Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Sigríður Dúna Kristmundsdóttir): Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. 1. minni hl. fjh.og viðskn. sem prentað er á þskj. 771. Eins og þar kemur fram er það frv. sem við erum nú að ræða flutt í tengslum við frv. til l. um staðgreiðslu opinberra gjalda. Felur þetta frv. í sér víðtækar breytingar á álagningu skatta á tekjur launamanna. Ég vil láta þess sérstaklega getið í upphafi máls míns að þótt þjóðarsátt svokölluð kunni að ríkja um staðgreiðslu opinberra gjalda er fráleitt að ætla að slík sátt sé um þær breytingar á álagningu tekjuskattsins sem þetta frv. felur í sér. Hæstv. fjmrh. er með þessu frv. að sigla inn víðtækum breytingum á álagningarkerfi tekjuskatts í skjóli staðgreiðslukerfisins. Ég vænti þess að hv. þm. sé ljóst að þá er þeir greiða atkvæði um þessi frumvörp eru þeir að greiða atkvæði um miklu meira en um staðgreiðslukerfið. Þeir eru einnig að greiða atkvæði um hvernig álagningu beinna tekjuskatta á launamenn skuli háttað. Eins og segir í þessu nál., með leyfi forseta, eru megineinkenni frv. þau í fyrsta lagi að hér er á ferðinni einföldun á álagningarkerfi tekjuskattsins með afnámi gildandi frádráttarliða, einu skattþrepi, einni skattprósentu og einum föstum persónuafslætti. Þótt einföldun álagningarkerfisins sé í sjálfu sér æskileg er sú mikla einföldun sem frv. gerir ráð fyrir hvorki réttlát né nauðsynleg forsenda staðgreiðslukerfisins, eins og haldið er fram í grg. með frv. Í öðrum löndum, þar sem staðgreiðslukerfi er notað, eru ýmsir frádráttarliðir í gildi og sem tillit er tekið til í skattkorti viðkomandi. Ég nefni þar enn, eins og ég gerði við 1. umr., það fyrirkomulag sem tíðkast í Bretlandi þar sem töluverð reynsla er komin á staðgreiðslukerfi skatta. Þar eru ýmsir afslættir í gildi og koma þeir einfaldlega fram á skattkorti viðkomandi. Það frv. sem við erum hér með og staðgreiðslufrv. sem fylgir þessu frv. er hins vegar íslensk sérsmíði, eins og fram kom í störfum nefndarinnar, og hefur, eftir því sem upplýstist í fjh.- og viðskn., lítið tillit verið tekið til við smíði þessara frv. hvernig fyrirkomulag þessara mála er í nágrannalöndum okkar. Ég tel það mjög miður því ég held að það sé sjálfsagt að nýta sér reynslu annarra þjóða og ég tala nú ekki um í jafnviðamiklum málum og þeim sem hér eru nú undir. Þessi mikla einföldun á skattkerfinu, á álagningarkerfinu hefur einnig í för með sér að svigrúm til að taka tillit til mismunandi aðstæðna launamanna er verulega skert, eins og segir í nál., og þau tekjujöfnunaráhrif, sem álagning tekjuskatts hefur hingað til haft, eru fyrir borð borin. Þetta tel ég ákaflega hættulegt. Að vísu má taka á tekjujöfnunarþættinum í öðrum lögum. Það má gera það t.d. hvað varðar húsnæðismálin í húsnæðislögunum og það má gera það einnig í tryggingalögum. En engar tillögur hafa komið fram frá hæstv. ríkisstjórn samhliða þessum frumvörpum um slíkt, þannig að ég get ekki séð að það sé á dagskrá hjá ríkisstjórninni að mæta þessari útflatningu á skattkerfinu með einhverjum öðrum ráðstöfunum hvað varðar þá hópa í þjóðfélaginu sem greinilega koma til með að bera þyngri skattbyrði án þess að mega við því með tilkomu þessara frv. Í frv. er allt flatt út, álagningarkerfið er gert svo einfalt að það er marflatt. Við vitum hins vegar að aðstæður manna hér á landi eru mjög mismunandi og því er augljóst að jafneinfalt kerfi og þetta, sem tekur ekki neitt mið af misjöfnum aðstæðum manna, hlýtur að koma óréttlátlega út nema til annarra ráðstafana sé gripið. Í öðru lagi felur frv. í sér tilflutning á skattbyrði frá einhleypingum og barnlausum hjónum yfir á barnafjölskyldur. Þetta kemur glöggt fram sé skoðuð áætlun um vaxtaafslátt 1987 eftir fjölskyldum sem fylgir þessu nál. Þurfa menn ekki að vera undrandi á því að skattbyrðin flytjist á þennan hátt þar sem frv. felur í sér niðurfellingu á giftingarfrádrætti, skerðingu á ónýttum persónuafslætti maka, vaxtaafslátt í stað vaxtafrádráttar og húsnæðisbætur sem eru jafnháar til einhleypinga og til hjóna og greiðast einungis til þeirra sem byggja í fyrsta sinn án tillits til fjölskyldustærðar. Ef við skoðum aðeins það yfirlit sem fylgir með nál. um áætlun um vaxtaafslátt eftir fjölskyldum 1987 sjáum við að samkvæmt því kerfi sem nú er í gildi hefði meðalskattalækkun barnlausra hjóna árið 1986 orðið 24 þús. kr. Þessi skattalækkun hækkar í 28 þús. með tilkomu nýja kerfisins. Sama er að segja um einhleypinga. Þar er meðalskattalækkun 21 þús. áætluð 1986. Hún hækkar í 30 þús. 1987 miðað við nýja kerfið. Þegar við komum hins vegar að barnafólkinu er þessu öfugt farið. Hjón með eitt barn hefðu fengið meðalskattalækkun 1986 27 þús. Hún lækkar niður í 24 þús. samkvæmt nýja kerfinu. Hjón með tvö börn hefðu fengið meðalskattalækkun 36 þús. og þarna er bilið stórt - hún lækkar niður í 24 þús. Hjón með þrjú börn og fleiri, og þarna er bilið stærst, hefðu fengið meðalskattalækkun 37 þús. samkvæmt gamla kerfinu, en hún verður 16 þús. samkvæmt nýja kerfinu. Þarna er höggvið í þann knérunn sem síst skyldi, hæstv. fjmrh. Þarna er gengið lengst á hag barnmargra fjölskyldna og ef einhver efast um þá fjölskyldupólitík sem í þessum frv. felst og fram er sett af hæstv. ríkisstjórn held ég að sá hinn sami þurfi ekki lengur að velkjast í neinum vafa um það. Skattbyrðin er flutt frá barnlausum hjónum og einhleypingum til þeirra sem börn eiga. Það má með sanni segja að hvað þetta varðar eru þessi frv. aðför að barnafjölskyldum í landinu. Rétt er að geta þess að í frv. er að vísu gert ráð fyrir barnabótum, en þær eru svo litlar að þær geta ekki vegið þungt í afkomu heimilanna. Að öðru leyti er ekkert tillit tekið til fjölskyldustærðar í þessum frv. og því er deginum ljósara að skattbyrði barnafjölskyldna verður óréttlátlega þung miðað við skattbyrði annarra. Jafnframt flytur frv. skattbyrðina frá hátekjuhópum til millitekjuhópa þar sem með einni skattprósentu í stað stighækkandi prósentu er að öðru óbreyttu verið að færa skattbyrðina frá þeim sem hæstar tekjur hafa til þeirra sem meðaltekjur hafa og ekki njóta til fulls hærri skattleysismarka. Þetta kemur reyndar glöggt fram í þeim línuritum sem fylgja með frv. Í þessu sem öðru er núv. ríkisstjórn söm við sig, þ.e. skattbyrðin er létt enn frekar á hátekjufólki en það telst til nýmæla í þessum frumvörpum að hún er færð yfir á barnafjölskyldur. Þriðja megineinkenni þessa frv., sem við erum hér að ræða, er að sjónarhóll frv. virðist fyrst og fremst vera ríkissjóður fremur en hagur þess fólks sem við álagningarákvæði frv. á að búa. Það kom fram í störfum fjh.- og viðskn. og einnig er það ljóst, séu greinargerðir með frv. skoðaðar, að þeir útreikningar sem frv. byggir á miðast við að afkoma ríkissjóðs verði svipuð og í núgildandi skattkerfi og launamönnum síðan komið fyrir innan þess ramma. Upphæðir persónuafsláttarins og húsnæðisbótanna eru ákvarðaðar með þetta í huga en ekki hvernig þessir frádráttarliðir nýtast mismunandi tekjuhópum. Jafnframt hefur í störfum fjh.- og viðskn. komið fram að þeir útreikningar sem að baki frv. liggja eru mjög takmarkaðir og ónákvæmir, bæði hvað varðar þann grunn sem þeir byggja á og einnig áætlanir um einstaka kostnaðarþætti. Í fjh.- og viðskn. reyndu menn til hins ýtrasta að fá auknar upplýsingar í þessu máli þannig að nefndarmenn hefðu einhver tök á að meta áhrif þessa frv. Það var beðið um margvíslegar upplýsingar og í ljós kom að töluverður hörgull var á þeim, enda margt sem beðið var um ekki verið unnið áður en frv. var lagt fram. Ég þakka fyrir þær upplýsingar sem ég hef fengið, en ég vil jafnframt taka fram að mikið skortir á að ég hafi fengið þær upplýsingar sem ég bað um. Þann 2. mars s.l. skrifaði ég Þjóðhagsstofnun bréf og bað um eftirfarandi upplýsingar: Ég bað um upplýsingar um skiptingu vaxtafrádráttar vegna húsnæðiskaupa í núverandi skattakerfi eftir fjölda barna og tekjubilum framteljenda ásamt kostnaði ríkissjóðs vegna þess, skipt eftir fjölda barna. Ég bað um sömu stærðir samkvæmt húsnæðisbótafyrirkomulagi fyrirliggjandi frv. um tekjuskatt og eignarskatt og ég bað um kostnað ríkissjóðs vegna bráðabirgðaákvæða I og II í tekju- og eignarskattsfrv. Þessi kostnaðarliður hefur þrátt fyrir ítrekaða leit ekki fundist og virðist hvergi vera ráð fyrir honum gert í þeim áætlunum sem liggja að baki þessu frv. Einnig bað ég í hv. fjh.- og viðskn. um að nefndin fengi til skoðunar drög að þeim reglum sem fjmrh. hygðist setja vegna sannanlegs kostnaðar í starfi skv. 3. gr. staðgreiðslufrv. þar sem kveðið er á um útvíkkun skattstofnsins. Ljóst er að ráðherra mun þurfa að setja allítarlega reglur um hvernig að þessu skuli staðið. Ég bað um drög að þessum reglum. Þau hef ég ekki fengið. Ég bað um að fá það útreiknað hvernig tekjuskattsdæmið kæmi út fyrir mismunandi fjölskyldustærðir og tekjubil með húsnæðisþættinum áætluðum inn í. Ég bað um mat á því hverju breytt húsnæðislánakerfi mundi breyta um áætlaðan fjölda þeirra sem kaupa í fyrsta sinn og þar með það fjármagn sem varið yrði til þessa hóps skv. frv. og er um kostnaðarlið ríkissjóðs að ræða. Ekkert af þessu hef ég fengið. Ég er ekki að sakast við hv. formann fjh.- og viðskn. í þessu efni. Hann gerði sitt ýtrasta til að nefndarmenn fengju þær upplýsingar sem óskað var eftir. Ég er heldur ekki að sakast við þær stofnanir sem hafa séð um að vinna þessar upplýsingar. Tíminn var einfaldlega allt of stuttur og frv. er allt of illa undirbúið til þess að þessar upplýsingar hafi getað legið fyrir á þeim tíma sem við höfum haft til ráðstöfunar í fjh.- og viðskn. til að fjalla um frv. Það er því ljóst að á þeim grunni sem frv. byggir á og á þeim upplýsingum sem fram eru komnar er í raun og veru ekki nokkrum lifandi manni fært að leggja heildarmat á áhrif þessara frumvarpa. Ég vil benda á að þessi skoðun kemur einnig fram í áliti Alþýðusambands Íslands sem er prentað sem fskj. með meirihlutaáliti um þetta frv. Þar kemur fram að Alþýðusamband Íslands treystir sér heldur ekki á grunni þeirra upplýsinga sem fram eru komnar í þessu máli að leggja mat á heildaráhrif þessara frumvarpa. Það er því alveg ljóst að við erum hér með í höndunum meiri háttar breytingar, grundvallarbreytingar á álagningarkerfi tekjuskatts hér á landi, án þess að nokkur, hvorki í kerfinu sjálfu, á hv. Alþingi né heldur hagsmunaaðilar úti í þjóðfélaginu, sé fær um að leggja mat á áhrif þess. Ég vil að þetta komi hér skýrt fram og ég gagnrýni mjög þessi vinnubrögð og tel þau til lítils sóma fyrir þessa hv. stofnun. Skynsamlegast hefði vitaskuld verið að vinna þetta frv. betur og leggja það fram að nýju á komandi haustþingi á traustari tölulegum grunni, enda er ljóst að þess þings bíður að endurskoða meira og minna öll ákvæði þessa frv., eins og fram kom í máli hv. formanns fjh.- og viðskn. áðan þegar hann mælti fyrir meirihlutaáliti nefndarinnar og viðurkennt er í meirihlutaálitinu sjálfu. Það er hins vegar deginum ljósara að það er þessari ríkisstjórn og þá kannske einkum og sér í lagi fjmrh. hennar pólitískt kappsmál að koma þessu frv. í gegnum hv. Alþingi fyrir kosningar í vor og því er eðlileg skynsemi í vinnubrögðum greinilega ekki á dagskrá í þessu máli. Þetta gagnrýna ég mjög harðlega og tel þessum málum öllum til mikils vansa. Þar sem svona háttar til um pólitíska afstöðu hér innan dyra er vitaskuld ekki um annað að ræða í þessu máli en reyna að sníða helstu vankantana af þessum frumvörpum með brtt. Í því skyni hef ég flutt allnokkrar brtt. við frv. sem er að finna á þskj. 772 og ég skal nú gera nokkra grein fyrir. Jafnvel þótt svo ólíklega vildi til að þær fengjust samþykktar, sem miðað við hvernig mál ganga hér á hv. Alþingi er allsendis ólíklegt, er björninn ekki unninn í þessu máli. Þessar tillögur miða því fyrst og fremst að því að sníða helstu vankantana af þessu frv. Þær ætla sér ekki meir. Í fyrsta lagi taka þessar tillögur til niðurfellingar samsköttunarákvæða frv. og gera ráð fyrir auknum greiðslum barnabóta í staðinn. Í þessu frv. er gengið lengra í þá átt en áður að veita tekjuhærri maka afslátt frá skatti fyrir að hafa tekjulægri eða tekjulausan maka á framfæri sínu óháð fjölskyldustærð. Þetta samsköttunarákvæði kom fyrst inn í skattalögin á haustþinginu 1984 og síðan var það enn aukið, þ.e. það var enn rýmkað og gert víðtækara á haustþinginu 1985. Í bæði þessi skipti mælti ég eindregið gegn þessari breytingu. Á haustþinginu 1984 gerði ég svofellda grein fyrir afstöðu Kvennalistans í þessu máli, með leyfi forseta: "Sú samsköttunarregla hjóna sem 3. gr. frv. (þ.e. þess frv. sem þá var til umræðu] hljóðar upp á er frá sjónarmiði fjárhagslegs sjálfstæðis giftra kvenna tvímælalaust spor aftur á bak. Með þessari reglu er lægra launaði makinn, í langflestum tilfellum konan, gerð að nokkurs konar viðhengi maka síns og í leiðinni er með nokkru verið að réttlæta lág laun kvenna úti á vinnumarkaðnum. Skattalögin eru með þessu ákvæði í raun að taka tillit til þess að flestar konur bera ákaflega lítið úr býtum úti á vinnumarkaðnum. Réttlæting á lágum launum kvenna á hvergi heima, hvorki í skattalögum né annars staðar. Vilji menn bæta hlut kvenna að þessu leyti og sjá til þess að þær njóti ávaxta erfiðis síns á að hækka laun þeirra úti á vinnumarkaðnum, m.a. með endurmati á störfum þeirra þar, og bæta aðbúnað barna þeirra í þjóðfélaginu því að öðruvísi geta konur ekki staðið jafnfætis körlum á vinnumarkaðnum. En samsköttun hjóna snýst ekki aðeins um tekjumismun hjónanna. Hún virðist í fljótu bragði vera skref í þá átt að meta einhvers þau ólaunuðu störf sem unnin eru inni á heimilunum, heimilisstörfin. En eins og þetta er sett fram í 3. gr. þessa frv. er hér því miður um gersamlega óviðunandi fyrirkomulag á mati á heimilisstörfum að ræða ef það er þá meiningin. 