Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Jónsson) : Það er aðeins fyrir atvik eða óhapp, að þetta frv. var ekki afgr. fyrr en nú. Það var í sambandi við það, þegar einn nm. var veikur og fundir féllu niður. Hafði ég þá skrifað hjá mér, að þetta mál væri afgr., og hef því ekki tekið eftir því fyrr en nú, að það hefur í raun og veru ekki verið afgr. Annars er enginn ágreiningur um málið í n., og mælir hún. með því, að frv. verði samþ. Það eru bráðabirgðal., sem gefin voru út, og efni þeirra er ekkert annað en það, að verð miða verði hækkað til þess að mæta gildi peninganna, og náttúrlega verður vinningaupphæðin þá einnig hækkuð í sama hlutfalli við hækkun miðanna. Þetta fyrirkomulag er komið í framkvæmd, og má geta þess í því sambandi, að yfirleitt hefur þetta mælzt vel fyrir, og því fer fjarri, að menn hætti að taka þátt í happdrættinu af þessum sökum, því að nú sem stendur hefur tala þeirra, sem þátt taka í því, aukizt. N. mælir því með því, að þetta frv. verði afgr. óbreytt.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Herra forseti! Þetta mál er komið frá hv. Nd. og er til staðfestingar á bráðabirgðal., sem hæstv. ríkisstj. setti. Frv. hefur þó tekið verulegum breyt. í hv . Nd. og hefur heiti þess einnig breytzt. Breyt. á efni frv. eru bein afleiðing af ráðstöfunum, sem hæstv. Alþ. hefur gert á þessu þingi um hina almennu verðlagsuppbót fyrir launtakana í landinú yfirleitt. Frv. fer fram á það, að allar slysabætur, sem eiga að greiðast samkv. l. um slysatryggingardeild tryggingarstofnunar ríkisins og dánarbætur og örorkubætur, skuli greiddar með uppbót samkv. vísitölu kauplagsn., á sama hátt og uppbót er nú greidd á laun manna. Enn fremur er í frv. gert ráð fyrir því, að hámark þess framlags, sem ríkissjóður og sveitarsjóðir eiga að greiða til sjúkrasamlaga samkv. 1. málsgr. 35. gr. l., eigi að hækka í samræmi við vísitölu kauplagsn. í lok hvers ársfjórðungs. Enn fremur er lagt til, að Lífeyrissjóður Íslands greiði 30% af heildarupphæð ellilauna og örorkubóta samkv. 2. tölul. 80. gr. þeirra l. Þá er ákvæði um að innheimta iðgjöld til Lífeyrissjóðs Íslands samkv. því, sem ákveðið er í 1. tölul. 49. gr. l., með viðauka samkv. sömu vísitölu kauplagsn. 1. apríl það ár, sem gjaldið er lagt á, þó þannig, að gjaldauki, sem nemur minna en 50 aurum, skal niður felldur, en hækka aftur á móti í krónu, ef hann nemur 50 aurum eða meira. Að síðustu er hér gert ráð fyrir, að tekjuhámark það, sem samkv. 1. málsgr. 24. gr. er skilyrði fyrir að njóta sjúkrasamlagshlunninda gegn greiðslu á einföldu iðgjaldi, miðist við umreiknaðar hreinar tekjur, að frádregnum persónufrádrætti. Þessar ráðstafanir eru allar beinlínis afleiðing af þeirri verðbólgu, sem þegar er orðin, og með þessu er tilraun gerð til þess að bæta öllum hlutaðeigendum það upp, sem verðbólgan krefur. Það kemur fram í greiðslum frá tryggingunum og líka í auknum útgjöldum til trygginganna. Í 2. gr. frv. er svo gert ráð fyrir því, sem er afleiðing af því, sem áður í frv. er lagt til, að ríkissjóður endurgreiði Lífeyrissjóði Íslands þann hluta af framlagi sjóðsins samkv. c-lið 1. gr., sem er umfram 3/4 hluta af tillagi lífeyrissjóðsins samkv. 79. gr. l. Allshn. hefur nú athugað þetta frv. og er sammála um að mæla með þeim breyt. á alþýðutryggingal., sem það hefur inni að halda. Ég vilundirstrika það, að allir þeir, sem njóta eiga hlunninda þeirra, sem þetta frv. ræðir um, séu jafnhátt settir eins og aðrir, sem taka laun samkv. verðlagsvísitölu. Hins vegar taldi n. nauðsynlegt, að það kæmi skýrt fram, þegar framkvæma á þessi l., að þessi ákvæði næðu til ársins 1941. N. taldi, að það væri ekki alveg tvímælalaust hægt að finna það út úr frv., að það, þegar að l. yrði, ætti að gilda fyrir árið 1941 og taldi því réttara að umorða upphaf 3. gr. frv., eins og sjá má á brtt. n. í nál. 432. Aðrar breyt. taldi n. ekki nauðsyn, að svo komnu, að gera. Hins vegar hef ég orðið þess áskynja, að hér mun vera á ferðinni brtt. til þess að skera úr nokkrum vafa, sem fram gæti komið við framkvæmd l. Ætla ég ekki að fara inn á efni þeirrar fyrirhuguðu brtt. fyrr en hún liggur fyrir, en hún verður borin fram. Eins og málið liggur nú fyrir, mælir n. með því, að frv. verði samþ. í þeirri mynd, sem það hefur.