Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1990 og er frv. 69. mál þessa þings. Frv. til lánsfjárlaga er nú sem fyrr mótað af niðurstöðu fjárlagafrv. og þeirri efnahagsstefnu stjórnvalda sem markar það hverju sinni. Að þessu sinni eru helstu einkenni frv. til fjárlaga sem snerta lánsfjármál eftirfarandi: 1. Þrátt fyrir samdrátt útflutningstekna og tæplega 3 milljarða halla á fjárlögum munu erlendar skuldir ríkissjóðs ekki aukast. Lánsfjárþörf ríkissjóðs, sem er áætluð lægri en um árabil, verður alfarið brúuð með innlendri lántöku. 2. Hrein innlend lánsfjáröflun ríkissjóðs og opinberra lánastofnana mun lækka um 4 milljarða kr. á árinu 1990, og góðar líkur eru á að henni verði náð án hækkunar á vöxtum. 3. Þenslumyndandi áhrif ríkissjóðs og opinberra lánastofnana á lánsfjár- og peningamörkuðum á árinu 1990 verða hverfandi eða nema aðeins fáeinum hundruðum millj. kr. og lækka um 8 milljarða kr. frá því sem verður í ár. Ég vil vekja sérstaka athygli hv. deildar á þessari staðreynd, að þenslumyndandi áhrif ríkissjóðs og opinberra lánastofnana á peningamarkaðnum á árinu 1990 munu lækka um 8 milljarða kr. og nánast hverfa alveg. Um þetta efnisatriði er að finna sérstaka töflu í frv. til fjárlaga þar sem þessi þróun er skýrð í sögulegu samhengi. Aðstæður á innlendum lánamarkaði hafa mjög þróast í átt til aukins jafnvægis á árinu 1989. Dregið hefur úr eftirspurn eftir lánsfé og betra jafnvægi komist á milli aukningar innlána og útlána lánastofnana. Gætir þar áhrifa af samdrætti í einkaneyslu og fjárfestingu, auk þess sem birgðir útflutningsvara eru með allra minnsta móti um þessar mundir. Í kjölfar þessa hafa raunvextir lækkað og lausafjárstaða innlánsstofnana hefur farið batnandi. Útlit er nú fyrir að hún batni um tæplega 6,3 milljarða kr. á árinu 1989. Helstu niðurstöður peningamálaáætlunar vegna ársins 1990 benda til lítils háttar rýrnunar á lausafjárstöðu innlánsstofnana og horfur eru á að lán og endurlán innlánsstofnana aukist um 15,3%. Samkvæmt lánsfjáráætlun og frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1990 eru heildarlántökur opinberra aðila, opinberra fjárfestingarlánasjóða og atvinnufyrirtækja áætlaðar um 39,7 milljarðar kr. Í lánsfjáráætlun og lánsfjárlögum 1989 voru heildarlántökur þessara aðila áætlaðar 36,8 milljarðar en endurskoðuð áætlun bendir til þess að lántökurnar verði í reynd um 48 milljarðar kr. Heildarlántökur á árinu 1990 eru því áætlaðar um 8 milljörðum kr. lægri en í ár og borið saman á meðalverðlagi ársins 1989 nemur lækkunin um 13 milljörðum kr. Mestu munar að lántökur ríkissjóðs eru taldar lækka um rúma 9 milljarða kr., annars vegar vegna minni halla í rekstri ríkissjóðs og hins vegar vegna minni innlausnar spariskírteina, auk þess sem ríkissjóður tók 5 milljarða erlent lán á árinu 1989 eingöngu til að fjármagna greiðsluhalla ársins 1988. Áætlað er að innlendar lántökur opinberra aðila og lánastofnana nemi um 18,3 milljörðum kr. samanborið við 22,7 milljarða í ár. Innlendar afborganir þessara aðila eru áætlaðar um 8,8 milljarðar kr. Hrein lánsfjáröflun ríkissjóðs og opinberra lánastofnana er því áætluð um 9,5 milljarðar kr. á árinu 1990 sem er um 4 milljörðum kr. lægri fjárhæð en hrein lánsfjáröflun þessara aðila í ár. Að raungildi er lækkunin enn meiri þar sem gert er ráð fyrir 15--16% hækkun verðlags milli ára. Þess má og geta að hrein lánveiting lífeyrissjóða til byggingarsjóðanna er áætluð um 9,8 milljarðar á árinu 1990 og þá ber að hafa í huga að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna umfram það sem umsamið er til húsnæðiskerfisins er áætlað tæpir 11 milljarðar kr. Með þetta tvennt í huga verða að teljast mjög góðar líkur á því að innlendri lánsfjárþörf opinberra aðila og sjóða verði fullnægt án hækkunar á vöxtum á árinu 1990. Hrein lánsfjárþörf ríkissjóðs á árinu 1990, það er lántökuþörf ríkissjóðs umfram það sem hann greiðir í afborganir af áður teknum lánum, er áætluð 1 milljarður 645 millj. kr. sem er um 1,2 milljörðum kr. lægri fjárhæð en áætlaður fjárlagahalli, og vek ég sérstaka athygli hv. deildarmanna á þeirri staðreynd. Sú fjárhæð svarar til 0,5% af vergri landsframleiðslu. Í ár er þetta hlutfall áætlað 1,6% en var hins vegar á góðærisárinu 1987 2,7% og á árinu 1988 3,2%. Lántökuþörf ríkissjóðs mun því minnka umtalsvert frá því sem hún var á árunum 1987 og 1988. Enda má segja að það hafi verið ein af grundvallarskekkjum efnahagsstjórnar ársins 1987 að vera á þenslutímum með gífurlega lántökuþörf ríkissjóðs. Eins og nú er ástatt í þjóðarbúskap okkar Íslendinga er ekki talið ráðlegt að ríkissjóður greiði niður erlendar skuldir sínar, en hins vegar eru heldur ekki nein áform um að auka þær. Ríkissjóður mun því eingöngu taka ný erlend lán á árinu 1990 fyrir sem nemur afborgunum af erlendum lánum, en þær eru áætlaðar um 1 milljarður 370 millj. kr. Lánsfjárþörf ríkissjóðs verður því alfarið brúuð með innlendri lántöku í formi sölu á spariskírteinum ríkissjóðs að fjárhæð 6 milljarðar kr. og innlendar afborganir ríkissjóðs af teknum lánum eru áætlaðar 3 milljarðar 330 millj. kr. Innlend lántaka umfram afborganir nemur því 2 milljörðum 670 millj. kr. Þar sem lánsfjárþörfin er hins vegar einungis 1 milljarður 645 millj. kr. verður, og ég vek sérstaklega athygli einnig á því, um 1 milljarður greiddur inn í Seðlabankann til að bæta stöðu ríkissjóðs þar. Það er von að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson brosi að þessari staðreynd vegna þess að hún endurspeglar auðvitað mjög vel muninn á þeirri efnahagsstefnu sem fylgt er nú og þeirri sem fylgt var fyrir nokkrum árum síðan. Jafnvel þótt þessi upphæð væri ekki greidd inn í Seðlabankann endurspeglar hún það svigrúm sem er í áætlununum upp á 1 milljarð kr. Verulega mun draga úr innlausn spariskírteina á næsta ári. Áætlað er að innlausn á árinu 1990 verði um 2 milljarðar, en áætluð innlausn á árinu 1989 er 3,8 milljarðar. Innlausnin verður því um helmingi minni á næsta ári en á árinu í ár. Hrein lánsfjárþörf í formi spariskírteina á næsta ári er því áætluð um 4 milljarðar kr. samanborið við 2,2 milljarða á árinu 1989. Stærstur hluti innlenda fjármagnsins á eins og venjulega uppruna sinn að rekja til lífeyrissjóðanna. Áætlað er að ráðstöfunarfé þeirra verði um 24,1 milljarður kr. á áætluðu meðalverðlagi næsta árs og mun það aukast að raungildi, og vek ég einnig athygli á þeirri staðreynd, um 18% frá því sem áætlað er á yfirstandandi ári. Skýrist sú aukning einkum af tvennu: Í fyrsta lagi lokaáfanga í breikkun iðgjaldsstofns lífeyrissjóðanna sem kemur til framkvæmda í byrjun næsta árs og í öðru lagi af stækkun eignastofns lífeyrissjóðanna sem leiðir til mjög vaxandi vaxtatekna og afborgana. Reiknað er með að lífeyrissjóðirnir kaupi skuldabréf af byggingarsjóðunum fyrir 45% af ráðstöfunarfé sínu, þ.e. fyrir 10 milljarða 855 millj. kr. og er þá miðað við að kauphlutfallið lækki úr 55% í 45% af ráðstöfunarfé. Þessi lækkun er í samræmi við þau fyrirheit sem gefin voru í tengslum við lagasetningu um húsbréfaviðskipti, en þar er gert ráð fyrir að um 10% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna renni til kaupa á húsbréfum. Reiknað er með því að lífeyrissjóðirnir kaupi húsbréf fyrir a.m.k. tæplega 2,5 milljarða kr. Ráðgert er að afla innan lands alls 1 milljarðs 340 millj. kr. með öðrum hætti en sölu spariskírteina og verðbréfakaupum lífeyrissjóðanna. Er það um 300 millj. kr. lægri fjárhæð en endurskoðuð lánsfjáráætlun fyrir 1989 gerir ráð fyrir. Ekki er sett fram nákvæm áætlun um hvaðan eigi að afla þess fjár en benda má m.a. á óbundið ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna. Virðulegi forseti. Í þjóðhagsáætlun fyrir árið 1990 er reiknað með að viðskiptahallinn verði um 10 milljarðar kr. eða um 3% af áætlaðri landsframleiðslu. Það er svipað og reiknað er með í ár. Slíkt verður að teljast einstakur árangur, að viðskiptahalli aukist ekki þrátt fyrir þriðja samdráttarárið í röð og umtalsverðan samdrátt útflutningstekna. Ég held að það sé varla hægt að finna dæmi um slíkt, að tekist hafi með samræmdum aðgerðum í efnahagsmálum, ríkisfjármálum og peningamálum að koma í veg fyrir að viðskiptahalli aukist á samdráttartímum. Þessi árangur er síðan í reynd enn meiri ef það er haft í huga að af þessum 10 milljörðum kr. nema flugvélakaup Flugleiða tæpum 8 milljörðum kr. á næsta ári og það sjá allir hv. alþm. að slíkt er ekki aðgerð sem réttlætanlegt er að taka inn í samanburð milli ára því að slík umfangsmikil flugvélakaup okkar stærsta flugfélags gerast mjög sjaldan. Erlendar lántökur til lengri tíma eru áætlaðar rúmur 21 milljarður kr. Greiðslur þjóðarbúsins af löngum erlendum lánum eru áætlaðar um 2,4 milljarðar kr. á árinu 1990. Þar af eru afborganir 10,4 milljarðar og vextir 14 milljarðar. Hreinar erlendar lántökur til langs tíma nema því um 11 milljörðum kr. eða um 900 millj. kr. umfram áætlaðan viðskiptahalla. Af þeirri fjárhæð nema hreinar erlendar lántökur ríkissjóðs og opinberra lánastofnana einungis 1,6 milljörðum kr. af þeim 11 milljörðum kr. sem hér um ræðir. Erlendar skuldir þjóðarinnar til langs tíma eru taldar aukast um 12% á árinu 1989 í erlendri mynt. Að raungildi nemur sú hækkun hins vegar aðeins 8%. Á sama tíma dregst landsframleiðslan saman um 2,8%. Hlutfall langra erlendra lána af landsframleiðslu hækkar um tæp 9%, úr 41,3% árið 1988 í 50,4% á árinu 1989. Í forsendum lánsfjáráætlunar 1990 er gert ráð fyrir um 13% hækkun á meðalgengi erlendra gjaldmiðla og um 6% aukningu erlendra lána. Skuldahlutfallið í árslok 1990 er áætlað 53,1% af vergri landsframleiðslu ársins og er þar tekið tillit til 0,9% samdráttar í vergri landsframleiðslu næsta árs. Hreinar skuldir þjóðarbúsins námu 41,6% af vergri landsframleiðslu á árinu 1988 og eru taldar verða um 48,3% í árslok 1989. Er það hagstæðari þróun en hlutfall langra erlendra lána sýndi hér að framan. Frávikin skýrast af því að löngu lánin sýna aðeins hluta af fjármögnun viðskiptahallans. Hrein staða þjóðarbúsins tekur til allra þátta til að mæta viðskiptahallanum, þ.e. langra lána, skammtímalántöku og rýrnandi gjaldeyrisstöðu. Lækkun skammtímaskulda á árinu 1989 og bætt gjaldeyrisstaða skýrir minni hækkun hreinna skulda þjóðarinnar samanborið við erlendar skuldir til langs tíma. Í forsendum áætlunar fyrir árið 1990 er gert ráð fyrir að þetta hlutfall hækki nokkuð til jafns við hlutfall langra erlendra lána á árinu 1990 og nemi 50,7% af vergri landsframleiðslu. Það hefur nokkuð verið vikið að því í umræðum hér á Alþingi síðustu daga að erlendar skuldir sem hlutfall af landsframleiðslu séu vaxandi og hafa menn þar vitnað í ákveðnar töflur frá Seðlabankanum máli sínu til staðfestingar. Það er hins vegar villandi að taka þær töflur eins og þær birtast einar og sér vegna þess að í reynd verður auðvitað líka að taka mið af breyttu gengi krónunnar og breytingum á landsframleiðslunni til þess að sjá hvort um einhverja raunverulega breytingu er að ræða eða eingöngu um breytt prósenthlutfall án þess að sú stærð sem um er að ræða hafi í eðli sínu breyst. Þau hlutföll skulda af landsframleiðslu sem ég rakti hér að framan hækka því ekki eingöngu vegna þess að skuldirnar séu að vaxa heldur, og ekki síður, --- og reyndar er það stærsti hluti þessara breytinga --- vegna lækkunar raungengis krónunnar og minnkandi landsframleiðslu. Þannig má rekja um 70% af þessum breytingum til þessara þátta ef borin eru saman árin 1989 og 1990. Þess vegna er það í raun og veru mjög varhugavert að draga miklar efnislegar ályktanir af þessum breyttu hlutföllum varðandi skuldasöfnun þjóðarbúsins út á við nema menn telji að samdrátturinn í landsframleiðslu muni vera viðvarandi um langa framtíð. Viðskiptahallinn er í raun miklu betri mælikvarði á skuldasöfnun þjóðarbúsins heldur en fyrrgreindar prósenttölur sem ég hef hér rakið. Greiðslubyrði erlendra lána eykst á yfirstandandi ári og því næsta. Ástæður þessa eru auknar erlendar skuldir og hækkun á meðalvöxtum af erlendum lánum í um 8,5%. Greiðslubyrði erlendra lána er áætluð um 19,7% af útflutningstekjum ársins 1989 og 20,1% á árinu 1990. Á allra síðustu árum hafa innlendar stofnanir með ríkisábyrgð í vaxandi mæli leitað á erlendan lánamarkað í stað þess að taka erlend lán fyrir milligöngu Framkvæmdasjóðs Íslands, ríkissjóðs og annarra. Allar þessar stofnanir taka lán í skjóli ríkisábyrgðar og eru kynntar sem slíkar á alþjóðlegum markaði. Hins vegar tel ég nauðsynlegt að vekja athygli á því hér að í mjög takmörkuðum mæli hefur verið fylgst með lántökustarfsemi þeirra enda þótt miklir hagsmunir séu í húfi fyrir ríkissjóð og mikilvægt sé að samræmi sé á milli þeirra lánskjara og skilmála sem stofnanir með ríkisábyrgð og ríkissjóður sjálfur njóta á alþjóðlegum mörkuðum. Það nýmæli er því tekið upp í frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1990 að gera lánasjóðum og öðrum aðilum sem njóta ríkisábyrgðar á skuldbindingum sínum skylt að kynna Seðlabanka Íslands í umboði fjmrn. fyrir fram um áform sín um erlendar lántökur og leita eftir samþykki hans á þeim kjörum og skilmálum sem í boði eru hverju sinni. Þetta ákvæði er tekið upp til þess að tryggja að samræmi sé á milli þeirra lánskjara sem stofnanir með ríkisábyrgð og ríkissjóður sjálfur njóta á alþjóðlegum lánamörkuðum. Virðulegur forseti. Heildarfjárfesting er áætluð um 62 milljarðar kr. á árinu 1990 sem að magni til þýðir um 1% samdrátt frá yfirstandandi ári. Hér verður aftur að víkja að endurnýjun flugflotans en að honum frádregnum má ætla að fjárfestingin dragist saman um 9% að magni. Opinberar framkvæmdir eru taldar munu aukast um tæp 4% milli ára reiknað á föstu verðlagi og er þar eingöngu um að ræða aukningu í framkvæmdum við rafvirkjanir, sérstaklega við Blönduvirkjun, en þær eru taldar aukast um 47%. Aðrar opinberar framkvæmdir munu hins vegar dragast saman um 5%. Fjárfesting atvinnuvega önnur en flugvélakaup er talin dragast saman um fimmtung en það verður að skoðast í ljósi þess að hún jókst um meira en 70% á árunum 1984--1987. Fjárfesting í íbúðarhúsnæði er áætluð 13,5 milljarðar kr. á árinu 1990 og er þá gert ráð fyrir jafnmiklum framkvæmdum og í ár. Lánveitingar byggingarsjóðanna að viðbættum kaupum lífeyrissjóða á húsbréfum eru áætlaðar tæpir 14 milljarðar kr. Er þá rétt að vekja athygli á því að lánveitingar þessara sjóða verða ríflega það sem þarf til að fjármagna nýfjárfestingar í íbúðarhúsnæði. Er það mjög ríflegt miðað við það sem verið hefur á undanförnum árum og var af þeim sökum ekki talin þörf á nema 150 millj. kr. framlagi úr ríkissjóði til Byggingarsjóðs ríkisins á næsta ári. Virðulegi forseti. Fjárfestingarlánasjóðir gegna þýðingarmiklu hlutverki í fjármögnun fjárfestinga á Íslandi, ekki hvað síst sökum þess hve áhættufjármagn í atvinnurekstri er í reynd óverulegt í okkar landi. Í lánsfjáráætlun fyrir árið 1990 eru ný útlán fjárfestingarlánasjóða áætluð um 20 milljarðar kr. Er það svipuð fjárhæð og áætluð var fyrir þetta ár, en í lánsfjáráætlun 1989 voru heildarútlán áætluð 20,4 milljarðar kr. Endurskoðuð áætlun fyrir þetta ár telur hins vegar að útlán þeirra verði nálægt 25,7 milljörðum kr. Ný útlán fyrir árið 1990 eru því um fjórðungi lægri en á yfirstandandi ári. Stafar þessi lækkun fyrst og fremst af minnkandi umsvifum Atvinnutryggingarsjóðs og Framkvæmdasjóðs. Fjármögnun fjárfestingarlánasjóða, sem útlánastarfsemi þeirra byggist á, gerist sem kunnugt er með þrennum hætti: 1. Eigin fjármögnun af fé sem losnar úr rekstri. 2. Framlögum frá hinu opinbera og skatttekjum eins og lög ákveða. 3. Lánsfé eins og ákveðið er í lánsfjárlögum. Til að standa undir framangreindum heildarútlánum, 20 milljörðum kr., þurfa sjóðirnir að taka að láni 16,6 milljarða kr. Framlög og skatttekjur nema tæpum 3 milljörðum en eigið ráðstöfunarfé nemur aðeins um hálfum milljarði kr. eða 2,4% af heildarútlánum. Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í ræðu minni einkennist frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1990 af miklu aðhaldi á lánsfjármarkaði. Dregið er allverulega úr lánsfjárþörf ríkisins og sama gildir um opinberar lánastofnanir. Er þetta gert í því skyni að tryggja jafnvægi á peningamarkaði svo að vextir geti haldið áfram að lækka. Einnig eru í frv. mikilvæg nýmæli varðandi skyldur þeirra aðila sem njóta ríkisábyrgða á erlendum lántökum sínum. Mikilvægt er jafnan að staðið sé þannig að þeim málum að lánskjör íslenskra aðila með ríkisábyrgð á erlendum lánamörkuðum séu sem best því að lánskjörin hafa afgerandi áhrif á þjóðartekjur okkar Íslendinga. Ég tel því að sú breyting sem hér er lögð til á meðferð þeirra mála sé mikið efnahagslegt hagsmunamál auk þess sem hún leiðir til skynsamlegri vinnubragða í lántökum Íslendinga á erlendum mörkuðum. Virðulegi forseti. Að svo mæltu legg ég til að frv. þessu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Eins og auðvitað hefur margsinnis verið vikið að eru lánsfjárlög í eðli sínu hluti fjárlaga. Ég held að það hafi verið mistök á sínum tíma að skilja þessa löggjöf frá fjárlögunum sjálfum og fela tveim nefndum að fjalla um meira og minna sömu málin því að erfitt er að meta fjárlögin öðruvísi en að hafa hliðsjón af lánsfjárlögunum og fjalla um þau samtímis. Þetta held ég að við hæstv. fjmrh. séum kannski meira sammála um en margt annað og þess vegna væri það mjög ánægjulegt að reynt yrði að vinna að því við endurbætur á fjárlagagerð að sameina þetta verk, sem annars vegar er unnið af fjvn. og hins vegar af fjh.- og viðskn., þessari deild til heiðurs venjulega flutt í henni vegna þess að hún er vinnusöm og reynir að greiða fram úr flækjum og þær eru æðimargar núna sýnist mér, kannski fleiri en oft áður. Þar sem ég á sæti í nefndinni mun ég að sjálfsögðu leitast við að starfa þar að því að brjóta þessi mál til mergjar eftir því sem kostur er. Hæstv. ráðherra var hér eðlilega kannski með langan talnalestur. Ýmislegt þótti mér nú stangast þar hvað á annað en látum það vera. Það má kalla það orðhengilshátt. En hitt er þó a.m.k. í öllu falli alveg áreiðanlegt að fólkið í landinu skilur það ekki að núna sé fram undan einhver voðalega mikil batnandi tíð fyrir ríkissjóð, fyrir atvinnuvegina, fyrir fólkið sjálft. Fólk á Íslandi er svo nautheimskt að það skilur ekki þá fullyrðingu hæstv. fjmrh. að kjör lægst launaða fólksins hafi batnað eins og hann margítrekaði, m.a. í sjónvarpsumræðum. Ég held að fólkið með 50--60 þús. kr. laun hafi bara alveg orðið steinhissa. Það fór að telja aftur í buddunni sinni og ég held að það hafi ekki komist að raun um að kjörin hafi mikið batnað það ár sem hæstv. ráðherra hefur verið í þessum virðulega stól sínum. Ég sé hér varaformann Verkamannasambandsins kímileitan og mig langar að spyrja hann: Heldur hann að kjör lægst launaða fólksins hafi batnað á síðasta ári? Hann svarar því ekki. Ég veit hvað hann hugsar.  Skattahækkanir sem dynja yfir eru gífurlegar. Það er enginn fær um það, hvorki ég né hæstv. ráðherra, að meta hve miklar þær verða. Það er nefnilega alveg rétt sem hann vék að hér áðan, sagði að vísu ekki berum orðum en það fólst í orðum hans, að hallinn á fjárlögum þessa árs væri kominn til af því að tekjurnar hafa hækkað minna en gert var ráð fyrir og útgjöld ríkisins meira. Þetta er nákvæmlega það sama og fyrirrennari hans sagði hér fyrir rúmu ári þegar hann var að lýsa því að það yrði 7 milljarða halli á fjárlögunum eftir þær miklu skattahækkanir sem urðu árið 1987. Hann var þá að lýsa því að gatið, sem hann ætlaði að fylla upp í með 3 eða 4 milljörðum og loka því þannig, og hafa svo borð fyrir báru með því að hafa skattana svolítið hærri en þetta, yrði meira en nokkurn hefði órað fyrir. Í árslokin var hallinn svo orðinn yfir 7 milljarðar. Það var talið að hann gæti orðið einn milljarður í fyrrasumar, það var talið af þessum embættismönnum sem allt geta reiknað og allt vita með allar tölvurnar sínar og sem eru að reikna ofan í fólkið og reyna að reikna ofan í okkur þm. sem skiljum nú ekkert af þessu náttúrlega. Fólkið hlustar mátulega þannig að það skilur rótina, en við erum að velta tölunum hérna á milli okkar og botnum auðvitað ekkert í því hvernig þetta allt saman getur gerst. Svo koma þeir bljúgir, hæstv. fjmrh. var í aðra röndina núna mjög bljúgur þegar hann var að rekja það að þetta væri nú æðimiklu betra sem stefnt væri að á næsta ári heldur en hefði verið hjá þeim hæstv. fjmrh. sem var við völd í eitt ár. Þetta ætti nú allt að verða nokkuð mikið betra. Það væri verið að bæta úr þessu og bæta úr hinu og menn horfðu fram á batnandi tíð. Það er líka rétt hjá honum að það er ekki hægt að reikna það í prósentum hvað skuldir ríkisins eru miklu hærri þetta árið heldur en hitt. Það er aldeilis laukrétt þegar hæstv. ráðherra segir að breyting á skuldastöðunni miðað við landsframleiðslu sé ekki marktæk. Þegar landsframleiðslan dregst saman, segir hann, fer minnkandi, þá verður prósenttala erlendu skuldanna auðvitað hærri en ella hefði orðið og hann segir að þetta muni nú hvorki meira né minna en 70%. Ég skil ekki hvernig sú prósenta er fundin, þessi 70%. Hitt liggur auðvitað í hlutarins eðli.

