Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 37, um breyt. á l. um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum, miðar að því að draga nokkuð úr þeim kröfum, sem verið hafa í l. um fjölda yfirmanna á skipum. Ég vil benda á, að í grg. frv. er gerður samanburður á tölu stýrimanna og vélstjóra samkv. núgildandi l. og frv. þessu. Þar er það sérstaklega tilgreint, að samkv. l. er þess nú krafizt, að fiskiskip, sem eru yfir 300 rúmlestir, hafi tvo stýrimenn, en í frv. er gert ráð fyrir, að þess sé þá fyrst krafizt, þegar skip er 500 rúmlestir eða meira. Að því er snertir tölu yfirmanna við vél, þá er þess nú krafizt, að eimskip, sem hefir 500 hestafla vél eða þar yfir, hafi 3 vélstjóra, en samkv. þessu frv. er lagt til, að vélstjórar séu þá tveir, þar til um skip er að ræða sem eru 1200 hestöfl, en ef skip er jafnframt farþegaskip, þá er gert ráð fyrir aðstoðarvélstjóra. Þá er í frv. ákvæði um, að fiskiskip og bátar upp að 30 rúmlestir, sem leggja afla sinn daglega á land, skuli undanþegin ákvæði um stýrimann, en um þetta hafa komið fram óskir frá mörgum bátaútgerðarmönnum. Ennfremur er gert ráð fyrir því, að fiskiskip og bátar, sem koma daglega að landi með afla sinn og ern nú skyldir til þess að hafa undirvélstjóra, skuli aðeins hafa aðstoðarmann við vélina. Þá er í grg. frv. getið nokkuð um þau ákvæði um þessi efni, sem eru í l. í Danmörku, Noregi og Svíþjóð, og við samanburð sést, að þrátt fyrir það, þótt í þessu frv. sé nokkuð dregið úr þeim kröfum, sem nú eru um fjölda yfirmanna á skipum, þá er þó gert ráð fyrir fleiri réttindamönnum hér en lögboðið er hjá nágrannaþjóðunum. Á flokksþingi framsóknarmanna 1937 var gerð samþykkt um, að endurskoðuð yrðu l. um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum og þess gætt að íþyngja sjávarútveginum ekki um of með kröfum um mannahald, sem ekki er alveg bráðnauðsynlegt vegna öryggis sjófarenda, og jafnframt að þess yrði gætt að miða kröfur um mannahald og aðbúð á íslenzkum skipum við þær kröfur, sem nágrannaþjóðirnar gera að því er þeirra skip snertir, sem íslenzk flutninga og farþegaskip þurfa að keppa við. Frv. um þetta efni var flutt á fyrra þinginu 1937 af hv. þm. Barð., en varð ekki útrætt. Er það því lagt fyrir Alþ. á ný, og væntum við flm. þess, að málið geti fengið fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi. Ég vil óska þess, að málinu verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

*Avmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég mun ekki mæla gegn því, að frv. fari til n., en ég vil biðja þá hv. n. að athuga frv. vel og rækilega áður en hún leggur það fyrir hv. d. Ég sé, að í grg. frv. er vísað til löggjafar á Norðurlöndum í þessum efnum. Ég vil benda hv. frsm. og 1. flm. á það, að nú er verið að athuga löggjöf Norðurlanda um þetta efni, sérstaklega að því er snertir mannfjölda á skipum, vaktaskipti og annað, sem þar að lýtur. Þessi ákvæði, sem hér er gert ráð fyrir að breyta í gildandi löggjöf, eru mörg nýlega sett, og verður því að telja ákaflega mikið fljótræði að ætla að fara að raska l. strax aftur. Þegar þau ákvæði, sem nú gilda, voru samþ., var enginn ágreiningur milli flokka í þinginu um afgreiðslu málsins. Það sjónarmið, sem þá ríkti í hugum manna, var það, að svo tryggilega yrði gengið frá skipun yfirmanna á flotanum, að eins fullkomið öryggi væri fengið fyrir líf manna um borð í skipunum og unnt væri að fá. Ég tel mjög misráðið, að horfið sé frá þessu svo fljótt sem hér er gert ráð fyrir. Það er enginn skaði skeður, þó að beðið sé með afgreiðslu þessa máls þar til í ljós kemur, hvað ofan á verður hjá nágrannaþjóðum okkar. Svo að ég bendi á eitt atriði í sambandi við tölu stýrimanna á 300 tonna skipum, sem flestir togarar okkar Íslendinga eru, þá er í frv. ekki gert ráð fyrir nema 1 stýrimanni auk skipstjóra. Í l. var ekki gert ráð fyrir nema 1 stýrimanni, þangað til þeim var breytt 1936 í núverandi horf. En formaður Sjómannafél. Rvíkur hefir sagt mér og leyft mér að hafa eftir sér, að seinustu 10 árin hafi togararnir svo að segja allir skráð 2 stýrimenn á skip, þó að ekki hafi verið skylt í l. fyrr en á síðasta ári að skrá nema einn. Ég verð að telja það ákaflega mikið spor aftur á bak, ef 10 ára venju í þessu efni væri raskað, ekki sízt þegar búið er að lögfesta þau ákvæði, sem hér um ræðir, fyrir 2 árum. Þá vil ég minnast á annað atriði, en það er það, að með því að fækka yfirmönnum af lægra stigi á skipunum, eins og gert er ráð fyrir í frv., bæði stýrimönnnm og vélgæzlumönnum, þá verður miklu torveldara hjá þeim, sem keppa eftir æðra stiginu, að fá lögboðinn siglingatíma sem stýrimenn eða aðstoðarmenn við vél, en að sjálfsögðu verður þetta athugað af þeirri n., sem fær málið til meðferðar. Ég skal svo ekki lengja umr. um málið á þessu stigi. Ég vil aðeins skjóta því til n., að það er nauðsynlegt að athuga þetta sérstaklega. Loks vil ég mega vænta þess, að þetta þing tryggi í l. eins mikið öryggi og unnt er fyrir þá, sem vinna á skipunum og hina, sem ferðast sem farþegar á þeim.

