Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég verð nú nánast að biðja hv. þd. afsökunar á því, þar sem þetta frv. hefur verið undirbúið í mínu rn., að á því er formgalli. Því er óumflýjanlegt að flytja við það brtt. og vegna nauðsynjar þess að afgreiða málið sem skjótast, - ætlunin var að ljúka afgreiðslu þess í dag, - þá óska ég eftir því við hæstv. forseta, um leið og ég þakka honum fyrir, að hafa orðið við ósk minni, að taka málið þegar til afgreiðslu hér, að það geti verið tekið fyrir í Nd. á eftir. En eins og hv. þm. munu koma auga á, skortir gildistökuákvæði í frv. Ég vil því leyfa mér að flytja brtt., sem ég vonast til, að ekki þurfi að vera neinn ágreiningur um, svo hljóðandi: „Við 3. gr. Á eftir gr. komi ný grein, svo hljóðandi: Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Vil ég leyfa mér, þar sem þessi till. er skrifleg, að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni, og vonast til, að hv. þdm. geti allir fallizt á að afgreiða málið með þessum hætti og þessari lagfæringu.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft til meðferðar það frv., sem hér liggur fyrir, en eins og nál. þau, sem útbýtt hefur verið, bera með sér, hefur hún ekki náð samstöðu um málið, þannig að við 4 nm., sem stöndum að nál. á þskj. 313, leggjum til, að frv. verði samþ. óbreytt. 2 nm. tjáðu sig andvíga frv. og hafa skilað séráliti og lagt fram gagngerðar brtt., en 1 nm., hv. 4. þm. Norðurl. e., var fjarstaddur sökum veikinda, þegar málið var afgreitt. Eins og hv. þdm. er kunnugt og fram kemur í grg. hæstv. ríkisstj. fyrir frv., þegar það var lagt fram, er aðalástæðan fyrir þeirri hækkun söluskatts, sem lögð er til með frv., sú að bæta ríkissjóði það tekjutap, sem hann verður fyrir vegna þeirrar tollalækkunar, sem nauðsynleg er vegna EFTA–aðildar. Hv. stjórnarandstæðingar, sem lagzt hafa gegn frv. þessu, viðurkenna a.m.k. að nokkru þörf tekjuöflunar í stað tollteknanna, sem niður falla, en segja, að aðra leið beri að fara í því efni, en þá að hækka söluskattinn. Nú býst ég við því, að það mundi vefjast talsvert fyrir hv. stjórnarandstæðingum, ef þeir ættu að gera ákveðnar till. um það að afla þótt ekki væri nema 500 millj. kr. í ríkissjóð eftir öðrum leiðum, en þeirri að hækka söluskattinn. Skal ég ekki gera þeim það til skapraunar að pressa þá upp í krók, hvað það snertir. En mér finnst, að þær till., sem fram koma í nál. hv. minni hl., séu alls kostar ófullnægjandi varðandi þetta atriði. Rökin gegn því að nota söluskattinn sem skattstofn eru þau, að þar sem söluskatturinn leggst hlutfallslega jafnt á öll neyzluútgjöld, þá hljóti hann að hvíla tiltölulega þyngra á efnaminna fólki heldur, en hinu efnameira. Sé yfir skamman tíma litið, er þetta að vísu að því leyti rétt, að sá hluti teknanna, sem sparaður er, sleppur við skattinn. En gera má ráð fyrir því, að efnafólk spari stærri hluta tekna sinna, en hið efnaminna. Að því slepptu, að í landi eins og okkar, þar sem fjármagn skortir tilfinnanlega, má færa góð rök fyrir því, að skynsamlegt sé að hvetja fólk til þess að spara, þá ber þess að gæta í þessu sambandi, að þeir, sem leggja einhvern hluta tekna sinna fyrir, taka sparifé sitt ekki með sér yfir í eilífðina. Tilgangur sparifjársöfnunar einstaklinga er því að jafnaði sá að nota peningana til einhvers síðar og þá verða þeir auðvitað að greiða söluskatt. Er til lengdar lætur, greiðist söluskattur því að jafnaði hlutfallslega jafnt af öllum tekjum. Nú er ég að vísu sammála hv. 11. þm. Reykv., sem hér talaði við 1. umr. málsins, um það, að skattaálagningin í heild eigi að vera stighækkandi miðað við efnahag, ef stighækkunin gengur þá ekki út í þær öfgar, að hún lami alveg hvöt manna til þess að afla sér tekna. Það má nefna í þessu sambandi, að það var reiknað út áður en skattalagabreytingin var gerð 1960, að fyrir fiskisæla skipstjóra borgaði það sig ekki að vera lengur, en hálft árið á sjó, því að allar tekjur, sem þeir ynnu sér inn umfram þetta, færu óskiptar í skatt, eins og skattstigar voru þá. En nú hefur, eins og kunnugt er, verið ráðin á þessu nokkur bót og skal það ekki rætt frekar. En stighækkun skattaálagningar í heild þarf ekki að þýða það, að allir þeir skattstofnar, sem notaðir eru, séu stighækkandi og í nágrannalöndum okkar hefur sú leið verið farin, sem kunnugt er, hvað óbeinu skattana snertir að leggja annars vegar á söluskatt, sem er hlutfallslega jafn af öllum neyzluvarningi, en skattleggja sérstaklega tilteknar vörutegundir, sem litið er á sem munaðarvöru, svo sem áfengi, tóbak, einkabifreiðar o.fl. Eru söluskattar þó þar sem kunnugt er allmiklu hærri en hér á landi og verður svo jafnvel eftir þá hækkun, sem hér er lagt til að verði gerð á söluskattinum. Það eru jafnaðarmannastjórnir á hinum Norðurlöndunum, sem yfirleitt hafa beitt sér fyrir þeirri breytingu á skattakerfinu að lækka aðflutningsgjöld og beina skatta, en hækka í þess stað söluskattana og verður því tæplega haldið fram, að þær hafi gert slíkt í fjandsamlegum tilgangi við verkalýðinn. Því var haldið fram við 1. umr. þessa máls af þeim hv. stjórnarandstæðingum, sem þá tóku til máls, að sú tilfærsla skattanna, sem hér um ræðir, þýddi kjaraskerðingu fyrir almenning og aukna dýrtíð. Þetta er ósannað mál, svo að ekki sé meira sagt. Það hefur verið upplýst, að vísitala framfærslukostnaðar muni haldast óbreytt eða því sem næst, þrátt fyrir þessar aðgerðir. Slíkri staðhæfingu til grundvallar verður því að leggja einhvern annan mælikvarða, en vísitölu framfærslukostnaðar og hver er sá mælikvarði annar? Nú er það svo sem kunnugt er með þá vísitölu, sem nú er notuð, að um hana varð samkomulag milli ríkisstj. og aðila vinnumarkaðarins á sínum tíma og þess má geta, eða á það má minna réttara sagt, að verkalýðssamtökin töldu sér svo mikinn hag í því, að hinn nýi vísitölugrundvöllur væri upp tekinn, að segja má, að þau hafi fært töluverðar fórnir í því skyni, því að samkv. gildandi vísitölu og gildandi kjarasamningum bar þeim 1. des. 1967 6% hækkun á vísitöluuppbót, en samkv. nýju vísitölunni aðeins rúmlega 3%, svo að, að vissu leyti mátti segja, að þarna væri um fórn að ræða. En með því var það undirstrikað, sem ég tel út af fyrir sig alveg rétta afstöðu frá hagsmunasjónarmiði þeirra aðila, sem þarna áttu hlut að máli, að þessi samtök hafa talið sér breytinguna í hag. En ef þessi vísitala er nú alröng og vanmetur þær verðhækkanir, sem verða af völdum þessara skattabreytinga, þá kemur spurningin um það, hvaða mælikvarða annan á að nota þarna. En það hefur ekki komið fram. Það kom einnig fram í ræðum þeirra beggja, hv. 11. