Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég þarf ekki fyrir hönd okkar flm. að hafa mörg orð um þessa þáltill. Bæði er nú mál þetta nokkuð kunnugt af meðferð þess hér í þinginu, og auk þess er gerð svo skýr og ljós grein fyrir tilefni þessarar þáltill. í þeirri grg., sem henni fylgir, að þar þarf í raun og veru engu við að bæta. Það er einungis í tilefni af því, að allar líkur benda til þess, að það muni bera mjög bráðan að, að útflutningsleyfi fáist erlendis á efni til virkjunarinnar, og þarf þá að vera fyrir hendi aðstaða til þess að geta gert samning um þann hluta efnisins, sem tekur langan tíma að fá smíðaðan, sem eru vélar til virkjunarinnar. Eins og getið er í grg., er samkvæmt þeim tilboðum, sem fyrir liggja, gert ráð fyrir, að það muni taka 12–14 mánuði að fá vélarnar smíðaðar. En við samningsgerð þarf kaupandi að geta lagt fram einn fjórða hluta andvirðis vélanna og auk þess sanna, að veitt sé ábyrgð fyrir eftirstöðvunum. Þess vegna leggjum við það til í þessari þáltill., að ríkisstj. sé heimilað að greiða fyrir því, að hafin verði smiði á þessum vélum strax og útflutningsleyfið liggur fyrir, sem við flm. höfum ástæðu til að ætla, að verði mjög bráðlega. Ég get aðeins getið þess viðkomandi afgreiðslu raforkumálanna í heild, að gert er ráð fyrir því, að á næsta þingi - þ.e. næsta hausti - komi fram frv. um afgreiðslu þeirra mála. Er tillagan þannig orðuð, að ekki þarf það að valda neinum árekstri, hvort viðkomandi héraðsstjórnir standa að virkjuninni, eins og til er stofnað, eða hún verður liður í stærra virkjunarkerfi. Þetta höfum við flm. orðað svo af ásettu ráði. Þar sem svo langt er komið undirbúningi þessa máls og framkvæmd á því virðist geta legið nokkuð nærri, vildi ég mega vænta þess, að hið háa Alþ. veiti þá fyrirgreiðslu, sem felst í samþykkt þessarar þáltill. Ég geri það að till. minni, að málinu verði vísað til fjvn. að þessari umr. lokinni, í fullu trausti þess, að n. muni afgreiða till. mjög bráðlega, svo að hún geti fengið fullnaðarafgreiðslu, áður en þessu þingi lýkur.



Herra forseti. - Ég hef ekki getað orðið sammála meiri hl. allshn., sem leggur til, að þessi till. um sérstaka rannsókn út af Þormóðsslysinu verði afgr. með rökst. dagskrá. Ég hygg, að allir muni vera sammála um það, að um slys sem þetta beri að láta fara fram rannsókn eins ýtarlega og möguleikar eru á og láta einskir ófreistað að upplýsa allar orsakir. Ég hygg, að allir geti verið sammála um, að þeir menn, sem rannsóknina gera, verði að njóta fullkomins trausts alls almennings. Nú virðist mér á nál. meiri hl., að tryggt sé, að sjódómurinn láti fara fram venju fremur ýtarlega rannsókn í málinu. Ég get ekki fallizt á, að neitt hafi fram komið í málinu, sem sanni, að rannsókn sjódómsins verði ýtarlegri á þessu slysi en öðrum sjóslysum. Eins og kunnugt er, fær sjódómurinn til rannsóknar öll sjóslys, sem koma fyrir, hvort sem þau eru stór eða smá, og ég hygg, að fyrir öllum almenningi líti svo út, að engin rannsókn hafi verið gerð, ef ekki fer fram ýtarlegri rannsókn og sjódómurinn einn er látinn um málið fjalla. Ég er ekki að bera fram vantraust á þá menn, sem í sjódómnum eru. Ég býst við, að þeir vinni að þessari rannsókn eins og að rannsóknum í öðrum málum, en ég veit, að í augum almennings er það engin trygging fyrir því, að sú rannsókn væri eins ýtarleg og æskilegt þætti. Ég tel því, að það skorti hér á, að sjódómurinn njóti þess trausts, sem vera þarf um hvern þann aðila, sem þessa rannsókn framkvæmir, en það er þó meginatriðið í þessu máli, að á þeirri rannsókn, sem fer fram, verði byggðar einhverjar till., sem miði að því að koma í veg fyrir slys. Slíkt er sem kunnugt er ekki verkefni sjódómsins. Ég legg því til, að við till. á þskj. 523 bætist ákvæði um það, að n. skuli, ef þurfa þykir, leggja fram breyt. á l. og reglugerðum, sem varða öryggi sjómanna og sjófarenda, sem henni þykir nauðsyn bera til eftir þeim rannsóknum, sem gerðar eru. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Mér sýnist rétt, að fulltrúum sjómanna sé falin þessi rannsókn og falið að byggja á rannsókninni eftir því, sem þeim þykir æskilegast.



