Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá 1. þm. Reykv. n., Illuga Gunnarssyni, um að hann verði erlendis í opinberum erindagjörðum á næstunni og geti því ekki gegnt þingmennsku á meðan. Eins og tilkynnt var á vef Alþingis tók 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Ingibjörg Óðinsdóttir, sæti á Alþingi þann 6. febrúar sl. Ingibjörg hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa. Borist hefur bréf frá 5. þm. Suðurk., Páli Jóhanni Pálssyni, um að hann geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi sem varamaður fyrir hann Fjóla Hrund Björnsdóttir. Kjörbréf Fjólu Hrundar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt, en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Fjóla Hrund Björnsdóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er frests til 3. mars nk. til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 574 um tillögur starfshóps um póstverslun frá Merði Árnasyni.

Til svara eru forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra.

Virðulegi forseti. Í áramótaávarpi sínu gerði hæstv. forsætisráðherra að umtalsefni mikilvægi þess að auka kaupmátt og sagði að sérstaklega þyrfti að bæta áþreifanlega kjör þeirra lægst launuðu en þau væru miklu lakari en við gætum talið ásættanlegt á Íslandi. Hæstv. forsætisráðherra hafði stuttu áður leitt ríkisstjórnina í að synja málaleitan verkalýðshreyfingarinnar um að skattkerfisbreytingar kæmu til að mæta hag þeirra sem væru með undir 250 þús. kr. í mánaðarlaun. Aðspurður um það tiltekna efni hefur hæstv. forsætisráðherra síðan sagt hér í ræðustól að skattkerfið henti ekki vel til að bæta kjör hinna lægst launuðu. Þá held ég að það sé bara einn annar kostur og hann er sá að hækka launin. Nú eru fyrir dyrum kjarasamningar. Í kjarasamningum opinberra starfsmanna og í kjarasamningum sem Alþýðusambandið er í forsvari fyrir, þar sem laun eru hvað lægst, þá eru þeir yfirleitt gagnvart ríki eða sveitarfélögum. Ég verð því að spyrja hæstv. forsætisráðherra, fyrst hann vill ekki nota skattkerfið til að bæta hag þeirra lægst launuðu, ef hann meinar eitthvað með þeim orðum sem hann notaði í áramótaávarpinu, hvort þá sé að vænta tillagna frá ríkisstjórninni í kjarasamningum sem miða sérstaklega að því að hækka lægstu laun. Nú er tækifærið vegna þess að þeir hópar sem eru með hvað lægstu launin eru hlutfallslega fjölmennastir í starfsmannaliði hins opinbera.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður gat um að þó að skattkerfið geti hentað vel sem tekjujöfnunartæki þá eru þó takmörk fyrir því hvað það getur náð langt, þ.e. það er hætta á því að til verði láglaunagildra vegna þess að jaðaráhrifin verði það mikil að það borgi sig hvorki fyrir atvinnurekendur að hækka launin vegna þess að það skili sér einfaldlega ekki, né fyrir fólk að vinna meira vegna þess að það skili mjög litlum viðbótartekjum þegar upp er staðið. Það er líka rétt sem hv. þingmaður nefnir að þá stendur það eftir að ráðist verður í meiri launahækkun hjá þeim lægst launuðu en öðrum eða að staða þeirra verður bætt hlutfallslega. Það er að mínu mati best gert með því að vera ekki alltaf að einblína á prósentur heldur líta á krónutöluhækkanir. Það fannst mér að verkalýðshreyfingin hefði átt að gera meira af í aðdraganda kjarasamninga fyrir áramót. Reyndar er rétt að minna á það hér að það var alls ekki samstaða innan verkalýðshreyfingarinnar um hver væri besta nálgunin af hálfu ríkisins, hvernig ríkið gæti best komið þar að málum. Það var ekki fyrr en menn sáu að þingstörfum var að ljúka hér fyrir áramót að þeir ruku til og ákváðu að reyna að fá stjórnvöld með að borðinu. Það skilaði því að farin var leið þar sem blandað var saman ólíkum áherslum. Hvað varðar hins vegar þær viðræður sem nú standa yfir þá þekkir hv. þingmaður það auðvitað að ríkisstjórnin stendur ekki í samningaviðræðum við launþega á opinbera markaðnum. Hv. þingmanni er fullljóst hvernig staðið er að slíkum viðræðum. Vonandi leiða þær til sem mestra kjarabóta en raunverulegar kjarabætur, kaupmáttaraukning til langs tíma næst ekki nema með stöðugleika. Þess vegna hefur verið lögð ofuráhersla á það af hálfu ríkisstjórnarinnar að skapa þann stöðugleika til að byggja raunverulega kaupmáttaraukningu á.

Virðulegi forseti. Ég geri mér grein fyrir því að hæstv. forsætisráðherra semur kannski ekki beint við samtök opinberra starfsmanna eða við Alþýðusambandið fyrir hönd þeirra starfsmanna sem í því eru og vinna hjá ríkinu. En forsætisráðherra markar auðvitað stefnu og hann gaf upp tiltekinn bolta í áramótaávarpinu. Ég skildi hæstv. forsætisráðherra þannig hér áðan að hann væri að gagnrýna þær áherslur sem hefðu verið í kjarasamningum fyrir jól og vildi að lægstu laun hefðu verið hækkuð meira. Ég vildi gjarnan fá staðfestingu hæstv. forsætisráðherra á því. Þá hljótum við, vegna þess að fjármálaráðherra semur við starfsmenn ríkisins, að búast við því að þessari almennu stefnumörkun forsætisráðherra, um áherslu á hækkun lægstu launa, fylgi tilboð til viðsemjenda um sérstakar hækkanir sem nýtast hinum lægst launuðu umfram aðra.

Virðulegur forseti. Hækkanir nýtast ekki nema menn nái á sama tíma tökum á verðbólgunni. Þess vegna hefur ríkisstjórnin lagt á það ofuráherslu að ná tökum á rekstri ríkissjóðs, ríkisfjármálunum, og ná að halda aftur af verðbólgu, skapa efnahagslegan stöðugleika sem hægt verði þá að byggja raunverulega kaupmáttaraukningu á. Ég vona að niðurstöður þeirra viðræðna sem nú eru í gangi muni fela þetta í sér, þ.e. að hér verði varðveittur stöðugleiki. Og takist það bendir allt til þess að okkur muni á næstu missirum og árum takast að auka kaupmátt á Íslandi verulega. Forsendurnar eru til staðar. Við sjáum hagvöxt fara af stað, framleiðslu og fjárfestingu vera að aukast, þannig að sú verðmætasköpun sem hefur vantað í landinu undanfarin ár til þess að bæta kjör fólks er loksins að taka við sér og mikilvægt að standa vörð um þá þróun áfram.

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra út í störf ríkisstjórnarinnar hér í þessum óundirbúna fyrirspurnatíma. Það læðist óneitanlega að manni sú hugsun, þegar maður horfir á dagskrá þingsins, hvað sé að frétta af verkstjórn hæstv. forsætisráðherra í þessari ríkisstjórn. Það er afar gisin og óræktarleg dagskrá þingsins í dag og þessa vikuna. Það er ekkert gamanmál vegna þess að við höfum séð það hér í störfunum að þegar mál koma mjög seint fram verða margvísleg mistök í vinnslu þingsins og dúkka ef til vill upp tölur á endasprettinum sem menn kannast ekki alveg við hvernig hafa orðið til. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvað sé að frétta af málum ríkisstjórnarinnar, hvort einhver mál séu á leiðinni inn í þingið. Ef ekki vil ég benda honum á að fjölmörg góð mál, jákvæð og uppbyggileg, frá stjórnmálaflokki sem heitir Björt framtíð liggja tilbúin og hægt væri að fylla hina óræktarlegu dagskrá þingsins upp með þeim. Á ég þá ekki bara við hin stórgóðu mál um bjartari morgna, betri frí og flottari nöfn heldur líka stórgóð mál sem fela í sér mótun gjaldmiðilsstefnu fyrir þjóðina, mótun eigendastefnu fyrir Landsvirkjun og svo mætti lengi telja. Það læðist óneitanlega að manni sá grunur að ákveðið andleysi og hugmyndaleysi ríki hjá hæstv. ríkisstjórn og ég vil gefa hæstv. forsætisráðherra tækifæri til að rökstyðja að svo sé ekki. Ég vil kannski reyna, með jákvæðum og uppbyggilegum hætti, að hvetja ríkisstjórnina til að koma í veg fyrir að hér myndist það ófremdarástand sem gjarnan gerist í lok þings.

Virðulegur forseti. Ég skil vel áhyggjur hv. þingmanns sem er brenndur af ástandinu hér á síðasta kjörtímabili þar sem á hverju ári var horft upp á ríkisstjórnina koma með stóran hluta mála sinna allt of seint og þurfa að fá sérstakar undanþágur fyrir jafnvel í einhverjum tilvikum meiri hluta sinna mála. Þetta hefur þá haft þau áhrif á hv. þingmann og vonandi fleiri að þeir huga vel að skipulagi þingstarfa og því að mál gangi hér hratt og vel fyrir sig. Hæstv. forseti þingsins hefur minnt okkur á þetta líka og ágætt að fá þessa áminningu frá hv. þingmanni til viðbótar. Hvað varðar meginspurningu hv. þingmanns, um hvað sé að frétta af málum ríkisstjórnarinnar, þá er allt gott að frétta af þeim og þau eru, mörg hver, þegar til vinnslu í þinginu og önnur á leiðinni, jafnt og þétt. En það er líka rétt sem hv. þingmaður gat um að mörg góð þingmannamál hafa verið lögð fram sem ástæða er til að nota tímann til að vinna í samhliða málum ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Því miður er það svo að þegar maður horfir yfir þau mál sem hafa verið í umræðunni á yfirstandandi vetri, hvort sem það er kynjakvóti í stjórnir fyrirtækja, græna hagkerfið eða fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar, rammaáætlun eða náttúruvernd, fiskveiðistjórnin, Evrópusambandið eða stjórnarskráin, þá hefur umræðan meira og minna snúist um það að spóla til baka. Þeir sem nota makka þekkja hugtakið „slaufa z“, þeir sem nota PC þekkja undo-takkann, og virðuleg ríkisstjórn virðist vera föst í því að spóla til baka og vera eingöngu að fást við að koma málum í það horf sem þau voru fyrir og áður en síðasta ríkisstjórn tók við. Ég er ekki viss um að það sé uppbyggilegt. Ég held að það væri uppbyggilegra að fá raunverulegar hugmyndir frá hæstv. ríkisstjórn sem við gætum tekið til umfjöllunar tímanlega hér í þinginu þannig að virkilega yrði vandað til verka. Ég hvet hæstv. forsætisráðherra til að rifja upp ræður sínar um verkstjórn fyrrverandi forsætisráðherra hér í þinginu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að minna á það sem mér láðist að nefna hér áðan, en er alveg hárrétt hjá honum, að forgangsröðunin á síðasta kjörtímabili hefur þýtt að núverandi meiri hluti hefur þurft að verja töluverðum tíma í að laga það sem aflaga hefur farið undanfarin ár. Ég ætlaði ekki að eyða löngum tíma í að rifja það upp en staðan er sú að á síðasta kjörtímabili voru gerð mjög mörg stór mistök í lagasetningu. Það hefur vissulega farið mikil vinna í að vinda ofan af því, spóla til baka eins og hv. þingmaður orðaði það, og er töluvert starf óunnið þar enn þá. Það hefur hins vegar ekki komið í veg fyrir að menn hugi að framtíðinni samhliða. Þess vegna hefur tíminn um leið verið nýttur til að leggja fram öll úrbótamálin, málin sem eiga að koma í staðinn fyrir mistök fortíðar.

