Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Í gær las ég bréf frá Lárusi Jónssyni alþm. þar sem hann óskar eftir að fram fari rannsókn á kjörbréfi 2. varamanns í Norðurlandskjördæmi eystra, Vigfúsar Jónssonar bónda á Laxamýri, og vísa ég kjörbréfi hans til kjörbréfanefndar. Verður fundi frestað í 5 mínútur á meðan kjörbréfanefnd rannsakar kjörbréfið. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréf Vigfúsar Jónssonar bónda á Laxamýri sem kemur nú til þings sem 2. varaþm. Sjálfstfl. í Norðurl. e. í forföllum Lárusar Jónssonar, 4. þm. Norðurl. e., en fyrir liggur bréf frá Halldóri Blöndal kennara, sem er 1. varamaður Sjálfstfl. í kjördæminu, að hann geti ekki komið til þings að þessu sinni. Kjörbréf þetta er útgefið af yfirkjörstjórn Norðurlandskjördæmis eystra 1. júlí 1974. N. hefur, eins og ég sagði, skoðað kjörbréfið og leggur einróma til að kosningin verði tekin gild og kjörbréfið samþ.



Vigfús Jónsson hefur undirritað eiðstaf og býð ég hann velkominn til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Allt frá árinu 1972 munu hafa verið í endurskoðun reglur þær sem gilt hafa varðandi snjómokstur á þjóðvegum. Reglur þessar tóku gildi í ársbyrjun 19fi8, og enginn vafi er á því að mjög mikil nauðsyn og brýn er á því að endurskoðun fari fram á þeim og þeim sé breytt frá því sem þær voru og eru. Í umr. hér á Alþ. hinn 13. maí 1975 lét hæstv. samgrh. svo um mælt að nýjar reglur, endurskoðaðar, mundu taka gildi á haustinu 1975. Þetta var sagt um þær mundir sem vegáætlun var hér til umr. og þá gert ráð fyrir því að tekjur til þess að framkvæma þessar nýju reglur yrðu teknar við afgreiðslu á vegáætlun. Mér vitanlega hafa ekki í framkvæmd verið neinar breytingar á þessum reglum. Ég hef því leyft mér að leggja fram á þskj. 346 fyrirspurn til hæstv. samgrh. um það, hvort lokið sé þeirri endurskoðun sem staðið hefur nú í nokkur ár á þeim reglum sem hér um ræðir. Ég vænti þess, að í svari hæstv. ráðh. hér á eftir verði staðfesting á því sem hann lét um mælt hér við umr. við afgreiðslu vegáætlunar, að búið sé að endurskoða þessar reglur og að þær nýju hafi þá tekið gildi.



Herra forseti. Á þskj. 346 er fyrirspurn frá hv. 5. þm. Vestf. sem hann hefur nú gert grein fyrir. Ég gæti með einni setningu eða svo svarað fyrirspurninni, en ætla að gefa skýringar á henni líka sem vegamálastjóri hefur samið. Það er búið að endurskoða þessar reglur, en ástæðunni til þess að þær eru ekki komnar til framkvæmda skal ég nú gera grein fyrir. Eins og ég áður sagði, þá er það grg. frá vegamálastjóra sem ég les hér, með leyfi hæstv. forseta: „Í till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1974– 1977, sem lögð var fram á Alþ. fyrir ári, var í grg. gert ráð fyrir því að gildandi snjómokstursreglur frá árinu 1968 yrðu endurskoðaðar á árinu 1975. Í grg. kemur fram að fjárveiting til vetrarviðhalds var með tilliti til þessarar endurskoðunar hækkuð um 47 millj. kr. í 194.7 millj. Var þetta í fyrsta skipti frá því að byrjað var að semja sérstakar vegáætlanir að kostnaður við vetrarviðhald var aðskilinn frá kostnaði við sumarviðhald. Till. um 194.7 millj. kr. fjárveitingu