Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. S.l. vor var verkfall á farskipum hér á landi og fylgdu því verkbannsaðgerðir af hálfu Vinnuveitendasambands Íslands. Svo fór, að þáv. ríkisstj. taldi óhjákvæmilegt að leysa þessa deilu með brbl. og voru þau gefin út 19. júní. Eins og lög mæla fyrir voru þessi brbl. lögð fram strax í upphafi þings sem saman kom 10. okt. s.l. Nú var það þing mjög stutt og gafst því ekki tími til að afgreiða þessi brbl. Ástæðan fyrir þeirri tímaþröng var að meiri hluti þings hafði ákveðið að gangast fyrir kosningum í desember og þurfti að hyggja að tíma sem aðdragandi þeirra útheimti. Til þess nú að brbl. gengju ekki úr gildi þegar þing var rofið greip sú ríkisstj., sem þá hafði tekið við, til þess ráðs eftir vandlega íhugun og eftir að hafa ráðgast við sérfróða menn að endurgefa út þessi sömu lög, til þess að hægt væri að leggja þau fram á eðlilegan hátt á Alþ. við fyrsta tækifæri. Þetta frv. er um staðfestingu á hinum endurútgefnu brbl., annars algerlega óbreyttum, og sé ég ekki ástæðu til að fara um það frekari orðum, því ég hygg að málsatvik séu mönnum í fersku minni. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Frv. þetta um breytingu á hegningarlögum felur í sér þá breytingu eina að hækka sektahámark. Skv. breytingu, er gerð var á hegningarlögunum 1976, var sektahámark ákveðið 5 millj. kr. Nauðsynlegt þykir að sektafjárhæðir almennt fylgi verðlagsþróun og að sektahámark standi eigi í vegi fyrir því, að sektir verði ákveðnar í samræmi við eðli brots. Það er í sjálfu sér matsatriði, hvert lögboðið sektahámark skuli vera. Þótti rétt að hækka hámarkið nú í 30 millj. kr. Er það reyndar eitthvað meiri hækkun en nemur verðlagsbreytingum frá 1976, en höfð hliðsjón af því, að fjárhæðin mun standa um eitthvert árabil. Rétt er að benda á að sektahámark hegningarlaga gildir eigi aðeins um sektaákvarðanir skv. þeim lögum, heldur einnig við sektaákvörðun samkv. ýmsum sérlögum, þar sem sektahámark er ekki ákveðið, t.d. áfengislögum. Er reyndar nauðsynlegt að endurskoða ýmis slík sérákvæði, þar sem sektahámarkið er ákveðið nokkur þús. kr. og hefur staðið óbreytt um árabil. Er þá eðlilegra að geta vísað til hins almenna ákvæðis í hegningarlögunum. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta frv. og legg til að að þessari umr. lokinni verði því vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. það til breyt. á almennum hegningarlögum, sem hér er lagt fyrir hv. Ed., fjallar einungis um viðauka við 6. gr. almennra hegningarlaga og er borið fram vegna fyrirhugaðrar fullgildingar Íslands á Evrópusamningi frá 27. jan. 1977, um varnir gegn hryðjuverkum. Er lagt til að unnt verði að refsa eftir íslenskum hegningarlögum fyrir háttsemi þá sem greinir í fyrrnefndum milliríkjasamningi enda þótt hún hafi átt sér stað utan íslenska ríkisins og án tillits til þess hver er að því valdur. Framangreindur milliríkjasamningur hefur verið undirritaður af Íslands hálfu. Til þess að unnt sé að fullgilda hann þarf að setja viðbótarákvæði í almenn hegningarlög, og er það niðurstaða af athugun dómsmrn., að nægilegt sé að bæta nýjum tölulið, 6. tölulið, við 6. gr. hegningarlaganna til að fullnægja ákvæði samningsins um refsilögsögu þegar synjað er um framsal. Varðandi framsal skv. samningi þessum mun dómsmrn. leggja til að notuð verði heimild 13. gr. samningsins um fyrirvara og framsal. Brtt. þessi er flutt sem sérstakt frv. svo að unnt verði að láta meðferð þess-fylgja meðferð væntanlegrar þáltill. um fullgildingu nefnds milliríkjasamnings sem utanrrh. mun væntanlega bera fram á næstunni. Herra forseti. Það er svo ekki ástæða