Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JörB): Ég skal geta þess í sambandi við þessi hafnarlög, að samkomulag hefir orðið með flm. frv. um þetta mál, og eins um frv. um hafnargerðir á Akranesi, Sauðárkróki og Dalvík, og með sjútvn., um að láta þessi frv. ganga til 3. umr., án þess að bornar séu upp þær brtt., sem fyrir liggja, og þessir aðilar hafa þá fallizt á að láta málin halda áfram að sinni umræðulaust, en brtt. biða til 3. umr.

Frsm. (Lárus Helgason) Vegna þess að tíminn er svo naumur, þá mun ég ekki halda neina framsöguræðu að þessu sinni, en vil einungis leggja til, að málinu verði vísað til 2. umr., að lokinni þessari umr. Málið er komið frá landbn., og fyrir hönd n. vil ég mælast til þess, að menn taki málinu vel og greiði götu þess.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Í gær höfðu tveir hv. fulltrúar Rvíkur og hv. 1. þm. Skagf. og hv.þm. Dal. gert aths. við ræðu mína um þetta mál, og mun ég máske ekki víkja sérstaklega að hverri ræðu, því að í þeim var mikið til sama efni, heldur tala um málið eins og það liggur fyrir. Enginn þeirra treystist til að neita því, að þetta, sem hér á að gera, er ekki mál alls landsins, heldur fyrst og fremst Rvíkur og Hafnarfjarðar, og sú staðhæfing sjá menn nú, að er ekki annað en blekking, þegar þess er gætt, að engir útreikningar liggja fyrir um framkvæmanleik á þessum orkuleiðslum. Þvert á móti eru til hjá rafmagnsnefndinni útreikningar, sem sýna, að leiðslur út frá stöðvunum geta alls ekki borið sig, nema með styrk frá því opinbera. Enginn þessara hv.þm. gat mælt móti því, að þetta var byrjað sem mál sveitanna. Það var náttúrlega kosningabeita. Þá ætluðu þeir líka að leiða rafmagn um allar sveitir á kostnað ríkisins eftir því, sem með þyrfti. Þeir voru ekki að hugsa um Rvík eina þá, þó að fólkið væri þar flest. Svo snýst þetta allt saman við í höndunum á þeim flokki, sem bar það fram. Hv. 1. landsk. (JÞ), sem átt hefir þátt í þessum neikvæðu útreikningum rafmagnsnefndarinnar, hélt fyrir þremur árum, að það væri leikur einn að leiða rafmagnið út um sveitirnar. Nú er hann alveg horfinn frá því; sér, að það er of dýrt eins og er. Þetta byrjaði bara eins og kosningabeita í sveitunum.

Þetta er vitleysa

. Nú eru forustumennirnir hættir að ætla að telja fólkinu trú um, að það sé mál, sem liggi fyrir, að leiða rafmagn um Árnessýslu og Rangárvallasýslu og um allan Skagafjörð. Þetta er í sjálfu sér aðalatriði málsins nú, að einn bær, Reykjavík, treystir sér ekki til, af ástæðum, sem ég kem að bráðum, eða hefir ekki haft þann dugnað sem þurfti, til þess að útvega sér lán til virkjunar, og kemur til ríkisvaldsins og segir: „Vilt þú hjálpa mér með þetta? Ég get ekkert án þín“. En um leið er sannarlega bægt frá sveitamönnunum, þeim, sem áður átti að veiða. Hv. 2. þm. Reykv. neitar því, vegna þess að nefndin sýnist ekki hafa trúað honum fyrir upplýsingum um málið, eins og það liggur fyrir. Hér er eiginlega um það að ræða, hvort ríkissjóður eigi að ganga í ábyrgð fyrir hvaða kaupstað, sem biður um hana. Það er mála sannast, að landið hefir gengið í ábyrgð fyrir nokkrum minni upphæðum. Ég hygg t. d., að það hafi ábyrgzt lán til raflýsingar á Patreksfirði fyrir nokkrum árum. En meðan þetta voru litlar upphæðir, sem landið var fært um að taka á sitt bak, ef illu færi, þá tóku menn ekki eins eftir því, hvað var að gerast, og það var ekki heldur eins hættulegt. Þetta mál er nú orðið að stóru fjárhagsmáli. Það, sem um er að ræða, er, hvort landið eigi að taka á sig ábyrgð fyrir mörgum millj. kr. og hætta þannig lánstrausti sínu. Enginn hv.þm. getur neitað því, að í því liggi hætta fyrir ríkið, enda hafa hv.þm. ekki reynt að svara því. Ef hv.þm. vilja neita þessu, þá vita þeir ekkert, hvað lánstraust landsins er.

Heldur hæstv. ráðh., að Reykjavíkurbær verði gjaldþrota?

