Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Pétur Ottesen) : Herra forseti. Í grg. þeirri, sem fylgir þessari till., er vitnað til ýmissa sögulegra raka, sem sýna og sanna ótvírætt hið nána samband milli Grænlands og Íslands, sem hélzt óslitið í margar aldir. Grænland fannst og byggðist frá Íslandi af íslenzkum þegnum eingöngu. Á Grænlandi gengu íslenzk lög um margar aldir. Því til sönnunar eru ýmsir staðir. Grágás og fleiri lögbækur og aðrar heimildir staðfesta þetta. Viðskiptasamband var um langan aldur milli landanna. Bókmenntir Íslendinga bera þess ljós vitni, hversu þeir töldu Grænland sér nákomið og sögu þess hluta af sögu síns heimalands. Er það söguleg staðreynd, að íslenzk nýlenda stóð þar um 500 ár, enda hefur Grænland verið talið nýlenda Íslands að fornu og er almennt nefnt svo í ritum útlendum sem innlendum fram á síðustu tíma. Sú skoðun hefur um langan aldur verið fast mótuð í hugum Íslendinga, að þeir ættu sögulegan rétt til Grænlands, rétt til hagnýtingar á auðlindum landsins, bæði á landi og í sjó. Það er og rótgróin skoðun hér á landi, studd af ummælum og áliti erlendra þjóðréttarfræðinga, að ekkert hafi það gerzt á síðari öldum. er skert hafi eða afmáð þennan rétt Íslendinga til landsyfirráða á Grænlandi þjóðréttarlega séð. Vík ég nánar að því síðar. Eftir að Grænland var numið og byggt af Íslendingum, voru þar um aldir sömu búskaparhættir og á Íslandi. Aðstæður til landbúnaðar og sjávarútvegs eru ekki ólíkar í löndum þessum. Íslendingar eru næstu nágrannar Grænlands af þeim þjóðlöndum, sem hvítir menn byggja. Af þessum ástæðum hafa Íslendingar öðrum þjóðum betri skilyrði til hagnýtingar á náttúrugæðum landsins, bæði á landi og í sjó. Mér þykir rétt að taka hér upp stutta kafla úr ræðu, sem Jón Þorláksson, fyrrv. forsrh., flutti á Alþ. 1931 í sambandi við þáltill., sem hann bar fram um rétt Íslands til Grænlands, þar sem vikið er að þessum þætti málsins. Jón Þorláksson segir svo: „Ég þarf ekki að rifja það upp, á hverju það byggist almennt, að Íslendingar láta sig varða um Grænland og telja sig eiga rétt til þess og vænta, að þau réttindi gætu orðið Íslandi til hagsmuna á ókomnum tímum. Ég vil aðeins minna á, að sú hvítra manna byggð, sem verið hefur á Grænlandi, er héðan komin og stóð í nánustu sambandi við okkar þjóðfélag af öllum þjóðfélögum um nokkrar aldir. Enn fremur vil ég minna á það, að Grænland var eitt af þeim þremur löndum úti í Atlantshafi, sem töldust skattlönd Noregskonungs um nokkurt skeið án þess að tilheyra Noregi sjálfum. Þessi lönd fylgdu með, þegar Noregur sameinaðist Danmörku, en urðu svo viðskila við Noreg með friðnum í Kiel 1814. Segja má, að þau afskipti og yfirráð hvítra manna, sem framkvæmd hafa verið á Grænlandi nú á síðari öldum, hafi verið framkvæmd af því ríkjasambandi, sem Ísland taldist til og var einn hluti af.“ Þannig falla Jóni Þorlákssyni orð um þetta atriði málsins. Síðar mun ég svo víkja nánar að ummælum hans í sambandi við rétt Íslands til Grænlands. Í grg. þessarar þáltill. er að því vikið, að Íslendingum hafi lengstum verið það vorkunnarmál, þótt þeir gerðu ekki gangskör að því að krefjast réttar til atvinnurekstrar og yfirráða á Grænlandi. Stöðu Íslands var svo háttað til ársins 1918, að vér Íslendingar höfum fyrst þurft að leita réttar sjálfra vor til fullra yfirráða í landi voru. Það var því fyrst eftir 1918, sem segja má, að Íslendingar hafi haft aðstöðu og olnbogarými til þess að leita réttar síns í þessu efni, þess réttar, sem í salti hefur legið um ár og aldir. Þótt aðstaða Íslendinga til beinna athafna í þessu máli væri sú fyrir 1918, sem hér hefur verið lýst, þá er því engan veginn svo varið, að mál þetta lifði ekki góðu lífi í réttarmeðvitund Íslendinga. Við og við koma, fram á sjónarsviðið boðberar þeirrar stefnu, að Íslendingum bæri strax og færi gæfist að gera kröfur til þess, að þeir mættu endurheimta þessa fornu nýlendu sína. Sá boðberi íslenzku þjóðarinnar, sem mest kvað að um þessa hluti á sínum tíma, var skáldið og hugsjónamaðurinn Einar Benediktsson. Ritaði hann fjölda þróttmikilla og rökfastra blaðagreina um rétt vorn á Grænlandi. Kvaddi hann sér og hljóðs um mál þetta á fundum, bæði á stúdentafundum og við önnur tækifæri. Stúdentar létu mál þetta mjög til sín taka eftir 1918. Árið 1924 gengust stúdentar fyrir því, að haldinn var borgarafundur um mál þetta í Rvík. Var fundur þessi mjög fjölmennur. Meðal ræðumanna á þessum fundi voru Einar Benediktsson, frummælandi, Benedikt Sveinsson, fyrrv. forseti, og Bjarni Jónsson frá Vogi. Var Grænlandsmálið rætt af miklum áhuga á fundi þessum og við góðar undirtektir fundarmanna. Var svo hljóðandi áskorun til ríkisstj. samþykkt í einu hljóði: „Fundurinn skorar á stjórnina að láta ekkert ógert til þess að halda uppi réttmætum kröfum vorum til Grænlands, hinnar fornu nýlendu Íslands.“ Um þessar mundir eða árið eftir kom Grænlandsmálið til kasta Alþingis. Á árinu 1925 var skipuð þriggja manna n., er falin skyldi athugun á Grænlandsmálinu. Nefnd þessi var fyrst kosin á einkafundi þm., en síðar á þessu sama ári var nefndarskipun í þessu augnamiði ákveðin opinberlega í sameinu þingi. Var Grænlandsmálið um þessar mundir mjög á dagskrá meðal þjóðarinnar, og létu stúdentar ekki sitt eftir liggja, eins og fyrr er að vikið, til þess að slá til hljóðs fyrir aðgerðum í málinu. Síðari hluta ársins 1926 voru haldnir tveir fundir í stúdentafélagi Rvíkur um Grænlandsmálið og á síðari fundinum voru samþykktar tvær till. um málið. Var annarri þeirra beint til Grænlandsnefndar þeirrar, sem Alþingi kaus 1925, og var hún svo hljóðandi: „Stúdentafélag Reykjavíkur skorar á alþingisnefndina í Grænlandsmálinu að láta til sín taka um kröfur til notkunar réttinda yfir hinni fornu nýlendu Íslands, sem beint verði til ríkisstjórnarinnar á grundvelli söguréttar og þegnjafnaðar eftir sambandslögunum frá 1918.“ Hin samþykktin var áskorun til Alþ. og ríkisstj. og hljóðar svo: „Stúdentafélag Reykjavíkur skorar á þing og stjórn að hlutast til um að Grænland verði opnað til fullra afnota fyrir Íslendinga.“ Um þessar mundir höfðu risið upp harðvítugar deilur milli Norðmanna og Dana út af yfirráðum á Austur-Grænlandi. Höfðu Norðmenn gert tilraun til þess að kasta eign sinni á töluvert landssvæði á Austur-Grænlandi. Var svo komið gangi þessa máls árið 1931, að Danir höfðu skotið ágreiningsmáli þessu til alþjóðadómstólsins í Haag. Í tilefni af þessum viðburðum flutti fyrrv. forsrh., Jón Þorláksson, eins og fyrr er getið, svo hljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að gæta hagsmuna Íslands út af deilu þeirri, sem nú er risin milli stjórna Noregs og Danmerkur um rétt til yfirráða á Grænlandi.“ Þessi þáltill. Jóns Þorlákssonar er rökstudd með þeirri ríkjandi skoðun Íslendinga, að Ísland ætti bæði réttar og hagsmuna að gæta á Grænlandi. Till. þessari var vísað til utanrmn., sem mælti einróma með samþykkt hennar. Utanrmn. skipuðu þá: Ásgeir Ásgeirsson, Jón Þorláksson Bjarni Ásgeirsson, Magnús Torfason, Ólafur Thors, Jónas Þorbergsson og Einar Arnórsson. Magnús Torfason var frsm. n. Afgreiðsla Alþ. á till. fór á sömu lund. Var till. samþykkt með samhljóða atkvæðum og þannig afgreidd til ríkisstj. Jafnskjótt og gengið hafði verið frá samþykkt till. kom ríkisstj. því á framfæri við fasta dómstólinn í Haag, að Ísland teldi sig eiga réttar og hagsmuna að gæta í sambandi við yfirumráðarétt Grænlands í heild og mótmælti skiptingu landsins, en blandaði sér ekki að öðru leyti inn í þessa deilu. Um svipað leyti tilkynnti ríkisstj. utanríkisráðherrum Noregs og Danmerkur skoðun og afstöðu Íslendinga til Grænlandsmálsins eins og hún kemur fram í fyrrgreindri þáltill. Á síðustu árum hafa þeir atburðir gerzt í Grænlandsmálinu hér á landi, að sjómenn og útgerðarmenn hafa tekið upp skelegga baráttu fyrir því, að einskis verði látið ófreistað til þess, að réttur vor til atvinnurekstrar á Grænlandi og yfirráða þar verði viðurkenndur. Hefur fiskiþingið tvívegis samþykkt mjög ákveðnar till., sem hníga í þessa átt, og Farmanna- og fiskimannasambandið sömuleiðis. Samþykktir annarra félagssamtaka þessara stétta ganga í sömu átt. Með hverju árinu, sem líður, harðnar sókn þessara aðila fyrir því, að hafnar séu án undandráttar aðgerðir af hálfu stjórnarvalda landsins í þessu máli. Íslenzkir sjómenn og útgerðarmenn eru svo gerhugulir og framsýnir menn, að þeim er það ljóst, hvað óskoraður réttur til fiskveiða við Grænland og hagnýting á landi í kví sambandi er þýðingarmikill fyrir fiskveiðar Íslendinga í framtíðinni. Vík ég nánar að því atriði síðar. Hér hefur verið í stuttu máli bent á nokkur dæmi þess áhuga, sem ríkjandi er meðal Íslendinga fyrir því, að gangskör verði að því gerð að krefjast viðurkenningar á rétti vorum til Grænlands og að málinu verði fylgt eftir þannig, að til skarar skríði. Er þá enn ótalinn sá þáttur þessa máls, sem ekki er ómerkastur, en það eru fræðirit þau um sögulegan rétt Íslands til Grænlands, sem hinn kunni mennta- og fræðimaður Jón Dúason, dr. phil., hefur ritað og nú er verið að gefa út. Hefur Jón Dúason varið til þess miklum hluta af ævistarfi sínu að viða að heimildum í þessi rit og skrá þau. Er það stórvirki, sem eftir Jón liggur á þessu sviði. Eru rit þessi hin merkustu, og eru fyrir hendi ummæli þjóðréttarfræðinga, sem telja þau þung á metunum sem sönnunargagn fyrir rétti Íslendinga til Grænlands. Hefur Alþ. viðurkennt þetta merka starf Jóns Dúasonar með því að veita nú um nokkurt árabil fé á fjárl. til útgáfu þessara rita. Enn fremur hefur Alþ. veitt fé til þess að þýða rit þessi á enska tungu. Er þetta mjög makleg viðurkenning af hálfu Alþ. til handa Jóni Dúasyni fyrir það þrekvirki og óeigingjarna starf, sem hann hefur hér af hendi innt. Hvað snertir sögulegan rétt Íslands til Grænlands má enn fremur benda á skarplega og rökfasta ræðu um þetta efni, sem Benedikt Sveinsson, fyrrv. forseti, hélt á Alþ. 1925. Endaði Benedikt þessa gagnmerku ræðu sína með þessum orðum: „Tel ég þjóðinni það hollt og gagnvænlegt að hafa stór og göfug mál fyrir stafni, þau er tengt geti saman krafta hennar og eflt sjálfstæðismeðvitund hennar. Nóg er til, sem tvístrar og sundurdreifir.