Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þær breytingar, sem með þessu frv. er lagt til, að gerðar verði á ljósmæðral. frá 1933, eru einungis varðandi launakjör ljósmæðra. Eins og greinir í aths. við frv., eru þessar breytingar í samræmi við þær breytingar, sem gerðar hafa verið á l. um hreppstjóra og nýlega hafa verið samþykktar hér á þingi, en laun þessara tveggja hópa eru byggð á nokkuð svipuðum reglum, þ.e.a.s. lágmarkslaun miðuð við ákveðna íbúatölu í umdæmi, en hækka svo við það, sem fram yfir er þessa ákveðnu íbúatölu, fyrir hverja 10 íbúa. Eins og segir í frv., hafa ljósmæðralaun fram til ársins 1963 hækkað í samræmi við almennar launahækkanir, sem orðið hafa hjá opinberum starfsmönnum, en eftir að launaákvæði kjaradóms komu til framkvæmda, voru þau aftur hækkuð um 15% og er það sama hækkun og þá var einnig látin gilda um hreppstjóralaun. Það er rétt að taka það fram, að þessi laun ljósmæðra eru fyrir það að skuldbinda sig til þess að gegna ljósmæðrastörfum. Að auki kemur að sjálfsögðu greiðsla fyrir hvert skipti, sem hún annast sængurkonu, tekur á móti barni og koma að sjálfsögðu tekjur af slíku til viðbótar hinum föstu launum. Heilbr.- og félmn, hefur athugað þetta frv. og mælir með samþykkt þess. Einstakir nm. áskildu sér þó rétt til að flytja brtt. við frv. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma. Ég hef ekki orðið vör við það meðal þskj., sem útbýtt hefur verið, að neinar slíkar brtt. hafi fram komið. Einn nm., hv. 1. þm. Norðurl. e., var fjarverandi, þegar málið var afgr. í n., en eins og áður segir, lagði n. til, að frv. væri samþ.



Herra forseti. Í ákvæðum 5. gr. l. nr. 58 frá 1960, um bann við okri, dráttarvexti o.fl., er kveðið svo á, að greiði skuldari eigi skuld sína á réttum tíma, sé hann skyldur til frá eindaga skuldarinnar, unz hann greiðir hana, að greiða skuldareiganda í dráttarvexti af henni einum meir af hundraði en heimilað er í 1. gr. sömu laga, þ.e.a.s. þarna er sett sú regla, að dráttarvextir skuli almennt eða vanskilavextir vera 1% hærri, en þeir vextir, sem voru á skuldinni, áður en hún var eindöguð eða komin í vanskil. Hins vegar segir svo í l. um Seðlabanka Íslands, að Seðlabankinn hafi heimild til þess að ákveða hámarksvexti og það hefur ekki þótt frá lagalegu sjónarmiði nægilega skýrt, hvaða regla ætti að gilda um dráttarvextina, hvort það væri regla laganna um bann við okri, dráttarvexti o.fl. um, að dráttarvextir skuli vera 1% hærri, en aðrir vextir eða hvort Seðlabankinn hafi skv. lögum Seðlabankans, 13. gr., heimild til þess að ákveða þessa dráttarvexti, án þess að honum séu settar fastar reglur um það, hvernig hann ákveður þá. Í þessu frv. felst það að setja ótvíræðar reglur um, að það sé Seðlabanki Íslands, sem ákveði, hvað skuli vera hæstu leyfilegu dráttarvextir á hverjum tíma, enda er það svo, að Seðlabankinn fer með ákvörðunarvald um fjárhæð vaxta og þess vegna ekki óeðlilegt, að hann hafi einnig þetta vald til að ákveða dráttarvexti og þá er jafnframt tekinn af allur vafi um lagalegan ágreining í þessum efnum. Þessu máli var vísað til fjhn. og n. hefur mælt með því, að frv. verði samþ., en tveir nm. voru fjarstaddir við afgreiðslu málsins, eins og sést á nál. á þskj. 728.



Herra forseti. Eins og fram kemur í grg. fyrir þessu frv., hefur veðdeild Landsbanka Íslands nú að fullu notað þær heimildir, sem hún hefur til útgáfu bankavaxtabréfa, en bankavaxtabréfin hafa til skamms tíma verið undirstaða þeirra lána, sem veitt hafa verið, á vegum deildarinnar. Eins og einnig kemur fram í grg., eru það ýmsir aðilar, sem þörf hafa fyrir fasteignaveðslán, sem lítt hafa aðgang að öðrum lánum en þeim, sem veitt eru á vegum veðdeildarinnar. Fjhn. hefur haft þetta frv. til athugunar og fallizt á þau rök, sem hníga að því, að réttmætt sé að setja slíka löggjöf, og eins og nál. á þskj. 730 ber með sér, mælir hún einróma með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Frv. þetta er komið úr hv. Nd. og tók þar allverulegum breyt. Ég mun hér gera grein fyrir, í hverju þessar breyt. eru fólgnar og þá miða við frv. eins og það liggur fyrir eftir þá afgreiðslu, sem það fékk í Nd. Með þessu frv. er í fyrsta lagi breytt útsvarsstigunum á þá lund, að þrepunum er fjölgað um eitt samkv. gildandi útsvarslögum. Það voru aðeins tvö þrep í úrsvarsstigunum, þ.e.a.s. af fyrstu 40 þús. kr. skyldi greiða 20%, en af því, sem umfram er, 30% í útsvari, en nú er þessu breytt þannig, að það er bætt einu þrepi neðan við: 10% skal greiða af fyrstu 20 þús., 20% af næstu 40 þús. og síðan 30% af því, sem umfram er. Þetta er áreiðanlega til mikilla bóta, því að eftir núgildandi lögum hafa verið of fá þrep í útsvarsstiganum og er þess vegna ástæða til að fagna því, að þessu hefur verið breytt og bæði þetta ákvæði og reyndar fleiri, sem felast í þessu frv., eru sérstaklega miðuð við það að vera til hagsbóta fyrir lágtekjufólk. Í öðru lági er persónufrádráttur hækkaður allmikið, þannig að persónufrádráttur einstaklinga verður samkv. frv. 35 þús. kr., en er í gildandi lögum 25 þús. Það er hækkun um 40%. Persónufrádráttur hjóna verður 50 þús. kr., var 35 þús. kr. samkv. gildandi l. og hækkar um 43% . Persónufrádráttur fyrir barn verður 10 þús. kr., en er í gildandi lögum 5 þús., hækkunin 100%. Ef tekið er meðaltal og litið á hjón með tvö börn, verður persónufrádráttur þeirra 70 þús. kr. samkv. þessu frv., en er í gildandi lögum 45 þús. og það gerir hækkun um 55%. Þetta er langsamlega mesta hækkun, sem orðið hefur á persónufrádrætti í útsvari og það sést í raun og veru bezt, hvað þessi hækkun er mikil, að meðaltali 56%, þegar þess er gætt, að tekjur manna munu eftir úrtaki, sem gert hefur verið, hafa hækkað um sem næst 27–28% á árinu 1964, miðað við árið á undan. Þó að það sé auðvitað engin fullnaðarniðurstaða, þar sem þetta er aðeins úrtak, hlýtur það þó a.m.k. að gefa mönnum upplýsingar, sem hljóta að fara nálægt lagi, þó að auðvitað reynslan ein geti skorið úr til fullnaðar. Og það má líka benda á, að samkv. athugunum, sem gerðar hafa verið, þá er talið, að kaup launastéttanna hafi að meðaltali átt að hækka miðað við kauptaxtana um 23% frá árunum 1963–64. En