Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. Nd. hefur fjallað um frv. til l. um tekjuskatt og eignarskatt, 189. mál, og unnið það mál á sameiginlegum fundi með fjh.- og viðskn. Ed. Fyrir nefndinni lá einnig frv. um sömu efnisatriði frá hv. þm. Birgi Ísl. Gunnarssyni og Halldóri Blöndal. Ég get tekið undir það sem hefur komið fram, að það hefði út af fyrir sig verið eðlilegra, að frv. þetta væri lagt fram í Nd., þannig að þau gætu orðið meira samferða, en um það hafði nefndin ekkert að segja. Ég lít á það sem ákveðin mistök og tek undir gagnrýni þeirra sjálfstæðismanna varðandi það atriði. Æskilegt er að ráðherrar flytji mál í þeirri deild sem skyld mál hafa verið flutt í til þess að auðvelda samstarf í nefndum. Það er náttúrlega mikilvægt að það samstarf geti verið gott, þó að ég sé ekki að segja að þetta hafi beinlínis spillt fyrir í þessu tilfelli. Efnisatriði þessa máls eru í fyrsta lagi að heimilt verður að draga frá innan viss hámarks kostnað vegna handverkfæra er launþegar í löggiltum iðngreinum þurfa að leggja sér til vegna starfsins. Það varð breyting á þessu atriði við álagningu á s.l. ári. Þá var iðnaðarmönnum ekki lengur heimilt að draga frá ákveðna upphæð vegna handverkfæra, þ.e. iðnaðarmönnum sem eru eingöngu launþegar. Nú er það þannig, að mjög margir iðnaðarmenn eru bæði launþegar og atvinnurekendur í skilningi skattalaga. Þeir taka að sér verk í ákvæðisvinnu og teljast því að nokkru leyti atvinnurekendur í skilningi laganna. Þessir aðilar geta að sjálfsögðu dregið frá allan þann kostnað sem þeir hafa við öflun tekna og geta sýnt fram á að sannarlega sé varið til þessara atriða. Samkvæmt þeim lögum getur hins vegar iðnaðarmaður, sem er eingöngu launþegi og fær hluta af launum sínum greiddan fyrir verkfærin, ekki dregið þennan kostnað frá tekjum sínum. Ég býst við að þetta mundi hafa þau áhrif, að í framtíðinni yrði þessum greiðslum breytt þannig, að atvinnurekendur greiddu sínum launþegum ákveðna upphæð til þess að kaupa handverkfærin og það væri tekið út úr launaskalanum. Samkvæmt gildandi skattalögum væri þá ekkert við það að athuga, að menn drægju viðkomandi upphæð frá. Hins vegar hef ég verið þeirrar skoðunar, að hér væri um slíkt smámál að ræða hjá iðnaðarmönnum, tiltölulega lága fjárhæð, að það mundi ekki skipta neinum sköpum hvort þessi frádráttur væri heimilaður eða ekki. Þess vegnu ætti það að geta gerst með bærilegum friði að hann væri lagður af. Þeir hafa hins vegar lagt á þetta mál mikið ofurkapp, lagt áherslu á að þessi tiltölulega litli frádráttarliður yrði heimilaður áfram, og niðurstaðan er nú orðin sú, að það er lagt til. Gerir frv. ráð fyrir að það verði lögfest, hins vegar skuli ríkisskattstjóri sjá um frekari framkvæmd á þessum lið, svo sem mat á hámarksupphæð. Önnur grein frv. fjallar um vaxtagjöld til frádráttar skattskyldum tekjum einstaklinga. Ég vil aðeins rifja það upp, að þegar ákveðið var að taka upp svokallaðar verðbreytingarfærslur í skattskýrslum atvinnurekenda, þá var mönnum það ljóst, sem að því máli unnu, að nauðsynlegt væri að gera breytingar á vaxtagjöldum einstaklinga, enda hefur verið um það víðtæk pólitísk samstaða, að vaxtagjöld til frádráttar þyrfti að takmarka væri það hægt með skynsamlegu móti. Það er staðreynd, að þeir, sem hafa getað nýtt sér mestan vaxtafrádrátt, hafa verið þeir einstaklingar sem hafa haft tiltölulega mestar tekjur. Það er ósköp eðlilegt, vegna þess að það stendur enginn undir því að greiða há lán og vexti af miklum lánum nema hafa verulegar tekjur. Það er hægt að sýna fram á það með mörgum dæmum, að þeir, sem segja má að mest megi sín í þjóðfélaginu hafi notið þessa mest. Hins vegar er ljóst að vaxtafrádráttur verður ekki afnuminn, í einu vetfangi. Hann verður ekki allt í einu tekinn af þeim sem standa í húsbyggingum og eru að koma yfir sig þaki. Það mundi vera gífurlegt misrétti gagnvart þeim, miðað við þá sem áður hafa notið þessa frádráttar. Meiri hl. nefndarinnar hefur unnið að þessu máli út frá því sjónarmiði að halda bæri í þá skilgreiningu, að vaxtagjöld og þar með skuldirnar væru tengd byggingu húsnæðis til eigin nota. Og fram kemur að lánin skuli sannarlega hafa verið tekin vegna öflunar húsnæðis til eigin nota. Það hefur valdið nokkurri umræðu í nefndinni, hvað þetta „sannanlega“ þýðir. Ég vil segja það sem mína skoðun, að ég tel að þetta sé út af fyrir sig ekkert frávik frá öðrum reglum í skattalögunum. Skattþegn getur alltaf staðið frammi fyrir því að þurfa að sanna þær tölur, sem standa á skattskýrslu hans, og leggja fram gögn í því sambandi. Það er út af fyrir sig mjög erfitt oft að skilja á milli hvað er vegna öflunar húsnæðis og hvað er vegna annars. En ég lít svo á að í framkvæmd verði þetta þannig, að hafi maður t.d. lagt 100 þús. kr. í öflun eigin húsnæðis og tekið 100 þús. kr. lán á árinu, þá verði að líta svo á að það sé til öflunar eigin húsnæðis, þó að maðurinn hafi keypt sér bíl eða eitthvað annað á því ári. Ef þessi regla er ekki viðhöfð mun það valda endalausum deilum sem erfitt er að sjá fram úr hvernig skuli á taka. Þess vegna vil ég hér við framsögu málsins taka það skýrt fram, að hafi maður lagt í þennan kostnað á árinu og sýnt fram á það á sinni skattskýrslu, þá ber að líta svo á að lán, sem tekið er á því ári, gangi fyrst og fremst til íbúðaröflunar, án tillits til annarra aðgerða sem koma fram á skattskýrslu viðkomandi aðila. Ég tel mikilvægt að þetta sé skýrt. Meiri hl. nefndarinnar taldi nauðsynlegt að rýmka þær skilgreiningar sem voru í lögunum, m.a. með tilliti til þess, að einstaklingar hafa ekki haft aðstöðu til þess að fá nægilega vitneskju um þessi mál. Bankar og sparisjóðir hafa ekki gert sér far um að lána fólki með tilliti til þessara reglna. Að mínu mati hafa þeir brugðist nokkuð því sem kalla mætti þjónustuskyldu og upplýsingaskyldu gagnvart viðskiptamönnum. Mér finnst eðlilegt að bankar geri sér far um að gera fólki, sem tekur fé að láni í bönkunum, grein fyrir því, hvaða þýðingu það hafi að lánið sé til svo og svo langs tíma. Í okkar þjóðfélagi, þar sem alltaf vantar lánsfé, er meira um það að þessu sé slett í menn, án þess að hugað sé að því, hvaða fjárhagslegar afleiðingar það hefur fyrir viðkomandi aðila. Þetta er þjónusta sem víða tíðkast erlendis, að bankar veita einstaklingum fjárhagslega ráðgjöf. Mættu bankar hérlendis taka sér það til fyrirmyndar. Með tilliti til þessa og annarra atriða hefur þótt nauðsynlegt í fyrsta lagi að hækka hámarksvaxtafrádráttinn. Um það má ávallt deila hversu hár þessi frádráttur skuli vera, en niðurstaðan er sú, að hann verði 7 millj. 250 þús. hjá hjónum á árinu 1981 vegna tekjuársins 1980 og helmingi lægri upphæð hjá einstaklingi. Þá hefur verið sett ákvæði þess efnis, að einnig sé hægt að taka til frádráttar vaxtagjöld vegna endurbóta á húsnæði. Þótti nauðsynlegt að setja þarna einhver mörk, þ.e. skilgreina orðið endurbætur í þessu sambandi. Varð niðurstaðan að það væru 7% af fasteignamati íbúðarinnar í árslok. Ég vil einnig taka það fram, að undir þetta falla endurbætur vegna orkusparandi aðgerða. Húsnæðismálastjórn mun nýlega hafa ákveðið að taka upp lán í því skyni. Hins vegar eru þau lán fyrst veitt á árinu 1981. Í nefndinni var rætt um það, að e.t.v. væri ástæða til þess að vextir af þessum lánum væru ávallt frádráttarbærir. Við ákváðum hins vegar að sjá betur hvernig framvinda þessara lána yrði. Varð um það samstaða í nefndinni að taka þetta mál fyrir að nýju við skattlagningu árið 1982 vegna tekjuársins 1981 og gera þarna breytingu á, ef við sæjum ástæðu til eftir að hafa séð betur hvernig framkvæmd þessara mála yrði. Í þriðja lagi er sá tími sem er nauðsynlegur vegna lánanna, styttur úr þremur árum í tvö ár og lengdur sá tími, sem vextir af lausaskuldum eru frádráttarbærir. Öll þessi atriði verða til rýmkunar á vaxtafrádrættinum, en hins vegar höldum við algerlega þeirri skilgreiningu sem upphaflega var sett fram hér á Alþingi og samþykkt, af þeirri einföldu ástæðu að við teljum að verði hún afnumin muni grundvallaratriði þessara skattalaga verða brotið niður, og meiri hl. nefndarinnar getur ekki borið ábyrgð á slíkri aðgerð. Þetta er það kjarnaatriði sem við vildum koma á framfæri. Hins vegar töldum við eðlilegt - og gerðum miklar breytingar til að rýmka þennan frádrátt miðað við þær aðstæður sem upp hafa komið eftir að þessi ákvörðun var tekin. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál herra forseti, en vil aðeins ítreka að meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt eins og það kom breytt frá Ed., en þær breytingar voru gerðar í fullu samstarfi við meiri hl. fjh.- og viðskn. Nd.



