Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Halldór Steinsson) Aðalágreiningurinn út af síldartollinum er fólginn í því, að meiri hlutinn vill fara meðalveg milli stjórnarfrumvarpsins og brtt.Nd., en minni hlutinn vill fara langtum skemra. Jeg held, að allir nefndarmenn hafi verið sammála um, að stefna Nd. sje ekki rjett, tollurinn í ár sje helst til lágr, en tollur næstu ára of hár. Tollurinn í ár er lagður á nokkurn veginn vísan afla, en afli næstu ára er óviss. Ef svipaður afli verður á næsta fjárhagstímabili og útlit er fyrir að hann verði í ár, eða um 300 þús. tunnur, nemur tollurinn samkvæmt till. stjórnarinnar á næstu þrem árum kr. 2.100,000. samkvæmt till.Nd. kr. 2,700.000. en samkvæmt till. okkar kr. 2.400,000. Við förum því meðalveginn í tillögum okkar. Að ekki er farið hærra í ár en í 2 kr., liggur í því, að áður er búið að leggja skatt á síldartunnur, aðfluttar, en hann fellur burtu fljótlega. Þó sá skattur komi aðallega niður á útlendingum, þá er hann samt töluvert tilfinnanlegur fyrir Íslendinga, því margir innlendir menn hafa í sumar flutt inn síldartunnur. Um hitt er aðalágreiningurinn hvort 3 kr. skattur á næstu árum sje sanngjarn. Það er að vísu satt, að síldarútgerðin er stopull atvinnuvegur, en flestir, sem byrjað hafa á honum, munu þó hafa haldið áfram. Og altaf eru fleiri og fleiri, sem bætast við, enda eiga margir auðæfi sín að þakka þessum atvinnuvegi. Þegar á þetta er litið, og hins vegar þörf landssjóðs, og það, á hve fáum tekjustofnum er völ, þá verður ekki annað sjeð en að sanngjarnara sje að leggja þennan skatt á síldina en á aðrar atvinnugreinar, sem ekki mættu við því. Þess ber og að gæta, að mikið af þessum skatti bera útlendingar, og hefði fjárhagsnefnd farið miklu lengra, ef Íslendingar bæru ekki skattinn líka. En hjer er ekki svo auðvelt að skilja sauðina frá höfrunum. Það má að vísu segja, að æskilegt væri, að engir tollar hvíldu á innlendri framleiðslu, en hagur ríkissjóðs er nú svo bágborinn, að ekki er um annað að velja. Þessu verður að halda áfram meðan skattalöggjöfin ekki er komin í betra horf en raun er á. Þá skal jeg minnast stuttlega á ástæður hv. minni hluta. Mig furðar á, að síldin skuli hafa getað komið hv.þm. Ísaf. (M. T.) í jafnslæmt skap og minni hluta álitið ber vott um. Hann kallar skattinn „viðrini“ talar um „skattarán“ o. s. frv. Hann heldur því fram, að þingið með þessum lögum afneiti fyrri stefnu sinni í skattamálum. En þetta er ekki rjett. Síldartollurinn er í samræmi við önnur gjöld á íslenskum afurðum, sem út eru fluttar. Síldin er ekki tekin út úr, heldur er hún tekin með og lagt hlutfallslega á hana. - Þá talar hv. minni hluti (M. T.) um verð á síld. Á einum stað telur hann síldartunnuna kosta frá skipi kr. 16.00. Á öðrum stað segir hann, að útflutningshæf síldartunna standi útgerðarmönnum í 60–70 krónum. Þetta er hvorttveggja handahófságiskanir. Það liggur í hlutarins eðli, að kostnaðurinn er mjög mismunandi, og ómögulegt er að segja, í hve miklu verði útflutningshæf síldartunna standi útgerðarmanni. Það kann að vera, að þeir, sem selt hafa nýja síld, hafi fengið 16 kr. fyrir tunnu síldar, en í þeim 16 kr. felst hagnaður útgerðarmanna, svo rangt er að segja, að hún standi þeim í 16 kr. - Þá telur hv. minni hluti enga nauðsyn á að leggja þennan toll á vegna tekjuhalla landssjóðs. Landssjóður hafi „yfrið nægar“ tekjur. Það skín í gegn, að hann hafi jafnvel of miklar tekjur. Bjartsýni er að vísu góð, en þó held jeg, að of mikil bjartsýni sje síst til bóta, þegar um ríkissjóð er að ræða. Best er að stjórna landsbúinu á líkan hátt og einstaklingarnir stjórna sínum búum, en hygnir búendur leggja oft mikið á sig til að verjast skuldum og eiga fremur afgang. Jeg býst við, að það verði engin vandræði með að koma út þeim peningum, sem fást upp í þennan toll. Þá er það eitt, sem mikils er um vert að sje ráðið heppilega fram úr; jeg á við hlutfallið milli tollsins í ár og tollsins næstu ár. Næstu ár verða síldartunnurnar miklu ódýrari en nú. Sá mismunur nemur miklu meiru en mismunurinn á tollinum. Jeg skal svo ekki fara lengra út í málið að þessu sinni. Meiri hluti nefndarinnar gengur út frá því sem sjálfsögðu, að annað frv., sem fyrir nefndinni liggur, um 4 kr. skatt á síldartunnu á næsta fjárhagstímabili, fari ekki lengra, ef brtt. nefndarinnar verður samþ. Um 1. og 3. brtt. held jeg að nefndin hafi verið sammála. Nefndin vill fella 15. lið burtu vegna þess, að þar er tollurinn miðaður við verð aflans, en alstaðar annarsstaðar í frv. er miðað við þunga; hefir nefndin flutt 15. lið að efni til undir 2. lið. Að vísu má búast við, að tollurinn komi ekki allur til skila, en sama hefði orðið ofan á, þó að 15. liður hefði fengið að standa. Af öðrum brtt., sem fram hafa komið eru tvær frá háttv. minni hl. (M.T.), en ein frá háttv.þm. Ak. (M. K.). Fyrri brtt.háttv. minni hluta (M. T.) er svo fjarri öllum sanni, að ekki kemur til mála, að nefndin geti fallist á hana. Mjer skildist ekki betur í nefndinni en að hann fjellist á 2 kr. toll, þó að ekki vildi hann fara lengra. Till. háttv.þm. Ak. (M. K.) er aftur samhljóða fyrri stefnu háttv.þm. Ísaf. (M. T.), en fer þó of skamt til þess að meiri hlutinn geti fallist á hana Um 2. brtt.háttv.þm. Ísaf. (M. T.) get jeg að eins gefið þær upplýsingar, að hún var ekki rædd af nefndinni, svo mjer er ekki kunnugt um, hvaða afstöðu háttv. 3. nefndarmaðurinn muni taka gagnvart henni. Mælist jeg svo til þess fyrir hönd meiri hluta nefndarinnar, að háttv. deild samþ.brtt. meiri hl., en felli 1. brtt.háttv.þm. Ísaf. (M. T.) og brtt.háttv.þm. Ak. (M. K.).

