Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (SE): Jeg get haft svipaðan formála fyrir þessu frv. sem því síðasta. Þetta frv. er fram komið til þess að ráða bót á því mikla gengistapi, sem ríkissjóður hefir orðið fyrir við lækkun íslensku krónunnar. Það er áætlað, að tekjur þær, sem fást á þennan hátt, nemi ekki minnu en ½ miljón króna, en þó líklega ekki undir 700 þús. kr. Jeg óska þess fyrir hönd stjórnarinnar, að frv. gangi til fjárhagsnefndar og að afgreiðslu þess í nefndinni verði hraðað sem unt er, svo að það sem fyrst verði afgr. sem lög frá Alþingi.

Forsætisráðherra (SE): Þar sem hæstv. fjármálaráðherra er fjarverandi, leyfi jeg mjer fyrir hönd stjórnarinnar að leggja hjer fyrir hv. deild frv. til laga um framlenging á gildi laga um útflutningsgjald. Að lokinni þessari umr. óska jeg, að frv. verði vísað til fjárhagsnefndar. Jeg geri ekki ráð fyrir, að þörf sje á að rökstyðja mikið þörf þessa frv. Þær bætur, sem reynt var að gera á skattalöggjöfinni með endurskoðuninni 1920, hafa sýnt sig að hafa frekar dregið úr tekjum ríkissjóðs en að auka þær. Auk þess hefir fall íslensku krónunnar átt mikinn þátt í því að draga úr tekjum landsins. Liggja til þess tvær ástæður; sú fyrst, að ríkissjóður hefir orðið að greiða mikið fje erlendis. Auk þess hefir verðaukning erlendrar myntar valdið hækkuðu vöruverði og aukinni dýrtíðaruppbót. Yfirleitt er mikið rætt um hinn mikla tekjuhalla ríkissjóðs undanfarin ár. Þessi halli stafar fyrst og fremst af því, að ekki hefir verið gengið eins ríkt eftir því eins og skyldi að afla ríkissjóði aukinna tekna. Hjá því verður ekki komist að auka gjöld landsmanna. Þó að mikið sje kvartað undan sköttum hjá þjóðinni, þá eru þeir þó lægri hjer en víða annarsstaðar. Með þessum formála leyfi jeg mjer að óska þess, að þetta frv. verði látið ganga til 2. umr.