Ásamt gengisbreytingunni.

Ásamt gengisbreytingunni?

Já.

70%, ég skil ekki hvernig það er reiknað. Mig varðar ekkert um það hvernig menn reyna að reikna það þarna í ráðuneytunum, ég tek lítið mark á þessum reiknikúnstum þeirra. En efni málsins liggur auðvitað í hlutarins eðli, þetta skilur hvert mannsbarn. Þegar það tekst, sem er stefna þessarar ríkisstjórnar, að stöðva þensluna eins og þeir kalla það, þ.e. minnka atvinnuna, draga saman bæði launakjör og framkvæmdir í landinu, rýra kaupmátt launanna, skerða hag eins og allra í þjóðfélaginu, þegar það tekst minnkar auðvitað landsframleiðsla. Hún hét nú einu sinni þjóðarframleiðsla, og er kannski rétt að rifja upp að það gerðist þannig að þáv. hæstv. fjmrh. hafði lýst því yfir að ef erlendar skuldir færu yfir 60% minnir mig af þjóðarframleiðslu, þá mundi hann segja af sér. Svo læddust skuldirnar upp fyrir þessi 60% og þá kom forstjóri Þjóðhagsstofnunar þáv., hæstv. núv. viðskrh., með frétt um það að þetta væri nú í lagi vegna þess að það væri búið að reikna nýjan grunn. Nú héti þetta landsframleiðsla, það væri búið að taka aðra liði inn í þannig að þetta hefði lækkað í 54% sem var áður komið yfir 60% og ráðherrann gæti þess vegna setið áfram svo að það er enginn vandi fyrir þennan hæstv. ráðherra alveg eins og þáv. fjmrh., flokksbróður minn þá, Albert Guðmundsson, að sitja áfram með allra handanna reiknikúnstum. Það er hægt að reikna og það er hægt að sanna allt með tölum, jafnvel tölvurnar geta þetta ef þær eru mataðar rétt. Það er meira að segja hægt að setja vírusa í þær sem koma fram þeim veikindum sem óskað er eftir.  En ráðherrann hefur gripið til þess ráðs að tilkynna nú að fjárlög næsta árs verði með um það bil þriggja milljarða halla. Á þessu ári verða þau, eftir upplýsingum í því plaggi sem dreift er sem næsta máli hér á dagskrá, með 4,7 milljarða gjöld umfram tekjur. Þetta er matið núna. Miðað við matið í fyrra á þessu ætti þetta eftir að tvöfaldast eða svo til áramóta, verða kannski 5 milljarðar eða eitthvað í þá áttina. Við fáum að sjá það allt saman. En þetta var nú innskot. Hann hefur sem sagt gripið til þeirra ráða að gefa út mikið aukið magn skuldabréfa, þ.e. að afla innlends lánsfjár til þess að geta sýnt fjárlög með halla. Og talar um að hann geti orðið 3 millj. Ég spái í að hann verði nú a.m.k. 13 vegna þess að 13 gera það auðvitað að verkum að rauntekjur hæstv. ráðherra fara minnkandi á hverjum degi, vegna þess að kaupmátturinn fer minnkandi á hverjum degi. Atvinnuvegirnir eru að stöðvast og flestir eru reknir með tapi þannig að tekjur hans verða miklu, miklu minni en hann áætlar. Og hallinn verður auðvitað miklu, miklu meiri en nokkurn tíma áður. Og hver á að borga skattana sem eru nú mest neysluskattar þegar fólkið getur ekki keypt brýnustu nauðsynjar, hvað þá einhverjar lúxusvörur þegar atvinnuvegirnir eru reknir með tapi? Hvar ætlar þá hæstv. ráðherra að fá þessar tekjur? Og hver á að geta lánað honum íslenska peninga þegar enginn getur lagt fram sparifé? Hann gat þessa á blaðamannafundi sem eru nú tíðum haldnir. Það er venjulega ekki verið að skýra Alþingi frá meginatriðum þess sem er að gerast í ríkisstjórn eins og í siðuðum þjóðfélögum þar sem þjóðþingin fá yfirleitt fyrst að vita um stórtíðindi. Þau eru flutt þar og mælt fyrir þeim þar. Hér er það allt saman auglýsingastarfsemi upp úr og niður úr, með mismunandi hárgreiðslum og sminki og uppstillingum. En látum það vera. Þá fór hann að líkja þessu eitthvað við mínar hugmyndir, sem ég hef raunar ritað um í áratug, um að það væri engin hætta á ferðum þó að ríkissjóður yrði einhvern tíma rekinn með halla ef fjárins væri aflað með innlendri skuldabréfaútgáfu. Hæstv. ráðherra játaði því hér í fyrravetur, alveg berum orðum, að mínar skoðanir og það sem ég hef sagt um það í 10 ár væri rétt.

Aprílgabb.

Rétt, ég held að ég muni nákvæmlega hvernig þetta orðalag var. Ég spurði hæstv. ráðherra að því  En nú leyfi ég mér í framhaldi af þessu sem síðast var sagt að benda á það að ég hef alltaf sagt að halla á fjárlögum sem fjármagnaður væri með innlendu fjármagni ætti að nota til þess að stórlækka skatta, og þá ekki síst neysluskatta, þannig að verðbólgan stöðvaðist af sjálfu sér. Og ég hef bent á það að t.d. hefði söluskattur ekki átt að vera 25% heldur t.d. 20% og afnema hefði átt matarskattinn. Það eitt hefði nægt til þess að verðbólgan hefði gufað upp og fólk hefði sætt sig við óbreytt kjör og gengið hefði verið stöðugt. Í þessum tilgangi, að lækna sjúkan mann, er þetta heimilt. En að fara með skattana lengra upp en nokkru sinni áður, beita öllum úrræðum til þess að klekkja á fólki og fyrirtækjum með skattlagningu, eignaupptöku, eignamissi, fyrirtækjadauða og gjaldþrotum einstaklinga og heimila og segja svo: En elskurnar mínar, komið þið nú og lánið mér það litla sem eftir er af peningunum ykkar í ofanálag á alla skattana, það er engin lækning. Það er að fara aftan að hlutunum. Og það gerir enga bót að því er verðbólgu varðar. Ég held því fram að stórkostleg lækkun skatta við núverandi aðstæður mundu geta bætt hag ríkissjóðs. Það mundi koma að því að hjólin færu að snúast ef verðbólgan stöðvaðist, t.d. ef virðisaukinn hefði verið ákveðinn 20% í staðinn fyrir 26% og matarskattur afnuminn, eitthvað slíkt, þannig að verðbólgan hefði stöðvast og það væri hægt að stöðva gengissig og hafa frjálsan peningamarkað, þá held ég að það hefði ekki tekið mjög marga mánuði að hjól atvinnulífsins hefðu farið að snúast og farið að rætast úr bæði hjá einstaklingum og atvinnufyrirtækjum. Ég held því sem sagt fram, og ég er aldeilis ekkert einn um það, það gera meira að segja hagfræðingar út um víða veröld nú, að það sé brýn nauðsyn að stórlækka skatta ef það eigi að örva atvinnurekstur og bæta hag fólksins, lækka þá í prósentum að sjálfsögðu og þá mundi ríkið fá meira í krónutölu eða fleiri dollara eða fleiri pund. Krónan er nú víst að verða sjálfdauð blessunin, hún er lengi að veslast upp svo að það er kannski ekki beint gott að miða við hana í þessu tilfelli. En mín skoðun er sú að það hefði átt og ætti nú að fara nákvæmlega þveröfugar leiðir við það sem verið er að gera. Það ætti að stórlækka skatta í prósentutölum og þar með að hækka þá að raungildi þegar fram í sækti vegna þess að menn gætu þá borgað skatta sem þeir geta auðvitað ekki með því áframhaldi sem nú er þegar verðbólgan er keyrð áfram með nákvæmlega sama hraða og gert var 1980 og fram á 1981 þegar hún rauk upp í 130%. Þá var nú hæstv. ráðherra að vísu ekki ráðherra en mikill áhrifamaður, hvort hann var ekki formaður fjh.- og viðskn. Ed., og hafði mjög gaman af þessu öllu saman. Þetta var ábyggilega ævintýri í hans huga, að sjá hvernig hægt væri að fara með eitt þjóðfélag. Nú er hann að gera nákvæmlega það sama. Þetta stefnir auðvitað í minnkandi þjóðarframleiðslu með minnkandi kaupgetu, minnkandi skatta, nýjar og nýjar gengisfellingar, verðbólgu, verðbólgusprengingu sem verður einmitt eftir rúmlega ár þessarar stjórnar, eitt og hálft ár eða eitthvað svoleiðis. Hæstv. ráðherra sagði t.d. hér í Alþingi í nóvembermánuði í fyrra að Samband ísl. samvinnufélaga mundi verða orðið gjaldþrota eftir 10--14 mánuði. Ég veit ekki hvort hann hefur fengið upplýsingar um það hvort það sé orðið að raunveruleika núna, svo sé að hann hafi ýmiss konar svona nýjar upplýsingar líka. Hann gat þess hér í ræðustól að ég hefði brosað þegar hann nefndi það að einn milljarð kr. ætti að borga inn í Seðlabankann. Það endurspegli svigrúmið í fjármálum ríkisins, endurspeglar svigrúmið að borga þennan eina milljarð. Er það kannski til þess að auðvelda það að Samvinnubankinn geti keypt Landsbankann eins og þeir eru að reyna? Er Samvinnubankinn ekki að kaupa Landsbankann eða Sambandið úr því að það gat ekki keypt Útvegsbankann? Við skulum sjá hvað úr því kemur. Það er talað um að parkera einum milljarði í Seðlabanka. Eru þetta ekki ,,parkerings"peningar?  Sjóðaframlögin, það er auðvitað alveg á gamla móðinn sem þar er tekið fram í ýmiss konar liðum. Þrátt fyrir ákvæði, þrátt fyrir ákvæði, þrátt fyrir ákvæði. Það er ekki búið til af hæstv. ráðherra, það er miklu, miklu eldra, að þá skuli skerða þetta og þá skuli skerða hitt. Hins vegar er náttúrlega dálítið harkarleg skerðingin á fjármunum Háskólans gagnvart Þjóðarbókhlöðu o.s.frv. Ég ætla ekki að fara út í einstök atriði í þessari umræðu, við gerum það seinna, það er auðvitað af mörgu að taka þar. Mig langar nefnilega miklu meira að tala svolítið við hæstv. ráðherra um peningamálin. Hann var hér að miklast yfir því hvað allt væri nú blessunarlegt þar, gat þess sérstaklega, eins og stendur hér raunar líka í athugasemdum við þetta frv., að aðstæður á innlendum lánamarkaði hefðu þróast í átt til aukins jafnvægis á árinu 1989. Dregið hefur úr eftirspurn eftir lánsfé og betra jafnvægi komist á milli aukningar inn- og útlánsvaxta lánastofnana. Ég hef nú ekki séð þetta mikla jafnvægi. Ég veit ekki hvort atvinnuvegirnir hafa séð það, húsbyggjendur eða aðrir, hvaða jafnvægi er komið á peningamarkaðinn. Er ekki sama skömmtunin í peningum á Íslandi og hefur verið, kannski harðvítugri og harðsnúnari en nokkru sinni áður, einmitt í samræmi við peningamagnskenninguna, þá kenningu að sverfa að fólkinu með því að þrýsta á fjármuni þjóðfélagsins, neita að gefa út ávísanir á þjóðarauð? Þetta er eldgömul kenning sem hæstv. ráðherra hefur aðhyllst og gerir enn þann dag í dag, sem er einhver vitlausasta hagfræðikenning sem til er. Peningar eru auðvitað ekkert annað en ávísanir á auð, þjóðarauðlegðina. Erlendir peningar eru náttúrlega ávísanir á auð viðkomandi þjóðar sem gefur þá út þannig að peningar eru í hverju landi fyrir sig. Hitt er allt annað mál að það stefnir allt í það núna að peningaflutningarnir verði allir saman meira og minna í gegnum fjarskipti og að eiginlegir peningar eins og við, þessir eldri, þekkjum þá séu að hverfa meira og minna. Þeir eru í tölvusendingum og kreditkortum og öðru slíku og það stjórnar auðvitað enginn peningamagni alheimsins. Samt er enn þá á Íslandi verið að tala um að það sé hægt að deyða þensluna með því að stjórna peningamagninu. Það er náttúrlega hægt hér á meðan ekki er frjáls aðgangur að erlendu fé og meðan útvegurinn má ekki selja fyrir erlenda peninga, fyrir þá raunpeninga sem hann er að afla, þá er auðvitað hægt að gera þetta. En svona til gamans, bara af því að hæstv. ráðherra var að víkja að þessu, langar mig að fá að lesa hérna svolítið á 11. síðu þessa plaggs sem hér er til umræðu. Þar segir og ég veit að allir hér inni skilja þetta og ráðherra skilur það náttúrlega, enda flytur hann málið. Og spekingarnir, þeir skilja þetta allt saman meira og minna. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Til að fá gleggri mynd af umsvifum ríkisins á lánamarkaði er ástæða til að líta á lánsfjárþörf ríkissjóðs og opinberra lánastofnana og kanna hvort hún sé líkleg til að stuðla að peningalegri þenslu í hagkerfinu á árinu 1990.`` ,,Peningalegri þenslu``. Hvaða þembingur er það nú eiginlega? Eru peningarnir orðnir einhver uppþemba? Peningalegri þenslu ríkissjóðs. Og svo kemur: ,,Frá hreinni lánsfjárþörf þarf þá að draga vaxtagreiðslur ríkissjóðs til útlanda og til Seðlabanka og bæta við arðgreiðslur Seðlabanka og þann hluta refsivaxta sem rennur í ríkissjóð. Greiðslur til eða frá Seðlabanka hafa sömu áhrif á peningamagn og greiðslur til eða frá útlöndum. Yfirlitið sýnir að áhrif ríkissjóðs og opinberra lánastofnana á peningalega þenslu á árinu 1990 eru hverfandi og lækka um 8 milljarða [hann endurtók þessa 8 milljarða hér áðan, hæstv. ráðherra. Hann hefur áreiðanlega ekkert skilið í þessu frekar en ég] lækka um tæpa 8 milljarða frá því sem verður í ár. Þann fyrirvara verður þó að gera að erfitt er að mæla þessi áhrif með einum mælikvarða og umdeilt er hvernig fara skuli með innlendar afborganir í þessu sambandi.`` Hvaða lifandi maður skilur þessa grein? Og svo er hæstv. ráðherra að lesa þetta upp. Ég veit ekki hver getur hafa samið þessi ósköp.

Það er ekki ætlast til þess að fólk skilji það.