Frsm. minni hl. (Magnús Torfason) Það hefir verið sagt, að jeg hafi þótt harðorður um þennan nýja skatt, sem nú á að fara að leggja á eina af afurðum landsins. Jeg vil að eins benda á, að á aukaþinginu 1916–17 kom fram líkt frv., og var það þá alt annar þingmaður en jeg, sem talaði um, að það væri hrein vansæmd fyrir þingið að lögleiða það. Ekki var sá þingmaður ávíttur af forseta fyrir, svo að jeg get ekki sjeð, að jeg hafi sagt meira en það, sem háttv. deild hefir áður fallist á að væri fullkomlega sæmilegt. Jeg hefi haldið því fram í nál., að hjer væri um nýja stefnu í skattamálum að ræða. Jeg vil leyfa mjer að standa fast við það, að jeg hefi þar á rjettu að standa. 1916 var háttv. deild því algerlega mótfallin, að íþyngja innlendum útgerðarmönnum með auknum sköttum á síldinni. Frsm. meiri hl. (H. St.) var þá á þeirri skoðun. Hann samþykti að vísu skattafrv. hjeðan úr deildinni, en sagði, að það bæri auðvitað að endurgjalda íslenskum útgerðarmönnum þann halla, sem þeir biðu af því. Stefna mín nú er því hin sama sem háttv. meiri hl. á aukaþinginu 1916–17. Þá kom og fram frv. um síldartoll, sem átti að vernda íslenska síldarframleiðslu. Þetta var holl stefna og góð. En nú er horfið frá henni. Eina sæmilega ástæðan, sem gæti rjettlætt þetta háttalag væri sú, að ómögulegt væri með öðru móti að ná í sæmilegar tekjur handa landssjóði. Áður en jeg fer lengra út í það, hvort svo sje, vil jeg minna á, að á nefndu þingi var stjórninni falið að undirbúa lög um síldartoll, en það hefir hún látið undir höfuð leggjast. Þeirri áskorun þingsins hefir stjórnin algerlega brugðist. Skal jeg við þessa umr. ekki fara lengra út í þetta atriði. Jeg verð að halda fast við, að það sje rjett, sem jeg hefi sagt í nál., bæði um verð síldartunnunnar frá skipi og um kostnaðinn við verkunina. Jeg hefi leitað mjer upplýsinga um þetta atriði hjá þeim mönnum er best hafa vit á því, og hafa þeir sagt mjer, að máltunna síldar kosti eigi minna en 25 krónur. Þegar á að leggja toll á síldartunnuna verður að miða við hvað kostar að ná henni. Þar dugir ekki að grípa alt af handahófi. Að vísu getur kostnaðurinn á skipum, sem veiða vel, orðið nokkru minni en hjer er sagt; en þeir, sem miður afla, verða aftur á móti að leggja meira í kostnað, og þykir mjer rjettara að miða fremur við þá, sem minna mega sín. Hvað því viðvíkur, að síldartunnan kosti 60–70 krónur, þá er það verð miðað við íslenska útgerðarmenn. Má vera að útlendingum, sem ekki eiga gamlar tunnur, sje hún eitthvað ódýrari. Eins og jeg hefi sagt, kostar tunnan 25 kr., saltið í hana 16 kr. og verkun 8 kr. Til samans eru þetta 59 krónur en þá er ótalið vextir, fyrning og slit, en hið síðasttalda kom aðallega niður á íslensku útgerðarmönnunum, því tunnur þeirra voru gamlar og láku saltleginum, svo varan skemdist. Íslenska síldin fjekk þess vegna óorð á sig síðasta ár, og mun það ekki bæta um síldarverð nú. Jeg held því, að enginn geti borið mjer á brýn, að tölurnar í nefndaráliti mínu sjeu teknar af handahófi. Ef nokkuð er, munu þær sýna sig að vera fulllágar, er öll kurl koma til grafar. Hv. meiri hluti hefir haldið fram, að með þessu frv. sje ekki lagt meira á síldina en aðrar afurðir. Mjer þykir furða, að hv.þm. Snæf. (H. St.) skuli geta látið sjer slíkt um munn fara. Skatturinn á fyrsta lið frv., fiskinum, nemur eigi nema ½%, en á síldinni verður hann eftir till.háttv. meiri hluta 12½%, eða nákvæmlega 25 sinnum meiri. Þannig er samræmið hjá háttv. samnefndarmönnum mínum, og skal jeg ekki þreyta menn á að fara lengra út í það. Mjer er sjerstaklega illa við að gera þennan síldarskatt að fastaskatti. Hitt er annað mál, þó lagður sje á hverju ári skattur á síldina, er sjeð hvernig verðlagið er og veiðiskapurinn gengur. Það getur enginn sjeð fram í tímann nú, fremur en 1917. - Býst jeg við, að sama verði upp á teningnum nú, ef síldin bregst, eins og 1918. Þá datt ekki nokkrum manni í hug að leggja skatt á hana. Allir, sem nokkuð þekkja til, vita hversu stopul síldveiðin er og að þeir, sem hafa stundað hana, hafa unnvörpum orðið gjaldþrota. Fyrstu menn, sem stunduðu síldveiði við Ísafjarðardjúp voru Norðmenn. Nú eru þeir allir horfnir þaðan fyrir löngu. Árið 1884 voru um 80 síldveiðaskip á Seyðisfirði, en fjórum árum síðar var ekkert orðið eftir. Sýnir þetta, hve veiðin er stopul, svo árin 1917–'18 eru ekki nein undantekning. Við það bætist, hvað rekstrarkostnaðurinn er orðinn gífurlegur. Það var alt annað að reka þennan atvinnuveg þegar tunnan kostaði framleiðandann 10 kr. eða minna, en nú, þegar hún kostar 60–70 krónur. Þá fyrst fer útvegurinn að verða hættulegur. Íslendingar standa og yfirleitt ver að vígi en útlendingar, því útvegur þeirra er meira af vanefnum gerður. Skal jeg í því sambandi geta þess, að lendingartækin við Ísafjarðardjúp voru lítt nothæf, síldarpallarnir svo ljelegir, að hrein vandræði voru að starfa á þeim. Húsnæði vantaði, og veiðin var yfirleitt svo illa undirbúin, að menn urðu þess vegna fyrir mörg þúsund króna tjóni. Áður fyr var altaf verið að klifa á, að það ætti að vernda þennan atvinnuveg, það ætti að græða á síldinni, en nú virðast menn vilja amast við því. Það er að vísu rjett, að á fyrstu stríðsárunum, 1914–'15, græddist einstaka mönnum stórfje á síld, en yfirleitt voru það menn, sem studdust við alt aðra atvinnuvegi. Flestir þeirra eru hættir síldveiðinni, og margir hafa í hyggju að hætta ef vel gengur í ár. Hv. frsm. meiri hlutans (H. St.) sagði, að brtt. mín væri fjarri öllum sanni, því jeg hefði aðhylst 2 kr. tollinn í nefndinni. Jeg hefi að vísu staðið í þeirri trú, að það, sem sagt væri innan vjebanda nefndar, ætti ekki að fara lengra. En jeg get lýst yfir því, að aðstaða mín í nefndinni, eins og í háttv. deild, var sú, að jeg mundi ekki gera 2 króna tollinn að ágreiningsatriði, ef tekið yrði tillit til síðari brtt. minnar. En háttv.