Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Út af þessu máli vil ég leyfa mér að beina fsp. til hv. frsm. fjhn., vegna þess að það hringdi til mín bóndi af Vestfjörðum. Hann býr á leigujörð og greiðir leigugjaldið samkv. verðlagsskrá. Nú vil ég spyrja: Eftir hvaða reglu á þessi bóndi að greiða leigugjald eftir jörðina, þegar búið er að afnema verðlagsskrár?



Herra forseti. Ég verð að viðurkenna, að þetta atriði kom ekki upp í n. Það var upplýst og stendur reyndar í grg. fyrir frv., sem er stjfrv., að ákvæðin um verðlagsskrár hafi ekki lengur hagnýtt gildi. Þetta stendur í grg. fyrir stjfrv., og út frá því var gengið við afgreiðslu frv., að það væri rétt. Vegna þessarar fsp. mundi ég vilja leggja til, að n. kynnti sér þetta ákveðna tilvik, með hvaða hætti þessi vandi yrði leystur, og umr. málsins yrði frestað á meðan. Þetta mundi ég vilja leggja til við hæstv. deildarforseta.



Herra forseti. Landbn. þessarar hv. d. hefur haft þetta mál til athugunar, og hún varð ekki á eitt sátt um afgreiðsluna, svo sem kemur fram í nál. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir á þskj. 235. Svo sem fram kom hér við 1. umr. málsins, hefur að undanförnu staðið yfir endurskoðun á jarðræktarlögunum. Upphaflega var sú endurskoðun framkvæmd af nefnd hjá Búnaðarfélagi Íslands, og um þá endurskoðun fjallaði síðan búnaðarþing og afgreiddi málið til ríkisstj. Landbrh. skipaði þá aðra nefnd til þess að yfirfara og endurskoða málið á ný, og sú nefnd skilaði af sér nýju áliti um það bil, er þingi var að ljúka s.l. vor. Síðan hefur þetta mál verið nánar til athugunar hjá hæstv. ríkisstj., og þetta frv., sem hér liggur fyrir ásamt með öðru frv. um breyt. á jarðræktarlögunum, sem einnig liggur fyrir þessari hv. d., þau tvö frv. eru í raun og veru árangurinn af þeirri endurskoðun. Ég þarf ekki að rekja þetta nákvæmlega. Þetta var rætt allýtarlega hér við 1. umr., auk þess sem það er nokkuð að því vikið í nál. meiri hl. landbn. En það er í skemmstu máli að segja, að við vandlega yfirvegun á þessum málum, þessum ræktunarmálum, hefur niðurstaðan orðið sú, að bera fram þessi tvö frv., og er þó meginstuðningurinn sá aukni stuðningur, sem ætlað er að veita til ræktunarmálanna samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir. Það hefur einnig komið fram, bæði kemur það fram í nál. og hefur einnig komið fram hér við umr., að um þessa leið er í raun og veru ekki teljandi ágreiningur. En það hefur í vaxandi mæli hin síðari ár verið horfið inn á þá braut með þann stuðning, sem upphaflega var lögfestur með jarðræktarlögunum, að beina honum meir og meir í þá átt að vera stuðningur til að jafna búrekstraraðstöðuna í landinu, - meira og meira í átt til þess að vera stuðningur við þá bændur, sem hafa mesta þörf fyrir aukna ræktun, en það er ekki nú lengur um það deilt, að það er ræktunin, sem er alger undirstaða landbúnaðarins. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta atriði. N. var raunar í heild nokkuð sammála um þessa hlið, og ég vil láta það í ljós sem mína skoðun, að ég tel þessa stefnu vera rétta, og í raun og veru er óhætt að segja það, að með þessu frv. ásamt því frv. um breytingu á jarðrræktarl., sem einnig liggur fyrir þessari hv. d., er gert mesta átak til stuðnings búskapnum eftir þessum leiðum, - eftir leiðum með stuðningi til ræktunar, - mesta átak til stuðnings búskapnum, sem hefur verið gert, frá því að jarðræktarlögin voru sett í upphafi. Það hefur komið fram, að það megi áætla þennan aukna stuðning allt að 20 millj. kr., a.m.k. 15–20 millj. kr. á ári, og það er óhætt að segja, að það hefur ekki áður verið gert slíkt átak í einu til stuðnings þessum málum. Oft ber á góma í umr. nú í seinni tíð hina svokölluðu auknu framleiðni, og það hafa einnig komið fram við þessi frv. brtt., sem m.a. fjalla um það að styðja aukna framleiðni í landbúnaðinum. En út af þessu þykir mér rétt að undirstrika það, að auðvitað er sú breyting, sem hér er verið að gera, stuðningur til aukinnar framleiðni í landbúnaði. Allur stuðningur samkv. jarðræktarl. frá upphafi og sá stuðningur, sem veittur er í þessu skyni með stofnlánadeildarlögunum, er auðvitað til aukinnar framleiðni í landbúnaði. Það liggja fyrir nokkrar brtt., og eins og tekið er fram í nál., tók n. ekki sérstaklega afstöðu til þeirra brtt., sem þá lágu fyrir. Aðra þessa brtt. hef ég flutt og ég mælti nokkur orð fyrir henni við 1. umr. málsins, en hún er um nýtt form, ef svo mætti segja, fyrir bústofnslán. Ég hygg, að það muni verða skoðun meiri hl. n., að rétt sé að samþykkja þessa till., og ég vil vænta þess, eins og ég hef lýst hér við 1. umr., ég vil vænta þess, að hún nái samþykki hv. þd. Þetta mál er í raun og veru mjög ljóst og einfalt, og það var rætt mjög ýtarlega, eins og ég sagði áðan, hér við 1. umr. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til að tala langt mál um það. Það kann að vera að mér gefist tækifæri síðar við þessa umr. að bæta hér einhverju við. En eins og fram kemur í áliti minni hl., leggja þeir hér fyrir allmiklar brtt. Það er hvorki meira né minna en þeir taka heilt frv., sem framsóknarmenn hafa flutt í hv. Ed., og skella hér inn sem brtt. við þetta frv., en það er frv. um bústofnslánasjóð. Ég ætla ekki að ræða þetta á þessu stigi málsins, en ég vænti þó, að flestum sé það ljóst, að þetta mál er yfirgripsmeira en svo, að það liggi ljóst fyrir, að hægt sé að samþykkja þessar till., eins og þær koma fram hér í brtt. minni hl. n. En á hitt vil ég leggja áherzlu, að með brtt. minni er gerð tilraun til að bæta að nokkru úr þessu vandamáli. Það skal að vísu játað, að það er nokkuð ósýnt, að hve miklu liði það kann að koma. En ég held þó, að það sé þess virði að samþykkja till. og sjá, að hverju gagni hún má koma. Meiri hl. n. leggur sem sagt til, að frv. verði samþykkt, eins og það liggur fyrir á þskj. 235.



