Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrir rúmri viku, mánudaginn 25. mars, urðu umr. um varnarmál utan dagskrár í Nd. Tilefnið var samþykkt ríkisstj. 3 dögum áður um samningsgrundvöll undir viðræður við fulltrúa Bandaríkjastjórnar um varnarmál. Í þessum umr. beindi ég áskorun til hæstv. forsrh. um, að ríkisstj. hlutaðist til um, að í Sþ. yrðu varnarmálin tekin til umr. sem sérstakur dagskrárliður, til þess að þingheimur gæti rætt þessi þýðingarmiklu mál. Sérstaklega taldi ég nauðsynlegt, að slíkt gerðist, áður en hæstv. utanrrh. færi utan til þessara viðræðna. Nú hefur hæstv. ráðh. tjáð mér synjun á þessari málaleitun. Ríkisstj. vill ekki hlutast til um, að umr. fari fram á Alþingi, áður en viðræðurnar hefjast. Ég tel þetta mjög miður farið og í rauninni mjög alvarlegt mál. Með hinni umræddu samþykkt ríkisstj. lýsir hún stefnu sinni í varnarmálum, og þótt væntanlega verði ekki gengið frá samningum á þessum næstu viðræðufundum, þá er þessi stjórnaryfirlýsing sá grundvöllur, sem stjórnin vill byggja viðræðurnar á. Þar sem ríkisstj. hefur hafnað áskorun um almennar umr. á þingi og þar sem utanrrh. fer með þetta veganesti, vil ég taka fram: 1) Sjálfstfl. er algerlega andvígur hinum svokallaða samningsgrundvelli ríkisstj. og telur hann óviðunandi og ófullnægjandi lausn á öryggis- og varnarmálum Íslendinga. 2) Allt bendir til þess, m.a. undirskriftasöfnun Varins lands, að meiri hl. íslensku þjóðarinnar sé andvígur stefnu ríkisstj. 3) Allar líkur eru til þess, að þingfylgi sé ekki fyrir stefnu stjórnarinnar í þessu máli. Þm. Sjálfstfl. og Alþfl. hafa lýst sig andvíga þessum umræðugrundvelli. Við umr. í fyrri viku lýsti einn af þm. Framsfl. sig andvígan. Það er vitað um fleiri. Hæstv. forsrh. sagði í umr., að hann vissi ekki, hvort meiri hl. væri á þingi fyrir því; a.m.k. hefur hæstv. ríkisstj. ekki talið ástæðu til þess eða ekki treyst sér til þess að leita samþykkis Alþingis fyrir þessari stefnu sinni. Það er því mikill ábyrgðarhluti að fara til viðræðna um varnarmál þjóðarinnar með slíkt veganesti. Hæstv. utanrrh. gerir það á sína ábyrgð og þeirrar stjórnar, sem er sundurþykk og lítt starfhæf í hinum mikilvægustu málum, en reynir að nota öryggismál þjóðarinnar til að líma saman brotin, svo að hún geti hjarað enn um hríð. En hæstv. utanrrh. talar þar ekki í nafni íslensku þjóðarinnar og ekki í nafni Alþingis Íslendinga.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði, að ég tjáði honum, að ég mundi ekki gangast fyrir því, að hér á Alþingi færu fram umr. um varnarmál. Til þess liggja nokkrar augljósar ástæður. Utanrrh. er þegar farinn úr landi og ekki væntanlegur heim fyrr en rétt um páskaleytið, og ég teldi mjög óviðeigandi, að það færu fram umr. um varnarmál og utanríkismál að honum fjarstöddum. Ég vona, að menn skilji það. Hins vegar tjáði ég hv. 5. þm. Reykv., að þótt ég vildi ekki beita mér fyrir þessu, þá væri að sjálfsögðu opin leið fyrir hann og hvern annan sem vildi að leita til forseta um það, að teknar væru upp umr. um þessi mál hér. Og ég fyrir mitt leyti mun ekki skorast undan því að taka þátt í þeim, ef mönnum þykir það eðlilegt, eins og á stendur. Ég skil ekki, hvers vegna hv. 5. þm. Reykv. hefur þótt sérstök ástæða til þess að taka fram þann fyrirvara, sem hann gerði. Ég held, að það hafi ekki neinn látið að því liggja eða gefið í skyn, að farið væri með þessi drög að umræðugrundvelli í umboði Sjálfstfl., og það hafi alveg verið óþörf öryggisráðstöfun að taka það fram. Ég hygg, að hann hefði ekkert orðið bendlaður við það. Hvað það varðar, að það hefði verið ástæða til þess að bera þessi drög að umræðugrundvelli undir Alþingi, áður en farið var til viðræðna, þá er ég hv. þm. ekki sammála um það. Í þessum drögum að viðræðugrundvelli felst ekkert annað en það, sem ríkisstj. hefur á sinni stefnuskrá og allir hafa vitað um langt skeið, að hún mundi vinna að. Það er ekkert nýtt í sambandi við þau drög. En þá fyrst er auðvitað ástæða til þess að ræða þetta, þegar einhverjar ákveðnar ákvarðanir liggja fyrir. Því hefur verið lýst hér bæði af mér og utanrrh, og fleirum, að það verða engar endanlegar ákvarðanir teknar í þessum málum, fyrr en málið hefur komið til kasta Alþingis. Ég hef engin gegnumlýsingartæki á hv. alþm. og get ekki kannað þeirra hjörtu eða nýru. En hitt veit ég, að þessi stjórn, þegar hún var mynduð, hafði meiri hl. að styðjast við, og í þessum málum hefur hún ekkert gert, sem ekki er samrýmanlegt þeirri stefnuskrá, sem þar var ákveðin. Það má til sanns vegar færa, að þessi stjórn á í erfiðleikum að koma fram ýmsum sínum málum og á undir högg að sækja í því efni, þar sem heldur hefur gengið af henni hér fylgið varðandi sum atriði. En fyrst um sinn a.m.k. vil ég vona, að krosstré það, sem stjórnin studdist við ásamt öðrum í upphafi, bregðist ekki í þessu máli. Ég býð nú eftir yfirlýsingu um það a.m.k. Hitt er alveg rétt, að skoðanir eru skiptar um varnarmálin, og satt að segja fæ ég ekki skilið þá hugsun hjá hv. 5. þm. Reykv., að ríkisstj. ætli að nota varnarmálin til þess að tildra sér saman eða eitthvað því um líkt, eins og hann orðaði það. Ég hefði nú haldið, að það væri frekar annað mál, sem mundi verða til þess að sameina alla hv. alþm. heldur en varnarmálin. Vona ég, að reynt geti á það innan skamms. Ég hafði einmitt ætlað mér í dag að tala við form. þingflokkanna um tilhögun þinghaldsins og skal ekki fara að ræða það hér. En m.a. vegna þess, hvernig það hefur verið hugsað,tel ég ekki hægt með góðu móti að koma því við að fara að eyða löngum tíma þingsins í umr. um varnarmál á þessu stigi.



