Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég er hér flm. að till. til þál. um aukna nýtingu íslenskra silungastofna. Meðflm. mínir eru hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, Sverrir Hermannsson, Pétur Sigurðsson og Halldór Blöndal. Þáltill. er á þskj. nr. 101 og svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta kanna ástand íslensku silungastofnanna og beita sér fyrir stóraukinni nýtingu þeirra í öllum þeim vötnum, sem hæf þykja til slíks, hvort heldur er í byggðum eða óbyggðum.“ Allir ættu að geta verið sammála um það að nýta auðlindir lands og sjávar svo sem best má vera. Eitt af því, sem til auðlinda telst hér á landi og út undan hefur orðið hvað nýtingu snertir, eru hin fjölmörgu fiskivötn bæði í byggðum og óbyggðum. 80 þessara vatna eru yfir einn ferkm. að stærð, og þau, sem fisk fóstra, munu skipta hundruðum. Ég hef það fyrir satt, að á Melrakkasléttu einni saman séu fiskivötn svo tugum skipti. Eftir því sem menn vita best er ársframleiðslugeta íslenskra vatna frá 15–40 kg af fiski á hektara. Samkv. því má ætla að samanlögð ársframleiðslugeta þeirra kunni að nema þúsundum tonna. Daginn í dag eru velflest stöðuvötn á Íslandi sáralítið eða ekkert nýtt. Eftir því sem ég kemst næst er Mývatn e.t.v. eina vatnið á landinu þar sem silungastofnarnir eru fullnýttir, a.m.k. ef um er að ræða stærri vötn. Í þeirri fortíð, er fæðuöflun Íslendinga var mjög erfið og fólk barðist við hungurvofuna, var sóknin í fiskivötnin mun meiri og silungastofnunum víða haldið í hæfilegri stærð, þannig að fiskstofninn næði eðlilegum þroska. En eftir því sem fæðuöflun fólks varð auðveldari, eftir því minnkaði sóknin í vötnin og offjölgun silungastofnanna kom til, með þeim afleiðingum að nú er fjöldi vatna ofsetinn og silungurinn í þeim svo rýr að hann er óhæfur til manneldis. Það er engu líkara en íslensku silungastofnarnir og fiskivötnin hafi horfið í skuggann fyrir hinni árangursríku laxarækt í fallvötnunum. En menn skyldu athuga - það, að fleira er matur en feitt kjöt, og það er álit margra, að íslensku stöðuvötnin búi yfir engu minni verðmætum en fallvötnin hvað fisk snertir ef þeim væri sómi sýndur. Með tilliti til þess, að ljóst er að hinar hefðbundnu búgreinar hér á landi munu ekki veita mörg ný atvinnutækifæri á næstu árum, og einnig þess, að ef eðlileg búseta fólks á að halda áfram í sveitunum, hlýtur að vera skynsamlegt að hefjast handa um mun betri nýtingu veiðivatnanna. Slík nýting hlýtur að bjóða mörg atvinnutækifæri og mikla verðmætasköpun í formi fjölbreyttrar matvælaframleiðslu, bæði fyrir innlenda og er lenda markaði. En því nefni ég erlenda markaði að ég veit til þess, að íslensk fyrirtæki, sem fást við matvælaiðnað, hafa áhuga á íslenskum silungi og telja sig geta selt hann erlendis og sum munu meira að segja hafa gert það. Þar á ég einkum við Þingvallamurtuna. Hún hefur verið flutt út niðursoðin og þótt góð markaðsvara. Íslenskir silungastofnar eru auðvitað mjög misjafnir að gæðum, og hygg ég að þar valdi mestu um offjölgunin. Fækkun í stofnunum hlýtur því að verða mikið verkefni og því mikilvægt að í því sambandi verði upp teknar svo skjótvirkar og ódýrar veiðiaðferðir sem við verður komið. En það er frumatriðið að kanna ástand stofnanna og haga aðgerðum samkv. því, og kemur þá fleira til greina en