Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með þáltill. þessari er lagt til, að Alþ. feli ríkisstj. að gerast fyrir hönd Íslands aðili að allsherjarsamningi þeim um höfundarétt, er gerður var í Geneve 6. sept. 1952. En svo er háttað um þennan samning, að aðilar að honum eru ýmis ríki, sem eru ekki í Bernarsambandinu, og liggur þýðing þessa samnings í því, að þessi ríki bætast við um það að tryggja gagnkvæman höfundarétt, þó ekki alveg eins víðtækan og er í Bernarsambandinu sjálfu. Það má því líta svo á að nokkru leyti, að þessi ríki hafi gerzt nokkurs konar aukafélagar í Bernarsambandinu með þessum samningi, sem till. fjallar um. Í nál. allshn. Sþ. á þskj. 123 eru þessi ríki talin upp, sem þannig hafa gerzt aðilar að samningnum, án þess að ganga þó í Bernarsambandið. Ég býst við, að slíkur samningur við mörg af þessum ríkjum hafi litla þýðingu fyrir okkur, en ég vil þó benda á það, að meðal þeirra eru t. d. Austurríki og Bandaríkin. Annars eru ýmis fleiri ríki, sem eru ekki meðlimir í Bernarsambandinu þar á meðal eitt af mestu stórveldum veraldarinnar, Sovétríkin. Þau eru ekki þátttakendur í því og ekki heldur í þessum samningi, sem hér um ræðir. Ég hygg, að það muni hafa aðalþýðinguna fyrir okkur Íslendinga að tryggja vernd höfunda okkar í Bandaríkjunum með þessum samningi, einkum ef það er nú rétt, sem nú er farið að geta um opinberlega, að höfundar í Bandaríkjunum njóti þessarar verndar á Íslandi, af því að Ísland er aðili að Bernarsambandinu, en íslenzkir höfundar njóti aftur ekki verndar í Bandaríkjunum. Þá sýnist það vera hagsmunir Íslands, eins og sakir standa, að gerast aðili að þessum samningi. Hitt er svo allt annað mál, hvort rétt er að halda áfram að vera í Bernarsambandinu. Það er vitað, og saklaust að nefna það hér þess vegna, að nú á seinni árum hafa vaknað efasemdir um þetta, og þær hafa vaknað aðallega, held ég, eða a. m. k. meðfram vegna ýmissa aðgerða STEFS nú á seinustu tímum. N. hefur þó ekki gert neina till. um úrsögn úr Bernarsambandinu, og slíkt mál liggur ekki fyrir. En eftir athugun málsins og með tilliti til þess, að við erum í Bernarsambandinu og höfum verið það lengi, þá leggur allshn. til, að till. þessi verði samþykkt. Það liggur hér lagafrv. um svipað efni fyrir hv. Nd. Í sjálfu sér hefði verið rétt, að allshn. sameinaðs þings hefði átt viðræður við allshn. hv. Nd., sem þetta lagafrv. mun vera til meðferðar í. Af þessu hefur nú ekki orðið, en ég tel alveg víst, að svipað sjónarmið muni koma fram þar og að sú lagabreyting, sem þarf að gera í sambandi við þetta mál, nái fram að ganga.



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér um ræðir og er til umr., á þskj. 94, er, ef samþ. verður, fyrirskipun Alþ. til hæstv. ríkisstj. um að leita nú þegar samninga við Eimskipafélag Íslands og S. Í. S. um, að þau taki að sér frá næstu áramótum, eða svo fljótt sem verða má, allar strandferðir og flóabátaferðir umhverfis landið. Þótt ýtarleg grg. fylgi till., þykir mér til hlýða að gera hér í framsögu nokkru nánari grein fyrir þessu máli, sem segja má að snerti hvert mannsbarn á landinu á einn eða annan hátt. Þegar horft er um öxl og flett er blöðum sögunnar, verður ekki hjá því komizt að rekast á þær staðreyndir, að baráttan fyrir betri samgöngum umhverfis landið og landa á milli er einn snarasti þátturinn í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar. Án þess að spinna þann þráð vel og örugglega var óhugsandi að öðlast sjálfstæði, og án þess að viðhalda þeim þræði vel og örugglega er óhugsanlegt að viðhalda sjálfstæði þjóðarinnar. Svo veigamikill þáttur eru samgöngumál í þjóðlífi allra þjóða og þá ekki sízt þeirra, sem eyland byggja, og einkum ef slíkt land á erfiðar yfirferðir, eins og hér á sér stað. Þetta hefur forvígismönnum þjóðarinnar jafnan verið ljóst, og því hefur verið haldið uppi öruggri sókn og baráttu fyrir umbótum á samgöngum landsmanna í meira en heila öld. Lengi fram eftir var þessi þjónusta í höndum erlendra aðila, eða svo lengi sem Íslendingar voru of fátækir og of fákunnandi til þess að inna hana af hendi sjálfir. Það er óþarfi að rifja hér upp allan þann ömurleik, sem því var samfara, að erlendir aðilar höfðu þessi mál með höndum, allan þann skilningsskort, sem þar ríkti á kjörum þjóðarinnar, og þörfina til þess að bæta þau, og allt það samúðarleysi, sem svo mjög var ríkjandi hjá þeim, sem þjónustuna höfðu tekið að sér. Allt er þetta rist svo djúpt í meðvitund þjóðarinnar, að mikið vatn mun renna til sjávar enn, áður en það allt er gleymt. Nú er svo komið, að þjóðin ræður sjálf yfir þessum málum. Stofnun Eimskipafélags Íslands var fyrsta og drýgsta sporið í þá átt að taka mál þessi öll í eigin hendur. Þróun þess var og þróun samgöngumálanna almennt, þótt einnig kæmi þar og annað til viðbótar. Það var frá upphafi tilætlunin, að Eimskipafélagið skyldi annast allar siglingar landa á milli og með ströndum fram, eftir því sem því yxi fiskur um hrygg, og það var einungis fyrir féleysi, að félagið gat ekki frá byrjun sinnt strandferðunum, þótt það raunar frá upphafi sigldi á margar hafnir umhverfis landið samfara millilandasiglingunum og annaðist þannig nokkurn þátt strandferðanna og ekki þann þýðingarminnsta, að færa vöruna beint á hafnirnar frá útlöndum og taka þar aftur útflutningsvöruna og færa hana beint til markaðslandanna og spara þannig margvísleg útgjöld í sambandi við umhleðslu á milli skipa. Eru þeir ekki fáir, sem sakna þessa fyrirkomulags og óska þess, að það mætti aftur takast að koma því á, þúsundum manna til mikils hagræðis. Hitt komst félagið ekki yfir, að sinna allri þjónustunni, vegna skorts á skipum. Því var það, að ríkissjóður neyddist til þess að hlaupá undir bagga og taka að sér nokkurn hluta ferðanna. Um árabil var þó fullt samstarf á milli ríkisins og Eimskipafélagsins um þessi mál, og var félagið lengi vel látið annast útgerð ríkisskipanna, báðum aðilum og allri þjóðinni til hags. En í stað þess að draga smátt og smátt úr afskiptum ríkissjóðs af þessum málum og láta þau öll óskipt færast yfir til Eimskipafélagsins, eftir því sem ástæður þess leyfðu, var farið öfugt að. Reksturinn var tekinn undan félaginu og ríkið látið kaupa annað skip til ferðanna í viðbót við það, sem fyrir var. Þessi ráðstöfun var á marga lund óheillavænleg og undanfari margra víxlspora, sem stigin hafa verið á þessari braut síðan. Skipið, sem keypt var, var þjóðinni í alla staði óboðlegt og gersamlega óhæft til þess að inna af hendi þá þjónustu, sem því var ætlað, en kostaði þó ríkissjóðinn margfaldar upphæðir í hallarekstri á hverju ári, miðað við nýrri og betri farkost. Ef Eimskipafélagið hefði ekki á þeim árum sinnt strandferðunum, svo sem ég gat um hér áðan, þá hefðu öll þessi mál horft til stórvandræða. Það kom þá og fljótt í ljós, að slík tvískipting á þjónustunni var hvorugum aðilanum til hagsbóta og allra sízt ríkissjóði. Gerði þáverandi forstjóri Skipaútgerðarinnar ítrekaðar tilraunir til þess að fá strandferðirnar miklu betur skipulagðar og m. a. á þann hátt að tryggja Skipaútgerðinni sérleyfi til þess að sigla á ákveðnar hafnir á landinu, er aðrir mættu ekki flytja fólk eða vörur að eða frá. Með því móti taldi hann að unnt væri að veita beztu þjónustu fyrir minnst gjald. Þessar till. fengu þó ekki náð fyrir augum forráðamanna þjóðarinnar, m. a. vegna þess, að þá hefði Skipaútgerðin orðið að leggja enn meira fé í skipastól, auk þess sem starfssvið Eimskipafélagsins hefði með því verið skert svo mikið, að sýnilegt var, að það yrði ekki til heilla fyrir þjóðina. Skömmu fyrir síðustu heimsstyrjöld var fundið upp á því snjallræði að selja betra strandferðaskipið úr landi, en halda hinu heima, því er lakara var, líklegast vegna þess, að enginn maður hefur við því viljað líta. Var þá um leið undirbúin bygging á nýju og mjög hentugu skipi í stað þess, sem selt var. Kom það heim í byrjun ófriðarins og bjargaði gersamlega samgöngumálunum umhverfis landið öll styrjaldarárin. Kostir þessa skips komu fljótt í ljós, og nú skeður það, sem ekki hafði þekkzt áður, að skip í strandferðum er rekið með sæmilegum hagnaði. Hafði skip þetta yfirfljótandi verkefni, var heppilegt til þeirrar þjónustu og mjög sparneytið. Kom þá glöggt í ljós, að með því að ætla slíku skipi stærra starfssvið og tryggja því flutningana, sem til féllu á því svæði, var vel hægt að reka ferðirnar með sæmilegum ágóða. Hins vegar var hið gamla úrelta skip, sem haldið var í ferðunum með þeim árangri, að rekstrarhalli þess gleypti ekki einasta allan ágóðann af betra skipinu, heldur tók til sín mjög háar fúlgur úr ríkissjóði til viðbótar. Allt þetta leiddi til þess, að skipuð var mþn. árið 1943 til þess að athuga fyrirkomulag strandferðanna og gera till. um nýja skipun strandsiglinga, einkum fyrirkomulag flóabáta og hvernig bezt megi samrýma ferðir þeirra við siglingar strandferða- og millilandaskipanna. Ég vil leyfa mér að benda hv. þm. á, að á það var lögð megináherzla við nefndina að gera um það till., hvernig samrýma skyldi flóabátaferðirnar við ferðir hinna stærri strandferðaskipa og millilandaskipa, svo að sem allra minnstur kostnaður yrði við framhaldsflutninga og umskipun á vörum, sem og minnstar mögulegar tafir á vörusendingum á milli staða. Ég var einn þeirra manna, sem áttu sæti í þeirri n. Benti ég þegar á, að til þess að ná því takmarki, sem hér bar að stefna að og ná að síðustu, væri alveg óhjákvæmilegt, að dreifing vörunnar á hinar ýmsu hafnir yrði í höndum þeirra aðila, sem flytja vöruna til landsins. Þeir einir hefðu hvort tveggja í senn, áhuga fyrir því að dreifa vörunni eftir bezt skipulögðum leiðum, gætu m. a. skipulagt það að losa í hin smærri skip beint úr stærri skipunum án þess að taka vöruna í land, og hefðu einir möguleika til þess að framkvæma skipulagið. Samgöngumálin mundu sækja í sama horf að ófriðnum loknum, þannig að Eimskipafélagið og ef til vill einnig aðrir aðilar mundu sigla skipum sínum á hinar ýmsu hafnir og flytja til þeirra vörur beint frá útlöndum, eins og þeir einnig mundu taka þar útflutningsvöruna og færa hana beint til markaðslandanna. Það væri því höfuðnauðsyn að miða allar þær umbætur, sem nú ætti að undirbúa í sambandi við strandsiglingarnar, við það, að þessi mál yrðu síðar færð úr höndum ríkisins yfir á hendur þeirra manna, sem á hverjum tíma annast vöruflutninga frá landinu og til þess. - Voru þessi mál þá og rædd nokkuð við stjórn Eimskipafélagsins. Þetta sjónarmið var ekki nema að mjög litlu leyti viðurkennt í n. Þáverandi forstjóri Skipaútgerðarinnar, sem var form. n., hélt því mjög fram og það með réttu, að rekstrarhalli ríkissjóðs af strandferðunum stafaði af því, að hvorki strandferðirnar né millilandaferðirnar væru skipulagðar sem skyldi, enda erfitt að framkvæma slíka skipulagningu. á meðan öðrum væri heimilt að sigla með flutninga á betri hafnir landsins og skipakostur ríkisins hins vegar afar óhentugur til strandsiglinga. Var n. öll sammála um þessi atriði. Hann lagði því til, að komið skyldi upp nokkrum innflutningshöfnum umhverfis landið og skyldi síðan flytja vörur til þeirra og frá þeim ýmist til útlanda eða á hinar smærri hafnir innanlands. Hann hélt því mjög fast fram í n., að banna ætti öllum strandsiglingar öðrum en Skipaútgerðinni, og taldi, að að því bæri að vinna, þegar Skipaútgerðin hefði öðlazt nægilegan skipakost til þess að annast ein alla flutningana. - Þetta var bjargföst skoðun þess manns, sem árum saman hafði stjórnað þessum málum. Hann sá enga aðra leið til þess að útiloka rekstrarhallann en þá, sem að framan greinir. Ég skal ekki ræða um það