt þessa frv. fengi ríkisstj. vald í hendur, til þess að lækka kaupíð ennþá meira með því að draga úr niðurgreiðslum á vísitölunni, og sú ríkisstj., sem lýsir yfir, að þetta sé aðeins fyrsta skrefið og aðalatriðið í því að binda vísitöluna, mun varla hika við það að stíga fleiri skref, þegar hún er búin að fá frá Alþ. valdið til þess. Þess vegna höfum við reynt að fá hér fram yfirlýsingar hjá ríkisstj. um, að það sé ekki meiningin að draga úr þessum niðurgreiðslum, en það hafa engar slíkar yfirlýsingar fengizt. Hv. alþm. verða þess vegna að gera sér það ljóst, hvaða vald þeir eru að gefa ríkisstj. með þessu, því að það er á þeirra valdi, hvernig hún kemur til með að nota sér þetta vald á næstunni. Ríkisstj. hefur reynt að bera það fyrir sig, að verið væri að reyna að tryggja atvinnu með þessu, en hún hefur ekki svo mikið sem getað gefið yfirlýsingar um, að sjávarútvegurinn fari af stað samkvæmt þessum l. Ríkisstj. hefur ekki treyst sér til þess að gefa þær yfirlýsingar, og það þýðir, að ríkisstj. veit, að það eru hverfandi litlar líkur til þess, að sjávarútvegurinn fari af stað á vetrarvertíðinni með þessum l. Nú vitum við, hvað ríkisstj. mundi þá segja, hún mundi líklega segja: Það er auðséð, að þetta er ekki nóg, það þyrfti að gera meira. - Þetta býst ég líka við, að sé þeim þm. ljóst, sem þetta styðja. Það er þess vegna rofið skarð í múrinn, sem nú á að höggva, síðan er meiningin að fara á eftir. En þetta verður þjóðinni líka ljóst, og launþegum, og út frá þessu koma þeir til með að breyta. Ríkisstj. hefur sem sé ekki einu sinni getað gefið þær tryggingar, að sjávarútvegurinn fari af stað. Hefur hún þá reynt að gefa Alþ. tryggingu fyrir því, að ekki verði atvinnuleysi? því fer svo fjarri, að ríkisstj. virðist þessa dagana vera að lýsa því yfir með verkunum gagnvart alþjóð, að hún ætli ekkert um það að hugsa, hvort nokkur atvinnurekstur verður í þessu landi, það verði aðrir aðilar, sem því eigi að ráða. Niður á hafnarbakka er lítt starfhæft fiskiðjuver, sem ríkisvaldið á, af því að Landsbankinn neitaði ríkisstj. um lán til rekstrarins. Ég ætla ekki að fara inn á landsbankavaldið að þessu sinni, en öll blöð bæjarins hafa bent á þessa eign og ríkisstj. er svo umkomulítil, að hún hefur hvorki treyst sér til að mótmæla þar neinu né gera neitt. Það sýnir bezt, hvernig hún lítur á sig sem nokkurs konar minnsta fingur fyrir alla embættismenn ríkisins og bankana, sem með þessu móti geta haft vald til þess að stöðva atvinnureksturinn í landinu. M.ö.o., sjálf ríkisstj. og atvinnulífið í landinu er í hendi örfárra steinrunninna embættismanna, sem gera það, sem þeim þóknast, í þessu sviði, hvernig sem þjóðin kvartar, og hafa ekki einu sinni svo mikið við að reyna að verja sínar aðgerðir frammi fyrir þjóðinni. Þetta er ekki lýðræði og ekki þingræði, þetta er embættismannaeinræði - einræði ábyrgðarlausra manna, sem í skjóli þess, að þeir séu ævilangt settir sem embættismenn bankanna, ætla án allrar ábyrgðartilfinningar gagnvart þjóðinni að segja, að þetta sé gert til þess að tryggja atvinnuna. Þess vegna hefur þetta heldur ekki við neitt að styðjast. Þá hefur ríkisstj. lýst því yfir, að þetta frv. eigi að verða til þess að vinna á móti dýrtíðinni, en enginn maður hefur dirfzt að koma fram við allar þessar umr. í þinginu, sem hefur reynt að sanna það, að þetta frv. yki ekki dýrtíðina. Hæstv. ríkisstj. hefur reynt að blanda inn í þetta mál horfum viðvíkjandi sölu á íslenzkum afurðum, og það hefur verið reynt að gefa til kynna, að söluhorfur á þeim mundu batna. En hæstv. ríkisstj. hefur engin rök getað fært fyrir þessu. Ég er margbúinn að benda á og spyrja ríkisstj. að, hvers vegna hún er ekki búin að selja íslenzku afurðirnar, og hef ekki fengið eitt einasta svar. Hvers vegna hefur ríkisstj. ekki viljað athuga, hvaða verð hægt er að fá erlendis fyrir íslenzku afurðirnar, áður en stofnað væri til ófriðar í landinu út af því, hvað verðið ætti að vera? Hæstv. ríkisstj. hefur ekki viljað sannprófa það. Hún neitar að nota tækifæri, sem hafa gefizt, og gengur svo langt að banna sínum sendimönnum að undirskrifa samninga við erlendar þjóðir um hraðfrysta fiskinn fyrir ábyrgðarverð eða hærra, hindra, að slíkir samningar verði gerðir fyrir fram, svo að það þurfi ekki að standa neins staðar, að í mörgum löndum væri hægt að fá ábyrgðarverð fyrir fiskinn okkar. Stjórnin hefur samtímis reynt að skrökva því að þjóðinni. að ekki væri hægt að fá verð fyrir þær, og reynt þannig að nota söluhorfur á íslenzkum afurðum sem rök fyrir frv. Þetta er blekking. Stjórnin mun ekki komast hjá því, þó að hún geri tilraunir til þess, að gera slíka samninga við aðrar þjóðir, þó að hún verði búin að koma fram þessari launalækkun. Hún þykist vita, að það kunni að liða tími, þar til starfsmenn ríkisins eru búnir að bæta sín laun, enda veit hver þm., að horfur á að skera niður laun starfsmanna ríkisins eru hverfandi litlar. Þetta er eins og hver annar almennur niðurskurður og launalækkun, en stendur ekki í neinu sambandi við erlenda markaði. Það er bara blekking. M.