Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed., þar sem ég ætla, að það hafi verið samþ. samhljóða. Eins og kunnugt er, hafa Sameinuðu þjóðirnar mjög takmarkaða getu til þess að fylgja eftir till. þeim, sem þar eru samþykktar. En einn möguleikinn til þess að gera þetta er sá að samþykkja refsiaðgerðir á þá, sem ekki vilja hlíta þessum samþykktum. Það er nú ekki oft, sem þetta kemur fyrir, og er raunar í fyrsta sinn framkvæmt fyrir tveimur árum, þegar Öryggisráðið samþykkti, að þessum refsiaðgerðum skyldi beitt gagnvart Suður-Rhodesíu vegna þess ástands, sem þar hafði skapazt. Öryggisráðið gerir samþykkt um þessar refsiaðgerðir, og þær eru skuldbindandi fyrir öll aðildarríki samtakanna. Hins vegar er ekki hægt á þeim vettvangi að samþykkja fyrirmæli til einstaklinga í aðildarlöndunum, heldur verður viðkomandi ríki að sjá um, að einstaklingarnir hlíti þeim fyrirmælum, sem Öryggisráðið samþykkti. Efni þessa frv. er að heimila ríkisstj. að gera þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar kunna að vera til þess að framfylgja þeim ákvörðunum, sem Öryggisráðið tekur í þessu sambandi, og gera ríkisstj. hér kleift að gefa út fyrirmæli til allra einstaklinga þjóðarinnar um það að hlíta þessum fyrirmælum. Þessar refsiaðgerðir eru venjulega á þann hátt, að það er sett viðskiptabann á það ríki, sem um er að ræða, annaðhvort takmarkað eða algert. Í þessu tilfelli hefur það verið takmarkað, þannig að ákveðnar vörur er bannað að kaupa frá þessu landi og eins bannað að flytja þangað aðrar tilteknar vörur. Ég þarf ekki að útskýra þetta nánar. Þetta er mjög einfalt mál. Í hv. Ed. var þessu frv. vísað til hv. allshn., og ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að þessu frv. verði hér einnig vísað til þeirrar nefndar.

forseti (SB): Forseta hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 23. nóv. 1968. Þar sem ég vegna sérstakra anna mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 2. varamaður landsk. þm. Alþb„ Ragnar Arnalds lögfræðingur, taki sæti á Alþingi í forföllum mínum. Eðvarð Sigurðsson, 2. landsk. þm.“ Kjörbréf Ragnars Arnalds hefur áður verið rannsakað, og býð ég hann velkominn til setu í hv. þd.



Herra forseti. Ég þarf ekki að fylgja þessu frv. úr hlaði með löngu máli. Frv. gerir ráð fyrir þeirri breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt, nr. 55 frá 1964, að við 13. gr. bætist nýr liður um, að draga skuli frá launatekjum 15%, áður en skattur er á þær lagður. Þessi frádráttur mundi einnig ná til útsvarsálagningar, þar sem lagaákvæði um útsvör gera ráð fyrir því, að þau séu lögð á hreinar tekjur. Tilgangurinn með þessu frv. er, að launþegar fái sérstakan skattfrádrátt, er jafni nokkuð metin vegna þess, hve misvel tekjur koma til skila. Það er sama reynslan alls staðar, að erfitt er að varna því, að undan sé skotið tekjum við skattlagninguna. Fyrirmyndina að þeirri breytingu, sem hér er lagt til, að gerð verði á skattal., er að finna í danskri skattalöggjöf, sem gerir ráð fyrir, að launþegar megi draga tiltekna fjárhæð, sem nú er 800 danskar kr., frá tekjum, áður en skattur er á þær lagður, og var sá frádráttur rökstuddur með því, að rétt væri að jafna aðstöðu launþega og annarra gjaldenda með þessum hætti þar. Skattundandráttur hefur löngum verið landlægur hér á landi, og skal ég ekki um það segja, hvort ástandið nú er betra eða verra í þessum efnum en oft áður. En ég hygg, að enginn neiti