Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. „Forseti Íslands gerir kunnugt: Ég hef ákveðið samkv. till. forsrh., að Alþingi, 83. löggjafarþing, skuli koma saman til framhaldsfundar þriðjudaginn 29. jan. 1963, kl. 13.30. Gert að Bessastöðum, 18. jan. 1963. Ásgeir Ásgeirsson. Ólafur Thors. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfundar.“ samkv. þessu hefjast nú framhaldsfundir Alþingis. Ég leyfi mér að óska hæstv. forsetum og hv. alþm. og starfsfólki Alþingis gleðilegs árs og þakka þeim fyrir liðna árið, um leið og ég býð þá velkomna til þingstarfa á ný og læt í ljós þá ósk og von, að störf okkar megi verða landi og lýð til blessunar.

Forseti (FS): Samkv. forsetabréfi því, sem hæstv. forsrh. nú hefur kunngert, hefjast fundir Alþingis að nýju. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. forsrh. fyrir góðar óskir hans í minn garð og hv. þm., og ég óska honum og hv. þm. öllum velfarnaðar á nýbyrjuðu ári.



Herra forseti. Ég flutti snemma á þessu þingi ásamt Ragnari Guðleifssyni till. til þál., sem þannig hljóðar, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta endurskoða reglugerð um eftirlit með skipum með það fyrir augum að fyrirskipa, að gúmbjörgunarbátar verði búnir senditækjum.“ Ég hygg, að það fari ekki á milli mála, að ein beztu öryggistæki, sem komið hafa í skip, séu sendi- og móttökutæki. Það fer ekki heldur á milti mála, að síðan farið var að nota gúmbjörgunarbáta, hafa þeir sannað gagnsemi sína í reynd. Hins vegar hafa gúmbjörgunarbátar þann ókost, eins og tekið er fram í grg. með þessari þáltill., að þeir sjást ekki vel langt að, og þá ber hratt yfir fyrir vindum og straumum vegna þess, hversu léttir þeir eru. Oft er það þannig, þegar slys ber að höndum, að ekki gefst tími til að gefa upp staðarákvörðun, þegar skip er yfirgefið, og það mundi þess vegna hafa mjög mikla þýðingu, ef hægt væri að koma fyrir í gúmbjörgunarbátunum tækjum, sem hægt væri að nota til að senda út með og gefa upp staðarákvörðun síðar. Nú er það hins vegar þannig, að gúmbjörgunarbátarnir verða að vera léttir og meðfærilegir, og þessi senditæki þurfa þess vegna að vera þannig útbúin, að þau séu fyrirferðarlítil og létt. Það munu vera komnar á markaðinn nokkrar legundir af slíkum tækjum, en ekkert þeirra uppfyllir þær kröfur, sem ráðstefna um öryggi mannslífa á hafinu gerði til slíkra tækja árið 1960, en á þeirri ráðstefnu var mættur skipaskoðunarstjóri og annar fulltrúi héðan, og þeir fjölluðu m.a. um þetta mál á þeirri ráðstefnu. Þetta kemur fram í grg., sem við flm. till. höfum, síðan hún var lögð hér fram, fengið hjá skipaskoðunarstjóra, og þar er einnig að finna ýmsar fleiri gagnlegar upplýsingar um þetta efni. Mér er þess vegna ljóst, að fengnum upplýsingum skipaskoðunarstjóra, að það er varla hægt að samþykkja till. í því formi, sem hún núna er, en ég vildi beina því til þeirrar nefndar, sem fær málið til meðferðar, að hún athugi hvort tveggja, till, og grg. skipaskoðunarstjóra, og endursemji þá ályktun um málið, eins og tilefni gefst til. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara um þetta fleiri orðum, en leyfi mér að leggja til, herra forseti, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Í l. um tunnuverksmiðjur ríkisins er sú meginstefna, að reisa skuli í landinu tunnuverksmiðjur, sem smíðað geti allar þær tunnur, sem landsmenn þurfi á að halda undir síld, og enn fremur er gert ráð fyrir því, að versvið tunnuverksmiðjanna geti orðið víðtækara og þær framleiði einnig tunnur undir aðrar vörur. Enn þá vantar mikið á, að tunnuverksmiðjur ríkisins hafi bolmagn til að framleiða allar þær tunnur, sem landsmenn þurfa undir síld. En tunnuverksmiðjur hafa fram að þessu á vegum ríkisins eingöngu verið settar á fót á Norðurlandi. Í I. um tunnuverksmiðjur ríkisins, 5. gr. þeirra, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú telur ríkisstj. þörf á fleiri tunnuverksmiðjum en þeim, sem um getur í 1. gr.,“ þ.e. á Siglufirði og Akureyri, „og er henni þá heimilt að byggja og starfrækja þriðju verksmiðjuna á Austur- eða Norðausturlandi.