Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga, sem er að finna á þskj. 33, um jarðhitaréttindi, en það er flutt af mér og fjórum öðrum hv. þm. Alþb. Þetta frv. tekur til alls jarðhita og með því er lagt til að lögfestar verði reglur um umráðarétt og hagnýtingarrétt jarðhita. Meginstefnumörkun frv. felst í því að landeigendur hafi umráð jarðhita á yfirborði landsins og undir því að 100 m dýpi, en umráð alls jarðhita, hvort sem er á landsvæðum, sem ekki eru háð einkaeignarrétti eða undir yfirborði einkaeignarlanda í meira en 100 m dýpi, skuli vera í höndum ríkisins, þ.e. almannaeign. Með frv. er einnig lagt til að ráðherra veiti leyfi til rannsókna, borana og hagnýtingar jarðhita sem er almannaeign skv. lögunum og að sett verði reglugerð með nánari fyrirmælum um framkvæmd laganna, þar á meðal um umsóknir um jarðhitaleyfi og jarðhitarannsóknarleyfi, svo og um leyfin sjálf, en í þeim er eðlilegt að ákveða leyfisgjöld sem leyfishafi greiðir þegar við á. Enn fremur er í frv. lagt til að þeir sem þegar hafa borað eftir jarðhita dýpra en 100 m í einkaeignarlandi skuli halda rétti sínum til nýtingar jarðhitans án sérstaks leyfis og án greiðslu leyfisgjalds. Slíkir aðilar skulu einnig hafa forgangsrétt til frekari nýtingar á jarðhitasvæðum, þó ekki til nýrra fyrirtækja. Í frv. er lagt til að sveitarfélög, sem land eiga á jarðhitasvæði við gildistöku laganna, skuli hafa forgang að nýtingu jarðhitans á landi sínu og vera undanþegin leyfisgjaldi. Í frv. er einnig lagt til að veitt verði heimild til eignarnáms vegna rannsókna, borunar og vinnslu jarðhita og inn í frv. er tekið núverandi ákvæði orkulaga um vinnslu jarðhita og verndun jarðhitasvæða ásamt smávægilegum breytingum. Þetta er, herra forseti, meginefni þessa frv. Þetta mál hefur áður verið flutt og þeir sem setið hafa í þessari virðulegu deild á fyrri þingum kannast við þetta mál. Það var upphaflega flutt sem stjfrv. í ársbyrjun 1983 af þáverandi ríkisstjórn með vissum fyrirvörum af hálfu sjálfstæðismanna sem stóðu að þeirri stjórn. En með frv. er tekinn upp þráður sem hófst á Alþingi 1937 þegar gerð var fyrsta tilraunin til að setja heildarlög um jarðhita. Nú er helstu ákvæði um þetta efni að finna í vatnalögum og í orkulögum og þar er ekki að finna skýr ákvæði sem varða eignarhaldið á jarðvarmanum. Það er löngu, löngu brýnt að löggjafinn taki á þessu máli og skeri úr um það hver skuli vera nýtingarréttur einkaaðila og hversu vítt almannarétturinn skuli ná varðandi þessa auðlind. Hér eru mörkin dregin við 100 m dýpi. Allur jarðhiti sem sóttur er neðar verði almannaeign en einkarétturinn gildi niður að þeim mörkum. Þegar á þessu máli hefur verið tekið af öðrum í sambandi við þessi efni þá hefur gjarnan verið miðað við 100 m dýpi en auðvitað er það matsatriði hvar sú lína nákvæmlega er dregin. Í umræðum um mál þessu skyld, sem hafa verið færð inn á Alþingi, hefur vissulega verið rætt og deilt um það hvort lagasetning af þessu tagi brjóti í bága við 67. gr. stjórnarskrárinnar. Það er ekki að mati flm. þessa máls talið að svo sé og við styðjum okkur þar við löglærða menn sem um þetta hafa fjallað og vitnað er til í grg. Þar er vitnað til Ólafs Lárussonar prófessors en einnig er vitnað til álitsgerða Ólafs Jóhannessonar og Bjarna Benediktssonar fyrrverandi forsætisráðherra og formanna í stórum og öflugum stjórnmálaflokkum. Báðir þessir stjórnmálamenn og lögspekingar töldu að lagasetning af því tagi sem hér er gerð tillaga um bryti ekki gegn eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar. Ég vísa til bls. 6 í grg. þar sem raktar eru niðurstöður Ólafs Jóhannessonar um þetta efni, en hann telur eðlilegt að sett séu ákvæði í lög um náttúruauðæfi af þessu tagi og að það brjóti ekki gegn eignarréttarákvæðum. Ég bendi á að á bls. 7 í þessu frv. er rakið í grg. hvernig skipan þessara mála er í ýmsum löndum sem eiga yfir slíkri auðlind að ráða sem er jarðvarmi og þar er almannarétturinn mjög víðtækur í löndum eins og Noregi, og það á reyndar við um auðæfi í jörðu, ekki jarðvarma þar sérstaklega, heldur olíuauðæfin. Í Danmörku hefur verið sett löggjöf sem varðar hráefni neðanjarðar og einnig varðandi olíulindir. Í Bandaríkjunum, landi einkaframtaksins sem stundum er kallað, hafa verið sett lög um jarðhita þegar árið 1970 og 1974, þar sem verðmæti í jörðu eru undanskilin sölu landareigna og í Bandaríkjunum er langmestur hluti jarðhita í umsjá ríkisins. Sama gildir um Nýja-Sjáland. Þar var sett löggjöf 1953 um jarðvarma sem kveður á um að hann sé almannaeign án bóta til landeigenda og þar er um mjög víðtæka og almenna löggjöf að ræða. Ég nefni þetta til þess að draga fram varðandi þetta mál að við erum með þessu ekki að ganga gegn því sem almennt hefur verið lögfest í löndum sem virða þó einkaeign býsna víðtækt en hafa undanskilið auðlindir, olíulindir, jarðefni og jarðvarma frá einkaeignarréttinum og lýst það almannaeign. Menn spyrja: Er nauðsynlegt að setja slíka löggjöf? Hvað knýr á? Það er margt. Það.er í fyrsta lagi réttlætismál. Það er í öðru lagi þörfin á að nýta þessar auðlindir til almannaheilla án þess að greiða þurfi of fjár fyrir slík réttindi. Og það er rannsóknarþörfin, það eru möguleikarnir á að ganga óhindrað fram til að rannsaka þessa auðlind okkar sem við vonumst til að geta hagnýtt okkur í auknum mæli. Einkaeignarrétturinn og landamörk sem sumpart liggja þvert gegnum jarðhitasvæði hafa komið í veg fyrir og standa í vegi fyrir eðlilegum rannsóknum á jarðvarmanum. Menn þekkja dæmin um það hvaða verði sveitarfélög hafa verið að kaupa jarðvarmaréttindi og er skemmst að minnast kaupanna á Ölfusvatni í Grafningi af hálfu Reykjavíkurborgar þar sem um 60 milljónir voru greiddar, 1985 mun það hafa verið, fyrir landskika sem að fasteignamati var metinn á 400 þús. kr. Þetta sýnir mat sem ég tel vera óeðlilegt, að nokkur geti átt auðlind sem er fólgin í iðrum jarðar, auðlind sem auk þess fylgir ekki landamörkum, eins og ég hef þegar getið um, og spyr ekki um landamörk. Ég vil að endingu, herra forseti, nefna ábendingu sem virtur jarðeðlisfræðingur kom á framfæri við mig nýlega í sambandi við þetta mál. Hann sagði: Ég á mjög bágt með að skilja það hvernig þjóð í eldfjallalandi eins og Íslandi telur annars vegar rétt að bæta tjón af völdum eldvirkni, af völdum jarðelds í sínu landi, eins og við höfum gert og samstaða er um, en að hinu leytinu er samfélaginu ætlað að greiða stórfé til aðila sem eru taldir eiga tilkall til auðlindar sem er rakin til þessa sama jarðelds og er af sömu rót. Það er heilbrigð skynsemi að mínu mati sem þarna liggur að baki þessum orðum jarðvísindamannsins. Það er ekki gott að Alþingi Íslendinga skuli ekki hafa tekið á þessu máli með lagasetningu og því er þetta frv. enn flutt í von um að nýtt þing vilji færast í fang það verkefni að skera hér úr með lögum. Ég legg til, herra forseti, að máli þessu verði að umræðu lokinni vísað til hv. iðnn.



