Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frumv. hefir verið rækilega undirbúið; það er samið eftir lögum 1913, en reynslan hefir sýnt, að þau lög eru ekki nægilega fullkomin, og þyrftu því að koma ný lög í stað þeirra. Rafmagnsnotkun er nú á síðari árum að fara svo í vöxt, bæði í kaupstöðum og þorpum hjer á landi, að full nauðsyn er nýrra laga. Breytingar þær, sem gjörðar hafa verið á frv. í Ed., virðast nefndinni miða til bóta, svo að hún taldi óþarft að koma fram með brtt. En eftir að nefndarálitið var skrifað, þá heyrði nefndin eftir verkfræðingum hjer í bæ, er vit höfðu á. málinu, að eins og frumv. væri komið úr höndum háttv. Ed., þá væru einstaka atriði þar viðsjárverð, sem laga þyrfti. Nefndin hefði ef til vill komið fram með brtt. í þá átt, ef hún hefði ekki vitað, að hæstv. ráðherra hefði komið fram með brtt. Nefndin telur sjálfsagt, að frumv. verði látið ganga fram, og sjer ekki neina ástæðu mæla: með því, að breyting verði gjörð á því. En hins vegar mun hún, til samkomulags, ekki leggjast á móti þeirri brtt., sem fram hafa komið.

Ráðherra: Jeg hef leyft mjer að koma fram með tvær brtt. við frv., eins og Ed. hefir skilið við það. Mjer þykir vænt að heyra, að háttv. frsm. (B. S.) telur nefndina munu geta fallist á þær. Í frumv. var upphaflega til skilið, að einkaleyfi mætti veita til 30 ára. Ed. hefir fært þetta hámark niður í 15 ár. En eftir samtali mínu við einn verkfræðing hjer í bænum, sem sjerstaklega hefir fengist við þetta mál, hefi jeg talið rjett að bera fram fyrri brtt. mína á þgskj. 234, um að færa ákvæðið um einkaleyfistímann í samt lag aftur. Verkfræðingurinn sagði, að það gæti verið óheppilegt, að einkaleyfi mætti ekki veita til lengri tíma en 15 ára, því að það gæti orðið til þess, að menn treystu sjer ekki til að ráðast í stór fyrirtæki í þessari grein. Hins vegar liggur það í augum uppi, að ekki þarf ávalt að veita einkaleyfi til svo langs tíma, þó að heimild sje til þess, þegar sjerstakar ástæður mæla með því, og verður þá ekki sjeð, að þetta ákvæði þurfi nokkurn skaða að gjöra. Síðustu málsgr. 6. gr. frumv. hefir Ed. breytt þannig, að yfirmatsnefnd skuli að eins skipuð 3 mönnum, eða ekki fleiri mönnum en undirmatsnefnd. Mjer þykir andkanalegt, að ekki sje ríkar bú- ið um yfirmatsnefndina, því að ef svo er, getur yfirmatið, eftir eðli sínu, ekki veitt meiri tryggingu en undirmatið. Síðari brtt. mín á þgskj. 234 miðar til þess að kippa þessu í lag. Jeg sje ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar, en vænti þess, að brtt. mínum verði vel tekið í háttv. deild.



Jeg skal fúslega játa, að það hefði átt betur við, að þetta frumv. hefði verið stjórnarfrv., að hlutaðeigandi sýslunarmaður hefði snúið sjer til stjórnarinnar með málaleitun sína, og stjórnin síðan til þingsins, ef hún hefði aðhylst hana. En að svo var ekki gjört, táknar engan veginn það, að núverandi stjórn sje á móti því, sem hjer er farið fram á. Mjer skilst, að það hafi verið af atvikum einum, að forstöðumaður Landsskjalasafnsins, sem hjer er hlutaðeig- andi, valdi þessa leið, að snúa sjer til þinga og stjórnar í einu, með því að semja þetta frumvarp og biðja tvo þingmenn að flytja það fyrir sig á þinginu. Það er í rauninni ekki mikið nýmæli, sem hjer er farið fram á. Aðalkjarni frumvarpsins er sá, að laun landsskjalavarðarins verði hækkuð, því að hitt tel jeg engan veginn mikilsverða breytingu, að safninu verði gefið annað nafn um leið. Það, sem mælir með því, að laun þessa sýslunarmanns verði hækkuð, er ekki eingöngu þær almennu ástæður, að allar lífsnauðsynjar eru nú komnar í miklu hærra verð en áður, heldur miklu fremur það, að starf þetta er nú alt annað en það var, er launin voru ákveðin. Það er orðið alt annað og miklu meira. Fyrir umönnun skjalavarðarins, sem nú er, hefir safnið vaxið meira en nokkrum gat til hugar komið í öndverðu. Jeg skal ekki verða langorður um þetta mál. Það er öllum háttv. þingmönnum kunnugt, að safn þetta er tiltölulega ungt. Það var stofnað með auglýsingu landshöfðingja 1882, og var þá gripið tækifærið, er pláss losnaði í kirkjuturninum, þar sem þinghúsið, sem við nú sitjum í, hafði verið bygt svo stórt, að í það var hægt að setja landsbókasafnið og önnur söfn, sem í kirkjunni höfðu verið. Safnið var lagt undir landshöfðingjadæmið, og var svo fyrirskipað, að raða skjölunum í 7 flokka Var aðallega gjört ráð fyrir, að í safninu yrðu embættismannaskjöl, svo sem skjöl biskups, amtmanna, landfógeta og landshöfðingja. Þannig stóðu sakirnar, þangað til núverandi skjalavörður kemur til sögunnar. Með sínum mikla og alkunna áhuga á því, að geyma alt það, sem við kemur sögu landsins, studdi hann að því, að reynt var að koma skipulagi á safnið og mynda úr því vísi til safns, sem að verulegum notum gæti komið. Þetta varð þess valdandi, að núverandi skjalavörður var skipaður, í stað landshöfðingjaritarans, sem áður hafði haft aðalumsjón með skjölunum. Árið 1900 er svo gefin út ný reglugjörð fyrir safnið, og er þar gjört ráð fyrir, að það verði miklu víðtækara. Skjalaflokkarnir verða 16 í stað 7 áður. Jafnskjótt og þessi nýja reglugjörð var komin út, tók núverandi skjalavörður til óspiltra málanna, og kappkostaði með sínum alkunna dugnaði, að bæta úr þeirri óreglu, sem verið hafði á safninu, þar sem skjölin höfðu legið í hrúgum eftirlitslaust, sem ekki var tiltökumál, því að þeir menn, sem landshöfðingjadæmið hafði á að skipa, voru alt öðrum störfum kafnir, og höfðu heldur ekki sjerstaka köllun til að vera jafnframt skjalaverðir. Síðan þetta nýja fyrirkomulag komst á, hefir safnið fengið afarmikið af skjölum, og mikið verk verið lagt í það af hálfu núverandi landsskjalavarðar. Jeg veit til þess, að þó að upphaflega hafi verið til ætlast, að þetta væri hjáverk, ekki nema, 1–2 klt. vinna á dag, þá hefir núverandi skjalavörður langtímunum saman unnið daglega 10–12 klt. að safninu. Þetta hefir hann gjört vegna þess, að honum var það hjartans mál, að koma safninu svo áfram, að það gæti orðið að verulegu gagni. Árið 1911 er reglugjörðin frá 1900 orðin ófullnægjandi. Safnið hafði vaxið svo mikið. Var þá enn gefin út ný reglugjörð og fyrirskipaðir 20 skjalaflokkar, allir merkilegir fyrir sögu landsins. Eru allir þessir flokkar þegar komnir á laggirnar, þó að mikið sje enn þá óaðgreint. Nú eru í skjalasafninu yfir 20 þús. bindi og bögglar, og eykst það mjög hraðfara ár frá ári. Eftir kúbíkmáli er viðbótin meiri við skjalasafnið árlega heldur en við Landsbókasafnið. Þetta hefi jeg eftir skýrslu landsskjalavarðarins sjálfs, og hefi jeg ekki ástæðu til að halda, að hann fari hjer ekki rjett með, þó að jeg hafi ekki rannsakað þetta sjálfur. Alt þetta mikla safn er, undir umsjón núverandi skjalavarðar, komið í það ástand, að svo má segja, að það sje komið til afnota. Enn er þó feiknamikið óunnið að safninu á marga vegu. Aðalverkefnið hefir hingað til hlotið að vera það, að koma safninu á laggirnar, að búa það til úr engu, ef svo má ægja. Nú er eftir að vinna úr því, og gjöra það aðgengilegra til afnota. Í skjalasafninu eru auk embættaskjalanna mesti fjöldi af merkustu fornskjölum, þar á meðal um 600 skinnskjöl. Elsta fornritið er hinn gamli og merkilegi Reykholtsmáldagi frá því fyrir eða um 1200. Jeg get um þetta til þess að menn skuli ekki halda, að í safninu sje eingöngu embættisskjalarusl; þar eru jafnframt stórmerkileg heimildarrit, til þess að byggja á fyrir þá, sem halda vilja uppi sögu þessa lands. Eins og jeg gat um, hefir verið unnið meira að safninu en til var ætlast upphaflega. Í síðustu reglugjörðinni er gjört ráð fyrir 2–3 stunda vinnu á dag. En eftir því, sem landsskjalavörðurinn hefir skýrt mjer frá, hefir það verið stöðug venja, að daglegi vinnutíminn hefir verið 6 stundir. Og langtímum saman hefir vinnutíminn verið lengri, 10–12 stundir, bæði fyrir landsskjalavörðinn sjálfan og aðstoðarmann hans. Nú hefir landsskjalavörðurinn farið fram á, að laun hans verði hækkuð, svo að hann þurfi ekki að eyða kröftum sínum að alt öðrum störfum en þessu aðalstarfi hans. Maðurinn er dugnaðarmaður með afbrigðum, eins og öllum er kunnugt, og hefir líklega ritað meira en nokkur annar Íslendingur. En við því er ekki hægt að búast, að hann verði alt af sama vinnuvjelin. Árin færast yfir hann eins og aðra. Mætti þykja gott, ef hann gæti haldið áfram að vinna að þessu mikla safni. En til þess að hann geti lifað á því starfi einu, þarf að hækka laun hans. Hann hefir farið fram á, að launin verði fyrst um sinn miðuð við laun landsbókavarðarins. En hann hefir 3000 kr. árleg laun. Jeg fyrir mitt leyti verð að segja, að þetta sje hóflega til tekið. Ef landsskjalaverðinum hefði verið launað líkt og landsbókaverðinum, sem þó er launað af skornum skamti, þá hefðu útgjöld landssjóðs til landsskjalavarðarins verið síðustu 8 árin 9900 kr. meiri en verið hefir. Jafnframt því, sem farið er fram á, að bæta laun forstöðumanns safnsins, er farið fram á að breyta launum aðstoðarskjalavarðarins þannig, að þau verði hækkuð upp í 2000 kr. úr 1200 kr. Svo stendur á, að þessi maður hefir 2000 kr. í fjárlögum til annarra ritstarfa. Nú hefir hann tjáð sig samþykkan því, að svo framarlega, sem skjalavarðarlaun hans verði hækkuð, þá megi færa niður styrkinn til bókagjörðarinnar að sama skapi. Þetta þurfa því ekki að vera aukin útgjöld fyrir landssjóð. En hins vegar þykir manninum talsvert unnið við það, að föstu launin verði færð þetta upp, svo að það verði því minna, sem hann á undir högg að sækja hjá þinginu. Jeg sje ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekara, en vona að deildin taki frumv. vel. Jeg vil láta þess getið, að mjer virðist ástæða til að koma fram með lítils háttar brtt. við frumv. til 2. umr. Það er einungis við orðalagið. Það stendur hjer í frumv. »landsskjalavörður skal skipaður«. Jeg tel rjett að taka það fram, að hann skuli skipaður af stjórnarráðinu, eins og vitanlega er átt við. Jeg vona að háttv. meðflutningsm. að frumv. hafi ekki móti því, að gjörast meðflutningsm. að brtt. í þessa átt. Jeg sje ekki ástæðu til að nefnd verði skipuð í þetta mál. Jeg hygg, að engar sjerstakar upplýsingar þurfi, til þess að gjöra sjer það ljóst, hvort ástæða sje til að bæta laun þessa starfamanna landsins svo, að þau verði nokkurn veginn viðunanleg.