þeirri staðreynd, að þetta vandamál er mikið og veldur því, að opinber gjöld koma óeðlilega þungt niður á þeim, sem minni möguleika hafa en aðrir til þess að draga tekjur sínar undan sköttum. Vissulega eru í öllum stéttum og starfsgreinum til menn, sem alls ekki kemur til hugar að nota sér möguleika, sem þeir hafa til undandráttar frá sköttum, og engan veginn skal felldur dómur um siðferði manna eftir stéttum í skattamálum. En aðstæðurnar eru einfaldlega þær, að sérstaða launþega er sú, að ekki einasta hann sjálfur telur fram tckjur sínar til skatts, heldur ber vinnuveitandanum einnig að tíunda launagreiðslurnar til skattyfirvalda, og þegar á heildina er litið, koma því launatekjur vel til skila við skattlagningu. Í skattal. er að finna ákvæði, sem eðlileg verða að teljast við frádrátt á ýmsum kostnaðarliðum í sambandi við atvinnurekstur o. fl., ef rétt væri fram talið, sem áreiðanlega eru mjög misnotuð til þess að ná fram hærri frádrætti og þar með lægri skattheimtum tekjum en ella. Það eru þannig vafalaust margar leiðir, sem notaðar eru til skattundandráttar, aðrar en sú að telja beinlínis fram lægri tekjur en til hafa fallið. Ég er ekki í vafa um, að það er vilji mjög margra, að unnt sé að ná sem beztum árangri í eftirliti með skattframtölum, og í raun réttri sé það einnig svo með velflesta menn, að þeir telji það eins konar nauðvörn gegn ofsköttun að nota sér allar tiltækar aðferðir til þess að komast hjá greiðslu lögboðinna gjalda. Samt sem áður tekst ekki að uppræta þetta, og afleiðingin er sú, að aðrir verða að greiða þann hluta gjaldanna, sem þeim ber að greiða, sem undan drógu. Hér sem í öðrum efnum þýðir ekki annað en horfast í augu við staðreyndirnar, og með tilliti til reynslu annarra þjóða er þess varla að vænta, að við náum fullum árangri í eftirliti með framtölum og innheimtu skatta. Þess vegna finnst mér sanngjarnt að fara inn á þá braut, sem Danir hafa farið í þessum efnum, og veita launþegum sérstakan frádrátt til að jafna hér nokkuð metin. Frádráttarupphæðin er matsatriði. Í Danmörku hefur þetta verið ákveðin föst tala, en með frv. þessu hef ég lagt til, að ákveðinn hundraðshluti verði dreginn sérstaklega frá launatekjum, áður en skattur er á þær lagður. Og með tilliti til þess, að ætla má, að undandráttur sé hér verulegur, legg ég til, að þessi frádráttur verði ákveðinn 15%. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Með frv. þessu er lagt til, að gerð verði sú breyting á skattal., að launamönnum verði heimilað að draga 15% af launatekjum sínum, áður en skattur er á þær lagður. Launamenn eru margir hér á landi. Það er fjölmennur hópur og stækkandi, og það er mislit hjörð. Þar er allt frá smádrengjum, sem nefndir eru sendisveinar, og upp í sendiherra og fjöldinn þar á milli í ótal þrepum launastigans. Ég hef reynt að gera mér nokkra grein fyrir því, hver áhrif þetta frv. mundi hafa á skattgreiðslur manna, ef það yrði samþ. Verkamaður hér í Reykjavík í verkamannafélaginu Dagsbrún, sem vinnur 8 stundir á dag alla virka daga ársins, mun nú hafa samkv. lægsta taxta Dagsbrúnar um það bil 120 þús. kr. í tekjur yfir árið. Ef hann er kvæntur, þótt barnlaus sé, borgar hann engan tekjuskatt. Hann mundi því ekki hafa neitt upp úr þessu. Kennarar eru fjölmennir hér á landi. Barnakennarar eru flestir í 16. launaflokki. Menn í þeim flokki eftir 5 ára þjónustu fá útborgað nú í desember að frádregnu lífeyrissjóðsgjaldi rúmlega 14300 kr. á