þm. Snæf. (H. St.) hefir ekki enn lýst yfir því, að hann vilji taka landbúnaðarafurðirnar inn í frv. Að síðustu skal jeg geta þess, að þessi hái skattur er lagður á algerlega út í bláinn. Háttv. þm. hafa ekki hugmynd um, hvaða verð verður á síldinni. Jeg hefi reynt að grenslast eftir því, en hefi ekki getað fengið neinar upplýsingar um það. Hið eina sem við vitum er, að ef alt fer skaplega, mun síldartunnan kosta framleiðanda 60–70 krónur. Eru þó líkur til, að hann skaðist ekki á veiðinni, en á hinn bóginn alveg óvíst, hvort hann hefir nokkurn verulegan gróða. En þótt síldveiðamenn græði eitthvað, er það ekki tiltökumál, því áhættan er mikil, og út í hana leggja menn ekki nema í von um hagnað. Jeg skil ekki, að það er eins og menn amist við því, ef einhver eignast skilding, en þó eru menn altaf að kvarta yfir, hvað við sjeum fáir og smáir. - Eins og nú er komið, er alt útlit fyrir, að útvegur landsins geti komist í sæmilegt horf á nokkrum árum, þótt enn sje töluverður frumbýlingsháttur á öllu. En með þessu frv. er spornað af alefli við því, að sjávarútvegurinn verði innlendur. Útlendingunum verður ekki klekt á, því þeir hafa auðmagnið að baki sjer. Jeg vil leyfa mjer að segja, að skattálögurnar sjeu yfrið nógar orðnar. Og þegar hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) fer fram á, að lagður verði á slíkur skattur sem þessi, þvert ofan í allar sæmilegar skattareglur, verður hann að sýna með skýrum tölum, að landssjóður þurfi nauðsynlega á þessum tekjum að halda. Hann verður að koma með ljóst yfirlit yfir tekjur og gjöld landssjóðs. Vona jeg, að háttv. deildarmenn sjeu mjer sammála að krefjast þessa. Loks vil jeg benda á, að eitthvað verður að skilja eftir handa þeim örfáu hjeruðum, sem hjer er lagst á; eitthvað verða þau að hafa til sinna eigin þarfa. Í Reykjavík eru aukaútsvörin orðin ein miljón króna, og á Ísafirði hafa þau þrefaldast síðan stríðið byrjaði, og er kaupstaðurinn samt stórskuldugur. Auk þess hefir verið lagður á okkur sæmilegur tekjuskattur, en yfir honum kvarta jeg ekki, því sá skattur er rjettlátur.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg er búinn að tala alloft um þetta mál, enda skal jeg ekki vera langorður í þetta sinn. Háttv. meiri hluti nefndarinnar hefir lagt til, að síldarskatturinn yrði í ár 2 kr., en framvegis 3 kr. Er þetta hækkun frá því, er stjórnin ætlaðist til, en lækkun frá því, sem samþ. var í hv.Nd. Þar eð svo lítur út, sem till.háttv. meiri hluta muni verða vegur til samkomulags, mun stjórnin styðja þær. Háttv. minni hluti vill vísa málinu frá með rökstuddri dagskrá, en jeg hefi ekki orðið var við eina einustu gilda ástæðu fyrir þessari tillögu. Hv. minni hluti segir, að útflutningsgjald á framleiðslu nauðsynja sje viðrini, er fari í bág við grundvallarreglur sæmilegrar skattalöggjafar. Má vera, að yfirleitt megi finna betri leiðir en útflutningsgjaldsleiðina. en í íslenskri skattalöggjöf hefir sú leið verið farin hvað eftir annað og eins og margoft hefir verið tekið fram um þetta útflutningsgjald, þá eru sjerstakar ástæður, sem mæla með því fram yfir alt annað útflutningsgjald, er skapa því fullkomna sjerstöðu. Þá talar minni hlutinn um það, að þetta frv. brjóti bág við stefnu Ed. á aukaþinginu 1916–1917, að leggja ekki slíkt gjald á síldarútgerð hjerlendra manna. Þar er því til að svara, að þótt hv. deild hafi samþykt eitthvað fyrir nokkrum árum, þá er hún alls ekki bundin við það nú. En þá stefnu, að leggja sama gjald á erlenda útgerðarmenn sem hjerlenda, en endurgreiða hjerlendum mönnum aftur gjaldið, get jeg ekki lengur felt mig við. Jeg hygg, að ekki sje rjett að gera þennan greinarmun á innlendum og erlendum mönnum, eins og nú stendur á. Háttv. minni hluti hefir reiknað út, hve mikið útflutningshæf síldartunna muni kosta framleiðanda, og kemst hann að þeirri niðurstöðu, að tunnan muni standa honum í 60–70 kr. Það er mjög erfitt að reikna út kostnaðinn á hverri tunnu, og má gera það á mismunandi hátt. Jeg hefi einnig aflað mjer útreikninga uni þetta efni. Sumum hefir kostnaðurinn reiknast 62 kr., öðrum 65 kr. o. s. frv. En ýmsir liðir á þessum útreikningum virðast alt of háir. Jeg er t. d. ekki í neinum vafa um það, að of hátt er að reikna síldartunnuna á 26 kr., eins og gert er á einum útreikningnum. Þó tunnurnar sjeu dýrar, og einstaka menn hafi ef til vill keypt tunnur sínar svo háu verði, þá mun þó sanni nær, að meðalverð sje sett á 2 kr. Ef margir liðir eru jafnhátt reiknaðir, er lítið byggjandi á þessum útreikningum. Jeg veit ekki, á hvaða tunnuverði minni hlutinn byggir, og ekki heldur hve mikið salt hann ætlar í hverja tunnu, hvort það er ¼ tn. eða 1/3 tn. eða jafnvel ½ tn. Fyrir ófriðinn gerðu menn ráð fyrir, að ¼ tn. af salti þyrfti í hverja síldartunnu, en nú reikna menn venjulega 