Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta er í annað sinn sem skýrsla um meðferð dómsmála er lögð fyrir Alþingi. Skýrsla þessi var lögð fram nokkru fyrir áramót, en dregist hefur að taka hana til umr. m. a. vegna mikilla anna hér í þinginu. Þegar fyrrv. dómsmrh. mælti fyrir samsvarandi skýrslu á síðasta þingi lýsti hann þeirri von sinni, að það yrði framvegis árviss afburður að slík skýrsla yrði lögð fyrir Alþ. Tek ég undir þessi orð. Þeir, sem best þekkja, eru sammála um að skýrslan frá í fyrra hafi almennt rekið á eftir málum í dómskerfinu. Hún hefur því ekki aðeins veitt þm. og öllum almenningi upplýsingar um gang einstakra dómsmála, heldur hefur hún einnig veitt dómendum visst aðhald. Þótt dómstólarnir séu og eigi að vera sjálfstæðar stofnanir í þjóðfélaginu er það sjálfsögð krafa þjóðfélagsþegnanna að dómsmál gangi hratt og örugglega fyrir sig, þótt ekki megi gleyma því að meginmarkmið málsmeðferðarinnar sé að fá sem réttasta niðurstöðu í hverju máli. Skýrsla sú, sem hér liggur fyrir, tekur eins og sú fyrri aðeins til dómsmála í svokallaðri þrengri merkingu, þ. e. einkamála og sakamála sem svo eru nefnd. Hún tekur ekki til fógeta-, uppboðs- og skiptagerða. Full ástæða væri til að taka þær með næst þegar skýrsla af þessu tagi verður gerð, þótt það sé vissum vandkvæðum bundið og mikil vinna. Samkv. skýrslunni var samtals 106 einkamálum, sem þingfest voru fyrir 1. okt. 1976, enn ólokið 1. okt. 1978. Eru það heldur færri mál en fram kom í skýrslunni sem lögð var fram á síðasta þingi, því þá voru mál, sem verið höfðu til meðferðar tvö ár eða lengur, alls 113. Ýmsar ástæður liggja til þess, að yfir 100 mál dragast svo á langinn sem raun ber vitni. Að mínum dómi er ekki ástæða til þess hér að rekja þær ástæður lið fyrir lið, en þær helstu eru fjarvistir eða veikindi aðila, vitna eða lögmanna. Því er þó ekki að neita að seinagangur setur of mikinn svip á málsmeðferð hjá einstökum embættum eða einstökum dómurum. Við því síðarnefnda verður að sjálfsögðu að bregðast eins og vikið verður að hér á eftir. Sé lítið til sakamála hefur fremur sigið á ógæfuhliðina en hitt frá því í fyrra. Samkv. skýrslunni var 346 málum enn ólokið 1. okt. 1978, þar sem ákæra á hendur sakborningi eða sakborningum hafði verið gefin út fyrir 1. jan. það ár. Ári áður hafði 239 málum verið ólokið þegar liðið höfðu 10 mánuðir eða lengri tími frá útgáfu kæru. Aukningin nemur því u. þ. b. 45% , sem er því miður allt of mikið. Ástæðurnar eru enn sem fyrr þær sömu, fjarvistir eða veikindi þeirra sem hlut eiga að máli. Þessi dráttur á málsmeðferð verður þó ekki réttlættur með því einu. Staðreynd er að sums staðar er vinnuálag á dómendum óhóflega mikið, en ofan á það bætist, að því er virðist, skortur á hagkvæmu skipulagi á vinnubrögðum. Þeim þætti hefur að mínum dómi verið gefinn of lítill gaumur þegar rætt hefur verið um úrbætur í dómskerfinu. Þegar spurst var fyrir um gang einstakra dómsmála við undirbúning þeirrar skýrslu, sem hér er til umr., var þess óskað að hlutaðeigandi dómendur eða fulltrúar þeirra bentu á hvað eina það sem þeir teldu horfa til aukinnar hagkvæmni við rekstur dómsmála og að hraðað gæti gangi þeirra. Allmörg svör bárust við þessari fsp., og hefur verið unnið úr þeim eftir því sem unnt hefur verið, Í framhaldi af því hafa verið gerðar ráðstafanir til að flýta málsmeðferð hjá einstökum embættum, og aðrar slíkar ráðstafanir eru fyrirhugaðar. Með þessu er stefnt að því, að það heyri innan fáeinna ára til algerra undantekninga að meðferð einkamála dragist lengur en tvö ár fyrir undirrétti og meðferð sakamála lengur en eitt ár. Það má segja að það séu þau markmið sem við erum að reyna að setja okkur í þeim endurbótum sem unnið er að á sviði dómsmála. Ég vil upplýsa það hér, að gerð hefur verið á því sérstök könnun, hvort ekki sé unnt að hraða meðferð mála hjá embætti ríkissaksóknara. Rétt er að taka það fram, að sú könnun hefur farið fram í fullu samráði við ríkissaksóknara og aðra starfsmenn embættisins. Til þessarar könnunar hafa verið fengnir sérfróðir menn í verkskipulagningu, og er skýrsla frá þessum mönnum væntanleg eftir örfáa daga. Samhliða því, að ný gjaldþrotalög tóku gildi um síðustu áramót, hafa verið gerðar ráðstafanir til að hraða meðferð gjaldþrotamála. Ekki er enn komið ljós, hvort sú verður raunin, en enginn vafi leikur á því að tilkoma hinna nýju laga er stórt framfaraskref á þessu sviði. Hið sama er að segja um tilkomu hinna nýju þinglýsingalaga. Þau eru aftur á móti ekki nema fyrsta skrefið í þá átt að færa framkvæmd þinglýsinga til nútímans, ef svo má að orði komast. Ég býst við því, að þeir séu fleiri en ég sem telja að vinnubrögð öll við þinglýsingar séu fremur fornfáleg. Að þessu er nú unnið í beinu framhaldi af gildistöku laganna. Þarna er í athugun að taka upp nýja tækni, eins og t. d. svokallaðar míkrófilmur eða jafnvel tölvuskráningu, en hins er þó að gæta að allar slíkar breytingar eru mjög kostnaðarsamar. Ég hef áður á þessu þingi í tilefni fsp. lýst stöðu nokkurra dómsmála sem fjallað hefur verið um í fjölmiðlum. Ég sé því ekki ástæðu til þess nú að gera frekari grein fyrir þessum málum né öðrum sem talin eru upp í skýrslunni um meðferð dómsmála, en er að sjálfsögðu reiðubúinn til þess ef þess er óskað. Í stað þess vil ég koma á framfæri nokkrum upplýsingum um störf svonefndrar fullnustumatsnefndar, sem tók til starfa 1. mars 1978. Í þeirri nefnd eiga sæti Jónatan Þórmundsson prófessor, Ólafur Ólafsson landlæknir og Jónas Jónasson formaður Sambands lögreglumanna. Nefndin metur allar þær umsóknir er dómsmrn. berast um reynslulausn úr fangelsi, náðun og uppreisn æru. Síðan nefndin tók til starfa hefur að jafnaði verið farið eftir umsögnum hennar við úrlausn slíkra mála. Á tímabilinu 1. mars til 31. des. 1978 hélt fullnustunefnd 22 fundi og tók alls 155 erindi til afgreiðslu. Beiðnir um náðun voru alls 112. Mælti nefndin með náðun í 44 skiptum af þeim 112. Beiðnir um reynslulausn reyndust alls 33. Mælt var með reynslulausn í 17 skipti af þeim 33. Loks bárust 7 beiðnir um uppreisn æru. Mælt var með æruuppreisn í 5 skipti af þessum 7. Í framhaldi af þessu er rétt að það komi hér fram, að um síðustu áramót biðu 335 óskilorðsbundnir fangelsisdómar fullnustu hjá dómsmrn. Þessir 335 dómar vörðuðu 264 einstaklinga. Flestir þessara dóma hljóða upp á fangelsisvist stuttan tíma. Þó er refsitími 51 dóms lengri en eitt ár. Um síðustu áramót sátu 56 einstaklingar í afplánunarfangelsum hér á landi. Þar af voru 42 að afplána refsidóma, 7 í gæsluvarðhaldi, 2 höfðu verið sviptir sjálfræði og 5 voru dæmdir til að sæta öryggisgæslu. Að auki dvöldust tveir Íslendingar, sem dæmdir höfðu verið til að sæta öryggisgæslu, á viðeigandi hælum erlendis. Þess má geta, að frá 1. mars til 31. des. 1978 bárust rn. dómsgerðir í refsimálum alls 711 einstaklinga, en flestir þeirra dóma varða ölvun við akstur. Ég taldi rétt, herra forseti, að þessar upplýsingar kæmu hér fram, því að mér er ljóst að fullnusta dóma hefur verið allmjög í molum hjá okkur. Aðstaða hefur iðulega ekki verið til að framkvæma dóma eins og æskilegt væri og með þeim hraða sem að ber að stefna. En ég tel að bæði með störfum þeirrar nefndar, sem ég nefndi áðan og fjallar um allar beiðnir um breytingar á slíkum dómum, og með kerfisbundnara starfi starfsmanna í dómsmrn. hafi þessi mál þegar komist í stórum betra horf en áður var. Aftur á móti er það skoðun mín, að þessar hegningar þurfi að taka allar til endurskoðunar og leita beri að öðrum leiðum en fangelsum sem refsingu í hegningarmálum. Því hef ég látið sérstaka nefnd starfa að því að endurskoða hegningarlögin, og vænti ég till. frá henni mjög fljótlega. Herra forseti. Ég hef lokið,við að fylgja úr hlaði skýrslu þeirri um meðferð dómsmála sem lögð var fyrir Alþ. fyrr í vetur. Þrátt fyrir að margt hafi áunnist á sviði dómsmála á síðustu árum er skýrslan þörf áminning um að betur má ef duga skal. Ég mun beita mér fyrir því, að fram fari rækileg athugun á því, hvort æskilegt sé að breyta núverandi dómskerfi, t. d. með því að skjóta inn nýju dómstigi milli héraðsdóms og Hæstaréttar. Þetta er nú í ítarlegri athugun, og vænti ég að niðurstöður þeirrar athugunar liggi fyrir áður en þing kemur saman að hausti. Einnig mun ég athuga hvort hagkvæmara sé og vænlegra til árangurs að bæta það kerfi sem fyrir er. Það mun fylgja þeirri niðurstöðu sem ég nefndi. Herra forseti. Ég hef þá lokið að mæla fyrir þessari skýrslu, en er að sjálfsögðu reiðubúinn að svara þeim spurningum sem fram kunna að koma og ég kann svör við.