Herra forseti. - Það er vegna þess, að ég er frsm. meiri hl. og ekki af öðrum ástæðum, sem ég kveð mér hljóðs. Ég gat þess í ræðu minni á dögunum út af þessu máli og með tilvísun til þess nál., sem meiri hl. stendur að, að n. virðist þetta mál á þeim rekspeli nú, að við mætti hlíta. Ég er sammála minni hl. um það, að það hljóti að vera sameiginlegt áhugamál allra þeirra, sem nærri þessu máli koma, að rannsóknin verði sem nákvæmust og gefi þann árangur, sem allir ætlast til, en eins og fram kom, er einmitt sú rannsókn yfirstandandi, og gagnvart því, sem hún gat um, að sú stofnun, sem færi með þessa rannsókn, yrði að hafa traust alls almennings, skil ég ekki, að nokkur geti hnekkt því, að sjódómurinn hafi það með því hlutverki, sem honum er falið af ríkisstj. og Farmanna- og fiskimanna sambandi Íslands. Það er gert ráð fyrir, að rannsóknin fari fram hér í Rvík og annars staðar eflir því, sem við verður komið, og það er ekki nokkur þörf á að hafa tvær rannsóknir í gangi í einu, því að það yrði með þessu móti. Vitanlega héldi sjódómurinn áfram sinni rannsókn, og eins og þm. vafalaust hafa tekið eftir, þá er sjódómnum í þessu tilfelli falið víðtækara hlutverk en venjulega. Þannig er, eins og meiri hl. gefur til kynna, í þessu efni farið eftir óskum frá fulltrúastofnun allra sjómanna, því að ég verð að álíta, að hér á þ. hafi ekki komið fram plagg, sem meira hefur rekið á eftir þessu en bréfið, sem Farmanna- og fiskimannasamband Íslands skrifaði ríkisstj. og stj. hefur svarað. Mér er ekki kunnugt um það, hver er dómbær á þetta af meira viti heldur en Farmanna- og fiskimannasambandið. Það eru þá einhverjir, sem minni hl. hefur í pokahorninu. Ég get ekki álitið, að skoðun minni hl. sé á rökum byggð, því að ég veit, að það allt er fyrir hendi, sem stj. Farmanna- og fiskimannasambands Íslands tekur fram: að rannsóknin er gerð bæði í Rvík og annars staðar og af sérfróðum mönnum bæði um siglingar og skipabyggingar. Hér virðist því vera svo um búið, að varla sé hægt að bæta um af okkur, þótt við værum allir af vilja gerðir. Hitt er annað mál, sem minni hl. talaði um, að af þessu ætti að leiða, að till. til að fyrirbyggja slík slys kæmu fram. Öryggisráðstafanirnar eru aðalatriðið, en ég fæ ekki séð, að sú rannsókn, sem yfir stendur, geti ekki gefið fullt eins góðar upplýsingar um það, hvaða leið skuli fara í þessu máli, eins og rannsókn, sem gerð er af hinum og öðrum óviðkomandi mönnum. Það er enginn kominn til að segja, hverjir það eru og hvort þeir eru færir um að framkvæma rannsóknina. Ég held, að þeir menn, sem hafa rannsóknina með höndum, séu líklegastir til að gera till. til úrbóta, eftir því sem þurfa þykir. Ég veit, að minni hl. getur ekki neitað því með rökum, að allt, sem þessi fulltrúastofnun sjómannanna fer fram á, er tekið með í þetta, auk þess sem sjódómurinn er æskilegastur