Það er ekki af meinbægni við Landsskjalasafnið, að jeg get ekki greitt atkvæði með þessu frumv. Eins og við vitum, hefir verið skipuð milliþinganefnd, til þess að athuga launakjör embættismanna og opinberra starfsmanna landsins. Það eru fleiri en jeg, sem hafa þá skoðun, að ekki sje rjett að stofna ný embætti eða breyta launum embættismanna fyrr en álit þeirrar nefndar er fram komið. Jeg veit, að menn munu segja, að hjer sje ekki um mikla upphæð að ræða, einar 4000 kr.  (Hannes Hafstein: Ekki svo mikið)  . Það er heldur ekki aðalatriðið. Jeg sje ekki, að nein sjerstök ástæða sje til, að taka frekar launakjör starfsmanna Landsskjalasafnsins til athugunar heldur en launakjör starfsmanna hinna safnanna, bæði Landsbókasafnsins og Þjóðmenjasafnsins. Þeir hafa líka kvartað um að þeim sje illa launað. En hvað sem því líður, það eitt að launanefndin situr á rökstólum, nægir til þess, að jeg get ekki greitt þessu frv. atkvæði til 2. umræðu.  (Hannes Hafstein: Það er nóg, ef þm. gjörir það við 2. umr.)  . Jeg skil, að háttv. flutningsm. óski þess, að jeg gjöri það. En jeg er ekki vanur að greiða atkvæði ofan í mig. Úr því að háttv. flutnm. skaut þessu að mjer, þá vil jeg skjóta öðru að honum. Jeg skil ekki hvernig í því liggur, að háttv. flutningsm. skyldi ekki koma með þetta mál, þegar hann var í ráðherrasessi, úr því að hann álítur það svo bráðnauðsynlegt.  (Hannes Hafstein: Þá var ekki sótt um þetta)  . Annars þykir mjer það undarlegt, að á þessu þingi, þegar allir eru að tala um hversu nauðsynlegt sje að halda spart á fje landssjóðs, skuli hafa komið fram tillögur um stofnun svo margra nýrra embætta, sem raun er á orðin. Fyrst bankastjóraembætti með 6000 kr. launlaunum, þá ráðherraembætti með 8000 kr. launum, þá docensembætti með 2800 kr. launum, síðan prófessorsembætti í hagnýtri sálarfræði með 3000 kr. launum og loka docentsembætti í sömu grein með 2800 kr. launum. En yfirleitt virðast mjer undirtektir deildarinnar undir þessi mál hafa verið á þá leið, að flutningsmenn þessa frumv. geti tæplega búist við því, að það sigli beggja skauta byr í gegnum deildina. Menn eru orðnir leiðir á slíkum frumvörpum. Jeg tel það óþarfa töf fyrir þingið, að setja þetta mál í nefnd. Rjettast að fella það frá 2. umræðu. En ef menn vilja endilega láta það ganga til 2. umr,, þá vil jeg leyfa mjer að stinga upp á, að það verði fengið 5 manna nefnd til athugunar.