Jóhannes Jóhannesson Jeg hefi ásamt fjórum öðrum hv. deildarmönnum leyft mjer að koma fram með brtt. við frv. það, er hjer liggur fyrir, á þskj. 160, er fara í þá átt, að hæstirjettur fái að halda dómstjóra sínum. Jeg mintist á þetta atriði við 2. umr. þessa máls, og get því verið stuttorður nú. Frv. það, er hjer liggur fyrir, er borið fram af hv.flm. þess í sparnaðarskyni og til þess að koma í veg fyrir það, að farið verði að sameina hæstarjettardómaraembætti við kenslu í lögum við háskólann. Tilgangur þess næst að því er bæði þessi atriði snertir, þó breyting sú nái fram að ganga á frv. eins og það liggur nú fyrir, sem við förum fram á. Jeg þykist þess nefnilega fullviss, að sanngjarnt og rjett myndi þykja, að væntanlegur forseti í hæstarjetti fengi einhver laun eða þóknun fyrir þau sjerstöku störf, er á honum hvíla umfram hina hæstarjettardómarana, eins og líka hæstirjettur gengur út frá í álitsskjali sínu, og sú þóknun þarf ekki að vera mikil til þess, að sparnaðurinn við niðurlagningu dómstjórastöðunnar verði hverfandi. Það getur því ekki verið neitt kappsmál fyrir hv.flm. eða hv.allshn. að halda fast við þessa breytingu, enda lýsti hv.flm. og frsm. nefndarinnar því yfir við síðustu umræðu, að svo væri ekki, þótt ekki vildi hann lofa, að nefndin kæmi fram með brtt. í þessa átt. Okkur flm.brtt. á þskj. 160 þykir gengið nógu nærri hæstarjetti með breytingum þeim, sem frv. gerir á honum - og sumum alt of langt - þótt hann fái að halda dómstjóra sínum sem sjerstökum embættismanni. Oss flm. þykir það mundu rýra hæstarjett jafnvel ennþá meira en dómendafækkunin og niðurlagning hæstarjettarritaraembættisins, ef dómstjórinn yrði aftekinn og skiftandi forsetar kæmu í stað hans. Dómstjóri hæstarjettar er höfuð dómarastjettar þessa lands, alveg á sama hátt eins og biskupinn er höfuð kennimannalýðsins, landlæknir höfuð læknanna og forsætisráðherra höfuð framkvæmdarvaldsins, og jeg fyrir mitt leyti álít stöðu hans eins virðulega og þýðingarmikla og stöður hinna. Hver einasti upplýstur maður í landinu veit nú, hver er dómstjóri hæstarjettar, og svo á það að vera, en hver af ykkur, hv. deildarmenn, veit t. a. m. nú, hver er háskólarektor í ár? Jeg veit það að minsta kosti ekki. - Að muna ekki með vissu, hver væri dómstjóri í þeim rjetti, sem landsmenn eiga eiginlega alt sitt undir, þætti mjer næsta óviðurkvæmilegt. Jeg veit ekki, hvaðan hv.flm. hefir komið hugmyndin um að leggja þetta embætti niður. Þjóðin hefir ekki heimtað það. Jeg hefi að minsta kosti ekki orðið þess var, að þess hafi verið krafist á nokkrum þingmálafundi eða að nokkurt blað hafi minst á, að það væri tiltækilegt, hvað þá heldur nauðsynlegt. Fyrirkomulag það, sem koma á í staðinn, forsetakosning, get jeg ekki sjeð, að hafi neitt til síns ágætis fram yfir hitt. Jeg fyrir mitt leyti er hræddur um, að dómstjórastörfin yrðu ver rækt, ef sami maður ætti ekki að hafa þau nema eitt eða tvö ár í einu á hendi, og ábyrgðartilfinningin fyrir því, að alt fari vel úr hendi að því er rjettinn snertir, ef hún á aðallega að hvíla á 3 mönnum, í stað eins. Forsetaval gæti og leitt út í ógöngur og til þess, að rjetturinn yrði höfuðlaus og enginn forseti kosinn. Hvernig færi t. a. m., ef dómararnir þrír kysu hver annan til forseta, eða segjum, að hver þeirra kysi sjálfan sig. Hver þeirra fengi þá eitt atkvæði og enginn yrði kosinn, ef stífni kæmist í málið, og rjetturinn þá höfuðlaus og óstarffær. Til þessa ætti ekki að stofna að nauðsynjalausu. Jeg vona því, að háttvirt deild, eða meiri hluti hennar, verði okkur flm.brtt. á þskj. 160 samdóma um það, að enginn nauður reki til að fara að gera þessa breytingu á hæstarjetti, og samþykki brtt. okkar. 4. brtt. gengur í þá átt, að 11. gr. frv. falli alveg niður. Við nánari athugun sjest, að ef fella á frv. þetta inn í lögin frá 1919, þarf að gera fleiri breytingar á þeim, og hæstarjettarlögin eru ekki svo mikið notuð af almenningi, að nauðsyn sje á, að þau sjeu í einu lagi. Þá hefir hv.frsm.allshn. tjáð mjer, að nefndin mundi bera fram frv. um breytingu á launalögunum, til þess að samræma þau þessu frv., ef það verður að lögum enda er það nauðsynlegt, að minsta kosti að því er hæstarjettarritarann snertir.

Jónas Jónsson Þegar hv.allshn. ræddi þessi atriði, hafði jeg ekki hugsað mikið um breytingarnar, en eftir því, sem meira hefir verið um það atriði talað, því sannfærðari hefi jeg orðið um það, að breytingarnar eru rjettmætar. Furðar mig, hversu mikið kapp menn leggja á það, að breytingarnar verði feldar. Mjer virðist meiri trygging fyrir því, að bestu mennirnir verði dómstjórar, ef þeir eru kosnir innan rjettarins, heldur en ef þeir eru skipaðir af hinu pólitíska valdi. Vona jeg því, að breytingarnar nái fram að ganga, því að þær fara greinilega í rjetta átt.

Forsætisráðherra (SE): Jeg er þakklátur hv.þm. Seyðf. og öðrum hv.flm.brtt.Hv. þm. rökstuddi till. vel og ítarlega, og hefi jeg ekki ástæðu til að bæta þar miklu við. Þó vildi jeg leyfa mjer einu sinni ennþá að benda á það, að með þessari breytingu getur hæglega skapast meiri og minni hluti í rjettinum, þannig að tveir menn hjeldu þar saman til þess að ráða rjettinum, og gæti slíkt mjög haft áhrif á niðurstöðu málanna. Svo mikið sem jeg er á móti því að fækka dómendum, þá er jeg ennþá meir á móti því, að þessi breyting nái fram að ganga. Jeg er sannfærður um, að hún yrði ekki til þess að auka virðingu rjettarins. Enda sje jeg ekki ástæðu til þeirrar breytingar, því jeg hefi aldrei heyrt, að nein umkvörtun hafi komið yfir því, að justitiarius sje skipaður en ekki kosinn. Hvað það snertir, sem hv. 5. landsk. sagði, að lögfræðingum bæjarins litist vel á breytinguna, þá skal jeg geta þess, að fyrst og fremst er hæstirjettur sjálfur andvígur breytingunni og ennþá hefi jeg ekki hitt lögfræðing í bænum, sem ekki er óánægður með breytinguna og leiður yfir því, að háttv. 4. landsk. skyldi verða til þess að koma fram með hana.