ö.o., allt. sem hæstv. ríkisstj. hefur flutt sem röksemdir við þetta frv., það er blekking, sem að vísu er hægt að reyna að þyrla framan í alþýðumanna, en ég býst ekki við, að nokkrir þingmenn trúi sjálfir. Þess vegna er nauðsynlegt að draga þetta fram, svo að þm. okkar séu sér þess fyllilega meðvitandi, hvað þeir eru að gera. Ósvífin launalækkun, sem þingið réttir að þeim, sem lægst eru launaðir, verður samtímis því, að tekjum auðmanna er hlíft, og án þess að þetta tryggi hag manna eða dragi úr dýrtíð eða veiti þjóðinni nokkurt það öryggi, sem hún lætur í veðri vaka, enda sýnir það sig líka í þeim umræðum, sem hafa orðið um málið, að stjórnin grípur til annarra hluta en umræðna um málið, alls konar mannskemmandi lyga og annars slíks, sem þeir setja í Morgunblaðið til að blekkja fólk, svo að ekki sjáist, hvað þeir eru að gera. Hins vegar skal ég víkja að því, sem hv. 4. þm. Reykv. kom hér að í gær, um stefnu Íslendinga, hvað snertir aforðasölumálið, þar sem hann minntist á, að það að selja til meginlandsins væri í raun og veru sama og gengislækkun vegna þess verðlags, sem þar er. Ég veit ekki, hvort hv. 4. þm. Reykv. hefur gert sér far um að kynna sér þær röksemdir, sem við sósíalistar höfum flutt fram, hvaða stefnu við álítum skynsamlegasta í afurðasölumálinu. Það er tvennt, sem við höfum lagt áherzlu á. Það er ekki í fyrsta lagi vöruskiptaverzlun, eins og hann sagði, þó að hún kæmi sem afleiðing. Það er í fyrsta lagi lögð áherzla á að ná þeim mörkuðum fyrir afurðir okkur, sem bregðast ekki í framtíðinni. Ég hef fært rök fyrir því, að þjóðirnar á meginlandi Evrópu, sérstaklega þær, sem eru minnstar fiskveiðiþjóðir, væru að ýmsu leyti. eðlilegustu kaupendurnir að vörum okkar. Og ég býst við, að það hafi verið staðfest sem kunnugt mál, að þjóðir eins og Englendingar, Frakkar, Hollendingar og Þjóðverjar, þó að þar séu góðir viðskiptavinir nú, mundu ekki verða það í framtíðinni. Þetta eru allt gamlar fiskveiðiþjóðir, sem veiddu sérstaklega á Íslandsmiðum og allar búa sig undir það nú, þegar þær eru lausar við vandræði þau, sem nú steðja að þeim, að taka upp slíkar veiðar í stórum stíl á ný, þannig að þótt það séu ýmsir kostir á því nú fyrir okkur að selja á „business“-mörkuðum í Englandi og Þýzkalandi í ár, þá vitum við, að undir eins og þessar þjóðir losna úr þessum vandræðum, þá verða þar ekki lengur markaðir fyrir okkur. Þess vegna er það, ef við hugsum okkur verkaskiptingu í Evrópu, hvað hagnað snertir í framleiðslunni, það eðlilegasta, sem við getum hugsað okkur, að við Íslendingar, sem höfum ein beztu fiskimið í heiminum, veiðum handa þeim þjóðum, sem ekki eiga land að Atlantshafi. Ég vil leggja áherzlu á þetta tækifæri, sem nú er. Þjóðir eins og Tékkóslóvakía, sem borðuðu minnstan fisk fyrir stríð, eru nú komnar á bragðið - og þykir fiskurinn góður. Við ættum að nota þessa markaði, sem gætu orðið framtíðarmarkaðir, en ekki hugsa um augnabliksaðstöðu þá, sem er nú í Evrópu, enda væru þetta eðlilegustu markaðir okkar sem fiskveiðiþjóðar. Í öðru lagi höfum við sósíalistar lagt áherzlu á það, að þær þjóðir á meginlandi Evrópu, sem tækju upp áætlunarbúskap og þá um leið sósíalistíska búskaparháttu, væru öruggustu markaðir, sem við getum fengið, fjárhagslega séð, vegna þess að þjóðir, sem koma þeim búskap á hjá sér, geta með verzlunarsamningum tryggt, að við getum árlega selt svo og svo mikið af framleiðslu okkar. Áætlunarbúskapur hjá ýmsum þjóðum á meginlandi Evrópu mundi skapa okkur það, sem okkur vantaði fyrir stríð, þ.e. örugga markaði. Við, sem þekkjum kreppur og vandræði millistirðsáranna, vitum, hvað slíkt þýðir. Það er afleitt, þegar við erum að ákveða okkar viðskipti pólitískt, þá skuli svo skammsýn sjónarmið ráða og ekkert hugsað um, hvað verður á komandi árum. Hver einasti hagfræðingur veraldarinnar, að minnsta kosti ef hann hefur einhverja hugmynd um áætlunarbúskap, gengur nú út frá því, að áður en eitt eða tvö ár séu liðin, muni Bandaríkin koma á hjá sér stórfelldri kreppu, sem ef til vill yrði ægilegri en 1929. Við vitum, að sá möguleiki, sem Bandaríkin hafa helzt með núverandi stjórnarfari til þess að afstýra slíku, væri það sama sem Þýzkaland greip til 1933, að koma á hjá sér meira eða minna fasistísku fyrirkomulagi, þannig - að hervaldið gleypti vinnukraft og getu þjóðarinnar í framleiðslunni, svo að offramleiðslan, sem valdið hefði kreppunni. færi í hervæðingu. Slíkt mundi á endanum leiða til styrjaldar. Sá möguleiki er líka til, þó að litlar líkur séu fyrir honum, að svipuð stefna komist til valda og kom 1932, þegar Roosevelt kom þar til valda. Til þess eru mjög litlar líkur. Fyrir okkur Íslendinga hins vegar, sem erum að ráðgera nú um okkar atvinnulíf, hvað framtíðina snertir, og höfðum nú í haust m.a. tækifæri til að skipuleggja, hvernig okkar atvinnulífi yrði háttað og verzlunarsamböndum, við þyrftum að gera okkur ljóst, hvaða hætta er þarna fram undan. Ég held, að það hefði farið betur, að þeir sérfræðingar, sem ríkisstj. átti í þeim málum, sem snerta hagfræði, hefðu leiðbeint henni alvarlega um, hvaða ráðstafanir væru nauðsynlegar til að forðast, að kreppa skylli á okkur eftir 2–3 ár. Þess vegna færi það saman. hvað slíkt snertir, markaðsöflun á meginlandi Evrópu og ráðstafanir gegn þeirri kreppu, sem býr um sig