Herra forseti. Sú skýrsla, sem hæstv. dómsrh. hefur hér flutt Sþ. og mun vera önnur sinnar tegundar, horfir auðvitað til framfara. Hún miðar að því, að aukin séu tengsl og upplýsingastreymi milli almenningsálits og yfirstjórnar dómsmála, og slíkrar upplýsingar almenningi í landinu til handa hygg ég að séu ævinlega til góðs. Í máli hæstv. ráðh. kom fram mjög veruleg gagnrýni á yfirstjórn dómsmála undanfarin ár og virkni og vinnubrögð í þessu kerfi. Undir þá gagnrýni tek ég heils hugar. Og í framhaldi af gagnrýni hæstv. ráðh. á virkni og vinnubrögð í þessu kerfi á undanförnum árum vil ég í örfáum orðum leitast við að gera grein fyrir því, hvað hefur verið að gerast að því er varðar aðfinnslur manna við gang mála í þessum tiltekna málaflokki. Þegar horft er til dómsmálastjórnar undanfarinna ára verða menn að skilja að sá áratugur, sem nú er að líða, sker sig úr öðrum hliðstæðum tímabilum vegna hinnar miklu óðaverðbólgu sem hér hefur ríkt. Óðaverðbólga er auðvitað afleiðing stjórnleysis, en hún er einnig aðferð til þess að færa til fjármuni, og þess vegna eignir, stöðugt frá þeim, sem spara með einum eða öðrum hætti, og til hinna sem aðstöðu hafa til að fá lán. Ég er þeirrar skoðunar, að þegar þetta kerfi hefur haldist ár eftir ár hnigni öllu fjármálasiðferði í landinu mjög. Það verða óljósari hugmyndir um hvenær menn eru að eyða eigin aflafé og hvenær menn eru að eyða aflafé annarra. Af sjálfu sér leiðir að allar slíkar hugmyndir manna brenglast mjög og þegar þetta gerist fer það fljótlega að þróast að menn, sem að öðru leyti hafa hvorki til þess upplag né vilja, fara að dansa línudans á mörkum þess leyfilega að því er tekur til landslaga og eru fyrr en varir komnir upp á kant við lagakerfið í landinu. M. ö. o. er ég þeirrar skoðunar, að sú gífurlega aukning efnahagslegra brota, sem augljóslega hefur átt sér stað í landinu á þessum áratug, eigi rætur sínar að rekja til óðaverðbólgu og þeirrar brenglunar sem ævinlega og alls staðar hefur fylgt óðri verðbólgu. Svo fór, að þegar þetta fór að verða áberandi þáttur, fyrst í efnahagskerfinu og síðan í einum meginþætti stjórnkerfisins, þ. e. í dómsmálakerfinu, þá reyndist dómsmálakerfið engan veginn vera í stakk búið til þess að mæta hinum nýju aðstæðum. Lagasetningar voru ekki til sem tóku tillit til hinna nýju aðstæðna og af leiddi að við vorum með kerfi sem varð mjög áberandi um miðjan þennan áratug - kerfi sem engan veginn og með engu móti gekk upp. Miklar umr. urðu um þetta og tiltekin mál sem tekin voru ýmist sem dæmi eða vegna þess að þau gengu sérstaklega fram af mönnum. Þetta þekkja menn mætavel. En kjarni málsins hygg ég samt vera þann, að menn verða - og þingið þá auðvitað einnig - að gera sér grein fyrir því samhengi sem í þessum hlutum er. M. ö. o. hygg ég að í grófum dráttum megi skipa afbrotum í tvo meginflokka. Annars vegar eru afbrot af þessu venjulega tagi, og ég hygg að þar hafi hvorki orðið breyting til hins betra né til hins verra ef lítið er yfir lengra tímabil og fleiri áratugi en þessa. Hins vegar eru svokölluð efnahagsleg afbrot. Þar hefur hin skelfilega þróun átt sér stað og fyrst og síðast af verðbólguástæðum og sérstöku verðbólguástandi og þeirri brenglun hugarfarsins sem slíku ástandi hefur ævinlega fylgt. Í sjálfu sér mætti fjalla í löngu máli um hver hefðu átt að vera hin æskilegu viðbrögð kerfisins og einnig hver hafa verið viðbrögð kerfisins. Bæði hefur um það verið fjallað að mannafli sé ónógur og ekki nógsamlega menntaður, ekki nógsamlega sérhæfður, og eins hefur verið fjallað um uppbyggingu sjálfs kerfisins. Ég er ekki viss nú að þær umr. eigi við í beinu framhaldi af skýrslu hæstv. ráðh. En þriðja þættinum hefur kannske ekki nógsamlega verið gaumur gefinn, sem snýr að löggjafanum sjálfum, vegna þess að málið mun einnig vera það, að að því er tekur til efnahagslegra afbrota eru iðulega ekki lög til, vegna þess að í almennum lögum er varta eða ekki gert ráð fyrir verðbólgu. Þarna á ég raunar við mörg mál, en vil sérstaklega tiltaka eitt. Nýlega hefur fallið dómur í máli sem kallað var Alþýðubankamál. Nú dreg ég ekki í efa eitt augnablik að þar hafi fallið réttur dómur miðað við þann lagabókstaf sem fyrir hendi er. En engu að síður er ég þeirrar skoðunar, að niðurstaða í því máli sé „móralskt“ áfall fyrir samfélagið. Ég held að niðurstaðan sé „móralskt“ áfall fyrir samfélagið vegna þess að hér eru ekki til lög sem taka sérstaklega til varðveislu fjármuna og með hverjum hætti þá eigi að draga til ábyrgðar sem treyst er fyrir fé annarra, en misfara með það. Ég endurtek að ég dreg ekki eitt augnablik í efa að þessi dómsniðurstaða er í hinu fyllsta samræmi við þann lagabókstaf sem fyrir er í landinu. Ef við einhvern er að sakast í þessum efnum, þ. e. a. s. að því er tekur til niðurstöðu þessa máls, er það við löggjafann, sem ég hygg að að þessu leyti hafi brugðist hlutverki sínu. Annað, sem hefur verið gagnrýnt og ég held að af sjálfu leiði þegar við skoðum þessi mál í samhengi við verðbólguþróun, er að þá beinist umr. að pólitískum afskiptum af þessum efnahagsmálum. Að mínu mati var þar um óheppileg afskipti að ræða. En eitt skiptir miklu máli, og það er embætti ríkissaksóknara. Ég er þeirrar skoðunar, að þegar embætti ríkissaksóknara var sett á laggirnar í upphafi síðasta áratugs hafi verið um rétt spor að ræða. Þá var verið að flytja ákæruvaldið frá pólitískum handhafa til óháðs embættismanns. En engu að síður hygg ég að af mörgum ástæðum hafi þessu embætti mistekist að því er tekur til upphaflegs ætlunarhlutverks. Ég held að því hafi mistekist einkum á þessum áratug, þegar gersamlega nýjar forsendur hafa skapast af þeim efnahagslegu ástæðum sem hér hafa verið raktar, að embætti ríkissaksóknara hafi ekki viðurkennt þessi svokölluðu efnahagslegu afbrot sem snaran þátt í fjármálakerfinu hér á landi. Það hefur að minni hyggju ekki sýnt frumkvæði. Það hefur þess vegna verið of kerfishlýðið, og að því er tekur til þessara tilteknu mála sem ég flokka sérstaklega, þ. e. a. s. hinna efnahagslegu afbrota, hefur embættið ekki sýnt það nauðsynlega frumkvæði sem til var ætlast þegar það var stofnað. Það hefur ekki verið sú vörn fyrir þann þorra þegnanna, þann mikla meiri hluta sem ekki hegðar sér á skjön við almennar leikreglur samfélagsins. Að því leyti hefur þetta embætti að minni hyggju brugðist. Þegar öll þessi mál eru skoðuð verður ekki hjá því komist að nefna þá hættu sem er fyrir hendi þegar vaxandi og hærra hlutfall afbrota er af því efnahagslega tagi sem hér hefur verið gert að umræðuefni. Liggur þá nærri að rétt sé að orða það svo, að um eins konar stéttaskiptingu afbrotanna sé að ræða. Efnahagslegu afbrotin eru stundum kölluð hvítflibbaafbrot líka, og hvert barn veit hvað átt er við með því orðfæri, nefnilega að þeir, sem ganga á skjön við almennar leikreglur í samfélaginu, eru gjarnan úr hópum sem áður höfðu haft hærri tekjur. Sú hætta er fyrir hendi þegar þessi þróun fer að gerast, að kerfið fari að haga sér öðruvísi, vægilegar en það áður gerði. Þetta er auðvitað pyttur sem ósæmilegt er að stjórnkerfið skuli geta dottið ofan í. Ég óttast að á undanförnum árum hafi þetta einmitt verið að gerast. Út úr þessu ástandi þurfum við að brjótast af öllum mætti til að sú almenna leikregla sé í heiðri höfð að allir - í bókstaflegum skilningi allir - séu jafnir fyrir lögunum. Hæstv. dómsmrh. flutti ekki alls fyrir löngu svör við fsp. um 11 tiltekin afbrotamál sem öll áttu það sammerkt, eins og hann raunar gat um áðan, að hafa verið til umfjöllunar í fjölmiðlum, en í annan stað að vera úr flokki efnahagslegra afbrota. Um mörg þessara mála mætti fara nokkrum orðum vegna þess, hversu skýrandi þau eru. En á því aðalatriði vil ég vekja athygli, að þegar maður er að bíða eftir því að dómur falli fær hann auðvitað eftir sem áður tiltekinn dóm, og því lengur sem það dregst að maðurinn fái dóminn, því lengur þarf hann að bíða og því lengri tími líður frá því að málið hófst og þangað til sakirnar við samfélagið eru gerðar upp. Það er þess vegna ekki síst í þágu þeirra sem brotið hafa leikreglur samfélagsins með þessum hætti að málum sé hraðað eftir fremsta megni, svo fremi vitaskuld að ekki komi niður á réttarörygginu í landinu, en um þá almennu reglu eru menn sammála. Slík mál sem hæstv. ráðh. gerði grein fyrir fyrir nokkrum vikum og drap á aftur áðan eru mýmörg og hanga ekki aðeins yfir hausamótum samfélagsins alls, heldur einkum og sér í lagi yfir hausamótum þeirra sem leikreglurnar hafa brotið. Það er auðvitað óskemmtilegt í alla staði að langur tími skuli liða-og sá tími samanlagður skuli lengjast svo mjög fyrir vikið uns þessi mál hafa verið upp gerð. Í þeirri tilteknu skýrslu, sem hæstv. ráðh. gerði grein fyrir, kemur fram að enn hefur fjölgað málum sem ekki eru fullkláruð. Að því er tekur til opinberra mála má vekja athygli á því, að þrátt fyrir það alræmda frumkvæðisleysi sem ég tel vera hjá opinberum saksóknara er eftirtektarvert hvað slík mál vega þungt. Fjársvik eru 46, skjalafals 16, fjárdráttur 8, tolllagabrot 5. Þetta hygg ég að sé enn undirstrikun þess, að við verðum með sértækum aðgerðum að ganga gegn þessari þróun, að reyna að snúa við blaðinu, en jafnframt verðum við að átta okkur á því til hlítar, hvað sú þróun er náskyld verðbólguþróuninni í landinu, vegna þess að verðbólgan hagar sér nákvæmlega eins á Íslandi og alls staðar annars staðar: hún færir eignir og fjármuni stjórnlaust og miskunnarlaust til. Að lokum, vegna þess að það er þessu máli náskylt, vil ég vekja athygli á því, að fyrir Nd. Alþ. liggur frv. þar sem gert er ráð fyrir að taka einn þátt þessara mála sérstaklega út úr, þ. e. að setja upp sérstakan dómstól sem sé undir dómsmrn. og hafi með skattalagabrot að gera. Þar er um að ræða beinar till., sem lúta að málum náskyldum þessum. Ég hygg að af reynslu slíkra dómstóla, m. a. í fíkniefnamálum, megi að því rök leiða, að vegna þess hversu sérstakt vandamál þetta er beri samfélaginu að snúast gegn því með sérstökum aðgerðum. Það er aðeins ein till. af mörgum sem að þessu lúta. En það gildir um þessi mál eins og mörg önnur, að fyrst er að átta sig á orsökunum og baksviðinu - og ég endurtek enn að orsakir og baksvið þessa liggja í verðbólguástandi þessa áratugs. Þess vegna hefur þessi aukning átt sér stað. Það var ekki tilbúningur vondra manna að þetta væri orðið alvarlegt ástand. Þetta voru staðreyndir. Orsakirnar liggja þarna. Best af öllu væri auðvitað að uppræta sjálfar orsakirnar, en það er einnig sannfæring mín að úr þessum ósköpum mundi þá draga. Hvort tveggja yrði til mikilla bóta: að lækka verðbólgu og að samfélagið sneri sér af alvöru að þeim verkefnum sem hér hafa verið gerð að umræðuefni.



