Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Með l. nr. 43 frá 1951 var ríkisstj. veitt heimild til 15 millj. kr. lántöku til framkvæmda í þágu landbúnaðarins. Ég hef við 1. umr. fjárlaganna gefið skýrslu um aðgerðir ríkisstj. í þessu efni, og skal ég ekki endurtaka hana hér. Niðurstaða þessara mála hefur orðið sú, að Alþjóðabankinn hefur gengizt inn á að lána til virkjananna sem svarar 40 millj. ísl. kr. og til landbúnaðarframkvæmda og áburðarverksmiðju rúmar 32 millj. kr. Það er ekki ákveðið til fullnustu enn, hvernig þessar 32 millj. skiptast, en gera má ráð fyrir, að til áburðarverksmiðjunnar gangi 15–16 millj. kr. og til landbúnaðarins 17–18 millj., en þessi lánsupphæð gæti þó ef til vill orðið lítið eitt hærri. Nú er ekki hægt að nota sér lánsheimildina til landbúnaðarins eins og hún er í l., og því er þetta frv. flutt, þar sem farið er fram á heimild fyrir ríkisstj. til að taka allt að 20 millj. kr. lán, og mundi þá við samþykkt þess falla úr gildi heimildin frá í fyrra um 15 millj. kr. lán til landbúnaðarframkvæmda. Hins vegar er hér um að ræða nokkra hækkun á heimildinni, þar sem tækifæri hefur gefizt til að fá ofur lítið hærri upphæð en 15 millj. og jafnvel hærri en 18 millj., þótt það sé enn ekki vitað að fullu. Þetta frv. er að langmestu leyti endurtekning á l. um þetta efni frá í fyrra, og vildi ég því mælast til, að hér yrði hafður sami háttur á og í hv. Nd., að málinu yrði ekki vísað til nefndar, og mundi málið þá geta gengið fljótar gegnum þingið. Ég vil því ekki gera það að till. minni, að málinu verði vísað til nefndar, og vonast ég til, að hv. dm. geti fallizt á afgreiðslu málsins á þennan hátt.



Herra forseti. Það er alveg rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að hér er aðeins um endurtekningu á l. frá siðasta þingi að ræða og gerir því ekki til, þótt málið komi ekki fyrir nefnd. Um þetta get ég verið honum alveg samála. Ég vil þó leyfa mér að víkja sérstaklega að tveim atriðum í þessu sambandi. Á síðasta þingi, þegar þetta mál var til umræðu, var talið, að það gæti verið mjög varhugavert að stofna til lántöku erlendis í öðru skyni en verja fénu til fyrirtækja og stofnana, sem væru þess umkomin að auka gjaldeyristekjurnar eða þá draga úr kaupum fyrir erlendan gjaldeyri, þ.e.a.s., að ráðstöfun fjárins gæti annaðhvort stuðlað að gjaldeyrisöflun eða gjaldeyrissparnaði. Á þetta var bent af ýmsum á síðasta Alþingi, en meiri hl. þingmanna leit svo á, að ekki væri hægt að halda þessari gömlu stefnu áfram, og lagði hann þá til, að lagt yrði út í nýja lántöku. Ég skal ekki taka hér upp kappræðu um það, hvort rétt sé að fara inn á þessa braut, enda þótt margur mundi hika við slíkar ráðstafanir sökum þess, að enn eru í fersku minni hinar tvær síðustu gengisbreytingar. En nú hefur verið ákveðið að taka lán hjá Alþjóðabankanum á þessu ári, sem nemur samtals um 72 millj. kr. Hæstv. ráðh. gat hins vegar ekki um það í ræðu sinni, hvort með þessum lánveitingum í ár væri girt fyrir, að frekari lán fengjust á næstunni frá þessari stofnun. Ég vil því í þessu sambandi spyrja hæstv. ráðh., hvort með þessari lánveitingu nú sé útilokað, að Alþjóðabankinn veiti lán til sementsverksmiðju þeirrar, sem fyrirhugað er að koma hér upp á næstunni. Ég vil segja, að hér sé vissulega um hliðstæðu áburðarverksmiðjunnar að ræða, og veit ég því, að hæstv. ráðh. hefur haft þetta í huga vestra, og vona ég hann geti gefið upplýsingar um þetta nú. Í öðru lagi vil ég benda á það, að ef talið er fært að ráðast í þessa lántöku til landbúnaðarframkvæmda, sem gengið er frá á þann hátt, að öll áhætta vegna gengisbreytinga lendir á bönkunum hér, þá sé ég ekki annað en bein skylda hvíli á ríkisstj. að leita sömu ráða til að bæta úr húsnæðisöngþveitinu í kaupstöðum og kauptúnum. Ég neita ekki og vil ekki draga úr þörf landbúnaðarins til aukins fjármagns, en enginn neitar öngþveitinu í húsnæðismálunum og því, að þar er brýn þörf úrbóta. Sé hægt að taka lán til þess að bæta úr fjármagnsþörf landbúnaðarins, ætti á sama hátt að vera hægt að leitast við að fá lán til hjálpar þeim, sem nauðsynlegt er að byggja íbúðarhús yfir sig og sína. Ég vil því óska þess, að hæstv. ráðh. upplýsi þessi tvö atriði: Í fyrsta lagi, hvað líði láni til sementsverksmiðjunnar, og í öðru lagi, hvort hann hafi ekki haft í huga að útvega lán til byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum.



