Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Á þskj. 538 hef ég leyft mér að bera fram frv. til laga ásamt hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur og Rannveigu Guðmundsdóttur, um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Tilgangur frumvarpsins er að efla menningu, kvikmyndagerð og vísindi með tilteknum skattalegum aðgerðum. Meginefni frv. er að fyrirtækjum verði heimilt að draga frá tekjum framlög til vísindastarfsemi, kvikmyndagerðar og menningarstarfsemi með tilteknu álagi. Nú er í lögum að fyrirtæki og aðrir lögaðilar mega draga ýmis framlög frá tekjum, m.a. framlög til menningarmála og vísindalegra rannsóknarstarfa. Ekki liggur fyrir, herra forseti, af hálfu skattyfirvalda í hve miklum mæli þessi framlög hafa verið. Allir sem þekkja til á markaði menningar, vísinda og kvikmyndagerðar vita að oft og tíðum er reynt að afla fjármagns hjá fyrirtækjum. Það gengur misjafnlega en í frv. er lagt til að fyrirtæki megi draga tvöfalda þá fjárhæð frá tekjum sem þau verja til menningarmála, kvikmyndagerðar og vísindastarfsemi. Þetta, herra forseti, hvetur fyrirtæki til að auka framlög sín, enda lækka skattskyldar tekjur þeirra þar með. Ef fyrirtæki gefur t.d. 200 þús. kr. til menningarstarfsemi má það samkvæmt frv. draga 400 þús. kr. frá tekjum. Þetta hvetur fyrirtæki til að styðja við menningu og vísindi. Í núgildandi lögum segir að slík framlög megi ekki nema meira en 0,5% af veltu og er í þessu frv. ekki lögð til breyting á því. Frv. felur þannig í sér ekki neina hættu á tekjutapi fyrir ríkissjóð. Við flutningsmenn teljum brýnt að sú aðferðafræði að heimila aukinn frádrátt verði reynd hérlendis. Menningarstarfsemi sem fellur undir frv. er hvers konar menningarstarfsemi fyrir almenning, svo sem fræðiritaútgáfa, fræðslumyndagerð, bóka-, skjala-, lista- og minjasöfn, bókmennta- og listastarfsemi, verndun fornra mannvirkja og sérstæðra náttúrufyrirbrigða o.fl. Með vísindalegri rannsóknarstarfsemi er átt við hugvísindi, raunvísindi, félagsvísindi og heilbrigðisvísindi, enda er vísindastarfsemi í háskólum gjarnan skipt í þessi fjögur meginfræðasvið. Með vísindastarfsemi er m.a. átt við starfsemi innan æðri menntastofnana. Framlög fyrirtækja til eflingar rannsókna og kennslu innan háskóla mundu þannig falla undir þetta frv. Flutningsmenn telja að um framlög til kvikmyndagerðar eigi að gilda sömu ákvæði og til annarrar menningarmálastarfsemi og eru sérstök ákvæði um það í frv. Hér er bæði átt við gerð lengri leikinna kvikmynda og heimildarmynda. Í kvikmyndaiðnaði felast mikilvæg sóknarfæri og það er réttur kvikmyndagerðarmanna að nýta sér þessa frádráttarmöguleika. Fjármögnun kvikmynda er oft þannig háttað að nái innlend fjármögnun tiltekinni upphæð kemur mun hærra mótframlag frá erlendum aðilum. Þannig geta upphæðir margfaldast. Oft hefur vöntun á fjárframlagi innan lands staðið í vegi fyrir því að fá fé erlendis frá en samþykkt þessa frv. ætti að bæta úr því. Ríkisvaldið fær til baka vegna aukinna umsvifa allt það fjármagn sem það veitir í Kvikmyndasjóð. Kvikmyndagerð hefur auk þess mjög mikil áhrif á ferðaþjónustu en tekjur ríkissjóðs vegna ferðamanna sem ákváðu Íslandsferð eftir að hafa séð íslenska kvikmynd eða þátt í sjónvarpi eru taldar vera um 400 milljónir á ári. Kvikmyndagerð getur orðið umfangsmikill og arðbær atvinnuvegur hérlendis. Starf íslenskra kvikmyndagerðarmanna jafnast á við það besta sem gert er í heiminum. Það er því skynsamlegt þegar horft er til framtíðar að stuðla að eflingu þessarar atvinnu- og listgreinar, eins og samþykkt þessa frv. mundi leiða til. Íslendingar hafa náð verulegum árangri á þessu sviði og kvikmyndir framleiddar á hvern íbúa eru býsna margar hérlendis miðað við önnur lönd. Þess má geta, herra forseti, að á síðustu sjö árum hafa verið framleiddar hér á landi um 25 kvikmyndir og heildarkostnaður tæpir 2 milljarðar. Þátttaka Kvikmyndasjóðs í þessum myndum hefur verið rúmlega 400 millj. eða liðlega 20%. Þess má geta að framlög ríkisins til kvikmyndagerðar hafa ekki verið mjög mikil á undanförnum árum, og af framlögum til menningarmála upp á rúman milljarð, 1,4 milljarða, af hálfu ríkisins í fjárlögum, er um 10% varið til kvikmyndagerðar. Sömuleiðis má nefna að ekki er staðið sérstaklega vel af hálfu opinberra aðila að sýningum á íslenskum kvikmyndum, hvort sem það eru leiknar myndir, heimildarmyndir eða leiknir þættir. Ef sl. þrjú ár eru skoðuð þá sendir Ríkisútvarpið út unnið myndefni í samtals 72 klukkustundir. Þetta svarar til u.þ.b. 40 fótboltaleikja sem Ríkissjónvarpið hefur sent út af íslensku efni og það í þrjú ár. Við sjáum vel á þessu, herra forseti, að ekki er stutt við bakið á þessari nýju atvinnu- og listgrein eins og vert væri. Stuðningur við kvikmyndagerð hér á landi er ekki sjálfvirkur heldur er úthlutunarnefnd starfandi á vegum Kvikmyndasjóðs. Ég nefndi áðan að árlegar tekjur ríkisins í ferðaþjónustu vegna þeirra sem hafa séð íslenskt myndefni erlendis eru um 400 millj. á ári en framlög í Kvikmyndasjóð nema einungis rétt liðlega 100 millj. kr. Einnig má geta þess að fjárfesting í hverri kvikmynd hér á landi er hagkvæm miðað við í öðrum löndum. Þannig er meðalfjárfesting hér í kvikmynd liðlega 100 millj. kr. á meðan meðalkostnaður við mynd innan Evrópusambandsins er tvöfalt sú fjárhæð eða yfir 200 millj. kr. Mér finnst á þessu, herra forseti, að það sýni sig glöggt að íslenskir kvikmyndagerðarmenn kunna vel til verka og vinna úr þeim fjármunum sem þeir hafa úr að spila. Ríkið fær beint til baka í sköttum um það bil 1 / 3 af innanlandskostnaði við kvikmyndagerð og ef tekið er fjögurra ára tímabil voru úthlutanir Kvikmyndasjóðs 265 millj. kr. Ríkið fékk hins vegar beint til baka vegna þessarar úthlutunar 300 millj kr. Ríkið hagnaðist þannig um 35 millj. kr. á því að úthluta í gegnum Kvikmyndasjóð á síðustu fjórum árum. Þá er ótalinn ávinningur ríkisvaldsins vegna aukningar á ferðaþjónustu sem ég gat um áðan. Áhrif landkynningar vegna kvikmynda, leikinna þátta og heimildarmynda eru mjög mikil. Það hefur verið rannsakað, herra forseti, að hjá Þjóðverjum og Frökkum vaknaði áhugi eða hugmynd að Íslandsferð í 25% tilvika vegna þátta í sjónvarpi eða hljóðvarpi. Þetta segir okkur að besta landkynningin sem við getum eflt til að örva ferðaþjónustu hér er að styðja við bakið á kvikmyndagerð. Hvert 1% í aukningu ferðamanna skilar í tekjum u.þ.b. 100 millj. kr. og hér er einungis um að ræða eyðslu ferðamanna en ekki flugfargjöld eða hefðbundin ferðapakkaútgjöld. Óbein ferðakynning er þannig mun árangursríkari en ferðaauglýsing. Ég sé ástæðu til þess, herra forseti, að gera þetta að sérstöku umtalsefni vegna þess að ég held að það séu ekki mjög margir sem hafa gert sér grein fyrir þessum óbeinu áhrifum sem kvikmyndagerð hefur og að þau áhrif koma strax fram í auknum tekjum vegna ferðamanna. Þannig hafa verið skoðuð sérstaklega áhrif af þáttunum sem gerðir voru hér á landi um Nonna og Manna. Þetta voru þættir sem voru gerðir eftir bókum Jóns Sveinssonar og voru sýndir á jólunum 1988 í þýskumælandi löndum og ollu umtalsverðri fjölgun ferðamanna til Íslands frá Þýskalandi, Sviss, Austurríki og Ítalíu. Þetta eru staðreyndir sem tala sínu máli. Sömuleiðis má geta þess að tekjur vegna erlendra tökuliða eru mikilvægar og vitaskuld eru margföldunaráhrif vegna kvikmyndagerðar veruleg í hagkerfi okkar. Þannig er hægt að fullyrða að beinn þjóðhagslegur ávinningur fyrir ríkissjóð vegna kvikmyndaiðnaðar er ekki undir 500 millj. kr. á hverju ári og þá er búið að taka tillit til framlaga ríkisvaldsins í gegnum Kvikmyndasjóð. Það er alveg hægt að sjá það fyrir sér, herra forseti, að kvikmyndir geti orðið jafnmikilvæg stóriðja í okkar landi og sjávarútvegur og orkufrekur iðnaður. Kvikmyndaiðnaður byggir á ákveðinni sérstöðu sem við höfum töluverða hér á landi. Hann byggir á skapandi hugsun. Hann byggir á góðri menntun. Hann byggir á tæknikunnáttu. Hann byggir á auðlindanýtingu í formi fólks og sérstæðrar náttúru. Þetta eru allt saman þættir sem við getum lagt áherslu á en að auki má geta þess að þessi atvinnugrein er mjög umhverfisvæn. Alþjóðaviðskipti hafa margfaldast á síðustu áratugum í heiminum og sú þróun mun halda áfram. Og það eru merkileg rök fyrir stuðningi við þessa atvinnugrein að eftirspurn eftir myndrænu efni hefur aukist stórkostlega á síðustu árum og mun gera það á næstu árum. Tölvuvæðingin, internetvæðingin og sjónvarpsvæðingin hefur haft þetta í för með sér og styrkt umhverfi kvikmynda mjög mikið á undanförnum árum. Erlendar rannsóknir sýna að í kvikmyndaiðnaði munu lítil og meðalstór fyrirtæki einkum hasla sér völl og það er einmitt sú umgjörð sem hentar okkur ágætlega. Í Bandaríkjunum hefur til að mynda fjöldi starfsfólks í kvikmyndaiðnaði þrefaldast á síðustu tíu árum og það er það land þar sem umsvifin eru hvað mest. Þó svo mér hafi, herra forseti, orðið nokkuð tíðrætt um kvikmyndagerð í tengslum við þetta