Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Það voru örfá orð, sem ég þyrfti að svara, sumpart út af því, sem kom hér fram við umr. þessa máls í gær. Eitt af því, sem kom fram í þeim umr., var, að fjvn. hefði verið kölluð saman nokkru fyrir þing. Ástæðan til þess, að ég var því fylgjandi, var sú, að á undanförnum árum hefir fjvn. eytt mjög miklum tíma til þess að endurskoða rekstur ríkisstofnananna og kynna sér nokkuð bæði almenn atriði og líka einstök atriði í sambandi við þær, þó sérstaklega launagreiðslur. Þetta hefir tekið mikinn tíma af störfum fjvn., og fyrir þær sakir hafa nál. komið seinna frá fjvn. á undanförnum árum en æskilegt hefði verið. Ég var því fylgjandi, fyrst og fremst til að ráða bót á þessu, að fjvn. kæmi saman fyrr en venja hefir verið til þess að athuga, hvort hægt væri að koma við sparnaði á rekstri ríkisins, meira en verið hefir áður. Ennfremur var til þess ætlazt, og hefir reyndar farið svo, að n. hefir lagt mikla vinnu í að athuga launagreiðslur. Að því er ég bezt veit, eru nú meiri líkur til þess en áður, hvað Iaunal. snertir, að endanlega gæti orðið gengið frá því máli, áður en mjög langt líður. Hitt vissi ég fyrir fram, að einstökum breytingum á hinum beina rekstri ríkisins væri ekki hægt að koma við í sparnaðarátt. Það er ekki unnt að lækka verulega kostnaðinn við ríkisreksturinn, nema ef annað hvort væri unnt að fækka starfsmönnum, eða ef fært þætti, að lækka laun þeirra manna, er vinna við ríkisstofnanir, eins og hv. þm. A.-Húnv. tók fram í gær. Starfsmönnum við ríkisstofnanir mætti ekki fækka mikið frá því, sem nú er. Þó kynni að vera hægt að spara einn og einn mann við einhverja stofnun, en slíkt getur ekki munað stórum upphæðum. Eina verulega útgjaldalækkunin yrði lækkun launanna. Nú hefir verið dálítið gert að því að lækka launin, bæði með því að breyta dýrtíðaruppbótinni, og sömuleiðis hefir nokkuð verið reynt að færa niður önnur laun, og nokkur sparnaður hefir orðið að þessu, enda þótt það muni ekki gífurlegum upphæðum. Það er miklum erfiðleikum bundið að lækka laun starfsmanna við ríkisstofnanir frá því, sem nú er. Í fyrsta lagi má telja það, að hjá ýmsum öðrum stéttum þjóðfélagsins hafa verið framkvæmdar launahækkanir vegna vaxandi dýrtíðar. Hvort sem mönnum líkar betur eða verr, þá verða þeir að viðurkenna, að starfsmenn ríkisins eru sízt betur launaðir en aðrir, sem vinna við sambærileg fyrirtæki eða hafa sambærilega aðstöðu. Það hefir mikið verið um það talað, að einstakir menn í þjónustu ríkisins eða ríkisstofnana hefðu há laun. En séu þau borin saman við laun starfsmanna hjá einstaklingsfyrirtækjum, sést það, að starfsmenn ríkisfyrirtækjanna hafa sízt óeðlilega há laun. Laun þessara manna hafa líka verið lækkuð nokkuð undanfarið. Ég hefi í sambandi við þetta sífellda tal um háu launin við ríkisstofnanirnar kynnt mér, hvaða laun væru greidd forstjórum eða framkvæmdarstjórum hér í Rvík hjá fyrirtækjum, sem geta talizt að einhverju leyti sambærileg við þau fyrirtæki, sem rekin eru af ríkinu. Hér er ekki um önnur einstaklingsfyrirtæki að ræða, en þau stærstu, því að önnur fyrirtæki er ekki hægt að bera saman við stofnanir ríkisins. Ég hefi fengið upplýsingar um þessi efni hjá 16 fyrirtækjum. Þó skal þess getið, að ég hefi ekki talið bankana þar með, því að þeir hafa nokkra sérstöðu. En væru þeir teknir með til samanburðar, myndu þeir áreiðanlega hækka þær launatölur, sem teknar eru til samanburðar. Við þessi 16 fyrirtæki starfa 23 menn, sem eru taldir forstjórar eða framkvæmdarstjórar. Meðallaun þeirra eru 16 þús. kr. á ári. En sá forstöðumaður fyrir ríkisfyrirtæki, sem hefir hæst laun, hefir 10 þús. kr. árslaun, þó að forsrh. hafi risnupeninga að auki. Hjá þessum sömu 16 fyrirtækjum starfa 7 menn, sem ýmist eru kallaðir skrifstofustjórar, fulltrúar eða aðalbókarar, sem hafa að meðaltali tæp 11 þús. kr. í árslaun, eða töluvert hærri laun en ríkið telur rétt að greiða ráðh. sínum. Ég hefi aðeins tekið 16 stærstu fyrirtækin hér í Reykjavík, en bankarnir eru ekki teknir með til samanburðar, því að launin þar eru ekki ákveðin af ríkisstj. og ekki af Alþ. heldur, nema óbeint, því að þau eru ákveðin af bankaráðsmönnum, sem Alþ. kýs. Laun bankastjóranna við Landsbankann eru 21600 kr. hvers um sig, og þrír aðrir bankastarfsmenn hafa yfir 10 þús. kr. árslaun hver. En ef farið er neðar í launastiganum. kemur það líka í ljós að starfsmenn við einkafyrirtæki hafa yfirleitt hærri laun en greidd eru við sambærilegar stofnanir, sem ríkið rekur. Launagreiðslur hjá ríkinu sæta meiri gagnrýni heldur en nokkrar aðrar launagreiðslur. Þetta verður til þess, að þótt þar sé ekki um óhæfilega háar launagreiðslur að ræða, skapar það talsvert aðhald, sem er heilbrigt og veldur því, að launagreiðslum hjá ríkinu er betur í hóf stillt heldur en launagreiðslum hjá öðrum stórum fyrirtækjum, sem engu eftirliti eru háð. Nú er enginn vafi á því, að ómögulegt er annað en að taka eftir því, að þeir, sem vinna hjá ríkinu, bera laun sín saman við laun þeirra starfsmanna, sem gegna álíka vandasömum störfum. Það mun verða ákaflega erfitt fyrir ríkið að færa niður laun starfsmanna sinna, nema að gera einhverjar ráðstafanir til þess að færa niður öll hærri laun í landinu. Það hefir verið gert