Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um stjórn fiskveiða 1986- 1987 og ætla að reyna að gera grein fyrir frv. þessu í ekki allt of löngu máli. Fyrsta spurningin, sem frv. þetta vekur, er sú hvort almennt sé nauðsynlegt að stjórna okkar fiskveiðum. Þar koma til margvísleg sjónarmið, aðallega að því er varðar fiskistofnana sjálfa, að því er varðar okkar markaði og svo ýmis þjóðfélagsleg rök. Við mótun fiskveiðistefnu í upphafi yfirstandandi árs var tekið mið af tillögum fiskifræðinga Hafrannsóknastofnunar er ákveðin voru hámörk þess afla sem veiða mætti úr einstökum nytjastofnum. Ég hygg að við núverandi skilyrði séu það einkum slík rök sem rétt er að hafa efst í huga vegna þess að almennt eru okkar markaðsaðstæður góðar og segja má að þjóðfélagsaðstæður séu þannig að við þurfum á öllum þeim afla að halda sem við getum með hæfilegu móti tekið úr okkar fiskistofnum. Í maímánuði var síðan aukið við þorskkvóta skipa um 5% en ljóst varð að vegna betri skilyrða í hafinu varð þyngdaraukning nokkru meiri en gert hafði verið ráð fyrir. Endanlegur þorskkvóti varð því u.þ.b. 267 þús. lestir. Flest bendir nú til þess að þorskveiðin á árinu verði u.þ.b. 315 þús. lestir. Ástæður þess að afli fer yfir áður sett viðmiðunarmörk eru þrjár: 1. Heimild til millifærslu milli tegunda hefur leitt til aukningar þorskveiði og má gera ráð fyrir því að það geti verið u.þ.b. 20 þús. lestir. 2. Bátar undir 10 brúttólestum hafa farið verulega fram yfir viðmiðunarmörk eins og skilmerkilega hefur komið fram. 3. Sóknarmarksskip hafa haft möguleika til aukningar þorskafla. Þó er ekki fullljóst nú hve þungt þetta vegur en það gæti verið milli 15 og 20 þús. tonn. Í september s.l. sendi Hafrannsóknastofnun frá sér árlega skýrslu sína um ástand nytjastofna og aflahorfur á næstu árum. Skýrsla þessi er óvenju snemma fram komin, sem er til mikilla bóta og þar af leiðandi mögulegt að vinna markvissara að undirbúningi fiskveiðistefnu fyrir næsta ár. Einnig hefur verið gert verulegt átak í að kynna hugmyndir stofnunarinnar um land allt. Hefur þessi nýjung mælst mjög vel fyrir og er að mínu mati til mikilla bóta vegna þess að venjulega hafa tillögur stofnunarinnar ekki legið fyrir fyrr en um þetta leyti. Í þessari skýrslu Hafrannsóknastofnunar kemur fram að umhverfisskilyrði í hafinu eru óvenju góð, t.d. hefur útbreiðsla hlýsjávar verið með mesta móti miðað við undangengin 20 ár. Einnig kemur fram að magn plöntusvifs og dýrasvifs virðist hafa verið yfir meðallagi. Þessi atriði ásamt mjög góðum gæftum víðast hvar um landið eru talin hafa stuðlað að nokkru betri aflabrögðum, einkum við þorskveiðar, en gera hefði mátt ráð fyrir í meðalárferði. Stofnunin telur erfitt að spá fyrir um framvindu umhverfisskilyrða í sjó enda hefur reynsla fyrri ára sýnt mjög skyndilegar breytingar þar á. Af einstökum nytjastofnum hafa þorskinum verið gerð sérstök skil í skýrslu stofnunarinnar - en þessi skýrsla er prentuð með því frv. sem ég hér mæli fyrirbæði vegna mikilvægis hans fyrir landið allt og einnig vegna þess að þorskveiðar hafa gengið öllu betur en á horfðist. Skv. nýjustu úttekt stofnunarinnar hefur sókn togara í þorsk verið áþekk og á árinu 1984. Árið 1985 er þorskafli á sóknareiningu hins vegar um 10% meiri. Nýja stofnmatið bendir til þess að veiðistofninn, þ.e. fiskur sem er fjögurra ára og eldri, hafi í upphafi ársins 1985 verið um 940 þús. tonn, sem er um 10% meira en fram kom í spá í okt. 1984. Þennan mismun má fyrst og fremst rekja til þess að mun meira hefur veiðst af sex ára fiski á þessu ári en búist hafði verið við. Hvað varðar aðra þorskárganga er spáin í okt. 1984 og núverandi mat hins vegar mjög líkt. Vegna þessa árgangs frá 1979 er nú gert ráð fyrir að hrygningarstofn í ársbyrjun 1985 hafi verið 320 þús. tonn miðað við 260 þús. tonn í síðustu skýrslu. Í framreikningum stofnstærða er gert ráð fyrir að þorskaflinn í ár verði 310 þús. tonn, en líklegt er að hann verði lítið eitt meiri. Meðalþyngd og kynþroskaaldur þorsks verði óbreytt næstu árin. Með hliðsjón af þessu m.a. leggur Hafrannsóknastofnun til að þorskveiðar á árunum 1986 og 1987 verði takmarkaðar við 300 þús. tonn. Með því móti muni veiðistofninn vaxa nokkuð á árunum 1986-1988 vegna þess að góðir árgangar frá árunum 1983 og 1984 byrja að koma inn í veiðina. Fyrstu sex mánuði ársins 1985 var ýsuaflinn um 13% minni en á sama tíma 1984. Eftir lélega byrjun hafa aflabrögð þó heldur glæðst er liðið hefur á árið. Við áframhald núverandi sóknar, þ.e. 45 þús. tonna afla á ári, mun bæði veiðistofn og hrygningarstofn vaxa á næstu árum. Við 55 þús. tonna afla er því spáð að veiðistofninn fari lítið eitt vaxandi en hrygningarstofn minnki enn frekar en orðið er. Hafrannsóknastofnun leggur til að ekki verði veitt meira en 50 þús. tonn af ýsu en þeim afla verður ekki náð í ár. Hafrannsóknastofnun vekur athygli á minnkandi karfaafla á sóknareiningu og telur flest benda til þess að um 23% minnkun á karfaafla verði að ræða á milli áranna 1984 og 1985, sem er að vísu að hluta til vegna minni sóknar. Hafrannsóknastofnunin varar við að haldið verði áfram að veiða meira úr karfastofninum en Alþjóðahafrannsóknaráðið hefur lagt til. Leggur stofnunin til að ekki verði veitt meira en 85 þús. tonn af karfa 1986 og hvetur til að samkomulag náist um nýtingu karfastofna við þær þjóðir sem úr þeim veiða. Ástæða er til að hafa áhyggjur af karfastofninum ekki síður en öðrum. Þar er um annað ástand að ræða en var hér fyrir nokkrum árum þegar það stjórnunarform, sem kallað hefur verið "skrapdagakerfi", var tekið upp. Ég ætla ekki að ræða frekar um ástand botnfisksstofnanna en það kemur allskilmerkilega fram í fskj. við þetta frv. Um humarstofninn er það að segja að veiðar á þeim fiski hafa verið nokkuð svipaðar undanfarin ár og jafn afli. Nú er áætlað að stofninn sé heldur að vaxa og lagt til að þær veiðar verði lítið eitt auknar. Að því er varðar loðnu- og síldveiðar þá hafa síldveiðar verið mjög jafnar á undangengnum árum, á bilinu 45-55 þús. lestir, og hefur tekist vel til um nýtingu þess stofns. En segja má að markaðsaðstæður hafi einkum hrætt menn frá því að minnka veiðarnar nokkru frekar. En svo virðist sem nú muni takast að selja við bærilegu verði þær afurðir sem framleiddar eru í ár jafnvel þótt það hafi lækkað frá fyrra ári. Um loðnuveiðarnar hefur það komið skilmerkilega fram að undanförnu að þar er nú mjög góð veiði og má búast við því að þetta verði ein besta vertíð sem verið hefur í loðnuveiðunum. Hins vegar eru menn alláhyggjufullir vegna næsta árs. Þegar spurt er um hvaða kostum það stjórnkerfi, sem notað er við fiskveiðarnar, þurfi að vera búið má vissulega telja fram mörg atriði. En þau atriði, sem einkum hafa verið höfð til viðmiðunar að undanförnu, eru eftirfarandi: 1. Aflinn verði innan ákveðinna marka, að stjórnkerfið bjóði upp á það að halda aflanum innan tiltekinna marka. 2. Að réttlát skipting sé milli skipa og byggðarlaga. 3. Að reynt sé að skapa eins tryggt atvinnuástand um land allt og nokkur kostur er. 4. Að það sé hvati í stjórnkerfinu til bættrar meðferðar og aukinnar verðmætasköpunar. 5. Að það sé hvati til lækkunar tilkostnaðar. 6. Að það sé stöðug þjónusta við markaði. 7. Að það sé lágmarksskerðing á athafnafrelsi. Það hafa einkum verið tvö stjórnunarform sem hafa verið til umræðu að undanförnu þó að mörg önnur séu vissulega hugsanleg, þ.e. núverandi stjórnunarform sem byggir á því að viðmiðun sé við hvert einstakt skip, annars vegar aflamark viðkomandi skipa, að skipin fái úthlutað tilteknum afla, hins vegar sóknarmark þar sem kveðið er á um hámark þorskafla og tiltekinn dagafjölda sem viðkomandi skip má vera á sjó. Einnig einkennist núverandi stjórnunarform af heildarkvótum hjá smábátum og í fjórða lagi er lokun svæða, möskvastærð o.fl. sem lítill ágreiningur er um og allir viðurkenna að um slíka stjórnun þurfi að vera að ræða. Annað stjórnunarform, sem einkum hefur verið til umræðu, er það sem kallað hefur verið "tegundamark", "skrapdagakerfi" eða ýmsum öðrum nöfnum. Aðaleinkenni þess stjórnunarkerfis er það að þar sé engin viðmiðun við einstök skip. Í fyrsta lagi skuli nota skrapdagakerfi sem byggir á því að þorskveiðar eru bannaðar tiltekinn dagafjölda á ári á ákveðnu tímabili og skipunum þá heimilað - venjulega er átt við togarana - að ganga í aðra stofna eins og karfa, ufsa, ýsu og annað sem gefst. Í öðru lagi einkennist þetta stjórnunarform af því, skv. þeim tillögum sem fram hafa komið, að það séu heildarkvótar fyrir ákveðna flokka skipa. Þegar þessir heildarkvótar hafa verið veiddir skulu veiðar stöðvaðar. Spyrja má margra spurninga um það hvort stjórnunarformið sé hæfara til að ná þeim markmiðum sem ég gat hér um áðan. Því hefur t.d. verið haldið fram að ekki hafi tekist að ná fyrsta markmiðinu, að aflinn verði innan ákveðinna marka, með núverandi stjórnunarformi. Ég tel að það sé rangt. Það hefur alltaf verið ljóst að þetta kerfi mundi bjóða upp á allmikla sveigju þannig að ef þorskafli væri góður gæti hann orðið meiri en kvótarnir gefa tilefni til. Það er það sem hefur gerst í ár að þorskveiðin hefur verið allgóð en veiðar úr öðrum stofnum fremur lakar. Þess vegna hefur þorskveiðin orðið meiri en hins vegar veiðar á öðrum botnfiski tilsvarandi minni og munar þar ekki mjög miklu á að því er varðar tonnafjölda. Að því er varðar annað atriðið, þ.e. að réttlát skipting sé milli skipa og byggðarlaga og þá einnig tryggara atvinnuástand, þá fer það að sjálfsögðu mjög eftir því hvort menn ætla sér að stöðva veiðarnar þegar heildarkvótar eru ákveðnir, að það sé raunverulega hugmynd manna að veiðarnar verði stöðvaðar þegar þessu tiltekna marki sé náð. Sem dæmi má nefna að það gæti vel komið fyrir að vertíðaraflinn hjá bátunum væri búinn 1. apríl. Þá kæmi í ljós hvort það yrði svipuð umræða hér utan dagskrár á stöðvunardegi og var hér í þinginu í gær. Ég er ekki viss um að menn hefðu nægilega sterk bein til að þola að veiðarnar væru stöðvaðar á vertíðarsvæðinu þegar þessum heildarkvóta væri náð án tillits til þess hvernig aflabrögð hefðu verið í einstökum verstöðvum. Ég er helst á því að það mundu ýmsir rísa upp og spyrja hvort ætti nú að vega sérstaklega að þessu byggðarlaginu eða hinu eða þessu skipinu eða hinu. Þetta er mikill ókostur á stjórnunarkerfi sem byggir á heildarkvóta. Í þessu sambandi má einnig taka fram að því er varðar hvata til bættrar meðferðar og aukinnar verðmætasköpunar og hvata til lækkunar tilkostnaðar að heildarkvótar leiða til enn meiri samkeppni í veiðunum. T.d. ef fiskur gefst vel á Breiðafirði er mjög líklegt að vertíðarflotinn muni streyma þangað í auknum mæli til að taka þátt í samkeppninni og vera með í því að ljúka við heildaraflann og ná sem mestu til sín. Ef hins vegar hvert og eitt skip hefur sína viðmiðun, annaðhvort heildarkvóta fyrir hvert skip eða svokallaða "þorskbremsu" í sóknarmarki, eru menn mun rólegri og tilbúnari til að bíða eftir að fiskurinn gangi á þau mið sem eru hefðbundin fyrir viðkomandi skip. Ég er því fullviss um að það stjórnunarform, sem nú er notað, hefur yfirburði í þessum atriðum. Varðandi síðasta atriðið sem ég nefndi, þ.e. lágmarksskerðingu á athafnafrelsi, er það einkum notað gegn núverandi stjórnunarkerfi að þar sé verið að skerða athafnafrelsi manna um of og skerða möguleika þeirra til að taka þátt í samkeppni um veiðarnar. Um þetta má vissulega deila. En það liggur hins vegar fyrir að um skerðingu á athafnafrelsi er að ræða í öllum tilvikum. Það má hugsa sér að gera það með ýmsum hætti. Það má gera það með því að fækka fiskiskipunum. Það er einnig skerðing á athafnafrelsi. Þegar upp er staðið er spurning hvers virði athafnafrelsið er ef mönnum tekst að eyðileggja eða stórskemma okkar fiskistofna. Það er ekki meginmarkmið okkar heldur að auka afrakstursgetu þeirra sem mest. Við undirbúning þess frv., sem hér er mælt fyrir, hafa einkum þrjú atriði verið lögð til grundvallar. Það er í fyrsta lagi að byggja á þeirri reynslu sem við höfum öðlast á undanförnum tveimur árum og að mörgu leyti hefur gefist vel og farið betur en margur spáði í upphafi. Þessi reynsla er dýrmæt og þess vegna er rétt að byggja á henni en taka tillit til ýmislegs sem betur má fara eins og ávallt verður í allri stjórnun sem þessari. Það hefur einnig verið haft til viðmiðunar að taka meginatriði reglugerðar inn í löggjöfina en margar gagnrýnisraddir heyrðust hér á Alþingi um það atriði. Menn töldu óeðlilegt að svo mikilvæg atriði væru ákveðin með reglugerð. En um atriði þeirrar reglugerðar var haft náið samráð við sjávarútvegsnefndir þingsins í upphafi. Það er vissulega mjög eðlilegt að slík gagnrýni komi fram. Með því að setja meginatriði þessarar reglugerðar inn í frv. er beinlínis verið að taka tillit til þess sem hefur komið fram í umræðum á Alþingi þegar þessi mál hafa hér áður verið til meðferðar. Einnig hefur verið reynt að draga úr ókostum núverandi stjórnunar eftir því sem nokkur kostur er og vildi ég aðeins nefna þau gagnrýnisatriði sem einkum hafa komið fram. Í fyrsta lagi hefur verið talið að stjórnunin sé ósveigjanleg, erfitt sé að taka tillit til nýrra aðstæðna. Sú sveigja, sem er fyrir hendi, er millifærsluheimild milli skipa. Aðilar geta valið á milli sóknarmarks og aflamarks. Spurningin er með hvaða hætti hægt er að auka þessa sveigju enn frekar. Það hefur verið gert með því m.a. að heimila millifærslu milli ára, þ.e. ef eitthvert skip einhverra hluta vegna telur sér ekki hagstætt að ljúka við aflamagn á árinu 1986 hefur það heimild til að færa 10% af þeim afla yfir á næsta ár. Þetta getur verið á margan hátt mjög hentugt en fram að þessu hefur þó viðkomandi skip þurft að færa aflann yfir á önnur skip. Væntanlega mundi þá draga úr millifærslum milli skipa við þessa heimild. Einnig er aðilum heimilt að taka 5% af afla ársins á eftir á árinu 1986. Það getur einnig verið mjög hentugt. Ef skip vill fremur afla meira í nóvember og desember en minna í janúar og febrúar getur verið hentugt að geta gert slíkt. Einnig mun það væntanlega draga úr þeirri hættu sem er augljóslega á því að skip fari fram úr í veiðum og mun þá draga úr upptökum. Eitt atriði hefur verið mjög gagnrýnt, þ.e. millifærslur á milli skipa. Fram kemur í þessu frv. að þar er raunverulega núverandi ástand sett í lög. Áfram er heimilt að færa á milli skipa innan tiltekinna marka. Þetta atriði hefur verið mikið gagnrýnt og verður mikið gagnrýnt áfram, það er mér alveg ljóst. Ef menn hins vegar hætta við það munu menn draga úr verulegri hagkvæmni sem hægt hefur verið að koma á á undanförnum árum. Það hefur einnig verið gagnrýnt að of mikið magn hafi komið á land á ákveðnum tíma og orsakað slæma nýtingu hráefnis. Þetta er atriði sem hver og einn verður að reyna að ráða við og erfitt að gera það með reglugerðum og ráðuneytisskipunum í meira mæli en orðið er. Einnig hefur verið gagnrýnt mjög að það væri óvissa um framtíðina. Við erum mikið um það spurðir hvað gerist á næsta ári og það er erfitt fyrir aðila sem eru að reyna að skipuleggja sína útgerð til nokkurra ára að vita ekkert um það með hvaða hætti veiðunum verði stjórnað á næstu árum. Ástæðan fyrir því að lagt er til að frv. gildi til tveggja ára, en áður hafði verið gert ráð fyrir þremur árum, er einmitt sú að með því er verið að draga úr óvissu um framtíðina og menn geta þá betur skipulagt sinn rekstur. Önnur ástæða fyrir því að lagt er til að lögin gildi í tvö ár er sú að með því er hægt að vinna sig út úr viðmiðun svokallaðra viðmiðunarára, sem getur ekki gengið til lengdar, en það er engin leið að komast frá þeirri viðmiðun nema lögin gildi til lengri tíma en eins árs. Þessi viðmiðun hefur verið mjög gagnrýnd og þeir sem vilja stuðla að því að komast frá henni hljóta að viðurkenna þá nauðsyn að lögin gildi til lengri tíma en eins árs. Það atriði sem einnig hefur valdið mikilli gagnrýni eru veiðar smábáta og hefur farið mikill tími í umræður um þau mál. Þar er um marga báta að ræða og ég er helst á því að ef tegundamark svokallað yrði tekið upp gæti það þýtt nýja smábátaumræðu að því er varðaði flesta flokka skipa. Veruleg óþægindi fylgja því að vera með öll skip í einum flokki með tiltekið aflamagn og þess vegna er eðlilegt að nokkur umræða sé að því er varðar þessa báta og skal ég koma að því nánar síðar. Það má segja að frv. hafi mótast í samspili milli ráðuneytis og svokallaðrar ráðgjafarnefndar þar sem eiga sæti fulltrúar allra hagsmunaaðila. Mikil vinna var lögð í frv. og tók það ýmsum breytingum í meðferðinni. Síðan var það lagt fyrir hina ýmsu fundi, hina ýmsu hagsmunaaðila í landinu, og má segja að almennt séð hafi það hlotið þar góðar viðtökur, ekki endilega vegna þess að allir væru svo hrifnir af því að viðhalda stjórnun sem þessari heldur einkum vegna þess að menn sjá ekki betri leið til þess að gera það sem gera þarf. Hagsmunaaðilarnir hafa séð það fyrir löngu að það eru þeirra hagsmunir að reynt sé að byggja stofnana upp og halda flotanum í skefjum og til þess þurfi að finna góða leið sem sem flestir geta sætt sig við. Eiga hagsmunaaðilar í sjávarútvegi miklar þakkir skilið fyrir það hvað þeir hafa lagt sig fram um að reyna að hjálpa til við að móta stefnu sem sem mestur friður gæti orðið um. Meginatriði þessa frv. eru að vísu allmörg, en ég ætla rétt að fara yfir þau án þess að fara yfir einstakar greinar. Í fyrsta lagi er meginatriði frv. það að það gildir til tveggja ára. Í því felst málamiðlun og í ljósi m.a. ályktana hagsmunasamtaka sem flest ályktuðu að lögin giltu ekki lengur en í tvö ár. Það má segja að þessi gildistími sé nægilega langur til að ná öllum meginmarkmiðum og þess vegna dregur hann úr óvissu og skapar möguleika á sveigjanleik. Í öðru lagi er sveigjanleikinn aukinn almennt eins og ég gat um áðan. Það er fyrst og fremst með nýrri viðmiðun með sóknarmarki, millifærslu milli ára og í þriðja lagi að halda 10% millifærslu milli tegunda. Þriðja meginatriði þessa frv. er að meginreglur eru nú settar í löggjöf, eins.og ég kom að áðan. Í fjórða lagi er það áfram meginregla að val er milli aflamarks og sóknarmarks eins og fram kemur í 4. gr. Í fimmta lagi, eins og fram kemur í 3. gr., að fiskiskipastóll landsmanna stækki ekki. Það er almennt álit manna að fiskiskipastóllinn sé nægilega stór og engin þörf sé á að bæta við hann. M.a. telur svokölluð skipastólsnefnd - sérfræðingar, m.a. við Háskólann, hafa reiknað það út - að fiskiskipastóllinn sé 10% of stór jafnvel þótt hámarksafrakstri stofnanna sé náð. Ég skal ekki fullyrða um hvort þetta er talin góð niðurstaða, en hins vegar er ljóst að fiskiskipastóllinn er of stór. Við þyrftum ekki að vera með allar þessar takmarkanir sem nú eru á ef hann væri minni. Hins vegar verðum við Íslendingar að hafa það í huga að við búum fá í stóru landi og það eru mörg byggðarlögin sem þarf að huga að og margar fisktegundir sem einnig þarf að huga að þannig að fiskiskipastóllinn hlýtur alltaf að verða stærri en bestu hagkvæmnisútreikningar benda til með tilliti til okkar aðstæðna. Í sjötta lagi geta menn skapað sér nýja viðmiðun með sóknarmarki eins og ég kom að áðan, en um þetta atriði er fjallað í 7. gr. Í sjöunda lagi er flutningur milli tegunda á milli ára í 8. gr. og í áttunda lagi er í 9. gr. fjallað um reglur smábátanna sem hafa komið til umræðu. Með þessum ákvæðum er reynt að festa í löggjöf alveg ákveðnar reglur um veiðar smábátanna. Þessi bátafloti hefur farið stækkandi og það er alveg ljóst að það þarf að vera á honum einhvers konar stjórnun. Menn gera gjarnan lítið úr því, segja að þessi floti geti ekki aflað mikið. En ég held að fullyrða megi að hann getur tekið um 30 þús. tonn af þorski sem eru 10% af þorskaflanum eins og nú er. Út af fyrir sig má halda því fram að það skipti engu máli. En einnig má halda því fram að veiðar ýmissa annarra báta skipti litlu máli o.s.frv. Aðalatriðið er að takmarkanir þurfa að vera á öllum þeim aðilum sem stunda þessar veiðar svo að t.d. verði ekki óeðlileg aðsókn í þennan flokk skipa. Ef eingöngu eru takmarkanir á öllum öðrum skipum er hætt við að það verði til þess að inn í þennan flokk streymi ýmsir aðilar sem telji sig verða fyrir allt of miklum takmörkunum annars staðar. Hvort það er ástæðan fyrir því að þessum bátum hefur mjög fjölgað skal ég á engan hátt fullyrða, en það er hins vegar ljóst að það þarf að finna reglur sem þessir aðilar geta bærilega sætt sig við. Það má segja að við í sjútvrn. höfum haft mjög gott samráð og samstarf við flesta hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Hins vegar hafa smábátaeigendur ekki átt sér nein samtök sem auðvelt hefur verið að snúa sér til. Við höfum mjög hvatt þá til að stofna slík samtök og þeir hafa reynt það. En það ætlar að reynast erfiðara en ætlað var í fyrstu. Menn heyra gjarnan frá smábátaeigendum víðs vegar um landið að þeir menn sem eru að reyna að brjótast í því að stofna þessi samtök hafi ekkert umboð frá þeim. Það er ljóst að hér er mikill fjöldi manna sem hefur sjálfstæðar skoðanir og þeir eru ekkert fyrir það að hlíta neinum fyrirmælum, hvorki frá ráðuneytum eða einstökum félögum sínum. Þær reglur sem hér eru settar eru að mínu mati allbærilega ásættanlegar fyrir flesta þessara manna nema að því er varðar stöðvun á tímabilinu 15. nóv. til 9. febr. En það kemur fram í þessu frv. að þrátt fyrir ákvæði a- og c-liðar getur ráðherra heimilað línuveiðar báta undir 10 brúttólestum á tímabilinu frá og með 1. janúar til og með 9. febr. og 16. nóv. til og með 31. des. ár hvert. Þetta ákvæði ætti að geta leyst vanda allmargra þessara aðila. Hins vegar er ljóst að t.d. hér við Faxaflóa stunda þessir minni bátar ýsuveiðar á haustin í net og sú heimild leysir ekki þeirra mál. Hitt er svo annað mál að þessi stærð af bátum ræður ekki mjög vel við netaveiðar á þessum tíma. Það var ekki fallegt í öllum netunum hér úti á flóa eftir vonda veðrið um daginn. Vilji menn ganga enn frekar til móts við þessa aðila tel ég fyrst og fremst eina leið koma til greina. Hún er sú að hafi menn fulla atvinnu af veiðum sem þessum á minni bátum en 10 tonn hafi þeir möguleika á að velja sér sóknarmark með svipuðum hætti og stærri bátarnir, þ.e. á bilinu 10-20 tonn. Ljóst er að við munum ekki ráða við það stjórnunarlega séð að hafa alla þessa rúmlega 1000 báta í sóknarmarki. Það er algerlega vonlaust að ráða við það og fylgjast með róðrardagafjölda hvers og eins. Hins vegar er það áreiðanlega vel framkvæmanlegt að ákveðinn fjöldi komist í sóknarmark með venjulegum hætti og hlíti þá þeim reglum sem aðrir verða að gera. Ég segi þetta í tilefni þeirrar umræðu sem hefur orðið að undanförnu. En sannleikurinn er sá að margar leiðir hafa verið ræddar og menn hafa oft komist að þeirri niðurstöðu að.betra sé að hafa þetta með þessum hætti eða hinum, en sjónarmiðin eru, ég segi ekki eins mörg og mennirnir, en a.m.k. eins mörg og landshlutarnir og einstök byggðarlög. Það sem þykir góð regla fyrir smábáta í ákveðnum landshluta þykir vond regla fyrir smábáta í öðrum. Það fer allt eftir því hvort um er að ræða atvinnumann eða svokallaðan "hobby"-mann, en það má segja að það hafi reynst mjög erfitt að skilja þar í milli. Við gerðum tilraun til þess, að ég tel mjög heiðarlega tilraun. Það komu rúmlega 800 umsóknir og það voru hin ólíklegustu tilvik sem þar hefðu þurft að koma til úrskurðar. Ég er viss um að ef slíkt ætti að gilda mundi mikill styrr geta staðið einnig um slíka úrskurði, hver væri talinn atvinnumaður í smábátaveiðum og hver ekki og hvaða eiginleika menn þyrftu að hafa til að bera til þess að geta fengið það sæmdarheiti. Ég hef aðeins komið að smábátareglunum. Ég tel nauðsynlegt að menn fari enn betur yfir þær reglur í meðferð þingsins. Það er sjálfsagt að reyna að bæta enn um. En aðalatriðið er þó að þær reglur séu í samræmi við það sem annars staðar gildir og að þessir aðilar þurfi að sæta sambærilegum takmörkunum og aðrir sjómenn. Ef menn geta ekki fallist á það er hætt við að mikill ófriður skapist meðal annarra sjómanna því að þeir eru allmargir sem hafa þurft að hlíta þar miklum takmörkunum, t.d. að því er varðar 11-12 tonna báta, sem margir hafa talið að hafi búið við kannske mestu takmarkanirnar af öllum þeim bátum sem þurfa að sætta sig við þessa stjórnun. Þess eru dæmi að 8 og 9 tonna bátar hafa veitt 300-400 tonn þó að það sé mjög fágætt á sama tíma og bátar við hliðina á þeim máttu sætta sig við að fá ekki að veiða nema rúm 100 tonn. Slíkt ójafnræði er ekki þolanlegt og það er mjög eðlilegt að menn séu óánægðir með það. Sú óánægja kom fyrst og fremst fram á s.l. vetri og vori og hafði við mjög góð rök að styðjast. Ég hafði ekki hugsað mér, herra forseti, að hafa mjög ítarlegt mál um þetta frv. Það hefur hlotið mikla umræðu að undanförnu og ég tel mikilvægast að koma því til nefndar þannig að það geti hlotið bærilega meðferð í þinginu. Það er slæmt að frv. skuli ekki vera komið fram fyrr. Það er mjög stuttur tími til stefnu og því er mikilvægt að það komist sem fyrst til nefndar. Það er ljóst að enn eru nokkur atriði sem binda þarf í reglugerð sem ekki hefur verið tekin endanleg ákvörðun um. Ég ætla að nefna þau helstu. Það er í fyrsta lagi varðandi rækjuskipin. Núverandi stjórnunarreglur setja engar takmarkanir á rækjuveiðar á úthafinu. Ákveðið var í upphafi að reyna að hvetja sem flest skip til rækjuveiða. Það voru ekki allir bjartsýnir á að það mundi vel takast. Niðurstaðan er hins vegar sú að þar hefur aflaverðmætið aukist um á að giska 700-800 millj. kr. Ekki er það allt komið til væntanlega vegna breyttrar stjórnunar, en þó tel ég að fullyrða megi að það sé að allverulegu leyti. Mörg skipanna, sem ekki stunduðu rækjuveiðar áður, hefðu ekki farið til þeirra veiða nema vegna þeirra takmarkana sem voru í öðrum veiðum. Nú eru uppi raddir um að skerða beri botnfiskkvóta þessara skipa að einhverju marki vegna aukinnar rækjuveiði. Slíkar hugmyndir voru ræddar á s.l. ári og ég skal segja það í fullri hreinskilni að ég taldi réttlætanlegt að gera það í einhverjum mæli. Hins vegar tel ég að menn eigi að fara varlega í þeim efnum því að hætt er við að með því að skerða botnfiskheimildir skipanna um of verði dregið úr þeirri hagkvæmni sem þegar hefur skapast og einnig dregið úr áhuga þeirra sem vilja stunda þessar veiðar. Enn sem komið er hefur Hafrannsóknastofnunin ekki lagt fram neinar tillögur um takmarkanir á þessum veiðum. Það er því vart tímabært að taka afdrifaríkar ákvarðanir í þessu efni. Rækjuveiðarnar hafa verið mikil. búbót fyrir einstök byggðarlög. Ég nefni sem dæmi að þær hafa aukið atvinnu verulega, t.d. á Norðurlandi og Vestfjörðum, og orðið til þess að bátar sem voru e.t.v. seldir á síldarleysisárunum til annarra byggðarlaga eru nú að hverfa aftur til sinna fyrri heimkynna og taka þar upp rækjuveiðar. Þessar auknu veiðar hafa því orðið til mikillar bjargar mjög víða. Í öðru lagi þarf að taka ákvörðun um loðnuskipin. Nú hafa loðnuveiðarnar verið auknar allnokkuð frá því sem var í fyrra, en sum þessara skipa hafa nokkurn botnfiskafla og þarf að taka ákvarðanir um það. Sum af þessum skipum hafa einnig farið til rækjuveiða og m.a. hefur verið um það rætt hvort ekki sé rétt að þau loðnuskip sem fari til rækjuveiða fái ekki botnfiskleyfi. Slíkt er mjög hreinleg regla og þarf að taka ákvörðun um hana í reglugerð. Í þriðja lagi hefur mikið verið rætt um línuveiðar. Í 4. gr. er eftirfarandi heimild: "Ráðherra getur ákveðið að fiskur undir ákveðinni stærð eða fiskur sem veiðist í ákveðin veiðarfæri skuli ekki talinn með í aflamarki eða sóknarmarki fiskiskips." Á þessu ári var fiskur veiddur á línu að hálfu utan kvóta í janúar og febrúar. Einnig var þá mjög rætt um að það mundi einnig gilda um nóvember og desember. Þetta eru atriði sem þarf að taka ákvörðun um. Ég tel fullvíst að menn vilji halda áfram því sama sem var, að fiskur veiddur á línu væri að einhverju leyti utan kvóta í janúar og febrúar og mér finnst mjög koma til greina að einhver sambærileg regla gildi að því er varðar nóvember og desember. En þá ákvörðun verður að taka strax í upphafi árs. Það er mjög mikilvægt að reglurnar séu skýrar strax í upphafi þannig að hver og einn megi vita að hverju hann gengur. Hver og einn þarf á því að halda að skipuleggja sínar veiðar og það er engin leið að vera að hlaupa með slíkar ákvarðanir fram og til baka. Í fjórða lagi þarf að fara betur ofan í sóknardagana. Það má segja að sóknardagar togaranna hafi reynst allvel en komið hafa ábendingar frá hagsmunaaðilum um að það þurfi að rýmka nokkuð sóknardaga báta og er það til athugunar. Hitt er svo annað mál að ég tel að of mikið hafi verið úr því gert að sóknarmark fyrir bátana sé óaðgengilegt. Hins vegar voru menn hræddir við að fara út í það og má vera að þurfi að rýmka það lítillega til þess að gera það aðgengilegra. En um það hafa komið ábendingar frá allmörgum aðilum. Ég vil einnig geta þess að í 3. gr. er eingöngu reiknað með því að þau skip fái veiðileyfi sem stunduðu veiðar á árinu 1985 og "ekki hafa horfið varanlega úr rekstri, enn fremur ný og nýkeypt skip hverfi önnur sambærileg skip úr rekstri." Það er vitað mál að hér hafa verið fiskiskip í smíðum, svokölluð raðsmíðaskip, sem eru orðin afar dýr. Ætli smíðaverð þeirra fjögurra fari ekki að nálgast 600 millj. kr.? Það er enginn aðili hér í landinu sem treystir sér til að gera þau út á því verði, enda ekki eðlilegt, og það er einnig ljóst að ekki er þörf fyrir þessi skip í botnfiskveiðunum. Þau munu eingöngu taka fisk frá öðrum. Þarna er um vandamál að ræða sem með einhverjum hætti þarf að leysa. Til þessara smíða var stofnað með óvenjulegum hætti. Fyrst og fremst var um iðnaðarverkefni að ræða og er það dæmi um hvernig ekki á að standa að endurnýjun fiskiskipaflotans. Vissulega væri gott að geta haft þessar tæplega 600 millj. eða 500-600 millj. í ýmis önnur vandamál sem steðja að sjávarútveginum í dag. Og það er áreiðanlegt að mikið af þeim peningum sem menn hafa notað til ýmissa hluta á undanförnu árum væri betur komið í bankabók í dag eða í minni erlendum skuldum til þess að hafa meira svigrúm til að takast á við þann vanda sem nú er við að etja. Herra forseti. Ég hef vissulega aðeins farið lauslega yfir þetta stóra mál. Ég legg á það áherslu að þetta mál komist sem fyrst til nefndar og sé ekki ástæðu til við 1. umræðu að fara nánar út í einstakar greinar frv. Ég vænti þess að þar sé mál sett það skýrt fram að einstakir þm. átti sig fljótt á því enda hefur mikið verið um þetta mál fjallað opinberlega að undanförnu. Margir þm. hafa tekið þátt í þeirri umræðu og ætti það að auðvelda að þessi 1. umræða gæti orðið styttri. Ég vil að lokum leggja til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Stundum heyrast fullyrðingar um að Kvennalistakonur hafi hvorki áhuga né skoðanir á stjórnun fiskveiða né sjávarútvegsmálum yfirleitt, okkar áhugi sé einskorðaður við kvennamál. Þetta er vitanlega hinn mesti misskilningur því eins og við höfum margsinnis sagt eru öll mál kvennamál ef grannt er skoðað. Sjávarútvegurinn er undirstaða efnahags- og atvinnulífs okkar og verður svo lengi enn. Vandi hans er vandi okkar allra. Hitt er svo þm. kunnugt að vegna smæðar þingflokksins okkar eigum við ekki aðild að öllum þingnefndum, þar á meðal hvorugri sjútvn., og höfum þar af leiðandi ekki haft jafngóða aðstöðu og aðrir þingflokkar til að fylgjast með þeim málum, því að það er fyrst og fremst í nefndunum sem málin ráðast. Rétt er að taka fram að hæstv. sjútvrh. hefur gert sér far um að láta okkur ekki gjalda þessa aðstöðumunar og boðið okkur alla þá aðstoð og upplýsingar sem við teldum okkur vanta. Það er því hreint ekki við hann að sakast í þessum efnum né svo sem nokkurn annan, en það væri mjög æskilegt að Kvennalistinn fengi áheyrnaraðild að hv. sjútvn. og ég hef reyndar þegar óskað eftir því og rætt málin við formann nefndarinnar sem tók því mjög vel fyrir sitt leyti. Nú er reyndar mikill annatími og sérstaklega þá í fjvn. svo að ekki er víst að hægt verði að nýta þennan möguleika, en ég vildi gjarnan að hann væri fyrir hendi og mun sækja eftir því. Herra forseti. Sá tími er löngu liðinn að náttúran var einráð um stjórnun fiskveiða. Mannleg stjórnun hefur nú gilt árum saman, aflahámark á fisktegundir og takmarkanir af ýmsu tagi og misjafnlega vel þokkaðar. Kvótakerfið, sem nú hefur fengið tveggja ára reynslutíma, var eitt helsta ágreiningsmálið á haustþingi 1983 og fékk einnig mikla umfjöllun hér fyrir ári og það hefur sannarlega ekki legið í láginni þetta ár þó það sé fyrst nú til umræðu hér í þinginu. Við getum nú litið til baka og metið hvernig til hefur tekist og hagað framhaldinu í samræmi við niðurstöður af því mati. Við 1. umræðu um þetta mál í desember 1983 lýsti ég þeirri afstöðu Kvennalistans að líklega væri kvótaskipting á skip skásti möguleikinn til að ná tökum á sókninni í einstaka fiskistofna og vinna gegn ofveiði eins og málum var þá komið. Töldum við slíkt fyrirkomulag líklegast til að stuðla að bættri meðferð aflans þar sem magnið er gefinn hlutur en gæðin ráða tekjum. Einnig töldum við að með þessu fyrirkomulagi ætti að vera unnt að koma á betri samræmingu í veiðum og vinnslu og tilkostnaður útgerðar mundi verða minni þegar kapphlaupið á miðunum væri úr sögunni. Meginmarkmiðið var að okkar mati að draga úr kostnaði við veiðarnar og auka verðmæti aflans. Spurningin er því nú hvort það hafi tekist sem skyldi. Því miður er það ekki að öllu leyti. Raunin virðist sú að fiskveiðistefna síðustu tveggja ára hafi fyrst og fremst verið rekin með tilliti til ástands fiskistofnanna og með hag sjómanna og útgerðar í huga en síður tekið mið af fiskvinnslunni og þannig ekki leitt til þeirrar hámarksnýtingar aflans sem stefnt skyldi að. Þessi niðurstaða veldur vonbrigðum og hlýtur að verða að taka mið af henni því okkur er brýn nauðsyn að auka verðmæti framleiðslunnar til hins ýtrasta. Það er það eina sem nokkurt vit er í. Öll vinnutilhögun verður að miða að því að nýta sem best þann fisk sem veiddur er og vinna hann í þær umbúðir sem gefa mestan hagnað. Til þess að það sé unnt þarf mjög markvissa stjórnun á dreifingu aflans. Og það er rétt, sem hæstv. ráðherra sagði áðan, að þetta er atriði sem hver og einn verður að leggja sig fram um að hafa stjórn á. Vissulega eru dæmi um aðila sem hafa gætt þessa vel og uppskorið samkvæmt því. Á því hagnast ekki aðeins viðkomandi aðilar heldur þjóðarbúið í heild. Kvótakerfið leiðir til fækkunar útivistardaga sem kemur að sjálfsögðu útgerðinni til góða. Hins vegar er það hagur vinnslunnar að aflinn dreifist sem jafnast yfir árið. Það er hagur fiskvinnslufyrirtækjanna og það er hagur starfsfólksins í fiskvinnslunni. Á þessu hefur orðið nokkur misbrestur sem að nokkru leyti má rekja til kvótakerfisins. Það virðist t.d. ljóst, þegar litið er á tölur um afladreifingu, að hlutfallsleg aukning sumarafla hafi orðið mjög mikil. Árið 1983 veiddust um 36% af heildarþorskafla togaranna fyrstu átta mánuði ársins í júlí og ágúst, en sumarið 1984 var þessi hlutfallstala komin í 45%. Þessi þróun í afladreifingu er óhagstæð með tilliti til vinnslunnar, fyrst og fremst vegna þess að einmitt þessa mánuði er vanasta og besta starfsfólkið í fríi. Við vitum öll hverjar það eru sem standa undir fiskvinnslunni í landinu. Þær konur eru ýmist í eigin sumarfríi eða heima vegna lokunar barnaheimila yfir þessa tvo sumarmánuði. Fiskvinnslan er því yfir hásumarið að miklu leyti í höndum óvanara fólks, skólafólks og erlendra starfskrafta sem ekki hafa tök á að skila jafngóðri vöru og unnt væri. Gegn þessari þróun er náttúrlega ekki einfalt að vinna því enginn hefur áhuga á að auka aftur tilkostnað útgerðarinnar né minnka öryggi sjómannanna. Við hljótum m.a. í þessu efni að líta vonaraugum til nýrrar tækni og nýrra aðferða og þá fyrst og fremst tvífrystingar aflans sem þýðir nánast byltingu í þessari atvinnugrein ef vel tekst til. Einnig þarf að taka þetta sjónarmið inn í verðlagskerfið og reyna að nota það til stýringar á þessu sviði. Það er mín skoðun að fiskverð endurspegli ekki nægilega gæði aflans og mætti vera miklu meiri munur á flokkum. Sá munur verður að vera nægilega mikill til að sjómenn sjái sér verulegan hagnað í því að færa sem bestan fisk að landi. Þá finnst mér vel athugandi að hafa verðið breytilegt eftir árstíðum og stuðla með þeim hætti að meiri og jafnari dreifingu aflans. Við megum ekki einblína á verðmæti upp úr sjó. Það þarf ekki síður að leggja áherslu á verðmæti aflans þegar hann selst úr landi. Aukin nýting og aukning verðmæta er höfuðmarkmiðið og er vert í því sambandi að minna á mikilvægi fiskileitar og rannsókna í hafinu umhverfis landið svo og rannsókna og tilrauna með vannýtta fiskistofna og tilrauna til betri nýtingar þeirra stofna sem veiddir eru. Í rauninni veitum við furðulitlu fé til slíkra rannsókna með tilliti til þeirrar staðreyndar að við fáum 70-80% útflutningstekna okkar úr sjávarútveginum. En þetta frv. er ekki um fiskverð né rannsóknarstarfsemi heldur hvernig skipta eigi væntanlegum fiskafla sem réttlátast á milli skipa og byggðarlaga. Það er reyndar margra álit, eins og hæstv. ráðh. minntist á áðan, að fiskiskipaflotinn sé of stór og segja má að þær leiðir sem farnar hafa verið og fyrirhugaðar eru áfram í stjórnun fiskveiði séu að því leyti gallaðar að þær bera ekkí í sér næga hvatningu til fækkunar skipa. Það er alveg rétt og vel má vera að auðveldara væri að treysta rekstrargrundvöll sjávarútvegsins með skipulegri fækkun skipa og fiskvinnslustöðva. Það gæti áreiðanlega gefið okkur betri tölur á pappírnum. En beinharðar tölur eru eitt og mannleg sjónarmið oft allt annað. Ef út í beina fækkun væri farið yrði að búa svo um hnútana að um leið og úrelding færi fram væri tryggt að útgerðin missti ekki þar með allan aflakvóta skipsins sem hætt er rekstri á heldur gæti jafnað honum á önnur skip og haldið kvótanum í byggðarlaginu. Eins og 13. gr. hljóðar missir útgerðin kvóta þess skips sem tekið er úr rekstri nema nýtt skip komi í staðinn. Með því er því síður en svo hvatt til fækkunar í skipastóli landsmanna. Þetta finnst mér rétt að taka til athugunar. Um þær reglur við skiptingu aflans sem þetta frv. byggist á er það að segja að hér er vitanlega um málamiðlun mismunandi sjónarmiða að ræða. Kvótakerfið kemur niður á öllum hvort sem um aflamark eða sóknarmark er að ræða. Allir eru sammála um að stjórnunar sé þörf og slík stjórnun verður að taka mið af hagsmunum þjóðarinnar allrar sem auðvitað geta rekist á hagsmuni einstakra byggðarlaga eða landshluta. Reynt er að draga úr slíkum árekstrum með möguleikum á vali milli aflamarks og sóknarmarks með hámarki á þorskafla. Sá sveigjanleiki hefur þegar gefið allgóða reynslu þar sem í ár mun meira en fjórðungur skipa hafa notfært sér möguleika á sóknarmarki. En það er eitt atriði sem veldur áhyggjum og ég sé ekki að tekið sé á í þessu frv. Ég sé ekki að tekið sé á þeim vanda sem skapast hefur víða þar sem skip hafa verið seld milli landshluta og flutt með sér aflakvóta. Margir vilja halda því fram að slík séu lögmál markaðarins og þeim beri að lúta möglunarlaust, en ástæður geta verið ýmsar og alls ekki endilega þær að óhagkvæmt sé að stunda útgerð og vinnslu í því byggðarlagi sem um er að ræða í hverju tilviki. Slík dæmi höfum við líklega gleggst frá Suðurnesjum þar sem fólk horfir í skelfingu á eftir fiskiskipum sínum til annarra landshluta og er afkoma fjölda heimila í voða af þeim sökum. Með engu móti verður þó sagt að þar séu ekki hagstæð skilyrði fyrir sjávarútveginn frá náttúrunnar hendi. Öllum hér ætti að vera kunnugt um hvers vegna Suðurnesjabyggðir voru verr undirbúnar að mæta þeim vanda sem skapast hefur í sjávarútvegi nú. Suðurnesin guldu nálægðar sinnar við höfuðborgarsvæðið þegar byggðastefnan var rekin af mestum móði og nutu ekki sömu lánskjara og fyrirgreiðslu og önnur byggðarlög úti um landið. Því varð öll uppbygging og endurnýjun í sjávarplássum Suðurnesja erfiðari og hægari sem sýnir sig nú m.a. í því að meðalaldur skipa er hvergi hærri en þar. Mér hefði fundist eðlilegt að búa svo um hnúta að seld skip færu ekki með allan sinn kvóta burt úr byggðarlaginu, en að auki þarf að leita leiða til að draga úr áhrifum þess þegar stór skip eru seld burt með því t.d. að leita verkefna fyrir minni skipin og setja ekki smærri bátum svo þröngar skorður að illþolanlegar séu. Þá erum við komin að reglunum fyrir smábátana sem flestir eiga erfitt með að sætta sig við. Er ótrúlegt annað en að þær reglur taki breytingum í meðferð hv. sjútvn. Ég ætla ekki að vera margorð um þau atriði, enda hefur þegar töluvert verið um þau fjallað bæði hér í þinginu og úti í þjóðfélaginu. Við getum ekki lokað augunum fyrir því að aðstæður þeirra sem eiga allt sitt undir þessum veiðum eru mjög sérstakar. Við getum nefnt sem dæmi Grímsey þar sem byggðarlagið í heild á mestallt sitt undir veiðum af þessu tagi. Slík byggðarlög þola ákaflega illa langtíma stöðvun sem verður þegar gæftir og sóknarleyfi fara ekki saman eins og iðulega hendir. "Það er nóg sem náttúran skikkar okkur í land þó ráðherra sé ekki með nefið á kafi í þessu", sagði einn þessara sjómanna við mig. Þessir menn eru ekki að heimta ótakmarkaðan afla þótt augljóst sé að of naumt var skammtað í ár miðað við fjölgun báta í þessum stærðarflokki. Þeir vilja hins vegar rýmri ramma, meira frelsi til að ákveða hvenær þeir sæki þennan tiltekna afla, og virðist það ekki ósanngjörn krafa. Herra forseti. Ég fer nú að ljúka máli mínu. Samkvæmt 1. gr. frv. skal sjútvrh. ákveða heildaraflamagn hvers árs að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunar. Í fylgiskjali II á bls. 14-29 um ástand nytjastofna og aflahorfur næstu ár er að finna tillögur Hafrannsóknastofnunar sem m.a. gera ráð fyrir að þorskveiðar verði takmarkaðar við 300 000 tonn á ári næstu tvö árin sem er þó hærra en skynsamlegast væri með tilliti til stofnsins. En það þarf að taka tillit til fleiri þátta og Hafrannsóknastofnun viðurkennir það með tillögu um 300 000 tonna markið. Ef að líkum lætur verður fast sótt að hæstv. ráðh. að fara verulega yfir þau mörk og hafa þegar heyrst kröfur um allt að 400 000 tonn á ári eða jafnvel meira, ef ég man rétt. Um þetta er aðeins það að segja að skammtíma sjónarmið mega aldrei hafa forgang í þessum efnum. Afkomendur okkar ætla líka að lifa á fiski.