hér, hversu óheppilegt og skaðlegt það yrði fyrir allan landslýð, ef lögbjóða ætti, að ekki mætti setja vörur á land nema á örfáum stórum höfnum á landinu, hvernig sem á stæði, en vil hins vegar benda á hitt, að í þessum till. forstjórans felst full viðurkenning fyrir því, að ekki sé unnt að útiloka hallarekstur á strandferðum nema flutningarnir séu allir á einni hendi. Það var einnig skoðun hinna annarra nm., að þetta væri meginatriði fyrir hallalausum rekstri strandferðanna, og það var að fenginni þeirri viðurkenningu allra nm., að ég bar fram þá till. í n., að reynt yrði þá þegar að semja við Eimskipafélagið um þessi mál á grundvelli þessarar niðurstöðu, þar sem það félag var þá eini aðilinn í landinu, sem hafði möguleika til þess að sameina strandferðir og millilandaferðir á fyrrnefndum grundvelli. En um þetta varð ekkert samkomulag, beinlínis vegna þess, að formaður n. hafði samhliða þessu allt önnur sjónarmið, er ekki samrýmdust mínum till. Milliþn. komst einnig sameiginlega að þeirri niðurstöðu, að til þess að sinna að fullu þeim verkefnum, sem tilheyra strandsiglingum, þyrfti að tryggja þeim a. m. k. tvö skip af líkri gerð og stærð og Esja, og ef vel ætti að vera, yrðu að vera möguleikar til þess að grípa til þriðja skipsins af sömu stærð þann tíma, sem hin tvö gætu ekki verið að starfi vegna viðgerða eða af öðrum ástæðum, en það taldi n. öll að væri lágmarkskrafa að hafa jafnan tvö slík skip í ferðunum vetur og sumar. Hitt var n. sammála um, að þriðja skipið gæti vel verið við önnur störf, ef þau væru fyrir hendi, þegar hin tvö væru að störfum í strandferðunum. Var ætlunin, að þau skip gengju jafnan umhverfis landið hvert á móti öðru, en kæmu þó ekki við á smæstu höfnunum, nema brýna nauðsyn bæri til. Var gert ráð fyrir, að á þann hátt hefðu íbúarnir öruggt samband við Reykjavík og aðra staði landsins tíunda hvern dag sumar og vetur. En auk þess var talið nauðsynlegt að hafa fjögur smærri skip, um 300 smál. hvert, til þess að flytja fólk og vörur á milli hinna smærri hafna. Átti þannig að mynda heilsteypt samgöngukerfi meðfram allri ströndinni. Jafnframt var hugsað að fella niður að mestu leyti sérstakar flóabátaferðir. - Þá lagði n. einnig til, að hafinn skyldi þegar undirbúningur að smíði stærra skipsins og tveggja hinna smærri skipa. Var þessum till. hrundið í framkvæmd, eins og kunnugt er. Frá form. n. lá fyrir rekstraráætlun yfir útgjöld þessa skipastóls, sem sýndi, að hann átti ekki að þurfa nema sáralítinn styrk úr ríkissjóði og munu þær áætlanir hafa ráðið miklu um það, að horfið var að því að byggja þessi skip samkvæmt till. n. Ég var ávallt mjög myrksýnn á slíkan útreikning, nema hægt yrði að koma rekstrinum og þá jafnframt flutningunum öllum á þá aðila, er önnuðust flutninga á vörum á milli landa, því að ég þóttist þá þegar sjá fyrir, í hvaða horf málið mundi fara eftir styrjaldarlok. Hefur það og allt komið á daginn, eins og kunnugt er. Mér hefur þótt rétt að láta þessar upplýsingar allar koma hér fram við fyrri umræðu málsins. Á þeim tíma, sem aðeins tvö skip voru í reglubundnum strandferðum og áttu við samkeppni að etja hjá Eimskipafélaginu, var tekin upp sú regla að taka betra skipið úr strandferðum um mesta annatímann og láta það halda uppi siglingum landa á milli. Mun þó aldrei hafa verið annað en rekstrarhalli á þeim ferðum. Nú, þegar Skipaútgerðin hefur á að skipa fjórum skipum í ferðirnar, er enn tekin upp þessi fyrri regla, að láta bezta skipið halda uppi millilandasiglingum, og árangurinn er eitthvað álíka og áður, að ríkissjóður verður að gefa allmiklar fjárfúlgur með þessum ferðum, þótt hins vegar halli á þeim sé ef til vill eitthvað minni en að láta skipið sigla hálftómt á ströndina. Er skipið jafnvel sent í skemmtisiglingar, sem kosta landið meira fé í erlendum gjaldeyri en það hefur ráð á að láta frá öðrum nauðsynlegri kaupum. Nú væri þetta sök sér, ef skipið hefði engum verkefnum að sinna heima fyrir á þessum árstíma, en eins og allir vita, er það ekki hið raunverulega í málinu, því að á sama tíma sem skipið er í slíkum skemmtiferðum til ýmissa landa er Skipaútgerðin með alls konar skipakost í strandferðunum, sem engan veginn uppfyllir brot af þeim lágmarkskröfum, sem gerðar verða til slíkra skipa. Ofan á allt annað er svo rekstrarhallinn á þessum mjög svo ófullkomnu skipum miklu meiri en rekstrarhallinn er á skipum útgerðarinnar. Sýnir þetta hvað bezt, hversu skipulag strandferðanna er langt frá því, sem gert var ráð fyrir, þegar ákveðið var að smíða hin nýju skip, sem ætlað var það hlutverk að bæta samgöngurnar og tryggja fólkinu betri og örugga þjónustu. Slíkum samgöngutækjum geta menn á engan hátt treyst, hvorki í því að flytja óskemmdar vörur né að koma á ákveðnum tíma eða geta tekið það með til flutninga, sem engan veginn má biða, hvað þá heldur að öruggt megi teljast eða yfirleitt mögulegt fyrir fólk að taka sér með slíkum farkostum far hafna á milli, hvað sem á liggur. Afleiðingin af öllu þessu hefur svo orðið sú, að fólkið verður að treysta á aðrar ferðir en hinar skipulögðu strandferðir, bæði um vöru- og fólksflutninga, sem svo aftur er til stórtjóns fyrir Skipaútgerðina; síðan þarf ríkissjóður að blæða og borga brúsann. Árið 1952 var gert ráð fyrir að veita rúmlega 5 millj. kr. til strandsiglinga. Var þessi upphæð ákveðin í fjárl. eftir mjög ýtarlegt samtal við forstjórann á þeim tíma og þá jafnvel bent á, að í rekstrarliðunum væri reiknað með mörgum liðum, sem væru óeðlilega háir. Var það jafnvel viðurkennt, en því þó jafnframt borið við, að ekki væri unnt að lækka þessa liði, því að sams konar útgjaldaliðir væru líka í rekstri Eimskipafélagsins og þeir ávallt teknir til samanburðar, þegar gerðar væru tilraunir til sparnaðar. En niðurstöðutölur landsreikninganna þetta ár á þessum lið urðu ekki 5 millj., heldur rúmlega 10 millj. kr., og það standa víst engar vonir til þess, að liðurinn fari lækkandi í framtíðinni. Meðan Esja var eina frambærilega farþegaskipið, sem haft var í strandferðum, urðu heil héruð að sætta sig við að sjá aldrei viðunandi farþegaskip koma á aðliggjandi hafnir, þótt þangað hefðu oft áður komið beztu skip landsins og það oft tvisvar í mánuði eða oftar. En þegar Hekla kom til landsins síðar og var sett í strandferðir, áttu aðilar þeir, sem þar bjuggu, erfitt með að skilja, hvers vegna þeir fengju ekki að njóta þessara skipa á borð við aðra landsins íbúa, en nú eru íbúar í heilum landshlutum, svo sem við Breiðafjörð, Húnaflóa og víðar, sem þó áður fyrr höfðu ágætar strandsiglingar, orðnir svo vanir þessu ranglæti, að þeir gera sér ekki miklar vonir um það, að úr þessu fáist bætt, svo lengi sem þessum málum er stjórnað af Skipaútgerðinni. Hin smærri skip útgerðarinnar og alls konar kollur, sem hún sendir á þessar hafnir, er henni býður svo við að horfa, er svo sem fullgott handa þessu fólki, sem Skipaútgerð ríkisins og þá væntanlega í samráði við hæstv. samgmrh., sem borið hafa á þessu ábyrgð, flokkar í annan og miklu lægri flokk í þjóðfélaginu en hina, sem beztu skipin eru látin fljóta fyrir. Á hinu hefur minna borið, að þetta fólk væri sett í annan eða léttari skattaflokk, þegar innheimt eru af því gjöld til ríkissjóðsins til þess að standa undir þessum mjög svo einkennilega skipulagða ríkisrekstri. Ég held, að það væri ekki úr vegi fyrir núverandi hæstv. samgmrh. að athuga, hvort ekki væru einhver tiltök að leiðrétta þetta ranglæti nú þegar og jafnvel á meðan málið er til athugunar og umræðu hér í þinginu, því að ég sé sannarlega ekki. hvernig unnt er að verja það misrétti öllu lengur, sem hér er haft í frammi við heil héruð. Að við flm. teljum eðlilegt, að leitað sé samninga bæði við Eimskipafélag Íslands og Samband ísl. samvinnufélaga um, að þessir aðilar taki að sér strandsiglingar, kemur til af því, að báðir þessir aðilar hafa nú yfir að ráða miklum og góðum skipakosti, sem nú þegar hefur á hendi allmikinn hluta af þeirri þjónustu sem íbúunum víðs vegar um landið er í té látin með strandsiglingunum. Það er því ekkert eðlilegra en að þeir taki einnig að sér þann hluta strandsiglinganna, sem Skipaútgerðin hefur í dag og skipt verði þá jafnframt á milli þeirra þeim skipakosti, sem Skipaútgerðin ræður nú yfir og ríkissjóður er eigandi að. Að sjálfsögðu verður þá einnig að gera samninga til margra ára, t. d. 25 ára, og samningsaðilar jafnframt að skuldbinda sig til þess að láta þessa þjónustu af hendi á þann hátt, að hún verði íbúum landsins á engan hátt óhagstæðari en nú er. Um allt þetta og mörg önnur atriði er nauðsynlegt að semja, en það á ekki að vera neinum sérstökum vandkvæðum bundið að komast að slíkum samningum, sem allir aðilar gætu vel við unað og ríkissjóður hagnaðist mjög verulega á. Því hefur verið haldið fram í umræðum um þetta mál, að með því að taka það úr höndum ríkisins mundi þungum bagga verða velt yfir á þegnana í hækkandi far- og farmgjöldum og lakari þjónustu. Í þessu sambandi þykir mér rétt að benda á tvennt. Hið fyrra, að far- og farmgjöld Skipaútgerðarinnar eru þegar svo há, að ekki þykir fært að hækka þau meira, m. a. vegna þess, að ýmsir aðrir aðilar hafa haft af því verulegan hagnað að sigla alls konar skipum á ströndina fyrir allmiklu lægri gjöld, og það er einmitt vegna þess, hversu gjöldin eru há og skipulagning ferðanna óþolandi, að fólkið er hætt að nota skipin nema í neyð, þ. e., þegar enginn annar kostur er fyrir hendi, svo að þessi þáttur á ekki fyrir sér neina aðra breytingu en að batna, ef aðrir aðilar tækju við. Hið síðara, að þessi sömu rök voru fram borin af þeim, er ekki vildu, að ríkið hætti að starfrækja sérleyfisferðirnar milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur og milli Akureyrar og Reykjavíkur. Þeirri grýlu var haldið mjög fast að mönnum, að jafnvel tvöfaldur þungi á við rekstrarhallann yrði lagður á þjóðina í formi af hækkandi farmgjöldum, fargjöldum og allri þjónustu. En hver hefur reynslan orðið? Hún hefur orðið sú, að slíkar umbætur hafa verið gerðar á þessum leiðum síðan einstaklingarnir tóku við rekstrinum, að engan hefði dreymt um slíkt, og allir viðurkenna, að þær hefðu aldrei komizt á í höndum ríkisstofnananna, auk þess sem ferðirnar eru á allan hátt miklu hagkvæmari fyrir fólkið og ríkissjóðurinn er laus við milljónatöp. Það sama mundi verða ofan á, ef strandferðirnar yrðu afhentar þeim aðilum, sem þáltill. gerir ráð fyrir. Háar kröfur eru sí og æ gerðar til þings og stjórnar um að spara útgjöld ríkissjóðs hvar sem það er hægt, og slíkar kröfur eiga ekki að falla niður, því að hver sú króna, sem ríkissjóður getur sparað með því að láta þegnana framkvæma verkið, án þess að til komi aðstoð ríkisins, er lyftistöng undir aðrar og nýjar framkvæmdir og einkum þær, sem eru þess eðlis, að einstaklingarnir fá ekki við þær ráðið án aðstoðar ríkissjóðs. Og þær 10 millj. kr., sem strandferðirnar kosta nú ríkissjóðinn, má allar spara, með því að skipuleggja ferðirnar á þann hátt, sem lagt er til í þáltill. Því fé er miklu betur varið í rafmagnsframkvæmdir eða annað, sem þjóðin hrópar á og getur ekki án verið, svo að eitthvað sé nefnt. Ég vildi því mega vænta þess að þáltill. verði samþ. þegar á þessu þingi og að hæstv. ríkisstj. beiti sér síðan fyrir því að ná þeim samningum sem fyrst, sem um ræðir í till. Ég vil að lokum leyfa mér að leggja til, að þáltill. verði að lokinni þessari fyrri umr. vísað til síðari umr. og til hv. fjvn., og vænti þess jafnframt, að hún afgreiði málið svo fljótt sem ástæður hennar leyfa og eigi síðar en svo, að nægur tími veitist til þess að afgreiða till. efnislega á þessu Alþingi.