í Bandaríkjunum. Þetta er það tvennt, sem eru höfuðatriði til þess að tryggja framtíðarafkomu okkar Íslendinga. Það hefði verið æskilegt að geta nú tryggt þessi viðskiptasambönd. Hins vegar er þannig með fjölmörg þessi lönd, að það hefði leitt til vöruskipta. T.d. hafa viðskiptin við Sovétríkin gefið okkur mest af frjálsum gjaldeyri. Við munum hafa flutt þangað fyrir eitthvað um 18 millj. króna. en ekki keypt af þeim nema fyrir ca. 10 milljónir. Á sama tíma höfum við keypt frá 15retlandi fyrir 90 millj., en aðeins selt þangað fyrir 11 millj. Viðskiptin eru þannig miklu hagstæðari við Rússland. Hins vegar fær það ekki staðizt, að vörur í vöruskiptalöndunum séu, ef rétt er valið úr, með óhagstæðari kjörum en þær, sem við kaupum í Englandi. Hv. 4. þm. Reykv. spurði, hvernig á því stæði, að það skorti allan undirbúning í slíku. Það hafa ýmsir athugað þetta, og það eru komnar niðurstöður. Ég veit, að það er fjöldi af vörum, sem hægt er að kaupa með jafn góðu verði í þessum löndum og í Englandi, og fleiri, ef Bandaríkin eru tekin, og er þá mikið sagt. Hv. 4. þm. Reykv. sagði líka í gær, að við gætum ekki fengið allar vörur, sem við kaupum annars í þessum löndum. Ég býst við, að allar vörur, sem við flytjum inn, getum við fengíð í þessum löndum. En innflytjendur vorir eru allt saman hringar og hagsmunir þeirra látnir sitja í fyrirrúmi fyrir hagsmunum þjóðarheildarinnar. Þess vegna höfum við sósíalistar hugsað okkur, að það væru „centraliseruð“ innkaup. Ég vildi aðeins minnast á þetta út frá því, sem mikið hefur verið rætt í þessu sambandi, og ítreka þar af leiðandi einu sinni enn, að það er enginn grundvöllur fyrir þeim staðhæfingum, sem fluttar eru af hæstv. ríkisstj., að það sé vegna dýrtíðar, slæmra söluhorfa og til að tryggja atvinnu, að þetta frv. sé sett. Mér liggur við að segja, að inngangurinn að þessu frv. ætti að orðast eitthvað á þessa leið: „Til að vinna að verðbólgu og dýrtíð, stemma stigu fyrir atvinnu og draga úr framleiðslu til gjaldeyrisöflunar.“ Það er öllu snúið öfugt í þeim röksemdum, sem hæstv. ríkisstj. hefur flutt fram. Það sést líka á þeim skrifum, sem samtímis fara fram í Morgunblaðinu, að það mun vera til þess ætlazt, að áróðursvaldi þess takist að villa svo sýn fyrir fólkinu, að það viti ekki, hvað sé verið að gera. Ég held, að þrátt fyrir útbreiðslu þess, sé það eitt af því, sem Sjálfstfl. eða sá maður, sem þar hefur mest völd, hæstv. dómsmrh. Bjarni Benediktsson, reiknar skakkt út. Morgunblaðið er útbreitt blað, en það er ekki þar með sagt, þótt fólk lesi það, að það trúi því. Ég vil minna stjórnarliðið á það, að þegar sams konar stefna og það heldur nú fram var í Bandaríkjunum, voru þeir vissir um að vinna kosningarnar, vegna þess að þeir höfðu 90% af blöðum þjóðarinnar með sér. Þetta voru átökin milli Roosevelts og afturhaldsins. Roosevelt hafði 10% af blaðakostinum yfir að ráða. En kosningin fór þannig, að Roosevelt varð ofan á. Skynsemi fólksins verður yfirstrikun á öllum áróðri og lygum, sem auðmannastéttin beitir í sínum mikla blaðakosti. Hver einasti launþegi Reykjavíkur veit næstu daga, hve miklu af mánaðarkaupinu er stolið úr vasa hans með þessum lögum. Af 2000 kr. verða það 180–200 kr. á mánuði. En menn spyrja: „Á hvern hátt voru tekjur auðmanna skertar?“ - og menn fá svarið : „Á engan hátt.“ Staðhæfingar Morgunblaðsins eru þannig rangar. Svo er hins vegar rétt fyrir hv. þm. að gera sér ljóst, að af þessu draga menn ályktanir og segja: „Hér er ráðizt á launþega landsins eingöngu, þá menn, sem vilja gera þetta þjóðfélag þannig úr garði, að allir geti búið við sæmileg kjör. Það er ekki ætlazt til þess. Nei, það er ætlazt til, að 200 milljónamæringar í Reykjavík, sem eiga 500 milljónir í skuldlausri eign skv. mati, þeir fái að verða enn ríkari en áður. Það fá þeir með því, að tekjur fólksins eru lækkaðar.“ Meiri hluti Alþ., Alþfl. sem höfuðaflið, Sjálfstfl. og Framsfl., eru þjónar þessara 200 milljónamæringa. Þeir ráðast á launþegastéttirnar, af því að þeir halda, að þær séu valdalausar. Launþegastéttirnar eru þó tvisvar búnar að hrinda af sér árásum, þó að þær hafi ekki verið eins ósvífnar og sú, sem hér er á ferðinni. Ég vildi aðeins segja þessi orð hér við síðustu umræðu málsins í þessari deild, ekki af því að ég búist við, að þau hafi svo mikil áhrif, heldur til þess, að þeim sé engin vörn eftir skilin, hvað síðari tímann snertir, svo að þeir geti ekki afsakað sig með því, að þeir hafi ekki vitað, hvað þeir voru að gera.



Það er eingöngu í tilefni af ummælum hv. 2. þm. S.–M. um 1. brtt. meiri hl. fjhn., að ég stend hér upp. Sú tillaga er um afla- og hlutatryggingasjóð fyrir bátaútveginn, að sjóðurinn fái 1/2 eignaraukaskattinn, ef slíkur sjóður verður stofnaður með lögum. Það er auðvitað ekki hægt að ákveða í þessum lögum, að slíkur sjóður skuli stofnaður með lögum á næsta þingi eða seint á þessu. Hv. þm. vildi halda því fram, að það væri engin trygging fyrir því, að slíkur sjóður yrði stofnaður. Það er ekki hægt að ákveða í till. sem þessari. Þess vegna þarf að bera slíka till. fram og fylgja henni gegnum þingið. Flm. ættu að láta bera slíkt frv. fram og leggja það fyrir Alþ. hið fyrsta.



