Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er í sambandi við þetta mál, sem ég vildi spyrja ríkisstj. um einstök atriði. Fyrsta spurningin er í sambandi við það, að samkvæmt skilgreiningu Áfengisverzlunar ríkisins hefur Eimskipafélagi Íslands 1944 verið selt vín með kostnaðarverði fyrir 42 þús. kr. Ég skal ekki segja, hve mikið það vin hefur kostað, sem í útsölu er selt á 42 þús. kr., en eftir álagningunni má fullyrða, að það er töluvert mikið, sem Eimskipafélaginu hefur þarna verið gefið. Þetta gerðist 1944. Kom þá fram aths. til ríkisstj., en síðan hefur allt hjakkað í sama farinu. Til hvers er að leitast við að gera aths. við ríkisstj., ef hún hefur þær að engu, og koma svo til Alþ. þremur árum eftir að reikningarnir áttu að vera komnir fram? Það eru fleiri aths. hér, sem fyrir liggja, þar sem maður veit ekkert um, hvað ríkisstj. hefur aðhafzt. T.d. vita endurskoðendur, að það eru slæm skil hjá innheimtumönnum ríkisins. Það vex stöðugt við hver áramót, sem ógreitt er. Þótt tekjur manna hafi yfirleitt batnað og greiðslumöguleikar manna farið batnandi, hefur þetta versnað og aldrei eins mikið og 1944. Ríkisstj. telur nú, að hún sé að gera gangskör að því að fá þetta inn og framvegis verði reynt að ráða bót á þessu. Hvernig er þetta nú? Hefur verið ráðin nokkur bót á þessu? Eftir því sem ég heyri, hefur aldrei verið meira útistandandi en nú. Það lítur út fyrir, að ríkisstj. hafi yfirleitt ekki tekið tillit til þessara aths. Þá er talað um, að enn séu óuppgerðar skuldir frá landsverzluninni gömlu, sem starfaði í fyrra stríði. Ríkisstj. lofaði í vor að sjá um, að farið væri að gera þetta, en mig langar að vita, hvort það hefur gerzt og hvað mikið er eftirstandandi enn af þessum skuldum. Þá er upplýst, að Áfengisverzlun ríkisins á útistandandi svo og svo mikið af skuldum. ríkisstj. lofaði að sjá um, að þær yrðu innheimtar, en hefur hún gert það? Það er fleira, sem ég vildi spyrja um. En vegna þess, að áliðið er kvölds og áliðið þings, sé ég ekki ástæðu til að fara út í þetta frekar, en vil aðeins segja það, að það eru í meira lagi rólyndir ráðh., sem geta fundið sig í svona vinnubrögðum.