Frsm. (Jón Magnússon) Jeg þarf ekki að tala langt mál að þessu sinni. Get látið mjer nægja að vísa til þess, sem hv. 5. landsk. hefir sagt, og til greinargerðar nál. Jeg viðurkendi það við 2. umr., að þó að breyting þessi væri ekki sprottin af sparnaðarástæðum, þá áliti jeg, að dómstjórinn ætti ekki að hafa aukaþóknun fyrir starf sitt. Þegar dómendum rjettarins er fækkað, þá er það nauðsynlegt, að allir dómendurnir taki sem jafnastan þátt í dómsstörfunum. Það er vitanlegt, að þegar sami maður er dómstjóri um lengri tíma, þá hefir hann ekki jafnmikla æfingu í dómarastörfunum sem hinir dómendurnir, þar sem hann hefir ekki annað að gera en að velja á milli dómsatkvæða hinna, ef þá greinir á, nema í þeim örfáu tilfellum, að hann vildi gera ágreiningsatkvæði. Þegar dómendur eru 5, er öðru máli að gegna í þessu efni heldur en ef þeir eru aðeins 3. Rjetturinn hefir í fyrra tilfellinu betur ráð á að missa þannig einn mann frá dómsstörfunum sjálfum. Menn hafa talað um það í þessu sambandi, að það sje til þess að viðhalda virðuleik rjettarins, að halda beri þeirri venju að skipa dómstjórann. En mjer finst ekki svo, og mjer er heldur ekki kunnugt um það, að nein metorðaskrá sje til hjer. Held jeg, að það muni á engan hátt rýra álit rjettarins, þó að breyting sú, sem um er að ræða, nái fram að ganga, og jeg býst satt að segja við, að það verði hollast að skoða öll embættin jafnvirðuleg. Það er nú einu sinni svo, að Íslendingar eru svo demókratiskt hugsandi, að þeim mun áreiðanlega þykja hæstirjettur jafnvirðulegur, enda þótt dómstjórinn sje kosinn af dómendunum, en ekki skipaður af landsstjórninni. Eða finst mönnum biskupsembættið óvirðulegt fyrir það, að biskupinn er kosinn af prestum landsins? Eða forsetar Alþingis, eða rektor háskólans o. s. frv.? Þess eru mörg dæmi með öðrum þjóðum, að kosið sje til slíkra mjög virðulegra embætta. T. d. má geta þess, að í Englandi er kosið til jafnvirðulegs embættis sem Lord mayorsembættisins í hvaða borg þess lands sem er. Fyr á tímum var það konunglegt embætti, en nú er því breytt. Mun svo vera um mörg fleiri virðuleg embætti, án þess að slík breyting hafi haft nokkur rýrandi áhrif út á við. Þeir, sem vilja vita, hver sje dómstjóri hvert ár, geta sjeð það í auglýsingu, sem birt verður í hvert skifti eftir kosninguna. Sú fullyrðing hv. andstæðinga breytingarinnar, að störf dómstjórans verði ekki rækt eins vel, ef breyting fær fram að ganga, held jeg að ekki sje sögð í þeim tilgangi, að hún sje tekin alvarlega. Hæstv. forsrh. sagði, að fyrir gæti komið, að enginn yrði löglega kosinn dómstjóri. Ef það kæmi fyrir, þá held jeg að ekki væri annað að gera en að höfða sakamál á hendur öllum dómendunum fyrir alveg einstök embættisafglöp. Annars skal jeg ekki fjölyrða um þetta. Atkvæðin verða að skera úr málinu. Jeg þykist hafa fært nægileg rök fyrir mínum málstað. Hvort þetta fyrirkomulag á sjer stað við svipaðar stofnanir annarsstaðar, veit jeg ekki og hefi ekki rannsakað það sjerstaklega.

Forsætisráðherra (SE): Jeg verð að spyrja hv. 4. landsk.þm., hvort hann viti til þess, að þetta fyrirkomulag eigi sjer annarsstaðar stað. Ef svo er ekki, hvers vegna eigum vjer þá að taka fyrstir upp þessa nýung! Hvað snertir það atriði, að allir dómendur eigi rjett til sömu launa, þá skal jeg geta þess, að frá mínu sjónar miði er ekkert því til fyrirstöðu, að dómstjóri hafi sömu laun og hinir dómendurnir, þó að hann sje skipaður, en ekki kosinn. Jeg legg enga áherslu á það, og fyrir mjer er það heldur ekki neitt metorðaspursmál, en jeg tel, að það verði meiri festa í rjettinum við það fyrirkomulag, sem nú er um þetta atriði; og því hefir ekki verið mótmælt. Jeg tel það mjög varhugavert að fara inn á þá braut, sem hjer er verið að gera, sem sje að skapa í hæstarjetti meiri og minni hluta, og finst mjer ekki sitja á Alþingi að stofna til slíks. Hv. 4. landsk.þm. mintist á forseta Alþingis og háskólarektor í þessu sambandi, en slíkt er alls ekki sambærilegt við breytingu þá, sem hjer ræðir um. Annars skildi jeg ekki, hvernig hv. 4. landsk.þm. ætlaði að fara að því að höfða sakamál á hendur hæstarjettardómendum fyrir það, að enginn þeirra yrði löglega kosinn dómstjóri. Afleiðingin af slíkri ólöglegri kosningu yrði engin önnur en sú, að setja þyrfti ítarlegar reglur um kosninguna, hvort hún ætti að vera leynileg, hvernig fara ætti um kosningaúrslit í vissum tilfellum o. s. frv. Jeg get ekki neitað því, að mjer fyndist kominn broslegur blær á hæstarjett, ef breyting þessi verður samþykt. Jeg vil því skora á hv. 4. landsk.þm., að hann falli frá till. Hinsvegar ætti að geta orðið samkomulag um það að launa alla dómendur jafnt.