Virðulegi forseti. Ég held að við séum öll sammála um það að ánægjulegt hefur verið að fylgjast með þeirri grósku sem hefur verið í íslenskri hönnun og nýsköpun enda vitum við öll að vaxtarmöguleikarnir eru þar miklir. Á dögunum kynnti hæstv. ráðherra, Ragnheiður E. Árnadóttir, hönnunarstefnu stjórnvalda fyrir næstu fjögur ár. Það er eitt af góðum verkum sem ég held að hafi ekki mistekist á síðasta ári því að sú vinna hófst á síðasta kjörtímabili og var að ljúka núna. Í þeirri stefnu eru meðal annars fyrirheit um að vegur hönnunar verði aukinn með því að auka hlutdeild hönnunar í grunn- og framhaldsskólum. Það á að styrkja og efla rannsóknartengt nám í hönnun, háskólanám. Þessi verkefni eru á ábyrgð mennta- og menningarmálaráðuneytisins og undirstofnana þess. Um leið og við fögnum þessari nýju hönnunarstefnu verður að segja, því miður, að við stóðum frammi fyrir því við gerð fjárlaga að núverandi ríkisstjórn lækkaði mjög framlög til hönnunar og listgreina um tugi milljóna. Og ekki nóg með það, hún setti hönnunarsjóð á núll en það var fyrir tilstilli okkar í minni hlutanum sem settir voru náðarsamlegast í hann svolitlir fjármunir. Því langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig áformar ráðuneytið að standa að þeim verkefnum sem það hefur skuldbundið sig til að sinna samkvæmt hinni nýju hönnunarstefnu 2014–2018? Hversu miklu fé er áætlað að verja til þeirra verkefna á því tímabili sem þessi nýja hönnunarstefna nær yfir?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og fyrir að vekja athygli á hönnunarstefnunni sem við vorum að kynna og samþykkja fyrir um það bil tíu dögum. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, þetta er eitt af þessum verkefnum sem ekki á að þurfa að vera pólitískt ósætti um enda var verkið hafið í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar. Við tókum við því, því var ekki lokið, og kláruðum það þannig að það er mjög gott að vita að á bak við þessa hönnunarstefnu er væntanlega þverpólitísk sátt. Þessi stefna er sett fram. Hún er ekki flókin. Það eru þrjár stoðir sem hún byggir á, það er vitundarvakning, það er stuðningskerfið og það hvernig auka má veg hönnunar í menntakerfinu. Hún er þannig að við tilgreinum ákveðin verkefni og ábyrgðaraðila og hún er sett á laggirnar til fjögurra ára. Hún er ekki kostnaðarmetin ef svo mætti segja enda þurfa sum þessara verkefna ekki endilega að kosta mikla peninga. Hvað varðar vitundarvakningu til dæmis má nefna það að ganga á undan með góðu fordæmi, þ.e. að þegar verið er að kaupa húsgögn eða gera breytingar, hvort sem er í sendiráðum eða opinberum stofnunum, sé haft í huga að velja íslenskt og setja það á hærri stall. Hv. þingmaður nefndi hönnunarsjóð. Við þetta tækifæri var einnig tekin sú ákvörðun að færa fyrirsvar hönnunarsjóðs frá menntamálaráðuneyti yfir í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið á mitt verkefnasvið. Við vinnum út frá þeim fjárveitingum sem við höfum samkvæmt fjárlögum sem eru 25 millj. kr. á þessu ári.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hún talaði um sátt. Það var sátt um hönnunarstefnuna, held ég megi segja, en ekki um fjármögnunina eða öllu heldur þær fáu krónur sem fengust, þær 25 millj. kr. sem hér voru nefndar. Eins og áður hefur verið komið inn á var allt skorið niður sem flokkaðist undir stefnu fyrri ríkisstjórnar, fjárfestingaráætlunina, og þetta var meðal annars þar undir, þarna vildum við gefa vel í. Falleg orð og pólitískar yfirlýsingar duga skammt því að við þurftum að taka slaginn fyrir hverja krónu eins og ég segi. Þetta á að vera drifkraftur aukinnar verðmætasköpunar segir í stefnunni. Því langar mig að spyrja aftur: Á að veita fjármuni úr Tækniþróunarsjóði að einhverju leyti í þessi mál? Hvernig á að fjármagna hönnunarsjóð til framtíðar að mati ráðherrans og hvað telur hún eðlilegt að sjóðurinn hafi umleikis á hverju ári?

Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi leiðrétta hv. þingmann hvað það varðar að ekki hafi verið sátt um hönnunarsjóð. Það var sátt um hönnunarsjóð.

Það var sátt um sjóðinn, ekki um fjármögnun.

Það var sátt um sjóðinn en við höfum tekist á um það hér áður að ekki var sátt um fjármögnun á ýmsum verkefnum, mörgum hverjum mjög góðum, sem síðasta ríkisstjórn hafði sett í forgang án þess að hafa fjármögnunina tiltæka. Það er því sátt um hönnunarsjóðinn sem slíkan og það var sátt um þær 25 millj. kr. sem voru settar í hann við afgreiðslu fjárlaga. Það er það fjármagn sem sjóðurinn hefur úr að spila á þessu ári. Framtíðin leiðir í ljós hvernig við munum tryggja fjármuni til sjóðsins. Þessi hönnunarstefna, aukning á veg og vitund hönnunar, er einmitt það sem hv. þingmaður nefnir, 

Virðulegi forseti. Sólvangur í Hafnarfirði hefur starfað í um 60 ár og þar búa nú 56 aldraðir. Auk þess er þar pláss fyrir tvo í hvíldarinnlögn. Stöðugildum hefur fækkað um 25 frá árinu 2011. Árið 2012 gerði landlæknir úttekt á starfseminni samkvæmt beiðni forsvarsmanna Sólvangs og var niðurstaðan sú að óráðlegt þótti vegna öryggis og gæða að skera meira niður. Samt var haldið áfram að fækka stöðugildum í fyrra. Vegna niðurskurðarins hefur meðal annars þurft að fjötra suma heimilismenn í öryggisskyni, við þekkjum þá umræðu úr fjölmiðlum, því að það er hreinlega ekki mannskapur til að sinna öllum heimilismönnum eins og nauðsynlegt er. Við Sólvang vinnur hins vegar harðduglegt starfsfólk sem gerir sitt besta við erfiðar aðstæður. Við getum því ekki kennt því um hvernig komið er. Hæstv. heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson óskaði eftir því við starfsmenn ráðuneytisins og landlæknisembættið fyrir rúmum mánuði að reynt yrði að finna lausn á málinu og því vil ég spyrja heilbrigðisráðherra hvort lausn sé fundin á málefnum Sólvangs eða ekki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Í sjálfu sér er engin lausn komin í það mál sem kom upp á Sólvangi. Það er rétt, sem hann nefnir hér, að ég óskaði eftir úttekt landlæknisembættisins á stöðu mála á Sólvangi. Sú úttekt er ekki enn komin inn á mitt borð. Starfsmenn ráðuneytisins hafa verið að funda með stjórnendum Sólvangs. Þetta mál kom nokkuð bratt upp því að það lá fyrir að í apríl á síðasta ári var aukið í fjárveitingar til heimilisins á árinu 2013 og var fullt samkomulag milli velferðarráðuneytisins og stjórnenda Sólvangs og bæjaryfirvalda í Hafnarfirði um þær aðgerðir sem gripið var til í upphafi árs og allt fram í apríl á síðasta ári. Þess vegna kom mjög á óvart sú mynd sem dregin var upp af stjórnendum í þeirri umræðu sem var hér efst á baugi fyrir nokkrum vikum. Lausnin á vandræðum eða viðfangsefnum þessa heimilis er í grunninn ekkert önnur en gildir um öll önnur sambærileg öldrunarheimili. Ég hef óskað eftir því við Ríkisendurskoðun að hafin verði heildarúttekt á stöðu öldrunarheimila í landinu, að greina fjárhagslega stöðu þeirra, ábyrgð eigenda, mismunandi rekstrarform og í framhaldi af þeirri úttekt, sem ég vænti að muni skila sér einhvern tímann á vori komanda, sé hægt að móta heildstæða stefnu um það hvernig við ætlum að taka á þeim rekstrarvanda sem víða er við að glíma í þessari starfsemi. Ég tek undir orð hv. þingmanns um vinnuframlag og frábæra frammistöðu starfsfólks á þessum stofnunum öllum. Það verður seint fullþakkað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir þetta svar. Ég verð samt að lýsa yfir ákveðnum vonbrigðum með að ekki skuli vera komið lengra varðandi Sólvang vegna þess að það er mjög brýnt að finna lausn á þessu máli. Heimilismenn þarna búa við aðstæður sem eru allsendis óviðunandi, ég held að flestir séu sammála um það. Ég hefði því talið að það yrði ákveðið forgangsmál hjá ráðuneytinu og landlækni að finna lausn sem allir gætu sætt sig við. Núna eru komnar fjórar eða fimm vikur frá því þetta mál kom upp. Þetta er mjög brýnt og þess vegna eru svör ráðherra ákveðin vonbrigði af minni hálfu.

Virðulegi forseti. Það kann vel að vera að það valdi fólki vonbrigðum að ekki sé komin lausn á þessu, en eins og málið barst til mín var lausnin fólgin í því að meiri fjármunir kæmu inn í þetta heimili. Við þekkjum öll umræðuna um Sunnuhlíð og það er sömuleiðis stórt mál sem við erum að glíma við. Við erum að sjálfsögðu bundin af því í þessum hluta rekstrarins að reyna að halda fjárlögin fyrir öldrunarmálin og þar inni eru um 22 milljarðar til allra hjúkrunar- og öldrunarheimila í landinu. Þannig stendur það og innan þess ramma verðum við að reyna að vinna að því að gera þetta sem best við getum. Hvernig það mun leiðast út get ég á þessari stundu ekki svarað neinu til um. Ég vænti þess hins vegar að við munum kynna þær tillögur eða ráðstafanir sem gripið verður til þegar við erum í færum til þess, m.a. eftir að við höfum fengið úttekt landlæknisembættis á þeirri stöðu sem nú er uppi á Sólvangi.