. Það gæti komið fyrir; það hafa margir bæir orðið gjaldþrota. Í Noregi hafa einmitt margir bæir orðið gjaldþrota fyrir ógætilegar rafmagnslagningar. En um það skal ég ekki tala. Ef Reykjavíkurbær er vel stæður fjárhagslega, þá getur hann tekið sín lán sjálfur, án ábyrgðar ríkisins.  Það væri mjög æskilegt, að hv.þm. vildu sanna það, að ríkinu stafi engin hætta af slíkri ábyrgð, að ábyrgðin yrði ekki talin ríkinu sem skuld á erlendum peningamarkaði. Ég skora á hv.þm. að afsanna það, ef slík ábyrgð væri talin sem skuld erlendis, að erlend ríki og peningastofnanir mundu ekki hætta að trúa á lánstraust landsins, er vissri upphæð ábyrgða væri náð. Ætli þau færu þá ekki að reikna út fjárhagsaðstöðu landsins eftir fólksfjölda og öðrum aðstæðum og hætta að treysta ríkinu að meira eða minna leyti? Ennfremur hafa hv. andstæðingar mínir ekki fært nein rök fyrir því, hvernig skuli gera upp á milli ábyrgða fyrir einstaka landshluta framvegis. Rvík fer hér fram á 8 millj. kr. ábyrgð. Það er mjög líklegt, að t. d. Gullbringusýsla og Vestmannaeyjar vildu þá fá slík lán með ríkisábyrgð. Eiga þessi héruð síður rétt til slíkra lána en Rvík? Og ég fyrir mitt leyti hefi enga trú á því, að þessi héruð gætu borið slík lán, án þess að ég vilji þó særa hv.þm. þessara kjördæma. Þó að t. d. Vestmannaeyjar séu blómlegur kaupstaður, þá hefir hann þó átt mjög erfitt með að byggja sína litlu höfn og hefir leitað til ríkisins um fjármagn. Út frá þeirri reynslu, sem ríkið hefir af því að hjálpa kauptúnum með framkvæmdir sínar, er það ljóst, að með þessari ríkisábyrgðastefnu er ríkissjóðnum bundinn þungur baggi á herðar. En hv.flm. hugsa ekki um afleiðingarnar af þessari stefnu. Þeir hugsa aðeins um augnablikið, en loka augunum fyrir framtíðinni. Hv. 3. þm. Reykv. fór um það nokkrum orðum, að það væri ekkert óeðlilegt, þó að Rvíkurbær hefði svo lítið lánstraust, þar sem ríkisstj. hefði sinnt kæru, sem komið hafði fram út af reikningum bæjarins. Hv. þm. sagði, að þetta væri ofsókn, og að kæran væri ekki á neinum rökum byggð. Hvað getur hv.þm. sagt um það, þegar kæran er undir rannsókn? Nú er verið að rannsaka reikninga bæjarins. Þegar því er lokið, verður tekin ákvörðun um, hvort rannsókn skuli haldið áfram. Það stafar eingöngu af ókunnugleika hv. 3. þm. Reykv., er hann fullyrðir, að kæran sé ekki á neinum rökum byggð. Hún er byggð á áliti merks hagfræðings og liggja fyrir henni svo þungvæg rök, að hv.þm. hefir ekkert leyfi til þess að fullyrða neitt um málið, meðan ekki hefir verið sannað, að þau séu röng. Og það er engin vörn fyrir hv.þm., þó að hann viti ekki það, sem aðrir vita. Eigin vanmáttur hans sannar ekkert um málsstað nokkurs manns. Ég vil þá nota tækifærið til þess að minnast með nokkrum orðum á þá ásökun flokksmanna hv.þm. í garð stj., að hún heiti ofsóknum í réttarrannsóknum sínum. Tökum t. d. Hnífsdalsmálið. Urðu hinir ákærðu ekki sannir að sök? Hvað hefði verið sagt, ef ríkisstj. hefði ekki sinnt kærunum á hendur þessum mönnum? Hvað á að segja um þau blöð, sem ofsóttu dómarann látlaust og fullyrtu, að hinir ákærðu væru saklausir? Ég get ekkert hugsað mér fyrirlitlegra en framkomu þessara blaða og þess flokks, sem að þeim stóð. Mig furðar á, að hv. 3. þm. Reykv. skuli geta verið í þeim flokki, sem tekur málstað slíkra glæpamanna og hér var um að ræða. Og það eru fleiri mál en þetta, sem flokksbræður hv.þm. hafa talið ofsóknir af hálfu hins opinbera. Þeir ætluðu að ærast af ofsóknartali, er ríkisstj. lét rannsaka það, hvort yfirvöldum væri leyfilegt að halda dánarbúum á vöxtum og hirða sjálfir vextina. Vill hv.þm. halda því fram, að nokkur heiðarlegur maður standi lengur með Morgunblaðinu í því máli? Það getur óskað sér sjálft til hamingju, en sigur þess sjá áreiðanlega engir aðrir en þeir, sem að því standa. Þá má minna á mál, sem kom fyrir í haust. Hv. 3. þm. Reykv. fór þá sjálfur í mál við flokksbróður sinn, sem hafði orðið fyrir því óláni að kaupa fyrir nokkur hundruð þús. fisk, sem var veðsettur Útvegsbankanum og skuld á þar. Var það ofsókn að kæra slíkan mann? Útvegsbankinn fór í mál við manninn. Hv. 3. þm. Reykv. leit svo á eins og aðrir, að lögin yrðu að ráða, þó að í hlut ætti maður úr sama flokki og hann. Í tíð fyrrv. stjórna voru það ýmsir menn, sem margbrutu landslögin, en það var álitið, að ekki bæri að hegna þeim, sem bezta aðstöðu höfðu í lífinu, heldur aðeins þeim, sem enga áttu að. En nú, þegar lögin eru látin ganga jafnt yfir alla, þá kveina þessir menn undan ofsóknum. Ég hefi þá upplýst það, að hv.þm. veit ekki, að kæran út af reikningum bæjarins er undir rannsókn, og að fyrir henni eru rök frá starfsbróður hv.þm., fyrrv. skattstjóra í Rvík, manni, sem er miklu merkari en þessi hv.þm. Hv. þm. Dal. hélt því fram, að ekkert væri að því fyrir ríkið að ganga í ábyrgð fyrir þessum 8 millj. kr. Ég skal taka það fram, að ég beindi ekki fyrirspurninni til hv.þm. Dal. af því, að ég áliti hann mestu sjálfstæðiskempuna hér í þinginu, heldur af því, að þessi hv.þm. hefir talað allra manna mest og hæst um föðurlandsást sína. Það kom í ljós við ræðu hv.þm., að hann veit ekki, hvað fjárhagsleg innlimun er, þó að hann hafi máske þekkingu á samningslegri innlimun. Nú á tímum fer flest innlimun fram á fjárhagslegan hátt. Þarf ekki annað en minnast á viðskiptastríð þjóðanna. Fyrir heimsstyrjöldina smeygðu Þjóðverjar sér t. d. alstaðar inn með fjármagn sitt. Það eru bankar og fjármál, sem nú er barizt mest um, en ekki pólitískt vald. Hv. þm. Dal. getur ekki séð, að það sé hættuleg braut fyrir ríkið að ganga í marga millj. kr. ábyrgð fyrir kaupstaði og sveitir. Hv. þm. hefir láðst að geta þess, hvort hann hugsaði sér, að Dalasýsla fengi rafmagn líka. Ef svo færi, þá mundum við vera komnir að 80 millj. kr., því að ef á að hjálpa þeim sveitarfélögum, sem bezt eru stæð, þá er ómögulegt að neita öðrum um hjálp. Þau eiga engu síður rétt á aðstoð ríkisins í þessum efnum. Þá talaði hv.þm. um fjárhagsvandræði þau, er Eimskipafélag Íslands hefði komizt í erlendis. Hv. þm. spurði, hvers vegna stj. hefði ekki útvegað Eimskipafélaginu fé. Ef þessi hv.þm. hefði verið í stj., mundi hann hafa talið, að félagið kæmi sér ekki við, það væri sjálfstæð stofnun, - þó að hv.þm. væri reyndar óspar á að ryðja fé í Íslandsbanka á sínum tíma. En engin stj. hefir handbærar 2 millj. kr. handa einstaklingi eða félagi, sem hefir ,spekúlera' óskynsamlega erlendis. Stj. bað þó sendiherra vorn í Kaupmannahöfn að reyna að leysa málið eftir getu, og gerði hann það. Auk þess gerði forsrh. tilraun til þess, að málið yrði á fleiri manna vitorði í Danmörku, þeirra er hafa pólitísk völd, þótt Danastjórn hafi að vísu ekki völd til þess að skipa málinu á annan veg en það var komið á. Þó að mál þetta veki mikið umtal og gremju hér á landi, þá getum við samt af því lært. Það, sem hér hefir gerzt, er það að eitt mesta framfarafyrirtæki landsins hefir orðið að þola kúgun vegna mikillar lántöku erlendis. Þetta sýnir ljóslega hættu þá, sem stafar af því, að stofna gætilega til skulda. Og ummæli hv.þm. Dal. um málið sýna ennfremur, að hann ber ekki nógu mikið skyn á þessa hlið sjálfstæðisbaráttunnar. Þá kem ég aftur að hv. 3. þm. Reykv. Hann var að bera mér það á brýn, að ég væri afturhaldssamur í þessu máli og að ég gæti ekki séð þær framfarir, sem orðið hefðu í Rvík. En ég held, að hv.þm. sé búinn að gleyma fyrri hluta afskipta flokks síns af þessu máli. Málið var tekið upp í bæjarstj. Rvíkur af Sigurði Jónassyni. Barðist hann ósleitilega fyrir því og fékk sinn flokk til þess að fylgja málinu eftir. Lengi framan af gerði Íhaldsflokkurinn ekkert annað en svívirða málið og reyndi að gera það hlægilegt í augum almennings. En fyrir bæjarstjórnarkosningarnar í fyrra, þegar ljóst var orðið, að meiri hluti bæjarbúa var orðinn málinu fylgjandi, þá fyrst snerist Íhaldsflokkurinn til fylgis við málið og hv. 3. þm. Reykv. varð að láta kúga sig til þess að segja, að það væri hvítt, sem hann hafði áður sagt, að væri svart. Aftur á móti höfum við Framsóknarmenn alltaf verið málinu hlynntir og litið á það með skilningi. Það er töluverður munur á því að fylgja máli, meðan það er óvinsælt og fylgja því á réttum grundvelli, og hinu, að berjast á móti því í fyrstu, en fylgja því síðan út í öfgar. Ég get fullyrt, þó að ekki sé fyrir því nein flokkssamþykkt, að við Framsóknarmenn viljum styðja að því, að Rvíkurbær geti virkjað Sogið, en við viljum ekki, að gengið sé að neinum ókjörum. Við erum eins mikið á móti öfgum íhaldsmanna nú og við vorum á móti þeim áður, er þeir vildu níða málið niður. Ég hefi áður minnzt á það, að út frá þessum hugsunarhætti er það rétt hjá Sigurði Jónassyni að láta rannsaka málið og reyna síðan að framkvæma það af Rvíkurbæ sjálfum. Og það hefir aldrei komið fyrir fyrr en nú, þegar íhaldsmenn eru búnir að koma fjárhag bæjarins í óreiðu, að bærinn hafi ekki getað fengið lán. Það hefir komið í ljós, að bærinn hefir haft mann nokkurn útlendan í förum, nokkurskonar Kúlu-Andersen, til þess að leita fjármagns fyrir Rvíkurbæ erlendis. Þessi sami maður fór svo jafnframt í erindum fyrir ýms gjaldþrota firmu hér í bænum. Er þá hægt að hugsa sér, hvaða álit maðurinn muni hafa haft á sér. Þetta sýnir ljóslega forustu íhaldsmanna. Nákvæmlega sami aumingjaskapurinn átti sér stað árið 1921. Þeir, sem aðallega stóðu að láninu þá, voru ekki heiðarlegir Íslendingar, heldur þekkingarlausir útlendingar. Vegna þessa aumingjaskapar slá íhaldsmenn sér nú á brjóst og segja, að Rvík geti ekkert lán fengið. En íhaldið hefir aldrei reynt að taka lán á annan hátt en þann, sem aumastur er og ólíklegastur. Ég geri ráð fyrir því, að innan flokks hv. 3. þm. Reykv. séu til menn, sem betur gætu tekið slík mál að sér en þeir, sem flokkurinn hefir notað til þess að leita fyrir sér um lán. Og ég kenni ekkert í brjósti um Rvíkurbæ, þó að hann leiti fyrir sér um lán í þeim þremur peningalöndum, Englandi, Frakklandi og Þýzkalandi, sem vilja lána fé, ef trygging er sett fyrir lántökunni. Geti þeir sömu menn, sem segja, að allur höfuðauður landsins sé samankominn í Rvík, ekki tekið lán fyrir bæinn í þessum löndum, gegn veði í Sogsvirkjuninni, þá verða bæjarbúar líklega að bíða eftir því, að betri stjórn verði á málum þeirra. Undanfarið hefir stjórn bæjarmálanna verið ömurleg. Þá gæti skeð, að augu Rvíkinga opnuðust fyrir því, að ekki væri gott fyrir þá að hafa fulltrúa, sem fyrst kæmu málefnum bæjarins í öngþveiti og leituðu síðan til landsins og bæðu það um hjálp.

Á 33. fundi í Nd., 25. marz, var útbýtt nál. frá minni hl. sjútvn., á þskj. 271, og á 40. fundi í Nd., 7. apríl, nál. frá meiri hl. á þskj. 323, en frv. var ekki á dagskrá tekið framar.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég vil geta þess út af orðum hv. 1. þm. Árn., að ætti ég um þetta mál að fjalla, þá teldi ég stj. skylt að sjá um, að hagur þess héraðs, sem Sogið er i, yrði ekki fyrir borð borinn. Ég lýsi yfir því, að ég álít það óforsvaranlegt í frv., að hugsa ekki um, að hagsmuna Rangæinga og Árnesinga sé gætt í sambandi við þetta mál.