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Austf., að þeir virtust líta á það sem sjálfsagðan hlut, að lækkun aðflutningsgjalda þýddi aðeins verðlækkun munaðarvöru, sem einkum væri keypt af efnafólki, en þá um leið samsvarandi hækkun nauðsynja vegna söluskattsins. Ég dreg satt að segja mjög í efa, að þessi staðhæfing eigi sér nokkra stoð í veruleikanum. Það er að mínu áliti síður en svo víst, að efnafólk noti tiltölulega meira af aðfluttum vörum en þeir efnaminni. Þvert á móti má færa þau rök fyrir hinu gagnstæða, að munaður er öðru fremur fólginn í kaupum á ýmiss konar þjónustu, svo sem skemmtunum, ferðalögum utan lands og innan o.s.frv., en miklu síður í kaupum á þeim vörum, sem nú verður einkum verðlækkun á, svo sem fatnaði, búsáhöldum o.fl. Hitt skal tekið fram, að úr þessu yrði auðvitað aldrei fyllilega skorið, nema gerð væri sérstök rannsókn eða athugun á skiptingu neyzluútgjalda fólks í mismunandi tekjuflokkum. En ég endurtek það, að ég tel það algerlega ósannað mál, svo að ekki sé tekið dýpra í árinni, að þessi breyting þurfi að vera efnaminna fólkinu í óhag. Enda væri það svo, að ef þessi skoðun, sem hv. þm. héldu fram við 1. umr. málsins, væri rétt, þá bryti það mjög í bága við það, sem þessir sömu þm. hafa haldið fram við önnur tækifæri, og hef ég þar í huga gengisfellingar. Þegar þær hafa verið framkvæmdar, þá hygg ég það ekki rangt með farið, að þessir sömu þm. hafi talið, að gengisfelling bitnaði einmitt sérstaklega á lágtekjufólki. En ef það væri svo, að það sé fyrst og fremst efnafólk, sem nota þarf aðfluttar vörur, þá ætti gengislækkun einmitt ávallt að vera tilvalin leið til að leggja byrðarnar á breiðu bökin, eins og það er orðað. En eins og ég sagði, held ég, að það sé rétt munað hjá mér, það mundi þá leiðréttast, ef ég fer rangt með, - að hvorugur hv. þm. var þessarar skoðunar, þegar gengið var fellt á s.l. ári. Nú er ég auðvitað ekki að halda því fram, að það eigi að greiða sömu aðflutningsgjöld af öllum varningi, sem inn er fluttur. Auðvitað er rétt að mismuna þar að vissu marki. En sá mikli mismunur, sem verið hefur á aðflutningsgjöldum hér á landi eftir því, hvort þær hafa verið taldar meira eða minna nauðsynlegar, hefur haft margvísleg óheppileg áhrif, sem að mínu áliti gera meira en að vega upp á móti þeim kostum, sem slíkt kann að hafa í för með sér. Og vil ég þá í fyrsta lagi nefna það, að það er alveg afstætt hugtak, svo að ekki sé meira sagt, hvað er nauðsynlegt og hvað er munaður, þannig að enginn viðurkenndur mælikvarði er til á það, hvernig greina beri þarna á milli og jafnvel þó að slíkur mælikvarði væri til, mundi hann ábyggilega vera síbreytilegur eftir mismunandi neyzluvenjum. Í öðru lagi má í þessu sambandi benda á hættuna á smygli í stórum stíl, sem er bein afleiðing hinna geysiháu tolla, sem voru hér í gildi fram að tollalagabreytingunni árið 1961, en sú tollalagabreyting var einmitt sett til höfuðs smyglinu. Þrátt fyrir hana má segja, að enn sé pottur brotinn í þessu efni. Að þessu var vikið í ræðu hæstv. fjmrh, við 1. umr. málsins. Ég get samt ekki stillt mig um að bæta því þar við, að minna á upplýsingar, sem hæstv. fyrrv. fjmrh., Gunnar Thoroddsen, gaf hér í hv. d., þegar málið var til meðferðar fyrir hér um bil 9 árum, og ber þá aftur á góma hina margumtöluðu nælonsokka. Hann sagðist hafa spurzt fyrir um það hjá Hagstofunni, hvað innflutningur á nælonsokkum hefði verið mikill s.l. ár. Um það höfðu engar innflutningsskýrslur borizt, þannig að hvað þessa vörutegund snerti var samkvæmt hagsskýrslum innflutningurinn ekki neinn. En ég minnist þess ekki að hafa hitt nokkurn kvenmann, sem ég tók eftir að væri í öðru en nælonsokkum. Hefði svo verið, að þær væru almennt farnar að ganga í íslenzkum ullarsokkum, hefði maður vafalaust tekið eftir því. En vera má, að einhver hv. þm. sjái ástæðu til þess að leiðrétta þessi ummæli mín. Innflutningurinn var sem sagt enginn, en þó vitað, að um verulega neyzlu á þessari vöru var að ræða, því eins og ég sagði, þá gengu allar konur a.m.k. hér á Reykjavíkursvæðinu í nælonsokkum. Þegar búið var að lækka tollinn verulega, þá hafa þeir, sem þessar vörur fluttu inn, talið, að áhættan við smyglið væri orðin of mikil, þannig að þeir völdu þá leiðina að látá þetta ganga gegnum tollyfirvöld, eins og annan innflutning. Þetta var nú annað atriðið, en í þriðja lagi og það tel ég ekki það þýðingarminnsta, af því að það er atriði, sem oft sést yfir í þessu sambandi, þá hljóta hin geysilega misháu aðflutningsgjöld að hafa mjög óheppileg áhrif á uppbyggingu iðnaðarins, því það hlýtur nú einu sinni að vera þannig með alla tolla, sem á eru lagðir, hvort heldur tilgangurinn með þeim er að afla fjár til ríkisins eða að vernda innlenda framleiðslu, að þeir hafa verndaráhrif. Af þessu leiðir þá, að það, hvað iðnaðurinn eigi að hafa mikla tollvernd, mundi vera metið með tilliti til þess, hvort framleiddar eru óþarfavörur eða nauðsynjar, þannig að þeim mun meiri óþarfi sem er framleiddur, þeim mun meiri verður tollverndin og svo öfugt. Mér kæmi það mjög á óvart, ef allir hv. þdm. væru ekki sammála um það, hvað sem öllu öðru líður, að slík stefna í verndartollamálum er auðvitað mjög óheilbrigð og óeðlileg. Ég fjölyrði nú ekki meira um þetta. Í þeim ræðum, sem þessir tveir hv. þm., sem ég nefndi, fluttu hér við 1. umr., var komið allvíða við, þannig að segja mátti, að með því væru hafnar almennar stjórnmálaumræður, sem ég vil ekki taka þátt í hér, því ég tel það ástæðulaust. En ég get þó ekki látið hjá liða, því það vakti sérstaka athygli mína, að fara aðeins örfáum orðum um þær tölulegu upplýsingar, sem hv. 11. þm. Reykv. gaf um launakjör í Danmörku. Ég dreg ekki í efa, að með þessar tölur hafi rétt verið farið og víst er um það, hvað sem öllu öðru líður, að nú munu launatekjur í Danmörku yfirleitt vera hærri, heldur en hér á landi, mælt í raunverulegum verðmætum. Svo er samkvæmt OECD–skýrslunni, sem liggur á borði hv. þm., en þar er um nýja skýrslu að ræða. En í þeirri skýrslu, sem gefin var út fyrir 2–3 árum, var niðurstaðan sú, að raunverulegar þjóðartekjur á mann hér á landi væru allt að því 20% hærri en í Noregi eða Danmörku. Nú álít ég, að þetta megi ekki taka of alvarlega, því góð rök má færa fyrir því, að íslenzka krónan hafi á þeim tíma verið ofmetin. Hitt mundi sennilega ekki vera fjarri lagi, að á þessum tíma hafi raunverulegar þjóðartekjur á mann hér á landi verið svipaðar og í Danmörku og Noregi. En ef við berum okkur saman við Danmörku nú, þá hefur sú þróun orðið, eins og kunnugt er, vegna óviðráðanlegra áfalla, sem þjóðarbúskapur okkar hefur orðið fyrir, að þjóðartekjurnar hafa lækkað um 15–20%, en á þessum sama tíma hafa Danir búið við jafnan hagvöxt, u.