Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til 1. umr., er komið frá Ed. og er flutt þar af hv. 1. þm. Eyf. (BSt). Eins og hv. þdm. sjá, er hér um að ræða breyt. á 7. gr. laga um útbreiðslu næmra sauðfjársjúkdóma, og er breyt. í því fólgin, að ákveðið er, að einstökum jörðum eða upprekstrarfélögum skuli heimilt að nota til upprekstrar þau afréttarlönd, sem þeir hafa haft afnot af til þessa, svo lengi sem þessir aðilar eru sviptir sjálfir með aðgerðum sauðfjársjúkdómavarnanna aðgangi að eigin afréttarlöndum. Mér þykir rétt að skýra örlítið nánar þau atvik, sem að því liggja, að þetta frv. er fram borið. En til þess er sú ástæða, að nú um mjög langt árabil hafa bændur í einum hreppi Eyjafjarðarsýslu, Hrafnagilshreppi, notað upprekstrarland á svokölluðum Bleiksmýrardal, sem tilheyrir Þingeyjarsýslu, en er eign Akureyrarkirkju. Þetta land hefur verið notað af þessum aðilum, eins og ég sagði, um mjög langt skeið til upprekstrar. Upprekstrarland Hrafnagilshrepps er mjög lítið, og auk þess bætist það við, að nú standa svo sakir, að þeir eru með sauðfjársjúkdómavörnunum hindraðir í því að nota stóran hluta af því upprekstrarlandi, sem þeir annars mundu hafa. Ástæðan til þess, að þetta frv. er borið fram, er sú, að hreppsnefnd Hálshrepps í Þingeyjarsýslu hefur nú neitað um leyfi til þess, að þessir bændur úr Hrafnagilshreppi fái að nota þetta upprekstrarland, og þar með valdið því, að ef ekki verður um breytt, þá er augljóst, að þeir bændur, sem notað hafa þetta upprekstrarland, verða að drepa niður sitt sauðfé, því að þeir hafa engan aðgang að öðru landi. Það liggur ótvírætt fyrir, að bændur í Hálshreppi hafa ekki þörf fyrir þetta upprekstrarland, a.m.k. ekki á nokkurn hátt frekar en þeir hafa áður haft, og hafa þeir þó ekki hreyft andmælum við því, að landið væri notað af þessum bændum úr Hrafnagilshreppi. Í fyrra var þetta vandamál leyst á þann veg, að landbrh. notaði heimild í 7. gr. laga um sauðfjársjúkdómavarnir til þess að úrskurða, að bændur í Hrafnagilshreppi hefðu heimild til að nota þetta land það sumar. Landbrh. telur hins vegar, að heimild sú, sem var í lögunum, sé svo hæpin, að það muni þurfa skýrari lagaákvæði til þess að gera það ótvírætt, að bændurnir hafi þennan rétt. Af þessum sökum er þetta frumvarp fram borið. Hér er ekki að því miðað á hinn minnsta hátt að skerða þau réttindi, sem bændur í Hálshreppi að undanförnu hafa haft til afréttarlanda, né að veita bændum úr Hrafnagilshreppi aukinn rétt, heldur er aðeins, eins og hv. þdm. sjá, með frv. gert ótvírætt, að meðan svo standa sakir, að þeir hafa ekki nein önnur úrræði til að bjarga sínu sauðfé til beitar á sumrin, þá hafi þeir rétt til þess að nota þetta sama land eins og þeir hafa notað það í marga undanfarna áratugi. Af þessum sökum vildi ég leyfa mér að mega mjög vona það, að hv. d. gæti fallizt á þá skoðun, sem staðfest hefur verið í hv. Ed., að hér sé um að ræða tvímælalaust réttlætismál, sem eðlilegt sé og rétt að fá ótvíræða lagaheimild um. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar, nema sérstakt tilefni gefist til, en geri ráð fyrir því, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. landbn.