Herra forseti. Það er eins og fram kemur í nál, meiri hl. þá varð ekki fullt samkomulag í landbn. Minni hl., ég og Björn Pálsson, telur, að miklu víðtækari breytingar þurfi að gera á stofnlánadeildarlögunum heldur en þær, sem frv. felur í sér, og þar sem meiri hl. vildi ekki fallast á neinar breytingar á frv., klofnaði n. og gefur hvor nefndarhluti út fyrir sig sitt sérálit, og auk þess leggur minni hl. fram brtt. Nál. minni hl, er á þskj. 306 og brtt. eru á þskj. 307. Mér þykir rétt að geta þess, að samnm. minn, Björn Pálsson, gat ekki tekið þátt í að semja nál. minni hl. né brtt., sökum þess að hann varð af ófyrirsjáanlegum orsökum að hraða ferð sinni norður í Húnaþing. Ber ég þess vegna einn ábyrgð á orðalagi þeirra tveggja þskj., er ég nefndi hér. Hins vegar veit ég ekki annað en flokksbræður mínir hér í hv. d. séu mér efnislega sammála. Framsfl. hefur lagt fram fjölda mála varðandi landbúnaðinn og framtíð íslenzkrar bændastéttar nú á þessu þingi. Þessi frv. fjalla t.d. um almenna vaxtalækkun og að hætt verði við að binda sparifé eða hluta af því inni í Seðlabankanum, en nota þess í stað það fjármagn, sem myndast og þjóðin sparar saman, til þess að styðja uppbyggingu atvinnuveganna og þá ekki sízt í landbúnaðinum, svo að heilbrigð og eðlileg þróun geti átt sér stað í sveitum og fólk geti haft þar þau lífskjör, sem boðleg eru og sambærileg við það, sem aðrir atvinnuvegir eru látnir veita þeim, er við þá starfa. Þá er að nefna hið ýtarlega frv. okkar framsóknarmanna um ráðstafanir til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, þ.e.a.s. til að koma í veg fyrir fólksfækkun og eyðingu byggðarlaga. En með því frv. er ráðgerð sjóðsstofnun, er fái 1½% af tekjum ríkissjóðs, og skal verja því fé til eflingar atvinnulífi og framkvæmda, þar sem hætta er á því, að byggðarlög eyðist. Með slíkum ráðstöfunum hafa Norðmenn t.d. komið í veg fyrir eyðingu byggðarlaga í Noregi og telja, að fé til þeirra ráðstafana hafi verið mjög vel varið. Framsfl. telur sjálfsagt að styðja myndun samvinnubúskapar í landinu, því að með þeim hætti má vafalaust létta störf bænda og koma í veg fyrir, að jarðir og kannske heilar sveitir fari í eyði. Er frv. nú nýlega komið fram hér á hinu háa Alþingi af flokksins hálfu um þetta, og er þar gert ráð fyrir 10 millj. kr. framlagi á ári í 10 ár til stofnunar samvinnubúa eða til stuðnings slíkum búum, að koma þeim á fót. Nýbýlastjórn á samkv. till. okkar að hafa með höndum yfirstjórn þessara mála og úthluta því fé, sem þarna er gert ráð fyrir að verði lagt fram. Þá hefur flokkurinn einnig lagt fram fjölda till. um hin ýmsu vandamál bændanna, svo sem um búfjártryggingar og tryggingar gegn uppskerubresti, sem eru allmikið mál, og hafa fleiri flokkar að vísu verið með till. um það hér. Við höfum einnig lagt fram till. um aukin afurðalán og rekstrarlán til bænda, um aukin ríkisframlög til súgþurrkunar og votheysgerðar, um nýja rafvæðingaráætlun, sem gerir ráð fyrir, að öll býli í landinu fái rafmagn fyrir árslok 1968. Þá vil ég einnig geta þess, að við höfum lagt fram tvö frv. um breytingar á stofnlánadeildarlögunum. Annað þeirra er um afnám bændaskattsins og um eflingu veðdeildar Búnaðarbankans í þeim tilgangi að auðvelda eigendaskipti á jörðum, en það er eitt af hinum mestu vandamálum landbúnaðarins nú á þessum árum, hvernig á að fara að því að hafa eigendaskipti á jörðum. Hitt frv. um breytingu á stofnlánadeildarlögunum fer í sömu átt og frv. þetta, sem hér er verið að ræða, frv. hæstv. ríkisstj. á þskj. 235, nema frv. okkar gerir ráð fyrir 65% framlagi af ræktunarkostnaðinum upp að 25 ha. markinu, en stjfrv. gerir þar ekki ráð fyrir nema 50%. Ég hef aðeins drepið á þessi málefni, því að þessi málaflutningur okkar framsóknarmanna hér á hinu háa Alþingi markar stefnu flokksins í landbúnaðarmálum eða þá stefnu, sem flokkurinn telur að fara verði til þess að tryggja framtíð bændastéttarinnar. Þess vegna hef ég, bæði í nál. því, sem ég hef gefið út og svo einnig nú gert nokkurt yfirlit um þessi mál. Þá mun ég fara nokkrum orðum um þær brtt., sem minni hl. flytur á þskj. 307. Þar er fyrst lagt til, að 2. og 3. mgr. 7. gr. l. falli niður. Þessi brtt. er borin fram til þess að koma í veg fyrir, að sá, sem framkvæmir t.d. framræslu, missi lánsmöguleika, þó að framlagið hækki, en með till. minni hl. er gert ráð fyrir framlagshækkun. Þá gerum við ráð fyrir nýjum kafla, sem komi á eftir II. kafla l. og verði III. kafli, undir fyrirsögninni: Um bústofnslán. Þessi nýi kafli verður með 8 nýjum greinum, og kveða þær á um sérstök bústofnslán til frumbýlinga og að lánað verði einnig öðrum bændum til bústofnsauka, svo að þeir geti stækkað bú sín, og þá einnig til vélakaupa. Stofnfé til bústofnslána er þetta samkv. okkar till.: 40 millj. kr. óafturkræft framlag ríkissjóðs, er greiðast skal deildinni á næstu 8 árum með 5 millj. kr. framlagi á ári. Og enn fremur 60 millj. kr. lán, er stjórn deildarinnar heimilast að taka, og ábyrgist fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs greiðslu lánsins. Þá vil ég nefna skilyrðin, sem í till. eru fyrir lánum af þessu tagi. Það er í fyrsta lagi, að umsækjandi reki landbúnað sem aðalatvinnuveg. Í öðru lagi, að hann hafi ekki það mikinn bústofn, að áliti bankastjórnarinnar, sem á að veita lánin og sjá um lánveitingarnar, að hann geti framfleytt fjölskyldu sinni. Í þriðja lagi, að umsækjandi sé að dómi bankastjórnarinnar vel hæfur til að reka landbúnað, enda mælir þá hreppsnefnd með lánveitingunni. Í fjórða lagi, að umsækjandi setji þá tryggingu fyrir láninu, er bankastjórnin tekur gilda. Og í fimmta lagi, að umsækjandi geti að dómi bankastjórnar staðið undir árlegum greiðslum af lánum sínum, er hann hefur fengið samkv. þessum lögum. Um tryggingarnar gerum við þær till., að tryggingar fyrir þessum lánum verði í fyrsta lagi gegn veði í fasteign eða í öðru lagi gegn veði í vélum og verkfærum og þá enn fremur gegn veði í tilteknum flokki eða flokkum búfjár og gegn hreppsábyrgð, enn fremur gegn sjálfsskuldaábyrgð tveggja eða fleiri aðila, en bankastjórnin meti hverju sinni, hvaða tryggingu skuli taka gilda, og að upphæð lánanna fari eftir mati bankastjórnarinnar á hverjum tíma. Um vextina er það að segja, að við leggjum til, að þeir verði ekki hærri en 5% og lánstíminn fari eftir ákvörðun bankastjórnarinnar, hann sé ekki fastákveðin, en hann skuli þó ekki vera lengri en 10 ár, og það sé áskilið, að ef efnahagur lántakandans breytist svo, að honum verði auðvelt e.t.v. að greiða lán sitt á skemmri tíma en um var samið upphaflega, þá geti bankastjórnin gert honum að greiða hærri afborganir af láninu en annars var tilskilið. Enn fremur sé áskilið, að ef lántakendur breyti um atvinnuveg, þá sé bankastjórninni heimilt að ákveða, að lánið sé þegar gjaldfallið. Enn fremur eru ákvæði um það í þessum till. okkar, að það megi ákveða, að lán skuli vera afborgunarlaust fyrstu þrjú árin. Umsóknir um þessi lán til bústofnskaupanna, eða bústofnslán, eiga að sendast bankastjórninni. Þá gerum við í öðru lagi brtt., það er 2. brtt. á þskj., um það, við 6. gr., að í stað 50% í 3. mgr. komi 65% , og var ég áður búinn að geta um þá breytingu. 