eins og ég gat um áðan, þá hafa raunverulegar tekjur sýnt sig hækka nokkru meira og menn geta sjálfsagt haft skiptar skoðanir á því, af hverju þessi munur stafar, hvort menn hafa lagt á sig meiri vinnu, hvort það séu betri framtöl vegna aukins skatteftirlits eða launahækkanir utan kjarasamninga og e.t.v. blandast allar þessar ástæður að einhverju leyti saman. En það er alveg ljóst, að með þessum breytingum persónufrádráttarins er þó bezt gert við barnmargar fjölskyldur, þar sem persónufrádráttur barna er hækkaður langsamlega mest. Auk þessa má svo benda á það ákvæði frv., sem er reyndar skylt þessu, persónufrádrættinum, sem er á þá leið, að í kaupstöðum skuli útsvör, sem eru lægri en 1.500 kr., felld niður. Þetta mundi þýða það, að hjón með tvö börn, sem byggju í kaupstað og hefðu 86 þús. kr. nettótekjur, yrðu útsvarsfrjáls. Ég hygg nú, að margir muni álíta, að það séu svo lágar tekjur, að ekki sé hægt að taka útsvar af þeim, en þess ber auðvitað að gæta, að þegar talað er um 85 þús. kr., eru það nettótekjur. Ég álít, að það mundi vera nokkuð nærri lagi, þótt það sé ekki hægt að gefa upp neina ákveðna upphæð, að hjón með tvö börn, sem hefðu 100 þús. kr. brúttótekjur, mundu í ákaflega mörgum tilfellum algerlega sleppa við útsvör samkv. þessari grein, vegna þess að flestir hafa ýmsa frádráttarliði á skattframtalinu hjá sér, svo sem vexti, almannatryggingagjald, viðhald húseigna og annað slíkt, og þess vegna álít ég, að það mundi láta nokkuð nærri; að eftir þessum lögum mundu hjón með 100 þús. kr. brúttótekjur verða útsvarsfrjáls í kaupstöðum. Það er auðvitað þannig, að þegar persónufrádráttur er hækkaður, hefur hann áhrif á útsvör allra gjaldendanna, þ.e.a.s. hann hefur ekki bara áhrif neðst í skalanum fyrir þá, sem hafa lægstar tekjur, heldur hefur hann áhrif upp fyrir sig, þannig að, eins og reyndar oft hefur komið fram bæði í sambandi við skattana og útsvörin, hækkaður persónufrádráttur þýðir lika lækkaða skatta fyrir þá, sem hafa háar tekjur og þá er þetta, sem oft er deilt um, að slíkar ráðstafanir, hækkun persónufrádráttarins, leiða til þess, að hátekjumaðurinn fær meiri skattalækkun eða útsvarslækkun í krónutölu að upphæð til, en lágtekjumaðurinn fær aftur hærri afslátt eða hans útsvar lækkar meira hlutfallslega. Nú er það auðvitað augljóst mál, að með þessari miklu hækkun á persónufrádrætti verða margir útsvarsfrjálsir eða sem næst því; sem ella hefðu greitt útsvör og nú er það svo, að sveitarfélögin verða auðvitað að ná þeim tekjum inn, sem þau hafa áætlað í útsvarstekjur á þessu ári, til þess að standa undir sínum útgjöldum og þá verður vitanlega ekki hjá því komizt, að þau verða að leggja á þannig, að þau nái þessum tekjum öllum inn, m.ö.o., að sveitarfélögin hafa eins og verið hefur samkv. þessu frv. heimild til þess að breyta útsvarsstiganum, ýmist að gefa afslátt af honum eða leggja ofan á hann. Undanfarin ár hefur reynslan sýnt, að yfirgnæfandi meiri hluti sveitarfélaga hefur gefið afslátt og það í sumum tilfellum allríflegan, einkum þó sveitahrepparnir, en það hefur heyrt alveg til undantekninga, ef kaupstaður hefur þurft að leggja ofan á stigann. Þessi skali gefur sveitarfélögunum mun lægri tekjur en sá eldri. Hann getur auðvitað breytt þessari mynd talsvert, þannig að nú snúist málið við, að það verði jafnvel algengara í kaupstöðum og kauptúnum, að leggja þurfi ofan á stigann, en að gefa afslátt af honum. Þess vegna verða menn að gera sér það ljóst, að þeir, sem á annað borð lenda í því að greiða útsvar og sérstaklega það fólk, sem hefur háar tekjur, þó að það fái samkv. þessum skala allmiklu lægri útsvör, en eftir fyrri stiga eða skala núgildandi laga, getur þetta breytzt vegna þess, að af stiganum, sem gilti s.1. ár, fékk þetta fólk afslátt, en á þennan stiga, sem er lægri og þeim hagstæðari, verður hins vegar kannske að leggja ábót. Þá er í þessu frv. ákvæði um það, að áður en úthluta skuli framlagi jöfnunarsjóðs til sveitarfélaga, skuli draga frá úthlutunarfénu 3% af tekjum sjóðsins til að mæta þörfum sveitarfélaganna samkv. 15. gr. Eftir tekjustofnalögunum er það þannig, að ef sveitarfélagi dugir ekki 20% álag ofan á skalann, tekur jöfnunarsjóður við. Að vísu veit ég ekki til, að neitt slíkt tilfelli hafi átt sér stað fram að þessu, en það má auðvitað gera ráð fyrir því, að þegar skalinn lækkar svona mikið, þá muni það í örfáum sveitarfélögum geta orðið tilfellið, að þau verði að leggja 20% ofan á og dugi ekki til, og þá þarf jöfnunarsjóður að grípa inn i. Hér er þess vegna lagt til, að þetta sérstaka framlag jöfnunarsjóðs til að mæta þörfum sveitarfélaganna hækki úr, að mig minnir 1%, sem það er í gildandi lögum, í 3%. Þessu máli var visað til heilbr.- og félmn. Nefndin klofnaði um málið, en meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ., þó með einni brtt., sem er á þskj. 742. Það er brtt. við 61. gr. laganna, en brtt. er fyrst og fremst fólgin í því, að inn í tekjustofnalögin eru tekin efnisákvæði úr 48. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt, eins og þeim var breytt hér nýlega í meðförum Alþingis eða a.m.k. í meðförum þessarar hv. deildar. Samkvæmt tekjustofnalögunum hefur ekki verið nein heimild til þess að leggja á gjaldendur sektir fyrir að svíkja undan útsvar og aðstöðugjald á sama hátt og hægt er með bæði tekjuskatt og eignarskatt og söluskatt og það er til þess að bæta úr þessum heimildarskorti, sem þessi brtt. er gerð, sem meiri hl. n. flytur og til þess að samræma þetta lögunum um tekju- og eignarskatt. Eins og segir í aths., sem fylgja þessu frv., hefur ríkisstj. átt viðræður við fulltrúa Alþýðusambands Íslands um þessar breyt. og þar segir enn fremur, að athugasemdir þær, sem fulltrúarnir báru fram, komi til athugunar við meðferð málsin á Alþ., og eins og ég gat um í upphafi, hefur í meðferð Nd., að ég hygg, verið gengið allverulega til móts við óskir Alþýðusambands Íslands, þó að um það næðist ekki fullt samkomulag. En lengra hefur ríkisstj. ekki treyst sér til að ganga. Ég ítreka svo það, að meiri hl. heilbr.- og félmn. leggur til, að þetta frv. verði samþ. með þeirri einu brtt., sem meiri hl. n. hefur lagt fram og ég lýsti hér áðan.