Herra forseti. Mér verður nú náttúrlega svarafátt að því er snertir áfengisverzlunina frá 1944, hvernig það hefur gengið til, ég hef ekki sérstaklega sett mig inn í það. En hvað landsverzlunina áhrærir er vist hv. fyrirspyrjanda kunnugt um það, að hinar útistandandi skuldir eru nú taldar fyrndar að mestu, og verður varla mikils þaðan að vænta. Ég hef ekki vonir um að fá þar mikla fjármuni. En um hitt atriðið, þann seinagang, sem er á afgreiðslu landsreikninganna frá stjórnarráðinu, er ég honum algerlega sammála og hef gert talsvert að því að reka á eftir afgreiðslu þessara mála, en það, sem mest hefur staðið á, eftir því sem mér hefur verið sagt, hefur verið það, að fjmrn. hefur átt í brösum með að fá upplýsingar frá ýmsum stofnunum. Að því er snertir innheimtu hjá embættismönnum, vil ég segja það, að þessar eftirstöðvar hafa verið nokkuð miklar, en ekki hafa þær versnað. Ég hef athugað þetta og skal gera það enn betur. Mér virðist þörf á að hraða gangi allra þessara mála í rn., og eftir því sem ég get, skal ég reyna að koma því til leiðar, að þessi afgreiðsla öll og prentun reikninganna verði framkvæmd sæmilega tímanlega. Það kostaði t.d. mikil afskipti af minni hálfu að koma þessum landsreikningi hér fyrir þingið áður en þessu þingi yrði slitið, og stóð á ýmsu; þ. á m. var prentsmiðjan svo hlaðin, en ég lét sérstaklega biðja prentsmiðjustjórann fyrir það, og hann hliðraði svo til, að þessi landsreikningur gat nú loksins orðið tilbúinn. - Ég skal taka til greina það, sem hv. þm. hefur sagt, að svo miklu leyti sem í mínu valdi stendur.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að ég geri varla ráð fyrir, að forseti skeri niður umr. um þetta stóra mál hér. Deildin á ekki sök á því, að þetta mál er ekki komið fram fyrr. Þessu máli var útbýtt hér í gær, og það er sannarlega þess virði að ræða það nokkuð. Vil ég takmarka umræður mínar um þetta mál við þá liði eina. sem vísað er til aðgerða Alþ., eftir að fram hafa komið svör ríkisstj. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðh., hvernig hann lítur á það, þegar slíkar aths. koma við landsreikninginn. Lítur hann svo á, að það eigi þannig að láta þetta standa í sjálfum landsreikningnum eða gefa Alþ. tíma til að athuga og skera úr um þessi deiluatriði, eða er þess að vænta, að ráðh. láti athuga þessi atriði sérstaklega, eftir að búið er að samþykkja reikninginn? - Ég skal þá fyrst koma að sjöunda aths. Ég hlustaði á hæstv. forsrh. í gær, sem varði miklu af ræðutíma sínum í að fordæma stjórnina á þessu fyrirtæki í tíð fyrrv. ríkisstj. Ég vildi spyrja hæstv. ríkisstj.: Hvernig er stjórnin á þessu fyrirtæki nú? Ég hrökk við við sumar þær upplýsingar, sem gefnar voru í gær um þetta mál, t.d. ef það er rétt, að enn sé verið að leigja birgðaskemmu fyrir 28 þús. kr. á ári, en svo skildist mér á hæstv. ráðh. Nú er vitanlegt, að síðan þessi ríkisstj. tók við hefur verið seld á leigu einhver allra bezta skemma, sem til er hér og Landssmiðjan átti, fyrir um 30 þús. kr. á ári. Mér er kunnugt um, að á sama tíma voru fluttar burt úr því húsi nýjar vélar, sem geymdar eru í hriplekum skúr með malargólfi og hljóta að eyðileggjast þar að óbreyttum aðstæðum. Við höfðum tækifæri til að skoða þær í vetur. Og ég veit ekki betur en sama ráðuneyti hafi leigt fyrir, að ég hygg, um 130 þús. kr. á ári margfalt minna húsnæði en landssmiðjan oft hefur leigt öðrum fyrir 30 þús. kr. Og ef í viðbót á að leigja hjall fyrir 28 þús. kr. til þess að halda uppi fyrirtækinu, finnst mér ekki um að villast, hver er sekastur um þessi mál. Ég vildi því gjarnan vita, hvort ekki væri rétt að taka þessi mál til sérstakrar athugunar í sambandi við ríkisreikninginn, einkum þegar bent er á, að þessu verði vísað til aðgerða Alþ. Viðvíkjandi 13. gr. vil ég líka benda hæstv. ráðh. á, að ég minntist á það í sambandi við fjárl., að rekstur m.s. Laxfoss væri til eftirbreytni fyrir Skipaútgerð ríkisins, því að á sama tíma sem þessi bátur græðir nær 100 þús. kr., tapar Skipaútgerðin hundruðum þúsunda á sams konar afgreiðslu. Væri því ástæða til að athuga, hvort ekki er hægt að koma betri skipan á rekstur þessarar ríkisstofnunar. Og ég veit ekki betur en að félagið, sem rekur m.s. Laxfoss, hafi greitt arð í ríkissjóð af þeim hluta, sem hann á í félaginu, meðan lagðir eru þungir skattar á þegnana til þess að greiða rekstur á því ríkisfyrirtæki, sem hér er um að ræða. Ég skal ekki ræða um 8. og 9. gr., en vil aðeins benda á. að það er dálítið villandi, ef því er baldið fram, að hér sé um vanrækslu innheimtumanna að ræða, því að hér er um að ræða stórar upphæðir, sem deilt er um í málum fyrir mjög vafasaman úrskurð frá hv. 1. þm. N-M. í ríkisskattan. Mér er kunnugt um, að menn standa í sífelldum málum við þessa stofnun, og ætti hæstv. ráðh. að taka þessa stofnun til athugunar, þar sem þegnarnir ern gerðir varnarlausir í þessum málum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af þeim ummælum, sem hv. þm. Barð. (GJ) lét falla. Ég get að vísu ekki svarað öðru en því, sem stendur á landsreikningnum, að þessum lið verði vísað til aðgerða Alþ. Hitt er annað mál, að fjmrn. hefur haft þessi mál til athugunar og ritað þeim rn., sem hafa þau með höndum. Það er réttilega fram tekið af hv. þm., að rekstur þessarar stofnunar gengur hneyksli næst, og hefur fjmrn. áhuga á, að þarna verði breyting á. Síðan getur Alþ. og hv. þm., ef hann verður hér áfram, dregið sínar ályktanir. þegar niðurstöður liggja fyrir af þessum athugunum eða af þeim breyt., sem á þessum málum kunna að vera gerðar, og er það vitanlega alltaf opið fyrir hæstv. Alþ. að skipta sér af þessum málum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans og benda hv. þm. Ráð. á það, að þær gr., sem hann var að tala um. eru um allt annað efni. Þá hefur verið rætt um það hér, að ekki hafi verið innheimt sektarfé, sem einstaklingar eða félög hafa verið dæmd til að greiða. Það er alveg rétt, að ríkið á óinnheimt sektarfé, er nemur hundruðum þúsunda kr., sem togarar hafa verið dæmdir til að greiða fyrir landhelgisbrot, og þessar sektir koma aldrei til ríkisskattan. Skal ég ekki lengja umr. með því að fara frekar út í það atriði, en vil hins vegar minnast á tvennt annað í sambandi við þessar umr. Það er afar algengt, að kosningaréttur sé dæmdur af mönnum, en síðan eru þeir ekki strikaðir út af kjörskrá og kjósa eftir sem áður hvar á landinu sem er. Ég vil því benda hæstv. ríkisstj. á, að hún þarf að gera ráðstafanir til þess, að slíkum dómum sé fullnægt. t.d. með því að tilkynna viðkomandi yfirvöldum, þegar slíkir dómar eru felldir yfir mönnum úr þeirra umdæmi. - Í öðru lagi finnst mér ástæða til að breyta um fyrirkomulag á endurskoðun opinberra fyrirtækja frá því, sem nú er. Mér finnst ekkert vit í því að hafa endurskoðendur, sem kosta hundruð þúsunda króna, við ýmis fyrirtæki, sem eru ekkert annað en útangar af ríkisrekstrinum og reikningar þeirra síðan endurskoðaðir og færðir sem undirliðir á ríkisreikninginn sjálfan. Hefði ég talið hyggilegra, að endurskoðendur ríkisreikninganna endurskoði þetta allt saman og væru fastir menn.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Mér þykir leitt, að ég gat ekki verið við, er umr. hófust um þetta mál, en mér skilst, að hv. þm. hafi óskað þess að ég léti skoðun mína og álit í ljós á þessu máli, í þessu sambandi vil ég upplýsa, að hv. n. hefur haft samstarf við mig í þessu máli en umsóknir hafa borizt dómsmrn. fram á daginn í dag um veiting ríkisborgararéttar. Hins vegar er nokkurt vafamál, hvaða sjónarmið skuli ráða í veitingu ríkisborgararéttar. N. vildi, að hún fengi víðtækt vald í þessum efnum, og ég set mig ekki á móti brtt. n. Mér finnst nú ekki, að frv. liggi neitt sérstaklega á. Afgreiðsla þess má gjarnan bíða til haustsins, en ég leggst ekki á móti brtt.