til að hafa fleiri orð um þetta. Ég vil leyfa mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Það hafa orðið óvenjulega ítarlegar umr. um þetta frv. við 1. umr. Að mínu viti er ekkert óeðlilegt að svo sé, vegna þess að hér er um óvenjulega þýðingarmikið mál að ræða. Ég ætla nú ekki að fara að lengja þessar umr., en af sérstöku tilefni kvaddi ég mér hljóðs nú. Í fyrri ræðu minni lagði ég áherslu á að mál það, sem frv. þetta fjallar um, væri fyrst og fremst tvíþætt: Annars vegar væri það sem varðaði fjármögnun íbúðarlánakerfisins og það væri aðalatriði og grundvallaratriði. Hitt væri það sem varðaði skipulagsmál. Það, sem varðar skipulag húsnæðismálanna, kom ég lítið inn á. Kom ég þó inn á nokkur atriði. Ég varaði við sumum breytingum eða nýmælum, sem eru í þessu frv., en mælti með öðrum. En það, sem ég varaði aðallega við, var að fjármögnunarmálunum væri ekki sinnt, verkefni væru aukin án þess að efla þá tekjustofna íbúðarlánakerfisins, sem eru fyrir, eða að setja því nýja til viðbótar. Ég vitnaði í grg. frv. sjálfs. Þar kom fram að þegar búið er að reikna út fjármagnsþörf kerfisins miðað við þær breytingar, sem eru lagðar til, vantar til að byrja með 1/4 af því ráðstöfunarfé, sem íbúðarlánakerfið þarf á að halda, og brátt vantar 1/3 af því fé, sem íbúðarlánakerfið þarf á að halda. Það, sem gaf mér tilefni til þess nú að standa upp, voru orð hæstv. félmrh. í síðustu ræðu hans um þetta frv. Hann sagði að það væri skoðun sín, að verði þetta frv. samþ. sé fjárveitingavaldið bundið af þeim ákvörðunum, sem í því felast, um fjárstreymi til íbúðarlánasjóðanna. Ég held að í þessum orðum felist mikill misskilningur. Fjárveitingavaldið, eins og ráðh. orðar það, er auðvitað bundið við þær fjárveitingar sem ákveðnar eru í lögum. Og í þessu frv. er gert ráð fyrir ýmsum tekjustofnum, þ.e. þeim tekjustofnum sem hafa verið lögbundnir áður. En fjárveitingavaldið er ekki bundið nema af því að framkvæma þau lagaákvæði, sem felast í þeim tekjustofnum sem áður hafa verið. Ef ekki eru við afgreiðslu þessa frv. settir auknir eða nýir tekjustofnar til þess að mæta aukinni fjárþörf er fjárveitingavaldið ekki bundið við að bæta þar úr. Það er Alþingis að gera það, og það verður ekki gert nema með beinum lagaákvæðum. Það er viðfangsefnið við endurskoðun laganna nú að setja þessi lagaákvæði. Ef þetta er ekki gert, þá hlýtur afleiðingin af því að taka upp nýja lánaflokka í húsnæðismálakerfinu og auka hlutverk og verkefni lánakerfisins með þeim hætti að vera sú, að til þeirra þarfa verður tekið af því fé sem fyrir er, og það verður ekki gert nema með því að það gangi á þau lán sem ganga til nýbygginga. Þetta er alvarlegast í þessu efni. Það má ekki gerast af því að hið almenna húsnæðisástand í landinu er fyrst og fremst komið undir því, þó annað sé mikilvægt, að byggðar séu nægilega margar nýjar íbúðir og lánskjörin á þeim séu sem hagkvæmust. Það er ekki í fyrsta sinn sem hefur verið syndgað, ef svo mætti að orði komast, gegn íbúðarlánakerfinu með þessum hætti. Það er einmitt vegna þess að þetta hefur stundum verið gert að miðað hefur aftur á bak varðandi nýbyggingalánin, bæði að það hefur verið tregða á að veita lánin og lánin hafa orðið minni hundraðshluti af byggingarkostnaðinum en annars hefði orðið. Og þegar það skeður er vissulega um afturför að ræða. En stundum hefur verið um afturför að ræða í sögu þessara mála, eins og ég benti á í minni fyrri ræðu í þessum umr. Ég stend hér upp einungis til þess að vara við því, að fallið verði í þessa gröf nú með því að auka verkefni íbúðarlánakerfisins án þess að mæta þeim þörfum, sem það skapar, með nýjum eða auknum tekjustofnum.