Frsm. (Jón Magnússon) Það var talað um það við 2. umr. þessa máls, að með frv. væri verið að stofna til ófriðar innan hæstarjettar. Jeg taldi slíkt óhugsandi þá, og jeg geri svo enn. Jeg skal taka það fram einu sinni ennþá, að nefndin telur tiltækilegt og rjett að fækka dómendum rjettarins niður í 3. Jeg skal bæta því við, að ef 1. gr. frv. verður ekki samþykt, þá kemur til brtt. nefndarinnar. Það er rjett, sem hv.þm. Seyðf. tók fram, að ákvæði hæstarjettarlaganna frá 1919 eru ekki numin úr gildi, og mundi það því koma undarlega fyrir við uppprentunina.

Forsætisráðherra (SE): Meðan metorðagirndin er jafnsterkur þáttur í sálarlífi manna og hún er nú, þá er hætt við, að hún komi fram, ef kjósa ætti dómstjóra, eins og farið er fram á með breytingu þeirri, sem um er að ræða. Er með því sundrung leidd inn í hæstarjett, og því leyfi jeg mjer að mótmæla. Vona jeg, að hið háa Alþingi taki þau mótmæli mín til greina.

Frsm. minnihl. (Jónas Jónsson) Mjer finst það ekki hlýða, að þetta mál fari svo úr deildinni við 3. umr., að ekki sje enn minst á, hve óviðurkvæmileg þessi ráðstöfun er, sem hjer er farið fram á. Jeg vil sjerstaklega benda á, að gera mætti ráð fyrir, að núverandi meirihl. hv. deildar vildi spara í þinghaldi alt sem spara má, þar sem sá sami hv. meirihl. grípur nú til þess óyndisúrræðis, sem það er, að fella niður úr útgáfu Alþingistíðindanna umræðupartinn, verk, sem út hefir komið síðan Alþingi var endurreist. En það er einmitt sá sami meirihl., sem ræður því, að mörgum þús. kr. er eytt að óþörfu í þinghaldið. Hefði þessum hv. meirihl. verið alvara með að spara, hefði hann átt að athuga, hvort ekki væri hægt að hverfa til gamalla og góðra siða, sjerstaklega hvað starfsmannahaldið snertir. Það var þessi sami hv. meirihl., sem rjeð kosningu forseta og gat þannig haft ráðin í hendi sjer um þessi mál. Jeg vil benda á, að síðan kaup var svo hátt sem það er nú, var sjálfsagt að halda ekki fastlaunaða þingskrifara, heldur gera þingskriftirnar að samningsvinnu. Það er öllum kunnugt, að í fyrra höfðu þingskrifararnir í Ed. ekkert að gera langt fram eftir þingi. Vitanlega á þingið að haga sjer eins og hver hagsýnn vinnuveitandi mundi gera, og reikna út, hve langan tíma miðlungs þingskrifari er að vinna úr og ganga frá hálftíma ræðu. Eftir því á að greiða fyrir það. Sýnir best aðsóknin að þessu starfi, að auðvelt hefði verið að fá nógu marga til þess, þótt þessi leið hefði verið farin. En jeg er sannfærður um, að með þessu hefði sparast helmingur af kaupi skrifaranna. Eru stöðugt að hrúgast upp fleiri og fleiri embætti hjer. Árið 1900 voru aðeins 2–3 þingsveinar. Nú má varla þverfóta fyrir þeim. Má jeg síst skilja, hver er þörf á þessum fjölda, því að starf þeirra ætti ekki að þurfa að vera mikið annað en að hlaupa á milli prentsmiðjanna og þinghússins. Og jeg geri ráð fyrir því, að við kæmumst af án flestra þeirra, og munum við ekki vanir því að hafa marga þjóna hversdagslega. Teldi jeg fullnóg þótt þingsveinar væru ekki fleiri en um aldamótin. Við talsímann hjerna eru hafðir tveir verðir, sem hafa hátt upp í þingmannskaup. Mundi duga að hafa þar dreng með lítið kaup, en nú eru þar 2 stúlkur. Smátt og smátt hefir á skrifstofunni verið fjölgað mönnum meira en þörf var á. Auk þess hefir skrifstofustjórastarfið verið gert að föstu embætti. Skjalavörður er nú sjerstakur maður, og á lestrarsal eru nú tvær stúlkur. Jeg vil skjóta þessu til forsetanna tveggja, sem hjer eru í deildinni, að það eru ekki síst hinir mörgu starfsmenn Alþingis, sem nú halda uppi þinkostnaðinum. Dettur mjer í hug: „maður líttu þjer nær.“ Það hafa heyrst raddir um það, að þessi störf bæri að skoða sem sjerstaka atvinnugrein fyrir Reykjavík. Og verður ekki sjeð, að hinn sparsami meirihl. hafi fallist á skoðun þessa. Svo jeg viki að frv., er eitt, sem enn hefir ekki verið athugað. Það er gert ráð fyrir, að ef hætt yrði að prenta umræðupart Þingtíðindanna, þyrfti að hreinskrifa nokkur eintök af ræðunum. Mundi það eitt kosta nokkur þúsund krónur. Þótt feld yrði niður útgáfa Þingtíðindanna nú, yrði það að eins um stundarsakir. Þau yrðu prentuð aftur eftir skamma stund, og væri þá öllu því fje kastað á glæ, sem eytt yrði til að afskrifa ræðurnar, því að til prentunarinnar þarf ekki nema eitt eintak. Þessir sömu menn og konur, sem standa að þessu sparnaðarfrv., sýna enga sparsemi í starfsmannahaldi við þingið, þar sem þó auðveldlega mætti spara stórmikið fje. Við 1. umr. þótti það goðgá, er því var hreyft, að það hefði ekki verið merkilegra atriði en prentsmiðjustyrjöld, sem komið hefði þessu máli af stað 1909. Þetta er staðreynd. En jeg tek það sem dæmi, að það hafa aldrei verið nema lítilfjörlegar ástæður, meira að segja auðvirðilegar, sem hafa valdið því í hvert skifti, að menn hafa viljað loka þinginu og leyna kjósendur því, sem þar fer fram. Jeg vildi óska þess, að þessi fjórða tilraun yrði sú síðasta, og að þetta mál kæmi aldrei framar á dagskrá þingsins.

