Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ástæða þess, að ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár að þessu sinni, er sú, að það hefur vakið athygli mína að það er haft í fjölmiðlum eftir landhelgisgæslunni eða málsvörum hennar að belgískir togarar séu nú að veiðum í fiskveiðilögsögu Íslands í leyfi anda samkomulags sem hafði verið gert milli íslendinga og belga um veiðiheimildir til belgískra fiskiskipa í íslenskri fiskveiðilögsögu. Þetta hefur vakið undrun mína mjög. Mér er að vísu kunnugt um að hæstv. ríkisstj. hefur gert slíka samninga. Ég tel hins vegar tvímælalaust að þeir samningar séu ekki gildir þar sem þeir hafa ekki verið staðfestir af Alþ. Ég tel ótvírætt að engir undanþágusamningar séu nú í gildi við belga um veiðiheimildir innan íslenskrar landhelgi, þótt vera kunni að íslenska ríkisstj. sé búin að ljúka slíkri samningsgerð fyrir sitt leyti. Ég tel því að ef belgískir togarar eru að veiðum innan íslensku landhelginnar, þá séu þeir þar í óleyfi og landhelgisgæslunni beri að sjálfsögðu að stugga þeim brott. Til þess að færa frekari rök fyrir þessari skoðun langar mig m. a. að vitna í 21. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, en þar segir svo, með leyfi forseta: „Forseti lýðveldisins gerir samninga við önnur ríki. Þó getur hann enga slíka samninga gert ef þeir hafa í sér fólgið afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi eða ef þeir horfa til breytinga á stjórnarhögum ríkisins nema samþykki Alþ. komi til.“ Hæstv. dómsmrh. hefur einnig ritað um þetta mál í bókinni Stjórnskipan Íslands. Þar segir á bls. 373, í kaflanum um samninga við önnur ríki, með leyfi forseta: „Samkv. 21. gr. stjórnarskrárinnar gerir forseti lýðveldisins samninga við önnur ríki. Þó getur hann enga slíka samninga gert ef þeir hafa í sér fólgið afsal eða kvaðir á landi eða landhelgi eða ef þeir horfa til breytinga á stjórnarhögum ríkisins nema samþykki Alþ. komi til. Þegar um er að ræða milliríkjasamninga er oftast nær greint á milli samningsgerðarinnar sjálfrar og staðfestingar samningsins. Þegar 21. gr. stjórnarskrárinnar segir, að forseti geri samninga við önnur ríki, er fyrst og fremst átt við staðfestinguna, enda verður samningurinn fyrst við hana skuldbindandi fyrir ríkið.“ Í þessari sömu bók segir hæstv. dómsmrh. enn fremur, með leyfi forseta: „Stundum komast og milliríkjasamningar á með svokölluðum nótuskiptum á milli ríkisstj. Þegar um er að ræða samninga á milli margra ríkja eru þeir oft gerðir í formi alþjóðasamþykktar sem gerð er af ráðstefnu sem aðildarríkin eiga fulltrúa á. Undirrita þeir fulltrúar þá oftast nær samþykktina fyrir hönd ríkisstj. sinna. En þó að þessar undirskriftir hafi farið fram er aðalreglan sú að milliríkjasamningurinn sé enn ekki orðinn endanlega skuldbindandi fyrir ríkið. Þar þarf meira til að koma, þ. e. a. s. staðfesting samningsins með þeim hætti sem fyrir er mælt í stjórnlögum viðkomandi ríkis.“ Þá segir hæstv. dómsmrh. enn fremur á bls. 377: „Forseta er óheimilt að staðfesta samninginn fyrr en samþykki Alþ. liggur fyrir. Mundi ráðh. sá, er veitti atbeina sinn til fullgildingar samnings þess eðlis sem hér er um að ræða, án þess að samþykki Alþ. væri fengið, baka sér ábyrgð.“ Ég tel að af þessum tilvilnunum sé tvímælalaust að eins og nú standa sakir sé enginn landhelgissamningur í gildi við belga. Ég tel því ótvírætt að þau belgísku veiðiskip, sem eru að veiðum innan íslensku fiskveiðilögsögunnar nú þessa dagana, séu þar í algjöru óleyfi, og ég tel að það, sem haft hefur verið eftir landhelgisgæslunni um að íslenska landhelgisgæslan láti þau skip óáreitt vegna samningsins sé á misskilningi byggt. Ég vil þá beina þeirri spurningu í fyrsta lagi til hæstv. dómsmrh., hvort þetta sé ekki réttur skilningur hjá mér, að belgísk fiskiskip, sem kunna að vera að veiðum í landhelgi Íslands, séu þar í óleyfi, þar sem samningurinn við belga hafi ekki verið staðfestur af Alþ. íslendinga. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. dómsmrh.: Hafa af hans völdum verið gefin út nokkur fyrirmæli til landhelgisgæslunnar um að láta þessa togara óáreitta?