Herra forseti. Ég vil í upphafi, eftir að formaður fjh.- og viðskn., hv. 3. þm. Austurl., frsm. meiri hl., hefur gert grein fyrir áliti meiri hl., átelja vinnubrögð við meðferð breytinga á skattalögunum hér á þingi. Þau eru að dómi minni hl, ekki til þess fallin að auðvelda afgreiðslu þessara mála. Og ég vil taka undir það með formanni nefndarinnar, að Nd.-nefndin gat að sjálfsögðu ekkert að því gert, að hér er verið að fjalla um frv. sem komið er frá Ed. löngu eftir að þessi hv. deild fékk þmfrv., sem gengur í mjög svipaða átt, til meðferðar. Ég er sannfærður um að hér hefðu orðið betri og skynsamlegri vinnubrögð ef hæstv. ráðh. hefði t.d. í þessu tilfelli lagt þetta frv. fram í þessari hv. deild, sér í lagi þegar hér var búið að vera á dagskrá frv. sem gengur í sömu átt og fjallar um nákvæmlega sama efni. En ég hlýt að líta svo á, eins og formaður nefndarinnar og frsm. meiri hl., að hér sé um einhvern misgáning að ræða. Ég veit að menn vonast til þess, að slíkt þurfi ekki að endurtaka sig. Ég vil jafnframt þakka formanni fjh.- og viðskn. Nd. þátt hans í því að ná sem bestri samstöðu um þessi atriði, enda þótt ekki tækist í þetta skipti að ná sameiginlegu áliti allrar nefndarinnar. Ég veit að af hans hálfu var gert það sem hægt var, og þær brtt., sem gerðar voru við frv. í hv. Ed., voru gerðar eftir að báðar nefndirnar höfðu starfað saman og frá Nd.-mönnum undir hans forustu voru komnar ábendingar sem teknar voru til greina. Ég vék að því áðan, að af hálfu þm. Sjálfstfl. hefði verið flutt snemma á þessu þingi frv. sem gekk í sömu átt og það sem við hér ræðum. Á þskj. 78 flytja þeir hv. 6. þm. Reykv., Birgir Ísl. Gunnarsson, og hv. 7. landsk. m., Halldór Blöndal, frv. varðandi vaxtagjöld og verðbætur til frádráttar. Eðli málsins samkvæmt hefði þetta frv. átt að koma hér til afgreiðslu og fjmrh. hefði getað komið fram breytingum. En þessi leið var valin. Og þó svo að hæstv. fjmrh. kysi ekki að koma fram brtt. við það frv., sem ég vék hér að áðan, og láta það fá afgreiðslu, þá hefði hann engu að síður getað flutt frv., sem hér er til umr., í þessari hv. deild. Þá hefði nefndin getað tekið þessi mál saman til afgreiðslu og komið með sínar niðurstöður. Um leið og ég vík að þessu hlýt ég að harma það, að við skulum hér ræða eitt - aðeins eitt atriði í sambandi við þær breytingar sem gera þarf á skattalögunum að fenginni reynslu. Eins og þm. muna var af hálfu hvers þingflokkanna tilnefndur fulltrúi í nefnd á vegum fjmrn. til þess að kanna framkvæmd þessara laga, og var að sjálfsögðu ætlast til þess, að eftir þá athugun kæmu fyrir Alþingi tillögur um breytingar sem þeir - annað hvort sem einstaklingar eða sem nefnd - töldu að gera þyrfti á lögunum að fenginni reynslu. Það hefur nánast engin athugun farið fram á vegum þessarar nefndar. Hæstv. ráðh. hefur sjálfur skýrt hér frá því hvers vegna hún hefur ekki getað sinnt störfum. Ég sagði að hæstv. ráðh. hefði getið þess hér á þingi - ég held að ég fari rétt með hvers vegna þessi nefnd hefur ekki getað sinnt störfum. En ég tel að sú ástæða hefði ekki átt að geta verið fyrir hendi, að þm. gætu ekki fengið frá ráðuneyti þær upplýsingar sem þyrftu að liggja fyrir til þess að þessi könnun gæti farið fram. Ég vonast til þess, að það líði ekki á löngu þar til þessar upplýsingar liggja fyrir, og þá verður að sjálfsögðu að taka til hendinni við að skoða málið og þá e.t.v. koma með þær brtt. sem þörf þykir. Um það frv., sem hér er til umr., náðist ekki samstaða í fjh.- og viðskn. hv. deildar, enda þótt ljóst sé af þeim breytingum sem samþykktar voru á frv. í hv. Ed., að ýmsar mikilvægar ábendingar frá okkur Sjálfstæðismönnum hafa verið teknar til greina og frv. því lagfært. Við gerum engu að síður athugasemdir við frv. eins og það er orðið nú: Í fyrsta lagi við fyrri breytinguna sem frv. gerir ráð fyrir, vegna frádráttar á kostnaði handverkfæra og hljóðfæra. Við teljum að hér sé um að ræða afturhvarf frá meginstefnu gildandi skattalaga, þ.e. að draga úr fjölda frádráttarliða, en slíkt er að mínum dómi forsenda góðrar framkvæmdar á skattalögunum, ég tala nú ekki um ef staðgreiðslukerfi skatta kæmi til framkvæmda. Það má spyrja hvers vegna ýmsir aðrir, sem leggja verða í kostnað vegna starfa sinna, skuli ekki fá þann kostnað frádreginn. Úr því að hæstv. ríkisstj. hefur talið rétt að nota skattalögin og breytingar á þeim í sambandi við gerð samninga á vinnumarkaðinum, og þar með setja inn ákvæði sem Alþingi hafði áður þurrkað út, þá getur maður spurt sjálfan sig hvar slíkt muni enda og hvort ekki muni aðrir hópar koma síðar meir og gera kröfu til þess að viðurkenndir verði frádráttarliðir, sem þeir telja sig hafa, og þannig endi þessi löggjöf, eins og áður hafði gerst, með ótal frádráttarliðum sem samið hafði verið um hér og hvar, og framkvæmdin þar með gerð mun erfiðari í alla staði. Ég skal ekki nefna hér neina aðila sérstaklega, en ég bendi á að í löggjöfinni, eins og hún var áður, voru ýmsir frádráttarliðir sem talið var skynsamlegt og eðlilegt að þurrka út. En segja mætti mér að þeir yrðu vaktir upp aftur. Önnur meginbreytingin, sem felst í þessu frv. og í þeirri brtt., sem meiri hl. fjh.- og viðskn. Ed. flutti og var þar samþykkt, er að heimila rýmri frádrátt vaxtakostnaðar en er í gildandi lögum um þetta efni. Þau lög eru frá síðasta þingi, nr. 7, og flutt af núv. hæstv. fjmrh. Það var ljóst mál og margyfirlýst, þegar umr. fór fram um það frv. hér, að þar yrði gerð á athugun, því að það var öllum ljóst, að ef ekki yrði gerð breyting á þeim ákvæðum yrði ungu fólki gert ókleift með öllu að rísa undir þeim byggingarkostnaði af eigin húsnæði, sem má telja að hafi stafað af vaxtagreiðslum. Frv. þeirra hv. 6. þm. Reykv., Birgis Ísl. Gunnarssonar, og hv. 7. landsk. þm., Halldórs Blöndals, gengur einmitt í sömu átt, í því frv. eru þessar heimildir hafðar töluvert rýmri. Þær breytingar, sem samþykktar hafa verið, stefna í rétta átt, en að dómi minni hl. fjh.- og viðskn. eru þær ákaflega flóknar og erfiðar, og að okkar dómi ekki nægjanlegar til stuðnings því fólki sem vill afla sér eigin húsnæðis. Það verður að segjast, að takmörkun vaxta- og verðbótafjárhæðar til frádráttar við upphæðina 7.2 millj. kr. fyrir hjón við álagningu í ár, eins og frv. gerir nú ráð fyrir, er ekki mikil ofrausn ef höfð er í huga sú stefna sem verið hefur í lánamálum upp á síðkastið - samkv. þeirri tilkynningu sem kom frá Seðlabanka Íslands um vaxtakjör fyrir tveimur dögum. Þessar reglur eru með þeim hætti, að það er ekkert komið til móts við fólk, sem af ýmsum ástæðum hefur safnað skuldum án þess að þær séu beint tengdar öflun húsnæðis, t.d. ef um tekjumissi væri að ræða vegna forfalla fyrirvinnu heimilis, en slíkt gæti haft í för með sér skuldasöfnun einfaldlega til þess að afstýra sölu á húsnæði því sem viðkomandi fjölskylda býr í. En hvernig svo sem á einstök atriði er lítið, þá er höfuðgalli þessara ströngu skilyrða fyrir heimild til frádráttar vaxta þó að okkar dómi sá, að fólk mun ekki almennt hafa gert ráð fyrir þeim þegar það stofnaði til þeirra skulda sem á því hvíla í dag. Það er því með þessu verið að setja íþyngjandi og afturvirk skattaákvæði sem við sjálfstæðismenn erum andvígir. Þegar skattalögin voru samþykkt höfðu þau verið hér á Alþingi til meðferðar. Þau tóku ekki gildi fyrr en um það bil sex mánuðum eftir að þau höfðu verið samþykkt. Þau eru samþykkt á útmánuðum 1978, en fjármálaskuldbindingar samkv. þeim eftir 1. jan. 1979 skyldu vera hafðar til viðmiðunar. Þegar þetta ákvæði er skoðað, þá sést að ekki er tekin með í reikninginn skuldasöfnun námsmanna, en þm. Sjálfstfl. hafa flutt frv. á þskj. 400 þar sem gert er ráð fyrir að frádráttur verði veittur námsmönnum vegna verðtryggingargreiðslna og vaxtagjalda og námslánin njóti því skattameðferðar eins og fjárfestingarlán vegna íbúða. Formaður fjh.