Herra forseti. Ég ætla að bera upp fyrirspurn til hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og inna hann eftir stöðu mála í uppbyggingu innviða hafnarmannvirkja á Bíldudal vegna undirbúningsframkvæmda við laxeldisfyrirtæki sem þar er að byggja upp, Arnarlax. Sveitarfélagið Vesturbyggð hefur sent erindi til hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra þar sem óskað var stuðnings frá ríkinu til uppbyggingar á iðnaðarsvæði, lengingu á viðlegukanti og ýmissa samgöngubóta. Í þeirri vinnu sem fylgdi í kjölfarið varð niðurstaðan sú að forgangsraða viðfangsefnum þannig að til að byrja með yrði eingöngu fjallað um fyrsta atriðið, þ.e. iðnaðarsvæðið. Síðan þá hafa fulltrúar Vesturbyggðar unnið með fulltrúum siglingasviðs Vegagerðar ríkisins, atvinnu- og nýsköpunarráðuneytis og innanríkisráðuneytis að nánari útfærslu á þessu verkefni. Ástæðan fyrir erindi sveitarfélagsins er sú að fiskeldisfyrirtækið Arnarlax ehf. hefur óskað eftir 20 þús. fermetra iðnaðarlóð og athafnasvæði fyrir laxasláturhús og aðstöðu til viðgerða og samsetningu á flotkvíum. Gert er ráð fyrir fullnaðarvinnslu á laxi og laxaafurðum og til viðbótar megi koma fyrir á lóðinni fyrirtæki sem hyggst vinna úr slógi og afskurði úr vinnslunni, fiskiolíu og próteini. Allar þessar hugmyndir, það sem búið er að vinna með heimamönnum, eru auðvitað mjög merkilegar og geta skapað 150 störf ef allt gengur eftir. Nú vil ég inna hæstv. ráðherra eftir því hvar þetta mál er statt og hvort heimamenn mega eiga von á því að fá stuðning við þetta brýna verkefni sem mikill akkur yrði í fyrir þessa veiku byggð.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það er rétt að heimamenn á Bíldudal eða í Vesturbyggð hafa haft samband við mig, og reyndar fleiri ráðherra í ríkisstjórninni, þar sem, eins og þingmaðurinn gat um, það verkefni sem hér um ræðir er á verksviði fleiri en eins ráðherra. Þetta er gríðarlega spennandi verkefni sem gæti haft mjög jákvæð áhrif á atvinnuuppbyggingu á þessu svæði og búsetuskilyrði þannig að ég vona svo sannarlega að úr því verði. Við erum að skoða þetta í mínu ráðuneyti og á milli ráðuneyta. Þetta eru verkefni, varðandi hafnarframkvæmdir og annað, sem líka snerta innanríkisráðherra og samráðherra minn í atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem þetta snertir fiskeldismál og annað. Það sem ég get sagt á þessu stigi máls er að við erum með þetta til skoðunar. Við höfum verið í góðu sambandi við heimamenn sem hafa haldið afar vel á þessu máli, verð ég að segja, og komið vel undirbúnir á okkar fundi. Þetta er til skoðunar hvað varðar samstarf á milli ráðuneytanna. Einnig verðum við að skoða það sem snýr að mínu ráðuneyti, og er ekki alveg einfalt í þessu samhengi, hvernig ríkisstyrkjareglur EES, sem ESA hefur náið og grannt eftirlit með, hvernig við getum reynt að finna þessu stað innan þess regluverks. Þetta er það sem ég get sagt um málið á þessu stigi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég tel mjög brýnt að niðurstaða fáist í þetta mál sem fyrst því að auðvitað eru öll svona verkefni mjög viðkvæm. Áætlanir Arnarlax ganga út á að hægt verði að hefja vinnslu á svæðinu sumarið 2015, sem er fullvinnsla á laxi, og setja á út seiði á þá framleiðslu nú í sumar og búið er að selja framleiðslu fyrstu áranna. Upphaf þessa máls er frá 2007 og búið að vinna mjög mikla undirbúningsvinnu í þessu öllu. Vesturbyggð og heimamenn allir leggja mikla áherslu á að málið fái framgang. Við vitum öll að mjög erfitt atvinnuástand hefur verið á þessu svæði. Bíldudalur flokkast undir eina af þessum brothættu byggðum og í þessu sjávarþorpi hefur ekki verið unninn neinn bolfiskur undanfarin ár. Það er því mjög mikilvægt að þetta verkefni heppnist vel.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni. Ég deili þeirri skoðun með henni að þetta verkefni er afar spennandi og gæti haft, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, verulega mikil og jákvæð áhrif á atvinnuuppbyggingu á þessu svæði. Ég ítreka það sem ég sagði hér áðan að við höfum þetta til skoðunar og ég tek brýningu hv. þingmanns og tek undir að niðurstaða þarf að fara að nást um þetta mál.

Forseti. Ég þakka fyrir þá tilhliðran að gefa mér orðið. Ég sé ástæðu til að vekja athygli á og spyrja hverju sæti og klaga yfir því að hæstv. innanríkisráðherra er ekki hér til að svara óundirbúnum fyrirspurnum. Ég hafði í morgun fyrir því að senda ósk um slíka fyrirspurn hér á þingið og fékk það svar að liðinni nokkurri stund að hæstv. innanríkisráðherra, sem hafði verið boðaður í fyrirsvari fyrir slíka fyrirspurn, hefði boðað forföll. Þetta getur auðvitað átt sínar eðlilegu ástæður en hér gegnir sérstöku máli. Það hefur gerst, sem er fordæmislaust í stjórnarráðssögunni að því er ég best veit, að nú fer fram lögreglurannsókn í ráðuneyti ráðherrans og það er eðlilegt að hann sé hér til svara. Ég spyr forseta hvort það sé ekki alveg öruggt að hann verði hér á miðvikudaginn, eins og boðað er, eða hvort hann boði þá forföll aftur. Ég vil líka spyrja forseta hvort ekki komi til greina við þessar sérstöku aðstæður að ráðherrann flytji hér 

Forseti vill vekja athygli á því að gert er ráð fyrir því að fram fari umræður um liðnum um óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra á fimmtudaginn kemur og hæstv. innanríkisráðherra er tilkynntur sem þátttakandi í þeirri umræðu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Mörður Árnason gerir að umtalsefni mjög mikilvægt mál og það er að við þingmenn höfum nokkurn veginn getað gengið út frá því að það standi ef tilkynnt er að ráðherrar verði hér í óundirbúnum fyrirspurnum og ekki síst þegar sést til ráðherra hér, það eru ekki veikindi eða virðist ekki vera, ekki fjarvera utan bæjar eða annað slíkt heldur sást til ráðherrans á göngunum skömmu áður en þingfundur hófst, þannig að þetta er vont. Ég held að það mál sem hv. þingmaður nefnir hér að hann hefði viljað ræða og taka upp við hæstv. ráðherra sé þess eðlis, þegar hafin er lögreglurannsókn á embættisfærslum innan ráðuneytisins, að hugsanlega sé mikilvægt að forseti hlutist til um að gefin sé yfirlýsing eða einhvers konar skýrsla um málið af hálfu ráðherra hér í þinginu eða jafnvel forsætisráðherra sem fer fyrir þessari ríkisstjórn.

Forseti vill eingöngu vekja athygli á því að það er ekki í fyrsta sinn sem það gerist að breytingar verði á áður tilkynntri viðveru ráðherra í dagskrárliðnum Óundirbúnar fyrirspurnir. Það hefur komið fyrir að hæstv. ráðherrar hafa orðið að hætta við að vera þátttakendur í umræðunni af ýmsum ástæðum og síðan hefur það líka gerst að ráðherrum er bætt inn á áður útsendan lista.

Virðulegi forseti. Mér finnst í raun mjög merkilegt og fyrir neðan virðingu þingmanna að koma hér í ræðustól og láta í það skína að hæstv. ráðherra sé á flótta undan einhverju málefni. Hér hafa ráðherrar forfallast hvað eftir annað úr óundirbúnum fyrirspurnum eða öðrum dagskrárliðum þingsins og svo koma þingmenn og gefa í skyn að ráðherrann vilji ekki ræða málið. Ég veit ekki betur en að ráðherra sé búinn að ræða það í fjölmiðlum og hér í þingsal einhvern tímann. Það býr eitthvað annað að baki, hæstv. forseti, en það að þingmenn vilji endilega ræða við ráðherra. Ég velti líka fyrir mér, þegar menn nefna lögreglurannsókn, hvort enginn sé að rannsaka hvernig á því stendur að ákveðnir þingmenn hafi einhver gögn undir höndum. Er ekki ástæða til að kalla eftir því að það sé rannsakað?

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hæstv. utanríkisráðherra, mér þykir þessi viðleitni hv. þingmanna til að þyrla upp einhverjum þeim ósmekklegustu aðdróttunum sem ég hef lengi orðið vitni að - mér finnst þetta einkar ósmekklegt. Hæstv. innanríkisráðherra hefur ítrekað verið hér til svara um þetta ákveðna mál. Ég hlustaði síðast í morgun á hæstv. innanríkisráðherra í löngu og ítarlegu útvarpsviðtali. Það að breytingar verði á viðveru í óundirbúnum fyrirspurnum gerist oft og iðulega og hæstv. fyrrverandi ráðherra veit það manna best. Ég get upplýst það að hæstv. innanríkisráðherra er nú á leiðinni til Ísafjarðar til fundar sem var löngu ákveðinn og ég veit ekki af hverju hún var sett á fyrirspurnatíma í dag vegna þess að ég veit að þessi fundur á Ísafirði var löngu ákveðinn. Nú skulum við hafa það 

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að koma því á framfæri sem hæstv. iðnaðarráðherra gerði hér áðan að ráðherra er forfallaður vegna ferðar út á land eins og gerist í slíkum embættum. Eins og rakið hefur verið ítarlega þá eru ekki fá fordæmi fyrir slíku og jafnvel að breytingar verði á viðveru í óundirbúnum fyrirspurnum af þeim sökum. Hins vegar ætlaði ég að biðja hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar að slaka aðeins á í þessu máli. Nú er málið í þeim farvegi að ríkissaksóknari er að kanna það, hefur eftir atvikum vísað einhverjum þáttum eða einhverjum athugunum til lögreglu. Það er enginn sem getur haldið því fram að hæstv. innanríkisráðherra liggi undir grun um eitt eða neitt í þessu sambandi og þess vegna er tal af hálfu hv. stjórnarandstöðu, bæði hér í þinginu en reyndar ekki síður í fjölmiðlum, algerlega út í hött; að ráðherra eigi að segja af sér af þessum sökum er fullkomið lýðskrum.

Þessi umræða sem hafin er hér af hálfu hv. stjórnarliða er með ólíkindum. Hv. þingmaður byrjaði á því að segja að honum hefði þótt miður að hafa misst af því að ráðherra sæti hér fyrir svörum í morgun eins og auglýst hefði verið og spurði hvort ekki væri öruggt að það stæði eins og auglýst hefði verið að hún yrði hér á miðvikudaginn vegna þess að hann teldi mikilvægt að ræða þetta mikilvæga mál hér. Ég talaði um að rannsókn væri í gangi á embættisfærslum innan ráðuneytisins. Ég talaði aldrei um ráðherra, það var hv. þingmaður sem dró hana inn í umræðuna hvað þessa rannsókn varðaði, þannig að stjórnarliðar ættu líka að slaka á í vörninni í þessu máli. Það er með hreinum ólíkindum hvað menn eru farnir að ganga langt í vörninni, þeir eru komnir lengra í vörninni fyrir málum sem við erum ekki einu sinni að ræða hér. Hvað segir það um það sem gengur á í höfði þeirra hvað þetta mál varðar? Það er eitthvað annað en við erum að ræða hér, þannig að 

Virðulegi forseti. Þetta er einstakt mál að því leyti til að hafin hefur verið lögreglurannsókn á stjórnsýslu í einu ráðuneytanna og það hlýtur að beinast að vinnulaginu öllu þar og engri sérstakri manneskju. Ég vil nú segja það, virðulegi forseti, að það hefði verið óskandi að forseti hefði sagt það strax að hæstv. innanríkisráðherra ætlaði að fara út á land og fyrir mistök hafi það ekki komið fram fyrr eða eitthvað og bara útskýrt málið mjög einfaldlega án þess að menn byrji hér að hrópa hver á annan. 

Forseti greindi reyndar frá því hér í upphafi strax þegar þessi umræða hófst að hæstv. innanríkisráðherra yrði hér viðstödd á fimmtudaginn kemur í þessum umræðum undir dagskrárliðnum óundirbúnar fyrirspurnir. Síðan hefur það komið fram að hæstv. ráðherra er fjarverandi vegna annarra skyldustarfa sinna í dag.

