Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 7 að flytja frv. til l. um breyt. á útvarpslögum, nr. 19 frá 5. apríl 1971. Breytingin, sem lagt er til í frv. að gerð verði á útvarpslögum, er sú, að inn í 2. gr. laganna bætist ein setning. Á eftir 1. málslið 1. mgr. 2. gr. komi: „Ríkisútvarpið útvarpar og sjónvarpar dagskrá hvern dag árið um kring.“ Þá mundi 1. mgr. 2. gr. útvarpslaganna hljóða svo, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið hefur einkarétt á útvarpi, þ. e. útsendingu til viðtöku almennings á tali, tónum, myndum eða öðru því efni, hvort sem er þráðlaust, með þræði eða á annan hátt. Ríkisútvarpið útvarpar og sjónvarpar dagskrá hvern dag árið um kring. Í þessu skyni reisir Ríkisútvarpið sendistöðvar og endurvarpsstöðvar eftir þörfum.“ Mér þykir það miður að vísu, að hæstv. menntmrh. skuli ekki hafa tíma til að vera hér á þingfundi í dag til að hlýða á umr. um Ríkisútvarpið. Það er langt síðan frv. var lagt fram og ég hef dregið að mæla fyrir því, vegna þess að hæstv. menntmrh. hefur ekki setið hér á þingi a. m. k. undanfarnar 2–3 vikur og hlýtur það að eiga sér sínar skýringar. Meginefni frv. er að taka af tvímæli um það, að Ríkisútvarpið skuli útvarpa og sjónvarpa dagskrá hvern dag árið um kring. Í fyrra voru 50 ár liðin frá því að Ríkisútvarpið tók til starfa. Á þeirri hálfu öld hefur dagskrá útvarpsins jafnt og þétt verið að lengjast, eftir því sem vaxandi kröfur hafa verið gerðar til útvarpsins um lengri og lengri dagskrá. Nú er það svo, að það er útvarpað í Ríkisútvarpinu frá kl. 7 að morgni og fram undir og stundum fram yfir miðnætti, 17–18 klukkustundir á dag, og enn eru uppi vaxandi kröfur um að útsendingartími Ríkisútvarpsins verði lengdur, m. a. með næturútvarpi eða annarri dagskrá beinlínis, annarri dagskrárrás. Sjónvarpsdeild Ríkisútvarpsins hafði á þessu hausti, hinn 30. sept. s. l., starfað í rétt 15 ár. Andstætt því, sem er um Ríkisútvarpið eða hljóðvarpið, hefur dagskrá sjónvarpsins nánast ekkert lengst frá því stuttu eftir að sjónvarp tók til starfa. Dagskrá sjónvarpsins hefur að magni til verið nánast óbreytt í 14 ár. Það er sjónvarpað 20–25 klst. á viku. Á þessu ári gerðist það svo í fyrsta skipti í sögu sjónvarpsins, að vegna fjárhagsörðugleika varð að stytta dagskrána frá því sem verið hafði. Hæstv. núv. ríkisstj. hefur ekki séð sóma sinn í því að búa þannig að þessari mestu menningarstofnun þjóðarinnar að hún geti haldið uppi óbreyttri dagskrá, hvað þá lagt meira í dagskrána, lengt hana eða bætt. Ríkisútvarpið hefur ekki átt velvild að fagna hjá núv. ríkisstj., svo sem sér glögg merki í þeirri skerðingu sem dagskráin hefur orðið fyrir. Frá upphafi sjónvarps hér á landi hefur það verið svo, að útsendingar hafa ekki verið á fimmtudögum og ekki í júlímánuði. Hvað veldur? Skýring þess að ekki var sent út alla sjö daga vikunnar mun m. a. hafa verið sú, að þegar sjónvarpið tók til starfa var það sumpart með lánsbúnaði, með gömlum tækjum sem þurftu töluvert viðhald. Það var því talið brýnt og nauðsynlegt, að einn dagur í viku gæfist fámennu starfsliði til þess að sinna viðhaldi tækjabúnaðarins. Þá var það og, að menn töldu eðlilegt að einn dagur í viku yrði sjónvarpslaus, m. a. til þess að koma í veg fyrir að þessi nýi fjölmiðill gengi of nærri almennri félagsstarfsemi í landinu. Þessi röksemd um fimmtudaginn á nú ekki lengur við. Auðvitað hefur félagslíf aðlagað sig þessum nýja fjölmiðli og ég hygg að það sé ekkert algengara að fundir í félögum séu haldnir á fimmtudögum nú en öðrum dögum. Vissulega var það svo í upphafi sjónvarps en það er nú breytt. Ekki verður heldur séð að þeirri ákvörðun, sem upphaflega var tekin um að hafa ekki sjónvarp í júlímánuði, hafi verið ætlað að standa til frambúðar. Sú ákvörðun átti sér fyrst og fremst þá einföldu orsök, að í upphafi var starfslið sjónvarpsins fámennt. Og það sem meira var, það voru ákaflega fáir hér á landi sem kunnu til verka við sjónvarpstækni. Þess vegna var nauðsynlegt að loka stofnuninni meðan sumarleyfi starfsmanna stóð yfir allra fyrstu árin. Þessi röksemd á engan veginn við lengur. Nú er til nóg af tæknimenntuðu fólki í landinu sem kann til starfa við sjónvarp. Þess vegna væri auðvelt að hafa starfsemi sjónvarpsins í gangi allan ársins hring eins og auðvitað er eðlilegt. Þetta er m. a. fréttamiðill og það ekki sá áhrifaminnsti í landinu og verður auðvitað að gera þá kröfu, almenningur á þá kröfu á hendur þessari stofnun, að þar séu fluttar fréttir alla daga. Það þarf ekki að rekja hér hverri gagnrýni það hefur sætt þegar stóratburðir hafa gerst í júlímánuði og sjónvarpið verið lokað. Nægir þar að minna aðeins á eitt. Þegar menn stigu fyrst fæti á yfirborð tunglsins og milljónir manna um víða veröld, tugmilljónir, fylgdust með því ýmist í beinni útsendingu eða eftir á, þá var íslenska sjónvarpið lokað. Auðvitað gengur það ekki í nútímaþjóðfélagi, að jafnáhrifaríkur fjölmiðill og mikilsvert menningartæki og sjónvarp getur verið sé lokað í heilan mánuð yfir sumarið. Og nú er raunar svo komið vegna fjárhagsörðugleika stofnunarinnar, að það er ekki aðeins mánuður sem lokað er, heldur eru það milli fimm og sex vikur- og þá sennilega nær því að vera sex vikur heldur en fimm. Þetta nær auðvitað engri átt. Þá er mér og kunnugt um það, sem er kannske ekki þungt á metunum í þessu sambandi en vegur þó óneitanlega nokkuð, að meðal starfsmanna sjónvarpsins hefur um langt árabil ríkt megn óánægja með það fyrirkomulag að þurfa - einir allra, eftir því sem mér er best kunnugt - að una því að taka alltaf frí á sama tíma. Hvort sem þeim líkar það betur eða verr og hvernig svo sem háttar með sumarfrí maka, þá verða menn að una því að taka sér frí á þessum fasta tíma. Þetta hefur, eftir því sem ég veit best, mælst illa fyrir en engum skilningi mætt hjá stjórnvöldum þegar talað hefur verið um lagfæringu á því. Ég þarf ekki að fara um það mörgum orðum, hv. þingmönnum er það auðvitað svo vel kunnugt, að undanfarin ár hafa verið mjög vaxandi og æ hærri raddir um að fella niður þessa sumarlokun sjónvarps. Auðvitað má segja sem svo, að fullfrískt fólk geti mætavel verið án s jónvarps yfir hásumarið. Þegar dagur er hér lengstur og veður allajafna best til útivistar fallið er fullfrísku fólki það engin vorkunn - og sumum þykir það raunar ágætt - að vera laus við sjónvarp svolítinn tíma. En þeir eru þó áreiðanlega fleiri og það tryggustu