frv. þá ber að hafa í huga að það nær yfir fleiri þætti eins og ég lýsti áðan, vísindalega rannsóknarstarfsemi og menningarstarfsemi almennt þannig að samþykkt frv. mun einnig efla bókmenntir og ýmiss konar annað liststarf, svo sem leiklist, tónlist, myndlist og starfsemi safna, en allir þessir málaflokkar falla undir ákvæði frv. Frv. er ætlað að leiða til aukinna framlaga til menningarmála, kvikmyndagerðar og vísindalegra rannsókna og auðvelda þeim sem að þeim starfa að afla fjár, einfaldlega vegna þess að það er hagkvæmt fyrir viðkomandi fyrirtæki. Ef þetta frv. verður að lögum verður mun auðveldara fyrir alla þessa aðila að bera sig eftir fjármagni hjá íslenskum fyrirtækjum vegna þess að hægt er að benda á að ef menn styrkja þetta góða málefni, þá hagnast þeir sjálfir á því með því að draga tvöfalda þá fjárhæð frá tekjum sínum en það hefur nokkra lækkun tekjuskatts í för með sér. Svipuð ákvæði þekkjast erlendis og þá einnig í tengslum við rannsóknar- og þróunarstarfsemi sem er einnig mjög mikilvægur málaflokkur sem sjálfsagt væri að fella undir þessa hugmyndafræði þó svo það sé ekki lagt til í þessu frv. Stuðningur fyrirtækja við menningu og vísindi hefur aukist undanfarin ár hérlendis eins og annars staðar og við flutningsmenn teljum að það sé góð þróun að íslenskt atvinnulíf komi meira að stuðningi við þessi mikilvægu verkefni. Þetta frv. var lagt fram á síðasta þingi í aðeins öðru formi og sent til umsagnaraðila og fékk þá mjög jákvæðar umsagnir frá þeim sem þekkja vel til mála. Meðal þeirra sem studdu frv. voru Bandalag íslenskra leikara, Bandalag íslenskra listamanna, Félag íslenskra hljómlistarmanna, Félag íslenskra leikara, Háskóli Íslands, Listasafn Íslands, Rannsóknarráð Íslands, Rithöfundasamband Íslands, Samband íslenskra kvikmyndaframleiðenda og Vísindafélag Íslands. Frv. hefur fengið mjög góðar viðtökur í því umhverfi sem því er tengt, þ.e. bæði hvað varðar kvikmyndaiðnaðinn, menningargeirann og vísindaheiminn hérlendis og það er von fjölmargra aðila sem starfa í þessu umhverfi að við berum gæfu til þess að lögfesta þetta í þessu formi. Aukin framlög til þessara málaflokka skila einnig tekjum í ríkissjóð, m.a. í formi virðisaukaskatts eða tekjuskatts einstaklinga. Þannig er líklegt að frv. leiði til aukningar á tekjum ríkisins, en ekki sé um að ræða útfærslu sem leiði til tekjurýrnunar hjá ríkissjóði. Og ef frv. leiðir bæði til aukningar á tekjum ríkisins auk þess að auðga menningarlíf og vísindastarf og hlúa að þeim mikilvægu vaxtarmöguleikum sem við höfum á þessum sviðum, þá væri vel að verki staðið. Ég vil að lokum, herra forseti, benda á að lögfesting frv. hefur enga áhættu í för með sér. Þessi aðferð hefur verið reynd erlendis, reynst þar vel, og við flutningsmenn teljum brýnt að það verði reynt á það hér á landi hvort þessi aðferðafræði geti ekki eflt menningarstarf, vísindastarf og kvikmyndagerð eins og við teljum brýnt. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ágústi Einarssyni fyrir að kynna þetta frv. í þingsal. Frv. er athyglisvert og ég er viss um að ef það nær fram að ganga kemur það til með að geta styrkt menningarlíf á Íslandi á fjölbreytilegan hátt, eins og þingmaðurinn hefur rakið hér, hvað varðar leiklist, tónlist, myndlist og ýmiss konar vísindastarfsemi. Oft og tíðum þegar við fjöllum um atvinnumál gleymum við því að menningin er líka atvinna. Það höfum við séð í gegnum þær kvikmyndir sem framleiddar eru á Íslandi. Það höfum við einnig séð í gegnum tónlistariðnaðinn. Björk Guðmundsdóttir er ákaflega gott dæmi um þetta sem skapandi listamaður og hefur vakið athygli á þessu á Íslandi. Þetta frv. er allrar athygli vert og ég er ekki frá því að ef það nær fram að ganga komi það til með að auðga mannlíf og menningarlíf hér á landi.

Herra forseti. Ég vil taka undir þakkir til hv. þm. Ágústs Einarssonar fyrir þetta frv. og ég tek heils hugar undir það að kvikmyndagerð og sú listsköpun sem hefur náð að blómgast á Íslandi hefur sannarlega sýnt að hún er þess verð að njóta aðstoðar ríkisins og þó um tímabundna aðstoð sé að ræða hefur það sýnt sig að það kemur margfalt til baka eins og kom fram hjá hv. flutningsmanni. Herra forseti. Í rauninni er undravert hvað tekist hefur að markaðssetja íslenskar kvikmyndir á erlendri grundu og hvaða athygli þær hafa náð og sýna verðlaun sem íslenskir framleiðendur hafa fengið víða um heiminn hversu langt þeir hafa náð fyrir ótrúlega litla peninga. Ég var á ferð í París fyrir tveimur árum og gekk þar eftir Champs-Élysées, einni stærstu götu Evrópu. Þar gekk ég fram á stórt auglýsingaskilti þar sem á voru helstu popphetjur heimsins, Michael Jackson og einhverjir fleiri. Og viti menn, hinum megin á standinum var mynd af Björk Guðmundsdóttur. Manni hlýnaði um hjartaræturnar að sjá stóra mynd af þessari stjörnu okkar sem er komin á sama stall og frægustu tónlistarmenn heims sem hafa eytt milljörðum og tugum milljarða í að auglýsa sig. Hún er komin á sama stall og þessir frægustu listamenn heimsins á eigin verðleikum og hefur með list sinni skapað okkur allt aðra stöðu í umræðu á meðal listamanna í heiminum. Ég tek því undir það sem hv. þingmenn hafa sagt að listamenn hafa skapað þjóðinni gríðarlega möguleika, gríðarlega jákvæða umræðu og möguleika sem oft er erfitt að mæla til fjár. Samt er það hægt og það sem hefur verið mælt er þeim allt í vil.

Virðulegi forseti. Þetta frv. er lagt fram öðru sinni og eins og fram kom á síðasta þingi studdi ég frv. og fannst það þá vera hið besta mál og er þeirrar skoðunar enn þann dag í dag, ekki síst vegna þess að á þeim tíma sem liðinn er kynntist ég því m.a. að mjög gott verkefni á sviði kvikmyndagerðar sem hafði fengið loforð fyrir ákveðnum framlögum hér, þó mjög lágum, ónýttist vegna þess að erlendir aðilar sem hugðust styrkja kvikmyndagerðina drógu sig til baka á þeirri forsendu að við sjálf hér heima hefðum ekki nægilega mikla trú á verkefninu vegna þess að framlögin sem því voru ætluð voru svo lág. Við höfum úr mjög takmörkuðu fjármagni að spila hjá Kvikmyndasjóði og oft og tíðum er þar um að ræða aðeins það fjármagn sem þarf til þess að byrja á verkefni sem þarf á verulega miklum fjármunum að halda. Ég tel að þetta frv. ýti undir það og geri það fýsilegan kost að fyrirtæki eða stofnanir styrki þessa starfsemi hvort sem er á sviði kvikmyndagerðar eða annarra listgreina. Það geta eins verið bókmenntaverk og það geta verið leiksýningar. Ég trúi því að þetta geti orðið sérstök lyftistöng fyrir áhugaleikfélög úti á landi sem svo sannarlega veitir ekki af. Ég styð frv. heils hugar og bendi á að fyrir ekki mörgum árum síðan var samþykkt sérstaklega að framlög fyrirtækja til starfsemi stjórnmálaflokka væru frádráttarbær frá skatti. Hafi verið þörf á því, þá er þetta nauðsynlegt verkefni.

Herra forseti. Ég þakka þeim sem hafa tjáð sig um þetta mál, þeim hv. þm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni, Kristjáni Pálssyni og Margréti Frímannsdóttur. Ég tek sérstaklega undir orð þeirra sem telja, eins og hv. þm. Ísólfur Gylfi orðaði það, að þetta frv. gæti stuðlað að því að auðga mannlíf og líta beri á hið menningarlega umhverfi sem atvinnugrein. Í því sambandi nefndi hann m.a., eins og hv. þm. Kristján Pálsson, Björk Guðmundsdóttur sem borið hefur hróður Íslands víða um heim. Eins og hv. þm. Kristján Pálsson vék að er hægt að skapa þjóðinni mikla möguleika til farsæls og hamingjusams mannlífs gegnum list. Það getur einnig skapað tekjur og góð markaðssetning á kvikmyndum sýnir að við eigum mjög gott fagfólk á þessu sviði. Ég tek sérstaklega undir það sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir nefndi, að gallinn á núverandi kerfi sé sá að við höfum oft og tíðum misst af fjármagni frá útlöndum vegna þess að ekki hafi verið lagt til nægilegt fjármagn hér innan lands. Vitaskuld er þetta slæm staða og skaðar ekki aðeins listsköpunina og atvinnumöguleikana sem í þessu felast, heldur er þetta lítilsvirðing þann vaxtarbrodd sem í listum býr. Hv. þm. benti á að undir frv. falla ýmsir aðrir þættir eins og bókmenntaverk. Hún tók sérstaklega fram að áhugleikfélög mundu líka falla undir þetta frv. Ég er því sérstaklega ánægður, herra forseti, yfir hinum góðu undirtektum hv. þm. úr þremur mismunandi flokkum. Ég vona að við berum gæfu til þess að reyna að þoka málinu áfram hér innan þings. Við eigum fólk á heimsmælikvarða í þessu umhverfi, menntaumhverfi, kvikmyndagerðarumhverfi, vísindalegu umhverfi. Það þarf að laða að fjármagn úr fyrirtækjarekstri að listgreinum þannig að fyrirtækin hagnist á því en séu jafnframt þátttakendur í góðum málefnum. Ríkissjóður á alls ekki, nema síður sé, að bera skarðan hlut frá borði varðandi þetta mál. Mér sýnist á undirtektum að full ástæða sé til þess að trúa því að við þokum þessu máli áleiðis. Okkur tekst vonandi að lögfesta þessa útfærslu og fá a.m.k. reynslu á þessar hugmyndir. Ég þakka enn og aftur undirtektir hv. þm.