1/3. Jeg veit heldur ekki hvaða saltverð hann leggur til grundvalla, en ekki mætti það vera hærra en verð landsverslunarinnar, að viðbættum flutningskostnaði. En þrátt fyrir það, að kostnaðurinn við síldarútgerð er mikill, leggja menn mjög mikla áherslu á að reka þessa veiði. Verkafólki er borgað afskaplega hátt kaup, til þess að nægur mannafli fáist. Þetta sýnir, að hjer er um arðsaman atvinnuveg að ræða. Það er ekki til neins að bera á móti því. Það nær ekki neinni átt, að menn vildu leggja jafnmikið fje í hættu, ef eigi væru líkur fyrir stórgróða í aðra hönd. Jeg bað einn útgerðarmann að gera áætlun yfir kostnað við síldarútgerð og söluverð síldarinnar. Niðurstaðan varð sú, að mörg þúsund króna tap varð á útgerðinni. Jeg á bágt með að trúa því, að menn leggi út í slík fyrirtæki með fyrirsjáanlegu stórtapi, og er því lítið að marka slíka útreikninga. Enda er það alkunnugt, að stórefni hafa skapast við þennan atvinnuveg. Það er rangt hjá hv.þm. Ísaf. (M. T.), að menn amist við því, að fje safnist í landinu. Síður en svo. En þegar ríkissjóður þarf mikla tekjuauka, er sjálfsagt að líta í þau hornin, þar sem peningahrúgurnar eru hæstar. Þaðan verður að taka fjeð. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) legst mjög á móti því, að þetta útflutningsgjald verði gert að fastaskatti. En mjer hefir skilist það af brtt.hv.þm. Ak. (M. K.), að hann fallist á 2 kr. gjald á tunnu af veiði þessa árs, og er það í samræmi við ummæli hans við 1. umr. En líti menn til næsta árs, hygg jeg að 3 kr. gjaldið verði ekki of hátt, ef mönnum er leyft að greiða 2 kr. gjald nú, því að mikil líkindi eru til þess, að framleiðslukostnaðurinn minki. Það má t. d. búast við því, að tunnur verði komnar niður í ca. 12 kr. að ári, og verður þá betra að greiða 3 kr. af tunnunni, er hún kostar 12 kr., heldur en 2 kr. þegar tunnan kostar 20 kr. Einnig að öðru leyti er þessi gjaldstofn vel fallinn til þess að verða fastur stofn. Að eins helmingurinn af þessum skatti kemur niður á landsmenn; hinn helmingurinn kemur niður á erlenda útgerðarmenn, er færa sjer í nyt auðæfi landsins. Nú legg jeg ekki áherslu á að leggja skatta á útlendinga að ástæðulausu. En á þá, sem raka saman fje hjer við strendur landsins, er þetta sannarlega ekki of þungur skattur. Um þetta ættu allir að geta verið sammála. Árið 1914 veiddu Íslendingar 26% af öllum síldarafla við strendur landsins. 1915 veiddu þeir 32% og 1916 um 50%. Nú geri jeg ráð fyrir því, að Íslendingar muni framvegis veiða jafnmikinn hluta. Ef við áætlum síldaraflann 200,000 tunnur alls, myndu útlendingar greiða 300,000 kr. árlega, með 3 kr. útflutningsgjaldi. Um rjettmæti þessa helmings af skattinum ætti ekki að þurfa að ræða. Hinn helmingar skattsins kemur niður á þá, sem efnamestir eru í landinu. Þetta er því einn hinn besti tekjustofn, sem unt er að fá. Þá þegir hv.þm. Ísaf. (M. T.), ,,að með örlitlum undirbúningi af hendi stjórnarinnar var í lófa lagið að ná nægilegum tekjuauka í landssjóð, án þess tiltölulega að íþyngja neinum gjaldanda frá því, sem orðið var“. Þetta er mjer óskiljanlegt. Jeg hygg, að það myndi verða mjög erfitt. Loks kemur það bert fram, að hv.þm. lítur svo á að landssjóði sje engin þörf á tekjuaukum. Kvað hann það vera stjórnarinnar að skýra þinginu ljóslega frá þörfum landssjóðs. Þetta er sjálfsagt. En jeg man ekki betur en að stjórnin gerði þetta þegar fjárlögin voru lögð fyrir þingið. Jeg hefi altaf álitið það nauðsynlegt, að þingmenn hefðu sem besta hugmynd um fjárhag landsins, svo að þeir geti gert sjer ljósa grein fyrir þörfum hans, og því tók jeg þá reglu upp, að gefa þegar í byrjun hvers þings eins nákvæma skýrslu um allan fjárhag landsins og hægt var. Samkvæmt yfirliti því, er jeg gaf í hv.Nd., þegar fjárlögin voru lögð fyrir hana, nam tekjuhallinn árið 1918 2½ miljón króna. Þetta sýnir, að engin vanþörf er á því að auka tekjur landssjóðs. Jeg gat þess og þá, að jeg myndi gera gleggri grein fyrir því síðar, hvernig útlitið væri fyrir yfirstandandi ár. Þá lagði jeg og áherslu á, að tekjuaukafrv. stjórnarinnar gengju greiðlega gegnum þingið, og að svo yrði gengið frá fjárlögunum fyrir 1920–1921, að á þeim yrði ekki tekjuhalli. Með þessu eina móti sagði jeg, að fjárhag landsins myndi sæmilega borgið. Jeg tók það og fram, að þeir tekjuaukar, sem stjórnin legði fyrir þingið, væru tæplega nægir til að vega á móti hallanum á yfirstandandi fjárhagstímabili og samkvæmt fjáraukalögunum og launafrv. stjórnarinnar. Verði það samþ. kt. má búast við 800,000 kr. útgjaldaauka árlega. Hann er ekki færður í fjárlagafrv. En að sjálfsögðu verður að reikna með honum, því að ganga verður að því vísu, að þingið skilji ekki svo við, að embættismenn ríkisins fái ekki einhverjar launabætur. Auk þess hafa komið í ljós ýmsir aðrir útgjaldaaukar samkvæmt sjerstökum lögum. Það má því alls ekki rýra tekjuauka stjórnarinnar, sem eru á ferðinni í þinginu, heldur miklu fremur bæta við þá. Þetta hefir hv.Nd. skilið og greitt vel fyrir frv. stjórnarinnar. En ef farið er eftir till.hv.þm. Ísaf. (M. T.), fara tekjuaukar stjórnarinnar að rýrna. Jeg álít það samviskusök, ef hv deild samþykkir ekki frv. Enn þá hefir ekki, hvorki af hv.þm. Ísaf. (M. T.) nje öðrum, verið bent á aðrar tekjuaukaleiðir en þessar. Og verði það ekki gert, er óverjandi að stytta frv. aldur.

