Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram brtt. við þessa till. til þál. um athugun á hag togaraútgerðarinnar og raunar tvær, aðalbrtt. á þskj. 825, og er það nokkur umorðun á þáltill. Þessi till. mín miðast við, að það þurfi ekki sérstaklega miklar rannsóknir á hag togaraútgerðarinnar til þess að komast að niðurstöðu um, að það sé verulegra umbóta þörf. Ég held, að staðreyndirnar, sem blasa við okkur nú, tali það skýru máli, að raunverulega sé ekki höfuðatriðið í sambandi við afgreiðslu á svona stórmáli núna rannsóknin ein, heldur hljóti hitt að vera höfuðatriðið, að benda á úrræðin og verða sammála um þau. Þær staðreyndir t. d., sem blasa við okkur nú um hag togaraútgerðarinnar, eru, að tveir af togurum Bæjarútgerðar Reykjavíkur eru nú þegar bundnir, þ. e. fjórði hlutinn af togurum bæjarútgerðarinnar, þeirrar stærstu, sem til er í landinu, er þegar bundinn hér í Reykjavík. Ég býst ekki við, að það sé nokkur hv. þm., sem álítur, að Bæjarútgerð Reykjavíkur fari að binda sína togara, nema því aðeins að það sé af einhverjum ástæðum gersamlega óhjákvæmilegt. Hins vegar býst ég við, að það þyrfti ekki að spyrja nema framkvæmdastjórana í bæjarútgerðinni að því, hvaða togarar það séu sem stendur, sem borga sig bezt hjá henni. Ég býst við, að hún mundi samstundis svara, að það eru þeir, sem væru bundnir. Reikningslega séð eru það áreiðanlega þeir, sem borga sig bezt. Það er sem sé ekki nokkur efi á því, að það er tap á togaraútgerðinni og það mikið tap og vaxandi tap. Hins vegar blasir svo sú staðreynd við okkur, að sjómennirnir ganga í land og það fyrst og fremst vönustu sjómennirnir og reyndustu sjómennirnir og um leið dýrmætustu sjómennirnir, þannig að togararnir geta vart gengið, það er vart hægt að reka þá lengur, vegna þess að það vantar á þá sjómenn, íslenzka sjómenn. Og af hverju ganga sjómennirnir í land? Af því að launakjörin eru orðin gersamlega óviðunandi. Einmitt þegar togararnir eru reknir til þess að afla fisks til þess að vinna úr hér innanlands, þá eru launakjörin á þeim gersamlega óviðunandi, enda líka nú þegar samþ. af sjómannafélögunum að segja upp samningum, þannig að hafa það í hendi sér, í hvaða mánuði togararnir kynnu að verða stöðvaðir. M. ö. o.: Við stöndum frammi fyrir því, að annars vegar tapar togaraútgerðin, þannig að þeir, sem eiga togarana, treysta sér vart til að reka þá, og hins vegar eru sjómennirnir að ganga í land af togurunum vegna þess, að launakjörin á þeim eru gersamlega óviðunandi. Ég veit ekki, hvernig staðreyndirnar ættu að geta talað skýrara máli heldur en þessu um, hve gersamlega óviðunandi það ástand sé, sem nú er í málum togaraútgerðarinnar, og ég vil minna á það um leið, að það, að vélbátaútvegurinn gengur, stafar af því, að það er greiddur til hans styrkur frá almannafé, 80 millj. kr. á ári, og þessi styrkur hefur skapað þá hugmynd hjá sumum mönnum, að vélbátaútgerðin borgi sig eitthvað betur á Íslandi nú sem stendur heldur en togaraútgerðin, sem er náttúrlega algerlega rangt. Togaraútgerðin er rekin styrklaust, og jafnvel þótt tap á henni væri á árinu máske milli 20 og 30 millj., þá kostar hún almannafé miklu minna heldur en vélbátaútgerðin gerir núna. Hins vegar er með þessu ástandi í þjóðfélaginu, sem núna er, verið að skapa hringlandi vitlausa afstöðu hjá fólkinu almennt til þess gildis, sem togaraútgerðin hefur fyrir okkur, gagnvart því gildi, sem vélbátaútvegurinn hefur, og er ég þó ekki að lasta hann. Það er farið að tala um það nú, að togararnir borgi sig ekki. Það er farið að tala um það nú, að það sé bezt að hætta togaraútgerð á Íslandi. Það koma jafnvel í blöðum tilskrif frá mönnum um það, að það sé bezt að fara að selja togarana úr landi. Það er rétt eins og þjóðinni sé ekki enn þá orðið það ljóst, að togaraútgerðin er sá burðarás, sem á hvílir atvinnulíf Íslendinga, öll afkoma Íslendinga, allur íslenzkur ríkisbúskapur og öll sú lífsafkoma, sem vinnandi stéttirnar og almenningur ekki síður en borgarastéttin eiga við að búa á Íslandi. Ég þarf ekki nema að minna á eina einustu tölu í sambandi við það, sem oft hefur verið nefnd hérna áður. Það er sú gífurlega afkastageta, sem við Íslendingar höfum við okkar veiðar, okkar sjómenn afkasta meiru á mann á veiðum heldur en nokkrir aðrir sjómenn veraldarinnar. Eins og hv. þm. vita, þá er meðaltalið, að á hvern íslenzkan sjómann séu veidd 70 tonn af fiski. Næsta land, sem kemur á eftir, - ég býst við, að það sé Noregur, - er með 10 tonn af fiski á sjómann. Við erum sjöfalt hærri og langhæsta land veraldarinnar. Hvað er það, sem gerir það, að við stöndum svona hátt í þessu, að okkar afkastageta er svona mikil? Við skulum taka t. d. bezta togarann í ár. Afkastageta sjómannsins á honum er 230 tonn af fiski. Einn einasti sjómaður framleiðir það, og það er þessi háa framleiðslugeta sjómannanna á togurunum, sem gerir það að verkum, hvað meðaltalið verður hátt fyrir íslenzkan útveg í heild. Togararnir