Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur haft frv. til fjárlaga fyrir árið 1978 til umfjöllunar frá því um miðjan október, eða í hart nær tvo mánuði. Haldnir hafa verið 39 fundir í nefndinni, en undirnefnd fjvn., sem skipuð er einum fulltrúa frá hverjum þingflokki, vann að þessu sinni með minnsta móti að undirbúningi fjárlaganna. Til þess að nefndin starfaði minna en áður lágu þær ástæður, að formaður n. lést á þeim tíma og truflaðist starf hennar verulega af þeim sökum, en vinna undirnefndarinnar hefur jafnan flýtt fyrir afgreiðslu frv. Ég tel að það þyrfti að verða fastur starfsháttur fjvn. að kynna sér rekstur og framkvæmdafyrirætlanir forsvarsmanna hinna ýmsu ríkisstofnana að nokkru marki á milli þinga og þó aðallega síðasta mánuðinn fyrir þingbyrjun. Við það verklag vinnst tvennt: Í fyrsta lagi mætti með ítarlegum viðræðum samræma sjónarmið fjvn. og ráðamanna hinna ýmsu stofnana svo að fjármunir hins opinbera nýttust betur en ella, og í öðru lagi fengist lengri tími fyrir nefndina að gaumgæfa fjárlagafrv. sem ásamt lánsfjáráætlun ríkisstj. er orðið giska viðamikið verkefni og margslungið, en þýðingarmikið tæki til stjórnar efnahagsmálum, ríkisfjármálum og lánamálum á komandi ári. Eins og að undanförnu hafa nefndarmenn skipt sér í vinnunefndir sem tekið hafa fyrir einstaka málaflokka til athugunar. Má þar til nefna sérstaklega hafnarframkvæmdir, skólabyggingar, uppbyggingu sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva, framkvæmdir í flugmálum, fyrirhleðslur til varnar við ár, svo og sjóvarnargarða, framlög til íþrótta- og æskulýðsmála, eftirlauna, dagvistarstofnana og til ýmiss konar starfsemi á sviði menningarmála. Alþingismenn hafa átt aðgang að þessum vinnuhópum og hafa getað komið á framfæri við þá viðhorfum sínum til margs konar málaþátta, og hafa þeir hagnýtt sér það að þessu sinni eins og jafnan áður. Þá hefur nefndin átt góða samvinnu við hagsýslustjóra og starfslið hans í fjárlaga- og hagsýslustofnun og hefur það gert nefndinni kleift að vinna að endurskoðun frv. á svo skömmum tíma. Hefur það samstarf verið svo gott sem best verður á kosið, og vil ég þakka það fyrir hönd fjvn. Samnefndarmönnum mínum vil ég þakka gott samstarf í nefndinni, og gegnir þar einu máli um fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna sem samherja. Allir hafa jafnan verið reiðubúnir að leggja sig fram til að auðvelda nefndarstörfin er leysa þurfti úr miklum vanda sem oft hefur verið fyrir hendi þegar takmörkuðu fjármagni skal skipta í marga staði til aðkallandi verkefna. Nú er mér tjáð, að frá því sé skýrt í Þjóðviljanum í morgun, að minni hluti fjvn. muni ekki skila nefndaráliti við þessa umræðu. Ekki er mér ljóst hvað veldur - og væntanlega mun verða skýrt frá því hér á Alþingi af talsmönnum minni hlutans. Að svo komnu máli mun ég ekki ræða þetta frekar, en mun síðar við þessa umræðu víkja frekar að þessum óvenjulegu viðbrögðum stjórnarandstöðunnar, ef tilefni er þá til þess. Enda þótt fjvn.-menn hafi ekki orðið á eitt sáttir um heildarstefnu varðandi afgreiðslu fjárlagafrv., þá er það svo að brtt. þær, sem nefndin flytur á þskj. 148, eru fluttar af nefndinni sameiginlega, en minni hlutinn hefur áskilið sér rétt til að hafa óbundnar hendur um afstöðu til einstakra tillagna sem fram koma svo og að flytja frekari brtt. Í fjárlögum fyrir árið 1977 er í fyrsta sinn gert ráð fyrir kauphækkunum fram á mitt fjárlagaár, en lengst af hefur verðlag og gildandi launataxtar í desember verið lagðir til grundvallar við gerð fjárlaga. Sú breyting, sem gerð var á þessu í fyrra, veldur því, að minni munur verður á fjárlögum og ríkisreikningi, þ.e.a.s. að fjárlög verða með þessum hætti traustari og betra stjórntæki til að beita aðhaldi og eftirliti með ríkisútgjöldum og efnahagsmálunum í heild. Nú hefur þetta eftirlit verið hert á þessu ári og ríkisbókhaldið eflt og gert virkara á þessu sviði. Árangur þessara aðgerða kemur m.a. fram í því, að fjölgun ríkisstarfsmanna hefur verið tiltölulega lítil og opinber útgjöld hafa lækkað þegar miðað er við þjóðarframleiðslu. Þannig reyndust heildarútgjöld ríkisins ú árinu 1975 vera 31.4% af þjóðarframleiðslu, en á yfirstandandi ári er þetta hlutfall áætlað 27.3%. Og um leið verður minna frávik ríkisreiknings frá niðurstöðu fjárlaga. Á sama hátt hefur tekist að hamla gegn fjölgun starfsmanna við opinber störf þannig að á árinu 1976 fjölgaði ríkisstarfsmönnum um 0.76%, eða um 90 manns, á sama tíma og aukning á vinnumarkaði í heild varð 1.9% eða 1800 manns. Fullyrða má að í þessu efni verði svipaða sögu að segja um árið sem nú er brátt á enda. Fjvn. hefur áformað að gæta þess, að á þessu sviði verði gætt hófs svo að ríkisumsvifin vaxi ekki frá því sem nú er. Henni er það ljóst, að í ríkisrekstrinum þarf að breyta ýmsu í átt til frekari hagræðingar og endurskoða nánar stofnanir ríkisins og opinberan rekstur yfir höfuð. Það er mikið verk, sem ekki verður unnið á skömmum tíma, en ugglaust gæti leitt til sparnaðar og minni útgjalda fyrir ríki og sveitarfélög. Í sumar, þegar verið var að leggja síðustu hönd á gerð fjárlagafrv., hafi orðið mjög jákvæð þróun í verðlagsmálum á síðustu 12 mánuðum, svo að verðbólgan hafði sigið niður í um það bil 26% og hafði þá minnkað um helming frá því sem hún var mest. En þegar áhrif launasamninganna á þessu ári eru metin kemur berlega í ljós að þau raska jákvæðri þróun síðustu ára og stefna í tvísýnu þeim árangri sem náðst hefur í því að draga úr hraða verðbólgunnar. Samkvæmt síðustu áætlunum er gert ráð fyrir að útgjaldahlið fjárlaga muni hækka um fulla 17 milljarða króna sem tengjast nýjum kjarasamningum með ýmsum hætti. Koma þar til fyrst launahækkanirnar sjálfar ásamt hækkunum 1, des. svo og áætlaðar verðbætur á næsta ári, 9.8%, sem koma á öll laun, lífeyrisgreiðslur og sjúkratryggingar, auk þess sem launahækkanir hafa áhrif á ýmis rekstrargjöld og viðhaldsliði fjárlagafrv. Þessum mikla vanda verður mætt með niðurfærslu og aðhaldsaðgerðum á ýmsum sviðum. Dregið verður úr framkvæmdum opinberra aðila með ýmsum hætti, en það haft að endanlegu marki að tryggja greiðslujöfnuð hjá ríkissjóði á næsta ári, viðskiptajöfnuð við útlönd og koma í veg fyrir hækkun erlendra skulda. Forstöðumenn Þjóðhagsstofnunar komu á fund fjvn. og skýrðu frá hugmyndum sínum um breytingu á tekjum ríkissjóðs þegar tekið hefur verið mið af þeim forsendum sem nú verður að byggja á og óðum skýrast. Fullnaðarniðurstaða þess endurmats mun hins vegar liggja fyrir eftir fáa daga og endanleg afgreiðsla frv. verður byggð á því. Við 3. umr. mun fjvn. fella saman við fjárlagafrv. áhrif lánsfjáráætlunar ríkisstj. umfram það sem áætlun var um áður, en hún er nú endanlega birt. Verður við það miðað og að því stefnt, að þjóðarútgjöld aukist ekki á næsta ári miðað við þjóðarframleiðslu og þjóðartekjur. Það mundi leiða til þess að viðskiptahalli við útlönd yrði svipaður því sem hann er áætlaður á árinu 1977, og að því er stefnt að hallinn aukist ekki. Það er álit meiri hl. fjvn. að til þess að ná því marki, sem að er stefnt og ég hef lýst hér í máli mínu, verði að halda áfram að veita ekki aðeins sterkt aðhald í útgjaldaáformum ríkissjóðs við fjárlagagerð, heldur verði og að hafa á því vakandi auga að eftir fyrirmælum Alþingis sé farið um mannaráðningar og eyðsla rekstrarfjár fari ekki fram úr fjárlagaákvörðunum nema um vanáætlanir sé að ræða. Svo sem áður hefur fjvn. átt viðtöl við fjölmarga aðila við athugun sína á fjárlagafrv. Er þar um að ræða forstöðumenn ráðuneyta og hinna ýmsu ríkisstofnana, forsvarsmenn sveitarfélaga og fjölda annarra einstaklinga og forvígismenn félagasamtaka, sem komið hafa með erindi til nefndarinnar vegna margvíslegra málefna sem öll eiga það sammerkt að farið er fram á fjárveitingar í einu eða öðru formi. Nefndin hefur eftir föngum reynt að kynna sér öll þau erindi sem henni hafa borist. En því miður er það svo, að enda þótt vakin hafi verið athygli á því, að hafi menn málefni, sem ætlast er til að tekið sé tillit til við afgreiðslu fjárlaga, þá þurfi þau að berast viðkomandi ráðuneyti eigi síðar en um mitt sumar, þá er reynslan hins vegar sú, að erindi eru að berast nefndinni allt fram á síðasta dag fyrir afgreiðslu fjárlagafrv. Þess vegna er þess naumast að vænta að nefndinni vinnist tími til að lesa slík erindi, hvað þá að taka þau til afgreiðslu. Hjá nefndinni liggja enn nokkur erindi sem hún mun taka til nánari athugunar á milli 2. og 3. umræðu. Þar er um að ræða m.a. endanlega afgreiðslu fjárveitinga til ríkisspítalanna, bæði stofnkostnað og rekstur. Á sama hátt bíður enn afgreiðslu rekstrarkostnaður dómsmála- og löggæsluembætta. Þá bíða einnig tillögur um dagvistarheimill, ýmsa þætti er varða þjóðkirkjuna, menntaskólana og skipting eftirlauna og styrktarfjár. Þá eru enn óafgreiddar tillögur um Orkusjóð og Rafmagnsveitur ríkisins og fleiri framkvæmdir sem tengdar eru lánsfjáráætlun. Ég mun nú í stuttu máli gera grein fyrir þeim brtt. sem nefndin flytur á þskj. 148. Koma þar til fyrst brtt, sem varða forsrn. Gjöf Jóns Sigurðssonar: Lagt er til að framlag hækki um 1315 þús. kr. og er það í samræmi við ákvörðun Alþingis og háð launabreytingum. - Við embætti húsameistara ríkisins er lagt til að sértekjur stofnunarinnar hækki um 5500 þús. kr. vegna hækkaðrar þjónustugjaldskrár, og lækkar þá ríkisframlag um sömu upphæð. - Lagt er til að framlag til þjóðgarðsins á Þingvöllum hækki um 500 þús. kr. er gangi til líffræðirannsóknar í Þingvallavatni sem kostuð er til jafns af ríkissjóði og Landsvirkjun. Þá koma næst brtt. varðandi menntamálaráðuneytið. Fjárlög 1978. 1002 Fjölbrautaskólinn í Breiðholti: Framlag hækki um 236 000 þús. kr., og er það stofnkostnaðarframlag tekið út af lið nr. 792, sem er um framlög til grunnskóla. - Flensborgarskóli, fjölbrautaskóli hækki um 13 000 þús. kr., og er það stofnkostnaðarframlag tekið út af lið nr. 792. - Fjölbrautaskóli Suðurnesja, stofnkostnaðarframlag verði 30 000 þús. kr., upphæðin tekin út af lið nr. 792. - Til tónlistarstarfsemi, 2000 þús. kr, fellur út af lið nr. 563, og kemur aftur inn á „Listir, framlög“ nr. 982. - Til Tónlistarskóla Seyðisfjarðar verði veitt 500 þús. kr. byggingarframlag, og er það nýr liður. - Framlag til héraðsskóla, gjaldfærður stofnkostnaður, hækki um 5000 þús. kr., og er það ætlað til endurbóta á skólahúsnæði að Núpi, að öðru leyti vísast til sundurliðunar á sérstöku yfirliti. - Framlög til byggingar grunnskóla og íbúða fyrir skólastjóra lækka um 279 000 þús. kr., sem skýrist af því að fé af þessum lið í frv. er ráðstafað til þriggja fjölbrautaskóla, eins og sagt var hér að framan. Sundurliðun er á sérstöku yfirliti á þskj. 148 og vísast til þess. En rétt er að geta þess, að á árinu 1978 er gert ráð fyrir framkvæmdum við 138 mannvirki á grunnskólastigi, en í ár voru þau 145, en framlag til undirbúnings framkvæmdum fer nú til 39 verkefna á móti 36 á sl. ári. – Framlögum til skólabygginga fyrir þroskahömluð börn er skipt á þessi viðfangsefni: Hlíðaskóli 8000 þús. kr., Öskjuhlíðarskóli 26 000 þús. kr. og skóli við Lyngás 26 000 þús. kr. - Lagt er til að fjárveiting til stofnana afbrigðilegra barna hækki um 10 000 þús. kr., sem skýrist af því, að ætlað er að koma á fót slíkri stofnun á Staðarfelli í Dalasýslu haustið 1978. Er ætlað til launa 5000 þús. kr., til annarra rekstrargjalda 3000 þús. kr., til stofnkostnaðar 1000 þús. kr., svo og til stofnkostnaðar við Sólborg á Akureyri 1000 þús. kr. - Til náms- og hælisvistar unglinga er tillaga um hækkað framlag um 200 þús. kr. og til sumardvalarheimila 500 þús. kr. - Til Félagsstofnunar stúdenta er tillaga um hækkun sem nemur 5000 þús. kr., og er það ætlað beint til viðhalds á stúdentagörðunum. Fjvn. hafði áformað að kynna sér ástand stúdentagarðanna og meta þörf þeirra og athuga rekstrarstöðu þeirra, en tími hefur ekki unnist til þess. En nefndin mun láta verða af því síðar í vetur. Tillaga er um að hækka framlag til Vísindasjóðs um 3000 þús. kr. - Þá er næst tillaga um hækkun á liðnum „Listir, framlög“ um 27 249 þús. kr. sem stafar af eftirfarandi: Framlög rithöfunda hækki um 6216 þús. kr., sbr. sérstaka sundurliðun. Framlög til tónlistar er lagt til að hækki um 3050 þús. kr. Á þennan lið kemur framlag að upphæð 2000 þús, kr. sem flutt er til af öðrum lið, en af þessum lið er áskilið að 1250 þús. kr. gangi til lúðrasveita. Tillaga er um að framlag til myndlistar hækki um 2900 þús. kr. og skiptist þannig, að til listasafna verði varið 3500 þús. kr., til myndlistarsýninga 500 þús. kr. og til listiðnaðarmála 400 þús. kr. Þá er lagt til að framlag til kvikmyndagerðar hækki um 500 þús. kr. Lagt er til að heiðurslaun listamanna hækki um 3000 þús. kr. og listamannalaun um 10000 þús. kr., og er það í samræmi við almennar launabreytingar. Þá er lagt til að „Önnur framlög“ hækki um 1583 þús. kr. og verði að upphæð 14 080 þús. kr., sem skiptist þannig, að til listkynningar verði varið 1000 þús. kr., til Bandalags ísl. listamanna gangi 250 þús. kr., starfslaun listamanna verði 6530 þús. kr. og til lista og menningarmála almennt verði varið 6300 þús. kr., en undir þeim lið er gert ráð fyrir framlagi til Listahátíðar í Reykjavík og listkynningar í skólum. - Tillaga er um að styrkur til Norræna félagsins hækki um 300 þús. kr. - Þá er tillaga um að liðurinn rekstrarstyrkir Íþróttasjóðs o.fl. hækki um 5300 þús. kr. og verði 19 000 þús. kr. Þessu fé hefur einkum verið varið annars vegar til kennslustyrkja og hins vegar til sérfræðiaðstoðar vegna mannvirkjagerðar. Það er vilji nefndarinnar að hlutur kennslustyrkja í þessum lið aukist og hækkunin er gerð með það í huga, enda er eðlilegt að sérfræðileg aðstoð greiðist beint af þeim mannvirkjum, sem hennar njóta hverju sinni, eða þá af fjármagninu sem skipt er á mannvirkin. - Framlög til byggingar íþróttamannvirkja eru á sérstöku yfirliti sem birt er á þskj. 148 og vísast til þess. - Þá er lagt til að framlög til æskulýðsmála hækki um 9430 þús. kr., og verður sú hækkun á þessum undirliðum: Æskulýðsráð ríkisins hækki um 580 þús. kr., UMFÍ um 6000 þús. kr., Bandalag ísl. skáta um 1760 þús. kr„ starfsemi skáta að Úlfljótsvatni hækki um 280 þús. kr., Íslenskir ungtemplarar hækki um 150 þús. kr., starfsstyrkir KFUK og KFUM hækki um 200 þús. kr. og starfsemi KFUK í Vindáshlið um 380 þús. kr. - Lagt er til að til ýmissa íþróttamála hækki framlög um 19 618 þús. kr. Skíðaskólinn í Kerlingarfjöllum hækki um 500 þús. kr, vegna kaupa á snjóbíl, sumarnámskeið í Heiðarskóla um 300 þús. kr. og styrkur til íþróttamála fatlaðra hækki um 2100 þús. kr., þar af til Íþróttafélags fatlaðra í Reykjavík 500 þús. kr. Felldir eru niður styrkir til frjálsíþróttasambands Íslands 150 þús. kr„ til Knattspyrnusambands Íslands 300 þús. kr. og til útgáfu handbókar um skólaíþróttir 100 þús. kr. Þá er brtt. varðandi utanrrn. þar sem lagt er til að liðurinn „Samskipti við Vestur-Íslendinga“ hækki um 2000 þús. kr. Næst kynni ég brtt. sem varða landbrn. Lagt er til að við embætti veiðistjóra verði tengt nýtt viðfangsefni sem varðar rannsóknir á vistferli íslenska refsins og að til þess verði varið 500 þús. kr. Rannsókn þessi verður gerð af Páli Hersteinssyni lífeðlisfræðingi. - Gerð er tillaga um að á vegum Landnáms ríkisins hækki liðurinn til grænfóðurverksmiðja um 6348 þús. kr. vegna vélakaupa við verksmiðjuna í Flatey á Mýrum, A.-Skaftafellssýslu, og liðurinn til skipulagningar hækki um 3750 þús. kr. og breytist viðfangsefnið á þá lund, að það nefnist Inn-Djúpsáætlun. Er hér um að ræða lokagreiðslu til þeirrar áætlunar. - Lagt er til að framlag til byggingar dýralæknisbústaða hækki um 4800 þús. kr, og verði 30 000 þús. kr. sem verði varið svo sem hér segir: Þórshöfn 1500 þús. kr. Skógar 1 500 þús. kr. Hvolsvöllur 7 700 þús. kr. Barðaströnd. 2 000 þús. kr. Borgarnes 1 500 þús. kr. Búðardalur 1 500 þús. kr. Egilsstaðir 800 þús. kr. Lagt er til að framlög til landþurrkunar hækki um 200 þús. kr. og vísast til sundurliðunar á sérstöku yfirliti sem birt er á þskj. 148. - Þá er lagt til að styrkur til Landssambands hestamannafélaga hækki um 50 þús. kr. Þá koma till. sem varða dóms- og kirkjumrn. Tillaga er gerð um að framlag til Almannavarna hækki um 1500 þús. kr. Er gert ráð fyrir að af því fé fari 1000 þús. kr. til uppsetningar á viðvörunarkerfi við Mývatn og Kötlu, og eins og áður er gert ráð fyrir að Almannavarnir hafi 1300 þús. kr, til þess að standa straum af rannsóknum á snjóflóðavörnum. Tillaga er um að styrkur til Kirkjukórasambands Íslands hækki um 150 þús. kr. Næst eru till, sem varða félmrn. Tillaga er um að nr. 0110 undir liðnum Vinnumál hækki um 1000 þús. kr, og verði texti orðaður svo: Hagdeildir Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaga. - Þá er gerð tillaga um að liðurinn „Ýmis framlög“ hækki um 4325 þús. kr. og skýrist sú hækkun þannig: Neytendasamtökin hækki um 250 þús. kr. - Til sjómannastofa hækki framlag um 500 þús. kr. Gert er ráð fyrir að ráðuneytið skipti þessum lið að venju, en nefndin mælir með ríflegum byggingarstyrk til sjómannastofu í Grindavík. - Þá er tillaga um að Öryrkjabandalagið fái hækkaðan styrk um 500 þús. kr. - Tillaga er um að Landssamtökin Þroskahjálp fái 1000 þús. kr. styrk, og er það nýr liður, en um leið falla niður sérstakir styrkir til Styrktarfélags vangefinna 25 þús: kr., Styrktarfélags vangefinna á Norðurlandi 100 þús. kr. og Styrktarfélags vangefinna ú Austurlandi 100 þús. kr., enda falla þau undir Landssamtökin Þroskahjálp. - Tillaga er um að niður falli liðurinn „Aðstoð við blinda“ 1200 þús. kr., en styrkur til Blindrafélagsins hækki um 1800 þús, kr. og verði nú 2500 þús. kr., sem skiptíst þannig að byggingarstyrkur verði 1200 þús. kr., félagsráðgjöf 1000 þús. kr. og starfstyrkur 300 þús. kr. Þá er lagt til að inn komi nýr liður, Blindravinafélagið 500 þús. kr., en þetta viðfangsefni var áður við menntmrn. Tillaga er um nýtt viðfangsefni: Styrkur til talbókagerðar fyrir blinda og sjónskerta 1200 þús. kr. Næst koma tillögur sem varða heilbr.- og trmrn. Ekki er gerð tillaga um breytta upphæð til byggingar sjúkrahúsa, sjúkraskýla, læknamiðstöðva, annarra en ríkissjúkrahúsa, en sundurliðun á því fé eftir viðfangsefnum er birt í sérstöku yfirliti á þskj. 148 og vísast til þess. –Þá er lagt til að styrkur til sjúkraflugs hækki um 1700 þús. kr. og verði 7500 þús, kr. Mun fjvn. skipta því fé milli aðila eins og áður hefur verið gert. - Tillaga er um að inn komi nýr liður: Grensásdeild Borgarspítalans, sundlaug, að upphæð 3000 þús, kr., sem verði varið til frumhönnunar sundlaugarinnar. - Þá leggur nefndin til að inn komi nýr liður að upphæð 2000 þús. kr.: Starfslaun Ófeigs J. Ófeigssonar, til rannsókna hans, úrvinnslu gagna og útgáfu bókar um meðferð brunasára. Næst koma tillögur sem varða samgrn. Tillaga er um að liðurinn Vegagerð, undirliður nr. 94: Til einstaklinga og samtaka, hækki um 1000 þús. kr., en þetta eru styrkir til gististaða sem sinna ferðafólki að vetri til, og mun fjvn. skipta þessu fé síðar eins og venja hefur verið. - Ekki er gerð tillaga um breytta upphæð til hafnarmannvirkja og lendingarbóta, en sundurliðun er birt í sérstöku yfirliti á þskj. 148 og vísast til þess. - Þá er lagt til að framlag til ferjubryggja hækki um 7000 þús. kr. og er skiptingin kynnt í sérstöku yfirliti. - Tillaga er um að framlag til sjóvarnargarða hækki um 1300 þús, kr, og er skipting þess fjár alls sýnd á sérstöku yfirliti. - Þá er lagt til að framlag til sjóslysanefndar hækki um 1000 þús. kr. vegna kaupa á gúmbjörgunarbátum. - Ekki er gerð tillaga um breytta fjárhæð til fjárfestingar í flugmálum. Sundurliðun kemur fram í sérstöku yfirliti. Ágreiningur var um þá skiptingu í nefndinni og er minni hlutinn andvigur 70 000 þús. kr. framlagi til flugstöðvarbyggingar í Reykjavík. Þá eru að síðustu tillögur sem varða iðnrn. Gerð er till. um að liðurinn 299 0108 orðist svo: Til athugana á orkufrekum iðnaði. -Tillaga er um að framlag til ullar- og skinnaverkefna hækki um 3000 þús. kr. Herra forseti. Ég hef nú í stórum dráttum gert grein fyrir þeim brtt. sem fjvn. flytur við þessa umræðu um frv. til fjárlaga fyrir árið 1978. Eins og ég hef áður vikið að bíða ýmis erindi og málefni afgreiðslu nefndarinnar til 3. umr. En verði þessar brtt. nefndarinnar samþykktar sem ég hef nú lýst, þá valda þær auknum útgjöldum sem nemur 125 035 þús. kr. Eigi að síður og þrátt fyrir það að vitað er um að mæta þarf verulega hækkuðum útgjöldum, sem ég hef áður greint frá, mun meiri hluti nefndarinnar miða afgreiðslu sína á fjárlagafrv. við það að fjárlög verði afgreidd greiðsluhallalaus.