Herra forseti. Enn þá einu sinni er komið til umfjöllunar á hinu háa Alþingi frv. til l. um breytingu á áfengislögum eða bjórfrumvarp eins og það er almennt nefnt manna á meðal. Í grg. með frv. segir m.a. um tilgang flm. að hann sé að draga úr hinni miklu neyslu sterkra drykkja, að breyta drykkjusiðum þjóðarinnar til batnaðar. Með þessum markmiðum hafa flm. skipað sér í raðir þeirra sem styðja áfengisstefnu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar en hún heldur því fram á grundvelli rannsókna að aukin neysla áfengis sé ávísun á aukið heilsufarslegt, efnahagslegt og félagslegt tjón. Og stofnunin leggur til við þjóðir heims að þær marki sér áfengisstefnu sem minnki þetta óumdeilda tjón, þ.e. minnki áfengisneyslu þegnanna. Kunnug eru viðbrögð stórveldanna sem hafa hert mjög áfengislöggjöf sína og gert aðgengi að áfengi miklu torveldara en áður var. Ég dreg ekki í efa að flm. gangi gott eitt til með frv. þessu og þann tilgang þeirra styð ég af heilum hug, að breyta drykkjusiðum þjóðarinnar og draga úr neyslu sterkra drykkja. Hér er mikið í húfi og því mannleg skylda okkar að fara með þetta mál af alvöru og gætni. Því að ef sala áfengs öls á Íslandi næði ekki þeim tilgangi flm. að breyta drykkjusiðum þjóðarinnar til batnaðar heldur snerist í ranghverfu sína, þá yrði hún samkvæmt alþjóðarannsóknum ávísun á aukið heilsufarslegt, efnahagslegt og félagslegt tjón. Og þá höfum við tekið tappann úr þeim legg sem hýsir þá plágu sem við öll óttumst og enginn getur bætt. Það er nú svo þegar áfengi er annars vegar að það er oft auðvelt að taka tappann úr en erfiðara að setja hann í aftur. Ekkert okkar vill valda aukinni drykkju. En við höfum ekki reynslu af frjálsu áfengu öli. Okkur ber því að afla gagna hjá þeim sem þá reynslu hafa. Og ef reynsla annarra þjóða býður okkur ótvírætt að hafna áfengu öli þá má ekkert okkar vera svo lítilmótlegt að láta persónulegar tilhneigingar ráða afstöðu sinni. Ég trúi því að hver og einn þm. hafi nægan manndóm til að ráða við slíkar tilhneigingar jafnvel þó áleitnar verði. Herra forseti. Ég mun hér á eftir vitna til staðreynda af reynslu annarra og okkur menningarlega skyldra þjóða af áfengu öli - og ég endurtek staðreynda, herra forseti, ekki kenninga. Þó vil ég að vísu fyrst vitna í íslenska stofnun. Þjóðhagsstofnun hefur gert áætlun um hver áfengisneyslan verði ef bjórstefnan verður ofan á. Niðurstaðan er 33% aukning vegna áfenga ölsins. Og þá spyr maður: Er ekki líklegt að 33% aukning á áfengisneyslu færi okkur frá tilgangi frv. um að breyta drykkjusiðum þjóðarinnar til batnaðar? Við getum þó huggað okkur við að þetta er aðeins útreikningur og það frá Þjóðhagsstofnun sem ýmsir hv. þm. gera að vísu lítið með. Í stað útreikninga skulum við því leita staðreynda sem ekki þarf um að deila. Það er oft vitnað í Danmörku sem fyrirmyndarland um áfengisneyslu, en þar drekka menn aðallega öl og veik vín. Þó jókst drykkja þar á árunum 1966–1982 um 98% á sama tíma og á bjórlausu Íslandi um 34,7%. Finnar aftur á móti leyfðu á þessum árum sölu á áfengu öli sams konar og lagt er til í okkar frv. og hjá þeim jókst neyslan um 146,2%. Þetta eru óhrekjandi staðreyndir sem okkur er skylt að skoða og spyrja í framhaldi af því: Erum við örugg um að það sama gerist ekki hér og ef við erum ekki örugg, er áfenga ölið þá áhættunnar virði? Á árunum 1958–1978 fjórfaldaðist drykkja í Danmörku og niðurstöður rannsókna sýna nú að alvarlegustu fylgisjúkdómar drykkju, þ.e. skorpulifur og briskirtilsbólga, fjórfölduðust einnig, en dánarlíkur af þessum sjúkdómum eru svipaðar og gerist um flestar tegundir krabbameins. Þetta eru ekki kenningar, hv. þm., heldur staðreyndir sannaðar með mannslífum. Gleymum því ekki. Við hljótum að spyrja: Gæti þetta einnig gerst hér eða er það öruggt að við séum öðruvísi en aðrar þjóðir? Í skýrslu tryggingastofnunar danska ríkisins fyrir 1980 kemur fram að 52% þeirra karla sem eru öryrkjar í Kaupmannahöfn eru það eingöngu vegna drykkjuskapar. Gæti það gerst hér eða erum við örugg um að verða öðruvísi? Áfengisneysla kvenna hefur aukist gífurlega og nú er svo komið fyrir Dönum að áfengisneysla móður á meðgöngutíma er orðin jafnalgeng orsök fávitaháttar eða algengari en mongólismi hefur nokkurn tíma verið. Gæti það gerst hér eða erum við öðruvísi? Danir eru sú þjóð sem hefur hvað flest sjúkrarúm á hverja þúsund íbúa, en í meira en helmingi sjúkrarúma í Kaupmannahöfn er fólk með mein vegna áfengisneyslu. Ég endurtek: Meira en helmingur sjúkrarúma í Danmörku fer undir alkóhóltengda sjúkdóma. Gæti það gerst hér eða erum við kannski öðruvísi en Danir? Við getum svo sannarlega margt lært af Dönum og staðreyndum þeirra um öldrykkju. Í Danmörku er öldrykkja ekki aðeins vandamál á fjölda vinnustaða. Ofneysla bjórs er algeng meðal barna þar í landi og ofdrykkja skólabarna stórfellt vandamál. Við rannsókn sem danskir geðlæknar stóðu fyrir kom í ljós að ölkær skólabörn 14 ára drekka nú meira en nokkru sinni fyrr. Sérfræðingar þessir gera af þessum ástæðum ráð fyrir að 10% úr hverjum aldursflokki muni verða fyrir alvarlegum heilaskemmdum af þessari ölneyslu. Tíundi hver unglingur í þessum aldursflokki mun verða fyrir alvarlegum heilaskemmdum af þessari ölneyslu. Það er augljós staðreynd að áfengt öl bætir ekki drykkjusiði þessa eyðilagða unga fólks. Hvað íslensku æskufólki við kemur spyr ég: Er öruggt að það sé öðruvísi en danskir unglingar? Er áfenga ölið áhættunnar virði? Er ósanngjarnt að óska eftir því að þau okkar sem í ölið langar greiði atkvæði gegn löngun sinni ef það mætti verða til þess að einhver hluti íslenskrar æsku hljóti ekki þessi voðaörlög og ástvinir komist hjá þeirri þjáningu, kvöl og sorg sem fylgir? En við skulum skoða staðreyndir víðar en frá Danmörku. Á ýmsum vinnustöðum í Þýskalandi fær það fólk hærri laun sem ekki drekkur öl yfir vinnudaginn. Þannig reyna Þjóðverjar að verjast því sem við enn erum laus við. Háskólinn í Hamborg lét í sjö ár rannsaka áfengismagn í blóði manna sem lentu í vinnuslysum þar. Af þeim voru 85% með 1,5% eða meira af áfengi í blóðinu. Gæti þetta gerst hér eða erum við örugglega öðruvísi en þetta fólk? Árið 1985 birtu þrír franskir vísindamenn grein um rannsókn sína á áfengisneyslu og skorpulifur. Sú niðurstaða af rannsókn þeirra sem kom hvað mest á óvart er að öldrykkjumenn virðast í meiri hættu að fá þennan banvæna sjúkdóm en þeir sem neyta víns og sterkra drykkja. Erum við örugg að Íslendingar séu öðruvísi, að þetta geti ekki einnig gerst hér? Í Belgíu eru 95% allra drykkjusjúklinga öldrykkjumenn, þ.e. menn sem drekka helst ekki aðra áfenga drykki en öl, og 66% í Bretlandi. Það er nefnilega þannig að það er uppi sú kenning og búin að vera lengi að alkóhólismi, áfengissýki, komi af því að menn drekki sig ofurölvi. Gömlu góðu heiðarlegu íslensku fyllirín séu svo hættuleg. En staðreyndin er sú að það er sídrykkjan, það er litli daglegi skammturinn sem er langsamlega varasamastur og hættulegastur. Þess vegna eru niðurstöður Belgíumanna að 95% af ofdrykkjumönnum þar eru öldrykkjumenn. Sama er í Bretlandi. Þessar staðreyndir frá Belgíu og Bretlandi eru alvarleg viðvörun til okkar. Og ég spyr: Er áfenga ölið áhættunnar virði? Sala milliöls, sama öls og við erum að fjalla um hér, var leyfð í Svíþjóð 1965. Þeir sem fyrir því börðust þar trúðu því, eins og hv. flm. þessa frv. hér, að áfengt öl drægi úr neyslu sterkra drykkja og breytti drykkjusiðum til batnaðar. Reynslan varð þveröfug. Unglinga- og barnadrykkja jókst gífurlega og sænska þingið bannaði framleiðslu og sölu milliöls af illri reynslu. Getum við treyst því að Íslendingar séu öðruvísi en Svíar? Ef ekki, er áfenga ölið þá áhættunnar virði? Hefur nokkur íslenskur þm. burði til að axla þá ábyrgð að loka augunum fyrir þessum staðreyndum - ekki kenningum, staðreyndum? Vísindamenn við Karólínsku stofnunina í Svíþjóð hafa rannsakað afleiðingar sem ég vil kalla árangur af milliölsbanni Svía. Drykkja barna og unglinga í 6.