Jóhannes Jóhannesson Jeg vil að eins leyfa mjer að mótmæla þeirri ásökun háttv. 5. landsk. (JJ) á okkur forseta Alþingis, að við höfum ekki sýnt sparsemi við ráðningu starfsmanna þingsins. Því að fyrst og fremst hefir kaup þeirra allra verið lækkað frá því í fyrra, og auk þess hafa þeir aldrei verið jafn fáir og nú, síðan þingmönnum var fjölgað í þá þingmannatölu, sem nú er.

Frsm. minnihl. (Jónas Jónsson) Jeg vil þá nota tækifærið til þess að mótmæla þessari röksemdafærslu háttv.þm. Seyðf. (JóhJóh), því að jeg hefi berlega sýnt fram á, að þessa sparnaðar hefir ekki verið gætt. Og síðan þingmönnum var fjölgað úr 36, hefir starfsmönnum verið fjölgað að miklum mun, þó að störfin hafi ekki aukist að sama skapi. Þar með hefir þó ekki aukist skjalavarsla o. fl., sem beinlínis hefir þó verið aukið við síðan. Jeg vonast nú eftir, að þessar athugasemdir mínar verði teknar til greina á næsta þingi.

Ingvar Pálmason Það má ef til vill segja, að það sje að bera í bakkafullan lækinn að fara að auka frekar á þær umræður, sem þegar eru orðnar um þetta mál hjer í þessari háttv. deild. En þar sem jeg hefi alt af verið á móti þessu máli við allar umr. þess, og verð enn, vil jeg með nokkrum orðum skýra afstöðu mína. Skal jeg þá fyrst leyfa mjer að mótmæla þeirri staðhæfingu, sem háttv.flm. frv. þessa hafa notað sem eina aðalástæðuna með því, sem sje þeirri, að Þingtíðindin sjeu ekki lesin alment úti um land. Því að jeg veit, að í mínu kjördæmi og annarsstaðar, sem jeg þekki til, eru þau lesin alment. Og svo hygg jeg að muni vera þar, sem kjósendur hafa náð nokkurn veginn andlegum þroska. Þá hefir því verið haldið fram, að þau hlytu að vera lítið lesin, af því að svo fá eintök af þeim bærust út um land. En þess ber að gæta, að þau tvö eintök, sem send eru í hvern hrepp á landinu, eru skoðuð, eins og þau líka eru, almenningseign, og ganga því milli sveitarmanna, oft og tíðum þangað til lítill urmull er eftir af þeim. Þetta er því alt öðru máli að gegna, en ef einstakur maður í sveitinni kaupir bók, t. d. Faust. Þá eru slíkar bækur lítið lesnar, af því að þær eru einstaklings eign, og almenningur telur sig engan rjett hafa á þeim. Mjer dettur ekki í hug að bera brigður á það, sem háttv. 1. þm. Rang. (EP) lýsti yfir, að Þingtíðindin væru litið lesin í kjördæmi hans, því að það er eflaust satt. En mjer datt í hug málshátturinn: „Oft má satt kyrt liggja,“ því að slík yfirlýsing sannaði ekkert annað en það, að kjósendur hans væru ekki um of andlega þroskaðir, og má vel vera, að hann hafi síðastliðið haust notið þessarar pólitísku vanþroskunar að einhverju leyti. Þá vil jeg aðeins minnast á sparnaðarstefnu þá, sem frv. markar. Stefnir hún einungis að því að spara á landsmönnum utan Reykjavíkur. Hefðu því háttv.flm. ef þeir hefðu viljað vera sjálfum sjer samkvæmir, átt að leggja til, að áheyrendapöllunum hjer væri einnig lokað. Því að það væri líka sparnaður fyrir Reykvíkinga að þurfa ekki að tefja sig með því að vera að hlusta á umræðurnar. Í því væri líka fólgið meira jafnrjetti, því að úr því að þinginu er lokað fyrir nokkrum hluta landsmanna, má alveg eins loka því fyrir öllum. Jeg skal nú ekki láta fara fyrir mjer, eins og fyrir hæstv.forsrh. (SE) við 2. umr. þessa máls hjer í deildinni, að fara að spá um afleiðingar þessa máls, enda færist mjer það ekki, því að þó jeg sje að miklum mun minni vexti en hæstv.forsrh., þá mun jeg þó tæplega vera nægilega væskilslegur til þess að verða úrskurðaður af hv. 1. þm. Rang. (EP) „spámannlega vaxinn“. Skal jeg því engu spá. En það er trú mín - og jeg hefi ekki heyrt getið um, að menn þyrftu að hafa neinn sjerstakan vöxt eður vaxtarlag til þess að geta talist góðir trúmenn - að þó aldrei nema samþykt verði nú að fella niður prentun umræðuparts Alþingistíðindanna, þá verði það ekki lengi, sem kjósendur líða slíkt. Ennfremur er það trú mín, að háttv.flm. hafi með frv. þessu lagt til efniviðinn í sína eigin pólitísku líkkistu.