Magnús Kristjánsson Jeg hefi leyft mjer að bera fram brtt. á þgskj. 304. Hún er ekki fyrirferðarmikil, en hún hefir samt sína þýðingu. Hún er borin fram í því skyni, að reyna að koma í veg fyrir þá stefnu, sem rekið hefir upp höfuðið í fjárhagsnefnd Nd. Það má vel vera, að dýpri rætur liggi til þess, að nefndin kom fram með þetta órökstudda frv. um að leggja 4 kr. útflutningsgjald á hverja síldartunnu á komandi árum. En það er athugavert, að frv. gengur í þá átt, að íþyngja einum aðalatvinnuvegi landsmanna svo stórkostlega, að afleiðingin verður annaðhvort sú, að allir innlendir menn hætta að stunda þennan atvinnuveg, eða hann kemst á hendur fárra auðmanna. Það er óhætt að segja, að síldartollsfrv. beri vott um talsverðan skort á reynslu og þekkingu á þeim málum, sem hjer er um að ræða. Það lítur út fyrir, að fjárhagsnefnd Nd. hafi litla hugmynd um, hvernig um þennan atvinnuveg hagar á ýmsum tímum. Mönnum verður starsýnt á ástandið, sem nú er. Af því að síld er í geypiverði á þessum ófriðartímum, ætla þeir, að þarna sje gjaldstofn, sem leggja megi á takmarkalaust. Þetta er ekki rjett. Kostnaðurinn við útgerðina er svo gífurlegur, að hreinn ágóði getur orðið svo lítill, að ekki sje á hann leggjandi. Það hefir verið upplýst hjer í hv. deild, að síldartunnan muni standa útgerðarmönnum í 60–70 kr. Nú er það ólíklegt, að hærra verð fáist fyrir síldartunnuna en 75 kr. Jeg vil þá spyrja, hvort 20% útflutningsgjald af hagnaðinum á hverri tunnu sje ekki fullhátt. Það er þó þetta, sem jeg legg til í brtt. á þgskj. 303. Og þó eru fleiri kvaðir ótaldar. Fyrst er stimpilgjaldið, 65–75 aurar á tn., og þá salttollurinn, sem mun nema 30–35 aurum á tn. Eftir brtt. minni yrði alls lagt 20–25% á væntanlegan hagnað af útgerðinni í ár. Þessu get jeg fylgt. En ef menn vilja ganga lengra og leggja jafnhátt gjald eða hærra á útgerðina næstu ár, meðan alt er í óvissu um, hvernig hún gengur, þá skilja leiðir. Jeg hygg, að þessi atvinnuvegur geti ekki orðið hagfeldari en í ár, og er því alveg misráðið að leggja nú á afarháan toll fyrir næsta ár. Myndi það ekki vera fult svo hyggileg stefna að slá þessu gjaldi ekki föstu fyrir margra ára bil, heldur taka það til athugunar í hvert skifti, hvað þá á við? Með þessu móti er kann ske hægt að gera sæmilega fjárhagsáætlun á pappírnum. En tekjur þessar eru meira en óvissar. Það er margt, sem vert væri að minnast á í þessu sambandi. Mál þetta á sína sögu, og hana ekki ómerkilega. 1907 var lagt 25 aura útflutningsgjald á hverja tunnu, sem var helmingshækkun, úr 25 aurum upp í 50 aura en það þótti of langt gengið, sem rjett var, svo að ástæða þótti til að setja í lögin, að nokkrum hluta gjaldsins skyldi varið beinlínis til eflingar sjávarútveginum. Svo var hljótt um þetta mál, þar til á aukaþinginu 1916–17. Þá var það eindregið álit manna, að hækka bæri útflutningsgjald af síld að mun. Var það ekki nema að vonum, því 1915 og '16 voru mestu uppgripaár, sem komið hafa, einkum fyrir stærri útgerðarmenn. Þá voru stofnuð auðæfi þeirra manna, sem nú eru taldir stóreignamenn. En við slíkum uppgripum er ekki hægt að búast í framtíðinni. 1916 var það þó álit allflestra, að ekki kæmi til mála að leggja hærri skatt á síldartunnu en kr. 1.50, að því er snerti innlenda menn. En mönnum kom saman um að ekkert væri á móti 3 kr. tolli, ef ráð fyndist til að endurgreiða innlendum útgerðarmönnum helming gjaldsins. Þetta var gert til að ná sem mestum gjöldum af útlendingum, sem stunda síldveiðar hjer við land. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) var þá alls óhræddur við að gera greinarmun á innlendum mönnum og útlendum. Nú er aftur sá ótti farinn að gægjast upp hjá honum.  Það væri fullkomin ástæða til að athuga nánar ummæli hv.frsm. meiri hlutans (H. St.), en jeg tel rjettara að sleppa því þar til síðar, ef jeg neyðist til að biðja aftur um orðið. Jeg treysti hv. deildarmönnum til að sjá það rjett, að engin hætta getur verið að því, þó brtt. mín verði samþ. Því næstu þingum er altaf í lófa lagið að hækka útflutningsgjaldið, ef verð afurðanna hækkar. Hitt ætti að virðast sjálfsagt, að reyna að koma í veg fyrir, að tjón á atvinnurekstri verði skattlagt.

Guðmundur Ólafsson Jeg skal verða stuttorður. Ekki man jeg betur en hv.frsm. minni hlutans (M. T.) hafi á nefndarfundum fallist skilyrðis- og ,,halalaust“ á 2 kr. toll. En það virðist svo, sem hann hafi dregið að sjer höndina. Þó honum hafi virst einhver hugnun að því, að koma með viðbótartill. um útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum, þá getur hann ekki búist við, að það verði til neins. Það er fyrirsjáanlegt, af því sem á undan er gengið, hvernig slíkar till. færu í Nd. Hv. frsm. minni hlutans (M. T.) telur í öðru orðinu stórtjón að síldarútgerð, en í hinu stórgróða að henni. Þetta gengur sitt á hvað hjá honum. Jeg hygg, að það þurfi ekki mörgum blöðum um það að fletta, hvort sje rjett hjá honum. Menn voru yfirleitt svo fíknir í þessa atvinnu, að það getur varla verið um stórtjón af henni að ræða venjulega, heldur hið gagnstæða. Engir borga hærra kaup en síldarútgerðarmenn. En ef við borð liggur, að flestir hætti útgerðinni, ef þeir afla í sumar í þær tunnur, sem þeir eiga nú, eins og hann hefir öðru hvoru á orði, hví er hann þá hræddur við þennan skatt framvegis? Jeg er hræddur um, að þessi fullyrðing háttv.þm. hafi við lítið að styðjast. Annars væri varla þessi ákafa mótspyrna. Hv. þm. Ak. (M. K.) hefir talað í líkum anda, en fremur hallast að því, að altaf væri tap að síldarútgerðinni. Það er altaf gott að vera ánægður með sjálfan sig, eins og hv.þm. Ak. (M. K.) er, en mundi ekki vera ástæða til að halda, að í 5 manna nefnd í Nd. væri jafnmikið vit á þessu máli og í hv.þm. Ak. (M. K.) einum?  (M. K.: Nefndin er ókunnug þessum efnum)  . Þrátt fyrir barlóm þessa hv.þm. sýnir reynslan samt, að síldarútvegurinn hepnast oftast, enda hafa tollarnir á honum hækkað ört, eins og þm. sýndi fram á.