fækkun, t.d. kynbætur og stofnskipti í vötnum. Einnig má trúlega bæta lífsskilyrði sumra vatna án mikils tilkostnaðar, e.t.v. flytja silung í fiskilaus vötn. Það hefur sums staðar verið gert hér á landi og hefur tekist. En hér kemur fleira til greina en matvælaframleiðsla því að skilyrði til sportveiði í vötnunum ættu að geta orðið næsta takmarkalítil ef rétt er á haldið. Til þess að svo megi verða þarf þar margt að gera, t.d. að stórauka kynningar- og leiðbeiningarstarfsemi í sambandi við vötnin og leggja vegi, byggja sumarhús og koma upp bátum með fullkomnum öryggisútbúnaði. Í raun og veru er búnaður báta, sem notaðir eru á veiðivötnum hér á Íslandi, alveg sérstakt mál og þyrfti að taka það miklu fastari tökum. Slysatíðni á íslenskum vötnum hefur jafnan verið ótrúlega mikil og hún verður vart minnkuð með öðru en bættum öryggisbúnaði bátanna og leiðbeiningastarfsemi. Á undanförnum árum hefur réttilega mjög verið rætt um nauðsyn þess að auka fjölbreytni í íslenskum landbúnaði. Tel ég nýtingu veiðivatnanna einn álitlegasta kostinn hvað það snertir og mundu margir aðrir en bændur njóta góðs af því. Hefur m.a. verið bent á að trúlegt er að slík nýting mundi tengjast mjög matvælaiðnaði og eins ferðamannaþjónustunni sem er orðin nokkuð mikil í landinu eða mikilvæg, má segja. En til þess að sú nýting, sem hér um ræðir, megi takast, þarf, eins og áður er að vikið, stórauknar rannsóknir og leiðbeiningaþjónustu og mætti í því sambandi taka með sjógöngusilunga því að einnig þeir hafa verið hornreka hvað fiskrækt snertir. Veiðimálastofnunin hefur að vísu sýnt þessu máli áhuga, en hana skortir bæði tæki og mannafla til þess að skjótur árangur geti náðst. Mér virðist hér vænlegast til árangurs að styrkja þær stofnanir sem forustu geta veitt í rannsóknum og stefnumörkun í fiskræktarmálum, auk þess sem eyða þarf því furðulega áhugaleysi og tómlæti sem ríkt hefur um þessi mál. Ég vil vekja athygli á því, að þær búgreinar, sem við stundum í landinu, eru mjög misfljótar til svörunar. Við skulum taka t.d. ef við förum að rækta skóg. Þó að ég sé ekki að hafna skógrækt er það staðreynd, að hún svarar ekki tilkostnaði fyrr en eftir áratugi. Aftur á móti ef við tökum fiskivötn til ræktunar án fullrar nýtingar, þá svarar það tiltölulega mjög fljótt, e.t.v. eftir 2–3 ár, og að því leyti til tel ég að þessi kostur sé mjög aðgengilegur. Við Íslendingar stöndum nú frammi fyrir því, að stofnar sjávarfiska eru líklega ofnýttir meira og minna, og þá dreg ég í efa að við höfum efni á því að nýta ekki betur þessar auðlindir. Herra forseti. Ég vona að ég hafi sannfært menn um það, að hér sé um gott mál að ræða, það fái gott fylgi, og ég læt því máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég get í flestu, ef ekki öllu, tekið undir með hv. fyrsta flm. þessarar þáltill. og raunar öllum flm. hennar. Í grg. með till. er vikið að þeim fjölþættu möguleikum sem felast í aukinni nýtingu á okkar silungsstofnum. Það er alveg ljóst að þarna er um allverulega auðlind að ræða sem ekki hefur verið nýtt á undanförnum fjölmörgum árum. Hv. flm. vék aðeins að því sögulega samhengi sem þar er um að ræða. Þjóðfélagslegar aðstæður hafa breyst allverulega með tilliti til nýtingar á þeim stöðum þar sem rækta má fisk, t.d. upp til heiða, þar sem eru mjög fengsæl vötn eða voru það