Jeg skal ekki lengja mikið umræðuna með almennum athugasemdum. En samvisku minnar vegna ætla jeg að lýsa því hjer yfir, að það er ekki rjett að leggja mínar syndir á herðar flokksbræðra minna. Þetta tek jeg fram, vegna þess, að blað eitt hjer í bæ hefir hvað eftir annað talið mig foringja Sjálfstæðismanna. Vitanlega er þetta gjört til þess að vinna stefnu flokksins mein, með því að nefna heimskasta manninn foringja hans. Þetta er gamalt bragð, sem ýmsir líta svo á, að geti verið hættulegt. Þess vegna vildi jeg gefa þessa yfirlýsingu, bæði vegna sjálfs mín og flokksbræðra minna. Jeg ætla mjer einn að bera ábyrgð á þessari skoðun minni, og menn mega ekki telja hana til synda flokksins.  Viðvíkjandi þessari launahækkun, sem hjer er farið fram á, þá hefir háttv. meðflutningsmaður minn (H. H.) sýnt rækilega fram á ástæðurnar til þessa frv., og að það sje rangt að halla svo rjetti einnar stofnunar í samanburði við aðra, sem hjer hefir átt sjer stað. Þetta þarf jeg ekki að endurtaka. Tilgangur minn með því, að gjörast flutningsmaður að þessu frumv., var sá einn, að það væri rjett og sjálfsagt, og jeg veit að háttv. þm. trúa því, að pólitískt fylgi eða vinátta við meðflutningsmann minn hefir ekki ráðið þar um. Háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) þótti það ægilegt, að flytja á þessu þingi frv. um aukna kenslukrafta við Háskólann, eða um það, að jafna ranglátan launamismun. En hvers vegna? Raunar heyrist alt af kveða hjer við »veraldarstríð og dýrtíð«, og að vísu er það satt, en dýrtíðin hvílir öll á þeim mönnum, sem ekki eru framleiðendur; hinir fá tvöfalt verð fyrir sínar afurðir. Þessir menn eiga eftir að sýna fram á það, að tekjur landssjóðs sjeu minni nú en endranær. Mjer er ekki kunnugt um það, því að lítilfjörlega upphæð í kolatolli og vitagjaldi get jeg ekki tekið til greina. Ástæður þessar hanga því alveg í lausu lofti. Jeg minnist þess, að hafa heyrt marga háttv. þm. halda því fram, að það væri ekki tími til að ráða málinu til lykta á þessu þingi og vilja vísa því til stjórnarinnar. Þetta þing virðist annars illa við komið að koma nokkrum málum frá. Það er líklega vegna stríðsins; menn hugsa svo mikið um varúðarráðstafanir, að menn geta ekki sett kraft á að koma þessum fáu málum, sem liggja fyrir þinginu, frá. Annars er þetta mál svo óflókið að jeg vona, að það fái að ganga fram; að öðrum kosti neyðist jeg til þess að halda, að kjósendahræðsla ráði atkvæðum hv. þm., þar sem þetta er seinasta þing áður en gengið er til nýrra kosninga. En jeg get sagt það fyrir mitt leyti, að jeg þekki svo vel mína kjósendur, að jeg er ekki hræddur við það þeirra vegna, að greiða atkvæði með skynsamlegum fjárveitingum.  (Guðm. Eggerz: T. d. eins og að stækka Klepp)  . Já, þeir munu hafa sannfærst um það af ræðum háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.), að þar muni einu bóli of fátt. Jeg ætla ekki að láta neinn ótta ráða mínu atkvæði, og jeg ætla að gjörast svo ósvífinn, að fylgja þessu máli, þó að stjórn, sem jeg er á móti, sje því meðmælt. En sje þetta kveisan, kjósendahræðslan, sem að hv. þm. (G.E.) gengur, þá ætla jeg að lýsa því yfir, að jeg tel það alveg rangt, að fella slíka dóma yfir íslenskum kjósendum og gjöra þeim þær getsakir, að þeir kunni ekki að meta það, að varið sje fje úr landssjóði til andlegra eða verklegra framfara í landinu. Kjósendur vita það, að þessi sjóður er þeirra sameiginleg eign og honum á að verja til þess, að hjálpa bæði til, hagfræðilegs og andlega gróða, en milli þessa tvenns er ekki eins langt bil og margir halda. Jeg vil svo enda ræðu mína með því að lýsa yfir því, að jeg tel þetta mál rjett og sjálfsagt og ástæðulaust að fresta því, að þessir menn fái að njóta jafnrjettis við aðra.  (Sigurður Eggerz: Því kemur háttv. þm. ekki með samskonar frumv. viðvíkjandi Forngripasafninu?)  . Jeg vildi lofa háttv. þm. V.-Sk. (S. E.) að sýna hversu mikill mentavinur hann væri og lofa honum að koma með það frumv. En skorist hann undan því, þá er jeg fús á að koma fram með það, þegar búið er að samþykkja þetta frumvarp.

Ráðherra: Jeg vil að eins mótmæla því, að nefndar þurfi í þetta mál. Það er svo einfalt, hvort menn eigi að vera með því eða móti, að nefndarskipun er ekki annað en óþarfa tímaeyðsla.



Jeg vil mæla með því, að nefnd verði kosin í þetta mál. Jeg tel það alveg sjálfsagt, ef hækka á launakjör starfsmanna við þetta safn, þá beri líka að athuga kjör starfsmanna við önnur söfn landsins. Það hafa heyrst háar umkvartanir, bæði frá starfsmönnum Landsbókasafnsins um hve lág launin sjeu og eina hefir forngripavörðurinn farið þess á leit, að laun hana yrðu hækkuð. Það væri því bersýnilegt ranglæti, að hækka að eins kaup þessara starfsmanna, er frv. lýtur að, en taka ekkert tillit til umkvartana starfamanna hinna safnanna. Annars verð jeg að vera sammála háttv. 2. þm. S-Múl. (G. E ) um það, að það sje óhyggilegt að vera að gjöra nokkra breytingu í þessu efni nú, meðan launanefndin, sem á að rannsaka launakjör embættismanna, situr á rökstólum. Hvað viðvíkur kjósendahræðslu þeirri, er háttv. þm. Dal. (B. J.) var að tala um, þá má auðvitað alt af koma með þess háttar grýlur, en jeg er óhræddur þótt háttv. þm. (B. J.) bregði mjer um slíkt. Annars er hann vanur því, að tala svo vel um kjósendur og þeirra vilja, að það situr illa á honum, að brígsla mjer með því, að jeg sje á sömu skoðun og kjósendur í þessu máli. Jeg vona það, að jeg sje bæði í þessu máli og ýmsum öðrum í samræmi við kjósendur þessa landa.



Jeg ætla ekki að fara að svara hnútum hv. þm. Dal. (B. J.) til flokka þess, er hann telst til. En þar sem hann var að tala um pólitíska dauðastund okkar alþingismanna, þá skildist mjer svo, að hann teldi, að það væri af hræðslu við kjósendur, ef einhver væri á móti þessu frumvarpi. Jeg veit ekki betur en að hann hafi sjálfur verið á móti stofnun sumra embætta, og býst ekki við, að hann þykist hafa verið það af hræðslu við kjósendur. En auðvitað slær háttv. þm. (B. J.) þessu fram núna, vegna þess, að hann er þessu frv., sem hjer liggur fyrir, fylgjandi. Annara er það allóviðfeldið, að heyra þetta alt af kveða við, að menn sjeu að halda kjósandaræðu, ef þeir eru á móti stofnun einhvers embættis. Heldur háttv. þm. Dal. (B. J.), að menn geti ekki haft þá sannfæringu, að sum embætti sjeu óþörf? Jeg skal svo ekki fara fleirum orðum um þetta mál, en mun greiða atkvæði á móti frumv. Jeg neyðist til þess að halda það, að háttv. þm. sje alt af að tala um sálarfræði, til þess að koma því í þingtíðindin, að hann sje mentaður maður, en það þarf dálítið meira en orðin tóm, til þess að almenningur komist á þá skoðun. Yfirleitt efast jeg um að þessi skoðun komist inn hjá almenningi á háttv. þm., enda þótt hann riti og tali fyrir fólkið fram á síðustu dauðastund.

Ráðherra: Háttv. þm. V.-Sk. (S. E.) minntist á launakjör forngripavarðarins. Jeg skal kannast við það, að hann hefir lægri laun en ætlast er til með þessu frumv., að landsskjalavörður hafi. Auðvitað er það sjálfsagt, að þeir sjeu jafnhátt launaðir, ef þeir hafa jöfnum störfum að gegna. Enn fremur minntist sami háttv. þm. (S. E.) á Landsbókasafnið, en það átti ekki við í þessu sambandi, vegna þess, að landabókavörður hefir jafnhaf laun og ætlast er til að landskjalavörður hafi eftir þessu frumv. Um aðstoðarmennina er það að segja, að annar þeirra hefir 1800 kr., en hinn hefir á pappírnum að eins 1200kr., en nýtur jafnframt eftirlauna úr landasjóði. Þessi samanburður háttv. þm. V.-Sk. (S. E.) á því ekki við. Annað hvort eru orð hans töluð út í hött, eða stafa af athugaleysi eða hann veit ekki betur. Að hv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) sje móti öllum launahækkunum er skiljanlegt. Því er svo varið um takmarkaða menn, sem nóg hafa sjálfir, að þeir fá ekki skilið að aðra vanti fje. Hann er í góðu embætti, með 6–9000 kr. tekjum, og fær því ekki skilið nauðsyn annara. Jeg er ekki að væna háttv. þm. um illvilja, býst við að þetta stafi að eins af takmörkuðum andlegum hæfilegleikum.  (Guðmundur Eggerz: De mortius nihil nisi bene)  . Það er alt gott, sem jeg er að segja; jeg er að bera blak af háttv. þm. S.-Múl. (G. E.), þar sem jeg kenni þessu afstöðu hans ekki »subjectivum« illvilja, heldur «objectivum« skilningsskorti.