Forseti. Já, það hefur komið fram hjá þremur stjórnarliðum, tveimur hæstv. ráðherrum og einum hv. þingmanni, og forseta sjálfum að hæstv. innanríkisráðherra er annars staðar þó að það hafi verið boðað á vef þingsins í gærdag að hann yrði hér til svara og þingmenn miðuðu sig auðvitað við það. Það er óheppilegt og ég tel að ráðherrann hefði átt að standa við það fyrirheit sem hann gaf eða einhver fyrir hann vegna þess hvernig þetta mál stendur, vegna þess að þetta er fordæmalaust og vegna þess að ráðherrann, þrátt fyrir að hann mæti ekki hér að tala við þingið, talar við fjölmiðla og á fundum á Héraði og gefur meðal annars þær upplýsingar að rannsókn ríkissaksóknara og lögreglunnar í ráðuneyti hans séu að hans undirlagi sem ríkissaksóknari hefur nú sérstaklega leiðrétt. Það er full ástæða til að ráðherrann ræði þessi mál sín við þingið án nokkurra dylgna og án nokkurra ásakana vegna þess að 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna samnings um þátttöku lýðveldisins Króatíu á Evrópska efnahagssvæðinu. Með frumvarpinu er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á samningum um þátttöku lýðveldisins Króatíu á Evrópska efnahagssvæðinu auk þess sem kveðið er á um lögfestingu breytinga á meginmáli EES-samningsins vegna aðildar Króatíu. Nánar tiltekið er hér um að ræða breytingu á lögum nr. 2/1993, um Evrópska efnahagssvæðið, þar sem þau lög veittu meginmáli EES-samningsins lagagildi hérlendis. Einnig er í frumvarpinu mælt fyrir um breytingu á lögum um útlendinga, lögum um atvinnuréttindi útlendinga og lögum um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan EES. Króatía gerðist aðili að Evrópusambandinu hinn 1. júlí sl. en samkvæmt EES-samningnum er nýjum aðildarríkjum ESB skylt að sækja jafnframt um aðild að Evrópska efnahagssvæðinu. Samningurinn sem hér er til umfjöllunar mælir þannig fyrir um aðild Króatíu að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Að miklu leyti er hér um að ræða lagatæknilega uppfærslu á EES-samningnum. Þá eru líka felldar inn í EES-samninginn þær aðlaganir sem gerðar voru á viðkomandi löggjöf ESB við aðild Króatíu að sambandinu til þess að tryggja megi samræmda beitingu viðkomandi löggjafar á öllu EES-svæðinu. Samningurinn um aðild Króatíu að EES var undirritaður í Brussel 20. desember sl. og meðal þeirra aðlagana sem samið var um, vegna aðildar Króatíu að ESB, er að aðildarríkjum er heimilt að fresta gildistöku ákvæða að því er varðar frjálsa för króatískra ríkisborgara sem launafólks innan sambandsins í tiltekinn tíma en þó aldrei lengur en til 1. júlí 2020. Samkvæmt aðildarsamningi Króatíu að EES gilda þessar aðlaganir einnig um Evrópska efnahagssvæðið og er þannig í frumvarpinu, eins og áður sagði, jafnframt mælt fyrir um breytingu á lögum nr. 47/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, lögum nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga, og lögum um útlendinga, nr. 96/2002. Samkvæmt þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu er ákvæðum um frelsi launafólks til flutninga innan EES frestað tímabundið að því er varðar aðgengi króatískra ríkisborgara að íslenskum vinnumarkaði eða fram til 1. júlí 2015. Mögulegt er að framlengja þessar takmarkanir í mesta lagi til 1. júlí 2020 teljist slíkt nauðsynlegt þegar fram í sækir. Í viðræðunum um aðild Króatíu að EES var líka samið um framlög til Þróunarsjóðs EFTA, að þau yrði aukin um 5 milljónir evra á tímabilinu 1. júlí 2013 til 30. apríl 2014. Þessi upphæð mun renna til Króatíu en við höfum lagt mikla áherslu á meðal annars að horft verði til þróunar jarðhita við úthlutun þessa fjármagns. Miðað við núverandi hlutdeild Íslands í þróunarsjóðnum þýðir þetta að Ísland mun greiða aukalega um 26 millj. kr. á þessu sjóðstímabili vegna aðildar Króatíu. Þá var samhliða samið um að ESB mundi auka tollfrjálsa kvóta á frystum humri og karfaflökum um 60 tonn annars vegar og 100 tonn hins vegar, en ESB leggur 12% toll á humarinn og 5,4% toll á karfann. Miðað við útflutning á þessum tegundum til ESB er áætlað að umsamin lækkun tolla geti numið tæpum 20 millj. kr. á ársgrundvelli til hagsbóta fyrir íslenska útflytjendur eða um 16 millj. kr. á tímabilinu 1. júlí til 30. apríl. Þar sem kvótarnir eru bundnir við sama tímabil og framlag til þróunarsjóðsins verður að fullgilda aðildarsamning Króatíu fyrir 30. apríl nk. eigi umsamdir tollkvótar að geta komið til framkvæmda. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir framsögu með þessu máli. Það er tvennt sem ég mundi vilja nefna. Ég vil að sjálfsögðu segja það að við hljótum almennt að fagna því að Króatía gerist aðili að Evrópska efnahagssvæðinu. Við höfum átt ágætt samstarf við Króatíu og rétt að minna á að Ísland var fyrsta ríkið sem viðurkenndi sjálfstæði Króatíu á sínum tíma og samskipti ríkjanna eru ágæt, þannig að við fögnum því. En mig langar til að nefna tvennt við hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að heimild sé til að fresta aðgengi Króata að íslenskum vinnumarkaði. Hið sama var gert þegar Búlgaría og Rúmenía gerðust aðilar að Evrópusambandinu og þar með hinu Evrópska efnahagssvæði. Mig langar til að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort honum sé kunnugt um að það hafi í raun verið eitthvert vandamál í tengslum við Búlgaríu og Rúmeníu. Og það tengist þá vangaveltum um hvort í raun sé ástæða til að vera með þessa frestunaraðgerð. Eitt er það að heimildin sé til staðar og annað kannski hvort hún er síðan nýtt. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir afstöðu hans til þess. Í öðru lagi vil ég ræða aðeins og nota tækifærið til að spyrja hæstv. ráðherra út í EES-samninginn almennt. Hér hafa oft komið til umræðu, kannski allt of sjaldan þó og allt of grunnt, þau álitamál sem við stöndum frammi fyrir varðandi EES-samninginn og varða stjórnskipan okkar. Ég vil heyra frá hæstv. ráðherra hvort hann hafi einhver áform uppi um að láta skoða þau mál heildstætt og sérstaklega hvernig EES-samningurinn muni þróast og hvernig tekið verður á þeim stjórnskipulegu álitamálum sem við erum að fá í fangið hér hvert á fætur öðru um þessar mundir.

