Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég vil vegna þeirra umræðna sem fóru fram áðan um hvert ætti að vísa þessu máli vekja athygli hæstv. forseta á því að í 23. gr. þingskapa stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Vísa skal frumvörpum, þingsályktunartillögum og skýrslum til nefnda eftir efni þeirra og hafa um það hliðsjón af skiptingu málefna í Stjórnarráðinu. Til allshn. skal vísa dómsmálum, kirkjumálum, byggðamálum og öðrum þeim málum sem þingið ákveður.`` Hæstv. sjútvrh. hefur lagt mikla áherslu á að hér sé um hreint byggðamál að ræða og afneitað því að þetta sé eitthvert sjávarútvegsmál sérstaklega og hæstv. fjmrh. mun einnig hafa rætt um þetta sem byggðamál. Ef Alþingi ákveður samt sem áður að vísa þessu til annarrar nefndar en allshn. þá er það algerlega að hafna þessum áherslum hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Sú var tíðin að ég var skrifari hjá hv. þm., 2. þm. Suðurl., þegar hann var forseti sameinaðs þings fyrir allmörgum árum síðan. Ég man eftir því vel að hv. þm. var vel að sér í þingsköpum Alþingis. Ég held að það sé nokkuð langt seilst núna að nefna það til sögunnar að þetta mál eigi heima í þessari tilteknu nefnd, allshn., vegna þess að þetta sé hreint byggðamál. Það eru svo mörg mál sem mætti kalla byggðamál, það eru svo mörg mál sem auðvitað snerta allar byggðirnar og snerta byggðir hér á landi, þannig að við getum teygt það hugtak til og frá. Ég held og ég er sammála þeim sem þekkja þingsköp ærið vel að spurningin er sú hvort þetta mál eigi að lenda í fjárln. eða efh.- og viðskn. Ég tel að það sé eðlilegt að vísa málinu til efh.- og viðskn. eins og margoft hefur verið gert með þessi mál og síðan getur hún vísað málinu áfram, til fjárln. tel ég eðlilegt og til allshn. ef henni býður svo við að horfa. Ég vil svo að lokum minna hv. þm. og fyrrv. forseta sameinaðs þings á að það er ekki í kot vísað því ég veit ekki betur en formaður þeirrar ágætu nefndar, efh.- og viðskn., sé hv. þm. Halldór Ásgrímsson, varaformaður Framsfl. Og ég býst ekki við öðru en því að hv. þm. treysti varaformanni Framsfl. fyrir þessu mikilvæga máli.

Það er ekki spurningin um það.

Forseti telur að þetta sé umræða sem eigi ekki að fara fram úr forsetastól heldur sé hægt að ræða það utan fundar til hvaða nefndar verður gerð tillaga um að senda þetta mál. Raunar er það síðan að lokum ákvörðun þingsins. Forseti óskar eindregið eftir því að þessari umræðu geti lokið sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki að það sé annar vettvangur til að ræða þetta mál heldur en hér. Ég vantreysti ekkert formanni efh.- og viðskn., hv. 1. þm. Austurl., til að fjalla um þetta mál. En það verður auðvitað að vera samhengi í því hvernig málum er vísað til nefnda. Og ég get ómögulega séð að þetta mál heyri undir efh.- og viðskn. yfirleitt. Ef þetta er ekki byggðamál þá á að vísa þessu til fjárln. því þetta er fjárgreiðsla úr ríkissjóði. Og fjárln. á að fjalla um það mál. En hins vegar tek ég undir með hv. 2. þm. Suðurl. að þetta hefur verið túlkað hér sem byggðamál og þá heyrir það undir allshn.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan þá hefur sérstaklega hæstv. sjútvrh., bæði utan þings og innan, lagt mikla áherslu á að þetta sé byggðamál og alls ekki sjávarútvegsmál svo að það var vegna þeirra orða sem ég var að vekja athygli á þessu þegar farið var að ræða um í hvaða nefnd mál ættu að fara. Og ég vil taka undir með hv. 2. þm. Austurl. að það er vitanlega alveg fráleitt að ákveða það hvert mál á að fara eftir því hver er formaður nefndar. Það er sjónarmið sem ég held að hæstv. fjmrh. hafi ekki lært í sínu skrifarastarfi.

Virðulegur forseti. Ég skal viðurkenna það að það er náttúrlega sérkennilegt að ræða um þetta sem fundarstjórn forseta því það er verið að fást hér við um þingsköp. Ég vil aðeins segja þetta: Ef þetta hefði verið byggðamál í þeim skilningi sem hér er verið að leggja í hugtakið byggðamál þá hefði málið verið flutt af forsrh. En málið er flutt af fjmrh. og þess vegna hafna ég því að málið eigi að fara til allshn. Ég get hins vegar tekið undir það með hv. 2. þm. Austurl. að það eru ýmis rök fyrir því að málið sé sent til fjárln. Og til þess að allir komist nú að þessu máli sem vilja að því koma þá finnst mér eðlilegt að það sé staðið við það sem ég stakk upp á í umræðunni fyrr að málið fari til efh.- og viðskn. en hún sendi málið til fjárln. Þetta er sá gangur og ekkert öðruvísi en mál hafa verið send til nefnda áður. Það er verið að minnast hér sérstaklega á sjávarútvegsfyrirtæki í þessu frv., það gerir ekki þetta mál að sjávarútvegsmáli þannig að það eigi að fara til sjútvn. Það hafa orðið til hefðir hér í þinginu og ég held að við séum að fylgja þeim eins og oftast áður.

E r þetta ekki sérstök aðgerð í byggðamálum?

Forseti hefur meðtekið þær athugasemdir sem hér hafa komið fram. En það er síðan þingsins að ákveða það endanlega til hvaða nefndar málið fer.

Virðulegi forseti. Það hefði nú e.t.v. getað fallið undir andsvör hér áðan við ræðu hæstv. fjmrh. þau fáu orð sem ég ætla að koma á framfæri. Það er vegna þess að hæstv. ráðherra viðurkenndi það áðan að hér væri um vissar þvingunaraðgerðir að ræða. Ég tel það mjög merkilegt að hann skuli hafa viðurkennt það hér í umræðunni þar sem ég nefndi það í fyrri ræðu minni í dag að ég teldi hér vera um þvingunaraðgerðir að ræða hvað varðaði sameiningu sveitarfélaga. Mér finnst rétt að minna á í því sambandi þó hæstv. félmrh. sé trúlega ekki í húsinu lengur, alla vega ekki sjáanlegur, þá vil ég minna á það sem kom fram þegar verið var að ræða um sameiningu sveitarfélaga. Það frv. var samþykkt hér á síðasta þingi og kosið um sameiningu sveitarfélaga 20. nóv. sl. og þá var því marglýst yfir af hálfu hæstv. félmrh. að það mundi ekki koma til lögþvingunar á sameiningu sveitarfélaga. Því var marglýst yfir. Og ráðherrann var sérstaklega spurður að því hvort þau sveitarfélög sem höfnuðu sameiningu í kosningunum 20. nóv. yrðu beitt einhverjum þvingunaraðgerðum. Því var svarað alfarið neitandi. Það yrði ekki um það að ræða. Það kom bæði fram hér í þinginu og eins fram í sjónvarpsþáttum. Mér finnst rétt að vekja athygli á því að hér er komið fram frv. þar sem greinilega á að beita þvingunaraðgerðum. Og það tel ég alls ekki vera gott í þessari umræðu um stækkun og sameiningu sveitarfélaga. Ég held að þetta hafi verið í góðum farvegi og hefði alveg getað haldið þannig áfram og það sé ekki rétt á þessu stigi málsins að blanda þessum tveimur aðgerðum saman. Ég vænti þess þar af leiðandi að þessi ákvæði verði tekin út úr frumvarpinu í vinnslu.

Hæstv. forseti. Það kann að vera að það hafi verið óvarlegt að tala um þvingunaraðgerðir. Reyndar var það orð hv. 2. þm. Vestf., en ég hafði notað orðið þvinga í einni af minni ræðum hér í kvöld.

Það er ekki rétt.

Það er þannig að ef um opinberar aðgerðir er að ræða sem leiða til breytts hátternis einhvers af því t.d. að þeir vilja sleppa við að borga skatta eða vilja fá fjárframlag frá ríkinu þá eru það út af fyrir sig þvingunaraðgerðir í þeim skilningi sem við höfum verið að ræða hér í kvöld. En það eru þó ekki meiri þvingunaraðgerðir en svo að fólk hefur val. Fyrirtækin eiga val og sveitarfélögin eiga val. Þetta er allt annar hlutur en lögþvingunaraðgerðir þar sem menn setja lög og þvinga einhvern til að gera eitthvað með lögum þannig að þeir komast ekki hjá því. Á þessu er mikill munur. Og ég ætla að nefna til sögunnar það að þegar sveitarfélaganefndin var að skila sinni skýrslu sl. haust þá var það niðurstaða hennar og ég hygg að hv. þm. þekki það að það ætti að beita Jöfnunarsjóðnum og það ætti að koma fjárframlag frá ríkinu til að liðka til við sameiningu sveitarfélaga. Sá samningur sem gerður var 10. mars við samband sveitarfélaga þar sem gert er ráð fyrir því að Jöfnunarsjóðurinn með aðstoð ríkissjóðs veiti vissum sveitarfélögum sem eru að sameinast styrk eins og þar er gert ráð fyrir er auðvitað þvingunaraðgerð í fyrri skilningi orðsins. En það er ekki lögþvingunaraðgerð. Á þessu tvennu er auðvitað mikill munur og vona ég að það hafi nú komist nægilega skýrt til skila.

Virðulegi forseti. Ég tel hér vera um þvingunaraðgerðir að ræða þegar því er beinlínis lýst yfir og það sett fram í frv. sem hér á að samþykkja sem lög frá Alþingi að fyrirtæki fái ekki fyrirgreiðslu nema sveitarfélögin sameinist. Það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi. Það má vel vera að það megi útfæra þetta með einhverjum öðrum orðum. En hreint og beint það er verið að segja við sveitarfélög sem ekki eru búin að sameinast: Ef þið sameinist þá fáið þið fyrirgreiðslu frá sveitarfélagasjóðum og fyrirtæki innan ykkar sveitarfélags þau fá líka fyrirgreiðslu ef þið sameinist. Það er í tvennum skilningi verið að beita þarna þvingunum.

Virðulegi forseti. Hér hefur áður farið fram umræða um þetta mál í þinginu þegar það var lagt fram og skýrt og þess vegna vitna ég í þeim efnum til framsöguræðu landbrh. og athugasemda og skýringa við lagafrv. sjálft. Það er hins vegar vert að minna á það að þetta mál var lagt fyrir þingið í fyrra, sent til umsagna, en hlaut ekki afgreiðslu að öðru leyti. Það var afgreitt frá landbn. til landbrn. með umsögnum og ábendingum um að eðlilegt væri að fara yfir þær og skoða málið út frá því þegar það yrði lagt aftur fyrir Alþingi. Þetta var raunar gert en ekki gerðar á því breytingar af hendi ráðuneytisins, enda voru umsagnirnar með þeim hætti að í þeim fólust ekki efnislegar ábendingar að neinu marki. Það er líka vert að geta þess að hér er verið að koma á fót sjálfstæðu aðfangaeftirliti og það held ég að sé mikið til bóta. Áður hafði Rannsóknastofnun landbúnaðarins þessi verkefni með höndum en með nýjum og breyttum tímum, sem m.a. koma til af alþjóðlegu samstarfi sem við tökum þátt í, er eðlilegt að aðfangaeftirlitið fái meira sjálfstæði og hafi einungis að húsbónda landbrh. Þetta er sem sagt grundvallaratriðið í þessu máli. Að þessu sinni hefur landbn. hins vegar gert ofurlitlar breytingar á frv. eða gert tillögur til breytinga og þær eru einkum til komnar vegna ábendinga búnaðarþings um málið. Þær fela í sér að þær nefndir sem eiga að vera til staðar þegar samdir eru m.a. staðlar eiga samkvæmt tillögu nefndarinnar einungis að vera tvær, þ.e. fóðurnefnd og síðar sáðvöru- og áburðarnefnd og er þar um að ræða breytingu úr þremur nefndum í tvær. Auk þess er kveðið á um það að aðfangaeftirlitið fái skýrari heimildir til þess að stöðva vörur sem eru í umferð eða kæmust í umferð, en uppfylla ekki þá staðla og þau skilyrði sem krafist er. Ég sé ekki ástæðu til þess, virðulegi forseti, með tilliti til þessara skýringa um forsögu málsins að orðlengja þetta frekar og geri tillögu um að málinu verði vísað til 3. umr. að þessari umræðu lokinni.

Virðulegur forseti. Þar sem ég skrifaði undir nefndarálit með fyrirvara, þá tel ég ástæðu til þess að gera grein fyrir þeim fyrirvara. Ég styð þær breytingartillögur sem hér eru lagðar fram og tel þær vera til bóta. Minn fyrirvari snýr hins vegar að því að ég sé ekki að það hafi verið þörf á því að stofna nýja sérstaka stofnun um þennan þátt aðfangaeftirlitsins. Það hefði verið hægt að skilgreina þetta starfssvið betur og vista það áfram sem deild innan Rannsóknastofnunar landbúnaðarins. Ég tel þetta í raun að nokkru leyti ganga þvert á þá stefnu sem við þyrftum að fylgja í dag, sem væri sú að samræma og sameina stofnanir frekar en að dreifa þeim. Ég bendi á í því sambandi að þessi stofnun, þegar þetta verður að lögum, mun verða vistuð í Rannsóknastofnun landbúnaðarins uppi á Keldnaholti, en það er hins vegar ekkert sem tryggir að svo geti orðið áfram ef ekki er um það samkomulag við þá stofnun. Ég bendi á í þessu sambandi að ef menn væru sjálfum sér samkvæmir, þá mundu menn búa til aðra stofnun sjálfstæða úr plöntueftirlitinu, sem er deild innan RALA og gegnir nákvæmlega sama hlutverki á því sviði. Þannig að minn fyrirvari í þessu máli er fyrst og fremst varnaðarorð í þá veru að á þessu sviði þurfum við frekar á því að halda að samræma og sameina heldur en að stofna nýjar stofnanir.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um ráðstafanir til að stuðla að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða á Vestfjörðum í kjölfar samdráttar í þorskafla. Engum dylst að á síðustu árum höfum við Íslendingar búið við erfið ytri skilyrði í efnahagslífinu. Ástæðurnar eru einkum niðursveifla í alþjóðlegu efnahagslífi og samdráttur í þorskveiðum hér við land. Þrátt fyrir þessi erfiðu ytri skilyrði hefur stjórnvöldum tekist að styrkja mjög stöðu atvinnulífsins með almennum aðgerðum á síðustu missirum. Verðbólga hefur ekki verið lægri í áratugi og raungengi er hagstæðara útflutnings- og samkeppnisgreinum en verið hefur í langan tíma. Skattar á fyrirtæki hafa verið lækkaðir verulega til að treysta stöðu þeirra og hamla gegn vaxandi atvinnuleysi. Fyrir atbeina ríkisvaldsins hefur ríkt vinnufriður og stöðugleiki á vinnumarkaði verið festur í sessi. Með markvissum aðgerðum hafa stjórnvöld skapað skilyrði til að lækka vexti sem hefur í för með sér að fjármagnskostnaður skuldugra fyrirtækja mun lækka verulega. Þrátt fyrir að þessar almennu aðgerðir til styrktar atvinnulífinu hafi komið sjávarútvegi til góða var stjórnvöldum ljóst að hinn mikli samdráttur í aflaheimildum kæmi verr niður á sumum landsvæðum en öðrum og að vert væri að kanna það sérstaklega. Í ljósi erfiðleika atvinnulífs og byggða á Vestfjörðum vegna aflasamdráttarins og yfirvofandi gjaldþrota fyrirtækja skipaði ríkisstjórnin í nóvember sl. starfshóp fjögurra ráðuneyta og Byggðastofnunar til að kanna þennan vanda. Starfshópurinn viðaði að sér margvíslegum gögnum um byggð og atvinnulíf á Vestfjörðum. Niðurstöður hópsins voru þær að Vestfirðir búi við sérstöðu vegna einhæfni atvinnulífs og landfræðilegrar einangrunar. Starfshópurinn benti m.a. á eftirfarandi: Aflaheimildir Vestfirðinga taldar í þorskígildum hafa dregist saman um tæp 30% á sl. tveimur fiskveiðiárum á meðan samdrátturinn var 12--17% í öðrum kjördæmum. Atvinnulíf á Vestfjörðum er einhæfara en í öðrum landshlutum og byggist að mestu á sjávarútvegi og tengdri þjónustu. Hlutfall sjávarútvegs af ársverkum á Vestfjörðum var 36%, en það er þrefalt hærra hlutfall en landsmeðaltal. Íbúum á Vestfjörðum hefur fækkað um 8% á síðustu 10 árum, en það er mun meiri fækkun en í öðrum landshlutum. Vestfirðir búa við meiri landfræðilega einangrun en aðrir landshlutar, hún torveldar uppbyggingu fjölbreytts atvinnulífs. Fjárhagsstaða þéttbýlissveitarfélaga á Vestfjörðum er áberandi verri en í öðrum landshlutum og stafar hún fyrst og fremst af stuðningi við atvinnurekstur á undanförnum árum. Þetta voru þau atriði sem starfshópurinn benti sérstaklega á í skýrslu sem send var forsrh. á sínum tíma. Starfshópurinn lagði áherslu á að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða væri lykilatriðið til að styrkja byggð á Vestfjörðum og efla atvinnulíf í framtíðinni. Í ljósi þess og þeirrar sérstöðu Vestfjarða sem ég gat um áður tók ríkisstjórnin þá afstöðu að vinna að málinu með eftirfarandi fjögur atriði að leiðarljósi: 1. Nú er unnið að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða með því að bæta vegasamband milli þéttbýlisstaða og auðvelda þannig íbúum að sækja þjónustu og atvinnu á milli staða. Á vegáætlun eru áfram veittir verulegir fjármunir til samgönguframkvæmda sem stækka atvinnu- og þjónustusvæði. Á undanförnum árum hefur ríkissjóður varið miklu fé til að rjúfa einangrun byggða og bæta samgöngur jafnt innan svæða sem milli landshluta. Á Vestfjörðum verður á þessu og næsta ári varið tæpum 2 milljörðum króna í nýframkvæmdir í samgöngumálum og munar þar að sjálfsögðu mestu um jarðgöngin undir Breiðadals- og Botnsheiðar. 2. Áætlaðar samgöngubætur eiga að greiða götu sameiningar sveitarfélaga þar sem vilji íbúanna stendur til þess. Ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir átaki í sameiningu sveitarfélaga en hún er víða orðin vænlegri kostur en áður vegna betri samgangna. Sameining sveitarfélaga getur haft í för með sér sparnað fyrir ríki og sveitarfélög, bæði í rekstri og framkvæmdum og leiðir til markvissari stjórnunar með hagsmuni svæðisins í heild að leiðarljósi. 3. Þar sem skuldastaða sveitarfélaga er þröskuldur í vegi sameiningar þeirra þarf nokkurn atbeina ríkisvaldsins til að ryðja þeim hindrunum úr vegi. Í samræmi við sveitarstjórnarlög verður fjármagn veitt úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga á árunum 1995--1998 til að jafna skuldastöðu sveitarfélaga sem sameinast. Þessum útgjöldum Jöfnunarsjóðs verður mætt að hluta með sérstöku framlagi úr ríkissjóði til Jöfnunarsjóðs á sama tímabili. Enn fremur er á því byggt að Lánasjóður sveitarfélaga veiti sveitarfélögum sem sameinast lánafyrirgreiðslu í formi skuldbreytinga. 4. Sameiningu sveitarfélaga og stækkun atvinnu- og þjónustusvæða ber að nýta til að auka hagræðingu í veiðum og vinnslu og stuðla að nýsköpun í atvinnulífi. Frv. þessu er einmitt ætla að stuðla að samruna sjávarútvegsfyrirtækja. Samkomulag við helstu kröfuhafa þeirra er forsenda þess að það gangi upp. Jafnframt gæti fyrirtækjunum gefist kostur á að úrelda fiskvinnsluhús og skip með aðstoð Þróunarsjóðs sjávarútvegsins verði frv. um stofnun hans samþykkt, en það frv. liggur fyrir hv. Alþingi. Þetta eru, hæstv. forseti, þau atriði sem varða veginn í aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Á næstu árum þarf að leggja höfuðáherslu á þessi atriði til að styrkja byggð á Vestfjörðum. Úttekt starfshópsins sem vitnað hefur verið til í þessari ræðu beindist að sjálfsögðu að sérstöðu Vestfjarða vegna einhæfni atvinnulífs, niðurskurðar aflaheimilda og landfræðilegrar einangrunar. Í framhaldi af því hefur ríkisstjórnin beint til Byggðastofnunar að gera úttekt á byggðarlögum sem kunna að hafa orðið fyrir sambærilegum samdrætti í aflaheimildum, búa við áþekka einhæfni atvinnulífs og einangrun og vinna að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða með sameiningu sveitarfélaga. Tilgangur þess að stuðla að öflugum atvinnu- og þjónustusvæðum er að auka hagkvæmni í atvinnurekstri og treysta þar með byggð á Vestfjörðum. Til að slíkt takist þurfa fjölmargir aðilar að taka höndum saman um það verkefni. Þar má nefna sveitarstjórnir, forráðamenn fyrirtækja, starfsfólk þeirra og kröfuhafa. Með frv. þessu vill ríkisstjórnin leggja sitt af mörkum til að stuðla að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða og eflingu byggðar á Vestfjörðum. Ljóst er að lánveitingar ríkisins einar og sér munu ekki bjarga öllu nema síður sé heldur ber að líta á þær sem eitt lóð af mörgum sem leggja þarf á vogarskálar atvinnu- og byggðamála á Vestfjörðum. Ef búa á í haginn fyrir framtíðina þurfa bæði heimamenn og ýmsir kröfuhafar að leggja sitt af mörkum. Frumkvæði ríkisins á hins vegar að vera til að hvetja menn til dáða og stuðla að nauðsynlegum breytingum. Í frv. er gert ráð fyrir að heimilt verði að veita allt að 300 millj. kr. á árinu 1994 til þess að styrkja byggð á Vestfjörðum. Aðstoðin er þó bundin ströngum skilyrðum sem eiga að hvetja til varanlegrar hagræðingar. Þar sem sveitarfélög verða sameinuð er Byggðastofnun heimilt að veita sjávarútvegsfyrirtækjum sem áhuga hafa á sameiningu víkjandi lán. Sama gildir um þau sjávarútvegsfyrirtæki á Vestfjörðum sem hafa sameinast á þremur síðustu árum. Samkvæmt frv. sem hér er til umræðu er gert ráð fyrir að skipaður verði fjögurra manna starfshópur með fulltrúum frá þremur ráðuneytum og Byggðastofnun til að fjalla um lánsumsóknir í samráði við forráðamenn fyrirtækja, banka, sjóði og aðra helstu kröfuhafa. Hópurinn mun veita umsækjendum aðstoð við endurskipulagningu rekstrar í tengslum við sameiningu. Ráða á rekstrarráðgjafa til að aðstoða hópinn við þá vinnu. Framangreindir aðilar skulu stuðla að samkomulagi um víðtæka skipulagsbreytingu á sjávarútvegsfyrirtækjum á viðkomandi atvinnusvæði. Samkomulagið skal einnig taka til skuldbreytinga, hlutafjáraukningar, eignaraðildar og stjórnunar. Þá skal gerð grein fyrir rekstrarhorfum miðað við tilteknar forsendur um aflamagn og rekstrarskilyrði. Þess skal getið að að sjálfsögðu er ekki hægt að miða við það aflamagn sem nú berst að landi á Vestfjörðum því ljóst er og spáð er, sem betur fer, að afli muni aukast eða öllu fremur að leyfður verði meiri afli og leyft verði að taka meiri þorskafla úr sjó einhvern tímann á næstu árum sem auðvitað kemur Vestfirðingum og vestfirskum fyrirtækjum til góða. Að þessu loknu ákveður starfshópurinn hvort gera skuli tillögu til stjórnar Byggðarstofnunar um lánveitingu. Stjórn Byggðastofnunar samþykkir eða synjar lánveitingu á grundvelli tillagna starfshópsins. Samþykki hún tillögur starfshópsins um lánveitingu óskar hún eftir því við fjmrn. að fá jafnhátt framlag úr ríkissjóði. Skilmálar lánanna verða þannig að þau eru verðtryggð, en vaxtalaus fyrstu þrjú árin. Eftir það bera þau 5% vexti. Fyrstu þrjú árin eru lánin afborgunarlaus, næstu þrjú ár skal einungis greiða vexti, á næstu 10 árum greiðast höfuðstóll, vextir og verðbætur. Þau árin sem fyrirtækin ná ekki tilteknum skilyrðum, m.a. um hagnað og eigið fé, færist greiðsla afborgana og vaxta aftur fyrir lánstímann. Þessi atriði þarf auðvitað að skoða mjög rækilega til þess að þessi aðstoð, þessi víkjandi lán, komi að sem bestum og varanlegustum notum. Auk aðgerða til að stuðla að hagræðingu í sjávarútvegi er einnig gert ráð fyrir að Byggðastofnun ráðstafi 15 millj. kr. af framangreindum 300 millj. kr. til að styðja við nýjungar í atvinnumálum á Vestfjörðum og auka fjölbreytni atvinnulífs. Í þessu sambandi hefur fyrst og fremst verið litið til frekari úrvinnslu í sjávarútvegi. Þar kemur auðvitað margt til greina, ekki síst eftir að opnast hafa, ef ég má orða það svo, nýir markaðir með tilkomu Evrópska efnahagssvæðisins. Einnig hljóta menn að líta til ferðamálanna sérstaklega, en eins og allir vita hafa Vestfirðir upp á margt að bjóða í því sambandi. Aðgerðir þær sem birtast í frv. sem hér er til umræðu eru að ýmsu leyti frábrugðnar aðgerðum sem áður hefur verið beitt til lausnar á vandamálum atvinnulífs. Hér er ekki verið að dæla út milljörðum á sama hátt og gert var með stofnun Atvinnutryggingasjóðs útflutningsgreina, svo tekið sé dæmi af nýlegri aðgerð. Hér er reynt að stuðla að hagræðingu á markvissari hátt. Hin ströngu skilyrði fyrir því að fá víkjandi lán, þ.e. að sveitarfélög sameinist og að fyrirtæki sameinist, stuðla einarðlega að því að efla byggð í framtíðinni á þessu svæði. Ef byggð á að halda velli þurfa menn að nýta þau tækifæri sem bættar samgöngur gefa og taka saman höndum í stað þess að hver vinni í sínu horni og nái ekki tilætluðum árangri. Lausnir á atvinnu- og byggðarvanda felast ekki hvað síst í því að fyrirtæki í sjávarútvegi nýti möguleika til samstarfs og samnýtingar rekstrarþátta. Slíkt samstarf og myndun stærri eininga virðist það sem koma skal. Það á þó ekki við í öllum tilvikum því auðvitað geta smærri fyrirtæki sýnt mjög góða afkomu og til eru dæmi um það, líka á Vestfjörðum, að lítil fyrirtæki hafa hingað til sýnt fádæma góða afkomu og veit ég að ýmsir hér í salnum kannast við fyrirtæki sem nefna mætti í því sambandi. En slíkt samstarf eins og ég minntist á hér áðan, sem stækkar einingarnar, getur verið heppilegt. Ég tel að nýlegt dæmi um kaup Granda á hlutabréfum í Þormóði ramma sé einmitt dæmi um það sem getur átt að koma og getur verið mjög heppilegt fyrir atvinnuþróun hér á landi. Það hlýtur að vera umhugsunarvert að sterk fyrirtæki vilji dreifa áhættunni í fiskvinnslunni og útgerð með því að kaupa hlutabréf í öðrum fyrirtækjum og styrkja þannig atvinnulífið hvarvetna á landinu. Ég nefni þetta sérstaklega og í raun væri þess virði að bæta því hér við að fyrstu skrefin einmitt varðandi Þormóð ramma og þau næstu voru m.a. tekin af síðustu stjórn og hv. 8. þm. Reykn., fyrrv. fjmrh., sem sýndi þessu máli mikinn skilning. Vænti ég þess að flokksmenn hans sem hér eru staddir í salnum, hv. þm., sýni þessu máli jafnmikinn stuðning og skilning og þá var uppi. Tilgangur frv. þessa er að stuðla að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða á Vestfjörðum. Með öflugum atvinnusvæðum verða Vestfirðingar betur í stakk búnir til að takast á við þá tímabundnu erfiðleika sem samdráttur í þorskafla hefur í för með sér. Þegar á þetta er minnst þá er kannski líka ástæða til að geta þess hér að ýmsir hafa bent á að atvinnuleysi sé víðast hvar meira en á Vestfjörðum. En þegar á það er bent er líka rétt að það komi fram að þessi aðgerð er ekki til þess að takast á við núverandi atvinnuleysi á Vestfjörðum heldur er verið að benda á það að hvergi á landinu á fólk í jafnstórum stíl allt sitt undir sjávarútveginum. Það er upp undir 40% af mannaflanum sem vinnur við sjávarútveg þannig að ef fyrirtækin falla, ef skipin flytjast úr fjórðungnum, þá blasir ekkert við nema atvinnuleysi. Og til þess að taka samanburð úr mínu eigin kjördæmi, þá vinnur í mínu kjördæmi hér í Reykjavík líklega milli 2 og 3% mannaflans við sjávarútveg. Þetta er það sem auðvitað sýnir hinn mikla mun sem er á öðrum svæðum heldur en Vestfjörðum þar sem svo gífurlega stór hluti mannaflans vinnur að fiskveiðum og hefur orðið hart úti vegna þess hvernig fiskveiðarnar hafa skipast á undanförnum árum og afli borist á land. Auk þess að styrkja byggð í sessi getur stækkun atvinnu- og þjónustusvæða haft í för með sér umtalsverðan sparnað í framtíðinni fyrir ríki og sveitarfélög jafnt í rekstri sem framkvæmdum. Ég legg áherslu á það að þessi aðgerð mun örugglega, þegar fram líða stundir, skila sér í lækkuðum útgjöldum ríkisins og væntanlega sveitarfélaganna á þessu svæði. Virðulegi forseti. Ég veit að hér er á ferðinni viðkvæmt mál og þegar þannig er þá líta hv. þm. venjulega til sinna heimkynna, í eigin barm og spyrja sig að því: Get ég ekki fengið eitthvað fyrir mig eða mitt kjördæmi? Það er afskaplega eðlilegt að þannig sé hugsað. Ég vil hins vegar taka það fram að það mál sem hér er til umræðu hefur verið skoðað ofan í kjölinn. Það er niðurstaða ríkisstjórnarinnar að þetta sé aðgerð sem komi til með að borga sig. Menn geta kallað þetta sértæka aðgerð og það er auðvitað sjálfsagt að gera það. Ríkisstjórnin sem nú situr hefur fyrst og fremst beitt almennum aðgerðum, en við teljum sjálfsagt að beita í þessu tilliti sértækri aðgerð vegna þess mikla vanda sem menn standa frammi fyrir á þessum stað og vegna þess að við búumst við því að á allra næstu árum muni þorskafli glæðast og þá muni á ný eflast fyrirtæki, byggð og mannlíf á Vestfjörðum. Það er þess vegna sem ég óska eftir því að þetta frv. fái góða afgreiðslu hjá hinu háa Alþingi. Því verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. Og ég heiti á hv. þm. að sýna stuðning sinn í verki með því að samþykkja frv. sem hér er til umræðu og koma því eins hratt og kostur er í gegnum hið háa Alþingi.

Virðulegur forseti. Hér er um sértækar aðgerðir að ræða vegna mikils vanda á Vestfjörðum. Ég viðurkenni fúslega að það er nauðsynlegt að fara í sértækar aðgerðir vegna þess vanda sem er uppi á Vestfjörðum. En núv. ríkisstjórn hefur aldrei fram að þessu viðurkennt að það gæti komið til þess að það þurfi að fara í sértækar aðgerðir, ekki aðeins á Vestfjörðum heldur jafnframt annars staðar á landinu, sem hlýtur jafnframt að koma til álita. Það er því nokkuð merkilegt að hæstv. fjmrh. notar tækifærið þegar hann mælir fyrir þessu máli að tala um að menn hafi látið milljarða fljóta út í sértækar aðgerðir áður. Er hugmyndin hjá ríkisstjórninni með þessu máli að vekja hér upp deilur enn einu sinni um fortíðina? Getur þessi hæstv. ríkisstjórn ekki viðurkennt að það getur að sjálfsögðu komið til þess, til að bjarga þjóðarhag, að það þurfi að fara í sértækar aðgerðir? Hæstv. fjmrh. talaði mjög fallega um fyrirtækið Granda hf., sem er ekki nema gott. Veit hæstv. fjmrh. að það var fyrsta fyrirtækið sem fékk fyrirgreiðslu samkvæmt þeim ráðstöfunum? Ef hæstv. fjmrh. meinar eitthvað með því að hann vilji koma þessu máli hér fram þá held ég að hann ætti að reyna að hætta að tala um fortíðina og fara að tala um framtíðina. Því ríkisstjórn sem hugsar bara um fortíðina mun ekki komast neitt áfram, enda hefur það komið í ljós með núv. ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Það var síður en svo ætlunin að æsa menn upp og fyrrv. ráðherra úr fyrrv. ríkisstjórnum með því að flytja þessa framsöguræðu hér. Það sem ég var eingöngu að benda á er að það að senda 300 millj. til Vestfjarða er smáræði miðað við það sem gert hefur verið á undanförnum árum þegar dælt var út milljörðum króna. Það var til að sýna stærðarmuninn og benda á það hvað þetta er lítið mál miðað við margt sem áður hefur verið gert. Í öðru lagi þá hefur það aldrei verið neitt felumál af hálfu þessarar ríkisstjórnar að hún vildi beita sértækum aðgerðum þegar það á við, en auðvitað í sem allra minnstum mæli. Sú ríkisstjórn sem hér situr hefur nefnilega beitt almennum aðgerðum, öðrum ríkisstjórnum fremur, sem sýnir sig í þeim mikla árangri sem náðst hefur. Árangri sem náðst hefur í verðbólgu, í viðskiptahallanum, sem er nánast enginn á þessu ári og með því að raungengi íslensku krónunnar er með þeim hætti að samkeppnisstaða fyrirtækjanna er sterk. Þetta eru allt afleiðingar þess að ríkisstjórnin hefur beitt almennum aðgerðum og það er meginstefna þessarar ríkisstjórnar. Það þýðir hins vegar ekki að ráðherrarnir í ríkisstjórninni ætli ekki undir nokkrum einustu kringumstæðum að beita sértækum aðgerðum. Þegar það er gert er það gert með ákveðnum og beinskeyttum hætti og notaðir til þess eins litlir peningar og mögulega er hægt að komast af með. Það er munurinn á stefnu og störfum þessarar ríkisstjórnar og hinna sem áður sátu. Það var hins vegar ekki ætlunin að hefja hér upp deilur og ég vænti þess að hv. 1. þm. Austurl. sé tilbúinn til þess að stuðla að því að þetta mál fái farsælan byr í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. segist ekki ætla að upphefja hér deilur. Það hefur verið talað þannig um Atvinnutryggingarsjóð að þar hafi menn sérstaklega verið að hygla vinum sínum. Það hefur forsrh. þessarar ríkisstjórnar sagt. Það hefur ekki verið sagt um þetta mál, enda dettur mér það ekki í hug. Hæstv. ráðherrar halda að þeir geti vaðið hér áfram með hvaða mál sem er og sagt hvað sem er án þess að vekja nokkrar deilur. Hæstv. fjmrh. er að halda því hér fram að þeir ætli sér að fara í sértækar aðgerðir. Hann hefur haldið því fram að allt sem áður hafi verið gert hafi veri tóm vitleysa. Gæti ekki verið, hæstv. fjmrh., að ef það hefði ekki verið gert þá hefði þurft að borga mikið í atvinnuleysisbætur? Gæti ekki verið að ríkisbankarnir og sjóðir hefðu tapað mörgum milljörðum á gjaldþrotum? Hvað hefur ríkissjóður tapað miklu á gjaldþrotum í tíð núv. hæstv. fjmrh.? Hvað hefur ríkissjóður borgað mikið í atvinnuleysisbætur í tíð hæstv. núv. fjmrh.? Gæti ekki verið að það hafi farið út milljarður á milljarð ofan vegna aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar í þessu málum? Þannig að ég held að hæstv. fjmrh. ætti að tala varlega þegar hann er að dæma fyrri aðgerðir og lofsyngja eigin verk. Ef hann meinar eitthvað með því að reyna að ná góðri samstöðu um þetta mál þá held ég að hann ætti að viðurkenna að það hafi verið mistök að grípa ekki inn í þessi mál fyrr á Vestfjörðum og þess vegna sé skaðinn miklu meiri en annars hefði orðið.

Hæstv. forseti. Hér sagði hv. 1. þm. Austurl. að ríkisstjórnin --- eða það mátti skilja að hann ætti við þetta sérstaka mál hér --- hefði vaðið áfram með málið, vaðið áfram og ætlað að keyra í gegn þetta mál. En í lok ræðu sinnar sagði hann hins vegar að það væri allt of seint brugðist við. Hefur hann þar með svarað sjálfur þeirri ásökun. Það er alveg hárrétt að það hafa orðið gjaldþrot hér að undanförnu. Hv. þm. veit líka að það hafa verið efnahagserfiðleikar að undanförnu. Ég vona að það hafi ekki farið fram hjá hv. þm. að afli hefur verið minni að undanförnu heldur en á mörgum árum þar á undan. Það veit hv. þm. auðvitað. Og hv. þm. hlýtur að gera sér grein fyrir því, ég trúi ekki öðru, heldur en að mikill hluti þeirra fjármuna, þeirra milljarða, sem fóru út m.a. í gegnum Atvinnutryggingarsjóð hafa síðan verið færðir yfir á ríkissjóð. Af þeim þarf að borga afborganir og vexti núna sem takmarkar möguleika okkar, sem stórkostlega takmarkar möguleika okkar, til þess að nota þá peninga í annað. Því þessir peningar verða ekki notaðir tvisvar. Með þessu hefur þó aldrei verið sagt og ég hef aldrei haldið því fram að forverar þessarar ríkisstjórnar hafi gert eintóma vitleysu eins og hv. þm. kom hér upp og sagði að við héldum fram. Því hefur aldrei verið haldið fram. 

Virðulegi forseti. Þetta var afar merkileg framsöguræða hjá varaformanni Sjálfstfl., einkum í ljósi málatilbúnaðar þess flokks fyrir síðustu alþingiskosningar. En mig langar að bera tvær spurningar fyrir hæstv. ráðherra. Sú fyrri er: Hvernig á aukinn þorskafli að koma mönnum til góða þar sem þeir eru búnir að selja skipin í aðra landsfjórðunga? Hvernig á það að koma Bílddælingum og Tálknfirðingum til góða ef þorskafli verður aukinn þegar skipin hafa verið seld í burtu? Hæstv. ráðherra verður að gefa skýringu á því hvernig aukningin á að koma þar sem hann ætlar henni að lenda. Í öðru lagi vil ég minna ráðherrann á það að ríkisstjórnin beitti sér fyrir því seint á sl. ári að hér yrðu viðhafðar kosningar um vilja fólks til þess að sameina sveitarfélög, lýðræðislegar kosningar. Niðurstöður úr þeim kosningum liggja fyrir. Samt kemur ríkisstjórnin með skilyrði sem segir við forráðamenn sveitarfélaga: Ef þið ætlið að vera gjaldgengir til að fá peninga frá ríkisstjórninni þá verðið þið að ganga gegn vilja fólksins. Hvers konar lýðræði er þetta, hæstv. fjmrh.? Er verið að bera fé á menn til þess að ganga gegn vilja fólksins í lýðræðislegum kosningum? Hvers konar flokkur er þessi Sjálfstfl. orðinn? spyr ég nú.

Hæstv. forseti. Síðari spurningin hjá hv. þm. var sú hvers konar flokkur þessi Sjálfstfl. væri orðinn. Ég hélt að hv. þm. vissi það og gæti spurt marga þá sem væru honum nær hvers konar flokkur Sjálfstfl. væri orðinn. Sjálfstfl. er sá flokkur sem hann er í dag, var í gær og hefur verið og ætlar sér að vera. 

Það er ekki þar með sagt.


             Og það á stundinni. En þá snúum við okkur að þorskafla. Ef þorskafli glæðist á ný þá fær hvert skip meiri aflaheimildir. Það ætti að styrkja samkeppnisstöðu þeirra fyrirtækja sem gera út, þar á meðal á sunnanverðum Vestfjörðum, eins og ég veit að hv. þm. veit, og það ætti þá að styrkja þau fyrirtæki til þess að geta keypt sér aflaheimildir og jafnvel skip á nýjan leik. Þess vegna er það nú svo að ef þorskaflaheimildirnar aukast á Vestfjörðum þá hlýtur hagur fyrirtækja og fólks að batna og þar með samkeppnisstaða þeirra gagnvart öðrum fyrirtækjum. Þetta hélt ég að lægi í augum uppi fyrir mann sem er góður í reikningi. Varðandi sveitarfélögin þá er það alveg hárrétt, ríkisstjórnin valdi þá leið að rétta þeim fyrst og fremst hjálparhönd sem hafa sýnt í verki að þeir vilja sameinast. Í sumum byggðarlögum á Vestfjörðum háttar þannig til, og ég hugsa jafnvel í byggðarlögum sem hv. þm. þekkir best til, að þar hafi verið settir peningar t.d. til hafnargerðar fyrir hundruð millj. kr. Það er líka aðstoð sem hefur verið veitt af ríkisins hálfu, eins og ég veit að hv. þm. veit og það má ekki heldur vanmeta hana þegar talað er um fjárframlög frá ríki til sveitarfélaga á Vestfjörðum.

Virðulegi forseti. Þetta voru býsna loðin svör. Af þeim má þó ráða að það sem ráðherrann er að segja er: Við ætlum að láta ykkur hafa peninga til þess að þið getið keypt kvóta til baka. Hvers konar skynsemi er í svona stjórnarathöfnun? Þegar búið er að selja togarann frá sunnanverðum Vestfjörðum til Grundarfjarðar eða Þorlákshafnar þá eigi síðan að láta menn hafa peninga til þess að kaupa kvótann til baka. Er ekki hægt að úthluta þessum kvóta öðruvísi, þessari aukningu sem á að verða? Er ekki hægt að úthluta henni þangað sem hennar er mest þörf til að jafna skerðinguna? Vandinn er nefnilega sá, hæstv. ráðherra, að menn hafa verið ójafnaðarmenn í aðgerðum sínum. Menn hafa skert byggðarlög og landsvæði misjafnt eftir aflasamsetningu veiðanna í stað þessa að jafna skerðinguna og hafa þetta jafnt í þorskígildum. Þá þyrftu menn ekki að fara í einhverjar sértækar aðgerðir. Þannig að ríkisstjórnin hefur búið sér til sitt eigið vandamál með ójafnaðarstefnu.

Virðulegi forseti. Ég botna ekkert í þessari ræðu lengur vegna þess að fyrirspurn hv. þm. hér áðan var sú hvernig aukinn þorskafli gæti bætt stöðuna hjá fyrirtækjunum á sunnanverðum Vestfjörðum. Ekki hvernig þetta fjárframlag gæti breytt stöðunni, heldur hvernig aukinn þorskafli gæti það. Ég svaraði því skýrt og skilmerkilega að með auknum þorskafla, þorskaflaheimildum, fleiri þorskígildum á Vestfjörðum, þá hlýtur staða fyrirtækjanna að styrkjast. Og ef staða fyrirtækjanna styrkist þá gætu fyrirtækin hugsanlega keypt til baka nýjar þorskaflaheimildir eða þá skip eftir atvikum. Það var það sem ég sagði. Það hafði ekkert með þessa fjármuni ríkisins að gera. Ég var ekki spurður þeirrar spurningar og ég vona að ég hafi heldur ekkert svarað neinu til um það. Það kom glöggt fram í máli mínu áðan, í framsöguræðunni, til hvers aðstoðin er veitt.

Hæstv. forseti. Það var augsýnilegt að hæstv. fjmrh. leið heldur illa þegar hann var að mæla fyrir þessu mikilvæga frv. sem hér er til umræðu. Það var greinilegt að hann hafði ekki mikla sannfæringu fyrir því sem hann var þó að leggja til, sem ég tel að sé afar mikilvægt. Það er afar mikilvægt að ríkisstjórnin viðurkenni það nú loksins að það er nauðsynlegt að grípa til aðgerða og stundum verða menn að brjóta í blað. Forsrh. hefur kallað það stílbrot en stundum er það nauðsynlegt þegar atvinnufyrirtæki og heilu byggðarlögin eru í þeim vanda stödd sem nú blasir við á Vestfjörðum. Því tel ég að frv. þetta sé afar mikilvægt og það var hálfaumkunarvert að sjá hæstv. fjmrh., hversu illa honum leið að þurfa nú að framkvæma þetta stílbrot á frjálshyggjunni sem núv. ríkisstjórn hefur þó haft að leiðarljósi. Mér finnst það varla sæmandi, hæstv. forseti, að hvorki hæstv. félmrh. né hæstv. sjútvrh. skuli vera viðstödd þessa umræðu, ég tel að þau ættu bæði að vera hér. Auðvitað hefði átt að krefjast þess að umræðunni yrði frestað þar til hæstv. forsrh. væri hér viðstaddur en það tefur málið og fyrir því viljum við auðvitað ekki standa. En þetta varðar stefnu þessarar ríkisstjórnar svo mikið að hæstv. forsrh. hefði náttúrlega átt að mæla fyrir málinu. En málið varðar líka verulega hæstv. félmrh. sem á hér þrátt fyrir allt hlut að máli og þá auðvitað einnig stöðu sjávarútvegsins og því sagði ég það, hæstv. fjmrh., að þessir ágætu ráðherrar, samráðherrar þínir, hefðu gjarnan mátt vera við umræðuna og auðvitað ætti að krefjast þess. En ég hefði ekki á móti því að hæstv. félmrh. og hæstv. heilbrrh. og aðrir kollegar þínir væru hér viðstaddir líka, en ég geri ekki kröfu um það.

Forseti gerir athugasemd við ávarp til hæstv. fjmrh.

Ég biðst afsökunar á því, virðulegur forseti, það var ekki meining mín að tala ósæmilega til hæstv. fjmrh. þó mér finnist hann heldur aumkunarverður í augnablikinu. Og hafi mér orðið á mismæli þá biðst ég afsökunar á því. Þegar núv. hæstv. ríkisstjórn tók við völdum fyrir tæpum þremur árum síðan þá var hún uppi með miklar heitstrengingar um breytingar á efnahagsstefnu. Lögmálin sem átti að fara eftir voru m.a. þau að markaðurinn skyldi ráða, frjálshyggjan skyldi höfð í fyrirrúmi, sértækum aðgerðum skyldi hætt, sjóðasukk lagt af, svo eitthvað sé nefnt af því sem hér var títt dregið inn í umræðuna af hæstv. ráðherrum og hæstv. forsrh. þegar hann gerði grein fyrir stefnu sinnar ríkisstjórnar. Og auðvitað var fortíðarvanda kennt um alla erfiðleika. Það sem ríkisstjórnin sá síðan brýnast að gera og var ein af hennar fyrstu aðgerðum og auðvitað róttækasta og áhrifamesta breytingin, og afleiðing í efnahags- og atvinnulífi hefur heldur ekki látið á sér standa, var auðvitað að hækka vextina. Þetta hafði alvarlegar afleiðingar fyrir atvinnulíf sem vissulega var skuldugt. Það sýndu m.a. aðgerðir fyrrv. ríkisstjórnar þegar gripið var til aðgerða til þess að styrkja stöðu atvinnuveganna m.a. með stofnun Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina sem ég ætla aðeins að koma hér að síðar. En það var til að styrkja stöðu þessara atvinnugreina vegna þess hvernig ástandið var orðið á árunum 1987 og 1988 að til þessara aðgerða var gripið. Vissulega var atvinnulífið skuldugt og átti erfitt með og mátti varla við því að fá stórfellda vaxtahækkun. Enda hafa afleiðingarnar verið þær að skuldir atvinnuveganna hafa vaxið frá árslokum 1990 þegar þær voru um 260 milljarðar kr. í nær 330 milljarða kr. í árslok 1993 eða um 23--24% sem hækkunin hefur verið. Það má með einföldum útreikningi leiða líkur að því að um helmingur af þessari skuldaaukningu hafi verið vegna vaxtahækkunar. Helmingurinn af þessari skuldaaukningu hafi verið vegna þeirrar vaxtahækkunar sem kom í kjölfar stjórnarskiptanna. Það er því ljóst að stjórnvöld hefðu þá þegar átt að haga sér með öðrum hætti við að styrkja og aðstoða atvinnulífið en það mátti ekki vegna þess að efnahagsstefnan var sú að markaðurinn skyldi ráða. Ríkisstjórnin skildi ekki þá þörf sem atvinnulífið er ávallt í, ekki bara þá og ekki bara nú heldur alla jafna, að stjórnvöld vinni með atvinnulífinu. Og afskiptaleysið sem ríkti á fyrstu missirum í valdatíð þessarar hæstv. ríkisstjórnar hlaut að enda með þessu. Það má kannski bæta því hér inn í að þetta hafa auðvitað sveitarstjórnirnar orðið alvarlega varar við. Sveitarstjórnirnar hafa reyndar haft nokkuð önnur viðhorf til atvinnumálanna heldur en hæstv. ríkisstjórn því þær hafa á þessum síðustu árum orðið að leggja verulega fjármuni og aðstoða umtalsvert við það að halda atvinnulífinu gangandi í sínum byggðarlögum, á sínum svæðum og orðið að setja umtalsvert fé af sínum fjármunum, sem eiga þó auðvitað eðli máls samkvæmt að renna til annarra hluta heldur en að veita þá í atvinnufyrirtækin, hafa orðið að grípa til þeirra neyðaraðgerða vegna afskiptaleysis hæstv. ríkisstjórnar. Nú eru þó viðhorf hæstv. ríkisstjórnar eitthvað að breytast. M.a. má minna á þá vaxtalækkun sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir á seinustu mánuðum nýliðins árs og ber auðvitað að fagna því að ríkisstjórnin skyldi að lokum átta sig á því að þessi hávaxtastefna gæti ekki gengið og hlyti að ríða atvinnulífinu endanlega að fullu svo og auðvitað einnig bæði fjölskyldum og einstaklingum ef ekki yrði gripið til einhverra aðgerða og þá beitti ríkisstjórnin þessari handleiðslu eða handafli að lækka vextina. Og nú er gripið til sértækra aðgerða eins og frv. þetta sem hér er til umræðu gerir vissulega ráð fyrir. Eins og ég sagði í upphafi þá gagnrýni ég ekki að litið skuli á erfiðleikana sem eru nú að skapast eða kunna að vera fram undan á Vestfjörðum og í einstökum byggðarlögum og hjá einstökum fyrirtækjum þar. Þetta eru vissulega miklir erfiðleikar og frv. fjallar fyrst og fremst um það þó reynt sé að búa það örlítið í annan búning með því að gefa því heitið að þetta séu ráðstafanir til að stuðla að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða. Þetta er auðvitað frv. og ráðstafanir ríkisins til að styrkja atvinnulífið á þessu svæði. Hins vegar tel ég umhugsunarvert hvernig að málum er staðið og hefði talið að sértækar aðgerðir eins og hér er verið að tala um mættu vera og ættu að vera með nokkrum öðrum hætti. Ef hægt er að tala um sértækar aðgerðir yfirleitt þá eru það þessar aðgerðir þar sem hér er gripið til ráðstafana vegna einnar atvinnugreinar í einum landshluta og þar að auki háð því að fyrirtæki séu að sameinast og ekki nóg með það heldur að það séu einnig fyrirtæki í byggðarlögum sem eru að sameinast. Svo langt er gengið að það hljóta að vera sett til hliðar með þessum ströngu skilyrðum bæði fyrirtæki og byggðarlög á Vestfjörðum sem þó hafa sannarlega þörf fyrir aðstoð og ættu hana sannarlega skilið. Ég mundi nú kannski fremur vilja kalla þetta nauðsynlegt inngrip stjórnvalda í atvinnulífið þegar heil byggðarlög standa frammi fyrir alvarlegum erfiðleikum. Við höfum vissulega fengið athugasemdir frá öðrum byggðarlögum. Við þingmenn Norðurl. e. höfum t.d. átt fund með fulltrúum Eyþings, en það eru landshlutasamtök sveitarfélaga í Norðurl. e., og við höfum einnig átt fund með þingmönnum Norðurl. v., sameiginlegan fund þar sem við ræddum við fulltrúa frá stjórn Útvegsmannafélags Norðurlands þar sem fjallað var um málefni og ástand fyrirtækja og byggðarlaga á þessu svæði. Þar komu auðvitað fram athugasemdir um það hvernig að málum væri staðið að þessu leytinu til og var fullkomin samstaða með þeim þingmönnum sem sátu þessa fundi, bæði þingmönnum stjórnar og stjórnarandstöðu, um að nauðsynlegt væri að koma til aðstoðar við önnur byggðarlög þar sem svipað væri ástatt, sem byggju við svipuð skilyrði og svipað væri ástatt með eins og á ýmsum byggðarlögum og kannski má segja Vestfjörðum í heild því að ég tek vissulega undir það sem kom fram hjá hæstv. fjmrh. að þar er atvinnulíf afar einhæft. Og ef tekin eru heil kjördæmi önnur þá er það ekki með svipuðum hætti, en vissulega háttar svo til með einstök byggðarlög að þau gætu búið við sambærilegar aðstæður og víðast hvar á Vestfjörðum. Ég hef komið athugasemdum þessara funda sem ég nefndi á framfæri við hæstv. forsrh., gert honum grein fyrir áliti eða afstöðu þessara funda og ég hafna því alfarið, virðulegur forseti, að sitja undir því sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan að þetta væri einhver sérstök þörf hjá þingmönnum annarra kjördæma að segja, eins og ég held að ég hafi skrifað orðrétt eftir hæstv. fjmrh.: ,,Get ég nú ekki fengið eitthvað fyrir mig eða eitthvað fyrir mitt kjördæmi.`` Þetta er í raun afar lágkúrulegt og ekki sæmandi af hæstv. fjmrh. að tala svona eða gera þeim, sem hafa fyrst og fremst gert athugasemdir við það að það þyrfti að grípa til aðgerða og koma til aðstoðar byggðum og atvinnulífi víðar, upp þennan hugsunarhátt að þetta sé fyrst og fremst hagsmunapot einstakra kjördæma og kjördæmaþingmanna, og þeir séu ekki að huga að ástandi og aðstæðum atvinnulífs og byggðarlaga í heild. Ég a.m.k. hafna því alfarið fyrir mína parta. Mig langar að vitna aðeins í máli mínu til bréfa sem lögð voru fram á þessum fundum frá m.a. Eyþingi, Sambandi sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, og eins frá Akureyrarbæ, þar sem greint er frá viðhorfum þessara aðila til málsins. Það eru þau viðhorf sem ég er hér að flytja, hef komið á framfæri við hæstv. forsrh., og vil gera hér einnig við hæstv. fjmrh. og Alþingi. Með leyfi forseta, þá segir m.a. í bréfi frá Eyþingi: ,,Stjórn Eyþings minnir á þann mikla vanda sem steðjar að atvinnulífi á Norðurlandi vegna kvótaskerðingarinnar, samdráttar í iðnaði og annarra erfiðleika. Þessi vandi er í mörgum tilvikum sambærilegur við vanda byggðarlaga á Vestfjörðum. Stjórnin varar við þeirri hættu að sértækar aðgerðir sem þessar leiði til mismununar milli landshluta eða jafnvel skapi aukinn vanda í öðrum landshlutum. Stjórn Eyþings gerir þá kröfu til stjórnvalda að þau miði aðgerðir sínar við stöðu atvinnugreina og sveitarfélaga á landinu öllu.`` Í bréfi og ályktun bæjarstjórnar Akureyrar kemur m.a. fram, með leyfi forseta: ,,Vegna þessara áforma`` --- þ.e. þeirra aðgerða sem ríkisstjórnin hafði þá boðað --- ,,er ástæða til að benda sérstaklega á mikla erfiðleika í atvinnurekstri og mikið atvinnuleysi um langan tíma víða annars staðar, m.a. á Akureyri. Þar hefur mikill samdráttur í iðnaði bitnað mjög hart á atvinnulífinu og kvótaskerðingar undanfarinna ára hafa valdið sjávarútvegsfyrirtækjum erfiðleikum þótt allra leiða hafi verið leitað til þess að auka aflaheimildir og hagræða í þeim rekstri. Á undanförnum árum hafa stjórnvöld ítrekað þau áform sína að standa ekki að sértækum aðgerðum eða beinum stuðningsaðgerðum við atvinnulíf eða sveitarfélög. Vegna þess m.a. hefur Akureyrarbær orðið að koma enn frekar að endurreisn og uppbyggingu atvinnulífs á þessu svæði. Stuðningur ríkisins við fyrirtæki eða sveitarfélög til þess að efla atvinnulíf með sértækum aðgerðum má ekki leiða til mismununar milli landshluta eða byggðarlaga. Aðgerðir og stuðningur stjórnvalda verður að miðast við stöðu atvinnugreina og sveitarfélaga og þess sérstaklega gætt að eðlilegur jöfnuður náist á landsvísu.`` Hér er aftur undirstrikað það sem ég gat um í máli mínu í upphafi að sveitarfélögin hafa með einum eða öðrum hætti orðið að koma inn í málin þar sem stjórnvöld hafa alfarið hafnað því að grípa til sértækra aðgerða eða aðstoðar við einstakar atvinnugreinar eða einstök byggðarlög. Nú hefur ríkisstjórnin hins vegar beint því til Byggðastofnunar að gera úttekt í öðrum byggðarlögum sem búa við svipaðar aðstæður og á Vestfjörðum og fagna ég því. En ég minni á að ég tel að nauðsynlegt sé að vinna slíka aðgerð hratt. Það er nauðsynlegt að sú athugun og úttekt geti farið fram þannig að ef ástæða þykir til, sem ég efast ekki um að muni koma fram að aðrir staðir búi við svipaðar aðstæður eins og þeir sem hér á sérstaklega að aðstoða, að það sé litið til þeirra --- a.m.k. að það dragist ekki lengi að gripið sé til aðgerða sem gætu komið þeim byggðarlögum til stuðnings, að það dragist ekki lengi umfram það sem gert verður eða kanna að verða gert fyrir Vestfirði eða byggðarlög þar. Það verða að ríkja þessi sömu skilyrði. Ég spyr hvort hæstv. fjmrh. telji að áfram muni verða beitt þessum ströngu ákvæðum sem hér er getið um varðandi sameiningu fyrirtækja í byggðarlögum sem ætla að sameinast. Er það skynsamlegt að, eigum við að segja að þrýsta mönnum, kaupa menn til? Bæjarstjórinn í Bolungarvík hefur talað um að honum virtist sem verið sé að kaupa menn til ákveðinna aðgerða sem íbúar byggðarlaga hafa nú í frjálsum kosningum nýlega hafnað. Er það eðlilegt og réttlætanlegt að menn séu í raun neyddir til þess að ganga þá leið sem hér er sett fram og framfylgja til hins ýtrasta þeim kröfum sem hér eru gerðar um sameiningu sveitarfélaga eða byggðarlaga? Ég spyr t.d. um stað þar sem allir geta líklega verið sammála um að atvinnulíf sé einhæft og ekki sé um marga aðra kosti að ræða en að sækja sjó og vinna fisk, stað eins og Grímsey. Hvaða fyrirtæki eiga að sameinast þar? Hvaða byggðarlögum á það sveitarfélag að sameinast til þess að framfylgja eða fullnægja þessum skilyrðum? Eða mundi í slíkum tilvikum það vera gert að skilyrði að slíkt sveitarfélag sameinaðist hvað sem tautaði einhverjum sveitarfélögum öðrum á landi? Þannig finnst mér hér vera um óskynsamlega ströng ákvæði að ræða þó að ég geti út af fyrir sig fallist á að það sé leitað leiða til hagræðingar og til samvinnu eða samruna þar sem það á við en það sé ekki gert að svo algjöru og ófrávíkjanlegu skilyrði.  Ég sé að tími minn er að renna út, virðulegur forseti, en aðeins örfá orð um samanburð á þessum aðgerðum hér og þeim aðgerðum sem gripið var til og ég nefndi aðeins í upphafi þegar Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina var stofnaður árið 1988. Hæstv. fjmrh. hefur margsinnis lýst yfir, bæði hér í ræðustól áðan og eins í fjölmiðlum að nú sé farið með allt öðrum hætti fram og þetta séu ekkert sambærilegar aðgerðir við það sem áður hefur verið gert. Ég held nefnilega að ef þetta frv. og þau lög eru skoðuð saman þá sé margt líkt með skyldum enda er hér um mjög skyldar aðgerðir að ræða. Þar var ákveðið að leggja til 1 milljarð kr. í stofnfé þessa sjóðs, virðulegur forseti. Ég beini því til hæstv. fjmrh., hann segir að þetta séu nú litlir fjármunir, það eru þó 300 millj. kr. sem eiga að koma úr ríkissjóði samkvæmt þessu frv. í aðgerðir fyrir Vestfirði eina sér. Hvað kynni þessi tala að verða þegar upp er staðið? Í öðru lagi hafði Atvinnutryggingarsjóður heimild til þess að hafa milligöngu um skuldbreytingu. Ég man ekki betur en að getið sé um það hér í þessu frv. líka eða í greinagerð eða fylgigögnum sé gert ráð fyrir því að það verði einnig í þessum aðgerðum nú gripið til skuldbreytinga og lánalenginga sem ættu að fylgja í kjölfar þessara aðgerða. Í sambandi við Atvinnutryggingarsjóðinn var gert ráð fyrir að fyrirtæki fengju því aðeins fyrirgreiðslu að þau væru að hagræða í rekstri sínum og grípa til aðgerða sem gætu lett til ,,endurskipulagningar, hagræðingar og framleiðniaukningar`` svo ég vitni nú beint í frumvarpstextann sem ég er með fyrir framan mig. Það er nákvæmlega það sama sem á að gera samkvæmt þessu frv. sem nú er lagt fyrir okkur, virðulegur forseti. Það er því eins og hver önnur blekking, og ég veit ekki hvort það á að líkja því við einhverja afsökun eða réttlætingu hjá hæstv. fjmrh., að segja að hér sé um eitthvað allt, allt annað að ræða heldur en áður hafi verið gripið til. Hér er svo einu sinni enn vitnað til þess að samgöngumál og samgöngubætur séu skilyrði fyrir því að efla og styrkja byggðina og sameina sveitarfélögin og fyrirtækin. Vissulega er það rétt að samgöngubætur eru mikilvægt skilyrði fyrir því að styrkja atvinnusvæðin. En hér er ekki gert ráð fyrir neinum nýjum fjármunum í þá veru og er þá enn haldið uppi þeirri blekkingu, sem reyndar var rædd hér í fyrirspurnatíma Alþingis í gær, að sveitarfélögum, eða íbúum sveitarfélaga, eru gefin fyrirheit um stuðning við samgöngubætur ef þau vilji sameinast en síðan er ekki gert ráð fyrir neinum fjármunum til þess að standa við það fyrirheit. Ég ætla, virðulegur forseti, ekki að tefja framgöngu þessa máls. Mér dettur ekki í hug að hv. Alþingi muni gera það og mun verða við tilmælum hæstv. fjmrh. að afgreiða þetta frv. með hraði. En ég undirstrika að það þarf þá líka að vinna með hraði að þeirri úttekt sem gera á í öðrum sambærilegum byggðarlögum þannig að þau geti búið við sömu eða hliðstæð skilyrði og fái hliðstæða fyrirgreiðslu af hálfu opinberra aðila m.a. til þess að mismuna ekki milli byggðarlaga og til þess að skekkja ekki samkeppnisstöðu fyrirtækja sem ég held að sé líka mikilvægt að menn hugi að þegar gripið er til aðgerða eins og þeirra sem hér eru boðaðar. Ég vona að hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn komist yfir þetta stílbrot sem hér er sjálfsagt verið að fremja á frjálshyggjustefnunni og muni viðurkenna með því og sé í raun að viðurkenna með því að það var og er nauðsynlegt að líta til með atvinnulífinu þegar svo háttar eins og nú blasir við.