Herra forseti. Frv., sem flutt eru á Alþ., eru að jafnaði tekin til umfjöllunar í n. eftir að 1. umr. lýkur og síðan tekin til 2, umr, þegar viðkomandi n. hefur komist að niðurstöðu um afgreiðslu málsins. N. í heild eða nefndarhlutar gefa þá út nál. til útskýringar á afstöðu sinni til endanlegrar afgreiðslu málsins. 2, umr. er ætluð til raunverulegrar umfjöllunar um viðkomandi frv, og til þess ætlast að þm., bæði nm, og aðrir, geti á því stigi haft heildaryfirsýn yfir málið og till. n. um afgreiðslu þess. Ef mál er ekki svo upplýst að fyrir liggi a.m.k. aðalatriði þess yrði 2. umr, á því stigi ekki annað en formsatriði, hinni raunverulegu umfjöllun og afgreiðslu frestað til 3. umr. og í raun ógerlegt að fjalla um viðkomandi mál í nál. fyrir 2, umr. 2. umr. yrði þá aðeins sýndarumræða. Ég hygg að oftast hafi verið farið að við afgreiðslu þingmála eins og hér er lýst. Nefndir skila nál. þegar nauðsynlegar upplýsingar hafa fengist og raunverulegur grundvöllur er til að taka málið til 2. umr. En varðandi eitt veigamesta mál. sem hvert þing fjallar um, fjárlagafrv., hefur sótt í það horf, að algjörlega er nú orðið óviðunandi. Vissulega hefur oft oltið á ýmsu um málsmeðferð í sambandi við afgreiðslu fjárl. og lausn vandamála ekki legið fyrir við 2. umr. 1974 og 1975 fór 2. umr, ekki fram fyrr en 16. des, og 1974 voru aðeins tveir starfsdagar milli 2. og 3. umr. og sjá allir, hver aðstaða fjvn, hefur þá verið til starfa. Ég rakti þessi vinnubrögð bæði í fyrra og hittiðfyrra, og sérstaklega hve á skorti að þau gögn, sem eru grundvöllur við afgreiðslu ýmissa málaflokka, væru lögð fyrir n. í tæka tíð. Í fyrra hafði vegáætlun ekki verið lögð fram þegar 2. umr. fór fram. Sama gerist nú. Lánsfjáráætlun, sem bæði í fyrra og í ár var heitið í nóv., sást ekki í fjvn. né var rædd þar fyrir 2, umr. í fyrra og nú fengu fjvn: menn prófarkir af lánsfjáráætlun senda heim sem trúnaðarmál s.l. sunnudagskvöld eflir að n, hafði hætt störfum fyrir 2, umr. Nú er verið að útbýta því plaggi á þessum fundi. Ég ræddi í fyrra og hittiðfyrra um óviðunandi vinnubrögð hæstv. ríkisstj. við afgreiðslu fjárl., vinnubrögð sem bitna á n. allri, meiri hl. jafnt sem minni hl. En svör hæstv. fjmrh. báru með sér að hann taldi ekkert athugavert og því var ljóst að lítil von var til þess, að úr yrði bætt meðan hann fjallaði um afgreiðslu fjárlaga. Því miður hefur nú komið í ljós, að lengi getur vont versnað. Það hefur vissulega oft verið svo, að við 2, umr. um fjárl. hefur lausn þess vanda að koma saman endum á fjárl. ekki legið fyrir í öllum atriðum og ég hef ekki búist við því nú heldur. Á hinn bóginn hefur stjórnarandstaðan á hverjum tíma talið fært að gefa út nál. við 2, umr., vegna þess að hún hefur átt þess kost að fá upplýsingar um vandann, um það hvað á því stigi hefur skort á til að endar næðu saman og hvaða áhrif breyttar forsendur frá samningu fjárlagafrv. hafa haft á einstaka útgjaldaliði. Við því hafa fengist svör hafi verið um það spurt. Nú hefur öllum landslýð verið ljóst að það fjárlagafrv., sem lagt var fram í haust með 1700 millj. kr. rekstrarafgangi, er markleysa í dag. Fjölmiðlar hafa hent á lofti ýmsar tölur um óumflýjanlegar hækkanir einstakra útgjaldaliða á fjárl. svo að í heild nemur nálega eða um það bil 11/2 tug milljarða kr. eða meira, en ýmsar tölur hafa verið nefndar. Jafnframt hefur verið ljóst að vegna breyttra forsendna og meiri þjóðarútgjalda í krónutölu á næsta ári en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlagafrv. hækka tekjur verulega. Fjvn. hefur eytt nær tveimur mánuðum í að hlusta á einstaka aðila bera fram óskir sínar um fjárveitingar á fjárl. Fyrsta afgreiðsla n. fór svo loks fram s.l. föstudag, 9. des., en um grundvallaratriðin, þann vanda, að forsendur frv, fyrir tekjum og gjöldum ríkissjóðs á næsta ári eru gjörbreyttar, fengust ekki upplýsingar. Um þennan vanda hafa stjórnarflokkarnir fjallað að undanförnu, en engar upplýsingar hafa verið lagðar fyrir stjórnarandstöðuna, hvorki þingflokka né nm. í fjvn., að öðru leyti en því, að samkvæmt sérstakri beiðni minni hl. n. komu fulltrúar Þjóðhagsstofnunar á fund fjvn. s.l. laugardag og greindu munnlega frá horfum um tekjur ríkissjóðs á næsta ári miðað við breyttar forsendur frá gerð fjárlagafrv. Forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar tók sérstaklega fram að hann gerði ráð fyrir því, að fulltrúi fjárlaga- og hagsýslustofnunar, sem sat fundinn, mundi síðan gera grein fyrir áhrifum breyttra þjóðhagsforsendna á einstaka útgjaldaliði. Þegar minni hl. n. gekk síðan eftir því, að þessar upplýsingar yrðu veittar, var neitað um þær, beinlínis neitað um að upplýsa hver áhrif breyttar forsendur hefðu á útgjaldaliði fjárlagafrv. Það er því ekki aðeins svo, að fjvn. eða minni hl. hennar fær fyrir 2. umr, engar upplýsingar um fyrirætlanir hæstv. ríkisstj. um það, á hvern veg hún hyggst afgreiða fjárlög, og látum það vera, heldur fást engar upplýsingar um hver áætla megi áhrif breyttra forsendna á einstaka útgjaldaþætti í rekstri ríkissjóðs áður en nm. eiga að geta út nál. og ræða fjárlagafrv. við 2. umr, hér á hv. Alþ. Svo heyrir maður í fjölmiðlum í gærkvöld að fjvn. hafi að undanförnu verið að fjalla um, hvernig brúað verði það bil sem nú er talið vera á milli tekna- og gjaldahliða frv. Það eru tíðindi fyrir mig að þessi vandi hafi verið ræddur í fjvn. Það hefur a.m.k. ekki verið gert í þeirri fjvn. sem ég er í. En það hefur reyndar borið æ meira á því að undanförnu, að meiri hl. n. líti á fundi hjá meiri hl. sem fjvn.-fundi, og eflaust og vonandi hafa þeir rætt þann vanda sem ekki hefur fengist svo mikið sem skýrt frá í n. sjálfri. Þegar þannig er að málum staðið er hverjum manni ljóst að sú ákvörðun að láta 2. umr. um fjárl. fara fram við þessar aðstæður er ákvörðun um að sú umr. verði einungis sett á svið til að fullnægja því sem formsatriði að þrjár umr. fari fram um fjárlagafrv. Það er algjörlega fráleitt að gera ráð fyrir því, að minni hl. fjvn. geti í raun skilað nál. um afgreiðslu fjárlagafrv. þegar engar upplýsingar hafa fengist um þann vanda sem við er að etja. 2. umr, getur ekki átt að snúast um það eitt að skipta fjárveitingum á einstök verkefni í nokkrum framkvæmdaflokkum. Við, sem skipum minni hl. fjvn., höfum því verið á einu máli um það að gefa ekki út nál. nú fyrir þessa svokölluðu 2. umr. Til þess er enginn grundvöllur og enginn grundvöllur til að ræða fjárlagaafgreiðsluna sem slíka á þessum fundi. Ég vil láta það koma skýrt fram að í þessu efni tel ég að ekki sé við form. n. eða þá meirihlutamenn að sakast. Samvinnan við þá alla hefur verið með ágætum og ég flyt þeim þakkir fyrir hana og þá sérstaklega hinum nýkjörna form., hv. 6, þm. Suðurl., Steinþóri Gestssyni, fyrir lipurð og tillitssemi í þeim málum sem hann hafði aðstöðu til að leysa. Sú afstaða, sem við hljótum óhjákvæmilega að taka, að gefa ekki út nál. fyrir 2. umr., beinist á engan hátt að störfum hans í n. Hans verk hefur verið heldur óskemmtilegt og ekki bjóðandi svo ágætum manni, þegar engin gögn hafa fengist frá ráðvilltri ríkisstj. og beðið hefur verið eftir ákvörðunum stjórnarflokkanna svo lengi, en án árangurs, að n. hefur komist í algjört tímahrak og setja verður á svið 2. umr., þótt engin forsenda sé til þess önnur en sú nauðsyn sem stjórnarflokkarnir telja á því að afgreiða fjárl. fyrir jól. Ég veit að enginn hefði fremur en form. n. óskað eftir því, að hæstv. ríkisstj. hefði tekist að standa að málum á annan hátt. Þótt það markmið að afgreiða fjárl. fyrir jól sé eftirsóknarvert getur það þó ekki orðið slíkt aðalatriði, að afgreiðsla fjárl. sé höfð með þeim einstæða hætti sem hér er gert þegar fjárlagafrv. er tekið til 2. umr, og ætlast til þess, að nefndarhlutar skili áliti án þess að veittar hafi verið grundvallarupplýsingar um þann vanda, sem við er að etja við fjárlagaafgreiðsluna, hvað þá að vandamálið hafi verið lagt fyrir n, eða rætt þar. Ég hef t.d. fyrir löngu beðið um upplýsingar um hverjar séu nýjustu áætlanir um útgjöld almannatrygginga miðað við breyttar forsendur frá gerð fjárlagafrv. Þær upplýsingar hafa ekki fengist, þótt margsinnis hafi verið eftir þeim gengið, frekar en fengist hafa upplýsingar um áhrif nýrra kjarasamninga á launaliði frv. Hver getur með nokkru mótt ætlast til þess, að fjallað sí: um fjárlagafrv, við 2, umr. þegar fjvn. eða a.m.k. minni hl. hennar hefur ekki fengið upplýsingar um slík grundvallaratriði, þótt um hafi verið beðið? Það fjárlagafrv., sem hér er till umr., er hið 15. sem ég tek þátt í að fjalla um í fjvn , og mér er annt um þessa nefnd, að hún skili frá sér fjárlagafrv, með eðlilegum hætti og svo fljótt sem aðstæður leyfa, og ég tel mig hafa unnið að því, hverjir sem farið hafa með meiri hl. hverju sinni. Það þarf því æðimikið til og vinnubrögð og starfsskilyrði þurfa að vera býsna langt frá því að vera viðunandi til þess að ég sjái mig til neyddan að bregðast við með þeim hætti að gefa ekki út nál. við 2, umr., enda hefur það ekki borið til áður. En sú afstaða beinist ekki gegn þeim, sem skipa meiri hl. n. eða gegn form. hennar, eins og ég hef áður tekið fram. Öllum er ljóst að orsökin til þess, að störfin í fjvn. hafa ekki getað farið fram með eðlilegum hætti að þessu sinni og 2. umr. er ekki tímabær þegar hún er látin fara fram, er ráðleysi hæstv. ríkisstj. Hún hefur dregið of lengi að koma með nauðsynlegustu upplýsingar og úrræði í þeim vanda sem hún hefur sjálf valdið með stjórnleysi í efnahagsmálum. Allar aðgerðir hæstv. ríkisstj, í efnahagsmálum hafa miðað að því, að halda niðri eða draga úr kaupmætti launa, en til þess hefur verið beitt ráðstöfunum. sem valda hækkuðu verðlagi, þ.e.a.s. gengislækkunum. veltuskattshækkunum, vaxtahækkunum og öðrum hliðstæðum verðbólguhvetjandi aðgerðum. Þess vegna hefur verðbólgan numið ríflega 30% á ári þótt verðlag innfluttrar vöru hafi einungis hækkað um 6–6% á ári s.l. 3 ár. Þess vegna er niðurstaðan sú nú í lok kjörtímabils hæstv. ríkisstj., að þrátt fyrir sífellt hækkandi verðlag útflutningsvara umfram verð innflutnings s.l. tvö ár, þrátt fyrir mjög verulega magn- og verðmætisaukningu útflutningsvöru ríkja hér efnahagsvandræði, en úrræðaleysið er slíkt, að við svokallaða 2. umr. um fjárl. hefur fjvn, engin grein verið gerð fyrir þeim vanda sem efnahagsstefna hæstv. ríkisstj, hefur valdið ríkissjóði í þessu mesta góðæri varðandi ytri aðstæður sem þjóðin hefur lifað. Þeir, sem halda um stjórnvöl þjóðarskútunnar, hafa siglt í strand í birtu og blíðviðri. Ríkissjóði hefur á því kjörtímabili, sem nú er að ljúka, verið haldið gangandi með beinni seðlaútgáfu Seðlabankans. Skuld ríkissjóðs við Seðlabankann nemur um 13.5 milljörðum kr. og hefur hækkað á hverju ári, enda þótt skattheimtan hafi verið miðuð við lækkun skuldarinnar. Þessi fasta skuld, talsvert á annan tug milljarða, brýtur í bága við lög um Seðlabankann þar sem sérstaklega er tekið fram, að bankanum sé einungis heimilt að lána ríkissjóði til skamms tíma, og við það miðað að slík lán greiðist upp í lok hvers fjárhagsárs. Þannig hefur óstjórn stjórnarflokkanna í efnahagsmálum valdið: 1) óðaverðbólgu þrátt fyrir mjög væga hækkun innfluttra vara, - verðlagshækkanir innanlands eru 5–6 sinnum meiri en verðbreytingar á innflutningsvöru; 2) stórfelldri skuldasöfnun erlendis á sama tíma og viðskiptakjör fara sífellt batnandi og verðmætasköpun er meiri en nokkru sinni fyrr; 3) mikilli skuldasöfnun ríkissjóðs hjá Seðlabankanum, þrátt fyrir meiri skattheimtu en nokkru sinni fyrr, og 4600 millj. kr. vaxtakostnaði af þeirri skuld á kjörtímabilinu. Afleiðingarnar af öllu saman eru hugmyndir um enn nýja skattheimtu, þ. á m. um tvöföldun sjúkratryggingagjalds og enn frekari niðurskurð fjárveitinga til samfélagslegra framkvæmda, en vinnubrögðin þau, að fjárlagafrv, er tekið til sýndarumræðu, sem kölluð er 2. umr. um fjárlagafrv., án þess að nm. í stjórnarandstöðu í fjvn, fái umbeðnar upplýsingar um þann vanda sem stjórnarstefnan hefur valdið varðandi afkomu ríkissjóðs á næsta ári. Á þessu stigi er því um ekkert annað að fjalla en þá skiptingu á framkvæmdafé til nokkurra málaflokka, sem stjórnarflokkarnir hafa talið hæfilegt að leggja fyrir þennan fund sem fundarefni í stað raunverulegrar 2. umr. um fjárlagafrv. Hér á einnig að fjalla um nokkrar brtt . sem samtals nema 125 millj. kr., þegar allt bendir til þess að sveiflurnar frá frv. gætu í raun numið yfir 15 milljörðum eða 17 milljörðum kr., hverjar sem nettóbreytingarnar verða. Þetta sýnir m.a. hversu fráleit þessi umr. er sem 2. umr. um fjárlög. Þrátt fyrir verulega hærri kostnaðargrundvöll nú en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. eru framkvæmdaframlög. sem gerð er till. um skiptingu á óbreytt frá fjárlagafrv. Í hafnamálum þýðir það að nýlega framlögð hafnaáætlun fyrir árin 1977– 1980 er að því er varðar árið 1978 skorin niður um 1/4 áður en áætlunin kemur til umr. á Alþ. Á tímum vinstri stjórnarinnar voru veitt mjög veruleg fjárframlög til sérstakra hafnaaðgerða í Grindavík, Þorlákshöfn og í Höfn í Hornafirði til viðbótar almennu hafnarframkvæmdafé. Ekkert verður nú, frekar en fyrr á þessu kjörtímabili, af efndum á fyrirheiti hæstv. samgrh um fjárhæðir ámóta að verðgildi og veittar voru í þessar sérstöku framkvæmdir, sem nokkur sveitarfélög nutu, kæmu, þegar þeim lyki, áfram til viðbótar við almennt framkvæmdafé og féllu þá í hlut annarra sveitarfélaga. Öll verða þessi fyrirheit að engu í vesaldarafkomu ríkissjóðs í óðaverðbólgunni þrátt fyrir hinar hagstæðu ytri aðstæður. Hinar almennu framkvæmdafjárveitingar til hafna hafa þar á ofan stórrýrnað að verðgildi. Nú eru það stóriðjuframkvæmdirnar sem njóta forgangs í hafnamálum. langstærsta fjárveiting til einstakrar hafnar er 250 millj. kr. fjárveiting til hafnarframkvæmda við Grundartanga, en fiskiskipahafnirnar eru í framkvæmdasvelti. Framlög til byggingar grunnskóla og íbúða fyrir skólastjóra námu á fjárlögum 1974 658.4 millj. kr. Jafngildi þeirrar upphæðar 1978 væri nær 2300 millj. kr., en hér er gerð till. um 1376 millj. kr, fjárveitingu. Upphæðin þyrfti að hækka um 67% til að vera jafngildi og fyrir 4 árum og er þá ekki tekið tillit til fólksfjölgunar. Ég mun ekki fjalla frekar um þessa málaflokka, þar sem svo er staðið að málum af hálfu stjórnarflokkanna varðandi 2, umr. sem raun ber vilni. En þar sem nú á að afgreiða framlög til stofnkostnaðar fjölbrautaskóla vil ég vekja athygli á brtt. sem ég flyt ásamt hv. 1. landsk. þm., Jóni Árm. Héðinssyni, og hv. 3. þm. Reykn., Gils Guðmundssyni, um að framkvæmdaframlag til Fjölbrautaskóla Suðurnesja hækki úr 35 millj. kr. í till, fjvn. í 65 millj, kr. Ég gerði við 1. umr. grein fyrir því, að algjörlega er óhjákvæmilegt að á næsta ári, fyrir næsta haust, verði byggð hæð ofan á hús fjölbrautaskólans til þess að unnt sé að veita viðtöku þeim 120–140 nýju nemendum sem munu leita eftir inngöngu í skólann fyrir næsta skólaár, en þeir verða hrein viðbót við nemendafjöldann, þar sem fyrstu nemendur útskrifast vorið 1979 og þá hefur skólinn náð sinni eðlilegu stærð. Óhætt er að fullyrða, að af þeim framkvæmdum, sem ríkissjóður veitir framlög til á Suðurnesjum, er þetta mál málanna og mikil og algjör samstaða Suðurnesjabúa um framgang þessa máls. Það kom fram á fundi fjvn, frá fulltrúa menntmrn., að till. þess rn. um fjárveitingu til byggingarframkvæmda við Fjölbrautaskóla Suðurnesja hefði verið 30 millj. kr., 5 milli. kr. eru ætlaðar til greiðslu á tækjum, sem þegar hafa verið keypt, og þá miðað við að framkvæmdin, bygging hæðar, taki tvö ár. Aðspurður um, hvort till. menntmrn. byggðist á því að vandanum varðandi skólavist fyrir nýja nemendur næsta haust ætti að mæta með takmörkun á nemendafjölda, svaraði fulltrúi menntmrn. játandi. Það er í þessu sambandi athyglisvert, að á sama tíma og það er yfirlýst stefna menntmrn. að beita takmörkunum á inngöngu nemenda í fjölbrautaskólann á Suðurnesjum og vísa þeim frá eru till. gerðar um fjárveitingu til byggingar héraðsskóla þar sem nemendum fækkar. Til að tryggja að fyrir húsnæði verði séð á Suðurnesjum fyrir þá nemendur, sem leita inngöngu í fjölbrautaskólann næsta haust, leggjum við flm, brtt, til, að framlag til byggingarframkvæmdanna verði 60 millj. kr., og er sú fjárhæð æðiknöpp. Ég vænti þess að hv. alþm. sjái til þess að komið verði til móts við óskir allra Suðurnesjamanna í þessu máli með því að samþ. brtt. Enn fremur fer ég fram á það við hæstv. fjmrh., sem hefur látið hugmyndina um 30 millj. kr. fjárveitingu til byggingarframkvæmda nægja í þessu efni, að hann lýsi því yfir hér á þessum fundi eða við atkvgr., að verði till. um lægri fjárveitingu, 30 millj. kr. til byggingaframkvæmda, samþ., en Suðurnesjamönnum takist að útvega fé með lántökum eða framlögum sveitarfélaga umfram lögbundin framlög á móti ríkissjóði, verði af hálfu fjmrn. heimilað að vinna að framkvæmdum í þeim mæli sem það fé dugir til, - 30 millj. kr. framlag ríkisins, sem er ónóg fjárveiting, teljist þannig ekki um leið takmörkun á heimiluðum byggingaráfanga á næsta ári, heldur verði Suðurnesjamönnum heimilað að stofna til skuldbindinga ríkisins umfram það, ef þeim tekst að útvega lánsfé eða viðbótarframlög sveitarfélaga. Ég stend ekki að fleiri brtt. við þessa svokölluðu 2. umr. um fjárlagafrv., en ítreka mótmæli mín og okkar minnihluta í fjvn. við þeim vinnubrögðum, sem hæstv, ríkisstj. hefur viðhaft við afgreiðslu fjárl., að neita fulltrúum minni hl. um upplýsingar um þann vanda, sem óstjórnin í efnahagsmálum hefur komið ríkissjóði í, en ætlast til þess á sama tíma að fjárlagafrv. sé tekið til 2. umr.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka það fram hvað mig varðar og ég hygg raunar líka hv. þm. sem hér lauk máli sínu, að það er samkvæmt ákvörðun míns þingflokks sem ég afréð í fjvn. að standa ekki að útgáfu nál. við þessa umr. Þingflokkur Alþfl. telur að ástandið, eins og því hefur verið lýst af hv. síðasta ræðumanni, sé þannig, að fulltrúi hans í fjvn. geti undir engum kringumstæðum staðið að útgáfu nál. við 2. umr. Þetta vil ég aðeins taka fram, til þess að það sé ljóst að hér er ekki aðeins um mótmæli við málsmeðferðina að ræða af minni hálfu sem nm. í fjvn., heldur stendur þingflokkur Alþfl. að þeim mótmælum. Af því tilefni gætu ræður manna við þessa 2. umr. verið stuttar, því það er bókstaflega ekkert hægt að segja um þá stefnumótun sem á að felast í fjárlagagerð, einfaldlega vegna þess að ekkert er enn um hana vitað. Að vísu er þetta ekki í fyrsta sinn sem til 2. umr, um fjárl. er gengið án þess að vitað sé um hugmyndir eða till. stjórnvalda um meginatriði þeirrar fjárlagagerðar. Slíkt hefur margoft gerst áður, þó ekki sé það til fyrirmyndar. og er þetta nánast frekar orðið regla en undantekning. Hins vegar veit ég ekki til þess. að það hafi áður gerst að fjvn., þegar komið er til 2, umr, fjárl.. viti ekki um eðli og umfang þess vanda sem fólginn á að vera í því að koma fjárl. saman. Ég tel að fjvn. sé þetta ekki ljóst, þó vera kunni að fulltrúar meiri hl. í fjvn. viti eitthvað um þetta. Fjvn. veit sem slík ekki annað en það, sem formlega er tekið fyrir í fundi þeirrar n., og fjvn, hefur ekki verið greint frá þessum atriðum. Það sem meira er: fulltrúar ríkisvaldsins hafa neitað fjvn um slíkar upplýsingar þegar nm. hafa óskað eftir þeim. Það skiptir ekki máli í því sambandi hvort þeir nm. eru úr hópi minni hl. eða meiri hl. á þingi. Það, sem skiptir máli í því sambandi, er að málsvarar hæstv, ríkisstj. hafa neitað fjvn. Alþ. um upplýsingar um eðli og inntak þess vandamáls, sem fjvn. lögum samkvæmt er ætlað að fást við. Ég veit ekki til þess, að slíkt hafi áður gerst. Að vísu á ég ekki langa þingsögu að baki og hef ekki setið nema eitt ár í fjvn. Hins vegar hef ég átt sæti nokkuð lengi í þingflokki Alþfl. með fullum réttindum, eða frá því að ég tók við ritstjórn Alþýðublaðsins, og hef því fylgst með þingstörfum um talsvert langan tíma, og mér er ekki kunnugt um dæmi þess áður að til 2. umr, um fjárlagafrv. hafi verið gengið við slíkar aðstæður. Slíkur losarabragur hefur að mínu viti aldrei áður verið á stjórn landsins og það hefur aldrei áður gerst að Alþ. sem stofnun hafi verið sýnt slíkt virðingarleysi, að sú n. þjóðkjörinna fulltrúa. sem lögum samkvæmi er falið það verkefni af löggjafarsamkomunni að fjalla um fjármál ríkisins og gera till. þar að lútandi til þingsins, sé að yfirlögðu ráði leynd upplýsingum um meginviðfangsefni sín með þeim afleiðingum að n. er allsendis ófær um að sinna lögboðnum verkefnum sínum. Ég tel að n. hafi verið leynd þessum upplýsingum að yfirlögðu ráði einfaldlega vegna þess að í áliti meiri hl. nál., sem dreift var hér í gær, eru fram teknar upplýsingar, sem við fulltrúar minni hl. á fjvn.-fundum höfum óskað eftir að fá, en fengum afsvar. A.m.k. í því gagni kemur fram, að meiri hl. fjvn.-manna og þeim ráðunautum, sem ríkisstj. hefur sér til aðstoðar við fjárlagasmiði, var kunnugt um þessar upplýsingar, sem við óskuðum eftir, en fengum ekki. Hér erum við alþm. sem sé látnir sitja bróðurpart ársins og látið heita að verkefni okkar sé að fjalla um úrlausn á vandamálum þjóðarinnar í því umboði sem okkur er veitt í almennum kosningum. En í raun réttri er farið að standa þannig að málum, að þegar stjórnarmyndun er lokið í kjölfar þingkosninga má heita að verkefnum alþm. sé að mestu lokið og eftir það gagni þeir nánast hlutverki einhvers konar opinberra handauppréttara á meðan aðrir stjórna landinu í þeirra nafni. Þegar svo er komið, að hæstv. ríkisstj. virðir fjvn. Alþ. svo lítið, að henni er ekki svo mikið sem veittar upplýsingar um eðli og umfang þeirra vandamála, sem n. hér að fást við og gera till. um, þá er Alþingi Íslendinga .og þeim, sem há stofnun skipa, ekki lengur ætlað að gegna því hlutverki sem þeim er falið. Þá er farið að stjórna landinu í samræmi við reglur fámennisstjórnar, en ekki í anda þeirra reglna, sem við þekkjum hér á Vesturlöndum, um lýðræði og þingræði. Um miðja s.l. viku var fjvn. þannig ekki farin að afgr, svo mikið sem eitt einasta erindi viðvíkjandi fjárl. og hafði þó setið á fundum daglega og stundum tvisvar á dag allar götur frá því þing kom saman í haust. Þegar síðasti fundur n. fyrir 2. umr. var haldinn s.I. laugardag hafði n. enn ekki borist nein frásögn af því við hvaða vanda væri að etja við fjárlagaafgreiðsluna, hvað þá heldur að á góma hefði borið einhverjar hugmyndir um lausn slíks vanda. Það hefði því engu breytt um störf fjvn. þótt við nm. hefðum verið sendir heim til okkar strax að lokinni þingsetningu í okt. og ekki kvaddir aftur til starfa við undirbúning fjárlagagerðar fyrr en á miðvikudag eða fimmtudag í síðustu viku. Þeim mun alvarlegri sem vandinn samfara landsstjórninni er sagður vera, þeim mun minni virðist vandinn vera hér á hinu háa Alþingi. Þá eru alþm. minnst látnir hafa fyrir stafni þegar vandi þjóðarinnar er sagður mestur. Ég get að sjálfsögðu nefnt mörg einstök dæmi um, hvernig fjvn. hefur verið sniðgengin og að litlu höfð af hæstv. ríkisstj. við fjárlagagerðina fram til þessa og eftir hvaða leiðum við nm. a.m.k. nm. stjórnarandstöðunnar, höfum orðið að leita okkur upplýsinga um þau mál sem landslög gera ráð fyrir að við eigum að fjalla um. Eins og ég sagði áðan var nál. meiri hl. fjvn. dreift á Alþ. í gær. Þar segir svo neðarlega á bls. 1, með leyfi forseta: „Samkvæmt síðustu áætlunum er gert ráð fyrir, að útgjaldahlið fjárlaga hækki um fulla 17 milljarða vegna kauphækkana 1. des.“ o.s.frv. Ég vil taka það fram, að þó að við séum búnir að sitja í fjvn. í rösklega tvo mánuði, þá er þetta í fyrsta sinn, sem ég sem fjvn.- maður sé þessa tölu eða þessa spá. Við höfum spurt um þetta, eins og hv. síðasti ræðumaður tók fram, við höfum fengið neitun. Þetta er í fyrsta sinn sem við sjáum spár um það, hvað launahækkanirnar muni skapa mikil viðbótarútgjöld fyrir ríkissjóð miðað við fjárlagafrv. frá upphaflegri gerð þess. Þannig er staðið að málum í einni valdamestu n. þingsins. Í útvarpsfréttum í gær var svo haft eftir form. fjvn., að n, hefði að undanförnu setið á rökstólum til að fjalla um, hvernig mæta eigi þessum útgjaldaaukningum vegna kjarasamninga BSRB og annarra launahækkana. Ég verð að segja alveg eins og hv. síðasti ræðumaður. að mér kom þetta mjög á óvart vegna þess að ég hafði ekki orðið var við að þessi mál hefðu nokkurn tíma verið rædd í fjvn, a.m.k. ekki í þeirri n. sem ég á sæti í. Þá hlýtur að vera búið að stofna einhverja allt aðra fjvn. hér í þinginu, ef þessi mál hefur borið þar á góma, vegna þess að sú fjvn. sem við fulltrúar stjórnarandstöðunnar höfum setið í, hefur ekki einu sinni rætt það, hver þessi vandi vegna kauphækkananna væri talinn vera, hvað þá heldur að n. hafi fjallað um það hvernig ætti að mæta honum ! Og sem enn eitt dæmi um það hvernig að þessum málum er staðið vildi ég skýra frá því. að í grg. með fjárlagafrv, er sagt að lánsfjáráætlun verði lögð fram í nóvembermánuði. Að sjálfsögðu var það ekki gert. Það var verið að dreifa henni hér í þingsal núna rétt áðan. En í nóvembermánuði fékk fjvn. heimsókn frá byggingarnefnd Landsspítalans. Þá var frá því skýrt svona í framhjáhlaupi af form. byggingarnefndarinnar, að sá vandi sem væri við að etja varðandi gerð lánsfjáráætlunar þessa dagana, væri að skera erlendar lántökur niður úr 24.5 milljörðum í 20 milljarða. Fjvn. skipuð þjóðkjörnum fulltrúum hafði aldrei heyrt á þetta minnst. Þetta er eitt af verkefnunum, sem við eigum að ræða. Þetta er eitt af verkefnunum, sem lofað var að við fengjum til umfjöllunar í nóvembermánuði. Ég sem fjvn.-maður hafði aldrei heyrt á þetta minnst. Ég hafði mínar upplýsingar frá form. byggingarnefndar Landsspítalans. Hvaðan í veröldinni hafði hann sínar upplýsingar, sem nú virðast vera réttar? Er það með þessum hætti, sem fulltrúar Alþ. í fjvn. þingsins eiga að fá sínar upplýsingar, ef skyldi vera að einhverjir menn utan úr bæ, sem kæmu á fundi n., vildu virða n. svo mikils að veita henni upplýsingar um málefni sem hún á að fjalla um? Þannig höfum við farið að því alþm. að afla okkur frétta, - þeir menn úr hópi þjóðkjörinna fulltrúa í þessari stofnun, sem Alþ. sjálft hefur valið til þess að fjalla um fjármál ríkisins og gerð fjárlaga. Við höfum þurft að vera á höttunum eftir lausafregnum hingað og þangað að úr þjóðfélaginu til þess að fá eitthvað að vita um það verkefni sem okkur er ætlað að fjalla um. Við höfum engar upplýsingar um þessi mál fengið sem alþm. eða fjvn: menn. Sennilega hefur hæstv. ríkisstj. ætlast til. að við tækjum upp það, sem kallast rannsóknarblaðamennska, til þess að fá einhverjar fréttir. A.m.k. virðast blöðin vera miklu betur upplýst en við. Ég vil aðeins vekja athygli hv. alþm. á forsíðu Dagblaðsins í dag. Þar skýrir fréttamaður Dagblaðsins frá ýmsu sem hann þykist vita um hvaða aðgerðir séu í aðsigi hjá hæstv. ríkisstj. til þess að leysa fjárlagavandann. Þar er t.d. tekið fram, að blaðamaður Dagblaðsins viti af því, að ráðgerð sé hækkun á sjúkratryggingagjaldi um tæpa 2 milljarða, Þegar ég var nýbúinn að lesa þessa frétt í Dagblaðinu kom ég hingað niður í Alþ. og settist í sætið mitt, - og hvað mætti mér þá? Frv. til l um breyt. á l. nr. 9 o.s.frv., um breyt. á l. um almannatryggingar. Og hvers eðlis skyldi nú þetta frv. vera? Jú, um að hækka sjúkratryggingagjald til þess að færa ríkissjóði tekjuauka upp á 1.9 milljarða. M.ö.o.: upplýsingar blaðamanns Dagblaðsins voru réttar. Ég sem alþm. og fjvn.-maður hafði aldrei um þetta heyrt. Svona er farið að umgangast okkur þm., svona er farið að umgangast ýmsar valdamestu n, þingsins. Ég get talið upp fleiri atriði sem getið er um í þessari Dagblaðsfrétt. Í lið nr. 2 er talað um sérstakan skatt af gjaldeyri og jafnvel ferðamannaskatt. Þetta hefur aldrei borið á góma í fjvn., þetta eru till. sem aldrei hafa borist til þingflokkanna, a.m.k. ekki stjórnarandstöðunnar. Þetta eru hugmyndir, sem ég hef aldrei heyrt ræddar inni í þessum þingsal eða stofnunum Alþ. þeim stofnunum sem eiga að stjórna þjóðarskútunni. Rétt áðan barst mér eitt bréfið enn. Það voru í því ýmsar upplýsingar frá hæstv. ráðh. sem merktar eru trúnaðarmál. Ég má því ekki staðfesta hér á Alþ. hvort þessar fregnir Dagblaðsins eru réttar eða rangar, en blaðamaðurinn þykist vera alveg viss um hvað hann er að fullyrða. Þá eru ýmsar fréttir í þessari blaðafregn líka um efnisatriði lánsfjáráætlunar sem lögð var fram í dag. Það er sérstök undirnefnd fjvn., sem kjörin var til þess að fjalla um lánsfjáráætlun, - og hvað skyldi hún hafa haldið marga fundi? Engan. Undirnefnd fjvn., sem á að fjalla um lánsfjáráætlun íslenska ríkisins fyrir árið 1978, hefur engan fund haldið. Fjvn. veit ekki til þess, að það sé verið að semja um lánsfjáráætlun, en blöðin vita. það.  Það er ekki annað en hneyksli þegar svona lagað kemur upp, þegar framkvæmdavaldið og handhafar þess bregða á það ráð að neita Alþ. og n. Alþ. um upplýsingar um viðfangsefni sem löggjafanum er ætlað að leysa. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að mikið vatn hefur til sjávar runnið frá því Alþ. var endurreist á Íslandi og frá þeim tíma þegar því var falið löggjafarhlutverk sitt. Lengi vel framan af voru verkefni Alþ. frekar einföld og auðunnin og þingmennska aukastarf sem leyst var af höndum á fáum vikum á ári hverju. Viðfangsefni Alþ. voru þá fá og skýr og verkin fyrst og fremst fólgin í því, að þm. tóku endanlega afstöðu, völdu og höfnuðu milli fárra og augljósra valkosta. En síðan þetta var hefur mikið vatn til sjávar runnið og miklar breytingar orðið á eðli þeirra starfa, sem vinna þarf á Alþ. Nú er talið nauðsynlegt að Alþ. sitji að störfum meginhluta ársins og umfangsmesta n. þingsins, fjvn., starfi raunar allt árið með stuttum hléum. Eins og í öðrum þjóðþingum hefur þróunin orðið sú, að sífellt meiri verk ættu að hafa færst yfir í hendur löggjafans eftir því sem þjóðfélagið verður flóknara og margbrotnara, þingið ætti að hafa frumkvæði um lausnir, og þingmennskan er orðin aðalstarf. En þrátt fyrir þessar ytri breytingar, lengingu þingsins, aukna möguleika til þingstarfa og það að þingmennska er orðin aðalstarf, er vinnuskipulagið hér á Alþ. samt sem áður enn upp á gamla móðinn, eins og var þegar þingmennska var aukastarf og þingið sat aðeins fáar vikur á ári. Meginhluta þingtímans sitjum við þm. aðgerðalausir og bíðum tillagna annarra. Stofnunin sem slík hefur ekkert frumkvæði, og það er orðið svo, eins og fram hefur komið við þessa fjárlagaafgreiðslu, að henni eða réttara sagt n. Alþ. er ekki einu sinni heimilað lengur að fylgjast með, að fá upplýsingar um þann vanda sem Alþ. er ætlað að leysa. Og gegn þessari þróun ber þm. að sjálfsögðu að standa. Það er ekki aðeins nauðsynlegt að gera þær breytingar á starfsháttum bingsins, sem ýta undir sjálfstæði þess og frumkvæði í málatilbúnaði, eins og t.d. felst í till. um bætta starfshætti Alþ. sem form. Alþfl., Benedikt Gröndal. hefur haft forustu um að flytja hér á Alþ., en það er ekki síður, þó að slíkar breytingar séu ekki gerðar, nauðsynlegt að standa vörð um rétt þingsins og þm. innan þess takmarkaða ramma sem núverandi starfshættir setja. Herra forseti. Þetta er eitt af mikilvægustu verkefnum þínum og starfsfélaga þinna hér í þinginu. Þið eruð kjörnir af okkur þm., ekki aðeins til þess að stýra fundum okkar, heldur til þess að standa vörð um sjálfstæði og réttindi þessarar stofnunar og þeirra sem þar starfa. því hljótið þið, herra forseti, að taka til mjög alvarlegrar athugunar þær athugasemdir, sem við þm., fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjvn., höfum nú gert í sambandi við vinnubrögð í þeirri n. Aðalatriðið er ekki hvort við fáum okkar upplýsingar sem stjórnarþm. eða stjórnarandstæðingar. Aðalatriðið er sú aðstaða sem við höfum sem alþm., því sá sem er í stjórn í dag er gjarnan í stjórnarandstöðu á morgun. Og sem þm., sem kjörnir eru í frjálsum kosningum, eigum við ekki að vera háðir um upplýsingar og frásagnir velvild handhafa framkvæmdavaldsins á hverjum tíma, heldur eigum við að hljóta slík svör í krafti þess valds, sem við höfum frá þjóðinni, og þess réttar, sem sú stofnun á að hafa þar sem störf okkar fara fram. Ég vil leyfa mér að hvetja forseta Alþ. til þess að sjá svo um, að réttindi þm, og réttur þingsins í þessum sökum séu á engan hátt sniðgengin. Eins og ljóst er og þegar hefur verið fram tekið höfum við stjórnarandstæðingar í fjvn. hvorki fengið upplýsingar um eðli né umfang þess vanda sem við er að etja í fjárlagaafgreiðslunni nú. Við slíkar kringumstæður gefur auga leið, að ógerningur er að ræða fjárlagasmiðina sem heild eða þá stefnu sem þar er mótuð eða þar ætti að móta. Í stað þess að ræða málið á grundvelli slíkrar heildaryfirsýnar er þm, nú nauðugur sá kostur einn að ræða fjárl. á grundvelli þeirra till. um einstaka málaflokka, sem fyrir liggja, án þess að gera nema takmarkaða tilraun til að ræða þær sem hluta af heildarmynd. Athyglisverðast er þó, þegar reynt er að gera sér grein fyrir hvert stefnir í fjárlagagerðinni nú, að öll þjónusta og allar framkvæmdir af því tagi sem fólgið er í því að fólkið fái eitthvað áþreifanlegt í staðinn fyrir peningana sem það leggur til ríkiskassans, allt slíkt er skorið niður. Hafnaáætlun hefur verið skorin niður áður en frá henni er gengið, eins og rakið var hér áðan. Ekki er staðið við fyrirheit stjórnvalda í sambandi við framkvæmdir við dagheimili. Niðurskurður á grunnskólum og fjölbrautaskólum er slíkur, að segja má að búið sé í raun réttri að fella grunnskólalöggjöfina úr gildi. Svona má áfram telja. Sjúkrahús og heilsugæsla eru skorin niður úr 2.2 milljörðum samkvæmt till, rn. í 1.3 milljarða, og það er varla að sá peningur nægi til þess að hægt sé svo mikið sem að standa við gerða verksamninga. M.ö.o.: niðurskurðarstefnan, sem talað er um að fólgin sé í þessu frv., er fyrst og fremst á þessum sviðum, að það eru skornar niður þær framkvæmdir og sú þjónusta þar sem fólkið fær áþreifanlega sönnun fyrir því að fjármunirnir, sem það leggur til sameiginlegra þarfa, komi að gagni. Allt annað er látið óhreyft. T.d. er algjörlega látið óhreyft það mikla fé sem gengur til þess að viðhalda ríkiskerfinu sjálfu. Allt, sem ríkisbáknið þarf til framfærslu fyrir sjálft sig, er látið ósnert. Allt það, sem ungir sjálfstæðismenn kalla bákn, er látið ósnert. Það er því ekki að furða þó að tveir þm. Sjálfstfl., þeir hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson og Pétur Sigurðsson, hafi nýlega lagt fram hér á hinu háa Alþ. till. um niðurskurð í mannahaldi. Ég ætla ekki að fella neinn dóm um það hér, hvort þær till. eru réttlætanlegar eða ekki. En slíkar till. frá þm. Sjálfstfl. við þessar aðstæður sýna ekki annað en það, að þeir eru harðlega að mótmæla þeirri stefnu sem ég var að lýsa að fælist í fjárlagaafgreiðslu hæstv. ríkisstj. nú. Þeir eru að lýsa því yfir, að hæstv. núv. ríkisstj. vilji ekki báknið burt, heldur báknið kyrrt. Þeir eru að lýsa því yfir, að sú niðurstaða, sem fæst frá hæstv. ríkisstj, í sambandi við hennar tillögugerð, sé í því fólgin að láta báknið kyrrt, skera niður allt það sem áþreifanlegt er, sem menn finna fyrir að þeir fái í staðinn fyrir peningana, sem þeir borga í ríkissjóð með sköttum sínum og skyldum. Það má vel vera, að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson og Pétur Sigurðsson fái eitthvað fyrir snúð sinn eins og Kiðhús fékk hérna áður fyrr, En sú ákvörðun þeirra að leggja þessa till. fram sýnir þó, að ekki eiga þeir von á miklu. Í sambandi við þá stefnu, sem fólgin er í afgreiðslu hæstv. ríkisstj. á fjárlagafrv. nú, þá minnir þetta talsvert á sögurnar um risaeðlurnar í fornöld. Okkur var sagt, og var það lengi haldið fyrir sannleik, að þessar risaeðlur hafi dáið út af því að 24 stundir sólarhringsins hafi ekki lengur nægt þeim til þess að éta. Þær hefðu þurft að éta allan sólarhringinn til þess að halda líkamsstarfseminni gangandi. Þær hefðu ekki lengur orku afgangs til þess að verja sig, ekki orku til að flytja sig á betri stað, til að flýja loftslagsbreytingar, ekki orku til að viðhalda tegundinni, allar stundir sólarhringsins hafi „dýnosárarnir“ staðið við það eitt að taka til sín fæðu bara til þess að halda sér gangandi. Og undir forustu hæstv. ríkisstj. er báknið orðið slíkur „dýnosár“. Þrátt fyrir stöðugt aukna skattheimtu, er ástandið orðið þannig, að fólkið er hætt að fá nokkuð fyrir peningana sína, „dýnosárinn“ er hættur að skila nokkrum sköpuðum hlut nema mat fyrir sjálfan sig, báknið, fyrst og fremst.  Ég veit ekki, herra forseti, hvort ég á að fara miklu lengra út í umr. um fjárl. nú að þessu sinni. Það hefur rignt yfir okkur stjórnarandstæðinga, ég veit ekki um hina, þennan síðasta klukkutíma alls kyns upplýsingum, sem við höfum beðið um dögum og vikum saman á fundum fjvn., en ekki fengið, en flestallar þessar upplýsingar eru merktar trúnaðarmál. Þó væri e.t.v. ekki úr vegi, þar sem svo bar við að skyndilega virðist ríkisstj. hafa áformað að ræða lánsfjáráætlun að þessu sinni, að fara örfáum orðum um það sem þar kemur fram. Þessa áætlun höfum við haft sem trúnaðarmál nú um nokkurra daga skeið og höfum því getað kynnt okkur hana, þó við hefðum ekki átt von á því, að hún yrði rædd nú. Mjög athyglisvert er að blaða lauslega í gegnum þessa skýrslu ríkisstj. um lánsfjáráætlun fyrir árið 1978, vegna þess að strax á fyrstu síðum kemur dómurinn um stjórnsemina. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þótt lánsfjáráætlanir áranna 1976 og 1977 hafi ekki gengið eftir í bókstaflegri merkingu má telja, að þær hafi gefið gagnlegt yfirlit yfir starfsemi lánastofnana.“ M.ö.o.: lýst er yfir því strax í upphafi að þó að áætlanaþáttur lánsfjáráætlunar hafi reynst algjör markleysa þessi tvö ár sem sérstök lánsfjáráætlun hefur verið gerð, hafi áætlunin verið ansi góð svona sem sérstakt yfirlit yfir það sem gert var árin á undan. Með þessu er hæstv. ríkisstj. sem ég vænti að beri ábyrgð á þessari skýrslu, auðvitað að dæma sjálfa sig, eigin stjórnsemi. Þá segir á bls. 4, en þar er talað um að mörkuð hafi verið mjög skýr stefna um aðhald í fjármálum ríkisins, eins og t.d.í nýframkomnum frv. um ríkisfjármál. Mér er spurn: Hvaða nýframkomnu frv.? Hvaða nýframkomin frv. eru hér á Alþ. um ríkisfjármál þar sem mörkuð er stefna um aukið aðhald í fjármálum ríkisins? Ég hef ekki orðið var við að búið sé að leggja slík frv, fram. Þá er líka talað um ofar á síðunni, með leyfi forseta, áhrif „aðgerða, sem fram koma í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálunum 1978.“ Með leyfi að spyrja, hvar er það frv.? Hver leggur það fram? Um hvað fjallar það? Er ætlunin að lánsfjáráætlun sé rædd án þess að fylgi með þau frv., sem boðuð eru í upphafi lánsfjáráætlunar sem einn viðamesti þátturinn í þeirri stefnumörkun, sem lánsfjáráætluninni er ætlað að marka? Þetta er aðeins sýnishorn af stjórnleysinu og vitleysunni, sem farið er að viðgangast nú á síðustu dögum þessarar fjárlagaafgreiðslu, þar sem till. eru að dynja yfir okkur nú á síðasta klukkutímanum, raunverulega án þess að hægri höndin á hæstv. ríkisstj. viti hvað sú vinstri er að gera. Þá segir hér um lánsfjármarkaðinn á bls. 5 bar sem talað er um hvernig fyrri áætlanir hafi reynst í framkvæmdinni. Það er talað um árið 1976, að þá hafi lánsfjáráætlun farið úr skorðum, ekki vegna þess að einkaaðilarnir hafi farið fram úr því sem þar var áætlað, Þar segir: „Einkaaðilar fengu svipað fjármagn og að var stefnt, en opinberir aðilar tóku til sín alla aukningu lánsfjár, sem varð frá gerðri áætlun.“ Það var sem sagt stjórnin af hálfu hins opinbera sem brást. Það var hún, sem ónýtti lánsfjáráætlunina fyrir árið 1976. Það voru ekki einkaaðilarnir sem tóku til sín meiri lán en lánsfjáráætlunin gerði ráð fyrir. Þeir fengu ekki krónu meira. Nei, það var hinn opinberi „sektor“, það var hann sem skorti stjórnunina og aðhaldið. En hvernig skyldi það hafa verið á árinu 1977? Nákvæmlega það sama, fyrst og fremst hinn opinberi „sektor“ í lánsfjáráætluninni, sem ekki stóðst. Svona mætti halda áfram og tíunda þessi atriði í þessari lánsfjáráætlun lengi dags. Ég vil aðeins að lokum taka það fram, að samkvæmt þeirri verkaskiptingu, sem áformuð var í fjvn., er það undirnefndar að fjalla fyrst um þessa áætlun og skýra hana svo og ræða á fundi n., og ætlast ég að sjálfsögðu til þess, að þau vinnubrögð séu í heiðri höfð. En ég vil aðeins í sambandi við þetta rétt í lokin vekja athygli á tveimur atriðum: Í fyrsta lagi því, að samkv. fljótlegum yfirlestri á þessari lánsfjáráætlun liggur það algjörlega fyrir, að mjög á að draga saman seglin hvað varðar fjárveitingar úr öllum opinberum lánasjóðum, stofnlánasjóðum atvinnuveganna, fjárfestingarlánasjóðum og þar með töldum Byggingarsjóði ríkisins. Þar er verið t.d. að boða stórfelldan samdrátt í íbúðarhúsabyggingum um land allt. Menn hafa haft þungar áhyggjur af ástandinu eins og það hefur verið nú að undanförnu, þegar ákaflega lítið hefur verið byggt, og þrátt fyrir þessar litlu íbúðarhúsabyggingar hefur ástandið hjá Byggingarsjóði ríkisins verið þannig, að hann hefur verið langt á eftir með sínar lánveitingar. En í lánsfjáráætluninni er boðaður enn frekari samdráttur og þá fyrst og fremst og einkum og sér í lagi á Byggingarsjóði ríkisins og lánveitingum hans. Og hver halda menn að afleiðingin verði fyrir atvinnulíf í landinu. eins og nú er komið málum með milli 30–40% verðbólgu, þegar í senn eru dregin saman seglin í rekstrarlánakerfinu hjá bönkunum með miklu aðhaldi í lánveitingum og miklum vaxtahækkunum og jafnframt boðaður í lánsfjáráætlun mikill samdráttur í stofnlánasjóðum atvinnuveganna? Afleiðingin getur ekki orðið nema sú ein, að þegar kemur fram á árið 1978 tekur við hreint kreppuástand í atvinnumálum á Íslandi, og má búast við að um mitt árið eða seinni hluta ársins verði farið að bera á mjög alvarlegu atvinnuleysi. Þessi stefna er alvarleg stefna, sú alvarlega stefna sem boðuð er í skýrslu ríkisstj. um lánsfjáráætlun. Og svo að lokum eitt atriði, sem mig langaði til þess að vekja athygli á, sem kemur fram á bls. 8 í þessari áætlun þar sem fjallað er um það, hvernig á að sækja það takmarkaða lánsfé, sem þó á að vera til ráðstöfunar á næsta ári, og hverjir eigi að inna. það af hendi. Þar kemur fram, að áætlað er að framlög lífeyrissjóðanna í landinu í þetta lánakerfi hækki um 85.2%. Og hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að með einhverjum ráðum, góðum eða illum, ætlar hæstv. ríkisstj. að draga til sín, draga inn í opinbera fjárfestingalánasjóði svo til allt ráðstöfunarfé hinna frjálsu lífeyrissjóða í landinu. Þessum tveimur atriðum vil ég vekja athygli á í lok ræðu minnar og læt svo umr. um fjárlagafrv. sjálft og stefnu þess lokið. Ég vil aðeins í lokin vekja athygli á brtt. sem við flytjum þrír þm., eða auk mín hv. þm. Karvel Pálmason og hv. þm. Kjartan Ólafsson, í sambandi við hafnarframkvæmdir á Vestfjörðum. Við leggjum til. að framlög til Tálknafjarðarhafnar hækki úr 700 þús. í 3 millj. og 700 þús. Þarna er um að ræða stað sem engar fjárveitingar hefur fengið til eins eða neins, að undanskilinni mjög óverulegri fjárhæð til dagheimilisbyggingar, öll þau ár sem núverandi hæstv. ríkisstj. hefur setið að völdum. Þarna er um að ræða stað sem á við mjög erfiðar hafnaraðstæður að búa, sem verða allsendis ófullnægjandi þegar komin verða þar ný og stórvirk veiðiskip, sem koma munu til Tálknafjarðar á næstu vikum. Til þess að mæta þeim þörfum er nauðsynlegt að verja talsverðu fé til hafnarframkvæmda á þessum stað, og við sem sé gerum till. um að það fé verði 3.7 millj., sem ekki nægir þó nema til þess að ljúka u.þ.b., helmingi þeirra framkvæmda, sem áætlað er að þurfi til þess að hafnaraðstæður á Tálknafirði séu slíkar, að þar geti skuttogari athafnað sig. Þá gerum við það að till. okkar einnig að framkvæmdir sem hafnaáætlun gerir ráð fyrir í Hólmavík, en á að skera niður samkv. till. fjvn., verði teknar inn aftur. Hér er um að ræða hækkun úr 7.2 millj. upp í 18.2 millj. og fyrir það fé á fyrst og fremst að vinna við dýpkun hafnarinnar í Hólmavík, en inn í höfnina er mjög mikill sandburður og er ástand nú orðið þannig, að bátar Hólmvíkinga standa í sandinum í höfninni og er nauðsynlegt að dæla honum burt. Við gerum það að till. okkar, að þessi framkvæmd verði unnin eins og hún var áformuð í hafnaáætlun, sem lögð hefur verið á borð þm. og fjárveitingar í því skyni verði hækkaðar úr 7.2 millj. í 18,2 millj. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til þess að fara frekari orðum um fjárl. almennt við þessa umr., en mun að sjálfsögðu áskilja mér rétt til að taka aftur til máls síðar, einkum og sér í lagi um lánsfjáráætlunina, ef hæstv. fjmrh. mælir fyrir henni síðar á fundum þingsins.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram er það undir heldur óæskilegum kringumstæðum sem 2. umr. fjárl. fer fram. Hv. þm. vita væntanlega allir með hvaða hætti hefur verið haldið á málum að því er varðar afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1978, og væntanlega vita allir hv. þm. líka, hvernig hefur verið háttað störfum hér á Alþ. á undanförnum vikum. Hér hafa verið mjög stuttir þingfundir á undanförnum vikum og í mörgum tilfellum rætt um tiltölulega veigalítil mál, meðan beðið hefur verið eftir því að hæstv. ríkisstj. kæmist að niðurstöðu um það, með hvaða hætti hún ætlaði sér að mæta þeim vanda sem við blasir varðandi frágang og afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1978. Þessu hafa hv. þm. orðið vitni að á undanförnum vikum, og eins og fram kom í frásögn Morgunblaðsins miðvikudaginn 8. des, s.l. höfðu stjórnarflokkarnir þann dag, þingflokkar stjórnarflokkanna, rætt þann vandá, sem fram undan er, en það er að brúa það bil sem myndast hefur milli fjárlagafrv. og raunveruleikans, sagði Morgunblaðið. Þetta hefur verið það vandamál sem stjórnarliðar hér á Alþ. hafa setið á rökstólum um undanfarnar vikur og virðast að því er best verður séð ekki búnir að komast að niðurstöðu um, hvernig leysa skuli, a.m.k. hefur stjórnarandstöðunni ekki verið greint frá því. Það var í sama eintaki Morgunblaðsins greint frá því, að ráðgert væri að kynna stjórnarandstöðunni daginn eftir þær úrlausnir sem grípa ætti til til lausnar vandanum, þ.e.a.s. s.l. fimmtudag. Hér er um að ræða vinnubrögð, sem ég hygg að allir þm, séu sammála um að ekki nái nokkurri átt. Hér er um að ræða vinnubrögð, sem eru óvirðing við Alþ. og alþm. og á engan hátt á að liða, hvorki þessari hæstv. ríkisstj. né neinni annarri. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1977 á s.l. hausti var það skýrt tekið fram, að lánsfjáráætlun fyrir árið 1977 yrði lögð fram í nóvembermánuði. Sú lánsfjáráætlun var lögð fram hér á Alþ. einum eða tveimur dögum áður en þinghlé var gert fyrir jól. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1978 er sagt, með leyfi forseta: „Lánsfjáráætlun 1978 verður lögð fram á Alþ. í nóvembermánuði, en hana ber að skoða sem hluta af viðtækri stefnumótun í fjármálum og efnahagsmálum, sem fjárlagafrv. felur í sér. Lánsfjáráætlun mun stefna að sama marki og fjárlagafrv. að treysta fjárhagslegan grundvöll fyrir þjóðhagslega nauðsynlegar framkvæmdir jafnframt því sem aðhaldi sé beitt í því skyni að draga úr verðhækkunum og viðskiptahalla á næsta ári.“ Lánsfjáráætlun á samkv. boðun í fjárlagafrv. að leggjast fram í nóvember. Henni var útbýtt á borð þm í dag, 13. des., þ.e.a.s. þeim hluta af fjárlagadæminu sem viðkemur lánsfjáráætluninni. Henni er útbýtt sama daginn og 2. umr. um fjárl. fer fram á Alþingi. Ég held að hvað sem líður stjórnmálalegum ágreiningi á Alþ. hljóti þm. allir að vera um það sammála, að vinnubrögð af þessu tagi ná ekki nokkurri átt. Það er beinlínis óvirðing við Alþ. að halda þannig á málum eins og hér hefur verið gert. Og það er því miður, þó hart sé að segja það, það er því miður orðið svo, að ekki virðist trúandi nema tiltölulega litlum hluta af því sem fram kemur, m.a.s. frá hæstv. ráðh., en það hlýtur að verða að skoða fjárlagafrv. sem frv. ríkisstj. í heild. Það hefur komið hér fram, og var raunar strax séð í gær, að minni hluti fjvn. hefur við þessa umr., 2. umr. um fjárl. fyrir árið 1978, ekki skilað nál. Hér hefur verið gerð grein fyrir ástæðum þess. Ég vil því taka það strax fram, að við erum algjörlega sammála þessari afstöðu minni hluta fjvn., að undir þeim kringumstæðum, sem nú ríkja og ríktu þegar slitið var fundi í fjvn. fyrir 2. umr. fjárl., var vart á annan hátt hægt að standa að málinu en þann að gefa ekki út nál., vegna þess kannske fyrst og fremst að neitað hefur verið um upplýsingar - fjvn.-mönnum hefur verið neitað um upplýsingar frá ríkisstofnun, fjárlaga- og hagsýslustofnuninni. Ég tek undir það, sem hér hefur komið fram, að auðvitað er ekki við form. fjvn. eða meiri hluta fjvn. að sakast. Hér er fyrst og fremst um að sakast við hæstv. ríkisstj. Hún ber höfuðábyrgðina á því, með hvaða hætti er haldið á málum, eins og raun ber vilni í þessu tilviki. Ég tek svo sannarlega undir það, að óvirðing við Alþ. og alþm, af þessu tagi, að ríkisstofnun skuli neita að gefa upplýsingar um grundvallaratriði í ríkisbúskapnum og fjárlagagerðinni, nær ekki nokkurri átt, - og í hvaða þjóðþingi skyldi það verða liðið að embættismenn höguðu sér á þennan hátt? Verðugasta svar hv, þm. við vinnubrögðum eins og hér hafa verið viðhöfð hefði auðvitað verið það, að þeir hefðu allir sem einn vikið af fundi í mótmælaskyni við í fyrsta lagi vinnubrögð hæstv. ríkisstj. og í öðru lagi vinnubrögð þeirrar ríkisstofnunar sem hefur neitað að gefa upplýsingar um fjárlagagerðina. Það er í mínum huga orðið stórkostlega mikið vafamál, hvort við í raun og veru búum við þingræði hér á Íslandi, eins og að málum hefur verið staðið og vinnubrögð hafa verið á undanförnum árum. Ég tek undir það, sem hér hefur komið fram, að þessi 2. umr. um fjárl. er sýndarmennskuumræða í þess orðs fyllstu merkingu. Hér er hrein sýndarmennska á ferðinni því það liggur í raun og veru ekkert fyrir um það, a.m.k. ekki hjá stjórnarandstöðunni, með hvaða hætti á að brúa það bil sem fram kemur í nál. meiri hluta fjvn. að sé milli tekjuhliðar, eins og mál standa nú, og gjaldahliðar á fjárl. fyrir árið 1978, eins og nú er gert ráð fyrir að þau verði afgreidd. Það vantar a.m.k. 7 milljarða upp á það að dæmið gangi upp. Talið er í nál. að það verði um 17 milljarðar sem hér sé um að ræða, en eftir því sem nýjustu upplýsingar leiða í ljós sé einungis um að ræða 10 milljarða kr. tekjuaukningu miðað við breyttar forsendur frá því sem voru þegar frv. var lagt fram. Hvernig á að brúa þetta bil? Stjórnarandstaðan hefur enga vitneskju fengið um það frá hæstv. ríkisstj. fyrr en nú í dag, að strax upp úr hádegi, þegar Dagblaðið og Vísir komu út, sáu menn fregnir um það, með hvaða hætti ætti að brúa bilið. Hvort þessar fréttir eru sannar eða ekki skal ég ósagt láta að sinni, en þetta eru þær fyrstu fregnir, sem a.m.k. ég sem stjórnarandstæðingur fæ um það, hvernig hæstv. ríkisstj. ætlar sér að standa að afgreiðslu fjárl., um tekjuöflun á móti því sem útgjaldahliðin mun segja til um á fjárlögunum. Og það er rétt sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sagði hér áðan. Að vísu fékk ég sent trúnaðarbréf frá hæstv. fjmrh- varðandi þetta, sem ég hef ekki frekar en hv. þm. Sighvatur Björgvinsson heimild til að gera efnislega heyrinkunnugt um hugmyndir ríkisstj. um afgreiðslu á þessu. Það er raunar komið fram eitt frv. um hækkun á sjúkratryggingagjaldi, sem kann að gefa ríkissjóði um 1.9 milljarða. Annað höfum við ekki fengið vitneskju um frá hæstv, ríkisstj. Að vísu hafa heyrst um það ýmsar sögusagnir úti um hvippinn og hvappinn, hvaða hugmyndir væru uppi, en engin formleg vitneskja hefur verið af hálfu hæstv. ríkisstj. lögð fram í þessum efnum. Og lái hver sem vill stjórnarandstöðunni, að hún skuli ekki treysta sér til að gefa út nál. í þeirri stöðu sem málið og nú komið í. Ég a.m.k. er ekkert hissa á því, þó að þeir minnihlutamenn í fjvn. hafi tekið þá ákvörðun að standa með þessum hætti að umr. nú, því að mínu viti væri það miklu meira ábyrgðarleysi ef staðið væri að útgáfu nál. um málefni sem í raun og veru tiltölulega lítið sem ekkert er vitað um hvernig á að ráða fram úr og hvernig standi, en neitað hefur verið upplýsingum um það í sumum tilvikum hvernig málin í raun og veru stæðu að því er varðaði fjárlagadæmið í heild.  Ég hygg samt að það hefði engu breytt um þetta þó ég hefði setið þennan fund. Ég hygg að fulltrúi hagsýslustofnunar hefði neitað eigi að síður.  Það hefur komið hér fram, að á því, sem nú er lagt til að afgreiða, er um að ræða 123 millj. kr. hækkun á ýmsum póstum. Það er talið að fjárlagafrv, muni hækka a.m.k. um 17 milljarða frá því það var lagt fram og til endanlegrar afgreiðslu, þannig að mér sýnist að þeir hv. meirihlutaþm. í fjvn. hafi fengið að ráða tiltölulega litlum hluta af því ráðstöfunarfé sem ráðstafa á á næsta ári úr ríkissjóði til hinna ýmsu málaflokka, þar hafi hæstv. ráðh. verið miklu drýgri og notað sér betur skömmtunarvaldið, því þeir ætla sér að öllum líkindum að ráða ráðstöfun á um 1310–135 milljörðum, en hinir 8 þm. stjórnarliðsins í fjvn. eiga líklega að fá að ráða einhvers staðar á bilinu frá 500– 1000 millj., þ.e.a.s. 8 þm. stjórnarliðsins af 42, þ.e. ráðh., ráðstafa 130 milljörðum, en hinir 34 stjórnarliðarnir, sem eftir eru, fá kannske að ráða hvað gert verður við 500–1000 millj. í mesta lagi. Þetta er orðið þingræðið á Íslandi 1 Þetta er orðið það þingræði sem nú er búið við undir stjórn hæstv. ríkisstj , og nær auðvitað ekki nokkurri átt að bjóða þm. að standa þannig að málum, og ég er alveg bit á því, að enginn hv. stjórnarþm. skuli hafa bein í nefi til þess að segja: hingað og ekki lengra. Mig óar við því, að það skuli vera svo komið hér á Alþ., að 8 þm., sem eru hæstv. ráðh., skuli ráða svo lögum og lofum hér í stofnuninni, að hinir 34, sem eftir eru af stjórnarliðinu, fá engu um breytt og láta sig hafa það. Ég held því, að það sé kominn tími til þess - og þó fyrr hefði verið - að hv. þm. almennt uggi að sér í þessum efnum og láti hvorki hæstv. ráðh., hverjir sem þeir eru og á hvaða tíma sem er, né embættismannakerfið í landinu, ríkisstofnanirnar, ráða lögum og lofum um það, hvað hér er verið að gera og hér er verið að ákvarða. Það er komið allt of mikið af slíku. Eins og hér hefur komið fram, held ég að það sé naumast um það að ræða í raunveruleika að tala um þá afgreiðslu, sem hér er nú verið að leggja til að gerð verði á fjárlagafrv. við 2. umr. Ég skal því ekki hafa um það mál öllu fleiri orð. En ég vil fyrir mitt leyti mótmæla harðlega þeim vinnubrögðum sem hér hafa verið viðhöfð, bæði af hálfu hæstv. ríkisstj. og einnig að það skuli liðast að ríkisstofnun skuli geta neitað þm. um upplýsingar, sem þeim ber skýlaus réttur til að fá. Ég vil þó aðeins í áframhaldi af þessu vekja sérstaka athygli á einum þeim málaflokki sem hér er nú lagt til að afgreiddur verði. Það eru hafnamálin. í haust var útbýtt hér hafnaáætlun, Það plagg hefur legið hér án þess að það hafi verið rætt síðar. Með þeim till., sem hér liggja frammi um afgreiðslu á fjárveitingum til hafnarframkvæmda á næsta ári, er þessi fjögurra ára áætlun gerð gjörsamlega ómerk áður en hún kemur til umr. hér í þinginu, áður en hún er rædd. Það er ekki farið að ræða hana. Það er búið að ómerkja þetta plagg með tillöguflutningi af hálfu meiri hl. á Alþ. varðandi fjárveitingar á næsta ári. Auðvitað er óhæfa að standa þannig að málum, og ég tek fyllilega undir það sem hér kom fram áðan, að það fyrirheit hæstv. samgrh., sem gefið var á sínum tíma um auknar fjárveitingar til hinna almennu fiskihafna þegar lyki hinum miklu framkvæmdum í Grindavik og Þorlákshöfn, er gjörsamlega svikið, en þá var það loforð gefið, að þegar þeim framkvæmdum lyki skyldu verða auknar fjárveitingar til hinna almennu fiskihafna í landinu. Við þetta hefur á engan hátt verið staðið. Það þarf ekki að fjölyrða um það hér, hversu geysilega mikill þáttur það er í allri útgerð og fiskvinnslu að búa svo að fiskihöfnunum í landinu að þar geti átt sér stað eðlileg þróun, en það er síður en svo að slíkt sé gert. Hér er því um niðurskurð að ræða á framkvæmdum í hafnamálum. Hið sama má segja um grunnskólamálin, sem nú er lagt til að afgreiða, eins og hér hefur verið vikið að. Þar er hreinlega um niðurskurð að ræða. En áður en ég lýk máli mínu vil ég aðeins víkja hér að brtt. sein ég stend að. Það er í fyrsta lagi brtt., sem ég flyt ásamt hv, þm. Kjartani Ólafssyni og Sighvati Björgvinssyni. Hún er við liðinn ferjubryggjur. Till. er um það, að inn komi nýr liður á eftir 9. lið, sem verði „Bæir, 10 millj.“ Hér er um það að ræða að lengja ferjubryggjuna í Bæjum. Það hefur verið knúið á af heimamönnum á undanförnum árum að fá þetta framkvæmt, og þeir leggja mjög upp úr því, að í þetta verði ráðist. Raunar hefði þurft að gera þetta fyrr, en málum er þannig háttað, að það er orðið svo grunnt við bryggjuna að miklum vandkvæðum er bundið oft og tíðum að athafna sig með Djúpbátinn við bryggjuna. Á þessu ári voru framkvæmdar nokkrar viðgerðir á bryggjunni í Bæjum, en hér er sem sagt fyrst og fremst um það að ræða að lengja bryggjuna. Að sjálfsögðu þyrfti að gera þetta í einum áfanga, og er talið að 10 millj. kr. mundu nægja til þess að fullgera þetta í einum áfanga. Og um það snýst þessi brtt. Það þarf ekki að vekja á því athygli að hér er um að ræða geysilega mikla og nauðsynlega framkvæmd, Þó að hér sé ekki um háa fjárupphæð að ræða, þá kemur þessi framkvæmd að gagni geysilega stórum hluta bænda og öðrum í Inn-Djúpi, því þarna fara miklir flutningar með framleiðslu af þessu svæði og síðan aðdrætti alla frá Ísafirði. Ég vænti þess fastlega að þessi till. njóti stuðnings hér í þinginu. Ég á ekki von á því, að hún mæti neinni andstöðu, og vænti þess, að hún verði samþ. Í öðru lagi er kannske rétt að bæta aðeins við það, sem áður hefur komið fram um brtt. á þskj. 160, þ.e. varðandi lið 16, Súðavík. Sá staður er ekki nýtt umfjöllunarefni hér á hv. Alþ. Það hafa a.m.k. tvö undanfarin ár verið haldnar margar og kannske langar ræður um fjárveitingar til þess staðar. En í stuttu máli er um það að segja, að á þessu ári var hafin framkvæmd við byggingu á grjótgarði, sem þarna á að koma út frá landinu, og til þess veittar 22 millj. kr. á fjárl. Það er talið að framkvæmdakostnaður við þetta mannvirki á þessu ári nemi um 45 millj. kr. Þarna er um að ræða grjótgarð sem hefur náð rétt liðlega hálfri þeirri lengd sem honum er í raun og veru ætluð, og það gefur auga leið að afar óæskilegt er þó ekki sé meira sagt, að ætla sér að framkvæma ekkert við þetta mannvirki á árinu 1978, en eins og till. meiri hl. fjvn. nú eru, þá er ekki gert ráð fyrir neinni fjárveitingu til framkvæmda í hafnarmálum í Súðavík á árinu 1978. Þessi till. okkar er um það, að í staðinn fyrir 6.5 millj. komi 30 millj, kr. fjárveiting og með því ætti að vera hægt að fara langt með það að ljúka þessu mannvirki, a.m.k. ætti að vera hægt að ganga frá því þannig að það lægi ekki undir skemmdum. En greinilegt er að verði skilið við mannvirkið eins og það er nú er fullkomin hætta á því, að það verði fyrir áföllum og skemmist að meira eða minna leyti. Um þetta er þessi till., og það þarf ekki að taka fram, ég veit að allir þm. Vestfjarða og vitamálastjóri hafa fengið um þetta hvatningu frá þeim Súðvíkingum nú. Þeir leggja á það höfuðáherslu að þarna fáist inn fjárveiting, veruleg fjárveiting til þess að halda þessu verki áfram, og ég vænti þess og raunar tel það víst að allir þm. Vestf. séu sammála um þetta og að þeir styðji málið með þeim hætti, að það nái fram að ganga við endanlega afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1918, þegar að henni kemur, með hvaða hætti sem að því verður staðið, þeirri lokaafgreiðslu fjárl. fyrir árið 1978.