Virðulegi forseti. Nei, í sjálfu sér hafa ekki komið fram nein vandamál eins og hv. þingmaður nefndi varðandi Rúmena eða Búlgara. Hins vegar hefur verið talið eðlilegt að nýta þennan frest, a.m.k. þessi tvö ár, og önnur EES-ríki hafa nýtt sér þennan frest. Við töldum rétt að gera það og það er gert í samráði meðal annars við aðila vinnumarkaðarins. Ég er hins vegar ekki viss um að þessi framlenging verði nýtt þegar að henni er komið. Málin hafa þróast á þann veg, eins og hv. þingmaður nefndi, með Rúmena og Búlgara, en við skulum orða það kannski þannig að þetta sé svona varfærið skref sem menn taka með því að taka þessa tveggja ára frestun. Varðandi EES-samninginn sem slíkan er í sjálfu sér ekki nein formleg vinna af hendi utanríkisráðherra við að endurskoða þau mál sem hv. þingmaður nefndi, þ.e. þá breytingu eða þann aukna þrýsting sem er á okkar stjórnskipan eða stjórnarskrá. Það er hins vegar verið að skoða, eins og hv. þingmanni er væntanlega kunnugt, einstök mál sem hafa komið til kasta Alþingis. Hins vegar er ljóst að haldi áfram sem horfir koma upp sífellt fleiri mál sem spurningar vakna um og svo virðist vera að það verði þannig út af þeim uppsafnaða vanda, ef ég má orða það svo, eða þeirri uppsöfnuðu eftirgjöf sem við höfum veitt af okkar rétti, við skulum orða það þannig, að þá vakna þessar spurningar. Við höfum rætt þessi mál við Norðmenn vegna reynslu þeirra. Það kann að vera að við munum eiga einhvers konar samstarf við þá við að skoða þessi mál.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ágætlega greinargóð svör. Ég nefndi þetta með vinnumarkaðinn af því að maður skildi í sjálfu sér þegar þessi stækkun var síðast með Búlgaríu og Rúmeníu að menn vildu nýta sér þá fresti sem voru settir inn, einnig að því er varðar Evrópusambandið sjálft og að menn vildu nýta þá inni á EES-svæðinu. Ég held að það væri ágætt að menn reyndu að draga lærdóma af því hvort það hafi reynst eins þýðingarmikið og menn gáfu sér kannski fyrir fram, af því að notuð voru ákveðin rök, m.a. af hálfu aðila vinnumarkaðarins, eins og ráðherra gat um, á sínum tíma. Ég er ekki alveg sannfærður um að þau eigi að fullu leyti við og þess vegna sé ástæðulaust að vera að nýta þessa fresti þó að hér sé um varúðarsjónarmið eða varfærið skref að ræða. Ég hvet til að það sé skoðað sérstaklega. Hvað varðar síðan EES-samninginn í heild sinni er mér svo sem kunnugt um þau álitamál sem hafa verið uppi að undanförnu og til umræðu, m.a. á vettvangi utanríkismálanefndar. Ég hvet einfaldlega til þess að menn ræði vel og vandlega EES-samninginn og þróun hans. Hann hefur breyst mjög mikið frá því að hann var tekinn upp 1994, eða gekk í gildi, hann er auðvitað í sífelldri þróun og breytingu og það er ýmislegt sem menn sáu ekki fyrir á þeim tíma. Ég tel að full ástæða sé til þess að fara vel yfir þær breytingar sem hafa orðið á þeim samningi og hvað það er sem við stöndum frammi fyrir á næstunni í fyrirsjáanlegri framtíð. Norðmenn unnu mjög ítarlega skýrslu um þróun EES-samningsins og stöðu hans fyrir tveimur árum og við höfum svo sem getað nýtt okkur þá vinnu að einhverju leyti. En það væri held ég ástæða til að halda vöku sinni gagnvart þeim álitamálum sem koma upp og hvernig við leysum úr þeim, því að ég geng út frá því að flestir séu þeirrar skoðunar að við viljum halda EES-samningnum.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi varðandi rökin, að velta því fyrir sér hvort þau eigi við, hvort við þurfum að taka þessi varfærnu skref. Ég get tekið undir með hv. þingmanni, það er alveg vel þess virði að velta því fyrir sér hvort við þurfum að stíga þau skref í framtíðinni þegar stækkun - ef stækkun - Evrópusambandsins heldur áfram, réttara sagt. Það held ég að þurfi hins vegar kannski að meta í hvert skipti sem slíkt á sér þá stað. Þegar við hittum eða fundum með hinum EES-ríkjunum ræðum við að sjálfsögðu hvernig samningurinn hefur þróast og þau vandamál sem koma upp, ekki bara hjá okkur heldur annars staðar líka. Við höfum að sjálfsögðu rætt það líka hvernig við getum brugðist við því. Sú umræða mun halda áfram og ég geri ráð fyrir að taka það upp á næsta fundi EES-ríkjanna hvort ástæða sé til að við setjumst niður saman og veltum því fyrir okkur hvert við erum að stefna. Þá er það gert með því markmiði að halda áfram með EES-samninginn að sjálfsögðu, þróa hann og vinna með Evrópusambandinu að lausn sem hugnast þeim ríkjum. Slíka umræðu verðum við að taka, held ég, áður en við förum að leggjast í miklar breytingar á stjórnarskrá okkar mögulega, enda vitum við hvers konar ferli það er, það er flókið og tímafrekt ferli. Gleymum því ekki heldur þegar við ræðum EES-samninginn að í honum eru miklir hagsmunir atvinnulífs og viðskiptalífs okkar. Ég hef ekki heyrt neitt annað þaðan en að í samninginn vilji menn halda. Hann er orðinn 20 ára gamall og eðlilegt að menn velti fyrir sér hvernig hann hefur þróast og í hvaða átt hann er að fara. Mannaskipti hafa líka orðið eins og gengur og gerist innan Evrópusambandsins og þess hóps sem sýsla með samninginn þar, ákveðin kunnátta og þekking á sögunni er farin út. Við þurfum því kannski svolítið líka að hafa fyrir því að halda mönnum vakandi.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir alveg prýðilega ræðu, sér í lagi ýmsar yfirlýsingar sem komu fram í ræðu hæstv. ráðherra, sem mér fundust merkilegar og jafnvel örlítið sögulegar þó að með hljóðlátum hætti væru. Í upphafi vil ég segja að ég fagna þessu frumvarpi og ég ímynda mér að ekki verði erfitt fyrir utanríkismálanefnd og hv. Alþingi að ljúka því. Króötum ber að óska til hamingju með að vera orðnir fullgildir aðilar að Evrópusambandinu, það sóttu þeir mjög fast og er það í þágu hagsmuna króatískra borgara. Sömuleiðis var það aukabónus að um leið var til hvílu lögð langvinn tólf ára landamæradeila við nágrannaríkið Slóveníu. Það skipti máli að fá atbeina Evrópusambandsins til þess að leysa þann erfiða hnút millum nágrannaríkjanna. Í fljótu bragði er fátt sem hægt er að segja um þetta frumvarp sem er þess virði að aka neikvæðni á. Mér finnst vel hafa tekist til með það. Hæstv. ráðherra fór yfir þá samninga sem við þurfum að gera við Evrópusambandið vegna aukinna greiðslna, af því að við fáum aukinn markaðsaðgang, höfðum áður fríverslun við Króatíu, og mér sýnist að það hafi tekist alveg prýðilega. Við fáum aukinn kvóta bæði fyrir humar og karfa, 60 og 40 tonn á hvora tegund, og greiðum fyrir það 26 millj. kr. í þróunarsjóð. Það sýnist mér að séu ágæt býti fyrir okkur og hef ekkert út á það að setja. Það væri fróðlegt að heyra hversu mikið kemur í hlut Norðmanna að greiða fyrir aðild Króatíu að Evrópusambandinu og þann aukna markaðsaðgang sem þeir fá, ef hæstv. ráðherra hefur þær tölur á reiðum höndum. Annars verður okkur ekki skotaskuld úr því að fá þær upplýsingar í utanríkismálanefnd þegar að kemur umræðu þar. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson spurði hæstv. ráðherra út í hluti sem varða ekki beinlínis þetta frumvarp en þó með óbeinum hætti aðild okkar að EFS. Mig langar þá, af því að við dveljum hér við tollkvóta millum Evrópusambandsins og Íslands, að spyrja hæstv. ráðherra um skylt mál er varðar hækkun á tollkvóta Íslands gagnvart Evrópusambandinu: Eru einhver tíðindi af því máli? Mér er kunnugt um að það mál hefur verið rekið af hálfu ráðuneytisins um nokkurra missira skeið og íslenskur landbúnaður hefur sótt það fast vegna aukinnar eftirspurnar eftir skyri og ekki síst lambakjöti. Við sem erum hlynntir skagfirska efnahagssvæðinu berum auðvitað hagsmuni íslensks landbúnaðar alltaf fyrir brjósti. Ef hæstv. ráðherra hefur einhverjar upplýsingar um það væri gaman að fá þær þegar hann flytur sína seinni ræðu hér á eftir. Ég sé að hv. formaður utanríkismálanefndar, Birgir Ármannsson, glottir breitt. Sennilega hefur það líka glatt hann að þegar maður les þetta frumvarp og texta sem því fylgja kemur í ljós að okkar ágætu vinum í Króatíu hefur tekist að fá margvíslegar undanþágur frá reglum og stofnsamningum ESB, sem varða t.d. landbúnaðarvörur, og er það vel. Það er ein ástæðan fyrir því að við þurfum að samþykkja þetta frumvarp vegna þess að í framhaldinu þarf líka að breyta ýmsu sem tengist Evrópska efnahagssvæðinu. Þetta nefni ég nú af því að það er eins og mitt hrörnandi minni reki að því í hugardjúpum mínum að hæstv. ráðherra hafi haldið hér alveg rosalega merkilegar ræður á síðasta kjörtímabili þar sem hann taldi að það væri hvorki fugli fljúganda né nokkurri mannlegri veru mögulegt að fá eina eða neina aðlögun eða breytingu frá þeim stífu reglum sem gilda innan Evrópusambandsins. Ég minnist þess að hæstv. ráðherra, sem er alinn upp við sveitastörf og hefur sýnt mikinn áhuga á þeim og örugglega mikinn dugað á yngri árum, eru málefni landbúnaðarins kær, en hann hélt því fram mjög stíft að það þýddi ekkert fyrir Ísland að ætlast til þess að fá einhverjar undanþágur. Varla erum við lakari en Króatar. Ef svo færi nú að íslenska þjóðin mundi samþykkja í þjóðaratkvæðagreiðslu að halda áfram samningunum þá treysti ég alveg þessum sveitastrák úr Skagafirði til þess að standa fast á hagsmunum íslensks landbúnaðar og ná fram þeim markmiðum sem Alþingi gerði á sínum tíma að eins konar leiðarvísi í slíkum viðræðum. Það vildi ég segja til þess að gleðja hæstv. ráðherra að við fylgjumst með og ef það er svo að hæstv. ráðherra hafi hugsanlega ekki lesið smæstu smáatriðin í þeim greinargerðum sem hann hefur sjálfur lagt fram þá vildi ég bara hjálpa honum að rifja þetta upp. Lengi er von á einum. Ég veit að hæstv. ráðherra er skynsamur maður og þegar hann sér þetta liggja fyrir í því þingmáli sem hann leggur sjálfur fyrir þingið fær það hann kannski til þess að hugsa málið upp á nýtt og skilja það í ljósi eigin upplýsinga að vera kunni að sumt af því sem hann sagði áður um þessa hluti og Ísland hafi kannski ekki verið alveg jafn fjallgrimm staðreynd eins og hann vildi þá vera láta. Hér hafa spunnist umræður um frjálsa för. Það er fullkomlega lögmætt að menn velti því fyrir sér þegar verið er að opna fyrir frjálsa för launafólks úr heilu landi, það er skiljanlegt að þá staldri menn við. Á sínum tíma var stækkun upp á tíu ríki. Það var stór biti, en það er athyglisvert að sjá hvernig umræður um vinnumál hafa þróast. Mikil umræða hefur verið í Bretlandi um Evrópusambandið og aðild Breta að því. Á sínum tíma fékk breska þjóðin, eins og menn muna, ekki að greiða atkvæði um það hvort hún yrði aðili að Evrópubandalaginu, eins og það hét þá. Það urðu að vísu alveg rosalega harðar og merkilegar umræður í breska þinginu sem fróðlegt er að lesa. Fæst af því sem andstæðingar sögðu þá gekk eftir. Eitt af því sem menn hafa barið bumbur út af í Bretlandi í umræðunni sem þar hefur geisað nokkuð hart síðustu missiri er einmitt að við síðastliðin áramót opnaðist fyrir frjálsa för Rúmena inn til Bretlandseyja og töldu menn að þá mundi koma straumur fólks þaðan. Sérstakur stjórnmálaflokkur, UKIP, sem nú kann að reynast mjög skeinuhættur hinum eldri stjórnmálaflokkum þar og veifar sveðju ekki síst að Íhaldsflokknum en líka Verkamannaflokknum, hefur beinlínis haft það sem sitt stærsta mál fram að næstliðnum áramótum að fast að 500 þús. Rúmenar gætu komið og sótt sér vinnu og starfað innan Bretlandseyja. Nú er komin nokkurra mánaða reynsla á það. Menn bjuggust við því að Rúmenar streymdu til landsins, miðað við það sem sumir hörðustu þingmenn og andstæðingar ESB innan Íhaldsflokksins sögðu og miðað við það sem Farage, formaður UKIP, sagði. En það varð enginn straumur. Breskir fjölmiðlar hafa fylgst ákaflega vel með því. Það mátti lengi vel telja á nokkrum tugum þá sem þangað sóttu. Ástæðan er auðvitað sú að það er sama reynsla og okkar Íslendinga af Rúmenum og Búlgörum að þegar hart er í ári á vinnumarkaði sækja menn ekki úr framandi löndum hingað til Íslands. Þetta er í reynd svarið við þeirri spurningu sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson varpaði fram til hæstv. ráðherra. Reynsla okkar af því að hafa opnað íslenskan vinnumarkað fyrir Rúmenum og Búlgörum árið 2007 er sú að nánast engir komu. Ástæðan er væntanlega sú að skömmu eftir að landamærin opnuðust fyrir þeim 2008 varð kreppa hér á Íslandi, það varð hrun á vinnumarkaði, atvinnuleysi sleikti 10% og var á síðasta ári 5,5% eða þar um bil, nærfellt 9 þús. manns gengu um atvinnulausir. Þess vegna sækir fólk ekki hingað yfir hafið frá fjörrum löndum. Það eina sem ég geri því athugasemdir við í frumvarpinu er texti þar sem segir að fylgjast þurfi grannt með því hversu margir launamenn komi hingað frá Króatíu í fyllingu tímans þegar búið er að opna landamærin fyrir þeim. Reynslan liggur fyrir. Reynsla okkar er sú að það komu nánast engir frá Rúmeníu eða Búlgaríu. Þó var sú jákvæða undantekning að sumarið 2008 kom hér hópur Rúmena í litskrúðugum klæðum með mikið af hljóðfærum sem sóttu m.a. fund hjá stjórnmálaflokki sem ég var þá í og er enn í og lífguðu mjög upp á hann. Þetta var Rómafólk sem hér var sumarlangt og gladdi fólk, m.a. okkur þingmenn sem áttum leið um miðbæinn. Það fór allt um haustið af því að það var kalt á Íslandi. Það var ástæðan sem það góða fólk gaf upp þegar það kvaddi okkur og var aufúsugestir hér. Í þessu ljósi fagna ég þeirri yfirlýsingu hjá hæstv. ráðherra, sem mér finnst mjög merkileg, þegar hann sagðist ekki gera ráð fyrir því að það yrði nauðsynlegt að framlengja frestinn á opnun vinnumarkaðarins. Eftir stopulu og rosknu minni mínu minnir mig að hæstv. ráðherra gæti árið 2015 framlengt það um þrjú ár og síðan aftur, ef veruleg vá er þá á vinnumarkaði, um enn önnur tvö ár. Ég held að reynsla okkar af opnum landamærum gagnvart Búlgaríu og Rúmeníu 2007, reynsla Breta af opnun landamæranna gagnvart Rúmeníu núna um síðustu áramót sýni að ef hart er í ári á vinnumarkaði kemur fólk ekki í atvinnuleit. En ef það er gott í ári þá þurfum við á því að halda. Það er akkúrat það sem gerðist þegar stóra stækkunin varð og þegar tíu þjóðir fengu frjálsan aðgang að íslenskum vinnumarkaði, þá var uppgangur hér og má segja að frjáls för fólks frá þeim tíu löndum hafi komið í veg fyrir óðaverðbólgu á Íslandi, varð eins konar bjargráð fyrir íslenskt atvinnulíf. Ég held því að þetta stilli sig sjálft af. Ég er því sammála hæstv. ráðherra um að ég tel ekki neina sérstaka þörf á því að framlengja, vinnumarkaðurinn stillir þetta bara af sjálfur. Hins vegar ætla ég ekki að gera ágreining við hæstv. ráðherra, ég fellst á að það er varfærnislega stigið til jarðar að notfæra sér þennan upphaflega frest og geri engar athugasemdir við það. Mig minnir að einhvern tíma hafi ríkisstjórn sem ég sat í á síðustu öld - kannski rangminnir mig, en íslenskar ríkisstjórnir hafa notfært sér þennan frest. Minn flokkur studdi það í stjórnarandstöðu á sínum tíma og þess vegna skil ég þetta. Það er varfærnislega gert, en ég er ekkert viss um að það sé nein sérstök þörf á því. Hin yfirlýsingin sem ég ætla að gera hér að umræðuefni, sem mér fannst merkileg hjá hæstv. ráðherra, er eftirfarandi: Hæstv. ráðherra sagði að hann mundi núna á næstunni á fundum með kollegum sínum, utanríkisráðherrum EES-landanna, taka upp EES-samninginn og ræða stöðu hans, hvernig hann hefur þróast. Ég skildi hann þannig að það væri undanfari þess að hann mundi freista þess að breyta EES-samningnum. Ég hlýt auðvitað aðeins að drepa á það að hæstv. ráðherra sagði að þegar í ljós væri komið hvernig mótaðilar brygðust við þá fyrst mundi hann velta fyrir sér hvort nauðsynlegt væri að breyta stjórnarskránni. Þá vil ég undirstrika tvennt. Í fyrsta lagi: Ég tel að það sé mikilvægt vegna yfirlýsinga ráðherra beggja stjórnarflokkanna að þeir láti á það reyna hvort hægt sé að breyta EES-samningnum. Ég hef enga trú á því en mér finnst sjálfsagt að þeir leggi höndina í sárið eins og Tómas forðum. Síðan vil ég í öðru lagi gera ágreining um að þá fyrst eigi menn að skoða hvort breyta eigi stjórnarskránni. Alveg burt séð frá aðild að Evrópusambandinu er ég þeirrar skoðunar að EES-samningurinn sé kominn yfir það gráa svæði sem hinir vísu menn sögðu að hann væri á 1994. Ég tel að ýmis mál, ekki stórvægileg, en ýmis mál sem við höfum þurft að taka upp geri það að verkum að þegar þau eru metin saman séum við komin út yfir þetta gráa svæði. Ég tel sem sagt að EES-samningurinn í dag stangist á við stjórnarskrána. Og alveg eins og ég sagði í ræðum undir umræðum um mál vinkonu okkar og samstarfsfélaga beggja, hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur, sem flutti hér ágætt þingmál um lagaskrifstofu Alþingis, þá tel ég að þingið eigi ekki að láta þá stöðu ganga lengur að vafi leiki á því hvort stjórnarskráin og EES-samningurinn samrýmist. Læt ég þá ræðu minni lokið, frú forseti, en ítreka það að ég er sáttur við þá yfirlýsingu hæstv. ráðherra um að hann ætli sennilega ekki að notfæra sér frestinn árið 2015, ef hann verður þá enn í embætti, og ég er líka sáttur við að hann ætlar að kanna undirtektir við endurskoðun á EES-samningnum. Það skiptir máli að hann upplifi hið sama og Tómas postuli.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Fyrst vil ég segja til að útskýra að ég held að reynslan kenni okkur að ekki sé ástæða til að nýta þessar framlengingar. Ég held hins vegar að tíminn verði að sjálfsögðu að leiða í ljós hvort það sé rétt hjá þeim er hér stendur. Ég vil líka taka fram, af því að hv. þingmaður nefndi þá yfirlýsingu sem hann taldi hafa komið hér fram um að taka upp EES-samninginn, að það er mjög mikilvægt að þau ríki sem koma að EES-samningnum, Ísland, Noregur og Liechtenstein, velti fyrir sér á hverjum tíma hvernig samningurinn hefur reynst og hvernig hann hefur þróast. Ég er ekki þar með að segja að ég telji ástæðu til að breyta samningnum eða að ég ætli að breyta honum í einhverja átt. Það er hins vegar mikilvægt að menn ræði hvernig virkni hans er og hvort eitthvað í samskiptum okkar við Evrópusambandið megi bæta til að gera hlutina skýrari og slíkt. Ef það kemur í ljós á einhverjum tímapunkti að eitthvað í samningnum sé þannig að eðlilegt sé að breyta því tökum við að sjálfsögðu umræðu um það. En ég er ekki að kveikja á þessari umræðu til að fara inn í samninginn og breyta honum sem slíkum. Ég er fyrst og fremst að ræða þetta út frá þeim vandamálum sem við horfumst svo sannarlega í augu við á Íslandi og í þinginu þegar kemur að því að innleiða reglur og annað á grundvelli þessa samnings. Það er það sem við þurfum að skoða. Hv. þingmaður eyddi nokkrum tíma af ræðu sinni í að ræða Evrópusambandið og Bretland og þá langar mig að nefna að núna í Þýskalandi er kominn nýr stjórnmálaflokkur sem hefur það m.a. að markmiði í stefnuskrá sinni að Þýskaland eigi að hætta með evruna. Og furðulegt nokk mælist sá stjórnmálaflokkur með það mörg prósent, mig minnir í kringum 7% en ég ætla ekki að fullyrða það, að yrði það niðurstaða kosninga væri hann kominn með menn inn á þing. Menn eru því víða um Evrópu að velta fyrir sér hvernig Evrópusambandið stendur og hvernig það þróast, meira að segja í þeim ríkjum sem teljast vera stofnaðilar eða aðalríki Evrópusambandsins. Í Hollandi eru menn að velta fyrir sér nákvæmlega því sama og vilja skoða hvort ástæða sé til að draga úr þeim völdum sem hafa myndast og safnast saman í Brussel og færa eitthvað af þeim aftur til ríkjanna. Það er mikil gerjun í þessu bandalagi öllu saman. Úr því að hv. þingmaður af gæsku sinni talaði um fyrri ræður utanríkisráðherra þá hefur ekkert breyst þar. Það er enn þá mitt mat og ekki bara mat, það er það sem ég hef lesið mér til, að það er ekki hægt að fá varanlegar undanþágur hjá Evrópusambandinu. Það eru hins vegar til tímabundnar undanþágur. Það er það sem við lesum í þessu frumvarpi, dæmi um tímabundnar undanþágur. Hér stendur m.a. að Króatía fær aðlögunartíma þegar kemur að umhverfismálum. Króatía fær tímabundna heimild út af farþegaskipum af ákveðinni stærð, og svo fær Króatía frest eða aðlögun varðandi landbúnaðarlöggjöf sem er mest hægt að framlengja í tíu ár. Sú undanþága eða sá aðlögunarfrestur getur orðið tíu ár, ekki meira. Enn og aftur sjáum við samkvæmt þessu frumvarpi og þeim samningi sem Króatía er að gera að ekki er boðið upp á varanlegar undanþágur. En það er það sem við höfum sagt að Ísland þyrfti á að halda. Hv. þingmaður spurði um Þróunarsjóð EFTA. Ef ég man rétt, en með fyrirvara, greiða Norðmenn líklega yfir 90%, 95% af því sem fer í þennan sjóð. Það eru miklir fjármunir. Við höfum hins vegar séð að þessum sjóði fylgja ýmis tækifæri þó að honum fylgi líka ákveðinn kostnaður fyrir Ísland. Íslensk orkufyrirtæki og verkfræðistofur hafa til dæmis verið að keppast um að fá verkefni úr þessum sjóði í Rúmeníu, í Ungverjalandi og eru með verkefni jafnvel í Króatíu þannig að þessi sjóður skilar okkur, að ég held, meiru en við leggjum í hann þó svo að þeir tollkvótar eða þær undanþágur sem við fáum í gegnum þetta borgi það ekki allt upp. Ég vil að lokum þakka fyrir þessa umræðu. Það er gott að við séum að fjalla um EES-samninginn þegar við ræðum þessi mál öllsömul því eins og kom fram í andsvari hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar er okkur hollt að ræða hann. Það er eðlilegt að hann sé gagnrýndur. Það er líka eðlilegt að menn rísi upp honum til varnar því þetta er samningur sem tryggir okkur aðgang að hinum sameiginlega markaði Evrópu.