Herra forseti. Vegna þess, sem hv. 4. þm. Vestf. sagði, víl ég fara nokkrum orðum um það. - Það skortir ekki í dag lagafyrirmæli um markaða tekjustofna. Þeir hafa ekki verið fullnýttir á undanförnum árum. Það skortir ekki heldur lagafyrirmæli um skyldu lífeyrissjóða til að nota svo og svo mikið af ráðstöfunarfé sínu til að kaupa skuldabréf Byggingarsjóðs eða annarra fjárfestingarlánasjóða.  Ég vil svo endurtaka það sem ég hef áður sagt, að ég vonast til að félmn. þessarar hv. d. vinni eins vel að þessu frv. og frekast er unnt stærðar málsins vegna og umfangs.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af þeim umr. sem hér hafa orðið um fjármagn til íbúðabygginga og fjárveitingar til þeirra. Eins og hv. þm. er kunnugt er megintekjustofn Byggingarsjóðs ríkisins launaskattur. Ég kemst ekki hjá því vegna þeirrar umr., sem hér hefur orðið í þessari hv. d., að vekja athygli á þeim tvískinnungi sem verið hefur bæði af hálfu fyrrv. ríkisstj. og núv. í þessum efnum. Í fjárlögum fyrir árið 1979 voru 10% af launaskattinum tekin til almennra þarfa ríkissjóðs og þessu fjármagni kippt úr Byggingarsjóði ríkisins. Þarna var um allálitlega fjárhæð að ræða. Nú er enn vegið í sama knérunn og þessi prósentutala hækkuð upp í 15%. Í stað þess, að að óbreyttum lögum ætti allur launaskatturinn að renna til Byggingarsjóðs ríkisins og þar með til húsnæðislána, þá er gert ráð fyrir að skerða tekjur Byggingarsjóðs ríkisins með þessum hætti um hvorki meira né minna en 2.5 milljarða kr., ef ég man rétt. Í þessu felst náttúrlega mjög mikill tvískinnungur,svo að ekki sé meira sagt, og mér er í rauninni óskiljanlegt að menn skuli, á sama tíma sem þetta er gert og þannig að því staðið að veita fé til íbúðabygginga í landinu, koma fram og halda langar tölur um hversu mikið þeir hugsi sér að gera til þess að bæta hag húsbyggjenda, bæði að því er varðar íbúðabyggingar á vegum einstaklinga og svokallaðra félagslegra húsbygginga. Ég held að í þessu dæmi, sem ég hef hér vakið athygli á, megi í rauninni sjá, svo að ekki verði um villst, hversu mikinn loddaraleik menn eru að leika á þessu sviði, eins og raunar á fleiri sviðum í þ jóðfélaginu, nú hin síðustu ár.



Herra forseti. Það hafa nú þegar orðið langar umr. hér í d. um þetta frv. Eins og ég sagði í minni fyrstu ræðu við þessa 1. umr. er hér á ferðinni svo veigamikið frv. og á því eru það umfangsmiklir gallar og hægt er að hafa svo ólíkar skoðanir á fjölmörgum atriðum, að það er heppilegra til þess að hraða þingstörfum, að slík umr. fari fram í þeirri n. deildarinnar sem fær frv. til meðferðar. Hæstv. félmrh. reyndi í sinni svarræðu að gera mjög lítið úr þeim aths. og þeirri gagnrýni sem ég setti fram á þetta frv. Ég gæti farið mörgum orðum um þetta svar hæstv. ráðh., en ég ætla hins vegar að geyma mér það þar til kemur að 2. umr. þessa máls hér í d. og brtt. félmn. - meiri eða minna hluta eða n. allrar - við frv. liggja fyrir. Þá verður hægt að ræða með tilliti til brtt. kosti og galla þeirra ákvæða sem í frv. eru. Hæstv. ráðh. lét að því liggja, að hjá sveitarstjórnum og hjá verkalýðshreyfingunni væri mikill og almennur stuðningur við þetta frv. Hæstv. ráðh. er væntanlega kunnugt um það, að það framtak hans rn. að senda Sambandi ísl. sveitarfélaga frv. til umsagnar hefur leitt til þess, að nú þegar hefur Samband ísl. sveitarfélaga sent frá sér bréf með 15 aths. við þetta frv. Sumar þeirra eru allveigamiklar, þótt aðrar kunni að vera minni háttar. Mér er kunnugt um það, að í einstökum sveitarstjórnum hér á landinu fer fram nánari skoðun áfrv. sem mun leiða til