töluvert að því með því að hækka tekjuskattinn, en aldrei verður unnt að ná sama marki með því móti, sem með því að ákveða sjálfar launagreiðslurnar. Ég geri ekki ráð fyrir, að það myndi verða á valdi nokkurrar stj. að spara verulega að þessu leyti. Ég vildi gefa þessar upplýsingar hér, sem benda ákveðið í þá átt, að launagreiðslur eru sízt hærri hjá ríkinu en hjá öðrum sambærilegum stofnunum hér á landi. Það er mjög eftirtektarvert, að það skuli vera til bókhaldarar og fulltrúar hjá Eimskipafélagi Íslands, sem er opinber stofnun, er geta komizt hærra í launastiganum heldur en þeir forstjórar verzlunarfyrirtækja ríkisins, sem hæst eru launaðir. Fulltrúar og bókhaldarar við einkafyrirtæki munn áreiðanlega vera betur launaðir en starfsbræður þeirra hjá ríkisfyrirtækjum. Ég vil benda þeim mönnum, sem telja sig hafa áhuga fyrir sparnaði, á það, að ef þeir vilja láta lækka þessi laun hjá ríkisstofnunum, er alls ekki hægt að koma því í framkvæmd, nema því aðeins að unnt væri að taka þetta mál fyrir á breiðari grundvelli og lækka launagreiðslur hjá þeim fyrirtækjum, sem helzt eru sambærileg við ríkisstofnanirnar. Ég vil sérstaklega benda á þetta í sambandi við þær umr., sem fram fóru hér í gær. Hv. þm. A.-Húnv. vék að því í ræðu sinni í gær, að það væri dálítið erfitt fyrir þá stjórnarandstæðinga að vinna í fjvn. af fullkominni alúð, því að það væri sáralítið farið eftir því, sem fjvn. legði til, og störf hennar væru að litlu höfð. Það má áreiðanlega finna dæmi þess, að ekki hafi verið farið eftir till. fjvn. En eitt skal ég fullyrða, að fjvn. hefir aldrei á síðustu árum haft minni ástæðu til þess að kvarta yfir því, að tili. hennar hafi ekki verið fylgt, heldur en fjvn. undanfarinna þinga. Ég efast ekki um, að allir þeir, sem kunnugir eru þingstörfum, muni taka undir þetta. Sannleikurinn er sá, að í öllum höfuðatriðum hefir verið farið eftir till. fjvn. ÁgreiningstilI., sem komið hafa fram, hefir Alþ. einnig tekið til greina. Af minni hálfu hefi ég viljað gefa fjvn. aðgang að öllum gögnum og sem fullkomnastan tíma til þess að athuga ríkisreksturinn. Allt þetta var gert til þess, að eðlileg og heilbrigð gagnrýni gæti átt sér stað. Ég vildi ekki, að stjórnarandstæðingar hefðu erfiða aðstöðu til að glöggva sig á þessu, og hefi ég því lagt mig fram til þess, að þeir fengju tíma og aðstöðu til að rannsaka allan rekstur ríkisins sem bezt. Ef menn gera slíkt af einlægni og vilja gjarnan benda á það, sem aflaga fer, hlýtur það að verða til bóta, enda ekki nema gott, að allur kostnaður við rekstur ríkisins komi skýrt í ljós. Öll gagnrýni er alveg tvímælalaust mjög mikið aðhald. Hitt er annað mál, að mér hefir ekki líkað ýmislegt af því, sem fundið hefir verið til foráttu, hvað snertir launakjör starfsmanna ríkisins í samanburði við starfsmenn einkafyrirtækja, en út í það verður ekki farið hér. Ég mun ekki fara nánar út í þetta, nema því aðeins að sérstakt tilefni gefist til. En ég taldi rétt, að þessi umr. fjárlaga færi ekki svo fram, að ég gerði ekki almennar aths.



Í ræðu minni hér í gær fór ég nokkrum orðum um afstöðu sjálfstæðismanna í fjvn. til fjárlaganna yfirleitt og get endurtekið það nú, að ég fór tiltölulega stutt út í þá hluti þar, því að ég geri ráð fyrir, að við 3. umr. fjárlaganna verði tækifæri til að ræða ýms atriði frekar. En mér þykir rétt að segja nokkur orð í tilefni af ræðu hæstv. fjmrh. um sparnað á launagreiðslum ríkisins. Hann vék að því, að það myndi reynast örðugt að spara stórar fjárhæðir á ríkisrekstrinum yfirleitt, nema með því móti að fækka starfsmönnum eða lækka launin. Ég er þessu samþykkur. Það er ekki hægt að spara nema með því móti, að fækka starfsmönnum ríkisins, og helzt að leggja sumar stofnanir niður. En ég held því hinsvegar fram, að það sé áreiðanlega unnt að spara mjög miklar fjárhæðir einmitt á þeim liðum, að fækka starfsmönnum ríkisins og lækka laun þeirra. Eftir því, sem ég kynni mér þessi mál betur, sé ég glöggar, að á þessu er ekki eins góð stj. og þyrfti að vera, til þess að allir starfskraftar ríkisins komi að sem beztum notum. Ég fullyrði, að unnt sé að fækka starfsmönnum ríkisins í stórum stíl. Fjárhag ríkisins er nú þannig háttað, að fullkomin ástæða er til að lækka laun þeirra starfsmanna, sem vinna hjá hinn opinbera, frá því sem nú er. Ég vil ekki samþ. það, sem hæstv. fjmrh. var að tala um, að ekki væri unnt að lækka laun starfsmanna við ríkisstofnanirnar, því að enn hærri laun væru greidd hjá einstaklingsfyrirtækjum. En það er sama sem að segja, að ríkisvaldið geti ekki gert neina breyt. til batnaðar, ef einhver aðili er verri en það. Nú er það víst, að það er um engar stöður eins mikið sótt eins og atvinnu við ríkisstofnanir og opinberan rekstur. Um hverja einustu stöðu, sem losnar, sækja tugir og jafnvel hundruð manna. Hvað verður þá um réttlæti gagnvart þeim, sem úti undan verða. Það er ríkið, sem mestu ræður í þessu efni, og það er ríkið, sem á að skapa þann grundvöll, sem ber að fara eftir í þjóðfélaginu yfirleitt. Þess vegna get ég aldrei gengið inn á, að ríkisvaldið eigi að hegða sér eftir einkafyrirtækjum, þótt þau greiði hærri laun. Það er atriði, sem mun lagast, ef ríkið hefir fast skipulag á sínum málum. Viðvíkjandi því, sem hæstv. fjmrh. var að fala um, að