Frsm. minni hl. (Magnús Torfason) Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) mintist á dagskrána frá þinginu 1916–17. Jeg hefi hana hjer prentaða fyrir framan mig. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) neri mjer og öðrum því um nasir í þann tíð, að við værum hræddir við Norðmenn. Studdi hann þá mjög á þá strengi, að meiri hætta stafaði af deiglunni í okkur en karlmenskunni. Jeg fæ ekki betur sjeð en að hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) sje nú orðinn eins deigur og við vorum þá. Það getur auðvitað ekki annað en glatt mig En hann þarf ekki stórt að láta.  Áminst dagskrá fór fram á, að síldarmálið væri undirbúið. Það þarf ekki mikinn undirbúning til þess að hreyta úr sjer þessu frv. sem nú er til umræðu. Tilætlunin var, að stjórnin fyndi leiðir til þess að komast hjá því, að þessi atvinnuvegur væri tollaður sjerstaklega um fram aðra. En nú hefir stjórnin hreint og beint ráðist á síldarútgerðina. Þó er mjer til efs, að stjórnin eigi hjer öll óskift mál. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) var að bera sig til að hrekja tölur mínar um kostnað við síldarframleiðslu. Jeg fór í útreikningi mínum eftir leiðbeiningum frá sjerfróðum mönnum, og stend fast við, að hann sje rjettur, og að minsta kosti ekki of hár. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) vildi fá að vita, hvað saltið kostaði. Það mun fara kring um 1/3 tn. salts í tn. síldar.  Hæstv. fjármálaráðherra endurtekur sífelt það, að allir vilji reka þennan atvinnuveg, og virðist telja það sönnun fyrir því, að leggja megi á hann skatta takmarkalaust. En hæstv. fjármálaráðherra ætti að vera um það kunnugt, hvílík reiðinnar ósköp af dýrum tunnum lágu hjer frá síðustu vertíð, og margir munu hafa látið fleiri báta ganga í ár en áður, að eins til að fylla tunnunnar. Það, hve gírugir menn reynast til þessa atvinnuvegar, kemur fyrst fram þegar gömlu, dýru tunnurnar eru þrotnar. Sami ráðherra lagði áherslu á það, að nú myndi öll aðstaða síldarútvegsins batna, þegar gömlu tunnurnar væru búnar. Það er enn eftir að vita, hvort hún muni batna svo, að menn reynist óðfúsir til að gera út á síld. Kaupgjald fer stöðugt hækkandi fyrir þennan atvinnuveg, sem aðra. En hins vegar er ekkert líklegra en að síldarverð lækki nú stórkostlega, þegar löndin fara að hafa nógan mat. Fjármálaráðh. (S. E.) kvartaði yfir, að jeg vekti yfir síldinni. Þetta var rjett athugað og jeg skammast mín ekkert fyrir. Síldarútvegurinn er annar aðalatvinnuvegur Ísafjarðarkaupstaðar, sem alt stendur og fellur með. En nú virðist það vera stefnan að skilja okkur ekkert eftir til eigin þarfa. Jeg vil annars frábiðja mjer, að það sje snúið út úr því, er jeg segi, og það ætti að mega ætlast til þess, að fjármálaráðherra ríkisins geti að minsta kosti lesið rjett það, sem hann hefir prentað fyrir framan sig. Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) sagði, að jeg hefði ekki bent á neinn tekjustofn. Þetta er ekki rjett hermt, án þess jeg fari neitt nánar út það, því það var gert í einkasamtali. Jeg hefi bent á, að það má hækka vitagjaldið; það gjald lendir eigi minna á erlendum mönnum en innlendum, og fargjöld eru há og atvinnuvegurinn arðberandi. Þá má og hækka aukatekjugjöld og erfðafjárgjald, og áður en nýir skattar eru lagðir á þjóðina er rjettara að laga skatta þá, er nú hvíla á henni, og gera þá rjettari en nú er. Enn fremur má hækka vörutollinn meir en gert hefir verið, og allir þessir tekjuaukar eru sæmileg fúlga, er þeir koma saman. Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) þóttist gera hreint fyrir dyrum sínum og sýna fram á tekjuþörfina, en af yfirliti því, er hann gaf, fjekk jeg enga skýringu, er mjer nægir. Við vitum að skattalögin gefa meiri tekjur næsta ár en hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) gerði ráð fyrir í yfirliti sínu við 1. umr. fjárlaganna í Nd., og svo bætast við öll tekjuaukafrv. þau er hið háa Alþingi samþ. nú, - en þau eru um 8 talsins, að ógleymdri kolaeinokuninni - og telst mjer til, að þetta alt sje frekar yfir 4 milj. króna en undir því. Jeg vænti þess að ef hæstv. fjármálaráðh. (S.E.) vill hrekja þetta, þá leggi hann fram nákvæma áætlun um þetta við næstu umr. þessa frv. Hæstv. fjármálaráðh.(S. E.) var að dá hv.Nd. fyrir það, hversu hún skilaði fljótt og samþ. fljótt sjálfsagða tekjuauka. Mjer finst engin ástæða til þess, þegar þess er gætt, hvernig þessir skattar eru vaxnir og hverjir eiga sæti í fjárhagsnefnd Nd. Með frv. þessum er öllum sköttunum dembt á sjávarútveginn, en sjávarútvegurinn á engan fulltrúa í fjárhagsnefnd Nd. Og það er altaf eðlilegt, að menn sjeu greiðari á að skattleggja aðra en sjálfa sig. Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) taldi það vera samviskusök að vera á móti þessu frv., en það er það þá fyrst, er hann hefir sýnt fram á, að þörf sje á þessum tolli, en það verður hann óneitanlega að sýna betur fram á en hann hefir gert. Og þegar hann var að tala um síldartollinn, þá mintist hann ekki með einu orði á það, hvaða verð mundi fást fyrir síldina; það leit helst út fyrir, sem hann teldi það hreint aukaatriði; og ekki mintist hann heldur á brtt. mína um að setja útflutningsgjald á landbúnaðarafurðir, en jeg legg áherslu á, að þær till. sjeu samþ., og landbúnaðarmenn geta ekki með óskertum heiðri greitt atkv. móti jafnsjálfsögðum brtt. Það viðurkenna og allir, að till. þessar sjeu af fullri sanngirni gerðar, og því undarlegra, að hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) skyldi ekki minnast á þær; það er þó tekjuauki fyrir ríkissjóð. Við vitum það og, að hugir manna í hv. N 1. hafa 1 reyst um þetta síðan um daginn, og jeg veit, að fjölmörgum bestu bændum landsins þykir skömm til koma að hlaupast undan skattabyrðum ríkisins. Þeim finst það vera sjálfsagt og rjett, að þeir beri sinn hluta af sköttunum. Og það er svo sem hægt að sjá, hvert stefnir um þetta, þegar þess er gætt, að frv. um að hækka ábúðarskattinn er enn fast í fjárhagsnefnd Nd., og það hefir ekki heyrst, að hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) hafi rekið á eftir því. Ekki er það frv. þó margbrotið, og á honum er þó rjett verðlag. Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) taldi það þroskaleysi hjá þinginu, að það vildi kynoka sjer við að leggja skatt á afurðir hjerlendra manna  Viðvíkjandi því, er hv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) tók fram skal jeg geta þess, að jeg vil ekki karpa hjer um það, er gerðist í nefndinni, en eins og hann vissi, vildi jeg strax í öndverðu, að skatturinn yrði lagður á landbúnaðarafurðir eins og sjávarafurðir.