til að rannsaka þetta, því að hann er skipaður sérfróðum mönnum, og hann er ekki einasta skyldaður til þess, heldur er honum skipað að taka sérfræðinga til hjálpar. Það er ekki verið að tala um eins manns dóm. Hér er verið að tala um þann öruggasta dóm, sem hægt er að fá, skipaðan sérfræðingum, og dóm, sem hefur skipun um að kalla til alla, sem betur mættu vita. Ég vil endurtaka það, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, að ég tel málið bezt afgreitt með því, að samþ. verði rökst. dagskráin á þskj. 614.



Ég veit ekki, hvort það er tilgangur hv. 10. landsk. að ætla að telja okkur trú um, að það hafi svo að segja aldrei verið neitt athugavert við skipin, þegar sjóslys hafa orðið á Íslandi. En hvar eru dómarnir frá sjódómnum um það, sem athugavert hefur verið við skipin? Hvar eru rannsóknir sjódómsins á slysum? Hvar eru niðurstöðurnar? Hvar eru viðvaranirnar frá þessum dómurum um það, hvernig skipin eigi að vera úr garði gerð? Ég hef ekki séð þær. Ég held, að reynslan af sjódómnum sé engan veginn góð, og það er það, sem um er að ræða í sambandi við sjódóminn. Menn vilja ekki láta setja þetta mál í dóm, sem ekki liggur meira eftir en sjódóminn. Menn vilja ekki láta hann fjalla um þetta mál, því að það er talið nákvæmlega það sama og ef engin rannsókn hefði verið gerð. Hv. 10. landsk. „citeraði“ sérstaklega í það, að Farmanna- og fiskimannasamband Íslands hefði skrifað ríkisstj., og farið hefði verið eftir þess till. Ég vil með leyfi forseta leyfa mér að lesa part úr þessu bréfi til stj., sem er dags. 4. marz: „Að framkomnum tilmælum ýmissa sambandsfélaga leyfir stjórn F.F.S.Í. sér að fara fram á það við háttvirt stjórnarráð, að það láti fram fara rannsókn sérfróðra manna á rekaldi því, er borizt hefur að landi úr m.s. Þormóði, BA 29i hér í Rvík og á Akranesi og viðar, ef um rekald er að ræða úr nefndu skini. Til rannsóknarinnar verði valdir siglingafróðir og sérfróðir menn um skipabyggingar. Rannsókn verði einnig gerð á því, hverjar breytingar hafa verið gerðar á skipinu síðan það kom hér til lands, og hver styrkleikaauki var í það settur, þegar skipt var um vél í því.“ Síðan er haldið áfram og því bætt við, að nauðsynlegt sé að láta fara fram rannsókn, þegar slík slys beri a ð höndum. Nú er það vitanlegt, að samkv. l. á að gera þetta, en það er ekki gert. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, sem finnur ástæðu til að senda bréf þetta, er samband allra yfirmanna á íslenzku skipunum, loftskeytamanna o.fl. Hv. 10. landsk. talaði um það sem samtök allra sjómanna, en ég vil benda honum á, að aðalfélag sjómanna er Sjómannafélag Reykjavíkur. Og hvað er það, sem farið er fram á? Það er það, að Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Fiskifél. Íslands og Sjómannafélag Reykjavíkur, þetta stærsta sjómannafélag landsins, tilnefni menn til þess að