Herra forseti. Ég hef litlu við það að bæta, sem ég sagði áður, og get tekið undir margt sem kom fram hjá hv. ræðumanni. En þó vil ég leiðrétta það sem hann sagði, að í ræðu minni hefði komið fram mikil gagnrýni á dómskerfið. Ég vil ekki orða það svo. Ég held nefnilega að skýringin hjá honum hafi verið hárrétt þegar hann nefndi að sú óðaverðbólga, sem hér hefur geisað, hafi orðið, ef ég má orða það svo, dómskerfinu ofviða því afbrotamálum hafi fjölgað. En ég hef líka vakið athygli á því, að verulegar umbætur hafa verið gerðar á dómskerfinu á síðustu árum. Ég nefndi nokkur lög og get bætt við lögum eins og um rannsóknarlögreglu ríkisins o. fl. Ég vil einnig að það komi hér fram, að ekki síst saksóknari sjálfur hefur lýst fyrir mér verulegum áhyggjum af þeim fjölmörgu málefnum sem ekki hefur tekist að koma í gegnum það embætti eins hratt og hann hefði viljað. Ég gat þess áðan, að í fullu samráði við hann voru ráðnir sérstakir sérfræðingar til þess að skoða alla meðferð mála þar. Till. þeirra hafa verið kynntar mér og ég fæ þær fljótlega í hendur formlega. Þar er um allviðamiklar breytingar á starfsaðstöðu saksóknaraembættisins að ræða. Í ljós kemur að öll sakaskrá er komin úr böndum og það má heita ógerlegt að halda henni við eins og nauðsynlegt er. Þarna er dæmi um kostnaðarsama lagfæringu sem er í því fólgin að setja sakaskrá inn á tölvu, eins og ég hygg að ég hafi nefnt áðan, þar sem allar leiðréttingar og öll vinna við að fletta upp yrði miklu fljótari en er með þeirri handavinnu sem þarna tíðkast nú. Ég nefni þetta eingöngu sem dæmi um endurbætur sem unnt er að gera, en kosta mikla fjármuni. Einnig hefur verið bent á að vel komi til greina að ráða til bráðabirgða sérstaka lögmenn til þess að vinna í ýmsum málum sem starfsliði hefur ekki tekist að koma frá sér, þótt þarna sé unnið mjög mikið, og reyna að hreinsa frá. Það er í athugun. Þetta krefst einnig fjárveitingar og fram á slíka fjárveitingu mun verða farið við fjárlagagerð. - Ég vil sem sagt undirstrika að margt hefur verið gert til þess að bæta, þótt það hafi ekki dugað, undir það tek ég með hv. þm., til að fást við öll þau mörgu mál sem að hafa streymt. Ég endurtek einnig, að ég er ekkert síður en hv. þm. óánægður með hve mörg mál hafa dregist, en ég undirstrika að starfsmenn þessara stofnana eru kannske óánægðari en við báðir til samans með það og hafa komið til mín oft og einatt og lagt áherslu á að þarna þurfi að verða breytingar á. Sú gagnrýni, sem hefur komið fram á þetta starf, hefur náttúrlega fyrst og fremst bitnað á þeim og þeir eru sér þess fullmeðvitandi að margt þarf að lagfæra. Að því er sem sagt ötullega unnið. Von mín er sú, að við náum þeim markmiðum sem ég nefndi áðan um málsmeðferð. Það tekur einhvern tíma, en ég vona að Alþ. veiti stuðning sinn til að það megi takast.



Herra forseti. Sú þáltill., sem hér hefur verið flutt, kveður á um úrbætur í símaþjónustu landsmanna. Ég hygg að hv. þm. sé þýðing símaþjónustunnar það ljós að ekki þurfi að fara mörgum orðum um það. Ef þessa tækis nyti ekki við yrði kollvarpað þeim lífsmáta sem við höfum tileinkað okkur. Síminn er eitt af grundvallaratriðum nútímaþæginda og öryggis sem við viljum búa við, enda er nú svo komið að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar getur notið þess tækis og gripið það hvenær sem er og hringt nær hvert á land sem er án nokkurrar milligöngu. Þetta þykir okkur sjálfsagt og þetta verður að vana. Hins vegar er ekki hugsað út í að allstór hópur manna nýtur ekki þessara þæginda, en þar hef ég í huga fólkið í sveitum landsins, sem víða verður enn að láta sér nægja allt niður í fjögurra tíma þjónustu símstöðva, en er í annan tíma án þessarar þjónustu. Þetta er í fyrsta lagi óviðeigandi öryggisleysi, sem þarf að bæta, og það er jafnframt eitt skref til aukins jafnaðar í þjóðfélaginu að gera það. Í till. er lagt til að gerð verði áætlun um uppbyggingu sjálfvirks símkerfis í sveitum og fari sú uppbygging fram á 5 árum, og byggi ég skoðun mína á tímalengdinni á viðtölum við fróða menn í þessu efni. Annað markmið þessarar till. þarf að fara saman með slíkri áætlanagerð, en það er stækkun sjálfvirku símstöðvanna. Nú er fjöldi manna í þéttbýli símalaus vegna þess að stöðvarnar, sem eiga að þjóna þeim, eru fullnýttar. Þar sem ég þekki best til á Austurlandi er ástandið í þessum efnum mjög slæmt og ekki færri en 10 símstöðvar þar sem brýn þörf er á stækkun. Fjöldi fólks er á biðlista eftir að fá símtæki og víða er á annað ár þangað til von er til að úr rætist. Ég hef þessar upplýsingar úr skýrslu um þetta efni, sem Póst- og símamálastofnunin gaf út í des. s. l. Á fjvn. Alþ. að hafa skýrslu þessa undir höndum. Þetta ástand er óviðunandi og rýrir tekjumöguleika símans að mun. Engum bónda mundi detta í hug að svelta mjólkurkýr sínar, ef hann á annað borð ætlaði að fá úr þeim fulla nyt. Það mun öllum ljóst vera, að úrbætur í þessum efnum, fjölgun símtækja og sjálfvirkir símar í sveitum landsins, þýða aukið álag á símakerfið í heild. Þess vegna ber brýna nauðsyn til þess að styrkja símakerfið og fjölga talrásum. Þetta kallar á aukna notkun á örbylgjusamböndum, sem eru framtíðin í þessu efni. Örbylgjukerfið er nú komið norður, austur og vestur í Stykkishólm, en Vestfirðirnir eru eftir og einnig þarf að styrkja kerfið með suðurströndinni til Hafnar í Hornafirði með millistöðvum og koma á tengingu þaðan til Fáskrúðsfjarðar þannig að hringurinn náist. Örbylgjukerfið felur í sér mikil þægindi og öryggi fyrir notendur, þar sem línufjöldinn er þá ekki til trafala og auðveldara verður að ná sambandi. Það hefur vægast sagt oft verið erfitt, vegna þess að allar línur eru uppteknar. Þegar sambandi er náð kemur e. t. v. skiptiborð í einhverri stofnun sem viðkomandi á erindi við. Stúlka segir „andartak“, en það andartak getur orðið nokkuð langt meðan beðið er eftir viðkomandi. Hyllist sá sem hringir til þess að bíða vegna þeirrar þrautar sem það er að sitja og reyna að ná sambandi á yfirfullar línur hvað eftir annað. Þetta kostar taugastríð og ómælda fjármuni, og tala ég hér af áralangri reynslu af að reka erindi við höfuðborgarsvæðið í síma, mörg á degi hverjum. Fjórða markmiðið, sem getið er um í till. þessari, felur í sér að koma á meiri jöfnuði í gjaldtöku fyrir langlínusamtöl en nú er. Hugsunin, sem að baki þessu liggur, er sú að líta eigi á landið allt í heild í sambandi við langlínusamtölin, að mönnum sé gert jafnt undir höfði í því efni að hafa símasamband við opinberar stofnanir hvar sem þeir eru staddir á landinu. Það er auðvitað ekkert launungarmál, að þær stofnanir, sem hér um ræðir, eru flestar á höfuðborgarsvæðinu. Höfuðborgarhlutverk Reykjavíkur er staðreynd og það hlutverk verður ætíð veigamikið. Er ekki raunhæft að ætla að þarna verði snögg breyting á. Hins vegar er erfiðleikum bundið fyrir landsmenn að hafa samband við þessar stofnanir beint vegna fjarlægðar. Grípa menn þá gjarnan til þess að nota símann og er þá óeðlilegt að mínum dómi að gjaldtaka fyrir þessa þjónustu skuli vera svo há sem raun ber vitni. Þetta sjónarmið byggist á félagslegum viðhorfum, en ekki rekstrarlegum, og mótast af þeim sérstöku aðstæðum sem hér hafa skapast og stærð höfuðborgarinnar í þjóðfélagi okkar og risavöxnu hlutverki hennar sem þjónustumiðstöðvar fyrir landið allt, sem er miklum mun meira en í nágrannalöndunum. Þetta hlutverk hefur gert að verkum að símakostnaður einstaklinga og fyrirtækja úti á landi er margfaldur við símakostnað fyrirtækja hér í Reykjavík. Þessi kostnaður nemur umtalsverðri fjárhæð og þegar hann bætist við annað rýrir hann samkeppnisaðstöðu þeirra fyrirtækja sem þarna eiga hlut að máli. Auðvitað má segja að eftir því sem vegalengdin er meiri sé sá tækjabúnaður, sem þarf til að koma símtalinu til skila, dýrari. En það má benda á að ýmislegt væri öðruvísi í þjóðfélagi okkar en nú er og margt réttlætismál, sem öllum þykir nú sjálfsagt, ekki komið í höfn ef ávallt hefði verið litið á málin frá beinhörðum