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég hleyp hér í skörðin fyrir hæstv. félmrh., sem þetta mál heyrir undir. Þannig er mál með vexti, að við athugun á frv., eins og það nú liggur fyrir, þá hefur þótt réttara að vekja athygli á því, hvernig verður um framkvæmd á innheimtu af hundraðsgjaldinu af skattskyldum tekjum til lífeyrissjóðs. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. félmrh. hafi lítið svo á, að þetta hundraðsgjald af skattskyldum tekjum til lífeyrissjóðs bæri, samkv. gildandi l., að innheimta af hreinum tekjum. En við athugun á því við skattstjórann í Reykjavík og aðra, sem um þetta eiga að fjalla, þá er nokkur ágreiningur um það. Og ef ekki eru sett skýr ákvæði um þetta, mætti gera ráð fyrir, að framkvæmdin yrði þannig, að lífeyrissjóðsgjaldið yrði tekið af umreiknuðum tekjum, en ekki hreinum tekjum að frádregnum persónufrádrætti, eins og hafði nú verið gert ráð fyrir, að mundi verða í framkvæmdinni. Þegar í allshn. hv. Nd. kom þessi spurning upp, og n. flutti beinlínis till. um, að gjaldið yrði tekið af umreiknuðum skattskyldum tekjum. En það verður að athugast, að það gegnir öðru máli um lífeyrissjóðsgjaldið heldur en tekjuskatt að því leyti, að umreikningur í sambandi við tekjuskattinn er gerður fyrst og fremst vegna stighækkunar tekjuskattsins, til þess að koma skattinum á það stig í skalanum, sem raunverulegt verðmæti teknanna vísar til, þ. e. a. s. að breyta verðgildi teknanna til samræmis við það, sem var áður en ófriðurinn og verðhækkunin kom, meðan verið er að reikna út skattinn, til þess að það komi ekki stighækkun í skattálagningunni vegna tölulegrar hækkunar tekna, en ekki aukins verðmætis. Þess vegna, ef sama regla ætti að gilda um hundraðsgjaldið til lífeyrissjóðs eins og við álagningu skatts, þá ætti að fara að öllu leyti eins að, umreikna fyrst til þess að ákveða gjaldið og umreikna svo gjaldið upp á við aftur. En þá kæmi bara því sem næst nákvæmlega sama út eins og án umreiknings. Vegna þessa hefur hæstv. félmrh. orðið við tilmælum forstjóra tryggingarstofnunarinnar um að flytja brtt. við þetta frv., sem hér liggur fyrir, sem ætti að taka af öll tvímæli um þetta. Ég hef svo, eins og eins konar ábekingur á víxli, samþ. að vera meðflm. að þessari brtt., en vil annars aðallega vísa því til hv. n. að athuga þetta rækilega milli umr., og er þess reiðubúinn að taka þessa brtt. aftur til 3. umr., í því skyni, að n. taki þá endanlega ákvörðun. Þar að auki þykir réttara að bæta við til skýringar aftan við e-lið 1. gr. frv. að vísa til 4. gr. l. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt, þar sem í gr. er talað um að miða við umreiknaðar, hreinar tekjur. Brtt. eru þá þannig orðaðar: 1. Við 1. gr. Aftan við e-lið bætist : sbr. 2. málsgr. a-liðar (55. gr.) 4. gr. laga um breyting á lögum um tekju- og eignarskatt. 2. Við 2. gr. Á eftir greininni komi ný grein, 3. gr., svo látandi : Lífeyrissjóðsgjald samkv. 2. tölul. 49. gr. skal miðast við hreinar tekjur, að frádregnum persónufrádrætti. Ég leyfi mér svo að afhenda hæstv. forseta þessar brtt., sem ég er reiðubúinn að taka aftur til 3. umr.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) : Í fyrri ræðu minni boðaði ég, að hér mundi verða á ferðinni brtt. við þetta frv. Mér var kunnugt um, að hún mundi koma fram. Nú vildi ég segja fyrir hönd n., að hún hefur að sjálfsögðu ekki getað kynnt sér efni þessarar brtt., og hef ég þess vegna ekki leyfi til að segja neitt um hana frá hálfu n. En hún er þess eðlis, að breyta e-lið 1. gr. frv. verulega, og þess vegna held ég, að það væri mjög æskilegt, að málið fengi nú að ganga gegnum 2. umr. og n. gæti svo milli umr. fengið kost á að athuga brtt., enda hefur hæstv. ráðh. tjáð sig fúsan til að taka brtt. aftur til 3. umr., til þess að gefa n. kost á þessu. Hér er veruleg efnisbreyt. á ferð.