til vetrarviðhalds var samþ. óbreytt á Alþ., og því var í rann og veru gengið út frá því að snjómokstursreglur frá 1968 yrðu endurskoðaðar á s.l. ári. Þar sem vegáætlun var eigi samþ. á Alþ. fyrr en 16. maí, var ljóst að endurskoðun á snjómokstursreglum gæti eigi komið til framkvæmda fyrr en í fyrsta lagi á s.l. hausti. Sem kunnugt er var s.l. vetur sá snjóþyngsti sem menn muna og þá sérstaklega á Norður- og Austurlandi. Af þessum óvenjulegu snjóþyngslum leiddi hins vegar það, að kostnaður við snjómokstur á þjóðvegum varð mun meiri en verið hafði á undanförnum árum. Í júnílok 1975 var kostnaðurinn við vetrarviðhaldið orðinn 245 millj. kr. eða 50 millj. kr. meiri en fjárveiting nam við þessum lið fyrir allt árið 1975. Í grg. til rn. um þetta mál hinn 3. júlí s.l. áætlaði vegamálastjóri að hallinn á vetrarviðhaldi á árinu gæti orðið 130–170 millj. kr., miðað við óbreyttar snjómokstursreglur, en 153–261 millj. ef reglunum yrði breytt, eins og áformað var við gerð vegáætlunar. Var lægri talan miðuð við að snjóalög yrðu svipuð og meðallög undanfarinna ára, en hærri talan miðuð við að síðari hluti ársins 1975 yrði álíka snjóþungur og fyrri hluti ársins. Miðað við ofangreinda áætlun í grg. vegamálastjóra taldi rn. engan fjárhagslegan grundvöll vera fyrir því að láta áformaða endurskoðun á snjómokstursreglum koma til framkvæmda á árinu, eins og ráðgert hafði verið í vegáætlun. Var því unnið eftir óbreyttum snjómokstursreglum allt s.l. ár og hefur svo verið einnig það sem af er þessu ári. Heildarkostnaður við vetrarviðhald árið 1975 var 328 millj. kr. og er það 132 millj. kr. umframfjárveiting frá vegáætlun. Þennan halla verður að greiða af fjáröflun Vegasjóðs á yfirstandandi ári. Horfir því þunglega um það að unnt verði í ár að hrinda í framkvæmd þeirri endurskoðun á snjómokstursreglum sem ráðgerð var á s.l. ári. Skal þess getið í þessu sambandi að Vegagerðin er vanbúin að tækjum til þess að annast snjómokstur umfram það sem gildandi snjómokstursreglur kveða á um. Það er að sjálfsögðu miður farið að eigi reynist unnt að hrinda í framkvæmd þeirri endurskoðun á snjómokstursreglum á s.l. ári, sem gert var ráð fyrir í vegáætlun þessa árs. Óvenjulegt vetrarríki og fjárskortum af þeim sökum gerði þetta þó því miður óframkvæmanlegt. Hér er að sjálfsögðu um fjárhagslegt vandamál að ræða sem koma mun til athugunar við endurskoðun vegáætlunar síðar í vetur.“ Ég get bætt því við þetta svar, sem er mjög greinilegt, að þessu til viðbótar má geta þess að tekjur Vegasjóðs af mörkuðum tekjustofnum reyndust verulegri fjárhæð minni en gert var ráð fyrir í vegáætlun þeirri sem samþ. var í fyrra. Einnig með tilliti til þessa hefur þessum reglum ekki enn þá verið breytt. Verður ábyggilega erfitt að fást við vegáætlunina, sem nú er unnið að undirbúningi að, jafnvel þó að reglum um snjómokstur verði ekki breytt. En einnig hefur verið reynt að ná í meira af snjómoksturstækjum til þess að gera þetta auðveldara, og ef það tækist, þá mundi það geta bætt úr þörfinni. - Fleira hef ég ekki um þetta að segja.