Frsm. meirihl.(Eggert Pálsson): Mjer fanst vera búið að ræða mál þetta allmikið við 1. og 2. umr. í þessari háttv. deild. Bjóst jeg því ekki við því, að nú yrði farið að ræða það enn að nýju, því að umræður um mál á þessu stigi fá venjulega litlu um þokað, og ekki síst þegar svo stendur á, sem hjer, að meira en helmingur deildarmanna eru flm. Eru því slíkar umr. sem þessar ekkert annað en helber eyðsla, þar sem fyrirsjáanlegt er, að málið kemst í gegn um þessa háttv. deild, hversu langar ræður sem haldnar eru á móti því. Skal jeg þá nú ekki heldur, til þess að komast ekki í mótsögn við sjálfan mig, fara að halda langa ræðu. Heldur með örfáum orðum svara háttv. 2. þm. S.-M. (IP). Háttv. þm. fann sig knúðan til, af einhverri innri hvöt, að fara að standa hjer upp og halda langa ræðu um þetta mál, og notaði sjer fyrir ræðutexta þau ummæli mín, að Þingtíðindin væru yfirleitt lítið lesin, og þá að sjálfsögðu einnig í Rangárvallasýslu. Þó honum kunni nú undarlegt að þykja, stend jeg enn við það, að jeg tel þau alment lítið lesin, nema þá lítið eitt af hreppstjórum og oddvitum, sem fá þau sjer ókeypis send. Er þetta ofurskiljanlegt og getur ekki öðruvísi verið. Í hreppana koma ekki nema þessi 2 eintök til hreppstjóra og oddvita, og þar sem þetta eru bækur óbundnar, þá mundu þær fljótlega detta í blöð, þegar þær fara að ganga margra á milli. - Út af þessum ummælum mínum dró háttv.þm. svo þá ályktun, að kjósendur mínir myndu ekki vera um of pólitískt þroskaðir. Það getur nú vel verið, að svo sje - um það skal jeg ekki deila - en jeg býst við, að sama megi þá líka segja um flesta kjósendur hjer á landi, nema ef vera kynni kjósendur í Suður-Múlasýslu. Þeir eru máske orðnir of pólitískt þroskaðir af Alþingistíðindalestri, og orðnir þar af leiðandi ofvitar. En eigi nú þessi ummæli háttv.þm. að vera einhverskonar sneið til mín og Rangæinga um, að þeir hafi sýnt pólitískt þroskaleysi í því að kjósa mig á þing, ber þm. að gæta þess, að hún nær þá einnig til ráðherra Framsóknarflokksins, sem Rangæingar kusu samhliða mjer. Hlýtur því hin pólitíska vanþroskun Rangæinga að hafa lýst sjer eins í vali 2. þm. þeirra, sem 1. þm. En telji háttv.þm. það pólitíska vanþroskun af Rangæingum að kjósa ráðherra hans eigin flokks á þing, læt jeg hann alveg um þá skoðun. Þá þóttist háttv.þm. (IP) engu vilja spá, en sagði, að þetta og þetta væri trúa sín. En jeg sje engan mun á spádómi og trú, í þessu efni. Meðal annars sagði hann, að þetta myndi verða fyrsti naglinn í hina pólitísku líkkistu flokks okkar flutningsmanna frv. Hvað er þetta, ef það er ekki spádómur? Hvort þessi spádómur hans rætist eða ekki, skal jeg ekkert um segja. En ef nú svo yrði, hvort myndi hann þá ekki frekar gleðjast en hryggjast í hjarta sínu. Jeg hygg það. Það getur tæplega verið meining hans, að hann sjái svo mjög eftir því, þótt okkur, mótflokksmönnum hans, fækkaði. En ef hann væri í raun og veru jafnsannfærður, og hann hefir gefið í skyn, um ófarir okkar Íhaldsmanna í framtíðinni, út af þessu máli, þá mætti ætla, að sjá mætti frekar gleði- en sorgarsvip á andliti hans.