Við 1. umr. þessa máls gerði hv. 1. Þm. Reykv. athugasemdir við 1. gr. frv., sem eru þannig lagaðar, að hann taldi ákvæði hennar, eins og þau væru, einhvers konar fallgryfjur, sem mætti nota þannig, að verksmiðjugjaldið yrði ekki tekið með í útsvarinu. Ég skildi hann a. m. k. þannig. Í morgun tók meiri hl. n. málið svo til athugunar með þennan skilning hv. 1. þm. Reykv. fyrir augum, að ákvæði 1. gr. gætu verið tvíræð. Til þess að taka af allan vafa höfum við flutt hér brtt. um, að aftan við gr. bætist: „Skal verksmiðjugjaldið áætlað í fjárhagsáætluninni áður en útsvör eru ákveðin“. Mér skilst, að ef þetta verður samþ., þá sé það tvímælalaust, að ekki sé þarna um neina fallgryfju að ræða. Það bregður hins vegar svo einkennilega við, að þessi till. fullnægir ekki hv. þm. Vestm. Ég verð að segja alveg eins og er, að ég skil þetta ekki hjá hv. þm. Og til þess að sýna alla viðleitni til samkomulags, þá vil ég ganga inn á að taka málið út af dagskrá og gefa meðnm. mínum tækifæri til að reyna að forma brtt., sem gæti fullnægt hv. 1. þm. Reykv., því ég verð að álíta, að þaðan sé þetta sprottið, því áður hreyfði hv. þm. Vestm. engum andmælum gegn þessu. Ég álít, að málinu sé ekki stefnt í neina hættu, þótt það sé tekið út af dagskrá nú, en vil hins vegar gjarnan, að þetta mál eins og önnur sé afgr. með sem mestu samkomulagi. Þess vegna vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá, en vænti þess, að málið verði tekið aftur á dagskrá á morgun.



Ég held, að frsm. n. álíti mig allt of stóran karl í þessu máli, ef hann heldur, að frá mér stafi einhver vandræði í því sambandi. Því atriði, sem ég minntist á, var aðeins hreyft af mér, vegna þess að ég áleit, að ef þetta stæði eins og það var í frv., þá gæti Þetta ákvæði orkað tvímælis, og l. eiga ekki að vera tvíræð. Það er svo fjarri því, að þessi andmæli, sem hv. frsm. minntist á, séu komin frá mér. Ég hef ekki séð brtt. n. fyrr en nú, en mér sýnist svo sem hún muni ná mínum skilningi. Þar með vil ég ekki taka afstöðu til annarrar skarplegar orðaðrar till., sem kynni að koma frá hv. þm. Vestm.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti! Þetta mál, sem hér liggur fyrir og komið er inn í þessa deild frá hv. Nd., er flutt inn í þá deild af landbn., en málið er annars undirbúið af þeim Jens Hólmgeirssyni, Sig. Á. Björnssyni og Kjartani Ólafssyni, sem hafa haft þetta mál til meðferðar, samið þetta frv. og sent það búnaðarþinginu, er breytti því nokkuð og síðan mælti með því, að frv. yrði samþ. og sent Alþingi til samþykktar. Þetta frv. gerir ráð fyrir því, að árlega sé varið nokkru fé til þess að undirbúa land í sveitum undir nýbýli. Það er miðað við, að þessi nýbýli myndist í hverfum, annaðhvort við sjó eða í sveitum, og sé þá einnig byggt á landbúnaði, og er þá eðlilega ætlazt til þess, að landið, sem býlin fá, sé misstórt. Það er gert ráð fyrir því, að ríkið sjái um ræktun landsins, og það þá fyrst og fremst á landi, sem ríkið á, og býlin séu svo afhent meira eða minna fullunnin til þeirra, sem við þeim taka, og stundum alveg fullunnin. Einnig er ætlazt til þess, að einstakir menn, sem óska að leggja fé í þetta með sinni eigin vinnu, geti komið til greina og á þann hátt tryggt sér rétt til býlisins, þegar það er fullgert. Eftir að hafa athugað þetta frv. í landbn., að einum nm. fjarstöddum, urðum við sammála um að leggja til, að frv. yrði samþ., en ég legg nú til, að á því verði gerð ein lítil breyting. Í frv. er ætlazt til þess, að þessi framkvæmd sé árlega, en það er vel hægt að hugsa sér, að aðstaðan sé þannig, að ekki sé rétt, eins og sakir standa, að taka í eitt eða tvö ár vinnukraft til þess að undirbúa þessi býli. Þess vegna er breyt. mín í því fólgin að færa 1. gr. frv. í heimildarform, þannig að í staðinn fyrir „Ríkisstjórnin skal láta framkvæma. ....