Herra forseti. Mál það, sem hér liggur fyrir á þskj. 94, er till. til þál. um rekstur strandferða og flóabáta. en á síðasta þingi kom fram undanfari þessa máls. Það var frv. á þskj. 515, flutt af hv. þm. Barð. (GíslJ). Efni þess frv. var nú svipað því, sem hér liggur fyrir í þáltill. Þar var sagt, að leita skyldi samninga við Eimskipafélag Íslands um, að það taki að sér allar strandferðir, þar með taldar flóabátaferðir, sem styrks njóta úr ríkissjóði, og samningarnir áttu að vera um það, að Eimskipafélagið héldi uppi þessum ferðum með þeim styrk úr ríkissjóði. er samið kynni að verða um, enda tæki Eimskipafélagið þá við öllum strandferðaskipum, sem ríkissjóður er eigandi að. Í frv. sagði enn fremur, að ef samningar tækjust, þá skyldi ríkisstj. heimilt að afsala til Eimskipafélagsins öllum skipum og öllum öðrum eignum ríkisins, sem Skipaútgerðin hefur yfir að ráða, þ. á m. hlutaeign ríkisins í flóabátafélögum, ef um slíka eign væri að ræða. Allt átti þetta að afhendast án annars endurgjalds en þess, að Eimskipafélag Íslands skuldbyndi sig til að halda uppi strandferðum á sinn kostnað í 25 ár, og sagt var, að styrkurinn, sem samið yrði um að greiða Eimskipafélaginu árlega þennan tíma, skyldi ákveðinn með tilliti til þessarar eignarafhendingar. Í grg., sem fylgdi frv. á síðasta þingi, var m. a. talað um, að nauðsynlegt væri, að strandsiglingarnar væru á einni hendi, og flm. kvaðst telja það langheppilegast, að allar strandsiglingar yrðu afhentar Eimskipafélaginu, eins og hann orðaði það. Hann lét þess þar getið, að það væri ávallt að koma betur og betur í ljós, að nauðsynlegt væri að koma þessum málum undir eina stjórn og einn aðila. Í þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir, er einnig lagt til, að leitað verði samninga við Eimskipafélagið og annan aðila, Samband ísl. samvinnufélaga, um, að þessi félög taki að sér frá næstu áramótum, eða svo fljótt sem verða má, allar strandferðir og flóabátaferðir umhverfis landið, og er gert ráð fyrir því í till., að þessi félög taki þá við öllum þeim skipastól, er Skipaútgerð ríkisins hefur nú yfir að ráða og ríkissjóður er eigandi að. Það er ekki sérstaklega tekið fram í till., hvort flm. gera ráð fyrir, að það þurfi að greiða þessum félögum einhvern styrk, rekstrarstyrk að auki, en maður getur búizt við því samkvæmt því, sem fram kom í frv. hv. þm. Barð., sem er fyrri flm. að till., að hann geri ráð fyrir nú, eins og í fyrra, að til þess þurfi e. t. v. að koma, að það verði einnig greiddur ríkisstyrkur. Nú kemur mér í hug, að það gæti verið erfitt að gera samninga um svona mál fyrir næsta aldarfjórðung nú á þessari stundu, því að margt er nú að taka breytingum í okkar þjóðfélagi, alveg eins á sviði samgöngumála sem öðrum, og gæti út af fyrir sig orðið erfitt og nokkrum vandkvæðum bundið að koma á samningum, sem landsmenn yfirleitt væru ánægðir með eftir svona 20 eða 25 ár. Það er nýtt í málinu nú, að hér er lagt til, að samið verði við tvo aðila, en aðeins einn áður. Þar með virðist það vera úr sögunni, sem haldið var fram í fyrra, að svo mjög nauðsynlegt væri að koma málum þessum undir eina stjórn og einn aðila. Það lítur út fyrir, að flm. telji sér ekki fært lengur að flytja málið á þeim grundvelli. Þeir hafa komið auga á þá staðreynd, að við hliðina á Eimskipafélagi Íslands er nú komin skipaútgerð Sambands ísl. samvinnufélaga. sem er vaxandi fyrirtæki, hefur þegar, eins og flm. tók fram, nokkuð af góðum skipum og tekur í vaxandi mæli að sér flutninga fyrir landsmenn víðs vegar um land, sérstaklega flutning á vörum frá útlöndum á hinar ýmsu hafnir. Sambandið hefur stór vöruflutningaskip, 2000–3000 tonna skip, en hefur einnig eignazt nokkuð af minni skipum, um það bil þúsund smálesta skipum, sem henta mjög vel fyrir margar hinar smærri hafnir landsins. þar sem hafnarskilyrði eru þannig, að skip af þeirri stærð geta fengið afgreiðslu við bryggjur, en hins vegar ekki miklu stærri skip. Samband ísl. samvinnufélaga hefur þannig eignazt nokkuð af skipum og rekur þau. Þó má benda á það, að aðstaðan er mjög ójöfn í þessari samkeppni milli Sambandsins og Eimskipafélagsins. Annar aðilinn, Samband ísl. samvinnufélaga, hefur nú að undanförnu greitt hærri skatta til hins opinbera en nokkur annar aðili hér á landi, en hitt fyrirtækið er skattfrjálst sem kunnugt er samkvæmt sérstökum lögum og sterkefnað. Þrátt fyrir það hafa samvinnumenn ekki hikað við að taka flutningana þegar að verulegu leyti í eigin hendur og hugsa sér sjálfsagt að halda þeirri starfsemi áfram og auka hana, eftir því sem þörfin kallar að. Það er talað um það hér í grg. með þessari till., hver halli hafi orðið á útgerð ríkisskipanna. Hv. þm. Barð. nefnir, að 1952 hafi hallinn orðið rúmlega 10 millj. kr. Maður gæti nú misskilið hans orð þannig, að það væri rekstrarhallinn hjá Skipaútgerðinni, en það er nú ekki svo há upphæð, heldur eru þarna, meðtaldir flóabátastyrkirnir, sem Alþingi úthlutar árlega, eins og kunnugt er. Hallinn á fyrirtækinu Skipaútgerð ríkisins er hins vegar eftir reikningnum, sem við fengum nýlega, eitthvað 8½ millj. kr. eða þar í kring. En hvað er að segja um það fé, sem Eimskipafélagið hefur safnað á undanförnum árum, sem er geysimikið, hvaðan er það tekið? Það hefur vitanlega verið tekið af þeim sömu mönnum sem borga gegnum ríkissjóðinn hallann á Skipaútgerð ríkisins, og það má gjarnan minna á það í þessu sambandi, að það virðist stundum hafa verið lakar búið að þessu ríkisfyrirtæki en að hlutafélaginu Eimskipafélagi Íslands af valdhafanna hálfu. Ég vil minna á það, að á stríðsárunum fengu Íslendingar mörg skip á leigu frá öðrum þjóðum og þeim var af ríkisstj. á þeim tíma ráðstafað til Eimskipafélags Íslands og það hafði af útgerð þeirra á þeim árum mjög mikinn gróða. Ég hygg, að ég fari rétt með það, að á þeim tímum hafi forstjóri Skipaútgerðar ríkisins bent á það, að hagkvæmt gæti verið, að Skipaútgerð ríkisins tæki að sér rekstur þessara leiguskipa að einhverju leyti a. m. k., en á það var ekki fallizt af þeim, sem höfðu yfirstjórn þeirra mála. Hefði það verið gert, þá hefði útkoman að sjálfsögðu orðið allt önnur hjá Skipaútgerðinni, og hún hefði þá eignazt nokkuð af þeim gróða, sem féll í hlut Eimskipafélags Íslands. Ég hef nú ekki reikninga Eimskipafélagsins hér við höndina, en hv. þm. mörgum eru þeir nú nokkuð kunnir. Þeir vita það vel, að það er ákaflega mikið fé á okkar mælikvarða, sem það fyrirtæki hefur grætt á undanförnum árum, og eins og ég sagði áðan, þá hefur það haft þennan gróða af viðskiptunum við landsmenn, það hefur tekið hærri farmgjöld og kannske fargjöld en nauðsynlegt var til að standa undir rekstrinum. Það má því vel segja, að þetta séu álögur á landsmenn alveg eins og það, sem greitt hefur verið í hallarekstur Skipaútgerðarinnar. Það eru nú um það bil 40 ár síðan farið var að undirbúa stofnun Eimskipafélags Íslands og hrinda því fyrirtæki á flot. Ég minnist þess, að þá var hafin fjársöfnun um land allt til að koma þessu félagi á fót, og þeirri málaleitan var vel tekið líklega undantekningarlaust í öllum héruðum landsins. Menn lögðu fram mjög margir smáa hluti, hver eftir sinni getu. og það tókst að koma upp þessu félagi, innlendu félagi, til þess að annast um flutninga, vöruflutninga og fólksflutninga með skipum. Þetta var á þeirri tíð mikið sjálfstæðismál, og menn bundu miklar vonir við þetta fyrirtæki. Það var áreiðanlega svo þá, að allur almenningur hér á landi vonaðist eftir því, að þarna væru þeir að vinna að því að koma á fót fyrirtæki, sem mundi á þessu sviði reyna að veita öllum landsmönnum sem bezta þjónustu, ekki eingöngu þeim, sem búsettir eru á ákveðnum stöðum á landinu, kannske þar sem þéttbýlið er mest, heldur öllum landsmönnum, hvar sem þeir voru búsettir. En mér virðist, að því miður skorti töluvert á, að þessar vonir manna hafi rætzt. Það virðist svo sem stjórnendur Eimskipafélagsins hafi á undanförnum árum nokkuð mörgum meira hugsað um það, hvað væri ábatavænlegast fjárhagslega fyrir fyrirtækið, heldur en um það, með hverju móti þeir gætu veitt öllum landsins börnum sem bezta og jafnasta þjónustu. Hv. þm. Barð. sagði áðan í ræðu sinni, að það hefði einungis verið fyrir féleysi, að Eimskipafélag Íslands gat ekki frá upphafi sinnt strandferðunum, og þetta má vera rétt; það er vafalaust rétt. En það eru breyttar ástæður hjá þessu fyrirtæki fyrir löngu. Nú verður ekki féleysi um kennt, ef það dregur sig í hlé frá því að veita þá þjónustu öllum landsmönnum, sem menn gerðu sér vonir um, þegar það var stofnað fyrir tæpum 40 árum. Og spurningin er þessi: Skyldi Eimskipafélag Íslands eða þeir, sem stjórna málum þess, nokkurn tíma fara að vinna í þeim anda, sem landsmenn gerðu sér vonir um, þegar það var stofnað? Það hefur næga möguleika til þess nú. Það er fjárhagslega sterkt fyrirtæki og hefur og á þegar mikið af skipum. Ég skal ekki segja um það, hvort það er óhætt að gera sér vonir um, að sú stefnubreyting verði hjá fyrirtækinu, að það taki að vinna í þessum anda, en það er ljóst, að flm. þessarar till. gera sér ekki vonir um það eins og nú er, því að það kemur berlega fram, að þeir telja, að Eimskipafélagið muni ekki veita þessa alþjóðarþjónustu nema með því móti, að því verði afhent mikil verðmæti, nokkur góð skip, sem mundu vera seljanleg nú fyrir háar fjárhæðir, og jafnvel, eða a. m. k. eins og fram kom í frv. hv. þm. Barð. á síðasta þingi, þá gerði hann ráð fyrir því þá, gerir kannske ráð fyrir því enn, að þetta sé ekki nóg, heldur yrði einnig að greiða því svo og svo mikinn árlegan styrk af ríkisfé, ef það ætti að fara að vinna á þann hátt, sem upphaflega var til ætlazt af öllum þorra landsmanna. Ég veit ekki um það, ég skal ekkert um það fullyrða, hvort þetta mál er borið fram fyrst og fremst af áhuga fyrir að minnka kostnað ríkissjóðs eða landsmanna við flutningastarfsemina. Fyrir skömmu komu forvígismenn Sjálfstfl. - en það eru einmitt menn úr þeim flokki, tveir hv. þm., sem flytja þessa till. - því fram, að sett var upp sérstök útgerðarstjórn fyrir nokkur af skipum ríkisins, varðskipin. Ekki var þó með neinum rökum fundið að stjórn Pálma heitins Loftssonar á útgerð skipanna. Það mun vera dómur allra sanngjarnra manna, sem fylgzt hafa með þeim málum á undanförnum árum, að hann hafi stýrt því fyrirtæki, sem hann veitti forstöðu, mjög vel og giftusamlega. Það var eitthvað annað, sem þarna var á bak við, en það liggur í augum uppi, að þessi ráðstöfun sjálfstæðismanna veldur auknum kostnaði. Það er vitanlega dýrara að hafa sérstaka útgerðarstjórn fyrir nokkurn hluta af ríkisskipunum en að hafa þetta í einu lagi, eins og áður var. Þessi ráðstöfun virðist mér ekki benda til þess, að það sé svo mjög brennandi áhugi hjá mönnum í þeim flokki fyrir því að gera þennan rekstur hagkvæmari fjárhagslega en hann er eða hefur verið að undanförnu. Ég geri nú að sjálfsögðu ráð fyrir því, að málið fari til nefndar eins og flm. leggja til, en ég tel, að það sé ástæða til fyrir þá hv. n. að athuga þetta frá ýmsum hliðum. Ég mun sleppa að ræða um sumt af því, sem fram kom í ræðu hv. þm. Barð., sem má telja að hafi verið aðfinnslur viðkomandi stjórn á Skipaútgerðinni á liðnum árum. Hann talaði um, að það hefði verið keypt óhæft skip, o. s. frv. Ég hef nú grun um, hvaða skip hann á við. Ég held, að það hafi reynzt hér í eigu Íslendinga happafleyta og sennilega engu dýrara í rekstri en sum önnur, sem þeir höfðu, þ. á m. sum af elztu skipum Eimskipafélagsins. Þetta var skip, sem var kynt með kolum eins og sum skip Eimskipafélagsins. Betra strandferðaskipið hefði verið selt, en því lakara haldið, sagði hv. þm., en viðurkenndi þó, að það hefði verið keypt gott skip í staðinn. Það mun hafa komið fram stundum áður, að hv. þm. Barð. hefur frekar haft horn í síðu Skipaútgerðar ríkisins. Hann hefur nú mjög fengizt víð skipakaup fyrir ýmsa aðila á undanförnum árum og mun vera talinn af ýmsum og er vafalaust fagmaður á því sviði. En hann hefur víst ekki verið til kvaddur, þegar skip voru keypt fyrir Skipaútgerð ríkisins.