- og viðskn. gerði að umræðuefni orðalag í frv., þar sem talað er um að fjármunir hafi „sannanlega“ verið notaðir til öflunar eigin húsnæðis. Að mínum dómi breytir þetta orðalag engu varðandi sönnunarbyrði í sambandi við skattlagningu frá því sem nú er. Minni hl. fjh.- og viðskn. hefur, með tilvísun til þess sem ég hef nú sagt og kemur fram í nál. okkar, flutt á þskj. 416 brtt. sem gerir ráð fyrir með hvaða hætti frádráttarreglur varðandi vaxtagjöld, verðbætur, afföll og gengistöp verði á árinu 1981. Er í þeirri tillögu reynt að tryggja betur hagsmuni þessara skattborgara og þó gert ráð fyrir takmörkunum, þ.e. hámarksfrádrætti sem næmi 3 millj. hjá einstaklingi, að viðbættri hækkun skattvísitölu. Eins og fram kom hjá formanni nefndarinnar hefur verið viðurkennt að það þyrfti með einhverjum hætti að setja slíkt hámark, en við teljum það mark, sem frv. gerir ráð fyrir eins og það er orðið, of lágt og leggjum því til að það verði hækkað nokkuð. Við gerum ráð fyrir að tíminn yrði síðan notaður til að vinna betur þau ákvæði, sem gilda skulu í framtíðinni um frádrátt vegna lána hjá skattborgurum, og að ekki sé komið aftan að mönnum í sambandi við skattlagningu. Þetta er, eins og ég sagði áðan í samræmi við þá stefnu sem við sjálfstæðismenn höfum haft. Við viljum gefa almenningi kost á að vita hvaða afleiðingar ákvarðanir þeirra í fjármálum hafa, þegar þær eru teknar, og hvaða skattbyrði þeim verður ætlað að axla þegar til skattlagningar kemur á tekjur og eignir viðkomandi árs, og erum andvígir því að samþykkja íþyngjandi afturvirk skattaákvæði. Við flytjum því, eins og ég sagði áðan, brtt. á þskj. 416 þar að lútandi.



Herra forseti. Eins og lýst hefur verið lýtur frv. þetta, sem hér er til afgreiðslu í síðari deild, að ákvörðun um heimild til frádráttar á framtali einstaklinga til tekjuskatts. Það hefur einnig komið fram, að sá framtalsfrestur, sem fyrst var gefinn, er nú úti. M.ö.o.: hæstv. ríkisstj. kom ekki frá sér tillöguflutningi um þetta mikilvæga mál fyrr en um það bil sem framtalsfrestur var að renna út. Málið er nú þannig á vegi statt hér í hv. Alþingi að framtalsfrestur, sem upphaflega var gefinn, er liðinn fyrir tveimur dögum. Hann hefur verið framlengdur vegna seinagangsins í hæstv. ríkisstj. um eina viku og því geta menn ekki fengið langan tíma til þess að afgreiða það mál sem hér um ræðir, ef á þá að afgreiða mál af þessu tagi áður en seinni framtalsfresturinn rennur út. Þetta er eitt dæmið af mörgum um hvílík upplausn er orðin í skattamálum undir forustu hæstv. ríkisstj. Þar má segja að allt sé á huldu. Þegar hæstv. fjmrh. lagði fram fjárlagafrv. sitt nú í haust tók hann það fram í aths. frv., að enn væri ekkert hægt að fullyrða um hvort tölur þær, sem í frv. væru, mundu fyllilega standast, enda - eins og hæstv. ráðh. mun hafa sagt í aths. - væru bókstaflega öll lög um skattaálagningu á einstaklinga og atvinnufyrirtæki til skoðunar. Þessi skattalög eru enn þá til skoðunar hjá hæstv. ríkisstj. og fást engin svör um það. M.a. fást engin svör við fsp. sem með þinglegum hætti voru lagðar hér fram á Alþingi í haust. Þetta sýnir hve öll skattamál hjá hæstv. ríkisstj. eru í algeru uppnámi. Við stjórnarandstæðingar höfum lofast til að afgreiða það mál, sem hér um ræðir, fljótt og vel, þannig að ekki þurfi að bitna á framteljendum frekar en orðið er sú upplausn sem í stjórnarherbúðunum ríkir í sambandi við skattamál. Til að standa við þessi fyrirheit okkar um að afgreiða þetta mál frá Alþingi verðum við að sjálfsögðu að stytta mjög mál okkar þar sem fundartími Alþingis í dag er takmarkaður af öðrum ástæðum. En þetta sýnir, - ég vil enn leggja áherslu á það, herra forseti, - í hvílíku uppnámi öll þessi mál eru hjá hæstv. ríkisstj., að nú fyrst - þegar ýmsir einstaklingar á Íslandi eru búnir að því samkv. fyrstu ákvörðun fjmrh. - er verið að afgreiða frá Alþingi mikilvæga breytingu á tekjuskattslöggjöfinni. Og hæstv. fjmrh., sem tók við fsp. frá mér og fleirum löglega fram bornum á Alþingi snemma í haust, hefur ekki enn þá getað veitt svör við einföldustu fsp. Mér er nær að halda að hann ætli að láta þessu þinghaldi lokið án þess að veita svör við þeim spurningum. En eins og ég segi, af þeirri ástæðu, að við erum allir af vilja gerðir, stjórnarandstæðingar, til þess að hægt sé að fá afgreiðslu á þessum málum áður en seinni framtalsfresturinn rennur út hjá hæstv. ríkisstj., þá mun ég að sjálfsögðu reyna að takmarka mig mjög í því sem ég segi hér á eftir. Í sambandi við 1. gr. frv., eins og hún er flutt af hæstv. ríkisstj., er raunar fátt að segja. Ég vil aðeins taka fram að hér er um að ræða samkomulag sem gert hafði verið við þá aðila sem njóta eiga, í þessu tilviki hljómlistarmenn og iðnaðarmenn, og út af fyrir sig hef ég ekkert við það að athuga, að Alþingi staðfesti það samkomulag. En ég vil leggja áherslu á að hæstv. ríkisstj. verður þá að móta einhverja endanlega afstöðu til þess, hvaða kostnaðarliðir við tekjuöflun eigi að vera frádráttarbærir. Hvers vegna skyldi t.d. frekar vera frádráttarbær hjá iðnaðarmönnum kostnaður við handverkfæri, sem þeir þurfa að leggja sér til, en t.d. kostnaður við hlífðarfatnað og ýmisleg verkfæri sem aðrar starfsstéttir þurfa fram að leggja af eigin fé vegna kostnaðar við tekjuöflun? Þetta er að sjálfsögðu sú afstaða sem upphaflega var tekin við gerð þeirra tekjuskattslaga sem nú gilda. Hæstv. ríkisstj. virðist ekki geta almennilega gert það upp við sig, hvort hún ætlar að hverfa frá þessu atriði tekjuskattslaganna eða hvort hún ætlar að halda sér fast við þetta, heldur virðist einna helst vera að hún ætti að láta það ráðast af samkomutagi sem hún þurfi að gera í það og það sinnið: við þennan hópinn í dag og hinn hópinn á morgun. Ég vil taka það alveg sérstaklega fram í þessu sambandi, vegna þess að það kom ekki fram, að ég heyrði, hjá formanni hv. fjh.- og viðskn., að einn starfshópurinn, sem sendi fulltrúa til viðræðna við fjh.- og viðskn., voru sjómenn. Nú hefur komið fram í blöðum að umræða sé milli ríkisstj. og sjómanna á einhverju stigi - ég veit ekki á hvaða stigi - um hugsanlegar úrbætur í skattamálum, a.m.k. að eitthvað slíkt hafi borið á góma. Fulltrúar sjómanna, sem gengu á fund fjh.