Herra forseti. Núv. ríkisstj. er sérstæð að því leyti til, að hún hefur ekki þingstyrk til þess að stjórna landinu, en neitar þó að víkja. Hvað eftir annað hefur ríkisstj. orðið að láta í minni pokann og sætta sig við það, að Alþingi hefur knúið hana ýmist til undanhalds eða til þess að breyta málum sínum í verulegum atriðum. En hversu alvarleg sem þessi mál hafa verið, - það má nefna fjáröflun fyrir ríkissjóð og skattlagningu, - hefur ríkisstj. ekki gert neitt þeirra að fráfararatriði. Nú brá svo við fyrir nokkrum dögum, að hæstv. forsrh. kom skyndilega auga á mál. sem ríkisstj. ætlar að gera að fráfararatriði og hefur nú gert að fráfararatriði með yfirlýsingu hans, en það eru varnarmálin. Þetta vakti sérstaka athygli, vegna þess að forsrh. tók svo skýrt fram og þurfti að láta endurtaka það tvo daga í röð í Ríkisútvarpinu, að ef ríkisstj. hefði ekki meiri hl. í varnarmálunum, mundi stjórnin fara frá. Nú er það svo, að mikilvægir samningar um varnarmálin eru u.þ.b. að hefjast. Á sama tíma hefur verið dregið mjög í efa, bæði í þingsölunum og utan þeirra, að ríkisstj. hafi meiri hl. fyrir stefnu sinni í varnarmálunum á Alþingi. Ég verð að líta svo á, að hin óvenjulega yfirlýsing forsrh. um, að þetta mál verði gert að fráfararatriði, sé ekki tilefnislaus. Annaðhvort hefur hann einhverjar grunsemdir um það sjálfur, að það þurfi að herða upp vissa liðsmenn eða þá a.m.k. að bann tekur þær fullyrðingar, að stjórnin hafi ekki meiri hl. í varnarmálunum á Alþingi, svo alvarlega, að hann telji ástæðu til að gefa yfirlýsingu um, að þau verði gerð að fráfararatriði. Með tilliti til alls þessa er það glæfraspil að leggja út í alvarlega milliríkjasamninga án þess að kanna, hvort stefna ríkisstj. nýtur stuðnings meiri hl. Alþingis. Það er hægt að láta slíka könnun fara fram á margan hátt. En það er í hæsta máta furðulegt, að ríkisstj. skuli, jafnframt því sem hún loksins gerir eitt mál að fráfararatriði, halda áfram á erlendum vettvangi, án þess að kanna, hvort hún hefur þennan meiri hl. Þetta eru einkennileg vinnubrögð, sem lofa ekki góðu í þessu máli.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. síðasta ræðumanni, að það er mjög auðvelt að kanna, hvort núv. ríkisstj. hefur meiri hl. á Alþingi eða ekki. Það hefur ekki tíðkast á Alþingi Íslendinga, að ríkisstj. færi fram á traustsyfirlýsingu. Það hefur, að ég best veit, aðeins gerst einu sinni og margir áratugir síðan. Hitt er reglan, að til þess að sanna það, að ríkisstj. sé komin í minni hl., þarf stjórnarandstaðan að leggja fram vantraustsyfirlýsingu og fá hana samþykkta. Og þessa leið hefur stjórnarandstaðan. Hún getur hvaða dag sem er lagt fram till. um vantraust á ríkisstj., og það ætti hún að gera, ef hún þyrði, en ekki að vera með sífelldar dylgjur um það, að ríkisstj. sé komin í minni hl. Hv. þm. sagði, að ég hefði gert að fráfararatriði ákveðið mál. Það, sem ég sagði, var, að ef ekki næðist viðunandi samkomulag við Bandaríkjamenn, mundi ég telja mér skylt að leggja fram á hæstv. Alþingi till. til uppsagnar á varnarsamningnum. Ég sagði enn fremur, að ef sú tillaga næði ekki samþykki á Alþingi, mundi ég telja mér skylt að segja af mér. Ég vona, ef útvarpið hefur farið tvisvar með þessi ummæli, þá hafi það farið rétt með þau, en ekki eins og hv. síðasti ræðumaður gerði. Það liggur ekkert fyrir um það, hvort það reyni nokkurn tíma á það, að þetta mál verði fráfararatriði. Ég er vongóður um, að það takist að leysa þessi mál með góðu samkomulagi við Bandaríkjamenn. Það er fjarri því, að ég hafi gefið upp von um, að það megi leysa þessi mál með samkomulagi. Ég vildi satt að segja vona, að hér á Alþingi Íslendinga væri ekki einn einasti þm., sem hefði gefið upp von um, að það mætti leysa þessi mál með samkomulagi við Bandaríkjamenn. Við höfum enga ástæðu út af fyrir sig til að ætla annað. Það hefur verið margundirstrikað af Bandaríkjamönnum sjálfum, að það yrði tekið fyllsta tillit til óska Íslendinga í þessu efni, og meira en það, verið undirstrikað nú alveg nýlega af valdamanni úr því landi, að það væri algerlega á valdi Íslendinga sjálfra, eins og líka er margsamlega tekið fram í samningum um þetta efni. Ég mun þess vegna ekki víkja fyrir neinu orðagjálfri um það, að ríkisstj, sé komin í minni hl. hér á Alþingi. Ég bara bíð ósköp rólegur, þangað til hv. stjórnarandstæðingar leggja fram till. um vantraust á ríkisstj, og fá hana samþykkta hér.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. taldi fram tvær ástæður fyrir synjun á því að hlutast til um, að fram færu umr. um varnarmálin í Sþ. Hvorug þessara ástæðna er í rauninni frambærileg. Önnur er sú, að við getum snúið okkur til hæstv. forseta Sþ. og beðið hann um að taka málið á dagskrá, eftir að ríkisstj. hefur synjað um það. Hvaða hv. þm. dettur í hug, að hæstv. forseti Sþ. mundi verða við ósk minni hl., þegar ríkisstj. er á móti því? Önnur ástæðan er sú, að þar sem utanrrh. sé farinn úr landi, sé ekki hægt að ræða málið að honum fjarstöddum. Hæstv. utanrrh. fór úr landi í morgun, sem sagt rúmri viku eftir að þessi áskorun var borin fram, og það var í lófa lagið að hafa þessar umr. í s.l. viku. Hvorug þessara ástæðna stenst því. Það eru allt aðrar ástæður fyrir því, að hæstv. ríkisstj. óskar ekki að fá umr. um þetta mál. Hún vill ekki, að í opinberum umr. á Alþ. geti komið í ljós vilji þm., sem ég held að sé óhætt að fullyrða að sé á þá leið, að þingfylgi er ekki fyrir till. stjórnarinnar í þessu máli. Það kemur líka í ljós í því, að ríkisstj. hefur ekki þrátt fyrir áskoranir og ábendingar í þá átt treyst sér til að leita samþykkis Alþingis á þessari stefnu sinni. Hæstv. forsrh. segir nú: Þetta stendur í stefnuskrá okkar, í málefnasamningnum. - Nú hefur honum að vísu láðst á sínum tíma að fá þennan málefnasamning lögfestan hér á Alþingi í einu og öllu, og það var mjög hyggilega gert að gera það ekki, vegna þess að þá hefði þurft svo ákaflega oft að flytja ný frv. um breytingar á málefnasamningnum, þegar hefur þurft að víkja frá öllum mögulegum loforðum, eins og reynslan sýnir. Varðandi þetta atriði sérstaklega, varnarmálin, hefur það mál aldrei verið borið undir atkv. á Alþingi, síðan ríkisstj. tók við, og ég efast um, að allir stuðningsmenn ríkisstj. hafi lýst sig samþykka þessu atriði. Þvert á móti, nokkrir stuðningsmenn ríkisstj., hafa opinberlega lýst því yfir, að þeir séu ekki samþykkir þessu atriði í málefnasamningi ríkisstj. Þetta liggur fyrir opinberlega frá nokkrum þm. Það, sem er aðalatriði þessa máls, er, að ríkisstj. skuli leyfa sér að hefja viðræður um þetta mikilvæga mál. fjöregg þjóðarinnar, varnar- og öryggismál hennar, án þess að vita, hvort hún hafi stuðning meiri hl. Alþingis í þessu máli. Og það, sem meira er, ef eitthvað má ráða af líkum og ummælum manna, þá bendir flest til þess, að bæði meiri hl. íslensku þjóðarinnar og meiri hl. Alþingis sé andvígur stefnu stjórnarinnar í þessu máli. Þrátt fyrir þessar fullyrðingar og þrátt fyrir þann vafa, sem er innra með hæstv. forsrh. sjálfum um stöðu sína í þessu máli, vill hann ekki leita atkv. á Alþingi og ekki einu sinni verða við áskorun okkar um, að almennar umr. fari fram á Alþingi. Hann segir, að ég hafi ekki þurft að taka það fram, að Sjálfstfl. væri á móti þessum samningsdrögum stjórnarinnar. Ég nefndi það sérstaklega, að þm. Sjálfstfl. og Alþfl., sem eru samtals 28 að tölu, hafa lýst sig andvíga, auk þess einn þm. í þessum umr. úr stjórnarliðinu, það eru 29, svo eru nokkrir, sem hæstv. forsrh. veit ekki um. Það, sem mér finnst alvarlegast í þessu máli, er, að í slíku stórmáli eins og þessu, skuli ríkisstj. ætla sér að hefja mikilvægar viðræður án þess að hafa hugmynd um það, hvort meiri hl. Alþingis styður stefnu hennar eða ekki. Ég býst við, að hæstv. forsrh. viti það eins vel og ég og við flestir í þessum sal, að stefna hans og stjórnarinnar í þessu máli hefur ekki stuðning meiri hl. Alþingis.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. gerði snotra tilraun til þess að rugla þetta mál með því að blanda því saman, hvort að ríkisstj. hafi almennt traust eða hvort hún hafi traust í þessu máli. Við vitum það öll, að hún mundi sennilega geta varist vantrauststillögu með naumum meiri hl. í Sþ. En við höfum horft upp á það viku eftir viku, að ríkisstj. hefur ekki reynst hafa traust þingsins í hverju stórmálinu á fætur öðru. Spurningin er því um þetta mál, varnarmálið: Hefur stjórnin traust fyrir stefnu sinni í því eða ekki? Það er rétt hjá forsrh., að það er aðeins eitt fordæmi fyrir því, að ríkisstj, eða stuðningsmenn hennar hafi óskað eftir, að Alþingi léti sérstaklega í ljós traust á henni. Þetta var gert á dögum Hannesar Hafsteins. Það er ekki leiðum að líkjast, og eitt fordæmi er nóg í þeim efnum. Margir aðrir hæstv. ráðh. hafa flutt ályktunartill., í raforkumálum og hinum og þessum málum, þar sem þeir biðja þingið um að undirstrika traust sitt á ákveðinni stefnu, en þetta er ekki gert í utanríkismálum. Þar má ekki gera neitt í neinu formi. Meira að segja till., sem svarti sauður hins upprunalega stjórnarliðs, sem nú er því svo verðmætur, flytur um þessi mál, er tekin út af dagskrá, sjálfsagt vegna óska einhvers. Hún var á dagskrá fyrir viku eða svo í Sþ., og skv. málaröð ætti að vera fyrir löngu komið að henni, en nú er hún horfin út af dagskrá, hvernig sem á því stendur. Ég vil undirstrika, að þær fullyrðingar, sem fram hafa komið um, að ríkisstj. hafi ekki meiri hl. í þessu máli, hafa fengið vissar undirtektir með yfirlýsingu forsrh. um það, að þetta mál sé fráfararatriði. Bæði þessar yfirlýsingar og yfirlýsing forsrh. um, að þetta mál verði gert að fráfararatriði, hvort sem það er nokkrum vikunum fyrr eða seinna, eru orðnar hluti af nesti því, sem hæstv. utanrrh. fer með til Washington. Það er óhjákvæmilegt, þegar hann situr og leitar samninga við fulltrúa Bandaríkjamanna, að þá muni þeir sífellt velta vöngum yfir því, hvað sé á bak við hæstv. forsrh. og hvernig þingfylgi kunni að vera. Það er ekki gott að láta ráðh. fara til viðtals við annað ríki með málið í þvílíkri óvissu, og síst af öllu ættu menn að gera sér leik að slíku, þegar um viðkvæm og alvarleg utanríkismál er að ræða.