*Pétur Ottesen: Það getur náttúrlega vel verið, að hæstv. atvmrh. líti svo á, að það sé enginn skaði skeður, þó að það dragist enn að gera þær breyt. á l. um atvinnu við siglingar, sem í þessu frv. felast, og jafnvel þótt nokkuð lengra væri gengið en í frv. felst nú, því að mér virðist þetta geta orkað tvímælis. Þetta sést bezt á þeirri óánægju, sem risið hefir upp út af þessu meðal útgerðarmanna og sjómanna. Að því er snertir mótorbáta, sem fiska innan fjarða og koma daglega úr róðri, er það nú svo, að þær breyt. um aukið stýrimanna- og vélamannahald á bátum, sem stunda fiskveiðar með slíkum hætti, eru að dómi sjómanna sjálfra alveg gersamlega óþarfar og þess vegna ekkert nema íþynging á útgerðinni. Það má líka skoða þetta út frá því sjónarmiði, að það er vitað, að í sumum verstöðvum hefir þessi löggjöf, eftir því sem mér er sagt, verið gersamlega hundsuð; það hefir verið gengið framhjá henni og ekki verið borið við að lögskrá þessa menn á bátana eða að hafa neina slíka menn á bátunum. Mér er sagt, að t. d. suður með sjó hafi. það verið svo á síðustu vertíð, að menn hafi aðeins verið slysatryggðir á bátana, en alls ekki lögskráðir á þá, til þess að komast framhjá þessu, sem útgerðarmenn og sjómenn töldu alveg óþarft, að þurfa að hafa stýrimann á minni báta og 2 vélstjóra á samskonar báta. Ég hefi heyrt, að það hafi verið talsverð brögð að þessu, og hæstv. ráðh. er vel kunnugt um, að það voru a. m. k. einir 6 bátar á Akranesi, sem ekki gátu fullnægt þessu skilyrði að því er snertir vélamennina, af því að það var enga slíka menn hægt að fá á bátana. Hæstv. ráðh. er þetta kunnugt, af því að mér var falið að sækja um undanþágu frá l. að því er þetta snertir, og þegar það fékkst ekki, sendi ég hæstv. ráðh. símskeyti, þar sem ég fór fram á það við hann fyrir hönd þeirra, sem hlut áttu að máli, að aflað yrði heimildar með bráðabirgðal. til þess að veita þessa undanþágu, þar sem hún væri ekki til í gildandi l., svo að það þyrfti ekki að reka þessa báta í trássi við lög og rétt, eða að öðrum kosti, ef framfylgja ætti l., þá yrði að láta bátana liggja óhreyfða yfir vertíðina eða þangað til breyt. fengist á Alþ. Þetta er hæstv. ráðh. fullkunnugt um, og ég veit ekki til, að neinar ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að kyrrsetja þessa báta eða sækja þá menn til sekta og skaðabóta, sem eru að reyna að draga björg í bú án þess að geta uppfyllt ákvæði l. að því er þetta snertir. Ég held því, að það sé fyllsta þörf á að breyta l. í þessu efni, þar sem það er álit þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli, sjómannanna, þar eð nú er svo ástatt sem raun ber vitni um, að það er ekki hægt að uppfylla skilyrði þessara l., því að menn með slíku prófi fyrirfinnast ekki, þó að leitað sé eftir þeim. Ég skal t. d. benda á það, að það voru ekki litlar búsifjar, sem menn urðu fyrir á Akranesi á síðustu vertíð, því að þar fóru útgerðarmenn ekki að eins og útgerðarmenn suður með sjó, heldur urðu þeir, til þess að uppfylla skilyrði l. að flytja til bæjarins 16 eða 17 menn úr öðrum verstöðum, þó að útgerðarmenn á Akranesi gætu alls ekki útvegað öllum þeim mönnum, sem þar búa, fullkomna forsorgun. Þar urðu menn atvinnulausir fyrir það, að l. setja þá í þetta skrúfstykki, að það sé skylt að hafa menn með þessum réttindum á bátunum. Ég hélt, að hæstv. atvmrh. ætti að vera þetta ástand svo ljóst, að hann ætti frekar að leggja því lið heldur en hitt, að á þessu yrði bót ráðin, og skrifstofustjórinn í atvmrh., sem óánægjan út af þessu hefir ef til vill bitnað meira á en hæstv. atvmrh., af því að skrifstofustjórinn hefir meira orðið fyrir barðinu á þeim mönnum, sem leitað hafa til stjórnarráðsins í þessum efnum, lét í ljós í viðtali við míg, að ómögulegt væri að komast hjá því að gera breyt. á þessum l. og að hann sæi ekki, að hægt væri að búa við þetta ástand eða að spyrna á móti jafnákveðnum og einróma áskorunum og þeim, sem frum hafa komið um, að þessu yrði breytt. Þá ég út af þessu frv. beina nokkrum orðum til hv. 1. flm., þm. V.-Húnv. Ég vil spyrja hann að því, hvers vegna hann hefir breytt til frá því. sem var í frv. því, sem flutt var á síðasta þingi af hv. þm. Barð., að því er snertir ákvæðið í 49. gr. 1., þar sem gert var ráð fyrir, að undanþágan frá því að hafa stýrimann á bát, sem leggur aflann daglega á land, væri miðuð við 75 tonn, en nú virðist mér það vera fært niður í 30 tonn. Ef hv. þm. ætlar, sem ég dreg ekki í efa, að mæta óskum manna í þessu efni og fá sæmilegan samræmisgrundvöll undir ákvæði þessara l., þá virðist mér, að með þessari breyt. fáist ekki þetta samræmi, því að það er vitað, að t. d. hér við Faxaflóa eru allmargir bátar, sem eru þetta frá 30 upp í 50 tonn og stærri, og hvaða ástæða er þá til þess að vera að setja önnur ákvæði um þá báta, sem eru yfir 30 tonn, en haga sér nákvæmlega eins í sjósókn að því er þetta snertir? Mér virðist þess vegna, að hvað þessu viðvikur ætti þetta ákvæði a. m. k. að ná allt upp í 60 tonn, til þess að mætt yrði þeim óskum og áskorunum, sem fyrir liggja um breyt. á þessu, og til þess að fullkomið samræmi fáist í þessu efni. miðað við stærð þeirra báta, sem stunda þorskveiðar og koma daglega með aflann að landi. Ég verð því að telja þessa breyt. mikið til þess lakara og vænti þess, að hv. sjútvn. lagfæri þetta. Í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir undirvélstjóra eða aðstoðarmanni. það kann að vera skilsmunur þar á milli, þar sem einhver stigmunur getur verið á þeim prófum, sem þessir menn eiga að inna af hendi. Eg er ekki alveg viss um, að hv. flm. hafi verið þetta ljóst, en það má að sjálfsögðu athuga það nánar. Í þessari gr. er einnig tekið fram, að fiskibátar, sem koma daglega að landi, séu undanþegnir þessu ákvæði, en þeir eiga þó alltaf að hafa aðstoðarmann, sem jafnframt gegnir öðrum störfum á skipunum, þrátt fyrir það, þótt þeir komi daglega að landi úr róðri. Þetta má athuga nánar undir meðferð málsins. Þá vil ég í sambandi við þetta og það getur þá jafnt átt við stýrimenn og vélstjóra - spyrja hv. flm., hvað hann meinar með orðunum „að koma daglega að landi“, hvort hann á við báta af þessari stærð, sem stunda síldveiðar fyrir Norðurlandi eða hér við flóann. Vitanlega fer það allmjög eftir því, hvernig aflabrögðin eru, hvort bátarnir koma daglega að landi eða ekki. Ég vil spyrja hv. flm., hvort þessi ákvæði viðvíkjandi stýrimönnum og vélstjórum ná ekki einnig til báta af þeirri stærð, sem hér um ræðir, á þeim tíma, sem þeir stunda síldveiðar, þó að það geti borið út af því og geri það að sjálfsögðu stundum, að bátarnir komi daglega að landi, eins og veiðiaðferðunum og aflabrögðunum er háttað. Jafnframt því sem ég skýt þessu til hv. flm., vil ég skjóta því til hv. sjútvn., sem að sjálfsögðu fær þetta mál til athugunar, að þetta komi skýrt fram, því að á síldveiðunum hefir það verið svo með þeirri venju, sem nú er allmjög upp tekin, að tveir bátar séu saman um eina nót, að nálega öll skipshöfnin á þessum skipum hefir verið tómir yfirmenn, 4 yfirmenn á hverjum bát og 8 yfirmenn á 2 báta samanlagt, eða 8 yfirmenn yfir aflabrögðum einnar veiðinótar. Það er ekki fleira, sem ástæða er til að víkja að í þessu efni að sinni, en ég vil aðeins endurtaka þá ósk mína, að hv. sjútvn. lagfæri þær misfellur, sem bent hefir verið á í frv. þessu.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Mér er nokkuð kunnugt um þá óánægju, sem risið hefir upp í kjördæmi hv. þm. Borgf., á Akranesi, út af ákvæðum l. um þessi efni, því að þótt hv. þm. telji, að sú óánægja hafi mest bitnað á skrifstofustjóra atvmrn., þá get ég fullvissað hann um, að ég hefi ekki farið varhluta af þeim umkvörtunum, og ég verð að segja það, og það veit hv. þm., að það hefir verið reynt að létta svo undir með Akranesi sem hægt er samkv. gildandi l. Hv. þm. veit vel, og hann dróst á það, að í l. er engin undanþága til fyrir stj., og að sjálfsögðu er ekki hægt að víkja frá l. Hinsvegar var hlutazt til um það, að haldið var á síðasta hausti námskeið fyrir vélstjóra á Akranesi, einmitt fyrir ósk Akurnesinga og hv. þm. kjördæmisins, svo að þeir gætu komizt hjá aukakostnaði, sem hlytist af því að sækja vélstjóranámskeið til Reykjavíkur, og þetta var einmitt gert með tilliti til þess, að á síðasta vetri þurfti að fá allmarga vélstjóra í plássið annarsstaðar að. Þetta námskeið var haldið á Akranesi, og seinasta þing samþ. að veita 2000 kr. til þess. Ég verð að segja, að mér finnst dálítið einkennilegt, að einmitt eftir að Akurnesingar eru a. m. k. búnir að fá svo bætt úr vélstjóraskortinum heima fyrir, að mjög lítið hlýtur að vanta til þess, að nógir menn fáist á bátana, þá skuli eiga að breyta l. aftur og afnema þetta ákvæði. Mig furðar á því, að hv. þm. Borgf. skyldi ekki koma auga á þetta fyrr, vegna þess að á seinasta þingi voru til meðferðar l. um heimild handa ríkisstj. til þess að veita undanþágu frá ákvæðinu um vélstjóra á gufuskipum, sem stunda síldveiðar að sumrinu til, og þessi l. voru samþ. á síðasta þingi, eins og hv. þm. veit, og ef hann hefði talið nauðsynlegt, þá hefði verið hægt fyrir hann að fá svipað ákvæði viðvíkjandi vélbátunum, en ástæðan fyrir því, að það var ekki gert, ætla ég að hafi m. a. verið sú, að einmitt þá var ráðizt í að halda námskeið fyrir vélstjóra á Akranesi, og með því bjóst ég við, að leyst væri úr þessum vandræðum plássins. Ég held, að það sé ekki fleira í sambandi við ræðu hv. þm., sem ég þarf að taka fram. Ég vildi aðeins benda á þetta í sambandi við það, sem hann hafði um sérstöðu Akurnesinga í þessu efni að segja.