Herra forseti. Í ræðu minni við 1. umr. um frv. til fjárlaga fyrir árið 1978 kom fram, að rík áhersla hefur verið á það lögð að hraða eftir föngum gerð lánsfjáráætlunar fyrir árið 1978 sem hér er lögð fram, svo að hún gæti verið til yfirlits og athugunar sem nánast samhliða fjárlagafrv. Nokkur vandkvæði hafa þó verið á því að flýta áætluninni svo sem æskilegt hefði verið og um var rætt, þar sem annars vegar hefur verið kappkostað að vanda sem mest til verksins, ekki síst með því að áætlunin væri í sem mestu samræmi við fjárlagatillögur og tillögur ríkisstj. um fjáröflun með lántöku, og hins vegar tefur það áætlunina, að ákvarðanir um einstakar framkvæmdir og fjáröflun til þeirra hljóta ætíð að taka nokkurn tíma í meðferð ríkisstj. og nefnda. Þrátt fyrir þessar tafir hefur þó tekist að þessu sinni að kynna þingmönnum lánsfjáráætlun þegar við 2. umr. um fjárlagafrv. í stað 3. umr. eins og verið hefur tvö undanfarin ár. Lánsfjáráætlun fyrir árið 1978 er þriðja árlega heildaráætlunin um lánastarfsemina í landinu sem ríkisstj. leggur fram á Alþingi. Í áætlunum þessum hafa verið settar fram hugmyndir og markmið um þróun í lánamálum í samræmi við efnahagsstefnu ríkisstj. Þótt lánsfjáráætlanir árin 1976 og 1977 hafi ekki gengið fram nákvæmlega, hafa þær gefið mjög gagnlegt yfirlit yfir starfsemi lánastofnana og auðveldað mjög stjórn lánamála og peningamála. Nokkuð hefur skort á að lánskjör og ýmis atriði önnur, sem áhrif hafa á lánahreyfingar, hafi verið ákveðin með samræmdum hætti, og jafnframt hafa möguleikar yfirvalda í peningamálum til að fylgja áætlunum eftir verið fremur takmarkaðir. Á þessu ári hefur hins vegar verið stigið stórt skref í samræmingu lánskjara og tekin upp virkari og sveigjanlegri vaxtastefna en fyrr. Lánsfjáráætlunin fyrir árið 1978, sem hér er lögð fram, og raunar öll peningastjórn ætti því að verða mun styrkari en áður. Við ýmis framkvæmdavandamál er þó enn að etja og verður áfram unnið að úrlausn þeirra í þeim tilgangi að efla stjórn peninga- og lánamála í landinu, svo sem óhjákvæmilegt er til þess að unnt sé að koma fram brýnustu markmiðum efnahagsstefnunnar næstu missiri. Lánsfjáráætlun fyrir árið 1978 er samin á vegum fjmrn. í samvinnu fjárlaga- og hagsýslustofnunar, Framkvæmdastofnunar ríkisins, Seðlabanka Íslands og Þjóðhagsstofnunar. Undirbúningsvinna að því er tekur til lánamála er að meginhluta unnin í hagfræðideild Seðlabankans. Efni um ríkisframkvæmdir og fjáröflun til þeirra er unnið í fjárlaga- og hagsýslustofnun. Útlánaáætlanir fjárfestingarlánasjóða eru reistar á efni frá Framkvæmdastofnun ríkisins og Húsnæðismálastofnuninni. Áætlunin er reist á þjóðhagsspá Þjóðhagsstofnunar og spá Seðlabankans um þróun greiðslujafnaðar 1978, sem samdar voru í októbermánuði s.l. Í skýrslunni er fyrst fjallað um meginatriði efnahagsstefnu ríkisstj. og almennar efnahagshorfur. Síðan er fjallað um meginniðurstöður lánsfjáráætlunarinnar fyrir lánamarkaðinn í heild og hvað varðar banka, fjárfestingarlánasjóði og lífeyrissjóði. Þá er gerð grein fyrir áætlun ríkisstj. um opinberar framkvæmdir, sem fjár er aflað til með lánum, svo og um áformaða erlenda lántöku. Loks er fjallað um fjármunamyndunarspá fyrir árið 1978. Í töfluviðauka er yfirlit yfir niðurstöður lánsfjáráætlunarinnar. Í heild gefur skýrslan yfirlit yfir uppruna og ráðstöfun lánsfjár 1976 og 1977 og skiptingu þess eftir lánþegum. Ríkisstj. hefur lýst þeirri meginstefnu sinni í efnahagsmálum næsta árið að bægja verði frá hættunni á vaxandi viðskiptahalla og skuldasöfnun við útlönd og á aukinni verðbólgu, sem veikir stöðu atvinnuveganna og teflir þar með atvinnuöryggi í tvísýnu auk þess sem hún veldur margvíslegum öðrum efnahagsvanda. Að öllu óbreyttu er peningatekjum og þjóðarútgjöldum stefnt hærra en samrýmst getur jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Af þessum ástæðum er aðgerða þörf á sviði fjármála og lánamála, sem grein verður gerð fyrir í lagafrumvörpum þess efnis. Lagt verður fram á Alþ. frv. til laga um heimild til erlendrar lántöku, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir á sviði lánamála sem nauðsynlegar eru til þess að ná markmiðum lánsfjáráætlunarinnar á næsta ári. Meginmarkmið þessarar lánsfjáráætlunar er að aukning heildarútlána á næsta ári verði ekki meiri en svo að samrýmst geti eftirfarandi viðmiðunum: 1 ) Verðbólguhraði og viðskiptahalli verði ekki meiri 1978 en 1977. 2) Hlutur innlends sparnaðar í fjármögnun framkvæmda og rekstrarlána verði aukinn svo að erlendar lántökur fari ekki fram úr afborgunum eldri lána, auk þeirrar eflingar gjaldeyrisstöðunnar, sem talin er nauðsynleg. 3) Þessu marki verði náð samtímis öruggri atvinnu. Í samræmi við mat á núverandi stöðu og horfum í efnahagsmálum, sem fram kemur í þjóðhagsspá Þjóðhagsstofnunarinnar, er að því stefnt, að þjóðarútgjöld aukist ekki meira en um 4% á næsta ári eða um svipað hlutfall og þjóðarframleiðsla og þjóðartekjur. Í þessu felst, að viðskiptahallinn við útlönd yrði ekki meiri en 1–2% af þjóðarframleiðslu eða svipaður og á árinu 1977. Síðustu tölur um utanríkisverslun á haustmánuðunum 1977 benda raunar til vaxandi viðskiptahalla. Þannig er fremur hætta á, að hallinn á viðskiptum við útlönd verði meiri á árinu 1977 en hér er spáð, fyrst og fremst vegna uppsöfnunar útflutningsbirgða, því talið er að útflutningsframleiðsla verði síst minni en spáð hefur verið, en útflutningur nokkru lægri á síðustu vikum. Miðað við þá kaupmáttaraukningu, sem að er stefnt á næsta ári með kjarasamningum í ár, og þau framkvæmdaáform, sem uppi eru í ýmsum greinum atvinnulífsins, er vexti þjóðarútgjalda þröngur stakkur skorinn með þessum markmiðum. Þó er í þjóðhagsspánni reiknað með að einkaneysla aukist um 6% á næsta ári og samneysla um 1–2%. Á hinn bóginn er reiknað með um 3% samdrætti í fjármunamyndun, sem er óhjákvæmilegt eigi endar að nást saman. Í þessum tölum hefur verið reiknað með áhrifum þeirra aðgerða sem fram koma í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum 1978, auk þeirra ráðstafana, sem lánsfjáráætlun þessi felur í sér. Frv. verður lagt fram á þinginu í dag eða í síðasta lagi á morgun. Samdrátturinn í fjármunamyndun kemur annars vegar fram í opinberum framkvæmdum, einkum vegna þess að enn dregur úr orkuframkvæmdum, en á móti mun vegagerð verða stóraukin. Á hinn bóginn mun innflutningur skipa og flugvéla verða mun minni en í ár. Í heild er þannig reiknað með 3–4% aukningu þjóðarútgjalda, og verður öll áhersla lögð á að halda útgjaldaaukningunni innan þessa ramma og innan líklegra vaxtarmarka þjóðarframleiðslu og þjóðartekna. Framan af þessu ári dró talsvert úr verðhækkunum, en hraði verðbólgunnar hefur nú síðustu mánuðina farið vaxandi á ný í kjölfar kjarasamninganna. Þannig má telja að umsamdar kauphækkanir ásamt öðrum verðhækkunartilfellum hafi þegar ráðið gangi verðbreytinga fram á mitt næsta ár. Í forsendum þjóðhagsspár er reiknað með að unnt verði að halda verðbreytingum þannig í skefjum að þær verði ekki meiri að meðaltali 1978 en í ár, og er þá miðað við fyrirsjáanlega þróun fram til miðs næsta árs, en töluvert dragi úr síðari hluta ársins. Þessi forsenda þjóðhagsspárinnar felur þó þegar í sér að verulegu aðhaldi verði beitt á sviði opinberra fjármála, peningamála og verðlagsmála. Að vextir einkaneyslunnar óheftum og án sérstaks viðnáms í peninga- og lánsfjármálum stefnir hins vegar í örari verðhækkanir og meiri viðskiptahalla en þjóðhagsspáin sýnir. Í þjóðhagsspánni er miðað við að neysluvöruverð hækki um 31% að meðaltali 1978. Verðhækkun samneyslu er áættuð mun meiri, 42%, vegna hinna umtalsverðu launahækkana opinberra starfsmanna, en byggingarvísitala er talin hækka um 29% að meðaltali. Við þessar verðbreytingar er einnig miðað í lánsfjáráætluninni. Því miður er hættan sú, að þessar tölur séu fremur of lágar en of háar, og telur ríkisstj. því brýnt að beita öllum tiltækum ráðum gegn þeim mikla verðbólguþrýstingi sem nú einkennir þjóðarbúskapinn. Á síðustu árum hafa fjárfestingarútgjöld verið stór og vaxandi hluti þjóðarútgjalda, enda hefur mikið verið færst í fang á flestum sviðum framkvæmda. Reynslan hér á landi virðist benda til að eðlilegt meðalhóf í fjárfestingu sé ekki yfir fjórðungi af þjóðartekjum, ef henni á að mæta með inniendum sparnaði. Nú síðustu árin hefur fjárfestingarhlutfallið hins vegar verið rösklega 30%, hæst 197–1975 um 33–34%, en lækkaði í tæp 31% á síðasta ári, og spáð er frekari lækkun 1977 eða niður í rúmlega 27% af þjóðarframleiðslu. Vöxtur innlends sparnaðar hefur þó engan veginn haldist í hendur við þessa miklu aukningu fjármunamyndunar sem að verulegu leyti hefur því verið háð innflutningi fjármagns. Samkvæmt fyrirliggjandi þjóðhagsspá 1978 er reiknað með að á næsta ári verði varið um 126 milljörðum króna til fjármunamyndunar í landinu. Er þá annars vegar gert ráð fyrir að verðlag fjármunamyndunarinnar verði um 28% hærra 1918 en 1977, og raunar er byggingarkostnaðurinn talinn hækka heldur meira, eða um 29%, en erlendi verðþátturinn nokkru minna. Hins vegar er reiknað með að raunvirði fjármunamyndunar verði um 3% lægra en á árinu 1977. Hér er því stefnt að enn lægri hlut fjárfestingar í þjóðarframleiðslu á næsta ári, eða um 26%, og er þessi stefna þáttur í þeirri viðleitni ríkisstj. að draga úr erlendri lántökuþörf og efla innlendan sparnað. Meginástæða þess, að reiknað er með samdrætti í fjármunamyndun á árinu 1978, er að framkvæmdir við stórvirkjanir verði einungis röskur helmingur þess sem þær verða í ár, og gert er ráð fyrir að innflutningur skipa og flugvéla dragist saman um 39%. Í spánni er reiknað með að til Þjórsárvirkjana og Kröfluvirkjunar verði varið 5.2 milljörðum kr., en ætla má að í ár muni framkvæmdakostnaður við þessar virkjanir nema 7.6 milljörðum kr. Þá er reiknað með að innflutningur skipa og flugvéla nemi 8.4 milljörðum kr. 1978 í stað 11 milljarða í ár, en jafnframt er gert ráð fyrir að skip verði seld úr landi fyrir 1.8 milljarða kr. 1978 samanborið við 1 milljarð á þessu ári. Framkvæmdir við járnblendiverksmiðjuna að Grundartanga eru taldar munu vega upp að nokkru samdráttinn í stórframkvæmdum og sérstökum innflutningi fjárfestingarvöru, en heildarframkvæmdakostnaður við verksmiðjuna er áætlaður tæpir 8 milljarðar kr. 1978. Fjármunamyndun önnur en með sérstökum framkvæmdum og kaupum skipa og flugvéla er talin aukast um 21/2% á næsta ári. Fjármunamyndun atvinnuveganna í heild er á hinn bóginn talin munu dragast saman um tæplega 3%, fyrst og fremst vegna minni skipakaupa, en á móti vega framkvæmdirnar að Grundartanga. Að þeim frátöldum er reiknað með að fjármunamyndun atvinnuveganna verði um 11% minni 1978 en í ár. Íbúðabyggingar eru taldar aukast um 6% 1978. Opinberar framkvæmdir eru loks taldar munu dragast saman um 9% á næsta ári eftir um 16% samdrátt 1977. Samdrátturinn verður einkum vegna nær þriðjungi minni framkvæmda við rafvirkjanir og rafveitur, en einnig er gert ráð fyrir að framkvæmdir við hita- og vatnsveitur verði heldur minni á næsta ári en 1977, samanborið við fimmtungsaukningu í ár. Samgönguframkvæmdir verða hins vegar auknar að mun á árinu 1978. Eftir hina miklu vegagerð og brúarsmiði á árunum 1973 og 1974 hefur verið dregið úr þessum framkvæmdum á sama tíma og orkuframkvæmdirnar hafa verið í hámarki. Á næsta ári, er nokkurt hlé verður milli áfanga í virkjunarmálum, gefst hins vegar tækifæri til að auka samgönguframkvæmdir á ný. Er þá gert ráð fyrir að vegagerð og brúarsmíði verði aukin um 16–17%, en að samgönguframkvæmdir í heild aukist um 9%, en til þeirra teljast auk vegagerðarinnar framkvæmdir við götur og holræsi, hafnir og vita, flugvelli, síma og dreifikerfi hljóðvarps og sjónvarps. Er áformað að verja alls tæpum 15 milljörðum kr. til þessara framkvæmda á árinu 1978. Loks er reiknað með um 4% aukningu í opinberum byggingum. Þessar spár um fjármunamyndun á árinu 1978 hafa eftir föngum verið gerðar í samræmi við fjárveitingartillögu fjárlagafrv. og lántökuáform. Þær tillögur og ákvarðanir, sem þar koma fram, gefa til kynna að í heild muni hreinar ríkisframkvæmdir dragast saman um 17% á árinu 1978, en að frátöldum meiri háttar virkjunarframkvæmdum muni þær aukast um 4–5%. Af einstökum þáttum þessara framkvæmda er reiknað með að raforkuframkvæmdir minnki um röskan þriðjung og nemi 9.4 milljörðum kr. samanborið við 11.5 milljarða í ár, framkvæmdir við samgöngumannvirki á vegum ríkisins eru taldar aukast um 16% og nema 7.9 milljörðum kr., samanborið við 5.3 milljarða á þessu ári. Sameiginlegar framkvæmdir ríkis og sveitarfélaga eru taldar verða mjög svipaðar 1978 og í ár, og sama máli gegnir um framkvæmdir á vegum sveitarfélaganna einna. Að gefnum markmiðum ríkisstj. og horfunum fram undan í efnahagsmálum er ljóst, að lánsfjárframboð verður að takmarka við nauðsynlegustu framkvæmdir og brýnustu rekstrarfjárþörf atvinnuveganna. Einkum er brýnt að hafa hemil á peningaútstreymi úr Seðlabankanum og draga úr lántökum erlendis. Í lánsfjáráætlun þessari er gert ráð fyrir að erlendar lántökur verði takmarkaðar við 20 milljarða kr. á næsta ári og miðist við að mæta afborgunum erlendra lána og áætluðum viðskiptahalla, svo að ekki þurfi að koma til rýrnunar gjaldeyrisstöðunnar af þeim ástæðum. Hér eru erlendum lántökum settar þrengri skorður en í lánsfjáráætlun áranna 1976 og 1977, enda mjög brýnt að stöðva aukningu skulda út á við um sinn. Ráðgert er að þessu markmiði sé m.a. náð með því að taka ekki lán erlendis vegna fjárfestingarlánasjóða og draga úr erlendum lánum til opinberra framkvæmda, svo að erlend lán til þessara þarfa samanlögð eru að krónutölu aðeins helmingur af sambærilegri tölu í lánsfjáráætlun fyrir 1977. Með lánsfjáráætlunum, sem fram hafa verið settar undanfarin ár, hefur ætið verið stefnt að hóflegri aukningu á heildarframboði lánsfjár til þess að styðja viðleitni stjórnvalda til að draga úr viðskiptahalla við útlönd og áframhaldandi verðþenslu. Á hinn bóginn hefur einnig verið reynt að mæta lánsfjárþörf vegna nauðsynlegustu framkvæmda svo og rekstrarfjárþörf atvinnuveganna. Í fyrstu lánsfjáráætluninni, sem gerð var árið 1976, var stefnt að því að einkaaðilar fengju stærri skerf en áður af heildarframboði lánsfjár. Þetta stóðst aðeins að því marki, að einkaaðilar fengu svipað fjármagn og að var stefnt, en opinberir aðilar tóku til sín alla aukningu lánsfjár sem varð frá gerð áætlunar. Uppruni lánsfjárframboðs umfram lánsfjáráætlun 1916 var mestur í bankakerfinu og stafaði af auknu ráðstöfunarfé innlánsstofnana svo og stöðu ríkissjóðs við Seðlabanka, sem varð mun lakari en að var stefnt, enda þótt greiðsluafkoma batnaði mjög frá árinu áður. Að öðru leyti má segja, að lánastarfsemin hafi í stórum dráttum fylgt þeim línum sem lagðar voru í áætluninni. Of snemmt er að leggja lokamat á lánsfjáráætlun 1977. Þó er ljóst að á lánsfjármarkaðnum er nú mun meira fjármagn, bæði af innlendum og erlendum uppruna, en að var stefnt. Lánanotkun opinberra aðila verður langt umfram sett mark, því að verðbréfaútgáfa innanlands verður um 600 millj. kr. meiri en í upphaflegri áætlun, og greiðsluafkoma ríkissjóðs mun ekki gera kleift að endurgreiða Seðlabanka jafnmikið af eldri lánum og til stóð. Þá hafa einkaaðilar tekið meira af erlendum lánum en við var búist, jafnframt því að endurkaup Seðlabankans hafa aukist nær tvöfalt á við það sem gert var ráð fyrir í áætlun. Snúast verður gegn þessum merkjum um jafnvægisleysi í lánamálum með ákveðnum hætti. Vaxtahækkunin á þessu ári er liður í þeirri viðleitni og lánsfjáráætlunin fyrir 1978 fylgir henni eftir. Megineinkenni lánsfjáráætlunar 1978 eru annars vegar samdráttur erlendra fjárfestingarlána og rýmri mörk um útlán bankakerfisins en viðurkennd voru í fyrri lánsfjáráætlunum vegna rekstrarfjárþarfar atvinnuveganna. Byggist þetta á þeim forsendum, að nokkuð dragi úr fjarmunamyndun og að innlendur sparnaður renni í auknum mæli til lánakerfisins. Gert er ráð fyrir samdrætti í lánum til opinberra aðila og atvinnuvegirnir hafi því greiðari aðgang að innlendu lánsfé. Nettóaukning lána er áætluð um 64 milljarðar kr. á næsta ári, sem er 11% hærri fjárhæð en spáð var fyrir 1977, þar af er áætlað að einkaaðilar fái 59 milljarða kr., eða 43% hækkun, og opinberir aðilar 5 milljarða kr., sem er einungis tæpur þriðjungur þess lánsfjár, sem til þeirra þarfa fellur á árinu 1977. Helstu niðurstöður lánsfjáráætlunar hvað varðar einstaka hluta lánakerfisins má setja fram í fáum orðum. Hvað bankakerfið áhrærir er stefnt að því að bæta gjaldeyrisstöðu og lausafjárstöðu innlánsstofnana, einkum með því að dregið verði úr útlánsaukningu bankanna. Útlán innlánsstofnana aukast sennilega um röskan þriðjung á þessu ári, og er það mun meira en að var stefnt í lánsfjáráætlun 1977. Stefnt er að því, að á næsta ári verði útlánaaukning innlánsstofnana heldur minni en almennar verðlagshækkanir. Þá er áætlað, að skuldir ríkissjóðs við Seðlabankann lækki, en á hinn bóginn er búist við jafnmikilli innstæðulækkun sjóða í opinberri vörslu, Niðurstaðan verður sú, að innlendir liðir bankakerfisins í heild aukast um 30%. Þetta er meiri vöxtur en venjulega er sýndur í áætlunum um peningamál, en þar sem áætlað er að þjóðarframleiðslan aukist um 4% og almennt verðlag hækki um meira en 30% er hér í reynd um verulega aðhaldssemi að ræða sem stuðlað gæti að bættum viðskiptajöfnuði við útlönd. Raskist jafnvægi á peningamarkaðinum, t.d. þannig að sparnaður einkaaðila eða opinberra aðila verði minni en nú er búist við, verður nauðsynlegt að endurskoða stefnuna í útlánamálum. Útlán fjárfestingarlánasjóða eru talin munu aukast um röskan þriðjung á þessu ári, sem er mun meiri aukning en að var stefnt í síðustu lánsfjáráætlun. Á næsta ári er hins vegar gert ráð fyrir að útlán aukist um rösklega fimmtung eða um 22%, þegar á heildina er litið. Útlánaaukning íbúðarlánasjóða er hins vegar áætluð nokkru meiri, eða um 27%. Útlánaaukningin er hins vegar áætluð mun minni, eða um 19%. Við setningu útlánamarkmiða fjárfestingarlánasjóða á næsta ári er byggt á spá um fjármunamyndun og verðbreytingu hennar sem felld er í ramma þjóðhagsspárinnar. Aðhald að lánveitingum og annarri fjármögnun innan þessa ramma er algjört skilyrði þess, að ekki verði meiri halli á þjóðarbúinu út á við en spáin gerir ráð fyrir. Ég hef lokið grg, fyrir þeirri lánsfjáráætlun sem nú hefur verið lögð fram við 2. umr, fjárlaga. Þær umr., sem hér hafa faríð fram af hálfu stjórnarandstöðunnar, gefa mér tækifæri til þess að víkja að þeim vinnubrögðum, sem hún hefur gert að umræðuefni sérstaklega. Ég held að það, sem fram hefur komið hjá þeim hv. stjórnarandstæðingum, sé í raun og veru af þeirra hálfu meira sjónarspil heldur en að því fylgi nokkur alvara. A.m.k, getur ekki verið um að ræða mikla alvöru hjá 11. landsk, þm., fyrrv, form. fjvn., sem lengi hefur setið á Alþ., átt sæti í fjvn. og verið form. hennar um þriggja ára skeið og tekið þátt í afgreiðslu fjárlaga hér um langan tíma og haft forustu á meðan hann var form. fjvn. Ég held að upplýsingastreymi til fjvn. og þm. nú sé töluvert meira en það hefur verið áður. Lánsfjáráætlun hefur aldrei verið samin fyrir Alþ. fyrr en í tíð núv. ríkisstj., og eins og ég gat um hér áðan, þá er hér um að ræða þá hina þriðju sem lögð er fram. Það er að sjálfsögðu hægt að gagnrýna það, að hún skuli ekki vera komin fram fyrr en við 2. umr. fjárlaga, en þeir aðilar, sem ekki stóðu að neinni lánsfjárætlun, hafa varla efni á því að gagnrýna þegar þó nú er meiri hraði á afgreiðslu mála í sambandi við lánsfjáráætlun heldur en áður og okkur tekst að hafa hana til umr, hér við 2, umr. fjárl. Og það var ekki svo, að hv, fjvn.-mönnum og forustumönnum stjórnarandstöðunnar hafi ekki verið kynnt málið, því ég gerði ráðstafanir í síðari hluta seinustu viku til þess að þeir fengju lánsfjáráætlunina, eins og hún þá var, til skoðunar þannig að þeir hefðu fullt tækifæri til þess að ræða efni hennar við þessa umr., enda þótt hún yrði ekki lögð fram fyrr. Sú tylliástæða minni hluta fjvn. að leggja ekki fram nál. er algjörlega út í hött. Vinnubrögð fjvn. hafa verið með svipuðum hætti og áður, og 2. umr, fer fram á svipuðum tíma og áður. Það hefur ekki verið venja í fjvn. Alþ., að fyrir 2. umr. hafi verið tekin til endurskoðunar tekjuhlið fjárl. og breyttar verðlagsforsendur sem frv. hefur verið byggt á. Það hefur verið gert á milli 2. og 3. umr. Þess var þó óskað nú, að framkvæmdastjóri Þjóðhagsstofnunar kæmi á fund n. og gerði henni grein fyrir þeirri endurskoðun, sem fram fer hjá Þjóðhagsstofnun á þessu máli. Hann varð við því að sjálfsögðu og gerði aðilum grein fyrir þessum málum þar. Það hefur öllum verið ljóst, að ekki nema hluti útgjalda vegna launa á árinu 1978 var í útgjaldahlið fjárlagafrv., og ég hef látið það frá mér fara í ræðu og í viðtölum, þannig að öllum þm. hefur verið ljóst hver vandi ríkissjóðs væri vegna þeirra samninga sem gerðir voru nú fyrir nokkrum vikum. Breyttar forsendur frv. bæta að sjálfsögðu við upphæðum í sambandi við útgjöld frv., og það eru þær breytingar sem vanalega koma á millj 2, og 3. umr. Í lánsfjáráætluninni er hægt að sjá hverjar þessar breyttu forsendur eru, og í lánsfjáráætluninni eru þm. kynnt í fyrsta skipti fyrir 2. umr. þau áform sem ríkisstj. hefur í sambandi við opinberar framkvæmdir og alla fjármunamyndun í landinu á næsta ári. Það er þess vegna algjörlega ástæðulaust að koma við þessa umr. og lýsa því yfir, að vinnubrögðin séu með endemum. Þau hafa aldrei verið eins á Alþingi Íslendinga. Mig langar í þessu sambandi til þess að rifja upp afgreiðslu fjárlaga í tíð fyrrv. ríkisstj. undir forustu hv. 11. landsk. þm. sem form. fjvn. Menn minnast ársins 1974 í þeim efnum, sem er metár, eins og ég hef áður sagt, þegar borið er saman frávik ríkisreiknings frá fjárlögum. Fjárlög, sem eru upp á 29 milljarða, verða í lokin 41 milljarður þegar ríkisreikningnum er skilað. Og hvernig var þá unnið að þessu fjárlagafrv, og afgreiðslu þessara fjárl.? Jú, þá kom hér upp í ræðustólinn þáv. form. fjvn. og sagði að tekin hefði verið ákvörðun um það, að niðurgreiðslur skyldu lækka, og talan í fjárlagafrv. lækkuð úr 1800 millj. ofan í 1400 millj. eða þar um bil. Hver varð svo reyndin? Ríkisreikningurinn sýnir hins vegar niðurgreiðslur upp á hátt á fjórða milljarð, einfaldlega vegna þess að þeim aðilum, sem stóðu hér í ræðustólnum þá fyrir hönd fjvn, og lögðu til afgreiðslu á fjárlagafrv., var ekki ljóst hvernig vandann skyldi leysa þegar fram á árið kæmi. Og menn muna fjárlagaafgreiðsluna fyrir árið 1972, þegar hér eru afgreidd fjárl. án þess að lög um tekjuöflun hafi verið samþ. Það var einsdæmi í sögu Alþingis. Það eru samþ. fjárl. fyrir árið 1972 og sagt: Við ætlum svo að breyta skattalögunum þegar kemur á útmánuðina til þess að tryggja þessar tekjur. - Hverjir voru þá rígbundnir? Var ekki verið að lýsa því yfir af þáv, stjórnarflokkum að þm, þeirra skyldu samþ. tekjuöflunarfrv. skv, þeim fjárl. sem þá höfðu verið samþ.? Og hver stóð að þessari fjárlagaafgreiðslu annar en hv. 11. landsk, þm., form. fjvn., og hv. 5. þm. Vestf., sem þá var nýr hér á þingi og kannske óvanur vinnubrögðum? Hann lét þá hafa sig til þess að samþ, fjárl. og standa að fjárl. þar sem tekjuhliðin var ekki byggð á lögum. Það er auðvelt fyrir þessa ágætu þm, að koma hér upp nú og gagnrýna þegar búið er að vinna að þessum málum á undanförnum árum með þeim hætti, að lánsfjáráætlun liggur hér frammi, er hér til umr. og stjórnarandstöðunni hefur verið kynnt þetta mál. Þá er talað um ráðleysi og menn viti ekki hvernig þeir hugsi sér að leysa þann vanda sem við blasir. Ég skal nú ekki fara fleiri orðum um þær ræður sem þessir hv, þm. fluttu. Þeir kvörtuðu hins vegar mjög yfir því, að upplýsingaleysi hefði valdið því, að þeir hefðu ekki getað skilað nál. Þá vantaði eitthvað frá ríkisstj. til þess að geta skrifað nál. sitt. Það næsta, sem maður á kannske von á, er að maður verði beðinn um að skrifa nál. fyrir þá, til þess að þeir geti komið því fram. Ég hugsa að það væri það skynsamlegasta sem gert yrði. Hér var vikið að því af einum hv, stjórnarandstæðingi, 8. landsk. þm., að hann hefði lesið í blaði um ráðstafanirnar sem ríkisstj. ætlaði að gera, og hann nefndi Dagblaðið. En ég sá þegar ég fletti Alþýðublaðinu, málgagni þessa hv, þm., að það var verið að segja frá einhverju slíku í því blaði. Hvaðan skyldu þeir hafa fengið upplýsingar í sambandi við þessar ráðstafanir? Hann hafði ekki lesið Alþýðublaðið. Nei, nei, Hann hafði lesið Dagblaðið. Nema hann hafi ekki viljað segja frá því að hann hafi lesið Alþýðublaðið. Vel má vera að það hafi verið ástæðan. Það er öllum hv. þm. ljóst, að það hefur verið unnið að því af hálfu ríkisstj. og hennar stuðningsflokka hvernig vandamál þau, sem við eigum við að glíma, skuli leyst. Og það hefur enginn maður farið í grafgötur með það, að þær hugmyndir, sem upp hafa komið, hafa verið ræddar í ríkisstj., í þingflokkunum, og menn hafa reynt að gera þær þannig úr garði sem allra fyrst, að hægt væri að leggja þau frv. fyrir þingið og umfram allt að lagabálkarnir, sem tekjurnar eiga að byggjast á, séu samþ. áður en fjárl. verða samþ. Hins vegar gerði ég það í dag, - það átti að gerast í gær, - þá sendi ég alþm, sem trúnaðarmál - en að sjálfsögðu verður það ekki eftir þessa ræðu mína - nokkrar aths. um endurskoðun frv. til fjárl. fyrir árið 1978 þar sem gerð er grein fyrir fjárlagavandanum. Ég tel rétt skv. mjög góðri ábendingu að víkja að þessu hér, þannig að þær umr., sem hér eiga sjálfsagt eftir að halda áfram, geti að einhverju leyti snúist um það sem fjmrh. hefur sagt um hugmyndirnar, til þess að menn þurfi ekki að koma hér upp með stóran stafla af blöðum og lesa um eitthvað sem þar stendur, hvort sem það er rétt eða rangt. Nýgerðir kjarasamningar við opinbera starfsmenn og síðustu spár um verðlagsþróun á næsta ári hafa í för með sér verulega hækkun ríkisútgjalda umfram áætlun fjárl. Að því er varðar verðbætur á laun var frv. eingöngu miðað við verðbætur frá 1. sept. s.l., og grunnkaupshækkun til opinberra starfsmanna varð meiri en reiknað hafði verið með í frv. og að einhverju leyti meiri en samningar á almenna vinnumarkaðnum höfðu verið. Í ljósi þessara viðhorfa þarf því að endurskoða bæði gjalda- og tekjuhlið frv. Við þessa endurskoðun og við gerð lánsfjáráætlunar, sem ég hef nú gert grein fyrir, er miðað við 30% almenna hækkun verðlags á næsta ári, þó rúmlega 42% hækkun á verðlagi samneysluútgjalda. Fjárlaga- og hagsýslustofnun áætlar að hækkun ríkisútgjalda til samræmis við þessar breyttu horfur muni verða um 18.3 milljarða kr, frá fjárlagafrv., þ.e. 13.1 milljarður á launalið og 3.9 milljarðar á útgjöldum almannatrygginga sem fylgja launum að miklu leyti. Hækkun á öðrum liðum er talin 1.3 milljarðar, þ.e. 500 millj, kr, vegna ullarmilligreiðslu og tæplega 500 millj, kr. hækkun markaðra tekjustofna til samræmis við væntanlega nýja tekjuáætlun. Þjóðhagsstofnun vinnur nú að endurskoðun tekjuáætlunar 1978 í ljósi nýjustu vitneskju um innheimtar ríkistekjur 1977 og nýrrar þjóðhagsspár fyrir næsta ár sem fram kemur í lánsfjáráætluninni. Þessu verki er ekki lokið, en fjvn., eins og ég sagði áðan, var gerð grein fyrir bráðabirgðaniðurstöðum s.l. laugardag. Innheimta ríkistekna verður að líkindum á árinu 1917 svipuð og spáð var í fjárlagafrv. í haust eða um 96.5 milljarða, þó fremur undir þeirri fjárhæð en yfir. Á þessum grunni og með breyttum verðlagsforsendum fyrir næsta ár, en hins vegar áfram miðað við 4% aukningu þjóðarútgjalda 1978, fæst sú niðurstaða, að innheimtar ríkistekjur verði á næsta ári 10.7 milljörðum meiri en áætlað er í fjárlagafrv. Í þessari áætlun er reiknað með því, að skattvísitalan verði óbreytt 131 stig, þótt hækkun meðaltekna verði líklega um 42% á milli áranna 1976 og 1977. Þetta hefur í för með sér hækkun tekjuskatts um 300 millj. kr. umfram áætlun fjárlagafrv. Auk þess er reiknað með að tekjur af eignarskatti verði um 300 millj. kr. meiri en áætlað er í frv., þar eð hækkun fasteignamats mun yfirleitt verða á bilinu 30–35% í stað 30% í fyrri áætlun. Áformað er að hækka skattskyldumörk til eignarskatts um 33%, líklega með því að bæta því ákvæði inn í frv. til staðfestingar á brbl. um tekju- og eignarskatt sem nú er til meðferðar hjá fjh: og viðskn. Ed. Til þess að staðfesta forsendur tekjuáætlunar þarf enn fremur að flytja frv. um framlengingu gildistíma 18% vörugjaldsins, auk frv. um innheimtu gjalda með venjulegum viðauka eða um stimpilgjald og aukatekjur ríkissjóðs til staðfestingar á nýjum gjaldskrám. Annaðhvort frv. verður að samþ. fyrir jólaleyfi, og hafa fjh.- og viðskn. beggja deilda haft málið til meðferðar á fundum sínum nú í morgun. Að öðru leyti er búist við hækkun á gjöldum af innflutningi nálægt 3.7 milljörðum kr. og sköttum af seldum vörum og þjónustu nálægt 5 milljörðum. Hækkun á mörkuðum tekjustofnum er innan við 500 millj, kr., svo að hækkun almennra tekna verður líklega um 10.2 milljarðar kr. Endanlegar niðurstöður um tekjuáætlun munu liggja fyrir síðari hluta þessarar viku, og verður þá fjvn, að sjálfsögðu gerð grein fyrir endurskoðaðri tekjuáætlun og yfirfarnar þær forsendur sem hún byggist á, eins og venja hefur verið undanfarin ár. Samkvæmt framansögðu er sá vandi, sem við er að glíma, um 7.6 milljarðar, og hann verður með einum eða öðrum hætti að leysa. Þar sem fjárlagafrv, í heild er til meðferðar munu fjh. um gjaldalækkun að sjálfsögðu verða ræddar og settar fram á þeim vettvangi, en aðrar fjármálaráðstafanir verða hins vegar settar fram sem lagafrv., og á ég von á því síðar á þessum fundi, ef hann dregst fram eftir kvöldi, ef ekki, þá verða þessi frv. lögð fram í þinginu á morgun. Meginefni þessara aðgerða er í sambandi við lækkun útgjalda sem nemur um 3 milljörðum 745 millj. Auk þess er gert ráð fyrir lækkun á framkvæmdafé Vegagerðar um 300 millj. frá því, sem fjárlagafrv, gerir ráð fyrir, og þá tekjulækkun að sama skapi. Er gert ráð fyrir að hægt sé að draga úr launaútgjöldum ríkisins um 1700 millj. kr. og þá stefnt að því að dregið verði úr eftirvinnu og öðrum aukagreiðslum, en reynsla af greiðslum á líðandi ári bendir til þess, að þetta sé kleift. Þessari ákvörðun verður að sjálfsögðu að fylgja eftir með sérstökum ráðstöfunum og gerði ég grein fyrir þeim í ræðu minni við 1. umr. fjárl. að nokkru leyti. þá er ráðgert að lækka útgjöld vegna lyfja og sérfræðiþjónustu sjúkratrygginga um 500 millj, kr. með hækkun gjaldskrár, sem hefur ekki verið hækkuð frá því fyrir einu ári. Er henni ætlað að mæta auknum kostnaði í sambandi við sjúkratryggingarnar að einhverju leyti. Síðan eru uppi till, um frestun á skuldagreiðslu til lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins um 200 millj. Framlag úr ríkissjóði til byggingar þjóðarbókhlöðu er lækkað, en þá jafnframt lántaka aukin um 35 millj. kr., þannig að framkvæmdafé lækkar um 50 millj. Framlag til ríkisfangelsa lækki um 25 millj. Þá eru útgjöld landhelgisgæslu lækkuð um 150 millj, með því að hætta við fyrirhugaðan rekstur varðskipsins Alberts og að skipið verði selt. Útgjöld skv. sérstökum lögum er ætlað að lækka um 50 millj., og gert ráð fyrir að lækka framlag til Byggðasjóðs um 300 millj., en skv. endurskoðaðri áætlun um eigið fé sjóðsins er þessi lækkun framkvæmanleg innan gildandi lagaákvæða. Liðurinn Óviss útgjöld er lækkaður um 300 millj. og fyrri niðurgreiðsluáætlun um 200 millj, kr., þannig að niðurgreiðsluliðurinn hækkar sem nemur 300 millj. kr. Þá er gert ráð fyrir að lækka áætlun fjárlagafrv. um framræslu um 25 millj. kr. Gert er ráð fyrir lækkun á tillagi til jarðræktar um 5 millj. Þá er gert ráð fyrir lækkun framlags til Orkusjóðs um 100 millj. og gert ráð fyrir till, um lækkun rekstrarkostnaðar Orkustofnunar um 50 millj. Loks er gert ráð fyrir lækkun á ríkisframlagi til húsameistaraembættisins um 5 millj. vegna hækkaðra eigin tekna. Af þessu má sjá að u.þ.b. helmingur þess vanda, sem við er að glíma, er leystur með lækkun útgjalda. Hins vegar er ljóst, að til þess að brúa bilið þarf með einum eða öðrum hætti að auka tekjur ríkissjóðs, og er gert ráð fyrir að þar sé um að ræða 3.4 milljarða, sem er m.a. fólgið í því, að sjúkragjald verði 2% í staðinn fyrir 1% skv. frv. sem hefur verið lagt fram. Þá verði lagt sérstakt jöfnunargjald á innflutning á sælgæti og brauðvörur, sem mun skila 300 millj. kr. í ríkissjóð. Þá er gert ráð fyrir að bensíngjald hækki um 7.50 kr, með sérstökum lögum, en í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir hærri upphæð. Eins og ég gat um er gert ráð fyrir 300 millj. kr. minna framkvæmdafé en frv. gerir ráð fyrir. Þá er gert ráð fyrir að lagður verði á sérstakur skyldusparnaður, 10%, af tekjum umfram ákveðið mark, sem gefi um 1 milljarð inn á lánahreyfingareikning. Gert er ráð fyrir að tvöfalda flugvallargjald til utanlandsferða, sem gefi um 300 millj. kr. Heimild til álagningar gjalds á gjaldeyrisleyfi verði rýmkuð í 2% og henni beitt að fullu á ferðagjaldeyri, en að hálfu á flest annað, og það mun gefa rúmar 200 millj. kr. Með þessu skortir eilítið á að náðst hafi jöfnuður í því dæmi sem ég gat um áðan, en nákvæmar niðurstöður fást ekki fyrr en við lok endurskoðunar á tekjuáætlun, sem fjvn. verður, eins og ég sagði áðan, gerð grein fyrir fyrir 3. umr. fjárlagafrv. og þá dæmið skoðað og með hvaða hætti verður eytt þeim halla sem á þessu dæmi er. Varðandi lánsfjáráætlunina verður til þess að ná markmiðum hennar fram flutt frv. um lántökuheimildir og ríkisábyrgðarheimildir. Í því frv. er gert ráð fyrir að verði ákvæði þess efnis að lífeyrissjóðir ávaxti hluta af fé sínu í verðtryggðum skuldabréfum. Ég hef nú lokið við að gera þm. grein fyrir því, hvernig ríkissjóðsdæmið stendur, í framhaldi af grg. með lánsfjáráætluninni og tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þau mál.