Herra forseti. Ég gat ekki mætt við umr. málsins í hv. heilbr.- og félmn., eins og nál. meiri hl. ber með sér, en ég get lýst því yfir fyrir mitt leyti strax, að ég er samþykkur þeirri till., sem meiri hl. ber fram á þskj. 742 um sektir og viðurlög, sem leggja megi á þá aðila, sem svíkja undan útsvari og þykist sjá, að þau viðurlög og þær sektir, sem hér er um að ræða, séu í samræmi við sams konar sektir og viðurlög, sem þeir eiga að geta orðið fyrir, sem telja ranglega til skatts. En mér þykir það mjög miður að sjá þess vott og heyra líka á framsöguræðu frsm. meiri hl:, að n. hefur ekki getað fallizt á till. þær, sem við í 1. minni hl. flytjum. Ég geri ráð fyrir, að þær hafi komið fram á fundinum, efni þeirra hafi verið kunnugt. Ég leyfi mér þó að fullyrða, að ef till. okkar yrðu samþ., yrði á þessu ári stýrt hjá þeim ófögnuði, sem varð s.l. ár við beitingu útsvarsálagningar samkv. gildandi l. um tekjustofna sveitarfélaga. En verði hins vegar frv. óbreytt, tel ég, að nokkuð sé víst, að steyti á sama skeri og í fyrra í þessum efnum, þó að hv. frsm. virtist vera æði bjartsýnn í þessum efnum. Afstöðu minni til frv., eins og það liggur fyrir, lýsti ég að nokkru við 1. umr. málsins og tel mig þess vegna geta verið fáorðan nú. Tekjuöflun ríkisins hefur á síðustu árum verið meira og meira færð yfir á óbeina skatta, sem menn greiða með neyzlu sinni, innifalda í verði hennar undir huliðshjálmi. Söluskattur á þjónustu og viðskipti hefur verið stórkostlega færður í aukana. Söluskattar voru samkv. fjárl. 1960 102 millj., en samkv. fjárlögum 1965 eru þeir áætlaðir 923 millj. kr. og hafa því nífaldazt. Nýr og aukinn lífskostnaður margvíslegur hefur komið til sögunnar. Verðbólga í sambandi við framangreint og af ótal ástæðum öðrum í þjóðlífi okkar hefur lagzt á sömu sveif til þess að umturna grundvelli fyrir álagningu útsvara til sveitarsjóða og auðvitað grundvelli fyrir tekjuskatti til ríkisins líka, en hann er bara miklu vægari, en tekjuútsvar í flestum sveitarfélögum, enda ekki beinlínis til umr. hér við þetta tækifæri. Þurftartekjur, sem kalla má lífskostnað, hafa vaxið svo ört, að menn hafa ekki við að gera sér fullkomna grein fyrir því, hvaða tölum sá kostnaður tekur nú orðið. Í því sambandi ber fyrst að líta á hver sú fjárhæð eigi að vera, sem fólk eigi að hafa útsvarsfrjálsa, eins og nú er komið, vegna óhjákvæmilegs lífskostnaðar. Frv. gerir ráð fyrir hækkun persónufrádráttar, en of lítilli hækkun að mínu áliti. Við, sem í minni hl. erum teljum, að það verði að hækka hann meira, ef nálgast eigi, svo að vit sé í, hlutföll lífskostnaðarhækkunarinnar. Við leggjum til, að persónufrádráttur fyrir hvern einstakling verði 45 þús. kr., eða 10 þús. kr. hærri en frv. gerir ráð fyrir, frádráttur fyrir hjón verði 63 þús. kr., eða 13 þús. kr. hærri en frv. gerir ráð fyrir, frádráttur fyrir hvert barn verði 12 þús. kr., eða 2 þús. kr. hærri en frv. gerir ráð fyrir. Minna má ekki gera úr óhjákvæmilegum lífskostnaði í þessu sambandi, eins og nú er komið. Frádráttur fyrir börn er 1/6 hærri eftir okkar till. en frv. og sú hækkun er ekki sízt nauðsynleg vegna þess, að á barnafjölskyldum bitnar vitanlega óbeina skattaálagningin, neyzluskattarnir, sérstaklega hart. Þessar hækkanir persónufrádráttarins eru okkar fyrsta till. á þskj. 734. Önnur till. okkar er sú, að við leggjum til, að þrepin í útsvarsstiganum reiknist þannig, að 10% álag verði heimilt að leggja á, hreinar tekjur upp að og með 40 þús. hreinna tekna. Þá komi til 20% álagið á bilinu upp í 90 þús. kr., en 30% álagið ekki fyrr en tekjurnar eru komnar yfir 90 þús. Með þessari breikkun þrepanna mildast álagningin mikið, af því að hækkanirnar koma með því ekki eins fljótt, og það er nauðsynlegt réttlætismál. Vel er okkur ljóst, að lækkun útsvarsálagningarinnar leiðir það af sér, að fjöldi sveitarfélaga þarf að nota hækkunarheimild þá, sem er í 34. gr. gildandi tekjustofnalaga, ofan á útsvörin, eftir að þau hafa verið reiknuð út samkv. fullnotuðum útsvarsstiga. Það munu þau þurfa, hvort sem okkar till. verða samþ. eða ekki. Hækkunarheimildin er 20%. Nú má öllum ljóst vera, að hækkun persónufrádráttar og lækkun stiga frá því, sem var í fyrra, kemur gjaldendum ekki að fullum notum, ef áhrifin eru eyðilögð með ofanálagi. Þess vegna leggjum við til, að heimildin í 34. gr. sé lækkuð úr 20% ofan í 10%. Þetta er 3. till. okkar. Við göngum ekki að því gruflandi, að frv. þrengir mjög tekjuöflunarmöguleika sveitarfélaganna og till. þær, sem ég hef gert grein fyrir frá okkur í 1. minni hl., gera það enn meir. En hjá því verður ekki komizt vegna gjaldendanna, ef ekki á að endurtaka sig hjá þeim sagan frá því í fyrra, en öllum hlýtur að koma saman um, að svo megi ekki verða. Þess vegna þarf jafnframt að finna ráð til þess að sjá hag sveitarfélaganna borgið. Annað væri að fara úr ösku í eld. Samkv. gildandi l. á jöfnunarsjóður sveitarfélaga samkv. b–lið 15. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga að greiða aukaframlag til sveitarfélaga, sem fá ekki nægileg útsvör álögð eftir þeim heimildum, sem lögin ákveða. Vitað mál er, að jöfnunarsjóðurinn hefur ekki nægilegt fé til að anna þessu hlutverki 1965, eins og nú horfir með umræddar lagabreytingar, nema hann fái sérstaklega nýja fjárveitingu til þess. Hv. frsm. meiri hl. sagði réttilega frá því, að jöfnunarsjóðurinn ætti að taka 3% af tekjum sínum til þessara hluta, og raunar á hann að gera meira með þær tekjur, þ.e.a.s. hann má nota 3% af tekjunum til annarra hluta en til skiptingar milli sveitarfélaganna miðað við mannfjölda. Þessi 3% eru sýnilega allt of lítil fjárhæð til þess að mæta áföllum af mikilli lækkun útsvarsálagningar. Þess vegna leggjum við til í 4. till. okkar, að ríkissjóður leggi jöfnunarsjóðnum á þessu ári fé, er nægi. Ef fjárlögin gefa ekki þann tekjuafgang, að til þess hrökkvi, tel ég svo mikilsvert, að þetta verði gert, að ríkissjóður verði þá að nota lánstraust sitt til þessarar úrlausnar. Vitanlega er alls ekki hægt eða vit í að byggja framtíð á svona úrlausn. Þetta á að vera aðeins úrlausn fyrir árið 1965, af því að ekki er nú ráðrúm til að komast hjá ófögnuði með skárri hætti. Aftur á móti verður samhliða að gera ráðstafanir til að endurskoða þessi mál og koma á þau betri skipan strax á næsta ári. Þess vegna leggjum við til, að stofnað sé nú þegar til endurskoðunar á þessum málum. Og till. okkar um það er á þá leið, að ríkisstj. skuli, strax eftir að frv. þetta hefur hlotið lagagildi, skipa 5 manna n. til þess að endurskoða öll lagaákvæði, er gilda um útgjaldaskyldur sveitarfélaga og tekjuöflun þeirra. Skal n. leggja sérstaka áherzlu á það með till. sínum að leggja grundvöll að eðlilegri skiptingu þjóðfélagslegra verkefna milli sveitarfélaganna og ríkisins í samræmi við breytta þjóðarhætti, svo og grundvöll að skiptingu tekna, ef þær eru innheimtar í einu lagi af sama stofni fyrir sveitarfélög og ríki. Jafnframt rannsaki n., hvernig hægt verði að komast í álögum hjá því mikla ósamræmi, sem núverandi reglur um gjaldskyldu þegna þjóðfélagsins leiða af sér miðað við efni og ástæður. N. verði þannig skipuð, að þingflokkarnir 4 tilnefni í hana sinn manninn hver, en ríkisstj. skipi fimmta manninn án tilnefningar og skal hann vera formaður nefndarinnar. N. er heimilt að fá sér aðstoð við störf sín,og hafa skal hún samráð við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga. N. skili áliti og till. svo fljótt, að næsta reglulegt Alþ. geti fjallað um það. Með þessari nefndarskipun er reynt að koma málum þannig fyrir, að fyrst og fremst eigi þar allir flokkar fulltrúa, enn fremur, að ríkisstj. hafi þar oddamann og svo, að sveitarfélagasambandið geti átt aðild að starfinu, með því að n. sé lagt á herðar að hafa samráð við stjórn Sambands íslenzkra sveitarfélaga. Verkaskiptingin milli ríkis og sveitarfélaganna þarf sannarlega endurskoðunar og tekjustofnaskiptingin milli sömu aðila um leið. Þar eru rætur þeirra meina, sem við erum með frv. þessu að fást við, - meinanna, sem tóku svo herfilega að blæða á fyrra ári. Alþ. getur ekki sagt við sveitarfélögin: Annizt þið þetta og þetta og þetta - nema ætla þeim tekjuöflunarleiðir til þeirra hluta í samræmi við verkefnin. Það má ekki skera niður tekjuöflunarheimildir til sveitarfélaganna, nema þeim sé bætt það upp með fjárstuðningi, eins og till. okkar gera ráð fyrir, að ríkissjóður verði látinn gera 1965, aðeins til bráðabirgða fyrir það ár eða með því að létta verkefnum af sveitarfélögum ellegar að ætla þeim eðlilega tekjustofna til þess að standa undir verkefnum, eins og síðasta till, okkar gerir ráð fyrir, að gaumgæft verði með nefndarstarfi. Ég þykist hafa sýnt fram á það, að till. eru heilsteyptar. Þær taka eðlilegt tillit bæði til gjaldendanna og sveitarsjóðanna, en það þarf Alþ. að gera. Ef það er ekki gert í máli þessu, verður úr því botnleysa og þá koma fram nýjar blæðingar. Nú grunar mig af reynslunni, að hv. meiri hl. hér muni fella till. okkar. Um það ætla ég að sjálfsögðu ekki að fárast. Meiri hl. ber auðvitað ábyrgð á afleiðingum þess. En ég vil leyfa mér að skora á hv. meiri hl. að athuga samt rólega, hvort ekki sé viðurhlutamikið að taka ekki til greina till. um endurskoðun eða ef hann fellir hana, þá hvort ekki sé ástæða til að gera samt skynsamlegar ráðstafanir til þess eftir öðrum leiðum, að slik endurskoðun fari fram. Bót á þessum málum verður ekki ráðin nema með rækilegri endurskoðun í þessum efnum.