*Pétur Ottesen: Út af því, sem hæstv. ráðh. sagði, vil ég taka það fram, að það er rétt, að Akurnesingar fengu leyfi til þess að halda mótorbátanámskeið, en það var ekki alveg fullkomið að því leyti, að sá böggull fylgdi skammrifi, að þeir, sem undir prófið gengu, fengu aldrei réttindi til þess að láta þá, sem kennt höfðu, prófa sig, en slíkt hefir alltaf verið venja, þar sem slík námskeið hafa verið haldin. Þessir menn urðu að ganga undir próf hér í Reykjavík hjá allt öðrum mönnum en þeim, sem höfðu kennt þeim. Þeir fengu þar hvergi nærri að koma, og ég geri ráð fyrir, að það hafi átt sinn þátt í því, að þessir menn stóðust ekki nærri allir það próf, sem þeir urðu að ganga undir, þó að ég hinsvegar vilji ekki á nokkurn hátt halda því fram, að þeir, sem prófuðu þessa menn hér, hafi ekki gert það af fyllstu sanngirni og eins og þeim ber að gera, en það þekkja allir, sem kennslu hafa á hendi, og einnig þeir, sem kennslu njóta, að það er allt annað að eiga að standast próf hjá þeim, sem kennsluna hafa framkvæmt, og með þeim aðferðum, sem þeir hafa hagað kennslunni eftir, eða hjá öðrum mönnum: sem kunna að taka þetta allt öðrum tökum. Ég ætla þess vegna, að það hafi ekki orðið þau not af þessu námskeiði á Akranesi, sem ætlazt var til og orðið gat, af því að námskeiðið fékk ekki sömu réttindi eins og öll önnur námskeið hafa fengið hér að undanförnu. Að þetta eigi að vera nokkuð afgerandi í þessu máli að því er snertir Akranes, nær ekki nokkurri átt. Þetta er skattur, sem lagður er að óþörfu á menn og stendur eftir sem áður, þó að þeir þarna suður með sjó hafi losað sig við þennan skatt með því að brjóta I. Þetta er hæstv. atvmrh. kunnugt um. Ég skil ekki, að frá sjónarmiði nokkurs manns sé það eftirsóknarvert. að l. séu brotin, og þess vegna tel ég sjálfsagt að breyta þessu þannig, að fyrir slík lögbrot sé girt og að þessari kvöð verði létt af útgerðinni. því að hún þarf þess sennilega með. Út af því, sem hæstv. ráðh. sagði, að á síðasta þingi hefðu verið möguleikar á því að koma inn í l. ákvæðum um þetta efni, vil ég skýra frá því, að ég fylgdist fullkomlega með því. hvað gerðist í þessu efni þá. Á Alþ. 1937 var flutt frv. af hv. þm. Barð., svipað þessu. Ég talaði oft um það við þennan hv. þm., hvort við ættum ekki að flytja það sameiginlega eða hvort réttara væri, að hann flytti það. Hann taldi, að eins og þá stæðu sakir væri ekki hægt að fá samkomulag um þetta á Alþingi. Og mér virtist hann vilja hliðra sér hjá að láta þetta mál verða að ágreiningsefni milli stjórnarfl., eins og sakir stóðu þá. Þess vegna varð ekkert úr því þá, að þetta frv. væri flutt á Alþ. Hinsvegar leit svo út sem honum fyndist blása byrlegar nú um það, að flutningur þessa máls mundi ekki valda árekstri, eins og líka nú kom á daginn, að þetta frv. er flutt af samflokksmanni hans. Ég veit, að hv. þm. Barð., þó að hann sé ekki viðstaddur hér nú, er reiðubúinn að staðfesta það, sem ég hefi sagt um það, sem milli okkar fór um þessa hluti. - Mun ég svo ekki fara um þetta mál fleiri orðum að þessu sinni.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Það er rétt, sem hv. þm. Borgf. sagði, að nemendur á þessu námskeiði fyrir vélstjóra upp á Akranesi hafi orðið að taka próf hér í Reykjavík. En það er samkv. þeim reglum, sem settar hafa verið um próf frá slíkum námskeiðum sem þessu. Mér skildist líka á honum, að ekki væri ástæða til að ætla, að þeir menn, sem prófuðu þessa menn hér, hefðu ekki dæmt rétt og hlutdrægnislaust um kunnáttu þessara manna, sem prófin tóku. Hv. þm. Borgf. fullyrðir, að hér suður með sjó séu ákvæði þessara 1. brotin. Það er kannske hugsanlegt, en mér er ekki kunnugt um, að svo sé. En þó svo væri, finnst mér það ákaflega hæpið að draga af því þá ályktun, sem hann virðist hér gera, hv. þm., að þá sé ekki annað eðlilegra fyrir hendi en að breyta l. Að því er snertir undanþáguheimildina fyrir síldveiðiskipin, sem samþ. var á síðasta þingi, þá veit hv. þm., að þau l. voru afgr. á haustþinginu 1937 og voru staðfesting á bráðabirgðal., sem gefin voru út í byrjun síldarvertíðarinnar sumarið 1937. Hefði þá verið eðlilegast, að breyt. þessi, sem hér er um að ræða, hefði verið samþ. þá um leið og þau l. á þingi. En ég játa hinsvegar, að það er að ýmsu leyti óheppilegt að hafa undanþáguheimildir í slíkum l. sem þessum. Það gerir ráðuneytinu erfiðara fyrir. En það, sem hv. þm. drap á í ræðu sinni í sambandi við frv. hv. þm. Barð., var á fyrra þinginu 1937. En það skiptir ekki máli í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, en mér virtist rétt, að það kæmi fram.