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans sem vissulega voru skýr og greinargóð. Ég verð hins vegar að harma að ekki skuli það hafa staðist sem gert var ráð fyrir við endurskoðun vegáætlunar á s.l. vori. Það er upplýst af hæstv. ráðh. að það var fallist á að veita þá fjármuni, sem til þurfti eða talið var af hálfu Vegagerðarinnar að til þyrfti til að breyta þessum reglum, á það var fallist með afgreiðslu vegáætlunar. Það gerðist í maí á árinu 1975. Mér þykir því skrýtið ef á þeim tíma hefur ekki verið hægt að sjá það nokkuð fyrir af hálfu Vegagerðarinnar og rn. að þeir fjármunir mundu ekki nægja til þess að þessar reglur tækju gildi. Að sjálfsögðu hefur það verið orðið ljóst þá hversu mikið fjármagn hefur farið veturinn 1975 fram til maí, þannig að það hefði átt að sjást að ekki mundi nægja sú fjárveiting sem þarna er um að ræða. Það kom fram í svari hæstv. ráðh. að búið er að breyta reglunum. En það skortir framkvæmdina og mér heyrðist á máli hæstv. ráðh. að hann væri á það svartsýnn að þessi breyting tæki gildi, því að hæstv. ráðh. segir að mál horfi þunglega. Þá er sjálfsagt enginn vafi á því að það er lítil von um að ná þeim fram. Auðvitað er það rétt, að hér er um talsvert fjárhagsvandamál að ræða, en það mál var talið leyst með afgreiðslu vegáætlunar 1975 um vorið. Það hefði þess vegna átt að liggja nokkuð ljóst fyrir hvernig þetta dæmi stóð. Ég harma þetta allt, en ég vænti þess að hæstv. samgrh. nú við endurskoðun vegáætlunar geri ráðstafanir til þess að hægt sé að hrinda þessum reglum í framkvæmd vegna þess að það er enginn vafi á því að úti á landsbyggðinni, í dreifbýlinu fyrst og fremst, eru þessar mjög svo þröngu og óréttlátu reglur, sem gilt hafa og munu gilda í vetur, mikill hemill á að samgöngur geti verið með eðlilegum og skikkanlegum hætti úti í dreifbýlinu. Það er því brýn nauðsyn á því og þörf að þessum reglum verði breytt í framkvæmd, ekki bara á blaði, heldur verði séð svo um að hægt verði að hrinda þeim í framkvæmd, þannig að þessu oki, mikla oki á sumum stöðum úti á landsbyggðinni verði aflétt og hægt verði með skikkanlegri hætti en verið hefur að halda uppi eðlilegum samgöngum innan héraða.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði, þá var það ekki ljóst í maí hve dýr snjómoksturinn yrði, því að það tekur nokkurn tíma að gera hann upp og hafði engan grunað þá að snjómokstur færi svo fram úr áætlun eins og raun varð á. Og öllum hv. þm. fannst það mikið að veita um 200 millj. kr. í snjómokstur eins og gert var. Hins vegar reyndist það 133 millj. of lágt og þarf því engan að undra þó að ekki væri hægt á sama tíma að breyta reglunum, þegar það svo bættist við að tekjur af bensíngjaldi voru um 200 millj. kr. lægri en reiknað var með og þungaskatturinn, sem áætlaður var við afgreiðslu vegáætlunarinnar, skilaði sér ekki heldur, svo að það urðu allmiklar vanheimtur á tekjum. Ég held að það muni ekki gagna okkur hv. þm. þó að við breytum reglum ef við ekki höfum fleiri krónur úr að spila í þeim efnum. Og þá er það alltaf matsatriði hvort á að nota þær til þess að byggja upp vegi og viðhalda þeim eða í snjómokstur. Það getur verið matsatriði. Menn munu þá reyna að halda í það síðara eins og tök eru á.