Virðulegi forseti. Það verður nú að segjast eins og er að þetta er með kyndugri frumvörpum sem ég hef séð á Alþingi og afar einkennilega að málum staðið í alla staði. Hér er verið að leggja fram sérstakt mál til bjargar einu tilteknu kjördæmi. Ég tel rétt af því tilefni að það komi fram að þingmenn kjördæmisins hafa ekki verið hafðir með í ráðum um málatilbúnað nema það sem hæstv. ríkisstjórn kann að hafa ráðfært sig við sína eigin stjórnarþingmenn. Hv. 1. þm. Vestf. hefur ekki þótt vera ástæða til þess enn þá að kalla þingmenn Vestfirðinga saman til að ræða þetta mál, hvorki á síðari stigum þess né fyrri stigum þess. Þetta mál hefur verið algerlega á borði stjórnarflokkanna og er að öllu leyti á þeirra ábyrgð og unnið af þeim. Annað sem mér finnst einkennilegt við þetta frv. er að það er bersýnilega þannig unnið að það er skrifað aftur á bak. Það eru sett upp skilyrði sem fyrir fram útiloka ákveðna aðila og fyrir fram þar af leiðandi setja í fókus ákveðna aðila sem eiga að fá að njóta stuðnings. Það eru vond vinnubrögð, virðulegi forseti, að útbúa frv. sem mismunar ekki bara mönnum innan atvinnugreinar heldur mönnum innan atvinnugreinarinnar innan kjördæmisins með skilyrðum sem sett eru og skrifuð inn í þetta frv. Þetta er mismunafrv. og miðað við þær áherslur sem Sjálfstfl. hefur haft og viljað láta bera fram af sinni hálfu um áherslur sínar í atvinnulífi og ábyrgð manna á athöfnum sínum í atvinnulífinu þá kemur þetta vægast sagt afar mikið á óvart og mér finnst frumvarpssmíð af þessu tagi vera á mörkum hins siðlega í mismunandi aðgerðum gagnvart mönnum og fyrirtækjum. Mér þætti fróðlegt að fá rökstuðning fyrir þessu því að ekki kom það fram í máli hæstv. fjmrh. sem átti í miklum vandræðum með að lesa upp textann, hvað þá að hann reyndi að rökstyðja hvers vegna málið er svona útbúið eins og raun ber vitni. Maður hlýtur að spyrja: Hvernig stendur á því að þeir sem hafa staðið sig vel eiga ekki að fá neitt, en þeir sem miður hefur gengið eigi að fá peninga? Það er fyrsta spurningin. Hvernig stendur á því að þeim sem hefur tekist að reka sín fyrirtæki með tekjuafgangi við þessi erfiðu skilyrði er refsað með því að fá ekki neitt en hinum sem tekist hefur miður er verðlaunað með því að afhenda þeim peninga? Hvernig stendur á því að fyrirtæki eins og Hraðfrystihúsið í Hnífsdal er ekki talið þess virði eða þess verðugt að fá verðlaun frá ríkisstjórninni? Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin segir núna 22. mars, mörgum mánuðum eftir að ríkisstjórnin bar undir kjósendur hvað þeir vildu um sameiningu sveitarfélaga: Þið sem ekki viljið sameinast eigið ekki að fá neitt. Þetta finnst mér jaðra við það, virðulegi forseti, að vera óheiðarlegt gagnvart fólkinu að bera upp fyrir það spurningu í lýðræðislegum kosningum, koma svo nokkrum mánuðum seinna og segja: Ja, af því að þið sögðuð annað en við vildum, þá bara sitjið þið í súpunni. Hvernig ætla stjórnarflokkarnir að réttlæta þessa framkomu gagnvart Vestfirðingum svo maður tali nú ekki um öðru landsfólki? Ég treysti mér ekki til að standa að og verja eða styðja slíkan gjörning eins og hér er lagt til. Ríkisstjórnin verður að fá að bera sinn fjanda sjálf í þessum efnum. Fyrir þá sem eitthvað hafa sett sig niður í atvinnurekstur þá er það öllum mönnum ljóst að afgerandi þáttur í því hvernig mönnum tekst til að reka sitt fyrirtæki er ekki hvernig sveitarfélagaskipanin er á landinu. Fyrirtækjum hefur gengið prýðilega að halda uppi samvinnu og samstarfi þvert yfir fjöll og firnindi ef því er að skipta. Það má nefna dæmið um samstarf milli fyrirtækja á Ísafirði og Þingeyri sem hefur gengið vandræðalaust og þurfti enga sameiningu sveitarfélaga til þannig að það að setja þetta skilyrði er algerlega óháð eðli máls. Þarna eru menn að blanda saman pólitísku markmiði inn í þetta mál. Það gerir gjörninginn slæman, það gerir hann svo slæman að hann er óverjandi. Það kann að vera markmið sem ég get tekið undir, alla vega rökrætt við menn, hvort það eigi að stuðla að því að stækka fyrirtæki. Það getur verið réttlætanlegt markmið. En þá eiga menn að taka aðgerðir sem gera það en ekki óskyldar aðgerðir eins og sameiningu sveitarfélaga. Hún hefur ekkert með málið að gera. Og ef menn ætla að ræða þetta mál á einhverjum vitrænum forsendum, þá verður ríkisstjórnin fyrir það fyrsta að taka þennan þátt út úr málinu því að hún blandar saman óskyldum atriðum. Hún gæti þess vegna sett önnur pólitísk skilyrði inn í frv. eins og t.d. um sameiningu sparisjóða, sameiningu hafna eða að menn séu í ákveðnum flokki til að fá aðstoð. Það vantar ekki mikið upp á að það gæti gengið í þessu frv. Ég get t.d. ekki, virðulegur fjmrh., ef ég reyni að skoða þetta frv., ímyndað mér hverjir ættu að fá þessa peninga. Ég get bara ekki ímyndað mér að Sambandsfyrirtækin komi til greina. Getur það verið að menn hafi sett forskriftina þannig niður að Sambandsfyrirtæki eigi að vera út undan? Ég vil ekki trúa því. En hæstv. fjmrh. verður þá að koma hér upp og sýna okkur fram á það hvernig fyrirtæki eins og á Hólmavík og Þingeyri eigi að geta komið til greina. Ef hann getur það ekki, þá er hann í erfiðri stöðu. En ég vil nú almennt segja um þessa ofurtrú manna á sameiningu hluta og hagkvæmni stærðarinnar að það er samt staðreynd sem ég hygg að menn deili ekki um að vaxtarbroddurinn, ekki bara hér á landi heldur í Evrópu líka, liggur í litlum fyrirtækjum. Hann liggur í framtaki einstaklingsins þar sem hann vinnur á gólfinu en ekki í stórum fyrirtækjum þannig að ef menn vildu gera aðgerðir sem styrktu atvinnulífið, fengju fleiri til þess að taka þátt í því og búa til störf, þá ættu menn að stuðla að vexti á þessu sviði en ekki með því að skella öllu saman í eina súpu. Ég hef ákveðnar efasemdir um að það sé yfir höfuð skynsamleg aðgerð. Ég held að það ætti að láta atvinnulífinu sjálfu það eftir að ákvarða það því að menn sem reka fyrirtæki gera það sem er hagkvæmt eða a.m.k. eiga menn að treysta þeim til þess. Ef þeir komast að þeirri niðurstöðu að það sé hagkvæmt að sameina fyrirtæki, þá gera þeir það. Menn komust að þeirri niðurstöðu að búa til sérstakt fyrirtæki um samstarf á útgerð togara milli Þingeyrar og Ísafjarðar af því að það var mönnum nauðsynlegt og menn töldu sér ávinning af því samstarfi. Það komst þar á og þurfti enga lagagrein til, þurfti ekkert að segja mönnum það í lögum hvernig þeir eiga að haga sér í viðskiptalífinu. Ég held að það sé ástæða til að minna hæstv. fjmrh. á að það er ekki endilega skynsamlegasta ráðstöfun peninga að nota þá til að borga ógreidda reikninga. Ég get ekki fundið það út að það sé skynsamlegt eða æskilegt að nota fé af þessu tagi til þess að borga þegar tilfallinn kostnað sem liggur sem ógreiddir reikningar einhvers staðar á skrifborði. Hvað styrkir það mikið atvinnulífið? Hver er nýsköpunin í því? Þeir sem eru í atvinnurekstri eru það á eigin ábyrgð. Þeir tóku ákvarðanir að reka sín fyrirtæki þrátt fyrir taprekstur og þeir verða að bera ábyrgð á sínum ákvörðunum. Það er kallað pilsfaldakapítalismi þegar menn kalla á ríkið til að borga tapið. Þetta þýðir að það er verið að segja við þau fyrirtæki, sem aðlöguðu sig skilyrðunum og hafa rekið sig réttu megin við núllið: Þið gerðuð vitleysu. --- Hvernig má það vera að það styrki atvinnulífið að koma mönnum upp á það að það sé í lagi að aðlaga sig ekki þeim skilyrðum sem eru fyrir hendi í atvinnugreininni? Hvort sem menn eru sáttir við skilyrðin eða ekki er allt annað mál. Ég hef komið nálægt fyrirtæki þar sem menn hafa lagt sig fram um það að reyna að reka það ekki með tapi af því að menn hafa ekki efni á því að tapa, menn verða að vera ofan á. Það hefur auðvitað verið erfitt en mönnum hefur tekist það og á þá að vera að segja við þá sem það hafa gert: Þá skuluð þið bara sjá um þetta sjálfir. En hinir, sem fóru út í rekstur, tóku þá ákvörðun og hafa rekið fyrirtækið mánuðum saman, jafnvel með tapi, eiga þeir svo að geta labbað til Friðriks Sophussonar, hæstv. fjmrh., og sagt: Þú borgar fyrir mig reikningana. --- Ég er ekki viss um að það sé skynsamlegasta aðgerðin að hafa þennan háttinn á, að koma mönnum upp á þetta. Það sem ég tel að ætti að gera er að menn eiga sem stjórnvald að aðhafast það sem kemur jafnt við alla eða gefur mönnum sömu skilyrðin. Það sem stjórnvöldum hefur mistekist á undanförnum árum er að þau hafa dreift skerðingunni á þorskinum ójafnt. Fyrirtæki hafa orðið fyrir ójafnri skerðingu vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnin á því að jafna út þá skerðingu og átti auðvitað strax í upphafi að gera það þannig með því að fara inn í kvótakerfið og jafna skerðinguna þannig að það bæru allir það sama í þorskígildum talið. Það gerði hún ekki. Og það sem hún á að gera er fyrst að jafna þetta. Í öðru lagi á að mínu viti að grípa til almennra aðgerða sem frysta afborganir og jafnvel vexti af skuldum til móts við það sem stjórnvöld eru að draga úr tekjum fyrirtækja með sínum ákvörðunum. Þegar stjórnvöld taka ákvörðun um aflahámark sem leiðir af sér að vera ákvörðun um tekjur í fyrirtækjum, þá er eðlilegt að stjórnvöld taki á sama hátt ákvarðanir um útgjöldin. En mér finnst það ekki skynsamlegt að vinda málið í þennan búning og nefna það Vestfjörðunum. Það er ekki skynsamlegt fyrir málið og það er ekki skynsamlegt fyrir Vestfirði. Þetta á að vera almenn aðgerð sem kemur sem öllum stendur til boða með sama hætti sem hafa orðið fyrir sams konar skerðingu vegna ákvarðana stjórnvalda. Þetta tel ég að menn hefðu átt að gera en ég tel líka að stjórnvöld verði að huga mjög alvarlega að því að endurskoða ákvörðun um þorskafla. Allar mínar athuganir á þessu máli hafa leitt til þess sama, að menn verða líka að taka til endurskoðunar ákvörðun um þorskaflahámark ársins. Ég sé ekki að menn komist í gegnum þetta mál með skaplegum hætti án þess að hækka leyfilegan þorskafla. En það er auðvitað ákaflega erfitt að bera fram þá kröfu og ég hef látið það vera, stillt mig um það að hlaupa eftir öðrum sem eru sporléttir og gert kröfu um stórfellda aukningu á þorskveiðum. Hins vegar er mér það ljóst að fiskifræðin er ekki það nákvæm vísindi að það sé hundrað í hættunni eða einhver verulegur munur á hvort menn tala um 165 þúsund tonn eða 175 þúsund tonn. 10 þúsund tonn til eða frá í þessu tölfræðilega mati er ekki stór áhætta þannig að ég gæti alveg talið það eðlilegt eða a.m.k. ekki mikla áherslu fólgna í því að menn taki 10--15 þús. tonn og útdeildu þeim eftir tilteknum leikreglum sem þyrftu ekki að vera og ættu ekki að vera þær sem nú gilda í kvótakerfinu. Þetta er það sem ég hefði talið eðlilegast að gera í stöðunni og talið að kæmi mönnum betur heldur en þessar aðgerðir sem því miður bera það ekki með sér, eða ég sé það ekki, að menn hafi haft þann vilja að öllum standi sama aðgerð til boða. Mér finnst þetta frv. vera þannig skrifað að það er fyrir suma en ekki aðra. Og það er þessi höfuðgalli á þessu máli. Ég tel, virðulegi forseti, ekki þörf á að útlista frekar efnisatriði eða skoðun mína til þeirra í þessu frv. en ég vil ljúka umfjöllun minni með því að nefna það sem er fskj. II með þessu frv. og hluti af aðgerðunum, en það eru aðgerðir um útdeilingu fjár úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Ég vil fyrir það fyrsta segja að það stendur í stjórnarskrá Íslands að málefnum sveitarfélaga eigi að skipa með lögum og ég tel ekki að það standist stjórnarskrána að skipa málefnum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga með þeim hætti sem gert er í dag, að það er að fullu og öllu á valdi félmrh. að ákvarða hvernig því fé er útdeilt og hvernig þær reglur eru sem notaðar eru til að deila út eftir. Ég tel að þær aðgerðir, sem þarna eru dregnar upp varðandi Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, standist ekki jafnræðisreglu sem menn voru þó að lögfesta í stjórnsýslulögunum um síðustu áramót. Eða hvernig á það að standast jafnræðisreglu gagnvart sveitarfélögum að taka peninga af þeim öllum og láta sum hafa eitthvað til baka eftir skilyrðum sem ráðherrann ákveður? Svo gæti komið annar ráðherra og ákveðið einhver önnur skilyrði og látið önnur sveitarfélög fá. Þetta gengur ekki upp. Þetta er bara gjörsamlega ómögulegt. Ég tel að þetta standist ekki stjórnarskrá. Menn kunna að hafa aðra skoðun á því. Ég skal ekki deila við menn um það, það eru þá bara ólíkar skoðanir, en ég tel það alla vega ekki boðlegt af hálfu stjórnvalda að skipa málum eins og þarna er gert ráð fyrir. Það er hrein mismunun sem á ekki að eiga sér stað. Og ég tel að hæstv. félmrh. ætti að koma hér og gera grein fyrir því hvernig þessar reglur eru ákvarðaðar, af hverju á að verja 220 millj. til sveitarfélaga sem samþykkja að sameinast eftir tilteknu bráðabirgðaákvæði en bara 80 millj. til sveitarfélaga sem ætla að sameinast eftir almennum ákvæðum laganna. Hvernig finna menn út þessar skiptitölur? Af hverju er það misjafnt? Er ekki sami ávinningurinn af málinu? Eða eiga menn að fá bónus af því að þeir segja já þegar ráðherrarnn vill að menn segi já? Svo er þeim refsað ef þeir segja já dálítið seinna. Þá fá þeir minna. Ég ætla ekkert að halda því fram svo sem en ég spyr því óneitanlega sækja á mann ýmsar hugrenningar þegar maður les svona gjörninga. Hvaða reglur eiga að gilda um skiptingu þessara peninga? Það kom ekki hér fram. Eiga sveitarfélög, sem eru búin að setja á annað hundrað milljónir króna í atvinnulífið á undanförnum fjórum árum, ekki að fá neitt? En önnur sveitarfélög sem hafa safnað skuldum út af einhverju öðru en þátttöku í atvinnulífinu, slæmri stjórn eða eitthvað slíkt, eiga að fá fullt af peningum. Þannig er málið kynnt í dag. Svo kalla menn sig jafnaðarmenn. Ég spyr bara, hvaða jafnaðarmenn? Virðulegi forseti. Ég vil að lokum skora á hæstv. félmrh. að gera grein fyrir hliðarráðstöfunum sem fylgja þessu frv. en eru ekki eiginlegur partur af því, þ.e. aðgerðir til að jafna skuldastöðu sveitarfélaga vegna sameiningar. Læt ég þá lokið umfjöllun um þetta mál að sinni.

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Vestf. kvartaði undan því að enginn fundur hefði verið haldinn um þetta mál í þingmannahópi Vestfirðinga. Það hefur enginn fundur verið haldinn um þetta mál í þingmannahópi Vestfirðinga. Það hafa verið haldnir margir fundir um þetta og stöðu Vestfjarða í stjórn Byggðastofnunar. Þar eiga allir flokkarnir fulltrúa nema Kvennalistinn. Byggðastofnun skrifaði ítarlegt bréf 16. nóv. 1993, sem allir stjórnarmenn Byggðastofnunar standa að, til forsrh. um þessi mál. Alþb. á sinn fulltrúa í stjórn Byggðastofnunar. Ég er undrandi á viðbrögðum þingmanns Vestfirðinga við þessu máli. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að breyta 2. gr. og hún eigi bara að vera örstutt: Byggðastofnun er heimilt að veita sjávarútvegsfyrirtækjum, sem ætla að sameinast, víkjandi lán. Svo ætla ég að minna þennan hv. þm. og fleiri á að þetta er ekki fyrsta sérstæða aðgerðin sem hefur verið gerð. Á meðan Byggðastofnun t.d. hafði úr miklu meira að spila voru tekin mál af ekki minni stærðargráðu en þetta frv. gerir ráð fyrir fyrir einstaka staði annars staðar á landinu sem þurftu þá á því að halda. Menn geta ekki talað þannig eins og hvergi hafi verið gert neitt annars staðar. Þetta bið ég þennan hv. þm. að hugleiða. Um þetta mál hefur verið fjallað í þeirri stofnun sem fulltrúar allra nema eins flokks eiga sæti.

Virðulegur forseti. Mér fannst ánægjulegt að fá þá yfirlýsingu fram hjá hv. 1. þm. Vestf. að það þyrfti að breyta 2. gr. frv. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. geti tekið undir með flokksbróður sínum. Hvað varðar umkvörtunarefni mitt þá stend ég við það. Mér finnst óeðlilegt að oddviti þingmannahópsins skuli ekki á neinu stigi málsins kalla þingmenn saman til skrafs og ráðagerða um svo mikið mál að það þarf að flytja sérstakt neyðarfrv. um málefni kjördæmisins. Mér finnst það bara óeðlilegt og að Kvennalistinn sé gjörsamlega afskiptur í þessu máli er enn verra. Mér finnst svo sem gott og blessað að menn geti komið að einhverjum hluta málsins hjá Byggðastofnun en ég er ekkert viss um að þar hafi menn, þó í stjórn sitji, fengið að sjá alla pappíra.

Virðulegur forseti. Ég kann illa við svona dylgjur hjá hv. þm. Það hefur engu verið haldið leyndu í Byggðastofnun fyrir stjórnarmeðlimum, ekki nokkru. Það hefur verið fjallað ítarlega um þetta mál og í fullri samvinnu á milli manna þar. Ég skora á þennan þingmann að taka aftur svona dylgjur. En að ég sem oddviti þingmanna eigi að boða til fundar tek ég ekki að mér því við höfum fjallað um mál í þingmannahópnum þar sem menn hafa svo hlaupið út og suður á eftir þegar búið er að tala um samstöðu innan hópsins og alveg sérstaklega þessi hv. þm.

Virðulegur forseti. Ég vil aðeins segja það við hv. 1. þm. Vestf., af því að hann vill vísa okkur á Byggðastofnun til að fá upplýsingar og komast að málinu, að ég leitaði eftir því við Byggðastofnun að fá upplýsingar um það hvað menn væru að gera og hvaða hugmyndir væru á kreiki. Forstjóri stofnunarinnar sagði mér að hann mætti ekki láta mig hafa þær upplýsingar, þær væru trúnaðarmál. Á mælendaskrá á eftir er fulltrúi okkar í stjórn Byggðastofnunar og hann getur auðvitað greint frá því hvað var sýnt í stjórn Byggðastofnunar af þessu máli. En hv. 1. þm. Vestf. gæti t.d. sagt mönnum frá því í sínum andsvörum sem hann iðkar hér hvað hafi verið kynnt í stjórninni.

Í hvað?

Í stjórn Byggðastofnunar.

Virðulegi forseti. Það er nokkuð um liðið frá því að fréttir komu um það í fjölmiðlum að nú hygðist ríkisstjórnin veita 500 millj. kr. til bjargar atvinnulífi á Vestfjörðum. Af því áttu 300 millj. að fara til atvinnufyrirtækja og 200 millj. til sveitarfélaga sem væru að sameinast. Um það vil ég segja þetta: Það er ekki um það deilt að ástandið á Vestfjörðum er alvarlegt. Líklega alvarlegast á suðurfjörðum Vestfjarða. Að tala um Vestfirði sem heild er þó í raun ekki rétt. Staða einstakra fyrirtækja er mjög erfið og sums staðar eru þau fyrirtæki burðarás atvinnulífsins eins og gjarnan er í sjávarplássum. Margoft hefur verið nefnd sérstaða Vestfjarða vegna þorskveiðiskerðingar og þær tölur sem þar hafa verið nefndar eru allrar athygli verðar. Starfshópur hefur látið vinna sérstaka úttekt á þessum málum og fylgir sú úttekt með frv. Í niðurstöðu starfshópsins er bent á að hlutur sjávarútvegs í atvinnustarfsemi á Vestfjörðum er þrefalt meiri en landsmeðaltalið. En við skulum samt gera okkur grein fyrir því að hér er ekki verið að tala um að dæla einhverju fjármagni til Vestfjarða eða atvinnufyrirtækjanna þar beinlínis. Þeir peningar sem hér er um að ræða fara beina leið í bankana til að koma til móts við kröfur þeirra. Fyrirtækin hafa ekki getað staðið við sínar skuldbindingar þar sem tekjur þeirra eru skertar svo mjög og ekki síst af stjórnvaldsástæðum. Það má í raun og veru segja að hér sé um stuðningsaðgerðir við bankastofnanir og fjármálastofnanir að ræða. Það eru stjórnvöld sem ákveða skerðingu veiðiheimilda og þar af leiðandi ætti það líka að vera þeirra sömu stjórnvalda að taka á sig þá ábyrgð sem því fylgir. Það er því rökrétt að það sé allt þjóðfélagið sem verður að bera þann samdrátt í tekjum sem leiðir af þeirri fiskveiðistjórnun sem fylgt er. Það er líka jafnvíst að víðar en á Vestfjörðum þarf að aðstoða atvinnufyrirtæki vegna þessa. Hins vegar er líka rétt að leggja áherslu á að hér er um víkjandi lán að ræða, ekki framlag. En það finnst mér aftur á móti hafa verið mjög áberandi í umræðunni. Hins vegar hef ég ýmislegt að athuga við það hvernig á að standa að þessum aðgerðum af hálfu ríkisstjórnarinnar. Í fyrsta lagi er lánveitingin bundin við sjávarútvegsfyrirtæki sem vilja sameinast og jafnframt, eins og segir í 2. gr., að sveitarfélagið þar sem fyrirtæki er sé að sameinast öðru sveitarfélagi. Reyndar upplýsti hv. 1. þm. Vestf. rétt áðan að hann hygðist fá breytingu fram á þeirri grein. Ef þetta yrði eins og stendur í greininni er verið að beita þvingunaraðgerðum til sameiningar fyrirtækja og til sameiningar sveitarfélaga. Það er reyndar merkilegt að þetta skuli vera sett fram af ríkisstjórn sem telur sig vera málsvara frelsis í sinni ýtrustu mynd. Ef við ræðum um hvernig sjávarútvegsfyrirtæki eigi að sameinast og jafnframt vera í því sveitarfélagi sem ætlar að sameinast öðru þá er hægt að taka eitt ,,konkret`` dæmi. Geta sjávarútvegsfyrirtæki ráðið því hvort sveitarfélag sem það er staðsett í sameinast öðru? Það er dálítið furðulegt að halda því fram vegna þess að það hlýtur að vera sveitarstjórnin sem hefur með það að gera, ekki stjórn fyrirtækisins. Hver segir að það bæti stöðu fyrirtækisins þó svo yrði? Þetta dæmi sem ég er með er Súðavík. Þar er eitt fyrirtæki, sem heitir Frosti hf., sem hefur reyndar unnið allmikið bæði í hagræðingarmálum og eins konar sameiningarmálum þar sem það tók að sér að ásamt Norðurtanganum á Ísafirði að útvega fólki og fyrirtækjum á Suðureyri hráefni. Fyrirtækin keyptu togarann af Suðureyri en skuldbundu sig jafnframt til þess að útvega hráefni til Suðureyrar. Það fór samt ekki fram nein sameining þessara fyrirtækja, aðeins samvinna. Í þessu sveitarfélagi eru hafnar umræður um sameiningu þriggja hreppa, Súðavíkurhrepps, Ögurhrepps og Reykjafjarðarhrepps í Djúpi. Í báðum þeim hreppum sem eru að ræða um að sameinast Súðavíkurhreppi eru svona 60--70 manns samanlagt. Þetta er dreifð byggð sem tekur yfir líklega upp undir 200 km svæði. Það getur ekki bætt stöðu þessa fyrirtækis í Súðavík þó þessir hreppar sameinist. Og það er ekkert annað sjávarútvegsfyrirtæki í hinum tveimur hreppunum sem þetta sjávarútvegsfyrirtæki getur sameinast. Það er því hvorki um það að ræða að þetta fyrirtæki geti sameinast öðru fyrirtæki hvorki í sínu sveitarfélagi né í hinum tveimur, sem hugsanlega sameinast, né heldur að það verði til neinnar sérstakrar hagræðingar eða bæti stöðu fyrirtækisins þó svo að sveitarfélögin sameinist. Ég tel að hér sé verið að beita þvingunaraðgerðum til sameiningar sveitarfélaga. Og ég vona svo sannarlega að þetta ákvæði verði tekið út. Í öðu lagi á sá starfshópur sem á að gera tillögu um afgreiðslu á lánsumsóknum viðkomandi fyrirtækja að vera skipaður af forsrh. Í honum eiga að vera m.a. fulltrúar frá Byggðastofnun, forsrn., fjmrn. og félmrn. Það er enginn fulltrúi frá sjútvrn. þó það séu sjávarútvegsfyrirtæki sem eiga að sameinast og sem á að aðstoða. Og það er enginn fulltrúi frá heimamönnum. Það hefði kannski verið eðlilegt að í starfshópnum væri fulltrúi t.d. frá Fjórðungssambandi Vestfirðinga sem ætti að hafa yfirsýn yfir stöðu sveitarfélaganna á Vestfjörðum og jafnframt yfirsýn yfir stöðu atvinnulífsins á Vestfjörðum. Það er ekki langt síðan að fundað var með stjórn Fjórðungssambands Vestfirðinga og þingmönnum til þess einmitt að ræða atvinnumál fjórðungsins í heild. Í þeim starfshópi sem ríkisstjórnin skipaði á sínum tíma til að fjalla um bráðavanda atvinnulífs á Vestfjörðum var fulltrúi frá sjútvrn. en hæstv. sjútvrh. er ekki einu sinni viðstaddur umræðuna hér í dag. Síðan á að gera tillögur til þessa starfshóps. Starfshópurinn fjallar um málið og fær til þess ráðgjafa. Síðan á starfshópurinn að skila tillögum til Byggðastofnunar. Byggðastofnun á að fjalla um þær og skila tillögum til ríkisstjórnarinnar. Mér sýnist að þetta geti verið nokkuð þungt í vöfum. Ég spyr hvort ekki sé hægt að hafa þetta þannig að það virkaði ekki svona þungt. Það er jákvætt að starfshópurinn skuli eiga að stuðla að endurskipulagningu fyrirtækjanna. Ég hygg að flest sjávarútvegsfyrirtæki hafi verið að endurskoða og endurskipuleggja rekstur sinn en það má eflaust alltaf gera betur. Ég minni þó á að framleiðni í sjávarútvegi almennt á Íslandi hefur verið mjög góð, jafnvel á þeim samdráttartímum sem gengið hafa yfir. Framleiðni hefur aukist og það bendir til að menn séu alltaf að endurskipuleggja og skoða þessa þætti. Þá tel ég að þær 15 millj. kr., sem heimilt er samkvæmt frv. að veita til að styðja við nýjungar í atvinnulífi á þessu svæði, sé allt of lág upphæð. Ég hefði viljað hafa stærri hluta af þessum lánum til nýsköpunar sem hefði hugsanlega getað leitt af sér meiri breidd í atvinnulífinu. Það er alkunna að erfiðleikar þeir sem nú steðja að Vestfjörðum eru m.a. og ekki síst vegna einhæfni í atvinnulífi. Það eru ýmsir möguleikar á nýjum atvinnutækifærum, t.d. horfa menn í vaxandi mæli til ferðaþjónustu sem vaxtarbrodds í atvinnulífi eins og raunar annars staðar á landinu. Sú sérstaða er þó á Vestfjörðum að þar er svo til óplægður akur í þeim málum. Vestfirðir hafa nánast ekki verið á kortinu þegar rætt hefur verið um ferðamál og skipulagningu ferðamála hér á landi. Hin stórbrotna náttúra er mikil auðlind sem nýta má til ferðaiðnaðar af ýmsum toga. Þá hefur einnig lítið verið um starfrækslu smærri iðnfyrirtækja nema þeirra sem hafa byggt á þjónustu við sjávarútveginn. T.d. eru lítið notaðir þeir möguleikar sem jarðhiti á svæðinu býður upp á, bæði í ræktun blóma og grænmetis. Þá ættu að vera möguleikar á fiskirækt í okkar djúpu fjörðum ekkert síður en t.d. í Noregi. Fleira mætti nefna sem ástæða væri til að gefa gaum í nýsköpun. En þar er erfitt að fá fjármagn til að byrja og það á auðvitað við bæði fleira fólk og fleiri staði en Vestfirði. Virðulegi forseti. Ég tel að sú hugsun sem kemur fram í frv. sé að bæta úr til skamms tíma. Hvort það hefur einhver jákvæð áhrif til lengri tíma litið efast ég um. Til þess gengur það of skammt. Ég verð þó að viðurkenna að ég met þá viðleitni sem ríkisstjórnin sýnir með þessu til að standa ábyrg gerða sinna í fiskveiðistjórnunarmálum. En ég tel að það sem þurfi í þessari stöðu til bjargar atvinnulífi á Vestfjörðum séu auknar veiðiheimildir eða hreinlega að kaupa fisk til vinnslu á svæðið. Á því er ekki tekið með þessu frv. og eins og ég sagði áðan, og ég vil leggja áherslu á það, fara þessir fjármunir fyrst og fremst til að þagga niður í lánastofnunum um einhvern tíma.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um ráðstafanir til að stuðla að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða á Vestfjörðum í kjölfar samdráttar þorskafla. Hér hafa talað þrír hv. þm. Vestfjarða. Ég vil hvetja þá til þess að vinna sameiginlega að lausn mála varðandi Vestfirðina eins og ég held að hv. þm. annarra kjördæma verða að gera í kjölfar þessara aðgerða og taka höndum saman um aðgerðir þær sem mest þarf á að halda í kjördæmunum. Ég vil taka undir að það þarf að uppfylla mjög þröng skilyrði til að fá þá aðstoð sem verið er að ræða um. Ég vil benda á það sem sagt er á bls. 6 í frv. um vinnuferil vegna hagræðingar í sjávarútvegi á Vestfjörðum. Það þarf að mynda starfshóp fulltrúa ríkisstjórnar, banka, sjóða og annarra kröfuhafa og Byggðastofnunar sem með aðstoð rekstrarráðgjafa starfar að undirbúningi tillögugerðar með þeim fyrirtækjum sem stefna að sameiningu og óskað hafa aðstoðar. Það eru engar smákröfur sem verið er að setja upp og ég er ekki búinn að sjá menn leysa þetta. Þess vegna segi ég að hv. þm. þurfa að standa saman um þá lausn sem hægt verður að finna út úr þessu frv. og þær breytingar sem kannski þarf að gera. Ég vil aðeins ræða um þetta mál út frá því hvernig atvinnusvæðin eru. Sú stefna hefur verið ríkjandi að stækka atvinnusvæði. Miðað verður við að unnt sé að fara til vinnu daglega á tiltekinn stað frá heimili. Samgöngur eru sá þáttur sem mestu ræður hversu stór atvinnusvæði geta verið samkvæmt framansögðu að teknu tilliti til færðar og vegagæða. Það má minna á það að víða erlendis þykir ekki tiltökumál að sækja vinnu um hálfs klukkustundar eða heillar klukkustundar veg, en hér á landi fara menn vart lengra, nema einhverjir örfáir þingmenn, en 20--30 mínútna veg til vinnu. Ég hef oft sagt hér að ég tel að ríkisstjórn Íslands verði að grípa til sértækra ráðstafana vegna skerðingar sem einhæfari byggðarlög hvað varðar atvinnu hafa orðið fyrir. Um þær ráðstafanir sem hér er gert ráð fyrir að verði gripið til vil ég upplýsa að ég hefði talið betra, ef menn hefðu treyst sér til á grundvelli aukinnar fiskigengdar, að grípa til ráðstafana sem nú skal farið um nokkrum orðum. Ég held að hæstv. ríkisstjórn hefði átt að taka þá pólitísku ákvörðun að auka aflaheimildir um 20 þús. tonn og nýta 10 þús. tonn af þeim afla til sértækra ráðstafana til þeirra byggða sem veikastar eru og hafa orðið fyrir mestri skerðingu. Ég vil benda hv. þm. á að sú skerðing nær ekki bara til suðursvæðis Vestfjarða. Hún nær til Snæfellsness. Ég tel að að taka hefði átt ákvörðun um að veiða þessi 20 þús. tonn og það skilyrði átt að fylgja að sá afli yrði unninn allur í landi, ekki um borð í fyrstitogurum jafnvel þó að verið sé að mismuna mönnum. Ég tel að 10 þús. tonnin, sem ég hef ekki getið um hér áður, þ.e. hinn helmingurinn af 20 þús. tonnunum, hefðu átt að fara inn á þann kvótamarkað sem hefði hjálpað til við bráðabirgðalögin sem voru sett til lausnar verkfalls sjómanna. Ég tel líka að það þurfi að koma því fyrir að 75% úthlutaðs afla á skip verði að veiða á viðkomandi skip. Það verði að minnka frjálst framsal kvóta á milli skipa. Ég tel að grundvöllur fyrir því að byggðirnar eigi einhverja afkomumöguleika sé bundinn við viðkomandi skip a.m.k. Ég tel nauðsynlegt að leita eftir breytingum á kvótakerfinu. Hver einasta breyting sem gerð verður þýðir í raun nýtt kerfi. Það eru auðvitað tillögur sem vert er að skoða um hvernig ráðgjöf og forsendur fyrir aflaheimildum eru unnar og hvernig þær hafa áhrif á búsetu í landinu. Ég hef áhyggjur af því að af of mikilli sameiningu fyrirtækja geti orðið. Það er alveg augljóst að smáfyrirtæki verða að eiga tilverurétt. Fjölskyldufyrirtæki ásamt stórum fullvinnslustöðvum er það sem margir telja grundvöll atvinnustarfsemi í fiskveiðibyggðunum og ég vil taka undir það. Ég tel þetta frv., sem ég reikna með að samþykkja, vera upphaf ferlis sem verður að fara. Þó flestir telji sig vita í grófum dráttum hvað vanti á hinum ýmsu stöðum á landinu þarf nákvæmari tillögur. Þær þurfa að liggja fyrir. Sú skýrsla sem menn helst vitna til, Breyttar áherslur í byggðamálum, er auðvitað ágæt en hún tíundar ekki nákvæmlega þær aðgerðir sem þarf að grípa til. Hún gefur að sjálfsögðu vísbendingu um vilja, en það vantar mikið á að þar séu nákvæmlega útfærðar hugmyndir til að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Mitt sjónarmið er að flestar aðgerðir séu varnarbarátta og sóknarþunginn sé mjög takmarkaður því að samdráttur og hrun hefur komið svo kröftuglega fram að ekki hefur verið um sókn að ræða varðandi atvinnusköpun nema í litlum mæli. Við Íslendingar erum óvanir að vera í varnaraðgerðum og við erum í frumbernsku á því sviði. En auðvitað tel ég að við munum snúa vörn í sókn. Ég tel að vaxtaaðgerðir ríkisstjórnarinnar hafi verið annað skref í bættu starfsumhverfi fyrirtækjanna, lagfæring á sköttum hjá fyrirtækjunum var fyrsta skrefið. Núna ætti að vera möguleiki til að grípa til fyrstu sóknaraðgerða. Virðulegur forseti. Auðvitað munu þingmenn berjast fyrir aðgerðum í sínum kjördæmum. En mín skoðun er sú að rétt hafi verið að hefjast handa á Vestfjörðum. Sérstakar byggðir, eins og ég sagði áðan, aðlægar, eru í sömu sporum og einstök bæjarfélög og sum sveitarfélög eru í meiri vanda þó mikill sé á Vestfjörðum. Það hefur bara ekki verið gripið til ráðstafana þar og það þarf að gera. Ég hlýt að vera sannfærður um að þeir staðir, t.d. væntanlegt sameinað sveitarfélag á Snæfellsnesi, verði næst í röðinni og síðan koll af kolli. Mikil orsök þess vanda sem landsbyggðin býr við á rætur að rekja til kvótakerfis í sjávarútvegi og landbúnaði. Kvótakerfið í sjávarútvegi er farið úr böndum og þarf ekki að nefna annað en flutning á fiski, venjulega þorski, í vinnslu til byggða sem láta síðan skip sín fiska aðrar tegundir til þess að flytja þær óunnar á markað, alls tiltekið 60--70 þús. tonn á síðasta ári a.m.k. Ég tel að í þessum orðum komi fram meginvandi sjávarbyggðanna allt frá Akranesi til Húnaflóa og reyndar að meira og minna leyti um allt landið. Ég tel að kvótakerfið hafi stuðlað að flutningi fjármagns, fyrirtækja, atvinnutækja og fólks frá veikari byggðunum til þeirra sem betur hafa nýtt sér smugur sem kvótakerfi fiskveiðistjórnunar felur í sér. Virðulegur forseti. Ég tel að grundvöllur varanlegra aðgerða til jöfnunar sé að feta sig til baka markvissum skrefum í formi aukins kvóta til verst settu byggðanna, eins og ég lýsti í upphafi míns máls, og þannig verði störf endurheimt. Sú neyðaraðgerð sem hér er verið að grípa til er nauðvörn. Mín lokaorð skulu vera þau að gerbreytt kvótakerfi er grundvöllur endurreisnar byggðanna á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir síðustu orð hv. síðsta ræðumanns því að ég hef ekki verið þeirrar skoðunar og aldrei greitt atkvæði með þeirri stjórnun sem hefur verið viðhöfð. Hins vegar reyndi ég lengi vel að hafa áhrif til hins betra í þeim efnum, en þau meginmarkmið sem þetta kerfi átti að sýna voru að flotinn mundi minnka stórlega og hægt væri að hafa betra eftirlit en flotinn hefur aukist, vélaraflið hefur aukist og nú eru komnir menn á stað sem vilja auka það enn meira og segja að það sé allt of lítið. Þannig eru nú skoðanir manna heldur á reiki eins og fyrri daginn. Ég vil líka vekja athygli á því að þetta frv. gerir ekki ráð fyrir neinum nýjum sérstæðum ráðstöfunum. Það er búið að taka þær svo tugum skipti á mörgum undanförnum árum og hafa þá verið taldar sjálfsagðar. Ég hef sem þingmaður Vestfirðinga tekið þátt í því að samþykkja byggingu álvers á Reykjanesi, byggingu járnblendiverksmiðju í Hvalfirði og staðið að því að styrkja og renna styrkari stoðum undir byggðarlög í öllum kjördæmum landsins að meira eða minna leyti. Ég hef litið á það sem skyldu mína sem þingmaður að taka þannig þátt í aðgerðum. Byggðastofnun sem slík er orðin lítil stofnun og hefur verið að minnka á undanförnum árum. Allt frá árinu 1978 hefur hún minnkað. Hún var langstærst, miðað við verðlag hvers árs og miðað við verðlag í árslok 1993, 1987 eða hafði þá um 1.209 millj. til ráðstöfunar á móti 185 millj. á þessu ári. Það sjá allir að þá var hægt að gera margvíslegar sérstæðar ráðstafanir fyrir ákveðin byggðarlög. Ég nefni t.d. byggðarlög á Austfjörðum, Stöðvarfjörð, Breiðdalsvík, Þórshöfn, ekki gekk nú lítið á þegar það litla kauptún keypti togara og allir ætluðu að rifna af vandlætingu. Það hefur verið staðið að fjölmörgum aðgerðum hingað og þangað um landið. Ég hef talið það vera skyldu mína. Ég fagna því þegar á heildina er litið að þetta frv. er komið fram. Byggðastofnun hafði forustu um það að vinna að undirbúningi frv. en hún hafði ekkert með það að segja eftir að ríkisstjórnin tók það inn á sitt borð og fulltrúar fjögurra ráðuneyta sömdu það ásamt einum embættismanni Byggðastofnunar. Það var ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Og eins og ég hef t.d. sagt fjmrh., þá tel ég að það þurfi að breyta verulega 2. gr. frv. í þá átt að Byggðastofnun sé heimilt að veita sjávarútvegsfyrirtækjum sem ætla að sameinast víkjandi lán. Ég tek dæmi. Fyrirtækið Frosti á Súðavík og Norðurtanginn á Ísafirði gerðu ekki skuldbindingu við Súgandafjörð um afla. Þeir keyptu hlutabréfin og fyrirtækið og reka það sjálfstætt og skaffa því hráefni. Ég sé enga ástæðu til annars en þessi fyrirtæki fái fyrirgreiðslu með víkjandi láni. En ég bið hv. þm. í guðanna bænum að halda ekki að þetta frv. sé flutt fyrir bankann því að það er ætlunin að bankarnir semji um lán sín til lengri tíma. Maður hefði ekki staðið í því að berja á því að einhverjar ráðstafanir væru gerðar ef það ætti að vera bara fyrir bankann, en þetta er auðvitað fyrst og fremst fyrir atvinnulífið á þessum stöðum. Vandi sjávarútvegsfyrirtækja á Vestfjörðum liggur einkum í því að aflaheimildir í kjördæminu hafa dregist saman um 29% á síðustu tveimur árum eða frá 1. sept. 1991 til 1. des. 1993, en um 12--17% í öðrum kjördæmum. Skýringin á því er sú að stjórnvöld hafa talið nauðsynlegt að grípa til aukinna friðunaraðgerða til að koma í veg fyrir hugsanlegt hrun þorskstofnsins og til að byggja hann upp. Því hefur á tveimur árum orðið 46% samdráttur í þorskveiðiheimildum sem Vestfirðingar hafa byggt mest á. Sú aukning sem orðið hefur í öðrum tegundum nýtist Vestfirðingum verr. Þess ber að geta að stjórnvöld hafa að hluta mætt minnkun þorskveiðiheimilda með því að úthluta aflaheimildum Hagræðingarsjóðs einvörðungu til þeirra sem orðið hafa fyrir mestum samdrætti í aflaheimildum. Sé tekið tillit til þess, þá hefur samdrátturinn á Vestfjörðum verið 25% á síðustu tveimur árum en 10--15% í öðrum kjördæmum. Mér er alveg ljóst að ákveðnir staðir í mörgum kjördæmum í landinu eiga við svipaða erfiðleika að etja og ég tek alveg undir orð síðasta ræðumanns í þeim efnum að það þarf að taka á vandamálum atvinnulífs á utanverðu Snæfellsnesi. Ég tek líka undir það að það eru staðir austur á fjörðum sem hafa farið á mis við þá miklu uppbyggingu sem þar hefur orðið og það mikla happ sem Austfirðingar urðu fyrir á þessari vertíð miðað við loðnuveiðina. Þar nefni ég Bakkafjörð og Borgarfjörð eystri. Það eru líka erfiðleikar á Seyðisfirði þrátt fyrir að þeir hafi verið þátttakendur í loðnuveiðum. Það eru erfiðleikar líka á Suðurlandi sem við megum heldur ekki gleyma. Það eru erfiðleikar á ákveðnum stöðum við Eyjafjörð, Grímsey, við Húnaflóa, bæði að austan og vestanverðu, svo ég taki upp þessi dæmi. Mér heyrðist að fulltrúi Kvennalistans, sem talaði áðan, teldi að það þyrfti að auka fiskeldi í fjörðunum á Vestfjörðum. Við höfum aðallega fengið skammir fyrir það í Byggðastofnun og á fleiri stöðum að við höfum veitt allt of mikið fjármagn í fiskeldi. Og heill flokkur hefur flutt núna frv. til laga um að rannsaka öll lán og sá flokkur er Kvennalistinn. Og 1. flm., ef ég man rétt, er borgarstjóraefni stjórnarandstöðunnar og Alþfl. Þær eru ekki alveg á því að þetta hafi gengið allt fyrir sig með eðlilegum hætti og þær vilja láta rannsaka hvert einasta mál. Við skulum taka Byggðastofnun í þessu sambandi. Hún leggur hér fram reikning á hverju einasta ári þar sem tíundað er hvert einasta lán og hver einasti styrkur. Þetta er endurskoðað af löggiltum endurskoðendum, þetta er undirritað af þingkjörinni stjórn og þetta er endurskoðað af Ríkisendurskoðun. En í frv. leggja flutningsmenn til að Ríkisendurskoðun fái tvo menn af fimm til þess að endurskoða reikninga sem þeir eru búnir að endurskoða á hverju ári. Verður nú ekki að vera eitthvert samræmi í málflutningi? Hvað er það sem hefur verið gert sem er svona nauðsynlegt að rannsaka og það sem Alþingi er búið að fjalla um á hverju einasta ári? Hvað skyldi kosta að láta rannsaka öll útlán bankanna og allra annarra sjóða? Það átti að svipta nafnleyndinni af á meðan nefndin rannsakaði en síðan átti nafnleyndin að koma á þannig að enginn átti að vita neitt nema þessi nefnd. Ég er viss um að þetta eru útgjöld upp á 150--200 millj. Það verður að vera samræmi, dömur mínar, í því sem þið eruð að tala um og veitir ekki af. Ég spyr hv. 6. þm. Vestf.: Voru það t.d. hræðileg afglöp af Byggðastofnun að veita lán til Kaupfélags Strandamanna á Norðurfirði, þó að það væri vitað að þetta væri tapað lán? Eigum við ekki allir að fara inn á Litla-Hraun sem stóðum að þessu? 

Það er nú ekki rétt hjá þingmanninum.

Ég var ekki við, sagði ég.

Það er ekki rétt.

Og það voru fleiri sem ekki voru við sem ætluðu að tala um þetta. Ég vil nefna annað í þessu frv. ríkisstjórnarinnar. 15 millj. kr. til þess að mæta nýjum verkefnum og skapa ný verkefni er afskaplega gott framlag, a.m.k. miðað við það sem verið hefur. Við Íslendingar höfðum einu sinni Fiskimálasjóð sem veitti til nýjunga í sjávarútvegi en hann fór líka út í lántökur og það var sjálfsagt að taka þær heimildir af. Síðan fór þetta yfir í Fiskveiðasjóð sem ekkert hefur látið í þessa hagræðingardeild. Ég fagna alveg sérstaklega þessu ákvæði í frv. ríkisstjórnarinnar og ég segi ekki að loksins þegar við sjáum og á að ákveða 15 millj.: Nei, þetta er allt of lítið. Ég segi bara að það er mjög gott að fá þessar 15 millj. í staðinn fyrir að fá ekki neitt. Þannig vil ég snúa málflutningnum. Ég tel að hér sé um að ræða aðgerð sem á fullan rétt á sér. Þessi byggðarlög vestra hafa orðið fyrir þyngsta áfallinu eins og áður hefur verið sagt í þeirri fiskveiðistjórnun sem verið hefur á undanförnum árum vegna þess hversu þorskurinn er hátt hlutfall í heildarafla Vestfirðinga. Ég skil ekki þann þingmann sem segir: Af hverju fær ekki fyrirtæki sem þarf ekki á neinni aðstoð að halda, skuldar lítið, af hverju fær það ekki verðlaun? Þetta sagði hv. 5. þm. Vestf. og nefndi sérstaklega hraðfrystihúsið í Hnífsdal. Ég efast um að sá gamli þar kærði sig um að taka á móti einhverjum verðlaunum fyrir það að skulda lítið og standa sig vel. Það sem verið er að gera hér er að reyna að halda áfram atvinnulífi á sem flestum stöðum til þess eins að fólkið flýi ekki unnvörpum frá þessu kjördæmi og til annarra staða sem bjóða upp á betra. Og það gerum við ekki með því að moka peningum í þá sem hafa nóga peninga fyrir og þurfa ekki á þeim að halda, heldur með því að rétta hina af. Það sem viðkemur sveitarfélögunum þá er fyrst og fremst verið að rétta af þau sveitarfélög sem hafa þurft að leggja mikla fjármuni fram til atvinnulífsins og hafa tapað þeim. Það eru aftur önnur og meðal þeirra stærsta sveitarfélagið á Vestfjörðum sem ekkert hefur þurft að leggja fram til atvinnulífsins. Þarna verður að draga skil á milli feigs og ófeigs. Þó að menn hafi misjafnar skoðanir og tilfinningar til þessarar ríkisstjórnar þá held ég að hún megi njóta sannmælis hvað þetta snertir. Það kemur vafalaust til með að þurfa að leita til hennar með fleiri atriði vegna þess hvernig fjármunum Byggðastofnunar er komið, vegna þess hvernig pólitík bankanna er rekin. Þeir eru skammaðir fyrir töp á útlánum. Það talar enginn um að það var gulltryggt kannski fyrir 10--12 árum að lána það hlutfall sem lánað var til hraðfrystihúsa en grundvöllur þessara eigna hefur hrunið vegna þess að sjávarútvegurinn hefur hrunið. Það hefur áhrif á þetta þjóðfélag, stjórnunaraðgerðir í sjávarútvegi og það verða alþingismenn a.m.k. að skilja og helst allir Íslendingar.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Vestf. vitnaði til þess að það væri ekki samræmi í því að hér væri verið að tala um það að fiskeldi gæti verið framtíðaratvinnugrein. Það er nú svo að fiskeldi er vaxandi atvinnugrein um allan heim og hefur verið sýnt fram á það með ýmsum tölulegum útreikningum að það muni fara vaxandi á næstu árum og það stefni í það að hlutur Íslendinga verði mjög lítill en að við höfum alla möguleika til þess að taka þátt í því. Hvað varðar það hvernig fór fyrir fiskeldinu á sínum tíma þá hygg ég að það hafi ekki eingöngu verið Kvennalistinn sem gagnrýndi þá fjárfestingu sem þar hefur ekki nýst í þeim mæli sem til var ætlast. Má þar sjálfsagt kenna um að mörgu leyti eðli Íslendinga sem er að fara mjög hratt af stað í allt sem á að gera og taka ekki nægilega mið af því að fara varlega við slíka nýsköpun. En ég vitnaði til Norðmanna sem eru farnir að hafa talsverðar tekjur af fiskeldi, þeir fóru einmitt varlega af stað en öfluðu sér þekkingar með árunum. Ég ætla ekki að úttala mig um lán til Kaupfélags Strandamanna, ég þekki það engan veginn. En hvað varðar að Kvennalistinn hafi lagt fram frv. til að skoða útlánatöp finnst mér einkennilegt að hv. formaður stjórnar Byggðastofnunar skuli tala nú þegar eins og þar sé eitthvað óeðlilegt á ferðinni. Ég geri alls ekki ráð fyrir að það sé neitt óeðlilegt við það sem Byggðastofnun hefur verið að gera á undanförnum árum en það má ábyggilega læra af því hvernig hefur verið farið með fjármuni, bæði Byggðastofnunar og annarra sjóða, á sl. árum sem vitnað er til. Við höfum dæmi fyrir okkur í ýmsum þingskjölum síðustu daga sem hafa sýnt fram á töp, bæði banka og sjóða.

Virðulegi forseti. Ég hef verið talinn einn af þeim sem hafa lengst gengið í því að vilja lána til fiskeldis og halda fiskeldi áfram en ekki að hætta. Norðmenn hafa ekki grætt á fiskeldi þegar á heildina er litið og þeir hafa líka farið geyst eins og við. Þeir hafa tapað milljörðum á fiskeldi en halda samt áfram. Ég vil halda áfram fiskeldi en innan hóflegra marka. Það hefur verið skammaryrði núna hjá ýmsu liði að tala um loðdýrarækt en núna eru skinnin aftur að koma upp og nú heyri ég engan skammast út í loðdýrarækt, ekki svona síðustu tvo mánuðina. En ef markaðurinn fellur þá er alveg öruggt að þessi söngur byrjar aftur. En þannig er það með Íslendinga að ef illa gengur þá þarf alltaf að kenna einhverjum öðrum um, svo þegar eitthvað fer að rofa til þá vilja allir Lilju kveðið hafa. Þannig gengur þetta til. Það var þetta sem ég var að benda á. Og það sem ég var að benda á, frú Jóna Valgerður, hv. 6. þm. Vestf., var að það væri rangsnúið að heimta rannsókn og hálfgerðan rannsóknarrétt yfir því sem hér væri rætt á hverju einasta ári og hvert einasta lán tíundað og hver einasti styrkur. Og leggja svo til að einn endurskoðandinn, aðalendurskoðandi í Ríkisendurskoðun, tilnefni tvo menn til þess að endurskoða aftur það sem þeir áður hafa endurskoðað.

Virðulegi forseti. Mér heyrist hv. þm. vera búinn að skipta aftur um skoðun frá því hér áðan því að hann taldi það einmitt alveg rétt sem ég hef verið að segja, að það væri rétt að halda áfram að skoða og styðja við fiskeldisfyrirtækin. Reyndar var sú stefna tekin að styðja við nokkur þeirra, halda þeim gangandi og ég held að það hafi verið rétt ákvörðun að hætta því ekki alveg og loka fyrir allan stuðning til fiskeldis og ég vona svo sannarlega að það skili árangri á næstu árum. En ég vænti þess að hv. þm. vandi sig betur í málflutningi þegar hann er að ræða við okkur kvennalistakonur framvegis.

Það er varla mjög dónalegt að nefna nafnið.