rannsaka þetta slys, og það virðist ekki nema sanngjarnt, að Sjómannafél. Rvíkur tilnefni mann, því að frá því félagi koma þeir flestir, sem láta lífið á sjónum fyrir Ísland. Hvaða ástæða er að meina þeim að standa að nefnd, sem rannsaki þetta hörmulega slys? Hvaða ástæða er til þess að koma með þau mótmæli, að hér sé um óviðkomandi menn að ræða, þar sem er Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og Sjómannafélag Reykjavíkur? Það eru þeir menn, sem það kemur mest við, og það eru þeir menn, sem mest hætta lífi sínu og ættu því að hafa rétt til þess að fylgjast með, hvernig skipaskoðun fer fram, hvernig eftirlit er með skipum og hvernig sjódómurinn er skipaður. Er til of mikils ætlazt, að sjómannastéttin fái í eitt skipti að fylgjast með því, hvernig rannsókn fer fram, ekki sízt, þegar svo er til ætlazt, að þessi n. á um leið að gera till. til úrbóta á þessu sviði. Er skipaskoðunin og framkvæmd hennar það góð, að fulltrúar sjómanna megi ekki koma með till. um, hvernig hún geti orðið betri? Ég hafði stutta framsögu um þetta mál og hafði ekki ætlað mér að tala meira um það. Ég hafði satt að segja ekki búizt við, að haft yrði á móti þessu af allshn., og þykir leitt, að það skuli hafa komið fyrir. hetta mál ætti helzt ekki að þurfa að ræða á Alþ., og það undrar mig, að svona margir þm. eins og eiga sæti í allshn. skuli hafa lagt til að vísa þessari till. frá. Það er gott, ef sjódómurinn rækir starf sitt, en að mínu áliti hefur hann ekki gert það of vel fram að þessu, og það er engin ástæða til annars en að sjómannasamtök Íslands fái rétt til að rannsaka þetta mál líka, og ég treysti því, að við atkvgr., sein fer fram um þetta mál, að hér eftir verði sjómönnum Íslands ekki neitað um þann rétt.



Ég hafði ekki búizt við því að þurfa að taka aftur til máls. Mín framsaga fyrir hönd minni hl., sem ég mynda einn að vísu, var svo stutt og hófleg, að mér komu á óvart þau svör, sem hún fékk. Hv. 10. landsk. vill halda því fram, að það sé tryggt, að hér fari fram rannsókn, sérstök rannsókn. Í l. nr. 85 1936, 206. gr., segir svo, sem ég vil með leyfi hæstv. forseta lesa hér upp: „Nú hefur skip farizt, beðið tjón eða lent í háska að öðru leyti, og ber þá sjó- og verzlunardómi að rannsaka eftir föngum öll þau atriði, er máli skipta, svo sem um skipið og útbúnað þess, farm, framferði skipstjóra og skipshafnar, hafnsögumanns“ o.s.frv. Hvar eru svo bréfin, sem sjódómi hafa verið send, sem leggi honum ríkari skyldur á herðar en greinir í þessari grein? Það er af því að sjódómur liggur undir því að hafa slælega rekið rannsókn í mörgum málum, að stjórn Farmanna- og fiskimannasambandsins sér sér ekki annað fært en ýta við dómnum til þess að reyna að vekja hann. Hvaða tryggingu höfum við fyrir því, að dómurinn vakni? Verður ekki sama uppi á teningnum og áður? Skipin okkar sökkva með allri áhöfn