áður á tíð. Það er allkostnaðarsamt að stunda veiðar og stunda þær nytjar svo sem æskilegt væri. Auk þeirrar matvælaframleiðslu, sem það gæti leitt af sér að rækta upp þau stöðuvötn til fisknytja sem þessi till. gerir vissulega ráð fyrir, vil ég jafnframt taka undir að stórkostlegir möguleikar eru að því er varðar sportveiði og þau tækifæri freistandi sem slíkt æti gefið fyrir utanaðkomandi fólk, þéttbýlisbúa t.d. Ég vil jafnframt taka undir það, að það, sem till. gerir ráð fyrir, er af því tagi að það gæti jafnframt leitt til verulegrar aukningar á atvinnutækifærum, og það er atriði sem við erum daglega að ræða, bæði innan þings og utan, að auka atvinnutækifærin og treysta byggðina um landið. Ég lít svo á að þessi till. sé einn þáttur þeirrar framleiðslubreytingar sem nú gengur yfir í landbúnaði. Eins og kunnugt er tilheyra þessi mál landbúnaði, og kannske fyrst og fremst á þeim forsendum tek ég heils hugar undir þessa till. og það sem hún gerir ráð fyrir. Eins og kunnugt er hefur fiskrækt skilað allgóðum árangri víða um land. En hún hefur verið fyrst og fremst á forsendum laxveiða eða vegna ræktar á laxastofninum, og á því eru út af fyrir sig góðar og gildar skýringar sem við þekkjum raunar öll, svo að það er óþarfi að rekja það hér. Ræktun nytjasilunga hefur orðið út undan, því miður. Ég tel þó að ef okkur tekst að bregðast eðlilega við getum við bjargað þarna stórkostlegum hlutum fyrir horn, og ég vænti þess, að menn verði samtaka í því efni. Ég þekki aðeins til vatnasvæðis á Arnarvatnsheiði. Mér er kunnugt um, að það er allveruleg ásókn í að stunda þar veiði, og ég veit jafnframt, að það er mjög vinsæl íþrótt að fara þangað upp eftir og renna fyrir fisk. En allt þetta starf, hvort sem það er ræktun eða nytjar, kostar skipulag, kostar allmikla vinnu og áhuga. Ef á að takast að koma þessum málum eins og mörgum öðrum í sæmilegan farveg kostar það mikla vinnu. En árangurinn verður sjálfsagt mestur, ef framkvæmdin, eins og ég vænti, verður í höndum áhugasamra aðila, eins og er um flest annað. Ég vil að endingu lýsa yfir fylgi við till. og tel að hún sé af því tagi að hún stofni til þess að nýta frekar okkar auðlindir, okkar landkosti, auka atvinnu og síðast en ekki síst að treysta búsetu í þessu landi.



Herra forseti. Ég vil líka lýsa yfir stuðningi mínum við þessa till., en ég vil samt að þessi umr. endi ekki þannig að það komi ekki hér fram, að það hefur verið unnið dálítið að þessum málum á undanförnum árum. Ég held að það hafi verið sagt af hv. frsm. og 1. flm. þessarar till., að það sé bara eitt vatn í landinu sem sé fullnýtt, þ.e. Mývatn. Ég er áhugamaður í sambandi við fiskrækt og hef farið í nokkur vötn og kynnt mér ögn þessi mál, þó að sú vitneskja sé auðvitað mjög takmörkuð því að þarna er um stór svæði að ræða. Ég veit ekki betur en að t.d. Veiðivötn séu að dómi þeirra, sem hafa umráðarétt yfir þeim, í sjálfu sér fullnýtt. Þar er takmörkuð mjög veiði í sumum vötnunum vegna þess að þeir telja að ekki sé vogandi að veiða þar eins mikið og ásóknin er í þessi vötn. Ég þekki líka töluvert til vatnanna á Melrakkasléttu og sum þau vötn - kannske eru þau fá, en þau eru þó til - eru fullnýtt að dómi þeirra manna sem þekkja þar til. En það er dálítið einkennilegt með vötnin á Sléttu, að það eru mjög fá vötn þar sem þýðir að