3. brtt. er við 8. gr., að hún orðist þannig: „64. gr. l. orðist svo: Til þeirra framkvæmda, er um getur í 60. gr., og til framkvæmda, er framlagsrétt fá samkv. 63. gr., greiðir ríkissjóður árlega á árunum 1964–1972, að báðum árum meðtöldum, þá fjárupphæð, er þarf til að greiða tilskilinn hluta ríkisins samkv. ákvæðum þessara laga.“ 4. brtt. er um það, að á eftir 8. gr. frv. komi ný grein, svo hljóðandi: „Ríkissjóður greiðir stofnlánadeild landbúnaðarins sérstakt framlag, 25 millj. kr., árlega næstu 5 ár. Fé þetta skal lánað bændum og búnaðarfélögum til framleiðniaukningar í landbúnaði, og skulu lánin vera til 30 ára með 2% vöxtum. Lánin skulu veitt, að fengnum till. nýbýlastjórnar, til vélvæðingar og tæknibúnaðar á sveitabýlum, svo sem til endurbóta á fóðurgeymslum og peningshúsum, súgþurrkunar, færibanda, mjaltavéla, dráttarvéla og jeppabíla. Enn fremur til steypuhrærivéla, jarðtætara og annarra jarðyrkjuverkfæra, sem búnaðarfélög kaupa.“ Ég hef þá að nokkru lýst þessum brtt. og tel mig ekki þurfa að fara um þær fleiri orðum að þessu sinni. Ég hygg, að flestir geti orðið nokkurn veginn sammála um það, að til þess að hefta fólksstrauminn, sem núna liggur úr sveitunum, þarf að gera eitthvað róttækt, eitthvað verulega róttækt. Og þessar till. okkar, sem hér eru nú bornar fram og ég var að lýsa, um bústofnslánin og um lánin til framleiðniaukningar, verða vafalaust taldar róttækar, ég efast ekki um það, og ekki sízt af þeim, sem vilja láta bændum fækka. Við framsóknarmenn viljum hefta fólksstrauminn úr sveitunum og teljum, að bændum eigi ekki og megi ekki fækka úr því, sem nú er orðið. Ef við nytjum ekki landið okkar sjálfir, má gera ráð fyrir, að þær þjóðir, sem búa við landþrengsli, vilji fá að flytja hingað fólk, sem hjá þeim er ofaukið, og þá eigum við Íslendingar ekki lengur land okkar einir fyrir okkur og okkar niðja, sem ættu þó að eiga að mínum dómi frumburðarréttinn til landsins. Ég minnist þess í sambandi við þetta, að í sumar sem leið átti ég tal við bifreiðarstjóra einn á hópferðabifreið og hann sagði mér þá sögu, að hann var á s.l. sumri að aka hollenzkum og belgískum ferðamönnum hér um Suðurland. Þegar hann var að aka þeim um Holtin og Rangárvellina í Rangárvallasýslu, sem er hið fegursta hérað og gróðurvænlegasta, sem við eigum hér á Íslandi, sennilega, þá voru þessir útlendingar, þegar þeir sáu þetta mikla og fallega hérað, að tala um það, að hingað þyrftu þeir að koma sem skjótast 5 milljónum Hollendinga, hér væri landrými og athafnasvæði fyrir þetta fólk, sem nú væri ofaukið í þeirra landi. Ég hef dálítið hugsað um þetta. Ég held, að við Íslendingar verðum vel að gæta að því að halda landi okkar sem mest byggðu og láta sveitir ekki fara í eyði. Það kynni að vera, að það væri sjálfstæðisbarátta að hamla gegn eyðingu sveitanna, það væri sjálfstæðisbarátta, sem síðar borgaði sig fyrir þjóðina að hafa barizt fyrir, þó að hún e.t.v. kosti verulega fjármuni nú um skeið, sú barátta. Ég sá í nál. meiri hl. landbn., að þar var talað um það, að frv. um jarðræktarlögin gengi lengra en frv. það, sem búnaðarþing samdi í fyrra eða hittiðfyrra - eða hvenær það nú var. Ég álít, að þetta sé ekki rétt, því að mér skilst, að þegar meiri hl. heldur þessu fram, eigi hann við bæði frv., bæði frv. um stofnlánadeildina og jarðræktarlagafrv. En hitt er það rétta, að búnaðarþing hafði aðeins til endurskoðunar jarðræktarlagafrv., en ekki lögin um stofnlánadeildina. Ég ætla nú ekki að fjölyrða öllu meira um þetta, en vil þó segja það, að um málefni bændanna og landbúnaðinn væri auðvitað hægt að tala langt mál, en mér finnst það ekki rétt af mér að nota langan tíma til þess, þar sem umr. urðu miklar og langar hér um málið við 1. umr. Ég ætla því að takmarka mjög mál mitt. En ég vil aðeins segja það að lokum nú við þessa umr., að ef hér á að þróast frjáls og óháð bændastétt, sem vissulega er lífsnauðsyn fyrir þjóðina, eins og ég hef áður rakið, þá verður ríkisvaldið að styðja á öflugan hátt frumbýlinga og þá bændur, sem aftur úr hafa dregizt með framkvæmdir á jörðum sínum. Frv. hæstv. ríkisstj. er að vísu spor í þá átt og stefnir að mínu viti alveg í rétta átt, en ég álít þó, að bezta hjálpin og sú, sem yrði þjóðinni að sem allra mestu gagni, yrði sú, að ríkisvaldið minnkaði verulega með einhverjum ráðum fjárfestingar- og fjármagnskostnað frumbýlinganna. Það er áreiðanlega það, sem öllum yrði farsælast, bæði bændastéttinni og öðrum þegnum þjóðfélagsins. Ég hygg, að það hafi verið talið, að ábúendaskipti þurfi að fara hér árlega fram á um 300 jörðum, það sé hin eðlilega þróun, og það þýðir, að það þarf nú eins og sakir standa að hjálpa ungu fólki til þess að hefja búskap á þessum 300 býlum árlega. Brtt. okkar í minni hl. eru fyrst og fremst miðaðar við þetta, að það verði gert, til þess að halda landbúnaðinum í horfinu og tryggja það, að í bændastéttinni fækki ekki.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls sagði ég; að ég teldi, að þetta frv. stefndi í rétta átt, en hins vegar teldi ég, að það gengi of skammt til þess, að þess væri að vænta, að það gæti leyst þann mikla vanda, sem við væri að glíma í sambandi við stöðu landbúnaðar okkar nú í dag, og þá sérstaklega varðandi vandamálið um hin allt of mörgu smábýli í landinu. Frv. miðar vissulega að því að hvetja til aukinnar ræktunar. Það er gert ráð fyrir því með frv., að ræktunarstyrkurinn frá ríkinu verði aukinn talsvert verulega. En þó er það svo, að sú aukning, sem þar er um að ræða, er í rauninni harla lítil, þegar þess er gætt, hvað margir aðilar hljóta að verða aðnjótandi þessarar hækkunar, sem þarna er um að ræða. Samkv. frv. er gert ráð fyrir því, að heildarútgjaldaaukningin geti orðið í kringum 12 millj. kr. á ári, en hins vegar munu það vera milli 3 og 4 þús. jarðir í landinu, sem geti orðið aðnjótandi þessa aukna framlags. Það er því augljóst mál, að á ári hverju getur ekki komið meira í hlut hvers og eins en 3–4 þús. kr. Ég tel, að það sé nokkurn veginn víst, að þau býlin í landinu, sem þegar eru komin yfir mestu örðugleikana í sambandi við ræktun, þ.e.a.s. hafa náð nú meðaltalsræktun eða rúmlega það, mundu flestöll geta notfært sér það aukna framlag, sem gert er ráð fyrir með þessu frv. Þau hafa fyllilega aðstöðu til þess, og þau munu halda áfram að auka við ræktunina og verða þessa aukna framlags aðnjótandi. En það leikur hins vegar allmikill vafi á því, að þau býlin í landinu, sem nú búa við minnsta ræktun og minnstu búin eða tiltölulega minnstu búin, - það leikur mikill vafi á því, að þau geti notfært sér þessi auknu framlög, sem hér um ræðir, nema þá að litlu leyti. Þetta stafar af því, að svo er ástatt, að það munu vera um 1500–2000 bændabýli í landinu, þar sem búin eru svo lítil, að þau gefa langt undir þeim meðaltalstekjum, sem nú er talið að meðalfjölskylda í landinu verði að hafa sér til lífsviðurværis. Þar sem svona stendur á, er það meira en lítið átak að koma fram nokkurri