Eggert Pálsson Í máli þessu eru tvö aðalatriði og finst mjer rjett að halda þeim sem fastast, svo þau kafni ekki í einhverjum smáaukaatriðum. Fyrra aðalatriðið er, hvort þörf sje á nýjum viðbótarskatti, og hitt er, hvar eigi að leggja þennan viðbótarskatt á. Um það, hvort þörf sje á þessum viðbótarskatti, hygg jeg, að ekki geti verið skiftar skoðanir. Jeg hygg, að allir hljóti að komast þar að einni og sömu niðurstöðu, að það sje brýn þörf fyrir hann, og jafnvel þótt meiri væri. Það vita allir, að nú liggja fyrir dyrum mikil og aukin útgjöld ríkissjóðs. Þetta er svo alkunnur sannleikur og staðreynd, að það þarf ekki að benda á nein einstök dæmi því til sönnunar, og mjer finst líka, að hv.frsm. minni hlutans (M. T.) komist að sömu niðurstöðu um þetta, þótt hann gefi annað í skyn í nefndarálitinu, því hann virðist viðurkenna það með 2. brtt. sinni. En það vill nú vera svo, að þótt menn viðurkenni, að þörf sje á skattinum, þá eru skiftar skoðanir um það, hvað eigi að skatta. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) vill nú, eins og endranær, að engir skattar verði lagðir á sjávarútveginn, þennan atvinnuveg, sem hann sagði í gær að ætti alt. Og þótt hann sje málsvari þess atvinnuvegar yfir höfuð, þá er þó einkum eins og komið sje við hjartað í honum, ef minst er á síldina í því sambandi; hann vill heldur láta skatta alt annað en hana. Orsök sú, er hv.þm. (M. T.) tilfærir fyrir því, að það sje algerlega ófært að skatta síldina, á nú á eina hliðina að vera sú, að á þingi 1916–'17 var borið fram frv. til laga um síldartoll, og því frv. var vísað til stjórnarinnar með rökstuddri dagskrá. En eins og allir vita, var orsökin til þess, að svo var gert, en tollurinn þá ekki hækkaður, sú, að hv. deild líkaði ekki aðferð hv.Nd. í svipuðu máli. Og hvað þessa rökstuddu dagskrá snertir, þá bendir hún eigi í þá átt, að hv.Ed. sje á móti þessum tolli í raun og veru, eða líti svo á, að hann eigi aldrei að eilífu að hækka. Ef hún hefði litið svo á, hefði hún ekki falið stjórninni að undirbúa málið, eins og hún þó gerði með dagskránni. Önnur ástæða. er hv.þm. Ísaf. (M. T.) færir fram á móti hækkun á síldartolli, er sú að þessi atvinnugrein borgi sig afarilla. En ef svo væri, þá væri það harla undarlegt, að hún færi altaf vaxandi ár frá ári; en svo hefir það verið hingað til. Hv. þm. Ak. (M. K.) rakti í sambandi við síldartollinn sögu síldveiðanna hjer á landi, og hann sýndi fram á það, að altaf hafa verið lagðir meiri og meiri skattar á atvinnuveg þennan. En þótt svo hafi verið, sem jeg skal ekkert mótmæla, þá hefir þó reynslan sýnt, að útvegur þessi hefir altaf blómgast meir og meir; og virðist það ótvíræðilega benda á það, að þessi atvinna sje mjög svo arðvænleg. Það bendir og á hið sama, að helstu auðmenn vorir hafa orðið auðmenn fyrir það, að leggja stund á þennan atvinnuveg. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) færði það fram sem ástæðu fyrir, að þessi atvinnuvegur hefði borgað sig illa, að kaupgjaldið væri orðið svo hátt. En af hverju stafar þetta gífurlega háa kaupgjald, sem nú er orðið? Mun það ekki einmitt vera þessi atvinnuvegur, framar öðrum, sem hefir skapað það? En að bjóða svo hátt kaupgjald eins og hann gerir, svo hátt, að segja má, að hann bjóði alla aðra atvinnuvegi frá, kemur vitanlega af því, að hann finnur að hann stendur sig við það. Það sjá líka allir, að þetta háa kaupgjald, sem þm. mintist á, lendir líka á öðrum atvinnuvegum, á meðan þeir eru við lýði; því þegar síldveiðamenn bjóða svo og svo hátt kaup, eins og þeir gera, verða aðrir að gera það líka, ella fengju þeir ekkert fólk til sinnar iðju. Hjer er því ekki um neina sjerstaka ástæðu að ræða á móti hækkun síldartollsins. Ef hv.þm. (M. T.) vildi vera í samræmi við sjálfan sig um þetta, þá hefði hann ekki átt að bera fram 2. brtt. sína. Annars skal jeg ekkert segja um þá brtt., eða það, hvort leggja eigi útflutningsgjald á landbúnaðarafurðir eða ekki, en í sambandi við það vil jeg benda á, að fyrir þinginu liggur frv. til laga um að hækka ábúðarskattinn úr 2/5 al. í 4/5, al., eða um helming. En þegar alls er gætt, þá er hjer í raun og veru farið fram á að hækka ábúðarskattinn mikið meira en um helming. Því eins og allir vita, er hann reiknaður í álnum, en verðmæti alinar hefir breyst mjög með hækkandi verðlagsskrá, minst þrefaldast síðan hann var ákveðinn, svo í raun rjettri er hann með áminstu frv., rjett á litið, sexfaldaður. Jeg kvarta þó ekki yfir þessu, og jeg hefi ekki heyrt neinn gera það.  (M. K.: Hver er skattupphæðin?)  Það hefir ekkert að segja í þessu sambandi, hver upphæðin er; skattur er jafnt skattur, hversu stóra eða smáa upphæð hann gerir samanlagður. Það má öllum ljóst vera, að öll reynsla bendir á, að síldveiðarnar borgi sig vel, hvað sem þm. Ísaf. (M. T.) segir. Hví skyldu þær annars aukast? Og ef þær ekki væru arðvænlegri en hv.þm. (M. T.) gefur í skyn, ætli útgerðarmennirnir mundu þá ekki hugsa meira um þorskveiðarnar en þeir gera um sumartímann; þeir hafa þó allan útbúnað til þess, skip, veiðarfæri og menn, engu síður en til síldveiðanna. Jeg býst við, að hv.þm. sjeu allir búnir að átta sig á frv. og því sje ekki þörf á að ræða einstök aukaatriði, en læt mjer nægja, með þessum fáu orðum, að vekja athygli á aðalatriðum málsins. Og þau benda ótvíræðlega í þá átt, að hækka beri síldartollinn framar öðrum sköttum.

Fjármálaráðherra (S. E.) Háttv. þm. Ak. (M. K.) vjek að því, að þessi síldartollur, sem gert er ráð fyrir í frv., gæti orðið til þess, að að eins auðmenn legðu fje í síldarútgerð, en að fátækir menn hættu við það. Jeg verð nú að játa, að jeg skil ekki þessa röksemdafærslu, að ef það borgi sig fyrir auðmanninn, að það borgi sig ekki eins fyrir þann fátæka.  (M. K.: Jeg trúi því vel)  . Þetta virðist að eins vera sett hjer fram til þess, að svo líti út, eins og hv.þm. (M. K.) sje að berjast fyrir rjetti fátæklinganna, í stað þess, að hann gengur hjer að eins í erindum auðvaldsins. Sama kom ljóst í ljós, þegar verið var að deila um tekjuskattinn fyrir árið 1916, sem hv.þm. Ísaf. (M. T.) barðist fast á móti.  (M. T. og M. K.: Þetta er rangt.)  Það má fletta upp í þingtíðindunum frá þeim tíma, og mun þá strax sjást að jeg hefi rjett fyrir mjer, enda harla einkennilegt, ef jeg myndi það ekki, þar sem jeg barðist þá við hv.