viðskiptavinir Ríkisútvarpsins, þeir sem mest horfa á sjónvarpið, sem óska þess, að sumarlokunin verði niður felld. Þar er auðvitað fyrst og fremst um þá að ræða sem ýmissa hluta vegna eru bundnir heima hjá sér, þá sem eru sjúkir, þá sem eru fatlaðir, þá sem búa afskekkt eða eru bundnir heima vegna veikra skyldmenna eða einhvers þess háttar. Þetta fólk, sem ég hygg að sé býsna stór hópur, hefur látið til sín heyra í mjög vaxandi mæli. Ég held að óhjákvæmilegt sé að taka tillit til þessara radda. Það er tiltölulega einfalt mál og mundi mælast, að ég hygg, vel fyrir að gera þessa breytingu á útvarpslögunum, sem tæki af öll tvímæli um að Ríkisútvarpinu skuli skylt að útvarpa og sjónvarpa alla daga ársins. Ég vona að hv. þm. taki þessu frv, vel og að það eigi greiða leið í gegnum þingið. Eitt atriði til viðbótar væri vissulega ástæða til að minnast á og fjölyrða um, en þar sem hæstv. menntmrh. er ekki viðstaddur. mun ég ekki víkja að því mörgum orðum. Á ég þar við þá myndbandavæðingu sem hér hefur átt sér stað og á sér stað, þar sem meginhluti efnisins, sem sýnt er, er - ég vil segja: ótínt rusl og afsiðandi ómenningarefni, ef þannig má taka til orða, nánast hreint rusl. Það er umhugsunarefni að notkun þessa efnis færist svo í vöxt sem raun ber vitni. Og vissulega er ástæða til að hafa áhyggjur af því t. d., þegar borgarráð Reykjavíkur veitir með samþykki atbeina sinn til lögbrota, sem beinast gegn Ríkisútvarpinu, án þess að nokkur maður hreyfi hönd né fót, legg né lið til að spyrna gegn því. Það segir enginn neitt. Hæstv. menntmrh. segir ekki orð, hans háa ráðuneyti segir ekki eitt einasta orð og Ríkisútvarpið segir ekki eitt einasta orð. Þegar svona er komið, lög eru fótum troðin og rétt kjörnar stjórnsýslustofnanir höfuðborgarinnar veita atbeina sinn til lögbrota og enginn segir neitt, þá er vissulega ástæða til að staldra við og hugsa: Hvert erum við að stefna? Enn ítreka ég það, að miður er að hæstv. menntmrh. skuli ekki geta verið viðstaddur hér í þinginu. Það, sem gerir enn brýnna að Ríkisútvarpið auki sína starfsemi, lengi sína dagskrá og fjölgi útsendingardögum er auðvitað að hafa áhrif í þá átt að fólk eigi alla daga og ævinlega kost á þokkalega góðri sjónvarpsdagskrá. Það er auðvitað ekki hægt að segja að dagskrá Ríkisútvarpsins, sjónvarps sé góð alla daga. En hún er þó örugglega í nær öllum tilvikum langtum betri en það sem mönnum stendur til boða hjá hinum sjálfskipuðu dagskrárstjórum myndbandakerfisins á höfuðborgarsvæðinu. Ég legg svo til, herra forseti, að þessu frv. verði vísað til hv. menntmn., og ítreka að ég vona að það eigi greiða leið í gegnum þessa hv. deild.



Herra forseti. Hv. flm. vonaðist til að menn tækju þessu frv. vel. Ég vil strax segja það, að ég hef enga tilhneigingu til að taka þessu frv. fjandsamlega. En ég sé ástæðu til að fara þegar í stað nokkrum orðum um það. Fyrst er það formsástæða. Ég vek athygli á því, að í útvarpslögum eru ekki nein ákvæði um lengd dagskrár og hafa aldrei verið. Ég tel hæpið að binda slíkt í löggjöf. Ef menn vilja að Alþingi tjái sig um þetta efni finnst mér að betur færi á því að það væri í þáltill., en við létum lögin óhreyfð. En þetta er formsatriði og má kannske segja að það sé algjört aukaatriði. Aðalatriðið er hvað þetta frv. fer efnislega fram á, og það er að lengja dagskrá sjónvarpsins - nánar tiltekið að sjónvarpað verði á fimmtudögum jafnt sem öðrum dögum og að sjónvarpað verði í júlí eins og öðrum mánuðum ársins. Hv. flm. rakti nokkuð hverjar ástæður hefðu verið fyrir því fyrirkomulagi sem verið hefur. Mér þykir ástæða til að víkja sérstaklega að því. Það vill svo til að ég var í stjórnskipaðri nefnd sem vann að undirbúningi að stofnun sjónvarpsins og þetta atriði var að sjálfsögðu mjög til umræðu í þeirri nefnd, hvort bregða ætti á það ráð sem gert var, að sjónvarpa ekki alla mánuði ársins og ekki alla daga vikunnar. Ég kannast ekki við að það hafi verið ákvarðandi ástæða fyrir því sem gert var, eins og hv. flm. virðist leggja áherslu á og tekur fyrst fram, að í upphafi sjónvarps hafi þeir verið býsna margir, sem horfðu á alla dagskrána alla daga sem sent var út, og menn hafi óttast að stofnun sjónvarpsins mundi hafa lamandi áhrif á félagsstarfsemi og fundahöld. Ég held að þetta hafi ekki verið ákvarðandi í þessu efni. Annað mál er það, að þegar búið var að ákveða þessa skipan var gjarnan bent á það, að þetta kæmi sér ekki illa vegna félagsstarfsemi í landinu. Það var frekar að minnst væri á það sem afsökun fyrir því sem var verið að gera. Ég minnist ekki heldur þess, sem er hin ástæðan sem hv. flm. talaði um, að nauðsynlegt hafi verið að takmarka útsendingar sjónvarps á þann veg sem gert var vegna þess að ekki hafi verið nægir tæknimenn, eins og hann orðaði það, til þess að sinna eftirliti og viðhaldi á tækjum. Hér var í upphafi og áður en þessi starfsemi hófst hjá okkur ekki nema mjög takmarkaður hópur tæknimanna. Eitt af því sem þurfti að gera - og ráðstafanir voru gerðar til - var að þjálfa menn í þessum málum. Það var hægt að þjálfa nógu marga menn til þess að hægt væri að útvarpa sjö daga vikunnar eins og sex, en það var ekki gert. Það kom sér vel, vegna þess að búið var að koma þessari skipan á, að hafa ekki sjónvarp hvern dag vikunnar. Þá var hægt að nota þá daga til viðhalds og eftirlits með tækjum. En þetta var ekki frumástæðan. Hver var hún? Mér finnst að það þurfi að koma hér miklu greinilegar fram en verið hefur. Höfuðástæðan var sú, að það þótti nauðsynlegt að stilla rekstrarkostnaði í hóf. Það var höfuðástæðan. Nauðsynlegt þótti að gera það. Og það var gert með því að takmarka starfslið sjónvarpsins svo sem raun bar vitni um. Það var gert mögulegt með því að sjónvarpa ekki á fimmtudögum og ekki í júlímánuði. Þetta þykir mér rétt að komi hér fram, að það var þá - og er það ekki einnig nú? - töluvert atriði hverjir fjárhagsmöguleikar væru. Ég get verið sammála hv. flm. um ýmislegt sem hann sagði um þýðingu þess að sjónvarpa alla daga og alla mánuði ársins. Þó eru tvær hliðar á því máli. Það eru ekki allir sem una þessu illa, og stundum hefur heyrst að sumir erlendis öfundi okkur af þeirri sérstöðu sem við höfum. Það kom líka fram hjá hv. flm. að sumir hefðu ekkert á móti því að hafa ekki sjónvarp í júlímánuði. En það er rétt sem hv. flm. sagði, að Ríkisútvarpið hefur vissum skyldum að gegna við fólkið í landinu og þá ekki