1. Heimilisstörf eru unnin á öllum heimilum, ekki einungis heimilum hjóna eða sambýlisfólks, þannig að ef hér er verið að meta heimilisstörf ætti þetta ákvæði að ná til allra heimila og sambúðarforma sem fyrir hendi eru í þjóðfélaginu innan þeirra tekjumarka sem greinin kveður á um. 2. Ef hér er um mat á heimilisstörfum að ræða ættu launin fyrir þau að skrifast á þann sem heimilisstörfin vinnur en ekki þann sem heimilisstarfanna nýtur eins og gert er ráð fyrir" - og einnig er gert ráð fyrir í þessu frv. "Í reynd þýðir þetta að tekjuhærri makinn, í flestum tilfellum eiginmaðurinn, fær afslátt frá skatti vegna þess að hann hefur konu heima til að sinna heimilisstörfunum. Heimavinnandi aðilinn skoðast þá á framfæri þess sem teknanna aflar. Sá útivinnandi fær afslátt fyrir að hafa heimavinnandi á sínu framfæri í stað þess, sem réttlátara væri, að sú heimavinnandi njóti sjálf launanna af störfum sínum." Svolítið síðar segir, með leyfi forseta: "3. Sé um mat á heimilisstörfum að ræða tekur það mat ekki tillit til þeirra kvenna sem vinna fulla vinnu utan heimilis og síðan heimilisstörfin að auki, kvenna sem búa að fullu við tvöfalt vinnuálag og getur það ekki talist réttlátt. 4. Það er lögfræðilegt álitamál hvort starfsmat eigi að fyrirfinnast í skattalögum, hvort skattalög eigi ekki að vera hlutlaus að þessu leyti og að í þeim eigi starfsmat ekki heima. Að öllu samanlögðu er ég andvíg þessu samsköttunarákvæði. Það vinnur gegn fjárhagslegu sjálfstæði kvenna og tekur ekki til heimilisstarfa á réttlátan hátt. Ef heimilisstörf eru metin til launa á að greiða þeim sem störfin vinna þau laun, ekki öðrum", og þá reglu höfum við Kvennalistakonur lagt til grundvallar í afstöðu okkar til þessara samsköttunarákvæða skattalaganna sem komist hafa í tísku á undanförnum þremur árum og flutt hafa verið inn í þingið af núv. ríkisstjórn. Eins og ég hef hér til talið brýtur þessi samsköttunarregla í bága við sérsköttunarreglu skattalaganna og er í rauninni makalaus óvirðing við fjárhagslegt sjálfstæði tekjulægri eða tekjulausa makans, í flestum tilfellum heimavinnandi kvenna. Fjárhagslegt sjálfstæði allra einstaklinga án tillits til kynferðis og hjúskaparstöðu er grundvallaratriði í þeirri viðleitni að tryggja jafnrétti kvenna og karla hér á landi og því ber að virða það í skattalögum sem og öðrum lögum. Hins vegar er nauðsynlegt að taka tillit til fjölskyldustærðar skattgreiðenda í skattalögum og því liggur beinast við að nýta þá fjármuni sem frv. gerir ráð fyrir að fari til samsköttunar til hækkunar barnabóta. Því er í brtt. á þskj. 772 lagt til að þeim 1750 millj. kr. sem skv. frv. og gildandi skattalögum yrði varið til samsköttunar hjóna, og ég vek athygli hv. þingdeildarmanna á því að hér er ekki um smáar fjárhæðir að ræða, 1 milljarð 750 millj. kr., að þessu fé yrði varið til hækkunar barnabóta í staðinn fyrir að verja því til samsköttunar. Hér yrði um nærfellt 100% hækkun barnabóta að ræða þannig að bætur með fyrsta barni hækkuðu úr 12 625 kr. í 24 900 kr. og bætur með hverju barni umfram eitt úr 18 910 kr. í 37 295 kr. Með þessu móti er fjárhagslegt sjálfstæði heimavinnandi virt í skattalögum, greiðslu fyrir unnin störf er skilað til þeirra í stað þess að maki þeirra fái afslátt fyrir að hafa heimavinnandi á framfæri sínu og aukið tillit er tekið til fjölskyldustærðar í lögunum sem er brýn nauðsyn miðað við þá hlutfallslegu þyngingu á skattbyrði barnafjölskyldna sem frv. felur í sér og ég fjallaði um áðan. Þessar brtt. er að finna í 1., 2., 3., 4. og 5. lið a og b á þskj. 722, í 6. lið a, b og d, þannig að hv. þingdeildarmenn viti hvar þær er að finna þá er að atkvæðagreiðslu kemur. Með þessu er reynt að taka fyrir þá makalausu vanvirðingu við störf heimavinnandi og tekjulágra kvenna sem í þessu felst og jafnframt unnið á móti þeirri aðför að barnafjölskyldum sem í þessu frv. er að finna. Ég vil láta þess getið að stjórn Kvenréttindafélags Íslands hefur sent frá sér umsögn um þetta atriði frv. sem ég vil lesa, með leyfi forseta: "Eftirfarandi ályktun var samþykkt á stjórnarfundi Kvenréttindafélags Íslands 2. mars s.l.: Fundur stjórnar Kvenréttindafélags Íslands 2. mars 1987 mótmælir alfarið fram komnu ákvæði í 10. gr. frv. til l. um breytingar á lögum nr. 75/1981 þar sem heimiluð er millifærsla á persónuafslætti milli hjóna. Telur stjórnin þá hugsun sem í frv. þessu felst vera andstæða jafnrétti og vill að í stað millifærsluliðar verði barnabætur stórhækkaðar. Með því er komið til móts við fólk með börn á framfæri án tillits til hjúskaparstöðu. Virðingarfyllst, f.h. stjórnar Kvenréttindafélags Íslands. Björg Jakobsdóttir framkvæmdastjóri." Þetta mun hafa verið sent öllum hv. alþm. og einnig fjölmiðlum. Þannig er ljóst að hvað þetta atriði varðar eru kvennahreyfingar landsins sammála, en því miður er hlutur þeirra á Alþingi ekki nógu stór til að koma í veg fyrir að þetta samsköttunarákvæði gildi áfram og verði öllu víðtækara en nú er ef að líkum lætur. Ég legg mikla áherslu á þetta atriði og bið hv. þingdeildarmenn að gaumgæfa það vandlega áður en að atkvæðagreiðslu kemur. Í öðru lagi er á þskj. 772 gerð tillaga er varðar námsmenn sérstaklega og felur í sér að upp verði tekinn sérstakur námsafsláttur. Í frv. er skattbyrði þeirra sem fara í langskólanám þyngd sérstaklega með niðurfellingu á námsfrádrætti, niðurfellingu á uppsöfnun eftirstöðva námsfrádráttar til lækkunar á tekjuskattsstofni eftir nám og staðgreiðslu skatta á fyrsta tekjuári eftir nám. Eins og að ofan greinir er niðurfelling frádráttarliða engan veginn forsenda staðgreiðslukerfis skatta og til að mæta aðstæðum þessa hóps er lagt til að námsmenn, sem náð hafa 20 ára aldri og tekið verðtryggð lán frá Lánasjóði ísl. námsmanna til námsins, skuli njóta sérstaks námsfrádráttar frá tekjuskatti á fyrsta tekjuári eftir nám að upphæð 18 þús. kr. Þessi upphæð er þannig fundin að hún tekur mið af upphæð óráðstafaðs námsfrádráttar við álagningu 1986, en í stað þess að dreifa afslættinum á nokkur ár er þessi upphæð margfölduð með þremur og þá gert ráð fyrir að námsmenn njóti þess sem svarar þremur árum, en hún síðan greidd út á einu ári og nýtist námsmanni aðeins í eitt skipti til að vega upp á móti þeirri þyngingu skattbyrði sem frv. felur í sér fyrir þennan hóp. Það er viðurkennt í nál. meiri hl. að eitthvað þurfi að gera hvað þetta varðar. Ég sé enga ástæðu til að bíða með aðgerðir að þessu leyti. Það er ekki mikill vandi að taka á þessu máli strax og því er þessi till. nú flutt. Hún tekur sérstakt mið af því að það sem mun vera erfiðast fyrir námsmenn við gildistöku þessara frv. er að fyrsta árið sem þeir hafa tekjur eftir að námi lýkur verður ekki lengur skattlaust eins og er í eftiráálagningarkerfinu heldur munu þeir þurfa að greiða skatta strax af sínum launum. Því kemur þessi afsláttur til útborgunar aðeins einu sinni og þá á þessu fyrsta ári til að vega upp á móti þessu atriði. Í þriðja lagi er á þskj. 772 gerð brtt. hvað varðar húsnæðisbæturnar. Eins og segir í nál. er vaxtafrádráttur vegna húsnæðiskaupa afnuminn í þessu frv. og þess í stað gert ráð fyrir sérstakri greiðslu húsnæðisbóta til þeirra sem eru að kaupa húsnæði í fyrsta sinn. Það er vitaskuld álitamál hvort taka eigi með beinum hætti á húsnæðismálum í skattalögum. Lögin um Húsnæðisstofnun ríkisins kunna að vera öllu heppilegri vettvangur. Bent skal á að ná má sömu markmiðum og frv. gerir ráð fyrir með því að lækka vexti af lánum Húsnæðisstofnunar til þeirra sem eru að kaupa í fyrsta sinn um um það bil 1,5%. Samkvæmt gildandi lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins er ákvörðun vaxta af lánum hennar í höndum ríkisstjórnar þannig að það þarf ekki einu sinni lagabreytingu til að ná þessu marki. Ég bendi hérna á þetta og vil jafnframt láta þess getið að okkur Kvennalistakonum finnst öllu heppilegra að taka á málum eins og húsnæðismálum í lögum um Húsnæðisstofnun en að taka þau beint inn í skattalög. Hins vegar er það ekki í nokkru samræmi við veruleikann í húsnæðismálum hér á landi að taka aðeins tillit til þeirra sem eru að koma sér upp húsnæði í fyrsta sinn eins og frv. kveður á um, þar sem húsnæðisbæturnar greiðast aðeins til þeirra sem eru að kaupa í fyrsta sinn. Flestir ef ekki allir hér á landi þurfa fleiri en eina atrennu til að komast í fullnægjandi húsnæði. Það sýnir okkur reynslan á undanförnum árum. Miðað við núgildandi lög um Húsnæðisstofnun ríkisins sem veita kaupendum í fyrsta sinn öllu hærra lán en öðrum og taka ekki tillit til fjölskyldustærðar húskaupenda má ætla að erfiðasti þröskuldurinn við öflun húsnæðis sé önnur og þriðja atrenna barnafjölskyldna til að komast í viðunandi húsnæði. Þess vegna er lagt til á þskj. 772 að ákvæðið um sérstakar húsnæðisbætur nái fyrst og fremst til þeirra sem búa í ófullnægjandi húsnæði miðað við fjölskyldustærð samkvæmt reglum sem Húsnæðisstofnun setur þar um. Er með þessu komið til móts við þær staðreyndir að fæstum tekst að komast í fullnægjandi húsnæði í fyrstu atrennu, þá ófrávíkjanlegu staðreynd að húsnæði þrengist eftir því sem börnum fjölgar og að núgildandi húsnæðislög taka ekki tillit til fjölskyldustærðar heldur eingöngu til þess í hvert skipti viðkomandi festir kaup á húsnæði. Jafnframt er í þessu tekið mið af þeirri staðreynd að frv. eykur hlutfallslega skattbyrði barnafjölskyldna og jafnvel þótt barnabætur til þeirra séu auknar, eins og gert er ráð fyrir í þeim brtt. sem fluttar eru á þskj. 772, vegur það engan veginn nægilega upp á móti. Þess vegna er einnig brýnt að taka sérstakt tillit til þeirra að þessu leytinu til. Ég vil láta þess getið að svipuð skoðun hvað varðar húsnæðisþáttinn kemur einnig fram í áliti sem stjórn Bandalags háskólamanna þeirra sem hjá ríkinu vinna hefur sent frá sér, en þar segir, með leyfi forseta: "Stjórn BHMR telur að miða eigi bótakerfi vegna húsnæðiskaupa við það hverjir þurfa á sérstakri fyrirgreiðslu samfélagsins að halda. Gallinn við fyrirliggjandi frv. er sá að þeir sem eru að eignast sitt fyrsta húsnæði eru ekki nauðsynlega þeir sem búa í ófullnægjandi húsnæði miðað við fjölskyldustærð og greiðslugetu." Og síðan segir: "Fyrirliggjandi tillaga mun fyrirsjáanlega flytja styrki frá fjölskyldum sem nú búa margar hverjar í of litlu húsnæði til barnlausra hjóna og einstaklinga. Í skýrslu Þjóðhagsstofnunar dags. 3.3.1987 er sýnt að vaxtaafsláttur skv. bráðabirgðaákvæðum frv. flytur skattbyrði frá fjölskyldum almennt til einstaklinga og sérstaklega frá hjónum með börn til barnlausra hjóna og einstaklinga. Vaxtaafsláttur í samanburði við vaxtafrádrátt flytur einnig skattbyrði frá hjónum sem bæði afla tekna til hjóna með eina fyrirvinnu. Hið mikilvæga er að hagur barnafjölskyldna er fyrir borð borinn." Aðalatriðið í þessu máli er að fyrstasinnákvæðið bæði í þessu frv. og eins í gildandi húsnæðislögum er í rauninni fjarri öllum veruleika í húsnæðismálum hér á landi. Við vitum að allir þurfa fleiri en eina atrennu til að komast í viðunandi húsnæði. Að vísu mun þetta breytast nokkuð með nýju húsnæðislögunum, þ.e. þegar þau fara að virka, vegna þess að með því að heimila stóraukin lán til fyrstasinnkaupenda geta þeir keypt stærra en ella þannig að e.t.v. hefur þá einhver hópur þeirra von um að komast í viðunandi húsnæði strax í fyrstu atrennu. Þó ekki allur hópurinn. En það er sá hópur sem verst hefur orðið úti í húsnæðismálunum á undanförnum árum sem þessi brtt. vísar einkum og sér í lagi til. Það er stór hópur barnafjölskyldna sem býr í ófullnægjandi húsnæði, nýtur ekki fyrstasinnákvæðisins í lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins og á harla litla möguleika á því að komast í fullnægjandi húsnæði miðað við fjölskyldustærð. Þessi brtt. tekur ekki síst til þessa hóps og brýn nauðsyn er á að taka sérstakt tillit til hans. Einnig má gera ráð fyrir að standist núgildandi húsnæðislög það próf að hægt sé að framkvæma þau um eitthvert árabil, sem áhöld eru reyndar um, fari kostnaður vegna þessa ákvæðis minnkandi með hverju ári sem líður. Í fjórða lagi er á þskj. 772 gerð tillaga um framreiknun bóta og afsláttarliða. Í frv. er gert ráð fyrir að upphæðir persónuafsláttar, sjómannaafsláttar, barnabóta, barnabótaauka og húsnæðisbóta séu framreiknaðar tvisvar á ári í samræmi við lánskjaravísitölu. Meðan verðbólga er einhver hér á landi, og annað er víst ekki treystandi á, rýrna þessar fjárhæðir sem henni nemur á reikningstímabilinu. Til að sporna við slíkri rýrnun þessara bóta og afsláttarliða er nauðsynlegt að reikna upphæð þess afsláttar sem tillaga er gerð um oftar og því er lagt til að það verði gert mánaðarlega í stað tvisvar á ári. Þarna er verið að koma í veg fyrir sjálfkrafa þyngingu skattbyrðinnar ef verðbólga er hér einhver vegna þess hversu sjaldan fjárhæðir bóta og afsláttarliða eru reiknaðar samkvæmt því sem gert er ráð fyrir í frv. Að endingu tekur 1. minni hl. fjh.- og viðskn. fram í nál. sínu að mjög mikilvægt sé að hækka skattleysismörk frá því sem ráð er fyrir gert í frv. þannig að tekjuskattur af meðaltekjum og þaðan af lægri verði afnuminn. Samkvæmt samþykkt Alþingis og yfirlýstri stefnu þessarar ríkisstjórnar hefur staðið til að lækka í áföngum tekjuskatt af almennum launatekjum. Framlagning þessara frumvarpa sýnir í sjálfu sér að ekki er við það staðið af núv. ríkisstjórn. Ljóst er að meðaltekjur eru fyrir ofan það sem nemur skattleysismörkum eins og þau eru fram sett í þessum frumvörpum. Ein leið til að mæta þessu er að hækka skattleysismörkin enn frekar en orðið er og það er tvímælalaust vilji okkar Kvennalistakvenna. En til að mæta því tekjutapi sem ríkissjóður yrði fyrir af þessu væri eðlilegt að hafa skattþrep hins nýja kerfis tvö og leggja hærri skattprósentu á tekjur ofan ákveðins marks. Eins og segir í nál. er ekki enn ljóst hvernig skattlagningu á eigna- og fjármagnstekjur verður háttað, en þær eru mikilvægur þáttur heildartekna launamanna. Því leggur 1. minni hl. ekki fram till. nú um hvar skuli draga mörkin í þessu efni né hversu há skattprósenta efra skattþreps skuli vera heldur bíðum við með slíka tillögugerð til upphafs næsta þings og þeirrar endurskoðunar sem þá mun óhjákvæmilega fara fram á ákvæðum þessa frv., enda liggja þá væntanlega fyrir ítarlegri upplýsingar en nú um tekjur landsmanna og álagningu annarra beinna skatta. Virðulegi forseti. Með þeim brtt. sem ég hef hér gert grein fyrir legg ég til að þetta frv. verði samþykkt. Ég vil taka það strax fram að verði þessar brtt. felldar mun ég ekki greiða þessu frv. atkvæði mitt.