eru langsamlega afkastamestu tæki, sem við eigum á sjó og landi, og með því að fá okkur duglegu sjómönnum þessi tæki til þess að nota við okkar góðu fiskimið, þá getum við skapað þá lífsafkomu, sem til er á Íslandi. Það er nauðsynlegt, að menn geri sér þetta ljóst, og það væri nauðsynlegt, að fólkið almennt væri uppfrætt betur um þetta, þegar aðrir eins hlutir koma fram og þeir, að togaraútgerðin borgi sig ekki fyrir þjóðina og það sé bezt að fara að selja togarana úr landi eða leggja þeim. - togaraútgerðin, sem borgar sig bezt fyrir þjóðina. Þó að togaraútgerðin beri sig ekki fjárhagslega, þá ber hún allt okkar þjóðarbú uppi. Þetta er það, sem ég vildi undirstrika, og þess vegna geri ég það þarna að minni brtt., að þessi nefndarskipun sé miðuð við að aðstoða ríkisstj. við að leysa þessi vandamál, m. ö. o. ekki að setjast niður til þess að rannsaka og rannsaka og semja langa og stóra doðranta, sem þm. er úthlutað eftir nokkurn tíma og enginn þeirra síðan lítur í, heldur að aðstoðaríkisstj. við að finna nú þegar leiðir til þess að bjarga togaraútgerðinni og fara þær leiðir. Mér sýnist einmitt á till. hæstv. forsrh. og hæstv. ríkisstj., að meiningin hjá hæstv. ríkisstj. sé að reyna að skapa samstarf á milli allra flokka þingsins og ríkisstj. um þetta mál, og undir það vil ég taka, og við það miða ég líka þessa brtt., en bæti því aðeins við, að þessi n., sem kosin sé, eigi að vinna að því í samráði við ríkisstj. að gera tafarlausar ráðstafanir til þess að tryggja hallalausan rekstur togaraútgerðarinnar og að það fáist jafnan íslenzkir sjómenn til starfa á togaraflotanum. Síðan bendi ég á, eins og við höfum raunar áður gert og ég þarf ekki að ítreka sérstaklega. hvaða leiðir skuli fara, þ. e. lækkun á olíuverði, lækkun á bankavöxtum o. s. frv. Þessar leiðir liggja í augum uppi. Þær eru einu leiðirnar, sem hægt er að fara í þessu. Svo framarlega sem menn eru sammála hæstv. forsrh. um það, sem hann lýsti hér yfir fyrir nokkru, að það komi ekki til mála að fara að útbúa togaragjaldeyri og fella þannig gengið, þá eru þetta einu leiðirnar, sem hægt er að fara, að skera niður eitthvað af þeim gróða, sem einokunarvaldið í landinu hefur. Þetta einokunarvald er of þungt, það er of þungt á togurunum hjá togaraútgerðinni, og það er að drepa hana, og það er meira að segja bezt fyrir það sjálft, ef það á að lifa áfram að einhverju leyti, að togaraútgerðinni sé bjargað. Ég held þess vegna, að það verði að láta bæði bankana og olíuhringana, vátryggingarfélögin og önnur slík finna, að það verður að skera niður þann kostnað, sem allir þessir aðilar yfirleitt heimta núna af útgerðinni. Ég álít, að hættan, sem vofir yfir, sé sú, að nú þegar í maílok verði megininu af okkar togurum lagt. Það eru sum félög búin að segja upp yfirmönnunum á skipunum nú þegar. Undirmönnunum er hægt að segja upp, þ. e. hásetunum, með skömmum fyrirvara. Það er nú þegar búið að leggja tveimur af togurum Bæjarútgerðar Reykjavíkur. Fátæku bæjartogaraútgerðirnar úti um land berjast í bökkum. Það var ekki meiningin, þegar þessir togarar voru keyptir og þeim var úthlutað til bæjarútgerðanna úti um land til þess að skapa stórútgerð á stöðum, þar sem hún hafði ekki verið áður, að þetta endaði með því, að þessar bæjarútgerðir yrðu brotnar niður fjárhagslega, togararnir teknir af þeim og kannske seldir til einhverra og einhverra einkaaðila, en það er það, sem stefnir að, svo framarlega sem svona er haldið áfram eins og nú er. Það vofir yfir þjóðinni, að togararnir stöðvist, jafnvel að sú alda fari að rísa, að það eigi að fara að selja togarana úr landi; enn fremur að bæjarútgerðirnar, þetta mjög ánægjulega fyrirbrigði, sem skapazt hefur, og ein eftirtektarverðasta sjálfsbjargarviðleitni smábæjanna úti um land, - að þessar bæjarútgerðir verði brotnar fjárhagslega á bak aftur. Það er þetta, sem vofir yfir, ef ekkert er nú að gert. Ég álít þess vegna, að hér þurfi að gripa í taumana. Það sé ekki nóg, eins og hæstv. ríkisstj. leggur til, að n. aðeins athugi hag togaraútgerðarinnar og ef hún sjái ástæðu til að lokinni rannsókn, þá bendi hún á úrræði. Það, sem n. þarf að gera, er að vinna með ríkisstj. að því, að úrræðin séu framkvæmd nú þegar. Ég vil leyfa mér að vona, að hæstv. ríkisstj. og hv. þm. geti gengið inn á þessa aðalbrtt. mína. Hin brtt. á þskj. 535 er miklu smærri. Það er aðeins um, að 7 manna n. sé til vara. Það er að vísu ekki sérstaklega þýðingarmikið, getur þó verið þægilegt, en er að vísu líka hægt að framkvæma það máske án þess, að till. sé samþ. um það. Ég vil svo leyfa mér að vona, að hv. þm. geti fallizt á þessa brtt., og með því mundi þó vera skilizt þannig við þetta mál nú á þinginu, að það væri bent á úrræði og ríkisstj. og fulltrúum Alþ. raunverulega falið vald til þess að framkvæma þau úrræði. Þá mundi þingið sem sé skiljast vel við þessi mál. Hitt aftur á móti, að setja málið aðeins í n., það vitum við því miður venjulega hvað þýðir.