Herra forseti. Við höfum kynnst afleiðingum kvótakerfis, skömmtunarstjórnar stjórnmála- og embættismanna í heilum atvinnuvegi, býsna vel á undanförnum árum í landbúnaði. Í íslenskum landbúnaði er vandamálið offramleiðsla og hefur verið lengi. Kvótakerfinu er þar ætlað að takmarka heildarframleiðslu. Aðferð kvótakerfisins er sú að skipta framleiðslumagninu niður á jafnmarga bændur, bara í smærri skömmtum. Afleiðingin er minni framleiðsla sem deilist niður á jafnmarga bændur með auknum tilkostnaði, minni framleiðni, dýrari framleiðslu, minni arðsemi og hærra verði. Hin leiðin hefði verið sú að leyfa frjálsum framleiðendum í bændastétt að laga sig á umþóttunarskeiði að eftirspurn á markaðnum eftir þeirra framleiðsluvörum. Þeir sem sitja gróin bú með afskrifaða fjárfestingu gætu annað eftirspurninni með minni tilkostnaði og á lægra verði. Hinir fengju umþóttunartíma til að snúa sér að öðrum og arðbærari störfum. Þannig er reynslan af kvótakerfi í landbúnaði ekki góð. Reynsla af kvótakerfi er reyndar yfirleitt ekki góð og reyndar er kvótakerfi af þessu tagi neyðarúrræði sem aldrei getur staðist til langframa. Er ástæða til að ætta að það geti til frambúðar orðið betra í sjávarútvegi? Um það hef ég miklar efasemdir. Vandinn í sjávarútvegi undanfarin ár er ekki of mikil framleiðsla í sama mæli og í landbúnaði heldur telja menn að um sé að ræða of mikla sókn í takmarkaða auðlind helstu nytjastofna. Í fljótu bragði virðist manni að rétt viðbrögð væru að takmarka sóknina og þá með almennum aðgerðum, reyna að stefna að aflanýtingarstefnu og veiðistýringu í aðrar tegundir en þær sem helst eru ofnýttar og gera þetta fremur en að úthluta fyrirskipuðum heildarafla í smærri skömmtum á jafnmörg skip, og ég tala nú ekki um ef þau eru fleiri. Hringinn í kringum landið er verið að bjóða upp ný, afkastamikil og dýr fiskiskip. Miðað við gildandi aflatakmarkanir geta þessi skip ekki staðið undir óeðlilega háum fjármagns- og útgerðarkostnaði sem reyndar var fyrirséður þegar til þessarar fjárfestingar var stofnað. Hvers vegna ekki að leggja þessum skipum í bili með vísan til þess kvótakerfis sem við höfum búið við, en endurúthluta kvóta þeirra á önnur skip og báta í sama byggðarlagi? Spurningin er: Mundi það ekki draga úr sóknarkostnaði, en um leið samræmast þörfum byggðarlaga og sjónarmiðinu um að halda uppi atvinnu og nýta afla og afkastagetu fiskvinnslufyrirtækjanna í viðkomandi byggðarlögum? Forsendur aflatakmarkana eru niðurstöður og forspár fiskifræðinga um veiðiþol helstu nytjastofna. Það er alkunna af nokkurra áratuga reynslu að forspár fiskifræðinga hafa staðist ákaflega misjafnlega dóm reynslunnar. Þetta þarf ekki að koma mönnum á óvart og er engin gagnrýni á fiskifræðinga sem slíka eða þeirra hlutverk, þeir eru ómissandi, en hitt er staðreynd að fiski- og sjávarlíffræðinga greinir mjög mikið á sín í milli um veigamikil undirstöðuatriði. Það er margt sem bendir til þess að áhrif lífsskilyrða í sjónum, sjávarhita og átumagns, hafi verið vanmetin í áætlunum og forspám fiskifræðinga. Það er líka margt sem bendir til þess, þegar litið er yfir veiðar og afrakstur helstu nytjastofna á Íslandsmiðum til langs tíma, að lífsskilyrði í sjónum ráði meiru en ætlað hefur verið hlutfallslega og samanborið við sóknargetu veiðiflotans. Þannig virðist manni að reynsla þaulreyndra sjómanna á Íslandsmíðum hafi oft og tíðum reynst vera réttari en ýmsar forspár fiskifræðinga. Þetta þarf ekki heldur að koma á óvart því að fiskifræðin er þrátt fyrir allt, eins og margt annað sem við köllum vísindi, ekki nógu nákvæm vísindi. Það verða að fara saman vísindalegar tilgátur og reynsla þeirra sem sjómennskuna stunda og verður að taka tillit til beggja. Svör við þessum spurningum fást hins vegar engin óyggjandi. Þrátt fyrir efasemdir um þessar meginforsendur fiskveiðistjórnunar erum við öll sammála um að það sé skynsamlegt að láta sér fremur skjátlast réttu megin við mörkin, þ.e. taka ekki áhættu af of mikilli sókn því að mistök, sem kunna að vera gerð, verða í versta falli ekki aftur tekin. Um þetta er þess vegna ekki ágreiningur. Það er á þessum tiltölulega veiku forsendum sem menn eru þrátt fyrir allt sammála um að reyna að koma sér upp einhvers konar stefnu og einhvers konar kerfi til að takmarka sókn í helstu nytjastofna, a.m.k. til skamms tíma. Jafnvel þótt hagsmunasamtök sjávarútvegsins, eins og t.d. fiskiþing og Landssamband ísl. útvegsmanna, hafi með hangandi hendi stutt tillögur hæstv. sjútrh. staðfestir það að mínu mati engan veginn að hér sé um að ræða einhug sjómanna og útvegsmanna, jafnvel hugsanlega ekki alveg ótvíræða meirihlutaskoðun. Á þessum vettvangi er það nefnilega svo að tiltölulega fáir menn greiða þarna atkvæði og þeir greiða atkvæði í samræmi víð þann tonnafjölda sem þeir hafa yfir að ráða. Tólf tonna bátur hefur eitt atkvæði, 499 tonna skip hefur 27 atkvæði. Þannig er það að fáir en stórir geta ráðið samþykktum fyrir margfalt fleiri en smærri útgerðarmenn ef metið er í tonnatali eignar. Á seinni árum hefur þótt ástæða til að spyrja, herra forseti: Hverjir eiga Ísland? Það er ekki síður ástæða til að spyrja: Hverjir eiga fiskinn í sjónum? Ég vék að því í utandagskrárumræðu í gær að sá maður sem nú er nýbúið að gefa út bók um og frægur er í Íslandssögu undir nafninu Jörundur hundadagakóngur lýsti sig hæstráðanda til sjós og lands. Skv. þessu frv. til laga fer ekki milli mála að hæstv. sjútvrh. er hæstráðandi til sjós. Samkvæmt því á hann að ákveða hver má veiða hvað, hvar og hvenær. Þetta hlutverk var áður fyrr í höndum Guðs almáttugs, skapara allra lífsins gæða. En nú er þetta í höndum hæstv. sjútvrh. Þetta vekur upp spurninguna um hvort við ættum ekki þessu til samræmis að taka upp nýtt tímatal í Íslandssögunni, þ.e. að atburðir hafi gerst ekki fyrir eða eftir Krist heldur fyrir eða eftir kvóta eða fyrir eða eftir Halldór. Halldór á sem sé fiskinn í sjónum, herra forseti, en útgerðarmenn mega hirða hann í umboði hans. Sjómenn hins vegar, þeir sem draga fiskin á land, eiga engan fisk. Þeir bara vinna þarna, eins og sagt er. Ef útgerðarmenn geta ekki náð sínum kvóta, ef útgerðarmenn geta ekki gert út, ef útgerðarmenn leggja sínum skipum, ef útgerðarmenn leggja sínum bátum upp á græn grös og fara að búa eiga þeir samt sem áður sinn kvóta og geta selt hann hæstbjóðanda á uppsprengdu verði í umboði hæstv. ráðh. Þar eiga sjómenn engan hlut. Einn hv. þm. Framsfl. vék að þeirri spurningu í umræðum utan dagskrár í gær hvort það stæðist ákvæði stjórnarskrárinnar þótt Alþingi framselji með þessum hætti til eins pólitísks ráðherra umráðarétt yfir einni helstu auðlind þjóðarinnar. Þetta er ekkert vitlausara fyrir það þó að tillagan hafi verið borin fram af hv. þm. Framsfl. Ég tek að vissu leyti undir að það væri mjög athyglisvert prófmál. Það er nú einu sinni svo að stjórnarskráin kveður þarna á um veigamesta atriði eignarréttar og atvinnufrelsis. Oft hefur verið farið út í mál af minna tilefni en umráðarétti yfir aðalauðlind þjóðarinnar. Herra forseti. Mig langar til að spyrja: Hver er reynslan af kvótakerfinu hingað til? Trúa menn því virkilega að hægt sé að stunda fiskveiðar til langframa, árum saman, innan ramma skömmtunarkerfis sem miðast við meðalafla skipa á tilteknum þremur árum, fyrir allmörgum árum - ég tala nú ekki um ef menn hafa í huga að festa þetta í sessi með lögum til margra ára? Trúa menn því virkilega að hægt sé að gera út á slík meðaltöl? Sjávarútvegur er mikill áhættubúskapur. Allar aðstæður í þessari grein eru síbreytilegar og breytast oft og snöggt og þær geta breyst fyrirvaralítið. Það er ekki á mannlegu valdi að breyta því, hindra það né sjá það fyrir. Það á við um náttúrleg skilyrði sjávar, fiskigengd og aflabrögð, veðurfar og gæftir, markaði og verðlag. M.ö.o. allt sem ræður afkomu manna í þessari grein, stórt og smátt, svo ekki sé minnst á ófyrirsjáanlegar kollsteypur innlendrar efnahagsóstjórnar eins og hún hefur birst okkur á lýðveldistímanum. Halda menn svo að einhver reglustikuregla um meðaltal skipa fyrir einhverjum árum geti staðið af sér áhlaup svo gjörsamlega ófyrirsjáanlegra og síbreytilegra kringumstæðna? Ég hef ekki trú á því. Í besta falli geta menn sagt, ef menn ekki koma með tillögur um annað betra, að við getum sætt okkur við þetta sem algert neyðarúrræði til skamms tíma, en til frambúðar sýnist mér augljóst að þetta kerfi geti ekki staðist. Í þessu kerfi er innbyggð náttúra til ofstjórnar, sbr. t.d. umræðuna sem fram fór í gær um trillukarlinn. Ég hef ekki nokkra trú á því að embættismenn í ráðuneyti, hversu góðir og gegnir sem þeir eru, eða einn ráðherra, hversu góður og gegn sem hann er, og ég er margbúinn að taka fram að ég hef mætur á þessum manni sem stjórnmálamanni, geti til lengdar tekið að sér hlutverk Guðs almáttugs og útdeilt lífsbjörg þjóðarinnar til verðugra og óverðugra samkvæmt meðaltölum allra meðaltala. Ég held einfaldlega að eðli veiðimennskunnar og mannlegt eðli hljóti fyrr en síðar að brjóta af sér slíkt kerfi. Herra forseti. Ég spyr enn: Hver er reynslan af kvótakerfinu hingað til þótt skömm sé? Hvers vegna fylgir ekki þessu frumvarpi ítarlegri greinargerð um fram komna og sannaða kosti og galla, samanburður á markmiðum sem menn settu sér í upphafi og fenginni reynslu, ég tala nú ekki um fyrst það var ætlun hæstv. ráðh. að fara fram á allsherjarvald í þessum málum frá Alþingi til þriggja ára? Er það rétt, sem haldið hefur verið fram, að tilkostnaður við veiðarnar í heild hafi minnkað? Þessu halda margir fram. Ég hef hvergi séð það sannað með tölulegum rökum og ég er alls ekki sannfærður um að svo sé. Hafa meðhöndlun og gæði afla um borð, þess afla sem á land berst, batnað svo umtalsvert sé? Sumir segja það. Að hluta til kann það að vera rétt. Að hluta til held ég að það sé alls ekki rétt. En að hluta til held ég að það skýrist fyrst og fremst af bættum skilyrðum og bættum aðstæðum. Hefur heildarverðmæti sjávarafurða per tonn og kíló batnað af þessum sökum? Höfum við aukið framleiðni í greininni? Hefur afrakstur greinainnar batnað? Það sýnist mér ekki. Það sýnist mér reyndar engan veginn. Að hve miklu leyti kemur kvótakerfið þar við sögu? Að hve miklu leyti er þar fyrst og fremst um aðra þætti að ræða? Hefur framleiðni í greininni aukist? Þetta eru sjálfsagðar spurningar sem maður spyr með beiðni um úttekt á þessari reynslu og þetta eru allt saman álitamál. Auðvitað er hægt að nálgast réttar niðurstöður með rækilegri könnun. Hvernig hefur tekist til með samhæfingu veiða og vinnslu? Voru það ekki ein meginrökin fyrir kvótakerfinu og eru það ekki ein meginrökin fyrir kvótakerfinu nú, þegar menn vilja lögfesta það til lengri tíma, að það sé höfuðnauðsyn þessari reglubundnu grein að framkvæmdaaðilar í henni viti fyrir fram að hverju þeir ganga, ekki bara út árið heldur jafnvel næstu ár? Ef það er svo að menn eigi að vita að hverju þeir ganga, hvernig stendur þá á því að ástandið var eins og það var s.l. sumar, m.ö.o. að í hefðbundnum aflatoppum togaraflotans barst að landi landburður af fiski og síðan upphófst hinn hefðbundni kórsöngur um að þessi landburður af fiski væri allt of mikill miðað við vinnslugetuna í landi og þarna færu verðmæti í súginn svo næmi hundruðum ef ekki þúsundum milljóna? Auðvitað spyr maður: Þýðir þetta ekki að gefin forsenda um að menn geti geymt fiskinn í sjónum og að menn geti stjórnað innan þessa kvótakerfis ef þeir sjá nógu langt fram í tímann og vita hvar þeir mega veiða, að þeir geti stýrt þeim afla sem á land berst til samræmis við vinnslugetu í landi í hverjum tíma, hefur ekki staðist? Hún hefur bara alls ekki staðist. Aðalatriðið í málinu er auðvitað að við eigum ekki bara að líta á veiðarnar einar. Við hljótum að verða að líta á þennan undirstöðuatvinnuveg okkar í heild og við hljótum að verða að spyrja spurninga um afkomu hans í heild: Hvernig samræmist þetta kerfi við veiðarnar því vinnslukerfi sem í landi er og hverju skilar það að lokum í verðmætum, í nýtingu? Hvernig stendur á því að útgerðarfyrirtækjunum virðist ganga svo illa, að vísu misjafnlega illa, að dreifa aflanum sem á land berst yfir árið til einhvers samræmis við vinnslugetuna? Þetta er ein af lykilspurningunum. Af hálfu sjómanna á Íslandi er oft sagt: Þetta er dæmi um ofstjórnartrúna. Menn halda að hægt sé að geyma fiskinn í sjónum. Sumir segja: Það er ósköp einfaldlega ekki svo. Aðrir vilja hins vegar taka undir að hinu grimmilega samkeppniskerfi, sem við höfum haft með allri þeirri hvatningu sem í því hefur falist til aðsópsmikilla skipstjórnarmanna og aflamanna að beita sér af öllu afli að sækja fiskinn meðan hann fæst og taka ekkert tillit til vinnslugetunnar í landi, þurfi að breyta. Það er kannske dálítið til í því að 1000 ára veiðimennskuuppeldi Íslendinga þurfi að breyta og það þurfi að fara að stunda sjávarútveg eins og stóriðju. En hefur það tekist, ef þetta hefur verið markmiðið? Mér sýnist ekki. Ég held að það sé ein meginveilan að það sem við helst þurftum að gera í sambandi við veiðarnar var að stjórna toppunum, en það hefur ekki tekist. Hvernig hefur gengið að tryggja sem jafnasta atvinnu fiskvinnslufólks í sjávarútvegsbyggðum landsins? Jú, nokkuð misjafnlega. Að vísu skulum við athuga að þetta ár ætlar að verða annaðhvort annað besta eða mesta aflaár Íslandssögunnar og það er búið að veiða talsvert umfram leyfileg kvótamörk. Misbresturinn hefur fyrst og fremst verið staðbundinn. Kvótakerfið sem slíkt væri auðvitað löngu sprungið ef það væri þá ekki á því sá ventill að þar sem útgerðir hafa lent í því að vera búnar að veiða sinn kvóta að fullu og öllu hafa þær getað keypt kvóta eða, og það er kannske þýðingarmesta atriðið, stærri útgerðarfyrirtæki í landinu, sem gera út fleiri en eitt skip, allmörg skip og til kannske ólíkra veiða, geta flutt kvóta fyrirhafnarlítið milli skipa. Ef þessi ventill væri ekki væri kvótakerfið löngu sprungið. Hitt er annað mál að gagnrýnin á það með hverjum hætti kvótar ganga kaupum og sölum er líka alvarlegs eðlis, sérstaklega út frá því sjónarmiði að hlutur sjómanna í þeim efnum er enginn. Þarna er verið að úthluta einhverjum aðilum í þjóðfélaginu, kannske með brotum á stjórnarskrá, eignarrétti á óveiddum auðlindum sem ekkert liggur fyrir um að þeir eigi neitt í. Ég tel að að svo miklu leyti sem unnt er eigi svörin við þessum spurningum ekki að vera álitamál, það eigi að leggja fram verulega vinnu í að reyna að komast að niðurstöðu um þessar spurningar og leggja fyrir Alþingi skýrslu, úttekt á niðurstöðum af reynslunni af kvótakerfinu, og það sé forsenda fyrir því að hægt sé að biðja Alþingi um að taka afstöðu til þess hvort það kerfi sem við nú höfum reynt til skamms tíma með kostum þess og göllum eigi að framlengjast til lengri tíma. En það eru fleiri spurningar sem þarf að svara í slíkri úttekt og hlýtur þá að vera verkefni sjávarútvegsnefnda þingsins að svara. Hvernig hafa aflamörkin staðist sem kvótakerfið gefur sér í upphafi árs? Verður ekki að reyna að meta það? Hafa lífsskilyrði í sjónum ráðið meiru þrátt fyrir allt en tölur fiskifræðinga á blaði? Eins og ég vék að áðan: Hvernig hefur gengið að stýra fram hjá hefðbundnum aflatoppum í ljósi reynslunnar frá s.l. sumri? Í ljósi slíkra spurninga vaknar ein lykilspurning: Eigum við ekki fyrst og fremst að reyna að móta okkur eitthvað sem við gætum kallað aflanýtingarstefnu, m.ö.o. leggja til grundvallar vali okkar á sóknarkerfi í veiðunum niðurstöður um bestu nýtingu á þeim afla sem á land berst, þ.e. bestu verðmætasköpuninni, og spyrja þannig að leikslokum? Hver eru heildaráhrif þessa stjórnkerfis á afkomu greinarinnar í heild, bæði veiða og vinnslu, út frá sjónarmiðum sóknar og vinnslukostnaðar, nýtingar, gæða, söluverðmætis og afkomu í heild? Vantar ekki einmitt grundaðri hagfræðilega úttekt á áhrifum og afleiðingum kvótakerfisins áður en Alþingi réttir upp höndina til þess að samþykkja framlengingu þess? Er valið milli aflamarks og sóknarmarks fullnægjandi til þess að sníða af verstu reglustikuagnúana á kvótakerfinu og skapa nægilegan sveigjanleika, eins og hæstv. sjútvrh. gjarnan orðar það, innan ársins til þess að bregðast við ófyrirséðum hlutum eins og t.d. of mikilli sókn og of miklum landburði afla á topptímum, langt umfram vinnslugetu í landi? Ævinlega þegar kvótakerfið sem slíkt er gagnrýnt heyrist mér svar hæstv. sjútvrh. vera: Já, en mennirnir geta valið sér sóknarmark. Þá er spurningin: Er það gilt svar? Gefur sóknarmarkið þeim sem af ýmsum ástæðum, t.d. vegna bilana, gæftaleysis, óheppni margvíslegri, sem ekki er fyrir séð í þessari grein, gefur sóknarmarkið þeim sem reyndust vera undir meðaltali á viðmiðunarárunum nægilegt svigrúm til að sanna aflagetu sína og bæta afkomumöguleika sína, þ.e. svigrúm til þess að verða ekki dæmdir til dauða í greininni af ástæðum sem þeir réðu ekkert við? Ég held að sóknarmarkið dugi ekki til þess. Ein spurning: Er ekki hugsanlegt að reyna að draga úr aflatoppum eins og t.d. á s.l. sumri með öðrum aðferðum, eins og hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, talsmaður Kvennalistans í sjávarútvegs- og atvinnumálum, vék reyndar að? Er ekki hugsanlegt að reyna að ráða við þessa aflatoppa með öðrum aðferðum, þá á ég við fiskverðsákvarðanir? Ég held að við séum komnir að leiðarlokum í þeim aðferðum sem við nú notum við fiskverðsákvarðanir. Ég hugsa að það kerfi sé orðið úrelt. Ég held að við gætum mikið lært af Færeyingum í því efni. Færeyingar ákvarða fiskverð miklu oftar en við gerum og þeir gera það á grundvelli einhvers konar veginnar gengiskörfu, svo að maður noti þetta asnalega mál.

