Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bergur Jónsson) : Allshn. hefur athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþ. Það er til staðfestingar á bráðabirgðal., sem ríkisstj. gaf út 29. jan. síðastl. Hér er um að ræða breyt. á tveim gr. hegningarl., þ. e. a. s. úr þeim kafla þeirra, sem fjallar um landráð. Sú breyt., sem gerð er á 88. gr., er aðeins í þá átt að gera ákvæðin nákvæmari og fyllri heldur en þau nú eru, með því að gera betri skilgreiningu á þeim verknaði, sem samkvæmt þeirri gr. er talinn refsiverður. Auk þess er í lok þessarar gr. veitt heimild til þess, ef brot eru smávægileg, að beita aðeins sektarhegningu. 95. gr. hegningarl. er breytt með 2. gr. frv. Fyrri hl. þeirrar gr. er að mestu leyti hinn sami og áður var. Í seinni málsgr. 2. gr. frv. er hins vegar nokkur breyt. Samkvæmt hegningarl., eins og þau hafa verið, hefur ekki verið talið rétt að höfða mál út af þeim brotum, sem gert er ráð fyrir að refsa fyrir samkvæmt þessari hegningarlagagr., nema það erlenda ríki, sem brotið er gegn, krefjist þess. Hér í frv. er aftur á móti gert ráð fyrir því, að hið opinbera ákæruvald sjái um það í hvert skipti og ákveði um það, hvenær mál skuli höfða. Auk þess er bætt við í 2. málsgr. ákvæðum um það, ef maður er smánaður opinberlega, eða hafðar í frammi móðganir við starfsmann erlends ríkis, sem staddur er hér á landi. Ég hygg, að engum blöðum sé um það að fletta eins og nú standa sakir fyrir okkur Íslendinga, þar sem við erum herteknir af öðrum aðila í styrjöldinni, sem nú geisar (og lýstir í raun og veru af hinum aðilanum réttdræpir bæði á sjó og landi), þá sé full ástæða fyrir okkur til þess að hafa l. okkar sem nákvæmust og sem fyllst ákvæði um þau brot, sem geta leitt til þess að setja sjálfstæði þjóðarinnar í hættu. En það er sameiginlegt með ákvæðum beggja þessara gr. til breyt. á hegningarl., sem hér er um að ræða. Sérstaklega er ástæða til að benda á, að ástæða er til þess, að nokkuð ríkt sé litið eftir því af íslenzkum stjórnarvöldum, að ekki sé að óþörfu verið að bekkjast til við erlenda herinn, sem í landinu er, og espa hann upp til þess að taka í sínar hendur lögregluvald og dómsvald í landinu, sem er einn af hyrningarsteinum fullveldis okkar að hafa hvort tveggja þetta vald, og þarf ég ekki að nefna dæmi til þess, að slíkt hefur, því miður, orðið afleiðing af því, að ekki hafa verið í l. ákvæði um þessa hluti. En það er ekki nóg að ganga frá vönduðum ákvæðum í þessa átt, heldur verður líka að ætlast til, að stjórnarvöldin, og þá fyrst og fremst ákæruvaldið, beiti þeim ákvæðum, sem Alþ. samþ. að það fái, til þess að hindra þessi hættulegu brot.



Síðan þetta frv. var lagt fyrir þingið, hafa þeir atburðir gerzt, sem ég dreg ekki í efa, að hefðu orsakað það, að ef þetta frv. hefði verið orðið að l. á þeim tíma, hefði fjöldi manns, a. m. k. hér í Rvík, verið orðinn brotlegur við þessi 1. svo freklega hefur verið gengið á rétt Íslendinga með handtöku og hernámi 3 blaðamanna Þjóðviljans fyrir skemmstu. Ég sé ekki, hvernig Alþ. getur viljað láta taka sig alvarlega með því að samþ. l. sem þessi. Það á beinlínis með þessum 1. að láta í ljós ást sína á útlendu valdi. En ef landið er hernumið og þessir óboðnu gestir, sem í landinu eru, sýna ofbeldi, þá er ómögulegt annað en að menn með mannlegar tilfinningar láti í ljós andúð, andstyggð og jafnvel móðganir við þá. Og hver slíkur maður er brotlegur við 1. eftir þessu frv. og skal sæta fangelsishegningu allt að 6 árum. Það er mjög loðið og undir ákæruvaldinu komið, hvernig þessu er beitt, því að í 1. gr. frv. er sagt svo, með leyfi hæstv. forseta : „Hver, sem opinberlega í ræðu eða riti mælir með því eða stuðlar að því, að erlent ríki byrji á fjandsamlegum tiltækjum við íslenzka ríkið eða hlutist til um málefni þess, svo og hver sá, er veldur hættu á slíkri íhlutun með móðgunum, líkamsárásum, eignaspjöllum og öðrum athöfnum, sem líklegar eru til að valda slíkri hættu, skal sæta varðhaldi eða fangelsi allt að 6 árum. Ef brot þykir mjög smávægilegt, má beita sektahegningu.“ Það er sem sagt ákæruvaldið, sem hefur alveg óbundnar hendur um að leiða hvern mann fyrir lög og dóm, sem því sýnist, ef hann hefur á einhvern hátt móðgað einhvern útlending, sem hér er óvelkominn og í óþökk landsmanna. - Sama máli gegnir um 2. gr. Annars ætla ég ekki að fjölyrða um málið. Það var nokkuð rætt við l. umr. Ég verð þó að segja að Alþ. mun í framtíðinni gera sig alveg ógleymanlegt, ef það samþ. á þessum tíma og eftir þá atburði, sem hér hafa skeð, þær breyt., sem hér liggja fyrir, því að þær þýða ekkert annað en það, að þjóðin verði að beygja sig fyrir hvers konar ofbeldi og má ekki láta í ljós andúð sína gegn því, en beri í þess stað að hlíta í einu og öllu erlendri yfirdrottnun. Hv. frsm. sagði, að nauðsynlegt væri að gera þetta, til þess að erlent vald gripi ekki fram í fyrir dómstólunum og lögreglunni. Ef hæstv. Alþ. á að þóknast þannig erlendum innrásarher, sem fótum treður okkar þjóðernislega rétt, þá væri okkur nær að fá öll völdin í hendur þess ríkis, sem her hefur hér, til þess að æstir Íslendingar stæðu ekki að þeim föðurlandssvikum að þrjózkast gegn þessu valdi.

Frsm. (Bergur Jónsson) : Ég sé ástæðu til að benda hv. þdm. á það, að þeir menn, sem telja illa við eiga að hafa í íslenzkum hegningarl. ákvæði eins og eru í 88. og 95. gr. hegningarl., ættu að bera fram brtt. um að fella þessar gr. niður, því að með þessu frv., sem er hér á ferð, er verið að gera ákvæði þessara gr. fyllri og ákveðnari, svo að það sé skýlaust, hvaða brot falla undir þær gr., auk þess sem það er ekki látið vera undir tilviljun komið, hvort embættismaður einhvers erlends ríkis eða stj. þess óskar eftir, að mál verði höfðað, heldur er sjálfum stjórnarvöldum Íslands falið á hendur að ákveða, hvort eigi að beita refsivaldinu gegn eigin þegnum. Umr. þær, sem beinast gegn sjálfum kjarna málsins, þær snerta því í sjálfu sér ekkert frv. út af fyrir sig.