Herra forseti. Ég get vel verið fljótorður um ástæðurnar fyrir því, hvers vegna þessi fsp. er fram borin. Eins og hv. þdm. er kunnugt, eru aðalsamgöngur Grímseyinga við meginlandið með flugvélum, og þangað eru reglulegar flugferðir, að ég hygg tvisvar í viku. Nú hefur komið í ljós, að flugvöllurinn í Grímsey hefur teppst iðulega bæði vor og haust og jafnvel um miðjan vetur, m.a. vegna aurbleytu, og svo óheppilega hefur viljað til nú í vetur, að það hefur tvisvar sinnum þurft að gripa til sjúkraflugs, en í bæði skiptin var flugvöllurinn ófær, þannig að ekki var hægt að koma því við. Af þessum ástæðum hef ég og hv. 5. þm. Norðurl. e. flutt svo hljóðandi fsp. til hæstv. samgrh.: „Hvaða aðgerðir eru fyrirhugaðar í sumar til þess að bæta úr því slæma ástandi, sem er á flugvellinum í Grímsey?“



Herra forseti. Spurt er um það, hvaða aðgerðir séu fyrirhugaðar í sumar til þess að bæta úr því slæma ástandi, sem er á flugvellinum í Grímsey. Um þetta er það að segja, að flugbrautin í Grímsey er gerð árið 1953 og er 1200 m að lengd og 50 m á breidd. Þar sem ekki er að finna hentugt flugbrautarefni í Grímsey, er hér um að ræða grasbraut, sem að miklu leyti verður ófær í leysingum á vorin og þegar miklar bleytur verða á öðrum tímum árs einnig. Um tíma var stundað áætlunarflug með DC-3 flugvélum milli Akureyrar og Grímseyjar, og var flugbrautarlengd og breidd miðuð við þarfir þeirra. Þær flugvélar, sem nú nota flugvöllinn, komast af með mun minni brautir, og gera áætlanir um styttingu flugbrautarinnar því ráð fyrir 740 m lengd og 18 m breidd. Tvær lausnir koma einkum til álita: Í fyrsta lagi flutningur efnis úr landi, t.d. frá Húsavík eða Dalvík. Miðað við lágmarksefnisfarm, sem yrði nálægt 6000 teningsmetrar, yrði kostnaður við þá framkvæmd um 9.5 millj. kr. Eins og hv. þm. er kunnugt, er ekki til fjárveiting fyrir svo hárri upphæð á þessu ári á fjárlögum. Hin lausnin er sú, að nota svonefnt flugbrautarjárn til styrkingar á brautinni. Töluvert magn af slíku járni er til á Akureyrarflugvelli og er ekki lengur notað, eftir að flugbrautin þar var malbikuð, en var notað þar áður með sæmilegum árangri. Í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár er gert ráð fyrir 1 millj. kr. fjárveitingu til endurbóta á Grímseyjarflugvelli, og telur flugmálastjóri, að sú upphæð muni duga til þess að koma umræddu flugbrautarjárni á flugbrautina, þ.e.a.s. á 740 m langa og 18 m breiða braut, og telur, að með þeirri aðgerð sé sæmilega ráðið úr þeim samgönguvanda, sem þarna hefur verið búið við og ég er algjörlega sammála hv. 2. þm. Norðurl. e., að verður að ráða bót á, því eins og hann tók réttilega fram, eru flugsamgöngurnar þær einu, sem Grímseyingar geta treyst á, og það hlýtur að vera stolt okkar að geta haldið uppi sæmilegum samgöngum við þessa nyrstu byggð í landinu. Af hálfu samgrn. mun allt verða gert, sem nauðsynlegt er, til þess að svo geti orðið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans, sem mér virðast fullnægjandi. Þær framkvæmdir, sem eru fyrirhugaðar í Grímsey í sumar með þessum flugbrautarjárnum, eiga að tryggja það, að flugvöllurinn lokist ekki af völdum aurbleytu á næsta vetri. Hins vegar vil ég leggja áherslu á það í þessu sambandi, að þótt þetta sé til bóta nú í bili, verður að sjálfsögðu einnig að hyggja að því, að flugvöllurinn í Grímsey verði bættur til frambúðar, og það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að til þess er ekki fé á fjárlögum, eins og sakir standa. En það þarf að sjálfsögðu að bæta úr því og sjá til þess, að flugvöllurinn þar verði bættur og betur undirbyggður, eins og hann gat um.



Herra forseti. Eins og kunnugt er var það meginstefna ASÍ og ríkisstj. við síðustu kjarasamninga um síðustu mánaðamót, að láglaunafólkið skyldi fyrst og fremst fá meiri kjarabætur, m.ö.o. láglaunastefnan var meginatriðið. Hins vegar virðist reynslan hafa orðið sú, að þeir kjarasamningar, sem gerðir voru, mega teljast með eindæmum í sögu íslenskrar verkalýðshreyfingar, og ber margt til: Í fyrsta lagi hafði samningurinn varla verið undirritaður, áður en kauphækkanirnar komu að verulegu leyti fram í verðlaginu og það áður en sumar stéttir höfðu fengið kauphækkun. Mun þetta vera fátítt. Í öðru lagi hin dæmalausa skattkerfisbreyting, sem er síst láglaunafólki til hagsbóta. Og í þriðja lagi, að samið var til meira en tveggja ára við það efnahagsástand, sem nú ríkir. Í fjórða lagi, sem er erindið hingað, er, að nú hafa menn vaknað upp við þann vonda draum, að láglaunafólkið hefur fengið hlutfallslega minnstar kjarabætur. M.ö.o.: láglaunafólkið í landinu stendur verr að vígi eftir en áður, stefna ASÍ og ríkisstj. hefur ekki náð fram að ganga. Af þessari ástæðu, til þess að ganga úr skugga um, hvort þetta sé rétt, að láglaunafólkið búi nú við skarðari hlut en áður, hef ég leyft mér að bera fram eftirfarandi fsp. til hæstv. félmrh.: „1. Hlaut láglaunafólk mestar kjarabætur við nýgerða kjarasamninga, eins op ríkisstj. og ASÍ töldu höfuðnauðsyn á? 2. Hver varð hækkun á taxta Dagsbrúnar í samanburði við kauphækkun annarra vinnu,, stétta innan ASi, mæld í krónum og hundraðshlutum?“



Herra forseti. Spurt er í fyrsta lagi: „Hlaut láglaunafólk mestar kjarabætur við nýgerða kjarasamninga, eins og ríkisstj. og ASÍ töldu höfuðnauðsyn á?“ í öðru lagi: „Hver varð hækkun á taxta Dagsbrúnar í samanburði við kauphækkun annarra vinnustétta innan ASÍ, mæld í kr. og hundraðshlutum?“ Í raun og veru hefur hv. fyrirspyrjandi svarað sjálfur og veit greinilega um svarið við fyrri spurningunni, en að svo miklu leyti sem ég reyni að svara henni, þá tel ég, að svarið sé að finna sameiginlega við báðum fsp. í því plaggi, sem ég mun nú lesa og hefur að ósk minni verið tekið saman í hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunarinnar og með aðstoð kjararannsóknarnefndar, en þetta eru þeir aðilar, sem hér ættu gerst um að vita. Þetta plagg er svohljóðandi: „Að mati. kjararannsóknarnefndar var niðurstaða rammasamnings ASÍ og vinnuveitenda fyrir verkafólk, iðnaðarmenn og verslunarfólk nálægt 20% meðalhækkun grunntaxta við undirritun samninga og síðan 3% grunnlaunahækkun 1 des. 1974 og 3% hækkun 1975. Hinum almennu launahækkunum samkv. samningum má yfirleitt skipta í tvo meginþætti. Annars vegar eru taxtatilfærslur og sérstök láglaunahækkun, þar sem m.a. tveir lægstu taxtar Dagsbrúnar voru felldir niður, og að auki kom bein láglaunahækkun, sem var á bilinu 21/2–4% hjá Dagsbrún. Samanlögð áhrif taxtatilfærslu og láglaunahækkunar jafngiltu um 51/2 % launahækkun að meðaltali hjá Dagsbrúnarmönnum. Til samræmis við þetta fengu félög iðnaðarmanna rúmlega 4% hækkun taxta. Var þetta svipuð hækkun og gilti fyrir 8. taxta Dagsbrúnar eða hæsta taxta. Til viðbótar þessum sérstöku hækkunum kom síðan almenn 8% hækkun launa, þ.e. launa eftir taxtatilfærslu og láglaunahækkun, að viðbættum 1200 kr. á mánuði. Á laun yfir 35.000 kr. nam hækkunin þó aðeins 4000 kr. Ákvæðin um 1200 kr. og hámarkshækkun 4000 kr. valda því, að hlutfallsleg hækkun verður minni, eftir því sem laun eru hærri. Nú ber þess að gæta, að allmargir kauptaxtar eru ákveðnir þannig, að prósentuálagi er bætt ofan á ákveðinn grunntaxta. Þar sem reglurnar um slík prósentuálög og 4000 kr. rákust á, þá réð álagið. Séu aðeins taldar beinar kauphækkanir samkv. rammasamningi og hækkanir á kaupi í reikningstölu ákvæðisvinnumanna, en öllum sérákvæðum í hinum ýmsu samningum sleppt, er talið, að meðalhækkun grunntaxta í fyrsta áfanga samninganna hafi verið eftirfarandi fyrir hinar ýmsu starfsdeildir, þ.e.a.s. hækkun á kaupi 1. mars án vísitöluhækkunarinnar, sem þá gekk í gildi: Dagsbrúnarmenn 19,1%, verkakonur í Framsókn 21,7%, Iðjufólk 18,7%, verslunar- og skrifstofufólk 23,7%, iðnaðarmenn, almenn .vinna, 19–20%, iðnaðarmenn, ákvæðisvinna, trésmiðir, rafvirkjar og pípulagningamenn nálægt 17%, múrarar 23% og málarar nær 29%. Eins og áður sagði, er mati á sérákvæðum hér yfirleitt sleppt, nema þar sem reglum um starfsaldurshækkanir á launin var breytt, en mjög mörg félög innan ASÍ fengu slíkar hækkanir. Mörg sérákvæðanna í hinum ýmsu samningum skipta nokkru máli, er meta skal kauphækkanir. Hins vegar er fjöldi slíkra sérákvæða mjög mikill og eðlismunur á þeim mjög verulegur. Í mörgum tilfellum er um skipti á beinum kauphækkunum og fyrri hlunnindum að ræða, t.d. afnám svokallaðrar flutningalínu fyrir beina hækkun launa, en óeðlilegt er að líta á þessi skipti sem beina kauphækkun. Í öðrum tilfellum er um að ræða álag á kaup við sérstaka vinnu T.d. fengu járniðnaðarmenn 10% álag á viðgerðir og vinnu við þunga hluti. Fyrir þá járniðnaðarmenn, sem njóta þessa álags, verður heildarhækkun launa rúmlega 30%. Af öðrum ákvæðum má nefna 10% námskeiðsálag hjá trésmíðum, sem sækja sérstakt námskeið á samningstímabilinu, og 5% erfiðisálag hjá múrurum. Fyrir þá hópa iðnaðarmanna, sem njóta þessara eða hliðstæðra sérákvæða, er kauphækkun talsvert meiri en hún er að meðaltali hjá verkamönnum. Þeim almennu launahækkunum til félaga innan ASÍ, sem fram fengust í kjarasamningum, sem undirritaðir voru hinn 26. febr., má yfirleitt skipta í tvennt: a) Taxtatilfærslur eða prósentuhækkun í þeirra stað. Með þessum fyrri áfanga samningsgerðarinnar var samið um mjög verulegar tilfærslur innan launataxtanna. Að þeim tilfærslum loknum höfðu tveir lægstu taxtar Dagsbrúnar verið skornir af, og jafnframt fékkst bein launahækkun, sem var á bilinu 2,5–4,2%, til Dagsbrúnarmanna. Samanlögð launahækkun og taxtatilfærslur í þessum áfanga eru metnar á um það bil 5,6% að meðaltali, og er þá miðað við Dagsbrún. Félög iðnaðarmanna fengu til samræmis við þetta 4,25% hækkun á sína taxta og var jafnmikil hækkun og Dagsbrúnarmenn fengu á 8. taxta, eins og áður sagði. b. Í öðrum áfanga samninganna varð samkomulag á þann veg, að þau mánaðarlaun, sem um var samið í fyrsta áfanga, skyldu hækka um 8%, að viðbættum 1200 kr. Voru launin þá yfir 35 000 kr. á mánuði, yrði hækkunin í þessum síðari áfanga þó aðeins 4000 kr. á mánuði. Síðar á samningstímanum skyldu öll laun hækka um 3% og þau laun um önnur 3% enn síðar. Sú stefna ASÍ, að láglaunafólk skyldi fá mestar hlutfallslegar kjarabætur, kemur fram í eftirfarandi m.a.: Ófaglært verkafólk fékk hlutfallslega meiri hækkun í fyrri áfanganum en t.d. iðnaðarmenn. Í öðru lagi: Ákvæðið um 1200 kr. veldur því, að hlutfallsleg hækkun varð minni, eftir því sem launin voru hærri. Ákvæði um 4000 kr. á laun yfir 35000 kr. höfðu sömu áhrif. Þess skal getið, að allmargir kauptaxtar eru ákveðnir þannig, að prósentuálagi er bætt ofan á einhvern grunntaxta. Ef reglurnar um slíkt prósentuálag og 4000 kr. hækkun rákust á, réð álagið. Ýmis sérákvæði í hinum ýmsu samningum skipta verulegu máli, er meta skal kauphækkanirnar.“ Hér mun ég svo lesa á eftir skrá eða yfirlit um meðalhækkanir vegna nýgerðra kjarasamninga og tek fram, að þær eru án vísitölunnar, sem kom 1. mars, sem var 6.18%, og þetta lítur þá þannig út: Dagsbrún 19.06%, Framsókn 21.68%, Iðja 18.73%, verslunarmenn 23.72%, trésmiðir, almenn vinna, 19.86%, trésmiðir, ákvæðisvinna, 17.13%, rafvirkjar, almenn vinna, 18.6%, rafvirkjar, ákvæðisvinna, 17.51%, járnsmiðir, blikksmiðir, bifvélavirkjar 18.92% plús 10% álag á viðgerðarvinnu o.fl., pípulagningamenn 10.04%. í ákvæðisvinnu 16.92°/, húsgagnasmiðir, almenn - vinna, 44.57%, málarar, almenn vinna, 20.28%, í ákvæðisvinnu 28.88%, múrarar, almenn vinna, 19.03%, múrarar, ákvæðisvinna 23.09%. Hér eru, eins og ég áður sagði aðeins taldar beinar kauphækkanir og hækkanir á kauplið reikningstölu ákvæðisvinnu. Tími minn vinnst ekki til þess að fara nánar út í þetta, þó að ég hafi hér tiltæka sundurliðun á hverjum lið fyrir sig. En ég held, að heildaryfirlitið, sem ég hef gefið, gefi nokkuð rétta mynd af því, sem hér hefur gerst, þó að hins vegar sé fullkomlega rétt að játa það, að ýmislegum sérákvæðum er hér sleppt, enda stundum verulegur vafi á því, hvað hægt er af því að meta til beins kaups eða ekki. Ég ætla svo ekki, herra forseti, að - 