verulegri stækkun á búunum. Það þarf meira til en aðeins að auka ræktunina á þeim býlum, þar sem svona er háttað. Það þarf vitanlega að auka bústofninn á þessum jörðum líka, og það kostar mikið fé. Það þarf vitanlega að byggja yfir aukinn bústofn og yfir aukinn heyfeng, og slíkar byggingar kosta líka mikið fé. Og það eru engar líkur til þess, að meginhlutinn af þessum bændum, sem svona er ástatt hjá, geti brotizt gegnum þennan vanda, jafnvel þó að þeim sé boðið upp á slíkt aukaframlag eins og það frv. fjallar um, sem hér er nú til umræðu. Það vandamál, sem hér er við að glíma, er það, hvernig á að fara að í því að koma fram stækkun á smábúunum, á allt of mörgum smábúum í landinu, hver er leiðin til þess. Við vitum, að verðlagning landbúnaðarvara nú er miðuð við það, að meðalbúið í landinu eigi að gefa atvinnutekjur á ári svipaðar tekjum vinnustétta í kaupstöðum, verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna. Því er mjög haldið fram af bændum, að þessi verðlagsgrundvöllur gefi þeim ekki þessar tekjur, þeir fái ekki þessar tekjur út úr meðalbúinu. En hvað sem því líður, er alveg augljóst eða um það verður varla deilt, að það þarf a.m.k. bú af þessari meðalstærð til að geta fengið þessar meðaltalstekjur. Nú liggur hitt fyrir, að það eru svona margar jarðir í landinu, eins og ég sagði, milli 1500 og 2000, sem hafa miklum mun minni bú en meðaltalsbúið er, og þar af leiðandi eru tekjur bænda á þessum búum langt fyrir neðan það meðaltal, sem hér er miðað við. Við 1. umr. þessa máls benti ég því á, að það, sem nú þyrfti að gera í þessum efnum, væri, að nú yrði lagt fram af hálfu ríkisins allmyndarleg fjárhæð, beinlínis í því skyni að vinna að stækkun þessara smáu búa. Og mér fannst eðlilegt, að þetta framlag yrði á svipuðum grundvelli og framlag, sem hér var ákveðið á þessu þingi nú fyrir nokkru, til þess að koma á hjá þeim aðilum, sem þar áttu hlut að máli, en það voru frystihúsin í landinu, aukinni framleiðni, auknum afrakstri við vinnuna, en þar var ákveðið að leggja frystihúsunum í landinu að þessu sinni 43 millj. kr. sem óafturkræft framlag í þessu skyni, til þess að auka framleiðnina í frystihúsunum. Á sama hátt álít ég, að eigi að fara að nú í sambandi við þetta vandamál, sem hér er um að ræða. Nú hefði átt að leggja fram t.d. 43 millj. kr. á þessu ári, sem varið yrði alveg gagngert til þess að vinna að stækkun þessara smábúa, og stefna þannig alveg ákveðið að því að útrýma smábúunum og ná því marki tiltölulega fljótlega, að ekkert bændabýli á Íslandi væri minna en það meðaltalsbú, sem verðlagningin er nú miðuð við. Þessu marki þarf að ná. Það þarf að setja sér áætlun um að ná þessu marki ekki síður en um margt annað. Í framhaldi af því, sem ég sagði um málið hér við 1. umr., flutti ég brtt., sem er á þskj. 258, en sú brtt. fjallar einmitt um þetta atriði. Brtt. er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 64. gr. l. komi ný gr., sem verði 65. gr., svo hljóðandi: Ríkissjóður leggur fram 43 millj. kr. á árinu 1964, er verja skal til framleiðniaukningar í landbúnaði. Fjárhæð þessari skal sérstaklega varið til stækkunar á þeim búum í landinu, sem eru undir stærð meðalbúsins. Nýbýlastjórn skal setja reglur um ráðstöfun fjárins, en ráðherra staðfestir reglurnar.“ Ég geng að sjálfsögðu út frá, að þær reglur yrðu settar í þessum efnum, að þessari fjárhæð yrði einvörðungu varið til þeirra býla í landinu, sem þannig er ástatt um, að nýbýlastjórnin telur, að þar geti orðið um framtíðarbúskap að ræða, því að vitanlega getur svo staðið á um einstaka jarðir í landinu - og gerir, að það er ekki við því að búast, að þær verði í byggð, a.m.k. í náinni framtíð, og þá er vitanlega ekkert við því að segja, þó að slíkar jarðir verði ekki byggðar og þær hverfi úr byggð. Aðrar geta þar komið í staðinn, þar sem möguleikarnir eru meiri. Og það vitanlega nær engri átt að vera að eyða fé í gagnsleysu á þann hátt að veita styrki til þeirra aðila, sem svo er ástatt um. Það er enginn vafi á því, að það eru möguleikar á að gera þetta, sem í þessari till. felst. Afkoma, ríkissjóðs hefur verið með þeim hætti nú á seinustu tveimur árum, bæði árið 1962 og 1963, og það eru allar líkur til þess, að afkoma ríkissjóðs verði einnig með þeim hætti á yfirstandandi ári, að ríkið getur vel séð af þessari upphæð. Það er enginn vafi, að þetta er hægt. Spurningin er aðeins sú: Á að stíga þetta skref nú eða á að bíða enn? Hv. 2. þm. Sunnl., Ágúst Þorvaldsson, sem hér talaði næstur á undan mér, sagði, að hann teldi, að nú þyrfti að gera verulega róttækar ráðstafanir í málefnum landbúnaðarins til þess að koma í veg fyrir verulega flutninga á fólki úr sveitum landsins. Ég held, að þetta sé rétt, að það þurfi á róttækum ráðstöfunum að halda. En ég held, að það, sem mest liggur við í þessum efnum, ef á að stöðva fólksflóttann úr sveitunum, sé einmitt að gera þær ráðstafanir, sem lagt er til að gerðar verði með þeirri till., sem ég flyt, þ.e. einmitt að gera róttækar ráðstafanir til að stækka hin of smáu bú í landinu og gera þeim, sem við þau búa, lífvænlega búskaparaðstöðu. Auðvitað verða það bændurnir á þeim búum, sem gefast fyrst upp, þeir, sem í dag búa við árstekjur, sem nema 50–60 þús. kr. Það er ofur skiljanlegt, að það verði þeir, sem gefast fyrst upp og flýja sveitirnar. Og það sjá allir, að þeir, sem við slíka aðstöðu búa, hafa ekki getu til að leggja fram það fé, sem til þess þarf að stækka búin. Þeir hafa enga möguleika til að fá lán fyrir hinum nýja stofnkostnaði öllum, og tekjur þeirra leyfa ekki, að þeir geti af þeim klipið til þess að leggja fram á móti lánunum og brjótast í gegnum þennan vanda af eigin rammleik. Það er því alveg áreiðanlega ekki um aðrar leiðir að ræða en þær, sem bent er á í minni till. Það verður að koma til beint ríkisframlag, og verði það ekki samþykkt nú, verður það samþykkt á næsta ári, og ef ekki á næsta ári, þá á árinu þar á eftir. Það er enginn vafi á því, að undan þessum vanda verður ekki vikizt. Þetta er eitt af því, sem skiptir einmitt mestu máli í sambandi við landbúnaðinn. Það er einmitt þetta, að koma því fram, að meðalbúið í landinu verði stækkað og sérstaklega að verði ekki neitt bú í landinu minna en það meðalbú er, sem verðlagsgrundvöllurinn er í dag miðaður við. Mér þótti nokkuð á skorta hér í sambandi við framsögu, bæði frá hálfu meiri hl. landbn. og eins af hálfu minni hl. landbn., að þeir viku ekki einu einasta orði að þessari till., sem ég hafði hér flutt og n. hlýtur að hafa haft til athugunar jafnhliða málinu. Þeir minntust ekki einu orði á afstöðu meiri og minni hl. n. til þessarar till. Nú hlýt ég að spyrja þessa aðila um það: Hver er afstaða þeirra til þessarar till.? Þannig getur landbn. ekki skilað frá sér þessu máli, að hún lýsi því ekki yfir, hver er hennar afstaða til slíkrar till. sem þessarar. Ég vil vænta þess, að það megi skilja þessa þögn frá hálfu landbn.-manna um þessa till. mína á þá lund, að þeir séu henni ekki mótfallnir og séu kannske enn að hugsa sig um og eigi eftir að ljá henni fylgi sitt, þótt síðar verði.