Herra forseti. Ég mæli fyrir þáltill. um innlenda metangasframleiðslu. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, Ísólfur Gylfi Pálmason, Össur Skarphéðinsson og Siv Friðleifsdóttir. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að undirbúa breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og á tollalögum sem heimili að fella niður eða lækka aðflutningsgjöld og skatta á innlenda metangasframleiðslu úr lífrænum úrgangi, svo sem safnhaugum, sorphaugum og seyru. Slík heimild nái einnig til farartækja sem nýta metangas í stað innfluttra orkugjafa.`` Markmiðið með þessari tillögu er að gjöld af metangasframleiðslu verði felld niður eða lækkuð verulega svo hún verði samkeppnishæfari en hún er í dag. Markmiðið, herra forseti, er einnig að gera eftirsóknarvert að þessi orkukostur verði nýttur á bíla í stað bensíns eða olíu. Það mætti gera með því að lækka eða fella niður skatta sem í dag eru lagðir á þessi farartæki. Þar mætti nefna aðflutningsgjöld, þungaskatta og aðra skatta. Þessi gjöld verða að lækka ef almenn notkun á metangasi sem orkukosti á að verða raunveruleg. Af hálfu stjórnvalda hefur ekkert verið gert til að gera notkun metangass eftirsóknarverða. Þótt Sorpa hafi virkjað hluta af þeirri gasframleiðslu sem þar fellur til er það metangas ekki nýtt í dag. Margar þjóðir hafa stigið markvisst skref til nýtingar á þessum orkumöguleika og má þar nefna þjóðir eins og Svía, Nýsjálendinga, Brasilíumenn og Tékka, sem allir nýta metangas á bíla. Í Bandaríkjunum er einnig mikil vakning til að nýta metan til rafmagnsframleiðslu og er fyrirhuguð ráðstefna nú í mars til að kynna þann kost. Að mati þeirra sem til þekkja mætti knýja 6--7 þús. bíla með því metangasi sem virkjanlegt er hér á landi. Eins og kemur fram í greinargerð með þessari þáltill. hefur Sorpa virkjað metangas úr sorphaugum á Álfsnesi og hefur á þessu ári um 1.300 tonn af hreinu metangasi til ráðstöfunar og árið 2012 verða það 4 þús. tonn. Við notkun metangass á bíla þarf ekki að finna upp hjólið eins og sagt er. Erlendir bílaframleiðendur hafa þegar framleitt bílvélar sem geta nýtt gas í stað olíu eða bensíns. Margir bílaframleiðendur bjóða í dag bíla sem eru búnir svokölluðum ,,bi-fuel``-vélum en þær ganga fyrir gasi eða bensíni eftir því sem til fellur. Ástæða þess er sú að dreifikerfi gass er takmarkaðra og því nauðsynlegt að geta gripið í bensínið þegar svo ber undir. Því er mikill kostur að geta nýtt báða orkugjafana meðan dreifistöðvar fyrir metangas eru ekki fleiri en raun ber vitni. Það sem vinnst með því að nýta metangasið á bíla er þrennt. Mengun af útblæstri bíla verður að mestu eytt. Bílar verða hljóðlátari með þessum orkugjafa og við værum að nýta innlendan orkugjafa, sem hingað til hefur engum komið að gagni, í stað innflutts. Eftir samtöl mín við forsvarsmenn Sorpu hér í Reykjavík er mér kunnugt að ýmsir þjónustuaðilar á höfuðborgarsvæðinu hafa kynnt sér þennan kost og sýnt áhuga á að nýta sér hann þegar þar að kemur. Áhugi almennings og fyrirtækja til að bæta umhverfi sitt og draga úr mengun er mikill og því ástæða til að skoða málið af fullri alvöru. Með samþykkt tillögu sem þessarar tekst einnig að draga úr því magni gróðurhúsalofttegunda sem sleppt er út í andrúmsloftið og breytt geta loftslagi jarðarinnar með alvarlegum afleiðingum eins og komið hefur fram á undanförnum mánuðum í umræðum þeim sem farið hafa fram m.a. í tengslum við ráðstefnuna í Kyoto. Með þessu er ekki tekið undir neinar heimsendaspár, heldur bent á nauðsyn þess að við höldum vöku okkar og nýtum þau tækifæri sem til staðar eru til að draga úr þessari hættu. Vísindamenn eru ósammála um það hve fljótt gróðurhúsaáhrif andrúmsloftsins virka á hitastig jarðar. Rannsóknir á borkjörnum úr Grænlandsjökli benda til að slíkar breytingar geti átt sér stað á nokkrum áratugum. Þó er engin vísindaleg rannsókn þar að baki og að mati margra virtra vísindamanna getur sá þröskuldur verið nokkuð hár sem þarf til að auka koltvíoxíðsmagn í andrúmsloftinu svo mikið að hitastigið breytist svo máli skipti. Veðurfarsbreytingar sem má lesa úr sýnum úr Grænlandsjökli hafa reynst miklar og samkvæmt þeim áttu sér stað miklar hitasveiflur fyrir um 11 þús. árum eða í lok síðustu ísaldar. Hitastig hækkaði um 5--10 gráður á Celsíus á tiltölulega skömmum tíma. Augljóst er að sú mikla hitabreyting hefur ekki orðið vegna mengandi starfsemi af mannavöldum. Það þýðir þó ekki að óþarft sé að fara varlega í að sleppa gróðurhúsalofttegundum út í andrúmsloftið. Þvert á móti er augljóst að það er öllum í hag og til góðs að draga úr þeim lofttegundum. Í sjálfu sér er mjög eðlilegt að láta náttúruna, lífið á jörðunni njóta vafans að þessu leyti og fara varlega í sleppingu gróðurhúsalofttegunda. Metan eða CH 4 er ein af þeim sex gróðurhúsalofttegundum sem Kyoto-samningurinn nær yfir og kemur næst á eftir koltvíoxíði eða CO 2 í þeim samningi. Þjóðir heims hafa sameiginlega flokkað metangasið sem aðra hættulegustu lofttegundina í áhrifum til breytinga á hitastigi jarðar. Með samþykkt þessarar tillögu reynir á vilja hins háa Alþingis og í ríkisstjórar til að fara raunhæfar leiðir til að mæta t.d. skuldbindingum okkar við samþykkt Kyoto-samningsins. Heildaráhrif af virkjun alls metangass sem virkjanlegt er á landinu gætu jafnast á við að eyða koltvíoxíðsmengun af einu meðalálveri hér á landi. Herra forseti. Með því að samþykkja slíka tillögu, með því að koma á nýtingu metangass í einhverju magni og hvetja menn til þess með lækkun tolla, innflutningsgjalda og þungaskatts á bifreiðar, lækka tekjur ríkissjóðs, vegasjóðs og annarra þeirra sem notið hafa tekna af þessum innflutningi. Víða í heiminum þar sem menn taka á umhverfismálum af alvöru hafa verið lagðir á umhverfisskattar eða umhverfisgjöld í þeim tilgangi að ná fram hagkvæmum möguleikum, eins og hér er rætt um, til nýta í þágu þjóðar og mannkyns alls. Ég tel því að ekki sé spurning um að við töpum þarna tekjum. Við komum hins vegar til með að mæta þeim þegar nýting þessa möguleika verður að veruleika. Þá mundu umhverfisgjöld munu skapa þjóðinni tekjuauka á móti. Ég vil að lokum, herra forseti, hvetja hv. efh.- og viðskn. til að kynna sér þetta mál ítarlega. Hér er á ferðinni, eins og ég hef sagt, raunhæfur kostur sem sameinar það að nýta innlenda orkugjafa, draga úr sleppingu á mengandi lofttegundum og auka möguleika okkar á að halda áfram þeirri atvinnuuppbyggingu sem þjóðinni er nauðsynleg. Ég legg til, herra forseti, að tillögunni verði vísað til hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Pálssyni fyrir að kynna þessa till. Við Íslendingar höfum raunar náð mjög langt í að nýta umhverfisvæna orku, t.d. til húsahitunar, iðnaðarframleiðslu og fleira í þeim dúr. Hins vegar erum við vart komnir af stað í nýtingu grænnar orku til að knýja áfram farartæki og sú þáltill. sem hér er til umræðu er einmitt ein varðan á þeim vegi. Hv. þm. Hjálmar Árnason hefur beitt sér mjög fyrir því að við nýtum vetni. Við eigum í raun að kappkosta að vera í fararbroddi í nýtingu umhverfisvænnar orku. Ef þessi þáltill. nær fram að ganga þá tel ég að þar værum við að stíga skref í þá átt að nýta innlenda orku til þess að knýja áfram farartæki. Ég tel að lækkun tolla og innflutningsgjalda sé sjálfsögð vegna hve mikið vinnst við framleiðslu Íslendinga á innlendri orku.

Herra forseti. Umhverfisáhrif í heiminum hafa leitt alþjóðasamfélagið til mikillar umræðu um stöðu þessara mála, ekki síst þeirrar mengunar, loftmengunar sem jafnvel er talið að farin sé að ógna lífi á jörðinni. Þess vegna má segja að um heim allan sé verið að leita leiða til þess að draga úr þessari mengun og horfa til þess að nýta það sem kalla má ,,vistvæna orkugjafa``. Ég hygg að það sé ekki umdeilt að það sé afskaplega mikilvægt að fara fram á sem flestum sviðum hvað þetta snertir og finna sem flestar leiðir til þess að nýta þá orkugjafa sem fyrir hendi eru, leita þeirra til að hægt sé að draga úr þeirri mengun sem er svo mjög farin að ógna jarðríki. Jafnvel má ganga svo langt að segja að það þurfi að beita öllum hugsanlegum og tiltækum ráðum og beita öllum hugsanlegum ráðstöfunum til að efla rannsóknir á þessu sviði og að finna farveg þeim leiðum sem á annað borð tekst að finna. Ég tel einmitt að sú þáltill. sem er til umræðu sé ein af þeim leiðum sem á er bent og hlýt þess vegna að taka mjög undir þau markmið sem sett eru fram með tillögunni eins og kynnt eru í ágætri greinargerð og framsöguræðu hv. þm. Kristján Pálssonar. Hér er sem sé verið að benda á eina af mörgum leiðum til að nýta orkulindir landsins. Eins og fram kemur í greinargerð og í framsögu er metangas afskaplega mikill mengunarvaldur en um leið felst í því mikil orka sem er nýtanleg með ýmsum hætti. Þar er sérstaklega bent á ýmiss konar ökutæki og ekki síður á möguleika að nýta metangasið í stóriðju og gæti það þá haft tvöföld áhrif, þ.e. í stað þess að hleypa metangasinu óheftu út í andrúmsloftið með tilheyrandi mengunaráhrifum þá gæti það nýst sem orkugjafi í stóriðju, m.a. í Hvalfirði, og dregið þar með úr olíunotkun. Mér er kunnugt um að Sorpa hf. hefur verið að skoða þetta og gefur vissulega bjartar vonir. Segja má að með því að nýta metangasið á skynsamlegan hátt hafi það margföld áhrif, umhverfisáhrif, eins og hér hefur ítrekað verið nefnt. Það hefur langtímaefnahagsáhrif og þau jákvæð, það getur dregið úr þörf okkar á að kaupa dýra orkugjafa erlendis frá og þar að auki, sem ekki síður hefur mikilvægt gildi, veitir það okkur ákveðna þekkingu og reynslu og ýtir þar með undir frekari rannsóknir og tæknivitund meðal þjóðarinnar. Hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason dró mitt nafn óverðskuldað inn í umræðuna en það er rétt að ég stýri nefnd á vegum iðnrn. sem fjallar ekki eingöngu um möguleika vetnis heldur um möguleika á nýtingu innlendra orkugjafa. Einn þeirra þátta sem sú nefnd hefur skoðað er einmitt metangasið og ég vil sérstaklega í tilefni af því fagna því að þessi tillaga er komin fram og með þeim markmiðum sem sett eru