“, komi: Ríkisstjórninni er heimilt að láta framkvæma o. s. frv. ... - Breytingin er eingöngu innifalin í því, að ríkisstj. er ekki skylt að láta gera þetta, þegar ekki þykir rétt að taka fólk í þá undirbúningsvinnu, sem óhjákvæmileg er til þessara framkvæmda. Ég geri ráð fyrir því, að n. geti orðið sammála um þessa breyt. og um það, að þetta er mikið og þarft mál, því satt að segja, getur okkar þjóðfélag ekki búið við það lengur, að sú fólksfjölgun, sem verður í sveitunum, geti ekki vegna staðhátta þar myndað sér framtíðarheimili, heldur þurfi að fara í bæina til þess. Ég lít svo á, að með þessu sé að vísu ekki leystur nema einn liður af mörgum fleirum, sem þarf að leysa til þess að því takmarki sé náð, að fólksfjölgunin í sveitum geti búsett sig þar og stundað þar framleiðsluvinnu. En þetta frumv. er einn liður til þess að ná þessu marki, en náttúrlega liggur grundvöllurinn að því annars staðar. Nú er allt land einstakra manna eign og leigt til margra ára, og menn hafa ekki aðgang að því, þó þeir vilji, þess vegna geta ekki komið upp nýbýli nema með lagalegri aðstoð þess opinbera, og þá helzt með því að heimila, að land undir nýbýli sé tekið eignarnámi hvenær sem einhver vill stofna það. En það er mál út af fyrir sig, sem ekki þarf að ræða í þessu sambandi.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Fjhn. hafa nú milli umr. borizt fjöldamargar óskir um breyt. á því frv., sem hér liggur fyrir. Þessar óskir hafa komið frá ýmsum félögum, sérstaklega iðnaðarmönnum. N. hefur ekki séð sér annað fært en að leita umsagnar ritara milliþn. í skatta- og tollamálum um þessar óskir. Vegna þess hvað flestar óskirnar komu seint fram, hafa umsagnir ekki borizt nema um nokkrar þeirra, sem fyrst bárust. N. hefur því orðið ókleift að taka tillit til þessara tillagna, en mun að sjálfsögðu senda þau bréf, sem henni hafa borizt, til n. í Nd. og gera henni viðvart. Ég vil annars segja það um þessar till., að það er næstum óviðráðanlegt að gera slíkar breyt. að óathuguðu máli. Það er nauðsynlegt, að slíkar till. liggi fyrir milliþn. og fari til ríkisstj. áður en afstaða er tekin til þeirra. Annars gætu þær gert meiri og minni glundroða. N. hefur því ekki treyst sér til að taka neina af þessum óskum til greina. Tilefni brtt. á þskj. 470 er það, að tveir hæstv. ráðh. komu á fund n. og óskuðu eftir því, að hún flytti þessa till. Þetta voru hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskmrh. Till. þessi gengur út á það að afnema algerlega toll af öllum helztu kornvörum. Síðari liður till. er um það að lækka toll á sykri um helming. Það er allerfitt að gera sér grein fyrir, hverju þetta mundi nema. Ef miðað er við árið 1940, þá nemur niðurfelling kornvörutollsins um 465 þús. krónum, en lækkun sykurtollsins mun nema um 565 þús. kr. Það er sem sagt, ef miðað er við venjulegan innflutning, ekki langt frá, að hér sé um að ræða um 1 millj. króna, sem ríkissjóður gefur eftir. Það þótti réttara að setja þetta í bráðabirgðaákvæði, en færa það ekki inn í viðkomandi lið tollskrárinnar. - Ég býst við, að hæstv. fjmrh. muni gera nánari grein fyrir tilgangi þessarar brtt. Af hálfu n. vil ég aðeins segja það um þessa brtt., að ég er ekki viss um, að n. út af fyrir sig hefði flutt hana. Ég fyrir mitt leyti lít á það dálítið efablandinn, að þetta nái tilgangi sínum. Tilgangurinn er hins vegar lofsverður, að reyna að hamla á móti dýrtíðinni. Þessar vörur, sem hér er lækkaður og afnuminn tollur á, koma mjög til greina við útreikning verðvísitölunnar og mundu þess vegna snerta hag ríkissjóðs og annarra kaupgreiðenda. Ég hef ekki eða n. gert tilraun til þess að reikna út, hverju þetta mundi nema. Ég hef aðeins heyrt það sagt, að þeir vísu menn á þessu sviði haldi því fram, að einnar millj. króna frádráttur á gjöldum mundi nema einu stigi í verðvísitölunni. Þetta getur þess vegna munað talsvert miklu í kaupgreiðslum bæði fyrir ríkissjóð og aðra og þannig hamlað á móti dýrtíðinni. Ég verð að segja það, að ef á annað borð yrði gengið inn á þá braut að gera stórfelldar ráðstafanir til þess að halda dýrtíðinni niðri, t. d, með því að leggja stórkostleg gjöld einhvers staðar á, þá er ekki fráleitt, þó að ríkið á slíkum tímum sem þessum færi einnig þá leið að létta nokkuð tolla á þeim vörum, sem mest koma til greina við útreikning verðvísitölunnar og hag allra landsmanna. N. hefur því flutt þessa till. f. h. þessara hæstv. ráðh. Sé ég ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri að sinni.



