Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg hefi nú ekki átt tal við alla meðnefndarmenn mína, en samt hygg jeg mjer óhætt að segja, að nefndin fallist öll á breytingu þá, sem háttv.Ed. hefir gert, svo að frv. þurfi ekki að tefjast lengur.

Frsm (Matthías Ólafsson) Við fyrri umr. var ekki tækifæri til þess að minnast á ýms atriði þessa máls, og mun jeg því nú fara nokkrum orðum um það. Eins og sjá má í greinargerð till., hefir landssímastjóri farið fram á að hækka símagjöld að miklum mun, og síðan yrði nokkru af þeim tekjuauka varið til að bæta kjör starfsmanna símans yflrleitt. Kjör þeirra eru nú svo slæm, að símanum helst ekki á starfsfólki sínu, og besta fólkið, sem búið er að fá æfingu í starfinu, segir upp stöðum sínum hópum saman. T. d. hefir verkfræðingur símans nýlega sagt upp stöðu sinni, og tekur hann við stöðu með hærri launum í öðru landi. Og annar starfsmaður símans, sem fengið hefir æfingu, hefir nú sagt af sjer og fær stöðu hjer í bænum með stórum mun hærri launum. Það lítur því illa út fyrir landssímanum, ef hjer er ekki bót á ráðin. Þetta mál hefir nú verið athugað bæði af fjárhagsnefnd og fjárveitinganefnd, og hafa þær komið sjer saman um, að nauðsyn sje á að bæta kjör starfsmanna landssímans, en hins vegar og neyðarnauðsyn að hækka símgjöldin, til þess að fá tekjur handa símanum. Það yrðu sem allra næst 100 þús. kr. tekjuauki af þessari hækkun gjaldanna, og fer svo landssímastjórinn fram á, að af þessu fje sje varið alt að 40 þús. kr. til launahækkunar handa símafólkinu. Yrði þá tekjuafgangur af þessari hækkun um 60 þús. kr. Það hefir nú að vísu heyrst, að notkun símans myndi ef til vill minka eitthvað við hækkun gjaldanna. Það er ef til vill ekki útilokað, að alþýða mundi nota hann eitthvað minna, en hitt er víst, að kaupsýslumenn og aðrir efnaðri borgarar myndu ekki horfa í þennan kostnaðarauka, svo að jeg býst ekki við, að sá munur veiði mikill. Þessar ástæður virðast nú, að minsta kosti frá sjónarmiði nefndarinnar, nægilegar til að fallast á till. þessa. Í henni er ekki tekið fram, að símgjöldin skuli hækkuð Nefndin áleit þetta stjórnarathöfn, sem ekki þyrfti lög til. Eins og tekið er fram í greinargerðinni, hefir landssímastjóri gert mjög greinilega áætlun um launahækkun hvers einstaks flokks starfsmanna, og hefir sú áætlun legið frammi í lestrarsal. Yfirleitt varð nefndin, sem fjallaði um þetta mál, að fallast á, að hækkunin væri sanngjörn. Landssímastjórinn hefir og farið fram á hækkun handa sjálfum sjer. Nefndin gat nú ekki fallist á till. hans um það, en hefir nú skrifað stjórninni brjef um endurbætur á kjörum hans. Leggur hún til, að honum sje bætt upp á annan hátt, og hefi jeg ástæðu til að ætla, að hann muni taka því vel. En ef hann fær enga bót, verður það eina ráðið fyrir hann að fara utan og leita sjer betri stöðu. Jeg vænti þess nú fastlega, að háttv. þingdm. sjái, að hjer sje varla hægt að komast hjá að gera það, sem farið er fram á. Það sjá allir, að það er óhugsandi, að síminn geti haldið fólki sínu, sem æft er orðið, meðan launakjörin eru eins og nú, og hitt er ekki heppilegt, að altaf sje verið að skifta um og stöðugt komi óvant fólk. Og ef það verður ofan á að hækka gjöldin, er hætt við, að fólk geri þær kröfur, að afgreiðsla við símann verði ekki lakari, heldur hitt. Sýnist því í alla staði óhjákvæmilegt, að mál þetta nái nú fram að ganga. Jeg sje svo ekki ástæðu til að tala lengra nú. Ef svo ólíklega skyldi fara, að mál þetta sætti andmælum, þá áskil jeg mjer rjett til þess að verja gerðir nefndarinnar. Hún hefir haft mikið fyrir því að rannsaka málið og komst öll að þeirri niðurstöðu, að þetta væri eina úrræðið.