þ.b. 4–5% á ári, svo það er auðvitað óhjákvæmilegt, að þessi munur komi fram í launakjörum. Hitt er svo annað mál, að þær tölur, sem hv. þm. fór hér með, - og það kom raunar fram hjá honum, að hann gerði sér það ljóst að vissu marki, - ofmeta mjög þann mun, sem hér er um að ræða. Stærsti liðurinn, sem þarf að leiðrétta við slíkan samanburð, er að beinir skattar í Danmörku eru allt aðrir og miklu hærri en hér. Þó að menn kvarti að vísu yfir beinu sköttunum hér, þá er það ekki sambærilegt við það, sem er í Danmörku og á öðrum Norðurlöndum, enda verða þessar þjóðir, sem hafa sama og engin aðflutningsgjöld, að bæta sér það upp með einhverju móti. Varðandi Danmörku skal ég upplýsa það, að samkvæmt þeim skattstigum, sem giltu 1965, - og ég veit ekki til þess, að róttæk breyting hafi orðið þar á síðan þá, – var mönnum gert að greiða til ríkisins 70% af þeim tekjum, sem voru yfir 25 þús. danskar kr., en það jafngildir um 300 þús. ísl. kr., og allt upp í 110%. Þetta voru aðeins beinu skattarnir til ríkisins, en hér við bætast tekjuútsvörin, sem að vísu eru til muna lægri en hér á landi, en námu þó 10-15%, að því er ég bezt veit, svo hér er auðvitað um alveg ósambærilega hluti að ræða. Þó er rétt að það komi fram í sambandi við þetta, að þetta jafnast nokkuð út, vegna þess að í Danmörku eru allir skattar frádráttarbærir, en hér eru það aðeins útsvörin, eins og kunnugt er. Það er þó auðsætt, að hér er um allt annað að ræða og það verður að taka þetta inn í dæmið, ef bera á saman kjör launþega í Danmörku og á Íslandi. Svo er önnur spurning í þessu sambandi, en það er verðlagið. Ég man ekki betur, en að á s.l. hausti hlustaði ég á útvarpsviðtal einmitt við hv. 11. þm. Reykv., sem hafði þá dvalið um nokkurt skeið í Danmörku, og þar svaraði hann því til aðspurður um, hvort verðlag væri hærra í Danmörku eða hér, að sér fyndist, að svo mundi vera, og það held ég sé rétt, að öðru leyti en því, að auðvitað er samanburður á verðlagi í mismunandi löndum ákaflega erfiður. Í Danmörku er öll þjónusta yfirleitt dýrari, heldur en hér og það stafar m.a. af hærra kaupgjaldi. Aftur á móti er ýmiss konar búðarvarningur, eins og fatnaður, búsáhöld, smávarningur o.þ.h., ódýrari þar, en það stafar af lágum aðflutningsgjöldum. Í heild hygg ég þó, að sú skoðun, sem kom fram hjá hv. þm. um þetta, sé rétt og dregur það eðlilega úr þeim mun á raunverulegum kjörum, sem hér er um að ræða. Aftur á móti gáfu þær tölur, sem hv. þm. tilfærði, rétta mynd af öðru, nefnilega því, að launamismunur í Danmörku er til mikilla muna meiri en hér á landi, þó að þetta jafnist að vísu nokkuð vegna hinna geysiháu skatta, sem þar er um að ræða. Að öðru leyti skal ég ekki ræða kaupgjaldsmálin. Hv. 11. þm. Reykv. undirstrikaði það mjög, að þörf væri mikilla kauphækkana. Það mundi ég í sjálfu sér geta tekið undir, ef hægt væri að sjá fyrir því, að þessar kauphækkanir, sem launþegunum vissulega er þörf á, væri hægt að taka annars staðar frá, en úr vösum launþeganna sjálfra. Í því sambandi vil ég leyfa mér að minna þá hv. þdm., sem um lengri tíma hafa átt sæti hér í hv. d., á það, að hv. fyrrv. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, útbýtti hér þing eftir þing, sem fskj. með frv., sem hann flutti um áætlunarráð ríkisins, rannsókn, sem opinberar stofnanir höfðu gert um þróun kaupmáttar launa á u.þ.b. 15 ára tímabili, frá 1945–1960. Þó að geysimiklar kauphækkanir hefðu átt sér stað á þessu tímabili, þá stóð kaupmáttur launa nokkurn veginn í stað, sem þýðir það, að allar þær kauphækkanir, sem náðust fram á þeim tíma, voru sóttar í vasa launþeganna sjálfra og það eru auðvitað ekki kjarabætur. Það verður að sjá til þess, að kauphækkanirnar komi einhvers staðar annars staðar frá. Þetta fjölyrði ég ekki frekar um, en vil telja bæði tímabært fyrir atvinnurekendur og launþega og eftir atvikum fulltrúa ríkisvaldsins að setjast nú þegar á rökstóla og framkvæma hlutlæga athugun á þeim möguleikum, sem fyrir hendi kunna að vera í þessu efni, svo ekki verði stofnað til stórvandræða á vinnumarkaðinum á komandi sumri. Þá vil ég að síðustu aðeins víkja að spurningunni um innheimtu söluskatts, sem hér hefur borið á góma og ástæðunni til þess, að yfirleitt hefur þeirri reglu verið fylgt við álagningu söluskatts að hafa hann nokkurn veginn jafnan. Hún er sú, að talið hefur verið óframkvæmanlegt, að hafa fullnægjandi eftirlit með því í verzlunum, sem verzla bæði með söluskattsskyldar og söluskattslausar vörur eða vörur, sem hafa mismunandi háan söluskatt, að þessu sé haldið aðgreindu. Auðvitað er hægt, eins og heimild var samþ. um í Nd., að gera fyrirtækjum skylt að hafa tvo kassa, eins og það er kallað á miður góðu máli. En eins og hæstv. fjmrh. benti á, þá hefur mönnum dottið þetta í hug annars staðar, en þeir hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að jafnvel þó þetta væri framkvæmanlegt, þá væri það algerlega ófullnægjandi lausn, ef það kæmi þá að nokkru gagni, því spurningin er, hver á að tryggja það, að það séu þær réttu upphæðir, sem settar eru í hvorn kassann um sig. Það er þarna, sem vandinn liggur. Þess vegna, – þó segja megi, að það hafi auðvitað engan skaðað, að þessi heimild til handa fjmrh. var samþykkt, – hef ég takmarkaða trú á, að slíkt geti komið að gagni. Það er auðvitað til önnur leið í þessu efni, sem meiri árangurs mundi vera að vænta af, en það er ef söluskattinum væri, eins og þegar hefur verið gert á hinum Norðurlöndunum, breytt í virðisaukaskatt. Þetta hefur auðvitað sína annmarka. Þeir, sem skatturinn er innheimtur hjá, verða fleiri en nú er og það út af fyrir sig er ekki gott, því innheimtan verður kostnaðarsamari. En þá fær maður fram svipað ástand og nú ríkir hér á launamarkaðinum, en ástæðan til þess, að erfiðara er fyrir launþega að koma tekjum sínum undan skatti en aðra, - og þeir leggja þess vegna mikla áherzlu á, að sem strangast eftirlit sé haft með skattframtölum, – er sú, að atvinnurekandinn verður að gefa þetta upp, ella verður hann að greiða skatta af laununum sjálfur. En þegar söluskatturinn er lagður á, á mörgum stigum, þá hafa þessir aðilar, sem framleiða vöruna á hinum einstöku stigum, eftirlit hvor með öðrum. Hver um sig verður að gefa það upp, hvað hann hafi keypt af þeim, sem eru á næsta framleiðslustigi á undan honum, þannig að virðisaukaskatturinn, ef hann er lögleiddur, skapar þannig miklu meiri möguleika á því að hafa fullnægjandi eftirlit með skattheimtunni. Þess vegna tek ég undir þá skoðun, sem mér skildist að kæmi fram hjá hæstv. fjmrh., að ef söluskatturinn á að vera svo stór tekjustofn sem nú er, þá á auðvitað að gera meiri kröfur en áður til eftirlits með honum. En þá hygg ég, að flestir muni komast að þeirri niðurstöðu, að það verði að taka upp virðisaukaskatt, þó að það kosti auðvitað sitt. Ég álít, hvað sem öllu öðru líður, að þær aðgerðir, sem hér er um að ræða, valdi almenningi ekki kjararýrnun. Ég tel það algerlega ósannað mál og að frekar megi færa rök fyrir því gagnstæða, því sú breyting, sem gerð er á tollalögum, EFTA–aðildin o.s.frv. ættu frekar að vera spor í áttina til betri kjara heldur en lakari kjara. En þar með er auðvitað ekki sagt, að ekki sé frekari úrbóta þörf í skattamálum. Það ber vissulega nauðsyn til, að þau séu alltaf til endurskoðunar, enda, eins og komið hefur fram og öllum þdm. er kunnugt um, þá er það ekki lagfæring á skattamálunum út af fyrir sig, sem fyrst og fremst hefur legið því að baki, að þessi breyting hefur verið gerð, heldur sú nauðsyn, sem skapazt hefur til nýrra tekjuöflunaraðferða vegna EFTA–aðildarinnar og tollalækkunarinnar í sambandi við hana.