Herra forseti. Út af ræðu hv. síðasta ræðumanns vil ég segja nokkur orð. Það kemur fram í nál. meiri hl. n., að hún hafi ekki tekið afstöðu til þeirra brtt., sem fyrir lágu, og þ. á m. var einmitt brtt. hv. 5. þm. Austf. En mér þykir rétt að fara um hana nokkrum orðum, og það var raunar af ásettu ráði, að ég frestaði að gera það áðan, en ég bjóst við því, að hv. þm. mundi koma hér og mæla fyrir henni við þessa umr. En mér finnst, að það, sem aðallega liggur í henni, eins og raunar till. hv. framsóknarmanna, sé að ganga allmiklu lengra en gert er með frv. ríkisstj. Þetta er aðeins venjulegur gangur mála, skilst mér, hér á Alþingi, að stjórnarandstaðan vill yfirleitt ganga lengra en þeir, sem ábyrgðina bera, telja sér fært að gera í fjárframlögum, og það þarf ekki að vera nokkur mælikvarði á það, hver vilji er til þess að verða þeim málum að liði, sem um er að ræða, heldur er það fyrst og fremst mælikvarði á það, að aðrir bera ábyrgðina, en hinir ekki. En það segir í þessari brtt. hv. 5. þm. Austf., að verja skuli 43 millj. kr. til framleiðniaukningar í landbúnaði. Ég vakti athygli á því áðan í minni ræðu, að auðvitað er enginn munur á þessu og þeim aukna stuðningi, sem fyrirhugaður er með frv. því, sem hér liggur fyrir, ásamt með frv. um breyt. á jarðræktarlögunum, að þau auknu framlög, sem þar er gert ráð fyrir, - auðvitað eru þau til framleiðniaukningar í landbúnaði. En það er annað í sambandi við þessa till., sem ég vildi þó vekja athygli á, og það er þetta: Af hverju er miðað þarna við þessa upphæð, 43 millj. kr.? Þetta kom einmitt fram í ræðu hv. þm. núna áðan, því að hann sagði, að samkv. 1., sem nýlega er búið að samþykkja um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins o.fl., er þar samkv. 1. gr. einmitt ákveðið að verja 43 millj. kr. til framleiðniaukningar við framleiðslu freðfisks. En mér þykir rétt að vekja athygli á því í þessu sambandi, að þess er einmitt getið í aths., sem fylgdu því frv. frá ríkisstj., að þetta ákvæði er til þess að fullnægja því samkomulagi, sem gert var við lausn vinnudeilunnar fyrir jólin, þegar samið var um 15% kauphækkun. En frystihúsin í landinu töldu sig með engu móti geta tekið á sig þessa kauphækkun nema fá hana bætta eftir öðrum leiðum. Og það eru einmitt þessar 43 millj. kr., sem þarna er um að ræða, þær eru einmitt til þess að bæta frystihúsunum það, sem þau tóku á sig með 15% kauphækkuninni, sem samið var um fyrir jólin. En ég vil vekja athygli á því, að samkv. l. um framleiðsluráð landbúnaðarins o.fl. kemur þessi kauphækkun sjálfkrafa inn í landbúnaðarvöruverðið, og væntanlega kemur hún til framkvæmda núna 1. marz. Þess vegna er að mínum dómi ekki að finna rökstuðning fyrir þessari till. með þessu ákvæði úr l. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins o.fl. En mig grunaði einmitt, af því að þarna var tekin til þessi upphæð, að þá mundi vera hugsað þarna eitthvert samband á milli. Það er annað mál að gera till. um það að verja meira fé til framleiðniaukningar í landbúnaðinum en gert er með þessu frv. ríkisstj., bæði þessu og frv. um breyt. á jarðræktarl. En mér þykir rétt og ég vil sérstaklega vekja athygli á því, að ég tel það algeran misskilning, að það sé hægt að rökstyðja slíka till. sem þessa um 43 millj. kr. framlag með 1. gr. laga um ráðstafanir til aðstoðar við sjávarútveginn o.fl. En þess vegna er afstaða n. eða a. m. k. meiri hl. n. til þessarar till. eins og fram kemur í nál., að n. mælir með frv. ríkisstj., eins og það liggur fyrir á þskj. 235, og þess vegna mælir hún ekki með samþykkt þessarar brtt. Hv. þm. vildi gera heldur lítið úr stuðningi til hinna smáu býla samkv. þessu frv., reiknaði út, að það væru ekki nema 3000–4000 kr. á býli árlega. Það má vera, að þetta sé rétt reiknað hjá hv. þm., ég held, að hann sé yfirleitt góður í reikningi. En ég vil nú bara benda á það tvennt, annars vegar sýnir reynslan, að það eru aldrei allir, sem taka þátt í þessum framkvæmdum á hverju ári, og á hinn bóginn, að samkv. hinu frv., frv. um breyt. á jarðræktarl. sem fylgir þessu, og það skulu menn muna, að þau eru algerlega tengd, enda þótt það sé í tveimur frv., - þá kemur líka veruleg upphæð þar til viðbótar við það, sem veitt er til stækkunar á túnunum undir 25 ha. samkv. þessu frv. Ég hef ekki reynt að leggja það niður fyrir mér, hverju þetta kynni að nema á hvert býli. Hitt vil ég aðeins undirstrika, sem ég sagði hér áðan, að það hefur ekki áður verið gert jafnstórt átak til stuðnings ræktunarmálunum eins og er gert með þessum tveimur frv. ríkisstj. nú. Það er annað, sem ég vil líka vekja athygli á og skiptir hér miklu máli, að sú grundvallarhugsun, sem fylgt er í þessum málum, sem var fylgt með jarðræktarlögunum í upphafi og hefur yfirleitt verið fylgt síðan, þó að dálítið hafi verið breytt um stefnu, þá er grundvallarhugsunin sú, að láta bændurna sjálfa hafa frumkvæðið. Ég tel þetta ákaflega þýðingarmikið atriði. Það er aðeins, að ríkisvaldið segir: Ef þið framkvæmið þetta, ef þið gerið þessar umbætur í búskap ykkar, þá skulum við koma til móts við ykkur á þennan hátt. - En ef ætti að fara aðra leið, þannig að það væri beinlínis af hálfu ríkisvaldsins farið að framkvæma umbætur hjá bændunum - inn á þá leið vildi ég fara í síðustu lög. Ég vildi ekki fara inn á þá leið, fyrr en ég sæi, að allar aðrar væru lokaðar. Ég hef trú á því, að okkur takist að rétta landbúnaðinn við, rétta við þessi smáu býli gegnum þessa frjálsu leið, ef svo mætti segja, með því að leitast við að láta bændurna sjálfa hafa frumkvæðið. Og ég verð að játa, að það er mikill vafi, hvort það er hægt eða rétt að koma til liðs við þá bændur, sem ekki geta eða vilja taka á móti þeim stuðningi, sem veittur er á þennan hátt. Það kann að vera í einstaka tilfelli, að nauðsynlegt sé að ganga lengra, en þau tilfelli eru að minni hyggju ekki mörg. Við skulum ekki gera lítið úr því, að það verður mjög mikil breyting á aðstöðunni til, framkvæmda á litlu býlunum, sem hafa undir 25 ha. túnstærð, eftir að þessi frv. hafa verið samþykkt. Ég vildi láta þetta koma fram. Það var engan veginn af því, að við ætluðum að humma fram af okkur í landbn. að láta. uppi álit um þessa brtt. Lúðvíks Jósefssonar, en ég taldi réttara, að hann hefði mælt fyrir henni á undan. Ég held, að það sé ekkert sérstakt, sem ég hef ástæðu til að svara úr ræðu hv. þm. Ágústs Þorvaldssonar. Hann segir, að Framsfl. hafi markað sína stefnu með þeim frv., sem hann hefur lagt fram hér á Alþingi til stuðnings landbúnaðinum. Ég ætla ekki að fara að deila við hann um þetta, en á hinu vil ég vekja athygli, að það lætur þó orðið talsverð breyting á þessari stefnu Framsfl. frá því, að þeir voru sjálfir í ríkisstj. Ég ætla aðeins í því sambandi að minna hér á eina samþykkt, sem gerð var á aðalfundi Stéttarsambands bænda í Bifröst í Borgarfirði sumarið 1958, en þá var hin sæla vinstri stjórn við völd, Framsfl. fór með landbúnaðarmálin, svo sem menn muna, en þessi samþykkt var á þessa leið: „Aðalfundur Stéttarsambands bænda 1958 telur ekki rétt né æskilegt, að stöðvuð sé sú fjárfesting, er bændur af knýjandi nauðsyn hafa með höndum, og skorar því á ríkisvaldið að tryggja ræktunarsjóði fé til áframhaldandi lánastarfsemi, eftir því sem heilbrigt getur talizt og verða mætti m.a. til að koma í veg fyrir, að byggilegar sveitir fari í eyði.