Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. hér í gærkvöld komu fram ýmsar fullyrðingar. Það er aðeins einn þáttur sem ég vildi gera hér að umræðuefni í örstuttu máli. Hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson taldi að samþykkt þessa frv. þýddi það í reynd að fjölga yrði starfsmönnum um a. m. k. 50, sem hlyti að leiða af sér verulega kostnaðaraukningu. Hv. þm. Stefán Guðmundsson, formaður sjútvn., upplýsti í umr. að skv. umsögn fjárlaga- og hagsýslustofnunar mundi hér vera um að ræða sparnað frá því sem nú er yrði frv. samþykkt.

Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann verði lengi með ræðu sína.

Nei. Ég segi bara örfá orð og er reyndar að ljúka. Þarna greinir menn á um hvað þetta kann að þýða. Ég vildi því spyrja hæstv. sjútvrh. hvaða skoðun hann hefði á því, hvort samþykkt frv. hefði í för með sér verulega kostnaðaraukningu eða hvort hér væri um að ræða breytingu sem leiddi af sér sparnað frá því sem verið hefur. Væri vel þegið ef hæstv. sjútvrh. gæti svarað þessu nú við 3. umr.



Herra forseti. Ég vil aðeins vísa til þeirrar umsagnar frá fjárlaga- og hagsýslustofnun, sem ég fór fram á á sínum tíma skv. ákvæðum í lögum. Þessi umsögn liggur fyrir og þar kemur fram að gert er ráð fyrir því að breytingar þessar leiði til sparnaðar. Hversu langan tíma það tekur get ég ekki sagt fyrir um, en helsta niðurstaða fjárlaga- og hagsýslustofnunar var sú, að breytingar þessar hefðu sparnað í för með sér.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Þetta frv. var lagt fram á síðasta Alþingi og náði þá ekki fram að ganga. Á frv. voru gerðar nokkrar breytingar og það lagt fram snemma á þessu þingi. Það fékk mjög ítarlega umfjöllun í nefnd í Ed. sem gerði á því nokkrar minni háttar efnisbreytingar og orðalagsbreytingar. Tel ég fyrir mitt leyti að þær séu flestar eða allar til hins betra. Ég sé enga ástæðu til að rekja efni þessa frv. frekar, því að allir sjá í þingtíðindum hvað um það var sagt í fyrri deild, en óska eindregið eftir því, þar sem málið er búið að vera hér fyrir tveimur þingum, þó að langt sé liðið á starfstíma þingsins, að það fái hraða afgreiðslu í þeirri nefnd sem það fær það til meðferðar í þessari hv. þingdeild. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Herra forseti. Það frv. sem hér er mælt fyrir er komið frá Ed. og þar voru gerðar á því talsverðar breytingar frá því frv. sem fyrir var lagt og unnið hafði verið á vegum ráðuneytis af sérstakri nefnd, svo sem gerð er grein fyrir í athugasemdum með frv. Það sem ég ætlaði aðeins að víkja að við 1. umr. hér í hv. deild er sú breyting sem gerð er á 12. gr. frv. frá upphaflegu horfi, breyting sem samþykkt var í hv. Ed. og varðar möguleika sveitarfélaga og aðstöðu til innheimtu á hafnargjöldum. Með brtt. við 12. gr. voru felld út eftirfarandi ákvæði í sambandi við þetta mál: Í 12. gr. frv., eins og það liggur hér fyrir, segir í 4. lið: „Vörugjald af útflutningi og aflagjald skal auk þess tryggt með veði í útflutningsbirgðum þess aðila sem skuldar vörugjald“. Í framhaldi af þessu sagði í frv., eins og það var lagt fyrir í Ed.: „og hefur hafnarsjóður haldsrétt í varningnum uns gjaldið er greitt. Verði misbrestur á greiðslu aflagjalds skal viðskiptabanki fiskkaupanda, ef óskað er, standa hafnarsjóði skil á greiðslu gjaldsins, er hann tekur veð í viðkomandi framleiðslu. Enn fremur skal útflytjandi eða banki, er greiðir framleiðanda söluverð varnings, greiða hafnarsjóði áfallið en ógreitt vörugjald af viðkomandi varningi.“ Þetta sem ég hef hér lesið var fellt út við breytingu í hv. Ed. og með því veiktur mjög verulega möguleiki hafnarsjóðanna til að tryggja greiðslu vörugjalds af viðkomandi útflutningi. Nú er það eðlilega nokkurt álitamál hvaða tillit eigi að taka til hagsmuna hafnarsjóða í þessum efnum, en yfirleitt eru þeir nú ekki of vel staddir og möguleiki þeirra til að beita þeim ákvæðum sem eftir standa í frv., eins og það liggur hér fyrir, eru ekki ýkja miklir, að hafa tryggingu með veði í útflutningsbirgðum þess sem skuldar vörugjald. Brottfall þessa ákvæðis, að verði misbrestur á greiðslu aflagjaldsins, þá skuli viðskiptabanki fiskkaupanda, ef óskað er, standa hafnarsjóði skil á greiðslu gjaldsins, er auðvitað mjög veikjandi fyrir hafnarsjóðina varðandi möguleika þeirra til að fá skilvísa greiðslu á þessu gjaldi. Við þekkjum það, ekki síst í hinum minni byggðarlögum, að möguleiki þessara sjóða til að ganga að fyrirtækjum þar með mjög hörðum hætti eru ekki ýkja miklir, eða þeirra aðstaða er ekki sterk í þeim efnum, þannig að ég teldi að ekkert hefði veitt af því að halda inni þeim ákvæðum, a. m. k. að verulegu leyti, sem voru í frv. eins og það var lagt fyrir í hv. Ed. Ég vek hér athygli á þessu við þessa umr. og óska eftir því að þetta fái alveg sérstaka athugun í viðkomandi nefnd.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Eins og raunar kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni var þessi breyting á 12. gr. gerð skv. till. samgn. Ed. Þær breytingar komu aldrei til mín eða í ráðuneytið. Þessar breytingar byggðust á umsögnum um frv. sem bárust nefndinni. Formaður nefndarinnar skýrði mér frá þessum umsögnum og þeim breytingum sem væri farið fram á og nefndin væri hlynnt að gera. Ég taldi að nefndin yrði að meta það og vega hvað langt ætti að ganga. Hins vegar vakti ég athygli á því, að sú nefnd sem upprunalega samdi frv. og ráðuneytið sem fór yfir það vildu reyna að búa sem attra best um hnútana til að tryggja tekjur hafnanna. Hins vegar eru enn inni ákvæði í 12. gr. eins og að halda má eftir skráningar- og þjóðernisskírteinum til tryggingar greiðslu skipa- og vörugjalda, og að vörugjald af útflutningi og aflagjald skal auk þess tryggt með veði í útflutningsbirgðum þess aðila sem skuldar vörugjald. En hitt var tekið út, skuldbinding banka sem lánar út á vöru. Þetta getur auðvitað verið matsatriði og ég tel sjálfsagt að verða við tilmælum hv. þm. um að nefndin athugi nánar þessi atriði.