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Ragnar Arnalds): Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu getur það aldrei góðri lukku stýrt þegar ríkisstjórn hleypur til örfáum vikum fyrir kosningar, rétt þegar kjörtímabili hennar er að ljúka eftir fjögurra ára setu, og leggur fram umfangsmiklar breytingar á skattkerfi landsmanna og ætlar Alþingi aðeins fáa daga til umfjöllunar og almenningi í landinu enn minni tíma og enn verri aðstöðu til að átta sig á svo gífurlega flóknu máli sem skattkerfisbreyting hlýtur að vera. Þó get ég ekki látið hjá líða að hrósa sérfræðingum ríkisstjórnarinnar og undirbúningsnefndinni, sem vann að þessu máli fyrir fjmrn., því að ég sé ekki betur en að afköst þessara manna séu með ólíkindum og að þeir hafi á margan hátt unnið verk sitt með miklum ágætum. En ég legg á það áherslu að jafnvel þótt hér sé um mjög hæfa menn að ræða, sem hafa gengið til verka vélvæddir á nútímavísu, og jafnvel þótt þeir hafi unnið verk sín á margan hátt skínandi vel, er það óvinnandi vegur fyrir hvern sem er, hversu fær sem hann er, að gera tillögur um svo umfangsmikið mál eins og skattkerfisbreytingin er án þess að veruleg slys verði eða í ljós komi alvarlegir ágallar á þeirri smíð sem menn hafa einungis haft fáar vikur til að glíma við. Ég þarf ekki að endurtaka það sem seinasti ræðumaður sagði hér áðan, hv. 11. þm. Reykv. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir. Það er rétt sem hún sagði að það er býsna mörgum spurningum ósvarað í sambandi við þessa breytingu og það liggur ekki fyrir nein raunveruleg úttekt á því hvernig einstakir hópar koma út. Það liggja að vísu fyrir feikilega margir útreikningar og feikilega mörg meðaltöl af ýmsu tagi, en eins og öllum er ljóst segja meðaltölin aldrei nema hálfa söguna. Á bak við meðaltölin er margvíslegur raunveruleiki sem getur verið harla ólíkur því sem meðaltalsniðurstaðan gefur til kynna og því er óhjákvæmilegt þegar svona breyting er gerð að menn geti gefið sér góðan tíma til að átta sig á því í smáatriðum hvort einhverjir hópar koma ekki verulega illa út úr breytingunni og hvort ekki þurfi þá að gera sérstakar hliðarráðstafanir til að verja hag þeirra. Það er líka rétt að leggja á það áherslu í upphafi að sú breyting sem felst í framlögðum skattafrumvörpum, bæði því sem nú er til umræðu um tekju- og eignarskatt og þremur fylgifrumvörpum þess, felur ekki í sér almenna skattalækkun fyrir launamenn. Ljóst er að sumir fá þyngri skatt en áður. Á öðrum minnkar skattbyrðin. Það eru einmitt breytingar af þessu tagi sem hefði þurft að vera miklu meira ráðrúm til að rannsaka. Breytingin felst hins vegar í verulegri einföldun álagningar og í staðgreiðslu skattanna. Hvort tveggja er tvímælalaust ágætt svo langt sem það nær. Ég lýsi enn og aftur yfir fylgi mínu við staðgreiðslu skatta og ég mun greiða staðgreiðslufrumvarpinu atkvæði mitt þó að ég óttist að þar muni nú kannske leynast ágallar ýmsir sem í fljótræðinu verði ekki komið auga á. Ég bendi hins vegar á að ríkisstjórnin er óralangt frá því marki, sem hún setti sér í upphafi ferils síns, að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum og ég minni líka á að við þessa skattkerfisbreytingu er ekki látið eitt yfir alla ganga, fyrirtæki jafnt sem einstaklinga. Það er ekki verið að einfalda álagningu skatta á fyrirtæki. Það er ekki verið að taka upp staðgreiðslu hvað þau varðar. Það er ekki verið að leggja skatt á brúttóhagnað þeirra hliðstætt því sem nú verður um tekjur launafólks sem verða skattlagðar sem brúttótekjur og flestir frádráttarliðir hverfa. Það er skoðun mín að ef hvort tveggja hefði verið gert, að afnema frádráttarliðina hjá launafólkinu og að afnema frádráttarliðina hjá fyrirtækjunum, þá á ég við alla þá mörgu frádráttarliði sem fyrirtæki eiga völ á til að lækka skattstofn, hefði heildarskattstofn fyrirtækjanna vaxið verulega. Það hefði þá verið möguleiki á því að lækka skatthlutfall félaga rétt eins og gert hefur verið hjá einstaklingunum, ef heildarskattstofninn hefði orðið stærri, ef frádráttarliðirnir hefðu verið afnumdir, og þar af leiðandi meira til að leggja á, og afla ríkissjóði aukinna tekna jafnhliða. Tekjuaukinn hefði getað numið um 1000-1500 millj . kr. Um skatta fyrirtækja hef ég oft fjallað á Alþingi og það er kannske ekki ástæða til að hafa mörg orð um það efni. En ég geri í brtt. mínum að tillögu minni að felldar verði niður eða lækkaðar í áföngum eftirfarandi heimildir sem fyrirtækjum eru veittar í skattalögum til að gera skattstofn sinn sem minnstan. Í fyrsta lagi er um að ræða það ákvæði skattalaga að færa megi niður matsverð vörubirgða í lok reikningsárs um allt að 10% og þessa niðurfærslu má alla draga frá skattskyldum tekjum áður en álagning fer fram. Þessa heimild ber að afnema í áföngum á næstu árum og gerum við tillögu um það hér að það gerist á næstu þremur árum. Sama gildir um þá heimild skattalaga að útistandandi viðskiptaskuldir megi færa niður um allt að 5% og draga alla niðurfærsluna frá skattskyldum tekjum áður en álagning fer fram. Hér er gerð af minni hálfu og okkar Alþýðubandalagsmanna tillaga um að þessi heimild sé afnumin í áföngum á næstu árum og hverfi alveg á árinu 1991. Í þriðja lagi eru það ákvæðin um framlög í fjárfestingarsjóði. Um þau framlög var saminn sérstakur lagabálkur einmitt á þessu kjörtímabili sem allur gengur út á það að hlífa fyrirtækjum við skattgreiðslum. Það er einfaldlega tillaga okkar að þessar heimildir falli niður. Í fjórða lagi eru það afskriftirnar að svo miklu leyti sem þær eru ekki í neinu samræmi við endingartíma eignanna. Þar er einnig um að ræða breytingu sem átti sér stað á yfirstandandi kjörtímabili þar sem afskriftaprósentur voru hækkaðar úr hófi fram frá því sem áður hafði verið. Það er tillaga okkar að afskriftaprósentur verði lækkaðar í það horf sem þær voru í þegar þessi stjórn kom til valda. Í fimmta lagi eru það framlögin í varasjóð sem eiga stóran þátt í skattleysi fyrirtækja nú um stundir. Það er tillaga okkar að þessi framlög verði skattlögð eins og aðrar tekjur. Ég hef margsinnis bent á það við umræður á Alþingi að þessar miklu frádráttarheimildir fyrirtækja eru meginástæðan til þess að meginþorri fyrirtækja á Íslandi greiðir lítinn sem engan tekjuskatt. Ég hef fært sönnur á það að fyrirtækin sem greiða engan skatt, þ.e. engan tekjuskatt, eru rétt um helmingur af heildartölu fyrirtækjanna, en leiða má líkur að því að þau sem greiði mjög lágan tekjuskatt séu um fjórðungur þeirra þannig að það er í mesta lagi 1/4 hluti sem greiðir skatt í einhverju eðlilegu samræmi við hagnaðinn. Ég hef ekki á þessu stigi máls gert tillögu um lækkun skatthlutfalls félaga þó ég viðurkenni hins vegar að væri lagður brúttóskattur á hagnað fyrirtækja væri ekki óeðlilegt að lækka skatthlutfallið eitthvað, kannske niður í 40% eða jafnvel niður í sama hlutfall og er jaðarskattur eftir samþykkt þessara frumvarpa, þ.e. 35%. Ég álít hins vegar að við það að breikka skattstofninn svo gífurlega sem raun ber vitni með því að afnema allar þessar undanþáguheimildir skapaðist svigrúm til að gera hvort tveggja: að lækka skatthlutfallið og þó afla ríkissjóði verulegra tekna sem við höfum áætlað að yrðu einhvers staðar á bilinu 1000-1500 millj. kr. eftir því hversu hátt skatthlutfallið yrði. Ég er reiðubúinn til að taka þátt í því að lækka skatthlutfallið á félögin ef till. okkar um frádráttarliði og afnám þeirra hjá fyrirtækjum verður samþykkt, en að sjálfsögðu er það ekkert álitamál ef þær till. yrðu allar felldar. Það væri þá svigrúm til að gera það við 3. umr. málsins. Í nál. mínu á þskj. 773 er gerð grein fyrir till. okkar um breytingar á tekjuskattskerfinu til viðbótar við þá meginbreytingu, sem í frv. felst, að tekin sé upp staðgreiðsla skatta. Það er till. okkar að skatttekjur ríkissjóðs af fyrirtækjum verði auknar um 1200 millj. kr. með þeim aðferðum sem ég hef nú þegar lýst. Í öðru lagi er það till. okkar að minnka skattbyrði á almennum launatekjum um nokkurn veginn sömu upphæð. Við leggjum til að skattfrelsismörk einstaklinga verði hækkuð sem svarar til þess að 38 þús. kr. mánaðartekjur séu algjörlega skattfríar, en í frv. er miðað við 33 þús. kr. skattfrelsismörk. Á tekjubilinu frá 38 þús. kr. til 50 þús. kr. mánaðartekna yrði verulega dregið úr skattbyrði sem svarar til þess að einungis útsvar sé lagt á þessar tekjur, en enginn tekjuskattur. Því má með réttu segja að till. okkar feli í sér tekjuskattsleysi upp í 50 þús. kr. mánaðartekjur. Skattbyrði launatekna á tekjubilinu frá 50 og upp í 70 þús. kr. mundi minnka verulega einnig, en áhrif þessarar skattalækkunar mundu síðan dvína og deyja út þegar kæmi upp fyrir 100 þús. kr. tekjur. Till. er lýst myndrænt í fskj. nál. þar sem bæði kemur fram hverjir yrðu skattar af mánaðartekjum skv. till. okkar og það borið saman við skattálagningu á mánaðartekjur skv. till. ríkisstjórnarinnar og vísa ég til þessara mynda sem að sjálfsögðu eru byggðar á tilsvarandi tölvuútskrift. Þessum markmiðum, sem ég nú hef lýst, yrði náð á þann hátt að skattþrepin yrðu tvö, þ.e. 33% upp að 50 þús. kr. mánaðartekjum, en 38% á tekjur sem væru þar umfram. Persónuafsláttur yrði hækkaður úr 11 500 kr. skv. frv. ríkisstjórnarinnar í 12 540 kr. eða með öðrum orðum að persónuafslátturinn yrði 150 480 kr. á ári og er þetta að sjálfsögðu deilitala miðuð við mánuð. Ég vek sérstaka athygli á að með skattatillögum ríkisstjórnarinnar er tveimur hópum greitt allþungt kjaftshögg. Þar á ég annars vegar við leigjendur og hins vegar við misgengishópinn margfræga sem fór illa út úr misgengi lána og launa á árunum 1983 til 1984. Ég minni á hvað fyrri hópinn snertir að leigjendur eru löngum verr settir í húsnæðismálum en aðrir. Ég tel að það væri hneyksli nú, þegar í fyrsta sinn er farið að greiða út húsnæðisstyrki, ef þeir gleymdust með öllu, en að því stefnir að öllu óbreyttu. Ég get ekki séð að það sé neitt réttlæti í því að greiða húseigendum húsnæðisbætur, en leigjendur fái alls ekki neitt og missi það litla sem þeir höfðu í frádrátt. Þess vegna geri ég tillögu um að leigjendur fái sömu húsnæðisbætur og húsbyggjendum eru ætlaðar. Ég minni á að leigjendur hafa notið þess undanfarin ár að mega draga hálfa húsaleigu frá við álagningu tekjuskatts. Ég hef upplýsingar undir höndum sem sýna að um 1600 leigjendur nýttu sér þetta við seinustu álagningu og fengu um 60 millj. kr. frádrátt. Auðvitað eru leigjendur margfalt fleiri en þessari tölu nemur, en það voru bara ekki nema 1600 sem höfðu nægar tekjur og aðstöðu til að nýta sér heimildina í skattalögunum því menn þurfa að sjálfsögðu að hafa dálitlar tekjur til þess að heimild af þessu tagi nýtist skv. núgildandi lögum. Nú þegar breytt er um kerfi og teknar eru upp húsnæðisbætur skiptir ekki lengur máli hvort menn eru með miklar tekjur eða litlar. Það á einfaldlega að greiða út húsnæðisstyrki úr ríkissjóði. Ég er hlynntur þessu fyrirkomulagi. Ég tel að þetta nýja kerfi í sambandi við húsnæðisstyrkina sé ágætt og til bóta. En ég tel hins vegar afskaplega einkennilega að staðið að sleppa þá alveg þeim hópnum sem bersýnilega er heldur verr á vegi staddur en þó hinn sem á eignirnar og er að byggja yfir sig, þ.e. þeir sem ekki hafa haft efni á því að kaupa sér húsnæði. Það væri hneyksli að sleppa þessum hópi. Þegar ég spurði um þetta í fjh.- og viðskn. Ed. kom í ljós að þetta mál hafði hvorki verið rætt í viðræðum aðila vinnumarkaðarins né heldur innan nefndarinnar sem undirbjó löggjöfina þannig að vissulega má á þessu stigi málsins líta á þetta sem slys, mistök. En þetta er slys sem á að koma í veg fyrir. Enn er tími til að koma í veg fyrir það. Þetta eru mistök sem er unnt að leiðrétta. Ég skora á hæstv. fjmrh. að leiðrétta þessi mistök. Ég mun ekki láta þessa till. ganga til atkvæða við 2. umr. í trausti þess að hann taki sér einhvern umhugsunarfrest til að velta því fyrir sér hvort hann vill ekki koma til móts við leigjendurna. Það mun ekki kosta ýkjamikið satt best að segja. Þetta eru ekki stórar upphæðir. Það skiptir þetta fólk ákaflega miklu máli. Ef hæstv. fjmrh. nýtir sér ekki umhugsunarfrestinn og vill ekkert fyrir þetta fólk gera er ekki lengur um slys að ræða. Þá er um árás að ræða, skerðingu af ásettu ráði og þá er málið orðið annars eðlis. Um hinn hópinn er það að segja, þ.e. misgengishópinn, að hann fór ákaflega illa út úr misgengi lána og launa á árunum 1983-1984 og hafði að sjálfsögðu löngum gert sér vonir um að ríkisvaldið kæmi með einhverjum hætti til móts við sig með ráðstöfunum vegna þess að auðvitað var ekkert réttlæti í því hvernig þetta gekk fyrir sig á sínum tíma. En nú bætist það við að þessi hópur, sem hafði þó gert sér vonir um að geta afskrifað að einhverju leyti þær miklu fjárhæðir sem gengu þarna á misvíxl með skattfrádrætti á komandi árum, lendir í því að skattafslátturinn verður nú aðeins til sex ára. Hann er bundinn við sex ár og er miklu takmarkaðri en áður var. Ég álít að hér verði að gera bragarbót.

Ég vek athygli hv. þm. á því að það þarf að fresta þessum fundi nú, en hann mun hefjast að nýju kl. 17.00 ef hv. þm. vill fresta sinni ræðu og ljúka henni kl. 17.00.