Herra forseti. - Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið meira. Ég geri ekki ráð fyrir, að ég hafi mikið um þetta mál að segja fram yfir það, sem þegar hefur verið sagt, en mér finnst ekki vera hægt að ganga fram hjá því, að á þessu ári, nú upp á siðkastið, hefur hlaðizt upp mikið af verðmætt:m, óvanalegum verðmætum, sem er vetrarsíldin í Hvalfirði, og maður horfir á öll þessi verðmæti annars vegar og svo hins vegar á þá jólagjöf, sem verkafólkið fær frá ríkisstj. fyrir að nytja þessi gæði. Það á sem sagt að stórlækka laun alþýðunnar í landinn. Það er erfitt að geta álitið, að nauðsynlegt sé að ráðast svo harðlega á launastéttirnar. Til að sýna þingheimi glögglega, svart á hvítu, hverju mikil launaskerðingin er, vil ég leyfa mér að lesa hér upp úr einu dagblaði bæjarins, með leyfi hæstv. forseta: Kauplækkun í ýmsum atvinnugreinum miðað við frumvarp ríkisstjórnarinnar, des. 1947. Samanburður á janúarkaupi samkvæmt vísitölu hagstofunnar, 328 stig, og frumvarpsvísitölu ríkisstjórnarinnar, 300 stig. Vinnugrein: Grunnkaup: Vísitala 328 Vísitala 300. Kauplækkun Verkamenn (Dagsbrún ) kr. 2.80 klst. kr. 1836.00 kr. 1680.00 156.00 á Á mán 000 – 3.06 - - 2000.00 - 1830.00 – 170.000 - – Mánaðarkaupsmenn (Dagsbr. ~ . . - 530.00 mán. - 1738.40 - - 1590.00 - 148.40 - - - __ 580.00 -_ 1902.40 - 1740.00 162.40 - ___ Bakarar ...._ 154.50 viku -__ 506.76i - 463.50 _ - 43.26 - viku Strætisvagnabifreiðastjórar 612.50 mán. 2009.00 1837.50 _ 171.50 - mán. Bifvélavirkjar 170.00 viku - 557.60 – 510.00 . 171.50 - viku Járnsmiðir – 170.000 __ ___ 557.60 – 510.00 – 47.60 - - Vinnugrein: Grunnkaup: Vísitala 328 Vísitala 300. Kauplækkun. Bókbindarar og rakarar kr. 150.00 viku kr. 492.00 kr 450.00 kr. 42.00 á viku Garðyrkjumenn – 600.00 mán. – 1968.00 -- 1800.00 - 168.00 - mán. Hljóðfæraleikarar – 12.00 klst. – 39.36 - 36.00 - 3.36 - klst. Húsgagnabólstrarar – 151.20 viku – 495.94 - 453.60 - 42.34 - víku Húsgagnasmiðir – 157.00 -- – 514.96 – 471.00 – 43.96 - - Sveinar við kápusaum – 350.99 mán. – 1148.00 - 1050.00 - 98.00 – mán. Klæðskerar – 150.00 viku – 492.00 - 450.00 - 42.00 - viku Málarar – 3.50 klst. – 11.48 – 10.50 - 0:98 ~- klst. Mjólkurfræðingar – 165.00 viku – 541.20 - 495.00 - 46.20 - viku Múrarar, veggfóðrarar og pípulagningamenn – 3.35 klst. – 10.99 – 10.05 – 0.94 - klst. Netjavinnufólk. – 3.10 - – 10.17 - 9.30 – 0.87 ~- – Prentarar (vélsetjarar) – 163.00 viku – 534.64 – 489.00 - 45.64 - viku Prentarar (aðrir) – 150.00 - – 492.00 – 450,00 _- 42.00 - – Rafvirkjar. – 3.80 klst. – 12.46 – 11.40 -- 1.06 - klst. Skipasmiðir – 169.06 viku – 554.52 -_ 507.18 - 47.34 - viku Starfsstúlkur á spítölum – 350.00 mán. 1148.00 - 1050.00 - 98.00 - mán. Trésmiðir – 3.65 klst. – 11.97 ___ 10.95 _ 1.02 - klst. Verksmiðjufólk, karlar – 545.00 mán. – 1787.60 – 1635.00 - 152.60 - mán. konur – 350.00 - – 1148.00 – 1050.00 _ 98.00 _ - Þvottakonur – 2.00 klst. – 6.56 - 6.00 – 0.56 - klst. Verkakonur – 1.85 - – 6.07 -_ 5.55 ___ 0.52 - - Bílstj. hjá Samsölunni – 650.00 mán. – 2132.00 - 1950.00 -- 182.00 - maín. Benzínafgreiðslumenn – 630.00 - – 2066.40 – 1890.00 - 176.40 - - Bílstj. í brauðgerðarhúsum – 600.00 – – 1968.00 – 1800.00 – 168.00 - -.- Blikksmiðir – 158.00 viku – 518.24 – 474.00 -- 44.24 - viku Hásetar á verzlunarskipum – 440.00 mán. – 1443.20 – 1320.00 - 123.20 - mán. Kyndarar á – 520.00 – – 1705.60 – 1560.00 – 145.60 - – Hásetar á togurum – 359.60 – – 1179.49 – 1078.80 _. l00.69 - - Verzlunarfólk: (Samkvæmt samningi Verzlunarmannafél. Reykjavíkur): Stúlkur án verzl.menntunar: 1. ár kr. 250.00 mán. Kr. 820.00 kr. 750.00 !;r. 70.00 - _ _ 2. ár – 283.33 – - 929.32 _. 849.99 79.33 - 3. ár – 316.66 – . 1038.64 _ 949 98 _ 88.66 - __. 4. ár – 350.00 – __ 1148.00 __ 1050.00 - 98.00 - _ _ Stúlkur með verzl.menntun: 1. ár - 300.00 – .- 984.00 -__ 900.00 84.00 - -_ 2. ár __- 400.00 – - 1312.00 - 1200.00 - 112.00 - _ . Afgreiðslumenn með verzlunar- skólamenntun __. 475.00 – 1558.00 _ 1425.00 133.00 __ _ _ Skrifstofumenn með verzlunar- skólamenntun – 1500.00 – – 1640.00 – 1500.00 - 140.00 - – Launareglugerð Reykjavíkurbæjar (Allt mánaðarlaun í : 1. flokkur (borgarstj.) kr 1250.00 kr. 4100.00 kr. 3750.00 kr. 350.00 - - 2. flokkur 1166.66 – 3826.64 – 3499.98 – 326.66 - - '.6. flokkur – 1083.33 . - 355332 _.._ 3249.99 – 303.33 - _ _ 4. flokkur – 1000.00 –3280.00 – 3000.00 – 280.00 __ _.- 5. flokkur – 925.flt! –3034.00 - 2775.00 – 259.00 - - 6. flokkur – 850.Ð0 –2788.00 – 2550.00 – 238.00 - _.. 7. flokkur – 800.00 –2624.00 – 2400.00 – 224.00 _ _ _ 8. flokkur – 750.00 – 2460.00 – 2250.00 – 210.00 _ _-_ 9. flokkur – 700.00 – 2296.00 – 2100.00 – 196.00 - _ _ 10. flokkur – 650.011 –2132.00 _.- 1950.00 – 182.00 - _ _ 11. flokkur – g00:00 –1968.00 – 1800.00 – 168.00 - _ 12. flokkur – 550.00 –1804.00 – 1650.00 – 154.00 - - 73. flokkur – 500.0Ð –1640.00 - 1500.00 – 140.00 - _._ 14. flokkur – 450.00 –1476.00 _ .- 1350.00 – 126.00 - – 15. flokkur – 400.0Ð – 1312.00 – 1200.00 – 112.00 - - Þarna geta menn séð, hvernig farið er með launastéttirnar. Ég er sannfærður um, að það er ekki eins tilfinnanlegt fyrir mann, sem hefur 4100 krónur á mánuði, þótt teknar séu af honum 350 krónur, eins og verkamann, sem hefur 1680 krónur á mánuði og af eru teknar 180 krónur. Ég hugsa, að ég hafi nú þessi orð ekki fleiri, en aðeins þetta að endingu. Ég er ekki alveg viss um, að þeir hv. þm., sem hafa þjónað atvinnurekendavaldinu, sjái þessa þjónustu sína bera mikinn árangur. Ég hugsa, að jafnvel atvinnurekendurnir sjálfir. þegar þeir fara að borga eftir nýárið, það eru að minnsta kosti til menn, sem ekki mundu fara eftir þessum lögum. Margir atvinnurekendur hafa greitt mönnum sínum yfirkaup og hafa oft unnið gott verk með því, og ég hygg, að þeir fari nú ekki að láta af þeim góðverkum.