Pjetur Ottesen Fáein orð. Jeg skil þessa till. svo, að það sje landssímastjórinn sem á að jafna niður þessari launahækkun. Nú tók háttv.frsm. (M. Ó.) það fram, að nefndin hefði ekki fallist á till. hans um laun hans sjálfs, og hefði skrifað stjórninni athugasemd þar að lútandi. En þar sem landssímastjórinn á að vera einvaldur um þessa úthlutun, þá hefir slíkt ekki mikið að segja. Þetta kemur stjórninni þá ekkert við, og getur hún þar engu um þokað, eins og nú er um hnútana búið. Jeg hefði nú kunnað því betur, að landsstjórnin hefði þessa úthlutun á hendi, en að landssímastjórinn hefði að sjálfsögðu tillögurjett um það. Hvað viðvíkur þessari hækkun símgjaldanna, sem háttv.frsm. (M. Ó.) mintist á, þá er það vitanlega neyðarúrræði að ráðast svo á samgöngurnar, rjett eins og gert var með burðargjaldshækkunina í fyrra, sem jeg var mótfallinn. En það verður víst ekki komist hjá að bæta að einhverju leyti laun þessara starfsmanna, og þá einkum þeirra, sem lægst eru launaðir. Jeg hefi nú ekki sjeð þessa áætlun frá landssímastjóra um skiftingu uppbótarinnar, sem háttv.frsm. (M. Ó.) gat um. Hún hefir ekki legið frammi í lestrarsal, en líklega verið hjá fjárveitinganefnd. Jeg hefði þó óskað dálítilla upplýsinga um ýmislegt í málinu, t. d. hvað landssímastjórinn hefir farið fram á handa sjálfum sjer; jeg hefi spurnir af, að það muni ekki vera skorið neitt við neglur; og þá líka, hvernig hann vill haga niðurjöfnun þessara launabóta handa öðrum starfsmönnum. Ef til vill getur háttv.frsm. (M. Ó.) gefið upplýsingar um þetta. Annars væri gott, að málið væri tekið út af dagskrá nú, svo að hægt sje að athuga það betur, og þá eins, hvort ekki sje hægt að færa upphæðina eitthvað niður.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það er ekki mjög mikið, sem jeg hefi ástæðu til að taka fram í þessu máli, sem jeg vona að fái góðar undirtektir í háttv. deild. Háttv. frsm. (M. Ó) hefir rjettilega tekið það fram, að landssíminn sje búinn að missa ýmsa helstu starfsmenn, sem sætt hafa því að vera við þann eldinn, sem betur brennur, hafa valið stöðu, þar sem þeim bjóðast betri laun. Jeg veit það og vel, að úti um land bíða starfsmenn landssímans eftir því, hvernig fer um þessar till., því að ef ekki verður hækkað kaup þeirra, þá treysta þeir sjer ekki til þess að halda áfram að hafa stöður sínar með höndum. Viðvíkjandi hækkun símagjaldanna vil jeg geta þess, að komin er út reglugerð, sem aðallega er miðuð við það, sem stendur í erindi því frá landssímastjóranum, sem minst hefir verið á hjer, og gildir hún frá 1. næstkomandi mánaðar. Eftir áætlun landssímastjórans verður tekjuaukinn af þessari hækkun rúmar 100.000 krónur, og er þá hugsunin, að nokkru af því megi verja til þess að bæta laun starfsmanna símans, og þar á meðal, eftir því sem jeg hefi skilið háttv. fjárveitinganefnd, til þess að bæta laun hans sjálfs, en það verður að koma fram sem till. á sínum tíma í aukafjárlögum, með því að laun hans eru ákveðin í fjárlögum. Jeg tel mjer skylt að láta það uppi, að eftir því, sem jeg þekki til landssímastjórans, þá er hann ekki að eins mjög stjórnsamur maður og áhugasamur, heldur get jeg ekki betur sjeð en að honum sje það áhugamál að gæta sparnaðar í