–9. bekk grunnskóla minnkaði um 20–39%. Er okkur ekki skylt að hafa þess staðreynd í huga? Færeyingar leyfðu sölu áfengs öls 1980 á tveim stöðum í Færeyjum. Þeirra reynsla var söm og annarra. Áfengisneysla jókst gífurlega. Finnar leyfðu 1968 sölu á áfengu öli, sams konar og við erum að fjalla um hér. A sex árum jókst áfengisneysla þeirra um 146% á öli og sterkum drykkjum. Gæti það gerst hér? Gæti það gerst hér með samykkt þessa frv.? Þeim sem börðust fyrir sölu áfengs öls í Finnlandi gekk það sama til og flm. okkar frv., þ.e. að draga úr hinni miklu neyslu sterkra drykkja og breyta drykkjusiðum þjóðarinnar til batnaðar. Uppskeran varð harmleikur heillar þjóðar. Erum við öðruvísi en Finnar? Er það öruggt? Er okkur ekki skylt að hafa þessa staðreynd í huga þegar við greiðum atkvæði? Í Noregi er reynslan sú sama og þaðan höfum við þær skelfilegu staðreyndartölur að fjórði hver táningur sem neytir öls leiðist yfir í neyslu á harðari vímuefnum, svo sem hassi. Og í öllum þessum löndum er það reynslan að það er ölvíman sem opnar öðrum efnum leið, svo sem hassi, kók, spítti og hvað það nú er. Yrði það örugglega öðruvísi hér? Hvaða ábyrgð erum við að axla? Herra forseti. Okkur sem finnst áfenga ölið ekki áhættunnar virði, okkur sem þorum ekki að horfa fram hjá staðreyndum um reynslu þeirra þjóða sem reynt hafa að breyta drykkjusiðum til batnaðar með sölu áfengs öls, okkur er ákaflega oft borin á brýn forræðishyggja. Alþingi er löggjafarsamkunda og lög eru forræði. Og ég spyr: Hvenær tapar einstaklingurinn tíðast forræði sínu samkvæmt lögum hins háa Alþingis? Það er þegar hann neytir þess efnis sem hér er um fjallað, áfengis. Ýmsar daglegar athafnir verða saknæmar, eiðar hans, vitnisburðir og samningar ógildir. Ég vék að því í upphafi að ég styð af heilum hug þann tilgang flm. frv. að draga úr hinni miklu neyslu sterkra drykkja og breyta drykkjusiðum þjóðarinnar til batnaðar. Ég vék einnig að því að þar sem við hefðum ekki reynslu af sölu á áfengu öli yrðum við að kynna okkur staðreyndir um reynslu annarra þjóða, þeirra þjóða sem hafa aðhyllst þau rök sem flm. þessa frv. leggja til grundvallar fyrir að leyfa sölu áfengs öls. Eftir að hafa kynnt mér þær staðreyndir varðar engu hvort mig langar í bjór eða ekki. Ég rís ekki undir þeirri ábyrgð að gera tilraun með það að við Íslendingar séum svo mikið öðruvísi en aðrar þjóðir að við losnum við þær hörmungar sem yfir þær hafa gengið vegna aukins aðgengis að áfengu öli vegna samþykktar sambærilegs frv. við það sem hér liggur frammi, lagt fram í góðri meiningu svo sannarlega. Herra forseti. Þó tilgangurinn sé talinn góður get ég ekki greitt þessu frv. atkvæði mitt. Mér finnst svo yfirgnæfandi líkur að það fari fyrir okkur Íslendingum á sama veg og hjá þeim þjóðum sem reynt hafa bjórinn. Ég þori ekki að treysta því að við séum öðruvísi en þær og legg því til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Það er að vísu leiðinlegt þegar varamenn á þingi varpa fram stórmálum og fá síðan leyfi til þess í tímaþröng að ryðja úr sér framsögu og eru síðan horfnir, leiðinlegt að geta ekki numið þá nefi þegar til andsvara kemur og eiga orðastað við fjarstadda menn. En við öllu verður ekki séð. Hér erum við að fást við gamlan uppvakning sem hefur gengið hér aftur æ ofan í æ. Ég fyrir mitt leyti hef ekki átt í útistöðum við hann í þingsölum fyrr. Ekki af því sem það er ekki langt síðan ég snerist gegn því að leyft yrði lögum samkvæmt að brugga áfengt öl. Það eru liðin í ár 30 ár síðan. Það var þegar ég var boðinn til Danmerkur af dönsku verkalýðssamtökunum að kynna mér verkalýðsmál á því landi og væri hægt að segja langar sögur af þeirri reynslu sem var gróflega dapurleg og kom mér í opna skjöldu. En núna hafa upplýsingar, tiltölulega nýjar fyrir mér, gert það að verkum að nú vil ég reyna að spyrna við fæti þótt veikur sé. Og ég verð að segja að eftir að mönnum ætti að vera ljós hættan sem í boði er þykir mér í daprara lagi að sjá unga lagajúrista úr mínum flokki setja saman slíkar rökleysur eins og getur að líta í grg. með þessu frv., menn sem ég hef töluvert afhald af og mun reyndar hafa, því ég er sannfærður um að þeir muni komast til rétts ráðs áður en lýkur. Menn geta haldið áfram að berja höfðinu við steininn og fullyrða að bruggun og sala áfengs öls muni ekki valda aukinni áfengisneyslu. Menn geta haldið þessu áfram að vild sinni berjandi höfðinu við steininn, neitandi staðreyndum úr öllum löndum heims þar sem þetta hefur verið rannsakað, köldum staðreyndum þar sem svo er að sjá, eins og í Finnlandi, að þetta hafi skipt sköpum um stórkostlega aukna drykkju og neyslu áfengis. En nýju upplýsingarnar sem gera það að ég hlýt að snúast ákaflega hart gegn þeirri tillögugerð sem hér getur að líta í frv. eru þær að reynslan hefur sannað, vísindamenn hafa sannað að áfengisneysla er undanfari frekari vímuefnaneyslu. Næstum því í öllum tilvikum er það svo að til ofneyslu áfengis megi rekja áframhaldandi neyslu vímuefna, annarra og stórhættulegra, vegna þess að alkóhólið er að sínu leyti ekki mjög háskasamlegt eitur. En það leiðir til þess arna. Og bjórinn er undanfari allrar frekari áfengisneyslu. Það er líka sannað. Það er hættan og háskinn sem ungdómnum er búinn þess vegna. Ofneysla áfengis er gífurleg sjálfsblekking. Samfara henni er gífurleg sjálfsblekking sem menn halda í fram af brúnunum og niður í hyldýpið. Og Íslandsmaðurinn, það þekki ég af eigin raun, er haldinn þeirri sjálfsblekkingu að hann sé ekki að neyta áfengis þegar hann er að drekka bjór. Ég hef hitt margan manninn eggfullan, dansandi á eyrnasneplunum, sem hefur lýst því yfir að hann hafi ekki smakkað dropa, bara bjór. Ekki bætir úr skák þetta viðhorf Íslendingsins til þessa alvarlega máls. Ég hvet hv. þm. til að verða sér úti um skýrslu sem lögð var fyrir ríkisstjórn, mér er dagurinn minnisstæður, 16. okt. 1985, um ástand þessara mála, vímuefnaneyslu ungdómsins í Reykjavík á skólastiginu. - Og hrynja nú glösin sem ættu ella að verða undir bjórinn þegar hv. þm. Geir Haarde hefur fengið hann samþykktan á Alþingi. - Ég hvet menn til að kynna sér þessa skýrslu. Hún kom mér í opna skjöldu. Mér bauð ekki í grun að ástandið væri eins og það er. Og hvað halda menn að tæki þá við þegar við höfum bætt við áfengisneysluna með þeim hætti sem hér er lagt til að gert verði? Við skulum hætta þessum blekkingaleik um að hér þýði þetta ekki aukna áfengisneyslu. Því verða menn að hætta. Það er ekki boðlegt fyrir fullvita fólk að að því sé haldið slíkri röksemdafærslu þar sem færðar hafa verið sönnur á hið gagnstæða. Ég held að það sé alveg ljóst og ég er sannfærður um að hver einasti hv. þm. mun taka undir að ekki sé á bætandi ástandið í áfengismálum á Íslandi. Mér dettur ekki í lifandi hug að einn einasti þm. finnist sem ekki er sammála því að við þurfum að bæta ástandið og megum ekki hætta á neitt að það versni. Ég hef sagt, þó að ég dragi slíkar yfirlýsingar við mig nú, en löngum eftir að ég hafði breytt um skoðun í þessu efni af reynslu minni í Danmörku hef ég sagt að ég skyldi greiða atkvæði með leyfi til bruggunar öls ef einhver gæti sýnt mér fram á, þó ekki væri nema með veikum rökum, að ég gæti átt von á því að það bætti ástandið í áfengismálum. Þetta hef ég sagt. En þessu er þveröfugt varið. Sannanir liggja fyrir óhrekjanlegar. Og það er dapurlegt. Og ég get því miður ekki tekið undir með síðasta hv. ræðumanni að hv. flm. gangi eitthvað gott til. Þetta er bara glæfraspil og ég óttast því miður að í bland sé einhvers konar þjónkun við hugsanlega kjósendur og menn þori helst ekki að standa í þessu ístaði líka vegna þess að hætta sé á að útlendingar geri grín að Íslendingum fyrir að hafa ekki leyft að brugga þennan drykk. Ég get ekki tekið undir að þetta sé í góðum tilgangi gert, a.m.k. glæfraspil, og röksemdafærslan tekur næstum því engu tali og er auðvitað afskaplega lík því þegar lögfræðingar eru að verja og sækja vont mál. Ég veit að hv. þm. kannast við aðfarirnar þegar svo stendur á. Hér segir, með leyfi forseta, að tilgangur flm. sé að draga úr hinni miklu neyslu sterkra drykkja. Sannanir liggja fyrir um að þetta eykur áfengisneysluna þegar líður lengra á, líka drykkju sterkra drykkja og svo til viðbótar, sem nýjar upplýsingar liggja fyrir um, neyslu vímuefna annarra og bráðhættulegra. Þeir vilja í öðru lagi breyta drykkjusiðum þjóðarinnar til batnaðar. Sala og almennur aðgangur að bjór mundi þýða að unglingar mundu í stórauknum mæli neyta áfengis. Það mundi þýða það sem ég sá með eigin augum í Danmörku út um öll foldar ból, á hverjum vinnustað þar sem verkamennirnir voru í hlutkesti um það allan daginn hver ætti að gefa næsta umgang. Það mundi hafa þær afleiðingar í för með sér, sem ég sá með eigin augum, að það sem híft var síðast upp úr lestunum á Gullfossi við Íslandsbrygge í Kaupmannahöfn voru drukknir Danir - fordrukknir Danir í einni bendu - eftir að hafa drukkið "bara öl" allan guðslangan daginn. Þessi breyting verður á drykkjusiðum þjóðarinnar. Svo mega menn meta hvort það er til batnaðar eða ekki. Svo kemur þriðja, og það er synd að hann skuli ekki vera staddur hér, hæstv. fjmrh. Þeir ætla að afla ríkissjóði tekna. Þetta er blákalt borið fram og fyrstu tveir flm. eru lagajúristar úr Sjálfstfl.