Jeg held fast við það, að laun forngripavarðar sjeu alt of lág í samanburði við það, sem hjer er farið fram á. Og mjer er kunnugt um það, að hann hefir alt af nóg að gjöra, og er mjög samviskusamur maður. Og jeg býst við því, að væri hann sömu skoðunar í stjórnmálum og þeir menn, sem njóta eiga góðs af þessu frumv., þá myndi hann fá lofræðu úr ráðherrastólnum hjer á þingi. Jeg neita því heldur ekki, að laun starfsmanna Landsbókasafnsins eru nokkuð lág, 1. aðstoðarmaður hefir 1500 kr. og annar aðstoðarmaður 1200 kr. Enn fremur vinnur þar við safnið hæfur maður, Árni Pálsson, fyrir einar 1000 kr, á ári. Það álít jeg smánarkjör fyrir mann með hans hæfileikum. Og hefðu tilfinningarnar fyrir þeim, sem eiga við örðug kjör að búa, ráðið eins miklu hjá hæstv. ráðherra og hann ljet í veðri vaka, þá hefði hann átt að byrja á því að bæta kjör þessa manns. En jeg býst við, að annað hafi ráðið meira um hjá honum, og þess vegna hafi hann viljað byrja á hinum konungkjörna þingmanni, er hann treystir sjerstaklega vel. Ummæli hæstv. ráðherra um háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) sýndu hve ráðherrahæfileikar hæstv. ráðherra eru takmarkaðir, eins og jeg hefi fyrr tekið fram. Það er hart að heyra, hvað eftir annað úr ráðherrastólnum orð, sem eru þannig vaxin, að það er ekki sæmilegt að hlýða á þau. Og það er leitt, hvað seint það sækist, að kenna hæstv. ráðherra að haga sjer eins og siðuðum manni sæmir.

Ráðherra : Háttv. þm. V.-Sk. (S. E ) stóð upp til þess, að kenna mönnum »mores«. Hann er kann ske vel til þess fallinn, að minsta kosti vantar hann ekki stillinguna. Orð hans viðvíkjandi Landsbókasafninu sýndu, að hann hefir ekki heyrt orð mín. Jeg gat þess, að launakjörin væru sæmileg, eins og. þau eru nú, meðan þessir menn eru við safnið, og nefndi tölur, sem ekki verða hraktar. Viðvíkjandi aðstoðarmanninum, sem hann var að tala um, þá er það að segja, að hann er ekki fastur maður við safnið. Háttv. þm. (S. E.) talaði um hlutdrægni og pólitík. Jeg get vísað þessu frá mjer, vegna þess, að háttv. þm. Dal. (B. J.) er flutningsmaður frv., og vill háttv. þm. (S. E ) víst ekki væna hann því, að hann sje það af pólitískum ástæðum. Þar sem háttv. þm. (S. E.) gat þess í sambandi við þjóðmenjavörðinn, að sæmra væri að hlynna að honum, þá vil jeg spyrja hann um, hvort hann viti nema það verði gjört í sambandi við fjárlögin. Annarsstaðar verður því ekki við komið. Fyrst háttv. þm. (S. E.) á annað borð er að minnast á pólitík og segja, að jeg sje frumvarpinu hlyntur, vegna þess, að landsskjalavörður sje fylgismaður minn, þá get jeg eins snúið þessu við og sagt, að hann sje því mótfallinn vegna þess, að maðurinn sje andstæðingur hana. Hvorttveggja er jafn hugsunarrjett. Þá var háttv. þm. (S. E.) að tala um hegðun »úr« ráðherrastóli. En mjer er spurn: Stendur maður, sem er nýkominn úr ráðherrastóli, fyrir utan það að þurfa að hegða sjer sæmilega. Hann ætti að vera svo vitur, að vera ekki að koma með aðrar eina ásakanir og þessar og kunna betur að stilla orðum sínum en hann gjörði síðast. En orð hans tek jeg mjer annara ekki nærri.

Bjarni Jónsson : Jeg vil að eins taka það fram út af ummælum háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.), að í mínum orðum fólust engin brigsl til Sjálfstæðismanna. Jeg talaði þau til allra þeirra manna, er kveða þá sömu vísu sem jeg gat um. Út af ræðu háttv. þm. V.-Sk. (S. E.) skal jeg geta þess, að jeg er þess albúinn að flytja með honum viðaukatill. við 2, umr. málsins, þar sem forngripavörður sje tekinn með í frv., ef það að eina er hægt formsina vegna.



Út af orðum háttv. þm. Dal. (B. J.) skal jeg geta þess, að jeg lít svo á, að það eigi ekki við að taka breyting á launum forngripavarðar upp í þetta frv. Þetta frv. er sjerstætt, svo að slíkt ákvæði gæti ekki bætst við það, án þess að umsteypa öllu frumvarpinu. Jeg er samdóma hæstv. ráðherra um það, að engin ástæða sje til þess að skipa nefnd í þetta mál. Það hlýtur öllum að vera ljóst, hvort þeir vilji, að þau störf, sem hjer er um að ræða, sje þannig launuð, að nauðsyn knýi starfamenn til þess, að verja starfskröftum sínum til annara starfa, til þess að þeir geti lifað, eða fái þau laun fyrir störfin við safnið, að þeir geti nokkurn veginn lifað af þeim. Spurningin er ekki önnur. Jeg er alveg ósamþykkur því, að rjett sje að bíða eftir tillögum launanefndar í þessu efni, í fyrsta lagi vegna þess, að þetta atriði snertir ekki það verkefni, sem henni er falið, og enn fremur, þótt svo væri, þá álít jeg ekki rjett að bíða með það, að gjöra jafn sjálfsagðar rjéttlætisbætur meðan sú nefnd er að hugsa sig um, sem guð má vita hve lengi verður.

Framsm. (Matthías Ólafsson) Svo sem hv. deild mun vera kunnugt, hefir nú legið fyrir þrem þingum, frv. um líftryggingu sjómanna. Það hefir ekki fundið náð fyrir augum þingsins, og málið er óútkljáð enn. Um alt land hafa heyrst raddir í þá átt, að málið þyrfti að framkvæma sem fyrst. Fiskifjelag Íslands tók málið fyrir á fiskiþinginu í sumar, og skoraði á þingið að taka málið fyrir, og fá skipaða milliþinganefnd, til þess að semja lagafrumv., sem lagt yrði fyrir næsta Alþingi. Menn bjuggust við því, að á þann hátt mundi málinu betur borgið, bæði að því leyti, að milliþinganefnd myndi ganga betur frá því, heldur en þótt einstakir menn færu að semja frumv., jafnvel þótt kunnugir væru, og eins myndi frumv. ef til vill verða fleirum að geði, ef það væri þannig til komið. Sjávarútvegsnefndin hjer á þinginu gat ekki annað en fallist á, að þetta væri nauðsynjamál, sem ekki mætti lengur slá á frest. Hún komst að þeirri niðurstöðu, að ekki myndi þurfa fleiri en 3 menn í nefndina, bæði myndi það mun ódýrara en 5 manna nefnd, og gæti jafnframt gjört sama gagn. Tillagan, sem við berum fram, er í tveim liðum, 1. á nefndin að koma fram með ráðstafanir, til þess að afstýra slysförum og 2. að semja frumv. til laga um slysatryggingar, einkum slysatrygging sjómanna. Í slysatryggingarfrumv. ætti að vera ákveðið, hvað borga skyldi, ef maður slasast eða ofkælist á sjó, svo og ef hann deyr. Með öðrum orðum, lögin eiga að ná yfir alt, sem komið getur fyrir manninn á sjónum, svo sem heilsubrest, slys eða dauða. Nú er komin hjer fram breyttill. frá tveimur háttv. þingmönnum. Þar er farið fram á, að engin milliþinganefnd verði sett til að rannsaka þetta mál, heldur verði það falið landsstjórninni. Frá hverjum er svo þessi brtt. komin? Hún er komin frá tveimur bændum, sem sæti eiga hjer á þingi. Frá mönnum, sem vitanlega geta ekki haft neitt vit á slíku máli sem þessu. Frá mönnum, sem líklega hafa aldrei á sjó komið. Auðvitað varðar ekki miklu, hvaðan málin koma, en viðkunnanlegra fyndist mjer, að mál eins og þetta komi frá þeim, sem vita hvar skórinn kreppir, en ekki frá landbændum. Ætli landbændur að halda áfram, að vega í þenna sama knjerunn, þá finst mjer skörin vera farin að færast um of upp í bekkinn. Jeg ætla ekki lengur að tala fyrir tómum bekkjum, en það væri æskilegt, að hæstv. forseti ljeti kalla menn inn, áður en atkvæði verða greidd um þetta mál, svo að hægt verði að sjá, hverjir eru með og hverjir á móti sjómannastjettinni. Jeg skal svo ekki bæta við öðru en því, að jeg óska eftir, að nafnakall verði haft um brtt. á þingskjali 293.