fram með henni. Ég tel að þau falli mjög vel að því starfi sem nefnd um leit að nýtingu innlendra orkugjafa er að vinna að. Í þessu sambandi má nefna að ESB-þjóðir hafi einsett sér það markmið að auka nýtingu vistvænna orkugjafa úr 5% að meðaltali, á móti 67% hjá okkur, upp í 12% á tíu árum. Hjá sumum þessara þjóða er fyrst og fremst horft til svonefnds ,,biomassa``, og ætla sér að nýta verulega orku sem kemur m.a. af sorphaugum og úrgangi ýmiss konar úr skógariðnaði, sorphaugum og þannig má áfram telja. Þar hefur tækninni fleygt verulega fram og þar eru hlutir sem við eigum að geta horft til og ég lít svo á að þáltill. taki m.a. mið af því. Ég fagna tillögunni og ítreka það sem ég nefndi áðan að ég tel að við eigum að fara fram á sem flestum sviðum til þess að draga úr mengun og að nýta þá hugsanlegu orkugjafa sem eru til staðar og vona að tillagan fái farsæla afgreiðslu á hv. Alþingi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni og Hjálmari Árnasyni fyrir mjög jákvæðar undirtektir við tillöguna. Það gott til þess að vita að mál sem þessi eru til umræðu á mörgum stöðum. Ég hef kynnst störfum þeirra beggja. Við þekkjum störf þau sem unnin hafa verið á Hvolsvelli við að nýta seyru til þess að ná metangasi og aðra möguleika sem eru tengdir þessu sérstaka máli og teknir sérstaklega til í tillögunni. Seyra er gríðarlega mikill orkugjafi. Þar var sannarlega unnið mikið brautryðjendastarf sem hefur orðið öðrum til eftirbreytni og er það alltaf mjög vel og því ber að minnast á það sérstaklega. Ég tek undir með hv. þm. Hjálmari Árnasyni að við eigum að skoða fordómalaust allar leiðir sem er mögulega hægt að fara í þessum efnum hér á landi. Þar skiptir öllu máli að allt sé sett í púkkið þannig að ekki sé hver að bauka út af fyrir sig. Gleymum því ekki að betur sjá augu en auga. Ég fagna því að ákveðin nefnd á vegum iðnrn. er að skoða þessi mál sérstaklega og ég hef heyrt af þeirri nefnd og þeim störfum sem hv. þm. Hjálmar Árnason hefur verið að sinna varðandi þau mál og þá sérstaklega vetnið. Svo við tölum lítillega meira um metangasið þá er það rétt eins og hv. þm. sagði að afleidd áhrif af notkun metangass eru mjög mikil og mun meiri en Kyoto-ráðstefnan hafi samþykkt. Það er viðurkennt af Sameinuðu þjóðunum að metangasið er t.d. talið vera ellefu sinnum meira mengandi en venjulegt CO 2 en þó viðurkennt að þegar afleidd áhrif þess eru skoðuð eru áhrifin tuttugu og tvisvar sinnum meiri en af CO 2 . Þetta er því alveg feikilega sterk gastegund, sem mjög nauðsynlegt er að virkja. Menn hafa reynt á ýmsan hátt að draga fram einhverjar einkennilegar formúlur til að nýta þetta úr dýrum og öðru slíku en ég ætla ekki að fara út í slíka sálma, þetta er grafalvarleg umræða. Ég minni enn og aftur á að umhverfisvernd kostar peninga. Mér finnst að við Íslendingar höfum aldrei viljað viðurkenna að það kostar peninga að draga úr mengun, það er dýrt að finna leiðir. Stjórnvöld þurfa að beita sér í slíkum málum af alvöru og gera ráð fyrir því á fjárlögum hvert sinn að sá málaflokkur sem lýtur að fyrirbyggjandi ráðstöfunum, leiðum til að draga úr mengun, að fjármunir verði ekki af skornum skammti. Það mun koma í hausinn á okkur með margföldum krafti síðar að vanrækja umhverfismálin.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingar á fyrirkomulagi áfengisverslunar. Þetta er bandormur sem breytir tvennum lögum um áfengismál. Það eru í fyrra lagi breytingar á áfengislögum, nr. 82/1969, og síðan breytingar á lögum um verslun með áfengi og tóbak, nr. 63 frá sama ári. Frv. felur í sér ýmsar úrbætur á fyrirkomulagi áfengisverslunar sem við flm., sá sem hér talar og hv. þm. Ögmundur Jónasson, teljum skynsamlegt og rétt að gera og mun ég fara yfir það nánar þegar ég rek efni frv. Ég held að rétt sé að það komi fram strax, herra forseti, til að fyrirbyggja allan hugsanlegan misskilning, að tillögumenn eru eindregnir talsmenn þess að ríkið eða hið opinbera hafi áfram með höndum dreifingu þessarar vöru. Við styðjum einkaverslun ríkisins með áfengi og tóbak en teljum hins vegar mikilvægt til þess að sátt geti ríkt um það fyrirkomulag að fyrirtækinu eða stofnuninni Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins sé gert kleift að veita viðskiptavinum sínum nútímalega þjónustu og á jafnræðisgrundvelli um land allt eftir því sem kostur er. Í huga okkar er enginn vafi að það að ríkið haldi áfram einkarétti til að versla með áfengi í smásölu og flytja inn og selja tóbak í heildsölu er mjög mikilvægur hluti af hófsamlegri og skynsamlegri aðhaldsstefnu í áfengis- og vímuvarnamálum. Það er ótvíræð reynsla Íslands og flestra annarra ríkja á Norðurlöndunum, sem að Dönum undanskildum hafa byggt á svipaðri stefnu að þessu leyti og við gerum, og reyndar fleiri þjóða, að slíkt fyrirkomulag sé mjög áhrifaríkt tæki í höndum stjórnvalda til að fylgja fram aðhaldssamri stefnu. Aðhaldssöm stefna í áfengis-, tóbak- og vímuefnamálum er aftur mikilvægur hluti af heilbrigðis-, félagsmála- og velferðarmarkmiðum viðkomandi ríkja. En eins og áður sagði, herra forseti, til þess að góð sátt geti haldist um þá tilhögun að ríkið hafi smásöludreifingu áfengis með höndum er nauðsynlegt að þjónusta við viðskiptavini geti þróast í takt við breytta tíma og kröfur eftir því sem samrýmist hinni opinberu áfengisstefnu. Því eru í frv. lagðar til nokkrar breytingar á ákvæðum áfengislaga og laga um verslun með áfengi og tóbak. Það má benda á landsvæði þar sem ekkert eitt sveitarfélag nær íbúatölunni þúsund en mörg þúsund manna byggð er á bak við og verður þar af leiðandi af þessari þjónustu og þarf að sækja hana um langan veg með tilheyrandi kostnaði. Í öðru lagi hefur ákvæði í áfengislögum sem felur það í sér að áfengi megi einungis selja gegn staðgreiðslu verið túlkað þannig að óheimilt sé að taka við greiðslum með krítarkortum og er Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins að verða nánast ein eftir í landinu sem ekki má taka við greiðslum á þann hátt. Það er að sjálfsögðu ekki vel til vinsælda fallið og í raun með öllu ástæðulaust að gera þennan greinarmun á og þess vegna leggjum við einnig til að þetta ákvæði verði fellt niður. Þá verði rýmkaðir möguleikar til að láta afgreiðslutíma áfengisverslana fylgja afgreiðslutíma verslana almennt, t.d. í stórmörkuðum eða verslunarmiðstöðvum. Þar sem áfengisútsala er til húsa innan um aðrar verslanir er eðlilegt að meira svigrúm sé fyrir hendi til að opnunartími geti verið í samræmi við það sem tíðkast með aðrar verslanir. Að sjálfsögðu yrðu þá settar um þetta sérstakar reglur. Í fjórða lagi leggjum við til að breytt verði ákvæði um stjórn ÁTVR sem fjmrh. hefur einn skipað fyrirtækinu síðan 1995 og í fimmta lagi leggjum við til að stofnað verði embætti þjónustufulltrúa við Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Þessar breytingar, herra forseti, leggjum við til, eins og áður sagði, til að þjónusta fyrirtækisins geti þróast á eðlilegan hátt að því við teljum, og til að stofnunin sé ekki heft af lagaákvæðum eða af valdi ráðherra sem geri henni ókleift að koma til móts við eðlilegar kröfur viðskiptavina sinna sem aftur kosti það að stofnunin fái á sig óvinsældir og verði auðveldari bráð þeirra sem vilja hana feiga, vilja koma óorði á þetta fyrirkomulag í pólitískum tilgangi til að koma því fyrir kattarnef. Það er enginn vafi á því, herra forseti, að slíkar tilraunir hafa verið í gangi undanfarin missiri. Það hefur verið legið á öllum óskum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins um að fá fram breytingar af þessum toga. Það hefur verið legið svo árum nemur á beiðnum um að stofna nýjar áfengisútsölur í stórum sveitarfélögum sem fyrir löngu hafa samþykkt það í almennum atkvæðagreiðslum að þær vilji fá slíka þjónustu á staðinn. Ég get tekið Dalvík sem dæmi þar sem legið hefur fyrir slík beiðni um árabil, a.m.k. núna í ein tvö, þrjú ár en af einhverjum undarlegum ástæðum er daufheyrst við slíkum óskum úr fjmrn. Þetta þjónar ekki því markmiði sem við viljum tala og beita okkur fyrir, þ.e. að reynt verði að hafa góða sátt um það fyrirkomulag hér eftir sem hingað til að ríkið haldi áfram einkarétti sínum til verslunar með þennan varning. Ég mun nú, herra forseti, rekja lítillega einstakar greinar frv. og skýringar við þær. Í 1. gr. er lögð til sú breyting á 1. mgr. 10. gr. áfengislaga að málsgreinin orðist svo: ,,Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins er að fengnu samþykki fjármálaráðherra heimilt að setja á stofn útsölustaði áfengis. Staðarval skal miðast við að vörudreifing sé sem sambærilegust um land allt að teknu tilliti til hagkvæmni í rekstri og aðstæðna á hverjum stað, m.a. fjarlægðar frá öðrum útsölustöðum.`` Hér er lagt til að brott falli í fyrsta lagi það ákvæði núgildandi 1. mgr. 10. gr. áfengislaga, að heimild ríkisstjórnarinnar, eins og það er nú reyndar orðað, til að setja á stofn útsölustaði áfengis sé bundin við að meiri hluta íbúanna í þéttbýli og íbúafjöldi hafi náð a.m.k. 1.000 í þrjú ár samfellt þurfi til. Áfram mun að sjálfsögðu gilda það ákvæði 10. gr. að meiri hluti samþykki útsölu í almennum kosningum í viðkomandi sveitarfélagi. Það orðalag er einnig orðið fullkomlega óeðlilegt að það sé bundið við ríkisstjórnina sjálfa að heimila slíka útsölu. Eðlilegast er að það vald liggi hjá fyrirtækinu eða stofnuninni Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins en ráðherra staðfesti tillögur fyrirtækisins. Í stað núgildandi ákvæðis um 1.000 íbúa lágmark kemur það orðalag að stefnt skuli að því að vörudreifing verði sem sambærilegust um land allt að teknu tilliti til aðstæðna, þar með talið fjarlægðar frá útsölustöðum en einnig hagkvæmni. Þetta orðalag dregur dám af ákvæðum 23.