“ Þjóðréttarfræðingurinn Ragnar Lundborg, sem er að góðu kunnur hér á landi fyrir það lið, sem hann veitti Íslendingum með ritum sínum, þegar sjálfstæðisbarátta Íslendinga stóð sem hæst, hefur skrifað merkan ritdóm um þann hluta rita Jóns Dúasonar, sem fjallar um sögulegan rétt Íslendinga til Grænlands í fornöld. Ritdómur þessi hefur birzt í íslenzkri þýðingu. Eftir að þjóðréttarfræðingurinn hefur rakið rök Jóns Dúasonar og grannskoðað þau niður í kjölinn, fellir hann um þau þennan dóm: „Mér virðist að ekki ætti lengur að leika nokkur vafi á réttarstöðu Grænlands í fornöld. Það er íslenzk nýlenda, hluti úr hinu íslenzka, réttarsvæði, „várum lögum“. Þegar Ragnar Lundborg skrifar ritdóm þennan, höfðu honum ekki borizt rit Jóns Dúasonar um réttarstöðu Grænlands frá því á síðari hluta miðalda og til vorra daga. En um þennan þátt málsins setur þjóðréttarfræðingurinn fram sínar eigin skoðanir, en þær skoðanir hníga á þá lund, að á þessu tímabili hafi að hans dómi engar breytingar orðið á réttarstöðu Grænlands frá því, sem var í fornöld, er hann áður hefur lýst. „Aðstaða þess,“ þ. e. Grænlands, segir Ragnar Lundborg, „er tímar liðu, væri framkvæmd á annan veg. Stafaði af því, að beitt var ofbeldi. Ofbeldi getur aldrei skapað varanlegan rétt. Ísland hélt alltaf fast við hina sjálfstæðu réttarstöðu sína. Þar sem Grænland kom sem íslenzkt land með Íslandi í sambandið við Noreg og Danmörku, glataði Ísland ekki sínum áður fengna rétti til Grænlands. Það ætti að vera algerlega ljóst mál.“ Ragnar Lundborg segir enn fremur: „Í hinum nýja sáttmála, sem gerður var 1918 milli Íslands og Danmerkur, var enginn fyrirvari settur um rétt Íslands til Grænlands.“ Um þennan þátt Grænlandsmálsins segir Ragnar Lundborg að lokum, og eru það varnaðarorð hans til Íslendinga í þessu sambandi: „Ef íslenzka stjórnin skyldi hér eftir taka upp samninga við Danmörku um Grænland eða réttarstöðu Íslendinga þar, er það eftir minni skoðun nauðsynlegt, að Ísland standi fast á sínum sögulegu landsyfirráðum yfir Grænlandi. Það er fastur og öruggur grunnur til framdráttar málstaðar Íslands. Það er mögulegt, að við samninga á þeim grundvelli geti náðst samkomulag til gagns fyrir bæði ríkin. En án fyrirvara um sinn sögulega eignarrétt til Grænlands má Ísland ekki byrja neina samninga viðkomandi Grænlandi, því að það mundi vera hægt að skoða slíkt sem sönnun fyrir því, að Ísland hefði gefið Grænland upp og viðurkennt landsyfirráð Danmerkur yfir því.“ Þær aðvaranir og ráðleggingar, sem felast í þessum orðum hins kunna þjóðréttarfræðings og Íslandsvinar, eru vissulega þess eðlis, að Íslendingar gefi þeim gaum. Skoðanir Ragnars Lundborgs á því, að sambandslagasáttmálinn frá 1918 rýri í engu rétt Íslands til Grænlands, falla alveg saman við skoðun Jóns Þorlákssonar um þetta efni, er fram kom í ræðu þeirri, sem hann hélt á Alþ. í sambandi við Grænlandstillögu sína 1931, sem áður hefur verið minnzt á. Ummæli Jóns Þorlákssonar, sem að þessu lúta, eru á þennan veg: „Nú er Ísland orðið sjálfstætt ríki fyrir nokkrum árum, eins og kunnugt er, með góðu samþykki Danmerkur. En þegar sáttmálinn 1918 var gerður, þá var ekkert sérstakt ákvæði sett um það, hvernig fara skyldi með rétt Íslands til Grænlands, og stendur það að mínu viti við það sama sem var áður en sambandslögin frá 1918 voru sett. Ég tel þannig, að auk þess sögulega réttar, sem Íslendingar kunna að eiga vegna sögulegrar aðstöðu í fortíðinni, þá höfum við óhrekjanlegan nútímarétt til Grænlands við hlið Dana vegna sambandsins við Dani, eða hverju nafni sem menn nú vilja nefna þetta.“ Jón Þorláksson segir enn fremur í þessari sömu ræðu: „Nú, þó að það liggi utan við þetta mál“ (Þar á hann við efni þáltill.), „þá vil ég aðeins skjóta því hér inn í, að ég hef ávallt hugsað mér, að þegar endanleg málalok verða milli Íslendinga og Dana, þegar sambandslögin falla úr gildi, þá sé sjálfsagt, að samningar komi til milli þessara ríkja um afstöðu hvors fyrir sig til Grænlands. Ég hef fyrir mitt leyti ekki ástæðu til að vænta annars en að Íslendingar geti í þessu efni haft góða aðstöðu til þess að halda öllum sínum rétti.“ Um tilgang þann, sem liggur að baki þess, að Jón Þorláksson flutti till. þessa eins og málum þá var komið, segir hann meðal annars: „Það er þess vegna í fyrsta lagi tilætlun mín með þessari þáltill., að íslenzka ríkisstj. taki eftir þessari deilu og styðji þá skoðun, að Grænland sé ein heild, sem ekki beri að skipta í sundur, og að Íslendingar telji sig hafa rétt umfram aðrar þjóðir til landsnytja á þessu landi.“ Jón Þorláksson er ekkert myrkur í máli um skoðun sína á rétti Íslendinga til Grænlands, þar sem hann heldur því fram, skýrt og skorinort, að Íslendingar hafi rétt umfram aðrar þjóðir á Grænlandi. Jón Þorláksson dregur ekki heldur dul á það, að ganga beri út frá því sem sjálfsögðum hlut, að þegar sambandslögin séu úr gildi fallin og endanleg uppgerð fer fram milli Íslands og Danmerkur við endanlegan skilnað þessara ríkja, þá verði til fullnustu gert út um afstöðu hvors þess fyrir sig til Grænlands. Og Jón Þorláksson er svo bjartsýnn og viss í sinni sök um rétt Íslendinga til Grænlands, að hann hikar ekki við að segja, að hann hafi ekki ástæðu til að vænta annars en að Íslendingar geti í þessu efni haft góða aðstöðu til þess að halda öllum sínum rétti. Þessi ummæli hins gerhugula og vitra manns, Jóns Þorlákssonar, eru - ekki síður en ummæli Ragnars Lundborgs, sem ég hef áður drepið á - mjög athyglisverð og vissulega hvatning og uppörvun fyrir Íslendinga til sóknar og baráttu fyrir þessum málstað. Mér þykir ekki ástæða til að fara fleiri orðum um þessa hlið þessa þýðingarmikla máls en ég nú hef gert. Það er ljóst af því, sem fram hefur komið við það að rekja nokkuð gang Grænlandsmálsins hér á landi um nokkurt árabil, að allmikið skortir á röggsemi Alþ. og ríkisstj. að undanförnu til þess að þoka þessu máli áleiðis. Á þessu verður nú að verða gagngerð breyting. Alþingi og ríkisstjórn verður nú að taka upp forustu í þessu máli. En jafnframt því, sem ég deili á Alþ. fyrir litlar aðgerðir í þessu máli að undanförnu, þá vil ég taka það fram, að það má engan veginn vanmeta það við Alþ., að það hefur á þýðingarmiklum tímamótum haldið vel og hyggilega á rétti Íslendinga í Grænlandsmálinu, þ. e. þegar sambandslagasáttmálinn var gerður og með samþykkt þáltill. Jóns Þorlákssonar árið 1931. Nú er mál þetta tekið upp í Alþ. Má nú eigi út af bera um það, að Alþ. geri skyldu sína í málinu og búi það þannig í hendur ríkisstj., að eigi orki tvímælis um það, hvað henni beri að gera til þessa að hrinda málinu áleiðis. Nú standa yfir samningar milli Íslendinga og Dana í sambandi við sambandsslit ríkjanna. Einn meginþáttur í þeirri uppgerð, sem nú fer fram milli þessara aðila, hlýtur að vera krafa Íslendinga um rétt til Grænlands. Ríkisstjórn vor er sjálfsagður sóknaraðili af hálfu Alþingis og alþjóðar í þessu máli sem og öðrum málum, sem af sambandsslitunum leiðir. Er það vissulega þýðingarmikið og afdrifaríkt fyrir framtíð Íslendinga, hversu ríkisstjórn vorri tekst að fá þessum málum til lykta ráðið. Er það innileg ósk mín, að andi Jóns Þorlákssonar svifi yfir vötnunum við sókn og málsfærslu ríkisstjórnar vorrar í Grænlandsmálinu og að öll framkoma hennar í því máli verði mótuð af þeirri bjartsýni og sigurvissu um rétt Íslendinga, sem fram kemur hjá Jóni Þorlákssyni, en hann túlkar þar tvímælalaust vilja íslenzku þjóðarinnar. Þá hefur og ríkisstj. meðal annars sterkan bakhjall í sókn þessa máls, þar sem eru hin rökstuddu fræðirit Jóns Dúasonar um réttarstöðu Grænlands að fornu og nýju. Annars er það um Grænlandsmálið að segja, að það er þess eðlis, að ef samningar takast ekki milli Íslendinga og Dana um þá lausn á því, sem Íslendingar geta fellt sig við og eru vel sæmdir