Virðulegur forseti. Ég hlýt að lýsa yfir furðu minni á því að svo þingvanur maður sem hv. 1. þm. Vestf. hlýtur að teljast skuli vera að ræða hér um mál sem löngu er búið að fjalla um, þ.e. nefndarskipun til að kanna útlánatöp hjá bönkum og sparisjóðum og fjárfestingarlánasjóðum því að þingmanninum hefði auðvitað verið í lófa lagið að taka til máls í þeirri umræðu ef hann hefði óskað þess. Við erum ekki hér að ræða um það að kanna útlánatöp. Við erum kannski miklu frekar að ræða um það í dag að reyna að koma í veg fyrir útlánatöp í framtíðinni. Og að gera lítið úr slíkri könnun er náttúrlega mjög sérkennilegt þegar til þess er litið að það hafa verið afskrifaðir 40 milljarðar á undanförnum fimm árum í bönkum, sparisjóðum og hjá fjárfestingarlánasjóðum. Það hafa verið afskrifaðir um 10 milljarðar í fiskeldinu. Þetta eru auðvitað gífurlegir fjármunir og það er full ástæða til þess að kanna hvernig á þessu stendur. Könnunin ein og sér getur ekki verið skaðleg og enginn er sekur fyrr en sekt hans er sönnuð, þar til eru menn saklausir. 10 milljarðar sem hafa verið afskrifaðir í fiskeldinu hafa m.a. verið afskrifaðir vegna þess að það var ekki kannað nógu vel þegar farið var út í fjárfestinguna í fiskeldinu hversu arðbært þetta væri og það var ekki búið að gera þær rannsóknir sem þurfti að gera. Og þetta var gert þrátt fyrir að framkvæmdastjóri Rannsóknaráðs ríkisins, Vilhjálmur Lúðvíksson, varaði við því þegar árið 1985 að farið væri út í alla þessa fjárfestingu og sagði þá m.a., með leyfi forseta: ,,Því miður er það svo að þau atvinnutækifæri sem menn tala mest um, t.d. á sviði líftækni og fiskeldis, eru að miklu leyti enn þá óundirbyggð að því er rannsóknir varðar og hafa þegar orðið af því stórfelld skakkaföll. Ég óttast að á næsta leiti sé alda fjárfestinga í fiskeldi sem að miklu leyti verður byggð á sandi.`` Þetta sagði hann 1985 og samt héldu menn áfram að fjárfesta í fiskeldinu. Nú er hins vegar búið að afskrifa þessa 10 milljarða en þarna er þessi fjárfesting og það er auðvitað fáránlegt annað en að nýta hana og þess vegna tek ég fyllilega undir það með þeim sem hér hafa sagt að við eigum auðvitað að horfa á fiskeldið sem möguleika.

Virðulegi forseti. Það væri gaman að vita hver það hefði verið sem hefði getað upplýst 1985 að verð á eldislaxi í heiminum mundi hrapa úr 100 niður í 27--28 á fimm árum. Það væri gaman að fá upplýsingar um það. Og hver hefði þá getað komið í veg fyrir þetta? Ef við ættum að taka töpin eftir fyrra stríðið af síldarsöltun þá hefðum við aldrei átt að halda síldveiðum áfram og síldarsöltun því það fór hver einasti maður á hausinn þegar verðhrunið varð. Þetta vil ég biðja hv. þm. Kvennalistans að hafa í huga. Svo er nú eitt: Kvennalistinn átti fulltrúa í stjórn þeirrar stofnunar sem mest hefur tapað á sl. fjórum árum. Kvennalistinn hefur því getað fylgst mjög nákvæmlega með hvað var að gerast. Hvar var sérstaða Kvennalistans þá?

Virðulegur forseti. Ég vænti þess að hv. 1. þm. Vestf., þó hann talaði ekki mjög skýrt, hafi verið að tala um Landsbanka Íslands og þau útlánatöp sem þar hafa verið. Þar hefur Kvennalistinn átt fulltrúa í bankaráði, það er rétt. Við horfum hins vegar ekkert á það þó að okkar fulltrúi hafi setið þarna og við ætlum ekkert að hlífa henni við rannsókn frekar en öðrum. Þessari nefnd sem ég talaði hér fyrir að sett yrði á laggirnar er ætlað að skoða öll þessi mál, líka Landsbanka Íslands. Okkur dettur ekki í hug annað en að okkar fulltrúi sé þar ábyrgur. Auðvitað eiga stjórnarmenn í stjórnum, nefndum og ráðum og í bankaráðum að vera ábyrgir gerða sinna og eiga að þola skoðun ef allt er með felldu. Ég reikna með því að í flestum tilvikum sé það svo en við höfum dæmi um það allt í kringum okkur á Norðurlöndunum að bankaráð t.d. stórra banka hafa verið gerð ábyrg fyrir þeim útlánatöpum sem þar hafa átt sér stað vegna þess að þau hafi ekki staðið nægilega vel að lánveitingum og ekki tryggt nógu vel að það væri forsenda fyrir þessum lánveitingum. Hver veit nema það sé einmitt að gerast hér í dag með þessar 300 millj., að það sé í rauninni verið að búa til afskriftavanda í framtíðinni þó að þetta sé ekki stór vandi miðað við þær tölur sem ég nefndi áðan.

Er þá þingmaðurinn á móti þessu frv.?

Það sagði ég ekki.  (Gripið fram : Það lá í orðunum.)

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að fagna því að þessar aðgerðir skuli vera komnar á dagskrá þingsins og eins og þær voru þegar forsrh. lýsti þeim í upphafi tel ég þær brýnar og bráðnauðsynlegar og kannski má segja þó fyrr hefði verið og það þrátt fyrir orðalag í frv. sem leita þarf skýringa á. Eins og fram kemur í greinargerð þá búa Vestfirðir við sérstöðu umfram önnur landsvæði vegna samdráttar í þorskveiðiheimildum, einhæfni í atvinnulífi og landfræðilegrar stöðu. Hlutur sjávarútvegs í atvinnustarfsemi á Vestfjörðum er þrefalt meiri en landsmeðaltal. Þjóðhagsstofnun hefur reiknað það út og það hefur komið fram í fréttum að tap Vestfirðinga vegna minnkandi þorskkvóta nemur 4 milljörðum á árunum 1988 til 1993 og enn bætist við þessa tölu í ár. Það hefur verið rætt um það að atvinnuleysi sé minna á Vestfjörðum heldur en annars staðar. Atvinnuleysi þar birtist í minni vinnu, minnkandi tekjum þegar dregur úr aflanum. Hins vegar er vægi sjávarútvegs svo mikið á Vestfjörðum að atvinnulíf hrynur þar í einu lagi við stöðvun fiskiflotans. Nánast öll atvinnustarfsemi, eins og kom fram hér að framan og þjónusta er tengd á einhvern hátt fiskveiðum og vinnslu. Hjá ríkisstjórninni virðist vera mikill ótti við að kalla þessar aðgerðir sértækar. Forsrh. hefur sitt á hvað í fréttatímum fjölmiðla nefnt þær svo eða borið það til baka. Það hafa verið gagnrýndar sértækar aðgerðir fyrri ríkisstjórna. Það hefur verið talað um sjóðasukk og það hefur verið talað um ráðdeildarleysi þegar fjármunir hafa verið veittir í atvinnulífið. Hvað hefur svo stefna núv. ríkisstjórnar í atvinnumálum kostað þjóðarbúið og hvað á hún eftir að kosta það? Hinar sértæku aðgerðir í atvinnumálum voru m.a. fólgnar í því að meta stöðu einstakra fyrirtækja, byggðarlaga og landsvæða, gera upp við sig hvað það kynni að kosta að leggja þar af atvinnu og síðan að grípa til aðgerða til að koma í veg fyrir atvinnuleysi, gjaldþrot og byggðaflótta. Þetta kostaði mikla peninga sem veita þurfti til þessara mála. Mörg þessara framlaga skiluðu sér í endurreisn fyrirtækja og í atvinnu fyrir þúsundir manna. Önnur dæmi og þau eru líka mörg, má finna þar sem ekki reyndist unnt að bjarga fyrirtækjum og þau lentu í þrotum. Það segir þó ekki að allt fjármagnið hafi glatast. Í frétt frá fjmrn. í júní sl. kemur fram að samdráttur og atvinnuleysi á árinu 1992 og áætlað á árinu 1993 eru talin kosta ríkissjóð um 10 milljarða kr. Miðað við það að atvinnuleysi jókst meira en þar var gert ráð fyrir má ætla að þetta séu enn hærri tölur og þá er ótalinn kostnaður banka og ýmissa sjóða við öll þau gjaldþrot sem átt hafa sér stað síðan. Því hlýt ég að spyrja: Hvor stefnan er betri, svonefndar sértækar aðgerðir sem skila þó atvinnu og hjálpa til þess að halda fyrirtækjum gangandi eða stefna atvinnuleysis sem kostar þjóðarbúið milljarða svo tugum skiptir og skilur eftir sig sviðna jörð, örbirgð og vonleysi? Þetta frv. felur í sér sértæka aðgerð og m.a. í sjávarútvegsmálum, það er rétt að taka það fram. Og það finnst mér lofsverð stefnubreyting sem ríkisstjórnin ætti að viðurkenna og hefur reyndar fengið stuðning hjá stjórnarsinnum hér í dag og það er vel, en það er mikil spurning í mínum huga hvort þessi aðgerð kemur ekki of seint. Ef ekki næst fram stuðningur við auknar aflaheimildir til viðbótar henni eða nýjar upplýsingar leiða til aukningar afla en nú hafa vonir heldur glæðst um það við nýjustu upplýsingar í fréttum. Vestfirðingar geta ekki nýtt sér aukningu í loðnuveiðum. Þeim kemur ekki til góða aukinn síldarkvóti. Humar er ekki veiddur frá Vestfjörðum og steinbíturinn er ekki vís auðlind þann eina mánuð sem hann fæst þó að oft hafi hann bjargað miklu. Þá er rétt að minna á það að frumkvæði í rækjuveiðum kom frá Vestfjörðum á sínum tíma og það sama má segja um grálúðuveiðarnar sem fyrst voru stundaðar með línuveiðum á miklu dýpi og síðan með togveiðum. Vestfirðingar hafa ekki fengið að njóta þessa frumkvæðis því að þegar ísinn var brotinn og sýnt að þessar tegundir mátti veiða og nýta, þá var aflaheimildum í grálúðu og rækju dreift út, m.a. til þess að leysa vanda loðnuflotans þegar þar varð aflabrestur. Ekkert bendir til að þessu verði skilað þó að góðæri sé nú í loðnunni. Vestfirðingar hafa verið að hagræða hjá sér. Þeir hafa orðið að selja frá sér skip og kvóta. Ekki færri en sjö togarar hafa verið seldir frá Vestfjörðum á síðustu örfáum árum og menn eru sveittir við að hagræða og bæta vinnsluaðferðir. Ég vil nefna fyrirtæki eins og Fáfni hf. á Þingeyri sem dæmi um viðbrögð við minnkandi afla. Þeir hafa orðið að selja frá sér skip og þeir hafa orðið að breyta rekstri. Þeir hafa tekið upp mjög mikla samvinnu við fyrirtæki á Ísafirði. Þeir eru með þróunarvinnu í gangi hjá sér við fullvinnslu á úthafskarfa og það er brautryðjendastarf og þeir hafa aflað sér markaða fyrir þessar afurðir. Þeir hafa unnið neytendavöru úr smáþorski og fengið markað fyrir þær afurðir í Bretlandi og þeir hafa unnið lausfrysta bita úr Rússafiski. Þá er ég kominn að þeim annmarka sem ég tel að sníða þurfi af þessu frv. Þetta fyrirtæki sem hér var nefnt er fyrir fram dæmt til að verða af allri aðstoð, ekki vegna þess að þar hafi ekki verið vel að verki staðið heldur vegna staðsetningar sinnar og sérstöðu. Samvinna við önnur fyrirtæki eins og þeir hafa beitt dugir ekki heldur þarf sameining að eiga sér stað. Í 1. gr. frv. stendur, með leyfi forseta: ,,Á árinu 1994 er ríkissjóði heimilt að veita Byggðastofnun sérstakt framlag að fjárhæð allt að 300 millj. kr. til að standa straum af víkjandi lánum til sjávarútvegsfyrirtækja á Vestfjörðum sem vilja sameinast og til að styðja nýjungar í atvinnulífi, sbr. 5. gr.`` Í 2. gr. stendur: ,,Þar sem sveitarfélög verða sameinuð á Vestfjörðum er Byggðastofnun heimilt að veita sjávarútvegsfyrirtækjum, sem ætla að sameinast, víkjandi lán. Sama gildir um þau sjávarútvegsfyrirtæki á Vestfjörðum sem hafa sameinast á síðustu þremur árum.`` Þarna er þrenns konar orðalag, þ.e. sem vilja sameinast, sem ætla að sameinast, sem hafa sameinast. Það hefur að vísu komið fram hjá hv. 1. þm. Vestf. vilji hans til breytinga á þessu og þar stæði þá, með leyfi forseta: ,,Er Byggðastofnun heimilt að veita sjávarútvegsfyrirtækjum sem ætla að sameinast víkjandi lán.`` En þó svo að þessi breyting yrði gerð, þá næði hún ekki þeim tilgangi að geta rétt hjálparhönd fyrirtækjum sem hafa sérstöðu eins og Fáfnir á Þingeyri, e.t.v. eins og fyrirtækin á Hólmavík og víðar, að þau hafa ekki ástæðu eða aðstæður til þess að sameinast. Hins vegar hafa þau sýnt vilja og sýnt í framkvæmd að þau hafa átt góða samvinnu við önnur fyrirtæki, þau hafa staðið vel að þróun sinna mála og því skyldi ekki vera ástæða til þess að styðja fyrirtæki með slíkt frumkvæði og með slíka sögu að baki? Og hvað merkir að vilja sameinast? Hvað merkir að ætla að sameinast? Hvað þarf sá vilji eða sú ætlan að vera sterk og við hvaða rök þarf hún að styðjast? Er alveg sama hvaða fyrirtæki sameinast? Það stendur hvergi, eða ég hef ekki séð það hér í frv. eða í greinargerð með frv., neitt um það hvernig fyrirtækið á að vera. Í fylgiskjali sem hér fylgir er að vísu talað um ,,stærri sjávarútvegsfyrirtæki``. Ég veit ekki almennilega hvað við er átt. Lítum enn á sama dæmið á Þingeyri. Möguleikar þar heima fyrir til að sameinast eru eingöngu að sameinast einhverjum trillukarlinum. Það er út af fyrir sig góðra gjalda vert, en ég sé ekki að það breyti neinu fyrir þetta stóra fyrirtæki þó að það taki inn einn eða fleiri menn með trillur því að þeir hafa hvort sem er fulla samvinnu við þessa menn. Þeir kaupa af þeim aflann og vinna hann. Ég sé ekki að það breytti neinu þó að þarna væri sameining í stað samvinnu. Er kannski nóg að Grandi kaupi hlutabréf í þessu fyrirtæki? Dugar það? Mér heyrðist það vera lofsvert þó að hérna sé verið að tala um sameiningu, vilja og ætlun og það að hafa sameinast, en síðan er talað um það sem lofsvert framtak að Grandi kaupir hlutabréf í öðru fyrirtæki. Kannski er þetta leiðin sem á að fara fyrir vestan að hlutafélögin kaupi hlutabréf hvert í öðru í stað sameiningar? Ég spyr. En mér finnst að þessir hlutir þurfi að vera skýrir og það sé vænlegt að tala um samvinnu í stað sameiningar og binda þetta ekki of þröngum böndum þannig að það hái framkvæmdinni. Sjávarútvegsfyrirtæki eru mörg stór og þau eru með umfangsmikinn rekstur og mörg atriði sem meta þarf ef á að sameina þau að fullu svo að ljóst sé hver staða þeirra er. Í slík verk má ekki ráðast í flaustri eins og hér virðist hvatt til. Fyrirtæki sameinast ekki fyrirvaralaust án undangenginna athugana, kannana og upplýsingastreymis þeirra á milli. Þá hefur gleymst vandi margra þessara fyrirtækja sem líta á sig sem forsjáraðila byggðarlaga. Þau geta ekki hagrætt afla skipa sinna eftir geðþótta til þess að fá hæsta verð hverju sinni heldur hafa þau líka haft atvinnusjónarmið heima fyrir í huga þó að það hafi haft í för með sér að ekki var hægt að selja hæstbjóðanda. Þetta er vert að hafa í huga og minnast. Þarna er heldur ekki hægt að reka markaðsstefnu í atvinnumálum. Fólk á öllum aldri hefur haft hjá þessum fyrirtækjum lífsafkomu sína jafnvel þó að hagkvæmt hefði verið að ráða aðeins frískasta fólkið og láta hitt sitja heima. Í frv. eru líka ákvæði um sameiningu sveitarfélaga. Ég tel ekkert athugavert við það að þau sveitarfélög sem sameinast og sjá sér hag í því fái aukna fyrirgreiðslu, einkum til þess að auðvelda þeim aðlögun að nýju umhverfi og nýju fyrirkomulagi. Hins vegar man ég ekki betur en því hafi verið lýst yfir í tillögu sveitarfélaganefndar og margendurtekið á fjölmörgum kynningarfundum um sameiningu sveitarfélaga að sameining yrði ekki knúin fram með valdboði eða nauðung. Þetta var margítrekað og margtekið fram og þessu held ég að menn hafi almennt trúað. Beitt yrði upplýsingum, ráðgjöf, beitt yrði kynningu á kostum sameiningar, en íbúarnir fengju að sjálfsögðu svo sem lög mæla fyrir um að ráða því hvort af sameiningu yrði. Ég vil taka það fram að ég er almennt hlynntur sameiningu og samvinnu sveitarfélaga en ég hef alltaf litið svo á að þetta væri leiðin sem ætti að fara, að beita kynningu, ráðgjöf og upplýsingum en ekki valdboði. Nú er vitað t.d. að Tálknfirðingar ganga til kosninga á ný um sameiningu við önnur sveitarfélög í Vestur-Barðastrandarsýslu eftir þrjár vikur eða svo. Tæpast er hægt að líta svo á að þeir geri það ekki undir ströngum skilyrðum, að ekki sé kveðið fastar að orði, jafnvel hótunum. Það vill nefnilega svo til að í Tálknafirði er fyrirtæki sem í áranna rás, allt frá stofnun þess 1946, hefur verið tekið sem fyrirmynd annarra fyrirtækja í sjávarútvegi á Vestfjörðum og það hefur ekki legið uppi á opinberum sjóðum með óeðlilegar beiðnir um fyrirgreiðslu eða bjargráð. Nú er þó svo komið að þetta fyrirtæki hefur orðið að selja frá sér togarann en bjargar sér með mikilli samvinnu við nágranna sína, í báðar áttir vel að merkja. Samkvæmt sameiningarákvæðum frv. eru þeir einnig útilokaðir frá stuðningi. Bolungarvík kaus að hafna samvinnu við Ísafjarðarsvæðið í kosningum í haust á þeim forsendum m.a. að þeir uppfylltu skilyrði um íbúafjölda til þess að vera sjálfstætt sveitarfélag. Það ber enn að sama brunni. Það má geta þess að Þingeyri sem hafnaði sameiningu við Ísafjarðarsvæðið í sömu kosningum er utan þeirra fjarlægðarmarka sem sett voru fram í tillögum umdæmanefndar 1992 auk þess sem jarðgöng eru forsenda sameiningar. En eftir sem áður og það þó jarðgöng komi, verða á milli 50 og 60 km milli Ísafjarðar og Þingeyrar. Það breytir ekki því. Hverjum á fyrirtæki á Hólmavík að sameinast? Og ef við förum aðeins norðar af því að hér var nefndur Árneshreppur áður, þar eru að vísu engin stór fyrirtæki í sjávarútvegi þar þannig að kannski er ekki um það að ræða. En það er þó verið að baslast við það að vinna sjávarafurðir íbúunum þar, þessum fáu íbúum til hagsbóta, og það gengur ekkert allt of vel. Ef þyrfti að rétta þeim hjálparhönd, þá væri það trúlega í smáum mæli, en þetta frv. sker algerlega á þeirra möguleika. Hverjum ættu þeir að sameinast? Það er ekki mjög auðvelt að sjá það fyrir sér. Að síðustu verð ég að fara nokkrum orðum um þær 15 millj. sem ætlaðar eru til að styðja við nýjungar í atvinnumálum á Vestfjörðum sem auka fjölbreytni atvinnulífs. Þetta er mjög lofsverður kafli og spurning í mínum huga hvort ekki væri rétt að hækka þessa tölu verulega þar sem hér er unnið að því að breikka undirstöðurnar og það er verið að fara nýjar leiðir sem kannski eru mjög vænlegar. Eins og kom fram áðan hafa menn litið til ferðaþjónustu sem stoðgreinar og það er grein á Vestfjörðum sem ég þekki mjög vel. Ég hef tekið þátt í þeirri uppbyggingu sem þó er að verða í ferðamálum á Vestfjörðum og ég er sannfærður um það að ferðaþjónusta á nokkra framtíð fyrir sér á Vestfjörðum en það er mjög langt í land að hún geti orðið marktækur atvinnuvegur þar og menn mega ekki ganga út frá þeirri forsendu á næstunni. Ég held að enginn vilji sjá Vestfirði sem eyðibyggð með ferðalanga sem einu lifandi verurnar þar á vegum einhverra ferðaþjónustuaðila. Ferðaþjónustan er og verður um næstu framtíð stoðgrein á Vestfjörðum en ekki það sem við getum byggt okkar afkomu fyrst og fremst á. En hún er mikilvæg stoðgrein. Við skulum ekki gleyma því. Sjávarútvegurinn er og verður okkar meginatvinnuvegur og þannig á það að vera. En hann getur verið fleira en þorskur og steinbítur. Meðal þess sem ég tel æskilegt að styðja við eru t.d. kúfiskveiðar og vinnsla sem verið er að vinna að á Flateyri. Það þarf að aðstoða þá ungu menn sem hafa verið að þreifa sig áfram í ígulkeravinnslu sem er mannfrek atvinnugrein og því hentug á samdráttartímum. Það er verið að vinna dýrafóður úr fiskúrgangi vestur í Bolungarvík sem þyrfti að styðja. Það mætti vafalaust aðstoða þörungavinnsluna á Reykhólum við markaðsmál og þróunarstörf. En það má geta þess að á Reykhólum hefur verið sameinað það sem hægt er að sameina. Það eru bara meira en þrjú ár síðan. Hvernig fer með slíkt svæði? Það er ekki hægt að sameina þar meira. Það er allt búið, heil sýsla. En það eru meira en þrjú ár síðan. Útilokar það slík svæði? Ég spyr. Síðan má ekki gleyma því að í Arnarfirði og í Húnaflóa eru auðug mið af kalkþörungum. Kalkþörungar voru rannsakaðir þarna á árunum 1963 og fram yfir 1970 og þar fór fram frumkönnun, en síðan hefur lítið verið gert og það vantar enn mikið á þekkingu til að nýta þessi mið. Kalkþörunga má nýta til áburðar og að hluta til jafnvel til síunar svipað og kísilgúr og margra annarra hluta vafalaust. Hér hefur aðeins verið rætt um fiskeldi og loðdýrarækt. Ég tek undir það sem hv. 1. þm. Vestf. sagði og var reyndar stutt af fleirum. Það hafa farið miklir fjármunir í þessar greinar. E.t.v. hefur verið farið allt of geyst. En það fávíslegasta væri að bregðast við því þannig að fella þá niður þá reynslu, þá þekkingu sem þegar hefur náðst svo að ég styð þær aðgerðir sem nú eru í gangi að nýta það sem nýtanlegt er úr þessu tapi og snúa vörn í sókn með tímanum og það mun verða gert því að eins og kom fram hér áðan varð verðfall svo gífurlegt að það gat engan órað fyrir því og ekki bara í fiskeldi heldur líka í loðdýrarækt. Í loðdýrarækt eru farin að sjást batamerki og það hafa komið vísbendingar í fiskeldinu sem eru jákvæðar og gæti farið svo að það yrði framtíð fyrir þessu og er vert að minna á það að fiskeldi er orðið meira í heiminum. Hlutur fiskeldis er orðinn stærri heldur en vinnslu. Það bendir okkur aftur á það að fiskveiðar verða í framtíðinni veiðar á villibráð sem við þurfum þá að meta sem slíka og gera verðmætari í samræmi við það þegar meginhluti neyslu mannkyns verður úr eldinu. Síðan er það heillaráð, sem ég legg hér með til, að heimila hrefnuveiðar strax í sumar. Það væri stórt og gott innlegg í nýtingu auðlinda sem við höfum við dyrnar, m.a. á Vestfjörðum en fáum ekki að nýta. Virðulegi forseti. Um þetta mætti hafa miklu lengra mál. Ég lýsi því enn yfir að ég tel anda þessa frv. sýna lofsverða stefnubreytingu ríkisstjórnar og ég vona að það sé til marks um breyttar áherslur í atvinnumálum landsins alls og boði uppbyggingarstefnu í stað atvinnuleysis. Jafnframt vænti ég þess að í umfjöllun um frv. í nefnd verði tekið á ákvæðum um skilyrðislausa sameiningu og samvinna geti komið til greina á sama hátt en landfræðilegar aðstæður útiloki ekki einstök fyrirtæki eða sveitarfélög.

Virðulegi forseti. Ég á sæti í stjórn Byggðastofnunar og ég vil strax taka það fram vegna þeirra umræðna sem fóru fram fyrr á fundinum um þátt Byggðastofnunar í þessu máli að stjórn Byggðastofnunar hefur hvergi komið nærri samningu þessa frv. Hún hefur ekki verið spurð álits um efni þess og á engan þátt í samningu þess. Ég tel því að sjálfsögu mjög fráleitt að vísa á stjórn Byggðastofnunar þegar kvartað er yfir því hér í umræðunum að þingmenn Vestfirðinga hafi ekki verið hafðir með í ráðum við undirbúning þessa máls. Stjórn Byggðastofnunar fékk ekki einu sinni upplýsingar um það hvað ætti að standa í frv., hvað þá meira. Ég er sannfærður um það að þetta frv. væri ekki eins stórgallað að efni og umgjörð og raun ber vitni ef frv. hefði verið sýnt í stjórn Byggðastofnunar og þar hefði verið tækifæri til þess að koma ábendingum á framfæri. Staða sjávarútvegs á Vestfjörðum var veik og það er þörf aðgerða í málefnum sjávarútvegsfyrirtækja þar. Það er réttlætanlegt að grípa til sérstakra aðgerða af því tilefni. Og að því leyti er hér um jákvætt mál að ræða. En Byggðastofnun kom að þessu máli þannig að ríkisstjórnin óskaði eftir því að stofnunin gerði úttekt á stöðu sjávarútvegs á Vestfjörðum og eftir að sú úttekt hafði verið gerð, þá kom fram af hálfu Byggðastofnunar og stjórnar hennar tillaga um það að veitt yrði 300 millj. kr. til stuðnings sjávarútvegi á Vestfjörðum án þess að það væri á nokkurn hátt frekar skýrgreint hvernig sá stuðningur yrði veittur eða í hvaða formi það yrði og með hvaða skilyrðum. Ég tók það fram þá þegar að ég teldi sjálfgefið að stuðningur við sjávarútveg á Vestfjörðum yrði ekki látinn standa einn og sér heldur hlytu í kjölfarið að fylgja aðgerðir í þágu annarra landshluta. Og ég tel að þannig hefði þurft að undirbúa málið áður en það kom hér inn í hv. Alþingi. Menn ræða um það hvort sértækar aðgerðir eigi rétt á sér almennt og ég segi það sem mína skoðun að ég tel að sértækar aðgerðir í atvinnumálum eigi oft rétt á sér, tvímælalaust. En ég tek það fram að þær mega ekki koma í veg fyrir það að gripið sé til almennra aðgerða í þágu viðkomandi atvinnugreinar. Auðvitað eru sértækar aðgerðir nokkurs konar undantekningarregla frá almennu reglunni sem gripið er til einkum og sér í lagi til að koma í veg fyrir fjöldagjaldþrot í viðkomandi grein. Ég nefni bara sem dæmi að auðvitað átti fyrir löngu að grípa til sértækra aðgerða í þágu skipasmíðaiðnaðarins í landinu og alveg sjálfsagt mál. Það er þörf á því að grípa til sértækra aðgerða til stuðnings nýjungum í íslensku atvinnulífi. Ýmsar atvinnugreinar eins og ígulkeravinnsla hafa verið að ryðja sér braut en hafa átt við ramman reip að draga vegna þess að þar hefur verið um að ræða mikinn rannsókna- og þróunarkostnað, eins og gjarnan er í nýjum atvinnugreinum, sem enginn hefur verið reiðubúinn að greiða nema fyrirtækin sjálf. Í ígulkeravinnslu eru feikilegir möguleikar eins og hefur sýnt sig víða um land þar sem hvert fyrirtækið hefur tekið í sína þjónustu tugi starfsmanna. En alls staðar er sömu sögu að segja, öll þessi fyrirtæki berjast í bökkum og mikil spurning hvort þau lifa það af. Þarna er einmitt svið þar sem sannarlega væri þörf á sértækum aðgerðum, aðgerðum sem ekki væru bundnar við einn landshluta. Að sjálfsögðu yrði það að vera aðgerð sem snerti allt landið en sértækar aðgerðir væru þær samt af því að þær snerta ekki önnur sjávarútvegsfyrirtæki, ekki sams konar aðgerðir og kannski er þörf gagnvart t.d. þessu sérstaka sviði sem ég núna nefndi. Í öðru lagi tel ég að þegar um sértækar aðgerðir er að ræða þá megi ekki koma til neins konar miðstýring beint úr Stjórnarráðinu eða frá skrifborði einstakra ráðherra. Það eru vinnubrögð sem verður að fordæma og koma aldrei til greina nema hjá ráðherrum sem haldnir eru alveg sérstakri miðstýringaráráttu eins og virðist gilda um núverandi ríkisstjórn.

Nei.

Jú, það má svo sannarlega segja það, hv. þm. Egill Jónsson. Við sáum það t.d. í stjórn Byggðastofnunar þegar núv. ríkisstjórn var að reyna að þröngva upp á stjórn Byggðastofnunar að það yrði farið að skipta landinu í svæði þar sem voru annars vegar fyrsta flokks svæði og hins vegar annars flokks svæði, jaðarsvæði annars vegar og hins vegar sérstök þróunarsvæði. 

Hvað segir í 3. gr. frv.?

Það er einmitt það sem ég ætla að víkja að hér á eftir. Að sjálfsögðu er mjög ankannaleg og hættuleg miðstýringarárátta einmitt í þessu frv. og það kemur ekki svo mjög á óvart úr því að frv. kemur beint úr skúffu hæstv. ríkisstjórnar. Ég tel að sértækar aðgerðir megi sem sagt ekki vera á nokkurn hátt tengdar miðstýringu úr Stjórnarráðinu og ekki bundnar við einn landshluta. Það má ekki setja slíkum aðgerðum óeðlileg skilyrði sem ekki koma málinu við eins og gert er í frv. Ég vil því láta það koma strax fram að ég tel það vera meginágalla frv. að það skuli ekki miðast við landið í heild sinni, auk þess sem upphæðirnar sem þar er um að ræða eru svo smávaxnar að þær munu gera fjarskalega lítið gagn og þyrftu þær að vera verulega hærri þegar allt landið væri haft í sigti. Því miður verður það að segjast eins og er að það er ákaflega ljótur svipur á margri þeirri hugsun sem í þessu frv. felst. Og þá komum við að 2. og 3. gr. frv. þar sem fjallað er um hvernig þessum stuðningi verði háttað. Ég tel það ljótan svip á málatilbúnaði þegar ríkisstjórn ákveður að veita 300 millj. kr. í atvinnulífið og ætlar að fela það fjórum kommissörum, einum úr hverju þriggja ráðuneyta, forsætis-, fjármála- og félagsmálaráðuneyti, ásamt einum manni frá Byggðastofnun og að þessir kommissarar eigi að vera með puttana í því hvernig þessu fjármagni verði ráðstafað. Það er ljótur svipur á þessu. Ég tel að það eigi að vera föst regla að ráðherrar séu yfir það hafnir að vera með fingurna í úthlutun fjármagns til atvinnulífsins. Það ætti að vera föst siðaregla í íslenskum stjórnmálum. Ég undrast það mjög að menn skuli ekki hafa lært af liðinni tíð að útiloka slíkt með öllu. Eins og menn sjá af frv. þá eru afskipti Byggðastofnunar algjört formsatriði. Henni er aðeins ætlað að taka við fjármagninu og úthluta því eftir því sem kommissarar ríkisstjórnarinnar ákveða. Stjórn Byggðastofnunar hefur að vísu neitunarvald en hún getur ekkert frumkvæði haft og hefur lítið með það að segja hvernig þessum lánum verður úthlutað. Það kemur því nokkuð af sjálfu sér að það eru kommissararnir sem eiga að ráða í þessu máli og þá tel ég langbest að halda Byggðastofnun algjörlega utan við þetta mál. Sú hugsun sem kemur fram í 2. gr. er ákaflega varhugaverð. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þar sem sveitarfélög verða sameinuð á Vestfjörðum er Byggðastofnun heimilt að veita sjávarútvegsfyrirtækjum, sem ætla að sameinast, víkjandi lán. Sama gildir um þau sjávarútvegsfyrirtæki á Vestfjörðum sem hafa sameinast á síðustu þremur árum.`` Hér kemur þessi miðstýringarárátta mjög skýrlega fram. Ef þið sem ætlið að taka þetta lán gerið ekki þetta og hitt, ef þið sameinist ekki öðrum og ef þið eruð ekki staðsettir í sveitarfélögum sem hugsa í sameiningarmálum með svipuðum hætti og ríkisstjórnin gerir, þá fáið þið ekki neitt. Það á sem sagt ekki að spyrja að því hvort verið er að taka skynsamlegar og rökstuddar ákvarðanir. Það á að spyrja að því hvort stefna viðkomandi sveitarfélags í sínum málefnum er að óskum núverandi ríkisstjórnar. Auðvitað er sameining fyrirtækja oft og tíðum gagnleg en það er alls ekkert einhlítt að það sé gagnlegt að sameina fyrirtæki. Ég hélt að hæstv. fjmrh. væri það klókur maður og þekkti vel til í atvinnulífinu til að vita að enginn algild regla getur sagt okkur það að sameining hljóti alltaf að leiða eitthvað betra af sér en fyrir var. Við skulum bara hugsa okkur tvö fyrirtæki, annað töluvert skuldugt og hitt aftur á móti svo stórskuldugt að það rambar á gjaldþrotsbarmi. Fyrra fyrirtækið kann að bjargast með hæfilegri fyrirgreiðslu. Seinna fyrirtækinu verður bara alls ekkert bjargað. Auðvitað væri það mikill bjarnargreiði við fyrra fyrirtækið að vera að hengja seinna fyrirtækið á það og það gæti orðið til þess að seinna fyrirtækið, sem skuldar mjög mikið, mundi draga hið fyrra með sér í fallinu. Þá væri miklu betra að senda seinna fyrirtækið í gjaldþrot og láta fyrra fyrirtækið lifa. En það á að lögbinda að kommissarar ríkisstjórnarinnar skuli fylgja þeirri meginreglu að slík fyrirtæki verði að sameinast ef þau eiga að fá stuðning. Þetta er hættuleg hugsun og með öllu fráleit. Í öðru lagi verð ég að taka undir með þeim sem hér hafa talað á undan mér og á það bent að hugtökin sem notuð eru í 2. gr. er ákaflega þvogluleg og óljós og í einu orði sagt verður að segjast eins og er að þetta frv. er óvenjulega illa samið. Ég man varla eftir því, a.m.k. í langan tíma að hingað í þingið hafi komið frv. sem er svo illa samið sem þetta frv. Það eru einkum og sér í lagi þessi þrjú hugtök í 2. gr. sem hljóta að valda vafanum, þ.e. ,,verði sameinuð``, ,,ætla að sameinast``, ,,hafa sameinast``. Hvað þýða þessi hugtök? Ég er hræddur um að það viti ekki nokkur maður og ég er alveg sannfærður um það að ef þetta frv. verður að lögum á það eftir að valda miklum vandræðum í dómskerfinu. Ég býst við að það megi gera ráð fyrir því þegar fram líða stundir, eftir svona 100 ár, þá verði öll sveitarfélög á Vestfjörðum orðin að einu. Það er mjög líklegt. Í öllu falli er mjög líklegt að öll sveitarfélög hafi sameinast einhverju öðru sveitarfélagi að 100 árum liðnum. Nægir það þá að svo standi á? Það er stóra spurningin. Að sveitarfélög verði sameinuð á Vestfjörðum en það er ekkert um það hvenær það á að hafa gerst og mundi áreiðanlega duga, ef ekki er nánar tiltekið, að það gerðist eftir 100 ár. Á hvaða stigi málsins á það að ráða úrslitum hvort þetta skilyrði er uppfyllt og hver á að úrskurða um það? Nægir að sveitarstjóri hafi lýst því yfir að sveitarfélag verði sameinað einhvern tímann í framtíðinni? Verður sveitarstjórn að hafa lýst því yfir eða verða kjósendur að hafa lýst því yfir? Það kemur ekkert fram um það. Og hvað ef ekki er unnt að sameina, eins og hér var bent á áðan, vegna þess að sameining hefur farið fram kannski fyrir allmörgum árum síðan? Er þá skilyrði laganna uppfyllt? Enn óljósara er þó orðalagið ,,ætla að sameinast`` því þar eiga í hlut sjávarútvegsfyrirtæki sem ætla að sameinast. Má þá veita öðru fyrirtækinu eða verður að veita báðum fyrirtækjunum þennan styrk? Ég hygg að samkvæmt orðalaginu yrði að veita þeim það báðum, hvoru í sínu lagi. Það stendur ekki hér að það eigi að veita þetta eftir að þau hafa verið sameinuð heldur áður en þau verða sameinuð. Það stendur hér ,,sem ætla að sameinast``. Þar af leiðandi yrði það ævinlega að vera svo að tvö fyrirtæki fengju þessa fyrirgreiðslu. Hvað svo ef þau hætta við, hver yrðu réttaráhrif þess? Ætti þá að svipta þau þessum lánum? Afturkalla þau? Ég hygg að það yrði erfitt vegna þess að það virðist nægja að á einhverju augnabliki ætli þau að gera þetta. Svo hætta þau við og þá ætla þau ekki að gera það lengur en það skiptir ekki máli. Þannig má eiginlega toga allt þetta orðalag í allar áttir og sama gildir auðvitað um það orðalag að sjávarútvegsfyrirtækin ,,hafi sameinast``. Er nóg að um sé að ræða einn trillukarl sem gekk inn í stórt fyrirtæki og þannig sameinuðust örlítið rekstarfyrirtæki trilukarls annars vegar og hins vegar stórfyrirtæki sem rekur marga togara? Nægir þetta til? Hvað þýðir það að þetta hafi gerst á síðustu þremur árum? Eru það almanaksárin eða er það frá flutningi frv. eða frá samþykkt frv.? Alls staðar, hvar sem gripið er niður, er jafnþvælulegt orðalag. Ég segi það skýrt og ákveðið: Svona getur lagatexti ekki hljóðað og svona er ekki hægt að bjóða hv. alþm. upp á.  Virðulegi forseti. Tími minn er senn á þrotum. Ég vek á því athygli að orðalag í frv., sem lýtur að vöxtum og afborgunum, er alveg jafnóljóst og annað sem ég hef nefnt hér. Það stendur í 4. gr.: ,,Lánin skulu vera afborganalaus fyrstu þrjú árin. Næstu þrjú ár skal einungis greiða vexti.`` Afborganir eru ekki vextir eins og allir vita og þá er spurningin: Verður ekki að skilja þetta þannig að þau skuli vera afborgunarlaus fyrstu þrjú árin en það skuli greiða vexti á sama tíma? Eða eru þessi næstu þrjú ár frá þeirri stund þegar frv. er samþykkt eða eru það næstu þrjú ár á eftir hinum þremur árunum sem áður voru nefnd? Þetta er mjög óljóst og má skilja á fleiri en einn veg. Tími minn er á þrotum, herra forseti. 

Virðulegi forseti. Hér er ekki einungis afar sérkennilegt mál á ferð heldur hefur verið sýnt fram á það af síðasta hv. ræðumanni að lagatextinn er illskiljanlegur og má teygja hann og toga á ýmsa vegu. En mig langar til að byrja mál mitt á því að rifja upp kafla úr viðtali sem Morgunblaðið átti við hæstv. forsrh., Davíð Oddsson, undir yfirskriftinni ,,Hlaupumst ekki undan merkjum`` og birtist í Morgunblaðinu 1. nóv. 1992. Þar segir hæstv. forsrh., með leyfi forseta: ,,En hlutverk yfirreddarans hér í Stjórnarráðinu á ekki lengur að vera fyrir hendi. Ég finn ekki fyrir öðru en því að það sé vaxandi skilningur á þessu í þjóðfélaginu. Sumir, sem tala um að aðgerðarleysi stjórnvalda sé algert, þeir eru að fiska eftir þessari gömlu aðferð að við breytum Stjórnarráðinu aftur í félagsmálastofnun atvinnulífsins og nánast hverju sem er verði haldið uppi með styrkjum og reikningurinn verði sendur börnum okkur og barnabörnum. Það ætlum við okkur alls ekki að gera. Það er færeyska leiðin.`` Þetta sagði hæstv. forsrh. í viðtali en auðvitað vaknar sú spurning hvað ríkisstjórnin er að gera með þessu frv. Er hún ekki að gera nákvæmlega það að gera Stjórnarráðið aftur að félagsmálastofnun atvinnulífsins? Þá er ég í rauninni alls ekki að tala um það í neikvæðri merkingu heldur er raunveruleikinn einfaldlega sá að okkar atvinnulíf á í svo miklum erfiðleikum að það verður að grípa til samhæfðra aðgerða til þess að styðja atvinnulífið. Sú stefna sem ríkisstjórnin boðaði í upphafi kjörtímabils hefur einfaldlega beðið skipbrot. Þetta gengur ekki. Það gengur ekki að sleppa frjálshyggjunni lausri á atvinnulífið og láta markaðslögmálin ráða algjörlega ferðinni. Þegar ástandið er eins og raun ber vitni með samdrætti, mikilli skuldasöfnun og erfiðleikum á erlendum mörkuðum þurfa allir að leggjast á árarnar og það þarf að grípa til samræmdra aðgerða. Það sem ég les út úr þessu er því það að efnahags- og atvinnustefna ríkisstjórnarinnar hefur beðið skipbrot. En það er ekki þar fyrir að þær aðgerðir sem hér er gripið til hljóta að vekja margar spurningar. Ég dreg ekki í efa að Vestfirðingar standa frammi fyrir miklum erfiðleikum. Ég hef farið þar um með hv. 6. þm. Vestf. og við höfum heimsótt þar ýmis þorp og vorum nýlega á fundi með kvennalistakonum þar vestra þar sem kom mjög greinilega í ljós hve miklar áhyggjur Vestfirðingar hafa af framtíðinni. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að Vestfirðir hafa orðið fyrir mikilli aflaskerðingu, hlutfallslega meiri en aðrir landshlutar. En við hljótum þó að spyrja: Hvaða greining hefur farið fram á vandanum? Hverjar eru orsakir vandans? Er þar eingöngu um að ræða þennan samdrátt eða kemur fleira til? Útgerðarmenn víðs vegar af landinu sem hafa tjáð sig um þessi mál hafa bent á það að Vestfirðingar hafa kannski ekki haldið nægilega vel á sínum málum, þeir hafa ekki stjórnað sínum veiðum nægilega vel. Ég ætla ekki að dæma um það hvort það er slælegri stjórnun að kenna að Vestfirðingar eru að verða búnir með sinn kvóta en það hlýtur að þurfa að fara ofan í orsakir og sjá til þess að þessi aðstoð komi að raunverulegum notum, að hún verði þá til þess að fleyta fyrirtækjum yfir erfiðleikana. Það er ekki síður vert að setja spurningarmerki við það hvort hér er rétt að verki staðið. Eins og fram hefur komið í þeim upplýsingum sem við höfum er staðreyndin sú að meðaltekjur eru hæstar á landinu á Vestfjörðum og þar er atvinnuleysi minna en nokkurs staðar annars staðar á landinu. Samkvæmt nýjustu tölum frá vinnumálaskrifstofu félmrn. er atvinnuleysi á Vestfjörðum 3,5% í röðum kvenna og 2,8% í röðum karla, eða að meðaltali 3,1%. Þetta eru mun lægri tölur en annars staðar á landinu. Og ef við horfum á þetta í því samhengi að vera að tryggja áframhaldandi atvinnu þá hljótum við að spyrja: Eru erfiðleikarnir mestir þarna? Eru þeir raunverulega mestir þarna? Ég þykist reyndar vita og hef það eftir Byggðastofnun að á Vestfjörðum eru fyrirtæki sem ramba á barmi gjaldþrots og við höfum horft þar upp á mikla erfiðleika en þegar gripið er til aðgerða eins og þeirra sem hér um ræðir hljótum við að þurfa að horfa á málið í samhengi. Raunin hefur orðið sú að eftir að þessir tveir þingmenn gengu til yfirreddarans í Stjórnarráðinu og báðu hann um aðstoð og fengu --- það reyndist vera sú félagsmálastofnun atvinnulífsins sem þeir þóttust geta leitað til --- hefur ríkisstjórnin orðið að bregðast við með þeim hætti að lofa frekari könnun á ástandinu og hugsanlega frekari aðstoð. Það er afar sérkennilegt að nálgast málin með þessum hætti. Einhverjir tveir þingmenn fara og biðja um aðstoð fyrir Vestfirðinga og hún er veitt án þess að fram fari könnun á ástandinu annars staðar á landinu. Það er rétt sem fram hefur komið að atvinnulíf er afar einhæft á Vestfjörðum og þarf þar virkilega að grípa til ráða til að auka fjölbreytnina en samkvæmt þessum tillögum, sem við erum hér með, á einungis að veita 15 millj. kr. til nýsköpunar í öðru en sjávarútvegi og 15 millj. kr. er ekki mikið. Það er meira atvinnuleysi í röðum kvenna á Vestfjörðum en karla og ég hygg að það sé ekki síst fyrir konurnar sem atvinnusköpun og nýjungar í atvinnumálum þurfa að koma fram. Ég held að það megi öllum vera ljóst að þó við förum að veiða meiri þorsk, sem vonandi verður bráðlega, þá stefnir öll tækni í þá átt að störfum fækki í fiskvinnslu í landi. Tæknin er að fækka störfunum og það eru jú konur sem vinna í miklum meiri hluta við úrvinnslu í fiskvinnslustöðvunum þannig að það er ástæða til að hafa verulegar áhyggjur af vaxandi atvinnuleysi kvenna í þeim byggðum landsins sem fyrst og fremst byggja á fiskvinnslu. Þess vegna duga engar 15 millj. til að ráða þar bót á. Mér finnst þetta sýna einmitt áherslur ríkisstjórnarinnar. Eins og ég les frv. er verið að múta bæði sveitarfélögum og fyrirtækjum. Þetta eru ekkert annað. Það er kannski ljótt orð að nota --- á ég að segja kannski gulrót? Það er verið að bjóða upp á gulrót til að sveitarfélög sameinist og til þess að fyrirtæki sameinist. Ég verð að taka undir það sem kom fram í máli síðasta ræðumanns að texti bæði 1. og 2. gr. er afar sérkennilegur. Í 1. gr. segir að þessar 300 millj. kr. megi veita til fyrirtækja sem ,,vilja sameinast``. Síðan á að veita aðstoð sveitarfélögum sem ,,verða sameinuð`` einhvern tíma. Sjávarútvegsfyrirtæki sem vilja sameinast, hvenær sem það verður. Þetta er lagatexti sem ekki gengur að hafa með þessum hætti. Það kemur fram í frv. að þessum peningum á að hluta til að verja til að létta á skuldum þeirra sveitarfélaga sem vilja sameinast. Það á sem sagt að gera þeim auðveldara að sameinast. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. --- ég þurfti að víkja mér frá í umræðunum og kann að vera að spurningin hafi komið fram en ég spyr: Hverjar eru skuldir sveitarfélaganna á Vestfjörðum? Hvernig er staða sveitarfélaganna? Er hægt að ætla sem svo að þeir peningar sem hér um ræðir muni í raun breyta einhverju í stöðunni? Mér finnst þetta sannast að segja ekki vera neitt gríðarlega háar upphæðir. Hvað með skuldir sjávarútvegsfyrirtækjanna? Hversu miklar eru þær? Hvað má ætla að þessir peningar komi að miklu gagni þegar betur er að gáð? Hér er auðvitað um björgunaraðgerð að ræða en ég dreg sannast að segja mjög í efa að hún komi að tilætluðu gagni. Það sem ég les líka út úr þessu frv. og ég hef nefnt áður er að það er ákveðin stefnubreyting hjá ríkisstjórninni og mikil forræðishyggja á ferð. Það er verið að beita peningum til að fá fyrirtæki til að sameinast og til að fá sveitarfélög til að sameinast en íbúar sveitarfélaganna á Vestfjörðum eru því miður nýbúin að hafna sameiningu. Það sýnir okkur hvað við eigum mikið eftir í þessari umræðu. Ég held að það væri miklu eðlilegra að íbúarnir sjálfir tækju þá ákvörðun eftir ítarlega umræðu að sameina sveitarfélögin. Það er kannski svolítið erfitt fyrir okkur alla vega hér á suðvesturhorninu að skilja þá tregðu sem er á því að sameina sveitarfélög. Þó samgöngur séu erfiðar og þetta séu mismunandi svæði þá er svo augljós kostur að stækka einingarnar. Að mínum dómi er það augljós kostur en það þarf auðvitað að gerast í sátt við vilja íbúanna. Það er ekki rétt aðferð að þvinga fólk í þessu tilviki með því að lofa þeim peningum til að sameinast. Mér þykir því vera mikil forræðishyggja á ferð hjá ríkisstjórninni. Mín meginspurning er þessi: Hversu langt duga þessar aðgerðir og hvernig ætlar ríkisstjórnin að fylgja þeim eftir? Hvernig ætlar hún að fylgja því eftir að um raunverulega endurskipulagningu verði að ræða? Ef sjávarútvegur á Vestfjörðum, eins og svo sem víðar á landinu, á að ná sér upp úr þessum erfiðleikum þá þarf mikla endurskipulagningu. Hún hefur víða átt sér stað, sem betur fer, menn hafa mjög tekið sig á í rekstri. En við þurfum líka að spyrja um stjórnendur þessara fyrirtækja. Er verið að veita peninga til fyrirtækja sem hefur verið illa stjórnað og verður þeim eitthvað betur stjórnað með þessu sama fólki? Ég spyr. Hvað hefur verið farið djúpt ofan í orsakir þessara erfiðleika? Áður en við tökum almannafé eins og hér á að gera þarf að liggja fyrir nákvæm greining. Í fylgiskjali frv. er að vísu sagt frá helstu niðurstöðum starfshópsins sem fór ofan í þessi mál hjá Byggðastofnun en að mínum dómi þá eru þetta alls ekki nógu greinargóðar upplýsingar til að fara þess á leit við Alþingi að veita fé á þennan hátt. Við getum að vísu í efh.- og viðskn. kallað eftir frekari upplýsingum og það er alveg greinilegt að við þurfum að leggja töluverða vinnu í þetta frv. og gera textann þannig úr garði að hann sé ekki eins loðinn og nú er. Ég spyr að lokum, virðulegi forseti: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum? Er hún sú að grípa til neyðarráðstafana þegar allt er komið í óefni eða á að taka sig á og fara að veita fjármuni til raunverulegrar nýsköpunar? Hér gengur hæstv. iðnrh. um salinn og nýlega skilaði hópur á hans vegum frá sér skýrslu um nýsköpun í atvinnumálum. Ég hef ekki orðið vör við að þeirri skýrslu hafi verið fylgt eftir enn sem komið er en það á kannski eftir að koma í ljós. En við stöndum hérna frammi fyrir tvenns konar vandamálum. Annars vegar eru fyrirtæki landsins, því miður, flest hver í miklum erfiðleikum og hafa orðið að draga saman seglin og spurningin er hvernig hægt verður að fleyta þeim yfir erfiðleikana. Hins vegar stöndum við frammi fyrir því hvernig við ætlum að skapa vinnu í landinu til frambúðar. Hvernig við ætlum að mæta þörfum þess unga fólks og þeirra sem nú eru því miður búnir að missa atvinnuna eða í þann veginn að missa hana? Hvernig ætlum við að mæta þessum þörfum? Það eru engar patentlausnir til á þessu. Það þarf stefnumótun og stöðuga vinnu og sú vinna verður að eiga sér stað. Við verðum að taka á þessum málum en svona skammtímalausnir eins og hér er verið að bjóða ákveðnum hluta landsins upp á duga ákaflega skammt.

Hæstv. forseti. Ég get ekki svarað ýmsum spurningum ræðumanns en mun gera það síðar að sjálfsögðu. Það er fyrst og fremst eitt atriði sem ég vil leggja á áherslu hér og nú, vegna þess að fleiri hv. ræðumenn hafa nefnt það. Það er atvinnuleysi á Vestfjörðum. Ég tek það skýrt fram að þessar aðgerðir eiga ekki við vegna núverandi atvinnuleysis á Vestfjörðum. Það er ekki ástæðan fyrir þessum aðgerðum. Erlent verkafólk var á Vestfjörðum í stórum stíl. Það er brottflutt. Vestfirðingar hafa flust brott úr sínu kjördæmi í stórum stíl en við vitum að það eru 35--40% af fólkinu sem lifir á sjávarútvegi. Ef atvinnulífið hrynur á Vestfjörðum verður atvinnuleysi ekki 10%, það gæti orðið 40--50% ef ekki meira. Það er sú fyrirbyggjandi aðgerð sem við erum að tala hér um. Þetta er í fyrsta lagi. Í öðru lagi held ég að það sé mikilvægt að það komi líka fram í umræðunni að það liggur könnun á bak við þessa aðgerð. Þetta mál hefur verið kannað af sérfræðingum frá því í nóvember. Og það eru til skýrslur um það á hverju þessar aðgerðir byggjast. Í þriðja lagi vegna sveitarfélaganna. Nefndin getur aflað sér upplýsinga um það að Patreksfjörður, Bíldudalur og Bolungarvík eru mjög skuldug sveitarfélög. Önnur sveitarfélög standa misjafnlega vel, sum nokkuð vel. Varðandi sjávarútveginn þá er staðan sú á Vestfjörðum að að meðaltali er afkoma sjávarútvegsfyrirtækjanna þar 2% verri heldur en landsmeðaltalið. Þær aðgerðir sem verið er að efna til duga ekki til að leysa allan vanda en þeim er ætlað að að brúa bil þar til þorskurinn gefur sig aftur.

Virðulegur forseti. Mér þykir hæstv. fjmrh. vera mjög bjartsýnn. Þó sem betur fer hafi nú borist fréttir af því að betur horfi í okkar fiskveiðimálum þá skilst mér að ekki séu horfur á að þorskkvóti verði aukinn í bráð þó vonandi gerist það. Ég á erfitt með að trúa því að þessar 300 millj. dugi til að brúa það bil þangað til hægt verður að auka kvótann. Ég viðurkenni alveg eins og ég sagði áðan að vestfirsk fyrirtæki eiga í miklum erfiðleikum og að Vestfirðingar standa frammi fyrir miklum erfiðleikum klárist þeirra þorskkvóti en það breytir ekki meginspurningunni: Er verið að taka á vandanum þar sem hann er mestur? Þarna er mikill vandi en hvað um aðra landshluta? Hvað um önnur svæði? Horfum t.d. á Akureyri þar sem atvinnuleysi hefur verið gífurlegt. Auðvitað má segja sem svo að þarna sé verið að fyrirbyggja enn stærri vanda. En það er erfitt að réttlæta það að grípa þarna til einnar fyrirbyggjandi aðgerðar á meðan við horfum upp á svæði eins og Akureyri og Suðurnes þar sem atvinnuleysi er gífurlegt.

Hæstv. forseti. Þeir fjármunir sem renna til vestfirskra fyrirtækja verða 300 millj. ef allar heimildirnar eru notaðar. Þessu til viðbótar er gert ráð fyrir að á annað hundrað milljóna, kannski nær 200 millj., gætu runnið til sveitarfélaga í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga þannig að þar er um talsverða aðstoð að ræða. Þetta gerist reyndar ekki á einu ári heldur fjórum. Það sem skiptir máli er að til viðbótar er búist við því að kröfuhafar komi að þessum málum einnig og hjálpi til. Það má ekki gleyma því. Sem betur fer er það þannig í mörgum tilvikum að birgjar og kröfuhafar hafa getað liðkað til, teygt úr lánum, jafnvel breytt viðskiptaskuldum í hlutafé þegar illa hefur árað og afkoma er slæm í fyrirtækjum eins og þessum, ekki síst ef einhver björt von er fram undan. Varðandi Akureyri er það alveg hárrétt að það eru vandamál á Akureyri og mjög víða á landinu vegna atvinnuleysis. Það eru annars konar vandamál sem þarf að taka á með allt annars konar aðferðum heldur en þarna er verið að beita. Það er það sem m.a. Atvinnuleysistryggingasjóður hefur verið að skoða.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað spurning hversu mikill vandinn er á hverjum stað. En það er einmitt þetta: Við horfum upp á það að tveir þingmenn ganga upp í Stjórnarráð og labba þar út með tæpar 500 millj. kr. 