Magnús Kjartansson Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að nota þetta tækifæri til að fjalla almennt um fjárhag íslenska ríkisins, þó að þar séu æðimörg tilefni, sem vert væri að gera að umræðuefni. En mér þótti hæstv. fjmrh. tala mjög hraustlega, þegar hann minnti á umr. í sambandi við fjárlög ársins 1974. Þessi hæstv. ráðh. var þá þm. og hann flutti margar ræður um það, hvernig hægt væri að haga fjárl, ársins 1974. Hann sagði að þær upphæðir, sem væru í því frv., væru allt of háar, það ætti að skera þær niður. Hann hélt um það margar ræður of flutti um þetta margar till. Ég held að það væri ástæða til þess að hæstv. ráðh. læsi núna þessar ræður, sem hann flutti áður en fjárl. 1974 voru samþykkt, og ígrundi eigin stöðu í ljósi þeirra orða, sem féllu frá honum þá, og þeirra till., sem hann bar fram þá. Það eru gömul íslensk íþrótt að flá kött. Sú íþrótt var í því fólgin, að því er fróðir hafa sagt mér, að menn héngu neðan í bita á fótunum og áttu að fara úr öllum fötum án þess að detta niður af bitanum. Hæstv. ráðh. hefur stundað þessa íþrótt þau þrjú ár sem hann hefur verið fjmrh. Hann hefur hangið neðan í bita og hann hefur tínt af sér allar spjarir. Hann hefur hangið berstrípaður frammi fyrir okkur í þrjú ár. Og ég verð að segja eins og er, að mér rennur þetta til rifja. Mér rennur þetta að sjálfsögðu fyrst og fremst til rifja vegna þess, að stjórn fjármála á Íslandi hefur aldrei verið með slíkum endemum síðan Íslendingar fengu sjálfsstjórn í landi sínu. En mér rennur þetta einnig til rifja vegna hæstv. ráðh. Ég hef þekkt hann síðan hann var skemmtilegur strákur í Hafnarfirði endur fyrir löngu, og ég kann illa við að vita af honum hangandi berstrípuðum í þessum bita. Ég veit að hann mun losna af bitanum fljótlega, og þá veit ég að hann mun kappkosta að reyna að finna á sig einhverjar flíkur í stað allra þeirra sem hann hefur orðið að henda utan af sér undanfarin þrjú ár. En sem sagt, ég ætla ekki að tala almennt um þetta mái, heldur aðeins gera grein fyrir fáeinum brtt. sem ég flyt. Á þskj. 150 eru nokkrar brtt. og ég minnist ú þær í þeirri röð sem þær eru þar. Þar er fyrst brtt., sem merkt er með rómverskum II, í sambandi við samskipti okkar og nágranna okkar í vestri, Grænlendinga. Um æðilangt skeið hefur verið upphæð á fjárl., annars vegar til að gera Grænlendingi kleift að stunda nám við Háskóla Íslands og hins vegar til að gera Íslendingi kleift að læra grænlensku. Þessi upphæð hefur verið að lækka að raungildi í þeirri óðaverðbólgu sem vaðið hefur yfir okkur, þannig að þessar upphæðir eru ekki lengur að neinu gagni. Þær hafa áður komið að gagni. Ég vil minna á það, að einn af kunnustu forustumönnum í stjórnmálalífi Grænlendinga, Moses Olsen, stundaði nám við Háskóla Íslands vegna þessa styrks, og ég tel að við eigum að rækja samskipti okkar við Grænlendinga myndarlega. Það hefur gerst að undanförnu sem betur fer, að samskipti Íslendinga og Grænlendinga hafa aukist, og það er ekki langt síðan stofnað var hér félag með góðri þátttöku til þess að tryggja tengsl Íslendinga og Grænlendinga. Ég hef áður gert grein fyrir því hér, að ég tel ástandið á Grænlandi vera þess eðlis, að það sé smánarblettur á öllum Norðurlöndum. Ég ætla ekki að ítreka þær röksemdir mínar hér. En ég tel að okkur beri skylda til að halda sem bestum tengslum við Grænlendinga og þær litlu upphæðir, sem verið hafa á fjárl., haldi a.m.k. verðgildi sínu þannig að þær geti að einhverju leyti nýst. Þarna er ekki um háar upphæðir að ræða. Ég legg til að í þetta verkefni fari 2 millj. kr. og breytir það að sjálfsögðu engu um fjárlagadæmið, en ég vænti þess að alþm. vilji að við höldum tengslum við nágranna okkar í vestri. Þriðji liðurinn í þessum till. mínum snertir Þjóðminjasafn Íslands. Ég hef áður gert grein fyrir því hér á þingi, að þann aldarfjórðung, sem Þjóðminjasafnið hefur verið starfandi, hefur ekki verið komið fyrir lyftu í byggingunni. Afleiðingin er sú, að sá mikli hluti Íslendinga, sem er fatlaður, hefur ekki átt þess neinn kost að koma inn í þessa byggingu, sem var gjöf þjóðarinnar til sjálfrar sín í tilefni af lýðveldisstofnuninni. Ég hef kannað, hvað svona lyfta muni kosta. Hún kostar ekki meira en um það bil 10 millj. Till. mín er um 20 millj., vegna þess að ég tel að breyta þurfi þarna aðstæðum þannig að fatlað fólk geti athafnað sig á eðlilegan hátt í byggingunni, m.a. breyta salernum og gera fleiri minni háttar breytingar. Þarna er ekki um stóra upphæð að ræða, en er mikið stórmál. Við skulum gera okkur það ljóst, að fatlaðir eru fjölmennir. Það eru yfir 30 þús. fatlaðir menn á Íslandi, og það á að vera skylda okkar að ganga þannig frá þjóðfélagi okkar og stofnunum þess, að fatlað fólk geti athafnað sig þar til jafns við aðra. Ég þekki t.a.m. þennan vinnustað, sem við erum í. Hér hafa verið gerðar æðimargar breytingar síðan ég kom fyrst í þetta hús. En það hefur engin af þessum breytingum haft þann tilgang að gera fötluðum auðvelt fyrir að vinna á þessum vinnustað. Þrjár tröppur eru upp að aðalinngangi hússins, en ekkert handrið. Ég segi fyrir mig, ég verð að vanda mig til þess að komast upp þessar tröppur. Og handrið aðalstigans frá hæðinni fyrir neðan og hingað upp er þannig, að það vantar æðimikið á að það nái niður stigann, það eru tvö þrep fyrir neðan handriðið. Maður, sem væri öllu verr fatlaður en ég, gæti ekki starfað hér á hinu háa Alþ. Þetta ástand er algerlega ósæmandi, og við verðum að taka okkur tak, Íslendingar, og ganga þannig frá þjóðfélagi okkar að á þessu sviði verði tryggt jafnrétti. Þetta er hægt að gera og þetta felur ekki í sér mikinn kostnað í sambandi við nýjar byggingar. Það er engin þörf á því að hafa þann hátt á, sem verið hefur hér á Íslandi, að hafa háar tröppur við öll hús. Arkitektar geta teiknað hús í samræmi við sjónarmið fatlaðra og þannig ber að standa að málum. Og ég tel að það færi vel á því, að Þjóðminjasafnið, gjöf Íslendinga til sjálfra sín, yrði þannig útbúið að fatlaðir hefðu tök á því að nýta þá menningarstarfsemi sem þar fer fram. Í tölul. IV í till, ber ég fram till. um að framlag til þjónustudeildar Borgarspítalans í Reykjavík hækki úr 60 millj. í 155 millj, á næsta ári. Þetta er sú stofnun sem daglega gengur undir nafninu slysadeild. Þar hefur verið þannig ástatt um ákaflega langt árabil að vinnuaðstaða hefur verið algerlega herfileg, ekki síst um helgar, þegar drykkjusjúkt fólk þyrpist þangað inn til viðbótar venjulegum sjúklingum. Vinnuskilyrði þarna hafa verið til algerrar smánar, og ég vil benda á það, að slysadeildin er deild sem starfar fyrir landið allt. Verði menn fyrir alvarlegum slysum úti á landi er venjulega gripið til þess ráðs að reyna að flytja hinn slasaða hingað suður til Reykjavíkur til þess að láta annast hann á slysadeild Borgarspítalans. Þar eru framkvæmdir í gangi, en með þeirri fjárveitingu, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., er ekki gert ráð fyrir því, að þeim framkvæmdum ljúki á næsta ári, eins og hægt væri að gera. Þetta er stefna sem ég tel vera algerlega ranga. Það tíðkaðist hér áður fyrr að mylgra fjármunum í allar áttir og ljúka ekki neinu. Ég vil minna menn á það, að það gerðist einmitt hér í Reykjavík, að Borgarspítalinn var í smiðum á annan áratug og á sama tíma deildir við Landsspítalann og engu lokið- Við verðum að vera menn til þess að raða verkefnum og ljúka hverju verkefni á sem allra skemmstum tíma. Það er herfileg meðferð á fjármunum að binda þá í steinsteypu sem ekki kemur að neinu gagni. Þessari framkvæmd við Borgarspítalann verður að ljúka á næsta ári og þessi till, mín er um það. Í annan stað er ég með aðra till. varðandi heilbrigðismál, og það er að heilsugæslustöð verði undirbúin í Breiðholti og að til þess verði varið 20 millj. kr. að undirbúa þá framkvæmd. Ég minnist þess, að þegar ég tók við störfum sem heilbrrh. voru víða uppi mikil vandamál úti á landi í sambandi við læknaskort. Sem betur fór tókst að bæta talsvert úr þessu, m.a. með góðri samvinnu við lækna á heilbrigðisstofnunum hér í Reykjavík sent tóku að sér að sinna læknisstörfum úti á landi til skiptis, þar sem vandræði voru. En ég er ansi hræddur um að vandinn sé orðinn einna brýnastur og erfiðastur hér í Reykjavík. Það er þannig ástatt hér í Reykjavík, að fimmti hver Reykvíkingur hefur engan heimilislækni og það er ákaflega erfitt og alvarlegt ástand. Úr þessu verður ekki bætt fyrr en búið er að koma hér upp heilsugæslustöðvum. Það hefur verið unnið að einni í Árbæjarhverfinu og í Breiðholtshverfi er brennandi nauðsyn að þetta verði gert. Ég vil geta þess, að þessar till. og upphæðirnar, sem þar eru, eru ekki frá mér runnar. Ég fékk eins og aðrir þm. Reykjavíkur bréf frá borgarstjóranum í Reykjavík, Birgi Ísleifi Gunnarssyni, þar sem hann fór þess á leit að þm. Reykjavíkur beittu sér fyrir ýmsum verkefnum, þ. á m. þessum. Ég veit ekki betur en borgarstjórn Reykjavíkur standi einhuga að baki slíkum till. Þetta er að minni hyggju mjög mikið stórmál Við skulum minnast þess, að heilsugæsla er mælikvarði á það, á hvaða stigi þjóð stendur félagslega. Við ákváðum fyrir nokkrum árum að gera stórátak í þessum efnum. því miður hefur það enn sem komið er gengið of skrykkjótt, vegna þess að ekki hefur verið samin sú heildaráætlun um þróun heilbrigðismála sem gert er ráð fyrir og mælt fyrir um í gildandi lögum. Ég er hræddur um að ekki verði hægt að vinna skipulega að þessum málum fyrr en sú áætlun hefur verið gerð. En þessa áætlun verður að gera og við verðum að vera menn til þess, alþm., að vinna skipulega að þessum málum. Ég er hér að mæla fyrir till. sem komnar eru frá borgarstjórn Reykjavíkur í heild fyrir tilstilli borgarstjórans. Á þskj. 160 er till. frá okkur 5. þm. um sundlaug við Grensásdeild Borgarspítalans 1. flm. þessara r till. er hv. þm. Jóhann Hafstein og hann mun að sjálfsögðu mæla fyrir henni. Ég hef ekki neinn hug á að ota mér fram fyrir hann. En ég vil minna alþm. á að þarna er ekki aðeins um málavextina sjálfa að ræða. Þarna er um að ræða heiður Alþingis. Það var samþykkt einróma á hinu háa Alþ. á síðasta ári að lýsa yfir við ríkisstj. þeim vilja Alþ., að fjárveiting til sundlaugar við Grensásdeildina yrði á fjárl. ársins fyrir 1978. Þetta var einróma vilji Alþ. Ég spurðist fyrir um það í þingbyrjun í haust, hvort þetta væri á fjárl. Það gerðist þá, að hingað kom hópur af fötluðu fólki, margir tugir manna, til þess að hlusta á svör ráðh. Við umr. töluðu 5 hæstv. ráðh. og þeir lýstu því allir yfir, að þessi fjárveiting væri á fjárl. En engin slík fjárveiting er hér samkv. till. fjvn. Þar er gert ráð fyrir 3 millj. kr. til frumhönnunar. Þessi frumhönnun var framkvæmd fyrir einu ári af Reykjavíkurborg, það er búið að framkvæma hana. Í þessari till. virðist ekki felast annað en skuldaskil ríkissjóðs við Reykjavíkurborg, að ríkið borgi Reykjavíkurborg það sem Reykjavíkurborg hefur greitt til þess að hanna þessa sundlaug. Ég hef að sjálfsögðu ekkert við það að athuga að ríkissjóður standi í skilum fjárhagslega við Reykjavíkurborg og alla aðra aðila. En hér er ekki um það að ræða. Hér er um að ræða vanda fatlaðs fólks. Hér er um að ræða heilsu og getu fatlaðs fólks til þess að athafna sig í þjóðfélaginu, og mér finnst að sómi Alþ. liggi við, að hvorki ráðh. né alþm. geri sig að minni mönnum með að svíkja loforð gagnvart fötluðu fólki. Ég hef lokið máli mínu, hæstv. forseti.



Herra forseti . Það eru nokkur orð sem ég vildi mæla fyrir brtt. sem við nokkrir þm. flytjum á þskj. 160, II. till. þar, en við erum flestir þeir sömu og fluttum þetta mál í fyrra, eins og þm. er kunnugt. Sverrir Bergmann kemur þarna inn sem varamaður. Hann á nú sæti í staðinn fyrir Einar Ágústsson utanrrh., sem var fim. málsins þá. Síðan eru það Magnús Kjartansson, Eggert G. Þorsteinsson og að lokum Albert Guðmundsson, sem einnig er borgarfulltrúi og borgarráðsmaður. Hér þurfa auðvitað að koma til framlög bæði ríkis og bæjar. Um þetta atriði eru ekki lögbundin ákvæði enn þá, en ætti að geta orðið samkomulag um það. Ég átti í dag viðræður við borgarstjóra, sem sagði að það væri ekki framlag til sundlaugarinnar á fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar, sem kæmi fyrir einhvern næstu daga, en hún mundi ekki verða afgreidd að fullu fyrr en ettir áramót, sem er vafalaust vegna sambandsins við fjárl., og kemur þá einmitt til þess fyrir þann tíma að reyna að koma því áleiðis sem þarf. Það hefur réttilega verið minnst á það af hv. 3. þm. Reykv., að forsaga þessa máls er mjög skuldbindandi fyrir þm. og líka reyndar ráðh., enda þótt fjvn. kunni að hafa sín rök fyrir brtt. sem hún hefur flutt, brtt. um þessa sundlaug, 3 millj. kr., sem er ekki nema lítill hluti af hönnunarkostnaði sundlaugarinnar. Í sjálfu sér hefur ekki enn þá farið fram tæknileg, endanleg hönnun á sundlauginni, en það lágu fyrir á s.l. vori áætlanir um aðallega tvær gerðir. Við skulum segja að kostnaðaráætlanir hafi verið eitthvað nálægt 200 millj. kr. Ef miðað væri við að tæknilegur hönnunarkostnaður væri um 7% af því, þá mundi hann einn nálgast 14 millj. kr. En það er rétt sem sagt hefur verið, að málefnalega séð var þessari till. vísað til ríkisstj. eftir till. fjvn. í fyrra, en þar segir m.a., að þar sem ekki var komið neinni fjárveitingu inn á fjárl. fyrir 1977 lítt fjvn. svo á, að í þáltill. þessari sé hreyft mikilsverðu nauðsynjamáli, sem athuga þurfi við undirbúning næstu fjárl., og fjvn. hafi orðið sammála um að leggja til, með þetta í huga að sjálfsögðu, að till. verði vísað til ríkisstj., og var það einróma gert. Ég átti viðræður við aðila, sem um þessi mál fjalla, og hafði fulla ástæðu til að ætla að fjárframlög til sundlaugarinnar yrðu tekin inn á fjárl. 1978. En það kom til umr. hér, eins og menn muna, í byrjun þessa þings og þá var það álit bæði þm. og ráðh. að gert væri ráð fyrir fjárveitingu til þessarar sundlaugarbyggingar á vissum lið, sem til heilbrigðismála var ætlaður, og mundi fjvn. um það fjalla. Hún hefur að sjálfsögðu sín rök fyrir till. sinni, en hefur auðvitað aðstöðu til þess að athuga þau betur með hliðsjón af þeim miklu og ríku skuldbindingum sem ég tel að gagnvart mér og einnig gagnvart Alþ. og almenningi hafi legið fyrir um ærleg fjárframlög til þessa máls. Ég vil aðeins minna á það, að með hliðsjón af þessu lauk ég m.a. máli mínu um þetta mál fyrr í haust, þegar það var rætt, og sagði að ég teldi ekki að við þyrftum að lengja mikið umr. um þetta atriði, fjárframlög á fjárl. 1978, þar sem málið væri í höfn. En það verður náttúrlega ekki í höfn með svona framlagi, og þess vegna leggjum við til í þessari till. okkar, þessir þm. sem hana flytjum á þskj. 160, að veittar verði 50 millj. kr. á fjárl. til sundlaugarinnar. Ég hygg að það mundi taka mjög lífinu tíma að ljúka þeirri tæknilegu áætlunargerð, sem þarf að ganga endanlega frá, og þá muni fást úr því skorið, hver kostnaðurinn mundi verða, en nokkuð hefur hann verið dreginn í efa í þeim áætlunum sem þegar lágu fyrir, og þess vegna, ef reiknað væri einnig með framlagi frá Reykjavíkurborg á næsta ári, mundi að verulegu leyti vera hægt að byrja allmyndarlega á byggingu þessarar sundlaugar, hversu langt sem bygging hennar næði nú, sem ég þori ekki að fullyrða um á þessu stigi. Endurhæfing fatlaðra manna hefur færst mjög í vöxt í heiminum. Það var einkum eftir síðustu heimsstyrjöld sem hún byrjaði í Ameríku t.d., og síðan held ég að það séu sárafáar borgir í Ameríku sem hafa ekki einhverja endurhæfingarmiðstöð innan sinna vébanda. Þetta hefur einnig breiðst út víða í Evrópu og einnig í Asíu og víðar og oft með hjálp þeirra frumherja í þessum málum sem voru í Bandaríkjunum eftir síðustu heimsstyrjöld. Við Íslendingar þurfum ekki mikið að skammast okkar, því að við vorum að vissu leyti komnir á undan þessum aðilum varðandi slíkar stöðvar, og á ég þar við Reykjalund, og ýmsar fleiri miðstöðvar til endurhæfingar og aðstöðu vil ég minna á, að eru mjög merkar fyrir okkur Íslendinga, sem einstaklingar hafa staðið að, hæði Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra, Sjálfsbjörg og margir fleiri aðilar. Það er að vísu rétt, að það er víða þörf í þessum efnum, en einhvers staðar verður að byrja og aldrei verður verkinu lokið ef hvergi verður byrjað. Mér fundust heldur leið orðaskipti, sem fóru fram um þetta í fyrra á opinberum vettvangi, að ekki væri komin nein sundlaug við Landsspítalann. En það mundi ekki spilla fyrir henni, að veitt yrði fé til sundlaugar við Borgarspítalann. Ég hef verið minntur á það af sumum, að ég hafi ekki látið byggja þessa sundlaug þar meðan ég var heilbrrh. En það vill nú svo einkennilega til, að það var enginn sem minnti mig á það, að það væri byrjað á að grafa fyrir sundlaug þar, og voru þó mörg verk varðandi Landsspítalann sem ég vann að sem heilbrrh., bæði í sambandi við geislastofnun þar eða sérstakt húsrými, sem byggt var vegna sérstakrar geislunar vegna krabbaveiki, og upphaf að kvensjúkdómadeild og annað slíkt og áframhald á byggingu Landsspítalans og stækkun Landsspítalalóðarinnar eins og kunnugt er. Enginn minntist þá á byggingu sundlaugar við Landsspítalann  Ég skal ekki orðlengja um þetta mál hér nú. En ég minni á það að lokum, að ég hafði sjálfur alveg fulla ástæðu til þess á s.l. vori að gera ráð fyrir því, að inn á fjárlög 1978 yrði tekið framlag til þessarar sundlaugar, og í byrjun þessa þings vorum við þm. látnir skilja svo, að það væri í raun og veru gert, því að það mundi vera á öðrum lið, sem var allstór, eitthvað á annan milljarð kr., til ýmiss konar heilbrigðismála. Ég veit ekki hvort það er ástæða fyrir mig til þess að hafa fleiri orð um þetta. En ég minni á það, að bæði almenningur og þm. og þó sérstaklega fatlaðir menn, sem hér voru og fylgdust með þessum málum í haust, höfðu rökstudda ástæðu til þess að ætla að rösklega yrði frá því gengið að myndarlegt framlag kæmi frá ríkissjóði á fjárl. 1978 til þessarar sundlaugarbyggingar. Ég vil þess vegna mega vona að þetta mál geti þannig farið við afgreiðslu þessara fjárl., að betur rætist úr en horfir með þessari smáu till. frá fjvn. um 3 millj. kr. Þó að hún kunni að hafa haft einhverjar ástæður fyrir þeirri áætlun sinni vænti ég þess, að hún sé reiðubúin til að endurskoða það eitthvað áður en yfir lýkur og málinu megi koma það langt á veg á þessu ári með fjárframlögum frá ríki og bæ, að það sé sannmæli, sem ég sagði á sínum tíma í haust, að í raun og veru væri málið fjárhagslega komið í höfn.



Herra forseti. Þrátt fyrir allmargra ára veru mína hér á hv. Alþ. munu þskj. bera þess vitni, að ég hafi ekki tafið mikið umr. um fjárlög eða einstaka liði þeirra. Svo stendur þó á núna að ég tel rétt að segja hér örfá orð, ekki síst í framhaldi þeirra umr. sem fram hafa farið um sérstakan málaflokk, sérstök vandamál hóps manna í landinu sem lítt á þess kost að mæla fyrir sínum málum, og þar á ég við vanda mál hinna lömuðu og fötluðu. Við lok mænuveikifaraldursins fyrir um það bil 25–27 árum voru stofnuð samtök, Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra, hér í Reykjavík og í kjölfar þeirrar félagsstofnunar nokkur önnur félög sem hliðstæð verkefni höfðu með höndum, en það var að safna saman því fólki sem áhuga hefði á að leysa vanda þess fólks, sem í þessi veikindi hefði ratað, og aðstoða það við að fá þá læknis- og hjúkrunarmeðferð, sem nauðsynleg verður talin. Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra átti á s.l. vetri 25 ára starfsafmæli og var þá lýst í fjölmiðlum mjög rækilega þeim afrekum sem unnin hafa verið með öllu því sjálfboðastarfi sem á vegum félagsins hefur verið unnið allt frá fyrrnefndum mænuveikifaraldri sem ég áðan nefndi. Hér hefur fyrst og fremst verið um það að ræða, að fórnfúsar hendur hafa lagt fram ómælda vinnu og fjármuni, og hefur það ekki farið eftir aldri manna, karla eða kvenna, verið allt frá barnahlutaveltum upp í það að samtökin hafa erft eignir gamals fólks sem kynni hafði haft af þessum sjúkdómi, Þetta hefur verið meginburðarásinn í fjáröflun þessara samtaka. Eina viðurkenningin af hálfu hins opinbera á starfi þessa fólks hefur verið svonefnt eldspýtnagjald, sem lengi vel lék á 100–200 þús. kr., en var fyrir 4 árum endurskoðað með þeim árangri að það hefur gefið samtökunum í tekjur u.þ.b. 2 millj , eða 2.2 millj. á s.l. ári. Allir sjá, að með 50–60 millj, kr. veltu vegur þessi aðstoð hins opinbera ekki þungt. Enn þá er stuðst við sömu burðarása og í upphafi, þ.e.a.s. frjálst vinnuframlag og frjáls fjárframlög einstaklinga og félagasamtaka úti um bæ, og hefur þó mesti aflgjafinn verið svonefnt símahappdrætti. Félagið barðist fyrir því að koma yfir starfsemi sína húseign. Þess ber að geta sem gert hefur verið, að s.l. 4 ár hefur Alþ. stutt afborganir af þessari húseign með 1 millj kr. á fjárl. Þetta var hús að verðmæti um 20 millj. kr., sem jafnframt hefur verið barist við að reyna að halda. Þó að öll rök hnígi að því, að brýna nauðsyn beri til að stækka þetta húsnæði með viðbótarbyggingu, hefur þess ekki verið kostur á þessu 5 ára tímabili að hefja framkvæmdir vegna fjárskorts. Ég segi, að nauðsyn beri til að hefja framkvæmdir, og styð það með aðeins einni setningu: S.l. 7 ár hefur biðlistinn eftir sjúkrameðferð á endurhæfingarstöð félagsins að Háaleitisbraut 13 verið frá 120–190 manns, sem hafa orðið að bíða eftir meðferð misjafnlega langan tíma, vegna þess að reynt hefur verið að skjóta fram fyrir í röðina þeim sjúklingum sem brýnasta þörf hafa haft hverju sinni. Við horfumst í þessu félagi í dag í augu við þá staðreynd. að komi ekki til veruleg tillitssemi og sannsýni af hálfu hins opinbera. þá muni innan örfárra mánaða þurfa það sama að koma yfir þessa starfsemi og henti Rauða kross Íslands. Eins og ég sagði áðan er starfsemi félagsins borin uppi af frjálsum framlögum einstaklinga. hundruðum og jafnvel þúsundum manna, í sambandi við happdrættið, en þrátt fyrir þá mikilvægu aðstoð munum við horfast í augu við það að loka verður þessari endurhæfingarstöð líkt og Rauðakrossspítalanum sem fréttir hafa verið um þessa dagana. Það er ekki nægjanleg skýring á þessu efni, að við skuldaerfiðleika sé að etja, heldur hefur félagið átt við það andstreymi að etja að auki, að meðferðargjöld Tryggingastofnunar ríkisins hafa ekki fengist endurskoðuð nema á margra ára fresti. Af þessum sökum ber félagið og hefur um margra ára skeið borið skuldahala með skammtímalánum, sem allir vita í dag hve dýr eru og erfið, til þess að geta borgað nauðsynleg vinnulaun. Í erindi félagsins til hv. fjvn. var farið fram á endurskoðun þessara lið a. Þegar till, n. eru lagðar fram nú er ekki á þetta erindi minnst að einu eða neinu leyti eða að nokkur úrlausn sé í sjónmáli. Þess var farið á leit við mig, að ég flytti ekki um þetta sérstakar brtt., a.m.k. fyrir 2. umr. málsins, og hef ég orðið við því. Aðalatriðið fyrir mér og þeim, sem að baki þessum till. standa, þ.e.a.s. Styrktarfélagi lamaðra og fatlaðra, er að svo verði þarna úr bætt að félagið geti haldið áfram nauðsynlegri starfsemi. Ef ekki verður við því orðið, er slegið á útréttar hendur, sem hafa þarna lagt liðsinni, slegið á þær, og endurhæfingarstöðinni verður að loka. Það hefur engin athugun farið fram á því, hvert hlutfall er á milli innanbæjarfólks og utanbæjar, sem þarna leitar lækninga. En óhætt er að fullyrða að þar muni nokkuð jafnt hlutfall, því að til stöðvarinnar er vísað sjúklingum til meðferðar nánast af öllu landinu, þannig að ekki ætti það að geta orðið bitbein manna á milli hér í sölum hv. Alþ. Hitt tel ég að öllum mætti ljóst vera, að þær 22–24 þús. meðferðir, sem sjúklingar hafa fengið þarna á hverju ári undanfarin ár, má ekki leggja niður, og jafnframt hitt, að öll þau frjálsu framlög, sem horið hafa starfsemi félagsins uppi á undanförnum árum, munu ekki fást - ég fullyrði það - munu ekki fást til borgar- eða ríkisrekstrar á þessari endurhæfingarstöð, þó að hið opinbera vildi nú taka við rekstri stöðvarinnar. Og ég efast um að meiri sparnaðar mundi gæta eða hagsýni í rekstri hennar við tilkomu opinbers rekstrar á þessum vettvangi. Það er því alveg einsýnt, að verði ekki af hálfu Alþ. tekið á þessu erindi félagsins svo sem nauðsynlegt er mun stöðin af sjálfu sér lokast. Hér er ekki um neinar hótanir að ræða í garð eins eða neins. Okkur er ljóst að þær upphæðir, sem við förum fram á hvað viðbótarbygginguna snertir, sem er talin munu kosta um 21 millj., verða ekki fengnar í einum áfanga. Boðið er í erindi félagsins að taka þann styrk í þremur áföngum. Það er beðið um að þeir tveir liðir, sem á fjárl. hafa verið, verði hækkaðir, þ.e.a.s. að á eldspýtnagjaldið verði bætt sannanlegum verðlagsuppbótum s.l. 5 ár og sá 50 þús, kr. styrkur, sem er á fjárl. til endurvæðingar sjúkraþjálfara til sérnáms í leikskóla fatlaðra barna, verði fjórfaldaður eða lagður á hann a.m.k. nauðsynlegar verðlagsuppbætur s.l. 5 ár. Hér er orðið um upphæð að ræða sem er til skammar. svo að vægt sé að orði komist, því að hún mun vart duga fyrir fargjaldi til næstu nágrannalanda fyrir einn sjúkraþjálfara aðra leiðina. Ég veit af fyrri veru minni í ríkisstj., að það er erfitt að skipta fjármunum sem naumir eru og fáir, og enginn vill mæla með hækkandi sköttum. En ég hygg, að á sama tíma sem við erum að tala um að leggja fram milljónatugi: laxastiga norður í landi, sem er mikið ágreiningsmál í sjálfu héraðinu þar sem laxastiginn á að koma, eða jafnvel það, sem mörgum mönnum þykir mikið verðmæti og er sjálfsagt eitt af framtíðarverkefnum þjóðarinnar, að talað er um hundruð millj. eða milljarða í bókhlöðu, þá sé erfitt að neita samtökum eins og þeim, sem hér er um að ræða, um áfangahækkanir vegna sinnuleysis hins opinbera eða beinna skulda frá undanförnum árum við samtökin. Ég stend við það, að ég skal ekki flytja við þessa umr. sérstaka brtt. Verði þessu erindi ekkert sinnt milli 2. og 3. umr. hef ég í fyrsta lagi varað við afleiðingum þess, sem fram undan er, og sé mig þá til knúinn að leita eftir því, hverjir geta hugsað sér að taka þessa stöð og þá þjónustu, sem hún hefur veitt, úr umferð í heilbrigðisþjónustukerfi landsmanna. Ég hygg að þarna sé alvarlegra mál á ferðinni en eitthvert uppsláttarmál fyrir einstaka alþm. eða mann. Þessi orð eru í beinu framhaldi af því, og aðeins einn liður þess, sem 2 ræðumenn minntust á næst á undan mér og hafa verið að ræða, og ég tel að fáum tímum Alþ. hafi verið betur varið en þeim sem fara í að vekja athygli alþm. á vanda þessa fólks. Við, sem þekkjum vandann með einum eða öðrum hætti, ættu a.m.k. að telja það skyldu okkar að láta frá okkur heyra. Hinir eru nægjanlega margir, sem hafa ekki aðstöðu til þess. Ég treysti því einlæglega, að fjvn. líti þetta erindi mildum og sanngjörnum augum og það komi í ljós við till. n. fyrir 3. umr. málsins. Viðurkenning á samtökunum er góð og nauðsynleg, en Alþ. þarf að sýna þá viðurkenningu í verki.