Ég tel, að þetta mál verði látið fylgja með athugunum þeim, er fram fara, er skattalögin verða endurskoðuð, sem væntanlega verður lokið innan skamms, og segi ég því nei.



Með skírskotun til grg. hv þm. V-Húnv. segi ég nei. Brtt.217,2 felld með 22:7 atkv. - 220,2 samþ. með 23:1 atkv. - 213,3 samþ. með 25 shlj. atkv. - 213,4 samþ. með 26 shlj. atkv. - 210,2 kom ekki til atkv. - 218 felld með 22:7 atkv. - 213,5 samþ.með 28 shlj. atkv. - 213,6 samþ. með 28 shlj. atkv. - 22,5,1 samþ. með 22 shlj. atkv. - 225,2 samþ. með 23 shlj. atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 22:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu: Já: SEH, SkG, StJSt, StSt, StgrSt, ÁÁ, BÁ, EmJ, EystJ, FJ, HÁ, HB, HelgJ, IngJ, JóhH, JG, JS, JörB, ÓTh, PÞ, PO, BG. nei: ÁkJ, EOl, HermG, JPálm, KTh. LJós. SigfS. SG. GÞG, JJ greiddu ekki atkv. 3 þm. (SK, GTh, SB) fjarstaddir. 1 þm. gerði grein fyrir atkv.:



Með tilvísun til grg. minnar, er málinu var vísað til 3. umr., greiði ég ekki atkv.



Herra forseti. Það er nokkuð langt síðan 2. umr. fór fram um þetta mál, sem þá varð ekki lokið. Þá var lýst hér 2 brtt., sem nú eru komnar á prent og útbýtt hefur verið fyrir nokkru. Um brtt. á þskj. 188, frá hv. þm. A-Sk., er það að segja, að ég tel hana óþarfa, því að eins og l. eru nú framkvæmd á þessu ári, þá er í þessari gr. skýrt tekið fram, að sjúkrabætur samkvæmt III. kafla hinna almennu tryggingal. skuli svo vera. Og um þetta atriði hefur verið leitað álits þriggja lögfræðinga, sem ber saman um það, að enda þótt framkvæmd þessa kafla sé frestað, þá sé þetta ákvæði í gildi, enda hafa l. verið framkvæmd eftir þeim skilningi. Ég hygg, að óhætt sé að fullyrða, að engin hætta sé á því, að þeir, sem njóta eiga þessa styrks, verði fyrir neinu tjóni, þó að þessi brtt. verði ekki samþ. Hún er alveg þýðingarlaus og algerlega óþörf, og vildi ég mælast til þess, að hv. þm. vildi taka hana aftur. Þá er brtt. á þskj. 187, frá hv. 2. þm. Rang., við 1. gr. frv. og gengur út á það, að í stað 25% í 4. lið komi 90%. Mér þykir einkennilegt, að þessi brtt. skuli koma fram. Þegar l. um almannatryggingar voru til umr. 1946, var því mjög haldið fram, bæði af framsóknarmönnum og n., sem fjallaði um málið, og fleiri hér á Alþ., að þessi lagasetning um almannatryggingar væri mjög hæpin og mundi reynast ákaflega erfið í framkvæmdinni, það mundi verða erfitt að standa undir öllum þeim skuldbindingum fyrir skattþegna landsins. En málið var sótt af kappi, og þrátt fyrir öflug mótmæli var frv. um almannatryggingar samþ. sem lög frá Alþingi. Það mun vera óhætt að segja, að þótt þessi löggjöf sé ekki búin að vera í gildi nema eitt ár, þá geri ég ekki ráð fyrir, að hv. Alþ. sjái sér fært að afnema þá löggjöf aftur, því að l. fela í sér svo miklar réttarbætur fyrir ýmsa menn, eins og gamalmenni og öryrkja og slíkt fólk, að ég tel, að ekki megi gera l. óstarfhæf. En það fullyrði ég, að ef þessi brtt. verður samþ., þá verða l. óstarfhæf næsta ár. Hér er farið fram á að nema úr gildi háan tekjustofn, sem ég viðurkenni, að er ranglátur að ýmsu leyti og þarf að breyta, eins og alltaf er verið að, en að nema hann úr gildi án þess að nein tekjuöflun komi í staðinn tel ég ekki vera fært, því að það er vitað, að vegna þessarar gr. rennur til trygginganna um 12 millj. kr., og er það þá augljóst mál, hvernig hægt væri að standa í skilum með greiðslur samkvæmt tryggingal., ef þessi liður væri felldur niður. Eins og ég lýsti, þá liggur fyrir till. um, að þetta lækki um 25% á II. verðlagssvæði og að auk þess fái þeir, sem á því svæði eru, endurgreidd þessi 25% af því, sem þeir borguðu á yfirstandandi ári. Þetta er mikil réttarbót og ekki nema sjálfsögð. Og auk þess hefur verið ákveðið með reglugerð, eins og ég lýsti hér um daginn, að störf unglinga, sem vinna hjá foreldrum sínum og lítið kaup taka, skuli gagnvart iðgjaldagreiðslum þessum metin til vinnuvikna þannig, að ársdvölin jafngildi 13 vikum og skemmri vinna á sama hátt 1/4 dvalartímans. Auk þess liggur nú hér fyrir brtt., sem ég lýsti við 2. umr., um það, að öll börn, þó að þau séu 20 ára og hvaða kaup sem þau fá, skuli koma undir sömu ákvæði og unglingar 16 til 20 ára að því er þessi l. snertir. Og þetta er stórmikil réttarbót frá því, sem er. En ég tel, að þetta gjald eigi með öllu að falla niður. Og það verður gaumgæfilega athugað við endurskoðun l., sem fram fer á mesta ári. En fyrir þá, sem ekki vilja gera almannatryggingal. óhæf til að framkvæmast á næsta ári, tel ég varasamt að samþykkja þessa brtt. svona án þess að gera ráð fyrir neinum tekjustofni á móti. - Í frv., sem ekki er komið verulega til umr., frá hv. þm. V-Húnv. o.fl., er gert ráð fyrir að fella þessa gr. alveg niður, en flm. þess frv. benda þó í frv. á tekjustofn, sem á að gefa tekjur a.m.k. að einhverju leyti til uppbótar á þeirri niðurfellingu. Hvað um þetta frv. verður, skal ég ekki um segja. Það hefur verið sent til umsagnar nokkurra aðila og liggur hjá heilbr.- og félmn., en n. er ekki búin að taka afstöðu til þess máls. Hver sú afstaða verður, skal ég ekki fullyrða um að svo stöddu. Ég er fylgjandi ýmsum ákvæðum, sem þar er farið fram á að lögfesta, og eins, að 112. gr. verði felld niður. En þá verður líka að koma með einhverja tekjustofna á móti. - En ef á að samþykkja svona till. eins og þá, sem ég gat um, við frv., sem hér liggur fyrir, og ekkert kemur á móti, þá væri það nákvæmlega sama og ef við 3. umr. fjárl. kæmi fram og væri samþ. till. um að nema úr gildi t.d. tekju- og eignarskatt eða verðtoll eða eitthvað þess háttar, sem yrði mjög vinsælt hjá almenningi í landinu. En það er bara ekki fært. Alveg sama er um tryggingalöggjöfina. Það er búið í sambandi við hana að gera fjárhagsáætlun fyrir næsta ár, þar sem reiknað var með þessum tekjustofni. Og það verðum við að gera okkur ljóst, að et á að samþykkja svona breyt. alveg út í bláinn án þess að benda á nokkurn tekjustofn á móti, þá er það sama og að gera almannatryggingal. óstarfhæf, með öðru móti en því að draga stórlega úr greiðslum til bótaþega, sem með þeim h eru ákveðnar. Ég mælist því til þess, að hv. flm. þessarar brtt. taki hana aftur til 3. umr., svo að hægt verði að ná samkomulagi um það, hvernig eigi að ná tekjustofnum á móti þessari skerðingu á tekjum trygginganna og hvernig þessu verði bezt fyrir komið.