Ég vildi aðeins leyfa mér, herra forseti, að mælast vil þess við hv. 2. þm. Reykv., að hann taki aftur brtt. á þskj. 835 um skipun varamanna. Ef slík till. yrði hér borin upp og felld, þá mundi ég líta á það sem fyrirmæli Alþ. um það, að ekki væri heimilt að skipa varamenn, eða ekki væri heimilt að taka við öðrum en þeim, sem þingið kýs, í slíka nefnd. Ég geng hins vegar út frá því sem eðlilegum hlut, að ef einhver þeirra manna, sem kosnir verða nú á Alþingi, forfallast frá störfum, þá muni ég hlutast til um, að sá flokkur. sem þann mann hefur kosið, nefni annan mann í staðinn fyrir þann, sem þannig kynni að forfallast frá störfum. - Að öðru leyti vil ég ekki tefja umr. um málið. Ég held fast við þá till., sem ríkisstj. hefur borið fram og hér hefur verið rædd, og sé ekki ástæðu til að bæta við það.



Herra forseti. Með því að hv. flm. hefur alveg láðst að sýna fram á, hvernig á að ná saman endunum, ef uppfyllt er ákvæði till., þar sem ætlazt er til, að kostnaðurinn aukist eins mikið og sparað er á öðrum sviðum, þá sé ég ekki ástæðu til að samþ. till. og segi því nei.



Herra forseti. Ég tel engan veginn óhugsandi, að ýmislegt af því, sem talið er upp í þessari brtt., megi vera liður í þeim ráðstöfunum, sem þarf að gera eða gerðar kunna að vera. Á hinn bóginn álít ég, að á þessu stigi málsins beri ekki að sníða þeirri n., sem fær þetta mikla verkefni í hendur, neinn sérstakan stakk, og segi því nei við þessari brtt.



Herra forseti. Í till. þeirri til þál., sem hér liggur fyrir á þskj. 839 og flutt er af hv. þm. A-Húnv., hv. þm. Barð., hv. þm. A-Sk. og mér, er það lagt til, að Alþ. kjósi 7 manna nefnd til þess að endurskoða lög um kosningar til Alþingis og lög um sveitarstjórnarkosningar, en gildandi lög um þetta efni eru nr. 80/1942 og nr. 81/1936. Það hefur komið fram á þessu þingi, að margir hafa áhuga fyrir endurskoðun og breytingu kosningalaga, og eru áður komnar fram uppástungur um, að endurskoðunin verði falin sérstakri nefnd. Þar sem nú er komið að þinglokum, mun það að öllu athuguðu vera svo, að mestar líkur séu til, að till. um slíka endurskoðun nái fram að ganga í því formi, sem við nú flytjum hana. Í till. er gert ráð fyrir, að Alþ. kjósi sjálft nefndina á breiðum grundvelli og að henni verði eingöngu falið að endurskoða kosningalögin. Þar sem mjög er orðið áliðið þings, legg ég ekki til, að till. verði vísað til nefndar, en vænti þess, að henni verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr.