Herra forseti. 2. umr. fjárl. fer fram nú við nokkuð sérstakar kringumstæður, þar sem minni hl. fjvn. hefur ekki skilað neinu nál. Ég hygg að það muni vera rétt sem hér hefur komið fram, að það hafi varla gerst áður. Það hefur komið fram hjá öllum þeim, sem skipa minni hl. í hv. fjvn., að þeir aðilar telja að ekki hafi legið fyrir nauðsynlegar upplýsingar til þess að í rauninni væri hægt að taka afstöðu til fjárlagaafgreiðslunnar að þessu sinni. Ég tel að hér sé um mjög alvarlegt mál að ræða sem óhjákvæmilega þurfi að staldra við og skoða nokkru nánar. Það gefur auðvitað auga leið, að ekki er hægt að ganga út frá eðlilegri afgreiðslu á fjárl. nema fyrir liggi t.d. sæmilega góð grg. frá ríkisstj. um grundvallarbreytingar sem orðið hafa frá því að fjárlagafrv, var samið eða lagt fram og fram að afgreiðslutíma, varðandi t.d. breytingar á tekjuhlið og eins varðandi þýðingarmestu breytingar á útgjaldahlið. Mér sýnist af öllu því, sem komið hefur fram við þessar umr., að það sé ljóst mál, að nauðsynlegar upplýsingar um þessi atriði hafi verið fádæma seint á ferðinni. Mér sýnist t.d. að ef efni þess bréfs, sem dagsett er í gær og var nú í dag sent hv, alþm. sem trúnaðarmáli en hæstv, fjmrh, hefur nú lesið upp hér á þingi, ef efni þess hefði verið komið til fjvn. fyrir nokkrum dögum, 4, 5 eða 8 dögum, þá hefði sennilega ekki þurft að koma til þessa árekstrar. En hvað getur það verið í raun og veru sem hefur valdið því, að þessar upplýsingar, sem er að finna í þessu bréfi, lágu ekki fyrir? Það er alveg óskiljanlegt í rauninni að ekki hafi verið hægt að gera eðlilega grein fyrir því, við hverju mátti búast varðandi tekjuhlið frv., hvað hún gæti hækkað miðað við þá tekjustofna sem fjárlagafrv. er byggt á. Mér sýnist líka að það hefði átt að vera auðvelt í sjálfu sér fyrir hæstv. fjmrh. og ráðunauta hans að gefa einnig upp, hvað augljóst væri að hækka þyrfti útgjaldahlið frv. vegna samninga og annarra ákvarðana sem búið var að taka fyrir alllöngu. Þessi atriði hefðu öll átt að geta legið fyrir. Þá hefði það einnig Legið fyrir af sjálfu sér, að hér var um vanda að ræða varðandi afgreiðslu fjárlagafrv. sem var á milli í og 8 milljarða kr. Það virtist skorta tekjur sem því næmi eða lækka þyrfti útgjöld sem þessari fjárhæð næmi. Og ég get ekki séð annað en það hefði einnig átt að vera eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. væri búin að gera fjvn., sem hafði með afgreiðslu málsins að gera fyrir þingið, grein fyrir því í öllum aðalatriðum, hvernig hún hugsaði sér að bregðast við þessum vanda. Þetta hefur allt saman tafist, og mér sýnist að þetta blandist að nokkru leyti saman við þann ljóta síð, sem ég tel að hafi mjög ágerst í seinni tíð, ekki aðeins hjá þessari ríkisstj. heldur hjá fleirum, að gera minna og minna úr 2. umr, við afgreiðslu fjárl. og geyma sífellt stærri og stærri hluta sjálfrar fjárlagaafgreiðslunnar til 3. umr. Það tel ég í rauninni vítaverða aðferð, og ber að vara við henni og hverfa frá henni. Vissulega er ekki óeðlilegt, að nokkur hluti afgreiðslunnar geti dregist til 3. umr., eins og oft hefur átt sér stað, en öll meginafgreiðslan á vitanlega að liggja fyrir við 2. umr., svo að þm. geti tekið afstöðu til málsins á því stigi og markað afstöðu sína og flutt brtt. Síðan ætti 3. umr. aðeins að vera til minni háttar breytinga þar á eftir. En þessi aðferð, að draga jafnvel þýðingarmestu upplýsingar fram á síðustu stund, geyma sem mest af afgreiðslunni til 3. umr. og hafa hana síðan daginn áður eða svo að þing er leyst upp og þm, fara í jólaleyfi, þetta er í rauninni alveg fráleitt og endar með því, að þm. geta í rauninni ekki komið neinu af því fram, hvorki í umr. né á annan hátt, sem þeir vildu koma fram við afgreiðslu fjárl. Ég efast ekkert um að störf fjvn.-manna eru mikil - það þekki ég vel frá þeim tíma sem ég vann í fjvn. - og hafa þau eflaust aukist allverulega síðan ég átti sæti þar. En þau störf, sem þar eru unnin, eiga ekki að þurfa að hafa í rauninni nein áhrif á það, að hæstv. fjmrh. og ráðunautar hans geti tekið saman þessar grundvallarupplýsingar og látið þær liggja fyrir svo tímanlega að í rauninni sé hægt að standa með eðlilegum hætti að afgreiðslu málsins úr n. við 2. umr., og þá væri hægt að komast hjá slíkum árekstrum eins og þeim sem nú hafa komið upp. Auk þess vil ég svo taka það fram, að ég tel að það sé orðið aðkallandi að staðið sé að fjárlagaafgreiðslu með öðrum hætti en gert hefur verið hér um alllanga hríð. Það er alveg augljóst, að ekki er hægt að einangra afgreiðslu fjárl. út af fyrir sig, þ.e.a.s. þau fjármál sem snerta ríkissjóðinn og fyrirtæki hans í þrengri merkingu, frá annarri fjármálaafgreiðslu í landinu. Og í rauninni er þetta viðurkennt með gerð lánsfjáráætlunar og þeirri grundvallarstefnumörkun, sem í henni felst. Ég tel að þær lánsfjáráætlanir, sem gerðar hafa verið þrjár í röð, fyrir árin 1976, 1977 og nú fyrir árið 1978, stefni í þessu tilfelli mjög í rétta átt og gefi mjög þýðingarmiklar upplýsingar um stöðuna í fjármálum almennt og móti stefnuna. Ég vil hins vegar segja, að það er rangt, sem hér hefur komið fram, að aldrei hafi verið gerðar svona áætlanir áður. Þær hafa að vísu ekki verið kallaðar lánsfjáráætlanir. Það var um alllangan tíma sem gerðar voru alveg hliðstæðar áætlanir með mjög góðum grg., en þær voru kallaðar framkvæmdaáætlanir og lánsfjáráætlanir. Þær voru gerðar, En lengi var það svo, að ekki þótti fært að leggja þessar áætlanir fyrir Alþ. og gefa Alþ. kost á að ræða þær fyrr en komið var nokkuð fram á vetur, fram í mars- eða aprílmánuð. Menn hafa auðvitað séð það betur og betur, að það er alveg nauðsynlegt að afgreiða á sama tíma fjárlagafrv. og lánsfjáráætlun og þá stefnumörkun sem þar er tekin í þýðingarmiklum framkvæmdamálum og fjárhagsmálum, því að það er auðvitað þannig, að stór hluti af framkvæmdum á vegum ríkisins og ríkisstofnana er að verulegu leyti fyrir utan hið þrönga fjárlagafrv., og kemur það að meira eða minna leyti inn í lánsfjáráætlun ég þá heildarstefnumörkun sem þar er ákveðin. Því vil ég minnast á þetta, að þrátt fyrir þessar áætlanir, sem gerðar hafa verið og ég tel verulega til bóta, hefur alltaf farið svo, að það hefur ekki gefist neinn tími til þess hér á Alþ. að ræða þessi mál með eðlilegum hætti og í samhengi. Á s.l. ári eða þegar verið var að afgreiða fjárl. fyrir yfirstandandi ár, 1977, var lánsfjáráætlunin svo seint á ferðinni að það var með naumindum að hæstv. fjmrh. gat gert grein fyrir henni í örstuttu máli áður en þm, fóru í jólaleyfi, en engar umr, gátu farið fram um þetta þýðingarmikla plagg. Það var síðan ætlunin að taka upp umr. síðar um þá stefnu, sem fólst í lánsfjáráætluninni, en úr því varð aldrei. Það er rétt að lánsfjáráætlunin, þó að fundið hafi verið að því nú að hún hafi verið seint á ferðinni að þessu sinni, er þó ögn fyrr á ferðinni en síðast, og núna er þó nokkurt tækifæri til þess að ræða lánsfjáráætlunina og fjárlagafrv. samhliða, sem ég tel alveg nauðsynlegt. Satt að segja dreg ég það nokkuð í efa að allir hv. alþm., - eða a.m.k, finnst mér menn taka þessum málum svo létt hér á Alþ., - hafi gert sér grein fyrir því, hvað í rauninni felst í þessum lánsfjáráætlunum eins og þær eru upp setta nú, því að raunverulega er það svo, með þessum áætlunum er verið að taka ákvarðanir í fjármálum um gífurlega stór atriði sem varða öll fjármál ríkisins á öðrum sviðum en þeim sem beint snerta fjárlögin. Það er t.d. verið að marka stefnuna um það, hver skuli verða starfsemi allra helstu stofnfjársjóða í landinu á komandi ári. Það er verið að taka ákvörðun um það, hver geti orðið umsvif Fiskveiðasjóðs t.d. varðandi framkvæmdir í sjávarútvegsmálum á komandi ári. Það er verið að taka ákvarðanir um það, hvaða fjárhagsmöguleika Stofnlánadeild landbúnaðarins eigi að hafa. Hið sama gildir að sjálfsögðu um iðnað og aðra stofnlánasjóði. Það er verið að marka stefnu hvernig skuli staðið að helstu stórframkvæmdum í landinu. Við vitum að fjárlagafrv. sem slíkt segir ekki nema að örlitlu leyti til um það, hvernig að þessum málum skuli staðið. Því miður er það svo, að í þá lánsfjáráætlun, sem hér liggur fyrir nú, vantar enn þá allmikið af upplýsingum um mjög þýðingarmikil atriði varðandi þessi mál öll. Það kemur t.d. ekki nægilega skýrt fram, hver verða í raun og veru öll umsvif eins stærsta fyrirtækis í landinu. Landsvirkjunar, þess mikla ríkisfyrirtækis. Það kemur að vísu fram, hvað áætlað er að það fyrirtæki geti tekið mikið af lánum. En það kemur hins vegar ekki nægilega vel fram, hvorki í fjárlagafrv, né lánsfjáráætlun, hver heildarumsvif þessa fyrirtækis gætu orðið, ekki hliðstætt við ýmis önnur fyrirtæki. Það skortir líka á að í fjárlagafrv, séu gerð skil á eðlilegan hátt stóru ríkisfyrirtæki, sem orðið er þó að lögum, en það er Járnblendifélagið og sú framkvæmd sem það stendur fyrir. í að hefði auðvitað átt að taka inn í fyrirtækjakaflann í fjárlagafrv. Þó að þarna sé ekki hafinn formlegur rekstur, þá eru slíkar stofnframkvæmdir byrjaðar þar, að átt hefði að taka það fyrirtæki upp í þann kafla. Þessi fyrirtæki eiga ekki að liggja utan við þennan heildarramma. Það er skoðun mín að í rauninni sé ekki hægt að standa eðlilega að afgreiðslu fjárlagafrv. eins og komið er án þess að mörkuð sé meginstefnan varðandi þjóðarbúskapinn í heild, Það er gert að talsverðu leyti í lánsfjáráætluninni, þó að það sé að mínum dómi ekki fullnægjandi. Mig langar að víkja að nokkrum almennum atriðum, þrátt fyrir þá aðstöðu sem við höfum nú að þessu sinni, því að umr. um jafnþýðingarmikið mál og hér er á ferðinni verður að fara fram að kvöldi til og nóttu, þegar margir alþm. telja sér ekki skylt að sitja fund, - að ég tali nú ekki um sjálfa ráðh., sem telja þetta fyrir neðan virðingu sína líklega flestir, nema þá fjmrh. sem er skyldugur að vera við umr. eins og þessa . Ég álít að þetta hefði í raun og veru átt að verða ein aðalumr. á Alþ., sem hefði gjarnan átt að standa. nokkra daga og á dagfundum, þar sem rætt væri um horfurnar í efnahagsmálum almennt séð og þan viðfangsefni, sem þar er við að glíma, og þá stefnu, sem er verið að móta, hvernig skuli mæta þessum viðfangsefnum. Ég veit að það er í rauninni ætlast til þess, að þessi umr. verði varla um annað en nokkrar smærri brtt, sem einstakir þm. flytja, menn tali fyrir þeim að formi til og svo sé þessu lokið. Mig langar samt til þess að víkja hér að nokkrum almennum atriðum, þótt ég skuli nú stytta mál mitt vegna þess hvernig allt er í pottinn búið. Við stöndum frammi fyrir því, eins og þessi mál liggja fyrir í dag, að í fjárlagafrv., sem lagt var fram í þingbyrjun, í októbermánuði, var gert ráð fyrir að heildarútgjöld þess yrðu í kringum 124 milljarða. Sýnilegt er, miðað við þær upplýsingar sem liggja nú fyrir í dag, að heildarútgjöld frv. fara nokkuð yfir 140 milljarða. Síðustu fjárl. voru í kringum 89 milljarða, rétt tæpir 90 milljarðar. Fjárl. fara að þessu sinni augljóslega upp í 143 milljarða. Vel má vera að sú tala eigi enn eftir að hækka eitthvað. Það, sem liggur því fyrir, er að fjárl. hækka nú á milli ársins 1977 og ársins 1978 um ca. 54 milljarða eða rétt í kringum 60%. Þetta er ein sú mikilvæga staðreynd sem við stöndum frammi fyrir. Svo kemur lánsfjáráætlunin. Hún segir okkur að gert sé ráð fyrir að í opinberar framkvæmdir eða ríkisframkvæmdir svonefndar fari rúmlega 10 milljarðar, eða um 10.5 milljarða verði að ræða í lántökur til þess að standa undir hreinum ríkisframkvæmdum til viðbótar við þetta. Þetta er aðeins hærri upphæð en var á síðustu lánsfjáráætlun. Breytingin verður aðeins sú, að nú er gert ráð fyrir heldur minna erlendu lánsfé í sambandi við þessar framkvæmdir en áður var en mun meira af innlendu lánsfé til framkvæmda. Þessi áætlun segir okkur líka að við það sé miðað, að heildarfjárfestingin í landinu eigi að verða á næsta ári í kringum 126 milljarða kr., en muni reynast á þessu ári í kringum 101 milljarð. Þetta fór nú heldur betur fram úr áætlun síðustu lánsfjáráætlunar, því að þar var aðeins gert ráð fyrir 85 milljarða fjárfestingu, en fjárfestingin hefur orðið 101 milljarður á þessu ári. Okkur er líka sagt, og það er gerð sæmileg grein fyrir því í lánsfjáráætluninni, að reiknað sé með því, að þessar miklu stofnframkvæmdir upp á 126 milljarða, svona rétt aðeins undir því, sem fjárlagaútgjöldin öll verða, eigi að fjármagna að 96% af tekjum ársins, það eigi að taka þetta af framleiðsluverðmæti þjóðarinnar, af því að það er ekki gert ráð fyrir því, að við aukum að þessu leyti, nema sáralítið skuldir okkar við útlönd. Það er býsna fróðlegt að gera sér grein fyrir því, í hvað þessi fjárfesting á að fara og í hvað hún hefur farið t.d. á þessu ári. Það er augljóst að nú eins og áður fer þessi mikla fjárfesting að langsamlega mestu leyti í svonefndar stórframkvæmdir. Þarna kemur Grundartangi til sögunnar á þessu ári, og er gert ráð fyrir að hann taki til sín 8 milljarða af þessu framkvæmdafé og hlutur hans hækki mjög verulega frá yfirstandandi ári. Það er einnig augljóst að áfram er haldið, vegna þeirrar stefnumótunar sem gerð hefur verið áður, að fjárfesta svo milljörðum skiptir í raforkuframkvæmdum, m.a. vegna Grundartanga og annarra stórframkvæmda. Auðvitað þyrftum við ekki núna að gera ráð fyrir stórfelldum útgjöldum sem tengjast Hrauneyjafossvirkjun, ef ekki hefði verið tekin um það ákvörðun að selja Járnblendifélaginu um það bil helminginn af allri orkunni frá Sigöldu eða í kringum 70 mw. Auðvitað þyrftum við ekki að halda áfram þessari fjárfestingu með því álagi sem þetta hefur í för með sér á heildarefnahagskerfið. ef ekki væru þessar ástæður. Það er alveg augljóst, að við höfum verið að taka af okkar eigin aflafé gífurlega háar fjárhæðir á undanförnum árum og leggja m.a. í Kröfluframkvæmd, í línulagnir á milli landsfjórðunga, í miklar hítaveituframkvæmdir og auðvitað síðast en ekki síst í stórvirkjanir eins og Sigöldu og nú Hrauneyjafossvirkjun. En það er rétt að menn geri sér grein fyrir því, að allt skapar þetta gífurlegt álag á efnahagskerfið og þungann af þessu verðum við að bera þangað til þessar framkvæmdir fara að skila einhverju teljandi í aðra hönd. Það hefur ekki einu sinni Sigalda gert hingað til. Hún hefur ekki skilað neinu teljandi í aðra hönd. Þar mætir maður aðeins á reikningum Landsvirkjunar nokkrum milljörðum í bein útgjöld vegna þeirrar framkvæmdar. Með þessum orðum er ég ekki að segja á neinn hátt að Sigalda eigi ekki eftir að leggja nokkuð með sér í tekjum. Ég vona líka fyrir mitt leyti að Krafla eigi eftir að gera það, þótt síðar verði, og ég reikna líka með því, að þeir tímar komi að hinar miklu línur, byggðalínan á milli Suðurlands og Norðurlands og aðrar slíkar langlínur, eigi eftir að koma íslenskri þjóð að miklu gagni. En það er algerlega þýðingarlaust annað en gera sér grein fyrir því, að þessar miklu framkvæmdir taka til sín fé frá þjóðarbúinu í heild, valda okkur miklum efnahagslegum erfiðleikum á meðan þær skila litlum eða engum arði, og þetta er stór hluti af þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir í okkar efnahagsmálum. Hér er að sjálfsögðu ekki um einustu fjárfestingarnar að ræða, því að við fjárfestum mikið í öðrum greinum. En ég hef bent á það nokkrum sinnum og geri það enn einu sinni, að við höfum nú um skeið dregið mjög við okkur fjárfestingu í þeim atvinnugreinum þjóðarinnar sem þó standa undir öllu þjóðarbúinu enn í dag. fjárfestingar okkar í sjávarútveginum í heild minnkuðu, jafnt í fiskveiðum sem fiskvinnslu, að magni til um hvorki meira né minna en 21% árið 1975 og um 11% árið 1976. Á þessu varð að vísu breyting á þessu ári með allmiklum skipakaupum, þannig að þá varð ekki á nýjan leik um samdrátt að ræða, eins og þó hafði verið spáð heldur var þá um nokkra aukningu að ræða. En nú er enn gert ráð fyrir því í þeirri lánsfjáráætlun, sem hér liggur fyrir, að um stórfelldan samdrátt verði að ræða, t.d. í sjávarútvegi okkar. Ég er ekki í neinum vafa um að þetta er ekki hyggilegt. Það er svo mikil þörf á því, að við getum gert betur en við gerum í rekstri sjávarútvegsins, svo að hann geti skilað meiri árangri en hann gerir í dag, að það er lífsnauðsynlegt að leggja áfram til fjármagn til að koma þessum umbótum fram. Og ég vil segja það enn einn sinni til viðbótar því sem ég hef sagt áður, að það leikur enginn minnsti vafi á því, að menn komast aldrei út úr þeim rekstrarlegu og efnahagslegu vandræðum, sem ganga yfir hér á suðvesturhorni landsins, á Reykjanessvæðinu og einnig á Snæfellsnesinu og víðar, án þess að lagt verði fram nýtt stofnfé, sem verði að vísu notað á hyggilegan hátt til þess að koma þarna fram nauðsynlegum umbótum. Þær fjárfestingar, sem áttu sér stað í sambandi við breytingar á okkar fiskiskipaflota og aðallega hófust á árunum 1971 og 1972 og hafa síðan haldið áfram að meira eða minna leyti, það er lítill vandi að sanna mönnum með tölum að þær hafi skilað arði, - þeim arði sem þjóðin lifir á í dag. Og það fé, sem gengið hefur til fjárfestingar t.d. í okkar fiskvinnslu, hefur sannanlega skilað arði í þjóðarbúið. Það er því gáleysislega að farið að mínum dómi, þegar sú stefna er mörkuð í fjárfestingarmálum og framkvæmdamálum, að ár eftir ár er stefnan sú, að við ætlum að draga saman fjárfestingu, þó að við sjáum að nauðsynlegt er að halda henni áfram, í þýðingarmestu framleiðslugreinum þjóðarinnar. En til þess að fá tölur til þess að líta þokkalega út, þá er t.d. járnblendiframkvæmdinni allri upp á 8 milljarða blandað saman við atvinnuvegina og sagt, með því að leggja þar 8000 millj. til viðbótar við það sem á að fara í fjárfestingu hjá atvinnuvegunum, að þetta sé ekki mjög mikill samdráttur, en þó nokkur. Samdrátturinn er gífurlega mikill, og menn munu ekki komast langt með þessari stefnu. Þetta á ekki bara við sjávarútveginn. Nákvæmlega það sama kemur út úr dæminu bæði í sambandi við landbúnað og varðandi iðnaðinn. Hitt er svo annað mál, að vitanlega er alltaf mikill vandi að sjá svo um að því fjármagni sem veitt er til fjárfestingar, t.d. því fé, sem veitt er til fjárfestingar í landbúnaði, eða því fé, sem veitt er til fjárfestingar í okkar iðnaði, sé ráðstafað á þann hátt, að líklegt sé að það skili arði, það þýði aukna framleiðslu hjá okkur og aukin verðmæti í þjóðarbúið. En það er rétt að menn geri sér grein fyrir því, að með þeirri lánsfjáráætlun, sem hér liggur fyrir, er verið að taka ákvörðun um að bæta einu árinu enn við og halda áfram að draga saman í fjárfestingunni í undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar. Og áfram þokast í þá átt að leggja fram fjármagn í stórframkvæmdir, ýmist beint í verksmiðjubyggingu eins og þá, sem er verið að gera uppi á Grundartanga, eða þær stórframkvæmdir sem slíkri verksmiðju verða að fylgja í sambandi við raforkuframleiðslu. Það er svo mál út af fyrir sig, að í þessari lánsfjáráætlun, sem hér liggur fyrir, virðist vera tekin ákvörðun um að læsa öllu eins og það stendur norður við Kröflu. Það á ekki að láta neitt nýtt fjármagn í þá miklu framkvæmd, nema aðeins það fé sem þarf til þess að greiða afborganir og vexti af því sem í fyrirtækið er komið. Það á sýnilega ekki að bora meir og þar á ekki að gera neitt. Krafla á að standa eins og hún stendur. Þar er ekki gert ráð fyrir framkvæmdum nema upp á rétt 100 millj., sem munu víst fara að mestu leyti í að borga skuldir. Það er alveg augljóslega verið að taka ákvörðun um að yfirgefa mannvirkið eins og það stendur og bíða. Þetta er augljóst samkv. þeirri lánsfjáráætlun sem hér liggur fyrir. Það kann að vera að þeir, sem setja fram þessa till., séu búnir að gaumgæfa hana og niðurstaðan sé að halda þannig á málum. En ég segi: Það er voðalegt ef þetta á að verða niðurstaðan. Og þá hlýtur maður að spyrja, hve lengi eigi svo að bíða eftir alla þessa fjárfestingu, því að ekki kemur gufan af sjálfu sér inn á hverflana þarna, þó að hún kannske læðist með öðru móti í kringum byggingarnar þarna. Það er líka augljóst á grg. sem fylgir þessari lánsfjáráætlun, að áætlanir af þessu tagi, sem hér liggja fyrir, eru ekki veruleikinn sjálfur. Það er sýnilegt að hægt er að víkja frá þeim. Ríkisstj. hefur líka sýnilega misst tökin á fyrri áætlun í mörgum greinum. T.d. fór það svo á þessu ári, að erlendar lántökur hafa orðið samkv. grg. í lánsfjáráætluninni rúmlega 28 milljarðar - 28 milljarðar 450 millj. kr. - og hinar erlendu lántökur fóru fram úr áætlun um 7600 millj. kr. um 7.6 milljarða. Það er auðvitað eðlilegt að ríkisstj. ákveði upp úr þessu að fara í bindindi næsta ár, nú ætli hún ekki að taka meira af erlendum lánum, nema þá rétt upp í afborganir og vexti. En það er rétt að gera sér grein fyrir því, að samkv. þessari lánsfjáráætlun er þó gert ráð fyrir því, að útvega á næsta ári 20 milljarða kr. í erlendum lánum. Það er gert ráð fyrir því. Ekki þyrfti nú mikið að gerast umfram það, sem gerðist á þessu ári, til þess að lántökurnar yrðu svipaðar og þær voru, þrátt fyrir þessa heitstrengingu. Ég held nefnilega að það þurfi að taka, þegar svona áætlun er gerð, miklu meira og betur tillit til þeirra staðreynda sem liggja fyrir. Ég verð t.d. að segja það um þessa áætlun, - sem mér finnst vera fengur í, ég endurtek það, að mér sýnist hún vera gerð þannig í mörgum greinum, - að ekki vildi ég eiga mikið undir því, að hún stæðist algerlega. Í þessari áætlun segir m.a. um þær forsendur, sem áætlunin er byggð á, orðrétt á þessa leið, með leyfi forseta: „Í forsendum þjóðhagsspár er reiknað með, að unnt verði að halda verðbreytingum þannig í skefjum, að þær verði ekki meiri að meðaltali 1978 en í ár, og er þá miðað við fyrirsjáanlega þróun fram til miðs næsta árs, en töluvert dragi úr þeim síðari hluta ársins.“ Hver trúir þessu? Ég held að það liggi alveg augljóst fyrir, a.m.k. benda allar þær upplýsingar, sem ég hef fengið um það, til þess, að verðhækkanir verði mun meiri á þessu ári en hinu, nema þá það standi til að gera einhverjar þær ráðstafanir, sem að vísu er verið að snúast hér í kringum að eigi að koma til framkvæmda á miðju næsta ári eða nánar tiltekið eftir kosningar. Það er fróðlegt að lesa þessar forsendur allar eins og þær eru tilgreindar. Hér segir: „Þessi forsenda þjóðhagsspárinnar felur þó þegar í sér að verulegu aðhaldi verði beitt á sviði opinberra fjármála, peningamála og verðlagsmála.“ Og svo segir enn fremur: „Að vexti einkaneyslunnar óheftum og án sérstaks viðnáms í peninga- og lánsfjármálum stefnir hins vegar í örari verðhækkanir og meiri viðskiptahalla en þjóðhagsspáin sýnir.“ Hvað þýðir þetta: Að vexti einkaneyslunnar óheftum stefnir í miklu meiri viðskiptahalla og í rauninni fer allt til fjandans? Auðvitað vitum við öll, sem hér erum, hvað þetta þýðir. Ef fólkið í landinu á að hafa þau fjárráð sem það hefur í dag, þá stefnir þetta á allt annað. Ef fjárráðin verða ekki tekin af mönnum með einhverjum hætti, stenst þetta ekki. Það er það sem verið er að segja. Það er eðlilegt að þeir, sem skrifa grg. fyrir þessu plaggi, endi þessa setningu alla á þessu, sem hér skal lesið: „Því miður er hættan sú, að þessar tölur séu of lágar fremur en of háar, og því brýnt að heita öllum tiltækum ráðum gegn þeim mikla verðbólguþrýstingi, sem nú einkennir þjóðarbúskapinn.“ Auðvitað er það, að þegar slík stefnumörkun er ákveðin sem felst í þessari lánsfjáráætlun og framkvæmdaáætlun og þegar er verið að afgreiða fjárlög fyrir komandi ár, þá vitanlega vakna spurningar um það, hvernig hæstv. ríkisstj. ætli að glíma við vandann í efnahagsmálum, ekki bara á þröngu sviði ríkissjóðs, heldur í þjóðarbúinu sem heild. Hvernig ætlar hún að glíma við þann vanda? Hvað hugsar hún sér að gera? Út af fyrir sig er það minnstur vandi að krækja saman fjárl. þannig að þar standist tölur á og það aðeins á pappír. Vandinn liggur auðvitað í því, hvað gerist á eftir í þjóðarbúinu. Spurning mín er t.d. þessi: Hvernig ætlar ríkisstj. að mæta þeim vanda sem sérfræðingar hennar hafa gert nokkra grein fyrir, við skulum segja varðandi fiskiðnaðinn í landinu? Það hefur nýlega komið skýrsla í okkar hendur sem segir að fiskiðnaður landsmanna sé nú rekinn með 2 500 millj. kr. halla - með 2.5 milljarða halla miðað við ársrekstur, ef telja eigi rekstraraðstöðu fiskvinnslunnar eðlilega gagnvart verðjöfnunarsjóðskerfinu. Hvernig á að mæta þessum vanda? Hvað gerist þegar að þessum vanda kemur? Við vitum einnig að uppi eru kröfur um það og það af ofurskiljanlegum ástæðum, að það þurfi að hækka fiskverð nú um næstu áramót, vegna þess að þeir, sem eiga laun sín undir fiskverði, sjómennirnir, fengu enga launahækkun 1. okt. Þá var ákveðið óbreytt fiskverð, og þeir segja nú: Það kemur vitanlega ekki til mála í öllum þeim hækkunum, sem nú ganga yfir, að laun okkar standi alveg óbreytt. Hér verður að koma til fiskverðshækkun. - Útgerðarmennirnir taka sannarlega undir þetta með sjómönnunum og segja alveg útilokað að gert sé út áfram með óbreyttu fiskverði. Og hækki fiskverðið, þá eykst þessi vandi fiskvinnslunnar sem Þjóðhagsstofnun talar um í grg. sinni. Hvað hugsar hæstv. ríkisstj. sér að gera í þessum efnum? Ég vil einnig spyrja: Hvað hugsar hún sér að gera í sambandi við þann vanda, sem nú er mest talað um á vegum þeirra landbúnaðarmanna? Það kemur í ljós að landbúnaðurinn er þannig rekinn, að um það verður ekki deilt að greinilegt er að tekjur bænda dragast nú aftur úr tekjum viðmiðunarstéttanna miklu meira en áður hefur gerst. Síðasti samanburður, sem birtur hefur verið frá Hagstofunni um þetta efni, sýnir að á árinu 1976 drógust bændur enn meira aftur úr en áður. Meðaltekjur bænda hækkuðu yfir árið ekki nema um 27% af þeim miklu lægri tekjum sem bændur höfðu þá að meðaltali, þegar viðmiðunarstéttirnar hækkuðu sínar tekjur um 33% af allmiklu hærri tekjugrunni. Og við vitum að bændur halda áfram fundarhöldum um allt land og gera sínar kröfur. Þeir hafa farið fram á það að söluskattur verði afnuminn af kindakjöti. Það er alveg augljóst mál að eitthvað verður að gera í málefnum landhúnaðarins, ef ekki á svo að fara að tekjur bændanna verði rétt í kringum helming af tekjum viðmiðunarstéttanna. Það er alveg augljóst. Ég á satt að segja erfitt með að trúa því, að ríkisstj. treysti sér til þess að standa þannig að þessum málum að hún látist hvorki sjá þetta né heyra, að þetta sé henni óviðkomandi og í þessum efnum þurfi hún ekkert að gera. Forsvarsmenn iðnaðarins í landinu hafa gert kröfur um það að um frestun verði að ræða á tollalækkunum á innfluttum iðnaðarvörum samkv. EFTA-samningi. Við vitum einnig að Þjóðhagsstofnun hefur gert sérstaka úttekt á afkomu ullar- og skinnaiðnaðarins í landinu, þar sem í ljós kemur að um stórfellt tap er að ræða, og við vitum öll að uppi eru kröfur um miklar fjárgreiðslur eða stuðning við þessar atvinnugreinar. Ég spyr um það, um leið og hér er verið að afgreiða fjárl. fyrir næsta ár og marka stefnuna í peninga- og fjármálum: Hvernig hugsar ríkisstj. sér að mæta þessum vanda? Ef hún hugsar sér að mæta þessum vanda á sama hátt og hún hefur yfirleitt gert áður, þ.e.a.s. með því að lækka gengi krónunnar, leggja á nýja skatta fyrir ríkið, þá þýðir það auðvitað enn þá aukna verðbólgu í landinu, aukna dýrtíð, og launasamningar standa þannig, að þá hækka öll laun svo að segja sjálfkrafa, þar sem ekkert er undan dregið. Hvernig ætlar ríkisstj. að mæta þessum vanda - eða hefur hún alls ekki gert sér neina grein fyrir því, hvernig skuli takast á við þennan vanda? Ég tel fyrir mitt leyti, að eðlilegast væri að hér færi fram ítarleg umræða, einmitt um leið og lánsfjáráætlun er lögð fram og grg. sú, sem henni fylgir, liggur fyrir um þessi atriði sem öll hafa vitanlega sínar verkanir á afkomu ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja engu síður en á afkomu atvinnuveganna í landinu. Ég skal nú ekki eyða miklu lengri tíma til þess að ræða þessi mál almennt, þó að það væri freistandi. En ég vil aðeins segja það í leiðinni að ég held að það sé enginn vafi á því, að sá tími er auðvitað liðinn og liðinn fyrir löngu að hæstv. ríkisstj. geti fleytt sér út úr þessum málum með því að tala í sífellu um að hún hafi tekið við vondu búi og af því stafi allur þessi vandi. Auðvitað væri býsna gaman að ræða um það, hvernig búið var sem ríkisstj. tók við, af því að það vill svo vel til, og ég ætla aðeins að minna menn á það, - en ég er tilbúinn að fara í að rekja það mál hér ef menn vilja ræða það, - að það fór fram opinber úttekt á ástandinu eins og það var þegar ríkisstj. tók við, og þessi úttekt, sem Þjóðhagsstofnun gerði, liggur fyrir og frá henni verður ekkert vikið. Úttektin um það leyti sem ríkisstj. tók við var t.d. þannig varðandi ríkissjóð, þar stendur skýrum stöfum, að um það leyti sem ríkisstj. tók við hafi tekjur og gjöld ríkissjóðs verið í jafnvægi, það mætti búast við því, að tekjurnar á árinu 1974 færu 5300 millj. kr. fram úr áætlun fjárl. og gjöldin einnig um sömu upphæð. Þetta stóð nú ekki verr en það, að því er úttektin segir, að þarna var jöfnuður. En þá var bara nær engin skuld við Seðlabankann. Nú er ekki því að heilsa. Þessi úttekt segir líka hvernig t.d. var ástatt í gjaldeyrismálum. Þá áttum við enn þá til gjaldeyrisvarasjóð. Og tölurnar liggja auðvitað fyrir í þessari úttekt. Miðað við verðgildi peninganna í dag áttum við yfir 6000 millj. í gjaldeyrisvarasjóði. Nú skuldum við orðið Alþjóðagjaldeyrissjóðnum yfir 13 milljarða og höfum í rauninni lifað á skuldasöfnun í langan tíma. Í þessari úttekt Efnahagsstofnunarinnar, svo ég aðeins minni menn á hana, sagði líka um stöðu atvinnuveganna í landinu, að sjávarútvegurinn hefði aldrei haft eins hagstætt rekstrarár og árið á undan, árið 1973, aldrei síðan menn fóru að mæla það eitthvað í tölum almennt séð. Og úttektin bætti við: „Afkoman hefur verið óhreytt og góð fram á mitt ár.“ Það var einmitt það. Hún var góð og óbreytt fram á mitt ár. Og úttektin var líka þannig varðandi iðnaðinn, að afkoma hans var betri en hún hafði verið um langan tíma. - Svona lítur þetta vonda bú út þegar menn líta yfir úttektina sem Efnahagsstofnunin gerði og gaf út á sínum tíma, að ég ekki minnist á það, hverjar voru langtímaskuldir við útlönd þá og hverjar þær eru nú. En svo kom ný ríkisstj. og dagurinn 1. sept. 1974 rann upp, og þá dúndraði yfir okkur fyrsta gengislækkunin. Síðan liðu 5 mánuðir og þá kom næsta gengislækkun og síðan hefur verið stanslaust gengissig, þannig að á þeim tíma sem núv. ríkisstj. hefur verið við völd hefur erlendur gjaldeyrir hækkað í verði um rúm 124% að meðaltali. Þetta þýðir auðvitað það, að allar innfluttar vörur hafa hækkað að meðaltali um 120%. En það hefur ekki aðeins dugað að þannig væri haldið á gengismálum með tilheyrandi afleiðingum á öðrum sviðum, ríkisstj. hefur síðan líka bætt við nýjum skatti ofan á skatt, og hún leikur sér að því, eins og við þekkjum, að leggja á bráðabirgðavörugjald, tímabundið vörugjald heitir það enn í lögum. Það átti að standa aðeins í 5 mánuði, en er búið að standa talsvert á þriðja ár og virðist lifa góðu lífi, því það á að framlengja það allt næsta ár. Þessar nýju álögur til viðbótar við þá tekjustofna, sem voru fyrir, og svo auðvitað gengislækkunarstefnan ásamt með vaxtahækkunarstefnu þeirri, sem nú er að reka flestan heilbrigðan atvinnurekstur í strand, þetta hefur leitt til þeirrar verðbólgu sem við stöndum frammi fyrir í dag. Það er auðvitað algjörlega tilgangslaust að ætla að neita þeirri staðreynd, að það eru gengislækkanir, það eru nýjar skattaálögur, sem allar hafa gengið út í verðlag, það eru vaxtahækkanirnar og það eru gífurlegar hækkanir á þjónustu opinberra aðila sem eru ástæðurnar fyrir því, að verðlagið í landinu hefur hækkað og ríkisstj. getur auðvitað ekki endalaust borið það fyrir sig, sem henni tókst í byrjun, að þetta stafaði af því, að verð á útflutningsvörum okkar hefði lækkað. Það er rétt, verð á okkar útflutningsvörum lækkaði á árinu 1975. En það liggur líka fyrir hvernig hefur farið með þetta, verðlag og viðskiptakjörin og þjóðarframleiðsluna. Ég hef hér fyrir framan mig plagg frá Þjóðhagsstofnun, þar sem fram kemur sérstök vísitala yfir útflutningsverð okkar, meðaltal yfir útflutningsverð eða verð á útfluttum vörum þjóðarinnar. Enn fremur hef ég aðra vísitölu í þessu plaggi sem sýnir innflutningsverðið. Og aðeins sem dæmi um það, hvernig þetta hefur hreyst, þá þótti dágott útflutningsverð sem við bjuggum við árið 1973, það metár. Þá var vísitala útflutningsverðs, á árinu 1973, 242 stig. Hún fór upp í 293 stig árið 1974. Hún fór aftur niður í 262 stig árið 1975, en síðan upp í 310 stig árið 1976, og nú árið 1977 spáir Þjóðhagsstofnun að hún verði 359 stig, hefur aldrei verið neitt viðlíka eins há, og viðskiptakjörin eru nú orðin eins og þau hafa verið best áður og þjóðarframleiðslan hefur vaxið. Það er eðlilegt að menn spyrji þegar svona hefur tekist til: Hver ósköpin hafa gerst í þessu landi? Framleiðslan er seld á háu verði, framleiðslan er meiri en nokkru sinni áður, en eigi að síður er hér allt á fjórum fótum í efnahagsmálum. Ég segi, að ef þeir sem ráða fara ekki að hugsa sig um, hvort ekki sé eitthvað vitlaust af því sem þeir hafa verið að gera, þá er þeim í rauninni ekki viðbjargandi - alveg útilokað. Það er enginn vafi á því, að öll skilyrði eru fyrir hendi í þjóðarbúi okkar núna til þess að það ætti að vera hægt að borga þau laun vandræðalaust sem nú eru í gildi. Það ætti að vera hægt, En eitt mjög mikilvægt atriði í þeim efnum er það, að þannig sé staðið að málum að t.d. fjárfestingin í landinu sé ekki með þeim hætti að við tökum milljarða á milljarða ofan og leggjum þá í eitt eða annað sem skilar ekki neinum arði, En það er þetta sem hefur verið gert. Og eins og ég hef sagt áður, þá vil ég að það sé alveg skýrt, þannig að það sé ekki snúið neitt út úr því fyrir mér, að sumar þessar framkvæmdir sem kallað hafa til sín þetta mikla fjármagn, eru í eðli sínu ekki vondar. Þetta eru framkvæmdir sem eiga eftir að skila okkur arði siðar meir. En vitanlega verðum við að stilla því í hóf, hvað við ráðumst í mikið á hverjum tíma, því ef við skiljum of litinn hluta eftir í hina almennu neyslu, þá verður því svarað m.a. af launþegasamtökunum með því, að menn gera kröfu um hækkun kaupsins og knýja það fram, og við lendum í sömu vandræðum og áður. Skoðun mín er sú í sambandi við þá fjárlagaafgreiðslu, sem hér er stefnt að, og þá lánsfjáráætlun, sem hér er gerð grein fyrir, að þetta stefni allt saman í sömu átt og að undanförnu, stefni í þá átt sem við getum ekki lengur haldið í, þar þarf að verða á breyting. Ég held að hæstv. ríkisstj. verði að fara að átta sig á því að algjörlega tilgangslaust er að nota útjaskaðar lýsingar á því sem hún er að gera. Eitt er það sem allir þekkja. Stefna ríkisstj., eins og hér hefur verið margendurtekið og maður les daglega í blöðum stjórnarinnar, er að beita aðhaldi í ríkisfjármálum. Aðhaldið kemur fram í þessu: Frá árinu í ár, 1977, til næsta árs eiga fjárl. að hækka um 60%. Þar styðst ég beinlínis við þær tölur sem liggja fyrir, Síðan er þetta endurtekið dag eftir dag í Morgunblaðinu: Þeir eiga lof skilið fyrir það, að þeir beita aðhaldi í ríkisfjármálum. - Sér er nú hvað aðhaldið. Svona aðhald fer að mínum dómi með okkur, ef við notum svona aðhald miklu lengur. Svo er þetta, sem líka er endurtekið sí og æ, að stefnan sé sú, að ríkisstj. sé að veita viðnám gegn verðbólgu. Alltaf er hún í baráttunni við verðbólguna. Daginn sem hún stórhækkar alla vexti er hún í slag við verðbólguna. Og sé gefin út tilkynning um einhverja mikla verðhækkun einhvers staðar, auðvitað til þess að koma í veg fyrir að það verði einhver hallarekstur hjá því fyrirtæki, þá er sagt: Þetta stefnir líka í þá átt að koma í veg fyrir verðbólgu, - þó að það sé bein verðhækkun. Og allar skattahækkanir, sem hér eru samþ, og fara út í verðlagið, allar eru þær gerðar til þess að veita viðnám gegn verðbólgunni. Og auðvitað er gengislækkunarstefnan sjálf alltaf þáttur í baráttunni við verðbólguna. Ég álít að hæstv, ríkisstj. þurfi að endurskoða verulega stefnu sína í fjárfestingarmálum. Nú hefur t.d. verið bent á að það sé alveg augljóst, að við séum að stefna út í miklu meiri vanda uppi á Grundartanga í Hvalfirði fjárhagslega og peningalega séð heldur en nokkurn tíma var í sambandi við Kröflu. Kröfluvandinn er þó varla nema upp á 9 milljarða eða þar um bil, þó að þar eigi nú að nema staðar og láta hana vera eins og hún er. En Grundartangi nemur alveg örugglega þrefaldri þeirri upphæð. Hann kemur til með að jafngilda þremur Kröflum. Þegar lögin um Grundartangaframkvæmdina voru samþ., lágu þær upplýsingar fyrir, að miðað við það verðlag, sem þá var upp gefið yrði örugglega 800 millj. kr. tap á rekstri verksmiðjunnar á einu ári. Nú benda nýjustu upplýsingar til þess, að tapreksturinn verði miklu meiri, og ég hef margbent á það sem er verra, að við erum líka að selja þessari verksmiðju raforku fyrir upphæð sem er undir réttu verði. Ég held að kominn sé tími til þess, að hæstv. ríkisstj. t.d. taki fjárfestingu eins og þessa til endurskoðunar, stöðvi framkvæmdirnar við járnblendiverksmiðjuna, geymi sér að taka slík lán og spari okkur að leggja á íslenskt þjóðarbú bæði tapreksturinn og fjármagnskostnaðinn sem fylgir í kjölfar þeirrar framkvæmdar. Það er enginn vafi á því, að hægt væri að nota hluta af þessu fjárfestingarfé á miklu skynsamlegri hátt. Það væri hægt að nota féð, sem í þetta er lagt, til þess m.a. að efla þær greinar íslensks iðnaðar sem eru líklegastar og bestar og mundu skila í þjóðarbúið miklum mun meiri verðmætum en við getum fengið út úr þessari verksmiðju. Eða þá að við legðum þetta í vaxandi mæli í að lyfta okkar þýðingarmestu framleiðslu, sjávarútveginum, og þar nefni ég fyrst til fiskiðnaðinn, upp á hærra framleiðslustig þannig að þar fáist miklu meiri nettóhagnaður en í dag fæst, því það er enginn vafi á að hægt er að koma því fram. En aðalatriðið er að þetta fæst ekki með því að halda hér uppi óbreyttri stefnu, Ég tel að afgreiðsla fjárlagafrv. í þeirri mynd, sem það liggur fyrir hér nú, tákni í rauninni óbreytta stefnu í efnahagsmálum. Herra forseti. Ég ætla svo einnig að gera í örstuttu máli grein fyrir brtt. sem ég stend að eða hef þegar flutt. Þær brtt, er að finna á þskj. 150. Þar flyt ég ásamt hv. 7. landsk. þm., Helga Seljan, brtt, um tvær hafnir á Austurlandi. Gert er ráð fyrir því, að á næsta ári verði varið til hafnargerðar á Seyðisfirði 30 millj, kr. og til Djúpavogs 30 millj. kr. Þessar fjárveitingar eru báðar í fullu samræmi við þá hafnaáætlun sem hér hefur verið lögð fram. Í henni er gert ráð fyrir 30 millj. kr. framkvæmdum á hvorum staðnum fyrir sig. Báðir þessir staðir hafa lagt mikla áherslu á að hægt væri að koma þessum framkvæmdum fram. Hér er um býsna öfluga framleiðslustaði að ræða sem búa við erfið skilyrði í hafnamálum, og t.d. á Seyðisfirði yrði hægt að koma við miklu hagkvæmari vinnubrögðum ef sú bryggja yrði byggð sem þarna er ráðgerð. Svipað er að segja um Djúpavog. Ég vænti þess, að hv. fjvn, taki þessa till, og skoði hana, þannig að hún geti fengist samþ., það verði tekið tillit til hennar. Þá flyt ég ásamt hv. 5. þm. Norðurl. v., Ragnari Arnalds, till, á þskj. 161. Það er till. í þremur liðum. Það er í fyrsta lagi, að framlög til ríkislögreglunnar á Keflavíkurflugvelli verði lækkuð um rétt u.þ.b. helming. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir rúmlega 142 millj. til ríkislögreglu á Keflavíkurflugvelli. Við erum báðir á þeirri skoðun að rétt væri að fella þennan lið niður með öllu. En það er ekki líklegt að það verði raunhæft á þessu ári, og því gerum við ráð fyrir að lækka þessa fjárveitingu um helming, og ætti að vera hægt að koma fram þessum sparnaði á þessu ári. Það er skoðun okkar að beinn lögreglukostnaður á Keflavikurflugveili eigi að vera okkur óviðkomandi. Í öðru lagi leggjum við til, að að því verði stefnt að leggja niður sendiráð Íslands í Brussel, sem er fyrst og fremst sendiráð okkar hjá NATO. Við teljum að auðvelt sé að sinna þeim verkum, sem þarf að sinna í Brussel. frá sendiráðinu í París, og því leggjum við til, að stefnt verði að því að leggja þetta sendiráð niður, en gerum ráð fyrir því í till. okkar að lækka þennan kostnað á þessu ári úr rúmum 58 millj. í 25 millj. kr. Þá leggjum við í þriðja lagi til, að beint fjárframlag til Atlantshafsbandalagsins verði fellt niður, en það nemur nú um 26 millj, kr. Þá flytjum við einnig á þessu sama þskj, till. um að felld verði niður úr heimildargr., þ.e.a.s. 6. gr. fjárlagafrv., heimild til handa ríkisstj. til þess að kaupa 3., 4. og 5. hæð húseignarinnar að Laugavegi 166. Þetta er hið margumtalaða Víðishús, og við leggjum til að ríkisstj, fái ekki heimild til að kaupa þetta bús. Nóg er gert, - ég hef þegar minnst á það - af röngum fjárfestingum og illa völdum þó þessi bætist ekki ofan á allt hitt. Og við viljum gjarnan að sá haldi áfram að eiga þetta hús sem á það nú og ríkið verði laust við það. Við leggjum því til að þessi liður falli niður. Þá flyt ég á þessu sama þskj. till, um það, að bætt verði við nýjum lið til útgjalda varðandi stjórn flugmála, þar sem gert er ráð fyrir að verja 20 millj. kr. til 1, áfanga að flugstöðvarbyggingu á Höfn í Hornafirði. Það þarf ekki mörgum orðum um það að fara. Ég býst við að margir hv. þm. hafi komið á flugvöllinn á Höfn í Hornafirði og séð hvers konar aðbúnað menn verða að sætta sig við þar, en þar er svo hrakleg aðstaða að það er til skammar. Ég álít, að ekki verði undan því vikist að hefja framkvæmdir við byggingu flugstöðvar á þessum þýðingarmikla framleiðslustað sem Höfn í Hornafirði er, og legg því til, að tekin verði upp byrjunarfjárveiting í þessu skyni, 20 millj. kr. Ég vil svo aðeins henda á það, að þó að ég og við gerum hér ráð fyrir nokkuð auknum útgjöldum, þá gerum við þó till. um sparnað sem er öllu meiri en sem nemur þeim útgjöldum sem við fitjum hér upp á. Ætti því að vera hægt að samþ. útgjaldatill. okkar, þar sem við leggjum greinilega fram peninga til að standa undir þeim framkvæmdum.



Herra forseti. Það eru örstuttar almennar hugleiðingar og síðan fáein orð um þau atriði sem fjvn, hefur þegar afgreitt. Ég vil hefja mál mitt með því að þakka samnefndarmönnum mínum í fjvn. að mörgu leyti ánægjulegt samstarf og þá sér í lagi form. n., hv, þm. Steinþóri Gestssyni. Það er ljóst að þeir, sem þar stjórna, hafa þurft að lúta annarra leiðsögn, og öll vinnubrögð markast af því hve dæmalaus frammistaða hinnar sterku ríkisstj. er varðandi fjárl. og ákvörðunaratriði um mikilvægustu málaflokka þar, Hins vegar hlýtur seta í fjvn. að vekja ýmsar áleitnar spurningar, en þar skal aðeins að einu vikið. Enn er það svo í hugum margra, og það á að vera það með réttu, að nefndin sé fjvn. Allir, sem gerst til þekkja, vita þó að í mörgu tilliti er um nafnið eitt að ræða. Sums staðar er allt harðlæst og lokað af ríkisstj. eða skálkaskjóli hennar, hagsýslunni. Í öðrum tilfellum er hlutverkið það eitt að skipta allt of knöppu framkvæmdafé, sem þó má hvergi hreyfa til heildarhækkunar. Og svo eru reyndar fáeinir málaflokkar þar sem einhver tilfærsla má eiga sér stað, þar sem n. í raun og veru er fjvn. Varðandi skiptingu framkvæmdafjár í hina ýmsu þætti er venjulega um mikinn niðurskurð að ræða frá upphaflegum till. viðkomandi rn. Þessi viðkomandi rn. upplýsa svo gjarnan viðkomandi aðila, í þessu tilfelli oftast nær sveitarstjórnarmenn sem þarna eiga hagsmuna að gæta, um sínar till. sem eigin staðfastan vilja, en hafi svo verið skornar niður, ekki af þeim sameiginlega eða af hæstv. fjmrh., heldur af fjvn. Ég kann þessum vinnubrögðum eða „taktík“ illa, því öll ríkisstj., ráðh. allra rn., bera vissulega sina ábyrgð gagnvart þeim tölum öllum sem fjárlagafrv. endanlega setur fjvn. til að skipta, og þá duga hvergi til óskatölur einhverra ráðh., e.t.v. um 100% frá þeim raunveruleika sem þeir sjálfir gerast ábyrgir að. Varðandi vinnubrögð í n. sjálfri, fyrst ég minntist á þau áðan, má enginn misskilja mig svo, að þau hafi á nokkurn hátt verið lakari en þau voru t.d. á s.l. ári og efni stóðu til nú varðandi þessa afgreiðslu. Ríkisstj. var aðeins of sein til flestra þeirra hluta sem máli skiptu. Því er niðurstaða okkar í minni hl. nú sú að geyma nál. til 3. umr. þar sem óvissuatriðin séu svo yfirþyrmandi nú varðandi niðurstöður allar - a.m.k. voru það óvissuatriði þegar að því kom að fara að skila nál., en síðan hefur mikil og fróðleg speki verið hér flutt. Sér á parti er svo það, að núna fyrst vorum við að sjá t.d. hinar svokölluðu björgunartill. ríkisstj. Áður hefur verið á það minnst í þessum umr. að aðeins voru gefnar - mjög lauslega þó - upp áætlaðar tekjubreytingar frv. á þegar mörkuðum tekjustofnum. Þegar aftur á gjaldahliðina var minnst og upplýsinga krafist um helstu liði þar, þá var því einfaldlega neitað. Það hefur einnig verið upplýst hér áður. Hv. þm. Geir Gunnarsson óskaði fyrir margt löngu eftir áætlun Tryggingastofnunar ríkisins um útgjaldaauka næsta árs. Ítrekaðar beiðnir báru engan árangur og er þó um að ræða einn stærsta liðinn í breytingunum milli ára, ef ekki þann stærsta. Þannig var um fleira. Ríkisstj, hafði ekki haft tíma, enda máske engin furða þegar litið er til þess, að jafnvel ráðh. hófu umr. utan dagskrár frekar en að gera ekki neitt. Annars mun ég hér og nú vísa til þess, sem hv, þn:. Geir Gunnarsson ræddi um. Það skýrir að fullu afstöðu okkar í Alþb. Hins vegar vildi ég aðeins fara fáeinum orðum um þau mál, sem þegar hafa verið afgreidd á þskj. 148. Ég átti sæti í undirnefnd skólamála og þar var vandinn vissulega mikill, því mjög vantar á að eðlilegt áframhald verði á skólabyggingum, þó mismunur á till. rn. og frv. í þessu efni væri ekki eins hrikalegur og sums staðar annars staðar. Raunframlög hafa að sjálfsögðu staðið í stað og fáar nýjar byggingar er því unnt að taka inn þrátt fyrir mikla og aðkallandi þörf. Á það hefur svo hv. þm. Geir Gunnarsson bent rækilega, hve raungildislækkunin hefur orðið mikil á tíma þessarar hæstv. ríkisstj. einmitt til þessara framkvæmda og raunar til allra félagslegra framkvæmda. Í fyrra kom fram mjög eindregin ósk um það, að fjölbrautaskólarnir væru ekki færðir undir liðinn „framlög til grunnskólabygginga“. Nú hefur það verið gert, að þeir hafa verið teknir sérstaklega út úr, og ég vil þakka form. n. það og vona að eftir því verði farið í framtíðinni. Mér er hins vegar ljóst að það leysir engan sérstakan vanda. Eftir sem áður vantar mikið á að fjárveitingar séu nægilegar í þessu sambandi. Það er svo rétt að minna á það, að margar þessar byggingar, sem við erum þarna að veita fé til, eru óhóflega dýrar, svo að er útilokuð einnig fjármögnun heiman að, nema á mörgum árum, allt upp undir áratug. Þar skera íþróttabyggingarnar sig úr, að mér finnst, og ég veit dæmi um það frá mínum heimastað, að svo sé líkast sem allt sé þar gert sem dýrast í byggingu - það er fallegt að vísu, en miður hagkvæmt að sama skapi. Þetta gildir um fleira, og ég fullyrði að með betra eftirliti með teikningu og hönnun þessara mannvirkja yfirleitt mætti spara umtalsverðar fjárhæðir. Enn einu sinni skal það gagnrýnt, að í frv. til fjárl. er héraðs- og iðnskólum skipt sérstaklega, þ.e.a.s. ákveðinni upphæð er deilt niður á ákveðna skóla. Þetta gerir tillöguflutning illkleifan, þó á væri þörf. Fjvn. hefur margoft beðið um að þetta yrði aðeins í einni tölu heildartölu, sem síðan yrði skipt af n. Ég tel alveg sérstaka nauðsyn á því með héraðsskólana, þar sem nú er staðið á vegamótum varðandi framtíð þeirra, og vil jafnframt leggja áherslu á það, að brýn þörf er á að gera nákvæma úttekt á framtíðarstöðu héraðsskólanna, svo hægt sé að gera sér grein fyrir því, hvar fjárveitinga er í raun og veru þörf og í hvað skuli þá sérstaklega ráðist. Meðal þeirra mála, sem komu rétt snöggvast i,m á borð okkar í skólamálanefnd, voru vandamál fræðsluskrifstofanna varðandi húsnæði þeirra. Það var eðlilega ekki hægt að taka þær inn á þann lið, til þess var hann þegar fyrir fram of knappur. Ég hlýt enn að vona, að úr vanda þeirra verði leyst og trúi vart öðru, því fræðsluskrifstofurnar gegna nú í dag mjög þýðingarmiklu hlutverki hjá okkur úti á landsbyggðinni. Það er til vansa ef þær verða olnbogabörn með sín margþættu verkefni og viðtæka verksvið. Um þau mál ræði ég ekki frekar hér, en bíð 3. umr. í þeirri von að þar rætist úr. Ekki vil ég nú vera neikvæður að öllu leyti, enda er margt sem við höfum verið algjörlega sammála um í þessari n., þótt allt séu það auðvitað smærri atriði, enda fáum við ekki að fjalla mikið um nema þau smærri atriði. Ég fagna því, hve myndarlega hefur verið tekið á tvennum framlögum til æskulýðsmála, þ.e. framlögum til Íþróttasambands Íslands og Ungmennafélags Íslands. Ekki veit ég hvort þetta muni eiga að vera staðfesting á því, að íþróttamaður sé í n. kominn sem hittir í mark í fyrsta skoti. En hvað um það, gott er það engu að síður. Varðandi Íþróttasamband Íslands vil ég aðeins geta þess, að ég hef komist að því, að ekki eru framlögin ýkjahá frá þessu ágæta sambandi til íþróttasambandanna úti á landi, og væri betur að þessi stórhækkaða upphæð til þess núna kæmi þar til hækkunar alveg sérstaklega. Ég tek dæmi úr mínu kjördæmi: Íþróttahreyfingin á Austurlandi mun hafa fengið samtals eitthvað rúmar 200 þús. kr. á síðasta ári af þessum 32 millj. sem þá voru veittar til Íþróttasambands Íslands. Það eru í kringum 0.7%. Á Austurlandi er þó öflugt íþróttastarf og íbúatalan ekki 0.7% af þjóðinni, heldur nær tíu sinnum það. En nú skal sem sagt vonað að úr rætist við nær tvöföldun þessa framlags. Gjarnan hefði ég viljað að Ungmennafélag Íslands, sem gegnir miklu mikilvægara hlutverki fyrir landsbyggðina, hefði fengið a.m.k. ámóta hækkun, eða 23 millj. í stað 18, ef miðað er við hækkunina til ÍSÍ, en látum það vera. Allt er það gott sem í áttina fer. Aðeins skal að heilsugæslumálum vikið, því hvergi mun hafa verið um eins langt bil að ræða milli till. rn. og raunveruleikans í fjárlagafrv. Þar kemur nú inn á Austurlandi ný heilsugæslustöð með framlag upp á 10 millj., á Búðum í Fáskrúðsfirði. Ég hef oft rætt um þessa stöð hér á Alþ. og flutt um hana till. og gert það m.a. í trausti þess, að viðkomandi ráðh. lofaði þessari stöð strax á fyrsta stjórnarári sínu. Allt þetta mál og afdrif þess hafa orðið til mikilla leiðinda á þessum stað, m.a. varðandi þann ágæta lækni sem þar var búsettur og flutti brott, og síðan hefur ástandið ekki verið of gott austur þar - skipti tíð á læknum - þó að það standi nú til bóta að sögn. En nú er þessi upphæð sem sagt komin inn í fjárl., byrjunarupphæð til þessarar heilsugæslustöðvar. En hún er þannig til komin, að áður niðurskornar fjárhæðir til tveggja annarra framkvæmda á Austurlandi voru enn færðar niður til þess að unnt væri að láta loforð ráðh. rætast í einhverju á kjörtímabilinu. Þm. Austurl. urðu að taka þessa stöðu þannig inn til þess að bjarga heiðri þessa hæstv. ráðh. Heilbrigðismálin eru ekki öll útrædd í n. Svo vill til í dag að ein þeirra stofnana, sem heyra undir heilbrrn., er 25 ára. Hún er að vísu ekki algjör sjúkrastofnun í þess orðs fyllstu merkingu. Hér á ég við Kópavogshælið, hæli fyrir þroskahefta. Tvennt háir þessari stofnun sérstaklega: þrengsli eru mikil og aðbúnaður allur er langtum lélegri en vera ber, en þó alveg sér í lagi að starfsmenn eru allt of fáir eða innan við einn á hvern vistmann. Þetta er talin allt of lág tala. Líklega væri nær að reikna með 11/2 starfsmanni á hvern vistmann þar til þess að viðunandi ástand næðist. Það er til marks um það, hve lögð er rík áhersla á þetta nú, að stjórnarnefnd ríkisspítalanna hefur lagt til allverulega fjölgun í sínum lokatillögum einmitt varðandi þetta hæli, um leið og hún hefur í raun og veru fallið frá öðrum beiðnum um aukningu starfsfólks. Það vill svo til, að ég er nokkuð kunnugur þessu máli og veit mætavel um þessa þörf og hef reyndar bent rækilega á hana í umr. um málefni þroskaheftra hér í þinginu. Um öll þessi mál hefur verið mikil umr. og alls staðar hefur verið um skilning og góðvild í garð hinna þroskaheftu að ræða. En það nægir ekki. Ég vona einlæglega að þetta hæli fái sína afmælisgjöf, þetta ágæta fólk, sem verður að láta aðra berjast fyrir sig sakir þess að það getur það ekki sjálft, fái sína afmælisgjöf fyrir 3. umr. Ég veit að til þess stendur hugur fjvn: manna allra, ef leyfi fæst að ofan til þess. Aðeins skal ég fara nokkrum orðum um till. okkar fjögurra þm. á þskj. 150, þ.e.a.s. VI. till. þar, varðandi flugmálastjórn, um fjárfestingar í flugmálum. Við höfum látið það koma fram í n., að við teldum að í stað flugstöðvar í Reykjavík ætti að koma nýr tölul.: Til öryggismála á áætlunarflugvöllum samkv. frekari ákvörðun fjvn. og flugráðs. Þessi till. er svo flutt hér og er auðvitað ekki bein útgjaldaaukning, heldur aðeins eðlileg tilfærsla. Það hefur verið mjög á það bent af ýmsum hér í þinginu, þá ekki hvað síst flugráðsmönnum og nm. í svokallaðri flugvallanefnd, hve öryggismálin væru í hraklegu ástandi á flugvöllum okkar víðs vegar um land. Þar er síst af öllu ofsagt og mönnum kunnara en svo, að endurtaka þurfi hér. M.a. stendur í skýrslu flugráðs til okkar fjvn: manna, að með tilliti til röðunar forgangsverkefna hljóti að vera um að ræða flugöryggismálin sem númer eitt, að þau skuli sitja fyrir. Flugráð hefur sem sagt sjálft, þrátt fyrir þessa till. sína um 70 millj., lagt áherslu á að flugöryggismálin ættu að hafa algeran forgang. Við sölu flugskýlis hér í Reykjavík koma til tekna 70 millj., sem er hægt að ráðstafa á næsta ári til viðbótar til flugmála. Meiri hlutinn leggur til að sú upphæð fari í flugstöð í Reykjavík og hefur þar viss rök fyrir sínu máli. Við gerum þá till., að þessi upphæð verði veitt til öryggismála á áætlunarflugvöllum samkv. frekari ákvörðun fjvn. og flugráðs. Ekki skal neitt úr því dregið, að flugstöðin gamla á Reykjavíkurflugvelli er alls ófullnægjandi, og auðvitað er hér um að ræða flugstöð allra landsmanna, svo menn haldi nú ekki að hér ráði einhver hreppapólitík. En á það má þá benda um leið, sem var reyndar gert áðan af hv. síðasta ræðumanni, að t.d. á Höfn í Hornafirði er aðeins um skúrræfil að ræða, og er það þó einn af þeim tíu flugvöllum landsins sem mest umferð er um, og svo er ástatt víðar. Það er því víða sem skórinn kreppir í þessum efnum. Það liggur fyrir annars vegar, að unnt væri að hefjast handa með þessar 70 millj. í heimanmund. Þessi tygging kostar nú nokkur hundruð millj. eftir þeirri teikningu sem til er og kallar því á mjög stóran hluta fjárfestingarfjár til flugmála á næstu árum. Ef hins vegar er litið á þetta frá öðru sjónarmiði, sem er meginatriðið að okkar dómi og meginástæðan til þessarar tillögugerðar, svo eindreginnar, sýnast hverfandi litlar líkur á notkun þessa fjár í þetta verkefni á næsta ári, þar sem svo virðist vera að nýja gerbreytta teikningu þurfi samkv. þeim upplýsingum sem við höfum fengið bestar. Þegar það svo liggur fyrir margítrekað af flugmálastjóra, flugráði og flugvallanefnd og síðast, en ekki síst af flugmönnunum sjálfum, að stórátak þurfi að gera í öryggismálum, þá virðist okkur einsýnt, eins og þessi mál standa í dag, að þessu fé eigi skilyrðislaust að verja til öryggismála eftir nánari ákvörðun fjvn. og flugráðs. Þetta er sett þannig inn til þess að betra tóm gefist til að íhuga og velja þau verkefni sem ganga eiga fyrir, en þar er af nógu að taka. Ég ítreka það, að hjá okkur er engin andstaða við nýja flugstöðvarbyggingu í Reykjavík. Við teljum aðeins, að áður en ákvörðun er um það tekin og fé til þess veitt þá þurfi að liggja skýrt fyrir, svo sem um aðrar opinberar framkvæmdir, hvers konar byggingu eigi að reisa, að það sé komin sú teikning, sem á að gilda, af þessari byggingu og síðast, en ekki síst kostnaðaráætlun um hana, eins og hún á að verða í endanlegri mynd. Ekkert af þessu veit ég til að liggi fyrir. Við höfum a.m.k. ekki fengið neinar upplýsingar um það. Í ljósi þess, að til þessa verði varið þessum 70 millj. nú og þeim kannske komið í lóg, ef á að nota þessa gömlu teikningu, sem kann að vera þó hún þyki allt of dýr og óhagkvæm, þarf vitanlega að tryggja flugmálunum í heild aukið fjármagn áður en ráðist er í framkvæmd sem getur skipt upphæð sem er ámóta eða gæti orðið ámóta og allt fé sem fer til fjárfestingar í flugmálum í dag miðað við fjárlagafrv. nú. Hin ástæðan fyrir tillöguflutningi okkar er sú, að þetta snertir hina knýjandi nauðsyn að bæta úr öryggisútbúnaði flugvalla um, allt land. Þarf ekki að kynna hv. þm. það frekar. Ég fagna því hins vegar - og vil þakka það - að sú samþykkt var gerð í fjvn. að tillögu okkar Alþb.-manna þar, að sjúkraflugvallaupphæðin nú, 32.6 milljónum, skuli skipt í samráði við fjvn. Að lokum örfá orð um litla till. sem ég flyt á þskj. 150, um viðbót við fjárveitingu sem snertir dýralæknisbústað á Breiðdalsvík. Ráðuneytisstjórinn í landbrn. kynnti okkur á dögunum aukna fjárþörf til byggingar dýralæknisbústaða almennt. Hann nefndi þá sérstaklega að bústað vantaði á Breiðdalsvík fyrir dýralækni sem hefur verið skipaður þar í embætti fyrir stuttu. Þegar svo brtt, komu fyrir okkar sjónir frá meiri hl. var ekkert framlag í þessa framkvæmd tekið þar inn af sama rn. Það var aðeins farið í það, sem fyrir var, og bætt þar við. Breiðdalsvík var þar af leiðandi ekki með í þeirri upptalningu sem fylgdi með. Ég saknaði hennar úr þessari upptalningu og gat þess í n. og vildi gera litla till. um 5 millj. kr. til að hefja framkvæmdir þar á næsta ári. Þarna þarf að koma upp bústað fyrr en síðar og rétt að merkja hann þegar á næsta ári. Frekari rökstuðning fyrir því tel ég óþarft að hafa uppi. Hér er um það litla upphæð að ræða, að mér þykir sjálfsagt að hún komi þarna inn, úr því verið er að hreyfa þessar upphæðir á annað borð.