það hefði verið gerð mikil endurbót á þessu sviði í starfi fjvn., að því er snertir samræmið, þá er það að segja, að aðstaða fjvn. er mjög takmörkuð, og þó að hún hafi nokkuð að þessu unnið, þá er siður en svo, að nokkurt samræmi sé komið. Það má t. d. nefna, að það eru undirmenn í hverri stofnun í Reykjavík, sem hafa hærri laun en t. d. sýslumenn, sem úti á landi eru. Hluturinn er sá, að þeir tiltölulega fáu menn, sem taka laun sín eftir launalögunum, eru að þessu leyti beittir herfilegu ranglæti, ef um samræmi á að vera að ræða. En þetta verður ekki lagfært nema með nýjum launalögum. Hæstv. fjmrh. minntist á það, sem ég talaði um í gær, að minni ástæða væri fyrir stórnarandstæðinga að leggja mikla alúð við starf sitt í fjvn., vegna þess að það væri svo litið eftir því farið. Ég get tekið það fram, að ég hefi ekki látið þetta hafa áhrif á störf mín í n., því að ég hefi reynt að gera mér far um að fá niðurfærslur á ýmsum liðum, en það hefir fengið litinn byr. Ég vil annars út af þessu segja það, að niðurstaðan á fjárlögum annarsvegar og reynsla síðari ára sannar, að það er ekki mikið eftir fjárlögum farið í ýmsum greinum. Ég skal ekki fara langt út í það. Ég mun geyma mér það til 3. umr., sem verður útvarpað. Það er rétt hjá hæstv. fjmrh., að hann hefir gert sér far um að láta fjvn. í té upplýsingar. En það er ekki nóg, ef till. fjvn. eru ekki virtar, þegar til framkvæmdanna kemur.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég sé ekki á stæðu til að fara langt út í ræðu hv. þm. A.- Húnv., en ég vildi þó segja örfá orð út af henni. Hv. þm. segir, að það sé fullkomin ástæða til að lækka laun sumra starfsmanna ríkisins, og ég skal ekki segja, að það megi ekki finna einhverja, sem þannig er ástatt um, og þá er fyrir hann að gera um það till., sem hann síðar komi á framfæri og sjái, hverjar undirtektir fá. Ég hefi áður tekið það fram, að ég hefi ekki trú á, að það sé hægt að framkvæma verulegan sparnað með launalækkunum, og hefi fært fyrir því - þau rök, sem ég ætla ekki að endurtaka. Hv. þm. A.-Húnv. segist ekki vilja taka það til greina, að það þurfi að hafa hliðsjón af því, hvað aðrir greiða, þegar um sé að ræða launagreiðslur ríkisins, og það sé vegna þess, að ríkið sé svo sterkur aðili. En þó hv. þm. segi þetta, þá er ekki hægt að komast framhjá þessu af þeirri ástæðu, að það er ekki ríkið, sem ræður launagreiðslunum, heldur eru það aðrir. Þetta er hægt að sanna, því að þó að ríkið hafi greitt sínum forstjórum lægri laun en aðrar stofnanir, þá hafa þær ekki lækkað sig. Það er þess vegna misskilningur hjá bv. þm., að þetta sé atriði, sem lagast af sjálfu sér, ef ríkið hefir fast skipulag. Þessu fer fjarri. Og ef ríkið ekki tæki tillit til launagreiðslna almennt, þá færi það bara þannig að þeir menn, sem mestur slægur er í, færu úr þjónustu ríkisins. Fyrir slíkum tilfellum er hægt að finna mjög mörg dæmi. T.d. hefir tollstjórinn ekki getað haldið duglegum mönnum, af því að betur hefir verið boðið annarsstaðar með laun. Það er ekki hægt að komast alveg framhjá þessu, en það hefir verið reynt, eins og sá mismunur sýnir, sem er á launum hjá ríkinu og annarsstaðar. Ég er hissa á því, að hv. þm. A.-Húnv., sem mikið hefir rætt um þessi launamál, skuli aldrei nokkurtíma hafa vakið athygli manna á launagreiðslum hjá ýmsum hálfopinberum stofnunum, eins og t. d. bönkunum og Sambandi íslenzkra fiskframleiðenda. Ég hefi aldrei heyrt hann minnast á launagreiðslur hjá þessum stofnunum eða öðrum. sem svipað stendur á um. Mér finnst það undarlegt, að hv. þm. skuli finnast svo mikið um það, þó að ríkið greiði 9–10000 kr. í laun sínum forstjórum, en að honum skuli ekkert þykja athugavert við það, þó að hálfopinberar stofnanir, eins og S. Í. F., skuli greiða sínum forstjórum 18000 kr. Hv. þm. A.-Húnv. minntist á það, til að sanna sitt mál viðvíkjandi því, að fjvn. hefði ekki verið virt, að fjárlögin hefðu farið fram úr áætlun undanfarin ár. Hann nefndi það, að árið 1937 hefði þau farið 2 millj. kr. fram úr áætlun. Ég vil benda hv. þm. á það, sem hann veit, að sáralítið af þessari upphæð hefir verið greitt í trássi við fjvn. Þetta stafar af því, að þessar umframgreiðslur eru ýmist til framkvæmda, sem komið hafa til, eftir að fjvn. gekk frá fjárlögum, eða þá að það eru umframgreiðslur á hreinum áætlunarliðum, sem þingið hefir sjálft ákveðið, eftir að gengið var frá fjárlögum. Ég vil í þessu sambandi benda hv. þm. á kostnaðinn við fjárpestina, sem nam á árinn 1937 600 þús. kr. Ég hygg, að ekki hafi verið troðið á ákvörðun fjvn. í sambandi við þær greiðslur, og tek ekki við neinu ámæli fyrir það. Sama er að segja um ýmislegt annað, eins og t. d. vegaviðhald, kostnað við Alþ., rekstrarkostnað sjúkrahúsa, sem áætlað var af fjvn. að lækka, en ekki bent á neinar leiðir til, að hægt væri að framkvæma þá lækkun. Svona mætti lengi telja, og það er ekki nema lítið brot, sem hægt er að heimfæra undir það, að gengið hafi verið á móti fjvn. Ef hv. þm. vill kvarta yfir því, að hans störf í fjvn. hafi verið einskis virt, þá verður hann að nefna rökstudd dæmi um það. Það dugar ekki að nefna eina fjárgreiðslu, því að það sannar sáralítið um þetta, eins og ég vænti, að menn hljóti að viðurkenna eftir þær upplýsingar, sem ég hefi gefið.