Frú forseti. Það má kannski segja „litlu verður Vöggur feginn“ þegar hæstv. utanríkisráðherra fellur í stafi yfir þeim miklu tíðindum að í Þýskalandi sé að koma fram flokkur sem er á móti evrunni og hefur náð þeim glæsilega árangri í skoðanakönnunum að geta hugsanlega dottið inn á þing. Þá er rétt að rifja upp fyrir hæstv. utanríkisráðherra að ef ég man rétt er 631 þingmaður á þýska þinginu, þannig að hugsanlega er töluverður tími þangað til þeir ryðja evrunni út úr sínu peningakerfi. Hæstv. ráðherra sagði sömuleiðis, ég skildi hann svo, að það hefði verið rangt af mér að draga þá ályktun af fyrri ræðu hans um þetta mál að hann hygðist að loknum viðræðum við kollega sína úr EES-löndunum beita sér fyrir endurskoðun á samningnum. Það eru líka tíðindi. Það er ágætt að það liggi fyrir að hæstv. utanríkisráðherra ætlar ekki að beita sér fyrir endurskoðun á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Það er mjög mikilvæg yfirlýsing. Hví er hún mikilvæg? Vegna þess að hver um annan þveran komu hér þingmenn hans ágæta flokks, á tímabili þegar við ræddum EES-samninginn, og sögðu að það væri nákvæmlega það sem þeir ætluðu að gera. Ef hæstv. utanríkisráðherra vill fá leiðbeiningar um það hvar hann geti leitað fyrir sér í þingtíðindum til að lesa þær ræður var það til dæmis undir umræðum sem hér voru utan dagskrár að frumkvæði eins af þingmönnum núverandi samstarfsflokks hans um norsku skýrsluna sem kennd er við höfund hennar, Sejersted. Á þeim tíma var á það bent af mér - og ég held líka að minnsta kosti af einum hv. þingmanni VG og nokkrum úr þáverandi stjórnarandstöðu, þar á meðal þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, einum að minnsta kosti - að EES-samningurinn væri kominn yfir þolmörk stjórnarskrárinnar, hann væri þá þegar farinn að brjóta gegn stjórnarskránni. Það var þá sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins, þar á meðal sá ágæti þingmaður sem ég nefndi hér í minni fyrri ræðu og tel óþarft að nefna aftur, sögðu að það sem Framsóknarflokkurinn ætlaði að beita sér fyrir væri að endurskoða EES-samninginn. Það hefur meðal annars komið fram frá fyrrverandi formanni Heimssýnar, okkar ágæta félaga í þessum sölum, hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni, að íslenska ríkisstjórnin sem nú situr mundi beita sér fyrir því að gerðar yrðu breytingar á EES-samningnum með þeim hætti að ekki kæmi til þess að nokkur vafi léki á því að hann samrýmdist stjórnarskránni. Þar af leiðandi dró hv. þingmaður úr þessum stóli þá ályktun, eftir að þetta þing var hafið, að ekki þyrfti að breyta stjórnarskránni. Það er sem sagt ágætt að það liggi fyrir að hæstv. utanríkisráðherra er til dæmis ósammála hæstv. fjármálaráðherra, sömuleiðis hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni og hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um að endurskoða þurfi samninginn, vegna þess að það var það sem hann lýsti hér yfir. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að það takist sátt um að breyta stjórnarskránni með þeim hætti að það verði hafið yfir allan vafa að EES-samningurinn samrýmist henni. Það er rétt að rifja það aftur upp að þegar menn ræddu aðild okkar að EES-samningnum 1993 og fram eftir ári 1994 var það niðurstaða fjögurra lagabrekkna sem voru fengnar til að kanna hvernig hann rímaði við stjórnarskrána að það væri á gráu svæði. Síðan hefur það gerst í nokkrum tilvikum að við höfum neyðst til þess að taka hér upp gerðir og tilskipanir og stjórnarskrárfræðingar, prófessorar, sem voru fengnir til þess að kanna hvort það væri unnt gagnvart stjórnarskránni, hafa komist að þeirri niðurstöðu að þegar þessi einstöku tilvik eru lögð saman séu þau samanlagt komin yfir það sem stjórnarskráin heimilar. Við eigum ekki sem Alþingi að láta það viðgangast. Frú forseti. Er ég ekki í ræðu?

Jú, þú ert með fimm mínútur.

