Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef ásamt þrem öðrum hv. alþm. leyft mér að flytja till. um gerð heimildarkvikmyndar um Alþ., og er hún á þskj. 47. Efni till. er, að Alþ. álykti að fela forsetum þingsins að láta gera heimildarkvikmynd um starfshætti Alþ., eins og þeir eru nú. Alþ. starfar enn í megindráttum eins og það hefur gert í mannsaldra, og ytri aðstæður hafa verið tiltölulega lítt breyttar, síðan þinghúsið var reist. Nú eru hins vegar horfur á allmiklum breytingum. Það getur ekki dregizt í mörg ár, að reist verði nýtt þinghús, og uppi eru hugmyndir um breytingar eins og þá að leggja niður deildaskiptingu, sem mundi gerbreyta starfsháttum þingsins. Mér vitanlega hefur heimildarkvikmynd um störf Alþ. aldrei verið gerð. Virðist því vera rík ástæða og réttur tími til að gera slíka kvikmynd, meðan þingið er enn í hinum gamla farvegi og hefur ekki tekið þeim stakkaskiptum, sem vafalaust eru fram undan. Slík kvikmynd mundi ekki aðeins verða þýðingarmikil heimild fyrir framtíðina um þingið og störf þess um þessar mundir, heldur mundi hún verða mjög gagnleg við fræðslustarf í landinu. Að sjálfsögðu ætti að haga henni þannig, að hún gæti gengið til skólanna og yrði sýnd þar skólabörnum við félagsfræðikennslu, og enn fremur er æskilegt að vinna þetta verk þannig, að sýna megi þessa mynd í sjónvarpi. Hugmyndin um slíka kvikmynd hefur verið rædd bæði í útvarpsráði með tilliti til sjónvarps og í stjórn Fræðslumyndasafns ríkisins, og er mikill áhugi á báðum stöðum á því, að hún verði til. Við nánari athugun virðist skynsamlegast, að Alþ. hafi sjálft frumkvæði og sjái um, að verk þetta verði unnið. Sjónvarpið notar aðeins svarthvitar kvikmyndir og hefur tæki til þess að gera þær, en ekki til að gera litmyndir. Að sjálfsögðu ætti slík heimildarmynd að vera í litum. Auk þess þarf að ganga töluvert öðruvísi frá kvikmyndum, sem ætlunin er að sýna í skólum og á almennum samkomum, heldur en gengið er frá myndum, sem eingöngu eru til sjónvarpssýninga. Þess vegna tel ég rétt, að verkið sé unnið fyrir frumkvæði og undir stjórn Alþ., en með fullu samstarfi bæði við sjónvarpið og fræðslumyndasafnið. Er enginn vafi á því, að þessir aðilar mundu taka að sér fyrirgreiðslu eða jafnvel einhverjar aðgerðir, sem kostnað hafa í för með sér. Það er ekki meginatriði í þessu máli. Ég geri ráð fyrir, að gerð slíkrar kvikmyndar, þ.e. nauðsynlegur aðdragandi, undirbúningur, samning frumhandrits, síðan kvikmyndatakan sjálf, úrvinnsla og allt, sem henni fylgir, muni taka 2–3 ár. Ég tel eðlilegast, að sá kostnaður, sem fellur á Alþ., greiðist með öðrum alþingiskostnaði. Herra forseti. Ég legg til, að þessari till. verði vísað til allshn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 54 að flytja till. til þál. um setningu laga um kaup lausafjár með afborgunarkjörum. Meðflm. minn að till. þessari er hv. 1. þm. Norðurl. v. Sjálf tillgr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta semja frv. til l. um kaup lausafjár með afborgunarkjörum og leggja það frv. síðan fyrir Alþ.“ Það er engin sérstök ástæða til þess að fara mörgum orðum um þessa till. Hún skýrir sig nokkuð sjálf. Hv. þm. vita það vafalaust, að í viðskiptalífinu, nútíma viðskiptalífi, ryðja sér æ meira til rúms þau viðskipti, að menn kaupa oft og tíðum verðmæta lausafjármuni á þann hátt, að þeir greiða út hluta kaupverðsins, en samþykkja síðan víxla eða einhverjar aðrar skuldaviðurkenningar fyrir því, sem eftir er af kaupvirði hlutarins. Vegna þess að löggjöf hefur vantað á okkar landi um þessi mjög svo algengu viðskipti, hefur það leitt til margra dómsmála, þar sem hlutverk dómstólanna hefur verið að dæma um ýmis vafaatriði í þessum viðskiptum, og þá hefur æðioft komið í ljós, hversu bagalegt er fyrir þá, sem dæma eiga í slíkum málum, að engin ótvíræð löggjöf um þess háttar viðskipti skuli vera til í landinu. Slík löggjöf hefur verið til á hinum Norðurlöndunum um margra áratuga skeið, og ég hygg, að allir, sem um þessi mál fjalla þar og starfandi eru í viðskiptalífinu, séu eindóma um það, að gagnsemi þeirra sé mikil á marga vegu. Því leggjum við flm. þessarar þáltill. til, að ríkisstj. sé falið að semja frv. til l. um kaup lausafjármuna með afborgunarkjörum og leggja það síðan fyrir hv. Alþ. Ég legg svo til, herra forseti, að umr. um þáltill. þessa verði frestað og málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Í fjarveru 1. flm. þessarar þáltill. hef ég tekið að mér að mæla fyrir henni. Þáltill., sem flutt er af fjórum þm. Austf., miðar að því að skora á ríkisstj. að láta fram fara rannsókn og gera till. um, á hvern hátt megi skipuleggja flutning sjávarafla af fiskimiðum og hafna í milli með það fyrir augum að nýta sem bezt afkastagetu veiðiskipa og fiskvinnslustöðva og stuðla að betri meðferð aflans og jafnari atvinnu. Af þessu og meðfylgjandi grg. má sjá, að forsendan fyrir flutningi till. þessarar er í rauninni fjórþætt: Í fyrsta lagi að koma á betri nýtingu veiðiskipa. Í öðru lagi að koma á betri nýtingu vinnslustöðva í landinu en nú er. Í þriðja lagi, að úr aflanum fáist betri vara og í fjórða lagi, að með flutningunum megi jafna atvinnu milli hinna ýmsu sjávarplássa í landinu. Á umliðnum áratugum höfum við Íslendingar fjárfest mikið fé í veiðiskipum og vinnslustöðvum sjávarafla af ýmsu tagi. Ekkert hefur verið eðlilegra, þar eð frá sjávarútvegi hafa sprottið mestallar gjaldeyristekjur þjóðarinnar og sjávarútvegurinn þannig gert okkur kleift að halda uppi eðlilegum viðskiptum