--26. gr. reglugerðar nr. 607/1995, um ÁTVR. Og eðlilegt er, eins og áður sagði, að frumkvæði hvað þennan þátt þjónustufyrirtækisins við landsmenn snertir sé í höndum fyrirtækisins sjálfs en afla skuli samþykkis ráðherra. Í 2. gr. er lagt til að 13. gr. laganna falli brott. Í 13. gr. er kveðið á um að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins megi aðeins afhenda áfenga drykki gegn staðgreiðslu. Það hefur verið túlkað þannig að ÁTVR hefur í útsölum sínum ekki treyst sér til að taka við greiðslum með krítarkortum þar sem slíkt sé lánssala eða ekki staðgreiðsla samkvæmt þröngri túlkun eða skilgreiningu laganna. Það gera hins vegar nánast allir aðrir aðilar og sennilega allir aðrir aðilar sem veita eða selja áfengi, þar með talið vínveitingastaðirnir að sjálfsögðu, fríhafnir o.s.frv. Það er að sjálfsögðu eðlilegt að öllum sé þarna gert jafnhátt undir höfði og að 13. gr. laganna falli brott, enda má segja að viðskipti með krítarkortum sé ákveðið form staðgreiðslu og þeim sem við greiðslukvittuninni tekur er í lófa lagið að gera sér verðmæti úr henni, þess vegna nær samstundis eins og kunnugt er. Í 3. gr. er lagt til að 1. mgr. 14. gr. áfengislaganna falli brott. Í þeirri grein eru þau ákvæði sem kveða á um að áfengissölubúðir skuli vera lokaðar á ýmsum hátíðis- og helgidögum og í tengslum við kosningar og einnig eftir hádegi á laugardögum. Þessi upptalning og þar með talið eftirmiðdagur á laugardögum gerir það að verkum að svigrúm ÁTVR til að koma til móts við óskir um rýmri opnunartíma eða samræmdan opnunartíma með öðrum aðilum, t.d. í verslunarmiðstöðvum, er að þessu leyti mjög takmarkað. Í 15. gr. áfengislaga er heimild til dómsmrh. til að setja reglur um sölu og veitingar áfengis. Það er eðlilegast að afgreiðslutími verslana ÁTVR takmarkist af slíkum reglum eftir því sem ástæða væri talin til í tengslum við opinbera stefnu í áfengismálum líkt og starfsemi vínveitingahúsanna gerir. Við teljum því að eðlilegast sé að þessi grein falli brott en dómsmrh. beiti heimildum sínum í öðrum greinum laganna til að setja reglur í takt við aðstæður um afgreiðslutíma verslana ÁTVR. Þá er í 4. gr., herra forseti, komið að breytingu á lögum um verslun með áfengi og tóbak, lögum nr. 63/1969. Þar leggjum við til að í stað 3. málsl. 2. mgr. 4. gr. laganna komi ný málsgrein er orðist svo: ,,Stjórn Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins skal skipuð fimm mönnum, kosnum hlutfallskosningu á Alþingi að afloknum alþingiskosningum til fjögurra ára í senn. Stjórnin gefur umsögn til ráðherra um ráðningu forstjóra, sbr. 1. mgr. Stjórnin skal einnig vera ráðherra, forstjóra og starfsfólki til ráðuneytis um rekstur fyrirtækisins og fylgjast með því að hann sé í samræmi við lög og reglur. Ráðherra setur með reglugerð nánari ákvæði um verksvið og skipulag stjórnarinnar.`` Því er þetta lagt til, herra forseti, að ákvæðin sem nú er stuðst við um stjórn ÁTVR frá 1995 fela það eitt í sér að fjmrh. skipar einn stjórn fyrirtækisins og ákveður verksvið hennar. Í reynd var lætt inn í frv. sem hér var til umfjöllunar á vordögum 1995 mjög opinni heimild til handa fjmrh. til að setja eftir eigin geðþótta stjórn yfir þetta fyrirtæki og ráða jafnframt verksviði hennar, og allt er það með reglugerð. Deildar meiningar hafa, svo vægt sé til orða tekið, verið um framgöngu stjórnarinnar frá því hún tók til starfa, einkum að því leyti sem hún hefur beitt sér sem stefnumótandi aðili í áfengismálum fremur en rekstrarleg eða fagleg stjórn fyrirtækisins eða stofnunarinnar ÁTVR. Það var hins vegar boðað og kynnt þegar mælt var fyrir þeim breytingum á hinu háa Alþingi að eingöngu skyldi verða um slíka faglega eða rekstrarlega stjórn að ræða. Það var aldrei tekið fram að ætlunin væri að setja á fót sérstakan vinnuhóp undir handarjaðri fjmrh. til að koma á framfæri hugðarefnum hans um mótun áfengisstefnu í landinu. Það var aldrei tekið fram að þetta ætti að verða einhvers konar hliðarbatterí við áfengisvarnaráð eða einhver nýr stefnumótandi aðili á þessu sviði. Með hliðsjón af því að ÁTVR hefur mikla sérstöðu má vel færa fram rök fyrir því að þarft sé að fyrirtækinu sé sett stjórn. Og sé hún til staðar á annað borð er eðlilegast að hún væri kosin af Alþingi. Þá hafi stjórnin m.a. það hlutverk að tryggja að rekstur og öll starfsemi fyrirtækisins sé á hverjum tíma í samræmi við lög og reglur og opinbera stefnu í áfengis- og tóbaksvörnum og vímuvarnamálum. Með öðrum orðum, stjórnin hafi skýr lagafyrirmæli um það að hún skuli tryggja að starfsemi fyrirtækisins sé í samræmi við mótaða áfengisstefnu á hverjum tíma, en ekki taka það sem sitt hlutverk að breyta þeirri stefnu eins og veruleikinn hefur verið á undanförnum missirum. Það hlýtur að vera fullkomlega óþolandi t.d. fyrir hæstv. heilbrrh. sem fer með forvarnamál að hafa síðan á bakinu, ef svo má að orði komast, stjórn setta af öðrum ráðherra sem tekur sér það fyrir hendur sem stjórn ÁTVR hefur gert á undanförnum mánuðum, svo ekki sé minnst á dómsmrh. sem áfengislög heyra undir. Þessi verkaskipting er fullkomlega óeðlileg, herra forseti, nema alveg skýrt sé afmarkað það hlutverk sem stjórn ÁTVR hefur. Að lokum, herra forseti, eru í 5. gr. lagðar til breytingar á lögum um verslun með áfengi og tóbak og þær eru að 7. gr. þeirra laga orðist svo: ,,Hjá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins skal starfa þjónustufulltrúi. Hann skal tryggja að þjónusta við viðskiptavini sé vönduð og jafnframt annast kynningu á starfsemi fyrirtækisins eftir því sem samrýmist lögum þessum, áfengislögum og öðrum lagafyrirmælum og reglum á hverjum tíma.`` Þetta er lagt til, herra forseti, af því að ljóst er að þarna er komið að einum vandasamasta þættinum í stöðu og starfsemi þessa fyrirtækis, þ.e. hvernig það er samrýmt að framfylgja þeirri aðhaldssömu stefnu sem stjórnvöld móta í þessum málum á hverjum tíma og endurspeglast m.a. í einkarétti Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins til sölu á áfengi, og á hina hliðina fullnægja þeim kröfum sem eðlilega eru gerðar um kynningu á þeirri vöru sem þarna er á boðstólum og því hvernig tekið er á þáttum sem lúta að þjónustu fyrirtækisins og eðlilegum og réttmætum óskum í því sambandi. Það er alveg ljóst að það er vandasamt hlutverk að samrýma þetta tvennt. Mörkin milli þess að kynna á eðlilegan hátt þá vöru og þá þjónustu sem þarna er á boðstólum og hins að lenda í því að brjóta skýlaust bann í lögum um auglýsingar á áfengi eru ekki alltaf glögg. Við þennan vanda eru menn m.a. að glíma á hinum Norðurlöndunum í kjölfar úrskurða Eftirlitsstofnunar Evrópska efnahagssvæðisins sem að sínu leyti hefur gleðilega staðfest að ríkiseinkasölurnar á Norðurlöndunum séu samrýmanlegar samkeppnislöggjöf Evrópska efnahagssvæðisins og Evrópusambandsins. En að hinu leytinu hafa úrskurðirnir jafnframt sagt að nauðsynlegt sé að unnt væri að kynna á eðlilegan hátt þá vöru og þá þjónustu sem þarna er á boðstólum og tryggja eðlilegan aðgang nýrra aðila. Ég held að mjög mikilvægt sé að ÁTVR verði nú þegar gert kleift að axla þetta nýja hlutverk. Við flutningsmenn frv. teljum að það verði best gert með því að stofnunin fái skýra lagaheimild til að stofna embætti þjónustufulltrúa. Hlutverk þjónustufulltrúa verði einkum og sér í lagi að leysa það vandasama verkefni að samræma annars vegar þjónustuna og kynningu á vöru og þjónustu fyrirtækisins og hins vegar þeim ströngu reglum sem uppfylla þarf samkvæmt áfengislöggjöfinni, þar með talið auglýsingabanninu sem þar er, og á hina hliðina þeim reglum sem við neyðumst til að fella okkur undir hvað varðar Evrópuréttinn og stöðu ríkiseinkasölunnar eða ríkiseinkasalnanna í því samhengi. Herra forseti. Að gefnu tilefni er óhjákvæmilegt að taka fram hve sérstaklega mikilvægt og ánægjulegt er að ríkiseinkasölurnar á Norðurlöndunum skyldu sleppa í gegnum hreinsunareldinn að þessu leyti. Enginn vafi leikur á því að þar er helst að þakka þeim fyrirvara sem laminn var inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, þar sem ríkisstjórnir fjögurra Norðurlandanna vísuðu til þess að ríkiseinkasölurnar væru hluti af heilbrigðis- og félagsmálastefnu viðkomandi landa. Þess vegna er afar mikilvægt að verja þetta fyrirkomulag. Hins vegar er ljóst að ýmsir hér á Íslandi hafa orðið fyrir miklum vonbrigðum með að ESA skyldi ekki reynast þeim það tæki sem þeir vonuðu. Auðvitað er alveg ljóst að Verslunarráðið, sem verið hefur í fararbroddi við að kæra Íslendinga til útlanda fyrir að halda í sitt skipulag á svona hlutum, varð fyrir miklu sálrænu áfalli og hefur meira og minna verið dasað síðan Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins felldi þann úrskurð að ríkiseinkasölurnar með áfengi væru ekki ólöglegar. Það var þeim mikið áfall og spurning, herra forseti, hvort góðir menn ættu ekki að huga að því að veita þeim hjá Verslunarráðinu áfallahjálp eftir þetta mikla lost. Þó kollegar þeirra á hinum Norðurlöndunum hafi séð um að kæra í þessu tilviki þá varð þeim þetta mikið áfall. Ég hef hæstv. fjmrh. líka grunaðan um að hafa orðið fyrir drjúgu áfalli þegar þessi úrskurður kom. Í umræðum í gær kom m.a. fram að hæstv. fjmrh. er mjög vonsvikinn og leiður yfir því hversu lítið honum hefur orðið ágengt við að mola niður það skipulag sem hér hefur verið við lýði. Þar kennir hann auðvitað ýmsum um, t.d. þeim þverhausum á þingi sem hafa á undanförnum árum talað gegn slíkum breytingum og andvaraleysi í þessum málum. Hann hefur einnig stimplað samstarfsflokkinn í þessu stjórnarsamstarfi sem sökudólg fyrir að hafa ekki léð máls á eins miklum breytingum og hæstv. fjmrh. hefði haft hug á. Hugmyndir hæstv. fjmrh. eru, eins og kunnugt er, þær að leggja þetta fyrirkomulag niður, selja þessar vörur almennum verslunum og hverfa frá þeirri aðhaldssömu stefnu sem mjög lengi hefur verið framfylgt á Íslandi. Herra forseti. Sannfæring mín er að ekkert eigi að vera því til fyrirstöðu að samræma það fyrirkomulag sem við höfum byggt á hér á landi og á flestum hinna Norðurlandanna og gefist hefur vel, kröfum breyttra tíma um eðlilega þjónustu og starfsemi. Takist að hafa sæmilega samstöðu um þetta fyrirkomulag þá er mikið unnið. Hið opinbera hefur þá áfram í sínum höndum virkt tæki til þess að veita aðhald í þessum efnum. Þá er, hindrunarlaust og án milliliða, unnt að framkvæma t.d. þá stefnu í