Guðmundur Hannesson Jeg vona, að háttv. framsögum. (M. Ó.) taki það ekki illa upp fyrir mjer, þótt jeg geti ekki orðið honum sammála um þetta mál. En jeg hygg, að þessi milliþinganefnd, sem hann vill láta skipa, gjöri ekki sjerlega mikið gagn, þótt hún komist á. Það er sjáanlegt hverjum manni, að ekki minka slysin, þótt milliþinganefnd sje skipuð. Orsakir slysfaranna þekkjast allvel, og til þess að finna þær, þarf tæpast að skipa nefnd. Ekki heldur nægir lagasmið ein, til þess að draga úr hættunni, sem yfir sjómönnunum vofir. Nefndin gæti bent á, að slysfarir væru oft að kenna ofdirfsku og óaðgætni, en getur hún þá bætt úr þessu? Jeg vil benda háttv. framsögum. (M. Ó.) á, að mikil líkindi eru til, að slysfarirnar minki með bættum útvegi, t. d. munu slysin ekki vera nærri því eins tíð á botnvörpungunum og stærri mótorbátum, eins og á minni og lakari bátum og seglskútum, sem við höfum siglt á hingað til. En útvegurinn breytist smátt og smátt, og milliþinganefnd gæti ekki haft nein áhrif á það, hvort það verður langt eða skamt þangað til, að allur fiskiútvegur verður rekinn á vönduðum og hæfilega stórum skipum. Jeg vona, að með tímanum komi hjer við land upp góðar hafnir, og þá er ekki vafasamt, að slysin fara fækkandi. Mjer er ekki skiljanlegt, að milliþinganefnd geti gjört neitt verulegt, sem gæti orðið þessu máli til góðs, og því vil jeg fremur vísa málinu til stjórnarinnar, en helst að háttv. framsögum. (M. Ó.) tæki till. aftur.

Björn Hallsson Jeg og háttv. samþingismaður minn (J. J.) höfum leyft okkur að koma fram með brtt. við þessa tillögu. Hún er á þgskj. 293. Að við höfum komið fram með hana, er ekki sprottið af óvild til þessa máls, eins og mjer virtist háttv. framsögum. (M. Ó.) gefa í skyn. Heldur er það sprottið af þeirri ástæðu, að við töldum þetta fjársparnað, þar eð stjórnin myndi geta gjört sama gagn í þessu máli, sem milliþinganefnd. Í það minsta væri ráð að reyna þá leið fyrst, og skipa þá á næsta þingi slíka nefnd, ef stjórnin hefði ekki getað unnið að undirbúningi og rannsókn málsins. Það hefir verið svo með þær milliþinganefndir, sem skipaðar hafa verið, síðan við fengum löggjafarvaldið í vorar hendur, að þær hafa gefist misjafnlega, en hins vegar kostað mikið fje, 3–10 þús. kr. hver. Við hefðum þó ekki horft í kostnaðinn, hvað þessa nefnd snertir, ef við hefðum verið sannfærðir um gagnið af nefndarskipuninni, en það erum við alls ekki. Við viljum reyna að vísa málinu til stjórnarinnar og vita, hvort hún getur ekki búið það undir. Ef það reynist henni ekki fært, þá er að fara aðra leið síðar. Jeg heyrði háttv. framsögum. (M. Ó.) segja, að landbændur hefðu ekkert vit á, hvað það væri, sem krepti að sjómönnunum. Jeg játa það, að jeg er ekki sjómaður, en mjer finst jeg þó samt sem áður geta gjört mjer grein fyrir því, hvort nefnd geti unnið til þarfa í þessu máli eða ekki. Sje ekki, að það þurfi neinn sjómann til þess. Hins vegar er það ekkert leikspil að skipa hverja milliþinganefndina eftir aðra. Í fyrra var skipuð nefnd í launamálin, og verður hún vafalaust dýr, hver sem árangurinn verður. Svo mikið er víst, að þingið verður að gæta hófs í þessu efni, vegna fjárhags landssjóðs. Háttv. framsögum. (M. Ó.) ætlaðist víst til, að það væri hefnd á okkur, að haft yrði nafnakall um tillöguna. Jeg get frætt hann á því, að mjer er ekkert illa við, að haft sje nafnakall. Jeg mun að sjálfsögðu greiða atkvæði með breytingatillögunni, og falli hún, mun jeg greiða atkvæði móti aðaltillögunni og ekki roðna mikið.

Framsm. (Matthías Ólafsson) Mjer skildist á háttv. 1. þm. Húnv. (G. H.), að hann vissi talsvert um orsakir til slysanna. Það má vel vera, að hann viti eitthvað um það, en jeg verð að benda honum á, að það er ekki nóg, að hann viti einn um slíkt. Stjórnin veit ekkert um orsakirnar og hefir engin tök á að rannsaka slíkt, og því er ekkert vit í að vísa þessu máli til hennar. Eða hvernig er hægt að búast við því, að stjórnin geti rannsakað, t. d. hve mikla »barlest« þurfi að hafa í skipi, til þess að óhætt sje að sigla því um höfin. Stjórnin getur vitanlega ekki haft slík mál, sem þetta til meðferðar, því að til þess að slík rannsókn komi að notum, þarf hún að vera framkvæmd af sjerfróðum mönnum. Háttv. 1. þm.N.-Múl. (B. H.) hafði það á móti nefndarskipuninni, að milliþinganefndir væru alt af dýrar, kostuðu alt að 10 kr. Mig minnir, að háttv. 1. þm. Húnv. (G. H.) reikni mannslífið hærra en 10 þús. kr. Svo að ef nefndin með tillögum sínum bjargaði þótt ekki væri nema einum einasta manni, þá væri þó samt beinn hagur að nefndinni. Háttv. 1. þm.N.-Múl. (B. H.) sagði einnig, að hann vildi fyrst leita fyrir sjer með að vísa málinu til stjórnarinnar, og yrði ekkert gagn að því, þá vildi hann reyna að finna einhver önnur ráð. Já, jeg hefi heyrt þetta áður. Það er gamla íslenska ráðið, að draga alt á langinn. Háttv. þm. lætur sem sjer sje ant um málið, en vill þó ekki fylgja þeim, sem árum saman hafa kynt sjer málið. Hann vill fara krókaleiðir, til þess að drepa það. Ef að háttv.þm. (B. H.) kæmi fram með tillögu um að skipa milliþinganefnd í landbúnaðarmálum, þá dytti mjer ekki í hug að vera á móti honum í því. Jeg mundi skoða það sem svo, að hann hefði betra vit en jeg á þörfinni. Slíks hins sama ætlast jeg til af honum í sjávarútvegsmálum, að hann þá fylgi þeim, sem honum eru vitrari í þeim efnum. Háttv. sessunautar mínir rjettu mjer hjer þingtíðindin 1913. Þá kom fram hjer í deildinni sams konar tillaga þeirri, sem hjer liggur fyrir. Þá vissi jeg ekki hvað fólst í slysatryggingu, og því var jeg á móti málinu, og færði fram sömu ástæður og háttv. andmælendur mínir núverandi. Jeg kannast fúslega við, að mjer skjátlaðist þá, og jeg get bætt því við, að mjer þykir engin minkun í að kannast við það. Jeg get því fengið háttv. sessunaut mínum (1. þm. Árn.) þingtíðindin aftur. Mjer þykir leitt að hæstv. ráðherra skuli ekki vera viðstadddur, því jeg býst við, að hann hefði sagt eitthvað um þetta mál. Jeg get bætt því við, áður en jeg setst niður, að verði brtt. á þgskj. 293 samþ. þá tel jeg aðaltillöguna vera orðna gagnslausa, og jeg býst þá við, að jeg taki hana aftur.