- og viðskn., báru fram þá ósk sérstaklega, sem ekki er í valdi nefndarinnar að sinna, að sú breyting yrði gerð á reglugerð um sjómannafrádrátt, að sjómannafrádráttur yrði miðaður við ráðningardaga, en ekki við lögskráningardaga. Ástæðan er sú, að mörg útgerðarfyrirtæki beita þeim rétti sem þau vissulega hafa til þess að afskrá menn, sem eru sjómenn í fullu starfi, jafnvel þó að skipið hafi ekki viðdvöl í höfn nema röskan einn sólarhring. Samt sem áður grípa ýmis útgerðarfyrirtæki til þess ráðs að afskrá mannskapinn af skipum sínum á sömu stundu og þau koma til hafnar og skrá ekki skipið aftur fyrr en það heldur úr höfn að nýju þó að ekki líði nema einn sólarhringur þarna á milli. Þetta þýðir að viðkomandi sjómenn missa - að óbreyttum reglum - þann sjómannafrádrátt sem þeir ættu annars heimtingu á, einfaldlega vegna þessa ákvæðis í samningum sjómanna - eða skorts á ákvæði öllu heldur, sem útgerðarfyrirtæki nota til þess að losna við iðgjöld af tryggingum. Nú hefur hæstv. fjmrh. algerlega á valdi sínu hvort hann vill fallast á þessa málaleitun sjómanna, einfaldlega vegna þess að reglugerðarvaldið er í hans hendi. Hann getur breytt þessu með þeirri einföldu breytingu á reglugerð, að sjómannafrádráttur sé miðaður við ráðningardaga, en ekki bara lögskráningardaga. Þetta breytir því, að það skipti ekki máli t.d. hvort sjómaður er afskráður vegna þess að skip hans hefur viðdvöl í landi í einn sólarhring, eins og dæmi eru til um, eða hvort sjómaður er afskráður vegna þess að hann er veikur eða verður fyrir slysi. Hann nýtur þá sjómannafrádráttarins engu að síður án þess að þurfa að standa í stimpingum við skattayfirvöld, af þeirri einföldu ástæðu að maðurinn stundar sjó sem aðalatvinnu allt árið um kring. Ég vildi gjarnan óska eftir að fá upplýst frá hæstv. fjmrh. hvort hann væri ekki reiðubúinn til að gera þessa breytingu á reglugerðinni, sem honum er innan handar að gera, eða a.m.k. hvort hæstv. ráðh. mundi ekki vilja taka þessa málaleitun til velviljaðrar athugunar. Ég held að þetta sé atriði, sem upp hafi komið en ekki verið á vitorði manna þegar umrædd reglugerð var gefin út, að útgerðarfyrirtæki gætu gert sér að leik að afskrá sjómenn í örstuttan tíma, þann tíma sem skip þeirra hefur viðdvöl í höfn, til þess einvörðungu að sleppa við iðgjöld þeirra vegna, með þeim afleiðingum að sjómenn yrðu af skattafrádrætti sem þeir ella ættu fullan rétt á. M.ö.o.: hæstv. ráðh. getur breytt þessu svo að segja með einu pennastriki. Mér leikur forvitni á að vita hvort hæstv. ráðh. vill ekki fallast á að gera þá breytingu eða a.m.k. að taka hana til velviljaðrar athugunar. Um seinni grein frv., sem er meginefni hennar, ætla ég ekki að fjalla í löngu máli. Ég vil aðeins taka fram að um hana og frv. allt var fjallað sameiginlega af hálfu fjárhags- og viðskiptanefnda beggja deilda. Við athugun málsins í nefndunum settum við fulltrúar Alþfl. í fjh.- og viðskn. Ed og Nd. fram ýmsar hugmyndir um breytingar á upphaflegu frv. ríkisstj. Allar þessar hugmyndir okkar miðuðu að því að komið yrði til móts við hagsmuni húsbyggjenda og íbúðakaupenda og að greiða fyrir því, að þeir gætu nýtt sér vaxtakostnað af lánum vegna öflunar eigin húsnæðis til frádráttar við álagningu tekjuskatts. Það verður að segja þá sögu eins og hún gengur, að fulltrúar ríkisstj. í fjárhags- og viðskiptanefndum hafa tekið öllum þessum hugmyndum mjög vel og komið til móts við sjónarmið okkar Alþfl.-manna og fallist á margar þær hugmyndir og tillögur sem við gerðum við meðferð málsins. Margar breytingar á frv. ríkisstj. til rýmkunar á vaxtafrádráttarmöguleikum húsbyggjenda eru þannig til komnar. Og allar þessar breytingar voru gerðar í samkomulagi, a.m.k. við okkur fulltrúa Alþfl. í þessum nefndum og að því er ég hélt fram undir hið síðasta einnig við fulltrúa Sjálfstfl. En nú hefur komið í ljós að svo er ekki. Þar sem þannig hefur verið komið til móts við þau sjónarmið, sem við Alþfl.-menn lýstum, föllumst við á það samkomulag sem ég tel að náðst hafi í fjárhags- og viðskiptanefndum beggja deilda með stjórnarsinnum og okkur Alþfl.-mönnum, og ég mæli með afgreiðslu frv. eins og það er úr garði gert. Okkur er að sjálfsögðu öllum ljóst, sem að þeirri afgreiðslu stöndum, að hér er um algerlega ný ákvæði að ræða varðandi heimilaðan frádrátt til tekjuskatts hjá einstaklingum, sem framkvæmdaörðugleikar kunna að verða á og ekki verður fyrir séð hverjir gætu verið. En í ljós munu þeir þá væntanlega koma við álagningu. Og ég geri fastlega ráð fyrir því, að ef svo fer muni Alþingi endurskoða þessi ákvæði, og ef um sérstakt óréttlæti yrði að ræða, þá með afturvirkni í huga. Ég tel að þetta sé í hug okkar fjh.- og viðskn.-manna allra, að þannig verði haldið á málum, bæði fulltrúa stjórnarmeirihluta á Alþingi og fulltrúa stjórnarandstöðunnar. Í nefndinni komu upp hugmyndir um það, sem nú hafa verið fluttar sem brtt. á sérstöku þskj. af fulltrúum Sjálfstfl. í hv. fjh.- og viðskn. Nd., að veitt verði heimild til því sem næst ótakmarkaðs vaxtafrádráttar, t.d. vaxtafrádráttar af því tagi sem næði til allra auk húsbyggjenda, en takmarkaðist við eitthvert hámark. Slík frádráttarregla er að sjálfsögðu mjög einföld í framkvæmd - og sjálfsagt af því tagi sem þeir, sem að framkvæmdinni standa, mundu helst óska eftir - einföld og ljós. En ef slík frádráttarregla væri í lög leidd væri verið að hverfa alfarið frá grundvallarreglum gildandi skattalaga, sem allir flokkar þingsins, sjálfstæðismenn og allir aðrir, hafa verið sammála um til þessa, auk þess sem heimildir af því tagi sem veittar yrðu bjóða upp á þá grófu misnotkun við álagningu skatta, að atvinnurekendur gætu flutt lán, sem þeir taka vegna rekstrar atvinnufyrirtækja sinna, yfir á einkaframtal sitt og fengið þannig vaxtagjöld vegna atvinnurekstrarlánanna frádregin frá skatti á eigin framtali. Við Alþfl.-menn erum atfarið andvígir því, að veittar séu heimildir sem bjóða upp á slíka misnotkun. Við viljum þá heldur gera tilraun til þess - þó að aðferðin kunni að vera nokkuð flókin - að takmarka vaxtafrádráttinn við þann sérstaka hóp manna sem á nú um sárast að binda, þ.e. íbúðabyggjendur og íbúðakaupendur. En við leggjum jafnframt áherslu á það, að með eðlilegri lánsfjármögnun og eðlilegum lánakjörum, sem ættu að vera búin húsbyggjendum, þar sem þeir gætu fengið eðlileg lán til kaupa og bygginga á eigin húsnæði, - lán sem væru veitt til langs tíma og með eðlilegri greiðslubyrði, - þyrfti ekki til þessa sérstaka vaxtafrádráttar þeirra vegna að koma. Ástæðan fyrir því, að það verður að skoða mál húsbyggjenda með þessum sérstaka hætti, sem samkomulag hefur náðst um milli okkar Alþfl.-manna og fulltrúa stjórnarliðsins í fjh.- og viðskn. beggja deilda, er sú, að þeir njóta nú hvorugs: eðlilegrar lánafyrirgreiðslu né heldur eðlilegrar greiðslubyrðar af lánum sínum. Það er í okkar huga miklu stærra mál að gera þær breytingar á lánsfjármögnun íbúðarhúsnæðis, að íbúðarbyggjendum og kaupendum verði boðin slík eðlileg fyrirgreiðsla til byggingar og kaupa eins og viðgengst í öllum nálægum löndum, þannig að lánstími og greiðslubyrði yrði eðlileg. Þetta er miklu stærra mál en þær vaxtafrádráttarbreytingar sem hér er verið að gera, enda, herra forseti, hafa þm. Alþfl. í Ed. Alþingis flutt frv. til laga um slíkar breytingar á kjörum húsbyggjenda og þeirra sem íbúðarhúsnæði kaupa.