Nei, að sjálfsögðu. Allur leikurinn er nefnilega gerður til þess, hv. þingmaður Karvel, þú nefnilega skilur þetta allt, hv. þingmaður. Allur leikurinn er gerður til þess að rugla um fyrir fólki og telja því trú um að það hafi aldrei haft það betra og nú sé sæluríkið í höfn og sælutímarnir að renna upp því að næsta ár verður svo miklu, miklu, miklu betra, eins og hæstv. ráðherra var að lýsa hérna fyrir okkur áðan. Nú væri fyrst að koma á jafnvægið sem beðið hefði verið eftir. Nú væri búið að ráða við þensluna. Nú væri ekki þetta peningamagn í umferð sem gerði það að verkum að fólk legði út í atvinnurekstur og léti sér jafnvel detta það í hug að byggja hús, svo ég tali nú ekki um að það færi nú að kaupa bíl eða eitthvað svoleiðis. Þetta var allt saman það sem var að renna upp að dómi hæstv. ráðherra hér rétt áðan. Já, lausafjárstaða innlánsstofnana hefur batnað. Og vextirnir hafa lækkað víst ein lifandis ósköp. Hafa þeir lækkað svo mikið á ríkisskuldabréfunum núna síðustu mánuðina? Hver auglýsir mest eftir fé? Er það núna þessi svokallaði grái markaður sem er með allar heilsíðuauglýsingarnar í blöðunum?  3 / 4 hlutar þjóðarinnar telja hana þá verstu sem við nokkurn tímann höfum haft. Og ég held að það álit eigi ekki eftir að breytast. Hvað varðar skatttekjurnar, skattheimtuna, þá eru skattar auðvitað í eðli sínu, hverjir sem þeir eru, hvort sem það er til ríkis eða sveitarfélaga, ekkert annað en eignaupptaka. Þeir eru millifærsla á eignum frá borgurum og atvinnufyrirtækjum til opinberra aðila. Það er auðvitað viðurkennt að þetta er nauðsynlegt í vissum mæli og þarf að gera. En eins og ég sagði áðan þá geta opinberir aðilar kannski náð meiri tekjum þegar fram í sækir með því að fara hófsamlega í skattlagningu þannig að atvinnuvegir geti gengið og þjóðlífið blómstrað. En nú á sem sagt að moka meira fé en nokkru sinni áður yfir í ríkishítina þar sem peningarnir eru notaðir til góðra hluta að miklu leyti en að mjög miklu leyti líka til slæmra hluta. Sannleikurinn er sá, mér dettur það stundum í hug, að eina leiðin til þess að koma í veg fyrir sukk í fjármálum, opinberum fjármálum, sé sú að fá stjórnmálamönnum ekki í hendur peninga nema í mjög takmörkuðum mæli. Því við erum öll með því markinu brennd að við eigum okkar sérstöku áhugamál og við berjumst fyrir fjárútlátum til þessa eða hins. Og stjórnmálamenn eyða líklega alltaf þeim peningum sem þeir geta komist yfir með svona sæmilega heiðarlegum hætti. Ef þjóðþing samþykkja til þeirra ákveðnar fjárveitingar eða ákveðnar heimildir til lántöku þá er það allt notað og venjulega er farið fram úr markinu. Þess vegna er auðvitað freisting hjá þessari ríkisstjórn eins og öðrum að gera hitt og gera þetta. En það er svo illa búið að auðsköpuninni, þeim sem skapa auðinn, þ.e. borgurunum og einkafyrirtækjunum, að peningarnir verða miklu minni að raungildi. Þess vegna þarf, þrátt fyrir þessa gífurlega auknu skattlagningu, að minnka allar framkvæmdir á vegum ríkisins. Þannig er Ísland kannski orðið það land þar sem minnstar opinberar framkvæmdir eru, beinar framkvæmdir, t.d. til vegamála og annars slíks. Það er auðvitað áhyggjuefni út af fyrir sig. Menn getur greint á um það hvort vegir megi kannski vera í einkaeigu eins og þeir eru sums staðar, tollvegir o.s.frv., eða flugvellir. En það verður ekki um það deilt að á meðan það er á ríkisins vegum að gera slíka hluti þá er það auðvitað ekki framför heldur afturför að þurfa að draga verulega úr þessum framkvæmdum til þess að koma í veg fyrir þensluna svokölluðu, til þess að koma á atvinnuleysi, til þess að hafa stjórn á lýðnum með því að láta hann ekki hafa of mikla peninga, þá er það auðvitað afturför. Og það getur ekki verið framsækin stjórn sem beinlínis stefnir að þessu, ekki bara vísvitandi heldur marg-, margyfirlýst að nú sé þó aðeins að rofa til því að þenslunni sé lokið. Nú á að fara að hætta við millifærslu peninga úr sjóðunum, stendur hér einhvers staðar, og færa þá fjármuni til bankakerfisins o.s.frv., vegna þess að það sé búið að bjarga öllum atvinnuvegunum. Ég ætla nú að spyrja þá sem eru t.d. að tala við atvinnurekendur hér í Reykjavík, ekkert síður en úti á landi, hvort búið sé að bjarga öllum atvinnuvegum. Ég þekki erfiðleika úti á landi, ég var þar lengi þingmaður. Það er bara komið hér alveg það sama á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Hér eru atvinnufyrirtæki að fara á hausinn í stórum stíl. Það eru allir atvinnuvegir aðþrengdir, allir. Það eina sem er heilagt í þjóðfélagi sósíalismans, sem ég vænti að hæstv. fjmrh. viðurkenni af því að sósíalisti segist hann vera, hefur alla tíð verið. Og í þessu sæluríki sósíalismans þá eru allir orðnir jafnir. Reykjavík er auðvitað moldrík borg og hún heldur áfram sínum framkvæmdum. Reykjavík er með einhverjum ríkustu borgum heimsins. Hún gæti auðvitað tekið lán hjá borgurunum, innlenda peninga, og leyft þeim að fjármagna eitthvað af útgjöldunum með lánsfé og halda eignarráðum yfir því, ég veit að borgarstjóri hefur oft hugsað um að gera það. Það er út af fyrir sig ekkert athugavert við það ef menn eru að fara í stór verkefni að taka peninga að láni hjá borgurunum þegar borgararnir fá þá aftur endurgreidda, þegar menn eru að taka lán hjá sjálfum sér eins og allir viðurkenna að er staðreyndin þegar um innlendar lántökur er að ræða. Hitt er annað mál að nú eru bara þær svokölluðu innlendu lántökur, sérstaklega til atvinnuveganna, allar orðnar erlendar. Það eru öll afurðalán til útflutningsframleiðslunnar erlendir peningar. Krónan er dauð á þeim vettvangi, hún er dauð í þessum viðskiptum útgerðarinnar, iðnaðarins, útflutningsiðnaðarins og annarra útflutningsgreina, þar er krónan fyrir lifandi, lifandi löngu dauð nema sem einhver viðmiðun þegar peningarnir eru teknir út úr bankanum. Þeir eru erlendir og það kann vel að vera ástæða þess sem kemur fram í skoðanakönnunum að ungt fólk er jafnvel mjög áfjáð í það að við förum að sækja um einhverja inngöngu í Evrópubandalagið, sem náttúrlega kemur ekki til greina að mínu áliti, á þessu stigi í öllu falli. Það verður mikið vatn að renna til sjávar áður en slíkt gæti hent að það sé eina leiðin út úr þessum ógöngum, að við getum ekki stjórnað okkur sjálf. Vonandi er það ekki af þessari ástæðu heldur hinni að fólk hafi ekki kynnt sér nægilega mikið málavöxtu til þess að geta tekið afstöðu. Við eigum kannski að saka sjálf okkur fyrir það að hafa ekki nægilega mikið rætt þau mál og mér fyrirgefst þó ég víki aðeins að þessu hér, því það tengist auðvitað lánsfjárlögum. Það er ljóst hvað sem um tengsl okkar við Evrópubandalagið verður að það er að verða til alheimsfjármagnsmarkaður. Það stöðvar það enginn. Menn fara ekkert dult með það í Evrópubandalaginu, ráðamenn þar, að það verður enginn sérstakur Evrópubandalagspeningamarkaður, það er heldur ekki Evrópumarkaður, ekki sameinaðrar Evrópu ef EFTA og EBE semdu um einhverja frjálsa fjármagnsflutninga sem eflaust verður. Það er ekki bara þetta eða New York markaður eða Tókíómarkaður, heldur alheimsmarkaður í peningamálum, glóbalmarkaður. Ég held menn séu sammála um að það sé það sem kemur og verði um allan heim, nema hjá þeim sem ætla að loka sig inni og ekki fylgjast með neinni þróun. Peningamarkaður á eftir að breytast á Íslandi eins og annars staðar og þá verður náttúrlega miklu erfiðara að vera með svona hundakúnstareikninga og orðskrípi sem hafa ýmist verið á ferðinni í nokkur ár eða eru nýtilkomin þegar þarf að villa meira um fyrir mönnum, eins og þetta litla dæmi um breytinguna í landsframleiðslu frá þjóðarframleiðslu sem gat breytt lífi eða dauða eins ráðherra með að reikna þetta á hinn veginn en ekki þennan. Þetta er stundað í stórum stíl og birtist hér á annarri hverri síðu í öllum fjárlögunum. Við eigum eftir að sjá það að fjárlögin núv. sem þessi hæstv. ráðherra fékk samþykkt hér í fyrra þau verða með miklu meiri halla heldur en einhverjum 3, 4, 5 milljörðum, þegar upp verður staðið. Og þessi lánsfjárlög sem nú er fjallað um verða auðvitað keyrð hér í gegn ef stjórnin heldur velli fram að jólum, ef fólkið verður ekki búið að kollvarpa henni. Þar verða tölur auðvitað allar brenglaðar og vitlausar og hallinn meiri en nokkurn sinni áður í sögunni, það er algjörlega ljóst. Einhverjum fjárlögum verður að hnoða saman. En hvort ráðherrann verður jafndrjúgur með sjálfan sig eins og hann hefur verið undanfarnar vikur þegar hinar raunverulegu tölur fara að koma í ljós, það efast ég um. Raunverulegu tölurnar eru aurarnir í pyngjunum hjá fólkinu. Og þegar það er að telja aurana sína í buddunni og vita hvort þeir hafa vaxið, þá hugsar það ekki hlýtt til núv. ríkisstjórnar.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Ég vil í þessari 1. umr. um frumvarp til lánsfjárlaga segja nokkur orð, þar sem ég hef tekið sæti í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar. En þar sem mér hefur ekki gefist nægilega langur tími til þess að kanna þetta mál vel, þá mun ég ekki hafa langa ræðu um það hér í 1. umr., en víkja betur að málinu síðar þegar það hefur verið athugað í nefndinni. Það er samt vert að geta nokkurra atriða og þá kannski fyrst þess sem vel hefur verið gert. Það er sannarlega ástæða til þess að nefna það að viðleitni hefur ríkt á undanförnum árum og t.d. í tíð núv. hæstv. fjmrh. til þess að skapa frekara aðhald í ríkisrekstrinum og taka fastari tökum það fjárlagadæmi sem við erum nú að ræða hluta af. T.d. hefur það gerst með því að flýta fyrir birtingu ríkisreikninga, einnig að fjáraukalög fyrir sl. ár og árið sem er að líða séu lögð fram. Enn fremur má nefna að Ríkisendurskoðun hefur nú eflst og vinnur í nánara samstarfi við Alþingi eftir að sú ákvörðun var tekin að hún skyldi heyra undir Alþingi. Starfsmenn hennar hafa farið yfir framkvæmd fjárlaga fyrri ára og gert ýmsar athugasemdir og vakið athygli á þeim þáttum sem þeim fannst þörf á að taka á og breyta. Það er þá einkum varðandi rekstur einstakra stofnana eða ef þeir telja fjárlagaáætlanir óraunhæfar eða að stofnanir haldi sig ekki innan þess ramma sem fjárlög setja. Fjvn. hefur einnig í smíðum starfsreglur sem eiga að setja skorður við þeim gífurlegu greiðslum umfram fjárlög sem verið hafa og fara sívaxandi. Von mun vera á frv. um þetta efni innan skamms. Alls þessa er vert að geta, því það horfir til bóta og er nýmæli. Sum þessi nýmæli eru núv. hæstv. fjmrh. að þakka, sum þeirra stafa af ákvörðunum sem voru teknar á fyrri árum. Í þessu frv. til lánsfjárlaga er, eins og í fjárlagafrv., boðaður mikill samdráttur sem hefur vitanlega alvarlegar afleiðingar víða úti í þjóðfélaginu. Það er sannarlega slæmt til þess að vita hve illa hefur spilast úr góðærum undanfarinna ára. Þegar síðustu lánsfjárlög voru rædd hér í deildinni talaði ég fyrir hönd Kvennalistans í því máli og ég man að þær umræður spunnust ekki síst um grundvallaratriði og um vinnubrögð við gerð lánsfjárlaga. Ef ég man rétt kom þar t.d. fram að flestir voru sammála því að ófullnægjandi, allsendis ófullnægjandi væri hve marklaust plagg frv. til lánsfjárlaga væri yfirleitt í raun. Það væri fyrst og fremst óskhyggjudæmi og stæðist sjaldnast samanburð við þann raunveruleika sem síðar kæmi á daginn. Og þrátt fyrir góða viðleitni og hreystiyrði hæstv. núv. fjmrh. við síðustu lánsfjárlagaumræðu þá voru þar vanáætlaðir rúmir 7 milljarðar kr. vegna ýmissa útgjalda ríkissjóðs og alls kyns kostnaðar sem ekki var gert ráð fyrir. Ég vil því leggja megináherslu á mikilvægi þess að fjallað sé um fjárlög og lánsfjárlög í sem mestu samhengi. Og þrátt fyrir góða viðleitni hæstv. ráðherra, sem ég hef getið um hér, a.m.k. að hluta, þá markast framsaga hans nú af óskhyggju einni og nokkrum fagurgala. Mér finnst því miður ekki mikil ástæða til að ætla að vonir hans standist nú fremur en þær gerðu við síðustu lánsfjárlög. Það er langt frá því að Kvennalistinn sé sammála öllum þeim ráðstöfunum sem hæstv. ráðherra hefur í hyggju til þess að láta fjárlagadæmið sitt ganga upp. Það væri reyndar full ástæða til að ræða ýmsar þeirra ítarlega. Þó þær komi ekki beint við sögu hér þá eru þær málinu skyldar, t.d. sú ákvörðun að láta matarskattinn halda sér þrátt fyrir öll stóru orðin fyrr á tímum. Það væri líka ástæða að ræða hve lítilfjörlegar lagfæringar stjórnvöld treysta sér og hafa hugrekki til að gera til að mæta verulega íþyngjandi og alvarlegum rekstrarvanda margra heimila í landinu, ekki síst heimila þeirra fjölskyldna sem lægst hafa launin og flest eiga börnin. Mig langar til þess að skila því hér til hæstv. ráðherra við þessa umræðu, hæstv. ráðherra sem kennir sig við alþýðuna, að sterkustu skilaboðin sem kvennalistakonum bárust í fjölmörgum heimsóknum okkar á vinnustaði um allt land í sumar, og við fórum mjög víða, bæði um sumarið og aftur um haustið um alla landshluta, á fjölmarga vinnustaði. Sterkustu skilaboðin sem við fengum frá fólki almennt og þá einkum frá konum voru að rekstur heimilanna væri daglegt áhyggjuefni og verulegur vandi því að launin væru svo lág að þau dygðu ekki til framfærslu. Mest af öllu talaði fólk um það hve matarreikningarnir væru háir og skattbyrðin íþyngjandi, jafnvel af lágum launum sem reynt var að hækka með löngum og erfiðum vinnudegi. Jafnvel þó fólk reyndi að vinna yfirvinnu til að koma sér upp í 80.000 kr. í stað þess að vera í 50.000 kr. á mánuði, þá þurfti það að borga skatt af þeirri yfirvinnu, og gat samt ekki látið enda mætast eða ná saman. Þetta voru verulega alvarleg og þung skilaboð og ég kem þeim hér á framfæri því það er ekki víst að hæstv. ráðherra hafi haft tíma meðan hann var að reikna þetta dæmi sem hann er að kynna fyrir okkur nú til þess að fara út á land og fá skilaboð frá því fólki sem síðan þarf að fylla inn í þetta dæmi og í raun greiða rekstur þess. Það væri vissulega líka ástæða til þess að ræða sérstaklega ýmsar aðrar ráðstafanir eins og t.d. þá atlögu að sjálfstæði og sjálfræði Háskólans sem hæstv. ráðherra hefur boðað. Það mál verðskuldar hins vegar sérstaka umræðu og ég mun ekki orðlengja það hér nú, en ég vona innilega að hæstv. ráðherra sjái sig þar um hönd því að þar er um atlögu að grundvallaratriði að ræða sem er sjálfsákvörðunarréttur Háskólans. Ég sagði áðan að ég tryði því tæpast að forsendur þessara lánsfjárlaga stæðust fremur en áður þrátt fyrir viðleitni til að taka á málum fastari tökum. Það er þá fyrst að ég vil vekja athygli á því að í forsendum fjárlagafrv. er gert ráð fyrir því að vextir hækki ekki en 6 milljarða lánsfjárþörf hlýtur að leiða til samkeppni um fé á lánsfjármarkaðnum svo að það er mikil bjartsýni að ætla að þetta leiði ekki til vaxtahækkunar. Að vísu er gert ráð fyrir greiðslum á lánum og afborgunum til ríkissjóðs þannig að nettólánsfjárþörfin yrði e.t.v. ekki nema um 3 milljarðar sem hagsýslan telur ekki að muni leiða til vaxtahækkunar. En í raun er þetta bara orðaleikur því að lánsfjárþörfin er hin sama og alls óvíst að greiðslur skili sér sem svarar 3 milljörðum. A.m.k. örugglega ekki allar. Síðan væri vel þess virði að velta fyrir sér réttmæti virkjanaframkvæmda almennt og það væri líka ástæða til að spyrja hvert framhaldið yrði í sambandi við lántökur og hvaða áætlanir hefðu verið gerðar innan ramma þessara lánsfjárlaga ef álverið í Straumsvík verður stækkað eða jafnvel annað álver byggt. Þrátt fyrir það að lokaákvarðanir hafi ekki verið teknar í málinu, þá hlýtur þó hæstv. ráðherra að hafa leyft sér eitthvert svigrúm ef til kæmi. Ég heyrði að vísu í útvarpinu í morgun að ráðherrar Alþb. hefðu fullyrt það á fundi í gærkvöldi að málið væri mun styttra komið heldur en heyrst hefði í fjölmiðlum. En það væri ástæða til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hefði í raun ekki gert neinar áætlanir í þessum efnum. Síðan langaði mig að bera fram nokkrar spurningar og gera nokkrar athugasemdir um leið og ég fletti þessu frv. án þess að fara þó mjög ítarlega út í efnisatriði þess hér við 1. umr. Það er þá í fyrsta lagi að í skýringum við 1. gr. er minnst á það að 30 millj. kr. séu ætlaðar til Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar sem er nú ein stórsyndin í framkvæmdum á vegum ríkisins sem þessi fjmrh. að vísu ber ekki aðalábyrgð á, en væri vissulega þörf og full ástæða til að ræða hér allt það ævintýri. En ég hef eina ákveðna sérstaka spurningu til hæstv. ráðherra varðandi þessar 30 millj. kr. til að ljúka uppsetningu á listaverki við flugstöðina. Um hvaða listaverk er að ræða? Er hér um að ræða það listaverk sem hlaut 1. verðlaun og er eftir glerlistakonuna Rúrí eða er þar um eitthvert annað listaverk að ræða? Ég sé á borði mínu í dag að það er einmitt komin fsp. um þetta efni frá þingkonu Alþb. sem spyr þess sama. Síðan langar mig að spyrja um skýringu á athugasemd við 5. gr. Þar kemur skýrt fram stefna í sambandi við ríkisábyrgðir fyrir nýjum fjárfestingarlánum til hitaveitna, að þar skuli hemlað og haldið í böndin og þar eru nefndar Hitaveita Eiða, Bæjarveita Vestmannaeyja og annað. Hins vegar skilst mér að um 600 millj. kr. séu uppistaðan í einni aðallántökubeiðni sveitarfélaganna og eigi að renna til Hitaveitu Reykjavíkur. Eru þetta fjárfestingarlán? Fara þau til þess að gera við morknar, gamlar pípur sem eru að springa hér í eldri hluta borgarinnar og þarfnast mjög brýnnar viðgerðar eða er þeim ætlað að fara í eitthvert annað verkefni? E.t.v. uppi á Öskjuhlíð? Veit hæstv. ráðherra hvert þetta fé fer og hvort um er að ræða nýjar fjárfestingar til Hitaveitu Reykjavíkur eða ekki og hvort þá standast þær forsendur sem eru í athugasemdunum við 1. gr., hvort það er samræmi þarna á milli? Síðan verð ég að segja að í þessu frv. til lánsfjárlaga eru gamalkunnir draugar og undrar mig í raun hve máttvana gagnrýni alþýðubandalagsþingmanna hefur verið á undanförnum árum að þeir skuli nú ætla sér annað árið í röð með forustu í fjmrn. að skerða tekjur Ríkisútvarpsins vegna aðflutningsgjalda af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum. Þetta er krafa sem þeir hafa borið hér fram mjög sterklega á undanförnum árum í umræðum um lánsfjárlög að Ríkisútvarpið sem hefur verulega skertar tekjur og hefur liðið fyrir skort á fjármagni að það skuli nú rúið þessum aðaltekjustofni sínum og hann látinn renna til ríkissjóðs. Ég verð einnig að lýsa áhyggjum mínum vegna skerðingar á fjárveitingum til Ferðamálaráðs, ekki síst vegna þess að á sama tíma og stjórnvöld eygja nýja atvinnumöguleika, sérstaklega á landsbyggðinni í aukinni ferðaþjónustu og uppbyggingu hennar, að þá skuli svo naumt skammtað til þess ráðs sem ætti að geta skipulagt stjórn þeirra mála því að hún hefur því miður ekki verið eins góð og skyldi. Sannarlega ekki hvað varðar samræmingu á milli auglýsinga og kynninga landsins í útlöndum og uppbyggingar þjónustunnar hér heima til að taka við því fólki sem hingað kynni að koma. Það eru margar aðrar athugasemdir sem ég vildi gera en ég ætlaði að hafa einungis stutt mál hér og mér gefst tækifæri til þess að kynna mér nánar ýmsa liði þessa máls við umfjöllun í nefndinni. Hins vegar er fjarskalega áberandi --- og ég má til með að segja hæstv. fjmrh. það þar sem ég er nýkomin af landsfundi Kvennalistans og þar voru að sjálfsögðu rædd mjög ítarlega þau vandamál sem steðja að konum í því karlstýrða þjóðfélagi sem við búum í, þar sem forgangsröðin, þar sem fjármunirnir eru í raun í höndum karlanna sem taka allt of lítið tillit til þarfa kvenna, bæði inni á heimilunum og í atvinnulífinu. Allar þessar fjárveitingar sem hér er um að ræða! Hugsið ykkur bara hvað það eru fáar konur sem ráða stýringunni á þessu fjármagni, sem ráða úthlutuninni á þessu fjármagni og sem nokkurn tíma festa hendur á þessu fjármagni í búreikningum þjóðarinnar. Og hugsið þið ykkur bara --- við höfum nýlokið við að fjalla um fjárlögin og nú erum við að fjalla um lánsfjárlögin --- alla þá ómældu vinnu í þjónustu og framleiðslu sem fer fram inni á heimilum landsins og við njótum öll góðs af eða höfum gert á ævi okkar --- að engum skuli hafa hugkvæmst eða enginn skuli hafa haft ímyndunarafl til þess að setja eitthvað af þeirri vinnu og þeirri miklu verðmætasköpun inn í sameiginlega búreikninga þjóðarinnar. Er ekki kominn tími til að breyta þessari forgangsröð, að breyta þessu verðmætamati, að breyta þessum áherslum þannig að þetta sé ekki dæmigert óskhyggjuplagg sem stenst ekki raunveruleikann, ekki bara vegna þess að dæmið gengur ekki upp talnanna vegna, heldur vegna þess að stærðirnar endurspegla ekki veruleika þjóðarinnar. Þær endurspegla ekki daglegan veruleika helmings þessarar þjóðar og það bið ég hv. þm. að hugsa um.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Ekki skal ég lengja mjög þessa umræðu enda var það ekki mín meining að taka þátt í henni, en ræður einstakra þingmanna hafa orðið til þess að ég stenst ekki freistinguna. Út af því sem hv. síðasti ræðumaður sagði, hv. 6. þm. Reykv., um áhrif kvenna á peningamarkaðinn þá stendur það nú vonandi til bóta með þeirri kúvendingu sem Kvennalistinn hefur tekið að því er varðar skipan bankaráða þannig að kvennalistakonur fara trúlega að hafa meiri áhrif á gang peningamála í þjóðfélaginu heldur en verið hefur. Ég hef sagt það hér áður og segi það enn að bæði kvennalistakonur og fjölmargar aðrar konur hafa ekki viljað axla ábyrgð við stjórnvölinn í ýmsum félagasamtökum og að því er varðar stjórnvöld og stofnanir eins og þeim hefur gefist kostur á. Þar vantar að mínu viti fyrst og fremst hjá Kvennalistanum kjarkinn. Ekki meira um það. Ég hef upplifað í 17, 18, 19 ár umræður hér á Alþingi í svipuðum dúr og þær sem nú eiga sér stað. Hér eru menn að ræða um lánsfjárlög hæstv. núv. ríkisstjórnar. Áður hafa menn rætt um lánsfjárlög hæstv. fyrrv. ríkisstjórna í gegnum árin. Mér finnast þessar umræður afskaplega keimlíkar allar saman, hvaða hæstv. ráðherra sem hefur átt í hlut. Ég er út af fyrir sig ekki sérstaklega að gagnrýna núv. hæstv. fjmrh. Ég þykist vita að hann, eins og aðrir, vilji vel þó að verkin mörg hver sýni annað sem hann kannski ekki ræður ferðinni með. Hér tala menn fyrst og fremst um talnaraðir út og suður sem enginn botnar í, ekki a.m.k. almenningur eins og ég. Og kannski er leikurinn gerður til þess að almenningur í landinu botni ekkert í þessum tölum, ekkert í því hvað verið er að gera. Ég hef verið þeirrar skoðunar lengi og ég er þeirrar skoðunar enn að öll sú uppsetning, allar þær flækjur sem settar eru fram, bæði í fjárlögum og í lánsfjárlögum, séu fyrst og fremst ætlaðar til þess að flækja málin fyrir almenningi á þann veg að almenningur botni ekki neitt í neinu skilji ekki upp eða niður í einu eða neinu og hætti þannig að hafa afskipti af málunum. Þetta er afskaplega þægilegur leikur ef mönnum tekst að velta málum þannig upp, ég tala nú ekki um fjárlög ríkisins og lánsfjárlög, að meginhluti almennings í landinu hætti að hafa nokkra trú á því og hætti að hafa nokkra skoðun á því vegna þess að hann skilur það ekki. Ég verð að viðurkenna það að ég er einn af þessum almenningi sem botnar ekki upp eða niður í neinu því sem verið er að færa hér fram. Ég veit að hæstv. fjmrh. er það menntaður einstaklingur að hann gerir sér fullkomlega grein fyrir því hvernig hann er að þvæla málin og hverju hann er að þvæla. Og kannski er honum það betur lagið heldur en mörgum forverum hans í starfi að gera slíkt.  að allt sé fyrir völdin hjá honum, en það er þó víðar sú skoðun ríkjandi, allt fyrir völdin. Ég ætla hér ekki að ræða sérstaklega lánsfjárlög hæstv. ríkisstjórnar eða hæstv. fjmrh. En mér finnst eiga heima í þessum umræðum, ég veit ekki hvort hv. þingdeildarmenn eru mér sammála eða hæstv. forseti, en mér finnst eiga heima í þessum umræðum lánsfjárlög heimilanna. Það er ekki síður hlutur sem þingmenn, ráðherrar og stjórnvöld þurfa að hyggja að heldur en ríkiskassinn sjálfur, fjárlög ríkisins eða lánsfjárlög ríkissjóðs. Ég verð að segja það að mér finnst núv. hæstv. ríkisstjórn með hæstv. fjmrh. í broddi fylkingar ekki gæta nægilega hagsmuna heimilanna. Þá á ég fyrst og fremst við heimila hins almenna launamanns, og þá er ég kannski fyrst og fremst að tala um hins almenna launamanns innan Alþýðusambands Íslands sem ég þekki best til. Ég þekki hitt ekki nægilega vel til þess að ræða um það sérstaklega en ég er fyrst og fremst að ræða um hinn almenna launamann innan Alþýðusambands Íslands, innan hinna almennu verkalýðsfélaga innan Alþýðusambandsins. Ég vil hins vegar taka það fram að núv. hæstv. ríkisstjórn er ekki sú eina sem ekki hefur gætt þessara hagsmuna og kannski hafa aðrar ríkisstjórnir gætt þeirra verr en núv. ríkisstjórn þó að hún hafi gætt þeirra illa. Hvað sem menn ryðja hér úr sér af tölum um ágæti þess sem nú er að gerast, á að gerast í áframhaldi á næsta ári að því er varðar ríkissjóð, þá er það buddan hjá almenningi sem segir fyrst og fremst til um það hvernig málin standa. Það er budda hins almenna manns, hins almenna þegns í þjóðfélaginu sem segir fyrst og fremst til um það hver þróunin er og við skulum skoða það aðeins nánar. Það er auðvitað enginn vafi að það er halli á ríkissjóði, en það er ekki síður og kannski enn meiri halli, hæstv. fjmrh., hjá heimilunum í landinu. Það er sá halli sem hinn almenni launamaður ræður ekkert við eins og í pottinn er búið og kannski versnar hann enn eftir því sem fram líða stundir haldi fram sem horfir. Ég minni á það að á vordögum fyrir kosningarnar 1987 var það þáv. fjmrh. sem sveikst aftan að hinum almennu launþegum í Alþýðusambandi Íslands og samdi um mun meiri launahækkanir við BSRB-menn og þá sem ofar voru settir í launakjörum innan ríkiskerfisins. Þetta var fyrir kosningar 1987 þegar Þorsteinn Pálsson gegndi starfi fjmrh. Þetta hafði auðvitað sínar afleiðingar á þróun launamála eftir að þetta gerðist á hinn verri veg fyrir hinn almenna launamann. Skattar hjá bæði þeirri hæstv. ríkisstjórn og núv. hæstv. ríkisstjórn eru að mínu viti um of svo ekki sé meira sagt, skattar eru um of, ég tala nú ekki um fyrir það almenna launafólk sem þarf undir þeim að standa auk alls annars. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum á matarskattinn. Ég gerði grein fyrir því máli á sínum tíma og var þá andstæðingur hv. þm. Sjálfstfl. í þeirri ríkisstjórn þar sem þeir studdu þá skattlagningu dyggilega að mér fannst, en ég var andstæðingur. Og ég er enn þeirrar skoðunar að matarskatturinn hafi verið eitt af þeim verstu málum sem sú hæstv. ríkistjórn stóð fyrir. Hvort sem hv. þm. Sjálfstfl. hafa látið leiðast út í þá villu eða gert það viljandi, það skal ég ekkert um segja, en sá skattur hefði ekki farið í gegn hér á Alþingi ef hv. þm. Sjálfstfl. hefðu greitt atkvæði gegn honum eins og ég gerði og þetta ættu menn að muna. Það er oft gott að rifja upp hvaða afstöðu menn hafa haft áður í hinum mikilvægu málum. Það er auðvitað ekki þörf á að rifja upp núna það sem gerðist í samningum á sl. vori. Ég fullyrði að þá tók hinn almenni launamaður fullkomlega tillit til minnkandi þjóðartekna og hagaði sinni samningsgerð í samræmi við það, tók á sig byrðar sem ég er farinn að draga í efa að hann hefði átt að gera vegna þess hvernig þróunin hefur orðið. Menn vita um þær launahækkanir sem um var samið. Og menn vita líka um loforðin sem hæstv. ríkisstjórn gaf þá.