Herra forseti. Með frv. því, sem hér er til umr. og þeim yfirlýsingum, sem gefnar hafa verið við meðferð málsins af hæstv. ráðh., er í raun og veru brotið blað í sögu skattamála hér á landi. Sú þróun hefur verið all ör að undanförnu, að horfið hefur verið frá beinum sköttum yfir til óbeinna skatta, en eins og upplýst er í aths. við tollskrárfrv., sem einnig er til afgreiðslu hér á hv. Alþ., er mikið af hinum óbeinu sköttum enn innheimt í formi aðflutningsgjalda, sem eru mismunandi á hinar ýmsu vörutegundir eftir því, hve nauðsynlegar þær eru fyrir almenning. Í aths. við tollskrárfrv. er frá því greint, að beinar tolltekjur ríkissjóðs nemi yfir 30% af heildartekjunum samkvæmt fjárlfrv. fyrir árið 1970. Nú er því lýst yfir, að á næstu árum eigi að stíga skrefið til fulls og hverfa frá aðflutningsgjöldum sem aðaltekjulind ríkissjóðs. Með söluskattsfrv., sem hér liggur fyrir, er stigið stórt skref í þessa átt. Með þessari stefnubreytingu, þessari gjörbyltingu í skattheimtu ríkisins, er verið að hverfa frá þeirri reglu, sem verið hefur leiðarljós Íslendinga um langan aldur, að menn greiði til sameiginlegra þarfa samfélagsins eftir efnum og ástæðum, miðað við fjárhagsgetu. Það sem í staðinn á að koma, er söluskatturinn, sem í reynd er nefskattur og kemur fjárhagslega þyngst niður á þeim, sem minnsta hafa getuna til þess að greiða skatta, þ.e. tekjulágu fólki og allra verst kemur slíkur skattur við mann margar fjölskyldur. Menn kveinka sér mjög undan hinum beinu sköttum og vissulega eru þeir þungir á mörgum. Það skattaform er fyrst og fremst gagnrýnt fyrir þá ágalla, sem reynzt hafa margir á því í sambandi við undandrátt á framtölum. Ef rétt er á haldið, er beina skattaaðferðin bezta skattheimtuaðferðin fyrir almenning. Það þýðir ekki að loka augunum fyrir því, að beinu skattarnir koma óvenjulega þungt niður á þeim, sem nú taka laun hjá öðrum. Þetta er ekki kerfinu að kenna, heldur framkvæmdinni og ég er þess fullviss, að til eru aðferðir, sem eru þess umkomnar að bæta úr þeim ágöllum, sem nú eru á framkvæmd álagningar beinan skatta til ríkis og sveitarfélaga. Og enn sannfærðari er ég um það, að með því að færa skattheimtuna yfir í söluskatt, er verið að fara úr öskunni í eldinn. Áreiðanlega eru hvergi meiri möguleikar til skattsvika en einmitt með innheimtu söluskatts og allar líkur benda til, að hundruð millj. kr. af söluskatti, sem neytendur greiða, muni aldrei komast til skila í ríkissjóð. Meðan við enn byggjum að nokkru á beinum rekstri fyrirtækja, haldast í hendur vanskil á söluskatti og undandráttur á framtölum til álagningar tekjuskatts og útsvara. Mismunandi háir tollar á aðfluttum vörum eru mun hagkvæmari fyrir almenning en söluskatturinn, sem á að koma jafnt á allar vörur. Að mínum dómi er það fráleit stefna að hverfa frá beinum sköttum og mismunandi háum aðflutningsgjöldum yfir í söluskatt. Hér ætti að snúa blaðinu við og herða framkvæmd skattaeftirlits við álagningu beinna skatta. Slíkt er hvort sem er óumflýjanleg nauðsyn vegna innheimtu útsvara til sveitarfélaga. Hækkun söluskattsins kallar einnig á mjög aukið eftirlit og gagnrýni á framtölum söluskattsgreiðenda, því eins og ég sagði áðan, þá haldast í hendur undandráttur á skattframtölum og vanskil á söluskatti. Við, sem stöndum að áliti minni hl. fjhn., við hv. 3. þm. Vestf., erum andvígir því frv., sem hér liggur fyrir til umr. um hækkun á söluskatti og leggjum til, að það verði fellt. Samkv. frv. á söluskatturinn að hækka úr 71/2% í 11%. Sú tekjuaukning, sem ríkissjóður ætlar að fá samkvæmt ákvæðum frv., á að nokkru að ganga til þess að bæta þann tekjumissi, sem stafar af lækkun á tollum vegna aðildar Íslands að EFTA, og að nokkru til annarra útgjalda ríkissjóðs, sem óviðkomandi eru EFTA–aðildinni. Við teljum, að þessara tekna hefði átt að afla með allt öðrum hætti til þess að mæta þeirri tollalækkun, sem leiðir af EFTA–aðildinni. Það hefði átt að fara þær tekjuöflunarleiðir, sem valda því að helztu lífsnauðsynjar verði ekkert eða sem allra minnst skattlagðar. Einnig er til sú leið að bæta upp álögur á neyzluvörur með auknum fjölskyldubótum eða á annan hátt. Það eru ýmsar aðrar leiðir til í því. Við viljum gera tilraun til þess að flytja brtt. í hv. þd. við þetta frv., sem mundu, ef samþ. yrðu, draga verulega úr afleiðingunum fyrir almenning af þeirri ranglátu skattheimtu, sem hér er á ferðinni. Við leggjum til, að söluskattur verði alveg afnuminn af kjötvörum, smjöri, osti, skyri, kartöflum, kaffi, sykri, kornvörum, rafmagni, heitu vatni og gasolíu til heimilisnota. Í öðru lagi leggjum við til, að fjölskyldubæturnar verði hækkaðar um 20%, og mundi sú hækkun nema 1.000 kr. á hvert barn. Ef till. okkar nær samþykki, mundi það væntanlega kosta ríkissjóð samtals um 345 millj. kr. Þar á móti mundi koma u.þ.b. 50–60 millj. kr. útgjaldalækkun hjá ríkinu, sem stafar af því, að þær ráðstafanir, sem við leggjum til að gerðar verði til að létta byrðar almennings vegna söluskattshækkunarinnar, mundu hafa í för með sér 3 stiga lækkun vísitölunnar, samkvæmt áætlun Hagstofunnar. Þegar tekið er tillit til þessa, mundi þetta ekki kosta ríkið nema 285–295 millj. kr. á yfirstandandi ári. Samkvæmt upplýsingum þeirra, sem mest hafa með efnahagsmál þjóðarinnar að gera, hefur ástandið í þeim efnum mjög batnað að undanförnu og er því full ástæða til að ætla, að afkoma ríkissjóðs verði betri á þessu ári, en á undanförnum árum, þegar efnahagslífið var í öldudal. Það er því, að okkar dómi engin ástæða til að ætla, að þær 250–300 millj. kr., sem ríkissjóður fær í auknum tekjum vegna hækkaðs söluskatts samkvæmt þessu frv., þurfi raunverulega til þeirra útgjalda, sem hæstv. fjmrh. gerir ráð fyrir að þær gangi til. Þá fjárhæð, sem hér um ræðir, má því nota til þeirra ráðstafana, sem brtt. okkar gera ráð fyrir. Það er á allra vitorði, að tekjurýrnun hjá almenningi hefur orðið gífurleg að undanförnu og stórfelld launahækkun er orðin óumflýjanleg nauðsyn, sem ekki verður með nokkurri sanngirni staðið gegn. Þetta frv. um hækkun söluskatts, sem hér liggur fyrir, eykur verulega á þá nauðsyn. Okkar skoðun er sú, að