* Frsm. (Bjarni Bjarnason): Á sama hátt eins og ég gat um það í framsöguræðu minni í gær, að fjvn. hefði eytt langmestum tíma í að athuga ríkisstofnanirnar, þá hefir það einnig orðið svo hér við umr., að þær hafa, að undanteknu því, að einstakir þm. hafa mælt fyrir till. sínum. snúizt um launagreiðslur hjá ríkisstofnunum. Hv. þm. A.-Húnv. gat þess í gær, að hann og flm. hans í fjvn. gætu ekki nema að litlu leyti komið vilja sínum að um ýmsan sparnað. Ég vil nú í fyrsta lagi geta þess, að því er snertir fjvn., að þar hefir vilji þeirra á engan hátt verið fyrir borð borinn af meiri hl., nema um einstök atriði, þar sem atkvgr. hefir farið fram um ágreininginn. Það hefir verið gert allt, sem auðið er, til þess að ná samkomulagi um þau mál, sem legið hafa fyrir n. En að því leyti, sem hv. þm. talar um sjálfstæðismenn í fjvn. sem samhuga um þau atriði, sem hann sérstaklega deildi á ríkisstjórnina og meiri hl. þingsins fyrir, þá vil ég segja það, að hann getur ekkí talað um sjálfstæðismenn sem heild í n., a. m. k. ekki að því er snertir launagreiðslur, í fyrsta lagi vegna þess, að einn nm., sem sjaldan hefir í n. komið, hefir aldrei minnzt á það einu orði, að launagreiðslur væru lækkaðar við starfsmenn ríkisins. Að því er snertir hv. 6. landsk., þá er það að segja, að hann hefir mest allra nm. unnið að því að koma á samræmi og skipulagi um launagreiðslur þeirra starfsmanna, sem taka laun sín utan launalaga. Hann hefir í þessu unnið framúrskarandi mikið og óeigingjarnt starf. Ég minnist þess ekki að hafa heyri hv. 6. landsk. tala um það, að launin væru of há. Hitt hefi ég heyrt hann minnast á, að það þyrfti að samræma þau, eins og rétt er. Það er hinsvegar svo, að hv. þm. A.-Húnv. hefir dálitið sérstaka aðstöðu, ekki aðeins í fjvn., heldur og í þingi, því að ég hefi ekki talað við nokkurn einn þm., sem virðist vera í eðli sínu eins sparsamur og þessi hv. þm. Þetta vil ég segja honum persónulega til lofs, en hann gætir hinsvegar ekki hófs, þegar hann fer að meta laun, sérstaklega laun, sem ríkið greiðir. En það get ég fullvissað þennan hv. þm. og aðra um, að ef Sjálfstfl. kæmist til valda, þá myndi hann ekki sjá sér fært að lækka laun starfsmanna ríkisins frekar en orðið er. Þetta vil ég fullyrða og rökstyðja með því, að þessir sömu sjálfstæðismenn, sem hér eru á Alþ., eru um leið forstjórar ýmsra einkafyrirtækja, og það eru undantekningarlaust alstaðar hærri laun hjá þessum fyrirtækjum en hjá ríkinu. Það er nú svo, að flestir starfsmenn ríkisins hafa milli 4 og 3 þús. kr. laun, og það veit hver einasti Reykvíkingur, að það er ósanngjarnt að halda því fram, að slík laun séu óhæfilega há. Það er óhugsandi að lækka launin meira. Það verður aldrei lausnin á erfiðleikunum. Til þess að hægt sé að lækka launin, verður fyrst að koma því inn hjá fólkinu að gera minni kröfur, og ég hygg, að það mundu ýmsir geta orðið sammála um að gera eitthvert átak í þessu efni. En ég held, að það sé ekki nógu vel hugsað hjá þessum hv. þm., að það sé hægt að fækka starfsmönnum og lækka launin. Ég get verið sammála um það, að eitthvað mætti fækka starfsfólki. Myndi það fyrst geta komið þannig út, ef vinnutíminn væri lengdur frá því, sem hann nú er, og ég tel, að megi gera, en fram yfir það held ég, að sé erfitt að fara. Og það verður að gera þær kröfur til hverskonar stofnana sem er, að þar sé fullkomin regla á öllum sviðum, og að hægt sé að svara fyrirspurnum hverjum sem er, og það strax, og finna alla hluti, sem þarf að finna á því augnabliki, sem um þá er beðið. Og þetta allt útheimtir mikla vinnu. Og ég skal aðeins benda á það, að fjvn. hefir nú kynnt sér mjög rækilega allan rekstur ríkisstofnananna fyrir utan launagreiðslur. Hefi ég séð þá sundurliðun, sem þær gera á ýmsum kostnaði og svo nákvæmlega er talið upp, að sumir liðir fara kannske niður í 2 kr. Af þessu sjáum við, að fjvn. er búin að kynna sér alveg til þrautar reikninga ríkisstofnananna. Ég fullyrði, þegar þetta er athugað, hversu vandlega hafa verið athugaðar greiðslur ríkisstofnana, alveg niður í 2 kr., að það sé tillölulega fátt, sem hægt er að setja út á með rökum og réttu, að sé óhóflega eða misnotað fé. Hinsvegar skal ég að lokum taka það fram, að ég er fús til að standa með hv. þm. A.-Húnv. um alla þá skipun og allan þann sparnað, sem ég tel sanngjart og fært að koma við. En ég tel, að hann gangi of langt, og alls ekki kleift að mæta honum í öllum þeim aths. og kröfum, sem hann hefir í þessu efni. En margt ósanngjart hyrfi, ef hann kynnti sér þetta aðeins betur.



Ég vænti að hæstv. forseti verði þolinmóður, þó að ég fari nokkuð út fyrir athugasemdartíma. En ég hefi ekki ástæðu til að fara mjög langt út í þessa hluti við þessa umr. Út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði, að ríkið réði ekki launum í þessu landi, þá verð ég að mótmæla því harðlega, því að það er ríkið, og fyrst og fremst ríkið og stjórnarvöldin, sem ráða launum og kaupgjaldi í landinu yfirleitt. Og ef það notaði sitt vald eins og það á að gera til þess að halda heilbrigðum takmörkum á þessu sviði, þá getur ríkisvaldið algerlega gert það. Fyrst og fremst er nú þess að geta, eins og kunnugt er, að ríkið sjálft greiðir margar millj. í starfslaun bæði. hér í höfuðstaðnum og annarsstaðar. Í öðru lagi ræður ríkið kaupi hjá hinum ýmsu starfsgreinum, t. d. vegavinnu, símavinnu, síldarbræðslu og á öðrum slíkum stöðum, sem eru að meira og minna leyti borguð af ríkinu sjálfu. Út í þessa sálma skal ég ekki fara mikið nánar hér, því að mér gefst frekar færi til þess seinna. Viðvíkjandi því, sem hæstv. ráðh. talaði um, að hann hefði aldrei heyrt mig gera athugasemd við launagreiðslur nema hjá ríkisstofnununum, er það að segja, að einmitt þær stofnanir, sem hann sérstaklega nefndi, eins og t. d. Eimskip og bankarnir, eru stofnanir, sem eru hálfopinberar stofnanir og sú launanefnd, sem starfaði 1934, lagði til, að væru teknar undir launalög. Ég skal játa það fullkomlega, að hjá ýmsum einkafyrirtækjum eru laun hærri en ég tel eðlilegt og réttlátt. En það verður að segjast, að það er engan veginn sambærilegt að vera framkvæmdastjóri hjá Eimskip og aðalbankastjóri þjóðbankans eða forstjóri fyrir tóbakseinkasölunni, áfengisverzluninni og raftækjaeinkasölunni eða öðru slíku. Svo ég svari ræðu hv. frsm. hvað þetta snertir, skal ég geta þess, að við sjálfstæðismenn höfum farið fram á það í fjvn., að laun forstjóra tóbakseinkasölunnar, sem er 10 þús. kr., væru færð í samræmi við aðra forstjóra niður í 9 þús. kr. En það var fellt í n. En þar