af, er sjálfsagt og liggur beint við að leggja málið fyrir alþjóðadómstól og fá þannig úr skorið um deiluatriðið, og verða málsaðilar þá að sjálfsögðu að hlíta þeirri niðurstöðu, sem dómurinn kemst að. Að lokum vil ég fara nokkrum orðum um það, hvaða þýðingu það getur haft fyrir framtíð Íslendinga, að þeir fái viðurkenndan rétt sinn til Grænlands. Það orkar ekki tvímælis, að hér er um að ræða harla merkilegt og þýðingarmikið atriði í framþróunarsögu hins íslenzka þjóðfélags. Einhverjir kunna að líta svo á, að Íslendingar séu ekki fleiri en svo, að landskostir séu ærnir heima fyrir til lands og sjávar handa þeim íbúafjölda, sem land vort byggir, svo að við af þeim ástæðum höfum ekki sérlega tilhneigingu til að leita atvinnurekstrar út fyrir landið sjálft. Þó að slíkt megi að ýmsu leyti til sanns vegar færa, eins og nú stendur, þá skyldu menn varlega flíka fullyrðingum um það, að þessu verði svo háttað um alla framtíð. Það er þess vegna eðlileg ósk af hálfu Íslendinga að vilja tryggja sér til varðveizlu þann rétt, sem þeir telja sig eiga til Grænlands, til þess tíma, að Íslendingar þurfi að taka lands- eða sjávargæði þar til notkunar handa sér, en sú þörf getur að höndum borið máske miklu fyrr en marga órar fyrir nú. Náttúrugæði heimsskautalandanna voru lítils metin áður og fyrr, og afkoma þess fólks, sem þar ól aldur sinn, þótti ekki björguleg. En hugmyndir manna um þessa hluti hafa gerbreytzt á síðari árum. Eftir því sem mannsandanum hefur tekizt að gera sér náttúruna meira og meira undirgefna, hefur það komið í ljós, að náttúrugæðin í hinum norðlægari löndum eru allt önnur og miklu meiri en menn höfðu gert sér hugmynd um. Um Grænland er það vitað, að þar eru náttúrugæði mikil, bæði til lands og sjávar. Fiskveiðaþjóðum, sem stundað hafa fiskveiðar við Grænland, ber saman um það, að þar sé á stundum miklu meiri uppgripaafli en nokkur dæmi eru til annars staðar. Er þó fjarri því, að enn sé vitað um öll þau fiskigrunn, sem vera kunna út frá ströndum Grænlands í austri og vestri, slík óra víðátta sem þar er. Og um það verður aldrei vitað til fulls, fyrr en rekin verður staðbundin útgerð á Grænlandi. Nýjustu rannsóknir fiskifræðinga, sem að slíkum rannsóknum starfa í Norðurhöfum, hafa leitt í ljós með merkingum fiska og á annan hátt, að sami fiskistofn er við Grænlandsstrendur og við strendur Íslands, og miklar og tíðar fiskigöngur séu á milli landanna. Enn fremur hafa fiskifræðingar talið sig geta leitt rök að því, að aðalklakstöðvar nytjafiska, sem veiðast við strendur beggja þessara landa, hafi verið við strendur Íslands, einkum suðurströndina. En reynsla síðustu áratuga virðist benda til þess, að á þessu sé orðin nokkur breyting. Fiskisvæði það við suðurströndina, Selvogsbankinn svonefndi, var lengi talið eitthvert víðáttumesta og þýðingarmesta hrygningarsvæði við strendur þessa lands. Var þetta augljóslega markað meðal annars af því, hvílík óskapa fiskimergð var ávallt á þessum slóðum á hrygningartíma þorsksins. Meðan skútuútgerð var rekin hér á landi, var aðalvetrarvertíðaraflinn sóttur á þessar slóðir og brást aldrei. Eftir að togaraútgerð hófst hér, var hér hið sama uppi á teningnum. Botnvörpungarnir sóttu vertíðarafla sinn á þessi sömu mið, og voru veiðiuppgripin svo mikil þarna stundum í aprílmánuði, að undrum sætti. Nú er sú breyting á orðin á síðustu tveimur áratugum eða rúmlega það, að heita má, að fisklaust sé með öllu á þessu svæði um hrygningartímann og endranær. Fiskurinn, sem áður safnaðist þarna saman til hrygningar, er nú horfinn þaðan, hvað sem veldur. Nú hrygnir hann á öðrum slóðum. En hvar hann hrygnir, er óráðin gáta, og geta fiskifræðingar vorir þar um engin svör gefið. Enn sem komið er hefur hvergi fundizt á Íslandsmiðum á hrygningartímum neitt svipað fiskimagn og áður var á Selvogsbankanum, er bent gæti til þess, að um þýðingarmiklar hrygningarstöðvar nytjafiska sé að ræða. Það er vitað, að sjávarhitinn við strendur Íslands hefur aukizt að undanförnu, og sú getgáta er langsennilegust, að fiskurinn hrygni nú á norðlægari svæðum - máske við strendur Grænlands. Um þetta er allt á huldu. Það er auðsýnilegt, að samtímis því, sem þessi breyting hefur verið að ske, hefur fiskigengd við strendur Íslands hrakað. Uppgripaaflasvæði togveiða, eins og við Hvalbak út af Eystra-Horni, er nú gersamlega úr sögunni sem fiskigrunn. Þangað leita íslenzkir togarar nú ekki nema endrum og eins og án árangurs. Eina fiskigrunnið, sem telja má, að íslenzkir togarar sæki nú á að staðaldri með árangri, eru Halamiðin svo kölluðu, á straumamótum á hafinu milli Íslands og Grænlands. Má með sanni segja, að þessi mið séu nú, eins og komið er, haldreipi íslenzkrar togaraútgerðar, hvað lengi sem það varir. Aðstaða til fiskveiða á vélbátaflotanum hér er ekki heldur, eins og nú stendur, neitt sérstaklega glæsileg hvað aflabrögð snertir. Það er að vísu ekki beinlínis hægt að segja það, að vetrarvertíðarafli á bátaflotann hafi brugðist að undanförnu, en oft og löngum hefur afli verið næsta tregur miðað við það, sem áður var, og þá geysilegu línulengd, sem lögð er í sjó í hverjum róðri. Á öðrum tímum en á vetrarvertíð er naumast um að ræða, svo að teljandi sé, nokkra þorskveiði á hina stærri báta. Þá er ekki upp á neitt að stóla, sem heitið getur, nema síldveiðina. Þrjú síðastliðin sumur hafa síldveiðar brugðizt hrapallega, og hafa afleiðingar þess, eins og kunnugt er, markað djúp spor á erfiðleikabraut útgerðarinnar. Hefur tvívegis orðið að setja á fót á þessum árum láns- og hjálparstarfsemi fyrir útveginn af þessum sökum. Nú eru í eigu Íslendinga 39 togarar. Auk þess eru í smíðum 14 togarar, og þegar þeir eru komnir til landsins, sem væntanlega verður fyrir næstu áramót, er tala togaranna komin upp í 53. Íslendingar eiga nú 649 vélknúin fiskiskip og báta, þar af 198 50 smálestir og yfir. Allur þessi fiskiskipafloti gerir samanlagt 702 skip, sem eru 55828 rúmlestir. Mikið af þessum fiskiskipaflota eru ný skip, vel úr garði gerð og fær í flestan sjó. En þau eru að vonum dýr og þarf að aflast mikið á þau, svo að útgerðin geti gefið góða raun og lagt sinn skerf til traustrar fjárhagsafkomu þjóðarinnar. Ég dreg nú hér fram á sjónarsviðið þetta viðhorf, sem við okkur blasir um hagnýtingu hins mikla fiskiskipaflota Íslendinga á heimamiðum einum saman, til athugunar fyrir þá menn, sem kunna að halda því fram, að óþarft sé að gera því skóna, að Íslendingar þurfi að leita með fiskiskipaflota sinn út fyrir landgrunnið í kringum strendur landsins. Frá mínu sjónarmiði horfir mál þetta allt öðruvísi við. Ég tel það höfuðnauðsyn, að hægt verði að tryggja fiskiskipaflota Íslendinga að einhverju leyti aðstöðu til veiða á Grænlandsmiðum að sumarlagi. Þess vegna er spursmálið um rétt Íslendinga til atvinnurekstrar á Grænlandi ekki einvörðungu framtíðardraumur, heldur blátt áfram aðkallandi úrlausnarefni, sem krefur skjótra aðgerða, og það er með öllu óverjandi að láta lengur en orðið er síga úr hömlu með að nota þau sönnunargögn, sem Íslendingar hafa í höndum til þess að fá rétt vorn í þessu efni viðurkenndan. Án frjáls og óskoraðs réttar til atvinnurekstrar á Grænlandi geta Íslendingar ekki til neins verulegs gagns notfært sér fiskiveiðar á Grænlandsmiðum. Íslendingar geta að vísu sent togara sína þangað ferð og ferð á strjálingi, en fiskibátaflota Íslendinga er með öllu fyrirmunað að nota þær með öðrum hætti en þeim, að reistar séu útgerðarstöðvar í landi, þar sem bezt hentar. Þetta er nú um þá hlið málsins að segja, sem af því snýr, að Íslendingar öðlist fiskveiðaaðstöðu á Grænlandi. En þar með er ekki allt talið, sem Grænland hefur að geyma. Grænland býr að öðru leyti yfir margs konar gæðum. En mikið skortir á, sökum þess hve landið er lítt kannað, að menn kunni þar full deili á. Þar eru landkostir góðir. Landbúnaður var þar mikill meðan Íslendingar byggðu landið. Útigangur er mikill og góður. Hefur þróazt þar mjög vel fjárstofn sá, sem þangað var fluttur frá Íslandi fyrir nokkrum áratugum, enda hefur íslenzkra manna lengst af notið þar við um leiðbeiningar um meðferð og hirðingu fjárins. Nær þetta íslenzka fé mun meiri þroska og vænleika á hold í Grænlandi en fé í beztu sauðfjársveitum hér á landi. Hreindýr og sauðnaut þrífast ágæta vel á Grænlandi. Þar er gnægð loðdýra og veiði þeirra gagnsamleg. Selir og rostungar eru á ísnum við strendur landsins. Lax og silungur er þar í ám. Talið er, vitað og víst, að málmar séu í jörðu á Grænlandi, járn, kopar, asbest og fleira. Þá hafa sézt merki þess, að þar sé gull og silfur og dýrir steinar. Heil fjöll og eyjar eru þar úr margvíslega litum marmara. Námugröftur er nokkur rekinn á Grænlandi, kol og kryólít. Þar er sögð vera mikil gnægð kola og lögin þykk. Hefur rannsókn farið fram hér á landi á gæðum þessara kola. Er talið, að á Grænlandi séu kol, sem eru til þess einkar vel fallin að vinna úr þeim benzín og olíu. Mætti svo lengi telja. Eins og gefur að skilja, ná rannsóknir á auðlindum Grænlands, enn sem komið er, harla skammt, í þvílíkri víðáttu sem þar er um að ræða og aðstæðum að öðru leyti er háttað. Eru þar enn stór landflæmi, sem aldrei hefur verið drepið niður fæti á, hvað þá heldur meira. Ég hef nú reifað þessa þáltill. mína um, að ríkisstj. geri nú þegar gangskör að því, að viðurkenndur verði réttur Íslendinga til atvinnurekstrar á Grænlandi og við strendur þess, nokkuð gerr en gert er í grg. þeirri, sem till. fylgir. Vildi ég með flutningi þessarar till., eins og ég hef fyrr vikið að, árétta það, sem Alþ. hefur raunar áður samþykkt, að Íslendingar hefðu réttar og hagsmuna að gæta. í Grænlandi, og jafnframt fá því til vegar komið, að Alþ. legði nú fyrir ríkisstj. að hefjast án tafar handa um það að fá borgið rétti þeim og hagsmunum, sem Íslendingar telja sig eiga tilkall til á Grænlandi. - Legg ég svo mál þetta fyrir Alþingi.