og ekkert heyrist frá sjódómnum. Hver er orsök þess, að ekki hefur verið gerð ýtarleg tilraun til þess að upplýsa orsakir slysanna? Ég get ekki látið hjá líða í þessu sambandi að vekja athygli á því, hvernig hún var fyrsta rannsóknin, sem gerð var út af þessu hörmulega slysi, og hver var niðurstaða hennar. Það voru fengnir valinkunnir menn til þess að rannsaka brak, sem að landi bar úr Þormóði. og niðurstaðan var þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Á fleka þessum eru botnspor fyrir bátauglu og messing áfellingaalok fyrir olíu. Byrðingsflekinn ber það með sér, að hann er brotinn eftir harða viðkomu, þannig að skipið hefur komið á grunn eða stór partur af flekanum barizt í grjóti.“ Það var ekki lengi verið að skýra þetta í dagblöðum bæjarins svo, að skipið hefði kennt grunns. Það á enginn maður sök á því, þó að skip kenni grunns og brjóti í spón, a.m.k. er það ekki að kenna ósamræmi í byggingu vélar og skips eða útbúnaði yfirleitt. Þetta er almenningi sagt, og það er þægilegt fyrir sjódóminn að komast að sömu niðurstöðu. En hvað segja kunnugir menn? Mér segja sjómenn, sem búið hafa á Garðskaga árum saman, að það sé gersamlega útilokað, þegar athuguð er vindstaðan, að skipið hafi kennt grunns á Garðskagaflös eða á þeim slóðum, sem lýst er. Eini möguleikinn til þess, að það hafi kennt grunns eftir þeim upplýsingum, sem gefnar eru um skipið, er, að það hafi orðið á meðan það var enn ofansjávar. Mér þykir furðulegt, að nokkur maður skuli í alvöru mótmæla því, að fulltrúar sjómanna sjálfra taki þetta. mál í sínar hendur og rannsaki það til hlítar. Mér þykir furðulegt, að allir skuli ekki vera sammála um það, að eingöngu með því er hægt að skapa það almenningsálit, sem nauðsynlegt er í málinu, að allt sé gert, sem hægt er, til þess að upplýsa þetta. Allir hljóta líka að sjá, að það eru einmitt sjómennirnir, sem eru menn fyrir því að koma fram með till. til þess að fyrirbyggja, að svo hörmuleg slys sem Þormóðsslysið var, geti komið fyrir. Það er ekki ástæða til að fara um þetta miklu fleiri orðum, en mér þykir fróðlegt að sjá, hverjir þeir þm. eru, sem vilja með atkvæði sínu segja, að sjómenn þurfi hér engan fulltrúa, hverjir þeir þm. eru, sem vilja segja, að dómar sjódómsins hafi á undanförnum árum verið þannig, að engin ástæða sé til annars, þegar hörmuleg slys ber að höndum, en að láta sjódóminn fjalla um málið. Mér þykir fróðlegt að sjá þá þm., sem vilja segja: Skipaskoðun okkar er svo fullkomin, að engin ástæða er til að láta sjómenn fara að hnýsast í þetta mál. Þetta kemur fljótt á daginn, og mun ég ekki fara fleiri orðum um till. Ég sé, hvernig þm. greiða atkv. um till. og þykir leitt að hafa þurft að ræða hana, það er svo sjálfsagt, að sjómenn framkvæmi ýtarlega rannsókn á slysum sem þessum, og geri till. um. hvernig komið verði í veg fyrir, að þau endurtaki sig.