Forseti (HÁ): Því hefur verið haldið fram, að frv. á þskj. 121, um breyt. á l. nr. 80 7. sept. 1942, um kosningar til Alþingis, feli í sér tillögu um breyt. á stjórnarskránni og beri því að vísa frv. frá samkv. 27. gr. þingskapa, þar sem það er ekki í fyrirsögn nefnt frv. til stjórnarskipunarlaga. Í 31., 33. og 34. gr. stjórnarskrárinnar eru ákvæði um tölu alþingismanna, kjörtímabil þeirra, kjördæmaskipun, skilyrði kosningarréttar og kjörgengis til Alþingis. Í 31. gr. stjórnarskrárinnar eru enn fremur nokkur fyrirmæli um kosningafyrirkomulag. Þar er mælt svo fyrir, að kosningarnar skuli vera leynilegar, að kosning alþingismanna í Reykjavík og tvímenningskjördæmum skuli vera hlutbundin og að þar skuli jafnmargir varamenn kosnir samtímis og á sama hátt. Þar er og ákveðið, að deyi þingmaður, kosinn í einmenningskjördæmi, eða fari frá á kjörtímanum, þá skuli kjósa þm. í hans stað fyrir það, sem eftir er kjörtímans. Um uppbótarþingmenn segir, að þeir geti verið allt að 11 til jöfnunar milli þingflokka og að hver þeirra hafi þingsæti í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu sína við almennar kosningar. Heimilt er flokkum að hafa landslista í kjöri við almennar kosningar, enda greiði þá kjósendur atkv. annaðhvort frambjóðanda í kjördæmi eða landslista. Frambjóðendur þess flokks, sem landslista hefur í kjöri og nær jöfnunarþingsæti, taka þá sæti eftir þeirri röð, sem þeir eru í á listanum að lokinni kosningu. Skal a. m. k. annað hvert sæti tíu efstu manna á landslista skipað frambjóðendum flokksins í kjördæmum utan Reykjavíkur. Að öðru leyti fer um skipun jöfnunarþingsæta eftir kosningalögum. Samtímis og á sama hátt eru kosnir jafnmargir varamenn og jöfnunarþingsæti eru. Önnur fyrirmæli um alþingiskosningar eru ekki í stjórnarskránni. Í 3. málsgr. 33. gr. stjórnarskrárinnar segir, að kosningalög setji að öðru leyti nánari reglur um alþingiskosningar. Stjórnarskrárgjafinn gefur því almenna löggjafanum næsta frjálsar hendur um kosningatilhögun og ákvörðun um kosningaúrslit. Í kosningalögum má setja ákvæði um, hver útreikningsaðferð skuli höfð við hlutbundnar kosningar og hvernig úrslit skuli ákveðin í einmenningskjördæmum. Almenni löggjafinn getur því ákveðið, að horfið skuli frá þeirri hlutfallskosningaaðferð, sem nú er lögboðin, og önnur aðferð upp tekin. Almenni löggjafinn getur mælt svo fyrir, að sá skuli vera réttkjörinn þm. í einmenningskjördæmi, sem fær flest persónuleg atkvæði. En löggjafinn getur líka skipað þessu á þann veg, sem nú er gert, þ. e., að við persónuleg atkvæði frambjóðanda skuli leggja atkv., sem í því kjördæmi eru greidd landslista flokksins, og að sá frambjóðandi skuli vera réttkjörinn þm. einmenningskjördæmis, sem hefur hæsta atkvæðatölu á bak við sig, er lögð hafa verið saman persónuleg atkv. hans og landslistaatkvæði flokksins í því kjördæmi, sbr. 114. gr. kosningalaganna svo og 115. gr. Af þessari skipan leiðir, að sá getur verið réttkjörinn þm., sem hefur mun færri persónuleg atkv. heldur en sá frambjóðandi eða þeir frambjóðendur, sem falla. Þar sem leggja má þannig saman persónuleg atkv. og landslistaatkv., virðist, að eins hefði mátt ákveða, að ef fleiri en einn frambjóðandi eru í kjöri fyrir sama flokk í einu kjördæmi, þá skyldu atkv. þeirra lögð saman og teljast þeim þeirra, sem flest hefur atkv. Í ákvæðum um kosningabandalög í áður nefndu frv. er mælt fyrir um tilhögun kosninganna og þann atkvæðaútreikning, sem kosningaúrslit