Herra forseti. Ég nenni ekki að elta ólar við útúrsnúninga hv. síðasta ræðumanns og ýmissa annarra í sambandi við almennan frádrátt á vöxtum launamanna við tekjuskatt í ár. Við vitum að það er búið að skipa sérstaka nefnd til þess að breyta lausaskuldum húsbyggjenda í föst lán, og það sannast, svo að ekki er um villst, að þær reglur, sem hér stendur til að lögfesta og er raunar búið að semja um á milti stjórnarflokkanna og Alþfl., eru við það miðaðar að koma ekki til góða þeim húsbyggjendum sem verst eru settir. Og ég vek athygli á því, að hv. þm. Halldór Ásgrímsson, 3. þm. Austurl., dró þá almennu ályktun af ástandi lánamála, að bankarnir hefðu ekki fullnægt sjálfsögðum leiðbeiningarskyldum sínum við lántakendur varðandi frádráttarhæfni skatta. Það er þess vegna alveg ljóst, að þeir stjórnarsinnar, sem nú beita sér fyrir því að breyta hinum almennu frádráttarreglum vaxta, gera það vitandi vits og er fullvel kunnugt um þá erfiðleika sem steðja að fjölda launþega sem eru annaðhvort strandaðir með sínar íbúðir eða við það að missa þær. Ég veit að það er þýðingarlaust að flytja brtt. við frv. sem hér liggur fyrir, en þeir menn, sem kunnugir eru ungu fólki sem er að berjast í því að eignast þak yfir höfuðið, vita að ég fer hér með rétt mál. En það voru önnur tvö atriði sem ollu því einkum, að ég stend upp nú. Það er í fyrsta lagi sú breyting, sem gert er ráð fyrir í 1. gr. þess frv. sem hér er til umr., þar sem verið er að tala um ýmsan kostnað vegna handverkfæra og hljóðfæra sem ákvarðast skuli af ríkisskattstjóra. Ég vil varpa þeirri fsp. til fjmrh. eða frsm. meiri hl. nefndarinnar, hvort þeir hugsi sér að þessi frádráttarheimild miðist almennt við það, að um það sé samið í kjarasamningum milli viðkomandi iðnaðarmannafélags og atvinnurekenda, eða hvort þetta er almenn heimild fyrir utan ákvæði kjarasamninga. En eins og þessum mönnum er báðum kunnugt miðuðust þessar frádráttarreglur samkv. eldri skattalögum við það, að um það væri samið sérstaklega í kjarasamningum. Ég vil jafnframt varpa þeirri fsp. til formanns nefndarinnar og eins hæstv. fjmrh., hvers vegna hér eru teknar ákveðnar atvinnustéttir út úr, og vil benda á það, að ýmsar aðrar stéttir, eins og t.d. verslunarmenn, blaðamenn, verkamenn og ýmsir aðrir, leggja einnig til undir vissum kringumstæðum verkfæri, þannig að það gildir hið sama þar um. Ég vil fá nánari útlistun á því, hvers vegna þarna er sérstaklega talað um löggiltar iðngreinar og hvaða rök liggi fyrir því, að þessi regla er ekki almenn. Menn, sem kunnugir eru úti á landi, vita t.d. að verkamenn, sem eru laghentir og fást við viðgerðir á sveitabýlum eða í hinum smærri þorpum, þar sem fátt er um iðnaðarmenn, leggja sjálfir til handverkfæri. Mig langar til að spyrja hvers vegna þvílíkir menn eigi jafnan rétt gagnvart skattalögum og þeir menn sem eru í löggiltum iðngreinum. Ég vil í öðru lagi vekja athygli á því, að hæstv. fjmrh. gaf á s.l. sumri út reglugerð um sjómannafrádrátt, sem takamarkaði mjög hinar almennu heimildir til sjómannafrádráttar samkv. lögunum eins og þau voru ákveðin á Alþingi. Það er reglugerð um sjómannafrádrátt nr. 310, 27 júní 1980, undirskrifuð af Ragnari Arnalds og Höskuldi Jónssyni. Í 30. gr. laga um tekju- og eignarskatt, lið C, segir afdráttarlaust, með leyfi hæstv. forseta: „Sjómannafrádrátt að fjárhæð 2700 kr. fyrir hvern dag sem lögskráður maður á íslensku skipi telst stunda sjómannsstörf. Sama regla skal gilda um hlutaráðna sjómenn og landmenn enda þótt þeir séu ekki lögskráðir.“ Um fiskimannafrádrátt segir, með leyfi hæstv. forseta: „Fiskimannafrádrátt er nema skal 10% af beinum tekjum sjómanna af fiskveiðum á íslenskum fiskiskipum. Þessi ákvæði eiga einnig við um hlutaráðna landmenn.“ Nú hefur hæstv. fjmrh. gefið út reglugerð, þar sem hann takmarkar þennan sjómannafrádrátt við beitingamenn á línu, enda séu þeir hlutaráðnir, en á hinn bóginn er það fram tekið að þótt menn séu hlutaráðnir á netabátum, þá skuli þeir ekki njóta þessa réttar. Hér er horfið frá þeirri framkvæmd laganna sem verið hefur á undanförnum árum. Ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. er það kunnugt, en á Norðurlandi víða tíðkast það, að menn séu hlutaráðnir á netabátum ekki síður en tínubátum. Ég óska eftir upplýsingum um það, hvaða sérstöku ástæður lágu til þess, að hæstv. fjmrh. sér ástæðu til að takmarka afdráttarlaus lagaákvæði hvað þetta varðar. Ég vil einnig vekja athygli á því, að í leiðbeiningunum við útfyllingu skattframtals einstaklinga árið 1981 og skattmatsframtals árið 1981 er ekki kveðið á um þessa takmörkun, þannig að ljóst er að þetta mun valda miklum ruglingi í framtölum manna og að menn munu ætla rétt sinn meiri en hann er. Ég þarf ekki að taka fram, að víða tíðkast að fleiri menn eru lögskráðir á skip heldur en þarf í hvern róður. Menn skiptast kannske á um að vera í landi. Í allri framkvæmd þessara mála er miklu einfaldara að hafa hina gömlu reglu og láta eitt yfir alla ganga að þessu leyti, hvort sem menn eru beitingamenn eða netamenn. Ég vil einnig vekja athygli á því, að víða tíðkast það, t.d. fyrir norðan, að sömu bátarnir eru til skiptis á línu og netum, og þá getur orðið allflókið mál að gera upp að ári loknu, hver fór í hvaða róður o.s.frv. Ég sé ekki hvaða rök hníga að því, að eðlilegt sé að greina þarna á milli, og óska sem sagt eftir að fá upplýsingar um hvaða sérstöku ástæður lágu til þess, hvaða nauðsyn bar til þess að gera að þessu leyti upp á milli sjómanna.



Herra forseti. Tveir hv. þm., Sighvatur Björgvinsson og Halldór Blöndal, hafa vikið að reglugerðarákvæðum um sjómannafrádrátt og spurt hvort ekki stæði til að gera breytingar hvað hann varðar. Þeir hafa einnig spurt að því, og þá sérstaklega fyrri ræðumaðurinn, hvaða óskir hefðu komið fram um breytingar á sjómannafrádrætti og hvað hefði verið sagt eða gert í þeim viðræðum. Ég vil af þessu tilefni láta það koma hér fram, að ég hef ekki átt í viðræðum við einn eða neinn um sjómannafrádráttinn. Það hefur enginn leitað til mín varðandi breytingar á sjómannafrádrætti, enginn svo ég minnist rætt það mál sérstaklega við mig, og ég get því ekkert um þetta mál sagt frekar. Það má vel vera að einhvers staðar hafi einhverjir verið að ræða saman um að gera þyrfti breytingar á þessu reglugerðarákvæði, en það hefur þá ekki verið svo að ég væri áheyrandi eða nálægur. En þetta, sem þeir hafa hér nefnt, er vafalaust athyglisvert og sjálfsagt að kanna það nánar. Ég vil þakka hv. fjh.- og viðskn. fyrir að hafa brugðist vel við og afgreitt þetta frv. með skjótum hætti. Sérstaklega vil ég þakka þeim hluta stjórnarandstöðunnar sem hefur tekið höndum saman við stjórnarþm. um að afgreiða málið þ.e. þm. Alþfl., fyrir góða framgöngu í þessu máli. Ég verð hins vegar að segja það, að mér finnast mjög kynlegar umkvartanir hv. þm. Sjálfstfl. um að ríkisstj. skuli hafa sett saman sérstakt frv. um þetta mál og flutt það hér í þinginu. Manni skilst helst að eftir að þeirra frv. kom fram hér í Nd. megi enginn annar flytja frv. um þetta efni það sé stórhneyksli, að ríkisstj. skuli hafa leyft sér að flytja annað frv. um málið - og það meira að segja í allt annarri deild en þeim þóknaðist að flytja sitt mál. Þetta er stórhneyksli. Ég held að menn séu furðufljótir að gleyma gömlum dögum. Frsm. stjórnarandstöðunnar hér í Nd., Matthías Á. Mathiesen, er fyrrv. fjmrh., og vafalaust minnist hann þess, ef hann skoðar vel í hugskot sitt, að oft flutti hann frv. um breytingar á tekju- og eignarskatti, alveg óháð því hvaða till. eða frv. höfðu komið fram frá þáv. stjórnarandstöðu. Ég var t.d. sérstaklega duglegur í fjmrh.-tíð hans að flytja till. í skattamálum hér í þinginu en ég minnist þess ekki að mér eða raunar nokkrum öðrum hafi dottið í hug að ég ætli að stjórna því hvaða frv. fjmrh. flytti, í hvaða deild hann flytti þau o.s.frv. Þar að auki er nú staðfest af talsmönnum minni hl., talsmönnum Sjálfstfl. hér í Nd., að frv., sem hv. sjálfstæðismenn fluttu hér í upphafi, var meingallað. Þeir hafa viðurkennt það sjálfir, að þeir vissu ekki hvað stóð í núgildandi skattalögum. Þeir hafa viðurkennt að þeir héldu að sá skattfrádráttur, sem þeir voru að leggja til væri allt annar en sá sem hann raunverulega var samkv. till. Þarna skeikaði nú bara einum litlum 3 milljónum. Till. þeirra gekk út á það, að skattfrádráttur vegna vaxta ætti að vera 8 millj. hjá hjónum. En hann var í reynd 11 millj. og það höfðu þeir ekki hugmynd um. 