*Garðar Þorsteinsson: Mig langar til þess að beina einni fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., hvort hún nokkurn tíma eftir að þessi bráðabirgðal. voru gefin út hafi beitt því refsivaldi, sem henni er veitt með þessum bráðabirgðal. Ég veit það, og því hefur ekki verið mótmælt af hæstv. forsrh., að eftir viðtali brezka sendiherrans við ríkisstj., þá var ríkisstj: ekki grunlaus um það a. m. k., að herstjórnin vildi grípa hér inn í og banna blaðið Þjóðviljann og gera aðrar ráðstafanir, sem nægðu til þess að brezka herstj. teldi sig örugga gegn slíkum árásum, sem hún áleit vera í því blaði. Nú hafði ríkisstj. fullkomna ástæðu til þess, eftir samtalið við brezka sendiherrann, að grípa inn í, ef eitthvað kæmi fram, sem þess gat orðið valdandi, að brezka herstjórnin gripi inn í um það blað eins og hún gerði: Hvers vegna notaði ríkisstj. ekki heimildina í þessum bráðabirgðal. til þess að grípa inn i, þegar eitt blað a. m. k. skrifaði svo freklega, að hætta var á því a. m. k., að erlent ríki hlutaðist til um málefni Íslands? Íslenzka ríkisstj. hafði fullkomna ástæðu til þess að ætla, eftir samtal sitt við brezka sendiherrann, að brezka herstjórnin mundi grípa hér inn í vegna þessara skrifa. Hvers vegna gaf ríkisstj. út þessi bráðabirgðal., ef hún ætlaði ekki að fara eftir þeim? Auk þess er vitað, að blað hæstv. utanrmrh. skrifaði hneykslanlega, með því að það hélt uppi svæsnum árásum á erlend, ríki og það iðulega, og þeir menn, sem þar fara með völd, eru uppnefndir í því blaði og kallaðir ýmsum ljótum nöfnum. Þetta er efalaust sannfæring þeirra manna, sem rita í blaðið. En það er bara bannað í þeim blöðum, sem þessir 5 ráðh. gefa út. Og ef þetta, sem við höfum hér í bráðabirgðal., á að vera til verndar gegn því, að erlendir menn séu móðgaðir, hvers vegna beitir ríkisstj. þá ekki þessum l.? Ég verð að segja, að ég hef litla trú á því, að það sé til mikils að gefa þeirri stj. slíkt vald í hendur, sem er í þessu frv. ákveðið, sem að mjög gefnu tilefni ekki notaði þetta vald. Það sýndi sig líka, að brezka herstjórnin greip í taumana. En þetta vissi ríkisstj. um, að mundi verða. Hennar skylda var að beita þessum bráðabirgðal., og við það hefði verið það unnið, að íslenzkt ríkisvald hefði komið þar inn í, en ekki erlent vald.

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég ætla ekki í raun og veru að svara þeirri fyrirspurn, sem kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni, þar sem það fellur ekki sérstaklega undir minn verkahring í ríkisstj. En ég vildi aðeins benda þessum hv. þm. á það, sem hann veit alveg eins vel og ég, af því að við erum báðir löglærðir, að þetta ákvæði, sem hér er um að ræða, um að ráðast á erlenda fulltrúa eða erlenda þjóðhöfðingja, hefur verið í 1. frá því árið 1869 og allt til þessa dags. Það var í gömlu hegningarl. okkar og nýju hegningarl., sem sett voru í fyrra eða hitteðfyrra. En í þessu frv., sem hér liggur fyrir, eru aðeins sett nokkuð skýrari og fyllri ákvæði heldur en áður hafa verið í l. Á síðustu árum veit ég ekki til þess, að þessum lagagr., sem sérstaklega vita að árásum á erlenda þjóðhöfðingja, hafi verið beitt nema einu sinni, er það var gert út af greinafl., sem ritaður var í Alþýðublaðið af Þórbergi Þórðarsyni, þegar nefndur maður var dæmdur í sekt, bæði af undirrétti og í hæstarétti. En þessi bráðabirgðal. gefa ekki tilefni til þess að varpa þessari spurningu fram, því að þau hafa ekkert sérstaklega fært út kvíarnar um það atriði, sem hv. þm. var að spyrja út af, hvers vegna ríkisstj. hefði ekki höfðað mál út af broti gegn gr. um erlenda fulltrúa og erlenda þjóðhöfðingja.



Mér er ekki alveg ljóst, hvað hæstv. utanrmrh. meinar. Það voru 1. til um þetta áður en bráðabirgðal. voru sett, en eftir þeim átti ekki að höfða mál út af brotum, sem hér er um að ræða, nema erlent ríki krefðist þess. Og þar sem það ákvæði hefur verið svo lengi í l., hvers vegna var þá verið að setja þessi bráðabirgðal. um sama efni og 1., sem áður giltu? Það, sem hér vakti fyrir þjóðstjórninni og ég er henni sammála um, var það, að Íslendingar áttu á hættu, að blöð birtu greinar, sem væru móðgandi fyrir einhverja þjóð eða þjóðhöfðingja, hver sem sú þjóð væri. Það, sem hér var á ferð með þessum bráðabirgðal., var að girða fyrir þá hættu, að erlent ríki, sem hlut á hér sérstaklega að máli, notaði sitt vald til þess að taka í sínar hendur einhver þau málefni, sem annars heyrðu Íslendingum til. Það, sem hér var á ferð, var, að ríkisstj. átti ekki lengur að þurfa að fá kröfu frá erlendu ríki til þess að hefjast handa um málshöfðun út af brotum, sem hér ræðir um. Ríkisstj. gat eftir bráðabirgðal. höfðað mál, ef hún áleit það, sem í blöðum væri birt, móðgandi fyrir erlent ríki. En þetta hefur hæstv. ríkisstj. látið undir höfuð leggjast. Ég veit ekki, hvers vegna hún hófst ekki handa, þegar blaðaskrif gengu svo langt, að hún gat átt það á hættu, að kannske næsta dag eða daginn þar á eftir yrði gripið inn í af erlendu valdi.

Frsm. (Bergur Jónsson) : Ég hef ekki ástæðu til að finna að því, þó að hv. 7. landsk, sé með fyrirspurn til hæstv. ríkisstj. En sem frsm. n. vil ég kvarta undan því, hvernig sá hv. þm. kemur fram, því að mér þykir það leiðinleg aðferð hjá nm. að koma ekki með neinar aths. í n. um mál, skrifa undir nál. fyrirvaralaust og koma svo og lýsa óánægju yfir að láta í hendur réttra stjórnarvalda í landinu það vald, sem í frv. því,. sem n. mælir með, er fólgið. Ég kann ekki við þetta, að því leyti sem það snertir okkur nm. í allshn. og sérstaklega mig sem frsm. n. í þessu tilfelli.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Ég vil lýsa yfir því fyrir mitt leyti, að ég hafði ekkert hugboð um það, að til stæði handtaka á íslenzkum borgurum, sem átti sér stað fyrir skemmstu, og ég held, að hv. 7. landsk. hafi enga ástæðu til að bera það á ríkisstj., að hún hafi haft vitneskju um það fyrirfram. Varðandi hitt atriðið, hvort ríkisstj. hefur gengið of skammt í því að láta Þjóðviljann sæta ábyrgð fyrir sín skrif, vil ég taka það fram, að ég áleit það saurblað svo langt fyrir neðan allt velsæmi, að ég áleit mig fyrir ofan það að taka það til greina.