Já, ég nefndi að það þyrfti bersýnilega að gera bragarbót á þessu frv. og mun reyna að botna það á eftir. - Fundarhlé. Virðulegi forseti. Ég fjallaði áðan í ræðu minni um skattkerfisbreytingarnar sem nú er verið að afgreiða í gegnum hv. Ed. og ber að skoða þessa ræðu mína sem framsöguræðu um þrjú frumvörp sem bárust fjh.- og viðskn., þ.e. um staðgreiðslu, um tekju- og eignarskatt og um gildistöku staðgreiðslunnar. Ég vék seinast að tveimur hópum sem ég tel að beri skarðan hlut frá borði við þessa kerfisbreytingu, en tek það þó skýrt fram að ég hygg að hóparnir séu miklu fleiri en þessir tveir þó ég nefni þá fyrsta. Ég var í fyrsta lagi búinn að vekja athygli á því að leigjendur fara nokkurs á mis þar sem þeir glata heimild sinni til að draga frá skatti hálfa húsaleigu og fá ekkert í staðinn. Ég nefndi það áðan að ég teldi það vera hneyksli ef einmitt þessi hópur gleymdist þegar byrjað er í fyrsta sinn að greiða út húsnæðisstyrki. Síðan vék ég að svonefndum misgengishóp, en það eru mennirnir sem fóru illa út úr misgengi lána og launa á árunum 1983-1984 þegar lánin hækkuðu í hlutfalli við lánskjaravísitölu en launin sátu eftir. Ég vakti athygli á því að þeir hefðu lengi vænst þess að komið yrði til móts við þá í hinum mikla vanda þeirra, en það hefði ekki orðið þrátt fyrir ítrekuð góð orð ráðamanna í þá átt, en nú bættist það við að ívilnun í skattakerfinu sem þeir hefðu notið væri verulega skorin niður, bæði á þann hátt að skattafslátturinn verður hlutfallslega minni en skattfrádráttur þeirra var og í öðru lagi vegna þess að skattafslátturinn er nú bundinn við næstu sex ár, en samkvæmt gamla kerfinu væri vel hugsanlegt að þeir nytu skattfrádráttar í nokkra áratugi eða a.m.k. meðan þeir væru að greiða niður langtímalán eins og t.d. húsnæðismálastjórnarlán og lífeyrissjóðslán. Ég vek því athygli á till. minni sem er að finna á þskj. 781, þ.e. 10. brtt., sem einmitt fjallar um þetta mál, því að í ákvæði til bráðabirgða 2. mgr., segir svo, með leyfi forseta, og er ég þá að vitna í frv. ríkisstjórnarinnar: "Vaxtaafsláttur sem um ræðir í 1. mgr. ákvarðast þannig að frá frádráttarbærum vöxtum skal draga fjárhæð er svarar til 7% af tekjuskattsstofni. Vaxtaafsláttur telst vera 30% af þeirri fjárhæð sem þá er eftir." Ég geri það að tillögu minni að þessi setning orðist svo: "Vaxtaafsláttur sem um ræðir í 1. mgr. telst vera 34,75% af frádráttarbærum vöxtum." Það er gert ráð fyrir því skv. till. minni að allir frádráttarbærir vextir séu þarna taldir með og að hlutfallið sem er dregið frá sé ósköp einfaldlega skatthlutfallið í lögunum sem að meðaltali verður 34,75%. En í frv. ríkisstjórnarinnar er bæði um verulega skerðingu að ræða á vaxtaupphæðinni og hlutfallstalan er 30%, en ekki 34,75% eins og að öðru leyti er gert ráð fyrir sem heildarálagningarprósentu í frv. Ég tel að misgengishópurinn komi hliðstætt út úr nýja skattkerfinu með þessari breytingu og hann gerði samkvæmt gamla skattakerfinu, en viðurkenni hins vegar að þá er ekki á neinn nýjan hátt komið til móts við þennan hóp og bendi ég sérstaklega á tillögur sem þessi hópur hefur sett fram um hvernig mætti koma verulega miklu betur til móts við hann með öðrum og róttækari hætti. Þar er um mjög flóknar tillögur að ræða sem mér finnst að þurfi endilega að ræða frekar. En vegna þess hversu flóknar tillögurnar eru og hversu lítill tími hefur nú gefist til að athuga þær nánar læt ég nægja að flytja till. sem fela í sér að þeir sem þar um ræðir séu a.m.k. ekki verr settir en áður var. Ég hef nefnt það áður að við skattkerfisbreytinguna frá eftiráskattlagningu og yfir í staðgreiðsluskatt er mikil hætta á því að sumir tapi en aðrir hagnist á breytingunni. Þannig er t.d. um þá sem fara til náms á þessu ári en koma svo aftur til vinnu næsta ár. Í ár eru þeir að greiða skatt af tekjum liðins árs, en hefðu að öllu óbreyttu verið skattlausir næsta ár vegna tekjuleysis í ár og þannig hefðu þeir getað bætt sér upp launamissi í eitt ár. Nú lenda þeir beint inn í staðgreiðslu næsta árs. Ég bendi á að auðvelt á að vera að veita þeim sem þannig stendur á fyrir sérstaka ívilnun við álagningu skatta á næsta ári, en heimild til leiðréttingar af þessu tagi mundi helst eiga heima í frv. til l. um gildistöku staðgreiðslunnar, 4. gr., þar sem einmitt er fjallað um endurmat á tekjum ársins 1987. Til að gera málið ögn einfaldara vil ég leyfa mér að mæla fyrir þeirri till. minni, þó að hún snerti annað þingmál, þ.e. gildistökufrv. sem verður tekið fyrir á eftir. Ég vek á því athygli að ég hef flutt sérstaka till. á þskj. 782 sem er svohljóðandi: "Nú hefur skattgreiðandi verið tekjulítill eða tekjulaus á árinu 1987 vegna veikinda, námsvistar eða atvinnuleysis og skal þá lækka álagðan tekjuskatt og útsvar í samræmi við viðmiðunarreglur sem ríkisskattstjóri setur." Þetta er ósköp einfaldlega sett fram til að setja undir þann leka að menn verði fyrir óbeinu tapi við skattkerfisbreytinguna vegna þess að þeir höfðu engar atvinnutekjur á árinu 1987. Það er ekki aðeins þegar menn hafa farið utan til náms á þessu ári sem slíkt getur átt sér stað. Það getur líka verið af öðrum ástæðum eins og t.d. vegna veikinda eða vegna atvinnuleysis. Nú má að vísu segja að sé maður veikur á árinu 1987 og eigi að greiða skatta af tekjum ársins 1986, hafi ætlað að bæta sér það upp með skattleysi á árinu 1988, geti hann sótt til ríkisskattstjóra um lækkun skatta á árinu 1987 vegna þess hvernig á stendur fyrir honum á því ári. En tilvikin eru miklu fleiri en þetta. Það er t.d. hugsanlegt að maðurinn hafi verið veikur tvö ár, þ.e. bæði árið 1986 og 1987, og þá er hann kominn í mjög svipaða aðstöðu og námsmaðurinn sem fór utan á þessu ári, 1987, og fær ekki neina sérstaka skattaívilnun þess vegna þegar hann síðar kemur heim aftur til starfa á árinu 1988. Þessi brtt., sem er flutt við gildistökufrv., setur undir þennan leka. Ég vek alveg sérstaka athygli á þessari till. sem ég tel að sé bráðnauðsynleg til að koma í veg fyrir að veruleg slys verði við breytinguna úr eftiráálagningu og yfir í staðgreiðslu. Ég hef nefnt þá sem tapa á skattkerfisbreytingunni, en það er nauðsynlegt að nefna líka þá sem græða á breytingunni. Það eru þá einkum og sér í lagi þeir sem geta skammtað sjálfum sér eða ættmennum sínum laun vegna þess að þeir ráða yfir launagreiðslum atvinnufyrirtækja. Ég kalla ekki að menn græði á skattkerfisbreytingunni þó að menn taki sig til á árinu 1987 og vinni eins og púlshestar og nái þannig einhverjum tekjum sem ekki verða skattlagðar. Menn hafa sannarlega unnið til þess, ef menn eru að leggja slíkt á sig á árinu 1987, og ég hygg að það verði ýmsir sem gera það. En ég er miklu frekar að tala um hina sem fá þarna hugsanlega verulega skattaívilnun vegna aukinna tekna sem þeir hafa á engan hátt unnið fyrir. Það er að vísu reynt í frv. að sjá við þessum leka að einhverju leyti með því að ákveðið er að fari reiknað endurgjald atvinnurekanda vegna eigin starfa fram úr 25% af endurgjaldi ársins 1986, að teknu tilliti til breytinga á lánskjaravísitölu milli ársins 1986 og 1987, skuli leggja skatt á það sem fram yfir fer. Sama er látið gilda um þá sem standa atvinnurekandanum nærri. Hér eru menn húsbændur sjálfs sín og eru að ákveða sjálfum sér eða sínum laun. Þeir geta hagnast verulega á skattkerfisbreytingunni með því að ætla sjálfum sér há laun árið 1987 og síðan lægri laun árið eftir. Auðvitað verður að reyna að koma í veg fyrir undanskot tekna í stórum stíl af þessari ástæðu. Ég tel að 25% ákvæðið í 4. gr. nefnds frv. sé alls ófullnægjandi. Það sé ofrausn að heimila mönnum án nokkurs aukins vinnuframlags eða án þess að þeir hafi tekið á sig á nokkurn hátt aukin ábyrgðarstörf að skjóta undan skatti svo háum fjárhæðum. Ég hef því lagt til að þessi prósentutala verði lækkuð niður í 10% . Ég sé að hv. þm. Stefán Benediktsson, fulltrúi Alþfl. í fjh.- og viðskn., hefur lagt til að þessi prósentuheimild falli alveg út og auðvitað gæti það komið til greina, en ég hef gengið heldur skemmra en hann í þessum efnum og legg til að prósentan verði að hámarki 10%. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir tillögum mínum við afgreiðslu frv. um tekju- og eignarskatt og raunar hef ég gert grein fyrir tillögum sem ég flyt við fylgifrv., þ.e. gildistökufrv., og flutt þær athugasemdir sem ég hef að gera við staðgreiðslufrv. Ég vil þó geta nokkurra tillagna sem enn hafa ekki verið nefndar, en það eru tillögurnar á þskj. 781, 3. tölul., þar sem gert er ráð fyrir að við 52. gr. laganna bætist nýir töluliðir. Ég leyfi mér að vitna til lagagr. sjálfrar, 52. gr., en þar er fjallað um hvað ekki teljist rekstrarkostnaður. Þar er minnst á að í rekstri skuli ekki teljast til kostnaðar gjafir nema um sé að ræða kaupauka sem þá telst til endurgjalds fyrir vinnu, þ.e. einfaldlega til launagreiðslna. Ekki skuli teljast til rekstrarkostnaðar fjársektir eða önnur viðurlög hverju nafni sem nefnast vegna refsiverðs verknaðar skattaðila sjálfs, þar með talið verðmæti upptækra eigna eða greiðslur í þess stað. Það er afskaplega gáfulegt af löggjafanum að slá því föstu að ef menn eru sektaðir fyrir skattsvik megi þeir ekki draga sektina frá skatti í næsta sinn. Í þriðja lagi má ekki telja til rekstrarkostnaðar arð eða vexti af framlögðu fé manns til atvinnurekstrar eða sjálfstæðrar starfsemi, hvort heldur reksturinn er á eigin ábyrgð eiganda eða með ótakmarkaðri ábyrgð í sameign með öðrum. Það er hins vegar till. okkar að við þessa upptalningu bætist tveir liðir sem svo sannarlega eru tímabærir í okkar skattakerfi. Þeir hljóða svo: "Persónulega eyðslu forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna er óheimilt að telja til rekstrarkostnaðar. Skal ríkisskattstjóri gefa út árlega reglur um takmörk skv. þessum tölulið." Hér er einmitt vikið að einni algengustu aðferðinni sem eigendur fyrirtækja beita til að komast hjá skattgreiðslum og ívilna sjálfum sér, en það er að telja ýmiss konar eyðslu í þágu heimilis til rekstrarkostnaðar og fá þann kostnað þannig dreginn frá hagnaði fyrirtækisins. Í öðru lagi leggjum við til svofellt ákvæði: "Risnu má ekki telja til rekstrarkostnaðar nema hún sé sannanlega í þágu fyrirtækisins. Ríkisskattstjóri setur reglur um risnukostnað fyrirtækja eftir stærð þeirra og veltu með hliðsjón af markaðsstöðu fyrirtækjanna. Við ákvörðun sína skal ríkisskattstjóri sérstaklega gæta þess að persónuleg eyðsla forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna þess færist aldrei á kostnað fyrirtækisins." Þetta er að sjálfsögðu náskyld till., en engu að síður mjög þörf og brýn. Virðulegi forseti. Þá á ég aðeins eftir að nefna eina brtt. sem ég flyt og er 9. brtt. á þskj. 781, en hún varðar það með hvaða hætti föstum stærðum í skattalögunum er hnikað til í samræmi við vísítölu. Eins og áður hefur komið fram í þessari umræðu er gert ráð fyrir því í 18. gr. frv. að fjárhæðir sem nefndar eru í 68. og 69. gr., þ.e. persónuafslátturinn og barnabæturnar, skuli breytast tvisvar á ári í samræmi við lánskjaravísitölu. Það á að taka mið af hlutfallslegri breytingu lánskjaravísitölunnar sem í gildi er 1. júní miðað við þá breytingu sem orðið hefur á vísitölunni frá 1. des. næst á undan og þessi breyting kemur þá til framkvæmda 1. jan. hvert ár. Samsvarandi breyting er síðan gerð á meginfastastærðum frv. hinn 1. júlí ár hvert, þá miðað við lánskjaravísitölu hálfu ári áður. Ég hef ekki skilið enn hvers vegna er miðað við lánskjaravísitölu í þessu frv. Ég hef ekki getað fengið það inn í minn koll hvers vegna það þykir rökréttara, sanngjarnara og eðlilegra að láta skattafslátt í lögum fara eftir því hvort olía hækkar í verði eða ekki, hvort byggingarkostnaður eykst verulega eða hvort aðrar breytingar verða á hvort heldur sem er verðlagi byggingarvara eða þeim vörum sem eru í framfærsluvísitölu frekar en hitt, sem hingað til hefur verið gert, að láta þessar breytingar hreyfast í takt við tekjur fólks og breytingar á þeim. Ég hef því lagt til í brtt. 9 að í stað orðsins "lánskjaravísitölu" komi: vísitölu kauptaxta verkamanna og iðnaðarmanna. Þetta er vísitalan sem sjá má í Hagtölum mánaðarins sem Seðlabanki Íslands gefur út. Þessi vísitala er reiknuð að staðaldri, er kölluð kauptaxtavísitala og er, eins og ég nefndi áðan, miðuð við kauptaxta verkamanna og iðnaðarmanna. Ég gæti vel fallist á að taka einhverja aðra vísitölu. Það má vel vera að það mætti byggja upp nýja vísitölu sem tæki ekki aðeins mið af kauptaxtabreytingum heldur líka því launaskriði sem á sér stað í þjóðfélaginu eftir áætlun Þjóðhagsstofnunar hverju sinni og öðrum þeim upplýsingum sem fram kæmu hjá kjararannsóknarnefnd. Ég er ekki að segja með þessari till. að þessi kauptaxtavísitala sé hin eina sanna viðmiðun. Það má vafalaust byggja upp sanngjarnari viðmiðun því vissulega er þessi vísitala ekki mælikvarði á breytingar allra atvinnutekna í þjóðfélaginu heldur bara á vissar breytingar sem eiga sér stað, þ.e. meðal verkamanna og iðnaðarmanna. En þetta er eina vísitalan sem unnt er að vitna til eins og sakir standa og meðan önnur er ekki við hendina er eðlilegast að hafa not af henni. Við umræðu um þetta atriði í hv. fjh.- og viðskn. komu fram upplýsingar um hvað hefði verið mikill munur annars vegar á hreyfingu atvinnutekna í þjóðfélaginu og hins vegar á lánskjaravísitölu. Það kom í ljós að munurinn á þessum tveimur vísitölum getur oft verið býsna mikill. Hann hefur oft verið mjög verulegur. Það er jafnvel áætlað á þessu ári, árinu 1987, geti orðið um að ræða 6% mismun á þessu tvennu, þ.e. hreyfingu teknanna annars vegar og hins vegar hreyfingu lánskjaravísitölunnar. Og hverjir ætli tapi nú á þessum mun eins og sakir standa? Jú, auðvitað eru það launamenn sem gera það vegna þess að það er áætlað að atvinnutekjurnar hækki hraðar en lánskjaravísitalan og þar af leiðandi hækka afsláttarliðirnir hægar en þeir mundu ella gera ef miðað væri við atvinnutekjur. Þegar ég innti nánar eftir því hvort ekki gæti verið um verulega kjararýrnun að ræða af völdum þessa við umræður um málið í nefndinni fékk ég það staðfest, sem hafði veri ágiskun mín en reyndist rétt þegar farið var að reikna, að þessi munur gæti á talsverðu launabili numið um 2% í kjörum ef munurinn á vísitölunum væri 6%, sem er í sjálfu sér fullkomlega rökrétt, vegna þess að skatthlutfallið sem verið er að leggja á er afskaplega nálægt því að vera 33% eða 1/3 af tekjum. Ef verður þessi 2% munur sem fólk fer á mis við er hætt við því að um sé að ræða kjararýrnun upp á rétt um 2%, a.m.k. á því tekjubili sem kemur fyrst fyrir ofan 33 000 kr. mánaðartekjur. Síðan fer þessi munur að sjálfsögðu lækkandi eftir því sem ofar dregur í launastigann. En af þessu geta menn séð að hérna er ekki um neitt smámál að ræða. Hérna er um verulegt hagsmunamál að ræða fyrir almenning. Það er að vísu svo að ef lánskjaravísitala vex hraðar en atvinnutekjurnar og kjör fólks eru að versna hagnast fólk frekar á þessu, en ég óttast að stjórnvöld mundu sjá við þeim leka með því að leiðrétta stærðirnar í lögum þegar svo stæði á, en væru aftur á móti miklu tregari og seinni til að koma fram leiðréttingum þegar hreyfingin væri hagstæð fyrir ríkissjóð en óhagstæð fyrir skattgreiðendur. Við höfum reynslu af því, ekki hvað síst frá seinasta ári, að skattvísitala hækkaði miklu minna en hún átti að gera. Það minnir okkur á að það er viss tilhneiging hjá stjórnendum ríkisins að hækka skatta með þessum hætti. Ég sé ekki betur en að það hljóti að vera miklu sanngjarnara og eðlilegra að miða í þessu tilviki við kauptaxtavísitölu. Virðulegi forseti. Ég hef lýst yfir mjög eindregnum stuðningi við staðgreiðslu skatta. Ég tel líka að það sé framfaraspor að einfalda skattkerfið. Við Alþýðubandalagsmenn munum greiða atkvæði með staðgreiðslufrv. sem hér liggur fyrir. Við höfum hins vegar bent á að ekki sé nein breyting til batnaðar hvað varðar skattbyrði af almennum launatekjum. Við höfum borið fram fjöldamargar brtt. við tekjuskattsfrv., höfum bent á ýmsa ágalla sem á því eru og munum láta það ráða afstöðu okkar til tekjuskattsfrv. hvaða útreið þessar till. okkar fá. En í öllu falli munum við ekki treysta okkur til að greiða frv. atkvæði verði þær felldar.