Herra forseti. Ég mun einungis mæla hér nokkur orð fyrir tveimur brtt., sem ég er viðriðinn. Fyrri brtt. er á þskj. 150 og í öðru lagi brtt. á þskj. 160. Till. sú, sem við flytjum, hv. 11. landsk. þm., Geir Gunnarsson, hv. 1. landsk. þm., Jón Árm. Héðinsson, og ég, um Fjölbrautaskóla Suðurnesja hefur að vísu þegar verið kynnt, en ég vil þó til áherslu fara um hana nokkrum orðum. Þessi nýi skóli, sem er þegar orðinn aðalframhaldsskóli allra sveitarfélaganna á Suðurnesjum, er í uppbyggingu og er svo ráð fyrir gert, að á næsta ári verði um að ræða hvorki meira né minna en 120–140 nemenda fjölgun í þessum skóla. Ég held að þó að reynsla sé ekki mikil af skólanum sé hægt að fullyrða það, að hún sé mjög góð. Sveitarfélögin þarna syðra og Suðurnesjamenn almennt eru mjög ánægðir með þá lausn, sem þessi skóli veitir í sambandi við framhaldsskólamenntun á Suðurnesjum. Og það er enginn efi á því, að sú viðbótarbygging, sem bráðnauðsynleg er nú við þennan skóla, er hið stóra mál Suðurnesjamanna allra í skólamálum í dag. Á þetta var lögð alveg sérstök áhersla á fundi sem alþm. Reykjaneskjördæmis héldu með bæjarstjórum og oddvitum allra sveitarfélaga á Suðurnesjum nú í haust. Þeir stóðu þar upp, sveitarstjórnarmennirnir, bæjarstjórar og oddvitar, hver á fætur öðrum og lýstu því að það væri hið stærsta og brýnasta mál í skólamálum þarna syðra að þessi viðbótarbygging kæmist upp þannig að hægt yrði að taka hana í notkun fyrir eða í byrjun næsta skólaárs. Það liggur fyrir að hin raunverulega fjármagnsþörf til þessa verks er um 100 millj, kr., væri það á fjárl., en vegna þeirrar nauðsynjar, sem er á að koma þessari byggingu upp telja sveitarfélögin að þau muni reyna og e.t.v. muni þeim verða kleift með lántökum að brúa þarna nokkurt bil, þannig að þau gætu útvegað e.t.v. nokkra tugi millj. En sú upphæð, sem er á brtt. fjvn., er 35 millj. Hún er allsendis ófullnægjandi og mundi ekki nálgast það að leysa þann vanda sem þarna er um að ræða, en 65 millj. fjárveiting, eins og við gerum till. um, mundi sennilega leysa meginvandann. Sveitarfélögin mundu, eins og ég segi, telja að þá væri þeim kleift að útvega það fjármagn sem á vanlaði til þess að þessi nauðsynlega framkvæmd kæmist í gagnið á eðlilegum og réttum tíma. Síðan ætla ég að víkja nokkrum orðum að þeirri brtt., sem ég flyt á þskj. 160. Það er fyrsta brtt. á því þskj. Hún er um nokkra hækkun á þeirri fjárveitingu, sem ætluð er til aðstoðar við þróunarlönd. Það eru senn liðin 7 ár síðan sett var af Alþ. löggjöf um aðstoð Íslands við þróunarlöndin. Samkv. þeirri löggjöf var kosin sérstök nefnd til að annast framkvæmdir, og var veitt dálítið byrjunarframlag á fjárl. Um þessa löggjöf var, ef ég man rétt, alger samstaða hér á Alþ. Ýmsir vildu að vísu byrja smátt, en sækja þá fremur í sig veðrið. Það var ekki hægt að segja annað en að með lögunum, sem samþ. voru, var merkið þegar í upphafi selt býsna hátt, því í 2. gr. þessara laga, sem eru frá 1971, um aðstoð við þróunarlöndin, segir, að að því skuli stefnt að framlög Íslendinga til þróunaraðstoðar nái sem fyrst því marki, sem samþ. hafði verið sem viðmiðun á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna þá fyrir fáum árum, þ.e. að þessi framlög nemi í heild 1% af þjóðartekjum. Því miður hefur skort mikið á að reynt væri í nokkurri alvöru að nálgast þetta mark. Lengi vel mátti segja að saman færi ákaflega lítilfjörlegur fjárhagsstuðningur af Íslands hálfu og sú vansæmd, að við - þessi tiltölulega ríka þjóð - fórum að sækjast eftir umtalsverðum fjármunum af því fé sem aflögufærar þjóðir lögðu fram til þróunaraðstoðar. s.l. ár var óneitanlega gerð þér umtalsverð bragarbót, þegar hætt var að þiggja þessa þróunaraðstoð. Þá firrtum við okkur þeirri vansæmd að ásælast fjármuni úr þróunarsjóði Sameinuðu þjóðanna, þeim sjóði sem hefur það hlutverk að hjálpa þróunarlöndunum, þeim sem fátækust eru. Og á s.l. ári gerðum við nokkru betur en þetta, og vissulega ber að þakka það. Hin afar lága fjárhæð, sem veitt hafði verið í aðstoð Íslands við þróunarlöndin, var tvöfölduð í íslenskum krónum talið, hækkaði úr 12.5 millj, kr. í 25 millj. kr. Þessar tvennar aðgerðir, að hætta að ásælast peninga úr Þróunarsjóði Sameinuðu þjóðanna og tvöföldun hinnar litlu fjárhæðar, sem íslenska þjóðin leggur til aðstoðar við þróunarlöndin, þessar aðgerðir voru mjög ánægjulegar. Þær voru þeim til sóma sem þar áttu einkum hlut að máli, og þar hygg ég að fyrst og fremst megi nefna þá hæstv. utanrrh , Einar Ágústsson, og hæstv. fjmrh., Matthías Á. Mathiesen. Miðað við það hversu illa hafði verið staðið að verki um fjárframlög til þróunaraðstoðarinnar áður og hve miklir eftirbátar annarra Norðurlandaþjóða við vorum og erum á þessu sviði, hvort heldur miðað er við þjóðartekjur á mann eða við fólksfjölda, þá var hér óneitanlega um nokkra framför að ræða. Hér gat í rauninni verið sett ákveðið stefnumark og það sæmilega verðugt mark til þess að stefna að næstu árin, meðan við værum að nálgast eitthvað það sem aðrar aflögufærar þjóðir telja sér sæma og skylt að leggja af mörkum í þessu skyni. Það markmið gat verið að tvöfalda þessa sáralitlu þróunaraðstoð árlega í ísl. kr. nokkur næstu árin. Sem dæmi um það, hversu miklir eftirbátar við erum næstu nágranna okkar í þessu efni vil ég aðeins nefna, að Svíar hafa fram að þessu verði eina þjóðin í heiminum, sem náð hefur markinu sem á sínum tíma var sett af Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna, þessu 1% marki. Á næsta ári gera Norðmenn ráð fyrir að ná markinu einnig og yrðu þá líklega önnur þjóðin í veröldinni sem næði því. Samtals ætla Norðmenn á næsta ári, þ.e.a.s. bæði norska ríkið og ýmis samtök, frjáls samtök þar í landi, að veita til þróunarhjálpar upphæð sem nemur 63 milljörðum ísl. kr. Miðað við fólksfjölda ætti þróunarhjálp Íslendinga þess vegna að vera um 3 milliarða ísl. kr. Nú er ég ekki að fara fram á neitt slíkt. Ég hygg að segja megi, að hvorki hæstv. ríkisstj., hv. Alþ. né þjóðin sjálf sé í rauninni undir það búin að taka undir till. sem hníga eitthvað í þessa átt. Við erum því miður allt of oft að berja okkur, enda þótt meðaltekjur hér séu meira en tvítugfaldar miðað við hin fátækustu lönd. En við verðum samvisku okkar vegna og heiður, okkar vegna að gera til mikilla muna betur í þessum efnum en við höfum gert, og það er einber barlómur að halda því fram, að við höfum ekki efni á því. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1978 er framlagið til þróunaraðstoðar aukið úr 25 millj. í 40 millj. kr. Vissulega er þetta framför frá þeirri alveg fráleitu reglu að láta sömu vesældarupphæðina í ísl. kr. dingla óbreytta á fjárlögum ár eftir ár, eins og lengi var gert, þrátt fyrir gengisfellingar, gengissig og verðbólgu. En hitt er ljóst, að meginhluti þessarar hækkunar nægir aðeins til þess að vega upp á móti fyrirsjáanlegu gengissigi og verðbólgu. það er eðlilegt að menn spyrji, hvort hið litla framlag, sem við höfum veitt til þróunaraðstoðar hafi komið að einhverju gagni, Ég hygg að það hafi tvímælalaust komið að gagni. Það hefur tekist ágæt samvinna meðal Norðurlanda um ýmis verkefni, aðallega í Afríku, og ég held áð undirbúningur allur að þeim verkefnum, sem Norðurlöndin vinna að sameiginlega, hafi verið góður og þessi aðstoð muni skila árangri og hafi jafnvel þegar gert það. Við höfum verið síðustu árin lítils háttar aðilar að þessum sameiginlegu verkefnum Norðurlanda. Sú stofnun, sem sér um þessa þróunaraðstoð fyrir okkar hönd og er sett samkv. lögum frá 1971, eins og ég áðan nefndi, hefur sótt um 52 millj. kr. til þeirra brýnu verkefna sem hún hyggst vinna að á næsta ári. Þessi fyrirhuguðu meginviðfangsefni eru tvenns konar. Það er annars vegar að halda áfram þeim samnorrænu verkefnum í Kenýa og Tansaníu, sem unnið hefur verið að, og einnig að taka upp nýtt norrænt verkefni í Mosambique, sem er þó unnið, að ég hygg, í samvinnu við FAO. Til þessara verkefna er sótt samtals um 23 millj. kr., en auk þess er fyrirhuguð aðstoð við Kenýa á sviði fiskveiða og er gert ráð fyrir að sú aðstoð kosti á næsta ári 25 millj, kr. Guðjón Illugason skipstjóri, sem hefur manna mest og best unnið ýmis störf í þessum löndum á sviði fiskveiðimála, hefur undirbúið þetta málefni ásamt fleirum og nú standa yfir samningar við Kenýastjórn um þessa aðstoð og framkvæmd hennar. Aðstoðin yrði falin í þjálfun fiskimanna frá Kenýa, í leiðbeiningum um hentugan skipakost, um veiðarfæri, um fiskvinnslu og annað sem að útgerð lýtur. Vissulega kemur margvísleg aðstoð til greina þegar um það er að ræða að leggja einhverja hjálp af mörkum til þeirra landa sem fátækust eru í veröldinni og eiga við mesta erfiðleika að stríða. Þar á meðal kemur vissulega til greina að kaupa og leggja fram til handa sveltandi fólki næringarrík íslensk matvæli, sem við eigum sem betur fer mikið af. Hitt er þó vafalaust mest um vert, þegar til lengdar lætur, að aðstoða fólkið í þróunarlöndunum til sjálfsbjargar, að gera það fært um að nytja auðlindir landa sinna í eigin þágu. Að því hefur viðleitni Norðurlandaþjóða beinst fyrst og fremst, og að því beinist viðleitni þeirrar stofnunar sem við höfum falið sérstaklega að annast þessi mál fyrir okkar hönd. Ég legg sem sagt til á þskj. 160, að liðurinn Aðstoð Íslands við þróunarlöndin hækki úr 40 millj. í 50 millj. kr. Það yrði þá helmings hækkun frá síðasta ári, og ég tel að við stæðum okkur sómasamlega ef við tækjum upp þann hátt allmörg næstu árin, þangað til við erum farnir að vinna myndarlega að þessu máli, að tvöfalda þessa upphæð í krónum talið á hverju ári.



Herra forseti. Það væri freistandi að fara út í almennar umr. hér um fjárlagadæmið og fjárlagaafgreiðsluna, einkum ræðu hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, en mér datt í hug, þegar hann var að lýsa viðskilnaði vinstri stjórnarinnar, að hann hefði sómt sér vel sem aðalpersóna í kómedíu eftir hv. þm. Jónas Árnason. Hann hældi sér mikið af því, að vinstri stjórnin hefði skilið svo vel við, og spurði mjög eftir því, hvaða ráð væru nú fram undan, Það var engu líkara en hann væri að ráðleggja hæstv. núv. ríkisstj. að fara svipaða leið og vinstri stjórnin gerði á sínum tíma, en eins og hv. þm. muna, þá afnam hún eða frestaði, eins og það var kallað, vísitöluákvæðum kjarasamninga, sem gerðir voru í jan. 1974.  Ástæðan fyrir því, að ég brá út af vana mínum sem meirihlutamaður í fjvn. og tek til máls við þessa umr., er það einkennilega sjónarspil, sem ég vil kalla, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa hér sett á svið varðandi vinnubrögðin í fjvn. að þessu sinni. En öll megináhersla hv. stjórnarandstæðinga í þessari ágætu n., sem ég tel að við höfum átt mjög góða samvinnu í eins og áður, - öll megináhersla hefur verið lögð á það atriði, að þeim hafi verið beinlínis neitað um upplýsingar í n. Þeir hafa tilfært hér þau rök fyrir þessum fullyrðingum sínum, að fulltrúi fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar hafi neitað að gefa þeim þessar upplýsingar um útgjaldahlið frv., hvernig sú hlið frv. breyttist. Og þeir mótmæla þessum upplýsingaskorti með því að skila ekki nál. við 2. umr. og bæta því við, að umr. sé nánast skrípaleikur eða mjög óvenjuleg a.m.k. Ég vil gera nokkrar athugasemdir við þennan málflutning. Ég vil í því sambandi taka það skýrt fram, að ég álit hér um mikinn misskilning að ræða. Það má vel vera að hægt sé að færa það á reikning annaðhvort meiri hl. eða minni hl, fjvn., að þessi mistök hafi átt sér stað, en ég álít a.m.k. að minni hl. fjvn. hefði getað fengið þennan misskilning leiðréttan á mjög einfaldan hátt. Á fund fjvn, s.l. laugardag kom forstjóri Þjóðhagsstofnunar og gaf upplýsingar um breyttar þjóðhagsforsendur fjárlagafrv. og helstu breytingar á tekjuhlið frv. Þar kom fram, að tekjurnar mundu á ákveðnum, tilteknum forsendum, sem skýrðar voru á fundinum, hækka um rúma 10 milljarða kr. Þetta skilst mér að sé nýmæli á síðari árum, að forstjóri Þjóðhagsstofnunar komi fyrir 2. umr, og veiti slíkar upplýsingar. Áður fyrr var tekjuhlið fjárlagafrv. alls ekki rædd í fjvn. fyrir 2. umr., og ég leyfi mér að vitna til orða fyrrv, form. fjvn., hv. þm. Geirs Gunnarssonar, þegar hann flutti framsögu við 2. umr, fyrir nál. meiri hl, fjvn. 1974. Ég hef ekki ummæli hans orðrétt, en ég held ég muni þau efnislega. Hann segir þar, að það sé ekki eðlilegt að fyrir liggi fyrir 2. umr. endanlegar upplýsingar um tekjuhlið fjárlagafrv., einkum og sér í lagi eftir að nýgerðir kjarasamningar liggja fyrir, eins og þá var raun á. Hann er þarna aðeins að benda á venju, sem áður hafði tíðkast, og staðreyndir, sem ég veit að hann viðurkennir að eru réttar, Þess vegna álít ég að þau vinnubrögð, sem tekin hafa verið upp einmitt í seinni tíð, að það sé reynt að láta alla fjvn., hvort sem um minni hl. eða meiri hl. er að ræða, hafa þessar upplýsingar um tekjuhliðina, eins réttar og hægt er, fyrir 2. umr., hafi verið mjög til bóta og þeim mun hæpnara að setja þetta sjónarspil á svið nú, þegar ég lít svo á að þetta hafi verið gert jafnvel ljósar en oft áður. Þó ekki væru lögð fram skrifleg gögn í sambandi við þetta mál kom ljóst fram, hver niðurstaðan var af endurskoðun Þjóðhagsstofnunar á tekjuhlið frv. og þar með hver útkoman yrði úr tekjudæminu með alveg ákveðnum forsendum, þ.e.a.s. óbreyttum sköttum - þó að nokkru leyti breyttum, svo sem gerð var grein fyrir á fundinum. Þegar forstjóri Þjóðhagsstofnunar hafði lokið greinargerð sinni, þá munu fulltrúar minni hl. fjvn. hafa beðið fulltrúa hagsýslustjóra um upplýsingar varðandi útgjaldaliði frv. og þá ætlast til þess að þeir fengju upplýsingar um hækkanir á þeim í ljósi kjarasamninga og annarra nýrra forsendna sem tengdust kjarasamningnum. Fulltrúi hagsýslustjóra, Sigurður Haraldsson, sem var þarna á fundinum, hafði ekki þessar tiltæku upplýsingar við höndina, hafði raunar ekki unnið í þessu máli og vísaði á hagsýslustjóra. Þetta hefur þessi ágæti maður staðfest í samtali við mig, því ég hafði samband við hann eftir að þessi umr, hófst. Eftir þetta kom engin ósk frá minni hl. fjvn. um það, að hagsýslustjóri kæmi á fund og veitti þessar upplýsingar.  Það má vel vera að meiri hl. n. hefði átt að óska þess, að hagsýslustjóri kæmi og gerði grein fyrir þessu fyrir alla n., og það má vel vera að þetta hafi verið mistök hjá okkur í meiri hl. En ég segi: ef það hefur verið svona mikið sáluhjálparatriði fyrir minni hl. að fá þessar upplýsingar, að heiður þingsins og þeirra þm. lægi við - ja, ég segi bara: ef menn eru orðnir svona óframfærnir, að þeir geta ekki lagt fram svona beiðni í fjvn., þá skil ég hvorki upp né niður í málinu. Ég held þess vegna að þarna hafi orðið misskilningur, sem ég skal ekkert frekar ræða um hvernig hafi á staðið og þetta sjónarspil sé nánast vafasamt. Vil ég þó engri rýrð kasta á þessa ágætu vini mína, sem ég vil kalla svo, sem sitja með mér í fjvn., bæði af hálfu meiri hl. og minni hl. Ein viðbótarröksemd við þessu er auðvitað sú, að í nál. meiri hl. n., sem gefið var út og prentað og útbýtt hér á mánudegi, í gær, er sagt, að 17 milljarða útgjöld verði vegna nýrra samninga og áhrifa þeirra á launaliði og tryggingabætur. Haldi menn svo að við höfum ætlað að leyna þessu, en sett það svo í okkar nál.! Ég held því að þarna sé einhver misskilningur á ferðinni. Enn þú fráleitara er að halda því fram, að ríkisstj. hafi skipað okkur og fulltrúa fjárlaga og hagsýslustofnunarinnar að halda þessum upplýsingum. Það held ég að Hver og einn geti séð að er út í loftið. En nú liggja allar þessar upplýsingar fyrir, jafnvel núna við 2. umr., sem hv. þm. Geir Gunnarsson taldi árið 1974 að væri ekki eðlilegt að lægju fyrir, Allar þessar upplýsingar liggja nú fyrir. Tekjudæmið liggur fyrir, það liggur fyrir hvernig útgjöldin hækka og það liggur fyrir að vandi Alþ. er á milli 6 og 7 milljarða, eftir því hvernig á það dæmi er litið. Og ég held að ég ljúki máli mínu með því að láta ljós þá ósk og von, að hv. þm. bæði úr minni hl. og meiri hl. fjvn. og hv. þm. almennt leggi sig nú í líma um að leysa þennan vanda, fyrst hann liggur á borðinu. Alla vega ætti að vera starfsaðstaða til þess þegar þessar upplýsingar liggja nú allar fyrir og þær ættu því að auðvelda mönnum að leysa þennan mikla vanda. Að lokum vil ég aðeins á það minnast, sem kom fram í máli hv, þm. Helga F. Seljans. Ég var að mörgu leyti sammála því sem hann gerði hér að umtalsefni. Margt, sem kom fram í máli hans, er skoðun okkar allra í fjvn. En það var eitt atriði, sem hann minnti hér á, sem um var deilt í n. og menn höfðu misjafna skoðun á. Það er svokölluð flugskýlisbygging í Reykjavík, sem er í till. meiri h.l. n. með 70 millj. í stofnframkvæmd. Mál þetta er þannig til komið, að það mun hafa verið selt flugskýli, sem er í eigu flugmálastjórnar, og í till. flugráðs, sem er kosið af Alþ. og er m.a. einn fulltrúi úr Alþb., Garðar Sigurðsson, kom það fram, að þessu fé skyldi varið í flugstöðvarbygginguna. Nú er það svo, að mér skilst að B-hlutafyrirtæki hafi jafnan haft nokkurn ráðstöfunarrétt á fjármunum sem komið hafa fyrir eignasölu. Að sjálfsögðu gæti fjvn. og Alþ. tekið fram fyrir hendur þeirra, en það mun þá; eftir því sem mér skilst. vera brot á hefð sem ríkt hefur mjög lengi. Auk þess er þarna um að ræða þingkjörna stjórn, þingkjörna nefnd, sem leggur þetta einróma til. Ekki veit ég betur en að flugrúð hafi lagt þetta einróma til. Af þessum sökum tók meiri hl. fjvn. þessa till. flugráðs alvarlega og vildi ekki víkja frá henni. Og í rauninni má svo segja, að flugráð hafi að þessu sinni gert mjög góða till. til fjvn, um skiptingu á því fjármagni, sem var til skipta, 600 millj, kr. til fjárfestinga í flugmálum. Till. þess voru vandaðri en nokkru sinni áður, mjög nákvæmlega unnar, og margt af því, sem í þeim till er, lýtur einmitt að öryggi í flugmálum. Öryggismál voru á blaði í till. flugráðs úti um allt land. Að öllum þessum forsendum fengnum fannst okkur í meiri hl. fjvn. ekki rétt að ganga gegn till. flugráðs um það, að þessum 70 millj. yrði varið til flugstöðvarbyggingar í Reykjavík.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. neitt verulega né ræða um þessa fjárlagagerð almennt, en það eru örfá atriði, sem ég tel mig knúinn til þess að koma að. Ég vil þá byrja á að minnast á það, sem hv. 7. landsk. þm. gerði hér að umræðuefni varðandi bústaði dýralækna. Framlag til þeirra var hækkað nokkuð í meðförum n. og farið að till. landbrn. í því efni. Það verður að segja eins og er, hvort sem það er stórmannleg játning eða ekki, að nákvæmlega er farið eftir till. landbrn. um skiptingu á því fé og hvergi brugðið út af. Ég vil aðeins geta þess, af því mér þótti sem það gæti misskilist af orðum hv. þm. að það hefðu verið farnar aðrar leiðir en rn. hafði óskað eftir. En svona var þetta. Það er farið hreinlega eftir till. rn. í þessu efni og hvergi brugðið út af. En ég kemst ekki heldur hjá því að gera það lítils háttar að umræðuefni, sem hér hefur verið rætt af ýmsum, og það er það einkennilega fyrirbæri, að minni hl. fjvn. skyldi ekki treysta sér til að þessu sinni að skila nál. Talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa nú skýrt þingheimi frá þeim ástæðum sem þeir telja liggja til þess, að þeir koma sér hjá því að skila nál. nú við 2. umr. um fjárlagafrv. Ég fyrir mitt leyti get ekki tekið þær ástæður alvarlega eða gildar, og ég hygg að þegar þeir skoða það mál nánar, þá geri þeir það tæplega sjálfir. Ég hef átt sæti í fjvn. síðan 1971, og ég minnist þess ekki, að nokkru sinni hafi það gerst, að fyrir 2. umr. lægju fyrir upplýsingar frá stjórnvöldum um endanlegar tölur á tekju- og gjaldahlið fjárl. né upplýsingar sem bentu í þá átt. ef um vanda var að ræða, hver hann væri. Það er nú svo, að ég er ekki sá eini sem staðhæfir þetta eftir langt starf í fjvn. Ég vil minna á það, að 12. des. 1973, þegar 2. umr. um fjárlagafrv. fyrir árið 1974 fór fram, aðeins einum degi fyrr en núna eftir almanakinu, sagði þáv. form. fjvn., Geir Gunnarsson, þetta: „Ég held að hverjum sem með stjórn fer verði ávallt mjög erfitt að sjá við 2. umr., hvernig mál ráðast, svo að unnt sé að slá fastri tekjuhlið fjárlaganna og flytja við 2. umr, brtt. í samræmi við það. Einkum á þetta við þau ár, sem nýir kjarasamningar eru gerðir.“ Skyldu forsendur hafa eitthvað hreyst frá þessum tíma? Ég spyr. En ég á ekki von á að ég fái það svar, að það hafi gerst, og mér þykir leitt að vita til þess, að svona skuli hafa verið staðið að málum af minni hl. að ástæðulausu. Ég tel að þetta sýni m.a. það, að líkt sé nú að verki staðið og verið hefur um langt árabil. Hins vegar verð ég að mótmæla því, að form. fjvn. hafi nú neitað um umbeðnar upplýsingar. Ég vil taka það fram, að að mínu viti hefur hvorki skriflega né munnlega verið farið fram á það við mig að fá hagsýslustjóra til þess að gefa upplýsingar um áhrif launahækkana á gjaldahlið frv. Ég minnist þess, að þess var óskað, að Sigurður Ingimundarson forstjóri almannatrygginga kæmi til fundar við n. Ég hlutaðist til um það að hann kom. Hann hafði orð á því á nefndarfundi, að sér virtist að sjúkratryggingaáætlunin væri ekki raunsæ, og það var farið fram á það við Sigurð að hann veitti okkur nánari upplýsingar og sendi okkur þær í n. því miður hafa þær upplýsingar ekki borist. En ég held að það hafi ekki verið gert að því að neins staðar hafi verið lokað fyrir, heldur hafi þar orðið einhver mistök hjá Sigurði. Í annan stað var óskað eftir því af minni hl., að Jón Sigurðsson forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar kæmi til fundar við n. og gæfi henni yfirlit yfir stöðu ríkissjóðs og tekjumöguleika á árinu 1978. Það gerði hann á síðasta sameiginlegum fundi okkar, og þó að þær upplýsingar væru ekki skriflegar gáfu þær okkur vissulega innsýn í það sem væntanlegt væri í þessu efni. Síðan þetta gerðist hefur það komið fram sem helst hefur verið hugleitt að gera í þessu efni. Þær till. eru settar á blað 12. des. eða í gær, og ég hygg að það megi með sanni fullyrða að bær hafi verið sýndar svo fljótt sem verða mátti, eftir að þær vorn fullmótaðar. Og það er óvenjuvel að verki staðið að þessu leyti miðað við það sem oftast hefur verið áður, að þessar till. hafa ekki verið tilbúnar fyrr en alveg undir það að 3. umr. hefur farið fram. Þá hefur verið látið að því liggja, að svo margt væri óunnið við frv. við 2. umr.. að alls óraunhæft væri að tala um eðlilega afgreiðslu þess fyrir jólaleyfi. Mig langar til samanburðar að vitna aftur í ræðu form. fjvn. 12. des. 1973, við 2. umr. þá. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Af ákvörðunum um fjárveitingar, sem bíða 3. umr., má nefna útgjöld vegna launahækkana í. des. s.l., hækkanir, sem tilkynntar hafa verið á lífeyrisbótum, og væntanlegar breytingar daggjalda sjúkrahúsa og þar með útgjalda sjúkratrygginga. Auk þess má nefna ýmis önnur mál sem óafgreidd eru hjá n., svo sem húsnæðismál Tækniskólans, sem ég vænti að fái jákvæða lausn við endanlega afgreiðslu fjárl. Einnig má nefna málefni Orkustofnunar, sem eru þjóðinni sérstaklega mikilvæg nú vegna nýjustu viðhorfa í orkumálum, eins og ég áðan greindi. Þá má nefna málefni Ríkisútvarpsins, sem ég tel að afgreiða verði með öðrum hætti en gert er í frv. Og samþykkt heimildagreinar bíður 3. umr. að venju.“ Ég tel að ekki sé alls ólíku saman að jafna að því er varðar vinnubrögð og tímasetningar. Ég leiði þetta ekki fram til þess að halda því fram, að við höfum unnið þetta verk nægilega hratt. Ég tók það einmitt fram í ræðu minni fyrr í dag, að ég teldi óumflýjanlegt, eftir að fjárlagafrv. og fjárlagagerðin væri orðin jafnviðamikil og hún er, að fjvn. væri fullgild til þess að vinna verulega að undirbúningi fjárl. áður en þing kemur saman. Herra forseti. Ég ætla ekki að tefja þessa umr. tengur. En ég vil aðeins segja þetta að lokum: það er niðurstaða mín, að engin rök hafi verið fyrir þeirri einstæðu ráðabreytni hv. minni hl. fjvn. að skila ekki nál. Þar er brotin hefð og algerlega að ástæðulausu.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að andmæla fullyrðingu sem kom fram hjá einum hv. þm. fyrr á þessum fundi, hv. þm. Sighvati Björgvinssyni. Hann gat um till. til þál., sem ég flyt ásamt hv. þm. Pétri Sigurðs syni, um sparnað í fjármálakerfinu og staðhæfði, eins og hann sagði held ég orðrétt, að þar væru flm. að mótmæla harðlega stefnu ríkisstj, við afgreiðslu þessara fjárl. Þetta er auðvitað hin mesta fjarstæða, og skal ég færa að því nokkur rök. Eins og hv. alþm. vita fjallar þessi till. um það að koma við sparnaði í fjármálakerfinu, þ.e.a.s. í bankakerfi og sjóðakerfi, og þ. á m. að skorður séu reistar við óhóflegum byggingum bankanna og um fækkun afgreiðslustöðva og fækkun starfsfólks. Ég fullyrði að þetta er einmitt. í samræmi við þá stefnu sem ríkisstj. hefur markað við afgreiðslu þessara fjárl. Ég fullyrði að aldrei, a.m.k. á síðari árum, hefur verið tekist á við jafnmikinn vanda í ríkisfjármálum af jafnmiklum kjarki, ábyrgðartilfinningu og hyggindum og núv. ríkisstj. einmitt hefur gert þessu sinni. Hér er um að ræða traustari og varfærnari aðgerðir, en um leið auðvitað erfiðari en þær sem venjulega hefur verið gripið til þegar um svipaðan vanda hefur verið að ræða. Venjan hefur verið að bæta við nýjum sköttum, sem kynnt hafa undir verðbólgu, fella gengið og annað í þeim dúrnum. En nú er um ekkert slíkt að ræða: Ég held jafnvel að skýringin á því, að minni hl. fjvn. hafa ekki lagt fram neitt nál.. sé einmitt sú, að þeir hafi búist við því, að aðgerðir ríkisstj. yrðu með allt öðrum hætti en þeir hafa komist á snoðir um síðustu daga, þeir hafi verið búnir að búa sig undir stórárás á ríkisstj. fyrir það, að hún ætlaði - við skulum segja að halda áfram þeirri stefnu, sem fylgt hefur verið meira og minna síðan vinstri stjórnin illu heilli komst hér til valda, þ.e.a.s. að gera ekki nægilega róttækar ráðstafanir til að stemma stigu við verðbólguþróun. En þegar svo kom á daginn, að nú voru einmitt gerðar þær ráðstafanir, sem líklegastar eru til að skapa grundvöll fyrir því, að unnt reynist að hægja á verðbólgu og koma á traustara stjórnarfari, væntanlega í samvinnu og með samstarfi við aðila vinnumarkaðarins - þegar það kemur í ljós, að þessar aðgerðir eru þessa eðlis, þá fer allur vindur úr hv. stjórnarandstæðingum og þeir eru ekki búnir að átta sig á því, hvernig bregðast eigi við slíkum tíðindum, þess vegna hafi þeir kosið að vinna sér frest með því að skila alls ekki nál. við 2. umr. Mér finnst líklegast að þetta sé skýringin. En ég sagðist skyldu rökstyðja það, að till. okkar hv. þm. Péturs Sigurðssonar væri í samræmi við stefnu ríkisstj. Hún miðar að því að banka- og sjóðakerfi verði tekið sömu eða svipuðum tökum og ýmsar aðrar ríkisstofnanir hafa verið teknar og eru nú teknar. Það hefur verið eitt meginverkefni fjvn., hagsýslunnar og fjmrn. á undangengnum árum að fylgjast með þróun ríkisstofnana - að reyna að stemma stigu við því að starfsmannafjöldi ykist úr hófi og útgjöld. Þetta hefur fyrst og fremst átt við um rekstrargjöldin. T.d. má nefna heilbrigðisstofnanir; menntastofnanir og rn. sjálf. Fjvn. hefur nákvæmlega fylgst með því, hvort þar væri um aukningu á starfsmannahaldi að ræða, og hæstv. núv. fjmrh. hefur tekið upp þann hátt að birta skrá yfir alla opinbera starfsmenn, þannig að vel mætti með því fylgjast, hvort um aukningu væri að ræða eða ekki. Það kom fram hér í ræðu hv. frsm. meiri hl. fjvn., að á árinu 1976 hefði fjölgun opinberra starfsmanna einungis verið 94, en á almennum vinnumarkaði hefði þá fjölgað um 1800 manns, Fjölgun hjá hinu opinbera var 0.76%, en í heild var fjölgun á vinnumarkaði 1.9%. Þarna er stefnt í rétta átt. Það er minni aukning hjá hinu opinbera en á vinnumarkaði almennt - og því ber vissulega að fagna. Þessu er allt öðruvísi varið í bankakerfinu, og þar þarf þess vegna vissulega að koma við einhvers konar aðhaldi. Fjvn. t.d. fylgist, eins og ég sagði áðan, nokkuð náið með rekstrargjöldum fjölmargra opinberra stofnana og starfsmannahaldi. Hún fylgist að vissu leyti líka með því hjá stofnunum sem hafa með miklar framkvæmdir að gera, eins og t.d. Vita- og hafnamálastofnun, Orkustofnun, Rafmagnsveitum ríkisins, Vegagerðinni og slíkum stofnunum, en þó auðvitað ekki nándar nærri með sama hætti eins og hjá þeim stofnunum þar sem fyrst og fremst er um rekstrargjöld að ræða. Ég held að einhver árangur hafi orðið af þessum aðgerðum hv. fjvn., hagsýslunnar og fjmrn., þó að vissulega sé víða pottur brotinn í þeim stofnunum, sem með verklegar framkvæmdir hafa að gera, og þyrfti sjálfsagt að skoða það ekki síður eða samhliða því sem gáð er að sparnaði í fjármálakerfinu. En það er einmitt fjármálakerfið, bankarnir og opinberar stofnanir, sem hvergi utan að fá neitt aðhald. Fjvn. gerir enga tilraun til þess að fylgjast með fjölgun starfsmanna hjá bönkunum né heldur opinberum sjóðum, einfaldlega vegna þess að þar er kostnaðurinn greiddur af fé þessara sjóða sjálfra, að sumu leyti af fjármagni sem veitt er á fjárl. af Alþ. að vísu. En samt sem áður hafa þessar stofnanir verið látnar sjálfar sjá um sinn kostnað og enginn spurt þær um það. hvernig þessum kostnaðarauka væri háttað og hvað um það fé yrði, hvort því væri byggilega varið, hvort sparnaði væri við komið o.s.frv. Það er mannlegt, ég skal játa það, það er mannlegt þegar ekkert aðhald er, að menn hlífast við því að sýna ýtrasta sparnað. Menn vilja gjarnan kannske búa betur að sér og sínum, kannske fjölga starfsmönnum, og allir þekkja Parkinsonslögmálið. Það er alþjóðlegt vandamál. Kerfið hleður á sig, ríkiskerfið. Raunar á þetta við líka að vissu marki í stórum einkafyrirtækjum, en þar kemur þó það til, að þar er aðhald frá hendi eigenda fyrirtækjanna. Það er aðhald frá t.d. hluthöfum í stórum félögum, og þar er líka samkeppnin, sem veitir aðhald, og sú nauðsyn fyrir stjórnendurna að geta skilað hagnaði. En þessu er hins vegar ekki til að dreifa í bankakerfinu. Þess vegna er að því vikið í þessari þáltill. og grg, með henni, að meginverkefni Alþingis eigi einmitt að vera að veita þetta aðhald, og þar segir einmitt, með leyfi hæstv. forseta: „Alþjóð er ljóst, að nú er þörf aðhaldsaðgerða í fjármálum. Sú kaldhæðnislega staðreynd blasir þó við, að fjármálastofnanir hafa þanist einna mest út allra ríkisfyrirtækja á sama tíma sem sparifjármyndun minnkar. Leiðir hér sem oftar óstjórn af ofstjórn. Við þetta verður ekki unað.“ Ég hygg að flestir hv. alþm. muni vera sammála mér um það, þegar þeir skoða það, og langflestir Íslendingar, að það getur ekki gengið, að á örfáum árum fjölgi starfsmönnum í bankakerfinu um 45.1%, eins og kom fram þegar hæstv. viðskrh. svaraði spurningu frá hv. þm. Lúðvík Jósepssyni fyrir skömmu um starfsmannahald bankanna. Það getur ekki gengið. Og það getur ekki heldur gengið, að bankarnir keppi með þessum hætti um að ná til sín fleiri krónum í sparifé, séu í stríði hver við annan og kosti þar til gífurlegum fjármunum og fjölgi starfsmönnum án þess að spyrja kóng eða prest. Ég skal ekki tefja tímann lengi með því að fara lengra út í þetta. Mér gefst væntanlega kostur á að ræða efnislega um þessa till. og hv. þm. öðrum hér næstu daga, þegar hún kemur á dagskrá. En ég gat ekki látið ómótmælt þeirri fullyrðingu, að þessi till. væri í andstöðu við aðhaldsstefnu núv. hæstv. ríkisstj., sem er einmitt að koma í ljós núna. Kannske hefur stefnan ekki verið nægilega traust og góð áður, og það er út af fyrir sig kannske eitthvað til í því, sem hv. þm. Lúðvík Jósepsson sagði rétt áðan, að ríkisstj. og stjórnmálaflokkarnir væru nú að fara í bindindi. Hann orðaði það svo. Við munum það öll, að þegar vinstri stjórnin tók við völdum, þá var öllum lofað öllu og allt losnaði úr reipunum. Þessi athöfn þeirra gekk undir kjörorðinu: „Góða veislu gera skal.“ Og það fór vissulega allt á leik. Við erum að súpa af því seyðið enn þá. Kannske hefur bindindið ekki verið tekið nægilega alvarlega fyrr en nú. Við skulum þá vona að það verði bindindi héðan í frá. Ég minnist þess nú, að hv. þm. Magnús Kjartansson sagði, þegar vinstri stjórnin hafði verið við völd einungis í eitt og hálft ár, þá sagði hann hér úr þessum ræðustól í tilefni af því, að samráðh. hans, einkum Hannibal Valdimarsson, börðust fyrir smávægilegri gengisfellingu, þá sagði hann að það versta væri ekki að fjármálalíf „brogaðist“, heldur sá siðferðisbrestur sem fylgdi því þegar stöðug verðbólga væri og sívaxandi. Ég hlustaði á þessa ræðu og það er ein af bestu ræðum sem ég hef heyrt flutta héðan úr þessum stól á seinni árum, og boðskapurinn reyndist orð að sönnu. Við höfum verið að súpa seyðið af óstjórn og sukki í fjármálum frá tímum vinstri stjórnarinnar. Okkur hefur orðið talsvert ágengt á síðustu þremur árum, vissulega. En engu að síður stefndi nú að undanförnu í óefni, og ég get ósköp vel skilið, að þeim hafi verið vorkunn, fjvn: mönnum minnihlutaflokkanna, að hafa ekki tilbúið sitt nál., af því að þeir hafi hugsað sem svo, að allt aðrar aðgerðir yrði að gera en þær sem nú er verið að gera af hálfu ríkisstj. Ég hélt það sjálfur í haust, að við mundum lenda í enn há meiri erfiðleikum við að leysa þennan vanda en raun hefur á orðið. Það hefur tekist eingöngu fyrir það, að stjórnarflokkarnir hafa staðið þétt saman og allir hafa slegið af og slegið miklu meira af heldur en maður þorði að vona. Þess vegna eru núna líkur til þess að takist að rétta nokkuð við. En með leyfi forseta vil ég aðeins geta um þær tölur, sem hæstv. viðskrh. upplýsti um fjölgunina í bankakerfinu, sem sýnir hver nauðsyn er að snúast til varnar einmitt þar í samræmi við markaða stefnu hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkanna nú ú þessum dögum. En þar segir: „Eftir upplýsingum Seðlabankans hafa starfsmenn verið sem hér segir: Seðlabankinn: 1970 99, í okt. 1977 117. Viðskiptabankar: Menn við bankastörf árið 1970 991, í okt. 1977 1438. Við húsvörslu, bifreiðastjórn o.fl. árið 1970 36, í okt. 1977 56. Tíu stærstu sparisjóðir: Árið 1970 60, í okt. 1977 110. Samtals gerir þetta 31. des. 1970 1186, en í okt, 1977 1721. Fjölgun starfsmanna frá 1970 er því 535 eða 45.1%.“ Í ofangreindum tölum segir síðar, að ekki séu taldir með starfsmenn fjárfestingarlánasjóða, eins og veðdeildar Landsbankans, Stofnlánadeildar landbúnaðarins, Iðnþróunarsjóðs o.s.frv. En síðan er bætt við: „Reiknistofa bankanna tók til starfa í ársbyrjun 1974 og starfa þar nú 30 menn.“ Þetta er til viðbótar þessari fjölgun. Reiknistofa bankanna er geysilega dýr, Þau tæki, sem þar eru, kosta áreiðanlega stórfé, hvort sem þau hafa verið keypt eða eru leigð. Það er enginn vafi á því, að þarna þarf samræmdar aðgerðir og átak til þess að bæta um, og vona ég að þegar þar að kemur muni þm. - helst allir - sýna það með stuðningi við þessa þáltill., sem gerð var hér að umræðuefni, ekki upphaflega af mér heldur af öðrum þm., annaðhvort beint með því að samþykkja hana eða þá það sem æskilegast væri, að ríkisstj., án þess að nokkuð kæmi til samþykktar eða miklar umr. yrðu um till., tæki þennan þátt sömu tökum og fjvn. hefur verið að leitast við að taka aðra þætti ríkisfjármálanna. Og síðan eru, eins og ég gat um áðan, auðvitað fleiri þættir sem einnig þarf að taka þessum tökum, og þá mun vel fara.