Mér þykir ekki fullupplýst, hvort það er rétt, sem hv. 7. landsk. þm. bar fram, hvort ríkisstj. hefði vitað um það, sem til stóð um handtökur íslenzkra borgara. Mér þykir líklegt, að hv. þm. beri það fram, hvað hann hefur fyrir sér í þessu efni, til þess að þjóðin fái að vita um það. Um þessar aths. og yfirlýsingu, sem hæstv. atvmrh. gerði um blaðið Þjóðviljann, er ekki annað að segja en það, að þær sanna það, sem vitanlegt var áður, að atvmrh. hefur nákvæmlega sömu afstöðu og Bretinn gagnvart handtökunum og banni við útkomu Þjóðviljans. Hann telur blaðið saurblað, og að sjálfsögðu hefur honum ekki verið það á móti skapi, að mennirnir, sem að því stóðu, voru handteknir og blaðið bannað, enda hafa engin mótmæli komið gegn því af hans hálfu, nema síður sé. Þegar hann átti kost á að mótmæla aðgerðum brezku herstjórnarinnar, þá labbaði hann sig út af fundi til þess að koma ekki nálægt málinu. Annað hef ég ekki vitað um hans afstöðu, nema hvað hann nú með ókvæðisorðum gegn blaðinu dregur úr þeim mótmælum, sem hæstv. Alþ. hefur gert gegn banninu við útkomu þess. Þessi ummæli hans nú um blaðið staðfesta það, að mótmælin séu gerð gegn hans vilja og gefur grun um það, að honum sé það ekki eins leitt og hann lætur, að blaðið Þjóðviljinn var bannað og ritstjórar þess fluttir burt.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Ég hef ekki lagt mig niður við að svara kommúnistum hér í hv. þd. né utan þings, og ég skal ekki heldur gera nú ranglega undanþágu undan þeirri gullvægu reglu. Þeir hafa eins konar einkarétt til svívirðinga, kommúnistarnir hér í hv. d., og mega hafa hann fyrir mér. En það er hróplegur misskilningur, ef nokkur álítur, að mótmæli þau, sem ríkisstj. ber auðvitað fram gegn handtöku íslenzks alþm., sé einhver syndakvittun fyrir það saurblað, sem hann stóð fyrir. Og dæmalaus hugsunargrautur er það, ef hv. þm. heldur, að afskiptaleysi ríkisstj. um það að draga blaðið fyrir lög og dóm sé nokkur sönnun um sakleysi blaðsins. Það má vel vera, að þolinmæði mín hefði verið þrotin við þetta blað, og það fyrir nokkru, ef ég hefði lesið það, en ég hef frétt úr því ýmislegt, sem mér hefur verið borið, og ég álít, að það hafi verið svo hundómerkilegt, að ég held, að enginn hafi tekið mark á því af þeim mönnum, sem ég tek nokkurt mark á. Ég tel þjóðina svo þroskaða, að ég álít, að þær svívirðingar og álygar, sem bornar hafa verið fram í Þjóðviljanum, hafi haft lítil áhrif. Ég les ekki blöð sósíalista og vil ekki stefna þeim. Ég er á móti því, að erlendir menn ráði á íslenzku heimili, og þess vegna er ég mjög á móti gerðum brezku herstjórnarinnar í að banna útkomu Þjóðviljans, og auk þess af því að ég tel til bóta, að slíkt blað komi út, því að ég held, að það haldi mönnum frá því að fylla hóp kommúnista. Hitt er annað mál, að ég mótmæli því eindregið, að erlent vald handtaki íslenzkan alþm., hversu auðvirðilegur sem hann er.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Fyrirspurn hv. 7. landsk. um það, hvort ríkisstj. hafi vitað um það fyrirfram, að þessir menn mundu verða handteknir, hefur verið svarað, og þarf ég ekki að endurtaka það, sem hæstv. atvmrh. hefur sagt um það mál. Ríkisstj. var það vitanlega algerlega ókunnugt. Hitt er rétt að komi hér fram, að það hafði komið fram umkvörtun um það, hvernig þetta umrædda blað væri skrifað, og ríkisstj. hafði tjáð sig ófáanlega til þess að hafa afskipti af þessu blaði eða af blöðum yfirleitt og hvernig þau skrifuðu. En hvaða afleiðing sú neitun kynni að hafa, var ríkisstj. gersamlega ókunnugt. Svo kemur annað atriðið. Hæstv. atvmrh. hefur þá afstöðu til blaðsins, sem hann hefur lýst, að hann álíti, að hlaðið hafi ekki verið tekið alvarlega, og þá hafi verið bezt að láta það skrifa áfram. Ég hef álitið, án tillits til þess, undan hvaða blöðum hefur verið kvartað, rétt að láta landslög ganga yfir öll blöðin. Það var t. d. skrifað þannig um sáttasemjara í sambandi við vinnudeilur, að það er ekki vafi á því, að það varðaði langvarandi fangelsisvist. En vegna þess, að það var álitið, að þessi skrif væru ekki tekin alvarlega og þessi skrif gerðu þessum mönnum ekkert til, var álitið rétt að láta blaðið hafa þá sérstöðu, sem það hefur haft, og láta ekki til skarar skríða þrátt fyrir þessi skrif. Þetta blað hefur orðið að draga inn klærnar á sumum sviðum, þó að ekki hafi fallið niður hjá því ádeilur á íslenzka embættismenn, sem refsiverðastar eru samkvæmt hegningarl. Ég tel rétt, að þetta komi fram, fyrst spurt er um þetta mál og farið er að dylgja um handtökurnar, eins og hv. 7. landsk. hefur gert.



Ég vil segja það, að það er byggt á nokkrum misskilningi, er tveir hæstv. ráðh. segja á þá leið, að ég hafi verið að dylgja um, að þessir menn hafi verið handteknir. Þessi fyrirspurn, sem ég gerði nú, var samhljóða fyrirspurn, sem fram var borin fyrir nokkrum dögum. Ég spurði, hvort ástæða hefði verið til að ætla, eftir viðtali við brezku herstjórnina, að brezka herstjórnin tæki til sinna ráða, ef íslenzka ríkisstj. tæki ekki í taumana. Ég vissi, að brezki sendiherrann lýsti yfir, að þetta mundi verða gert, ekki að ríkisstj. vissi, að það ætti að handtaka þessa menn, heldur að það ætti að banna Þjóðviljann. Sendiherrann sagði, að brezka setuliðið mundi endanlega taka til sinna ráða.