skynsamlegra væri fyrir ríkisstj. og þingmeirihluta hennar að samþ. brtt., sem miða að því að draga úr áföllunum hjá almenningi í sambandi við hinar auknu álögur, heldur en að bæta enn olíu á eldinn í landinu, sem leiðir til ófarnaðar fyrir alla landsmenn. Hv. 12. þm. Reykv. var hér með nokkrar hugleiðingar í ræðu sinni hér fyrr við þessa umr. í hv. d. út af ummælum okkar hv. 2. þm. Austf. við 1. umr. þessa máls. Eins og búast mátti við af þessum hv. þm., þá var hann ákaflega hógvær og hafði mikla fyrirvara í sínum málflutningi og m.a. hafði hann þá fyrirvara um flest það, sem hann sagði, að mjög væri erfitt að skera úr um það, hvor hefði réttara fyrir sér í því, sem um var rætt, hann eða við hv. 2. þm. Austf. Og ég held nú, að þar sem þessi yfirlýsing hans liggur fyrir, þá þýði lítið fyrir okkur að eyða tíma hv. Alþ. í að halda langar ræður um slík mál. Það mundu þá væntanlega standa yfir eilífar umræður, þar sem hvor aðilinn segir sitt og aðrir yrðu þá væntanlega að dæma um, hvor hefði rétt fyrir sér og mundu þá sennilega eiga nokkuð erfitt með það, ef rétt er hjá hv. þm., að erfiðleikar séu á að skera úr um það. Í sambandi við aðflutningsgjöldin komst hv. 12. þm. Reykv. efnislega að orði eitthvað á þá leið, að honum fyndist það rétt stefna að mismuna nokkuð í aðflutningsgjöldum eftir því, hvort um væri að ræða munaðarvörur eða aðrar vörur, sem væru meira nauðsynlegar. Ég er honum alveg sammála um þetta, eins og fram kom í ræðu minni hér í gær, og við hv. 2. þm. Austf. höfum í ræðum okkar lagt áherzlu á það. En ég vil í þessu sambandi benda hv. þm. á það, að hér hafa komið fram skýrar yfirlýsingar frá hæstv. forsrh., sem hann styður í ríkisstj., um að það eigi að afnema öll aðflutningsgjöld. Það er stefna ríkisstj. og þm. hennar og þegar slíkt hefur tekizt, þá getum við hv. 12. þm. Reykv. væntanlega orðið sammála um það, að enginn möguleiki verður þá á að hafa mismunandi háa tolla, eftir að búið er að afnema þá. Mér finnst því, að þarna skjóti nokkuð skökku við í málflutningi hv. þm. Í sambandi við smyglmálin, þá getur það vel verið rétt, að þar geti verið nokkur hætta á ferðinni. Ég hef nú satt að segja ekki athugað það, hvað margar konur gengu í nælonsokkum á tilteknu tímabili, en vafalaust hefur hv. þm. tekið betur eftir því en ég og sjálfsagt er það rétt hjá honum, að þær hafi verið allmargar, en ekki skal ég taka upp umr. við hann á Alþ. um það. Í sambandi við tölur þær, sem ég nefndi hér við 2. umr. um laun opinberra ríkisstarfsmanna í Danmörku og tók þaðan nokkur dæmi og bar saman við laun hér á landi, þá vil ég enn minna á það, að ég hafði þar fullan fyrirvara á, að því er varðaði framfærslukostnað. Hann reyndi að færa nokkur rök að því, að framfærslukostnaðurinn í Danmörku væri mun meiri en hér. Hann taldi m. a., að beinir skattar væru mjög háir í Danmörku og það væri mjög mikið lóð á vogarskálina í því efni að gera framfærslukostnaðinn mun hærri þar en hér. En ég minni á í þessu sambandi og legg áherzlu á það, að ef við berum skatta í Danmörku og öðrum löndum yfirleitt saman við skatta hér á Íslandi, þá verðum við að taka fleiri samanburðartölur heldur en beinar tölur og hann minntist réttilega á óbeinu skattana hér. Það verður auðvitað að tína þetta allt saman og bera saman alla tolla og söluskatt, þ.e. aðflutningsgjöld, söluskatt og beina skatta. Ég hef ekki tölur í höndunum um þetta frekar en hann, en ég hef borið mig saman við menn í Danmörku, rætt þessi mál við menn þar og við komumst að þeirri niðurstöðu, að þegar allt væri tekið með í reikninginn, beinir skattar og tollar, þá mundi þetta vera nokkuð svipað þar í landi og hér. Ég hygg, að hv. þm. hafi hlotið að verða mismæli, þegar hann taldi, að af tiltekinni tekju upphæð í Danmörku greiddu menn 110% í skatt. Ég held það geti varla verið og það hljóti að hafa verið mismæli hjá hv. þm. Þá eru þeir fjmrh. í Danmörku fremri fjmrh. hér, og finnst okkur þó að hann hafi komizt nógu langt. Ég hygg, að í sambandi við þessi verðlagsmál sé það rétt hjá hv. þm., að ég hafi áður látið þess getið, í svari við spurningu eins fréttamanns, að verðlag í Danmörku væri að mínum dómi nokkru hærra en hér. Þetta er auðvitað mismunandi á ýmsum vörutegundum. Ég hef orðið var við það, að ýmiss fatnaður, t.d. á karlmenn, er í vissum tilfellum mun ódýrari heldur en hér. Aðrar vörutegundir eru þar vafalaust dýrari og eftir því sem ég hef komist næst, sem ferðamaður, þá er verðlag væntanlega öllu hærra í Danmörku. En það hrekur það ekki, að þær tölur, sem ég fór með hér í gær, eru í höfuðatriðum réttar, þ.e. að laun eru meira en helmingi hærri hjá sambærilegum starfsmönnum í Danmörku heldur en hér. Og þegar ofar kemur í stigann, verða launin þar, vegna launamismunar þrefalt hærri a.m.k., sbr. dæmið, sem ég nefndi um arkitekta. Ég fullyrði því, að hinn raunverulegi munur á vöruverði þar og hér er áreiðanlega mjög hagstæður dönskum launamönnum. Þótt við höfum ekki aðstöðu til þess að bera þetta saman nákvæmlega, þá er algerlega óhætt að fullyrða það, að íslenzkir launamenn eru komnir langt á eftir starfsbræðrum sínum á Norðurlöndum hvað kjör snertir, um það er engum blöðum að fletta. Það er alveg rétt, að launamismunur í Danmörku og á öðrum Norðurlöndum er mun meiri heldur en hér á landi og ein af orsökunum til þess, að launamismunurinn hér á landi hefur minnkað óvenjumikið núna á seinustu tímum, er sú ráðstöfun ríkisstj. að afnema verðlagsuppbót á laun og þeir samningar, sem gerðir hafa verið fyrir tilstilli ríkisstj. um að skerða verðlagsuppbótina á laun, þannig að full vísitala á laun er ekki greidd af hærri launum en 10 þús. kr. Eftir kjarasamningana 1963 voru hæstu laun opinberra starfsmanna innan launakerfisins 3.1 sinnum hærri en lægstu launin voru. Áður en þessir samningar voru gerðir, voru hæstu launin 2.9 sinnum hærri en lægstu launin. En núna er þetta komið niður í það, að hæstu launin eru 2.3 sinnum hærri en lægstu launin. Þetta er þróun, sem auðvitað er þjóðhagslega mjög hættuleg. Að halda launum niðri, eins og gert er hér á landi, er yfirleitt þjóðhagslega hættulegt. Og til viðbótar því, legg ég