þm. Hv. þm. Ak. (M. K.) var að reyna að slá því föstu, að síldartunnan kostaði um eða yfir 60 kr., en jeg efa, að þetta sje rjett. Vísa jeg til þess, sem jeg sagði áðan um útreikningana um hvað síldartunnan kostaði. Svona reikning má setja upp á ýmsan hátt, en jeg hygg samt þennan reikning fullháan. Hv. þm. Ak. (M. K.) fjelst á, að leggja megi 2 kr. skatt á tunnu þetta ár. En þar sem hann hefir gengið inn á þetta, býst jeg við, að röksemdaleiðslan verði honum erfiðari, er hann ætlar að sanna, að ekki nái neinni átt að leggja á líkt gjald fyrir næsta ár. Þegar tunnur, kol og salt er í jafnháu verði sem nú, er það auðsætt, að áhættuminna verður að leggja 3 kr. útflutningsgjald á næsta árs framleiðslu, þegar búast má við að þessar vörur verði mun ódýrari, heldur en 2 kr. á framleiðslu þessa árs. Hv. þm. Ak. (M. K.) sagði það veðrabreytingu hjá mjer, þar sem jeg vildi nú leggja sama skatt á innlenda sem útlenda menn. Hv. þm. (M. K.) mun reka minni til þess, að þá er stjórnin ræddi við nokkra þingmenn í vetur um tunnutollinn, þá var skjálftinn ekki mestur í fjármálaráðherranum. En jeg álít ekki vert að gera meiri mismun á innlendum og útlendum mönnum í bili. Meðan verið er að gera ýmsa samninga við erlend ríki, fyrir landsins hönd, hygg jeg rjett að fara varlega. Þó að jeg hafi verið á annari skoðun fyrir nokkrum árum, þarf engum að þykja undarlegt, að jeg held nú þessu fram; það eru nýjar kringumstæður fyrir hendi. Enda virðist hv.þm. Ak. (M. K.) og hv.þm. Ísaf. (M. T.) vera mjer sammála í þessu efni; þeir hafa ekki borið fram neinar brtt. um þetta atriði. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) gat um dagskrána, er síldartollsfrv. var afgreitt með á þingi 1916–1917. Mjer finst það í fullu samræmi við dagskrána, að stjórnin ber þetta frv. fram nú. Jeg sá enga ástæðu til að láta langa greinargerð og útreikninga fylgja frv., en stjórnin hefir fært hinar sjálfsögðu ástæður fyrir rjettmæti þess. Það er broslegt að heyra því haldið fram, að stjórnin ráðist á þennan atvinnuveg, þó að hún vilji leggja hæfilegan skatt á hann. Þá vildi hv.þm. ekki telja það sönnun fyrir því, að þessi atvinnuvegur væri arðvænlegur, að menn sækjast svo mjög eftir að stunda hann. Kvað hann útgerðarmenn eiga mikinn tunnuforða, er þeir þyrftu að nota. En Norðmönnum finst það svara kostnaði að flytja nýjar tunnur til landsins og greiða 5 kr. skatt af þeim. Þetta sannar best, að hjer er að ræða um arðsaman atvinnuveg. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) sagði, að jeg hefði vitnað rangt í nál. hans. Setningin hljóðar svo: „Að því sleptu, að með örlitlum undirbúningi af hendi stjórnarinnar var í lófa lagið að ná nægilegum tekjuauka í landssjóð, án þess tiltölulega að íþyngja neinum gjaldanda frá því, sem orðið var . . . .“ Það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi en eftir því, sem orðin hljóða. Hvað á hv.þm. (M. T.) við með „tiltölulega að íþyngja“? Jeg skoða þetta sem gáleysi hjá hv.þm. (M. T.). Það getur komið fyrir alla, sjerstaklega þá, sem eru jafnönnum kafnir og hv.þm. Það var því ekki ætlun mín að gera meiri eld út úr þessu. En mjer er sem áður ekki ljóst, hvar hv.þm. vill fá tekjuauka. Jú, hann sagðist hafa skotið því að mjer í einkaviðtali að hækka vitagjaldið. Mjer hafði komið það til hugar áður. En hve miklu myndi sú hækkun nema? Vitagjaldið er nú 30–40 þúsund kr. árlega, og er auðsjeð að ekki er hægt að ná í stórfje, þó að það væri hækkað. Það myndi og draga landssjóð lítið, þó að erfðafjárskatturinn væri hækkaður; hann er nú um 12000 kr. En ef gera má ráð fyrir 200,000 tn. veiði, næmi síldartollurinn 600,000 kr. árlega. Það er fásinna að benda á annað eins smáræði og vitagjaldið eða erfðafjárskattinn í samanburði við þetta. Mig furðar stórum á því, að hv.þm. Ísaf. (M. T.) skuli enn vera í vafa um, að landssjóður hafi brýna þörf á fje, þegar jeg hefi nú skýrt frá hag landsins og bent á hallann á liðnum og komandi árum. Hv. þm. (M. T.) er svo glöggur, að honum hlýtur að vera ljóst, að landssjóður þarf að minsta kosti að fá þessa tekjuauka. Það lítur svo út, að hv.þm. sje að reyna að sannfæra menn um, að landið þurfi enga tekjuauka, til þess að bjarga síldinni. Hallinn á fjárlagafrv. stjórnarinnar er 400,000 kr. og verður án efa aukinn að mun, sbr. væntanleg launalög. Auk þess má búast við miklum útgjaldaaukum samkvæmt öðrum sjerstökum lögum. Nú hefir t. d. verið borið fram frv. um vega- og brúargerðir, sem mun baka landinu 2 milj. króna útgjöld, ef það verður samþykt, og enn er verið að hugsa um að ráðast í húsabyggingar. Þó að gert sje ráð fyrir, að tekið verði lán til að standast þenna kostnað, þá þarf að greiða vexti og afborganir af þeim lánum, og ef einnig á að taka lán til þess að greiða árlega vexti af lánum o. s. frv., hygg jeg, að fáir muni fást til þess að bera ábyrgð á fjárhag landsins. Því verður ekki neitað, að síldarútvegur er allra atvinnuvega arðvænlegastur. Útlendingar hafa svo mikla tröllatrú á því, að þeir græði á síldveiðinni, að þeir sækja hingað um langan veg til þess að stunda hana. Jeg skil því ekki, hvernig menn geta haldið áfram að þverskallast við því, að lagt verði á jafnsjálfsagðan gjaldstofn. Jeg hygg, að því muni illa tekið af þjóðinni. Stjórninni hefir verið borið það á brýn, að hún vilji ráðast á sjávarútveginn. Það er alrangt. Stjórnin vill jafnvægi milli atvinnuvega landsins og hefir sýnt það með því að leggja til, að hækkaðir verði skattar á landbúnaðinum. Í hv.Nd. var borin fram svipuð till. þeirri, sem hv.þm. Ísaf. (M.T.) flytur nú, að leggja útflutningsgjald á nýja stofna, sem eru ýmsar landbúnaðarafurðir. Sú till. var feld í þeirri hv. deild með miklum atkvæðamun. Jeg tók það þá fram, að jeg myndi ekki setja mig á móti þeirri till., þó að jeg væri sannfærður um það, að bændur vildu heldur, að gömlu stofnarnir væru hækkaðir, heldur en lagt væri á nýja. Jeg býst og við því, verði till.hv.þm. Ísaf. (M. T.) samþykt hjer í hv. deild, að hv.Nd. muni fella hana, eftir því sem fram kom, er mál þetta var þar til umræðu. Jeg álít þess vegna til lítils að samþykkja þessa till. og er af þeirri ástæðu í vafa um, hvort jeg muni geta greitt henni atkv.

Forseti: Með því að umræður um þetta mál hafa staðið nærfelt 3 tíma, en málið mun ekki enn útrætt, sje jeg ekki annað fært en að taka málið út af dagskrá og fresta umr. til næsta fundar.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg tel það illa farið, ef tafið verður óþarflega fyrir þessu frv., því að nú mun þegar vera farið að flytja út síld. Jeg vil því fastlega mælast til þess, að málið verði afgreitt til 3. umr. í dag.

Forseti: Með því að nefndir hjer í hv. deild munu eiga svo annríkt, að ekki tjáir að skerða fundartíma þeirra, og þar að auki vantar einn hv.þm., verð jeg að halda fast við það, að málið sje tekið út af dagskrá.