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Þetta frv. til laga um sjúkraliða er samið í ráðuneytinu að beiðni Sjúkraliðafélags Íslands. Það er þáttur í þeirri viðleitni heilbrigðisyfirvalda að vernda starfsheiti og réttindi hinna ýmsu heilbrigðisstétta með sérstökum lögum og þar af leiðandi kveða á um skyldur þeirra, en löngu er viðurkennd nauðsyn þess, þar sem krafist er náms og starfsreynslu. Ég sé ekki ástæðu til að fara sérstaklega orðum um þetta frv. Það fjallar um réttindi og skyldur sjúkraliða, sem eru orðnir nokkuð fjölmenn heilbrigðisstétt og óska eindregið eftir að fá slíka lögvernd. Þess vegna er þetta frv. flutt. Það fór í gegnum Ed. samhljóða. Heilbr.- og trn. Ed. gerði ekki á því neinar breytingar, og eins og ég sagði, það er flutt eftir beiðni Sjúkraliðafélagsins. Ég legg áherslu á það, að sú nefnd sem fær frv. til meðferðar reyni að hraða afgreiðslu málsins, því að ég tel sjálfsagt og eðlilegt að verða við beiðni þessa félags. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Gildandi ljósmæðralög eru að grunni til frá 1933. Eins og fram kemur í athugasemdum við þetta frv. eru mörg ákvæði gildandi laga úrelt og hafa í reynd ekkert gildi vegna síðar útkominna laga. Það er þarflaust að rekja hér nánar. Ljósmæðrafélag Íslands fór þess á leit við ráðuneytið að það semdi og flytti nýtt frv. um réttindi og skyldur ljósmæðra. Varð ráðuneytið við ósk félagsins og því er þetta frv. samið og flutt og að verulegu leyti byggt á tillögum Ljósmæðrafélagsins, en þó ekki að öllu leyti vegna þess að það kemur inn á starfsvettvang annarrar heitbrigðisstéttar. Ljósmæðrafélag Íslands gerði tilteknar tvær athugasemdir við frv. til nefndar Ed. Varð nefndin í Ed. við annarri athugasemdinni, sem breytt var í meðferð Ed., en hin athugasemdin var ekki tekin til greina. Er rétt að nefndin, sem fær frv. til meðferðar, líti á það. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Eins og fram kemur í athugasemdum við þetta frv., sem hér liggur fyrir, er það flutt í því skyni að treysta með lagasetningu grundvöll þeirrar starfsemi sem Íslensk málnefnd hefur með höndum. Til nefndarinnar var stofnað fyrir nærfellt 20 árum og er upphaf hennar og þróunarsaga nokkuð ítarlega rakin í athugasemdum sem frv. fylgja. Nefndin var stofnuð með bréfi menntmrh. Gylfa Þ. Gíslasonar 30. júlí 1964 og reglurnar um starfsemi hennar voru settar árið eftir. Fyrstu árin voru umsvif nefndarinnar fremur lítil, enda fjárveitingar takmarkaðar. Árið 1979 var framlag til málnefndarinnar í fjárlögum 250 þús. gkr. og í fjárlögum fyrir 1980 var fjárveitingin hækkuð í 2 millj. gkr. Hæstv. forseti þessarar deildar, sem þá var menntmrh., beitti sér fyrir endurskipulagningu málnefndarinnar og enn auknum fjárframlögum og fjárveitingin var hækkuð 1981 í 35 þús nýkr. Jafnframt var formanni nefndarinnar, Baldri Jónssyni dósent, veitt lausn undan kennsluskyldu í heimspekideild Háskóla Íslands um fjögurra ára skeið frá 1. jan. 1981 að telja. Þá var m. a. haft í huga, að honum gæfist meira svigrúm til að sinna starfsemi tengdri Íslenskri málnefnd jafnframt rannsóknarstörfum sínum. Fjárveitingar til málnefndarinnar hafa síðan farið hækkandi og í fjárlögum 1984 eru nefndinni ættaðar 511 þús. kr. til starfsemi sinnar. Með þessum hætti hafa starfsskilyrði nefndarinnar gerbreyst, enda hefur starf hennar farið mjög vaxandi. Ég leyfi mér, herra forseti, að lesa þennan litla kafla upp úr athugasemdum við frv. til þess að gera hv. þdm. betur grein fyrir því hvaða mál hér er á ferðinni, en núna er um það fjallað að staðfesta þessa starfsemi með löggjöf. Að undirbúningi þessa frv. hafa staðið formaður málnefndar, Baldur Jónsson dósent, dr. Guðmundur Magnússon háskólarektor og fyrir hönd menntmrn. Runólfur Þórarinsson deildarstjóri. Frv. er samið í anda þess sem málnefnd hefur unnið að á undanförnum árum og liggur hér fyrir. Frá upphafi hefur nefndinni verið ætlað tvíþætt hlutverk, annars vegar að sinna starfi að söfnun og útgáfu nýyrða en starfsemi á því sviði hafði um alllangt skeið farið fram á vegum menntmrn. með atbeina orðabókarnefndar Háskólans, en hins vegar að veita leiðbeiningar og ráðgjöf um málfarsleg efni, bæði almenningi og stofnunum svipað og hliðstæðar nefndir annars staðar á Norðurlöndum. Þannig var ljóst að málnefndinni var og er ætlað mikilvægt verkefni í þeirri viðleitni sem beinist að ræktun, vernd og eflingu íslenskrar tungu. Lengi framan af starfsferli nefndarinnar var henni þó sniðinn svo þröngur fjárhagsstakkur að ekki gat orðið um umfangsmikið starf að ræða. Það er fyrst hin síðustu ár að veruleg breyting hefur á orðið að þessu leyti, enda hefur þess séð stað í umsvifum nefndarinnar. Svo sem vænta mátti hefur komið skýrt í ljós að mikil þörf er á ráðgjafarstofnun af þessu tagi. M. a. hefur tekist gott samstarf við aðila sem vinna að nýyrðamálum á ýmsum sérfræðisviðum, en þar er við mikil og vaxandi verkefni að fást sem miklu skiptir fyrir framtíðarþróun tungunnar að vel takist að leysa. Á þessu hefur sérstök þörf orðið á síðustu árum vegna örrar þróunar í tæknimálefnum og mikið og óeigingjarnt starf hefur verið unnið af málnefndum og orðanefndum ýmissa starfsgreina. M. ö. o., verkefni málnefndar er fyrst og fremst þjónustustarfsemi þar sem aðrar stofnanir á vegum heimspekideildar Háskólans hafa fremur með höndum rannsóknarverkefni. Með hliðsjón af því að Íslensk málnefnd hefur þannig fengið aukin fjárráð til starfsemi sinnar og allt virðist benda til vaxandi verkefna fram undan þótti orðið tímabært að fá starfi nefndarinnar örugga fótfestu í löggjöf og því er þetta frv. fram komið. Vert er að leggja áherslu á að frv. byggir í meginatriðum á þeim stefnumiðum sem fylgt hefur verið um hlutverk og starf Íslenskrar málnefndar, m. a. skv. reglum þeim sem um nefndina hafa gilt. Um vöxt og viðgang starfseminnar mun að sjálfsögðu fara mjög eftir því hvernig fjárveitingum verður hagað hverju sinni. Í athugasemdum, sem frv. fylgja, er gerð allrækileg grein fyrir helstu atriðum frv. og einstakar greinar þess skýrðar. Ég leyfi mér að vísa til þeirra skýringa og tel ekki ástæðu til að orðlengja miklu frekar um einstök efnisatriði. Að tvennu vil ég þó víkja sem mönnum kynni að lítt athuguðu máli að þykja horfa til mikilla breytinga sem e. t. v. væru kostnaðarsamar. Þetta finnst mönnum e. t. v. þegar þeir líta á málið í einni svipan en svo er raunar ekki þegar betur er að gáð. Í 1. gr. segir að Íslensk málnefnd sé málræktar- og málverndarstofnun og reki Íslenska málstöð í samvinnu við Háskóla Íslands. Með orðinu „Íslensk málstöð“ er ekki verið