Herra forseti. Það undrar mig sérstaklega að heyra í ræðu hæstv. fjmrh., að hann virðist ekki kannast við neina umræðu um umbætur á svokölluðum skattfríðindum sjómanna. Nú er ég persónulega kunnugur því, að margir af forustumönnum úr röðum sjómanna hafa talið að meðal margra loforða, sem þeir áttu að fá í sinn félagsmálapoka, oftar en einu sinni, væru umbætur á skattfríðindum þeirra. Og eitt af því, sem þar kom til umræðu, var það vandamál sem hv. 3. þm. Vestf., Sighvatur Björgvinsson, benti réttilega á, það skattafrádráttartap sem sjómenn hafa orðið fyrir af því að afskráð er af skipunum í stuttan tíma þegar skipin hafa orðið að stöðvast, t.d. vegna veiðibanns sem hefur orðið til vegna stjórnvaldsaðgerða, m.a. vegna fjölgunar skipa sem íslensk sjómannastétt hefur ekkert ráðið við. En ég hef ekki heyrt að í umræðum manna hér hafi verið minnst á forsendu þess, að þessi skattafrádráttur væri veittur, og kemur mörgum ókunnuglega fyrir, þ. á m. sumum yngri þm. Ég verð líka var við það í bréfum sem koma til Alþingis, að svo er einnig um iðnrekendur. Þeir telja það geta orðið stóran þátt í vænlegri björgun íslensks iðnaðar að fólk á þeirra vegum fái slíkan frádrátt líka. Nú vil ég leyfa mér að nota örfáar mínútur af tíma þingsins til að benda á af hverju þessi frádráttur er til kominn m.a. Hann er til kominn fyrst og fremst af því, að það er viðurkennd staðreynd nú í dag og hefur verið vísindalega sönnuð um leið og reyndar þekkt í okkar sögu um aldaraðir að það er erfiðara að standa að störfum á sjó en á landi. Það hefur verið sannað, að þetta getur þýtt um 25–30% meira álag á sjómenn en þá sem hafa fast land undir fótum. Þetta er líka að nokkru leyti viðurkenning þjóðfélagsins á þeirri hættu sem þetta starf hefur í för með sér. Ég geri ekki ráð fyrir að það séu margar stéttir í þessu þjóðfélagi sem þurfa að standa upp eftir hvert starfsár og telja jafnvel í prósentum þann hluta af sínu starfsliði sem hefur farist í starfi á liðnu starfsári. Ég þekki ekki til þess annars staðar. Svo skulum við líka hafa í huga þá sérstöðu þessara manna - sem fleiri búa að vísu við nú orðið, þ. á m. virkjunarmenn og fleiri, en þó engir frekar en sjómenn - að þessir menn fara vegna vinnu sinnar á mis við margt af því sem tekið er af þeim gjald fyrir í sameiginlegri skattheimtu, en þeir fá ekki notið vegna sinnar fjarveru, en aðrir landsmenn hafa að sjálfsögðu full not af. Þetta eru þrjú stærstu atriðin sem eru ástæðan fyrir því, að sjómenn hafa fengið þessi fríðindi viðurkennd. Þetta minnir mig á það, að í einum samningaviðræðum, sem voru komnar í strand milli farmanna og útgerðarmanna farskipa á tímum viðreisnar, leystist málið með því, að þáverandi fjmrh. og reyndar skattayfirvöld önnur viðurkenndu það - enda voru lögin öðruvísi orðuð þá - að farmenn ættu rétt á nákvæmlega sama frádrætti og fiskimenn. M.a. vegna þess að lofað var að þetta kæmi til framkvæmda á næsta ári náðust samningar. En svo skeður það, að vinstri stjórn tók við völdum í þjóðfélaginu árið 1971, og fyrsta skattalagabreyting, sem sú stjórn lét framkvæma, var að svipta farmenn þessum frádrætti. En það var þó nokkur bót í þeirri breytingu, að fiskimenn fengu réttmæta hækkun. Ég hef spurt nokkra af fjárhagsnefndarmönnum um það í sambandi við umræður um gildandi lög - sem við erum að ræða - hvað hafi orðið af svokölluðum björgunarlaunafrádrætti sem sjómenn aðallega nutu. Sjómenn hafa spurt mig að þessu að undanförnu, þ. á m. tveir yfirmenn af skipi. Þeir lögðu þar svo gífurlega mikið bæði á skipshöfn og sjálfa sig, að þeir urðu frá vinnu vikum saman á eftir. Þeir treystu sér bókstaflega ekki til - eftir það andlega og líkamlega álag sem þeir lentu í - að fara til sjós aftur í nokkra mánuði. En björgunarlaunum var að fullu bætt við tekjur þeirra og þeir urðu að borga fullan skatt af þeim. Aðrar reglur giltu hér áður, og það kemur mér ókunnuglega fyrir að þessi breyting hafi verið gerð. Það hefur farið fram hjá mér þótt ég hafi margoft spurt að þessu og ýjað að því, hvort þetta gæti virkilega verið. Ég vil því gjarnan spyrja hæstv. fjmrh. hvort þetta hafi verið gert að hans undirlagi og hvort hann mundi ekki vilja beita sér fyrir því, að þetta væri aftur tekið inn í lögin. Ég vil svo að lokum, vegna þess að það hefur orðið nokkur umræða um þann frádrátt sem nú er veittur bæði vegna verkfæra og hljóðfæra, taka undir og styðja það eindregið vegna hinnar miklu sérstöðu sem hljóðfæraleikarar hafa. Þetta er sú atvinnustétt í landinu sem er með ákaflega dýr verkfæri sem þeir verða að fjármagna sjálfir og gæta og nota við sína atvinnu, og mér finnst vera réttlætismál að þeir fái þennan frádrátt.



Herra forseti. Ég skal ekki stæla við hæstv. fjmrh. um þessi atriði, en ítreka fsp. mínar. Fsp. mínar snerta framkvæmd skattalaga á þessu ári. Ég vil spyrja aftur og óska eftir að fá afdráttarlaus svör. Í fyrsta lagi: Er það skilyrði til þess, að ríkisskattstjóri geti ákveðið mönnum frádrátt samkvæmt 1. gr. þessara laga, að um það sé samið í kjarasamningum?

Nei.

Það er ekki skilyrði. Það er gott að fá það fram, það er þó í áttina. Mig langar í öðru lagi að fá fram hvaða sérstök rök liggja til þess, að þetta ákvæði skuli ekki ná til þeirra manna sem ekki eru í löggiltum iðngreinum. Ég sé að formaður Verkamannasambands Íslands er kominn inn, og ég geri ráð fyrir að hann taki undir það með mér, að það er undarlegt að ófaglærðir verkamenn skuli ekki sitja við sama borð og faglærðir varðandi frádrátt af þessu tagi. Ég sé enga ástæðu til að binda þetta við launþega í löggiltum iðngreinum. En þar sem ég veit af reynslu að þýðingarlaust er að koma með ábendingar til stjórnvalda til þess að reyna að fá málum framgengt, þá ætla ég að stilla mig um að flytja um þetta formlega brtt., nema óvæntur liðsauki kæmi frá einhverjum milli umræðna til að athuga þetta mál sérstaklega. Þá mun ég athuga um það. Enn fremur vil ég ítreka það sem ég sagði áðan og raunar kom ekki nógu vel fram, að í reglugerð um sjómannafrádrátt er ekki fjallað um fiskimannafrádráttinn, 10%. Þá er spurningin: Gildir sama regla og áður, að netamenn, sem ráðnir eru þannig að launakjör þeirra fara eftir aflahlutum skipverja, geti vænst þess að fá 10% fiskimannafrádrátt með sama hætti og beitingamenn? Það stendur ekki í lögunum - ég skal lesa þetta fyrir hv. 3. þm. Austurl., sem ekki virðist hafa lesið lögin. Ég skal lesa það aftur. Hér stendur á bls. 12 í C-lið, ég les þetta aftur, með leyfi hæstv. forseta, til þess að ekkert fari nú á milli mála: „Sjómannafrádrátt að fjárhæð 2700 kr. fyrir hvern dag sem lögskráður maður á íslensku skipi telst stunda sjómannsstörf. Sama regla skal gilda um hlutaráðna sjómenn og landmenn enda þótt þeir séu ekki lögskráðir. Fjmrh. ákveður nánar í reglugerð hvernig dagafjöldi í þessu sambandi skal ákveðinn. Sjómenn á íslenskum fiskiskipum, sem þurfa sjálfir að sjá sér fyrir fæði og njóta ekki fæðisgreiðslu frá áhafnadeild Aflatryggingasjóðs, skulu, auk þess sem um ræðir í 1. mgr. þessa töluliðar fá fæðisfrádrátt fyrir hvern úthaldsdag að mati ríkisskattstjóra.“ Þetta er um sjómannafrádráttinn. Sama regla skal gilda um hlutaráðna sjómenn og landmenn enda þótt þeir séu ekki lögskráðir. Í reglugerð, sem út var gefin 27, júní 1980, ti1 þess að það komi einnig fram, stendur á hinn bóginn, með leyfi hæstv. forseta: „Hlutaráðnir landmenn, þ.e. beitingamenn á línubát, skulu fá sjómannafrádrátt sem svarar til þeirra daga sem þeir njóta greiðslu fæðispeninga frá áhafnadeild Aflatryggingasjóðs. Frádráttur þessi tekur ekki til manna sem starfa í ákvæðisvinnu við beitingu. Þeim, sem starfa við landvinnu hjá útgerðinni, t.d. netavinnu, skal ekki heimill sjómannafrádráttur enda þótt um launakjör þeirra fari að öllu eða einhverju leyti eftir afkomu útgerðar eða aflahlutum skipverja.“ Þarna hefur hæstv. fjmrh. breytt þessum ákvæðum laganna, enda hefur framkvæmd sjómannafrádráttarins á skattstofunum breyst í samræmi við þessa reglugerð hæstv. fjmrh.  