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Ég vil þakka hv. tillögumanni fyrir að hafa flutt þetta mál. Það er ljóst af samþykktum félaga, er gerðar hafa verið, að almenningur hefur nokkurn hug á málinu. Hver sem niðurstaðan verður, er nauðsynlegt, að málið verði gerhugsað, og það er því gott, að hv. þm. Borgf. hefur hreyft því. Þess er ekki að dyljast, að í þeim samþykktum, sem sézt hafa um þetta mál, og í þáltillgr. sjálfri, eins og hún liggur fyrir, er nokkur hulda yfir því, hverju skuli halda fram af Íslands hálfu varðandi réttindi Íslendinga til Grænlands. Ég vil fyrst taka fram, að ég held, að ekki geti leikið á því nokkur vafi í hugum okkar, að það væri okkur hagur að ýmsu leyti, ef við hefðum réttindi við Grænland, - ég segi af ásettu ráði ekki yfir Grænlandi, vegna þess að það er nokkuð annað mál og umfangsmeira en ég skuli rekja hér til hlítar, hvort það væri Íslendingum, þegar til lengdar lætur, raunverulegur hagur, ef Grænland heyrði undir þeirra yfirráð. Enda skilst mér ekki, að það sé fram á það farið í þessari þáltill., heldur hitt að gera gangskör að því, að viðurkenndur verði réttur Íslendinga til atvinnurekstrar á Grænlandi og við strendur þess. Ég held, að við verðum allir sammála um það, að okkur væri það hagur, ef við fengjum slíkan rétt viðurkenndan. Ég tek fyllilega undir það, sem hv. þm. Borgf. sagði um það, að fiskveiðar okkar yrðu áreiðanlega betur tryggðar og öruggari en þær eru nú, ef við hefðum heimild til landstöðva á Grænlandi. Og þess vegna skilst mér, að það hljóti út af fyrir sig að vera eftirsóknarvert af okkar hálfu, hvað sem líður réttindum okkar yfir öllu Grænlandi, að fá slíkan atvinnurétt viðurkenndan. Spurningin er þá aftur á móti, með hverjum hætti slíkan rétt ætti að fá viðurkenndan. Ég ætla, að við eigum að reyna að koma honum fram með vinsamlegum samningum við Dani sem nú ráða ríkjum yfir Grænlandi, t. d sem einn lið í norrænni samvinnu, að Íslendingar fengju einhverjar fiskveiðistöðvar við Grænland. Það er hugsanlegt, að menn kunni að fara þessa leið. Og það er líka hugsanlegt, að við hefðum ekki aðra leið að fara en slíka vinsamlega samningaleið, ef niðurstaðan yrði sú, að lögformlegur réttur okkar til yfirráða á Grænlandi öllu eða til atvinnurekstrar þar yrði ekki viðurkenndur af öðrum aðilum, sem um þetta mál mundu fjalla. Eins er hugsanlegt, að við eigum að taka þetta mál upp einnig með vinsamlegum samningum í sambandi við sérstaka samninga okkar við Dani og þá einkanlega í sambandi við óskir þeirra um réttindi sinna manna til fiskveiða við Ísland. Og því hefur oft verið hreyft, að það væri eðlilegt, að ef Færeyingum væru veitt fiskveiðiréttindi hér við Ísland, þá áskildu Íslendingar sjálfum sér í staðinn réttindi við Grænland. Gallinn á því er sá, sem sumir hafa haldið fram, að réttindi Færeyinga hér, þau sem kemur til mála, að Íslendingar veiti, séu svo lítils virði, að menn geti ekki búizt við nema lítilsverðum réttindum frá Dönum í staðinn. En þá er að meta það við samningsborðið, hversu langt Íslendingar vildu ganga í réttindaveitingum hér gegn haldgóðum réttindum sjálfum sér til handa í Grænlandi. Um hvora tveggja þessa leið er það að segja, að með þeim báðum er byggt á því, að Danir eigi fullveldi yfir Grænlandi. Og þeir, sem ráðleggja, að þessar leiðir séu farnar, virðast þá gera ráð fyrir því í huga sínum, að Íslendingar verði að sækja þarna á vinsamlegan hátt, njóta annaðhvort vinsemdar annarra eða þá þess að bjóða önnur hlunnindi í staðinn. En svo sést þriðja leiðin, sem sumir vilja, að farin sé, sem er sú, að Íslendingar standi á fornum rétti sínum yfir Grænlandi og fái í skjóli hans viðurkennd réttindi eða e. t. v. alger yfirráð yfir Grænlandi. Og þó að till. sú, sem hér er fram flutt, fjalli einungis um rétt Íslendinga á Grænlandi og við strendur þess, þá skilst mér, að í henni sé byggt á þessu síðasta. Það sé ráðgert, að síðast talda leiðin sé farin, sú að halda fram að Íslendingar eigi þarna rétt, sem ranglega sé fyrir þeim haldið, þannig að við þurfum í raun og veru ekki að sækja með lipurð eða vinsemd á í garð þeirra manna, sem nú telja sig eigendur Grænlands, heldur sé einungis það rétta að fara fram með réttindakröfur og heimta í okkar hendur þann rétt, sem við teljum, að við eigum. Og þá skilst mér, að rökrétt afleiðing þess verði að vera sú, sem að vísu nokkurt hik virðist vera með í þessari till., sem hér er fram flutt, að við gerum kröfu til yfirráða á öllu Grænlandi. Og sérstaklega ef Grænland allt væri okkur svo mikið hnoss sem skilja mátti af ræðu hv. flm. að hann teldi, þá undrar mig nokkuð, að hann ekki beinlínis beri fram till. um, að við höldum fram okkar rétti, sem bæði till. hans, svo óljós sem hún er, og hinn greinagóði málflutningur hans virðist benda til, að hann áliti, að við hljótum að eiga. En ég skil það, að hann fer ekki lengra í till., sem merki þeirrar skoðunar hans, að hann telji okkur ekki henta að fá yfirráð alls Grænlands, þótt við eigum rétt til, og er það að vísu líka skiljanlegt sjónarmið, samkvæmt því, sem ég sagði í upphafi orða minna, að um það kynni að verða deilt, þó að ekki væri umdeilt, að við hefðum hag af vissum réttindum við Grænland, þá kynni að verða um það deilt, hvaða hag við hefðum af því að eiga Grænland allt, þó að við ættum tilkall til þess. Og mér skilst, að sá vafi komi fram í tillgr., og að ekki er lengra farið þar en þar er gert, þá held ég, að þessi vafi hljóti að vera því valdandi. Hv. flm. gerði nú hér ýtarlega grg. fyrir þeim rétti, sem hann taldi okkur eiga yfir Grænlandi eða til Grænlands. Ég skal nú ekki á neinn hátt fara að reyna að hnekkja þeim rökum eða staðhæfingum, sem hann þar flutti. Enda voru þær staðhæfingar ekki, eins og menn heyrðu, lögfræðilegar rökræður, heldur meir tilvitnanir í álit ýmissa merkra manna, sem annaðhvort hafa látið uppi, að við hefðum beinan lagalegan rétt, að við hefðum sögulegan rétt, svo kallaðan, hvað sem í því kann að felast, eða að við hefðum þarna mikilla hagsmuna að gæta. Ég veit, að allt það, sem hv. þm. Borgf. um þetta sagði, er rétt eftir haft. Og meðal þeirra manna, sem hann vitnaði þarna í, eru margir merkir menn, sem vissulega er fróðlegt að vita, hvað hafa um þetta talað. En einmitt vegna þess, að hv. þm. Borgf. byggði upp mál sitt með þessum hætti, þá tel ég rétt hér að benda á, að málið liggur ekki alveg eins einfalt fyrir og ætla mætti eftir orðum hv. flm., þm. Borgf., og að það er ekki eingöngu skortur á skörungsskap eða dug íslenzkra stjórnarvalda, Alþ. og ríkisstjórna, að ekki hefur meira verið aðhafzt í máli þessu en raun ber vitni um, heldur koma þar einnig fleiri ástæður til greina, sem sé þær, að margir engu síður merkir menn en ýmsir þeir, sem hv. þm. Borgf. vitnaði til, og jafnvel menn, sem meir hafa nú lagt stund á að kynna sér lögfræði og ekki sízt réttarsögu en ýmsir þeir virðulegu menn, sem hv. þm. Borgf. færði fram ummæli eftir, máli sínu til stuðnings, þeir hafa þarna annað sjónarmið. Ég skal nú ekki gera hér tilraun til þess að gera hér upp á milli þessara aðila. Ég vil einungis benda á, og það er nauðsynlegt, ef á að gera þetta að alþjóðamáli og íslenzkum stjórnarvöldum er legið á hálsi fyrir að hafa sýnt ódugnað í því, þá er skylda okkar, sem stöndum í forsvari fyrir málum þjóðarinnar, hvort sem er Alþ. eða ríkisstj., að segja þjóðinni og Alþ. skýlaust frá því, hvernig málin standa, - einnig því, sem ætla má, að fært verði fram á móti okkar málstað svo kölluðum, en ekki aðeins hinu, sem er til að styðja trú okkar á því, að málið horfi mun betur við, þó að sumir vilji láta einungis líta svo út sem réttur okkar sé öruggur í þessum efnum. Ég skal ekki á neinn hátt reyna hér að gera lítið úr þeim mönnum, sem hv. þm. Borgf. vitnaði til. Þvert á móti eru, eins og ég sagði, ýmis ummæli þeirra eftirtektarverð og þarf að skoða betur ofan í kjölinn, við hvað fullyrðingar þeirra styðjast, þar sem rökin virðast ekki liggja alveg á yfirborðinu. Ég get þó ekki stillt mig um, þar sem hv. þm. Borgf. vitnaði sérstaklega í ummæli dr. Jóns Dúasonar, að geta um þau rök, sem nú nýlega hafa komið fram frá honum sem kjarni þessa máls, og það er grein í Tímanum 5. janúar 1948. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa upp, hvernig þessi gr. byrjar. Hún er eftir Jón Dúason: „Hvernig öðlaðist Ísland eignar- og yfirráðarétt yfir Grænlandi? Sjón helgaði rétt í fornöld, og sjón getur helgað rétt enn í dag. En Grænland er sýnilegt frá Íslandi, og hlýtur að hafa verið margséð af Íslandi, áður en það „fannst“.“ Ég verð nú að segja, að hvað sem menn að öðru leyti segja um lögfræðilegar kenningar - og þar má nú mörgu halda fram og byggja á ýmsum fræðikenningum -, þá er þetta ein hin furðulegasta staðhæfing, sem ég hef lesið. Því miður byggir dr. Ragnar Lundborg einmitt á þessari sömu fræðikenningu dr. Jóns Dúasonar í riti, sem nýlega hefur verið gefið hér út, ég held að tilhlutun dr. Jóns Dúasonar, um þetta mál, þar sem safnað er saman greinum og greinarkornum um þetta efni. Ég held, að það þurfi áreiðanlega að færa haldbetri rök að því, að Íslendingar eigi Grænland, heldur en það, að Íslendingar eigi Grænland af því, að það hafi oft sézt frá Íslandi. A. m. k. hafa landatilköll annarra þjóða orðið að styðjast við frekari rök en slík. En þetta virðist mér - og það geta þeir betur séð, sem það kynna sér - vera orðinn aðalkjarninn í rökum dr. Jóns Dúasonar varðandi Grænlandsmálið. Hitt er svo líka, að hann hefur rakið ýmsar gamlar sögulegar tilvitnanir í þessum efnum. Um þær tilvitnanir er það vissulega svo, að margar þeirra benda til þess, að svo kunni að hafa verið, að náið samband hafi verið á milli byggðarinnar í Grænlandi til forna og íslenzka þjóðríkisins, og jafnvel, að Grænland hafi verið hluti af íslenzka þjóðríkinu. Hann og sumir aðrir vilja byggja þá fullyrðingu á þessum tilvitnunum í gamlar heimildir. Í því er þó þess að gæta, að ef við staðhæfum, að grænlenzka byggðin hafi verið hluti af þjóðríki Íslendinga, og ef Íslendingar vilja byggja rétt sinn til Grænlands á fornum lagastöfum, þá verðum við að sanna, að þeir séu svo ótvíræðir, að ekki sé vafi á, að réttur okkar til Grænlands hafi verið fullveldi, þannig að íslenzka ríkið hafi ráðið þar lögum og lofum. Ég skal ekki á nokkurn hátt ræða um það hér, hvort þessir lagastafir benda til þess arna eða ekki, og enn síður, hvort þeir séu fullnægjandi eða ekki, þó að sönnunarskyldan hvíli algerlega á okkur. Hitt vil ég færa fram, vegna þess að það er nauðsynlegt til skilnings á því, að íslenzk stjórnarvöld hafa ekki nú síðustu árin - ekki núverandi ríkisstj. fremur, en undanfarnar stjórnir - né Alþ. verið sköruleg í þessu máli, að það er vegna þess, að mjög mikill ágreiningur er meðal beztu fræðimanna um það, hvað felist í þessum fornu lagastöfum. Það er t. d. alls ekki viðurkennt, að orðin: „í órum lögum“ í Grágás eigi við Grænland. Sumir fræðimenn halda fram, að þau eigi aðeins við Íslendinga. Aðrir telja, að það sé hæpið. Og sumir vilja ganga svo langt að segja, að þetta, þessi orð í Grágás séu sönnun fyrir því, að Grænland hafi tilheyrt Íslandi, þó að Grænland sé aldrei nefnt, þegar sagt er: „Í órum lögum“. Það eru aðeins þau lög, sem um er að ræða, og verður að álykta út frá þeim. Aðrir halda fram, að réttarlíking milli Grænlands og Íslands hafi verið mjög mikil í þá daga, að lög vegna sérstakra atriða, sérstaklega varðandi tvíkvæni, sem þessi 1. taka til, hafi verið svo svipuð í báðum löndunum og menningarsambönd landanna að öllu leyti svo mikil, að þess vegna sé „í órum lögum“ þarna látið ná til Grænlands. Hvað sem um það er, þá geri ég nú ráð fyrir, að töluvert sterkari stoðir þurfi að renna undir landatilkall en svo tvírætt orðalag, sem kemur fram í gamalli lögbók, að það verði að byggja á meiru en því einu, sem þar stendur: „í órum lögum“, að Grænland hafi tilheyrt Íslandi. Ég hygg, að það yrði að byggjast á einhverjum staðreyndum og því, að einhver merki sæjust þess, að Grænlendingar hefðu í framkvæmd verið undir íslenzkum lögum. Og það er ekki hægt að neita því, að því verður haldið fram á móti okkur, að þess sjáist ekki merki. Við verðum að gera okkur ljóst, hverju verður haldið fram á móti okkur. En því verður haldið fram á móti okkur, að ef Grænland hefði verið hluti af Íslandi, þá mundu hafa verið settar skýrari reglur af Alþ. um réttargæzlu af Íslands hálfu á Grænlandi, þannig að ekki þyrfti út frá óljósum lagastöfum að vera með skarpvitrar getgátur í þessum efnum, heldur hlyti það einhvers staðar að koma skýlaust fram. Og hafi Íslendingar haft fullveldi á Grænlandi, þá væri þó furðulegt, að ekki hefðu verið beinar lagareglur settar um stjórn þar, og verður þá að líta á það, að Íslendingar voru engir viðvaningar í lögum á þessum árum, vegna þess að þjóðveldislöggjöf þeirra stendur miklu framar lögum margra þjóða á þeim tíma og er ein merkasta heimild um germanskan rétt frá því tímabili, sem hér er um að ræða. Hefði því verið furðulegt, ef slíkir lögfræðingar, sem um lög okkar fjölluðu á þeim tíma, hefðu látið slíkt atriði fram hjá sér fara, sem réttarfar á Grænlandi hefði verið, án þess að hafa um það sérstök, skýlaus fyrirmæli, ef Íslendingar hefðu ráðið þá yfir Grænlandi. Það hefur líka verið á það bent, að í hinum miklu handritum Íslendinga skuli ekki vera sagt frá ýmsum staðreyndum, sem ekki væru aðeins hæpnar röksemdir, sem vitna mætti til, heldur staðreyndir, sem byggja mætti það á að halda fram, að Grænland hefði verið hluti af íslenzka ríkinu. Nú telur dr. Jón Dúason sig hafa bent á ýmsar staðreyndir, sem til þess bendi í handritunum, en aðrir fræðimenn vilja gera minna úr því. Og ég verð hér að vitna í ummæli langmerkasta réttarsögufræðings, sem mér er óhætt að kalla, sem nú er uppi á Íslandi, próf. Ólafs Lárussonar, sem eru í ritgerð í Andvara 1924, er heitir „Réttarstaða Grænlands að fornu“. Á síðu 63 og 64 stendur í þessari ritgerð svo, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og sýnt hefur verið hér að framan, sýna heimildirnar, að byggðin forna á Grænlandi var sjálfstætt og fullvalda ríki, óháð öllum öðrum ríkjum, allt fram til 1261, er Grænlendingar játuðust undir vald Hákonar konungs. Frændur okkar á Grænlandi voru, þótt fámennir væru og lífskjör þeirra örðug, öllum óháðir. Sjálfir héldu þeir af eigin rammleik uppi lögum og rétti í landi sínu. Hvorki vér né Norðmenn né neinir aðrir geta með réttu talið land þeirra hafa verið hluta af sínu ríki. Sumir kynnu að ætla, að vegur vor Íslendinga mundi vaxa við það, ef við gætum bent þar á gamlan íslenzkan ríkishluta, ef þar væri íslenzk „irredenta“. En vegur okkar minnkar ekki, þótt vér viðurkennum söguleg sannindi, og þyngri væri ábyrgð vor á hinum ömurlegu örlögum Grænlendinga, ef Grænland væri forn ríkishluti íslenzkur. Og viljum vér gera kröfur til Grænlands nú, þá skulum vér byggja þær kröfur á einhverju öðru en því að umhverfa sögulegum sannindum. Því það hefnir sín.“ Þetta eru ummæli próf. Ólafs Lárussonar, sem ég hygg, að ekki aðeins lögfræðingar, heldur og aðrir telji merkasta réttarsögufræðing, sem nú lifi á Íslandi. Nú veit ég, að margir eru ekki aðeins ósammála þessari grein próf. Ólafs Lárussonar og niðurstöðu hans, heldur beinlínis gramir honum fyrir, og segja, að hann hafi þarna reynt að hafa réttindi af Íslendingum. Ég tel síður en svo ástæðu til að ásaka hann fyrir að segja það, sem hann eftir vísindalega rökleiðslu telur, að rétt sé. En ég bendi á, að það, sem máli skiptir í minni röksemdafærslu, er það, að þetta, að maður eins og próf. Ólafur Lárusson, með þá þekkingu, sem hann hefur, lítur gersamlega öðrum augum á réttarstöðu í sambandi við Grænland til forna en hér hefur komið fram. Það sýnir, hversu örðugt muni reynast okkur að sannfæra aðra um það, sem okkur ber að sannfæra þá um, ef við viljum, að krafa okkar verði tekin til greina um það, að það verði viðurkennt. að við höfum haft rétt til Grænlands á þessum tíma. Því að sönnunarskyldan hvílir á okkur að öllu leyti um það, að við höfum til forna haft rétt yfir Grænlandi, ef við viljum halda slíku fram. Ef próf. Ólafur Lárusson hefur rangt fyrir sér í þessu, þá er ólíklegt, að hann hafi svo rangt fyrir sér, að ekki leiki mikill vafi á því a. m. k., hvert réttarástand hefur verið í þessum efnum til forna. Og ef einhver vafi er á þessu, þá er sá vafi okkur til óhags, vegna þess að sönnunarbyrðin hvílir á okkur. Það eru fleiri en próf. Ólafur Lárusson af fræðimönnum okkar, sem um þetta hafa ritað, sem hafa svipaða skoðun og hann. Þannig er það t. d. ekkert leyndarmál, að prófessor og síðar hæstaréttardómari Einar Arnórsson skrifaði að tilhlutun ríkisstj. og utanrmn. ýtarlega grg. um Grænlandsmálið í skýrslu, sem er dagsett 7. janúar 1932. Þetta var gert í sambandi við málflutning fyrir Haagdómstólnum út af deilu Norðmanna og Dana um Grænland. Ég hygg, að þessi skýrsla hafi ekki verið birt, og ég sé ekki ástæðu til að rekja hana hér í einstökum atriðum, en árangurinn af skýrslu hans varð sá, að Íslendingar gerðust ekki beinn aðili að málinu í Haag, heldur létu það fram hjá sér fara án þess að leggja þar kröfu fyrir