við aðrar þjóðir og koma á nútíma lifnaðarháttum hér á landi. En þar sem fjárfestingin, sem fiskveiðarnar tengjast og byggjast á, er mikil, hlýtur það að varða þjóðarbúskapinn miklu, að sú fjárfesting renti sig sem bezt má verða og hin ýmsu tæki sjávarútvegsins nýtist þannig sem bezt. Það vita allir, að örðugt er að reikna út aflabrögð fyrir fram. Enginn veit á undan, hvað sjórinn hyggst gefa hverju sinni. En af reynslu og athugunum má hins vegar marga lærdóma draga, og þær hafa sýnt okkur og sagt, að siglingar veiðiskipa um langan veg með afla rýra oft afkomumöguleika útgerðarinnar. Hráefnið er hins vegar nauðsynlegt vinnslustöðvunum í landi, og orkar satt að segja ekki tvímælis, að vandræði þau, sem hraðfrystiiðnaðurinn í landinu á við að glíma, hafa ekki hvað sízt átt rætur að rekja til þess, hve starfstími þeirra er allt of skammur. Þegar við athugum þessar tvær staðreyndir, annars vegar þá, að langsiglingar veiðiskipa með afla rýra veiðitíma þeirra og hins vegar, að vinnslustöðvarnar í landi búa við of skamman rekstrartíma, þá vaknar sú spurning, hvort ekki sé unnt að bæta hér úr með flutningi afla af miðunum til hafna. Renna má sterkum stoðum undir þá skoðun, að útgerð aflaflutningaskipa mundi verða hagkvæmari fyrir þjóðarbúið en það ástand, sem ríkir í dag, að veiðiskipin sigli með hvern farm, stóran og smáan, til hafnar. Við Íslendingar höfum þegar nokkra reynslu af aflaflutningum, fyrst og fremst á sviði síldveiða og aðallega þá hvað áhrærir flutning bræðslusíldar. En vandamálið er víðtækara. Með því að skipuleggja flutning vertíðarafla mætti eins og fyrr getur lengja veiðitíma fiskiskipanna og auk þess jafna afla á hafnirnar, eftir því sem ástæður kölluðu til hverju sinni. Staðreyndirnar eru nefnilega þær, að fyrir kemur slíkt mokfiski, að vinnslustöðvar á nálægari höfnum við miðin fá ekki við neitt ráðið og dýrmætt hráefni fellur í flokkun og verði. Þannig gætu þá aflaflutningarnir allt í senn skapað betri afkomu veiðiskipa, lengt rekstur vinnslustöðva, jafnað atvinnu á hinum ýmsu stöðum og stuðlað að framleiðslu betri útflutningsvöru. Eftirtektarvert er að athuga, hvernig frændur okkar Norðmenn hafa farið að í þessum efnum. Á þessu ári hafa þeir haft í förum 7–8 þús. lesta flota til flutnings á loðnu af norðlægum miðum suður eftir ströndinni. Floti þessi samanstendur af misstórum skipum. Á sama hátt halda þeir uppi skipulögðum flutningum á öðrum fisktegundum, svo sem makríl og þorski. Þetta aflaflutningakerfi Norðmanna lýtur sameiginlegri yfirstjórn, - þeirri aðalreglu er fylgt að landa aflanum sem næst miðum. Flutningar til fjarlægari hafna koma því aðeins til greina, að nærliggjandi vinnslustöðvar ráði ekki við það, sem að landi berst. Að sjálfsögðu yrðum við Íslendingar þó að fara okkar leiðir í þessum efnum, – þær leiðir, er við teldum henta bezt íslenzkum aðstæðum. Hitt er annað, að telja má með fullum rökum, að hér sé um að ræða mál, er grípi það sterklega inn í afkomu þjóðarbúsins, að full ástæða sé, að stjórnvöld taki það til rækilegrar athugunar. Við höfum þegar reynslu af síldarflutningum sjálfir, sem fyrr getur, og enginn vafi er á, að margt í skipulagningu og starfi Norðmanna er þannig, að við mættum lærdóm af draga. Þannig er t.d. með fiskkassana. Um árabil hafa Norðmenn notað fiskkassa í veiðiskipum sínum. Af notkun þeirra leiðir án efa betri meðferð aflans, og hún hlýtur því að skapa betri árangur á hörðum samkeppnismörkuðum. Telja má einnig, að notkun fiskkassanna væri í mörgum tilfellum forsenda fyrir hugsanlegum aflaflutningum. Notkun kassanna skapar betra hráefni og meira öryggi á mörkuðum, eins og fyrr segir. Er það því mál, sem nauðsyn ber til að hrint sé í framkvæmd. Að sjálfsögðu kostar slík uppbygging fé, en telja mal svo sterk rök að því hníga, að hún sé nauðsynleg, að fullkomin ástæða er til, að málið sé tekið sterkum tökum. Herra forseti. Ég tel, að mál það, er þáltill. þessi fjallar um, varði það mikið, eins og fyrr segir, afkomu þjóðarbús okkar Íslendinga, að ástæða sé til þess, að till. verði samþ. Legg ég svo til, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn. í Sþ.



Herra forseti. Það er ekki ótítt, að menn hér á Alþ. og víðar fordæmi eða gagnrýni a.m.k. það, sem kallað er nefndafargan, og ég get tekið undir það að ýmsu leyti, en hins vegar held ég, að það sé ekki ástæða til að fordæma nefndastörf algerlega. Ég hygg, að mþn. hafi oft gefið góða raun, þegar um undirbúning löggjafar er að ræða, og það megi rekja ýmis góð mál til starfa mþn. Hér er á ferðinni mál, sem gerir ráð fyrir nefndarskipun til undirbúnings að löggjöf um ákveðið málefni, þ.e.a.s. um þjóðaratkv. Ég vil nú taka það fram og minna á, að hér er ekki um nýtt mál að ræða. Það hefur áður legið fyrir þinginu, en ekki náð fram að ganga. Við flm. viljum þess vegna enn þá freista þess að kynna þetta mál og væntum þess, að það fái þá betri undirtektir en það hefur fengið til þessa. Málið er því kunnugt hér í hv. Alþ. og ekki beinlínis þörf á því að hafa um það mjög langa framsögu. Ég vil þó leyfa mér að fara um það fáeinum orðum, og sérstaklega ætla ég að leyfa mér að lesa till. sjálfa, vegna þess að hún skýrir sig kannske hvað bezt sjálf. En hún hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að kjósa fimm manna nefnd til að rannsaka, hvort ekki sé rétt að setja löggjöf um þjóðaratkv. í mikilvægum löggjafarmálefnum, svo og hvort ekki sé rétt að setja grundvallarreglur þar um í stjórnarskrána. Skal n., ef hún sér ástæðu til, semja lagafrv. um það efni. N. skal kynna sér sem rækilegast öll atriði varðandi þjóðaratkvgr., þ. á m. reynslu annarra þjóða í þeim efnum, og einkum ber n. að athuga eftirtalin atriði: a) hvort í ákveðnum tilvikum eigi að vera skylda eða aðeins heimild til þjóðaratkvgr.; b) hvaða aðilar eigi að fá rétt til að krefjast þjóðaratkvgr., t.d. hvort þann rétt eigi að veita tiltekinni tölu þm. eða ákveðnum fjölda kjósenda; og c) hvort úrslit þjóðaratkvgr. eigi að vera bindandi eða aðeins til ráðgjafar.