renna t.d. og reyna að veiða með stöng, fiskurinn tekur ekki, og það eru ekki eingöngu þau vötn sem eru ónýtt. Því hefur verið haldið fram, að í þeim vötnum þar sem er mikið af silungi, taki hann síður. Ég kom t.d. til bónda í sumar, sem nýtir sitt vatn alveg, og hann vissi til þess, að einu sinni í öll þau ár sem hann hafði verið þar hefði fiskur tekið á spón eða á stöng. Kannske fer þetta eitthvað eftir stofnum, ég veit það ekki, ég hef ekki þekkingu á því. Ég vil líka að það komi fram, að nú hafa Stéttarsamband bænda og landbrh. stutt við það að menn fari að læra fiskrækt, og nú eru t.d. nokkrir menn að nema þá námsgrein í Noregi og annars staðar þar sem menn eru komnir lengra á veg en við að nýta sér þessi mál, og sérstaklega eru þeir að læra eldi á lax og silungi í sjó. Þessi till. er samt tímabær að því leyti til, að það þyrfti að gera meira í þessum málum. En ég hygg að okkur vanti enn sem komið er nógu marga kunnáttumenn til þess að kanna ástandið og lífsskilyrðin í þessum vötnum, því að það er erfitt að gera sér fulla grein fyrir ástandi þessara mála nema láta kanna ástand vatnanna sem munu vera mjög breytileg frá einu vatni til annars. Ég vona svo að þessi till. verði til þess að ýta frekar við þessum málum. Það er enginn vafi á því, að töluverður möguleiki er á að rækta silung í vötnum, þó að ég sé því miður hræddur um að sumir hverjir telji þessa möguleika meiri en þeir muni reynast.



Herra forseti. Ég vil ekki lata hjá líða að lýsa ánægju minni með þessa till. sem hefur komið fram um aukna nýtingu silungastofna. Þetta er auðvitað eitt af þeim stóru málum sem við hefðum átt fyrir löngu að huga að. Ég er búinn að tala oft hér á þessu háa Alþingi fyrir því, að íslenskir bændur notuðu veiðivötn sín og reyndu að rækta fisk í þeim vötnum sem dauð eru og létu grisja þau vötn sem ofsetin eru, vegna þess að staðreyndin er að það eru fleiri vötn á Íslandi sem eru ofsetin en þau sem eru dauð. Ég minnist þess sérstaklega vegna þess að fyrsta málið, sem ég flutti hér á Alþ., var um sérstakt gjald á veiðileyfi útlendinga, að sú till. var grundvölluð m.a. á því, að þetta gjald rynni í Fiskræktarsjóð sem síðan leysti úr þeim brýna peningavanda sem allir eru í sem stunda fiskrækt á Íslandi. Þá man ég eftir því, að hér á hinu háa Alþingi voru ýmsir sem fundu þessari till. flest til foráttu og töldu hreina skrílmennsku af undirrituðum að leggja fram till. af þessu tagi, þetta væri aðför að bændastéttinni. Ég er mjög ánægður og hrífst af því að hugur t.d. framsóknarmanna í þessu máli skuli hafa breyst í þessa veru. Ég er viss um að hv. þm., vinur minn Stefán Valgeirsson, er orðinn sammála mér um að okkur ber auðvitað að virkja þá tekjumöguleika sem við höfum til þess að efla Fiskræktarsjóð, sem er tómur sjóður og okkur til vansæmdar að hafa ekki reynt að bæta þar úr. Það er svo með alla fiskrækt að hún kostar gífurlega fjármuni. Nú stendur yfir endurskoðun á lax- og silungsveiðilögunum, og ég á sæti í þeirri nefnd, sem endurskoðar þau lög. Þar hefur umtalsverður hluti af starfinu farið í að kanna hvernig efla megi Fiskræktarsjóð. Ég get vel tekið undir það, að það er þarft verk og gott að auka nýtingu silungastofna. En við þurfum líka að finna fjárhagsgrundvöll, og ég hefði gjarnan viljað að á þessu þingi hefði verið endurflutt það frv. til