Hæstv. forseti. ,,Tími sértækra aðgerða er liðinn.`` Þetta var setning sem hv. þm. og þjóðin öll heyrði oft í upphafi valdaferils þessarar ríkisstjórnar. Þeir veltu sér upp úr fortíðinni og aðgerðir af því tagi sem nú hafa verið boðaðar voru úthrópaðar sem sukk og hjálp við vini og vandamenn eða eitthvað því um líkt. Það var ekki líklegt á fyrstu mánuðum þessarar ríkisstjórnar að við fengjum inn á borð okkar frv. af þessu tagi sem hér liggur fyrir til meðferðar í hv. Alþingi. Af öllum ríkisstjórnum var það þessi sem mætti til leiks með slíkt frv. Það sem helst hann varast vann varð þó að koma yfir hann, mætti segja nú um hæstv. fjmrh. En það er ekki ætlun mín að fara að fordæma tilraun hæstv. ríkisstjórnar til þess að koma eitthvað til móts við Vestfirðinga. Ég tel að vísu að málið sé mjög illa undirbúið og grundvallarafstaðan til þess hvernig eigi að fara að svona hlutum sé röng. Ég tel að vandi Vestfirðinga verði ekki leystur með þessu frv. eða þeim peningum sem hér er verið að tala um að deila út. Ég tel að það séu líka rangar ákvarðanir í frv. um það hvernig eigi að deila út þessum peningum. Ég ætla ekki að þræta fyrir það að á Vestfjörðum sé líkast til versta ástandið ef heill landshluti er tekinn og skoðaður í atvinnulegu tilliti vegna aflasamdráttar. En ég held því fram að það sé alveg jafnvont ástand í sumum landshlutum eða byggðarlögum öllu heldur og það sé auðvitað fáránlegt að taka einn landshluta út úr með þeim hætti sem hér er gert. Hér hefði þurft að kanna ástandið í öllum þeim byggðarlögum sem álíka ástæður voru til til þess að skoða eins og á Vestfjörðum og síðan að bera niður eftir því hvar ástandið var verst og eftir því hve langt menn vildu ganga til þess að jafna upp þessi vandamál. En mig langar til að ræða um það sem ég hef reyndar rætt oftar en einu sinni hér á hv. Alþingi. Það er sá vandi sem er í sjávarútveginum og er miklu meiri vegna afstöðu ríkisstjórnarflokkanna til stjórnar fiskveiða. Það er miklu, miklu meiri vandi á Vestfjörðum og í byggðarlögum sem álíka er ástatt um en hann hefði þurft að vera. Þegar menn ákváðu að skerða veiðiheimildir í þorski svo mikið sem raun bar vitni þá var hægt að jafna þeirri skerðingu niður. Það var auðvelt að gera það þannig að það hefðu engir orðið fyrir meiri skerðingu en t.d. 3% fyrir tveim árum síðan og álíka mikilli skerðingu á árinu í fyrra. Þetta var sýnt fram á og ég skrifaði um það blaðagreinar og fleiri aðilar sem lögðu til að fara að með svipuðum hætti og í kerfinu sjálfu var þetta vandalaust. Það var vandalaust að útfæra þessa leið í kerfinu sjálfu. Ástæðan fyrir því að menn vildu ekki fara þessa leið var sú að menn þurftu að hanga á þessum eignarréttarhugmyndum sem eru á bak við afstöðu manna til kvótakerfisins. Það hefði verið munur fyrir hæstv. ríkisstjórn að halda sig við það að nota almennar aðgerðir í atvinnulífinu ef hún hefði tekið þá skynsamlegu afstöðu á sínum tíma að jafna skerðinguna niður í þorskígildum talið yfir allan flotann eins og auðvitað átti að gera. En nú sitja menn uppi með það að það er viðvarandi vandamál. Það bregður reyndar fyrir litlum bjartsýnisköflum í ræðum hv. þm. um að það sé betra ástand fram undan og menn sjái kannski fram á bjartari tíð og meiri fisk á miðunum. En bráðabirgðaskýrslan frá Hafrannsóknastofnun sem var verið að dreifa í hólf hv. þm. núna í dag bendir ekkert til þess. Í henni kemur það fram að sú mæling sem Hafrannsóknastofnun gerir nú á þorskinum við landið bendir til þess að hrygningarstofninn hafi aldrei verið minni. Og mælingaraðferðir Hafrannsóknastofnunar sem hafa verið notaðar benda til þess að fréttir af aflabrögðum allt í kringum landið sem hafa verið meiri á undanförnum mánuðum og missirum en undanfarin ár séu bara plat, það sé af einhverjum öðrum ástæðum sem þessar fréttir koma heldur en það sé meiri fiskur. Hafrannsóknastofnun hefur komist að þeirri niðurstöðu að það sé minna af fiski í kringum landið en hefur verið undanfarin ár. Þetta er nú til umhugsunar. Ég held að það sé full ástæða til þess að menn velti því fyrir er hvort þetta séu vísindi sem við eigum að skrifa upp á. Ég tel að það sé a.m.k. ástæða til þess að skoða þessi mál dálítið betur og kanna þá aðferðafræði sem þarna er á ferðinni. Það er mín skoðun að Vestfirðingum verði lítið bjargað með þessari hjálp. Auðvitað mun þetta koma einstökum stöðum til hjálpar að einhverju leyti en þetta mun ekki ríða baggamuninn um það að á Vestfjörðum bjargist þetta þangað til megi veiða meiri þorsk því að það er töluvert langur tími þangað til má veiða meiri þorsk samkvæmt þeim spám sem Hafrannsóknastofnun hefur uppi um að það megi fara að auka þorskveiði. Það er ekki fyrr en í fyrsta lagi á árinu 1997 og ég er hrædd um að Vestfirðingar verði búnir með þennan skammtinn þegar þar að kemur. Ég tel að það hefði þurft að bæta við veiðiheimildir til þeirra aðila sem svo illa er ástatt um nú á þessu fiskveiðiári og ég tel að fyrir næsta fiskveiðiár þurfi menn að endurskoða afstöðu sína til úthlutunar á veiðiheimildum með það fyrir augum að jafna þessum hlutum niður með svipuðum hætti og ég var að lýsa hér áðan. Og það þurfi þá kannski ekki að koma með nýjar sértækar ráðstafanir til að bjarga byggðarlögum eins og á Vestfjörðum og annars staðar á landinu þar sem álíka ástatt er á næsta ári líka og því þar næsta og alveg fram að 1997 ef ekkert breytist frá því sem nú liggur fyrir. Ég held sem sagt að það sé rangt að fara af stað með aðgerðir sem séu beint tengdar þessum landshluta öðruvísi en menn horfi yfir allan þann tíma sem er fram undan og menn áætla að þessar hörmungar standi. Og samkvæmt spánum standa þær a.m.k. til ársins 1997. Ég hef ekki nokkra trú á því að þessi aðgerð dugi þangað til. Síðan eru ýmis atriði sem ómögulegt er að taka undir eða skrifa upp á í þessu frv. Hv. 3. þm. Norðurl. lýsti því mjög vel hér áðan hversu illa þetta frv. er undirbúið og gallað. Ég vil benda á t.d. einn galla til viðbótar í 2. gr. frv. en ef maður les hana, með leyfi forseta: ,,Þar sem sveitarfélög verða sameinuð á Vestfjörðum er Byggðastofnun heimilt að veita sjávarútvegsfyrirtækjum sem ætla að sameinast víkjandi lán.`` Þetta er skýrt og klárt. En svo kemur síðari helmingur þessarar greinar og þar stendur: ,,Sama gildir um þau sjávarútvegsfyrirtæki á Vestfjörðum sem hafa sameinast á síðustu þremur árum.`` 
             Sama hvað? Ef bara þessar setningar eru lesnar kemur í ljós að það megi veita fyrirtækjum sem hafa sameinast á síðustu þremur árum fyrirgreiðslu þó þau hafi ekkert sameinast. Það hafi ekki verið sameinuð sveitarfélög sem þessi fyrirtæki séu í. Lagatextinn er nú svona ófullkominn. En að vísu má lesa í skýringunum að þarna sé átt við fyrirtæki sem séu á svæðum þar sem sameining hafi farið fram. En þá er kannski ástæða til að velta fyrir sér nýliðnum atburðum þar sem hafa komið fram tvö nefndarálit á tilteknum lagatexta og kannski væri þá það ráð í stöðunni að menn leystu málið með góðu nefndaráliti. En lagatextinn er ekki fullkomlega skiljanlegur með þessu móti þannig að það á kannski bæta þessu líka við. En það er annað sem ég vil koma hér að. Ríkisstjórnin er raunverulega að lýsa því yfir að það sé komin ný forsenda til sameiningar sveitarfélaga á Íslandi. Og hver er þessi forsenda? Jú, forsendan er sú að ef við sameinumst þá getum við notið aðstoðar frá hendi ríkisins með svipuðum hætti og í þessu frv. Og þá held ég að yfirlýsingarnar sem hafa gengið af munnum manna á undanförnum árum sé orðið lítið að marka þegar menn setja fram frv. sem segir í raun og veru skýrum orðum: Ef menn sameinast, þá eiga þeir aðgang að peningum frá ríkinu, en ef menn gera það ekki, þá eru þeir ekki þess verðir. Síðan er það eins og ég sagði í upphafi þannig að það er ómögulegt að sætta sig við það að einn landshluti sé tekinn fyrir með þessum hætti. Það er bæði fólkinu sem býr í þeim landhluta til leiðinda á ýmsan hátt og það hefði verið miklu skemmtilegra fyrir Vestfirðinga og alla aðra að það hefði verið tekið á málinu heildstætt og auðvitað hefði það komið þannig út að það hefði orðið mest um þessa aðstoð á Vestfjörðum og gott og vel með það. En þá hefðu menn ekki gagnrýnt þetta eins og hefur verið gert á undanförnum dögum, þ.e. að menn séu að rétta Vestfirðingum sérstaklega peninga. Og mig langar til að spyrja hæstv. fjmrh., af því að hann taldi, hann sagði það hér í sinni ræðu áðan, að hér væri um mjög takmarkaða aðstoð að ræða og mjög afmarkaða, er þá ekki að marka aðra stjórnarliða sem hafa fullyrt að aðrir staðir á landinu verði meðhöndlaðir með svipuðum hætti. Telur hann ekki að það muni leiða af þessu frv. álíka aðstoð við ýmis önnur byggðarlög þó að ekki væru það heilir landshlutar og hefur hann reynt að átta sig á því hve mikið sú aðstoð mundi kosta? Hefur hann reynt að átta sig á því hvort við erum að tala um eitthvað sem héti 600--800 millj. eða 2 milljarðar eða hvað það nú væri þegar hann horfir yfir landið í heild úr því að verið er að tala um þó þetta háa upphæð á þessu landsvæði? Síðan vil ég aðeins gera athugasemd við það sem hæstv. fjmrh. sagði um Þróunarsjóðinn. Hann taldi að þessi byggðarlög mundu njóta góðs af því að þessi sjóður yrði að veruleika. Það hefur komið í ljós við meðferð þessa máls á undanförnum vikum og mánuðum og ég hef átt þess kost að hlusta á fjöldamarga hagsmunaaðila í sjávarútvegi segja sitt álit á Þróunarsjóðnum og ég hef lesið eftir þá greinar í blöðum og niðurstaða mín af þessum lestri og því að hlusta á þessa menn er sú að það finnst varla nokkur einasti maður sem styður þennan þróunarsjóð eins og ríkisstjórnin hefur komið sér saman um hann. Þessi hrossakaup ríkisstjórnarinnar frá því fyrir hálfu öðru ári eða meira virðast vera að mistakast og það virðist vera langlíklegast að sjóðinn dagi uppi. Ég hef a.m.k. ekki trú á því að ríkisstjórnarflokkarnir gangi í það að þræla honum í gegnum hv. Alþingi ef enginn af hagsmunaaðilunum telur að það sé skynsamlegt að setja á þennan þróunarsjóð eins og hann hefur verið undirbúinn. Ég tel að hv. Alþingi og hv. nefnd sem tekur við þessu máli þurfi að skoða frv. mjög vel og bókstaflega endursemja það með það fyrir augum að það verði fært í lag sem hér hefur verið gagnrýnt að þetta verði að almennum aðgerðum og að sniðnir verði af því þeir vankantar sem hér eru, að lagatextinn verði gerður skýr og skiljanlegur og að þessi stefnubreyting ríkisstjórnarinnar, þ.e. að hún er farin að viðurkenna að sértækar aðgerðir geti og séu nauðsynlegar stundum, verði skýr og ljós og að þetta verði að almennum aðgerðum. Það vil ég leggja aðaláhersluna á, hæstv. forseti, að lokum að hér verði skapaður lagatexti sem tekur almennt á þeim vanda sem byggðarlögin víða um landið eiga við að etja.

Virðulegi forseti. Þær aðgerðir sem þetta frv. gerir ráð fyrir eru tvíþættar. Í fyrsta lagi að stuðla að sameiningu fyrirtækja á Vestfjörðum og stuðla að sameiningu sveitarfélaga þar með stuðningi úr Jöfnunarsjóði. Þessar aðgerðir eru eins og fram hefur komið ætlaðar til að koma til móts við þann vanda Vestfirðinga sem stafar af minnkandi afla og skerðingu þorskafla. Ég dreg ekki úr því að þessar aðgerðir eru nauðsynlegar og veit að Vestfirðingar eru í miklum vanda vegna þess að eins og fram kemur í athugasemdum og skýringum með frv. að sjávarútvegur er svo stór þáttur í þeirra atvinnulífi. Ég vil undirstrika að það er ekki síður vegna þess hve sjávarútvegurinn er stór þáttur í atvinnulífi á Vestfjörðum sem þessi vandi er upp kominn heldur en hvað þorskur er mikill hluti í afla Vestfirðinga. Vestfirðingar lifa á sjávarútvegi og hafa stærri hluta síns atvinnulífs í honum en víðast hvar í öðrum landshlutum þannig að auðvitað eru þessar aðgerðir nauðsynlegar og ég ætla ekki að draga úr því. En eigi að síður hafa þær hlotið gagnrýni og hvernig að þessum málum er staðið. Það er náttúrlega fyrst og fremst vegna þess að menn rekur í rogastans þegar þessi ríkisstjórn sem fór af stað með það að það skyldu engar sértækar aðgerðir verða gerðar skuli nú taka upp sértækar aðgerðir gagnvart einum landshluta vegna niðurskurðar kvótans sem bitnar auðvitað á öllum landshlutum. Á Vestfjörðum hefur fólki fækkað. Það er vandamál sem þar er mjög alvarlegt og ef á að taka upp sértækar aðgerðir gagnvart Vestfjörðum þá eru það auðvitað aðgerðir í byggðamálum vegna fólksfækkunar. Ég held að það sé vafasamt að binda þessar aðgerðir, hnýta þær sjávarútveginum svona fast eins og raun ber vitni og beinlínis hættulegt og býður heim togstreitu milli landshluta sem hefur auðvitað bryddað á í sambandi við þetta mál þó að það hafi reyndar ekki orðið að stórdeilum. Ég vil undirstrika það í þessu sambandi að það eru algerlega tilhæfulausar ásakanir á þingmenn annarra kjördæma að þeir vilji rífa til sín eitthvert herfang í þessu. Það er einfaldlega krafa þingmanna landsbyggðarkjördæmanna yfirleitt og þingmanna alls landsins að staða sjávarútvegsins verði skoðuð, það verði gerð úttekt á stöðu sjávarútvegsins í heild. Það á ekki að útheimta neina togstreitu við Vestfirðinga og ég undirstrika það að ég tel ástæðu til þess að skoða þeirra mál sérstaklega vegna þess að sjávarútvegurinn er svo stór þáttur í þeirra atvinnulífi. Það vildi ég láta koma fram. Það er náttúrlega eindæma klúður ef svo má að orði komast hvernig að málum sjávarútvegsins hefur verið staðið í tíð þessarar ríkisstjórnar og það er mikill áfellisdómur yfir ríkisstjórninni að ekki skuli nást neitt samkomulag um fyrirkomulag eða rekstrargrundvöll í þessum stærsta atvinnuvegi landsmanna. Ríkisstjórnin byrjaði á því að setja niður nefnd til þess að endurskoða fiskveiðistefnuna. Sú nefnd var að störfum í tvö ár en niðurstaða af hennar starfi er ekki búin að ná í gegnum Alþingi enn þá. Þetta hefur auðvitað verið til stórtjóns fyrir sjávarútveginn þannig að atvinnugreinin býr við fullkomna óvissu um framtíðina. Og eins og fram hefur komið er ekkert samkomulag um hið mikilvæga mál hvernig á að standa að úreldingu í sjávarútveginum, hvort á að samþykkja löggjöfina um þróunarsjóð eða ekki. Þetta kemur niður á Vestfirðingum og þetta kemur niður á öðrum landshlutum einnig. Það er náttúrlega ekki vansalaust fyrir atvinnugrein sem skapar 75% af útflutningstekjunum eða þar um kring að málefni hennar skuli vera í fullkominni óvissu eftir þriggja ára valdatíð þessarar ríkisstjórnar og samkomulag um þau mál skuli vera eins langt undan og það var í upphafi ferils hennar. Það kemur fram að Byggðastofnun er ætlað að veita 15 millj. kr. til nýsköpunar og þróunarstarfs á Vestfjörðum samkvæmt 5. gr. frv., til þess að styðja við nýjungar í atvinnumálum á Vestfjörðum sem auka fjölbreytni atvinnulífsins. Ég hef ekki mikla trú á því að það verði miklu til leiðar komi með þessari upphæð. Sannleikurinn er sá að allt þetta stangast á við fortíðina. Það er gallinn í þessu máli. Það var byrjað á því og hæstv. forsrh., sá eini og sanni, það er verst að hann er ekki hér viðstaddur en hér er hans staðgengill, hæstv. fjmrh., hann byrjaði á því að koma í gegn aðgerðum sem skertu mjög hæfni Byggðastofnunar til þess að koma inn í atvinnulíf úti á landsbyggðinni og styrkja nýjungar í atvinnulífi. Byggðastofnun er bannað að taka beinan þátt í atvinnufyrirtækjum, t.d. með hlutafjárframlögum og hjálpa mönnum þannig yfir erfiða hjalla, þeim sem eru að brjótast í nýjungum. Það er dálítið iðrunarfullt hjá ríkisstjórninni að skenkja nú einum landshluta sem á í erfiðleikum 15 millj. svona til þess að klóra í bakkann en það kemur því miður ekki að nógu gagni. Ég hef tröllatrú á því að sjávarútvegurinn sé ekki kominn á endimörk og sjávarútvegurinn geti veitt mörg atvinnutækifæri ef honum eru sköpuð skilyrði til að sækja fram, ef honum er t.d. sköpuð skilyrði til meiri fullvinnslu afurða en nú er. Það er satt að segja alveg undravert miðað við allan þann samdrátt sem verið hefur í afla hvað útflutningsverðmæti sjávarafurða hefur þó haldist í gegnum tíðina og það sýnir bara hvað er mikill kraftur í þessari grein og hvað menn sækja mikið fram þrátt fyrir allt þannig að öflugur stuðningur við nýsköpun og þróun og meiri fullvinnslu í sjávarútvegi, ég held að það sé ekkert sem mundi skila eins miklum atvinnutækifærum ef rétt er á því haldið. Ég er alls ekki að vanþakka það eða gera lítið úr því þó að það sé veitt fé í opinberar framkvæmdir upp á milljarða. En mér finnst skjóta dálítið skökku við að það skuli gleymast svo fullkomlega þessi grein og þróunarstarfsemin í henni og það skuli vera svo miklu lægri upphæðir sem eru veittar til þessarar starfsemi. Ég hef komið að því áður að mér finnst kynning þessa máls vafasöm. Mér finnst að þetta eigi að kynnast sem aðgerðir í byggðamálum en það eigi að setja af stað úttekt á stöðu sjávarútvegsins á landsvísu, á stöðu sjávarútvegsfyrirtækja. Vafalaust hefði það komið í ljós við slíka úttekt að ástandið hefur verið slæmt á Vestfjörðum og e.t.v. verra en annars staðar og þá hefðu sjálfsagt Vestfirðir notið mests af þeim stuðningi sem í kjölfar slíkrar úttektar hefði komið. En það er bara miklu víðar sem þörf er á að koma inn í sjávarútveginn með aðstoð sem er eitthvað í líkingu við það að veita víkjandi lán hvort sem það er bundið skilyrðum um sameiningu fyrirtækja eða ekki. Mér finnst líka komið dálítið aftan að fólki sem var að kjósa í sameiningarkosningum 20. nóv. ef það verður samþykkt á Alþingi núna að ef sveitarfélög og fyrirtæki sameinast og fyrirtæki sem sameinast jafnframt sameiningu sveitarfélaga fái víkjandi lán til þess að bæta sína stöðu. Það hefði áreiðanlega getað breytt stöðunni eitthvað í þessum sameiningarkosningum ef fólk hefði séð fram á það að um leið og það sameinaðist væri það að tryggja stöðu sjávarútvegsins í sínum byggðarlögum. Þó að þessar aðgerðir séu nauðsynlegar, ég mæli ekki gegn þeim, ég mun stuðla að því að þessar aðgerðir nái fram að ganga til stuðnings Vestfjörðum, þá vil ég undirstrika að það er víðar aðgerða þörf og mér finnst hafa verið farið með eindæma klaufaskap í þetta mál allt saman og það er alveg í samræmi við frammistöðu þessarar ríkisstjórnar í sjávarútvegsmálum almennt. Sú frammistaða er þyngsti áfellisdómurinn yfir þessari ríkisstjórn. Þó að hér hafi verið rætt um landbúnaðarmál löngum stundum og farsinn hafi verið mikill þar þá er kannski frammistaðan í sjávarútvegsmálunum enn þá alvarlegri þegar á allt er litið. Af því að það sést ekki fyrir endann á því máli, það er ekkert samkomulag enn þá um málið og það er ekki sjáanlegt að það sé neitt samkomulag milli stjórnarflokkanna um framtíð sjávarútvegsins á Íslandi og hvað þeir ætla að leggja til og ágreiningurinn hefur magnast eftir því sem það hefur dregist meira að ganga frá þessu máli. Ég vil að lokum undirstrika það sem ég hef sagt áður að það er þörf á úttekt á stöðu sjávarútvegsins á landinu öllu. Ég segi það t.d. varðandi stöðu sjávarútvegsmála á Austurlandi, þá er það vissulega rétt að Austurland hefur notið mjög góðrar loðnuvertíðar. Sú vertíð var hvalreki fyrir mörg fyrirtæki á Austurlandi og það viðurkenni ég fúslega. En hins vegar eru bara alls ekki allir sem njóta þeirrar vertíðar. Það eru byggðarlög þar sem verða út undan í því þó að fjölmörg frystihús hafi haft góða loðnufrystingu þá vil ég benda á að á Austurlandi hafa verið ýmis áföll í sjávarútveginum, t.d. varðandi síldarsöltun á undanförnum árum. Ég vildi því láta það koma fram í þessari umræðu án þess að ég vilji að nokkru leyti fara í neinn samjöfnuð milli Austurlands og Vestfirðinga í þessu máli að það er brýn nauðsyn á því að líta á málefni landsins alls hvað sjávarútveginn snertir. Það er auðvitað brýn nauðsyn á því einnig að efla Byggðastofnun, efla hana á ný til átaka í stað þess að draga úr mætti hennar. Hér er lögð fram till. til þál. um stefnumótandi byggðaáætlun til 1997. Þar stendur: ,,Atvinnulífinu í landinu verði búin þau skilyrði að fyrirtækin geti skilað arði.`` Þetta er mergurinn málsins og þetta er tillaga sem ríkisstjórnin leggur fram.

Það þyrfti kannski ekki að segja mikið meira en þetta.

Það þyrfti ekki að segja mikið meira en þetta, rétt, hv. þm. Og hér segir: ,,Byggðastofnun hafi frumkvæði að því að samræma nýtingu fjárveitinga úr ríkissjóði til atvinnumála á landsbyggðinni. Byggðastofnun styrki fyrirtæki á landsbyggðinni til að bæta og efla vöruþróun, markaðsmál, hæfni starfsmanna og nýsköpun, samstarf fyrirtækja við önnur fyrirtæki og rannsókna- og menntastofnanir verði styrktar. Áfram verði stutt við verkefni sem efla framtak kvenna í atvinnumálum.`` Þetta eru fögur fyrirheit og ég vil ráðleggja hæstv. fjmrh. sem gegnir nú störfum forsrh. að koma því til sinna samstarfsmanna að vinna nú mjög kröftuglega í þessum anda, bæði fyrir Vestfirði og aðra landshluta.

Frú forseti. Hv. 2. þm. Austurl. virðist ekki hafa fylgst með þegar hann heldur því fram hér að það hafi á skort almennar aðgerðir í þágu sjávarútvegsins í landinu öllu. Við höfum vissulega orðið fyrir miklum áföllum vegna þess að þorskaflinn hefur dregist jafnmikið saman og raun ber vitni og verðlag á erlendum mörkuðum hefur lækkað um meira en 25% frá 1991. Þetta er meiri háttar áfall fyrir sjávarútveginn. Samt er það svo að Þjóðhagsstofnun gefur út tölur um horfur um afkomu sjávarútvegsins á þessu ári sem benda til þess að hann verði ofan við núllið eða með 0,5% hagnaði, eftir að sjávarútvegurinn var ofan við núllið á sl. ári. Þetta er afleiðing af því að ríkisstjórnin hefur gripið til mjög gagngerðra almennra aðgerða með því að fella gengi krónunnar tvisvar, með því að leggja niður aðstöðugjaldið og fella það af sjávarútveginum, með því að grípa til mjög víðtækra skuldbreytinga og lengingar lánanna. Þetta er afleiðing af því að stjórnendur í sjávarútvegi hafa gripið það tækifæri sem þannig hefur skapast með hagstæðustu samkeppnisskilyrðum sem greininni hafa verið búin í þrjá áratugi til þess að hagræða enn frekar og til þess að takast á við ný verkefni, nýjar vinnslugreinar sem hafa skilað meiri verðmætum. Þetta er staðreyndin í málinu. Þrátt fyrir þau miklu áföll sem við höfum orðið fyrir vegna minni þorskveiða og vegna mikils verðfalls á erlendum mörkuðum, þá hefur tekist með almennum aðgerðum að halda þann veg á málum að greinin hefur getað beitt þeim ráðstöfunum og brugðist á þann veg við að hún verður að meðaltali fyrir ofan núllið á þessu ári. Auðvitað horfir þetta misjafnlega við einstökum svæðum eins og til að mynda á Vestfjörðum sem menn eru að fjalla um og einstökum fyrirtækjum. En það er mjög mikilsverður meiri háttar árangur sem hefur náðst við þessar erfiðu aðstæður og furðulegt að hv. 2. þm. Austurl. skuli ekki hafa tekið eftir þessum augljósu staðreyndum.

Virðulegi forseti. Ég hygg nú að hæstv. sjútvrh. hafi ekki hlustað á ræðu mína eða misskilið hana vegna þess að ég minnist þess ekki að hafa sagt það að ríkisstjórnin hefði engar almennar aðgerðir gert í þágu sjávarútvegsins. Ég ásakaði ríkisstjórnina fyrir að vera með skipulag sjávarútvegsins allt í óvissu og eins langt frá því að nást samkomulag um þau mál og var í upphafi. Ég ásakaði hana fyrir það. Og ég ræddi um að það þyrfti að gera heildarúttekt á afkomu sjávarútvegsfyrirtækja. Það er sem betur fer þannig og ég sagði það reyndar að það væri furðulegt hvað sjávarútvegurinn hefði sótt fram miðað við aðstæður og miðað við það að vita ekkert við hvaða aðstæður þeir eiga að vinna í framtíðinni. Ég veit ekki betur en annar stjórnarflokkurinn hafi það leynt og ljóst á stefnuskrá sinni að leggja nýja skatta á sjávarútveginn.

Annar? Báðir.

Eða báðir. Það er ekkert ljóst um það. Það var það sem ég var að tala um en ekki hvort gengið hefði verið fellt. Mér er alveg fullkunnugt um það að gengið var fellt og sem betur fer hefur verið gert sitt af hverju sem hefur komið sjávarútveginum til góða. Það er bara hæstv. sjútvrh. sem kýs að snúa út úr þessu vegna þess að sjávarútvegurinn er í óvissu um þau skilyrði sem hann á að búa við í framtíðinni.

Frú forseti. Það er mjög mikilvægt ef hv. 2. þm. Austurl. viðurkennir að þær umfangsmiklu almennu ráðstafanir sem gerðar hafa verið hafa skilað þessum mjög svo umtalsverða árangri við erfiðar aðstæður. Auðvitað er eðlilegt að gera athugun á stöðu sjávarútvegsins í heild í landinu og það hefur verið gert. Þjóðhagsstofnun hefur að minni beiðni unnið slíka athugun, sem ég vænti að komi í hólf þingmanna nú í dag, þar sem gerð er grein fyrir mismunandi afkomu sjávarútvegsfyrirtækja í einstökum kjördæmum, hvernig eiginfjárstaða hefur breyst og hvernig þróun hefur verið í lönduðum afla. Það er vissulega svo að aðstaðan er mismunandi. Á Vestfjörðum hagaði svo til að 1992 var afkoma sjávarútvegsfyrirtækja 0,8% lakari en meðaltalið en núna á þessu ári eru horfur á því að hún verði 2,5% lakari. Og það er ekkert óeðlilegt að menn grípi til sérstakra ráðstafana í þeim tilgangi að treysta byggðir þar sem byggð er veik. En aðalatriðið er þó það að menn hafa með almennum ráðstöfunum skapað sjávarútveginum skilyrði til þess að skila hagnaði í heild við þessar erfiðu aðstæður og það er það sem skiptir máli og er umtalsvert.

Virðulegi forseti. Ég tel að hér hafi komið mikilvægar upplýsingar fram hjá hæstv. sjútvrh. og sýnir að vinnulagið er dálítið skrýtið hjá hæstv. ríkisstjórn. Það hefur verið hlaupið til og fengin úttekt á stöðu sjávarútvegsins og hún er komin frá Þjóðhagsstofnun í hólf þingmanna þegar þessi umræða er langt komin um málið. Það hefði verið betra, hæstv. sjútvrh., ef þessi úttekt hefði verið sem fskj. með frv. ef hefði átt að vinna það vel og vera innlegg í þetta mál. Ég ætla ekki að ræða það nánar hér í andsvari. En hitt stendur þrátt fyrir allar úttektir að sjávarútvegurinn er í óvissu um framtíð sína og hann er alveg í óvissu um það hvort það verða lagðir á hann viðbótarskattar áður en tímabili þessarar ríkisstjórnar lýkur.

Hæstv. forseti. Þetta frv. sem hér er til umræðu er fyrir margra hluta sakir nokkuð athyglisvert eða óvenjulegt er nú kannski réttara að orða það. Það er bæði fremur sjáldgæft að með þessum hætti sé byggðamálum eða atvinnumálum sinnt í þannig hólfum að tekið sé fyrir eitt sérstakt landsvæði og í öðru lagi er það náttúrlega mjög athyglisvert í ljósi þeirrar stefnu sem þessi hæstv. ríkisstjórn hefur talið sig hafa í þessum efnum fram að þessu. Nú er það að vísu svo að vígin falla hvert á fætur öðru hjá hæstv. ríkisstjórn og það sem helst hann varast vann, varð þó að koma yfir hann, var einu sinni sagt og mætti víst heimfæra upp á núv. hæstv. ríkisstjórn því að um fátt var meira talað í árdaga ríkisstjórnartíðar Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh., en það að tími hinna sértæku aðgerða væri liðinn og svona sjóðasukk og sértækar aðgerðir væri oj bjakk frá tíð fyrri vondra ríkisstjórna og yrði ekki endurtekið. Nú skyldi brotið í blað og lögmálum frjálshyggjunnar og hinnar hörðu samkeppni beitt og fylgt og helst yrði þá látið skína í einhverjar sértækar ráðstafanir sem tengdust byggðamálum eða félagslegum aðstæðum fólks á því forminu að e.t.v. yrði slett peningum í eitt og eitt byggðarlag til þess að hjálpa fólki til að flytja þaðan burtu. En eins og kunnugt er geystist hæstv. forsrh. fram undir merkjum slíkrar stefnu á fyrstu mánuðum valdaferils síns. Það er auðvitað alveg ljóst að með þessu frv. eru stóryrði hæstv. forsrh. í þessu efni dauð og ómerk. Í raun og veru sömuleiðis allur kórsöngurinn um hinar spilltu og vondu ráðstafanir fyrri ríkisstjórnar. Það er athyglisvert að rifja það upp og minnast þess að hæstv. forsrh. sem er illa fjarri góðu gamni á knattspyrnuferðalagi í Japan eins og kunnugt er . . .

Veistu hvernig gengur?

Vitum við nú ekki hvernig gengur nema honum virðist hafa tekist þokkalega vel að verja markið í gær því að þeir fengu ekki á sig nema eitt mark, Íslendingar. Að öðru leyti er það auðvitað merkilegt að hæstv. forsrh. gekk fram fyrir skjöldu í því á fyrstu mánuðum valdaferils síns að gagnrýna svo ég segi nú ekki hreyta fúkyrðum í forvera sinn og aðra þá sem komið höfðu að stjórn landsins á undanförnum árum og mér liggur við að segja áratugum, alveg sérstaklega t.d. fyrir það að hafa beitt sértækum ráðstöfunum. Sjálfstfl. réðist mjög harkalega á fyrri ríkisstjórn fyrir sértækar aðgerðir í atvinnumálum haustið 1988 og árið 1989. Hver var gagnrýnin á þær aðgerðir sem gripið var til til að bjarga atvinnulífinu frá algeru hruni sem stefndi í eftir frammistöðu Sjálfstfl. í ríkisstjórn um rúmlega fimm ára skeið? Eins og kunnugt er hafði Sjálfstfl. verið í ríkisstjórn á Íslandi frá 1983 til haustsins 1988 þegar atvinnulífið var að hrynja og það sprakk heil ríkisstjórn á því verkefni að ná saman um ráðstafanir gagnvart yfirvofandi hruni atvinnulífsins. Sú stjórn sem við tók fékk það erfiða hlutskipti að reisa þetta úr rústunum og greip m.a. til mjög víðtækra ráðstafana í því sambandi og kom hjólum atvinnulífsins í gang. Það skilaði þeim árangri að strax haustið 1989 sáust í fyrsta skipti um langt árabil jákvæðar afkomutölur í sjávarútvegi og í hönd fór besta ár sem íslenskur sjávarútvegur og útflutningsgreinar yfirleitt hafa um langt árabil séð framan í, þ.e. árið 1990. Gagnrýni sjálfstæðismanna á þessar ráðstafanir var sérstaklega sú að það væri óþolandi að þær væru sértækar í þeim skilningi að þær tækju aðeins til útflutningsatvinnuveganna. En eins og kunnugt er náðu ráðstafanirnar til fleiri greina en sjávarútvegs. T.d. fengu fyrirtæki í öðrum útflutningsgreinum fyrirgreiðslu þó í minna mæli væri, en þess voru þó dæmi bæði í iðnaði, fiskeldi og fleiri greinum. En það er þetta, sagði Sjálfstfl., að aðgerðirnar eru sértækar og hvers á iðnaðurinn að gjalda, t.d. samkeppnisiðnaðurinn, spurði Sjálfstfl. árið 1989? En hvað er borið á borð fyrir okkur hér nú? Það eru sértækar aðgerðir, ekki einungis í þeim skilningi að þær taki aðeins til útflutningsgreina, nei. Þær taka bara til sjávarútvegsins og þær eru sértækari en það því að þær taka bara til sjávarútvegsins á Vestfjörðum.

Ertu viss um það?

Og þær eru sértækari en það því að þær taka bara til sjávarútvegsfyrirtækja á Vestfjörðum í sveitarfélögum sem ætla að sameinast. Sértækara verður það nú varla, hæstv. fjmrh. Þetta kalla ég að vera sértækur með stórum staf. Og hvað með ræðuhöldin frá árunum 1988--1989 um að það væri óþolandi að stjórnvöld væru að grípa til sértækra ráðstafana og mismuna mönnum í ljósi þess sem hér er fram borið? Auðvitað er þetta með ólíkindum í sögulegu samhengi en þetta er bara eftir öðru, þessi ríkisstjórn er sem kunnugt er í raun og veru dáin fullkomnum heiladauða og lifir sjálfri sér frá degi til dags. Hún étur hvert loforðið, hver stóryrðin á fætur öðrum ofan í sig  Ég ætla ekki, hæstv. forseti, að gera lítið úr vanda Vestfjarða. Hann er mikill, hann er ærinn og kemur þar margt til, m.a. óvenju erfiðar aðstæður, einhæft atvinnulíf, það að Vestfirðir eru mjög háðir bolfiskveiðunum og sérstaklega þorskinum og hafa þess vegna fundið mjög fyrir þeim harkalega samdrætti sem orðið hefur í veiðunum þar. Fjölmargar aðrar ástæður mætti nefna, svo sem einangrun og erfiðar samgöngur þó að það standi vissulega til bóta á ákveðnum svæðum eins og kunnugt er. Ég er þess vegna ekki að gerast talsmaður þess að ekki beri að líta á vanda Vestfjarða og reyna að leysa úr honum. Það er tvímælalaust að mínu mati skynsamlegt að reyna það sem hægt er til þess að forða hruni og byggðaröskun þar sem slíkt blasir við, m.a. til að varðveita þá miklu fjárfestingu sem liggur bundin í tækjum og mannvirkjum og uppbyggingu í öllum infrastrúktúrnum á slíkum svæðum og afstýra þeim útgjöldum sem stórfelldir búferlaflutningar fólks í landinu kosta svo að ekki sé nú minnst á hinar mannlegu og félagslegu hliðar málsins sem ég tel að eigi auðvitað ekki að vanmeta eða horfa fram hjá í þessum efnum. En það verður hins vegar að taka þannig á þessum málum að það sé einhver samfella í stjórnsýslunni, að augljósar jafnræðisreglur þegnanna í landinu séu ekki brotnar, en það yrðu þær ef staðið yrði að þessum málum með þessum hætti. Það þarf ekki að fara út fyrir Vestfirði. Ég spyr: Hvers eiga fyrirtæki að gjalda sem eru þannig staðsett í sveitarfélögum á Vestfjörðum þó þau séu ekki í öðrum kjördæmum að þar kemur ekki til sameiningar sveitarfélaga nú eða á allra næstu árum? Hún er kannski ekki beinlínis neitt skynsamleg eða fýsileg vegna landfræðilegra aðstæðna eða annarra aðstæðna. Er það réttlætanlegt að mismuna þá þeim fyrirtækjum þannig? Er það lýðræðislegt að pína menn þá saman í sveitarfélög gegn vilja sínum? Hvað með kosningarréttinn? Til hvers var fólkið í landinu að greiða atkvæði um það hvort það vildi sameiningu í einstökum tilvikum ef stjórnvöld ætla með þvingunaraðgerðum að pína þá slíkt fram? Og ef við horfum burt frá Vestfjörðum þá er auðvitað alveg ljóst að það eru fyrirtæki og byggðarlög í öðrum landshlutum sem eru nákvæmlega jafnilla sett og einstök byggðarlög á Vestfjörðum. Ég þekki úr mínu kjördæmi, og skammast mín ekki fyrir að sækja dæmin þangað, einstök byggðarlög sem eru nákvæmlega jafnháð þorskveiðum eins og Vestfirðirnir eru að meðaltali og eiga í miklum erfiðleikum þar sem fyrirtæki eru jafnvel í greiðslustöðvun eða eru að leita nauðarsamninga. Þau eru mjög háð þorskveiðum og búa að öllu leyti við sambærilega erfiðleika og við erum að tala um og ræða um gagnvart Vestfjörðum. Ég spyr: Hvers eiga þau að gjalda, þau byggðarlög og sveitarfélög að vera þá ekki á Vestfjörðum? Þetta er auðvitað þannig, hæstv. forseti, að þetta mál er þannig fram borið af hæstv. ríkisstjórn að það er ekki frambærilegt. Það stenst ekki lágmarkskröfu um vandaðan málatilbúning. Ég held að það sé alveg borin von að þessi framganga stjórnvalda standist jafnræðisreglur. Ég held að það sé alveg borin von að stjórnvöld geti borið málin fram með þessum hætti auk þess sem málið er stórkostlega gallað tæknilega. Það er auðvitað alveg augljóst mál þegar bornar eru saman og lesnar 1., 2., 3. og 4. gr. frv. og svo bornar saman við athugasemdirnar um þær sömu greinar í greinargerð, þá stangast þar eitt á annars horn eins og mér skilst t.d. að hv. 3. þm. Norðurl. v., Ragnar Arnalds, hafi sýnt mjög ágætlega fram á í ræðu áðan. Það er talað um á einum stað að fyrirtæki vilji sameinast eða sveitarfélög, á öðrum stað að þau verði að sameinast, í þriðja tilvikinu að þau ætli að sameinast eða í fjórða tilvikinu að þau hafi sameinast. Hvað á þessi grautur að þýða? Hvers konar vinnubrögð eru þetta, hæstv. starfandi forsrh.? Frv. sem slíkt er í óboðlegum og ótækum búningi. Það verður a.m.k. að laga þetta til og ég held að það sé alveg augljóst mál að þeirrar þingnefndar sem fær þetta til umfjöllunar bíður mikið starf. Ég lýsi því yfir fyrir mitt leyti að komi það til minna kasta þá vil ég vinna þá vinnu með jákvæðu hugarfari gagnvart því að tekið verði á þessum erfiðleikum. Það verður að gera það á þann hátt að það standist lágmarkskröfur um vandaða stjórnsýslu og framgöngu stjórnvalda, m.a. hvað jafnræði þegnanna, fyrirtækjanna og einstaklinganna í landinu snertir. Ég tek það skýrt fram að ég tel út af fyrir sig að ráðstafanir ríkisstjórnar á árunum 1988--1989 hafi mátt gagnrýna eins og allar aðrar aðgerðir af þessu tagi þar sem um einhverja mismunun frá almennum leikreglum samkeppni og atvinnulífs er að ræða. Auðvitað eru öll ígrip stjórnvalda af þessu tagi erfið og vandasöm en menn hafa leiðst út í slíkt og menn munu þurfa að grípa til slíks vegna þess að þegar á hólminn er komið þá horfa menn sem betur fer ekki aðgerðarlausir á það að atvinnulíf í einu landi hrynji í rúst. Jafnvel frjálshyggjumennirnir, þeir sem eru í stystu buxunum, eru að brjóta odd af oflæti sínu nú og það er vel að raunveruleikinn er þá að lokum yfirsterkari kennisetningunum og menn fallast á það að svona sé ekki hægt að horfa upp á hlutina ganga fyrir sig. En það er annað sem verður auðvitað að horfa á í sambandi við erfiðleika atvinnulífsins á Vestfjörðum og í sjávarútveginum hringinn í kringum landið og það eru sambærilegir erfiðleikar annarra atvinnugreina og annarra byggðarlaga af öðrum orsökum en þeim að þorskafli hafi dregist mikið saman. Og ég get ekki annað hér við þessar aðstæður en minnt á það að Akureyri og Eyjafjarðarsvæðið og Akureyri þá sérstaklega er það byggðarlag landsins sem lengst og mest hefur glímt við erfiðleika í atvinnumálum. Þar hefur atvinnuleysið verið hæst að hlutfalli, nánast undantekningarlaust undanfarin nokkur ár, á sér lengri sögu þar og djúptækari heldur en því miður eða sem betur fer má kannski segja í öðrum byggðarlögum landsins. Einstök svæði eins og Suðurnes hafa tímabundið komist upp í sama hlutfall og Akureyri en þegar við tökum meðaltal undanfarandi ára og yfirstandandi ástand þá er ekki hægt að horfa fram hjá því að það byggðarlag landsins hefur orðið að mæta langmestum erfiðleikum. Viðkomandi sveitarfélag, Akureyrarkaupstaður, hefur bundið sér gífurlegar byrðar til þess að berjast gegn þessum atvinnuerfiðleikum. Akureyrarbær hefur meira og minna borið hitann og þungann af því að endurreisa heilar iðngreinar í landinu eins og ullar- og skinnaiðnaðinn, ýmist með litlum eða engum stuðningi stjórnvalda og það verður auðvitað að spyrja sig þeirrar samviskuspurningar hér: Gengur það gagnvart aðstæðum af því tagi að fara fram með ráðstafanir af þessum toga nema það sé með einhverjum almennum reglum á grundvelli sanngirnis- og jafnræðissjónarmiða tryggt að menn sitji sæmilega við sama borð? Ég spyr mig að því. Á þá Akureyri t.d. að líða fyrir það að hún skuli ekki sameinast einhverjum öðrum? Það hefur ekki skort vilja manna þar heldur íbúanna í nágrannasveitarfélögum sem hafa talið sínum hag betur borgið í sjálfstæðum sveitarfélögum. Þetta eru allt erfiðar spurningar sem við verðum að bera upp og svara áður en við lokum málum með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég held að þessi skilyrðing ráðstafananna sem hér er lögð upp gangi ekki, hún geti ekki gengið. Það sé auðvitað alveg augljóst mál að í fyrsta lagi verður að taka út þessa þvingunarskilyrðingu gagnvart sameiningu sveitarfélaga burt séð frá aðstæðum. Er það eitthvert lýðræði ef kaupstaður eins og Bolungarvík hefur í atkvæðagreiðslu fellt það að sameinast öðrum, vill vera sjálfstæður, að hann gjaldi þess þá að hafa nýlega í kosningum með lýðræðislegum hætti tekið ákvörðun um sína framtíð og sé úr myndinni varðandi ráðstafanir af þessu tagi? Það gengur ekki. Það er nauðgun á lýðræðinu. Þá hefðu menn betur sleppt þessum kosningum og því að vera yfirleitt að hlusta á vilja fólksins í landinu. Eins er það að ég held að það geti ekki gengið annað en þessar ráðstafanir verði í reynd almennar gagnvart sambærilegum erfiðleikum annars staðar í landinu. Vissulega eru byggðaaðgerðir í eðli sínu kannski á ýmsan hátt sértækar nema þær taki ævinlega til landsins alls og þá er spurning: Eru það einhverjar byggðaaðgerðir? Þá er svarið væntanlega nei. Það eru þá almennar ráðstafanir í atvinnumálum eða öðru slíku. En þær geta varla orðið sértækari í þeim skilningi að þær taki á tilteknum erfiðleikum á einu svæði en ekki annars staðar ef þeir eru sambærilegir. Ég spyr mig bara að því: Gengur það yfirleitt upp að setja málin þannig fram? Ég held ekki og mér skilst meira að segja að hæstv. ríkisstjórn hafi sjálf áttað sig á þessu þegar hún var að afgreiða málið og óskaði eftir því að Byggðastofnun gerði úttekt á því hvort það fyndust sambærilegar aðstæður í öðrum byggðarlögum heldur en á Vestfjörðum, eins og hér eru til umfjöllunar. Þetta held ég að sé óhjákvæmilegt að hv. nefnd sem fær frv. til umfjöllunar, hver sem það nú verður, taki til skoðunar og þá eftir atvikum breyti, eigi að geta tekist einhver samstaða um það að ganga frá þessum málum með þessum hætti, sem ég tek fram og ítreka og undirstrika að ég er auðvitað nú sem endranær fylgjandi að sé reynt, skárra væri það nú. Að lokum, hæstv. forseti, aftur örfá orð um hæstv. ríkisstjórn. Auðvitað er það tímanna tákn að hæstv. fjmrh. skuli þurfa að hlaupa hér í skarðið fyrir forsrh., sem hefur ekki annað þarfara að gera en að þvælast um í Japan á eftir einhverju fótboltaliði á meðan aðstæður eru eins og þær eru í íslenskum stjórnmálum um þessar mundir. Hefði einhver haldið að hans biðu nú nokkur verkefni við að halda liðinu saman eins og það hefur verið undanfarið.  Auðvitað er ekkert gamanmál hvernig komið er fyrir þessari ríkisstjórn við þær aðstæður sem nú er við að glíma í landinu. Það eru örlagatímar uppi á ýmsan hátt í fleiri málum heldur en atvinnumálum Vestfirðinga og erfiðleikum þeirra gagnvart sjávarútvegi. Það eru örlagatímar að ganga yfir í utanríkismálum þessarar þjóðar og á ýmsum fleiri sviðum. Og það er auðvitað alveg hroðalegt að sitja uppi með ríkisstjórn af þessu tagi, sem er óstarfhæf, sem er ónýt, sem kemur hlutunum ekki frá sér fyrr en þá seint og illa og það í óbrúklegu formi. Hefur sá hæstv. ráðherra sem mælir fyrir svona pappír engan móral yfir að bera svona á borð Alþingis? Gjörsamlega ótækt frv., gjörsamlega ótækt. Ja, lítill er metnaðurinn orðinn, það verð ég að segja. Plagg sem hér er auðvitað tætt niður og tekið í nefið af hverjum þingmanninum á fætur öðrum, enda tilefni til. Það er mikið alvörumál, hæstv. forseti, að þessi ríkisstjórn er óstarfhæf. Við sem erum eitthvað að hugsa um eða sinna sjávarútvegsmálum og sitjum í þeirri nefnd þingsins verðum kannski ekki síst vör við þetta. Það er alveg ljóst að í þeim efnum er allt afvelta, fullkomlega afvelta, gjörsamlega afvelta. Þróunarsjóðurinn er munaðarlaus. Það er alger óvissa uppi um það nú tveimur árum eftir að endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða átti að ljúka hvort hún nær nokkurn tíma landi. Svona getur þetta auðvitað ekki gengið. Alþingi verður þá að taka í taumana. Auðvitað væri nærtækast og eðlilegast og nauðsynlegast að losna við ríkisstjórnina, en á meðan hún hangir verður að reyna að vinna málin með öðrum hætti og þá eftir atvikum í þingnefndum og að því er ég tilbúinn að stuðla.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. fyrir það jákvæða hugarfar sem hann lýsti hjá sjálfum sér. Ég veit að það kemur að miklu gagni í nefndarstarfinu, en hv. þm. er í þeirri hv. nefnd sem tekur málið að sér. Í öðru lagi vil ég benda hv. þm. á það að engin ríkisstjórn hygg ég fyrr eða síðar hefur beitt jafnmikið almennum aðgerðum eins og sú sem nú situr. Ég vil benda á nokkur atriði. Í fyrsta lagi, raungengið. Það er vegna almennra aðgerða. Nú er samkeppnisstaðan betri en hún hefur verið oftast áður. Í öðru lagi, lækkandi vextir vegna almennra aðgerða. Í þriðja lagi hafa skattar af fyrirtækjunum lækkað. Það eru almennar aðgerðir. Í fjórða lagi er viðskiptajöfnuðurinn núna hagstæður, sem þýðir að við erum í raun að greiða niður skuldir erlendis og verðbólgan hefur aldrei verið jafnlítil vegna almennra aðgerða. Það er hins vegar rétt að það sem hér er verið að fjalla um eru ákaflega sértækar aðgerðir sem á að beita á mjög þröngu sviði, við skilyrði sem sérstaklega hefur verið kannað að geti orðið til gagns, og það er vegna þess að afkoma fyrirtækjanna á þessu svæði er slæm, verri en alls staðar annars staðar. Þetta er byggðaaðgerð sem kemur til út af því að það er þorskbrestur og ef sjávarútvegsfyrirtækin lifa ekki af, þá hefur fólk á þessu svæði ekki að öðru að hverfa vegna þess hvernig atvinnustarfseminni er hagað á þessum stað. Um þetta hefur verið fjallað. Það hefur verið skýrt frá því að það er ekki atvinnuleysið sem ræður þessari aðgerð, heldur hitt að menn geta búist við því að atvinnulífið hrynji á staðnum og það mundi leiða til atvinnuleysis í þeim dúr sem Íslendingar kannast hvergi við eða upp undir 50% a.m.k. Það er þetta sem gerir það að verkum að ríkisstjórnin telur að það sé við hæfi að beita þessum mjög svo þröngu sértæku aðgerðum til að brúa það bil sem þarf að brúa þar til þorskurinn veiðist á ný.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir að staðfesta að ég er almennt með mjög jákvæðu hugarfari, það er auðvitað ljóst. Í öðru lagi þakka ég honum fyrir að staðfesta að hér er um ákaflega sértækar aðgerðir að ræða eins og hæstv. fjmrh. orðaði það og held ég að það sé tiltölulega mjög góð einkunn að þær eru ákaflega sértækar. Í þriðja lagi er það hins vegar þannig, hæstv. forsrh., að jafnvel þó að þær væru sértækar og ákaflega sértækar í þeim skilningi að þær taki bara á vanda byggðarlaga í atvinnumálum, sem stafar af slæmri afkomu fyrirtækja vegna samdráttar í þorskveiðum, þá eru þær samt sértækari en það vegna þess að hliðstæð dæmi finnast í öðrum landshlutum sem þessu frv. er ekki ætlað að taka til. Því er jafnframt ætlað að útiloka fyrirtæki sem eru ekki í sveitarfélögum sem eru að sameinast. Þannig að sjálf grundvallarröksemdin í málinu, undirbygging málsins, að það sé flutt vegna hins sértæka vanda á Vestfjörðum, sem stafar af bágri afkomu og samdrætti í þorskveiðum, fellur um sjálfa sig þegar skilyrðing frv. er dregin fram í dagsljósið. Það er það sem ég er sérstaklega að gagnrýna, hæstv. forsrh., að gangi ekki. Ég held að ef málið væri t.d. þannig upp byggt að öll fyrirtæki sem hefðu fengið á sig samdrátt í veiðiheimildum sem næmi meiru en x% í þorskígildum fengju tiltekna fyrirgreiðslu en önnur ekki. Það væri þá rökrétt aðgreining sem mismunaði mönnum ekki eftir landafræði eða sveitarfélögum heldur á efnislegum grundvelli, en þetta gerir það ekki. Þetta er bara einhver mannasetning, að fyrirtæki í tilteknum sveitarfélögum en önnur ekki komist undir þessa reglu. Auk þess minni ég á að ríkisstjórnin hefur verið með annars konar sértækar aðgerðir sem m.a. hafa grundvallast á atvinnumálum. Dæmi um það eru Suðurnes.

Það er hárrétt, hæstv. forseti, að ríkisstjórnin hefur beitt beinum aðgerðum. Ég get nefnt fleira. Ég get nefnt t.d. stuðning við Slippstöðina Odda á Akureyri, hún er í kjördæmi hv. þm. Þannig að þetta er ekkert heilagri kennisetning en svo að auðvitað hlýtur ríkisstjórnin að líta til þess vanda sem upp kemur. Það er gert ráð fyrir því að fram fari úttekt á þeim stöðum sem má jafna saman við það sem gerist á Vestfjörðum. Ég vil minna á að sameining sveitarfélaganna er eitt af hagsmunamálum ríkisins vegna þess að við teljum að við getum sparað framlög ríkisins t.d. til hafnargerðar og fleiri þátta ef sveitarfélög sameinast. Þannig að það er eðlilegt að sett séu slík skilyrði, sem hv. þm. þóttist vera hissa á. Það sem skiptir þó umfram allt máli er þetta: Á Vestfjörðum hagar þannig til að fólk getur ekki snúið sér að öðru. Mér er kunnugt um Grímsey, sem er í kjördæmi hv. þm. og ég bendi á að sem betur fer er staða atvinnulífsins þar ekki eins slæm og hún er almennt á Vestfjörðum og vonandi er hægt að laga atvinnulíf þar og á einstökum stöðum, sem hægt væri að telja upp, með hjálp kröfuhafanna og lánastofnana og við megum ekki gleyma því að þáttur þeirra verður ríkur í þessum aðgerðum nú sem endranær. Þetta þarf að minna á því að menn líta hér á eins og það eina sem verið sé að gera sé þetta framlag ríkisins. Ég minni líka á að Jöfnunarsjóðurinn kemur til með að leggja sveitarfélögunum lið sums staðar og víðast hvar annars staðar heldur en á Vestfjörðum. Þetta vil ég allt minna á því að hv. þm. virðist ekki hafa skoðað málið í ljósi þessa alls.

Hæstv. forseti. Ég hef náttúrlega reynt að skoða málið en ég hef ekki annað í höndunum í raun og veru en þetta snifsi hér. Þetta er ekki merkilegur pappír. Og það er nú satt best að segja ekki mjög mikil undirbygging undir þessu. Þetta eru tvær eða þrjár arkir. Það er allt og sumt sem okkur þingmönnum er boðið upp á til þess að grundvalla og rökstyðja þetta mál og undirbyggingu þess og það er ekki merkilegt. Það er það ekki, hæstv. forseti. Það eru mörg fleiri byggðarlög en Grímsey, þó að hún sé hér nefnd. Hún er vissulega landfræðilega einangruð og nánast alfarið háð sjávarútvegi. Ég get nefnt staði eins og Grenivík, án þess að það sé út af fyrir sig yfirleitt skemmtilegt að vera að nefna einstaka staði. Þar eru menn tiltölulega mjög háðir þorskveiðum. Þar er ekki önnur vinnsla sjávarfangs heldur en hefðbundin vinnsla bolfisks. Í eina stóra vinnustað staðarins hafa menn átt í erfiðleikum, eru að leita samninga um að ná niður skuldum. Það eru í raun og veru að öllu leyti sambærilegar aðstæður við þessar, ef ég má leyfa mér að segja það. Sveitarfélagið hefur bundið sér gífurlegar byrðar við að reyna að endurfjármagna atvinnureksturinn á undanförnum árum og þar er ekki að miklu öðru að hverfa í atvinnumálum a.m.k., nema sækja það um langan veg. Þannig að ég hygg að dæmin séu náttúrlega fleiri og út um allt. Auðvitað er það svo, hæstv. forseti, að manni finnst stundum að maður sé kominn aftur til áranna 1988--1989 þegar þetta ber á góma vegna þess að þegar hæstv. forsrh. reifaði t.d. í fjölmiðlum rökstuðninginn fyrr því að þetta yrði nú gert, þá var það nánast upptalning á sömu rökum og þá voru tíunduð. Fyrirtækin þyrftu að hagræða, þau þyrftu að sjá rekstrargrundvöll eftir endurskipulagninguna o.s.frv. Allt var þetta lagt til grundvallar á þeim tíma, þannig að auðvitað er sagan bara að endurtaka sig. Ég bakka hins vegar ekki með það, hæstv. fjmrh., að þessi þvingun eða þetta skilyrði án tillits til aðstæðna við sameiningu sveitarfélaga er fullkomlega út úr kú. Það gengur ekki svona.

Frú forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. vék að því í ræðu sinni að sami vandi gæti verið uppi í öðrum kjördæmum, þar á meðal í hans kjördæmi, eins og á Vestfjörðum. Nú kann auðvitað að vera að einstök fyrirtæki víða á landinu séu í svipuðum vanda. En ef horft er á kjördæmin í heild, þá blasa ákveðnar staðreyndir við. Landaður afli á Vestfjörðum á árunum 1992 og samkvæmt þeim horfum sem eru fyrir árið 1994 hefur minnkað um 9,5% meðan horfur eru á að landaður afli í Norðurl. e. minnki um 2,6% á sama tíma. Afkoma sjávarútvegsfyrirtækja í Norðurl. e. hefur verið þeim hætti að 1992 var hagnaður upp á 4,8%, 3,4% 1993 og horfur eru á 1,8% hagnaði á þessu ári meðan taprekstur hefur verið á Vestfjörðum 1992 upp á 1,5%, 0,2% á síðasta ári og 1,9% eins og horfurnar eru fyrir þetta ár. Það eru þessar staðreyndir fyrir kjördæmið í heild sem við blasa og er auðvitað ekki hægt að horfa fram hjá. Hér er þess vegna um að ræða byggðaaðgerð vegna þess að aðstaða Vestfirðinga er lakari en annarra, ekki bara vegna þess að landaður afli hefur minnkað meira þar en annars staðar, heldur líka vegna þess að möguleikar þeirra til að bregðast við eru minni vegna einangrunar og verri samgangna. En aðalatriðið er þó hitt að með almennum aðgerðum hefur tekist að koma, þrátt fyrir erfiðleika, rekstri greinarinnar yfir núllpunktinn og það er meginmunurinn frá þeim samanburði sem hv. þm. var síðan að gera við ráðstafanirnar 1989.

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig alveg hárrétt og ef hæstv. sjútvrh. hefði sýnt umræðunni þá virðingu að vera viðstaddur hana hér í dag, þá hefði hann heyrt að í ræðum flestra, ef ekki allra, hefur komið fram skilningur á því að vissulega sé sérstaða Vestfjarðanna að meðaltali umtalsverð. Allir sem einhverja þekkingu hafa á sjávarútvegsmálum vita það. En það breytir auðvitað ekki hinu að meðaltölin fela ýmislegt. Það getur til að mynda gerst að út á sterka stöðu nokkurra fyrirtækja í einu kjördæmi komi hagstætt meðaltal þó að afgangurinn af byggðarlögunum og fyrirtækjunum eigi í miklum erfiðleikum. Það er auðvelt að sjá slíkt fyrir sér og mætti svo sem taka um það dæmi. Eiga þá t.d. þau bágstöddu fyrirtæki og byggðarlög að gjalda þess að einhver sterkur aðili í fjarlægu byggðarlagi, en innan sama kjördæmis, lyftir upp meðaltalinu? Svona landafræði, svona geografía, gengur ekki gagnvart mannlegu og félagslegu og viðskiptalegu vandamáli af því tagi sem við erum hér að tala um. Það þýðir bara ekki að horfa tilfallandi á það að fyrirtæki vestan við Gilsfjarðarbotn eða norðan við skuli akkúrat fá tiltekna ráðstöfun en ekki önnur. Hvers konar stjórnsýsla er það? Það getur ekki gengið þannig fyrir sig. Hæstv. sjútvrh. verður að horfast í augu við það. Og ég tel að það sé auðvitað sjútvrh. til skammar að standa að því sem ráðherra í hæstv. ríkisstjórn að svona mál sé flutt um hans atvinnuveg. Ég tel að hæstv. félmrh. og sjútvrh. hefðu átt að sjá sóma sinn í því að stoppa þessa vitleysu og tryggja það, vegna þess að þeirra málaflokkar eiga í hlut, málefni sveitarfélaga og sjávarútvegsfyrirtækja, að þetta væri ekki flutt svona, heldur tæki til málaflokksins í heild og landsins alls.

Frú forseti. Það er mikilvægt að árétta það að hér er um að ræða aðgerð í byggðamálum en ekki sérstaka ráðstöfun í sjávarútvegsmálum. Það kemur m.a. fram í frv. að sjútvrn. tilnefnir ekki einu sinni fulltrúa í þá verkefnisstjórn sem á að fjalla um útdeilingu á þessum peningum sem er undirstrikun á því að þetta er ekki ráðstöfun í sjávarútvegsmálum heldur byggðaaðgerð vegna sérstöðu Vestfjarða sem vissulega hafa orðið fyrir áfalli vegna einhæfni í atvinnulífi og reyndar einhæfni í sjávarútvegi. En að því er varðar ráðstafanir vegna sjávarútvegsins í heild, þá hefur það komið hér mjög skýrt fram í umræðunum að þær hafa við mjög þröng skilyrði skilað umtalsverðum árangri, ekki einar og sér heldur líka vegna þess að stjórnendur og starfsfólk í fyrirtækjunum hefur verið að taka á í hagræðingu, í nýrri verðmætasköpun. Við urðum vissulega fyrir góðum búhnykk með loðnuvertíðinni á dögunum sem gaf okkur mjög aukin verðmæti í frystingu og hrognatöku. En aðalatriðið er að þrátt fyrir verðfall og minni þorskveiðar þá eru horfur á því að greinin verði í heild rekin yfir núlli og það er sá almenni árangur sem hefur náðst af almennum efnahagslegum ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar og viðbragða atvinnufyrirtækjanna sjálfra. Það er umtalsverður árangur í þessari atvinnugrein.