“ Jafnvel þá virðist viðhorfið hafa verið líkt og þeir tala nú um, að það væri hætta á, að jafnvel heilar sveitir færu í eyði. Þessi till, er samþ. vegna þess, að þá var öllum orðið ljóst, að lánasjóðir landbúnaðarins voru orðnir gersamlega vanmegnugir að valda því hlutverki, sem þeir áttu að valda, og það var nokkuð rifjað upp í umr. hér við 1. umr. þessa máls, að lánasjóðir landbúnaðarins voru raunverulega gjaldþrota, þegar núv. ríkisstj. tók við völdum. Mér finnst, að þessi samþykkt beri það með sér, að þeir, sem að henni stóðu, hafi ekki haft hugmynd um það, að svo mikill stórhugur væri þá ríkjandi í stefnu Framsfl. eins og hv. þm. Ágúst Þorvaldsson vildi vera láta. En það kann að vera, að það sé af því, sem ég var að vekja hér athygli á áðan, að það er nokkuð annað að vera í ríkisstj. og bera ábyrgð á hlutunum eða geta borið fram frv. og till. án þess að þurfa að bera ábyrgð á þeim.



Herra forseti. Það er aðallega vegna þeirrar fsp., sem hv. þm. Lúðvík Jósefsson bar fram um afstöðu mína til till. hans um framleiðnimálin, þar sem hann leggur til á þskj. 258, að varið verði úr ríkissjóði á árinu 1964 43 millj. kr. til framleiðniaukningar í landbúnaði. Ég lýsti hér áðan till. okkar minni hl. í sambandi við þetta mál. Við leggjum þar til sérstakan bústofnslánasjóð til þess að auka möguleika smábændanna til að stækka bú sín, og auk þess leggjum við til framlag úr ríkissjóði, 25 millj. kr. á ári í 25 ár, til að lána til framleiðniaukningar, þ.e. til þess að hjálpa bæði smábændum og frumbýlingum til að eignast tæknibúnað, sem nauðsynlegur er í sambandi við búreksturinn. Ég álít, að þessar till. okkar gangi nokkru lengra en sú till., sem hann hefur hér lagt fram og er eigi að síður góðra gjalda verð, og þess vegna verð ég að segja fyrir mitt leyti og tala þá eingöngu um mína eigin afstöðu, að ef till. þær, sem minni hl. hefur borið fram, skyldu falla hér við atkvgr., mun ég að þeim föllnum greiða atkv. með till. hv. 5. þm. Austf. Hv. 3. þm. Austf, vildi koma því orði á um till. minni hl., að þær væru af ábyrgðarleysi fram bornar. Þetta hefur maður heyrt áður hér um okkar till., og er kannske ekki nema mannlegt, að stjórnarliðið vilji stimpla minni hl. þannig, að hann sé ábyrgðarlaus. En sannleikurinn er sá, að það hefur nú verið þannig, að þær till., sem taldar voru ábyrgðarleysi í fyrra og við bárum þá fram, einmitt um það að færa ræktunarprósentuna upp að 25 ha. markinu, þ.e. breyta hlutfallinu úr 15 ha. í 25, það var talið ábyrgðarleysi þá, en nú ber stjórnin þetta frv. fram ári seinna, svo að þetta er gamall söngur, sem ég að vísu geri lítið úr. En sannleikurinn er sá, að með því að bera fram allróttækar till. til umbóta á hinum ýmsu sviðum mála í þjóðfélaginu fær maður þó að síðustu verulegar lagfæringar á þeim sviðum, sem slíkar till. fjalla um. Og þess vegna mun ég ekki glúpna á nokkurn hátt fyrir því, þó að mínar till. eða minna samherja séu hér taldar ábyrgðarleysi, og mun halda áfram að bera slíkar till. fram eftir sem áður. Hv. 3. þm. Austf. las hér upp till., sem samþykkt var vestur í Borgarfirði, ég man nú ekki, hvaða ár hann sagði það hafa verið, en á tímabili vinstri stjórnarinnar þar sem hafi verið farið þeim orðum um, að þá væri hætta á, að sveitir færu í eyði. Vitanlega hefur þessi hætta alltaf verið fyrir hendi, að sveitir gætu farið í eyði, ef ekki væri af hálfu löggjafarvaldsins búið þannig um hnútana og í garðinn búið þannig, að þessi atvinnuvegur gæti fengið þá aðstoð, sem honum væri nauðsynleg. Um ræktunarsjóðinn er það að segja, að ég veit ekki til þess, að þessi till. hafi verið á þeim rökum reist, að ræktunarsjóður hafi ekki lánað mönnum. Og ég hef aldrei heyrt það, að nokkur maður hafi farið bónleiður til búðar frá ræktunarsjóði á þeim árum. Ég hygg, að menn hafi, yfirleitt fengið þau lán, sem þeir báðu um, og flestir voru leystir út með þessi lán fyrir jólin, alveg eins og er nú enn í dag eftir þá breyt., sem gerð hefur verið á lögum þessara lánastofnana. Og það var þá, eins og er auðvitað enn í dag, það varð að útvega þetta fjármagn að láni, - það varð að útvega þetta fjármagn að láni til ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs, og sama sagan er enn í dag, þó að það heiti stofnlánadeild. Ég hygg, að ríkisstj. verði að útvega meginhlutann af þessu fé, sem lánað er úr þessari stofnlánadeild, hún verði að útvega það að láni. Þetta er eðlilegt og ekkert við því að segja. En það er þannig alveg að þessu leyti sama ástandið og var. Hins vegar fer það ekki á milli mála, að ástandið í sveitunum er þannig nú, að sveitafólkið er á hröðum flótta frá landbúnaðinum. Það dettur engum manni með fullu viti í hug annað en viðurkenna það, fólkið er á hröðum flótta frá landbúnaðinum. Það hefur ekki sömu tekjur og sömu lífsmöguleika, fjöldinn allur af þessu fólki, og það getur haft eða því er boðið við aðra atvinnuvegi, hvort sem þeir atvinnuvegir nú bera það kaupgjald, sem þeir hafa verið látnir borga fólkinu og auglýsa eftir því fyrir. En - ýmsir atvinnuvegir við sjávarsíðuna auglýsa mjög eftir fólki fyrir hátt kaup, og það er ekki nema mannlegt, að menn fari þangað, sem eldurinn bezt brennur. Jafnvel þó að þeim hafi þótt og þyki vænt um sveitina sína og jörðina sína, þá verða þeir þó að hafa skilyrði til þess að lifa nútímalífi, því að menn sætta sig ekki við sams konar lífskjör núna og aðstöðu eins og var t.d. fyrir 50–60 árum. Nú vilja menn hafa tækni og alls konar þægindi, og þetta allt saman kallar á auknar tekjur. Og það er náttúrlega margt, sem er samverkandi um þennan fólksflótta. Það er fyrst og fremst þessi mikla eftirspurn eftir vinnuafli við sjávarsíðuna og það háa kaup, sem þar er í boði, því að það er oft og tíðum miklu hærra kaup í boði en það, sem skráð er í töxtum og samningum milli atvinnuveitenda og launþega, og þar á ofan er það, að ríkisvaldið hefur ekki stutt landbúnaðinn á þann hátt, sem hann hefði þurft nú á síðustu árum.