síst það fólk sem er sjúkt, aldrað, öryrkjar o. s. frv. En það vill svo til að Ríkisútvarpið gæti gert það með öðrum hætti. Það var ætlunin í upphafi - en ég hygg að það hafi í framkvæmd fljótlega runnið út í sandinn - að gera dagskrá hljóðvarpsins betri og fyllri á þeim dögum og í þeim mánuðum sem ekki var sjónvarpað. Að því gæti orðið nokkur bót. Ég sagði áðan að höfuðatriðið í þessu máli væri fjárhagur Ríkisútvarpsins. Það vill nú svo til að hann er með lakasta móti um þessar mundir. Það hefur hv. flm. ekki síst bent á og verið með tillögur í þá átt að bæta þar úr og það hef ég tekið mjög undir. spurningin er nú hvort það, sem helst þarf að leggja áherslu á að gera til hagsbóta fyrir Ríkisútvarpið, sé ekki einmitt á þessu sviði. Ef á að gera það sem lagt er til í þessu frv., þá væri e. t. v. ekki úr vegi að reyna að gera sér grein fyrir hvað það mundi kosta. Hv. flm. kom ekkert inn á þá hlið. Lenging útsendingar sjónvarps er býsna flókið mál og í rauninni erfitt að tilgreina nákvæmlega kostnað við slíka breytingu. Það mundi þurfa að breyta verulega vaktakerfi og líklega þyrfti að fjölga starfsfólki í ýmsum deildum. Ég hef í höndunum upplýsingar frá fjármáladeild Ríkisútvarpsins sem ég fékk í hendur nú í dag, varðandi þetta efni. Þar segir að útreikningar, sem lagðir hafi verið fyrir útvarpsráð í febr. s. l., séu lagðir til grundvallar áætlun um kostnað við útsendingu sjónvarpsefnis í júlímánuði annars vegar og hins vegar ef útsending yrði tekin upp á fimmtudögum. Í þessari áætlun er gerður fyrirvari vegna óvissra þátta, en miðað við verðlag í upphafi þessa árs eru niðurstöður þessarar áætlunar þær, að kostnaður við útsendingu sjónvarps í júlímánuði sé 1 millj. 626 þús. kr. og kostnaður við útsendingu á fimmtudögum 3 millj. 235 þús. kr. Þetta er, miðað við verðlag í upphafi árs, tæpar 5 millj. eða tæpur hálfur milljarður gamalla króna. Mér þykir rétt að benda á þetta. Þetta kallar okkur til umhugsunar um það, hvort til athugunar kæmi, ef við hefðum þetta fjármagn, að verja því öðruvísi, að verja því til að bæta dagskrá sjónvarpsins. Ekki er vanþörf á því. Hv. flm. vék að því, að það hefði verið dregið úr dagskrá sjónvarpsins. Væri nú ekki verðugt viðfangsefni til að byrja með að reyna að koma þessu í það horf sem það var áður en dregið var úr dagskrá sjónvarpsins, áður en við förum að fjölga útsendingardögum og senda út alla mánuði ársins? Það er rík ástæða til að bæta verulega dagskrá sjónvarpsins og auka stórlega menningarlegt gildi þeirrar dagskrár. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða á þessu stigi málsins frekar um þetta. Málið kemur í nefnd þar sem ég á sæti. Ég sagði í upphafi máls míns að ég hefði enga tilhneigingu til að vera með fjandskap út í þetta frv. Þarna er hreyft máli sem er sjálfsagt að ræða og taka til athugunar, og ég vænti þess, að við komumst við þá athugun að þeirri niðurstöðu sem sé raunhæfust og henti best Ríkisútvarpinu, sjónvarpinu í þeirri stöðu sem nú er í þessu máli.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða hér sögu hljóðvarps og sjónvarps, mér er hún ekki eins kunn og hv. flm. þessa frv. og hv. síðasta ræðumanni. Ég vil heldur fara örfáum orðum um þá stöðu sem nú er. Ég get tekið undir með hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni, að mér er umhugaðra um efnisval sjónvarps og hljóðvarps en tímalengd útsendingar. Þetta frv. gerir ráð fyrir að það sé útvarpað og sjónvarpað dagskrá hvern dag árið um kring. Hv. síðasti ræðumaður vék að kostnaðarhlið þessa máls. Ég vil taka undir það. Auðvitað þyrfti að athuga hana miklu nánar en gert hefur verið, tíunda hvern kostnað þetta frv. hefði í för með sér. Ég vil skjóta því hér inn, að betra væri ef hæstv. menntmrh. hefði verið viðstaddur þessa umr., svo mjög sem er tilhlýðilegt að ræða hin margvíslegu málefni Ríkisútvarpsins. En hvað um það, auðvitað er hægt að ræða hin ýmsu mál þótt hæstv. ráðherrar séu ekki við. Það er ekki höfuðnauðsyn, en í þessu tilfelli hefði það verið æskilegra. Ég talaði um að það væri mín skoðun, að efnisval í fjölmiðlum, sjónvarpi og hljóðvarpi, væri meira um vert en tímalengd útsendingar. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að þessar stofnanir hafa verið í allmiklum fjárhagsörðugleikum. Nú er mér sagt, því miður hef ég ekki um það tölur, að fjárhagur hafi farið batnandi. Einmitt vegna þessara ummæla, sem heyrst hafa, hefði verið æskilegt að hæstv. menntmrh., sem vonandi mun taka þátt í þessari umr. síðar, veitti deildinni innsýn í núverandi fjárhagsstöðu bæði sjónvarps og hljóðvarps. Vænti ég að hann geri það. Ég er ekki sannfærður um að það sé leiðin að lögleiða lengd útsendingar, hvorki að því er varðar dagafjölda eða útsendingar hvern dag. Ég hef ekki sannfæringu fyrir því. Nú veit ég að hv. þm. Eiður Guðnason er gjörkunnugur málefnum útvarps og sjónvarps. Það er mér fyllilega ljóst. Vafalaust er ýmislegt í rekstri þessara stofnana og umfjöllun sem hann hefur ekki haft tíma til að koma til skila hér eins og vert væri. En þegar ég horfi á þessa hluti úr fjarlægð sýnist mér eðlilegra að huga frekar að efnisvali en dagskrárlengd. Það er mín skoðun jafnframt, að sjónvarp - fyrst og fremst sjónvarp - þyrfti að nýta í miklu ríkari mæli til kennslu en gert er í dag. Nú er ég farinn að tala fyrir lengri dagskrá sjónvarpsins. Ég held að mjög skorti á að þessum þætti sé sinnt. Ef um væri að ræða að lengja dagskrá sjónvarpsins vegna kennslu, þá yrði það að mínum dómi fyrst og fremst að gerast yfir vetrarmánuðina. Slíka kennslu mætti viðhafa í sjónvarpi, hvort sem það félli inn í hið almenna skólakerfi eða til endurmenntunar eða hvers konar uppfræðslu sem vera skal. Það er mín skoðun, að þessum þætti hafi verið mjög lítið sinnt á vegum sjónvarpsins allar götur frá upphafi þess. Ég ætla ekki að fara orðum hér um gildi hljóðvarps og sjónvarps í íslensku þjóðfélagi. Það hlutverk er óumdeilt. Auðvitað þarf að reka slíkar stofnanir með allnokkrum myndarskap. En það er ekki þar með sagt að ástæða sé til þess að ausa í þær fé, ómældu fé, enda er enginn að tala um það. Meginatriðið er að mínum dómi að í rekstri slíkra stofnana sé hæfilegur sveigjanleiki, að hljóðvarp og sjónvarp sveigist að eðli og kröfum þjóðfélagsins á hverjum tíma. Hlutverk þess og skyldur eru ríkar á sviði uppfræðslu. Þar eru miklir möguleikar sem nýta þarf betur en gert hefur verið til þessa.