l. sem þeir hv. þm. Stefán Jónsson, minnir mig, og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson fluttu um stórkostlega eflingu Fiskræktarsjóðs. Fyrr en sá sjóður er kominn í tag og grundvöllur fenginn fyrir almennri fiskrækt í landinu er sáralítið hægt að gera. Menn greinir nokkuð á um hagkvæmni þess að rækta upp veiðivötn. Sjálfur get ég tekið dæmi af mér persónulega. Ég hef í 8 ár ræktað upp lítið veiðivatn austur á Rangárvöllum. Þar settum við í bleikjuseiði úr Kollafirði fyrir 8 árum, en þetta var svokallað dautt vatn. Þetta hefur gengið það vel að upp úr þessu vatni tek ég nú vor og haust umtalsvert magn af fallegri bleikju sem er 4–5 og allt upp í 7 pund. Þetta er slíkt ævintýri að með ólíkindum er. Það er m.a. af þeirri ástæðu, að ég hef alltaf Litið svo á að bændur ættu að líta í kringum sig, kanna hliðarbúgreinar og þá einkum fiskbúskap, eins og það hefur verið nefnt. En sem sagt, þessi till. er af hinu góða og ég er sannfærður um að sá dagur rennur upp, að Íslendingar eigi í veiðivötnum sínum, ám og tækjum einhvern mesta fjársjóð sem til er. Það er m.a. þess vegna sem ég og fleiri þm. höfum á vissan hátt gagnrýnt afstöðu embættismanna og stjórnvalda á hverjum tíma til þeirrar ræktunar sem farið hefur fram hjá Skúla Pálssyni í Laxalóni. Þar hefur hann verið að basla við að rækta regnbogasilungsstofn. Regnbogasilungur er með þeim ósköpum fæddur, að hann vex hraðar en nokkur silungategund sem við vitum um. Þetta er mjög góður átfiskur. Danir hafa milljarðatekjur á hverju ári af framleiðslu á regnbogasilungi sem seldur er niðursoðinn. Nú er staðan í því máli sú, að um hér um bil aldarfjórðungsskeið hefur Skúli Pálsson verið að basla við að koma þessum stofni upp. Þetta er talinn af helstu vísindamönnum á sviði fiskræktar eini alheilbrigði regnbogasilungsstofninn í heiminum í dag, enda fær Skúli pantanir á hrognum fyrir tugi millj. kr. á hverju ári. Ég get vel skilið þá embættismenn sem óttast að fisksjúkdómar kunni að hafa hlaupið í þennan stofn án þess að þar hafi fundist nokkuð kvikt, nokkur veira, nokkur baktería. En ég er þeirrar skoðunar, að í sambandi við till. af þessu tagi mætti líta til regnbogasilungsins t.d. sem af andstæðingum Skúla hefur stundum verið kallaður sporðminkur til þess að renna stoðum undir það, að þarna væri hættuleg skepna á ferðum. Ég held að þessum þætti í fiskræktarmálum á Íslandi ætti að gefa meiri gaum, og auðvitað mun tíminn leiða það í ljós, að Skúli Pálsson fór rétta leið. Það má vera að það hafi verið einhver stirfni í samskiptum hans við embættismenn, því miður, og harma ég það mjög. En allt, sem lýtur að málum af þessu tagi, rennir stoðum undir búskap í þessu landi, rennir stoðum undir það jafnvægi sem við sækjumst flestir eftir að verði í búskap Íslendinga. Þetta er ekkert minna atriði í raun og veru heldur en ræktun á laxveiðiám yfirleitt, og stangveiðimenn, t.d. erlendir, sækjast ekkert síður eftir góðum silungavötnum og silungsám heldur en góðum laxveiðiám. Ég er þess vegna áfram um að þessi till. fái afgreiðslu sem fyrst og allt sem stefnir í þessa átt, og þó að hér sé ekki á ferðinni nein afgerandi lausn, nein kraftaverkasmíð, þá er þetta allt í áttina. Þetta er eitt af þeim sporum sem við erum að stíga smátt og smátt eftir því sem skilningur eykst á þessu stóra máli.