Og á fjárlögum líka.

Og fjárlögum, já. En þeir miða sitt fiskverð miklu meir og í beinni tengslum við raunverulegt fiskverð á mörkuðum og gera það oftar. Ég held að við þurfum að gera það líka, að reyna að nálgast þær forsendur með svipuðum hætti og Færeyingar gera. Það er reyndar margt sem við gætum lært af Færeyingum í þessum málum. Við ættum líka að gera, held ég, tilraun með því að koma upp fiskmarkaði, í fyrsta lagi hér í Reykjavík eða á Faxaflóasvæðinu og á einum eða tveimur öðrum stöðum á landinu, og kanna hvernig framboð og eftirspurn getur við núverandi aðstæður og líka við bein fjölmiðlunartengsl við fiskmarkaði í Evrópu og annars staðar haft meiri áhrif á fiskverðsákvarðanir. Það getur haft gífurlegt gildi fyrir viðleitni okkar til að auka gæði og verðmæti þess fiskjar sem við öflum. Það er ekki hending ein að fiskmarkaðsreglan er almenna reglan við kaup og sölu á ferskum fiski og hefur verið lengi og er hefðbundin aðferð sjávarútvegsþjóða í Evrópu. Þetta er ekkert byltingarkennd hugmynd. Þetta er gamalkunn hugmynd hér allt í kringum okkur. Hins vegar þekki ég þær röksemdir sem menn hafa fært fyrir því að þetta gangi ekki hér, þ.e. lítill hluti af okkar fiskafla fer til innanlandsneyslu en meginhlutinn fer til útflutnings og þetta land er stórt og dreifbýlt og innanlandsmarkaðurinn smár. Þetta eru ekki gild rök lengur. Það er vel hægt að hugsa sér slíkan fiskmarkað, bæði á Faxaflóasvæðinu í tilraunaskyni og einnig að taka beint mið af skjótum boðmiðlunum um fiskverð á erlendum mörkuðum og laga þannig verðlagsákvörðunina meira að eftirsóknarverðum gæðum. Þá mundi verðlagið fara að stýra meira sókn okkar í fiskistofna og ekki hvað síst meðhöndlun og vinnslu miðað við raunverulegar eftirspurnarþarfir markaðar. Það væri hægt að hugsa sér, fyrir þá sem finnst þetta of byltingarkennt, og þetta er voðalega íhaldssamt þjóðfélag eins og við vitum, með þeim íhaldssömustu í Evrópu, að hafa á reynslutímanum einhvers konar sambland af slíkum kerfum, t.d. með því að lækka verðið sérstaklega þegar sóknin er of mikil á vissum tímum, eins og t.d. á aflatoppum togaranna á sumrin, til þess að draga úr hvatanum til að sækja aflann á allt of skömmum tíma þrátt fyrir að vinnslan ráði ekki við að skila þeim afla með hámarksgæðum og hámarksverði. Herra forseti. Ég hef leyft mér fyrst og fremst að vekja upp ýmsar óþægilegar spurningar sem varða kvótakerfið. Ég hef ekki svarað þessum spurningum öllum sjálfur, enda er það kannske ekki á mínu valdi að gera það og kannske ekki á valdi neins nema að undangenginni mjög vandaðri athugun. Ég er hins vegar fyrst og fremst að vekja máls á þessum spurningum til að færa rök fyrir þeirri skoðun minni að Alþingi getur ekki leyft sér það með hangandi hendi eða hálfsofandi að lyfta upp hendinni og greiða atkvæði með einhverju kerfi, sem búið er að reyna hér, er gagnrýnanlegt og umdeilanlegt, án þess að krefjast þess að gerð verði rækileg úttekt á því hvernig reynslan hefur verið. Það er alveg lágmark. Ég gagnrýni að þetta frv. skuli vera lagt fram án þess að því fylgi nægilega grunduð greinargerð um kosti og galla og reynslu. Það er ekki nóg að hver hafi upp eftir öðrum almennar athugasemdir um þetta. Það eru sjálfsögð vinnubrögð að slík úttekt verði gerð. Úr því að hún liggur ekki fyrir nú er lágmarkskrafa að sjávarútvegsnefndir þingsins krefjist þess að slík úttekt fari fram. Sjálfur hef ég lýst ýmsum grundvallarviðhorfum. Það er alveg ljóst að ég hef ekki trú á þessu kvótakerfi til frambúðar og ég tel að gallar þess séu mjög margir og sumir þeirra reyndar þess eðlis að það geti ekki staðist til lengdar. Þegar til lengri tíma er litið held ég að kvótakerfi af þessu tagi, reglustikuúthlutun miðað við meðaltöl einhvern tíma aftur í tímann og bundinn kvóti á skip, kalli algera stöðnun yfir sjávarútveginn. Það er ekki hægt að stunda útgerð undir þessum reglum þegar til lengdar lætur. Þegar skipstjórnarmenn og sjómenn fá ekki að spreyta sig, fá ekki að sýna fram á getu sína til að sækja afla, bæta stöðu sína endar það að lokum í stöðnun. Mér sýnist alveg augljóst í öðru lagi að með þessu kvótakerfi hafi ekki tekist, sem hlýtur að hafa átt að vera eitt meginmarkmiðið, að afstýra of mikilli sókn í aflahrotum með þeim afleiðingum sem það hefur um lélega nýtingu og verðmætatap. Í þriðja lagi sýnist mér alveg augljóst að það hafi ekki tekist nægjanlega vel að samræma veiðar og vinnslu né heldur að koma á nauðsynlegri og æskilegri sérhæfingu innan vinnslunnar. Þess vegna finnst mér þeirri spurningu ósvarað hvort kvótakerfið muni ekki þegar til lengdar lætur hafa sömu áhrif í sjávarútvegi og í landbúnaði, nefnilega að auka tilkostnað úr hófi fram í stað þess að draga úr honum og að koma í veg fyrir nauðsynlega endurnýjun og nýjungar í greininni þannig að smám saman leiði það til stöðnunar. Auðvitað vita allir menn að fiskveiðar eru allt annað en einhver verksmiðjurekstur. Sú grein er allt annars eðlis. Þegar veiðihæfni skiptir orðið litlu máli, bestu mennirnir í greininni eru dregnir niður á reglustikumeðaltal og tekjur raunverulega ákveðnar fyrir fram samkvæmt pólitísku skömmtunarkerfi, einhvers konar ráðstjórnarhagfræði, verður afleiðingin að lokum atgervisflótti úr sjómannastéttinni í aðrar og áhættusamari en erfiðisminni greinar. E.t.v. er þetta aðalhættan sem felst í kvótakerfinu þegar til lengri tíma er litið. Herra forseti. Ég vék áðan að þeirri spurningu hvort gild væru þau rök hæstv. sjútvrh. að hægt sé að sníða helstu agnúa af kerfinu með því að segja við sjómenn, skipstjórnarmenn: Þið getið valið milli aflamarks og sóknarmarks, og það gefi þeim þar með nægilegt tækifæri sem telji sig misrétti beitta því að þeir hafi of lítið svigrúm til að bæta sig. Þetta er lykilspurning fyrir þá sem vita og eru sammála mér í stórum dráttum um þessa greiningu á kvótakerfinu en segja sem svo: Ja, þetta val yfir sóknarmarkið setur undir mikinn leka. Ég er ekki alveg viss um að svo sé. Ég hef þegar nefnt nokkur rök fyrir því og vil gjarnan nefna nokkur önnur. Nú þekkja menn ráðgjöf fiskifræðinga um hverju sé ráðlegt að mæla með sem hámarki í aflakvóta fyrir þorsk á næsta ári. Lítum á þessi frumvarpsdrög og gefum okkur ákveðnar forsendur um þorskúthlutun á togara. Lítum fyrst á árið 1985 og tökum togara sem fékk kvótaskammt upp á 2000 tonn og 1500 tonn í öðrum tegundum. Síðan mátti hann bæta sig um 20%, þ.e. fá 2400 tonn + 1500 tonn, og veiðidagar á ári eru 270. Ef við gefum okkur þessar forsendur samkvæmt frv. og lítum á árið 1986 gæti þessi togari búist við að fá í þorskúthlutun 2340 tonn + 20%, þ.e. 2800 tonn rúmlega og önnur 1200 líklega, það er líkleg tala, áætlunartala, og alls kannske um 4000 tonn, þar af 2808 tonn í þorski. Það er samdóma álit þeirra skipstjórnarmanna sem ég hef rætt við að úthlutaðir veiðidagar, 270 fyrir þennan togara, á árinu 1986 yrðu allt of fáir. Þá gefa menn sér þá forsendu að gert er ráð fyrir því að ná um 15 tonna dagsafla. En því er haldið fram að einungis tæplega þriðjungur togaraflotans nái þeim afla. Þá spyr ég: Er líklegt að menn telji þetta fýsilegan kost ef þeir eiga að velja á milli aflamarks og sóknarmarks? Er líklegt að menn telji þetta fýsilegan kost ef þeir þykjast sjá það fyrir að þetta sé sýnd veiði en ekki gefin? Ég vek athygli á því að í þeim tillögum sem samþykktar voru á farmanna- og fiskimannasambandsþingi að tillögu ágætra Vestfirðinga er gert ráð fyrir því að hafa þetta öðruvísi. Þeir gera ráð fyrir 295 veiðidögum á ári, m.ö.o.: frjálsar veiðar á þessum 295 dögum, en að sett verði það algera lágmark að þessi floti verði að ná 30% af heildarafla sínum í öðrum tegundum en þorski. Þetta eru fleiri sóknardagar, en hins vegar er þarna um að ræða veiðistýringu í aðrar veiðitegundir en þorsk og það er hægt að koma því svo fyrir að sú veiðistýring fari fram ekki hvað síst á topptímanum, þ.e. að togarar, t.d. hér syðra, á Reykjanessvæðinu svo að ég taki dæmi, sem auðvitað hafa ekki eins mikla kunnáttu og ekki eins mikla reynslu, eru ekki eins sérhæfðir á Vestfjarðamiðum þar sem toppaflinn er mikið til sóttur, séu ekki endilega að leggja á sig gífurlegan kostnað og gífurlega eyðslu af hverju tagi til að sækja þorskafla sinn í toppum. Það væri samkvæmt þessari reglu hægt að halda Vestfjarðaflotanum t.d. frá slíkum toppum samkvæmt þessum sjónarmiðum. Þetta nefni ég sem dæmi um að ég held að þarna sé, þegar menn spyrja um hvað eigi að koma í staðinn, komin fram skynsamleg tillaga um að ná æskilegum markmiðum eftir öðrum leiðum. Svo er annað. Ég veit ekki hvort allir hafa áttað sig á því, þegar menn bera saman aflamark og val um sóknarmarkið miðað við gefnar forsendur um æskilegan heildarkvóta upp á 300 þús. tonn, að inni í þessum reglum eru raunverulega allra handa fráviksþættir sem benda til þess að veiðimagnið verði í reynd miklu meira. Ef það verður ákveðið 300 þús. tonn gæti það orðið í reynd allt að 360 þús. tonn. Ástæðurnar eru m.a. eftirtaldar: Ef útgerð velur aflamark má bæta við þorskkvótann 10%, en minnka þar á móti sókn í ufsa, ýsu, karfa, grálúðu eða aðrar tegundir. Þetta þýddi að skip með 400 tonna þorskkvóta gæti aukið hann í 440. Velji útgerðin sóknarmark er heimilt að afla 20% umfram meðalkvóta. Dæmi: Ef helmingur flotans velur sóknarmark hækkar heildarmagnið um 30 þús. tonn. Hafi bátur haft kvóta undir meðaltali verður að auki aukning sem nemur þeim tonnum sem hann er undir meðalkvóta. Sú stærð er óþekkt, en gæti orðið allveruleg. Sjálfur hefur sjútvrh. bent á það, núna seinast í umræðum utan dagskrár um trillukarla, að fráviksþáttur samkvæmt þessu í umframafla smábáta á þessu ári sé orðinn 12 þús. tonn. Fleiri dæmi má nefna. Helmingur af þorskafla á línu í janúar og febrúar er fyrir utan kvóta. Það þýðir að fráviksstærðin þar er óþekkt. Því er haldið fram með réttu eða röngu að kvótakerfið ýti undir að undirmálsfiski af togurum og netabátum sé hent í sjó. Auðvitað þekkja menn þetta og það er reynt að setja undir þann leka með því að fá skipið til að koma með undirmálsfisk að landi. Hann er væntanlega utan kvóta ef með hann er komið sem er auðvitað ekki í öllum tilvikum. En svo er þorskur af yfirstærð í flökunarvélar frystitogara. Það er vitað mál og er ekki umdeilt að honum er fleygt líka. Þar er líka um að ræða frávik. Á þessu ári hafa reknetabátar fengið leyfi til að breyta veiðikvóta sínum fyrir síld, sem er umfram snurpukvóta, í veiðileyfi fyrir þorsk í hlutfallinu 3 tonn af síld fyrir 1 tonn af þorski. Þetta er líka frávik sem hefur einhverja merkingu. Eins og ég vék að áðan fá togarar 270 sóknardaga á ári. Þeir verða hins vegar misjafnir hjá bátum eftir flokkum báta, en þó aldrei fleiri en 215 og skipt í fjögur tímabil. Það er aðeins heimilt að flytja þrjá veiðidaga á milli tímabila og ekki tekið tillit til þess þó að þrálátar brælur útiloki margfalt fleiri veiðidaga. Þriggja ára viðmiðunarreglan miðast við afla á árunum 1981-1983 og átti að gilda samkvæmt upphaflegu, miðað við þriggja ára regluna, til 1988. Það eru auðvitað ótal ástæður sem geta verið fyrir lélegum kvótum, tíðarfar, fiskigengd, óheppni með veiðarfæri, vélarbilanir og endalaust. Auðvitað stríðir það gegn réttlætiskennd manna að festa slíka óáran í sessi með lögum frá Alþingi, binda það í lög að menn skuli gjalda óhappa og óáranar sem bitnar auðvitað verst á þeim sem mest þurfa á því að halda að rétta sinn hlut, að geta sýnt að þeir geti það! Í frv. er gert ráð fyrir því, og ég er að tala hér um valið milli aflamarks og sóknarmarks, að skip geti unnið sig upp með því að taka sóknarmarkið. En hvað munar þetta miklu? Tökum dæmi. Skip með meðalkvóta, 200 tonn, gæti samkvæmt þessu hækkað á þremur árum upp í 288 tonn. Talandi um misnotkunina á kvótakerfinu. Auðvitað er það rétt, sem menn segja, að ekkert kerfi er fullkomið og ekkert kerfi þannig að ekki verði fram hjá því gengið. Fyrir hverja eina reglu sem er sett finna útsjónarsamir menn aðrar tvær til að fara fram hjá henni. En ég er ekki að tala um þess konar misnotkun. Það er dæmi, sem sjómenn eiga ákaflega bágt með að líða en er réttlætanlegt í þessu kerfi, að samkvæmt þessari þriggja ára meðaltalsreglu er einhverju skipi úthlutað vænum kvóta og viðkomandi útgerðarmaður heldur þessum kvóta þó að skipið sé fúnandi uppi í naustum, uppi á grasbala og enginn geri það út. Mönnum er samkvæmt þessu kerfi raunverulega eignaður óveiddur fiskur í sjó, veitt lagaheimild með umboði hans hátignar, hæstráðanda til sjós, til þess að selja óveiddar guðsgjafir. Hvers konar eiginlega lagasetning er þetta? En eins og ég segi er aðalatriðið, þegar dæmi af þessu tagi eru nefnd, að ef veiðihæfni manna skiptir orðið ekki máli í kerfinu, en kerfið er orðið svo sjálfvirkt og svo gelt skriffinnskukerfi að veiðihæfni manna dugar ekki til að gefa þeim svigrúm til að rétta sinn hlut ef þeir hafa lent illa út úr upphaflegum viðmiðunarárum, þá gengur það ekki, og ef sóknarmarkið, sem þá er svarið sem val við hinu, dugar ekki heldur, eins og dæmið af bátnum, þar sem menn geta bætt upp á þremur árum, er of lítið til þess að það skipti máli eru það gallar á kerfinu. Til þess að draga þetta saman: Tilgangurinn með kvótakerfi er sá að takmarka heildarsókn. Þess vegna eru fiskifræðingar að mæla með 300 þús. tonnum. Ef hins vegar er verið að kynna 300 þús. tonn og það er hægt að áætla að í reynd þýði það 380 þús. tonn, hvar eru þá fiskifræðirökin? Skiptir það kannske engu máli hvort þetta hleypur á 100 þús. tonnum til eða frá? Er þá fiskifræðin ekki nákvæmari en þetta? Ef aflamark getur hækkað um 15 þús. tonn, ef sóknarmarkið getur hækkað um 30 þús. tonn, ef umframveiði smábáta getur farið 12 þús. tonn umfram kvóta eru komin 60 þús. tonn. Og ef til viðbótar kemur helmingur þorskafla á línu í janúar og febrúar: óviss stærð, síldarkvóti umbreytt í þorskkvóta: óviss stærð, mismunur á kvóta báta sem eru undir meðalkvóta en velja sóknarmark: óviss stærð, nokkur hundruð þúsund tonn, fiskur sem hentar ekki til vinnslu, t. d. fiskur af yfirstærð í flökunarvélar frystitogara sem er hent, hvað erum við þá komnir upp í mikið? Hvað er þá 300 þús. tonna kvótinn orðinn mikill og hvað er þá orðið eftir af nákvæmninni í röksemdafærslu fiskifræðinganna um að við verðum að halda okkur innan gefinna marka? Herra forseti. Að lokum örfá orð um trillukarla. Allt sem ég hef verið að segja sem gagnrýni á meginreglurnar í þessu kvótakerfi er um leið rökstuðningur fyrir því að vera ekki með þessa ofstjórnaráráttu sem mér finnst felast í gildandi reglum um trillumenn. Auðvitað eru þessi rök almenns eðlis og þau hafa almennt gildi, en þau hafa alveg sérstakt gildi að því er þessa menn varðar. Forsendur fyrir kvótakerfi yfirleitt eru að við erum að koma í veg fyrir að veiðiþoli fiskistofna verði ofboðið. Ef þau rök eru ekki í gildi eru engin rök í gildi fyrir því að stýra sjávarútvegi með skömmtunarstjórn. Það er ósköp einfaldlega svo að handfæraveiðar Íslendinga hafa aldrei ofboðið veiðiþoli fiskistofnanna og munu aldrei gera. Þar breyta tilfærðar tölur um fjölgun trillumanna engu. Hlutur þeirra í heildarbotnfiskveiði er það lítill. Handfæramenn. Um þá má það segja: 1. Fiskifræðileg rök hrína ekki á þeim. Þeir eru ekki að ofbjóða fiskistofnum. 2. Sá hlutur sem þeir bera á land er svo lítill að hann skiptir ekki máli í þeim efnum. 3. Tilkostnaður við þessar veiðar, út frá bæði rekstrarlegu og þjóðhagslegu sjónarmiði, er svo lítill að þessar veiðar verða að teljast hagkvæmar. 4. Gæði þess afla sem þessir menn koma með að landi eru að öðru jöfnu óvenjulega góð. Þess vegna er það að mínu mati dæmi um ofstjórnaráráttu að ætla að fara að setja þessa menn undir kvóta. Lokarökin eru þau að þeir eru að stunda handfæraveiðar á opnum, litlum bátum og það hefur svo verið í 1000 ár og það verður svo þrátt fyrir allt, allar mannasetningar og öll lög, að gæftum þessara báta er stjórnað af almættinu. Við getum með allri virðingu fyrir hæstv. sjútvrh. alveg treyst guði almáttugum til að standa sig jafnvel og ráðherrann sjálfur, jafnvel kannske ögn betur svo að ég fari vægilega í sakirnar í gagnrýni á ráðherrann. Þó að meiri hluti Alþingis Íslendinga fallist á að hæstv. ráðh. eigi að vera umboðsmaður guðs almáttugs hér á jarðríki, hvernig væri þá að þeir hefðu a.m.k. samvinnu um málið og það væri hægt að ná einhvers konar samkomulagi við hæstv. ráðh. um að guð fengi að stjórna að hluta, en hæstv. ráðh. að hluta? 

Það væri mjög ánægjulegt.

Þetta finnst mér vera mál af því tagi að sé prófsteinn á vilja hæstv. ráðh. til að sýna nú þann sveigjanleika sem hann viðurkennir að þurfi að vera á þessu kerfi. Ef þessu er synjað erum við komnir út í þvílíka ofstjórn og slík ofstjórn mun búa til svo mörg vandamál, svo illleysanleg mannleg vandamál að ég öfunda engan sem í því þarf að lenda. Herra forseti. Ég sleppi því að gera grein fyrir smávægilegum brtt. sem ég mundi leggja fram til þrautavara ef ekkert tillit er tekið til hinnar meiri háttar gagnrýni á þetta kvótakerfi. Þær eru nokkrar sem við vildum koma á framfæri og varða eftirlitskerfi með kvótakerfi, takmarkanir á flotvörpuveiði, fiskverðsákvarðanir og breytingar á sóknarmarksleiðinni að því er varðar það að gefa þeim mönnum sem velja sóknarmarkið svigrúm til að bæta sig betur og hraðar en ráð er fyrir gert í þessu frv. Þessum tillögum er hægt að koma á framfæri í nefnd og læt ég það nægja. - Fundarhlé.