skulu byggð á. Verður ekki séð, að þar sé breytt neinum ákvæðum stjórnarskrárinnar um alþingiskosningar, heldur er þar um að ræða efni, sem einungis eru ákvæði um í kosningalögum. Þeim ákvæðum má því breyta með almennum lögum. Í 2. gr. frv. eru ákvæði um það, hvernig atkv. skuli talin hvorum eða hverjum bandalagsflokki við úthlutun uppbótarþingsæta. Um það segir í stjórnarskránni, að uppbótarþingsætum skuli úthlutað til jöfnunar milli þingflokka, svo að hver þeirra hafi þingsæti í sem fyllstu samræmi við atkvæðatölu sína við almennar kosningar. Það mætti ef til vill halda því fram, að það bryti í bága við þetta ákvæði, að einum bandalagsflokki eru í sumum tilfellum talin atkv. eða hluti af atkvæðum, sem greidd eru frambjóðanda eða lista annars bandalagsflokks eða flokka. Í frv. er gert ráð fyrir því, að kjósandi geti beinlínis valið á milli þess að kjósa flokk sinn eða bandalagið. Ef kjósandi kýs bandalagið, veit hann, að þar með kann hann að ráðstafa atkv. sínu til annars flokks, ef svo ber undir. Það virðist því heimilt að telja bandalagsflokki öll atkv. bandalagsins í því kjördæmi, þar sem hann þeirra vegna hefur hlotið þingsæti. Hin reglan virðist líka geta staðizt, að telja honum aðeins svo mikið af atkvæðum hins eða hinna bandalagsflokkanna, að nægilegt hafi reynzt til þess að fá viðbótarþingmann kjörinn í kjördæminu. Það er því úrskurður minn, að frv. á þskj. 121, um breyt. á l. nr. 80 7. sept. 1942, um kosningar til Alþingis, feli ekki í sér till. um breytingu á stjórnarskránni og beri því ekki að vísa því frá samkv. 27. gr. þingskapa. Hv. 5. þm. Reykv. hefur kvatt sér hljóðs, en ég vil benda á, að umr. um þetta mál er þegar lokið og úrskurður forseta er ekki til umr.

Ég bið bara um orðið um þingsköp.

Hv. 5. þm. Reykv. tekur til máls og talar um atkvgr.



Herra forseti. Ég viðurkenni, að það er rétt að forsetaúrskurður sé ekki til umr., og get ég vel skilið það, að forsetanum sé annt um það. Hæstv. forseti hefur fellt úrskurð um það, að efni frv. þessa, sem hér liggur fyrir, samrýmist stjórnarskránni. Hæstv. forseti hefur fært fyrir því sín rök, sem hins vegar nægja ekki til þess að breyta þeirri skoðun minni um þetta atriði, sem ég hef áður gert grein fyrir, en út í það fer ég ekki, af því að ég fellst á þá skoðun forseta, að efni málsins sé ekki til umr. Hins vegar get ég þó ekki annað en bent á eitt, að þar sem hæstv. forseti segir, að í kosningalögum megi mæla fyrir um úrslit kosninga í einmenningskjördæmum, þá hefur hann í raun og veru sagt með því, að það mætti mæla fyrir í kosningalögum, að sá, sem fæst fengi atkvæðin, skyldi kjörinn á þing. Nú, það er hins vegar hæstv. forseta að úrskurða, og hann er sá, sem valdið hefur í þessu efni, og við það verður að sitja að sinni. En fyrir hönd okkar sjálfstæðismanna í deildinni vil ég aðeins lýsa því yfir, að af slíkum úrskurði leiðir, að við munum nú fylgja þessu máli til nefndar. Er það vegna þess, að við lítum svo á, að sé efni þessa frv. talið samrýmanlegt stjórnarskránni, skapist vissulega ný viðhorf um athugun ýmissa annarra hugsanlegra breytinga á þeim reglum, sem gilda um skipun Alþingis og kosningar til þess, án þess að áður þurfi að leita úrskurðar kjósenda um þau í kosningum að afstöðnu þingrofi, eins og ráðgert er um stjórnarskrárbreytingar. Tel ég rétt, að slíkar leiðir séu kannaðar í nefnd í þessari deild, úr því sem komið er, hvað sem verða kann síðar um afgreiðslu þessa einstæða máls.