Herra forseti. Vafalaust er þessi till. sem hér er til umr., fram borin vegna þess, að halli er frá ári til árs á Skipaútgerð ríkisins. En það er þó ekkert nýtt atriði fyrir mönnum. Þessi þjónusta mun hafa verið rekin með halla lengstum og fáir í raun og veru gert sér vonir um það, að hægt væri að reka þá þjónustu sem fjárplógsstarfsemi, eða yfirleitt, að það væri æskilegt, að það væri gert. Það hefur víst verið lítill ágreiningur um það milli stjórnmálaflokka að haga farmgjöldum fyrir vörur með Skipaútgerð ríkisins á þann veg, að ekki væri greitt hærra gjald fyrir þá vöru, sem flutt er til Austfjarða, Vestfjarða og Norðurlandshafna, heldur en fyrir þær vörur, sem fluttar eru hér á nágrannahafnir við Rvík. Þetta er vitanlega mikilsverð þjónusta fyrir fólkið, sem býr í hinum fjarlægari héruðum og landshlutum, og mér er ekki kunnugt um, að neinn stjórnmálaflokkur hafi lagt til, að önnur „prinsip“ væru tekin upp í þessu efni. En það væri vitanlega hægt að hverfa frá þessu og ætla fólkinu í hinum fjarlægu landshlutum að bera þyngri byrðar í sambandi við þær vörur, sem ríkisskipin flytja frá fólkinu og til þess, og þar með skapa allt annan grundvöll fyrir þessa útgerð til þess að bera sig og kannske bera sig vel. En þeir, sem ekki vilja, að breytt sé þessu grundvallaratriði, mega ekki alveg falla í stafi, þeir verða að reyna að halda vatni, þó að þetta leiði til þess. að það verði ekki gróðavænleg útgerð, sem annast þessa þjónustu, sem tekur vægt gjald fyrir vegna aðstæðna fólksins, sem hún er að þjóna. Það eru á fjárl. þessa árs ætlaðar 6½ millj. kr. til Skipaútgerðar ríkisins, og fylgir því aths. frá fjmrh. um, að þörf sé þar jafnvel á hærri upphæð. Ef tekin er með sú upphæð, sem forstjórinn taldi nauðsynlega til fjárfestingar í viðbót, þá hafa verið nefndar í því sambandi 10 millj. kr. á næsta árs fjárl. En það er önnur starfsemi, sem fer fram í einstaklingsrekstri, en er sama eðlis og þjónusta Skipaútgerðar ríkisins, og það er útgerð flóabátanna, miklu umfangsminni rekstur að vísu, en sama eðlis, og halli á þeim rekstri er nú áætlaður á næsta árs fjárlögum 1 millj. 250 þús. Þeir einstaklingar, sem reka þá báta, virðast ekki kunna á því lagið að hafa þessa starfsemi þannig, að hún standi undir sér hvað þá heldur að hún geti skilað arði. Ég skal alls ekki fordæma þá hugsun, sem kemur fram í þessari þáltill., þá, að æskilegt væri, að þessi starfsemi væri undir einni stjórn og í höndum eins og sama aðila, sem annast hinn gróðavænlega þátt flutningamálanna fyrir þjóðina, þ. e. a. s. þann þáttinn að flytja vörur frá landinu og til þess. Það er vitanlega gróðavænleg starfsemi. Ég held, að það væri ákaflega eðlilegt, að þetta væri allt saman á hendi eins og sama aðila. En eins og drepið var á hér í umr. áðan, þá kom það fram í till., sem flutt var um þetta efni á síðasta þingi. Nú er aftur horfið frá því og lagt til, að starfsemi Skipaútgerðar ríkisins verði skipt á tvo aðila, Það virðist mér stefna í öfuga átt og ekki líklegt til að vera til bóta, en það er nú einhvers konar útjöfnunarstefna, sem í því felst og á að falla í það almenna pólitíska hallamælingakerfi, sem nú er hyrningarsteinninn undir samvinnu stjórnarflokkanna, og þess vegna er þetta nú náttúrlega ekki heldur út í hött. Það á sem sé að skipta þessari starfsemi niður á Eimskipafélag Íslands og Samband ísl. samvinnufélaga. Það á að afhenda skip Skipaútgerðar ríkisins Eimskipafélaginu og skipaútgerð Sambands ísl. samvinnufélaga samkv. samningum, sem líklegt er talið að kynnu að takast um þessa afhendingu. um leið og samið yrði um strandferðirnar sjálfar. Ég minntist á það, þegar fjárl. voru til 1. umr., að mér fyndist skipun þessara mála vera nálega eins vitlaus og hún gæti verið, að ætla einstöku hlutafélagi með einstaklingsrekstri, sem nýtur skattfríðinda, að annast þjónustuna, sem hægt er að græða á, vöruflutningana að landinu og frá því, en ætla síðan ríkinu að annast þann hluta vörudreifingarþjónustunnar fyrir þjóðina, sem engar líkur eru til að geti staðið undir sér. Ég lét í ljós þá skoðun, og vil túlka hana enn með örfáum orðum, að ég teldi afar eðlilegt, að þessi þjónusta öll væri á hendi eins og sama aðila, að sá aðili, sem nýtur gróðans af þeim þætti þjónustunnar, sem hann annast, sæi einnig fyrir þeirri þjónustu, sem ekki getur staðið undir sér. Nú mundi einhver láta sér detta í hug, að þá væri ég inni á sömu hugsun og hv. flm. þessarar till., að þetta bæri að afhenda Eimskipafélagi Íslands, en það er þvert á móti. Ég tel, að það gæti engu síður komið til álita og það beri að athuga, hvort ekki væri rétt, að ríkið, sem hefur þessa nauðsynjaþjónustu fyrir þegnana í hinum afskekktari byggðum landsins, tæki einnig að sér hinn gróðavænlega hluta flutningaþjónustunnar frá landinu og til þess og hefði síðan einhvern hluta af gróðanum frá þeirri starfsemi til þess að standa undir hallanum af strandsiglingunum. Og mér er nær að halda, að það væri nú rétta lausnin á því máli að losna við hallann á fjárl. í sambandi við strandferðirnar, að ríkið tæki einnig að sér hina gróðavænlegu aðflutninga til landsins og á afurðum þjóðarinnar til markaðslandanna og verði síðan nokkrum hluta af þeim gróða til þess að standa undir hallanum við strandsiglingarnar. Mér finnst eiginlega einkennilegt, að maður, sem virðist hafa hugsað dálítið um þessi mál eins og hv. flm. þessarar till., skuli alls ekki hafa dottið ofan á þessa lausn, því að hún virðist eiginlega blasa miklu eðlilegar við, sem sé, að það væri athugað, hvort ekki ætti að leggja Eimskipafélag Íslands og rekstur þess undir ríkið í stað þess að láta það njóta skattfrelsis og raka saman gróða á arðvænlegri þjónustu, en láta hins vegar ríkið sitja uppi með hallarekstur, sem einstaklingar vilja vafalaust ekki fúslega taka að sér, nema með því að það væri samið um styrki þeim til handa til þess að annast þjónustuna, enda hefur örlað á þeirri hugsun hjá hv. flm., að það þyrfti að gera ráð fyrir því, ef samningar tækjust, að samið yrði m. a. um styrki til handa Eimskipafélaginu og Sambandi ísl. samvinnufélaga til þess að taka þessa þjónustu að sér. Ég held sem sé um þessa till., sem talar um það, að það eigi að koma þessum málum undir eina stjórn og í hendur einum aðila, að flm. hafi tekið þetta frá öfugum enda og ættu að hugleiða, hvort ekki ætti að snúa þessu alveg við og ætla ríkinu að taka að sér fyrst og fremst hlutverk Eimskipafélagsins og nota ágóðamöguleikana af þeirri starfsemi til þess að standa undir fyrirsjáanlegum halla af hinni þjónustunni, sem Skipaútgerð ríkisins hefur annazt til þessa. Það er a. m. k. álit Alþfl., að þá værum við öllu nær því að finna þessu máli rétta lausn en með þeirri till., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég vil nú í fyrsta lagi leyfa mér að þakka þeim hv. þm. tveimur, sem hér hafa rætt um þessi mál. Þar hefur a. m. k. komið fram nýtt sjónarmið, sem er sjónarmið út af fyrir sig. Hins vegar sakna ég þess mjög frá hv. þm. V-Húnv. (SkG), að hann skyldi ekki ræða málið meira efnislega, því að hann gerði ekki hina minnstu tilraun til þess að hrekja nokkuð þær upplýsingar, sem ég bar fram hér í sambandi við þáltill. og voru raunverulega mergur þessa máls, heldur var með alls konar aðrar aðfinnslur, sem koma ekki kjarna málsins við, eins og ég skal nokkuð sýna fram á. Honum þótti það nokkuð einkennilegt, að nú skyldi þetta vera borið fram í þál.- formi, en hefði á s. l. þingi verið borið fram í frv. formi. Skal ég gjarnan skýra, hvers vegna þetta er svo. Í því frv., sem ég lagði fram til umræðu og afgreiðslu í hv. Ed. á s. l. þingi, var tekið fram í 2. gr., eins og hv. þm. minntist á, hvernig skyldi fara með eignir félagsins, vegna þess að það er ekki hægt að afhenda eignirnar nema gefa um það heimild frá þinginu, og slík heimild verður að vera í lagaformi. Þetta er ekki gert í þáltill., vegna þess að það er ekki hægt að heimila ríkissjóði að afhenda eignir ríkisins með þáltill. Það er hægt að heimila ríkissjóði að taka að sér alls konar greiðslur í þáltill., en það er brot á stjórnarskránni að heimila með þáltill. að láta af hendi nokkrar eignir ríkisins, og fyrir það er þessi þátturinn ekki tekinn með hér. Þess vegna hef ég líka lagt megináherzlu á það atriði málsins að komast að samningum um málið. Þegar þeir samningar lægju fyrir og þeir þættu viðunandi af hæstv. ríkisstj., þá bæri henni að sjálfsögðu að leggja slíka samninga til samþykktar fyrir Alþ., ef þeir samningar hafa í för með sér eignarafhendingu. Þetta er skýringin á því, hvers vegna ég hef heldur valið þessa leiðina. Ég tel einnig, að það sé miklu auðveldari leið að takmarkinu að byrja þannig að leita samninganna en fyrir fram að ákveða um þetta lög, eins og hugsað var á síðasta Alþingi, og hef ég m. a. komizt að því í sambandi við þær umræður og meðferð, sem málið fékk á síðasta þingi, og þykir enginn vansi að taka það til athugunar við flutning málsins nú í þetta skipti. Þá sagði hv. þm., að það mundi verða mjög erfitt að semja um þessi mál til 25 ára. Ég hygg nú, að honum sé vel kunnugt um það, eins og mér og mörgum öðrum hv. þm., að það þykir ekki neitt ákaflega langur samningstími í stórmáli, hvorki á milli aðila né milli ríkja, þó að samið sé um 25 ár síður en svo. Og það ætti því ekki að vera nein fjarstæða að semja um þessi mál hér innanlands við slíka aðila eins og hér er bent á, þar sem annars vegar er ríkið, þ. e. a. s. þegnar þjóðfélagsins, og hins vegar er mikill hluti af þessum sömu þegnum, sem bæði eiga Eimskipafélagið og samvinnufélagsútgerðina, svo að ég teldi að það yrði engum vandkvæðum bundið að semja um þessi mál, svo að vel færi, enda kæmi það þá á daginn, þegar farið væri að ræða þau, hvort þessir erfiðleikar eru það miklir, að ekki væri hægt að komast yfir þá. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að frv. á þskj. 515 var sent Eimskipafélaginu í fyrra til umsagnar. Og eina ástæðan, sem félagsstjórnin bar fram fyrir því að geta ekki afgreitt málið skyndilega, var sú, að það væri ákaflega umfangsmikið og þyrfti vitanlega að ræða það frá ýmsum hliðum, sem er alveg rétt. Hins vegar kom ekki nokkur ábending um það frá stjórn Eimskipafélagsins, að það væru þau vandkvæði á þessu máli, sem ekki væri hægt að komast yfir, nema síður sé, svo að ég hygg, að það sé óhætt að samþ. till. fyrir það, þó að hv. þm. finnist, að það séu ýmis vandkvæði í sambandi við svo langan samning. Hv. þm. minntist einnig á það, að þegar lesið væri frv. á þskj. 515, þá gerði ég ráð fyrir, að það þyrfti einhvern styrk annan en andvirði eignanna. Allt eru þetta samningsatriði. Það yrði fyrst og fremst komið undir því, hvað þeir taka að sér langan starfstíma, einnig komið undir því, hvaða þjónustu þeir vilja gefa, hvort þeir vilja bæta þjónustuna mikið frá því, sem nú er, og eyða allmiklu fé í það, eða hvort þeir vilja miða við, að þjónustan sé lík og hún er í dag. Þess vegna verður ekkert sagt um það á þessu stigi málsins, hvort þurfi að veita þeim sérstaklega annan styrk en eignayfirfærsluna. Hins vegar tel ég ekki á þessu stigi málsins, að það sé ákaflega mikil fórn fyrir ríkið að afhenda eignirnar, vegna þess að það er vitað, að ef ríkið heldur áfram að reka strandferðirnar í næstu 25 ár, þá eru þessar eignir þeim einskis virði, þær hverfa þá í afskriftum eða í meðgjöf til þjóðarinnar til þessarar þjónustu. Hins vegar ef litið er á málið þannig, að það sé hægt fyrir ríkið að selja skipin út úr landinu eða einhverjum öðrum aðilum, þá er það náttúrlega ákveðin fjárhæð, sem gengur til þess að kaupa samninginn, svo að það sést ekki fyrr en samningurinn hefur verið reyndur, hversu mikil byrði það væri fyrir ríkissjóðinn að fara þessa leið, sem ég þegar hef bent á. Þá gat hv. þm. um það, að það hefði orðið sú breyting á í sambandi við flutning þessa máls, að ég hefði fyrr viljað afhenda þetta einum aðila, en nú vildi ég afhenda þetta tveimur aðilum. Þetta er ákaflega skiljanlegt, og vil ég í sambandi við það leyfa mér að vísa til þeirra gagna, sem komu fram í minni framsöguræðu. Það var sameiginlegt álit þeirra manna, sem störfuðu í mþn., m. a. fyrrverandi forstjóra Skipaútgerðarinnar, sem hafði víðtæka þekkingu á þessum málum, hvað sem okkur hinum viðkemur, og viðurkennt af öllum þessum aðilum, að það væri nauðsynlegt, að sá aðili, sem flytur inn til landsins vöruna, dreifði henni einnig og bæri kostnaðinn af dreifingunni. Og þegar nú er viðurkennt, að Samband ísl. samvinnufélaga er ekki einasta að auka skipastól sinn, heldur einnig upplýst hér af hv. þm. V-Húnv., að því verði haldið áfram, þannig að þeir geti séð um alla flutninga með sínum stærri skipum á stærri hafnirnar og með sínum smærri skipum á smærri hafnirnar, þá er ekkert eðlilegra en einmitt að þessi aðili sé einnig tekinn með í þann samning, sem hér um ræðir, því að ég hef bent á, að með því að skipta þessum flutningum á marga aðila, þá sé alveg útilokað að komast að þeim hagstæðu kjörum fyrir þjóðina í sambandi við flutningana, sem hægt er að komast að, ef þetta er skipulagt með einum eða tveimur aðilum, eins og hér er lagt til. Það gæti verið full samvinna á milli þessara tveggja aðila, sem einir raunverulega í dag mætti segja að hafi þá þjónustu á hendi að flytja til landsins vöruna. Það gæti verið fullkomin samvinna á milli þeirra um að dreifa henni um landið, og þess vegna eðlilegt, að það sé sett inn, að það eigi að semja við báða þessa aðila. Ég hefði hins vegar ekkert á móti því, ef það kæmi fram við samningsumleitanir, að annar hvor aðili vildi bjóða betri þjónustu fyrir minna fé frá ríkissjóði og landsmönnum en hinn, að honum einum væri afhent þetta hlutverk. Væri mér þá nákvæmlega sama, hvort það væri S. Í. S. eða Eimskipafélagið. Till. er því borin fram beinlínis sem eðlilegur árangur af þeim niðurstöðum, sem féllu í mþn. Og formaður n., eins og ég tók fram hér í minni framsöguræðu, hélt því ákaflega fast fram, að það hefði verið alveg útilokað að hafa þessa þjónustu á hendi fyrir ríkið, nema því aðeins að þeim væri þá tryggt sérleyfi á hafnirnar. Ég hygg nú, að það verði ekki margir samvinnufélagsmenn, sem vildu samþykkja það, að þeirra skip skyldu ekki fá leyfi til þess að flytja nokkra vöru á hinar smærri hafnir, heldur aðeins annaðhvort til Rvíkur eða Akureyrar og svo yrði ríkið að dreifa henni á þeirra kostnað. Ég ímynda mér, að því yrði ekki vel tekið hjá landsmönnum yfirleitt. En það var þetta, sem forstjóri Skipaútgerðarinnar vildi stefna að, og ef hv. þm. V-Húnv. trúir mér ekki á því sviði, þá vil ég benda honum á að lesa nál. mþn., sem til er hér í þingskjölum, þessi skoðun formannsins kemur alveg skýrt fram þar. Hann vildi láta fyrirskipa, að þeir menn, sem önnuðust flutningana á milli landa, skyldu skila vörunum að mestu leyti í fjórar hafnir á landinu, eina á Austurlandi, eina á Vesturlandi, eina á Norðurlandi og eina á Suðurlandi, og síðan mættu þeir ekki flytja þá vöru út til neytendanna, þó að þeir hefðu flutt til landsins og ekki heldur taka við vöru frá viðskiptamönnum sínum á smærri höfnunum og flytja á þessar stóru hafnir, þetta skyldi vera hlutverk, sem ríkissjóður skyldi gera og hafa einkaleyfi til að gera og enginn annar koma nálægt. Og ég er alveg viss um, að hversu erfiðlega sem það kann að ganga að koma fram þessari till., þá verður þúsund sinnum erfiðara að koma þeim fyrirmælum fram hér á Alþingi, að slík skipun skuli vera á þessum málum. Þá mundu margir menn rísa upp og segja: Þetta látum við nú ekki bjóða okkur. Svo mikill aukakostnaður hefur orðið við það að þurfa að umskipa vörum, setja þær í land á einni höfn, flytja aftur um borð o. s. frv. og óþægindi fyrir landsmenn, að þeir mundu aldrei verða þakklátir neinum þeim þm., sem kæmi á slíkri skipan í landinu. - Og þá er ekki önnur leið út úr þessu öngþveiti en að láta sama aðilann hafa dreifinguna sem hefur flutningana til landsins, eins og hv. 3. landsk. (HV) viðurkenndi, þótt hann vildi fara aðra leið, sem ég skal koma að síðar, en einmitt í hans ræðu kom þetta skýrt fram, að hann viðurkenndi ekki einungis sjónarmið mitt, heldur einnig ágreiningslaust sjónarmið mþn. í þessu máli. Það er líka alveg sýnilegt, að eftir því sem báðir þessir aðilar, Eimskipafélagið annars vegar og samvinnufélögin hins vegar, og þá alveg sérstaklega samvinnufélögin, auka sinn skipakost, eins og hv. þm. V-Húnv. minntist á eða tilkynnti hér áðan að mundi verða gert og mér þykir ekki nema eðlilegt og gleðilegt að verði, - þá er alveg áreiðanlegt, að það hlýtur að skapa stórkostlega samkeppni við þann aðila, sem hefur strandferðirnar á hendi, hvort sem það er ríkið eða einhverjir aðrir, og sá aðili er dæmdur til þess að tapa í þeirri samkeppni, hann getur ekki neitt annað. Hann er varnarlaus fyrir því, hvað mikið þessir aðilar taka og flytja á hina ýmsu staði og frá þessum stöðum, og verður að gera svo vel sjálfur að sigla með tómar fleyturnar á eftir þeim eða samhliða þeim á staðina, eins og þegar er gert í dag, og það er ein meginorsökin til þess, að það verður að breyta þessu fyrirkomulagi. Hv. þm. V-Húnv. notaði allmikinn tíma til þess að ræða um það, hvað það væri ójafnt skipt á milli Eimskipafélagsins og Sambandsins í sambandi við skattfrelsi. Ég skal ekki fara mikið út í þau mál, það gefst sjálfsagt tími til þess að ræða það á öðrum vettvangi. En ég vil þó benda á, að ef þessi till. yrði samþ., verður þó tekinn að minnsta kosti einhver kúfur af þeirri upphæð. sem menn vilja að Eimskipafélagið greiði í ríkissjóð, ef þeir með þessu tækju að sér að halda uppi strandferðum umhverfis landið, án þess að fá nokkurn styrk til þess hjá ríkissjóði. Ég vil aðeins benda á það. Og ég segi alveg eins og hv. 3. landsk., að mér fyndist það ekkert óeðlilegt, að sá aðili, sem þénar á því að flytja vörurnar til landsins, eins og Eimskipafélagið hefur gert og Sambandið hefur gert, taki einmitt á þennan hátt að sér að greiða til ríkissjóðs skatt eins og hér er lagt til. Ef það hins vegar er hægt fyrir þessa aðila að inna þjónustuna af hendi fyrir miklu minna fé en ríkið gerir í dag, þá er það þeirra mál og þá er það líka gleðilegt, en útkoman verður sú sama, að þeir hafa þá á þennan hátt notað eitthvað af sinum gróða eða sínum hyggindum til þess að spara ríkissjóði fé. Ef skip Sambandsins greiða of mikið í skatt til ríkissjóðs af sinni þjónustu, þá mundi sú fúlga einnig minnka, ef þeir á þennan hátt tækju að sér einhvern hluta strandferðanna og þénuðu ekki á því fé, svo að það kæmi allt í sama stað niður. Hv. þm. V-Húnv. vildi leiðrétta umsögn mína um samanburð á tapinu og áætlaðri upphæð til strandferðanna 1952. Ég vil mega leiðrétta það, sem kom fram hjá honum hér, af því að þar var ekki að öllu leyti farið rétt með. Það er að vísu rétt, sem hann sagði, að tapið á strandferðunum hefði verið um 8½ millj. kr. En ég bar saman tvær upphæðir í báðum tilfellunum. Ég bar saman það, sem veitt er til strandferða og flóabáta árið 1950 á fjárl., og það eru um 5 millj. kr. til beggja, en af því er rúm milljón til flóabátanna og hitt til strandferðanna. Og síðan bar ég saman þó upphæð, sem þetta hvort tveggja hefði kostað á árinu, en það var rúmar 10 millj. kr., svo að það hefur verið eytt úr ríkissjóði rúmlega 5 millj. kr. meira en áætlað var til þessarar starfsemi. Hins vegar ber hv. þm. V-Húnv. saman annars vegar þá tölu, sem veitt var á fjárl. til beggja þessara aðila, og hins vegar aðeins tapið hjá öðrum aðilanum, og það er rangt. Ég veit, að þetta er gert fyrir misskilning hjá hv. þm., ekki af ásettu ráði, en ef hann flettir upp í yfirliti, sem hefur komið frá hæstv. fjmrh. og verið lagt hér alveg nýlega á borðið, þá mun hann sjá, að undir B-lið, þ. e. til skipaútgerðar og flóabáta, var áætlað 5 millj. kr., en varð 10 millj. 