Herra forseti. Hér er komið til deildar okkar í þriðja sinn, þriðja þingið í röð, frv. til 1. varðandi stjórnun fiskveiða, nú fyrir árið 1986-1987. Ég ætla hér við 1. umræðu þessa máls að lýsa nokkrum almennum viðhorfum til þeirrar tilhögunar, sem hér er lögð til og verið hefur í gildi með svipuðum hætti í aðalatriðum undanfarin tvö ár, svo og að gefa nokkrar ábendingar varðandi einstaka þætti frv. og víkja að nokkrum áhyggjuefnum sem varða sjávarútveginn almennt og tengjast þeim málum sem við erum hér að fást við. Ég vil í byrjun rifja það upp að við Alþýðubandalagsmenn vorum að miklum meiri hluta til andvígir þeirri lagasetningu um stjórnun fiskveiða sem innleidd var fyrir árið 1984 og aftur fyrir árið 1985. Raunar var aðeins einn þm. úr okkar liði sem greiddi þessari lagasetningu atkvæði. Þessi afstaða okkar Alþýðubandalagsmanna byggðist á ýmsum forsendum. Afstaða okkar var ekki byggð á sömu ástæðum en leiddi þó til sömu niðurstöðu, að vera andvígir þessari lagasetningu tvö næstliðin ár. Ég er í hópi þeirra sem hafa lýst fylgi við þá tilhögun, sem þarna var innleidd, efnislega séð, en aðrir þm. í okkar röðum hefðu kosið að taka á stjórnun veiðanna með allt öðrum hætti og hafa gert grein fyrir því við umræður um þetta mál hér á fyrri þingum og á yfirstandandi ári í fjölmiðlum. Ætla ég ekki að fara að tala hér fyrir munn þeirra því að þeir munu að sjálfsögðu gera grein fyrir sinni skoðun út frá þeim forsendum sem þeir leggja til grundvallar afstöðu sinni til þessa mikilvæga máls. Áður en ég vík nánar að þessu vil ég að fram komi að ég tel það til bóta að þetta frv. varðandi stjórnun fiskveiða kemur nú mun fyrr til þingsins en var á s.l. tveimur árum. Hæstv. ráðherra hefur gert það aðgengilegt þingflokkum fyrir nokkru síðan í drögum. Málið hefur verið til meðferðar hjá samtökum hagsmunaaðila í sjávarútvegi og verið rætt mikið og kynnt. Við stöndum því betur að vígi hvað þetta snertir en t.d. á síðasta þingi og á haustdögum 1983 ekki síst þegar þetta kerfi var innleitt í fyrsta sinn. Þetta er til bóta. Ég vil einnig taka fram að ég tel að sá búningur, sem þetta mál er hér fært í, sé til talsverðra bóta frá því sem var þegar frv. um svipað efni var lagt hér fyrir þingið síðustu tvö þing og á þar við að þetta frv. er mun ítarlegra og hér eru tekin inn mörg ákvæði sem ekki voru í hinu fyrra frv. og gildandi lögum um þessi mál heldur tekið á því á grundvelli reglugerða af hæstv. ráðherra. Það gildir um margar greinar í þessu frv. að hér eru inn í frumvarpstextann tekin ákvæði sem stýrt hefur verið með reglugerðarákvæðum af hæstv. sjútvrh. á undanförnum árum. Ég tel það vera til verulegra bóta í málsmeðferð að fyrir Alþingi skuli þannig lagt að taka efnislega afstöðu til ákvæða sem ráðherra hafði áður í hendi sér að langmestu leyti, að ákvarða á grundvelli þess mjög svo einfalda lagatexta sem samþykktur var hér í fyrra og hittifyrra og hægt væri í rauninni að þjappa saman í eina setningu, eins og fram var tekið við umræður hér í fyrra af flokksbróður hæstv. sjútvrh., að ráðherrann fari með málefni sjávarútvegsins og setji reglugerðir þar um. Ég mun víkja að einstökum þáttum hér á eftir en ég vil gera grein fyrir afstöðu minni til þessa stjórnunarkerfis, sem hér er til umræðu, með því að vitna til orða minna hér í umræðunni í fyrra til að það liggi alveg fyrir að andstaða mín við lagasetninguna í fyrra og raunar í hittifyrra einnig byggðist ekki á því stjórnkerfi, sem þarna var verið að innleiða í aðalatriðum varðandi botnfiskveiðarnar, heldur á aðferðinni við lagasetninguna og einstökum þáttum sem þarna var verið að lögleiða, m.a. í sambandi við veiðar minnstu báta undir tíu brúttórúmlestum og fleiri efnisþætti sem þar komu til. Um þetta efni sagði ég í umræðum hér í fyrra: "Ég vil ítreka það, sem áður hefur komið fram af minni hálfu, að ég er fylgjandi stjórnun á íslenskum fiskveiðum. Ég var og er hlynntur meginstefnumiðum í sambandi við þá fiskveiðistjórnun sem mörkuð var fyrir síðasta ár, þ.e. að miða við aflamark á einstök veiðiskip aðalhluta flotans. Ég er því efnislega hlynntur og samþykkur og talaði fyrir þeirri stefnu þegar málið var hér til umræðu í fyrra. Ég gagnrýndi það þá að of lengi hefðu menn haldið við stjórnunarform sem engan veginn skilaði þeim árangri sem ég hygg að menn hafi ætlast til sem við það héldu, hið svokallaða "skrapdagakerfi", sérstaklega varðandi togarana. Ekki var tekið undir tillögur, sem fram komu m.a. frá sérstökum starfshópi á vegum Rannsóknaráðs ríkisins, sem starfaði á árunum um og fyrir 1980, og lagðar voru fyrir þáv. hæstv. sjútvrh. Steingrím Hermannsson, um að taka upp breytta stjórnun. Ég held að við hefðum verið í mun betri sporum ef þá hefði verið lagt inn á nýjar brautir og farið hægar í sakirnar og reynt að breyta til, ekki síst í sambandi við togveiðarnar, með því að reyna aflamark á togarana eina sér til að byrja með og safna þar reynslu. Ég er þeirrar skoðunar að aflamarksleiðinni geti fylgt ýmsir kostir til bættra útgerðarhátta og aukinnar hagkvæmni eins og leiddar hafa verið líkur að að tekist hafi á síðasta ári. En ég hlýt að viðurkenna að sú reynsla er mjög stutt og það er hæpið að draga nokkrar algildar ályktanir af þeirri reynslu sem komin er vegna þeirra mörgu óvissuþátta sem þar koma við sögu." Þetta læt ég nægja til upprifjunar á máli mínu um þessi efni hér í fyrra til að undirstrika að það er ekki aðferðin við stjórnun veiðanna, sem hefur valdið ágreiningi mínum við hæstv. sjútvrh., heldur aðrir þættir. Af þeim atriðum, sem nú blasa við, vil ég í fyrsta lagi nefna það - sem er raunar sama eðlis og lá fyrir af minni hálfu og frá okkur flestum Alþýðubandalagsmönnum í fyrra - að við hefðum kosið að Alþingi fjallaði meira með stefnumarkandi hætti um einstaka þætti en gert er ráð fyrir í gildandi lögum og enn í þessu frv. varðandi fiskveiðistefnuna. Við gerðum það að tillögu okkar í fyrra að framkvæmd meginatriða fiskveiðistefnunnar yrði mörkuð með þál. af hálfu Alþingis sem ráðherra síðan útfærði á grundvelli slíkrar viljayfirlýsingar Alþingis í formi reglugerða. Ég er enn þeirrar skoðunar að það væri eðlilegt af hálfu þingsins að taka á ýmsum þáttum sem ekki er kveðið á um í þessu frv. og enn er á valdi ráðherra að taka á með setningu reglugerða. Ein af stóru spurningunum, sem við okkur blasa, er um heildaraflamark fyrir þorskstofninn, mikilvægustu botnfisktegundina. Hér liggja fyrir tillögur Hafrannsóknastofnunar um 300 þús. tonna heildarársafla fyrir komandi ár og árið 1987. Ég teldi eðlilegt að Alþingi segði álit sitt á þessu heildaraflamarki, að hér yrði fjallað um það og ákveðið innan ramma þáltill. hvert vera skuli heildaraflamagn botnfisktegundanna, sem háðar eru aflamarki, og á því tekið í ljósi bestu fáanlegra upplýsinga vegna þess að hér er um pólitískt matsatriði að ræða, pólitíska ákvörðun, sem eðlilegt er að þingið hafi skoðun á en láti ekki einvörðungu í hendur hæstv. sjútvrh. að taka ákvörðun um, svo gífurlega þýðingarmikill sem þessi þáttur er fyrir afkomustærðir í okkar þjóðarbúskap. Við þekkjum það frá síðustu tveimur árum að verulega hefur verið farið fram úr því hámarki þorskafla sem gert var ráð fyrir í byrjun hvers árs. Við getum í rauninni sagt: Sem betur fer hefur það gerst - og á raunar sérstaklega við um yfirstandandi ár að svo hefur farið. Þannig má segja að þessu marki hafi ekki verið haldið til streitu miðað við áform og ákvarðanir í upphafi árs. Þannig má segja að það geti verið æskilegt og eðlilegt að hafa ákveðinn sveigjanleika í sambandi við ákvörðun á slíku heildaraflamarki. En það munar ekki litlu hvort við það er miðað þegar upp er lagt hvort veidd skuli 300 þús. tonn af þorski yfir árið eða segjum 350 þús. tonn sem ýmsir, sem um þessi mál hafa fjallað og skoðað niðurstöður fiskifræðinga og reynslu af aflabrögðum, telja að komið gæti til greina. Ég vil ekki kveða neitt á um það hér á þessu stigi máls hvað teldist eðlileg viðmiðun í þessu efni. Ég er þess hvetjandi að menn hafi vaðið frekar fyrir neðan sig í sambandi við sóknina í okkar þýðingarmestu fiskstofna. En ég hygg þó að varðandi þetta heildaraflamark, sem hér er miðað við af hálfu Hafrannsóknastofnunar og gert er ráð fyrir skv. fylgiskjölum með þessu frv., séu menn vel varúðarmegin í þessum efnum og það sé því pólitískt viðfangsefni og matsatriði hvort markið yrði sett nokkru hærra. Það hefði ég talið koma til greina og teldi að ætti að vera viðfangsefni Alþingis að fjalla um í sambandi við ákvarðanir um fiskveiðistefnu og stjórnun fiskveiða fyrir næstu tvö ár, vilji þingið taka á þessu máli ákvarðandi til tveggja ára tíma eins og hér er lagt til. Ég vil þá víkja að einstökum atriðum hér í frv. sem hér eru tekin inn og ég tel vera til bóta að fá inn í frumvarpstexta fyrir utan það sem ég nefndi hér að í 1. gr. er það verkefni sjútvrh. að ákveða með reglugerð þann afla sem veiða má úr helstu botnfisktegundum við Ísland á komandi ári. Ég hef þegar bent á að ég teldi eðlilegt að Alþingi tæki afstöðu til tillagna um þessi efni. Í 2. gr. eru tekin inn ákvæði sem áður voru í reglugerð. Það tel ég vera til bóta. Sama er að segja um ákvæði 4. gr. í sambandi við leyfi til botnfiskveiða og skilgreiningu á þessari tvenns konar tilhögun, annars vegar með aflamarki og hins vegar með sóknarmarki. Það er jákvætt að þessi atriði eru hér tekin inn. Í þessari gr. er að finna ákvæði um að fiskur undir ákveðinni stærð eða fiskur sem veiðist í ákveðin veiðarfæri skuli ekki talinn með í aflamarki eða sóknarmarki fiskiskips og er í síðara tilvikinu um að ræða línuveiðarnar. Horfir það í rétta átt að mínu mati og mætti lengra ganga í þeim efnum. Við Alþýðubandalagsmenn gerðum um það tillögu þegar mál þetta var til meðferðar á þinginu haustið 1983 að línuveiðum væri haldið utan við aflamark ásamt handfæraveiðum. En síðan hefur það í reynd orðið þannig að hluti af línuafla hefur verið tekinn undan aflamarki í janúar og febrúar í samræmi við ábendingar sjútvn. sem um þetta mál hafa fjallað. Það er á sama hátt í fleiri frumvarpsgreinum, eins og í 5. og 7. gr., að finna ákvæði sem ég tel horfa til betri vegar, ekki síst ákvæði í 7. gr. þar sem möguleikar eru opnaðir fyrir útgerðir og sjómenn að vinna sig út úr þeirri þröngu viðmiðun sem gilti í sambandi við útreikning á aflamarki - og raunar einnig á sóknarmarki - miðað við árin 1981-1983 upphaflega. Hér er opnað fyrir möguleika til þess að vægi áranna 1986 og síðan vegna ársins 1987 vegi verulega þyngra en viðmiðanir fyrri ára. Þetta tel ég horfa til rétts vegar og vera þannig til bóta. Skv. 8. gr. eru tekin inn ákvæði sem auka sveigjanleika í þessu stjórnkerfi. Þar er tekið fram að heimilt sé að veiða umfram úthlutað aflamark af tiltekinni fisktegund allt að 10% af heildarverðmæti aflaúthlutunar og einnig möguleiki á að flytja á milli ára, sem ég tel fyllilega koma til greina og auka sveigjanleika í þessu kerfi. Ég er ekki þar með að taka undir þá hugmynd, sem hæstv. sjútvrh. setti fram á miðju þessu ári, að taka upp slíka heimild varðandi yfirstandandi ár. Ég skildi í rauninni aldrei hvernig hæstv. ráðherra gat hugsað sér að hægt væri að hrófla við því kerfi sem njörvað hafði verið niður að þessu leyti. Sú hugmynd fékk enda mjög bágar viðtökur svo sem eðlilegt var. En öðru máli gegnir þegar horft er til næstu ára að þessu leyti og ég tel það ekki óeðlilegt að á slíkt sé litið með jákvæðum hætti. Í fleiri frumvarpsgreinum er að finna ákvæði sem inn eru tekin en áður voru reglugerðarákvæði, bæði í 12. gr. frv. og í 14. gr. þar sem stefnt er að að lögfesta ákvæði um samráðsnefnd sem sett var á laggirnar með reglugerð 1984. Þessi atriði nefni ég hér, herra forseti, til að vekja athygli á því að hæstv. sjútvrh.. sem okkur hefur þótt vera ansi fastur fyrir, svo ekki sé meira sagt, í sambandi við hugmyndir um breytingar á þeim frumvörpum sem hér lágu fyrir á fyrri árum um stjórnun fiskveiða, hefur tekið svolítið sönsum í þessum efnum. Honum er ekki fyrirmunað að læra og taka tillit til ábendinga sem settar hafa verið fram og rökstuddar í sambandi við lagasetningu á fyrri þingum. Þá reyndist hann ófáanlegur til að breyta stafkrók í lagasetningu vegna þessa árs. Við stóðum hér í ræðustól á stífum fundum, næturfundum. til að láta á það reyna hvort ráðherrann væri ekki reiðubúinn til að gera breytingar á því frv. sem þá var endurflutt nánast óbreytt frá árinu 1983. En þar varð engu um þokað. Nú hefur ráðherrann breytt til til bóta í ýmsum greinum að þessu leyti. Ég tel það vera jákvætt og þannig sé þetta frv. í mun aðgengilegri búningi en var hér vegna fyrri ára og yfirstandandi árs. Auðvitað er spurning hvort lögfesta skuli ákvæði um stjórnun fiskveiða til eins árs eða tveggja ára í senn. Mér finnst ekki óeðlilegt að menn reyni að taka stefnumarkandi ákvarðanir til lengri tíma en til ársins þegar um svo þýðingarmikil atriði er að ræða og finnst eðlilegt að fjallað sé um þetta mál með það í huga að þetta kerfi, sem menn hyggjast lögfesta, geti gilt til tveggja ára með þeim endurskoðunarákvæðum og möguleikum til endurskoðunar sem gert er ráð fyrir hér í ákvæði til bráðabirgða. Þó að ég hafi hér tekið jákvætt undir þær breytingar ýmsar sem orðið hafa í þessu máli bið ég um að mál mitt sé ekki skilið þannig að ég telji að við séum hér komin með einhverja fullkomna smíð í hendur sem hægt sé að skrifa upp á án athugasemda eða án þess að breytingar fáist fram. Ég hef fullan fyrirvara á afstöðu minni til þessa frv. í heild og mun sjá til hvaða meðferð það fær í höndum sjútvn. þessarar hv. deildar, áður en ég tek endanlega afstöðu til þess. Það eru margir þættir, sem snerta þetta stjórnkerfi, sem ástæða væri til að fá skýrð betur og önnur sem nauðsynlegt er að breyta. Eitt af þeim ákvæðum, sem snertir úthlutun á aflamarki til skipa eða sóknarmarki og erfiðleikum veldur, er spurningin um tilfærslu á fiskiskipum milli byggðarlaga. Hv. 7. landsk. þm. Kristín Halldórsdóttir vék réttilega að því í máli sínu hér fyrr í dag við þessa umræðu að það er mikill vandi sem steðjar að byggðarlögum sem eiga á hættu að missa fiskiskip og þar með möguleikann á afla sem er víða undirstaðan undir atvinnu og afkomu manna. Að mínu mati er nauðsynlegt að leitað verði leiða til að koma í veg fyrir að slíkar sveiflur gerist með skjótum hætti með sölu fiskiskipa, sem mörg hver eru nú á uppboðslista í byggðarlögum víða um landið með viðeigandi óvissu fyrir fjölda fólks sem á afkomu sína undir útgerð þeirra. Þetta er atriði sem nauðsynlegt er um að fjalla og einnig spurninguna um framsal á kvóta, sölu á kvóta, sem við höfum sett stórt spurningarmerki við, Alþýðubandalagsmenn, í umræðum um þessi mál. Það er eðlilegt að spurt sé: Hver á fiskinn í sjónum? Eru það útgerðarmennirnir, sem fá úthlutað kvótanum, sem eru eignaraðilar að þessari auðlind? Eða ber ekki að taka á þessu máli með öðrum hætti? Við höfum gert um það tillögu hér við meðferð sama máls í tvígang, Alþýðubandalagsmenn ásamt fleiri þm. úr stjórnarandstöðu, að því sé slegið föstu að fiskveiðilandhelgi Íslands og auðlindirnar innan hennar séu þjóðareign, sameign allra Íslendinga. Ég held að fyllsta ástæða sé til að taka það mál hér enn upp til umræðu og sé ekki vilji til að lögfesta það í tengslum við þetta frv. hér um stjórn fiskveiða, þá sé tekið á málinu með öðrum hætti af Alþingi, þannig að ótvírætt sé hver teljist vera eignaraðili að þessari undirstöðuauðlind í okkar þjóðarbúskap. Annað atriði sem ég vil nefna hér sérstaklega og gera athugasemdir við eru ákvæði 9. gr., um botnfiskveiðar báta minni en 10 brúttórúmlestir. Það mál var hér til umræðu í gær með tilliti til ákvæða vegna þessa árs og þeirrar veiðistöðvunar á smábátum sem nú hefur verið ákveðin skv. reglugerð hæstv. sjútvrh. Í þessum frumvarpstexta kemur enn tillaga um það, að vísu með nokkuð öðrum hætti en gert var ráð fyrir á síðasta ári, að takmarka veiðar báta undir 10 brúttórúmlestum og stöðva veiðar þeirra miðað við ákveðna tiltekna daga á komandi ári, samtals 120 daga, sem gert er ráð fyrir að veiðar þeirra verði stöðvaðar, þó með þeirri undantekningu sem hæstv. sjútvrh. gat um í sinni framsögu, að hann gerði ráð fyrir að heimilaðar yrðu - og reyndar kemur fram í texta þessarar frumvarpsgreinar að möguleiki sé á að heimila þessum smábátum línuveiðar á tímabilinu frá 1. jan. til 9. febr. og 16. nóv. til og með 31. des. Við Alþýðubandalagsmenn höfum verið þeirrar skoðunar að ástæðulaust væri að setja kvóta á smábáta. Og ég er enn þeirrar skoðunar að ástæðulaust sé að vera að setja trillurnar undir kvótann. Vissulega hefur sú þróun orðið frá því þetta kerfi fyrst var innleitt vegna ársins 1984 að smábátum hefur fjölgað mjög verulega. Afli þeirra hefur aukist mikið á yfirstandandi ári, eins og fram hefur komið, en þetta er ekki síst vegna þess að bátunum hefur fjölgað mjög verulega og tæknibúnaður þeirra vissulega einnig batnað á þessum tíma, þannig að afköstin hafa orðið meiri þrátt fyrir takmarkanir. Þarna koma einnig til, sennilega á heildina litið, betri gæftir á yfirstandandi ári en á síðasta ári. Ég tel að það hefðu verið eðlileg viðbrögð í sambandi við smábátana að setja takmarkanir á fjölgun þeirra á þessum tíma, ekki ósvipað og gilt hefur um aðrar fleytur í fiskveiðiflota okkar. En það hefur ekki verið gert heldur hefur verið reynt af hæstv. ráðh. með mjög gagnrýnisverðum hætti að hneppa smábátana í viðjar kvótakerfis, sem er algerlega óhæft til stjórnunar og óboðlegt þeim sem fást við þessar veiðar. Ég tel því að ef ekki er meirihlutavilji fyrir því hér á Alþingi nú að undanskilja smábáta undir 10 brúttórúmlestum kvóta með öllu, þá beri að taka á þessu máli með öðrum hætti en gert er ráð fyrir í 9. gr. Megintillaga af minni hálfu er sú að trillurnar verði undanþegnar kvóta með öllu, en til vara nefni ég það að sveigjanleiki til veiða á smábáta verði mun meiri en gert er ráð fyrir hér í 9. gr. þessa frv. og bendi þar á í fyrsta lagi að sá tími sem gert er ráð fyrir að stöðva úthald þeirra er óhóflega langur og auk þess er óréttmætt og ástæðulaust að setja smábáta um land allt undir stöðvun tiltekna daga á árinu. Ég tel að það beri að skoða að veita þeim kost á sóknarmarki, eða réttara sagt að sækja sinn afla með sveigjanlegum hætti á mismunandi árstímum eftir landshlutum og eftir verstöðvum. Vilji menn takmarka sóknina við ákveðinn dagafjölda á árinu þá geti menn valið úr hvenær þeir taki á sig þá stöðvun, t.d. innan sömu verstöðvar. Ég viðurkenni að ef menn eru með stjórnun á veiðar þessara báta þá er það erfitt að hafa eftirlit með hverjum einstökum bát af þessari stærð. En ég hygg að sjómenn, sem þessa útgerð stunda, væru reiðubúnir til þess að bindast samtökum um að samræma sín sjónarmið í hverri verstöð og velja sér þá daga sem þeir safna í stöðvun, því það háttar svo misjafnt um aðstæður á landinu, en sem kunnugt er í sambandi við þetta væri slíkur sveigjanleiki mjög til bóta. Ég skildi það svo hér í máli hæstv. sjútvrh. áðan þegar hann mælti fyrir þessu frv. að hann væri reiðubúinn til þess að skoða hugmyndir af því tagi og ég hvet hv. sjávarútvegsnefndarmenn til að gera það, að leita leiða til þess að skapa slíkan sveigjanleika í sambandi við smábátana, sé ekki vilji til þess að taka undir þá megintillögu að þeir séu undanþegnir kvóta. Þetta eru þau atriði, herra forseti, sem ég vildi koma að sérstaklega í tengslum við þetta frv. sem hér liggur fyrir og ætla í framhaldi af því aðeins að víkja nokkrum orðum að öðrum þáttum sem tengjast sjávarútveginum og skipta í rauninni meira máli en spurningin um stjórnkerfi eða stjórnun veiðanna, svo þýðingarmikil þó sem hún er. Hér talaði á undan mér við umræðuna hv. 5. þm. Reykv., formaður Alþfl. Hann gagnrýndi marga þætti í sambandi við það stjórnkerfi sem við höfum búið við undanfarin tvö ár, en mér þótti það nokkur ljóður á máli hans að hann benti í rauninni ekki á neitt með marktækum hætti sem ætti að taka við. Það var ekki annað að heyra á hans máli en hann teldi að innleiða ætti lögmál markaðarins í sambandi við sóknina í mjög auknum mæli, stöðva útgerð skipa í ríkum mæli og láta þau sigla í strand sem hafa átt við erfiðleika að etja rekstrarlega. Ég skildi heldur ekki ýmsa þætti sem hv. þm. vék að í sambandi við þá stjórnun sem hann var að nefna sem hugsanlega af sinni hálfu. Hann kom að því að leggja mætti skipum í einstökum verstöðvum og endurúthluta kvóta til báta og skipa í sama byggðarlagi, ekki eingöngu innan sömu útgerðar. Þetta er erfitt í framkvæmd og ég tek mjög vara við því að menn ætli sér að hleypa lögmálum markaðarins lausum í auknum mæli í sambandi við útgerð í landinu. Sérstaklega vara ég við því að menn hleypi þar fram með skjótum hætti breytingum sem leitt geta til stórkostlegra vandkvæða og sóunar á verðmætum í raun, þó að einstaka reiknimeistarar telji sig geta reiknað út einhvern þjóðhagslegan hagnað af því eftir tölvuútskriftum. Ég held að fyllsta ástæða sé til þess að vara við slíkum hugmyndum. En það eru önnur vandamál í okkar sjávarútvegi, sem ég kemst ekki hjá að nefna hér, sem ég tel vera í rauninni mun stærri heldur en spurningin um aðferð við stjórnun á hinum takmarkaða afla. Það er í fyrsta lagi þau almennu rekstrarskilyrði sem okkar sjávarútvegur nú býr við undir efnahagsstefnu þessarar ríkisstj. og þá m.a. og ekki síst á ábyrgð núv. hæstv. sjútvrh. Þar horfir í mikið óefni og hefur verið þröng fyrir dyrum um langt skeið og ég hlýt að gagnrýna það hér mjög harðlega hvernig á þessum málum hefur verið haldið, málefnum sjávarútvegsins, vegna þess að það er ekkert eins afdrifaríkt í sambandi við stöðu sjávarútvegsplássanna í landinu og raunar heilu landshlutanna, landsbyggðarinnar, heldur en sú rekstrarlega staða sem þar blasir við. Þessu tengist einnig vinnuaflsskorturinn í fiskvinnslunni. Sú mynd sem blasir við með hálftóm frystihús víða um landið og sú staðreynd að þjálfað vinnuafl hefur flúið úr þessum fyrirtækjum vegna þeirra launakjara og annarra aðstæðna, sem fólk þar býr við, vegna bónuskerfis og afleiðinga af því og hins lága fastakaups og ótryggrar vinnu, sem fólk í fiskvinnslunni býr við. Þetta eru aðstæður sem ekki ættu að ríkja í undirstöðuatvinnuvegi landsmanna. Ég bendi einnig á það, sem raunar hefur verið vikið að hér við þessa umræðu, að gæðamál í fiskvinnslunni eru í mesta ólestri, en þar er út af fyrir sig ekki hægt að kenna því stjórnkerfi um sem innleitt hefur verið, heldur miklu frekar því að ekki hefur verið gripið á þeim þáttum sem leiða til þess að afla er mokað á land á stuttum tíma og miklu meir heldur en unnt er að koma í verðmæta vöru. Það hefur verið vanrækt að taka á þeim þáttum stjórnunarlega séð og auðvitað má kenna fleirum en stjórnvöldum um það sem úrskeiðis hefur farið í þeim efnum. En ég er þeirrar skoðunar að fyrir löngu hefði átt að vera búið að taka þar á með takmarkandi hætti, hvað hægt er að draga á land til einstakra verstöðva af afla í svokölluðum aflahrotum. Hér er ekki um einkamál einstakra verstöðva að ræða eða þeirra sem vinna í viðkomandi fyrirtækjum hjá útgerð og fiskvinnslu. Hér er um að ræða slík stórmál þjóðhagslega séð að það er eðlilegt að taka á þeim og setja um ákveðnar reglur. Gæðamálin eru þannig í miklum ólestri víða í okkar sjávarútvegi og þar eru stórar upphæðir á ferðinni. Ég vil svo að endingu í sambandi við þá alvarlegu stöðu sem við blasir í sjávarútveginum vekja athygli á þeirri þróun sem nú er í gangi í sambandi við að flytja fiskvinnsluna á haf út, uppbyggingu frystitogaranna, sem stefnir í það að vinnslugeta þeirra verði við lok næsta árs um þriðjungur af þeim þorskafla sem hér er gert ráð fyrir að heimilað verði að afla. Skv. upplýsingum frá Framkvæmdastofnun ríkisins er gert ráð fyrir því að vinnslugeta þeirra frystitogara, sem komnir verða í gagnið við lok ársins 1986, nemi um 100 þús. lestum. Hér er á ferðinni þróun sem fyllsta ástæða er til að fjalla um og að menn átti sig á því hér á Alþingi hvaða afleiðingar muni hafa og hvort skynsamlega sé þar á málum haldið. Stefna núv. hæstv. ríkisstj. gagnvart sjávarútveginum og útgerð í landinu sérstaklega hefur nefnilega leitt til þess að fyrirtæki í útgerð hafa séð þann kost helstan að breyta skipum eða kaupa skip með vinnslugetu, frystitogara, til þess að láta vinna aflann um borð á vöktum allan sólarhringinn. Slíkur rekstur er afkomulega séð frá sjónarhóli einstakra fyrirtækja arðbærari heldur en samrekstur útgerðar og fiskvinnslu með þeim hætti sem að honum er staðið, og því hafa fyrirtæki í útgerð verið knúin til þess að leggja út á þessa braut. Við hljótum að spyrja: Hvar ætla menn að enda að þessu leyti? Ég held að þetta mál þurfi sérstakrar umræðu við og sé síst minna mál en spurningin um stjórnun veiðanna. Menn eru að tala um samræmingu veiða og vinnslu. Það má segja að það sé ákveðin samræming veiða og vinnslu sem fari fram um borð í frystiskipum eða frystitogurum, en ég er ekki viss um að það sé það sem skynsamlegast er fyrir okkar þjóðarbúskap og bendi á þann gífurlega vanda sem blasir við í landi þar sem aflinn er unninn um borð eða siglt með hann ferskan til útlanda eins og gerst hefur í mjög auknum mæli. Herra forseti. Ég ætla ekki hér við 1. umr. þessa máls að lengja mál mitt frá því sem orðið er. Ég sá ástæðu til þess að víkja hér almennt að því stjórnkerfi sem er efni þessa frv. Ég hef tekið það fram að ég tel að þetta kerfi sé hægt að nota sem meginaðferð með lagfæringum og undir það hefur verið tekið af flestum hagsmunasamtökum í sjávarútvegi, þó með Farmanna- og fiskimannasamband Íslands sem undantekningu. Ég er ekki með þessu að segja að ekki væri unnt að taka á málum með öðrum hætti og önnur stjórnkerfi geti ekki verið til álita. Það er sjálfsagt að skoða allar leiðir í þeim efnum, en ég tel þó að það væri engan veginn til bóta að hverfa til baka til þess kerfis sem kallað hefur verið skrapdagakerfi og við bjuggum við hér á árum áður.