Herra forseti. Það þarf ekki að þykja neitt undarlegt, þó að frá mér hafi komið þessi brtt., því að m.a. hv. 1. þm. Rang. ætti að vera kunnugt um, hver mín afstaða til þessara l. hefur verið frá upphafi. Og er ekki undarlegt, þó að fram komi brtt. um að fá leiðréttingu á þeim órétti, sem með þessum l. er hafður í frammi í sambandi við 112. gr. 1. - Hv. 1. þm. Rang. talaði um, að ef þessi brtt. væri samþ., þá verði l. gerð óstarfhæf, og það sé sama og að afnema l., vegna þess að breyt. hafi það í för með sér, að tekjur til tryggingastofnunarinnar rýrni mjög mikið. Það er náttúrlega ekki annað en það, sem ég vissi, þegar ég bar brtt. fram, að ef hún yrði samþ., þá mundu tekjur tryggingastofnunarinnar rýrna, ef ekki væru annars staðar fengnar tekjur í staðinn. En þessi hv. þm. hefur nú áður sagt það og sagði það reyndar nú, að það þyrfti með öllu að afnema þessa 112. gr. Og ekki hefur hann, þegar hann kom með þá fullyrðingu, bent á neitt annað, sem ætti að koma í staðinn til þess að mæta þeim tekjumissi, sem kæmi fram hjá tryggingunum við það, að þessi gr. væri felld niður. Annars verð ég að segja það, að ef það er svo, að þessi 112. gr. hafi getið á síðasta ári hátt á 12. millj. kr., eins og hv. frsm. sagði, þá ætti mönnum að vera það ljóst, að þetta er tilfinnanlegur skattur á framleiðsluna í landinu. Það er ljóst, að á hverju einasta þingi og jafnvel oft á hverju þingi er verið að íþyngja framleiðslunni með ýmiss konar sköttum og álögum. Athafnalífið í landinu byggist þó á því, að einhverjir vilji við framleiðslu fást. Og þetta atvinnurekendagjald er þess vegna það óréttlátasta gjald, sem lagt hefur verið á, því að það er eins og það sé verið að hegna þeim, sem vilja skaffa öðrum atvinnu. Í sambandi við uppkomin börn og unglinga, sem eru hjá foreldrum sínum, skal bent á, að það hefur verið reynt að leiðrétta þetta ákvæði með því að láta viðkomandi aðila ekki greiða nema 1/4 hluta þessa gjalds, miða það við 13 vikur á ári. Samt sem áður er þetta gjald mjög tilfinnanlegt á þeim mönnum, þar sem unglingar á aldrinum 16 til 20 ára eru margir, en vinna sér ekki inn neinn eyri, heldur eru á skólum og eru til stórkostlegs kostnaðar fyrir foreldra sína af þeim ástæðum. - Ég held satt að segja, að þótt þessi brtt. verði ekki samþ., þá verði l. alls ekki starfhæfari, síður en svo. En verði brtt. samþ., þá minnka að vísu tekjur tryggingastofnunarinnar, það er rétt, nema annar tekjustofn sé fundinn í staðinn. En vilji tryggingaráð endilega leggja það til, að hlunnindin, sem tryggingarnar veita mönnum, haldist þau sömu og áður hafa verið, þá er ekki um annað að ræða en að leggja fyrir Alþ. frv. eða till. um, hvernig eigi að ná því fé inn, sem atvinnurekendum áður var ætlað að greiða. Hins vegar held ég það, að a.m.k. þeir menn, sem hafa talað á móti tryggingalöggjöfinni og öllum þeim útgjöldum, sem þau l. hafa í för með sér, þeir ættu ekki að barma sér yfir því, þó að útgjöldin til trygginganna lækkuðu eitthvað og eitthvað yrði þá líka dregið úr þeim hlunnindum, sem þau veita. Hv. frsm. sagði hér áðan, að tæplega væri komin enn sú reynsla á þessi l., að hægt væri að gera stórkostlegar breyt. á þeim eins og sakir stæðu. En þetta eru sömu rökin, sem hann tilfærði hér á síðasta þingi, þegar hann varð til þess að hafa framsögu fyrir rökstuddri dagskrá um að vísa frá frv., sem hv. þm. V-Húnv. flutti á því þingi og var í flestum atriðum samhljóða því frv., sem sá hv. þm. hefur nú flutt ásamt fleirum. Þá var því frv. vikið frá afgreiðslu á þeim forsendum, að ekki væri nægileg reynsla fengin á tryggingal. og ekki tímabært að gera breyt. á þeim fyrr en á næsta þingi. Og nú er þetta næsta þing komið, og þess vegna er ekki hægt að taka það gott og gilt, þó að sagt sé: Það er ekki nægileg reynsla fengin, við verðum enn að bíða til næsta þings, því að ef við segjum þetta nú aftur, þá erum við að leika þann skollaleik, sem a.m.k. þm. geta ekki látið bjóða sér. Og sannleikurinn er sá, að nægileg reynsla er fengin nú þegar á þessi l., á það, að sá baggi, sem þessi l. binda atvinnurekendum, er þannig, að þeir fá ekki undir honum risið. Og það er ekki að ástæðulausu, að áskoranir hafa borizt hvaðanæva af landinu um það að afnema þessa gr. úr l. Og það er vegna þess, að menn stynja undir þeim byrðum, sem á eru lagðar í sambandi við þessa gr. Og ég er hissa á því, að þessi hv. þm., sem talaði hér áðan og ég veit, að vill létta þessar byrðar, skuli láta sér nægja þessa 25% lækkun, sem á þskj. 155 er farið fram á. Það er svo lítið, að það er nokkuð, sem menn sætta sig ekki við, þótt kannske megi segja, að það sé betra en alls ekki neitt, ef ekkert væri annað fáanlegt. Ég tel, að tryggingaráð geti endurskoðað sína fjárhagsáætlun. Og það er fjarstæða að halda því fram, að tryggingal. öll séu óstarfhæf á næsta ári, þó að þessi brtt. mín væri samþ. Hitt er ekki nema sjálfsagt og velkomið. að taka brtt. aftur til 3. umr. og gefa heilbr.- og félmn. og tryggingaráði tækifæri til þess að athuga málið á milli umr., ef það þykir eitthvað betra. Skal ég því verða við þeirri ósk að taka brtt. aftur til 3. umr.