Gunnar Sigurðsson [óyfirl.]: Hv. 1. þm. Árn. hefir fengið hjá mér þann hluta af ræðu minni um lög frá 1925 um vatnsorkusérleyfi, sem ég ætla að minna á. Ég ætla að ganga ítarlegar inn á málið. Ég var einn meðal þeirra, sem börðust fyrir því, að hugsað var um rafmagn til virkjunar. Það var þegar ég bauð mig fyrst fram til Alþingis. Þá var ég utanflokka, en hafði þá sameiginlegt mál við Framsókn og hafði hennar stuðning; það var þetta rafmagnsmál. Mitt „program“ hefir að þessu leyti ekkert breytzt. Ég veit um áhuga manna á öllu Suðurlandi fyrir þessu máli, sem þrátt fyrir það, hvað tímarnir eru erfiðir, á framtíð fyrir sér. Það er ekki hægt að deila um það, að ef á að byrja á virkjun í stórum stíl, þá á að byrja á Soginu, og Rvík á að byrja. Ekkert vatnsfall í Evrópu er eins vel fallið til virkjunar og Sogið. Ég skil þess vegna ekki, að menn geti verið andvígir virkjuninni, og enda þótt mér finnist anda kalt frá hæstv. fjmrh. og hæstv.dómsmrh., þá er það ekki meining þeirra í raun og veru að leggja stein í götu virkjunarinnar; það er ábyrgðin, sem er þeim þyrnir í augum, en að henni vík ég síðar. Ég er sammála um það, að ég Rvík of seint hafa hafizt handa um það að taka Sogið sem aflgjafa, og tel það líka smámunasemi, ef frv. verður ekki breytt, þannig, að okkur Sunnlendingum verði það einnig til hagsmuna. Ég er sannfærður um, að Alþingi ætti að fagna því, að Rvík hefir loks hafizt handa. Ég vil minnast á eitt atriði, sem er ef til vill stærsta atriði: Hver áhrif virkjunin geti haft á iðnaðinn í landinu. Við höfum skilyrði til iðnaðar á margan hátt, en undirstaðan er rafmagnið. Það er feikna mikið atriði, hvernig unnt verður að draga úr fjarkreppunni, sem nú er; en það verður, til að draga úr vandræðunum, að veita peningastraum inn í landið, og er ég sammála þeim mönnum, sem tala í þá átt. Það getur aldrei verið óráð að ráðast í fyrirtæki, sem bera sig. Ég tala ópólitískt um þetta, en af því að pólitík hefir blandazt hér inn í, þá ætla ég að segja, að stj. hefir oft ráðizt í fyrirtæki, sem ég vil þakka henni fyrir. Sem dæmi nefni ég Arnarhvál, en hér er um miklu stærra fyrirtæki að ræða, sem miklu meiri hagnaður er af, a. m. k. óbeint, ef ekki beint. Það er eitt atriði enn í þessu máli, sem máske er ekki svo vinsælt, vegna þess að það snertir hreppapólitíkina, en sem ekki verður gengið framhjá, að þetta verður til þess, að menn taka svæði til ræktunar og lifa við hagstæð kjör í sveitunum; sveitabúskapurinn færist saman í hvirfingu, fólkið flytur saman í heildir, t. d. í Þykkvabæ lifa menn bezt allra manna þar um slóðir. Ég tek undir með hv. 1. þm. Árn., að leitt sé að hafa ekki nákvæma áætlun, en veit af þeim áætlunum, sem gerðar hafa verið, að það munar ekki miklu þó að veitt sé rafmagni um Rangárvallasýslu, og ég veit með vissu, að ef Sogið verður virkjað, fáum við rafmagnið verulega ódýrt, og verður það miklu ódýrara en að virkja frá einstökum fossi, t. d. Tungufossi. Ég vil aðeins berja niður þann ótta hjá hæstv. stj., að ekki komi til mála að ráðast í fyrirtæki eins og þetta á þessum tímum. Það er gott að fara varlega, en það má fara of varlega. Mér finnst þetta svartsýni og þykir leiðinlegt, að hér í d. skuli vera svo mikil bölsýni á hag þjóðarinnar. Auðvitað eru krepputímar, en þá ríður mest á að missa ekki kjarkinn og halda öllu í horfinu. Ég vil benda á eitt dæmi. Ég man eftir ótrúnni, þegar síminn var lagður, en þegar ein stöð var komin, þá breiddist síminn út um allt land. Það, sem ríkisstj. er mestur þyrnir í augum í þessu sambandi, er ábyrgðin, og skil ég það vel. Það er bezt að vera laus við hana. En þegar búið er að taka ábyrgð á tveimur bönkum, og jafnvel þeim þriðja, þá er ekki mikið að taka ábyrgð á þessu láni fyrir Rvíkurbæ, eingöngu til að létta á vöxtunum fyrir bæinn. Ef Rvík færi á hausinn, þá getum við eins vel hætt að tala um fjármál hér á Alþingi, því að landið kemur þá strax á eftir. Þó að ég sé frekar hlynntur sveitunum, þá finnst mér meiningarlaust að hatast við kaupstaðina, því að það kemur niður á öllu landinu; ef bæjunum gengur illa, þá gengur öllum landsmönnum illa. Ég ætla ekki að koma með neina ákveðna till., heldur greiða málinu atkv. við 3. umr. og vita, hvort Rvík gæti ekki sýnt sveitakauptúnunum, sem að standa, meiri lipurð og sanngirni. - Ég óska að lokum, að Rvík auðnist að koma þessu máli í framkvæmd, hvort sem hún hefir ábyrgðarheimild eða ekki, því að þetta hefði hún átt að gera fyrir löngu.

Sigurður Eggerz Ég ætla aðeins að koma með örstutta aths. út af ræðu dómsmrh. Ég var hissa á því í gær og aftur í dag, að hæstv. ráðh. skyldi sérstaklega snúa sér til mín og setja þetta mál svo fast í samband við sjálfstæði landsins sem hann hefir gert. Að svo miklu leyti, sem hægt er að skoða virkjunarmálið í sambandi við sjálfstæði, þá hefi ég fyrir löngu lýst yfir afstöðu minni til þess máls, en hún er sú, að ég var hræddur við að veita erl. félögum sérleyfi til að vaða með milljónir inn í landið, sbr. Titanleyfið, án þess að landsmenn sjálfir gætu haft taumhald á þeim milljónum. Við þessa hættu var dómsmrh. ekki hræddur. En sérleyfi eins og þessi voru einmitt eða gætu verið hættuleg fyrir sjálfstæði landsins. En hver trúir því, að það sé hætta fyrir sjálfstæðið, að landsins börn vinni ljós og hita úr sínu eigin fossafli? Eða er of bjart yfir sveitunum og er of mikill hiti á sveitabýlunum í vetrarkuldunum svo að dómsmrh. sjái ofsjónum yfir því. Ég er glaður yfir þeirri stefnubreyt., sem komið hefir á virkjunarmálið, að landsmenn sjálfir fari að virkja, í stað þess að erlendum félögum væri veitt sérleyfi. Ég vildi láta athuga í n., hvort málið sé nægilega undirbúið tekniskt og fjárhagslega. Ég er hissa, þegar dómsmrh. með augunum til himins er að tala um sjálfstæði og þessa ábyrgð, en leggur þó sjálfur með glöðu geði út í ábyrgð fyrir Landsbankann, sem nemur 30 millj. og margfalt meira en það. Ég var á móti þessari ábyrgð fyrir Landsbankann, því að ég var viss um, að það gæti verið athugavert fyrir lánstraust þjóðarinnar yfirleitt og margfalt betra að styrkja bankann svo að hann ætti kraftinn í sjálfum sér, en þyrfti ekki að sækja hann í ríkisábyrgðina. Landsstj. hefir ekki horft til himins, þegar hún var að hvetja þingið til að taka þá ábyrgð. Ég er forviða, að þegar það mál kemur á dagskrá, sem hefir það að marki að útvega sveitunum hita og ljós, þá skuli því vera mætt með svona miklum þjósti. Ég kom með fyrirspurn til dómsrh. í gær, en henni hefir ekki verið svarað. Í tilefni af því, sem hann sagði um Eimskipafélagið, þá tók hann það sem dæmi upp á það, hve illa færi fyrir þeim, sem ekki væri vel stæðir. Eimskipafélagið býður út skip sín til vátryggingar og hefir vanalega tryggt þau í Kaupmannahöfn, en Sjóvátryggingafélagið gerði boð í vátrygginguna, sem var 37000 kr. undir dönsku tilboðunum, sem öll voru jöfn, en þegar Handelsbankinn, sem Eimskipafél. skuldar á aðra millj. kr., fær að vita þetta, þá neitar bankinn að taka vátrygginguna gilda. En þetta er þeim mun merkilegra sem Handelsbankinn hefir áður tekið tryggingu Sjóvátryggingafélagsins gilda, þegar félagið endurtryggði hjá dönskum fél., en nú endurtryggir það hjá enskum fél., sem eru engu síður sterk en þau dönsku. Niðurstaðan varð sú, að nú vátryggir Eimskipafélagið helminginn hjá dönsku félögunum, en helminginn hjá Sjóvátryggingarfél., en með dönskum taxta. Svo grátt erum við leiknir af danska bankanum, að hann neitar að taka gilda tryggingu Sjóvátryggingarfél. af því að endurtryggingin var ensk. Enginn getur vænzt þess, að Eimskipafél. sé svo sterkt, að það geti borgað upp sína skuld við danska Handelsbankann. Það er spurning hvort ekki sé hættulegt fyrir þjóðina og lánstraust landsins í Englandi, þegar opinberlega er sýnt slíkt vantraust á tryggingafélögum landsins. Ég álít því, að stj. ætti að gera allt, sem í hennar valdi stæði, til þess að Eimskipafélagið þyrfti ekki að beygja sig undir þessa kúgun. Ég fjölyrði svo ekki um þetta meira.