Forsætisráðherra (S. E.) Út af þeim ummælum háttv. 1. þm. Rang. (EP), að ekki væri ástæða til að ræða þetta mál, af því að svo margir væru flutningsmenn þess, vil jeg taka það fram, að við andstæðingar þess viljum gera alt, sem í okkar valdi stendur, til þess að reyna að koma því fyrir kattarnef. Gæti því vel verið, að einhver hinna 8 flm. snerist, eftir að hafa heyrt okkar skýru rök gegn því. Og þann mann teldi jeg meiri eftir en áður. Og ennþá er tími til að láta samviskuna vakna, svo að mál þetta verði drepið hjer nú þegar, því að það væri sparnaður, því að jeg er viss um, að það verður gert, er það kemur til Nd.

Jóhann Jósefsson Við flm. frv. þessa megum án efa vera þakklátir hæstv.forsrh. (SE) fyrir að benda okkur á, að náðartíminn væri ekki úti enn, og því hægt að iðrast. En hvað mig snertir, þá mun jeg þegar orðinn svo forhertur, að jeg get ekki hagnýtt mjer þessa aðvörun hans. Annars er það næsta undarlegt af háttv. andmælendum frv. að vera altaf að neyða okkur út í þessar umræður. Það er næsta broslegt að gera ráð fyrir, að því verði tekið svo mjög illa út um land, þó að við flm. frv. þessa leggjum til, að prentun umræðuparts Alþingistíðindanna verði frestað. Og jeg er sannfærður um, að aðrar miklu óþægilegri frjettir berast út um land frá þessu þingi, þó ekki væri nema hin mikla tollhækkun og hinar ýmsu álögur, sem þingið verður að leggja á þjóðina nú. Þær frjettir er jeg sannfærður um, að eru þjóðinni miklu ógeðfeldari en þó að við gerum tilraun til að spara 20 þús. kr. á prentunarkostnaði Þingtíðindanna. Er því ekki rjett að nota þetta tækifæri til þess að hella botnlausum getsökum yfir okkur, sem höfum hreyft þessu sparnaðarmáli. Háttv. 2. þm. S.-M. (IP) sagði margt, og sumt af því mjög merkilegt, eins og t. d., að kjósendur hans í Suður-Múlasýslu læsu Þingtíðindin alment. Jeg verð að segja, að þetta sje mjög aðdáanlegt fólk, því að þessi orð háttv.þm. skil jeg svo, að það sje að eins undantekning, ef til er maður í kjördæmi hans, sem ekki les þau. Þvílíkri lestrarfíkn og lærdómslöngun er sannarlega vert að halda á lofti. Svo sterk var rjettlætistilfinning þessa háttv.þm., að honum fanst sanngjarnt að loka áheyrendapöllunum hjer fyrir Reykvíkingum, ef hætt yrði að prenta umræðupartinn. En jeg vil nú spyrja, hvað á þá að gera við Sunnmýlinga, ef þeir skyldu einhverjir koma hingað og vildu t. d. fá að hlusta á þennan háttv. þingmann sinn? Á þá ekki einu sinni að opna pallana fyrir þeim? Að draga slíka ályktun út af þessari sparnaðarviðleitni okkar, er næsta barnalegt. Þá komst hann meðal annars að þeirri niðurstöðu, að við flm. frv. þessa værum með því að leggja til efniviðinn í okkar pólitísku líkkistu. Það er ekki nema eðlilegt, að hann segði þetta, því að „svo mæla börn sem vilja“. Hann sagði, að þetta væri sín trú. Jæja, jeg vona, að hann verði talinn af flokksbræðrum sínum rjetttrúaður í þessu efni.