Bara annar.

Er ekki Jón Magnússon lagajúristi?

Jú, en ekki hinn.

Nú, hvað er þetta! Ég reiknaði bara með því því að flestir af okkar þm. eru þetta hvort sem er. Ég biðst margfaldrar afsökunar eða öllu heldur: Ég er feginn að heyra þetta. Að afla ríkissjóði tekna! Og að hvaða staðreyndum komum við þá í þessu máli? Það er alveg lágmark að hyggju þeirra sem rannsakað hafa að það kosti tvöfalt meira hið opinbera vegna sjúkdóma og afleiðinga áfengisneyslu en það þénar á áfengissölunni. Og allt upp í fjórfalt meira hafa þeir þóst komast að raun um. Það mundi nú verða stærra gatið eða fleiri götin á gatasigtinu hæstv. fjmrh. ef þetta hefði verið leyft á liðnum árum. Auk þess slær manni auðvitað fyrir brjóst af þeirri röksemdafærslu að ætla að hætta þann veg til að auka neyslu, ég tala ekki um unglinga, með þessum hætti á áfengi og í framhaldi af því öðrum vímuefnum. Þó að það gæfi milljarða í ríkissjóð er þetta auðvitað brjálæðisleg röksemdafærsla. Sem það ekki gerir heldur er það þveröfugt! Það á að efla íslenskan iðnað. Mér er sem ég sjái það á tímum frelsisins þar sem allt á að vera galopið og erlendir menn eiga að fá að kaupa hér upp banka. Auðvitað er það góðra gjalda vert því að þeir eru á hrakhólum hvort sem er. En þá er mér sem ég sjái að Carlsberg gamli verði ekki mættur hérna um leið og leyft er að brugga öl. Mér er sem ég sjái það. Raunar veit ég vel um það að þeir eru í startholunum þarna úti og voru hér um árið þegar menn áttu von á því að hið háa Alþingi mundi samþykkja leyfi til að brugga öl. Og það eru engir fjármunir hér til að hamla gegn því, enda eru menn þeirrar kenningar að nú megi þetta allt vera galopið. Þótt Efnahagsbandalagslöndin verji sig í líf og blóð með tollmúrum himinháum og sína landbúnaðarframleiðslu skilst mér að það sé nokkurn veginn í þeim startholum að fella niður allt slíkt og galopna þetta hér. Svo á að samræma með þessu áfengislöggjöfina og mér sýnist einhvers staðar hér aftar að samræmið sé þá helst í því fólgið að sveigja drykkjuvenjurnar til, að menn verði þá allan daginn fullir af öli í staðinn fyrir að drekka sig á helgum, eins og hér er að vísu landlægur siður, drukkinn - og á helgum sem stundum vilja verða fulllangar. Það er þetta samræmi sem mér skilst að þetta hljóti þá að stefna að. Síðan eru hér uppi röksemdir um að það sé hér svo mikið öl í landinu. Þetta er fráleit röksemdafærsla. Enda þótt mig minni að það séu tólf flöskur sem hver maður fær að kaupa í tollvörubúðinni á Keflavíkurflugvelli þegar hann kemur til landsins er það eins og einn dagskammtur danska verkamannsins. Það hef ég líka séð, hver er dagskammtur hans. Og áfengt öl er ekki aðgengilegt ungu fólki. Þó að það sé hægt að telja fram að hér muni vera allmikið af sterku öli á markaði jafnvel er fráleitt að halda því fram að það sé aðgengilegt, að ég ekki tali um skólaæskunni. Svo er ekki. Það eru falsrök og rangar upplýsingar. Þetta frv. á að verða til þess að samræma Ísland tíðarandanum eins og það heitir. Við getum ekki verið sér að þessu leyti. Tíðarandinn krefst þess. Skólafólk hefur kynnst þessu úti í löndum og þess vegna þurfum við að hafa það hér. Hvernig voru þeir útlits, vinir mínir, sem ég hitti í fyrsta skipti eftir að við höfðum verið saman í skóla, sumir hverjir, í Kaupmannahöfn þegar ég þangað kom 1957? Hvernig ætli ástandið hafi verið á sumum bæjum þá og af hverju? Þeir voru ekki að drekka vín. Þeir voru "bara" að drekka öl og átti mestan þátt í að sumir þeirra luku aldrei námi og aðrir veltust í því miklu fleiri ár en þörf hefði verið á. Þetta þekkja allir menn og eru ekki ný sannindi. Hér er slegið ýmsu föstu sem stangast á við rannsóknir og staðreyndir, eins og þetta, sem er allt málið: Eykur það eða minnkar drykkju, neyslu áfengis, alkóhóls? Og sannanirnar liggja fyrir á borðinu. Svo segir hér, og viljið þið nú hlusta á samsetninginn, herra forseti, með hans leyfi: " Flm. telja, miðað við reynslu annarra þjóða, að til þess geti komið að heildaráfengisneysla á hvern íbúa aukist eitthvað við tilkomu áfengs öls án þess þó að það valdi aukinni ölvun eða drykkjusýki." Það er einmitt! Lesi menn þessa setningu fyrir sér og líti nú á allt innihaldið. Þeir telja að þetta geti komið til, en það verður enginn fullur af þessu. Allt tóm, talað út í vindinn gegn betri vitund. Og þetta á að gera með verðstýringu. Er það þá þann veg að skilja að þetta eigi að gera með því að okra á ölinu? Hvað segja frjálshyggjumennirnir um það? Á ekki markaður að fá að ráða? Hvenær kom þetta til, að eigi nú að fara að miðstýra ölverðinu þegar við ætlum að fara að opna landið fyrir gamla Carlsberg og lofa honum að flytja hér inn og allt er opið fyrir þessa vöru? Hvernig dettur mönnum í hug að ætla að fara að verðstýra þessu með einhverju okri og með leyfi að segja: Hver er reynslan af sölu áfengisins? Þetta breytir engu. Fyrstu vikuna eftir að áfengi hefur verið stórhækkað í Áfengisverslun ríkisins finna menn á þessu örlítinn mun, en síðan eftir það engan, aldrei nokkru sinni, hversu há og mikil sem hækkunin hefur verið. Og menn gera þetta til að rétta af ríkissjóð. Ég er innilega sammála því að okra á þessu undir drep því að það borgar sig þó að það verði ekki nema til þess að draga úr eina helgi að menn drekki frá sér vitið. Það er sagt hér að því hærra verð á áfengi, þeim mun minni neysla. Allt eru þetta falsrök og því miður ekki óviljandi. "Miðað við þessar forsendur", segir hér, "er afar ólíklegt að tilkoma áfengs öls leiði til aukinnar drykkju á vinnustöðum." Ég hef sagt ykkur frá því sem ég sá með eigin augum þegar ég var boðinn að læra verkalýðspólitík á danskri grund og ég var leiddur dögum saman á milli vinnustaða, m.a. í kaupfélögin í Kaupmannahöfn, við Njálsgötu, hitti þar "tillidsmand" Jensen sem fór með mig um þau gömlu og miklu húsakynni. Honum var auðvitað ekki nóg að stansa í kjallaranum þar sem vín var blandað heldur lét hann taka frá fyrir sig þegar hann lagði upp í förina með morgninum. Fyrst drakk hann fjórar flöskur meðan ég var að tala við hann uppi í matsalnum og svo lét hann kokkinn setja kassa með tíu flöskum undir borðið hjá sér í skrifstofunni og svo fór hann af stað og endaði auðvitað með mig í vínkjallaranum og þá var "tillidsmand" Jensen orðinn afskaplega alúðarfullur í garð Íslendinga án þess að ég ætli að rifja það frekar upp. "Raunar er ólíklegt", segir enn, "að áfengisneysla geti svo nokkru nemi frá því sem nú er náð til yngri aldurshópa." Frá því sem nú er? Hvað er átt við? Það er ekki svo, sem betur fer, að skólaæskan sé öll að drukkna í áfengi. Það er ekki svo. Ef þeir eiga við að það sé ekkert á bætandi þar. En ef þeir eiga við að þetta auðveldi ekki aðgang ungs fólks og auki hættuna á því að það neyti áfengis eru það vísvitandi ósannindi, stangast á við alla reynslu sem menn hafa heyjað sér í öðrum löndum. Og svo tekur steininn úr og hér er að vísu á ferðinni fyndni, þó mér sé ekki hlátur í hug, sem er greinilega hægt að hlæja að með öllum kjaftinum, þar sem segir að menn þurfi kannski ekki að óttast að menn drekki hér mikið því að hér sé vatnið svo gott og fullt af óáfengum svaladrykkjum. Ég hef engu við þessa röksemdafærslu að bæta. Það er svo mikið framboð af ódýrum og ókeypis svaladrykkjum, segir hér. Og vatnið. Til að mynda vatnið er þannig að Íslendingar munu aldrei leggja sér til munns erlenda vatnið. Hér heima er þetta þannig að menn munu náttúrlega hætta að drekka áfengi og fara út í vatnsdrykkju, ef maður á að taka eitthvað af þessu alvarlega sem maður ekki gerir í þessu falli. En hvað segja sérfræðingar? Ég ætla ekki að leiða marga fram til vitnis: Það eru sérfræðingar sem hafa rannsakað þessi mál. Og það eru engar bindindishetjur úr IOGT sem ævinlega eru dæmdar af fyrir ofstæki sitt í þessum málum. Og varla er hætta á því að sá sem hér stendur verði kenndur við bindindisofstæki svo að þess vegna þarf ekki að dæma orð hans dauð og ómerk eins og mönnum hættir til að gera þegar Halldór á Kirkjubóli t.d. tekur til máls. Ég hef undir höndum tilvitnanir í sérfræðinga á þessu sviði, t.d. að taka Jóhannes Bergsveinsson, yfirlækni meðferðardeildar ríkisins fyrir áfengissjúklinga. Hann segir svo, með leyfi forseta: "Reynsla annarra þjóða af því að leyfa sölu áfengs öls hefur hvarvetna orðið sú að það hefur leitt til meiri neyslu vínanda og aukins skaða af hans völdum." Vilja menn dæma af sem einskis nýtan þennan vitnisburð þessa sérfræðings og öfgalausa manns sem hefur séð hörmungina sem áfengisneyslan hefur leitt yfir fólk og veit hvað í boði er í þessu falli? Jóhannes segir enn fremur: "Virka efnið í áfengi er vínandi og skiptir engu máli hvort um er að ræða brennda drykki, vín eða áfengt öl. Áhrif vínandans eru ætíð hin sömu." Hér er leiddur til vitnis Þórarinn Tyrfingsson, yfirlæknir SÁÁ. Hann tekur í sama streng að öllu leyti. Það hefur verið unnið að rannsóknum á áfengismálum hér á landi síðan 1967 og þar er talið að hæst beri rannsóknir á vegum Háskóla Íslands undir stjórn dr. Tómasar Helgasonar prófessors í geðlæknisfræði og forstöðumanns geðdeildar Landspítalans. Tómas heldur því fram og leiðir að því margvísleg rök að neysla muni aukast verði bjór leyfður í landinu. Hann segir svo, með leyfi forseta, og það kom reyndar fram í máli hv. fyrra ræðumanns: "Þjóðhagsstofnun hefur gert áætlun um hver áfengisneysla verði ef bjórstefnan verður ofan á. Í stað þess að minnka um fjórðung, eins og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin telur nauðsynlegt, mun hún aukast um þriðjung." Það var ekki öðruvísi! Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin telur eftir rannsóknir sem fram hafa farið hér á landi að nauðsynlegt sé að minnka áfengisneysluna um fjórðung, en álítur hins vegar það þveröfuga, að hún muni aukast um þriðjung ef sterkt öl verður hér aðgengilegt fyrir allan almenning. Og það þarf ekki að tala um hvert áfall það yrði okkur Íslendingum að brjóta svo gegn augljósum niðurstöðum virtrar alþjóðastofnunar. Ég get haldið áfram að leiða miklu fleiri til vitnis um það. Pétur Pétursson, heilsugæslulæknir á Akureyri, segir svo, með leyfi forseta: "Það er hins vegar sannfæring mín að með tilkomu áfengs öls á borð og í búðir landsmanna muni áfengisneysla ungmenna og dagdrykkja þjóðarinnar aukast að miklum mun og vitna ég þar til reynslu Finna sem fyrir áratug rýmkuðu áfengislöggjöf sína" og lýst var hér með skýrum dæmum af hv. síðasta ræðumanni. Ég læt hér staðar numið við tilvitnanir að þessu leyti. Það er af nógu að taka. Ég verð að segja að það mundi valda mér gífurlegum vonbrigðum eftir þær upplýsingar sem nú liggja fyrir, og þá einkum og sér í lagi þessar nýju köldu staðreyndir um að áfengið sé undanfari hinnar ógnarlegu eiturlyfjaneyslu, ef hið háa Alþingi teldi nú vera kominn tíma til að breyta til í þessu efni. Mér er það hreint og beint óskiljanlegt og það getur ekki verið fyrir annað en sofandahátt að menn vilja ekki opna augun fyrir þessum staðreyndum sem hægt er að tefla fram og hvarvetna liggja á lausu ef menn hirða um að kynna sér það. Og eins og ég segi, herra forseti: Ég vil ýmislegt á mig leggja til þess að svo mætti ekki verða vegna þeirrar sannfæringar minnar sem ég hef eignast um það að hér séum við að hætta gífurlega miklu til, að hér sé hreint glapræði á ferðinni. Menn sletta í góm og segja: Hinn saklausi bjór. Hvað eru menn að taka svona djúpt í árinni? Hvað eru menn að kveða svona fast að orði þegar í hlut á hinn saklausi bjór? Þetta er ekki svona. Staðreyndirnar tala allt öðru máli. Hvað ætli þeir hugsi, sem ætla sér nú að hleypa þessari skriðu af stað, eftir eins og tíu ár þegar það þarf ekki spámann til að segja það fyrir að rannsóknir muni færa okkur heim sanninn um að það hafi flætt yfir skólaæskuna í landinu hinn saklausi bjór eins og Íslandsmaðurinn því miður hefur afstöðu með þeim hætti til? Ég ætla enga spádóma að hafa uppi um afstöðu hins háa Alþingis. Ég sé að fjölmiðlar eru farnir að greiða atkvæði um málið. Ég vonast hins vegar til þess að hægt verði að opna augu hins háa þingheims fyrir þessum staðreyndum því að það er sjaldan sem hinu háa Alþingi hefur legið annað eins á að koma staðreyndum fram og haga sér eftir þeim og í þessu máli.



Herra forseti. Ég efa ekki að hv. 4. þm. Austurl. talar af býsna mikilli reynslu í þessum efnum og sjálfsagt af meiri þekkingu en ýmsir aðrir innan þings og utan sem aðeins þekkja til bjórsins af lestri bóka. Ég efa ekki að það hefur verið líf í tuskunum í kjallaranum hjá "tillidsmand" Jensen þegar hann og verkalýðsforingi Hermannsson voru þar báðir saman komnir árið 1957. En það kemur þessu máli harla lítið við. Ég tel að það sé tvennt öðru fremur sem skiptir máli varðandi þetta frv. Í fyrsta lagi sú rökleysa, sem ég vil kalla, að leyfa landsmönnum tiltölulega greiðan aðgang að sterkum áfengum drykkjum en meina þeim um aðgang að hinum veikustu. Heimila aðgang að hinum hættulegustu, en meina um aðgang að hinum hættuminnstu. Og í öðru lagi skiptir miklu máli að mínum dómi það misrétti sem viðgengst í þessum málum í dag og orsakast af því að hið svokallaða bjórbann núgildandi áfengislaga er dauður bókstafur gagnvart þeim fjölda Íslendinga sem getur orðið sér úti um áfengt öl eftir leiðum sem yfirvöld heimila, annaðhvort með því að kaupa hann í Fríhöfninni í Keflavík, ef um ferðamenn eða flugliða er að ræða, eða koma með hann til landsins sem hluta af tollfrjálsum varningi ef um skipverja er að ræða. En aðrir geta ekki orðið sér úti um þessa tegund áfengis nema eftir leiðum sem ólögmætar eru. Víkjum aðeins að fyrra atriðinu. Þannig háttar nú til að veikasta áfengistegundin sem á boðstólum er í verslunum ÁTVR er 7% að alkóhólstyrkleika, en áfengi bjórinn, sem hægt er að fá keyptan í Fríhöfninni í Keflavík, er 7,2%, eða a.m.k. ein tegund sem þar er á boðstólum, og sterkasti innlendi bjórinn sem þar er seldur er 6,5%. M.ö.o.: allir sem vilja drekka 7% áfengi geta gengið inn í áfengisverslanir ríkisins og fengið það keypt. Ef menn hins vegar vilja drekka 7,2% áfengan bjór verða þeir fyrst að fara til útlanda áður en þeir geta fest kaup á honum. Ég tel að það standist ekki og sé órökrétt að gefa fólki kost á að belgja sig út af sterkum drykkjum þegar hverjum og einum býður svo við að horfa en banna jafnframt með lögum - þó að sá lagabókstafur sé nú eins og hann er - almenningi að komast yfir veikustu tegundina eftir eðlilegum leiðum. Ég vil benda á varðandi síðara atriðið, sem ég nefndi, að nú eru fluttir inn í landið árlega um 750 000–1 000 000 lítrar af áfengu öli í gegnum Fríhöfnina í Keflavík og ég efast ekkert um að hv. 4. þm. Austurl. á sinn skerf í þeim lítrum eins og við margir aðrir hér inni. Það sem síðan bætist við með innflutningi farmanna er vafalaust drjúgur skammtur til viðbótar, að ekki sé talað um það sem gera má ráð fyrir að komi inn í landið með ólögmætum hætti þrátt fyrir góða og trausta viðleitni tollgæslunnar. Kunnur útvarpsmaður í Reykjavík setti nýlega smáauglýsingu í dagblað og óskaði eftir því að fá keyptan bjór. Hann gaf upp símanúmer sem seljendur gætu hringt í. Útvarpsmaðurinn skýrði síðan frá því í þætti sínum hverjar viðtökur hefðu verið. Í sem stystu máli linnti ekki látum í símanum hjá honum þar sem verið var að bjóða til kaups ýmsar tegundir af áfengum bjór af ýmsum styrkleika og við ýmsu verði, mjög fjölbreytilegu. Þetta framtak útvarpsmannsins sýnir kannski þetta ástand í hnotskurn þó svo að hv. 4. þm. Austurl. kannist ekkert við að hér sé bjór fáanlegur hverjum þeim sem hafa vill. Lögin um bjórbann eru nefnilega orðin tóm gagnvart fjölda Íslendinga, dauður bókstafur fyrir hvern þann sem á annað borð er reiðubúinn að bera sig eftir því að verða sér úti um bjór og er tilbúinn að borga fyrir hann það verð sem upp er sett. En hvaða tilgang skyldi það hafa að hafa slíkan bókstaf á lögbókum landsins? spyr sá sem ekki er sérlega kunnugur í lögum og hefur ekki staðið í því að setja lög jafnlengi og hv. 4. þm. Austurl. Auðvitað engan annan tilgang en þann að grafa undan virðingu manna fyrir öðrum lögum og reglum samfélagsins, ýta undir smygl, svartamarkaðsbrask og aðra ólöglega starfsemi sem að sínu leyti kemur í veg fyrir að hið opinbera hafi eðlilegar tekjur af þessari sölu og geti haft með henni eðlilegt og sjálfsagt eftirlit. Þetta ástand hvetur menn til afbrota, kemur í veg fyrir að innlend framleiðsla og útflutningur á þessu sviði nái að þróast svo að nokkru nemi og leggur óþarfa tálmanir í veg þeirra sem hér hafa af veikum mætti reynt á undanförnum árum að byggja upp ferðamannaiðnað og alþjóðlegt ráðstefnuhald sem uppfyllir ýtrustu kröfur. En skyldi það ástand sem nú ríkir hafa orðið til þess að það sé minna drukkið