mánuði, sem gerir um 172 þús. kr. yfir árið. Kvæntur kennari borgar af þessum launum um 2500 kr. í tekjuskatt. Hafi hann eitt barn á framfæri, verður tekjuskattur hans rúmlega 600 kr., en enginn, séu börnin fleiri. Ekki hefur hann mikið upp úr því, þó að þetta frv. verði samþ. Má raunar segja, að það sé ekki neitt. En þá er að litast um ofar í launastiganum. Ég sá tekjuskattsgreiðslur 5 manna í skattskrá Reykjavíkur fyrir árið 1968 og reiknaði út skattskyldar tekjur þeirra eftir skattinum. Af skattskránni verður ekki séð, hvað mikið af tekjunum er launatekjur. En við útreikning minn gerði ég ráð fyrir, að allar skattskyldar tekjur þessara fimmmenninga væru launatekjur og kæmu því undir frádráttarregluna samkv. frv. Nú skal að vísu viðurkennt, að margir launamenn hafa einhverjar tekjur samkv. skattaframtali til viðbótar launatekjunum. T. d. er þeim, sem búa í eigin húsum, reiknað nokkuð til tekna fyrir afnot af húsnæðinu. En á móti kemur ýmiss konar frádráttur, áður en skattur er á lagður, svo sem fyrning og viðhald húseignar, vaxtagreiðslur hjá þeim, sem eitthvað skulda, tryggingargjöld og greiddur eignarskattur og eignarútsvar. Ég hygg því, að með reikningsaðferð minni sé hagnaður þessara manna af skattalagabreytingu samkv. frv. frekar of lágt metinn en of hátt. Og hvað kemur þá út úr dæmum mínum? Fyrst skal frægan telja einn ráðh., sem ég nafngreini þó ekki. Ég fékk það út, að ef ákvæði frv. hefði verið komið í lög við skattálagningu á þessu ári, hefði ráðh. fengið 19800 kr. afslátt frá tekjuskatti sínum. Næst er það bankastjóri. Sá hefði fengið afslátt af tekjuskatti, sem mér reiknast til, að nemi 24800 kr. um það bil. Og sá þriðji, sem ég athugaði, er starfsmaður við eina ríkisstofnun. Sá hefði líka fengið 24800 kr. afslátt af skattinum, eins og bankastjórinn. Svo tók ég tvo forstjóra heildsölufyrirtækja. Þeir menn, sem áður voru nefndir heildsalar, eru nú undantekningarlítið komnir í hóp launamanna. Svo að segja öll heildsölufyrirtæki eru rekin af félögum, aðallega hlutafélögum. Forstjórar þeirra, sem oft eru hluthafar í félögunum, eru launamenn í þjónustu fyrirtækjanna. Ég reikna út hlunnindi tveggja slíkra samkv. frv. Annar mundi græða rúmlega 19 þús. á frv., en hinn um 17 þús. En með þessu er sagan ekki nema hálfsögð og þó líklega tæplega það. Samkv. frv. eiga þeir líka að fá afslátt á tekjuútsvörunum, og ég geri ráð fyrir, að hann yrði í flestum tilfellum meiri en á tekjuskattinum. Það mundu því verða milljónatugir, sem hátekjumenn fengju í afslátt af opinberum gjöldum, ef frv. væri samþykkt. Við athugun á þessu frv. er þannig ljóst, að með því er ekki stefnt að því að létta þeim róðurinn, sem erfiðastan hafa barninginn, heldur er stefnt að því að veita þeim, sem betur mega. Vilji menn hlaupa undir baggana hjá þeim, sem hafa erfiðasta aðstöðu, er það ekki ráðið að lækka tekjuskattinn, því að það snertir þá ekki. Betra væri fyrir þá, að söluskatturinn væri lækkaður, sem hvílir þungt á almenningi, og aðstöðugjöldin, sem leggjast ósanngjarnlega á fólk víða um land. Það er einnig þörf á því að létta skatta á atvinnufyrirtækjum. Það er nú þannig, að þó að hæstv. ríkisstj. hafi síðasta áratuginn alltaf talið sig vera að koma atvinnuvegunum á heilbrigðan grundvöll, þá er ástand atvinnufyrirtækjanna þannig yfirleitt, að hagur þeirra er harla bágborinn. En það verður ekki greitt fyrir þeim fyrst og fremst með því að lækka tekjuskattinn, því að hann er ekki tilfinnanlegur á félögum. Flest eru þessi atvinnufyrirtæki rekin af félögum. En það eru aðrir skattar, sem þyrfti að létta af þeim. Það eru ýmsir sérskattar, sem hrúgað hefur verið á atvinnureksturinn á undanförnum árum. Þannig er það ýmislegt á skattamálasviðinu, sem þarf að lagfæra, en ég tel það ekki mest aðkallandi verkefni, eins og nú er ástatt, að lækka skatta á hátekjumönnum, eins og stefnt er að með þessu frv.