dóminn, og varð þess ekki vart, að ríkisstj. sætti þá ámæli frá Alþingi, meðan mönnum var sú rannsókn í huga, sem þá hafði farið fram. Þá er á það að líta, að Íslendingar hafa haft ýmiss konar samningaviðskipti við Dani, og það er við búið, að Danir vitni til þess, að ef Íslendingar hefðu talið Grænland vera hluta af Íslandi eða nýlendu þess, þá hefði, þegar þeir samningar fóru fram, orðið að hreyfa málinu frá Íslendinga hálfu eða a. m. k. gera einhvern fyrirvara. Það er að vísu rétt, sem fram kom hjá hv. þm. Borgf., að Íslendingar höfðu fram til 1918 ekki fulla aðstöðu til að krefjast Grænlands af Dönum. Þó er á það að líta, að ef Grænland hefði í vitund Íslendinga verið skoðað sem hluti landsins, þá hefði það fylgt með eins og Vestmanneyjar, Grímsey og aðrir slíkir staðir. En því fer svo fjarri, að nokkru slíku hafi verið hreyft, og við samningsgerðina 1918 var ekki farið fram á Grænland sem hluta af Íslandi eða nýlendu, heldur eingöngu farið fram á að fá fiskveiðaréttindi við Grænland í skiptum við rétt Færeyinga við Ísland. Ég efast ekki um, að Danir muni halda fram, að með þessu hafi Íslendingar sýnt, að þá hafi þeir talið, að Grænland tilheyrði réttilega Danmörku. Í samningunum kom einnig fram sú skoðun af Dana hálfu, að Grænland lyti alveg yfirráðum Dana, og Íslendingar gerðu engan fyrirvara þar á móti. Eins held ég, ef mér er rétt skýrt frá, að við samningagerðina. og eftir þá og ég hygg fram að því hafi því ekki verið hreyft af hálfu Íslendinga, að við ættum yfirráðarétt yfir Grænlandi, heldur hafi eingöngu verið talað um fiskiveiðaréttindi við Grænland í skiptum fyrir önnur réttindi og þá fyrst og fremst rétt Færeyinga hér við land, og að því er ég bezt veit, þá var þessi afstaða samningamannanna íslenzku tekin eftir að flokkarnir hér höfðu áður borið ráð sín saman um þetta og orðið sammála. Og þess er ekki að dyljast, að það verður áreiðanlega bent á þetta sem veiklun á málstað okkar. Þá vil ég minna á það, sem komið hefur fram í umræðum, að dómur hefur gengið um réttarstöðu Grænlands við alþjóðadómstólinn í Haag 5. apríl 1933, að vísu fyrst og fremst varðandi kröfu, sem Norðmenn gerðu um nokkurn hluta Austur-Grænlands. Íslendingar voru, eins og ég áður sagði, að hugsa um að gerast beinn aðili að því máli, en hurfu frá því ráði að athuguðu máli. Ég efast ekki um, að því verði haldið fram í málaferlum, ef til þeirra kæmi, að Íslendingar hafi þar setið af sér rétt sinn, ef þeir hafi talið hann einhvern vera, með því að bera hann ekki fram í Haag á þessum tíma. Í enska textanum af þessum dómi segir svo á bls. 64, með leyfi hæstv. forseta: „It follows from the above, that the Court is satisfied that Denmark has succeeded in establishing her contention that at the critical date, namely July l0th 1931 she possessed a valid title to the sovereignty over all Greenland.“ Lauslega þýtt: Nú leiðir af framan sögðu, að dómstóllinn er sannfærður um, að Dönum hefur heppnazt að sanna þá fullyrðingu sína, að á þeim tíma, sem hér skiptir máli, 10. júlí 1931, hafi þeir haft yfirráðarétt yfir öllu Grænlandi. - Með þessu er kveðinn upp dómur alþjóðadómstóls um það, að Grænland lúti lögsögn Dana. - Íslendingar áttu rétt á því að ganga inn í þetta mál, og yfirlýsing þeirra til dómsins sýndi, að þeim var kunnugt um þetta mál. Engu áð síður taldi dómstóllinn, að Dönum hefði tekizt að sanna, að þeir hefðu fullkominn yfirráðarétt yfir öllu Grænlandi. Nú má segja, að þessi dómur sé ekki bindandi nema um þá tvo aðila, sem þarna áttu hlut að máli. En það væri að ganga blindandi út í leikinn, ef við gerðum okkur ekki fyrirfram grein fyrir því, að Íslendingar tóku ekki beinan þátt í málssókninni eða báru þar fram sínar kröfur, þegar dómstóllinn komst að þeirri niðurstöðu, að Danir hefðu þarna fullkominn yfirráðarétt, og það hlýtur að verða mjög til að veikja kröfur okkar. Ástæðan til þess, að Íslendingar tóku ekki þátt í málssókninni, var auðvitað sú, að þeir að athuguðu máli þá töldu hagsmunum landsins bezt borgið með því að skipta sér ekki frekar af málinu. En úr því að þeir tóku þessa afstöðu og dómstóllinn komst að þessari niðurstöðu, sem ég hef vitnað til, þá sé ég ekki gagn að því, að um það sé þagað, að aðstaða okkar er fyrir það veikari en áður, en sterk rök fyrir Dani til viðbótar við þann rétt, sem þeir höfðu. Ég skal ekki rekja frekar þau atriði, sem fram hafa komið og benda til, að þetta mál verði ekki eins auðsótt af okkar hálfu og margir hafa viljað vera láta. Ég vil taka fram, að ég er með þessu á engan hátt að segja frá eigin brjósti, hvað rétt er eða rangt. Ég tel, að um það megi deila, hver réttur hinnar fornu nýlendu hefur verið og í hverju skyni bygging Grænlands hefur verið nýlenda Íslands. En þó að ég vilji ekki segja neitt af minni hálfu á þessu stigi málsins, þá tel ég, að nauðsynlegt sé, að hv. þm. viti, að það eru mjög mikilvæg rök, sem hníga á móti þeirri rökfærslu, sem hv. þm. Borgf. hefur borið hér fram, og að Íslendingar loki ekki augunum fyrir þeim þungu gagnrökum, sem fram hafa verið færð af hinum færustu mönnum og ríkisstj. og Alþ. hafa fallizt á og hagað sér eftir, því að einmitt það, að við höfum ekki sótt þetta mál öll þau ár, sem liðin eru síðan 1918, sýnir, að íslenzk stjórnarvöld hefur skort trú á réttmæti þessarar fullyrðingar, þegar á hefur átt að herða. Ég tel hins vegar mjög gott, að þetta mál hefur verið borið hér fram. Ég tel mjög nauðsynlegt, að það sé rætt frá báðum hliðum og menn geri sér grein fyrir, hvað við getum fært fram máli okkar til styrktar, vegna þess að rétt athugun á þessu máli hlýtur að leiða menn til ákvörðunar á því, hverja af þeim þremur leiðum, sem ég nefndi í upphafi máls míns, við skulum ganga. Það er vissulega einföld lausn þessa máls, ef hún dugir, sem dr. Jón Dúason heldur fram, að menn varpi augum sínum á einhvern hlut, og þá sé hann þeirra eign. Ég hygg, að sú aðferð væri að sumu leyti ekki heldur æskileg fyrir okkur Íslendinga, því að þá er hætt við, að einhverjir kynnu, þegar tímar líða, að seilast á þann hátt til okkar lands. Þessi leið er of fjarstæð til að geta haft þýðingu í þessu máli. Ég tel, að í þessu máli gæti enn að nokkru þess eðlilega baráttuhugar, sem í okkur var gagnvart Dönum, meðan við áttum óuppgerðar sakir við þá varðandi sjálfstæði okkar og þeir sátu yfir okkar hlut. Þá var eðlilegt, að við héldum fram okkar ýtrustu kröfum í öllum efnum og legðum oft á tæpasta vað til að geta loks náð því, sem mestu máli skipti. Það er enginn vafi, að þetta var rétt aðferð þá. En nú, þegar við höfum slitið öll stjórnmálaleg tengsl við Dani, þá tel ég, að skipti miklu, að við breytum um aðferð í þessum efnum, þar sem það er okkar hagur ekki síður en Dana, að Íslendingar og Danir geti haft góð samskipti saman. Og það vita allir, sem fylgzt hafa með málum á alþjóðlegum vettvangi og hugarfari milli þjóða, að fáar þjóðir eru svo líklegar til vinsamlegrar samvinnu og Íslendingar og Danir. Ég tel þetta gleðilegt tímanna tákn, og ég tel, að Íslendingar eigi að nota sér þessa auðsæju aðstöðu til vináttu, sem við getum haft við Dani sem við aðrar þjóðir. Að vísu situr það í sumum Dönum, sem eru miður málum kunnugir, að við fórum úr sambandi við þá. Það er minnimáttarkennd hjá þeim, sem upprætist áður en varir, og þá vil ég vona, að frá þeirra hálfu verði sama hugsun og nú er frá öllum ráðandi mönnum Dana, vinarhugur til Íslands og góðvilji, og sama tel ég, að við eigum að sýna, án þess þó að slaka á þeim rétti, sem við eigum. En við verðum í eitt skipti fyrir öll að gera upp við okkur, hvaða kröfur við eigum og ætlum að halda til streitu. Við eigum ekki að halda fram og ekki vera með kröfur, sem kannske fáir, kannske 1–2, kannske 10 menn trúa á, en hinir leiða hjá sér með góðlátlegu glotti og höfuðhristingu, og láta líta út sem það séu alþjóðlegar kröfur. Ég segi ekki, að þessi sé afstaðan í Grænlandsmálinu. Ég veit, að margir góðir menn hafa þá tilfinningu, að þarna eigum við rétt, þó að ég því miður verði að segja þann sannleika, að sá maður, sem verður að telja Íslendinga fremstan í þjóðréttarfræði, hafi komizt að þeirri niðurstöðu, sem ég áður minntist á. Málið verður okkur til vandræða, ef svo fer, að við förum að koma með óljósar kröfur, án þess að við gerum okkur ljóst, hverjum þeirra við ætlum að fylgja fram með fullri alvöru. Ég tel því ágætt, að hinn skeleggi baráttumaður, hv. þm. Borgf., skuli hafa flutt málið, svo að utanrmn., ríkisstj. og Alþ. geti látið fram fara á því þá athugun, sem er nauðsynleg til þess. að við komumst þar allir á sameiginlegan grundvöll. Ég taldi skyldu mína að benda á þá annmarka. sem á leið okkar eru, vegna þess að hv. þm. Borgf. var svo bjartsýnn á það. Ég hef ekki gert nema að rifja upp staðreyndir, sem fyrir hendi eru í málinu, og álit og skoðanir hinna færustu manna. Við nýja athugun getur verið, að menn finni nýjar leiðir og rök, sem gætu leitt til þess, að við fengjum viðurkenndan, sem æskilegt væri, einhvern fiskveiðirétt við Grænland.