áherzlu á það, að fyrsta skilyrðið er, að viðunandi laun séu hjá hinum lægst launuðu, síðan þarf að vera launamismunur, til þess að þjóðfélagið fái hæfa menn til þess að mennta sig til sérfræðistafa og til ábyrgðarstarfa. Ég veit, að hv. 12. þm. Reykv. hefur skilning á þessum málum og ég vil vænta þess, að hann beiti sér fyrir því meðal flokksbræðra sinna á Alþingi og í ríkisstj., að alvara verði gerð úr því að bæta úr launakjörum manna hér á landi, fyrst og fremst hinna láglaunuðu og svo verði bætt úr brýnni nauðsyn þess að afnema fyrst og fremst þá vísitöluskerðingu, sem hér er, þannig að full vísitala verði greidd. Það væri mjög mikið spor í áttina, ef hvort tveggja færi saman, að greidd yrði veruleg kauphækkun til allra opinberra starfsmanna, grunnlaunahækkun og síðan afnumin takmörkun á kaupgjaldsvísitölu. Ég efast ekkert um, að þessi hv. þm. muni vera á því, að þessa sé þörf, en ég vil nú skora á hann, ef hann hefur fastar skoðanir á þessu máli, að hlýða nú ekki flokksbræðrum sínum lengur með það að halda niðri launum í landinu og viðhalda þannig launakerfi hér, sem er að verða þjóðinni til stórskaða. Það kom fram í ræðu hv. 12. þm. Reykv., að hann vildi vissulega stuðla að launahækkunum hér, ef efnahagur þjóðarinnar þyldi það. Ég vil í þessu sambandi minna á ummæli, sem komið hafa fram nú eftir áramótin hjá ýmsum af forustumönnum þjóðarinnar í fjármálum um, að efnahagurinn sé síbatnandi. Ég vil einnig minna á ummæli, sem einn af forustumönnum í járniðnaðinum viðhafði í útvarpi eða sjónvarpi núna eftir áramótin, það var formaður Fél. ísl. iðnrekenda, en hann sagði, að hann teldi iðnaðinn nú þola verulegar launahækkanir. Vildi ég því mega vænta þess, að launþegasamtökin í landinu ættu hv. 12. þm. Reykv. að, þegar launakjarabaráttan hefst í vor.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessar umr., þó að sitt af hverju, sem fram kom í ræðu hv. 11. þm. Reykv., geti kannske gefið tilefni til athugasemda, en að öðru leyti var málflutningur hans mjög málefnalegur og prúðmannlegur. Það er þó eitt atriði, sem ég sé ástæðu til að leiðrétta. Hann fullyrti, að það væru mismæli, þegar ég sagði, að skattstiginn í Danmörku færi upp í 110%. Ég furða mig nú ekkert á því, þótt honum komi þetta þannig fyrir sjónir og vafalaust öðrum hv. þdm. En þetta voru ekki mismæli og heimild mín fyrir þessum háu skattstigum er bók, að vísu fræðilegs efnis, um skattamál eftir kunnan danskan hagfræðiprófessor, en hann var um skeið fjmrh. Dana og var nýkominn úr því starfi, þegar hann skrifaði þessa 2. útgáfu af bók sinni. Þar birtir hann skattstigana í Danmörku, eins og þeir voru 1965 og þar fara þeir upp í 110%, þegar um einhleyping er að ræða, en aftur á móti, þegar um er að ræða þá, sem hafa fyrir fjölskyldu að sjá, þá fara þeir ekki hærra en í 105%. Einmitt af því, að þessi 105% eru þarna, þá taldi ég víst að þarna gæti ekki verið um prentvillu að ræða, en það væri þó hugsanlegur möguleiki. Í sambandi við þetta ber að hafa hugfast, að allir skattar þar eru frádráttarbærir, þannig að yfir lengri tíma jafnast þetta nokkuð upp, en svona er þetta. Ég hverf ekki frá því, að þær tölur sem hv. þm. nefndi, verða að leiðréttast með tilliti til þess, en það getur vel verið, að skattbyrðin í heild sé ekki öllu meiri í Danmörku heldur en hér á landi. Ég hygg þó, að skatturinn sé heldur þyngri þar en hér, því þeir hafa sínar landvarnir og mikil útgjöld til þeirra, sem við höfum ekki. En þegar um óbeina skatta er að ræða, þá eru þeir minni í Danmörku en hér og það er hlutur, sem kemur inn í verðlagið, þannig að ef maður vill gera sér grein fyrir raunverulegum kaupmætti launa, þá má ekki líta á brúttótekjurnar, heldur það, sem launþegarnir hafa til ráðstöfunar eftir að beinu skattarnir eru greiddir. Varðandi vísitöluna og kaupgjaldsmálin, þá er ég hv. þm. sammála um, að það beri að greiða eins hátt kaup og atvinnuvegirnir geti á hverjum tíma staðið undir og sé það þannig, sem ég tel að sé að einhverju leyti, að gjaldgeta þeirra hafi aukizt, þá er auðvitað eðlilegt að kaupið hækki. Það, sem má hins vegar ekki koma fyrir og er lítil kjarabót, heldur jafnvel það gagnstæða, er að hækka kaupgjald í trausti þess, að ríkið komi svo til, ef atvinnuvegirnir treysta sér ekki til að borga það og greiði það sem á vantar, eins og hefur hvað eftir annað gerzt. Þá kemur spurningin um það, ef atvinnuvegirnir geta ekki staðið undir því kaupgjaldi, sem samið er um, þannig að þetta þarf að koma annars staðar frá, hvaðan á þá að taka þennan mismun. Ef atvinnurekendurnir greiða þegar hærra kaup heldur en þeir geta borið, þá verður þessi mismunur ekki tekinn af þeim og hvert er þá hægt að sækja hann annað, en í vasa launþeganna sjálfra? Það er ekki til neinn þriðji aðili, sem hvorki tilheyrir atvinnurekendum né launþegum, sem fær er um að taka á sig byrðar. En að lokum vildi ég aðeins leiðrétta það hjá hv. þm., þegar hann talaði um það, að ríkisstj. hefði beitt sér fyrir þeirri vísitöluskerðingu, sem nú á sér stað. Ég veit ekki betur en þetta hafi verið ákveðið með samningum milli atvinnurekenda og launþega og mér er a.m.k. ókunnugt um það, að fulltrúar frá ríkisstj. hafi verið á þeim næturfundi, sem þetta var ákveðið á. Hins vegar er ég alveg sammála hv. þm. um það, að vísitöluskerðing í þeirri mynd, sem þar var samið um, er algerlega fráleit og ég mun styðja hann og aðra í því eftir mætti, að frá því fyrirkomulagi, sem nú er, verði horfið. Það er hægt að sætta sig við það á neyðartímum, að það sé greidd sama uppbót á öll laun, hvað sem þar er miðað við, þannig að ekki sé greidd nein vísitöluuppbót á laun umfram ákveðið mark. Mér finnst, að tímabundið geti hinir hærra launuðu sætt sig við slíkt. En þetta fyrirkomulag, sem upp hefur verið tekið, að vísitöluuppbótin fellur niður, þýðir það t.d. hjá ríkinu og raunar á hinum almenna vinnumarkaði líka, að lægri launaflokkarnir hljóta smám saman að fara upp fyrir þá hærri, og það er alger fjarstæða. Þetta hefur ávallt verið skoðun mín, og ég vænti þess, að þess verði skammt að bíða, að þetta verði afnumið, sem aldrei hefði átt að innleiða að mínum dómi.