Herra forseti. Það mál sem nú er komið á dagskrá hv. Alþingis er eitthvert hið mikilvægasta sem hér hefur verið lagt fram. Það mál snertir í rauninni alla þjóðina og getur örugglega haft úrslitaþýðingu um afkomu okkar, lífsskilyrði, tekjur almennt og búsetu í þessu landi um fyrirsjáanlega framtíð. Þetta mál hefur nú þegar hlotið allmikla umræðu og mikla kynningu víðs vegar um landið og enn fremur í hagsmunasamtökum sjávarútvegsins. Við erum því flestöll kunnug þeim meginrökum sem liggja að baki þeim hugmyndum sem uppi eru um fiskveiðistjórnun í landinu, þar með taldar vitaskuld þær hugmyndir sem liggja að baki því frv. sem hæstv. sjútvrh. hefur hér fylgt úr hlaði. Engu að síður er það mjög mikilvægt að hér á hinu háa Alþingi fái þetta mál eðlilega meðferð og um það verði fjallað af yfirvegun og íhygli og allar leiðir skoðaðar. Þetta mál er vítaskuld afar flókið og alls ekkert einhlítt í þessum efnum. Ég tel að það sé mikilvægt þegar við skoðum þessi mál að við reynum að setja umræðuna sem nú hefur hafist hér í sölum Alþingis í nokkurt samhengi við það sem fyrr hefur gerst í þessum málum. Það var um það talað hér áðan af hv. 5. þm. Reykv. að almættið hefði áður og fyrr stjórnað fiskveiðunum. Þegar almættið hætti að stjórna um miðjan síðasta áratug og sjávarútvegsráðherrar þessa lands tóku við þá blöstu við ákveðnar staðreyndir. Það er í fyrsta lagi það að þetta var um það leyti sem við vorum að hrinda af höndum okkar útlendingum af miðunum í kringum landið og rétt um það leyti kom fram ákaflega alvarleg skýrsla frá Hafrannsóknastofnun á árinu 1975, hin svokallaða svarta skýrsla, sem dró upp ákaflega dökka mynd af ástandi lífríkisins í sjónum í kringum landið. Það var m.a. á grundvelli þessarar skýrslu og með þessa skýrslu í bakgrunni sem Alþingi setti lög nr. 81 frá 31. maí 1976, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Það er á grundvelli þessara laga sem fiskveiðum í kringum landið var stjórnað allt fram á árið 1984. Ég vil minna á að á grundvelli þessara laga var beitt víðtækum almennum aðgerðum til þess að stýra og stjórna veiðunum og takmarka sóknina í fiskstofnana. Ég vil einnig minna á í fyrsta lagi að á grundvelli þessara laga var beitt lokun á hrygningarsvæðum landsins. Það er enginn vafi á því að þessar heimildir til lokunar á hrygningarsvæðum höfðu jákvæðar og mikilvægar afleiðingar í för með sér. Um þetta deilir enginn nú í dag, þó einatt sé það þannig að menn greinir á um framkvæmdina í smáatriðum hvað þetta varðar. Svipaða sögu er að segja um annað ákvæði, sem beitt var á grundvelli þessara sömu laga, en það var lokun uppeldissvæða fyrir norðan og vestan landið. Ég vil t.d. nefna svæðið út af Kögrinum við Vestfirði. Auðvitað greindi menn á um framkvæmdina í þessum efnum líka í smáatriðum. En í meginatriðum hefur samt sem áður ríkt um það einhugur að á grundvelli þessara laga beri að beita lokun á uppeldis- og hrygningarsvæðum. Sama er auðvitað að segja um svæðisbundnar lokanir sem sífellt er verið að beita fram á þennan dag á svæðum þar sem upp kemur of mikill smáfiskur í afla togara. Ég vil enn fremur minna á að á þessum árum var líka tekin sú ákvörðun, sem þá olli nokkrum titringi en er nú almennt viðurkennd, að auka möskvastærð í botnvörpu togara fyrst úr 120 mm í 135 og loks í 155. Allar þessar aðgerðir sem ég hef hér nefnt höfðu augljóslega jákvæð áhrif í för með sér og hafa t.d. augljóslega dregið mjög úr smáfiskaveiði við landið. En mikilvægasta atriðið í þessu sambandi er þó enn ótalið. Það lýtur að sjálfri grundvallarstjórnuninni sem átti sér stað á fiskveiðum okkar frá árinu 1976 og byggðist á þeim lögum sem ég hef nú þegar margoft nefnt. Hér á ég við þá aðferð sem við notuðum allt frá árinu 1976 og fram til ársins 1984 og byggðist á tegundamarki, skrapdögum eða þorskveiðibanni sem stóð í allt að 150 daga á ári. Í þessu sambandi er rétt að geta þess að um þetta mál ríkti í meginatriðum friður á meðan sú framkvæmd stóð. Í meginatriðum ríkti um þetta friður sem er auðvitað grundvallaratriði þegar við erum að tala um fiskveiðistjórnun, svo flókin sem hún er í allri framkvæmd. Að þessu stóðu sjávarútvegsráðherrar úr þremur stjórnmálaflokkum sem unnu heils hugar að framkvæmd þessara laga og þessara aðferða. Ég vil í fyrsta lagi minna á að lögin voru sett að frumkvæði og undir forustu Matthíasar Bjarnasonar, sem þá var sjútvrh. Þeim var enn fylgt af Kjartani Jóhannssyni, þáv. sjútvrh. og loks af núv. hæstv. forsrh., þáv. sjútvrh., Steingrími Hermannssyni. Ég held það sé mjög mikilvægt að við höfum þetta í huga og minnumst þess, þegar við erum að tala hér nú um kvótaskiptingu á afla, að ekki er langt síðan hér var framkvæmd allt önnur veiðistjórnun í sæmilegum friði af mönnum með svo gerólíkar stjórnmálaskoðanir, sem ég hef þegar rakið hér. Mér finnst nefnilega að þrátt fyrir að ekki séu nema tvö ár síðan að lög, sem gerbreyttu fiskveiðistjórnuninni, voru sett, þá sé farið að fyrnast yfir það að við höfðum þá áður komist af með fiskveiðistjórnun sem fór fram með allt öðrum hætti og hægt var að beita í sæmilegum friði af mönnum úr þremur mismunandi stjórnmálaflokkum í landinu. Það var hins vegar á árinu 1983 að talið var nauðsynlegt að gerbreyta hér um aðferð, að hverfa frá tegundamarkinu en hverfa að kvótafyrirkomulagi og síðan þá hefur það verið við lýði. Því var að vísu mjög haldið á lofti um það leyti sem farið var að impra á þessari hugmynd að hér ætti fyrst og fremst að vera um að ræða skammtímaaðgerð og enn þá heyri ég að menn eru að gæla við að hægt verði að hrinda þessari framkvæmd af höndum sér að ári og að samþykkja þennan kvóta einungis til eins árs. En ég minni á að verði það fyrirkomulag ofan á þá verður búið að hafa kvóta hér við lýði í þrjú ár. Þegar farið var að impra á því að taka upp breytt fyrirkomulag á stjórnun fiskveiða þá var enn í bakgrunninum ákaflega svört skýrsla frá Hafrannsóknastofnun. Í þeirri skýrslu var lagt til að einungis yrðu veidd á árinu 1984 um 200 þús. tonn af þorski. Við skulum hafa í huga þegar þetta er nefnt að einungis örfáum árum áður, árið 1981, höfðu veiðst hér af Íslendingum sjálfum 461 þús. tonn af þorski. Hér var því verið að leggja til meira en helmings niðurskurð á þorskafla landsmanna með þeim afleiðingum sem það nú hefði haft fyrir efnahagslíf þjóðarinnar. Það var með þennan dökka bakgrunn að fiskiþing samþykkti að kvótafyrirkomulag skyldi tekið upp á fiskveiðum til eins árs, en með miklum semingi þó. Nú er þetta mál enn á dagskrá þrátt fyrir að aðstæður hafi mjög breyst í lífríkinu í sjónum í kringum landið. En við stöndum að því leytinu nú í allt öðrum sporum að nú að þessu sinni erum við reynslunni ríkari. Við getum borið þessa fiskveiðistjórnun saman við það ástand sem ríkti hér á árum áður og við getum reynt að átta okkur á því hvort við höfum í þessum efnum gengið götuna fram eftir veg til góðs eða hvort við höfum yfir höfuð eftir nokkru að slægjast í þeirri aðferð sem ríkt hefur við fiskveiðistjórnunina síðustu tvö árin. Augljóslega eru menn ekki á eitt sáttir í þessu mikilvæga, flókna og stóra hagsmunamáli. Augljóslega eru uppi mjög mismunandi viðhorf, guði sé lof, því hvernig væri nú komið fyrir okkar þjóð og okkar lýðræði, ef menn hefðu ekki ólíkar skoðanir í svo veigamiklu atriði. En þrátt fyrir það vil ég fullyrða að í raun og veru ríkir meðal allra þeirra, sem um þessi mál þurfa að fjalla, megn óánægja með þá skömmtun sem í núverandi kerfi er innbyggt. Þetta kann að hljóma dálítið mótsagnakennt í ljósi þess að sífellt er til þess vitnað að hagsmunasamtökin hafi lýst yfir velþóknun sinni á núverandi fiskveiðistjórnunaraðferð. Í fyrsta lagi vil ég gera þá athugasemd við þá fullyrðingu að Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, hvorki meira né minna, stéttarfélag skipstjóra og stýrimanna í landinu einfaldlega hafnaði núverandi kerfi. Það hafnaði núverandi kerfi og lagði til allt aðra stjórnunaraðferð. Hér er um að ræða þá menn sem kannske hvað helst starfa í návígi við þessa aðferð, ef þannig má að orði komast. Sjómannasamband Íslands hélt ekki þing sitt á þessu ári, en Farmanna- og fiskimannasambandið gerði það hins vegar og samþykkti með umtalsverðum meiri hluta að hafna þessu kerfi. Í öðru lagi kom það fram, bæði á fiskiþingi og á þingi Landssambands ísl. útvegsmanna, að það er ríkjandi mikil óánægja með núverandi fyrirkomulag og það mátti jafnvel heyra og lesa í blaðaviðtölum við þá sem harðast gengu fram um það að fá þetta kerfi samþykkt að þar var óánægja ríkjandi. En hitt er rétt, sem fram kom í ræðu hæstv. sjútvrh., að því miður hefur ekki tekist að sameina alla þá sem óánægðir eru í hjarta sínu um eina tillögu, um annan valkost og því fór sem fór á þessum þingum.  Fundarhlé. Ég held nú áfram máli mínu þar sem frá var horfið. Ég hafði nýlokið við að lýsa því að í raun og veru væri, þrátt fyrir ályktanir tveggja hagsmunasamtaka, ríkjandi talsverð óánægja með kvótafyrirkomulagið, með aflamarksleiðina, og því væri það ekki alls kostar rétt að halda því fram að um væri að ræða einhuga stuðning hagsmunasamtakanna í landinu við þessa aðferð. En nú er rétt að hyggja að sjálfu frv. og líta á einstakar efnisgreinar þess. Ég vil þá byrja á því að skoða nokkuð 1. efnisgr. frv. sem hljóðar svo, fyrri hlutinn, með leyfi hæstv. forseta: "Fyrir 1. nóvember ár hvert skal sjávarútvegsráðherra, að fengnum tillögum Hafrannsóknastofnunar, ákveða með reglugerð þann afla sem veiða má úr helstu botnfisktegundum við Ísland á komandi ári og skulu heimildir til botnfiskveiða samkvæmt lögum þessum miðast við það magn. Ráðherra er heimilt innan ársins að hækka eða lækka aflamark sem ákveðið er samkvæmt þessari málsgrein, enda sé sú ákvörðun tekin fyrir 15. apríl." Ég held að hér sé um að ræða ákaflega óheppilega aðferð við að ákveða hámarksafla fyrir ár hvert. Ég er þeirrar skoðunar að óheppilegt sé í sjálfu sér að leggja allt þetta vald í hendur ráðherra þrátt fyrir að hann muni styðjast við tillögugerð Hafrannsóknastofnunar. Ég er þeirrar skoðunar og sú skoðun á fylgi að fagna víða að hér þurfi að setja upp ákveðið kerfi, hafa ákveðnar almennar reglur um ákvörðun á hámarksafla þannig að allt þetta vald sé ekki saman komið í höndum ráðherra. Ef við lítum á árin 1950-1983 var þorskafli á Íslandsmiðum að meðaltali tæp 400 þúsund tonn eða 397 þúsund tonn svo ég sé ögn nákvæmari. Mestur varð þorskaflinn á þessu árabili árið 1954 eða 548 þúsund tonn en minnstur á árinu 1983 294 þúsund tonn. Það er auðvitað algjört grundvallaratriði til þess að hægt sé að halda uppi sæmilegu atvinnuöryggi í þessari grein að hún búi við vissa festu. Þessi festa þarf meðal annars að koma fram í því að menn viti nokkuð að hverju þeir gangi, lengra en part úr ári fram í tímann. Það er þess vegna að því leytinu rétt hugsun hjá hæstv. sjútvrh. þegar hann leggur til að mótuð skuli fiskveiðistefna til lengri tíma. Þessi mikla óvissa sem greinin hefur búið við ár frá ári er að mínum dómi ein mesta ógæfa sjávarútvegsins. Þess vegna væri eðlilegt að móta fiskveiðistefnuna til lengri tíma og þegar ákvörðun um hámarksþorskafla er tekin að miða við reynslu fyrri ára. Ég vil benda á í þessu sambandi að það liggur fyrir mat og skoðun á því hvernig þorskafli á Íslandsmiðum hefur þróast á árunum 1976 til 1985 í samanburði við tillögur Hafrannsóknastofnunar um hámarksafla á þessum sama tíma. Þegar þessi mynd er skoðuð kemur glögglega í ljós að tillögur Hafrannsóknastofnunar elta meira og minna þá þróun sem varð í þorskafla næstu árin á undan. Það er af þessum sökum sem ýmsir í þessari grein hafa komist þannig að orði að svo megi segja að tillögur Hafrannsóknastofnunar megi fremur skoða sem sagnfræði heldur en vísindalegan spádóm fram í tímann. Ég held sem sagt að það sé höfuðmál fyrir þessa grein að hún fái að búa við það starfslega öryggi sem felst í því að fiskveiðistefna sé mótuð til lengri tíma og að farið sé að almennum reglum þegar verið er að ákveða hámarksafla á botnlægum tegundum. Ég vil í þessu sambandi sérstaklega minna á orð hæstv. sjútvrh. sem hann viðhafði í ræðu í hæstv. Ed. Alþingis 19. desember 1983, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Einnig er rétt að taka fram að sveiflur í tekjum sjávarútvegsins hafa mikil áhrif. Þessar tekjur eru uppistaðan í okkar útflutningstekjum og hafa ekki eingöngu áhrif á afkomuna í greininni sjálfri heldur hafa þær áhrif á allan þjóðarbúskapinn. Stuðla verður að sem mestu jafnvægi þannig að jafnar framfarir verði í hagkerfinu. Mikil veiði eitt árið sem getur orsakað mun minni veiði annað árið veldur því að okkar hagkerfi verður í stöðugum sveiflum." Þetta held ég að sé einmitt grundvallaratriði og í þessu sambandi vil ég minna á að á árabilinu 1981- 1984 drógust saman útflutningstekjur sjávarútvegsins um sem svaraði 200 milljónum bandaríkjadala sem jafngildir því á verðlagi dagsins í dag að vera nálægt 8,5 milljarðar króna. Ég fullyrði að sjávarútvegurinn hefur svo sannarlega fengið að finna af fullum þunga fyrir þessum skelli en hið sama verður því miður ekki sagt um ýmsar aðrar greinar í landinu sem hafa getað haldið uppi gegndarlausri þenslu, launaskriði og þar fram eftir götunum í krafti erlends lánsfjár og valdið þar af leiðandi sjávarútveginum beinlínis miklum búsifjum. Ég vil í þessu sambandi jafnframt biðja hv. þm. að leiða rétt aðeins hugann að því hvað hefði gerst ef hæstv. sjútvrh. hefði í einu og öllu farið að tillögum Hafrannsóknastofnunar um ákvörðun hámarksþorskafla landsmanna. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að hann styðjist við tillögur Hafrannsóknastofnunar. Við skulum gefa okkur það að hann hefði farið í einu og öllu að þessum tillögum og ákveðið að í ár og í fyrra yrðu veidd um 200 þúsund tonn af þorski. Ég vil benda á að nógu illa gengur okkur að lifa með því að veiða 300- 320 þúsund tonn þó við færum ekki í þá stöðu að vera með um 200 þúsund tonna þorskafla. Hvernig halda hv. þingmenn að væri umhorfs í okkar þjóðfélagi ef við byggjum við það að þorskaflinn sem dreginn var á land hefði einungis verið 200 þúsund tonn? Hvernig ætli væri umhorfs í þessum litlu sjávarþorpum, þessum plássum úti á landi þar sem allt byggist á þessari veiði? Hvernig ætli væri hljóðið í hv. þingmönnum nú við gerð fjárlaga ef þjóðarframleiðslan væri sem þessu næmi minni? Hvernig ætli væri umhorfs á vinnumarkaði okkar? Hvernig væri komið fyrir launakjörum opinberra starfsmanna o.s.frv., o.s.frv.? Og hvernig ætli væri komið fyrir afkomu okkar fiskiskipastóls, okkar fiskvinnslustöðva? Nógu bág er hún samt. Í 7. gr. frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Við ákvörðun aflamarks og þorskaflahámarks 1986 fyrir fiskiskip þau sem stunduðu botnfiskveiðar með sóknarmarki 1985 gilda eftirfarandi reglur: A. Aflamark af einstökum fisktegundum skal ákveðið þannig að afli þeirra á árinu 1985 vegi þriðjung en reiknað aflamark þeirra fyrir 1985 tvo þriðju. B. Þorskaflahámark skal ákveðið þannig að það sé, hvort sem hærra reynist, meðalþorskaflamark báta í hverjum flokki, stærð og veiðisvæði með 20% álagi, eða reiknað þorskaflamark viðkomandi skips samkvæmt lið A með 20% álagi. Við úthlutun botnfiskveiðileyfa fyrir árið 1987 skal endurmeta aflamark og þorskaflahámark þeirra fiskiskipa, sem botnfiskleyfi hafa með sóknarmarki árið 1986 með sama hætti og að ofan greinir, þó þannig að afli árið 1986 vegi helming við ákvörðun aflamarks eða þorskaflahámarks og vægi aflamarks á fyrra ári sbr. og 5. gr. minnki að sama skapi." Til þessarar greinar hefur nokkuð oft verið vitnað í umræðunum í kvöld og þessi grein verið talin til sérstaks marks um það frjálslyndi sem ríkti í tillögugerðinni varðandi ákvörðun aflamarks fyrir árið 1986. Ég held hins vegar að þessi tillögugrein eins og hún liggur fyrir feli í sér jafnmargar hættur og sá vandi sem henni er í rauninni ætlað að leysa. Þessi tillögugrein hefur það að markmiði að auðvelda þeim skipum sem það kjósa að vinna sig út úr reynslunni, aflareynslunni, sem þeim var úthlutað á árinu 1984. Henni er sem sagt ætlað að leysa þau skip úr ákveðnum viðjum og gætu þannig síðar unað við þá úthlutun sem þau fengu á grundvelli reynsluáranna um áramótin 1983-1984. Gott og vel. En hver er vandi sá sem þessi tillögugrein skapar? Hann er auðvitað sá að þau skip sem ekki munu velja sóknarmark munu sitja eftir við aflamarkið, að hlutur þessara skipa mun rýrna að sama skapi. Eftir því sem hlutur sóknarmarksskipanna eykst - að því gefnu vitaskuld að úthlutun þorskaflamarksins sé gefin stærð - mun hlutur aflamarksskipanna rýrna, dragast saman. Menn sem einhverra hluta vegna, af gildum ástæðum væntanlega, neyðast til eða munu velja aflamarkið, sitja eftir í farinu og geta sig hvergi hreyft. Skip sem hafa drjúga úthlutun þorskkvóta munu smám saman verða að meðaltalsskipum án þess að geta komið nokkrum vörnum við. Þá segja menn: Af hverju velja þá þessir útgerðarmenn ekki bara sóknarmarkið? Það er ekki jafnauðvelt og virðast kann við fyrstu sýn. Ég hef í huga dæmi af útgerð einni þar sem ég þekki örlítið til og þar er því þannig háttað að um er að ræða tvö skip hjá sömu útgerð. Annað skipið er gamalt og afskrifað, hitt skipið er nýtt og dýrt og ber mikinn fjármagnskostnað. Útgerðarmaðurinn þarna hefur tekið þann kostinn - til þess að tryggja það að nýja skipið geti staðið í skilum við fjárfestingasjóðina - að láta eldra skipið á rækjuveiðar og nýta botnfiskkvóta þess skips á hinu nýja. Með þessu móti hefur hann getað staðið í skilum. Þessi maður á í raun og veru engra kosta völ annarra en þeirra að halda áfram sömu aðferð ef hann ætlar sér að standa í skilum. Hann getur auðvitað reynt að fara á sóknarmarkið í því skyni að vinna sér inn nýja reynslu, brjótast úr þessum frægu viðjum, en það mun leiða til þess að hann getur ekki staðið í skilum. Þetta vil ég benda á vegna þess að þessi grein eins og hún er sett fram þarna mun með öðrum orðum skapa ný vandamál jafnframt því sem hún kann að leysa einhver sem fyrir eru. Í þeim umræðum sem fram hafa farið um fiskveiðistjórnina upp á síðkastið hefur mjög mikið verið gert úr vanda þeirra báta sem eru innan við 10 tonn. Út af fyrir sig ætla ég ekki að orðlengja þessa umræðu. Að mínum dómi hefur hún farið úr öllum böndum og vandi þessara skipa verið á margan hátt blásinn upp og umræðan dreifst út um víðan völl m.a. vegna þess. Ég er þeirrar skoðunar í raun og veru - og það má kannske segja að liðsaukinn komi nú úr óvæntustu átt - að á margan hátt sé komið mjög til móts við sjónarmið útgerðarmanna minni bátanna í því frv. sem hér er lagt fram; þá er ég að tala um bátana fyrir neðan 10 tonn. Á hinn bóginn sé ég ekki betur en að eftir séu skildir úti í kuldanum þeir útgerðarmenn og sjómenn sem ég álít að hafi farið verst út úr þessari aðferð við stjórnun fiskveiða og það eru útgerðarmenn og sjómenn á bátum sem eru á stærðarbilinu ca. 10-20 tonn. Þessir bátar hafa á margan hátt litla aðra möguleika en þá sem bátarnir innan við 10 tonnin hafa en er samt gert að hlíta miklu strangari stjórnunaraðferðum við fiskveiðar. Ekki er talað um það að tugir ef ekki hundruð manna af þessum bátum hafa orðið að mæla göturnar í allt sumar eða fá sér aðra vinnu. Útgerðarmenn þessara báta hafa ekki getað skaffað þeim verkefni. Ég vil beina því til sjútvn. og hæstv. sjútvrh. að sérstakur gaumur verði gefinn að vanda þessara báta því hann er ærinn og hann er mjög alvarlegur. Ég held að við gerðum góðan hlut í því að beina sjónum okkar nú um stund fremur að vanda þessara báta en eingöngu að einblína á þá báta sem eru innan við 10 tonn og fer nú ört fjölgandi. Í 12. gr. frv. í lokakafla segir svo, með leyfi forseta: "Heimilt er að takmarka framsalsheimild þeirra skipa er sérleyfisveiðar stunda." Ég vil sérstaklega vara við þessu ákvæði frv. Mikið er talað um það að útgerðarmenn tiltekinna báta leggi þeim upp á fjörukamb, láti þá grotna þar niður, selji kvótana sér til skemmtunar og fari síðan í sólarlandaferðir til útlanda. Þessar staðhæfingar eru byggðar á einhverjum rokufréttum nokkurra dagblaða en skipta í raun og veru engu máli. Hér er ekki um að ræða almenna misnotkun á þessu kerfi heldur fyrst og fremst einstök tilvik sem oft á tíðum eru orðum ýkt og standast tæpast frekari skoðun. Ég vil benda á að í raun og veru er ekki með þessu ákvæði - þar sem gert er ráð fyrir einhverri takmörkun á framsalsheimild - verið að reyna að ná þessum einstaklingum enda held ég að slík leit væri álíka vonlaus og leitin að nálinni í heystakknum. Hins vegar er gert ráð fyrir því beinlínis í grg. frv. að heimilt sé að takmarka framsalsrétt skipa sem hafa sérveiðileyfi og eru m.a. hafðir í huga þeir bátar sem stunda úthafsrækjuveiðar allt árið. Ég bendi á í þessu sambandi að árin 1984 og 1985 voru engan veginn reynsluár hvað þetta snertir. Hafi þau átt að vera reynsluár hefði verið eðlilegur hlutur að tilkynna um það fyrir fram svo menn áttuðu sig á því að sú aðferð sem þeir höfðu við veiðarnar væri metin sem einhvers konar reynsla. Það er alveg ljóst að hafi menn það í huga að takmarka framsalsheimildir einhverra skipa, sem byggja á því að þau nýti ekki sinn kvóta, er eingöngu hægt að líta til ársins sem nú fer í hönd, 1986, og áranna þar á eftir, en engan veginn hægt að líta á árin 1984 og 1985. Ég vil biðja hv. þingmenn að hafa í huga hvað væri líkleg atburðarás í þessu sambandi. Í fyrsta lagi bendi ég á að hér er um að ræða ákaflega fá skip. Afli þeirra skiptir nánast engu og væri honum dreift niður á þau skip sem fyrir eru í veiðinni býst ég við að hvert skip, hver meðaltogari fengi svona 10-15 tonn út úr þeirri úthlutun og á ég ekki von á að neinn telji sig muna mikið um það. Það sem hins vegar mundi gerast á næsta ári er að útgerðarmenn þessara skipa mundu haga þannig veiðum sínum að þeir misstu ekki þennan kvóta sinn. Ég held að það sé ákaflega mikið ofmat á góðmennsku þessara útgerðarmanna, og þekki ég þar nokkuð til, að ímynda sér að þeir mundu láta kvótann úr höndum sér á svo auðveldan hátt. Það er enginn vandi fyrir þessi skip að fiska; þetta eru flest ágætlega búin togskip. Það er enginn vandi fyrir þessi skip að sópa upp þessum nokkrum hundruðum þorskígilda sem þau hafa á sumarmánuðunum júní, júlí og ágúst þegar mestur afli er. Það væri enginn vandi að koma þessum afla undan í gáma til útlanda og það væri enginn vandi sem sagt fyrir þessi skip að nýta þennan afla og halda síðan á rækjuveiðar. Og hvað hefðum við upp úr þessu? Jú, við hefðum haft það upp úr þessu að vísu að koma í veg fyrir að þau væru að braska með þennan kvóta en annað væri það að við hefðum staðið að þessum veiðum með dýrari hætti en ella. Við hefðum minnkað heildarafrakstur sjávarútvegsins í landinu því á meðan þessi skip væru að fiska þennan botnfiskafla sinn gætu þau ekki verið á rækjuveiðum og við skulum muna að þessi afli hefði í öllum tilvikum verið veiddur af öðrum skipum. Við værum að minnka heildartekjur íslenskra sjómanna. Við værum að koma í veg fyrir að nýta þá fjárfestingu sem við hefðum fyrir í landinu á hagkvæmasta hátt sem okkur ber. Er það markmiðið með þessum lögum? Er það markmiðið með málflutningi þeirra manna sem hafa talað og varað við framsalshugmyndinni og vilja takmarka hana? Ég vil spyrja að þessu. Ég vil í þessu sambandi sérstaklega vitna til þess að í Degi, fyrir ekki löngu, var vitnað til þeirra orða hæstv. sjútvrh. að rækjuveiðar hefðu aukist mjög mikið í kjölfar breyttrar fiskveiðistjórnunar á árinu 1984 og sú aukning næmi u.þ.b. 7-800 milljónum króna. Ég hefði haldið að þessi aukning skilaði nokkru fyrir þjóðarbú okkar og væri þess eðlis að við teldum ástæðu til þess að viðhalda henni. Ég er þeirrar skoðunar að yrði þessu heimildarákvæði beitt gengi það öndvert við þá hugmynd að efla hagræði í sjávarútvegi okkar og auka hámarksafrakstrargetuna og vil ég sérstaklega minna á orð hv. 5. þm. Reykv., formanns Alþfl., sem spurði knýjandi spurninga í þessu sambandi. Herra forseti. Ég hef nú farið yfir frv. ekki mjög ítarlega en komið inn á nokkur þeirra atriða sem ég tel vera gagnrýnisverð í frv. sjálfu. Ég vil þó leggja höfuðáherslu á að ég tel að sú aðferð við fiskveiðistjórnun sem við erum að tala um nái ekki þeim meginmarkmiðum sem hæstv. ráðherra talaði um í ræðu sinni og hefur raunar lagt áherslu á eftir því sem ég best veit á öllum þeim fundum sem hann hefur haldið vítt og breitt um landið og fyrir þá fundi vil ég sérstaklega þakka honum; það voru fundir sem voru til fyrirmyndar. Hver voru þessi markmið? Í fyrsta lagi takmörkun heildarafla, í öðru lagi að tryggja réttláta skiptingu milli skipa og byggðarlaga, í þriðja lagi að atvinnuöryggi verði ekki stefnt í hættu, í fjórða lagi að keppa að því að minni tilkostnaður yrði í veiðum, í fimmta lagi að auka nýtingu og bæta hráefni og í sjötta lagi er spurningin um athafnafrelsi í greininni. Það er alveg ljóst og það hefur margkomið fram að núverandi kvótakerfi tryggir ekki takmörkun heildarþorskafla. Menn segja sem svo: Þetta er ekki sanngjörn ályktun vegna þess að hér er um að ræða stjórnvaldsákvörðun um það að hundsa tillögur Hafrannsóknastofnunar. Það sem ég vil leggja áherslu á er það að núverandi kerfi býður sem sagt upp á að ekki sé farið eftir tillögum Hafrannsóknastofnunar um hámarksafla og þar af leiðandi er alveg ljóst að þetta kerfi í sjálfu sér tryggir alls ekki neitt í þessum efnum. Ég fagna því að vísu, eins og ég gerði fyrr í ræðu minni, að hæstv. sjútvrh. hafði til að bera þá víðsýni að gera kerfið þannig úr garði að það byði upp á það að fara allt að 60% fram yfir tillögur Hafrannsóknastofnunar. Í þessu sambandi vil ég minna á að þrátt fyrir þetta leggur Hafrannsóknastofnun til 50% magnaukningu frá tillögum sínum fyrir árið í ár þannig að ekki sýnist hafa verið teflt þar í neina tvísýnu. Í öðru lagi vil ég víkja að hugmyndinni um réttláta skiptingu milli byggðarlaga og skipa. Ég verð að játa að þetta finnst mér vera háleitasta markmiðið sem býr að baki þessum kvótahugmyndum. Menn hafa í árþúsundir verið að reyna að dunda sér við að finna út hvað sé réttlæti og skylt er að geta þess að enginn hefur komist að endanlegri niðurstöðu. Um þetta hafa heimspekingar þráttað og skrifað langar bækur og þrátta víst enn. Þess vegna finnst mér ánægjulegt að í sjútvrn. skuli menn taka til við svo heimspekilegt og háalvarlegt viðfangsefni sem það að skilgreina réttlæti þó í fiskveiðum sé. En sennilega hefur ekki tekist heldur í sjútvrn. að finna hinn endanlega sannleik í þessu viðkvæma og erfiða, flókna, tæknilega máli því að svo bregður við að jafnvel bestu vinir kvótans sjá sérstaka ástæðu til þess í blaðaviðtölum að setja út á réttlætiskenndir ráðuneytisins og ráðherrans og vil ég þá sérstaklega í þessu sambandi vitna til orða Gísla Jónassonar, forstjóra Samtogs í Vestmannaeyjum, sem er eitt stærsta útgerðarfyrirtæki landsins, og hann er mikill stuðningsmaður núverandi kvótakerfis en hann segir svo í nýlegum Fiskifréttum, með leyfi forseta: "Við Vestmanneyingar erum í höfuðdráttum sammála frv. sjútvrh. um fiskveiðistjórnun. Þó eru náttúrlega agnúar á því sem við vildum sníða af. T.d. var gott karfafiskirí á þeim árum sem höfð voru til viðmiðunar þegar kvótinn var ákveðinn á sínum tíma og við vorum þá meira í karfaveiðum en þorskveiðum. Þess vegna fáum við mjög skertan kvóta af þorski", sagði Gísli. Og enn bætir hann við: "Núna á þessu ári erum við með öll skipin á sóknarkvóta og ég er óhress með að skip sem eru á sóknarkvóta fái ekki jafnmikinn þorsk hvort sem þau eru skráð í Vestmannaeyjum eða á Akureyri. Togari í Vestmannaeyjum fær 800 tonn en togari fyrir norðan 1500 tonn." Ég skal játa að ég er ekki heldur ýkja hrifinn af réttlætiskenndinni sem þarna birtist, en vek athygli á þessu fyrst og fremst til þess að sýna að í þessu háleita markmiði hefur ráðherrann ekki einu sinni getað sannfært sína einlægustu stuðningsmenn í þessu máli. Þá er komið að spurningunni um atvinnuöryggi. Það er rétt að merkilega vel hefur tekist að tryggja atvinnuöryggi í landinu þrátt fyrir þær miklu takmarkanir sem verið hafa á þorskafla á árinu. Þetta hefur fyrst og fremst gerst vegna þess rýmis sem menn þó hafa til framsals og vil ég biðja menn að hafa þetta sérstaklega í huga þegar verður farið að fjalla um þennan hluta aflamagnsfrumvarpsins. En þó eru blikur á lofti og í einkamálgagni hæstv. forsrh. á Vestfjörðum, blaðinu Ísfirðingi, birtist ákaflega lýsandi frásögn af framkvæmd kvótakerfisins og hvernig það kemur við hinar smærri byggðir í landinu. Ég vildi fá að lesa þessa stuttu grein, með leyfi hæstv. forseta. Þetta er fréttafrásögn vestan frá Patreksfirði í þessu einkamálgagni hæstv. forsrh.; hún hljóðar svo: "Hin hefðbundna haustvertíð línubáta hófst með seinna móti þar sem kvótinn var búinn að mestu strax í vor hjá flestum bátunum. Reynt hefur verið að fá keyptan kvóta, sem gengið hefur erfiðlega. Menn sjá fram á áframhald niður á við í útgerðarmálum staðarins þar sem afli er tregur og gæftir slæmar og auk þess dregur staða kvótamála kjark úr mönnum. Togarinn Sigurey lýkur kvóta sínum í þessari viku, þ.e. um miðjan nóvember, og er þar ekkert fram undan annað en lega við bryggju fram til áramóta. Hið sama á við um línubátinn Þrym sem einnig er í eigu HP, Hraðfrystihúss Patreksfjarðar, en hann er að ljúka við sinn kvóta þrátt fyrir að hann hafi einungis stundað bolfiskveiðar í tæpa fjóra mánuði á árinu." Ég vil í þessu sambandi, herra forseti, einkanlega leggja áherslu á tvö atriði. Hið fyrra er það að í einkamálgagni hæstv. forsrh. sjá menn sérstaka ástæðu til að tala um að "staða kvótamála dragi kjark úr mönnum". Hér held ég að sé einmitt komið að kjarna þessa máls og einum alvarlegasta þætti núverandi fiskveiðistjórnunar, þ.e. þessi kvíði sem víða hefur gert vart við sig og kom fram svo oft á þessu ári þegar menn hvað eftir annað stóðu frammi fyrir því að vita ekki þegar togarinn lagði út í veiðiför hvort hann gæti fengið að fara út í aðra vegna kvótaleysis. Sem betur fer tókst oft að ráða fram úr þessu, en ég vil leggja áherslu á þann kvíða sem þetta skapaði í þessum litlu plássum og hefur örugglega átt sinn þátt í því að fólk hefur ekki laðast að störfum í þessari atvinnugrein. Það ber að vísu að játa, vegna þessa sérstaka tilviks á Patreksfirði, að togarinn Sigurey er núna að veiða fisk fyrir Vestmanneyinga og hefur þar með verið hægt að skapa skipinu verkefni. En það er náttúrlega lítil stoð fyrir vinnufúsar hendur vestur á Patreksfirði. Mikið er talað um að kvótakerfið hafi dregið úr öllum tilkostnaði við veiðarnar. Þetta er vitaskuld mikið deilumál og álitamál og verður sennilega seint nokkuð fullsannað í þessum efnum. Það ber að vísu að játa að líklega er kostnaður við þorskveiðar togara minni á þessu ári en oft áður. Það byggist fyrst og fremst á þeirri mikil aflasamþjöppun sem varð nú í sumar og ég mun koma að síðar. Það er ódýrara - það gefur auga leið - að moka upp fiskinum í júlí en að skarka á þessu við verstu skilyrði yfir vetrarmánuðina. En það er fleira sem ber að hafa í huga. Á fiskiþingi á síðasta ári flutti Jón Páll Halldórsson varafiskimálastjóri erindi þar sem hann m.a. vék að þessu og sagði svo, með leyfi hæstv. forseta: "Talsmenn breytingarinnar" - þ.e. breytingarinnar í kvótakerfi - "hafa bent á að veiðafærakostnaður netabáta hafi verið minni á síðustu vertíð en áður, en aðrir telja að hann sé miklu fremur afleiðing af hagstæðara tíðarfari. Sama er að segja um hráefnisgæði netafisks, þau voru betri en árið áður, sérstaklega vegna hagstæðara tíðarfars á vetrarvertíðinni." Ég hygg, herra forseti, að nákvæmlega sama megi segja um árið í ár, að það sé fráleitt að líta eingöngu til þess að kvótakerfið hafi haft í för með sér hugsanlegan sparnað í sóknartengdum kostnaði. Ég held nefnilega að þarna komi margt fleira til og ég hef þegar bent á tvö mjög mikilvæg atriði. En það er líka talað um að kvótakerfið hafi stuðlað að betri nýtingu veiðanna, betri nýtingu á hráefni og verðmætara hráefni. Í þessum efnum held ég að álitamálin séu enn þá fleiri. Við getum að vísu reynt að skoða þessi mál með því að bera saman gæðaskýrslur þær sem Fiskifélag Íslands gefur út á grundvelli gæðamats Ríkismats sjávarafurða. En ég held að það séu tölur sem er ákaflega varlegt að treysta. Ég skoðaði nýjustu gæðamatsskýrsluna fyrir tímabilið janúar-maí á þessu ári. Þar kemur m.a. í ljós að u.þ.b. 80 línubátar á allri vetrarvertíðinni skiluðu að landi algerlega gallalausu hráefni skv. þessari skýrslu. Ég vil bara beina þeim orðum til þeirra sem þekkja til hvort þeim þyki þetta líkleg niðurstaða, hvort þeim þyki líklegt að þetta komi heim og saman við raunveruleikann, að 80 línubátar, sem fiskuðu vísast þúsundir tonna, hafi komið með hvert gramm af fiski algerlega gallalaust. Þrátt fyrir að við öll viðurkennum gæði línufisksins vitum við vel að hér er ekki um að ræða neinar raunhæfar tölur, hér er maðkur í mysunni og hér er alls ekki um að ræða neinar tölur sem á er byggjandi. Því vara ég mjög við því að fara út í samanburð á gæðum fisksins á þessum grundvelli. Ég vil hins vegar benda á að fjölmargir þeir, sem gleggst þekkja til, eru þeirrar skoðunar að í raun og veru hafi ástand fiskjarins síst batnað við tilkomu kvótakerfisins. Í þessu sambandi langar mig til að vitna til álits tveggja manna sem eru báðir þaulkunnugir daglegu starfi í þessari grein, tveir vel menntaðir menn, fisktæknar frá Fiskvinnsluskóla Íslands sem starfa við sjávarútveg, Einar Garðar Hjaltason hjá Hraðfrystihúsinu hf. í Hnífsdal og Hörður Geirsson hjá Pólnum hf. á Ísafirði. Þeir segja svo í grein, sem birtist í Ægi 4. tölublaði 1985, með leyfi hæstv. forseta: "Greinilegt er að sumarveiðin hefur aukist ískyggilega á milli þessara ára og var þó ekki á bætandi. Besta starfsfólk við snyrtingu og pökkun eru útivinnandi húsmæður og hvorki erlendur starfskraftur né skólafólk í sumarafleysingum standast þeim snúning. Það er því augljóst að ekki getur gefið góða raun að veiða mestan afla í júlí og ágúst þegar flestar húsmæðranna taka sér sumarfrí eða þurfa að vera heima vegna lokunar dagheimila og skóla. Afleiðingin af því að hrúga fiski á land þegar flestir vanir starfsmenn eru fjarverandi hlýtur að vera að verkstjórar neyðast til að láta vinna fiskinn í hraðvirkustu pakkningar til þess einfaldlega að hafa undan togurunum. Þá geta menn lent í þeirri aðstöðu að vinna í pakkningar sem gefa mjög lítið af sér." Því hefur verið haldið fram hér í þessum umræðum að þessi staðreynd, að afla hafi verið hrúgað í land í júlímánuði, eigi ekkert skylt við stjórnun fiskveiða. En hver er skoðun þessara manna, sem starfa í greininni sjálfri frá degi til dags, hafa þessa reynslu af sjálfum sér? Þeir segja svo, með leyfi hæstv. forseta: "Undirritaðir eru sannfærðir um að kvótakerfið í núverandi mynd hafi ekki aukið gæði aflans og ekki stuðlað að því að samræma veiðar og vinnslu við afrakstursgetu fiskstofna." Þetta er sem sagt mat þeirra. Ef við skoðum enn fremur hvernig þróunin hefur verið frá því að núverandi fiskveiðistjórnunarfyrirkomulag var tekið upp kemur í ljós að verið hefur jöfn og stöðug þróun í þessum efnum. Í júlí á þessu ári bárust á land alls 42 263 tonn. Hér er um að ræða bráðabirgðatölu Fiskifélags Íslands sem kann að breytast eitthvað örlítið en það skiptir ekki máli. Ég hef hér í höndunum tölur 20 ár aftur í tímann sem sýna okkur að aldrei á þessu tímabili hefur borist annar eins þorskafli á land. Meira að segja árið 1981, hið fræga metaflaár, bárust einungis á land í júlímánuði 34 371 tonn. Miðað við áætlanir Fiskifélags Íslands um fiskveiðar á þessu ári má búast við að júlíaflinn verði u.þ.b. 13-14% af heildarafla ársins í ár. Árið 1981 var hann 7,5%. Ef við skoðum þróunina aftur í tímann er ljóst að umtalsverð breyting verður á árinu 1984. Enginn fær mig til að fallast á að þetta sé alger tilviljun, að skyndilega hafi menn misst allt úr böndunum og þetta eigi ekkert skylt við kvótakerfið, núverandi aðstæður við fiskveiðistjórnun. Ég held að það þurfi ærið mikla tilviljun til að svo kunni að vera. Varðandi sjötta atriðið í markmiðum um fiskveiðistjórnun, þ.e. spurninguna um athafnafrelsið, þá þarf náttúrlega ekki vitnanna við. Það liggur fyrir að eitt markmiðið með núverandi fyrirkomulagi við stjórnun fiskveiða er nákvæmlega það að stýra og stjórna, að takmarka og koma í veg fyrir. Þetta getur varla talist mikilvægt framlag til athafnafrelsisins í landinu. Herra forseti. Það eru fjölmörg atriði sem ég hefði viljað koma hér inn á í ræðu minni en mál er brátt að linni. Ég vil benda á að að því er stefnt með þessu kvótafrumvarpi að kvóti verði við lýði þriðja árið í röð. Nú eru aðstæður í þjóðfélaginu, í lífríkinu í sjónum allt aðrar en þær voru þegar aflamarksleiðin var fyrst valin í árslok 1983. Ég er þeirrar skoðunar að í fyrsta lagi séu fjölmargir gallar við núverandi frv. og í öðru lagi að núverandi aðferð við stjórnun fiskveiða hafi ekki náð þeim markmiðum sem að var stefnt. Það er á þessum grundvelli sem ég hef lýst andstöðu minni við þessa leið. Ég vil í lokin taka undir þau orð hv. 5. þm. Austurl. þegar hann sagði að við ættum að hafa það í huga að þrátt fyrir mikilvægi þessa máls séu ýmis önnur mál enn mikilvægari fyrir sj ávarútveginn í heild. Þar á ég fyrst og fremst við þá alvarlegu afkomu sem nú er í þessari grein. Ég er þeirrar skoðunar að það sé frumskylda Alþingis að láta þessi mál til sín taka með miklu beinskeyttari hætti en gert hefur verið. Sú þróun, sem hófst reyndar af sérstökum krafti í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem hv. þm. átti aðild að, getur ekki gengið lengur að eigið fé sjávarútvegsfyrirtækjanna sé að brenna upp, að greiðslustaða þeirra sé í núlli, að dag eftir dag þurfi forustumenn þessara fyrirtækja að verða að ómerkingum í viðskiptum sínum við viðskiptamenn sína, að staða sé þannig í þessari undirstöðuatvinnugrein að fólkið flýi hana, að víða um landið séu togarar á uppboði og annars staðar sé þannig komið að þeir séu að fara á kaf í skuldir. Ég er þeirrar skoðunar að þrátt fyrir mikilvægi fiskveiðistjórnunarinnar fyrir efnahagslíf okkar allt og fyrir starfshætti atvinnugreinarinnar séu þessi afkomumál greinarinnar enn þá mikilvægari. Ég vil árétta það sjónarmið hv. þm. að þessi mál verði tekin til sérstakrar meðferðar hér á Alþingi.