Núverandi ríkisstj. lítur svo á, að það eigi að vera meginstefnan að taka ekki erlend lán, nema þau leiði til aukinna gjaldeyristekna eða sparnaðar á gjaldeyrí, og hún er á þeirri skoðun, að þetta lán uppfylli þau skilyrði. Það ætti að vera auðsætt, að efling landbúnaðarins á þennan hátt leiðir til aukinnar framleiðslu á landbúnaðarvörum, bæði til neyzlu innanlands og útflutnings, og eins og stendur er kjötútflutningur að aukast til Ameríku og góðar horfur á, að markaðurinn þar sé til frambúðar. Hvað viðvíkur þeirri spurningu hv. 4. þm. Reykv., hvort ríkisstj. hafi haft til athugunar að leita eftir láni erlendis til byggingar á íbúðarhúsum í kaupstöðum og kauptúnum, get ég upplýst, að svo hefur ekki verið. - Þá spurði hv. þm., hvort málum væri þannig komið nú, að útilokað væri að fá lán frá Alþjóðabankanum til sementsverksmiðju. Þessi lánamál standa þannig nú, að við höfum staðið í samningum við Alþjóðabankann um lán til fimm framkvæmda, Sogs- og Laxárvirkjananna, áburðarverksmiðjunnar, sementsverksmiðjunnar og landbúnaðarins. Til þessara framkvæmda hefur nú bankinn lánað sem svarar 72 millj. og 600 þús. ísl. króna. Síðustu svör bankans voru á þá leið, að bankinn mundi reiðubúinn að lána 2 millj. dollara til viðbótar, en meira mundi bankinn ekki sjá sér fært að lána til framkvæmda á Íslandi á næstunni. Þegar þetta var rætt við forráðamenn bankans, kom það í ljós, að þeir tóku þessa afstöðu ekki vegna þess, að þeir efuðust um örugga afkomu þessara fyrirtækja eða þeir drægju í efa, að Íslendingar gætu staðið í skilum með þessi lán, heldur vegna þess, að þeim er skylt og nauðsynlegt, þar sem við höfum svo miklar framkvæmdir í takinu, að fylgjast með þeim og sjá, hvernig við stöndum okkur. Við getum því sagt, að með því að ákveða, að þetta lán renni til landbúnaðarframkvæmda, útilokum við, að það renni til sementsverksmiðjunnar; sem sagt, að í bili horfi þannig, að við getum ekki fengið lán til sementsverksmiðjunnar. Ef hins vegar okkur tækist að sýna, að við getum ráðið við þessi lán, er ekki útilokað, að þessi stofnun fallist á að veita lán til sementsverksmiðju. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að þegar bankanum berast beiðnir um lán, lætur hann ætíð fara fram athugun á teknískum atriðum þeirra framkvæmda, sem um er að ræða, og fulltrúar bankans í þessum efnum hafa látið í ljós kvíða um það, að ekki verði hægt að ná því efni úr botni Faxaflóa, sem fyrirhugað er til verksmiðjunnar. Athugun á þessum atriðum var þó ekki fyllilega lokið, en þeir bjuggust við, að niðurstöðu mætti vænta í þessum mánuði. Ég mun því svara þessari spurningu hv. þm. þannig, að í bili getum við ekki fengið lán til sementsverksmiðjunnar, nema þá við drægjum úr annarri fjárfestingu. Hins vegar veitur þetta allt á því, hvernig okkur gengur með þessar miklu framkvæmdir, sem við stöndum nú í. Annars orðaði ég þetta atriði þannig í skýrslunni, sem ég gaf við 1. umr. fjárlaganna, að dráttur gæti orðið á frekari lánveitingum