Herra forseti. Frv. það til laga, sem hér liggur fyrir á þskj. 173 og flutt er af þm. Sósfl., er um það, að ríkissjóður skuli lána fiskveiðasjóði Íslands 20 millj. kr. á árinu 1954 og skuli sjóðurinn lána þetta fé til smíði fiskibáta innanlands. Þá er gert ráð fyrir því, að lánin skuli veitt til 20 ára og vextir séu ekki hærri en 4%. Ríkissjóði verði heimilað að taka á þessu ári 20 millj. kr. lán innanlands eða erlendis. Það ætti að vera óþarfi að fjölyrða í löngu máli um nauðsyn þess, að Íslendingar smíði sjálfir fiskiskip sín. Um þetta hafa þó verið allskiptar skoðanir. Menn hafa haldið því fram, að íslenzk skip eða skip smíðuð í íslenzkum skipasmíðastöðvum væru ekki samkeppnisfær við erlendar skipasmíðastöðvar. Þessi skoðun mun vera mjög hæpin, þegar allar aðstæður eru athugaðar nánar. Það er alkunna, að flestir þeir fiskibátar, sem fluttir hafa verið til landsins, hafa þurft allmikillar aðgerðar við, auk þess sem flestir þessara erlendu báta hafa ekki reynzt eins traust og góð sjóskip og þeir, sem smíðaðir hafa verið innanlands. Sérstaklega hefur þetta þó komið greinilega í ljós, þegar um notuð skip hefur verið að ræða, sem keypt hafa verið inn erlendis frá. Þá hefur verið um að ræða margvíslegar aðgerðir bæði á skipi og vél o. s. frv. Skipin hefur orðið að taka til stórfelldrar viðgerðar og setja í þau ýmis nauðsynleg tæki, sem eru í íslenzkum fiskiskipum, jafnvel umfram það, sem er oft og tíðum í þeim erlendu. Útkoman hefur því orðið sú, að þessi notuðu erlendu skip hafa orðið eins dýr og þó að þau hefðu verið smíðuð hérlendis. En eitt er staðreynd, að gamalt verður alltaf gamalt og verður aldrei nýtt, hvað mikið sem gert er við það og hvað miklu sem til þess er kostað. Nokkur undanfarin ár hefur nýsmíði fiskibáta í innlendum skipasmíðastöðvum stöðvazt að mestu leyti. Skipasmíðastöðvunum hafa ekki borizt nein verkefni í nýsmíði. Til þessarar öfugþróunar liggja margar orsakir; þó mun hafa valdið mestu hin alþekkta lánsfjárkreppa, sem legið hefur eins og mara á öllu atvinnulífi Íslendinga nú undanfarin ár. Ég þekki fjöldamarga dugandi sjómenn og útgerðarmenn, sem hefðu viljað ná sér í góðan fiskibát og ekkert kosið frekar en að fá hann smíðaðan hér innanlands. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir, göngu eftir göngu til nefnda og aftur nefnda, til banka og aftur banka, til viðræðu um útvegun fjár til bátakaupanna, hefur þeim ekki tekizt að fá neina aðstoð til slíkra framkvæmda. Skipasmíðastöðin hefur misst af smíðinni, sjómennirnir af bátnum og vonir verkafólks í landi um aukna atvinnu í sambandi við ný fiskiskip í bæinn eða sjávarþorpið hafa að engu orðið. Þá hefur hinn illræmdi söluskattur haft sín áhrif í þá átt að gera innlendum skipasmíðastöðvum erfiðara fyrir og hækka verð skipanna um allverulega upphæð. Innlendar skipasmíðastöðvar hafa að mestu verið starfræktar sem viðgerðarstöðvar fyrir bátaflotann. Vöntun á