Var staðið við þau?

Nei, því er fljótsvarað, og hv. þm. Halldór Blöndal þarf ekki að spyrja. Fylgist hann með? Það var ekki við það staðið.

Það er rangt. Það hefur verið staðið við allt sem lofað var.

Það hefur ekki verið staðið við allt sem lofað var þá, hæstv. ráðherra. Það hafa launþegasamtökin margítrekað að ekki hefur verið gert. Og það þýðir ekki fyrir einstaka ráðherra, ekki einu sinni hæstv. fjmrh., að halda því fram hér á Alþingi að við það hafi verið staðið sem þá var lofað. Launþegahreyfingin þá samdi um þessar lágu launahækkanir í trausti þess að stjórnvöld stæðu við þau fyrirheit sem þau gáfu við samningsborðið. Menn geta skoðað þróunina síðan. Finnst hinum almenna launamanni í landinu að kaupmáttur eða laun, í hverju sem menn mæla þetta, á hvorn veginn, hafi staðist þær hækkanir sem orðið hafa á þessum hinum sama samningstíma, ekki bara að því er varðar hið almenna vöruverð, heldur fyrir forgöngu hæstv. ríkisstjórnar í uppboði á þjónustugjöldum og öðru slíku? Ég hygg að hvað sem hæstv. ráðherrar kunna að segja við mig eftir svona orð, eða hreyfinguna, sé almenningur sammála í þessu máli. Það hefur orðið sú þróun í kaupgjalds- og verðlagsmálum að það er ekkert í takt við það sem launþegahreyfingin lagði sig nánast undir 1. maí sl. í trausti þess að hægt væri að treysta á loforð stjórnvalda sem kenna sig við félagshyggju til framtíðar, treysta frekar á þau loforð en þeirra ríkisstjórna sem hafa verið mjög andvíg verkalýðshreyfingunni undangengin mörg ár og áratugi. Það er í mínum huga talsvert mikið að upplifa það að maður hafi orðið fyrir slíkum vonbrigðum með núv. hæstv. ríkisstjórn að því er varðar þennan þátt mála, ekki hvað síst. Það er nú einu sinni svo að ef launafólk, hvar í pólitískum flokki sem menn teljast, getur ekki treyst því að ríkjandi stjórnvöld hverju sinni standi við gefin fyrirheit, þá eru menn að brjóta niður það lýðræði og það traust sem menn hafa byggt upp á mörgum áratugum hér á Íslandi. Það er miklu auðveldara að brjóta þetta traust niður en að endurvekja það aftur í ljósi þess sem gerst hefur. Ég er ekki að segja að menn hafi gert þetta viljandi og ætla mönnum það ekki, en stjórnvöld hefur vissulega borið af leið að því er þetta varðar. Og það að bera af þeirri leið, á þann veg sem gerst hefur, kann að verða til þess að launþegahreyfingin sem heild mun ekki við það búa, mun ekki una því, ef menn ætla að halda áfram slíkum leik, og þá dugar ekki þó að menn telji sig hafa tögl og hagldir við stjórnvölinn í tiltölulega stuttan tíma. Það kemur að því að almenningur í landinu hlýtur að kveða upp sinn dóm. Ég er ekki í neinum vafa um það, eftir því sem ég skynja viðhorf hins almenna manns, að almenningur ætlast til annars og meira að því er varðar efnahagsstjórn, laun og fleira en stjórnvöld hafa skilað til þessa. Ég fullyrði það að ef menn ætla að skila því verki sómasamlega verða þeir nú þegar að taka til við það ef sá tími á að duga sem menn telja sig nú vera búna að skapa til næsta uppgjörs í stjórnmálum. Ég held að þetta sé nauðsynlegt. Einhvers staðar stendur að sá sé vinur sem til vamms segi, og það á vissulega við í þessu efni. Ég vænti þess að þeir sem ferðinni ráða taki tillit til þess fólks sem í raun og veru hefur borið þá uppi en er ekkert víst að beri þá uppi.

Örugglega.

En þetta á við marga. Þetta er ekki einhent, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson.

Við erum búnir að fara í gegnum þetta allt saman.

Þetta er ekki einhent. Það dugar ekki oft og tíðum að fara í gegnum hlutina ef menn ekki læra. Það er númer eitt. Menn eiga að læra af reynslunni og það hefur marga skort, að gera slíkt. Herra forseti. Kannski hef ég farið út fyrir dagskrá þessa fundar í hv. deild, en ég held þó að þetta eigi hér heima og sé á réttum stað, að menn ræði líka fjárhagsstöðu heimilanna á sama tíma og menn eru, að því er mér finnst á hæstv. fjmrh., með góðar sagnir um það að staða ríkissjóðs hafi batnað. 

Þeir eru ekki í snertingu við það, hv. þm.

Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson ... 

Einmitt. Þess vegna geri ég það.

Það fer nærri lagi. Það er nú einu sinni svo að þeir sem komnir eru á toppinn skynja oft og tíðum ekki sinn vitjunartíma. Og það á ekki bara við um núv. hæstv. ríkisstjórn. Það hefur átt við um aðrar og trúlega margar, ef ekki flestar. Það er nú einu sinni gangur lífsins að menn verða að læra af þeirri reynslu og trúa því að menn séu á réttri leið með því að þjóna þeim hugsjónum sem þeir hafa ætlað sér að gera. Ég hvet því hæstv. fjmrh. --- ég veit að hann er góður drengur og á margt gott skilið --- til þess að snúa af þessari braut að því er varðar launamálastefnu því að það er nú einu sinni svo að ríkið er stærsti atvinnurekandinn í landinu. Og ég verð að bæta því við að hæstv. fjmrh. --- ég segi ekki sveikst aftan að BSRB og Alþýðusambandinu í síðustu samningum en gerði þó verulega betur við aðra betur launaða hópa innan BHMR þegar hann samdi við þá á eftir hinum, þvert á þá launastefnu sem hæstv. fjmrh. hafði þó boðað að því er varðaði BSRB og ASÍ. Þetta gerir enn verra með því að auka það vantraust, ekki sem bara forustumenn hreyfingarinnar, heldur og almenningur í landinu, hinn almenni launamaður, ber til stjórnvalda, ef ekki er hægt að treysta því sem menn eru í góðri trú að semja um á hverjum tíma og treysta að nái fram að ganga. Að síðustu: Ég heyrði og raunar tek undir skilaboðin frá landsbyggðinni sem hv. þingdeildarkonur eða þingkonur, eins og það er líklega orðað rétt.  Ég skal ekki, herra forseti, lengja þetta frekar, en þetta taldi ég nauðsynlegt að kæmist hér að inn í umræðuna þó að menn kannski telji þetta ekki nákvæmlega innan þess dagskrárliðar sem hér er til umræðu.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að byrja á því að taka undir orð hv. 3. þm. Vestf. og hans ræðu sem hann flutti hér áðan, og ég verð að segja það að mér finnst sá málflutningur hreint ekki vera úr takt við það sem hér er verið að ræða. Ég get alveg tekið undir það með honum að það er vissulega jafnmikilvægt að ræða fjárþörf heimilanna eins og stóra sameiginlega heimilisins okkar allra, ríkissjóðs. Það er nú því miður svo að af þeim málflutningi sem við höfum fengið að hlusta á undanfarið, eins og t.d. í umræðum um stefnuræðu hæstv. forsrh., hefði mátt ráða að þeir hv. þm. sem þar töluðu af hálfu Alþb. væru ekki í sama flokki og hæstv. fjmrh. Það liggur við að manni detti stundum í hug að hann búi í sérstökum fílabeinsturni því að honum virðist ekki vera kunnugt um hag almennings í landinu eða kjör eins og hans málflutningur hefur verið að undanförnu. Hann er duglegur við að upplýsa menn um að hvítt sé svart eða að svart sé hvítt og það hefur komið greinilega fram í hans málflutningi. Hitt er svo annað mál að ég get ekki staðist, úr því að ég er komin hér í ræðustól og við erum að ræða við hæstv. fjmrh., þá freistingu að þakka honum fyrir hvað honum er farið að þykja vænt um flokkinn okkar, Sjálfstfl., því að það hefur verið sagt að það sem tungunni er tamast sé hjartanu kærast. Það hefur varla fallið svo setning eða málsgrein frá hans munni að hann ekki nefni flokkinn okkar í leiðinni. Ég tel það vera af hinu góða, enda viðurkennir hann með því hversu sterkur Sjálfstfl. er í íslenskum stjórnmálum. En erindi mitt hingað við þessa 1. umr. lánsfjárlaga var fyrst og fremst að gera athugasemd við og reyndar rifja upp mál sem hér var til umræðu á sl. vori og varðar málefni aldraðra. Um það mál er fjallað í 27. gr. þessa frv. til lánsfjárlaga, en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þrátt fyrir ákvæði 1. tölul. 10. gr. laga nr. 82/1989, um málefni aldraðra, skal framlag ríkissjóðs til Framkvæmdasjóðs aldraðra eigi vera hærra en 160 millj. á árinu 1990.`` Mig langar að rifja upp þær umræður sem urðu hér í deildinni á sl. vori, eins og ég sagði áðan, en það var þegar hæstv. heilbr.- og trmrh. mælti fyrir frv. um málefni aldraðra. Við 1. umr. gerði ég m.a. athugasemdir við 10. gr. frv. sem þessi 27. gr. hér fjallar um, þ.e. um nefskattinn, 2500 krónurnar sem renna áttu í Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég leyfði mér þá að draga sterklega í efa, í ljósi fenginnar reynslu, að sú fjárhæð fengi að renna óskert í sjóðinn og nú kemur einmitt fram samkvæmt þessu frv., og reyndar kemur það einnig fram í fjárlagafrv., að það á svo sannarlega að skerða þetta framlag. Ríkissjóður ætlar með þessum lánsfjárlögum --- ég vil leyfa mér að nota svo gróft orð --- að stela hluta af þessu framlagi sem fólk í góðri trú er að greiða með sköttum sínum í Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég minnist þess að hæstv. heilbr.- og trmrh. fjallaði um þetta atriði eða svaraði minni athugasemd þarna við umræðurnar og ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér smákafla úr því svari, en þar segir hann: ,,Það er ljóst`` og þá er hann að tala um þessar 2500 kr. ,,að hér er um nokkra viðbótarskattheimtu að ræða, en ég vil þó minna á að það er ekki stór upphæð miðað við heildarútgjöld fjárlaga, sem eru 77 milljarðar ef ég man rétt, ef þessi litli skattur ætti að gefa Framkvæmdasjóðnum áætlaðar 200 millj. í ár, 2500 kr. á hvern skattgreiðanda sem á annað borð yrði skattskyldur samkvæmt ákvæðum frv.`` Svo segir hann hér nokkru síðar: ,,Þó hygg ég að ég megi fullyrða og muni rétt að hvað varðar þennan nefskatt sem var í gildi og rann til Framkvæmdasjóðs aldraðra, þá hafi hann haldið sínu og runnið óskertur í Framkvæmdasjóðinn af því að hann var svo skýrt afmarkaður þessum málaflokki og var beinlínis álagður sem slíkur, föst ákveðin krónutala sem rann í þennan ákveðna sjóð. Við því var ekki hróflað fyrr en með staðgreiðslukerfinu þegar hætt var að innheimta þennan skatt sérstaklega og þá skipti engum togum að sú upphæð sem rann í Framkvæmdasjóðinn festist við krónutölu þess árs og er síðan, eins og ég kom að í framsöguræðu minni áðan, aftur óbreytt krónutala í fjárlögum þessa árs eins og krónutalan var í fjárlögum seinasta árs. Mér er því nokkuð í mun að við náum aftur að festa í sessi þessa upphæð og hafi menn eða sé hægt að segja að menn hafi einhvern tíma greitt skatt með glöðu geði, þá hygg ég að menn hafi þó einna helst eða frekast gert það varðandi þennan nefskatt sem rann beint og óskertur í Framkvæmdasjóð aldraðra.`` Þetta voru orð hæstv. heilbr.- og trmrh. Hann hefur e.t.v. verið í góðri trú, en mér sýnist að skattur sem var orðinn að 200 millj. á sl. vori, eða átti að vera á þessu ári, geti varla orðið 160 millj. á næsta ári ef hann ætti að renna óskertur í sjóðinn. Þess vegna vildi ég gjarnan spyrja --- og ég hefði nú gjarnan viljað hafa hæstv. heilbr.- og trmrh. hér, en ég veit ekki hvort hann er hér í húsinu.

Ég skal gera ráðstafanir til að kanna það.

Já, þá ætla ég aðeins að fá að hinkra við, hæstv. forseti. Ég vildi gjarnan að hæstv. heilbr.- og trmrh. væri hér viðstaddur. Það má kannski minna á það á meðan við bíðum eftir hæstv. heilbr.- og trmrh. að þegar þetta mál var til umræðu í Nd. var bent á að þarna væri verið að fara aftan að mönnum vegna þess að þessi skattur var einn af fjórum sköttum sem voru felldir niður þegar staðgreiðslukerfinu var komið á og þessum sjóðum voru tryggðar tekjur með framlögum úr staðgreiðslukerfinu eftir að því var komið á. Framlag til þeirra var ekki svikið þrátt fyrir staðgreiðslukerfið. Það var tekið með inn í dæmið. Þessir skattar voru sóknargjald, kirkjugarðsgjald, sjúkratryggingagjald og svo þetta sérstaka gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra. Nú minnumst við þess að hæstv. núv. utanrrh. og fyrrv. fjmrh. hafi viðurkennt að það að taka þetta ákvæði upp í þessu frv. um Framkvæmdasjóð aldraðra hafi verið slys. Það hafi verið athugunarleysi því að búið hafi verið að gera ráð fyrir þessum skatti innan staðgreiðslukerfisins. Það væri því fróðlegt að fá að heyra álit hæstv. ráðherra, hvaða hug þeir bera til þessa máls nú.

Ég sé á töflu minni að hæstv. ráðherra virðist vera í húsinu, en ég fæ skilaboð. --- Hæstv. ráðherra mun vera í símanum en hann kemur að vörmu spori hingað í deildina.


             Gera hlé svo að aðrir komist að? 

Vill hv. þm. bíða um stund?

Já, hv. þm. vill gjarnan bíða um stund.

Já. Meðan beðið er eftir ráðherranum?

Það hefur nú áður gerst að slíkar ræður hafa verið haldnar úr ræðustóli hér á hv. Alþingi, með þögninni, og ég geri ekki ráð fyrir að símtalið verði svo langt að það sé ekki hægt að þrauka.

... ekki að feta í þau fótspor.