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. v, kom hér og nefndi nokkur dæmi í sambandi við þetta frv. og bar þá mjög fyrir brjósti, að mér skildist, atvinnufyrirtækin í landinu og aðstöðugjöld þeirra og nauðsyn á að lækka skatta á atvinnufyrirtækjum. Hann kom inn á það í leiðinni, að þetta frv. mundi ekki vera til björgunar lægst launuðu mönnunum, heldur verða nokkuð til hagsbóta og aðallega, að því er hann taldi, hátekjumönnum í þessu þjóðfélagi. Hann nefndi nokkur dæmi og nokkuð, verð ég að segja, áróðurskennd. Hann sleppti t. d. alveg að nefna tölur í sambandi við útsvörin, en ég get bent hv. þm. á það, að þetta kemur nokkuð til tekna líka hinum lægst launuðu einmitt í sambandi við útsvörin, þó að þeir séu tekjuskattslausir, eins og hann benti hér á. Starfsmaður með tekjur í 5. flokki ríkisstarfsmanna, t. d. eins og byrjunarlaunin eru þar, tæplega 105 þús. kr., mundi losna algerlega við skatt, en hefur á annað þús. kr. í skatt eftir núgildandi reglum. Það er að vísu ekki mikið hjá manninum, sem hefur byrjunarlaunin, eða tæp 105 þús. kr., hann mundi losna við að borga 1310 kr. í skatt, hjón með 2 börn. Verkamaðurinn hjá ríkinu, sem kominn er í hámarkslaun eftir 12 ár, hefur 129312 kr. og borgar nú 4160 kr. í útsvar, og þó að þetta sé ekki há tala, þá finnst mér full ástæða til þess að taka það til athugunar að afnema þennan skatt á honum. Starfsmaður t. d. í 15. launaflokki hefur í byrjunarlaun 148752 kr. og útsvarið á honum núna er 7280 kr. Sá, sem kominn er í hámarkslaun í þessum flokki, hefur tæpar 180 þús. kr., og útsvarið á honum er nú 12220 kr., ef miðað er við hjón með 2 börn. Ég get ekki verið sammála hv. 1. þm. Norðurl. v. um það, að það sé engin ástæða að gera neitt fyrir þetta fólk. Starfsmaður í 20. flokki hefur 184500 kr. í byrjunarlaun og útsvar hans er 12680 kr. Hámarkslaun þessa manns væru 223 þús. kr. og tekjuskattur 3372 kr., og útsvar 20640 kr. Ég held, að varla geti hér verið um hálaunamenn að ræða að dómi flestra manna, en e. t. v. álítur hv. 1. þm. Norðurl. v., að sá maður, sem hefur núna í byrjunarlaun 184 þús. og 223 þús. kr. í hámarkslaun, sé í hópi hátekjumanna. Hann var það fyrir stríð, maður, sem var með þessar tekjur að tölu. Hann hefur verið hátekjumaður fyrir stríð, en síðan eru liðnir nokkrir áratugir, og ég vildi benda hv. þm. á, að þróunin hefur orðið nokkuð ör í sambandi við verðbólguna, og ég vildi benda honum á, að það er nauðsynlegt að taka tillit til hinna háu talna, sem eru á ferðinni í þjóðfélaginu í dag. Það er ekki nóg að einblína á tölurnar. Til styrktar þessu vil ég benda á framfærsluvísitöluna og tekjur vísitölufjölskyldunnar, hvernig þetta kemur út með samanburði við vísitölufjölskylduna, en það er fjögurra manna fjölskylda, sem þar er reiknað með. Í dag með vísitölunni, sem verður 1. des., og miðað við þann vísitölugrundvöll, sem tekinn var í gildi 1. jan. s. l., má reikna með, að vísitölufjölskyldan þurfi 290 þús. kr. til þess að framfæra sig. Þessar tölur, sem