Út af síðustu ummælum hæstv. ráðh. þá eru ráðherrum vel kunn þingsköpin, tíminn er 10 mínútur, og á að miða svörin við það.



Herra forseti. Svör hæstv. félmrh. voru nokkuð ógreinileg og erfitt að átta sig á þeim. Ég hef náð mér í nokkrar tölur um þetta efni, og ég vil biðja þingheim að leggja við hlustir. Hækkun Dagsbrúnarkaups er metin að meðaltali ca. 18–19%. 3. taxti Dagsbrúnar hækkaði við samningana úr 163.90 í 186.46 eða um kr. 22.56, miðað við sömu vísitölu. Það er 13.7%, sem hækkunin er. Eftir úrtaksrannsóknum Kjararannsóknarnefndar er kaup trésmíða í uppmælingu í des. 1973 til febr. 1974 kr. 414.65 á tímann. Eftir samningana í febrúarlok fer tímakaupið upp í kr. 509.40. Hækkun á tímann er kr. 94.75 eða 22.84%. Samkv. tölum Kjararannsóknarnefndar um meðalkaup múrara er það í des. til febr. 1974 kr. 540.55 á tímann. Eftir samningana, miðað við sömu vísitölu, fer það í kr. 685.85 á tímann. Hækkun á tímann er kr. 145.30 eða um 26.88%, á meðan Dagsbrúnarverkamaður fékk 13.7%. Það má benda á, að árið 1936 var tímakaup Dagsbrúnarverkamanns kr. 1.36, en þá var tímakaup trésmiða kr. 1.75 eða 28.9% hærra. Í dag er tímakaup trésmíða í uppmælingu 173.2% hærra en 3. taxti Dagsbrúnar. Í dag er tímakaup múrara í uppmælingu 267.8% hærra en 3. taxti Dagsbrúnar. Sambærilegt mánaðarkaup við tímakaup 3. taxta Dagsbrúnar er í dag kr. 343.20. Ef miðað er við hækkun á kaupi samkv. 3. taxta Dagsbrúnar 1. mars s.l. og sambærilegt tímakaup trésmíða í tímavinnu, hækkaði 3. taxti um kr. 34.10 á tímann, en trésmíðakaupið um kr. 70.30 eða að krónutölu um rúmlega helmingi meira. 1936 greiddi verkamaðurinn fyrir þjónustu trésmiðs sem svaraði til 77 mínútna vinnu. 1974 greiðir verkamaðurinn fyrir útselda þjónustu trésmiðs, sem vinnur í tímavinnu, sem svarar til 131 mínútna vinnu. 1974 greiðir verkamaðurinn fyrir útselda þjónustu trésmiðs, sem er í uppmælingu, sem svarar til 236 mínútna vinnu. 1974 greiðir verkamaðurinn fyrir útselda þjónustu múrara í uppmælingu sem svarar til 318 mínútna vinnu. Og síðan kemur rúsínan í pylsuendanum: Ef verkamaður fær múrara í vinnu í 11/2 tíma, þarf verkamaðurinn að greiða það með heilu dagsverki. Ef verkamaður fær trésmið í vinnu í uppmælingu í 2 klst. þarf verkamaðurinn að greiða það með heilu dagsverki. Svona eru hlutirnir. Sannleikurinn er sá, að Dagsbrúnarverkamenn, Iðjufólkið, verslunarfólkið og láglaunafólkið, sem hefur ekki kost á eftirvinnu, innan BSRB stendur verr að vígi eftir samninga en áður. Hver verða áhrifin á byggingarvísitöluna með þessum gífurlegu hækkunum? Til gamans má geta þess, að það liggur frv. fyrir Alþingi um, að bensín skuli hækka í hlutfalli við byggingarvísitölu. Öll vitleysan er ekki eins. Og hvað á nú til ráðs að taka? Láglaunafólkið stendur eitt uppi. Forustumennirnir hafa brugðist og eru að reyna að breiða yfir þessa dæmalausu skyssu. Og sama gildir um ríkisstj. Það er ekki nema eitt eða tvennt til: Verkamannasamband þarf að myndast, sem stendur eitt og óháð utan við aðra þá hópa, sem hér um ræðir, því að það verður ekki tekið á efnahagsmálunum bara með því að píra sem mest af láglaunafólkinu. Það er ekki efnahagsstefna og verður ekki þolað til lengdar. Svo er ein spurning: Er ekki kominn tími til að binda uppmælingartaxtann við ákveðið hámark, svo sem 50–60% álag á umsamið tímakaup? Við vitum, að þetta er ekki gott, hvorki fyrir viðkomandi vinnuaðila, sem verða útþrælkaðir langt fyrir tímann, né þjóðfélagið. Það þarf að taka í taumana. En þetta er feimnismál. Það þorir enginn að hreyfa þessu. Verkalýðsforustan talar ekki um hlutina, alltaf fram hjá hlutunum, og verkafólkið veit ekkert, um hvað það er að semja. Í raun og veru er ástandið í þessum málum óþolandi, - það verður ekki annað sagt, - og það er hörmuleg saga, að láglaunafólkið í landinu stendur miklu verr að vígi eftir en áður. Og því miður hefur það ekki áttað sig á því, að það er eitthvað að forustunni og eitthvað að ríkisstj.