Ég hef borið hér fram brtt. á þskj. 183, sem fer í þá átt að lækka verðtoll á þakhellum, sem tilbúnar eru úr asbest og sementi. Af þessu byggingarefni hefur lítið verið flutt inn enn sem komið er, en það hefur þó verið notað hér á landi og gefizt vel að áliti þeirra manna, sem skyn bera á það. Eftir að þetta frv., sem hér liggur fyrir, hafði verið samið í fjármálaráðuneytinu, barst ráðuneytinu erindi frá þeim manni, sem aðallega hefur flutt þetta efni inn, um að það yrðu gerðar einhverjar ráðstafanir til að lækka toll af þessu byggingarefni, en hann er nú 8 aura verðtollur, en á járni er, eins og menn vita, enginn verðtollur, þannig að þessi vörutegund er ekki samkeppnisfær við þakjárn, einkanlega af því hún er nú heldur dýrari en þakjárn, Ráðuneytið sá nauðsyn þessa máls, og það er víst, að ef þetta erindi hefði borizt áður en frv. var samið, þá hefði þetta verið tekið þar með. Skrifstofa húsameistara ríkisins hefur gefið þær upplýsingar, að þetta efni sé fullkomlega eins nothæft og járn og eigi sennilega betur við loftslagið hér á landi, vegna þess að það þoli betur raka. Þetta efni hefur þann kost, að það þarf ekki að mála það eða bera neitt á það. Það er hins vegar heldur dýrara að leggja það en járn. Úr því ég er staðinn hér upp, langar mig að minnast á brtt. fjhn., sem fer í þá átt að lækka sykurtollinn um helming og fella niður toll af kornvörum. Þetta er breyt., sem hefur í för með sér rúmlega 900 þús. kr. tekjulækkun fyrir ríkissjóð. Þetta er till., sem hefur allverulega þýðingu fyrir afkomu ríkissjóðs. Eins og menn vita, hafa fjárl. tekið þeim breyt. í meðferð þingsins, að eftir 2. umr. er greiðsluhallinn orðinn um 1 millj. og 100 þús. kr., og ef nú þarf að lækka tekjurnar um 1 millj., sem nauðsynlegt verður, ef þessi till. verður samþ., þá nemur tekjuhallinn orðið upp undir 3 millj. kr. Hv. frsm. gat þess, að tilgangurinn með þessari till. væri sá, að reyna að hafa áhrif á verðlagið og þannig að reyna að lækka vísitöluna eitthvað, en upplýsingar lægju ekki fyrir um, hvað miklu það mundi nema. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef getað fengið um þetta, lítur út fyrir, að varla geti þessi tollalækkun haft nokkur áhrif á lækkun vísitölunnar. Tollur á sykri er nú 20 aurar á hvert kg og 10% verðtollur. Lækkunin yrði því 10 aurar á hvert kg að því er þungatollinn snertir. Ef við gerum ráð fyrir, að kg af sykri kosti 50 aura, þá yrði lækkunin á verðtollinum 2½ eyrir á kg, eða 12½ aura lækkun alls á hvert kg. Við útreikning vísitölunnar er reiknað með vissu vörumagni. Af sykri eru það 133 kg, sem hagstofan reiknar með. Tolllækkunin á þessu mundi nema kr. 16.62, en ef gert er ráð fyrir, að ofan á þetta komi svo álagning, þá mundi lækkunin á sykrinum nema 17 aurum á hvert kg, eða 22.61 á 133 kg. En til þess að lækkunin á þessari vörutegund hafi þau áhrif á vísitöluna, að hún færist niður um eitt stig, þá þarf þetta magn af sykri að lækka um kr. 38.50, svo það vantar mikið upp á, að þetta geti haft þau áhrif á vísitöluna, að hún lækki um eitt stig. Eftir því, sem hagstofan segir, verða 6.38 aur. af 180 kg, sem snertir vísitöluna, þó að hvort tveggja væri tekið saman með þeirri álagningu, sem á vörunni er, verður það ekki nema 28.00 kr., en 38.50 þarf það að verða, til þess að það geti munað einu stigi. Náttúrlega er mikið gefandi fyrir það, ef hægt væri að fá vísitöluna lækkaða, en það má ekki gera það út í bláinn og án þess að rannsaka, hvort nokkur veruleg lausn fæst með því, að hún verði lækkuð. Eftir þeim tölum, sem ég hef fengið um það, lítur ekki út fyrir, að þetta gæti haft nein áhrif til þess. Á hinn bóginn er mjög varhugavert að hrófla við eins gömlum tekjustofni eins og sykurtollurinn er. Hann er mikill tekjustofn fyrir ríkið, og menn hafa líka sætt sig við þann toll. Þó að hann væri óþarflega hár, hefur reyndin orðið sú, að tollurinn hefur verið hækkaður, og hefur sennilega aldrei verið hærri en nú. Ef þetta hefur engin áhrif, þá sé ég ekki, að það sé nokkur skynsamleg ástæða fyrir því að lækka þennan toll sérstaklega. Það má segja um kornvöruna, að það hefði aldrei átt að leggja neinn toll á hana, og ef sá tollur félli niður, mundi það þýða mikla verðlækkun, sérstaklega þó á hveiti. En ég held, að menn ættu að hugsa sig um tvisvar, áður en sykurtollurinn yrði lækkaður.