hvívetna. Hann telur það æskilegast fyrir sig að geta haldið áfram þessu starfi, sem hann tók að sjer í byrjun, en jeg man ekki fyrir víst, hve mikla launaviðbót hann biður um, en jeg hefi ástæðu til að ætla, að hann muni ekki hverfa frá starfinu, þótt hún verði ekki að fullu veitt, heldur að eins að nokkru, eða svo, að hann geti varið kröftum sínum óskertum í þarfir landssímans. Skal jeg svo að lokum láta þá von mína í ljós, að þingsályktunartill. sú, er fjárveitinganefnd ber fram, verði samþ.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Jeg skildi háttv.þm. Borgf. (P. O.) svo, að hann hjeldi, að það væri algerlega lagt á vald símastjóra, hvernig launaviðbót þessari yrði úthlutað. Það er auðvitað ekki rjett, því að það er þó stjórnin, en ekki landssímastjórinn, sem vald hefir til að ákveða hana, en vitanlega er stjórninni skylt að fara sem mest að tillögum hans í því efni, og vil jeg biðja háttv.þm. (P. O.) að gæta þess, að 2 stórar nefndir hjer á þinginu hafa fallist á till. landssímastjórans um þetta mál. Háttv. sessunautur minn (H. K.) segir, að það sje ekki rjett að vísa til fjárhagsnefndar; það getur verið, að þeir hafi kann ske ekki allir verið með því, en þó áreiðanlega meiri hl. hennar. Þá vil jeg fara nokkrum orðum um landssímastjórann sjálfan. Vjer, sem höfum setið á nokkrum þingum og höfum reynt það af honum, að hann er bæði stjórnsamur og sparsamur, munum ekki óska annars fremur en að hans megi njóta við sem lengst, og að honum haldist sem best á því fólki, sem hann á að segja yfir, en það er ekki skemtilegt fyrir mann, sem á að sjá um alt og vill halda góðu fólki hjá sjer, að þurfa að sækja alt með nauðung til þingsins, og að fá jafnvel ekki allra brýnustu sanngirniskröfum framgengt, og ef háttv. þm Borgf. (P. O.) vill taka á sig þá ábyrgð, er leitt getur af slíkri synjun, þá er það gott, en jeg vil ekki stuðla að því, að landssímastjórinn þurfi að fara að taka aftur óæft fólk í þjónustu sína, því að það er áreiðanlegt, að ef til þess kemur, þá á þingið ekki svo lítinn þátt í því. Hvað sjálfan landssímastjórann snertir, þá er það að segja, að það er sá maður sem fyrst tók að sjer starfið hjer, og að það, sem stofnun þessi er komin, er í rauninni hans verk; hann hefir lengi stýrt henni og sjeð um hana, og hún er nú komin í viðunanlegt horf fyrir ötula stjórn hans. Hins vegar hefir hann mikla fjölskyldu, sem honum er erfitt að færa fram, og mun það öllum vel skiljanlegt. Enn fremur ber að líta á það, að þeir menn, sem undir hann hafa verið gefnir til þessa, hafa nú fengið stöður, sumpart hjer á landi og sumpart erlendis, með talsvert hærri launum en hann hefir. Þannig hefir Smith verkfræðingur fengið stöðu í Noregi með 8.000 kr. árslaunum auk 1.000 kr. dýrtíðaruppbótar. Þess vegna hefir fjárveitinganefnd lagt með því, að landssímastjóranum yrði veitt uppbót á launum hans. En þó að hann hafi farið fram á nokkuð mikið, þá er það ekki nema eðlilegt, vegna þess, að menn vita, að hjer er það altaf vaninn að klípa af því, sem beðið er um, og hefir hann þóst vita, að því hærra sem hann setti, því meiri von væri til, að hann fengi nær því, sem hann vildi. Þá vil jeg leiðrjetta þann misskilning, sem fram hefir komið á orðum mínum í