viðskiptasjónarmiðum. Það má einnig geta þess, að þessi sjónarmið hafa verið virt í sumum greinum opinberrar þjónustu. Það má t. d. nefna útvarp og sjónvarp. Afnotagjald af því er það sama fyrir austan og vestan og hér, þrátt fyrir þann búnað sem þarf til að koma myndefni og tali til skila. Þarna eru jöfnunarsjónarmið og félagsleg sjónarmið látin ráða. Það er skylt að geta þess áður en lengra er haldið, að veruleg skref hafa verið stigin til leiðréttingar á þessu með því m. a. að fella niður hæsta gjaldflokk símtala í febr. s. l. Ber að þakka það sem gert er, enda er þetta í raun viðurkenning á þeim sjónarmiðum sem sett hafa verið fram í þessu efni. Í till. er komið inn á hugsanlegar breytingar á gjaldskrá símans til tekjuöflunar. Hvað þetta varðar vil ég leyfa mér að vitna í skýrslu landshlutasamtaka sveitarfélaga um símamál, sem var gefin út í okt. 1978 og byggð á vinnu starfshóps landshlutasamtakanna sem vann að athugun þessara mála með aðstoð frá Póst- og símamálastofnuninni. Í skýrslunni er samanburður á símakostnaði milli einstakra landshluta og byggðarlaga og skýringar á því, hvernig sá samanburður er fenginn. Loks kemst hópurinn að eftirfarandi niðurstöðu, sem ég vil leyfa mér að vitna í með leyfi hæstv. forseta: „Augljóst er að dreifing símnotkunar sýnir margfalda notkun úti á landi miðað við höfuðborgarsvæðið. Ástæðan er m. a. ótímamæld notkun innan einstakra stöðva, en innan höfuðborgarsvæðisins býr yfir helmingur þjóðarinnar og þar er öll aðalstjórnsýslan og þjónustumiðstöð landsins. Fyrir 15.60 kr. fá íbúarnir þar hvert símtal svo langt sem þá lystir innan svæðisins. Fyrir sama gjald fær landsbyggðin 6–12 sekúndna samtal við svæði 91, en úti á landi er aðeins ótímamælt innan hverrar stöðvar. Vegna margfaldrar notkunar greiðir landsbyggðin þar af leiðandi mun hærri notkunargjöld, svo sem sýnt hefur verið fram á í töflu hér að framan. Með tilvísun til hugsjónajafnréttis og þýðingar þessa fjarskiptatækis verður þetta mikla misræmi að hverfa. Ljóst virðist að nauðsynlegar aðgerðir í þá átt geti tekið nokkurn tíma, m. a. til að mæta tæknilega auknu álagi vegna væntanlegrar aukinnar notkunar. Leggja þarf svo áherslu á að hraða leiðréttingu á verstu agnúunum á núverandi gjaldskrá. Nokkrar hugmyndir um fyrstu aðgerðir eru þessar: 1. Aukning skrefafjölda innan afnotagjalda á minni stöðum með þeim rökum að þjónustusvæði innan stöðvar ótímamælt er margfalt minna þar. 2. Stækkun stöðva til að minnka gjaldtöku, t. d. innan kjördæma eða þjónustuheildar. 3. Lenging stystu skrefa, sem nú eru 6 sekúndur, t. d. með því að leggja niður gjaldflokk 5.“ - Þetta hefur reyndar þegar verið gert. 4. Hækka atnotagjöldin verulega og nota auknar tekjur af þeim til lengingar skrefa. 5. Setja upp skrefatalningu innanstöðva og nota þannig auknar tekjur til lækkunar fjarlægðargjalda. 6. Hækka aðra tekjustofna símans: stofngjöld, símskeyti o. fl. Að lokum viljum við leggja áherslu á að tilgangur okkar er ekki að draga úr heildartekjum símans, en við teljum nauðsynlegt að við væntanlegar gjaldskrárhækkanir verði hækkunin mismunandi til að jafna gjaldtökuna frá því sem nú er.“ Till., sem hér um ræðir, fela í sér margar raunhæfar leiðir til úrbóta í þessum málum. Það er nauðsynlegt að taka þær mjög rækilega til skoðunar, enda miða síðustu greinar þáltill. að því að svo sé gert. Ég lýsi fylgi mínu við þau sjónarmið sem þarna koma fram. Skylt er að geta þess, að þegar hefur komið til framkvæmda að fella niður gjaldskrá 5, og ég hef frétt að í undirbúningi sé að koma upp tækjum til tímamælingar á símtölum innansvæða. Allt miðar þetta í rétta átt, en nauðsynlegt er að nota það svigrúm sem þetta skapar til jöfnunar langlínusamtala. Mér er ljóst að þessar till., ef samþykktar yrðu og framkvæmdar, fela í sér veruleg útgjöld fyrir almenning í landinu, því að gera verður sér ljóst að alltaf er það almenningur sem borgar brúsann að lokum, hvernig sem að er farið. Ýmsum kann að finnast að nær væri að flytja till. um sparnað og samdrátt á síðustu og verstu tímum, eins og mönnum er svo tamt að tala um. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að það er illa komið fyrir okkur ef við látum tímabundna erfiðleika á efnahagssviðinu leiða okkur svo í björg að við hættum að setja okkur markmið varðandi þau grundvallarþægindi og öryggi sem enginn vill eða getur verið án. Það er mjög í tísku nú að reikna út í öllum greinum hlut ríkisins í verði vöru og þjónustu, og ekki er annað að sjá af þeim málflutningi en þennan þátt eigi að fella alveg niður. Eigi að síður vilja menn hafa alla þá þjónustu, sem boðið er upp á fyrir þessa peninga, og meira til. Það er tími til kominn að leggja mat á þessa hluti og setja sér það markmið að byggja upp og fylgjast með tímanum hvað varðar sjálfsagða þjónustu eins og t. d. símaþjónustu, en gera sér þess þó grein að slíkt muni eitthvað kosta. Annað mál er það svo, að opinber rekstur hlýtur að verða undir smásjá og lúta aðhaldi hvað hagsýni rekstrarins snertir, því að það að veita slíkum fyrirtækjum forstöðu leggur mönnum vanda og sérstakar skyldur á herðar að fara vel með fé almennings. Að lokum vil ég geta þess, að ætlunin með þessum tillöguflutningi er að þessi mál séu tekin til endurmats þannig að endanlega afstöðu til þeirra sé hægt að taka á næsta Alþingi. Herra forseti. Ég óska eftir að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að taka í einu og öllu undir þá till. sem hv. 4. þm. Austurl. hefur hér mælt fyrir. Hún er hin þarfasta og þau atriði, sem þar eru upp talin varðandi vissa áætlun í þessum efnum, eru vissulega tímabær og þurfa sem allra fyrst að komast í framkvæmd. Þetta mál, símamálið eða jöfnun símagjalda og almenn þjónusta símans við landsbyggðina, er reyndar eitt af þeim málum sem kemur fyrir hjá okkur á Alþ. í einhverju formi á hverju þingi og landsbyggðarmenn hafa kannske hvað oftast á oddi. Hv. frsm. og flm. þessarar till. kom rækilega inn á ástæður þess, hve mjög menn bera þetta mál fyrir brjósti. Annað er svo sömuleiðis rétt, sem hann kom inn á, að þó að nokkuð hafi verið gert í þessum efnum er enn grátlega mikið eftir og veitir ekki af að taka þar rösklega til hendi. Ég tel að eitt af þörfustu málum, sem byggðanefndin svokallaða, sem hefur nú ekki starfað nokkuð lengi, en starfaði allvel á tímabili, kom á framfæri við Alþ., hafi einmitt verið símamálið og jöfnun símagjalda fyrir land byggðina. Við verðum að segja það, sem þar áttum sæti og komum því máli á framfæri eftir nánar viðræður við þá sem fyrir þessum málefnum standa hér í stofnunum, að við urðum fyrir nokkrum vonbrigðum með hve gífurleg tregða var á þeim atriðum, sem við fluttum till. um, hjá viðkomandi stofnunum. Reyndar var í fyrstunni má heita algerlega neitað að þetta væri unnt. Síðan hafa þó sem betur fer, eins og hv. flm. tók fram, verið gerðar á þessu nokkrar lagfæringar, þó að það hafi vissulega of seint gengið. Fyrir okkur, sem byggjum þann landshluta sem lengst er í burtu frá höfuðborgarsvæðinu, eins og er um okkur hv. flm., munaði auðvitað tiltölulega mestu um þá breytingu sem varð nú í febrúar, en áður hafa einnig verið gerðar lagfæringar sem hafa munað okkur nokkru. Engu að síður er auðvitað langt í land, það sér maður best þegar litið er á almenna símareikninga á höfuðborgarsvæðinu annars vegar, almenna símareikninga fólks og almenna símareikninga fyrirtækja einnig, og svo á símareikninga fólks úti á landsbyggðinni, ég tala nú ekki um austur á landi og fyrirtækja þar. Sá samanburður liggur fyrir, eins og hv. flm. kom inn á, og misræmið þar á milli er svo gífurlegt að menn trúa því yfirleitt ekki fyrr en þeir sjá það í beinum tölum. Ég vil aðeins upplýsa það, af því að hæstv. samgrh. - yfirmaður Pósts og síma - er hér ekki viðstaddur, að fyrir skömmu fór fram nokkur umr. á Alþ. varðandi neyðarþjónustu Landssímans og þá kom hæstv. samgrh. nokkuð inn á þessi mál. Hann sagði að það yrði að gera stórátak í símamálum landsmanna á næstu árum, núverandi ástand væri alls ekki í takt við tímann og að því ætti að stefna að á fáum árum yrðu smástöðvar víðs vegar um land lagðar niður og sveitasímarnir þar af leiðandi almennt tengdir stórum stöðvum, þar sem fyrir hendi væri langur þjónustutími og víðast hvar næturvakt eða neyðarvakt. Orðrétt sagði svo hæstv. samgrh. í sambandi við þetta sem lýtur einmitt að 1. lið þessarar till.: „Það þarf bersýnilega að hraða lagningu sjálfvirks síma um land allt. Það verkefni er aftur á móti margfalt kostnaðarmeira en það fyrra sem ég nefndi, en að því marki verður hiklaust að stefna á næstu árum.