Herra forseti. Ég flyt engar brtt. við frv. um tekjustofna sveitarfélaga, sem hér er til umr. Í nál. mínu, sem prentað er á þskj. 743, skýri ég frá ástæðunum til þess, að ég flyt hér engar brtt. Ég skal ekki lengja umr. um málið með því að rekja það, sem í nál. stendur, en vísa aðeins til þess og undirstrika það. Ég verð ekki sakaður um þá fáu daga, sem ég hef setið hér í þessari hv. d., að hafa lengt umr. þar með óþörfu málþófi og þess vegna vildi ég leyfa mér við þetta tækifæri að fara nokkrum orðum um það mál, sem hér er á dagskrá. Það er ljóst, að í öllum meginatriðum þessa frv. er fram haldið þeirri ranglátu skattastefnu gagnvart almenningi, sem einkennt hefur þessa hæstv. ríkisstj., sem nú situr, frá því að hún hóf valdaferil sinn, þá skattránsstefnu, sem á s.l. ári alveg sérstaklega kristallaðist í því miskunnarlausa blygðunarleysi að láta lágtekjumenn, lægst launuðu verkamenn borga jafnvel hærri útsvör og skatta, en mestu gróðamenn þjóðfélagsins, margfalda milljónera að eignum og margmilljónera að tekjum frá ári til árs. Menn munu minnast þess, að á Alþ. í fyrravor, þegar skatta- og útsvarslög voru þá til umr., héldu stjórnarflokkarnir því blákalt fram, að um svo verulegar skattalækkanir yrði að ræða samkv. þessum nýju lögum, að einsdæmi væri í sögu þingsins. Þessu var haldið fram af áróðursmálgögnum stjórnarflokkanna fram á síðustu stund, allt fram til þess, að menn stóðu með staðreyndirnar í höndum sér, stóðu með það skjalfest svart á hvítu, að aldrei hefði meira skattrán verið framið gagnvart þjóðinni, en einmitt að þessu sinni. Og þegar það loksins rann upp fyrir stjórnarflokkunum, að ekki tjóaði öllu lengur að boða mönnum þann sannleika, að nú gætu menn farið í ferð til Suðurlanda fyrir útsvars- og skattalækkun sína, var því lofað hátíðlega, að þetta skyldi nú bætt að nokkru, en einnig haldið fram alveg purkunarlaust, að um þessa útkomu hefðu stjórnarflokkarnir ekkert vitað, þegar málið var til umr. á Alþ. Nú er ákaflega varlegt að trúa því, að jafnmikilvæg mál og hér um ræðir fyrir alla þjóðina séu lögð fram af ríkisstj. á Alþ. á þann veg, að hún geri sér ekki grein fyrir meginstaðreyndum málsins og það er full ástæða til að ætla, að stjórnarflokkarnir hafi á þessum tíma vitað annað og meira, en þeir sögðu, en leynt því. Og þetta vil ég marka m.a. af því, að annaðhvort í þann mund, sem verið var að afgreiða útsvarslög á Alþ. í fyrra með því fororði, að svo væri teflt í tvisýnu með skattalækkun tekjumöguleikum sveitarfélaga, að útlit væri fyrir, að þau þyrftu öll að grípa til meira og minna aukaálags, þá gerðist það, að fulltrúar Reykjavíkurborgar skutu saman skyndifundi og hækkuðu allt í einu áætlun sína um útsvarsálögur á borgara Reykjavíkur um litlar 40 millj. kr. Eru líkur til þess, að þetta hefðu fulltrúar Reykjavíkurborgar gert, ef þeir hefðu haldið, að fullyrðingar um stórkostlegar skattalækkanir, sem haldið var fram hér á Alþ. að yrðu, væru réttar, ef þær væru á rökum reistar, ef þeir vissu ekki betur, en látið var í veðri vaka, hér á hinu háa Alþ.? Ég held, að það sé meir en vafasamt, að svo sé, svo að ekki sé meira sagt. Og áfram er haldið þessari stefnu, áfram er haldið þessum málflutningi. Enn er sagt, að um stórfelldar skattalækkanir verði nú að ræða og að afkomu sveitarfélaga sé stefnt í algera tvísýnu. Í fyrra gátu ýmis sveitarfélög og kaupstaðir lækkað skattana, veittu afslátt af skattstiganum allt að 40–60%, og svo óveruleg hækkun á persónufrádrætti sem nú hefur verið fallizt á mun ekki valda þeim ósköpum að mínu viti, að skattstigarnir núna reynist of takmarkaðir, tekjumöguleikar samkv. þeim of litlir, þegar tekið er tillit til þeirra tekjuhækkana, sem almennt urðu á s.l. ári. Enda kom það mjög skýrt í ljós í framsöguræðu hv. 9. landsk. þm., frsm. hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. í þessu máli hér áðan, að þessi er ekki raunin. Þessi eru ekki rökin fyrir því, að ekki er hægt að ganga lengra til móts við kröfur verkalýðssamtakanna í sambandi við afgreiðslu útsvars- og skattamála hér á Alþ., heldur hitt, eins og hann sagði í niðurlagsorðum sínum: „Lengra hefur ríkisstj, ekki treyst sér til að ganga.“ En nú spyr ég: En treystir Alþ. sér ekki til að ganga lengra, þó að ríkisstj. treysti sér ekki til þess? Það er á valdi Alþ. að ganga lengra, að ganga til móts við sjálfsagðar og sanngjarnar kröfur almennings. Það er á þess valdi og þess valdi eins. En hér ber allt að sama brunni. Hér er það valdstefna hæstv. ríkisstj., sem ræður lögum og lofum, sú valdstefna, sem hefur þrengt sér æ meir og meir inn í alla hluti í þessu þjóðfélagi á þessum síðustu og verstu viðreisnartímum, sú valdstefna, sem ég óttast að eigi eftir að valda alvarlegri hlutum í þessu þjóðfélagi, en menn gera sér eða vilja almennt gera sér grein fyrir nú. Í sambandi við þá réttlátu reiðiöldu, - þá öldu sjálfsagðrar fyrirlitningar gegn valdhöfunum, sem reis hér í fyrrasumar, þegar skattarnir birtust og í framhaldi hennar verður að rísa til alvarlegri viðbragða, en menn almennt hafa hugsað sér. Ríkisstj. fann það og skildi þá, að henni var að vaxa yfir höfuð nýtt afl í þjóðfélaginu, svo að til einhverra ráða varð að grípa. Og þá var lofað, að upp skyldi tekið skattaeftirlit, sem lagfærði eitthvað þá rangsleitni, sem skattskráin sýndi okkur að framin hefði verið. Allir voru sammála og hafa verið sammála um, að þetta skattaeftirlit væri nauðsynlegt og væri sjálfsagt. Nú er því ekki að leyna, að þau miklu skattsvik, sem talað er um að hér séu og hér eru, eru þess eðlis, að stjórnarvöldin hefðu hvenær sem var og án nýrrar löggjafar getað hindrað þau, ef þau vildu. En það hefur ekki bólað á því, að þau vildu neitt gera í þeim málum, að þeim þætti neitt athugavert við það, þó að hátekjumenn, ofsatekjumenn, menn, sem byggja fyrir augun um á almenningi milljónahallir, borguðu það, sem kallað er vinnukonuútsvar. Látum svo vera. Það voru allir sammála um það, að komið yrði á fót skattaeftirlitinu og sett löggjöf um þau atriði og ég skal taka það fram, að ég vanmet ekki vilja þeirra manna, sem að þessu skattaeftirliti standa. Það er enn á ný verið hér í brtt. við þetta frv. að auka og endurbæta löggjöf um skattaeftirlit og enn eru menn þeirrar skoðunar, að þetta sé nauðsynlegt og menn fylgja þessu að máli. Ég fyrir mitt leyti vil segja: Þetta er sjálfsagt og rétt, en það getur líka verið hættulegt. Það er hægt að misbeita því valdi, sem með þessum lögum er veitt valdhöfunum, eins og öllu öðru valdi, og ég vil lýsa því yfir, að ég vantreysti núv. ríkisstj. til þess að fara réttlátlega með þetta vald. Ég vil leyfa mér að geta þess hér við þessa umr., þó að það ef til vill komi til umr. aftur, það er ekki fullvíst, að í hv. Nd. hefur nú hæstv. fjmrh. lagt fram brtt. við lagagreinar, sem samþ. voru fyrir nokkrum dögum hér í þessari hv. d., á þá lund, að heimilt sé að fella niður skattsektir samkv. þeim málsgreinum, sem hér voru samþ., hafi skattþegn fyrir 1. marz 1966 af sjálfsdáðum gefið réttar skýrslur um þau atriði, sem máli skipta um tekjuskatt hans og eignarskatt eða talið fram til skatts. Hér er um heimildarákvæði að ræða, sem mjög auðvelt er í höndum valdstefnumanna að misnota á herfilegan hátt og mér er nær að halda eftir reynslu undanfarinna ára með sívaxandi spillingu í fjármálalífi þessa lands, spillingu sem allir sjá og viðurkenna, spillingu sem verður fyrst og fremst að skrifast á, reikning valdhafanna, vegna þess að þeir hafa ævinlega og alltaf haft lög til að útrýma henni, ef þeir vildu, þá er ég hræddur um, að heimild eins og þessi verði af núverandi valdhöfum misnotuð. Það er auðvelt samkvæmt þessum ákvæðum að mismuna mönnum, að hlífa þeim, sem hlífa skal, en láta lögin ganga yfir aðra og slik lög eru verri, en engin lög. Með þessu er ég ekki að mæla gegn skattaeftirliti og að eftirlit sé haft með því, að rétt sé talið fram. Ég er aðeins að benda á þennan möguleika og vara við honum í þjóðfélagi, þar sem eins háttar og í okkar þjóðfélagi í dag. Ég skal ekki orðlengja frekar um þau atriði. Að lokum vildi ég svo aðeins segja: Hv. 9. landsk. þm. sagði í framsögu sinni hér áðan, að persónufrádráttur hækkaði nú svo, að til hagsbóta væri fyrir lágtekjumenn. Ég vil ekki vefengja þessi orð hans að neinu leyti. Það má vel vera, að með þeim breyt., sem hér eru lagðar til á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, náist það réttlæti, að allra lægst launuðu menn í þjóðfélaginu sitji nú í fyrsta skipti við sama borð og allra mestu gróðamenn þjóðfélagsins.