Herra forseti. Við höfum hér hlýtt á verulega gagnrýni frá hv. þm. Einari Guðfinnssyni. Það er ekki nema eðlilegt að slíkar raddir heyrist úr þessum ræðustól vegna þess að lengi hefur verið ljóst, allt frá áramótum 1983-1984, að um kvótann var ekki eining. Hins vegar verður að líta svo á - og reynslan rökstyður þá skoðun - að hér höfum við í framkvæmd, og höfum nú haft brátt í tvö ár, það kerfi sem skárst er til að stjórna fiskveiðum. Það var ekki undirbúningslaust sem þessu fyrirkomulagi var komið á, þessari skipan varðandi stóru fiskveiða og það er óhjákvæmilegt að minna á, sérstaklega með gagnrýni þá sem hér hefur heyrst í dag í huga, að mikill meiri hluti hagsmunaaðila í sjávarútvegi, hvort heldur er í veiðum eða vinnslu, hefur léð jáyrði sitt að því er þetta fyrirkomulag varðar. Er þar skemmst að minnast samþykkta og ályktana Landssambands íslenskra útvegsmanna og fiskiþings nú fyrir nokkrum dögum þó svo að önnur niðurstaða yrði á þingi Farmanna- og fiskimannasambandsins. En þetta fyrirkomulag, þetta kerfi, er vitanlega ekki gallalaust frekar en önnur mannanna verk. Það hefur réttilega verið bent á hverjir eru megingallar þess, m.a. í umræðunum hér í dag. Ekki hefur tekist sem skyldi og eins og vonir stóðu til að samræma veiðar og vinnslu. Það hefur ekki heldur tekist að sníða af aflatoppana þegar allt of mikill afli berst á land. Afleiðingin er að hann er verkaður í ódýrustu umbúðir, það skortir vinnuafl til að vinna hann og hluti hans verður einfaldlega ónýtur og honum verður að fleygja. Í því formi sem frumvarpið nú liggur fyrir hafa verið gerðar á því nokkrar breytingar sem grein er gerð fyrir í upphafi grg. frv. Það verður að segjast að þær eru til bóta frá upphaflegri gerð frv. M.a. er gildistími styttur úr þremur árum niður í tvö ár. Það var eitt umdeildasta atriðið og að mínu mati var óhjákvæmilegt að sá tími yrði styttur. Margir hafa viljað hafa þann tíma aðeins eitt ár. En vitanlega fylgja því ýmsir kostir, m.a. með yfirfærslu á kvóta, að hafa tímabilið tvö ár og það er viðsættanlegt í ljósi þess að í árslok 1986 skal hafa farið fram ítarleg endurskoðun á lögunum í samráði við sjútvn. Alþingis, þær sem hér sitja í Ed. og Nd., og er kannske ekki vanþörf á í ljósi reynslunnar, og þá ekki síður í nánu samráði við hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Þegar á heildina er litið held ég því að ekki fari á milli mála og sé tvímælalaust að hér er um að ræða bestu leiðina til að stjórna fiskveiðum sem við þegar höfum nokkra og alldýrmæta reynslu af. En ekki verður hjá því komist þegar rætt er um stjórnun fiskveiða að minna á mál sem í rauninni er miklu stærra en það mál sem hér liggur fyrir þessari deild í frumvarpsformi. Það er rekstrargrundvöllur þessarar atvinnugreinar sem er tvímælalaust mikilvægasta atvinnugrein landsins og reyndar máttarstólpinn undir okkar þjóðarbúskap. Það er kunnara en frá þurfi að segja, og ég ætla ekki að rekja það hér í löngu máli, hvernig afkomu sjávarútvegsins er háttað um þessar mundir. Þar hefur á síðustu árum - og reyndar hófst sú þróun alllöngu fyrir feril núverandi ríkisstjórnar–sigið mjög á ógæfuhliðina. En sjaldan hefur útlitið verið jafndökkt fram undan og einmitt um þessar mundir. Fiskvinnslufyrirtæki um land allt eru rekin með tapi. Bátar og togarar eru komnir í þrot og hverfa hver á fætur öðrum úr byggðarlögunum. Útgerðarmenn, eigendur fiskvinnslustöðva eyða mestum hluta af sínum tíma í að afla lánsfjár til að standa undir afborgunum í næstu viku. Segja má að að mörgu leyti sé stór hluti þessarar atvinnugreinar u.þ.b. að komast á vonarvöl. Það er greinilegt að svona getur ekki öllu lengur fram haldið og ég held að það sé frumskylda Alþingis og ríkisstj. og annarra stjórnvalda, sem hér eiga hlut að máli, að gera hér bragarbót á og þó fyrr hefði verið. Miklum tíma hefur verið eytt í að fjalla um kvótamálið hér innan veggja Alþingis sem utan. Mikilli orku hefur einnig verið eytt í það mál og umræður miklar farið fram. Það fer ekki hjá því að þær miklu umræður hafa að vissu leyti komið niður á því máli sem hér er miklu stærra og ég nefndi áðan, þ.e. afkomugrundvöllur þessarar atvinnugreinar. Það er orðið tímabært að hér fari fram umræða á Alþingi um þau efni. Ég vil taka undir þau orð hv. tveggja síðustu ræðumanna sem þeir létu fjalla í þá átt. En það er fyrst og fremst hlutverk ríkisstj. að gera hér þá bragarbót sem ég nefndi. Ekki þarf langt að fara til að sjá hvernig ástandið er. Ég nefni Suðurnes sérstaklega í því efni. Þar höfum við á síðustu mánuðum og misserum horft upp á hvern togarann á fætur öðrum hverfa burt úr byggðarlögunum á aðra staði. Atvinnutækin fara og ekkert verður eftir. Þar hefur hvert frystihúsið á fætur öðru lokað dyrum sínum. Þar hafa fyrirtæki í fiskvinnslu nýlega orðið gjaldþrota. Ástandið versnar dag frá degi. Hvergi er meðalaldur fiskiskipa hærri en einmitt á þessu svæði, því svæði sem hingað til hefur verið talið einna vænlegast til útgerðar á öllu Íslandi. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að að lokinni afgreiðslu kvótafrv., þessa frv. um stjórn fiskveiða, taki ríkisstj. sér fyrir hendur sem algert forgangsverkefni - og reyndar þó fyrr hefði verið - að fjalla um vanda útgerðar og fiskvinnslu og koma þar fram með tillögur og úrræði sem betur mega duga en þau sem hingað til hafa sést. Það vantar ekki að viðvörunarorð hafa mörg verið mælt í þessu efni. Ég hef hér fyrir framan mig ályktun aðalfundar Sambands fiskvinnslustöðvanna árið 1985 sem gerð var 25. október s.l. Ég ætla ekki að lesa hana hér en nefni aðeins eina setningu, með leyfi forseta. Þar stendur: "Frá árslokum 1980 hefur eigið fé í sjávarútvegi rýrnað svo milljörðum skiptir. Jafnvel er talið að það geti samsvarað andvirði 30 skuttogara. Þetta fé er glatað." Hér eru um fullyrðingu að ræða sem hefur verið vefengd, að ég hygg m.a. af hæstv. sjútvrh., og ég hygg að hér sé nokkuð ofmælt. En það er ekki ofmælt þegar sagt er að gífurlegt fé í sjávarútvegi er glatað. Það hefur rýrnað á liðnum árum, skuldirnar hafa vaxið, eigið fé í sjávarútveginum hefur skroppið verulega saman, því er ómótmælt. Þessa þróun verður að stöðva. Að því er sjálft frv. varðar væri hægt að tala hér langt mál og koma með margar ábendingar um það sem betur mætti fara og sýnist þar ugglaust sitt hverjum. Það var út af fyrir sig ánægjulegt að heyra að sjútvrh. gat um það í framsöguræðu sinni hér í dag að ástæða væri til að auka heimildir til línuveiða utan kvóta. Línuveiðar eru nú að hálfu leyti frjálsar fyrstu tvo mánuði ársins en ég held að full ástæða sé til að auka mjög þær heimildir og að þær veiðar verði að öllu leyti utan kvóta í upphafi árs og þá í árslok einnig þar sem hér er um besta hráefnið að jafnaði að ræða. Einnig held ég að mikil ástæða sé til þess - að því vék raunar ráðherrann sem möguleika í sinni framsöguræðu - að rýmka allverulega eða allnokkuð um sóknardagafjölda báta. Þá vildi ég segja: Sérstaklega á vertíðinni þannig að þeim væru heimilaðar veiðar alla vega tíu til fimmtán dögum lengur en er skv. núgildandi ákvæðum sem eru fyrst og fremst reglugerðarákvæði. Einnig er ástæða til að líta á það atriði hvort ekki er rétt að heimila þeim, sem hafa sérleyfi til veiða og aflamark og hafa nú í tvö ár í röð orðið að kaupa sér kvóta, á grundvelli þess að vinna sér hærri kvóta á komandi tveimur árum í ljósi þess að þar er um að ræða útgerðir sem hafa orðið nú í tvö ár að afla sér utanaðkomandi kvóta, að taka tillit til þess við hækkun næstu tvö árin. Að því er sérveiðarnar snertir - ég nefni þá sérstaklega rækjuna og skarkolann - er það mikil spurning hvort það er skynsamlegt kerfi, sem við höfum búið við, að veita einstökum vinnslustöðvum einkaleyfi til að vinna sjávarafla sem úr þessum sérveiðum berst í stað þess að hafa þar meira frelsi og meira svigrúm fyrir vinnslustöðvar á stöðunum almennt sem þarna eiga hlut að máli. Það mætti í sjálfu sér tala langt mál hér um vanda smábátanna. Hann var hér á dagskrá í þinginu það nýlega - utan dagskrár reyndar - að ég ætla ekki að fara að fjölyrða um hann. En ljóst er að það vandamál, þótt á eigendum þeirra brenni, er ekki mestur vandinn sem hér er við að fást. Ugglaust væri besta lausn þess máls sú sem sjútvrh. hefur hér oftar en einu sinni talið óframkvæmanlega og ekki skal ég í sjálfu sér vefengja að hún sé erfið framkvæmdar, en það þarf að gera greinilega mun á þeim sem hafa atvinnu af trillubátaútgerð og þeim sem stunda þetta sem sport. Fiskifélag Íslands og fulltrúar þess í hverri verstöð eiga að hafa mjög glöggt og gott yfirlit yfir málin að því er trillubátaútgerðina snertir. Ég held að kanna mætti til hlítar þann möguleika að gera greinarmun á mönnum á þennan hátt. Eins og fyrir liggur í frv. er hér að vísu um nokkra rýmkun að ræða en engu að síður verulegar takmarkanir í lok árs og upphafi árs til 9. febrúar. Þar þyrftu menn að hafa meira svigrúm og meira frelsi án þess að það væru lögbundin dagamörk heldur að þeir mættu róa þegar gefur. Ég vil, herra forseti, ekki láta hjá líða í þessu sambandi að minnast á annað mál sem kvótinn leysir ekki. Kvótinn leysir ekki rekstrarvanda sjávarútvegsins í dag, hann leysir ekki heldur úr öðru máli sem í sjálfu sér er kannske ekki síður mikilvægt og lýtur reyndar að því markmiði sem sett hefur verið efst á blað þegar rætt er um stjórn fiskveiða. Það lýtur að nýtingu fiskistofnanna, skynsamlegri og betri nýtingu. Í því efni verður ekki öllu lengur litið fram hjá því gífurlega smáfiskadrápi sem á sér stað í fiskveiðum Íslendinga. Hér er að vissu leyti um erfitt og viðkvæmt mál að ræða. Hér er um mál að ræða þar sem sannanir eru jafnan erfiðar. Hér er hins vegar einnig um mál að ræða sem hefur komið til tals og verið upp borið af framkvæmdastjóra Landssambands ísl. útvegsmanna ekki fyrir alllöngu, mál sem hefur verið rætt í fjölmiðlum oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, mál sem útvegsmenn og sjómenn vitanlega þekkja manna best til. Því hefur verið haldið fram að kvótakerfið og heimildir til að koma með í afla að landi smáfisk utan kvóta hafi valdið því að mjög hafi dregið úr smáfiskadrápi. Það er mjög til efs. Ég hygg að með sömu rökum megi einnig segja að það hafi haldið áfram og jafnvel frekar aukist ef nokkuð er. En eins og ég sagði áðan er erfitt um allar sannanir í þessu efni. Hins vegar er full ástæða til að láta fara fram rannsókn sem leiði í ljós hvert ástandið er að þessu leyti. Við getum sett okkur aflamark að því er þorskstofninn varðar og aðra fiskistofna og skrifað þau niður á blað. En hvað stoðar það ef ekki er tekið tillit til þeirra fiska sem út um lensportin fara? Sennilega er engin önnur leið til að fást við þetta vandamál en einfaldlega að auka verulega friðun á uppeldisstöðvum þorsksins fyrir Norðurlandi og Norðausturlandi. Það er augljóst mál að sá fiskur, sem ekki gengur til hrygningar en er drepinn ungur, gagnast þjóðarbúinu lítt og sjávarútveginum. Aukin friðun á uppeldisstöðvunum held ég að sé eitt það mikilvægasta mál í þessum efnum sem nú bíður úrlausnar og væri vissulega full ástæða til að sjútvrh. gæfi því sérstakan gaum ásamt þeim málum sem hér hafa borið á góma í umræðunum í dag og eru þau reyndar æði mörg.



Herra forseti. Í athugasemdum við lagafrv. þetta um stjórn fiskveiða 1986-1987 segir að tilgangur þess sé að færa undirstöðuatriði og meginreglur um stjórn fiskveiða úr reglugerðum í löggjöf. Bent er á að hér sé um svo mikilvægar ákvarðanir að ræða að æskilegt sé að Alþingi taki þær og festi með lögum. Lagt er til og að meginreglur þessar gildi í tvö ár. Allir viðurkenna að nauðsynlegt sé eins og nú horfir að hafa ákveðna heildarstjórn á fiskveiðum hér við land. Á hinn bóginn greinir menn á um hvernig þeirri stjórn skuli hagað og hvaða meginstefna skuli höfð að leiðarljósi. Er það síst að undra þegar þess er gætt að hér er um mikilvæg og viðkvæm hagsmunamál að ræða fyrir alla þá sem starfa við sjávarútveg og fiskvinnslu og svo þjóðarbúskapinn í heild. Fyrir nokkrum árum, þegar Íslendingar unnu fullnaðarsigur í landhelgismálinu og fiskveiðilögsagan stækkaði úr 75 þús. km2 í 758 þús. km2, fagnaði öll þjóðin. Hinn mikli fjöldi erlendra fiskiskipa sem árum saman hafði fiskað að vild á hafsvæðinu umhverfis landið varð að víkja og hverfa út fyrir 200 mílna mörkin, út úr efnahagslögsögu landsins. Og hafréttarsáttmálinn er einhver allra stærsti og merkasti áfangi sem náðst hefur nokkru sinni í heiminum í alþjóðasamvinnu með friðsamlegum hætti. Engan skyldi undra þó að íslenska þjóðin fylltist bjartsýni á slíkum tímamótum, við slík aldahvörf, þegar hún sá og fann framtíðardrauma sína rætast að þessu leyti, í raun og veru fyrr en nokkur hafði þorað að vona í alvöru. Nú var sú langþráða stund upp runnin að landsmenn gátu fiskað að vild, óáreittir af þegnum annarra þjóða og setið einir að auðlindum hinna gjöfulu fiskimiða umhverfis landið. Þessi saga er öllum kunn. En von bráðar kom á daginn hin gamalkunna kalda staðreynd að það er jafnvel enn erfiðara að gæta fengins fjár en afla þess með langri og harðri baráttu. Og nú hafa íslenskir fiskimenn orðið að búa við margháttaðar takmarkanir við sjósókn og aflabrögð hin síðustu ár og eru það næsta mikil viðbrigði og lífsreynsla fyrir menn sem hafa alist upp við þá hörðu kröfu að róa til fiskjar hvern færan dag og draga sem mesta björg í bú sér og sínum til framfæris og í þágu allrar þjóðarinnar. En auðvitað skilja menn og viðurkenna að engin auðlind er ótæmandi og alla rányrkju ber að varast. Þess vegna eru menn nú reiðubúnir til þess að sætta sig við hóflega og sanngjarna heildaryfirstjórn í þessum málum. En slík stjórnun má ekki hefta athafnafrelsi manna um of né draga úr sjálfsbjargarviðleitni þeirra og framtaki. Stjórn þarf á fiskveiðum en ekki ofstjórn. Nú segir í athugasemdum við frv. þetta að reynslan sem fengist hafi síðustu tvö árin af kvótakerfinu svonefnda sé undirstaða frv., m.ö.o. að kvótakerfið skuli áfram lagt til grundvallar löggjöf um þessi efni á næstu árum. Vera má að margir landsmenn geti samþykkt kvótakerfið svokallaða áfram og svo er að sjá að það njóti stuðnings eða meirihlutafylgis í heildarsamtökum hagsmunaaðila í sjávarútvegi. En þar er þó um að ræða veigamiklar undantekningar. Á ég þar við m.a. hvassa gagnrýni og raunar eindregna andstöðu margra Breiðfirðinga og Vestfirðinga við kvótakerfið sem hvað eftir annað hefur komið í ljós í fundarsamþykktum og fjölmiðlum og er á allra vitorði. Það skal sérstaklega tekið fram að hér er ekki um að ræða gaspur óábyrgra hávaðamanna, heldur gagnrýni dugmikilla sjómanna og athafnamanna sem eru þaulkunnugir sjávarútvegsmálum frá blautu barnsbeini og búa yfir mikilli þekkingu og reynslu á þessu sviði sem ekki verður dregin í efa. Það væri því næsta mikið ábyrgðarleysi að skella með öllu skollaeyrum við þeim aðvörunum og ábendingum sem þessir menn hafa sett fram hvað eftir annað af fullri einurð og drengskap. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að hafa yfir tvær glefsur eða svo, sýnishorn úr blaðaviðtölum frá s.l. sumri sem gefa nokkra hugmynd um afstöðu þessara manna: "Ólafsvík 19. júlí. Sjómenn eru æfir út í kvótakerfið og segja það vera að drepa hér allt niður. Þetta stjórntæki komi afar hart við Breiðfirðinga sem bjuggu við mögur viðmiðunarár og veiddu þá flestir hverjir nær eingöngu þorsk." "Grundarfirði 14. september. "Kvótamálin eru að sliga sameiginlega útgerð og fiskvinnslu. Ég mun róa að því öllum árum að kvótinn verði felldur niður, en eitthvað tekið upp í staðinn sem er mannlegt."" Þó að hér hafi verið tekin dæmi af ummælum Breiðfirðinga fyrst og fremst er þó hægt að nefna næg dæmi úr öðrum byggðarlögum sem ganga í svipaða átt. Þau sýna ljóslega að um þessi málefni öll eru skiptar skoðanir víða um land og sýnist þar sitt hverjum. Að sjálfsögðu er mjög erfitt að móta meginreglur í þessum efnum í löggjöf, sem allir geti bærilega við unað, og auðvitað ekki unnt að leggja nein sérstök sjónarmið í einstökum byggðarlögum landsins þeim til grundvallar að öllu leyti. Rétt er þó og óhjákvæmilegt að hlusta á raddir og skoðanir manna og rök með og móti þeim reglum sem ætlað er að gilda um svo viðkvæm hagsmunamál og stefnumörkun í þeim til frambúðar. Þáttur smábáta undir 10 tonnum í þessu frv. er kapítuli út af fyrir sig. Það var nokkuð rætt um þau mál í gær. Að sönnu er hér sem oftar að erfitt er að draga skarpa markalínu milli báta eftir því hvort þeir eru undir eða yfir 10 tonnum að stærð, en það hefur þó lengi tíðkast að flokka báta nokkuð niður eftir stærð og setja þá sér í hóp sem minnst eiga undir sér og háðastir eru veðri og vindum í sjósókn. Ég hygg að eigendur smábáta, hinir svokölluðu trillukarlar, séu eins og aðrir sjómenn reiðubúnir til þess að lúta ákveðnum veiðireglum og sanngjarnri heildarstjórn á fiskveiðum, en sérstaða þeirra er óneitanlega allmikil og þeir geta ekki sótt sjó í hvaða veðri sem er eins og allir vita - eða hver skyldi hafa trúað því um það leyti sem stærstu sigrar unnust í hafréttarmálum á Íslandsmiðum að ekki mundu líða nema fá ár þar til þessum mönnum væri meinað að róa á trillu sinni með handfæri eða línu í góðviðri eftir langan ógæftakafla á þeim forsendum að þeir væru með því að ganga á stofn nytjafiska um of og jafnframt á rétt annarra fiskimanna og sjósóknara? Marga fleiri mætti nefna og það mætti spyrja hverjir hafi skaðast á kvótanum eða orðið fyrir barðinu á honum. Hv. 1. þm. Vestf. nefndi hér áðan eigendur báta frá 10 og upp í 20 tonn að stærð. Ég get vel fallist á þessa athugasemd hv. 1. þm. Vestf. og vildi raunar mælast til þess mjög eindregið að allar leiðir væru kannaðar til að rétta hlut þessara manna að nokkru. Þessar almennu hugleiðingar og athugasemdir hefur mér þótt rétt að láta koma fram við 1. umr. málsins í þessari hv. þingdeild. Mér er fullljóst að mörg einstök atriði mætti nefna í frv. og rekja efni þess í heild, en það mun ég ekki gera að þessu sinni. Ég dreg ekki í efa að mikil vinna hefur verið lögð í undirbúning og samningu þessa frv., enda er hér um vandaverk að ræða. Ég efast heldur ekki um að frv. muni fá vandaða meðferð í sjútvn. þingsins þó að skammur tími sé raunar til stefnu. Ég gat þess í upphafi og vitnaði þar til athugasemda við frv. að tilgangur þess væri að færa undirstöðuatriði og meginreglur um stjórn fiskveiða úr reglugerðum í löggjöf. Þetta sjónarmið er góðra gjalda vert að vissu marki. Ég tel þó að þessi löggjöf eigi að vera sem viðaminnst. Það verður aldrei hjá því komist að stjórna þessum málum að ýmsu leyti, að miklu leyti verð ég að segja, með reglugerðum og öðrum ákvörðunum og heimildum í lögum og reglugerðum. En það er ekki sama hvenær og hvernig þeim heimildum er beitt. Þar verður að viðhafa mikinn sveigjanleika og sanngirni. Löggjöf þessi á að vera stutt og helst gagnorð, gilda sem skemmst og stefna í frelsisátt. Hún verður að vera í stöðugri endurskoðun meðan hún er í gildi. Ákvæði til bráðabirgða gefur nokkra von um að svo verði, en þar segir m.a. að sjútvrn. skuli fyrir 1. nóvember 1986 láta endurskoða lög þessi og skal hafa samráð við sjútvn. Alþingis og samtök helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi við þá endurskoðun. Allir landsmenn, sem hafa þekkingu, vit og vilja til þess að marka ásættanlegar heildarreglur í þessum höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar, þurfa og verða að vinna saman að þessu marki til frambúðar svo að Íslendingar geti haldið áfram að stunda fiskveiðar af kappi með forsjá og unað glaðir við sitt hér eftir sem hingað til.



Herra forseti. Það er held ég við hæfi að rifja upp sögu þessa máls. Það hófst, eins og menn muna, haustið svarta 1983 þegar það gerðist að sjútvrh. tók sér alræðisvald um að úthluta fiski til landsmanna. Þá fór fram algert valdaafsal þingsins. Alþingi samþykkti ramma sem rúmaði eina setningu: Hæstv. sjútvrh. má gera hvað sem hann vill í úthlutun sjávarafla við Ísland. - Það var nefnilega trú manna að Alþingi væri alls ekki treystandi til að fjalla um þessa hluti. Það var farin sú leið að ríkisstj. tók höndum saman við hagsmunaaðila. Málið var rætt víðs vegar úti í samfélaginu og þegar best lét fékk Alþingi nokkurs konar ráðgjafar"status" sem það hefur náðarsamlegast fengið að halda síðan þannig að í seinni útgáfum frumvarpsins hefur samviskusamlega verið tekið fram að samráð verði haft við sjútvn. Alþingis. Ætli ég mæli ekki fyrir munn allra hv. alþm.: Við þökkum náðarsamlegast að fá á þann hátt að koma nálægt þessu máli. Það hefur líka verið býsna skemmtilegt pólitískt séð að fylgjast með viðbrögðum sjálfstæðismanna við því þegar þeir hafa ár eftir ár orðið bandingjar ráðherrans. Þetta verður held ég að teljast frábær pólitískur árangur hæstv. sjútvrh. Halldórs Ásgrímssonar. Honum hefur hvað eftir annað tekist að slá á þingflokk sjálfstæðismanna böndum. Þetta hefur farið fram þannig að þeir æmta svolítið og skræmta einhvern tíma meðan hagsmunaaðilarnir eru að fjalla um málið, viðhafa stór orð um frelsisskerðingu og að verið sé að taka fram fyrir hendurnar á mönnum og þess háttar. En þegar á hólminn er komið, þegar búið er að samþykkja málið þar sem það skiptir mestu, þ.e. hjá hagsmunasamtökunum, koma þeir í stólinn og þakka fyrir það sem þeim hefur verið rétt. Nú síðast heyrðum við í kvöld að einn hv. þm. Sjálfstfl. þakkaði náðarsamlegast fyrir að gildistími frv. hafi verið styttur úr þremur árum niður í tvö ár. Litlu verður Vöggur feginn. Það er líka fróðlegt að rifja upp viðbrögð sömu sjálfstæðismanna haustið 1983 þegar þeir sóru og sárt við lögðu hver um annan þveran að þetta væru nauðungarviðbrögð vegna þess að fiskistofnarnir væru að hrynja og sjórinn væri svo ískaldur að það lifði ekki í honum nokkur fiskur og þetta mundi einungis gilda í ár. Aldrei meir, aldrei meir. Nú höfum við allhlýjan sjó og aldrei hefur litið björgulegar út með allt lífið þar og fiskstofnarnir fara stækkandi. Og hvað blasir við okkur? Það er verið að færa þessi mál í framtíðarbúning kvótakerfis. Við munum aldrei fara úr þessu kvótakerfi. Ég held að það sé alveg ljóst mál. Það er stórkostleg sjálfsblekking hjá Sjálfstfl. að ímynda sér að nokkurn tímann verði losað um þetta. Það verður aldrei losað um þetta vegna þess að nú er þetta einmitt orðið eins og menn eru ánægðastir með. Nú eru allir mjög ánægðir. Útgerðarmenn eru t.d. mjög ánægðir vegna þess að nú eiga þeir fisk undir koddanum sínum. Ég þekki útgerðarmann sem gengur um í janúarmánuði á ári hverju nú orðið með 3-4% heildarafla Íslands í vasanum og honum liggur ekkert á að fara að veiða. Hann á þetta úti í sjó.  Útgerðarmennirnir eru ánægðir. Hagfræðingarnir eru líka mjög ánægðir. Það hefur verið allerfitt á undanförnum árum í öllu meðaltalsbaslinu hjá þeim að þessi árans ársafli var nokkuð breytilegur og menn gátu aldrei reiknað þetta alveg út í ysta æsar vegna þess að það var aldrei að vita hvað veiddist. Þess vegna voru meðaltölin alltaf svolítilli óvissu háð. Nú er hægt að gera fín módel. Nú fá menn aflamagnið í ráðuneytinu, menn fá gæðin í Ríkismatinu og menn fá verðmætin í verðlagsráðinu. Það er hægt að reikna þetta alveg til hlítar. Engin óvissa! Þetta er pottþétt! Auðvitað vilja menn hafa það þannig. Hagfræðingarnir eru ánægðir. Þetta hentar mjög vel meðaltalsmaskínunum. Þetta útrýmir óþekktu stærðunum, eins og okkur var kennt í barnaskóla að einangra x-ið. Þetta er upplagt. Menn höfðu af því svolitlar áhyggjur haustið 1983 að þetta væri kannske skrýtið og umdeilanlegt varðandi eignarréttinn, að einn hæstv. framsóknarráðherra fengi þannig einkaleyfi, "monopoly" til að útdeila 70-80% af eignum þjóðarinnar á ári. Menn veltu fyrir sér hvort þeir ættu að leita að stjórnarskránni og fletta upp í henni. En menn eru flestir hættir að hafa áhyggjur af því. Þó blakti á einum hv. þm. frá Vestfjörðum um daginn þar sem það rifjaðist upp fyrir honum að kannske gæti verið athugunarefni að fá mönnum þannig vald í hendur. Það er alltaf von þegar þannig blaktir á skarinu. Menn höfðu af því svolitlar áhyggjur líka haustið 1983 að það gæti tekið á sig einkennilegar myndir þegar eignirnar væru þannig teknar og þeim væri þannig úthlutað, en síðan væri farið að skipta á þeim, það væri farið að selja þær, það væri farið að færa þær til. Fleytur sem kannske voru varla á sjó setjandi voru skyndilega orðnar gífurlega verðmætar vegna þess að þær áttu kvóta. Menn eru hættir að hafa áhyggjur af þessu vegna þess að þetta hentar svo vel meðaltalsbaslinu. M.a.s. sjálfstæðismennirnir, þessir andans frelsingjar, þora ekki út úr þessu kerfi. Í þessum rólegheitum hafa þeir fundið náðina. Í þessu hafa þeir fundið rólegheitin. Það er ekkert sem ógnar. Það er ekkert sem á þá sækir. Nú geta menn spurt: Hvað hefur svo batnað? Menn geta velt fyrir sér, eins og hér hefur reyndar verið gert í kvöld og stutt ýmsum mjög athyglisverðum tölum, gæðum, samstillingu veiða og vinnslu, úthaldskostnaði og því allra mikilvægasta, sem er hámarksaflinn, og menn geta spurt: Hafa þarna náðst þau markmið sem menn settu sér? Það eru verulegar efasemdir um að það hafi gerst. Við höfum nýlega heyrt upplestur varðandi gæðin. Við höfum fengið upplýsingar um hvernig hefur gengið að samstilla veiðar og vinnslu. Við höfum engin gögn í höndunum sem benda til þess að þetta hafi lækkað úthaldskostnað. Aflahámarkið fer 20-30% fram úr á ári hverju. Hverju er verið að stjórna? Eftir allt reglugerðabaslið, lagasetninguna, skýrsluhöldin og allt, hverju er þá verið að stjórna? Ég held að ástæðan fyrir því að menn hafa þó ekki farið meira en 30% fram úr settum mörkum sé að þeir höfðu ekki tíma til að veiða meira því að þeir voru alltaf að fylla út skýrslur. Það er kannske ágætt að halda sjómönnum landsins uppteknum við að fylla út plögg til ráðuneytisins þannig að þeir komist ekki á sjó. Ef maður skoðar kerfi sem þarf að stjórna held ég að rétt sé að velta fyrir sér í fyrsta lagi: Hvernig, hvar og hvenær eru stærstu sveiflurnar, óvissurnar í þessu kerfi? Í öðru lagi: Hverjir eru stærstu áhrifavaldarnir í þessu kerfi? Ef við lítum á þetta þannig sjáum við að stærstu sveiflurnar, þegar mest hættan er á að þetta fari úr böndum, eru toppar á vetrarvertíð og sumri. Ef litið er á áhrifavaldana og borin saman stærð þeirra og áhrif spyr maður: Hvers vegna er verið að elta smábátana sem eru kannske með 9 eða 10% af þessum afla? Eigum við að beina stjórninni að öðru en þessu, beina stjórninni að stærstu áhrifavöldunum og að þeim árstímum þegar hætta er á að eitthvað fari úr skorðum? Ég vek athygli á hugmyndum Guðjóns Kristjánssonar, forseta Farmanna- og fiskimannasambandsins. Þó þær séu kannske ekki útfærðar í lagaparagröf eru þær býsna athyglisverðar vegna þess að þar er viss tærleiki hugsunar sem ekki er í ráðuneytisplöggunum sem við erum að fjalla um hér. Mér sýnist þessi smábátaeltingarleikur fiskveiðistjórnunarinnar, svo við tökum hann sem dæmi, líkastur því að menn settu sérstakan skatt á orf og ljá til að minnka offramleiðslu í landbúnaði. Ég get ekki séð að þetta skipti verulegu máli fyrir stofna. Hins vegar viðurkenni ég þau rök að ef menn á annað borð gefa sér að það eigi að nota kerfi eins og hæstv. ráðh. vill nota þarf kannske að hafa þessa hemla á smábátunum til þess að mönnum finnist "einhvers réttlætis gætt".

Það er ráðuneytisréttlæti.