Hæstv. forseti. Það er geysilegur misskilningur hjá sjútvrh. að góð loðnuvertíð sé ríkisstjórninni að þakka og ég leyfi mér að orða það þannig að það sem gerst hefur í þessum efnum hefur sjávarútvegurinn íslenski gert þrátt fyrir ríkisstjórnina en ekki vegna hennar. Og þegar það er fært fram sem sérstök lofgjörð um almennar aðgerðir ríkisstjórnar, eins og hæstv. fjmrh. gerði hérna, að hún hafi fellt gengið, hvað má þá segja um þá almennustu af öllum almennum sem felldi nú gengið næstum að segja vikulega á árunum? Það er auðvitað harla broslegt þegar menn eru farnir að hrósa sér af slíkum hlutum. Það er rétt að sjávarútvegurinn hefur kannski aldrei, við þær erfiðu aðstæður sem hann hefur barist í núna, sýnt betur eða fyrr hversu hann er þó megnugur þrátt fyrir allt. Það er auðvitað alveg undravert hvað menn hafa náð að gera við þessar erfiðu aðstæður og hvernig mönnum hefur tekist að mæta verðfalli og þrauka og halda sjó gagnvart miklum erfiðleikum, aflasamdrætti og verðfalli. Mætti t.d. taka rækjuiðnaðinn sem dæmi, ótrúleg seigla sem menn hafa sýnt í þeirri grein við að auka afköstin, taka upp vinnu á vöktum o.s.frv. til þess að ná að mæta jafnt og þétt fallandi verði yfir langt tímabil. Hitt er auðvitað eðlilegt að hæstv. sjútvrh. reyni að þvo hendur sínar af þessu máli með því að segja: Þetta er byggðaaðgerð, kemur mér ekki við, ég á ekki einu sinni fulltrúa í stjórninni, þó að frv. gangi út á það að það eru sjávarútvegsfyrirtæki og engin önnur sem eiga í hlut. Þetta er frv. um aðgerðir gagnvart sjávarútvegsfyrirtækjum, hafði hæstv. sjútvrh. ekki tekið eftir því?

Það er nú bara ekki önnur atvinna . . .

Það er bara ekkert verið að tala um sláturhús eða flugstöðvar eða annað því um líkt í þessu frv. Það eru sjávarútvegsfyrirtæki, hæstv. sjútvrh. Og auðvitað lýsir það betur en margt annað metnaðarleysi hæstv. sjútvrh. að hann skuli standa að því að þetta sé flutt sem stjfrv., með þessum endemum, mismuna mönnum svona eftir landafræði og eiga svo ekki einu sinni fulltrúa í þeirri nefnd sem á að standa að framkvæmd málsins. Auðvitað er það fullkomið metnaðarleysi af hæstv. sjútvrh. Nema það sé þannig að hæstv. sjútvrh. viti sem er að málið er svo meingallað og vont að hann hafi kosið og jafnvel verið feginn að þurfa ekki að koma nálægt því og ekki einu sinni að tilnefna mann í nefndina. Það skyldi nú ekki að vera að það væri skýringin, að þetta sé liður í því hjá hæstv. sjútvrh. að þvo hendur sínar af þessum málatilbúnaði.

Virðulegi forseti. Það væri freistandi undir þessari umræðu um sértækar aðgerðir í atvinnumálum á Vestfjörðum að rifja upp ummæli hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. varðandi sértækar aðgerðir í atvinnumálum.  Ég lít á þetta sem fortíðarvanda þessara aðila. Þeirra sem töldu sértækar aðgerðir heyra sögunni til og gerðu orðin sjóður og sértækar aðgerðir að sérstökum skammaryrðum í eyrum þjóðarinnar. Áróðurinn var svæsinn. En allt hefur sinn tíma. Nú er stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar endanlega til moldar borin og farið hefur fé betra. Enda er sú stefnuyfirlýsing löngu komin að fótum fram. Á kveðjustund þessarar stefnuyfirlýsingar skulu því engin leiðindi rifjuð upp. Það er ekki venja á slíkum kveðjustundum. Hér er aðeins verið að viðurkenna staðreyndir. Það þarf að grípa til sértækra aðgerða á Vestfjörðum og fyrir þeim aðgerðum er almennur skilningur. Vonandi koma þessar aðgerðir að gagni þó í litlum mæli sé. Sértækar aðgerðir hafa oft komið að gagni og minni ég þar á Atvinnutryggingarsjóð sem kom mörgum fyrirtækjum að gagni og mörg fyrirtæki sem voru í erfiðleikum áður en sá sjóður var settur á stofn eru blómleg í dag. Í dag var minnt á eitt þeirra fyrirtækja sem fyrst fékk fyrirgreiðslu úr Atvinnutryggingarsjóði en það er Grandi. Það má telja upp fleiri fyrirtæki sem hafa blómstrað eftir að hafa notið slíkra sértækra aðgerða sem þá voru ákveðnar. Í frv. sem hér er til umræðu eru mjög ströng skilyrði fyrir fyrirgreiðslu fyrirtækja og sveitarfélaga. Annars vegar er sveitarfélögum gert að sameinast og hins vegar er fyrirtækjum gert að sameinast, ef þessi fyrirgreiðsla á að fást. Ekki er að efa að sú nefnd sem skipuð var til að kanna þessi atvinnumál á Vestfjörðum hefur farið mjög ofan í saumana á þessum málum og skoðað þá möguleika sem eru varðandi sameiningu bæði fyrirtækja og sveitarfélaga. En við hljótum að spyrja okkur: Skekkir þetta ekki samkeppnisstöðu þeirra fyrirtækja sem ekki hafa möguleika á að sameinast? Ég býst við að það verði mjög erfitt að fullnægja þeim skilyrðum sem sett eru í þessu frv., þannig að þetta kemur afar fáum fyrirtækjum til góða. Því miður eru Vestfirðir ekki einir um þá erfiðleika sem hér hefur verið rætt um í dag. Hæstv. fjmrh. sagði fyrr í dag að þingmenn skoðuðu í eigin barm þegar þeir sæju frv. eins og þetta sem hér er til umræðu og þá átti hann eflaust við að þingmenn skoðuðu sitt eigið kjördæmi. Það gerði ég að sjálfsögðu eins og trúlega allir þingmenn. Það vill svoleiðis til að í Vesturlandskjördæmi hafa sveitarfélög verið að sameinast. Ef ég tek sveitarfélag sem er mjög líkt því mynstri sem er á Vestfjörðum þá sameinuðust í haust fjögur sveitarfélög á Snæfellsnesi, þ.e. Breiðavíkurhreppur, Staðarsveit, Neshreppur utan Ennis og Ólafsvík og Byggðastofnun var falið að gera úttekt á atvinnutækifærum í þessu nýja sveitarfélagi. Það var í nóvember á sama tíma og þessi athugun fór af stað á Vestfjörðum. Þessari athugun er því miður ekki alveg lokið en það sem er nú þegar komið út úr henni sýnir að þetta er mjög svipað ástand. Þarna lifa menn að mestu á þorskveiðum og landbúnaði. Báðar þessar atvinnugreinar eiga í mjög miklum erfiðleikum og nú horfir svo við að þorskkvótinn er að verða búinn. Þannig að ég sem þingmaður Vestlendinga hlýt að líta svo á að þær aðgerðir sem verða ákveðnar í Vestfjarðakjördæmi gangi líka yfir Vesturlandskjördæmi og er ég þá sérstaklega að tala um þetta sameinaða sveitarfélag sem er einmitt það mynstur sem er um rætt í frv. En mig langar að ræða áfram svolítið um sameiningu fyrirtækja sem ég tel að sé illa útfært í þessu frv. og maður spyr sig hvort raunveruleikinn sé virkilega sá að það þurfi að koma menn að frá ráðuneytum í Reykjavík og Byggðastofnun til að segja stjórnendum fyrirtækja að það sé hagkvæmt að sameinast. Er verið að segja okkur með þessu að stjórnendur fyrirtækja á Vestfjörðum hafi ekki púlsinn á því sem þeir eru með í kringum sig? Fjmrh. sagði fyrr í dag í ræðu sinni að ríkisstjórninni hefði tekist að koma á prýðilegum rekstrargrundvelli varðandi ýmis fyrirtæki með almennum aðgerðum. Hann talaði sérstaklega um vaxtalækkun í því sambandi. Ég held að hann hljóti að hafa mismælt sig því við vitum öll hvert vaxtastigið er hér í landinu og það er ekkert eitt sem gerir fyrirtækjum jafnerfitt fyrir og það vaxtastig sem er hér í landinu. Hann taldi mjög fjálglega áðan ýmsar almennar aðgerðir sem hafi komið fyrirtækjum vel, en hann gleymdi líka að telja upp það sem hefði komið í staðinn í hækkunum. Tökum orkuna. Orkan hækkaði með virðisaukaskattinum, orkuverð hefur hækkað á þessum stöðum úti á landi og það er mikið misræmi í orkuverði úti á landi miðað við Reykjavíkursvæðið. 

Eftirlits- og skoðunargjöld.

Hv. þm. Stefán Guðmundsson minnir mig hér á einn póstinn enn, eftirlits- og skoðunargjöld, þó það sé ekki stór póstur þá bætist hann við. Ef allt þetta væri lagt saman, auk vaxtastigsins sem hefur verið á tímanum, þá held ég að almenn skilyrði séu mjög slæm. Hæstv. ráðherra sagði líka að almennar aðgerðir mundu koma fyrirtækjum í sjávarútvegi til góða og þá talaði hann sérstaklega um Þróunarsjóðinn. En ef maður skoðar frv. um Þróunarsjóðinn þá eru þetta svo litlir peningar, hæstv. fjmrh., það eru svo litlir peningar þarna að þetta mun koma mjög fáum til góða, því miður. En það sem okkur vantar er stefna í sjávarútvegsmálum, eftir henni höfum við beðið allt þetta kjörtímabil og á því stendur. Það eru margar spurningar sem ég vildi leggja fyrir hæstv. fjmrh. En mig langar samt áður en ég geri það að ræða svolítið við hæstv. sjútvrh., ef hann er ekki farinn.

Þetta er byggðamál sagði hann.

Virðulegi forseti, er sjútvrh. hér á svæðinu?

(StB) : Forseti mun láta kanna það hvort hæstv. sjútvrh. getur komið í salinn.


             Hér koma upplýsingar um að hæstv. sjútvrh. sé farinn úr húsinu. Það er nú slæmt vegna þess að hann vitnaði hér í andsvari áðan við hv. 2. þm. Austurl. í plagg sem hann sagði að væri almenn heildarúttekt á sjávarútvegi á öllu landinu og það væri frá Þjóðhagsstofnun og í hólfum allra þingmanna. Ef hv. þm. eru ekki þegar búnir að kíkja á þetta plagg frá Þjóðhagsstofnun þá er þetta heildarplagg tvær síður. Það segir auðvitað ekki alla söguna en það sem segir alla söguna er það sem stendur í þessu bréfi frá Þjóðhagsstofnun og ég vil fá að lesa það, með leyfi hæstv. forseta: Bréfið er svohljóðandi: ,,Til Þorsteins Pálssonar sjútvrh., frá Þjóðhagsstofnun. Efni: Lauslegar áætlanir um hag sjávarútvegs eftir landshlutum. Hér með fylgja samkvæmt umtali lauslegar áætlanir um hag sjávarútvegs eftir landshlutum. Það liggur í hlutarins eðli að líta ber á útreikninga af þessu tagi sem vísbendingar en ekki nákvæmar niðurstöður. Því meira sem úrtaki er skipt niður þeim mun óvissari verða niðurstöðurnar. Samkvæmt þessum útreikningum er hagur sjávarútvegs mjög mismunandi eftir landshlutum. Eigið fé fyrirtækja (eiginfjárhlutfall) er minnst á Suðurlandi og Vesturlandi en mest á Norðurlandi eystra. Afkoman er hins vegar lökust á Vesturlandi og Vestfjörðum en best á Norðurlandi vestra.`` Þetta er nú þessi heildarendurskoðun á sjávarútvegsfyrirtækjum. Ef við tökum svo þessar niðurstöður um eigið fé fyrirtækjanna, hvernig það hefur breyst á milli ára, þá er eigið fé sjávarútvegsfyrirtækja í Reykjavík árið 1992 20,2% en er aftur á móti orðið 16,4% árið 1994. Á Vesturlandi var það 13,6% árið 1992 og er 8,2% árið 1994. Á Vestfjörðum var eigið fé fyrirtækja 18,1% en er komið niður í 12% árið 1994. Á Norðurlandi vestra 16,4% er 17,7% 1994. --- Þarna hafa þeir bætt við sig. --- Norðurland eystra er með eigið fé í sjávarútvegsfyrirtækjum árið 1992 21,8% en er komið niður í 21,2% 1994. Austurland 19,1% er í 20,8% 1994. Suðurland 11,8% en er komið niður í 4,6% árið 1994. Þetta eru niðurstöðurnar en auðvitað eru þetta ekki neinar heildarniðurstöður, þetta er gróf samlagning og ágætt að hafa til hliðsjónar. En þó maður líti jákvætt á frv. sem hér liggur fyrir þá er margt við það að athuga sem verður gert á milli umræðna. En mig langar að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig hyggst hann láta vinna úttektir, sem þegar er búið að lofa, á öðrum byggðarlögum? Hvernig á að afla lagaheimilda varðandi þær tillögur sem út úr þeim rannsóknum koma? Mig langar að spyrja: Verða þær lagaheimildir þá lagðar fram jafnhliða því að frv. sem hér liggur fyrir verður afgreitt sem lög? Mig langar einnig að spyrja að því, ef sveitarfélög á Vestfjörðum sem sameinast eiga að fá 200 millj. kr. til að sameinast gildir þetta þá ekki um önnur sveitarfélög sem sameinast eftir að þessi ákvörðun er tekin?

Virðulegi forseti. Hafi ég skilið fyrirspurn hv. þm. rétt þá vil ég taka fram að stuðningur við sveitarfélög í gegnum Jöfnunarsjóðinn gildir ekki einungis fyrir Vestfirði heldur fyrir önnur sveitarfélög þar sem sams konar ástand ríkir. Það er því algild aðgerð en ekki sértæk miðað við landafræðina, þ.e. ekki eingöngu vestfirsk aðgerð. Varðandi úttekt sem getið er um í fskj. með frv. skal það tekið fram að forsrh. hefur beint þeirri ósk til Byggðastofnunar, --- ég vil taka fram að það tók fjóra mánuði fyrir starfshópinn að vinna tillögur fyrir ríkisstjórnina varðandi Vestfirði og það getur tekið einhvern tíma að vinna fyrir aðra og það kann að vera að aðgerðir sem grípa þarf til annars staðar séu öðruvísi aðgerðir. Ég bendi á að það er ekki víst að ríkissjóður þurfi að koma að því. Loks vil ég, virðulegi forseti, ég tel alveg bráðnauðsynlegt að það komi fram, benda á að það er ekki alls kostar rétt sem kom fram hjá hv. þm. um að orkan hefði hækkað vegna virðisaukaskatts. Það er auðvitað alrangt varðandi fyrirtækin því öllum er ljóst að fyrirtækin sem hafa borið innskattinn geta dregið hann frá útskattinum og það gildir um orku eins og annað. Þannig að þetta er auðvitað misskilningur. Öðru máli gegnir um einstaklinga sem þurfa að bera virðisaukaskattinn, en fyrirtækin hafa ekki þurft að greiða hann til viðbótar því hann er dreginn frá í rekstri, eins og ég veit að hv. þm. áttar sig á þegar hann hugsar málið. Varðandi skatta að öðru leyti þá er alveg ljóst, því getur enginn mótmælt sem hér er inni, að þessi ríkisstjórn, og kannski ber sá sem hér stendur mesta ábyrgð á því, hefur lækkað stórkostlega skatta á fyrirtækjum í landinu, bæði tekjuskattinn og eins aðstöðugjaldið. Þannig að þó að lagt hafi verið á 0,35% tryggingagjald til viðbótar þá er það pínulítið, þá er það smáræði miðað við þær skattalækkanir á fyrirtækjum sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir. Af hverju var það gert? Það var gert til að styrkja fyrirtækin, styrkja samkeppnisstöðu fyrirtækjanna og koma í veg fyrir að atvinnuleysi ykist. Þetta er eitt af því stærsta sem þessi ríkisstjórn hefur gert. Ríkisstjórnin hefur verið sökuð um að koma skattbyrðinni yfir á almenning í staðinn og það er auðvitað nokkuð til í því, enda hefur aldrei verið dregin fjöður yfir það af hálfu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að rafmagnsverð hefur hækkað meira til húshitunar heldur en til fyrirtækja. Til húshitunar hefur það hækkað almennt um 13% en 8% til fyrirtækja. En ég læt það liggja milli hluta. En varðandi fyrirgreiðslu til annarra kjördæma þá langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra að því, vegna þess að hann sagði að það tæki langan tíma að gera úttektir líkt og gerðar voru á Vestfjörðum. Það er nánast búið að gera slíka úttekt á Snæfellsnesinu, þeirri úttekt verður lokið fyrir mánaðamót. Þess vegna langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra: Fáum við svipað frv. eins og hér liggur fyrir? Mér finnst það vera mest áríðandi spurningin en varðandi skattalækkanir almennt, ef við setjum þetta debet og kredit, þá eru engar skattalækkanir sem hægt er að monta sig af æ ofan í æ hér af ræðustóli. Það er hægt að telja upp nokkur atriði þar sem skattar hafa lækkað, en það er hægt að telja upp jafnmörg atriði þar sem skattar hafa stórkostlega hækkað. Og hann svaraði því ekkert varðandi vextina, hvað vextirnir hafa hækkað á þessu kjörtímabili og hvað þeir einir hafa íþyngt fyrirtækjunum.

Virðulegi forseti. Mér finnst nú dálítið djarft af hv. þm. að nefna vextina því að öllum er ljóst að eitt af því stærsta sem ríkisstjórnin hefur gert er að beita sér fyrir því með markaðsaðgerðum að lækka vexti. Það er hins vegar ljóst að mörg sjávarútvegsfyrirtæki bera vexti af erlendum lánum eða sem miðast við erlent gengi og hafa þess vegna sloppið tiltölulega betur en önnur fyrirtæki í gegnum tíðina því að vextir hér hafa verið hærri heldur en annars staðar. En ég held að það sé ekki hægt annað en að viðurkenna að vextir nú eru lægri heldur en þeir hafa verið um árabil og þá eru talin með ár fyrrv. ríkisstjórnar, þau eru talin með eins og vaxtastaðan er í dag. Um skattana, þá er auðvitað ólíku saman að jafna. Tryggingagjaldið skilar ríkissjóði 700 millj. kannski eða þar um bil, en aðstöðugjaldið var 4.000 millj. kr. í heild. Auðvitað eru það alls konar fyrirtæki, ekki einungis sjávarútvegsfyrirtæki. Það er auðvitað alveg ljóst og ekkert hægt að hrekja það að skattar hafa lækkað á fyrirtækjum. Og hjá þeim fyrirtækjum sem borga tekjuskatta þá bætist það við að skatthlutfallið hefur lækkað úr 45% í 33%. Varðandi Snæfellsnes þá get ég ekki svarað þeirri fyrirspurn, því miður. Það verður að beina henni til forsrh. Ég get þó sagt að aðgerðir Jöfnunarsjóðs munu að sjálfsögðu ganga til þessara sveitarfélaga, sem eru að renna saman í eitt, ef þau falla undir þá reglu sem á að notast við. Svo vil ég geta þess, af því að það þarf að koma mjög skýrt fram, að ríkissjóður hefur hjálpað þessum sveitarfélögum. Ég minni t.d. á skipið Má í Ólafsvík, sem hefur fengið stórfellda hjálp úr ríkissjóði og Ríkisábyrgðasjóði á undanförnum árum. Það verður líka að taka tillit til þess að það voru sértækar aðgerðir sem voru notaðar gagnvart því skipi sem sá þekkir mjög vel sem hér stendur.

Virðulegi forseti. Það er slæmt að hæstv. ráðherra skuli ekki geta svarað þeirri spurningu hvað verður gert við úttektina sem nú þegar er að ljúka varðandi Snæfellsnes, því það er sú spurning sem ég vildi helst fá svör við. En varðandi vextina, hann talar um að það sé djarft að tala um háa vexti. Af hverju eru þessir háu vextir hér á landi? Það er vegna gjaldþrotastefnu hæstv. ríkisstjórnar. Vextir geta að sjálfsögðu ekki komist í eðlilegt horf meðan gjaldþrotahrinan er slík sem hún hefur verið. Og vegna þess að hann er sífellt að tala um að skattar hafi lækkað. Hvað skeði hér um áramót, var ekki verið að leggja sérstakan skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði? Var ekki verið að hækka fasteignagjöld bæði á fyrirtæki og einstaklinga? Ég man ekki betur.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. um ráðstafanir til að stækka atvinnusvæði og þjónustusvæði á Vestfjörðum í kjölfar samdráttar í þorskafla. Vissulega er gott í sjálfu sér að þetta frv. skuli fram komið því að vandinn er mikill. En þennan vanda mátti svo sem sjá fyrir þegar á sl. vori. Ég get ekki látið hjá líða að segja það að ég varaði sérstaklega við því, þegar farið var í það að ákveða þorskaflann jafnneðarlega og raun ber vitni, hvaða ástand mundi koma upp á Vestfjörðum og ég hygg að sams konar ástand geti vissulega verið að koma upp í öðrum landshlutum, þó að það verði kannski eitthvað síðar. Ég fagna því hins vegar að flestir ræðumenn sem komið hafa í pontu í dag hafa lýst því yfir að þeir mundu styðja þessar aðgerðir. Ég tel að það sé mjög gott fyrir svæði eins og Vestfirði, sem stendur frammi fyrir þeim miklu vandamálum sem þar eru, að eiga þann stuðning vísan hjá þingmönnum og fagna því auðvitað að ríkisstjórnin skuli hafa beitt sér fyrir því að þessir fjármunir komu til svæðisins. En ég verð að lýsa þeirri skoðun minni einnig að ég tel að 2. gr. frv. sé ekki ásættanleg eins og hún er og þurfi að vera mun opnari og tek undir það sem hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, sagði hér í dag að það þarf að laga texta hennar verulega. Það hafa margir þingmenn í dag vikið að því að við værum að fást hér við fortíðarvanda. Það er alveg rétt að mínu viti, við erum að fást við hann. En sá fortíðarvandi tel ég að liggi að stærstum hluta í okkar fiskveiðistjórnarlöggjöf. Það er einfaldlega þannig í fiskveiðistjórnarlöggjöfinni að það er ekki gert ráð fyrir því að taka á vanda sem hlýst af samdrætti í atvinnu þegar um er að ræða annars vegar almennar botnfiskheimildir og hins vegar rækju. Í 9. gr. laga um stjórn fiskveiða er beinlínis tekið á því að það sé ekki hægt að taka á tekjubresti þó að hann sé meira 20% ef það hlýst af samdrætti í almennum botnfiskveiðum eða úthafsrækju, en hins vegar er hægt að taka á vandamálum sem snúa að veiðum annarra tegunda. Nú er það þannig á Vestfjörðum, eins og margoft hefur komið fram í dag, að þorskurinn skiptir höfuðmáli. Hann er undirstaða þess að sjávarútvegur á Vestfjörðum sé rekinn af einhverjum krafti. Og það er ekki einu sinni hægt samkvæmt 10. gr. fiskveiðilaganna að breyta öðrum tegundum í þorsk að 5%. Þannig að öll sund eru lokuð í þessum málum. Það er líka sagt í 19. og 20. gr. fiskveiðilaganna þar sem vikið að sektarákvæðum og refsingum og öðru slíku sem leiðir af því að menn fara fram úr þorskafla. Nú ætla ég að ítreka það áður en ég held lengra í máli mínu að sá vandi sem fram undan er á næstu fjórum til fimm mánuðum verður ekki bundinn við Vestfirði eina, langt frá því. Það kann að vera að hann komi fyrst upp á Vestfjörðum en hann mun koma í lok apríl um allt land. Og hann felst í því að það verður ekki hægt að stunda hér fiskveiðar að neinu viti vegna þess að þorskveiðiheimildirnar sem eftir eru í landinu duga ekki til. Menn stunda ekki fiskveiðar hér við Ísland og reyna að veiða upp ufsa, ýsu, kola og aðrar fisktegundir án þess að fá einhvern þorsk. Ég hefði viljað spyrja Ingibjörgu Pálmadóttur áður en hún gengur úr salnum . . .

Háttvirta.

--- fyrirgefðu, háttvirta --- en hún sagði hér áðan að þorskvóti væri að verða búinn í sveitarfélögum á Snæfellsnesi. Hvernig hefur hún hugsað sér sem mikill stuðningsmaður núverandi fiskveiðistjórnunarkerfis að bregðast við? Ég tel að þetta sé sameiginlegur vandi okkar allra sem hafa á einhverjum tímapunkti komið að því að vinna í þessum fiskveiðistjórnunarmálum og þetta verður sameiginlegur vandi allra þingmanna eftir mjög skamman tíma. Fiskimönnum okkar verður ætlað að reyna að stunda hér fiskveiðar og halda uppi atvinnu og þeir muni hafa tvo kosti, fiskimennirnir og útgerðin. Þeir munu hafa þá kosti, annars vegar að hætta veiðum og leggja skipunum eða hinn kostinn að reyna að halda áfram veiðum á þeim fisktegundum sem eftir eru. Og þá kemur upp sú staða að menn standa frammi fyrir því, hvað á að gera við þann þorskafla sem kemur í veiðarfærin? Ingibjörg vék réttilega að því hér áðan, hvernig mun ástandið líta út á Snæfellsnesi þegar þorskkvótinn er búinn og hvernig mun hann líta út á Vestfjörðum og hvernig mun hann síðan líta út á Norðausturlandi og Austfjörðum. Þegar 8--9 mánuðir eru liðnir af þessu fiskveiðiári þá mun staðreyndin verða sú, hygg ég, að það verða örfá fyrirtæki hér í landinu sem eiga eftir þorskveiðiheimildir og geta haldið úti veiðum og verið með eitthvert hlutfall af þorski í sínum afla. Hin fyrirtækin og hinar útgerðirnar og sjómennirnir sem hjá þeim vinna verða öll í stökustu vandræðum. Og ég held að það sé ekki hægt að fara í gegnum þessa umræðu hér í dag, þar sem kvótamálin og fiskveiðimálin hafa blandast inn í, án þess að víkja að þessu vandamáli sem fram undan er. Ef við hugleiðum það ekki hér, þá erum við ekki vandanum vaxin. Það þýðir ekkert að fela þetta mál lengur. Við hljótum að standa frammi fyrir því að íslenskir fiskimenn og íslenskir útgerðarmenn eiga þann kost einan, annaðhvort að koma með fiskinn að landi og lenda í sektum og upptökum og sviptingum veiðileyfa eða að reyna að koma honum fram hjá með einhverjum hætti. Það þýðir ekkert að tala neina tæpitungu um þetta mál. Ef Alþingi ætlar ekki að ræða um þetta mál eins og það liggur fyrir, þá erum við ekki vandanum vaxin. Það verður bara að segja hlutina eins og þeir eru. Ég tel að það sé skylda okkar að taka á því með hvaða hætti við ætlumst til þess að þessi atvinnustarfsemi verði stunduð hér á landi eftir að 8--9 mánuðir eru liðnir af þessu fiskveiðiári. Hvernig eiga fiskveiðar að fara fram við Ísland síðustu þrjá mánuði fiskveiðiársins? Og það er ákaflega slæmt að sjútvrh. skuli ekki vera hér því að þetta mál snýr auðvitað mikið að honum. Við vorum að fá þær fréttir í dag frá Hafrannsóknastofnun að það væru engar líkur fyrir því að þeir mundu leggja til auknar aflaheimildir. Menn höfðu kannski bundið vonir við að það kæmu tillögur frá Hafrannsóknastofnun um einhverja aukningu þannig að hægt væri að sjá fram á með einhverjum hugsanlegum leiðum að þetta dæmi gengi upp það sem eftir er af fiskveiðiárinu. En það er ekki von í því þrátt fyrir að flestum fiskimönnum beri saman um það að ástandið í hafinu við Ísland sé gott og það sé frekar meira af fiski heldur en menn hafi átt von á. Samt held ég að það sé líka rétt að taka það fram að ég held að það sé enginn fiskimaður við Ísland sem heldur því fram að hér sé allt fullt af þorski. Ég held að það sé ekki svoleiðis. En þó að við hefðum kannski aukið þorskaflann um 15--30 þúsund tonn, þá held ég að framtíð þorskstofnsins hefði ekki verið hætt, en það hefði kannski verið hægt að halda hér uppi eðlilegu atvinnulífi án þess að menn væru beint knúðir til þess að horfa fram hjá lögum og jafnvel brjóta þau. Það er ömurlegt hlutskipti sem á að verða hlutskipti íslenskra fiskimanna næstu mánuði ef þeir eiga að þurfa að standa frammi fyrir því að velta alltaf fyrir sér hvaða refsingar þeir munu nú fá. Fá þeir refsingarnar fyrir að koma með aflann að landi eða fá þeir refsingarnar fyrir að losa sig við hann úti á sjó? Hvernig ætla menn að umgangast þessi mið? Væri nú ekki skömminni skárra í því atvinnuleysi sem við búum við að allur afli kæmi hér á land og það væri reynt að gera eitthvað til þess að slíkt mætti verða? Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín lengri, en ég ítreka það að nokkrir þingmenn hafa hér vikið að því að við byggjum við fortíðarvanda. Sá fortíðarvandi var tekinn í arf í núverandi fiskveiðistjórnarlögum og því er nú verr að það er kannski ekkert mikil áhugi fyrir því í stjórnarflokkunum að breyta þessu fiskveiðistjórnunarkerfi. En ég hefði talið nauðsynlegt að reyna að taka á því og þá er ég ekki þar með að segja að það sé hægt að gefa frjálsar veiðar í þorsk, það er ekki hægt við núverandi aðstæður, né karfann eða grálúðu. Það má hins vegar gefa frelsi til þess að veiða ýmsar aðrar fisktegundir sem ekki hefur náðst að veiða upp í aflamörk á undanförnum árum og þar er kerfið eingöngu kerfisins vegna, ekki vegna þess að við þurfum á því að halda. Og ég held að það sé ákaflega nauðsynlegt að velta því fyrir sér sem Ingibjörg Pálmadóttir vék hér að, hvernig eiga menn að standa að málum þegar þorskvótinn er búinn? Það verður mjög erfitt og það verður illþolanlegt fyrir sjómenn að eiga að stunda fiskveiðar með því lagi sem fram undan er.

Virðulegi forseti. Hv. þm. síðasti ræðumaður vék svolítið að því sem ég sagði áðan og spurði mig stórra spurninga, hvernig ætlaði sú sem hér stendur að tryggja það að Vestlendingar og Vestfirðingar fengju nógan þorsk til að veiða. Það er stórt spurt. Þá spyr ég hv. þm. á móti: Hvernig getur hann stutt hæstv. ríkisstjórn sem treystir sér ekki einu sinni til að endurskoða fiskveiðilöggjöfina? En á meðan við megum ekki veiða nema 160 þúsund tonn af þorski, þá erum við auðvitað í vanda. Það er ekki spurning. Núverandi kerfi er ekki algott. En mig langar að spyrja hv. þm. á móti: Hvaða kerfi telur hann að muni tryggja landsmönnum betur, Vestlendingum, Vestfirðingum, Austfirðingum o.s.frv. að þeir fái að veiða meiri þorsk? Það er auðvitað sú spurning sem hann verður að svara sjálfur.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir spurði mig að því hvaða kerfi ég vildi hafa á stjórnun fiskveiða. Ég sagði það að ég teldi ekki efni til þess að auka frelsi í þorskveiðum, karfaveiðum eða grálúðuveiðum. Ég sagði hins vegar líka að ég teldi að þorskstofninum væri ekki stórkostleg hætta búin þó svo við ykjum þorskveiðarnar um 15--30 þús. tonn. til þess að láta þetta fiskveiðiár ganga upp. Þannig að ég held að það hafi alveg komið skýrt fram mitt svar við því. Og ég þykist alveg fullviss um að hvaða tillögur sem ég hefði svo sem um það að gjörbylta núverandi fiskveiðistjórnunarkerfi, þá næðu þær sjálfsagt ekki hér í gegnum Alþingi. Þannig að ég reikna alveg með því að menn yrðu nú að sætta sig við það að hafa kvóta á tegundum eins og þorski, karfa og grálúðu sem við vitum og menn eru nokkuð sammála um að sé ekki hægt að gefa frelsi í að veiða. En það hlýtur hins vegar að vera hægt að gefa frelsi í þær fisktegundir sem við höfum ekkert verið að veiða upp í hættumörk á og ekki endilega nauðsynlegt að hafa þær tegundir inni í kvóta og menn skuli þurfa að kaupa þær sín á milli. Ég sé engan tilgang í því. Vandinn er hins vegar sá að við stundum ekki almennar botnfiskveiðar hér á landi án þess að fá einhvern þorsk. Það er vandamálið sem við stöndum öll frammi fyrir og það þýðir ekkert fyrir okkur að halda að við munum stunda þessar veiðar næstu fjóra mánuði án þess að það veiðist þorskur og við því hefði þurft að bregðast með einhverjum hætti. Mér hefur svo sem dottið í hug aðferð til þess, en ég ætla ekki að opinbera hana hér og nú. En ég er líka alveg viss um að þegar ég opinbera hana, þá munu flestir verða á móti henni, sérstaklega þeir sem eru að vernda núverandi kerfi vegna þess að þeir munu segja: þetta vegur hugsanlega að núverandi stjórnkerfi, þó að það gæti orðið til þess að við næðum að láta þessa fjóra næstu mánuði ganga upp, þó að tillagan hljóðaði ekki upp á annað en að hún dygði út þetta fiskveiðiár. En þetta verður sameiginlegt vandamál okkar allra.

Virðulegi forseti. Mér er í sjálfu sér ekkert að vanbúnaði að taka til máls öðru sinni, en hins vegar hafði ég beint nokkrum fyrirspurnum til hæstv. félmrh. um útfærslu á hliðarráðstöfunum með þessu frv. sem verið er að ræða og tengist því ákvæði þess sem lýtur að sameiningu sveitarfélaga. Ég hafði vænst þess að fá að heyra svör ráðherrans við þeim fyrirspurnum áður en önnur umferð hæfist hjá ræðumönnum.

Nú verður forseti að upplýsa að hæstv. félmrh. er ekki í þinghúsinu og vildi því spyrja hvort hv. þm. væri reiðubúinn til þess að flytja ræðu sína án þess að ráðherrann væri hér við til þess að svara spurningum hv. þm.

Virðulegur forseti. Ég verð að láta uppi þá ósk mína við forseta að ég óska eftir því að hæstv. ráðherra svari þessum fyrirspurnum. Málið er þannig fram borið að það lýtur fyrst og fremst að tveimur ráðherrum og annar þeirra er hæstv. félmrh. Það er nauðsynlegt að ráðherrann upplýsi um þau áform sem að því ráðuneyti lúta í þessari umræðu og ég óska eftir því að ráðherrann verði kvaddur til umræðunnar og svari spurningum áður en ég tek til máls að nýju.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það hjálpar til að segja frá því að það liggja ekki fyrir í alveg endanlegu formi þær tillögur sem leggja á til grundvallar við þann styrk sem Jöfnunarsjóður sveitarfélaga á að veita þeim sveitarfélögum sem ganga til sameiningar. En það hefur verið samið við stjórn sveitarfélagasambandsins eins og kemur fram í fskj. með þskj. Þeir viðmiðunarpunktar sem notaðir voru við árslok 1992 voru að sveitarfélög gætu fengið styrk úr Jöfnunarsjóði, sem greiddur yrði út á fjórum árum, sem næmi um það bil helmingnum af þeim mun sem er á skuldum sveitarfélaganna og árlegum tekjum þeirra. Þetta voru þær viðmiðunarreglur sem menn höfðu milli handa en að sjálfsögðu á eftir að vinna úr þessum reglum því það eru aðeins takmarkaðir fjármunir sem ganga til verkefnisins samkvæmt þar til gerðum samningi og hann kemur fram á fskj. Þá geta menn reiknað út hvert hámarkið verður til þessara nota á næstu fjórum árum. Ég hygg að hæstv. félmrh. geti ekki á þessari stundu svarað fsp. betur og álít að til nákvæmari upplýsinga og til þess að geta kallað fulltrúa sveitarfélaganna fyrir þá þurfi hv. nefnd að ganga eftir því. En það er ekki ráðgert að það þurfi lagabreytingar né heldur fjármuni á yfirstandandi ári heldur muni fjármunir frá ríkinu til móts við þá fjármuni sem Jöfnunarsjóðurinn hefur úr að spila koma á fjárlögum næsta árs ef Alþingi samþykkir slíkt.

Forseti telur nauðsynlegt að fresta þessari umræðu um 7. dagskrármálið þangað til að loknu matarhléi.

Hæstv. forseti. Það mál sem hér er til umræðu ætti að vera þingmönnum nokkuð kunnugt. Það tengist því að garðyrkjubændur þurfa í auknum mæli að sætta sig við samkeppni erlendis frá. Tilgangur frv., sem kemur fram í greinargerð með frv., er að styrkja samkeppnisstöðu þeirra með því að endurgreiða annars vegar toll og hins vegar vörugjald af tilteknum aðföngum sem notuð eru til framleiðslu á gróðurhúsavörum ýmiss konar. Ég tel ekki ástæðu, virðulegur forseti, til að hafa mjög mörg orð um þetta frv. Það skýrir sig sjálft. Um þetta hefur hæstv. landbrh. nokkuð fjallað og ég veit að ýmsir hv. þm. hafa haft sérstakan áhuga á þessu máli. Í athugasemdunum kemur fram að um árabil hafi garðyrkjubændur notið verndar í formi innflutningstakmarkana. Á því verða nokkrar breytingar, fyrst með tvíhliða samkomulagi við Evrópubandalagið og eins má vænta þess að Alþingi samþykki þegar tímar líða að Ísland taki þátt í Úrúgvæ-samningslotunni og samþykki þær ráðstafanir sem gera þarf vegna þess alþjóðlega samkomulags. Þá verða beinar innflutningstakmarkanir felldar úr gildi og eðlilegt að nú séu tekin skref í þá átt að jafna eins og hér er gert ráð fyrir samkeppnisstöðu innlendra framleiðenda miðað við innflutt verð. Hugmyndin er sú að fjmrh. felli niður þar sem það á við eða endurgreiði tolla og vörugjöld en eins og fram kemur í frv. eru ýmis aðföng sem þarna eru nefnd til sögunnar aðföng sem nota má í öðru skyni heldur en eingöngu fyrir garðyrkjubændur. Ég tel að sjálft frv. útskýri nokkuð vel út á hvað það gengur efnislega og óska eftir að því verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. Þess skal getið að við lauslegt mat fjmrn. má búast við að þessi niðurfelling kosti ríkissjóð um 10 millj. kr. í töpuðum tekjum á heilu ári miðað við innflutning ársins 1992.

Virðulegi forseti. Ég er að sjálfsögðu tilbúin til að greiða fyrir því að hagur garðyrkjubænda verði bættur en vil þó benda á það að hér er komið að því að fjalla um afleiðingar af samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Ég minnist þess þegar við í hv. landbn. fórum í gegnum þann hluta EES-samningsins sem snýr að landbúnaðinum var kallað á blómaframleiðendur og þá höfðu þeirra talsmenn ekki miklar áhyggjur af því hvaða afleiðingar EES-samningurinn mundi hafa fyrir þá. Nú hafa þeir gengið á fund m.a. hv. landbn. með langan lista yfir aðgerðir sem þurfi að grípa til og það er eins og þeir hafi nú loksins áttað sig á því hvað er að hellast yfir þá. Þetta er orðinn hlutur og verður að bregðast við í ljósi breyttra aðstæðna. Vegna þess að hæstv. fjmrh. nefndi Úrúgvæ-lotuna og væntanlegan GATT-samning vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. hvort hann sé viss um að hér sé ekki í uppsiglingu ný búvörulagadeila. Er það í samræmi við samning ríkisstjórnarflokkanna að nefna GATT-viðræðurnar í frv. sem lögð eru fram á hinu háa Alþingi?

Virðulegur forseti. Ég vil aðeins taka fram að þetta frv. er samið í mjög góðu samkomulagi fjmrn. og landbrn. Og þetta orðalag um GATT er þekkt því eins og allir vita þá er enginn ágreiningur í ríkisstjórninni um að stefnt sé að því að við getum skrifað undir og tekið þátt í Úrúgvæ-samningi GATT-samkomulagsins. Ágreiningurinn í sambandi við breytingar á búvörulögunum snerist um allt önnur atriði en þau sem hér er verið að nefna.

Hæstv. forseti. Á fyrsta degi þingsins eftir áramót kvaddi ég mér hljóðs utan dagskrár til að spyrja hæstv. landbrh. að því hvað liði ráðstöfunum til þess að styrkja stöðu garðyrkjunnar vegna þess áfalls sem hún verður fyrir þegar í gildi er genginn hliðarsamningur við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið sem opnaði fyrir tollfrjálsan innflutning margra tegunda blóma og grænmetis nærri hálft árið. Ég fékk þau svör frá hæstv. landbrh. að hann vonaðist til að þá næstu viku yrði lagt fram frv. um það efni á hv. Alþingi. Ég lýsi að sjálfsögðu yfir ánægju minni yfir því að nú skuli þessi vika loksins liðin og frv. vera lagt fram. Hins vegar verð ég að draga í efa að þær ráðstafanir sem hér er lagt til að heimila ráðherra að gera nægi til þess að bæta nema lítinn hluta af því áfalli sem garðyrkjan verður fyrir af fyrrnefndu sökum, enda þótt hæstv. utanrrh. hafi oft ítrekað það hér og síðast fyrir fáum dögum að það séu svo miklir smámunir að það taki því ekki að vera að minnast á það þó garðyrkjan verði fyrir slíku. Hæstv. fjmrh. nefndi að þær heimildir sem hér er gert ráð fyrir að lögfesta mundu kosta ríkissjóð u.þ.b. 10 millj. kr. á ári ef þær verða notaðar að fullu væntanlega miðað við árið 1992. Þar sem ég veit að gerð hefur verið úttekt á samkeppnisstöðu garðyrkjunnar miðað við innfluttar vörur, þá vildi ég spyrja hæstv. fjmrh. hvað þar komi fram, hvort samkeppnisstaða íslenskrar garðyrkju sé miklu verri heldur en þeirra erlendu framleiðenda sem vörur eru fluttar inn frá. Það er vitað að hjá Evrópubandalaginu er framleiðsla garðyrkju og blóma greidd niður allt að 20%, a.m.k. í sumum löndum eins og Hollandi. Það er augljóst að þessar 10 millj. kr. vega harla skammt til að bæta upp aðeins þann mismun fyrir utan það svo að ýmis aðföng hafa verið dýrari hér, orka er miklu dýrari og ýmislegt fleira sem er á valdi opinberra aðila að ákveða verðlagningu á. Ég vildi því bera þá ósk fram við hæstv. fjmrh. að hann gæfi nánari upplýsingar um þetta atriði. Mér finnst að í greinargerð frv. komi harla lítið fram um þessi atriði og nauðsynlegt að vita það til þess að hægt sé að halda áfram að fjalla um málið og hvaða ráðstafanir þurfi að gera til viðbótar.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja það vegna þessarar löngu viku sem hv. þm. minntist á að ástæðan fyrir því að málið hefur dregist er að það þarf að finna endurgreiðslunni farveg og mér sýnist að það verði að gera ráð fyrir því að Rannsóknastofnun landbúnaðarins aðstoði við það hvernig fara skuli að við endurgreiðsluna. Það er hreint ekkert einfalt mál. Það er hins vegar bót í máli að lögunum er ætlað að taka gildi með þeim hætti að tollar og vörugjöld sem greidd hafa verið á þessu ári frá áramótum munu verða endurgreidd. Ég get ekkert sagt um samkeppnisstöðuna gagnvart innflutningi. Þó er það þannig að aðeins hluti af framleiðslu íslenskra garðyrkjubænda er í samkeppni við innflutning. Það er mjög erfitt að reikna þetta út. Mér er þó ljóst að orkan er hér tiltölulega dýr og auðvitað getur íslensk orka, þótt ódýr sé miðað við margt annað, ekki keppt við sólarljós suðlægari þjóða. Ég get þess vegna ekki svarað fyrirspurninni. Það má vera að þessi úttekt sé til í landbrn. og þá getur hv. nefnd kallað eftir henni. Loks vil ég einungis segja það að ef um niðurgreiðslur er að ræða þá á að vera hægt að beita jöfnunartollum en einmitt í dag fjallaði ríkisstjórnin um reglugerð um jöfnunartolla sem mætti grípa til ef um er að ræða opinbera styrki eða niðurgreiðslur af hálfu ríkis og annarra opinberra aðila.

Herra forseti. Eftir svari hæstv. fjmrh. að dæma virðist ekki hafa verið farið að hugsa neitt um þetta mál þegar hæstv. landbrh. gaf þá yfirlýsingu að frv. yrði lagt fram eftir viku úr því að það þurfti svo langan tíma til þess. En það er liðin saga og vonandi gengur þetta mál hratt fyrir sig þó ég vilji leggja áherslu á að það sé skoðað hvort ekki sé hægt að koma meira til móts við íslenska garðyrkju. Ég átti ekki við sólarorkuna þegar ég var að tala um mismunandi verð því að hún er ekki keypt hér á landi heldur. Við vitum að verð á orku til gróðurhúsaræktunar er hærra hér en víðast hvar annars staðar. Jafnvel í suðlægari löndum er notuð slík orka til framleiðslu á blómum og grænmeti yfir veturinn. En ég vil að lokum láta í ljós ánægju mína yfir þeirri yfirlýsingu frá hv. fjmrh. að það sé heimild til að beita jöfnunargjöldum vegna þessara niðurgreiðslna sem Evrópubandalagið veitir á framleiðslu þar. Og ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann muni ekki örugglega beita sér fyrir því að þeim verði beitt þegar í stað.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi vil ég að það komi skýrt fram að það er ekki rétt sem hv. þm. giskaði á að ekkert hefði verið farið að hugsa um þetta mál í upphafi þessa árs. Strax í fyrrasumar og sérstaklega í fyrrahaust fóru mjög ítarlegar viðræður fram á milli ráðuneytanna um málið og þótt þetta frv. láti lítið yfir sér þá er það svo að þetta mál er ekkert einfalt. Og það er ekkert einfalt m.a. vegna þess að aðföngin eru almennar vörur, sem eru notaðar hvar sem er, og samkeppnin við innflutning er ekki fullkomin. Ýmsar vörur sem framleiddar eru í gróðurhúsum hér á landi eru ekki í samkeppni allt árið við innflutning. Það verðum við að hafa í huga. Þannig að málið er ekki einfalt. Þetta mál gekk heldur hægar en við vildum en við teljum okkur hafa nú fundið lausn. Í öðru lagi vil ég taka það fram að það eru ekki jöfnunargjöld sem yrðu lögð á samkeppnisvörur heldur jöfnunartollar. Og til að hægt sé að leggja á jöfnunartolla þarf að sanna tjón sem viðkomandi aðili hefur orðið fyrir. Það sem ég sagði áðan í minni andsvarsræðu var að í dag hefði ríkisstjórnin fjallað um bæði lagabreytingar og reglugerðardrög sem varða það mál og geta styrkt stöðu ráðuneytanna en til þess að hægt sé að grípa til slíkra aðgerða verður innlendur aðili, sem í hlut á, að gefa sig fram og geta sýnt fram á að hann hafi borið fjárhagslegt tap af slíkum samkeppnisaðferðum sem byggja á niðurgreiðslum annarra ríkja til útflutnings.

Herra forseti. Ég hygg ég muni það rétt að það hafi verið eftir að ég hóf utandagskrárumræðu sem ég hitti fulltrúa frá garðyrkjubændum og þeir tjáðu mér að þetta mál hefði verið til viðræðu við landbrn. og fjmrn. eins og hæstv. ráðherra segir en hins vegar væri vandræðagangur með að koma tollalækkun fyrir. Þá varpaði ég því fram að mér sýndist að helst væri að framkvæma það með endurgreiðslu eins og hér er lagt til í frv. Mér skildist svo síðar að það hefði þá verið tekið til skoðunar og sem betur fer verið talið framkvæmanlegt. Ég vil sérstaklega víkja að þeim möguleika að leggja á jöfnunartolla og vildi spyrja hæstv. fjmrh. að því hvort það þurfi einhverjar breytingar á tollalögum. Hér er á ferðinni frv. til laga um breytingu á tollalögum og lögum um vörugjöld og ef það þarf einhverjar lagabreytingar, þá sýnist mér að tækifærið sé hér. Úr því að verið er að breyta tollalögum á annað borð þá sé ekki eftir neinu að bíða með að veita þessa heimid því að ég þori að fullyrða að það muni ekki standa á garðyrkjumönnum sem geta sýnt fram á að þeir hafi orðið fyrir tjóni vegna þessa tollfrjálsa innflutnings sem við erum . . .

Vegna niðurgreiðslna.

Já, vegna niðurgreiðslna sem lækkar verðið að sjálfsögðu ef það er niðurgreitt um 20%, t.d. í Hollandi þaðan sem innflutningurinn kemur. Að vísu er vandamál vegna EES-samningsins að gera kröfur til upprunavottorða ef sendingar eru ekki stærri heldur en þær sem koma hingað til lands. En ég tel nauðsynlegt að reyna að breyta lögum ef eitthvað skortir á.

Virðulegur forseti. Ég fagna þessu frv. sem hér er komið fram. Ég tel að það sýni viðleitni ríkisstjórnarinnar að koma til móts við garðyrkjubændur og vonandi fylgir fleira í kjölfarið því að örugglega mun þetta ekki duga til að bjarga þeirri atvinnugrein. Ég kem ekki hvað síst upp í ræðustólinn til þess að spyrja hvað það þýði sem stendur í 2. gr. frv. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Fjmrh. er enn fremur heimilt að endurgreiða eða fella niður vörugjald af innlendu hráefni,`` --- það má sem sagt fella niður vörugjöldin af innlendu hráefni. Síðan kemur: ,,efnivörum og hlutum til framleiðslu innlendra iðnaðarvara og garðyrkjuafurða.`` Ég skil þetta svo líka af skýringunum sem með fylgja þar sem stendur, með leyfi forseta: ,,Gert er ráð fyrir að heimildin verði notuð til að endurgreiða eða fella niður tolla og eftir atvikum vörugjöld af græðlingum sem fluttir eru inn til framhaldsræktunar`` o.s.frv. að þarna séu menn í raun og veru að tala um að fella niður vörugjöld af öllum aðföngum. En hvers vegna er þá tekið þannig til orða að fella niður vörugjöld af innlendu hráefni? Er ekki meiningin að fella niður vörugjöld eða tolla af öllu erlendu hráefni sem innflutt er í þessu skyni eða hvað stendur á bak við þetta orðalag? Síðan langaði mig vegna orða hæstv. ráðherra að fagna því alveg sérstaklega að ríkisstjórnin hefur tekið, eftir því sem ég skil, lokaákvarðanir um það að koma hér á undirboðs- og jöfnunartollum. Mér er það mikil ánægja að geta hælt ríkisstjórninni fyrir það að hafa loks tekið á þessu máli ef ég hef skilið rétt það sem hæstv. ráðherra var að segja. Ég flutti frv. fyrir hálfu öðru ári síðan um undirboðs- og jöfnunartolla sem var vísað til ríkisstjórnarinnar á síðasta þingi og við sem höfum verið að reyna að fylgja því eftir að eitthvað væri gert, t.d. í málefnum skipasmíðaiðnaðarins, höfum beðið lengi eftir því að ríkisstjórnin kæmi frá sér ákvörðunum um undirboðs- og jöfnunartolla. Ég vona að ég sé ekki að fagna of snemma en ætla að segja að ef það er rétt skilið að hæstv. ríkisstjórn sé hér með að taka ákvarðanir um að koma á undirboðs- og jöfnunartollum í skipasmíðum, þá á hún hrós skilið fyrir að hafa þó loksins tekið þessa ákvörðun. Enginn ríkisstjórn sem á undan hefur setið hefur tekið hana fyrr. Ég ætla ekki að lengja þetta að öðru leyti en ég vildi bara koma þessu á framfæri við fyrsta tækifæri eftir að hafa heyrt þessi gleðilegu tíðindi.

Hæstv. forseti. Ég ætla fyrst að reyna að skýra 2. gr. Það kann að vera að ég skilji hana ekki rétt en mér sýnist að hér sé verið að leita betri lagastoðar heldur en reglugerð sem í gildi er hefur í dag. Jafnframt er nauðsynlegt að vitna í vörugjaldslögin vegna þess að tolli á sumum vörum var breytt í vörugjald á sínum tíma. Þeir tollar eða vörugjald á aðföngum til garðyrkju geta verið hvort tveggja á vörur sem framleiddar eru erlendis eða hérlendis. Ég vek athygli á því að hér er verið að leggja til að gróðurhúsaframleiðendur sem kaupa vörur innan lands þurfi ekki að bera vörugjöld sem aðföngin bera, hvort sem það er af hráefni eða öðrum vörum sem þarna eru nefndar. Ég held að það sé fyrst og fremst verið að undirstrika það auk þess sem verið er að leita nýrrar lagastoðar þegar í ljós kom að gildandi niðurfellingarheimild í reglugerðinni hefur ekki næga lagastoð. Það skiptir reyndar ekki máli. Þetta er skýrt. Tilgangurinn er sá sami og kemur mjög skýrt fram í athugasemdum með frv. Auðvitað þarf að ganga tæknilega rétt frá frv. og ég veit að hv. nefnd kann á það. Þá vil ég segja frá jöfnunartollum. Það er rétt að ríkisstjórnin fjallaði í dag um jöfnunartolla og þeim hefur ekki mikið verið beitt. Það er að vísu heimild í tollalögunum og eins heimild til að beita undirboðstollum. Þær heimildir hafa lítið verið notaðar. Undirboðstollaaðgerðir á Evrópska efnahagssvæðinu eru samræmdar þannig að Samkeppnisstofnun mun fjalla um slík mál hér á landi. Hins vegar er hugmyndin að setja upp nefnd til þess að fjalla um undirboðstolla sem snúa að innflutningi frá öðrum ríkjum og jafnframt jöfnunartolla en þá má nota þegar um er að ræða styrki eða niðurgreiðslur af hálfu opinberra aðila. Til þess að geta beitt slíkum tollum með áhrifaríkum hætti þarf að breyta lögum og innan tíðar verður lagt fyrir þingflokka stjórnarflokkanna, væntanlega á morgun á fundi, tillaga þess efnis að breyta tollalögunum þannig að hægt sé að beita þeim aðgerðum sem má grípa til samkvæmt alþjóðlegum samningum. Sú breyting sem þar er um að ræða fjallar einmitt um það að reyna að ná til þjónustuviðskiptanna auk vöruviðskiptanna sem hefur auðvitað mika þýðingu, sérstaklega þegar talað er um viðgerðir á fiskiskipum, svo ég nefni til sögunnar mál sem mikið hefur verið til umræðu á hv. Alþingi á undanförnum árum. Að nokkru leyti munu Íslendingar ríða á vaðið verði þessi heimild veitt og mikil vinna hefur farið fram um þetta mál, sem birtist í reglugerð, en að sjálfsögðu get ég ekki annað en sagt frá þessu með þeim fyrirvara að ríkisstjórnarflokkarnir samþykki framlagningu frv. en ég á ekki von á neinni fyrirstöðu af þeirra hálfu. Allt þetta sem ég hef hér sagt mun hjálpa okkur ef okkur tekst að nýta þessar heimildir með réttum hætti, en lykillinn að því er sá að innlendir aðilar geti sannað að um tjón hafi verið að ræða og ég viðurkenni að það er að sjálfsögðu mjög erfitt í vissum tilvikum. Þó er gert ráð fyrir því að um aðstoð opinberra aðila verði að ræða. Það sem er þó kannski merkilegast við þetta allt saman er að í þeirri vinnu sem hefur átt sér stað hafa tekið þátt fulltrúar ekki eingöngu fjmrn. og iðnrn. heldur einnig utanrrn., sem fer með samningsvaldið gagnvart erlendum þjóðum, og sjútvn. en eins og allir vita hefur sjávarútvegurinn mikilla hagsmuna að gæta í þessum efnum. Þetta var ekki hugsað gagnvart landbúnaðarvörum vegna þess að landbúnaðarvörur hafa yfirleitt verið mjög vel varðar hér á landi með alls konar innflutningshöftum eða innflutningstollum og -gjöldum en nú er sú tíð að breytast og þess vegna þurfa þessi tæki að vera til ef ríkisstjórnin vildi breyta slíkum tollum. Þetta er allt á undirbúningsstigi og ekki ástæða til að fara að ræða þessi mál núna áður en sjálft frv. kemur fram. Ég kýs að nefna þetta vegna orða hv. þm. og ef ekki verður búið að afgreiða það frv. sem hér er til umræðu út úr nefnd, þá er ekkert að vanbúnaði þegar seinna frv. fer til nefndarinnar að afgreiða þau bæði út úr nefndinni á sama tíma. En ég átti satt að segja von á því að það tæki ekki ýkjalangan tíma að afgreiða það mál sem hér er til umræðu út úr nefnd þegar hún kemst í það verk að fjalla um það.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. þessar yfirlýsingar en mig langaði aðeins að spyrja frekar. Það sem ég var að leggja til var að frv. yrði, ef á þyrfti að halda, breytt þannig að gagnvart garðyrkjunni væri hægt að nýta strax heimildir til jöfnunar tolla ef það þyrfti að breyta lögum. En ég er síður en svo að leggja það til að frestað verði að afgreiða þetta frv. og gera það að lögum en tel þó miklu máli skipta að það verði í þeim búningi að það þjóni garðyrkjunni sem best. Það sem mér finnst þó skipta mestu máli og ég hélt að ég hefði spurt hæstv. fjmrh. að var hvort ríkisstjórnin muni örugglega beita þeim heimildum sem hún hefur samkvæmt alþjóðasamningum til þess að vernda innlenda framleiðslu og þá ekki aðeins garðyrkju heldur fjölmargt annað sem hæstv. ráðherra minntist hér á. Mér er það ljóst að það er ekki hægt í einu vetfangi að sundurliða það allt en stefnumörkunin er auðvitað það sem mestu máli skiptir. Það er hvort vilji er fyrir hendi hjá hæstv. ríkisstjórn að nýta þessa möguleika.