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Ég hef nú samninginn við belga ekki við höndina og því miður kann ég hann ekki utanbókar, en ég verð að svara spurningum hv. fyrirspyrjanda á þá lund að við teljum þessi samningsákvæði, sem undirrituð hafa verið af utanrrh. og að ég hygg sendiherra Belgíu með umboði, bindandi a. m. k. til bráðabirgða. Í þessum samningi er, ef ég man rétt, fækkað þeim skipum sem belgar mega hafa hér. Það er dreift svæðum, að ég hygg, og minnkað aflamagn. Við mundum telja belga þegar í stað við skipti á þessum orðsendingum, sem þarna hafa farið á milli, bundna af þessu samkomulagi, þannig að við mundum belja þá brotlega við þetta samkomulag ef þeir t. d. sendu hingað fleiri skip eða færu á önnur veiðisvæði en tiltekin eru í þessum samningi. Að vísu er ekki fyrri samningurinn í gildi og ekki við það miðað, en belgar hafa ekki frekar en aðrir viðurkennt þessa landhelgi svo að belgískir togarar gætu einhverjir tekið upp á því að koma hingað fleiri en gert er ráð fyrir og þá mundum við telja að um brot væri að tefla á þessum samningsákvæðum. Í annan stað munum við telja okkur líka bundna af þessum ákvæðum, og ég sem yfirmaður landhelgisgæslunnar er nú bundinn af þeim og framkvæmd landhelgisgæslunnar verður hagað samkv. því. Ég hygg að þessi samningur við belga kalli ekki á nein ný íslensk lagaákvæði eða breyt. á lögum. Ef ég man rétt - og ég verð þá leiðréttur ef mig misminnir - var algjörlega sami háttur hafður á síðast þegar samningur við belga var gerður. Það var ekki fyrr en síðar að hann var borinn undir Alþ. Fyrir utan það eru þess allmörg dæmi a. m. k. að það hafi átt sér stað að samningar hafi verið gerðir og þar á meðal mjög þýðingarmiklir og mikilvægir samningar og samþykkis Alþ. ekki verið leitað fyrr en eftir á. Ég hygg að ég geti þeirra undantekninga líka í minni bók þó að ég muni nú ekki heldur nákvæmlega hvað ég hef skrifað þar. Ég held þess vegna að það gegni dálítið öðru máli með þessa samninga heldur en samningana við þjóðverja, af því að þeir kalla beinlínis á lagabreytingu, það hefur verið lagt fram frv. til þess að hægt sé að fullnægja þeim viðurlögum sem ákveðin eru í þeim samningi, það sé hægt að fullnægja þeim viðurlögum af íslenskum yfirvöldum. Engu slíku er til að dreifa þegar um belgíska samninginn er að tefla. Hitt er annað mál, að það er auðvitað ljóst að þennan samning á að leggja fyrir Alþ. og hann verður að sjálfsögðu lagður fyrir Alþ. Og hvað sem kenningum líður um nauðsyn fyrirframsamþykkta við gerð samninga eða ekki, þá er enginn vafi á því að þegar samningurinn hefur verið samþ. af Alþ., þá er endanlegt gildi hans alveg ótvírætt. En bráðabirgðagildi hans fyrir íslensk stjórnvöld og belgísk tel ég líka vera það á meðan meiri hl. Alþ. hefur ekki hafnað honum. Annars er þetta mál sem kannske heyrir frekar undir utanrrh. en mig, en hann er nú ekki hér í dag. En ég held að ég þurfi ekki miklu við þetta að bæta. Mér er auðvitað vel kunnugt um að í þjóðarétti eru ekki skiptar skoðanir um hvert sé gildi stjórnarskrárákvæða slíkra sem 21. gr. Sumir telja að það sé algert gildisskilyrði fyrir þjóðréttarlegri skuldbindingu. Ýmis ríki fylgja hins vegar hinni reglunni, að það sé ekki nauðsynlegt skilyrði fyrir því að ríki geti verið þjóðréttarlega skuldbundið, sem sé að það hvíli ekki skylda til þess á viðkomandi samningsríki að fara að kanna það hverju sinni hvernig stjórnlögum hins samningsaðilans sé háttað. Út í bollaleggingar um þetta ætla ég ekki að fara. Ég held að aðalatriðið í þessu sé það fordæmi sem ég hef vitnað til og ég man ekki betur en að sé þannig að þetta sé alveg nákvæmlega sami háttur og var fylgt við síðustu samninga við belga.