verðlagningu á áfengi sem menn vilja hafa í gildi á hverjum tíma. Undir handarjaðri ríkisins er auðveldara að hafa eftirlit með því t.d. að ekki sé um sölu til fólks undir lögaldri að ræða. Síðast en ekki síst, herra forseti, og er það nú væntanlega mikilvægast af öllu, þá er aftengdur sá hvati sem annars er fyrir hendi í fyrirkomulagi þar sem einkaaðilar eiga hagsmuna að gæta. Hvatinn til að auka söluna á þessari vöru. Hvernig sem menn setja smásölu á áfengi í hendur einkaaðila þá komast menn aldrei hjá því, ef um hefðbundinn einkarekstur er að ræða, að menn komi til með að eiga hagsmuni fólgna í því að auka söluna á vörunni. Sá hvati hefur alls staðar gefist illa í þessum efnum. Af þeim sökum hafa margar þjóðir eða t.d. ríkisstjórnir fylkja í Bandaríkjunum, horfið frá því fyrirkomulagi. Þeir fá því opinbera aðila, sem jafnframt annast framkvæmd áfengisstefnunnar og ekki eiga neina sérstaka hagnaðarvon í því að auka söluna, til að annast um það. Það er af þeim ósköp einföldu ástæðum að það hefur gefist best. Það væri harla grátlegt, herra forseti, ef við Íslendingar færum út í breytingar á okkar áfengislöggjöf eða skiptum yfir í tilhögun á tóbakssölu sem aðrar þjóðir eru að hverfa frá. Annars staðar er verið að herða á í þessum efnum. Meira að segja í Frakklandi, sem hefur verið kennt við flest annað en aðhaldssemi í þessum málum, hafa menn reynt að breyta hlutunum, t.d. varðandi auglýsingar á tóbaki og áfengi, í átt að því sem hjá okkur hefur tíðkast. Ég er þeirrar skoðunar einnig, herra forseti, og held að það hafi með ýmsu móti sannast undanfarnar vikur og mánuði, að þjóðin styður núverandi fyrirkomulag. Ég er algjörlega sannfærður um að sú vakning meðal almennings á undanförnum missirum í umræðu um hinn ískyggilega fíkniefnavanda, drykkjuvanda ungs fólks, ástandið í miðborg Reykjavíkur þegar best lætur eða verst öllu heldur, veldur því að foreldrar í landinu vilja ekkert gáleysi í þessum efnum. Menn vilja ekki fara út í ævintýramennsku eða taka áhættuna af tilraunastarfsemi og frjálshyggjuvitleysu sem gæti gert illt verra í þeirri styrjöld, liggur mér við að segja, sem stendur um líf og heilsu þúsunda ungmenna og heilbrigði fólks í þessu landi gegn hinni hálu sambúð við vímuefnin. Ég vonast því til þess, herra forseti, að frumvarpsflutningur okkar falli í frjóan jarðveg. Reyndar eru, svo öllu sé haldið til haga, sum þau ákvæði sem við erum að leggja til samhljóða þeim sem síðar komu fram á Alþingi í formi stjfrv. Þannig hygg ég að a.m.k. tvö af þremur atriðum sem við leggjum til að breytt verði í áfengislögunum séu jafnframt, að vísu ekki nákvæmlega eins orðuð, boðuð í frv. dómsmrh. um breytingu á áfengislögum. Það sem við leggjum til varðandi breytingar á verslun með áfengi og tóbak er ekki á dagskrá hjá hæstv. fjmrh. enda ekkert frv. flutt af hans hálfu um breytingu á þeim lögum. Hæstv. ráðherra sagði hér í gær að hann sæi enga ástæðu til þess að Alþingi kysi stjórn fyrir ÁTVR. Hann vill væntanlega halda áfram að tilnefna hana sjálfur, eins og hann hefur gert hingað til og með jafnglæsilegum árangri og raun ber vitni. Ég trúi þó ekki öðru en að menn fáist til að skoða í fullri alvöru, t.d. 5. gr. um embætti þjónustufulltrúa sem hefði það hlutverk sem ég gerði hér grein fyrir. Ég held að ærin rök séu fyrir því að gera ÁTVR kleift að þróa sig einmitt í því skyni sem ég hef lagt til. Að lokum, herra forseti, vil ég segja að okkur er nokkur vandi á höndum í þinginu vegna þess að mönnum hefur tekist að slíta hér sundur umræður um fjögur frv. sem tengjast sömu breytingunum á tilhögun áfengisverslunar eða áfengismála. Þessi frv. á að ræða á jafnmörgum dögum. Eitt var rætt í síðustu viku, eitt í gær, eitt er á dagskrá í dag og það fjórða verður á dagskrá á morgun eða á föstudaginn. Þetta er auðvitað mikil snilld hjá okkur. Hitt er öllu erfiðara að samkvæmt því að hér sé um margs konar löggjöf að ræða sem heyri undir þrjá ráðherra, þá munu a.m.k. þrjá þingnefndir taka til við að japla á þessum málum. Ég held að það verði ekki mjög skilvirkt að þrjár þingnefndir eyði tíma sínum í að fjalla um þessi mál, hver í sínu lagi. Mér sýnist eðlilegast að leggja til að þetta frv. okkar, herra forseti, gangi til efh.- og viðskn. þar sem veigamikill þáttur af því eru breytingar á lögunum um verslun með áfengi og tóbak. Það eru lög sem heyra undir fjmrh. og ganga því eðli málsins samkvæmt til efh.- og viðskn. Herra forseti. Að lokum að leyfi ég mér að beina því til forseta að forseti þingsins ræði við formenn viðkomandi fastanefnda, þ.e. efh.- og viðskn., allshn. og heilbr.- og trn. um að nefndirnar eigi samstarf um skoðun þeirra fjögurra frumvarpa sem hér eru á dagskrá þingsins. Þau eru öll tengd sama efninu, þ.e. breytingunum á tilhögun áfengismála og verslunar með áfengi.

Hæstv. forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um að eðlilegra hefði verið að hafa öll þau frv., sem liggja nú fyrir Alþingi og snerta ÁTVR og áfengis- og tóbaksverslun almennt, til umræðu á sama tíma. Samkvæmt áætlunum þingsins verða til umræðu hér á morgun frumvörp sem heyra undir dómsmrn. en í gær voru rædd frv. sem heyra undir fjmrn. Nær hefði verið að taka öll þessi mál til umræðu á sama tíma. Ég tek undir þessa ábendingu hv. þm. Ég ætla ekki að hafa langt mál um það frv. til laga sem hér er til umræðu. Það er flutt af okkur tveimur, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og mér. Fyrsti flutningsmaður hefur þegar gert mjög ítarlega og góða grein fyrir efni frv. En eins og fram kom í máli hans þá er tilgangur þess að gera breytingar á lagaákvæðum sem varða ÁTVR, Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, og snerta möguleika fyrirtækisins til að veita viðskiptavinum sínum nútímalega þjónustu á jafnræðisgrundvelli um allt land eftir því sem kostur er. Við leggjum áherslu á það í greinargerð með frv. að við erum eindregnir stuðningsmenn þess að ríkið haldi áfram einkarétti á verslun með áfengi í smásölu og hafi einnig alla umsýslan, innflutning og sölu á tóbaki í heildsölu, á sinni hendi. Reynsla Íslands, Norðurlandanna og fleiri þjóða sem haft hafa þennan hátt á, er ótvírætt sú að slíkt fyrirkomulag sé áhrifaríkt tæki til að fylgja fram aðhaldssamri stefnu í áfengismálum og tóbaksvarnamálum einnig. Slík stefna er jafnframt mikilvægur hluti af heilbrigðis-, félagsmála- og velferðarmarkmiðum ríkjanna. Í umræðum í gær sagðist hæstv. fjmrh. hafa viljað fara hraðar en samstarfsflokkurinn í þá átt að einkavæða þessa starfsemi, einkavæða verslun með tóbak og áfengi. Ég vakti athygli á því að í þessu efni væri hann ekki fulltrúi framfara heldur afturhaldssjónarmiða. Ég hélt því fram að hann væri fulltrúi þeirra aðila sem framleiða tóbak og áfengi og vilja fá hagnað af sölu þeirrar vöru. Þar er náttúrlega fyrst að telja Verslunarráðið sem fer fyrir þeim aðilum sem vilja komast í þessa ábatasömu verslun. Þar er mikil hagnaðarvon og í nafni þeirra talar hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson. Undir þeim merkisfána talar hann um framfarir en það er mikill misskilningur. Þetta eru ekki framfarir, í þessu efni er samstarfsflokkurinn, Framsfl., fulltrúi hinna framfarasinnuðu sjónarmiða en fjmrh. hinna afturhaldssömu. Eins og fram kom í máli hv. þm. er hér um að ræða nokkrar lagabreytingar. Í fyrsta lagi er ákvæði um lágmarksíbúafjölda í byggðarlagi þar sem opna má útsölu. Við viljum að þetta ákvæði falli brott og ÁTVR fái tiltölulega frjálsar hendur í þeim efnum, þar með talið að opna verslun með áfengi í fámennari byggðarlögum, fjarri núverandi verslunum. Í þessari umræðu allri gætir mikils tvískinnungs. Hæstv. fjmrh. talar um að hann sé talsmaður þess að opna þessi viðskipti öll og gera þessa vöru notendum og neytendum aðgengilegri. Staðreyndin er sú að sjö sveitarfélög hafa nú sótt um leyfi til að opna áfengisverslanir í sínu byggðarlagi, sjö sveitarfélög sem uppfylla öll skilyrði og hafa greitt um þetta atkvæði, komist að þeirri niðurstöðu í lýðræðislegum kosningum að þau vilji opna ÁTVR-útsölur á stöðunum. Sjö sveitarfélög hafa gert þetta og sent umsóknir um þetta efni til ÁTVR. ÁTVR hefur látið á það reyna hvort leyfi fáist fyrir að opna slíkar útsölur. Því er hafnað. Í langan tíma hefur legið inni hjá fjmrn. ósk um að opna útsölur og vil ég þar sérstaklega nefna Dalvík. En hin sveitarfélögin sem hafa samþykkt þetta eru Grindavík, Mosfellsbær, Garðabær, Hveragerði, Eskifjörður og Þórshöfn. Öll þessi sveitarfélög hafa samþykkt í lýðræðislegri kosningu að þau vilji fá útsölu í sínu byggðarlagi. Hver er það sem stendur gegn þessu? Það er hæstv. fjmrh., Friðrik Sophusson. Og hvers vegna skyldi hann gera þetta? Jú, vegna þess að hann vill koma óorði á ÁTVR. Hann vill sýna fólki að svona fari þegar ríkisstofnun hafi þessa umsýslan með höndum. Hann vill koma óorði á þessa starfsemi og fer þar saman með Verslunarráðinu sem hefur haft uppi mikinn áróður í fjölmiðlum í sömu veru. Menn eru að reyna að koma óorði á þessa starfsemi. Í langan tíma hefur hæstv. fjmrh. staðið gegn því að þessi leyfi séu veitt. Við viljum með þeirri lagabreytingu sem við erum að leggja til hér að ÁTVR fái tiltölulega frjálsar hendur í þessum efnum. Þá viljum við að felld verði niður ákvæði í lögum sem krefjast staðgreiðslu og hafa verið túlkuð þannig að ÁTVR geti ekki tekið við greiðslum með krítarkortum. Þetta er augljós hlutur sem þarf að færa í átt til samtímans og fráleitt að hafa einhverjar skorður við þessu í lögum. Þá viljum við að rýmkaðir verði möguleikar til að láta afgreiðslutíma áfengisverslana fylgja afgreiðslutíma verslana almennt og við viljum að breytt verði ákvæðum um stjórn ÁTVR, sem fjmrh. hefur einn skipað fyrirtækinu síðan 1995. Þetta er mjög stórt atriði. Við viljum að Alþingi kjósi stjórn ÁTVR. Það mælir margt með því að yfir þessari stóru stofnun sem veltir mörgum milljörðum kr. fari stjórn og að hún sé lýðræðislega kosin hér á Alþingi en ekki ákveðin af fjmrh. einum. Það hefur nefnilega komið fram að þessi stjórn, og ég leyfi mér að fullyrða