Herra forseti. Ég vil að sjálfsögðu þakka ágætar undirtektir. Mér fannst þó Stefán Valgeirsson aðeins misskilja mig. Það þýðir ekki endilega að vatn sé fullnýtt þó að þar sé veiddur svo mikill silungur að ekki sé fært að veiða meira. Ef við nýtum vatn til fulls, þá er einnig um það að ræða að bæta lífsskilyrðin. Hv. þm. Árni Gunnarsson sagði mjög merkilega sögu áðan sem sýnir hvað það getur þýtt að fullnýta vötnin. Það að silungur taki ekki agn í einhverjum vötnum er ugglaust hárrétt. Ég hef heyrt þetta líka. En það þýðir ekki það, að ekki sé hægt að nýta vatnið, því að við stöndum hiklaust frammi fyrir því, að sum vötnin nýtum við mun betur með netaveiði en önnur með stöng. Ég vil endurtaka þakklæti fyrir þessar ágætu undirtektir, og ég vona að þetta mál fái góða fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Ég hef hér lagt fram till. til þál. á þskj. 112 um bætt skilyrði til verslunarþjónustu í dreifbýli. Höfuðtilgangur till. er að benda á nokkra þætti sem valda erfiðleikum í umræddum rekstri. Ég vænti þess, að með þessu verði flýtt fyrir lagfæringum. Till. hljóðar svo með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að vinna að bættri verslunarþjónustu í dreifbýli, m.a. með eftirgreindum hætti: 1. Skipaútgerð ríkisins verði efld á grundvelli áætlana útgerðarinnar. 2. Heimilað verði að selja eldri vörubirgðir verslana á endurkaupsverði. 3. Unnið verði að jöfnun orku-, síma- og flutningskostnaðar. 4. Byggðasjóði verði heimilt að lána til verslunarbygginga í dreifbýli með sama hætti og til annarra atvinnuvega.“ Eins og segir í reglugerð eru ýmis ytri skilyrði verslunar í dreifbýli ekki sambærileg við það sem gerist á höfuðborgarsvæðinu eða nærri stórum innflutningshöfnum. Bent hefur verið á nauðsyn þess að efla starfsemi Skipaútgerðar ríkisins, enda er ljóst að flutningar á sjó eru tvímælalaust hagkvæmastir þar sem um miklar vegalengdir er að ræða. Á umliðnum árum hafa verið unnar nokkrar athuganir á þessum málum. Má í því sambandi nefna starf milliþinganefndar um verðjöfnun á vöruflutningum, sem skilaði áliti í okt. 1976, og einnig á starf strandferðanefndar, sem skipuð var af samgrh. 12. júní 1978, en hún hefur unnið að tillögugerð um endurbætur á rekstri Skipaútgerðarinnar. Í áfangaskýrslu nefndarinnar frá því í ágúst 1980 eru tilgreindar helstu niðurstöður og till., með leyfi forseta: „Sú undirbúningsvinna, sem fram hefur farið, hefur leitt til þess, að nú eru að mestu tilbúnar teikningar og lýsing af skipum, sem uppfylla þær kröfur sem gera þarf til nýrra strandferðaskipa um tæknilegan búnað og hagkvæmni í rekstri. Rekstraráætlun hefur verið gerð fyrir útgerðina miðað við að þrjú skip verði smíðuð og lagt í aðra þá fjárfestingu sem þarf að fylgja, svo sem vöruskemmu í Reykjavík og tækjabúnað. Niðurstaða rekstraráætlunar er að frá árinu 1982 þurfi ekki rekstrarframlag frá ríkissjóði til rekstrarins að frátöldum fjármagnskostnaði, þ.e. afborgun og vöxtum, og frá árinu 1985 muni reksturinn bera sig í heild að fjármagnskostnaði meðtöldum og jafnvel skila hagnaði. Mun mikilvægari telur nefndin þó þann árangur sem fyrirsjáanlegur er í bættri þjónustu við landsmenn og minni þungaumferð á vegum. Í