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Hv. frsm. sagði í ræðu sinni, að ég mundi gera nokkra grein fyrir málinu. En mér fannst hann gera alveg fullnægjandi grein fyrir því, sem vakir fyrir ríkisstj. með þessu, og allt, sem hann sagði um það, var það, sem ég vildi sagt hafa, allt frá því, að hann lýsti þeim óhug, sem þessi skerðing á tekjum ríkissjóðs mundi valda, og til þess, að hann gerði grein fyrir því, hver tilgangurinn væri, sem sé að reyna að vinna á móti dýrtíðinni í landinu. Ég hef engu við það að bæta, sem hann sagði. Mér er það ljóst, að þetta er mjög alvarleg skerðing á tekjum ríkissjóðs, en hitt er annað mál, að í augnablikinu má gera ráð fyrir því, að ríkissjóði sé alveg borgið hvað þetta snertir. Ég hef alls ekki hugmynd um það, hverjar tekjur ríkissjóðs af tekjustofnum verða, en ég hygg, að ef við horfum fram í tímann, verði óvissan meiri um afkomuna. Það, sem hún veltur meðal annars á, er einmitt þetta, hvort hægt verður að halda dýrtíðinni í skefjum. Því að ef hún heldur áfram að aukast, þá fær ríkissjóður að kenna á því ekki síður en aðrir. En hugmyndin með þessu er ekki sú, að ráðið verði að fullu niðurlögum dýrtíðarinnar. Þetta yrði aðeins einn liður í þeim ráðstöfunum, sem gerðar yrðu í þeim tilgangi. Það er svo hugsað, að þetta geti eitt meðal annars orðið til þess að fá verulega niðurstöðu, þ. e. a. s. að margt smátt gerir eitt stórt. Ef það er athugað, sem hv. 11. landsk. var að segja um þetta, þá er það náttúrlega undirstrikað með því, að það, sem hér um ræðir, er smátt. En hann virtist hins vegar líta of lítið á þetta, að margt smátt gerir eitt stórt. Annað hef ég ekkert um þetta að segja. Ég hef nokkurn veginn sömu tilfinningu og hann fyrir þeirri skerðingu á tekjum ríkissjóðs, sem þetta frv. felur í sér, en ég tel ekki fært að standa á móti þeirri kröfu, að ríkissjóður taki þátt í því að reyna að lækka dýrtíðina.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég hef ekki miklu við það að bæta, sem hæstv. fjmrh. hefur tekið fram út af ræðu hv. 11. landsk. Þessar till., sem fjhn. hefur tekið upp, eru hugsaðar sem einn liður í þeim ráðstöfunum, sem gerðar verða til þess að reyna að hafa áhrif á það, að vísitalan annaðhvort lækki eða hætti að hækka. Ef litið er á þetta sem einstaka ráðstöfun, getur það ekki orkað miklu, en er hugsanlegt, að það geti orðið einn liður í því að hafa áhrif á vísitöluna, þegar fleira kemur til. Það hefur verið komið inn á það, að þessar till. væru gerðar vegna þess, að það er ekki sjáanlegt annað en að ríkisstj. verði að fá heimild þingsins til þess að afla fjár til að koma í veg fyrir hækkun dýrtíðarinnar. Ég ætla ekki hér að fara út í það sérstaklega, hvaða till. kunna að verða gerðar, en það er ekki annað sjáanlegt en að ríkissjóður verði að afla sérstaks fjár í því skyni. Þetta mun annars skýrast betur, þegar þær till. aðrar koma fram, sem ríkisstj. hefur á prjónunum í þessum málum.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Ég bið hv. 11. landsk. að afsaka það, að ég minntist ekki á brtt. hans. Það var lítið um hana rætt í n., en það var af því, að fyrir lá ógurlegur sægur af till., sem sjálfsagt hafa margar verið eins þarfar eins og þessi. En n. ákvað að taka ekki afstöðu til neinna af þeim. Ég er ekki byggingarfróður maður og get því lítið sagt um þessa till., en hér í 58. kafla er mikið af þessum flögum, fyrst úr steini, svo úr steinhellum í sambandi við önnur efni, sem hér er um að ræða. N. sá sér ekki fært að taka þetta út úr og lækka toll á því verulega, því að n. tók ekki afstöðu til þessara brtt. yfirleitt, um þær verða atkv. að skera úr. Út af ræðu hv. 11. landsk. vil ég aðeins segja Það, að ég veit ekki nógu greinilega, hvernig vísitalan er útreiknuð til þess, að ég þori að andmæla því, sem hann hafði eftir hagstofunni. En mér finnst það skrýtin reikningsaðferð, ef það hefur engin áhrif á vísitöluna, þó að tollur lækki á einni vörutegund um 23%. Ég tel sjálfsagt, að hagstofan hafi á réttu að standa, - en er það ekki einkennileg aðferð í reikningi, ef það kemur ekki fram, þó að ein vörutegund sé lækkuð um 23%? Ég hafði hugsað mér, að þetta mundi vera reiknað í stuðlum, þar sem stór vörutegund eins og sykurinn væri einn stuðullinn, og þykir mér þá einkennilegt, ef þessi lækkun hefði engin áhrif, þó að hún nægði ekki til þess að lækka alla heildina. Hæstv. fjmrh. sagði, að margt smátt gerði eitt stórt í þessum efnum. Það er því enginn vafi á því, að þessi lækkun, sem hér er gerð, hjálpar til þess að lækka þennan eina stuðul vísitölunnar, þó að það nægi kannske ekki til að lækka hana um eitt stig. Annars vil ég taka það fram, að ef á annað borð á að fara að gera þessa breyt., þá verður að gera hana verulega. Örsmáar breyt. geta verið hættulegar, af því að þær koma ekki fram nema að óverulegu leyti við ákvörðun tollsins. Það er því um að gera að hafa þessa breyt. verulega, til þess að hún hafi veruleg áhrif á verð vörunnar, svo sem sykurs og hveitis.