“ Og svo segir samgrh. orðrétt, með leyfi forseta: „Ég vil upplýsa af þessu tilefni, að í undirbúningi er gerð áætlunar til nokkurra ára um úrbætur í símamálum, enda tel ég algerlega óhjákvæmilegt að Alþ., fjárveitingavaldið, veiti sérstakar fjárveitingar á næstu árum til þess einmitt að ljúka þessu verki.“ Þetta vildi ég að fram kæmi og einnig að í þessum sömu umr. upplýsti hæstv. samgrh. að þegar langlínusamtölin í 5. gjaldflokki féllu niður og sá gjaldflokkur var sameinaður 4. gjaldflokki hafði það í för með sér, eins og við skiljum vel, verulega útgjaldalækkun fyrir símnotendur í fjarlægustu byggðunum, fyrir Austfirði, Norðausturland og nokkra staði á norðurlandi og nyrstu staði á Vestfjörðum. Hann upplýsti í því efni að til þessa eina verkefnis væri nú varið á einu ári 400–500 millj. kr., þannig að þarna væri um verulegt verkefni að ræða sem, eins og hv. þm. kom inn á, ber vissulega að fagna að gert hefur verið. Í fjvn. fáum við á hverju ári til meðferðar fjárfestingaráætlun Pósts og síma, venjulega margniðurskorna frá þeim áætlunum sem Póstur og sími hefur verið með upphaflega og til muna miklu lægri en þeir hefðu viljað hafa. Hv. flm. kom réttilega inn á það, að með því að fjölga símanúmerum hjá hinum einstöku stöðvum væri um leið séð fyrir nýjum og auknum tekjumöguleikum fyrir Póst og síma. Þegar afgreiðsla þessara mála fór fram í fjvn. fyrir jólin var þeim röksemdum beitt af hálfu forsvarsmanna Pósts og síma mjög stíft, að einmitt til þess að ná inn auknum tekjum til þess að geta gert frekara átak úti um land þyrfti að verða mest átak á þéttbýlissvæðunum hér, þar sem mestur fjöldi nýrra síma kæmist í notkun á einu og sama árinu. Ég var alltregur til að samþykkja þetta sjónarmið. En engu að síður fór það svo, að miðað við hvað fyrirheit voru gefin um á næsta ári - það kemur einmitt inn í 2. lið þessarar till. sem varðar árið 1980 - féllst ég á að stöðvar á þessu aðalþéttbýlissvæði fengju í raun og veru meginhluta þess fjármagns sem var veitt í fjárfestingar Pósts og síma á þessu ári, alveg sérstaklega í ljósi þess að þá væri tekið þeim mun rösklegar og myndarlegar á þeim málum á næsta ári, í ljósi þess þá sérstaklega hvað þarna fengjust auknir tekjumöguleikar fyrir Póst og síma og það mundi hjálpa aftur til að gera á næsta ári stórátak í þessum efnum. Ég hlýt að treysta á, að við þetta verði staðið og hef fyrir því orð hæstv. samgrh., að hann muni beita sér fyrir því af alefli, sem full ástæða er líka til því að úti um land er mikil vöntun á nýjum símum, eins og hv. flm. kom réttilega inn á. Ég vil geta þess hér, að heildarfjárfestingaráætlun Pósts og síma á þessu ári nam 2 milljörðum og 385 millj. Af þessari upphæð fóru ósundurgreint - fljótlega talið - á þetta svæði sem við getum talið aðalþéttbýlissvæði, fyrir utan ýmsar sérframkvæmdir þar til þess einmitt að auka möguleika á því að fjölga númerum, yfir 1.6 milljarðar, enda á þetta að skila Pósti og síma - ég man ekki hvað mörgum nýjum númerum, en það er a. m. k. mjög veruleg aukning þar sem hér er um að ræða stækkun á Breiðholtsstöðinni upp á eitthvað í kringum 327 millj. kr., þá er Brúarland upp á 536 millj., Reykjavík að öðru leyti upp á 320 millj., Selfoss upp á 373 millj. og svo Hafnarfjörður og Kópavogur upp á 77 millj. Þetta þættu okkur ágætar upphæðir að fá austur. En að hinu ber svo reyndar að gæta, að á s. l. árum hefur orðið gerbreyting á póst- og símahúsum á Austurlandi. Það hefur bæði verið ráðist í að koma þar upp sjálfvirkum stöðvum og byggja ný póst- og símahús. Ber ekkí að vanmeta það. Þau hafa kostað sitt og eru nú komin upp á nær öllum þéttbýlisstöðum þar. Hv. flm. kom inn á að í undirbúningi væri einnig breytt fyrirkomulag á gjaldtöku sína - fyrirkomulag hér á þessu svæði - sem réttilega hefur verið bent á af hálfu landsbyggðasamtakanna að væri óréttlátt. Ég tek mjög undir það, að sá munur verður ekki jafnaður með öðrum hætti en þeim að breyta fyrirkomulaginu nokkuð. Það er útilokað annað. Ekki geri ég mér vonir um að við náum fljótlega fullkomnum jöfnuði á þessu sviði eins og ýmsum öðrum sviðum sem hv. flm. kom réttilega inn á að við hefðum náð fullkomnum jöfnuði á, en engu að síður er mikilvæg sú till. sem hér er flutt og gerir ráð fyrir helstu þáttum sem snerta þessi mál í áætlun um uppbyggingu símakerfisins. Ég geri mér hins vegar vonir um það, ef slík áætlun yrði gerð og henni framfylgt myndarlega, að a. m. k. mundi að 5 árum liðnum, eins og talað er um í 1. lið, verða orðin veruleg breyting í öllum þeim greinum sem till. tekur til. Ég vildi því ekki láta það tækifæri ónotað sem hér gefst til að lýsa yfir fyllsta stuðningi við áætlanagerð af þessu tagi og vænti þess um leið, að samgrn. gangi fram í því, eins og hæstv. samgrh. hefur heitið hér á Alþ., að að þessari áætlanagerð verði rösklega og myndarlega unnið.



Herra forseti. Það er kannske gott til tilbreytingar, að Austfirðingar raði sér á mælendaskrá í eitt skipti! Það eru oftar þm. úr öðrum kjördæmum sem það gera. - En ég vil vekja athygli á því, að í málum eins og þessum eru í raun og veru tvö meginatriði. Annars vegar er að gera sér grein fyrir því, sem menn vilja láta gera og þarf að gera, og svo þarf hins vegar, og það er kannske enn þá þyngra á metunum, að afla fjár til þess. Þessi till. felur í sér hvort tveggja. Hún er þannig upp byggð, að lagt er til að gerð verði 5 ára áætlun og það útfært nánar og að endurskoðun, kostnaðaráætlun og áætlun um fjármögnun framkvæmda skuli liggja fyrir við næstu fjárlagagerð. Það er mergurinn málsins. En því vek ég á þessu sérstaka athygli, sem þó má raunar öllum vera ljóst þó ég fari ekki að ræða það hér sérstaklega, að það er afskaplega rík tilhneiging til þess hjá fjárveitingarvaldi og öðrum. stjórnvöldum að svelta ríkisfyrirtækin, en svo jafnframt að krefjast af þeim mikillar þjónustu og góðrar og jafnvel framlaga til óskyldra þátta, að ég tel, eins og t. d. til framfærslumála og allir hv. þm. vita hvað ég á þar við. Við ættum að þekkja þetta t. d. sem höfum starfað í svonefndum kröfuráðuneytum, útgjaldaráðuneytum. T. d. ætti ég að þekkja þetta varðandi Ríkisútvarpið og hv. 1. þm. Vesturl. varðandi einmitt það fyrirtæki sem hér er verið að ræða um. Útreiðin á þessum fyrirtækjum fjárhagslega, þegar við tók:um við þeim 1974, líður okkur ekki úr minni. Mestan hlutann af ráðherratíð minni átti ég undir högg að sækja með að koma útvarpinu á réttan kjöl aftur fjárhagslega. Ég tel að það hafi þá tekist. Þess vegna verður aldrei nógsamlega undirstrikað þegar rætt er um bráðnauðsynlegar þjónustuaðgerðir, eins og þær að gera Landssíma Íslands mögulegt að veita landsmönnum það öryggi og þá þjónustu aðra sem honum er ætlað, að það kostar fé. Það er ekki til neins að svelta þessar stofnanir. Það eru allar aðrar leiðir heppilegri til þess að auka hagkvæmni í rekstri ríkisfyrirtækjanna, knýja þau til að gæta fyllstu hagsýni o. s. frv. Ég held að þrátt fyrir allt séu allar aðrar leiðir skynsamlegri til þess en að svelta þau og gera þeim í raun og veru ómögulegt að starfa eðlilega. Og varðandi Landssímann er ákaflega óskynsamlegt, miðað við afkomu fyrirtækisins, að gera ekki Landssímanum mögulegt að leggja inn síma hjá fólki sem vill kaupa þjónustu hans og greiða fyrir hana. Og svo náttúrlega frá sjónarmiði hins almenna notanda, sem á að njóta þeirrar þjónustu, er það hart aðgöngu að eiga hennar engan kost fyrr en seint og um síðir.