150 þús., svo að minn samanburður var hárréttur, og vænti ég, að hv. þm. viðurkenni það. Þá spurði hv. þm. um það, hvaðan það fé væri tekið, sem Eimskipafélagið nú þénaði, þ. e. ágóði Eimskipafélagsins. Í fyrsta lagi ber að athuga hvort Eimskipafélagið sigli þá fyrir hærri flutningsgjöld á milli landa en aðrar þjóðir. Ég hef ekki orðið var við, að það sé, og hygg, að það muni ekki vera, og ef svo væri, þá mundu aðrar þjóðir sigla hér til Íslands. En ég hygg, að það sé ekki gert nema á þeim sviðum, þar sem Íslendingar hafa ekki, því miður, nein flutningstæki, svo sem er með olíuflutninginn. Einmitt á þeim sviðum sigla útlendingar, en á öðrum sviðum munu Íslendingar hafa tekið að sér mestalla þessa flutninga, sem betur fer, og þá a. m. k. ekki fyrir hærra verð en við þyrftum að greiða til annarra í erlendum gjaldeyri. Það, sem það græðir á þeim flutningum, er þá það sama sem aðrir mundu græða, og færi það allt út úr landinu, væri hver sú króna af því töpuð. Annars vegar kunna þeir að geta skipulagt sína starfsemi betur en aðrir og geta þá þar af leiðandi haft betur upp úr því. Þess vegna er ekki annað eða meira tekið af þjóðinni fyrir þessa flutninga en aðrir aðilar mundu taka af henni á opinberum markaði. Sama er um það, sem Samband ísl. samvinnufélaga tekur af þjóðinni, er það siglir fyrir sömu gjöld, sem ég hygg að það muni sigla fyrir, og mun þá hv. þm. leiðrétta það, ef ég fer þar rangt með, svo að því verður ekki blandað saman við taprekstur strandferðaskipanna. Þá minntist hv. þm. á það, að ef Skipaútgerðin hefði fengið eitthvað af þeim gróða, sem Eimskipafélagið fékk í stríðinu, þá stæði Skipaútgerðin betur að vígi. Ekki skal því mótmælt. En það haggar ekki þeim staðreyndum, að í dag er ekki hægt fyrir Skipaútgerðina að reka þessa útgerð nema með stórkostlegu tapi. Þó að það tap væri greitt af einhverjum sjóðum, sem hefðu safnazt upp fyrir óvenjuleg atvik á stríðstímunum, þá var það aðeins til þess að mæta því á meðan þeir entust, en kerfið sjálft er jafnóheppilegt fyrir því, þó að þeir sjóðir væru til. En það er svo annað atriði, og ég skal ekki draga það inn í þessar deilur, hvort það hefði verið rétt að láta það renna frá Eimskipafélaginu til einhverrar annarrar starfsemi. Hitt má þó benda á, að Eimskipafélagið hefur notað þetta fé - eins og það hefur notað sinn gróða allan - til þess að byggja upp nægilega góðan og stóran flota fyrir Ísland til þess að flytja vörur hér á milli, samfara því sem Sambandið hefur einnig tekið þátt í þeirri uppbyggingu, og ég virði alveg eins vel, að það hefur verið gert af þeim aðila eins og Eimskipafélaginu, en þetta hvort tveggja er sterkasti þátturinn í því að viðhalda sjálfstæði landsins, hvernig sem fer, og því má þó ekki gleyma. Þá sagði hv. þm., að það hefði verið búizt við því, þegar safnað var fé um allt land, að Eimskipafélagið mundi þjóna öllum landslýð án þess að mismuna fólkinu. Ja, það er nú einmitt það, sem ég vil ná með þessari till. Nú segi ég, að Eimskipafélagið hafi að sjálfsögðu gert þetta í annarri mynd. Það tók að sér í gegnum tvennar stórar styrjaldir margra ára að flytja til og frá landinu vörur, þegar engir aðrir voru til þess að gera það. Og það er alveg áreiðanlegt, að lífsskilyrðin á Íslandi hefðu orðið allt önnur og lakari, ef þetta hefði ekki tekizt, að hafa þá nægilegan eða a. m. k. þann flota, sem þá var fyrir hendi og Eimskip hafði yfir að ráða, og þeim hefði ekki einmitt verið stjórnað á þann hátt, sem gert var. Þá hefðu lífsskilyrði verið allt önnur og miklu lakari hér á Íslandi. En þessu virðast menn gleyma. Nú, þegar Eimskipafélagið er orðið svo fjársterkt, að það gæti einnig sinnt hinum öðrum hlutverkum, þ. e. að sigla með vörurnar á allar hafnir landsins, þá er það einmitt ég, sem ber það hér fram, að sú tilhögun verði höfð á, og ég hefði ekki í dag neina ástæðu til þess að ætla, að Eimskipafélagið vilji skjóta sér undan þeim skyldum. Það reynir þá fyrst á það, ef þessi till. verður samþ. og Eimskipafélagið vill ekki uppfylla þær vonir, sem við það eru bundnar. Þá reynir fyrst á það að sjá, hvaða svar þeir kunna að gefa í þessu máli. Vil ég ekki hafa neinar getgátur um það í garð Eimskipafélagsins, nema síður sé. - Ég hygg því, að þessi ummæli, sem hv. þm. hafði um Eimskipafélagið í sambandi við það, að þeir hafi brugðizt trausti manna, séu ofmælt, og vona, að það hafi verið gert í hugsunarleysi, en ekki að athuguðu ráði, að bera hér fram á hæstv. Alþ. þá ádeilu á Eimskipafélagið, sem kom fram í orðum hv. þm. Þá sagði hv. þm., að hann vissi ekki, hvort þetta mál væri borið fram af okkur flm. af umhyggju fyrir hag ríkissjóðs eða vegna umhyggju fyrir bættum samgöngum í landinu. Ég get fullvissað hv. þm. um það, að það er borið fram af umhyggju fyrir þessu hvoru tveggja, bæði fyrir hag ríkissjóðsins annars vegar, eins og kom fram í minni framsöguræðu og í grg., og einnig af umhyggju fyrir, betri þjónustu við fólkið, því að það er mín bjargfasta skoðun, að þjónustan við fólkið verði miklu betri, ef þessari skipan verði komið á. Og það er ekkert annað, sem liggur til grundvallar flutningi þessarar till., hvorki frá mér né hv. þm. Snæf., en umhyggja fyrir báðum þessum þáttum. - Hann benti svo á, að þá hefðum við átt eða Sjálfstfl. að haga sér öðruvísi í sambandi við stjórnina á landhelgisgæzlunni. Við skulum ekki blanda þessu máli hér inn í, því að það er alveg áreiðanlegt, að það verður aldrei neinum manni talin trú um það, að hin beinu útgjöld eða sparnaður, á hvora hliðina sem menn vilja reikna það, við að setja aðra yfirstjórn yfir þann hlutann, sem ríkið rekur, nemi nokkrum milljónum eins og tapið á strandferðunum. Það þarf enginn maður að halda það. Hitt getur numið milljónum, ef forráðamenn, nýir eða gamlir, hafa gert eða gera einhver glappaskot í þeim málum. En sjálf yfirstjórnin sem slík, laun til yfirstjórnarinnar, getur ekki numið nema sáralitlum upphæðum, og það svo sáralitlum, að það getur komið fram margfalt, hundraðfalt, þúsundfalt í betri stjórn en hjá öðrum aðilum og líka einnig í lakari stjórn. - Úr því að hv. þm. fór að blanda þessu inn í, þá þykist ég hafa heimild til þess að benda honum á, að það er ekki búið að gera út um það enn, hvað það kostar ríkissjóðinn mörg hundruð eða tugi þúsunda eða milljónir, hvernig gengið var frá því bezta skipi, sem hefur verið byggt í þessar ferðir. Ég sé ekki annað en að það sé óútgert um það mál enn, og verður þar a. m. k. ekki kennt um hinum nýju stjórnendum. Annars var þetta krafa frá fjöldamörgum mönnum að aðskilja landhelgisgæzluna frá strandferðunum, enda ekkert skylt með þessum tveimur málum. Annað liggur undir dómsmálum og hitt liggur undir atvinnumálum, og það er enginn skyldleiki á milli þessara mála yfirleitt. Hitt skal ég svo láta hv. þm. V-Húnv. vera einan um að reikna út, hvort nokkuð af þessum rúmum 5 millj., sem nú koma fram sem beint meira tap en gert var ráð fyrir á strandferðunum, stafar af því, að ekki voru til nein strandgæzluskip til að setja eitthvað af því tapi yfir á þann reikninginn; það skal ég láta hv. þm. V-Húnv. glíma við. En ákaflega stingur það í stúf að sjá nú allt í einu, þegar þessi reikningur og þessi stjórn eru aðskilin, að þá eru það loksins strandferðirnar, sem tapa nú 5 millj. kr. meira en áætlað var, eins og hefur komið fram í reikningunum.  Hv. þm. notaði nú í ræðu sinni - sem ég nú ekki bjóst við - svo litla háttvísi að fara að tala um það hér, að ég hefði eitthvert horn í síðu Skipaútgerðarinnar. Ég veit ekki til þess, að ég hafi nokkru sinni haft nokkurt horn í síðu Skipaútgerðarinnar. Milli mín og fyrrverandi forstjóra Skipaútgerðarinnar tókst alltaf ágætis samvinna í öllum viðskiptum og það mjög góð. Og milli okkar í nefndum, þar sem við störfuðum saman, var sú samvinna einnig ágæt, eins og á milli mín og margra annarra góðra framsóknarmanna, svo að ég frábið alveg slíka háttvísi í umræðum hér að vera að koma með slíkar getgátur. Hitt er allt annað atriði, að ég hef leyft mér að benda á betri aðferðir í sambandi við þessi mál en hafa verið hafðar í frammi; það er allt og sumt. Og hv. þm. fær hvorki hv. þingheim né þjóðina nokkru sinni til þess að viðurkenna það, hvað margar ræður sem hann heldur um það, að kaupin á Súðinni hafi verið vel gerð. Það er alveg áreiðanlegt, að ef hann vill draga þau mál hér inn í, þá get ég mætt honum um það atriði, hvenær sem hann vill. Það er ekki að hafa neitt horn í síðu einhvers fyrirtækis eða stofnunar, þó að menn leyfi sér almenna gagnrýni á þeirra gerðum, þegar um er að ræða, að það fé, sem farið er með, er tekið úr ríkissjóði og alveg eins úr mínum vasa að nokkru leyti eins og hvers annars. Ég hef sannarlega ekki undir neinum kringumstæðum borið nokkurn kala til hæstv. forseta sameinaðs þings, þó að ég benti á það á sínum tíma, að það hafi ekki verið rétt farið með ákveðna eign. Og ég veit, að hann persónulega hefur ekki látið sér detta í hug, að það væri á nokkurn handa máta sneitt að honum sjálfum; síður en svo. Og það er nákvæmlega sama hér. Það er alls ekki þinglegt af jafnmerkum manni og hv. þm. V-Húnv. að halda því fram, af því að ég ber hér fram gagnrýni á ákveðna stofnun, að þá sé ég að hafa eitthvert horn í síðu stofnunarinnar. Sá maður, sem ekki færir nein önnur rök fyrir máli sínu en það, á engin rök til í málinu. Hann er orðinn rökþrota algerlega. Ég skal þá koma aðeins nokkrum orðum að ræðu hv. 3. landsk. Hann sagði, að fáir hefðu búizt við því, að þessi þjónusta yrði notuð sem fjárplógsstarfsemi. Ég þekki þessi rök. Hv. 5. landsk. þm. (EmJ) margsinnis staglaðist á þessu sama, þegar verið var að ræða um það hér í þinginu að leggja niður ferðirnar á milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar og milli Reykjavíkur og Akureyrar. Hann þráfaldlega bar það fram, að þó að honum þá sem ráðherra, sem réði yfir þeim málum, hefði ekki tekizt að reka þessar ferðir svo, að þær gætu borið sig, þá stafaði það beinlínis af því, að það hefði aldrei verið ætlazt til þess, að þetta væri fjárplógsstarfsemi; fólkið yrði að fá þessa þjónustu. ríkið yrði að taka þennan þátt á sig. Og það var fyrir þá andstöðu, sem ekki var hægt að leggja þessa starfsemi niður fyrr en sjálfstæðismenn voru einir í stjórn. En hvað er nú? Ég hygg jafnvel, að hv. 5. landsk. mundi ekki þora í dag að koma til þingsins og segja: Takið upp þessa starfsemi aftur. Greiðið þið fleiri hundruð þúsundir og allt í milljón í tap frá ríkissjóði til þess að fá sömu þjónustuna sem þið höfðuð þá. - Ef hann vill bera saman þá þjónustu, sem nú er, og ef hv. 3. landsk. vill líka gera það, þá veit ég, að það er enginn af þm., sem þorir að bera slíkt frv. hér fram, vegna þess að reynslan hefur sýnt, að allt, sem þeir sögðu um þessi mál þá, var rangt. Nú hafa þessi mál verið sett í hendur annarra manna, með miklu betri árangri, miklu betri vögnum, miklu öruggari ferðum og miklu minna tapi fyrir ríkissjóð vegna þess að ríkissjóður hefur ekkert tap af því. Þetta eru nákvæmlega sömu rökin sem nú koma frá hv. 3. landsk: - Hitt er svo allt annað atriði, það sem hv. þm. ræddi um, að það væri rétt að taka Eimskipafélagið og leggja það undir ríkið. Það er sjónarmið út af fyrir sig. En í því liggur fullkomin viðurkenning fyrir því, að þessi mál eiga að fara á eina og sömu hönd. Þá er að kanna það. Er meira fylgi fyrir því hér í hv. Alþ. að taka Eimskipafélagið og leggja það undir ríkissjóðinn, láta það taka við öllum störfunum og þá að gefa ríkisvaldinu, þ. e. ríkissjóði, einkarétt til þess að flytja allar vörur frá og til landsins, - er meira fylgi fyrir því en fyrir minni tillögu? Og ef það er minna fylgi fyrir því, þá eiga þeir menn, sem vilja þó koma þessu á eina hönd, að fylgja minni till., ef þeir vilja vera sjálfum sér samkvæmir. Það er alveg sýnilegt. Þess vegna vænti ég þess, að þegar Alþfl. hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að fyrir því er nú ekki þingfylgi, nema þá kannske hjá Alþfl. og þó ekki víst einu sinni að það sé hjá honum óskiptum, þá fylgi hann því, að málinu verði veitt í það horf, sem ég hef lagt til í minni till. á þskj. 94.