*Ólafur Thors: Ég vil leyfa mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. forsrh. Eins og honum mun vera kunnugt. hefir nú á seinustu dögum breiðzt út orðrómur um það, að til mála hafi komið á milli stjórnarflokkanna að fresta Alþingi að þessu sinni. Þetta er nú sagt stafa af því, að Alþfl. telji sig eiga mjög örðuga aðstöðu um að taka afstöðu til nokkurra þeirra mála hér á Alþingi, sem orka kunni tvímælis um, að nytu fullra og óskiptra vinsælda meðal kjósenda flokksins, vegna þess, að í haust stendur til að halda alþýðusambandsþing. Eins og kunnugt er, stendur nú mjög hörð deila innan þess flokks milli eins af fyrrv. foringjum flokksins, Héðins Valdimarssonar, og unnara fyrri flokksbræðra hans hér á Alþingi og utan þings. En það er sagt, að Framsfl. hafi, af ekki óeðlilegri ástæðu, nokkra tilhneigingu til þess að forða sínum núv. samherjum, þingfl. Alþfl., þeim sem nú teljast til hans, frá öllum þeim vandræðum, sem kann að leiða af slíkri málefnalegri aðstöðu hér á Alþingi að þessu sinni, og þess vegna hafi þetta komið til mála. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. forsrh., hvort nokkuð sé hæft í þessu; sjálfur veit ég engar sönnur á því og fullyrði ekkert, en ef þetta á við rök að styðjast að einhverju leyti, þá vil ég leyfa mér - og ég tala þá fyrir munn sjálfstæðismanna - að beina þeirri áskorun til hæstv. stjórnar, að slík ákvörðun sé tekin strax og þingið þegar í stað sent heim. Það liggur í hlutarins eðli, að það er ekkert annað en að auka kostnað ríkissjóðs, án þess að auka gagnsemi af alþingisstörfum, þó að þingið eigi langa setu, ef störfin verða eins og þau hafa verið fram að þessu. Ef nú hinsvegar þetta á við engin rök að styðjast, þá vil ég samt sem áður leyfa mér að beina áfram máli mínu til hæstv. forsrh. og láta í ljós þá skoðun. að eftir að opinberleg, hefir verið tilkynnt, að miðstjórn Framsfl. hefir einróma óskað eftir áframhaldandi samvinnu við Alþfl-. því þykir a. m. k. okkur sjálfstæðismönnum, og sjálfsagt mörgum öðrum, það augljóst orðið, að ekki verður að þessu sinni framkvæmdur neinn verulegur niðurskurður á útgjaldalið fjárlaganna. Það mun vera nokkurnveginn ágreiningslaust álit bæði framsóknarmanna og sjálfstæðismanna, og áreiðanlega líka bændaflokksmanna, hvað sem liður öðrum, að slíkur nauðsynlegur niðurskurður verði aldrei framkvæmdur í samstarfi við jafnaðarmenn og konunúnist,. Ef það er nú svo, að menn megi ekki gera sér vonir um neinar stórvægilegar breyt. á fjárl., og ef hinsvegar einnig má ráða af líkum, að Framsfl. hefir ekki aðstöðu til að koma í gegn á Alþingi þeim áhugamálum, sem hann kann annars að hafa á döfinni, sem mætti kenna misjöfnum undirtektum hjá flokksmönnum Alþfl. utan þings, þá sýnist mér, að það hljóti að vera auðvelt að ljúka störfum að þessu sinni á langtum styttri tíma en verið hefir. Það muna allir hv. þm., að fjvn. Alþingis sat margar vikur yfir fjárlfrv. bæði síðastl. vor og aftur síðastl. haust og gekk frá fjárl. nú undir áramótin. Hitt er á allra vitund, að fjvn. kom að þessu sinni saman tæpum fjórum vikum fyrir samkomudag Alþingis. og hefir þannig nú þegar setið að störfum í sex vikur. Þegar nú þess er gætt, að nýlega er búið að ganga frá fjárl. og viðhorfið í engum aðalatriðum breytzt neitt frá þeim tíma, að gengið var frá fjárl., hljóta allir hv. þm. að viðurkenna, að engin ástæða sé til, að Alþingi eigi margra mánaða setu. Fjvn. hefir setið. samkv. gömlum og úreltum venjum, við athuga fjárl., sem þó oftast endar á því, að a. m. k. fær minni hl. engu ráðið um afgreiðslu fjárl. Ég skal þá að lokum endurtaka fyrirspurn mína. Sný ég mér fyrst og fremst að því, hvort nokkuð sé hæft í því, að eigi að fresta þinginu, og ef svo er, leyfi ég mér að skora á hæstv. forsrh. að taka ákvörðun um það nú þegar. En hafi hinsvegar engar bollaleggingar verið um að fresta þinginu. þá leyfi ég mér að beina því til hæstv. ríkisstj.. hvort það sé ekki hægt að ljúka þinginu að þessu sinni í þessum mánuði. Það liggur ekkert fyrir þinginu af miklum málum enn sem komið er, nema vinnulöggjöfin. Með því að ljúka þinginu í þessum mánuði mætti spara um 120–150 þús. kr., án þess að þingið missti nokkuð af gagnsemi og virðingu sinni. Og ég held, hvað sem öðru líður, að það yrði a. m. k. ekki óráð af Alþingi að ganga fljótt og skjótt frá málum, ekki stærri mál en virðast vera á döfinni.