Herra forseti. Á þskj. 360 fluttum við 4 þm. till. til þál. um skipun nefndar til þess að gera tillögur um takmörkun á heimild stjórnmálaflokka til þess að nota fé í sambandi við kosningar og kosningaundirbúning. Þessari till. var vísað til hv. allshn. Sþ., og lagði hún til, að till. yrði breytt. Brtt. hv. allshn. var þannig, með leyfi hæstv. forseta, að fyrri málsgr. till. skyldi orðast svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að skipa eftir tilnefningu þingflokkanna 5 manna nefnd til þess að endurskoða lög um kosningar til Alþingis og til þess að athuga og gera tillögur um kjördæmaskipunina.“ Gerði hv. form. allshn., hv. 1. þm. Eyf. (BSt), glögga grein fyrir skoðun nefndarinnar á málinu og rökum hennar fyrir því að breyta till. í þetta horf. En nefndin var á einu máli um að mæla með samþykkt till. svo breyttrar. Nú brá hins vegar svo við, þegar till. var til umræðu á síðasta fundi í Sþ., að umræðum var frestað, en í þess stað var nokkru síðar útbýtt till. til þál. um kosningu nefndar til að endurskoða lög um kosningar til Alþ. og lög um sveitarstjórnarkosningar. Munurinn á þessari þáltill. og till. allshn. er sá, að í síðari þáltill. er gert ráð fyrir kosningu 7 manna nefndar, en í till. allshn. er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. skipi 5 manna nefnd eftir tilnefningu þingflokkanna. Að öðru leyti er ekki um efnismun á tillögunum að ræða. Ég tel að mörgu leyti eðlilegra að hafa þann hátt á, sem hv. allshn. lagði til að hafður væri, þ. e. a. s., að nefndin væri skipuð 5 mönnum aðeins og að allir flokkar þingsins ættu fulltrúa í þeirri nefnd. Þess vegna hef ég leyft mér ásamt þeim sömu mönnum og fluttu upphaflegu þáltill. um takmörkun á heimild stjórnmálaflokka til þess að nota fé í sambandi við kosningar og kosningaundirbúning að flytja brtt. við þáltill. um það, að hún verði orðuð eins og hv. allshn. hafði lagt einróma til, og vonum við, að þessi brtt. við þáltill. hv. þm. N-Þ. o. fl. hljóti stuðning, fyrst sú hugmynd, sem þar liggur til grundvallar, átti einróma fylgi í hv. allshn. Það er ástæðulaust að hafa nefndir fjölmennari en brýn þörf gerist, og það er eðlilegt, að allir flokkar þingsins geti látið skoðanir sínar í ljós í sambandi við þá endurskoðun, sem hér er lagt til að fari fram. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um málið til þess að verða ekki til þess að tefja þingstörf að nauðsynjalausu á síðasta starfsdegi þingsins.



Herra forseti. Ég get mjög stytt mál mitt, sökum þess að hv. 1. landsk. þm. (GÞG) hefur rakið gang þessa máls, sem ég hafði ætlað mér að víkja að. Það er borin fram þáltill. hér í hinu háa Alþ. um skipun nefndar til þess að endurskoða einn þátt kosningalaganna. Þeirri till. er vísað til allshn. þingsins, og hún gerir þá brtt., að n. sé falið það hlutverk að endurskoða öll kosningalögin til Alþ. og jafnframt að gera tillögur um kjördæmaskipun landsins, sem vitanlega er ekki hægt að breyta með einföldum lögum, en átti að vera til leiðbeiningar fyrir væntanlega stjórnarskrárnefnd, ef hún nokkurn tíma lýkur störfum. Eins og hv. 1. landsk. þm. tók fram, þá var allshn. með öllu óklofin í till. sinni um þetta mál. Einn nm. var ekki viðstaddur að vísu, eins og ég gat um í gærkvöld, þegar það mál var til umræðu, en að öðru leyti var nefndin óklofin, og áttu þó sæti í henni fulltrúar fjögurra flokka. Nú bregður svo við, að þessi till., sem nefnd er búin að athuga, er ekki einu sinni á dagskrá á þessum fundi, og þar með, að því er mér virðist, af forseta ákveðið, að hún komi tæplega til meðferðar framar. En í staðinn er lögð fram hér sérstök þáltill. um sama efni og ákaflega svipuð og brtt. allshn. var við hina till. Munurinn er sá, að í staðinn fyrir 5 manna nefnd, sem væri skipuð eftir tilnefningu allra þingflokkanna, komi 7 manna kosin nefnd, og svo er fellt niður, að þessi nefnd skuli athuga um kjördæmaskipun landsins. Þetta er breytingin. Raunverulega virðist breytingin vera aðeins sú, að minnsta stjórnmálaflokknum í þinginu er bolað frá að taka þátt í þessu starfi og að nefndin á ekki að fjalla neitt um kjördæmamálið. Ég ætla ekki að orðlengja þetta, en út af þessu vil ég segja það, að ég sé ekki, að þessi nýja þáltill. taki brtt. allshn. neitt fram. Að vísu mundu tveir stærstu flokkarnir í þinginu fá 2 menn hvor í þessa nefnd, en eins og ég tók fram í umræðunum um þá till., þá er það ekkert aðalatriði, hvort flokkur hefur einn eða tvo menn í nefnd, sem ekkert vald hefur, heldur á aðeins að gera till. Ég veit ekki heldur, hvort það er hyggilegt að ganga fram hjá því, ef menn eru ekki alveg horfnir frá því að setja nýja stjórnarskrá á næstu árum, að athugað sé um kjördæmaskipun landsins, því að á því atriði hefur það staðið, að ekki er þegar búið að ákveða nýja stjórnarskrá. Á hinn bóginn álít ég þó betra að fá þessa þáltill. samþ. heldur en ekki neitt, og ég mun að sjálfsögðu greiða atkv. með þeirri brtt. við þessa till., sem hv. 1. landsk. þm. boðaði, en að henni fallinni, og sjálfsagt má búast við, að hún falli, þá mun ég þó þrátt fyrir það, að mér finnst málatilbúnaðurinn einkennilegur, greiða atkv. með þeirri þáltill., sem fyrir liggur. Ég hef ekki séð ástæðu til að boða fund í allshn. út af þessari nýju till., þar sem henni hefur alls ekki verið vísað til nefndarinnar. Ég hef átt aðeins tal við suma af nefndarmönnum, en alls ekki alla, og ég veit ekki, hvernig þeir munu greiða atkv. um brtt., sem nú er lýst. En ef ekki liggur annað fyrir til atkv. að lokum heldur en sú þáltill., sem hér er til umr., þá hygg ég, að flestir nm. í allshn. muni greiða henni atkv.