sem ráðh. var að tala um, að aðrar stofnanir borguðu hærri laun en ríkið, þá er það fyrst og fremst ríkið og hið ráðandi vald á hverjum tíma, sem hefir þar áhrif. Og ég held nú, að það sé svo háttað í okkar þjóðfélagi, að það sé ekki mörg atvinnugreinin í landinu, sem er vaxin því að borga hærri laun en ríkið gerir, svo að það þurfi ekki að vera mjög mikil hætta á því, að ríkið tapi starfskröftum, af því að einkafyrirtækin yrðu flest fljótlega komin á hausinn, ef þau borguðu hærra en ríkið gerir sjálft. Þá talaði hæstv. ráðh. um það, að umframgreiðslur fjárlaganna á síðasta ári væru afleiðing af ákvörðunum fjvn. Þetta er engan veginn rétt. Hvað mig sjálfan snertir, hefi ég ekki ástæðu til umkvörtunar, af því að ég var ekki í fjvn., sem undirbjó fjárlögin fyrir árið 1937. En ég sé hverju fram vindur eigi að síður. Og þær upplýsingar, sem ráðh. gaf hér við 1. umr. fjárlaganna, hnigu að því, að umframgreiðslur á ríkisreikningunum muni vera um 2–3 millj. króna. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að í þessu er stór upphæð, sem er varið vegna fjárpestarinnar, um 600 þús. kr., sem kemur ekki því við að brjóta nokkuð ákvörðun Alþingis eða fjvn. Það eru ýmsir aðrir liðir, t. d. Alþingiskostnaður, sem mjög fer fram úr áætlun, einnig vaxtagreiðslur og vegaviðhald o. fl. En þegar allt þetta er dregið frá, þá virðist mér a. m. k. vera ein millj. kr., sem farið hefir fram úr áætlun, sem ríkisstj. hefir að mestu leyti ábyrgð á. Til ráðuneytisins og ríkisféhirðis fara t. d. 40 þús. kr. fram úr áætlun 1937, til dómgæzlu og lögreglustarfs 212 þús. kr., til heilbrigðismála 236 þús. kr., til kennslumála 218 þús. kr., og til vegamála 333 þús. kr. Mjög mikið af þessu eru engan veginn áætlunarupphæðir, en beinlínis umframgreiðslur, sem látnar eru af hendi í viðbót við það, sem ákveðið er á fjárlögum. En þar er engan veginn öll sagan sögð, því að upplýsingar frá hæstv. fjmrh., að umframgreiðslur 1937 hafi ekki verið nema 2,3 millj. eru ekki réttar, vegna þess, að þar eru ríkisstofnanirnar alls ekki með. Í vetur, í áheyrn alþjóðar, benti ég á, að t. d. eru umframgreiðslur á launum og dagskrárkostnaði við útvarp 1937 rúmlega 43 þús. kr. Ég rakti, hvernig með þetta fé var farið, og hæstv. ráðh. hefir borgað upphæðina, sem er alveg gagnstæð því, sem fjvn. og Alþingi ákváðu í sambandi við fjárlögin 1937. En það er áreiðanlega meira blóð í kúnni en þetta. því að ég get upplýst það t. d., að hjá landssímanum og póstinum hafa gjöldin 1937 farið um nærri 400 þús. kr. fram úr áætlun. Með öðrum orðum, bara hjá þessum stofnunum hefir kostnaðurinn farið um nærri hálfa millj. fram úr því, sem fjárlögin gerðu ráð fyrir. Svona eru niðurstöðurnar nálega í hverri einustu grein í ríkisstofnununum, hvar sem leitað er, langt fram yfir þau takmörk, sem ákveðin eru. Ég held þess vegna, að það sé langbezt fyrir hæstv. fjmrh. að fara varlega í að mótmæla þeim ásökunum í þessu efni, að ríkisstj. hafi undanfarið brotið ákvarðanir fjvn. Alþingis. Ég hefi ekki tíma til að svara samstarfsmanni mínum í fjvn. mörgum orðum og verð að láta nægja að segja, að það, sem hann talar um sem minn vilja í launamálum og fjármálum yfirleitt, mun ekki hafa fengið mikinn hljómgrunn hér á Alþingi. Og ég tek mér það engan veginn nærri, því að ég lít svo á, að það sé þannig komið okkar fjárhag, að fullkomin ástæða sé til að breyta þar um stefnu. Og það verður ekki breytt um stefnu á annan veg en þann, að það séu samtök meðal þingmanna að skera fyrir þá aukningu á útgjöldum, sem sífellt hefir farið í vöxt á undanförnum árum. Það kann kannske að láta vel í eyrum þeirra, sem taka við greiðslunum, og þeirra, sem fyrir stofununum standa, að það sé nirfilsháttur og þröngsýni að fara fram á að spara þessa hluti. En ég held, að við hljótum bráðlega að standa frammi fyrir þeim atburðum í okkar þjóðlífi, að það kunni að upplýsast, að ekki hafi verið sem heppilegast á þessum málum haldið. Hv. frsm. sagði, að ekki væri hægt að fara fram á að lækka launagreiðslur, nema því aðeins að lífskröfurnar væru því jafnframt lækkaðar. Ég vildi þá benda honum og öllum á það, að einmitt launagreiðslurnar eru undirstaðan undir því hvernig lífskröfurnar hafa verið sniðnar hér í höfuðstaðnum og í okkar landi, því að það er fyrst og fremst hin falska kaupgeta, sem haldið hefir verið uppi undanfarin ár. Ég skal svo ekki þreyta þolinmæði hæstv. forseta lengur, með því að ég hafði aðeins tíma til athugasemdar. En við 3. umr. fjárlaganna gefst mér vonandi tækifæri til að fara nokkuð nánar inn á þetta svið.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Hv. þm. A.-Húnv. fullyrti í síðustu ræðu sinni, að það væri ríkið, sem réði kaupgreiðslu í þessu landi. Ég er satt að segja alveg undrandi yfir, hvernig þessi hv. þm. ber höfðinu við steininn. það veit hver einasti þm., að það eru ekki mikil áhrif, sem ríkið hefir á launagreiðslur við sjávarsíðuna. Sú vinna, sem ríkið lætur framkvæma við sjávarsiðuna, er ekki nema sáralítið brot af því, sem aðrir atvinnurekendur láta vinna þar. Og heldur hv. þm. A.-Húnv., að allar launagreiðslur fari eftir því, hvaða laun eru greidd fyrir þetta litla brot af vinnu, sem ríkið lætur framkvæma? Það þarf ekki langt til að sína, hvernig fyrirtæki þetta eru. Ríkið hefir greitt miklu lægri laun í vegavinnu fyrir hverja klukkustund heldur en greitt er í kaupstöðum, sem næst liggja. Og því fer alls fjarri, að launagreiðsla í kauptúnunum lækki nokkuð við það. Það hefir engin áhrif. Auk þess sem ég var að enda við að sanna það, áður en hv. þm. tók til máls, sem er og viðurkennt, að launagreiðsla til skrifstofufólks og annars slíks fólks af þeim stéttum eru yfirleitt hærri en hjá ríkinu, þannig að því fer svo fjarri, að ríkið ráði þessu. Það hefir ekki enn verið horfið að því ráði, þótt ríkið greiði ráðh. sínum 10 þús. kr. í laun, að lækka þau hjá öðrum sambærilega við það. það hefir ekki bólað á till. í þá átt. Og þó að ríkið launi forstöðumönnum ríkisstofnananna með 10 þús. kr., þá eru það ekki hliðstæðir starfsmenn hjá einkafyrirtækjunum, sem hafa þau laun, heldur þvert á móti. Það eru fulltrúar og bókarar hjá hinum ýmsu stærri fyrirtækjum, sem hafa sömu laun og þessir menn. Það er ekki nema eðlilegt, því að það er ekki nema lítill hluti af atvinnurekstrinum, sem ríkið hefir á sínum vegum, þannig, að það lætur miklu nær, að almennar kaupgreiðslur hafi töluverð áhrif á launagreiðslur ríkisins, þó að það liggi alveg fyrir sem staðreynd, að ríkið er hófsamara í launagreiðslum en flest einkafyrirtæki eru.