Nei, ekki hefur nú 6. þm. Reykn. áhuga á því en  Ég óskaði eftir að hæstv. heilbr.- og trmrh. væri hér viðstaddur svo að hann gæti heyrt þær athugasemdir eða spurningar sem mig langaði að leggja fyrir þá tvo hæstv. ráðherra fjármála og heilbrigðis- og tryggingamála varðandi 27. gr. lánsfjárlaga, en ég þykist vita að hæstv. heilbr.- og trmrh. sé vel kunnugt um að þarna er verið að fara þvert á það sem rætt var hér á sl. vori þegar við vorum að fjalla um Framkvæmdasjóð aldraðra og 2500 kr. nefskattinn þegar ég gerði athugasemdir við 10. gr. þess frv. og hæstv. heilbr.- og trmrh. fullvissaði mig um að hér væri um svo gott mál að ræða að það mundi aldrei koma til að það yrði farið að skerða slíkt. En það er einmitt það sem verið er að gera nú með 27. gr. Nú má þetta framlag ekki fara yfir 160 millj. og ég þykist vita að það sé nokkuð ljóst að þessi skattur eða tekjur af þessum skatti muni verða miklu hærri á næsta ári ef að líkum lætur. Þess vegna langar mig að spyrja þessa tvo hæstv. ráherra hvaða rök séu fyrir því að ætla nú að draga hluta af þessum nefskatti beint í ríkishítina og hvort hæstv. heilbrrh. þá sérstaklega sé ljúft að standa að slíku, hvort hann telji að það sé ofgert með þessum nefskatti til þessa góða málefnis og því megi skerða hlut þess.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Hæstv. forseti. Ég hafði því miður ekki fylgst með umræðunni allri um þetta mál, en ég heyrði fyrirspurn hv. þm. varðandi ákvæði 27. gr. laganna og það er vissulega rétt sem hv. þm. sagði og vitnaði til þess sem við ræddum hér í fyrra þegar við ræddum um nefskattinn svokallaða og að taka hann upp aftur og að þetta væri nú kannski sá skatturinn sem menn greiddu með ljúfustu geði ef hægt væri að tala um að menn greiddu einhverja skatta með því hugarfari. Það er allt saman rétt eftir mér haft í þeirri umræðu. Nú er hins vegar staðreyndin sú, eins og mál standa í dag, að við höfum því betur náð stórum og merkilegum áföngum í byggingu húsnæðis fyrir aldraða. Við erum hins vegar í erfiðleikum með rekstur þessa húsnæðis. Við horfum á það að sumar þessar stofnanir hafa lokað hluta af starfsemi á þessu ári sem nú er að líða, drógu verulega úr starfsemi sinni í sumar, m.a. vegna sumarafleysinga, höfðu ekki fjármuni til þess að greiða sumarafleysingafólki og það leiddi til þeirrar umræðu að líta skyldi á það hvort endurskoða mætti hlutverk Framkvæmdasjóðsins og líta á það hvort hann gæti í ákveðnum tilvikum, nánar skilgreindum, tekið þátt í rekstri stofnana. Reyndar er kveðið svo á um í lögunum núna, eins og þau líta út og voru samþykkt á síðasta þingi, að það er heimilt að Framkvæmdasjóðurinn aðstoði við að koma á heimilisþjónustu eða heimahjúkrun, réttara sagt, og það verður skoðað sérstaklega vegna þess að það er eitt af því sem við leggjum áherslu á og reyndar er andi nýsamþykktra laga um málefni aldraðra að veita öldruðum tækifæri og möguleika á að búa sem lengst í heimahúsum og draga þá þar með úr þörf fyrir stofnanaþjónustuna. Ég held að þetta sé verðugt verkefni og við munum þess vegna líta til þess hvort Framkvæmdasjóðurinn geti á þann hátt leyst rekstrarverkefni vegna þess að það er reyndar nú þegar inni í lögum ákvæði um að hann hafi heimild til þess. Síðan er í athugasemdum með fjárlagafrv. gerð grein fyrir því að lög um Framkvæmdasjóðinn verði tekin til nánari skoðunar með þetta í huga. Mér er það hins vegar í sjálfu sér ekkert ljúft, af því að hv. þm. spurði hvort heilbrrh. væri ljúft að standa að þessari skerðingu eins og hún er hér fram sett. Mér er það út af fyrir sig ekki ljúft, en ég vitna til þessara röksemda, að þó að ýmis verkefni bíði, við vitum um stofnanir sem eru á teikniborðinu og sumar eru hálfbyggðar, byggingar fyrir aldraða, verðum við líka að horfa til þess að við verðum að hafa möguleika á að reka þessar stofnanir og veita þjónustuna sem þar á að fara fram og reyndar enn betra ef við gætum veitt hana í meira mæli í heimahúsum en nú er. Það eru þau verkefni sem við ætlum að skoða sérstaklega núna í tengslum við afgreiðslu fjárlaga og lánsfjárlaga.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Það er búið að setja nýjar og mjög yfirgripsmiklar reglur um það hvernig mönnum sé heimilt að ganga hér um þingsali og þingganga. Ég tek eftir að það er æ algengara að ráðherrar hafa með sér svona einn, tvo, þrjá, fjóra hjálparkokka þegar þeir tala fyrir málum og ég sé að þeir hafa lagt undir sig hér annað hliðarherbergið. Þá væri kannski til athugunar hvort stjórnarandstaðan gæti fengið sams konar not af hinu. Ég vil segja út af ummælum hv. 3. þm. Vestf. um þingkonurnar að mér varð einu sinni á að segja kaupkona við þá miklu kvenréttindakonu og kvenhetju Ragnheiði O. Björnsson á Akureyri og hún tók heldur betur í mig og sagðist vera kaupmaður eins og hver annar þannig að það er náttúrlega undir smekk komið og kannski stolti hvort menn vilja heldur láta kalla sig þingmenn eða þingkarl og þingkonu.  Hæstv. forseti. Þetta frv. er í rauninni mjög einfalt. Þegar maður horfir yfir það sér maður að það er nú að gerast að erlendar skuldir fara vaxandi frá einu ári til annars eins og glöggt kemur fram í töflu sem fylgir þessum lánsfjárlögum. Þannig voru löng lán 40,4% af landsframleiðslu á árinu 1987, fóru upp í 41,3% á sl. ári, eru komin upp í 50,4% á þessu ári og eins og þessi lánsfjáráætlun liggur fyrir er búist við að erlend löng lán fari upp í 53,1% á næsta ári. Ef litið er á greiðslubyrði, þá hefur hún vaxið á sama tímabili úr 16,1% árið 1987, árið 1988 fer hún í 17,3%, í 19,8% á þessu ári og á næsta ári upp í 20,1%. Hæstv. fjmrh. talaði um það að þetta hefði ekki í för með sér að greiðslubyrðin mundi þyngjast og sagði að ekki mætti líta á þessar tölur einangraðar, heldur yrði að taka hliðsjón til þeirrar þróunar sem væri í þjóðfélaginu, hvort við horfðum fram á frekari samdrátt í þjóðfélaginu eða ekki, hvort atvinnuvegirnir væru á uppleið eða niðurleið. Nú liggur auðvitað beint við að fletta upp í þjóðhagsáætlun fyrir árið 1990 og þá kemur fram að frá árinu 1987 til ársins 1990, á fjögurra ára tímabili, hefur það gerst að þjóðartekjur hafa farið minnkandi frá einu ári til annars. Landsframleiðsla fer minnkandi frá einu ári til annars, þjóðarútgjöld fara minnkandi frá einu ári til annars. Ef við horfum til einkaneyslu, þá hefur hún líka minnkað um 5,7% á sl. ári, um 6,9% á þessu ári og um 3% á því næsta. Ef við á hinn bóginn horfum til samneyslunnar, þess sem hæstv. fjmrh. ráðstafar, kemur í ljós að það vex þótt allt annað minnki. Þannig óx samneyslan á sl. ári um 2,7% og hefur haldist óbreytt á þessu ári og horfur eru á að hún muni enn haldast óbreytt á því næsta. Síðan komum við að kaupmætti ráðstöfunartekna. Og það er kannski eðlilegt að hv. 3. þm. Vestf. Karvel Pálmason sjái ástæðu til þess að standa hér upp og komast svo að orði í sinni ræðu: Það er oft svo um þá sem komnir eru á toppinn að þeir skilja ekki sinn vitjunartíma. Í því samhengi sem hv. þm. sagði þetta er ekki hægt að skilja orðin öðruvísi en svo að hann sé að beina því kurteislega til ríkisstjórnarinnar að segja af sér, enda sagði hann í sömu andránni að sá einn er vinur sem til vamms segir. Hvernig hefur svo kaupmáttarþróun orðið síðan Alþb. fór í ríkisstjórn? Kaupmáttur fór mjög vaxandi á árinu 1987, óx um 22,8%. Á árinu 1988 komst Alþb. í ríkisstjórn og stóð ekki á því að kaupmáttur ráðstöfunartekna minnkaði um 2,9%. Gert er ráð fyrir að hann minnki um 8,2% á þessu ári og því er spáð að hann minnki enn um 4,9% á því næsta. Þetta er í stuttu máli sú spegilmynd sem við blasir þegar maður horfir á ástandið í þjóðmálum og lánsfjármálum. Greiðslubyrði okkar Íslendinga af erlendum lánum fer vaxandi hættulega hratt frá einu ári til annars og það sem kannski er hættulegast í þessu efni er að á sama tíma sem erlendar lántökur vaxa svo hratt sem ég hef gert hér grein fyrir er því spáð á næsta ári að erlendar lántökur til einkafyrirtækja fari minnkandi. Því var spáð í lánsfjárlögum fyrir yfirstandandi ár að erlendar lántökur til atvinnufyrirtækja, ef undan eru skilin skip og flugvélar, yrðu 3,8 milljarðar kr. Nú eru horfur á að 3 milljarðar nægi til og því er spáð að þessi samdráttur í fjárfestingu einkafyrirtækja hér á landi haldi áfram að minnka á næsta ári og fari þá í 2,7 milljarða. Ég þarf auðvitað ekki að taka það fram að þegar við horfum nú yfir þjóðfélagið er fjárfesting í atvinnurekstri orðin hættulega lítil borið saman við það sem er í þeim löndum þar sem hagvöxtur er og batnandi gengi. Þessi erfiðu rekstrarskilyrði atvinnuveganna koma víða fram. Þau koma m.a. fram í fjárlagafrv. þannig að því er spáð að á næsta ári verði tekjuskattur af einkafyrirtækjum hálfum milljarði lægri en áður vegna samdráttar, vegna erfiðleika fyrirtækja, gjaldþrota og hallarekstrar og er þó ekki tekið tillit til verðbólgu. Samdrátturinn yrði mun meiri ef svo yrði gert og borið saman við sambærilegt verðlag. Það er gert ráð fyrir því að tekjuskattur á árinu 1990 verði 2 milljarðar 250 millj. en á næsta ári skili hann einungis 1,7--1,8 milljörðum kr. Þessir erfiðleikar í atvinnurekstri koma mjög víða fram, hæstv. fjmrh. Þannig er t.d. gert ráð fyrir því hér að Byggðastofnun fái einungis heimild til 900 millj. kr. lántöku á næsta ári og það sem er athyglisvert í því sambandi er kannski það að gert er ráð fyrir að lántökur vegna meiri háttar viðgerða og endurbóta á skipum hér á landi verði skornar niður úr 200 millj. í 150 millj. Nú kem ég að því, hæstv. forseti, sem ég sagði við 1. umr. fjárlaga í Ed., að það er erfitt að ræða bæði fjárlög og lánsfjárlög þegar einstakir ráðherrar skeyta ekkert um það að vera við. Það væri auðvitað alveg sjálfsagt að hæstv. viðskrh. væri hér við í dag eða þá hans staðgengill. Hver er hans staðgengill? Þá ætti hans staðgengill að vera hér og það er auðvitað algerlega óþolandi að hæstv. viðskrh. fari í ferðir erlendis á sama tíma og verið er að ræða frv. til lánsfjárlaga hér í þinginu.

Hver er staðgengill? Var það ekki spurningin?

Hæstv. félmrh.

Hæstv. félmrh. er staðgengillinn og hann ætti þá að vera hér inni. Það væri kannski rétt að biðja um það að staðgengill iðnrh. komi hér og verði fyrir svörum, bæði í sambandi við málefni viðskipta og líka í sambandi við málefni iðnaðar.

Hver er staðgengill utanrrh.?

Félmrh.

Þetta er auðvitað alger ókurteisi. Hér er verið að tala um það, hæstv. fjmrh., út af þessu með skipasmíðapeningana, að svo stendur á í dag að búið er að segja upp starfsfólki stærstu skipasmíðastöðvar landsins vegna verkefnaskorts. Á sama tíma og það blasir við, þá er það tillaga þessarar hæstv. ríkisstjórnar að skera niður það fjármagn sem ætlað er til þess að greiða fyrir því að hægt sé að gera við skip hér á landi. Þetta er auðvitað blautur sjóvettlingur framan í andlitið á því fólki sem þar vinnur og er auðvitað ekki að óvörum sem þessi orð standa í lánsfjárlögum því að það hefur kostað baráttu á hverju einasta ári að reyna að tryggja það að fé komi með eðlilegum hætti til íslenska skipasmíðaiðnaðarins. 

Það er leikur einn að nema orð þm. um leið og maður les.

Hæstv. ráðherra svaraði ekki þeim fyrirspurnum sem ég spurði hann um í sambandi við fjárlögin. Við getum byrjað. Hefur hæstv. fjmrh. staðið loðdýraræktinni skil á uppsöfnuðum söluskatti vegna ársins 1988? Hefur hann gert það?

Í samræmi við þær tölur sem eru í fjárlögum.