Flm. (Jón Ólafsson) Ég vil minnast á aths. hv. 1. þm. Árn. og hv. 2. þm. Rang. um, að það liti út fyrir, að réttur þeirra sýslna væri fyrir borð borinn. Ég get sagt, að í þessu frv. er ekkert, sem gengur á þann rétt, sem þessar sýslur eiga samkv. lögum til þessa fallvatns. Þess vegna er alveg óþarft fyrir forsrh. að ljósa yfir því, að hann færi ekki fram yfir það, sem lögin ákveða. Það er hans skylda, og hygg ég megi treysta því, að hann geri það ekki. Aftur á móti var hv. 2. þm. Rang. að tala um það, hvort ekki væri hægt að breyta frv. þannig, að Rangæingar fengju meiri réttindi en nú felast í því. Kem ég ekki auga á það í bili, hvað hægt er að gera í þessa átt, en benda vil ég á það, að samkv. frv. er heim héruðum, sem liggja að Soginu, heimilt að ganga inn í virkjunina og fá þaðan rafmagn án þess að leggja einn eyri fram til virkjuninnar sjálfrar, og ef auka þarf virkjunina frá því, er hún var í fyrstu, til þess að þessi héruð geti fengið rafmagn, er Rvíkurbæ skylt að framkvæma aukninguna á sinn kostnað. Það er því engin ástæða fyrir Rangæinga eða önnur þessara héraða að vera að kvarta yfir því, að réttur þeirra sé fyrir borð borinn. Það kom fram í ræðu hv. 2. þm. Rang., að honum þótti rafmagnsmáli Rvíkinga hafa verið stýrt af lítilli fyrirhyggju. Verð ég að vera þar á öðru máli. Það er hægt að leggja of mikið undir sig, og ef hér hefði verið virkjað strax í upphafi meira en þörfin var fyrir, hefði af því getað leitt, að vaxtagreiðslur og afborganir hefðu numið meiru en kostnaðinum af nauðsynlegri viðbótarvirkjun. Hefði það verið að öllu leyti óhyggilegt, ef þetta hefði strax í byrjun verið sniðið fyrir aldna og óborna, eins og hver maður sér í hendi sinni, enda eigum við Íslendingar ekki þeim manni að má í fjármálum, að féð liggi hér í hrúgum arðlaust. Þá sný ég mér að hæstv.dómsmrh. Hann var að tala um Rvíkurbæ og hversu illa málum bæjarins hefði verið stjórnað undanfarið. Skal ég ekki fara að þræta við hæstv. ráðh. um þessi efni, enda mun það tilgangslítið, en benda vil ég hæstv.dómsmrh. á það, að ef hann vildi rannsaka þetta nánar, mundi hann komast að raun um, að farið hefir verið gætilega í sakirnar í þessu máli sem öðrum málum bæjarins. Hæstv. ráðh. breiddi sig mikið út yfir það, hve andstaða sjálfstæðismanna gegn Sogsvirkjuninni hefði verið mikil í fyrstu. Andstaða okkar sjálfstæðismanna beindist gegn allri fljótfærnislegri afgreiðslu á svo miklu máli, og mér virðist, sem hæstv. ráðh. hafi nú tekið að sér okkar hlutverk, því að það kom greinilega fram í ræðu hans, að hann vill ekki flana að neinu í þessu mali. En það er eins og hæstv. ráðh. athugi það ekki, að nú er um ekkert flan að ræða, því að nú hefir þetta mál verið rannsakað til það fullrar hlítar, að hægt er að samþ. það. Þá komst hæstv. ráðh. inn á það í dag, eins og í hinni grautarkenndu ræðu sinni í gær, að borgarstjórinn hér í Reykjavík hefði farið þannig með fé bæjarins, að ástæða hefði verið til að höfða á hann sakamálsrannsókn. Ég hélt því fram þá, og held því fram enn, að þetta hafi verið gert að illa athuguðu máli og af slæmum vilja. Það var pínd fram kæra á hendur borgarstjóranum fyrir meðferð hans á fé bæjarins, og hún send til hlutaðeigandi yfirvalds, sem svo ekki sá sér fært að hreyfa málinu, enda var þess ekki að vænta, því að kæran var tilhæfulaus með öllu og aðeins fram komin í ákveðnum pólitískum tilgangi. En engu að síður spillti þessi kæra fyrir lánstrausti bæjarins, því að það þótti vitanlega tíðindum sæta, þegar sjálfur borgarstjórinn hér í Reykjavík var dreginn undir sakamálsrannsókn fyrir illa meðferð á fé bæjarins, og gaf það ekki neitt glæsilegar hugmyndir um fjármálastjórn bæjarins. Í framhaldi af þessu lét hæstv. ráðh. þess svo getið, að við sjálfstæðismenn hefðum mikla tilhneigingu til að hilma yfir hluti eins og þessa. Drap hæstv. ráðh. í því sambandi á Hnífsdalsmálið. Skal ég engu svara þessum aðdróttunum hæstv.dómsmrh. nú, enda snerta þær ekki þetta mál, en ef til vill gefst mér tækifæri til þess sínar. Þó vil ég geta þess, að þessi illa stjórn í fjármálum Rvíkurbæjar, sem hæstv. dómsmrh er alltaf að útmála, er ekki verri en það, að 1920 voru skuldlausar eignir bæjarins 5 millj. kr., en í árslok 1929 námu þær 10 millj. og 77 þús. kr. Sýnir þetta, að sæmilega hefir verið haldið á fjármunum bæjarins. Nú nema eignir bæjarins 19 millj. kr., en skuldirnar eru 9½ millj kr. og standa fyrir hafnarmannvirkjum, rafmagni, gasi o. fl. Gefa flestar þessar skuldir þannig margfaldan arð og borga sig niður hröðum skrefum. Sé tekið tillit til alls þessa, sjá menn, að þetta er einhver glæsilegasti „status“ nokkurs bæjar- eða sýslufélags á öllu landinu. En hæstv.dómsmrh. hefir aldrei getað unnað Reykjavík sannmælis fyrr né síðar og reynir stöðugt að rægja hana í augum þjóðarinnar. Er orsökin sennilega sú, að Rvíkingar hafa aldrei farið gálauslega með fé bæjarins, en sú stefna í fjármálum passar illa við eyðslustefnu hæstv. núverandi stj. og þykir því sjálfsagt að setja hornin í Reykjavík. Ég held, að ég geti látið þessar aths. nægja enda hafa ekki komið fram neinar nýjar röksemdir gegn þessu máli frá því, er ég áður talaði. Að síðustu vildi ég aðeins beina nokkrum orðum til hæstv. forseta, hv. 1. þm. Árn. Hann virtist vera hræddur við málið vegna þess, að það hefði ekki verið nægilega rannsakað. En ég get fullvissað hæstv. forseta um það, að þetta mál hefir verið það vel rannsakað, að hann á ekkert á hættu fyrir kjördæmi sitt, þó að það nái fram að ganga. Verkfræðinganefndin, sem vinnur að þessum málum, mun bráðlega senda álit sitt um þessa virkjun sérstaklega, og eftir því, sem ég veit bezt, telur n., að það muni verða aðgengilegra fyrir þessi héruð, sem liggja að Soginu, að ganga inn í virkjunina síðar. Ég vænti þess því, að hæstv. forseti ljái málinu fylgi sitt.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Hv. 3. þm. Reykv. hefir nú fallið frá öllum þeim ásökunum sínum, sem höfðu nokkurt efnisinnihald, og get ég því verið stuttorður, enda var þessi síðasta ræða hans hálfgert undanhald. Einn misskilning vildi ég þó leiðrétta hjá hv.þm. Hann lét svo um mælt, að það hefði verið höfðuð sakamálsrannsókn á borgarstjórann hér í Reykjavík. Þetta er með öllu rangt. Það var kært yfir bæjarreikningunum, og voru það svo þungar ásakanir, að óhjákvæmilegt var að láta rannsókn fara fram í málinu.

Hver kærði?

. Einn borgari hér í bænum, sem betra hefði verið fyrir borgarstjórann að vera ekki að etja kappi við með heimskulegum málsóknum. Annars kemur það ekki málinu við, hver kærði, en hjá þessu varð ekki komizt, úr því að borgarstjórinn áleit sér óhætt að leggja mál sín undir dómstólana. - Þar sem hv.flm. hefir fallið frá því að rökstyðja, að Rvíkurbær hefði þurft á þessari ábyrgð að halda, ef fjármálum bæjarins hefði verið vel stjórnað, sé ég ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð.

Hákon Kristófersson Ég get ekki látið hjá líða að leiðrétta lítilsháttar misskilning, sem kom fram í ræðu hæstv.dómsmrh. í gær, þegar hann fór að bera þessa ábyrgð saman við ábyrgð, sem ríkið hefði átt að ganga í fyrir Patreksfjarðarhrepp á sínum tíma.

Það var allt sagt í velviljuðum tón

. Það má vel vera, enda var ekki við öðru að búast, þar sem hæstv.dómsmrh. er, en ég veit ekki til þess, að ríkið hafi gengið í nokkra ábyrgð fyrir Patreksfjarðarhrepp.

Hefir það aldrei gert það?