Út af þeirri fyrirspurn. hvort í ráði sé að fresta Alþingi. vil ég svara því, að það hefir alls ekki komið til tals.

Og verður þá ekki gert?

Ég er persónulega þeirrar skoðunar, að óheppilegt sé að gera það, og mjög erfitt eins og málum er háttað í landinu nú. án þess að færa að því fullkomnari rök að sinni, og vænti ég, að þessu atriði fyrirspurnarinnar sé nægilega greinilega svarað með þessum orðum. Um það, hvort hér verði framkvæmdur sparnaður á þessu þingi, get ég ekki svarað að svo komnu máli. Það kemur væntanlega í ljós, þegar fjvn. skilar sínu áliti. En um síðasta atriðið í fyrirspurninni, eða þau ummæli, sem hv. þm. lét um það falla, að æskilegt væri að flýta störfum Alþingis, vil ég taka undir. að það væri mjög æskilegt, og það ætti að vera unnt, vegna þess að fjvn. kom svo snemma saman til fundarhalda, og ekki liggja mörg mál fyrir þessu Alþingi, sem eðlilegt er, þar sem svo stutt er síðan seinasta þing kom saman. Það er vitað mál og hefir komið fram í umr. áður, að sérstaklega sem stendur er dráttur á einu máli, vinnulöggjöfinni. Það er þetta eina frv. sérstaklega, sem ennþá hefir ekki verið gengið frá um afgreiðslu. En ég vænti fastlega, að það þurfi ekki heldur að verða til tafar. Ég vil endurtaka ósk mína um það, að þingið gæti orðið sem stytzt, og er því mjög feginn, ef hv. andstæðingar vilja hjálpa til þess, að svo gæti orðið.