Herra forseti. Ég vil að mörgu leyti lýsa stuðningi mínum við þá þáltill. sem hér liggur fyrir og er flutt af hv. þm. Jóni Kristjánssyni en að sjálfsögðu með þeim fyrirvara að það verði ekki til útgjaldaauka fyrir þá íbúa sem mynda þéttbýtiskjarna þessa lands, enda tel ég óþarfa að svo þurfi að vera. Það er ekki endalaust hægt að hlaða einhvers konar jöfnunargjöldum á íbúa sem hér búa. Ég tel ekki sambærilegt að miða við byggðakjarna eins og hv. 3. þm. Austurl., Helgi Seljan, minntist á áðan. Þar er um að ræða byggðakjarna sem einangrast að vetrinum með nákvæmlega sömu þarfir og aðrir byggðakjarnar úti á landi þegar veður eru vond og síminn þarf að vera neyðartæki. Við getum margfaldað þörfina með íbúafjöldanum á hverjum stað, hvar sem menn búa á landinu. En ég vil leyfa mér að koma ofurlítið að því sem hv. 2. þm. Austurl. sagði áðan. Hann sagði að það væri ekki sama hvað þyrfti að gera og hægt væri að gera. Það er alveg rétt. En oft fer það eftir því hvernig að er staðið. Hv. 2. þm. Austurl. var ráðh, í síðustu ríkisstj. og minntist í því sambandi á Ríkisútvarpið. Það er ágætt til samanburðar um hvernig á að standa að málum og hvað væri ekki hægt að gera ef eins væri staðið að málum í Ríkisútvarpinu og er með símann. Hvernig haldið þið að líti út ef Viðtækjaverslun ríkisins hefði haldið áfram sem slík, haft einkarétt á því að flytja inn sjónvarpstæki og útvarpstæki og átt að sjá fyrir allri þjónustu og varahlutum í öll þau tæki og allar þær tegundir sem fluttar eru inn? Þá hefði verið ógerningur fyrir Ríkisútvarpið að byggja sig upp - gersamlega ómögulegt. Slíkt fjármagn hefði ekki verið til hér á landi. Þess vegna hef ég flutt tvær till. til breytinga á lögum, önnur er á þskj. 210 og hin á þskj. 211, sem snerta símamálin. Þær eru á þann hátt, að síminn verði rekinn á sama hátt og Ríkisútvarpið, þannig að ríkið sjálft fjárfesti ekki í innflutningi á tækjum né heldur varahlutum eða þjónustu og losnaði við þá gríðarlega miklu fjárfestingu sem er falin í tækjunum sjálfum. Ég fékk þær upplýsingar í dag, að það væru um 100 þús. símatæki á landinu, þó rétt innan við þá tölu. Þar af eru í kringum 67 þús. í Reykjavík. Hvert símatæki kostar nú líklega um 25 þús. kr. Ef hver símnotandi ætti sér tæki eins og önnur heimilistæki gætum við margfaldað þá tölu með 100 þús. Það er það fé sem losnaði og mætti fjárfesta í sjálfvirkum símstöðvum víðs vegar um landið til viðbótar við það fé sem er Pósti og síma til ráðstöfunar á fjárl. hverju sinni. Ég held að sú lausn gæti orðið til þess að því markmiði, sem stefnt er að með till. hv. þm. Jóns Kristjánssonar, yrði náð. Jafnframt kemur fram í till. mínum að einstaklingar sæju um alla þjónustu við símann, þannig að allt sem heitir launatengd gjöld og kostnaður við þjónustu, viðgerðir og annað, sem nú hvílir á Pósti og síma, og allt það mikla bákn sem hvílir á Pósti og síma gæti þá dreifst á þá einstaklinga sem eru sérhæfðir í þjóðfélaginu til þess að annast slíka þjónustu. Það þýðir að Póstur og sími mundi starfa á líkan hátt og aðrar aðveitustofnanir, legði þá síma í allar byggingar og öll hús hvar sem er á landinu, en síðan væri einstaklingurinn sjálfur látinn ráða tæki sínu og hver setti það upp. Það kostar orðið stórfé, það kostar 20–30 þús. kr. að flytja síma á milli veggja í herbergi eða milli herbergja innan íbúðar. Það kostar ekki svo mikið að flytja tengingu fyrir útvarp eða sjónvarp milli herbergja. Ég vildi að fram kæmi hér að ég eygi lausn á því vandamáli sem ætlast er til að leyst verði með þáltill. hv. flm., Jóns Kristjánssonar, ef eins verður að síma staðið og þegar hefur reynst vel varðandi útvarp og sjónvarp. Ég sé ekki ástæðu til að segja miklu meira að þessu sinni en það, að verði sú lausn fundin, sem þarf til þess að fjármagna í sjálfvirkum símstöðvum, sé ég enga ástæðu til þess að gjaldið verði annað hér í Reykjavík en alls staðar úti á landi, og það ætti að geta lækkað verulega mikið. Ég vona að undirtektir verði jafngóðar við þær till., sem ég kem til með að mæla fyrir í næstu viku og eru 210. og 211. mál þingsins. Og ég vona að tekið verði almennt tillit til þeirrar till. sem liggur hér fyrir til umr.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm., sem hér hafa talað, góðar undirtektir undir þessa þáltill. Ég vil einnig þakka þá yfirlýsingu sem var gefin hér áðan um að sérstakt átak yrði gert á árinu 1980 til uppbyggingar sjálfvirkra stöðva úti um land, og vona að reynist unnt að standa við það. Ég kvaddi mér hljóðs út af orðum hv. 1. þm. Reykv. áðan. Hann óttast, eins og mig grunaði reyndar, að þetta feli í sér miklar álögur á íbúa Reykjavíkur. Ég er ekki sannfærður um að svo þurfi að vera. Ég vil undirstrika að allar aðgerðir í þessum málum dreifast jafnt á alla landsmenn. Verðjöfnun á langlínusamtölum hlýtur að koma þeim, sem þurfa að hringja héðan frá Reykjavík út á land, jafnt til góða og þeim sem þurfa að hringja utan af landi til Reykjavíkur. Það er ekki endilega þar með sagt að eins sé og með vegina. Það er alltaf talað um að þeir séu byggðir fyrir þá sem eru við fámennari endann. Eins er með tímamælingu innan svæða. Það hlýtur að koma að því, að tekið verði upp að tímamæla innan svæða á öllu landinu. Ég vil taka það fram, að ég tel að nokkur misnotkun sé á símanum innan svæða. Menn nota símann hömlulaust þar sem þeir geta talað á einu skrefi ótímamælt, tala jafnvel svo klukkutímum skiptir innan svæða. Mér finnst varla ástæða til að slíkt sé heimilt án þess að gjaldtaka komi fyrir. Það hafa verið það góðar undirtektir undir þessa till., að ég ætla ekkert að vera að orðlengja frekar. En út af ummælum hv. 1. þm. Reykv. um till. hans sem liggja fyrir Alþ., vil ég taka fram, að ég tel að það sé sjálfsagt að skoða þessi mál með opnum hug. Ég skal ekkert fullyrða um það á þessu stigi, að þessi mál séu betur leyst þannig, en sú er skoðun mín að sjálfsagt sé að athuga þetta. En ég verð reyndar farinn frá þessari stofnun þegar þær koma til umr. í næstu viku. Ég vil að lokum þakka ágætar undirtektir við þetta mál.



Herra forseti. Ég vil lýsa stuðningi mínum við þessa till. Það er auðvitað ekki gott við það að búa, að aðstöðumunurinn sé að þessu leyti eins mikill í þjóðfélaginu og um er að ræða í sambandi við símann. Síminn er mikið öryggistæki. Eins og kemur fram í grg. verða margir enn í dag að búa við það að komast í síma, nema þá innan sveitar, aðeins í 4 klukkustundir á hverjum sólarhring. En sem betur fer getur meiri hluti og mikill meiri hluti, sjálfsagt eitthvað yfir 90% af þjóðinni, komist í síma jafnvel allan sólarhringinn. Á þessu er mikill munur. En það þarf að athuga þessi mál enn betur. Ég veit ekki betur en nú sé verið að hugsa um að setja upp stöðvar t. d. í næsta nágrenni við þéttbýliskjarna sem séu alveg sérstakt gjaldsvæði. Ég held að það verði að vera lágmarkskrafa í þessu efni að það sé sama gjaldsvæði fyrir t. d. þéttbýliskjarna og þær byggðir sem hafa aðallega viðskipti við hann. Það er mikil óánægja út af símamálunum t. d. í mínu kjördæmi. Símalagnir þar eru orðnar lélegar. Það kemur fyrir að vetrinum að síminn er í lamasessi marga daga, jafnvel svo að vikum skiptir, fyrir utan það að menn ná aldrei nema 4 tíma, eins og ég segi, á sólarhring til símstöðvar. Ég lét kanna hvað það mundi kosta að setja sjálfvirkan síma í hreppana framan við Akureyri þ. e. a. s. Hrafnagils-, Saurbæjar- og Öngulsstaðahrepp Í þeirri tölu var ekki gert ráð fyrir að húsnæði væri nauðsynlegt að byggja fyrir sjálfvirku stöðina, þar sem hrepparnir ætluðu að leggja til húsnæði sem er tiltækt. Kostnaðurinn við þessa þrjá hreppa miðað við verðlag núna er 175 millj. Kostar því mikið að ljúka því verki sem hefur verið unnið að á undanförnum árum í þessum efnum. Það verður að gera áætlun, eins og þessi till. miðar að, og reyna að standa við hana. En það þyrfti náttúrlega að athuga fleira í því sambandi. Ég er á því, að efni til símans sé með æðiháum aðflutningsgjöldum. Til þess að gera auðveldara að ljúka verkinu þarf að kanna hvort ekki sé eðlilegt að fella að einhverju eða öllu leyti niður aðflutningsgjöld á efni meðan verið er að ljúka þessu brýna verkefni.



Herra forseti. Ég vil undirstrika að gefnu vissu tilefni að ég er ekki andstæðingur flm. eða þeirra sem hafa talað í þessu máli, heldur þvert á móti. Okkur greinir kannske á um leiðir. Flm. talaði um að lagfæra fyrir landsbyggðina með því að halda uppbyggingunni áfram á sömu braut. Það kostar að mínu mati aukaálögur á þéttbýliskjarnann. Það fer ekkert milli mála, að það verður að byggja á einhvern hátt á hækkandi afnotagjöldum fyrir þá sem þegar hafa síma, og kemur það þyngst niður á þéttbýliskjörnunum. En ég vil leggja áherslu á að hver símnotandi eignist sitt tæki og hver sá, sem er með símatæki í dag, kaupi tæki á því verði sem það hefur kostað Póst og síma. Með því gætu losnað 2–3 milljarðar sem færu í nýbyggingar á sjálfvirkum stöðvum um land allt. Ég tel það ekki neitt geysistórt fyrirtæki á mælikvarða stórþjóða að símvæða Ísland á sjálfvirkan hátt og tel sjálfsagt að ríkið taki verulegan þátt í stofnkostnaði, og þetta er einn liður í stofnkostnaðinum, að hver og einn einstaklingur eða fyrirtæki, sem nú þegar hefur tæki, kaupi það við því verði sem það hefur kostað Póst og síma. Ég er þeirrar skoðunar að sjálfvirknin sé miklu, miklu ódýrari í rekstri en það sem við erum með fyrir og það væri hægt að lækka símakostnaðinn bæði í Reykjavík og annars staðar. Hér greinir okkur á um leiðir. Það vantar fjármagn, og ég er að reyna að benda á leið til þess að ná því fjármagni að verulegu leyti. Það fjármagn, sem þannig fengist, væri þá til viðbótar við það sem reglulega kemur á fjárl. til handa Pósti og síma. Hann losnar við alla fjárfestingu í flutningum, varahlutum og uppsetningu. Að þeirri þjónustu mundu, eins og ég sagði áðan, standa rafvirkjar, útvarpsvirkjar eða sjónvarpsvirkjar. Við ættum þá að geta lagt niður sérgjaldsvæði. Landið væri þá eitt gjaldsvæði með samtengdar sjálfvirkar stöðvar, sem kölluðu á tiltölulega mjög litla mönnun. Símatækið er ekki lengur flókið mál. Símatækið er svo auðvelt í framleiðslu að ég hugsa að það væri möguleiki á því að framleiða símatæki hér innanlands. Það gæti orðið iðngrein, ef slíkt væri gefið frjálst. - Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég hef sagt áður úr þessum ræðustól, en á iðnkynningarsýningunni, sem var hér í Reykjavík, voru sýnd íslensk sjónvarpstæki, þar voru sýnd íslensk útvarpstæki og þar voru sýnd íslensk tölvutæki sem ekki er hægt að framleiða vegna lagaákvæða. Sú iðngrein getur því ekki fest hér rætur. Ég var í gærkvöld að sýna kvikmynd af franskri vatnsaflsvirkjun sem byggð er upp á tveimur stöðum. Annar stendur 90 m hærra en hinn. Að deginum til rennur vatnið niður í lægri tjörnina, á nóttunni er því dælt upp í hina. Það er alltaf verið að nota sama vatnið til að framleiða 850 þús. kw. af raforku :fyrir bæ sem ég bjó einu sinni í og heitir Nancy, í Norðaustur-Frakklandi, og nú er 600–650 þús. manna bær. Og þessu er fjarstýrt algerlega úr 250 km fjarlægð. Það vinnur enginn maður í stöðinni sjálfri, henni er algerlega fjarstýrt. Tæknin er orðin svo allt önnur en sú sem við þekkjum hér, bæði í símvirkjun og á öðrum sviðum. Ég veit ekki hvort það er nógu skýrt sem ég hef sagt hér. Ég er bara að reyna að benda á möguleika til að afla fjármagns til að koma hér á sjálfvirkum símstöðvum. Að sjálfsögðu heldur svo Póstur og sími áfram að hafa tolltekjur eins og fást af öðrum innflutningi. Þær renna náttúrlega í að viðhalda og bæta þau kerfi sem koma. Það er ótrúlega oft sem menn öðlast reynslu af því að vera búsettir erlendis lengi, og ég tel mig geta talað fyrir þann hóp eftir hér um bil 14 ára óslitna búsetu erlendis, en þeir koma ekki til skila reynslu sinni af búsetunni til þeirra sem minni reynslu hafa. Ég á afskaplega erfitt með að skilja rökin sem fylgja málflutningi í svona tilfellum. Ég tala þarna af vissri reynslu. Ég vona að menn sjái hvað það væri mikil fjarstæða í dag ef Ríkisútvarpið ætti að hafa á höndum allan innflutning, uppsetningu og viðgerðir á öllum þeim mörgu tegundum af sjónvarps- og útvarpstækjum sem eru til í landinu. Það var reynt. Viðtækjaverslun ríkisins gat ekki valdið því hlutverki. Það var reynt á sviði bifreiðainnflutnings. Það fór líka yfir um. Það var reynt á fleiri sviðum. Við höfum möguleika til þess að fjármagna símvæðingu í landinu sjálfvirkt og við höfum tekjumöguleika af innflutningum til þess að viðhalda því nýja sjálfvirka kerfi. Og ég er sannfærður um að það gæti lækkað símakostnaðinn verulega. Hann yrði þó hinn sami um landið. Það er bara spurning, hvort menn vilja setjast niður og hugsa málið eða ekki. Við búum ekki í það stóru landi að tiltölulega lítil stöð nægi ekki. Stöð fyrir 240–250 þús. manna þjóð er ekki stór á erlendan mælikvarða og ekki flókinn útbúnaður, slíkt er löngu liðin tíð.