Virðulegi forseti. Það er allt of flókið mál að taka jöfnunartollinn til meðferðar með því frv. sem hér er verið að ræða. Þau reglugerðardrög sem nú liggja fyrir eru upp á 46 greinar, mjög flóknar lögfræðilegar greinar, því hér er um að ræða afar flókið viðfangsefni. Lagagreinarnar, sem yrðu í væntanlegu frv. ef og þegar það verður lagt fram, eru hins vegar miklu færri, tvær eða þrjár. Ég væri ekki að leggja þessar lagabreytingar til við þingflokka stjórnarliðsins og síðan væntanlega við Alþingi nema vegna þess að hugur fylgdi máli. Og ástæðan fyrir því að þetta mál hefur ekki komið fram strax er að vinnan hefur tekið mjög langan tíma. Hún er mjög flókin og í vissum tilvikum má búast við því að verði heimildin notuð séu það Íslendingar sem ríða á vaðið í þeim efnum. Menn verða því að fara dálítið varlega af stað og taka hvert skref mjög vel yfirvegað. En vegna beinnar fyrirspurnar er að sjálfsögðu ekki verið að leggja í það að breyta lögum og setja langa ítarlega reglugerð um það hvernig eigi að fylgja lögunum nema vegna þess að það er alvara á bak við aðgerð ríkisstjórnarinnar og ég hef tryggt það að þau ráðuneyti sem eiga hagsmuna að gæta í þessu máli öllu hafi komið að þessari undirbúningsvinnu sem táknar að mínu viti að það sé fullur hugur af hálfu ríkisstjórnarinnar allrar að beita þessum ákvæðum ef á þarf að halda og hægt er að sanna að um niðurgreiðslur sé að ræða sem valda tjóni hjá innlendum framleiðendum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir afdráttarlausa yfirlýsingu hans og tel hana vera mjög mikils virði. Jafnframt tel ég að hún sé ekki algerlega að ástæðulausu því að við höfum heyrt það á Alþingi frá öðrum hæstv. ráðherrum að það sé eitt að fá heimildir í alþjóðlegum samningum til að gera hlutina og síðan allt annað að taka ákvörðun um að beita þeim. Þess vegna tel ég það mjög mikils virði að hæstv. fjmrh. skuli gefa svo afdráttarlausa yfirlýsingu. Eins og ég sagði áðan, þá vil ég ekki að neitt sé gert sem tefur afgreiðslu þessa frv. en legg jafnframt áherslu á að það sem við á að éta, þ.e. aðrar breytingar á tollalögum sem eru nauðsynlegar til þess að beita fyrrnefndum heimildum, komi fram sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir það að fá tækifæri til þess að koma að nokkrum athugasemdum um frv. til laga um ráðstafanir til að stuðla að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða á Vestfjörðum. Það vill svo til að eins og kunnugt er hefur verið ákveðið að halda þessari umræðu áfram í kvöld, en þannig hagar til hjá þeim sem hér stendur að hann þarf að mæta á fundi þar sem hann hefur verið boðaður og getur þar af leiðandi ekki tekið átt í umræðunum í kvöld um þetta málefni en vill engu að síður koma á framfæri nokkrum athugasemdum um frv. sem er til umræðu, ekki síst við hæstv. fjmrh. sem málið flytur. Í þessu frv. til laga er gert ráð fyrir því að veitt sé nokkur hundruð milljónum kr. til þess að stuðla að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða og gera fyrirtækjum sem geta sameinast það kleift með því að veita þeim víkjandi lán. Hér er að sjálfsögðu ekki um að ræða mjög verulegar upphæðir þannig að þótt ég hafi litið svo á að hér væri um nokkra stefnubreytingu að ræða hjá ríkisstjórninni þá er ekki hægt að jafna þessum ráðstöfunum saman við þær ráðstafanir sem gripið var hér til á árinu 1988 þegar milljarðar kr. voru veittir í sjávarútveginn með sérstökum aðgerðum. Hinu er ekki að leyna að það hljóta að vakna spurningar þegar þessar ráðstafanir eru kynntar hvort hér eru á ferðinni aðgerðir sem hafa áhrif á stöðu sjávarútvegsins og skekkja samkeppnisstöðu fyrirtækjanna á þeim harða markaði, í þeirri hörðu samkeppni sem fyrirtækin eiga í innbyrðis með hætti sem ekki er hægt að sætta sig við. Það er ljóst að samkeppnin um kvótann, um hráefnið, er mjög hörð og fyrirtækin hafa fjárfest mjög verulega til þess að tryggja sig í þessari samkeppni. Fjárfesting sjávarútvegsfyrirtækjanna í kvótanum, sem jafnframt er fjárfesting sem stendur undir starfsemi þeirra og markaðstengslum eins og ég hef bent á áður í þingsalnum, er gerð í því trausti að ekki verði höfð af stjórnvalda hálfu truflandi áhrif á þessa samkeppnisstöðu. Þess vegna hefði ég viljað beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. á hvern hátt ríkisstjórnin hugsi sér að tryggja það að þessi víkjandi lán hafi ekki áhrif á stöðu fyrirtækjanna í samkeppni þeirra innbyrðis. Þessar upphæðir, sem vissulega eru ekki háar og hefur verið bent á það af hæstv. sjútvrh. að þær upphæðir sem hér er verið að tala um samsvari eins og mánaðarafskrift Landsbanka Íslands, eru engu að síður fjármunir og ég spyr því hæstv. fjmrh.: Hvernig hugsar ríkisstjórnin sér að koma í veg fyrir það að víkjandi lán af þessu tagi hafi áhrif á samkeppnisstöðu fyrirtækja í sjávarútvegi? Eins og kunnugt er þá er samkeppnin þar mjög hörð. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að fá svör við þessu þó að ég undirstriki það að þær fjárveitingar sem verið er að tala um til fyrirtækjanna sem eru að sameinast séu óverulegar, þá geta þær hugsanlega haft áhrif á samkeppnisstöðuna. Ég vil einnig spyrja hæstv. fjmrh. að því hvernig gengið var í það að skilgreina vanda Vestfjarða sérstaklega og jafnframt annarra byggðarlaga. Ég vil ekki draga úr því að Vestfirðir eiga við mikinn vanda að glíma og ég vil heldur ekki draga úr því að það er sjálfsagt að taka á þeim vanda. En það skiptir þá máli að vandinn sé skilgreindur þannig að af honum fáist rétt mynd. Ef litið er á málið eingöngu frá þeim sjónarhóli að líta svo á hvar kvótinn hefur skerst mest, þá er það ljóst að Vestfirðir hafa farið verr út úr kvótaskiptunum en aðrir landshlutar. En það hlýtur fleira að koma til álita. Það hlýtur líka að skipta máli hvar aflinn er til ráðstöfunar og þá spyr ég hæstv. fjmrh.: Hefur verið tekið tillit til þess þegar aðstæður Vestfjarða hafa verið skilgreindar hvar ráðstöfunaraflinn hefur minnkað mest, hvar hann hefur minnkað minna en annars staðar og hvort Vestfirðir skapi sér sérstöðu með þessum hætti? Hefur ráðstöfunaraflinn þar minnkað meira en í öðrum landshlutum? Ég hef trú á því að ráðstöfunarafli hafi minnkað minna á Vestfjörðum en í mörgum öðrum landshlutum, en það hlýtur að hafa áhrif á atvinnustigið í þeim landshluta. Það væri einnig athyglisvert að fá svör við því þegar verið er að skilgreina svona vandamál eins og það sérstaka vandamál sem hér er til umfjöllunar hvort litið er eingöngu til þorskkvótans eða hvort litið er almennt til þess hvernig atvinnulíf í einstökum byggðarlögum hefur orðið úti burt séð frá því sem kvótinn segir til um sérstaklega. Ég vil taka það fram að kvótinn snertir náttúrlega beint frumvinnslu. Það er augljóst mál. En hann hefur síðan veruleg áhrif á atvinnustig í ýmsum þjónustugreinum og úrvinnslugreinum og að þessu leyti er rétt að minna á það að frumvinnslugreinarnar hafa margfeldisáhrif í þjónustustiginu þegar þær eru að byggja sig upp en þær hljóta jafnframt að hafa margfeldisáhrif á atvinnuleysið þegar samdráttur er í þeim. Það er einmitt svo að ákveðin byggðarlög sem hafa mjög lengi átt við atvinnuleysi að glíma eru einmitt byggðarlög sem hafa byggt atvinnustarfsemi sína annars vegar upp á úrvinnslu á afurðum frumvinnslugreina okkar í landbúnaði og sjávarútvegi en einnig í þjónustu við þessar greinar. Svo ég taki nú mjög glöggt dæmi um sveitarfélag sem hefur farið mjög illa út úr þeim breytingum sem orðið hafa í samdrættinum sem hefur orðið í landbúnaðinum og í sjávarútveginum, en einnig breytingum sem hafa orðið í umheiminum vil ég nefna Akureyri sem hefur lengi átt við erfiðleika að etja einmitt í þessum hefðbundnu atvinnugreinum. Það er ekki einatt að samdrátturinn í landbúnaði hafi haft mjög veruleg áhrif á úrvinnslugreinarnar og þjónustugreinarnar sem hafa byggt sitt starf á landbúnaðinum, heldur hafa heilu markaðirnir sem þessar atvinnugreinar hafa verið innstilltar á hrunið með þeim afleiðingum að sjálfsögðu að upp hefur komið alveg ný staða. Aðlögun iðnaðarins að þessari nýju stöðu hefur verið mjög sársaukafull og er ekki enn þá trygg. Markaðir ullariðnaðarins voru mikilvægir í Austur-Evrópu. Sá markaður hrundi. Markaður skinnaiðnaðarins var einkum á Ítalíu. Þar urðu miklir brestir í markaðnum og mikið uppnám vegna pólitísks ástands á Ítalíu, vegna gengisfellinga bæði á Ítalíu og einnig í helstu samkeppnislöndum Íslendinga á Ítalíumarkaði eins og Spáni og Englandi. Þegar þessar aðstæður eru vegnar saman er alveg ljóst að um langt árabil og raunverulega löngu áður en hæstv. ríkisstjórn tók við var komið upp neyðarástand í þessum atvinnugreinum og hefði verið ástæða til að taka á þróun þessara atvinnugreina og viðbrögðum þeirra við nýjum aðstæðum með sérstökum hætti. Ég tel að svo hafi raunar verið gert að hluta til nú af þessari ríkisstjórn þegar hún hefur lagt sig í líma við að auðvelda ullariðnaðinum að mæta nýjum viðhorfum með því m.a. að styrkja hann beinlínis til þess að taka á þessum aðlögunarvandamálum. En það á ekki síður við um skinnaiðnaðinn þar sem stjórnvöld hafa komið inn í aðlögun þeirrar iðngreinar að þessum nýju viðhorfum með hætti sem verður að teljast afgerandi þó að því fari víðs fjarri að framtíð þessara fyrirtækja sé tryggð. Það verður einnig að segjast sem svo að skipasmíðaiðnaðurinn í landinu í heild hefur orðið að taka út miklar þjáningar vegna þess að niðurskurðurinn í aflanum hefur verið svo mikill. Þjónustugreinarnar hafa mjög fundið fyrir þessum samdrætti. Þess vegna er spursmálið hvort ekki er nauðsynlegt á sama tíma og þessar ráðstafanir vegna Vestfjarða eru kynntar, þá sé tekið tillit til almennra aðstæðna í atvinnulífinu þar sem það stendur veikast. Ég vil líka geta þess að það eru til ákveðin byggðarlög sem byggja afkomu sína nánast eingöngu á sjávarfangi sem hafa að vísu ekki fengið eins mikinn hlutfallslegan samdrátt í þorskkvóta og Vestfirðirnir hafa almennt. En þeirra ráðstöfunarafli hefur minnkað mun meira. Þá er spursmálið hvort ekki er rétt að líta til þess líka, hvort skilgreiningin á vandanum þurfi ekki að vera miðuð við eðli vandans frekar en gefa sér það að þröng skilgreining á vandanum sé hin eina rétta. Það er einnig hægt að geta þess að í vissum greinum eru miklir erfiðleikar. Ég hef nefnt hér skipasmíðaiðnaðinn og ætla ekki að minnast á hann meira í kvöld því að tíminn er naumur og það hefur verið rætt um hann mjög ítarlega í þinginu. En ég vil nefna sérstaklega ferðaþjónustuna. Það eru miklir erfiðleikar í ferðaþjónustunni sem markast af því að lánveitingar til fjárfestingar í ferðaþjónustunni, einkum og sér í lagi hótelbyggingum, er til skemmri tíma hér en víðast í samkeppnislöndum okkar þó svo að vertíðin hjá ferðaþjónustunni sé ekki lengri. Hún er kannski heldur skemmri ef nokkuð er. Það er orðið það ástand í þessari grein, sérstaklega kannski gistiþjónustunni, að gjaldþrot sem þar hafa orðið tíð hafa leitt til þess að nýir aðilar hafa tekið við rekstri. Þeir hafa vegna erfiðleika í stöðunni getað fengið samninga við þrotabú sem veita þeim visst forskot fram yfir þá sem fyrir eru í greininni og er ekki örgrannt um að einmitt á þessu sviði hafi smám saman komið upp samkeppnisstaða í þjónustugreinni sem sé illviðunandi. Sum byggðarlög byggja afkomu sína mjög verulega á ferðaþjónustu þó að kannski ekkert byggðarlag byggi hana eingöngu á ferðaþjónustu. En þegar það fer saman eins og í Mývatnssveit að þar eru erfiðleikar í atvinnurekstrinum vegna kísilgúrverksmiðjunnar og á sama tíma eru ákveðnar blikur á lofti í sambandi við ferðaþjónustuna, þá ber að skoða það líka sérstaklega. Ég held að það verði ekki hjá því komist að gera einhverjar ráðstafanir til þess að leysa vandamál ferðaþjónustunnar í landinu í heild vegna þess hvernig henni er komið. Þetta vildi ég að fram kæmi við 1. umr. um frv. til laga um ráðstafanir til að stuðla að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða. Ég geri að sjálfsögðu ekki ráð fyrir því að ég geti hlýtt á svar hæstv. ráðherra, ég verð ekki hér í kvöld, en ef hann getur veitt mér einhver stutt svör í andsvari, þá er það vel þegið.

Hæstv. forseti. Þar sem hv. þm. verður ekki hér í kvöld skal ég reyna að segja örfá orð um þær fyrirspurnir sem hann beindi til mín. Í fyrsta lagi vegna samkeppnisstöðu þessara fyrirtækja, þá hygg ég að það sé óþarfi að hafa áhyggjur af því. Auðvitað geta áhrif orðið einhver en þessar aðgerðir miða fyrst og fremst að því að halda lífi í ákveðnum fyrirtækjum og brúa bil þar til aftur lifnar yfir atvinnulífinu á nýjan leik vegna væntanlegrar þorskgengdar sem verður einhvern tíma á næstu árum. Í öðru lagi um skilgreininguna, þá er það rétt sem hv. þm. ýjaði að að áherslan lá meira á þorskígildisaflaheimildum heldur en ráðstöfun á afla á svæðinu. Það er rétt hjá honum. En til viðbótar kemur að sjálfsögðu afkoman sem er verri í sjávarútvegsfyrirtækjum á Vestfjörðum heldur en annars staðar og hefur versnað mun meira heldur en í öðrum kjördæmum eins og hæstv. sjútvrh. gat um áðan. Önnur atriði sem starfshópurinn notaði voru einhæfara atvinnulíf, hlutfall af ársverkum er miklu hærra á Vestfjörðum, íbúum hefur fækkað meira en annars staðar, um er að ræða landfræðilega einangrun og fjárhagsstaða þéttbýlissveitarfélaga er mjög slæm. Vegna atvinnuleysis á Akureyri m.a. vil ég segja það að hér er ekki um að ræða aðgerð til að bregðast við núverandi atvinnuleysi á Vestfjörðum heldur er verið að bregðast við því að það getur farið svo að byggðin hrynji. Og ef það gerist, þá verður atvinnuleysi ekki 10 eða 20% heldur kannski 50--60%. Ég vil að lokum geta þess, eins og hv. þm. veit, að ríkið hefur auðvitað styrkt fyrirtæki á Akureyri. Ég nefni Slippstöðina Odda. Ég veit að ríkið hefur komið nálægt Foldu þó að það sé ekki í stórum stíl og í þriðja lagi veit ég ekki betur en hæstv. landbrh. hafi horft til skinnaiðnaðarins þegar blés mest á móti.

Virðulegi forseti. Ég hefði kannski viljað ítreka spurningu mína um það sem ég fékk ekki beint svar við hvort það væri rétt, sem ég fullyrti áðan, að ráðstöfunarafli hefði minnkað minna á Vestfjörðum en í mörgum öðrum landshlutum.

Því miður, virðulegi forseti, get ég ekki svarað þessari fyrirspurn beint hér og nú með viðhlítandi hætti. Ég hygg að hv. nefnd geti aflað þessara upplýsinga en mér sýnist á töflu sem ég hef hér að það kunni að vera rétt sem kemur fram hjá hv. þm. að sé miðað t.d. annars vegar við 1988 og hins vegar við 1992, þá hafi ráðstöfun bolfiskafla, og ég er einungis að tala um bolfiskinn, ég er ekki að tala um loðnuna eða neitt annað, þá hafi samdrátturinn á Vestfjörðum orðið minni en annars staðar, til að mynda á Suðurlandi og á Vesturlandi svo tekin sé viðmiðun, jafnvel á Norðurlandi vestra. Ástæðan er náttúrlega augljós, held ég, og hún er viðbrögð vestfirskra útgerða sem hætta í stórum stíl að flytja fisk til erlendra hafna en taka fiskinn upp í stærri stíl hér á landi. Það gerir það að verkum að ráðstöfunin á staðnum hefur ekki dregist eins mikið saman og aflaheimildir mældar í þorskígildiskílóum. Það hygg ég að sé stærsta skýringin á því hvað gerst hefur á þessu árabili. Annars væri nú fróðlegt að spyrja mann sem er í salnum en getur ekki tekið til máls undir þessum lið, ekki fyrr en síðar í umræðunni, en það er --- ég ætlaði að fara að segja minn ágæti, gamli skipstjóri, Guðjón Arnar, sem situr hér sem varamaður hv. 3. þm. Vestf. sem er fjarstaddur. Hann hefði getað svarað þessu og gæti gert það með frammíkalli.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins taka það fram að fyrir utan þá skýringu sem hæstv. fjmrh. hefur veitt á þeirri staðreynd, sem ég hygg að sé, að ráðstöfunaraflinn hafi dregist minna saman á Vestfjörðum heldur en annars staðar byggist ekki síður á því að bátar eru gerðir út frá Vestfjörðum og leggja þar upp afla sinn þó að þeir eigi heimahöfn annars staðar.

Virðulegi forseti. Hér eru ekki allfjarri mér tveir ráðherrar sem kosnir voru á þing um svipað leyti og sá sem hér stendur, árið 1978. Þá háttaði þannig til í íslensku þjóðfélagi að þar hafði verið verulegur hagvöxtur um árabil og áratuga skeið og vandamálin voru allt önnur en þau eru nú, að ekki sé meira sagt. Þá kom fyrir að hér voru fluttar tillögur um aðgerðir í sérstökum byggðarlögum. Ég man eftir tillögum á þessum tíma sem snertu t.d. Þórshöfn, ég man eftir tillögum sem snertu einstök svæði t.d. Djúpið, Skeggjafjarðarhrepp og fleiri slíka staði. Þá leiddu sérstakar aðgerðir til einhvers. Hins vegar er það nú satt best að segja því miður liðin tíð. Það er í raun og veru alveg sama hvert við horfum í okkar atvinnu- og efnahagslífi, hlutirnir standa mjög, mjög illa. Skoðum í fyrsta lagi stöðuna á heimilunum. Hvað voru margir atvinnulausir á Íslandi í síðasta mánuði? Það voru 7.500 Íslendingar atvinnulausir í síðasta mánuði. Þeir voru yfir 9.000 í janúarmánuði. Í skýrslu félmrn., sem hæstv. félmrh. þekkir, er því spáð að atvinnuleysi muni ekki minnka heldur jafnvel vaxa í þessum mánuði, mars 1994. Það er verið að tala um það, m.a. í ræðu hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar í dag, að ástandið í sjávarútveginum muni fara hríðversnandi eftir því sem líður á árið. Það er verið að tala um það að samdráttaraðgerðirnar í landbúnaðinum, sem menn hafa beitt sér fyrir að undanförnu, muni skila sér með hrottalegum þunga inn á bændaheimilin einmitt á þessu ári og því næsta, þannig að það verði heilu flákarnir af gjaldþrotunum í sveitum landsins síðar á þessu ári og á því næsta. Hér á höfuðborgarsvæðinu einu eru 4.200 atvinnulausir einstaklingar. Það er meira en helmingurinn af öllum þeim sem skráðir eru atvinnulausir á Íslandi. Svo kemur fjmrh. í dag og flytur ræðu þar sem hann segir m.a. að ríkisstjórnin hafi náð stórkostlegum árangri. Ég segi, með leyfi forseta: Mér finnst að það ætti að víta málflutning af þessu tagi af því að hann er til skammar og hæstv. ráðherra ætti að finna til skömmustutilfinningarinnar en ekki að vera stoltur yfir þeim hörmungum sem þessi stjórnarstefna, sem hann og aðrir stjórnarþingmenn hér inni bera ábyrgð á og aðrir í stjórnarflokkunum, hefur leitt yfir alþýðuheimilin á Íslandi. --- 7.500 atvinnulausir. Og því er spáð að það muni fara versnandi. Svo kemur hæstv. fjmrh. og segir: Ríkisstjórnin hefur náð gríðarlegum árangri. Í hverju mælir hann árangurinn? Hann mælir hann auðvitað í þessum venjulegu borgaralegu efnahagsmálatölum sem segja ekki neitt um líðan fólksins. Það er mælt t.d. í því að verðbólgan er lítil og það er gott. Það er mælt í því að vextirnir hafa eitthvað aðeins lækkað og það er ágætt. Og það er mælt í því að viðskiptahallinn hafi minnkað og það er gott. En af hverju hefur viðskiptahallinn t.d. minnkað? Það er af því að fólkið hefur ekkert kaup. Kauptaxtarnir eru alltaf að lækka. Kaupmátturinn er alltaf að minnka og tekjurnar eru alltaf að minnka af því að yfirvinnan er að dragast saman og yfirborganirnar eru að hverfa. Það er því auðvitað enginn vandi að sýna litla verðbólgu og lítinn viðskiptahalla þegar fólkið hefur enga peninga til að kaupa vörur til landsins af einu eða neinu tagi. Þá er auðvitað enginn vandi að sýna fram á það að ríkisstjórnin sé að ná einhverjum árangri á þessa köldu, ómanneskjulegu og borgaralegu mælikvarða. Nei, staðreyndin er auðvitað sú að ef við lítum yfir sögu lýðveldisins, sem fagnar 50 ára afmæli núna á þessu ári, að þá má skipta henni í ýmis tímabil og það má kalla ríkisstjórnirnar ýmsum nöfnum en það er alveg ljóst að ein ríkisstjórn, sem nú hefur setið um skeið, á skilið heitið atvinnuleysisríkisstjórn. Atvinnuleysisríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur setið núna frá 30. apríl 1991. Ríkisstjórnir hafa verið kallaðar nýsköpunarstjórnir, vinstri stjórnir, viðreisnarstjórnir, en þessi stjórn heitir atvinnuleysisstjórn Davíðs Oddssonar sem hefur setið frá 1991. Og svo eru ráðherrarnir með þeim hætti sem hæstv. fjmrh. er að flytja mál sitt hér í dag að reyna að klóra í bakkann með frv. af þeim toga sem hefur verið rakið rækilega í ræðum hvernig kemur út og hv. 5. þm. Vestf. hefur t.d. farið mjög rækilega yfir en enginn hefur svarað ábendingum hans að ég hafi heyrt og fylgdist ég þó grannt með þessum umræðum í sjónvarpstækinu mínu í dag. Það liggur einnig fyrir að stjórn Byggðastofnunar var ekki spurð um þetta frv. í einstökum atriðum. Og það liggur líka fyrir að þingmenn Vestfjarða voru aldrei kallaðir saman til að fara yfir þetta frv. í einstökum atriðum. Ég vil leggja fyrir hæstv. fjmrh. eina spurningu í þessu sambandi: Hver skrifaði þetta frv.? Þetta er alveg ótrúlegt afrek satt að segja í amböguhætti og er þá langt til jafnað vegna þess að maður hefur séð miklar kúnstir af hálfu núv. ríkisstjórnar í þeim efnum. Ég á þá alveg sérstaklega við 2. gr., sem hefur verið tekin ítarlega fyrir í dag, þar sem ,,sveitarfélög verða sameinuð á Vestfjörðum``, án þess að tiltaka hvenær eða hvernig, ,,er Byggðastofnun heimilt að veita sjávarútvegsfyrirtækjum sem ætla að sameinast . . . ``. Og hvað er að ætla? Hver staðfestir þá ætlun? Er það einhver deild í fjmrn. eða í Byggðastofnun sem ætlar að staðfesta að það sé fullgild ætlun af hálfu viðkomandi fyrirtækja að sameinast? Það sem er kannski alvarlegast við frv. er þó það að það eru engin skilyrði í því að viðkomandi fyrirtæki sem stuðninginn fá tryggi atvinnu. Það er fróðlegt að velta því fyrir sér líka, hæstv. forseti: Hvert fara þessar 300 millj.? Hvert telja menn líklegt að þær fari? Verður það til þess að fjölga atvinnutækifærum á Vestfjörðum? Verður það til þess að tryggja að þar skelli ekki á aukið atvinnuleysi þegar líður á árið eða fara þessir fjármunir fyrst og fremst í skuldbreytingar fyrirtækjanna við bankana og seinka þannig uppgjöf þeirra miklu frekar en þeir leysi nokkurn vanda? Er það ekki í raun og veru svo að menn séu með þessu frv. að taka á atvinnuvandanum á tiltölulega mjög litlum hluta Vestfjarða? Og duga fjármunirnir til þess að taka á atvinnuvandanum þar, þ.e. á suðurhluta Vestfjarða þar sem vandinn er hrikalega alvarlegur eins og allir þekkja? Ég held að það sé líka nokkurt umhugsunarefni, hæstv. forseti, að velta því fyrir sér hvað á að gera annars staðar á landinu. Ég hef tekið eftir því í þessum umræðum í dag að hv. þm., m.a. hv. þm. Vesturlands, hafa verið að tala um að það væri nauðsynlegt að taka á atvinnuvandamálum á utanverðu Snæfellsnesi. Ekki dreg ég úr því. En ég held að staðreyndin sé hins vegar sú að það er liðin tíð að það eigi að tala um svæðisbundinn atvinnuvanda eins og menn hafa verið að gera. Í raun og veru er það gamall tími, því miður löngu liðinn tími. Hann leið fyrir allmörgum árum og er nú úr sögunni frá og með núverandi ríkisstjórn því þessi vandi er alls staðar. Ég spyr sem þingmaður Reykvíkinga, ég hlýt að hafa leyfi til þess að spyrja sem þingmaður Reykvíkinga: Hvað á að gera að því er varðar atvinnuleysingjana hér í Reykjavík sem eru líka fólk og eru 3.000 talsins? Hvað á að gera varðandi atvinnuvanda þessa fólks sérstaklega? Menn hafa auðvitað vanist því í þessum sölum á undanförnum áratugum að það þyrfti ekki að hugsa um Reykjavík af því að Reykjavík sæi um sig sjálf af því að hingað kæmi fólkið og hingað kæmu peningarnir. Vandinn er hins vegar sá núna að hingað kemur atvinnulausa fólkið og það er misjafnt hvað menn hafa mikið af peningum. Sumir hafa allt of mikla peninga en aðrir hafa allt of litla peninga. Hvað verður gert til þess að koma til móts við vanda þessa fólks í Reykjavík sem er atvinnulaust núna þúsundum saman? Það er aldrei á það minnst. Aldrei nokkurn tímann. Ég held að það sé nauðsynlegt að fá um það upplýsingar, bæði hjá hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh., hvernig þessir aðilar hugsa sér að taka á þessum vanda. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að þeir svari því vegna þess að það er ekki hægt að skjóta sér lengur á bak við það að menn leysi eitt eða neitt með því að horfa á takmörkuð svæði. Með fullri virðingu fyrir þeim, þá er neyð atvinnuleysisins inni á heimilunum allt í kringum landið. Það er úr sögunni, það er liðin tíð að hægt sé að takmarka lausnir af þessum toga við einstaka litla landshluta eða bæi eða þorp. Ég hlýt líka að taka undir þá spurningu sem fram kom fyrr hjá hv. þm. Tómasi Inga Olrich og einnig hjá hv. 1. þm. Norðurl. e.: Hvað með Akureyri? Vita menn hvernig staðan er þar? Það vita menn. Ég fór þangað í vetur ásamt öðrum iðnaðarnefndarmönnum og við fórum yfir atvinnulífið á Akureyri. Á Akureyri einni eru atvinnulausir og hafa verið upp í nærri 1.000 manns. Hér eru menn að tala um það að grípa til sérstakra aðgerða upp á 300 millj. kr. vegna þessa hluta Vestfjarða, sem er gott, enda skili það sér til fólksins í fleiri atvinnutækifærum. Það er út af fyrir sig jákvætt en sömu menn neituðu að leggja svo mikið sem eina krónu til viðbótar til skipasmíðaiðnaðarins á Íslandi þegar hann var svo að fótum fram kominn að menn töluðu um að það væri verið að ljúka við að smíða allra síðustu skipin sem nokkru sinni yrðu smíðuð í landinu. Auðvitað hefði það gjörbreytt t.d. atvinnuástandinu á Akureyri ef menn hefðu sett einhverja fjármuni núna í að setja Slippstöðina af stað á nýjan leik. Ég er einnig alveg sannfærður um það að ef menn hefðu sett einhverja fjármuni í t.d. samvinnu og sameiningu skipasmíðaiðnaðar hér við Faxaflóa, frá Njarðvíkum og vestur á Akranes, þá hefði það þýtt verulega innspýtingu og eflingu þessarar iðngreinar. Það mátti ekki og út af fyrir sig er það þess vegna stórkostlegt gleðiefni að ríkisstjórnin skuli þó flytja frv. af þessu tagi og ætli sér að taka á vanda þessa héraðs, þessa svæðis, þessa hluta landsins, þó svo að það dugi auðvitað engan veginn. Það er náttúrlega alveg ljóst að það getur ekki neitt dugað í þessum efnum annað en það að ríkisstjórnin fari. Það er eina lausnin, eina sértæka og altæka lausnin í senn sem getur í raun og veru leyst nokkurn vanda hér í þessu þjóðfélagi, það er að þessi ríkisstjórn fari og það hið allra fyrsta.  Svo koma ráðherrarnir og talsmenn stjórnarflokkanna í sjónvörpin í kvöld og það vildi svo til að heima hjá mér hafði ég fjarstýringu og gat þess vegna skipt á milli þingmanna og ráðherra Sjálfstfl. ótt og títt á takkanum á þessari galdravél sem heitir fjarstýring. Þar voru á annarri rásinni hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson og hv. þm. Matthías Bjarnason og sögðu að það ætti endilega að spýta í þorskinn, auka verulega við. Ég var ekki fyrr búinn að horfa á þessa hugdjörfu höfuðsnillinga, samþingmenn mína, þegar ég skipti á næstu rás --- og hver var þar? Hæstv. sjútvrh., hv. 1. þm. Suðurl. Hann sagði ekki auka heldur minnka kvótann ef eitthvað er. Þannig fá menn alveg ótrúlega mismunandi skilaboð frá þessari ríkisstjórn í atvinnumálum. Staðreyndin er náttúrlega sú að hún hefur þar enga stefnu og það er það sem er að ríða þessum vandamálum öllum og landshlutum á slig. Ég held þess vegna, hæstv. forseti, að það eigi að breyta frv. mjög verulega og það eigi að bæta þar inn t.d. skilyrðum varðandi úthlutun á fjármununum. T.d. þannig að þeim verði því aðeins úthlutað að það tryggi vinnu og fjölgi atvinnutækifærum. Þannig að þessir fjármunir fari ekki allir í einhverjar peningavélar hjá fyrirtækjunum og verði sendir suður í bankana í Reykjavík. Og ég held að það eigi í öðru lagi að bæta við ýmsum öðrum svæðum ef menn ætla sér að taka á málunum af einhverri alvöru. Ég geri út af fyrir sig ráð fyrir því að niðurstaðan verði að lokum sú að menn segi sem svo: Það er ekki hægt að gera þetta af því að það er ríkisstjórnin sem ber ábyrgð á þessari stefnu sinni og hún þarf að fara frá. Hæstv. forseti. Ég er hér með fyrir framan mig tölur um atvinnuleysið á Íslandi núna um þessar mundir. Það voru 7.400 atvinnulausir í landinu í síðasta mánuði. Þjóðhagsstofnun tók saman skýrslu fyrir hæstv. félmrh. sem var dreift í þinginu fyrir sennilega nokkrum mánuðum þar sem það kemur fram að hvert atvinnutækifæri sem er ónotað í heilt ár kostar þjóðarbúið eina og hálfa millj. kr. Hvað kostar þá þetta atvinnuleysi á ársgrundvelli sem menn eru hér að tala um núna í síðasta mánuði, 7.400 manns? Það kostar liðlega 11 milljarða kr. Og í þessum tölum sem birtust okkur núna, voru sendar okkur á dögunum frá félmrn. kemur það t.d. fram að á svokölluðu höfuðborgarsvæði eru um 4.200 atvinnuleysingjar, þar af um 3 þúsund í Reykjavík einni. Á Vesturlandi eru 650 atvinnulausir, á Vestfjörðum eru 157 atvinnulausir þegar þessi könnun er tekin, á Norðurl. v. eru 670 atvinnulausir, Norðurl. e. 1505, þar af 830 á Akureyri einni. Á Austurlandi er 861 atvinnulaus, þar af t.d. 155 aðeins á Höfn í Hornafirði, 106 á Eskifirði og 103 á Fáskrúðsfirði. Á Suðurlandi eru 793 atvinnulausir og þar er langhæsta talan í Vestmannaeyjum 165 en á Selfossi 133 og í verkamannafélaginu Þór á Selfossi er um 20% atvinnulausir, 20% félagsmanna í verkalýðsfélaginu Þór á Selfossi. Þetta er því alls staðar allt í kringum landið og það er þess vegna augljóst að það er rangt sem hæstv. fjmrh. heldur fram að ríkisstjórn hans hafi skilað jákvæðum árangri. Hún hefur skilað hörmungum inn á fleiri, fleiri þúsund heimili í landinu, hún hefur skilað tugmilljörðum í gjaldþrotum þegar allt er lagt saman eins og fram hefur komið hér í svörum á Alþingi að undanförnu. Þetta er þannig ríkisstjórn að ef hæstv. fjmrh. ætti kost á því að horfast í augu við sjálfan sig í pólitískum spegli, þá mundi hann segja af sér tafarlaust.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé full ástæða til að koma hér strax að lokinni þessari ræðu og segja örfá orð. Það getur vel verið að hv. þm. telji það sér til framdráttar og sínum flokki að ræða um atvinnuleysi með þeim hætti sem hann gerði hér áðan. Mig langar til þess að minna hv. þm. á að í tíð síðustu ríkisstjórnar sem starfaði við miklu betri efnahagskjör en sú starfar sem hér situr að völdum nú, varð ekki eitt einasta starf til í atvinnulífinu á Íslandi, ekki eitt einasta starf varð til. Árin 1988 og 1989 var atvinnuleysi í Finnlandi og Svíþjóð mjög svipað og á Íslandi. Atvinnuleysi í Svíþjóð er líklega um 12% þegar allt er meðtalið og hátt í 20% í Finnlandi en báðar þessar þjóðir hafa átt við svipaða örðugleika að etja og Íslendingar. Og hvernig skyldi síðan hafa farið með ráðstöfunartekjur hér á landi í tíð þessarar ríkisstjórnar og þeirrar síðustu? Er það ekki dálítið kynlegt þegar maður ber saman þær tölur að ráðstöfunartekjurnar hröpuðu jafnmikið ef ekki ívið meira í tíð síðustu ríkisstjórnar heldur en síðan. Hvernig stendur á því að þessi hv. þm. leyfir sér síðan að koma hér upp og segir öðrum að skammast sín og þeir eigi að fá vítur fyrir að segja frá því hvað gerst hefur hér í efnahagslífinu. Ég býð ekki í hv. þm. þegar hann þarf að líta í spegilinn, sinn eigin pólitíska spegil, ef þetta er það sem hann ætlar að hampa í sínum ræðum. Að lokum langar mig til þess af því að hér gefst ekki tækifæri til þess að svara mörgum ræðum, það geri ég að sjálfsögðu síðar í kvöld, þá ætla ég að spyrja hv. þm. og biðja hann um að lýsa hér í einstökum atriðum hvað síðasta ríkisstjórn sem hann sat í gerði fyrir skipasmíðaiðnaðinn. Það er gott að fá það dregið saman í liðunum 1, 2, 3, 4 o.s.frv. Ég hlakka til að heyra þá upptalningu.

Virðulegi forseti. Varðandi síðustu spurninguna, þá hygg ég að síðasta ríkisstjórn hafi mjög lítið gert að því er varðar skipasmíðaiðnaðinn og iðnrh. hennar var sá sami og var í þessari ríkisstjórn til skamms tíma, gerði nákvæmlega jafnmikið sá og iðnrh. sem var á undan honum og heitir Friðrik Sophusson. Það var ekkert gert og það er auðvitað vandi skipasmíðaiðnaðarins í dag. Þessi umræða er ófrjó, verð ég að segja, hæstv. forseti. Hinn alvarlegi veruleiki íslenskra stjórnmála er sá að það eru 7.500 Íslendingar skráðir atvinnulausir hér í síðasta mánuði. Auk þess vitum við að fjöldi fólks fær sig ekki skráðan á atvinnuleysisskrá. Auk þess vitum við að á fjölmörgum heimilum blasir við stórfelldur, fjárhagslegur vandi, gjaldþrotahætta. Auk þess vitum við að á stórum landsvæðum blasa við veruleg efnahagsleg og atvinnuleg vandamál og m.a. gjaldþrot, t.d. á bændaheimilum víða þar sem samdráttarstefnan í landbúnaðinum er að koma niður. Allt liggur þetta ljóst fyrir í raun og veru. Og eina svarið við þessu er auðvitað róttæk jafnaðarstefna í verki. Staðreyndin er sú að ríkisstjórnir undanfarinna ára hafa ekki horfst í augu við annað eins verkefni og þetta. Og ég tel að það sé ekki stórmannlegt heldur lítilmannlegt að hlaupa inn í sagnfræðilegan samanburð á handahlaupum til þess að bjarga sér, til ríkisstjórna fyrri tíma sem bjuggu við aðrar aðstæður eða leifar af öðrum aðstæðum. Ég get fúslega tekið undir það að hvorki síðasta né næstsíðasta né ríkisstjórnin þar áður hafi tekið á þeim vanda sem nú blasir við. En hann blasir við núna og það er verkefni stjórnvalda núna að taka á málum af þessum toga en ekki með þeirri forherðingu sem birtist í málflutningi ráðherranna sem segja núna við þetta atvinnulausa fólk á Íslandi: Við erum að ná árangri, stórkostlegum árangri. Þetta er eins og blaut, köld tuska framan í andlitið á þeim 7.500 Íslendingum sem nú eru atvinnulausir.

Virðulegi forseti. Hv. þm. kemur hér öðru sinni og það er ákaflega fróðlegt að hlusta á málflutning hans. Hann dró skipasmíðaiðnaðinn inn í þessa umræðu sjálfur. Nú þegar honum var svarað og hann spurður um hans eigin verk og hans ríkisstjórnar þá heitir það að maður sé á flótta til fortíðarinnar og draga upp einhverja sögu sem komi ekki málinu við. Hefur þessi hv. þm. dottið ofan úr skýjunum bara í gær? Ég man ekki betur en hann væri að segja það hér áðan að hann hefði verið kosinn inn á þing 1978. Auðvitað kemur sagan þessu máli við. Hún kemur þessu máli við vegna þess að m.a. í tíð síðustu ríkisstjórnar við ágætis árferði miðað við það sem nú er á Íslandi, þá varð ekkert einasta starf til í atvinnulífinu, ekki eitt einasta starf varð til í atvinnulífinu. Það eru staðreyndir sem hv. þm. stendur frammi fyrir hvort sem hann skoðar í sinn eigin spegil eða ekki. Hann gat ekki heldur svarað því sem skiptir miklu máli að á þeim tíma hröpuðu ráðstöfunartekjur ívið meira en þær hafa gert núna á jafnlöngum tíma. Við skulum átta okkur á og þess vegna var ég með alþjóðlegan samanburð, að atvinnuleysi, þetta slæma böl, er hér á landi eins og annars staðar í velferðarríkjum á Norðurlöndum, en okkur hefur tekist betur til en þeim að fást við þennan vanda, m.a. vegna þess að ríkisstjórnin hefur beitt þeim aðgerðum sem hafa leitt til þess að fyrirtækin á Íslandi standa betur en fyrirtækin á Norðurlöndunum sem þurfa að búa til ný störf fyrir fólk og skapa grunn fyrir hagvöxt. Það græðir enginn á því, hv. þm., að berja sér á brjóst og benda á atvinnuleysið nema segja alla söguna, bregða upp allri myndinni, sýna það hvað er að gerast hér miðað við það hvað hefur gerst annars staðar við sömu skilyrði. Það er líka ekki stórmannlegt að koma hér og segja að aðrir séu lítilmannlegir. Það er ekki stórmannlegt að gera það, heldur ætti hv. þm. að sjá sóma sinn í því að ræða þetta mál á málefnalegan hátt.

Virðulegi forseti. Er það ekki málefnalegur veruleiki á Íslandi að það séu 7.500 á atvinnuleysisskrá? Er það ekki rétt að þar af séu 2.981 í Reykjavík? Að það séu 4.500 á höfuðborgarsvæðinu? Er það ekki rétt að gjaldþrotum hafi farið fjölgandi og ríkissjóður, bankar, peningastofnanir og fyrirtæki hafi tapað stórkostlegum fjármunum vegna gjaldþrota að undanförnu? Það er veruleikinn. Hann hefur blasað við um skeið. Það er einnig alveg ljóst og það viðurkenna allir að þær ráðstafanir, sem ríkisstjórnin er núna að kynna að því er varðar Vestfirði, leysa í rauninni engan vanda vegna þess að það er svo illa um hlutina búið. Það er hinn efnislegi, pólitíski, málefnalegi veruleiki. Það er líka málefnaleg staðreynd að núverandi ríkisstjórn er með slagsíðu íhaldsins þar sem viðhorfin eru þau að það eigi ekki að grípa til neinna félagslegra ráðstafana af neinu tagi, sértækra ráðstafana, helst alls ekki. Og það er ekki fyrr en núna þegar allt er komið í óefni og þegar liðin eru nærri þrjú ár frá því að ríkisstjórnin tók við að menn flytja frv. um litlar 300 millj. til þess að rétta við atvinnuvanda á tilteknum, takmörkuðum hluta Vestfjarða. Ég segi: Ríkisstjórn sem svona seint horfist í augu við 7.500 atvinnuleysingja á Íslandi, á að hætta. Það er mitt málefnalega innlegg í þessa umræðu, hæstv. fjmrh.

Virðulegi forseti. Það eru út af fyrir sig fróðlegar umræður sem hafa farið fram þó að þær hafi snúist almennt um sjávarútvegsmál og þess vegna kannski er það miður að hæstv. sjútvrh. skuli ekki hafa getað séð sér fært að vera við þessa umræðu og tekið virkan þátt í henni því að svo sannarlega er erfitt að ræða um vanda Vestfirðinga án þess að ræða um sjávarútvegsmál. Svo samofið er það lífi þeirra er þar lifa og starfa. Ég vil í upphafi máls míns taka það skýrt fram að ég mun styðja eftir mætti þær aðgerðir sem eiga að verða til þess að leysa þann vanda sem nú steðjar að byggðum Vestfjarða, ekki aðeins út af skertum aflaheimildum þó að ég geri mér grein fyrir því að þess vegna er vandinn einna mestur. Það er margt fleira sem kemur þar til í byggðavandanum en Vestfirðingar eiga minn stuðning í þeim efnum og það vil ég draga skýrt fram. En ég er jafnsannfærður um það að þær aðgerðir sem hér er verið að tala um munu ekki duga einar sér til þess að leysa þann alvarlega vanda sem málefni Vestfjarða eru nú komin í. Það eru blindir menn sem halda að það sé svo. Þingmenn hafa gjarnan vitnað til þess hér í máli sínu þegar reynt hefur verið að kryfja það til mergjar hver ástæðan sé fyrir þessum vanda þá segja hæstv. ráðherrar og berja sér á brjóst að það sé fortíðarvandinn sem tekinn hafi verið í arf frá fyrri ríkisstjórn. Við Íslendingar búum nú samt við betri kjör en flestar aðrar þjóðir. Við höfum brotist frá fátækt til bjargálna og stöndumst nú samanburð við þær þjóðir sem fremstar standa. Hér hefur verið um sigurgöngu að ræða fyrir íslenska þjóð. Virðulegi forseti. Ég sé að mér hefur orðið það á að ég hef gripið blað sem lent hefur á milli hjá mér. Það eru ekki mín orð sem ég hér hafði, virðulegi forseti. Þetta eru orð hæstv. núv. forsrh., Davíðs Oddssonar, sem hann sagði þegar hann tók við völdum og fór að sækja efnivið í sína fyrstu stefnuræðu sem hann flutti úr þessum stól, hæstv. núv. forsrh., og fór að lýsa því hvernig ástandið væri sem núv. hæstv. ríkisstjórn var að taka við. Því vil ég endurtaka það sem núv. hæstv. forsrh. sagði, með leyfi forseta: ,,Við Íslendingar búum við betri kjör en flestar aðrar þjóðir. Við höfum brotist frá fátækt til bjargálna og stöndumst nú samanburð við þær þjóðir sem fremstar standa. Hér hefur verið um sigurgöngu að ræða fyrir íslenska þjóð.`` Þetta var þá þessi slæmi arfur sem hæstv. ráðherrar tóku við. Þetta var dómur hæstv. forsrh., Davíðs Oddssonar, á því búi sem hann gekk inn á.

Hvenær sagði hann þetta?

Þetta er hans fyrsta stefnuræða, hv. þm. Svavar Gestsson og fyrrv. hæstv. ráðherra.

Tímarnir hafa breyst.

Tímarnir hafa breyst.

Friðrik er fyrrv. hv.

Já, en ég vil aðeins úr því að ég er farinn að vitna í hæstv. forsrh. grípa hér niður í helga bók, sem þeir gáfu út og þeir kannast við hæstv. ráðherrar, og var hvít bók, Velferð á varanlegum grunni, en þar stendur m.a. á bls. 8 og þá er verið að fjalla um fortíðina og hvernig málin höfðu verið. Með leyfi forseta segir svo í þessari bók: ,,Með víðtækum afskiptum`` og ég bið nú hæstv. sitjandi forsrh. að leggja við hlustirnar og vita hvort hann kannast eitthvað við þetta orðalag miðað við þau áform sem ríkisstjórnin er nú með uppi. ,,Með víðtækum afskiptum af lánveitingum og fyrirgreiðslu fjárfestingarlánasjóða hafa stjórnvöld ráðið miklu um hvar og í hvað fé hefur verið verið. Hér á landi líkt og annars staðar þar sem stjórnvöld hafa tekið sér slíkt vald hafa afleiðingarnar verið slæmar.`` Hafa afleiðingarnar verið slæmar, hæstv. ráðherrar. Og síðar segir einnig: ,,Ríkisstjórnin mun hverfa frá miðstýringu og forsjárhyggju sem lengi hefur einkennt stefnu íslenskra stjórnvalda í atvinnumálum.`` Og hér segir enn þá á sömu síðunni: ,,Það er ekki hlutverk stjórnvalda að stýra framvindu atvinnulífsins með stöðugri íhlutun.`` Það eru margar síður í þessari hvítu bók sem eru í þessum dúr, margar síður í þessari bók. En hver er svo staðan í dag? Hvað kölluðu menn þá sjóði sem menn komu þá upp til varnar og vissulega urðu að gagni. Það blandast engum hugur um það. Það voru sértækar aðgerðir og ég held að menn þurfi ekki að biðjast afsökunar á því að grípa til sértækra aðgerða á Íslandi í atvinnumálum. Þá börðu ráðherrar sér á brjóst þegar þeir komu hér til valda og töluðu um sjóðasukk og aumingjasjóði. Það var nafnið á þeim sjóðum sem fyrrv. ríkisstjórn kom á til þess að bregðast við aðsteðjandi vanda. Það var kallað sjóðasukk og aumingjasjóðir. Hins vegar leggur nú ríkisstjórnin fram frv. sem ég verð að segja að kemur mér einkennilega fyrir sjónir að menn skulu ekki hafa vandað betur til þeirrar smíðar en raun ber vitni því að svo freklega finnst mér gengið á hlut og mismunað ekki aðeins fyrirtækjum eins og hér er lagt til, ekki aðeins mismunun á milli fyrirtækja heldur einnig vísvitandi og svo greinilega á milli byggðarlaga einnig. Ég verð að segja það að eins og ég hef lesið frv., þá hefði ég ekkert orðið meira hissa þó að ég hefði séð að það hefði verið tekið fram að það væri jafnvel nauðsynlegt fyrir þessi sjávarútvegsfyrirtæki að flytja afurðirnar sínar með ákveðnu skipafélagi og selja þær í gegnum ákveðið sölufyrirtæki.

Það verður í reglugerð.

Ég hefði í sjálfu sér ekkert verið hissa á því miðað við að lesa þetta frv. og gera mér grein fyrir því hvað það er sem liggur á bak við ýmsar setningar sem hér eru settar á blað. Hv. þm. Pétur Bjarnason flutti mjög gott mál í dag um stöðu þessara mála. Ég get tekið undir það sem hann sagði en mér finnst hins vegar hafa skort á að þingmaðurinn hafi fengið svör við því sem hann spurði um. Hann nefndi svo dæmi sé tekið oftar en einu sinni og oftar en tvisvar í máli sínu og spurði eftir ákveðnu fyrirtæki, ég get nefnt það aftur, Fáfni á Þingeyri, og það væri fróðlegt að fá að heyra túlkun hæstv. ráðherra á því. Ég vil ítreka þá fyrirspurn hvort ekki sé ljóst að það fyrirtæki megi eiga von á fyrirgreiðslu úr þessum sjóðum eins og fyrirtæki á nærliggjandi fjörðum. Það stendur hér í 1. gr. frv. og er illskiljanlegt þar sem verið er að tala um það hverjir eiga möguleika á að fá fyrirgreiðslu úr þessum sjóðum. Margir hafa farið yfir það og hv. þm. Ragnar Arnalds gerði það mjög ítarlega. Þar stendur ,,sem vilja sameinast og til að styðja nýjungar í atvinnulífi``. Svo kemur í 2. gr.

Með leyfi forseta.

,, . . . sem ætla að sameinast``. Svo segir hér í 3. gr.: ,,Forsendur fyrir lánveitingu samkvæmt lögum þessum eru að sérstakur starfshópur, sem forsrh. skipar, hafi gert tillögur um afgreiðslu á lánsumsóknum viðkomandi fyrirtækja.`` Hér finnst mér vera margt til umhugsunar. Ég verð að segja að sú ríkisstjórn sem nú situr, mér er spurn: Hvernig getur hún sett annað eins á blað miðað við það sem áður hefur verið sagt? En ég ítreka það að fá greið svör við þeim spurningum sem Pétur Bjarnason beindi til hæstv. ráðherra. Það vill nú svo til að það er eftir að fjalla um þetta mál í Byggðastofnun þar sem ég á sæti. Þess vegna gefst mér tækifæri til þess þegar þetta mál kemur þangað að spyrjast ítarlega fyrir um þetta og ræða málið. En ég mun ekki sætta mig við það að fyrirtækjum og byggðarlögum á Vestfjörðum verði mismunað eins og mér sýnist að hér sé verið að leggja til. Ég vil ekki sætta mig við það og mun vinna af alefli til þess að svo verði. Það er vitaskuld alveg fráleitt, það er alveg fráleitt, ef það er meiningin með þessum aðgerðum. Hæstv. fjmrh. sagði í dag að sér væri ljóst að þær ráðstafanir sem eru boðaðar muni ekki leysa þann vanda sem við er að fást á Vestfjörðum, þær muni aðeins brúa bil, og það mun rétt vera. Ég velti því þá fyrir mér af hverju við göngum ekki hreint til verks og reynum að leysa vandann til einhverrar framtíðar. Gallinn er sá því miður að í langan tíma hefur það verið svo að nánast öll umræða um sjávarútvegsmál, hvort sem það er á Alþingi eða hjá samtökum útvegsmanna og sjómanna, hefur snúist um aðeins eitt mál, stjórnun fiskveiða, og þá gjarnan um mjög afmarkað svið sem er um kvótamál. Afkoman í greininni, rekstrargrundvöllurinn sjálfur, hefur gleymst í þessari umræðu, hefur aldrei komist að. Það er það sem er fyrst og fremst vandi Vestfjarða. Byggðir Vestfjarða mundu standa vel ef þær hefðu haft rekstrargrundvöll og haft möguleika á því að græða í þessari atvinnugrein eða a.m.k. að skila þokkalegum árangri. En því miður hefur það ekki verið svo að fyrirtækin hafi getað búið við slíkt og það er áhyggjuefni. Það er öllum hugsandi mönnum ljóst að það eru milljarðar á milljarða ofan sem hafa verið fluttir á undanförnum árum frá þessum byggðarlögum. Auðvitað hlýtur að hrikta einhvers staðar í þegar svo er. Það hlýtur að verða krafa þeirra sem í þessari atvinnugrein standa og miklu fleiri að sjávarútvegurinn fái viðunandi starfsgrundvöll. Ráðherrann vék einnig að vaxtalækkunum og þeim afrekum sem ríkisstjórnin hefði unnið á því sviði að lækka vexti. En ég velti því fyrir mér undir orðum hæstv. ráðherra hvort vaxtalækkunin vægi ekki nokkurn veginn upp á móti því sem ríkisstjórnin hafði hækkað vextina. Ég efast um að það muni mjög miklu þar á. Hann fór einnig að tala um afrek ríkisstjórnarinnar í því að ná niður verðbólgunni. Það er rétt að verðbólgan hefur náðst niður. En hvar var verðbólgan þegar þessi ríkisstjórn kom til valda? Verðbólgan náðist niður með sáttagjörð milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins sem var ekki í tíð þesarar ríkisstjórnar, var gerð í tíð fyrrv. ríkisstjórnar. Og ætli verðbólgan hafi þá ekki, þó að ég muni það ekki nákvæmlega, verið svona 6% þegar þessi ríkisstjórn tók við. En vissulega er það svo að það er einn okkar besti ávinningur að okkur hefur tekist að halda hér lágu verðbólgustigi. Hæstv. sjútvrh. kom aðeins í ræðustól í dag og minntist á nýjar afkomutölur í sjávarútvegi. Ég verð að segja að ég fagnaði því mjög þegar ég heyrði þær tölur sem ráðherrann bar fram að sjávarútvegurinn væri rekinn nú réttu megin við strikið, ég man ekki hvað, núll komma eitthvað það var sem ráðherrann gat um samkvæmt útreikningum Þjóðhagsstofnunar. Ég fagna því. En eftir að hafa litið á þessar tölur þá langar mig til að spyrja hæstv. sjútvrh. að því: Hvert er mat Þjóðhagsstofnunar á afkomu veiða og vinnslu í botnfiski? Það finnst mér vera nauðsynlegt að við fáum hér inn í þessa umræðu. Að við drögum botnfiskveiðarnar fram sér og fáum að vita hver afkoman er í botnfiskveiðum og vinnslu. Það er líka rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að ýmislegt hefur verið gert í sjávarútveginum. Það eru mikil sóknarfæri þar enn þá sem eru ónýtt. Menn hafa sótt þar djarflega fram miðað við það hvað sóknin til hafsins hefur verið skert og náð þar ótrúlega miklum árangri. En það sem er verst er að linnulausar kröfur ríkisvaldsins á þessa aðila sem í greininni standa um aukna hagræðingu og bætta afkomu gengur endalaust fram án þess þó að ríkisstjórnin gefi hin minnsta ádrátt um það hver stefnan til frambúðar eigi að vera. Það er vitaskuld alveg vonlaust verka að ætlast til þess að þeir sem í sjávarútvegi starfa geti haldið áfram að hagræða og skipuleggja rekstur sinn fram í tímann án þess að fá að vita hvert starfsumhverfið á að vera. Það er vita vonlaust fyrir ríkisstjórnina að koma sí og æ og gera kröfur á þessa stétt og þá sem í þessari grein starfa án þess að vera komin með það upp á borðið hver starfsgrundvöllurinn á að vera, það verða menn að fá. En ég sé ekki að það hilli undir slíkt. Til okkar í sjútvn. hefur komið mikill fjöldi manna og gefið okkur sitt álit á því frv. sem til meðferðar er um stjórn fiskveiða og Þróunarsjóðinn og ég held að það sé ekkert ofsagt þótt sagt sé að flestir segi að þau væru best komin fyrir utan gluggann. Ég held að það sé engin sátt, svo langt frá að það sé nokkur sátt um þessi frv. Ég sé því ekki fram á það þann stutta tíma sem eftir lifir þingsins hvernig menn ætla að koma því máli í gegn á einhvern vitrænan hátt og í sátt við þá sem við eiga að starfa. Það hlýtur að vera grundvallarmálið. Við þurfum auðvitað að fá stefnu í sjávarútvegsmál. Menn tala nú mikið um innflutning skipa og menn tala um vanda ýmissa byggðarlaga, menn hafi verið að kaupa ný skip, frystihúsin séu skilin eftir hráefnislaus og vinnslan flutt út á sjó. Er það nú engu að síður staðreyndin að allt hefur þetta gerst nánast tilviljanakennt? Er nema von að þetta hafi gerst? Hver er ástæðan? Ástæðan er einfaldlega sú að afkoman hefur verið góð í rekstri frystitogaranna en afleit í rekstri annarra togara. 
             Ég skal ljúka máli mínu, virðulegi forseti. En aðeins að lokum vil ég segja það, virðulegi forseti, að í allri þeirri umræðu sem nú hefur farið fram verðum við að gæta okkar í því að rjúka ekki upp til handa og fóta og fara að auka aflann og sækja í þorskinn að nýju í auknum mæli. 

Tíminn er búinn.

Virðulegi forseti, ég er alveg að ljúka máli mínu, ég á örfáar setningar eftir.

Tíminn er löngu búinn.

Ef við gætum flutt inn 25 þús. tonna afla og greiddum niður aflann þó ekki væri nema um 12--13 kr. á kg þá yrði þetta í framleiðsluverðmæti tæpir 4 milljarðar kr. og landsvirðisauki, það sem eftir stæði, væri 1,5 milljarðar kr. Hér þyrfti um 330 millj. kr. til að gera þetta mögulegt. 

Frú forseti. Það er mikill misskilningur sem kom fram í ræðu hv. 4. þm. Norðurl. v. að ekkert hafi verið hugað að rekstrargrundvelli sjávarútvegsins enda leiðrétti hann það síðar í ræðunni og minnti á þær tölulegu staðreyndir sem þar liggja fyrir. Með mjög umfangsmiklum ráðstöfunum eins og áður hefur komið fram í þessari umræðu, gengisbreytingum, afnámi skatta, skuldbreytingum og lækkun vaxta, hefur náðst sá árangur þrátt fyrir gífurlegt verðfall, 25% lægra afurðaverð en 1991 og þann mikla samdrátt sem hefur orðið í þorskveiðum, að koma málum þann veg fyrir að greinin skilaði á síðasta ári um 0,4% hagnaði og horfur eru á að sá hagnaður verði ekki minni á þessu ári. Þessar almennu ráðstafanir hafa þannig skilað sér með umtalsverðum hætti og gefið stjórnendum í atvinnugreininni tækifæri til að auka hagræðingu og gera meiri verðmæti úr því hráefni sem er til vinnslu. Ef við tökum sem dæmi um afkomu sjávarútvegsins til að mynda á Vestfjörðum af því hv. þm. vitnaði til þess að þar hefði skort almennan rekstrargrundvöll var hagnaður að meðaltali í rekstri sjávarútvegsfyrirtækja á Vestfjörðum 1992 um 1,5%, 0,2% tap á síðasta ári en fer upp í tæplega 2% ef fram heldur sem horfir á þessu ári. En kjarni málsins er sá að með almennum ráðstöfunum hefur rekstrargrundvöllur sjávarútvegsins verið tryggður og hann býr nú við betri samkeppnisskilyrði en í áratugi. Hitt geri ég ráð fyrir að við getum orðið sammála um að kvótakerfið á mjög stóran þátt í því að stjórnendur atvinnufyrirtækjanna hafa náð að stórauka framleiðni í atvinnugreininni. Og það er eitt lykilatriði í því að við höfum ná þessum árangri.