*Héðinn Valdimarsson: Ég vildi beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forsrh., hvað það er, sem gerir aðkallandi vinnulöggjöf á þessu þingi sérstaklega frekar en á undanförnum þingum. - Þá vildi ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. atvmrh., hvað liði störfum þeirrar nefndar, sem skipuð var til þess að undirbúa frv. til varnar gegn atvinnuleysi ungra manna. Því var lofað á síðasta þingi, að frv. skyldi lagt fram um það mál fyrir þetta þing nú, og mér vitanlega hefir ekkert komið úr stjórnarherbúðunum í þá átt, eða frá því skýrt. Nú vita allir, að þetta er eitt af mestu vandamálum þjóðfélagsins, og væri sannarlega meiri þörf á því, að það mál væri lyst nú heldur en vinnulöggjöfin, sem hæstv. forsrh. hefir verið að tala um. Skiljanlegt væri, - að þingið tefðist af slíku stórmáli, sem skiptir að sjálfsögðu miklu fyrir mörg hundruð eða þúsundir manna í landinu, en ekki hitt, hvort vinnulöggjöfin komi einu ári fyrr eða síðar.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Það er náttúrlega ekki vandsvarað þessari fyrirspurn, um nauðsyn þess að samþ. vinnulöggjöfina á þessu þingi. Það má vitanlega alltaf spyrja þannig. og það má spyrja þannig á næsta þingi, hvort ekki megi bíða til næsta þings o. s. frv. Mín skoðun er sú, að vinnulöggjöf hefði átt að vera komin, og það fyrir löngu. Og það er ekki annað, sem staðið hefir í vegi fyrir því, en það, að ég hefi álítið og látið þá skoðun í ljós, að það ætti að reyna til þrautar að ná samkomulagi við þá aðilja, sem vinnulöggjöfin snertir, áður en hún er sett; og nú hefir verið unnið að því undanfarið, og starfi þeirrar nefndar. er að því hefir unnið, er lokið. Þess vegna þarf ekki að svara þessu á annan hátt en þegar hefir verið gert.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Hv. 3. þm. Reykv. spyr, hvað líði störfum þeirrar n., er sett var til að gera till. um ráðstafanir til að bæta úr atvinnuleysi ungra manna. Ég þori ekki að fullyrða, að það komi fram frv. frá n. á þessu þingi, en ég vona það. Hún hefir unnið talsvert að þessum málum, og bjóst fyrir skömmu við því, að hægt yrði að leggja frv. fram nú á þessu þingi. Eitthvað mun hafa tafið það, að maður, sem er að kynna sér þessi mál erlendis, Lúdvig Guðmundsson, er ekki kominn eða hefi; ekki enn gefið nægilegar upplýsingar. Mun ég strax og tök verða á því gefa deildinni upplýsingar um, hvort frv. kemur frá n. eða ekki.

*Héðinn Valdimarsson: Ég þakka hæstv. atvmrh. fyrir svör hans, þó að ég hefði kosið, að meiri áhugi hefði verið hjá honum fyrir þessum málum en sýndi sig á ræðu hans. En viðvíkjandi því, sem hæstv. forsrh. sagði, þá verð ég að benda á, að það frv., sem fram hefir komið um þetta efni frá mþn., hefir ekki verið sent til verklýðsfélaganna fyrr en rétt fyrir miðjan febrúar, og mun ekki hafa komið til sumra fyrr en seint í mánuðinum. Það hefir verið ómögulegt fyrir félögin að gera sér grein fyrir málinu á þessum stutta tíma og halda fundi um það. Ég vil geta þess t. d. um Dagsbrún, sem allir vita, hvað er stór þáttur í Alþýðusambandinu, þar sem hún hefir á 18. hundrað félagsmenn, að það er ómögulegt að ná í nógu stórt hús til þess að halda í félagsfundi. En á annan hátt er mjög erfitt að kynna verkamönnunum málið. Á sínum tíma, þegar samvinnulöggjöfin var samþ., þá var hún fyrst rædd á hverju þinginn eftir annað, og síðan var samvinnufélögunum gefinn langur tími til þess að rannsaka málið og koma með till. Síðan voru l. samþ. á þann hátt, sem samvinnufélögin lögðu til. Ég vil fastlega mælast til þess við hæstv. ríkisstj., að hún ráðist ekki í að knýja áfram á þessu þingi löggjöf, sem verklýðsféögin eru ekki búin að kynna sér og gera sínar brtt. við eða þau kynnu að vera andstæð.

*Ólafur Thors: Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. forsrh. fyrir svör þau, sem hann gaf við fyrirspurn minni, og get ég að svo komnu máli talið þau fullnægjandi. Ég tel að vísu fyrirspurn þá, sem hv. 3. þm. Reykv. beindi til hæstv. forsrh. mér óviðkomandi. En ég er einn þeirra manna, sem tel þjóðarnauðsyn, að vinnulöggjöf sé samþ., og það fremur á þessu þingi en því næsta, og það jafnt þó miðað sé við hagsmuni hvors aðilja sem er eða hag alþjóðar. Ég vil því leyfa mér að mótmæla þeim andmælum, sem hv. 3. þm. Reykv. bar fram gegn samþykkt slíkrar löggjafar á þessu þingi. Það eina, sem hv. þm. færði til framdráttar sínu máli og til að mótmæla því, að slík l. væru samþ. á þessu þingi, var það, að verklýðsfélögum úti á landi hafi ekki gefizt nægilegur kostur á að athuga þetta mikla mál, vegna þess að þau hafi ekki fengið frv. handa á milli fyrr en seint í síðastl. mánuði. Nú er öllum vitanlegt, að þetta mál er búið að vera á döfinni með þjóðinni í mörg ár, og flestir greindir menn hafa nokkurn veginn kynnt sér. hvað um er að ræða. Ég hygg þess vegna, að það sé tiltölulega auðvelt fyrir menn að átta sig á þeim ekki mjög veigamiklu breyt., sem eru á væntanlegu frv. þeirrar n., sem ríkisstj. úr sínum hóp skipaði til þess að athuga þessi mál, frá því sem er í því frv., sem sjálfstæðismenn hafa borið fram ár eftir ár. Af þessum ástæðum tel ég kleift að samþ. frv. um þetta efni á þessu þingi. þó það verði stutt, þar sem verkalýðurinn hefir haft nægilegan fyrirvara til þess að kynna sér málið. Ég hlýt að álíta, að einmitt þessi hv. þm. sé í hjarta sinu mér sammála. Það er vitanlegt. að verkalýðnum hefir nú nýlega gefizt flóknara og erfiðara dæmi en þetta dæmi um vinnulöggjöf, þar sem hann á að gera upp á milli forseta og varaforseta Alþýðusambandsins. Það er öllum vitanlegt, að þessi hv. þm. hefir ekkert látið undir höfuð leggjast til þess að knýja fram atkvgr. í hverju verklýðsfélaginu á fætur öðru, áður en verkalýðurinn hefir haft tækifæri til þess að kynna sér skýrslur beggja aðilja í þessu máli. Ef hann telur, að verkalýðurinn geti á örstuttum tíma gert upp á milli þessara manna í jafnveigamiklum atriðum og þar ber á milli, þá hlýtur hann að álíta, að það sé verkalýðnum fært að dæma um vinnulöggjöf. eftir að hún er búin að vera 3 ár á dagskrá með þjóðinni. Með þessum rökum vil ég staðfesta það, sem ég tók fram í upphafi, að það getur ekki verið alvara hv. þm. að mótmæla vinnulöggjöf með þeim rökum, sem hann færði fram.