Ríkið hefir mest áhrif á kaupsamninga

. Ég veit ekki til, að það hafi verið nokkurn tíma tekið fram fyrir hendur á einkafyrirtækjum um kaupsamninga af hálfu ríkisvaldsins, sem greiða hærra kaup, en þeir álíta sjálfir rétt. Hv. þm. fór ekki mikið út í það að ræða um laun við hálfopinberar stofnanir, eins og ég undanfarið hefi óskað, að hv. þm. gerði, en hann hefir ekkert gert til að vekja athygli á því, þótt hans orðtæki sé, að verst séu hin þöglu svik. Ég óskaði þess mjög, að hann hefði gagnrýnt þær launagreiðslur hjá landbúnaðarfyrirtækjum, sem ríkisstj. hefir ekki, og atvinnufyrirtækjum við sjávarútveginn, en hann hefir í ræðum sínum algerlega vikið framhjá þessu og skýrði alls ekki, hvað gera skyldi, ef t. d. hann og hans flokkur fengju meirihlutaaðstöðu á þingi, svo að þeir gætu komið hugsjónum sínum í framkvæmd með þeim mönnum, sem nú ákveða, þar sem þeir ráða, miklu hærra kaup en ríkið og ríkisstofnanirnar. Það kemur mjög í ljós, að vandlætingasemi hv. þm. A.-Húnv. á sér mjög þröng takmörk. Hann vill ekki ræða um 20 þús. kr. launagreiðslurnar hjá þeim fyrirtækjum, sem hans flokksmenn ráða yfir, en ræðst með miklu offorsi á launagreiðslur hjá ríkinu og ríkisstofnununum. Þá eru örfá orð um umframgreiðslur, sem hv. þm. talaði um og var mjög óánægður yfir, að í þeim efnum hafi verið gengið framhjá ákvörðunum fjvn. Ég ætla nú ekki langt út í þetta, vegna þess. að ég vil ekki teygja umr. Hv. þm. vildi sýkna ríkisstjórnina af æðimörgum liðum í þessu efni. T. d. gæti hún ekki gert við, þótt greiddur hafi verið kostnaðurinn við Seyðisfjarðarheiði, þá sé ekki Alþingiskostnaðurinn ámælisverður og ekki hægt að kalla það heldur ámælisvert, þótt vextir væru settir of hátt. En aftur á móti væri ámælisvert með ýmsa aðra liði, þar á meðal sjúkrahúsakostnað. En hvernig er þarna þá ástatt? Þannig að fjvn. lækkaði áætlunina eins og hún lá fyrir frá minni hálfu alveg út í bláinn, alveg án þess að benda á, hvernig hægt væri að framkvæma sparnað og án þess að gera nokkrar till. um það. Svo getur það litið laglega út, þegar umframgreiðslurnar koma, sem hljóta að koma, að ráðast svo á ríkisstjórnina fyrir þessar umframgreiðslur. Ég álit slíka framkomu ekki sæmilega. Sama er að segja um vegaviðhaldið. Ríkisstjórninni hefði sennilega verið ámælt fyrir það, ef hún hefði látið undir höfuð leggjast að halda við vegum, þannig að umferð hefði þurft að leggjast niður. Þetta er annar stærsti liðurinn í umframgreiðslum og umframgreiðslur á skipaútgerðinni, sem stafar eingöngu af hækkuðu kolaverði, og ómögulegt að ámæla ríkisstj. fyrir. Svona mætti lengi telja. Langmestur hlutinn af umframgreiðslunum er þannig vaxinn, að það er ekki hægt að komast undan þeim, og flestar sjáanlegar fyrirfram, þótt fjvn. hafi að vissu leyti stungið höfðinu í sandinn. Svipaðar umframgreiðslur eru í kennslumálum, langmest kennaralaun, sem stafar af því, að að nokkru leyti er þar of lágt áætlað, og sumpart af því, að samþ. var lagabreyt. á þinginu, sem hækkaði launin. Ég held, að hv. þm. ætti að bæta þessu á listann með þeim liðum, sem hann ekki ásakar ríkisstj. fyrir. Niðurstaðan af þessu er, að hvernig sem hv. þm. A.- Húnv. snýr sér í málinu, er staðreyndin, að mestur hlutinn af þessum útgjöldum er þannig vaxinn, að það er ekki hægt að komast hjá þeim. Það var of lágt áætlað og hægt að sjá það fyrirfram. En ekki er nema örlítið brot af því, sem hefir orðið dýrara í einstökum atriðum heldur en fjvn. hefði sjálf orðið að ákveða, ef hún hefði verið á staðnum til þess, þegar til framkvæmdanna kom. - Hv. þm. mun ekki geta svarað við þessa umr., en þá getur hann það við næstu umr. og sýnt fram á, að hvaða leyti var brotið á móti fyrirmælum fjvn. 1936 um launagreiðslur í einstökum atriðum, þannig að hægt væri að sjá, hve mikil ástæða er til þeirrar gagnrýni, sem flutt er fram. Þá mun koma í ljós, að þetta voru ekki stórar upphæðir, og mestur hlutinn af þeim óumflýjanlegur.

*Pálmi Hannesson: Það er óneitanlega nokkuð annað en ég hefði getað búizt við að heyra mest af þeim umr., sem hér hafa farið fram um fjárlögin. Það er ekki verið að tala um greiðslur til verklegra framkvæmda og neins annars yfirleitt, heldur launamálin. Bjarni Jónsson frá Vogi talaði einhvern tíma um, að þm. fengju sér prik sem þeir riðu aftur og fram um þingið. Tvennskonar slík prik verð ég var við í þessum umr. Annað prikið er það að ef á að taka upp einhverja fjárveitingu í þágu atvinnuveganna, til verklegra framkvæmda, þá er það sjálfsagt og er hafið yfir alla ,krítik“. Hitt prikið er, að ef eitthvað er með launamál að gera, þá þykir það mesti óþarfi, og hver maður vill keppast við annan um að skera niður. Þetta hefir viðgengizt um langan tíma, og ég skil sannast að segja ekki í, að hv. þm. A.-Húnv. skuli ekki sjálfur finna, að það er farið að slá í þessar gömlu lummur, sem hann ber fram nú. Í raun og veru er að ræða um tvennskonar laun laun samkvæmt launalögum og þau, sem eru fyrir utan launalög við fyrirtæki, sem rekin eru af ríkinu. Ég hefi starfað undanfarið í n., sem unnið hefir að því fyrir fjmrh. að finna samræmi á milli þeirra, sem starfa undir launalögum og hinna, sem starfa við ríkisfyrirtæki. Ég skal tilnefna sem dæmi um greiðslur það, sem mér er nærtækast, laun við þá stofnun, sem ég veiti forstöðu. Hvað haldið þið, að kennarar menntaskólans fái í laun? Hvað er heimtað af þeim til að geta tekið embættið að sér? Að þeir hafi innt af höndum háskólapróf, og í langflestum tilfellum erlendis, 5–6 ára háskólanám erlendis auk námsins hér heima. Hvað er þeim svo boðið upp á? 306 kr. á mánuði í byrjunarlaun. Og nú skyldi maður halda, að