fleiri aths. Mér er líka kunnugt um það, að innan stofnana og stjórna samtaka launafólks eru gerðar mjög alvarlegar aths. við frv. og hv. félmn. þessarar d. munu berast mjög gagnrýnar aths. frá samtökum launafólks við þetta frv. Það er því mikill misskilningur hjá hæstv. ráðh., ef hann heldur að það sé eingöngu ég og kannske örfáir aðrir þm. í þessari d. sem hafi leyft sér að gera aths. við frv. Öflug og veigamikil samtök í landinu, sem hafa átt verulega hlutdeild í meðferð húsnæðismála, bæði stýringu þeirra og fjármögnun, t.d. sveitarfélögin og samtök launafólks, gera mjög veigamiklar aths. við þetta frv. Það er líka rangt hjá hæstv. ráðh., að það sé sjálfsagt mál að fjölga í því stjórnunarapparati sem húsnæðismálastjórn er nú þegar. Ég vil í því sambandi nefna aðeins eitt dæmi til að sýna hve linlega sú yfirstjórn, sem er nú á stofnuninni, hefur sinnt ýmsum veigamiklum þáttum. Tækninýjungar, sem leiða til sparnaðar í húsnæðismálum, ættu að vera og eiga að vera mikilvægt viðfangsefni þessarar stofnunar. 1 sept. á s.l. ári sendi Sturla Einarsson byggingameistari húsnæðismálastjórn bréf, þar sem hann gerði ítarlega grein fyrir þeirri tilraunastarfsemi með byggingaraðferðir sem hann hefur verið að gera og felur í sér algerar grundvallarbreytingar hvað snertir einangrunaraðferð húsa. Tilraunir á þeim tveimur húsum, sem þær nýjungar hafa beinst að, hafa leitt í ljós bæði umfangsmikinn sparnað í byggingarkostnaði og enn fremur umfangsmikinn sparnað í rekstri húsanna, sérstaklega kyndingarkostnaði, þar á eftir. Húsnæðismálastjórn hefur ekki enn þá svarað þessu bréfi. Þessi tilraunamaður í byggingariðnaði á Íslandi á tvímælalaust rétt á því, að málefni hans séu tekin til ítarlegrar skoðunar, vegna þess að ef þarna er verið á réttri braut getur það skipt milljörðum fyrir samfélagsheildina. En húsnæðismálastjórn hefur hvorki treyst sér til þess að svara þessu erindi né heldur leggja fram hið minnsta fjármagn til þess að þessi tilraunastarfsemi geti haldið áfram. Ég held að það væri nær að setja fjármagn í að styrkja þá einstaklinga og samtök í þjóðfélaginu, sem eru af veikum mætti að reyna að koma á framfæri nýjungum í byggingariðnaði á Íslandi, en að vera að hlaða nýju bákni við stjórn viðkomandi stofnunar. Ég verð að segja það við hæstv. ráðh., að mér finnst það heldur leiðinlegt, bæði í þessari umr. og eins í Sþ. fyrir nokkrum dögum, að ávallt þegar maður gagnrýnir það nýja ástfóstur, sem hv. þm. og hæstv. ráðherrar Alþfl. hafa tekið við embættis- og stjórnsýslubáknið, og þann boðskap í útþenslu kerfisins, sem þeir hafa tekið að sér, þá skuli hæstv. ráðh. alltaf nefna einstaklinga, sem eru flokksbundnir félagar í mínum eigin flokki, og gera því skóna, að nú sé verið að mótmæla því að viðkomandi einstaklingar fái hinar eða þessar stöður. Eða m.ö.o.: Hæstv. ráðh. ber hér á borð hinar klassísku gömlu röksemdir samtryggingarkerfisins, sem úr flokki hans hafa verið hvað háværastar raddir um á undanförnum mánuðum og árum. Það er því ekki bara í hinum smáu málum, sem þessi málflutningur kemur fram, það er líka í umræðum um hin stóru mál eins og þetta húsnæðismálafrv. Eins og ég sagði í upphafi ætla ég ekki að lengja þessar umræður. Þetta mun vera fjórði dagurinn sem þetta frv. er til umræðu hér í hv. deild. En ég mun beita mér fyrir því í samvinnu við nefndarmenn í félmn., að þetta frv. og sú gagnrýni, sem fram hefur komið, fái mjög ítarlega meðferð í deildinni, og flytja brtt. við frv. Þá skulum við ræða við hæstv. bráðabirgðaráðherra - sem kannske verður þá ráðherra og kannske ekki - um ágæti þessa frv.