garð nefndanna. Jeg sagði að eins, að þær hefðu fallist á tillögur landssímastjóra í öllum aðalatriðum, og önnur þeirra, fjárhagsnefnd, hefir skrifað stjórnarráðinu um, að honum væri veitt launauppbót, sem hæfileg þætti, og yrði sú upphæð á sínum tíma tekin í fjáraukalög. Að fara nú að taka málið út af dagskrá virðist mjer hvorki þörf á nje heldur rjett. Það er nú farið að liða á þingið, en í annan stað leitt, ef ekkert yrði úr þessu máli, enda býst jeg við, að það væri mjög illa farið. En hvað háttv.þm. Borgf. (P. O.) snertir, ef hann hefir ekki getað kynt sjer það allan þann tíma, sem fylgiskjöl þess hafa legið frammi í lestrarsalnum, og svo síðan fjárveitinganefnd fór að athuga það, þá býst jeg varla við, að hann geti fengið ráðrúm til þess hjer eftir.

Magnús Guðmundsson Það er sagt í greinargerðinni fyrir till. þessari, að fjárhagsnefnd og fjárveitinganefnd hafi komið sjer saman um öll aðalatriði hennar. Þetta er ekki alveg rjett frá skýrt, og skal jeg, því til sönnunar, lesa upp kafla úr brjefi fjárhagsnefndar til stjórnarráðsins. Þar segir svo: „Um síðari liðinn tekur nefndin fram (þessi liður er um launahækkun starfsmanna landssímans) - þótt hann heyri í raun rjettri undir verksvið fjárveitinganefndar. - að hún getur verið því hlynt, ef áður um getin hækkun símagjalda yrði samþykt, að ákveðin upphæð af hinum auknu símatekjum gengi, meðan lögin væru í gildi, til uppbótar á launum fastra starfsmanna símans, eftir þeim mælikvarða, sem stjórnarráðið ákvæði, og án tillits til dýrtíðaruppbótar, lögum samkvæmt, af þeim launum, sem nú hafa þeir“. Hjer er því ekki sagt annað en að nefndin geti verið því meðmælt, að einhver hluti af þeirri upphæð, sem símagjaldahækkunin nemur, veiði notaður til þess að útbýta meðal starfsmanna landssímans. Háttv. frsm. (M. Ó.) sagði, að í þessari till. fjárveitinganefndar væri ekki að öllu leyti farið eftir till. landssímastjóra, það væri klipið af þeim, en jeg held, að það sje misskilningur; þær liggja fyrir hjer þessar till. hans, og álítur hann sjálfur, að þær nemi um 40.000 kr.; hefir fjárveitinganefnd þannig tekið till hans til greina að öllu leyti, svo að það er alls ekki klipið af þeim, eins og sagt er, og jeg býst satt að segja við, að landssímastjóri hafi samið þessar till. sínar einmitt þannig, að hann byggist við, að af þeim yrði klipið. Fyrir mig verð jeg að segja, að mjer þykir 40.000 kr. alt of há upphæð til þessa, enda hlýtur hver og einn að sjá, með því að líta yfir þessar uppbætur, sem gert er ráð fyrir, að þær eru hlutfallslega miklu hærri en þær uppbætur, sem ætlaðar eru öðrum starfsmönnum hins opinbera. Svo var það eitt atriði, sem háttv.þm. Borgf. (P. O.) tók fram. Það stendur hjer í till. fjárveitinganefndar, að úthlutun þessarar launahækkunar fari fram eftir till. landssímastjóra. Skil jeg það svo, að stjórnarráðið sje þá algerlega bundið við þær. Það get jeg ekki samþykt. Þá er betra að láta landssímastjórann ráða því einan, en ef það væri ekki ætlunin, þá er betra að orða till. öðruvísi. Þetta orðalag er reyndar víða í lögum, en það hefir áður orkað tvímælis, og þegar af þeirri ástæðu er sjálfsagt að breyta þessu þannig, að skýrt komi fram, hver meiningin er. Jeg fæ ekki sjeð, að það geti á nokkurn hátt orðið málinu til hnekkis, þótt það verði tekið út af dagskrá. Vil jeg benda háttv.frsm. (M. Ó.) á, að við fyrri umr. málsins voru engar umr. um málið, og held jeg því, að nefndin ætti ekki að vera á móti því, að það sje gert. En jeg verð að taka það fram, að jeg get ekki litið svo á, að fjárhagsnefnd sje bundin við þessa till, því að hún hefir ekki samþykt hana, heldur að eins látið þá skoðun sína í ljós, að hún væri sammála um einhverja hækkun.