rekstraráætluninni er reiknað með að flutningsgjöld haldist óbreytt miðað við annað verðlag frá því sem það hlutfall var í apríl á þessu ári eða þar um bil. Ljóst er þó að kostnaður við upp- og útskipun mun lækka um um það bil helming. Einnig má reikna með að afslættir frá höfnum úti á landi aukist og heildarlækkun flutningskostnaðar geti orðið á bilinu 10–30%, sem kæmi neytendum til góða. Að sjálfsögðu er lækkunin mun meiri þegar flutningar færast af bílum á skip. Arðsemi fjárfestingarinnar í heild hefur verið metin. Er þá miðað við forsendur rekstraráætlunarinnar. Annars vegar eru metin áhrif á rekstur fyrirtækisins sjálfs og hins vegar þjóðfélagslegur ávinningur miðað við fast verðtag, þannig að þeir vextir, sem reiknast, eru sambærilegir við vexti af verðtryggðum lánum. Fyrirtækisleg arðsemi, afkastavextir, reiknast um 20%, og sé tillit tekið til óvissu má fullyrða að hún sé á bilinu 15–25%. Þjóðfélagsleg arðsemi svarar á sama hátt til 40–50% afkastavaxta. Tillaga: 1. Á grundvelli framanritaðs er gerð sú tillaga, að smíðuð verði þrjú skip af þeirri gerð, sem rætt er um í skýrslu þessari, fyrir Skipaútgerð ríkisins. 2. Ákvörðun um smíðina verði þó bundin því, að samkomulag náist við hlutaðeigandi stéttarfélög um mönnun og vinnutilhögun um borð. 3. Tveir möguleikar koma til greina varðandi útboðstilhögun: a) Skipin verði boðin út á alþjóðlegum markaði. b) Samið verði í samráði við iðnrn. við innlenda stöð eða stöðvar um smíði án útboðs. Sé ákveðinn vilji fyrir hendi að nýta fjárfestingu þessa til innlendrar iðnþróunar virðist síðari kosturinn betri. Ekki er þó hér unnt að fullyrða, hvaða áhrif þessir valkostir hafa á kostnað við smíðina. Í framhaldi af þessari till. verður þó að taka fram, að aðrir þættir í uppbyggingu útgerðarinnar verða að fylgja ef sá árangur á að nást sem hér er lýst. Einnig þarf að tryggja að aðstaða í höfnum úti á landi verði fullnægjandi og í samræmi við þá möguleika, sem skipin bjóða upp á.“ Þannig liggja nú fyrir till. um bættan tækjakost Skipaútgerðarinnar, og er fullkomin ástæða til þess að skora á stjórnvöld að vinna ötullega að framgangi þeirra mála og stuðla með því að lækkun flutningskostnaðar og aukinni ferðatíðni, sem kemur íbúum landsbyggðarinnar mjög til góða. Til frekari jöfnunar á flutningskostnaði almennt eru ábendingar áðurnefndrar mþn. um verðjöfnun vöruflutninga athyglisverðar, þar sem rætt er um beitingu skattkerfisins í því skyni. Í till. nefndarinnar segir, með leyfiforseta: „Skattkerfinu verði breytt í því skyni, að jafna aðstöðumun vegna mismunandi framfærslukostnaðar. Eitt aðalmarkmið sérhvers skattkerfis er að stefna að skattajöfnuði. Skattajöfnuður er að vísu ekki áþreifanlegt eða mælanlegt hugtak, sem hægt er að skilgreina í eitt skipti fyrir öll. Hins vegar er almennt viðurkennt að skattajöfnuður feli í sér að fólk, sem býr við sömu aðstæður, eigi að greiða sambærilega skatta og gjaldþol manna sé þýðingarmikið varðandi skattlagningu, þannig að mismunandi gjaldþol eigi að leiða til mismunandi skatta.