þessir menn ættu fyrir sér glæsilega hækkun. Já, hún kemur. Eftir 16 ára þjónustu eru þeir komnir upp í 387,50 kr., það er hámarkið eftir 16 ára þjónustu, en þeir fá að vísu, svo ég dragi ekkert undan, þá nafnbót að heita yfirkennari. En því fylgir ekki launahækkun. Ég hefi tekið þetta dæmi, af því að það liggur mér næst, en ekki af því, að af nógu sé ekki að taka. Þvert á móti. yfirleitt hafa þeir, sem vinna að kennslumálum, sjálfsagt svipaða sögu að segja. Ég er sannfærður um það, að allir þeir, sem mál mitt heyra, eru undrandi yfir því, hvað þessi laun eru lág. En svona hefir málið verið flutt úti um landið um áratugi, að þeir sem væru á launalögum, séu á þeirri grænu grein og fljóti í peningum, sem kallað er. Ef þau laun eru vorin saman við einstaklings fyrirtæki og fyrirtæki, sem rekin eru af bæjar- og sveitarfélögum, þá er auðséð, að ríkið borgar verr heldur en bæði einstaklingar og opinber fyrirtæki. En eins og tekið hefir verið fram hér í umr., þá verður ríkið, þegar það rekur einhverjar stofnanir að greiða laun nokkuð í samræmi við það, sem gerist hjá öðrum hliðstæðum stofnunum, því að ef ríkisstofnanirnar eiga að vera samkeppnisfærar við aðrar stofnanir, verður að tryggja þeim góða starfskrafta, og þá verður að borga laun, sem eru nokkurn veginn sambærileg við það, sem annarsstaðar gerist. - Maður skyldi nú ætla, þar sem mismunurinn er svo mikill á launagreiðslum utan launalaga og samkvæmt launalögum, að hér kæmi fram vilji hjá hv. þm. A.-Húnv. til þess að hækka þá, sem taka laun samkvæmt launalögum, en lækka ekki hina. En ég efast um það. Ég held, að viljinn sé frekar sá, að lækka alla niður í það lægsta, sem ríkið greiðir. En ef hv. þm. vill gefa aðrar upplýsingar, þá skal ég fúslega falla frá þessari skoðun, og það með sérstakri ánægju. Þetta er gamalt gjamm, sem flutt hefir verið á kosningafundum um land allt um langan aldur. Og ætli það sé ekki einmitt þetta, sem dregur menn til þess að sækjast svo mjög eftir embættum bjá ríkinu, eins og hv. þm. A.-Húnv. lét sér svo tíðrætt um. Eftirspurnin er mikil, af því að menn trúa því, sem frambjóðendur hafa sagt á nærri því hverjum einasta framboðsfundi í mörg ár, í nærri því hverju einasta kjördæmi, fyrir nærri því allar Alþingiskosningar, að launin samkvæmt launalögunum séu svo afskaplega há, - að maður nú ekki tali um hjá ríkisstofnunum. En þetta hefir aðeins verið flutt til þess að kitla eyru kjósendanna; það fullyrði ég. En það er oft svo, að menn verða að taka afleiðingunum af óheiðarlegri „agitation“, og það hafa jafnan margir hv. þm. orðið að gera. Þeir hafa orðið að standa við ofurlítið brot af því, sem þeir hafa sagt við kjósendur sína eða hvíslað að þeim fyrir utan fundarhúsveggina. - Á hitt er svo aldrei minnzt, hvort embættismannastéttin inni af hendi starf, sem einhverja þýðingu hafi. En ætli það sé nú samt ekki svo, að ríkið eigi talsvert mikið undir því, að embættin séu vel rækt. Um það er sjaldan talað hér á Alþ., en meir um hitt, sem að launum um lýtur. Þá er sjálfsagt að vera með þessar gömlu lummur, þó þær séu dregnar upp úr rúmshornunum, myglaðar og fúlar. - Hv. þm. A.-Húnv. væri nær að fara heim í sitt kjördæmi og segja sannleikann um launamálin. Hann gæti til dæmis byrjað á því, að launastétt landsins sé fyrirboðið að gera verkföll, eins og aðrar stéttir þjóðfélagsins, og hann gæti bætt því við, hvernig hennar starf er metið. Ég geri ekki ráð fyrir, að launastéttina langi til þess að gera verkfall, en hún ætlast til réttlætis af þeim, sem um hennar mál eiga að fjalla. Og ég vil bæta því við, að eftir þeim athugunum, sem ég hefi gert á þessum málum, þá er ríkið versti atvinnurekandinn hér á landi. - sá, sem borgar lægstu launin. Ég skal svo að lokum enda með því, að ég get ekki varizt þeirri hugsun, að það sé lítilsigld fjármálapólitík að vera sí og æ að narta í þá, sem starfa fyrir hið opinbera, en virða hitt að engu, sem þeir gera þjóðarbúinu til þrifnaðar.

Forseti (BÁ): Hv. þm. A.-Húnv. er ekki frsm. í þessu máli og hefir því ekki rétt til þess að tala nema tvisvar. Hann hefir nú þegar talað þrisvar, en vegna þess að sérstakt hark hefir verið að honum gert, mun ég ennþá gefa honum athugasemd.



Það var út af þessari síðustu ræðu, sem ég fór fram á það við hæstv. forseta að fá að segja örfá orð til viðbótar. Hv. 1. þm. Skagf. var að tala um það, að ég væri með gamlar lummur og gjamm frá þingmálafundum, og að mér væri nær að fara norður í mitt kjördæmi og segja sannleikann um launamálin. Ég vil nú segja bæði honum og öðrum, sem hugsa á svipaðan veg, að í mínu kjördæmi og hvarvetna annarsstaðar á landinu, er það ekki talið heilbrigt, að gerður sé slíkur munur á kjörum manna eins og nú á sér stað í því, hvernig launin eru hjá ýmsum stofnunum ríkisins annarsvegar og hvernig búið er að framleiðendum landsins hinsvegar. Skal ég í þessu sambandi taka það fram, að þessi hv. þm. hefir í föst laun 5 þús. kr., þar að auki hefir hann 3 þús. kr. í húsaleigu og 2 þús. kr. í risnu. Svo er hann í veiðimálanefnd, hér á Alþ. og er nú nýbúinn að fá starf í þessari nýju launamálanefnd. Ég geri þess vegna ráð fyrir, að þessi hv. þm. hafi milli 10–20 þús. kr. árstekjur, og ég vil segja honum það, að ef hann getur komið því til leiðar, að hagur manna almennt í landinu, framleiðenda og annara, verði sniðin í samræmi við þessi laun hans, skal ég vera ánægður, því að vissulega væri ég ánægðastur með það, að hægt væri að borga sem hæst laun yfirleitt, en það er því aðeins hægt, að það sé í samræmi við fjárhag þjóðarinnar, atvinnurekstur og getu þeirra framleiðenda, sem allur okkar fjárhagur byggist á.