Herra forseti. Á þinginu 1959-1960 fluttum við Bjarni Guðbjörnsson, sem þá átti sæti á þinginu um stund, till. til þál. um strandferðaskip fyrir Vestfirði. Till. varð ekki útrædd. Eins og frá var greint í grg. með þeirri till., hafði þá um margra ára skeið verið mikill áhugi á því á Vestfjörðum að fá sérstakt skip til strandferða milli Reykjavíkur og Vestfjarða. Á þeim 4 árum, sem eru liðin síðan þessi till. var flutt, hafa kröfur Vestfirðinga um sérstakt Vestfjarðaskip orðið háværari. Á fjórðungsþingum Vestfirðinga, sem hafa verið haldin síðan, hefur þetta mál borið á góma og verið gerðar um það ályktanir. Á síðasta Alþingi flutti hv. 5. þm. Vestf. ásamt hv. 4. þm. Reykn. frv. um Vestfjarðaskip. Var flutningur þess frv. ráðinn í samráði við okkur hv. 1. þm. Vestf., en við áttum þá hvorugur sæti í þessari hv. d. Það frv. komst þó aldrei lengra en til n. En á því sama þingi fluttu Vestfjarðaþm. úr stjórnarflokkunum till. til þál. um athugun á strandferðum Vestfirðinga. Ekki varð sú till. heldur útrædd. Nú flytjum við hv. 5. þm. Vestf. og ég frv. það, sem hér er til 1. umr., um Vestfjarðaskip. Við viljum nú freista þess að koma málinu áfram og gerum okkur vonir um betri skilning á þessu hér á hv. Alþingi en verið hefur til þessa, enda hafa farið fram alþingiskosningar síðan og skipan þingsins nokkuð á annan veg en var, þegar þetta mál var flutt síðast. Ég tel ekki nauðsyn á að vera margorður um þörf Vestfirðinga fyrir sérstakt Vestfjarðaskip, tillöguflutningur hér á hv. Alþingi á undanförnum árum og endurteknar áskoranir Vestfirðinga sjálfra tala sínu máli. Samgöngur til Vestfjarða eru engar á landi allt frá haustnóttum ár hvert og fram í maí eða júnímánuð. Þessu er ólíkt farið um aðra landshluta, að undanteknu Austurlandi. Um Suðurland, Vesturland og Norðurland er haldið opnum öllum aðalleiðum allan veturinn, svo og fjallvegum milli byggðarlaga. Þessu er ekki til að dreifa um Vestfirði. Flutningar á landi koma því ekki til greina Vestfirðingum til hagsbóta allt að 2/3 hlutum ársins. Flugferðum til Vestfjarða var haldið uppi með svokölluðum sjóflugvélum um margra ára skeið. En svo féllu þær samgöngur niður með öllu. Fyrir skömmu er loksins kominn einn flugvöllur fyrir áætlunarflug með venjulegum farþegaflugvélum á Vestfjörðum. Sá flugvöllur er á Ísafirði, en aðeins ein flugbraut. Það má því lítið út af bera um veður, að sá flugvöllur sé nothæfur. En auk þess eru þar há fjöll og aðkreppt, sem torvelda mjög aðflug. Sú flugþjónusta kemur því fáum öðrum að gagni en Ísfirðingum og þeim, sem þar í nágrenninu búa. En þeim, sem búa sunnan Breiðadalsheiðar, koma þær flugsamgöngur að engu gagni að vetri til, þótt skammt sé til Ísafjarðar, þar sem heiðin er lokuð allan veturinn, Samkv. þessu, sem ég hef nú nefnt, hafa Vestfirðingar um ekkert annað að velja en skipaferðir til vöruflutninga og að miklu leyti til fólksflutninga um 7-8 mánaða skeið á ári hverju. Enn má nefna það sem dæmi um þörfina fyrir Vestfjarðaskip, að einn af mestu athafnamönnum Vestfirðinga, Einar Guðfinnsson útgerðarmaður í Bolungarvík, hefur um margra ára skeið talið sig nauðbeygðan til að halda uppi vöruflutningum með eigin skipum milli Reykjavíkur og Vestfjarða, en auðvitað getur það ekki talizt nein framtíðarskipan á samgöngumálum Vestfirðinga. Þeirri viðbáru hefur verið hreyft um þetta mál, að ekki sé rétt að ákveða sérstakt Vestfjarðaskip, fyrr en endurskoðað hafi verið allt skipulag strandferða kringum landið. Ég tel hér um tylliástæðu eina að ræða. Nauðsynin á sérstöku Vestfjarðaskipi er ótviræð, og ég hef engan heyrt halda því fram, að hún sé ekki ótvíræð. Um þennan landshluta, Vestfirði, gegnir mjög svipuðu máli og Vestmannaeyjar. Þegar ráðin var bygging Herjólfs, var því alls ekki hreyft, svo að ég muni eftir, að Vestmannaeyjaskip yrði að bíða eftir heildarendurskoðun strandferðanna. Hvers vegna þarf þá Vestfjarðaskip að bíða eftir slíkri endurskoðun? Í frv. þessu leggjum við til, að Vestfjarðaskip verði 600-700 brúttórúmlestir að stærð. Við gerum ráð fyrir í frv., að byggingarkostnaður skipsins fari ekki yfir 25 millj. kr., en hann getur þó orðið mun mínni. Leggjum við því til, að ríkisstj. verði heimilað að taka allt að þessari upphæð að láni. Þá leggjum við til, að rekstur skipsins verði falinn Skipaútgerð ríkisins eða öðrum þeim aðila, er treysta má til að annast góða og hagkvæma þjónustu. Hér er komið til móts við sjónarmið þeirra manna, sem telja engan veginn sjálfsagt; að Skipaútgerð ríkisins annist reksturinn. Með því að mál þetta hefur verið til umr. hér á hv. Alþ. þing eftir þing, sé ég ekki ástæðu til þess að orðlengja um þetta mál. Ég vænti þess, að hv. þm. taki þessu nauðsynjamáli Vestfirðinga af fullum skilningi og að málið fái endanlega afgreiðslu á þessu þingi. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv samgmn.