Jón Jónsson Það er ekki rjett hjá háttv. framsögum. (M. Ó.), að till. á þgskj. 254 sje gagnslaus, ef tillagan á þgskj. 293 verður samþykt. Þótt stjórnin sjálf geti ef til vill ekki undirbúið málið, þá getur hún samt sem áður fengið aðstoð annara til þess. T. d. getur hún fengið upplýsingar hjá ráðunaut Fiskifjelagsins, sem jeg veit að er mjög fróður um alt, sem lýtur að sjávarútveginum, og myndi eflaust ekki telja eftir sjer að láta allar upplýsingar, sem hann gæti, í tje. Eins mundi stjórn Fiskifjelagsins fús til að gefa stjórninni upplýsingar og fiskifjelög út um land. Jeg mótmæli þeirri aðdróttun háttv. framsögumanns (M. Ó.), að við þm.N.- Múl. höfum komið fram með þessa brtt. til að bekkjast til við sjávarútveginn. Tillagan er fram komin af sparnaðarástæðu. Og jeg vil benda háttv. framsögum. (M. O.) á, að einmitt tveir landbændur hafa flutt mikilsvert frumv., er lýtur að sjávarútvegi, frumv. um breytingu á landhelgissjóðslögum. Það er sleggjudómur að segja, að landbændur hafi ekki vit á málum, er lúta að sjávarútvegi. Þeir eru skyldir til að kynna sjer þau og gjöra það líka eftir föngum. Jeg játa það, að það væri æskilegast fyrir stjórnina, að skipuð yrði milliþinganefnd. En geti stjórnin, með aðstoð góðra manna undirbúið málið nægilega, þá væri öllu borgið og tilgangi háttv. sjávarútvegsnefndar náð. En landinu væru sparaðar margar þúsundir króna. Jeg get því ekki skilið, að sjávarútvegsnefndin vilji taka tillöguna aftur, þótt brtt. yrði samþykt.

Guðmundur Eggerz Mig langar til að segja nokkur orð um þetta mál, áður en það verður afgreitt. Hjer er ekki um neitt smámál að ræða. Það er að ræða um það, hvað við getum gjört, til þess að afstýra því, að fleiri farist nú hjer við land heldur en í nokkru öðru landi í veröldinni, að tiltölu við fólksfjölda. Það er enginn leikur fyrir sjómennina okkar, að verða að fara út í nærri hvaða veður sem er, til þess að afla sjer matar, og það er ekki nema sanngjarnt, að Alþingi reyni eftir mætti að vernda líf slíkra manna. Hjer er komin fram brtt. við tillöguna á þgskj. 254. Jeg býst við, að hún sje fram komin mest af vanþekkingu flutningsmanna hennar á málinu. Þeir eru, eins og kunnugt er, báðir bændur uppi í sveit, og vita því manna síst, hvers með þarf, í máli, eins og þessu, en það er svo sem ekki ný bóla, að landbændur sjeu steinar í götu fyrir sjávarútvegsmálum hjer á þingi. Jeg skil það vel, að þeir, sem ekki kunna áralagið, hafi lítt vit á máli, eins og þessu, en jeg skil það ekki, að þeir skuli ekki finna það sjálfir. Það er ákveðið í tillögunni, að milliþinganefndin skuli undirbúa frumv. um slysatryggingu sjómanna. Það hefir verið svo á síðustu þingum, að ekki hefir verið hægt að koma fram frumv. um þetta efni, af því að þingin hafa ekki álitið það nægilega undirbúið. Eina ráðið, til þess að fá málið nógu vel undirbúið, er að skipuð verði milliþinganefnd í því skyni. Það er ekki til neins að vísa málinu til stjórnarinnar. Hún hefir nóg að gjöra og auk þess engin skilyrði til að geta undirbúið slíkt mál af eigin ramleik. Það hefir verið bent á, að hún gæti fengið aðstoð annara í því efni. Það er rjett. En til þess vantar hana fje. Og yrði henni heimilað fje í þeim tilgangi, þá er ekki lengur til sú ástæða, sem hv. flutningsmenn breytingartillögunnar hafa borið fram, að kostnaðurinn yrði minni. Eða halda þeir, að stjórnin geti fengið menn til þess að vinna fyrir ekki neitt. Jeg skal svo láta útrætt um þetta mál, en bæta því við, að jeg vona, að tillagan á þgskj. 254 verði samþ. óbreytt.

Stefán Stefánsson Því miður gat jeg ekki verið viðstaddur, þegar tillaga þessi kom fram og var rædd í sjávarútvegsnefndinni, sökum þess, að jeg hafði löngu áður boðað til nefndarfundar í landbúnaðarnefndinni, og var því þar við bundinn á sama tíma. En hvað tillöguna snertir, þá er jeg því mótfallinn, að milliþinganefnd sje sett í þetta mál, eins og jeg hefi stundum áður verið á móti milliþinganefndum, þegar jeg hefi ekki getað sjeð, að beina nauðsyn bæri til, og álitið stjórnina ekki síður geta gefið þinginu upplýsingar og bendingar um þau mál, er einstökum þingmönnum hefir þá verið falið, með sjerstakri nefndarsetningu. Og í þessu tilfelli er jeg enn þá ekki sannfærður um, að milliþinganefnd muni geta gjört meira gagn en stjórnin, fái hún aðstoð kunnugra manna, sem hún auðvitað alt af getur leitað til. En þessi tilhögun álit jeg að verði að mun kostnaðarminni fyrir landssjóð, heldur en að hafa hjer fasta menn mánuðum saman, má ske suma miður vel starfinu vaxna. Það er því einungis af þessari ástæðu, að jeg er milliþinganefnd mótfallinn, en alls ekki af því, að jeg vilji ekki, að málið upplýsist sem best, og ráðstafanir verði gjörðar til þess, að draga úr hættunni, ef það sýndist mögulegt. En þó menn viti, af hverju slysin hljótast, þá er jeg þó mjög hræddur um, að mönnum muni veita erfitt að fyrirbyggja þau.  (Guðmundur Hannesson: Alveg rjett)  . Háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) talaði mikið um, hve ilt og sorglegt væri, að sjá sjómenn leggja út að vetrarlagi og berjast við vond veður, án þess að geta hjálpað þeim eða verndað líf þeirra. Þetta er að vísu alveg rjett, en geti ekki þessir menn, sem best þekkja sjóinn, og hver fyrirhyggja er nauðsynleg fyrir sjómanninn og þann atvinnuveg, sem hann stundar, hjálpað sjer, þegar í vandann er komið, hvað myndu þeir þá geta, sem í landi sitja? Við vitum líka, að til eru ýms hjálparmeðul, til þess að varna slysum, en mjög fá þeirra eru notuð. T. d. bárufleygurinn, sem er svo handhægur og talinn nauðsynlegt öryggisáhald, mun þó vera notaður af sárafáum, að því er jeg best þekki til. En þegar jafnauðveld og handhæg tæki eru sáralítið notuð, þá má ætla, að fyrirskipanir um önnur torveldari og dýrari öryggisráð verði forsómuð. En sje hægt að hjálpa þessu við, þá er síður en svo, að jeg vilji leggja nokkurn stein í götuna fyrir það. Það, sem mjer finst, að maður ætti að gjöra í þessu máli, er að fela stjórninni það til undirbúnings fyrir næsta þing; því sje milliþinganefnd ekki bráðnauðsynleg, þá vil jeg ekki, að kastað sje út fje til slíkra starfa að óþörfu. Sjái landsstjórnin hins vegar, er hún hefir leitað álits fróðra manna um þessa hluti, að tiltök sjeu að ráða þó nokkra bót á þessari yfirvofandi hættu, þá mundi jeg alls ekki hafa á móti því, þótt þóknun yrði greidd til þess manns eða þeirra manna, er stjórnin kveddi sjer til aðstoðar. Jeg mun því fylgja brtt. á þgskj. 293, og fái hún samþykki deildarinnar, þá aðaltillögunni á þgskj. 254, en falli brtt., þá sje jeg ekki, að jeg geti fylgt tillögunni á þgskj. 254. Jeg vildi geta þessa af því, að tillagan er komin frá sjávarútvegsnefndinni, án þess, að á henni sjáist annað en að nefndin hafi verið einhuga um hana.