Ég held ég sjái nú ekki ástæðu til að taka neitt aftur um það, sem ég sagði um hornið í síðunni, líklega hefði ég nú átt að byrja á því að færa hv. þm. Barð. þakklæti fyrir að veita mér tilsögn í háttvísi og þinglegheitum. - Hann segir, að það þurfi enginn að halda að það muni milljónum í kostnaði, þó að sérstök útgerðarstjórn sé sett yfir nokkurn hluta ríkisskipanna, þ. e. a. s. varðskipin. Við erum nú miklir menn orðnir hér, en stundum hefur nú verið talað hér um minna en milljónir, það væru athugandi einhverjir liðir, er næmu ekki milljónum. Hann segir, að þetta muni ekki nema, nema sáralitlum upphæðum, sá aukakostnaður, sem af þessu hlýzt. Ég var ekki með neina spádóma um það, hvað það yrði. Það leiða ríkisreikningarnir í ljós á sínum tíma. Hv. þm. var að tala um gróða Eimskipafélagsins og sagði, að S. Í. S. mundi þá eins græða á flutningunum, ef það tæki jafnhá flutningsgjöld, sem hann sagðist gera ráð fyrir. Ég hef nú ekki neinn samanburð hér á flutningsgjöldum hjá þessum tveim fyrirtækjum, þó að mér sé hins vegar kunnugt, að í einstökum tilfellum hefur skipaútgerð Sambandsins lækkað farmgjöld, en ég hef bent á það áður, að það fyrirtæki borgar mikla skatta, og það fer þannig í ríkissjóðinn nokkuð af því, sem það hagnast á þessum flutningum; hins vegar ekki hjá Eimskipafélaginu. Ég vil enn benda á það, að samkv. þeim reglum, sem gilda um samvinnufélög, þá skilar Sambandið aftur til samvinnufélaganna, sem í því eru, og þau aftur til sinna félagsmanna, þegar um hagnað á viðskiptum er að ræða. Þá segir hv. þm. Barð., að ef hnigið yrði að því ráði að láta Eimskipafélag Íslands taka að sér strandferðirnar, þá yrði tekinn kúfur af gróða þess. En mér hefur skilizt á till. hans nú og frv. frá í fyrra. að hann vildi afhenda Eimskipafélaginu miklar eignir og jafnvel borga því árlegan styrk til þess að halda uppi strandferðunum, svo að það þyrfti ekki að taka kúfinn af gróða sínum til þess að rísa undir halla af þeim flutningum. Hann sagði, að ég hefði verið með rangan samanburð um útkomuna hjá Skipaútgerðinni árið sem leið, en þetta var misskilningur hjá hv. þm. Ég nefndi ekki í minni ræðu áðan fjárlagaáætlunina, hver hún hefði verið, hvað gjöldin hefðu farið mikið fram úr áætlun. Ég aðeins nefndi þær tölur, sem eru á ríkisreikningnum, og benti á, að túlkun hans á málinu gæti valdið misskilningi, þar sem hann talaði um 10 millj. án þess að skýra frá því í sinni ræðu og í grg. með till., að töluverður hluti af þessu er flóabátastyrkirnir. Hann segir, að ég hafi verið með aðfinnslur út af flutningi málsins. Það var ekki, síður en svo. Ég var ekkert að finna að því, þó að flm. flytji þetta nú í þáltill. formi, en í frumvarpsformi í fyrra. Hann heldur því enn fram, að það sé engum vandkvæðum bundið að semja um slík mál fyrir fram fyrir 25 ár. Ég vil nú aðeins benda á það, að fyrir 25 árum t. d. var það að heita mátti óþekkt fyrirbæri í okkar þjóðfélagi, að menn ferðuðust milli Norður- og Suðurlands í bifreiðum. Það munu hafa farið fáeinar fólksbifreiðar yfir Holtavörðuheiði sumarið 1928 með nokkra farþega. Engum kom til hugar á því ári að reyna að flytja vörur yfir þann fjallveg eða yfirleitt landveg milli þessara landsfjórðunga. Við vitum, hver geysibreyting er á þessu orðin síðan, bæði að því er snertir flutning á fólki og vörum. Við vitum það líka, hvað miklar framfarir hafa orðið að því er flugsamgöngur snertir hér á landi á tiltölulega fáum árum. Og ég viðurkenni, að ég tel mig ekki það mikinn spámann, að ég treysti mér til að segja fyrir um það, hvernig okkar flutningamálum verði haganlegast fyrir komið eða verði aðallega fyrir komið eftir 20–25 ár. En víst gætu menn látið sér koma í hug, að á þeim yrðu allmiklar breytingar á því tímabili frá því, sem nú er. Svo var hv. þm. Barð. að minnast á till., sem komið hefði fram um sérleyfi til strandferða í mþn., sem fjallaði um þau mál fyrir nokkrum árum. Og hann sagði og hafði um það mjög sterk orð, að margir menn í landinu mundu risa upp til mótmæla, ef ætti að veita einum aðila einkaleyfi til að flytja vörur á vissar hafnir. Mér skildist, að hann væri þá að tala um einhvern orðróm, sem hefði komið um að láta Skipaútgerð ríkisins hafa slíkt einkaleyfi. En hvað er það, sem hv. þm. er hér að flytja á þinginu nú og í fyrra? Hann er að fara fram á það, að það verði veitt einkaleyfi til strandferða. Í fyrra átti það að vera einn aðili. Nú talar hann um tvo og þeir eigi að skipta landinu á milli sín. Sem sagt, það er einkaleyfi. Hann segir þó í sömu ræðunni sem hann er að mæla með þessu fyrirkomulagi, að margir menn muni rísa upp til að mótmæla, ef einum aðila verði veitt slíkt einkaleyfi. Ja, ég veit ekki, hvort hann kallar það skort á háttvísi eða þinglegheitum, en ég bara get ekki skilið málflutninginn.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessar umr. lengur. Ég vil aðeins taka það fram út af því, sem hv. þm. V-Húnv. sagði síðast, að hann hefur alveg misskilið till. Hér er ekki að tala um neitt einkaleyfi, hér er að tala um að fá samninga við Eimskipafélagið og samvinnufélögin um að taka að sér þessa flutninga. Það er ekki neitt um það sagt, hvort aðrir menn megi ekki flytja hér vörur á ströndina, svo að þetta er hreinn misskilningur hjá hv. þm. Hins vegar er það sýnilegt, að þeir aðilar, sem hafa flutninga til landsins, hafa, eins og margtekið hefur verið fram, langstærstu möguleikana til þess að gera þessa þjónustu það góða og það ódýra, að öðrum dytti ekki í hug að reyna að hafa af því lífsuppeldi að keppa við þá eins og þeir gera í dag, því að eins og ég tók fram í minni framsöguræðu, þá er það hópur manna, sem í dag lifir hreint og beint á því í skjóli okursfarmgjalda, sem nú eru í landinu fyrir flutning á ströndina, og hefur af því góðar tekjur að sigla á ströndina ár eftir ár, eins og hv. þm. er ljóst. Þetta mundi alveg hverfa, ef þjónustan væri veitt með lægri flutningsgjöldum, sem ég tel að sé hægt að veita hana, og á betri hátt en nú er gert, þegar búið væri að sameina það við þá aðila, sem flytja vöruna til landsins.



Herra forseti. Í raun og veru var að ófyrirsynju blandað inn í þetta mál rekstri strandgæzluskipa ríkisins og því haldið fram, að sú ráðstöfun, sem gerð var, að láta þá gæzlu koma undir sérstaka stjórn, hefði bent á sérstakan hug sjálfstæðismanna til þess að auka útgjöld úr ríkissjóði. Eins og hv. þm. Barð. (GíslJ) hefur tekið fram, þá eru strandferðir og strandgæzla svo gersamlega ólíkar í eðli, að engin von var til þess, að það gæti tekizt vel að láta þetta vera undir einni og sömu stjórn, enda hygg ég, að flestir verði að játa, að hverju sem fram mátti halda, meðan Pálmi heitinn Loftsson hafði yfirstjórnina með höndum, þá geti engum manni komið til hugar, að það hefði verið verjandi að fela núverandi forstöðumanni strandferðaskipanna löggæzluna við strendur landsins í hendur. Og sannleikurinn er einnig sá, að það að sjá strandferðunum borgið er vitanlega svo erfitt verk, að ekki veitir af, að þeir, sem það taka að sér, geti sinnt því einu og gefið sig að því. Sá gífurlegi halli, sem hér er talað um og er nú einhvers staðar nærri 10 milljónum króna, er öruggt vitni þess, að ekki veitir af því, að forustumenn þess fyrirtækis eigi þess kost að sinna því, en þurfi ekki að hafa svo gerólíkt verkefni með höndum eins og yfirstjórn löggæzlunnar á hafinu. Og þegar ég sagði, að ég hefði engan mann heyrt halda því fram, að núverandi forstöðumaður strandferðaskipanna væri hæfur til þess að hafa yfirstjórn strandgæzlunnar, þá segi ég ekkert til gagnrýni því, að hann var skipaður forstjóri í því starfi, sem hann nú gegnir. Ég hvorki mæli því bót né áfellist það. Hitt fullyrði ég, að það hefði verið fráleitt að setja hann yfir hitt starfið. Ég hygg líka, að það sé hægt að sýna fram á það með fullum rökum, að sú ráðstöfun að setja sérstaka yfirstjórn þessara mála hafi ekki orðið til aukins kostnaðar, hafi ekki orðið til þess, að verr hafi gengið fjárhagslega í þessum efnum en áður. Nú er það að vísu svo, að strandgæzlan hefur mjög aukist síðustu ár, Þór hefur komið inn í nýr, og eins hefur verið tekin upp meiri gæzla úr flugvélum en áður. Auk þess er á það að líta, að það hefur orðið mikill kostnaður vegna þess, að vélar Þórs eru ekki í því ástandi, sem æskilegt væri, svo að vægilega sé til orða tekið, og er það mál út af fyrir sig. Það er einnig vitanlegt, að skipin hafa þarfnazt mjög gagngerðra breytinga og viðhalds á þessu tímabili, en engu að síður eru þær tölur eftirtektarverðar, sem ég hef með höndum og hygg að séu réttar, að þar sem á árinu 1951, sem mun vera síðasta árið, sem þetta var undir sameiginlegri stjórn, fór reksturinn við gæzluna rúmum 1700 þús. kr. fram úr áætlun, - og það er töluverð upphæð þó, nær 2 millj. kr., - þá munar eftir því yfirliti, sem nú liggur fyrir, fyrir árið 1952, ekki nema 30 þús. kr. hvað farið er fram úr áætlun. Þetta er samkvæmt þeim tölum, sem mér eru gefnar upp, og það kynni að benda til þess, að ekki hafi veitt af því, að sérstök yfirstjórn væri sett á þessi mál, og væri óskandi, að jafnvel tækist varðandi strandferðirnar, að það tækist að halda settum áætlunum eins og hér hefur tekizt.