af bankans hendi. Hvað þessi dráttur verður langur, fer eftir því, hvernig okkur tekst að stýra fjárhagsmálum okkar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir skýr svör við spurningum mínum. Að því er snertir spurninguna um það, hvort ríkisstj. hefði leitað eftir láni til íbúðabygginga í kaupstöðum og kauptúnum, var svar hæstv. ráðh. eindregið. Hann kvaðst ekki hafa leitað eftir láni í því skyni. Þetta er stutt og skýrt svar, en ég hefði gjarnan kosið það á annan veg. Um hina spurninguna, hvort útilokað væri nú að fá lán frá Alþjóðabankanum til sementsverksmiðjunnar, var ráðh. langorður, en niðurstaða hans varð sú, að í bili væri ekki að vænta frekari lána frá þeirri stofnun. Hve löng biðin yrði, gat hann ekki sagt um, en það væri engan veginn útilokað, að hægt yrði að fá slíkt lán í framtíðinni. Hæstv. ráðh. lét skína í það, að að hans dómi væri lántaka til húsabygginga í kaupstöðum ekki sambærileg lántöku til landbúnaðarins, þar sem hin síðarnefnda yrði til þess að auka gjaldeyristekjurnar eða spara gjaldeyri með því að draga úr innflutningnum. Nú veit hæstv. ráðh., að það fjármagn, sem fæst með þessu landbúnaðarláni, rennur einmitt mestmegnis til húsabygginga, og það getur því orðið bið á því, að þess gæti í gjaldeyrisöflun okkar. Og ég lít svo á, að það megi sýna fram á það með sömu rökum og beitt er í sambandi við landbúnaðarlánið, að lán, sem varið yrði til þess að byggja íbúðarhús í kaupstöðum og kauptúnum, auki framleiðsluna í landinu og bæti þar með gjaldeyrisafkomuna. Hv. þm. Barð. benti réttilega á það við 1. umr. fjárlaganna, hve mikilsvert það væri fyrir hagsmuni þjóðarinnar, að verkafólkið byggi við gott og heilsusamlegt húsnæði. Í því atriði er ég honum fyllilega sammála. Ég verð því að líta svo á, að annað sjónarmið en hæstv. ráðh. vill vera láta hafi ráðið þessari lántöku. Það má telja víst, að sá gjaldeyrissparnaður, sem hefði orðið af byggingu sementsverksmiðju, hefði vegið margfalt á við þann sparnað, sem skapast af fyrirhugaðri eflingu landbúnaðarins. Ef fyrrnefnt sjónarmið hefði ráðið, hefði því verið byrjað á að taka lán til sementsverksmiðjunnar, og við verðum þá að slá því föstu, að önnur sjónarmið en gjaldeyrissparnaður hafi ráðið í þessu máli.



Ég sé ekki ástæðu til að fara að taka hér upp allar þær umr., sem urðu um þetta mál í öndverðu, en hv. 4. þm. Reykv. virðist stefna að því. Ég vil þó benda á í þessu sambandi, að þegar við tökum lán til virkjananna, verðum við að bíða nokkuð eftir því, að áhrifin komi fram í gjaldeyrisaukningu eða gjaldeyríssparnaði. Það þarf bæði tæki og framkvæmdir ýmiss konar til þess að hægt sé að notfæra sér raforkuna í heimahúsum og við iðnað, svo að ég held, að við þurfum ekki að bíða lengur eftir því, að hin góðu áhrif lántökunnar til landbúnaðarins komi fram, en eftir áhrifum lántökunnar til virkjananna. Þetta sýnir, að það skortir ekki rök fyrir þessari lántöku til landbúnaðarins. - Á þetta vildi ég aðeins drepa vegna ræðu hv. 4. þm. Reykv.