Ráðherra: Jeg hefi reyndar ekki hlýtt á umræðurnar, en háttv. þingm. V.-Ísf. (M. Ó.) mun hafa beint til mín einhverri fyrirspurn, viðvíkjandi því, hvernig stjórnin liti á þetta mál. Jeg er því miður ekki neinn sjerfræðingur í þessu efni, og get því ekki talað um það af miklum kunnugleika. Ef brtt. á þgskj. 293 verður samþykt, þýðir það sama sem að fela stjórninni aðgjörðir í þessu máli. Þess er nú fyrst að geta, að stjórnarráðið hefir ekki í sinni þjónustu neinn þann mann, er hafi sjerþekkingu í þessu efni. Það, sem stjórnin mundi þá gjöra, yrði að leita til annara manna, og þá helst til stjórnar Fiskifjelagsins, því á öðrum mönnum á stjórnin ekki völ, eða hefir að minsta kosti ekki rjett til að snúa sjer til annara, í því skyni að njóta aðstoðar þeirra. En það má segja, að hún hafi rjett til að snúa sjer til Fiskifjelagsins, því það nýtur styrks af almannafje. Jeg get ekki sagt neitt um það, hve góðum kröftum Fiskifjelagið hefir á að skipa, nje að hve miklu leyti stjórn þess getur unnið að þessu máli. En jeg býst við, að það hafi háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) í sinni þjónustu, og ef til vill einhverja menn aðra, sem færir sjeu um að vinna þetta verk. Jeg veit ekki heldur, hversu mikið verk þetta er, en sje verkið mikið, þá er það nokkuð há krafa, sem kom fram hjá háttv. 2. þm.N.-Múl. (J. J.), að menn ynnu það fyrir ekki neitt. Menn eru ekki vanir því nú á tímum, að vinna ókeypis; menn gjöra það ekki fyrir einstaka menn og ekki heldur fyrir landið. Jeg get ekki gjört mjer miklar vonir um, að stjórnin ein geti átt mikið við þetta mál, þegar af þeirri ástæðu, að til þess brestur hana sjerþekkingu. Hvort eða að hve miklu leyti Fiskifjelagið er fært um að sinna því, get jeg ekki sagt neitt um, eins og jeg tók fram áðan, en það er einsætt, að tryggingin fyrir því, að verkið verði vel unnið, er miklu meiri, ef ákveðnir menn verða skipaðir til að vinna það. Ef stjórnin fær heimild til þess, verða hæfir menn væntanlega fáanlegir. Það er rjett, sem háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) tók fram, að það dugar ekki að skora á stjórnina að gjöra hitt og þetta, sjerstaklega þegar um alveg sjerfræðileg mál er að ræða. Stjórnarráðið hefir nóg að gjöra, og jafnvel meira en það getur komist yfir. Það dugar ekki að vera að samþykkja eina þingsályktunartillöguna eftir aðra, og sumar um mikilsverð málefni, og halda, að stjórnin geti afkastað öllu saman milli þinga. Háttv. 2. þm. Eyf. (St. St.) tók það fram, að hann vildi heimila stjórninni að verja einhverju fje til þessa máls, eða rjettara sagt, að hann vildi veita stjórninni uppgjöf saka eftir á, þótt hún verði einhverju fje til þess, án þess að tillagan um milliþinganefnd yrði samþykt. Mjer virðist það þá koma nokkuð í sama stað niður, hvort milliþinganefnd er skipuð eða ekki, ef stjórnin má hvort sem er verja fje til þessara rannsókna. En það mætti reyndar alt af segja eftir á, að það hafi verið ódugnaður af stjórninni, að fá aðra menn til að vinna starfið. Jeg endurtek það að lokum, að ef þingið vill fá tryggingu fyrir því, að verkið verði vel af hendi leyst, þá er skynsamlegast að samþykkja tillöguna á þgskj. 254 eins og hún liggur fyrir.

Björn Hallsson Jeg vil ekki lengja umræðurnar mikið, en fyrst hv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) ljet svo lítið, að víkja nokkrum vinsamlegum orðum að háttv. samþingismanni mínum og mjer í ræðu sinni, þá verð jeg að svara honum með örstuttri athugasemd. Hann brá okkur um vanþekkingu í þessu máli. Það er nú ekki neitt nýtt, að heyra slíkt frá þeim háttv. þingmanni, enda þótt ræðurnar, sem frá honum koma, sjeu að jafnaði þær grunnskreiðustu og leiðinlegustu, sem fluttar eru í þessari deild. Eigi að síður hljóma þessi vanþekkingarbrigsl oft frá honum, en maður verður að virða honum það til vorkunnar, þótt hann hafi svo mikið traust á sjer, að hann áliti, að hann geti kent öðrum. En gallinn er, að kennarahæfileikana vantar með öllu, og þekkinguna líklega einnig. Hann sagði, að við vissum tæplega, hvað bátur væri og myndum ekki einu sinni kunna áralagið, en jeg get fullvissað hann um það, að við þorum að mæta honum í róðri hve nær sem þingmanninum svo sýnist. En þetta er nú aukaatriði, og skal jeg ekki dvelja við það lengur. Jeg hefi ekki getað sjeð það á ræðum manna, að þeir hafi á rökum bygt mótmæli sín gegn brtt. þeirri, sem við höfum flutt hjer, og get jeg fyllilega tekið undir það með háttv. samþingsm. mínum (J. J.), að það er ekki af háttv. flutningsmönnum, að taka tillöguna aftur, þótt brtt. verði samþykt, og því síður, að við flytjum hana til þess að drepa málið, eins og framsm. komst að orði. Stjórnin getur talsvert gjört í þessu máli. Hæstv. ráðherra benti á, að stjórnarráðið hefði mjög mikið að gjöra, svo að vafasamt væri, hvort það gæti bætt þessu við sig, en hann benti líka á það, að stjórnarráðið gæti snúið sjer til manna, sem hefðu vit á málinu, þar á meðal til stjórnar Fiskifjelagsins. Það er einmitt það, sem jeg hafði búist við, að stjórnin mundi gjöra. Jeg leit svo á, að henni mundi vera innan handar, að útvega sjer slíkt ráðuneyti, og jeg get ekki ímyndað mjer annað en að stjórn Fiskifjelagsins yrði fús til að láta í tje allar nauðsynlegar upplýsingar, og einnig mundi stjórnin mega vænta stuðnings frá háttv. framsögumanni í þessu efni. Enda þótt hæstv. ráðherra þyrfti að verja einhverju fje til að afla slíkra upplýsinga, mundi það verða langtum minna heldur en milliþinganefnd kostaði. Jeg vil ekki kannast við það, sem háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) sagði, að það væri orðin regla hjer á þinginu, að bændur væru ætíð á móti öllu því, er kæmi frá sjávarsíðunni. Það er sleggjudómur, eins og von var á úr þeim stað, sem ekki hefir við nein rök að styðjast. Við erum fullkomlega samþykkir því, sem kemur frá sjávarsíðunni, ef við álítum það nauðsynlegt, og engu síður heldur en því, sem kemur frá landsveitunum. Einungis viljum við fara þá leiðina, að vísa þessu til stjórnarinnar, vegna þess, að við teljum það fjársparnað, en sama tilgangi náð með því. Jeg held það sje svo ekki fleira, sem jeg þarf að svara, enda vil jeg ekki lengja umræðurnar meira.

Framsögum. (Matthías Ólafsson) Jeg skal vera stuttorður, en mig langar þó til að svara háttv. 2. þm.N.-Múl. (J. J.) nokkrum orðum. Sjerstaklega vil jeg athuga þann hugsanagang, sem kom fram hjá honum, þegar hann talaði um, hvert stjórnin ætti að fara til að leita sjer ráðuneytis. Fyrst áleit hann, að stjórnin ætti ekki að fara neitt, heldur ráða sjálf fram úr þessum málum, en svo hallaðist hann að þeirri skoðun, að hún ætti helst að snúa sjer til Fiskifjelagsins. Til er stór nefnd, sem heitir Alþingi. Myndi nú ekki samkvæmt þessu vera rjett, að vísa öllum þeim málum, sem það hefir til meðferðar, beint til aðgjörða stjórnarinnar, láta hana taka við allri málasúpunni. Hún gæti svo fengið háttv. 2. þm.N.- Múl. (J. J.) til að skeggræða við sig; hann myndi sjálfsagt verða fáanlegur til að leggja ráðin á fyrir litið. Svona kenningu vil jeg ekki heyra. Ef leita þarf ráðuneytis manna, þá er sjálfsagt að borga þeim, og það gæti farið svo, ef stjórnin þyrfti að leita ráðuneytis manna hingað og þangað, að það yrði dýrara en nefnd, en á hinn bóginn er enginn efi á því, að gagnið yrði langt um meira, ef nefnd yrði skipuð. Stjórnin hefir sjálf sagt það. En það má segja, að þá sje ullar leitað í geitarhúsi, ef farið er til Fiskifjelagsins til að fá það til að semja lög um slysatryggingu. Það er ekki þess »fag«, og jeg veit ekki til að það hafi neinum sjerfræðingi á að skipa í því efni. Til þess þyrfti að fá menn, sem hefðu lagt sig beint eftir þessu máli í lengri tíma, og slíkum mönnum væri sjálfsagt að borga vel. Háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) mintist nokkuð á, hvernig oft og tíðum væri ástatt fyrir sjómönnunum, og tók háttv. 2. þm. Eyf. (St. St.) það illa upp fyrir honum, og sagði, að menn á landi gætu ekki gjört að því. Hann talaði um, að setja löggjöf, sem ekki einungis beitti sektum, heldur gjörði það óhugsandi, að skip yrðu borguð, ef það sannaðist, að þau hefðu ekki haft lýsi. Það þarf að vera strangt alt, sem til öryggis á að vera. Í Noregi er mönnum bannað blátt áfram, að fara á sjóinn, ef eitthvað vantar, sem ákveðið er, að til öryggis skuli hafa. Svo lengi sem við gjörum það ekki hjer, hefir ekki verið gjört alt, sem hægt er að gjöra, til þess að koma í veg fyrir slys. Meðnefndarmenn mínir eru allir á sama máli og jeg um það, að rjett sje að taka tillöguna aftur, ef brtt verður samþykt. Að lokum vil jeg þakka háttv. 2. þm. Eyf. (St. St.) fyrir framkomu hans í þessu máli. Í nefndinni sagði hann ekki eitt »kvæk« á móti milliþinganefnd, og það gengur næst því að vera ekki »fair«, þegar hann kemur svo fram hjer í deildinni á eftir og leggur eindregið á móti nefndarskipun.