Herra forseti. Ég held, að þær tölur, sem ég fór með, séu gerðar eftir bestu vitund og þeim bestu upplýsingum, sem fáanlegar eru, og verði ekki vefengdar, þó að mér virtist, að hv. fyrirspyrjandi væri að gera því skóna, að hér væri um einhverjar tilbúnar tölur að ræða. Hitt er alveg rétt, að tölur eru vandmeðfarnar og það getur ýmislegt falist á bak við þær, sem ekki liggur í augum uppi við fyrstu sýn. Ég get tekið alveg undir það með honum, að varðandi kaup uppmælingarmanna, þó að gefin sé upp hækkun á reikningstölunni, þá gefur hún ekki rétta hugmynd um hlutfallið við verkamannakaupið. Og það er vafalaust alveg rétt, að í krónutölu, - einmitt vegna þess, hvernig það kerfi er upp byggt og hefur falið í sér möguleika til þess að hafa margfalt verkamannakaup á hverja klst., - þá kemur hækkun, sem er svipuð að prósentu, út þannig í krónutölu, að ekki er um mikið réttlæti að ræða og jafnvel misréttið aukið frá því, sem áður var. Það er því miður það, sem hefur gerst í meira eða minna mæli í sambandi við þá kjarasamninga, sem nú hafa verið gerðir. Hins vegar er það alveg út í loftið hjá hv. fyrirspyrjanda að halda því fram, að ríkisstj. hafi átt hér einhvern hlut að máli. Það vita allir, að kjarasamningarnir núna snerust fyrst og fremst um tvö atriði: annars vegar um kauphækkanir, sem voru gerðar sameiginlega af verkalýðshreyfingunni og samið var um við vinnuveitendur, og hins vegar um nokkur atriði, sem sneri beint að ríkisvaldinu að leysa. Þau hafa verið leyst að dómi hv. fyrirspyrjanda þannig, þau mál. sem sneru að ríkisstj., að þar hafi verið um dæmalaust hneyksli að ræða, og benti þar á skattkerfisbreytinguna. Ég held, að þetta sé ekki rétt hjá hv. þm., hér hafi ekki neitt hneyksli skeð, heldur hefur það miklu frekar skeð, að þarna hefur ríkisvaldið gengið lengra en raunverulega hafi verið fyllilega fært og svo fullkomlega staðið við þau loforð og meira til, sem gefin voru og samninganefnd verkalýðsfélaganna sætti sig við. Hitt er annað mál, að ég get vel lýst því sem skoðun minni í sambandi við þessi mál. að það hafi ekki verið farið að með þeirri gát í sambandi við kjaramálin, sem hefði þurft að gera, hvorki af hálfu ASÍ og samninganefndar þess sem heildar né af hálfu vinnuveitenda. Og mér er alls ekki grunlaust um, að einmitt það, sem mest er gagnrýnt í sambandi við þessa samninga, þ.e.a.s. þessar miklu hækkanir til uppmælingarmanna, hafi fyrst og fremst átt rætur hjá atvinnurekendum, sem í raun og veru eru engir atvinnurekendur, heldur aðeins milliliðir um að selja vinnu manna og hafa þeim mun meiri hagnað sem taxtarnir eru hærri. Ég fylgdist ofurlítið með þessum samningum, og ég vissi ekki betur en það væri á einu stigi samninganna ákveðið, að uppmælingin skyldi hvorki fá 8% né 1200 kr., heldur skyldi það aðeins koma á tímakaup iðnaðarmanna, og mér er nær að halda, að meira að segja forustumenn samtakanna, bæði ASÍ og Vinnuveitendasambandsins, hafi ekki verið hafðir á nokkurn hátt með í ráðum, þegar þetta var allt í einu komið inn á uppmælingataxtann, sem ég tel mjög miður. Að það ráð sé við þessu, að það eigi að takmarka kaup uppmælingarmanna með lögum, það er sérmál. sem ég held, að við ræddum nú ekki til hlítar hér í fyrirspurnatíma. Ég bendi á, að við búum í landi frjálsra samninga. Það auðvitað felur það í sér, að það getur verið hætta á því, að það sé gert ýmislegt, sem betur hefði mátt fara. En ég held nú samt, að verkalýðshreyfingin og við almennt hljótum að halda okkur við það kerfi í lengstu lög. Hitt er auðvitað annað mál. að það er ekkert nýtt, hvorki hjá okkur né öðrum, sem búa við slíkt kerfi, að stjórnvöld verða að taka staðreyndirnar eins og þær eru, þegar frjáls samningsgerð hefur farið fram, og haga aðgerðum sínum í samræmi við það, sem þar hefur gerst, hvort sem það hefur verið með hennar vilja eða gegn hennar vilja.



Herra forseti. Hún er með eindæmum sú árátta, mér liggur við að segja sú ónáttúra, sem hv. 3. landsk. þm. virðist vera haldinn, að því er varðar afstöðuna og viðhorfin til forustumanna verkalýðshreyfingarinnar í landinu, eins og hann hefur margoft látið fram koma í ræðustól hér á Alþingi. Ég fer að halda, að það sé eins farið hans viðhorfum til verkalýðsforustunnar, - eins og hann er blindaður pólitísku ofstæki í garð ríkisstj., eins muni hann vera blindaður pólitísku eða persónulegu ofstæki í garð þeirra manna, sem farið hafa með verklýðsforustuna í landinu um árabil. Það er ekkert nýtt, að heyra ræður eins og hv. 3. landsk. þm. hér áðan í garð þessara manna. Ég var lengi fram eftir að halda, að hér væri maður á ferðinni, sem mælti svo vegna ókunnugleika í þessum málum, og ég veit, að það er rétt. En það er miklu meira, sem þar býr á bak við heldur en bara ókunnugleiki á þeim málum, sem hér er um fjallað. Það þurfti engan hálærðan mann á borð við þennan hv. þm. til þess að vita það, að út úr þeim samningum, sem voru gerðir fyrir rúmum mánuði, fengu þeir, sem eru hærra launaðir, meira en hinir, sem áttu að fá mest, hinir lægst launuðu. Hann talaði hér mikið um uppmælingarmennina, og ég tek undir það. En skyldi ekki þurfa að skyggnast víðar? Það eru fleiri stéttir í landinu, sem eru of hátt launaðir á borð við hina lægst launuðu í verkalýðshreyfingunni heldur en bara þeir menn í byggingaiðnaðinum, sem er hér um fjallað. Það ætti að taka fleiri hópa inn í, meira að segja einn til tvo, ef ekki þrjá hópa, sem þessi hv. þm. hefur tilheyrt og tilheyrir enn. Það eru ekki bara þessir aðilar, uppmælingarmennirnir, sem þarna ættu að koma til athugunar, það eru miklu fleiri hópar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. í tveim liðum til hæstv. dómsmrh. Fsp. er svo hljóðandi: „1) Hvernig er háttað fræðslu og námi þeirra, sem taka ökukennarapróf? Eru fyrirhugaðar einhverjar breytingar á námstilhögun, og ef svo er, þá hverjar?“ Ástæðurnar fyrir því, að ég hef leyft mér að bera fram þessa fsp., eru þær fyrst og fremst, að ég hef um það rökstuddan grun, að fræðsla og undirbúningur ökukennara fyrir próf sitt sé með all einkennilegum hætti, og vil ég fá úr því skorið, hvort rétt sé, að þar gangi menn undir próf án alls undirbúnings eða beinnar kennslu með t.d. námskeiði. Ef svo er, hlýtur það að teljast furðulegt, þó að vitna megi í meira próf bifreiðastjóra, sem ökukennarar þurfa áður að taka, en þá oft löngu áður. Bifreiðaeign landsmanna fer sívaxandi, umferð eykst, fleiri og fleiri taka bílpróf og fara út í umferðina. Allt kallar þetta á betri og fullkomnari ökukennslu, strangari kröfur jafnt til kennara sem nemenda. Það er sannarlega bæði vandasamt og ábyrgðarmikið starf að búa fólk sómasamlega undir bilpróf og rík ástæða til þess, að það sé gert sem allra best. Það hlýtur því að vera frumskylda yfirvalda að sjá svo til, að ökukennarar séu undirbúnir sem allra hest undir starf sitt, en gangi ekki aðeins undir próf meira og minna óundirbúnir og próftilhögun sé vægast sagt tilviljanakennd, eins og ég hefi af sannar spurnir. Annað atriði, sem ég hef mjög hugleitt varðandi ökukennsluna, er það, hver sá mikli munur er, sem er á ökuskilyrðum öllum úti á landi og hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Það er áreiðanlega vafasamt, þótt ekki sé meira sagt, að bifreiðastjóri austan af Reyðarfirði sé fullfær í umferðinni hér, svo að ég taki persónulegt dæmi. Eins er reyndar um marga bifreiðastjóra héðan úr Reykjavík, að okkur þykir þeir ekki sem bestir ökumenn úti á okkar misjöfnu þjóðvegum. Þetta og reyndar ótalmargt fleira þyrfti að taka til athugunar og endurskoðunar, því að svo mikið liggur við, að hér verði í hvívetna sem best að staðið. Um það verður hins vegar ekki deilt, að ökukennslan sjálf hlýtur að vera sú undirstaða, sem hvað nauðsynlegust er, að sé rækt sem best. Með þessu er ég síður en svo að kasta neinni rýrð á ökukennara í dag yfirleitt. Þar er eflaust margt hæfra og góðra manna. Hins vegar hlýtur að þurfa að búa þá rækilega og vel undir starf sitt og eins að þeir eigi kost á námskeiðum öðru hvoru til frekari fræðslu og þjálfunar. Eftir að ég kom fram með þessa fsp., sendi Pétur Sveinbjarnarson framkvstj. Umferðarráðs mér yfirlit um menntun ökukennara í nágrannalöndunum, þar sem segir, að í Svíþjóð sé ökukennaranám 45 vikur, í Finnlandi 32 vikur og í Noregi 35 vikur. Í Danmörku er hins vegar um að ræða námskeið á vegum Sambands danskra ökukennara, en opinber ökuskóli er ekki til. Það er gott að hugsa til þessara talnalegu upplýsinga, þegar þessi mál eru hér rædd. Ekki síður þess vegna þykir mér sem rétt sé, að sem best komi í ljós, hvernig við búum í þessum efnum og hvað sé þar helst hugsað til úrbóta. Því er þessi fsp. flutt.