þetta, hefur verið sett til höfuðs þessari stofnun. Stjórn ÁTVR hefur verið sett til höfuðs ÁTVR. Það er yfirlýst markmið stjórnarinnar að reyna að koma ÁTVR fyrir kattarnef, einkavæða þessa stofnun og leggja hana niður. Frá þessu greindu stjórnarmenn starfsmönnum fljótlega eftir að stjórnin tók til starfa. Þá greindi hún frá því að það væri yfirlýst markmið að reyna að leggja þessa starfsemi af. Í umræðu sem fram fer hér á morgun um skyld frv. mun ég fara nánar út í þessi atriði, en ég vil minna á að hæstv. fjmrh. gerði í gær það sem hann hefur ítrekað gert þegar hann er að réttlæta gjörðir sem eru mjög umdeilanlegar, þ.e. að reyna að kenna embættismönnum um pólitíska stefnu sína ef hún er óvinsæl. Þetta hefur hann gert í sambandi við breytingar á ÁTVR. Þá hefur ítrekað verið vísað í forstjóra ÁTVR eða starfsmenn og ég ætla að gera það líka. Ég ætla líka að vísa í starfsmenn ÁTVR. Ég ætla að vísa í starfsmenn sem komu saman til fundar í nóvembermánuði til að ræða starfsemi stofnunarinnar með stjórn hennar. Þetta er opinbert gagn. Þetta er fundargerð 49. fundar stjórnar ÁTVR. Á þennan fund mættu verslunarstjórar auk stjórnarinnar og hér er vitnað í einn starfsmann, Eyjólf Eysteinsson. Hér segir m.a., með leyfi forseta: ,,Vart væri unnt að tala um málefni ÁTVR án þess að gera stefnu eða stefnuleysi stjórnarinnar að umræðuefni. Rakti hann aðdraganda komu stjórnar að fyrirtækinu og þær forsendur sem Alþingi hefðu verið kynntar við meðferð frv. um stjórn ÁTVR árið 1995. Tilgangurinn með sérstakri stjórn var að styrkja faglega stjórn á fyrirtækinu og gera stjórn þess fjarlægari hinu pólitíska valdi. Þessi orð væru beint úr ræðu formanns efh.- og viðskn. og flm. tillögunnar um stjórnina. Um ÁTVR giltu sérstök lög. Fagleg stjórn væri að stýra fyrirtækinu innan gildandi laga með hag þess í fyrirrúmi. Gerðir stjórnarinnar hefðu til þessa nánast allar verið á annan veg. Tóbakinu átti að kasta út samstundis og leggja fyrirtækið í heild niður í áföngum. Ekki vegna slæmrar afkomu eða slæmrar þjónustu. Fyrir nokkru hefði formaður stjórnar ÁTVR komið fram í sjónvarpi og boðað að afnema þyrfti einkarétt ÁTVR til þess að koma sölu á áfengi í hendur einkaaðila. Sagði Eyjólfur að ekki væri staf að finna í lögum eða reglugerðum til stuðnings þessari yfirlýsingu formannsins. Las hann upp úr samþykktum landsfundar framsóknarmanna stuðningsyfirlýsingu við ÁTVR og taldi yfirlýsingu stjórnarformanns því ekki heldur í samræmi við vilja ríkisstjórnar. Yfirlýsingar út og suður færu illa í allt starfsfólk ÁTVR og tími væri til þess kominn að stjórnin tæki höndum saman við starfsmenn til uppbyggilegra verka.`` Þetta er tónninn í starfsmönnum fyrirtækisins og fyrst hæstv. fjmrh. er byrjaður að vitna þar í embættismenn og viðhorf innan veggja stofnunarinnar þá skulum við gera það líka. Þá skulum við leita álits starfsmanna ÁTVR á því sem er að gerast og það hefði stjórn stofnunarinnar betur gert. Það var gert hér áður fyrr. Þá var kannað hver vilji þeirra væri sem sinntu þessum málum og fjallað faglega um málin. Það er ekki gert núna. Nú er leitað fyrst til vínsalanna. Fyrst er leitað til brennivínssalanna, innflytjendanna og tóbaksfurstanna og síðan --- ef það þá yfirleitt er gert --- er hlustað á starfsfólkið og hin faglegu sjónarmið fólks sem er að reyna að rata hinn vandrataða veg á milli þess annars vegar að veita eðlilega og góða og trausta þjónustu á jafnræðisgrunni og hins að gæta aðhalds í þessum efnum því að markmiðið með því að halda þessari starfsemi í höndum hins opinbera er að gæta aðhalds. Að lokum viljum við að stofnað verði embætti þjónustufulltrúa við Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins og nefnum að dæmi um verkefni sem gæti fallið undir verksvið slíks þjónustufulltrúa væri að koma upplýsingum til viðskiptavina um vöruúrval og nýjar tegundir án þess að brjóta gegn skýlausu banni um auglýsingar. Þetta nefnum við sem dæmi. En við segjum að það sé ljóst að í sínu starfi þurfi þessi stofnun að glíma við ýmsar mótsetningar. Þær felast í því hún þarf að vera annars vegar þjónustufyrirtæki við almenning og hins vegar mikilvægt tæki í höndum hins opinbera til að tryggja framgang aðhaldssamrar opinberrar stefnu í áfengis- og vímuefnavörnum og tóbaksvörnum eins og ég hef þegar rakið. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt. Þessi umræða mun halda áfram á morgun þótt tilefnið verði annað. Þá koma önnur frv. til umræðu í þingsal og þar mun ég taka upp þráðinn þar sem hér er frá horfið.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um afnám skyldu til greiðslu þungaskatts og virðisaukaskatts á umhverfisvæn ökutæki. Meðflutningsmenn mínir eru eftirtaldir hv. þm.: Ólafur Örn Haraldsson, Gunnlaugur M. Sigmundsson og Magnús Stefánsson. Frv. þetta nær í rauninni til tveggja lagabálka. Annars vegar er um að ræða breyting á lögum um fjáröflun til vegagerðar, en 1. gr. frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Við 1. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Þá eru ökutæki sem hafa í för með sér hverfandi mengun og eru knúin óhefðbundnum orkugjafa, svo sem rafhreyfli eða vetni, undanþegin skattskyldu.`` Þarna er átt við þungaskatt. 2. gr. sem snertir breytingu á lögum um virðisaukaskatt er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Við 2. gr. laganna bætist ný málsgrein, 6. mgr., svohljóðandi: Þá eru ökutæki sem hafa í för með sér hverfandi mengun og eru knúin óhefðbundnum orkugjafa, svo sem rafhreyfli eða vetni, undanþegin virðisaukaskatti.`` Þriðja greinin og sú síðasta í frv. snertir gildistímann. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Lög þessi öðlast gildi 1. júlí 1998. Ákvæði laga þessara skulu endurskoðuð í síðasta lagi 1. júlí 2003.`` Herra forseti. Við setningu Alþingis í haust kom fram í stefnuræðu hæstv. forsrh. vilji ríkisstjórnarinnar til að auka nýtingu innlendra orkugjafa. Sama viðhorf hefur ítrekað komið fram í ræðum hæstv. umhvrh. bæði innan Alþingis sem og við umræðuna í Kyoto í vetur. Þá hefur iðnrh. lýst sömu skoðun og m.a. skipað nefnd til að vinna að þessu máli um nýtingu innlendra orkugjafa. Þá hafa þessi mál undir ýmsum formerkjum komið til umræðu á hv. Alþingi, m.a. og ekki síst tengd umhverfismálum og er ljóst að vilji þingmanna er mjög í þessa átt. Þingmenn hafa verið mjög jákvæðir í garð þessa málefnis enda eru miklir þjóðarhagsmunir í húfi. Það er rétt í þessu sambandi, herra forseti, að minna á það rétt einu sinni að við Íslendingar eigum heimsmet í nýtingu á vistvænum orkugjöfum í efnahagslífi okkar. Um það bil 67% af þeirri orku sem notuð er í efnahagslífi okkar er af vistvænum orkugjöfum, endurnýjanlegri orku, meðan meðaltalið hjá þjóðum Evrópu er um 5% en þær hafa sett sér það markmið að ná 12% á næstu tíu árum. Það er því ljóst að Íslendingar skera sig mjög verulega úr hvað þetta áhrærir. En í ljósi vilja ríkisstjórnar og þingmanna almennt eftir því sem þeir hafa tjáð sig er líka ljóst að þetta takmarkar í rauninni sóknarfæri okkar. Augun hljóta þess vegna að beinast að þeim þriðjungi sem veldur koldíoxíðmengun hjá okkur, þ.e. frá samgöngum og af fiskiskipaflotanum. Þar eru hin eiginlegu sóknarfæri okkar, bæði til þess að draga úr mengun og til að auka nýtingu á innlendum, vistvænum orkugjöfum. Það er afskaplega mikilvægt að hvetja almenning og efnahagslífið allt til að stíga fyrstu skrefin. Vandinn er yfirleitt sá að hefja leikinn. Ryðja þarf úr vegi ýmsum hindrunum, ekki síst lögum og reglugerðum en þó þarf fyrst og fremst að skoða hin efnhagslegu áhrif og um leið umhverfisþættina. Fyrstu skrefin eru oft erfiðust og dýrust og vandasamast að rata á þau. Hv. Alþingi lýsti þeim vilja sínum í verki með því að samþykkja sem lög frá Alþingi skömmu fyrir síðustu jól afnám vörugjalds á vistvæn ökutæki. Þar með var Alþingi í rauninni að lýsa vilja sínum í verki með því að lækka innkaupaverð á þessum vistvænu samgöngutækjum. Hins vegar er þar ekki nógu langt gengið því að í ljós hefur komið, m.a. í lögum um fjáröflun til vegagerðar, að þar eru ýmis íþyngjandi ákvæði, ekki síst það ákvæði er lýtur að rafbílum þar sem af þeim þarf að greiða þungaskatt rétt eins og af dísilbílum. Þessu þarf að breyta til að gera rafbíla og vistvæna bíla aðgengilegri fyrir almenning. Ég ítreka að í rauninni er það á þessu sviði sem sóknarfæri þjóðarinnar eru mest hvað varðar samgöngur, og síðan fiskiskipaflotinn, þó að samgöngur séu gerðar hér sérstaklega að umtalsefni. Það er einmitt markmiðið með frv. að auðvelda almenningi aðgang að vistvænum ökutækjum með því að fella brott tímabundið annars vegar þungaskatt og hins vegar virðisaukaskatt af slíkum ökutækjum. Þau eru varla til staðar í dag en með þessu er verið að hvetja fólk og auka líkurnar á því að almenningur og fyrirtæki hér festi kaup á slíkum bifreiðum. Nú reynir í rauninni á viljann, enn frekari vilja hv. Alþingis í þessum efnum. Ég hygg, eins og hér hefur áður komið fram, að skoðanir þingmanna séu almennt nokkuð jákvæðar fyrir þessu og ég trúi því að frv. þetta eigi að geta fengið jákvæða afgreiðslu á hv. Alþingi. Ýmsir hafa eðlilega spurt hvort allt tal um vistvæn ökutæki sé raunhæft eða ekki og telja jafnvel að nokkuð langt sé í land með að svo verði. Ég vil í því sambandi nefna þrjú atriði: Í fyrsta lagi að þann 29. janúar sl. urðu borgaryfirvöld í Óslóarborg að gefa út viðvörun til íbúa borgarinnar þar sem gamalmenni og asmasjúklingar voru varaðir við því að vera utan dyra vegna mengunar frá bílum í Óslóarborg. Í öðru lagi vil ég vitna til forsíðu breska dagblaðsins Independent. Á forsíðu þess þann 14. janúar sl. voru birtar niðurstöður úr opinberri könnun fyrir bresku ríkisstjórnina þar sem fram kemur að árlega látist 24.000 Bretar af völdum bílamengunar og eru þó ótaldir þeir sem fá sjúkdóma án þess þó að látast af þeirra völdum. Í þriðja lagi vil ég nefna niðurstöður Kyoto-ráðstefnunnar og viðbrögð alþjóðasamfélagsins við þeim skuldbindingum sem þar var skrifað undir. Því má að auki bæta við sem höfuðborgarbúar verða í vaxandi