“ Nú hefur þannig skipazt á síðari árum, að síld hefur legið mjög við Austurland og af þeim miðum verið fært á land mjög mikið ef síld, sem verkuð hefur verið á Austurlandi. Þar hefur því verið notað mjög mikið af tunnum, en á hinn bóginn hefur þurft að færa þær tunnur allar annaðhvort norðan úr landi, íslenzkar tunnur, eða flytja þær inn frá öðrum löndum. Þetta veldur miklum vandkvæðum á ýmsan hátt, auk þess sem það eykur kostnaðinn, og vill oft fara þannig ofan á allt annað, að þeir verði afskiptir með tunnur, sem fjarri uppsprettunni búa, sem í þessu sambandi eru tunnuverksmiðjur ríkisins fyrst og fremst. Nú er enginn vafi á, að það væri mjög hagfellt þjóðhagslega skoðað að fjölga tunnuverksmiðjum á vegum ríkisins, og er það álit okkar flm., að næstu tunnuverksmiðju ætti að reisa á Austurlandi. Það mundi verða til mikils hagræðis, bæði fyrir sjávarútveginn í heild og þá sérstaklega þá, sem síldveiði stunda, auk þess sem þetta mundi hafa mikla atvinnulega þýðingu fyrir Austurland. Þess vegna höfum við leyft okkur að flytja þessa þáltill., sem nú er til umr., 65. mál hv. Alþ. um tunnuverksmiðju á Austurlandi, og flytjum við hana allir saman þm. af Austurlandi, eins ag hv. þm. mega sjá. Við teljum, að þessi þáltill. sé alveg í samræmi við meginstefnu í lögunum um tunnuverksmiðjur ríkisins, og í beinu framhaldi af ákvæðum í þeirri löggjöf viljum við fara fram á, að hæstv. Alþingi skori á ríkisstj. að framkvæma 5. gr. þessara laga 1957 með þeim hætti, sem greinir í þáltill. Ég legg það alveg á vald hæstv. forseta, hvort hann telur, að þessi þáltill. eigi að réttu lagi að ganga til hv. fjvn. eða til allshn. Ég legg það alveg á vald hæstv. forseta, upp á hvoru hann stingur, en ég mundi hallast að því, að till. setti heima í fjvn. En ég vil leyfa mér að fara fram á við hæstv. forseta, að hann ráði því, til hvorrar n. málinu verði vísað.



Herra forseti. Á síðari árum hefur aukizt mjög hér á landi áhugi á laxveiðum. Í samræmi við það hafa veiðiréttindi yfirleitt hækkað mjög mikið í verði. Þetta má telja hagstæða þróun í heild, þar eð hún veitir beendum auknar tekjur og laxveiðimönnum þýðingarmikla hvíld og útivist, en auk þess er hér um að ræða allmikla framleiðslu matvæla, sem að nokkru leyti eru verðmikill útflutningsvarningur. Hins vegar hafa verið brögð að því, að jarðir haf verið keyptar upp eingöngu vegna laxveiðiréttinda og hafa síðan verið lagðar í eyði. Þegar um er að ræða slíkar jarðir í miðjum blómlegum landbúnaðarhéruðum, er um hættulega þróun að ræða. Verður framleiðslutap, sem stafar af því, að góðar jarðir eru ekki nýttar að fullu. Þó kann að vera, að hitt tjónið sé öllu ískyggilegra, að fólkinu fækkar, þar sem búskaparaðstæður eru góðar. Slík atvik hafa jafnan mjög slæm áhrif á annað fólk í þessum sveitum og draga að ástæðulausu úr trú þess á hérað sitt og atvinnuveg. Þetta mál er engan veginn auðvelt úrlausnar. Þess vegna hefur þótt rétt að hreyfa því í því formi, að Alþingi ályktaði að fela ríkisstj. að láta rannsaka, á hvern hátt er unnt að koma í veg fyrir, að hlunnindajarðir, sérstaklega laxveiðijarðir, verði keyptar vegna hlunnindanna og síðan látnar leggjast í eyði. Með þessu lætur Alþingi í ljós áhyggjur sínar yfir þessari þróun og gerir tilraun til þess, að fundin verði leið til að koma í veg fyrir frekari atburði af þessu tagi. Herra forseti. Ég legg til, að till. verði vísað til allshn.