Herra forseti. Svör mín eru þessi: Ákvæði um löggildingu ökukennara er að finna í 31. gr. umferðarlaga, nr. 40 1968, og nokkru fyllri ákvæði eru í reglugerð um ökukennslu, próf ökumanna o.fl., nr. 57 1960. Segir þar, að rétt til þess að hafa á hendi kennslu undir almennt próf í akstri og meðferð bifreiða hafi þeir einir, sem til þess hafi fengið löggildingu dómsmrh. Engum má veita ökukennararéttindi, nema hann í fyrsta lagi sé orðinn 25 ára gamall, í öðru lagi hafi óflekkað mannorð og í þriðja lagi hafi eigi gerst sekur um alvarleg eða ítrekuð brot á umferðarlögum eða alvarleg brot á áfengislögum, í fjórða lagi hafi réttindi til að aka leigubifreið til mannflutninga og hafi stundað akstur að staðaldri eigi skemur en 2 ár eftir að hann öðlaðist þau réttindi, í fimmta lagi, að hann hafi staðist sérstakt ökukennarapróf. Prófgreinar við ökukennarapróf eru þessar: í fyrsta lagi umferðarlög og reglugerðir settar skv. þeim. Í öðru lagi ökukennsla. Í þriðja lagi þau efni, sem kennd eru á námskeiði fyrir bifreiðastjóra á leigubifreiðum til mannflutninga. Prófefni skv. þessum lið skal valið af prófnefnd og því gerð skil í ritgerð, sem rituð skal undir eftirliti prófnefndar. Til samningar ritgerðar skal próftaki fá 2 klst. og eigi afnot hjálpargagna. Próf skulu haldin eigi sjaldnar en tvisvar á ári. Við prófið skal gefa einkunnirnar frá 0–10. Til þess að standast próf þarf próftaki að fá minnst 6 fyrir hverja prófgrein. Standist próftaki ekki prófið, skal a.m.k. eitt ár líða, þangað til hann fær að þreyta próf að nýju. Ökukennararéttindi falla niður 5 árum eftir útgáfu leyfisbréfs, ef það hefur ekki verið endurnýjað. Dómsmrh. getur hvenær sem er svipt mann ökukennararéttindum, ef ástæða er til. Skal það ávallt gert, ef ökukennari missir skilyrði til að öðlast ökukennararéttindi, svo og ef veruleg brögð verða að því, að ökukennari veiti ökumannsefnum, sem eigi standast próf, vottorð um, að þeir séu hæfir að hans dómi til að taka próf. Þrátt fyrir framangreind ákvæði skal veita ótímabundin ökukennararéttindi án gjalds þeim, sem lokið höfðu hinn 31. des. 1950 prófi til aksturs leigubifreiða til mannflutninga, ef þeir uppfylla skilyrði skv. 2, og 3. tölul. hér að framan. Ákvæði um sviptingu ökukennararéttinda gilda jafnt um þá, sem fá löggildingu án prófs. Kennsla í akstri bifhjóla má aðeins fara fram undir stjórn og umsjón löggilts ökukennara. Rétt til þess að kenna á bifhjól hafa þeir einir, sem til þess hafa fengið löggildingu dómsmrh. Skulu þeir uppfylla skilyrði 1.–4. tölul., sem rakin voru hér að framan, auk þess að hafa staðist próf hjá bifreiðaeftirlitsmanni í ökukennslu og meðferð bifhjóla. Hér hefur verið rakið það, sem segir um löggildingu ökukennara í umferðarlögum og reglugerð. Ökukennarapróf fara fram tvisvar á ári, í apríl og sept., í Reykjavík og á Akureyri. Lúta þan umsjón sérstakrar prófnefndar, sem dómsmrh. skipar, og er í prófnefnd einn lögfræðingur og tveir bifreiðaeftirlitsmenn. Tilhögun prófs er með þessum hætti: Þegar prófnefnd hefur farið yfir umsóknir og vottorð umsækjenda, boðar hún umsækjendur saman á einn stað og gerir þeim sem gleggsta grein fyrir efni og tilhögun prófanna, en ekki er skipulagt neitt sérstakt námskeið fyrir væntanlega ökukennara. Eftir 7–10 daga mæta próftakar til prófs í umferðarlögum og reglugerðum settum skv. þeim. Prófið er tvíþætt, þannig að spurt er um bein ákvæði. Þeir próftakar, sem staðist hafa prófið í umferðarlögum og reglugerðum, mæta 7–10 dögum eftir það próf í próf um bílinn. Spurt er um vinnu og hirðingu bílsins, og miðast það próf við bókina „Bíllinn“. Jafnframt er spurt um, hvað próftaki hugsi sér að kenna væntanlegum nemendum. Sá hluti prófsins miðast við bókina „Akstur og umferð“. Þeir próftakar, sem staðist hafa prófið um „Bílinn“, fá sér venjulega æfingatíma hjá ökukennara og mæta síðan í aksturspróf. Akstursprófið er tvíþætt. Próftaki sýnir góðakstur í u.þ.b. 45 mín., síðan ekur einn prófnefndarmaður sem nemandi. Áður en seinni hluti prófsins hefst, er próftaka gerð grein fyrir því, að hann verði að stjórna akstrinum eins og hann sé með nemanda í kennslu. Honum er jafnframt gerð grein fyrir því, á hvaða stigi kennslunnar hugsaður nemandi er, og að hann geri villurnar nokkuð þéttar en venjulegur nemandi. Í akstursprófinu verður próftaki að gera grein fyrir akstri sínum og aksturstilsögn. Ökukennarapróf voru fyrst tekin árið 1948, en fram til þessa höfðu allir þeir, sem heimild höfðu til aksturs leigubifreiða til mannflutninga og náð höfðu 25 ára aldri, réttindi til ökukennslu. Ökukennararéttindi að afloknu prófi hafa nú um 280 ökukennarar. En auk þess halda fjölmargir menn enn ökukennararéttindum skv. eldri reglum. Eru slíkir menn á skrá hjá dómsmrn. um 880. Ökukennslu stundar hins vegar eigi nema hluti þessa fjölda. Á árinu 1973 voru tekin hér á landi 5363 ökupróf, en ökukennarar þessa hóps voru 263. Skiptust nemendur þannig á kennara, að 74 kennarar höfðu 25 nemendur o.fl., 52 kennarar höfðu 12–24 nemendur, 39 kennarar 6–11 nemendur, 61 kennari var með 2–5 nemendur og 37 kennarar með 1 nemanda. Þannig kenndu 126 ökukennarar 12 nemendum eða fleiri, en 137 kennarar 11 nemendum eða færri. Að því er víkur að seinni liðnum, er þetta að segja: Endurskoðun ökukennslu hefur verið á verkefnaskrá Umferðarráðs. Einn þáttur í slíkri endurskoðun er um menntun ökukennara, sem á vissan hátt er forsenda annarra breytinga. Í nágrannalöndum okkar hafa á undanförnum árum orðið miklar breytingar á menntun ökukennara, þannig að væntanlegum ökukennurum er ætlað að sækja námskeið eða sérstaka ökukennaraskóla, áður en þeir þreyta ökukennarapróf. Á vegum Umferðarráðs var á síðasta ári tekin saman skýrsla, þar sem fjallað var um menntun ökukennara í Danmörku, Svíþjóð og Finnlandi, Þýska sambandslýðveldinu og Noregi, en þar í landi hafa nýlega verið gerðar miklar breytingar á skipun ökukennslu og sérstaklega menntun ökukennara með stofnun sérstaks ökukennaraskóla. Skýrsla þessi var rædd á fundi Umferðarráðs 31. okt. s.l. og þá jafnframt tilhögun þessara mála hér á landi. Var framkvæmdanefnd falið að vinna að frekari athugun málsins í samráði við Bifreiðaeftirlit ríkisins og ökukennarafélag Íslands. Enn hafa ekki verið mótaðar endanlegar hugmyndir um skipun náms ökukennara hér á landi. Eru uppi um skipun náms ökukennaranema hér á landi hugmyndir um að áskilja, að þeir, sem ætla að þreyta ökukennarapróf, skuli fara á námskeið og hljóta þar sérstaka fræðslu fyrir próf. Í umr. um framkvæmd slíkrar fræðslu hefur einkum verið bent á eftirfarandi möguleika: 1) Stofnun sérstaks ökukennaraskóla að norskri fyrirmynd. 2) Sérstakt námskeið fyrir ökukennara, t.d. í tengslum við Kennaraháskóla Íslands, iðnskóla, lögregluskóla ríkisins eða sjálfstæð námskeið á vegum Bifreiðaeftirlits ríkisins og Umferðarráðs. 3) Námskeið á vegum Ökukennarafélags Íslands, sem lyki með prófi, sem dæmt yrði af sérstakri dómnefnd eins og nú er gert. Enn hefur eigi verið tekin afstaða til þessara hugmynda, en ætla verður, að með þessu skóla- eða námskeiðsfyrirkomulagi fáist betri trygging fyrir því, að ökukennsla í landinu verði samræmd. En jafnframt því sem komið verður á breyttu fyrirkomulagi á námi ökukennaranema og ökukennaraprófi, er nauðsynlegt að huga að öðru atriði nátengdu, sem er endurmenntun ökukennara í starfinu. Eins og áður greinir, er unnið að tillögugerð á þessu sviði hjá Umferðarráði í samráði við m.a. Bifreiðaeftirlitið, sem haft hefur með ökukennarapróf að gera, og Ökukennarafélag Íslands. Er þess að vænta, að till. Umferðarráðs um þetta efni geti legið fyrir síðar á þessu ári.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. skýr og ítarleg svör við fsp. minni. Það kom fram eins og mig reyndar grunaði, að hér á landi þarf nú enga beina fræðslu eða námsskilyrði til þess að ganga undir próf í ökukennslu. Það hlýtur að vera óvenjulegt, svo að ekki sé meira sagt, að fast nám sé ekki skilyrði til prófs, og það þykir mér því allt of tilviljanakennt, alveg sérstaklega þegar það er staðreynd, að flest ríki í V.- Evrópu eru annað tveggja komin með námskeið eða fastan ökukennaraskóla. Ég fagna því mjög, ef á þessu eru að verða breytingar á einhvern þann hátt, sem hæstv. ráðh. minntist á hér áðan, og þær komi sem allra fyrst til framkvæmda. Menntun ökukennara er nefnilega forsenda fyrir öllum hugsanlegum breytingum á ökukennslunni sjálfri. Umferðin krefst þess blátt áfram, að það sé betur gert. Og bað kemur fleira hér inn í. Umferðin krefst þess einnig, hin síaukna umferð, að mönnum séu ekki veitt réttindi til að aka bifreið, nema þeir séu til þess rækilega undirbúnir og einnig við sem ólíkastar og erfiðastar aðstæður. Ég bendi aðeins á það, að nám að sumarlagi og vetrarlagi og bílpróf á þeim misjafna tíma er sitthvað. Ég bendi einnig á það aftur, að akstur í Reykjavík eða akstur austur á Fljótsdalshéraði er einnig sitthvað. Þetta þarf allt að taka til athugunar. En ég legg áherslu á, að frumforsenda góðrar ökukennslu er einmitt það, að menntun og hæfni ökukennaranna sé sem allra best, og því fagna ég því, að það gæti orðið sem allra fyrst, að þeir nytu góðs náms og beinnar fræðslu, áður en þeir gengju undir sitt próf.