Frsm. 3. minni hl. fjh.- og viðskn. (Stefán Benediktsson): Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 785 um frv. til l. um tekju- og eignarskatt sem 3. minni hl. fjh.og viðskn. Í upphafi máls míns vil ég byrja á að þakka formanni nefndarinnar og samnefndarmönnum mínum fyrir samstarfið í þessu máli sem hefur verið nokkuð átakamikið. Ekki vegna þess að ágreiningur manna væri ýkjamikill heldur fyrst og fremst vegna þess að þar var gert nokkuð margt á stuttum tíma. Einnig vil ég þakka viðmælendum nefndarinnar sem sýndu okkur þolinmæði í því tímahraki sem við vorum í því að mikið lá á að afgreiða þetta mál og eins að þakka starfsmönnum ráðuneytisins sem hafa verið okkur innan handar við að ganga frá þeim álitum og till. sem fram eru komnar. Það fer ekkert á milli mála að hraðinn á gerð þessa máls alls er mikill og er sjálfsagt ekki hægt að mótmæla því að hann er trúlega of mikill því að betur hefði frv. verið komið fram fyrr á þessu þingi þannig að allir þeir aðilar sem um þetta mál hefðu getað og hefðu viljað fjalla hefðu átt þess kost að koma skoðunum sínum og athugunum á framfæri. Mér skilst t.d. að það standi til núna að skattanefnd ASÍ þingi á morgun um frv. sem verður þá væntanlega komið í gegnum þessa deild. Þeir mega þá hafa sig alla við ef þeir ætla að hafa áhrif á frv. meðan það er í höndum Nd. ef þingstörfum lýkur í lok þessarar viku eða snemma í næstu viku. Það voru alveg efni til þess að leggja þetta frv. fram fyrr, þ.e. áður en til kom krafa eða skilyrði aðila vinnumarkaðarins um gerð frv. af þessu tagi eða frumvarpa, því að sú nefnd sem skilaði af sér í apríl í fyrra og fjallað hafði um skattsvik lagði mikla áherslu á að eitt af stærstu skrefunum sem stíga mætti í átt til að draga úr skattsvikum hér á landi og þar með bæta tekjustöðu ríkissjóðs væri einmitt að einfalda álagningu og innheimtu skatta. Fjh.- og viðskn. fjallaði um þetta mál á mörgum fundum og fjallaði enn fremur samhliða um frv. til l. um staðgreiðslu opinberra gjalda og frv. til l. um gildistöku laga um staðgreiðslu. Til viðræðna við nefndina komu fulltrúar frá fjmrn. og ríkisskattstjóra, ASÍ, VSÍ, BSRB og Félagi áhugamanna um úrbætur í húsnæðismálum. Það var nokkuð einróma tónn í máli allra viðmælenda nefndarinnar á þá leið að menn voru yfirleitt hlynntir staðgreiðslubreytingunni, en höfðu ýmsa fyrirvara á samþykki sínu á álagningu tekju- og eignarskatts og framkvæmd staðgreiðslunnar. Flestir aðilanna bentu á nauðsyn þess að vinna að ítarlegri könnun á áhrifum frv. á tímanum fram að gildistöku þess. Heildaráhrif breytinga frv. á tekjur ríkissjóðs virðast vera þau að þær lækka um 4-7,5% miðað við tekjur 1987 skv. núgildandi lögum. Þessi niðurstaða er þó að því leyti óviss að sú tekjulækkun sem menn reikna með að verði af völdum frádráttarliða eins og hlunnindagreiðslum er mjög óviss og e.t.v. ekki hægt að áætla hana fyrr en reynsla hefur komið af framkvæmd frv. Það var erfitt að sjá af þeim gögnum sem fyrir lágu hvort verulegur flutningur væri á greiðslubyrði milli fólks með mismunandi tekjur eða aðstæður þar sem beinn samanburður á núgildandi lögum með öllum sínum tilbrigðum er erfiður við það einfalda kerfi sem nú er verið að leggja til. Þó mátti greina það að barnafjölskyldur virðast a.m.k. ekki bæta stöðu sína skv. þessu frv. nema síður sé og það virtist á þeim gögnum sem koma m.a. frá Þjóðhagsstofnun að um tilflutning væri að ræða frá einstaklingum og einhleypu fólki til léttingar til barnafólks til íþyngingar. Í fljótu bragði virðast ívilnandi áhrif þessa frv. koma einna helst einhleypu fólki til góða. En raunhæfur samanburður verður sjálfsagt ekki gerður fyrr en undir lok næsta árs svo að fullnægjandi sé og gengur enginn þess gruflandi að breytingar á frv. til laga um tekju- og eignarskatt halda áfram að vera viðfangsefni þinga í framtíðinni. Það er langt í frá að þessi frv. nægi til þess að taka skattlagningu pólitískt út fyrir sviga, enda ekki kannske að því stefnt. Það er tilfellið að þau atriði sem ekki er tekið á í þessu frv. og fylgifrv. hafa trúlega meiri áhrif á afstöðu manns til frv. en frv. sjálft. Þá ber fyrst að telja að sú ríkisstjórn sem enn situr hefur margítrekað lofað afnámi tekjuskatta af almennum launum. Þetta loforð tengist loforðum um samdrátt í ríkisútgjöldum. Ástand ríkissjóðs leyfir ekki mikinn samdrátt og þannig hlutu a.m.k. seinustu loforð manna um tekjuskattsafnám að tengjast auknum tekjum á öðrum vettvangi. Ríkisstjórnin hefur heykst á því að fylgja eftir virðisaukaskattsfrv. eða breytingum á gildandi söluskattslögum þannig að ekki verður tekna að vænta úr þeirri átt. Ríkisstjórnin hefur líka heykst á frumvarpsflutningi um skattlagningu á fjármagns-, eigna- og hlunnindatekjur ásamt skattlagningu á fyrirtæki og því verður ekki hægt að flytja greiðslubyrði af launafólki yfir á herðar þeirra sem meira mega sín fjárhagslega á meðan þessi ríkisstjórn situr. Fyrirhuguð innheimta skatta af ökutækjastyrkjum og dagpeningum mun líklega, eins og ég gat um áðan, skapa fleiri vandamál en hún leysir. Þessi aðferð mun t.d. leggja mikla vinnu á starfsmenn skattstofa auk þess sem þeir sem móttaka slíkar greiðslur með eðlilegum hætti sem endurgreiðslu á útlögðum kostnaði verða fyrir verulegum óþægindum og útgjöldum. Það er líklega óraunsæ bjartsýni að ætla að slíkar aðferðir muni ekki leiða til breytinga á formi slíkra greiðslna og þá líklega ekki ná tilætluðum árangri yfirvalda. Það er ljóst að greiðslur í formi ökutækjastyrkja og dagpeninga, einkum þó ökutækjastyrkja, eru stórlega misnotaðar hér á landi. Það er þó verulegur fjöldi sem fær þessar greiðslur eðlilega ákvarðaðar miðað við þau útgjöld sem þeir hafa orðið fyrir. Skattyfirvöld hafa reynt að beita nokkru aðhaldi á þessu sviði, en árangur hefur ekki orðið sem skyldi og verður ekki séð að hin fyrirhugaða skattlagning breyti miklu í því efni. Hins vegar er hætta á að þeir sem síst skyldi verði fyrir barðinu á þeim aðferðum sem fyrirhugað er að nota, þ.e. þeim sem fá eðlilega greiðslu á útlögðum kostnaði. Á þessu vandamáli þarf að finna aðra og raunsærri lausn. Í athugasemdum með frv. um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt er gerð ítarleg grein fyrir þeim breytingum sem ætlað er að gera á skatt- og útsvarsstofni og er ekki tilefni til að gera athugasemdir við þá útreikninga hér. Þó verður að telja að áætlun skattstofns með tilliti til þess sem að framan er sagt vegna ökutækjastyrkja, dagpeninga og annarra hlunninda sé byggð á bjartsýni. Í 4. gr. frv. um gildistökuna eru nokkur athyglisverð ákvæði og þá leyfi ég mér, frú forseti, að sveifla mér örlítið á milli mála. Þar er m.a. kveðið á um að þeim mönnum sem ber lögum samkvæmt að telja sér til tekna endurgjald sé óheimilt að gera það á árinu 1987 ef það myndar tap í rekstrinum. Á það hefur verið lögð áhersla á undanförnum árum að þessir aðilar reikni sér tekjur eftir ákveðnum reglum þótt um tap sé að ræða á rekstri þeirra og greiði af þeim skatt innan ákveðinna marka. Samkvæmt þessu frv. mega þeir það ekki á árinu 1987. Þessi ákvæði eru í hæsta máta óviðeigandi og valda mismunun milli manna og fyrirtækja eftir eignaraðild. Í staðgreiðslufrv. eru ítarleg ákvæði um álag og dráttarvexti vegna vangreiðslna. Hins vegar virðist aðeins gert ráð fyrir almennum sparisjóðsvöxtum á ofgreiðslum, en ljóst er að talsvert verður um ofgreiðslur í þessu kerfi. Almennir sparisjóðsvextir hafa eins og menn vita lengst af ekki nægt til að halda í við verðlagsbreytingar og því verður að telja að þessi ákvæði séu óréttlát gagnvart gjaldendum. Hvað framkvæmd þessara laga varðar er stjórnun staðgreiðslunnar í höndum ríkisskattstjóra og síðan er skattstjórum ætlað að hafa eftirlit með höndum. Í frv. er látið að því liggja að talsverður sparnaður verði við hina almennu framkvæmd álagningarinnar vegna einföldunar og muni þar af leiðandi starfskraftar skattstofa nýtast til eftirlits með staðgreiðslunni. Þetta kom m.a. líka fram í máli hæstv. ráðh. þegar hann mælti fyrir þessu máli. Það verður að draga í efa að um raunverulegan sparnað verði að ræða á skattstofum við almenna framkvæmd og ekki liggur nægilega fyrir enn þá hvernig framkvæma á þær breytingar sem verða á verkefnum skattstofanna og innheimtumanna. Því er um nokkra áhættu að ræða vegna skamms undirbúningstíma og minnir það mann eina ferðina enn á að þetta frv. hefði betur verið komið fram nokkru fyrr. Með þessum þremur frv. er gert ráð fyrir að gerðar verði veigamiklar og jafnvel nokkuð óæskilegar breytingar á ákvæðum laga um vald skattyfirvalda til að ákveða gjaldendum stofna til greiðslu skatta og verður það að teljast nokkuð athyglisvert. Þetta á t.d. við um 6. gr. frv. um staðgreiðslu og 4. gr. frv. um gildistökuna. Samkvæmt þeim breytingum sem nú er verið að gera á 59. gr. skattalaganna getur skattstjóri að eigin mati hækkað reiknað endurgjald án þess að gjaldandi sé beðinn um skýringar á því sem kann að þykja óeðlilegt. Það verður að telja varhugavert líka og reyndar óþarft að auka verulega vald skattstjóra, ekki síst af þeim ástæðum að skattstofurnar eru nú þegar um þessar mundir illa í stakk búnar til að fara með slíkt vald, m.a. vegna skorts á sérhæfðu starfsfólki til faglegrar umfjöllunar mála, og með tilliti til þess að yfirvöld ætla ekki að láta þessa framkvæmd kosta meira en kostað hefur verið til framkvæmdarinnar hingað til verður að ætta að ekki verði mögulegt innan þess ramma að standa við þær fyrirætlanir sem af þessum atriðum leiða. Eins og áðan sagði er yfirstjórn staðgreiðslunnar í höndum ríkisskattstjóra og hann á að setja skattstjórunum starfsreglur. Hann á að hafa eftirlit með framkvæmd laganna, en hann á einnig að úrskurða sektir fyrir brot á lögunum skv. 31. gr. frv. nema málinu sé vísað til dómstólanna og úrskurður ríkisskattstjóra er fullnaðarúrskurður. Það sektarvald sem gert er ráð fyrir að fá ríkisskattstjóra í hendur skv. frv. er mjög víðtækt, sbr. 31. gr. frv. Það getur ekki talist eðlilegt að hið víðtæka sektarvald sé fengið í hendur þeim aðila sem ábyrgð ber á framkvæmdinni og hefur með höndum eftirlit með greiðslum og framtölum. Með þessu er þó alls ekki verið að setja fram vantraust á embættismanninn sem í þessu embætti situr heldur er bent á að þetta fer einfaldlega illa saman. Í lögum um tekju- og eignarskatt er sektarvaldinu fyrir komið með öðrum hætti, sbr. 108. gr. núgildandi laga. Með tilkomu staðgreiðslu opinberra gjalda er stigið verulegt framfaraskref í innheimtu opinberra gjalda þegar til lengri tíma er litið að því gefnu að framkvæmdin takist vel og náð verði þeim markmiðum sem að er stefnt. Því miður virðist sem þetta frv. hafi ekki fengið nægilegan undirbúning þótt hér hafi mikið starf verið unnið á mjög skömmum tíma. Nokkrum efasemdum verður því að lýsa varðandi undirbúning framkvæmdarinnar, en fjölmarga þætti þessa máls á eftir að vinna og á eftir að skýra. Fróðlegt hefði verið að fá upplýsingar um þær áætlanir sem gerðar hafa verið t.d. um einstaka þætti undirbúningsins, svo sem nánar um breytingu verkefna skattstofanna og innheimtumannanna, skipulag eftirlits skattstjórans, þjálfun mannafla, hönnun tölvukerfa sem halda eiga utan um staðgreiðsluna og skiptingu milli ríkis og sveitarfélaga og margt fleira. Það er skaði ef farið yrði af stað hér með gott mál án nægilegs undirbúnings. Svo maður snúi sér þá, frú forseti, beint að því frv. sem hér er á dagskrá hef ég lagt fram brtt. við frv. í nokkrum liðum og vil ég leyfa mér að fara yfir þær. Í fyrsta lagi er augljóst að frv. mismunar þeim sjómönnum sem eru í fríu fæði hjá útgerð og þeim sem fá fæðispeninga. Því er flutt brtt. við 2. gr. frv. svo að jafnræði megi ríkja með sjómannastéttinni allri. Þessi brtt. er við 2. gr. a-lið. Brtt. hljóðar svo: "Við 2. gr. A-liður orðist svo: 2. málsl. 5. tölul. orðist svo: Sama gildir um greiðslur sem sjómenn á íslenskum fiskiskipum fá frá útgerðarfyrirtækjum til að standa undir fæðiskostnaði um borð í fiskiskipum." Þetta ætti að tryggja að skattyfirvöld litu fæðispeninga og frítt fæði sömu augum þannig að þessum aðilum verði ekki mismunað við álagningu. Eins og ég gat um í máli mínu áðan er ekki að finna í frv. neinar hugmyndir um tilfærslu á skattbyrði milli skattgreiðenda í heild þar sem frv. tekur aðeins til hluta skattgreiðenda eða réttara sagt til hluta skattgreiðslna. Því sýnast ekki vera efni til að flytja brtt. um lækkun skattprósentu eða hækkun persónuafsláttar fyrr en heildarlöggjöf um eignir, eignatekjur, um skatta a eignir, eignartekjur a fyrirtæki er komin fram á hausti komanda. Alþfl. ætlast til þess að þar megi auka tekjur ríkissjóðs um 4-500 millj. kr. og nota þá tekjuaukningu til að aflétta sköttum af almennum launatekjum. Það verður að teljast frekar heilbrigt sjónarmið í blönduðu hagkerfi að gera þá kröfu til fyrirtækjaeigenda og fjármagnseigenda að umsvif þeirra skili þeim arði sem nægi til að létta skattbyrði launþega þeirra. Í núgildandi lögum ríkir sá andi að þó nokkurt tillit er tekið til þeirra sem eru að stunda nám, eru að hefja störf á vinnumarkaði eða til þeirra sem eru að ljúka starfi. Það verður ekki séð að það sé nein ástæða til að farga þessum afar mannúðlegu sérkennum á íslenskum skattalögum og því flytjum við brtt. við viðeigandi greinar frv. þar að lútandi. Við 3. gr. frv. flyt ég brtt. Hana er að finna á bls. 2 í þskj. 784. Þar bætist við nýr tölul. er orðist svo: Tekjur samkvæmt 1. tölul. a-liðs 7. gr., þegar frá þeim hafa verið dregnar þær fjárhæðir sem um ræðir í 1.