Fimm mínútur? Það er allt of lítið þegar þarf að ræða svo mikil mál. Þá verða þetta lokaorð mín. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að skoða það mjög vel hvort ekki sé hægt að beita nýsamþykktum lögum til að breyta stjórnarskránni þannig að þetta sé yfir vafa hafið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu hans. Hv. þingmaður taldi mig hafa glaðst mjög yfir nýjum stjórnmálaflokki í Þýskalandi. Í sjálfu sér gladdist ég ekkert sérstaklega yfir nýjum stjórnmálaflokki, ég vildi hins vegar vekja athygli á því að það er ekki bara í Englandi þar sem efasemdir eru uppi um ágæti Evrópusambandsins eða evrusamstarfsins. Hv. þingmaður nefndi réttilega að á þýska þinginu eru rúmlega 600 þingmenn, 650 eða eitthvað slíkt, gerði þar af leiðandi því skóna að það yrði nú lítið um þennan eina þingmann sem þessi flokkur gæti mögulega fengið á þýska þinginu. Það mætti þá heimfæra þau ágætu rök þingmannsins yfir á Ísland og Evrópuþingið þar sem Ísland mundi eiga kannski tvo, þrjá þingmenn á þingi Evrópusambandsins og hafa þar álíka vald og þessi eini þingmaður mögulega í Þýskalandi. Ég held hins vegar að mikilvægt sé að við missum okkur ekki um of í faðm skáldskapargyðjunnar þegar við ræðum hér hvað er sagt og hvað ekki sagt. Eflaust og kannski hefði utanríkisráðherra þurft að tala skýrar. Þannig er að ég hef sagt að fara þurfi yfir það hvernig samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið virkar á Íslandi, hvernig hann leggst á stjórnskipan okkar og slíkt. Ég hef hins vegar sagt að ég telji ekki ástæðu til að taka upp samninginn, endurskoða t.d. tollkvóta í fiski, frjálsa för fólks og annað, það er það sem ég hef sagt að ég telji ekki ástæðu til. En ég er að sjálfsögðu, væntanlega eins og hv. þingmaður, alltaf tilbúinn til að hlusta á góð rök. Ef menn telja að ástæða sé til að taka upp samninginn og geta fært fyrir því rök þá skoða ég það að sjálfsögðu. En það hvernig EES-samningurinn fúnkerar í íslensku stjórnkerfi, gagnvart íslensku stjórnarskránni, þurfum við eðlilega að skoða í ljósi þeirra breytinga sem hafa orðið í þessum uppsafnaða vanda sem hv. þingmaður lýsti alveg ágætlega. Við erum ekki að deila um það, við erum komin á þann stað að við þurfum að spyrja okkur þeirrar spurningar hvort við getum haldið svona áfram þegar „uppsafnaður“ vandi er með þeim hætti að við séum búin að gefa of mikið eftir af okkar valdi, komin umfram það sem stjórnarskrá heimilar, þá þurfum við að sjálfsögðu að skoða það. Það er sá hluti sem við þurfum að vera vakandi yfir. Ég er að reyna að útskýra þann mun sem er á því að endurskoða samninginn sem slíkan eða hvernig hann fúnkerar hjá okkur. Ég vona að mér hafi tekist það þokkalega. Ef ekki þá er ég fullviss um að við eigum eftir að eiga umræðu síðar um þennan samning.

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra er orðinn miklu meiri sérfræðingur en ég í EES-samningnum. Þó verð ég að segja að mér fannst reyndar að sjálfstraust mitt í þeim efnum ykist heldur eftir því sem hans ræðu vatt fram. Aðalatriðið er þetta. Við erum í ákveðinni stöðu. Hún er sú að ekki er meiri hluti fyrir því, alla vega í ríkisstjórninni, að halda áfram viðræðum við ESB. Þá þurfum við að gera hið besta úr EES-samningnum, sem mér finnst að vísu orðinn afdankaður og úreltur. Það nístir mig að ég er þeirrar skoðunar að hann sé kominn út yfir það sem stjórnarskrá leyfir og færði fyrir því nokkur dæmi sem flestir sem eru undir þessari umræðu þekkja. En við verðum að gera hið besta úr samningnum. Ég tel ekki að hægt sé að breyta honum og ná fram breytingum á honum með þeim hætti að hægt sé að skrúfa til baka og tryggja það með einhverjum breytingum að hann samrýmist stjórnarskránni. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar og sé reyndar glitta í það við dagsbrún að jafnvel að öllu óbreyttu munu koma til þingsins fleiri mál, smá en líka stór mál, sem við munum ekki geta afgreitt án þess að lenda í hreinum árekstri við stjórnarskrána. Ég treysti því að hæstv. utanríkisráðherra og aðrir geri ekki slíka hluti og munu varla ekki leggja í það. Ég er til dæmis að tala um það fjármálaeftirlitskerfi sem blasir við að við munum með einhverjum hætti þurfa að taka upp. Einnig er vitað, eins og hæstv. utanríkisráðherra veit miklu betur en ég, að ESB hefur þverskallast við þeim málamiðlunum sem hafa verið sýndar þeim af hálfu EFTA-ríkjanna. Ég tel því að við lendum í vandræðum. Þá verða menn að hafa opinn huga gagnvart því að breyta stjórnarskránni þannig að sá árekstur verði ekki en við getum samt haldið áfram innan EES.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar vegna þingsályktunartillögu um samstarf við Færeyjar og Grænland á sviði menntunar heilbrigðisstarfsmanna, starfsmannaskipti og veitingu heilbrigðisþjónustu á milli landanna. Í stuttri en skýrri umsögn í nefndarálitinu er aðdraganda málsins lýst. Lagt er til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að efna til aukins samstarfs við stjórnvöld Færeyja og Grænlands um menntun heilbrigðisstarfsmanna og að tryggja möguleika á starfsmannaskiptum o.s.frv. Meðal annars er vikið að sérstöku samstarfi á sviði geðlæknisþjónustu. Það er vísað til þess að í kostnaðarmati velferðarráðuneytis kemur fram að samstarf við Færeyjar og Grænland á sviði heilbrigðisþjónustu eigi sér langa sögu og þar séu fyrir hendi samningar og samráð. Heilbrigðisráðherra hefur þegar tekið tillögurnar til umræðu á vettvangi samstarfsráðherra á sínu sviði. Ljóst er að þótt tillagan sé almennt orðuð verður í framhaldinu unnt að átta sig betur á kostnaði. Málið á sér rót í ársfundi Vestnorræna ráðsins 20. ágúst 2013 í Narsarsuaq á Suður-Grænlandi og hefur sambærilegum áskorunum verið beint til landsstjórna Færeyja og Grænlands. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fara ítarlegar út í þetta mál. Í umfjöllun utanríkisnefndar var víðtæk samstaða um það og að efla bæri samstarf við Færeyjar og Grænland, okkar næstu nágranna, á þessu mikilvæga sviði. Ég vísa til þess að það er þegar fyrir hendi í mörgum efnum, en lögð er áhersla á að áfram verði haldið á þeirri braut.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka utanríkismálanefnd fyrir afgreiðslu tillögunnar og fagna því sérstaklega að hér sé mælt með því að hún verði samþykkt. Við í Vestnorræna ráðinu vinnum þétt saman, þingmenn landanna þriggja. Eins og fram kemur í tillögunni sjálfri og greinargerð með henni á tillagan rót sína að rekja til þemaráðstefnu sem haldin var á Ísafirði í janúar fyrir ári síðan þar sem fjallað var um heilbrigðismál og hvernig þjóðirnar þrjár geta unnið betur og nánar saman á því málefnasviði. Það er gaman að sjá að þetta er eitthvað sem ráðherrar landanna þriggja hafa virkilegan áhuga á að gera. Eins og fram kemur í nefndarálitinu er algjörlega ljóst að hægt er að gera betur með því að standa saman að þessum málum. Mig langar að láta þess getið að við í Vestnorræna ráðinu fórum núna í janúar til Færeyja á þemaráðstefnu og áttum þar m.a. fund með ráðherrum landanna þriggja á sviði heilbrigðismála vegna þess að þeir sátu þá á fundi í Færeyjum til þess að ræða aukið samstarf landanna. Það sýndi okkur og færði okkur heim sanninn um að þjóðirnar eru virkilega að tala saman. Ráðherrunum er full alvara um að vinna nánar saman og útvíkka samstarf landanna. Markmiðið er ekki eingöngu að ná að gera hlutina betur heldur eru menn sannfærðir um að með nánara samstarfi á sviði heilbrigðismála nái þeir jafnframt fram hagræðingu. Það er einstaklega gott að vita til þess að við sjáum fram á samstarf sem getur leitt af sér afskaplega góða hluti og að við getum gert hlutina betur og á ódýrari hátt.

Hæstv. forseti. Málið sem ég mæli fyrir er af sömu rótum runnið og það sem við ræddum áðan. Hér er um að ræða tillögu til ályktunar Alþingis í samræmi við ályktun ársfundar Vestnorræna ráðsins í Narsarsuaq á síðasta ári. Það sem greinir á milli er að í fyrra málinu var talað um menntun heilbrigðisstarfsmanna en hér er verið að víkja að heilbrigðisþjónustu, þ.e. veitingu heilbrigðisþjónustunnar. Í tillögutextann er þess getið að með tillögunni sé lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að gera samninga við stjórnvöld Færeyja og Grænlands um aukið samstarf á sviði heilbrigðisþjónustu, einkum hvað varðar skurðlækningar. Sagt er að sérhæfing hvers lands á mismunandi sviðum skurðlækninga skuli nýtt eftir því sem við verði komið. Skorað er á heilbrigðisráðherra að útvíkka slíkt samstarf til annarra sviða og ná samkomulagi um þátttöku allra landanna þannig að þau geti bæði verið veitendur og þiggjendur þjónustunnar. Eins og í tilviki fyrra málsins er um að ræða töluvert samstarf milli þessara þriggja landa á sviði heilbrigðisþjónustu. Það á sér langa sögu og fyrir hendi eru ákveðnir samningar og samráð á þeim sviðum. Það er ekki fullljóst hvort eða hvaða kostnaður mun koma til vegna þessa máls en vísað er til þess það muni skýrast þegar ráðherrar landanna fara að vinna í því. Við umræður í utanríkisnefnd var málinu mætt af mikilli jákvæðni og ekki um það neinn ágreiningur. Eins og í fyrri tillögu er vilji til þess að efla samstarf landanna þriggja og nýta samhæfingu og samráð og samvinnu þar sem hún á við og getur skilað árangri, bæði í bættri þjónustu og aukinni hagkvæmni. Utanríkisnefnd leggur einróma til að málið verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég kem hérna upp til þess að fagna þessu og tek undir heils hugar með mínum formanni í Vestnorræna ráðinu, hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur. Það hefur verið mikil reynsla fyrir mig sem nýjan þingmann að fá að taka þátt í þessu starfi. Maður hefur fundið það á þeim tveimur fundum sem ég hef verið á að þessi lönd treysta svolítið á okkur og við erum svolítið eins og stóri bróðirinn í þessu samstarfi. Samt sem áður er svo ánægjulegt að taka eftir því að þarna eru allir jafnir. Það eru jafn margir frá öllum löndunum í ráðinu og maður finnur að þeir treysta svolítið á okkur. Mér finnst nú að það hefði mátt vera meiri áhugi þingmanna á Íslandi þegar við ræðum þessi mál vegna þess að mér finnst þau mjög mikilvæg fyrir okkur til framtíðar litið, en nú eru norðurslóðamálin og norðurheimskautsmálin í brennidepli. Þrátt fyrir að við séum kannski ekki jafn tengd norðurslóðum og Grænlendingar eru þarna gríðarleg sóknartækifæri fyrir okkur og þessar þjóðir til að starfa saman, m.a. á sviði heilbrigðismála og margra annarra mála. Það hefur verið virkilega gaman að taka þátt í þessu samstarfi. Þessar þjóðir eru mjög líkar að mörgu leyti en þær eru líka ólíkar. Þetta er mjög gefandi og gott starf. Það er mjög skemmtilegt, sérstaklega þegar við fórum til Grænlands, að sjá menninguna þar og fá að kynnast henni. Mér finnst að við Íslendingar eigum að leggja gríðarlega mikla áherslu á þetta samstarf. Við erum náttúrlega, þessar þjóðir, ekki nema 450 þúsund manns, tæplega jafnvel, þegar við erum öll komin saman. Við erum því háðar öðrum og stærri bandalögum á sviði varnar- og öryggismála. Það kom náttúrlega mjög vel fram á Grænlandi í haust þegar Alyson Bailes hélt þar fyrirlestur um þessi mál. Það er að mörgu að hyggja. En nákvæmlega eins og kom fram í máli hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur er mjög mikilvægt að við stöndum saman. Við Íslendingar pössum okkur kannski líka á því sem stærsta þjóðin í þessu samstarfi að vaða ekki yfir þá, nágranna okkar og vini. Stundum finnst manni eins og það sé smáhræðsla í þeim gagnvart því að við séum að fara að verða allsráðandi í þessu samstarfi, en ég held að þeir mundu aldrei samþykkja það, þeir eru nú það grimmir og ákveðnir, þessir ágætu menn og það ágæta fólk sem er í þessari stjórn. En ég fagna því að við séum að auka samskiptin. Við getum hjálpað þeim mjög mikið og þeir geta hjálpað okkur líka. Ég horfi sérstaklega til framtíðar fyrir okkur Íslendinga, t.d. hvað varðar aukið samstarf í heilbrigðismálum og ekki síst í öryggismálum. Eins og við vitum öll beinist athygli umheimsins mjög mikið að þessum svæðum, sérstaklega Grænlandi sem er náttúrlega uppfullt af auðlindum sem margir ásælast. Við getum hjálpað þeim mikið í því. Ég fagna þessari þingsályktunartillögu eins og þeirri fyrri og þær eiga eftir að koma fleiri. Ég legg mikla áherslu á það að við stöndum saman í þessu.