Herra forseti. Hinn 30. mars 1973 var samþ. þál. um fiskiðnskóla í Siglufirði, sem hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hefja undirbúning að því, að settur verði á stofn fiskiðnskóli í Siglufirði“. Nú hef ég ásamt hv. 5. þm. Norðurl. v. leyft mér að bera fram fsp. um það til hæstv. menntmrh, hvað þessum undirbúningi líði.



Herra forseti. Eins og hv. fyrri fyrirspyrjandi tók fram, er þál. frá 30. mars 1973 á þessa leið: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hefja undirbúning að því, að settur verði á stofn fiskiðnskóli í Siglufirði.“ Í 6. gr. l. nr. 55 1971 um fiskvinnsluskóla, segir svo m.a.: „Skólinn skal staðsettur á Suðvesturlandi. Auk þess skal stofnaður skóli í Vestmannaeyjum, sem útskrifi fiskiðnaðarmenn og fiskvinnslumeistara, og skal náminu í skólanum skipt í 3 deildir. Á árunum 1972–1975 skal enn fremur undirbúa stofnun fiskvinnsluskóla 1. og 2. stigs á Suðurnesjum, Akranesi og í stærstu fiskiðnaðarstöðum í öðrum landshlutum. Heimilt skal að fengnu samþykki ráðuneytisins að setja á stofn framhaldsdeildir við skólana utan Reykjavíkur, þegar skilyrði eru fyrir hendi.“ Þegar eftir stofnun Fiskvinnsluskólans hóf menntmrn. viðræður við skólastjóra og skólanefnd skólans um þetta efni. Með bréfi rn. dags. 10. des. s.l., var þessum aðilum falið formlega að undirbúa stofnun fiskvinnsluskóla í samræmi við framangreint lagaákvæði. Skólastjóri Fiskvinnsluskólans, Sigurður Haraldsson verkfræðingur, var jafnframt skipaður formaður undirbúnings- og viðræðunefndar, er fjalla skyldi um þetta efni, og mun n. sérstaklega athuga skilyrði til stofnunar skóla á Akranesi, Ísafirði, Akureyri, Neskaupstað og Siglufirði, auk Vestmannaeyja, en að sjálfsögðu er n. heimilt að kanna möguleika á öðrum stöðum, ef henni list svo. Þegar frumathugun n. er lokið, mun ráðuneytið skrifa bæjarstjórnum þeirra kaupstaða, sem koma til álita, og óska eftir því við bæjarstjórn á hverjum stað, að hún tilnefni til viðræðna og samstarfs við n. tvo eða þrjá fulltrúa af sinni hálfu. Störf undirbúningsnefndar þessarar eru að vísu skammt á veg komin, enda nauðsynlegt, að vel verði til þeirra vandað og hliðsjón höfð af reynslu hins nýstofnaða Fiskvinnsluskóla, sem aðsetur hefur í Hafnarfirði, eins og kunnugt er. Ráðuneytið mun hins vegar leggja áherslu á, að reynt verði að hraða störfum n. eftir föngum. Að lokum má geta þess, að n., sem vinnur að því á vegum rn. að endurskoða reglugerð um framhaldsdeildir gagnfræðaskólanna, hefur haft til athugunar að stofna til matvælakjörsviðs við framhaldsdeildirnar, er hefði sams konar námsefni í meginatriðum og undirbúningsdeild Fiskvinnsluskólans, og gætu nemendur framhaldsdeildanna þannig stytt nám sitt í fiskvinnsluskóla um eitt ár. Þetta fyrirkomulag ætti að vera sérstaklega hentugt fyrir nemendur á þeim stöðum, þar sem ekki verður unnt að stofna fiskvinnsluskóla að sinni. Náið samband er haft við skólastjóra og skólanefnd Fiskvinnsluskólans um þetta efni.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. menntmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur gefið. Að vísu hefði ég kosið, að þetta mál hefði náð lengra fram en raun ber vitni. Alþingi hefur markað þá stefnu, að fiskiðnskóli rísi í Siglufirði, og ég vænti þess, að hæstv. menntmrh. fylgi því máli fram og lengri dráttur verði ekki á, að undirbúningur hefjist.



Herra forseti. Það var snemma á þinginu, að ég bar fram fsp. til hæstv. menntmrh. á þskj. 14. Sú fsp. kom til umr. 30. okt. s.l., og varðaði hún dreifingu sjónvarps, og var þar spurt um, hvað miðað hefði dreifingu sjónvarps á s.l. ári, um aðflutningsgjöld af innfluttum sjónvarpstækjum og hver væru áform um að ljúka dreifingu sjónvarps og hvað væri áformað að gera í því máli á næstunni. Í svörum menntmrh, kom fram, að tekjurnar af innfluttum sjónvarpstækjum voru verulega þornandi lind. Árið 1968 námu þær 56.7 millj. kr., en á yfirstandandi ári var áætlað, að þær næmu 24 millj. kr. Einnig kom fram í svörum ráðherrans þá, að ekki voru uppi á þeim tíma neinar áætlanir af hálfu stjórnvalda um tekjuöflun til frekari dreifingar sjónvarpsins. Síðan hafa komið fram tvær þáltill. um þetta efni, og eru þær á þskj. 13 og 19, en þær hafa ekki hlotið afgreiðslu enn á þinginu. Það hefur komið fram samkv. skýrslum Landssímans, að nú er talið, að 1472 sveitabæir njóti engra eða ófullkominna sjónvarpsmóttökuskilyrða og að það muni þurfa um 150 sjónvarpsstöðvar til að veita þessum bæjum sjónvarpsskilyrði. Hvað þetta muni kosta, er erfitt að segja nú, en eldri áætlanir voru um það, að þetta mundi kosta um 150 millj. kr. Þó að mál þetta snerti ekki marga, þá brennur það mjög á þeim bæjum og því fólki, sem enn hefur engin eða mjög ófullkomin sjónvarpsskilyrði, og það býður að sjálfsögðu mjög spennt að vita, hvernig horfir með þetta mál. Ég hef því leyft mér að flytja fsp. til hæstv. menntmrh. enn um sama efni á þskj. 589, og hljóðar hún svo, með leyfi forseta: „1. Hvaða framkvæmdir eru fyrirhugaðar á þessu ári til að koma sjónvarpi til byggða, sem enn hafa engin eða ófullkomin móttökuskilyrði fyrir sendingar sjónvarpsins? 2. Eru fyrirhugaðar nýjar fjármögnunarleiðir til að flýta dreifingu sjónvarps og til að endurbæta dreifingarkerfi sjónvarpsins? 3. Hefur verið gerð áætlun um það, hvenær hægt verði að ljúka dreifingu sjónvarpsins til þeirra aðila, sem geta vænst þess að geta notið sjónvarpssendinga á næstu árum?“



Herra forseti. Fsp. hv. 1. þm. Norðurl. e. var vísað til Ríkisútvarpsins. Um liði fsp. er fjallað í svo hljóðandi bréfi frá útvarpsstjóra: „1. Verið er að koma upp míkróbylgjusendum fyrir sjónvarp í samvinnu við Landssíma Íslands, sem einnig stendur að framkvæmdum, á svæðinu frá Akureyri vestur undir Blönduós. Þessi framkvæmd á að tryggja og bæta móttöku á Vaðlaheiði og Gagnheiði og öllum þeim dreifistöðvum, sem þeim eru tengdar. 2. Ríkisútvarpið hefur sótt um 35 millj. kr. lánsheimild til fyrrgreindra framkvæmda. 3. Ríkisútvarpið hefur ekki gengið frá neinni fullnaðaráætlun, þar eð framkvæmdafé er ekki fyrir hendi. Þess skal að lokum getið,“ segir útvarpsstjóri í bréfi sínu, „að ein síðasta framkvæmd í dreifingu sjónvarps var hús og sendistöð á Húsavíkurfjalli. Þessi stöð hefur staðið fullbúin af hálfu Ríkisútvarpsins frá því í fyrrahaust, en rafmagn hefur ekki enn fengist til stöðvarinnar.“