að búa til neitt nýtt. Það er einungis nafn á skrifstofu málnefndar svipað og hún hefur starfað. Raunar kemur í 4. gr. nánar fram hvað við er átt með Íslenskri málstöð. Þar er um að tefla skrifstofu nefndarinnar, eins og það er orðað, og miðstöð þeirrar starfsemi sem hún hefur með höndum. Þetta er einnig til nokkurs samræmis við erlendar málnefndir sem Íslensk málnefnd hefur haft mikið samstarf við. Þær reka málstöðvar í sínum löndum. Það er því ljóst að ekki er verið að stofna til spánýrrar stofnunar sem þegar í stað krefjist stórfelldrar aukningar á starfsliði, síður en svo. Í sömu gr., þ. e. 4. gr., segir að rekstur Íslenskrar málstöðvar annist sérstakur forstöðumaður er jafnframt skuli vera prófessor í heimspekideild með takmarkaðri kennsluskyldu. Eins og skýrt er í athugasemdum við greinina er hér ekki um að ræða mjög mikla breytingu heldur í raun staðfestingu á núverandi skipan að því leyti að formaður Íslenskrar málnefndar er kennari við Háskóla Íslands og hefur um rúmlega þriggja ára skeið haft lausn frá kennsluskyldu til að sinna málefnum nefndarinnar jafnframt störfum að máltölvunarrannsóknum. Þess er þó að geta að núverandi formaður er dósent við háskólann en skv. frv. mundi maður í prófessorsembætti tengjast málnefndinni. Er það í raun eini kostnaðaraukinn sem augljóslega mundi sjálfkrafa leiða af samþykkt frv., þ. e. mismunur á launum dósents og prófessors, en sá munur nemur um 54 þús. kr. á ári miðað við kauplag 1. apríl 1984. Það er tekið fram í frv., eins og raunar sjálfsagt er, að um veitingu þess starfs fer eftir sömu reglum sem um önnur prófessorsembætti. Með þeirri skipun sem hér er gert ráð fyrir eru og efld tengsl Íslenskrar málnefndar við Háskóla Íslands svo sem eðlilegt má telja miðað við verkefni nefndarinnar. Ég hygg, herra forseti, að ekki þurfi að hafa öllu fleiri orð um þetta frv. Ég vildi aðeins láta koma fram að hér er í raun um lögfestingu að ræða á starfsemi sem þegar fer fram og er til mikils gagns fyrir íslenska tungu og þróun hennar og á vonandi eftir að verða það um langa framtíð. Ég legg til, herra forseti, að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn. þessarar deildar.



Herra forseti. Ég tel að hér sé gott mál á ferðinni og vil þakka hæstv. menntmrh. þá forgöngu sem hann hefur haft um að flytja þetta mál. Ég vænti þess að deildin sjái sér fært að hraða framgangi þess og þetta geti orðið að lögum nú í vor. Það er kunnara en frá þurfi að segja að við lifum á þeim tímum þar sem straumarnir eru svo sterkir sem leika um íslenska menningu og íslenskt málfar að okkur veitir svo sannarlega ekki af því að fjölga þeim vökumönnum sem er ætlað það verkefni að gæta íslenskrar tungu.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð síðasta ræðumanns að ég fagna því að hæstv. menntmrh. hefur haft frumkvæðið um að auka veg málnefndar, málræktar og málverndunar með lagasetningu. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þetta frv. því að ég sit í þeirri nefnd sem mun fjalla um þetta í Nd., en þó vil ég aðeins vekja máls á einu eða tveimur . atriðum sem mér þykir rétt að komi fram. Í fyrsta lagi er það dálítið athyglisvert að sú nefnd sem vann þetta frv. var svo skjótvirk og fljótvirk að hún sat rúma viku yfir frumvarpsdrögunum. Þetta hefur leitt til þess að sums staðar þykir mér örlítil missmíði á þessu frv. Þau eru þó ekki þannig að ekki megi um þau bæta í nefnd. Ég vil aðeins víkja að því að hér er fjallað um málnefndina sem hefur starfað í 20 ár með þjóðinni, oftast búið við mikið fjársvelti en hún hefur þó sinnt sínum störfum eftir mætti. En þá bregður undarlega við þegar sett eru lög, sem heita Íslensk málnefnd, að ekki er leitað álits málnefndarinnar um þessa nýju lagasetningu. Þá er vert að athuga það að ýmsar aðrar stofnanir í okkar menningarmálum fást við málrækt, málrannsóknir og málvernd. Þar má nefna málvísindastofnun heimspekideildar, Orðabók Háskóla Íslands og heimspekideild en það hefur ekki gefist tími til að leita álits og samstarfs við þessa aðila. Þetta hefur leitt til þess að sums staðar í þessu frv. er mjög óljós verkaskipting milli þessara stofnana og sumu er þannig háttað að ég held að það hefði verið mikil bót ef þessar stofnanir, sem hér um ræðir, hefðu átt einhvern hlut að máli í sambandi við gerð þessa frv. Ég ætla ekki að rekja þetta nánar en þetta mun vafalaust koma til umr. í n. Annað atriði vil ég svo minnast á. Það er að mér þykir hugtökin „málnefnd“ og svo „Íslensk málstöð“ vera dálítið óljós hugtök því að í 3. gr. segir að íslensk málstöð sé skrifstofa Íslenskrar málnefndar og samt er gert ráð fyrir því að fjárveiting fari til þessarar málstöðvar. Málnefndin, sem á að vera starfandi áfram þannig fær í sjálfu sér enga fjárveitingu ef ég skil rétt. Hún er eiginlega svipt fjárveitingum úr ríkissjóði, en málstöðin verður fjárráðandi. Það virðist þá í raun og veru vera forstöðumaðurinn væntanlegur sem fer með öll fjárráð, en sjálf málnefndin hefur engin fjárráð. Ég hygg að það þyrfti að huga dálítið að þessu og hvort málnefndarmenn, sem allir eru þjóðkunnir menn, hefðu ekki hug á því að hafa einhverja íhlutun í sambandi við ráðstöfun fjár til þessara hluta. Ekki fleiri orð um þetta. En að lokum, ég hef orðið var við það og þekki það frá gamalli tíð að Íslendingar virðast stundum eiga erfitt með lagasetningar að því leyti að þeir ryðja inn í lagagerð og lagasetningu margvíslegum smáatriðum sem eiga heima í reglugerð. Ég vil benda á það að sumt af þessu sem hér er í frv. til l. á naumast alls ekki heima í lagagerð eða lögum, en margt af þessu er svipaðs efnis og er í reglugerðum annarra stofnana. Ég held að það væri mjög athugandi, ekki síst í menntmrn., að reyna að gera sér einhverja grein fyrir því hvað á heima í lögum og hvað á heima í reglugerð. Ég get sagt til skemmtunar að grunnskólalögin norsku eru í um 20 örstuttum greinum, en þessari lagasetningu fylgdi svo rækileg grg. Ég hygg að það væri mjög heppilegt ef reynt væri að hafa einhverja fastari og ákveðnari stefnu um það hvað á að vera í lögum og hvað á að vera í reglugerð. Þessi óvissa og ég vil segja oft ringulreið veldur því að lög verða oft úrelt, erfitt að breyta þeim og þá er miklu handhægara að hafa alla þessa smáhluti í reglugerðum sem kostar sáralítið erfiði að breyta.



Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðh. hefur borið fram frv. til l. um Íslenska málnefnd. Það var tími til þess kominn. En ég hlýt að taka undir athugasemdir sem fram hafa komið hér m. a. frá síðasta ræðumanni. Ég vil a. m. k. aðeins setja smáspurningarmerki við málið hér við framsögu áður en það fer í nefnd. Það er óljóst fyrir mér hvers konar stofnun í raun og veru þessi málstöð verður. Hér segir í 6. tölulið í 2. gr.: „Íslensk málnefnd gefur út rit til fræðslu og leiðbeiningar um íslenskt mál, þ. á m. stafsetningarorðabók og önnur hagnýt orðasöfn.“ Ég tek undir það sem hv. þm. Bjarni Guðnason minntist á áðan, mér finnst dálítið óljóst hvar skarast verkefni t. d. Orðabókar Háskólans og þessarar stofnunar. Síðan er talað um hér í 3. gr. að Íslensk málstöð sé skrifstofa Íslenskrar málnefndar og miðstöð þeirrar starfsemi sem hún hefur með höndum. Það er alveg ljóst að þetta ákvæði felur í sér að þarna verður að vera starfsfólk viðlátið á venjulegum vinnutíma og það segir sig sjálft að forstöðumaðurinn, sem hefur hlutakennslu og jafnvel þó að hann hafi frí frá kennslu, ræður ekkert við þau verkefni sem stöðinni eru falin, enda er síðan talað um í 4. gr. að forstöðumaður stjórni daglegum rekstri og lausráði starfsfólk. Ég get því ekki betur séð en þarna hljóti að verða um verulegan rekstur að ræða og ég er ekki að hafa á móti því. Það er hins vegar meira til að hugsa um hvort ekki hefði verið eðlilegt að samnýta að einhverju leyti starfsfólk Orðabókar Háskólans. Þar er nú t. d. eftir því sem ég best veit verið að tölvuvæða. Hvers konar aðbúnað eða aðgang að slíkum tækjum mundi starfsfólk málnefndar hafa? Hér segir í 5: gr. að reksturinn verði greiddur af ríkisfé skv. því sem veitt er í fjárlögum. síðan komi til styrkir til einstakra verkefna, síðan eigi stofnunin að hafa tekjur af eigin útgáfu. Ég get ekki hugsað mér að þær tekjur geti orðið slíkar að þær standi undir kostnaði enda hlýtur þá að verða að koma til verulegt starfslið. Ég vil minna á Menningarsjóð og bókaútgáfu hans. Mér finnst einhvern veginn að það hefði verið unnt að sameina meira þessar stofnanir. Við höfum Örnefnastofnun, við höfum Orðabók Háskólans, við höfum Menningarsjóð, við höfum Málvísindastofnun Háskólans. Nú skal ég ekki gerast sérfræðingur í þessu og hér er hv. þm. Bjarni Guðnason miklu betur að sér en ég, en ótti minn er sem sagt að þarna verði jafnvel of margir aðilar að vinna að því sama í stað þess að tækjabúnaður og starfsfólk nýttist betur í samvinnu. Ég vildi aðeins koma þessum sjónarmiðum á framfæri vegna þess að mér finnst verulega óljóst hvort þessi málstöð er hugsuð sem stofnun eins og t. d. Orðabók Háskólans þar sem starfsfólk er viðlátið allan daginn og unnið er að veigamiklum verkefnum eða hvort þessi málstöð yrði aldrei annað en, eins konar íhlaupaverk manna sem væru að fást við önnur störf. Það má vel vera að ég sé að gera úlfalda úr mýflugu þarna en ég held að þessar spurningar hljóti að leita á hugann þegar þetta frv. er lesið.