Frsm. (Matthías Ólafsson); Jeg get ekki betur sjeð en að háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) hafi einmitt sannað það, er hann vildi ósanna, með öðrum orðum, að nefndin hafi látið það uppi, að hún væri samsek í því, að þessi till. er fram komin, og að hún væri sömuleiðis samsek í því, að veitt er af þessu fje. Þetta kalla jeg aðalatriðið, og jeg hefi ekki sagt, að neitt annað ætti að vera það, en jeg verð að halda því fram, að betra væri að láta landssímastjórann hafa óskorað vald til þess að ákveða kaup starfsmanna landssímans, heldur en að þurfa sí og æ að leita á náðir fjárhagsnefndar og fjárveitinganefndar til samans, um það að mega greiða starfsmönnum símans sæmilegt kaup, til þess að geta haldið þeim. Hvað þetta orðalag snertir, sem um hefir verið talað í þessari till., þá veit maður, að þessu líkt hefir verið „praktiserað“ fyr og gefist sæmilega, að því leyti sem mjer er kunnugt. Hvað það snertir, að taka málið út af dagskrá, þá get jeg í raun og veru fallist á það, í þeirri von, að menn komi þá með einhverjar hyggilegar till., en hitt er jeg vondaufur um, að nefndin geti gengið að því, ef á að fara að rugla að öllu leyti tillögu landssímastjóra.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg vildi að eins mælast til þess, því að mjer skildist á háttv.frsm. (M. Ó.), að hann hefði ekki á móti því, að málið væri tekið út af dagskrá núna, að það yrði látið koma mjög fljótt á dagskrá aftur, því að jeg hefi það fyrir satt, að svo sje háttað, að minsta kosti um nokkra starfsmenn landssímans, að þeir hafi ekki þegar sagt upp stöðu sinni fyrir þá eina sök, að þeir hafi bygt á því, að á döfinni væri einhver uppbót á launum þeirra. En nú er þegar svo komið, eins og menn vita, að tveir starfsmenn landssímans, sem víst verður erfitt að fá hæfa menn fyrir, hafa sagt upp stöðu sinni, og er við búið, að fleiri komi á eftir, ef ekki er fengin vissa fyrir bættum launakjörum. Jeg hygg mjer óhætt að segja það, að þetta sje ekki að skoða sem hótun, til þess að fá fram launabót, heldur sje það í raun og veru svo, að hinir hæfari meðal símamanna sjeu ekkert upp á það komnir að halda í stöður sínar, því að það er að verða skortur á mönnum til ýmsra starfa, ekki að eins hjer, heldur jafnvel miklu fremur utanlands. Það vill nú svo vel til fyrir símamenn og verkfræðinga, að þeir eru alls ekki bundnir við neitt land, og því er það, að ef þess er ekki gætt að launa við hóf sjerþekkingu þeirra, þá er alls ekki mögulegt að halda þeim. Svo framarlega sem menn vilja hafa hæfa menn við ritsímann, þá verða þeir að fá þau laun, að þeir geti lifað af þeim. Svo hefi jeg ekki meira að segja um þetta, en vil að eins mælast til, að þessu máli verði ekki frestað alt of lengi.