. Ekki svo ég viti til, en það skyldi gleðja mig, ef sú ábyrgð, sem Barðastrandarsýsla á sínum tíma gekk í fyrir Patreksfjarðarhrepp, á nú að færast yfir á ríkið. En hvað sem þessu líður, er þetta í engu sambærilegt því máli, sem hér liggur fyrir. Hæstv. dómsmrh. veit ósköp vel, að það þrengdi að Patreksfjarðarhreppi á stríðsárunum, vegna raflýsingar, sem hreppurinn var að koma upp hjá sér, af því að kostnaðurinn af þeim framkvæmdum þrefaldaðist. Leiddi þetta til þess, að sýslan varð að ganga í ábyrgð fyrir hreppinn. - Að öðru leyti skal ég ekki fara að blanda mér inn í þessar umr., en það verð ég þó að segja, að mér kemur það undarlega fyrir sjónir, ef ríkið á að fara að kippa að sér hendinni og neita sjálfri höfuðborginni um ábyrgð, sem vonandi yrði aðeins að formi til, til að koma á fót fyrirtæki, sem gefur af sér mikinn arð, þegar einstakar sýslur taka á sig meiri og minni ábyrgðir fyrir þá hreppa, sem til þeirra teljast.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Það var hreinn óþarfi fyrir hv.þm. Barð, að vera að hreyfa þessu, því að ég hafði aðeins sagt, að hinar minni ábyrgðir, sem ríkið hefir tekið á sig vegna rafmagnsmálanna, hefðu ekki vakið neina sérstaka eftirtekt, vegna þess að þær voru svo litlar, að þær skiptu fjárhag landsins í heild sinni svo sem engu. Hinsvegar minnist ég þess, að Patreksfjarðarhreppur átti erfitt um eitt skeið vegna raflýsingar, sem hreppurinn var að koma upp hjá sér, og ég minnist þess ennfremur, að hv.þm. Barð. hreyfði þessu hér í þinginu, sennilega vegna þess, að honum hefir fundizt ástæða til að gera þetta að þjóðmáli.

Hákon Kristófersson Ég kannast við að hafa hreyft því hér í þinginu, að ríkið hlypi undir bagga með þessu byggðarlagi, vegna þeirra búsifja, sem það hafði orðið fyrir af utan að komandi ástæðum, en átti ekki sök á sjálft. En það undarlega skeði, að ríkið sá sér þetta ekki fært að neinu verulegu leyti. Að vísu veitti það þessu byggðarlagi smávægilega eftirgjöf í vaxtagreiðslu og afborgunarfresti. Um aðra ívilnun frá ríkisins hálfu hvað þetta snertir er mér, eins og ég hefi áður sagt, algerlega ókunnugt.

Ólafur Thors Ég skal ekki tefja þessar umr. að neinu verulegu leyti, en það verð ég þó að segja, að ræður hæstv.dómsmrh. hafa gefið fullt tilefni til þess, að haldinn væri yfir honum smálestur, en af því að nú er skammt orðið til eldhúsdags, ætla ég að geyma mér það. Um efnishlið þessa máls vil ég segja það, að sú ábyrgð, sem hér er farið fram á að ríkið taki að sér, er hreint formsatriði, því að ef ábyrgðin skellur á ríkinu, er það af því, að höfuðborgin verður gjaldþrota, en ef svo fer, býst ég við, að þess verði ekki langt að bíða, að ríkið fari sömu leiðina. Hér í Reykjavík býr ¼ hluti þjóðarinnar, og hér er svo mikið gjaldþol, miðað við aðra þegna ríkisins, að litlar líkur eru til, að þeir fái undir sínum hluta risið, ef Reykjavík verður að gefast upp. Það er óhrekjandi staðreynd, að hér er 5–6 nærsýslum Rvíkur boðið upp á þau hlunnindi, að Rvíkurbær geri á eigin kostnað tilraun um það, hvort hægt sé að veita sýslunum þau þægindi, sem rafmagnið hefir í för með sér. Það er einnig viðurkennt af öllum, að Sogið er það vatnsfallið í öllum heimi, sem einna bezt er til virkjunar fallið, svo að ef ekki er kleift að veita nærsveitum Rvíkur rafmagnshlunnindin, hætta menn að trúa á það, að nokkurntíma verði hægt að veita rafmagninu inn í sveitirnar. Hinsvegar er krafan um rafmagn almenn meðal þjóðarinnar, og hún verður ekki svæfð með tómum fullyrðingum. Hér er bændum boðið, að tilraun sé gerð í þessa átt á kostnað Rvíkurbæjar, gegn lítilfjörlegri ábyrgð ríkissjóðs. Og því undarlegri er andstaða stj. við þetta mál, þar sem þetta er eini möguleikinn til að veita nærsveitum Rvíkur rafmagn. Ég geng þess að vísu ekki dulinn, að andstaða stj. við þetta mál er eingöngu sprottin af því, að andstæðingar stj. hafa borið það fram, því að það nær engri átt, að stj. setji þessa smáábyrgð fyrir sig. Stj., sem hefir nú á 3 árum sólundað 60 millj kr. og átt frumkvæðið að því, að ríkið tæki á sig ábyrgð á öllum skuldbindingum Landsbankans, getur ekki komið fram fyrir þingið og sagt, að hún sé nú vöknuð til þeirrar meðvitundar um ábyrgðarpunga ríkissjóðsins, að ekki komi til mála, að ríkið taki á sig þessa 7 millj. kr. ábyrgð. Annað eins og það leggur enginn lifandi maður trúnað á. Stj., sem hefir eytt 60 millj. kr. í meira og minna vafasöm fyrirtæki, getur ekki kiknað undir þessari 7 millj kr. ábyrgð, þegar um er að ræða eitthvert mesta velferðarmál höfuðstaðarins og margra sýslufélaga. Stj., sem hefir miklazt svo mjög af þessari gegndarlausu eyðslu sinni, að hún ætlar nú að reisa henni minnisvarða á ríkisins kostnað, með því að gefa út bók, sem kvað eiga að heita: Verkin tala, - slík stj. má ekki vera svo myrkfælin, að hún hræðist þessa 7 millj. kr. ábyrgð. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta mál, en geymi mér, eins og ég tók fram í upphafi ræðu minnar, að leiðrétta margvíslegar firrur hæstv.dómsmrh., þangað til á eldhúsdegi.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Hv. 2. þm. G.-K. segir, að sú ábyrgð, sem hér er um að ræða, sé aðeins formsatriði. Hv. þm. drap ekki á það, hvort þetta mundi verða formsatriði eftir eitt eða fleiri ár, þegar farið verður að tala um það, að ríkið taki á sig ábyrgð í þessu skyni vegna þess kjördæmis, sem hann er nú fulltrúi fyrir, en verður ekki eftir næstu kosningar.

Ég skora á hæstv. ráðh. að koma og reyna við mig

. Því miður get ég ekki orðið við þessari ósk hv.þm., því að ég er bundinn við kjördæmi, sem er enn stærra og glæsilegra en kjördæmi hv.þm., nefnilega allt Ísland. - Það er ekki hægt að búast við því, að fólkið í sveitunum suður með sjó hafi það meiri peningaráð en Reykjavík, að það þurfi ekki á ríkisábyrgð að halda, þegar rafmagnsmálið kemur þar á dagskrá. Ég býst ekki við því, að hv. 2. þm. G.-K. hafi aukið svo lánstraust kjördæmis síns, að honum alveg ólöstuðum. Og sömu sögu verður að segja úr öðrum sveitum landsins. Það er því fjarstæða út í loftið, að um hreint formsatriði sé að ræða, þegar fara á að ganga inn á þessa ábyrgðarbraut, því að ef ríkið tekur á sig ábyrgð í þessu skyni fyrir eina sveit, koma aðrar sveitir á eftir. Og það er líka sannreynt, að ekki er til svo vesæll maður, sem biður annan mann að skrifa upp á víxil fyrir sig, að hann segi ekki: „Ég er borgunarmaður fyrir þessu, þú þarft aldrei að borga“. En hyggnir menn vita, að mjög mikið af þessu eru fullyrðingar, og gæta sín því að skrifa sig ekki fyrir meiru en þeir eru færir um að borga. Þeir hafa reynt það, að uppáskriftin er ekki formið eitt. Hv. þm. sagði, að lítið væri eftir af landinu, ef Rvík yrði gjaldþrota. Ég vil þá geta þess, að ¾ hlutar landsmanna bíta utan Rvíkur, og þeir eru líka menn. Og ef Rvík hefir mestar tekjur, þá finnst mér, að hún geti því frekar tekið lán sitt sjálf. Þessi ábyrgð minnkar lánstraust ríkisins um 7 millj. kr., eða það, sem hún nemur, og má þá búast við, að erfitt verði fyrir ríkið að hreyfa sig um lán í náinni framtíð. Af hverju stafa nú þessi vandræði, að t. d. Ísafjörður og Eskifjörður geta ekki fengið lán innanlands, og hvert hafa þeir peningar farið, sem til hafa verið í landinu? Yfir 30 millj. hafa farið til einskis, í fjárglæfra hjá fáeinum mönnum, og þess vegna hefir landið orðið að nota sitt eigið lánstraust, til þess að rétta við hann voða, sem þessir fjárglæframenn hafa orsakað. Aðalveilan í þessu frv. er sú, að hér er blandað saman hagsmunum landsins og sveitarfélaganna. Rvík á að sjá um sig, alveg eins og landið á að leysa sin mál sjálft. En ef það á að fara að blanda þessu saman, t. d. með því að landið leysi öll vandræðamál hvers sveitarfélags, þá er búið að breyta þjóðskipulaginu mikið. Hv. þm. sagði, að 6 sýslum landsins væri boðið upp á þessi fríðindi. En hvar eiga þá þessar sýslur að fá fé til þessa, ef Rvík, sem bezta hefir aðstöðuna, getur ekki aflað sér fjár sjálf? Þær verða auðvitað að fá það hjá landinu, ef það gengur í ábyrgð fyrir Rvík. Svo er heldur ekki víst, að nokkur af þessum sýslum kæri sig um að fá rafmagn með þeim kjörum, sem hér verður um að ræða. Hv. þm. sagði, að krafan um rafmagn handa almenningi væri orðin almenn. Þetta er alveg rétt. Ég efast ekki um, að sérhver maður á landinu vildi fá rafmagn í hús sitt. En það er eins og máltækið segir: „Ef óskir væru festar, þá mundu betlarar skella á skeið“. Þótt þetta sé eftirsóknarvert, þá gæti það verið vafasamt, hvort vanrækja á allt annað og setja allt lánstraust og allt fjármagn í rafmagn. Mér dettur í hug ábyrgðin, sem tekin var hér fyrir Kárafélagið á árunum. Það var sagt, að það væri ákaflega saklaust að ganga í þá ábyrgð.