þarna er miðað við, eru ekki neinar tilbúnar tölur, heldur er hér byggt á búreikningum, sem hagstofan fékk yfir 100 manns til að halda á árunum 1964 og 1965, og það er þess vegna reynslan af útgjöldum fjölskyldunnar, sem þarna talar, en ekki tilbúningur. Og þarna er ekki reiknað með húsaleigu, sem er reiknuð í vísitölunni eins og hún er 40 þús., en allir vita, að er a. m. k. helmingi hærri. Mér finnst það ákaflega einkennilegt, að þm. skuli koma hér og halda ræðu, sem gæti bent til þess, að verið væri hér að tala máli hátekjumanna, þegar launakjör t. d. opinberra starfsmanna eru þannig, sem ég hef bent á, miðað við vísitöluna. Það er sjálfsagt góðra gjalda vert hjá þessum hv. þm. að vilja styðja atvinnurekendur í sínu heimahéraði og annars staðar, en ég held, að hann ætti að endurskoða sínar tölur í sambandi við launamenn og reyna að rumska við og lifa í nútímanum heldur en koma eins og maður, sem ekki hefur lifað í nokkra áratugi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt 2. þm. Reykn. að flytja hér frv. til l. um tímabundinn greiðslufrest á skuldum útgerðarmanna og útgerðarfyrirtækja og vinnslustöðva sjávarafla til undirbúnings breytinga lausaskulda í föst lán og ef til vill skuldaskila. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að útflutningsverðmæti sjávarafurða hefur lækkað mjög síðustu tvö árin. Þetta snertir hag allrar þjóðarinnar, en það er ljóst, að þyngstu áföllin koma á þá, sem starfa við fyrirtæki, sem annast þessa framleiðslu. Að nokkru leyti kemur þetta fram á tekjum sjómanna, en að langmestu leyti bitnar þetta á afkomu fiskvinnslustöðva, báta og togara. Ég veit, að það er alls ekki upplýst, hversu mikið tapið verður hjá þessum fyrirtækjum á þessu ári, en ef maður lítur á, hvað útflutningsverðmætið hefur lækkað mikið, er ljóst, að það getur tæpast orðið minna en einn milljarður eða eitthvað nálægt því, jafnvel þó að afskriftir væru ekki reiknaðar. Ég hygg, að það hafi verið gert yfirlit yfir þetta í ágúst í sumar af stofnunum ríkisstj., sem hún hefur til að athuga þessi efnahagsmál. Ég hef fengið að sjá eitt eintak af þessu, - ég vil taka það fram, að ég hef ekki fengið að sjá það hjá neinum þm., ég fékk að sjá það hjá öðrum aðilum af tilviljun, - og þar er reiknað með, að hallinn verði um 1600 millj., en af því eru afskriftir nálægt 700 millj., þannig að fyrir utan afskriftir ætti samkv. því tapið að verða allt að 900 millj. Nú er það ljóst, að þá lá ekki fyrir neitt endanlegt uppgjör á þessu og getur ekki legið fyrir fyrr en eftir næstu áramót. Þar var t. d. gert ráð fyrir því, að síldarsaltendur mundu geta rekið sínar stöðvar taplaust, en ég tel, að það sé dálítið vafasamt vegna þess, hve síldaraflinn hefur verið miklu minni en búizt var við þá. Það er ekki hægt að fullyrða um þetta, fyrr en komið er fram í janúar og búið er að safna ýtarlegum skýrslum. En við vitum, að lausaskuldirnar hvíla með ofurþunga á ýmsum útgerðarfyrirtækjum. Við vitum einnig, að frystihúsin hafa verið að smástöðvast. Þau hafa ekki getað greitt fólkinu kaupið. Fólkið hefur eðlilega ekki viljað vinna nema fá sitt kaup. Það þarf á því að halda. Það eru jafnvel sum frystihús nú, sem ekki er hægt að reka vegna þess, að þau eru í svo miklum rekstrarfjárskorti. Ástæður útgerðarmanna eru þannig, að þeim er eiginlega hvergi vært fyrir rukkurum, þeir hafa hvorki matfrið né svefnfrið. Ég hygg, að margir eigi mjög erfitt með að gera upp við sjómennina