Herra forseti. Ég get nú ekki annað en tekið undir með fyrirspyrjanda. Mér finnst tímabært að breyta þessum reglum, því að það er satt að segja ákaflega mikið ólag á þessum snjómokstursmálum okkar. Það er hins vegar ljóst að til þess að hrinda hinum nýju reglum í framkvæmd þarf að útvega fjármagn og þetta verður auðvitað að haldast í hendur, en það þýðir ekkert annað en ganga að því verkefni. Það er að vissu leyti rétt hjá samgrh., að það er freistandi að byggja stórvirki í samgöngukerfinu og fjárfesta í varanlegum framkvæmdum. En það má ekki verða alfarið á kostnað hins þáttarins, því að meðan verið er að byggja þessar varanlegu og góðu framkvæmdir, þá verður náttúrlega að sjá fólkinu úti á landsbyggðinni fyrir viðunandi þjónustu. Ég t.d. tel að það sé algjört lágmark að opna leiðina til Akureyrar þrisvar í viku. Hún er ekki opnuð nema tvisvar í viku samkv. núgildandi reglum. Það þarf endilega að opna þrisvar í viku bæði Holtavörðuheiði og Öxnadalsheiði, - þetta eru veigamiklar samgönguæðar þeirra héraða sem þarna eiga hlut að máli, - sérstaklega líka vegna þess að uppbygging vega á þessum heiðum báðum hefur tafist ósæmilega, lent í allt of miklum undandrætti. Snjómokstursmenn í vetur virðast hafa fengið skrekk í fyrra þegar kostnaður fór svona mikið fram úr áætlun vegna snjóþyngslanna og nú segjast þeir vera í eftirvinnubanni. En stormurinn er náttúrlega ekki í eftirvinnubanni og það snjóar og snjóar jafnt fyrir því þó að vegamenn verði að hætta þegar kvölda tekur. Þetta eru háar tölur sem samgrh. fór með, 328 millj. til snjómoksturs í fyrra, en ég vildi forvitnast um hvort ekki væri hægt að fá sundurliðun á þessum snjómoksturskostnaði, t.d. hvað mikið af þessum 138 millj. fór til að opna Holtavörðuheiði og Öxnadalsheiði. Í vetur er miklu snjóléttara en var í fyrra, og þó að illa gengi í fyrravetur má það ekki verða til þess að drepa alveg úr okkur kjarkinn núna.



Herra forseti. Hér er komið að máli sem er mjög brýnt og mikilvægt fyrir fjölda fólks í landinu. Það eru vetrarsamgöngurnar Mig langar af þessu tilefni til að nefna það hér, að til þess að þessi mál komist í sæmilegt lag er raunar ekki til nema eitt ráð og það er að byggja upp vegina í snjóþyngstu héruðunum. Það er vissulega stór upphæð þegar varið er á 400. millj. til að hreinsa snjó af vegum landsins á einu ári. Og það, sem verst er við þetta, er að þessa verks sér enga staði þegar upp er staðið á vordögum. Ég held að það væri mikil nauðsyn að gera nokkra breytingu á uppbyggingu í vegamálum, þannig að nú um nokkurt skeið yrði lögð höfuðáhersla á að byggja upp fjölförnustu vegi í snjóþungum héruðum landsins svo að á skömmum tíma megi í aðalatriðum losna við þennan snjómoksturskostnað. Það á að vera metnaðarmál okkar að sjá íbúum landsins fyrir undirstöðusamgöngumöguleikum, og til þess að þetta megi verða á skömmum tíma er ekki annað ráð vænna en að verja miklu stærri hluta þess fjár, sem varið er til uppbyggingar vega, til þess að byggja upp snjóþyngstu vegina nú í næstu framtíð.