Virðulegi forseti. Þar sem hér er um talsvert veigamikið mál að ræða vona ég að mér líðist að hafa mína örstuttu athugasemd í heldur lengra lagi þótt ég skuli ekki fara illa með tímann. Það er rétt að mér er kunnugt um að það er fordæmi fyrir því að heimila erlendum þjóðum veiðar við Ísland samkv. samningi sem ekki hefur verið staðfestur á Alþ. En mér er líka kunnugt um að það er a. m. k. talsvert ágreiningsmál lögfræðinga hvort slíkt sé leyfilegt. Ég get gjarnan upplýst það að ég hafði í morgun samband við einn af prófessorum lagadeildar Háskóla Íslands og hann tjáði mér að það væri ekki löglegt og það væri ekki í anda 21. gr. stjórnarskrárinnar að heimila erlendum veiðiskipum veiðar í íslenskri fiskveiðilögsögu samkv. samningi sem ekki hefði verið fullgiltur á Alþ. íslendinga. Þá hefur það einnig verið nefnt að hér sé um bráðabirgðafyrirkomulag að ræða. Á bls. 377 í bókinni Stjórnskipan Íslands eftir hæstv. dómsmrh. er fjallað um gerð milliríkjasamninga, þar segir svo, með leyfi forseta: „Hins vegar er auðsætt að brbl. stoða hér ekkert“ - þ. e. a. s. til fullgildingar slíks samnings - „því að þau eru gefin án þess að samþykki Alþ. liggi fyrir“. Með þessu lýsir hæstv. ráðh. því skýrt og skorinort yfir að bráðabirgðalagasetning dugi ekki þar sem samþykki Alþ. liggi ekki fyrir, og þá get ég ekki ímyndað mér að ákvörðun ríkisstj. dugi á þeim tíma sem Alþ. situr þó að störfum. Þá vil ég enn fremur ítreka það sem ég sagði í ræðu minni hér áðan, þar sem hæstv. ráðh. segir í bók sinni: „Stundum komast og milliríkjasamningar á með svokölluðum nótuskiptum á milli viðkomandi ríkisstj.“ - og svo síðar: „En þó að þessar undirskriftir hafi farið fram er aðalreglan sú að milliríkjasamningurinn sé enn ekki orðinn endanlega skuldbindandi fyrir ríkið. Þar þarf meira til að koma, þ. e. a. s. staðfesting samningsins með þeim hætti sem fyrir er mælt í stjórnlögum viðkomandi ríkis.“ Ég tel að þetta sé algjörlega ótvírætt og í samræmi við álits þess lagaprófessors sem ég hafði samband við í morgun, að ráðabreytni eins og sú að heimila belgískum togurum veiðar í íslenskri landhelgi samkv. samningi, sem enn hefur ekki verið staðfestur á löglegan hátt af Alþ. íslendinga, sé brot á lögum og 21. gr. sjálfrar stjórnarskrár íslenska lýðveldisins. Ég vil a. m. k. eindregið mælast til þess af hæstv. ríkisstj. að hún láti ekki langan tíma líða áður en hún leggur þessa samninga sína fyrir hv. Alþ. til staðfestingar, því að ég hef þá von - við skulum ekki segja trú - að svo kunni að fara að þeir samningar verði felldir, og þá er betra fyrir hæstv. ríkisstj. að hafa ekki of lengi staðið að því að heimila erlendum veiðiþjófum veiðiþjófnað á Íslandsmiðum án samþykkis Alþingis.



