Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Einar Olgeirsson: Ég verð að segja það, að mig langar til að fá meiri upplýsingar um þetta mál, sem hér liggur fyrir. Hér er lagt til, að ríkið selji hluta úr landi, sem það á. Og ég get ekki séð, eftir því, sem hér fylgir með, að það séu nein sérstök rök, sem máli með því, að ríkið sé að selja þetta. Hér er um það að ræða að selja í hendur einstakra manna ríkiseign. En nýlega, þegar verið var að ræða um það hér á hæstv. Alþ. að selja Siglufjarðarkaupstað lóðina, sem bærinn er byggður á, eða Hvanneyrarland, þá var það sérstaklega sett í l., að Siglufjarðarkaupstaður mætti ekki selja aftur neitt af þessum lóðum, sem var gert til þess að tryggja, að það opinbera ætti þó lóðirnar. Þar var þá þessi regla innleidd. Siglufjarðarbæ er bannað með l. að selja lóðir undir síldarverksmiðjur t.d. og annað slíkt. Ég sé nú ekki, að hæstv. Alþ., sem hefur sett þessa reglu, sem að mörgu leyti er réttlát, geti farið strax á eftir að samþ. að selja lóðir, sem ríkið sjálft á, þó að undir síldarverksmiðjur sé. Ég get ekki séð, hvaða ástæða eða ástæður mæla með því, að það sleppi þarna sinni eign í hendur einstakra manna. Ég álít, að allt öðru máli væri að gegna, ef ætti að selja þessar lóðir einhverju sveitarfélagi. Ég álít því, að það þurfi að færa einhver meiri rök fyrir þessu máli heldur en gert hefur verið, til þess að það megi teljast rétt að samþ. það. Það, sem kann að vera helztu rök fyrir því að selja þetta land, er það, að þarna eigi að byggja síldarverksmiðju. En ég man það, að farið var fram á það af Siglufjarðarbæ, áður en stríðið byrjaði, að fá að reisa nýtízku síldarverksmiðju á lóð, sem bærinn átti sjálfur, í staðinn fyrir gamla, úrelta verksmiðju, sem þar er. Þetta var bókstaflega hindrað af ríkisstjórninni, og með því var útveginum á Íslandi bakað stórtjón, og þó sérstaklega Siglufjarðarbæ. há þurfti ekki annað að gera af hálfu ríkisstjórnarinnar heldur en að segja eitt já til þess að bærinn mætti byggja þessa síldarverksmiðju. Það var hægt að fá lán til þess, og það var til lóðin undir hana, þannig að ekki þurfti að fá hana. Það var allt til reiðu. Hvers konar réttlæti er það, ef ríkið fer hér að selja part úr þjóðjörð einstökum mönnum til þess að reisa síldarverksmiðju á, en bæ eins og Siglufirði er neitað um það fyrir nokkrum árum að fá leyfi til að reisa fullkomna síldarverksmiðju á sinni eigin lóð? Ég sé ekkert samræmi í svona aðgerðum. Og ég veit ekki, hvers konar aðfarir það væru að fara að gefa þannig einstaklingum slík sérstök kjör að selja þeim þjóðjarðir til þess að koma upp síldarverksmiðjum hér og þar, en neita því opinbera um að fá að koma upp síldarverksmiðjum á sínum eigin lóðum. Mér þykir þetta þess vegna mjög einkennilegt. Ég get a.m.k. alls ekki séð, að það sé nokkur ástæða til að samþ. svona frv., án þess að nefnd einu sinni leggi fram um það nokkurt prentað álit. Það hefur engu áliti um þetta mál enn verið útbýtt. Og ég vil algerlega mótmæla slíkri afgreiðslu.



Ég hef skrifað undir nál. á þskj. 504 með fyrirvara og vil hér með gera grein fyrir minni afstöðu. Því hefur verið haldið fram, að sala á þessu landi sé skilyrði þess, að þessi verksmiðja geti orðið byggð. Ég verð hins vegar að álíta hagkvæmt, af ástæðum, sem ekki þarf að fara nánar út í, að síldarverksmiðja verði reist á þessum stað. Og má segja, að það væri slæmt verk að koma í veg fyrir, að það gæti orðið, og ætti það opinbera ekki að koma í veg fyrir það. Þess vegna hef ég fyrir mitt leyti ekki viljað mæla gegn því, að þessi heimild yrði veitt. En ég vildi taka það fram við þessa umr., að ég hef ekki af þeim upplýsingum, sem fyrir hafa legið, sannfærzt um það, að þessi sala sé nauðsynleg til þess, að þessi síldarverksmiðja geti orðið reist á á þessum stað, heldur álit ég, að því mætti koma fyrir með öðrum hætti, með leigu á landinu, þ.e.a.s. með því að tryggja þeim mönnum land, sem vilja reisa verksmiðjuna. Það hefur verið ákaflega lítill tími til þess að athuga þetta mál, og því hefur ekki verið hægt að athuga þetta nákvæmlega. En ég vil beina því til hæstv. ríkisstj., sem væntanlega fær þessa heimild með frv., að hún verði ekki notuð, - og greiði ég atkv. með frv. með því fororði -, nema það sé nauðsynlegt til þess, að verksmiðjan geti orðið reist.