Hver er heimildin fyrir þessu?

Ég er ekki skyldugur til að geta um það hér. Það er enginn vafi á því, að það féllu einhver orð um það af hálfu sendiherrans, svo að bannið við blaðinu gat ekki komið aftan að hæstv. ríkisstj.

Hv. þm. fer með rangt mál.

Það, sem er misskilningur hjá hæstv. ríkisstj., en ekki mér, er, að það er ekki aðalatriðið, hvaða blað átti í hlut, heldur hvort brezka herstjórnin skipti sér af íslenzkum málefnum. Og það þykir mér ákaflega undarlegt, ef ekki mátti beita þessum ákvæðum bráðabirgðal., sem sett voru í vetur um þetta atriði, fyrr. Mótmæli hæstv. Alþ. voru ekki bundin eingöngu við handtöku íslenzks alþm., heldur líka gegn því að gera blað upptækt, jafnvel svo ómerkilegt blað sem Þjóðviljinn var. Og mér skilst, að hæstv. atvmrh. hafi samþ. það. Og hæstv. atvmrh. var að tala um, að af því að blaðið var svo ómerkilegt, hafi það ekki skipt svo miklu máli, þó að það væri látið afskiptalaust. Ég er sammála um það, að blaðið hafi verið ómerkilegt. En það skiptir ekki mestu máli í þessu sambandi, og það var ekki afsökun fyrir ríkisstj. um að grípa ekki fram í, að blaðið væri ómerkilegt. Ég er samþ. þessu frv., sem gefur ríkisstj. nógu víðtækt vald til þess að varna því. að nokkrir ófyrirleitnir menn í ræðu eða riti verði til þess að kalla á aðgerðir erlendrar herstjórnar. En ég álít, að ríkisstj. hafi haft fullkomna ástæðu til þess að grípa inn í fyrir þessu blaði, og að það sé meginmisskilningur hjá hæstv. ríkisstj., að það hafi ekki tekið því, af því að blaðið væri ómerkilegt. Ádeilur á íslenzka embættismenn var innanríkismál, sem erlent hervald skipti sér ekki af. En þegar ráðizt er á erlent setulið, sem hér er, er allt öðru máli að gegna, og þegar svo var komið, mátti búast við erlendri íhlutun, og þá átti ríkisstj. að beita þessu valdi, sem þessi 1. veita. Ég er samþ. frv. En ég ætla fyrir mitt leyti, að ef þetta vald, sem ríkisstj. gaf sér með bráðabirgðal., hefði verið notað í tíma, hefði það varnað því, að þetta hefði skeð, að íslenzkir menn voru handteknir.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Ég er hissa á ræðuhöldum þessum öllum og ekki sízt á ummælum hv. 7. landsk. (GÞ). Ég hef upplýst, að ég fyrir mitt leyti hef ekki getað tekið nokkurt tillit til skrifa Þjóðviljans. Ég hef verið andvígur því að draga það blað fyrir lög og dóm, af því að ég hef álitið, að þeir menn tækju ekki mark á þessu blaði, sem ég tek mark á. Nú segir hv. 7. landsk., að sendiherra Breta hafi hótað ríkisstj. því, að ef hún ekki hefðist handa um þetta, þá mundi herstjórnin brezka taka til sinna ráða. Er það skoðun hv. 7. landsk., að ég, undir eins og Bretinn andar á mig, eigi að vera eins og strá af vindi skekið, ef hann hefði komið og sagt við mig, sem hann ekki hefur gert, að hann ætlaði að gera eitthvað gagnvart Þjóðviljanum, ef ég ekki gerði það? Ég veit, að hv. 7. landsk. ætlast ekki til, að ég láti segja mér fyrir á þann hátt. Ég álít Þjóðviljann svo ómerkilegt blað sem nokkurt blað getur verið um flest. En ég er alveg jafnandvígur því, að ríkisstj., hvað þá heldur erlent hervald, fari að gera blaðið upptækt. Ríkisstj. hafði engin ummæli um það frá Bretum, að Bretar ætluðu að gera blaðið upptækt, - hvorki vissi hún fyrirfram um handtökurnar né bannið gegn útkomu blaðsins. Þetta er því allt á röngum forsendum byggt hjá hv. 7. landsk., og ég er hissa á honum að hreyfa þessu hér, þar sem stoðirnar eru ekki tryggari undir hans máli en raun er á.



Ég gekk þess ekki dulinn, að hæstv. atvmrh. þóttist viss um, að hann hefði á réttu að standa, og víst er um það, að honum hefur sjaldan tekizt betur upp en nú í því að ausa yfir mig og mína flokksmenn fúkyrðum og skömmum. En samræmið og rökin í þessari ádeilu hans voru ekki alveg eins haldgóð. Hæstv. ráðh. sagði, að hann læsi aldrei Þjóðviljann, en jafnframt sagði hann, að Þjóðviljinn væri langómerkilegasta blað, sem hann hefði þekkt um sína daga. Ég veit ekki, hvernig fullyrðingar eins og þær, sem ráðh. fór með, fá staðizt, a. m. k. fyrir mönnum, sem nokkuð hugsa eða taka tillit til raka.

Ég les aldrei þingræður ÍslH

. Það er sama, hvaða heimildir hæstv. ráðh. hefur fyrir sér, - blöð, sem hann ekki les, getur hann ekki heldur dæmt ómerkileg nema hann vilji gerast sleggjudómari. Þannig er allt þetta, sem hann hafði svo mikið fyrir að ræða, fallið dautt og ómerkt. En það, sem athugavert er í þessu sambandi, eru upplýsingar hv. 7. landsk. um það, að Bretar hefðu gert ríkisstj. aðvart um það, að skrif Þjóðviljans væru á . þann veg, að þeir mundu stöðva útkomu blaðsins, ef ríkisstj. gerði ekkert til þess að hindra slík skrif. Það er kunnugt, að ritstjóra Þjóðviljans var ekki gert aðvart, enda þótt það sé vitað, að ríkisstj. átti samtöl við brezku hernaðaryfirvöldin um þessi mál. Blaðinu var því ekki kunnugt um það, að hér vær í ekki leyfilegt að koma með gagnrýni, eins og hingað til hefur átt sér stað í Englandi sjálfu, að blöðin hafa gagnrýnt brezk stjórnarvöld, og þó að nú sé farið að þrengja mjög frelsi blaðanna í Englandi, þá álít ég, að íslenzka stj. þurfi ekki að draga dám af brezku stj. í því efni. Ég, er í engum vafa um það, að ef ríkisstj. hefði gert Þjóðviljanum aðvart, þá hefði náðst samkomulag um það, að blaðið stillti orðum sínum svo í hóf, að Bretar mættu við una. Ég get vel skilið það, að hv. 7. landsk. og hæstv. atvmrh. séu sammála í sinni andstöðu og þeir vilji hafa um þetta sem stærst orð, ef það nægði til þess að kveða niður öll rök. En orð þeirra falla dauð og ómerk jafnótt og þau eru töluð.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Það er aðeins eitt atriði, sem ég vil endurtaka hér, og það er, að ríkisstj. var ekki kunnugt um það, að ritstjóri Þjóðviljans mundi verða tekinn fastur. Það, sem ég hef upplýst, er það, að kvartað hefur verið undan skrifum Þjóðviljans. Skrif Þjóðviljans í sambandi við verkfallið í vetur voru refsiverð samkvæmt íslenzkum l., þess vegna höfðaði ríkisstj. mál gegn ritstjórum blaðsins. Það var þá kvartað undan því af herstjórninni, að blað hér á landi tæki það upp að eggja herinn til þess að skipta sér af íslenzku verkfalli. Hins vegar kom það atriði fram hér í d., að ríkisstj. hefði átt að fara til blaðsins og óska eftir því, að það hagaði sér vel. Þar til er því að svara, að ég óskaði eftir því við blöðin í byrjun þessarar styrjaldar, að þau skrifuðu öðruvísi um erlend mál meðan á stríðinu stæði. Þetta var tekið þannig upp af Þjóðviljanum, að um mig voru skrifaðar persónulegar skammir. En það er rétt, að ágreiningur hefur verið um það, hvernig eigi að beita íslenzkum l. gagnvart blaðaskrifum, en ég vil þó segja það, að þessi l. taka fyrst og fremst til þess verknaðar, sem einstakir menn fremja gagnvart herstj. og hernaðaraðgerðum. En það mál er vitanlega talsvert annað brot á íslenzkum 1. Það hefur verið litið svo á, að ekki bæri að nota l. á nokkurn hátt til þess að þröngva blöðunum til hlýðni. Þetta er atriði, sem eðlilegt er, að skiptar skoðanir séu um. En ég er á móti því, að sú venja verði látin gilda áfram, að blöðin verði látin afskiptalaus. En um þetta er ekki hægt að taka ákvarðanir nema með samkomulagi innan ríkisstj.