Ingvar Pálmason Háttv. andmælendur mínir hafa ekkert gert annað en misherma orð mín, og það er ekki á mínu valdi að kenna þeim að taka rjett eftir, úr því að þeim hefir ekki frá forsjónarinnar hendi verið gefinn sá skilningur, sem til þess þarf. Annars hefir hæstv.forsrh. (SE) svarað flestu því, sem svara hefir þurft, af því, sem fram kom í ræðum þeirra. Háttv. 1. þm. Rang. (EP) taldi það mestu goðgá, að jeg skyldi voga mjer að standa upp og tala í þessu máli, af því að það gæti engin áhrif haft á úrslit þess. Er það slík harðstjórn, eins og sagt er, að áður hafi verið beitt við börnin, er þau voru látin kyssa á vöndinn sjálf. Þá reyndi þessi sami háttv.þm. að hártoga þau ummæli mín, að jeg taldi það ekki lýsa þroska kjósendanna að lesa ekki Þingtíðindin, og það, sem hann sagði þar um, voru ekki mín orð, og læt jeg hann því einan um þann útúrsnúning sinn. Um skilgreining á orðunum „spádómur“ og „trú“ skal jeg ekki deila við hann, því að þar tel jeg hann mjer færari stöðu sinnar og lærdóms vegna. Jeg beygi mig því fyrir honum þar. Háttv. þm. Vestm. (JJós), sessunautur minn, fór svipað að og háttv. 1. þm. Rang. (EP) með það að hártoga orð mín. Átti jeg þess síst von af honum. Hann vildi meðal annars teygja þau orð mín svo, er jeg sagði, að jeg teldi Þingtíðindin alment lesin í Suður-Múlasýslu, að þá hlyti hver einasti maður að lesa þau. En það tel jeg alment lesið, er flest heimili lesa. Um þetta ætti mjer að vera kunnara en honum, sem altaf hefir verið úti í Vestmannaeyjum og aldrei stigið fæti sínum í Suður-Múlasýslu. Það er sagt, að það þýði ekki að deila um keisarans skegg. Hið sama er hjer. Það þýðir ekkert fyrir andmælendur okkar að vera að reyna að hrekja það, sem við segjum um lestur Þingtíðindanna. Nema þá því aðeins að þeir segi: „Þú ferð með ósannindi, góði minn.“ Meðal annars, sem jeg sagði, var, að jeg teldi, að það gæti verið sanngjarnt að loka áheyrendapöllunum hjer, ef hætta ætti að prenta Þingtíðindin, ef jöfnuð ætti að gera meðal allra landsmanna í þessu efni. Þessum ummælum mínum gátu háttv. andmælendur látið sjer sæma að snúa við. Læt jeg þá alveg um það, því að eins og jeg hefi áður tekið fram, get jeg ekki gefið þeim skilninginn. Snúi þeir því út úr og misskilji, sem menn eru til þess. En jeg sje enga ástæðu til að þegja, þó aldrei nema að víst sje, að mál þetta komist út úr deildinni. Út af þeim ummælum háttv. 1. þm. Rang. (EP), að jeg hefði staðið hjer upp og haldið langa ræðu, vil jeg geta þess, að jeg veit engan mælikvarða fyrir ræðulengd, en eflaust er þeim fjölfróða manni kunnugt um það, eins og svo margt annað.

Jón Magnússon Jeg veit engan mælikvarða fyrir ræðulengd. En það veit jeg, að jeg ætla ekki að halda langa ræðu nú, því að jeg tel það engan verksparnað að taka alt upp við 3. umr., sem búið er að segja við 2. umr. En jeg vil aðeins mótmæla því, sem háttv. 5. landsk. (JJ) hefir haldið fram, að það hafi verið prentsmiðjustríð, er hafi valdið því, að frv. þessu líkt kom fram á þinginu 1909. Slíkt er alveg ósannað. En það var þáverandi þm. Barðstrendinga, Björn Jónsson, sem bar frv. fram, af því að hann taldi, að þetta fje mætti spara með góðu móti. Og jeg er viss um, að það hefir verið sannfæring hans. Því að jeg hefi alt af haldið því fram um þann mann, þó að stundum kastaðist í kekki milli okkar Heimastjórnarmanna og hans, að hann hafi þó aldrei haldið öðru fram en því, er hann taldi satt og rjett. Því hefir verið haldið fram, að þetta mál gæti orðið hættulegt fyrir Íhaldsflokkinn. Það má vel vera, að svo verði. En jeg gæti þá búist við, að það yrði þá líka hættulegt fyrir Framsóknarflokkinn, því að formaður hans, Þorleifur Jónsson, hefir altaf greitt atkv. með því að fella niður prentun umræðupartsins, og fleiri úr þeim flokki hafa áður fylgt því máli.