Herra forseti. Mér þykir rétt að koma hér með nokkrar hugleiðingar í sambandi við þetta mikla mál. Þetta mál er, eins og þegar hefur verið tekið fram, ákaflega mikilvægt og því nauðsynlegt, að við gerum okkur sem bezt grein fyrir því. Ég vil taka fram, að því fer fjarri, að ég hafi til fulls gert mér grein fyrir málinu, og þær hugleiðingar, sem ég kem með, kunna ef til vill að breytast. Ég vil enn fremur taka fram, að þessar hugleiðingar flyt ég á mína ábyrgð persónulega, án þess að minn flokkur hafi tekið þar nokkra afstöðu. Ég held, að þegar við ræðum mál eins og framtíðarrétt okkar við Grænland, þá sé nauðsynlegt, að við gerum okkur ljóst, á hvers konar grundvelli skuli byggja rétt okkar. Ég held, að sá lögfræðilegi grundvöllur, sem sérstaklega hefur verið rætt um í sambandi við þetta mál, sé engan veginn einhlítur, hvorki frá okkar sjónarmiði sérstaklega í þessu máli né reynist vera það í heimsstjórnmálunum, þegar ákvarðanir eru teknar. Ég verð að segja, án þess að gera á nokkurn hátt lítið úr því, sem haldið er fram frá lögfræðilegu og sögulegu sjónarmiði, að ef við athugum þá atburði, sem hafa verið að gerast og eru nú að gerast í heiminum, þá er fleira, sem taka þarf tillit til en sú lögfræðilega hlið. Ég fyrir mitt leyti vil, að við athugum. hvaða siðferðislegan rétt við höfum, áður en við ákveðum afstöðu okkar í slíku vandamáli. Ég skal til samanburðar taka þá ákvörðun, sem gerð hefur verið í heimsstjórnmálunum viðvíkjandi Gyðingum og Aröbum. Ég býst við, að hver lögfræðilegur dómstóll hefði fram til 1919 talið, að Arabar ættu rétt til Palestínu, þar sem þeir hafa nú verið þar í 2 þúsund ár. Gyðingar hafa aftur á móti sínar menningarlegu, þjóðernislegu og sínar sterku siðferðislegu og náttúrlegu röksemdir. Eftir 1919 var þeim sleppt inn í þetta land, sem önnur þjóð hafði átt upp undir 2 þúsund ár. Nú hafa sameinuðu þjóðirnar ákveðið að stofna Gyðingaríki í þessu landi, sem önnur þjóð hefur haft yfirráð yfir í 2 þúsund ár og haft til landsins skýlausan rétt. Ég get ekki séð, að þetta sé byggt á lögfræðilegum forsendum, heldur siðferðislegum, menningarlegum, þjóðernislegum og sennilega pólitískum. Ég vil taka fram, að jafnvel þó að það kynni að vera rétt, sem hv. þm. Borgf. hefur haldið fram og dr. Jón Dúason, að Grænland sé partur af Íslandi, þá vil ég mótmæla þeirri skoðun, að Grænland geti verið nýlenda Íslands. Ég býst ekki við, að við lítum nokkurn tíma á Grænland sem nýlendu Íslands, sem sé undir Ísland gefin með minni réttindum en menn hér á landi hafa. Og þegar það kemur fram á þessum tímum að krefjast Grænlands sem nýlendu, þá álít ég það órétt og í mótsetningu við allan siðferðislegan rétt, sem við Íslendingar byggjum okkar eigin sjálfstæði á. Ég tel, að við verðum fyrst og fremst að stinga hendinni í eigin barm. Rétturinn til Grænlands hlýtur fyrst og fremst að vera Grænlendinga sjálfra. Og að svo miklu leyti sem þeir kunna að vera afkomendur og frændur okkar Íslendinga og geyma að meira eða minna leyti hjá sér þá réttarhugmynd og sjálfstæðiskröfur, sem að einhverju leyti kunna að byggjast á því ríki, sem þar hefur verið, áður en það kom undir Noregskonung, þá ber okkur, að svo miklu leyti sem þeir eru frændur okkar, að styðja þá í því máli. Sá réttur, sem Danir hafa til Grænlands og þeim var dæmdur af alþjóðadómstólnum, er enginn siðferðislegur réttur og engu meiri en sá réttur, sem þeir höfðu til Íslands á 18. öld, og sá siðferðislegi réttur til Grænlands hlýtur að vera þeirra manna, sem þar búa og heyja þá hörðu lífsbaráttu, sem þar er háð. Og okkur Íslendingum sem þjóð, sem hefur barizt fyrir því að öðlast sjálft frelsið, og höfum öðlazt það eftir margra alda kúgun, okkur hlýtur að renna blóðið til skyldunnar, að sú þjóð, sem þetta land byggir, fengi sinn rétt. Og ég býst við, að það séu margir Danir, sem líta þannig á málið. Það er vitað, að það er ekki þjóðin sjálf, sem ræður því, hvernig stjórnað er þarna, heldur er það lítil nefnd, sem hefur þar einokun, og mér er kunnugt um það, að frá hálfu mjög margra Dana hafa komið mjög harðvítugar árásir á það stjórnarfar, sem þar er ríkjandi. - Ég vil því, að það komi greinilega fram, þegar við Íslendingar tölum um afstöðu okkar til Grænlands, að við viðurkennum fyrst og fremst rétt þeirra manna, sem þar búa, til þess að ráða málum sínum sjálfir, - þann rétt, sem öllum lögum er æðri. Hvað snertir hins vegar það spursmál um Grænland, sem er næstum eins stórt og heil heimsálfa, - réttinn til að hagnýta þau auðæfi, sem þar eru, álít ég, að það mál eigi að athuga alveg sérstaklega. Ég skal ekki fara inn á hinar lögfræðilegu og sögulegu forsendur í þessu sambandi, en halda mig við þann siðferðislega rétt, sem þarna kemur til greina. Að svo miklu leyti sem þjóðin, sem byggir Grænland, hefur ekki möguleika til að hagnýta sér auðlindir þess, álít ég ekki óeðlilegt, að við Íslendingar gerðum kröfu til þess að fá að hagnýta þær auðlindir, sem þar eru. Með því á ég ekki við, að við hefðum þar nein einokunarréttindi, heldur jafnrétti og jafnvel forréttindi fram yfir flestar aðrar þjóðir. Ég vil byggja þessa kröfu á því, að þjóð okkar hefur um aldaraðir haldið uppi byggð hér á norðurhjara veraldar, við erfiðustu skilyrði, sem nokkur þjóð hefur búið við. Við og Grænlendingar höfum allar þessar aldir barizt við erfiðari lífsskilyrði en nokkur önnur þjóð í Evrópu hefur þurft að berjast við á þeim tíma. Báðar þessar þjóðir, Íslendingar og Grænlendingar, hafa háð þessa baráttu þannig, að það hefur legið við, að þjóð okkar hafi farizt í þessu róti, og það er fyrst núna, sem við erum búnir að vinna upp það, sem við höfðum tapað vegna þess, að við höfðum í fyrsta lagi átt víð svo mikla erfiðleika að stríða, og í öðru lagi vegna þeirrar kúgunar, sem við höfum orðið að sætta okkur við vegna annarra þjóða. Þess vegna eigum við nokkurn rétt á því, þegar þess er gætt, hvað við höfum lagt til málanna, hve miklar mannfórnir við höfum fært, þá eigum við siðferðislega kröfu til þess, að tekið sé tillit til þessara mannfórna okkar, þegar það er gert upp, hvaða þjóðir skuli hafa aðgang að þessum auðlindum. Og ég vil taka fram, að þær fórnir, sem Grænlendingar hafa fært, gefa þeim auðvitað enn meiri rétt en okkur. En þó byggist þessi réttur okkar ekki aðeins á siðferðislegum forsendum. Ég vil taka undir það, sem hv. frsm. réttilega tók fram, að þessar kröfur okkar, eins og allra þjóða, byggjast fyrst og fremst á möguleikanum til þess að geta lifað. Við höfum byggt tilveru okkar á fiskveiðum, en aðrar þjóðir hafa hagnýtt sér þessi fiskimið þannig, að nú er hætta á, að þau fari að ganga til þurrðar. Ef þessi fiskimið, sem við höfum byggt svo mikið tilveru okkar á, eru eyðilögð af þessum þjóðum, er sjálfsagt, að við gerum kröfu til þess, að við fáum frá öðrum þjóðum aðgang að þeim fiskimiðum, sem hér um ræðir. Í öðru lagi, þá eru í þessu landi, eins og hv. frsm. gat um, mjög miklar náttúruauðlindir. Við Íslendingar höfum sérstaka möguleika á því að framleiða, vegna fossa okkar og hveraorku, og gætum komið hér upp stóriðju, ef ekki vantaði til þess flestöll hráefni. Ef meginið af þeim hráefnum, sem þarf til stóriðju á Íslandi, væri til á Grænlandi, þá væri mjög eðlilegt, að við Íslendingar, í samstarfi við Grænlendinga og fleiri þjóðir, gætum haft sérstakan rétt til að vinna þau hráefni og hagnýta þau. A. m. k. finnst mér sjálfsagt, að það komi fram strax í þessu máli, að Grænlendingar og Íslendingar og kannske fleiri þjóðir hafi meiri rétt til þess að hagnýta sér slík auðæfi en ýmsar stærri þjóðir heims, sem hafa nægilegt af slíkum hráefnum hjá sér. Við vitum það af sögu mannkynsins síðustu 9 aldir, að stærstu þjóðir heimsins hafa lagt undir sig meginið af hnettinum, þótt þær hefðu nægilegt heima hjá sér. Ég álít, að það væri mjög illa farið, ef hin miklu náttúruauðæfi Grænlands lentu í klóm stórþjóða, sem mikið vald hafa til þess að geta lagt undir sig auðæfi hér og hvar um alla veröld. Mér finnst, að Grænlendingar, Íslendingar og e. t. v. aðrar þjóðir á norðurhjara veraldar hefðu fyrst og fremst rétt til slíkra auðlinda. - Ég álít, að þegar við förum að ræða afstöðu okkar til þessa máls, eigi að taka fullt tillit til þess siðferðislega réttar, sem okkur ber í þessu sambandi, sem byggist á skilyrðum þjóðar okkar, fórnum þjóðar okkar á undanförnum öldum, og þann rétt getum við svo enn betur stutt, eftir því sem okkur sýnist, með sögulegum og lagalegum rökum. Við verðum einnig að gera okkur ljóst, að meðferð okkar á þessu máli hefur ekki aðeins þýðingu fyrir augnablikið, eins og hv. frsm. tók fram, heldur fyrir framtíðina. Okkur, sem berum gæfu til þess að vera fyrsta kynslóðin, sem stjórnar hér á Íslandi eftir að við höfum öðlazt fullt sjálfstæði, okkur ber að gæta þess í hvert skipti, sem við mótum afstöðu okkar út á við, að hugsa ekki aðeins frá sjónarmiði þeirra þarfa, sem við höfum nú á þessum áratugum, heldur frá sjónarmiði þjóðar okkar í framtíðinni. Þótt við séum enn fámennir, vonum við, að hér eigi eftir að búa íslenzk milljónaþjóð og sú þjóð þurfi fyllilega að geta gert kröfu til þess, að lífsmöguleikar hennar hafi ekki verið eyðilagðir á fyrsta tímabili hins íslenzka lýðveldis. Við verðum að hugsa um þær kynslóðir, sem koma á eftir okkur, að búa svo í haginn fyrir þær, að þær hafi einhverja lífsafkomumöguleika. En hvað sem snertir nú okkar siðferðislega rétt, þann rétt, sem við kynnum að hafa lagalega eða sögulega, þá vitum við allir, að það er einu sinni svo í veröldinni, að þótt við gætum sannað okkar siðferðislega rétt, þá þýðir það ekki venjulega um leið að fá slíkt viðurkennt. Það kostar venjulega langa og harðvítuga baráttu, alls konar pólitískt samstarf eða samninga að fá slíkan rétt viðurkenndan, og við Íslendingar þekkjum þjóða bezt, hvað það hefur kostað. Við sjáum hins vegar, að slíkur áróður fyrir góðum málstað getur áorkað mjög miklu, sbr. t. d. þá afgreiðslu, sem Palestínumálið