Herra forseti. - Ég get að vísu ekki sagt, að mér hafi komið alveg á óvart, hvernig þessir hv. þm., sem síðast töluðu, hafa hagað orðum sínum, því að það var alveg ljóst, þegar þessi till. kom fram, því miður, hver tilgangurinn var. Nú hafði ég ekki gert annað í ræðu minni en að færa rök fyrir þeirri niðurstöðu, sem meiri hl. allshn. komst að í málinu. Nú býst ég við, að allir séu sammála um, að þetta slys sé þannig vaxið, að ekki sé neitt teljandi eftir til þess, að það sé rannsakað sem ýtarlegast, en hitt er hart, að menn skuli nota sér þetta slys og atburði sem þessa til þess að slá sér upp á því. Það er alveg bersýnilegt, að þessir aðilar, sem hér hafa talað eins og það sé nauðsynlegt að nota þetta hryggilega slys til þess að berast sem mest á, vilja láta líta svo út, að þeir séu einu mennirnir, sem standa með þessu fólki, sem allir aðrir hafi yfirgefið. sbr. þau hótunaryrði, sem hv. frsm. minni hl. viðhafði síðast í ræðu sinni. En annars vegar hafa þessir þm. látið í ljós, órökstutt með öllu, að Sjódómur Rvíkur og yfirleitt sjódómar landsins væru þannig, að eiginlega séu þeir einskis trausts verðir. Hv. 8. þm. Reykv. komst þannig að orði, að bæði farmanna og fiskimannasambandið og ríkisstj. hefðu ætlazt til ýtarlegri rannsóknar en hinnar venjulegu, af því að sá rökstuddur grunur lægi á sjódóminum, að hann hefði rækt starf sitt slælega að undanförnu. Menn geta skrifað slíkar dylgjur, ef þeim þóknast, en þeir ættu ekki að koma með þær hingað. inn.

Velkomið að endurtaka þetta utan þings

. Í þeirri dagskrá, sem meiri hl. n. ber fram, er talið ástæðulaust að stofna til nýrrar rannsóknar samhliða þeirri, sem nú er að unnið. Ég er hér um bil viss um, að hv. 8. þm. Reykv. hefði fallizt á það, hefði hann verið viðstaddur, þegar n. fékk upplýsingar sínar og heyrt þær skýringar, sem meiri hl. byggði nál. sitt á. Það er misskilningur, þegar hann telur, að sjómönnum sé meinað að koma fram með till. um endurbætur á skipaskoðun. Allir, sem þekking hafa, geta látið álit sitt óhindrað í ljós, og styðjist hann við merkilega sérfræðinga í þessum efnum, ættu þeir að geta látið ljós sitt skína. Hann getur komið með tillögur. Ég fyrir mitt leyti skyldi taka þeim mjög liðlega og bera þær undir mér færari menn. Og veit þm. nokkuð um, nema sjódómurinn, sem nú starfar, hafi í samráði við sig svo og svo marga af þeim mönnum, sem þm. ber svo mjög fyrir brjósti? Í nál. er í bréfi farmannasambandsins talað um, að fengnir verði siglingafróðir menn og sérfræðingar um skipabyggingar til rannsóknarinnar. Flm. till. hafa einhvern veginn fengið það sérstaklega í höfuðið, að hugsanlegt sé að kenna byggingu skipsins eða einhverju slíku athugaverðu um hið hræðilega slys. Ég skal ekkert segja með því eða móti, en það verður athugað í hinni fyrirskipuðu rannsókn. Það getur vel hugsazt, að við hv. 8. þm. Reykv. verðum að þeim rannsóknarárangri fengnum sammála um að láta víðtækari rannsókn fara fram. Rannsóknin er nú væntanlega langt komin, og yrði þess ekki mjög langt að bíða, að hægt yrði að hefjast handa frekar, ef þörf þætti. N. hafði það einmitt í huga. En ég hef þá trú á þeim, sem sitja sjódóminn, að þeir láti ekki sitt eftir liggja.