“ Í grg. fyrir till. er þess getið, að þjóðaratkv. sé tíðkanlegt í ýmsum löndum framar því, sem er t.d. hér á landi, og er þar minnzt m.a. á Kanada og Sviss, svo sem margir kannast við. Heimild til þjóðaratkvæðis er einnig í stjórnarskrám ýmissa ríkja, eins og t.d. Danmerkur. Með þjóðaratkv. er í stuttu máli átt við það, að höfð er almenn atkvgr. um tiltekin mál og getur a.m.k. verið tvenns konar að gildi, þannig að hún sé bindandi ákvörðun um löggjafarmálefni, sem löggjafarsamkomu viðkomandi ríkis er þá skylt að virða, eða þá um er að ræða leiðbeinandi atkvæðagreiðslu, eins konar skoðanakönnun meðal kjósendanna. Eins og ég hef sagt, kveður mjög lítið að þjóðaratkv. hér á landi. Það má segja, að það heyri til alveg hreinum undantekningum, ef þjóðaratkv. er leitað hér á Íslandi. Í tveimur greinum stjórnarskrárinnar eru þó ákvæði um skyldu til þjóðaratkv. Það er í 26. gr. stjórnarskrárinnar um það, þegar forseti Íslands synjar lögum staðfestingar, og í öðru lagi í 2. mgr. 79. gr. stjórnarskrár, þar er ákvæði um, að skylt sé að hafa þjóðaratkv. um lagafrv., sem miða að því að breyta kirkjuskipuninni. Ég held, að það hafi aldrei reynt á þessi ákvæði. Hins vegar hefur þjóðaratkvgr. átt sér stað í nokkrum tilfellum, og þá ákvað Alþ., að atkvgr. skyldi fara fram. T.d. 1909 fór fram þjóðaratkvgr. um setningu áfengisbannlaganna, og 1933 fór einnig fram þjóðaratkvgr: um afnám áfengisbannlaganna. Árið 1916 fór fram þjóðaratkvgr. um þegnskylduvinnu, og var það mál fellt í þjóðaratkvgr., og 1918 fór fram þjóðaratkvgr. um sambandslögin og 1944 fór fram þjóðaratkvgr. um afnám sambandslaganna og um stofnun lýðveldis. Einnig könnumst við við það, að það má heita meginregla áfengislaga að hafa eins konar þjóðaratkvgr. um stefnuna í áfengismálunum, þ.e.a.s. þar er að vísu miðað við, að það sé gert í ákveðnum umdæmum, að kjósendur í ákveðnum umdæmum hafi valfrelsi um það, hvaða stefna sé í áfengismálum í því umdæmi. Og á þetta hefur iðulega reynt. Það er eindregin skoðun okkar flm. þessarar till., að ástæða sé til þess að kanna betur, hvort ekki muni henta hér á landi að leita oftar beint til þjóðarinnar, þegar taka þarf ákvarðanir í löggjafarmálum. Undan því er nú kvartað, að almenningur sé sífellt að fjarlægjast meira og meira aðstöðu til beinna áhrifa á þjóðmálin. Það er sagt, að æðikrókóttar götur liggi nú milli kjósenda í landinu og þeirra, sem með völdin fara. Menn segja, að lýðræðið sé í reynd eins konar fámennisstjórn, en ekki sú stjórn fólksins, sem hugsjónamenn lýðræðisins kann einhvern tíma að hafa dreymt um. Það er mikið skrafað og skeggrætt um það, hvernig takast megi að brúa það bil, sem myndazt hefur á milli almennings og kjörinna valdamanna. Þetta málefni er í sviðsljósi og svo í brennidepli, að stjórnmálamennirnir hafa ekki komizt hjá því að veita því sérstaka athygli. Það er almenn krafa, sem berst að úr öllum áttum, að ýmsar lýðræðislegar venjur og hefðir verði endurskoðaðar, m.ö.o., það er krafa um meira lýðræði, meiri og nánari og beinni afskipti almennings af mikilvægum ákvörðunum. Menn vilja fá aðstöðu til þess að láta til sín taka, þar sem mikilvægum ráðum er ráðið, og sér í lagi vilja menn, að meirihlutavilji fái að njóta sín í hverju máli. Ég er persónulega sannfærður um, að fátt mundi svara betur hinum almennu kröfum um aukið lýðræði og aukin afskipti almennings af þjóðmálum en það að leita oftar en hér tíðkast beint til þjóðarinnar um ákvarðanir í löggjafarmálum eða öðrum málum, sem miklu skipta fyrir almannahag og þjóðarheill í nútíð og framtið. Ég er sannfærður um, að það mundi stórefla stjórnmálaáhuga fólks og almennan þjóðmálaáhuga fólks, ef þjóðaratkv. væri oftar um hönd haft. Hitt er auðvitað rétt, að það má ekki ofgera í þessu efni. Það er alls ekki skoðun okkar flm. né á nokkurn hátt till. okkar, að þjóðaratkv. verði almenn regla í löggjafarmálum. Við förum ekki fram á neitt slíkt að sjálfsögðu. Við erum ekki talsmenn þess að rýra völd eða áhrif Alþ. né einstakra alþm. sem kjörinna fulltrúa þjóðarinnar. En ég held, að ég mæli fyrir munn okkar allra flm., þegar ég segi, að alþm. og Alþ. í heild sé það engin minnkun að deila valdi sínu með þjóðinni meira en nú er. Sé þess kostur að leita beint til fólksins um afstöðu til einstakra mála, er það að jafnaði betra og alla vega lýðræðislegra en að skera úr málum á fulltrúasamkomu eins og Alþ. Raunar efast ég ekki um, að allir eru sammála um það atriði. Ég tel, að það mál, sem hér er fram borið, sé þess virði, að Alþ. gefi því sérstakan gaum. Ég vænti þess því, að till. fái greiðan gang hér í gegnum þingið, og sérstaklega vænti ég þess, að till. verði vísað til n. og hún fái þar nauðsynlega athugun. Það má vel vera, að eitthvað sé í tillgr., sem breyta mætti og betur mætti fara, og erum við flm. að sjálfsögðu fúsir til samstarfs um slíkt, ef það að öðru leyti mætti verða til þess að greiða fyrir málinu að efni til. Ég legg svo til, herra forseti, að þessu máli verði vísað til síðari umr. og allshn.