             Herra forseti. Ég vek athygli á því, að það er komið upp merkilegt mál hér, þar sem helsti talsmaður ríkisstj. í skattamálum, hv. 3. þm. Austurl., fullyrðir hér úr sæti sínu að reglugerð fjmrh., dags. 27. júní 1980, þar sem settar eru takmarkanir varðandi hlutaráðna netamenn, brjóti í bága við gildandi lög og sé ekki heimil. Þetta er náttúrlega stórkostlegt mál og kallar á endurvinnslu skattframtala á s.l. ári, allra þeirra hlutaráðinna netamanna sem sviptir voru sjómannafrádrætti fyrir árið 1980. Ég sé ekki annað en óhjákvæmilegt sé að fjh.- og viðskn. Nd. komi saman milli 2. og 3. umr. og ræði þetta mál sérstaklega, hvernig fara skuli með sjómannafrádráttinn að þessu leyti. Ég vil svo í framhaldi af þessu spyrja hæstv. fjmrh. að því beint: Lítur hann svo á, að fiskimannafrádrátturinn skv. tölul. 2 í kafla C, 30. gr. skattataga, nái einnig til hlutaráðinna landmanna á netabátum sem lögskráðir séu? „Þessi ákvæði eiga einnig við um hlutaráðna landmenn,“ stendur hér. Getur hæstv. fjmrh. ekki svarað því, hvort sú hugsun, sem lá að baki því að hann gaf út umrædda reglugerð sem einungis nær til sjómannafrádráttar, hafi verið sú, að 10% fiskimannafrádrátturinn skyldi áfram ná til hlutaráðinna netamanna? Það fæst ekki svar við þessu. En ég óska eftir því, herra forseti, að fjh.- og viðskn. deildarinnar verði gefið tækifæri til þess að hittast milli 2. og 3. umr. og ræða þau óvæntu viðhorf sem upp eru komin eftir að hv. 3. þm. Austurt. fullyrðir úr sæti sínu að reglugerð, sem hæstv. fjmrh. hefur gefið út varðandi sjómannafrádrátt, standist ekki lög.



Herra forseti. Ég skal ekki leggja efnislega meira til þessarar umræðu en ég hef þegar gert við 1. umr. þessa máls, svo og reyndar þegar ég flutti framsöguræðu fyrir frv. sem við hv. þm. Halldór Blöndal fluttum. En ástæðan fyrir því, að ég stóð hér upp, er sú, að hæstv. fjmrh. sá sérstaka ástæðu til þess í sinni ræðu að hnýta í okkur flm. frv. um tekjuskatt og eignarskatt og taldi að við hefðum ekki vitað hvað við værum að gera þegar við lögðum fram okkar frv. Ég rifja upp í því sambandi að ég tók það skýrt fram og hef alltaf tekið það skýrt fram þegar ég hef talað fyrir þessu máli, að við ætluðumst til þess að sú 4 millj. kr. vaxtafrádráttarupphæð, sem við töluðum um, væri grunntala. Ég sá sérstaka ástæðu til þess að ítreka það vegna þess, að hæstv. fjmrh. hefur rangtúlkað það í opinberum umræðum, hver væri okkar hugur og vilji í þessu efni. Fjmrh.: Þið hafið ekki kynnt ykkur þetta.) Mér finnst það koma úr hörðustu átt frá hæstv. fjmrh., þegar hann er að væna almenna þm. hér um það, að þeir viti ekki hvað þeir eru að gera í skattamálum, því að ef það er einhver maður í þessum sat sem hefur sýnt það og sannað, að hann viti ekki hvað hann er að gera, þá er það hæstv. fjmrh. Við fáum hér hvað eftir annað frv. til breytinga á skattalögum. Við fengum frv. til breytinga á skattalögum í febrúar í fyrra sem hæstv. fjmrh. sá um að væri endanlega afgreitt hér í Alþingi. Við fengum frv. til breytingar skattalaga í maí í fyrra og það var ekki betur undirbúið og hæstv. fjmrh. vissi ekki betur hvað hann var að gera þá en svo, að við fengum hverja brtt. á eftir annarri frá hæstv. ráðh. við hans eigið frv. Hann dró til baka eigin till. og setti nýjar fram í staðinn. Síðan leggur hæstv. fjmrh. fram nú frv. til breytinga á skattalögum í Ed. og þá hefðu menn haldið að nóg væri að gert. Nei, hæstv. fjmrh. boðar að það eigi enn eftir að koma frv. til breytinga á skattalögum áður en þessu þingi verður slitið. M.ö.o.: hæstv. ráðh. hefur sýnt það og sannað, að hann hefur ekkert vald á skattamálunum. Hann nær alls ekki utan um þau á þann hátt sem gera verður kröfu um til ráðh. Það kemur því úr hörðustu átt, þegar hæstv. ráðh. sér sérstaka ástæðu til þess að hnýta í okkur almenna þm., þegar við gerum hér tillögur af góðum hug um réttmætar breytingar á skattalögum. Hann með allan sinn sérfræðingaskara á hælunum hefur sýnt það og sannað, að hann veit sjálfur alls ekki hvað hann er að gera eða hvaða þýðingu hinar einstöku till. hafa sem hann leggur hér fram.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður, enda var um það talað og samið að afgreiða þetta mál í dag fyrir kl. 4 úr deildinni. En ég vildi aðeins endurtaka þann skilning sem ég legg í sjómannafrádráttinn. Það stendur skýrt í lögunum, að þessi ákvæði eigi einnig við um hlutaráðna landmenn, en eins og hv. þm. Halldór Blöndal flutti sitt mál hér, þá sagði hann að það væri ekki framkvæmt svo og það stafaði af því sem stæði í reglugerð, sem ég vissi að vísu ekki um að hefði verið sett og hef ekki haft tækifæri til að kynna mér, þó að ég hafi rétt aðeins getað rennt augunum yfir hana. En ef það er bannað í þessari reglugerð sem í lögum stendur, þá stenst hún að sjálfsögðu ekki, hver svo sem hefur sett þá reglugerð. Lög eru hafin yfir reglugerðir. En ég á afskaplega erfitt með að trúa því, að ágætir embættismenn í fjmrn., sem hafa reynst mér afskaplega nákvæmir og góðir embættismenn, hafi komið því þannig fyrir í reglugerð, þó að e.t.v. megi misskilja þetta orðalag eitthvað og það hefði átt að vera skýrara. En mér finnst ástæðulaust að deila um það. Það verður að gilda sem í lögum stendur. Ég vil einnig taka það fram í sambandi við þetta mál, að þegar þessi breyting varð á sínum tíma, þá var um það talað að sjómannafrádrátturinn yrði sem næst óbreyttur. Þess er hins vegar að geta, að fyrri hluti sjómannafrádráttarins, þ.e. 2700 kr. á dag, sem nú er orðinn 4000 kr., er fyrst og fremst hugsaður vegna kostnaðar sem sjómenn hafa af öflun tekna. Það er hlífðarfatafrádráttur, sem einu sinni hét, og annað slíkt sem var sameinað í þennan frádrátt. Þessi liður frádráttarins verður alltaf að einhverju leyti tengdur því, hversu lengi er starfað. Það er komið þar upp sérstakt vandamál sem þarf að taka á þegar farið er að afskrá menn og þeir taka fríi jafnvel í 1–2 mánuði. Á þetta þarf að líta, en áður fyrr er mér ekki kunnugt um að sjómenn hafi fengið frádrátt vegna þessa tíma. Hins vegar fengu þeir alltaf frádrátt vegna annarra starfa í þágu útgerðarinnar. T.d. ef þeir unnu við viðhald og annað slíkt, þá nutu þeir þessa frádráttar einnig vegna þeirra starfa. Og mér finnst spurningin vera um það, hvort þessu hefur verið breytt, en þennan frádrátt höfðu sjómenn áður. Ég vil aðeins að lokum taka það fram, að mér finnst óvarlegt að gera allt of mikið úr því, hvað þessar reglur um vaxtafrádrátt séu flóknar. Þær eru í sjálfu sér ekkert flóknar ef menn lesa í gegnum þær. Menn gera allt of mikið úr því hvað hlutirnir séu flóknir í sambandi við skattalög, m.a. vegna þess að ég held að mörgum leiðist þessi mál og þeir vilji ekki hafa mikið fyrir að setja sig inn í þau. Þetta er tiltölulega einföld regla. Hún er fyrst og fremst þannig, að það eru allir vextir frádráttarbærir vegna öflunar eigin húsnæðis. Þetta er alveg ótakmarkað í fimm ár, ef verið er að byggja, og í þrjú ár, ef verið er að kaupa, en síðan þarf fólk á þessum tíma að breyta lánum sínum í ákveðið form til að þessi frádráttur geti haldist áfram, umfram