Hver tók þá ábyrgð?

. Það var ábyrgð frá þinginu, sem hv. 1. þm. Skagf. barðist fyrir.

Það er ósatt. Það var hv. Framsóknarflokkur, sem gerði það, og það meira að segja heimildarlaust

. Þetta var á sama tíma og hv. 1. þm. Skagf. var með sinn ágæta sendiherra, Andersen, á ferðalagi erlendis. Hv. þm. sagði, að Framsóknarflokkurinn hefði verið ógætinn að taka ríkisábyrgð á Landsbankanum. Ég vil þá geta þess, að sú ábyrgð hefir staðið frá því 1885. Aðeins fáeinum gálausum mönnum datt í hug að leggja þá ábyrgð niður, til þess að hjálpa Íslandsbanka. Þegar Íslandsbanki var í vandræðum, rétt áður en hann gaf upp andann, héldu sumir, að hægt væri að telja mönnum trú um, að landið bæri ekki ábyrgð á Landsbankanum, og því var það rétt gert að viðurkenna það, eins og líka var, að landið ætti bankann. Þetta er því sama vanþekkingin hjá hv.þm. og allt annað.

Héðinn Valdimarsson Það virðist þurfa að segja hæstv.dómsmrh. það tvisvar, að það eru ekki virkjanir í sveitum, sem fyrst hafa orðið áhugamál manna, heldur Sogsvirkjunin. Hún hefir verið á dagskrá í mörg ár. Eftir áætlunum um hana og annarsstaðar á landinu hafa menn komizt að raun um, að Sogsvirkjunin er vænlegust af þeim öllum, og að hana er hægt að framkvæma án rekstraryfirráða erlends fjármagns. Ástæðan til þess, að þetta mál hefir ekki komizt í framkvæmd fyrr, er fyrst og fremst sú, að margvíslegar rannsóknir þurfti að gera, en þeim rannsóknum er nú lokið. Og í öðru lagi er þörf Rvíkur fyrir rafmagn orðin svo mikil, að á einhvern hátt verður að fullnægja henni. Hæstv. dómsmrh. hefir hvað eftir annað sagt, að alls engar rannsóknir hafi verið gerðar um það, hvað það mundi kosta að leggja leiðslur til nærliggjandi staða En nú er hér í grg. við frv. um rafveitulánasjóð, sem við jafnaðarmenn berum fram, teknar fram nokkrar tölur um þetta. Lína frá Sogi til Eyrarbakka og Stokkseyrar og til Vestmannaeyja 1 millj. 120 þús. kr. Lína frá Mosfellssveit til Akraness 390 þús. kr. Lína frá Elliðaám suður á Reykjanes 520 þús. kr. Þetta eru samtals um 2 millj. kr. Þetta eru tölur, sem fengizt hafa við rannsókn raforkumálanefndar. Þeir sveitabæir, sem yrðu meðfram línunni, gætu og notið rafmagnsins, en á því svæði eru um 1/3 hluti af sveitabæjunum í þessum héruðum. Hvernig færi með sveitabæi, sem ekki eru meðfram línunni, er enn órannsakað mál, en þangað kemst varla rafmagn nema með styrk úr ríkissjóði. Hinum sem yrðu við línuna, ætti ekki að vera ofvaxið að greiða kostnaðarverð við innlagninguna og 10% að auki. Með því hefi ég hrakið meginatriðið í ræðu hæstv.dómsmrh. um það, að sveitirnar í kring hafi ekkert gagn af Sogsvirkjuninni. Þá kem ég að hinu atriðinu í ræðu hæstv.dómsmrh., en það er áhættan við að veita Rvík ábyrgð, og í öðru lagi, að Rvík geti sjálf tekið þetta lán í eigin nafni. Ég veit það að enginn þm. gengur þess dulinn, að Rvík getur varla fengið svona stórt lán nema ríkissjóður gangi í ábyrgð fyrir því. Hún getur vel fengið allstórt lán, en svona stórt lán er ólíklegt að hún fái. Hæstv. dómsmrh. segir, að við þessa ábyrgð minnki lánstraust ríkisins um 7 millj. eða það, sem ábyrgðin nemur. Álítur hæstv. ráðh., að ekkert verði úr þessum peningum, þegar þeir eru komnir í Sogsvirkjunina, að lánstraust manna veikist mikið við að taka fé að láni, er þeir leggja það í arðvænleg fyrirtæki? Hér stendur Rvík á bak við og þar að auki fyrirtæki, sem allir útreikningar svona, að hlýtur að bera sig vel. Hvernig getur nokkrum manni dottið í hug, að lánstraust ríkisins minnki við þetta? Hæstv. ráðh. talaði hvað eftir annað um það, að þessi ábyrgð mundi leiða af sér, að ríkissjóður yrði að ganga í ábyrgð fyrir önnur sveitarfélög. Heldur hæstv. ráðh., að ríkissjóður þurfi aldrei að taka lán aftur, þótt hann hafi tekið þetta brezka lán nú í vetur? Heldur hæstv. ráðh., að fé safnist framvegis innanlands, að aldrei þurfi að fá neitt lánsfé erlendis? Ég býst ekki við, að svo verði. Við erum lítil þjóð í stóru ónumdu landi og höfum ekki eigið fé til nema lítils hluta þess, sem við þurfum að framkvæma, svo að við verðum að nota lánsfé í stórum stíl, eða láta framfarirnar bíða og verða enn lengra aftur úr öðrum þjóðum en við erum jafnvel nú. Mér datt í hug við ræðu hæstv.dómsmrh., að eins og einn stjórnmálaflokkur hér á landi áleit það rétt að skipta um nafn fyrir nokkru, kalla sig Sjálfstæðisflokk í stað Íhaldsflokks, eins væri nú rétt fyrir stjórnmálaflokk hæstv. ráðh. að taka upp nýtt nafn, réttnefni, og kalla sig Íhaldsflokk í stað Framsóknarflokks.

Sveinn Ólafsson Ég hafði hugsað mér að sitja hjá við þessar umr., en nokkur orð í ræðu hv. 2. þm. G.-K. komu mér til að biðja um orðið. Ég ætla að koma seinna að þeim orðum hv.þm., en vil þegar geta þess, að frv. þetta er, að minni hyggju, alls ekki vandlega undirbúið. Í það vantar mjög margar upplýsingar og grg. frv. er fjarri því að gefa ljósa hugmynd um kostnað af dreifingu raforku til héraðanna umhverfis, sem þó eru annað aðalatriði málsins. Ég er ekki sérfróður um þessi mál, en mér er kunnugt um það, að jafnvel þar, sem lönd eru miklu þéttbyggðari en sveitir þessa lands, þar hefir gengið treglega dreifing raforkunnar, jafnvel talin illkleif þar, sem þéttbýli hefir ekki náð 30 manna meðaltali á ferkílómetra hverjum, en slíkt þéttbýli þekkist varla á voru landi utan bæja og verstöðva. Ég get ekki trúað því, og það þarf að segja mér það oftar en tvisvar og sýna mér fram á það með fullum rökum, að dreifing orku frá þessari Sogsvirkjun gæti orðið almenningi að fullum notum með kleifum kostnaði í Árnessýslu, Rangárvallasýslu, Borgarfjarðarsýslu eða Mýrasýslu. Ef peningar væru óþrotlegir til að leggja í svona fyrirtæki, þá má vitanlega dreifa orkunni miklu víðar, en ef hestorkan reynist 6–10 hundruð króna virði í strjálbyggðu sveitunum, komin að húsvegg, sem reyndar er sennilegt, þá þarf ekki að gera ráð fyrir almennum orkunotum. Það, sem ég finn einkanlega að frv., er það, að það gerir alls enga grein fyrir dreifingarkostnaði, en með grg. er látið í veðri vaka, að þetta muni allt falla í ljúfa löð. Það er því óneitanlega rétt, sem hæstv.dómsmrh. tók fram, að þegar ríkið væri búið að ganga í ábyrgð fyrir stórláni til Rvíkur, til þess að koma virkjun á fót, þá mundi það ekki geta neitað sveitunum á eftir um ábyrgð til þess að hagnýta sér orkuna. En þá mundu líka í ljós koma háu tölurnar, sem frv. felur með óljósum orðatiltækjum. Ég vil nú ekki gefa tilefni til þess, að umr. þurfi að lengjast úr því, sem komið er. Mér virðast þær að miklu leyti hafa verið óþarfar. Þetta mál þarf að athugast af nýju í n.

Það er búið að vera í n.

. Já, það er flutt af allshn., en það þyrfti að fara til fjhn. af nýju og á þar heima. Áætlun hv. 2. þm. Reykv. um þann kostnað, sem grg. dylur, finnst mér ófullnægjandi og jafnvel villandi. Að lokum skal ég minnast þeirra spaklegu orða hv. 2. þm. G.-K., sem komu mér til að standa upp. Hann minntist á það, að með frv. væri verið að leika loddaraleik fyrir kosningar. Auðvitað getur ekki átt við að kalla það loddaraleik, þótt fundið sé að göllum frv. og blekkingunum, sem því fylgja; á það er skylt að benda. En hv.þm. kom fram með rétt orð yfir flutning þessa máls, eins og það horfir hér við, og er ég honum innilega sammála um það, að flutningur þessa frv. sé helber loddaraleikur, og jafnvel mjög sniðugur loddaraleikur. - svona rétt fyrir kosningarnar. Ef ég hefi nú æst hv.þm. upp með þessu, þá verður það að fara eins og fara vill, en ég ætla að láta hér staðar numið og sjá, hverju fram vindur. En tilbúinn er ég þó á hverri stundu að greiða málinu götu til einhverrar þeirrar n., sem betur gæti búið um hnútana en gert hefir verið.