á Íslandi en ella? Skyldi ástandið vera betra, skyldi vera minna áfengisvandamál en ella? Ætli það sé til bóta fyrir unglingana í landinu að verða sér úti um áfengt öl sem komið er í umferð með þessum hætti? Mér er það mjög til efs. Þeir sem eru andvígir bjórnum eru það einmitt vegna þess að þeir óttast að drykkja í landinu muni aukast með tilkomu hans og áfengisvandamálið versna. Og vissulega eru það eðlilegar áhyggjur. Það er fullkomlega eðlilegt að menn velti því fyrir sér. En veit nokkur svarið við því í raun og veru? Ég tel ekki að nokkur maður geti fullyrt það með neinni vissu að áfengisneysla muni stóraukast og versna við þessa breytingu. Það er eflaust rétt að heildarneysla muni eitthvað aukast. En er ekki jafnframt líklegt að innbyrðis samsetning muni breytast og neysla sterkustu drykkjanna dragast saman um leið og bjórneyslan eykst? Ég er hér í höndunum með upplýsingar frá Noregi frá því á árunum 1949–1954 eftir að farið var að selja þar svokallað export-öl, sterkan bjór. Á þessu árabili jókst ölneyslan, en að sama skapi minnkaði neysla sterkra drykkja. Ég veit ekki svarið við þessari spurningu þó svo ég hafi nefnt þetta dæmi og þeir sem hér hafa talað gegn bjórnum vita það auðvitað ekki heldur. Svarið fæst ekki nema menn séu tilbúnir að gera þessa tilraun. En ég tel hins vegar nauðsynlegt að henni fylgi ákveðin stefna varðandi sterku drykkina og ég tel að Alþingi geti ekki skotið sér undan því að takast á við það áfengisvandamál sem við stöndum frammi fyrir í dag og hefur ekki skapast af ofneyslu öls heldur af ofneyslu hinna sterkari drykkja. Menn gera því skóna að á Íslandi sé mestur alkóhólismi þó svo að minnst sé drukkið af áfengi. Og ef það er svo, eins og margir halda fram, skyldi þá ekki eitthvað vera bogið við þá áfengisstefnu, sem hér hefur verið fylgt, sem gerir mönnum kleift að belgja sig út af sterkum drykkjum en meinar þeim að neyta þeirra veikustu? Skyldi þá ekki vera eitthvað athugavert við það ástand sem hér hefur ríkt? Mig langar, herra forseti, að gera að umtalsefni hvernig ýmsir menn taka afstöðu til þessa máls. Sumir líta eingöngu í eigin barm þegar mál þetta ber á góma og spyrja sig hvort þeir mundu sjálfir drekka áfengan bjór eða ekki væri hann fáanlegur með eðlilegum hætti. Og ef menn svara þeirri spurningu játandi eru menn gjarnan fylgjandi því að leyfa áfengt öl. Þeir sem á hinn bóginn svara þessari spurningu neitandi eru oftast á móti því að leyfa bjórinn, móti því bæði fyrir sjálfa sig og aðra. En þeir eru einnig til sem sjálfir hafa mikla ánægju af því að neyta áfengs öls, drekka það jafnvel ótæpilega þegar þeir hafa aðstöðu til innanlands eða utan, en eru samt andvígir breytingum á núgildandi lögum vegna þess að þeir telja að það sé gott fyrir aðra. Slíkir menn, sem margir hverjir hafa aðstöðu til þess að kaupa sér oft áfengan bjór, hafa aðstöðu til að versla í Fríhöfninni og sjást þar iðulega rogast með bjórkassana sína í gegnum tollinn, eru kannski uppfullir af umhyggju gagnvart náunganum og vilja koma í veg fyrir að hann geti keypt sér bjór þótt það sé allt í lagi að þeir kaupi hann sjálfir. Þetta viðhorf er ekkert annað en tómur tvískinnungur og hræsni. En málið snýst einfaldlega ekki um hvað hverjum og einum finnst. Það snýst ekki um drykkjusiði eða bindindisvenjur einstakra manna. Það snýst um hvort menn eru þess umkomnir að ákveða fyrir aðra menn hvernig þeir haga sinni áfengisneyslu ef þeir á annað borð kjósa að neyta áfengis. Það snýst um hvort menn geta bannað fólki að drekka veikustu og skaðminnstu drykkina og beina þeim þar með í hina sterkari og hættulegri. Það snýst um að hafa hér í landinu rökrétta áfengislöggjöf sem ekki mismunar þegnunum og gerir sumum kleift að neyta áfengistegunda sem öðrum er bannað að neyta. Það er kjarni málsins, en ekki það hvort einhver einn einstaklingur hyggist sjálfur drekka bjórinn eða ekki. Það kemur málinu ekkert við. Ég vil taka fram að gefnu tilefni og vegna þess að margir gera því skóna að hér sé verið að stefna í sama horf og þekkist t.d. í Danmörku, þar sem hver og einn getur gengið í matvöruverslanir og keypt sér þar allt það áfenga öl sem hann kærir sig um og raunar einnig annað áfengi, að það er ekki hugmynd flm. frv. Það er ekki gert ráð fyrir öðru í frv. en að með áfengt öl verði farið eins og annað áfengi og það selt í verslunum ÁTVR og á vínveitingahúsum þar sem áfengir drykkir eru á boðstólum í dag. Ég tel rétt að leggja sérstaka áherslu á þetta þar sem reynt er að villa um fyrir mönnum með því sí og æ að nefna Danmörku sem eitthvert dæmi og fyrirmyndarland í þessum efnum. Ég tel að Danmörk sé síður en svo neitt fyrirmyndarríki í þessum efnum. Mig langar einnig, herra forseti, að víkja nokkrum orðum að hugmyndum manna að vísa þessu máli til þjóðaratkvæðagreiðslu eins og sumir telja rétt. Í því sambandi vil ég, með leyfi forseta, vitna í grein frá áfengisvarnaráði sem birtist í Morgunblaðinu 8. október sl., en þar segir m.a.: "Banni því sem nú er í gildi við innflutningi og sölu áfengs öls á Íslandi var ekki komið á eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um það mál. Þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort afnema skyldi bannlögin fór fram haustið 1933. Þátttaka var mjög lítil en meiri hluti þeirra sem kusu eða fjórðungur kosningabærra manna greiddi atkvæði með afnámi bannsins. Alþingi samþykkti áfengislög rúmu ári síðar. Í umræðum um það kom fram tillaga fjögurra þm., Péturs Ottesens, Garðars Þorsteinssonar, Bjarna Bjarnasonar og Þorbergs Þorleifssonar, um að banna innflutning, sölu og framleiðslu áfengs öls. Rök flm. voru einkum þau að öl yrði drukkið á vinnustöðum og börn ættu greiðari leið að því en öðru áfengi. Tillagan var samþykkt með miklum atkvæðamun. Það er því Alþingi sem hefur ákveðið þá skipan mála að banna áfengt öl." Enn fremur segir, með leyfi forseta: "Aðeins þrisvar hefur verið gengið til þjóðaratkvæðagreiðslu á Íslandi. Árið 1916 voru greidd atkvæði um hvort þegnskylduvinna yrði í lög tekin. Í hin tvö skiptin voru greidd atkvæði um áfengisbann, 1908 um hvort koma skyldi á banni við innflutningi og sölu áfengis og 1933 um hvort afnema skyldi bannið. Aðrar ákvarðanir um áfengismál hefur Alþingi tekið án undangenginnar þjóðaratkvæðagreiðslu." Síðan segir: "Mikilvægar breytingar hafa verið gerðar á þann veg, svo sem undanþága frá bannlögunum 1922, en hún fól í sér heimild til innflutnings veikra vína, samþykkt nýrra áfengislaga 1954, en þá var rekstur vínveitingahúsa heimilaður og breytingar á áfengislögum 1986 um heimildir fjmrh. til að veita öðrum aðilum en ÁTVR leyfi til að framleiða áfenga drykki. Þjóðaratkvæðagreiðsla hefur því einungis farið fram um grundvallaratriðin, bann eða ekki bann, en aldrei um einstaka þætti áfengislaga." Ég er sammála áfengisvarnaráði í þessu efni. Það er reyndar stofnun sem ég tel ástæðu til að bera mikla virðingu fyrir þó svo að ég sé ekki sammála afstöðu ráðsins í því máli sem hér er til umræðu. Hér er um að ræða breytingu á tilteknum lögum sem Alþingi hefur sett. Alþingi getur ekki vikið sér undan ábyrgðinni á lagasetningu ílandinu hvað þá þegar um er að ræða tiltölulega litla breytingu á núgildandi lögum. Alþingi er því bæði rétt og skylt að takast á við þetta mál, eins og reyndar varð niðurstaða hv. allshn. síðast þegar um þetta mál var fjallað hér í þinginu, enda verður ekki með sanni sagt að hér sé á ferðinni slíkt stórmál að þinginu beri að vísa því til þjóðarinnar, hvað þá þegar ekki er fyrir hendi hefð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum þegar um er að ræða hin stærri mál þjóðarinnar. Ég vil benda á þessu til viðbótar og biðja menn að hugleiða hvort það sé siðferðilega rétt að skjóta máli sem þessu til þjóðaratkvæðis. Þetta mál er að miklu leyti þess eðlis að það snertir einkahagi manna og einkaneyslu. Ég fæ ekki séð að það sé eðlilegt að meiri hlutinn, ef hann væri andvígur bjórneyslu, átti að geta bannað minni hlutanum hana. Ég tel að mál sem fara í þjóðaratkvæðagreiðslu ættu helst að vera þess eðlis að þau snúist um málefni sem óhjákvæmilega nái til allra, málefni sem ekki sé hægt að skipta, stjórnarskrá sem allir eða enginn verða að búa við o.s.frv. En ég tel að mál sem varðar í raun og veru einkaneyslu en ekki allsherjarreglu eigi ekki erindi til þjóðarinnar eins og sumir þm. halda.