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin, en jafnframt harma ég það, að enn virðist ekki vera brotinn ísinn í þessu máli í þá átt að afla tekjustofna til þess að ljúka dreifingu sjónvarps um landið. Virðist allt sitja þar í sama fari, og leyfi ég mér að lýsa megnri óánægju yfir því. Mér finnst það ekki vera sæmandi, eftir að sú tekjulind, sem notuð var til að dreifa sjónvarpi til landsmanna, er þornuð, sem menn gátu séð fyrir að mundi þorna, að við það sé setið, þegar fjöldinn er búinn að fá sjónvarpið, og ekkert sé gert meira. Þetta er mannréttindamál. Þó að menn séu fáir og dreifðir, eiga þeir rétt á þessu. Mér finnst það ekki sæmandi þjóð, sem kennir sig við velferð og jafnrétti og vill, að allir þegnarnir búi við sem jafnasta aðstöðu, og alls ekki heldur sæmandi fyrir ríkisstjórn, sem vill vinna að jafnvægi í byggð landsins og jöfnuði á milli þegnanna, að láta þetta mál liggja þannig og koðna niður, það sé ekkert í því gert. Það þarf að finna leiðir til að leysa þetta. Þetta er ekki stórkostlegt mál, þetta er ekkert stórt efnahagsmál, en það er menningarmál. Og það mætti spyrja: Vilja ekki notendur, þeir sem búnir eru að fá sjónvarpið, leggja eitthvað á sig, til þess að þetta jafnréttismál nái fram að ganga? Það mætti líka spyrja: Væri ekki hægt að haga rekstri sjónvarps og útvarps á þann máta, að það væri hægt að leggja áherslu á þetta átak, sem er ekki stórvægilegt? Mætti t.d. ekki stytta dagskrána eða spara í henni, jafnvel þó að væri slegið af kröfum um gæði, vegna þess að þetta væri gert í ákveðnum tilgangi? Ég tel, að allt slíkt væri verjandi, að hækka afnotagjald eða spara, en það vera ósæmandi og óverjandi að láta við svo búið standa.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð síðasta hv. ræðumanns um það, að óverjandi er og óhæfa, hvernig haldið er á dreifingarmálum sjónvarpsins. Og þó að ég kunni að hafa minna álit á núv. ríkisstj., en hv. þm., vil ég taka undir það, að því er naumast trúandi, að ríkisstj. geti ekki aðhafst eitthvað frekar í þessum málum en orðið er. Hv. fyrirspyrjandi er mikill áhugamaður um dreifingu sjónvarps, þetta er 2. fsp., sem hann gerir á þessu þingi í þessu efni. Það er góðra gjalda vert að hafa áhuga á þessum málum, en höfuðatriðið er að koma einhverju í framkvæmd. Við getum allir verið sammála um, að það, sem er aðalatriðið í þessu efni, er að útvega fjármagn til þessara hluta. Það er að taka ákvörðun um, að það sé gert. Ef við ræðum um almenna dreifingu sjónvarpsins, kemur mjög til greina að hækka afnotagjöldin. En ég vil aðeins nota þetta tækifæri til þess að minna á till., sem ég ásamt 7 öðrum þm. Sjálfstfl. endurflyt á þessu þingi, flutti á síðasta þingi og hefur enn ekki fengið afgreiðslu í n. Þar er gerð till. um að gera ákveðið átak til þess að koma sjónvarpinu á þá sveitabæi, sem ekki njóta þess nú. Ég vil nú mælast til þess, að hv. þm., sem hefur svona mikinn áhuga á dreifingu sjónvarpsins, beiti áhrifum sínum í sínum flokki, til þess að okkur takist að fá afgreiðslu á jafnsjálfsögðu máli og þessu.



Herra forseti. Erindi mitt hingað í ræðustólinn er að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. menntmrh., hvort það hafi komið til tals eða hvort það sé í undirbúningi af hálfu ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess, að sjónvarp náist til bátaflotans hringinn í kringum landið. Þetta er mikið hagsmunamál sjómanna, og eins og okkur er kunnugt, er það æ algengara, að sjónvarpstæki séu í bátum. Erindi mitt er að spyrjast fyrir um það, hvort nokkuð hafi gerst í því máli.



Herra forseti. Varðandi dreifingu sjónvarps til fiskimiða umhverfis landið get ég vísað til svars míns við fsp. um það mál, sem borin var fram fyrr í vetur. Þar kom fram, að það mál er nú í tæknilegri athugun hjá Landssímanum að undirlagi Ríkisútvarpsins. Eins og ég sagði þá, endurtek ég nú, að strax og niðurstaða þeirrar athugunar liggur fyrir, mun ég gera þingheimi grein fyrir því.

Óskað er svars við þessari spurningu: „Hvernig er hagað framkvæmd þingsályktunar um starfshætti skóla og aðstöðu til líkamsræktar ?“ Svar menntamálaráðherra: Alþingi samþykkti 22. febrúar 1973 svofellda ályktun: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta rannsaka: 1. aðstöðu til líkamsræktar í skólum landsins, 2. vinnuálagið í skólum. Rannsókninni skal hraðað svo sem tök eru á og gera Alþingi grein fyrir árangri þegar að rannsókn lokinni.“ Síðan Alþingi samþykkti ályktun þessa hafa skólarannsóknadeild menntamálaráðuneytisins og íþróttafulltrúi ríkisins fjallað um málið. Skólarannsóknadeild bendir á, að það sé mikið verk að gera viðhlítandi rannsókn á vinnuálagi í skólum. Hið minnsta, sem hægt sé að komast af með, sé að semja vandaða spurningaskrá, senda hana nemendum í ýmsum framhaldsskólum og úrtaki nemenda í gagnfræðaskólum og barnaskólum, og yrðu þá foreldrar þeirra nemenda sennilega beðnir að hafa tilsjón með útfyllingu spurningaskránna, a.m.k. að því er barnaskóla varðar. Einnig væri æskilegt að semja aðra spurningaskrá og senda kennurum eða úrtaki kennara í sömu skólum. Þá væri og æskilegt að hafa Háskóla Íslands með í slíkri könnun. Síðan þyrfti að safna saman þessum gögnum, vinna úr þeim og semja upp úr þeim rækilega skýrslu. í fljótu bragði, segir skólarannsóknadeild, að það sé algert lágmark að gera ráð fyrir 4 mán. vinnu til þessa verkefnis, en verkið gæti vissulega orðið viðameira, ef t.d. mjög margir skólar eru teknir og/eða spurt afar fjölbreytilegra spurninga, sem vinna þyrfti úr. Þó ætti að mega reikna með því, að sex mánaða vinna sé eðlilegt hámark fyrir þetta verk. Starfsmenn skólarannsóknadeildir geta ekki bætt þessari vinnu á sig, en hins vegar mun deildin leitast við að sinna þessu verkefni svo fljótt sem unnt er og fjármagn og mannafli leyfir. Verði staðið að umræddri rannsókn með þeim hætti, sem að framan greinir, virðist ekkert því til fyrirstöðu, að skólarannsóknadeild geti lokið henni á þessu almanaksári, ef hæfur starfsmaður fæst í tæka tíð. Að því er varðar aðstöðu til líkamsræktar í skólum hefur íþróttafulltrúi tekið saman bráðabirgðayfirlit um, hvernig slíkri aðstöðu er nú háttað. Fer þetta yfirlit hér á eftir: Hafa sal Leigu- salur Leik-stofa Skóla- gangur Félags- heimili Aðstöðu- laust Alls Barnaskólar 40 18 15 12 63 30 178 Unglingaskólar 7 7 8 10 28 10 70 Miðskólar 4 1 1 9 15 Gagnfræðaskólar 23 16 1 2 2 44 Héraðsskólar 7 1 8 81 41 26 23 102 42 315 25.7% 13.1% 8.2% 7.3% 32.4% 13.3% 100.0% Almennt nám Nemendur iðka leikfimi í 272 skólum eða 86.6% Hafa Leigu- Leik- Skóla- Félags- Aðstöðu- Alls Leikfimi sal salur stofa gangur heimili laust Menntaskólar 3 S 1 7 Kennaraskólar 1 1 1 3 Sjómannas7c., vélsk., fiskvinnslusk. 4 5 9 Bændaskólar 2 1 3 Húsmæðraskólar 4 7 11 Iðnsk, og tæknisk. 2 17 19 Verslunarskólar 1 1 2 Heilbrigðis- og fóstruskólar 5 5 Myndlist.- og handíðaskólar 2 2 Hegðunarvandam. og afbrigðil. barna 3 11 14 7 9.3% 20.0% 4.0% 66.7% 100.0% i framhaldsskólum og sérskólum iðka (flestir 15 3 50 75 100% ríkisskólar) nemendur leikf. í ... 25 skólum af 76 eða 33.3% Barna- Ungl.- Mið- Gagnfr. Héraðs- Kennara- skóla skóla skóla skóla skóla háskóla Íþróttasalir i smíðum fyrir 9 1 3 6 1 1 = alls f. 21 skóla í Íþróttaaðstaða í 14 íþróttahúsum. félagsh, í smíðum 2 2 = alls f. 4 skóla í 2 félagsh. Undirbúningi lokið og fjárveitingar fyrir 8 3 2 2 = alls f. 15 skóla í hendi: a) íþróttahús 7 íþr.húsum. b) íþróttaaðstaða í félagsh. 3 3 = alls f. 6 skóla í 3 félagsh. 22 9 5 8 1 1 = alls 46 skólar í 26 íþr.h. eða fé- lagsh. (5) Ekki við Sótt til skólann, en lau9ar i Eigin í bæjar- eða öðru bæjar- Millibils- Aðstaða almennra skóla til sundiðkana laug sveitarfél. eða sv.fél. ástand Alls Barnaskólar 34 55 86 3 178 Unglingaskólar 18 18 34 70 Miðskólar 3 6 6 15 Gagnfræðaskólar 8 32 3 1 44 Héraðsskólar 8 8 71 111 129 4') 315 22.5% 35.2% 41.0% 1.3% 100.0% Nemendur frá 311 almennum skólum iðka sund í 77 laugum. Menntaskólar 7 7 Kennaraskólar 2 1 5 Sjómannask., vélsk, og fiskvinnslusk. 6 3 9 Bændaskólar 1 2 3 Húsmæðraskólar 2 6 3 11 Iðn_ og tæknisk. 19 19 Verslunarsk. 1 1 2 Heilbrigðis- og fóstrusk. 5 5 Myndlista- og handíðask. 2 2 Hegðunarvandam. og sk. afbrigðil. barna 2 6 7 14 28 43 75 5.3% 37.3% 67.4% 100.0% Í framhaldssk. og sérskólum er sund iðkað í 32 skólum af 75. ') barnaskóli Holts og Haganesvíkur, Skagafirði og barna- og gagnfræðaskólinn í Vestmannaeyjum. Iðkun engin. Barna- Ungl.- Mið- Gagnfr.- Héraðs Mennta- skólar skólar skólar skólar skólar skólar Alls Sundlaugar í smíðum:. 6 3 2 11 Sundl. að fullu undirbúnar og fjárv. fyrir hendi 7 2 3 2 1 15 13 6 5 2 1 26 13 sundlaugar til afnota fyrir 26 skóla.