Þannig er líklega þörf á smábátaeltingarleiknum til þess að fullnægja einhvers konar réttlæti innan kerfisins, en það er engin þörf á þessu til að að koma í veg fyrir ofveiði. Ég hafna þeim rökum algerlega. Eins og ég sagði áður lítum við á útkomuna eftir allt skýrsluhaldið, refsingarnar, sviptingarnar, plöggin í þríriti og allt, og hvað gerist? Við förum verulega fram úr settum mörkum, allt að milli fjórðungs og þriðjungs fram úr settum reglum. Mér sýnist einfaldlega svo mikill breytileiki í þessu kerfi varðandi skipin og alls kyns þætti sem hafa áhrif þar á, varðandi fiskstofnana sjálfa, að þessu verði aldrei almennilega stjórnað. Þessu verður ekki stjórnað af neinni verulegri nákvæmni og þess vegna á ekki að nota kerfi sem eltir menn upp á þriðja aukastaf. Það er út í hött. Ég get fallist á að það er nauðsynlegt að koma í veg fyrir ofveiði og eins og ég benti á áðan held ég að menn eigi að líta aftur á þetta dæmi, einangra stærstu áhrifavaldana, stærstu sveiflurnar og finna leið til að hafa þar stjórn á án þess að farið sé svo langt að menn hremmi strákana sem sitja á bryggjusporðinum og reyna að fiska á öngul. 



Herra forseti. Svo hart hafa trippin verið rekin á þessum degi að formanni þingflokks Framsfl. og meðstjórnanda þótti hlíta að hafa fundi samtímis, annar í þingflokknum, hinn í deildinni. Þegar þannig er staðið að málum er erfitt að fara út í mjög efnislega umræðu þar sem ógjörningur er að fylgjast nægilega vel með því sem sagt er í salnum á sama tíma og maður situr á þingflokksfundi. Það sem gerir þetta enn alvarlegra er að á þennan þingflokksfund var boðið allmörgum gestum og þess vegna mjög óviðeigandi ef allir hefðu farið að fordæmi forseta og vikið af fundi. En hvað um það. Hér hafa farið fram umræður og m.a. flutti hér mál sitt hv. 2. þm. Reykn. Það vill svo til að hv. 2. þm. Reykn. hefur verið sérfræðingur í stjórnarskrárnefnd. Hann hefur einnig verið boðberi þess mjög ákveðið að þannig skuli staðið að skipun fulltrúa á Alþingi Íslendinga að eitt atkvæði skuli vera jafnt að þyngd hvar sem það er á landinu og í hvaða flokki sem er. Það blasir við að þeim vilja hefur tekist að ná með þeirri skipan sem á er komið. Hins vegar lætur hann sér sæma að telja að það sé þá eðlilegur umsagnaraðili um þetta frv. þing þar sem eins manns atkvæði getur vegið 500-falt eða meira á við þess næsta. Og ég verð að segja eins og er að ég sakna þess mjög að hv. þm. skuli vera farinn úr salnum. Ég sakna þess mjög. Til grundvallar eru ekki lögð þau verðmæti sem viðkomandi skip koma með að landi. Nei, tonnafjöldinn, stærð skipsins er það sem ræður. Þetta leiðir hugann að því að í skjóli þessa kerfis getur það verið nokkuð auðvelt hjá ráðherra að reikna það út með aðstoð tölvu hversu stórum hóp þurfi að hygla til að hafa meiri hlutann í LÍÚ. Þetta er ekki svo flókið reikningsdæmi. Loðnuflotinn t.d. er ákaflega myndarlegt búsílag og sé gefið vel á garðann á haustdögum þá er hugsanlegt að þeir makki rétt. Það þarf ekki mikið klækjavit til að sjá þetta. Auðvitað þýðir þetta það að einhverjir aðrir lenda undir. Það er þá hægt að nota varðskipin. Það er ekki vandamál núna að fást við Bretann og eins og allir vita þá þarf að halda þessu liði í þjálfun. Spurningin er aðeins sú hvort hæstv. sjútvrh. gerir sér grein fyrir því að grundvallaratriðið fyrir allri lagasetningu er það að lögin beri með sér það réttlæti að almenningsvitundin í landinu, sú vitund sem hefur mótast af sögulegri hefð, af menningu þjóðarinnar, hvort sú vitund slær í takt við þau lög sem eru sett. Stundum gerist það að þarna verður þverbrestur. Mönnum sýnist að lögin séu svo fráleit að þeir vilja ekki una þeim. Þá fer fyrir mönnum eins og Guðmundi hinum góða þegar hann boðaði að nauðsyn væri lögum ríkari. Og það er nú svo að það gerðist eitt sinn í Ísafjarðarsýslu að bóndi norður frá var kærður fyrir að hafa skotið nokkrar kollur og sýslumaður neitaði að taka málið fyrir af því að hann taldi líf fuglanna minna virði en barnanna sem þessi maður átti. Og þar við sat. Jafnvel í þeirri stétt var sú hugsun til að nauðsyn væri lögum ríkari. Nú er það svo að í fornum lögum íslenskum eru vissar heimildir sem voru tryggðar þeim manni sem ferðaðist um landið þó hann hefði ekkert eignarhald á því landi sem hann fór yfir. Þar var áskilið m.a. í óbyggðum að menn mættu veiða fisk sér til matar. Grágásar höfundar létu sér ekki detta í hug að þann veg gæti farið að sá sem ferðaðist yfir fjörð hefði ekki heimild til að veiða fisk sér til matar á leiðinni. Og lái þeim hver sem vill þó að svo framsýnir væru þeir ekki. Ef ég man það rétt þá var líka heimilt að maður mætti tína ber á leið sinni og hafa beit fyrir hesta sína þar sem hann ferðaðist um. Við sjáum svo sjaldan í okkar eigin þjóðfélagi með nægilega mikilli eftirtekt þá þróun sem er að gerast. Hins vegar skynjum við þetta oft betur þegar við horfum á stærri samfélög. Í því sambandi langar mig að minnast á hlutskipti indíánanna í Ameríku. Indíánarnir höfðu stundað veiðar. Þeir vissu nokkurn veginn mörk sinna veiðisvæða og þeirra líf byggðist á þessu. Svo komu hvítir menn - Bob Dylan taldi að þeir hefðu drepið 10 milljónir indíána með guð sér við hlið, eins og hann orðaði það svo fagurlega - og hvítu mennirnir útbjuggu verndarsvæði fyrir indíánana svo þeir yrðu ekki fyrir og þeirra athafnafrelsi yrði ekki til að skerða möguleika á framþróun hvíta mannsins til athafna í landinu. Þegar við horfum á þá sjónvarpsfrétt að Flatey á Breiðafirði sé að fara í eyði þá spyrjum við okkur: Jæja, eru það nú samgöngurnar sem endanlega eru að leggja þennan stað í eyði? Er það læknisþjónustan? Eru það skólamálin? Nei, það er ekki einu sinni prestleysið. En það fannst leið til þess að koma í veg fyrir að hægt væri að verja með svipuðum hætti þá byggð og hafði tekist þó á undanförnum árum, með því að meina Breiðfirðingum aðgang að þessari gullkistu sem Breiðafjörðurinn er yfir hábjargræðistímann. Sjá menn ekki hvað þetta minnir á þessa snyrtilegu meðferð sem indíánarnir fengu? Í okkar þjóðfélagi má segja að trillukarlarnir séu í þeirra sporum. Þeir hafa ekki haft þann styrkleika til að mynda þann þrýstihóp sem dugir til þess að íslenskir valdhafar vilji umgangast þá með þeim hætti að réttlætisvitund þeirra sé ekki stórkostlega misboðið. En hitt blasir við og er kannske athyglisvert einnig, að fari svo að trillubátaflotinn allur fari í stríð við landhelgisgæsluna íslensku þá liggur alveg fyrir hvor aðilinn tapar. Fjárlaga- og hagsýslustofnun mun sjá til þess að trillukarlarnir vinna.  En erum við ekki með þessu að vanvirða þá menn sem börðust hvað best fyrir Íslands hönd í landhelgisstríðinu? Haldið þið að það sé eitthvert skemmtiefni fyrir Landhelgisgæsluna að eiga yfir höfði sér að fá svona verkefni til að fást við? Þvílík vanvirða við þessa menn er að menn láti sér detta í hug að standa svona að málum. Allt til þessa hefur verið litið svo á að fiskurinn í hafinu væri sameign Íslendinga. Með þeirri ákvörðun að taka upp kvótakerfi er hann ekki lengur orðinn sameign Íslendinga. Það hefur þó verið þannig þar sem þetta var gert, og hafði verið áður eins og t.d. varðandi rækjuveiðar, að sala á þessum réttindum á milli skipa var óþekkt. Og að mönnum dytti í hug að svo gæti farið að útgerðarmenn hættu að gera út skip sitt, seldu bara kvótann, eða þá það sem var enn þá lygilegra og gerðist á þessu ári, að útgerðarmaður keypti heilan togara með því að fá að geyma ávísun í fimm daga! Ávísunin var andvirði kvótans sem hann átti eftir. Og þegar hún var innleyst þá var hann búinn að kaupa kvótann og leggja peningana inn á banka. Svo var farið að undirbúa það að breyta skipinu í rækjuskip. Ég held að hvar sem við förum, ef menn nenna að setjast niður og hugsa, sem því miður verður æ sjaldgæfara í þjóðfélagi mötunar, þá misbjóði salan á kvóta svo réttlætisvitund Íslendinga að menn spyrja: Hvar er hægt að framkvæma þann heilaþvott að menn komi það illa leiknir út úr meðferðinni að þetta samrýmist þeirra réttlætisvitund? Og hvar er hægt að framkvæma þennan heilaþvott? Það vill svo til að það var einn hagfræðingur núna í haust sem flutti erindi um sjávarútvegsmál og stefnur. Hann hét Bjarni Bragi. Og þetta er ekki hagfræðingur hjá einhverjum sparisjóð úti á landi, þetta er hagfræðingur Seðlabanka Íslands. Að vísu bar það við að Þjóðviljinn kvartaði undan því að orðfærið væri ekki við alþýðuhæfi og þeir birtu vissa klausu í Þjóðviljanum þar sem vitnað var í ræðu þessa ágæta hagfræðings. Og það skal viðurkennt að ég skildi ekki heldur hvað hann var að tala um, en var nú samt ekki viss hvort það væri af því að maðurinn hefði virkilega sagt þetta eða Þjóðviljinn tekið svona illa eftir þegar hann skrifaði þetta í sitt blað. En þessi hagfræðingur gat þess að kvótinn væri að sjálfsögðu aðeins áfangi að auðlindaskattinum. Að auðlindaskattinum. Skattinum sem væri úthugsaður á þann veg að fiskimönnum þessa lands væri seldur aðgangurinn að hafinu. Og svo væru aðrir sem sætu í landi og ráðstöfuðu því fé. Hugsunin á bak við þetta, sem þarna gægist fram, er að tvenns konar gengi eigi að hafa á erlendum gjaldeyri í landinu. Annars vegar gengi sem byggt er upp á auðlindaskattinum og sjávarútvegurinn sæti uppi með og hins vegar gengi sem aðrir atvinnuvegir landsins sætu með. Hugsunin er 100% klár. Þetta er ekki eitthvert kjaftæði út í loftið sem manninum datt í hug af því að hann hefði fengið sér í glas eða eitthvað svoleiðis. Það er misskilningur. Því síður að hann hafi náð sér í bjór. Nei, nei, nei, þetta er úthugsuð speki sem hefur verið tölvukeyrð í Seðlabanka Íslands og virðist hafa verkað inn í raðir bankaráðsmanna við bankann.  Það er nú svo að þeir Seðlabankamenn hafa vit á mörgu. Þar eru menntaðir menn, margir fluggáfaðir, lesnir og umfram allt þá hafa þeir mjög mikil völd. En samt mun það nú svo að indverska heimspekin "sérhver er mikill á sínum stað" á við þá sem aðra. Ég er nefnilega sannfærður um að hvort heldur sem þeir yrðu settir um borð í trillubát eða þeim yrði stillt upp við almenna fiskverkun í landi þá kæmi í ljós að þeir sem ynnu þessi störf að staðaldri væru þeim hæfari. Þó er svo komið að áhrifanna frá Seðlabankanum gætir á þann veg að það er fráleitt að íslenskir fiskimenn eigi lengur að fara eftir því sem skaparinn hefur ætlað þeim hvað gæftir snertir. Það má leggja Veðurstofuna niður þess vegna. Hún á ekki að segja fyrir um það hvort eigi að fara á sjó eða ekki. Það er löngu liðin tíð. Það á að fara eftir því hvað sjútvrn. leggur til í þessum málum. Það er nú svo. Það er stundum talað um stjórn og ofstjórn. Ég verð að segja það eins og er að þegar ég núna hlusta á það í fréttum að Rússar séu að fara af stað með fimm ára áætlun, fimm ára efnahagsáætlun, og jafnframt hef horft á það að sjútvrh. hæstv. hefur bakkað frá því að vera með þriggja ára áætlun niður í tveggja, þá hefði mér eiginlega fundist að það væri öllu rökréttara að framsókn væri nú í stjórn með Alþb. - og ég vona nú að hv. 5. þm. Austurl. sé mér sammála.

Þetta verður þú að rökstyðja nánar.

En það er nú svo að hann mun ekki lærður í Rússlandi heldur Austur-Þýskalandi og í því getur misskilningurinn legið. Ég held aftur á móti að það sé kannske skýringin á því að sjálfstæðismenn fjölmenna nú ekki við þessa umræðu að það sé dálítið erfitt að útskýra stefnuna um einstaklingsfrelsið, um atvinnufrelsið og kenninguna um það að nú skuli menn hætta að hugsa til sjós. Það sem hugsað sé það sé í sjútvrn. Það sé alveg nóg. Veðurstofan úr sögunni hvað upplýsingar snertir. Það hlýtur að vera gaman að vera fulltrúi einstaklingsframtaksins hér á Alþingi. Eða eru skollin á herlög í landinu? Það er nefnilega staðreynd að hvar sem er í heiminum hafa menn samþykkt það þegar styrjaldir hafa geisað að þá skyldu sett á herlög og þá skyldi ýtt til hliðar öllum kennisetningum. En ægilega væri nú gaman ef ungir sjálfstæðismenn settu þetta upp á blað þannig að maður hefði það alveg á hreinu hvernig þetta er túlkað, hvernig þetta er hugsað af þeirra hendi, hvernig þetta passar við stefnuna. Það vill svo til að varaformaður Sjálfsttl. er hér í hliðarsölum. Púar þar stórum og maður sér ekki annað en maðurinn sé í góðu jafnvægi þannig að ekki hefur þessi hugmynd um fiskveiðarnar neitt raskað hans ró. Þetta passar alveg inn í kennisetningar Sjálfstfl. um einstaklingsfrelsið.  (Grípið fram í: Hann er að hugsa um Hafskip.)  Hann á að fá leyfi hjá Halldóri, það er bara að breyta til. Einstaklingsfrelsi, þ.e. að því viðbættu að menn fái leyfi hjá hæstv. sjútvrh. Nú, þetta er ekkert nýtt í Íslandssögunni. Ég veit að allir sem hér eru inni muna eftir bænarskjölunum. Það fóru ógrynni af pappír hjá Íslendingum, og bleki, fyrir utan tímann og miðað við erfiðar póstsamgöngur, í að koma þessu á framfæri, bænarskjölum til kóngsins. Ja, það er ekkert spaug að vera búinn að fá innlendan fulltrúa í staðinn fyrir kónginn til að leysa þetta af hendi. Mig skal ekki undra þó að þeim líði vel sjálfstæðismönnum, þessum baráttumönnum fyrir einstaklingsfrelsinu. NT er ekkert að hika við túlkunina á þessu. Þeir geta um það í leiðara að það eigi bara að berja þá til hlýðni! Ég veit nú ekki hvar það fer fram. Það fer ekki fram í þingsölum því þeir eru nú það sleipir að þeir halda sig utan þingsalanna. En gaman væri að fá það upplýst, ef einhver vissi, hvar það stendur til að berja sjálfstæðismenn til hlýðni í þessu máli. Ég vænti þess að varaformaður Sjálfstfl., hv. 2. þm. Reykv., hafi fylgst með þeim boðskap að nú ætti að berja sjálfstæðismenn til hlýðni. Það er ekkert smáræði sem hérna er á dagskrá. Það var talið nóg í gamla daga að berja einn og einn snærisþjóf, en að taka stærsta stjórnmálaflokkinn fyrir og foringja hans og hýða þá alla, það eru tíðindi. En auðvitað tek ég fullt mark á NT í þessum efnum og ég sé að formaður þingflokks framsóknarmanna er ekkert að bera til baka að þetta standi til. En hvernig ætli þeim þætti, þessum fulltrúum frelsisins og einkaframtaksins, ef hæstv. viðskrh. tæki sig nú til og setti upp kvótakerfi? Kæmi hér fram grafalvarlegur og tilkynnti: Það er orðin svo mikil offjárfesting í versluninni að þetta verður ekki liðið lengur. Við höfum ákveðið að setja það inn í tölvur hve mikil matvælaþörfin er í landinu, hve mikið af skóm þarf að flytja inn og bifreiðum. Og svo verður kosin nefnd, auðvitað að hluta til skv. tilnefningu hagsmunaaðila, en formanninn skipar viðskrh., og hún mun útdeila leyfum á innflutninginn. Leyfum á innflutninginn. Ég er eiginlega á því að fulltrúar Alþb. mundu allir greiða atkvæði með þessu. Og það er ekkert víst að mjög erfitt yrði að koma þessu í gegnum þingið. Nú, verslunarhallirnar rísa. Menn sjá það. Þessi offjárfesting gengur ekki. Vita menn ekki að þjóðin er að sökkva í erlendar skuldir? Hvað dvelur hæstv. viðskrh. í því að taka þetta mál fyrir og koma kvótakerfinu á? Það yrði kannske einhver ágreiningur um kartöflurnar en það er nú varla á öðrum sviðum sem menn mundu standa í neinum deilum. Nei, það er merkilegur hlutur að í þessu máli eru menn svo skemmtilega rökheldir að það væri alveg sama hvað væri sagt í þessum ræðustól. Það væri alveg sama hvaða gögn væru kynnt, það breytti ekki nokkrum sköpuðum hlut.

Þó fjallræðan væri flutt.

Hæstv. forseti mundi ekki hika við það að halda hér fund á sama tíma og hv. 2. þm. Norðurl. v. teldi nauðsynlegt að hafa þingflokksfund. Það mundi ekki hvarfla að honum að breyta neinu. Það er nefnilega búið að ljúga því að þjóðinni að þetta séu fyrst og fremst átök á milli landsfjórðunga. Þetta séu fyrst og fremst átök á milli landsfjórðunga. Þ.e. að það séu einhverjir Vestfirðingar sem séu á móti þessu og kannske örfáir menn við Breiðafjörð. Er svo komið fyrir einkaframtakinu og atvinnufrelsinu að sú hugsun að einhverju máli skipti hvernig skipulag sé við sjávarútveginn sé bara á þessu svæði á landinu? Ég minnist þess að vísu að sýslumaður Barðstrendinga varð svo óheppinn á sínum tíma að taka trú á Jörund hundadagakonung. Og þegar Jörundur yfirgaf landið var ekki friður fyrir hann lengur í sýslumannsstarfinu og hann sneri sér að því að hefja skútuútgerð við Breiðafjörð  Það er búið að ljúga því að þjóðinni að þetta sé nánast stríð á milli landshluta. Og menn trúa. Það er alveg sama þó að menn loki Reykjavíkurhöfn, trillukarlar hér, þá eru þetta allt saman frekir Vestfirðingar á bak við.

Þeir eru margir að vestan.

Hér talar sá sem ætlar sér stóra hluti í íslenskri pólitík eins og allir vita, hv. 5. þm. Reykv., lærður upp á það að verða forsrh. Og hann fer ekki með neina vitleysu í þessum efnum, fæddur í Alþýðuhúsinu á Ísafirði, hv. 5. þm. Reykv. Þegar Vestmannaeyingarnir sigldu út með pomp og prakt og komu í hóp að landi, trillurnar, þá voru auðvitað frekir Vestfirðingar þar á ferðinni, hvað annað. Hvað annað? Enda þm. þeirra, hv. 4. þm. Suðurl., eins og allir vita, vestfirskur að ætt.

Fiskinn líka.

Já, ekki efa ég að það sé rétt hjá hv. 5. þm. Reykv. Það er nú svo að gegn þessu kerfi, sem hér er búið að setja upp, er dálítið af Vestfirðingum sem ekki vilja samþykkja þetta og það er eiginlega alveg sama hvaðan mótmælin koma, það er ekkert um annað að ræða. Mig undrar það að íslenska Ríkisútvarpið hefur stundað þann fréttaflutning af þessu að það hefur mjög alið á þeirri kenningu að þannig sé þetta. Það hefur mjög alið á þeirri kenningu. Ég efa það ekki að Alþingi muni samþykkja þessi lög. Ég efa það ekki. Ég efa það ekki að ráðherra muni framfylgja þessum lögum - þ.e. ég veit ekki hvort hæstv. núv. ráðh. situr í stólnum svo lengi, mér er það ekki ljóst. En hér hafa menn tekið nýja trú, efnahagstrú á kvótakerfi. Þó kemur það fram eins og var með kristnina, á frumdögum hennar í landinu, að það brá fyrir heiðni af og til. Menn blótuðu á laun. Og hv. 2. þm. Reykn. lýsti því yfir héðan úr ræðustól að þrátt fyrir þetta fullkomna kvótakerfi, bestu aðferð til stjórnunar fiskveiða, þá væri ekki nógu gott ástand í sjávarútvegi á Suðurnesjum. Þetta er nú athyglisvert. Varla getur það nú verið út á það að það sé röng gengisskráning eða neitt slíkt sem er að plaga þá Suðurnesjamenn frekar en aðra, þegar 1. þm. þeirra Reykn., hæstv. viðskrh. fyrrv., fór með þau mál. Getur það hugsast að þetta sé rétt, að kvótakerfið hafi ekki skilað 100% rekstrargrundvelli fyrir útgerðina í landinu? Menn eru farnir að spara svo í veiðarfærum, menn eru farnir að spara svo í olíu, ef trúa má nýjustu fréttum. Ja, ég verð nú samt að segja eins og er að ég hef ekki reynt þennan hv. þm., 2. þm. Reykn., að því að vísvitandi sé hann að gera grín að atvinnuvegunum þarna suður frá. En hvernig er þetta með kvótakerfið sem á að tryggja jafna atvinnu alls staðar? Ef skipin fara nú burtu, verður þá kvótinn eftir í byggðarlögunum? Nei, kvótinn fer með. Kvótinn fer með og ég gat um það hér áðan að kvótinn, sem var eftir á einu skipinu, var notaður til þess að kaupa skipið burtu úr kjördæmi hv. þm. með því að geyma ávísunina í fimm daga þar til að viðkomandi kaupandi var búinn að selja kvótann. E.t.v. hefur þetta áhrif. Væri nú ekki ráð að menn færu að hugleiða það hvort þetta er í samræmi við þeirra réttlætisvitund? Skipið fór til Siglufjarðar. Það er hárrétt. Þannig að hér hafa engin mistök átt sér stað, hv. 2. þm. Norðurl. v., enda geri ég ráð fyrir því að hv. þm. sé dyggur stuðningsmaður frv. Spurningin er hvort hv. 2. þm. Reykn. sé jafnsannfærður um það að þetta kvótakerfi færi bara blessun yfir Reykjanes. Ég hygg að það væri vel þess virði hjá honum, með fullri virðingu fyrir hans þekkingu á þessum málum, að kanna það hvort sagan um skipakaupin sé ekki rétt. Herra forseti. Það er rétt að við Vestfirðingar höfum oft verið sérlundaðir. Við höfum oft verið sérlundaðir og frægustu orð sem fallið hafa í þingsögu Íslands voru sögð í óþökk forseta. Þá var það boðað að verslunarfrelsið væri meira virði fyrir Íslendinga en flest annað. Þá var það boðað að atvinnufrelsi væri undirstaða undir efnahagslegum framförum í landinu. Samt er það svo að við teljum okkur í dag hafa svo miklu meiri þekkingu á þessum hlutum að við fótumtroðum þessar kenningar. Verslunarfrelsi viðurkennum við ekki. Af og frá. Við bönnum innflutning eftir ýmsum leiðum á því sem við viljum að sé ekki flutt inn í landið. Atvinnufrelsi. Er það atvinnufrelsi sem ríkir í sjávarútvegi þegar mönnum er skipað að selja ákveðnum aðila þau verðmæti sem berast að landi, eins og t.d. á sér stað með rækjuveiðina í Arnarfirðinum? Einn kaupandi á að kaupa það sem kemur upp úr firðinum. Og þetta dæmi er ekki tekið sérstaklega vegna hans, heldur vegna þess að þetta er kerfið sem við köllum atvinnufrelsi. Þetta er gamla einokunarkerfið, nákvæmlega eins og þegar fiskimönnum suður með sjó var bannað að versla við nema einn kaupmann. Það eina sem hefur breyst eru refsiákvæðin. Hýðingarnar eru aflagðar. Það stendur ekki til að berja á þessum mönnum. Það er aðeins á þm. Sjálfstfl. sem ætlunin er að berja og berja þá til hlýðni í þessu máli, ef trúa má NT. En reglurnar sem giltu á gamla einokunartímanum er það sem við teljum rétt í dag í þessum efnum. Hver hefði trúað þessu? Ég hef áður sagt það úr þessum ræðustól að frásögnin af Hólmfasti, sem var hýddur vegna örfárra fiska sem hann seldi til rangs aðila, og notuð er í Íslandssögunni í dag til að gera grín að því hvernig þetta kerfi var, ætti að strikast út úr sögunni vegna þess að við notum sama kerfið. Auðvitað er einokunarkerfið það eina rétta. Sjá menn það ekki? Er nokkur sem efast um það að þetta gamla einokunarkerfi sé það eina rétta? Það er í það minnsta sjaldgæft hér í þingsölum að menn efist um slíka hluti. Hvað með útflutninginn á fiskinum? Er hann frjáls? Er frelsið sem menn tala um í versluninni til staðar þarna? Eiga ungir og efnilegir menn í þessu landi, sem eiga verslunarsambönd vegna síns innflutnings, eiga þeir möguleika á því að flytja til ákveðinna landa fisk? Af og frá. Eru mennirnir orðnir ruglaðir. Nær nokkurri átt að fara að blanda því saman? Kemur til greina að það sé hagkvæmt fyrir þjóðina að mennirnir vinni að útflutningi um leið og þeir vinna að innflutningi? Er þetta kerfi ekki það eina rétta, að hafa bara örfáa menn í því að selja verðmætin úr landi, en heila herdeild til að flytja inn? Er þetta ekki það eina rétta? Efast nokkur? Hvarflar það að nokkrum manni að það sé hugsanlegt að viðskiptahalli Íslendinga stafi m.a. af því að við höfum of marga við að flytja inn, en of fáa við að flytja út og beinlínis bönnum mönnum að standa í slíku? Nei, auðvitað erum við með það eina rétta kerfi í þessum efnum. Er nokkur vafi á því? Þetta frv. á eftir að koma til almennrar umræðu aftur hér í deildinni og ég ætla ekki að misbjóða þolinmæði manna með því að þreyta þá með lengri tölu í kvöld.



Herra forseti. Ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs í kvöld var fyrst og fremst ræða hv. 2. þm. Reykn. og það hvernig hann lýsti ástandinu í sjávarútveginum. Hann sagði: Ástandið í sjávarútveginum að því er reksturinn varðar hefur sjaldan verið eins hrikalegt og um þessar mundir. - Hann sagði: Útgerðarmenn eyða mestöllum sínum tíma á biðstofum bankastjóranna. Stór hluti atvinnugreinarinnar er að komast á vonarvöl. Hvert húsið af öðru lokast. Þetta er sú einkunn sem er gefin eftir fimm ára samfellda stjórn Framsfl. á sjútvrn. Þetta er sú einkunn sem er gefin eftir að núv. ríkisstj. hefur setið að völdum í hálft þriðja ár. Og það er fróðlegt í þessu sambandi að íhuga hvernig þessi stjórnarstefna hefur leikið einstaklingsfrelsið í sjávarútveginum. Það er fróðlegt í framhaldi af ræðu hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar hér áðan að velta því fyrir sér hvaða rök það séu, sem hugsanlegt er að þeir Sjálfstæðisflokksmenn finni, til þess að standa að því kerfi sem hér er verið að gera tillögu um í þriðja sinn. Er reynslan kannske svo góð? Er rekstrarstaðan svo góð og trygg að ástæða sé til að fagna, að ástæða sé til þess að menn láti nauðugir beygja sig til þess að styðja þetta eins og mér heyrðist á hv. þm. Friðjóni Þórðarsyni og hv. þm. Gunnari G. Schram? Hvernig er staðan hjá sjálfu flaggskipi íhaldsins í einkarekstri í sjávarútvegi á Íslandi, flaggskipinu, sem um hafa verið skrifaðar heilu síðurnar í Morgunblaðið fyrir hverjar einustu kosningar undanfarin ár ef ekki áratugi - fleiri, fleiri síður upp og síður niður, um einkaframtakið og dásemd þess í Ísbirninum - hvernig önnur útgerðarfyrirtæki í landinu mættu læra af þessu stórkostlega framtaki, einkaframtaki sem þar var um að ræða? Hvernig er komið fyrir þessu kompaníi, þessu fyrirtæki, þessu flaggskipi, þessari fyrirmynd eftir þennan tíma? Ísbjörninn er búinn að segja sig á hreppinn. Sjálfur Ísbjörninn, stolt íhaldsins í einkarekstri í sjávarútvegi er búinn að segja sig á hreppinn. Hreppurinn, Reykjavíkurborg, ætlar að yfirtaka góssið. Er hægt að finna í rauninni stórkostlegra dæmi um niðurlægingu Sjálfstfl. varðandi framleiðslu og rekstur í sjávarútvegi? Er hægt að finna gleggri heimild um það hvað íhaldið er í rauninni djúpt sokkið í þessum efnum? Er nokkurs staðar ljósari vottur til um það að í Sjálfstfl. er í rauninni enginn talsmaður lengur til fyrir framleiðsluna í landinu, í hinu fasta þingliði Sjálfstfl.? Þar eru einvörðungu þeir sem leggja áherslu á að efla hag verslunar og viðskipta. Ég undanskil í þessu efni hv. 1. þm. Vestf. sem talaði hér í kvöld, Einar Guðfinnsson, sem talaði um þessi mál af skilningi og bersýnilega betri þekkingu en iðulega hefur heyrst áður frá talsmönnum Sjálfstfl. hér að undanförnu. M.a. hefur sá maður sem hann er staðgengill fyrir, hv. 1. þm. Vestf. Matthías Bjarnason, lítið látið í sér heyra um þessi mál. Þó hefur hann haft það við orð að þetta kvótakerfi sem hér er á dagskrá væri slæmt. En hann hefur þó ekki sagt eins og hæstv. forsrh. sagði eftir frægan fund á Vestfjörðum hérna fyrir nokkrum mánuðum, með leyfi hæstv. forseta: "Ég er enginn kvótamaður." Það var hæstv. forsrh. landsins, sem tvisvar sinnum hefur knúið þetta frv. í gegnum þingið ásamt hæstv. sjútvrh., sem lýsti því yfir á miðju sumri að hann væri enginn kvótamaður. Og nú er ástæða til þess að spyrja, af því að hæstv. forsrh. mun hafa heiðrað Alþingi Íslendinga með nærveru sinni á þessari kvöldstund, það er rétt að spyrja hann að því: Styður hann þetta frv.? Er hann kannske orðinn kvótamaður aftur? Var hann ekki kvótamaður aðeins um nokkurra daga skeið meðan hann var á kjördæmisráðstefnunni á Vestfjörðum? Hefur hann síðan skipt um skoðun eftir síðustu ferðalög sín, ekki til Vestfjarða heldur til annarra staða á hnettinum? Ég vænti þess að hæstv. forseti þessarar deildar vildi vera svo vinsamlegur að hóa í hæstv. forsrh. vegna þess að ég vildi gjarnan spyrja hann þessarar spurningar: Er hann kvótamaður eða er hann enginn kvótamaður? Það er alveg óhjákvæmilegt að hæstv. forsrh. svari þessari spurningu, þessari knýjandi spurningu. Ef hann er enginn kvótamaður, eins og hann sagði í sumar, þá er auðvitað augljóst mál að það er kominn talsverður brestur í stjórnarliðið. Nú kann hins vegar svo að vera að hæstv. forsrh. hafi enn skipt um skoðun. - En hann skiptir eins og kunnugt er iðulega um skoðun og jafnvel í sömu málsgreininni í sömu ræðunni, því að málsgreinarnar eru oft langar hjá honum en framsóknarlegar, þannig að endirinn er iðulega alveg þversum á upphafið. - Það væri fróðlegt að vita hvort hæstv. sjútvrh. og varaformaður Framsfl. hefur beygt formanninn í þessu máli, hefur beygt formann Framsfl. í þessu máli þannig að hann sé neyddur til þess að styðja þetta frv. sem hér liggur fyrir. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. sjái sér fært að svara þessari brennandi spurningu. Ég vil einnig í sambandi við þetta mál, herra forseti, benda á að það er í rauninni umhugsunarvert hvernig með þetta mál allt er farið, eins og hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson benti hér á áðan. Það eru hagsmunasamtökin, m.a. útgerðarmanna, sem eru látin tala. Það er ekki þorskhausalýðræði, eins og það var kallað stundum hér áður, það er lýðræði stálsins, tonnatölunnar, sem er látið tala í LÍÚ. Og hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson spurði að því áðan: Hve stórum hópi þarf að hygla innan LÍÚ til að hafa þar meiri hluta? Hve stórum hópi þarf að hygla þar til að hafa þar meiri hluta? Ég vænti þess að hæstv. sjútvrh. svari flokksbróður sínum í þessu efni. Þetta er mjög alvarleg ásökun sem fram kemur hjá hv. 5. þm. Vestf. og er nauðsynlegt að hæstv. sjútvrh. svari. En það er umhugsunarvert fyrir Alþingi hvernig þessi samtök atvinnurekenda, LÍÚ, hafa fengið að ráða lögum og lofum í þessu máli, þó svo að draga verði í efa að í raun tali LÍÚ fyrir útgerðarmenn eins og þeir vilja vera láta í þessu máli. Það verður að draga í efa. Ég vil í sambandi við þetta mál, herra forseti, taka undir þær ábendingar sem fram komu hjá hv. 5. þm. Austurl. varðandi frv. sem hér liggur fyrir og þær óhjákvæmilegu brtt. sem hann nefndi að rétt væri að gera við þetta frv. Varðandi framkvæmd þessa máls vil ég einnig inna hæstv. sjútvrh. eftir því hvaða rök séu fyrir því að á s.l. sumri er togurum fyrir Vestfjörðum hleypt inn á hefðbundin línusvæði í mjög stórum stíl, sem hefur orðið til þess að línubátar, sem hafa gjarnan verið á svæðinu milli 8 og 12 mílna, hafa hrakist af svæðum sem þeir hafa lengi verið á fyrir miklum skara togara. Ég held að það væri nauðsynlegt í tengslum við þetta frv. að ræða einmitt um reglugerðarsetningarnar og hvernig að þeim hefur verið staðið og að sjútvn. þessarar deildar aflaði sér upplýsinga um reynsluna af þeim í einstökum greinum. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh. um þetta mál sérstaklega vegna þess að ég hef orðið var við það vestur á fjörðum að menn telja að þarna hafi verið þrengt að þeim með óeðlilegum hætti. Ég vil einnig benda á það í þessu sambandi, herra forseti, að talað er um að nauðsynlegt sé að ná fram réttlætinu sem, eins og hv. 1. þm. Vestf. benti á hér fyrr í kvöld, hefur verið glímt við af mannkyninu núna um nokkurra árþúsunda ára skeið. Ég held að varðandi þessi mál eigum við að hugleiða það mjög vandlega hvort við séum hér í rauninni ekki með of þröngt svið undir, hvort ekki sé nauðsynlegt að móta hér fyrir þjóðina, landið og fiskimiðin heildarauðlindastefnu þar sem tekið er tillit til allra aðstæðna, bæði að því er varðar sjóinn og landið. Það er kannske engin tilviljun að einn landshluti hefur að því er þetta mál varðar skorið sig alveg úr með afstöðu. Það eru Vestfirðir og Snæfellsnes að hluta til. Ástæðan er m.a. sú að þessir landshlutar hafa ekki átt kost á því að bæta sér upp síðasta hluta ársins með veiðum á loðnu og síld eins og sumir aðrir landshlutar. Ég held að það væri eðlilegt ef við gætum náð að horfa á þessi mál í stærra heildarsamhengi en gert hefur verið á undanförnum árum. Ég er þeirrar skoðunar að það sé óhjákvæmilegt að setja takmarkanir varðandi sókn í okkar viðkvæmustu fiskistofna. Ég hef hins vegar á undanförnum þingum greitt atkvæði gegn þeirri leið sem hér hefur verið lögð til. Ég hef talið að þannig væri að málum staðið af hæstv. ríkisstj. að mér væri það alla vega ekki kleift að taka undir með henni í þessum efnum, þó ég viðurkenni og fallist á að það sé rétt að hafa almennar takmarkanir af einhverju tagi. En ég hef verið, og lýsi því enn yfir, til viðtals um það að öðrum aðferðum verði beitt til þess að ná sama marki, jafnvel betur en hér eru uppi tillögur um. Ég met það þó nokkurs við hæstv. sjútvrh. og ríkisstj. í þessu efni að að sumu leyti hefur í þessu frv. verið komið til móts við þá gagnrýni sem fram hefur verið flutt hér á síðustu tveimur þingum. Ég bar fram eina fsp. áðan, herra forseti, til hæstv. forsrh. Hann var þá ekki í salnum en er nú kominn í salinn. Ég hlýt þess vegna að endurtaka spurningu mína. Þannig var að á s.l. sumri barst sú frétt á öldum ljósvakans, höfð eftir hæstv forsrh., að hann væri enginn kvótamaður. Og þetta var haft eftir ráðherranum í öðrum fjölmiðlum, látið á þrykk út ganga. Ég man ekki hvort það var í málgagni hæstv. forsrh., en það kom fram eftir kjördæmisþing framsóknar á Vestfjörðum að hann væri enginn kvótamaður. Nú vildi ég spyrja hæstv. forsrh. hvort hann hafi skipt um skoðun síðan á kjördæmisþinginu fyrir vestan, hvort hann ætli sér að styðja það frv. sem hér liggur fyrir eða hvort hann ætli að vera á móti því í samræmi við þá yfirlýsingu sem hann gaf eftir kjördæmisþing framsóknarmanna á Vestfjörðum. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að þetta komi fram. Jafnframt er nauðsynlegt að ganga eftir því hér við frekari umræður um málið hver sé afstaða annarra þm. sem hafa haft við orð að þeir teldu að ekki ætti að framlengja þetta kvótakerfi óbreytt og hafa lýst því yfir með opinberum hætti á undanförnum mánuðum. Eru þeir allir runnir af hólminum, vinir einstaklingsframtaksins, sem kalla sig svo? Eru þeir uppteknari af öðrum útgerðum? Eru þeir svo uppteknir af öðrum útgerðum að þeir telji enga ástæðu til að huga að útgerð fiskiskipa hér í þessu landi? Eru þeir svo önnum kafnir við þau vandamál sem herja nú á farskipaútgerðina, að þeir komist ekki nálægt sjálfum undirstöðuatvinnuvegi landsmanna? Fróðlegt væri að fá svar við því.