Herra forseti. Á þskj: 67 höfum við hv. 11. þm. Reykv. og 3. þm. Vestf. leyft okkur að flytja till. til þál. um áætlunargerð vegna fjárhagaðstoðar ríkisins við íþróttástarfsemina í landinu. Eins og fram kemur í tillgr., er gert ráð fyrir því, að þetta mál verði framkvæmt með þeim hætti, að skipuð verði nefnd, sem í eigi sæti þessir aðilar: Forseti Íþróttasambands Íslands, formaður Ungmennafélags Íslands, íþróttafulltrúi ríkisins og tveir menn kosnir af Sþ. Menntmrh. á að skipa formann þessarar nefndar. Hlutverk hennar á að vera að gera fjárhagsáætlun fyrir íþróttastarfsemina í landinu, þó ekki mannvirki. Skal fyrsta áætlun gerð fyrir árið 1971, en eftir það skulu áætlanir gilda til fjögurra ára. Þó má endurskoða þær að tveim árum liðnum frá því, að þær hafa verið gerðar, ef einhverjir nm. óska þess. Við áætlunargerðina skal hafa hliðsjón af fjárframlögum annarra þjóða til íþróttastarfseminnar, t.d. Norðurlandaþjóðanna, og keppt verði að því með áætlunargerðinni, að fjárskortur hamli ekki getu íslenzkra íþróttamanna. Við gerð fjárlaga hverju sinni skal áætlun þessi lögð til grundvallar í fjárframlögum ríkissjóðs til íþróttastarfseminnar. Kostnaður við áætlunargerðina greiðist af fjárveitingu til íþróttastarfseminnar. Eins og fram kemur í grg. þeirri, sem fylgir þessari þáltill., hafa allverulegar umr. orðið á yfirstandandi ári um getu íslenzkra íþróttamanna í keppni við erlenda íþróttamenn. Það orkar ekki tvímælis, að allt frá upphafi sögu Íslands hefur íslenzka þjóðin átt íþróttamenn, sem hafa getið sér frægðarorð meðal annarra þjóða, og svo er enn, og það er mikils virði fyrir þjóðina og æsku landsins, að svo verði áfram. Nú hefur íslenzkum íþróttamönnum oft gengið miður í keppni við erlenda íþróttamenn heldur en óskað hefði verið eftir, og hafa margar ástæður verið færðar fram fyrir því, að svo hefur farið. Það er ekki mitt eða okkar flm. þessarar till. að dæma um, hversu haldgóðar þær röksemdir eru, er þar hafa verið greindar. Hitt er okkur ljóst og við höfum veitt því athygli, að í umr. um þetta mál hefur það mjög komið fram, að fjárhagur íslenzkrar íþróttahreyfingar væri mjög bágborinn, og hefur þar fyrst og fremst verið til umr. fjárhagur þeirra á sviði íþróttamála. Það hefur komið fram hjá mörgum íþróttamönnum, sem um þetta hafa rætt í blöðum, að einmitt fjárhagsgeta þeirra dragi mjög úr afrekum þeirra á sviði íþrótta og horfi þar til mikilla vandræða. Öllum er ljóst, að íþróttahreyfingin er þýðingarmikil fyrir æsku þessa lands og fyrir þjóðina í heild, og þjóðin verður að gefa þessum málum gaum, fjármálum íþróttahreyfingarinnar eins og öðrum málum, því að þetta er eitt af hennar vandamálum, sem úr verður að bæta. Á síðari árum hefur mjög verið horfið að því að gera áætlanir um fjárframlög og uppbyggingu hinnar ýmsu starfsemi í þjóðfélaginu. Okkur flm. þessarar þáltill. finnst því ástæða til, að gerð verði áætlun um nýtingu þeirrar fjárhagsaðstoðar, sem þjóðfélagið getur látið í té hverju sinni, og til þess að gera þá áætlun verði þeir kvaddir til, sem bezta þekkingu hafa og hafa forustu í félagsmálahreyfingum æskunnar í landinu, bæði Íþróttasambandi Íslands og Ungmennafélagi Íslands og svo sá embættismaður ríkisins, sem sérstaklega fjallar um íþróttamál og hefur sýnt þeim málum mikinn áhuga og mikinn dugnað. Enn fremur leggjum við til með till. okkar, að þetta verði tengt Alþ. með því, að tveir fulltrúar verði þaðan. Það er skoðun okkar, að þessi uppbygging eða þetta form á uppbyggingu mætti verða til þess, að skilningur yrði almennari á fjárþörf til þessarar félagsstarfsemi og íþróttamenn ættu með þessum hætti betri möguleika til þess að koma málum sínum á framfæri en verið hefur. Ljóst er, að til þess að úr þessu verði. bætt, verður auðvitað aukin fjárveiting að koma til. Það er okkar skoðun, að íslenzka þjóðin vilji sinna þessum málum með þeim hætti og hér muni ekki verða um það stórfellda fjárveitingu að ræða, að það hefði nein teljandi áhrif á fjárlög íslenzka ríkisins, heldur mætti með þessum hætti nýta þetta miklu betur og byggja þetta kerfi upp og auðvitað að hvetja okkar íþróttamenn til meiri dáða og meiri afreka með því að styðja þá betur fjárhagslega. Við erum sammála um það flm., að nauðsyn beri til, að Alþ. sinni þessu máli og styðji okkar íþróttaæsku með ráðum og dáð. Þess vegna höfum við leyft okkur að flytja þessa till., sem við vonum, að verði til þess að bæta úr í þessu máli. Við treystum því, að hér á hv. Alþ. verði tekið á þessu máli með skilningi og málið megi ná fram að ganga. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en legg til, herra forseti, að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Efni þessarar till. er, að Alþ. álykti að skora á ríkisstj. að láta nú þegar endurskoða tollalög með það fyrir augum, að innflutningstollar á efnum og vélum til iðnaðarins verði hinir sömu og nú eru á efnum og vélum til fiskveiða. Ríkisstj. skal strax og þessari endurskoðun er lokið leggja fyrir Alþ. frv. um breytingar á tollalögunum í samræmi við hana. Það er óþarft að rekja í löngu máli, hvert er tilefni þessarar till. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að allar þjóðir keppa nú að því að auka fjölbreytni atvinnuvega sinna og renna þannig fleiri stoðum undir afkomu sína, og þá er hér fyrst og fremst um að ræða aukningu á margvíslegum iðnaði eftir því sem aðstæður leyfa á hverjum stað. Hinir gömlu atvinnuvegir eins og landbúnaður og fiskveiðar, námuvinnsla og aðrar atvinnugreinar, sem byggðust aðallega á öflun hráefna, dragast nú óðum saman, vegna þess að ný tækni og ný vinnubrögð valda því, að ekki þarf eins margt starfsfólk við þessar atvinnugreinar og áður. Hins vegar fjölgar fólkinu og þess vegna verður það vandamál, að tryggja öllum næga atvinnu, ekki leyst á annan veg en þann, að nýjar atvinnugreinar komi til sögunnar. Þessi hefur orðið þróunin annars staðar, og hún er að sjálfsögðu fyrir hendi hér á landi ekki síður. Þó að sjávarútvegur og landbúnaður, okkar gömlu atvinnuvegir, starfi með eðlilegum hætti á komandi árum, þá eru ekki neinar líkur til þess, að þeir nægi til að tryggja þjóðinni næga atvinnu og sæmilega lífsafkomu. Þess vegna er okkur óhjákvæmileg nauðsyn eins og öðrum þjóðum að renna fleiri stoðum undir okkar afkomu með því að efla hér sem fjölbreyttastan iðnað. Og þó að aðstaða okkar sé að sumu leyti örðugri í þessum efnum en ýmissa annarra þjóða, getum við bætt það upp með öðrum hætti, og iðnaður á því að geta þrifizt eigi síður hér á landi en annars staðar. Í þessari till. er vikið að einu atriði, sem áreiðanlega mundi styrkja verulega aðstöðu iðnaðarins frá því, sem nú er, ef það væri leyst á þann veg, sem gert er ráð fyrir í till. Á efnum og vélum til iðnaðar hvíla nú allháir tollar, t.d. á vélum til fiskiðnaðarins. Á þeim er 10–15% tollur, og á vélum til annars iðnaðar er yfirleitt 25% tollur eða jafnvel hærri, og tollar á ýmsum efnum til iðnaðarins eru enn hærri en þetta, í sumum tilfellum margfalt hærri. Það liggur í augum uppi og þó sérstaklega eftir þær breytingar, sem orðið hafa á skráningu íslenzkrar krónu, að hér er um mjög tilfinnanlegan skatt að ræða fyrir iðnaðinn, einkum þær iðngreinar, sem standa í verulegri uppbyggingu. Með því að fella þessa tolla niður væri uppbygging iðnaðarins verulega styrkt og framleiðslan jafnframt gerð ódýrari með því að lækka einnig tollana á efninu. Við, sem flytjum þessa till., teljum eðlilegt, að iðnaðurinn sitji við sama borð og fiskveiðarnar í þessum efnum, hér sé um atvinnuvegi að ræða, sem álíka mikil nauðsyn sé á að styrkja og efla, og þess vegna eigi ekki að gera þarna neitt upp á milli. En í sambandi við fiskveiðarnar hagar nú þannig til, að af bátum og vélum til fiskveiða er ekki greiddur neinn tollur, en af veiðarfærum og efnum til fiskveiða er greiddur 4% tollur. Það er okkar álit, að færa eigi tollinn á efnum og vélum til iðnaðarins í þetta sama horf. Telja má nokkurn veginn víst, að ef það fengist fram, mundi það verða a.m.k. í mjög mörgum tilfellum veruleg lyftistöng fyrir iðnaðinn. Ég vil nefna í þessu sambandi, að nú er mjög rætt um það, að Ísland gerist aðili að EFTA, fríverzlunarbandalagi Evrópu, og raunar mun það vera ákveðið af hæstv. ríkisstj., að af inngöngunni verði. En ef af inngöngunni verður, er enn þá óhjákvæmilegra en ella að gera þá ráðstöfun, sem þessi till. fjallar um. Samkvæmt þeim samningi, sem ríkisstj. hefur undirbúið við Efnahagsbandalagið, er gert ráð fyrir, að iðnaðurinn fái ekki nema 10 ára aðlögunartíma, sem að mínum dómi er allt of stuttur. Það, að aðlögunartíminn er svona stuttur, gerir það enn þá meira aðkallandi en ella, að reynt sé á allan hátt að skapa þeim iðnaði, sem á hér aukna samkeppni fyrir höndum, sem bezta aðstöðu, svo að hann sé sem bezt undir það búinn að standast þá samkeppni, sem hann á fyrir höndum, bæði inn á við og út á við. Og það má m.a. gera með þeim hætti, sem þessi till. fjallar um. Ég vil benda á það í þessu sambandi, að væntanlegir keppinautar í EFTA-löndunum þurfa yfirleitt ekki að greiða slíka tolla sem hér um ræðir, tolla af hráefnum og tolla af vélum. Það má taka sem dæmi, að norskt fyrirtæki, sem kaupir vélar eða hráefni í Englandi, þarf enga tolla að greiða, og ég hygg, að sama gildi raunar um öll lönd utan við EFTA-svæðið, en eins og ástatt er hér í dag, þarf íslenzkur iðnaður að greiða 25% tolla eða meira af vélum, sem hann þarf til starfrækslu sinnar og í flestum tilfellum enn þá meira af efninu. Ég ætla ekki að ræða það hér, en ég held, að það liggi í augum uppi, að ef úr aðild að EFTA verður, er óhjákvæmilegt að gera margháttaðar ráðstafanir til að styrkja iðnaðinn í þeirri samkeppni, sem hann á fyrir höndum, og ein af þeim ráðstöfunum, sem að mínum dómi er alveg óhjákvæmileg, er sú, að þeir tollar, sem rætt er um í þessari till., verði felldir niður strax, en ekki í áföngum. Það sé það minnsta í þessum efnum, sem iðnaðurinn þurfi á að halda til að standast þá samkeppni, sem aðild að EFTA mun hafa í för með sér, bæði sá iðnaður, sem keppir á heimamarkaði, og eins sá iðnaður, sem stundar útflutning. Ég vil vænta þess, að þetta nýja viðhorf verði til þess, að þessi till. fái nú betri undirtektir en á undanförnum þingum. Hún hefur verið flutt tvívegis áður og dagað þá uppi, þrátt fyrir það, að hún hafi í bæði skiptin hlotið mjög eindreginn stuðning frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Félagi ísl. iðnrekenda, en sú n., sem hefur fengið þetta mál til meðferðar, hefur leitað álits þessara aðila um þetta efni. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri að sinni. Ég leyfi mér að leggja til, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Efni þessarar till. er, að Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um, að Seðlabankinn veiti viðskiptabönkunum nú þegar sérstök lán til að koma rekstraraðstöðu iðnfyrirtækja í viðunandi horf. Rekstrarlán til þeirra fyrirtækja, sem sett geta viðunandi tryggingu, verði veitt í samræmi við þær lágmarksreglur, sem nú skal greina: a. Fyrirtækin fái víxlasöluheimild (víxilkvóta) til sölu á allt að 90 daga löngum víxlum, er nemi allt að þriggja mánaða framleiðslu þeirra. b. Auk þess fái fyrirtækin yfirdráttarheimild á reikningslánum (hlaupareikningsyfirdrátt), er svari til þriggja mánaða kaupgreiðslu viðkomandi fyrirtækis. Að því er varðar báða ofangreinda liði, skal miðað við meðaltalsframleiðslu og meðaltalskaupgreiðslur