Herra forseti. Ég er sammála hv. 3. þm. Norðurl. e. um að gagnrýna það - enda hef ég mótmælt því við gerð fjárlaga - að í fyrra skuli hafa verið dregin 10% af mörkuðum tekjustofnum Húsnæðismálastofnunar ríkisins og að það sé enn þá gert í fjárlagafrv. sem er til meðferðar í þinginu. Hitt er svo annað mál, að þessi 10% voru greidd til baka, þó með öðrum hætti væri, á síðasta ári, þannig að í reynd var þá ekki um neinn niðurskurð að ræða. Ég er mjög ánægður með það, sem kom fram hjá hv. 11. þm. Reykv., að Samband ísl. sveitarfélaga skuli athuga málið vel, og tel það sönnun þess, að rétt hafi verið að senda því frv. svona snemma, að það skuli hafa komið 15 aths. Það sýnir bara hve mikinn áhuga þeir hafa sjálfir fyrir frv. Ég hef ekki séð þessar aths., enda óskaði ég eftir því að allar þeirra umsagnir færu beint til félmn. þessarar hv. deildar. Enn fremur líkar mér vel að þetta er í skoðun í fleiri sveitarfélögum. Eftir því sem mér er sagt af sveitarstjórnarmönnum er það ekki kostnaðarliðurinn, sem þeir eru að kvarta undan, heldur það, að allt of mikið vald skuli vera fært yfir í hendur verkalýðsfélaganna eða launþegahreyfingarinnar frá sveitarfélögunum, öfugt við það sem kom fram hjá hv. 11. þm. Reykv. síðast. Ég er mjög ánægður með það, eins og ég sagði að það skuli vera öflug og veigamikil samtök, sem eru að skoða þetta frv. og skoða vel, og vona að það komi verulega mikið út úr því. Það hefur aldrei staðið til að fjölga í toppnum í stjórnunarkerfi Húsnæðismálastofnunar ríkisins. Það stendur í núgildandi lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins, að hún eigi að stuðla að tækninýjungum, en það furðulega er, að hún hefur ekki leyfi skv. lögum til þess að lána fimmeyring til tækninýjunga. Það er aftur á móti leiðrétt í þessu frv. Má vera að það sé þess vegna sem þeir hafa ekki enn þá svarað Sturlu Einarssyni um hans nýju aðferðir við einangrun. Ég hef talað við Sturlu og það er ýmislegt athugunarvert, sem hann er með í huga, og væti rétt að hjálpa honum við að koma því í framkvæmd. Það er fáránlegt, að húsnæðismálastjórn hefur ekki leyfi í dag til þess að lána honum. En ég er ánægður með það, sem kom fram hjá 11. þm. Reykv., að frv. muni fá ítarlega meðferð í deildinni. Ég tel það sjálfsagt.



Herra forseti. Á síðasta ári áttu sér stað viðræður milli fulltrúa ríkisvaldsins og ýmissa launþegasamtaka í landinu um úrbætur í félags- og réttindamálum sem komið gætu í stað beinnar krónutölu á laun. Hv. þm. er kunnugt um tilefni þessara viðræðna svo og ýmsar laga- og reglugerðarbreytingar sem fylgdu í kjölfar þeirra og eru gjarnan kenndar við félagsmálapakka. Af hálfu samtaka sjómanna, þ.e. Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Sjómannasambands Íslands, var lögð fram skrifleg grg., dags. 2. apríl 1979, þar sem tilgreind voru allmörg löggjafaratriði er vörðuðu hagsmuni sjómanna og brýnt var talið að endurskoða. Í fyrstu ábendingu þessarar grg. varðandi lög um lögskráningu sjómanna segir m.a. svo, með leyfi forseta: „Það hefur verið samtökum sjómanna mikið áhyggjuefni, hvernig framkvæmd hefur verið lögskráning sjómanna víðast hvar á landinu. Virðist það ærið handahófskennt, hvort menn eru skráðir í skiprúm eða ekki, og veldur slíkt erfiðleikum. Enn fremur virðist ekki gengið hart fram í þeim efnum, að menn leggi fram atvinnuskírteini þar sem það á við, og jafnvel eru menn skráðir sem yfirmenn án vitundar viðkomandi o.s.frv. Til áréttingar því, að réttindi sjómanna fari alfarið eftir ráðningarsamningi, verði gerðar þær breytingar á lögskráningu að lögum, að útgerðarmönnum verði bannað að afskrá og ráða skipverja einhliða og fyrirvaralaust í því augnamiði að svipta þá launum og öðrum réttindum.“ Mál þetta hefur síðan komið nokkrum sinnum til umræðu, nú síðast á kjaramálaráðstefnu Alþýðusambands Íslands, þar sem eftirfarandi ályktun var gerð, með leyfi forseta: „Kjaramálaráðstefna A.S.Í. haldin 8. des. 1979, samþykkir að nú þegar verði teknar upp viðræður við ríkisvaldið um breytingu á lögum um lögskráningu sjómanna, sem feli í sér að með stórhækkuðum sektarákvæðum og missi veiði- og skipstjórnarréttinda verði tryggt að skip séu ekki gerð út með óskráða áhöfn. Jafnframt verði þær breytingar gerðar á lögunum, að tryggt verði að sjómaður haldi launum sínum skv. kjarasamningi þótt hann hafi verið afskráður af skipi.