-3. tölul. þessa stafliðar, sem maður hefur aflað á síðustu 12 starfsmánuðum sínum áður en hann lætur af störfum vegna aldurs. Frádráttur þessi skal þó aldrei vera hærri en 700 þús. kr., enda hafi viðkomandi náð 55 ára aldri eða öðlast rétt til eftirlauna eða ellilífeyris úr lífeyrissjóði. Réttur til frádráttar skv. 1. málsgr. kemur ekki til greina nema einu sinni fyrir hvern mann. Frádrátt skv. 1. málsgr. skal einnig veita vegna framteljanda sem fellur frá og hafði fyrir heimili að sjá og hafði ekki nýtt þessa frádráttarheimild áður. Þessi brtt. er reyndar nokkurn veginn samhljóða fyrri grein sem er að finna í 30. gr. núgildandi laga, staflið A, 9. tölul. að öðru leyti en því að framreiknuð upphæð þessa frádráttar mun víst láta nærri að vera á milli 1400 og 1500 þús. kr. í dag og þykir ekki ástæða til þess að sú upphæð sé svona há. Þess vegna er gerð tillaga um að hún sé á núgildi 700 þús. kr. Hvað viðvíkur hagsmunum námsmanna hef ég leyft mér að flytja brtt. við 10. gr. um að við 1. mgr. bætist nýr málsl. er orðist svo: "Ráðherra er þó heimilt að tvöfalda í 12 mánuði persónuafslátt þeirra námsmanna sem náð hafa 21 árs aldri frá og með þeim tíma er þeir ljúka námi." Þetta ákvæði kemur þá í stað fimm ára reglunnar svokölluðu þar sem þeim námsmönnum sem ekki höfðu getað nýtt sér möguleika sína til persónufrádráttar meðan á námi stóð var heimilt að draga ákveðna upphæð frá tekjum sínum a næstu fimm árum eftir að þeir höfðu lokið námi til að koma á móts við þann vannýtta persónufrádrátt sem fallið hafði dauður á meðan þeir ekki höfðu neinar tekjur og þá til þess líka að hjálpa þessum aðilum með einhverju til að ráða við þær þungu byrðar sem þeir bera sem nýkomnir eru heim úr námi, e.t.v. með fjölskyldu, og nokkurn veginn neyddir til þess vegna aðstæðna hér á landi að kaupa eða byggja yfir sig samtímis því að þeir eru að greiða skuldir sínar vegna námsins. Fram kom í viðræðum við fulltrúa sjómanna að sá frádráttur sem frv. gerir ráð fyrir að sjómenn skuli njóta er allt of lítill og því er flutt till. um hækkun hans. Að vísu hefur meiri hl. nefndarinnar þegar flutt till. um 30% hækkun hans, en fram kom mjög eindregið í máli fulltrúa sjómanna að sú hækkun væri að þeirra mati ekki nóg og því flyt ég brtt. við 10. gr. um að 2. málsl. 1. mgr. B-liðar orðist svo: Sjómannaafsláttur skal vera 220 kr. fyrir hvern dag sem maður telst stunda sjómannsstörf. Við 3. mgr. A-liðar hef ég einnig gert það að tillögu minni að við bætist nýr málsl. er hljóði svo: Ráðherra er þó heimilt að setja ákvæði í fyrrgreinda reglugerð um millifærslu persónuafsláttar milli mánaða hjá námsmönnum með hliðsjón af takmörkuðum vinnutíma þeirra ár hvert. Hér er um það að ræða að námsmenn hafa nokkra sérstöðu á vinnumarkaði þar sem þeir eru tekjulausir eða tekjulitlir 8 mánuði ársins að jafnaði, en hafa svo tekjur eins og aðrir launamenn 3-4 mánuði ársins. Ef ekki yrði neitt að gert gjalda þeir skatta af þessum tekjum sínum þá mánuði sem þeir ynnu og fengju þá síðan endurgreidda rentulitla í byrjun næsta skattárs. Hér er gerð tilraun til að opna möguleika fyrir ráðherra að millifæra persónuafslátt milli mánaða á staðgreiðsluári. T.d. væri hægt að hugsa sér það þannig að þessa 3-4 sumarmánuði hefðu námsmenn tvöfaldan persónuafslátt á sínu skattkorti þannig að með fjögurra mánaða vinnu væru þeir búnir að nýta 8 mánaða persónuafsláttarmöguleika. Það er erfitt að ákveða á þessu stigi málsins hver millifærsla persónuafsláttarins milli mánaða skuli vera. Það geta menn betur ákveðið þegar þeir sjá vel hver afrakstur námsmanna er af störfum sínum á ári hverju að jafnaði og haga síðan þessari millifærslu í samræmi við það. Í 11. gr. frv. er fjallað um þann þátt þessa frv. sem mjög hefur verið rætt um, þ.e. húsnæðisbæturnar. Til að byrja með vil ég taka undir með þeim öðrum, sem hér hafa talað, sem bent hafa á að það er mjög margt sem mælir með því að húsnæðisbæturnar eigi í raun og veru ekki heima í þessu frv. og væru betur komnar annars staðar. Hérna er, eins og oft hefur verið bent á, um niðurgreiðslu vaxta að ræða sem ætti miklu frekar heima í lögum um Húsnæðisstofnun. En ef við göngum út frá því að þetta sé hluti af frv. og því verði ekki breytt í bráð má draga í efa að þessi frvgr. skili öðrum árangri en þeim að breyta einfaldlega ekki stöðu ríkissjóðs. Það eru þau áhrif sem sérstaklega hefur verið sóst eftir. Húsbyggjendum eða -kaupendum sem keypt hafa fyrir 1985 skilar hún styttingu þess tíma sem þeir áttu von á að njóta vaxta- og verðbótafrádráttar og ef horft er til þeirra sem keyptu 1981-1984 er það virkilega harður kostur. Í annað sinn á sex árum verða þeir hér með fyrir barðinu á aðgerðum ríkisvaldsins með mjög svipuðum hætti í raun og veru. Fyrst er það kjaraskerðingin 1983 og síðan misgengi lána og launa og nú í annað sinn misgengi á afborgunartíma lánanna milli lána og launa. Þeir sem eru að kaupa í annað eða þriðja sinn, þ.e. þegar fjölskyldan er að stækka eða er orðin hvað stærst og heimilistekjurnar þar af leiðandi e.t.v. hlutfallslega minnstar, eru settir hjá og þannig nær þetta frv. e.t.v. ekki til þeirra sem helst þyrftu þess með. Þess vegna hef ég leyft mér að flytja brtt. við þessa grein með það að markmiði að reyna að ná til þeirra að nokkru sem hvað mest. munu þurfa á aðstoð að halda. Þessi grein er í tölul. 3 á þskj. 784 um að við 11. gr. 1. mgr. B-liðar verði um umorðun að ræða á þann veg að sagt verði: Beri maður sem skattskyldur er skv. 1. gr. vaxtakostnað, sbr. 51. gr., vegna öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota á hann rétt á sérstökum bótum, húsnæðisbótum. Þetta er raunverulega samhljóða frv., en síðan kemur breytingin: Við fyrstu íbúð sem maður eignast skal reikna fullar húsnæðisbætur en hálfar sé um kaup annarrar eða þriðju íbúðar að ræða. Hér með er þá lagt til í fyrsta lagi að þau skilyrði sem um ræðir í frv. og tölusett eru 1, 2 og 3, um að hér sé um að ræða fyrstu íbúð sem viðkomandi eignast, að íbúðin sé byggð eða keypt til eigin nota, að íbúðin sé lánshæf samkvæmt reglum Húsnæðisstofnunar ríkisins falli niður að undanskildum þeim sjálfsagða hlut að maður sé að fjalla um íbúð sem byggð er eða keypt til eigin nota. Í samræmi við þetta flyt ég líka í 7. lið á þskj. 784 brtt. við ákvæði til bráðabirgða II um að orðin "í fyrsta sinn" falli niður, en það er í samræmi við brtt. sem hér er flutt. Efnahagslíf Íslendinga er eins og allir þekkja nokkuð sveiflukennt. Það verður því að telja að nokkur hætta sé á því að 18. gr. frv. geti haft nokkuð önnur áhrif en höfundar frv. ætlast til. Þá er ég ekki að gera þeim upp vondan ásetning. Þvert á móti. Það er tvímælalaust góð hugsun sem felst að baki því að búa til ákveðna sjálfvirkni í breytingar á þeim fjárhæðum sem um ræðir í 68. og 69. gr., en þessi sjálfvirkni getur einfaldlega ekki tekið nægilegt tillit til annars vegar þeirra oft og tíðum miklu tekjubreytinga sem geta orðið á milli ára, þ.e. þess mikla misgengis sem getur orðið á lánskjaravísitölu og kaupmáttarþróun, og því er nokkuð líklegt að löggjafinn eða stjórnvöld verði að grípa inn í, ég segi ekki kannske árlega, en nokkuð oft til að reyna að leiðrétta óæskileg áhrif af þessu misgengi. Það kom reyndar fram í máli viðmælenda okkar að menn reikna í raun og veru með því að það verði nánast árvisst verkefni löggjafans að skoða breytingarnar á þessum fjárhæðum milli ára og taka afstöðu til þess hvort þar séu hlutirnir að þróast til óæskilegrar áttar. Áhrif þess sem lagt er til í frv., þegar þau eru skoðuð í ljósi fortíðarinnar, benda til þess að kaupmáttur tekna fólks sem er með tekjur rétt yfir skattleysismörkum sveiflist hlutfallslega mest ef verðlagsbreytingar eru miklar milli ára. Þetta kom reyndar, ef ég man rétt, fram í máli hv. 3. þm. Norðurl. v. líka. Þess vegna leggjum við til að Alþingi ákveði enn sem fyrr skattvísitölu á miðju viðmiðunartímabilinu með tilliti til undangenginnar þróunar og áætlana um þjóðarhag á komandi árum. Þar með leggjum við til orðalagsbreytingu á 1. mgr. um að hún orðist svo: Fjárhæðum sem um ræðir í 68. og 69. gr. skal breytt 1. jan. ár hvert í samræmi við skattvísitölu sem ákveðin er í fjárlögum ár hvert. Og síðan í b-lið þeirrar sömu brtt. að 1. tölul. 1. efnismgr. falli brott, þ.e. þar sem segir í frv.: "Hinn 1. jan. á staðgreiðsluári skulu þær taka hlutfallslegri breytingu sem nemur mismun á lánskjaravísitölu" o.s.frv. Aftur á móti má telja nokkuð eðlilegt að 1. júlí verði breytingin á fjárhæðunum gerð í samræmi við þróun lánskjaravísitölu. Í sjálfu sér sér maður ekki ástæðu til að vefengja notkun hennar frekar en einhverrar annarrar, sérstaklega ef maður hefur leyst ákveðinn vanda með því að um áramót ákveður Alþingi skattvísitöluna og horfir þá í einu til beggja átta, þ.e. í fyrsta lagi til þróunar undanfarandi sex mánaða ef viðmiðunartímabilið er frá 1. júlí til 1. júní, og spáir síðan með tilliti til fjárlagagerðar og áætlana um þjóðarhag sex mánuði fram í tímann við setningu skattvísitölunnar um áramót. Frú forseti. Það dregur nú að lokum, en þó eru tvö atriði sem ég vil taka sérstaklega fyrir undir lokin. Með tilliti til þess að með sex ára ákvæðunum í 11. gr. er verið að skapa ríkissjóði tekjur að því tímabili loknu sem hann annars ekki átti von á og með tilliti til þess að með sex ára reglunni verða þeir verst úti sem harðast urðu fyrir barðinu á misgengi lána og launa á árunum 1982-1984 og með tilliti til þess að það er yfirlýst áform stjórnvalda að menn tapi ekki neinu við umskiptin höfum við leyft okkur að flytja brtt. við ákvæði til bráðabirgða I. Þessi breyting er ekki stórvægileg, en hún getur haft allnokkur áhrif. Hún er um það að orðin "í allt að sex ár talið frá og með árinu 1988" í 1. mgr. falli einfaldlega brott þannig að réttur þeirra manna sem njóta vaxtafrádráttar í dag haldist áfram til loka þess tíma sem þeir höfðu upphaflega rétt til að njóta þessa frádráttar. Við teljum að það sé a.m.k. betri kostur fyrir þá að horfa fram á í augnablikinu en sá að vita að þeir missa þessa aðstöðu innan næstu sex ára, en auðvitað verð ég að lýsa því yfir samtímis að við erum reiðubúnir að taka undir hverja þá aðra hugmynd sem viðheldur sem næst þeim rétti sem þessir menn höfðu reiknað með og hugsanlega leysir þennan vanda með einhverjum öðrum hætti. Efni þessa frv. er, eins og ég gat í upphafi máls míns, komið frá síðustu kjarasamningum og að hluta til líka fyrir tilverknað skýrslunnar um könnun á umfangi skattsvika sem lögð var fyrir Alþingi 18. apríl s.l. Í skattsvikaskýrslunni varð niðurstaðan sú eins og menn muna að ríkissjóður hefði orðið af 2500-3000 millj. kr. eða 7-8% af heildarskatttekjum á árinu 1985. Lækka hefði mátt heildarskattbyrði sem hlutfall af landsframleiðslu um 9,4% ef þessum tekjum hefði verið náð. Enn fremur kom í ljós að mestar líkur voru á skattsvikum í tengslum við svokallaða dulda atvinnustarfsemi í ákveðnum starfsgreinum. Nefndin sem samdi skattsvikaskýrsluna taldi helstar ástæður skattsvika vera flókið skattkerfi, óljóst réttlæti skattalaga vegna fjölgunar ívilnunarákvæða einstakra hópa, há skattahlutföll og opinber höft á einstökum sviðum. Þegar þessi skattsvikaskýrsla kom út og var hér til umræðu á þingi lofaði fjmrh. opinberlega verulegum úrbótum í frumvarpsformi, jafnvel strax á þegar liðnu haustþingi. Ekkert slíkt frv. leit dagsins ljós. Þó að líta megi á staðgreiðslu launaskatts sem hluta af einföldun skattakerfis samkvæmt kröfum skattsvikanefndarinnar verður það alls ekki til þess að bæta skattvitund manna ef önnur skattheimta verður ekki lagfærð með sömu markmið í huga fyrir gildistöku þessara frv. Þess vegna leggjum við til að samþykkt verði nýtt ákvæði til bráðabirgða IV er skuldbindi stjórnvöld til að koma á samræmdri heildarlöggjöf um skattheimtu fyrir næstu áramót og bæta tekjumöguleika ríkissjóðs á næsta ári með hertu skatteftirliti. Jafnaðarmennska tekur til miklu fleiri þátta en efnalegs jafnaðar, en um þann þátt mannlegrar tilveru sem við erum hér að fjalla á að gilda sú grundvallarhugsun að það megi réttlæta efnalegan ójöfnuð manna með því einu að efni þeirra betur settu komi þeim verr settu til góða. Að þessu sögðu, frú forseti, mælir 3. minni hl. nefndarinnar með samþykkt frv. svo breytts.