Frsm. (Bergur Jónsson) : Hv. 7. landsk. hefur fallið frá þeim orðum, sem hann viðhafði í sinni fyrstu ræðu, um það, að hann væri í vafa um það, hvort það ætti að veita stj. heimild til þess að nota ákæruvaldið og dómstólana eins og það kemur fram í frv. Ég ætlaði mér ekki að fara að skipta mér neitt af þeim deilum, sem um það standa, hvað stj. hafi vitað í sambandi við útkomubann Þjóðviljans. Ég vil aðeins út af því, að þetta er gert að umtalsefni, benda á það, sem ég veit, að hv. 7. landsk. veit manna bezt, að það er ekki vöntun á ákvæðum íslenzkra hegningarl., sem stendur í veginum fyrir því að gera upptæk íslenzk blöð, heldur 68. gr. stjskr. Þar segir svo: ;,Ritskoðun og aðrar tálmanir fyrir prentfrelsi má aldrei í lög leiða.“ En ég vona, að það sé ekki verið að blanda því saman við það, sem um er að ræða í þessu frv. Með því er aðeins verið að herða á refsiákvæðum og gera þau skýrari, svo að hægara sé fyrir dómstólana að átta sig á því, hvenær mál skuli höfðað.



Ég vil aðeins benda hv. þm. á það, að ég hef ekki fallið frá neinu af því, sem ég sagði. Ég hef aldrei talið, að það væri hættulegt að refsa mönnum, sem skrifa á þann hátt, að hætta væri á því, að hið erlenda vald blandaði sér inn í íslenzk málefni. Þó að ríkisstj. hefði ekki getað refsað þessum mönnum samkv, stjskr., þá gat hún refsað þeim fyrir það að skrifa á þann hátt, að það væri hættulegt fyrir landið.

Frsm. (Bergur Jónsson) : Ég vil aðeins geta þess, að það var hv. 7. landsk., sem gaf mér tilefni til þess að benda á þessa gr. stjskr., vegna þess að hann fór að tala um þær aðgerðir, sem mundi leiða af þessari breyt. En ég hélt mér aftur á móti við þær breyt., sem verið er að gera á hinum almennu hegningarl., eins og líka sjálfsagt var fyrir frsm. þessa frv.

Frsm. (Vilmundur Jónsson) : Það er ekki hið sama, hvort talað er um hernað eða hernaðaraðgerðir. Þetta frv. á ekki við hernað yfirleitt, heldur aðeins við beinar hernaðaraðgerðir, eins og loftárásir, og er það þrengra hugtak en hernaður. Hættur af hernaði gætu m. a. náð til siglingateppu og fjárhagsvandræða í sambandi við styrjaldir. Án þess að ég geri það að nokkru kappsmáli, hygg ég, að brtt. eigi ekki rétt á sér og ætti því ekki að ná samþykki.

Frsm. (Jóhann G. Möller) : Ég þarf ekki að fylgja þessu nál. með mörgum orðum. Allshn. hefur athugað þau gögn, sem fyrir liggja, og allar ástæður nokkuð gerr og mælir með því, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Ég vil þakka hv. allshn. fyrir fljóta og góða afgr. á þessu frv., og vil ég leyfa mér að vænta þess, að það mætti verða afgr. hér frá hv. d. sem allra fyrst, því að það er mikið áhugamál allra aðstandenda, að þetta mál geti orðið afgr. á því þingi, sem nú situr.