Pjetur Ottesen Háttv. frsm. (M. Ó.) hefir þó loksins gengið inn á, að málið væri tekið út af dagskrá, og er það allvirðingarvert, eftir því sem honum fórust orð í miðræðu sinni. Það er nú komið í ljós, af því sem háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) tók fram, að háttv.frsm. (M. Ó.) hefir sagt nokkuð mikið viðvíkjandi fjárhagsnefndinni um þetta mál; álit þeirrar nefndar hljóðar, eins og fram var tekið, á þann veg, að nefndin fellst á, að símamönnum sje veitt einhver launauppbót, án þess að binda sig við neina upphæð, og er það dálítið annað. En viðvíkjandi því, sem jeg tók fram áðan og háttv. 1. þm. Skagf. (M. G.) árjettaði, að eins og þetta er orðað í till., þá eru það till. landssímastjóra sem eiga að gilda; því er alveg slegið föstu. Stjórnarráðið á ekkert að hafa um þetta að segja. Það er því sjálfsagt að koma fram með brtt. í þá átt, að landssímastjórinn hafi að eins tillögurjett um málið. En viðvíkjandi því, sem háttv.frsm. (M. Ó.) tók fram, að maður tæki á sig ábyrgð með því að athuga þetta mál dálítið ger, er það að segja, að jeg þoli ósköp vel þá brýningu. Jeg sagði reyndar ekkert í þá átt, að jeg væri á móti uppbót til símafólksins, sem jeg teldi hæfilega. En jeg vil fá að sjá skýrslu frá landssímastjóra um það efni, hvernig hann hafi hugsað sjer að skifta þessu fje. Háttv. frsm. (M. Ó.) sagði, að úr því að mjer hefði ekki unnist tími til þess að athuga þetta mál, þá mundi það trauðla verða úr þessu. En jeg vil segja honum, að það er ekki hægt fyrir þingmenn að athuga þau skjöl, sem eru grafin niður hjá fjárveitinganefnd, en þessi plögg hafa ekki legið frammi í lestrarsalnum. Hæstv. atvinnumálaráðherra tók það fram, að stjórnin hefði þegar gefið út reglugerð um símgjaldahækkunina. Við því er auðvitað ekkert að segja, annað en það, sem jeg hefi áður tekið fram, en það hefir þó verið venjan hingað til, að þessi stjórn hefir ekki viljað taka á sig mikla ábyrgð, með því að afgreiða mál án þess að bera þau undir þingið. En nú hefir hún brugðið út af venjunni og í þessu máli tekið þá rögg á sig að ráða málinu til lykta án þess að leita fyrir sjer - að minsta kosti opinberlega - um vilja þingsins.

Atvinnumálaráðherra (S. J ): Það eru að eins fáein orð, í tilefni af ræðu háttv. síðasta ræðumanns (P. O. Jeg vil leyfa mjer að benda á, að málið hefir í raun og veru legið fyrir þinginu, svo sem sjá má af greinargerð fjárveitinganefndar, enda alveg nákvæmlega skýrt frá því, hvernig landssímastjórinn hugsar sjer hækkunina, og er farið eftir því í reglugerðinni, en stundum hefir það verið svo, að slíkar breytingar hefir ekki þurft að bera undir þingið, heldur hefir heimild til þeirra verið í lögunum sjálfum. En stjórnin taldi, að rjettara væri að bera þetta undir fjárveitinganefnd, Og þegar hún svo hefði skilað af sjer málinu, þá væri hægt að leggja það fyrir þingið á eftir.