Herra forseti. Þar sem ég er einn af flm. þeirrar þáltill., sem hér liggur fyrir, þá þykir mér ástæða til að segja örfá orð, einkum út af þeim ræðum, sem hér hafa verið haldnar. Það hefur komið í ljós að undanförnu smátt og smátt, að á okkar kosningalögum eru ýmsir gallar, sem nauðsynlegt er að leiðrétta. Skal ég nefna sem dæmi það, sem er mjög áberandi í sambandi við bæjar- og sveitarstjórnarkosningar, að þar getur hvort tveggja átt sér stað, nú á þessu ári, að talsvert miklum hóp af kjósendum er bægt frá því með lögum að taka þátt í bæjar- eða sveitarstjórnarkosningum, ef þeir hafa flutt á milli staða, og hitt getur líka átt sér stað, að aðrir kjósendur, sem hafa flutt á milli staða, geti kosið á tveim stöðum á sama árinu. Ég nefni þetta sem dæmi til sönnunar því, að það er nauðsynlegt að endurskoða okkar kosningalög, og er það í rauninni ekkert undarlegt, vegna þess að í aðalatriðum eru þau orðin fullra tuttugu ára gömul, en þetta er mikill lagabálkur og eðlilegt, að hann sé endurskoðaður nú. Hins vegar gat það orkað tvímælis, hvort það var nauðsynlegt að setja í þetta mþn. eða fela ríkisstj. að láta sína starfsmenn, stjórnarráðsstarfsmenn, framkvæma þessa endurskoðun fyrir næsta þing. En út af því, sem hér hefur komið fram hjá hv. 1. landsk. og hv. 1. þm. Eyf., þá vil ég segja það, að ég sé enga ástæðu til að vera að blanda saman þeim tveimur málum, sem hér er um að ræða, því að þetta er, eins og allir sjá, ný till. og stendur ekki í neinu sambandi við þá till., sem þeir aðallega ræddu. Hún var upphaflega flutt á allt öðrum grundvelli en hér er um að ræða, og inn í hana átti, bæði eins og hún var upphaflega og eins og henni var skilað frá allshn., að blanda endurskoðun á kjördæmaskipuninni, sem liggur fyrir nefnd, sem búin er að starfa í mörg ár, og virðist liggja beint fyrir að heimta, að sú n., sem er stjórnarskrárnefndin, skili áliti. Þau mál, sem þar er um að ræða, eru þess vegna alveg utan við það verksvið, sem hér er ætlazt til að þessi n., sem við flytjum hér till. um, eigi að fjalla um. Hitt má segja að sé kannske eðlilegur ágreiningur, varðandi skipun þessarar nefndar, hvort það skuli vera fleiri eða færri menn í henni, og eins hitt, hvort þeir skuli vera tilnefndir af þingflokkunum eða kosnir af Alþ. En okkur sýndist það nú, flm. öllum, að það væri eðlilegt að hafa á því þann sama hátt og venjulega hefur verið um milliþinganefndir, að þessi n. væri kosin hlutfallskosningu eftir venjulegum reglum hér á Alþ. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál, en vil leggja áherzlu á það, að hv. þm. séu ekkert að blanda saman hér þeim tveimur málum, sem hv. 1. landsk. lagði áherzlu á að blanda hér saman í sinni ræðu, og ég vænti þess, að hæstv. forseti geti séð svo til, að þessi till. geti gengið hér í gegn án þess að fara til n. Þetta er ákaflega einfalt mál, og þar sem nú er komið að þinglokum, þá er nauðsynlegt, að það séu hafðar hraðar hendur á því, ef menn ætlast til, að þessi till. nái hér samþykki.



Herra forseti. Ég var satt að segja dálítið hissa á því, þegar ég sá dagskrána fyrir þennan fund, að till. sú, sem var hér á dagskrá í gær, till. á þskj. 360, skyldi ekki vera á dagskránni, en nýlega fram lögð þáltill. um mjög skylt efni var hins vegar komin hér á dagskrána. Hv. 1. landsk. hefur rakið nokkuð forsögu þeirrar till., sem liggur fyrir á þskj. 360, og skal ég ekki endurtaka það, aðeins minna á, að sú till. fjallar, eins og hún er úr garði gerð frá hálfu allshn., í meginatriðum um sama efni og hin nýja þáltill., sem hér er til umræðu. Það er því mishermt hjá hv. þm. A-Húnv., að hér sé verið að blanda saman algerlega óskyldum málum. Það virðist a. m. k. auðsætt, að hin nýja þáltill. er borin fram fyrst og fremst í þeim tilgangi að gera óþarfa till. á þskj. 360 eða réttara sagt brtt. allshn. við þá till., og eina ástæðan, sem virðist liggja til þess, að þarna er komin fram ný till. um svo að segja sama efnið, þ. e. a. s. endurskoðun á lögum um kosningar til Alþingis, virðist vera sú, að það eigi að útiloka með hinni nýju till., að allir þingflokkarnir fái fulltrúa í þeirri nefnd, sem á að kjósa til þess að endurskoða kosningalögin. Það er a. m. k. ekki hægt að sjá, að tilgangurinn sé neinn annar. En í sambandi við þetta vil ég minna á það, að þetta er gagnstætt þeirri venju, sem hefur a. m. k. stundum verið látin gilda um hliðstæð mál, þegar átt hefur að endurskoða til að mynda stjórnarskrána. Ég veit ekki betur en að síðasta stjórnarskrárnefnd hafi verið þannig skipuð, að það hafi verið í hana tilnefndir 2 menn frá hverjum þingflokkanna.  