Herra forseti. Út af ummælum hæstv. dómsmrh. vil ég segja nokkur orð. - Frv. þetta var rætt í d. í dag, og mér finnst ótrúlegt, að hæstv. ráðh. sé á móti frv., a. m. k. upphaflega. Ég hef áður látið í ljós þá skoðun mína, að mér fyndist óeðlilegt. að ráðh. hefði einskorðað vald til þess að veita ríkisborgararéttindi. Og ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. dómsmrh., hvort honum þætti sú lausn þessara mála í framtíðinni eðlileg, að undirbúningur þessa frv. yrði með þeim hætti, að frv. yrði undirbúið og samþ. af ríkisstj. sjálfri. Mín skoðun er sú, að það ætti að athuga þetta mál nánar og athuga þá frekar mál þeirra manna, sem ríkisstj. hefur ekki mælt með, engu síður en hinna. Hæstv. ríkisstj. ætti að vera „konservativ“ í þessu. Hæstv. ráðh. sagði, að það lægi ekkert á að afgreiða þetta mál. Ég vil samt benda á, að undir öðrum lið frv. er aðili, sem mun bíða tjón og það allverulegt, ef hann fær ekki fljótlega borgararéttindi, því að hann á miklar eignir utan Íslands. Ég hef rætt þetta allýtarlega við formann n., en n. leggur til, að frv. nái nú fram að ganga.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. um það. að þm. hafi rétt til þess að dæma um þá menn, sem ráðuneytið mælir með. N. hafði þó orð um það að fara lengra, og ég set mig ekki á móti hóflegum kröfum hennar. Varðandi það tilfelli, sem hv. þm. Barð. minntist á, þá skal ég ekki efa, að umgetinn maður eigi eignir erlendis. En slíkt hefur auðvitað engin áhrif á veitingu ríkisborgararéttar, og ef erlendur ríkisborgari heldur, að hann fái frekar ríkisborgararétt fyrir slíkt, þá er það furðulegt, og eins er það furðulegt. ef slíkur aðili fær frekar umráð eigna sinna ef hann skiptir um ríkisfang. Ég er nú kannske ekki nógu góður „júristi“, að ég geti um það dæmt.

dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Í hv. Nd. voru vinnubrögðin þannig við afgreiðslu þessa frv., að d. neitaði að veita afbrigði fyrir sanngjarnri brtt., og ég lét þess þá getið, úr því að frv. væri stefnt með slíkum hætti í tvísýnu í Nd., að ég mundi ekki veita afbrigði fyrir málinu í Ed., er það kæmi þangað. Ég kann ekki við að neita um afbrigði í nafni ríkisstjórnarinnar, en ég leyfi þau ekki.

Forseti (BSt) : Úr því að einn ráðh. vill ekki leyfa afbrigði, verð ég að snúa mér til annarra ráðh. og spyr þá hæstv. fjmrh., hvort hann vilji leyfa afbrigðin.

Já.

Frsm. meiri hl. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Eins og nál. ber með sér, hefur meiri hl. fjhn. orðið sammála um að mæla með frv. og leggur til, að það verði samþ. Ég sé ekki ástæðu til að fara að flytja hér langt mál né endurtaka það, sem segir í grg. þeirri, sem fylgir frv., en kunnugleiki minn á málinu byggist á þeim upplýsingum, sem þar eru gefnar. En ég tek fram, að ekki er líklegt, að frv. þetta nái fram að ganga, þar sem nú er svo mjög áliðið þingtímans, nema samkomulag hafi náðst um það innan ríkisstj. Er málið kom til fjhn., lá ekkert fyrir um það, en n. vildi ekki stöðva málið. Hins vegar virðast nú þær vonir, sem upphaflega var gert ráð fyrir, að frv. næði fram að ganga, hafa brugðizt. Ég geri ekki ráð fyrir því, að frv. þetta nái fram að ganga eftir þá yfirlýsingu. sem hæstv. dómsmrh. gaf hér áðan. Ég geri þess vegna ekki ráð fyrir því, ef því fer fram, sem hæstv. dómsmrh. hér lýsti yfir, að langar umr. verði um málið, þar sem kl. er nú eitt og hálf að nóttu, að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til að hafa frekari umr. um þetta mál, fyrr en það hefur sýnt sig, hvort því er ætlað að ganga í gegn á þessu þingi eða ekki, sem er undir því komið, hvort samkomulag næst um málið. En meiri hl. fjhn. er því meðmæltur, eins og fyrir liggur, að málið gangi fram.

Forseti (BSt) : Þetta mál er samkv. ósk hæstv. ríkisstjórnar, tekið af dagskrá.