Mér þykir þetta frv., sem hér liggur fyrir til umr. og flutt er af hv. heilbr.- og félmn., bera dálítið einkennilega að í vissum atriðum. Löngu áður en hv. n. bar fram þetta frv. hafði verið vísað til hennar frv., sem 6 þm. í þessari d. standa að, um breyt. á almannatryggingal. En afgreiðsla á því frv. af hálfu n. hefur engin fengizt enn sem komið er. Hins vegar hefur þessi hv. n. tekið að sér flutning þessa frv., eins og tryggingaráð hefur búið það í hendur n. Að vísu stendur um þetta í grg. frv., að einstakir nm. áskilji sér rétt til þess að bera fram brtt. við frv. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma við frv. Þannig hafa hv. nm. um það fyrirvara, að þeir séu ekki bundnir við ákvæði þessa frv. frekar en verkast vill. Það er í þessu frv., sem hér liggur fyrir, að mér skilst, aðeins í einu atriði komið inn á þau ákvæði, sem felast í frv. sexmenninganna í þessari hv. d., sem áður hafði verið vísað til hv. n., eins og ég minntist á. Og það er um ákvæðin í 112. gr. tryggingal. Í þessu frv. sexmenninganna er gert ráð fyrir, að þessi gr. falli niður, þ.e.a.s., að þau atvinnurekendaiðgjöld, sem þar er um að ræða, verði látin niður falla. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er því svarað með þeim hætti að fella niður eða heimila ríkisstj. að fella niður að einum fjórða hluta þessi gjöld á Il. verðlagssvæði fyrir árið 1948. Lengra nær það ekki. Eftir þennan tíma verður þetta gjald innheimt að fullu eftir þessu frv., sem fyrir liggur, því að það breytir ekki l. sjálfum. Enn fremur er talað um í þessari sömu gr. frv., að þessi 25% lækkun megi einnig ná til ársins 1947. Það er ekki fyrirskipun, að þetta skuli gera, heldur er þetta lagt á vald tryggingaráðs, og ef því sýnist svo, þá má það gera þetta. Og ég skal ekki segja um það, hver framkvæmd mundi á því verða. Frá mínu sjónarmiði er sú lækkun, sem felst í þessu til handa atvinnurekendum, allsendis ófullnægjandi. Ég skal ekki ræða um þetta sérstaklega. Það hefur verið gert mjög rækilega af 1. flm. frv., sem flutt hefur verið um að fella algerlega niður þessa gr., og það var enda viðurkennt af hv. 1. þm. Rang., að hann sé fylgjandi því, að 112. gr. tryggingal. verði felld niður. En honum þykir viðurhlutamikið að gera þetta, án þess að séð sé fyrir því fé, sem þarf að vera fyrir hendi, þannig að þetta valdi ekki verulegri skerðingu á þeim hlunnindum, sem tryggingalöggjöfin hefur upp á að bjóða. Þó virðist tryggingaráðið vera á því, að fært sé, án skerðingar á hlunnindum, að feila niður 25% af þessu gjaldi á næsta ári og einnig yfirstandandi ári. Þetta sýnir þó það, að það eru nokkuð rúm fjárráð þarna, þar sem tryggingaráð lítur svo á, að hægt sé að gera þetta án þess að nokkrar nýjar tekjur komi til. - Nú hafði okkur, sem stöndum að þessu sex manna frv. til breyt. á tryggingal., alls ekki komið til hugar að leggja til, að þessi gr. væri felld niður, án þess að nýir tekjustofnar væru fundnir í staðinn fyrir tryggingarnar. Það er þess vegna einn liðurinn í okkar frv. að leggja til. að nýr tekjustofn verði upp tekinn, sem er, að skattur, sem miðaður sé við tekjuskatt, 2% af tekjum umfram 5000 kr., sem hver maður verður að greiða, renni til trygginganna. Þar sem þetta frv. frá sex hv. þdm., sem felur í sér breyt. á tryggingal., sem frá sjónarmiði okkar flm. er eðlilegt, að gerðar séu, liggur enn þá hjá n., þá vildi ég nú gera þá fyrirspurn til heilbr: og félmn., hvort hún sæi sér ekki fært að taka þennan 4. lið út úr þessu frv., sem hér liggur fyrir, og láta hann bíða aðgerða n. á sex manna frv., sem ég nefndi, og taka hann þar með. Og þá skilst mér, eftir því sem hv. frsm. hafa farizt orð, þar sem hann er því fylgjandi, að 112. gr. verði felld niður, ef tryggingunum sé séð sæmilega fyrir tekjum í staðinn, þá skilst mér, að hann gæti fallizt á að fella niður iðgjöld atvinnurekenda, sem ákvæði eru um í 112. gr. Ég vildi þess vegna skjóta því til hv. n., hvort hún vildi ekki taka þennan 4. lið út úr frv. þessu, sem fyrir liggur til umr. Mér skilst, að þar sem í þessu frv., sem fyrir liggur til umr., séu ýmis ákvæði, sem bundin eru við áramót, þá sé nauðsynlegt, að þetta frv. að því leyti til verði afgr. nú fyrir áramótin. Og skal ég ekkert fara út í að ræða um þá breyt. á tilhögun trygginganna, sem að því leyti til felst í þessu frv. Það eru sjálfsagt mikilsverðar ástæður, sem liggja til þess, að þessi skipulagsbreyt. sé gerð, og ég ætla ekki að mæla gegn. Ég vil nú heyra ummæli hv. frsm. um þessi tilmæli frá minni hendi. Ég sé ekki, að það þurfi að koma í neinn verulegan bága við þá skipulagsbreyt., sem í þessu frv. að öðru leyti felst, þó að beðið væri með þetta ákvæði, sem í 4. lið frv. felst, þangað til afgr. væri frv. frá okkur sexmenningunum hér í hv. d. Annað atriði vildi ég minnast á. Það er í 5. lið, þar sem gert er ráð fyrir að lækka nokkuð gjöld til trygginganna fyrir ógift fólk, eldra en 20 ára, sem dvelur á heimilum foreldra sinna. Þetta, að svona er heimilað að fara að, bendir til þess, að reynslan hefur sýnt, að tryggingasjóðurinn hafi nokkuð rúm fjárráð. Enn annað vildi ég benda á. Það er það, að gert er ráð fyrir því, að miðað sé við vísitöluna 315 við innheimtu framlaga til trygginganna. Nú eru líkur til þess, að gengið verði frá löggjöf, þar sem vísitalan verði bundin í 300 stigum. Þess vegna skilst mér, að þessu ákvæði hljóti að verða breytt í samræmi við það. - Ég skal svo ekki fara frekar út í þetta. En mér finnst, að eðlilegasta tilhögunin á afgreiðslu þessa máls væri sú, að afgreiðsla þess ákvæðis, sem felst í 4. lið þessa frv., sem fyrir liggur, væri látin bíða eftir afgreiðslu frv. á þskj. nr. 99, því að ég efast ekki um það satt að segja, að þetta þing muni taka til greina að meira eða minna leyti þær breyt., sem farið er fram á í því frv. að gera á tryggingal. Í þeim efnum virðist vera um svo augljósa annmarka að ræða á tryggingunum, að sjálfsagt sé að mæta þeim óskum, sem fram koma í því frv., um, að breyt. séu þar á gerðar. Ég viðurkenni það fullkomlega, sem fram kom hjá hv. frsm., að það sé viðurhlutamikið að gera svo stórstíga breyt., sem felst í því að fella niður iðgjöld atvinnurekenda samkvæmt 112. gr. l., án þess að séð sé fyrir nýjum tekjum í staðinn. En það er gert í því sama frv., þessar tekjur eru þar tryggðar, svo að þó frv. okkar sex þdm. yrði samþ., þá mundi það ekki draga úr gildi eða þýðingu trygginganna að því er þá tryggðu snertir.