Eins og hv. 1. landsk. lýsti hér áðan, höfum við hinir sömu þm. sem bárum fram till. þá, sem er á þskj. 360, leyft okkur að bera fram sem brtt. við þá till., sem hér liggur fyrir, alveg óbreytta brtt. hv. allshn., sem prentuð er á þskj. 503. Ég vil vænta þess, að hv. alþm. líti á þetta mál af fullri sanngirni og geti sætzt á þá afgreiðslu, að sú till. verði samþ. og þar með tryggt, að allir þingflokkar hafi aðstöðu til þess að koma að sínum skoðunum og sjónarmiðum í sambandi við þá endurskoðun á kosningalöggjöfinni, sem hér er fyrirhuguð.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta í ljós undrun mína yfir þeim óvenjulegu vinnubrögðum hæstv. forseta að taka ekki á dagskrá þessa fundar nál. allshn. um það mál, sem er í rauninni hið sama og hér liggur fyrir. Ég vil sömuleiðis taka undir þau ummæli, sem hér hafa fallið um það, að hér er um alveg óvenjulega afgreiðslu máls að ræða að því leyti, að till. kemur fram allsnemma á þinginu um, að gerðar séu ráðstafanir til þess að takmarka notkun fjár í kosningum. Allshn. Sþ. hefur haft málið til meðferðar á mörgum fundum. Hún hefur orðið sammála um að flytja brtt., sem mér skilst að flm. till. á þskj. 360 geti hið bezta sætt sig við, enda er þar um að ræða frjálslynda lausn á málinu. Þetta er býsna merkilegt af hæstv. ríkisstj., því að henni eigna ég till. á þskj. 839, sem hér er til umræðu, enda þótt hún sé ekki skráð sem flytjandi hennar. Það er ákaflega lítil víðsýni eða frjálslyndi, sem birtist í því, að fráleitt skuli þykja að afgreiða málið eins og allshn. óklofin hefur lagt til. Ég ætlaði mér, þegar ég bað hér um orðið í upphafi vega, að gera að mínum brtt. við þetta þær till., sem allshn. hafði gert, en lýsi nú stuðningi mínum við þær, þegar aðrir hafa orðið mér fyrri til að flytja þær, og vænti þess, að þær nái samþykki, fyrst hæstv. forseta þótti ekki ástæða til þess að láta þær koma hér til atkvæða sem sjálfstæðar till., eins og mér hefði þó virzt að sjálfsagt hefði verið, enda fráleitt að virða till. allshn. í málinu minna en þær till., sem eru mjög síðla fram komnar og fluttar af nokkrum þm. að því er virðist einungis til þess að koma í veg fyrir það með tilstyrk hæstv. forseta, að till. frá allshn. komi til atkvæða.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það mál. sem hér er til umræðu, svo furðulegt sem það er þó, bæði hv. 1. landsk. þm. og hv. 8. þm. Reykv. hafa gert það og sagt það, sem ég vildi segja í þessu máli. En það er aðeins lítið atriði, sem ég vildi skjóta hér inn í þessa umræðu. Brtt., sem hv. 1. landsk. þm. og fleiri flytja, er orðrétt till. í máli, sem áður hefur legið fyrir nefnd. Hins vegar hefur aðaltill., sem hér er til umr., ekki verið vísað til nefndar. Nú er það sýnilegt, að skipun 7 manna mþn. til að athuga þessi mál hlýtur að hafa talsvert mikinn kostnað í för með sér, og því tel ég, að samkvæmt þingsköpum ætti að vísa þeirri till. til nefndar milli umræðna, ef hún yrði samþykkt. Ég vil því gera það að till. minni, að svo framarlega sem brtt. verður felld, sem er raunverulega till. frá nefnd og hefur verið fjallað um í nefnd, þá verði aðaltill. vísað til hv. fjvn. á milli umræðna. Fleira en þetta ætlaði ég ekki að segja. Þó vil ég aðeins taka það fram, að mér þykir hafa orðið hér mikil skoðanaskipti á hv. Alþ. síðan í gær. Í gær var borin hér fram till. um það að fækka í mþn., sem var till. um að kjósa hér, mþn. í heilbrigðismálum. Það lá hér fyrir till. um að kjósa 5 manna mþn., og hið háa Alþ. sá ástæðu til að fækka þessu í 3 menn. Nú hefur þn. lagt til að kjósa 5 manna nefnd, en fram er komin á hinu háa Alþ. till. um að fjölga í þeirri n. upp í 7 menn. Ástæðan til þess að fjölga á í n. og kjósa hana með þeim hætti, sem nú er lagt til, er aðeins ein, sú að útiloka einn þingflokkinn, nefnilega Þjóðvarnarflokk Íslands, frá því að eiga fulltrúa í nefndinni. Ég skil það mætavel. að hv. stjórnarflokkar kjósa það fremur að hafa fulltrúa frá Alþfl. og Sósfl. í n. með sér, en vilja losna við Þjóðvfl. og hafa nefndina fjölmennari og fórna meira fé úr ríkissjóði til þess eins. En einhvern veginn kann ég nú samt ekki við þessa aðferð, allra sízt þegar hv. þm. stjórnarflokkanna, eins og hv. 1. þm. Eyf. (BSt), frsm. allshn. hér í gær, lýsti afstöðu sinni til þessa máls og rökum fyrir því, að það væri eðlilegt og sjálfsagt, að allir þingflokkarnir ættu mann í slíkri nefnd sem þessari, og færði þar m. a. fram sem rök, að í stjórnarskrárnefndinni svo kölluðu voru þingflokkarnir jafnréttháir, a. m. k. um eitt skeið.