“ Í grg. með samþykktinni segir m.a. að hún sé efnislega samhljóða niðurstöðum kjaramálaráðstefnu Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands sem haldin var um sama leyti. Auk þess var þar vitnað til ályktunar, sem gerð hafði verið 19. okt. s.l. á kjaramálaráðstefna ASÍ, þar sem segir, með leyfi forseta: „Verður þó sérstaklega að minna á að enn hafa ekki verið lögð fram frv. vegna réttinda sjómanna og gera verður kröfu til þess, að úr því verði bætt hið bráðasta.“ Af þessum tilvitnunum er ljóst, að samtök sjómanna telja sig hafa fengið vilyrði fyrir úrbótum í þessum efnum og kalla eftir efndum á þeim með fullum stuðningi annarra launþegasamtaka innan vébanda ASÍ. Að mínum dómi er því fullkomlega tímabært að hrinda nú þessum málum í framkvæmd. Treysti ég því, að hv, alþm. séu fúsir til að veita frv. skjótan og góðan framgang, ekki síst vegna þess að hér er greinilega um mikið sanngirnismál að ræða. Ýmis mikilvæg starfsréttindi sjómanna hafa með tímanum verið tengd lögskráningu þeirra, ýmist með lögum eða í kjarasamningum. Nefna má sjómannafrádrátt skv. skattalögum, lífeyrisréttindi, slysatryggingar að nokkru leyti, kauptryggingu, rétt til fæðispeninga o.fl. Sama gildir um ýmsar greiðslur til stéttarfélaga sjómanna og sjóða á þeirra vegum. Ófært er að útgerðarmaður geti svipt sjómann slíkum réttindum með einhliða afskráningu án vitundar hans og svipt hann þannig möguleikum til réttmætra andmæla og aðgerða, m.a. gagnvart lögskráningarstjóra. Mér er það ljóst, að þetta frv., þó að lögum verði, nægir ekki eitt sér til að bæta úr þeim ágöllum sem samtök sjómanna og ASÍ vekja máls á í þeim ályktunum sem ég vitnaði til fyrr í ræðu minni. Framkvæmd laganna þarf einnig að batna og hef ég rætt það atriði lítillega við dómsmrh. og þarf að gera betur. Auk þess verður nauðsynlegt að gera nokkrar lagfæringar á sjómannalögum. Undirbúningur þess er nú á lokastigi og er þar verið að reyna að ná samstöðu sem flestra viðkomandi aðila, þannig að ekki þurfi að leiða til átaka. Þetta frv. er þó nokkurt spor í rétta átt. Ég legg áherslu á að efni þess hef ég rætt við fulltrúa sjómanna og Landssamband ísl. útvegsmanna, og er full samstaða við þessa aðila um efni þess. Efni frv. hygg ég að þarfnist ekki frekari skýringa, og legg ég til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og samgn. þessarar hv. deildar. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Þetta er frv. til l. um fuglaveiðar og fuglafriðun og lagt fram óbreytt í fjórða skipti. Það var fyrst lagt fram til kynningar af þáv. menntmrh., Vilhjálmi Hjálmarssyni, í lok 99. löggjafarþings, en var síðan endurflutt af fyrrv. menntmrh., Ragnari Arnalds, á tveimur síðustu þingum. Í lok janúarmánaðar 1977 skipaði menntmrh. þrjá menn til að endurskoða lög nr. 33 frá 1966, um fuglaveiðar og fuglafriðun. Á undanförnum árum höfðu rn. öðru hverju borist samþykktir, einkum frá Búnaðarfélagi Íslands, Stéttarsambandi bænda og Æðarræktarfélagi Íslands, um að lögin yrðu endurskoðuð eða sumum greinum laganna yrði a.m.k. breytt, svo að auðveldara yrði að fækka svokölluðum vargfuglum, fyrst og fremst svartbaki og hrafni. Í endurskoðunarnefndina voru skipaðir Ásgeir Bjarnason, þáv. forseti Sþ., formaður Búnaðarfélags Íslands, dr. Arnþór Garðarsson, formaður fuglafriðunarnefndar, og Runólfur Þórarinsson stjórnarráðsfulltrúi, sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar. Nefndin hélt allmarga fundi meðan hún vann að endurskoðuninni og hafði samband við marga aðila og fór þess á leit við þá, að þeir gerðu í bréfi til nefndarinnar grein fyrir þeim hugmyndum sínum og tillögum til breytinga á lögunum sem þeir telja æskilegar. Ábendingar eða tillögur þessara aðila fylgja frv., merktar fskj., I–XII. Nefndarmenn urðu sammála um flest ákvæði frv., eins og það liggur nú fyrir. Herra forseti. Ég hef ekki séð ástæðu til að gera breytingar á tillögum nefndarinnar. Hins vegar er væntanlega æskilegt að málið verði vel athugað í nefnd. Eins og áður greinir er frv. nú flutt í fjórða skipti, og vil ég leyfa mér að leggja til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. menntmn. og 2. umr.