Herra forseti. Ég flyt á þskj. 163 brtt, í sjö liðum. Þar af er um að ræða sparnaðartillögur fyrir ríkissjóð upp á 1220 millj. kr. og útgjaldatillögur fyrir ríkissjóð upp á 243 millj. kr. Ég ætla mér ekki að ræða hér um fjárlagafrv. almennt. Það hefur komið fram í þessum umr„ að mikilvægum gögnum, sem hljóta að teljast forsend.v raunverulegra umr. hér í dag við 2. umr. málsins, hefur verið skotið undan og þau hafa ekki verið afhent fyrr en í dag. Þar af leiðir, að við stjórnarandstæðingar höfum fallið frá því að halda hér uppi almennum umr. um efni fjárlagafrv. og um þá stefnu sem þar kemur fram. Hitt vita menn, að við höfum margoft bent á veikustu þættina í tekjuöflunarpólitík þessarar ríkisstj. Þar á ég að sjálfsögðu við þá einstæðu hlífð sem atvinnurekstrinum í landinu er sýnd í framkvæmd skattalaga hér á landi, á sama tíma og hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir síhækkandi brúttósköttum á allan almenning, flötum sköttum, sem lenda hlífðarlaust á tekjum launamanna og útgjöldum þeirra. Af þessu höfum við enn einu sinni fengið smjörþefinn í dag. Hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson var að enda við að gleðjast yfir þeim tíðindum, að bjargráð ríkisstj., jólagjöfin, skyldu ekki innihalda neina nýja skatta á þjóðina, og taldi að við ættum að vera afskaplega lukkulegir yfir þeirri niðurstöðu, því að nú væri, að því er mér skildist, í fyrsta sinn gripið til ráðstafana sem fælu ekki í sér nýja skattlagningu. Ég er nú hræddur um að þessi ágæti hv, þm. hafi ekki lesið lexíuna sína nægilega vel áður en hann steig í ræðustól í þetta sinn, því að hæstv. fjmrh. var einmitt að upplýsa okkur þm. um það fyrr í dag, að til stæði að leggja á þjóðina þriggja milljarða kr. nýjar álögur og þar af mundi verða um að ræða enn einn brúttóskattinn, enn einn flatan skattinn, með fyrirhugaðri hækkun sjúkragjalds um 1%, sem mun gefa ríkissjóði í nýjar tekjur hvorki meira né minna en tæpa 2 milljarða. Hinir skattarnir, sem nefndir voru, voru að vísu af smærra tagi: innflutningsgjald á sérstakar sætar vörur, flugvallagjald, gjald á gjaldeyrisleyfi, þ. á m. á ferðagjaldeyri, og hækkun bensínverðs. Allt mun þetta gefa um 3 milljarða kr. í tekjur. Ég er ansi hræddur um að það sé lítil hrifning hjá sveitarstjórnarmönnum yfir þessum boðskap hæstv. fjmrh. í dag, þar sem það er nú staðfest að ríkisvaldið ætlar sér ekki aðeins að gera þann bráðabirgðatekjustofn, sem þetta vandræðasjúkragjald var fyrir einu ári, að varanlegum tekjustofni, heldur ætlar hún einnig að tvöfalda þennan tekjustofn. Þar með ætlar hún að ráðast inn á tekjuöflunarsvið sveitarstjórnanna í landinu, en það hefur fram undir þetta verið þeirra verksvið að leggja á brúttóskatt 10–11%. Hafa lengi verið uppi miklar óskir af hálfu sveitarstjórnarmanna um að fá að hafa þann skatt hærri, vegna þess að vitað er að flestar sveitarstjórnir í landinu eiga við gífurlega fjárhagsörðugleika að etja, ekki síst af völdum verðbólgunnar og vegna þess að tekjur sveitarfélaganna eru miðaðar við verðlag í landinu árið á undan. Þær hafa ekki fengið heimild til þess, vegna þess að staðið hefur verið á móti því að þessi flati brúttóskattur væri hækkaður. En svo þegar hæstv. fjmrh. vantar eitthvað í kassann, þá er bara gripið til þess skatts á hverju ári nú um sinn, 1% á ári. Nei, ég er ansi hræddur um að hv. þm. Eyjólfur Konráð hefði átt að gleðjast minna yfir þessum nýju tíðindum og að hann hefði kannske átt að haga sínum bindindisorðum á annan veg en hann gerði í lok ræðunnar, því að þó að segja meg að ríkisstj. hafi farið í bindindi hvað snertir framlög til margra mikilvægustu þátta þjóðlífsins, svo sem eins og byggingar sjúkrahúsa. skólamannvirkja og annarra slíkra nauðsynjamála, þá er síður en svo að hún hafi farið í neitt bindindi enn þá hvað snertir vaxandi og síauknar álögur á almenning í landinu. Þessi hv, þm. flutti reyndar hér alllanga framsöguræðu um þingmál sem hann hefur nýlega flutt hér í þinginu og mun það sjálfsagt vera nokkuð óvanalegt að menn flytji framsöguræður um þingmál sín við 2. umr. fjárl. En allt er nú einu sinni fyrst, Það gefst að sjálfsögðu tækifæri til þess síðar að ræða um þessa till, hans, og ég vil sannarlega taka það fram, að engir hafa meir lagt áherslu á það en við Alþb: menn, að ástæða væri til að draga úr þeirri miklu yfirbyggingu, sem við Íslendingar búum við, og fækka mannskap í bankakerfi - og reyndar á mörgum öðrum sviðum. Ég held hins vegar að till. hans þurfi að skoða svolítið nánar, því að ég er ekki viss um að sú einfalda lausn að skera niður um 10% sé eðlileg eða auðveld í framkvæmd. Kannske er ekki alveg laust við að sannleiksneisti fellst í orðum þess ágæta þm., sem gegnir starfi framkvæmdastjóra Framkvæmdastofnunar ríkisins, hv. þm. Tómasar Árnasonar, sem sagði í blaðaviðtali nú fyrir skemmstu um þessa till., að hún bæri nokkurn áróðurssvip, bæri nokkurn svip af því, að kosningar nálguðust. Staðreyndin er auðvitað sú, að ef við eigum að fækka og grisja bankakerfið verður að fækka bönkunum. Það verður ekki gert með einfaldri þáltill., heldur verður það einungis gert með því að sameina þær bankastofnanir sem fyrir eru. Á þetta mál höfum við Alþb: menn lagt mjög ríka áherslu, eins og margir vita, og reyndum hvað við gátum að koma frv, þess efnis fram fyrir nokkrum árum, en nutum til þess minni aðstoðar hv. þm. Eyjólfs Konráðs en ástæða hefði verið til. Ég efast hins vegar ekki um að hann er nú þeirrar skoðunar, að þetta frv. hefði gjarnan mátt ná fram að ganga, og gleðst yfir því að eignast samherja í þessu máli. En ég vil undirstrika það hér, að það er auðvitað á mörgum öðrum sviðum sem þörf er á að grisja kerfið, og þar á ég ekki hvað síst við olíudreifingarkerfið. Ég vona líka að hv. þm. verði mér sammála um að það verði til mikilla bóta og mjög til að minnka yfirbygginguna í þjóðfélaginu að við þurfum ekki lengur að búa við þrefalt olíudreifingarkerfi. Reyndar er ég sannfærður um það, miðað við þá stefnu sem hv. þm. hefur tekið í þessum efnum, að hann væri til viðtals um grisjun innflutningskerfis landsmanna, því að þar fer sennilega fram mest sóunin.  Ég ætla ekki hér að fjölyrða um þá stefnu í útgjöldum ríkisins sem fjárlagafrv. sýnir. En þar er um að ræða niðurskurð þýðingarmikilla framkvæmda á mjög mörgum sviðum: hafnamála, skólamála, vegamála, sjúkrahúsmála. Það má að vísu vera, að í einstaka tilviki sé um að ræða hlutfallslega hækkun frá árinn áður. En það, sem máli skiptir, er að sjálfsögðu að lítil úrbót fæst eftir hinn mikla niðurskurð sem átt hefur sér stað á seinustu tveimur árum, og fjárveitingar til þessara málaflokka eru því algjörlega ónógar. Einnig einkennir það þetta frv. að framlög til stofnlánasjóða og Byggingasjóðs eru stórlega skorin niður og framlög til framkvæmda í þágu atvinnuvega. Ég nefni hér sem dæmi framlög til graskögglaverksmiðja í landinu. Hitt einkennir svo frv. einnig, að um er að ræða glórulausa eyðslu í stóriðjuframkvæmdir. Þar á ég að sjálfsögðu í fyrsta lagi við framkvæmdirnar á Grundartanga, sem taka 1220 millj., og framkvæmdirnar við nýja virkjun hjá Hrauneyjafossi, sem munu taka um 1500–2000 millj. kr., að því er ég hygg, þó að vísu vanti enn gögn um það nákvæmlega, hversu háa upphæð þar er um að ræða. Þær till., sem ég flyt hér, snerta einmitt þessi svið sem ég hef hér lýst örfáum orðum. Við Leggjum til í fyrsta lagi, hv. þm. Lúðvík Jósepsson og ég, að Grundartangaframkvæmdirnar við höfn þar verði felldar niður og einnig framlag til Íslenska járnblendifélagsins. Þess í stað erum við með allmargar tillögur um framkvæmdir í hafnamálum, og ég flyt hér sérstaklega till. um þrjár framkvæmdir á Norðurlandi vestra. Þar er í fyrsta lagi um að ræða Skagaströnd, að til byggingar stálþils með kanti og til dýpkunar þar verði veittar 74 millj. 500 þús, í staðinn fyrir 40 millj. 500 þús. Þessi framkvæmd tengist þeim áformum Síldarverksmiðja ríkisins að endurbyggja verksmiðjuna á Skagaströnd. Að því er fróðustu menn telja eru líkur á því, að heildarframleiðsla Íslendinga á loðnu muni aukast sem nemur úrvinnslu úr 50 þús. tonnum af loðnu, ef þessi verksmiðja verður byggð, einungis vegna þess hversu haganlega hún liggur að miðunum. Verksmiðjur, sem fyrir eru í dag, anna ekki vinnslunni og þessi verksmiðja endurbyggð mundi færa þjóðarbúinu á einu ári 1.5–2 milljarða kr. Til þess að hægt sé að hefja vinnslu í þessari verksmiðju verður að koma hafnarmálum á þessum stað í fullnægjandi horf, og það liggur nú fyrir að fjárveiting upp á 40.5 millj. nægir ekki til þess. Framkvæmdir hafa staðið yfir á þessum stað sem þegar hafa tekið nokkurt fjármagn, og til þess að unnt sé að ljúka þeim framkvæmdum og svo einnig þeim dýpkunarframkvæmdum, sem ráðast þarf í til viðbótar vegna byggingar þessarar verksmiðju, dugir ekki minna en rúmar 70 millj. kr. Þetta eru nýjustu upplýsingar sem fyrir liggja í þessu máli. því miður er málið þannig vaxið, að fyrir nokkrum vikum fékk fjvn. í hendur rangar upplýsingar um þetta efni og talið var á þeim tíma að 40 millj. kr. nægðu, en þetta hefur nú verið leiðrétt af Vita- og hafnamálaskrifstofunni. Ég vil því mjög eindregið fara þess á leit við fjvn. að hún athugi, hvort ekki væri hægt að hnika til þessari fjárveitingu og hækka hana sem þessu nemur, því hér er um mjög stórt mál að ræða fyrir þjóðarbúið allt. ekki bara fyrir þennan eina stað. Það liggur fyrir álitsgerð um það, að með þessari verksmiðju yrðu útflutningstekjur þessarar þjóðar 1.5–3 milljörðum meiri en þær eru í dag Það er því um ólíkt þýðingarmeiri og brýnni framkvæmd að ræða en hafnargerðina við Grundartanga, sem þó á að taka fimm sinnum meira fjármagn en sú sem hér er gerð að umtalsefni. Í öðru lagi geri ég till. um að unnið verði að gerð stálbils og þéttis ásamt kanti í höfninni á Sauðárkróki fyrir upphæðina 40 millj. kr. Hér er líka um mjög mikið nauðsynjamál að ræða, - óvenjulegt nauðsynjamál vegna þess að fyrir liggur að hafnargarðurinn þar er að hrynja, liggur undir stórskemmdum og raunveruleg hætta á því, að bæjarfélagið og þar með þjóðfélagið tapi allmörgum milljónum á þeim skemmdum sem geta orðið á næstu mánuðum ef ekki fer þar nú þegar fram viðgerð sem kostar um 50 millj. kr. Ríkishlutinn af þeirri framkvæmd væri þá nærri 40 millj, Þessar upplýsingar hafa borist fjvn., og liggja fyrir um þetta langar og miklar skýrslur ásamt myndum af ástandi þessa hafnargarðs sem er að hrynja. Ætti ekki að þurfa frekar vitnanna við, hversu nauðsynlegt þetta verk er. En bersýnilegt er, að ef ekki verður af þessu á þessu ári getur orðið um margfalt dýrari framkvæmd að ræða að einu ári liðnu. Það er svo aftur partur af þessari hrapallegu sögu, að fyrir 3 árum, þ.e.a.s. árið 1974 var ákveðið að ráðast í þessa framkvæmd og stál var pantað til að framkvæma verkið. Það kom til Sauðárkróks og átti að fara að setja það niður, en hafnamálaskrifstofan ákvað á þeim miklu niðurskurðartímum, sem þá fóru í hönd, m.a. með tilkomu nýrrar ríkisstj., að þvinga þá Sauðkræklinga til að láta stálið af hendi, og þeir urðu að gera það vegna þess að dýpkunarframkvæmdir, sem átt höfðu sér stað í höfninni, höfðu orðið dýrari en reiknað var með. Þeir höfðu ekki fjármagn undir höndum til þess að pota stálinu niður í höfnina og það fór því á annan stað. Auðvitað hefði strax árið eftir átt að útvega fé til þessara framkvæmda, en það var ekki gert, og nú er í algjört óefni komið. Ég er ekki í nokkrum minnsta vafa um það, að ef fjvn., ef ríkisvaldið ætlar að haga sér þannig í þessu máli að láta eignir samfélagsins eyðileggjast í stórum stíl á komandi ári vegna hirðuleysis og vanrækslu, þá spretta af því mikil blaðaskrif. Það þarf enginn að vera í neinum vafa um það, að þetta verður talið til meiri háttar afglapa og hneykslismála af hálfu meiri hl. fjvn., ef ekki verður úr bætt. Að lokum er ég hér með þriðju till. varðandi hafnargerð á Norðurlandi vestra, en það er á Siglufirði. Gerð er till. um dýpkun og gerð smábátahafnar þar fyrir 50 millj. kr. Þetta er líka mikil nauðsynjaframkvæmd, því Siglufjarðarhöfn er nú orðin ein stærsta útflutningshöfn landsins og hún samræmist ekki á nokkurn hátt þeim aðstæðum sem skapast hafa eftir að miklar loðnuveiðar eru hafnar fyrir Norðurlandi. Í Siglufjarðarhöfn eru nú mjög ónotaleg og hættuleg þrengsli, vegna þess að ekki hefur farið fram sú dýpkun í höfninni, sem þörf er á, vegna þess. að á erfiðleikaárunum á seinasta áratug var bókstaflega ekkert gert fyrir þessa höfn árum saman - bæði vegna þess að ríkisvaldið var mjög naumt á fjármagn og einnig hins, að Siglufjarðarkaupstaður hafði þá ekki fjármagn til þess að standa að sínum hlut í hafnargerðinni. Nú er þetta breytt. Nú hefur þessi höfn mjög verulegar tekjur og þarf á því að halda, að um verði að ræða stórfelldar framkvæmdir þar. Í fjórða lagi flytjum við tveir þm. Alþb. Kjartan Ólafsson og ég, till. um hækkun á greiðslu til Félagsstofnunar stúdenta, en eins og kunnugt er hefur fjvn. nú þegar lagt til að fjárveiting til Félagastofnunar stúdenta verði hækkuð úr 11 millj. kr. í 19 millj. Þó er það svo. að þetta framlag af ríkisins hálfu er algjörlega ófullnægjandi. Nægir að benda á það, að þörf er á stórfelldu viðhaldi á báðum Görðunum. Eðlilegt viðhald á þeim hefur ekki farið fram um langt árabil, og nú er ástand þeirra orðið svo slæmt, að þeir teljast varla í íbúðarhæfu ástandi, eru bæði heilsuspillandi og á annan hátt stórlega varasamir. Þess má geta einnig, að Heilbrigðiseftirlitið og Eldvarnaeftirlitið hafa gert ítrekaðar kröfur um umfangsmiklar endurbætur á Görðunum og beinlínis hótað lokun þeirra ef ekki yrði af framkvæmdum hið fyrsta. Ef Görðunum verður lokað lenda 100 stúdentar á götunni og það mun að sjálfsögðu hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir þetta fólk. Framlög til Félagsstofnunar stúdenta hafa rýrnað mjög verulega frá því sem var í tíð vinstri stjórnarinnar. Nægir að benda á það, að jafnvel þótt við miðuðum við sömu stúdentatölu og var árið 1972, en við gerum ráð fyrir því, að upphæðirnar hækkuðu að verðgildi frá því sem var á vinstristjórnarárunum, þá nægði ekki minna en 26–27 millj. Ef við hins vegar miðum við þann stúdentafjölda sem er í dag, þ.e.a.s. um 3000 stúdenta, og miðum við það verðlag sem er í dag, þá mundi ekki nægja minna en fast að 40 millj. Ég tel að það sé mjög í hófi, að við gerum hér till. um 30 millj. kr. Við flytjum, hv. þm. Stefán Jónsson og ég, till. um að til grænfóðurverksmiðja verði veittar 40 millj. til viðbótar því sem gert er ráð fyrir í till. fjvn., en það eru 35 millj. 848 þús. sem fjvn, ætlar til grænfóðurverksmiðja. Í fjárlagafrv. kemur skýrt fram, að framlög til verksmiðjanna í Saltvík og í Hólminum hafa verið skorin niður, en til þeirra voru veittar 20 millj. kr. á s.l. ári. Nú virðist hins vegar ætlunin að leggja þessar 20 millj. kr., sem veittar voru í fyrra, í salt um óákveðinn tíma og hætta gjörsamlega við byggingu þessara verksmiðja. Ég geri ráð fyrir því, að ástæðan til þess sé sú, að innlent kjarnfóður þykir nokkru dýrara í framleiðslu en innflutt kjarnfóður. Ég tel hins vegar að sú ástæða sé alls ekki nægileg til að hætta við byggingu þessara verksmiðja. Í fyrsta lagi kann hér að vera aðeins um tímabundið ástand að ræða og óvíst að þetta lága verð haldist til frambúðar, - hitt er miklu líklegra, að verð á innfluttum fóðurbæti eigi eftir að hækka, - og í öðru lagi bendi ég á, að þær verksmiðjur, sem í dag framleiða grasköggla, nota eingöngu innflutt eldsneyti, þær nota eingöngu rándýra olíu. Það er að sjálfsögðu eðlilegt, að undir þeim kringumstæðum sé innlent kjarnfóður óeðlilega dýrt, dýrara en innflutt. Verksmiðjurnar, sem áformað hefur verið að byggja í Hólminum í Skagafirði og í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu, verða væntanlega kynntar með jarðhita og með ódýru rafmagni, og þess er því að vænta, að framleiðslukostnaður í þessum verksmiðjum geti orðið talsvert lægri en hann er í þeim verksmiðjum sem nú eru í landinu. Ég tel að það sé eitt af mörgum dæmum um ranga stefnu ríkisstj. í atvinnumálum, að hún skuli ætla sér að halda fast við svimandi háar fjárveitingar til járnblendiverksmiðjunnar í Hvalfirði, en skera á sama tíma niður framlög til framleiðslu innlends kjarnfóðurs, sem mundi spara þjóðinni mikinn gjaldeyri ef það yrði mestallt framleitt hér innanlands. Talið er fullkomlega raunhæft að framleiða 40 þús. tonn af kjarnfóðri hér innanlands, sem mun vera um 80% af því sem Íslendingar þurfa á að halda, en í dag framleiðum við aðeins um 8 þús. tonn af innlendu kjarnfóðri. Það er því stórverkefni, sem bíður okkar, að fimmfalda þessa framleiðslu á næstu árum, en það verður auðvitað síst af öllu gert með því að skera niður fjárveitingar til svo brýnna framkvæmda. Í fjórða lagi flyt ég till. um skólamál á þskj. 163. Það er einn af þeim þáttum sem verulega hafa rýrnað í meðferð núv. ríkisstj. Vil ég leyfa mér að benda á því til sönnunar, að ef fjárveitingin, sem veitt var til skólamála á árinu 1974, þ.e.a.s. í fjárl. í des. 1973, væri hækkað til núverandi verðlags þá væri þar um að ræða 3300 millj, kr. sem þá voru veittar til byggingar skóla í landinu, og þá á ég við grunnskólana og framhaldsskólana, en samsvarandi fjárveiting í dag á sama verðlagi virðist ætla að vera 1621 millj. - sem sagt helmingi lægri að verðgildi. Þetta sýnir í hnotskurn niðurskurðinn sem þessi ríkisstjórn hefur framkvæmt. Ég er hér með þrjár till. um hækkanir til skólamála, og margir aðrir þm. Alþb. ein með till. fyrir önnur kjördæmi. Mínar till. snerta í fyrsta lagi skólann á Hofsósi, og fjárveiting til hans hækki úr 10 millj. í 16 millj. Þar er um það að ræða að unnt verði að ráðast í byggingu nýrrar álmu við skólann, eins og staðið hefur til, en bersýnilegt er að ekki verður af því nema fjárveitingin verði hækkuð. Í öðru lagi er um það að ræða, að áformuð skólabygging í Haganeshreppi fái 10 millj. kr. í staðinn fyrir 4 millj. Þar er um að ræða framkvæmd sem staðið hefur til að ráðast í mörg undanfarin ár. Ég minnist þess að við afgreiðslu fjárl. í des. 1974, fyrir þremur árum, flutti ég till. um að raunveruleg fjárveiting yrði veitt til þessa skóla. Mig minnir að sú till. væri um 3 millj. á þeim tíma. Þá var sýndarfjárveiting á ferðinni - algjör sýndarfjárveiting og auðvitað ekkert fyrir hana gert. Síðan var aftur sýndarfjárveiting í des. 1976. Ég flutti till. um raunverulega fjárveitingu. Sú till. var felld. Enn gerist það í des. 1976, að enn ein sýndarfjárveitingin var veitt til þessa mannvirkis, - sýndarfjárveiting, segi ég, vegna þess að reynslan hefur sýnt að svo er. Enn er ekki búið að stinga niður einni skóflu á þessum stað. Og ég tel að hætta sé á því, að enn sé um að ræða sýndarfjárveitingu, þar sem hún er aðeins upp á 4 millj kr., og ekki verði þarna um að ræða raunverulega fjárveitingu nema að hún sé a.m.k. 10 millj. Þriðja till. er aftur á mótt mjög smá. Hún snertir skólabyggingu í Varmahlíð, 3. áfanga hennar. Vissulega væri hægt með fullum rökum að bera hér fram till. um stórfellda fjárveitingu til skólabyggingar í Varmahlíð, vegna þess að öll fjárveitingin, sem felst í till. fjvn., mun fara til að greiða það sem þegar hefur verið unnið fyrir eða til að laga í kringum húsið, ganga frá lóð, ganga frá þeim mannvirkjum, sem búið er að reisa, búið er að taka í notkun. Það veitti svo sannarlega ekki af verulega stórri fjárveitingu til þessa skóla eins og margra annarra skóla, en ég hef látið nægja að óska eftir því, að tekin verði inn 300 þús. kr. fjárveiting sem byrjunarfjárveiting í 3. áfanga, vegna þess að ég óttast að verði þessi fjárveiting ekki tekin nú inn muni allar framkvæmdir við þessa skólabyggingu stöðvast um tveggja ára skeið, því að alkunnugt er að ekki er byrjað á nýjum áfanga við slíka skóla nema fyrst sé veitt byrjunarfjárveiting. Loks vil ég geta hér nokkurra till. af minni hálfu um framlög til heilsugæslumála. Þar er fyrst og fremst um að ræða heilsugæslustöðvarnar á Hvammstanga annars vegar og á Blönduósi hins vegar. Það gildir alveg nákvæmlega það sama um báðar þessar heilsugæslustöðvar og um skólabygginguna, sem ég nefndi hér áðan í Haganesvík, að í mjög mörg undanfarin ár, og rekur sig líklega allt aftur til ársins 1973, hefur verið um að ræða örsmáar fjárveitingar til þessara heilsugæslustöðva, alla tíð svo smáar að ekki hefur verið hægt að byrja á verkinu. Það er ekki hægt að byrja á stórri byggingu, sem á að kosta kannske 200 millj., með nokkrar millj, í höndum. Menn geta kannske grafið grunn og átt þá á hættu að hann standi lítt hreyfður og valdi börnum og ungmennum hættu og verði til óprýði staðnum, án þess að þar sé nokkuð annað gert í mörg ár. Þess vegna doka menn við, og þannig hefur reyndin verið. Ég tel að ef veruleg hreyfing eigi að komast á hið mikla vandræðaástand, sem er í heilsugæslumálum á Hvammstanga, þá dugir þar ekki minna en 50 millj. kr„ því ég sé fram á það, að með 25 millj. kr. fjárveitingu yrði heilsugæslustöðin þar líklega ein 8 ár í smiðum. Það er ekki aðeins að byggja þurfi þar heilsugæslustöð fyrir 150–200 millj. kr., heldur þarf einnig samhliða að framkvæma allverulegar breytingar á sjúkrahúsinu, fyrir um 50 millj. kr., og með því að fjárveitingar séu ekki hærri en þetta mundi taka 8 ár að koma upp þessu bráðnauðsynlega mannvirki. Ég hygg að óvíða sé jafnmikið vandræðaástand ríkjandi, þar sem á annað borð er heilsugæslustöð, og einmitt á sjúkraskýlinu á Hvammstanga. Það held ég að yfirmenn heilbrigðismála, sem heimsótt hafa þennan stað, séu nokkuð sammála um. Á Blönduósi eru að vísu miklu myndarlegri mannvirki ætluð til heilsugæslu, en þar er einnig þörf á byggingu heilsugæslustöðvar fyrir mannmargt hérað. Verður að hafa í huga, að hún yrði ekki bara fyrir Blönduós, heldur einnig fyrir Skagaströnd. Til þess að verulegur skriður komist á byggingu heilsugæslustöðvarinnar þar, þarf að steypa hana upp í einum áfanga. Það verður ekki farið að gera það í mörgum áföngum og á mörgum árum. Menn steypa upp á einu ári og til þess dugir ekki minni fjárhæð en þær 50 millj. kr. sem ég hef gert till. um.



Herra forseti. Ég flyt fjórar brtt. við fjárlagafrv. ásamt hv, þm. Benedikt Gröndal. Ég tel að ég hefði þurft helst að flytja brtt. við hvern lið, sem snertir byggðarlögin á Vesturlandi, og gera tilraun til þess að fá breytt hverjum lið, sem er í frv. um framlög til skólamála og hafnamála og annarra almenningsmála á Vesturlandi, til þess að þetta frv. sýndi einhvern lit á því, að það væri æskilegt að byggð héldist á Vesturlandi. Mér finnst að hæstv. ríkisstj. og hennar þingmeirihluti hafi látið fallerast fyrir síbyljuáróðri síðdegisblaðanna - eins og sagt var í þessum ræðustól í gær - á svipaðan máta og fréttamenn útvarps og sjónvarps, og að fjárl. eða þau framlög sem ætluð eru til hinna dreifðu byggða á fjárl. a.m.k. á Vesturlandi, beini raunverulega þeirri áskorun til okkar, sem þar búum, að þar sé ekki rétt að halda áfram byggð. Þeir þættir, sem snúa að okkur, framlög til skóla, hafnamála, heilsugæslu, eru allir á þann veg, að það er raunverulega ekki hægt að halda þar áfram neinum framkvæmdum. Eins og ég sagði áðan flyt ég hér fjórar brtt. og ætla, um leið og ég ræði þær, að ræða um þau framlög, sem lagt er til í fjárlagafrv. að veitt séu til annarra staða á Vesturlandi, og fara um það nokkrum orðum, hvernig þau geti nýst eða ekki nýst. Það er í fyrsta lagi till. okkar um framlag til nýrrar skólabyggingar á Akranesi. Þar leggjum við til, að í staðinn fyrir 3 millj. til nýrrar skólabyggingar verði lagðar 50 millj. Eins og hv. þm. mun vera kunnugt hófst kennsla í nýjum fjölbrautaskóla á Akranesi nú í haust. Sú starfsemi fer fram í skólum sem fyrr voru á staðnum, þ.e.a.s. í gagnfræðaskóla og iðnskóla. Við það að þessi skóli var stofnsettur, sem hefur vitaskuld verið vitað og samþykkt af menntmrn. og ríkisstj., þurfti ákveðið pláss fyrir þá kennslu sem fram fór í gagnfræðaskóla og iðnskóla. Eins og stendur er fjölbrautaskólanum haldið uppi á fjórum stöðum á Akranesi. Það var þegar orðið of þröngt um gagnfræða- eða grunnskólann á Akranesi þegar fjölbrautaskólinn var tekinn inn, og það var þörf á því að byggja nýjan skóla. Þeir á Akranesi fóru fram á það, að veittar yrðu 100 millj. til nýrrar skólabyggingar. Svarið, sem þeir fá frá fjvn., er 3 millj. Við teljum að þær 3 millj, komi vitaskuld að engu gagni, hvorki fjölbrautaskólanum né grunnskólanum, en upphæð, sem væri um 50 millj., gæti orðið byrjun að framkvæmdum við grunnskóla sem væri þá hugsanlega til notkunar á vetrinum 1979–1980. Í millitíðinni þyrfti að leysa þetta vandamál með lausum stofum. Eins og stendur í frv. á dag er vandamálum Akurnesinga raunverulega ekki ansað. Það vandamál, sem er verið að skapa Akurnesingum með þessu, er raunverulega um leið verið að skapa öllum Vestlendingum, vegna þess að með því að starfsemi fjölbrautaskóla hófst á Akranesi var verið að skapa grundvöll að því, að við á Vesturlandi gætum byggt okkar grunnskóla upp í auknum mæli eða bætt þar við nýjum bekkjardeildum og námið í þeim bekkjardeildum gæti síðan nýst við fjölbrautaskólann á Akranesi. En svarið sem við Vestlendingar fáum fyrir þennan framgang Akurnesinga í því að koma af stað fjölbrautaskóla, er að raunverulega er með þessari afgreiðslu á fjárl. til skólans á Akranesi verið að segja að þessi starfsemi, sem þarna er hafin, hafi verið óþörf. Og það er varla hægt að sjá að Akurnesingar geti haldið þeirri starfsemi áfram á næsta vetri ef ekki verður bætt úr. Til okkar á Hellissandi voru veittar 10 millj. á síðasta ári í nýjan skóla, og út frá þeim 10 millj. hófum við framkvæmdir við grunnbyggingu fyrir skólann. Sá kostnaður var það mikill, að raunverulega höfum við eytt tvennum 10 millj. af framlagi ríkisins. Við gátum komist af stað og byggt grunn, en þar skulum við stoppa, og 10 millj. til þessara framkvæmda eru vitaskuld sama og ekki neitt. Nákvæmlega sama sagan gerðist í Ólafsvík, þar eru áætlaðar 12 millj. til nýs skóla. Sú upphæð gagnar vitaskuld ekki neitt. Á báðum þessum stöðum og þó sérstaklega hjá okkur á Hellissandi, er ástandið þannig að kennsla fer fram - ja, það mætti nærri því segja hingað og þangað um þorpið, aðallega þó í félagsheimilinu, við mjög erfiðar aðstæður. Mér finnst að svona trakteringar til heilla byggðarlaga jafngildi yfirlýsingu um það, að þarna skuli ekki halda uppi byggð. Það er raunverulega ekkert verið að gera annað en lýsa því yfir, bæði gagnvart Akurnesingum, okkur á Hellissandi og þeim í Ólafsvík, að það skuli ekki haldið áfram með skólaframkvæmdir og það skuli verða stungið upp í þá þróun, að fjölbrautaskóli geti starfað, það sé verið að segja að á þessum stöðum sé ekki þörf að halda áfram byggð. Vitaskuld kemur þar við sögu þessi góði síbyljuáróður um það, að hvorki landbúnaðarstörf né sjávarútvegsstörf séu nauðsynleg í þjóðfélaginu, heldur sé það allt annað, og auðvitað vitum við Vestlendingar mætavel hvað við er átt með því. Það er átt við byggingu Grundartangaverksmiðju, og þangað renna nógir peningar. Ef við höldum áfram inn í Grundarfjörð, þá er áætlaðar til skólabyggingar þar 3 millj. Vitaskuld er þetta bara sýndartillaga og ekki neitt annað. Það má segja reyndar um Grundfirðinga, að ekki brennur eins á þeim í sambandi við sjálfan skólann og okkur á Hellissandi, Akranesi og í Ólafsvík, en aftur á móti vantar þá sárlega íþróttahús. Grundfirðingar eru þeir einu á Snæfellsnesi sem ekki hafa íþróttahús við sinn skóla. Við erum reyndar nýbúnir að fá slíkt á Hellissandi, en það er búið að vera lengi í Stykkishólmi og nokkur ár í Ólafsvík. Staða Grundfirðinga er þannig, að þeir hafa þegar byggt upp við sundlaug alla aðstöðu fyrir íþróttahúsið, þ.e.a.s. hreinlætisaðstöðu og búningsklefa, þannig að það er ekki eftir að hyggja þar annað en íþróttasalinn, sem er, eins og við vitum, ekki nema tiltölulega lítill hluti af kostnaðinum, miðað við þær gerðir sem yfirleitt eru byggðar af íþróttahúsum. Sú traktering, sem Grundarfjörður fær, er 300 þús. til þessara hluta. Það er að vísu viðurkenning á því, að þarna þurfi að gera eitthvað, en það er ekki til neinna nota. Ef haldið er áfram ? Stykkishólm er nákvæmlega það sama á seyði. Þar er ástandið þannig, að meginhluti kennslunnar fer fram í húsnæði fyrir utan skóla. Reyndar mun rn. eða ríkið hafa stutt og hjálpað við að koma þeirri kennsluaðstöðu fyrir í nýja félagsheimilinu, en þar fer núna fram meginhluti grunnskólakennslunnar í Stykkishólmi. Það, sem Stykkishólmur fær til byggingar skóla, eru 6 millj., vitaskuld aðeins sýndartill. Fyrir það verður ekkert gert. Þannig er útkoma skólamálanna á Vesturlandi. Ég get því miður ekki alveg upplýst hvernig ástandið er varðandi heimavistarskólana og aðra skóla. Ég geri ráð fyrir að þetta sé aðeins spegilmynd af þeim. Ef litið er til hafnarmannvirkja, þá kemur í ljós að miðað við þarfir er alls staðar farið af stað með upphæðir sem ekki koma að gagni. Það má segja jafnvel á þeim stöðum tveimur í Vesturlandskjördæmi sem smávegis upphæðir fá, að þær séu það litlar og svo mikið skornar niður að þær nýtist ekki. 100 millj. kr. í Akraneshöfn nýtist ekki að fullu, vegna þess, að það, sem þarf að gera í Akraneshöfn, er svo mikið, að meginhlutinn af þessari framkvæmd færi raunverulega í sjóinn. Sama er að segja um Ólafsvíkurhöfn. 72 millj. til Ólafsvíkurhafnar nýtast ekki til fullnaðarframkvæmda, vegna þess, að sú framkvæmd, sem þarf að gera næst við Ólafsvíkurhöfn, er það stór að þessi framkvæmd yrði aðeins liðlega grunnurinn undir þeirri framkvæmd. Um Borgarneshöfn er það að segja, að þar eru áætlaðar 11,9 millj., en við Borgarneshöfn þarf bæði að koma upp hafnarvog og gera ákveðnar framkvæmdir bæði til þess að afstýra því, að höfnin skemmist, og einnig til þess að raunverulega sé hægt að nota hana. Sú fjárveiting, sá peningur, sem þarna kemur, mætti kannske segja að dygði fyrir voginni. Ég hef þann grun, og sá grunur staðfestist við þessa upphæð sem hér er, að það sé hugur ráðamanna að leggja Borgarneshöfn niður, þó að Borgarneshöfn sé í dag líkast til stærsta innflutningshöfn landsins á eftir Reykjavík, hýru auga sé rennt til nýju hafnarmannvirkjanna við Grundartanga og eigi kannske að nota okkar ágætu væntanlegu brú yfir Borgarfjörð til þess að flytja vörurnar, sem koma frá útlöndum, til Borgarness frá Grundartanga. Það er mikil öfugþróun, ef þannig á að vinna, og staðfestir enn, að síbyljuáróður þeirra síðbótarmanna og síðdegisblaðanna grefur víða um sig. Til Grundarfjarðar eru áætlaðar 700 þús. kr. til hafnarmannvirkja. Mikil lifandis skelfing! Það hlýtur að vera hægt að gera mikið fyrir 700 þús. kr. En vitaskuld er þarna aðeins sett tala. Ég veit ekki einu sinni hvort hægt er að kalla svona tölu sýndartölu. Í Stykkishólm er í till. reiknað með 9 millj., en við leggjum til, að sú upphæð verði hækkuð upp í 25 millj. Dráttarbrautin í Stykkishólmi er gott mannvirki. Hún er stór liður í atvinnuuppbyggingu Stykkishólms og þörf stofnun fyrir allt Snæfellsnes, sinnir viðgerðarþjónustu fyrir bátaflotann þar. En aðstaðan við dráttarbrautina er þannig, að þar er ekki hægt að geyma skip við viðlegu. Það veldur því, að ekki er hægt að fara með skip til viðgerðar í Stykkishólmi eða kostnaður verður of mikill við að fara í viðgerð þar með skip sem ekki þarf að taka í slipp. En vitaskuld er fjölda framkvæmda þannig háttað við viðgerðir skipa, að æskilegt er að hægt sé að vinna að þeim við viðlegukant við dráttarbrautina. Það er verið að gera þetta stóra og myndarlega fyrirtæki, dráttarbrautina í Stykkishólmi og fyrirtækið Skipavík, raunverulega að miklu leyti óarðbært með því að koma ekki þessari framkvæmd í gang. Við teljum að þessi aukning á framlagi geti orðið til þess að þarna verði hægt að byrja á framkvæmdum. Sú aukning, sem við leggjum til. nægir ekki til þess, að þarna geti orðið um fullnaðarframkvæmdir að ræða, en gæti verið hvati að byrjun á framkvæmdum. Með þessari upphæð, sem á fjárlagafrv. er, má segja að það sé svipað og í Borgarnesi, með þessu væri kannske hægt að koma upp hafnarvog, sem þá Hólmara vantar líka. En ansi finnst mér skrýtin sú hugmynd, ef aðeins hafnarvogin á að nægja höfnum við Breiðafjörð og Borgarfjörð, en ekki þurfi hafnarmannvirki. Vitaskuld eru aðrir póstar í sambandi við Vesturland og sjálfsagt aðra landshluta á svipaðan máta og ég hef lýst hér hafna- og skólamálum. Og það er, eins og ég sagði áðan, sárgrætilegt að sjá að það sé raðað upp tölum í fjárl. hverri á fætur annarri sem raunverulega eru ekki til annars en að sýnast. Meginhluti þessara upphæða er þannig, að við þær verður ekkert hægt að gera. Það er sjálfsagt hægt að ná þeim einhvern veginn út úr ríkissjóði, en ekki er hægt að tala um það, að þær fari til þeirra framkvæmda sem þær eru ættaðar, því þær eru engar eða næstum engar svo stórar að hægt sé að nýta þær. Til viðbótar við þær till., sem ég hef nefnt, eru svo aðrar tvær. Það er í fyrsta lagi till. um það, að Tónlistarskóla Neshrepps verði veittar 400 þús. kr. Á fjárl. síðasta árs voru veittar 400 þús. kr. til Tónlistarskóla Neshrepps, byggingarstyrkur. Eins og ég sagði frá við 2. umr. fjárl. á síðasta ári, tók Tónlistarfélagið í Neshreppi eða á Hellissandi sig til á árinu 1976 og byggði yfir tónlistarskólann þar og gerði það með mjög miklum myndarbrag og fór svo fram á að ríkið stæði að þessari skólabyggingu með 800 þús. kr. Fjvn. tók þetta upp í fjárl. milli 2. og 3. umr. í fyrra. Ég vænti þess að svo verði gert enn þá og þetta mál hafi aðeins dottið upp fyrir nú á svipaðan hátt og í fyrra. Í öðru lagi er svo till. um það, að veittar verði til Hafrannsóknastofnunar, vegna útibús Hafrannsóknastofnunar í Ólafsvík, 3 millj. kr. Í Ólafsvík er búið að byggja búsnæði fyrir Hafrannsóknastofnun, en það hefur ekki verið nýtt vegna þess að þar hefur enginn maður komið til starfa. Þessi upphæð væri til þess, að hægt væri að byrja á starfsemi í því nauðsynlega fyrirtæki. Ég geri ekki ráð fyrir því, að mikið verði breytt till. um fjármagn til Vesturlands. Það má segja kannske að þá ætti maður ekki að vera að flytja brtt., enda verður sú oftast raunin, að till. minni hl. eru gjarnan felldar, og ég geri ráð fyrir því, að meginhluti af till. okkar verði felldur. En ég vil undirstrika það, að ég harma mjög að þannig skuli vera, að mynd fjárlagafrv. skuli vera þannig, eins og ég hef getið um, að raunverulega sé verið að segja við okkur, að það sé ekkert hægt að gera, það sé ekki efni til að gera eitt eða neitt. Og það, sem fjárlagafrv. segir við okkur Vestlendinga, er einmitt þetta: Við höfum ekki efni á þessu. Við skulum sletta í ykkur nokkrum krónum ef þið getið notað þær, en við höfum ekki efni á því að láta meira. Mér finnst raunverulega að verið sé að segja það, eins og ég sagði áður, að við höfum ekki efni á því að halda uppi landbúnaði eða sjávarútvegi. Ef við getum ekki veitt því fólki, sem vinnur að þessum undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar, aðstöðu til að láta skipin sín liggja í höfn eða koma í höfn, ef við höfum ekki aðstöðu til þess að láta börnin okkar læra í skólum heima í héruðum okkar, þá er verið að segja við okkur: Þið skuluð ekki búa þarna. - Og mér finnst að með þessum fjárl., sem hér liggja fyrir, sé einmitt verið að segja þetta. Ég vona að þau fjárl., sem sjá dagsins ljós næsta haust að loknum kosningum, sýni ekki sömu hugsun eða verði í sömu mynd og þessi fjárlög.



Herra forseti. Mig langaði til að segja hér örfá orð, ekki síst til að taka undir ummæli hv. 4. landsk. þm, um Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra. Hér hafa farið fram nokkrar umr. um endurhæfingarmál og þar sem ég veit að heilbrigðismál eru enn þá ekki fullafgreidd hjá hv. fjvn. langaði mig aðeins til að leggja orð í belg. Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra hefur varðandi endurhæfingu unnið mjög mikilvægt starf í þessu þjóðfélagi um meira en tvo áratugi. Það hefur jafnan búið við frekar frumstæðar aðstæður, en fékk snemma tekjustofn til sinna þarfa. Þó var það svo, að þótt sá tekjustofn væri í upphafi fyrst og fremst ætlaður til að byggja upp stofnun þess félagsskapar reyndust stjórnvöld jafnan leggja svo lítið af mörkum til rekstrar stofnunarinnar að nota varð féð, sem inn kom frá eldspýtnapeningunum, til þess að reka þá starfsemi sem þeir voru með, í staðinn fyrir að ætlunin hafði verið að þeir byggðu upp sín hús og öfluðu áhalda fyrir þetta fé. En þeir hafa lengi rekið stærstu endurhæfingarstöð í þessu landi sem er rekin utan sjúkrahúsa. Þetta er mjög mikilvægt verkefni. Þegar við höfum það í huga að endurhæfing er ekki venjuleg heilbrigðisaðgerð, heldur ekki síður kannske félagsleg meðferð, efnahagsleg og fjárhagsleg meðferð einnig, þá verðum við að gera okkur það ljóst að þessi starfsemi hefur gífurlega þýðingu fyrir þjóðfélagið. Hún hefur svo mikla þýðingu, að undir endurhæfingu er það komið, hve margir vinnufærir einstaklingar eru til í landinu, því að ef þau mál eru í góðu horfi, þá eru þeir fleiri en ella. Takmark endurhæfingarinnar er sem sagt ýmist að breyta óvinnufæru fólki í vinnufært fólk eða að breyta fólki, sem er ekki sjálfbjarga, í sjálfbjarga fólk. Hvort tveggja stuðlar að því að gera styrkþega að skattþegnum eða að spara vinnuafl, eins og gerist þegar sjúkur maður og ósjálfbjarga verður sjálfbjarga á ný. Þótt fyrst og fremst sé rætt í kvöld um mikilvæg efnahagsmál og fjármál, þá er þetta mál ekki eins fjarri slíku og maður skyldi halda. Og í sjálfu sér er þetta líka orkumál, því að öll endurhæfing byggist á því að skapa orku hjá einstaklingum. Þegar fjöldi er endurhæfður verður um raunverulega og mikla orkuöflun að ræða. Og þó við tökum aðeins þann slysafaraldur, sem við búum við síðustu vikurnar og mánuðina, þá er augljóst að fjöldi einstaklinga þarf á hverju ári að njóta meðferðar og hjálpar hjá Styrktarfélagi lamaðra og fatlaðra aðeins vegna afleiðinga slysa. Ef okkar endurhæfingarmál væru í enn þá betra lagi en þau eru í dag, þá gætum við t.d. búist við því að við þyrftum ekki að flytja inn kvenfólk frá Ástralíu eða Nýja-Sjálandi til þess að vinna í frystihúsum okkar. Á þennan hátt má færa sönnur á það, að hér er um mikilvægt þjóðhagslegt efnahagsmál að ræða. En því minnist ég á þetta hér, að ég hef oft hugsað um það, hvað mér finnst starfsemi félaga vera vanmetin í þessu landi. Og þetta byggist ekki á því hvaða ríkisstj. situr við völd, þetta er almennt. Öllum stjórnvöldum virðist finnast sjálfsagt að þessar félagastofnanir þurfi miklu minna fjármagn til sinnar starfsemi heldur en ef um ríkisfyrirtæki eða bæjarfyrirtæki væri að ræða. Og þetta er það sem Styrktarfélagið hefur átt við að búa í fjöldamörg ár. Ég held að það liggi við borð nú á næstunni, að það sé að gefast upp, og þá mun það koma í ljós, þegar opinberir aðilar fara að reka þessa starfsemi, að hún verður jafndýr og önnur sambærileg starfsemi sem rekin er í landinu af bæjarfélögum eða ríki, sem þýðir um það bil tvöföldun kostnaðar á hverri meðferð. Það er oft sagt við okkur, sem höfum staðið í að reka stofnanir fyrir félög, að okkar lága verð byggðist á lélegri þjónustu. En ég fullyrði það, að á Háaleitisbrautinni er ekki um lélega þjónustu að ræða. Þar er um góða þjónustu að ræða. Þar eru svo fullkomnu tæki að meira segja sú sundlaug fyrir fatlaða, sem mikið hefur verið talað um hér í Alþ. að þyrfti að vera viðar, hún er til á Háaleitisbrautinni og hefur verið notuð þar í mörg ár. Og þar eru yfirleitt notuð nýtískutæki til endurhæfingar. Þess vegna er það, að rekstur þessarar starfsemi fyrir lítið fé borið saman við það, sem það kostar almennt, mun byggjast á góðri stjórn og sjálfboðavinnu, en ekki á því að það sé sparað þar sem ekki má spara. Í öðru lagi vil ég aðeins minnast á það, að þegar þessi fundur hófst í Sþ. átti stærsta stofnun fyrir þroskahefta 25 ára afmæli. Ég hlustaði af tilviljun á yfirlækninn þar tala um ástandið hjá þessari stofnun, og það var hans æðsta ósk, að afmælisgjöfin gæti orðið möguleikar á betri þjónustu við hennar fólk. En hún taldi að þau; sem stjórna því heimili, hefðu árum saman reynt að fá aukna starfskrafta til starfseminnar þar suður frá, en ekki tekist, og vonaði að á þessu yrði ráðin bót nú. Ég kom hér ekki síst vegna þess, að mér er kunnugt um að enn er ekki búið að ganga frá till. fjvn., eins og ég sagði, og ég held að ég geti fullyrt að því, sem lagt er til endurhæfingarmála, hvort sem það er til venjulegrar meðferðar, hvort sem það er til sundlauga eða annarra þátta endurhæfingarmálanna, þeim peningum er vel varið. Og þótt við séum ekki meðal þeirra þjóða, sem eiga erfiðast í þessum efnum, þá mundum við, ef við hefðum aðstöðu til að hafa okkar endurhæfingarstarfsemi í enn þá betra lagi, geta létt víða undir.