Herra forseti. Út af því, að hér hefur komið fram frá hv. flm. till. á þskj. 360, að hér væri um sama mál að ræða, vil ég aðeins leyfa mér að benda hæstv. forseta á, að ef till. hv. allshn. yrðu samþ. sem brtt. við aðaltill. á þskj. 360, þá mundi ég a. m. k. krefjast þess, að það yrði úrskurðað af hæstv. forseta, hvort ekki væri um nýtt mál að ræða. Í upphafi er borin fram hér till. um að rannsaka mútur í kosningum og lögð megináherzla á það, enda höfuðatriðið í till. á þskj. 360. Nú hefur allshn. breytt þeirri till. og gerir það að höfuðatriði að rannsaka kjördæmaskipunina, en fellir í burt meginatriði úr till. á þskj. 360. Betur er nú varla hægt að löðrunga hv. flm. heldur en hv. n. hefur gert með nál. sínu, því að þar er alveg þurrkað út meginatriði till. og þar með að áliti n. sýnt fram á, að slíkar fullyrðingar hafi ekki verið annað en fleipur í hv. þm. og sé engin ástæða til að taka slíkt upp, hvorki í nál. né í till. Hér er því vissulega um allt annað mál að ræða og það svo, að hér er enginn skyldleiki á milli. Sama má segja um þá till., sem hér er til umr. Úr henni er fellt alveg í burtu að rannsaka eða gera till. um kjördæmaskipunina, eins og hv. þm. A-Húnv. hefur bent á. Það er þar því enn um allt annað mál að ræða heldur en það mál, sem hv. allshn. hefur lagt til að afgreitt yrði. Þess vegna undrar mig mjög, þegar nú hv. 1. flm. till. á þskj. 360 tekur upp till. úr nál. við allt annað mál og óskar eftir að henni sé hnýtt aftan í það mál, sem hér um ræðir. Þó að till. sú, sem hér um ræðir, verði samþ. óbreytt, þá útilokar það ekki, að till. á þskj. 360 komi til atkv. og Alþ. segi um það, hvort það vill láta rannsaka, að hve miklu leyti einn eða annar flokkur hefur haft í frammi mútur í sambandi við kosningar, því að það er höfuðatriði þeirrar till. Og mér þykir ákaflega lítið leggjast fyrir kappann, ef hv. 1. flm. og allir hinir, sem með honum eru, sætta sig við það, að ekki sé efnislega rannsakað það atriði, sem þeir þóttust vera vissir um að Alþ. mundi samþykkja. Út af hinu atriðinu, að ranglátt sé og ólýðræðislegt að leyfa ekki öllum flokkum að eiga sæti í þeirri nefnd, sem á að endurskoða kosningalöggjöfina, vil ég leyfa mér að benda á, að Sósfl. á Alþ. er þríklofinn; hann hefur hér 6 menn undir nafninu sósíalistar, hann hefur einn mann utan flokka, og hann hefur 2, sem ganga hér undir fölsku nafni. Hvaða heilindi væru í því eða lýðræði að leyfa slíkum flokki, sem kannske skipuleggur sjálfur sinn klofning þannig fyrir kosningar, að fá 3 fulltrúa, en lofa svo ekki stærsta flokki þingsins með 21 fulltrúa að hafa nema einn? Ég held, að þessi hv. þm. hafi ekki athugað nægilega vel, hvað hér er að gerast í þessum málum. Ég vil svo aðeins að síðustu benda á, að auk þeirra agnúa, sem hv. þm. A-Húnv. gat um áðan á kosningalöggjöfinni, þá er mér kunnugt um, að fjöldamargir oddvitar í sveitum landsins hafa óskað eftir því, að endurskoðuð yrðu lögin um sveitarstjórnarkosningarnar. Það er svo nú, að það er ekki hægt að kjósa neina varahreppsnefndarmenn í þeim hreppsnefndum, þar sem ekki er kosið eftir listum. Ef einn af þeim þremur, eins og þeir eru venjulega, fellur frá, þá eru engir varamenn. Þá verður kosning að fara fram að nýju, því að hæstv. ráðuneyti hefur úrskurðað, að þessu sé ekki hægt að breyta nema því aðeins að breyta lögunum. Það er m. a. ein ástæðan fyrir því, að við óskum eftir því, að lögin í heild, bæði lögin um alþingiskosningar og sveitarstjórnarkosningar, verði endurskoðuð.