Virðulegi forseti. Ég fagna því vissulega ef um bót er að ræða á rekstrarafkomu sjávarútvegsins. En ég efast um það og bíð eftir svarinu, hæstv. ráðherra, um hver afkoman veiða og vinnslu er í botnfiskveiðum. Og ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann vilji gefa gaum þeirri hugmynd, sem ég skaut hér fram, að gripið yrði til aðgerða og þeim fyrirtækjum sem vilja og geta keypt afla af erlendum veiðiskipum verði gert það kleift þó ekki væri nema með slíku framlagi eins og ég gat um 12--13 kr. á kg sem myndi kosta rétt um 300--400 millj. kr. Hér er ekki um sértæka aðgerð að ræða. Þetta er aðgerð sem allir sætu jafnt að sem mundi þýða það að ef við næðum hér 25 þús. tonnum til að vinna úr þá þýðir það í framleiðsluverðmæti tæpa 4 milljarða kr. og vinnulaun upp á 875 millj. kr. Ef við þyrftum að borga atvinnuleysisbætur þá er það 334 millj. kr., það er sama tala og ég er hér að tala um. Þetta mundi hins vegar skilja eftir sem landsvirðisauka, hvorki meira né minna en um 1,5 millj. kr. Þessi 25 þús. tonn mundu skapa hér sumarstörf fyrir 2.440 manns. Ég spyr: Er þetta ekki sú aðgerð sem þarf að grípa til? Ríkisstjórnin hefur beðið Byggðastofnun að fara yfir það á hvern hátt megi brúa bilið í öðrum landshlutum. Er þetta ekki sú aðgerð, ekki sértæk aðgerð, heldur aðgerð sem allir myndu njóta. Og ég spyr: Hefur ríkisstjórnin hugleitt eða vill hún hugleiða slíka möguleika í aðgerðum sínum?

Frú forseti. Það er mjög mikilvægt í þessari umræðu að þeir hv. þm. sem hér hafa dregið í efa að það hafi verið tekið á hinum almennu rekstrarskilyrðum í sjávarútveginum geri sér fulla grein fyrir því að ummæli af því tagi eru á misskilningi byggð. Þvert á móti höfum við náð meiri árangri en um langan tíma í að styrkja sjávarútveginn einmitt með slíkum aðgerðum og þær eru að skila árangri og samkeppnisstaðan er betri en í annan tíma. Sjávarútvegsfyrirtæki leita víða fanga. Bæði höfum við sótt í auknum mæli út fyrir okkar lögsögu. Fyrirtæki hafa leitað eftir kaupum á hráefni, stjórnvöld munu reyna að greiða fyrir því eins og kostur er ef áhugi er á því, sem ég reikna með að sé fyrir hendi. Kaup á aflaheimildum erlendis frá liggja nú ekki alveg á lausu en stjórnvöld eru að sjálfsögðu reiðubúin að greiða fyrir því fyrir sitt leyti. Að hinu leytinu þá held ég að sjávarútvegurinn sjálfur hljóti auðvitað að standa undir kaupum á aflaheimildum ef til þeirra kemur. En ég legg svo á það ríka áherslu eins og kom fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. v., að það skiptir auðvitað máli að festa sé í fiskveiðistjórnunarkerfinu og vil ítreka að um það er samkomulag að halda áfram í grundvallaratriðum með það fiskveiðistjórnunarkerfi sem verið hefur við lýði og skapað hefur skilyrði fyrir sjávarútveginn að stórbæta afkomu sína og auka framleiðni í atvinnugreininni. Það eru engin áform uppi um annað og alveg út í bláinn að halda því fram að einhver óvissa sé í því efni þó að menn greini á um einstök framkvæmdaratriði eða hvar brýnast er að leiðrétta eða laga þau lög sem í gildi eru.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt vonlaust að spyrja einu sinni enn um afkomuna í botnfiskveiðunum, við skulum þá sleppa því í dag, við getum spurt um það síðar. Til þess að fyrirbyggja misskilning, hæstv. sjútvrh., vil ég taka það skýrt fram að ég fagna því ef svo er komið að sjávarútvegurinn er orðinn jákvæður. Ég fagna því. Ég segi það að þar komi fleira til en aðgerðir ríkisvaldsins. Ef um hagnað er að ræða þá held ég að það sé greinin sjálf sem á stærstan hlut þar. En ég bið hæstv. ráðherra sem hér eru að hugleiða það sem ég sagði hér áðan um möguleika þess að liðka til fyrir fyrirtækjum í sjávarútvegi til þess að geta keypt afla af erlendum veiðiskipum. Ég fullyrði að þar er um skjótvirka aðgerð að ræða og sú aðgerð gæti farið fram nú þegar. Ég held að það sé gáfulegra að gera slíkt en fara nú að sækja af einhverjum þunga í auknu magni í þorskinn. Ég held við eigum að hlusta grannt á okkar fiskifræðinga í því, við eigum ekki hæfari og betri vísindamenn í þeim efnum. Það væri mikið slys ef við ætluðum að fara að gera slíkt nú og eyðileggja þann ávinning sem okkur hefur hlotnast þar. En ég endurtek það enn og aftur að ég bið hæstv. ráðherra að íhuga það, vegna þess að þeir hafa ákveðið það að grípa til annarra aðgerða, að skoða stöðu sjávarútvegsfyrirtækja um allt land, á hvern hátt megi þar koma til aðgerða. Ég held að það sem ég hef hér sagt sé sú aðgerð sem muni koma fljótt og réttlátlega niður og ekki aðeins fyrir útveginn, hún mun einnig skapa fjölda manns ný atvinnutækifæri.

Hæstv. forseti. Það eru aðeins örfá atriði. Ég vil í fyrsta lagi segja frá því að hreinn hagnaður í sjávarútvegi þegar öll fyrirtæki eru skoðuð og ekki einungis botnfiskaflinn heldur fyrirtækin í heild, þá hefur sjávarútvegurinn verið rekinn með hagnaði núna í þrjú ár, 1994, 1993 og 1992. Þetta hefur gerst þrátt fyrir gífurlegt verðfall og þrátt fyrir það að saman hafi dregið í afla. Þetta hefur auðvitað gerst í og með vegna stefnu ríkisstjórnarinnar sem hæstv. sjútvrh. er óþreytandi að minna á. En ég stóð hér aðallega upp til þess að ræða um vexti annars vegar og verðbólgu hins vegar. Og bara til þess að hafa tölurnar alveg skýrar þá breyttist árið 1990 lánskjaravísitalan á milli ára 15,4%, 1991 7,6% en 1994 er gert ráð fyrir því að breytingin verði 1,5%. Það er tíu sinnum minna heldur en 1990 til að nefna hvaða breytingar við erum að fara í gegnum. Og þegar minnst er á vextina er alveg nauðsynlegt að það komi fram að þeir vextir sem oftast er miðað við, eins og vextir af spariskírteinum, eru nú 5% en voru 6% þegar núverandi ríkisstjórn tók við. Það seldist ekki eitt einasta spariskírteini. Ríkissjóður skuldaði 10 milljarða hjá Seðlabankanum. Nú er þessu öllu saman snúið við. Skuldirnar eru horfnar og vextirnir hafa lækkað 1% niður fyrir það sem þeir voru þegar ríkisstjórnin tók við. Þetta held ég að sé mjög mikilvægt að átta sig á því hvert vaxtastig niður á við hefur gífurlega þýðingu fyrir atvinnugreinar, ekki síst skuldugar atvinnugreinar eins og sjávarútvegurinn er.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það þarf í sjálfu sér að svara ræðu hæstv. fjmrh. Það sem ég sagði um verðbólguna var að það var í tíð fyrrv. ríkisstjórnar sem þjóðarsáttarsamningar voru gerðir. Það tókst þá þjóðarsátt á milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins sem var grundvöllur að því að það tókst að ná niður verðbólgu. Það voru mín orð. Ég sagðist álíta það að þegar sú ríkisstjórn fór frá hafi verðbólgan trúlega verið eitthvað um 6%. Þannig að þar skeikar ekki miklu. En í sambandi við vextina held ég að hæstv. ráðherra eigi að vita að það var eitthvert alvarlegasta áfall sem sjávarútvegurinn varð fyrir og atvinnulífið almennt þegar núverandi ríkisstjórn kom til valda og lét það verða eitt af sínum fyrstu verkum að hækka vexti. Það var reiðarslag fyrir íslenskt atvinnulíf. Það veit hver einasti maður. Það þarf engin ræðuhöld um það á Alþingi. Það var mikið ógæfuspor að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar skyldi grípa til þess óyndisúrræðis.

Virðulegi forseti. Það er mikill misskilningur hjá hv. þm. að halda að það hafi verið óyndisúrræði að hækka vextina. Það var gjörsamlega bráðnauðsynleg aðgerð til þess að koma í veg fyrir að allt færi á annan endann því það streymdi fé úr ríkissjóði, lánsfjárþörf ríkissjóðs var margir tugir milljarðar króna, skuldirnar hrönnuðust upp í Seðlabankanum og þetta var brýn nauðsyn vegna þess að fyrrv. ríkisstjórn hafði látið undir höfuð leggjast að gera þetta. Síðan var gripið til aðgerða í ríkisfjármálum sem leiddu til minni lánsfjárþarfar og þá var hægt á markaði að breyta vaxtastiginu. Þetta hélt ég að allir væru sammála um. Ég er hins vegar alveg sammála hv. þm. um að það var á dögum fyrrv. ríkisstjórnar sem þjóðarsáttarsamningarnir voru gerðir --- hverjir gerðu þessa samninga? Það voru Einar Oddur Kristjánsson og Ásmundur Stefánsson sem tóku fram fyrir hendur ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnin studdi það. Það gerði Sjálfstfl. líka þótt hann væri í stjórnarandstöðu og mættu hv. stjórnarandstöðuþingmenn kannski temja sér það af og til að standa með ríkisstjórn og standa með því sem gert er á tíma ríkisstjórnar jafnvel þótt þeir séu í stjórnarandstöðu. Það gerði Sjálfstfl. á sínum tíma og ég vænti þess að hv. þm. Framsfl. sjái sóma sinn í því að standa a.m.k. með þeim úrræðum sem þeir telja vera sæmileg og núv. ríkisstjórn leggur til.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé óhætt að fullyrða það, hæstv. fjmrh., að þingmenn Framsfl. munu vera ábyrgir í sínum málflutningi, það held ég að sé alveg morgunljóst. Með hækkun vaxta, hæstv. ráðherra, mun halli ríkissjóðs eitthvað hafa vaxið ef ég skil hlutina rétt. Ætli það hljóti ekki að gefa auga leið. Og hæstv. ráðherra sagði að auðvitað hafði vaxtahækkunin alveg gífurleg áhrif. Það er rétt. Hún hafði gífurleg áhrif. Gjaldþrotaskriðan byrjaði. Fyrirtæki fóru í unnvörpum nokkurn veginn lóðbeint á hausinn vegna þessara aðgerða og okkur hefur ekki enn þá tekist að stöðva þessa gjaldþrotaskriðu. Við erum einmitt í dag m.a. að fjalla um afleiðingar þessa verknaðar.

Virðulegi forseti. Í umræðum um frv. ríkisstjórnarinnar varðandi ráðstafanir til að stuðla að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða á Vestfjörðum og í kjölfar samdráttar á þorskafla hafa menn farið vítt yfir sviðið. Er það svo sem ekki undarlegt því margt kemur til í slíkri umræðu sem hér á sér stað. Það er engin spurning að mínu mati að ástæða er til að bregðast við vanda Vestfirðinga. Það er ljóst að þar er við ramman reip að draga og vandi sem verður að horfast í augu við og takast á við. Hins vegar er kannski ástæða til að skilgreina nokkuð hvers vegna vandi Vestfirðinga er á borðinu eins og hann er. Hvort það er eingöngu vegna samdráttar í þorskafla, eins og gefið er að nokkru leyti í skyn með frv. ríkisstjórnarinnar, eða hvort fleiri atriði komi til. Að mínu mati eru það margir þættir sem koma til og koma við sögu í þessu efni. Uppsafnaður vandi til langs tíma. Samdráttur í þorskafla kemur til á tiltölulega skömmum tíma en það er nokkur ástæða til að horfa yfir 25--30 ára tíma á Vestfjörðum og þróun útgerðar og fiskvinnslu þar sem kom mjög bratt inn þá í kjölfar vaxandi tækni, í kjölfara togara sem fjölgaði mjög upp úr 1970 hér við land og breyttu nánast gjörsamlega veiðimunstri við landið og ekki síst á Vestfjörðum og ekki aðeins veiðimunstri heldur einnig menningarlífi til sjávar og sveita á Vestfjörðum. Það er á þessum nótum sem ástæða er til að velta upp hlutum og skoða vegna þess að ekkert veiðipláss, ekkert veiðisvæði, getur miðað sig við hámarkið eitt. Veiði er eins og gengur upp og ofan og einhvers staðar mitt á milli þess þegar verst gengur og best gengur er meðaltalið sem menn ættu að finna sér farveg í. Það er ljóst að um langt árabil var til að mynda á Vestfjörðum erlendur vinnukraftur í stórum stíl sem þýddi í rauninni að Vestfirðingar bjuggu á þeim tíma við hámark í veiðum og vinnslu. Vestfirðingar eru kappsamir, þeir eru harðskeyttir og fylgnir sér og eru kannski að sumu leyti bundnari við sitt svæði en margir aðrir landsmenn. Ekki eingöngu vegna hinnar svokölluðu náttúrufræðilegu stöðu, heldur einfaldlega vegna skapgerðar. Þetta hef ég lært á löngum tíma sem blaðamaður á ferðinni um allt land. Það er ástæða til þess nefnilega að kryfja þetta nokkuð til mergjar þegar maður veltir fyrir sér ástæðum fyrir aðgerðum eins og nú er talað um. Aðgerðum sem eru ekkert of í lagðar. Þær eru jákvæðar, þær eiga að liðka til og þær eiga að vera hvetjandi en peningaupphæðin í sjálfu sér er ekki stór miðað við þann vanda sem við blasir. Skoðum aðeins aðra hluta landsins, til að mynda á árunum 1986 til 1992. Þegar gerður er samanburður á lönduðum afla þá minnkaði landaður afli í Vestmannaeyjum, á Vesturlandi, um nálægt 30%. Það er mesta minnkun á landinu. Hún var minnst á Vestfjörðum á þessum árum, 2%. Það segir ákveðna sögu að ýmis önnur sjávarpláss á landinu þurftu að sveigja af leið, sitja uppi með breyttar aðstæður og breyttar forsendur og reyndu að mínu mati í ríkari mæli en gert hefur verið á Vestfjörðum að bregðast við þeim vanda. Það er einmitt blákalt hægt að segja það að Vestfirðingar hafa því miður síður en aðrir landsmenn brugðist við vanda í þessum efnum. Þeir hafa haldið sínu striki, eru þekktir fyrir það og kannski þess vegna vilja þeir búa þetta harðsækna svæði og það er gott og vel og allt jákvætt um það, en það er ástæða til að horfa á forsendurnar. Það hefur verið lagt mikið kapp á það víðast um land að skipuleggja veiðar og vinnslu og vissulega hafa Vestfirðingar tekið þátt í því. En ég hygg þó að þeir megi segja það átölulaust að þeir hafa minna en margir aðrir skipulagt veiðar sínar miðað við kvóta og samsetningu. Í umræðu fyrr í dag fjallaði hv. 3. þm. Vesturl. um að það hefði mátt komast hjá skerðingu á síðustu missirum með annars konar jöfnun en gerð var við kvótaaukningu fyrir tveimur árum. Það var svo sem ánægjulegt að hv. þm. Jóhann Ársælsson kom fram í nafni kærleikans og var tilbúinn að brjóta brauðið til allra, engan átti að skerða en allir áttu að hafa betra. Ef maður gáir hverjar forsendur þingmannsins kunna að vera á bak við svona gjafapakkningar þá var aukning á kvóta til að mynda í ýsu og ufsa. Kvóta sem vissulega var aukinn á pappírnum en hefur ekki reynst vera annað en pappírskvóti. Menn vissu það reyndar fyrir fram að það yrði aldrei unnt að veiða þann ýsukvóta sem ætlaður var bátum, a.m.k. í þremur landsfjórðungum. Þegar síðan kemur til skerðingar á þorskafla þá kemur ekkert síður til skerðingar hjá þeim bátum sem höfðu hlutfallslega minni þorskafla vegna þess að þeir náðu einfaldlega ekki öðrum tegundum sem þeim var ætlað að veiða og ganga að. Að þessu leyti er sérstaða Vestfjarða lítið á annan veg en annars staðar. Það er mergurinn málsins. Þess vegna verður að krefjast þess þegar gripið er til aðgerða, sem ég vil ekki kalla sértækar aðgerðir, þó þær miðist við þennan landsfjórðung, heldur almennar byggðaaðgerðir í erfiðri stöðu vegna margra þátta sem koma saman og, eins og ég sagði fyrr, þar sem þorsksamdrátturinn er aðeins einn hluti af stóru dæmi að aðrir landsmenn sitji við sama borð. Það er ekki nóg að mínu mati, eins og segir í fylgiskjali frv. ríkisstjórnarinnar að það eigi að gera úttekt á öðrum byggðarlögum, og svo ég vitni í fylgiskjalið, með leyfi hæstv. forseta: ,,Úttektin sem fyrir liggur hefur beinst að sérstöðu Vestfjarða vegna einhæfni atvinnulífs, niðurskurðar aflaheimilda og landfræðilegrar einangrunar. Í framhaldi af því beinir ríkisstjórnin því til Byggðastofnunar að gera úttekt á byggðarlögum sem kunna að hafa orðið fyrir sambærilegum samdrætti í aflaheimildum, búa við áþekka einhæfni atvinnulífs og einangrun og vinna að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða með sameiningu sveitarfélaga að markmiði.`` Þetta er svo sem gott og vel en kveður ekki nógu fast að orði að aðrar byggðir landsins skuli sitja við sama borð. Það er talað um þriggja ára afturvirkni á Vestfjörðum í þessu dæmi og finnst mér skynsamlegt að það gildi fyrir þann tíma sem hæstv. núv. ríkisstjórn ber ábyrgð á, ekki síst í kjölfar og samhliða þeim víðtæku aðgerðum sem hún hefur gripið til til þess að styrkja atvinnulífið í landinu, til að styrkja útveginn og fiskvinnsluna, svo sem afnámi aðstöðugjalds, gengisbreytingum og öðrum þáttum sem hafa gert það af verkum að við höfum þó í landinu mun sterkari stöðu en margir þorðu að vona og öll rök hnigu að. Það þarf að kveða fastar þarna að orði. Það þarf að vera hreinni lína að menn skuli sitja við sama borð. Annað er ekki ásættanlegt að mínu mati til þess að standa að samþykki frv. Það er nefnilega búið að vinna ekki aðeins á Vestfjörðum heldur nánast í öllum landsfjórðungum aðgerðir og verk sem nú er ætlast til undir þeim formerkjum sem þetta frv. byggir á og setur fram. Ég get nefnt sem dæmi sameiningu fyrirtækja í mínu kjördæmi, í Þorlákshöfn, í Vestmannaeyjum, sameiningu stórra fyrirtækja sem eru mjög skuldsett af mörgum ástæðum ekki síst vegna samdráttar í veiðiheimildum. Þess vegna gengur ekki upp að stilla Vestfirðingum upp í þessu efni með einhverja sérstöðu. Þeir hafa kannski farið óvarlegast í því að klára þorskinn sinn á undan öðrum og það fer Vestfirðingum svo sem vel að vera á undan öðrum í þessum efnum því þeir eru kappsamir menn, en því miður hefur það leitt til vanda sem þarf að bregðast við og um það snýst þessi umræða og þetta frv. Í frv. er ákvæði varðandi sameiningu sem þarf líka að skilgreina markvissar. Það er t.d. vart stefnt að því að ætlast til þess að hið öfluga sjávarútvegspláss, Vestmannaeyjar, sameinist endilega öðru sveitarfélagi til þess að ná fram sama rétti og aðrar byggðir á landinu nema menn séu að gera því skóna að ætla sér að vaffin sameinist, Vestfirðir og Vestmannaeyjar, hin gjöfulu fiskimið en ég reikna samt ekki með því að neitt sé á bak við það í sjálfu sér þó að ástæða sé til að skoða allt til hins ýtrasta. Von landsins er í vöskum veiðimönnum og þetta er vandmeðfarið mál sem þarf að bregðast við, en ég ítreka að það þarf að koma skýrt fram að mínu mati hjá ríkisstjórninni að aðrir landsmenn, önnur fyrirtæki, önnur sveitarfélög muni sitja við sama borð í þessum efnum. Það eru auðvitað mörg efaatriði í slíku máli. Til að mynda má vitna í skýrslu Byggðastofnunar frá 3. mars sl. um ástand og horfur í atvinnumálum á Vestfjörðum. Þar sem ætti að standa efnisyfirlit stendur efinsyfirlit þannig að efinn kemur fljótt inn í það plagg og er auðvitað ekki í alvöru gert því að prentvillupúkinn hefur skotist þar inn. En það eru mörg ef í þessu máli, en fyrst og fremst verða menn að sitja við sama borð því að sérstaðan er að mínu mati ekki fyrir hendi á þeim formerkjum sem hefur verið stillt upp í þessu máli í umræðunni í heild.

Hæstv. forseti. Hv. 3. þm. Suðurl. vék að mér nokkrum orðum í ræðu sinni og hélt því fram að ég hefði sagt fyrr í dag að það hefði verið hægt að úthluta veiðiheimildum þannig að enginn hefði orðið fyrir neinum skerðingum. Það sagði ég ekki. Ég sagði það einfaldlega að það hefði verið hægt að úthluta veiðiheimildum þannig að allir hefðu orðið fyrir sambærilegum skerðingum og samkvæmt þeim úthlutunum sem voru í hittiðfyrra og líka í fyrra, þá hefði það verið í kringum 3% að meðaltali. Þá hefðu menn setið uppi með almennan vanda í sjávarútvegi sem hefði verið miklu auðveldara að fást við en er í dag. En vegna þessa ígildis eignarréttar sem menn sjá í veiðiheimildunum hefur ekki mátt taka skynsamlegar ákvarðanir. Það er ekki bara í þessu efni sem við sitjum uppi með þennan vanda heldur er hægt í fjöldamörgum öðrum tilvikum að benda á svona lagað. Það er skemmst að minnast þess að hæstv. sjútvrh. úthlutaði útlendum loðnuheimildum til íslenska loðnuveiðiflotans fyrir nokkrum dögum síðan. Hvernig var farið að því? Það var úthlutað mest til þeirra sem höfðu mestar veiðiheimildir á loðnu og höfðu minnstan möguleika á því að geta veitt. Af hverju? Vegna þess að þau þurftu endilega að halda sig við veiðiheimildaeignina, aflahlutdeildina svokölluðu, þ.e. þann hluta úr fiskstofnunum sem hver og einn útgerðarmaður á. Það er þess vegna sem við höfum ekki lengur yfirráð yfir þessari auðlind að menn eru farnir að líta á hana sem sína eign. Ríkisstjórnin landsins er farin að spila eftir þessari pípu.

Hæstv. forseti. Hv. 3. þm. Vesturl., Jóhann Ársælsson, hefur gengið í þá gildru að festast í tölvuprógrammi sem reyndist falla undir það að vera pappírskvóti. Vegna þess að ef til hefði átt að koma jöfnun sem hv. þm. gat um og sem hefði komið jafnt niður á alla, þá hlaut hún eftir á að hafa miðast við veiddan allan þann kvóta sem upp var sett. Annars getur þingmaðurinn engan veginn fært sönnur á að vera trúverðugur í þeim málflutningi því að þá hefði þurft að koma til dreifing til að mynda á hinum mikla ýsukvóta sem útdeilt var af rausn en var ekki veiðanlegur. Slík jöfnun er auðvitað engin jöfnun, hún er falsvon.

Virðulegur forseti. Mér finnst hv. 3. þm. Suðurl. gera of mikið úr þeim vanda sem hefur myndast vegna þess að menn hafa verið að úthluta veiðiheimildum sem hafa ekki náðst. Það er að vísu ákveðinn hluti en ekki nema mjög lítill hluti af þeirri jöfnun sem við erum að tala hér um. Það sem ég var að tala um var að þorskveiðiheimildum hefði verið úthlutað þannig að meira hefði komið af viðbótunum, sem ákveðið var að veita í þorski, til þeirra sem urðu fyrir mestri skerðingu og síðan Hagræðingarsjóðshluturinn til viðbótar. Þannig hefði verið auðvelt að jafna þessu út. Það hefði síðan lent alla vega niður og það hlýtur hv. þm. að vita. Það kom alla vega niður á flotanum hvað veiddist mikið af ýsunni. Það fer ekkert endilega eftir því hvað menn hafa orðið fyrir miklum skerðingum í þorski eða fengið viðbætur í öðrum tegundum hvað þeir hafa náð af þeirri ýsu sem þeim hefur verið úthlutað. Það þýðir því ekki að setja nein samasemmerki þarna á milli eins og mér virðist hv. þm. gera. Það er engin spurning um að það var hægt að gera þetta með þessum hætti. Það sem stóð í vegi fyrir því að þetta yrði gert var það sem ég var að lýsa hér áðan, því miður. Við erum að missa yfirráðin yfir auðlindinni. Við fáum ekki stjórnvöld í landinu til þess að stjórna fiskveiðum með hagkvæmni heildarinnar í huga. Það verður að horfa á ígildi eignarréttar útgerðaraðilanna á auðlindinni. Þannig hugsa menn orðið í dag, því miður.

Hæstv. forseti. Ég gat ekki séð að hv. þm. gæti fært sönnur á þá aðferðafræði sem hann stillti upp því að hún byggðist fyrst og fremst á því að ákveða hluti með geðþóttaákvörðunum. Að taka af einum og leggja til annars miðað við það hvort sólin skín í heiði eða ekki, vera í góðu skapi eða ekki, það gengur ekki. Það gilda ákveðnar reglur í þessu kerfi sem menn hafa staðið nokkuð heilt að frá því að það var sett á fyrir tíu árum. Upp á síðkastið hafa menn reynt að gera þetta kerfi pólitískt, ekki síst Alþb. með samþykkt um það að framsalsréttur á kvóta sé nánast lögbrot. Og þetta er nýtt innlegg flokkslega í dæmið þar sem menn eru að reyna að skapa sér sérstöðu í máli þar sem menn ættu að hafa reisn til að standa saman og taka á sig þá ábyrgð að sinna óvinsælu verkefni því að það hlýtur alltaf að vera óvinsælt verkefni að standa á bak við kvótakerfi í hvaða mynd sem er. En jöfnun með geðþóttaákvörðunum held ég að henti ekki í okkar landi.

Virðulegi forseti. Í tilefni ummæla hv. 3. þm. Suðurl. vil ég taka fram nokkur atriði. Hann sagði t.d. varðandi Vestfirðinga að ekki væri ástæða til að stilla þeim upp með einhverja sérstöðu, en þá hafði hann nýlokið við að lesa athugasemdir við lagafrv. þar sem hann var að rekja allar þær ástæður sem stilla þeim upp með einhverja sérstöðu. Hann sagði líka að Vestfirðingar hafi síður brugðist við vanda en aðrir landsmenn. Þeir hefðu ekki aðlagast þeim vanda sem við þeim hefur blasað. Ég vil í því sambandi aðeins rifja upp það sem ég gat um í ræðu minni í dag að það er eitt og annað sem veldur því að þrátt fyrir það að Vestfirðingar hafi vissulega brugðist við vandanum og reynt að aðlagast þá hafi þeir erfiðleikar sem þar hafa blasað við verið meiri en annars staðar. Ég minni enn á það að Þjóðhagsstofnun hefur staðfest það að á árabilinu 1988--1993 hafa Vestfirðingar tapað 4 milljörðum kr. á aflasamdrætti og kvótakerfinu. Þarna eru innan við 10 þúsund manns og þá er hægt að reikna út hvers konar tap þetta er á hvert mannsbarn á Vestfjörðum og það getur hver og einn séð í hendi sér hvaða áhrif þetta hefur. Vestfirðingar hafa reynt að bregðast við þessu. Þeir hafa líka, eins og ég gat um, misst frá sér rækjukvóta. Þeir hafa misst frá sér grálúðukvóta. Það hefur verið verðlækkun á rækju. Það var skrúfað fyrir hrefnuveiðar fyrir nokkrum árum. Allt eru þetta atriði sem snerta Vestfirðinga og auka á vanda þeirra. En það er síður en svo að þeir hafi ekki reynt að bregðast við þessu. Þeirra bjargráð hafa m.a. verið að draga saman, hagræða, setja upp nýjar vinnslulínur, reyna að taka upp fullvinnslu. Þeir hafa orðið að selja undan sér björgina, bara til þess að standa uppréttir þannig að ég get ekki legið undir því að Vestfirðingar hafi ekki gert það sem þeim hefur verið fært til þess að bregðast við vandanum, til að mæta honum á þann hátt sem mögulegt var. Málið var að vandinn var svo stór að það réðist ekki við hann. Ofan á þetta komu gjaldþrot og svo fjöldamargt fleira sem menn þekkja. En hann nefndi að lokum, virðulegi forseti, ég er að verða búinn, að e.t.v. mætti sameina Vestmannaeyjar og Vestfirði. En þá vil ég segja frá einum þreyttum sameiningarmanni fyrir vestan sem var búinn að basla mikið. Hann var búinn að fá niðurstöðu í hvaða sameining væri hentugust á Íslandi. Hún væri sú að hafa aðeins þrjú sveitarfélög: Ísland, Vestmannaeyjar og Bolungarvík.

Hæstv. forseti. Þau orð sem ég vitnaði í í frv. og las upp voru ekki mín orð heldur frv. þar sem rökin sem færð eru fyrir sérstöðu Vestfjarða í þessu máli eru talin byggjast á erfiðum samgöngum, einhæfni í atvinnulífi og landfræðilegri legu. Ég kaupi ekki þessi rök sem sérstöðu fyrir Vestfirði miðað við ýmsar aðrar byggðir landsins, hvort sem það er á Vesturlandi, Austurlandi eða Norðurlandi. Ég nefni Þórshöfn á Langanesi. Það er ekkert önnur staða hjá því byggðarlagi en til að mynda flestum byggðarlögum á Vestfjörðum þar sem allt byggist á fiski og þar sem plássið er afskekkt vegna náttúrufræðilegrar legu. Þetta eru kurteisleg orð eins og þau eru sögð í frv. en sérstæðan er ekki á þennan hátt að mínu mati. Hv. síðasti ræðumaður talaði um að Vestfirðingar hefðu þurft að selja undan sér björgina umfram aðra vegna fiskveiðistjórnunar. Það er bara einfaldlega ekki rétt. Vestfirðingar hafa ekki í meiri mæli en mörg önnur pláss á landinu þurft að hreyfa sig til í þeim efnum með sölu á kvóta, skipum eða öðrum fjárfestingum. Þegar kemur að umræðum um þá uppskiptingu hvað sé sanngjarnt og hvar eigi að lenda, þá geta menn líka farið út í það að fara lengra aftur í tímann og spyrja: Hvað breyttist með aukningu togaraflotans sem breytti stórkostlega veiðimynstrinu um landið og vinnslumynstrinu líka? Ég býst við að þá ríði nú Vestfirðingar feitari hesti en þeir sem sunnar búa á landinu.

Virðulegi forseti. Í tengslum við þær aðgerðir sem hér eru til umræðu til þess að bæta atvinnuástandið á Vestfjörðum, þá er eðlilegt að rædd sé staða og atvinnuástand annarra byggðarlaga og atvinnuástandið í heild sem vissulega er mjög víða erfitt og alvarlegt. En það er auðvitað ljóst að það hlýtur að segja til sín, bæði í efnahags- og atvinnuástandinu, þegar við höfum gengið í gegum svo langt samdráttarskeið sem raun ber vitni. En hitt er annað mál að mér finnst rangt sem hér er haldið fram af sumum sem hafa talað að ríkisstjórnin sé fyrst núna að grípa til aðgerða í atvinnumálum og þær aðgerðir, sem við ræðum hér, til að bæta atvinnuástandið á Vestfjörðum séu fyrstu aðgerðirnar sem ríkisstjórnin grípur til í atvinnumálum. Auðvitað er það rangt. Það er ljóst að ríkisstjórnin hefur gripið til margvíslegra aðgerða sem styrkt hafa rekstrarumhverfi og rekstrargrundvöll fyrirtækjanna. Allir vita það að þá vaxtalækkun sem hefur orðið má rekja til ýmissa aðgerða sem ríkisstjórnin hefur gripið til. Varðandi atvinnumálin hefur ríkisstjórnin sett 3 milljarða til þess að flýta m.a. fyrir vegaframkvæmdum og til viðhaldsverkefna og það hefur auðvitað skilað sér í að bæta hér atvinnuástandið. Menn minnast þess kannski að það er ekki langt síðan aðilar vinnumarkaðarins voru að spá hér 20--25% atvinnuleysi. Sem betur fer hefur sú spá ekki ræst en vissulega er það svo að atvinnuleysi er of mikið en engu að síður hafa þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til skilað verulegum árangri. Það er vissulega svo að vaxtalækkanirnar hafa ekki einungis bætt rekstrarumhverfi fyrirtækjanna, heldur líka bætt stöðu heimilanna í landinu. Það eru ekki bara 3 milljarðar sem ríkisstjórnin hefur sett til að bæta atvinnuástandið. Ég hygg að það átak hafi skilað sér nokkuð vel sem ríkisstjórnin fór í á sl. ári í samvinnu við sveitarfélögin og haldið verður áfram á þessu ári. Ég hygg að á sl. ári hafi þær aðgerðir skilað, tímabundið að vísu, um 2.400 störfum og ef talað er um heilsársstörf séu það um 800 heilsársstörf sem þetta átaksverkefni ríkis og sveitarfélaga skilaði ásamt því fjármagni sem veitt var til þess að flýta vegaframkvæmdum og viðhaldsverkefnum. Á þessu ári hygg ég að við muni bætast 600 heilsársstörf vegna þessa átaks þannig að við erum hér að tala um 1.400 heilsársstörf á árinu vegna þessa átaks. Ég vil minnast annars líka sem ég held að ekki ætti að gera lítið úr og það er fjármagn sem ríkisstjórnin hefur veitt til atvinnumála kvenna sem á sl. ári var 75 millj. Ég hef fullvissu fyrir því að það fjármagn hefur skilað sér mjög vel og þær konur sem hafa notið góðs af því framlagi eru að gera mjög góða hluti þessa dagana. Ýmist hefur þetta framlag orðið til þess að þær hafa getað bætt framleiðslu sína eða stofnað ný fyrirtæki. Hér er um að ræða t.d. handverkskonur sem eru að vinna úr skinni og ull og hafa sýnt mikið frumkvæði varðandi atvinnureksturinn sem mun örugglega sýna sig í fjölgun atvinnutækifæra á næstu árum. Ég hefði svo sannarlega viljað sjá meira af því fjármagn sem ríkisstjórnin hefur látið til atvinnuskapandi aðgerða til þessara verkefna til að styðja betur við atvinnuuppbyggingu hjá konum. Við höfum tölur fyrir framan okkur sem sýna það að atvinnuleysið hefur ekki síst bitnað á konum. Ég stend hér upp, virðulegi forseti, til þess að ræða fskj. með frv. og snertir samkomulag um aðgerðir til að jafna skuldastöðu sveitarfélaga vegna sameiningar sveitarfélaga sem nokkuð hefur verið hér til umræðu. Í því sambandi vil ég rifja upp að í aðdraganda kosninganna 20. nóv. um sameiningu sveitarfélaga samþykkti ríkisstjórnin varðandi sameiningu sveitarfélaga að hún mundi sérstaklega fjalla um auknar fjárveitingar til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga á árunum 1995--1998 vegna aðgerða sem greiða fyrir sameiningu sveitarfélaga og vegna breyttrar verkaskiptingar. Þetta er samhljóma því í lokaskýrslu sveitarfélaganefndar þar sem kveðið var á um að sjóðurinn mundi fjármagna í fimm ár sérstakt átak vegna sameiningar sveitarfélaga, svo og stofnunar reynslusveitarfélaga samkvæmt samkomulagi milli ríkis og sveitarfélaga þar um. Það samkomulag hefur verið gert og er birt sem fskj. með þessu frv. Um þetta hefur verið nokkuð spurt í umræðunni þannig að ég taldi ástæðu til að fara um þetta örfáum orðum. Nú er það ekki í fyrsta skipti að veitt sé sérstakt fjármagn vegna sameiningar sveitarfélaga. Það hefur verið gert um nokkurra ára skeið. Það hefur lagastoð bæði í sveitarstjórnarlögum og í lögum um tekjustofna sveitarfélaga, en í sveitarfélagalögum er einmitt kveðið á um það að ráðuneyti geti að fenginni umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga sett almennar reglur þess efnis að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga veiti fjárhagslega aðstoð til að greiða fyrir sameiningu sveitarfélaga. Síðan er í tekjustofnalögunum kveðið á um að sérstökum framlögum skuli úthlutað til að greiða fyrir sameiningu sveitarfélaga og vísað þar í sveitarstjórnarlögin. Frá 1987 hefur verið unnið í sambandi við þessar sameiningar eftir almennum reglum um fjárhagsaðstoð Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til að greiða fyrir sameiningu þar sem unnið er eftir fjórum meginþáttum. Það er m.a. með greiðslu upphæðar sem samsvarar eðlilegum kostnaði sveitarfélaga við undirbúning og framkvæmd sameiningar og með greiðslu aðkeyptrar vinnu við undirbúning og framkvæmd sameiningar og með þátttöku í launakostnaði í allt að fjögur ár vegna ráðningar framkvæmdastjóra sem leiðir af sameiningu og síðan með greiðslu sérstaks framlags til að jafna skulda- og rekstrarstöðu sveitarfélaga við sameiningu. Ég hygg að ráðgjafarnefnd Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, sem setur nánari reglur um skiptingu fjárframlaga þeirra sem kveðið er um í tengslum við þessa sameiningu, muni hafa hliðsjón af þeim reglum sem unnið hefur verið eftir. Ríkisstjórnin lét skoða ákveðnar viðmiðunarreglur sem unnið yrði eftir í tengslum við þessa sameiningu og þar var stuðist við þá reglu að bæta helming af því sem skuldastaða sveitarfélaga er umfram 50% af skatttekjum sveitarfélaganna. Á það var horft að öll þau sveitarfélög kæmu inn í þessa mynd þar sem sameining hefði verið ákveðin eða væri í undirbúningi frá kosningunum í nóvember í fyrra. Ef farið væri að þessari reglu, þá væri hér um að ræða um 220 millj. sem gengju til þeirra sveitarfélaga sem annaðhvort hefðu sameinast eftir 20. nóv. eða væru að undirbúa sameiningu. Ég hygg að ráðgjafarnefndin muni líka hafa hliðsjón af framvæmdastöðu í sveitarfélaginu, af skuldastöðunni og hvernig skuldir eru til komnar. Hér þarf því ekki lagabreytingu eins og ég hef lýst. Það verður unnið samkvæmt ákvæðum sem gilda í sveitarstjórnarlögum og lögum um tekjustofna og reglum þeim tengdar. Einungis þarf á grundvelli þess framlags sem ríkisstjórnin mun leggja fram á næstu fjórum árum að taka það fyrir í tengslum við fjárlagaafgreislu, en fjárframlag ríkissjóðs í þetta sérstaka átak mun verða 140 millj. á árunum 1995--1998.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir yfirferð á þessu samkomulagi, en leyfi mér að spyrja ráðherrann í fyrsta lagi: Hvað er ætlunin að skera niður af verkefnum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til að koma á móti þeim 160 millj. kr. af ráðstöfunarfé sjósðins sem á að taka til aðgerða samkvæmt þessu sérstaka samkomulagi? Í öðru lagi vil ég inna hæstv. ráðherra eftir því hvort það er rétt skilið sem fram hefur komið í umræðunum í kvöld og mér hefur skilist m.a. á hæstv. ráðherrum að Byggðastofnun eigi áfram að gera úttekt á atvinnuvanda tiltekinna byggðarlaga í landinu öllu og hvort félmrh. ætlist til þess að Byggðastofnun geri einnig sérstaka úttekt á atvinnuástandinu í Reykjavík.

Virðulegi forseti. Varðandi þessa fyrirspurn vil ég fyrst taka fram að í viðræðum við Samband ísl. sveitarfélaga varðandi framlag úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga komu tvær leiðir til greina. Sú fyrri var að þetta framlag sem kemur úr Jöfnunarsjóðnum yrði tekið af framlagi sem fer í Lánasjóð sveitarfélaga en um það var nokkuð rætt í sveitarfélaganefndinni sem hefur fjallað um þetta á umliðnum missirum. Samband ísl. sveitarfélaga féllst ekki á að þetta yrði tekið af framlagi sem á að renna til Lánasjóðs sveitarfélaga, en kaus heldur að leggja til að þetta yrði tekið af öðrum framlögum Jöfnunarsjóðs. Hvort þetta skerðir tekjujöfnunar- eða þjónustuframlög get ég ekki sagt um nú. Til að mynda má nefna í því sambandi að á sl. ári var áætlað að 30 millj. færu til sameiningar sveitarfélaga og áætlað til þess um 30 millj. kr. Það komi ekki niður á tekjujöfnunar- eða þjónustuframlögunum. Ég get því ekki sagt um hvort það gerir það á þessum árum þar sem Jöfnunarsjóðurinn á að láta þennan hlut, en það hefur ávallt og sérstaklega á sl. ári verið reiknað með töluverðri upphæð vegna sameiningarmála. Það var val Sambands ísl. sveitarfélaga að þetta yrði með þessum hætti en ekki tekið af Lánasjóði sveitarfélaga. Varðandi úttektina í öðrum byggðarlögum sem um var spurt og Reykjavík nefnd sérstaklega: Sú forskrift sem Byggðastofnun er gefin í þessu sambandi kemur fram í fskj. með þessum frumvörpum. Það er um að ræða að gera úttekt á byggðarlögum sem kunna að hafa orðið fyrir sambærilegum samdrætti í aflaheimildum, búa við áþekkta einhæfni atvinnulífs og einangrun og vinna að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða við sameiningu sveitarfélaga. Ég geri ekki ráð fyrir að Reykjavík falli undir þessa skilgreiningu.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að þessar 160 millj. kr. geta komið niður á þjónustuframlögum Jöfnunarsjóðsins sem er slæmt vegna þess að þar með kemur þessi ákvörðun að einhverju leyti niður á þeim félagslegu skyldum sem sjóðurinn hefur. Og það eitt út af fyrir sig er nokkurt umhugsunarefni sem ekki er kostur á að ræða í andsvaratíma. Hitt atriðið sem ég spurði hæstv. ráðherra um er vafalaust rétt hjá henni að það er gert ráð fyrir tiltekinni þröngri skilgreiningu á þeim byggðarlögum sem á að gera úttekt á. Hins vegar upplýsti hv. 4. þm. Norðurl. v., sem ég hygg að eigi sæti í stjórn Byggðastofnunar, að hann skildi það svo að stofnunin ætti að gera úttekt á þeim byggðarlögum þar sem væri við sérstakan atvinnuvanda að stríða. Og það er ekki nokkur leið að neita því að hér í þessu plássi eru 3 þúsund manns á atvinnuleysisskrá akkúrat þessa dagana þannig að ég vil hvetja hæstv. félmrh., sem jafnframt er þingmaður þessa kjördæmis sem við erum stödd í, til að taka á því máli að það verði farið í atvinnuvandamálin hér eins og annars staðar. Því miður er það liðin tíð að Reykjavík spjari sig sjálf eins og það hét hér áður. Það er liðin tíð. Menn geta ekki treyst því að hlutirnir leysist svo að segja af sjálfu sér. Hér er við hrikalega stóran og alvarlegan atvinnuvanda að stríða eins og annars staðar sem hlýtur að vera verkefni þessarar stofnunar eins og atvinnuleysisvandamál annars staðar í landinu.

Virðulegi forseti. Það er komið að lokum í þessari umræðu og ekki miklu við hana að bæta frá því sem áður hefur komið fram í ræðum manna í dag og í kvöld. Ég vil þó segja það að ég tel það nokkuð samhljóða niðurstöðu úr ræðuhöldum að menn eigi ekki að blanda saman óskyldum hlutum sem eru annars vegar einhvers konar aðstoð til sjávarútvegsfyrirtækja í einhverjum skilningi og hins vegar sameining sveitarfélaga. Ég dreg þá ályktun af máli manna að þetta séu hlutir sem ekki eigi að blanda saman og ég er sjálfur þeirrar skoðunar að svo eigi ekki að vera. Ég tel að það að þvæla sameiningu sveitarfélaga inn í þetta mál hafi gert frv. hálfu verra en það leit út áður. Það er að mínu viti fyrsta breytingin sem verður að gera á þessu frv. að aftengja þennan þátt frá fyrirgreiðslunni til sjávarútvegsfyrirtækja. Sameining sveitarfélaga og jöfnun fjárhagsstöðu þeirra er sjálfstætt mál sem menn geta rætt undir öðrum dagskrárlið. Ég sé engin rök fyrir því að tengja það saman inn í umræðu um fjárhagsstöðu sjávarútvegsfyrirtækja. Eða hvernig ætla menn að rökstyðja að eitt sveitarfélag sem hefur lagt mikla peninga í atvinnulífið eigi ekki að fá skuldajöfnun af því að það er ekki að sameinast neinu sveitarfélagi? Annað sveitarfélag sem hefur ekki lagt krónu í atvinnulíf ætti rétt á miklum peningum til að minnka sínar skuldir af því að skuldirnar eru komnar til út af öðrum verkefnum. Það er engin heil brú í þessu. Ég veit að hv. þm. hafa áttað sig á því eftir þessa umræðu að þetta fer ekki saman og ber að skilja þessa hluti í sundur. Þá tel ég að menn ættu að hafa áttað sig á því að sameining fyrirtækja er ekki það lausnarorð sem haldið er fram í frumvarpstextanum og það er ekki rétt að tengja upphaf og framgang aðgerða við slíka aðgerð. Hún getur stundum átt rétt á sér, stundum ekki. Stundum er hún ekki möguleg og ef menn halda sig við skilyrði frv. eins og það er lagt fram, þá eru menn að segja í raun að sumum býðst aðstoð en öðrum ekki. Menn hafa auðvitað áttað sig á þessu. Okkur þingmönnum Vestfirðinga var í dag fært bréf frá Þingeyri þar sem helstu ráðamenn staðarins vöktu athygli þingmanna á þeirri staðreynd að frv., eins og það er úr garði gert, útilokar sjávarútvegsfyrirtæki á Þingeyri frá þessari fyrirhuguðu aðstoð. Þeir spyrja eðlilega hvernig á því stendur og skora á þingmenn kjördæmisins að vinna að því að þeir eigi jafna möguleika til þess á við sjávarútvegsfyrirtæki í öðrum byggðarlögum á Vestfjörðum. Hitt er svo annað mál sem ég ætla ekki að ræða að þessu sinni hvort Vestfirðingar eiga yfir höfuð að gera mikið með aðstoð sem rétt er fram með þeim skilyrðum sem í frv. eru. Ég rifja það aðeins upp að fleiri en þingmenn, sem hér hafa talað, hafa lýst yfir efasemdum yfir því að framgangur málsins eins og hann er settur fram í frv. sé réttur. Varaþm. Alþfl. í Vestfjarðakjördæmi, sem jafnframt er forseti Alþýðusambands Vestfjarða, hefur ítrekað lýst því yfir opinberlega að vestfirsk fyrirtæki eigi ekki að þiggja neina opinbera styrki heldur eigi frekar að frysta lánin og auka veiðiheimildir. Hann hefur ítrekað þetta sjónarmið sem er það sama og ég setti fram í umræðunni. Framkvæmdastjóri Hjálms hf. á Flateyri hefur í viðtali í sjónvarpi 18. febr. tekið það skýrt fram að það eina sem dygði Vestfirðingum væri aukinn kvóti, aukinn réttur til að veiða. Formaður Útvegsmannafélags Vestfjarða hefur einnig bent á það að þær aðgerðir sem í frv. eru dugi engan veginn sem lausn á vandanum og þurfi meira til að koma svo eitthvert gagn verði að og þá fyrst og fremst auknar veiðiheimildir. Hann hefur einnig bent á það að sameining fyrirtækja sé ekki einhlít lausn á rekstrarvanda og rekur dæmi því til staðfestingar. Það eru því ýmis dæmi sem hægt er að vitna til úr opinberri umræðu þar sem fram koma sjónarmið Vestfirðinga á þessum málum sem ganga í aðra átt en frv. gerir ráð fyrir og ég hygg að hæstv. ríkisstjórn ætti að taka meira mark á þeim varnaðarorðum sem þar hafa verið sett fram en hún virðist hafa gert fram til þessa. Eins og málið er lagt fram í frv. er það að mínu viti ákaflega ógeðfellt. Ég vil svo að lokum þakka hæstv. félmrh. fyrir svör hans hér áðan. Svörin gerðu mig ekki miklu fróðari en ég var áður. Það eru t.d. engin svör við því af hverjum á að taka þessar 40 millj. á ári næstu fjögur árin úr Jöfnunarsjóði. Þessir peningar hafa runnið til sveitarfélaga eftir tilteknum reglum og það er ljóst í mínum huga a.m.k. að ef á að taka þá í þetta verkefni, þá bitnar það á þeim sveitarfélögum sem hafa fengið þá. Það er því einfaldlega verið að færa til peninga á milli sveitarfélaga. Ég undrast það að hægt sé að ákveða fyrir fram að 220 millj. eða allt að því renni til að jafna fjárhagsstöðu sveitarfélaga sem eru að sameinast samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu í sveitarstjórnarlögum og spyr: Hvað er gert ráð fyrir að þau sveitarfélög fái mikið? Ef miðað er við þá reglu sem sett hefur verið fram að jöfnunin næmi því að greiddur yrði helmingurinn af skuldum sem eru umfram 50% af tekjum sveitarfélaga, þ.e. að nettóskuldir sveitarfélaga yrðu ekki meira en sem næmi hálfum árstekjum og það sem umfram væri mundi jöfnunarsjóðurinn borga að hálfu. Þessi regla hefur verið sett fram. Ég hef séð útreikninga á því hvað mundi renna til sveitarfélaga samkvæmt þeirri reglu og ég spyr: Er talan 220 millj. fundin út frá því? Sem dæmi get ég nefnt að samkvæmt þeirri reglu mundi í Vestur-Barðastrandarsýslu renna 45 millj. til Patrekshrepps og Bíldudals til að jafna fjárhagsstöðu þeirra, en hins vegar hef ég heyrt og spyr þá ráðherra í leiðinni hvort það sé rétt að ráðherra hafi lofað því að hafa þá tölu hærri eða 77 millj. Ef það er rétt eftir hvaða reglu er farið þar? Gildir þá sú regla annars staðar á landinu? Enn fremur undrast ég að það skuli vera hægt að ákveða núna að það þurfi ekki að verja nema 80 millj. til að jafna fjárhagsstöðu sveitarfélaga sem muni sameinast á næstu fjórum árum. Á ekki að gilda sama regla um jöfnun á fjárhagsstöðu sveitarfélaga á næstu árum og á að gilda um sameiningu samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu? Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. félmrh. þessara spurninga og athuga hvort hún væri ekki fáanleg til að svara þessu ítarlegar en áðan var gert.

Virðulegi forseti. Hv. síðasti ræðumaður spurði hvort þessar 220 millj. væru reiknaðar út frá þessari tilteknu viðmiðun, 50% reglunni. Svarið við því er já. Það bindur samt ekki ráðgjafanefnd Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga sem á að setja reglur varðandi þessa skiptingu. Þetta er ákveðin viðmiðun sem þarna hefur verið sett og það hefur verið talið eðlilegt í þeirri umræðu sem fram hefur farið um þetta atriði að Jöfnunarsjóðurinn hefði hliðsjón af þessari viðmiðun og einnig hliðsjón af t.d. framkvæmdastöðu og skuldastöðu í viðkomandi sveitarfélagi. Talan sem hv. þm. nefndi um einhverjar 77 millj. sem ég hefði nefnt við einhver tiltekin sveitarfélög á Vestfjörðum er algjörlega út í hött vegna þess að ég hef ekki nefnt við eitt einasta sveitarfélag, hvað það mundi fá út úr þessari skiptingu. Þetta eru einungis vinnureglur sem hefur verið unnið með í þessu sambandi sem ráðgjafarnefndin mun hafa hliðsjón af. Varðandi það hvort þær 80 millj. sem þá standa eftir muni þær duga fyrir sveitarfélög sem sameinast á komandi fjórum árum til viðbótar þeim sem hér hafa verið tilgreind get ég ekki svarað. Ef það verður mikið um sameiningar á næstu fjórum árum til viðbótar þeim sem núna eru í undirbúningi eða hafa verið ákvarðaðar, þá geri ég ráð fyrir að það yrði ný ákvörðun hjá ríkisstjórn hvort bætt yrði við þá upphæð. En hér eru 80 millj. til ráðstöfunar til viðbótar og eins og ég segi og endurtek, það yrði þá ný ákvörðun hjá ríkisstjórninni ef mikið yrði um sameiningar að bæta þá við þá upphæð.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin. Það liggur þá ljóst fyrir að það hafa engin fyrirheit verið gefin í Vestur-Barðastrandarsýslu um fjárframlög úr Jöfnunarsjóði vegna að sameining sveitarfélaga þar upp á 77 millj. kr. Ég spurði einfaldlega um hvort það væri rétt og það er þá klárt að svo er ekki. En af því að því máli er blandað inn í frv. um aðstoð við sjávarútvegsfyrirtæki spyr ég hæstv. ráðherra hvort ekki komi til greina að jafna fjárhagsstöðu sveitarfélaga eftir því hvað þau hafa þurft að leggja mikið fram í atvinnulífið þannig að þau sem hafa þurft að leggja mikið fram geti fengið einhverja fjármuni frá hinu opinbera til að minnka þær byrðar. Mér finnst það sú jöfnun sem menn ættu að gera. Ef menn á annað borð eru að blanda Jöfnunarsjóði og fjárhagsstöðu sveitarfélaga inn í þetta mál þá ætti það að vera á þann veginn að sveitarfélög sem þyrftu að verja verulegu fjármagni í atvinnulífið ættu að fá einhvern hluta af því úr Jöfnunarsjóði og önnur ekki eins og mundi verða. Það hefði mér fundist mikið eðlilegri aðgerð gagnvart þessu máli, það hefði fallið betur að því. Ég er ekki að segja endilega að ég mundi styðja það en mér fyndist það rökréttara.

Virðulegi forseti. Ég hef tekið til máls fyrr í dag í því máli sem hér er á dagskrá en vildi bæta við örfáum orðum. Það er ekki síst vegna sérkennilegrar söguskoðunar sem kom fram hjá hæstv. fjmrh. og starfandi forsrh. um þjóðarsátt. Ég átti ekki kost á að svara í andsvari vegna þess að þessi sérkennilega söguskoðun kom fram í andsvari. Hún var á þá leið að aðilar vinnumarkaðarins, þeir Einar Oddur og félagar, hefðu tekið fram fyrir hendurnar á þáv. ríkisstjórn og gert þjóðarsáttina. Ég geri alls ekki lítið úr þeirra þætti í þjóðarsáttinni. Þeir brutu blað í þeim málum. En það muna allir sem vilja muna að sú þjóðarsátt hefði verið óhugsandi án atbeina ríkisvaldsins og náins samráðs ríkisstjórnarinnar á þeim tíma við aðila vinnumarkaðarins. Það er alveg nauðsynlegt að þetta komi hér fram vegna þess að hæstv. fjmrh. hélt því fram að þetta hefði verið þveröfugt. Það muna allir sem fylgdust með stjórnmálum á þeim tíma að það samstarf sem leiddi til þessarar þjóðarsáttar var mjög náið og nefndur Einar Oddur lét svo ummælt opinberlega að ríkisstjórnin hefði staðið við allt í einu og öllu sem var lofað í þessum efnum. Þess vegna var þjóðarsáttin gerð og að henni býr ríkisstjórnin. Þetta verður að koma fram því þetta er mikið grundvallaratriði. Þessu eiga menn ekki að gleyma vegna þess að það byggist á þjóðarsáttinni að verðbólgan er svo lág sem hún er í dag. Það er ekki síst á henni. Lág verðbólga byggist að öðru leyti á kreppuástandi og samdrætti í þjóðfélaginu en að hinu leytinu byggist hún á þjóðarsáttinni sem gerð var. Ég fagna því sem kom fram í máli hæstv. sjútvrh. ef engin óvissa er um stjórn fiskveiða. Það kemur mér í rauninni spánskt fyrir sjónir ef svo er. Ég hefði gaman af að heyra einhvern af hæstv. ráðherrum Alþfl. tjá sig um það mál, t.d. hæstv. umhvrh. en hann er víst ekki við þessa umræðu, hvort hann sé búinn að samþykkja það frv. sem hér liggur fyrir óbreytt og það sé engin óvissa í þessu efni. Það kemur mér spánskt fyrir sjónir en það kann að vera. Þessi yfirlýsing hæstv. sjútvrh. kom mér satt að segja nokkuð á óvart. Hæstv. ráðherrar sem hafa talað við umræðuna hafa barið sér á brjóst og talið ríkisstjórnina hafa gert miklar efnahagsaðgerðir í þágu atvinnuveganna. Ég er alls ekki að halda því fram að ekkert hafi verið gert. Hins vegar held ég því fram að vegna þess hvernig ríkisstjórnin fór af stað þá missti hún dýrmætan tíma til þess að létta undir með atvinnuvegunum í landinu. Hún fór af stað með þeim heitingum að engar sértækar aðgerðir yrðu gerðar til bjargar atvinnulífinu hvað sem á gengi, það yrði að bjarga sér sjálft. Í þessum anda leið meira en heilt ár og það er ekki fyrr en í nóvember 1992 sem raunverulega eru boðaðar efnahagsaðgerðir til stuðnings sjávarútveginum í landinu. Þá voru menn loks að byrja á því að hafa sig út úr þessum kenningum. Þarna tapaðist dýrmætur tími og var ekkert gert á honum annað en að hækka vextina eins og hefur verið rakið í þessari umræðu. Satt að segja hefur ríkisstjórnin og hæstv. ráðherrar allt þetta kjörtímabil verið að reyna að hafa sig út úr frjálshyggjukreddum sem þeir hófu feril sinn á og eru auðvitað ekki búnir að því enn þá. En þó hefur verið sýnd viss viðleitni í þá átt og í rauninni er frjálshyggjan að hrynja ofan í höfuðið á sjálfstæðismönnum á öllum vígstöðvum, t.d. hjá Reykjavíkurborg. Þetta frv. um sértækar aðgerðir á Vestfjörðum er auðvitað viðurkenning á því að þessar frjálshyggjukenningar ganga ekki upp í þessu þjóðfélagi. Það er nauðsynlegt að undirstrika það við þessa umræðu að ríkisstjórnin fór af stað með vitlausum formerkjum, tapaði dýrmætum tíma til þess að hjálpa atvinnuvegunum í landinu. Það er þáttur í því hvernig komið er þó vissulega séu aðrar aðstæður þungar á metunum. Ég ætla ekki að vanmeta það að afli hefur minnkað. En ríkisstjórnin og forusta hennar þegar hún fór af stað viðurkenndi ekki að það þyrfti sértækar aðgerðir í þessu sveiflukennda þjóðfélagi. Það er meinið. M.a. þess vegna standa menn í þessum sporum nú. Ég ætla ekki að bæta fleiri orðum við og það er í rauninni engu við að bæta það sem ég sagði fyrr í dag um frv., en það er alveg nauðsynlegt að hæstv. ráðherrar rangtúlki ekki pólitíska sögu síðustu ára úr þessum ræðustól án þess að því sé andmælt.