Það er öllum kunnugt hvernig verkalýðsfélögin hafa tekið í það frv., sem vinnuveitendafélagið stendur að og hv. þm. G.-K., svo það þarf ekki að spyrja þau frekar um það. Þau eru öll gersamlega andstæð því. Verkalýðssamtökin eru á móti þeirri vinnulöggjöf og skoða hana sem kúgunartilraun af hálfu þeirra manna, sem ráða í vinnuveitendafélaginu. Það er að sjálfsögðu hægt að gera sér tiltölulega fljótlega grein fyrir þeim breyt., sem eru í því frv. mþn., sem sent hefir verið út til verkalýðsfélaganna, það byggir á nokkuð öðrum grundvelli en frv. Vinnuveitendafélagsins, en er þó á ýmsum sviðum svipað. Það má þó segja, að í því sé mjög sterk viðleitni í þá átt að taka tillit til verkamanna, en hún er engin í frv. Vinnuveitendafélagsins. Þetta er þó ekki nóg, því það má gera ráð fyrir, að verkalýðsfélögin hér á landi vilji eiga sinn sjálfstæða þátt í vinnulöggjöf og gera till. um hana. Sérstaklega vilja þau láta það koma greinilega fram, á hvaða sviðum þau eru á móti henni og á hvaða sviðum þau eru með henni. Því verður ekki neitað, að verkalýðsfélögin hafa ekkert á móti vinnulöggjöf, ef hún er þannig, að hún staðfesti þau réttindi, sem þau hafa skapað sér með 20-30 ára baráttu, jafnvel þó á einhverjum sviðum komi takmarkanir á móti. Það er líka víst, að í frv. eins og það liggur fyrir nú eru ákvæði, sem eru þannig, að áliti mjög margra. sem eru starfandi innan Alþfl., að verklýðsfélögin geti ekki sætt sig við þau. Til þess að þetta komi skýrt fram sem álit frá verklýðsfélögunum, þurfa þau að hafa tíma til þess að athuga frv. Í verklýðsfélögunum er það ekki eins og í Vinnuveitendafélaginu, þar sem hinn ráðandi hópur samþ. till. nokkurra manna. sem hv. þm. G.-K. talar fyrir, svo þeir hlýða boði hans og banni. Í verklýðsfélögunum er lýðræði, og þar geta menn látið skoðanir sínar í ljós, hverjar sem þær eru. Sú minnsta krafa, sem hægt er að gera til þingsins. þegar verið er að gera löggjöf, sem snertir a. m. k. 13 þús. manns í félagsskapnum, fyrir utan alla aðra, sem eru þeim áhangandi, að þeir fái tíma til þess að koma með till. sínar um þetta mál og séu ekki hundsaðir eins og undirstétt. sem ekkert hafi um málið að segja. Viðvíkjandi innanflokksdeilunum í Alþfl. er mér orðið ljóst, að hv. þm. G.-K. telur sig til hægri mannanna þar. En það mál er ekki á dagskrá í þinginu.



Herra forseti! Mig langar til þess að segja nokkur orð út af því, sem kom fram í ræðu hv. þm. G.-K., formanns Sjálfstfl., og hæstv. forsrh. virðist vera sammála. Það var það. að hv. þm. G.-K. sagði, að ástandið frá því á fyrra þingi hefði ekki breytzt í neinum aðalatriðum, og hann gekk því út frá að hægt væri að afgreiða mál á þessu þingi, og þá sérstaklega fjárl., á svipaðan hátt og síðast. Ég vil láta í ljós, að ég er allt annarar skoðunar um þetta mál. Ég álít það fjárhagslega ástand gerbreytt frá því á síðasta þingi. Síðasta þing, sem hófst í byrjun október, hafði á bak við sig eitthvert bezta fjárhagslega tímabilið á Íslandi síðan kreppan byrjaði, sem sé síldveiðina síðastl. sumar. Það, sem hinsvegar hefir gerzt nú, er, að ný heimskreppa er að byrja fyrir alvöru, og við sjáum á öllum atvinnusviðum mjög óræk merki þess. að þessi kreppa er að færast yfir Ísland. afurðir seldust með bezta móti síðastl. haust, en nú sjáum við, að verð þeirra fellur stórkostlega á öllum sviðum. Ég álít því, að þetta þing, sem á að semja fjárl. fyrir árið l939, hafi allt aðra aðstöðu en þingið í fyrra og því beri skylda til að rannsaka ýtarlega, hvað hægt sé að gera til þess að mæta þessari nýju kreppu, sem hlýtur að verða skollin á með miklum krafti 1939. Það er óvarlegt af okkur að gera ekki ráðstafanir til þess að mæta slíku við samning fjárl., og við kommúnistar munum bera fram á þinginu till., sem byggast á þessari skoðun. Út af þeim umr., sem hér hafa farið fram, vildi ég láta þetta í ljós.