Herra forseti. Ég held, að það megi endalaust deila um það, þegar till. eða frv. er breytt verulega, hvort það sé nýtt mál eða ekki. Það hefur víst tvisvar verið úrskurðað, eftir að breytingar hafa verið gerðar á máli, að þetta væri orðið nýtt mál, en meðferð þess máls eftir það hefur orðið að hreinni vitleysu. M. a. hefur slíkt mál, sem kallað var nýtt mál, verið tekið til umræðu í eitt skipti, án þess að nokkur væri flm. þess nýja máls. svo að ég held, að það fái ekki staðizt hjá hv. þm. Barð., að allshn. þingsins hafi með sinni till. gert till., sem fyrir lá, að nýju máli. Hv. þm. heldur því fram, að meginatriðið í till. hafi verið endurskoðun á ákvæðum um mútur í kosningum. Það var nú ekki orðað svo í tillögunni, heldur misnotkun fjár. Misnotkun fjár í kosningum getur verið fleira en beinar mútur. En till. var líka um það að skipa mþn. til þess að athuga þann hátt kosningalaganna, sem um þetta fjallar. Það má því líta svo á, að till. um skipun n. hafi verið annað meginatriðið. Allshn. lízt, að það sé réttara að fara ekki nánar út í það, hvaða verkefni mþn. eigi að hafa, heldur eigi hún að endurskoða öll kosningalögin. Það er vitanlega sama málið. Sú nefnd gat auðvitað og átti alveg eins að taka þann kafla kosningalaganna til athugunar, sem fjallaði um óleyfilegan kosningaáróður, eins og önnur atriði kosningalaganna. Þess vegna var þetta vitanlega alveg sama málið, þó að till. allshn. hefði verið samþykkt við þá till., sem hún hafði til meðferðar. Ég fæ ekki betur séð en að þó að þessi till. sé tekin upp sem brtt. við þá till., sem hér liggur fyrir, þá sé það líka sama málið og enn fremur sama málið, því að þessi till., sem fyrir liggur, er ekki um annað en það að skipa mþn. eða kjósa mþn. til þess að endurskoða kosningalög til Alþ. og kosningalög bæjar- og sveitarstjórna. Þó að það komi fram brtt. um það, hvernig n. skuli vera saman sett, er það auðvitað fjarstæða að láta sér detta í hug, að það sé annað mál fyrir það, þó að brtt. allshn. væri nú samþ. sem brtt. við þá till.. sem fyrir liggur. Till. sú, sem allshn. fjallaði um, og till. sú, sem hér liggur fyrir, eru í raun og veru um sama málið, þótt þær tvær till. séu ekki sama þingmál, en það er vitanlega að mínu viti alveg heimilt að bera upp hvaða brtt. sem er innan ramma þeirrar till., sem fyrir liggur.



Herra forseti. Ég vil taka algerlega undir þau ummæli hv. 1. þm. Eyf., að í brtt. hv. allshn. hafi það alls ekki falizt, að um nýtt mál væri að ræða. Till. hennar var um endurskoðun kosningalöggjafarinnar eins og upphaflega till. Sú endurskoðun, sem nefndin gerir ráð fyrir, var aðeins víðtækari en sú, sem gert var ráð fyrir í upphaflegu till. Hv. þm. Barð. kom upp um það í ræðu sinni áðan, að honum hefði verið meinilla við þá till., sem við fjórir þm. fluttum á þskj. 360, fór um hana heldur óviðurkvæmilegum orðum og sagði, að hún fjallaði um mútur í kosningum. Ég skal ekki við þessar umr. og á síðustu klukkustundunum, sem þingið starfar. verða til þess að vekja hér upp illdeilur, en ekki finnst mér það samt sem áður gott fyrir hv. þm., að hann skuli koma jafngreinilega og hann gerði upp um það, að honum er í nöp við það, ef sett væru ákvæði í kosningalög, sem takmarka heimild manna og flokka til þess að nota fé í kosningum. Um ástæður til þess, að þessi hv. þm. tekur sér þetta svo sérstaklega nærri, skal ég ekki fjölyrða. Ég vildi aðeins leggja á það áherzlu, að ég lít á þá till., sem borin hefur verið fram á þskj. 839, sem till. til þess að leysa mörg mál, sem fyrir þessu þingi hafa legið. Við þm. Alþfl. í hv. Nd. fluttum, svo sem kunnugt er, frv. um breytingu á kosningalögunum, þar sem gert er ráð fyrir heimild til kosningabandalaga. Þm. Þjóðvfl. hafa flutt frv. um breytingu á ýmsum atriðum kosningalaganna. Og á þskj. 360 er till. um það að skipa n. til þess að fjalla um vissan þátt kosningalaganna, þ. e. a. s. ákvæði, sem þegar eru í þeim og fjalla um misnotkun fjár í kosningum, og átti n. sérstaklega .að athuga, hvort ekki væri hægt að gera þau ákvæði víðtækari en þau eru núna til að tryggja betur en gert er, að ekki komi til misnotkunar í þessu sambandi. Ég lít þannig á, að till. á þskj. 839 frá hv. þm. N-Þ. o. fl. sé afgreiðsla á þessum málum öllum, og tel sjálfsagt, ef þessi till. verður samþ. og n. verður kosin, að hún athugi alveg sérstaklega þau frv. og þær hugmyndir, sem felast í þessum málum, sem þegar liggja fyrir hinu háa Alþ., og auk þess auðvitað öll önnur atriði í kosningalögunum, sem n. kann að þykja ástæða til þess að fjalla um. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um málið, þótt tilefni hefði verið til þess, til þess að eyða ekki dýrmætum tíma þingsins á síðustu stundum þess.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson,): Herra forseti. Í nótt hafði engin till. komið fram um að láta þetta mál ganga til n., og voru þó allmargir, sem höfðu kvatt sér hljóðs. Nú hefur orðið samkomulag um það til þess að greiða fyrir afgreiðslu málsins að leggja til að vísa því til hv. utanrmn., og geri ég það hér með, en ég vil taka fram, að það er tryggt, að hún mun skila áliti. Það er ekki til þess að koma málinu fyrir kattarnef með því móti, þar sem ætlunin er og það er fyrir fram tryggt, að hún mun þegar halda fund í kvöld og skila áliti, áður en of seint verður til afgreiðslu málsins.