Herra forseti. Ég á ekki sæti í þeirri n., sem fjalla mun um þetta mál, ekki fremur nú en er síðast var um það fjallað. Ég vil því ekki sleppa tækifærinu nú þegar við 1. umr. til þess að gagnrýna þetta frv. mjög harðlega og það, hvernig unnið var að samningu þess, og vík þeirri útásetningu minni síður en svo til þess ráðh. sem sat á stóli í menntmrn. þegar frv. var samið. Hér hefur verið tekið saman talsvert rit, frv. til l. um fuglaveiðar og fuglafriðun. Það kemur í ljós þegar við fyrsta yfirlestur, sem raunar kemur fram í aths., að hér er fyrst og fremst unnið að því að verja hagsmuni eins hóps sem neytendahóps á landi hér, þar sem eru æðarræktarmenn. Nú er ég síður en svo á móti þeim eða þeirra starfsemi, er lengi raunar hefur látið gott af sér leiða. Sjálfur er ég alinn upp í æðarvarpi, ef svo má segja, og þykir vænt um þennan fugl, æðarfuglinn, og vil að hann verði verndaður áfram, enda er þetta fugl sem gefur okkur björg í bú. En það koma fleiri sjónarmið til álita, þegar semja skal lög um fuglaveiðar og fuglafriðun, en hagsmunamál æðarræktarbænda. Svo vandlega hefur verið hugað að hagsmunum æðarræktarbænda við samningu þessa frv., og skjólstæðings þeirra, æðarfuglsins, að hér kemur víða fram, að því er mér virðist, allmikill og að sumu leyti, að því er mér finnst, óverðskuldaður fjandskapur í garð annarra fugla á landi hér. Ég get nefnt sem dæmi að hér er hvatt til skefjalausra ofsókna gegn ýmsum fuglategundum sem geta verið æðarfuglinum sérstaklega harðar í umgengni í viðleitni sinni til þess að sjá eigin stofnum farborða. Og hér er sneitt í þessu frv. að hagsmunum annarra þegna en þeirra, sem arð hafa af æðarvarpi, af ekki nógu mikilli fyrirhyggju, virðist mér, sums staðar a.m.k. Mér þykir það ljóst af ýmsum atriðum frv., að ekki hefur verið hugað nærri því nógu mikið að því að færa ýmsa hugsun fyrirhugaðrar lagasetningar í átt til nútímaviðhorfa. Ég gæti nefnt mörg dæmi, en á bls. 6, í 26. gr., blasir við mér aðeins eitt dæmi af mörgum um þennan ágalla frv. Í 26. gr. segir: „Skipum og bátum skal óheimilt að þeyta eimflautur að óþörfu í grennd við fuglabjörg.“ Nú má svo vera, að eimflauta finnist um borð í íslensku skipi eða báti núna, mér er ekki kunnugt um það. Óljósan grun hef ég um það, að eina eimflautan, sem til sé á Íslandi nú, sé á Síldarverksmiðjunni SR 46 á Siglufirði. Svona ákvæði skaðar náttúrlega ekki neinn, en þetta er bara dæmigert um það, með hvaða hætti hefur verið unnið að samningu þessa frv. og hvað það fer óralangt frá því að sinnt hafi verið sem skyldi við samningu þessa frv. ýmsum atriðum sem varða sannarlega líf í landinu á síðari hluta 20. aldar. Hér kemur fram í þeim greinum, sem fjalla um friðun einstakra fuglategunda, þess háttar þekking á lífi og viðgangi fuglastofnanna á landinu sem gerir það að verkum, að ég leyfi mér stórlega að efast um að svo hafi verið sem gefið er þó í skyn og raunar sagt í frv., að einn af þekktustu fuglafræðingum landsins hafi átt drjúgan þátt í samningu þess, þar sem því er haldið fram að endur, sem eru - svo sem ég ætla að þm. sé ljóst - vaðfuglar, hafist við á svipuðum slóðum og rjúpan að vetrinum og þess vegna sé æskilegt að þær andartegundir, sem leyft er að skjóta á ákveðnum tíma, séu friðaðar á sama tíma, til þess að rjúpa verði ekki skotin í blóra við endurnar, af því að hún hafist við á svipuðum slóðum. Fleiri atriði þessu lík koma fyrir í frv. sem gera það dálítið vafasamt í augum þeirra sem áhuga hafa á því að kynna sér líf íslenskra fugla, ég tala nú ekki um þeirra sem hafa svolítinn áhuga á því að veiða þá lögum samkv. á þeim tíma sem slíkt er leyfilegt. Svo ég víki aðeins að þeim atriðum sem lúta ættu beinlínis að því að gera þetta að frv. um fuglaveiðar, þá er sneitt hjá því í frv. að skera úr um ágreiningsatriði varðandi veiðirétt á fuglum. Hér eru látin liggja enn þá óhreyfð atriði sem hafa valdið mjög hörðum deilum á hverju einasta hausti, t.d. varðandi rétt til rjúpnaveiði á landi hér, svo að óþolandi má orðið kallast. Nægir að benda á, þó að þessi skortur komi fram á fleiri stöðum, 5. gr., 2. málsgr., þar sem stendur: „Öllum íslenskum ríkisborgurum eru fuglaveiðar heimilar í afréttum og almenningum utan landareigna lögbýla, enda geti enginn sannað eignarrétt sinn til þeirra.