Bjarni Jónsson Jeg skal játa það, að mjer finst þessi þingsályktunartillaga verða þýðingarlaus og út í loftið, ef nú á að fara að vísa þessu máli til aðgjörða stjórnarinnar. Jeg segi þetta ekki af því, að svo stendur á, að jeg er ekki stuðningsmaður núverandi stjórnar. Þvert á móti trúi jeg henni eins vel eins og hverjum öðrum til að leysa þetta starf af hendi. En jeg veit ekki til, að nokkur sá maður sje í stjórnarráðinu, sem beri skynbragð á þetta fram yfir aðra menn. Þar sem hjer er um almenn slysfaramál að ræða, er þörf á mönnum, sem kunnugir eru slíkum málum í öðrum löndum og kunna að reikna út alla máttuleika. Það verður að byrja á því að rannsaka, hvað mikið kemur fyrir af slysum, og reikna síðan út hættuna hjer í hlutfalli við áhættuna í öðrum löndum. Þá fyrst er grundvöllur fenginn til að byggja á. En svo er að fá mennina til að reikna þetta út, og teldi jeg sjálfsagt, að í slíka nefnd yrði skipaður maður eins og dr. Ólafur Daníelsson, sem er gagnkunnugur og þaulvanur öllum slíkum reikningi. Enn fremur yrði að skipa einhvern þann mann í nefndina, sem hefði sjerstaklega vit á því, hvað í einstöku tilfelli væri slysinu að kenna. Það er sjálfsagt, að setja sjerstaka nefnd í þetta mál, ef nokkuð á að sinna því á annað borð. Jeg skil ekki, hvers vegna menn heldur kjósa það form, að fela stjórninni eftir eigin geðþótta, hverjar leiðir hún fer til að afla sjer upplýsinga um þessi efni.

Guðmundur Hannesson Því miður hafa umræðurnar ekki sannfært mig um nauðsyn milliþinganefndar. Jeg vil spyrja háttv. nefndarmenn, hvort þeir geti virkilega búist við, að nefnd manna geti afstýrt slysum hjer á landi. Mjer mun verða svarað, að þeir geti sett reglur til að fara eftir, og lagt refsingu við, ef þeim yrði ekki hlýtt. En bátar manna geta bilað jafnt fyrir því, og illa trúi jeg því, þótt eitthvað vantaði í svip af því, sem fyrirskipað yrði til öryggis, en fiskur væri nógur, að menn færu ekki á sjó, jafnt eftir sem áður. Auðvitað er það eigi að síður alt annað en lofsvert, að fara á sjó, nema alt sje í góðu lagi. En það er ekki til neins að setja strangar reglur um slíkt, nema því að eins, að hægt sje að hafa ríkt eftirlit. Það getur verið að Norðmenn geti það, en við getum það áreiðanlega ekki. Þó eftirlitsmaður væri látinn fara um landið, þá myndu erfiðleikarnir verða honum um megn og hann fá, annaðhvort engu eða mjög litlu til vegar komið. En það er annað, sem má gjöra. Það er auðvitað ekki stórt, en gæti þó komið að góðu haldi með tímanum, og til þess þarf enga milliþinganefnd. Fiskifjelagið heldur úti blaði, sem Ægir heitir. Mjer sýnist það vinnandi vegur, að fá hæfa menn til að skrifa í það blað um orsakir slysa og leggja á ráð um, hvernig slysum mætti afstýra. Enn fremur hefir Fiskifjelagið í þjónustu sinni ráðunaut, sem sjerstaklega á að kenna mönnum meðferð og hirðingu mótorbáta, og hygg jeg, að leiðbeiningar þess manns, myndu geta kornið að miklu liði. Hins vegar hygg jeg, að árangurinn af nefndarstarfi hljóti að vera mjög tvísýnn. Um síðari hluta tillögunnar, slysatrygginguna, er það að segja, að á því máli hafa þingmenn ekki fremur vit heldur en stjórnarráðið. Vátryggingamál eru alveg sjerstök fræðigrein og það er algjörlega rjett, sem hv.þm. Dal. (B. J.) benti á, að sjálfsagt væri, að dr. Ólafur Daníelsson ætti sæti í þeirri nefnd, sem fjallaði um undirbúning þessa máls. Jeg býst við, að ef ætti að semja hjer slík lög, sem í Noregi gilda um þetta efni, þá þyrftum vjer að leita upplýsinga í Noregi, og myndi það greiðari vegur en nefndarskipun. Jeg vil engan veginn gjöra lítið úr þekkingu sjávarútvegsnefndarinnar í þessu máli, en jeg get ekki greitt atkvæði með því, sem mjer er ekki skiljanlegt, og nauðsyn nefndarskipunarinnar er mjer ekki skiljanleg.

Stefán Stefánsson Jeg vil ekki fara að yrðast við háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) út af þessu máli, en jeg get þó ekki leitt hjá mjer að taka það fram, að það er ekki rjett, þegar hann segir, að jeg hafi ekki minst á það í nefndinni, að jeg væri mótfallinn milliþinganefnd. Um það get jeg vitnað til formanns nefndarinnar. En það vil jeg ekkert fullyrða um, hvort hann hafi heyrt það, eða veitt því eftirtekt. Annars er það dálítið undarlegt, hvað hann leggur nú mikið kapp á þetta mál, þegar þess er gætt, að á þinginu 1913 var hann fremur mótfallinn milliþinganefnd í slysfaramálum.

Framsm. (Matthías Ólafsson) Sök bítur sekan. Það sannast á háttv. 2. þm. Eyf. (St. St.). En jeg tel mig hafa rjett til að heimta það, þótt hann haldi ekki langar ræður, að hann þó skýri svo greinilega frá áliti sínu, að hann komi ekki á eftir í bakseglin. Þó að jeg leggi kapp á þetta mál - það getur verið, að það sje minn galli, að jeg leggi kapp á þau mál, sem jeg flyt - þá virðist mjer ekki ástæða til að beita því sem vopni gegn málinu. Hvað það snertir, að jeg hafi haft aðra skoðun á þessu 1913, þá hefi jeg gjört grein fyrir því áður, af hvaða ástæðum það er.

Bjarni Jónsson Jeg vildi gjarna gjöra örstutta athugasemd. Menn hafa sagt mjer, þó ekki hafi það verið í ræðu, að jeg hafi farið með rangt mál, þar sem jeg sagði, að hægt væri að fá æfðan reikningsmann í »tarif«-reikningi. En síðan jeg talaði þessi orð hefi jeg fengið áreiðanlegar upplýsingar um þetta, og það sem mig minti, reynst rjett að vera. Dr. Ólafur Daníelsson hefir unnið að »tarif«-reikningi hjá besta reikningsmanni Dana í þeirri grein, og ætlaði dr. Ólafur jafnvel að gjöra þetta að lífsstarfi sínu. Hann væri því slíku starfi fyllilega vaxinn. En það er rjett, og verður varla móti mælt, að til þess að hafa þess konar reikningsstarf á hendi þarf sjerstaka kunnáttu. Það er því ekki að ástæðulausu, að jeg nefndi þetta, og það munu menn skilja. En gjöri þeir það ekki, þá vildi jeg þó láta þessa getið, til þess að það sæist þó síðar, að einn þingmanna hefði þó að minsta kosti vitað þetta.

Matthías Ólafsson Jeg tek þingsályktunartillöguna aftur.

Stefán Stefánsson Þá tek jeg hana upp.