Frsm. (Jón Pálmason) : Þetta frv. um breyt. á 1. um byggingar- og landnámssjóð felur í sér, eins og menn hafa vafalaust veitt eftirtekt, 3 breytingar. Í fyrsta lagi að hækka framlag til sjóðsins úr 200 þús. kr. upp í 250 þús. kr. á ári. Í öðru lagi að breyta ákvæðunum um endurbyggingu sveitabæja og hækka framlagið til þeirra um helming. Jafnframt því er gert ráð fyrir, að hámarkið á þeim styrk, sem veittur yrði til byggingar hvers íbúðarhúss, sé hækkað nokkuð frá því, sem áður var. Hámarkið á styrk og lánum til hvers íbúðarhúss í sveitum, er áður var 6 þús. kr., er skv. þessu frv. hækkað upp í 8 þús. kr., en landbn. leggur til, að þetta yrði hækkað upp í 9 þús. kr., sem samsvarar þeirri verðhækkun, sem nú er komin á. Þriðja breytingin, sem þetta frv. felur í sér, er um breyt. á nýbýlastjórninni. Henni hefur hingað til verið komið þannig fyrir, að það hefur verið nýbýlastjóri og þriggja manna nefnd, sem landbrh. hefur skipað. En skv. þessu frv. er ætlazt til þess, að nýbýlastjórnin verði skipuð þremur mönnum, formanni, sem er skipaður af landbrh. til fjögurra ára í senn, og tveimur meðstjórnendum, sem kosnir séu hlutfallskosningu af báðum landbn. Alþingis. N. mælir með frv. með þeim breyt., að þetta hámark, sem ég gat um áðan, 8 þús. kr., verði fært upp í 9 þús. kr. Í öðru lagi, að það verði sett inn í síðustu gr. frv., að þessi 1. öðlist þegar gildi. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv. að svo stöddu.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég hef lagt fram brtt. við þetta frv., sem ég býst við, að frsm. n. hafi ekki athugað, að fram var komin, og hefur því ekki haft tækifæri til að athuga hana, svo ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir því, að það verði að samkomulagi, að ég taki þessa brtt. aftur til 3. umr., en þá með því móti, að n. taki hana til athugunar. Það er brtt. á þskj. 408, og er hún þess efnis, að jafnframt því, sem framlag ríkissjóðs til byggingar- og landnámssjóðs er ákveðið eins og í 1. gr. frv. er getið, þá sé svo mælt fyrir, að tillag til sjóðsins skv. 14. gr. tóbakseinkasölulaganna falli niður. Nú vita hv. þm. að sjálfsögðu, hvernig það er til komið, að tekjur tóbakseinkasölunnar renna til byggingar- og landnámssjóðs og til verkamannabústaða í kauptúnum og sjávarþorpum. Það var þannig, að þegar tóbakseinkasalan var tekin upp á ný, með l. frá 1932, þá var svo ákveðið í þeim 1., að öllum ágóða af tóbakseinkasölunni skyldi skipt að jöfnu milli byggingar- og landnámssjóðs og sjóðs verkamannabústaða. Hins vegar var þá svo ráð fyrir gert, að ágóðinn af henni yrði aldrei meiri en sem svarar 200 þús. kr. Þetta var mikið deilumál á þingi, eins og hv. þm. muna, og var því haldið fram af þeim, sem vildu koma á einkasölu að nýju, að þó að verð á tóbaki yrði hækkað frá því, sem þá var í frjálsum viðskiptum, mundi, eigi að síður verða ágóði af sölunni, og það var tilgangurinn, að sá ágóði rynni til einhverra þjóðþrifafyrirtækja, og urðu þá þessir 2 sjóðir fyrir því. Nú hefur þetta gerbreytzt síðan. Það var fallið frá því að halda tóbaksverðinu föstu, og hefur það síðan verið hækkað mjög mikið. Og í staðinn fyrir, að gert var ráð fyrir því, að ágóðinn yrði 200 þús. kr., var hann síðasta ár 1400 þús. kr. Nú hafa fyrir nokkru síðan verið sett í sérstök lög, sem alþekkt eru undir nafninu „bandormurinn“, ákvæði um, að framkvæmd þessarar gr. tóbakseinkasölul. skuli frestað. Þau l. eru í gildi fyrir 1942, en falla úr gildi, nema þau verði sérstaklega endurnýjuð. Nú þykir réttara. a. m. k. hvað snertir þetta atriði, að þá falli atkvæði þeirra laga niður, en að framlag ríkissjóðs til byggingar- og landnámssjóðs og byggingar verkamannabústaða verði ákveðið á einum stað eftir því, að hvaða niðurstöðu þingið kemst um það, hvert framlagið eigi að vera, en ekki vera að binda það við þetta sérstaka fyrirtæki ríkissjóðs, tóbakseinkasöluna, að taka einhvern hluta af tekjum hennar til framlagsins. Það er augljóst., að réttast er, að á einum stað sé ákvæði um það, hvað framlag ríkissjóðs til þessara sjóða eigi að vera. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar að sinni, en vil biðja hv. landbn., að taka þessa till. mína til athugunar milli umr. Ef henni þykir rétt að hækka framlagið, með tilliti til þess að þetta eigi að falla niður, þá má náttúrlega um það ræða. En ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því, að í lögunum um byggingar- og landnámssjóð er ekki gert ráð fyrir þessum tekjum í sjóðinn. Það hefur verið gerð grein fyrir því, hvaða tekjur séu í sjóðnum, og þar eru ekki tilgreindar sérstakar tekjur af ágóða tóbakseinkasölunnar. Þess vegna geri ég ekki ráð fyrir neinni hækkun á framlagi ríkissjóðs í sambandi við þetta, En eins og ég sagði, er þetta að sjálfsögðu samkomulagsatriði, sem þingið tekur þá til meðferðar.



Á undanförnum þingum, þegar fjárl. hafa verið afgr., hefur verið lagt fram stjórnarfrv., sem kallað er „bandormurinn“ og felur það í sér, að fresta skuli lögum þeim, sem ákveða, að ágóðinn af tóbakseinkasölunni skuli renna til byggingar- og landnámssjóðs og sjóðs verkamannabústaða. Í hvert skipti, sem þetta frv. hefur verið lagt fram, höfum við sósíalistar greitt atkv. gegn því, og höfum við viljað, að lögin kæmu þannig til framkvæmda, að aukið væri á byggingar í sveitum og kauptúnum fyrir þetta fé. Þetta hefur engar undirtektir fengið og frv. verið samþykkt. Nú hefur það sýnt sig, að í þessi 4 ár, sem liðin eru síðan við komum hér á þing og þingið hefur getað fallizt á að fylgja tillögum okkar í þessu efni, hefði áreiðanlega verið ráðin talsvert meiri bót á húsakynnum í sveitum og kauptúnum en nú er. Það er öllum ljóst, að eftir að stríðið skall á, hefur orðið stöðvun á því að byggja, bæði í kaupstöðum og sveitum, og ég efast ekki um, að eins og sakir standa, þá sé viðhald húsa allsendis ófullnægjandi. Allir vita, hver hætta er á því, að bæir eða bæjarhlutar kunni að verða lagðir í rústir vegna loftárása, og nú er, vegna þessarar hættu, fjöldi manns að flýja kaupstaðina í mjög þröng og lítil húsakynni sveitanna, eins og menn þekkja, sem þangað hafa komið. Ég álít þess vegna, að hafi verið rétt að láta þessi lög koma til framkvæmda á undanförnum árum, þá sé það sjálfsagt nú, og auk þess verja öllu því fé, sem hægt er, til viðhalds og endurnýjunar húsakynna í sveitum og bæjum landsins. Þess vegna mun ég, af framan greindum ástæðum, ekki horfa í það, þó að tekjur ríkissjóðs rýrni eitthvað, ef hægt væri með þessu fé að endurbæta húsakynni alþýðunnar í landinu. Hins vegar mun ég af framan greindum ástæðum ekki horfa í það, þótt tekjur ríkissjóðs af ágóða af tóbakseinkasölunni rýrni eitthvað, ef hægt væri með þessu fé hið allra bráðasta að endurbæta húsakost í sveitum. Sú hækkun á framlagi ríkissjóðs úr 200 þús. kr. upp í 250 þús. kr. til þessara hluta er ekki nema lítið brot af þeim tekjum, sem sjóðurinn fengi, ef tekjur skv. tóbakseinkasölul. rynnu til hans allar eftir l., því að hæstv. fjmrh. lýsti yfir, að þær hefðu orðið 1400000 kr. s. l. ár. Ég skal ekki segja, hve mikið gert er ráð fyrir, að þessi sjóður fái mikinn hluta af tekjum tóbakseinkasölunnar og hve mikið af þeim hefði átt að renna til byggingarsjóða í kaupstöðum, ef að l. hefði verið farið. En í staðinn fyrir það á að koma aðeins 50 þús. kr. aukning á tekjum sjóðsins, sem er allt of lítið. Það má gera ráð fyrir, að með vaxandi verði á tóbaki fari einnig efni og vinna, sem þarf til bygginga, hækkandi í verði, svo að það væri full ástæða til að hafa tillagið miklu hærra en þetta. Ég mun greiða atkv. gegn því, að brtt. þessi nái fram að ganga.