“ Á hverju einasta hausti s.l. 15 ár hafa þegnar landsins staðið með steyttan hnefann hver framan í öðrum á heiðum og í háfjallahlíðum, annar ef ekki báðir með byssu um öxl, og þvargað um það, hvort annar hvor aðili eða jafnvel báðir geti sannað eignarrétt sinn til þess lands sem þeir þá á standa á rjúpnaskyttiríi. Það er einnig ljóst, að í frv. þessu verður að kveða miklu ljósar á en hér er gert um rétt landsmanna til þess að stunda fuglaveiðar. Eins og sakir standa nú fylgir byssuleyfinu réttur til þess að stunda veiðar á þeim dýrategundum sem ekki eru friðaðar lögum samkv., án þess að sá réttur sé skilgreindur ítarlega að öðru leyti. Og skyldurnar, sem þessum rétti fylgja, eru ákaflega óljósar, einkanlega ef borið er saman við löggjöf á Norðurlöndum, í Þýskalandi, Bretlandi og öðrum þeim löndum Evrópu þar sem þessum málum, er lúta að heimildinni til þess að veiða dýr með byssu, hefur verið komið í sæmilega siðgott form. Ef umhyggjunni fyrir æðarfuglinum, þeim ágæta fugli æðarfuglinum, er sleppt, þeirri sem fram kemur í þessu frv., þá þykir mér sem mjög mikið skorti á að kveðið sé á um það nægilega ljósum orðum og af nægilegri þekkingu, hvernig þeir menn, sem stunda skotveiði á landi hér, eiga að koma fram gagnvart þessum blessuðum veiðidýrum, sem þeim er þó heimilað að veiða á tilteknum tíma. Og ég held að við ættum annað tveggja að vísa þessu frv. til gagngerrar endursmíðar með hliðsjón af siðbestu löggjöf, sem við þekkjum frá grannlöndum okkar, ellegar þá að stuðla að því, að skipuð verði ný nefnd til þess að semja alveg nýtt frv. um fuglaveiðar og fuglafriðinn.



Herra forseti. Frv. það um breyt. á almennum hegningarlögum, sem hér er lagt fyrir hv. Ed., er hið þriðja af slíkum frv. sem nú hafa verið lögð fyrir deildina. Frv. þetta er veigamest og fjallar um breytingar á allmörgum greinum hegningarlaganna. Það er samið af hegningarlaganefnd og er þáttur í endurskoðun nefndarinnar á ýmsum þáttum hegningarlaganna. Frv. má skipta í tvo meginþætti. Fjallar sá fyrri um ákvæði 9. kafla laganna um fyrningu saka og brottfall viðurlaga og ákvæði tengd þeim, en hinn síðari um ákvæði 23. kafla laganna um líkamsárásir og líkamsmeiðingar. Tillögur þær, sem hér eru settar fram um sakarfyrningu, byggjast á tillögum norrænu hegningarlaganefndarinnar sem gerðar voru 1967 og síðan hafa verið lögfestar á Norðurlöndum. Það hefur verið meginstefna að löggjöf á þessu sviði væri líkust á Norðurlöndunum. Skv. frv. er lagt til að öll brot verði háð fyrningu nema þau sem ævilangt fangelsi liggur við, og er það veruleg rýmkun fyrninga frá því sem nú er. Vegna aðstæðna hér á landi er lagt til í frv. að rannsókn gegn manni sem sökunaut fyrir lögreglustjóra og löglegum fulltrúa hans geti rofið fyrningu, en núgildandi ákvæði eru einskorðuð við dómsrannsókn í þessu sambandi. Þá geymir frv. till. um nýja fyrningarfresti og breyttan grundvöll þeirra. Að því er varðar fyrningu refsinga er lagt til í frv. að fyrningarfrestur sekta verði miðaður við það tímamark, er fullnægja mætti dómi, úrskurði eða sátt, og verði þrjú ár þegar fésekt er lægri en 500 þús., en fimm ár ef sekt er hærri. Síðari hluti frv., 10.–12. gr., fjallar um breytingar á 217. og 217. gr. hegningarlaganna, sem fjalla um líkamsárásir og líkamsmeiðingar. Helsta breytingin, sem lagt er til að gerð verði á þeim ákvæðum, er sú, að 218. gr. verði skipt í tvær greinar, 218 og 218 a, og að greinarmunur verði gerður á líkamstjóni meiri háttar og minni háttar, en það hefur í för með sér aftur einfaldari saksóknarreglur, því að skv. núgildandi ákvæði er skylda að fram fari sókn og vörn um öll brot sem ákært er fyrir skv. 218. gr. Slík sundurgreining brotanna hefur því í för með sér verulegt hagræði í málsmeðferð. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til að málinu verði vísað til hv. allshn. og 2. umr.