Herra forseti. Ég vil taka fram í upphafi að ég ætla ekki að fara að rekja hér sögu útvarps og sjónvarps. Hér er nú í deildinni allmikil sérþekking á því sviði, ef grannt væri skoðað, og ekki víst að allir muni alla hluti eins. En ég ætla strax að víkja að því sem ég tel meginatriði málsins í sambandi við það frv. sem hér liggur fyrir. Í fyrsta lagi er ég sammála hv. 4. þm. Vestf., að ég sé ekki beina ástæðu til lagasetningar í þessu tilfelli. Ég held að þetta sé mál sem stjórn sjónvarpsins, yfirstjórn útvarpsins, útvarpsráð og ráðuneyti, geti leitt til lykta. Ég man ekki betur en þegar sjónvarpið var að hefja starfsemi sína - þá var ég reyndar nýkominn að Ríkisútvarpinu, var m. a. um skeið ritari útvarpsráðs og fylgdist þar eiginlega óviljandi talsvert með undirbúningi og umræðum um málið í upphafi, - ég held að það hafi ráðið einfaldar samþykktir og samkomulag um útsendingartímann. Ég get ekki stillt mig um að fara yfir söguna. Ég held að það sé óumdeilanlegt, að tækjakostur og þjálfun tæknimanna hafi átt talsverðan þátt í því, að ekki var farið strax út í sjónvarpssendingar alla daga vikunnar, þó að fjárhagsatriði hafi náttúrlega skipt mjög miklu máli. En ég man vel að þetta atriði var mikið rætt á sínum tíma, enda voru aðstæður allar með þeim hætti og tækjabúnaður, - að vísu voru ýmsir snillingar sem fóru af gamla „gufuradíóinu“ yfir í sjónvarpið, og þarf ekki að nefna nein nöfn þar, menn sem virtust læra á þetta og þekkja þetta á augabragði, - en staðreyndin er sú, að það þurfti allmikilla viðgerða við í fyrstu þannig að það veitti ekkert af þessum lausu dögum. En það, sem ég hef aldrei getað fellt mig við í starfsemi sjónvarpsins, er lokunin í júlímánuði. Ég held að þar hafi verið tekin röng stefna frá upphafi. Ég er þeirrar skoðunar og hef verið í rúmlega 15 ár, að útvarpa ætti allt árið um kring. Hins vegar er ég ekki jafnsannfærður um að útvarpa eigi alla daga vikunnar. Það er nefnilega talsvert mikill munur á þessu. Með því að loka í heilan mánuð og jafnvel upp í sex vikur eins og gerðist á þessu ári, að vísu vegna fjárhagsástæðna, en það er önnur saga, er raunverulega verið að lýsa yfir að sjónvarpið sé ekki alvörufréttastofnun. Það er verið að lýsa því yfir, að sjónvarpið sé raunverulega einhvers konar viðbót, einhvers konar myndbandaskemmtitæki, sem eigi að grípa til á kvöldin, en ekki alvarlegur frétta- og fræðslumiðill. Þetta tel ég meginatriði. Ég minnist þess sumarið 1969, þegar fóru að gerast þeir atburðir sem hvað mesta athygli hafa vakið a. m. k. á síðari helmingi aldarinnar, þ. e. tunglförin 20. júlí, að þá varð að opna sjónvarpið til þess að geta sýnt frá þessum merkilega atburði. Slíkir atburðir eru alltaf að gerast og geta alltaf gerst, og fréttamiðill, sem er ekki í sambandi, sem bókstaflega fer í sumarfrí á hverju einasta ári, er ekki tekinn alvarlega. Ég tel hins vegar að það geti vel komið til greina að ekki sé útvarpað alla daga vikunnar. Kannske væri alveg nóg að útvarpa 4–5 daga vikunnar. En ég vil taka undir þá skoðun, sem fram hefur komið, að efnið eða efnistökin séu meira virði en magnið. Það er vel hugsanlegt, og ég vil reyndar varpa því hér fram, að ég tel að dagskrá sjónvarpsins núna sé meira en nógu löng. Hins vegar tel ég eðlilegt að hún dreifist um allt árið. Ég er algjörlega sammála því, að júlímánuður verði sjónvarpsmánuður eins og aðrir mánuðir ársins, en ég tel ekki þörf á því, núna a. m. k., að breyta þessu með fimmtudaginn. Og ég tel ekki að lagafrv. þurfi hér að koma til. Ég er sammála því, sem hv. 4. þm. Vestf. sagði, að réttara hefði verið og kannske fullnægjandi að koma með þáltill. um þetta efni. En það geri ég ekki að neinu aðalatriði. Hitt atriðið er að sjálfsögðu fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins. Þar er um stórmál að ræða sem þingið og stjórnin verða að taka föstum tökum. Það er gjörsamlega óverjandi að þessi stofnun, hvort sem hún er mikil eða lítil menningarstofnun, sé látin koðna niður. Og það er algjörlega óverjandi að Ríkisútvarpinu sé haldið í fjársvelti þannig að ekki sé unnt að sinna lágmarkskröfum um fræðslu- og fréttaefni. Ríkisútvarpið, hljóð- og sjónvarp eru líklega þeir fréttamiðlar sem almenningur í þessu landinu á greiðastan aðgang að. Það eru þeir miðlar sem koma fyrstir og fljótast með fréttirnar og eiga að vera áreiðanlegustu fjölmiðlarnir, eiga að vera áreiðanlegustu fréttamiðlar landsins. Ég held að það verði að stuðla að því eftir megni, að þeim takist að vera slíkur miðill. Ég tel að fjárhag Ríkisútvarpsins verði að koma í gott horf og leyfa því að byggja upp sitt menningarstarf, en ekki að lenda í undarlegri og ég vildi næstum því segja óhugnanlegri baráttu við þann draug sem myndbandavæðingin er. Ég tek eindregið undir með hv. 5. þm. Vesturl., að það er furðulegt að verða vitni að því á þessum vikum, að hver einasti aðili, sem málið snertir skuli þegja og ekki lyfta fingri þó lögbrot séu framin, að borgarstjórnin og bæjarstjórnir skuli aðstoða og beinlínis ýta undir þessi lögbrot. Þá eigum við frekar að breyta lögunum. Af hverju er ekki gengið fram fyrir skjöldu í því efni? Af hverju í ósköpunum eigum við að horfa upp á það, að lög séu einskisvirt? Eiga þau bara að vera í gildi og síðan hver og einn að ganga yfir þau eins og honum sýnist og allir bara að klappa saman lófunum af ánægju? Ef þetta er frelsi, þá vil ég biðja um einokun ríkisfjölmiðla. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég kem nú hér í ræðustól og mæli ekki fyrir munn þingflokks Alþb. þar sem ekki hefur verið fjallað um þetta frv. þar, heldur að sjálfsögðu frá eigin brjósti og samkv. bestu samvisku, svo sem þingmanni hlýðir og heyrir. Ég er andvígur þessu frv. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, að okkur beri nú að ráðstafa þeim fjármunum, sem fyrir hendi eru, og afla þeirra, sem á skortir, til þess að gera sjónvarpið sæmilegt með núverandi útsendingartíma, en stytta dagskrá þess ella, ef við náum ekki í þá fjármuni að því marki að starfsmenn sjónvarpsins geti með því fé, sem þeir hafa undir höndum, gert dagskrá þess mjög vel úr garði. Mér er kunnugt um það, að ekki er þann veg búið að starfsmönnum stofnunarinnar, hvorki um fjármuni né vinnutíma- og við skulum bæta við hvað laun snertir, að hægt sé að ætlast til að þeir við núverandi aðstæður geti gert dagskrá sjónvarpsins - með þeim mikla hluta erlends efnis sem þar flýtur - vel úr garði. Það er ekki bara að Ríkisútvarpið sendi út í sjónvarpi jafnmikinn hluta og raun ber vitni um á leiknu erlendu máli í stað þess að leggja í þann kostnað sem til þyrfti, ef þetta ætti að vera sæmilega rekið innlent sjónvarp, að textasetja útvarpsefnið á íslensku, þ. e. fá innlennt tal yfirleitt með því, sem kostar geysilegt fé, - það er ekki aðeins þetta, heldur er hinn áprentaði texti, sem myndunum fylgir, oft og tíðum bókstaflega fyrir neðan allar hellur. Ég gæti nefnt eftir minni fjölmörg dæmi um andkannalegar og rangar þýðingar. Þessi dæmi koma ekki málinu við raunverulega sem við stöndum að hér, heldur hitt, að ég er alveg viss um - að hér er ekki um viljaskort að ræða af hálfu starfsmanna stofnunarinnar, ekki vanþekkingu heldur, en fyrst og fremst um skort á vinnuafli og tíma. Svo koma persónuleg viðhorf mín sem ég hef enga ástæðu til þess að ætla að meiri hluti Íslendinga sé sammála. Ég hef þó rökstuddan grun um að þeir séu býsna margir, sem virðist léttir að því, eins og hv. þm. Þorv. Garðar sagði frá, að fá frí um mitt blessað sólríka sumarið frá sjónvarpi. Það má segja sem svo að mönnum sé það frjálst og hafi verið lengi að skrúfa fyrir sjónvarpið sitt og fara burt frá því, það er alveg rétt. En við söknum þess félagsskapar sem við áður áttum í nærveru annarra góðra manna sem búa einnig við þetta tæki. Það sama gildir um þennan eina sjónvarpsfrídag í viku. Mín vegna mættu þeir vera fleiri, ef við bættum þá um betur í staðinn, legðum af mörkum það fé sem þarf til þess að sjónvarpsdagskráin gæti þá verið þeim mun betri. Að einu skulum við gá. Þegar ég er að tala um hugsanlega styttingu sjónvarpsdagskrár er ég líka að tala um vinnu fólks, sem við höfum ráðið til starfa, og kjör þess. Það þurfum við að hafa í huga þegar um mál sem þetta er fjallað. Ég hefði sennilega látið hjá liða að koma hér upp í ræðustól til að andmæla frv. því sem hv. þm. Eiður Guðnason mælti hér fyrir, ef ekki hefði verið um niðurlagið að ræða sem ég hlýt að taka undir mjög eindregið með svipuðu formi og hv. þm. Haraldur Ólafsson, en bæta þó einu við sem í vitund minni varðar mjög miklu. Hér er um að ræða að það á sér stað stórþjófnaður á almannavitorði, þjófnaður á höfundarétti, og auk þess arði af starfi tæknistarfsmanna og listamanna sem unnu að gerð sjónvarpsdagskrár sem stolið hefur verið og síðan er verið að dreifa um landið. Ég get ekki legið bæjarstjórnum og þá ekki heldur borgarstjórn Reykjavíkur mjög á hálsi fyrir að rísa ekki upp til aðgerða í slíku máli þegar rétthafinn og réttargæsluaðilinn, sem er yfirstjórn Ríkisútvarpsins, þar með talin hin æðsta yfirstjórn Ríkisútvarpsins, lætur ekki aðeins hjá liða að mótmæla og hefja eðlilegar aðgerðir í þessu máli, heldur lætur sér sæma í opinberum viðtölum, þ. á m. í sjónvarpi, að gefa mjög eindregið í skyn að við þetta hljóti yfirstjórn Ríkisútvarpsins að sætta sig. Við hverju er þá að búast af bæjarstjórnum, bæjar- og borgarverkfræðingum eða öðrum slíkum? Ég bar fram till. í þingmáli um málefni Ríkisútvarpsins fyrir tveimur árum - einmitt til viðauka við þingmál sem hv. þm. Eiður Guðnason flutti - á þá lund, að taka bæri upp að nýju einkarétt Ríkisútvarpsins á innflutningi á útvarpsviðtækjum og sjónvarpstækjum. Vitaskuld láðist mér að bæta við myndsegulbandstækjum og myndsegulbandsspólum. Nú er svo komið að við hljótum að leita nokkurra ráða til þess að hefta þá þróun sem nú á sér stað, ekki fyrst og fremst raunar til þess að vernda einkarétt Ríkisútvarpsins til útsendinga á útvarpsefni og sjónvarpsefni á landi hér, heldur til þess í fyrsta lagi að hafa hemil á innflutningi og dreifingu á mismunandi sjónvarpsefni-þar sem ég held að hv. þm. Eiður Guðnason hafi síst ýkt mjög grófa lýsingu sína á því sem hér á sér stað - og einnig til þess að vernda höfundarétt og arðbæran einkarétt þeirra starfsmanna sem unnið hafa að gerð sjónvarpsefnis sem stolið hefur verið og nú er í dreifingu með þessum hætti. Ég hef ekki hugsað það mál til hlítar og verð reyndar að viðurkenna það, að ég hef ekki til að bera lögfræðilega þekkingu prívat og persónulega út af fyrir mig til þess að átta mig gjörla á því, með hvaða hætti slíkt verður gert. En ég vildi gjarnan í samstarfi við góðgjarna og vitra þingmenn, sem jafnvel finnast í öðrum flokkum, standa að flutningi þáltill. eða lagafrv., ef við fáum tæknilega aðstoð, sem til þarf, á þá lund, að eftirliti verði komið á og eðlilegum hemli með einum eða öðrum hætti. Þá vildi ég helst að það yrði í formi einkaréttar til Ríkisútvarpsins á innflutningi fyrst og fremst á myndsegulbandsspólum með vernduðu efni og jafnvel einnig á myndsegulbandstækjum ef vera mætti að við gætum þá kannske bætt eitthvað efnahag og fjárhagslega stöðu sjónvarpsins með eðlilegu gjaldi af slíkum innflutningi, þar sem fyrst og fremst yrði þá kappkostað að koma réttmætum arði til lögmætra eigenda að höfundarétti og gjaldhlutfalli í þessu efni. Herra forseti. Ég hef nú gerst svo djarfur öðru sinni þegar á þessu þinghausti að greina frá því, að ég ætli að flytja þingmál. Ég held að ég verði að gefa fyrirheit um, að það muni ekki dragast langt fram í næstu viku.