nú. Við höfum ekki samið neitt endanlegt frv. viðvíkjandi þessu, því að reynsla okkar er sú, sem í stjórnarandstöðunni erum, að yfirleitt kærir ríkisstj. sig ekkert um, að við séum að semja nein frv., sem eiga að fara í gegn. En við höfum viljað vekja athygli á þessu máli. Og ég vil taka það fram, að það eru ekki eingöngu við, þessir tveir flm., sem stöndum að þessu, flokkurinn gerir það í heild, sem við tilheyrum. Hann vill vinna að því að leysa þetta á sem hagkvæmastan hátt. Að sjálfsögðu þarf að athuga þetta ýtarlega, áður en frv. er samið. Það geta ýmsar leiðir komið til greina. Bezt væri að þurfa ekki að framkvæma skuldaskil nema þá í mjög fáum tilfellum. Það er einnig mjög athugandi, á hvern hátt á að koma þessum lánum fyrir, hvort lánin eiga að vera við viðskiptabanka eða fiskveiðasjóð eða einhvern sérstakan sjóð. Fyrir útgerðarmenn og fiskvinnslustöðvar álít ég, að væri langbezt að hafa þetta í sambandi við fiskveiðasjóðinn, því að sannleikurinn er sá, að fiskveiðasjóðurinn hefur reynzt okkur betur en nokkur önnur lánastofnun með skilningi og greiðvikni á ýmsan hátt, og er það ekki nema eðlilegt, því að það er greitt árlegt tillag til hans, en auk þess, að það er eðlilegt, hefur þar ríkt skilningur og velvilji í garð þeirra stofnana, sem að framleiðslu sjávarafurða vinna. Ég held, að það sé nauðsyn að gera þetta sem allra fyrst, hvort sem stjórnarflokkarnir vilja, að þetta frv. sé samþ. óbreytt, eða þeir vilja koma með frv., sem einhvern veginn væri öðruvísi. Það er ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er, að eitthvað sé gert í málinu og það sem allra fyrst. Ég hef enga trú á því, að þetta geti gengið miklu lengur, að það sé ekki greitt fyrir að koma þessum óreiðuskuldum einhvern veginn hagkvæmar fyrir en nú er. Við vitum það, að útgerðarlán hafa eiginlega ekkert hækkað, frá því að gengi peninganna fór að lækka. Ég hygg, að þau hafi ekkert hækkað, síðan gengið var fellt í fyrra, og nú er búið að fella það á einu ári yfir 100%. Ég hygg, að lánin fyrir bátana séu 250–350 þús. kr., og mér er ekki kunnugt um, að það sé nokkur vegur að fá aðra fyrirgreiðslu í lánastofnunum. Við vitum, að lausafé bankanna er ekkert eins og stendur, og þó að menn séu að biðja um smávíxla, er mjög örðugt að fá þá og alls ekki hægt með stærri upphæðir. Ég er ekki að ásaka bankastjórana fyrir þetta, því ég veit, að þeir hafa peninga ekki til. Þó að þeir hafi stundum sagt, að þeir hefðu ekki peninga, þó að þeir hefðu þá, hygg ég, að þeir geri ekki mikið að því nú. Ég sé því ekki, að það sé neltt að flýja. Við vitum enn fremur, að þessar óreiðuskuldir lama atvinnulífið í landinu. Fiskvinnslustöðvar er ekki hægt að starfrækja, ef alls staðar hvíla á þeim óreiðuskuldir. Olíuna þarf t. d. að borga, um leið og hún er tekin, lítrinn er kominn á fjórðu krónu. Þetta er bara einn liður. Það þarf allmikla fjárhæð til að geta greitt olíuna fyrir fram. Veiðarfæri hafa raunar fengizt á víxlum, og má vera, að það verði áfram, en þau þurfa líka að borgast, og ýmislegt þarf að greiða. Þessi útgerðarlán eru, eins og ég talaði um, ekki há, ég held, að það sé svipuð upphæð og hefur verið, og þar að auki eru þau dýr, og sannleikurinn er sá, að það er hrein neyð að þurfa að taka þau. Ég held, að ríkisstj. hefði getað hlutazt til um að gera þessi lán auðfengnari og ódýrari en er með því að létta af einhverju af þessum gjöldum, stimpilgjöldum og öðrum kostnaði, þinglýsingargjöldum