Herra forseti. Það er nú stund liðin síðan þeir þm. Austurl. urðu fyrir vonbrigðum. Hafa þeir ímyndað sér, eins og hv. þm. Vilhjálmur Hjálmarsson gaf í skyn, að þeir fengju að ræða bara sín í milli þessa ágætu þáltill.?  Ég hefði sennilega látið það nægja að fram kæmi við þessar umr. yfirlýsing hv. þm. Stefáns Valgeirssonar í þá veru, að einnig séu símamál í Norðurlandskjördæmi eystra þess háttar, að nokkurra úrbóta sé þörf, ef ekki hefði verið þetta lítilræði sem hv. þm. Albert Guðmundsson vék að, mismunurinn á tæknilegri uppbyggingu ríkisútvarps og síma. Ég vil alls ekki álasa hv. þm. hið minnsta fyrir gagnrýni hans á því, hvernig að þessu er staðið hjá Pósti og síma. Fyrir mér er það kerfi sem nú er þar viðhaft alls ekki heilagt, heldur gagnrýnivert á margan hátt. En ég hef ástæðu til þess að ætla að hv. þm. hafi misskilið hlutverk viðtækjaeinkasölunnar á sínum tíma og geri sér ekki fulla grein fyrir því, hversu geysihagleg geit viðtækjaeinkasalan var Ríkisútvarpinu á þeim tíma þegar raunverulega var verið að byggja það upp frá grunni, vegna þess að af tekjum ríkisviðtækjaeinkasölunnar voru þær framkvæmdir fjármagnaðar að ákaflega miklu leyti. Það veit ég að er rétt. Hitt er ekki af tekjum viðtækjaeinkasölunnar, því að hún hefur verið lögð niður; en tolltekjur hefur Ríkisútvarpið enn þá. Það er líka mála sannast, að á þeim tíma þegar Ríkisútvarpið annaðist sjálft viðgerðarþjónustu hér á landi var það beinlínis vegna þess að útvarpsvirkjar, sem áttu þess kost að kaupa viðgerðarefni hjá viðtækjaeinkasölunni, voru ekki orðnir nógu margir, þeir gáfu sig ekki til þeirra starfa þá. Úti um land byggðist viðgerðarþjónustan algerlega á því, að Ríkisútvarpið sendi sjálft viðgerðarmenn sína í ferðalög um landið til þess að annast viðgerðarþjónustu. Þetta breytir ekki því, að ég hygg að viðgerðarþjónustan núna á viðtækjum og sjónvarpstækjum sé miklu betri en hún þá var, enda er alllangur tími liðinn. En eins og ég segi, þegar hin tæknilega uppbygging með þeim kostnaði sem fylgdi hjá Ríkisútvarpinu stóð raunverulega hæst hafði Ríkisútvarpið ekki aðeins tolltekjur af viðtækjunum, heldur af sölu þeirra og af varahlutasölu í þessi tæki. Ég mæli ekki með því að slíkt verði tekið upp aftur, og ég vildi gjarnan að athugaðar væru hugmyndir hv. þm. Alberts Guðmundssonar um að tækjaleigunni yrði hætt, yrði rannsakað hvaða áhrif slíkt mundi hafa á fjárhag símans og hvort e. t. v. væri æskilegt að breyta þarna til. Þetta vil ég að verði athugað. Aftur á móti segja mér fróðir menn hjá Pósti og síma, að þau háu gjöld, sem tekin eru fyrir ýmiss konar þjónustu, svo sem flutning á símatækjum milli herbergja, stafi af því að Póstur og sími leiti ýmissa ráða til verðjöfnunar, þetta háa gjald, sem innheimt er fyrir tiltölulega lítilsverðan flutning á tækjum innanhúss sé notað til þess að greiða niður nýlagnir í hús m. a., sem verði þá tiltölulega ódýrari. Það er rétt, sem hv. þm. vakti athygli okkar á, að við getum haft mikinn fróðleik af þeim mönnum sem fylgst hafa í áradvöl sinni erlendis með tæknilegum framförum og þeirri hugsun sem þar er beitt við úrlausn vandamála. Ég minnist þess, mig rámar aðeins í það, þegar Íslendingar ætluðu beinlínis að hlæja af sér rassinn yfir hugmyndum Ólafs heitins Friðrikssonar sem stofna vildi jöklabræðslufélagið, sem í aðalatriðum átti að starfa þannig að komið skyldi upp raforkuveri og orkan, sem frá því kæmi, færi í það að bræða jöklana til þess að auka það vatn sem virkja mætti. Þannig var túlkuð hugmyndin um jöklabræðslufélagið. Enn þá meir hefðu Íslendingar hlegið að þeirri hugmynd að virkja stöðuvatn í 90 metra hæð og nota síðan orkuna, - enn þá skemmtilegri hefði þótt sú hugmynd að leggja fyrst peninga í að búa vatnið til, þ. e. a. s. þá væntanlega grunninn undir vatnið, því ætla má að þetta vatn komi af himnum ofan á einhverju tímabili. Ég hygg að þeim hefði þótt gaman að þeirri hugmynd að virkja þannig fall stöðuvatns um 90 metra og nota síðan orkuna til þess að dæla vatninu upp aftur. Ég sé að hv. þm. slær nú í borðið og kveður sér hljóðs, en ég vil taka það fram, ef það getur sparað okkur tíma, að það hvarflar ekki að mér að hið öfuga fall sé virkjað í þessu tilfelli, þ. e. a. s. vatnið á leiðinni upp aftur heldur skil ég þetta á þá lund, að þarna sé um að ræða að á nóttunni, þegar minna álag er og minni orku þarf, sé vatninu dælt upp aftur á sinn fyrri stað. Ég efast ekkert um það, eins og ég segi, að við getum lært margt af tæknibrögðum annarra þjóða, enda gerum við það. Við notfærum okkur mjög innflutta þekkingu og tæknimenntun útlendinga við lausn á vandamálum okkar hér heima. Ég hygg að sú hugmynd, sem Albert Guðmundsson setti hér fram um þann möguleika sem í því felst að við höfum eina gjaldskrá fyrir allt okkar símakerfi leysi endanlega þetta vandamál fyrir okkur. Eins og stendur fæ ég hins vegar ekki séð að við komumst hjá því að knýja á dyrnar hjá þeim, sem betur eru settir um símaþjónustuna, sem njóta ódýrari símaþjónustu nú um að hjálpa til við að standa nokkurn straum af kostnaðinum sem af því leiðir að veita öðrum þegnum landsins sams konar aðstöðu. Hitt get ég alveg fallist á, að slíkt sé ekkert meginmarkmið. Ef við gætum útvegað fé til þessara hluta á annan hátt væri það sjálfsagt, því að það getur út af fyrir sig ekki verið meginmarkmið hjá okkur að leysa vandamál á þann hátt að gera einhverjum hluta landsmanna nauðsynleg þægindi dýrari en þau áður voru. Ef við getum fundið aðrar leiðir til þess er það sjálfsagt. Ef við finnum ekki aðrar leiðir til þess en þær að láta þá, sem þegar njóta þessara hlunninda, bera nokkurn hluta af kostnaðinum við jöfnun á þessari aðstöðu, þá finnst mér það sjálfsagt. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Albert Guðmundsson, þó að það kæmi ekki beinlínis fram í ræðu hans áðan, hafi hugsað fjármálahliðina á líkan hátt og þær hugmyndir sem hann setti fram hér í þinginu fyrir þremur árum varðandi framkvæmdir í vegamálum, þegar hann gerði grein fyrir þeirri hugmynd sinni að takast mætti að koma hér upp fullkomnu vegakerfi og á býsna ódýran hátt og standa undir þeim framkvæmdum t. d. með þeim hætti að fá erlent lánsfé til slíkra framkvæmda. Ég neita því ekki, að það hefur hvarflað að mér oft síðan ég hlustaði á mál hans þá að þarna kynni að vera fjárhagslega hagkvæm leið til þess að bæta úr slæmu ástandi í vegamálum hér á landi vegna þess að ýmislegt í rökstuðningi hv. þm. þá fyrir því að þetta kynni að verða hin ódýrasta leið virðist mér vera í fullu gildi enn í dag. Þess vegna vil ég gjarnan að hugmyndir þm. verði teknar til mjög svo alvarlegrar athugunar í sambandi við þessi mál, og ítreka þá það sem ég fyrr sagði, að því fer víðs fjarri að ég sé viss um að núverandi starfsaðferðir Pósts og síma eða fjárhagsleg uppbygging og tæknileg hljóti að vera hin besta.