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna nokkurra atriða, sem fram komu í ræðum hv. þm., sem hér hafa talað í þessu máli. Ég verð að segja það strax, að mér þykir sem íhaldssemin eigi hér nokkuð djúpar rætur, í hvaða flokki sem menn eru. Menn virðast ekki neitt tiltakanlega nýjungagjarnir í þessum efnum, hvað þá að menn vilji brjóta upp á því að auka þá þjónustu sem þessi stofnun veitir. Og verð ég að segja það strax alveg eins og er, að ég get ekki séð að styttri sjónvarpsdagskrá þurfi af sjálfu sér að þýða betri sjónvarpsdagskrá né heldur er sjálfgefið að lengri sjónvarpsdagskrá þýði lakari sjónvarpsdagskrá - engan veginn. Þarna eru engin bein tengsl á milli. Sömuleiðis tala menn um það, að ef fjármagn, sem þessi lenging kostaði, væri til umráða til þess að veita til annars, þá yrði allt mjög miklu betra. Staðreynd málsins er sú, að gæði sjónvarpsefnis eru ekki í neinu hlutfalli við verð. Ég skal bara nefna tvö afar nýleg dæmi. Myndin um Snorra Sturluson kostaði held ég, 2.8 millj. kr. samkv. þeim tölum sem Ríkisútvarpið hefur birt. Menn greinir á um hversu gott það efni var. Mér fannst það ekki tiltakanlega gott. Í gærkvöld var í sjónvarpi sýndur þáttur af Austurlandi sem mér fannst vera góður þáttur og gott sjónvarpsefni, þar sem Ómar Ragnarsson stiklaði á stóru. Sá þáttur hefur verið hundódýr í framleiðslu. Það fannst mér vera gott efni. Þetta tvennt, kostnaður og gæði, fer því alls ekki saman. Sumir „Poppþættir“ svokallaðir, sem sjónvarpið hefur framleitt, hafa verið feiknalega dýrir í gerð. Þar hafa gæðin að mínu mati ekki verið að sama skapi, en kannske að mati einhverra annarra. En um smekk þýðir kannske lítið að ræða, svo sem þar stendur. Ég sé ekki heldur hvað þm. geta í raun haft á móti því, að í Útvarpslögum sé almenn yfirlýsing sem kveði á um skyldur stofnunarinnar til þess að flytja landsmönnum dagskrá alla daga. Ég sé alls ekkert á móti því, að slíkt sé ákveðið í löggjöf. Mér finnst raunar vera afar eðlilegt að í útvarpslögum séu tekin af tvímæli um með hverjum hætti þjónusta þessarar stofnunar við landsfólkið skuli vera. Auðvitað leiðir það af sjálfu sér, að ef sjónvarpað verður á fimmtudögum og í júlímánuði er samfara því nokkur kostnaðarauki. Núverandi afnotagjöld sjónvarps eru miðuð við sjónvarp 6 daga vikunnar 11 mánuði ársins. Auðvitað leiðir það af sjálfu sér, að afnotagjöld mundu hækka sem þessu nemur. Og hver óskapa upphæð skyldi það nú vera sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson nefndi hér áðan? Það mundi vera um 22 kr. á hvert mannsbarn í landinu, gróft reiknað, ef þetta yrði gert, dagskrá sjónvarps yrði send út á fimmtudögum og allan júlímánuð, þ. e. a. s. alla daga ársins. Það mundi vera nálægt því að vera 22 kr. á hvert mannsbarn í landinu. Margt er gagnrýnt í sambandi við sjónvarp, en aldrei minnist ég þess að hafa heyrt kvartað undan því að afnotagjöldin væru of há, enda er það mála sannast, að stofnunin hefur ekki fengið að hækka sín afnotagjöld svo sem eðlilegt er. Háttvirtur þm. Davíð Aðalsteinsson talaði um það áðan, að kannske væri ástæðulaust að ausa fé í svona stofnanir. Þannig held ég að hafi verið tekið til orða. Ríkisútvarpið fær ekki eina einustu krónu úr ríkissjóði. Það borgar þvert á móti stórfé til ríkissjóðs þar sem Ríkisútvarpinu - einum allra fjölmiðla í landinu - er gert að greiða söluskatt af auglýsingum. Ef söluskatturinn af auglýsingum væri afnuminn þyrftum við ekki að vera að tala um fjárhagsvandræði Ríkisútvarpsins hér og nú. En hæstv. ríkisstj. virðist ekkert á þeim buxunum að afnema þennan skatt sem Ríkisútvarpinu einu allra fjölmiðla er gert að greiða. Þvert á móti segir hæstv. fjmrh. þegar hann kemur fram í sjónvarpi: Þeir geta hækkað auglýsingarnar. Það er von að hann segi þetta, vegna þess að hver hækkun auglýsinganna þýðir auknar tekju fyrir ríkissjóð. Þetta er kannske mesta ranglætið sem Ríkisútvarpið á við að stríða núna. Hv. þm. Davíð Aðalsteinsson talaði um að sjónvarpið væri vannýtt sem kennslutæki. Það er sjálfsagt eitthvað til í því. En hitt verða menn að hafa í huga, að með tilkomu myndsegulbandanna gegnir sjónvarpið ekki neinu sérstöku hlutverki t. d. í sambandi við kennslu í skólum landsins. Ef ætti að nota sjónvarpið til þess í skólum landsins þýðir það samhæfingu á öllum stundaskrám, og það er ekkert auðvelt mál. Nú munu ýmsir skólar þegar hafa myndsegulbönd og sjálfsagt verður þess mjög skammt að bíða að allir skólar hafi slík tæki og það mörg. Og það eru þau tæki sem munu verða mjög mikilsverð kennslutæki. Sjónvarpið er hins vegar ekki kennari og getur aldrei orðið kennari. Það er hjálpartæki kennara. Það er hins vegar rétt, að í sambandi við endurmenntun og fullorðinsfræðslu ætti að nýta sjónvarpið meira. Nægir að minna á að nú eru í gerð og verða væntanlega sýndir áður en langt um líður þættir um dönskukennslu sem gerðir hafa verið á vegum Dana aðallega. Þar mætti nýta möguleika sjónvarpsins langtum betur. Eitt atriði, sem hv. þm. Stefán Jónsson vék að áðan í sínu máli, var kannske smáatriði, en mér finnst þó ástæða til að gera það að umtalsefni. Þar var vikið að því, að textarnir, hinir íslensku textar við myndir á erlendu máli í sjónvarpi væru fyrir neðan allar hellur. Þarna er ég hv. þm. alls ekki sammála. Ég fullyrði að það er nær undantekning að sjá ritvillur í þessum textum. Þýðingarvillur slæðast inn stöku sinnum og er það ekki furðulegt, þegar þess er gætt, hversu mikið magn hér er um að ræða. Ég skal aðeins geta þess, hafi menn farið í kvikmyndahús þar sem sýndar eru erlendar kvikmyndir með íslenskum texta, þá sjá menn þar