Herra forseti. Það hefur komið fram í umr., sem spunnist hafa út af þessari fyrirspurn, að fjárskortur hamlaði því að nýjar reglur væru settar. Ég lít þannig á þetta mál að það sé um tvennt að ræða: Annars vegar ber að viðurkenna að það þýðir ekki að setja reglur nema því aðeins að fjármagn sé fyrir hendi til þess að framkvæma þær reglur. En ég tel líka spurningu um það, hvort hægt er að breyta þeim reglum, sem nú eru í gildi, miðað við það fjármagn sem við höfum til ráðstöfunar, hvort þessa. reglur sem eru frá 1968, ef ég hef tekið rétt eftir áðan, eru enn þá þær reglur sem bestar eru miðað við það fjármagn sem við höfum. Því svara ég ákveðið neitandi Síðan 1969 hafa orðið slíkar breytingar á umferð og leiðum sem fólk fer, að við athugun kemur í ljós og hefur sést í blaðaskrifum að reglurnar eru nánast fáránlegar. Fólk getur komist hluta af sinni leið þegar vegur er ruddur á ákveðnum tímum, en aðra vegarspotta sömu leiðar, og þá á ég við að sjálfsögðu leiðir t.d. að flugvöllum eða flutningaleiðir, þar sem verið er að flytja afurðir, hluta af þessum leiðum á aldrei að moka eða kannske einu sinni í mánuði. Ég tel sem sagt að enda þótt við verðum að einskorða okkur við einhvern ákveðinn ramma, þá sé ástæða til þess að líta vandlega á hvort ekki er hægt að breyta þessum reglum miðað við breytt samgöngukerfi eins og það er í dag.



Herra forseti. Í fjarveru fyrri fyrirspyrjanda, hv. 3. þm. Reykn., Gils Guðmundssonar, vil ég mæla hér fyrir fsp. um þjóðarbókhlöðu og hafa þann formála á sem hann hafði samið. „Liðið er nú nokkuð á annan áratug síðan umr. hófust fyrir alvöru um húsnæðismál helstu bókasafna landsins, Landsbókasafns og Háskólabókasafns, og nauðsyn þess að bæta þar úr með myndarlegum hætti. Árið 1966 skipaði þáv. menntmrh., Gylfi Þ. Gíslason, n. til að athuga hversu málum vísindalegra bókasafna verði skipað hér á landi til frambúðar, þ. á m. um tengsl Háskólabókasafns og Landsbókasafns. N. þessi skilaði skýrslu og till. síðar á hinu sama ári. Árið 1967 urðu hér á Alþ. allítarlegar umr. um málið. Kom þar fram nokkuð einróma álit þess efnis að bygging þjóðarbókhlöðu væri eitt1 ert brýnasta og nærtækasta verkefni ríkisins í byggingamálum stofnana þess. Leiddu umr. til þess, að stofnaður var svokallaður Byggingarsjóður safnhúss og veitt til hans í fyrsta sinn 1.5 millj. kr. á fjárl. fyrir árið 1968. Í ágústmánuði 1968 var 150 ára afmælis Landsbókasafns minnst með hátíðarsamkomu í Þjóðleikhúsinu. Þar skýrði menntmrh. frá því að nýju bókasafnshúsi hefði verið valinn staður á svæðinu við Birkimel nálægt Hringbraut. Við sama tækifæri var og frá því greint að þjóðhátíðarnefnd sú, sem Alþ. hafði skipað til að undirbúa þjóðhátíð í minningu ellefu alda byggðar í landinu, hefði samþ. einróma að leggja til að þjóðbókasafnsbygging yrði reist sem höfuðminnisvarði þeirra merku tímamóta. Upp úr þessu komst verulegur skriður á undirbúning málsins. Innlendir bókasafnsmena og erlendir sérfræðingar réðu ráðum sínum og gerðu tillögur. Alþ. hækkaði framlagið til Byggingarsjóðs. Áætlanir voru gerðar um að reisa 25 þús. rúmmetra hús fyrir 150 millj. kr. og bjartsýnir menn sáu það í hillingum vígt og tekið í notkun á hátíðarárinu 1974. Í aprílmánuði 1970 lagði ríkisstj. Íslands fram svo hljóðandi till. til þál.: „Alþingi ályktar, að í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar 1974 skuli reist þjóðarbókhlaða, er rúmi Landsbókasafn Íslands og Háskólabókasafn.