Ólafur Thors Ég vil gera mitt til, að mál þetta geti orðið afgr. á þessum fundi, og skal því ekki tefja umr. mikið. Hv. 1. þm. S.-M. sagði, að hér væri verið að leika loddaraleik, og honum fannst þeir vera að leika þann leik, sem bera frv. fram. Hv. þm. hlýtur að eiga við, að það sé skrípaleikur, að jafnvel þeir, sem sjá, að hér er mesta þarfamál á ferð, vilji ekki samþ. það af því, að það eru andstæðingar, sem bera það fram. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er eitthvert stærsta málið, sem þingið hefir lengi haft til meðferðar. Undirtektir hæstv.dómsmrh. voru eins og við mátti búast. Hann segir, að ríkissjóður megi ekki ganga í ábyrgð fyrir Rvíkurbæ, vegna þess, að ábyrgð, sem ríkið gekk eitt sinn í fyrir togarafélag eitt, hafi lent á ríkissjóði. Hvað snertir það nú þetta mál, þótt áhætta hafi fylgt því að ganga í ábyrgð fyrir Kárafélagið? Ég nefni þetta ekki af því, að ég búist við, að nokkur óvitlaus maður taki mark á þessu skrafi ráðh. En svona eru allar hans röksemdafærslur, í hvaða máli sem er. Hæstv. dómsmrh. taldi ósannað, að þessar sex sýslur óski þess að verða aðnjótandi hlunninda af virkjuninni. Ef svo væri, að sýslurnar óskuðu ekki þessara hlunninda, hlýtur það að stafa af því, að alls ekki er hægt að veita þessum sýslum rafmagn með þolanlegum kjörum, því að sannað er, að þessar sýslur geta hvergi fengið rafmagn á ódýrari hátt en í sambandi við Sogsvirkjunina. Þar með væri því slegið föstu, að við gætum aldrei leyst það viðfangsefni að veita rafmagni inn á sveitaheimilin. Ef þetta væri rétt, er eðlilegt, að sú spurning vakni, hvort öll okkar landbúnaðarpólitík fram til þessa hafi ekki verið skökk. Verði ekki hægt að útvega sveitunum rafmagn, virðist mér mjög litlar líkur til, að takist að halda fólkinu þar, en að því miðar auðvitað stuðningur ríkissjóðs við landbúnaðinn. Reynslan hefir sýnt, að sú margvíslega löggjöf landbúnaðinum til styrktar, sem komið hefir verið á hin síðari ár, er þess ekki megnug að stöðva strauminn úr sveitunum. Og vonleysi hæstv.dómsmrh. í rafmagnsmálinu er því um leið vonleysi um framtíð sveitanna, og er það í litlu samræmi við öll hin stóru orð hæstv. ráðh. og flokksmanna hans um „trúna á moldina“. Ég fyrir mitt leyti er ekki í neinum vafa um það, að veiting rafmagnsins út um sveitirnar gengur jafngreiðlega og útbreiðsla símakerfisins, þegar einu sinni er búið að hefjast handa. Við munum spádómana um símann í byrjun, en nú er lína komin út á hvert annes og inn í hvern afdal, að kalla má. Þeir, sem unna íslenzkum landbúnaði, eiga að gera sitt til, að sömu spor verði stigin í rafmagnsmálinu. Og hér býst einstakt tækifæri til að veita sveitunum rafmagn með góðu og ódýru móti, þar sem Rvíkurbær tekur á sig meginhluta áhættunnar. Eins og hv. 2. þm. Reykv. benti á, er það firra ein, að sveitirnar bresti alla aðstöðu til að afla sér þessara hlunninda. Við höfum séð fram á annað eins og hér er um að ræða og ekki kiknað við. Hæstv. dómsmrh. vildi ekki segja það berum orðum, að hætta væri á að Rvík yrði gjaldþrota á næstunni, en hinsvegar vefengdi hann, að gjaldþrot ríkisins mundi leiða af gjaldþroti Rvíkur, vegna þess, að ¾ hlutar landsmanna byggju utan Rvíkur. En hæstv. ráðh. veit í fyrsta lagi, hve ríflegur hluti af tekjum ríkisins hefir til þessa komið frá Rvík, og enn fremur hitt, að þarfir þeirra, sem utan Rvíkur búa, eru mjög kostnaðarfrekar. Ef litið er á útgjaldaliði fjárlaganna, sést, að minnstur hluti af útgjöldum ríkissjóðs rennur til Rvíkur. Ég gæti trúað, að þessir ¾ hlutar landsmanna ættu erfitt með að standa undir sínum eigin böggum, er Rvík væri dottin úr sögunni. Hæstv. dómsmrh. kom með þá skökku samlíkingu, að hér væri hið sama að gerast og ætti sér stað, ef fátækur maður bæði ríkan mann að skrifa á víxil fyrir sig. En reikningar Rvíkur bera það með sér, að Rvík er mun betur stæð en ríkið er nú eftir ráðsmennsku hæstv. stjórnar. Það kann því að hljóma undarlega, að Rvík skuli ekki geta fengið lán án ríkisábyrgðar, en bæði er það, að útlendingar vita ekki yfirleitt, sem betur fer, hvernig hagur ríkisins er í raun og veru, og hinsvegar gengur ríkjum ávallt betur en bæjum að fá lán. Reikningar Rvíkurbæjar eru ljósir, og þeir bera með sér, að engin áhætta getur fylgt þessari ábyrgð. Nú eru ríkisskuldirnar komnar á fimmta tug millj. og hæstv.dómsmrh. verður að skrökva því, að þær séu 12 millj. lægri en þær eru, til að fá ókjaralán í Englandi. Rvík hefir neitað að taka lán, sem hún gat fengið, vegna þess að farið var fram á veðsetningu, en hæstv. stj. hefir hinsvegar veðsett bæði tekjur og eignir ríkissjóðs fyrir ríkisláninu. Og sá kvittur hefir flogið fyrir, og ég vil hér með spyrja hæstv. stj., hvaða fótur sé fyrir honum, að hún hafi ekki aðeins orðið að veðsetja tekjur og eignir, heldur orðið að undirgangast skilmála, sem meini henni og hennar flokki nú að aðhyllast það frv., sem hér liggur fyrir.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það er sjaldgæft að heyra hv. 2. þm. G.-K. víkja að málefnum landbúnaðarins, enda verður ekki annað sagt en að hann hafi gert það á þann hátt, sem við mátti búast. Aðalinntak ræðu hans var, að allt, sem gert hefði verið fyrir landbúnaðinn til þessa hefði verið unnið fyrir gíg.

Vitleysa!

Ef hv. 2. þm. G.-K. er alvara með þetta, byggist þetta á ákaflega miklum ókunnugleika og misskilningi. Engum þeim, sem til þekkir, dylst, að aðstaða sveitanna hefir stórum batnað hin síðustu ár og framfarahugur þar aukizt. Allir vita, að í sæmilegu árferði mega sveitirnar vænta mikilla framfara.

Ég var einmitt að víta hæstv.dómsmrh. fyrir svartsýni

. Og kreppa sú, sem nú stendur yfir, hefir til þessa komið alvarlegar við sjávarsíðuna en sveitirnar. Hv. 2. þm. G.-K. talaði um, að við framsóknarmenn værum að gera rafmagnsmálið að kosningamáli og brá okkur um loddaraskap í því sambandi. Ég held, að þau ummæli ættu betur við hv.þm. sjálfan og hans flokk, ef farið er að nota þau hér. Í sambandi við þetta mál hafa skeð undarlegir og eftirtektarverðir hlutir, sem þörf er á, að þjóðin athugi áður en hún gengur til næstu kosninga. Fyrir 2–3 árum kom flokkur hv. 2. þm. G.-K. fram með sitt stóra mál: rafveitur í sveitum.

Ekki stóðu kosningar þá fyrir dyrum

. Landskjörið átti að fara fram árið eftir, og svo var gott að hafa tímann fyrir sér með tilliti til næstu almennu kosninga. Hv. 1. landsk. þar málið fram, og mikið veður var gert úr þessu máli í blöðum Íhaldsins. Sveitum var lofað ljósi og hita inn á hvert heimili, ef þær vildu fylgja Íhaldinu. Frv. var mjög flausturslegt og af vanefnum gert, sem eðlilegt var, þar sem það var eingöngu borið fram vegna skorts á vinsælum stefnumálum Íhaldsflokksins. Við framsóknarmenn reyndum að bæta um þennan vanskapnað, og stjórnin skipaði nefnd til að taka rafmagnsmálið í heild til athugunar. Hjá okkur var því engum loddaraskap til að dreifa. Í þessari nefnd átti hv. 1. landsk. sæti, meðal annara. Nefndin tók málið til athugunar. Síðan var skipuð undirnefnd í málið. Hv. 1. landsk. átti einnig sæti í henni. Frá henni kemur svo þetta frv., sem hér liggur fyrir. Og hvað er svo farið fram á í þessu frv.? Er það hiti og ljós handa sveitunum? Nei, það er hiti og ljós handa Rvík.

Vitleysa!

. Það á samkv. frv. að gefa Rvík 7 millj. kr. ábyrgð fyrir láni til rafveitu, en alveg gengið framhjá sveitunum. Þetta kemur frá hv. 1. landsk. Frv. gengur ekki út á annað en þetta, þótt einhverjar bollaleggingar um rafveitur í næstu sýslum sé í grg. frv. Í frv. er beðið um sérleyfi handa Rvík einni, og þar með er gengið á móti anda sérleyfislöggjafarinnar, eins og hv. 1. þm. Árn. og hv. 2. þm. Rang. hafa þegar bent á. Í sérleyfislöggjöfinni er ætlazt til, að sérstakt tillit sé tekið til þeirra héraða, sem fallvötnin eru í. Nú er ætlazt til, að ábyrgð sé tekin á 7 millj. kr. fyrir Rvík eina til rafvirkjunar. Þetta er einhver sá hlægilegasti og óviturlegasti loddaraskapur í pólitík, sem sögur fara af hér á landi. Og að þessu standa hv. 1. landsk. og flokksmenn hans. Herópið gamla: Hiti og ljós handa sveitunum! er orðið: Hiti og ljós handa Rvík einni og ekki handa sveitunum.