Herra forseti. Ég mun ekki flytja hér langa ræðu við 2. umr. um fjárlagafrv., í aðalatriðum gera stutta grein fyrir nokkrum brtt. sem ég ber hér fram eða stend að. Ég hlýt þó þegar í upphafi að vísa til þess, sem sagt hefur verið um brtt., sem fram hafa verið bornar af öðrum Alþb: mönnum um niðurskurð á fjárveitingum sem að dómi okkar Alþb.- manna mega missa sig og meira en það, niðurskurð á fjárveitingum sem vega upp á móti till. okkar og þ. á m. þeim till. sem ég mun gera grein fyrir hér um auknar fjárveitingar til annarra mála, sem við teljum fremur stefna að þjóðarheill. Ég mun gera grein fyrir nokkrum till. um auknar fjárveitingar til fiskihafna í Norðurlandskjördæmi eystra, sem ég ætla auðvelt að sýna fram á að hafa á undanförnum árum, þrátt fyrir það að sum byggðarlaganna séu fremur fámenn, stuðlað að öflun meiri fjármuna í þjóðarbúið, hver þeirra um sig, meiri fjármuna í þjóðarbúið en þeirra, sem í það fara að standa undir augljósum halla, fyrirsjáanlegum halla af rekstri þeirrar hafnar sem nú eru veittar til hundruð millj. kr. að upp komist við Grundartanga hérna uppi í Hvalfirði. Samtímis því eru fjárveitingar til fiskihafnanna okkar skornar niður í lágmark. Í þessum brtt. mínum er líka kveðið á um auknar fjárveitingar til skóla- og menntamála í Norðurlandskjördæmi eystra. Og loks er ég aðili að brtt. ásamt Ragnari Arnalds um auknar fjárveitingar til grænfóðurverksmiðja á Norðurlandi, þ.e.a.s. fóðurverksmiðju í Hólminum í Skagafirði og í Saltvík í S- Þingeyjarsýslu. Ég veit ekki, hvernig þm. bænda, framsóknarmanna og sjálfstæðismanna, hafa tjáð fyrir kjósendum sínum rökin fyrir því, að þeir hafa greitt atkv, með járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga, hvernig þeir hafa útskýrt það fyrir þeim að þeir hafa stutt að þessu óskapamáli, hvernig þeir ætla að fara að því að fá kjósendur sína til þess að sætta sig við það, að niður eru skornar á fjárl. nú stórkostlegar fjárveitingar til stuðnings íslenskum atvinnuvegum, til þess að stuðla að vexti og viðgangi okkar þjóðlegu atvinnuvega sem við höfum byggt velferð þessa samfélags á. Ég get ekki beinlínis sagt að ég hafi áhyggjur af því, að þeim muni farast þetta klaufalega, að tjá þetta fyrir fyrrverandi kjósendum sínum. En ég óska þess innilega, að Sjálfstfl. og Framsfl. í Norðurl. e. fallist nú á að sá háttur verði upp tekinn að nýju, sem um árabil hefur niðri legið og síðan ég fór að taka þátt í kosningabaráttu í Norðurl. e., að haldnir séu sameiginlegir fundir fyrir kosningar til Alþingis. Ég er þess fýsandi að fá að horfa framan í fjvn: manninn Inga Tryggvason, bændaleiðtogann Stefán Valgeirsson, postula hins frjálsa framtaks Jón G. Sólnes og fjárvitringinn Lárus Jónsson í kosningabaráttunni á sumri komanda, þegar þeir útskýra fyrir kjósendum í Norðurl. e. hve mörg þjóðþrifamál á því landshorni eru nú látin sitja á hakanum vegna þess að þeir réttu upp höndina við atkvgr. um málmblendiverksmiðjuna í Hvalfirði. Og þó umfram allt fýsir mig að horfa framan í líflega og oft og tíðum glaðlega ásjónu hv. þm. Jóns G. Sólness þegar hann endurtekur frammi fyrir kjósendum í Norðurl. e. grg. fyrir atkv. sínu, sem hann flutti hér á Alþ. er hann galt jáyrði sitt við málmblendiverksmiðjunni við síðari afgreiðsluna, þar sem hann sagðist vera á móti þessu fyrirtæki, hann vissi að af því mundi stafa illt eitt, en hann gyldi málinu jáyrði sitt vegna þess hversu mikið traust hann bæri til iðnrh. Gunnars Thoroddsens. Eins og ég sagði áður byggi ég till. mínar um auknar fjárveitingar til fiskihafnanna í Norðurl. e. á þeirri von minni, að hv. alþm. fáist til þess að stuðla að því að hætt verði við hafnargerðina á Grundartanga og við getum fremur notað fjármunina, sem fjvn. ætlar að sóa þar, til þess að bæta fiskihafnir kringum landið. Ég ber fram á þskj. 163 till. um það, að í stað 21.3 millj. kr. fjárveitingar, sem mest fer upp í skuld, til Hjalteyrarhafnar verði veittar 30 millj., þannig að hægt verði að ganga þannig frá litla hafnargarðinum, sem búið er að koma upp þar við eyrina, að hann nýtist sjómönnum á Hjalteyri, svo að þeir geti lagt fiskinn sinn upp á þennan garð og hamið bátana sina við hann. Ég legg til, að í stað 46.5 millj. kr., sem ætlaðar eru til bóta á Akureyrarhöfn, aðalvöruflutningahöfn Norðurlands, komi 80 millj. kr. framlag. Ég legg til, að í staðinn fyrir 15 millj. kr. fjárveitingu til hafnarbóta á Kópaskeri komi 30 millj. kr. framlag, ef verða mætti til þess, að við fengjum höfn fyrir bátaútveginn í Norðurl. e. á milli Raufarhafnar og Húsavíkur, og ef verða mætti til þess að koma upp alhliða útgerð frá Kópaskeri, þar sem nú er eingöngu gert út á rækju, því það er algjört skilyrði fyrir viðhaldi byggðar og vexti í Axarfirði og Kelduhverfi að Kópasker fái að dafna á eðlilegan hátt. Þá legg ég til, að í staðinn fyrir 4.5 millj. fjárveitingu til Raufarhafnar, til hafnarinnar á Raufarhöfn, komi 10 millj. fjárveiting. Ég geri mér fyllilega ljóst, að ég þarf ekki að tjá það fyrir meiri hl. fjvn. að gjaldeyrisframleiðsla tæpra 500 manna, sem byggja Raufarhöfn, samsvarar því, að Reykjavíkurborg legði þjóðarbúinu til í gjaldeyrisvöru sem svaraði 80 milljörðum kr. Og ég veit að hv. meiri hl. fjvn. gerir sér einnig grein fyrir því, að með því að metið sé í gjaldeyri, þá skilar höfnin þarna norður á hjaranum við Raufarhöfn þjóðarbúinu álíka upphæð og þeirri sem við blasir að nema mundi tapinu af rekstri Grundartangahafnar á þessu ári. Ég geri mér sem sagt fyllilega grein fyrir því í hvílíkri óskaga þröng stjórnarmeirihl. í fjvn. hefur verið, við hvers konar stórvanda meiri hl. fjvn. hefur átt að stríða í störfum sínum núna, þar sem er aumingjaskapur þeirrar ríkisstj. sem þeir þm. styðja sem mynda meiri hl. fjvn. Þessir hv. þm., sem skipa meiri hl. fjvn., áttu náttúrlega ekki margra kosta völ. Þeir hlutu að vinna úr því sem fyrir þá var lagt. Og ég þarf ekki orðum að því að eyða, að ég efast ekki um að þeir hafi gert það samkvæmt bestu vitund og skammast sín fyrir hina endanlegu niðurstöðu. Þeir hafa sem sagt ekki verið öfundsverðir. Ég ber hér fram á þskj. 166 till. um 10 millj. kr. fjárveitingu til grunnskóla á Dalvík til viðbótar við þær fáu krónur sem ráðgert er í till. meiri hl. fjvn. að varið verði til undirbúnings byggingu grunnskóla á Dalvík. Þetta mun vera fimmta árið sem varið er hungurlús til undirbúnings grunnskólasmiði á Dalvík og nú tími til kominn að þeim Dalvíkingum verði gert kleift að hefjast handa við að steypa grunn undir þennan skóla sem þeir þurfa svo mjög á að halda. Á þskj. 163 ber ég fram till. um 10 millj. kr. fjárveitingu til sundlaugargerðar í Skútustaðahreppi í Mývatnssveit. Þetta mál hefur einnig verið mjög lengi á döfinni, og sannarlega er tími til þess kominn að fram komi efndir á loforðum um stuðning við það mál. Loks vík ég enn að brtt., sem ég flyt ásamt Ragnari Arnalds, um fjárveitingar til fóðurverksmiðjanna í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu og Hólminum í Skagafirði, þar sem við leggjum til að veittar verði 20 millj. til hvorrar verksmiðju um sig og 35.8 millj. að auki til annarra framkvæmda við verksmiðjur þessar. Við höfum núna síðustu vikurnar haft nokkrar fréttir af því, með hvaða hætti þessi litli vísir að grænfóðurframleiðslu á Íslandi, sem þegar er kominn, þar sem um er að ræða u.þ.b. 8 þús. lesta framleiðslu, hefur verið settur í hættu með innflutningi á niðurgreiddum erlendum fóðurbæti. Ég lagði fram strax í þingbyrjun fsp. til hæstv. landbrh. hér á Alþ. Fsp. var í fyrsta lagi um það, hvert væri það orkuverð sem graskögglaverksmiðjurnar íslensku greiddu, í öðru lagi, hvað ríkisstj. hygðist gera til þess að sjá þessari innlendu kraftfóðurframleiðslu farborða í samkeppni við óeðlilega niðurgreiddan, erlendan fóðurbæti. Hæstv. ráðh, hefur enn ekki fengið tóm til þess að svara þessum fsp. mínum. Það tel ég slæmt, því ég hefði verið nokkru fróðari um stöðu graskögglaverksmiðjanna ef hann hefði gefið sér tóm til þess arna. Svo sem kunnugt er átti hann í svokallaðri forkosningabaráttu um þetta leyti í kjördæmi sínu á Vesturlandi, þar sem hann stóð mjög í því og virtist ekki hafa tíma til annars en að tryggja sér sæti á framboðslista Framsfl. - og svör þessi hef ég ekki fengið enn þá þótt svona sé nú áliðið. Hitt heyrðum við í hádegisútvarpi nú fyrir nokkrum dögum, að graskögglaverksmiðja ríkisins í Gunnarsholti auglýsti framleiðsluvöru sína á samkeppnisfæru verði, miðað við afgreiðslu við verksmiðjuvegg, á við það sem nú er boðinn þessi niðurgreiddi erlendi fóðurbætir hér í Rvík. Það er mér kunnugt að stjórnarþm. í mínu kjördæmi, a.m.k. þm. Framsfl., hafa svarið alldýra eiða um stuðning við fóðurverksmiðjumálið í Saltvik, og einnig þetta mál örvar eftirvæntingu mína að horfa á svipbrigði þeirra svarabræðra á væntanlegum sameiginlegum fundum í kosningabaráttunni nyrðra næsta vor. Ég hlýt að taka undir orð hv. síðasta ræðumanns, Odds Ólafssonar, þar sem hann vék að málefnum fatlaðra, endurhæfingarmálunum hér á landi, og þeirri höfuðnauðsyn sem á því er að ríkisvaldið styðji við bakið á félagasamtökum fatlaðra í þeim málum sem lúta að endurhæfingu og eflingu hinna fötluðu einstaklinga. Vil ég í því sambandi taka með í hópinn, þar sem ég er alveg viss um að hv. ræðumaður mun fúslega fallast á það, gamla fólkið okkar, þetta fólk sem á ekki að baki sér í lífsbaráttunni afl neinna stéttarsamtaka, en á kröfu á stuðningi allra góðra manna og þó fyrst og fremst stuðningi þeirra manna sem fjalla nú um skiptingu á þeim fjármunum sem ríkisvaldið mun lögum samkv. verja á næsta ári til samfélagsþarfa. Ég hygg að hv. þm. hafi síst ýkt er hann brýndi fyrir alþm. þann hag, þann beina fjárhagslega hag sem þjóðfélagið hefur af því að hjálpa þessu fólki til þess að verða sjálfbjarga, að stuðla að því að það geti nýtt afl sitt, sem í mjög mörgum tilfellum er mikið, til framkvæmda, til dáða, ef því er aðeins hjálpað til þess að komast í aðstöðu til að beita því. Ég hygg að þetta sé rétt, að hér sé um að ræða stórkostlegt fjárhagslegt hagsmunamál fyrir þjóðarheildina, auk þess sem þessu fólki yrði þá hjálpað til þess að taka eðlilegan þátt í lífi þjóðarinnar og baráttu hennar og hjálpað til þess að njóta lífsins á ný og þeirrar gleði sem fylgir því að láta nokkuð gott af sér leiða. Aftur á móti hygg ég að ástæðan fyrir því, að nú eru fluttar inn þúsund stúlkur frá Ástralíu til þess að vinna í frystihúsunum okkar, skrifist ekki fyrst og fremst á það allt í einu, í grænum hvelli, að endurhæfingarmál fatlaðra liggi í láginni, - að við skulum flytja inn þúsund stúlkur frá Ástralíu til þess að vinna í frystihúsunum okkar, samtímis því sem málmblendiverksmiðjukórinn hefur kyrjað það yfir okkur vetrum saman, að nauðsyn sé að koma upp erlendri stóriðju vegna þess að okkur muni skorta verkefni fyrir starfsfúsar hendur á Íslandi ef ekki komi til erlend stóriðja.  Ég hef ekki til að bera þá reynslu sem einstakir ræðumenn hafa vitnað til varðandi afgreiðslu fjárl. hér á hv. Alþ. Hv. þm. Steinþór Gestsson, form. fjvn., getur vitnað til persónulegrar reynslu sinnar í fjvn, allar götur til ársins 1971, hv. þm. Lárus Jónsson einnig til mikillar reynslu í sambandi við störf í fjvn. Þeir nefndu það sjónarspil af hálfu formælanda minni hl. fjvn. þegar hann gerði grein fyrir því, að minni hl. treysti sér nú ekki til, eins og að væri staðið, að skila nál. Mér var það efst í huga þá, að lokinni ræðu hv. þm. Geirs Gunnarssonar, að sæmst hefði verið, eins og að hefur verið unnið, að stjórnarandstaðan gengi úr salnum og léti stjórnarþm. það eftir undir forustu þeirra aurabræðra að afgr. þessi fjárl. Það virðist mér við blasa, eins og fjárl. þau, sem afgr. voru í hittiðfyrra, og enn fremur þau fjárl., sem afgr. voru fyrir atbeina þeirra hv. þm. í fyrra, að langtum fremur munu þau fjárl., sem nú er ætlunin að afgr. fyrir jól með þessum fororðum, reynast ómerkt plagg og aðstandendum þeirra til lítils sóma.



Herra forseti. Ég ætla að mæla fyrir brtt. sem ég flyt á þskj. 164 við fjárlagafrv., og er hún við 4. gr. frv., liðinn 02 201, Háskóli Íslands. Þessi brtt. er um það, að gjaldfærður stofnkostnaður, sem í fjárlagafrv. er 388 millj., verði lækkaður niður í 340 millj., og 500 þús. Vel má vera, að einhverjir telji þennan tillöguflutning bera merki andstöðu við þá mikilsmetnu stofnun sem hér á hlut að máli. Ekki er það svo í mínum huga. En ég tel að í þeim fjárhagsvanda, sem mér heyrist þeir stjórnarliðar ekki hvað síst tala um, sé engin sérstök goðgá, að leggja tii, að þessi stofnun hægi á framkvæmdum á sínum vegum, eins og ótalmargir aðrir aðilar í þjóðfélaginu verða að gera, ef við gerum ráð fyrir að afgreiðsla fjárl. verði með eitthvað Iíkum hætti og hér er nú talað um. Því hefur oft verið haldið fram, ekki síst við afgreiðslu fjárl., að stjórnarandstaðan sýndi mjög mikið ábyrgðarleysi varðandi tillöguflutning til.hækkunar á fjárl., samhliða því sem hún talaði um allt of há fjárl. í heild. Eins og fram kemur í þskj. með brtt. við fjárlagafrv. og till. fjvn. stend ég að nokkrum brtt. Þær eru á þskj. 160. Þar er um að ræða hækkunartillögur, og eru þær allar undir liðnum: Hafnarmannvirki og lendingarbætur. Þessar hækkunartillögur, sem ég stend að á þskj. 110, eru jafnháar í krónutölu þeirri upphæð sem ég legg til á þskj. 164 að verði tekin af Háskóla Íslands, gjaldfærðum stofnkostnaði. Hér er því einungis um það að ræða að færa til fjármuni. Þetta er ekki tillöguflutningur sem veldur hækkun á heildarútkomu fjárlaga. Ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð, en ég vil aðeins undirstrika það, að þær till., sem fluttar eru á þskj. 160 og ég stend að, eru í mínum huga svo nauðsynlegar, að ég tel jafnvel réttlætanlegt að lækka að nokkrum hluta þær fjárhæðir sem ætlaðar eru til framkvæmda við Háskólann á næsta ári eða á hans vegum. Eftir sem áður, þó að þessi till. næði fram að ganga og yrði samþ., hefur Háskólinn úr að moða rösklega 340 millj., og er það nokkuð góður stabbi fyrir stofnun til þess að nota til framkvæmda, a.m.k. miðað við margar aðrar stofnanir sem líkur eru á að fái úrlausn sem gert er ráð fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Ég vil, um leið og ég mæli fyrir þessari brtt. lýsa stuðningi mínum við brtt. á þskj. 161, brtt. frá Pétri Sigurðssyni, alveg sérstaklega þó við 3. lið þeirrar till., að fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt af myndsegulböndum, sem eru til afnota í íslenskum skipum. Ég lýsi yfir eindregnum stuðningi við þessa till. svo og 2. brtt. á þessu sama þskj. frá Pétri Sigurðssyni varðandi orlofsstarfsemi verkalýðssamtakanna. Ég vil einnig lýsa yfir stuðningi við till. á þessu sama þskj., frá Lúðvík Jósepssyni og Ragnari Arnalds, þar sem gert er ráð fyrir að fella niður heimild í fjárlagafrv. til að kaupa húseignina Laugaveg 166. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að ekki séu hagkvæm kaup á þessari húseign, og ég styð því þessa brtt. um að liðurinn verði felldur niður. Ég vil svo að lokum lýsa stuðningi mínum við brtt. á þskj. 163, einnig frá Ragnari Arnralds og Lúðvík Jósepssyni. Hún er um að fella niður liðinn: Hafnarframkvæmdir við Grundartanga. Hér er að vísu um að ræða atriði, sem er inni í lánsfjáráætlun og snertir ekki beint fjárlagafrv. eða fjárl. sem slík. Ég hef alla tíð verið andvígur framkvæmdum við járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga, ég er enn frekar andvígur þeim nú eftir nýjustu upplýsingar sem fyrir liggja, og ég lýsi því stuðningi mínum við þessa brtt. Ég vil svo að lokum aðeins ítreka það, að þessi till, mín varðandi lækkun á gjaldfærðum stofnkostnaði Háskólans er á engan hátt af minni hálfu sett fram eða flutt í þeim anda, að ég sé andvígur þeirri stofnun. En ég tel mjög réttlætanlegt í því árferði sem nú er, að því er best verður séð, að sú stofnun verði að sniða sér nokkuð stakk eftir vexti, eins og almennt er talið eðlilegt í þjóðfélaginu, jafnvel að því er mannahald áhrærir eins og hæstv. fjmrh. var að benda á.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 160 flutt um það till. ásamt hv. þm. Jóhanni Hafstein, Magnúsi Kjartanssyni, Eggert G. Þorsteinssyni og Albert Guðmundssyni, að til sundlaugar við Grensásdeild Borgarsjúkrahússins verði veittar 50 millj. kr. í stað 3 millj., eins og nú stendur. Ég hef gerst meðflm. að þessari till. vegna þess, að hér er ákaflega þarft mál og nauðsynlegt á ferðinni. Það vita allir hv. alþm., að endurhæfing verður ekki framkvæmd svo vel sé án sundlaugar, eins og nú háttar við Grensásdeildina. Ég held að það þýði lítt um það að fást núna, þótt ekki hafi verið gert ráð fyrir sundlaug upphaflega við Grensásdeildina. Deildin var í upphafi ætluð til annarrar starfsemi. En við verðum einfaldlega að horfast í augu við þá staðreynd, að þessi starfsemi fer þarna fram núna, ég fullyrði, með mjög miklum ágætum og skortur á sundlaug stendur starfsemi deildarinnar mjög fyrir þrifum. Þá er það einnig annað atriði, að Alþ. hefur rannar þegar afgr, upphaflega þáltill. um þetta mál með ákaflega jákvæðu hugarfari, þótt till. muni að vísu hafa verið vísað til ríkisstj. og enda þótt slík afgreiðsla jafngildi að öðru jöfnu ekki endilega langlífi. Ég tel mig einnig muna það rétt, að hæstv. forsrh. hafi sagt í umr. hér á hv. Alþ. fyrr í vetur, að fjármagn mundi verða tryggt til þessara framkvæmda, og ég er þess alveg fullvíss, að hæstv. fjvn. vill ekkert það gera að hæstv. forsrh, fái þar ekki staðið við orð sín. Þá vil ég geta þess einnig í þriðja lagi, að hæstv. utanrrh., hvers sæti ég held nú hér á hv. Alþ., var einn af upphaflegum flm. þáltill. um sundlaug við Grensásdeild Borgarsjúkrahússins. Það eru þessi þrjú atriði, sem ég hef nefnt, sem gera það að verkum að ég styð þessa till. Þetta er að sjálfsögðu mikið hagsmunamál íbúum Reykjavíkur, en þetta er einnig hagsmunamál allra landsmanna, því Grensásdeildin þjónar fleirum en Reykvíkingum einum. Ég styð þessa till., enda þótt ég geri mér ákaflega vel ljósan þann efnahagsvanda, sem við er að etja, og hve lítið svigrúm er til aukinna útgjalda. Raunar lit ég á sjálfan mig sem talsmann sparnaðar og aukinnar hagræðingar, sérlega í öllum opinberum rekstri, og ég harma það mjög að enn skuli vera svo, að það eitt þyki nú fært til lausnar þeim efnahagsvanda, sem við stöndum frammi fyrir, að leggja á nýjar álögur. Það skiptir mig engu máli hvaða nöfn þessum álögum eru gefin. Ég harma það ákaflega mikið, að það skuli ekki liggja fyrir rækileg úttekt á rekstri jafnveigamikilla þátta eins og t.d. heilbrigðismálin eru, og ég harma það sömuleiðis, að það skuli ekki liggja fyrir nú þegar nauðsynlegar breytingar á skattalöggjöfinni, því það er a.m.k. ekki farsælt til lengdar að innheimta gjöld eftir kerfi, sem er margreynt að ekki getur talist réttlátt, og það verður um síðir einnig ómögulegt að ná inn þeim peningum, sem vantar, eftir þessu kerfi. Það verður ekki til lengdar sótt endalaust fé til landsmanna eftir þessu margnefnda kerfi og með sömu framkvæmd, svo að það dugi. En ef hins vegar einhverjir þeir peningar eru í umferð, skattskyldir peningar, en sleppa fram hjá þessu okkar álags- og innheimtukerfi, þá verður að búa svo um hnútana að hægt sé að ná í það fé, því sá takmarkaði fjöldi þegnanna, sem skattkerfið nær til, hvort heldur þeir hafa miklar eða litlar tekjur, þessi takmarkaði fjöldi stendur ekki endalaust undir nýjum álögum. Okkur má líka vera ljóst, að við sækjum, a.m.k. ekki í bráð, nema takmarkað fé til erlendra lánastofnana og a.m.k. í bili ekki mikið til frekari framkvæmda. Ég veit að ég er ekkert að færa í tal nein sérstök vísindi. Ég veit það, að öllum hv. alþm. er þetta vel ljóst og að ekki verður mjög lengi haldið áfram á sömu braut. Það hlýtur að verða fljótlega að koma til ný skattalöggjöf og bætt framkvæmd við innheimtu skatta ásamt með sparnaði í ríkisrekstrinum og endurskipulagningu á mörgum þáttum þess, og ég vil af einlægni treysta því, að hæstv. ríkisstj. vinni að þessu ötullega. Það er líka mín skoðun, að á erfiðum tímum sé nauðsynlegt að meta nauðsyn framkvæmda og hvort þær séu tímabærar, hvort þær séu arðbærar og hver áhrif þeirra séu á atvinnu og byggð í landinu. Ég hygg að ekkert annað sé skynsamlegur búskapur. Það má líta á þetta sem eins konar innskot, en ég vil svo víkja svolítið nánar að sundlaugum og endurhæfingu og vildi segja þetta til viðbótar. Ég held að þessi till. um sundlaug við Grensásdeild Borgarspítalans hafi upphaflega verið borin fram af nokkurri tilfinningasemi, og ég vona að ég særi ekki neinn með því, en ég held að hún hafi verið borin fram af tilfinningasemi fyrst og fremst og nánast eingöngu. En það breytir engu um það, að hv. Alþ. hefur léð þessari till. sitt góða eyra og ég hef áður vitnað til orða hæstv, forsrh. Ég lít því svo á, að við þetta verði einfaldlega að standa. Hvorki hæstv. forsrh. né hv. alþm. allir vilja vera ómerkir orða sinna. En það er ekki hægt að komast hjá því að benda á það, að við Landsspítalann í Reykjavík er þegar grunnur að sundlaug og á Landsspítalanum fer fram gífurlega mikil endurhæfing. Þar þarf að endurhæfa sjúklinga með taugasjúkdóma, gigtarsjúkdóma, bæklunarsjúkdóma, m.a. eftir slys, hjartasjúkdóma, lungnasjúkdóma, svo að nokkuð sé nefnt. það vantar mjög tilfinnanlega einnig sundlaug við þessa stofnun. Ég þarf auðvitað ekkert að skýra fyrir hv. þm., hvað endurhæfing er orðin mikilvægur þáttur í lækningum, og ég þarf heldur ekkert að útskýra það fyrir hv. þm., hvað sundlaug er mikilvægur þáttur, svo að endurhæfing sé eins góð og frekast er kostur á. Ég leyfi mér í þessu sambandi að vísa til orða hv. þm. Odds Ólafssonar áðan. Og nú vil ég enn bæta því við, að það er grunnur að sundlaug og teikningar að sundlaug fyrirliggjandi við hús Öryrkjabandalagsins í Hátúni 12 í Reykjavík. Þessi sundlaug er til hliðar við að öðru leyti vonandi í nánustu framtíð fullgerða endurhæfingarstöð á neðstu hæð þess húss. Það er því raunar einnig mjög áriðandi að koma þar upp sundlaug hið allra fyrsta. Ég geri mér hins vegar ljóst, að þýðingarlítið er að vera að biðja um fé í allt þetta. það virðist ekki liggja á lausu og það virðist auk þess ekki vera hægt að innheimta það nema eftir kerfi, sem ekki hefur tekist að sniða agnúana af, þannig að það gæti verið sæmilega réttlátt. Mín skoðun er sú, að það þurfi að hyggja miklu betur að því, hvernig fé til heilbrigðismála nýtist, og ég leyfi mér að fullyrða að með betra skipulagi, sem er tiltölulega einfalt að koma fyrir og koma í framkvæmd ef vilji er fyrir hendi, þá er allt það fé þegar til sem þarf til að koma upp þessum sundlaugum á skikkanlegum tíma, ekki bara við Grensásdeildina, heldur á hinum stöðunum líka. Og ég fullyrði að það sé ekki bara til fé til þessa, heldur einnig fé til þess að hægt sé að kaupa inn í landið nauðsynleg rannsóknatæki, þannig að heilbrigðisþjónustan staðni ekki, eins og hún hefur sýnt merki um þrátt fyrir allt undanfarin ár, heldur takist henni nokkurn veginn að fylgjast með því sem er að gerast. Ég hlýt því að harma það mjög, að þáltill., sem ég flutti hér ásamt hv. þm. Oddi Ólafssyni 1975 og hafði þann tilgang að kanna hversu best mætti nýta það té, sem fer í heilbrigðisþjónustuna, hefur raunverulega enga afgreiðslu fengið sem máli skiptir. Uppbygging endurhæfingar er ákaflega veigamikið mál, og ég veit, að hv. þm. gera sér fulla grein fyrir því. Það er raunverulegt efnahagsmál, eins og fram kom hjú hv. þm. Oddi Ólafssyni í ræðu hans áðan. Hver einasta sundlaug, sem kemur upp við endurhæfingarstöðvar, er mikill ávinningur og leysir vanda mikils fjölda fólks. Það er ekkert launungarmál, að slíkar laugar þurfa að koma við Landsspítalann og einnig við Hátún 12 í Reykjavík, og ég efast ekkert um að það getur verið þörf fyrir slíkar laugar viðar en hér á þessu svæði. Það er rétt hjá hv. þm, Oddi Ólafssyni, að það er fullkomin og góð laug til staðar á Háaleitisbraut 13 hér í Reykjavík og hún leysir auðvitað ákaflega mikinn vanda, og það sama á við um Reykjalund. Starf þessara stofnana er gífurlega mikið, og það er ákaflega gott starf sem unnið er á þessum stöðvum. Það er þjóðinni raunverulega alveg ómetanlegt. En því miður anna þessar tvær stofnanir ekki því álagi sem er á endurhæfingarstarfseminni. Það má vel vera, að það hefði átt að fara þá leið að skoða þessi sundlaugarmál vegna endurhæfingar sem meira heildarmál. Það er þó ákaflega erfitt um það að fullyrða, því að það er ekki alltaf svo auðvelt að ná samkomulagi um röðun framkvæmda og hver staðurinn eigi að hafa forgang. Í því efni eru allir mannlegir og hverjum og einum er hlýjast til eigin bæjar. Það má segja að sú leið, sem hefur verið opnuð, að hefjast handa svolítið tilviljanakennt og kannske fyrir tilfinningasemi á einum stað, að sá háttur sé kannske alveg jafnfarsæli, því að auðvitað mundi slík laug ekki aðeins þjóna Grensásdeildinni, hún yrði að sjálfsögðu gernýtt og mundi þjóna vafalaust miklu fleiri einstaklingum en þeim sem endilega lægju þar, þannig að hún mundi koma til viðbótar þeim, sem nú eru fyrir, og leysa vanda umfram þann sem tekur til sjúklinga deildarinnar sjálfrar. En þegar ég segi að þetta kunni að vera jafnfarsælt, þá verður það þó því aðeins jafnfarsælt að þessi framkvæmd sé beinlínis drifin áfram, en ekki að hún liggi í láginni árum saman og komist endanlega til framkvæmda jafnvel eftir áratugi og á sama tíma sé haldið að sér höndum með sömu framkvæmdir á öðrum stöðum. Ef þetta á að vera jafnfarsælt, þá verður að drífa þessa framkvæmd af og jafnframt að gera um leið áætlun í þá átt að hafist verði handa strax annars staðar, þannig að þessum málum verði lokið á öllum þessum stöðum á tiltölulega skömmum tíma. Og um leið og við gerum þetta skulum við hafa það hugfast, hvort þeir peningar leynast ekki í þeirri fjárveitingu, sem nú þegar fer til heilbrigðismála í landinu, sem mætti nota í þetta þarfaverk án þess að heilbrigðisþjónustan verði á nokkurn hátt verri. Að því er vandalaust að leiða rök og hægt að benda á, hvar þægilegt er að færa til án þess að það þurfi að skaða nokkurn mann, nema þá helst ímyndaðan metnað einhverra einstaklinga. Ég vil með þessum orðum vænta þess, að hv. fjvn. taki þetta mál til vinsamlegrar athugunar og finni á því lausn í þeim anda sem ég hef nú nefnt.



Herra forseti. Ég átti þess naumast von, að hæstv. fjmrh. sýndi þá reisn að færa fram með einhverjum hætti afsökun sína vegna þess að okkur fulltrúum minni hl. í fjvn. hefur verið neitað um upplýsingar fyrir 2. umr. um þann vanda sem nú er við að etja við fjárlagagerð, neitað um upplýsingar sem hann hafði undir höndum. Auðvitað sér hæstv. ráðh. - jafnvel hann - að þessi frammistaða er algerlega óverjandi, vegna þess að þessar upplýsingar voru til. Hann hefur nú í dag, eftir að 2. umr. er hafin, verið að tína fram þessar upplýsingar, sem okkur var neitað um, og lætur það fylgja með, að hann ætti líklega sjálfur að skrifa nál. minni hl. Það getur svo sem verið gott að njóta aðstoðar góðra manna þegar eitthvað þarf að semja, - það ætti hæstv. ráðh. að þekkja, kannske betur en ýmsir aðrir. Hv. 6. þm. Sunnl., form. fjvn., og hv. 4. þm. Norðurl. e., sem reyndu að bera í bætifláka fyrir þá afstöðu að neita minni hl. n, um upplýsingar, sem fyrir hendi voru um útgjaldahækkanir á fjárlagafrv., vita það nákvæmlega jafnvel og ég, að þegar forstöðumaður Tryggingastofnunar ríkisins kom á fund í fjvn. fyrir ríflega hálfum mánuði að minni ósk, þá óskaði ég eftir því, að Tryggingastofnunin sendi fjvn. áætlun um þær hreytingar sem ætla mætti að yrðu á útgjöldum almannatrygginga frá því sem áætlað væri í fjárlagafrv. vegna breyttra forsendna frá því að það var samið. Þeir vita einnig báðir, að ég gekk eftir þessum upplýsingum oftar en einu sinni, og á síðasta fundi n. spurði ég enn eftir þessum upplýsingum, en þær fengust ekki. Hér er um að ræða beiðni um upplýsingar um breytingar á útgjaldalið, sem er svo stór þáttur ríkisútgjalda að breytingin ein frá fjárlagafrv. vegna nýrra forsendna nemur milljörðum kr. Öllum beiðnum um upplýsingar um þessar væntanlegu hækkanir var neitað og það þó margsinnis væri gengið eftir þeim. Á síðasta fund í fjvn., nú s.l. laugardag, komu fulltrúar Þjóðhagsstofnunar samkv. minni beiðni og gerðu grein fyrir áætluðum hækkunum á tekjuþáttum fjárlagafrv. Þeir gerðu það skýrt og greinilega eins og þeirra var von og vísa. Forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar lauk máli sínu með því að segja, að hann gerði ráð fyrir því, að af hálfu fjárlaga- og hagsýslustofnunar yrði á sama hátt gerð grein fyrir áætlun um breytingar á útgjaldaliðum. Í þeim töluðu orðum virtist formaður n. vilja láta fundinum lokið, en áður hafði verið tilkynnt, að þetta yrði síðasti fundur n. fyrir 2. umr., enda var lítill tími til stefnu ef umr, átti að fara fram á þriðjudag. Ég óskaði þá eftir því, að fulltrúi fjárlaga- og hagsýslustofnunar, sem sat fundinn og hafði setið allflesta fundi n. þegar gera þurfti grein fyrir breytingum á útgjaldaliðum á fjárlagafrv. varðandi einstakar stofnanir, skýrði frá áætluðum breytingum á helstu útgjaldaþáttum, en því var neitað. Síðasta fundi fyrir 2. umr. var þar með slitið. Það þarf því ekkert að deila um það, að fulltrúum minni hl. í fjvn. var ekki útvegað yfirlit frá Tryggingastofnun ríkisins um áætlaðar útgjaldahækkanir almannatrygginga, eins og margbeðið var um, og að sá fulltrúi fjárlaga- og hagsýslustofnunar, sem látinn var mæta á þeim fundi, sem búið var að tilkynna sem síðasta fund n. fyrir 2. umr., neitaði að veita umbeðnar upplýsingar. Þessu verður ekki haggað með neinu móti. Og gagnvart slíkum vinnubrögðum var ekki annað fyrir minni hl. n. að gera en fresta því fram yfir 2. umr. að gefa út nál. í von um að þessar upplýsingar yrðu síðar látnar af hendi fyrir n. alla, en ekki einungis fyrir meiri hl. hennar. Ég rakti það í ræðu minni fyrr í dag, að vissulega hefði oft skort á við 2, umr. um fjárlagafrv. að fyrir fjvn. hafi legið lausn þess vanda sem við hafi verið að etja hverju sinni. Það er rétt, lausn fjárlagavandans eða ákvörðun ríkisstj. um aðgerðir hefur ekki ávallt legið fyrir við 2. umr. fjárl. Þetta tók ég skýrt fram sjálfur fyrr í dag. Stundum, t.d. það ár sem hv. 6. þm. Sunnl. tilgreindi, verða breytingar, svo sem á launum, svo skömmu áður en 2. umr. fer fram að upplýsingar liggja ekki fyrir, og þá er ekki um það að fást. hví hef ég einnig orðið fyrir í minni hl. og ekki fundið að. En hitt er annað og verra og veldur því, að full ástæða er til að grípa til sérstakra aðgerða, þegar neitað er um upplýsingar sem ríkisstj. hefur, en neitar að láta af hendi við minni hl. fjvn. áður en aðalumr. um fjárlagafrv. fer fram. Það, sem nú hefur gerst í fyrsta sinn, svo að ég viti til, og það sem veldur afstöðu okkar minnihlutamanna nú, er að okkur hefur ómótmælanlega verið neitað um upplýsingar, sem ríkisstj. hafði á hendinni um það, við hvern vanda er að glíma, neitað um upplýsingar um áhrif breyttra forsendna á útgjaldaþætti fjárlagafrv. Þetta hefur ekki gerst áður meðan ég hef átt sæti í fjvn., og ég minnist þess aldrei í minni formennskutíð í fjvn., að minni hl. hafi verið neitað um nokkrar upplýsingar, sem hann bað um. Það er jafnan mjög misjafnt hve miklar upplýsingar hafa legið fyrir. Stundum hefur fulltrúi Þjóðhagsstofnunar komið á fundi fjvn. fyrir 2. umr., stundum ekki. Það hefur fyrst og fremst farið eftir því, hvort óskað hefur verið eftir því, að hann mætti, og það, hvort ósk um slíkt kemur fram eða ekki, fer eftir því, hvort verulegra breytinga er að vænta á tekjuliðum frá því, sem fram kemur í fjárlagafrv. Ég minnist þess ekki, að neinum aðila hafi verið neitað um upplýsingar, sem fyrir hafa legið um áætlaðar breytingar á gjalda- eða tekjuhlið, fyrr en nú. Ástæðan fyrir þörf á því, að sérstök grein sé gerð fyrir þessum atriðum, getur verið mjög misjafnlega mikli, eins og ég áðan greindi. Ef ekkert sérstakt hefur gerst varðandi forsendur, sem fjárlagafrv. er byggt á, þar til það kemur til 2. umr. er ekki ávallt ástæða til að fá um breytingarnar sérstaka skýrslu fyrir 2. umr. Nú var meiri nauðsyn á þessum upplýsingum en jafnvel nokkru sinni fyrr, þar sem um stórfelldar breytingar er að ræða á þeim grundvelli, sem fjárlagafrv. er byggt á. Og það sem skiptir máli: Það var vitað um að þessar upplýsingar voru til. Nú er fjárlagafrv. markleysa vegna breytinga á forsendum þess og alls engin leið að ræða fjárlagagerð án þess að fá þær upplýsingar sem voru til og um hafði verið beðið, en neitað var að láta af hendi. Viðbrögðin við slíkum aðgerðum gagnvart minni hl. n. nú, þegar svo mjög hefur raskast grundvöllur fjárlagafrv., hlutu að verða þau, að við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í n. skiluðum ekki nál. fyrir 2. umr. Ég tók það fram í ræðu minni í dag, að það, sem er sérstakt við vinnubrögð hæstv. ríkisstj. nú, er ekki það, að fjvn. hafi ekki verið kynnt úrræði stjórnarflokkanna til að leysa þann vanda að ná endum saman. Það hefur æðioft gerst áður, þó að best væri fyrir alla að slíkar upplýsingar gætu legið fyrir við 2. umr., en þess er ekki ávallt að vænta. Nei, það, sem er sérstætt og einstakt, er að minni hl. fjvn. hefur óvefengjanlega verið neitað um upplýsingar, sem ríkisstj. hafði í höndunum og eru grundvöllur allra umr. um fjárlagaafgreiðsluna, upplýsingar um áhrif breyttra forsendna á gjaldahlið frv., neitað um upplýsingar um þann vanda, sem við er að etja, þótt upplýsingarnar væru til. Það að neita minni hl. fjvn. um þessar upplýsingar, sem þó voru til, er að sjálfsögðu mjög alvarleg og ámælisverð ákvörðun, einkum þar sem auðsætt er, að báðar hliðar fjárlagafrv. eru markleysa, eins og best sést á því, að nú hefur verið upplýst að sveiflurnar frá frv. nemi meira en 17 milljörðum kr. og það væri fráleitt að ætlast til þess, að minni hl. n. skili nál. um frv. þegar hann hefur ekki fengið þessar upplýsingar. 2. umr. um fjárl. undir þessum kringumstæðum er merkingarlaust formsatriði. Það kórónar svo frammistöðuna þegar hv. 4. þm. Norðurl. v. lýsir því einfaldlega yfir hér áðan, að það hefði átt að nægja stjórnarandstöðunni að lesa tölurnar sem fyrst voru birtar í nál. meiri hl. fjvn. eftir hádegi á mánudag. Sú aths. sýnir e.t.v. betur en allt annað, að hér voru engin mistök á ferðinni af hálfu stjórnarflokkanna. Sú aths. er nánast fullkomin játning á því, að þessum grundvallarupplýsingum, sem stjórnarflokkarnir höfðu undir höndum, hefur verið haldið fyrir stjórnarandstöðunni - ekki af mistökum, eins og hv. 4. þm. Norðurl. v. hélt fram í upphafi ræðu sinnar, heldur af ásettu og yfirlögðu ráði.



Herra forseti. Þessi umr. hefur nú staðið býsna lengi og er liðið nokkuð á nýjan dag. Ég hef leyft mér að flytja aðeins eina brtt. við þetta viðamikla fjárlagafrv. þar sem niðurstöðutölur eru enn um 125 þús. millj. kr. og koma til með að verða nálægt 140 þús. millj. kr. Mér skilst að siður sé að tala hér fyrir þeim till., sem maður leggur fram, strax við þessa umr., þó að það hefði verið hagkvæmara að geyma það til 3, umr., og tala þá í einu fyrir bæði þessari litlu till. og þeim öðrum till. hugsanlegum, sem maður kynni að flytja. Á þskj. 165 er þessi litla brtt. frá mér, um aukna fjárveitingu til sjúkrahússins í Vestmannaeyjum. Nú veit ég það, að flestir landsbyggðarmenn og raunar Reykvíkingar líka gætu komið með till. um hækkanir til sjúkrahúsa, hver á sínum stað, og heilsugæslustöðva, og ef allir legðu til miklar hækkanir á þeim fjárhæðum, sem fyrir eru, þá færi þetta auðvitað allt úr böndunum og augljóst að ekki yrði hægt að verða við því. Það geri ég mér ljóst. Það, að ég skuli flytja brtt. við þennan lið, er ekki vegna þess að ég átti mig ekki á þessari staðreynd, heldur er ástæðan sú, að það, sem þarna stendur í frv.: Vestmannaeyjar, sjúkrahús, skuldagreiðsla, ætti að vera: Vestmannaeyjar, sjúkrahús, vanskil - í stað skuldagreiðslu - því að ríkissjóður skuldar Vestmannaeyjakaupstað 100 millj. kr. til sjúkrahússins, - peninga sem Vestmannaeyjakaupstaður hefur lagt fram fyrir mörgum árum. Þessir peningar eru óverðtryggðir. Við töldum okkur hafa lagt fram nokkuð á annað hundrað millj, kr., en við athugun ríkisendurskoðunarinnar gátu þeir aðeins fallist á að þeir skulduðu rétt tæpar 100 millj. kr. Í þessu verðbólgubáli, sem enn brennur, hverfur verðgildi peninganna fljótt, og þeim mun verr fer Vestmannaeyjakaupstaður út úr þessum samskiptum við ríkisvaldið sem lengur dregst að greiða þessa skuld. Það fer svo sannarlega ekki mikið fyrir fjárveitingum til sjúkrahússins í Vestmannaeyjum, sem er stórt deildaskipt sjúkrahús í einum af stærri kaupstöðum landsmanna, þar sem ekki eru áætlaðar nema 20 millj. af heildarupphæð sem er nokkuð á annað þúsund millj. í frv. Það er ekki nema 12/3% af heildarfjárveitingunni. En þeim mun verra er þegar svo stendur á eins og ég var að segja frá. Þarna er um 100 millj. kr. skuld að ræða sem eftir þessari fjárveitingu á sýnilega að greiðast á árum í stað þess að greiða hana upp á einu ári, eins og bæjaryfirvöld í Vestmannaeyjum höfðu farið fram á, og þeir samþykktu aðeins úrskurð ríkisendurskoðunarinnar um tæplega 100 millj. kr. - niðurstöður hennar - á þeirri forsendu að þessi upphæð yrði greidd öll í einu lagi á þessu ári. Nú vill svo til, að um það bil sem líða tók á starfstíma Viðlagasjóðs beitti núv. hæstv. forsrh. sér fyrir því, að sett yrði á stofn svokölluð úttektarnefnd. Verkefni þessarar úttektarnefndar átti að vera það að bæta úr fjárhagsvandræðum Vestmannaeyjakaupstaðar, fyrirtækja hans og annarra fyrirtækja í bænum, þar sem sagt var að það væri ekki í verkahring Viðlagasjóðs að leysa úr þeim vandamálum. Þegar þessi úttektarnefnd, skipuð af hæstv. forsrh., skilaði áliti, lagði hún eindregið til, að þessi skuld við Vestmannaeyjakaupstað vegna sjúkrahússins, upp á 100 millj. kr. tæpar, yrði greidd minnst í tvennu lagi, 50 millj. í hvort skipti. Og þaðan er einmitt komin upphæðin í brtt. minni, til samræmis við það sem kemur fram í áliti úttektarnefndarinnar. Ef við fengjum 50 millj, til þessarar greiðslu á þessum fjárl. og 50 millj. á þeim næstu, þá mætti segja að sú krafa væri mjög hófsamleg og skaði kaupstaðarins ekki eins tilfinnanlegur og ef á að dreifa þessu á 5 ára tímabil. Ef við hugsum okkur það, að komandi ríkisstj. yrði kannske eitthvað álíka dugleg og núv, hæstv. ríkisstj. að glíma við verðbólguna, og verðbólgan héldi áfram eins og hún hefur gert nú undanfarin 3 ár, og yrði einhvers staðar á bilinu milli 40 og 60% á ári að jafnaði, þá getur hver maður séð, að síðustu greiðslurnar mundu verða orðnar harla lítils virði að raungildi: Með þessari aðferð, að dreifa skuldagreiðslunni á 5 ár, er verið að hafa stórkostlega fjármuni af Vestmannaeyjakaupstað sem ég hélt að menn gerðu sér grein fyrir að væri ekki vel stæður, af alkunnum ástæðum, Þar er að sjálfsögðu í geysilega mörg horn að líta við að byggja upp staðinn á mjög stuttum tíma, á svo mörgum sviðum að það tekur við venjuleg skilyrði áratugi. Ég vil leggja sérstaka áherslu á það og minna hv. viðstadda alþm. á að hér er um till. að ræða þar sem farið er fram á leiðréttingu á miklu ranglæti sem illa staddur kaupstaður er beittur að mínum dómi. Ég er viss um að þeir, sem skoða málið, eru mér sammála innst inni, og ég er líka viss um að þetta mál er, eins og ég hef greint frá, mjög sérstætt. Hækkunarbeiðnin er komin af sérstökum ástæðum og engin leið fyrir aðra að hafa hana til fordæmis. Ég vil þess vegna sérstaklega beina máli mínu til hv, 6. þm. Sunnl., form. fjvn., að hann taki þetta mál upp í n. milli umr. og reyni að koma auga á leið til þess að þessi litla brtt. geti náð fram. Herra forseti. Ég ætlaði að hafa þetta stutt og skal standa við það. En ég get ekki, fyrst ég er kominn hingað á annað borð, gengið héðan aftur nema minnast aðeins á annan þátt fáum orðum, þar sem mér finnst hlutur Vestmannaeyja ótrúlega lítill. Það er áætlaður hluti til Vestmannaeyjahafnar sem er skorinn meira niður og miklu meira niður en áætlað fjármagn til annarra hafna í landinu. Þar var gert ráð fyrir framkvæmd sem kostaði 70 millj. og hluti Vestmannaeyjakaupstaðar yrði þar eitthvað milli 50 og 60 millj., en þeir leyfa sér, þessir menn, að skera þetta niður í rúmlega 37 millj. kr. Það verk, sem framkvæma á fyrir þessa peninga, er nefnt hér einhvers staðar vörukantur, þ.e.a.s. bryggjukantur fyrir vöruflutningaskip. Nú hef ég heyrt það, að háttsettur embættismaður í kerfinu hafi sagt, að við Vestmanneyingar hefðum ekkert við þetta að gera, þetta væri flottheitaframkvæmd og hálfgerð óþarfaframkvæmd, og ég hef þetta eftir mönnum sem ég get fyllilega tekið mark á. Auk þess veit ég líka, að það hefur heyrst því miður frá sumum hv, þm., sem jafnvel gerst ættu að þekkja til, að við hefðum litla þörf fyrir að þetta verk yrði unnið. Það er mikill misskilningur og það eru mikil ósannindi, því að með því að gera þennan vörukant eru vöruflutningaskipin tekin frá bryggju, sem liggur næst mjög stórum vinnslustöðvum í kaupstaðnum, og losnar þar með löndunarpláss í höfninni, sem er af skornum skammti og meira að segja af svo skornum skammti, að fiskibátarnir í höfninni, sem munu vera um 70 talsins plús fjórir togarar, þurfa oft að bíða löndunar svo að mörgum klukkutímum skiptir, en þar með verða sjómenn á þessum fiskibátum að stytta hvíldartíma sinn, oft að mjög miklum mun. Þetta er ekki eina gagnið af þessu. Að sjálfsögðu kemur þarna þá vörukantur fyrir flutningaskipin, sem yrði þá á þeim eina stað, þar sem hugsanlegt væri að koma upp vöruskemmu fyrir skipafélögin. Með það í huga er auðvitað um geysilega hagræðingu að ræða - að hafa vöruskemmu á hafnarsvæðinu sjálfu, sem ekki er nú við löndunarbryggjuna, í stað þess að þurfa að keyra allan varning langt í burtu frá þeim stað þar sem hann er tekinn á land. Við þennan kant er einnig meiningin að koma upp aðstöðu til viðgerða á skipum á floti, auk þess sem gert er ráð fyrir í áætlun hafnarstjórnar í Vestmannaeyjum að þarna verði aðstaða til nótaviðgerða, því að það vita allir, að mikill hluti loðnuflotans kemur þarna á vetrarvertíðinni af öllu landinu og þarf auðvitað að fá viðhald og viðgerðir á sínum veiðarfærum, en til þess þarf gott bryggjupláss. Því yrði mjög vel fyrir komið á þessum stað, því að sannleikurinn er sá, að hin stærri nótaskip fljóta ekki inn að bryggjunni vestur af þessum kanti sem þarna er fyrirhugaður. Auk þess, sem ég hef þegar nefnt, vil ég segja að rétt hjá þessum bryggjukanti, sem þarna er gert ráð fyrir, er nú þegar sameiginleg fiskgeymsla, kæligeymsla fyrir kassafisk, sem togaraaflinn mun verða fluttur í og síðan dreift út í stöðvarnar eftir þörfum. Það má því öllum vera ljóst, sem hafa hlustað og heyrt þessar röksemdir, að þarna er einmitt um mjög nauðsynlega framkvæmd að ræða, sem hefur verið vandlega undirbúin í framkvæmdaáætlun hafnarstjórnar í Vestmannaeyjum. Hlutur Vestmannaeyja er sem sagt ekki nema liðlega 37 millj. Ég vil leyfa mér að benda á það, að hlutur Akraness er t.d. 100 millj, Ólafsvíkur 72 millj., svipuð upphæð eins og í Vestmannaeyjum fer til Patreksfjarðar, tvöföld upphæð til Bolungarvíkur, þó nokkru hærri upphæð til Skagastrandar, yfir 40 millj., til Siglufjarðar milli 60 og 70 millj., yfir 50 millj. til Ólafsfjarðar og til Akureyrar 46 millj. Svona mætti miklu lengur telja: Húsavík 41 millj, Vopnafjörður 65 millj., Borgarfjörður eystri 42 millj., Neskarpstaður 46 millj., Sandgerði 83 millj. og hafnarfjörður 52 millj. Allir þessir staðir fá talsvert hærri fjárveitingu og margir margfalt hærri en Vestmannaeyjar, sem hefur þó þennan geysilega flota eins .og þar er og vonandi kemur til með að skila góðum afla á land hér eftir sem hingað til. Mér sýnist að þarna sé ein stærsta verstöð landsins hlunnfarin, svo að ekki sé grófar tekið til orða, og ég harma að fulltrúar Sunnlendinga og Vestmanneyinga í fjvn. skyldu ekki ýta betur á eftir þessu nauðsynjamáli hafnarinnar en rann hefur orfið á, á sama tíma og eitt kjördæmi landsins sker sig alveg úr með fjárveitingar. Kannske vegna þess að tveir af þremur nm í undirnefnd um hafnarmál eru frá því sama kjördæmi. Þær upphæðir eru geysiháar miðað við það sem okkur er boðið. Þó er aðeins farið fram á að setja þetta í eina framkvæmd, jafnvel þótt margar aðrar framkvæmdir séu nauðsynlegar. Svona mætti auðvitað miklu lengur telja, en ég vil ekki fara að eyða tíma manna, þegar svo langt er liðið á nótt, til þess að ræða fjárlagafrv. í heild, svo að ég tali nú ekki um að fara að minnast á svokallaða efnahagsstjórn hæstv. ríkisstj. Til þess þyrfti álíka marga klukkutíma og ég hef nú talað í margar frímínútur, ef gera ætti því mikla mistakamáli einhver skil. Herra forseti. Ég vil að lokum endurtaka, að ég beini máli mínu enn einu sinni til hv. þm. Steinþórs Gestssonar og þeirra fjvn.-manna annarra, sem hér eru staddir, að þeir velti nú fyrir sér, hvort það geti talist sanngjarnt að láta Vestmannaeyjakaupstað verða fyrir svona miklu tjóni með því að láta greiða skuldina á eins löngum tíma og þeir leggja til eða hvort þeir vilja milda eitthvað þann skaða með því að skipta skuldagreiðslunni eða vanskilagreiðslunni í tvennt.



Herra forseti. Ég vil láta það koma skýrt fram, að mér er ekki kunnugt um að stjórnarflokkarnir hafi af ásettu og yfirlögðu ráði haldið leyndum fyrir minni hl, fjvn. upplýsingum varðandi breytingar á útgjaldahlið fjárlagafrv.