Hvaða skoðun hefur Alþb. á frv.?

Og einkum og sér í lagi þó þessari afstöðu forsrh. sem ég spurði um hér áðan. Hv. 2. þm. Reykv. hefur skyndilega vaknað til lífsins, hefur nú verið heldur daufur hér í sölunum í kvöld og fölur á vangann, en hefur núna vaknað til lífsins og vill fá að vita hvaða skoðun ég hafi á þessu frv.

Alþýðubandalagið.

Ég hef gert grein fyrir því hvaða skoðun ég hef haft á þessu frv. á undanförnum árum. Við höfum Alþýðubandalagsmenn, flestallir hér í þinginu á undanförnum árum eins og þm. veit, greitt atkvæði gegn þessu fyrirkomulagi. Við höfum áskilið okkur rétt varðandi afstöðu okkar endanlega til þessa frv. þegar við sjáum hvernig því fram vindur á þessu þingi, því að auðvitað er ekki útilokað að meiri hlutinn hugleiði málin og komi til móts við eitthvað af þeim skynsamlegu brtt. sem væntanlega verða fluttar af stjórnarandstöðunni við meðferð málsins á þingi. Hv. 2. þm. Reykv. þarf þess vegna að bíða varðandi hina endanlegu niðurstöðu. En hann getur kannske haft áhrif á hana með því að fallast á eitthvað af brtt. Alþb. Til þess er hann vís og ég hlakka til að njóta liðsinnis hans í þeim efnum.



Herra forseti. Ég get ekki orða bundist yfir frammistöðu og ástandi Sjálfstfl. hér í kvöld. Bestu ræðu kvöldsins og líklega bestu ræðu þessarar umræðu allrar og náttúrlega bestu ræðu þeirra sjálfstæðismanna flutti hv. 1. þm. Vestf. Hann er bara í andstöðu við þetta frv., en manni skilst að hinn breiði massi Sjálfstfl. styðji það allur. Samt er ekki búið að fá almennilega skýringu á því máli. Þeir talsmenn þessa stóra flokks, sem hafa komið hér upp í kvöld og við eigum líklega að skilja sem svo að þeir séu að flytja okkur skilaboð úr þingflokksherbergi Sjálfstfl., hafa alls ekki flutt sannfærandi stuðningsræðu fyrir þessu ágæta frv. Það fer ekki hjá því að menn velti fyrir sér hvaða geðklofi sé hugsanlega þar á ferðinni vegna þess að ef menn líta í helgustu bækur þessa flokks og á þá hornsteina sem þeir hafa byggt sín stefnumál á, frelsi einstaklings, framtak hans o.fl. sem er góðra gjalda vert, er þetta í hrópandi mótsögn. Maður getur, eins og ég gerði hér í ræðu minni fyrr í kvöld, hugsað til baka til haustsins 1983. Þá voru þeir þó sæmilega borubrattir og sögðu: Þetta er nú bara í eitt ár, strákar. - Ég man meira að segja eftir að þeir skrifuðu langhunda í Moggann og sögðu: Við erum í nauðvörn, sjórinn er svo kaldur og svo er svo lítið af fiski í honum. Þetta er nauðvörn, strákar, í eitt ár. En þetta verður ekki lengi vegna þess að það er ekki hægt að hefta frelsi einstaklingsins svona lengi, það sjá allir. - Nú líða árin og maður hefði kannske haldið að þeir gerðu þá harðari kröfur, kannske bara sex mánaða gildistíma. En nú vilja þeir hafa það í tvö ár. Næst samþykkja þeir það örugglega í tíu ár. Nú flytur enginn borubrattar ræður um að hér sé á ferðinni tímabundið ástand.

Það hefur hlýnað í sjónum.

Nú er sjórinn orðinn svo yndislega hlýr að hann er orðinn fullur af fiski og nú kemur í ljós að bandinginn hræðist frelsið, þeir gætu lent í samkeppni og guð veit hvað. Maður hélt á tímabili seinni partinn í sumar að þeir væru kannske að vakna til lífsins, einhver hefði kannske flett upp í bókunum, það hefði kannske verið hnippt í einhvern og hann spurður hvort hann ætlaði að láta þetta viðgangast. Manni skildist jafnvel á tímabili í haust að allur þingflokkur Sjálfstfl. mundi mótmæla vegna þess að það var helst að skilja dag eftir dag að það stæði ekki steinn yfir steini í þessu frv. Menn ætluðu aldeilis að breyta þar ýmsum málum, sögðu þeir. Hvað kemur svo í ljós? Það kemur í ljós að eftir standa tveir óbeygðir menn. Ég verð líklega að kalla þá báða hv. 1. þm. Vestf., einn hefur talað hér í kvöld og við höfum heyrt í öðrum áður. En hinir koma nú eftir allt og lofa og prísa frv. Það kemur í ljós að hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson hefur gert svona "barbabrellu". Hann setti inn öngul, þriggja ára gildistími, og þingflokkur Sjálfstfl. hefur náð þeim stórkostlega árangri að stytta gildistímann niður í tvö ár og nú eru þeir allir ánægðir. Ég held að aldrei hafi einn framsóknarmaður gert jafnmikið grín á jafnstuttum tíma að jafnmörgum sjálfstæðismönnum. Það kom meira að segja einn þeirra upp í kvöld, hv. þm. Sjálfstfl., og lýsti svæði sem áður var mesta útgerðarsvæði landsins og þar sem nú er svo komið að sjávarútvegur er kominn á byggðasafn. Síðan lýsti hann hörmungum þeirra sem vinna í þessari grein og sagði síðan: Þetta er besta leiðin, hallelúja, amen. Það fer svo á endanum að maður spyr sig hvort það væri kannske ekki ráðlegt að menn gerðu eins og skandinavísku félagsfræðingarnir segja: Talið þið bara út um þetta, strákar. Talið um þetta í botn. Segið hvað ykkur finnst um þetta - vegna þess að ég verð ekki almennilega var við nema einn mann sem ég held þó að í hjarta sínu sé fylgjandi þessu frv. og það er hæstv. sjútvrh. Mér virðist allir hinir einhvern veginn tala sér þvert um hug á einn hátt eða annan. Alla vega eru sjálfstæðismennirnir nógu bognir til þess. Hæstv. forsrh. styður ekki stefnu frv. en styður væntanlega frv., eða hvað? Maður spyr á endanum: Hver styður í raun og veru þetta blessaða frv.? Eða eins og Kojak sagði: "Who loves you, baby?" Ég get ekki séð annað en þeir menn séu teljandi á fingrum annarrar handar sem eru kannske í hjarta sínu sannfærðir um að þetta sé rétt. En samt ætla þeir allir að samþykkja þetta. Niðurlæging löggjafarsamkundunnar getur ekki orðið öllu meiri.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. spurði mig spurningar. Ég skal með ánægju svara þeirri spurningu sem þm. beindi til mín. Það var rétt tekið eftir hjá hv. þm. að ég hef aldrei talið mig kvótamann og er ekki enn kvótamaður eins og ég orða það. Ég er hv. þm. að þessu leyti sammála, mér skildist að hann væri heldur ekki kvótamaður. En ég er einnig sammála hv. þm. um að það verður að hafa stjórn á veiðum í okkar mikilvægustu fiskistofna, eins og hann orðaði það. Reyndar hygg ég að fáir fiskistofnar séu undanteknir. Ég reyndi á mínum tíma sem sjútvrh. að bæta það kerfi sem hlotið hefur nafnið "skrapdagakerfi". Ég minnist þess að vísu mjög vel að það var ekki mikil ánægja með það og það var harðlega gagnrýnt. Ég gæti reyndar nefnt ráðherra í þeirri ríkisstjórn sem töldu að það ætti að taka kvótakerfi til athugunar. Ég er jafnframt mjög eindregið þeirrar skoðunar, sem ég hygg að allir hv. þm. geti tekið undir, að það verður ein stjórnunaraðferð að gilda fyrir landið allt. Það er ekki hægt að hafa kvótakerfi í einum landshluta og skrapdagakerfi í öðrum. Ég vek einnig athygli á því að allir sjútvrh. hafa lagt á það mjög mikla áherslu að hafa samráð við aðila sjávarútvegsins um stjórn fiskveiða. Ég hygg að í slíkri atvinnugrein sem sjávarútvegi sé annað nánast óframkvæmanlegt. Það verður að ná þar breiðri samstöðu. Ég lagði þess vegna mikla áherslu á í minni tíð að ná samstöðu við aðila sjávarútvegsins um það stjórnkerfi sem þá var beitt. T.d. kom fram á fiskiþingi 1981 tillaga um að taka upp kvótakerfi. Hún var flutt þá af Vestmanneyingum. Samkomulag varð á milli mín og fiskiþings um að sú tillaga yrði sett í nefnd. Það var gert, kosin 13 manna nefnd 13. nóv. 1981, ef ég man rétt, og ég lét sjútvrn. vinna með þeirri nefnd við að skoða þær hugmyndir. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að ekki ætti að taka upp kvótakerfi. Nú hefur hins vegar meiri hluti hagsmunaaðila í sjávarútvegi - fyrst nokkurn veginn eindregið í árslok 1983 - mælt með því að tekið verði upp kvótakerfi. Það verður að viðurkennast að með þeirri mjög miklu takmörkun á veiði, sem augljóslega var nauðsynleg á s.l. ári ef fylgja átti tillögum fiskifræðinga, þurfti að gera enn verulegar takmarkanir í gegnum skrapdagakerfið í viðbót við það sem áður hafði verið gert. Ýmsar þær takmarkanir voru erfiðleikum háðar þó vitanlega væri hægt að gera það með því að stöðva togara lengur um helgar o.s.frv., sem ég er ekki viss um að hefði orðið mjög vinsælt. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er búið að fá mjög ítarlega meðferð og umfjöllun á þingum hagsmunaaðila. Þó að þeir eigi að sjálfsögðu ekki að ákveða það sem Alþingi síðan ákveður í þessum málum hygg ég, með tilliti til þess samstarfs sem verður að leggja áherslu á við þessa aðila, að rétt sé að hlusta á þeirra álit. Álit þriggja þinga er að miklum meiri hluta að halda eigi áfram kvótakerfinu í tvö ár. Aðeins eitt þing, með þó ekki miklum meiri hluta, lagðist gegn því. Það eru fleiri en Landssamband ísl. útvegsmanna sem mæla með frv. Það gera einnig sjómannasamtökin og fiskiþing þar sem um blandaða samkomu fleiri aðila er að ræða. Ég hef því ákveðið að fylgja þessu frv. í þeirri trú að þannig náist breiðust samstaða yfir landið um mjög mikilvæga stjórn fiskveiða. Þess vegna fylgi ég frv. Ég skammast mín alls ekki fyrir það þótt ég sé ekki kvótamaður. Ég tel svo mikilvægt að ná sem breiðastri samstöðu yfir landið. Ef nú yrði ákveðið hér á hinu háa Alþingi að taka upp skrapdagakerfið að nýju, þrátt fyrir þessar samþykktir hagsmunaaðila, hygg ég að fram undan væri stríð, sem við sæjum ekki fyrir endann á, í þessum málum. Ég vek einnig athygli á því að það hafa verið gerðar ýmsar breytingar á þessu kerfi frá því að það var tekið upp á síðasta ári. T.d. er nú boðið upp á sóknarmark sem að mínu mati er miklu aðgengilegra en kvótakerfið. Ég get nefnt dæmi um menn úr mínu kjördæmi sem hafa kosið sóknarmarkið og eru tiltölulega ánægðir með það. Ég vildi nota tækifærið og mæla með því hér að sem flestir útvegsmenn, sem kunna að frétta af mínum orðum, skoði sóknarmarkið. Ég held að það sé athyglisverð leið sem er að nokkru leyti á milli kvótakerfisins og skrapdagakerfisins. Einnig hafa á því frv., sem hér liggur nú fyrir, verið gerðar nokkrar mikilvægar breytingar. T.d. hefur 1. gr. frv. verið breytt frá því sem hún var í sinni upphaflegu mynd og er núna að mínu mati miklu aðgengilegri en þar var gert ráð fyrir. Sömuleiðis eru í frv. heimildir til að auka frjálsræði til veiða í ýmsum greinum eins og t.d. með línu og það tel ég mikilvægt að verði gert. Ég held að það eigi sem sagt að leita leiða innan ramma þessa frv. til að auka frjálsræði til veiða á ýmsum sviðum. Ég vona að ég hafi gert grein fyrir minni afstöðu til þessa máls.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessa umræðu þótt full ástæða væri til að hafa mjög langa umræðu um þetta mikilvæga mál. Það hefur margt komið fram í þessari umræðu og ég hygg að full ástæða hefði verið til að margir hefðu heyrt hana. Ég býst við að hún hefði á margan hátt verið fróðleg fyrir marga sjómenn sem fylgjast mjög vel með þessu máli. Ég verð að segja það alveg eins og er að í orðum sumra, sem hér hafa talað, er ekki mjög mikill vilji til málamiðlunar í þessu máli og ekki mikill skilningur á því hvað hér er um erfitt mál að ræða og hversu nauðsynlegt er að ná fram málamiðlun í því. Menn töluðu um, eins og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, að hér væri eitthvert reglustikumeðaltal og hér væri verið að binda óáran í lög. Allt eru þetta slagorð og sleggjudómar sem ekki eiga við nein rök að styðjast og þetta mál verður ekki leyst með þeim hætti. Það er búið að breyta ýmsu í þessari stjórnun frá því að fyrst var lagt af stað sem eðlilegt er. Menn telja hér upp marga aðila sem fara illa út úr þessu kerfi. Menn nefna smábátaeigendur og menn nefna ýmsa fleiri. En hverjir eru það þá sem hagnast svona óskaplega á þessari stjórnun? Þeir hafa ekki verið nefndir, enda hafa þeir almennt ekki verið nefndir í mín eyru. Hverjir eru það sem hafa hæstu aflakvótana í landinu? Það eru togarar, t.d. á Vestfjörðum. Eru þeir menn mjög ánægðir með sinn hlut? Nei, þeir telja að þeir hafi meiri möguleika en aðrir í samkeppninni og beri að fá meira í sinn hlut. Auðvitað er það þannig með þetta mál, eins og tekjuskiptingarvandamálið í þjóðfélaginu almennt, að öllum finnst að þeir eigi meiri rétt og þeir eigi að fá meira. Það er það vandamál sem menn eru að glíma almennt við í þjóðfélaginu. Ég vænti þess að hér geti orðið bærileg samstaða á Alþingi og niðurstaða í málinu. En ég fyrir mitt leyti er alveg viss um hver yrðu úrslit þessa máls ef það færi í þjóðaratkvæðagreiðslu. Menn hafa verið að efast um það hér að fylgi væri meðal þjóðarinnar við það að hafa svipaða stjórn á veiðunum og hér er lagt til. Ég tel mig hafa talað við svo margt fólk og verið á svo mörgum fundum að ég viti nokkuð um það. En auðvitað eru andstæðar skoðanir um málið og það mun alltaf verða og það var einnig um aðrar stjórnunaraðferðir sem hafa verið viðhafðar. Það hefur komið í ljós að verulegur hagur hefur verið af þessari stjórnun. Það er alveg rétt að illa er komið í sjávarútveginum. Þar er alvarlegt ástand. En það væri enn þá verra ef þetta hefði þó ekki verið tekið upp. Eru menn ekki almennt að halda því fram hér á Alþingi að stefna beri að betri kjörum fyrir þessa þjóð? Menn verða þá að sýna það í verki að menn vilji eitthvað á sig leggja í þeim efnum og taka upp stjórnun og stýringu á okkar grundvallaratvinnuvegi sem leiðir til þess að kjörin geti orðið betri en þau annars hefðu orðið. Það er ekki þar með sagt að þau séu nægilega góð, það er allt annað mál. Það eru aðeins nokkur atriði sem ég ætlaði að minnast á. Það eru í fyrsta lagi þau ummæli að illa hafi tekist að draga úr aflatoppum og þeir hafi fremur aukist við þessa stjórn. Nú er það svo að aflatoppar hafa alltaf verið. Ef við lítum í gegnum tíðina hefur mesti aflatoppurinn á undanförnum árum verið í apríl 1981. Þá komu á land tæp 109 þús. tonn. Árið áður var mesti aflatoppurinn í mars. Það voru tæp 95 þús. tonn. Á árinu 1978 var aflinn tæp 320 þús. tonn, eða verður nokkuð svipaður og hann gæti orðið í ár, þó heldur meiri væntanlega á árinu 1978. Þá var mesti aflatoppurinn í apríl, 60 þús. tonn, og minnst í október, 8500 tonn. Í ár er aflatoppurinn í mars, 51 þús. tonn, en í október er aflinn tæp 14 þús. tonn. Hann er einnig lægstur í þeim mánuði. Það er alveg rétt, eins og kom fram hjá hv. þm. Einari Guðfinnssyni, að aflatoppurinn í júlí var 42 þús. tonn en í júlí 1978 var hann 39 þús. tonn. En aflinn í ágúst var hins vegar 24 þús. tonn í ár en 31 þús. 1978, eða heldur minni í ár í mánuðunum júlí/ágúst en á árinu 1978 sem er svipað aflaár. En þá áttum við eitthvað færri fiskiskip. Það liggur fyrir að aflabrögðin í sumar hefðu getað orðið mun betri og hægt hefði verið að ná meiru á land. Það hefði hins vegar verið hægt að taka minna og menn gátu bjargað aflanum í júlí m.a. með því að flytja hann út í gámum. Menn segja hér að ekki hafi verið tekið á gæðamálum o.s.frv. Menn vilja sem sagt stöðva veiðarnar á þessum tíma, hvort sem það er mönnum hagkvæmt eða ekki. Ég tel eðlilegt að menn fái að ráða því hvort það er hagstætt á þessum tíma. Það eru margir sem stöðvuðu veiðarnar á þeim tíma að nokkru leyti og það eru enn aðrir sem hefðu getað dregið verulega úr veiðunum. Ég býst við að menn geri það í meira mæli á næsta ári, nái betri stjórn á sinni vinnslu og sínum veiðum. Það verður aldrei lag á því nema þar verði verulegt sjálfræði og frelsi innan þessara marka. Það er engin leið að stjórna þessu upp á hvern dag með reglugerðum úr einu ráðuneyti. Ég tel því að þessar fullyrðingar, sem hér hafa komið fram, séu ekki alls kostar réttar og ekki sanngjarnt að taka aðeins þennan eina mánuð, það sé rétt að taka einnig aðra mánuði til viðmiðunar. Hitt er svo annað mál að í apríl 1981 fór afli forgörðum, fór mikið í skreið o.s.frv. í þessum aflatoppi þá. Ég býst við því að aprílmánuður í ár gæti orðið mikill aflamánuður eða marsmánuður ef einn kvóti væri fyrir bátana og þeir væru allir í samkeppni að reyna að klára aflann. Ég býst við að þeir yrðu margir sem ætluðu sér að moka miklu á land til að ná sem bestum hlut úr kökunni. Einnig hefur komið hér fram að ekki liggja fyrir hugmyndir um afla á næsta ári. Ég bið velvirðingar á því en ég hafði hugsað mér að nefna það að þorskúthlutunin í ár er 267 þús. lestir. Ég hef áður nefnt að ég sé þeirrar skoðunar að rétt sé að hækka þessa þorskúthlutun um 10% þannig að úthlutunin sé tæp 300 þús. tonn. En sú sveigja, sem er í stjórnuninni, getur leitt til allnokkru meiri veiði. T.d. gæti átt sér stað að veiðin yrði 330-340 þús. lestir. Síðan mun fara fram allumfangsmikil rannsókn á þorskstofninum nú í vetur. Eftir þá rannsókn liggja fyrir nýjar niðurstöður og þá ættu menn að fá enn betri upplýsingar um þorskstofninn til viðbótar þeim upplýsingum sem við höfum fengið á þessu ári. Þá tel ég rétt að taka ákvörðun að nýju í ljósi þeirra upplýsinga. Það hefur verið lagt til að úthlutunin á öðrum tegundum verði sú sama og í fyrra. En það veldur verulegum vonbrigðum hvað lítið aflast af ýmsum öðrum tegundum en þorski. Útlit er fyrir að afli í þeim tegundum, ýsu, ufsa, karfa og grálúðu, verði u.þ.b. 60 þús. tonnum minni í ár en gert var ráð fyrir og úthlutað aflamagn var. En þorskaflinn eykst. Oft er gert mikið úr því að þorskveiðin hafi eflst og aukist verulega. En þar á móti kemur að aflaminnkunin í öðrum tegundum er mjög veruleg og er ástæða til að hafa miklar áhyggjur af karfastofninum í því sambandi. Hins vegar hafa þau skip, sem hafa fengið úthlutaðan karfa, í nokkru getað bætt sér upp þá aflaminnkun með því að sækja nokkuð í þorsk. Þegar talað er um skrapdagakerfi verða menn því að hafa þessa staðreynd í huga, að hér er ekki um endalausa auðlind að ræða. Ég vildi aðeins geta þess í sambandi við millifærslu milli skipa og útgerðaraðila, sem mjög hefur verið gagnrýnd af ýmsum aðilum, að á tímabilinu 1. jan. til 30. sept. hafa verið færðar á milli skipa í eigu sama útgerðaraðila 6000 lestir, milli skipa sem gerð eru út frá sömu verstöð 12 þús. lestir rúmar, milli skipa þar sem skipt er á jöfnu um 4 þús. lestir og milli byggðarlaga tæpar 9 þús. lestir. Auðvitað geta menn bannað þetta og hætt við þetta, eins og gjarnan hefur komið hér fram í ræðum manna. En það kom mjög skýrt fram í máli hv. 1. þm. Vestf. hvað þá væri verið að gera. Þá væri verið að koma á óhagkvæmni fyrir þjóðarbúið, draga úr sparnaði og tekjumöguleikum þjóðarinnar í heild. A.m.k. þýðir ekkert fyrir þá menn, sem eru að prédika slíka hluti, að halda því fram að það sé þeirra einlægur ásetningur að bæta kjörin hjá þjóðinni. Það er alveg út í hött fyrir þá að halda slíku fram. Auðvitað fylgja þessum millifærslum margvísleg óþægindi og árekstrar, það er alveg rétt. En það er nú svo með marga hluti að það er ekki allt saman þægilegt. Að lokum vildi ég aðeins svara þeirri fsp., sem hv. þm. Svavar Gestsson kom með hér, þótt hann væri aðallega með fsp. til forsrh. Það er eins með hann og marga aðra þm. að þeir eru alltaf að velta sér upp úr ýmiss konar smámunum, hvort menn hafi verið í útlöndum til að sinna skyldustörfum sínum o.s.frv. Það er aðalmálflutningurinn hjá þessum ágætu mönnum. Að gera t.d. mikið úr því að forsrh. landsins skuli sinna ýmsum erindum Ég veit ekki betur en hv. þm. sé einnig að fara að sinna mikilvægum erindum á ráðstefnu erlendis.

Er ráðherra reiður?

Ég er ekki mjög reiður, en mér finnst þetta svo ómerkilegur málflutningur af þm. sem er búinn að vera hér til margra ára og gegna alls konar skyldustörfum að ég get ekki orða bundist. Að menn skuli þurfa á því að halda í íslenskri pólitík sjálfum sér til framdráttar að vera að velta sér upp úr svona málum.

Hvað með Pál Pétursson?

Já, já, það má endalaust tala um þessa hluti, hv. þm. Svavar Gestsson, en ég tel að það sé fyrir neðan þína virðingu og margra annarra þingmanna að tala með þessum hætti. Ég er svo sem ekkert reiður yfir þessu, en mér finnst þetta vera ómerkilegur leikur og sýna málefnafátækt. Það kemur að vísu ekkert á óvart frá þeim flokki sem hv. þm. er í forustu fyrir. En ég skal svara þeirri fsp. sem hv. þm. bar fram. Það var varðandi veiðar á Vestfjarðamiðum. Ég býst við að þm. hafi verið á fundi á Patreksfirði, ég gæti trúað því, því að þar hefur málið valdið verulegum ágreiningi. Það er um það að ræða að 1984 var ákveðið að opna ákveðin svæði til þess að auka skarkolaveiðar vegna þess að menn vildu aukna nýtingu á þeim stofni. Þetta var strax umdeilt mál og fór fyrir marga og það svæði var minnkað og því breytt. Það var borið undir Fiskifélagið, það var borið undir sjómannasamtökin og það var borið undir hagsmunaaðila á Vestfjörðum líka. Niðurstaðan varð sú að þarna var opnað ákveðið svæði. Um þetta var fjallað í ráðgjafarnefnd o.s.frv. Hitt er svo annað mál að auðvitað er sjálfsagt og eðlilegt að taka þetta atriði til endurskoðunar í ljósi reynslunnar. Það er með þetta svæði eins og mörg önnur að reyna þarf að skapa sem mesta samstöðu. En þetta á víða við umhverfis landið. Trillumenn þola ekki að sjá togarana, netabátar vilja ekki sjá togara, togarar vilja ekki sjá að bátar séu að þvælast með netadræsur í námunda við þá, hvað þá trillur. Hér er því vissulega um mikla hagsmunaárekstra oft og tíðum að ræða og skiptar skoðanir. Í slíkum málum reyna menn að finna ásættanlega leið og einhverja málamiðlun milli hagsmunahópa og það mun verða áfram gert að því er varðar þetta atriði.



Herra forseti. Af því að hæstv. ráðh. lauk máli sínu með siðferðisprédikun úr púlti ætla ég fyrir mitt leyti að gefa eina slíka. Ég kann því illa þegar hæstv. ráðh. heldur því hér fram að þeir sem hafa gagnrýnt þetta frv. vilji ekki stefna að betri kjörum fyrir þessa þjóð. 



Herra forseti. Það var ekki ætlun mín að ræða það mál sem er á dagskrá, en vegna ummæla hv. þm. Guðmundar Einarssonar í tveimur ræðum í kvöld tel ég ástæðu til að fram komi örfá atriði. Hann hefur haldið því fram að Sjálfstfl. sé að ganga gegn sinni stefnu með því að stærsti hluti þingflokksins styður það frv. sem hér er til umræðu og hefur líkt þessu við það að Sjálfstfl. sé á móti verslunarfrelsi. Hann tók dæmi af því hér í Reykjavík. Hið sama gerði reyndar hv. 5. þm. Vestf. Í þessu sambandi er rétt að taka það fram að kvótakerfið byggir á því, eins og reyndar stjórn fiskveiða hlýtur að gera, að innflutningur fiskiskipa er bannaður - bannaður vegna þess að stjórnvöld og flestir í landinu hafa talið að um offjárfestingu sé að ræða í íslenskum fiskiskipastól miðað við það aflamagn sem ráðlagt er að taka úr sjó. Það er af þessum ástæðum sem íslenska þjóðin neyðist til að stýra sókninni í fiskistofnana. Ef menn halda fram áróðri eins og komið hefur fram hjá hv. þm. Guðmundi Einarssyni verða menn líka að svara þeirri spurningu hvort þeir vilja opna fyrir innflutning og smíðar á nýjum skipum og þannig stórauka sóknina. Við getum því aðeins talað um fullkomið frelsi í þessum efnum að svo verði gert. Herra forseti. Ég tel ástæðu til að skýra frá þessu. Það hefur aldrei verið annað sagt af hálfu sjálfstæðismanna en að meginþorri þingflokksins styðji frv. Við vitum um andstöðu í þingflokknum. Sú andstaða er ekki ný. Hún var einnig þegar þetta mál var síðast til umræðu. Það eru skiptar skoðanir í öllum þingflokkunum á þingi nema í BJ sem hefur haft það til siðs að vera á móti málum þegar þeir telja sig græða á því pólitískt. En allir þeir flokkar sem hafa einhverja reynslu af þessum málum hafa mismunandi sjónarmið innan sinna veggja. Þetta, herra forseti, taldi ég nauðsynlegt að kæmi fram í þessari umræðu.



Ég ætla að gera örstutta athugasemd. Ég mundi ekki telja, alla vega ekki samkvæmt síðustu skoðanakönnunum, að við höfum haft af því einhvern pólitískan ábata að vera gegn þessu frv. Ég vil einnig taka fram að innflutningur fiskiskipa og þetta kvótafrv. og smábátaeltingarleikur, sem hefur verið hér til umræðu í kvöld, eru tvö gjörólík mál. Það er hægt að banna innflutning fiskiskipa, það er hægt að banna nýsmíði fiskiskipa án þess að ganga til verks eins og gert er ráð fyrir í þessu frv.