mæli varir við, ekki síst á vetrardögum, þegar mengunarský af völdum bílaumferðar leggst yfir okkar hreinu og ágætu höfuðborg. Áhrifin í alþjóðasamfélaginu eru gífurleg af þeim tíðindum sem ég vitnaði til áðan frá Ósló, dagblaðinu Independent og Kyoto-ráðstefnunni. Það er ljóst að alþjóðasamfélagið ætlast til þess að þjóðir heims dragi úr mengun og líta svo á að mengun sé að verða eitt meginvandamál alheimsins í dag. Þrýstingur almennings á stjórnvöld hvers ríkis, á bílaframleiðendur og aðra, leiðir til þess að bílaframleiðendur leggja nú orðið árlega milljarða til rannsóknastarfa og þar er þróunin ótrúlega hröð. Það má segja að tækninni á því sviði fleygi hraðar fram en nokkurn mann hefur órað fyrir. Ég held að segja megi að vistvæn ökutæki muni koma innan fárra ára og eru þegar komin á götur ýmissa stórborga nágrannaþjóða okkar og við eigum að taka þátt í því þróunarstarfi og þeim leik. Ég minni líka í þessu sambandi á opinbera yfirlýsingu frá stjórnarformanni Daimler-Benz þar sem hann fullyrðir að vetni verði orkugjafi 21. aldar fyrir bíla. Hingað hafa komið fjölmargir erlendir gestir og mér er kunnugt um að von er á enn fleirum á næstu vikum og mánuðum vegna þessa. Þeir líta mjög til Íslendinga, ekki síst meðan þessi mál eru á tilraunastigi og það er ekki síst smæð samfélagsins á Íslandi sem þeir líta til. Stundum heyrist, herra forseti, í þessari umræðu að vetni t.d. sem orkugjafi sé of dýrt. Þá vil ég svara tvennu: Annars vegar ef menn segja að vetni sé of dýrt, þá hljóta menn líka að spyrja fyrir hvern. Nú kann að vera hægt að færa rök fyrir því að það sé of dýrt fyrir einstaklinga og fyrirtæki í dag. En um leið og menn halda því fram að vetni sé of dýrt og ætla að einblína á bensín, olíu og hina mengungarríku orkugjafa, þá eru menn í rauninni að segja: Við ætlum að halda okkur við þá mengandi orkugjafa og vísa síðan afleiðingunum, vísa reikningnum yfir til afkomenda okkar. Ég tel slíkt tal vera ábyrgðarleysi. Við höfum miklu ríkari skyldur gagnvart afkomendum okkar en þær að skilja eftir sviðna jörð fyrir þá. Hins vegar er rétt að nefna að þó að framleiðslukostnaður í dag af vetni sé meiri en af bensíni, þá ber að hafa í huga að orkan í bensíni á hefðbundinni sprengivél á bíl nýtist aldrei meira en 22--25% meðan orka í vetni á efnarafala nýtist u.þ.b. 70--80%, jafnvel er talað um 90%. Metanól á sprengivél nýtist 45%. Þetta þýðir með öðrum orðum að meira en helmingi minna magn af vetni þarf til að ná sömu orku og út úr samsvarandi magni af bensíni og svipað gildir um metanól. Með þessum rökum má því með sanni segja að þegar í dag er vetni orðið samkeppnisfært við bensín og eru þá ótalin hin siðfræðilegu rök um framtíðina og afkomendur okkar. Ég ætla ekki að viðhafa fleiri orð um vetni og möguleika þess að öðru leyti en því að þegar hafa ýmsir bílaframleiðendur lýst því yfir að þeir muni hefja fjöldaframleiðslu á þeim innan tveggja til fimm ára, sumir innan tveggja og aðrir innan fimm ára. Þá er líka rétt að benda á að engin spá um tækniþróun á sviði vetnis hefur staðist. Þær hafa allar hrunið með neikvæðum formerkjum. Hlutir hafa einfaldlega gerst miklu hraðar en áætlanir gerðu ráð fyrir og veldur þar hin harða krafa alþjóðasamfélagsins um úrbætur á sviði umhverfismála. Ef við víkjum að rafbílum, þá hafa gífurlega miklar framfarir orðið á því sviði. Þeir rafbílar sem við höfum e.t.v. hugmynd um og mynd af í huga okkar eru einhverjar kraftlitlar pútur sem séu heldur máttlausar og til lítils brúklegar. Nú eru hins vegar komnir fram á sjónarsviðið og eru í fjöldaframleiðslu hjá ýmsum bílaframleiðendum bílar sem kalla má alvörubíla sem eru rúmgóðir og búnir öllum nútímaþægindum en knúnir áfram með raforku. Mjög algengt er að slíkir bílar nái 100--120 km á hleðslunni án þess að þurfa að setja þá í samband og er mjög auðvelt að tengja þá veitukerfi umhverfisins. Í framhaldi af því hefur orðið stefnumörkun hjá ýmsum þjóðum Evrópu. Ég nefni t.d. Frakkland, í borginni La Rochelle sem er líklega leiðandi í Evrópu á þessu sviði. Þar hafa menn komið sér upp hleðslustöðvum með kerfisbundnum hætti, veitt almenningi mjög greiðan aðgang að orku og bílum með ýmsum aðgerðum. T.d. endurgreiðir hið opinbera ákveðinn hluta af bílverði ef fólk kaupir rafbíla. Í Grikklandi hafa ákveðin svæði, undir forustu gríska samgönguráðherrans sem áður leiddi umhverfisnefnd á vegum Evrópusambandsins, verið helguð rafbílum og vistvænum bílum og ákveðin hverfi helguð þeim og þar fá ekki mengandi bílar að aka um. Ég nefni þetta sem dæmi um stefnumörkun þeirra stjórnvalda sem hafa metnað til að koma á slíku fyrirkomulagi þar sem vistvæn ökutæki hafa forgang fram yfir önnur, enda er þar um þjóðarhagsmuni að ræða. Í sambandi við rafbílana er afskaplega mikilvægt að byggja upp innviði. Það er ekki nóg að flytja inn rafbíla. Tryggja þarf einnig að þeir hafi aðgang að rafmagni, helst ódýru rafmagni. Byggja þarf upp innviði þannig að fólk sem fer til vinnu sinnar á bílum geti sett þá í samband við veitukerfi á meðan fólk stundar vinnu sína. Mér er kunnugt um að á vegum Reykjavíkurborgar og veitustofnana Reykjavíkur er unnið að markvissri stefnumörkun á þessu sviði þannig að verið er að byggja upp svokallaðan infrastrúktur fyrir rafbíla. Ég vil síðan nefna að það er afskaplega mikilvægt að við horfum til þess sem ég nefndi áðan, þ.e. smæðar efnahagssamfélags okkar, þar sem þjóðir heimsins eru af fullri alvöru að líta til þess að koma á vistvænum ökutækjum. Þar er erfiðara að gera tilraunir vegna stærðar þeirra samfélaga og mjög er þess vegna litið til Íslendinga vegna smæðar okkar, vegna reynslu okkar af því að breyta um orkugjafa, samanber hitaveituna í stað kola og olíu, og vegna þess hve hér ríkir mikill stöðugleiki og þar fram eftir götunum. Hér er með öðrum orðum auðvelt að gera tilraunir sem má síðan yfirfæra á stærri samfélög. Áhugi erlendra aðila er gífurlegur, ekki síst vegna þessa þáttar. Við getum sem sagt verið stefnumarkandi og við eigum að sýna þá djörfung og þá framsýni að vera áfram leiðandi varðandi nýtingu vistvænna orkugjafa. Við eigum að stíga fyrstu skrefin. Frv. er einmitt liður í því og í rauninni forsenda þess að fyrstu skrefin verði stigin af einhverri alvöru. Ég vil vekja athygli á því að hér er gert ráð fyrir tímabundnu ákvæði um niðurfellingu þungaskatts og virðisaukaskatts á vistvæn ökutæki. Lögð hefur verið fram metnaðarfull vegáætlun og er hún til umfjöllunar á hv. Alþingi. Einnig er ljóst að tekjur til vegamála koma af skatti af ökutækjum. Þess vegna er ljóst að þegar kemur að því að vistvænum ökutækjum fjölgar hér, þá þarf ríkissjóður og ríkisvaldið að bregðast við með einhverjum hætti og tryggja þennan tekjupóst með öðru móti. En í frv. er gert ráð fyrir að þetta ákvæði gildi fyrst um sinn aðeins til fimm ára meðan verið er að stíga fyrstu skrefin, en það gefur þá hv. Alþingi færi á að meta stöðuna að loknum þeim fimm árum og stíga næstu skref í framhaldi af því. Ég vil rétt að lokum, herra forseti, rifja upp hvers vegna er mikilvægt fyrir okkur að stíga þessi skref. Það er í fyrsta lagi vegna umhverfisþáttanna. Við stöndum frammi fyrir hinu alvarlega máli sem er mengun, ekki síst loftmengun, og gróðurhúsaáhrifum, sem ógna lífríki á jörðu. Við Íslendingar höfum verið leiðandi í því að vinna gegn þessari mengun og við eigum að halda því áfram og halda forustu okkar á því sviði. Við eigum að setja markið hátt hvað varðar umhverfisþáttinn. Það er útgangspunkturinn. Í öðru lagi vil ég nefna að efnahagsleg og atvinnuleg rök gilda einnig. Við kaupum innflutta mengandi olíu fyrir um 10 milljarða árlega. Með því að geta framleitt þá orku innan lands höldum við þeim fjármunum í efnahagskerfi okkar og látum þá fjármuni vinna með okkur, skapa störf, ýta undir rannsóknir, ýta undir vísindi og tækni og þar með í rauninni að hækka menntastig þjóðarinnar. Þetta er afskaplega mikilvægur þáttur til viðbótar við umhverfisþættina. Ég vil síðan nefna sem þriðja atriðið og taka dæmi af Íslenskri erfðagreiningu sem er eitt af óskabörnum þjóðarinnar um þessar mundir, og við getum sannarlega verið stolt af, en ein meginástæða þess að erlendir fjárfestar koma til samstarfs við Íslenska erfðagreiningu er hátt menntastig starfsfólksins sem þar er og ekki síður smæð samfélagsins. Þar kemur aftur þessi þáttur sem skín svo víða í gegn að hér er auðvelt að gera tilraunir á takmörkuðu sviði vegna smæðar okkar og við eigum einmitt að yfirfæra þá reynslu sem gafst af Íslenskri erfðagreiningu í samstarfi við erlenda aðila yfir á orkugeirann varðandi samgöngutæki. Vissulega heyrast ýmsar úrtöluraddir en það er einmitt hluti af vandanum og hluti af nýjum verkefnum við að innleiða nýjungar. Ég vil rétt að lokum benda á hvaða áhrif það hefði ef frv. þetta verður að lögum. Ég tek dæmi af rafknúinni bifreið sem yrði ekið 350 km á viku hverri. Miðað við að þungaskattur yrði afnuminn má segja að lækkun á rekstrarkostnaði slíkrar bifreiðar yrði um 120 þús. kr. tekjuaukning á ári fyrir einstakling. Ég endurtek 120 þús. kr. tekjuaukning fyrir einstakling miðað við að aka 350 km á viku og þar ber ég saman annars vegar bensínbifreið sem eyðir 7 lítrum á hverja 100 km og hins vegar rafknúna bifreið sem þarf ekki að borga þungaskattinn af. Ég tel að það sé til nokkurs að vinna, 120 þús. kr. auknar ráðstöfunartekjur fyrir einstakling. Hvað varðar afnám virðisaukaskattsins veit ég um dæmi af fimm manna vel búnum rafbíl, og ætla ekki að greina frá tegundinni, sem kostar í dag 1,6 millj. í innkaupum en færi niður í 1,2 millj. og er þar með orðinn vel samkeppnisfær við venjulega bíla hvað verð snertir. Það er einmitt vegna þessa sem er svo mikilvægt að lækka verðið á slíkum bifreiðum af því að þær eru til staðar. Fyrstu bílarnir eru á leið til landsins og þess vegna er mikilvægt að hvetja almenning og fyrirtæki til að festa kaup á þessum bifreiðum því að umhverfis- og efnahagsleg rök mæla með því. Ég vil svo, herra forseti, vonast til að frv. fái jákvæða afgreiðslu og verði sent hv. efh.- og viðskn.