s.l. tvö ár. Í grg. till. er rakin nokkuð forsaga þessarar till. Hún er í stuttu máli sú, að haustið 1968 ákvað borgarstjórn Reykjavíkur að skipa sérstaka atvinnumálanefnd. Verkefni þessarar nefndar skyldi vera að fylgjast með atvinnumálum borgarinnar og gera tillögur um ráðstafanir til að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Nefndin hóf störf nokkru síðar og skilaði tillögum um ýmsar ráðstafanir til atvinnuaukningar nokkru fyrir síðustu áramót. Meðal þeirra mála, sem nefndin tók sérstaklega til meðferðar, voru rekstrarlán iðnaðarins og um það efni skilaði nefndin mjög ítarlegum tillögum. En meginatriði þeirrar till. til þál., sem hér liggur fyrir, er byggð á þessum tillögum atvinnumálanefndar Reykjavíkurborgar. Það kom fram í áliti nefndarinnar, að stór hluti verksmiðjuiðnaðarins ætti við mikla rekstrarfjárörðugleika að stríða, og væru horfur á, að hann drægist enn meira saman en orðið væri, ef ekki raknaði eitthvað úr um rekstrarfjármöguleika hans. Nefndin benti sérstaklega á það, að vegna gengisfellinganna hefði rekstrarlánaþörf iðnaðarins mjög aukizt og engar sérstakar ráðstafanir verið gerðar til að mæta þeirri auknu þörf. Þá lagði nefndin alveg sérstaka áherzlu á það, að iðnfyrirtækin fengju það, sem hún kallaði föst lán, þannig að þau gætu gengið nokkurn veginn að föstum kvóta hjá viðskiptabönkum sínum, eftir ákveðnum reglum, en það þýddi ekki neitt handahóf í þessum efnum. Slíkt fyrirkomulag taldi nefndin að mundi mjög draga úr þeirri óvissu, sem iðnaðurinn ætti við að stríða í þessum efnum, og mundi verða til að styrkja aðstöðu hans verulega. Það skal viðurkennt, að síðan þetta nál. birtist, hefur verið gert nokkuð í þá átt að auka rekstrarlán til iðnaðarins, en þó hefur enn verið allt of skammt gengið. Hin auknu rekstrarlán, sem iðnaðurinn hefur fengið á þessu ári, eru langflest stutt bráðabirgðalán, en tryggingu fyrir föstum rekstrarlánum hefur iðnaðurinn ekki fengið. Þess vegna er það, að við, sem stöndum að þessari till., teljum nauðsynlegt að gera þetta mál að þingmáli og leggja til grundvallar þær tillögur, sem atvinnumálanefnd Reykjavíkurborgar gerði haustið 1968. Við teljum, og það er líka mat iðnaðarmanna, sem ég hef rætt við, að með því að fá tryggingu fyrir föstum lánum eins og till. gerir ráð fyrir, sé rekstrinum skapað aukið öryggi, en það skal hins vegar tekið fram, að við flm. lítum á þetta sem algert lágmark og að gera þurfi miklu víðtækari ráðstafanir í þessum efnum og tryggja rekstrarlánamöguleika iðnaðarins enn betur en gert er ráð fyrir í till. Ég hef á undanförnum árum flutt till. hér á Alþ., sem hefur gengið í þessa átt, ásamt fleiri hv. þm., en hún hefur ekki fengið nægilegar undirtektir og þess vegna er það, sem þessi till. er flutt, þó að hún gangi skemmra, í þeirri von, að hún nái þá frekar samþykki þingmeirihluta. Síðan þessi till. var flutt hefur það gerzt, að ríkisstj. hefur gengið frá samkomulagi við EFTA og virðist staðráðin í því, að Ísland gangi í þetta bandalag. Það mun að sjálfsögðu þýða stóraukna samkeppni við erlendan iðnað, sérstaklega á innlendum vettvangi, og gerir þörf iðnaðarins fyrir föst rekstrarlán brýnni en ella. Það má telja nokkurn veginn víst, að þau erlendu auðfyrirtæki, sem munu selja hingað vörur í vaxandi mæli á næstu misserum og árum vegna aðildar Íslands að EFTA, geta veitt kaupendunum svo og svo langan lánsfrest. Ef íslenzkur iðnaður getur ekki veitt sams konar frest eða sams konar lán, þá verður það til þess, sennilega í langflestum tilfellum, að þeir kaupmenn, sem verzla með þessar vörur, kjósa erlendu vörurnar fremur, m.a. af þeirri eðlilegu ástæðu, að þeir búa við lánsfjárskort og verða þess vegna að nota sér þennan möguleika. Aðildin að EFTA, ef úr henni verður, gerir það óhjákvæmilegt, að gengið verði enn þá lengra til móts við þarfir iðnaðarins en gert er í þessari till. og á það vildi ég leggja sérstaka áherzlu við þá n., sem fær þetta mál til meðferðar. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þessa till. að sinni, en leyfi mér að leggja til, að umr. verði frestað og till. vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja till. til þál. um viðskiptafulltrúa á þskj. 44 og er hún svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að komið verði á fót skrifstofum viðskiptafulltrúa á Ítalíu og Spáni.“ Ég flutti á síðasta þingi till. sama efnis, en hún var þá það seint fram komin, að hún náði ekki afgreiðslu hér á hv. þingi. Ástæðan fyrir því, að ég tel nauðsynlegt, að hlutazt verði til um, að komið verði á fót skrifstofum í þessum tveimur löndum, er sú, að þetta eru stór viðskiptalönd okkar, þar sem við höfum ekki sendiráð, en sendiráðið á Ítalíu er staðsett í Osló og sendiráðið í London gegnir störfum á Spáni. Ég tel, að sú þróun sé að verða á útflutningsmálum okkar, að það hljóti að koma að því, að við verðum að vinna meira að framgangi á sölu framleiðsluvöru okkar, aðallega sjávarafurða, heldur en gert hefur verið hingað til. Ég hygg, að flestum sé það ljóst, að óvarlegt er að reikna með mikilli aukningu á heildaraflamagni sjávarafurða í framtíðinni. Þá hlýtur að koma að því, að meiri gjörvinnsla þessara afurða eigi sér stað, en það leiðir að sjálfsögðu til þess, að leita verður nýrra markaða á hinum meira unnu vörum og kannske í fleiri löndum en við höfum nú viðskipti við. Þetta þýðir að mínum dómi, að leggja verður meiri áherzlu á þann þátt utanríkismála, sem viðskipti okkar heyra undir. Það hlýtur að koma að því, að settar verði á stofn skrifstofur viðskiptafulltrúa þar, sem ekki eru sendiráð, og ég tel einnig, að viðskiptafulltrúar verði staðsettir annars staðar, þó að sendiráð séu fyrir hendi til þess að gæta viðskiptahagsmuna okkar