“ Þessi till. var samþ. 30. apríl sama ár með 51:1 atkv. Nú horfði vænlega. Hinn 15. júlí 1970 skipaði menntmrh. þriggja manna byggingarnefnd sem tók þegar til starfa á grundvelli þess undirbúnings sem áður hafði fram farið. Hefur byggingarnefndin starfað síðan og vafalaust ötullega eftir atvikum. Umdeilanlegar ákvarðanir hefur hún tekið, m.a. til þess að flýta fyrir framgangi málsins, og á ég þar einkum við það að ekki skyldi efnt til samkeppni um slíkt stórhýsi sem hér er um að ræða. En hvað sem öðru líður, þá er það staðreynd að árið 1974 er líðið í aldanna skaut og þjóðarbókhlaða er engin risin, ekki einu sinni farið að stinga fyrstu skóflustunguna í grunninum. Veit ég vel, að einhver mun segja að ekki blási byrlega nú til að hefjast handa um slíkt stórvirki sem þetta. En má ég spyrja: Hvernig stendur á því að það vefst svo óskaplega fyrir okkur nú í öllu peningaflóði síðustu tíma að reisa sómasamleg hús yfir vísindasöfnin, stjórnarráð og Alþingi? Vorum við svona miklu ríkari eða duglegri fyrir 70–100 árum? Það var árið 1879 sem ákveðið var að reisa alþingishús. Réttum tveim árum síðar var í kálgarði Halldórs Kr. Friðrikssonar risið það traustlega myndarhús sem hýst hefur Alþ. síðan. Og ekki liðu nema rétt 3 ár frá því að Alþ. ákvað árið 1905 að reisa hús yfir söfn landsins þar til hin stílhreina safnhúsbygging stóð fullsmíðuð við Arnarhól.“ Allt vekur þetta upp spurningar og gerir það ekki nema sjálfsagt að spurt sé um þetta mál nú, en fsp. er í þrem liðum, svo hljóðandi: „1. Hve mikið fé er nú í Byggingarsjóði Þjóðarbókhlöðu? 2. Hvað líður undirbúningi málsins? 3. Hvenær er ráðgert að hefjast handa um bygginguna og hvenær má ætla að byggingu ljúki?“



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að svara þessari fsp. nú, m.a. að fengnum upplýsingum frá byggingarnefnd þeirri sem starfar að þessu máli. Fyrst er spurt: „Hve mikið fé er nú í Byggingarsjóði Þjóðarbókhlöðu?“ Á árabilinu 1968–1976 hafa í fjárl. verið veittar til Byggingarsjóðs þjóðarbókhlöðu alls 73 millj. 250 þús. kr. Nokkrum hluta þessarar fjárveitingar hefur verið kippt til baka, 7 5 millj. 1972 samkv. heimild í brbl. í júlí það ár og allri fjárveitingunni 1915, 15 millj., samkv. bréfi fjmrh., dags. 6. ágúst 1975, og hefur ríkissjóður þannig endurheimt samtals 22.5 millj. Eftir standa þá 50 millj. 750 þús. kr. Undirbúningskostnaður til dagsins í dag er orðinn 15 millj. 151 þús. og eiga því að vera til ráðstöfunar samtals 35 millj 598 þús. Þá er það önnur spurning: „Hvað líður undirbúningi málsins?“ Þar sem ekki er um það að ræða að byggingarframkvæmdir hefjist á yfirstandandi ári, er undirbúningur nú við það miðaður að framkvæmdir geti undirbúningsins vegna hafist á næsta ári, 1977, en unnið er að því nú að fullgera byggingarnefndarteikningar. Mun byggingarnefnd leggja fram í vor, þegar kemur að tillagnagerð vegna undirbúnings fjárl., nýja framkvæmda- og fjármagnsáætlun. Og loks er svo spurt: „Hvenær er ráðgert að hefjast handa um bygginguna og hvenær má ætla að byggingu ljúki?