Ég get fyrir hönd ríkisstjórnarinnar fullkomlega fallizt á þessi tilmæli, sem hv. þm. N.- Þ. kom með sem nefndarmaður, að þessi heimild verði ekki notuð, nema það sé nauðsynlegt til þess, að verksmiðjan, sem um er að ræða, geti orðið reist. Ég þekki þetta mál ekki neitt enn þá. Ég hef aðeins lesið þingskjalið og meira ekki og veit ekki enn, hvort þessi aðferð verður viðhöfð, sem frv. fer fram á að heimila ríkisstjórninni að hafa um þetta. En ef svo skyldi ara, að það væri nauðsynlegt, til þess að verksmiðjan geti komizt upp, tel ég rétt, að heimildin, sem frv. er um, sé fyrir hendi.

*Einar Olgeirsson: Ég sé á þeim fylgiskjölum, sem fylgja þessu frv., að þar er rætt um land, sem þessir tveir umræddu útgerðarmenn hafa keypt áður af Árneshreppi, land, sem ríkisstjórnin hefur selt þessum hreppi. Og þessir útgerðarmenn fara nú fram á að fá meira land í viðbót og fara fram á það við ríkið, að það selji þeim beint þetta land. Nú vil ég biðja hv. þm. að athuga, hvaða samræmi er á milli þess, sem verið er að gera á þessu háa Alþ. Það var verið að samþ. það fyrir nokkrum dögum að selja Siglufjarðarbæ Hvanneyrareignina, og því voru látin fylgja þau skilyrði, að bærinn mætti ekki selja aftur neitt af þessu landi. Hér liggur fyrir, að með 1. nr. 18 frá 13. janúar 1938 var ríkisstjórninni heimilað að selja Árneshreppi part úr jörðinni Eyri við Ingólfsfjörð. Þá var ríkissjóði heimilað að selja einum hreppi ákveðið land, sem, ríkið átti. Hreppurinn hefur svo selt einstökum mönnum þetta land. Þetta er í ósamræmi við þá reglu, sem Alþ. hefur verið að innleiða nú með l. um heimild til að selja Siglufjarðarkaupstað Hvanneyrareignina. Þessum tveimur mönnum hefur hins vegar ekki þótt nóg þetta land, sem þeir fengu keypt af fyrrverandi eign ríkisins þarna. Þeir fara því fram á að fá land í viðbót og vilja nú fá það þannig, að ríkið selji þeim það beint. Er það í samræmi við það „princip“, sem fylgt var við samþykkt heimildarinnar til að selja Siglufjarðarbæ Hvanneyrareignina, að ríkið selji þessum mönnum þetta land, sem þeir vilja fá? Ég álít, að það sé ekki í samræmi hvort við annað. Og ég get ekki séð, hver nauðsyn er fyrir þessa útgerðarmenn að fá eignarhald á þessu landi. Eru þeir of góðir til að gera samning um leigu á þessu landi um svo eða svo langan tíma? Þeir hóta, að mér skilst, að byggja ekki síldarverksmiðju, ef þeir fá ekki þetta land. Látum þá um það. Ég býst við, að það verði hægt að fá menn til þess að byggja síldarverksmiðju. Það hefur ekki staðið á því undanfarin ár að fá menn til þess, heldur á ríkisstj. um að veita heimild til þess. Ég get ekki heldur ann ð séð en að ríkið sjálft geti ráðizt í eitthvað þess háttar. Ég get ekki séð, að ríkið þurfi að láta einstaka menn setja sér stólinn fyrir dyrnar um slík mál sem þetta, þannig að þeir segi: „Ef við ekki fáum þetta, byggjum við ekki.“ Ég held, að það sé alveg eins hægt að semja við þessa menn um leigu á þessu landi Eyrar, án þess að selja af jörðinni, eins og að selja hluta úr landi þessarar jarðar.