Virðulegi forseti. Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. gerði grein fyrir áliti meiri hl. nefndarinnar í upphafi þessarar umræðu. Ég er aðili að því meirihlutaáliti og þarf í rauninni ekki mjög miklu við hans framsögu að bæta. Ég vil þó árétta nokkur atriði varðandi afstöðu okkar framsóknarmanna til þess máls sem hér er til umræðu. Þingflokkur Framsfl. styður þá kerfisbreytingu í skattamálum sem hér er unnið að og gerði ég raunar grein fyrir afstöðu hans við 1. umr. málsins. Þingflokkurinn og fulltrúar hans í þessari deild hafa unnið að þessu máli með þær meginlínur í huga að lögfesta þetta nýja kerfi þó að ýmsum atriðum verði vísað til frekari útfærslu og afgreiðslu ef þurfa þykir á haustþingi, hverjir sem þá sitja hér í stólum. Það er skoðun okkar að tímabært sé að taka þessa ákvörðun og raunar samkomulag þar um. Það hefur ekki verið um það deilt hér. Þetta vildi ég undirstrika. Hinu er ekki að leyna að tíminn til að fjalla um þá miklu breytingu sem hér um ræðir hefur verið mjög skammur. Hafa verið í gangi útreikningar á ýmsum atriðum varðandi þetta mál. Því starfi þarf að halda áfram og gera sér gleggri grein fyrir fjölmörgum atriðum varðandi þessa kerfisbreytingu. Nál. meiri hl. kemur reyndar inn á nokkur slík atriði sem vísað er til nánari útfærslu áður en þessi kerfisbreyting tekur gildi um næstu áramót. Ég vísa til þess í nál. að það þarf að endurskoða álagningarkerfi frv. með hliðsjón af upplýsingum sem álagning opinberra gjalda á árinu 1987 leiðir í ljós. Þetta vil ég undirstrika. Einnig að það er brýn nauðsyn að kanna sérstaklega ákvæði laganna um húsnæðisbætur og vaxtafrádrátt. Þetta eru mjög stór atriði og nauðsynlegt að gera sér glögga grein fyrir áhrifum þeirra og gera þá úrbætur ef þurfa þykir. Ég vil einkum undirstrika þetta og einnig atriðin varðandi námsmenn og námsfrádrátt. Það ber að tryggja að þessir hópar verði ekki lakar settir eftir þessa kerfisbreytingu en áður var. Einnig vil ég undirstrika sérstaklega það sem kom reyndar fram í framsögu hv. formanns fjh.- og viðskn. að það þarf að athuga sérstaklega hvort megi koma á móts við þann hóp manna sem verst varð úti vegna misgengis lánskjaravísitölu og launa. Þó verð ég að segja að ég tek kannske ekki að öllu leyti undir kenningar hv. 4. þm. Norðurl. v. í efnahagsmálum, en hann hefur mjög ákveðnar skoðanir á þeim og peningamálum almennt. En það er annar handleggur. Ég legg áherslu á að við lítum á þessa kerfisbreytingu sem hluta í heildarendurskoðun skattakerfisins. Við lítum á hana sem fyrsta skrefið og hér verður að halda áfram við heildarendurskoðun skattakerfisins í landinu. Ég legg áherslu á þann fyrirvara í nál. sem er á bls. 3 og hljóðar þannig, með leyfi forseta: "Að lokum vill meiri hl. nefndarinnar árétta það sem fram kemur í athugasemdum með frv. um heildarendurskoðun beinna skatta hér á landi. Lítur hún svo á að frv. þetta og fylgifrv. þess séu í raun aðeins fyrsta skrefið í þessari endurskoðun." Ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð en legg mikla áherslu á þetta atriði. Ég vil koma í framhaldi af þessu að framkvæmd þessara nýju laga og skattalaga almennt. Framkvæmdin skiptir mestu máli. Það þarf að athuga sérstaklega starfsaðstöðu og mannafla þeirra sem eiga að vinna að þessari skattkerfisbreytingu til þess að framkvæmdin verði virk og til þess að hún verði réttlát. Skattsvik í þjóðfélaginu eru talin vera mjög almenn og hafa verið gefnar út opinberar skýrslur þar um. Það er ekki vegna þess að skattalögin sem í gildi eru gefi ekki tækifæri til að taka á skattsvikum. Hins vegar hefur það ekki verið gert sem skyldi og aðstaða þeirra sem eiga að framkvæma skatteftirlit hefur verið mjög bágborin. Í kjölfar nýrra skattalaga og í kjölfar skattkerfisbreytingarinnar þarf að gera gangskör að því að bæta aðstöðu ríkisskattstjóra og skattstofanna úti á landi til að hafa uppi eftirlit og framkvæma þessi nýju lög sem ég trúi að verði til bóta. Skattkerfið sem tekið er upp nú byggir í meginatriðum á þeim forsendum að halda núverandi skattbyrði óbreyttri eða sem næst óbreyttri þó gert sé ráð fyrir nokkru léttari skattbyrði en nú er. Skattbyrðin er pólitísk ákvörðun sem í sjálfu sér er óháð þeirri kerfisbreytingu sem hér er um að ræða. Ég er almennt talað þeirrar skoðunar að við komumst ekki hjá því að leggja fram aukið fé til samneyslunnar í þjóðfélaginu ef okkur á að takast að halda uppi því þjónustustigi hins opinbera sem nú er og halda áfram uppbyggingu í opinberum framkvæmdum. Það er þó höfuðmarkmiðið að skattkerfið sé réttlátt, að sú skattheimta sem menn ákveða hverju sinni komi réttlátlega niður og það komist enginn hjá því að greiða það sem honum ber til samfélagsins. Þetta er grundvallaratriði. Það er höfuðnauðsyn að frekari útfærsla, endurskoðun og framkvæmd þeirra laga sem hér eru í burðarliðnum tryggi réttlæti í álagningu skatta og sé aðeins fyrsta skref í endurskoðun sem stuðli að meiri jöfnuði í þjóðfélaginu en nú er. Í trausti þess að svo verði greiði ég þessu frv. og fylgifrumvörpum þess atkvæði, en ég undirstrika að hér er aðeins um skref að ræða og ýmis atriði þessara mála þurfa nánari skoðunar við og nánari útfærslu áður en skattkerfisbreytingin tekur gildi.



Frú forseti. Ég færi hv. fjh.- og viðskn. þakkir fyrir mikið starf sem hún hefur lagt af mörkum við athugun á frv. á milli umræðna og jafnframt vil ég þakka þær undirtektir sem hér hafa komið fram við þá meginstefnumörkun sem felst í frv. Mér er ljóst að sjónarmið geta verið mismunandi varðandi einstök atriði. Hér hefur komið fram það sjónarmið að of langt sé gengið til einföldunar í þeim frumvörpum sem hér liggja fyrir. Um þessi atriði getur auðvitað verið skoðanaágreiningur, en í heild sýnist mér vera allvíðtæk samstaða um mikilvægi staðgreiðslu á tekjuskatti og í meginatriðum um þær kerfisbreytingar sem lagðar eru til með þessum frumvörpum þó að í sumum atriðum sé uppi ágreiningur. Ég færi þingdeildarmönnum þakkir fyrir hversu skjótt hv. Ed. hefur farið með þetta mál og hvernig hún hefur greitt fyrir framgangi þess, en eins og fram hefur komið er býsna mikilvægt að það nái fram að ganga fyrir lok þinghalds í vor svo að þær umbætur sem hér er fjallað um geti tekið gildi í byrjun næsta árs. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að ræða einstök atriði sem fram hafa komið. Ýmis þeirra komu strax fram við 1. umr. málsins. Auðvitað er það svo að um skattalög þurfa menn að fjalla með sívakandi huga og ekki síst þegar gerðar eru breytingar. Það liggur ljóst fyrir að eftir að álagning hefur farið fram á þessu ári þarf að huga að skattfjárhæðum í frv. með tilliti til nýjustu upplýsinga eins og gengur. Ég þarf ekki að leggja á það áherslu svo augljóst sem það er, en vil ítreka í lok þessarar umræðu þakkir til hv. nefndar og þingdeildarmanna fyrir skjót og góð vinnubrögð og málefnalegar umræður.



Virðulegi forseti. Í till. þessari er gert ráð fyrir því að flutt sé skattbyrði af herðum launafólks til fyrirtækja og fjármagnseigenda að upphæð 500 millj. kr. Þetta teljum við Alþýðubandalagsmenn að sé í raun og veru allt of skammt gengið og höfum sjálfir flutt tillögu í svipuðum dúr um tilflutning skattbyrði sem nemur 1200 millj. kr. Hins vegar teljum við að brýna nauðsyn beri til að endurskoða þessi lög fyrir haustið því á þeim eru bersýnilega mjög margir vankantar og þar sem önnur áhersluatriði í till. sem hér er til atkvæða eru tvímælalaust af hinu góða segi ég já.



Virðulegi forseti. Í þessari brtt. er gert ráð fyrir bindandi samþykkt þess efnis að gagnger endurskoðun fari fram á þeim frumvörpum sem hér er nú verið að greiða atkvæði um. Ég tel ekki vanþörf á að svo verði gert, svo og að tekið verði á öðrum þáttum beinnar skattlagningar hér á landi eins og hér er gert ráð fyrir. Hér er einnig gert ráð fyrir að flytja a.m.k. 500 millj. af skattbyrði launafólks yfir til fyrirtækja og fjármagnseigenda. Mér finnst þar heldur skammt gengið, en sé að hér stendur "a.m.k." og get því fellt mig við þetta. Með fyrirvörum sem ég kynni að hafa við einstakar greinar eða þá ellefu liði sem hér eru er ég sammála þeirri meginstefnu sem í þessari brtt. felst og segi já.



Frú forseti. Með tilliti til þess að örstutt er til kosninga, með tilliti til þess að örstutt er þangað til hér situr ný ríkisstjórn og nýtt þing verður að líta svo á að þau frumvörp sem við erum hér að fjalla um og samþykkja séu í raun og veru ekkert annað en þingsályktanir í frumvarpsformi. Með tilliti til þess einnig að á þingi 1984, nánar tiltekið þann 3. maí, samþykkti Alþingi þál. um aðgerðir stjórnvalda gegn skattsvikum og með tilliti til þess að þau ellefu atriði sem hér eru upp talin eru í samræmi við niðurstöðu þeirrar nefndar sem sett var til að skoða skattsvik og gera tillögur til úrbóta á skattheimtu hér á landi og skilaði niðurstöðum sínum 18. apríl s.l., með tilliti til þess að fjmrh. hafði þá þegar að því afloknu lofað aðgerðum í kjölfar þeirrar niðurstöðu. Með tilliti til alls þessa segi ég já.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Hæstv. forseti. Fjh.- og viðskn. hefur athugað þetta mál. Það hefur nú þegar verið rætt held ég af öllum ræðumönnum í samhengi við síðasta mál. Meiri hl. nefndarinnar flytur nokkrar brtt. Þær hafa ekki í för með sér efnisbreytingar á ákvæðum frv. heldur eru þær fyrst og fremst fluttar til að gera orðalag skýrara. Síðan er sú skriflega brtt. sem menn þekkja og ég þarf ekki frekar að lýsa. Meiri hl. mælir með samþykkt frv.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Sigríður Dúna Kristmundsdóttir): Virðulegi forseti. Ég ræddi þetta frv. ekki sérstaklega í máli mínu áðan þá er við ræddum um frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt þar sem þáv. forseti gerði ekki grein fyrir því að ætlunin væri að ræða þessi mál öll saman. Ég vil því gera nokkra grein fyrir áliti mínu á þessu máli nú. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 768 hefur það verið eitt af stefnumiðum Kvennalistans frá upphafi að taka upp staðgreiðslu opinberra gjalda hér á landi. Því hefur Kvennalistinn í tvígang flutt till. til þál. um staðgreiðslu opinberra gjalda á þessu kjörtímabili, en þær ekki fengist útræddar. Sú sem nú liggur fyrir þinginu mun vera 38. mál þessa þings. Kostir staðgreiðslukerfis opinberra gjalda eru þeir helstir í fyrsta lagi að í slíku kerfi myndast ekki skuld hjá skattgreiðanda, í öðru lagi fylgir innheimta skatta hagsveiflunni hverju sinni og í þriðja lagi má ætla að innheimta skatta verði öllu skilvirkari en nú er. Þess ber þó að gæta að með staðgreiðslukerfi er skattheimtu flýtt frá því sem nú er og ef verðbólga fer hjaðnandi er skattheimta í reynd hert og því nauðsynlegt að endurskoða skattprósentuna reglulega með tilliti til verðbólgustigs hverju sinni. Kvennalistinn er því samþykkur staðgreiðslu opinberra gjalda í sjálfu sér og til frekari rökstuðnings þar með þá vísa ég í grg. með 38. máli sem ég nefndi hér áðan. Meginágallar þess frv. sem hér liggur fyrir eru í fyrsta lagi að frv. nær aðeins til staðgreiðslu tekjuskatts og útsvars launamanna. Vitaskuld hefði verið eðlilegast að láta skattkerfisbreytinguna ganga yfir alla beina skattlagningu í landinu í einu en ekki aðeins hluta hennar, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, en í frv. er ekki tekið á skattlagningu á eignir, fjármagns- og eignatekjur né á skattlagningu fyrirtækja. Miðað við þau rök sem eru sett fram í grg. með frv. þess efnis að einn meginkostur skattkerfisbreytingarinnar sé tryggari og skilvirkari innheimta opinberra gjalda liggur í augum uppi að öllu brýnna er að koma þessari breytingu á hvað varðar skattlagningu á fyrirtæki og fjármagns- og eignatekjur en launatekjur. Við vitum það og það hefur verið staðfest í þeim skýrslum sem út hafa verið gefnar af opinberri hálfu um skattsvik hér á landi að undanskot frá skatti eru margfalt umfangsmeiri hvað varðar tekjur fyrirtækja og fjármagns- og eignatekjur en hvað varðar launatekjur. Í frv. er því að mínu mati byrjað á öfugum enda. Ef svigrúm var ekkí fyrir hendi til að láta breytinguna ganga yfir alla beina skattlagningu í einu hefði frá sjónarmiði ríkissjóðs og miðað við ofangreind rök tvímælalaust átt að byrja á að koma á staðgreiðslu fjármagns- og eignatekna og tekna fyrirtækja en ekki launatekna, eins og frv. kveður á um. Satt best að segja finnst mér mjög undarlega að verki staðið hér og liggur nokkurn veginn í augum uppi að sú staðreynd að gengið verður að kjörborðinu eftir nokkrar vikur hefur töluvert með framlagningu og framgang þessara mála hér að gera. Því er þeirri heildarendurskoðun sem heitið var á öllu skattkerfinu snúið upp í endurskoðun á skatti launamanna eingöngu. Þetta er fráleitt sé miðað við hag ríkissjóðs og miðað við þá kosti staðgreiðslukerfisins að heimtur verði betri og því liggur nær að ætla að hagur fyrirtækja og fjármagnseigenda sé nær hjarta núv. fjmrh. en hagur ríkissjóðs. Ég gagnrýni mjög harðlega að byrjað skuli hafa verið á þessum enda í endurskoðuninni en ekki hinum endanum, þ.e. endurskoðun a tekjuskatti fyrirtækja og tekjuskatti af eigna- og fjármagnstekjum. Í öðru lagi staðfestir þetta frv. skattlagningu á almennar launatekjur í landinu þrátt fyrir yfirlýstan vilja Alþingis og núv. ríkisstjórnar um að afnema í áföngum tekjuskatt af almennum launatekjum. Við vitum að þótt skattleysismörkin séu hækkuð nokkuð í þessu frv. frá því sem nú er eru þau ekki hækkuð nógu mikið til að ná því að afnema launaskatt af almennum launatekjum þannig að í þessu frv. gengur núv. ríkisstjórn enn á ný á bak heitstrengingum sínum um afnám tekjuskatts af almennum launatekjum. Í þriðja lagi er ekki ljóst að sú innheimtuaðferð tekjuskattsins sem lögð er til í frv. sé sú skilvirkasta og einfaldasta sem völ er á. Í stað þess að fela vinnuveitendum að innheimta og skila tekjuskattinum, eins og frv. gerir ráð fyrir, hefði mátt fela bönkum þetta hlutverk. Auk augljósra kosta hefði það fyrirkomulag þann kost í för með sér að tekjur launamanns væru allar bókfærðar á einum stað sem auðvelda mundi til mikilla muna allt skatteftirlit og þá ekki síst eftirlit með launagreiðendum. Slík tilhögun í staðgreiðslu tekjuskatts og útsvars er fyrir hendi í Færeyjum og er nánar gerð grein fyrir þessari tilhögun í stuttri úttekt sem fylgir með þessu nál. og unnin var hjá embætti ríkisskattstjóra. Þar kemur fram að kostirnir við það fyrirkomulag að fela bönkum að innheimta og skila tekjuskattinum í stað þess að fela vinnuveitendum það eru helstir þeir að fyrir launagreiðendur er þetta til mikilla þæginda þar sem hann þarf ekki að framkvæma neina útreikninga sjálfur heldur nægir honum að skila til viðskiptabanka síns lista yfir þá launamenn sem hann greiðir laun til. Frá sjónarhóli launamannsins er þetta fyrirkomulag einnig til verulegra þæginda. Hann fær laun sín ætíð inn á banka og hann getur betur treyst að útreikningar afdráttarins séu réttir en ef launagreiðandinn framkvæmir hann sjálfur. Í þriðja lagi er þetta einnig hagkvæmt frá sjónarhóli ríkissjóðs því að með þessu móti eru tryggð skil á afdregnum skatti og í öðru lagi auðveldar þetta verulega skatteftirlit, eins og ég sagði áðan, þar sem allar launagreiðslur fara án nokkurs vafa í gegnum banka. Í fjórða lagi ættu með þessu fyrirkomulagi að geta verið fyrir hendi nokkuð áreiðanlegar hagrænar upplýsingar sem hægt er að nota við hagstjórn hér á landi, sé áhugi fyrir að nota slíkt yfirleitt við hagstjórn, sem ég efast stundum um. Í stað þess að fara þá leið að fá bönkum það hlutverk að innheimta og skila tekjuskattinum er sú leið farin í þessu frv. að vinnuveitendum er falið að innheimta skattinn. Hérna er í fyrsta lagi verið að leggja auknar byrðar á herðar vinnuveitenda og ekki hef ég séð neitt álit frá þeirra hálfu um hvort þeir eru sáttir við það sjálfir. Í öðru lagi er hér um að hluta til sama hóp að ræða og skilar söluskatti. Við vitum hvernig heimtur á söluskatti hafa verið og liggur engan veginn í augum uppi, miðað við þá reynslu, að vinnuveitendur séu tryggasti innheimtuaðilinn sem völ er á. Í þriðja lagi eiga launamenn með því móti sem frv. gerir ráð fyrir skattgreiðslu sína undir vinnuveitanda sínum og það kann að reynast ekki alls kostar heppilegt í mörgum tilvikum. Það fyrirkomulag sem í frv. er er að mínu viti miklu óálitlegra og ótryggara frá sjónarmiði allra sem í hlut eiga en það fyrirkomulag sem ég hef hér rætt um og fylgir með sem fskj. með þessu áliti. Til að taka upp það fyrirkomulag að fá bönkum það hlutverk í hendur að innheimta og skila tekjuskattinum verður að gera róttækar breytingar á því frv. sem hér liggur fyrir og enn fremur framkvæma breytingar á ýmsum öðrum lagaákvæðum. Til þess hefur ekki unnist tími á þessu stigi málsins þar sem við höfum haft ákaflega lítinn tíma til að fjalla um frv., eins og fram hefur komið. Þessum hugmyndum er hér með komið á framfæri og þess er farið á leit við þá sem hafa með höndum að endurskoða þessi frv., hvort sem þau verða að lögum eða ekki, að þeir athugi þessa hugmynd gaumgæfilega í þessari endurskoðun því að hér er tvímælalaust að mínu viti um miklu heppilegri, áreiðanlegri og skilvirkari aðferð við innheimtu og skil tekjuskattsins að ræða. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég segja fáein orð um 5. gr. þessa frv. sem kveður á um útvíkkun skattstofnsins. Eins og ég hef áður komið inn á í umræðum um þetta mál er ég sammála þessari útvíkkun skattstofnsins fyrst og fremst á þeirri forsendu að þá er e.t.v. einhver von til þess að greidd laun verði laun en ekki laun og eitthvað óskilgreint annað eins og nú tíðkast og í öðru lagi má vera að þetta nýtist til að draga eitthvað úr því kynbundna launamisrétti sem nú er á vinnumarkaðnum þar sem allar tölur sýna að það eru einkum karlar sem njóta hlunninda og fríðinda af hvaða tagi sem er en ekki konur. Þessi útvíkkun á skattstofni kann að reynast nokkuð drjúg til að leiðrétta þennan þátt þessa kynbundna launamisréttis. Hins vegar vil ég taka fram að ákaflega mikilvægt er að launþegar beri ekki kostnað sem með réttu á heima hjá vinnuveitanda, þá einkum varðandi bílastyrki og dagpeninga. Þess vegna skiptir ákaflega miklu máli hvernig þær reglur verða sem fjmrh. hyggst setja um þetta ákvæði. Ég óskaði eftir að fá drög að þeim í hv. fjh.- og viðskn. en fékk ekki. Ég vil því koma því á framfæri hér, og það er skilyrt við stuðning minn við þetta ákvæði, að það verði öruggt að kostnaður vegna starfa sem með réttu á heima hjá vinnuveitanda lendi ekki á herðum launamanna. Í öðru lagi að ekki verði þannig um hnútana búið að launamaður láni í rauninni ríkinu fyrir útlögðum kostnaði, þ.e. hann leggi út kostnað, tekinn er af honum staðgreiddur skattur jafnóðum og síðan fái hann ekki gert upp fyrr en í lok ársins og sé því gert að lána ríkinu fyrir þessum útlagða kostnaði þangað til endanlegt uppgjör liggur fyrir. Og í þriðja lagi vil ég vara við allri aukningu á skrifræði sem þetta gæti haft í för með sér þar sem menn þurfa nú að safna nótum til að geta sýnt fram á sannanlegan kostnað og þurfa menn að hafa það atriði í huga þegar reglugerð er sett um þetta atriði. Þótt þeir gallar séu á þessu frv. sem ég hef hér tilgreint er ljóst að umtalsverð hagræðing er að því. Kvennalistinn er í grundvallaratriðum sammála því að taka upp staðgreiðslu opinberra gjalda hér á landi og því mæli ég með samþykkt þessa frv. með þeirri brtt. sem ég flyt á sérstöku þskj. og varðar 13. gr. frv. sem kveður á um framvísun skattkorts hjóna. Hún er tengd till. sem ég hef flutt við frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt þess efnis að fella niður þá samsköttun hjóna sem nú er að finna í þessum frumvörpum og gildandi tekjuskattslögum og nota þetta fjármagn þess í stað til aukningar á greiðslu barnabóta. Með þessari brtt. legg ég til, virðulegi forseti, að þetta frv. verði samþykkt. Ég vil, til að spara mér eina ferð enn í ræðustólinn og hv. þingdeildarmönnum mínúturnar, gera að umræðuefni annað frv. sem fylgir með tekju- og eignarskattsfrumvarpinu, gildistökufrumvarpið sjálft. Við það frv. hef ég ekkert sérstakt að athuga annað en að ég vek athygli á því að nauðsynlegt er að endurákvarða prósentuhækkun reiknaðs endurgjalds aðila í sjálfstæðum atvinnurekstri, eins og það heitir, í samræmi við almennar tekjubreytingar milli áranna 1986 og 1987 þegar þær tekjubreytingar liggja ljósar fyrir, þannig að aðilar í sjálfstæðum atvinnurekstri sitji við sama borð hvað varðar sín laun og aðrir launamenn hér á landi. Með þessari athugasemd legg ég til að það frv. verði einnig samþykkt.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Forseti. Hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir varpaði hér fram spurningum sem mér er ekki auðið að svara, en hæstv. ráðh. er í atkvæðagreiðslu í Nd., þar eru nafnaköll skilst mér. En það verður haldið hér áfram kl. 21.00 í kvöld og ég spyr hvort við getum ekki klárað 2. umr. til atkvæða eins og um fyrra frv. og ég mun þá beina þessum spurningum til ráðherra sem hann gæti þá svarað við 3. umr. ef þm. samþykkir.

Frsm. 3. minni hl. fjh.- og viðskn. (Stefán Benediktsson): Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 793 við frv. til laga um staðgreiðslu opinberra gjalda frá 3. minni hl. fjh.- og viðskn. Í því nál. segir, með leyfi frú forseta: "Það hefur lengi verið stefnumál Alþfl. að koma á staðgreiðslu opinberra gjalda samhliða einföldun álagningar allra skatta. Ágalli þessa frv. er fyrst og fremst sá að hér er aðeins fjallað um lítinn hluta skattheimtu. Enn er frestað afnámi tekjuskatts og auk þess er álitamál hvernig að innheimtu er staðið. En þar sem hér er fyrst og fremst um það skref að ræða til breytinga á innheimtu sem oft hefur verið lofað en enn aldrei staðið við mælir 3. minni hl. með samþykkt frv." Frú forseti. Ég flyt engar brtt. við þetta frv., vil aðeins benda á að við höfum, sem í nefndinni sitjum, heyrt, bæði innan nefndarinnar á máli viðmælenda og eins í viðræðum við menn utan funda, alls kyns athugasemdir við viss ónákvæmnisatriði í þessu frv. eða atriði sem lúta að samskiptum framteljenda og skattyfirvalda sem kunna að orka tvímælis. Ég bendi á eitt slíkt atriði sem í sjálfu sér er ekki merkilegt en er dæmi um slíkt. Í 15. gr. frv. segir: "Staðgreiðsla skal dregin af launum launamanns og skilað í ríkissjóð skv. ákvæðum 20. gr." Í 20. gr. segir síðan: "Greiðslur skv. 1. mgr. skal inna af hendi í banka, sparisjóði eða póststöð sem innborgun á sérstakan reikning eða reikninga ríkissjóðs og sveitarfélaga". Ef grannt er skoðað eða með mikilli nákvæmni virðist vera hér á ferðinni ákveðið ósamræmi á milli þessara tveggja greina í sama frv. að því leyti að í öðru er skýrt kveðið á um að skila skuli til ríkissjóðs, en í hinni greininni er talað um sérstakan reikning sem ekki er nánar farið út í að skýra hvað er. Í umsögn um einstakar greinar frv. segir aðeins: "Nýmæli þessarar greinar er að launagreiðandi skuli standa skil á greiðsluskyldri fjárhæð í banka, sparisjóði eða póststöð sem innborgun á sérstakan reikning eða reikninga ríkissjóðs og sveitarfélaga hjá innlánsstofnunum. Enn fremur hefur hann rétt til að velja á milli þessara aðila og skattstjóra er hann skilar skilagrein sinni". Það er sem sé hvergi skýringar á því að finna hvað átt er við með þessu skilgreiningaratriði í 20. gr. "sérstakur reikningur". Eins og fram kom í máli mínu við umræðu um frv. um tekju- og eignarskatt hafa menn ákveðnar efasemdir vegna þeirra breytinga sem gerðar eru á ákvæðum laga um vald skattyfirvalda til að ákveða gjaldendum stofna til greiðslu skatta og á það í þessu sérstaka tilfelli sem við erum að ræða þetta frv. einkum við um 6. gr. frv. Frv. gerir eiginlega ráð fyrir því og frumvörpin öll að meira eða minna leyti að skattstjóri geti að eigin mati hækkað reiknað endurgjald án þess að gjaldandi sé beðinn um skýringar á því sem kann að þykja óeðlilegt og ekki alveg ljóst samkvæmt frumvörpunum hver áfrýjunarréttur framteljandans eða gjaldandans er. Í máli mínu áðan, frú forseti, gerði ég athugasemdir við sama atriði sem hv. 11. þm. Reykv. var að ljúka við að gera athugasemdir við, þ.e. spurninguna um áhrifin af þessum nýju ákvæðum um skatt af ökutækjastyrkjum og dagpeningum. Ég held að það sé erfitt að benda á eitthvað það í þessum frumvörpum sem kemur í veg fyrir að hér verði óhjákvæmilega um vissa mismunun að ræða og þá mismunun sem snertir einmitt þá aðila sem síst skyldi eins og hv. 11. þm. Reykv. lýsti, þ.e. þá menn sem safna nótum dyggilega, greiða sinn útlagða kostnað, fá hann að einhverju leyti endurgreiddan, en greiða skatt af þeim tekjum sem í þessum tilgangi eru notaðar og fá endurgreiðslur af því ekki fyrr en í versta falli þegar um kostnað í janúar er að ræða, ári seinna. Þetta geta, alla vega hjá sumum aðilum, trúlega orðið nokkuð myndarleg lán sem þeir lána ríkissjóði. Ég treysti því einfaldlega að höfundar frv. skoði færar leiðir til að bregðast við þessu og ég treysti því líka að höfundar frv. starfi áfram í þeim anda sem þeir hafa markað sér með þessu frv., þ.e. að finna leiðir til lausnar á flóknum vandamálum, eins og t.d. þessu, án þess að til komi mikið aukið skrifræði, en maður gæti gælt við þá hugmynd að spá í að það starf sem í dag hefur farið í eftirlit með framtölum manna almennt fari að nokkru leyti í þann farveg að sinna eftirliti með framlögðum nótum manna vegna endurgreiðslna á ökutækjastyrkjum og dagpeningum sem eins og ég nefndi áður getur í trúlega þó nokkuð mörgum tilvikum verið ansi myndarlegur bunki af nótum sem þarf að skoða og kanna ítarlega.

Frsm, meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Hæstv. forseti. Þetta mál hefur einnig verið skoðað í hv. fjh.- og viðskn. Meiri hl. flytur smávægilegar brtt. Þær varða ekki efnisatriði frv. heldur eru þær fluttar til að lagfæra mistök sem urðu við endanlegan frágang frv. Þetta er eingöngu um gildistöku. Það er að vísu nýmæli í íslenskri lagagerð að gera önnur lög gild með sérstökum lögum, en þó að ég sé stundum dálitið íhaldssamur hygg ég að þetta geti verið nokkuð þægilegt og smellið í þessu tilfelli og kannske fleiri tilfellum. Meiri hl. nefndarinnar mælir með samþykkt frv.

Frsm. 3. minni hl. fjh.- og viðskn. (Stefán Benediktsson): Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 794 um frv. til l. um gildistöku laga um staðgreiðslu opinberra gjalda frá 3. minni hl. fjh.- og viðskn. Nál. er svohljóðandi: "Þriðji minni hl. leggur til að frv. verði samþykkt en niður falli það 25% svigrúm til óskilgreindrar tekjuaukningar í eigin atvinnurekstri sem augljóslega ívilnar þeim aðilum sem þess njóta umfram aðra launþega." Hér er átt við 4. gr. frv. þar sem talað er um reiknað endurgjald manns vegna ársins 1987 og þar sem vikið er að því að þessi fjárhæð fari fram úr reiknuðu endurgjaldi hans fyrir árið 1986 eftir að það hefur verið leiðrétt með hliðsjón af breytingum sem orðið hafa á lánskjaravísitölu frá 1. júlí 1986 til 1. júlí 1987, að viðbættum 25%. Þetta er svigrúm sem aðrir aðilar hafa ekki í þessum lögum og ástæðulaust að mínu mati að gefa þetta svigrúm. Því hef ég lagt til í brtt. á þskj . 783 að í 4. gr. falli orðin "að viðbættum 25%" í 3. og 5. mgr. einfaldlega brott. Í minnisblaði um skattabreytingar, sem við fengum í hendur frá viðmælendum okkar frá Alþýðusambandi Íslands, kom fram eftirfarandi, með leyfi frú forseta: "Í 4. gr. frv. eru ákvæði sem fela í sér að reiknað endurgjald vegna ársins 1987, sem ekki nær 25% hækkun umfram verðlagsbreytingar, verði í öllum tilvikum skattlaust. Hliðstæð ákvæði eru um laun þeirra sem hafa aðstöðu til að ákveða sér, maka sínum og/eða börnum laun. Afar óheppilegt verður að telja að tiltekið hlutfall skuli hafa verið sett inn í frv. líkt og hér er gert og fráleitt að lögbinda það þar sem líklegt er að hlutfallið verði viðmiðun við framtal 1988 vegna tekna ársins 1987. Sjálfsagt er á hinn bóginn að lögfesta heimild til álagningar á tekjur ársins 1987 hjá þessum aðilum þegar og ef tekjuaukning er umfram eðlileg mörk að mati ríkisskattstjóra. Varðandi ákvæði 2. mgr. um skattlagningu almennra launatekna ársins 1987 er vandséð að sýnt verði fram á að tekjuhækkun launamanns geti átt rætur að rekja til annarra þátta en aukins vinnuframlags og starfsábyrgðar eða stöðuhækkunar þannig að spurning er í hvaða tilvikum skattlagning almennra launatekna kæmi í reynd til greina." Með tilliti til þessara athugasemda, frú forseti, taldi ég eðlilegt að flytja brtt. um brottfall þessa 25% svigrúms. Ég tek undir athugasemdir Alþýðusambandsfulltrúanna við þessi skattlausu 25% því að auðvitað er það alveg hárrétt, sem kemur fram í máli þeirra, að svona svigrúm, eins og ég hef kallað það, verður einfaldlega tilefni til þess að menn millifæra ákveðinn hluta tekna milli ára með tilliti til þess að þær fari ekki fram úr þessum 25% og njóta þar með ákveðinnar ívilnunar skattyfirvalda fram yfir launþega. Ég fæ ekki séð eða heyrt á gerðum eða orðum ráðherrans, sem um þessi mál fjallar, að það hafi verið ætlan hans nema þá hann hafi einfaldlega dulið okkur þeirri ætlan sinni.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Sigríður Dúna Kristmundsdóttir): Virðulegi forseti. Ég hef þegar gert grein fyrir áliti mínu á þessu máli. Eins og þar kom fram vekur 1. minni hl. fjh.- og viðskn. athygli á því að nauðsynlegt er að endurákvarða prósentuhækkun reiknaðs endurgjalds aðila í sjálfstæðum atvinnurekstri í samræmi við almennar tekjubreytingar milli áranna 1986 og 1987 þegar þær tekjubreytingar liggja ljósar fyrir. Ég kem hér upp núna fyrst og fremst til að taka undir það sem fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns í þessu efni og það sjónarmið að í rauninni sé óþarfi að hafa einhverja ákveðna prósentutölu í lagagreininni á þessu stigi málsins þar sem þetta verður að endurskoða þegar tekjubreytingar milli áranna 1986 og 1987 liggja fyrir. Þess vegna get ég fyrir mitt leyti fallist á þá till. sem hv. 8. þm. Reykv. hefur borið fram í þessu efni og mun greiða henni atkvæði mitt.



Virðulegi forseti. Ég hef að vísu flutt till. sem gengur í sömu átt og þessi till., þó eilítið skemmra. Ég get út af fyrir sig vel fallist á þá till. sem hér er gerð, en að henni felldri, ef svo færi, verða greidd atkvæði um mína till. Ég segi því já.



Frú forseti. Þar sem hér er verið að ívilna þeim sem skammta sér sjálfir laun með algerlega órökstuddum hætti umfram venjulega launamenn segi ég já.