Herra forseti. Ég hlýt að svara nokkrum athugasemdum sem hér hafa komið fram og vil þá taka fram að spurningar og athugasemdir í ræðu hv. 10. landsk. þm., síðasta ræðumanns, voru að langmestu leyti á misskilningi byggðar. Hv. þm. spurði hvernig stofnun þetta yrði. Eins og ég tók raunar fram í framsöguræðu minni er ekki verið að setja nýja starfsemi á fót heldur verið að halda áfram starfsemi. Hv. 10. landsk. þm. spurði um atriði sem ég skýrði í frumræðu minni. Vil ég svara því núna. Þetta er ekki ný starfsemi heldur er verið að halda áfram starfsemi sem hefur verið rekin í mörg ár. Ekki er um það að ræða að opna nú skrifstofu þar sem starfslið sé við. Það er svo nú, slík skrifstofa hefur verið rekin í allmörg ár. Ætlunin er að lögfesta þessa starfsemi. Ekki er unnið að þessu verkefni í íhlaupum heldur hefur forstöðumaður þessarar skrifstofu, þ. e. formaður málnefndar, Baldur Jónsson dósent, verið í kennsluleyfi frá 1981 til þess að starfa að þessu verkefni alfarið. Þannig er þetta mál vaxið. Að því er varðar útgáfustarfsemi nefndarinnar, sem hv. þm. gerði sérstaklega að umtalsefni og að er vikið í 6. tl. 2. gr., vil ég t. d. nefna að nú í vetur kom út á vegum nefndarinnar sérstakt tölvuorðasafn sem er mjög þarft rit því að á því er veruleg hætta að tölvuvæðingin mengi íslenskt mál ef ekki er spyrnt við fótum í tæka tíð. Þarna hefur verið unnið mikilsvert starf og þetta orðasafn liggur fyrir. Þetta er nýyrðasafn og fleiri slík nýyrðasöfn væri mjög þarft að gefa út. Mér finnst sjálfsagt og eðlilegt og það er æskilegt að heimilt sé að afla sértekna fyrir stofnanir sem þær geta svo varið til þess að auka og bæta starfsemi sína. Það ætti að vera á fleiri sviðum hjá opinberum stofnunum. Hv. þm. vék að því hvernig greina ætti á milli verkefna Orðabókar annars vegar og málnefndar hins vegar og svo á hinn bóginn Málvísindastofnunar annars vegar og málnefndar hins vegar. Að því er varðar verkefnaskiptingu milli Orðabókar og málnefndar þá er það svo að Orðabókin hefur löngum fengist við sögulegt orðasafn en málnefndin við nýyrði. Málnefndin hefur einnig um alllangan tíma unnið verulegt starf við máltölvun og er fyrsti aðili hér á landi mér vitanlega sem slíka starfsemi hefur rekið. Nú hefur málvísindastofnun einnig tekið tölvu í sína þjónustu og er það vel, en hún hefur aftur á móti mjög miklum vísindalegum verkefnum að gegna svo og rannsóknarverkefnum. Í þessu liggur aðalmunurinn á verkefnum þessara stofnana. Það má vera að í fljótu bragði virðist sum verkefni hugsanlega geta skarast en það er ekki annað en verið hefur á undanförnum árum. Hér er verið að lögfesta tilvist þessarar starfsemi sem ég tel að verði með breyttum atvinnuháttum og þjóðlífsháttum æ nauðsynlegri í okkar þjóðfélagi. Ég vil undirstrika eitt verkefni t. d. sem málnefnd er hér ætlað, en það er umfjöllun um nýjar reglur, þegar þær eru settar um íslenskt mál. Það er mjög alvarlegur hlutur að unnt sé með ráðherrafyrirmælum án þess að spyrja kóng eða prest að umbylta íslenskri tungu, annaðhvort með stafsetningu, greinarmerkjasetningu eða á annan veg. Það er sjálfsagt að til séu fastar reglur um meðferð til þess að gera slíkar aðgerðir traustari. Það má vel vera að það þurfi að gera betur í því efni og skapa enn fastari reglur um þau efni í framtíðinni. Að því er varðar athugasemdir hv. ræðumanns á undan hv. 10. landsk. vil ég sérstaklega benda á það að vitanlega hafa þær stofnanir, sem hv. þm. nefndi í máli sínu, fjallað um þetta efni og rætt þau í mörg herrans ár þó að ekki hafi legið fyrir þetta frv. Það var líka svo og mér er um það kunnugt að háskólarektor sendi heimspekideild þetta frv. þannig að það liggur þar til umfjöllunar. Þetta mál er ekki alveg nýstárlegt í þeirri stofnun þannig að það ætti ekki að taka ýkja langan tíma að koma með ábendingar um efnið. Hitt er svo annað mál og varðar meira lagatækni í heild sinni, það sem hv. þm. nefndi um samband reglugerða og laga. Þar er aftur á móti vikið að máli sem ég gæti flutt um langa, langa tölu, en það verður ekki gert nú. Það er vissulega greinileg sú tilhneiging í lagasetningu á okkar landi og hefur verið nú í nokkur ár að það færist í vöxt að hafa í lögum ákvæði sem eiga heima í grg. frumvarpa fremur en í frumvörpum sjálfum. Mér finnst þessa gæta um of. En það er enn þá annað atriði en það sem ræðumaður minntist á, hann var að tala um samband laga og reglugerða. Þetta er út af fyrir sig atriði sem fjalla mætti um, en þau ákvæði sem þannig eru sett inn í lög fjalla þó um framkvæmd laganna. En þegar verið er að lögfesta ýmiss konar yfirlýsingar og stefnumið, sem eru matsatriði hverju sinni, þá hefur það harla litla þýðingu í framkvæmd og ég tel það ekki til bóta að lögfesta mikið af slíkum ákvæðum sem eru meira í ætt við alþjóðasamninga en lög sem eiga að koma til framkvæmda. Það er enn þá annað mál og er ekki hér á dagskrá, herra forseti. g bið afsökunar á því að ég freistaðist til að víkja að því. Það er e. t. v. tækifæri til að ræða það einhvern tíma síðar og í allt öðru samhengi.



Herra forseti. Í stjórnarsáttmála segir að ríkisstj. muni taka til endurskoðunar löggjöf um viðskiptabanka og um Seðlabanka Íslands. Sömuleiðis segir í þeirri sömu grein að yfirstjórn bankanna skuli færð á eina hendi. Unnið hefur verið mikið starf að endurskoðun bankalöggjafarinnar og hófst það reyndar í nefnd sem fyrrv. viðskrh. skipaði og haldið hefur áfram undir yfirstjórn núv. viðskrh. Sú nefnd hefur skilað frumvarpsdrögum sem eru til meðferðar hjá ríkisstj. Hins vegar þótti ekki rétt að leggja þau drög fram á þessu þingi. Það er skoðun okkar að málið þurfi að skoðast betur í þinghléi og er að því stefnt að slík heildarlöggjöf verði lögð fram í upphafi næsta þings. Hins vegar þykir af ýmsum ástæðum rétt að framkvæma síðara ákvæði stjórnarsáttmálans, að færa yfirstjórn bankanna á eina hendi. Að ýmsu leyti er betra að vinna að þeirri samræmingu sem nauðsynleg er á bönkunum með þá alla á einni hendi. Má í því sambandi benda á aðfinnslur sem fram hafa komið um stofnun útibúa, sem núv. ríkisstj. varð að vísu í upphafi ásátt um að ekki yrðu fleiri nema ríkisstj. samþykkti. Sömuleiðis er ekki talið rétt að framkvæma ákvæði stjórnarsáttmála um flutning á afurðalánum til viðskiptabankanna nema að litlu leyti á meðan verkefnaskipting milli viðskiptabankanna er með þeim hætti sem hún er nú. Flutningur afurðalána mundi valda misjafnlega miklum erfiðleikum hjá viðskiptabönkunum eins og nú er. Af þessum og fleiri ástæðum er talið rétt að færa yfirstjórnina á eina hendi eins og stjórnarsáttmáli gerir ráð fyrir. Undanfarin ár hefur mikið verið talað um fækkun ríkisbanka. Úr því hefur ekki orðið. Ýmsir eru þeirrar skoðunar að að því beri að stefna. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að fækka eigi ríkisbönkum, en þó er ekki síður mikilvægt og kannske mikilvægara að um leið fari fram tilfærsla á verkefnum á milli bankanna þannig að þeir hafi sem jafnasta aðstöðu á hinum almenna útlánamarkaði. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að hafa um þetta lengri framsögu, en vil geta þess, áður en ég lýk þessari framsöguræðu fyrir frv. um Búnaðarbanka Íslands, að um annað mál á dagskránni, Iðnaðarbanka Íslands, gilda sömu rök og óska ég ekki eftir því að flytja framsögu um það mál, en vísa til þess sem ég hef nú sagt um Búnaðarbankann og einnig til þeirrar tillögu, sem ég vil nú gera, að eftir þessa umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég harma að hæstv. landbrh. skuli ekki vera staddur við þessa umr. og enn fremur og ekki síður formaður þeirrar nefndar sem fjallaði um þessi bankamál, hv. 1. þm. Suðurl. Ég hefði viljað leggja fyrir hann nokkrar spurningar í sambandi við þetta mál og tel mjög miður að hvorugur þessara hv. þm. er hér staddur. Ég kemst ekki hjá því að ræða þetta mál í nokkuð löngu máli þó að frv. sé nú ekki langt. Það er svona: „1. gr.: Yfirstjórn bankans er í höndum ráðherra þess sem fer með bankamál. 2. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Það hefur verið rætt mikið um þessi mál á undanförnum árum og fyrir nokkrum árum, ég man ekki hvað langt er síðan, var mikil umræða um þetta og þá var gerð úttekt á því hvaða stærð banka væri hagstæð upp á rekstur. Það virtist vera að ef banki færi fram úr ákveðinni stærð yrði reksturinn tiltölulega dýrari. Það kom í ljós t. d. að rekstrarkostnaður Landsbankans var meiri en á hinum bönkunum miðað við stærð. Í þeirri grg. sem hér liggur fyrir er sagt að sameining banka mundi verða hagstæðari kostur. En var gerð úttekt á þessu atriði? Hver var hún? Ég vil helst að svar við þeirri spurningu komi hér fram áður en 1. umr. lýkur um þetta mál. Það segir hér í grg., með leyfi forseta: „Kostir þess að allir viðskiptabankarnir heyri undir sama ráðherra eru augljósir. Reyndar má segja að önnur skipan mála sé ekki eðlileg. Séu bankarnir undir sama ráðh. tryggir það samræmdari afstöðu stjórnvalda gagnvart bönkunum en verið hefur. Núverandi skipan mála er t. d. af ýmsum talin eiga sinn þátt í örri fjölgun bankaútibúa á undanförnum árum.“ Þessu er slegið fram. En hver er þá reynslan? Hver er reynslan fyrir þessu? Tökum sem dæmi árin frá 1964– 1984. Þá setti Landsbankinn upp 15 útibú, en hann hefur tekið við níu sparisjóðum eða öðrum peningastofnunum. Hjá Búnaðarbankanum hafa á sama tíma verið stofnuð ellefu útibú, en hann hefur yfirtekið sjö sparisjóði eða innlánsstofnanir á sama tíma. Það hefur verið stefna Búnaðarbankans að setja ekki niður útibú öðruvísi en heimamenn óski eftir, ef er sparisjóður á þeim stað, og sparisjóðurinn eða innlánsstofnunin sé í upphafi sameinuð bankanum. Á þessum sama tíma hefur Útvegsbankinn myndað sex útibú, Iðnaðarbankinn átta, Samvinnubankinn níu, Verslunarbankinn fjögur og Alþýðubankinn tvö. Ég held að ef menn athuga þetta standist ekki sú fullyrðing, sem er í grg., að það sé ástæðan fyrir fjölgun útibúa að yfirstjórn þessara banka sé í annarra höndum en viðskipta- og bankamálaráðherra. Nú vil ég taka það fram að það sem ég segi hér um þessi mál beinist alls ekki gegn núv. viðskrh. eða að ég beri nokkurn kvíðboga fyrir því þó að t. d. Búnaðarbankinn færi undir stjórn hans, þann tíma sem ég kann að vera í bankaráði Búnaðarbankans mundi ég ekki kvíða neinu um það, síður en svo. Það má ekki taka orð mín þannig. En ég átel það alveg sérstaklega að þetta frv. skuli vera lagt fram nú án þess að það hafi verið athugaðir aðrir þættir þessa máls og það skuli vera gert á þann veg, sem mun vera einsdæmi um frv. af þessu tagi, málið hefur ekki verið sent til umsagnar. Þetta er nýkomið og var keyrt í gegnum Ed. án þess að senda það til umsagnar. Ég hef fengið upplýst að þetta hefur aldrei skeð áður. Önnur ástæða fyrir því að æskilegt sé að hafa skipun mála á þennan veg er sögð sú að það þurfi að samræma reglur í sambandi við útlán, að bankarnir séu ekki fyrst og fremst fyrir ákveðinn atvinnuveg eða séu meira alhliða, en ekki fyrst og fremst fyrir einhvern sérstakan atvinnuveg. Ef litið er á hvernig þetta kemur út held ég að það muni koma í ljós að ekki séu miklar líkur fyrir því að þessi ástæða verði metin fullgild miðað við þá reynslu sem við höfum fyrir augunum. Um síðustu áramót var skiptingin þannig að hlutfall Landsbankans af heildarútlánum til landbúnaðar var 10.5%, Útvegsbankans 0.2%, Búnaðarbankans 30.5%, Iðnaðarbankans 1.3%, Verslunarbankans 0.1% og Samvinnubankans 14.7%. Í sjávarútvegi er Landsbankinn með 42.3%, Útvegsbankinn með 50.7%, - þessir bankar eru báðir undir bankamálaráðherra eins og hv. þm. vita, - Búnaðarbankinn með 7.8%, Iðnaðarbankinn er með 0.3%, Verslunarbankinn 0.2%, en Samvinnubankinn 14.5%. Í verslun er Landsbankinn með 12.6%, Útvegsbankinn 13%, Búnaðarbankinn með 15.2%, Verslunarbankinn - hann er undir viðskrh. - með 80.4%. Ég held að ef þessar tölur eru skoðaðar í réttu ljósi og athugaðar standist ekki sú fullyrðing, sem haldið hefur verið fram, að það að Búnaðarbankinn eða Iðnaðarbankinn séu undir yfirstjórn iðnrh. og landbrh. hafi haft áhrif á útlánaskiptinguna hjá þessum bönkum. Það er leiðinlegt að lesa upp mikið af tölum, en það væri freistandi að fara betur ofan í þessi plögg til að sýna fram á það enn betur hvað þessi málatilbúnaður er fjarstæðukenndur. Í sambandi við þessi mál vekur það þó undrun mína mest af öllu að þetta skuli vera tekið úr sambandi áður en önnur atriði eru skoðuð. Það segir hér í grg. með frv., með leyfi forseta: „Þess má geta að með tillögum bankamálanefndar fylgir bókun um sameiningu og fækkun viðskiptabanka. Í bókuninni kemur fram að nefndin er sammála um að sameining viðskiptabanka væri til mikilla hagsbóta.