“ Í þessu sambandi vil ég geta þess, að í áætlun þeirri, sem byggingarnefndin lagði fram í maí í fyrra og var miðuð við að framkvæmdir hæfust 1976, þá var gert ráð fyrir að byggingarkostnaði yrði dreift á 6 ár. Miðað við verðlag þá voru tölur þessar 97 millj. á fyrsta ári, 170 millj. á öðru, 205 á þriðja, 240 millj. á fjórða ári, 290 millj. á fimmta ári og 266 millj. á síðasta árinu, 1981. Samtals var áætlunin þá upp á 1 milljarð 268 millj. kr. Ef byggingarframkvæmdir hæfust svo 1977 og gert væri ráð fyrir svipuðum hraða, þá mætti ætla að bókhlöðunni yrði lokið 1982. Það er ekkert ofmælt, sem kom fram í máli fyrirspyrjanda, það eru mikil vandræði með húsnæði fyrir söfnin og væri auðvitað æskilegt ef hægt væri að hraða framkvæmdum meir en t.d. gert er ráð fyrir hér. En hitt er svo annað mál, að ríkisstj. hefur ekki tekið afstöðu til framvindu þessa máls né heldur Alþ., ekki með fjárveitingu, en vitanlega fær Alþ. þetta mál til meðferðar við gerð næstu fjárl. Þess vegna er það, að 3. lið fsp. er mér ekki auðið að svara beinum orðum, því miður. Í máli hv. fyrirspyrjanda, niðurlagsorðum, kom fram spurningin: Hvernig stendur á því að í öllu peningaflóði nútímans vefst einatt fyrir okkur að uppfylla hinar sameiginlegu þarfir, t.d. varðandi þetta sérstaka mál sem hér er til umr.? Þetta getur nú hver spurt annan og svörin verða sjálfsagt margvísleg. En ég held að meginorsökin sé sú, að samhliða peningaflóðinu, sem við tölum stundum um og sjáum oft merki um, þó að sjálfsögðu hljóti þeir að vera margir sem ekkert hafa aflögu, þá hafa þarfirnar, sem við búum okkur til, því að „þarfir“ eru nú eftir því hvernig við metum hlutina þá og þá, - þá hafa þarfirnar vaxið óskaplega ört og kröfurnar líka og jafnt hvort sem við lítum á kröfur okkar um fjármuni til einkanota og svo aftur til sameiginlegra nota. Ég held að þetta sé meginástæðan fyrir því að ekki gengur fljótar en raun ber vitni að uppfylla hinar félagslegu þarfir, meginástæðan fyrir því að nálega hvert sem við lítum á því sviði, hvort sem er til heilbrigðismála eða hvar helst sem er, samgöngumála t.d., orkumála, þá blasa alls staðar við óleyst verkefni sem kosta mikla peninga að leysa á þann hátt sem hugur stendur til.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, svo langt sem þau náðu. Ég hlýt vitanlega að harma það að svo skuli hafa til tekist að af þeim framlögum, sem Alþ. hefur hér til veitt, skuli ríkisvaldið hafa kippt 1/4 og ríflega það aftur til baka. Ekki er þar stórmannlega að verki verið og gefur svo sem ekki fyrirheit um að stórmannlega verði að verki verið, þar sem um er að ræða mikið og fjárfrekt verkefni, en engu að siður það brýnt og þannig saga þess öll að hún hlýtur að kalla á athafnir og aðgerðir í málinu, en ekki frekari undirbúning. Hæstv. ráðh. sagði að það væri miðað við að framkvæmdir hæfust á næsta ári. Ég hlýt að skora á hæstv. ráðh. að fylgja þessu máli þann veg eftir við ríkisstj. og fjárveitingavald að þetta geti þá orðið að veruleika, að þessi bygging verði ekki lengur hugmynd ein eða falleg teikning á pappír, heldur verði hér um að ræða þann minnisvarða um stórhug margrómaðrar bókaþjóðar sem ég hygg að mönnum hafi verið efst í huga varðandi þetta mál. Ég held að ég hafi mátt skilja orð ráðh. svo, að hann mundi beita sér hér fyrir af fullum krafti, þannig að það er ekki bara miðað við að hugsanlega gætu framkvæmdir hafist á næsta ári, heldur yrði að því stefnt ákveðið og framkvæmdir mundu þá hefjast. Og í trausti þess þakka ég hæstv. ráðh. hans svör.