Herra forseti. á siðasta Atþingi barst okkur þm. Vesturl. erindi frá nokkrum bændum í Álftaneshreppi í Mýrasýslu um athugun á þessu máli. í hópi okkar þm. Vesturl. lagði ég þetta mál fyrir. Var þá ákveðið, að við ynnum sameiginlega að því að reyna að finna, lausn á þessu vandamáli. Þetta var seint á þinginu, sem okkur barst þetta erindi, og vannst okkur þess vegna ekki tími til að finna þau úrræði, sem við töldum mundu henta. Á fyrsta fundi, sem við þm. Vesturlands héldum á yfirstandandi Alþingi, hreyfði ég þessu máli á nýjan leik í þeirri von, að við gætum allir staðið að því. Á þeim fundi var hv. 5. þm. Vesturl. ekki. Það var álit okkar hinna 4, að við skyldum vinna áfram að þessu máli og reyna að finna þá lausn, sem að gagni mætti koma. Nokkrum dögum eftir að við héldum þann fund, birtist á þskj. þáltill. sú, sem hér er til umr. Nú hefur hver þm. auðvitað rétt til þess að flytja mál svo sem honum sýnist og jafnvel þó að annar hafi lagt það fyrir í þingmannahópi, eins og á sér stað með þetta. Hins vegar er það í fyrsta sinn, sem þannig hefur verið farið með mál innan okkar þingmannahóps. Hver og einn ræður því, hvaða vinnuaðferð hann kýs helzt. Hér er um mikið vandamál að ræða, og skiptir því mestu, að lausn finnist á vandanum. Það hefur mjög borið á því í Borgarfirði, að jarðir hafa verið keyptar upp meðfram laxveiðiánum og þær ekki nýttar að öðru leyti en því, að laxveiðin hefur verið notuð, en jörðin sjálf farið í eyði. Þetta er að verða mjög áberandi kringum Langá, og horfir til stórra vandræða, ef svo heldur áfram. Ég hef átt hlut að því að ræða þetta mál við mjög færa menn, bæði á sviði lögfræði og forustumenn í landbúnaði, vegna þess að mér er það fullkomlega ljóst, að hér er um stórkostlegt vandamál að ræða. En vandinn liggur í því, að þegar fráfarandi vill selja, þá, verður erfitt að banna kaupanda að kaupa jörðina, nema annar kaupandi sé til staðar, þó að það hins vegar leiði til þess, að jörðin verði lögð í eyði. En þar sem hér getur verið um að ræða svo alvarlegt vandamál, að heilt hreppsfélag gæti lagzt næstum því í auðn vegna þessara framkvæmda, þá þarf að taka föstum tökum á málinu. Ég held, að það muni ekki nægja, þó að Alþingi láti í ljós áhyggjur sínar, eins og tekið er fram í grg. fyrir þessari þáltill. Hér þarf að taka á þessu vandamáli með festu, og það er mjög erfitt viðfangs. En það er enn þá verið að vinna að því á vegum okkar þm. Vesturl. að leita eftir frekari úrræðum en hér er bent á, því að hér er nánast ekki bent á annað en að Alþingi hafi áhyggjur af málinu. Og er von um það, að lausn megi finnast til þess að leysa þennan vanda, það er aðatatriði málsins, og skiptir þá ekki máli, hvort þessi till. verður samþ. eða ekki í þeim efnum.