ekki aðeins þýðingarvillur, oft herfilegar og langtum verri og meinlegri heldur en ég hef nokkurn tíma séð í sjónvarpi, nánast bull, heldur liggur stundum við að stafvillur séu í þriðja hverjum texta. Þar ber sjónvarpið af eins og gull af eiri. Ég fullyrði alveg hiklaust, hafandi haft af þeim málum nokkur kynni, að miðað við þá tækni, sem nú er beitt í sjónvarpinu við þetta, sem er vissulega gömul og úrelt, þá er ástand þessara mála tiltölulega gott. Hins vegar er fyrir löngu komin ný tækni við þessa textagerð sem sjónvarpið ætti að hafa tekið upp fyrir löngu og gerir öll þessi mál miklu auðveldari og einfaldari. En það hefur einhverra hluta vegna ekki fundið náð fyrir augum þeirra sem ráða fjárfestingu á tæknisviði sjónvarpsins. Þau tæki, sem við þetta eru notuð núna, eru mörg óralangt á eftir tímanum og löngu úrelt. Varðandi það, sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson sagði áðan, að það væri býsna flókið mál að lengja útsendingu sjónvarps, þá er það ekkert flókið mál. Auðvitað er fólk að vinna í sjónvarpi fimmtudaga sem aðra daga. Það er ekkert frí þar. Og ég ítreka það, að ég hygg að ein af meginröksemdunum fyrir sjónvarpslausa fimmtudeginum í upphafi hafi verið að mönnum varð að gefast ráðrúm, eins og hv. þm. Haraldur Ólafsson minntist á áðan, til að sinna tækjunum. Ég starfaði þarna í upphafi sjónvarpsins og er mæta vel kunnugt hvernig ásigkomulag þeirra tækja var sem þá var verið að nota. Það var yfirleitt eingöngu snilli tæknimannanna, sem þar unnu, að þakka að það voru útsendingar, þegar var verið að gera við tækin, oft alveg fram á síðustu mínútu áður en útsending átti að hefjast. Það var eingöngu fyrir þeirra dugnað og snilli, og ég held að þetta hafi átt verulegan þátt í þessari ákvörðun. En ég skal ekki fara út í langar deilur um það. Mér þykir miður, eins og ég sagði í upphafi, að íhaldssemin skuli vera svona geysilega rík hér í mönnum. Ég held að þessi krafa, þessi ósk um að sjónvarpað verði allan ársins hring, þannig - eins og hv. þm. Haraldur Ólafsson sagði alveg réttilega - að sjónvarpið verði tekið alvarlega sem fjölmiðill og fréttamiðill, en loki ekki og fari í frí í 4–6 vikur á hverju ári, það er auðvitað fyrir neðan allar hellur, og eins að sjónvarp verði á fimmtudögum, - ég held að þessi krafa eigi mjög ríkan hljómgrunn meðal almennings. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að í útvarpslögum komi skýrt og skorinort fram vilji Alþingis, sé það vilji Alþingis á annað borð, að sjónvarpað skuli alla daga ársins.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir efni þessa frv. Ég held að okkur sé að vissu leyti nauðsyn að sjónvarpið útvarpi alla daga ársins. Ég er einn af þeim mönnum sem hafa orðið svo ógæfusamir eða gæfusamir að lenda í svokallaðri myndbandvæðingu. Þegar sjónvarpi lýkur seinnipart vikunnar og á fimmtudögum t. d. þarf ég ekki annað en að skipta um rás og horfa á myndband. Það kom fram hjá flm. og reyndar fleirum, að það efni, sem væri á myndböndunum, væri ótínt rusl og afsiðandi efni. Að fenginni reynslu, sem er ekki löng, vil ég ekki endilega taka undir þetta. Það er úti í Vestmannaeyjum sem ég hef lent í þessu. Þarna hafa eigendur 32 húsa, að mig minnir, tekið sig saman og myndvætt þetta hverfi. Mér sýnist að efnið, sem þarna er flutt, sé engu síðra en það sem er í íslenska sjónvarpinu. Það eru ágætar kvikmyndir sem við eigum kost á að horfa á, t. d. á fimmtudögum. Það eru íþróttaþættir. Á föstudagskvöldum, þegar sjónvarpi lýkur, getum við í flestum tilvikum valið um hvort við viljum eða viljum ekki horfa á ágæta kvikmynd. Oft eru það mjög frægar og góðar kvikmyndir sem sýndar eru. Alveg sama er á laugardagskvöldum. Ef við kærum okkur um að horfa lengur getum við það. Ég sé ekkert á móti þessu. Í þessu kerfi er flutt barnaefni á laugardögum um miðjan dag eða seinni part dagsins og eins um miðjan dag á sunnudögum. Ungur sonur minn hefur haft mikinn áhuga á að horfa á þetta. Ég sé ekki að þær teiknimyndir, sem þarna eru sýndar, séu neitt meira afsiðandi en þær myndir sem fluttar eru í íslenska sjónvarpinu vikulega. Sumar eru alls ekki óhollar og hafa ágæt áhrif. Ég hef lagt mig eftir því að fylgjast með þessu, og ég hef ekki séð ástæðu til að banna að hann horfi á það. Annað er það, að ég held að ef íslenska sjónvarpið fer ekki þessa braut muni það þýða að áhugamannahópar taki sig saman og gefi vissum hóp þjóðarinnar kost á að ná til dagskráa sem sendar eru austan um haf, annaðhvort frá Skandinavíu eða jafnvel frá Bretlandi. Ég held t. d. að við á Suðurlandi eigum ekki ákaflega erfitt með að ná bæði t. d. BBC og eins jafnvel efni frá Noregi. Mér er sagt að t. d. í Vestmannaeyjum séu aðstæður þannig að menn, sem búa austarlega á eynni, þurfi jafnvel ekki annað en snúa nokkuð til sjónvarpsloftnetum sínum til þess að geta móttekið á vissum tímum efni frá Noregi. Mér skilst að það sé ekki ákaflega miklum vandkvæðum bundið og þurfi ekki að kosta mikið innan fárra ára að taka á móti efni frá Bretlandi. Þess vegna held ég að það væri betur komið að Íslendingar sjálfir legðu út í þetta. Ég held að þeir peningar, sem fólk eyðir í þetta og eru jafnvel greiddir nú í þjóðfélaginu fyrir aðgang að sjónvarpsefni, séu miklum mun meiri en eytt væri ef íslenska sjónvarpið tæki að sér þetta hlutverk. Og ég held að væri mjög vel ef svo skipaðist, að íslenska sjónvarpið og Íslendingar sjálfir réðu því, hvað gengi út yfir þjóðina af sjónvarpsefni og að menn gætu þá fjallað nokkuð um það, t. d. í útvarpsráði, heldur en að þarna gerðist hver sinn ráðamaður um það, á móti hverju hann tæki og það yrðu eingöngu áhugamannahópar sem ákvæðu að hvaða efni menn ættu aðgang. Það hlýtur að verða innan stutts tíma.