“ Hugmynd nefndarinnar um beitingu tekjuskattsálagningar virðist mun aðgengilegri en stofnun verðjöfnunarsjóðs í þessu sambandi. Þó má reiknað með að aukið eftirlit með búsetuskráningu fólks þyrfti að koma til svo komið verði í veg fyrir misnotkun. Takist að hrinda í framkvæmd nefndum breytingum á rekstri flutninga og jöfnun þess kostnaðar stuðlar það óhjákvæmilega nokkuð að því að bæta úr þeim erfiðleikum sem verslun í dreifbýli býr við vegna mikilla vörubirgða sem til eru komnar af stopulum samgöngum. Engu að síður er nauðsyn að heimila versluninni að selja vörubirgðir á endurkaupsverði. Er þetta að því leyti mikilsverðara fyrir verslun í dreifbýli, að þar er veltuhraði birgða oftast mjög lítill og er því útsöluverð vöru oft lægra en endurkaupsverð sömu vöru í næstu sendingum. Af þessu skapast mikil rýrnun þess fjármagns, sem bundið er í birgðum, og hætt er við að það geti riðið starfseminni að fullu í slíkri verðbólgu sem nú er. Við endurmat vörubirgða yrði miðað við ákveðinn verðlagsgrundvöll á hverjum tíma, verðlagsgrunn, sem viðurkenndur og uppgefinn yrði af opinberum aðilum. Ekki er ástæða til að ætla að endurmat birgða orsaki aukinn mismun í vöruverði þar sem notuð yrði ákveðin viðmiðun við hverja breytingu. Nokkrir stórir kostnaðarliðir í rekstri verslunar eru mjög mismunandi eftir staðsetningu í landinu. Má í því sambandi nefna orku- og símakostnað. Á undanförnum árum hefur verið unnið að jöfnun símakostnaðar, en þar þarf enn að bæta úr. Er þar um að ræða stórt hagsmunamál fyrir verslun í dreifbýli því mest öll vöruútvegun á sér stað símleiðis. Jafnframt samræmingu símgjalda þarf að vinna að gagngerum endurbótum á símakerfinu, því þó víða sé orðið sjálfvirkt samband við þéttbýlli staði eru bilanir tíðar, álag og sambandsleysi varanlegt. Orkukostnaður er mjög misjafn eftir aðstæðum. Bæði er þar um að ræða mismun á raforkutöxtum og einnig mismunandi möguleika á hagkvæmum hitagjöfum. Verslun í dreifbýli býr víða við þann kost að verða að nota rafmagn eða olíu til upphitunar, þar sem ekki er völ á hitagjöfum svo sem hitaveitu. Óþarft er að fjölyrða um óhagkvæmni olíunotkunar, enda öllum ljós eins og verðþróun þeirrar vöru er. Hins vegar er ástæða til að benda á það misræmi sem fyrir er í landinu á verði raforku. Er knýjandi að þar verði bætt úr hið bráðasta. Til uppbyggingar verslunarhúsa hefur atvinnuvegurinn verið hornreka hvað varðar útvegun lánsfjármagns. A.m.k. hefur ekki verið um sambærilega möguleika að ræða við það sem aðrir atvinnuvegir hafa átt kost á. Byggðasjóður hefur haft það hlutverk að jafna búsetuskilyrði í landinu með ráðstöfun lánsfjár. Þrátt fyrir það hefur Byggðasjóður ekki lánað til verslunarhúsa í dreifbýli. Reglur Byggðasjóðs miðast í flestum tilfellum við það að veita viðbótarlán er nemi 10–25% af framkvæmdakostnaði þegar stofnlánasjóðir hafa samþ. lánshæfni framkvæmdar. Til að leiðrétta þann mismun, sem nú ríkir í þessum efnum, þarf því að breyta reglum sjóðsins þannig að heimilt verði að lána til byggingar verslunarhúsa í dreifbýli. Verði í því sambandi gerð úttekt á ytri skilyrðum verslunarinnar til ákvörðunar um mörk þau er skapi lánshæfni. Það er von mín að þau atriði, sem ég hef með till. þessari vakið athygli á, verði tekin til rækilegrar skoðunar og endurbætur gerðar. Herra forseti. Að umr. lokinni legg ég til, að till. verði vísað til atvmn.