“ Áfram er haldið í svipuðum tón. Bæði í framsöguræðu hæstv. forsrh. og eins í grg. fer því ekkert milli mála að hverju er stefnt. En þá vil ég leggja þá spurningu fyrir hæstv. forsrh.: Hvers vegna er þetta frv. flutt og hvernig er það hugsað t. d. í sambandi við stofnlánadeildina? Ég vonast til þess að bankamálanefndin hafi athugað hvernig t. d. Búnaðarbankinn varð til og hvernig hann hefur þróast og hafi tekið eitthvert mið af því. En ætli það hafi verið frekar gert en að athuga önnur mál í þessu sambandi, sem ég tel mig hafa sýnt fram á að eru úr lausu lofti gripin. Sannleikurinn er sá með Búnaðarbankann að hann er stofnaður af sjóðunum. Þessir sjóðir landbúnaðarins voru stofnaðir um aldamót. Grundvöllurinn sem var lagður af Búnaðarbankanum er fyrst og fremst landbúnaðarsjóðirnir. Ég gæti talað langt mál til þess að sýna fram á hvernig þessi þróun er og mun gera það við 2. umr. ef það á að hespa þetta í gegn án þess að skoða málið nokkuð frekar. Nú er sagt hér í grg. að stefnt sé að því að stofnlánadeildin sé undir landbrh., veðdeildin aftur undir bankamálaráðherra. Þeir sem þekkja til vita að þessar deildir eru í raun og veru reknar saman. Hefur forsrh. eða bankamálanefnd athugað hvernig eignum Búnaðarbankans verði skipt á milli stofnlánadeildar og bankans ef á að gera þarna einhver skil á milli? Hefur hæstv. forsrh. eða bankamálanefnd athugað hvað það mundi þýða fyrir strjálbýlið og fyrir landbúnaðinn ef þetta verður að veruleika? Það hefur farið fram umræða í þjóðfélaginu um bankamál og um ýmis önnur mál. Ég sé ekki betur en stjórnmálamennirnir séu að hrekjast undan þeim áróðri sem er þyrlað upp í þessu máli, án þess að kanna það hvaða afleiðingar það kann að hafa í för með sér. Stjórn stofnlánadeildar var á fundi s. l. mánudag og þá lagði formaður Stéttarsambands bænda fram till. sem var samþykkt af öllum stjórnarmönnum stofnlánadeildar. Með leyfi forseta var þessi till. svohljóðandi: „Stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins skorar á fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis að senda frv. um breytingar á yfirstjórn Búnaðarbanka Íslands til umsagnar Búnaðarfélags Íslands, Stéttarsambands bænda og stjórnar Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Stjórn stofnlánadeildarinnar telur að nauðsynlegt sé að kanna gaumgæfilega áhrif þeirra breytinga sem frv. gerir ráð fyrir áður en það verður að lögum.“ Ég ítreka að það eru alveg ný vinnubrögð hér á hv. Alþingi ef svona mál eru ekki send til umsagnar t. d. bændasamtakanna, stjórn stofnlánadeildar og annarra þeirra aðila sem málið varðar. Það eru alveg ný vinnubrögð. Og ég vil við þetta tækifæri átelja fjh.- og viðskn. Ed. fyrir slík vinnubrögð. Ég held að það sé engum til góðs að hespa þetta mál af án þess að gera sér grein fyrir því hvernig á að halda á málum að öðru leyti. Það þarf að breyta í lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins hvernig málum verður komið fyrir í sambandi við þær eignir sem bankinn á því að það skulu menn vita að Búnaðarbankinn hefur verið rekinn frá fyrstu tíð í mörgum deildum og lengi eða mestan tímann til 1962 voru þessar deildir fjórar sem tilheyrðu landbúnaðinum. Þetta þarf allt að meta. Hvernig á að fara með stofnlánadeildina? Á að skilja hana frá bankanum? Hver á stefnan að vera? Þetta þarf að gera allt upp. En vegna þess að hæstv. landbrh. er hér ekki og ekki formaður bankamálanefndar, og ég treysti því að orðið verði við áskorun þeirri sem stjórn stofnlánadeildarinnar sendi frá sér og ég er búinn að afhenda formanni n. hér í Nd. og frv. verði sent til umsagnar a. m. k. þeim aðilum sem nefndir eru í till., þá sé ég ekki neinn tilgang í því að flytja hér lengri ræðu. Hitt er annað mál að ég mun rekja þessa sögu hér lið fyrir lið við 2. umr. ef á að knýja þetta fram til þess að það komi í þingtíðindum og fari ekkert á milli mála hvernig þessi mál hafa þróast á undanförnum árum og hvað er verið að gera hér með a. m. k. bundið fyrir annað augað og virðist vera lítil sjón á hinu í sambandi við afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Hér er til umr. frv. til l. um breyt. á lögum um Búnaðarbanka Íslands. Hv. 3. þm. Norðurl. e., sem er formaður bankaráðs Búnaðarbankans, hefur nú gert aths. við þetta frv. og lofar lengri ræðu síðar. Það er rétt að það er e. t. v. ekki ástæða til að flytja langt mál um þetta frv. nú, enda harla fátt um alþm. í þingsölum. Ég vil samt leyfa mér að gera um þetta nokkrar aths. Á undanförnum árum hefur allmikið verið rætt um skipan bankamála hér á landi. Þá umræðu má rekja langt aftur í tímann. Ég hygg að óhætt sé að nefna 10–20 ár í því sambandi. Að undanförnu hefur enn einu sinni verið unnið að heildarendurskoðun löggjafarinnar um bankakerfið og hefur bankamálanefnd skilað tillögum sínum til ríkisstj. Þær tillögur eru nú til athugunar á sínum stað. En í þessu frv. er einn lítill angi úr því tillögusafni tekinn og um það flutt þetta frv., sem felur það í sér að yfirstjórn bankans færist í hendur þess ráðh. sem fer með bankamál og að yfirstjórn bankamála verði framvegis sameinuð í einu rn. Það mun rétt vera að þetta er í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstj. frá 26.maí 1983. Þar er að því vikið að stefnt skuti að þessu skipulagi til frambúðar. Hins vegar er hvergi sagt hvenær það á að gerast á ferli ríkisstj. Hún er nú ekki nema tæplega ársgömul enn svo að ég ætla að hún búist við nokkrum árum í viðbót. Hvergi er sagt í stefnuyfirlýsingunni að