þessi fimm ár og þessi þrjú ár. Þetta er nú það sem fólk almennt gerir. Það stendur í vandræðum og að vísu ná þau oft yfir miklu lengri tíma. Fólk reynir síðan að breyta sínum lánum í lengri lán, þannig að mér finnst allt of mikið gert úr því hvaða erfiðleikum þetta muni valda. Að sjálfsögðu eiga menn í ýmiss konar erfiðleikum í þjóðfélaginu, en ég held að þetta atriði breyti þar ekki öllu. Einnig vildi ég taka það fram í sambandi við iðnaðarmennina, að þessi frádráttur var viðurkenndur áður. Það er að vísu ýmiss konar kostnaður sem menn geta lent í vegna öflunar tekna, en iðnaðarmenn hafa þá sérstöðu að þeir starfa yfirleitt sjálfstæðar en aðrir. Þeir eru ekki á ákveðnum vinnustað þar sem þeir geta gengið að verkfærum og ýmsu slíku. Þeir þurfa frekar að eiga verkfæri sjálfir en almennt gerist á vinnustöðum. Það er út frá þessu sjónarmiði sem rétt þykir að taka sérstaklega tillit til þeirra. Menn, sem taka að sér að vinna úti um sveitir og á ýmsum stöðum, eru þá almennt atvinnurekendur. Þeir hafa bílkostnað og ýmsan annan kostnað og taka laun sem atvinnurekendur og í skjóli þess geta þeir að sjálfsögðu dregið frá allan þann kostnað sem þeir hafa við öflun tekna.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna þess að ég tel að allnokkur hávaði hafi orðið hérna vegna misskilnings - og er ekkert við því að segja. Jafnvel allra gleggstu menn eru þannig, að þeim getur skotist ef ekki er nægileg rósemi yfir þeim meðan lesturinn fer fram. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að lesa hér 4. gr. reglugerðar nr. 310 frá 27. júní 1980, sem fjallar um sjómannafrádrátt. Það er sú reglugerð sem hv. þm. Halldór Blöndal leitaði fanga í varðandi þetta mál. Þar segir, með leyfi forseta: „Hlutaráðnir landmenn, þ.e. beitingamenn á línubát skulu fá sjómannafrádrátt sem svarar til þeirra daga sem þeir njóta greiðslu fæðispeninga frá áhafnadeild Aflatryggingasjóðs. Frádráttur þessi tekur ekki til manna sem starfa í ákvæðisvinnu við beitingu. Þeim, sem starfa við landvinnu hjá útgerðinni, t.d. netavinnu, skal ekki heimill sjómannafrádráttur“ - og takið nú vel eftir: „enda þótt um launakjör þeirra fari að öllu eða einhverju leyti eftir afkomu útgerðar eða aflahlutum skipverja.“ Í þessari grein, sem máli skiptir í þessu tali öllu, er hvergi minnst á það, að hlutaðeigandi maður sé skráður eða hlutaráðinn, enda skiptir ekki ýkjamiklu máli hvernig þessi texti er lesinn, lögin standa auðvitað fyrir sínu. Útgerðarmaðurinn getur borgað þessum netavinnumanni sínum fyrir að gera að netum o.s.frv. og fella, hvað sem honum sýnist, en ef hann hefur þann háttinn á eða skipshöfnin, að þessi maður sé jafnframt hlutaráðinn, þá er augljóst að hann á að njóta þessara skattfríðinda.  En fyrst ég er nú kominn hérna á annað borð, þá held ég að ekkert geri til þó að það heyrist dálítið annar tónn varðandi allan þennan skattafrádrátt húsbyggjenda heldur en heyrst hefur hér áður í dag. Hins vegar, herra forseti, hefur þetta álit mitt komið fram áður. Í fyrsta lagi vil ég segja það, að ég tel till. hv. sjálfstæðismanna, sem vilja ganga lengra, hækka þessa upphæð sem er heimil til frádráttar, auðvitað vera tóma vitleysu, ég tala nú ekki um að taka eigi þarna inn allar aðrar skuldir. Mér finnst sem sagt þegar of í lagt með frv. hæstv. fjmrh. og þeirra félaga. Vaxtaupphæðin, sem má draga frá skatti samkv. frv., er á h jón eða heimili sem stendur í byggingum 7.25 millj. gkr. Til þess að greiða slíka vexti þurfa menn að skulda líklega um 40 millj. kr., gamalla að vísu. Með því að leyfa fólki að draga þetta frá tekjum til skatta er ríkið í fyrsta lagi að borga helminginn af vaxtagjöldunum, greiða niður fjármagnið. Í öðru lagi eru þá aðrir skattborgarar auðvitað að borga þetta fyrir þessa aðila og hjálpa þeim til að greiða óeðlilega lága vexti í þessari verðbólgu og þar með að græða á verðbólgunni. Með þessum orðum er ég auðvitað ekki að mæla með háum vöxtum, síður en svo, en mér finnst þetta röng leið til þess að leysa vanda húsbyggjenda. Vanda manna í þessum efnum á að leysa í húsnæðismálakerfinu sjálfu, en ekki með því að hvetja menn til að skulda sem mest og refsa þeim sem vilja skulda sem minnst. Og mér finnst það vera dálítið fyndið, þegar hv. þm. Matthías Á. Mathiesen kallar þessa menn skattborgara, því að menn með slíkan frádrátt borga auðvitað aldrei nokkurn skatt. Ég held að það sé óþarfi að eyða frekar orðum að þessu. Mér finnst þessi upphæð til skattafrádráttar í hæsta lagi, en ég mun ekki leggjast á móti því atriði við afgreiðslu málsins í þinginu. Ég vil þó að það fari ekki á milli mála, að ég hef þessa skoðun á málinu. Að lokum, herra forseti, vil ég ráðleggja hv. ræðumönnum það, þegar þeir gera mikinn hávaða eða gera tilraun til þess út af einstökum atriðum í skattalögunum og reglugerðum, að lesa þessa pappíra aðeins betur og af meiri rósemi og eftirtekt.



Herra forseti. Út af orðum hv. síðasta ræðumanns vil ég aðeins taka það fram, að verð á meðalíbúð í verkamannabústað er nú 40 – 50 millj. gkr. 85% af því verði er veitt að láni og það er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt við það, þó að lágtekjufólk kunni að skulda svo háa upphæð sem hv. þm. nefndi. Það getur gerst án þess að nokkuð óeðlilegt sé þar á ferðinni. Annars ætla ég ekki að taka neinn þátt í deilum þeirra hv. þm. Halldórs Blöndals og Garðars Sigurðssonar. Hv. þm. Garðar Sigurðsson bað menn um að lesa vel og vandlega umrædda reglugerð og í ró og næði, en ekki í æsingi, og vitnaði síðan í 4. gr. reglugerðarinnar. Nú er sú grein ekki til, því að reglugerðin er aðeins upp á þrjár greinar. Hins vegar eru ákvæðin, sem hv. þm. vitnaði í, 4. tl. 2. gr., en það skiptir auðvitað ekki neinu meginmáli. Í þriðja lagi vildi ég aðeins koma því á framfæri við hæstv. fjmrh., að hann sitji nú á strák sínum ef á að takast að ná því samkomulagi að afgreiða þetta mál á tilsettum tíma, því að hætt er við - ef hæstv. ráðh. stígur í stólinn - að hann verði ávallt til þess að kalla upp heilan hóp af þm. sem telja sig þurfa að andmæla honum, svo að ég vildi nú, af því að ég á - og við Alþfl.-menn - samleið með hæstv. ráðh. í þessu máli, mælast eindregið til þess við hann, að hann fari nú ekki meira í ræðustól í bili.

Það er þá ekki rétt að spyrja mig meira.

Nei, nei, enda skal ég ekki gera það. Að lokum, herra forseti, vil ég aðeins taka það fram, að mér kom mjög á óvart að hæstv. ráðh. skyldi vera ókunnugt um þá málaleitan frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og Sjómannasambandi Íslands sem forsvarsmenn þessara tveggja félaga greindu okkur frá í fjh.- og viðskn. Nd. Ég gat satt að segja ekki skilið öðruvísi þeirra mál en að þeir hefðu nefnt sitt erindi við hæstv. ríkisstj. og óskað eftir að leiðrétting yrði gerð. Hæstv. ráðh. kannast ekki við þetta erindi og það hefur þá ekki á hans borð komið. En til þess að kippa því nú í liðinn höfum við hv. þm. Pétur Sigurðsson ákveðið að taka þetta mál upp með þingbundnum hætti og fá um það umræður hér í þessari hv. deild, þannig að erindinu verði formlega komið á vettvang hæstv. ráðh.