Herra forseti. Það eru bara örfá orð. Það er ofurlítið gaman að því að ræða svona mál í rólegheitum og ekki síst varðandi bollaleggingar um fjármálalegu hliðina. Það hefur oft verið talað um það áður í umr. um Landssímann að lækka hæstu gjaldflokkana, en það út af fyrir sig leysir lítinn vanda. En í þessum umr. hef ég tekið eftir að komu fram tvær hugmyndir. Önnur er gamalkunn eins og sú að lækka hæstu gjaldflokkana, mér finnst hún aldrei neitt aðgengileg, en það er að lækka aðflutningsgjöld af efni. Að lækka aðflutningsgjöld til ríkissjóðs af efni til síma þýðir það að hækka þarf einhver önnur gjöld til ríkisins í staðinn. Mér finnst þetta því ekki frumleg eða aðlaðandi hugmynd. Hitt er svo sú hugmynd sem fram kom hjá hv. 1. þm. Reykv., um það, ef ég hef skilið hann rétt, að Landssíminn selji mönnum tækin, sem þeir nota nú, og nýti það fjármagn, sem þannig fengist, til þess að færa út sjálfvirknina og treysta símakerfið og bæta þjónustuna. Svona hugmyndir kitla mig vissulega nokkuð. Þarna er um að ræða möguleika að ná inn auknu fjármagni og það þarf að gera ef eitthvað á að framkvæma. Svona hluti vil ég vissulega taka þátt í að skoða að svo miklu leyti sem það kemur til minna kasta. Hv. 4. þm. Norðurl. e. minntist á viðtækjaeinkasöluna gömlu, en það er staðreynd, og ég vil undirstrika það sem hann sagði, að fyrir hagnað af þeirri verslun var byggður upp mikill hluti af kerfi útvarpsins og þegar útvarpið missti þessa tekjulind var það því mikill hnekkir á sínum tíma. Ég get líka tekið undir það sem þessi hv. þm. sagði, að það á ekki að leggja til að þarna verði aftur horfið að að gamla fyrirkomulaginu. En svona var þetta. Aftur á móti gegnir allt öðru máli um símatækin, því þau hafa ekki verið seld notendum. Útvarpstækin voru seld með verslunarálagningu. Þess vegna hafði útvarpið hagnað af þeim viðskiptum. Hv. 1. þm. Reykv. er sem oftar hræddur um að nú eigi að íþyngja umbjóðendum hans hér í Reykjavík. Í sambandi við það vil ég bara segja eina setningu: Það fer náttúrlega ekki á milli mála að við eigum aðeins eitt land, og það verður að líta svo á að í þessu landi búi aðeins ein þjóð. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um það. 



Herra forseti. Ég hélt að það hefði komið nokkuð ljóst fram hjá mér, að þrátt fyrir þann ótta, sem ég á að hafa borið í brjósti um að nú ætti að íþyngja umbjóðendum mínum, eru það ekki og voru ekki mín orð. Frsm. sagði beinlínis, að það væri tilgangurinn að fjármagna uppbyggingu símakerfisins með því að auka byrði þjóðfétagsþegnanna hér. En hitt er annað mál, að ég tók fram að einmitt ætti að reyna að koma símagjöldunum niður og hafa þau jöfn um land allt, að hér væri eitt land og ein þjóð. Það er ástæða til þess að vera a. m. k. tortrygginn þegar hagsmunamál landsbyggðarinnar koma til umr. hér, vegna þess að þá er alltaf verið að íþyngja borgarfyrirtækjum. Það er aldrei nokkurn tíma talað um að aðild ríkisins í fyrirtækjum í Reykjavík, sem bera sig ekki. Það er aldrei talað um að landsbyggðin taki þátt í Bæjarútgerð Reykjavíkur. Það er aldrei talað um að landsbyggðin taki þátt í að reka strætisvagnana í Reykjavík. Öll þjóðin notar þá meira eða minna. Ég vil ganga enn þá meira fram af þeim sem hafa það útkjálkasjónarmið sem kom fram hjá hv. 4, þm. Norðurl. e. þegar ég talaði um þá tækni sem ég lýsti áðan í rafvirkjun. Það vill svo til að sú kvikmynd, sem ég hef talað um, er enn þá til á frönsku sýningunni sem nú stendur yfir hér í borg á mínum vegum, og ég býð hv. þm. að koma með mér að loknum þessum fundi og skoða þá kvikmynd og aðrar tæknilegar myndir sem gætu e. t. v. opnað hugi manna eitthvað meira en virðist vera fyrir. Í sambandi við vegagerð er alveg rétt, að ég var með hugmynd um erlent lán á 12 ára tímabili. Samkv. upplýsingum Seðlabanka Íslands þann dag sem við báðir tókum þátt í umr. í Ed. hefur sú upphæð margfaldast með tveimur og hálfum í erlendum gjaldeyri á sama tíma og innlend skuldabréf hafa fimmtánfaldast. Ég ætla að minna hv. þm. á það líka, að 1951 - þá var ég að vísu íþróttamaður - var ég staddur í Brasilíu og eitt af því, sem okkur var þá sýnt, voru verklegar framkvæmdir við vegagerð. Byggður var 1 km í dag fullfrágenginn gegnum frumskóga. Þegar Búrfellsvirkjunin fór í gang á útboði kom boð frá frönsku fyrirtæki sem hafði þá lokið við tíu sinnum stærra raforkuver í Ástralíu, en allar vélar komnar um borð í skip til að flytja þær heim til Frakklands. Þeir voru lægstbjóðendur, en fengu ekki verkið. Þá var aftur á móti skandinavísk samsteypa mynduð til þess að vinna verkið. Þeir frönsku voru tilbúnir til þess að koma hingað og vinna þetta litla verk, Búrfellsvirkjun, og koma með allar þær vélar til vegagerðar sem til þurfti til að byggja 2 þús. langan km veg að þeim virkjunarstað sem þeir voru að virkja á í Ástralíu. Þeir buðu því að vegvæða landið um leið, en því boði var ekki tekið. Það er ekki stórmál að byggja hér 4–5 þús. km veg. Það er hægt að finna fjármagn til þess. Það er hægt að gera það á mjög skömmum tíma. Og það er nákvæmlega sama um símann. Það er nákvæmlega sama um rafveituna sem ég var að tala um áðan. Svo býð ég hv. þm. að koma með mér að loknum þessum fundi, og ég skal sýna þeim kvikmyndir um þau atriði sem ég var að tala um núna.



Herra forseti. Mér hefur rétt einu sinni tekist svo óheppilega til, að hv. þm. Álbert Guðmundsson hefur misskilið mig, og það er efalaust mér að kenna, en ekki honum. Ég var ekki að rengja það sem hv. þm. sagði okkur um þetta franska raforkuver, síður en svo. Ég trúði þessari lýsingu hans, og það hvarflaði ekki að mér að ættast til þess af honum, að hann, ef svo má segja, æti eitt eða neitt ofan í sig aftur af því sem hann sagði í þessu sambandi. Ég hygg að hann hafi haft þar allt rétt fyrir sér. Hann þarf ekki að sýna mér eða sanna mér neitt í þessa veru með kvikmynd. Þessu trúi ég öllu. Þó að útkjálkamaður sé í mér, eins og hv. þm. komst að orði og réttilega líka, hef ég lært svo mikið, m. a. af forsögnum góðra manna, að til slíks ætlast ég ekki að hann éti ofan í sig einn fróðleik eða annan sem hann segir okkur utan úr heimi. Mér er það minnisstætt, sérstaklega af því að það eru Austfirðingar sem hafa vakið þessa umr., þegar Gunnar ókvænti, sem kallaður var, Sunnlendingur sem kom austur til róðra í Borgarfirði eystra, - en ókvænti var hann kallaður vegna þess að hann hafði hlotið dóm fyrir tvíkvæni, - boðaði til fundar í Bakkagerði í Borgarfirði til þess að segja Austfirðingum tíðindi úr Ameríku, en þaðan hafði hann komið fyrir tveimur árum og vildi fræða þá um hvernig þar væri staðið að málum. Útkjálkamennirnir fylltu samkomuhúsið í Bakkagerði gersamlega og borguðu þó 2 kr. fyrir innganginn, sem var stórfé árið 1932. Gunnar hóf að segja þeim frá reynslu sinni í Ameríku og sagðist hafa byrjað að vinna þar á búgarði nokkrum. „Þar voru 100 mjólkandi kýr í fjósi,“ sagði Gunnar. Og þá gullu þeir við útkjálkamennirnir, sem engu vildu trúa öðru en því sem þeir sjálfir höfðu séð og tvisvar, og einhver kallaði: „100 mjólkandi kýr! Hver heldur þú að trúi því?“ Þá bilaði Gunnar ókvænti og fór á taugum og sagði: „Það voru náttúrlega ekki allt saman mjólkandi kýr, því sumt voru hænsni.“ Þetta er náttúrlega dæmisaga um hversu fráleitt það er af manni að fara að éta nokkurn skapaðan hlut ofan í sig frammi fyrir útkjálkamönnum sem aldrei trúa neinu sem merkilegt er, nema þeir sjái það sjálfir og þá helst tvisvar. Jú, ég trúi þessari sögu um frönsku virkjunina mætavel, og mér var alvara þegar ég þakkaði fyrir upplýsingar af þessu tagi og talaði um nauðsyn þess, að við tileinkuðum okkur erlenda tækni aðhæfða breyttum aðstæðum. Ég get bent hv. þm. á vegarkafla u. þ. b. 1 km að lengd sem lagður var í grennd við Reykjavík með erlendri tækni sem hafði gefist vel annars staðar, en reyndist ekki nógu vel hérna - hvergi nærri nógu vel. Hér vantar okkur ýmislegt í náttúrufar landsins sem geri það að verkum að við getum flutt erlenda tækni,.aðallega í byggingarframkvæmdum og jafnvel við virkjanir, inn án aðhæfingar að íslenskum aðstæðum. En í grundvallaratriðum getum við haft af slíkri tækni ákaflega mikil not. Ég vildi leiðrétta það, fyrst ég hafði komið því inn hjá hv. þm., að ég væri að tortryggja það sem hann sagði eða gera lítið úr þeim fróðleik. Það er gagnstætt. Ég er einmitt þeirrar skoðunar, að af slíku getum við haft ákaflega mikið gagn og einnig af ýmsum hugmyndum hv. þm., sem hann hefur gert þinginu grein fyrir áður, um möguleika til fjáröflunar til nytsemdarfyrirtækja sem geta gert okkur lífið þægilegra og framkvæmdir ódýrari.