Hæstv. ráðh. treystir því, að menn hafi ekki lesið frv.

. Er máske verið að sækja um sérleyfi og ábyrgð fyrir héruðin í frv.? Auðvitað kemur ekki annað til mála en að fylgja sérleyfislögunum í þessu máli og tryggja rétt héraðanna, sem frv. vill bera fyrir borð, áður en nokkur ábyrgð eða sérleyfi verður veitt. Ég tel gott, að Íhaldsfl. skyldi sýna sitt sanna innræti í þessu máli fyrir kosningarnar.

Fjmrh. (Einar Árnason) Þetta mál virðist vera borið fram af miklu kappi, og þótt undarlegt sé, virðast það einkum vera fylgismenn málsins, sem tefja fyrir því, að það komizt sem fyrst gegnum þessa umr.  Það er einkennilegt, hve fylgismönnum þessa frv. hefir orðið tíðrætt um ljós og hita fyrir sveitirnar í sambandi við það, einkum þó hv.þm. Dal. Ég er hræddur um, að lítið ljós kvikni í Dölum vestur af þessu frv.  Hv. 2. þm. Reykv. var að tala um í gær, að leiðslan frá Soginu lægi yfir Árnessýslu á stóru svæði og mikill hluti Árnessýslu mundi njóta góðs af þessu.  Hv. 2. þm. G.-K. sagði, að línurnar kæmu af sjálfu sér, þegar búið væri að samþykkja þetta frv. og Sogsvirkjunin væri komin í gang. En það þarf áreiðanlega meira til en samþykkt þessa frv., að svo verði. Hv. 2. þm. G.-K. fór að bera saman fjárhag Rvíkur og ríkissjóðs. Ég hafði ekki gefið honum tilefni til þess samanburðar. Það hefir vitanlega ekkert gildi, þó að hann slái fram órökstuddum fullyrðingum um þessi efni. Þetta er ekki í fyrsta skipti, sem þessi hv.þm. hleypur með Gróusögur til að gera fjárhagsástand ríkissjóðs tortryggilegt, bæði utanlands og innan. Hann talaði um veðsetningu í sambandi við síðasta lán og gaf í skyn, að stj. hefði gefið einhver loforð, sem meinuðu henni að takast á hendur þessa ábyrgð fyrir Rvík. Ég hefi lagt samningana um lánið fyrir fjhn.Nd., og um það eru engir aðrir samningar til en þeir, sem n. hefir fengið. Ég má segja, að hv. 2. þm. G.-K. er í n.

Ég hefi lesið samningana og séð, að tekjur og eignir ríkissjóðs eru veðsettar

. Það eru vísvitandi tilhæfulaus ósannindi, að nokkur veðsetning sé fólgin í samningnum. Hv. þm. veit þetta ósköp vel, en honum er sízt of gott að þjóna lund sinni með því að reyna að koma þessu inn hjá fólki, sem ekki hefir aðstöðu til þess að kynna sér þetta af eigin rammleik, en vita skal hann það, hv.þm., að ekki mun honum stoða að hlaupa með þvílíkar staðhæfingar inn fyrir vébönd þingsins, því að samningurinn hefir verið látinn af hendi við fjhn. þingsins, og þar geta þeir hv.þm., sem meta sannleikann nokkurs, kynnt sér þetta mál af eigin raun. Samningurinn er ekkert launungarmál; allt er í honum skráð, sem varðar rétta mál, og ekkert undan dregið. Þar geta menn fengið að vita allt hið sanna og rétta um þetta mál. En um hv. 2. þm. G.-K. vil ég að öðru leyti segja það, að framkoma hans í þessu máli er svo sem ekkert einsdæmi, því að hann hefir jafnan gengið ótrauður fram fyrir skjöldu þeirra manna og flokka hér á landi, sem ekki hafa svifizt þess að rægja og spilla áliti og trausti landsins út á við á hinn lúalegasta hátt, í þeim tilgangi að gera núv. stj. erfiðara fyrir um að afla þess lánsfjár, sem þingið hafði lagt fyrir hana að útvega. Það er annars óþarfi að ræða um þetta atriði í sambandi við það mál, sem nú er á dagskrá, því að það mun síðar og í öðru sambandi koma til frekari umr., og gefst þá hv. 2. þm. G.-K. kostur á að svara til sakar fyrir afskipti sín og flokksmanna sinna af þessum málum. Ég get ekki betur séð en að þetta mál sé svo stórt og viðurhlutamikið, að full ástæða væri til þess að vísa því til n. til frekari athugunar. Ég get heldur ekki séð, að það sé forsvaranleg afgreiðsla á málinu, þótt einhver hluti n. taki við því af öðrum mönnum utan þings og flytji það hér í þinginu, ef það má ekki fá sérstaka athugun í n. sem önnur mál. Slíkt brjótur algerlega í bág við eðli og anda þingskapanna. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að fara fleirum orðum um þetta mál, að svo stöddu. Ég get vel búizt við því, að hv.flm. þykist eiga eitthvað ósagt enn, en tæplega neitt það, er gefi sérstaklega tilefni til andsvara, og mun ég því láta útrætt um þetta mál, þar til við síðari umr.

Ólafur Thors Af því að ég veit, að ef ég tæki til máls nú, sem ég hefði ærna ástæðu og mikla löngun til, þá mundi það verða til þess, að málið fengi ekki afgreiðslu á þessum fundi, þá mun ég af því, og einungis af því, falla frá orðinu að þessu sinni, til þess að tefja ekki framgang málsins. Hinsvegar áskil ég mér óskertan rétt til þess við 2. umr. að taka margvíslegar firrur hæstv. ráðh. til frekari athugunar. Að ráðh. hafi veðsett tekjur og eignir ríkisins er tvímælalaust. Að hann blygðist sín fyrir það, eftir allt hjalið um enska lánið 1921, er skiljanlegt og skal af mér með öllu átölulaust. En hitt er ekki vansalaust, að maður, sem er ráðh., að m. k. þó að nafninu til, skuli missa alla stjórn á sér, þó hann sé minntur á yfirsjónir sínar, og venjan hefir nú verið sú, að dómsmrh. hefir verið einn um slíkt æði hér á Alþingi.

Of skammt var liðið frá útbýtingu frv. - Afbrigði leyfð og samþ. með 11 shlj.atkv.

Jón Baldvinsson Ef á að fara að hreyfa við helgidagalöggjöfinni á annað borð, hefði legið nær að tryggja betur en nú er gert, að sunnudagur sé almennur hvíldardagur, en að koma með það frv., sem hér liggur fyrir. Það er ef til vill af því, að ég legg ekki eins mikið upp úr helgi skírdags og hv.flm., að mér finnst miklu meira máli skipta, að fólk sé ekki látið vinna á hinum lögboðnu hvíldardögum en þótt einhverjir skemmtistaðir séu opnir á skírdagskvöld. Ég get hugsað mér þann möguleika, að losa þyrfti hér 20 togara á skírdag og sú vinna gæti dregizt fram á kvöld. Þetta getur vel verið óhjákvæmilegt. Páskavikan er á þeim tíma, þegar langmest verðmæti koma á land hér, eða um hávertíðina. Ég hygg einmitt, að þetta hafi verið haft í huga, er breytingin á helgidagalöggjöfinni frá 1901 var gerð 1926. Það getur nú verið, að ég verði kallaður trúníðingur fyrir þessar hugleiðingar, en ég læt mér það í léttu rúmi liggja; og ég vildi benda á, að mér fyndist miklum mun hagfelldara, að felldir væru niður þessir 4–5 helgidagar páskavikunnar og fólk fengi vikufrí að sumrinu í staðinn. Ég segi þetta þó ekki af því, að ég ætli að fara að koma með till. um þetta í frv.formi nú. Það er auðvitað ekkert við því að segja, þótt margir tengi minningar við daga páskavikunnar og haldi þá heilaga, en vafasamt er, hvort þeir hafa rétt til að leggja höft á aðra vegna sinna tilfinninga. Ég geri ekki ráð fyrir að greiða atkv. á móti frv., því að mér finnst það ósköp smávægilegt atriði, hvort Hótel Borg hefir dans á milli borða þetta kvöld eða ekki. Það er ósköp hætt við, að þeir, sem ekki fá að „syndga“ þar, nái sér þá niðri á annan hátt, ef til vill ekki betri, ef þeir eru svo gerðir. Frv. kemur ekki í veg fyrir, að unnið verði allan daginn, ef á þarf að halda, og truflunin á andaktinni yrði varla minni af uppskipun úr 20 togurum og bílaskrölti um messutímann hjá kirkjunum en þótt húsbóndinn á Borg taki á móti gestum sínum eins og hann er vanur. Að síðustu vildi ég beina því til hv.flm., hvort hún sjái sér ekki fært að beita sér fyrir því meðal atvinnurekenda innan síns flokks, að þeir stuðli ekki að því að rjúfa helgi hvíldardagsins með því að láta vinna á sunnudögum. Ég játa það, að oft getur staðið svo á, að sunnudagarnir séu dýrmætir til vinnu, en þó ætti að vera auðveldara að komast hjá að vinna þá daga heldur en um skírdagshelgar og páska, þegar svo margir helgidagar eru í röð.