Hann hefur ekki staðið loðdýrabændum skil á uppsöfnuðum söluskatti fyrir árið 1988. Hefur hæstv. fjmrh. staðið við það sem hann hét aðilum vinnumarkaðarins á sl. vori  Flettum t.d. upp á 13. gr., hæstv. fjmrh. Hún er ný. Hún hefur ekki áður sést í lánsfjárlögum. Þar er talað um það að það séu kannski til einhver erlend lán sem fari pínulítið betur út úr opinberum sköttum en önnur og komist hjá því að greiða svokallað ríkisábyrgðagjald. Af þeim sökum er nú ákveðið að ef Iðnþróunarsjóður og Iðnlánasjóður veita fyrirtækjum sérstaka fyrirgreiðslu skv. auglýsingu viðskrn. nr. 548/1988, þá er ekki alleinasta að fjmrn. krefst þess nú að fá að setja stimpil sinn á það. Af hverju? Af því að hann ætlar að ná í pínulitlar aukatekjur til ríkissjóðs með þeim hætti, pínulítið stimpilgjald sem hann veit að fyrirtækin mundu ella losna við. Það á að auka pinklana, auka lánsfjárkostnaðinn af þessum manni sem segir það og sagði hér áðan að raunvextir hefðu lækkað. Og hvernig var það með þetta ríkisábyrgðagjald? Kemur það ekki ofan á stimpilgjaldið, hæstv. ráðherra? Stimpilgjaldið sem er orðið svo mikið nú í þessu landi að það er orðið hærra en allur tekjuskatturinn af atvinnurekstrinum í landinu, skv. því fjárlagafrv. sem fyrir liggur? Það er meira borgað í stimpilgjöld hér á landi heldur en sem nemur tekjuskatti af öllum atvinnurekstri í landinu. Og nú hefur ráðherrann uppgötvað að pínulítið af ríkisábyrgðagjaldinu rann fram hjá og nú á líka að setja undir þann leka. Hæstv. fjmrh. krefst þess nú að hann eigi að fá að samþykkja og hann verði að fá að stimpla þau sérstöku lán sem veitt eru skv. þessari auglýsingu og eru inni í þeim tölum sem eru núna í þessu frv. til Iðnþróunarsjóðs og Iðnlánasjóðs skv. 8. og 9. gr. frv. Þetta er athyglisvert í ljósi þess að umsvif þessara sjóða hafa verið minnkandi. Það hefur verið lítið um lánsumsóknir borið saman við það sem áður hefur verið. Þetta, ásamt því nýmæli sem stendur á bls. 9 og 10 í greinargerð, með leyfi hæstv. forseta, er orðað svo: ,,Það nýmæli er tekið upp í frumvarpi til lánsfjárlaga 1990 að gera lánasjóðum og öðrum aðilum, sem njóta ríkisábyrgðar á skuldbindingum sínum, skylt að kynna Seðlabanka Íslands, í umboði fjármálaráðuneytis, fyrir fram um áform sín um erlendar lántökur og leita eftir samþykki hans á þeim kjörum og skilmálum sem í boði eru hverju sinni. Þetta ákvæði er tekið upp til þess að tryggja að samræmi sé á milli þeirra lánskjara sem stofnanir með ríkisábyrgð og ríkissjóður sjálfur njóta á alþjóðlegum lánamörkuðum.`` Þarna á Seðlabankinn að koma inn sem nokkurs konar yfirstjórn. Hver var reynslan, hæstv. fjmrh., af því að láta taka öll erlend lán á einum stað? Það kom stöðnun. Lánin urðu dýrari en ella og reynslan hefur einmitt sýnt hið gagnstæða, að opinberum fjárfestingarlánasjóðum hefur mörgum tekist að komast að betri kjörum með því að þeir hafa haft frjálsar hendur. En hér á að fara til baka. Hér á, í gegnum Seðlabankinn, að vekja upp sjóð sjóðanna sem hét Framkvæmdasjóður áður og nú á að gera þetta í gegnum Seðlabankann. Og í umboði fjmrn. stendur. Hvar verður valdið? Verður valdið hjá hæstv. fjmrh.? Ætlar hann að fjarstýra þessum lántökum í gegnum Seðlabankann eða hvernig á að standa að þessu? Eru stuðningsmenn þessarar ríkisstjórnar reiðubúnir til þess að hrúga öllu valdi hér í peningamálum til þessa líka hæstv. ráðherra. Mig langar til að segja, hæstv. forseti, til þessa líka manns, en ég veit að það er óþinglegt. Ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. útskýri þetta betur og ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. í leiðinni útskýri fyrir þinginu hvert sé hlutverk viðskrh. í sambandi við þau málefni sem áður féllu undir langlánanefnd. Ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. í fjarveru viðskrh. skýri frá því hér við umræðuna. Hann hefur hjálparkokkana í hliðarherberginu til þess að ná í upplýsingar ef þær eru ekki fyrir hendi. Hvaða undantekningar og hvaða frávik hafa verið gerð frá auglýsingu viðskrn.? Ég óska eftir því við meðferð málsins í nefnd að fá nákvæma sundurliðun og skýrslu um það hvaða lánveitingar hafa verið heimilaðar og ég spyr enn fremur hvort hugmyndin sé að auka miðstýringu á erlendu lánsfé enn meir en verið hefur. Það er eitt atriði, strax á fyrstu síðu þessa frv. til lánsfjárlaga, sem vekur athygli og það er aftur Byggðastofnunin. Nú liggur það fyrir, sem ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. er kunnugt, að stjórn Byggðastofnunar mun þurfa að sækja um 500 millj. kr. lántökuheimild til viðbótar því sem stendur á lánsfjárlögum þessa árs, sem komi til greiðslu nú á þessu ári. Ástæðurnar fyrir því eru þær í fyrsta lagi að lítið fé kemur inn vegna erfiðrar rekstrarstöðu fyrirtækja, sumpart vegna þess að almennur grundvöllur hefur ekki verið fyrir hendi en sumpart vegna þess að þorskveiðikvótinn er farinn að segja til sín og umsvif fyrirtækja í sjávarútvegi fara minnkandi. Þá liggur það fyrir að þarfir smábáta fyrir fyrirgreiðslu eru meiri en gert var ráð fyrir eða sem svarar 250 millj. kr. Loks hefur Byggðasjóður orðið að grípa inn í m.a. í loðdýrarækt vegna þeirra brigða sem ríkisstjórnin hefur sýnt þeirri atvinnugrein. Hæstv. landbrh. hefur raunar staðfest í Sþ. að ekki hefur verið staðið við þau fyrirheit sem ríkisstjórnin gaf loðdýrabændum. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. sérstaklega um þetta atriði og í leiðinni vil ég spyrja hæstv. fjmrh. að því hvernig á því standi að hann óskar nú eftir lántökuheimild fyrir Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina með sérstöku frv. á þessu ári, en hins vegar verði gert ráð fyrir því í lánsfjáráætlun fyrir næsta ár að þessi sjóður taki verulegt fé að láni, bæði hér á landi og erlendis. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því hvernig á því megi standa að hann kjósi nú að blanda saman fjármálum ríkisins og fjármálum Atvinnutryggingarsjóðs og hvort hitt sé ekki eðlilegra að Atvinnutryggingarsjóður hafi sjálfstæðan fjárhag og taki sín erlendu lán sjálfstætt eins og verið hefur. Ef vikið er að einstökum greinum þessa frv., þá vil ég taka þetta fram: Í 14. gr. er sérstaklega rætt um framlag vegna Lífeyrissjóðs bænda. Nú liggur það fyrir að þessi sjóður getur ekki staðið við greiðsluskuldbindingar sínar og auðvitað er nauðsynlegt að hann fái hærri fjárhæð en hér er gerð grein fyrir. Nú er það slæmt, hæstv. fjmrh., að flokksbróðir hans, hæstv. samgrh., skuli ekki vera við. Hann kaus að vera fjarverandi þegar fjárlög voru afgreidd í Sþ. Það væri kannski hægt að ganga úr skugga um það hvort hæstv. samgrh. sé í þessu húsi eða hvort þessir ráðherrar séu allir á síflótta einhvers staðar úti í bæ. Hér er gert ráð fyrir því að skera framlög ríkissjóðs til Hafnabótasjóðs niður úr 25 millj. kr. í 20 millj. kr. ofan á það að gert er ráð fyrir því að framlög til hafnarmannvirkja og lendingarbóta séu skorin niður um 60 millj. kr. skv. frv. til fjárlaga. Ég óska eftir því, hæstv. fjmrh., að fá skýringu á því eða greinargerð á hverju þessi niðurskurður á framlagi til Hafnabótasjóðs er reistur. Ef gert er ráð fyrir 25--30% verðbólgu á milli ára, þá sjá menn að hér er um verulegan niðurskurð að ræða, verulegan niðurskurð. Ég þarf auðvitað ekki að taka fram, herra forseti, ef ráðherra skorast undan að svara svona beinum spurningum eins og ég hef lagt hér fram hlýtur það að vera tekið fyrir á fundi forseta þingsins hvernig eigi að standa að því að umræður geti farið fram með eðlilegum hætti uppi í deildum. Ég vil enn fremur vekja athygli á því að til Kvikmyndasjóðs er varið 71 millj. kr. Það er sama framlag og á þessu ári og lýsir með öðru afstöðu ríkisstjórnarinnar t.d. til Menningarsjóðs, þeirri menningarfjandsamlegu stefnu sem þessi ríkisstjórn vekur og kemur víða fram. Síðast en ekki síst er svo sú forsmán að skera Framkvæmdasjóð aldraðra niður við trog og þar kemur einmitt fram þetta tvígervi hæstv. ráðherra. Annars vegar hrósar hann sér af því opinberlega þegar hann er á sjónvarpsskjánum að hann sé að skera niður útgjöld ríkissjóðs. Hvaða útgjöld er hann að skera niður? Hvaða rekstrarútgjöld er hann að skera niður? Hefur samneyslan minnkað? Nei. Hann vill halda sínum hluta. Hvað er hann að skera niður? Hann er að skera niður framlög einmitt til slíkra hluta eins og Framkvæmdasjóðs aldraðra, eins og Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna. Hvert skyldi vera hlutverk þessa sjóðs, Framkvæmdasjóðs aldraðra? Hlutverk hans er: 1. Að styrkja byggingu þjónustumiðstöðva, dagvista, þjónustuhúsnæðis aldraðra og hjúkrunarrýmis fyrir aldraða. 2. Að veita styrki til breytinga og endurbóta sem nauðsynlegar eru á eldra húsnæði fyrir aldraða eða leiða af ákvæðum þessara laga, þ.e. laga um málefni aldraðra. 3. Að styðja sveitarfélög, einkum dreifbýlissveitarfélög til að koma á fót heimaþjónustu fyrir aldraða. 4. Önnur verkefni sem sjóðsstjórn mælir með og heilbrrh. samþykkir. Þetta eru verkefnin. Og það er meira en lítið ókunnugur maður hér á landi sem hyggur að það sé einhver ofrausn þótt ríkisstjórnin skili til þessara verkefna þeim nefskatti sem hún lagði á á þessu ári, litlum 250 millj. kr. Þetta kemur á sama tíma og efnahagsstefna þessarar ríkisstjórnar hefur leitt til þess að hvort tveggja í senn, bætur til aldraðra og almennar tryggingabætur, lækka að verðgildi. Hæstv. ráðherra var að hrósa sér af því hér um daginn að kaupmáttur lægstu launa hefði batnað síðan hann gerði samningana í vor. Og hæstv. ráðherra var svo ósvífinn að segja hér þegar fulltrúi eins verkalýðsfélags steig í stólinn að ríkisstjórnin hefði ekki brotið né brugðist þeim loforðum sem hún gaf verkalýðshreyfingunni nú á vordögum. Það væri fróðlegt að heyra hæstv. fjmrh. rökstyðja það hér í stólnum, hvernig það megi vera að hann hafi staðið við loforðin. Fór verkalýðshreyfingin fram á það nú í vor að kaupmáttarskerðingin héldi áfram? Var verkalýðshreyfingin að biðja um að fá plagg á borðið eins og þetta hér, Þjóðhagsáætlun fyrir árið 1990? Sagði hæstv. fjmrh. við forustu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja að hans stjórnarstefna mundi valda því að kaupmáttur ráðstöfunartekna mundi minnka um 8,2% á þessu ári og féllst formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja á að hann héldi áfram að minnka um tæp 5% á því næsta? Var það í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins að skera framlög til aldraðra, til bygginga fyrir aldraða niður um 25%? Eða 33% er það víst. Var þetta nóg? Var það kannski á loforðalistanum hjá ríkisstjórninni að þyngja enn nú á næsta ári skattana á fyrirtækjunum sem verið er að loka hverju á fætur öðru? Bara í dag, bara rétt áðan voru mér að berast þær fréttir að ríkissjóður væri að loka fyrirtæki sem skuldaði 2 millj. kr. og bauðst til þess að borga 600 þús. upp í. Hvarvetna, hvert sem við lítum leggur þessi ríkisstjórn stein í götu frjáls atvinnurekstrar í landinu, lengir leiðina sem forsvarsmenn fyrirtækja þurfa að fara til þess að fá eðlilega lánafyrirgreiðslu. Fram að þessu hefur verið nóg að leita til Iðnlánasjóðs eða Iðnþróunarsjóðs ef menn hafa uppfyllt almenn skilyrði. En nú er það ekki lengur nóg. Nú eiga þeir líka að þurfa að fara upp í Seðlabanka. Og það er heldur ekki nóg. Þeir eiga líka að fara upp í fjmrn. til að fjmrn. geti gengið úr skugga um það að mennirnir hafi borgað stimpilgjald. Kannski styttist eitthvað í biðröðunum ef menn eru látnir mæta á mörgum stöðum í einu en verða þó fleiri sem á hverjum stað eru. Ég held að hæstv. fjmrh. ætti nú að sýna af sér manndóm og endurtaka yfirlýsinguna sem hann gaf hér í fjölmiðlunum, að það væri batnandi kaupmáttur hjá þeim lægst launuðu, vaxandi kaupmáttur. Þessi ríkisstjórn níddist ekki á þeim lægst launuðu. Menn ættu meira eftir úr launaumslaginu þegar þeir fengju það næst en áður, kæmust vel af. Kannski hann ætli líka að lýsa því yfir að þær þungu og miklu áhyggjur sem þm. hér hafa haft út af heimilunum og skuldasöfnun heimilanna séu allt saman hugarburður. Auðvitað veit hæstv. ráðherra að launastefna hans, eins og atvinnustefnan og eins og stefna hans í ríkisfjármálum, hefur brugðist. Auðvitað vissi hann það á þeirri stundu þegar hann sagði að nú ættu aðilar vinnumarkaðarins að semja næst, hann ætlaði ekki að byrja á því að semja við opinbera starfsmenn. Auðvitað gerði hann sér grein fyrir því þegar hann sagði þessi orð að inngrip hans í kjarasamningana á sl. ári var frumhlaup sem hefur valdið ómældu tjóni og skrúfað upp verðbólguna hér á landi. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. Þessi lánsfjárlög koma til athugunar í fjh.- og viðskn. Það er greinilegt á þessu frv. að þar vantar margt inn í og eins og fram kom við umræður um fjárlög ríkisins er ljóst að sú tekjuáætlun sem þar liggur fyrir er vísvitandi lögð röng fram. Hæstv. fjmrh. veit ofurvel að þessir tekjustofnar munu ekki skila þeim tekjum sem þar er talað um vegna þess mikla samdráttar sem er í þjóðfélaginu og endurspeglast bæði í frv. til fjárlaga og í lánsfjárlögum. Það er greinilegt að erlendar skuldir munu halda áfram að vaxa á næsta ári. Það er greinilegt að vextir og afborganir af erlendum lánum eru að verða ískyggilega miklar strax á næsta ári og ég tala nú ekki um ef þessi óheillaríkisstjórn situr áfram. Ég man satt að segja ekki eftir fjmrh. sem hefur farið fram með meiri gassagangi en þessi hér þegar hann talaði um það að það verði að endurskapa atvinnustefnuna, móta nýja atvinnustefnu, þegar hann brokkaði á egótrippum hér um þingsalinn til þess að láta í ljósi fyrirlitningu sína á því að forveri hans skyldi hafa skilið við ríkissjóð með halla en er nú kominn í þá ömurlegu stöðu að hann treystir sér ekki einu sinni til að sýna greiðsluafgang á pappírnum á fyrstu gerð fjárlagafrv. nú á þessu hausti, þegar hann grípur til þess ráðs að halda því fram í þingsölum að ekki megi draga efnislegar ályktanir af því að greiðslubyrði erlendra lána hækkar hlutfallslega frá einu ári til annars, þegar hann lokar augunum fyrir því að við sjáum nú fram á verulegt atvinnuleysi á næsta ári og nauðsynlegt verði að beita margþættum og margháttuðum ráðstöfunum til þess að styrkja íslenskan atvinnuveg með almennum aðgerðum til þess að reyna þó að halda í horfinu. Síðast en ekki síst vek ég athygli á ummælum hv. 3. þm. Vestf. Karvels Pálmasonar. Það leyndi sér ekki að hann hefur orðið fyrir miklum vonbrigðum með þessa ríkisstjórn og ég fullyrði að hann er í mjög náinni snertingu við atvinnulífið úti á landi og veit þess vegna fullkomlega hvað hann er að segja. Við sjáum það á fjárhag Byggðasjóðs. Við sjáum það á því að nú ætlar ríkisstjórnin að draga 900 millj. til viðbótar inn í Atvinnutryggingarsjóð á þessu ári. Við sjáum það á því að það líður áreiðanlega ekki vika, kannski ekki dagur, án þess að hæstv. ráðherra sendi lögreglumenn sína til þess að loka fyrirtækjum í stað þess að reyna að greiða þó fyrir því að úr leysist hjá þeim, því að víða er ótti almennings orðinn að nagandi kvíða yfir því hvort hann haldi vinnunni næsta dag. Víða sjáum við það að fólk sem komið er á miðjan aldur, fólk sem er á aldur við okkur hæstv. fjmrh. á í fá hús að venda ef það á annað borð missir atvinnuna. Þannig er nú komið hér á landi. Ég held þess vegna að hæstv. ráðherra ætti að fara að tilmælum þm. að vestan, sem hefur gott pólitískt nef, skilja sinn vitjunartíma, gefa aðstoðarmönnum sínum frí og segja skilið við fjmrn. Hitt veit ég ekki hvort hann verður sami aufúsugesturinn og áður uppi í Háskóla eftir þau hrokafullu ummæli sem hann hefur viðhaft í blöðum um Þjóðarbókhlöðuna þegar hann ætlar að stela happdrættisfénu til þess að nota í hana. Enn eitt dæmið um skatt sem ekki skilar sér, þjóðarbókhlöðuskatturinn. Hér erum við að tala um skattlagningu vegna aldraðra. Nú á að taka frá öldruðum og þannig mun ríkisstjórnin reynast að fátt fær að vera í friði. Ég er þakklátur fyrir það, herra forseti, að náð var í hæstv. samgrh. að mínum óskum og vil endurtaka spurningar mínar. Hversu má það vera að framlag til Hafnabótasjóðs er skorið niður um 5 millj. kr. fyrir utan það að verðgildi þessara króna hefur farið minnkandi á síðustu mánuðum og verður mun minna á næsta ári en þessu? Ég óska eftir því að hæstv. samgrh. geri deildinni grein fyrir því hvaða rök liggja þarna að baki, hvaða skoðanir liggja þarna að baki, þegar þetta kemur ofan í þennan mikla niðurskurð sem er almennt á framlögum til hafna og lendingarbóta. Mér kemur það afskaplega mikið á óvart, hæstv. landbrh., ef þetta er raunhæft og fullyrði að þetta hlýtur að koma mjög illa niður. Ég vil líka spyrja hæstv. landbrh. þess hvort hann telji nægilegt að 48,3 millj. kr. renni til Lífeyrissjóðs bænda. Nú vitum við báðir að Lífeyrissjóður bænda getur ekki staðið við sínar greiðsluskuldbindingar, þarf á verulegri aðstoð að halda fram yfir það sem hér er gert ráð fyrir, sem er raunar í samræmi við þær nýju yfirlýsingar sem gefnar hafa verið um landbúnaðarmál. Ég óska eftir því að hæstv. landbrh. svari þessu jafnframt. Loks spyr ég hæstv. ráðherra hvort undir hann hafi verið borið að skera fé vegna meiri háttar viðgerða og endurbóta á skipum hér á landi niður um 25% í krónum talið, úr 200 millj. í 150 millj., en eins og við vitum þá er búið að segja upp starfsfólki Slippstöðvarinnar á Akureyri og almennt á þessi iðnaður við veruleg vandkvæði að etja.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Virðulegur forseti. Ég get reynt að svara hv. 2. þm. Norðurl. e. að svo miklu leyti sem ég er undir það búinn og hef svörin á reiðum höndum án þess að afla mér þá frekari upplýsinga. Í fyrsta lagi spurði hv. þm. um fjárveitingar til Hafnabótasjóðs á næsta ári. Þar er um sambærilegan samdrátt í fjárveitingum að ræða og til annarra almennra verkefnaflokka og gilda því sömu röksemdir eða sömu skýringar eiga við. Ég held að staða Hafnabótasjóðs sé í sjálfu sér ekki lakari en framkvæmdaþáttarins sjálfs, þ.e. hinna almennu hafnaframkvæmda og þörfin sé nú síst minni að reyna að hafa skerðinguna þar sem minnsta. Sjóðurinn sjálfur fékk nokkra hækkun á síðasta ári umfram aðra liði til hafnamála og er í sjálfu sér ekki illa staddur þó að hann mætti að sjálfsögðu hafa meira fé til ráðstöfunar eins og almennt á við um þennan málaflokk. En miðað við þau verkefni og það hlutverk sem honum sem slíkum er ætlað í hafnaframkvæmdunum, þá held ég að staðan þar sé ekki verri en almennt á við um hafnamálin. Hvað varðar 14. gr. frv. þar sem vikið er að Stofnlánadeild landbúnaðarins og Lífeyrissjóði bænda, þá miðast sú grein og sú upphæð sem þar er nefnd við það að núgildandi lög sem falla úr gildi að óbreyttu um áramót verði framlengd óbreytt, þannig að upphæðin tekur mið af því að um óbreytt fyrirkomulag að þessu leyti yrði að ræða á næsta ári. Ég vona að þetta svari að einhverju leyti spurningum hv. þm. Hvað varðar fjárveitingar til endurbóta og verkefna í skipasmíðaiðnaði innan lands, þá heyrir það ekki undir nein mín ráðuneyti að svara fyrir það og ég vísa því til fjmrh.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Hér hafa nú farið fram að nokkru leyti mjög almennar umræður um efnahagsmál og ég ætla ekki að víkja mikið að þeim heldur reyna að svara hér nokkrum orðum þeim spurningum sem til mín hefur verið beint og gera nokkrar athugasemdir við fáein atriði sem fram komu. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni að við höfum nokkuð oft rætt hans kenningar um efnahagsmál og ég hef ætíð hlustað á þær með athygli. Þó verð ég að segja að sú kenning sem hann lét í ljós nú, að lækkun skatta mundi vera veigamikið tæki til að lækna efnahagsvanda Íslendinga, er ekki rétt. Það vandamál sem við er að etja í hagkerfinu er ekki fyrst og fremst eftirspurnarvandi heldur felst sá vandi sem við glímum hér við annars vegar í tekjubresti þjóðarbúsins í heild vegna verðlækkunar á erlendum mörkuðum og minnkandi sjávarafla og hins vegar í víðtækri skipulagskreppu atvinnuveganna sem m.a. stafar af offjárfestingu liðinna ára. Væri hér um eftirspurnarvanda að ræða í hagkerfinu, þá er það vissulega rétt hjá hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni að lækkun skatta gæti verið áhrifaríkt tæki.

Eftirspurnarvandinn, hver er hann?

Eftirspurnarvandinn felst í því að til þess að koma hjólum hagkerfisins í gang á nýjan leik þurfi að skapa víðtæka eftirspurn hjá almenningi eftir vörum og þjónustu með því að auka ráðstöfunartekjur fólks og nota skattalækkun t.d. í því skyni.

Það er ekki þörf á því?