Herra forseti. Það eru aðeins örfáar aths., sem ég ætla að gera hér við ræður frsm. minnihlutaálitanna um þetta mál. Báðir þessir hv. þm. kvörtuðu undan því, að hækkun persónufrádráttarins væri of lítil og það væri illt til þess að vita, að ríkisstj. treysti sér ekki að ganga lengra. Það er ekki úr vegi í sambandi við þetta að lita dálítið aftur í tímann og spyrja, þegar fulltrúar þessara hv. flokka áttu aðild að ríkisstj., við hvaða kjör menn hafi þá búið í sambandi við útsvarsálagningu og persónufrádrátt, því að sannleikurinn var sá, að á meðan það ákvæði var í gildi, að hægt var að leggja á eftir efnum og ástæðum, þá var farið ákaflega langt niður. Og ég man eftir því, að þegar tekjustofnalögin voru fyrst í endurskoðun á valdatíma þessarar ríkisstj., kom það meira að segja fram, að það hefði verið lagt á tekjur, - það var að vísu fyrst og fremst í sveitahreppum, - sem voru 3 þús. kr. Það er þess vegna fyrst og fremst verk núv. ríkisstj. að hafa tryggt fólki einhvern vissan, lögboðinn persónufrádrátt til útsvars, þannig að það væri einhver hluti af tekjum þess, sem væri útsvarsfrjáls. Það er þess vegna ekki hægt að taka mjög alvarlega, þegar þessir sömu menn telja nú, að ríkisstj. gangi allt of skammt í því efni, og ég er a.m.k. þeirrar skoðunar, að það hefði verið sama, hvað ríkisstj, hefði gengið langt í þessu, alltaf hefðu komið till. um að gera eitthvað meira. Mér hefur verið sagt, að það hafi nú að undanförnu borizt kvartanir frá forráðamönnum sveitarfélaganna, þ. á m. frá Húsavík, um það, að með þessum persónufrádrætti og þessum breytingum væri verið að ganga of langt í persónufrádrætti, með þessum breyt., sem felast í þessu frv. Það er auðvitað hægt að gera eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK), það er auðvitað hægt að stórhækka þennan persónufrádrátt enn þá frá því, sem gert er í frv., og láta svo meginhlutann eða talsverðan hluta af útsvörunum lenda á jöfnunarsjóði og láta svo ríkissjóð greiða jöfnunarsjóði þann hluta. En í fyrsta lagi tel ég, að ríkissjóður hafi ekkert fé til þess að standa undir þessu og ef hann ætti að gera það, yrði ríkissjóður að innheimta hjá gjaldendunum eða skattborgurunum fé til þess að geta greitt þetta. Það er auðvitað skammgóður vermir, eins og þessi hv. þm. lagði til, að taka þetta bara að láni, því að auðvitað þarf ríkissjóður að borga þessa peninga og þótt hann taki þá ekki í ár af gjaldendum, verður hann að gera það síðar. Það má reyndar líka minna á í þessu sambandi, að það er núv. ríkisstj., sem hefur veitt sveitarfélögunum hlutdeild í söluskattinum, sem varð auðvitað til allmikilla bóta fyrir fjárhag sveitarfélaganna og hefur áreiðanlega létt mjög undir með þeim. Þá skal ég líka geta þess, sem ég reyndar hefði átt að geta í fyrri ræðu minni, að í þessu frv. felst einnig sú breyting, að það skal hækka fasteignamat gagnvart eignarútsvari, þannig að það þrefaldist og þetta gefur sveitarfélögunum auðvitað nokkrar auknar tekjur, þó að þær jafni hvergi það bil, sem verður við þessa breytingu, sem er á persónufrádrættinum, og breytingu á útsvarsstiganum sjálfum. Að því er snertir ræðu hv. 9. þm. Reykv. (BergS) vil ég aðeins leiðrétta það, að ég hef ekki hér í sambandi við þetta mál verið að prédika neinar stórfelldar skattalækkanir. Ég hef litið þannig á, að það væri fyrst og fremst á valdi sveitarfélaganna, eftir þeirra ákvörðunum, hver útsvarsbyrðin verður í heild. Það má deila um það við ríkisstj., hvort tekjuskattur hafi lækkað eða ekki og það má deila um það, hve mikið hann hafi lækkað, en það mál er hér ekki á dagskrá og ég skal ekki fara neitt út í það. En um útsvörin tel ég, að það geti ekki verið við Alþ. að sakast eða ríkisstj., vegna þess að það eru sveitarfélögin, sem ráða þeim sjálf. Ég veit ekki til þess, að það séu uppi raddir um það á Alþ. að skerða sjálfsforræði sveitarfélaganna í þessum efnum til þess að leggja á útsvör. Það hefur að vísu verið skert á þá lund, að það er settur ákveðinn útsvarsstigi og ákveðinn persónufrádráttur, sem verður að hlíta. En að öðru leyti hafa þau ákaflega frjálsar hendur, þó ekki ótakmarkað, um það að hækka eða lækka þessa útsvarsstiga eftir vild og eftir þörfum, þannig að það fer fyrst og fremst eftir ástandinu í hverju sveitarfélagi, hvað það á hverjum tíma telur sig þurfa að ná miklu inn í útsvör, hvort hægt er að segja, að útsvörin þar hafi hækkað eða lækkað frá árinu á undan eða ekki. Ég vil alveg frábiðja það, að ég hafi sagt nokkuð í þá átt hér í þessum umræðum, að með þessu væri verið að boða stórfellda útsvarslækkun og þá á ég fyrst og fremst við útsvarsbyrðarnar í heild. En hitt get ég endurtekið, að varðandi fólk með lágar tekjur verður þetta veruleg lækkun á útsvari. Hv. 9. þm. Reykv. kom dálítið inn á skattsvikin. Ég skal ekki gera þau mikið að umtalsefni, en mér fannst hann tala um skattsvikin eins og það væri einhver hlutur, sem væri nýtilkominn í tíð núv. ríkisstj. Eins og allir vita, hefur undandráttur undan skatti átt sér stað hér um marga áratugi og hefur þá ekki skipt miklu máli, hvaða ríkisstj. hefur setið. En ég vil árétta það í þessu sambandi, að það er einmitt núv. ríkisstj., sem stóð að breytingum á tekjuskattsl. í fyrra um þetta efni og enn fremur er nú verið að gera verulegt átak í þeim efnum, sem ég óska vissulega eftir að muni bera góðan árangur.