Herra forseti. - Mér er þetta mál of skylt til þess, að ég fari að ræða efni þess. En ég vil mótmæla og víta harðlega framkomu hv. 2. og hv. 8. þm. Reykv. gagnvart Sjódómnum Rvík. Hinar þungu ásakanir þeirra eru svo fjarri því að styðjast við rök, að þeir vita sýnilega ekkert, um hvað þeir eru að tala, og þekkja ekkert Sjódóminn í Rvík. Ég hef verið þar áheyrandi í flestum má lum síðan 1924. Ég veit, að öllum ber saman um, að sá maður, sem lengstum hefur veitt honum forstöðu, núv. hæstv. forsrh., er einhver samvizkusamasti embættismaður, sem hér þekkist, og hve miklar annir sem á honum hafa hvílt, hefur hann ætíð ýtt þeim til hliðar til að geta sinnt sjódómsmálum af fyllstu alúð. Ég held þessir þm. viti ekki einu sinni, hverjir sitja dóminn. Formaður sjómannafélagsins hefur lengi setið þar, en hann er e.t.v. ekki fulltrúi sjómanna? Þá er Jón Axel Pétursson og hefur setið í mörg ár. Ég veit ekki til, að nokkrir menn hafi borið meiri fyrirhyggju fyrir sjómannastéttinni en þeir, sem í sjódómnum hafa setið. Ef þessir þm. þykjast geta upplýst eitthvað, og það mundi gleðja mig persónulega, ef þeir. gætu það, eiga þeir að snúa sér með það beint til sjódómsins. Ég ætla ekki að svara gífuryrðum þeirra um ástand þessara mála yfirleitt, en það get ég sagt, að um öryggisráðstafanir stendur engin þjóð, sem ég hef kynnzt, jafnframarlega og Íslendingar. Þessir menn þyrftu að læra betur. En þó að þeir sætu við í hundrað ár, mundu þeir aldrei skilja þetta, sem þeir þykjast nú þekkja bezt allra.



Herra forseti. - Ég er sammála hv. 8. þm. Reykv. um, að tilgangslítið sé að raða þetta á Alþ. En sá tónn, sem hann hafði, þegar hann hélt því fram, að fulltrúar sjómanna mættu ekki enn koma nærri rannsókn þessa máls, kom mér til að kveðja mér hljóðs. Hv. þm. Barð. hefur tekið réttilega fram, hve ósæmandi ummælin um sjódóminn voru, þar sem einmitt sitja valdir fulltrúar sjómanna, reyndir og kunnugir öllum hlutum, sem sjómennsku varða. Það er fjarstæða að greiða atkv. með því að taka málið af þeim og fá í hendur annarri sérstakri n. Það er ekki til þess ætlað að greiða fyrir, að sjómenn fjalli um þetta. Ég kann ekki við þær getsakir á Alþingi, að hér séu einhverjir menn, sem vilji ekki, að allt verði gert, sem unnt er, til að komast fyrir rætur málsins. Mér finnst þetta svo lítilmótlegur málflutningur, að mér leiðist að eiga orðastað við slíka menn. Ég tek það alls ekki til mín, er ég greiði atkv. með dagskránni, að ég sé með því að draga úr aðgerðum í öryggismálum. Ef hv. 8. þm. Reykv. hefði látið svo lítið að lesa alla 206. gr. í einkamálalögunum, þar sem ræðir um sjódóm, hefði hann getað séð, hve hlutverk sjódóms er viðtækt. Þar segir með leyfi hæstv. forseta: „Nú hefur skip farizt, beðið tjón eða lent í háska að öðru leyti, og her þá sjó- og verzlunardómi að rannsaka eftir föngum öll þau atriði, er máli skipta. svo sem um skip og útbúnað þess, farm, framferði skipstjóra og skipshafnar, hafnsögumanns o.s.frv.“ Það er sem sé auðsætt, að þau atriði, sem gripið er á, eru ekki tæmandi upptalning, heldur dæmi. Hver maður sér, að sjódómnum ber að rannsaka öll hugsanleg atriði og tilvik við sjóslysið. Þetta veit sjálfsagt hv. 8. þm. Reykv., en vill ekki skilja það eða vill ekki kannast við það. Í þessu máli ber að framkvæma eins ýtarlega rannsókn og framast er unnt. En sjódómurinn er skipaður hæfustu mönnum úr sjómannastétt og lögfræðingum, sem hafa, sinnt þessum málum um áratugi, og engin ástæða er til annars en þeir muni fá upplýst allt, sem hægt er að upplýsa.