Herra forseti. Það hefur komið fram í þessum umr. að Byggingarsjóður þjóðarbókhlöðu er ekki vel á vegi staddur og horfir því ekki mjög vel um framkvæmdir þessa mikla menningarmáls sem strengd voru heit um á þjóðhátíðarári að koma í framkvæmd. Ég þarf ekki að hafa yfir þær tölur sem hér hafa verið um hönd hafðar. Á annan milljarð er áætlað að þessi veglega bygging eigi að kosta og greinilegt að eitthvað þarf til að koma til þess að þessu verði hrundið í framkvæmd á næstunni. Mér dettur í hug í þessu sambandi, og það er vegna þess að ég stend hér upp, að ég bar fram fsp. hér á hv. Alþ. í fyrra til hæstv. viðskrh. um ráðstöfun ágóða af sölu þjóðhátíðarmyntar sem stofnað var til sérstaklega í tilefni af 1100 ára Íslandsbyggð. Það kom fram í dagblöðum og fjölmiðlum að sennilega yrði hreinn ágóði af þessari sölu um 300 millj. Það var Seðlabankinn sem sá um söluna, og fsp. mín var í þá átt, hvernig þessum hagnaði yrði varið og hvort ekki mætti vænta þess að Alþ. yrði haft a.m.k. með í ráðum um ráðstöfun hans. Hæstv. viðskrh. svaraði því ákveðið til að svo mundi verða, að Alþ. mundi standa að ákvörðun um ráðstöfun þess fjár. En síðan þetta skeði hefur ekkert um þetta mál spurst og ég hef satt að segja alltaf ætlað mér að ítreka mína eftirgrennslan um þetta, en hefur ekki orðið af. Ég harma að hæstv. viðskrh. er hér ekki staddur til að upplýsa þetta frekar. En ég leyfi mér að benda hæstv. menntmrh. á, ef hann vantar í Byggingarsjóð þjóðarbókhlöðu, hvort ekki væri ráð að huga að þessu hjá yfirvöldum Seðlabanka Íslands sem hefur væntanlega vaxtað þessar 300 millj. Þær væru sannarlega hvergi betur komnar heldur en til þess að hrinda þessu menningarmáli í framkvæmd.



Herra forseti. Það er sjálfsagt rétt að hafa allt á hreinu milli mín og hv. fyrirspyrjanda. Hann hefur aðeins misskilið það sem ég sagði, sem var orðrétt: „Þar sem ekki er um að ræða að byggingarframkvæmdir hefjist á yfirstandandi ári, er undirbúningur við það miðaður að framkvæmdir geti undirbúningsins vegna hafist 1977.“ Við verðum víst að hafa þetta alveg á hreinu. Ég held að það sé best að ég spari mér allar yfirlýsingar um þetta sérstaka mál. Þarfirnar eru svo óskaplegar á mörgum sviðum menntamála, bæði um hin sameiginlegu mannvirki líkt og þetta og í skólakerfinu, að ég held að mér sé best að spara allar yfirlýsingar og stór orð. Mér er ljóst að það verður að sjá fyrir tekjuöfluninni, ef ekki fyrst, þá a.m.k. samhliða því sem yfirlýsingar eru gefnar. En ég vil láta þetta vera alveg á hreinu, að ég hafði ekki sagt meira en þetta, auðvitað af því að ég treysti mér ekki til að segja meira. Ég hefði áreiðanlega ekki legið á því ef ég hefði getað gefið sterkari yfirlýsingar.