Herra forseti. Ég vil nú ekki láta þessa umr. hjá líða án þess að spyrja fáeinna spurninga um það mál, sem hér liggur fyrir í þessari hv. deild. Það kom í sjálfu sér engum á óvart, að frv. um allverulega hækkun söluskatts var lagt fram hér á Alþingi. Það hafði verið boðað þegar áður, en ákvörðun var tekin varðandi inngöngu Íslands í EFTA, að sú leið yrði farin að hækka söluskattinn til þess að vega upp á móti því tapi, sem ríkissjóður yrði fyrir í sambandi við tollalækkanir vegna EFTA–aðildar. Það var í rauninni ekki nema tvennt, sem var í nokkurri óvissu að því er snerti meginatriði þessa frv. Annað var það, hversu hár söluskatturinn yrði, hversu mikil hækkun yrði á söluskatti og í öðru lagi, hvort hér yrði um að ræða jafnan söluskatt á allar vörur, einnig hinar brýnustu lífsnauðsynjar, eða hvort hann yrði e.t.v. mishár. Nú er þetta orðið ljóst, að söluskatturinn skal skv. frv. hækka úr 71/2 í 11 % og eftir því sem upplýsingar hafa verið gefnar um og eftir því sem reynslan af söluskatti, sem nemur 71/2% hefur sýnt, þá er hér um að ræða hækkun á ársgrundvelli um ca. 830 millj. kr. Söluskatturinn allur, þegar miðað er við áætlaða viðskiptaveltu á þessu ári, verður 2.6 milljarðar eða 2.600 millj. kr. og enn er boðað að lengra verði haldið á þessari braut, að lækka tolla, en þá trúlega að hækka söluskatt í einhverri mynd, annaðhvort í þeirri mynd, sem hann er nú í, eða þá í allbreyttri mynd, hinn svonefnda virðisaukaskatt, sem mér skilst að sé nú jafnvel til umræðu og geti orðið á næstu árum. Hæstv. fjmrh. sagði hér í sambandi við þetta mál við 1. umr., að söluskattur hafi verið hér undanfarin ár til mikilla muna lægri, heldur en í nálægari löndum. Mér skildist á honum, að Íslendingar hefðu dregizt þarna býsna mikið aftur úr og lá næstum því í orðunum, að þetta væri okkur til hálfgerðs vansa, að hafa dregizt þarna aftur úr nágrannaþjóðunum. Þar sem hæstv ráðh. er nú dugandi maður, er hann vís til að laga þetta. Hann gerir það þegar nokkuð með þessu frv. og ef hann verður dálítið lengur í þeim stól, sem hann situr í nú, þá er líklegt, að hann komi til með að laga það, þannig að við verðum ekki á þessu sviði, fremur en öðrum skattasviðum, eftirbátar annarra í skattheimtu. Það er nú e.t.v. ofdirfska hjá mér að fara að eiga orðaskraf um skattamál við frsm. meiri hl., hv. 12. þm. Reykv., því hann er, eins og kunnugt er, hagfræðiprófessor og allra manna bezt að sér í þessum málum. Það er nú kannske vegna þess, að ég og aðrir þm. í þessari hv. d. höfum verið lærisveinar hans að segja má, sumir allmörg undanfarin ár, að ég dirfist að koma að örfáum aths. við það, sem hann sagði. Hann hefur kennt manni sitt hvað í hagfræði, a.m.k. þeim, sem næmir eru og ég ætla ekki að halda því fram, að þegar eitthvað er torskilið í hans kenningum, eins og mér fannst nú bera á núna, þá sé það af því, að hann sé ekki nógu lærður eða ekki nógu góður kennari, heldur býst ég við, að það sé af því að ég er nokkuð tornæmur. En þó hefur mér fundizt bera á því, að í hans oft og tíðum fróðlegu og greinargóðu fróðleikserindum um hagfræðileg efni komi það fyrir, þegar hann er að verja eða útskýra ákveðna þætti viðreisnarinnar sælu, að hagfræðin hjá honum sé svolítið torskilin. Ég ætla ekki að leyfa mér að segja, að hún sé vafasöm, heldur að hún sé svolítið torskilin og stundum heldur langsótt. Hv. 12. þm. Reykv. talaði um það, að stjórnarandstaðan hefði ekki haldið því sama fram, þegar gengisfellingin var á ferðinni síðast, sem hún gerði nú. Og ég heyrði ekki betur en hv. þm. talaði um gengisfellinguna á s.l. ári. Þetta eru nú vafalaust mismæli eða misminni, a.m.k. leiðréttist það hér með, ef hv. þm. man það ekki, að það bar nú svo við, að það var engin gengisfelling á s. 1. ári, hún var að vísu í hittið fyrra og árið þar áður og kannske verður hún nú í ár, en árið 1969 datt alveg út. Það var engin gengisfelling hjá hæstv. ríkisstj. á því ári. Mér dettur ekki í hug að efast um það, að hv. þm. hefði haft mörg rök til að sýna fram á nauðsyn gengisfellingar árið 1969, ef þess hefði verið þörf, en hann slapp nú við það sem betur fór. Hv. þm. mótmælti því nokkuð kröftuglega, að sú lækkun tolla, sem nú er ákveðin og sú hækkun söluskatts, sem ráðgerð er í þessu frv., séu láglaunafólki og launafólki almennt í óhag, eins og við stjórnarandstæðingar höfum haldið fram. Og hann vildi með lærdómi sínum sýna fram á það, að söluskatturinn væri ekki óhagstæðari, en mismunandi háir tollar. Þetta á ég dálítið erfitt með að skilja og þarf vafalaust að fá öllu betri útskýringar á þessu hjá mínum ágæta kennara í hagfræði, hv. 12. þm. Reykv., en látum nú vera, þó að þarna sé ekki um mikinn mun að ræða. En hitt fæ ég með engu móti skilið, – eða sú hagfræði stendur a.m.k. í mér enn sem komið er, - að tolla eftirgjöf upp á rúml. 500 millj. kr. og skattheimta upp á 830 millj. kr., komi alveg nákvæmlega í sama stað niður fyrir þá, sem annars vegar eiga að fá 500 millj. kr. eftirgefnar og eiga hins vegar að borga 830 millj. kr. Nei, ég held, að það sé enginn vafi á því, að þessi breyting á skattheimtu ríkisins kemur býsna illa við allan almenning og hún verður honum sízt til hagsbóta. Og satt að segja er ég dálítið undrandi á því, hversu hæstv. ríkisstj. virðist vera treg til þess að draga úr þeim vanköntum, sem á þessu fyrirkomulagi eru, að draga úr því, að söluskattshækkunin leggist þyngra, en skyldi á þann, sem hefur minnstar tekjurnar og þó sérstaklega á þann, sem hefur flesta á sínu framfæri og jafnframt hversu treg hún virðist vera til þess að reyna að tryggja það, að þær tollalækkanir, sem samþykktar hafa verið, komi öllum almenningi til góða, eftir því sem mögulegt er, í lækkuðu vöruverði. Með því, að fella í fyrsta lagi tillögur framsóknar– og Alþb.