Mér hefur aldrei komið til bugar að neita því, að þessi lækkun á sykurtollinum gæti haft áhrif á verðlag vörunnar. Þessi millj., sem ríkissjóður fær minna í toll heldur en orðið hefði, verður eftir hjá fólkinu, sem kaupir sykurinn og kornvöruna. En það er hlutur, sem alls ekki getur réttlætt það, að Alþ. sé nauðsynlegt að taka þetta fé upp á þennan máta. Eftir þeim upplýsingum, sem ég fékk frá hagstofunni, lítur út fyrir, að það gæti ekki haft þessi áhrif. Það er ekki sjáanlegt á þessum útreikningi, sem hagstofan hefur látið í té, að þessi tollalækkun mundi hafa nein veruleg áhrif á vísitöluna. Það, sem mest áhrif hefur á vísitöluna og dýrtíðina, er verð innlendu vörunnar, og hagstofustjóri tjáði mér, að 10 aura lækkun á mjólkurlítra hefði í för með sér eins stigs lækkun á vísitölunni. Ég bið menn að athuga það, hvort það er svona mikið gefandi fyrir það, þó að ef til vill á 2–3 árum takist að lækka vísitöluna um 1 stig, sem er þó óvíst. Það er óvíst, hvort það borgar sig að verja til þess 1 millj. kr. úr ríkissjóði. Ákvæðin um þakhellur og þakplötur, sem eru í brtt., legg ég sérstaka áherzlu á, að nái fram að ganga. Járn er nú svo að segja ófáanlegt. Það væri því mikils virði fyrir almenning, að þessi hái tollur verði felldur niður af þakhellum, en þær geta komið í staðinn fyrir járn. Það er ekki rétt að hafa svona mikinn mismun á þessum tveimur vörutegundum hvað tollinn snertir.



Ég vil fyrst og fremst þakka n. fyrir till. hennar. Ég hygg, að þessar till. eins og þær liggja fyrir muni lækka vísitöluna nokkuð meira en hv. 11. landsk. ætlar. Hveitið eitt, sem flutt var til landsins árið 1940, kostaði í útsölu 3 millj. og 700 þús. kr. Af því var tollur 300 þús. kr., álagningin á hveitið hefur verið 48%, þannig að álagningin og hveititollurinn til samans hefur verið um 2 millj. kr., eða um 60% af útsöluverði hveitisins. Nú gengur hveititollurinn inn í vísitöluna um 6,5% og getur hann því lækkað þennan lið hennar til muna. Öðru máli er að gegna um sykurinn. Þar eru upp undir 600 þús. kr., sem ætlazt er til, að niður falli, og sykurtollurinn gengur ekki nema 4,2 inn í vísitöluna, en ég hygg þó, að það hafi áhrif á vísitöluna, þó minna sé. Þó að sykurtollurinn sé hér hár, þá er miklu minni álagning á honum heldur en á hveitinu, að ég hygg, þó að undarlegt sé. Ég hef ekki fengið upplýsingar um það hjá verðlagsn., hvað álagningin á sykurinn er mikil.