Nei, það er ekki vandamálið sem við er að etja og með hliðsjón af læknisfræðum, ef ég má nota þá líkingu vegna hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur, þá er auðvitað frumatriði að greina sjúkdóminn áður en meðalagjöfin er ákveðin. Og ef sjúkdómsgreiningin er röng, þá geta áhrifin af því að gefa vitlaust meðal orðið þau að ástandið versnar. Þess vegna er mikilvægt atriði að fjalla um það hvert er eðli vandamálsins ef menn á annað borð viðurkenna að það sé eitthvert vandamál við að etja sem ég held að allir hv. þm. hljóti að gera. Ég hef sett fram þá skoðun bæði hér á Alþingi og annars staðar að vandamálið sé fyrst og fremst þessi víðtæki tekjubrestur sem fór að koma fram á seinni hluta síðasta árs og við munum öll eftir því hvernig hann birtist æ skýrar frá einum mánuði til annars og síðan þessi víðtæka skipulagskreppa atvinnuveganna, m.a. vegna margvíslegrar offjárfestingar á ýmsum sviðum. Ég ætla ekki að ræða þetta ítarlega hér, vonandi gefst tækifæri til þess síðar, heldur aðeins víkja að þessu vegna þess að ég hef jafnan viljað að hlusta á kenningar hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar um íslensk efnahagsmál og vildi þess vegna nota þetta tækifæri hér og nú til þess að láta í ljós þá skoðun mína að nú finnist mér hann aftur á móti vera í sporum læknisins sem hefur greint sjúkdóminn rangt og leggur þess vegna til meðal sem mundi hafa þveröfug áhrif. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson kvartaði mjög undan því að erfitt væri að átta sig á þeim tölum sem að baki búa frv. og það má til sanns vegar færa að það þarf nokkra yfirlegu til þess að setja það í ákveðið samhengi. E.t.v. væri tímabært að taka hér upp í þingsölum aðstöðu til þess að geta með myndrænum hætti sýnt fram á samhengið í þessum tölum vegna þess að það auðveldar mönnum mjög skilning á því sem hér er um rætt. En til þess er ekki aðstaða hér í þjóðþingi okkar hér á Íslandi þó að hún sé til sums staðar annars staðar og þess vegna verða menn að leggja á sig þá vinnu að raða þessum tölum saman í ákveðið samhengi. Ég minnist þess t.d. að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hélt því fram fyrir u.þ.b. ári síðan að vegna skattahækkunarinnar sem ákveðin var á síðasta ári mundi hallinn á ríkissjóði í ár verða 14--15 milljarðar.  Ástæðan fyrir því að við höfum náð þessum stöðugleika í hagkerfinu sem ég hef gert að umræðuefni, jafnvægi í peningamálum, vaxtalækkun og ýmsu öðru sem hér hefur verið til umræðu, felst í skattahækkuninni sem framkvæmd var á sl. ári. Skattahækkunin á sl. ári var raunhæfasta efnahagsaðgerðin til þess að koma á jafnvægi í hagkerfinu á Íslandi á nýjan leik. Og ég veit að ég þarf ekki að útskýra það fyrir hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni, eins vel lærður og hann er í hinum hagrænu fræðum, að skattahækkanir geta verið mikilvægt hagstjórnartæki til að ná jöfnuði í hagkerfinu á nýjan leik. Ein meginástæðan fyrir því hvers vegna hlutirnir fóru hér úr skorðum á árunum 1986 og 1987 var að á þenslutíma, í stað þess að auka tekjur ríkissjóðs, voru skattar lækkaðir og ríkissjóður ofan í kaupið gerðist allfyrirferðarmikill á lánsfjármarkaðnum. Það er nú hin einfalda skýring á því hvers vegna efnahagsstjórn Sjálfstfl. fór algjörlega úr böndunum á þessum árum. Ég veit vel að það er stundum erfitt í öllu þessu moldviðri um skatta og umræðu um skatta að gera mönnum grein fyrir því að skattabreytingar eru ekki bara nauðsynlegar út frá ýmsum almennum sjónarmiðum eða sem réttlætistæki, heldur eru þær einnig hagstjórnartæki, til þess að ná ákveðnum markmiðum, enda hefur það verið að koma í ljós á hinum frjálsa og almenna markaði að þessar skattahækkanir hafa skapað þennan stöðugleika. Það er ein af skýringunum á því hvers vegna þúsundir Íslendinga af fúsum og frjálsum vilja hafa gerst kaupendur að spariskírteinum ríkissjóðs og það er dómur hins frjálsa markaðar um þennan efnahagslega stöðugleika. Þeir sem trúa á hinn frjálsa markað sem grundvallarþátt í sinni hugmyndafræði ættu að horfa á þá traustsyfirlýsingu sem hinn frjálsi markaður hefur gefið þessari efnahagsstefnu, hvað sem líður pólitískri afstöðu. Á sama hátt er vöruskiptajöfnuðurinn nú jákvæður í fyrsta skipti síðan 1986 og staða peningastofnana einnig eins og hér hefur borið á góma. Þess vegna búum við kannski við þá þversögn að það sem Sjálfstfl. vill helst hafa í hávegum, þ.e. hinn frjálsi markaður, hefur í raun og veru dæmt gagnrýni Sjálfstfl. á efnahagsstefnu þessarar ríkisstjórnar sem ómerka vegna þess að ríkisstjórnin hefur hlotið traustsyfirlýsingu hins frjálsa markaðar gagnvart efnahagsstefnu sinni. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson vék einnig að fullyrðingum mínum um kaupmátt þeirra sem lægst hafa launin og það gerði einnig hv. þm. Karvel Pálmason og hafði uppi stór orð um svik ríkisstjórnarinnar við fyrirheit í kjarasamningum. Ég tek loforð ríkisstjórnar, sem ég á sæti í, gagnvart samtökum launafólks mjög alvarlega, og ég tel það mjög alvarlega ásökun ef ég er borinn þeim sökum að hafa ekki staðið við þau loforð sem gefin voru af félögum mínum sem gegna trúnaðarstörfum í samtökum launafólks. Þess vegna langar mig bara hér á einni mínútu eða svo að rifja upp hvað það var sem lofað var í kjarasamningunum og hvernig efndirnar hafa verið. Kjarasamningar BSRB voru gerðir á undan og í tengslum við þá kjarasamninga var undirrituð yfirlýsing um það að kaupmáttur þeirra sem lægst hafa launin innan BSRB mundi halda gildi sínu til samræmis við verðbreytingar innlendrar landbúnaðarvöru. Nýlega var birt skýrsla um þetta mál og forusta BSRB fjallaði einnig um málið af sinni hálfu og niðurstaða forustusveitar BSRB og fjmrn. var samhljóma í þessum efnum. Rúmur fjórðungur félagsmanna BSRB hefur hækkað í launum um 14--18% á samningstímanum. Verðbreytingar á innlendum landbúnaðarvörum eru 13% á sama tíma og ber þá að hafa í huga að ein kaupbreyting á eftir að koma fram fyrir félagsmenn BSRB þótt verð á landbúnaðarvörum muni ekki hækka það sem eftir er á samningstímanum. Í reynd er því munurinn enn meiri þessum hópi launafólks í hag en þessar tölur sýna. Samanburður við verðlag á öllum innlendum matvælum og matvælum í framfærsluvístölunni í heild --- þær breytingar hafa verið 9--10% frá því í apríl á sama tíma og breytingarnar á kaupi þessa fjórðungs innan BSRB sem hefur verið með lægst launin eru 14--18%. Það er því alveg ljóst, það er töluleg staðreynd, að kaupmáttur þess fjórðungs félagsmanna BSRB sem lægst hafa launin sem mældur er í verðlagi matvæla, hvort sem það eru landbúnaðarvörur eða matvælin öll, hefur aukist um 2--7% á samningstímanum. Um þetta er ekki nein deila milli fjmrn. og forustu BSRB. Hitt er svo alveg ljóst að kaupmáttur annarra félagsmanna BSRB hefur minnkað en fyrirheit samningsins voru ekki um að varðveita kaupmátt allra félagsmanna BSRB, heldur þeirra sem lægst höfðu launin. Þegar kom að samningunum við ASÍ var því lýst yfir sem viðhorfi af hálfu forustu ASÍ að hún teldi þessa yfirlýsingu sem BSRB var gefin ekki vera nægilega trausta og vildi þess vegna fá skýrt ákveðnar upphæðir í auknum niðurgreiðslum ákveðnar af hálfu ríkisstjórnarinnar. Forusta Alþýðusambandsins setti þess vegna fram þá ósk að í stað þess að um væri að ræða einhverja almennt orðaða yfirlýsingu eins og í samningunum við BSRB yrði ákveðin krónutöluaukning niðurgreiðslna og samkomulag varð um að hún næmi 500--600 millj. kr. Niðurstaðan verður sú að niðurgreiðslur verða auknar um 800 millj. kr. á þessu ári. Eða með öðrum orðum, niðurgreiðslur verða auknar rúmlega 50% meira en lofað var í kjarasamningunum sem gerðir voru við ASÍ. Þetta eru staðreyndir málsins, tölulegar staðreyndir málsins, sem ekki er hægt að hrekja með neinum yfirlýsingum því að þær blasa við og eru öllum ljósar. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir spurði hér um nokkur atriði. Ég vil fyrst geta þess að það listaverk sem nefnt er í samhengi við þetta frv. og tengist flugstöðinni á Keflavíkurflugvelli, Flugstöð Leifs Eiríkssonar, er eftir listamanninn Magnús Tómasson, en í fjárveitingum fyrir yfirstandandi ár var byggingarnefndinni veitt fjármagn til að standa við skuldbindingar gagnvart listaverki listakonunnar Rúrí. Þetta er mál sem fjmrn. hefur ekki haft afskipti af. Það er sérstök byggingarnefnd sem fer með þessar framkvæmdir og starfar á vegum utanrrn. og það komu fram óskir frá henni um að veitt yrði fé nú til að heimila lántökur til að standa við skuldbindingar gagnvart listaverki Magnúsar Tómassonar og það er hér gert. Byggingarnefndin var áður búin að gera samninga gagnvart listakonunni Rúrí og ég hef ekki upplýsingar um annað en að a.m.k. hvað snertir afgreiðslu af hálfu fjmrn. hafi verið við þær óskir staðið. Hitt er svo alveg rétt hjá hv. þm. að þessi saga flugstöðvarinnar er auðvitað merkilegur ferill og einhver sagði hér í sæti sínu í þingsalnum þegar hv. þm. spurði um þetta að líklegast væru þessir fjármunir í listaverk til þess að greypa í brons myndina af frambjóðendum Sjálfstfl. í síðustu þingkosningum fyrir framan flugstöðina. Hv. þm. spurði einnig um lántökuheimildir Hitaveitu Reykjavíkur. Sú heimild tengist framkvæmdum Hitaveitunnar á Nesjavöllum til orkuöflunar. Hitt er svo rétt ábending sem lá í orðum hv. þm. að ef Hitaveitan stæði ekki í umfangsmiklum framkvæmdum ofan á hitaveitugeymunum væri e.t.v. minni þörf á að sækja erlent fé í framkvæmdir á Nesjavöllum, en það er mál sem snertir stjórnendur Hitaveitunnar og borgaryfirvöld í Reykjavík. Það væri ekki í samræmi við þá almennu venju sem tíðkast hefur hér á landi ef ríkisstjórnin færi að beita sér gegn því að sveitarfélag fengi heimild til erlendrar lántöku vegna orkuframkvæmda. Hvað snertir athugasemd hv. þm. um Ríkisútvarpið, þá vil ég aðeins geta þess og rifja það upp að á síðasta ári voru gerðar umfangsmiklar aðgerðir til þess að bæta fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins, þannig að árið í ár er fyrsta árið í langan tíma þar sem Ríkisútvarpið býr við viðunandi fjárhagsstöðu og eðlilegan rekstrargrundvöll og það hefur ekki gerst í langan tíma. Varðandi Ferðamálaráð, þá er það mikið vandamál. Mér skilst að þeir sem stýrðu Ferðamálaráði áður hafi farið út í margvíslegar aðgerðir og ákvarðanir umfram fjárveitingaramma Ferðamálaráðs. Það mál er nú til skoðunar og mér er ekki ljóst hvernig því verður ráðið til lykta. Hitt er svo alveg rétt hjá hv. þm. að mjög skortir á það í okkar þjóðfélagi að sjónarmiða kvenna og þar með Kvennalistans gæti við ákvarðanir í peningamálum og lánamálum. Ég hef nú í rúmt ár lýst áhuga mínum á því að fá samvinnu við Kvennalistann á vettvangi ríkisstjórnar um það hvernig slíkar ákvarðanir séu teknar með þátttöku Kvennalistans í ríkisstjórn ásamt þeim flokkum sem þar sitja nú. Sá áhugi er enn sá sami og hann var áður og ég hef sannfærst um það að það væri áhrifaríkasta sporið sem Kvennalistinn gæti stigið til þess að tryggja að sjónarmiða kvenna mundi gæta með afgerandi hætti í ráðstöfun fjármagns í okkar þjóðfélagi. Ég fagna því svo að Kvennalistinn hefur ákveðið að taka þátt í kjöri til bankaráða, tel að þær stofnanir muni batna við þá ákvörðun, og það geti verið spor í átt að frekari samvinnu Kvennalistans við aðra flokka um víðtæka fjármálastjórn þessa lands. Hvað hv. þm. Halldór Blöndal snertir spurði hann nokkurra atriða. Hann vék m.a. að Slippstöðinni á Akureyri og málefnum skipasmíðaiðnaðarins. Ég vil í því sambandi geta þess að við undirbúning lánsfjáráætlunar voru opinberar lánastofnanir beðnar um að leggja fram áform sín og það var athyglisvert að í svari Byggðastofnunar við þeirri beiðni var ekki farið fram á lántöku til endurbóta og viðgerða á skipum innan lands, þannig að það barst engin ósk frá Byggðastofnun um það atriði. Hins vegar urðu fjmrh. og iðnrh. sammála um það að bæta við óskir Byggðastofnunar lántökuheimild um 100 millj. kr. til endurlána til innlendra skipaviðgerða. Þannig að það er auðvitað athyglisverð staðreynd að Byggðastofnun óskaði ekki eftir því að fá slíka heimild en iðnrh. og fjmrh. ákváðu engu að síður að taka inn í þetta frv. slíka ákvörðun. Hv. þm. vék einnig að málefnum Slippstöðvarinnar á Akureyri. Ég ætla ekki að gera þau að ítarlegu umræðuefni hér en ég vek bara athygli á því að meginástæða þess að fyrirtækið á nú í erfiðleikum er að þeir sem réðu málum fyrir nokkrum árum tóku þá ákvörðun að setja í gang smíði á skipi sem ekki hafði tryggðar fiskveiðiheimildir og ekki voru tryggðir kaupendur að. Þannig að það er fyrst og fremst ákvörðun þessara aðila fyrir nokkrum árum síðan sem skapar það vandamál sem Slippstöðin á Akureyri á við að etja í dag. Varðandi það sem hv. þm. sagði um ríkisábyrgðir, þá hélt ég satt að segja að það væri nokkuð almenn samstaða um það hér á Alþingi að það ætti að draga úr ríkisábyrgðum til atvinnufyrirtækja og það er það sem gert er í þessu frv. og það kemur mér satt að segja á óvart að þingmaður Sjálfstfl. skuli gagnrýna þá ákvörðun. Ég hélt að þetta hefði verið ein af meginkröfum m.a. Sjálfstfl. um áraraðir. Það er hins vegar misskilningur hjá hv. þm. að fjmrh. ætli sér síðan að blanda sér inn í það mat sem Seðlabankinn mun framkvæma í þessum efnum. Það mun Seðlabankinn gera einn og óstuddur. Ástæðan fyrir því að þessi ákvæði eru tekin inn, eins og ég gat um hér í upphafi, er að reynslan hefur sýnt að þegar hinir ýmsu sjóðir eru sjálfir að taka erlend lán skortir þá annaðhvort mannafla eða þekkingu á hinum erlendu lánamörkuðum til þess að ná fram jafnhagstæðum lánskjörum og hinir stóru aðilar geta gert á þessum markaði. Vegna þess að þeir ná fram lakari lánskjörum hefur það áhrif á lánskjör Íslands að öðru leyti og getur þess vegna orðið mjög dýrt fyrir þjóðfélagið. Það hlýtur þess vegna að vera hagsmunamál sjóðanna sjálfra að fá lánin á sem hagstæðustum kjörum vegna þess að þar með verður byrði þeirra af lánunum minni. Hér er þess vegna fyrst og fremst um það að ræða að framkvæma breytingu sem á að styrkja þessa sjóði. Varðandi spurningar um loðdýraræktina, þá veit ég að hv. þm. er kunnugt um það að núv. ríkisstjórn og fjmrh. hafa nú þegar greitt til loðdýraræktarinnar mun meiri upphæðir en eru í fjárlögum yfirstandandi árs og ég mun leggja fyrir Alþingi innan tíðar fjáraukalög þar sem leitað verður eftir staðfestingu Alþingis á því að greiða meira til loðdýraræktarinnar á þessu ári en ætlað var fyrir í fjárlögum. Ég vænti þess að hv. þm. gagnrýni mig ekki harðlega fyrir það vegna þess að hér á fyrstu dögum þingsins kaus aðalfulltrúi Sjálfstfl. í fjvn. að gera að utandagskrárumræðuefni nauðsyn þess að fjmrh. sækti sér heimildir til þingsins til þess að geta bætt við fjármunum. Hvað Atvinnutryggingarsjóð snertir þá heyrir það meira undir það frv. sem ég vona að ég geti mælt fyrir hér síðar í dag og ætla kannski að bíða með þá umræðu. Þessar heimildir, sem hér er um að ræða og sem eru fyrir næsta ár einnig, eru eingöngu liður í því að ljúka þeim umsvifum sem um var rætt í Atvinnutryggingarsjóði en fela ekki í sér neinar sérstakar viðbætur. Ég vænti þess, virðulegi forseti, að ég hafi svarað flestum þeim beinu fsp. sem til mín var beint. Það væri vissulega tilefni til þess að víkja mörgum orðum að ýmsu öðru sem hér hefur verið sagt, en ég ætla ekki að gera það nema ég vil aðeins vekja athygli hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar á því --- af því að hann sýndi nú mikið hugmyndaflug í þeim efnum að velta því fyrir sér hvers vegna ætlað væri að greiða 1 milljarð inn í Seðlabankann --- að þar er um að ræða afborganir af lánum sem ríkissjóður tók hjá Seðlabankanum áður en núgildandi lög um Seðlabanka voru sett og hefur verið vanrækt um áraraðir að standa við þær skuldbindingar. Hér er því eingöngu um að ræða eðlilega og sjálfstæða fjármagnsráðstöfun í samskiptum ríkissjóðs og Seðlabanka um áraraðir ef ríkissjóður hefur svigrúm til þess að uppfylla þær skyldur sínar að borga þessi lán til baka. Málið snertir ekki á neinn hátt samskipti Seðlabankans við einstaka viðskiptabanka eða viðskiptabankana í heild, heldur tengist einungis því hlutverki Seðlabankans að vera viðskiptabanki ríkissjóðs og þeim skuldbindingum ríkissjóðs að standa við greiðslur á því sem hann hefur fengið frá sínum viðskiptabanka. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að þær athugasemdir sem ég hef hér sett fram hafi að nokkru varpað ljósi á ýmislegt sem hér hefur komið til umræðu. Hitt er svo samkvæmt venju að málið kemur hér til 2. umr. eftir að hv. fjh.- og viðskn. hefur fengið ítarlegar upplýsingar um það sem hún óskar og þá gefst vonandi tækifæri til þess að fjalla nánar um ýmsa þætti sem hér hafa borið á góma.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég óskaði eftir því að fá að bíða með að taka hér til máls öðru sinni þangað til hæstv. fjmrh. hefði svarað þeim fyrirspurnum sem beint var til hans hér í umræðunni fyrr á fundinum, m.a. þeirri litlu fyrirspurn sem ég beindi til hans ásamt fyrirspurn til hæstv. heilbrrh., en ég varð nú ekki vör við að hann svaraði fyrirspurn minni.

Ég taldi að heilbrrh. hefði svarað því.

Það lýsir kannski best viðhorfum hæstv. ráðherra til málefna aldraðra að honum þótti það ekki svara vert sem ég spurði um. Hins vegar vil ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir hans svör, fyrir það að hann kom hér inn á fundinn, taldi það ómaksins vert að koma hér og hlusta á það sem þingmaður vildi við hann tala um málefni aldraðra og svara því. Ég verð hins vegar að lýsa vonbrigðum mínum með svar hans vegna þess að mér fannst það í raun og veru ekki vera neitt svar. Hann svaraði þessu á þá leið að í lögum um málefni aldraðra, sem voru samþykkt á sl. vori, væri heimild til að auka verksvið sjóðsins eða rýmka hlutverk hans til þess að gæta samræmis annars vegar varðandi hlutverk sjóðsins og hins vegar fyrirhugaðrar breytingar á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Hann upplýsti það að í athugun væri að þessi sjóður tæki að sér að taka þátt í rekstrarkostnaði þeirra stofnana sem heyra undir þennan sjóð. Þess vegna olli það mér vonbrigðum og ég vænti að það séu fleiri sama sinnis og telji að það séu nú ekki sterk rök fyrir því að skerða sjóðinn ef það á að auka hutverk hans. Ef sjóðurinn á að fara að taka þátt í rekstrarkostnaði heimila sem eru reist samkvæmt þeim ákvæðum sem falla undir Framkvæmdasjóð aldraðra þá get ég ekki séð hvernig það á að takast með því að skerða tekjur sjóðsins. Ég gat ekki látið hjá líða að gera þessa athugasemd þó hæstv. ráðherra sé ekki hér staddur. Ég ætla ekki að fara fram á það að hann verði kallaður hingað til að hlusta á þessa athugasemd mína. Hann fær væntanlega þau skilaboð þó ekki sé öðru vísi en í gegnum þingtíðindi. En hæstv. fjmrh. lét sig hafa það að koma með þá smekklegu, eða hitt þó heldur, athugasemd um myndbirtingu frambjóðenda Sjálfstfl. fyrir síðustu kosningar af því þeir voguðu sér að láta taka af sér mynd þegar þeir voru á ferðinni á Suðurnesjum með flugstöðina í baksýn. Af því að þetta hefur nú komið oftar hér til orða á hv. Alþingi, svona smásendingar frá ýmsum varðandi þessa annars ágætu mynd --- ég tel að þetta sé bara nokkuð falleg mynd og góð --- þá vil ég láta það koma fram að það var nefnilega þannig  endurspeglast í því að við vorum á ferðinni á Suðurnesjum eins og öðrum byggðarlögum í kjördæminu fyrir kosningarnar eins og ýmsar myndir sem teknar voru geta staðfest. Ég ætlast ekki til að þingmenn eða frambjóðendur verði steyptir í brons af þeim sökum. Við höfum ekki unnið til slíks heiðurs. Við látum verkin tala.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Ég beindi úr sæti mínu fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um það hvað orðið eftirspurnarvandi þýddi. Ég skildi ráðherra ekki almennilega. Ég er kannski dálítið treggáfaður en ég náði ekki skýringunni. Er það vandi sem stafar af of mikilli eftirspurn? Eða hvað er eftirspurnarvandi? Ef ráðherrann vildi svara því bara úr sæti sínu.

Það getur bæði stafað af of lítilli og of mikilli eftirspurn.

Nú, það er sami vandinn. Eftirspurnarvandinn er alltaf sami vandinn hvort sem hann er of mikill eða of lítill.

Hann getur ýmist verið fólginn í of mikilli og of lítilli eftirspurn.

Og samt heitir það eftirspurnarvandi?

Að sjálfsögðu.

Það heitir sem sagt eftirspurnarvandi í þjóðfélaginu hvort sem það er of mikil eftirspurn eða of lítil. Ég held að það hafi verið rétt hjá mér að ráðherrann hafi sagt að það hafi náðst stöðugleiki með skattahækkununum. Er það ekki rétt? Með skattahækkununum hafi náðst stöðugleiki, sagði ráðherrann. Sem sagt að þenslan væri nú kannski horfin. Og hann sagði að það þyrfti að greina sjúkdóminn áður en meðalið væri fundið. Nú segir hæstv. ráðherra að eftirspurnarvandinn sé sem sagt alltaf sjúkdómur.

Nei.

Nú. Hvenær er hann það ekki?

Ég sagði að sjúkdómurinn hefði ekkert með eftirspurnina að gera.

Sjúkdómurinn hefði ekkert með eftirspurnina að gera.

Sjúklingurinn væri í heilbrigðu ástandi.

Ráðherrann sagði að gallinn hefði verið sá þegar hér var mikil velta og mikil eftirspurn að þá hefðu ekki verið hækkaðir skattar. Hann sagði að núna hefði vandinn verið leystur með því að hækka skatta. Það hefði átt að gera líka áður. Það á sem sagt alltaf að hækka skatta? Er það ekki?

Nei.

Nú. Hvenær á að lækka þá?

Ég sagði það í ræðu minni ef þingmaðurinn hefur hlustað.

Sagði ráðherrann í ræðu sinni hvenær ætti að lækka skatta? Ég hef aldrei heyrt hann nefna það orð. En þetta er náttúrlega orðin slík hringavitleysa að ...

Þá hefur þingmaðurinn ekki hlustað.

Jú, jú, ég hlusta nú alltaf á hæstv. ráðherra. Þó hann fari marga hringi í sömu ræðunni þá hlusta ég alltaf. Núna er hann búinn að fara tvo eða þrjá. Það er sem sagt alltaf sami vandinn. Eftirspurnarvandi er alltaf, hvort sem það er of mikil eftirspurn eða of lítil og það á alltaf að hækka skatta hver sem vandinn er og þá kemst á stöðugleiki. Stöðugleiki felst í skattahækkununum, sagði hann hér áðan. Stöðugleikinn sem er búið að ná felst í skattahækkununum. Gallinn á því að það var þensla var sá að skattar voru ekki hækkaðir nægilega mikið. Sem sagt, skattana á alltaf að hækka. Já, og að ríkisstjórnin hefði hlotið traustsyfirlýsingu hins frjálsa markaðar vegna þess að hún hefði hækkað skattana og væri að hækka þá enn þá og ætlaði að hækka þá meira og mundi hækka þá meira. Það er það eina sem hann segir satt. Það er verið að því á hverjum einasta, einasta degi og verður haldið áfram á meðan þessi ríkisstjórn er á lífi, að hækka skattana. Alveg sama þótt öll eftirspurn sitji í sama fari og enginn hafi efni á að kaupa nokkurn skapaðan hlut. Samt skal hækka skattana. Vandinn er alltaf, segir hann. Hvort sem eftirspurnin er mikil eða lítil þá er eftirspurnarvandi og hann verður að stöðva og það á að gera með skattahækkunum. Skattahækkanir á skattahækkanir ofan. Hann getur ekki svarað fyrirspurn minni um það hvenær væri hægt að lækka skatta. Hann kann ekki það orð. Það er ekki í orðabókunum sem hann kennir uppi í Háskóla. Ríkið á sem sagt að sölsa undir sig allt fé borgara og fyrirtækja. Það er stefna ríkisstjórnarinnar, yfirlýst af hæstv. ráðherra hér í þessum ræðustól að öllum þingmönnum áheyrandi. Væntanlega kemst þetta nú á framfæri til almennings það sem ráðherrann segir hér og blygðast sín ekkert fyrir. Og hann segir svolítið fleira líka. Hann segir: ,,Ef ég er sakaður um það að við höfum ekki staðið við fyrirheitin til verkalýðsfélaga, ef ég er sakaður um það þá tek ég það alvarlega.`` Skildi maðurinn ekki orð hv. þm. Karvels Pálmasonar? Var eitthvert ,,ef`` í hans orðum? Auðvitað var það svikið og það veit hver einasti, einasti maður. Og hann bætir við: ,,Fyrirheitið var um að tryggja kaupmátt þeirra sem lægst hefðu launin. Það hefur tekist. Það hefur gerst.`` Þetta er boðskapur hæstv. fjmrh. til þjóðarinnar við afgreiðslu fjárlaga og lánsfjárlaga, efnahagsstefnu þessarar ríkisstjórnar. Það skal alltaf hækka skattana í það endalausa. Ef við hækkum ekki skattana þá er eftirspurnarvandi á annan hvorn veginn. Sem sagt: Hækkum skatta, hækkum skatta, skerðum kjör og svíkjum öll loforð.