*Finnur Jónsson: Ég á hér ásamt þrem öðrum hv. þm. 2 brtt. á þskj. 242, sem fela í sér, eftir samkomulagi milli Alþfl. og Framsfl. nokkra hækkun á fjárveitingum til verklegra fyrirtækja við sjóinn. Fyrri till. er um það, að útflutningsgjaldið skuli áætlað 450 þús. kr., í stað 430 þús. kr., eins og það er í frv., og í stað þess, að aðeins 400 þús. kr. renni til fiskimálasjóðs, skuli þangað renna 450 þús. kr., og að þessum 50 þús. kr. verði sérstaklega varið til styrktar þeim, er kaupa vilja nýja vélbáta til fiskveiða og smíða þá hér innanlands. - Í sambandi við þetta vildi ég geta þess, að í hv. Ed. hefir einnig komið fram till. um að efla nokkuð meir fiskveiðasjóð, á þann hátt að hátekjuskattur, sem annars rennur í bæjarsjóð, skuli renna í fiskveiðasjóð, og verði sá hluti lánaður þeim sjómönnum og verkamönnum. er gerast þátttakendur í félagi til togarakaupa samkvæmt l. nr. 61 30. des. 1937. Þessi hluti hátekjuskattsins, sem gert er ráð fyrir, að renni þarna til fiskimálasjóðs, mun nema um 100–110 þús. kr., og ætti þá að vera kleift að fá þau framlög frá sjómönnum og verkamónnum, sem ennþá ekki hafa fengizt, þannig að þetta langþráða mál alþýðunnar hér í Reykjavík gæti komizt í framkvæmd sem fyrst. Ég skal svo geta þess í sambandi við þessa samkomulagstill. milli Alþfl. og Framsfl. um aukið framlag til fiskimálasjóðs til styrktar mótorbátasmiðum hér innanlands, að nokkurt umtal hefir orðið um það, sérstaklega hjá Alþfl., að eftir að búið er að koma upp þeim tveim togurum, sem rætt hefir verið um, þá verði því fé, sem annars rennur í fiskimálasjóð, varið til þess að styrkja landsmenn til þess að smiða vélbáta hér á landi. Hin till., sem við þessir sömu þm. flytjum, er viðvíkjandi því, að framlagið til byggingarsjóða verkamannabústaða hækki á þessu ári um 50 þús. kr. Framlagið til byggingarsjóða kaupstaða og kauptúna er nú samkvæmt lögum 100 þús. kr. og eftir frv., eins og það er lagt fyrir af hæstv. fjmrh., 30 þús. kr. af tekjum tóbakseinkasölunnar. En eftir samkomulagi milli Alþfl. og Framsfl. er ætlazt til, að þessi upphæð hækki um 50 þús. kr., þannig að framlagið til verkamannabústaða verði alls 180 þús. kr. Þar sem báðar þessar till. miða að þeirri miklu nauðsyn, sem alls ekki má gera allt of lítið úr, hvað sem öllum launamálum liður, að auka verklegar framkvæmdir, þá vænti ég, að þær fái góðar undirtektir hjá hv. þm.



Ég skal með örfáum orðum víkja að þeim fáu brtt., sem ég á hér við fjárl. Skal ég þá fyrst víkja að þeirri brtt., sem ég er einn flm. að, við 13. gr. A. II. a. 5., um það, að 3 þús. kr. verði veittar til nýs vegar í Laxárdal. Ég get að vísu getið þess, að fjvn. hefir að nokkru leyti tekið undir ósk mína í þessu efni, með því að hún leggur til á þskj. 216, að veittar verði 2 þús. kr. í þessu skyni. En með því að þörfin er þarna mjög rík fyrir vegabótum, eins og ég hefi sýnt fram á, m. a. á síðasta þingi, þá ber ég fram þessa till. um, að veittar verði að þessu sinni 3 þús. kr. til vegarins. Og vil ég vænta þess, að till. verði tekið með sanngirni, og að því fremur sem síðastl. 3–4 ár hefir ekki verið nein fjárveiting til þessa vegar á fjárl. Önnur brtt. mín er við 13. gr. A. II. a. 7, um það, að fjárveitingin til Saurbæjarvegar verði hækkuð úr 2500 upp í 3000 kr. Ég og fleiri hafa sýnt fram á hina miklu vegabótaþörf á þessum stað. Þessi vegur er mjög fjölfarinn, og er einn af þeim svo nefndu rútuvegum, þar sem tvö sýslufélög fyrir utan mitt kjördæmi eiga þar hlut að máli, sem sé Barðastrandarsýsla og Lagafrumvörp samþykkt. Fjárlög 1939 (2. umr.). Strandasýsla, er eiga mjög mikið undir því, að þessi vegur sé vel fær yfir sumartimann. Ég vil því vænta þess, að þessi litla hækkun, sem ég fer fram á, fái sanngjarnar undirtektir hér á Alþingi. Þá er það loks þriðja brtt., sem ég flyt ásaml hv. þm. V.-Sk. og hv. 1. þm. Rang. Hún er við 12. gr. 17., um bálstofu. Í fjárlfrv. því, sem hér liggur fyrir, eru veittar 10 þús. kr. til byggingar bálstofu í Reykjavík, en við flm. leggjum til, að þessi fjárveiting sé bundin því skilyrði, að bálstofusalurinn sé til frjálsra afnota prestum Reykjavíkurprestakalls til guðsþjónustuhalds eftir nánara samkomulagi sóknarnefndar og bálstofustjórnar. Eins og mönnum er kunnugt, gerði síðasta Alþ. ráðstafanir til þess, að prestum yrði fjölgað hér í Reykjavík um tvo, og er öðrum þessara nýju presta ætlað að starfa í austurhluta bæjarins. Nú hefir sá prestur, sem þar starfar, ekkert kirkjuhús, heldur hefir hann fengið að láni til bráðabirgða salarkynni í skóla inn við Laugar, en óvíst er, hvort þess er kostur að fá þar húsrúm framvegis. Nú stendur svo á, að bálstofan mundi ekki verða notuð á helgum dögum, og gæfist því þar gott tækifæri til þess að nota salinn einmitt í þessu augnamiði. Og ég vil mega vænta þess, að gott samkomulag gæti tekizt milli bálstofustjórnar og sóknarnefndar um það, hvernig skipt skyldi. þátttöku í viðhaldi, húsvörzlu og öðrum starfrækslukostnaði, þannig að söfnuðurinn greiddi fyllilega að sínum hluta þann aukakostnað, sem af þessu leiddi. Þetta yrði því til léttis fyrir bálstofuna, en auk þess mundi það í bráðina verða til kostnaðarléttis fyrir hinn aðiljann, og þegar báðir geta haft hag og hlunnindi af þessu, þá vil ég vænta þess, að till. fái góðar undirtektir Alþ.



Ég skal ekki svara hv. þm. A.-Húnv. miklu, enda kom hann sannast að segja ekki mikið inn á mitt mál. En til þess að fá sér fjöður. talaði hann um mín eigin laun, og er honum velkomið að ræða þau hvar sem er. Og hvað viðvíkur þessari veiðimálanefnd, sem hann var að tala um, þá vildi ég gjarnan losna við hana. Mig langar ekkert til þess að vera í henni. En hitt stendur fast a. m. k. eftir ræðu hv. þm., sem ég sagði um launakjör í Menntaskólanum og yfirleitt. Og gæti ég nefnt mörg fleiri svipuð dæmi, en við þessa umr. gefst ekki tóm til þess og verður því að bíða til 3. umr.



Ég á hér eina brtt. á þskj. 242, um það, að ríkisstj. heimilist að ábyrgjast 150 þús. kr. lán fyrir Vestmannaeyjahöfn, enda sé lánið tekið innanlands. Þessi fyrirhugaða lántaka stendur í sambandi við hafnarframkvæmdir, sem lýst var að nokkru á síðasta alþ. og ég ekki tel þörf á að endurtaka. - Að öðru leyti hefir vitamálastjóra verið gefin skýrsla um þetta og einnig hæstv. fjmrh., sem ég geri ráð fyrir, að taki einhverja afstöðu til þessa máls.