nýsmíðum, á nýjum verkefnum, hefur leitt til þess, að skipasmíðastöðvarnar hafa misst úr þjónustu sinni marga ágæta fagmenn. Samtök iðnaðarmanna hafa margbent á hættuna, sem af slíkri öfugþróun stafar, og ef ekki fengist grundvöllur fyrir nýsmíði fiskibáta, væri rekstrargrundvelli stöðvanna stefnt í beinan voða, þar sem algerlega vantaði verkefni yfir langan tíma á hverju ári. Fiskifélag Íslands hefur á undanförnum árum birt fróðlegar skýrslur um skipasmíði, skipabrautir o. fl. Á þessum skýrslum sést, hvað samdrátturinn í þessari iðngrein hefur verið mikill undanfarin ár og hvað fiskibátafloti landsmanna hefur minnkað. Er á þetta bent í grg. í frv., og læt ég nægja að vísa til hennar um þetta mál að mestu leyti. Þó er rétt að benda á, að á árinu 1946 voru smíðaðir 16 nýir bátar, alls um 800 rúmlestir, og þá unnu 448 menn við skipasmíðar hérlendis. 1947 voru smíðaðir 17 bátar alls, um 900 rúmlestir; þá unnu við slíkan atvinnurekstur 420 manns. Það er rétt að taka það fram, að þarna eru ekki meðtaldir vélsmiðir eða vélvirkjar. Þá var líka mikill framfarahugur hjá íslenzku þjóðinni, þá var engin tilbúin lánsfjárkreppa, enda hafði þá hin óheillavænlega hernámsstefna ekki gegnsýrt atvinnulíf landsmanna, eins og síðar varð. Síðan 1947 hefur stöðugur samdráttur á þessu sviði átt sér stað. Árin 1951 og 1952 er svo komið, að nýsmíði fiskiskipa og báta innanlands er úr sögunni að mestu eða öllu leyti. Öllum, sem um þessi mál hugsa, verður að vera það ljóst og er það ljóst, að hér er stefnt í beinan voða með þennan atvinnuveg, ef ekki verður farið inn á nýjar brautir, sem leitt geti til úrbóta á þessu sviði. Þörfin fyrir endurnýjun og stóraukningu fiskiskipastólsins er knýjandi nauðsyn. Eftirspurn eftir fiskibátum fer nú ört vaxandi. Nú stendur til og er reyndar hafinn innflutningur notaðra fiskibáta erlendis frá í tugatali. Það má vel vera, að margir þessara innfluttu báta séu sæmileg sjóskip, en eitt er víst, og það er, að þessi erlendu skip og vélarnar, sem í þeim eru, eru nokkurra ára gömul og ekki byggð eftir þeim kröfum, sem gerðar eru, þegar um nýsmíði fiskiskipa innanlands er að ræða, enda hefur reynslan sýnt það og mun halda áfram að sýna það, að notaðir fiskibátar, keyptir erlendis frá, verða eigendunum ekki ódýrari, þegar allt kemur til alls, en bátar af sömu stærð smíðaðir innanlands. Í nokkrum skipasmíðastöðvum hér og þó aðallega við Faxaflóa er nú hafin nýsmíði fiskibáta. Enn þá eru flestar skipasmíðastöðvarnar annars staðar á landinu, sem enga nýsmíði hafa með höndum. Margir aðilar víðs vegar um land hafa fullan hug á því að fá smíðuð traust og góð fiskiskip og báta innanlands. Alls staðar er mikil þörf fyrir ný fiskiskip og báta, fólkið víðs vegar í sjávarþorpum og kaupstöðum landsins beinlínis bíður eftir nýjum skipum og bátum í plássin og það vill mikið á sig leggja til að fá þessi nauðsynlegu framleiðslutæki. Sjómennirnir íslenzku vilja