Karvel Pálmason Virðulegi forseti. Út af því sem hæstv. fjmrh. vék að mínum orðum hér áðan þá held ég að ég hafi ítrekað það strax að ég var ekki að tala um samninga BSRB. Ég var að tala um samninga innan Alþýðusambandsins, almennu samningana innan þeirra vébanda. Þannig að ég vék ekki einu orði að BSRB-samningunum, enda tel ég mig ekki þekkja þá nægilega vel til þess að ræða um þá nema, eins og kannski hv. þm. Halldór Blöndal sagði, nema ég hafi þá hjálparkokka við hliðina og geti fengið mér gögn til slíkra hluta. En hæstv. fjmrh. sagði: ,,Það er alvarleg ásökun gegn mér það sem hv. 3. þm. Vestf. sagði um það að ég eða ríkisstjórnin [eins og hann orðaði það] höfum ekki staðið við gefin loforð í samningum.`` Vissulega er þetta alvarleg ásökun, hæstv. ráðherra. Og hún er ekki sett fram án þess að ég hafi íhugað þessi mál. Og hún hefur ekki bara verið sett fram af mér einum. Við skulum sleppa mér út úr dæminu sem einstaklingi. Ég minni á miðstjórnarsamþykkt Alþýðusambands Íslands. Ég minni á þing Verkamannasambands Íslands. Ég minni á þing Alþýðusambands Norðurlands. Ég minni á stjórnarsamþykkt í stjórn Alþýðusambands Vestfjarða. Og ég minni á þing Landssambands verslunarmanna. Öll þessi samtök eru þeirrar skoðunar að það hafi ekki verið staðið við gefin loforð í þeim samningum sem voru gerðir fyrri hluta þessa árs. Og ég segi enn og aftur: Í mínum huga er það svo að hæstv. fjmrh., og raunar ríkisstjórnin öll, hefur ekki staðið við þau fyrirheit sem gefin voru í samningunum 1. maí að því er varðar almennu verkalýðsfélögin. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra gerði einvörðungu að umræðuefni niðurgreiðslurnar. En voru ekki fleiri þættir í samningsgjörðinni, hæstv. ráðherra, heldur en bara niðurgreiðsluhliðin? Það voru fleiri efnisþættir í samningsgerðinni sem stjónrvöld gáfu fyrirheit um að þau mundu framkvæma. Hafa þau öll verið framkvæmd? Ég hef þetta ekki við hliðina á mér og mér er næst að óska eftir því að þessari umræðu verði frestað þar til ég get aflað mér þessara gagna þannig að við getum rætt þetta málefnalega, efnislega, hæstv. ráðherra. Ég er ekki hér að fara með neitt fleipur. Ég meina yfirleitt það sem ég segi. Og ég hef þessa skoðun eins og fulltrúar launþegahreyfingarinnar innan Alþýðusambandsins hafa haft. Ég vil því ekki liggja undir því að hér sé ég að fara með rangt mál. Ég vil fá þessi gögn á borðið, hverju var lofað og við hvað hefur verið staðið.

Forseti, hann er að biðja um frest.

Já, ég óska gjarnan eftir því. Telji menn sér ekki gerlegt að verða við þeirri ósk þá get ég að sjálfsögðu komið mínum sjónarmiðum á framfæri við 2. umr. þessa máls.

Þú getur gert það undir næsta máli á dagskrá líka.

Nei, það geri ég ekki.

Undir næsta máli. Veistu hvað er næsta mál?

Já, já ég veit það. Það er árið á undan þessu sem nú er. Er það ekki rétt?

Nei, það er árið í ár.

Já, það er árið á undan því sem nú er verið að ræða. Er það ekki rétt?

Jú. Sem voru samningarnir um árið í ár.

Já, já. En ef menn rengja þessar fullyrðingar sem menn telja ásakanir af minni hálfu þá óska ég eftir því að ég fái tíma til að afla þessara gagna og við förum í gegnum málið lið fyrir lið, hverju var lofað eða hvaða fyrirheit voru gefin, ég geri ekki greinarmun á því hvað eru fyrirheit eða loforð, ég legg það að jöfnu, og við hvað hefur verið staðið.

Halldór Blöndal (um þingsköp) : Herra forseti. Ég fer fram á að það verði litið svo á að hv. 3. þm. Vestf. hafi gert hlé á ræðu sinni og þessari umræðu verði frestað þannig að hann geti aflað sér þeirra gagna sem hann telur nauðsynlegt til þess að umræðan geti haldið áfram. Ég geri ekki ráð fyrir því að nokkur hér inni hafi á móti því að umræðan geti haldið áfram á eðlilegum fundartíma á morgun. Það getur ekki verið. Það er ekkert í húfi í sambandi við vinnubrögð þingsins þó þingmenn fái þetta svigrúm úr því sem komið er. Það var á valdi ríkisstjórnar hvenær lánsfjárlög voru lögð fram og ríkisstjórn hefur hagað málum þannig að 1. umr. um þau getur ekki farið fram fyrr en nú á síðasta degi októbermánaðar. Mér finnst, eins og orð hæstv. ráðherra féllu, eðlilegt og sjálfsagt að verða við beiðni hv. þm. og vil beina því til hæstv. forseta að verða við þessari beiðni. Ég veit að hæstv. ráðherra mun bregðast vel við þessu og þannig liðka fyrir góðum vinnubrögðum og góðum anda hér í deildinni.

Forseti (Jón Helgason) Ég skildi orð hv. 3. þm. Vestf. þannig að það væri annaðhvort við þessa umræðu eða 2. umr., en mér finnst sjálfsagt að kanna það til hlítar. Ég vil því fresta þessari umræðu og fundi í 5 mínútur.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Það frv. sem hér er til umræðu fjallar um breytingar á lánsfjárlögum fyrir árið 1989. Í frv. er gert ráð fyrir heimild ríkissjóðs til þess að auka innlendar lántökur um 6 milljarða kr. og erlendar lántökur um 900 millj. Gert er ráð fyrir að erlenda lántakan til viðbótar verði notuð til endurlána til Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina, en aukin innlend lántaka verði notuð til að fjármagna halla ríkissjóðs á árinu 1989. Hér er því leitað heimilda, til viðbótar við þá heimild sem er í lánsfjárlögum yfirstandandi árs, til þess að fjármagna halla ríkissjóðs að mestu eða öllu leyti innan lands. Áætlað er að 11,3 milljarða kr. innlendri lánsfjárþörf á árinu verði mætt með þeim hætti að spariskírteini verði seld fyrir 6 milljarða, ríkisvíxlar verði seldir fyrir 3,8 milljarða umfram innlausn og önnur innlend lántaka nemi um 1 1 / 2 milljarði kr. Varðandi þann þáttinn kemur helst til álita sérstök lántaka hjá lífeyrissjóðunum en viðræður við þá um innlenda lánsfjáröflun ríkissjóðs munu eiga sér stað á næstu vikum. Í lok september höfðu spariskírteini verið seld fyrir 3,2 milljarða kr. en auk þess hefur almenningur skráð sig í áskrift fyrir rúmum 200 millj. kr. til viðbótar fram til áramóta. Í lok september höfðu verið seldir ríkisvíxlar fyrir um 4,1 milljarð kr. umfram innlausn frá áramótum. Innlausn spariskírteina frá áramótum til loka september nam um 1,3 milljörðum kr. Samtals höfðu því verið seld spariskírteini og ríkisvíxlar umfram innlausn fyrir um 6 milljarða kr. en nú er stefnt að því að sala þeirra umfram innlausn verði 6,3 milljarðar kr. Í lánsfjárlögum fyrir árið 1989, eins og þau voru samþykkt í upphafi þessa árs, var veitt heimild til innlendrar lántöku fyrir 5,3 milljarða kr. Enn fremur var almennt ákvæði í lögunum um að heimilt sé að selja ríkisvíxla til endurgreiðslu áður útgefinna ríkisvíxla til að bæta stöðu ríkissjóðs á aðalviðskiptareikningi í Seðlabankanum. Innlend lántaka ríkissjóðs er enn innan þessara heimilda, aðallega sakir þess hve almennar heimildir eru til sölu ríkisvíxla. Hins vegar líður nú óðum að því að þessar heimildir séu á þrotum hvað snertir sölu spariskírteina og þess vegna er mjög brýnt að fá fljótlega frá Alþingi heimildir til viðbótarsölu spariskírteina ríkissjóðs. Þess vegna eru það tilmæli mín til hv. deildar að reynt sé að hraða afgreiðslu þessa máls eftir föngum. Að því er varðar Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina hefur verið ákveðið að hann hætti að taka við lánsumsóknum um áramótin og stefnt sé að því að hann ljúki afgreiðslu umsókna á fyrstu mánuðum næsta árs. Í framhaldi af því mun sjóðurinn hætta störfum og verður honum þá komið í vörslu hjá banka eða lánastofnun. Til þess að Atvinnutryggingarsjóður geti lokið lánveitingum og skuldbreytingum er nauðsynlegt að honum verði tryggt sem fyrst viðbótarfjármagn. Ekki þykir þó rétt að auka við framlag ríkissjóðs frá því sem ákveðið var við stofnun sjóðsins þar sem starfsemi hans felst fyrst og fremst í lánveitingum og skuldbreytingum til atvinnufyrirtækjanna. Þess vegna er farin sú leið hér að heimila viðbótarlán fyrir starfsemi sjóðsins. Varðandi aukna lántökuheimild fyrir Byggðastofnun er þess að geta að sl. vor heimilaði ríkisstjórnin Byggðastofnun erlendar lántökur að fjárhæð 100 millj. kr. til að endurlána eigendum smábáta sem lent höfðu í greiðsluerfiðleikum. Hér er leitað staðfestingar Alþingis á þeirri heimild. Ég tel ekki, hæstv. forseti, sérstaklega í ljósi þeirrar umræðu sem hér varð í fundarhléi, ástæðu til að hafa lengri framsögu fyrir þessu frv. og mælist til þess að því verði að lokinni 1. umr. vísað til fjh.- og viðskn.

Halldór Blöndal Herra forseti. Þetta frv. ber einkennilega að en eftir sem áður er það fróðlegt að því leyti að það lýsir því gjaldþroti sem hæstv. fjmrh. er kominn í í sambandi við sín ríkisfjármál. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Fjárlög voru afgreidd með 636 millj. kr. tekjuafgangi. Nú er hins vegar útlit fyrir að gjöld verði um 4,7 milljarðar kr. umfram tekjur.`` Það þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð. Þetta sýnir að ekki er hægt að byggja á núgildandi fjárlögum og eins og færð hafa verið rök fyrir er þannig frá fjárlagafrv. gengið að engar horfur eru á að betur takist til um fjárlög næsta árs. Í sambandi við það frv. sem hér var áður til umræðu varpaði ég þeirri fsp. til hæstv. fjmrh. hvernig á því stæði að tekin hefur verið ákvörðun um það í ríkisstjórn að fjmrh. eigi nú að taka 900 millj. kr. lán á þessu ári vegna Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina þegar fram kemur í heildaryfirliti yfir innlendar og erlendar lántökur fyrir árið 1990, að innlend lánsfjáröflun til Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina muni nema 500 millj. á því ári og 250 millj. í erlendum lántökum eða samtals 750 millj. kr. Eftir þessum upplýsingum að dæma virðist hæstv. fjmrh. ætla að ná sér í 750 millj. kr. aukreitis í þessu skyni á þessu ári til þess að fjármagna halla ríkissjóðs yfir áramótin. Þetta verður að sjálfsögðu tekið upp í fjh.- og viðskn. Það er eftirtektarvert að í lögum um Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina er gert ráð fyrir því að sjóðurinn fái heimildir til að taka lán hjá Seðlabanka Íslands eða fyrir milligöngu hans, en nú hefur hæstv. fjmrh. skyndilega horfið frá því að hafa þennan hátt á varðandi næsta ár og ætlar nú að endurlána úr ríkissjóði til sjóðsins. Ég tel óeðlilegt að fara þannig að. Ég tel eðlilegt að Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina verði ákveðnar heimildir með venjulegum hætti og ríkissjóði ekki blandað inn í það mál. Verður auðvitað fróðlegt að fá upplýsingar um það í nefnd hvaða hugsun liggur hér að baki, en það kom ekki fram í ummælum ráðherra. Eftir stendur sem sagt þetta að lánsfjárþörfin er 6 milljarðar umfram það sem gert var ráð fyrir í fjárlögum og það staðfestir að fjárlögin eru hrunin. Þetta er sá einfaldi sannleikur sem blasir við og staðfestur er með þessu frv. Ég vék að því áðan að 250 millj. kr. hafa farið til smábátanna. Þessar 100 millj. sem hér er gert ráð fyrir að renni í Byggðasjóð nægja ekki og eins og ég skýrði frá liggur fyrir að Byggðasjóður muni verða að sækja um lánsheimild fyrir 500 millj. kr. á þessu ári af þeim ástæðum sem ég gerði grein fyrir áður og eru í stuttu máli þessar: Erfiðleikar í atvinnurekstri koma víða fram og afborganir af lánum Byggðasjóðs eru miklu slakari en búist hafði verið við á þessu hausti vegna þess að aflaheimildir hafa dregist saman og vegna almennra erfiðleika í sjávarútveginum og í öðrum greinum. Byggðasjóður hefur orðið fyrir verulegu tapi á þessu ári eins og hæstv. fjmrh. er kunnugt og hefur orðið að taka á sig margvísleg verkefni sem einstakir ráðherrar eða ríkisstjórnin í heild hefur falið sjóðnum þannig að það er óraunhæft að leggja hér til að Byggðasjóður fái einungis 100 millj. kr. lánsheimild á þessu ári. Ég hef aflað mér upplýsinga um það hjá forstjóra Byggðastofnunar hvort rétt sé að það hafi gleymst í lánsfjárbeiðni Byggðasjóðs að gera ráð fyrir fé vegna viðgerða og endurbóta á fiskiskipum hér á landi og sagði hann mér að gert hefði verið ráð fyrir þeim fjármunum inni í hinni almennu beiðni Byggðasjóðs. Hitt hefði komið mér mjög mikið á óvart ef það hefði verið látið undir höfuð leggjast. Ég fullyrði að fjárþörfin muni varla verða undir 200 millj. á næsta ári ef útgerð verður rekin með eðlilegum hætti og ef okkur á að takast að halda endurbótum og meiri háttar viðgerðum inni í landinu sjálfu sem er auðvitað mjög þýðingarmikið. Það er laukrétt sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan að við sem áttum sæti í stjórn Slippstöðvarinnar á sl. ári berum ábyrgð á því að farið var út í að að byggja fiskiskip í Slippstöðinni til að komast hjá því að til almenns atvinnuleysis kæmi hjá þessu fyrirtæki á sl. ári. Og það er líka laukrétt hjá hæstv. fjmrh. að erfiðlega hefur gengið að selja skipið þar sem það er án veiðiheimilda þó svo að nokkur markaður sé erlendis fyrir ný fiskiskip. Skýringin á því er m.a. sú að nú liggur fyrir að nauðsynlegt verður að beita frekari aflatakmörkunum á næsta ári en búist hafði verið við fyrir einu ári og er ég þá að tala um frjálsa sókn t.d. í grálúðu og karfa. Það breytir hins vegar ekki því að skipasmíðaiðnaðurinn í heild á við mikinn verkefnaskort að búa og einmitt vegna þess að óhjákvæmilegt reynist e.t.v. að stöðva smíði þessa skips og eins vegna hins að engar horfur eru á því að skynsamlegt megi teljast að hefja byggingu á nýju fiskiskipi í byrjun næsta árs, þá bendir margt til að undirstaða skipasmíðaiðnaðarins sé orðin mjög völt og af því hef ég vissulega miklar og þungar áhyggjur. Í sambandi við þetta frv. sem hér liggur fyrir skal ég svo ekki hafa fleiri orð. Það er óhjákvæmilegt í nefndinni í fyrsta lagi að endurmeta þá þörf sem hér er sögð fyrir 900 millj. kr. lántökuheimild vegna Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina. Skv. þeim plöggum sem fyrir liggja er hér um mikla ofrausn að ræða, einhvers konar reikningskúnstir sem ég átta mig ekki á. Lánsfjárlög sem samþykkt eru fyrir árið 1989 heimila ekki erlendar lántökur á næsta ári þannig að greinilegt er að hæstv. fjmrh. ætlar að afla þessa fjár í ríkissjóð þegar á þessu ári og skv. lánsfjáráætlun sem fyrir liggur í frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1990 stendur ekki til að skila 750 millj. kr. til Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina fyrr en á næsta ári. Þetta staðfestir sem sagt það að forsendur fjárlaganna eru brostnar og þetta ásamt ýmsu öðru er liður í því fyrir hæstv. ráðherra að reyna að bjarga því sem bjargað verður. Í ræðu sinni hér áðan vék hæstv. fjmrh. að því að eina leiðin til þess að koma á jöfnuði og stöðugleika í efnahagslífi eins og nú standa sakir hér á landi sé sú að hækka skatta. Hann hrósar sér mjög af því að sú mikla skattahækkun sem hann hefur nú beitt sér fyrir hefur dregið úr fjárfestingu í atvinnurekstrinum og hrósar sér af því að hafa tekist að koma á jafnvægi á peningamarkaði með þeim hætti að framkvæmdir á vegum fyrirtækja og einkaaðila eru mun minni á þessu ári en gert hafði verið ráð fyrir á síðasta ári. Hann virðist enn fremur hrósa sér af því að takast megi að draga enn úr framkvæmdagleði fyrirtækjanna á því næsta þannig að þessi samdráttur geti haldið áfram. Ég hlýt að láta í ljós undrun yfir þessu. Ég hélt satt að segja að atorka manna mundi beinast að því að reyna að auka framleiðsluna, mundi beinast að því að reyna að styrkja atvinnufyrirtækin í landinu, þegar við nú horfum á það, þriðja árið í röð, að landsframleiðsla dragist saman, minnki. En hæstv. fjmrh. er á öndverðum meið. Hann segir: Núna á að skattleggja. Núna eru þær aðstæður í þjóðfélaginu að rétt er að skattleggja. Það er að vísu rétt að þeim fjölgar sem eru atvinnulausir. Það er að vísu rétt að lífskjörin eru að dragast saman og þess vegna verðum við að skattleggja. Þó sýnir hann engan sparnað í sínu fjárlagafrv., engan sparnað. Það örlar ekki á honum. Samdrátturinn í ríkisútgjöldum er allur tilkominn með því að draga úr nauðsynlegum framlögum til þjóðþrifamála, draga úr fjárfestingu á margvíslegum sviðum þar sem hún er óhjákvæmileg og hefur í raun verið of lítil og meira að segja miðast fjárlögin við það að skera framlög til Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna niður um 500 millj. kr. Hæstv. fjmrh. sagði áðan að hann tæki það mjög nærri sér ef við sig væri sagt að hann hefði brugðist vilyrðum sínum og fyrirheitum við aðila vinnumarkaðarins, við opinbera starfsmenn. Nú held ég að engum manni í samninganefnd opinberra starfsmanna hafi dottið það í hug að taka það loforð af hæstv. fjmrh. að framlög til lífeyrissjóðs þeirra yrðu með eðlilegum hætti á næsta ári. Ber þá að skilja ummæli hæstv. fjmrh. svo að ef hann tekur ekki eitthvað beinlínis fram, þá sé honum heimilt að fara allt í kringum þessa litlu setningu sem skrifuð er niður á blað? Það er svo sem kannski hægt að lofa því að dilkakjöt verði greitt jafnmikið niður og áður og kannski mjólk og reyna að halda því eitthvað innan sömu verðlagsmarka og áður. Ég mun athuga hvort þetta sé rétt. Ég hef svo sem enga ástæðu til að efast um að hæstv. fjmrh. hafi farið rétt með þetta. En býst hæstv. fjmrh. við að með því hafi launþegahreyfingin verið að segja að hún sætti sig við það að allt annað hækkaði meir heldur en launin sem fólkið fengi í staðinn? Þessi hæstv. ráðherra hefur verið mikill talsmaður þess að taka upp kaupgjaldsvísitölu á nýjan leik og það er yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar ef marka má ummæli hæstv. forsrh. að ekki dugi að vera með vísitölu yfir framfærslukostnað og vísitölu yfir byggingarkostnað og vísitölu sem heitir lánskjaravísitala nema líka sé kaupgjaldsvísitala. Það hefur líka komið fram í viðtölum við forustumenn launþegahreyfingarinnar, bæði hjá opinberum starfsmönnum og hjá aðilum vinnumarkaðarins, að krafan um verðtryggingu launa verði sett efst á blaðið við næstu samningagerð. Og hvernig skyldi nú á þessu standa nema auðvitað þannig að þessir aðilar hafa rekið sig á að meira og minna loðin ummæli hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. um það að þeir muni reyna að halda verðlagsþróun í skefjum hafa reynst staðlausir stafir, einskis virði, ekki þess pappírs sem þau voru skrifuð á. Fyrirspurn mín, herra forseti, til hæstv. fjmrh. er sem sagt þessi, í fyrsta lagi: Hvaða ástæður liggja til þess að hann leggur til í þessu frv. að fjmrh. endurláni Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina 900 millj. kr. þegar fyrir liggur samkvæmt lánsfjáryfirliti að 750 millj. af þessum 900 eigi að renna til sjóðsins á næsta ári? Og í öðru lagi: Hvaða ástæður liggja til þess að nú ætli ríkissjóður að endurlána Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina en lánin eigi ekki að fara í gegnum Seðlabankann eins og gert er ráð fyrir í lögum um efnahagsaðgerðir frá 21. febr. sl.?

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Bara fáeinar setningar til að svara þessari fsp. Ástæðurnar eru tvær. Í fyrsta lagi er hagkvæmara að taka í einu lagi það lán sem þarf vegna starfsemi sjóðsins á þessu ári og á næsta ári. Hér er því eingöngu verið að tengja saman þessa tvo þætti. Síðan í öðru lagi fást með því að fjmrh. taki lánið og endurláni það síðan strax til Atvinnutryggingarsjóðs hagkvæmari vaxtakjör á erlendum markaði á þessu láni líkt og ég gat um hér áðan þegar ég rökstuddi það að með samræmdum aðferðum af því tagi væri hægt að spara Íslendingum allveruleg vaxtaútgjöld á erlendum mörkuðum. Þetta eru einu ástæðurnar sem liggja að baki því að kosið hefur verið að fara þessa leið.

Halldór Blöndal Herra forseti. Það er fróðlegt að fá það fram í fyrsta lagi að hugmyndin sé að skila fénu þegar í stað til Atvinnutryggingarsjóðs útflutningsgreina. Í öðru lagi vekur það athygli, eins illa og hefur til tekist með þau lán sem þessi sjóður hefur fengið í gegnum Seðlabankann á þessu ári, að hæstv. fjmrh. sér ástæðu til þess að hafa þennan háttinn á, og verður auðvitað fróðlegt að fá skýringar Seðlabankans á því hvernig á því geti staðið að þeir hafi fengið svo óhagkvæmt lán fyrir Atvinnutryggingarsjóð útflutningsgreina á þessu ári.