Það hafa oft orðið hörmuleg sjóslys við Ísland áður en Þormóðsslysið. Nærri í hvert einasta skipti hafa borizt kvartanir frá hálfu sjómanna um, að tildrög slysanna væru ekki rannsökuð nóg. Það hefur verið skirrzt við að skipa sérstakar rannsóknarnefndir. Menn hafa í lengstu lög viljað komast hjá að ræða svona slys. Tilefnin hafa verið nógu mörg til að hefja rannsókn, en málin of viðkvæm til þess. Nú álitum við, sem fluttum þessa till., að almenningsviljinn væri orðinn svo sterkur, að honum ætti að hlýða og kanna málið til hlítar, - kröfurnar frá sjómanna hálfu voru almennar. Á síðasta fiskiþingi var m.a. samþ. till., sem við tókum í grg. og ég vil lesa með leyfi hæstv. forseta: „Að vegna sjóslysa, er iðulega koma fyrir, en orsakir eru ókunnar að, sé skorað á ríkisstj. að láta fram fara mjög ýtarlega rannsókn, ef ske kynni, að eitthvað upplýstist, er leiddi líkur að, af hvaða orsökum slysið hefði viljað til. Mætti þar meðal annars nefna, að rannsökuð yrðu skeyti, er farið hafa á milli útgerðarmanns og skipstjóra eða umboðsmanns skipsins um hleðslu í erlendri höfn, um hvaða miðum er fiskað á, hvaða siglingaleið er ráðin til að fara um, og yfirleitt allt, er að ferðum skipsins lýtur. Væri þetta gert, ekki sízt til þess að kveða niður ýmsar sögusagnir og getgátur, er ávallt ganga manna á milli um, af hvaða orsökum slysin hafa viljað til. Ef það kemur í ljós við rannsókn, að slysið orsakaðist af mistökum eða vanrækslu, þá sé frá því skýrt opinberlega, svo að það geti orðið öðrum til varnaðar.“ Mundi nú fiskiþingið hafa fundið ástæðu til að krefjast þessarar rannsóknar, ef rannsókn sjódómsins væri að þess áliti svo ýtarleg sem á yrði kosið? Það eru kannske óviðkomandi menn, sem þessu hafa ráðið? Ég held ekki. Það, sem við flm. erum hér að túlka, er ekkert annað en yfirlýstur vilji fjölda manna, sem þessi mál snerta mest. Hér er ekki lagt til að ganga fram hjá sjódómnum. Hann starfar eins og honum ber. Aðeins er um að ræða að setja n. með nokkru valdi til víðtækari rannsóknar og með það fyrir augum, ef brtt. hv. 8. þm. Reykv. verður samþ., að hún leggi fyrir ríkisstj. till. um breyt. á l. og reglugerðum varðandi öryggismál sjómanna og annarra sjófarenda eftir því, sem hún telur nauðsyn til hera. Ég get þess vegna ekki séð, hvaða ástarða er fyrir þm., sem hafa látið falla sérstaklega hörð orð út af þessari till. okkar, að reyna að koma. í veg fyrir, að slík n. sé skipuð. Og ég fæ ekki séð, þótt hv. þm. Barð. segist hafa betra vit á þessu öllu en t.d. ég, að till. spilli öryggismálunum, eins og þau eru, og ég efast ekki um og hef fyrir mér álit fjöldans, að skipaskoðunin á Íslandi megi við því að vera endurskoðuð. Þetta eru gömul og ný deilumál, og hafi þau sjaldan komizt inn á Alþ., er það af því, hve mjög menn hafa skirrzt við að ræða þau. Ég ætlaði ekki að taka til máls, ef hv. 10. landsk. og hv. þm. N.-Ísf. hefðu ekki gefið mér tilefni. Atkvæði munu skera úr.