þetta atriði skuli framkvæmt á fyrsta ári. Það er talið að þetta horfi til mikils hagræðis, augljósir séu kostir þess að allir viðskiptabankar heyri undir sama ráðh. og talað um að önnur skipan sé öldungis óeðlileg. Það er talið m. a. í grg. þessa frv. að núverandi skipan mála, þ. e. að hæstv. landbrh. fari með yfirstjórn Búnaðarbanka og iðnrh. með yfirstjórn Iðnaðarbanka, svo það sé nefnt í teiðinni, hafi átt sinn þátt í örri fjölgun bankaútibúa á undanförnum árum. Ég tel að um þetta séu nokkuð skiptar skoðanir. Að vísu hefur verið viðhöfð nokkuð hörð gagnrýni um allt of mikla fjölgun útibúa og peningastofnana á liðnum árum. Ég hygg þó að þegar þessi mál eru skoðuð og krufin til mergjar megi nú sitt hvað um þau segja á báða bóga. A. m. k. veit ég það um Búnaðarbankann að stjórn hans hefur aldrei óskað eftir því að setja upp útibú þar sem hann hefur ekki verið velkominn. Stofnun útibúa út um byggðir landsins hefur yfirleitt farið fram með þeim hætti að heimamenn hafa óskað þess eindregið að bankinn kæmi og starfaði á viðkomandi stað. Þess vegna hefur það oft gerst að í stað þess að á ákveðnum stað, á ákveðnu svæði, starfaði sparisjóður frá gamalli tíð, þá hefur sá sparisjóður gert um það samning við Búnaðarbankann að framvegis yrði samvinna þessara aðila og rekið útibú frá Búnaðarbanka Íslands. Á þann hátt hefur þetta oftast nær verið, að peningastofnunum hefur ekki fjölgað, þær hafa aðeins skipt um form að þessu leyti. Við vitum að margir af sparisjóðum okkar eiga langa og merka sögu að baki, sumir allt að hundrað árum eða þar yfir. Saga þeirra er gagnmerk, en margir þeirra voru það litlir að enda þótt þeir gætu rekið sitt hlutverk ágætlega framan af þessari öld hafa viðhorfin breyst svo nú að varla þykir fært annað en að í hverju byggðarlagi sem eitthvað blaktir, þar sem atvinnustarfsemi er allmikil og peningaviðskipti hröð, - þá þykir varla annað við hæfi en þar starfi bankaútibú eða a. m. k. einhver peningastofnun sem fær er um að sinna atvinnulífinu og þeim íbúum sem þar búa. Ég vil geta þess að Búnaðarbankinn hefur ekki óskað eftir því að stofna ný eða fleiri útibú frá því sem nú er. Hvarvetna sem Búnaðarbankanum hefur verið heimilað að reka starfsemi á tilteknu svæði hefur hann sinnt öllum þörfum atvinnulífsins í byggðarlaginu. Það er rétt að hver viðskiptabanki á auðvitað að sinna atvinnulífinu í heild þar sem hann starfar en ekki vera að miklu leyti bundinn þjónustu við tiltekna atvinnugrein, atvinnurekstur eða hagsmunahópa. Ég get fullyrt að þar sem Búnaðarbankinn starfar tekur hann fullt tillit til allra þátta atvinnulífsins og þar sem honum hefur verið valinn staður við sjávarsíðuna, á útgerðarstöðum, hefur hann sinnt sjávarútveginum ekki síður en öðrum atvinnugreinum. M. ö. o. að Búnaðarbankinn er fyrir löngu, þó að hann sé kenndur við búnað eða landbúnað, orðinn alhliða viðskiptabanki sem sinnir þörfum einstaklinga og atvinnugreina á hverjum stað. Það væri mjög fróðlegt að skýra frá og fjalla um töflu um lánaflokkun eða hlutföll úttána sem Seðlabankinn tók saman um s. l. áramót. Hún sýnir gjörla hvernig útlán ríkisbankanna skiptast milli tiltekinna atvinnugreina. En það er kannske ástæðulaust að messa yfir þeim fáu hv. alþm. sem hér hafa enn þá viðdvöl, að eyða löngum tíma í þetta. Eigi að síður er það hægt og verður kannske gert við síðari umr. málsins því þar mun ýmislegt koma fram ef menn nenna að hlusta á þá skýrslu og hugleiða hana. Þá mun eitt og annað koma fram sem hv. alþm. hafa, að ég held, ekki gert sér fulla grein fyrir. Og þá mun það verða deginum ljósara að Búnaðarbankinn er alhliða viðskiptabanki. Ég veit að það hefur verið ofarlega í hugum manna bæði nú og fyrr að sameina banka og fækka ríkisbönkunum. Ég hef aldrei fordæmt þá kenningu eða þær skoðanir. Á hinn bóginn hef ég ásamt fleirum óskað eftir því að reynt yrði að leggja á borðið hvort af þessu yrði mikill sparnaður eða hagræðing að öðru leyti. Það er talið í grg. að bankamálanefndin hafi verið sammála um að sameining viðskiptabanka væri til mikilla hagsbóta og þá væntanlega til mikils sparnaðar. En ég hygg nú satt að segja að aldrei hafi verið lögð skýlaus gögn á borðið að því er þetta varðar og mætti margt um það segja. Þess vegna verð ég að láta þá skoðun mína í ljós að ég tel óeðlilegt að taka þetta eina atriði út úr áliti bankamálanefndar. Mér finnst að það hefði mátt bíða ásamt áliti bankamálanefndarinnar í heild, sem vafalaust verður tekið til rækilegrar meðferðar og umr. á næsta þingi, á haustþinginu. Það er margt sem þarf að athuga í þessu efni. Búnaðarbankinn er nú 54 ára gamall og það gerist margt á langri leið. Hann hefur þróast á sinn hátt. Ég hygg að margir telji að sú þróun hafi verið býsna jákvæð á margan veg. Hér er eitt með öðru að athuga. Það eru lagaákvæði, sérstök ákvæði, um Stofnlánadeild landbúnaðarins. Hún starfar nú á grundvelli laga nr. 45 frá 1971 ásamt síðari breytingum. Mér skilst að allir sem um þetta hafa eitthvað fjallað séu á því máli að Stofnlánadeild landbúnaðarins eigi hér eftir sem hingað til að lúta yfirstjórn landbrh. Við í yfirstjórn Búnaðarbankans höfum á liðnum árum og áratugum alltaf lagt mjög ríka áherslu á það að Stofnlánadeild landbúnaðarins væri ein af höfuðdeildum Búnaðarbankans. Við höfum reynt að skýra það mál og styðja rökum, að mjög vel fari á því að þetta samband sé náið. Búnaðarbankinn hleypur undir bagga með stofnlánadeildinni þegar hún þarf á að halda, þegar nauðsyn krefur. Jafnframt styrkir stofnlánadeildin að sjálfsögðu Búnaðarbanka Íslands. Þess vegna höfum við lagt megináherslu á að stofnlánadeildin yrði hér eftir sem hingað til undir sömu yfirstjórn og bankinn sjálfur. Þessi atriði vildi ég sérstaklega gera að umræðuefni. En þar sem klukkan er nú þegar orðin hálfátta og menn fara að þreytast á löngum ræðum held ég að þessi orð verði ekki fleiri að sinni. Ég ætla ekki að lofa langri ræðu við 2. umr. málsins, eins og hv. formaður bankaráðs gerði. Þó má það vel vera. Það veltur á því hvað kemur upp í málinu við nánari athugun þess.