Herra forseti. Það var ekki ætlun mín að ræða efnislega þær breytingar, sem nú er verið að gera á tekjustofnalögunum, heldur benda n., sem um þetta mál fjallar, á, að hún taki til athugunar fyrir 3. umr. málsins nokkur atriði. Í fyrsta lagi vildi ég benda á, að samræma þurfi þá fresti og tímatakmörk, sem sett eru annars vegar í frv. um breytingar á tekjuskatti og eignarskatti og með hliðsjón af núgildandi lögum og hins vegar í l. um tekjustofna sveitarfélaga. Þessi lög þurfa að hafa innbyrðis samræmi, og n. þarf að taka þessi lög bæði tvö og bera saman þau tímatakmörk, sem í þeim eru sett. Í fyrsta lagi er reiknað með því í lögunum um tekjuskatt og eignarskatt, að skattskrá skuli lögð fram eigi síðar en 1. júní, og fyrir lok maímánaðar er skattstjóra skylt að hafa lokið ákvörðun tekna og eigna og samið þessa skattskrá fyrir hvert sveitarfélag í umdæminu. Í lögum um tekjustofna sveitarfélaga segir hins vegar í 43. gr., að störfum þeim, sem um ræðir í 42. gr., þ.e. störfum framtalsnefndar, skuli vera lokið fyrir lok aprílmánaðar og það sem meira er, að sveitarstjórn eða framtalsnefnd geri skrá um álagningu sveitarsjóðsgjalda; sem fara skulu fram samkv. skattskrá, sem lögð á að hafa verið fram eigi síðar en 1. júní. Skrá sveitarstjórnar eða framtalsnefndar um álagninguna, gjöld til sveitarsjóðsins, skal hafa verið lögð fram fyrir 20. júní. Þetta er að sjálfsögðu frestur, sem þarna væri gefinn frá 1. júní, frá því að skattskráin er lögð fram, en hún skal liggja frammi í tvær vikur frá 1. júní, þ.e.a.s. til 14. júní. Að ætlast svo til þess, að sveitarstjórn skuli hafa lagt fram skrá um álagningu sveitargjalda fyrir 20. júní, það er náttúrlega ekki réttmætt að hafa slíka kröfu uppi, þegar vitað er, að henni verður ekki framfylgt. Þessir frestir hafa ekki verið teknir bókstaflega til greina í framkvæmdinni, og það er ástæðulaust að vera að hafa í lögum slíka fresti, sem ekki er hægt að ætlast til að sé framfylgt. N. þyrfti að taka til athugunar fyrir 3. umr., hvort ekki mætti breyta þessum frestum á þá leið, að til þess sé hægt að ætlast, að eftir þeim verði farið. Það er að sjálfsögðu mjög aukið hagræði að því fyrir rn. og alla aðila, sem fylgjast vilja með álagningu og framlagningu útsvarsskrár, að einhverjir frestir séu alveg afmarkaðir og það skýrt, að eftir þeim sé hægt að fara. Í öðru lagi vildi ég benda á, að í frv. með þeim breyt., sem nú hafa verið gerðar, virðist vanta alveg ákvæði til bráðabirgða um það, hvaða fresti skuli hafa uppi í ár. Nú er kominn miður maímánuður, og það segir sig sjálft, að þá er ekki á þessu ári hægt að framfylgja þeim frestum, sem eru í þessu frv. og þá vantar a.m.k. bráðabirgðaákvæði, sem gilda skal um yfirstandandi ár. Enn fremur, fyrst ég fór að taka til máls, vil ég vekja athygli á efnu ákvæði í 13. gr. tekjustofnal., þar sem segir svo, að ef sveitarstjórn hefur ákveðið að nota heimild um innheimtu aðstöðugjalds, sem þær gera flestallar, skal hún tilkynna skattstjóra þá ákvörðun sína og láta honum samtímis í té upplýsingar um, hversu hátt þetta gjald skuli vera, sbr. 10. gr. Síðan segir: „Tilkynning skattstjórans skal send eigi síðar en 15. febrúar ár hvert.“ Álagning aðstöðugjalds er orðin alveg föst. Hún er í öllum kaupstöðum og allflestum sveitarfélögum notuð, enda ráð fyrir því gert í l., að þau séu yfirleitt notuð hjá öllum sveitarfélögum og það virðist ástæðulaust að gera sveitarstjórnum þá skyldu að senda skattstjóra tilkynningu um það, að hún hyggist leggja á aðstöðugjald á hverju einasta ári. Þetta var kannske talið ekki óeðlilegt, þegar l. voru sett. En þegar séð er, að aðstöðugjöld eru hvarvetna notuð, er alveg ástæðulaust að vera að auka svo á skriffinnskuna, skulum við segja, að slíkar tilkynningar, sem eru alveg óþarfar, skuli þurfa að sendast árlega. Að lokum vildi ég aðeins, fyrst ég er kominn hingað, láta þau orð falla, að hækkun persónufrádráttar við álagningu sveitarútgjalda eru að sjálfsögðu takmörk sett. Í því sambandi verður að hafa í huga ákvæði l. um takmörkun á heimild sveitarfélaga um hækkun útsvara frá þeim stiga, sem ákveðinn er hér á hinu háa Alþ. Í l. er gert ráð fyrir því, að hækkunin megi ekki fara fram úr 20% og ég vil vekja athygli á því, að nú þegar er séð, með þeim stiga, sem hér er verið að ákveða, að nokkur sveitarfélög munu verða á mörkum þess að þurfa að fara fram úr þessu 20% hámarki til þess að ná þeim tekjum til sveitarsjóðsins, sem ráð er fyrir gert í fjárhagsáætlunum sveitarfélaganna, sem þegar hafa verið samdar og áttu að hafa verið afgreiddar fyrir áramótin. Hérna er fyrst og fremst um að ræða nokkra kaupstaði á Norðurlandi. Ég tel ekki nauðsynlegt að nefna nema þá, sem alveg bersýnilega lenda í þessum vandkvæðum. Þar er náttúrlega Siglufjörður efstur á blaði, en svipuð tilvik gætu komið upp bæði á Húsavík og Ólafsfirði eða svo mætti ætla, með því að þessir kaupstaðir hækkuðu báðir sína útsvarsstiga, þeir hækkuðu báðir álagningu sína á s.l. ári um 5%, þannig að það má ætla, að þeir verði við mörk þess að þurfa að fara yfir það hámark, sem l. skammta þeim. Ég vek athygli á því, að það hlýtur að skoðast, a.m.k. meðan það er ekki orðið algengt, að sveitarfélög fái framlag úr jöfnunarsjóði, sem viss skerðing á fjárhagslegu sjálfsforræði sveitarfélaganna, að þau þurfa að undirgangast þá málsmeðferð, sem ráð er fyrir gert, þegar þau leita til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga um framlög. A.m.k. lögin fjalla nákvæmlega um það, hvernig með skuli fara. Ég skal ekki fullyrða, að sú meðferð muni öll höfð í framkvæmdinni. En það er ástæðulaust eða ástæðulítið af Alþ. að setja þær reglur, sem mundu verða þannig skoðaðar í hinum ýmsu sveitarfélögum, að það sé skerðing á þeirra sjálfsforræði, svo sem mundi sýnast leiða af þeim till., sem hv. 1. þm. Norðurl. e. var nýlega að lýsa. Ég vildi benda á þetta, áður en til atkvgr. kæmi um þá till., enda þótt þau rök, sem þar voru fram borin fyrir réttmæti þess, að viss sveitarfélög fengju aðstoð frá jöfnunarsjóði undir vissum kringumstæðum, þar sem erfiðleikar steðja að af náttúruvöldum, sem eru sveitarstjórnum alveg óviðráðanlegir, séu réttmæt og ekkert við það að athuga. Á þetta vildi ég benda að lokum og teldi varhugavert, að frá Alþ. kæmu slíkar reglur, að sveitarfélögin teldu það skerðingu á sínu fjárhagslega sjálfsforræði að fara eftir þeim.