Gildir þetta bæði um hass og heróín?

Herra forseti. Aðalatriðin í þessu máli eru skýr. Ef menn fallast ekki á þær röksemdir sem fluttar eru fram máli þessu til stuðnings eiga þeir hinir sömu ekki annars úrkosti en að beita sér fyrir því að núverandi ástandi verði aflétt og allir landsmenn sitji við sama borð. Og ég skora hér með á hv. þm., þá sem kunna að vera andvígir þessu máli, að þeir séu þá sjálfum sér samkvæmir og beiti sér fyrir breytingum á því ástandi sem nú er. Annaðhvort eru menn á móti bjórnum eða ekki. Og ef menn eru á móti honum eiga þeir að beita sér fyrir breytingum á núverandi ástandi þannig að allir sitji við sama borð og að sá vottur af stéttaskiptingu sem fyrirfinnst í dag með því ástandi sem nú er fyrir hendi hverfi. Þá eiga menn að beita sér fyrir því að afnumin verði þau hlunnindi sem farmenn, flugliðar og ferðamenn njóta í þessu efni. Annað undirstrikar eingöngu þann tvískinnung sem er ríkjandi í þessu máli. Varðandi innskot hv. 2. þm. Vestf. eiga rök mín varðandi þjóðaratkvæði að sjálfsögðu ekki við eiturefni eins og þau sem hann nefndi, enda eru þau ekki leyfð í landinu. Það gegnir auðvitað allt öðru máli um þau en áfenga drykki sem heimilað er að nota í landinu. Ég vil að lokum, herra forseti, mælast til þess með 1. flm. málsins að þessu máli verði hraðað í þingnefnd þeirri sem fær málið til meðferðar, væntanlega hv. allshn. Það er skammt um liðið síðan þetta mál var til umfjöllunar síðast á Alþingi. Allar upplýsingar sem máli skipta liggja fyrir. Það liggur allt fyrir um þetta mál í umsögnum og erindum, sem borist hafa, sem máli skiptir. Þingnefndinni og þingheimi öllum raunar á því ekki að vera neitt að vanbúnaði að taka fljótt afstöðu til málsins.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs þegar frummælandi, hv. þm. sem var varaþm. þá, Jón Magnússon, mælti fyrir þessu máli, en mér blöskraði þegar hann flutti blásaklaus enn á ný rökin sem hljóðuðu svo: "Tilgangur þessa frv. er í fimm liðum og er þannig, með leyfi hæstv. forseta: 1. að draga úr hinni miklu neyslu sterkra drykkja, 2. að breyta drykkjusiðum þjóðarinnar til batnaðar, 3. að afla ríkissjóði tekna, 4. að efla þann hluta íslensks iðnaðar sem annast framleiðslu á öli og gosdrykkjum, 5. að samræma áfengislöggjöfina." Mig langar til að byrja á því að víkja að þessum röksemdum hverri fyrir sig. Fyrsta röksemdin stenst að mínu viti alls ekki. Hvernig má það vera að það dragi úr hinni miklu neyslu áfengis að auka áfengi sem á boðstólum er? Hvernig má það vera - og þá mun ég fjalla um röksemd nr. tvö af hálfu flm. um leið - að það breyti drykkjusiðum þjóðarinnar til batnaðar og þar með að það ráði að einhverju leyti bót á þeim mikla áfengisvanda, sem því miður er víða við að etja í okkar þjóðfélagi, að auka á orsökina? Áfengi er þá áreiðanlega eina fyrirbrigðið í þjóðfélaginu sem svo stendur á um ef það veldur vanda sé minnkun á vandanum fólgin í því að auka á orsökina, þ.e. áfengisneysluna í þessu tilviki. Þetta bið ég hv. þm. að hugleiða vandlega því að þetta eru röksemdir sem standast alls ekki og þetta eru röksemdir sem óneitanlega bera vott um afskaplega dapurlega krókaleið að þeirri niðurstöðu sem hv. flm, vilja fá. Hv. flm. gera sér auðvitað grein fyrir því að meiri hluti þjóðarinnar vill draga úr áfengisvandanum. En ég tel að það séu fullkomin falsrök að bera það á borð fyrir almenning að leiðin til að draga úr áfengisvandanum sé að auka heildarneyslu áfengis. Hv. 17. þm. Reykv., sem hér lauk máli sínu, gat þess að vísu að við vitum það auðvitað ekki. Það er rétt að við vitum ekki um heildarneysluna í lítrum talið, en ótal rannsóknir víða um heim, framkvæmdar af færustu vísindamönnum á þessum sviðum, leiða til þeirrar niðurstöðu að það er algerlega ljóst að ein gerð áfengis til viðbótar eykur heildarneysluna. Það er líka ljóst að aukin heildarneysla leiðir til aukins áfengisvanda. Ef það er algerlega ljóst að heildarneyslan eykst og þar með að það skiptir ekki máli hvort bjórneysla dregur úr neyslu sterkra drykkja eða ekki vil ég líka taka þá röksemd sérstaklega til athugunar í þrengstu merkingu þess sem hér er vikið að, neyslu sterku drykkjanna sjálfra. Ég hef enga trú á því að bjór á markaðnum mundi draga úr neyslu sterkra drykkja og kannski sérstaklega hjá ungu fólki, eins og hv. frsm. vék að og er væntanlega skoðun flm. Ég er þeirrar skoðunar að það liggi alveg ljóst fyrir að sá sem drekkur áfengi til að komast sem fyrst í áfengisvímu drekkur auðvitað sterkt áfengi hvort sem bjór er á markaðnum eða ekki. Það kemur ekkert því máli við. Ef hann kærði sig ekki um að komast í slíka vímu mundi viðkomandi snúa sér að léttu víni sem er á markaðnum. Þess vegna held ég að aukið framboð á bjór mundi tvímælalaust fjölga áfengisnotendum og það sem meira er: Það mundi gera áfengisneysluna miklu algengari. Það yrði um meiri hversdagsneyslu að ræða. Léttu vínin eru e.t.v. ekki eins mikill hversdagsdrykkur og hætta er á að bjórinn yrði. Léttu vínin eru borin fram oft við hátíðlegar kringumstæður í fallegum glösum, en menn mundu flýta sér að kneyfa bjór úr krúsum, sem ekki væru eins viðkvæmar og léttvínsglösin, og þó ekki væri annað en þetta yrði strax kominn annar svipur á þá neyslu. Þetta er auðvitað ekki aðalatriði í sambandi við það að bæta drykkjusiði þjóðarinnar. Ég er alveg sammála flm. þar sem þeir tala um að verðstýring geti orðið til að bæta drykkjusiði þjóðarinnar. Ég er mjög hrædd við þá pólitík, sem stundum hefur gert vart við sig og menn hafa stundum talið að mundi auka tekjur ríkissjóðs, að lækka verðið á brennivíninu en hækka verðið á léttum vínum. Þessa stefnu tel ég ómenningarlega og hættulega heilbrigði manna. Þeir peningar sem e.t.v. koma í ríkiskassann fyrir svona aðgerðir kunna að vera fljótteknir, en afleiðingarnar eru langtum kostnaðarsamari og það kostar meira að bæta þær afleiðingar en nemur upphæðum sem inn koma fyrir áfengið. Hv. flm. andmæla því ekki að drykkja þjóðarinnar kynni eitthvað að aukast og það sé auðvitað mál hvers einstaklings fyrir sig að ákveða hvað hann lætur ofan í sig. Víst er það mál hvers einstaklings fyrir sig að ákveða hvað hann lætur ofan í sig. Það er rétt. Þess vegna hef ég stundum verið þeirrar skoðunar, og reyndar alltaf þegar þetta mál hefur verið borið undir atkvæði Alþingis, að þjóðaratkvæðagreiðsla gæti verið rökrétt. Ég er hins vegar komin á aðra skoðun nú. Ég tel að Alþingi eigi ekki að skjóta sér undan því að taka afstöðu til þessa máls. Ég geri mér ljóst að það hefur verið vænlegt til vinsælda upp á síðkastið að tjá sig meðmæltan hinu svonefnda bjórmáli sem í margra augum er stórmál. Ég tel að þm. komist ekki hjá því að horfast í augu við hrein og klár rök þessa máls og hliðra sér ekki hjá því að horfast í augu við staðreyndir. Í þessu máli gildir ekki sú regla að þar sé allt í einu ekki að marka niðurstöður ótal vísindalegra kannana og þeirra sem við sérstaklega kjósum á alþjóðavettvangi til að reyna að móta samræmda stefnu í mörgum löndum í þessum málum. Þess vegna held ég að þarna eigum við að stöðva aukningu áfengisneyslunnar og það sé ekki til góðs að bæta að þessu leyti til við tegundirnar í áfengisvöruflokknum. Hins vegar þarf að draga úr neyslunni. Menn geta sagt: Ja, er það ekki óeðlilegt og er það ekki rökleysa að lög leyfi sumum þegnum þjóðfélagsins og öðrum ekki að kaupa bjór? Þetta segir hv. 17. þm. Reykv. Það má vel vera að það sé rökleysa, en lítum svolítið nánar á þetta. Er þá ekki sams konar rökleysu að finna afskaplega víða í löggjöf okkar? Er þá ekki þessi rökleysa víðar í áfengislöggjöfinni? Það er svo að lög leyfa bara sumum þegnum þjóðfélagsins að kaupa áfengi yfir höfuð. Lög leyfa bara sumum veitingahúsum að selja áfengi og öðrum ekki. Við komumst ekki hjá því að það er skipting manna í