*Ólafur Thors: Það er aðeins stutt aths. - Ég skal ekki gera frekar að umræðuefni ummæli hv. 3. þm. Reykv. viðvíkjandi vinnulöggjöf, að öðru leyti en því, að það hlýtur að vera mjög veigamikið atriði í þessu sambandi, að löggjöf um þetta efni hefir legið fyrir Alþ. ár eftir ár, svo að þjóðin öll, og þá ekki sízt þeir aðiljar, sem eiga væntanlega að búa við slíka löggjöf, hafa ekki aðeins haft tækifæri heldur og skyldu til þess að kynna sér þetta mál í höfuðatriðum. Nú sagði hv. þm., að það þyrfti ekki lengi að bíða eftir umsögn verkamanna um frv. sjálfstæðismanna, því aðstaða þeirra til þess væri þekkt. Hann sagði líka, að það væri mjög auðvelt að átta sig á þeim breyt., sem væru á væntanlegu frv. stj. frá frv. sjálfstæðismanna. Frá þessu sjónarmiði er sýnilega hægt að afgreiða málið fyrrivaralaust af hendi verkalýðsfélaganna, en þessi einu rök, sem hann færði, að þessi aðili ætti að geta komið með sjálfstæðar umsagnir um málið, falla fyrir þeim rökum, sem ég færði fram, að það hafi ekki aðeins verið rétt, heldur skylt þessum aðilja að kynna sér þetta mál, þar sem það hefir legið fyrir hverju þingi á fætur öðru. Ég skil það vei, að hv. þm. leiði það hjá sér, hvort örðugra er að dæma um mál, sem búið er að liggja fyrir 4 þingum. heldur en að gera fyrirvaralaust upp á milli forseta og voraforseta Alþýðusambandsins í þeim ágreiningi, sem þar liggur fyrir, þar sem borið er á annan, að hann hafi svikið flokkinn til hægri, en hinn, að hann hafi svikið hann til vinstri. Ég skil, að það sé óþægilegt fyrir hann að þurfa að viðurkenna hér á Alþ., að hann hafi sjálfur heimtað af verkalýðnum skjót svör og skýr, án allra gagna, í þeirri miklu og örlagaríku deilu, sem er innan Alþfl., en telji hinsvegar, að þessum sömu mönnum, sem eiga að gefa þessi skýru svör, sé öldungis ókleift að gefa nokkur svör í máli, sem þeir eru búnir að hafa fyrir framan sig í mörg ár. Út af því, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði, vil ég segja það, að hann leggur nokkuð skakkan skilning í mín orð um afgreiðslu fjárl. Ég sagðist vera andvígur fjárl. eins og þau eru, en ég teldi, að þeir aðiljar, sem töldu fært að afgreiða fjárl. eins og þau voru afgr. 21. des. síðastl. ár, telji það líka fært að afgreiða þau þannig nú. Ég get ekki viðurkennt, að bollaleggingar hv. þm. um væntanlega heimskreppu séu full rök fyrir því, að Alþ. fari nú, af þeim ástæðum, að gera nýjar samþ. um ný útgjöld, því það er það, sem hann ætlast til. Það er ekkert, sem liggur fyrir um, að við Íslendingar þurfum að óttast lægra verð á fiski en 711 kr. né lægra verð á síldarolíu en 9–10 pund.

Hvað var það 1935?

. Var þá kreppa? Kreppan var í Bandaríkjunum 15121), og sú kreppa fór að mestu leyti framhjá Íslandi. Hv. þm. hlýtur að vita, að saltfisksverð það, sem við eigum nú að búa við, stafar af öðrum ástæðum. Ég get vel skilið, að maður eins og hv. þm. og hans skoðanabræður, sem eiga enga ósk heitari en að níða niður virðinguna fyrir þingræði og lýðræði, vilji, að þingið sitji 4–5 mánuði, til þess að hann geti fengið tækifæri til að slá því föstu með enn meiri rökum, að þingið sé ekkert annað en skrípaleikur. Það var ekki til þess að auka virðingu fyrir þinginu eða til þess að fegra blæinn á því. þegar við fengum kommúnista inn á þing. Það væri þó enn raunalegra, ef komúnistar fengju ráðið því, að þingið í einu og öllu yrði eins og þeir óska, að það verði. En það veit hver þm., að það er vandfarið svo um göturnar, að hugsandi borgarar setji ekki út á hvernig Alþ. sé orðið. Þetta er órækur vottur um það, að þingið þarf að breyta starfsháttum sínum, ef það ætlar að halda virðingu þjóðarinnar. En frumskilyrðið fyrir því að lýðræði geti haldizt í landinu, er að menn glati ekki virðingunni fyrir A1þ. Alþ. getur nú stuðlað að því með því að taka rögg á sig og ljúka við að afgr. fjárl. í þessum mánuði.

*Héðinn Valdimarsson: Ég veit ekki, hvað gengur að höfðinu á hv. þm. G.-K., að hann skuli ekki geta skilið svo einfalt mál og það, að þegar frv. hefir legið frammi, sem er samið af Vinnuveitendafélaginu og flutt af flm. þess, þá er hægt að taka afstöðu til þess af hálfu verkaýðsfélaganna. En það hefir ekkert frv. komið fram af hálfu verkalýðsfélaganna. Það hefir komið fram frv. frá mþn., en í henni voru menn frá Framsfl. og Alþfl., en verkalýðsfélögin hafa ekki sagt álit sitt um það. og á þeim stutta tíma, sem um er að ræða, er ekki von til, að þau geti gert það. Það er hægt að velja milli þessara tveggja frv., en það er ekki þar með sagt, að verkalýðsfélögin vilji hafa annað þeirra. Það er hægt að velja milli þess að vera hálshöggvinn eða vera meiddur, en það er ekki þesskonar val, sem verkalýðsfélögin vilja. Það er ekki hægt að setja vinnulöggjöf öðruvísi en að verkalýðurinn, sem á að búa við hana, telji hana viðunandi fyrir sig. Það eru mörg atriði, sem eru nauðsynleg fyrir verkalýðsfélögin, sem frv. fer alls ekki inn á. Það eru önnur atriði, sem eru orðuð óskýrt. Það eru enn atriði, sem eru skaðleg fyrir verkalýðinn og þannig löguð, að hann mun ekki samþ. þau, ef hann er spurður.