stunda fiskveiðar á góðum og öruggum skipum, og verkafólkið í landi vill fá að vinna við nýtingu aflans í vel uppbyggðum fiskvinnslustöðvum. Vinnandi stéttir Íslands krefjast þess að fá að vinna við hagnýt störf, hver heima í sínu byggðarlagi, og losna þar með undan því ófremdarástandi að þurfa að sækja vinnu suður á Keflavíkurflugvöll til erlends stórveldis við byggingu hernaðarmannvirkja og þess háttar. Það, sem vantar til að tryggja stóraukna fiskiskipabyggingu innanlands, er aukin lánastarfsemi til slíkra framkvæmda. Þessu frv., ef að lögum verður, er ætlað að greiða fyrir því, að svo geti orðið. Eins og bent er á hér í grg., má það teljast nokkurn veginn öruggt, að fái fiskveiðasjóður 20 millj. kr. lán, mun það fé nægja til að hrinda af stað smíði 25–30 vandaðra og stórra fiskibáta í innlendum skipasmíðastöðvum. Auk þess ætti stofnlánadeild sjávarútvegsins að hafa yfir að ráða allmiklu fé, sem hægt væri að lána út til eflingar útgerðinni og vinnslustöðvum í landi, ef frv. það, sem hv. 2. þm. Reykv. (EOl) o. fl. flytja á þskj. 58, um breytingar á stofnlánadeildarlögunum, nær fram að ganga. Þá er rétt að benda á sem þýðingarmikil rök í þessu máli, að ef skipasmíðastöðvarnar fá næg verkefni við nýsmíði fiskibáta og skipa, tryggja þær hundruðum Íslendinga örugga atvinnu og þjóðinni munu sparast milljónir í gjaldeyri. Þjóð, sem vill í raun og sannleika teljast sjálfstæð, verður að keppa að því að byggja upp atvinnuvegi sína á sem öruggastan og beztan hátt. Það gildir jafnt um alla höfuðatvinnuvegi okkar Íslendinga, landbúnaðinn, sjávarútveginn, siglingarnar og iðnaðinn. Það er því óumdeilanleg skylda Alþingis að vera vel á verði í hvert sinn, sem það sýnir sig, að einhver grein af þessum aðalatvinnuvegum þjóðarinnar er að verða á eftir tímanum og getur ekki fullnægt þeim kröfum, sem til hennar eru gerðar á hverjum tíma. Jafnframt er það óumdeilanleg skylda ríkisvaldsins og Alþingis að styrkja þessa atvinnuvegi með öllum ráðstöfunum sem hægt er, svo sem með útvegun nauðsynlegs fjármagns og öðrum þeim fyrirgreiðslum, sem nauðsynlegar eru og kunna að teljast á hverjum tíma. Við Íslendingar erum lánsamir að búa í ágætu landi. Í hafinu kringum strendur þess eru einhver auðugustu fiskimið í heimi. Meðal okkar er einhver duglegasta og afkastamesta sjómannastétt í heimi, sem aflar meiri verðmæta með starfi sínu á sjónum en nokkur önnur þjóð í veröldinni, miðað við fjölda þeirra manna, sem fiskveiðar stunda. Markaðir fyrir íslenzkar fiskafurðir eru sífellt að aukast. Alls staðar blasa við stór verkefni, ef við bærum gæfu til að nota þau. Það þarf að skapa hjá þjóðinni aukna trú á landið og gæði þess. Það verður að skaffa öllum íslenzkum starfsstéttum næg íslenzk verkefni til að starfa við. Það er bezta og eina varanlega vörnin fyrir okkar sjálfstæði og okkar frelsi. Ég vonast svo til þess, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og sjútvn.