hópa í þjóðfélaginu að þessu leyti til og ef við teljum það skynsamlegt hlýtur það að vera vegna þess að við viljum ekki auka áfengisflæðið í landinu. Sú röksemd á við í þessu máli líka. Hv. 17. þm. Reykv. vitnaði til þess að þeir flm. hefðu undir höndum upplýsingar frá Noregi um að þar hefði bjórneysla, að því er þeir telja, leitt til þess að neysla sterkra drykkja hefði farið minnkandi. Þeir sem hafa öðru hvoru komið til Noregs á því tímabili sem hér um ræðir kannast við að þar eru aðrar ástæður sem hafa orðið til þess að dregið hefur úr neyslu sterkra drykkja. Þar er einfaldlega með aðferð sem mörgum þykir óskemmtileg, vissum aðgangstakmörkunum, dregið úr neyslunni. E.t.v. hafa einhverjir hér inni upplifað að fá sér góðan hádegisverð á hóteli í Oslóborg og ætlað að panta koníak með kaffinu á eftir á sunnudegi. Það gengur ekki þar í landi. Þar eru ekki seldir sterkir drykkir á veitingahúsum á tilteknu tímabili dagsins eða t.d. alls ekki á sunnudögum fyrr en eftir tiltekinn tíma, ekki fyrr en eftir kl. 6 má ég segja. Aðgangstakmarkanir af þessu tagi eru þar mjög tíðkaðar. Þetta er eitt af því sem er alveg ljóst að er til þess að draga úr neyslu sterkra drykkja og hefur enda gert það. Þess vegna er það að kanna þarf fleiri hliðar þessa máls en rætt hefur verið um af hálfu flm. Menn tala um að það kunni að vera eitthvað bogið við áfengisstefnuna hér og þeir sem sjálfir kaupa sér bjór geti varla verið þess umkomnir að ákveða fyrir aðra að þeir skuli ekki hafa aðgang að bjór. Við viljum rökrétta áfengislöggjöf, segja flm. Víst á löggjöfin að vera rökrétt og ekki bara áfengislöggjöfin. Við verðum að athuga að áfengislöggjöfin felur í sér ýmsar takmarkanir og það að leyfa bruggun og sölu áfengs bjórs í landinu gerir ekki áfengislöggjöfina rökrétta. Það gerir enn þá síður heildarlöggjöfina sem snertir áfengisdrykkju og sérstaklega afleiðingar hennar rökréttar. Þess vegna leyfi ég mér að segja að þeir sem eru þess umkomnir að rýmka aðgang almennings að áfengi á þennan veg verða líka að sjá til þess að það sé séð við afleiðingunum. Ríkið íslenska hefur því miður ekki verið í stakk búið til að ráða við afleiðingar áfengisdrykkju svo vel sé, ekki svo nægilega vel sé, í mörg herrans ár. Þetta veit hæstv. dómsmrh. sem situr hér fyrir framan mig. Þá á ég ekki aðeins við heilsufarsafleiðingarnar. Það er geysilegur vandi sem við er að etja fyrir þá sem sjálfir eiga við áfengisvanda að stríða. Margir fá lækningu og aðrir ekki. En það eru heilu fjölskyldurnar og það er tjón á lífi og eignum. Og halda menn að það dragi úr ölvunarakstrinum? Á þessu landi okkar er það því miður svo að umferðarslys og ölvunarakstur veldur alvarlegra tjóni og tíðara en í fjölmörgum öðrum löndum, af hverju sem það stafar. Ég held að Alþingi væri nær að bregðast við þeirri vá og þeirri sorg og koma í veg fyrir þá sorg sem slíkt veldur og það tjón en að auka á vandann með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég leyfi mér að draga þessi atriði sérstaklega fram þegar menn setja fram svo einfalda röksemd að þetta afli ríkissjóði tekna. Það getur vel verið að það sé hægt að sýna tekjudálkinn með svolítið stærri tölu eitthvert ár af þessum sökum, en ég er alveg viss um að það verður margföld hækkun sem þarf í gjaldahliðinni af þessum sömu sökum, svo að vikið sé að röksemd flm. nr. 3. Röksemd nr. 4 er að efla þann hluta íslensks iðnaðar sem annast framleiðslu á öli og gosdrykkjum. Ég hélt að þetta frv. fjallaði um áfengt öl en ekki gosdrykki. Mér finnst þarna vera blandað saman tvennu og það ber því miður að sama brunni og með hinar fyrri röksemdir að í þessu birtist nokkur tvískinnungur. Þarna er verið að setja svolítinn glassúr á kökuna í því skyni að gera hana lystugri. Þarna er verið að tína fram einhverjar röksemdir sem menn telja að almenningi finnist jákvæðar í þeim tilgangi að þm. verði varir við þrýsting til að samþykkja frv. En ég hvet hv. alþm. til að standast allan slíkan þrýsting og fara eftir þeim beinhörðu upplýsingum sem fyrir liggja. Ég vék áðan að röksemd nr. 5, sem var að samræma áfengislöggjöfina, og ræddi þá einnig um aðra löggjöf, að það væri ekki samræmi í því að flytja frv. sem eykur áfengisvandann og vera svo ekki í stakk búinn til að ráða við afleiðingarnar. Ég vek athygli hv. þm. á því að í febrúar sl. var útbýtt í þinginu miklu nefndaráliti frá áfengismálanefnd ríkisstjórnarinnar. Það var gríðarmikil nefnd sem hafði starfað lengi, með nokkrum hléum þó, að mjög vönduðu verki til að leggja grunn að áfengisstefnu ríkisstjórnarinnar. Í þessu riti koma fram mjög gagnlegar upplýsingar og vel framkvæmanlegar tillögur margar og þar er vikið að þeim vanda m.a. sem hv. 4. þm. Austurl. vék að áðan, tengslunum milli áfengis og annarra vímuefna. Ég undirstrika í því sambandi að ég held að það sé afar útbreiddur og hættulegur misskilningur þegar fjallað er um þessi mál á þann veg að áfengi sé tiltölulega meinlaust eiturefni. Ég held að það þurfi ekki margra vitna við til þess að sjá að það er mjög hættulegt eiturefni og það ber að umgangast það sem slíkt. En auðvitað fer það allt saman eftir magninu og þess vegna er þetta frv., sem eykur magnið, afar neikvætt. Ef menn aðhyllast það sem röksemd, þegar menn vita að bjór er útbreitt áfengi í landinu án þess þó að vera almennt lögleyft; ef menn aðhyllast þá röksemd að hver og einn eigi að ákveða það sjálfur hvaða eitur hann lætur ofan í sig, á þeim grundvelli væntanlega að ein hlið lýðræðisins sé sú að hver einstaklingur hafi rétt til þess jafnvel, ef svo ber undir, að fara í hundana ef honum sýnist svo, þá er það ekki alveg svo einfalt, því það eru aðrir sem þurfa að taka afleiðingunum. Það eru-aðrir sem bíða líka tjón. Það sem við erum hér að fjalla um eru aðrir. Alþingi tekur í allri löggjöfinni ákvarðanir fyrir aðra, eftir sinni sannfæringu, en fyrir aðra. Þess vegna er ekki hægt að skjóta sér á bak við þessa röksemd. En ef menn aðhyllast þessa röksemd er þá ekki orðið stutt í þá röksemd að segja: Hvað væri við það að athuga að leyfa hass ef við leyfum ekki kókaín, ef við höldum að þá minnki hætta á kókaínneyslu ef menn hafa aðgang að hassi? Menn eru að segja blákalt og grafalvarlegir hvað eftir annað: Það minnkar trúlega neyslu á sterkum vínum ef menn hafa aðgang að bjór. Ég leyfi mér að hafna þessari röksemd algjörlega sem rangri og hættulegri. Þessi afstaða, bæði mín og áreiðanlega ýmissa annarra sem eru svipaðs sinnis, kemur ekkert því við hvort okkur sjálfum þykir bjór góður eða ekki. Það sem við erum að hugsa um er að við viljum sporna gegn auknum vanda. Það á við í þessu máli eins og fjölmörgum öðrum og ég held að Alþingi væri nær að snúa sér að því að láta koma betur til framkvæmda þá hugsun sem er í tilteknu ákvæði áfengislaganna og fjallar um Gæsluvistarsjóð, að hann verði þess megnugur að standa undir þeim afleiðingum sem við þurfum að berjast gegn á þessu sviði. Enn á ný vil ég beina máli mínu sérstaklega til hæstv. dómsmrh. Ég vék lítillega að því áðan að hann hefði vafalaust kynnst því vel við hvern vanda er að etja. Það vantar sárlega staði þar sem hægt er að koma þeim mönnum sem orðið hafa brotlegir við lög landsins, í afar mörgum tilvikum vegna neyslu áfengis, til þess að geta tekið þátt í hinu eðlilega lífi löghlýðinna borgara. Á þessu sviði hefur félagsskapur eins og t.d. Vernd og fleiri aðilar unnið mikilsvert sjálfboðaliðastarf. Slíkar stofnanir er lögum samkvæmt skylt að reisa og reka, en íslenska ríkið hefur ekki haft ráð á því. Ég held að slíkan vanda eigi Alþingi að sameinast um að leysa. Alþingi ætti að afgreiða sem fyrst bjórmálið, svo við lendum nú ekki í flækju með það rétt einu sinni á seinasta degi þings, eins og oft hefur orðið og Alþingi til athlægis. Við skulum afgreiða það sem fyrst og fella það.