*Sigurður Kristjánsson: Ég ætlaði alls ekki að taka til máls nú, þó að ég sé flm. þessa máls. Vegna þess að hæstv. forseti hefur haft alveg sérstakan fund um þetta mál, ætlaði ég ekki að hafa neinar óþarfa umr. um það. Ég vissi ekki, að til vari neinn ágreiningur um málið. Ég er þessu máli lítið kunnugur, þó að ég sé flm. þess, sem er af því, að það er alveg nýtt hér í hæstv. Alþ., sem aftur stafar af því, sem í grg. kemur fram, að það kom alveg á síðustu stundu í ljós, að lóðin, sem átti að byggja síldarverksmiðjuna á, var ekki nothæf. En ég tók þetta mál fúslega til flutnings, af því að ég taldi mér skylt að stuðla að því, að atvinnurekstur, sem mörg hundruð manna á landi og sjó byggja atvinnu sína á í framtíðinni, gæti verið rekinn, og þess vegna taldi ég, að ríkinu væri skylt að greiða fyrir því, að þetta fyrirtæki gæti komizt á fót. Mig undrar, að hv. 4. þm. Reykv. skuli ekki koma auga á þessa hlið málsins. Ég er því alveg samþykkur, sem kom fram í ræðu hv. þm. N.-Þ. og hæstv. fjmrh. tók undir, að það er sjálfsagt, af því að þetta mál er svo snögglega tekið fyrir í þinginu, en hér er aðeins um heimild að ræða, að eiga það undir hæstv. ríkisstjórn, að hún athugi málið gaumgæfilega, áður en það er framkvæmt. Og ég sé ekki, að það sé nokkur ástæða til að efast um, að hæstv. ríkisstjórn geri það. En viðvíkjandi andmælum hv. 4. þm. Reykv. gegn þessu máli vil ég segja það, að hann veit vel, að þessi lóð þarna er ekkert sambærileg við þær lóðir, sem Siglufjarðarbær fær keyptar í Hvanneyrarlandi. Hér er um að ræða eins konar eyðistað í samanburði við Siglufjörð, sem er við aðalsíldveiðisvæðið. Þarna er varla hægt að fá menn til þess að byggja síldarverksmiðju. Og menn hafa ekki viljað eiga síldarverksmiðjur austast og vestast við síldveiðisvæðið, nema með því móti að eiga síldarverksmiðjur á öðrum stöðum einnig. Að áliti hv. 4. þm. Reykv. er ákaflega lítill vandi að fá fé til byggingar síldarverksmiðja. Þó hygg ég, að það sé ekki á allra færi að fá tveggja millj. kr. lán til þess. Og Ef á að byggja síldarverksmiðju á svona stöðum, þeim síztu með tilliti til síldveiðisvæðisins, þá verður að tryggja það, að hagur þess fyrirtækis sé á nokkuð traustum og góðum grundvelli eftir því sem unnt er, þar sem það er vitanlega dálítið óálitlegra að reisa síldarverksmiðju á jaðri síldveiðisvæðisins heldur en um miðbik þess, eins og í nánd við Eyjafjörð. Ég hef ekki fram að taka um þetta mál neitt fram yfir það, sem er í nál. Þar er alveg skýrt frá því, hvernig á því stendur, að þessir menn þurfa nú að fá viðauka við land sitt, það er nefnilega af því, að landspilda sú, sem þessir menn hafa keypt, hefur ekki reynzt nothæf til að byggja á henni síldarverksmiðju. En hreppurinn hefur fyrrum keypt lóð þá, er þeir ætluðu að nota til þessa, í þeim tilgangi að tryggja sér það, að þarna yrði sett síldarverksmiðja. Og það er mjög skiljanlegt, að stór, en fátækur hreppur telji sér ákaflega mikils virði, að settur verði slíkur rekstur á stofn innar sveitarfélagsins; það er bæði trygging fyrir atvinnulíf hreppsbúa og fyrir gjöldum til hreppsins. Hreppurinn hefur þess vegna að sjálfsögðu aldrei ætlað í sjálfu sér að nota þetta land beinlínis sjálfur, heldur frá upphafi ætlað að nota það til þess að geta fengið menn til að setja verksmiðju niður á þessum stað. Að væntanlegir eigendur verksmiðju þarna geta ekki leigt það land, sem um er hér að ræða að veita heimild til að selja, stafar af því, að þetta land er áður leigt öðrum, og það eru ekki nema 13–15 ár eftir af leigutímanum. Og með þeim skilyrðum að fá landið leigt þannig, að þeir hafi ekki vissu um það lengur en þetta tímabil, geta þeir ekki grundvallað það fyrirtæki, sem hefur slíkan kostnað í för með sér sem bygging síldarverksmiðju hefur, er mundi kosta um 2 millj. kr. Út úr þessu er ekki önnur leið en sú að treysta á hæstv. ríkisstjórn um, að hún athugi málið, áður en hún gerir sölusamning. En ég álít það hins vegar ákaflega mikils virði fyrir hæstv. Alþ., að það kæmi ekki ð ástæðulausu í veg fyrir, að slíkt stórt fyrirtæki kæmist upp. Og það væri ákaflega athyglisvert fyrir þann fjölda manna, sem í framtíðinni á afkomu sína m.a. undir síldveiðunum, ef staðið væri í vegi fyrir því hér á hæstv. Alþ., að reistar gætu orðið síldarverksmiðjur á þessum jaðarsvæðum síldveiðanna. Því að það er ákaflega mikið skilyrði fyrir því, að síldveiðarnar notist vel, að síldarverksmiðjur verði reistar á jöðrum síldveiðisvæðisins.