Frsm. (Jón Pálmason) : Í tilefni af ræðu og till. hæstv. fjmrh. vil ég taka það fram, að landbn. hefur eðlilega ekki athugað þetta mál, og verður að gera það áður en umr. fer fram næst um málið, og þarf ekki heldur að taka neina ákvörðun um það nú, af því að hæstv. ráðh. ætlar að taka brtt. sína aftur til 3. umr. En í sambandi við ákvarðanirnar um það atriði, þá verður að samræma framlögin til byggingarsjóðanna, byggingarsjóðs sveitanna annars vegar og byggingarsjóða kaupstaðanna hins vegar.



Út af ummælum hv. þm. A.-Húnv. vildi ég taka það fram, að ég álít, að ekki komi til mála að fella úr l. ákvæðin um framlög til byggingarsjóða í kaupstöðum og kauptúnum, nema því aðeins, að frv. um það framlag, sem er á ferð í þinginu, verði samþ. En það snertir ekki beinlínis það mál, sem hér liggur fyrir, að tala um það frv. En ég geri ráð fyrir, að það muni koma fram síðar á þinginu. Þetta frv. er komið frá Ed. og til þessarar d. og til allshn., og væntanlega athugar sú n. frv., áður en það kemur til 2. umr.



Herra forseti! Það hefur að vísu engin framsaga átt sér stað um þetta mál, sem ekki er kannske þörf, því að þetta mál er að miklu leyti hið sama, sem í 1. þeim felst, sem gilt hafa fram að þessu og gilda enn. En hvað um það, málið er nú komið fram í d., og þó að annað frv., öllu varhugaverðara, sé fram komið, þá mun ég ekki að svo vöxnu fara út í það. Ég held, að yfirleitt sé ekki mikil þörf á því, að menn fari að elta ólar um þessi mál, nema þar sem um nýmæli er að ræða. Ég og fleiri hv. þm. eigum á þskj 311 brtt. við þetta frv., þ. e. 26. gr., en hún ræðir um það, hvernig allur þessi kostnaður eigi að deilast niður. Í 26. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að allur kostnaður, sem ekki greiðist af viðkomandi héruðum, greiðist að 3/5, hlutum úr ríkissjóði og þeim hluta bjargráðasjóðs, sem er sameign allra landsmanna, 3/10 af hvorum aðila, en 2/10 sé jafnað niður á alla sauðfjáreigendur á ósýktum svæðum. Brtt. fer aftur á móti fram á, að allur kostnaður, sem ekki greiðist af viðkomandi héruðum, greiðist úr ríkissjóði að 7/10 hlutum og af þeim hluta bjargráðasjóðs, sem er sameign allra landsmanna, að 3/10 hlutum. Ég skal geta þess, að þegar málið var síðast til meðferðar, var af flestum talið óhjákvæmilegt að hverfa inn á þessa braut, en það náði þó ekki fram að ganga, vegna þess að við atkvgr. gátu nokkrir þm., sem voru þessari breyt. hlynntir, ekki mætt á þingfundi, og var því till. felld. Við, sem flytjum þessa till., álítum, að það sé ekki lengur þörf á því fyrir ríkissjóð að vera að halda í þennan hluta til héraðanna, því að það er hvort sem er, að allur kostnaður, sem af þessu leiðir, verður að greiðast úr ríkissjóði og þessum hluta bjargráðasjóðs. hví jafnvel þó að það hafi átt að innheimta þetta gjald af sýslufélögunum, þá eru héruðin hvarvetna hætt að greiða það síðan það upplýstist, að sum þeirra skárust úr leik um að greiða þetta gjald, en það var aftur liðið af stjórnarvöldunum. Það var svo til ætlazt, að fyrir hin ósýktu svæði, jafnvel þó að innan sýslunnar væri einhver veiki, yrði ekki greitt, nema fjáreigendur tækju þátt í þeirri greiðslu. En það upplýstist, að tækifærið var notað í öllum þeim sýslum, sem veiki kom upp í, til þess að skorast undan greiðslu. Og ekki nóg með það, heldur er vitað, að innheimtan náði ekki til nema tveggja eða þriggja sýslna, sem reyndu að standa í skilum, og þær sýslur hafa ekki heldur farið varhluta af sauðfjársjúkdómum, þó að það væru ekki hinir svokölluðu löglegu sauðfjársjúkdómar. En þeir munu nú orðnir fjórir talsins sauðfjársjúkdómarnir, sem kallast löglegir, sem sé: Mæðiveiki, garnaveiki, þingeysk mæðiveiki, og útbrotaveiki (kýlaveiki), og fram er komin till. um að taka einnig upp í þessi l. hina svokölluðu riðuveiki, og þannig mætti halda áfram að bæta við. Nú er því af fróðum mönnum mótmælt, að hér sé um mismunandi sjúkdóma að ræða, heldur sé þetta sauðfjársjúkdómur, sem tekur á sig mismunandi myndir eftir kringumstæðum. Það er því hróplegt ranglæti, að tvær til þrjár sýslur séu að rembast við að greiða þetta gjald fyrir þá sök, að þessu ákvæði í frv. yrði ekki breytt. Þess er að vænta, að allir þeir, sem greiða vilja fyrir framgangi þessa máls, telji það sanngirnis- og nauðsynjamál að haga nú þessari greiðslu öðruvísi en greinir í frv. Ég vænti þess því, að hv. þd. samþ. þessa brtt.