sérstaklega. Þegar ég tala um, að það hljóti að koma að því, að meiri gjörvinnsla sjávarafurða eigi sér stað í framtíðinni en nú er, þá byggist það á því, að sú staðreynd liggur fyrir, að í flestum tilfellum erum við að flytja út óunnið eða lítt unnið hráefni sjávarafurða. Aðeins um einn flokk sjávarafurða má segja, að lengra sé komið, en þar á ég við hraðfrystar afurðir. Þeir aðilar, sem hafa haft þau mál til meðferðar á undanförnum árum, hafa vissulega unnið mikið og þarft verk við útflutning þeirrar vöru. Það er orðinn verulegur hluti hraðfrystra sjávarafurða, sem nú er fluttur út í neytendaumbúðum, einnig eiga þau fyrirtæki, sem annast þennan útflutning, verksmiðjur á erlendum vettvangi, sem gjörnýta þann fisk, sem ekki er fluttur út í neytendaumbúðum, þannig að úr honum eru unnir margvíslegir réttir, sem eru til neyzlu og sölu svo að segja beint á borð neytenda. Þetta á sér því miður ekki stað, að mér sýnist, í neinni annarri grein í framleiðslu sjávarafurða. Hér liggur fyrir hv. Alþ. till. til þál. frá hv. 5. landsk. þm., Jóni Árm. Héðinssyni, um að skora á ríkisstj. að skipa fimm manna nefnd til að rannsaka möguleika á aukinni hagnýtingu saltsíldar til útflutnings. Vissulega er þessi þáltill. tímabær og sýnir m.a., að þarna er úrbóta þörf. Annar stærsti útflutningsliður sjávarafurða nú orðið mun vera saltsíld. Í þeirri grein hefur orðið sáralítil, ég vil segja engin, breyting síðustu hálfa öld. Við erum enn í dag að flytja út saltfisk í 50 kg strigaumbúðum, enda þótt vitað sé, að nokkur og veruleg breyting hefur átt sér stað í þeim löndum, sem kaupa þessa vöru af okkur, þannig að þar er farið að selja hana til neytenda í mun smærri umbúðum, allt niður í litlar neytendaumbúðir. Ekki þarf að eyða að því mörgum orðum, að mun hagkvæmara væri fyrir þjóðfélagsheildina, ef farið væri inn á þá braut, eins og ég held að hljóti að koma að áður en langt um líður, að gjörvinna sjávarafurðir til útflutnings, þannig að þær yrðu seldar í sem smæstum umbúðum, helzt í hinum smæstu neytendaumbúðum. Þessu verður að vísu ekki komið við í öllum greinum sjávarútvegsins, en á sumum sviðum er það án efa hægt. Enn í dag flytjum við t.d. út hrogn í 100–120 kg tunnum, söltuð hrogn eru flutt út á þann veg, þó að vitað sé, að þetta er orðin neyzluvara erlendis, sem seld er í mjög smáum umbúðum. Það mundi margfalda útflutningsverðmætið, bæði á þessari vöru og annarri, ef farið væri inn á þá braut að fullvinna hana hér á landi og flytja hana út í þeim umbúðum, sem hún er nú seld í til neytenda erlendis. Þetta er eitt dæmið um það, hvað gera má með lítið auknum tilkostnaði. Það þarf aðeins að skapa aðstöðu til að vinna vöruna á þennan hátt, og það þarf ekki síður að skapa aðstöðu til að geta selt vöruna, sem unnin væri á þennan hátt, í þeim löndum, þar sem vörunnar er neytt. Ég vil svo aðeins benda á lítið dæmi, sem sýnir verðhækkanir í útflutningi við frekari vinnslu sjávarafurða. Við sjáum það, ef flett er upp í Hagtíðindum, sem nú eru nýkomin út, að sé þorskalýsið kaldhreinsað, virðist útflutningsverð þess vera 22 kr. á kg, en sé það flutt út á venjulegan hátt, eins og við gerum að langmestu leyti, er það aðeins tæpar 12 kr. Þarna á sér stað mjög einföld breyting, sem að vísu kostar nokkuð í stofni, en mundi vissulega skila sér í auknu útflutningsverðmæti, bæði auknum vinnulaunum og auknum gjaldeyri, sem yrði til hagræðis fyrir þjóðarheildina. Ég hygg, að það liggi beint við næstum í öllum greinum útflutnings, að meiri gjörvinnsla hlýtur að verða á næstu árum til þess að skapa aukna atvinnu og til að auka gjaldeyristekjurnar. Ég hef sérstaklega í þeirri till., sem ég hef hér leyft mér að flytja, bent á tvö lönd, þar sem ég tel að hafa þurfi viðskiptafulltrúa. Það er vegna þess, eins og ég gat um áðan, að við höfum þar ekki sendiráð, en við höfum veruleg viðskipti við þessi tvö lönd, þó að þar sé aðallega um að ræða eina útflutningsgrein sjávarafurða, saltfiskinn. Ég hygg, að það mundi verða mjög til hagræðis, ef í þessum löndum væri viðskiptafulltrúi, sem fylgdist þar með málum, því að það er svo með saltfisk eins og fleiri vörur okkar, að miklar sveiflur eru bæði á sölumöguleikum og verðlagi. Einnig hefur átt sér stað og er að eiga sér stað veruleg breyting á neyzluvenjum, þannig að fólk er farið að krefjast þess að fá vöruna í sem smæstum umbúðum og næstum tilbúna á borðið. Þessi þróun er að eiga sér stað í báðum þeim löndum, sem hér eru tilgreind, en við höldum enn þá uppi gömlu venjunni, að flytja saltfiskinn út í strigaumbúðunum ekki nema hálfverkaðan, sem er þó afturför frá því, sem áður var, meðan hann var fluttur úr þurrkaður, að vísu í sömu umbúðastærð, en hann var þó fullþurrkaður og meira unninn að því leyti. Eins og ég sagði í upphafi, þá tel ég, þó að till. nái aðeins til tveggja landa, að það hljóti að koma að því fyrr en seinna, að þörf verði fyrir viðskiptafulltrúa í fleiri löndum og einnig þar, sem við höfum nú sendiráð. Á þessu þingi hefur verið lagt fram frv. til l. um utanríkisþjónustu Íslands. Í 11. gr. þess frv. er gert ráð fyrir, að skipaðir verði sérstakir viðskiptafulltrúar, ef þörf krefur. En ég tel, að ákvæðin í þessu frv. séu ekki nógu skýr. Þar er sagt: „Auk þeirra starfsmanna utanríkisþjónustunnar, sem taldir eru í 10. gr., má skipa, þar sem þörf krefur, sérstaka viðskiptafulltrúa til takmarkaðs tíma.“ Ég tel, að þarna þurfi að kveða miklu skýrara á um og vil með þessari till., sem hér er lögð fram, leggja áherzlu á, að ég tel sérstaka nauðsyn á því, að skipaðir verði sérstakir viðskiptafulltrúar í þeim tveimur löndum, sem till. getur um. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að umr. verði frestað og till. vísað til fjvn.