Herra forseti. Það er ekki vilji minn að teygja úr þessum umr., en ég get varla komizt hjá því að segja nokkur orð, skal þó vera stuttorður. Hv. 9. landsk. þm, vildi halda því fram, að persónufrádráttur, eins og hann er ætlaður í frv., væri meira gerður í hag gjaldenda, en hefði verið fyrrum. Það er nú alltaf létt að vitna í gamlan tíma, þegar við lifum á tímum, sem sækja fram og sannleikurinn er það sígildur alltaf, sem kveðið var, að það er bágt að standa í stað., því að „mönnunum munar annaðhvort aftur á bak ellegar nokkuð á leið.“ Og á það ber að líta, þegar metinn er persónufrádráttur nú og fyrrum, að nú hafa verið teknir upp neyzluskattar í stórum stíl og sú gjaldheimtuaðferð kallar á hærri persónufrádrátt. Ég tók það fram, að þó að ekki yrði breytt frv. og ekki hækkaður persónufrádráttur og ekki yrðu lækkaðir stigar frá því, sem þar er, mundu sveitarfélög komast í þá aðstöðu, að þeim hrykki ekki útsvarsstiginn með heimiluðu álagi. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 4. landsk. þm. (US), staðfesti það í ræðu sinni. Hv. 9. landsk. þm. gat þess, að kvartanir hefðu, komið frá Húsavík um, að það bæjarfélag mundi ekki ná í land eftir reglum þeim, sem á nú að lögleiða um útsvarsálagningu. Þetta er vafalaust rétt og þetta mun gilda um fleiri sveitarfélög, en Húsavík og ekki aðeins um Húsavík og Siglufjörð og Ólafsfjörð, heldur mun það koma í ljós, að fleiri bæjarfélög lenda í sömu vandræðum. Það er nú misjafnt, sem á stendur með bæjarfélögin, atvinnulíf er misjafnt, tekjuöflun fólks misjöfn. Það hefur verið lélegt árferði í þeim efnum á Norðurlandi um skeið. En svo eru sveitarfélögin einnig misjafnlega á vegi stödd með framkvæmdir sínar, sjálfsagðar félagslegar framkvæmdir. Sveitarfélög, sem eru í örum vexti eins og Húsavík, þurfa mikið að gera til þess að fullnægja þörf fólksins, sem þar tekur sér bólfestu. Ég gat þess við 1. umr., að þannig væri ástatt t. d. í því bæjarfélagi og ég held, að það sé ekki einstætt, að aðeins 1/4 hluti útgjaldanna er hreyfanlegur og þá um leið 1/4 hluti þeirra tekna, sem þarf að afla vegna útgjaldanna. 3/4 hlutar af útgjöldum eru skyldur, sem sveitarfélagið eða bæjarfélagið þarf að inna vegna lögboða og vegna samninga. Það er þess vegna aðeins 1/4 hluti gjaldanna, sem hægt er að naga utan úr til þess að draga úr álögum. Og þá rekst maður strax á þetta, að framkvæmdaþörfin er mikil og yfirleitt ástandið þannig um framkvæmdaþörfina, eins og sagt var af einum hv. ríkisstjórnarmanni, að bæjarfélögin og sveitarfélögin eru á eftir framtaki fólksins í ýmiss konar framkvæmdum og fjárfestingu. Og þegar svo er, er erfiðlega statt til að minnka athafnir sveitarfélaga. Ég legg áherzlu á það, sem ég sagði áðan, að til þess að geta verulega breytt álöguréttinum og létt af gjaldendunum þarf að létta af sveitarfélögunum skyldum, sem búið er að leggja á þau. Þannig er t.d., að gjöld fyrir almannatryggingar í þessu sveitarfélagi, sem ég þekki bezt og hefur verið nefnt af öðrum en mér, gera fullan fjórða part útsvarsfúlgunnar. Til þess að inna þau gjöld af hendi, gjöldin til almannatrygginganna, þarf fjórðung allra útsvaranna. Mér virðist, að ætti að taka til athugunar, hvort ekki væri réttara, eins og nú er komið með tekjuöflun ríkisins, að ætla ríkinu að inna þessi gjöld fyrir fólkið og létta með því af álögustofnum sveitarfélaganna. Skólakostnaður í þessu sambandi þyrfti líka að endurskoðast. Og þegar hv. síðasti ræðumaður bendir á það, að skerðing á álögurétti, frekar en gert er ráð fyrir í frv., geti komið illa við sveitarfélögin, finnst mér, að hann hefði sem starfsmaður sambands sveitarfélaganna átt að taka undir þau orð mín, að þetta væri ástæða til þess að taka sig til og láta fara fram endurskoðun á þessum málum, eins og við í 1. minni hl. leggjum til. Og ég vil benda á það, að þessi hv. síðasti ræðumaður, 4. landsk., taldi fram ýmis dæmi þess, að það þyrfti að breyta l. um tekjustofna sveitarfélaganna. Hvers vegna tók hann ekki undir endurskoðunartillöguna? Gerir hann ráð fyrir, að það verði farið í frv. hér á þeim nauma tíma, sem eftir er, að gera gangskör að því að breyta öllum þeim atriðum, sem hann tók dæmi um sem galla á löggjöfinni? Ég endurtek það, að ég vil vænta þess, að hv. meiri hl. og ekki þá sízt þeir, sem vinna beinlínis fyrir sveitarfélögin, styðji þá till. okkar að taka málin í endurskoðun.