Ég hef leyft mér ásamt hv. 7. landsk. að bera fram brtt. á þskj. 367. Þessi brtt. er við 5. gr. frv., að á eftir 4. tölul. gr. komi nýr töluliður: 5. Riðuveiki. - Við flm. teljum fullkomna ástæðu til þess, að riðuveikin verði tekin hér með, og vil ég fara um hana örfáum orðum. Á Alþingi 1938 bar é fram, ásamt hv. l. landsk. og 3 öðrum hv. þm., þáltill. þess efnis, að ríkisstj. léti fara fram rannsókn á þessari veiki, og þá sérstaklega í Svarfaðardal, þar sem hún hefur geisað í 30 ár, og að allur kostnaðurinn af þeirri rannsókn greiddist úr ríkissjóði. Til var að vísu fjvn., og á síðasta þingi bárum við fram tilmæli til hennar um, að hún tæki upp 5 þús. kr. fjárveitingu til þeirra, sem fyrir mestu tjóni hefðu orðið. Sú till. fékk ekki náð fyrir augum fjvn. og var felld. Um þessa riðuveiki er það að segja, að þó hún hafi stungið sér niður hér og þar í landinu, þá hefur hún hvergi valdið eins miklum spjöllum og í Svarfaðardal. Nú hefur hún geisað þar í 30 ár, og á þeim bæjum, sem hún kom fyrst á, er hún enn, þrátt fyrir fjárskipti og ýmsar tilraunir til að útrýma henni. Nokkrir menn hafa fengizt við rannsóknir á þessari veiki, dýralæknir Eyjafjarðarsýslu (hv. þm. Ak.), próf. Niels Dungal og Ásgeir dýralæknir Einarsson, en það hefur engan árangur borið. Hins vegar hefur veikin verið svo almenn, að þegar á árinu 1938 hafði hún gripið um sig hjá 56 fjáreigendum í landinu. Síðan hefur þeim fjölgað ört, og ýmsir bændur hafa orðið næstum gersamlega sauðlausir af völdum hennar. Mörg heimili hafa misst upp undir 100 fjár hvert. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum og vænti, að hv. þm. sjái, að úr því að setja á heildarlöggjöf um að styrkja bændur, sem beðið hafa tjón af völdum þeirra sauðfjársjúkdóma, sem í frv. greinir, þá sé ekki síður ástæða til að taka þessa riðuveiki með, vegna þeirra stórkostlegu spjalla og tjóns, sem hún hefur bakað bændum í Svarfaðardal, og gera tilraun til þess að hefta útbreiðslu hennar og koma í veg fyrir, að hún grípi um sig um allan Eyjafjörð eins og útlit er fyrir, ef hún heldur stöðugt áfram vestan megin fjarðarins.

Frsm. (Pétur Ottesen) : Hv. þm. V.-Sk. minntist á það í upphafi síns máls, að eiginlega hefði ekki verið gerð eins skýr grein fyrir þessu frv. og þörf hefði verið á eða ætla hefði mátt. Að því leyti, sem kann að vera áfátt um þetta, skal ég gjarnan f. h. landbn. verða við tilmælum hans um að gera grein fyrir þeim breyt., sem í frv. þessu felast, ef það mætti m. a. verða til þess, að hann liti ekki jafneinstrengingslega á þetta mál og með jafnlitlum skilningi á því, hvaða tjóni þessi veiki hefur valdið á þeim svæðum, sem hún geisar. Það, sem ég hef fyrst um þetta frv. að segja, er það, að hér eru sameinuð í eitt fern lög, sem gefin hafa verið út á mismunandi tímum í sambandi við ráðstafanir út af mæðiveikinni. Fyrir þá, sem eiga að framkvæma þessi lög, er það út af fyrir sig hagræði að hafa þau á einum og sama stað. Auk þess er í þessu frv., sem telja má til nýmælis, tekið upp í eina grein og dregið saman í eina heild verkefni það, sem framkvæmdanefnd mæðiveikivarnanna hefur með höndum. Ég þarf ekki að fara neitt inn á það nánar, því það kemur svo skýrt fram í 3. gr. frv., að við það þarf engu að bæta. Þá eru í 5. gr. frv. tekin upp í eina heild ákvæði um það, til hvaða tegunda af veiki þessar ráðstafanir skuli ná. Fyrsta löggjöfin, sem sett var um þetta, tók eingöngu til mæðiveikinnar, sem þá virtist vera eini og aðalkvillinn, sem borizt hafði inn í landið með fé því, sem flutt var hér inn fyrir mörgum árum og varð til þess að leiða yfir okkur þennan ófarnað. Síðar kom fram, að annar fylgifiskur þessa innflutnings var garnaveikin, sem færzt hefur mjög í aukana og breiðzt út víða um land, sérstaklega á Austurlandi. Þá hefur síðan komið upp ein tegund, sem rekja má fullkomlega til þessa innflutnings, en það er sú nýja tegund mæðiveiki, sem komið hefur upp í Þingeyjarsýslu og farin er að valda þar mjög miklu tjóni. Það þykir óhjákvæmilegt, eins og nú er komið, að gera sams konar ráðstafanir gagnvart þessum pestum eins og gerðar hafa verið að undanförnu gagnvart mæðiveikinni að því er snertir varnir og þær bætur, sem bændur fá í sambandi við fjárfelli, sem leiðir af þessari veiki. Þá hefur verið tekinn hér inn í 4. lið sá sjúkdómur, sem kýlaveiki nefnist. Þrátt fyrir það, að þessi liður hafi verið tekinn inn í þetta frv., þá býst ég við, að það geti orkað tvímælis, hvort sú tegund veiki eigi að koma undir þessi ákvæði. Ég vil þess vegna nú þegar taka fram fyrirvara um það, að landbn. taki þetta til athugunar að nýju, og ég vildi skjóta því til hv. 3. landsk., hvort hann vildi ekki taka aftur sína brtt. til 3. umr. í sambandi við nánari athugun af hálfu landbn. um þetta efni. Ég vil mjög eindregið mælast til þess, að hann verði við þessum tilmælum mínum. Það, sem ég vil næst minnast á í sambandi við þetta, er, að það hefur verið tekinn út úr löggjöfinni um þetta efni, um varnir gegn útbreiðslu nokkurra næmra sauðfjársjúkdóma og stuðning til bænda, er bíða tjón af þeim, kaflinn um þær girðingar, sem settar hafa verið upp á aðalvarnarlínum. Kafli um þetta efni hefur verið felldur inn í sérstakt frv., sem hér liggur nú fyrir og nokkuð hefur verið rætt. Ég skal ekki fara nánar út í það atriði hér, því um Það frv. verður sjálfsagt rætt frekar, svo mjög sem skoðanir manna virðast vera skiptar um það. Hitt leiðir af sjálfu sér, að ef það frv. nær ekki fram að ganga, þá yrði að gera þær breyt. á þessu frv., að bætt yrði úr því, sem ábótavant væri í þessu efni. Fjórða atriðið, sem ég vildi minnast hér á, er í V. kafla þessa frv., sem heyrir undir almenn ákvæði. Þar er gert ráð fyrir því, og er það algert nýmæli í þessari löggjöf, að safnað sé árlega skýrslum um gang þessarar veiki og athugað gaumgæfilega, hvað reynslan færir okkur í skaut í því efni. Reynslan, sem þegar er fengin á þeim svæðum, sem veiki er lengst búin að ganga, virðist sýna það, að fjárstofnar í landinu séu mismunandi næmir fyrir þessari veiki, þannig að sumir fjárstofnar sýna meiri viðnámsþrótt og eru líklegri til að standa veikina betur af sér heldur en aðrir stofnar, sem nærri því þurrkast út. Ég vil skjóta því til hæstv. forseta, að ég er að ræða hér um eitthvert mesta alvöru- og áhyggjumál landbúnaðarins, sem yfir þjóðina hefur komið, og því nauðsynlegt, að þingmenn eigi þess kost að kynnast sem bezt gangi þessara mála, en nú er farið að verða þunnskipað á þingbekkjum, enda komið að þeim tíma, er venja er að ljúka fundi, og mundi því bezt hlýða að fresta umr.

Forseti (JörB) : Það er rétt hjá hv. þm. Borgf., að það er mjög fáskipað hér á bekkjunum, og þar sem nú er komið að fundarlokum, Þá tel ég rétt, að umr. sé frestað og málið tekið út af dagskrá.