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Hv. þm. Borgf. hefur fundið töluvert að. Ég skal skýra, hvernig á því stendur, að þetta frv. er borið fram nú og afgreiðslu þess mjög hraðað. Ákvæði III. kafla koma samkvæmt l. til framkvæmda í ársbyrjun 1948. En af því að ýmis ákvæði í þessum kafla, sem átti að uppfylla, hafa ekki verið uppfyllt, þarf að fresta þessum kafla. Aðallega hefur staðið á því, að samningum við lækna hér í Reykjavík hefur ekki tekizt að ljúka, og ekki eru líkur til, að þeim verði lokið fyrir áramót. Þess vegna þarf að fresta framkvæmd þessa kafla, og sjúkrasamlögin starfa því áfram á næsta ári eins og verið hefur. Nú er ákveðið að fresta þinginu næstu daga, svo að þetta mál þolir enga bið. Hvað því viðvíkur að láta 4. lið þessa frv. bíða, þá er það rétt, að sá liður stendur ekki í svo beinu sambandi við 1. tölul. frv., að það sé ekki hægt að fresta 4. lið þess vegna. En tryggingastofnunin óskaði ekki eftir að taka inn fleiri ákvæði en þau allra nauðsynlegustu til breyt. á l. Um frv. frá þeim sex hv. þdm., sem hv. þm. Borgf. minntist á, er það að segja, að lítillega hefur verið minnzt á það í heilbr.- og félmn., og ég hygg, að óhætt sé að segja, að meiri hl. n. sé breyt. þeim, sem frv. felur í sér, andvigur. Einn nm., sem sé ég, hef lýst yfir í n., að ég vildi fylgja því frv. að mestu óbreyttu. Form. n. er hér ekki viðstaddur. Ég fullyrði ekki, hvaða afgreiðslu það mál fær, en ég býst við, að enn þá sé ekki nógu mikill þingvilji fyrir því að fá ýmsar þær breyt. fram á l., sem það frv. gerir ráð fyrir. Ég býst við, að þeir, sem stóðu að samþykkt þessara l. og knúðu þau í gegn á Alþ. 1946 - þrátt fyrir aðvaranir frá hálfu stjórnarandstöðunnar -, hafi ekki komið með neitt nýtt fram fram yfir það, sem þá var sagt. En aðvörunum var þá ekki sinnt af þeim, sem fylgdu frv. Það var bent á það þá, að mjög væri vafasamt, að fjárhagsgrundvöllur fyrir þessum l. væri nógu traustur. Það var bent á það þá, að þeir skattar, sem væru lagðir á menn í landinu vegna þessara l., mundu reynast of þungir, og það komu fram óánægjuraddir um ýmis ákvæði þessara l. Þessi l. hafa ekki enn starfað í eitt ár og því ekki komið uppgjör fyrir meira en fyrri helming þessa árs og ekki ljóst, hver útkoman verður á árinu 1947. Ég held, að það sé hyggilegra að afnema hina ýmsu ágalla, sem kunna að vera á l., með samkomulagi hér á Alþ. heldur en að bera fram ýmis ákvæði, sem verða felld. Í 4. kafla er tekið fram, að iðgjöld atvinnurekenda samkvæmt 112. gr. skuli á árinu 1948 lækka um 25% á II. verðlagssvæði og að þessi lækkun megi einnig ná til ársins 1947, enda eigi aðilar ekki rétt til endurgreiðslu greiddra iðgjalda fyrr en í sambandi við iðgjaldagreiðslur á árinu 1948. Ég hygg, eins og nú er háttað málum á Alþ., að þá sé erfitt að fá meira fram en samkomulag er um, og þess vegna verði að ná því, sem hægt væri að koma á með samkomulagi við aðila hér á Alþ., og bíða svo eftir því, að á næsta ári verði l. tekin til nákvæmrar endurskoðunar. Mér þykir undarlegt, að í þeim till., sem hafa komið, virðist lítill gaumur vera gefinn því misrétti, sem er milli launþega og atvinnurekenda í öðrum greinum þessa frv., sem er miklu meira prinsipmál. Ég held, að það sé hyggilegra fyrir þá, sem vilja fá úr bætt í þessum efnum, að ganga að því, sem hægt er að ná með samkomulagið en að bera það fram, sem ekki fæst samþykkt. Við hv. þm. Borgf. vil ég segja það, að ég mun ekki liggja á liði mínu til þess að frv. verði tekið fyrir. Við hv. 2. þm. Rang. vil ég segja það, að ég man, að fyrir rúmu ári vorum við mættir á 11 eða 12 fundum, og þá var mér brigzlað um, að ég væri íhaldssamur og afturhaldssamur, af því að ég benti á ýmsa ágalla á tryggingalöggjöfinni, en allir aðrir ræðumenn, og þar á meðal hv. 2. þm. Rang., drógu meir fram þau hlunnindi, sem tryggingalöggjöfin óneitanlega veitir fjölmörgu fólki, en vildu gera lítið úr þeim kvöðum, sem lagðar voru á landslýðinn á móti. Ég efast um það, hvort við Íslendingar erum færir um, eins og nú er, að láta öll gamalmenni, rík og fátæk, fá svona styrki. Ég hygg, að það sé þetta ákvæði, sem sker mest í augun hjá almenningi þessa lands. Ég skil það, að fátækum finnist það ranglátt, að sterkefnaður maður 67 ára fái svo stóra fúlgu út úr sjóðnum, og efast um, hvort hægt verður að halda því áfram í framtíðinni, eins og nú er. Það allt saman verður að taka til nákvæmrar athugunar, þegar l. verða endurskoðuð. Þau eru ekki enn búin að starfa í eitt ár og ekki hægt að segja, á meðan svo er, að nokkur reynsla sé fengin fyrr en á miðju næsta ári, þegar búið er að gera upp fyrir árið 1947. Og þá er komin á l. eins árs reynsla. Ég skal ekki lengja þessar umr. að svo komnu máli, en óska, að málið geti fengið afgreiðslu til 3. umr.



Þar sem frsm. n., hv. 1. þm. Rang., hefur lýst því yfir, að atriði það, sem um er að ræða í brtt. á þskj. 188, skuli verða framkvæmt á næsta ári, þá skal ég til samkomulags og til að greiða fyrir framgangi málsins í heild taka þessa till aftur.