Hæstv. forseti. Þjóðarsáttin svokölluð var dregin inn í umræðurnar fyrr og þá minntist ég á það í mínu máli að Sjálfstfl. hefði stutt þær aðgerðir á sínum tíma þrátt fyrir það að hann hefði verið í stjórnarandstöðu. Það var veigamesti punkturinn í ræðu minni. Ég sagði jafnframt að þetta hefði verið verk Einars Odds Kristjánssonar og Ásmundar Stefánssonar og ég ætla að rifja það upp fyrir þeim sem fara hér með sögufyrirlestur að ríkisstjórnin gerði ráð fyrir 20% verðbólgu á árinu 1990, það kom fram í þjóðhagsáætlun á þeim tíma, og þáv. fjmrh. hafði gert samninga við BHMR á árinu 1989. Eitt af því sem Einar Oddur og Ásmundur Stefánsson bentu þáverandi ríkisstjórn á var að það þyrfti að breyta þeim kjarasamningi. Það var látið undir höfuð leggjast eins og menn vita og endaði í bráðabirgðalögum og vandræðagangi sumarið 1990. Þetta er auðvitað saga sem allir þekkja og þarf ekkert að vera að rifja upp. Það muna allir hvernig þetta gekk fyrir sig og ríkisstjórnin þæfðist við en kom með að lokum. Því það er hárrétt sem hv. þm. sagði að niðurstaðan varð sú að Einar Oddur sagði að ríkisstjórnin og hv. þm. Steingrímur Hermannsson hefðu staðið við allt sitt, ekki síst eftir að þeir settu bráðabirgðalögin vegna samningsins við BHMR. Svo ætla ég að minna á það í lokin að þegar sú ríkisstjórn skildi við höfðu safnast upp skuldir í Seðlabankanum, 10 milljarðar, og það að hækka vextina var einungis að taka mið af raunveruleikanum því það streymdi fé úr ríkissjóði. Þetta hef ég farið í gegnum áður í mínu máli. Loks má það ekki gleymast að sú ríkisstjórn sem nú situr hefur þurft að þola það að verð á sjávarafurðum erlendis hefur lækkað um meira en 25% á þessum tíma og við höfum þurft að draga saman aflaheimildir sem notaðar eru af skipum. Þetta hefur gerst og það þarf að taka tillit til þessa í umræðunni.

Virðulegi forseti. Það stendur alveg óhaggað að samvinna þáv. ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar og verkalýðshreyfingarinnar leiddi til þjóðarsáttarinnar og við þurfum ekki að karpa um það. En annað er, sem ég vil benda á og undirstrika sérstaklega, að þrátt fyrir að verð á sjávarafurðum hafi lækkað þá hefur útflutningsverðmæti sjávarafurða haldist furðu stöðugt. Það hefur gerst undir því skipulagi í fiskveiðum og vinnslu sem komið var á í tíð fyrri ríkisstjórnar og var byrjað að þróa árið 1983 þegar kvótakerfinu var komið á. Það reyndist ekki verr en þetta þannig að núv. ríkisstjórn hefur einnig búið að þessum arfi í sjávarútveginum. Ég held að þetta verði að koma fram líka svo sögufyrirlestrinum sé haldið áfram og við hæstv. fjmrh. túlkum þá söguna sameiginlega.

Frú forseti. Hv. 2. þm. Austurl. var að gera tilraun til þess að snúa út úr orðum mínum um það almenna samkomulag sem ég tel að hér ríki um grundvallaratriði fiskveiðistjórnunar í landinu. Það er rétt sem hv. þm. minnti á að þetta kerfi var fyrst þróað í samstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. og hefur verið að þróast síðan. Fyrir síðustu kosningar voru mismunandi skoðanir í þessu efni og núv. stjórnarflokkar höfðu þar ólíkar skoðanir. Það tókst að samræma þær og þegar niðurstaða lá fyrir í endurskoðunarnefnd ríkisstjórnarflokkanna var ljóst að það yrði haldið áfram í grundvallaratriðum með það kerfi sem við höfum verið að þróa. Það liggja fyrir þinginu í samkomulagi stjórnarflokkanna tillögur um lagfæringar á gildandi lögum en það liggja engar tillögur fyrir þinginu um að breyta kerfinu í grundvallaratriðum. Það er þess vegna fullkomin vissa um það að í þeim efnum ætlum við að halda áfram á sömu braut. Það hafa alltaf verið uppi mismunandi skoðanir um útfærsluatriði og er ekki nýtt, en vissan sem sjávarútvegurinn stendur frammi fyrir felst í því að það stendur ekki til að breyta í grundvallaratriðum um fiskveiðistjórnun. Eini flokkurinn í þinginu sem boðar einhverja óvissu í því efni er Alþb. og ég veit að hv. 2. þm. Austurl. er sammála mér í því að sá boðskapur raskar ekki ró sjávarútvegsins í landinu.

Virðulegi forseti. Ég fagna því vissulega ef sjávarútvegurinn býr orðið við öryggi um framtíð sína en ég er ekki jafnsannfærður um það og hæstv. sjútvrh. Ég veit auðvitað að það eru skiptar skoðanir í Alþb. um málið en ég ætla ekkert að svara fyrir þá. Þeir eru fullfærir um að túlka sín sjónarmið sjálfir. Ég hef hins vegar afskaplega miklar efasemdir um samstarfsflokk hæstv. sjútvrh. og er ekki jafnbjartsýnn og hann á þann flokk og ég er alveg hissa á því hvað hæstv. sjútvrh. ber mikið traust til þess flokks og forustu hans eftir allt sem á undan er gengið. Hins vegar er ég ekki talsmaður þess að rífa niður þetta kerfi sem sjávarútvegurinn býr við. Ég er talsmaður þess að sníða af því ýmsa agnúa og lagfæra það og hefði mátt vera búið að því. Hins vegar vil ég halda þessu kerfi í meginatriðum og ég fagna því satt að segja ef um það er staðfesta, en ég stórefast um að Alþfl. og forusta hans sé orðin svo viti borin allt í einu að það sé öryggi um þessi efni. Ég er mjög hissa á því.

Frú forseti. Það liggur fyrir að sameiginleg nefnd stjórnarflokkanna, sem vann að endurskoðun þessara mála, lagði til að áfram yrði haldið í grundvallaratriðum með aflamarkskerfið sem stjórntæki við fiskveiðarnar. Það liggur fyrir að ríkisstjórnarflokkarnir hafa sameinast um að flytja frv. um lítils háttar lagfæringar á núgildandi lögum. Um þetta er samkomulag. Það er hins vegar ekkert nýtt að það eru skiptar skoðanir um þessi útfærsluatriði og á það jafnt við um Framsfl. eins og aðra flokka. Þess vegna er alveg ástæðulaust fyrir hv. þm. að hafa einhverjar áhyggjur. Hér hefur verið náð samkomulagi um grundvallaratriði sem ekki eiga að valda neinni óvissu í atvinnugreininni. Ég hlustaði hins vegar fyrir skömmu síðan á sjónvarpsviðtal á Stöð 2, hádegisviðtal, við formann Framsfl., hv. 8. þm. Reykn. Það viðtal gekk allt út á það af hálfu formanns Framsfl. að strá efasemdum um störf hv. 1. þm. Austurl. að sjávarútvegsmálum á undanförnum árum og var býsna kynlegt með hvaða hætti formaður Framsfl. var að strá efasemdum um fiskveiðistjórnunarkerfið eftir allan þann tíma sem hann hefur borið ábyrgð á þróun þess og þá forustu sem hv. 1. þm. Austurl. sannarlega hafði á sínum tíma, að stíga fyrstu skrefin varðandi mótun þessa kerfis.

Forseti telur rétt að það komi fram að formaður Framsfl. er 7. þm. Reykn., hinn áttundi mun vera formaður Alþb.

Virðulegi forseti. Það vildi svo til að ég horfði á þetta sjónvarpsviðtal sem hæstv. sjútvrh. vitnar til og ég gat nú ekki túlkað það þannig, þó að hæstv. sjútvrh. hafi gert það með góðum vilja, að hv. 7. þm. Reykn. væri að lýsa vantrausti á hv. 1. þm. Austurl. í sjávarútvegsmálum. Það hefur verið alger samstaða í Framsfl. í sjávarútvegsmálum og hefur hann verið eini flokkurinn sem hefur verið samstiga í þessum efnum og haft eitthvað fram að færa sem hefur verið á að treysta, enda hefur hæstv. sjútvrh. byggt á þeirri stefnu alla sína tíð í sjútvrn. og er bara ekkert minni maður af því. 

Hæstv. forseti. Fyrst út af þessu þingmáli sem menn eru hér að ræða. Ég held að þær umræður sem hafa farið fram hér í dag hljóti að leiða til þess að þetta frv. verður tekið til mjög mikillar endurskoðunar og verði gert að einhvers konar almennu máli til bjargar nauðstöddum byggðarlögum og fyrirtækjum sem þar eru. Menn finni sér annan farveg til þess að koma til móts við sveitarfélög vegna sameiningar og blandi ekki saman óskyldum hlutum í frv. eins og hér er gert. Það sem fékk mig, hæstv. forseti, til að taka aftur til máls í dag eru þær umræður sem hafa farið fram hér um sjávarútvegsmál. Ég tel að það sé alveg full ástæða til þess að láta því ekki ómótmælt að í hvert skipti sem hæstv. sjútvrh. sér sér færi á í andsvörum eða öðruvísi, mætir hann hér í ræðustólinn til þess að reyna að klappa þann steininn sem honum er kærastur, þ.e. að hæla kvótakerfinu og sérstaklega kemur honum orðið hagkvæmni í hug í hvert skipti sem honum dettur þetta kvótakerfi í hug. Það er þannig að ég hef lagt það á mig að lesa bók sem fylgir frv. til laga um stjórn fiskveiða og er svokölluð tvíhöfða skýrsla. Í þessari tvíhöfða skýrslu er verið að fjalla um stjórn fiskveiða með ýmsum hætti. Lokaniðurstaðan er sú að festa kvótakerfið í sessi. Í þessari tvíhöfða skýrslu er kafli, hæstv. forseti, um hagkvæmni kvótakerfisins. Ég óska eftir leyfi þínu til þess að lesa upp þann kafla allan.

Eins og hv. þm. er kunnugt, þá hefur hann tæpar átta mínútur til ráðstöfunar og hann getur varið þeim eins og honum sýnist.

Ég get glatt hæstv. forseta með því að þær munu duga. Þetta er á bls. 112 í skýrslunni og er allt það efni sem fjallar um hagkvæmni kvótakerfisins. Liðurinn er merktur 10.2. Hagkvæmni: ,,Eins og fyrr segir hefur það verið eitt af meginmarkmiðum stjórnunar fiskveiða að stuðla að hagkvæmustu nýtingu fiskstofnanna. Hagkvæmni byggist í grundvallaratriðum á því að tekjur séu sem hæstar, en tilkostnaður sem lægstur. Greinileg þróun hefur verið í þá átt að sjómenn komi með sem bestan fisk að landi, til að tryggja að hægt sé að vinna hann á þann hátt sem skilar mestum verðmætum. Netaveiðar eru gott dæmi um þetta, en það færist í vöxt að netin séu tekin í land um helgar eða þegar veðurspá er slæm, til að hámarka gæði aflans og þar með þær tekjur sem hann skilar. Þess sjást víða merki að tilkostnaður við veiðar sé að minnka eftir að aflamarkskerfi var allsráðandi. Skýrasta dæmið er sameining veiðiheimilda á færri skip, sem gerir það að verkum að rekstur þeirra skipa sem eftir verða verður hagkvæmari, en gömlum skipum er lagt. Árangurinn af þessu kemur reyndar aðeins að litlu leyti fram í tölum um fjölda skipa á skrá. Ástæðan er sú að mörgum kvótalitlum skipum er ekki lagt, heldur er þeim haldið til veiða á tegundum sem enn eru utan kvóta. Hér að neðan er þess freistað að leggja mat á það hverju stjórn fiskveiða undanfarin ár hafi skilað í átt að hagkvæmari fiskveiðum.`` Síðan vantar framhaldið og það er ekkert meira í skýrslunni um hagkvæmni kvótakerfisins. Af hverju ekki? Einfaldlega vegna þess að menn fundu ekki tölur, menn fundu ekki rökstuðning fyrir hagkvæmninni. Það var þó reynt að rökstyðja hagkvæmnina þegar kvótakerfinu var breytt 1986. Þá komu menn með tölur vegna þess að á tímabilinu frá því að kvótakerfinu var komið á og fram að þeim tíma hafði t.d. afli á togtíma aukist. En skyldi það hafa gerst á tímabilinu sem er liðið frá árinu 1986 og fram á þennan dag? Nei, það er ekki aldeilis þannig. Ég hef hér tölur frá Fiskifélagi Íslands þar sem gefið er upp hvernig afli á úthaldsdag hafi breyst á þessu tímabili. Ég ætla að gefa upp tölurnar sem eru frá árunum 1983--1992. Það munar reyndar litlu hvort maður tekur 1986--1992 eða þessar tölur. Þá hefur afli á togtíma breyst úr 11,8 tonnum á dag, þetta er dagaflinn, í 11,9 tonn hjá stóru skipunum, þ.e. togurum yfir 500 tonn. Á togurum sem eru undir 500 tonn hefur aflinn minnkað úr 10,2 tonnum á dag niður í 8,2 tonn. Hjá bátum sem eru 13--100 tonn að stærð hefur aflinn minnkað úr 1,6 tonnum á dag niður í 1,4. Sem sagt, á öllum flotanum sem er stærri heldur en 12 tonn hefur þetta gengið aftur á bak eða staðið í stað á þessu tímabili. Þá kemur auðvitað venjulega svarið: Hefur ekki afli minnkað svona mikið á þessu tímabili? En það er nú ekki þannig. Á þessu tímabili hefur aflinn ekki minnkað nema um 2%. Það hefur verið aukið það mikið við í öðrum tegundum í staðinn fyrir þann þorsk sem hefur minnkað á móti. Einu skipin sem hafa bætt við sig í afla á dag eru litlu bátarnir. Bátar t.d. undir 12 tonnum hafa aukið afla sinn úr 450 kg á dag upp í 600 og bátar sem eru minni, þ.e. opnir bátar, hafa aukið sinn afla úr 180 kg upp í 260. Þetta segir eitthvað um hagkvæmnina. En það er líka annað sem hefur gerst. Menn hafa verið að tala um að það hafi verið færðar saman veiðiheimildir og skipum hafi verið hent og annað slíkt. Á því tímabili sem ég er að tala um hefur hestaflafjöldi íslenskra skipa aukist um tæp 90 þúsund hestöfl og að langstærstum hluta til hefur þessi breyting orðið frá 1986 og fram á þennan dag. Hagkvæmnin hefur ekki aukist mjög mikið. Síðan hafa menn auðvitað orðið varir við þær sögur sem ganga af því hvernig menn fara með fiskinn. Sjútvn. fékk til sín marga menn á undanförnum fundum til þess að ræða um tillögur ríkisstjórnarinnar um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða. Á einum fundinum um daginn mætti skipstjóri sem sagði frá því sjálfur að það væri hent um 30% af fiski sem kæmi í þorskanetin í vetur.

Nei.

Nei. Hann sagði frá því að það væri hent 30% frá ákveðnum stað sem hann er að róa frá.

Hann sagðist hafa gert það sjálfur.

Hann sagðist hafa gert það sjálfur og vissi að aðrir gerðu það líka. Ég held að það þurfi ekkert vitnanna við í því. Síðan stöndum við frammi fyrir þeirri staðreynd að í þeirri stöðu sem kvótakerfið er í núna mun verða hent margfalt meiri afla í sjóinn því að nú hafa menn ekki möguleika á að ná sér í kvóta til þess að geta veitt upp aðrar tegundir sem þeir hafa því þeir hafa ekki fyrir kvóta í þorski sem þeir þurfa vegna meðafla. Og ég verð nú að segja það alveg eins og er að mér þykir hæstv. sjútvrh. ansi kotroskinn þegar hann mætir hér í ræðustól og talar um samheldnina um að framlengja þetta kvótakerfi. Hann talar eins og allur Sjálfstfl. standi á bak við hann og hann talar eins og það sé engin sprunga í samstarfi Alþfl. og Sjálfstfl. um þessi mál. Hornsteinninn að hrossakaupum Alþfl. og Sjálfstfl. í fyrrahaust um sjávarútvegsmálin var að það ætti að koma á þróunarsjóði. Hvar stendur það mál? Það mætir enginn af hagsmunaaðilum á fund sjútvn. sem mælir með því að þessi þróunarsjóður verði til. Hann er sjálfdauður í upphafi. Er alveg víst að Alþfl. komi til með að skrifa upp á lögin um stjórn fiskveiða ef það liggur fyrir að þróunarsjóðurinn sé sjálfdauður? Það væri gaman að fá svar við því hér. Kannski mundi hv. formaður þingflokks Alþfl. svara því hvort Alþfl. muni standa við það að festa í sessi lögin um stjórn fiskveiða eins og þau liggja fyrir ef þróunarsjóðurinn verður sjálfdauður eins og allt útlit er fyrir.

Forseti vill vekja athygli á því að frv. um stjórn fiskveiða er ekki á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa ábendingu sem kom frá forseta vegna þess að þetta er einmitt athugasemd sem ég hef sjálf gert, að það mætti halda að nokkrir þingmanna hér telji sig vera komna í umræðu um sjávarútvegsmál og um það fiskveiðifrv. sem á eftir að fjalla nánar um hér. Vegna beinnar spurningar þingmannsins til mín, þá vil ég svara því að það er ekki minn siður að fara út í bollaleggingar um ef og hefði eða hvort verður. Alþfl. hefur staðið að framlagningu þessara frumvarpa eins og fram hefur komið hjá sjútvrh. Þau frumvörp fara að sjálfsögðu til vinnslu og ef breytingar eiga eftir að verða þar á, þá koma þær í ljós. Það væri fjarri mér að standa hér í þessum ræðustól og fara að gefa niðurstöðu í málin fyrir fram út frá spurningum þingmannsins.

Hæstv. forseti. Það var miðstjórnarfundur fyrir ekki löngu síðan hjá Alþfl. Á þeim miðstjórnarfundi var gerð samþykkt um sjávarútvegsmál. Mér fannst ákaflega erfitt að átta mig á því að hún gæti verið í samræmi við þá stefnu Alþfl. sem hefur komið fram í frumvörpunum sem liggja núna fyrir þinginu, þ.e. um stjórn fiskveiða og þróunarsjóðinn. Það var líka þess vegna sem mér fannst ástæða til þess að spyrja um þetta. Ég vakti reyndar ekki upp þessa umræðu um stjórn fiskveiða hér í dag. Ég taldi bara ástæðu til þess að svara því sem hæstv. sjútvrh. lagði hér til málanna, sem hann er reyndar vanur að gera við öll tækifæri, eins og ég sagði áðan, að reyna að leggja gott með þessum fiskveiðistjórnunarlögum, sem eru miklu óvinsælli og hafa miklu minna fylgi og stuðning heldur en hann vill vera láta, m.a. í hans eigin þingflokki, sem hann gleymir nú alltaf þegar hann er að mæta hér í ræðustól, hæstv. ráðherra, og tala um samstöðuna í öðrum flokkum. Ég held að það væri kannski rétt hjá honum að skoða samstöðuna í eigin röðum áður en hann talar jafndigurbarkalega og hann hefur gert um samstöðu annars staðar. Það er m.a. um að ræða í Framsfl., svo ég bæti nú við það sem hann þó sagði hér áðan, að það er ekki full samstaða þar heldur. Ég man eftir þingmanni sem mætti hér fyrir hönd Framsfl. um daginn í ræðustól á hv. Alþingis . . .

Hv. þm. er að svara andsvari frá hv. 4. þm. Reykn.

og sagði að hann styddi sóknarmarkskerfi í stjórn fiskveiða.

Virðulegur forseti. Lítil hluti af svari þingmannsins laut að andsvari mínu og ég vil árétta það sem ég hef áður látið koma fram hér í þessum ræðustól varðandi flokksstjórnarfund Alþfl. sem vísað var til. Alþfl. hefur markað ákveðna stefnu til framtíðar í sjávarútvegsmálum. Í Alþfl. hafa verið mjög miklar efasemdir um að festa kvótakerfið í sessi, eins og fram hefur komið. Það var verið að árétta að með samþykkt þeirra breytinga sem eru í þeim frumvörpum sem lögð eru fram er ekki verið að takast á við það mál. Ég vil líka árétta það sem allir vita sem hafa átt þátt í stjórnarsamstarfi að það verður stundum á flokksráðsfundum, á flokksþingum að fjalla um stefnu flokkanna, en gera sér grein fyrr því að eðlilega þarf að fara í málamiðlanir í mörgum mikilvægum málum í samstarfi. Í nákvæmlega þessari samþykkt sem vísað var til var verið að taka á því að Alþfl. ætlar að skoða þessi mál áfram. Hann hefur nokkuð beittar meiningar um hvert hann vill ekki fara, en hann var ekki að festa stefnu sína í sessi á þeim flokksstjórnarfundi, en stendur að þeim málum sem voru lögð hér fram.

Virðulegur forseti. Hv. þm. sagði í fyrra andsvari sínu að hann mundi ekki vilja svara því sem ég beindi til hans, hann væri ekki vanur að svara því með ef og hefði og þess vegna var það nú sem ég fór kannski dálítið út í aðra sálma í andsvari við hann. Það var auðvitað þess vegna sem lítill hluti af mínu andsvari var við hans andsvari sem var hér á undan. Ég held að það sé erfitt og ég verð að segja það að lokum um þetta mál, að það hljóti að vera býsna erfitt fyrir hv. alþýðuflokksmenn að burðast með lögin um stjórn fiskveiða eða frumvörpin sem liggja hér fyrir þinginu og halda því fram að þeir standi að þeim heils hugar eftir þennan miðstjórnarfund sem ályktaði í þveröfuga átt. Ég tel að það hljóti að verða falskir tónar í stuðningi Alþfl. við kvótakerfið eins og það liggur fyrir og það ígildi eignarréttar sem er á veiðiheimildunum eftir að hafa gert þá samþykkt sem gerð var á miðstjórnarfundinum og það skulu verða mín lokaorð.

Frú forseti. Hv. 3. þm. Vesturl. verður að sitja uppi með þau vonbrigði sín að stjórnarflokkarnir hafa sammælst um að standa hér að flutningi frv. sem mælir fyrir um lagfæringar á gildandi lögum um stjórn fiskveiða. Það er niðurstaða sameiginlegrar nefndar sem þessir flokkar settu á fót til að endurskoða fiskveiðistjórnunarlögin, að rétt sé að byggja áfram í grundvallaratriðum á því kerfi. Sannleikurinn er sá að það hefur skilað mjög verulegum árangri. Hluti af skýringunni á því að sjávarútvegurinn er nú að skila svolitlum hagnaði þrátt fyrir erfiðleikana er sá að sjávarútvegurinn hefur vegna kvótakerfisins getað nýtt sér þær almennu efnahagsráðstafanir sem hafa gjörbreytt starfsskilyrðum hans og tryggt honum betri samkeppnisskilyrði en hann hefur haft í áratugi. Kvótakerfið hefur átt mjög verulegan þátt í þessu. Niðurstaða Þjóðhagsstofnunar sýnir líka að framleiðniaukning í sjávarútvegi hefur verið miklu meiri, hvort heldur litið er á framleiðni vinnuafls eða fjármagns, en í öðrum atvinnugreinum og atvinnulífinu í heild. Að verulegu leyti má rekja þennan gífurlega framleiðniárangur til kvótakerfisins. Allar þessar tölulegu staðreyndir liggja fyrir og hv. þm. getur ekki horft fram hjá þeim. Og það er kannski fyrst og fremst þess vegna sem nokkuð breið samstaða er um það að fylgja í grundvallaratriðum eftir þessu skipulagi við stjórn veiðanna. Það er svo vandi Alþb. að geta ekki gert upp hug sinn í þessu efni, en það er ekki vandi íslensks sjávarútvegs.

Hæstv. forseti. Það er eins og venjulega með hæstv. sjútvrh., hann blandar öllu saman þegar verið er að ræða stjórn fiskveiða og kýs ævinlega að tala um sjávarútveginn sem heild. Auðvitað er kvótakerfið ekki uppsprettan að arði í sjávarútveginum sem slíkt. Það hefur enginn getað eða reynt, ekki gert tilraun til að sanna hér í ræðustól á Alþingi að kvótakerfið kæmi þannig út og það er þess vegna sem það er enginn rökstuðningur í tvíhöfða skýrslunni um kvótakerfið. Ég las allt saman upp áðan úr ræðustólnum sem stendur í tvíhöfða skýrslunni um hagkvæmni kvótakerfisins og það var ekki meira að vöxtum en þetta. Það er ekki vegna þess að þeir ágætu menn sem sömdu þá skýrslu hafi ekki viljað reyna, það er bara vegna þess að þeir höfðu engan rökstuðning, þeir höfðu engar tölur til að byggja á. Tölurnar sem þeir fundu sneru öfugt. Ef þeir hefðu birt tölur um nýtingu á vélarafli, á olíu, um veiði á dag eða veiði á togtíma, þá hefðu þær tölur allar vitnað gegn kvótakerfinu en ekki með því. Það er þessi vandi sem menn stóðu frammi fyrir. En hæstv. sjútvrh. mætir í ræðustólinn í hvert einasta skipti sem tækifæri gefst og fullyrðir að hagkvæmni kvótakerfisins sé algjörlega ótvíræð. En það eru bara fullyrðingar, það fylgir ekki með neins konar rökstuðningur.

Frú forseti. Það er á flestra vitorði, að ég hygg, að hráefnismeðferð hefur farið batnandi eftir að kvótakerfið var tekið upp. Kvótakerfið hefur leitt til þess að fyrirtæki hafa getað hagrætt og endurskipulagt rekstur sinn. Við fáum vitnisburð um það í hverri yfirlýsingunni á fætur annarri frá stjórnendum atvinnufyrirtækja í sjávarútveginum sem eru að ná umtalsverðum árangri eftir þær efnahagsráðstafanir sem gerðar hafa verið og á grundvelli þess stjórnkerfis sem unnið er eftir og sjávarútvegurinn getur treyst að verður unnið eftir á næstu árum. Hv. þm. er líka ljóst að Þjóðhagsstofnun hefur byggt útreikninga á framleiðniaukningu í íslensku atvinnulífi sem sýna að sjávarútvegurinn hefur þar náð miklu meiri framleiðiniárangri en nokkur önnur atvinnugrein í landinu og að hluta til má rekja þann árangur til kvótakerfisins. Þessar staðreyndir liggja allar fyrir í gögnum og hv. þm. eru þær jafnkunnar og öðrum og þess vegna er alveg óþarfi að koma upp í ræðustól Alþingis aftur og aftur og slá höfðinu við steininn. Það þjónar engum tilgangi.

Virðulegur forseti. Þetta er reyndar sama hjakkið hjá okkur áfram. Hæstv. ráðherra tekst aldrei að leiða fram nein rök með máli sínu, hann þarf ævinlega að blanda saman öllum sjávarútveginum og því sem hann er að tala um í sambandi við hagræðingu, framleiðniaukningu. Framleiðniaukningin sem hann er að tala um hefur fyrst og fremst orðið í fiskvinnslunni sjálfri vegna t.d. flæðilína og annars slíks, nýrrar tækni sem hefur komið fram. Sjálft kvótakerfið hefur ákaflega litlu skilað og sumt er falskt sem menn eru þar að nefna. Það er t.d. alveg öruggt mál að hinn miklu betri afli sem nú er landað úr þorskanetum við landið er ekki svona góður vegna þess að þorskinum sé allt í einu farið að líða miklu betur í þorskanetunum og hann lifi lengur í þeim eða eitthvað slíkt. Það er vegna þess að þeim fiski, sem drapst í netunum og var áður fluttur að landi og saltaður eða eitthvað annað gert við hann, er hent núna í sjóinn. Það er mikið um það að fiski sé hent í sjóinn þó hæstv. ráðherra hristi höfuðið og berji höfðinu við steininn. Hann hefur margoft látið hafa það eftir sér að hann trúi því ekki að þannig sé gengið um þessa auðlind okkar, en því miður er það þannig að svona er þetta. Kerfið neyðir menn til þess að vinna með þessum hætti. Menn þurfa að borga ótrúlega háar fjárhæðir fyrir leigu á aflakvótum og þeir koma einfaldlega ekki með fisk í land sem þeir fá 50 kr. fyrir ef þeir þurfa að borga 65 kr. fyrir leigu á aflaheimildum eins og gerist í dag. Það er nú einn parturinn af þessu vandamáli sem hæstv. ráðherra þarf að horfa framan í á næstu mánuðum með miklu alvarlegri hætti heldur en verið hefur fram að þessu og hefur þó nóg verið.

Hæstv. forseti. Hér hafa farið fram allmiklar umræður um þetta frv. og í þessum umræðum hafa þeir framsóknarmenn sem til máls hafa tekið lýst yfir stuðningi við það efni þess sem fjallar um að veita illa stöddum fyrirtækjum á Vestfjörðum nauðsynlegan stuðning. Jafnframt hafa þeir og fleiri bent á annmarkana sem eru í þessu frv. og hljóta að valda mismunun fyrirtækja á Vestfjörðum svo óviðunandi sé. Einnig hefur verið bent á nauðsyn þess að heimildir þessa frv. nái til fleiri heldur en Vestfirðinga. En það eru ekki aðeins stjórnarandstæðingar sem hafa gagnrýnt þetta frv. Það kom líka fram gagnrýni í ræðu hv. 3. þm. Suðurl. áðan og virtist hann ekki ætla að styðja frv. óbreytt. Ég ætlaði því að spyrja hæstv. fjmrh. --- er hann ekki viðstaddur?

Forseti mun reyna að . . .

Ég mun þá láta spurningu mína bíða til hans en víkja aðeins að öðru á meðan. Það er ekki aðeins þetta frv. sem hefur verið til umræðu heldur einnig afkoma sjávarútvegsins og hæstv. sjútvrh. gaf upplýsingar áðan um að sjávarútvegurinn væri nú rekinn að meðaltali nálægt því hallalaust. Á fundi sem við þingmenn Suðurlands, þar á meðal hæstv. sjútvrh., áttum með útvegsbændum í Vestmannaeyjum í síðustu viku komu skýrt fram gífurlegir erfiðleikar hjá útgerðarmönnum hefðbundinna báta, fyrst og fremst vegna samdráttar í aflaheimildum til þorskveiða. Í fskj. með þessu frv. --- það sést hvorki í upphafi eða í lok þess hvernig það er til komið, vonandi er það ekki úr lausu lofti gripið, ég vænti þess að ríkisstjórnin beri ábyrgð á því --- segir á einum stað, með leyfi hæstv. forseta: ,,Úttektin sem fyrir liggur hefur beinst að sérstöðu Vestfjarða vegna einhæfni atvinnulífs, niðurskurðar aflaheimilda og landfræðilegrar einangrunar. Í framhaldi af því beinir ríkisstjórnin því til Byggðastofnunar að gera úttekt á byggðalögum sem kunna að hafa orðið fyrir sambærilegum samdrætti í aflaheimildum, búa við áþekka einhæfni atvinnulífs og eingangrun og vinna að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða með sameiningu sveitarfélaga.`` Ég vil í framhaldi af þessu spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann muni beita sér fyrir því að þessu frv. verði breytt þannig að það opni fyrir heimildir til aðgerða annars staðar en á Vestfjörðum, eins og bent er á í þessari setningu sem fylgir með frv., og hvort það verði þá fengin í frv. heimild til að bæta úr erfiðleikum útvegsbænda í Vestmannaeyjum ef úttekt á næstu vikum leiðir í ljós að erfiðleikar þeirra séu sambærilegir við þá sem við erum a.m.k. flest sammála um að sjálfsagt sé að bregðast við á Vestfjörðum. Hæstv. fjmrh. er kominn. Ég ræddi um ágreining hv. 3. þm. Suðurl. við þetta frv. og þá yfirlýsingu hans að hann krefðist breytinga á því til þess að geta stutt það. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh., sem ber ábyrgð á þessu frv., hvort það séu fleiri stjórnarþingmenn sem krefjast breytinga á því og hvort hann muni mæla með þeim breytingum sem gera hv. 3. þm. Suðurl. kleift að styðja frv.

Virðulegur forseti. Það á kannski varla heima undir andsvari en mér þykir samt rétt að nota þann tíma til þess að svara hv. þm. Ég vil fyrst segja það að fskj. 1, sem fylgir þessu frv., er samþykkt ríkisstjórnarinnar og á þeirri samþykkt byggir frv. Þingflokkar beggja stjórnarflokkanna hafa samþykkt það sem stjórnarfrumvarp og ég veit ekki betur en það njóti stuðnings allra stjórnarþingmanna. Það getur að sjálfsögðu gerst með þetta frv. eins og fleiri stjórnarfrumvörp að það taki einhverjum breytingum í meðferð nefndar á Alþingi. Það er síður en svo að þetta sé heilagur texti en meginstefnan er auðvitað mörkuð í frv. Ég hef ekki heyrt að aðrir þingmenn og reyndar ekki heldur að hv. 3. þm. Suðurl. fari gegn frv. eins og það er þótt ugglaust séu einhverjir þingmenn stjórnarflokkanna sem vilji gera einhverjar smærri breytingar á frv. Það verður bara að koma í ljós þegar nefndin fjallar um málið. Það sem er hins vegar alveg ljóst er að það verða ekki meiri fjármunir til ráðstöfunar heldur en þeir sem nefndir eru í frv.

Hæstv. forseti. Það kemur hvergi fram í frv. að þetta sé samþykkt ríkisstjórnarinnar svo ég geti séð, en það skiptir nú ekki máli og það hefur verið upplýst. En ég vil þá ekki síður úr því að svo er, að þetta er samþykkt ríkisstjórnarinnar um að hér kunni að verða litið til fleiri átta, spyrja hvort þessi samþykkt sé þá marklaus ef alls ekki á að verja meira fjármagni í þessu skyni eða ef hún kæmi til framkvæmda, þetta áform sem kemur fram í þessari málsgrein, hvort það muni þá leiða til þess að Vestfirðingar fái minna.

Virðulegi forseti. Það fer varla fram hjá nokkrum manni að þetta er frv. til laga um ráðstafanir til að stuðla að stækkun atvinnu- og þjónustusvæða á Vestfjörðum í kjölfar samdráttar í þorskafla. Það sem segir í samþykkt ríkisstjórnarinnar í kaflanum um úttekt á öðrum byggðarlögum er það að ríkisstjórnin beinir því til Byggðastofnunar að gera úttekt á stöðum þar sem kunna að vera sambærilegar aðstæður við það sem er á Vestfjörðum. Það tók starfshóp u.þ.b. fjóra mánuði að vinna þessa úttekt á Vestfjörðum. Það var unnið með þeim hætti að atvinnulífið þar var gaumgæfilega kannað og hvað til bragðs ætti að taka. Ég hygg að Byggðastofnun bregðist þannig við að þessi mál verði athuguð. Þau koma síðan þegar úttektin liggur fyrir og þá fyrst verður tekin ákvörðun um það hvað gera skuli. Ég tel að í langflestum tilvikum, ef um sambærilegar aðstæður er að ræða, sé hægt að leysa það með öðrum hætti en þeim að taka peninga úr ríkissjóði, t.d. með aðstoð kröfuhafa, lánastofnana og annarra slíkra aðila. Vestfjarðadæmið er það sérstakt, eins og oft hefur verið bent á hér í umræðunum, að þar er spurning um það hvort byggðin stendur eða fellur. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar beindist auðvitað að því að bjarga byggðinni, koma í veg fyrir að fyrirtækin hryndu og þar með atvinnulífið og það yrði til stórfellt atvinnuleysi í framhaldi af því. Þannig að hér er auðvitað um mjög sérstaka fyrirbyggjandi aðgerð að ræða. Hin málin verða að koma upp í fyllingu tímans þegar úttektin liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Ég vil ítreka það að ég styð þessar aðgerðir til stuðnings atvinnulífi á Vestfjörðum og það er ekki til að draga úr því sem ég er að bera fram þessar spurningar. En ég vil vekja athygli hæstv. fjmrh. á því að það er aðeins liðið á þriðja mánuð af þessu ári þannig að þó fjórir mánuðir bætist við þá er árið ekki nema rétt rúmlega hálfnað þegar úttekt gæti verið lokið annars staðar með sama hraða. Reyndar ætti hún að geta tekið styttri tíma þar sem það hlýtur að vera hægara að styðjast við þá vinnu sem búið er að leggja í við úttektina á Vestfjörðum og hagnýta sér hana við vinnubrögð annars staðar. En ég vonast til að þessi setning þarna í samþykkt ríkisstjórnarinnar sé ekki til þess eins að vekja tálvonir hjá öðrum heldur standi raunverulegur vilji þar á bak við.

Frú forseti. Hv. 2. þm. Suðurl. minnti á fund sem við þingmenn kjördæmisins áttu með Útvegsbændafélagi Vestmannaeyja fyrir nokkrum dögum. Það er vissulega rétt að afkoma einstakra útgerða er misjöfn. Þó meðaltalsafkoma í sjávarútveginum sé aðeins yfir núllinu eða horfur séu á því, þá er vandi hjá einstökum útgerðum. En þessar tölur sýna fyrst og fremst að almennu rekstrarskilyrðin eru viðunandi. Varðandi það hvort tilefni er til aðgerða fyrir önnur kjördæmi er ekkert hægt að segja fyrir um fyrr en Byggðastofnun hefur lokið sínum athgunum, en þær tölur sem við höfum í höndunum í dag segja okkur að hráefni sem hefur verið landað hefur minnkað að meðaltali frá 1992 til 1994 um 2,04%. Af því að hv. þm. minntist á Suðurlandskjördæmi, þá hefur það minnkað í því kjördæmi nákvæmlega jafnmikið og meðaltalið. Á Vestfjörðum hefur hins vegar landað hráefni minnkað um 9,46% og það kjördæmi sker sig algerlega úr. Önnur kjördæmi eru annaðhvort með viðbót eða nálægt landsmeðaltali utan Austfirðir þar sem minnkun á lönduðum afla er 5,36%. Þar hefur aftur á móti afkoman verið viðunandi því þar hefur verið hagnaður á undanförnum árum og horfur á hagnaði verulega umfram landsmeðaltal á þessu ári. Eins er það á Suðurlandi að þar eru horfur á hagnaði á þessu ári verulega umfram landsmeðaltalið. Þetta eru þær upplýsingar sem við höfum í höndum í dag.

Hæstv. forseti. Ég gat ekki skilið það öðruvísi hjá útvegsbændum í Vestmannaeyjum en að það væru ekki aðeins einstaka útgerðir sem væru í erfiðleikum heldur væru það útgerðarmenn hinna hefðbundnu báta sem veiða botnfisk. Þeir njóta ekki góðs af því þó vel veiðist af loðnu og síld sem ekki veiða þær tegundir. Þannig að það er þessi hópur útgerðarmanna sem er illa settur, svo að sumir þeirra hafa þegar misst báta sína og það vofir yfir öðrum. Og þá er það spurningin hvort setningin sem ég las hér upp áður í samþykkt ríkisstjórnarinnar geti ekki gefið þeim von eða hvort hún sé eingöngu gerð til að vekja tálvonir. Ég var þess vegna að spyrja hæstv. sjútvrh. að því hvort hann mundi ekki beita sér fyrir því að þarna gæti orðið um raunverulega von að ræða, ef það væri mat þeirra sem úttekt gerðu, Byggðastofnunar, að þess væri þörf.

Frú forseti. Aðalatriði þessa máls er að almenn rekstrarskilyrði í greininni, þrátt fyrir þá erfiðleika sem við er að etja, virðast vera viðunandi. Það liggur hins vegar ljóst fyrir að afkoma bæði fyrirtækja og einstakra greina innan sjávarútvegsins er mismunandi. Sumir hafa hagnað umfram það meðaltal sem við höfum verið að tala um og aðrir eru að tapa. Það er líka ljóst að í þeirri stöðu sem við erum í í dag þar sem aflaheimildir, einkanlega í þorski, hafa verið að dragast saman og við vitum að til að ná meiri hagkvæmni í veiðunum þarf sá floti sem stundar veiðar innan landhelginnar fremur að minnka en að stækka. Það er hluti af því markmiði sem unnið hefur verið að allt frá því að kvótakerfið var sett á fyrir forustu hv. 1. þm. Austurl., að ná fram þessari auknu hagkvæmni. Þannig að það er engan veginn hægt að fullyrða að öll skip hafi rekstrargrundvöll. Þar verður að horfa á fleiri þætti. Hér hafa menn verið að horfa á stöðu einstakra kjördæma, því sú aðgerð sem við erum að fjalla hér um í dag er byggðaaðgerð vegna þessarar sérstöku stöðu Vestfjarða. Það er líka alveg ljóst að ef við horfum á hefðbundna skiptingu milli veiða og vinnslu þá stendur fiskvinnslan betur en veiðarnar. Það er tiltölulega góð afkoma að meðaltali í fiskvinnslunni en lakari afkoma í heild í útgerðinni. En þegar greinin í heild er að skila hagnaði þá er hér fyrst og fremst um að ræða innbyrðis tekjuskiptingu í greininni en ekki atriði sem lýtur að almennum rekstrarskilyrðum.

Hæstv. forseti. Ég verð litlu nær um það af svörum hæstv. ráðherra hvort þetta fyrirheit í samþykkt ríkisstjórnarinnar þýði nokkuð fyrir aðra. Hæstv. sjútvrh. ræddi um það að Sunnlendingar væru ekki verr settir heldur en aðrir. Ég sá hins vegar ekki betur í yfirliti sem dreift var til þingmanna í dag en að eiginfjárstaða fyrirtækja á Suðurlandi væri lakari heldur en annars staðar. Auðvitað hefur það gífurleg áhrif á rekstrarmöguleika og afkomu fyrirtækja hvernig eiginfjárstaðan er, jafnvel þótt vextir hafi lækkað eitthvað alveg nýlega.

Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að nefna örfá atriði sem hafa komið upp í umræðunum. Í fyrsta lagi þá kom það fram í máli hv. 9. þm. Reykv. að í raun væri ekkert skilyrði sett í lagafrv. um að fyrirtækin sem í hlut ættu tryggðu atvinnu. Af þessu tilefni vil ég að það komi hér skýrt fram að auðvitað er gert ráð fyrir því að þau fyrirtæki sem fá víkjandi lán starfi áfram og veiti þess vegna fólki vinnu. Þetta er fyrirbyggjandi aðgerð eins og margoft hefur komið fram. Það er auðvitað spurt að því eins og oft áður hvers vegna ekki eigi að veita öðrum víkjandi lán, þeim sem hafa sýnt ráðdeild og fyrirhyggju. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefndi þetta og taldi að það væri verið að refsa fyrirtækjum, vel reknum fyrirtækjum, með því að veita þeim ekki lán. Þetta er auðvitað ávallt spurning. En í þessu, nú eins og áður, verður að gæta þess að ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin fer út í þessar aðgerðir er fyrst og fremst sú að það má búast við því vegna þorskbrests að sum fyrirtæki verði hreinlega að gefast upp og þá gerist það mjög fljótt þar sem atvinnulíf er einhæft, og ég veit að hv. þm. þekkir það mjög vel á Vestfjörðum, að fyrirtæki innan um, jafnvel þótt vel rekin séu, eiga mjög erfitt með að lifa af þegar allri þjónustu sleppir. Þess vegna töldum við réttlætanlegt að fara þá leið sem farin er hér og höfum margoft fært rök fyrir því. Við lítum á þetta sem byggðaframlag til að styrkja byggðina, til að nýta samgöngurnar, til að stækka þjónustusvæðin og til að koma í veg fyrir að tímabundinn þorskbrestur leiði til þess að byggðin leggist af og þá jafnt vel rekin fyrirtæki sem skila ágóða og hin. Margir hv. ræðumenn ræddu hér um það hvort það væru eðlileg skilyrði sem sett væru vegna sameiningar sveitarstjórna annars vegar og sameiningar fyrirtækja hins vegar. Um þetta má að sjálfsögðu deila. Þessi leið var valin af ýmsum ástæðum. Við teljum, sem stöndum að þessu frv., að það sé rétt sem fram hefur komið hér í umræðum að vestfirsk fyrirtæki hafi brugðist síðar við en ella til þess að takast á við þann vanda sem fyrirtæki standa frammi fyrir nú á dögum. Þessi aðgerð á þess vegna að hvetja fyrirtækin til aðgerða og hvetja sveitarfélögin til að grípa jafnframt til þeirra aðgerða sem duga til þess að þjónustusvæðin geti stækkað, atvinnusvæðin geti stækkað, til að nýta samgöngur, eins og ég hef áður sagt. Ríkisvaldið sér hag sinn í þessu. Það skal m.a. bent á það að á Vestfjörðum eru sjálfsagt 15--20 hafnir. Með því að stækka sveitarfélögin þegar samgöngur batna í landi þá sér ríkisvaldið fram á það að geta sparað í hafnargerð og geta sparað í framlögum til sveitarstjórna. Þess vegna er verið að þvinga fram, við skulum bara orða það eins og það er, að þvinga fram ákveðið hátterni, ákveðna breytni, af því að ríkisvaldið telur sig geta sparað með þeim hætti. Það sem skiptir öllu máli er að við höfum aðeins þessar 300 millj. Reyndar hefur ríkissjóður engum fjármunum úr að spila því auðvitað er ríkissjóður rekinn með halla og ríkið er að safna skuldum. En við teljum það réttlætanlegt og það sé ódýrara að grípa til þessara aðgerða nú til að koma í veg fyrir að stórslys gerist ef illa færi. Ég get ekki lýst hvernig útfærslan verður á þessum aðgerðum frekar en segir í lagafrv. Ég heyrði í máli hv. þm. Ragnars Arnalds að hann taldi lagatextann heldur bágborinn. Það má vel vera að það sé hægt að laga hann. Einfaldast hefði auðvitað verið fyrir ríkisstjórnina að afla heimildar hjá hv. Alþingi um að fá 300 millj. kr. framlag til að veita til Vestfjarða, eins og stundum er gert í 6. gr. fjárlaga. Það hefði verið einfalt og síðan hefði ríkisstjórnin getað moðað úr þessum peningum. Það var ákveðið að fara þessa leið til að gefa mjög sterklega til kynna með tiltölulega niðurnjörfuðum hætti hvernig ætti að nýta þessa peninga. Það var tilgangurinn. Síðan geta menn auðvitað lagað orðalagið til og frá til að gera textann nákvæmari og ég vænti þess að ágætir lögfræðingar úr hópi þingmanna, eins og t.d. hv. þm. Ragnar Arnalds, hjálpi okkur við að koma þessum texta þannig heim og saman að hann skiljist og það sé auðvelt að fara eftir honum. Ég held hins vegar að það sé tiltölulega auðvelt að skilja textann ef menn vilja skilja hann  Ég geri mér grein fyrir því að við lögum ekki stöðu allra fyrirtækja á Vestfjörðum. Ég hygg að sjávarútvegsfyrirtækin á Vestfjörðum skuldi kannski, ég giska á 5--7 milljarða kr., ég gæti ímyndað mér að skuldir allra fyrirtækjanna séu einhvers staðar á því bili. Auðvitað er ekki verið að koma til móts við fyrirtækin með þeim hætti að þau verði skuldlaus. Þetta er eins og dropi í hafið. En þetta er samt sem áður mikil hjálp þar sem byggðirnar standa veikast og verst og þá er ég fyrst og fremst að tala um byggðir á suðurfjörðunum, frá Arnarfirði og suður á Patreksfjörð. Þar ætti þetta að geta komið að verulegu gagni og reyndar fyrir suma aðra staði líka, þótt ég geri mér fyllilega grein fyrir því að þetta læknar ekki öll sár og tekur ekki á öllum meinum. Virðulegi forseti. Það hefur líka verið rætt um það og kom fram í máli manna að þetta væri miðstýring og nú ætluðu ráðuneytin að stjórna því hvernig þessum peningum væri deilt út. Það var ekki hugmyndin að fara með þetta í gegnum Byggðastofnun, sem að áliti þeirra sem töluðu á þann veg var allt annað en miðstýring og miklu betri kostur. Ég vil einungis segja að ég hef haft það í huga að sá aðili sem kemur frá fjmrn. sé fyrst og fremst aðili sem þekkir vel til reksturs, því ég tel að það séu slíkir menn sem geti gert best gagn í samstarfi við eigendur fyrirtækjanna, stjórnendur þeirra, við fulltrúa lánastofnana og annarra kröfuhafa til að bæta rekstur og bæta stöðu þeirra fyrirtækja sem um sárt eiga að binda á Vestfjörðum nú vegna þess að þau hafa minni þorskveiðiheimildir en áður. Ég ætla ekki, hæstv. forseti, að fara frekar út í smáatriði. Þetta er fyrsta umræða málsins. Nefndin á eftir að ræða málið og ég vænti þess að hún kynni sér það frá öllum hliðum og ljúki sínu starfi sem allra fyrst, því auðvitað er beðið eftir því hjá þeim sem búa á Vestfjörðum og bíða eftir því að geta fengið víkjandi lán í fyrirtæki sín. Það er beðið eftir því að Alþingi sýni í verki að það sé tilbúið til að samþykkja þessar tillögur. Ég þykist skilja það af þessum umræðum að þingmenn Framsfl. séu tilbúnir til að styðja í meginatriðum frv. sem hér er til skoðunar og reyndar ýmsir aðrir þingmenn. En mér finnst enn vanta á að frv. njóti fulls stuðnings allra stjórnmálaflokkanna á Alþingi og þar á meðal Alþb.

Virðulegi forseti. Það er augljóst mál að Alþb. á ekki gott með að styðja frv. sem svona er úr garði gert, eins og það er í reynd, og þvælir saman ólíkum hlutum eins og sameiningu sveitarfélaga og stuðningi við sjávarútvegsfyrirtæki. Þannig að hér þarf betur að gera ef ríkisstjórnin vill afla meiri stuðnings en hún telur sig hafa fengið fram í þessari umræðu. En það sem ég vildi kannski leggja áherslu á svona undir lok umræðunnar --- ég hygg að við séum búin að þrautræða málið í þessari umræðu og komumst ekki nær hvor öðrum í málinu, ég og hæstv. fjmrh. --- er að mér sýnist að málið eigi að fara til hv. allshn. Það kom fram í máli hæstv. fjmrh. hér áðan að hann liti á þetta mál sem byggðaframlag. Sem byggðaframlag. Og þegar um er að ræða þingmál sem í eðli sínu er byggðaframlag þá hlýtur það að eiga að fara til allshn. Það kom einnig fram í máli hæstv. sjútvrh. hér fyrr í dag að hann taldi þetta skýrt og klárlega vera byggðamál. Hann sagði: Þetta er byggðamál en ekki sjávarútvegsmál. Þannig að tveir hæstv. ráðherrar hafa kveðið upp úr með það að mál það sem starfandi forsrh. flytur er í sjálfu sér eðlilega byggðamál og ætti að fara til hv. allshn. Ég vildi koma þessari skoðun minni á framfæri við virðulegan forseta þannig að það lægi fyrir þegar menn afgreiða málið, væntanlega á morgun, til hvaða nefndar það eigi að fara, að það sjónarmið hafi komið fram með gildum rökum að málið eigi að fara til allshn. fremur en efh.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Mér þótti athyglivert að heyra að talsmaður Alþb. í þessari umræðu lýsir því yfir að hann treysti sér ekki til að styðja þetta frv. Ég verð að segja að það veldur mér nokkrum vonbrigðum því ég hélt satt að segja að það væri nokkur skilningur á sérstöðu byggðanna á Vestfjörðum og þess vegna gæti Alþb. stutt frv. þótt ég skilji það að sjálfsögðu að menn vildu sjá einhverjar breytingar á því þá væri meginstefnan í því góð. Varðandi það hvert senda skuli málið vil ég eingöngu segja að þetta frv. er flutt af mér sem fjmrh. en ekki forsrh. og spurningin var hvort frv. ætti að fara til fjárln. eða efh.- og viðskn. Ég skal viðurkenna það að ég var í miklum vafa um hvora leiðina ætti að fara og spurði starfsmenn þingsins eins og maður gerir nú stundum þegar maður er í nokkrum vanda með þessi atriði og niðurstaðan varð sú að það væri eðlilegra að senda það til efh.- og viðskn. En í mínum huga er það önnur hvor þessara nefnda sem á að fá málið. Ekkert síður fjárln. en efh.- og viðskn. Ég legg til að málið fari til efh.- og viðskn. en legg jafnframt til, virðulegi forseti, að sú nefnd sendi þetta yfir til fjárlaganefndar þannig að hún geti skoðað málið. Ég sé hins vegar ekki að málið eigi erindi til allshn., jafnvel þótt allshn. fjalli um málefni Byggðastofnunar að mér skilst. Hér er fyrst og fremst verið að fjalla um fjárgreiðslur úr ríkissjóði og hvernig nota eigi þær fjárheimildir.

Virðulegur forseti. Það verður forseta og e.t.v. þingsins að skera úr um það til hvaða nefndar málinu verður vísað en sterkustu rökin sem fram hafa verið borin fyrir því að málið fari til allshn. komu fram í máli ráðherranna tveggja. Ég get vel fallist á þau rök sem ráðherrarnir tveir, hæstv. ráðherra fjmrh. og sjútvrh., hafa sett fram í þessari umræðu sem leiða til þeirrar niðurstöðu að málið ætti að fara til allshn. Hvað varðar ágalla á frv. sem er þess eðlis að það er ekki hægt að styðja það í þeim búningi sem það er að það er auðvitað ekki hægt að leggja fram mál sem á í orði kveðnu að ná til sjávarútvegsfyrirtækja á Vestfjörðum en í hinu orðinu að útiloka velflest fyrirtæki frá aðstoð. Það er ekki hægt að styðja slíkan gjörning og ég veit að hæstv. fjmrh. áttar sig á því þegar hann hugsar málið.

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hæstv. fjmrh. áðan að hann staðfestir að hér er um þvingunaraðgerðir að ræða. Ég tel þá að hann staðfesti nýja stefnu í því er varðar sameiningu sveitarfélaga eins og ég gat um í dag. Það var margyfirlýst stefna að sameining sveitarfélaga mundi ekki verða knúin fram með þvingunum heldur með öðrum aðgerðum. Og ég tel að sú yfirlýsing sem hæstv. ráðherra gaf áðan staðfesti að hér er ný stefna uppi. En ég spurðist fyrir um orðalagið í frv. í dag, sem vilja sameinast, sem ætla að sameinast, sem hafa sameinast, hvað þetta merkti. En með hliðsjón af því að ráðherrann hæstv. hefur fallist á að þarna sé texti sem þurfi að lagfæra þá treysti ég því að þessi mál verði skýrð ef hann sér ekki ástæðu til að skýra þau nánar hér. Ég nefndi ákveðin byggðarlög í dag og spurðist fyrir um hvort þetta frv. þýddi að þeim yrði synjað um alla aðstoð, yrðu algjörlega utan við þessa hjálp. Ég hef ekki fengið svör við því og leita eftir þeim. Ég vil nefna þau aftur. Ég nefndi Þingeyri, Tálknafjörð, Hólmavík, hugsanlega Bolungarvík og Súðavík. Ég vil gjarnan fá svör við því hvort það er þá skýrt, þar sem hæstv. ráðherra lýsti yfir að um þvingunaraðgerðir væri að ræða, að þeim sé m.a. beint gegn þessum byggðarlögum. Ég skal ekki útiloka að þeir ætli sér að þvinga fleiri. Ég nefndi reyndar Reykhólahrepp líka og Árneshrepp. En þau sem ég nefndi fyrst, ég vil fá það nokkuð skýrt. Eiga þau ekki þá rétt á aðstoð samkvæmt þessu frv.?

Hæstv. forseti. Ég er ekkert viðkvæmur fyrir því að kalla þetta þvingunaraðgerð ef menn vilja kalla þetta þvingunaraðgerð. Við erum að setja mjög ströng skilyrði og þau skilyrði geta auðvitað leitt til þess að breyta áætlunum bæði fyrirtækja og sveitarfélaga, við gerum okkur grein fyrir því. Allar opinberar aðgerðir og lög geta leitt til breytinga á afstöðu manna, sveitarfélaga og fyrirtækja. Það að vilja sameinast eða ætla að sameinast er auðvitað til að sýna út á hvað þetta á að ganga. Annaðhvort getur nefndin breytt þessu orðalagi eða þá að þeir aðilar sem koma að starfinu, sem eru þessi starfshópur, mun auðvitað marka sér þá stefnu hvað þetta á að þýða í hvert sinn. Vegna þess að það er nokkuð skýrt að áherslan liggur á sameiningu. Varðandi einstök byggðarlög get ég að sjálfsögðu ekkert um það sagt. Ég tel að það sé ólíklegt að peningar renni til Reykhólahrepps eða Árneshrepps. Mér finnst vel líklegt að þeir geti farið til Tálknafjarðar ekki síst ef Tálknfirðingar samþykkja að sameinast nærliggjandi sveitarfélögum. Það þarf líka að kanna það rækilegar hvort fyrirtæki í Súðavík sem kannski eru að sameinast í einhverjum skilningi fyrirtækjum í öðrum byggðarlögum sem eru að sameinast, hvort slíkt fyrirtæki á heima inni í þessu. Ég þekki ekki þannig til á Hólmavík að ég geti um það sagt og ekki heldur á Þingeyri. En áherslan liggur á sameiningu sveitarfélaga og sameiningu fyrirtækjanna og peningarnir eru takmarkaðir.

Virðulegi forseti. Orðalagið ,,þvingun`` var ekki frá mér komið heldur hæstv. ráðherranum þegar hann talaði áðan. Ef ég man rétt þá nefndi hann að hér væri vissulega um þvingun að ræða. Og hann sagði það vera til hagsbóta fyrir ríkissjóð þannig að orðalagið er ráðherrans hæstv. en ekki þess sem hér talar. Ég er litlu nær um aðstoð við þessi einstöku byggðarlög því að þau svör hafa ekki gefist en ég vil alls ekki undanskilja Reykhólahrepp þó að hæstv. ráðherra hafi gert það því hér er m.a. upphæð sem veitt er til þróunaraðstoðar og það er viðurkennt að þar er fyrirtæki, Þörungavinnslan, sem er að afla sér markaðar og þarf á þróunaraðstoð að halda. Mér finnst ekkert óeðlilegt að hún a.m.k. sé ekki útilokuð frá aðstoð á þessu stigi málsins og sé ekki nokkra ástæðu til þess. En hvað snertir hinar spurningarnar þá tel ég ekki að ég hafi fengið í rauninni nein svör við því nema það kom þarna fram þessi hótun sem ég nefndi í dag. Tálknfirðingar geta átt von á að fá aðstoð ef þeir verða svo hyggnir að sameinast. Sem sagt, þeir sjá sína sæng út breidda, hótunin stendur, þvingunin stendur. Ef þið sameinist þá getið þið átt von á aðstoð en ef þið fellið sameininguna þá ætlar ríkisvaldið að láta ykkur vera úti í kuldanum og þið eigið ekki rétt á sambærilegri aðstoð og þeir sem nálægir ykkur standa.

Hæstv. forseti. Ég hef svo sem litlu við að bæta það sem áður hefur verið sagt. Ég get ekki og vil ekki á þessu stigi málsins vera að nefna til einstök sveitarfélög. Það hlýtur starfshópurinn að þurfa að gera þegar hann tekur við lögunum á sínum tíma og óviðeigandi að ég sé að segja það hér nákvæmlega fyrir fram hvert þessir peningar renna því það er ekki heldur víst að þetta renni til fyrirtækja sem eru að sameinast. Það er ekki heldur víst að þetta renni til byggðarlaga sem eru að sameinast. Það fer allt eftir því hverjir sækja um. Frumkvæðið er auðvitað heimamanna, því verðum við líka að átta okkur á. Ég skal ekki fortaka neitt um Þörungavinnsluna, ég mundi nú satt að segja ekki eftir henni í svipinn. Það getur vel verið að hún passi inn í þetta. Ég skil ekki af hverju menn eru að tala um hótun í þessu sambandi, ég veit nokkurn veginn af hverju og ég veit að hv. þm. Pétur Bjarnason veit það líka. Tálknfirðingar voru auðvitað efins í að sameinast nágrannabyggðarlögunum einfaldlega vegna þess að sveitarstjórnirnar þar skulduðu heilmikla fjármuni. Það eru ekki þessar 300 millj. sem fara til fyrirtækjanna sem munu hvetja þá til sameiningar. Ég er hins vegar nokkuð viss um að Tálknfirðingar munu líta til fjármagnsins sem kemur í gegnum Jöfnunarsjóð vegna þess að þá fjármuni á að veita til sveitarfélaganna og þar er alveg ljóst að Patreksfjörður og Bíldudalur munu áreiðanlega njóta einhvers af fjármagninu og það getur haft þýðingu fyrir Tálknfirðingana vilji þeir sameinast nágrannabyggðarlögunum. Ef það gerist ekki þá hafa þeir tekið sína ákvörðun og ráða því og telja sig þá betur setta utan við þetta en innan.