og öðru slíku af þessum lánum, semja einföld lög viðvíkjandi útgerðarlánum, og þannig greiða fyrir, að útgerðarmenn gætu fengið þau án þess að borga þennan aukakostnað, sem er mikill og mikil vinna við þau. Ég hef ekki tekið útgerðarlán í nokkur ár, því að mér hafa fundizt þau svo leiðinleg og ógeðsleg, að ég hef ekki notað þau, enda er það ekki nema aðeins tímaspursmál. Þetta eru smáupphæðir, sem teknar eru þegar af aflanum, og ekkert nema fyrirhöfnin og erfiðleikarnir við þau. Það væri æskilegast fyrir sem flesta útgerðarmenn að þurfa ekki að taka þau. Að sjálfsögðu bitna efnahagserfiðleikarnir einnig á verkafólkinu í landinu, því að þegar fyrirtækin geta ekki borgað kaup, hvort sem það eru sjómenn eða fólkið, sem vinnur í frystihúsunum eða söltuninni, þá leiðir það til þess, að fólkið hættir að vinna fyrr eða síðar, og þar að auki er staðreynd, að fólkið vinnur verr, ef það fær kaupið sitt ekki greitt skilvíslega, enda þarf það vitanlega á því að halda. Þessir rekstrarörðugleikar geta orðið til þess, að ýmsir bátar komist ekki á veiðar á réttum tíma, og fiskvinnslustöðvarnar fá síður afla, ef þær geta ekki greitt fiskinn út. Það er allt, sem hjálpast að því að gera þessar aðgerðir nauðsynlegar. Ég veit vel, að mikið af þessu tapi útgerðarmanna liggur í því, að það eru ekki greiddar afborganir af lánunum eða vextir af lánunum í fiskveiðasjóði. Ég reikna ekki með því, að margir bátar geri það og e. t. v. ekki fiskvinnslustöðvarnar heldur í ár. Ég reikna með því, að það verði farið inn á þá leið að hækka prósentuna, sem tekin er af aflanum, ríkið leggi eitthvað á móti. Það var byrjað á þessu í fyrra til þess að standa undir vöxtum og afborgunum. Ég segi þetta ekki af því, að ég hafi frétt það eftir neinum leiðum frá ríkisstj., en ég held, að þetta verði eina leiðin, sem hægt er að fara. Það verður óhjákvæmilegt að gera þær ráðstafanir. Útgerðarmenn hafa sjálfir verið að samþykkja till. um þessi efni og farið fram á, að tekin verði 20% af aflaverðmætinu, og það veitir áreiðanlega ekki af því. Jafnvel þó að það kæmi eitthvað svipað framlag frá ríkissjóði, þá veitir ekkert af því til að standa undir þessum liðum. En hvað sem um það er, þá er jafnnauðsynlegt að losna við þessar óreiðuskuldir. Til þess er þetta frv. flutt, að útgerðarmenn geti verið eins og frjálsir menn þennan tíma, þangað til eitthvað verður gert í þessu, og þá reikna ég með, ef stjórnarflokkarnir aðhyllast þá leið, sem við flm. og okkar flokkur aðhyllumst, að óhjákvæmilegt sé að gera eitthvað í þessu, og það er miðað við 1. maí 1969, að fresturinn sé þangað til, vegna þess að það er ekki hægt að safna endanlegum skýrslum um afkomu ársins fyrr en eftir áramót, og svo tekur alltaf sinn tíma að semja frv. og koma þeim í gegn. Þetta er ekki gert í þeim tilgangi, að við ætlumst til, að menn tapi skuldum sínum, heldur til þess að greiða fyrir því að minnka þá örðugleika, sem fiskvinnslustöðvar og útgerðarmenn eru í nú í bili, eða með það fyrir augum, að síðar verði gerðar raunhæfar ráðstafanir. Vilji stjórnarflokkarnir ekkert í þessu máli gera og ætli sér ekkert í því að gera, er það sjálfsagt, að þetta frv. dagar uppi eins og mörg frv., sem við höfum komið með í stjórnarandstöðunni, og nær það þá ekki lengra. En við vildum sýna okkar hug til málsins með því að flytja þetta nú og vekja athygli á því. Ég legg svo til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og sjútvn.