Herra forseti. Mig langar til að segja nokkur orð um þessa till. Það skal ekki vera langt. Till. gerir ráð fyrir því, að hlutazt verði til um, að komið verði á fót skrifstofum viðskiptafulltrúa á Ítalíu og Spáni og ekki annað. Í lok máls síns sagði frsm. hv., að í frv. til l. um utanríkisþjónustu Íslands, sem liggur hér fyrir Alþ. nú, væri í 11. gr. gert ráð fyrir, að skipaðir yrðu viðskiptafulltrúar, og vildi rökstyðja sína till. með því, að þessi 11. gr. væri ekki nógu skýrt orðuð. Mér finnst aftur á móti, að með þessum ákvæðum í 11. gr. frv. um utanríkisþjónustuna sé nægilega frá því gengið, að þessir viðskiptafulltrúar verði skipaðir, ef þörf þykir, og þess vegna sé þessi till. á þskj. 44 nánast óþörf, ef frv. um utanríkisþjónustuna verður samþ. Í 11. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Auk þeirra starfsmanna utanríkisþjónustunnar, sem taldir eru í 10. gr., má skipa, þar sem þörf krefur, sérstaka viðskiptafulltrúa til takmarkaðs tíma. Skulu þeir vinna að markaðsleit fyrir íslenzkar afurðir og greiða á annan hátt fyrir viðskiptum við aðrar þjóðir.“ Ég tel fyrir mitt leyti, að viðskiptafulltrúar, sem skipaðir yrðu, gætu gert gagn og orðið til þess að treysta viðskiptin við þau lönd eða það svæði, sem þessir viðskiptafulltrúar hefðu. En ég sé ekki ástæðu til þess, þó að eðlilegt sé og gott að skipa þessa fulltrúa, að taka þessi tvö lönd út úr, sem þarna er gert. Það er heimild í frv. um utanríkisþjónustuna, eins og ég nefndi og eins og hann nefndi líka, sem gerir ráð fyrir því, að hægt verði að skipa þessa viðskiptafulltrúa, þar sem þörf krefur. Hitt finnst mér kannske nokkuð einhliða, að ákveða aðeins að skipa fulltrúa á Spáni og Ítalíu, en nefna ekkert önnur lönd. Það er vissulega verkefni fyrir viðskiptafulltrúa í öðrum löndum en þessum tveimur, vissulega. Og verkefni þessara viðskiptafulltrúa á í fyrsta lagi að vera að útvega nýja markaði fyrir íslenzkar vörur. Viðskiptin við Spán og Ítalíu eru svo gamalgróin, að þar ættu samböndin að vera í fullkomnu lagi, og viðskiptin við þessi lönd fara fram, að ég ætla, eins og bezt verður á kosið. Ég vildi þess vegna leyfa mér að leggja til, að sú n., sem fær þessa till. til athugunar og hv. flm. leggur til að verði fjvn., athugi, hvort ekki mætti að skaðlausu láta þau ákvæði, sem í frv. um utanríkisþjónustuna eru flutt, gilda fyrir alla viðskiptafulltrúa, þá á Spáni og Ítalíu líka, ef ástæða þætti til að setja fulltrúa þar. Hv. flm. gerði ráð fyrir, að þessari till. yrði vísað til fjvn. Ég held, að það væri nú fullt eins eðlilegt, að henni yrði vísað til utanrmn., því að þetta er vissulega utanríkismál. Þó að það sé vissulega viðskiptamál líka út af fyrir sig, þá er það ekki beint viðskiptamál ríkisins eins og fjvn. hefur mest með að gera. Ég vildi þess vegna, þó að ég geri það ekki að neinu kappsmáli, að till. yrði vísað til utanrmn. og þar yrði athugað, hvort ekki væri hægt að samræma hana því frv. til l., sem hér liggur fyrir um utanríkisþjónustu Íslands.



Herra forseti. Ég get vel á það fallizt, að till. verði vísað til utanrmn. í stað fjvn., eins og ég lagði til, og ég var satt að segja nokkuð efins um það, í hvora nefndina væri eðlilegt að vísa henni, þar sem bæði er hún fjárhagsatriði og snertir að sjálfsögðu einnig utanríkisþjónustuna, eins og hæstv. utanrrh. benti á. Hæstv. ráðh. taldi í sjálfu sér þessa till. óþarfa, þar sem heimild væri í 11. gr. þess frv. til laga um utanríkisþjónustu, sem nú liggur fyrir. Það má vel vera og ég dreg það í engan efa, að sú heimild mundi nægja, ef hún yrði framkvæmd. En ég hygg, að í þeim lögum, sem nú gilda um utanríkisþjónustuna eða þeim reglum, sem um þá þjónustu gilda, sé örugglega heimild fyrir rn. til að setja niður viðskiptafulltrúa eða jafnvel koma skrifstofum viðskiptafulltrúa á fót. Þetta er og hefur verið fjárhagsatriði, en ég tel, að leggja þurfi meiri áherzlu á það nú og eftirleiðis, að slíkum fulltrúum og skrifstofum fyrir þá verði komið á fót, en gert hefur verið hingað til. Sú er ástæðan fyrir því, að ég flutti þessa till. á síðasta þingi og endurtek hana nú. Ég fellst alveg á það með hæstv. utanrrh., að það er vissulega þörf fyrir viðskiptafulltrúa víðar en á Ítalíu og á Spáni, og ætti það ekki að verða ágreiningsmál okkar á milli, því að ég hygg, að við séum um það atriði alveg sammála. En ástæðan fyrir því, að ég flutti till. í þessu formi bæði á síðasta þingi og nú aftur, er sú, að þarna er um tvö stór viðskiptalönd að ræða, þar sem sendiráðið í Osló annars vegar á að gæta hagsmuna okkar á Ítalíu og sendiráðið í London hagsmuna okkar á Spáni, bæði viðskiptahagsmuna og annarra. Ég tel, að þetta sé allt of þunglamalegt og þarna sé þörf breytinga. Af því tilgreindi ég þau tvö lönd, sem till. fjallar um. Mér er alveg ljóst, að við höfum árum og áratugum saman haft ákveðin sambönd vegna sölu á saltfiski í þessum löndum, en sú staðreynd liggur líka fyrir, að þrátt fyrir breyttar neyzluvenjur í þessum löndum, erum við enn þann dag í dag að flytja út hálfverkaðan saltfisk í 50 kg umbúðum. Ég hygg, að hægt væri að koma þessum útflutningi í eðlilegra horf, það er staðreynd, sem mér er alveg kunnugt um. Ég hef kynnt mér það, að þessa vöru okkar er þegar farið að selja í mun smærri umbúðum, eins og við gerum nú sjálfir í Bandaríkjunum. Við önnumst umbúnað þeirrar vöru hér heima á Íslandi að nokkru leyti í neytendaumbúðum, og við höfum okkar eigin verksmiðjur í Ameríku, sem framleiða fiskblokkirnar, sem eru sendar út í stærri einingum, þ.e. verksmiðjur, sem framleiða úr blokkinni vörur, sem pakkaðar eru til neyzlu svo að segja beint á borð neytenda. Ég hygg, að það gæti vel orðið til hagræðis og kannske yrði þróunin sú, að við hefðum skrifstofu fyrir viðskiptafulltrúa í þeim tveimur löndum, sem ég þarna tilgreindi, að útflytjendur og eigendur saltfisksins sæju sér hag í að setja á stofn fyrirtæki svipað því, sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur sett á stofn erlendis. Ef neytendur á Ítalíu og Spáni eru farnir að kaupa vörurnar innpakkaðar í litlum einingum, þá hygg ég, að það væri ekki síður til hagræðis fyrir okkur að selja hluta af saltfiskinum þannig unninn beint til neytandans, eins og við gerum með hraðfrysta fiskinn, í stað þess að selja hann út í hinum stóru og gamaldags umbúðum, sem við enn gerum og höfum gert í meira en hálfa öld. Mér finnst það næsta ótrúlegt, að það sé hagkvæmt fyrir okkur nú í dag að standa að þessum málum eins og við gerum, en ég tel, að þarna þurfi að koma aðstaða opinbers aðila, sem getur veitt þær leiðbeiningar, sem nauðsynlegar eru, og aðstoðað við að koma þarna á breytingu jafnvel eins og ég talaði um, koma á fót fyrirtæki, sem annaðist dreifingu þessarar vöru okkar í smærri einingum, jafnvel beint til neytandans.