Hún mun vera um 20–30%

. mér telst því svo til, að ef þessar till. yrðu samþ., mundu þær koma til með að hafa þau áhrif á vísitöluna, að hún lækkaði upp undir 2½ stig. Í sambandi við þessar umr. vil ég beina því til ríkisstj., að ég sé ekki annað en að það sé full ástæða til þess að athuga að nýju þann grundvöll, sem er fyrir þessari kaupvísitölu, sem nú gildir. Hvaða ástæða er til þess t. d. að láta það hafa áhrif á vísitöluna, þó að bíómiðar hækki, strætisvagnafargjöld hækki, dýrara verði að fara í sumarfrí, áfengi hækki o. s. frv.? Grundvöllur fyrir vísitölunni getur ekki verið annað en það, sem eru brýnustu lífsþarfir. Ég skýt þessu fram til athugunar, hvort ekki væri rétt að athuga þennan grundvöll. Ég er hv. þm. Hafnf. sammála um það, að allt það, sem er umfram lífsnauðsynjar, þurfi að falla burtu við ákvörðun vísitölunnar.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Af því að þessari brtt. er útbýtt á fundinum, þá vil ég vekja athygli hv. þm. á því, að þetta er ekki aðeins bráðabirgðaákvæði, heldur er það beinlínis tímabundið. Það er verulegt atriði, að þessi breyt. fellur í burtu í árslok 1942, en þá kemur það til kasta Alþ., hvort það vill halda þessu áfram. Ég vildi aðeins skjóta þessu hér fram. Ég minntist á það í minni fyrstu ræðu, að þessi lækkun á tollinum mundi nema einu stigi til lækkunar á vísitölunni, og það var eftir upplýsingum frá manni, sem ég hélt, að hefði reiknað þetta út með vissu. Annars verð ég að segja það út af ræðu hv. 1. þm. N.-M., að ég tel ástæðu til þess að athuga þann reikning, sem lagður er til grundvallar vísitölunni. Ég hef einu sinni séð nokkuð af þessum reikningum, og ég varð dálítið undrandi yfir því t. d., hvað óhemju mikið smjör var keypt af þessum fjölskyldum, sem þó voru verkamannafjölskyldur. Ég veit, að það hefði þótt mikið á mínu heimili, sem þó er talið að sé í auðmannastétt, að mér hefur skilizt stundum. Þó að ég viðurkenni það að hinir raunverulegu reikningar séu betri en áætlunarreikningar, þá finnst mér sumt af þessu óþarflega hátt reiknað. Ég er hv. 1. þm. N.-M. sammála um það, að það beri aðeins að taka tillit til þess, sem eru lífsnauðsynjar, við ákvörðun kaupvísitölunnar, og ég er því meðmæltur, að það verði tekið til athugunar. Ég vil aðeins út af brtt. hv. 11. landsk. taka það fram, að ég er ekki að andmæla henni sérstaklega, en n. vildi ekki taka tillit til hennar frekar en annarra brtt., sem fyrir liggja. N. telur rétt að láta atkv. eingöngu skera úr um þessa brtt. eins og allar hinar.



Ég tek eftir því í brtt. á þskj. 470, að þeirri breyt., sem þar er ætlazt til að gera á tolllögunum, er aðeins ætlað að ná til ársloka 1942. Ég skil það svo, að aðeins sé um þær breyt. að ræða, sem á því þskj. eru, en ekki frv. sjálft, heldur séu það tímabundnar breyt. sem þar eru. Út af þeim umr., sem hér hafa orðið vegna þess, hvernig undirstaðan er fundin undir því, sem kallað er dýrtíðarvísitala, vildi ég aðeins segja það, að hér hefur verið talað bæði af hv. 1. þm. N.-M. og öðrum hv. þm. við stjórnina, en hér er engin stjórn til þess að hlusta á. Mér finnst vera hreyft við nokkuð mikilvægu atriði, þegar rætt er, á hvaða grundvelli útreikningur hinnar svo kölluðu vísitölu skuli byggður, sem á að vera leiðarvísir og mælikvarði á svo fjarska marga hluti í þessu landi. Ef viðkomandi ráðh. hefði verið hér staddur, þá hefði ég látið mér nægja að taka undir með þeim, sem hér hafa talað um þetta efni, en svo er nú ekki. Mér virðist, að hér þurfi eitthvað meira við til þess að koma hreyfingu á þetta mál, og það liggi eiginlega næst, úr því að hæstv. stjórn er ekki viðstödd og enginn, sem getur lofað neinu fyrir hennar hönd, að gerð sé ályktun um þetta atriði, sem hv. þm. hafa vikið hér að í sínum ummælum. Það hlýtur öllum að vera ljóst, hve afskaplega það getur skekkt allan útreikning, - eins og mér hefur virzt koma fram í ræðum hv. þm. -, að teknir skuli með ýmsir óþarfir hlutir, sem alls ekki geta talizt til lífsnauðsynja, og hins vegar, ef 1til gagnrýni er höfð á því, hvað mikið af lífsnauðsynjum er talið þurfa til heimilis. Ég vil beina því til þeirra hv. þm., sem hafa hreyft þessu máli, hvort ekki muni vera nauðsyn á, að Alþingi gerði einmitt á þessum tímum gagngerðar ráðstafanir til þess að fá sem réttastan grundvöll fyrir útreikningi vísitölu, m. ö. o., að Alþingi legði það fyrir hlutaðeigandi ráðh. með viðeigandi ályktun, að hann hlutaðist til um þessi mál, en láti það ekki algerlega á vald stjórnarskrifstofu eða hagstofunnar að taka með í þennan útreikning þá hluti, sem eru algerlega óþarfir að sanngjörnum dómi Alþingis, eða allt of mikið af því, sem annars er nú þarft, en verður eins og annað að hafa takmarkaða notkun á. Maður veit, hvaða áhrif það hefur á allan rekstur, bæði hins opinbera og einkarekstur í landinu, ef þessi loftþyngdarmælir athafnalífsins í landinu, loftþyngdarmælirinn, sem við köllum vísitölu, er ekki byggður á sanngjörnum útreikningi. Mér virðist þess vegna vera fullkomin ástæða til að taka þetta til gaumgæfilegrar íhugunar, og það mjög fljótlega, áður en þinginu lýkur.