Skúli Guðmundsson Hæstv. ráðh. er með samanburð um, hvað mikið hafi farið fram úr áætlun fjárlaga, mér skilst landhelgisgæzlukostnaðurinn. Ég teldi það nú meina upplýsandi fyrir þingheim að fá að vita, hvað kostnaðurinn raunverulega hefur orðið fyrr og nú, því að áætlanir þingsins eru oft mismunandi. En hæstv. dómsmrh. lét þau orð falla í sinni ræðu, að það hafi verið fráleitt, - ég held, að hann hafi sagt, að enginn hafi talið fært eða mundi hafa talið fært að fela núverandi forstjóra Skipaútgerðar ríkisins að annast um stjórn varðskipanna. Hæstv. ráðh. færði engin rök fyrir þessu, enda eru þau ekki til, því að það hefur engin reynsla fengizt um hæfni forstjórans, sem hann nefndi, í því efni. Dómur hæstv. ráðh. um þennan opinbera starfsmann er því órökstuddur með öllu, hann er sleggjudómur.



Herra forseti. Hv. þm. V-Húnv. (SkG) er auðsjáanlega í nöp við, að hér séu gefnar upplýsingar um hið sanna eðli þessa máls, og var þess vegna illa við þær tölur, sem ég nefndi, get ég ekki að því gert. Varðandi það, hvort ég hefði fellt sleggjudóm yfir núverandi forstjóra Skipaútgerðarinnar, þó tók ég það einmitt skýrlega fram, að ég dæmi ekkert um það, hvort hann sé hæfur til þess að veita því fyrirtæki forstöðu, sem hann er settur fyrir. Hitt þori ég að fullyrða, að hann skortir alla hæfileika til þess að vera yfirmaður löggæzlu á hafinu umhverfis Ísland, en það var forstjóri Skipaútgerðarinnar. Mig sannast sagt undrar, að hv. þm. V-Húnv. skuli ætla þingheim svo blindan, að nokkur maður trúi því. að þessi maður væri hæfur til þess, enda er hægast að bera saman, að þegar að því var fundið, að stjórn löggæzlunnar við hafið var fengin sérstökum manni, þá er gott fyrir hv. þm. V-Húnv. að líta í sína biblíu, Tímann, og sjá, hvað þar var fundið til varnar því að hafa þetta hjá Skipaútgerð ríkisins. Það voru þeir persónulegu kostir og reynsla, sjómennskuæfing og annað slíkt, sem Pálmi Loftsson hafði fengið, og óneitanlega mjög langur lærdómur af því að hafa raunverulega farið með þessi mál. Ekkert af þessu hefur núverandi forstjóri Skipaútgerðarinnar. Hann getur verið ágætur í sínu starfi þrátt fyrir það, og við skulum vona, að hann sé framúrskarandi hæfur fjármálamaður, enda veitir auðsjáanlega ekki af því, ef á að lækka 10 millj. kr. halla Skipaútgerðarinnar, að hann sé það.



Herra forseti. Ég verð nú að segja það út af ræðu, sem hæstv. dómsmrh. flutti hér áðan, að mér þykir það dálítið einkennilegt, að hæstv. ráðh. skuli sjá ástæðu til þess að vera að lýsa yfir hér á Alþ. áliti sínu á hæfileikum eða hæfileikaskorti opinbers starfsmanns til þess að gegna starfi, sem honum hefur ekki verið falið að gegna. Um það skal ég svo ekki hafa fleiri orð, en ég vil taka undir það, sem hv. þm. V-Húnv. sagði um það efni, og á þá leið, að mér kemur það dálítið á óvart, að hæstv. ráðh. skuli vera að láta slík ummæli falla hér. En út af þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir, þá vildi ég segja aðeins örfá orð, áður en þetta mál fer til n., sem væntanlega verður. Það er nú svo, að ég held, að menn hafi almennt litið svo á, að strandferðirnar hér í kringum landið ættu ekki endilega að vera reknar með það fyrir augum, að þær bæru sig. Hér hefur verið um að ræða opinbera þjónustu, sem innt hefur verið af hendi einkum í þágu atvinnuveganna og þess fólks, sem í strjálbýlinu býr, og ef nú ætti að fara að taka upp nýtt sjónarmið í þessu efni, þannig að endilega ætti að ganga út frá því, að strandferðirnar bæru sig reikningslega, þá er ég hræddur um, að ýmsum þætti nokkuð þungt undir því að búa. Það er líka svo, að það er ekkert einsdæmi í samgöngumálum, að hið opinbera hafi af þeim nokkurn kostnað, og er hendi næst að minna á þau miklu fjárframlög, sem ríkissjóður og fleiri aðilar opinberir inna af hendi árlega vegna samgangna á landi. Nú er það einnig svo, að síðan samgöngur í lofti hófust hér vegna innanlandsnotkunar hefur ríkissjóður einnig lagt nokkuð af mörkum til þeirrar greinar samgangnanna. Það er þess vegna ekkert sérstakt, þó að ríkissjóður þurfi að leggja af hendi nokkurt fé árlega, og jafnvel þó að það sé talsvert mikið, vegna strandferða. Það er sambærilegt við það, sem gerist í öðrum greinum samgöngumálanna innanlands. Ég held líka, eða mig minnir það, að það hafi stundum verið uppi raddir hér á Alþ. og í ríkisstj. um, að gera ætti ráðstafanir til þess að draga úr þeim rekstrarhalla, sem er á strandferðunum, og hefur þetta verið hugsað á þá leið, að hækkuð yrðu fargjöld og farmgjöld með skipunum og hækkuð gjöld fyrir útskipun og uppskipun á höfnum. En ef ég man rétt, þá hafa slíkar ráðstafanir að jafnaði strandað á því, að þm. hefur ekki þótt fært að hækka til verulegra muna þessi gjöld, sem almenningur í byggðum landsins innir af hendi fyrir strandferðaþjónustuna. Þessi orð, sem ég mæli hér, eru sögð vegna þess, að ég vildi, að það kæmi fram hér af minni hálfu, áður en n. tekur málið til meðferðar, að ég tel mjög vafasamt að breyta þannig viðhorfinu til þessara mála að fara að ganga út frá því, að þess sé krafizt, að strandferðaþjónustan beri sig reikningslega. Það er þetta, sem ég vil segja við þá n., sem væntanlega fær málið til meðferðar.



Herra forseti, Ég get ekki annað en látið uppi undrun yfir því, að svo glöggur maður eins og hv. þm. N-Þ. skuli finna hér að ummælum mínum á þann veg, sem hann gerði. Það er auðvitað ekki hægt að halda því fram, eins og hv. þm. V-Húnv. (SkG) gerði, að það hafi verið aðfinnsluvert að aðskilja Skipaútgerð ríkisins og löggæzluna á sjónum, nema því aðeins að sá maður, sem á hverjum tíma veitir strandferðunum forstöðu, hafi hæfileika til þess að fara með löggæzluna. Ef hann hefur það ekki, þá er ekki hægt að telja, að það sé aðfinnsluvert að aðskilja þetta. Í ummælum hv. þm. fólst því ábending, sem gaf til kynna, að það var fyllilega réttmætt, sem ég sagði. Að öðru leyti hallaði ég ekkert á þann mann, sem hér um ræðir, frekar en ég mundi halla á hv. þm. V-Húnv., þó að ég segði um hann, að ég hafi ekki heyrt, að nokkur lifandi maður leitaði til hans sem skurðlæknis 



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í sambandi við þau ummæli dómsmrh., þar sem hann var að gera samanburð annars vegar á því, sem rekstur landhelgisgæzlunnar hefði farið fram úr áætlun 1951, og hvernig útkoman hefði orðið aftur 1952. Mér skildist, að með því að segja, að landhelgisgæzlan 1951 hefði farið á aðra milljón fram úr fjárlagaáætlun, en 1952 hefði fjárlagaáætlunin staðizt svo að segja, þar væri hann með sönnun þess, hve mikil nauðsyn hefði verið á að breyta um forstöðu, og af þessum tölum ætti maður að draga nægilega skýrar ályktanir í því efni. En hæstv. ráðh. virtist gleyma því, að 1951 hygg ég að fjárveitingin hafi verið 6 millj., en 1952 hafi hún verið 9.7 millj. og hafi því þá verið auðveldara en 1951 að búa búinu svo, að ekki yrði rekstrarhalli fram yfir áætlun. Ég ætla því, að þarna komi ekki eins hagstæður mannjöfnuður fram og hæstv. ráðh. virtist vilja sýna með þessum samanburði. Hæstv. ráðh. telur, að nú hafi rekið valið tré á sínar fjörur í sambandi við þá breytingu, sem hann framkvæmdi, að taka landhelgisgæzluna undan Skipaútgerðinni því að nú væri forstjóri Skipaútgerðarinnar ólærður maður í þeim fræðum, sem þyrfti til þeirra hluta. Það má vera, að hæstv. dómsmrh. hafi verið svona framsýnn, að hann vissi það fyrir, að eftir ár eða svo væri von á því, að breyting þyrfti að verða á forstöðu Skipaútgerðarinnar og þar væri ekki von á nema svona rétt meðalleikmanni að dómi hæstv. ráðh., sem mundi þar að auki ef til vill ekki verða annað en framsóknarmaður, og væri slíkt ekki til bóta. En fyrir sjónum venjulegra manna lá þetta ekki fyrir, þegar breytingin var gerð, og þess vegna hlýtur önnur ástæða að hafa komið til greina hjá hæstv. dómsmrh.



Herra forseti. Ég vil nú ekki vera að karpa um þetta, en valið á núverandi forstjóra Skipaútgerðarinnar sýnir einungis það, sem ég hef alltaf haldið fram, að það þarf allt aðra hæfileika til þess að veita þeirri starfsemi forstöðu en hinni. Þetta eru gerólík mál, sem krefjast ólíkra hæfileika, eins og það krefst ólíkra hæfileika að vera hinn ágæti forustumaður í kaupfélagsmálum í Vestur-Húnavatnssýslu eða vera skurðlæknir eða biskup. Það geta allt verið ágætir menn, en þetta krefst allt ólíkra hæfileika, og skipunin, sem ég er ekki að gagnrýna út af fyrir sig, - ég læt hana alveg eiga sig, - á núverandi forstjóra Skipaútgerðarinnar, sýnir einmitt það, að veitingavaldið í þessu tilfelli hefur litið þannig á. Varðandi það, að hægara sé að láta háa fjárveitingu standast en lága, þá vil ég spyrja minn ágæta vin, þm. N-M.: Hefur þetta farið þannig með áætlunarupphæðirnar til strandferðanna? Hefur áætlunin þar staðizt þeim mun betur sem áætlunarupphæðin hefur orðið hærri, eða hefur kannske hallinn orðið þeim mun meiri sem áætlunin var hærri í þinginu?



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréf Jóhanns Hafsteins bankastjóra, 5. þm. Reykv. Það hefur engin kæra borizt út af kosningu hans. Kjörbréfanefnd hefur ekkert við kjörbréfið að athuga og leggur einróma til, að kosning hans verði tekin gild.