–manna í hv. Nd., um að undanþiggja söluskatti nokkrar allra brýnustu lífsnauðsynjar almennings, þá hefur hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar að mínum dómi sýnt heldur lítinn skilning á því, að þessar tolla– og skattabreytingar koma býsna þungt niður á þeim, sem hafa marga á framfæri sínu. Og með því að fella einnig tillögu Alþb. í Nd. um, að gerðar yrðu sérstakar ráðstafanir til þess að reyna að tryggja, að tollalækkanirnar kæmu þó fram í lækkuðu útsöluverði, þá sýnist mér einnig, að hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar geri minna, en ætla mætti til þess að draga úr þeim mismun, sem þarna er á tollalækkunum annars vegar og söluskatts hækkuninni hins vegar. Það mætti vafalaust nefna mörg dæmi um það, hvernig það kemur við hinn almenna neytanda, að fá annars vegar ákveðna tolla lækkaða eða jafnvel fellda niður og að fá svo söluskattinn hækkaðan um 3 1/2%. Ég ætla að láta nægja að nefna hér eitt dæmi. Skömmu eftir að tollfrv. nýja kom fram, þá hitti ég bókaútgefanda hér í bænum, öflugan og ágætan stuðningsmann hæstv. fjmrh. og hann var, eins og ég raunar líka, ósköp ánægður með það, að nú skyldi loksins verða af því, að sá tollur, sem verið hefur á pappír til prentunar bóka, yrði felldur niður og mér skildist á honum, að hann væri það ánægður með þetta, að hann vildi senda hæstv. fjmrh. sérstakt þakkarávarp í tilefni af þessu. Ég veit ekki, hvort hann hefur gert það, það kann aðeins að hafa dregið úr því, að ég bað hann að reikna með mér lítið dæmi. Og það var, hvað toll eftirgjöfin á pappír annars vegar lækkaði bókina og hvað 3 1/2% söluskattsaukning hækkaði verðið á bókinni. Nú skal ég taka það fram, að það má segja, að útgefandanum komi niðurfellingin á pappírstollinum til góða, því það er ekki hann, heldur kaupandinn, sem borgar söluskattinn. Þetta er að vissu leyti rétt, en það þarf þó að athuga, að það eru takmörk fyrir því, hvernig hægt er að verðleggja bók og þetta kemur, þegar til lengdar lætur, í sama stað niður. Við fórum þarna yfir lítið dæmi, sem er í stuttu máli á þá leið, að pappír í meðalbók kostar 40 þús. kr., eftir er gefinn 30% tollur, þ.e. 12 þús. kr. Bókin er prentuð í 2000 eintaka upplagi. Eintakið er síðan selt á 400 kr. Það gera samtals 800 þús. kr., þ.e.a.s. markaðsverð bókarinnar. Söluskattshækkunin, 3 1/2% af þeirri upphæð, er 28 þús. kr. Mismunurinn á 12 þús. kr. tollaeftirgjöf og 28 þús. kr. söluskattshækkun er, sem sagt, 16 þús. kr., þannig að ég sé ekki betur en að kaupendur umræddra bóka þurfi að borga 16 þús. kr. meira eftir en áður, þó þarna sé um að ræða algjöra niðurfellingu þeirra tolla, sem voru á þessari vörutegund. Ég held því, hvað svo sem sagt hefur verið í sambandi við þessa breytingu, bæði af hv. 12. þm. Reykv. og öðrum, að þessi breyting sé alveg tvímælalaust hinum almenna borgara og láglaunamanninum í óhag og ég get ekki betur séð, en það sé algerlega á fullum rökum reist, sem hv. 11. þm. Reykv. lagði hér áherzlu á, bæði í ræðu sinni í gær og í ræðu sinni áðan, að þessar breytingar á skattheimtunni séu enn ein röksemd fyrir kröfunni um hækkað kaupgjald. Afstaða Alþb. til þessa máls er skýr. Alþb.–menn voru andvígir EFTA–aðildinni og ein af helztu afleiðingum hennar, sem þegar var boðuð, er farið var að ræða það mál, er að söluskatturinn verður hækkaður til þess að mæta þeim tollalækkunum, sem koma til framkvæmdar. Síðan hefur komið í ljós, eins og ég hef áður rakið og margir á undan mér, að í leiðinni á að ná í nokkur hundruð millj. kr. til þess að standa undir öðrum þörfum ríkissjóðs og vitanlega er þar um aukna skattheimtu að ræða, hvernig sem reynt er að beita öllum hagfræðikenningum til þess að afsanna það. Ég held ég hafi það mín síðustu orð við þessa umr. að taka undir það, að endurskoðun alls skattakerfisins frá rótum er bráðnauðsynleg. Ég held, að það verði að hafa þessa endurskoðun mjög róttæka og það beri að haga henni þannig, að skattlagningin verði mest á það, sem kallað er eyðsla umfram það, sem menn þurfa til þess að geta lifað sómasamlega og svo skattlagning á gróða, þar sem um verulegan gróða er að ræða. Það er ekki réttlátt og það er ekki viturleg stefna í skattamálum í heild, að menn eigi að bera hinar sameiginlegu byrðar þeim mun þyngra sem þeir hafa fleiri á framfæri sínu, heldur eigi að hafa það að leiðarljósi í sambandi við hina nauðsynlegu endurskoðun allrar skattheimtu hins opinbera, ekki aðeins ríkis, heldur einnig bæjar– og sveitarfélaga, að menn eigi að borga til hinna sameiginlegu þarfa eftir efnum og ástæðum, eins og svo vel var orðað í gamla daga. Ég veit, að það eru til ýmis ráð til þess að gera þetta nú með nútímalegri aðferðum, heldur en áður var og þá er sjálfsagt að beita þeim, en ég vil leggja áherzlu á, að þessi meginhugmynd, að menn beri hinar sameiginlegu byrðar eftir efnum og ástæðum, er að mínu viti enn í fullu gildi og hún ætti einmitt að vera markmiðið, þegar að því kemur að taka allt skattakerfið og tollakerfið til rækilegrar endurskoðunar.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Ég vildi aðeins gera aths. við eitt atriði, sem fram kom í síðustu ræðu hv. 12. þm. Reykv. Hann sagðist ekki vita til þess, að ríkisstj. hefði átt neinn hlut að þeirri vísitöluskerðingu, sem nú gildir, varðandi launagreiðslur hér á landi. Ég held, að það viti það allir landsmenn aðrir en 12. þm. Reykv., að ríkisstj. hefur afdrifarík áhrif á alla launasamninga í landinu og ég held, að það viti það allir, sem fylgzt hafa með launasamningum á undanförnum missirum, að atvinnurekendur hafa mátt treysta á það, þegar kjaradeilur hafa staðið yfir, að ríkisstj. hafi að lokum verið tilbúin að gefa út brbl. í kjaradeilunum, ef á hefur þurft að halda. Og til sönnunar því, að þetta er a.m.k. svo, að því er opinbera starfsmenn varðar og þá vísitöluskerðingu, sem þeir búa við í dag, þá vil ég benda hv. 12. þm. Reykv. og öðrum hv. þm. á það, að samtök opinberra starfsmanna hafa gert um það kröfu að fá greidda fulla vísitölu á laun, en hæstv. ríkisstj. hefur synjað þeirrar kröfu. Og a.m.k. í því tilfelli, sem ég hér nefndi, er engum blöðum um það að fletta, að það er hæstv. ríkisstj., sem hefur ráðið því, að um vísitöluskerðingu er að ræða. Og að sjálfsögðu vita það allir menn, að það er einnig ríkisstj. og hennar stefna í kjaramálum, sem ræður því, að aðrir launþegar í landinu fá ekki fulla vísitöluuppbót á laun sín. Um þetta þurfum við hv. 12. þm. Reykv. ekki að deila.