Frú forseti. Eins og aðrir hv. þingmenn tek ég undir þessa tillögu. Þetta er þörf brýning um að efla samstarf millum þessara þriggja grannþjóða á mikilvægum sviðum. Brýningin er þörf eins og ég sagði, en það er ekki þannig að við höfum algjörlega legið á liði okkar í þeim efnum. Það er sennilega þrjú ár síðan skrifað var undir samning við Færeyjar um samstarf á sviði heilbrigðismála. Við gerðum þar samning um að annast tilteknar aðgerðir á Færeyingum hér á landi að því er varðar augu og liði. Ég minnist þess að við buðum þeim einnig þann möguleika að koma hingað varðandi hjarta- og æðasjúkdóma. Hvað varðar Grænland hefur verið reglulegt samráð á milli íslenskra stjórnvalda og grænlenskra um heilbrigðismál og að minnsta kosti til skamms tíma sáum við um ákveðna hluti sem tengdust sjúkraflugi á austurströndina, enda auðveldast að sinna því héðan frá Íslandi. Vísast er það alveg rétt að góð vísa er aldrei of oft kveðin. Það væri hugsanlega hægt að gera betur þarna. Þetta mun ekki kosta okkur neitt af því að í þessu samstarfi hefur jafnan verið gert ráð fyrir því að þeir sem njóti þjónustu greiði fyrir hana. Í tilviki Færeyinga var það þannig að í staðinn fyrir að fara til Kaupmannahafnar í tilteknar aðgerðir þótti okkar góðu frændþjóð auðveldara að koma til Íslands. Það var líkara Færeyjum og kostaði þá ekkert meira. Þeirra kerfi greiddi fyrir það í sama mæli og ef þeir sóttu til Danmerkur. Það er alveg hárrétt hjá hv. síðasta ræðumanni að samstarf okkar og þessara þjóða getur einungis legið upp á við. Það liggur fyrir að við horfum til Færeyinga sem fyrirmyndar í ákveðnum atvinnugreinum eins og þjónustu við olíuiðnað þar sem þeir hafa náð geysilega merkum árangri án þess að hafa nokkru sinni dregið dropa af olíu upp úr hafsbotninum. Ég er þeirrar skoðunar, og hef margoft sagt það úr þessum ræðustól, að við getum leitað til þeirra um hvernig þeir hafa byggt upp sinn öfluga þjónustuiðnað við olíusvæði sem núna sinnir viðfangsefnum langt utan hins upphaflega olíuleitarsvæðis sem heyrir undir Færeyinga. Í Færeyjum er sá iðnaður orðinn næststærsta atvinnugreinin á eftir sjávarútvegi. Hann skilar milljörðum inn í færeyskt efnahagslíf. Hér á Íslandi, hvað sem mönnum finnst um olíuna, og hvort sem hún finnst eða ekki, er alveg ljóst að það verða mikil umsvif a.m.k. á tveimur ef ekki þremur svæðum á því flæmi sem ég hef stundum skilgreint sem íslenska orkuþríhyrninginn. Það liggur í augum uppi að það verða umsvif á Norðaustur-Grænlandi á næstu árum og eru þegar að hefjast, bæði vinnsla á landi á ýmiss konar mikilvægum jarðefnum og úti á hafi. Það er einfaldlega þannig að ómögulegt er að sinna þjónustu við það nema héðan frá Íslandi. Þannig er bara landafræðin. Þess vegna tel ég að gott sé að leggja kjöl að því samstarfi í dag. Það er skýr vilji til þess, bæði af hálfu íslenskra og grænlenskra stjórnvalda. Ég er sömuleiðis þeirrar skoðunar að nú sé mikilvægt að hugsa til framtíðar varðandi öryggi á hafinu. Umferð mun stóraukast. Það er líklegt að innan áratugar muni aukast skipaumferð um það sem við höfum kallað miðleiðina yfir Norðurpólinn og vöruflutningar milli Íslands og Asíu muni hefjast að einhverju marki. Hversu mikið er erfitt að spá um í dag. Af því leiðir að ljóst er að við þurfum að hafa hér ákveðinn öryggisviðbúnað. Hann getur líka nýst þeim atvinnusvæðum sem á eftir að þróa við Norðaustur-Grænland og einnig utan Íslands innan efnahagslögsögunnar. Allt fellur þetta saman eins og púsl í mynd. Það skiptir máli að við byrjum snemma að leggja grunninn að þessu samstarfi. Ég treysti því að hæstv. ríkisstjórn standi sig í því. Að því er varðar það mál sem hér er undir, heilbrigðismálin, tel ég að þar séu líka ónýttir möguleikar. Kannski þarf á hvatningu eins og þessari að halda til þess að brýna hæstv. heilbrigðisráðherra til dáða í þeim efnum. Hann gæti verið full önnum kafinn við ýmislegt annað til þess að geta gefið málinu gaum, en ég treysti þá formanni Vestnorræna ráðsins til þess að keyra það áfram.

Hæstv. forseti. Mig langaði bara að taka fram, vegna þess að ég var beðin um að brýna ráðherrann til dáða, að ég hef fulla trú á því að ráðherrunum öllum frá þessum þrem þjóðum sé full alvara með það að fara eftir þeim ályktunum sem Vestnorræna ráðið hefur gert varðandi heilbrigðismálin; og þing þjóðanna munu álykta um það eins og við erum að gera hér. Þeir funduðu í Færeyjum nú í janúar og ég tel rétt að upplýsa að ekki er langt í þeirra næsta fund þar sem samstarfið verður rætt enn frekar og menn munu fara enn lengra í því að reyna að skilgreina hvar hægt er að vinna nánar saman og hvernig því samstarfi verður nákvæmlega háttað. En að sjálfsögðu mun sú sem hér stendur, sem og allir þingmenn í Vestnorræna ráðinu, fylgjast náið með því hver framgangurinn verður.

Frú forseti. Fundir eru auðvitað góðir. Stundum finnst mér að það sé fullmikið af fundum í okkar vestnorrænu samvinnu án þess að þeir beinlínis leiði alltaf til sjáanlegrar niðurstöðu. En ég treysti hv. þingmanni mjög vel til að sjá til þess að hæstv. heilbrigðisráðherra verði ekki deigari en einn af forverum hans, Álfheiður Ingadóttir, sem gegndi þeirri stöðu og skrifaði undir og undirbjó þennan fína samning við Færeyjar. Ég man bara ekki hvernig staða samninga við Grænlendinga er en ég tel að það sé einhvers konar samningur um heilbrigðissamstarf í gildi þar á milli. En það er alveg ljóst að það er vilji af Íslendinga hálfu til að efla það samstarf. Og gleymum því ekki að Flugfélag Íslands flýgur til fleiri staða á Grænlandi en á Íslandi og er annað af tveimur flugfélögum sem sannarlega heldur uppi eins öflugum flugsamgöngum í því góða landi og kannski hægt er að gera ráð fyrir miðað við dreifbýli og landafræði og stöðu þess lands, þannig að ekki stendur á okkur Íslendingum. Stundum grunar mig að innan Grænlands séu þó öfl sem sé ekkert um það gefið að þeir sem byggt hafa það land frá öndverðu beini sjónum sínum í ríkari mæli til Íslands. Gæti ég þá aðeins farið yfir það í lengra máli en tel nú ekki rétt að tefja þingstörf með því.

Hæstv. forseti. Mig langar að nýta seinna andsvar mitt til að þakka hv. þingmanni fyrir áhugann og ágæta ræðu. Hún sýnir að flestallir þingmenn í þinginu skilja og meta mikils Vestnorræna ráðið og það starf sem fer fram þar. Það er gott að vita til þess að þingheimur allur hefur enn sem komið er, á þessu þingi, staðið með þeim ályktunum sem utanríkismálanefnd er að afgreiða og Vestnorræna ráðið hefur komið á framfæri. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að stjórnmálaleg staða umræðunnar um vestnorrænt samstarf og samstarf Grænlendinga við önnur ríki er svolítið viðkvæm í Grænlandi í sumum hópum. Það var mjög ánægjulegt að verða vitni að því þegar við Íslendingar opnuðum sendiskrifstofuna í Nuuk sem hv. þingmaður, sem þá var utanríkisráðherra, átti stóran hlut í að koma í undirbúning. Það hefur verið eitt af stóru baráttumálunum hjá Vestnorræna ráðinu í gegnum árin. Auðvitað erum við alltaf að ná einhverjum árangri. Þingmaðurinn sagði að mikilvægt væri að tala saman en enn mikilvægara að ná einhverju niður á blað eða að ná árangri. Ég trúi því að við höldum áfram veginn og náum árangri í vestnorrænu samstarfi.

Mér líður öllum betur, frú forseti, þegar hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir segist trúa því að árangur muni nást. Hún er fylgin sér. Ég sá það vel í málefnum hinna vestnorrænu landa þegar hún var ein af þeim sem héldu á þeirri niðurskurðarsveðju sem hér var sveiflað yfir þingheimi og landsmönnum öllum í upphafi þingvetrar, en sá væntanlega til þess að sú sveðja var, þrátt fyrir augljósan vilja sumra, ekki látin falla niður gagnvart þeirri sendiskrifstofu sem hún minntist á áðan. Það var auðvitað gæfuspor að menn náðu samstöðu um það. Enginn var á móti því. Rétt er þá að rifja upp upphaf þess máls sem var tillaga, sem samþykkt var árið 2010, frá Vestnorræna ráðinu en sökum efnahagsóáranar sem kvað rammt að í landi var henni frestað. Ég gerði hinu háa Alþingi grein fyrir því sem utanríkisráðherra að ég hygðist fresta framkvæmd hennar út af því ástandi en náði því eigi að síður, áður en ég hélt til annarra og mikilvægari starfa að hrinda henni í framkvæmd. Það var gæfuspor. Það skiptir miklu að menn sameinist um slíkt og það gerðu menn. Það sýnir hug okkar gagnvart þessari samningu. Ég tel að sú sendiskrifstofa sé góð fjárfesting og hún muni gera í blóðið sitt með þeim hætti að greiða, eins og hún er þegar byrjuð að gera, fyrir þátttöku Íslendinga í atvinnulífi á Grænlandi þar sem mikil uppbygging er sem betur fer. Ég hvet hv. þingmenn og sérstaklega hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að gefa því gaum að á menningarlega sviðinu erum við líka í góðu samstarfi. Ég nefni sérstaklega landnám skákarinnar sem Hrókurinn og forseti Hróksins, Hrafn Jökulsson, hefur staðið fyrir í Grænlandi. Það er menningarleg iðja sem er skapandi og þarf líka að styðja við í miklu ríkari mæli en okkur hefur tekist hingað til.