Herra forseti. Það er e. t. v. ekki veigamikið sem ég þarf að svara, en mér þykir þó hlýða að gera örfáar athugasemdir. Hv. 5. þm. Vesturl. var að býsnast mikið út af íhaldssemi hér í deildinni. Hann mun þá hafa átt við mig, hv. 3. þm. Vesturl., hv. 4. þm. Norðurl. e. og hv. 5. þm. Reykv. Þetta er breið og fríð fylking. Víst getum við í þessu máli státað af íhaldssemi, en það geta fleiri en þeir sem tilheyra aðstoðaríhaldinu.  Hér hefur borist aftur í tal hver væri ástæðan fyrir því, að ekki hefur verið sjónvarpað á fimmtudögum og ekki í júlímánuði. Það er ekki höfuðatriði að ræða sérstaklega um það, þó að ég kæmi inn á það að gefnu tilefni. Menn vilja sumir halda sig við það, að ekki hafi verið hægt, að því er virðist, að fá tækjabúnað og þjálfa menn, eins og það væri einhver skortur á slíkum gæðum á markaðinum. Það er ekki svo. Það var hægt að fá nóg af tækjum og þjálfa menn eftir vild, aðeins ef peningar hefðu verið til þess. Læt ég svo útrætt um það. Hv. 5. þm. Vesturl. sagði að þessi lenging á dagskránni kostaði ekki nema um 22 kr. á hvert mannsbarn. Ég hef ekki reiknað þetta út og rengi ekki þennan útreikning hv. þm. En þetta segir ekkert um það sem við erum hér að ræða um - ég vil ekki segja deila. Við erum að ræða um lausn á vandamáli. Ef sömu upphæð væri varið til að bæta dagskrána væru þetta ekki nema 22 kr. á hvert mannsbarn. Við erum að ræða um með hverjum hætti þessu fjármagni verði best varið. Ég er sammála mörgu sem hv. 5. þm. Vesturl. sagði um aðbúnaðinn að Ríkisútvarpinu og ætla ekki að endurtaka það. Það var sagt að ekki væri hægt að taka alvarlega fréttamiðla sem tækju sér frí. Ég skil þetta ekki alveg. Við höfum haft þetta ástand síðan sjónvarpið var stofnað. Mér finnst að sjónvarpið sé tekið enn í dag svo alvarlega sem fréttamiðill að í hugum flestra gangi sjónvarpið fyrir, menn horfi á sjónvarpið frekar en hlusta á fréttirnar í hljóðvarpinu. Ég held að menn horfi jafnmikið á sjónvarp eftir að það tekur til starfa eftir sumarleyfi og þeir gerðu áður. Ég sé enga breytingu á því. En auðvitað sé ég eins og allir aðrir muninn á því, að það sé sjónvarpað alla mánuði ársins eða bara ellefu mánuði. Það er auðvitað munur á því. Hv. þm. Vesturl. vildi gera heldur lítið úr því sem ég sagði, að það væri flókið mál að gera sér grein fyrir hver kostnaðurinn væri af þessu frv. Ég tók svo til orða vegna þess að ég hafði í höndum bréf frá fjármáladeild Ríkisútvarpsins, undirritað af Herði Vilhjálmssyni fjármálastjóra Ríkisútvarpsins, og að gefnu tilefni ætta ég að leyfa mér að lesa nokkrar setningar úr þessu bréfi til áréttingar þessu sjónarmiði, með leyfi hæstv. forseta. Þar stendur: „Lenging á útsendingu sjónvarps er býsna flókið mál og erfitt að tilgreina nákvæmlega kostnað við slíka breytingu. Vaktakerfi yrði að breyta verulega og líklega þyrfti að fjölga starfsfólki í ýmsum deildum. Útreikningar, sem lagðir voru fyrir útvarpsráð í febr. s. l., eru hér lagðir til grundvallar áætluðum kostnaði við útsendingu sjónvarpsefnis í júlímánuði og hins vegar ef útsending yrði tekin upp á fimmtudögum (fyrirvari gerður vegna óvissuþátta í þessari áætlun).“ Ég leyfi mér að taka nokkurt tillit til þessara orða sem ég hef lesið. Auðvitað er ekkert óyfirstíganlegt í þessu máli. Og þetta er ekkert aðalatriði. Aðalatriðið er: Eigum við að verja þeim fjármunum, sem þarf til lengingar á útsendingu sjónvarpsins, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, í því skyni - eða er þeim betur varið í öðru skyni í þágu sjónvarpsins, til að bæta dagskrána, auka menningargildi hennar? Þetta er aðalatriði. Ég sagði áðan að ég hefði ekki staðið upp til að vera fjandsamlegur gagnvart þessu frv. Mér finnst að það, sem ég hef hér sagt, hafi verið vinsamlegar ábendingar. Ég óskaði eftir því eða bar fram þá von, að þetta mál fengi vandlega athugun í nefnd sem ég á sæti í, þ. e. menntmn. þessarar deildar. Læt ég svo útrætt um þetta. Það væri ástæða til að ræða hér um þær upplýsingar sem hv. 4. þm. Norðurl. e. gaf. Það var margt skynsamlegt sem hann sagði um þetta mál sem hér er til umr., enda tók hann fram að það væri ekki sagt á ábyrgð Alþb. Hins vegar sagði hann það ekki varðandi þá ákvörðun sína, sem hann tilkynnti hér, að í næstu viku, skildist mér, mundi hann bera fram frv. um nýja viðtækjaeinkasölu. Það væri fróðlegt að vita hvort Alþb. hefur samþykkt það. Ég sé að um leið og ég minntist á þetta vék hv. formaður þingflokks Alþb. úr sæti sínu og úr þessum sal svo að hann verður ekki til andsvara að þessu sinni.



Herra forseti. Það er að gefnu tilefni að ég kveð mér hljóðs um þingsköp, og það er varðandi þá dagskrá sem hér liggur fyrir. Fyrsta mál á dagskrá, Sinfóníuhljómsveit Íslands, hefur verið á dagskránni allar götur frá því 14. okt. eða á 3. fundi Ed., að undanteknum einum fundi, sem var 7. fundur. Það eru tilmæli mín til þeirra sem semja dagskrána, að því sé þann veg fyrir komið að ekki séu sett á dagskrá þan mál sem fyrir fram er vitað að muni ekki verða tekin fyrir, eins og í þessu tilfelli, þar sem hér hefur komið fram að hæstv. menntmrh. hefur fjarvistarleyfi. Þar með hlýtur að hafa legið ljóst fyrir allan þennan tíma að frv. til l. um Sinfóníuhljómsveit Íslands yrði ekki tekið til umræðu á meðan hann er fjarverandi. Að mínu viti er hagkvæmara fyrir þm. að vita nokkurn veginn hvaða mál verða tekin fyrir hverju sinni. Að sjálfsögðu hlýtur tíminn að ráða nokkru, en alla vega þau mál, sem fyrir fram er vitað að verða ekki tekin fyrir verði ekki sett á dagskrána.



Út af orðum hv. 4. landsk. þm. vil ég taka það fram, að það er aðeins þetta eina mál sem lá fyrir að ekki væri hægt að ræða á síðustu fundum, enda var það tekið s. l. miðvikudag út af dagskránni að ósk minni. Þetta mál er aftur komið á dagskrá nú af þeirri einföldu ástæðu, að mér hafði verið tjáð að hæstv. menntmrh. tæki sæti á Alþingi í dag, en svo varð ekki. Vona ég að það sé rétt, sem ég hef nú heyrt, að hann muni taka sæti hér á morgun og þetta frv. verði fyrsta mál á dagskrá n. k. miðvikudag.