Herra forseti. Það er alveg rétt, sem frsm. fyrir frv. sagði, hv. 3. þm. Vestf., að það þarf að gerbreyta samgöngum á sjó við Vestfirði, og það hefur staðið til lengi að endurskoða starfsemi Skipaútgerðar ríkisins, en því miður hefur það dregizt allt of lengi, og það. er alveg rétt, sem frsm. sagði, að það eru takmörk fyrir því, hvað þetta mál má dragast lengi. Hins vegar er rétt að vekja athygli á því, að fleiri slík frv. og þáltill. liggja fyrir þessu þingi um strandferðir á öðrum stöðum. M.a. man ég eftir máti, sem flutt var í haust um sérstakt skip milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar og um sérstakt skip fyrir Norðausturlandið, og það er mjög eðlilegt, að þessi mál séu leyst í heild. En það þarf að leysa þau mjög fljótlega, og það verður ekki á móti því mælt, að strandferðir og þýðing þeirra hefur mjög breytzt á síðustu árum á þann veg, að eftir því sem loftferðir og ferðir á landi hafa aukizt við ákveðna landshluta, þá hefur dregið mjög úr flutningum á sjó til þeirra. Vestfirðir og Austfirðir eru þar algerar undantekningar, og það er mikið atriði, að þessir tveir landshlutar fái sérstakt skip, og ég er því mjög hlynntur, að slíkt skip eigi heima í þessum byggðarlögum sjálfum, t.d. á Ísafirði Vestfjarðaskipið og Neskaupstað Austfjarðaskip, og þau skip, sem núna eru, eru vafalaust of stór og dýr í rekstri, sérstaklega hvað snertir flutninga til Vestfjarða, og ég er mjög á þeirri skoðun, að 700 rúml. skip muni henta fyrir Vestfirði í framtíðinni, því að eftir því sem ferðir verða fleiri, er ekki sama þörf á stóru skipi og áður var, og við verðum líka að reikna með því, að flugsamgöngur almennt við Vestfirði batni á næstu árum. Í sambandi við slík skip verður auðvitað að hugsa mjög ýtarlega fyrir rekstrinum, og skip af þessari stærð eru miklu hentugri upp á allan rekstur að gera, að hann muni ekki verða mjög erfiður og mikill taprekstur. En ef á að fara að byggja skip fyrir hvern landshluta á fætur öðrum, verður auðvitað samhliða að taka ákvörðun um það, hver framtíð Skipaútgerðar ríkisins á að vera. Núna og í mörg undanfarin ár hafa samgöngur með Skipaútgerð ríkisins til Vestfjarða verið yfir veturinn allt of strjálar. Sérstaklega fyrir þá, sem eru á norðurhluta Vestf jarða, eru þessar ferðir gersamlega ófullnægjandi, og líkast til eru þetta einu samgöngur, sem hefur farið verulega aftur frá því fyrir stríð, því að á meðan Sameinaða gufuskipafélagið hafði ferðir út á land, til Akureyrar, voru beinar ferðir milli Reykjavíkur og Ísafjarðar, sem tóku 15-16 tíma, en með því að fara með strandferðaskipi núna frá Reykjavík til Ísafjarðar og koma við á öllum höfnum á leiðinni tekur það ferðalag aldrei undir 30 tímum og upp í 36 tíma. Allir sjá, að slíkt fyrirkomulag getur ekki gengið til lengdar, og þess vegna er mjög brýn þörf á því, að slíkt skip komi. Ég er þeirrar skoðunar, að ríkissjóður eigi að leggja fram slíkt skip að mjög verulegu leyti og það eigi ekki að hvíla á því miklar skuldir vegna rekstrarins, því að það mundi íþyngja honum, og þetta skip ætti að vera í eigu þessara landshluta sjálfra, t.d. á hlutafélagsgrundvelli og í eigu bæjar-, sveitar- og sýslufélaganna og jafnvel einstaklinga, sem vildu leggja af mörkum til þess að halda uppi þessari þjónustu. En það má segja, að það sé .ekki höfuðatriðið; enda sýna flm. þessa frv, það, að þeir vilja ekki slá því föstu, hvaða fyrirkomulag skuli vera á því, heldur fela Skipaútgerðinni eða hverjum þeim aðila öðrum, sem treysta má til þess að annast góða flutningaþjónustu á þessari siglingaleið um Vestfirði. Enda er það höfuðatriði þessa máls, að þessi mál verði til lykta leidd og slíkt skip verði byggt. En það er mjög eðlilegt frá sjónarmiði þjóðarheildarinnar, að um leið verði tekin ákvörðun um, hvað gera skuli í sambandi við rekstur Skipaútgerðarinnar. Ég tek alveg undir það, að mér finnst, að það sé ekki hægt að láta það bíða lengur að taka ákvörðun um það, hvernig skuli haga rekstri Skipaútgerðar ríkisins í framtíðinni, því að eftir því sem þessi mál liggja fyrir hjá þeim mönnum, sem mest og ýtarlegast hafa um þau hugsað, eru þessir tveir landshlutar, eins og ég sagði hér áðan, Vestfirðir og Austfirðir, með algera sérstöðu og því nauðsynlegt fyrir þá að fá sérstök skip. Hitt verður svo annað mát að leysa, hvernig leysa skal málið varðandi Norðurland, en vöruflutningar með skipum til Norðurlands og fólksflutningar þá ekki siður hafa mjög minnkað á síðustu árum. Ég vildi mjög eindregið mælast til þess við hæstv. ríkisstj., að hún gæfi fyrirheit um það, að áætlun um framtíðarrekstur Skipaútgerðar ríkisins verði athuguð í sumar og lögð fyrir þing á komandi hausti, og þá jafnframt að taka endanlega ákvörðun um framtíðarfyrirkomulag þessara strandferða við þá landshluta, sem enn um langa framtíð þurfa sannarlega á þeim að halda. Fyrirkomulag vöruflutninga um landið er því miður ekki í því ástandi sem æskilegt er, og það þarf meira að hugsa um það að flytja vöruna beint út á landið og hafa umskipunarhafnir í hverjum landsfjórðungi. Með því fyrirkomulagi geta bæði strandferðaskip og flóabátar, sem ríkissjóður hefur styrkt mjög myndarlega á síðustu árum og eru alltaf að bætast við flotann og verða ekki lagðir niður vegna sérstöðu á hverjum stað, þá er hægt með skynsamlegu fyrirkomulagi á þessum flutningum að hafa umskipunarhafnir á helztu stöðum í hverjum landsfjórðungi og auka svo tekjur þessara báta og jafnframt slíkra skipa í framtíðinni, að rekstur þeirra í heild ætti ekki að verða jafndýr þjóðfélaginu og hann hefur verið nú í mörg undanfarin ár. Ég vænti þess, að þegar þetta mál kemur hér fyrir aftur til 2, umr., þá liggi fyrir yfirlýsing frá ríkisstj. um það, hvað hún hyggst fyrir að gera í sambandi við rekstur Skipaútgerðarinnar í framtíðinni.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. il. landsk. þm. Hann leggur áherzlu á það, að samtímis því, sem tekin verði ákvörðun um Vestfjarðaskip, verði endurskoðuð skipan Skipaútgerðar ríkisins. Mér sýnist, að ef þetta tvennt á að binda saman, þá sé það sama sem að leggja til, að þetta frv. fari ekki lengra, því að það vita allir, að endurskoðun á skipulagi Skipaútgerðar ríkisins gerist ekki á yfirstandandi vetri. Ég held það séu allmörg ár liðin, síðan var farið að tala um að endurskoða skipan strandferðanna í landinu, og að einhverjir erlendir sérfræðingar hafi komið hingað til lands í þessu skyni og það oftar en einu sinni, og ég sé ekki bóla á neinum till. í þessum efnum. Ef þetta frv. á að binda því, að slíkri endurskoðun sé lokið, þá bíður það fyrst um sinn. Ég gat þess áðan og vil endurtaka það, að ég veit ekki til, að nokkur rök mæli gegn því að taka ákvörðun um Vestfjarðaskip, þrátt fyrir það að ekki er lokið heildarendurskoðun samgöngumála í landinu. Og ekki varð hæstv. ríkisstj. nein skotaskuld úr því að taka ákvörðun um Vestmannaeyjaskip fyrir stuttu, þótt engin endurskoðun lægi fyrir. Ég er því mjög andmæltur því, að þetta frv. sé látíð bíða slíks tíma, því að mér sýnist sá tími alls ekki í nánd. Þá er það, að hæstv. ríkisstj. gefi einhver fyrirheit um málið. En við fáum ekkert Vestfjarðaskip, þótt hún gefi einhver fyrirheit. Á s.l. þingi voru gefin fyrirheit um það, að endurskoðun skyldi fara fram á strandferðunum, en ég hef ekki séð neitt meira um það. Ég get ómögulega sætt mig við fyrirheitin ein, Ég vil fá Vestfjarðaskip.