hefur fengið hjá þingi Sameinuðu þjóðanna. Spurningin fyrir okkur er því þessi: Á hvern hátt getum við gert okkur vonir til að fá þann siðferðislega rétt viðurkenndan, sem við álítum, að við ættum þarna? Ég álít, að við ættum í þessum efnum að leita samstarfs við frændþjóðir okkar. Í fyrsta lagi er þetta land, sem allir viðurkenna, að Grænlendingar hafi tilkall til sjálfir. Í öðru lagi vitum við, að Færeyingar sem þjóð gera sérstakar kröfur til að fá þarna ítök, sökum þess að fiskimið þeirra hafa verið eyðilögð af öðrum þjóðum á undanförnum áratugum. Við vitum í þriðja lagi, að Norðmenn hafa gert sérstakar kröfur til hluta af Grænlandi og til fiskimiða við Grænland. En þó alveg sérstaklega eru það Danir, sem við vitum, að hafa hið raunverulega vald yfir Grænlandi sem stendur, hvort sem við viljum viðurkenna, að það sé byggt á lögum eða siðferðislegum rétti. Þetta eru þær þjóðir, sem fyrst og fremst hafa hér réttar að gæta. Það var einu sinni sú tíð, að danska krúnan réð yfir öllum þessum löndum. Um Norður-Atlantshafið var svo að segja hálfhringur, sem Danir höfðu sölsað undir sig. Gamla danska ríkið hefur verið að liðast í sundur á undanförnum árum. Hins vegar höfum við, þessi þjóð, sem einu sinni lutum þessu valdi, ekki beinna hagsmuna að gæta í þessu sambandi, heldur lítum við svo á, að það séu ýmis bönd, sem tengja okkur saman. Ég kem inn á þetta hér vegna þess, að mér hefur í blöðum bæjarins verið blandað nokkuð inn í þetta mál, vegna þess að danskur blaðafulltrúi, sem hér var, Ole Killerich, mun í dönsku blaði hafa skrifað nokkuð um viðtal, sem hann hefur átt við mig, og kemur hann inn á Grænlandsmálin í þessu sambandi og telur þessa kröfu standa að einhverju leyti í sambandi við hugmynd, sem ég hef sett fram við hann þar. Ég skal segja frá þessu samtali hér. Ég talaði við þennan mann af því að hann var frjálslyndur Dani, sem þótti leitt til þess að hugsa, að við stofnuðum lýðveldi. Þetta var aðeins einkasamtal og ég kom ekki fram með neinar till., heldur setti aðeins fram mínar persónulegu hugmyndir. Ég leiddi honum fyrir sjónir, að frá hans sjónarmiði sem frjáls, ungs Dana, sem þá tæki virkan þátt í baráttunni fyrir föðurlandi sínu gegn Þjóðverjum, þyrfti það ekki að vera neitt leiðinlegt, að Íslendingar skildu að fullu við Dani og stofnuðu lýðveldi, því að það mundi ekki verða til þess að fjarlægja þessar þjóðir, heldur skapa grundvöll að betra samstarfi milli þeirra. Það væri óhugsandi frá sjónarmiði Dana og þá sérstaklega þeirra, sem stæðu fremst í frelsisbaráttunni gegn Þjóðverjum, að ætla sér að halda að einhverju leyti, þó ekki væri nema konungsnafninu yfir Íslendingum. Það hefði farið þannig með Noreg, þannig færi á næsta ári með Ísland og fleiri af þessum löndum, sem einu sinni hefðu verið undir dönsku valdi. Færeyjar mundu verða sjálfstæðar og einhvern tíma kæmi að því, að svipað yrði um Grænland. Það væri ekki hægt að standa á móti þessum kröfum þjóðanna, og það ættu Danir að geta skilið, þar sem þeir stæðu sjálfir í þjóðfrelsisbaráttu. Ég sagði því við hann, að ég áliti heppilegast, að í Danmörku kæmi fram barátta fyrir því, að tekið yrði vel í frelsiskröfur þessara þjóða, til þess að þessi skilningur gæti orðið með slíku móti, að sem bezt samstarf yrði milli þessara þjóða á eftir. Að því er t. d. Færeyjar snerti mundi það, ef Danir styddu að því, að Færeyingar öðluðust sama sjálfstæði og þeir sjálfir krefðust, verða til þess að gera sambandið og samstarfið betra milli þjóðanna. En í hvert skipti, sem mótstaða kæmi frá Dönum gegn sjálfstæðiskröfum Færeyinga, mundu útlend öfl ýta undir slíkar kröfur og um leið reyna að tengja sig þeim nánari böndum. Það væri t. d. enginn vafi á því, að í Englandi væru öfl, sem ynnu að því að ýta undir Færeyinga að skilja við Dani með það fyrir augum að láta Færeyinga komast undir ensk yfirráð. Þess vegna ættu Danir að ýta undir sjálfstæðiskennd Færeyinga og hjálpa þeim, því að þeir hefðu svo margra sameiginlegra hagsmuna að gæta. Þetta var ég að reyna að skýra fyrir Ole Killerich frá mínu sjónarmiði. Norrænu þjóðirnar yrðu að standa saman og vernda þá hagsmuni, sem þær eiga hér að gæta, til þess að aðrar þjóðir utan þess hagsmunasvæðis geti ekki tekið þennan rétt af þeim. Ég álít það mjög þýðingarmikið, að við Íslendingar gætum átt þess kost að hagnýta auðæfi Grænlands, en ég álít hins vegar ekki neitt mæla með því, að við fengjum þessu framgengt, nema aðrar þjóðir, sem ég hef nefnt, fengju að einhverju leyti líkan rétt. Ég held, að ráðlegt væri að reyna að vinna frjálslynda menn í Danmörku og öðrum löndum til skilnings á þessu máli og fá þá til þess að standa saman um lausn þessa Grænlandsmáls, sem tryggi það, að Grænland varðveitist innan þeirrar norrænu heildar, sem það hefur verið í. Ég hef þá trú, að það mundi vera hægt að skapa slíkan skilning hjá mönnum t. d. í Danmörku. Ég hef þá trú á dönsku þjóðinni, eftir það sem hún sjálf hefur þurft að ganga í gegnum á undanförnum árum til þess að berjast fyrir frelsi sínu, að hún muni í fyrsta lagi taka þá afstöðu til Grænlands að viðurkenna sjálfstæðisréttindi þeirra manna, sem það land byggja, og í öðru lagi vilja hafa samvinnu við hin Norðurlöndin, ef þau hafa áhuga fyrir, um hagnýtingu náttúruauðæfa landsins og um eins konar sameiginlega utanríkispólitík þessara landa um að standa á verði um, að áhrif annarra stórþjóða grípi ekki þarna inn í. Við vitum, að það kemur til með að hafa mikla þýðingu hvað framtíðina snertir, hvort land eins og Grænland yrði skoðað sem land, þar sem Grænlendingar, Íslendingar, Færeyingar, Danir og Norðmenn ættu að einhverju leyti samstarf um að tryggja hagnýtingu náttúruauðæfa þess, að sjálfsögðu með forréttindum þeirrar þjóðar, sem það byggir, eða hvort það t. d. lenti í höndum einhvers stórveldis. Við vitum ekki, hvaða auðæfi kunna að vera fólgin þarna, en við vitum, að þau lönd, sem ég nefndi áðan - að Noregi undanteknum - eru fátæk af öllum málmum og öðru slíku, sem að öllum líkindum er fólgið í jörðu á Grænlandi. Og ef það land yrði rannsakað norður við heimsskautsbaug, kunna að leynast þar auðæfi, sem engan okkar grunar í upphafi atómaldarinnar, en það er álit fróðra manna í þessum efnum, að pólarlöndin muni vera rík af þeim efnum, sem notuð eru til kjarnorkuframleiðslu. Ég held þess vegna, að okkur Íslendingum beri að athuga þetta mál mjög gaumgæfilega og um leið reyna að koma okkur niður á víðsýna utanríkispólitík í þessum efnum. Vil ég á engan hátt draga úr þeirri andstöðu, sem við Íslendingar eigum að hafa til danskrar einokunar á Grænlandi, en ég vil hafa samstarf við alla frjálslynda Dani um þetta mál. Við höfum nú séð, hverju andleg barátta Gyðinga hefur getað áorkað undanfarið, er hefur nú leitt til bráðabirgðalausnar Palestínuvandamálsins, og ég álít, að við Íslendingar eigum að koma okkur niður á, hver sé hinn siðferðislegi réttur í þessu máli, og að reyna að finna heppilegustu leiðina til þess að fá slíku réttlæti fullnægt til handa þeirri þjóð, er Grænland byggir - og okkur hinum Norðurlandaþjóðunum. Hitt vil ég endurtaka, að við Íslendingar gerum áreiðanlega ekki kröfu til þess að eignast nýlendur. Við höfum nógu lengi verið nýlenduþjóð til þess að geta unnað nokkurri þjóð þess hlutskiptis. Það sæti líka illa á okkur að ætla nú, þegar við erum nýsloppnir úr 7 alda erlendri kúgun, að fara að gera kröfu til yfirráða yfir annarri þjóð. Það sem hér er um að ræða, er fyrst og fremst það að reyna að koma á samstarfi milli þeirra norrænu þjóða, sem þarna hafa hagsmuna að gæta, og þeirrar þjóðar, sem Grænland byggir. Þetta er smávægis hugleiðing, sem ég vildi, að kæmi fram á þessu stigi málsins. Ég álít það mjög gott, að þetta mál skyldi koma hér fram, og að okkur beri að taka það mjög alvarlegum tökum og að reyna að afgreiða það þannig, að við stöndum þar á grundvelli þess réttar, sem ekki verður vefengdur, og gerum kröfu til þeirra hagsmuna, sem við álítum, að sé óhjákvæmilegt annað en að gera fyrir íslenzku þjóðina í framtíðinni, en með fullu tilliti til þeirrar þjóðar er Grænland byggir.



Herra forseti. Tveir hæstv. ráðh., hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh., eru ekki hér viðstaddir, en þeir héldu uppi svörum fyrir hæstv. ríkisstj., er málið var hér til umr. um daginn. En hæstv. dómsmrh. er nú hér inni, og ætti það að nægja, því að honum mun ekki verða svarafátt fyrir hönd hæstv. ríkisstj. og hann er vel kunnugur því, sem hér er um að ræða. Umr. þær, sem fram hafa farið um fyrirspurnir á undanförnum tveim fundum, hafa verið á við og dreif, og ekki hafa allir hv. ræðumenn haldið sig við efnið. Ég tel svör þau, sem hæstv. ráðh. gáfu hér, ekki vera fullnægjandi fyrir hv. alþm. yfirleitt. Hæstv. ráðh. sögðust gera allt, sem í þeirra valdi stæði, til þess að leysa þá skyldu, að ræktunarsjóði verði greiddar þær 10 milljónir kr., sem honum ber samkv. l. Það er nú svo, að það er ekki nóg, að hæstv. ráðh. lofi að gera það, sem þeir geti, eða geri það, sem hægt er, eins og oft er til orða tekið, en því hefur stundum verið brugðið fyrir sig, bæði af hæstv. ríkisstj. og öðrum, er illa gengur með framkvæmd mála. Ég tel, að hv. alþm. hafi rétt til að fá skýlaus svör við þessu, hvort ræktunarsjóður fái 10 milljón kr. greiddar, sem honum ber samkv. l., eða ekki. 8. gr. l. um ræktunarsjóð mælir svo fyrir, að ríkisstj. er heimilt að skipa Landsbankanum að greiða þessa upphæð til ræktunarsjóðs. Landsbankanum er skylt að lána þessar 10 milljónir kr. gegn 1½% vöxtum. En á hverju strandar þá? Það virðist stranda á því, að Landsbankinn telur sér ekki vera hag í því að lána fé gegn þessum vaxtakjörum. Þessi orð eru ekki sögð til þess að lasta Landsbankann eða stjórn hans, en ef hæstv. ríkisstj. gengur hart eftir því, að fé þetta verði greitt til ræktunarsjóðsins, þá verður Landsbankinn að láta fé þetta af hendi. Lögin mæla svo fyrir, og annað er ekki sæmandi, hvorki fyrir bændur né Alþingi.