Virðulegi forseti. Fjölmiðlar hafa skýrt frá því í gær og í dag að í gærmorgun kl. 4.40 hafi varðskipið Árvakur skorið á vörpu breska togarans Port Vale frá Grimsby þar sem hann var að veiðum um 33 mílur vestur af Straumnesi. Það vildi svo heppilega til að varðskipsmönnum tókst að ná í vörpu togarans eða a. m. k. slitur úr henni og við athugun kom í ljós að poki vörpunnar var klæddur að innan með smáriðinni klæðningu sem kemur í veg fyrir að smáfiskur, sem lenda kann í vörpunni, sleppi þar út. Þetta atvik sannar ótvírætt að hinn breski togari hafi ekki aðeins brotið íslensk lög með notkun slíkrar vörpu, heldur einnig lög og samþykktir sem englendingar eru sjálfir aðilar að. Ég held að ég geti fullyrt að þetta sé einstakur atburður, að landhelgisgæslunni hafi tekist að ná í botnvörpu frá útlendu veiðiskipi þar sem hægt er að staðreyna að hún er með smáriðnum poka. Ég hygg þó að ég muni það rétt að fyrir nokkru var slædd upp af miðunum hér umhverfis landið botnvarpa sem klædd var að innan með smáriðinni nót og líkur bentu til þess að hér væri um að ræða veiðarfæri frá þýskum togara, en engar sannanir munu þó hafa fengist fyrir því. Ég held að miðað við aðstæður og allra hluta vegna eigi íslensk stjórnvöld að nota sér mjög vel þetta atvik. Það er enginn minnsti vafi á því að það stendur talsvert upp á okkur íslendinga um kynningu okkar málstaðar í landhelgismálinu á erlendri grund. Því vil ég af þessu tilefni og nú beina þeirri áskorun til hæstv. ríkisstj. að hún láti nú þegar hefja undirbúning að gerð kvikmyndar, kynningarkvikmyndar um landhelgismálið, sögu landhelgismálsins á Íslandi, ástæðurnar fyrir því að við höfum lagt í að færa íslenska fiskveiðilandhelgi ítrekað út, - þrátt fyrir að við næstum því með fullri vissu fyrir fram gátum reiknað með að lenda í baráttu við erlendar veiðiþjóðir, - þar sem rök okkar fyrir þessum aðgerðum okkar íslendinga kæmu vel fram, og þá yrði í þeirri kvikmynd þessa atburðar og hinnar ólöglegu vörpu getið vel og gefið gott rúm í þessari kvikmynd. Ég hygg að flest óbrjálað fólk um allan heim skilji hversu lífsfjandsamleg starfsemi er rekin af þeim veiðiþjóðum sem nota smáriðna vörpu til þess að fiska hér á Íslandsmiðum, -- vörpu sem drepur ungviði í hundruðum og þúsundum tonna talið, sem síðan er sópað öllu aftur dauðu í sjóinn ef ekki er um verksmiðjutogara að ræða. Ef þetta yrði sýnt í sjónvarpi nágrannalanda okkar og fleiri landa, þá mundi það verða betri kynning á okkar málstað en margt annað sem hefur verði gert í þessum efnum og þá fengju kannske fleiri það á tilfinninguna að við íslendingar værum ekki að berjast eingöngu fyrir þröngum sérhagsmunum okkar þjóðar þegar við erum að reyna að vernda fiskimiðin frá því að vera eyðilögð, því að svo sannarlega eru fiskimiðin kringum Ísland auðugt matarbúr í heimi þar sem hungur ríkir mjög víða og því ábyrgðarhluti að eyðileggja þau.



Forseti. Ég skal nú ekki blanda mér í deilur um það hvað er löglegt í sambandi við framkvæmd á þegar gerðum samningi við belgíumenn varðandi landhelgina. Það er eflaust rétt að það hefur verið gert áður að byrja að framkvæma slíka samninga áður en þeir hafa verið staðfestir hér á Alþ. og vitnað í ákveðin lög af því tilefni. En það, sem mér þykir rétt að vekja athygli á í þessu sambandi, er að það samkomulag, sem nú hefur verið gert við belgíumenn, hefur enn ekki verið lagt fyrir landhelgisnefnd. Það hefur ekki verið birt opinberlega, bara sagt frá því að samkomulag hafi náðst, og það hefur ekki komið fram nein formleg tilkynning um þetta samkomulag. Þarna þykir mér mikið á skorta í sambandi við jafnmikið mál og þetta er. Þó að stjórnvöld hafi leyfi samkv. lögum til þess að gera milliríkjasamninga sem breyta okkar lagaframkvæmd varðandi landhelgi, þá finnst mér lágmarkið vera að það sé formlega skýrt frá slíku samkomulagi og það komi alveg skýrt fram hvers efnis það er í öllum greinum og þeir aðilar, sem með málið hafa haft að gera, fái a. m. k. að fylgjast með því áður en það er tekið til beinna framkvæmda. En þetta er aðeins innskot af minni hálfu. En tilefni þess að ég kvaddi mér hljóðs var annað atriði í sambandi við landhelgisgæsluna. Ég hef veitt því athygli að frá því hefur verið skýrt ná síðustu daga, að landhelgisgæsluskip eru að mínum dómi í býsna einkennilegu stússi við gæsluskip breta hér á miðunum, - skip sem óumdeilanlega eru að aðstoða við lögbrot. Frá því er skýrt að landhelgisgæsluskip okkar kom inn á höfn á Austurlandi til þess að reyna að bjarga einu slíku skipi þar frá bryggju þegar það réð ekki við það sjálft, til þess að reyna þá að koma þessu skipi í þá starfsemi sem tvímælalaust er tengd við að brjóta okkar lög. Í fyrsta lagi verð ég að segja það, að mér þótti það einkennilegt að þessu breska gæsluskipi skyldi vera veitt leyfi til þess að fara upp að bryggju. Ég sé ekki neina ástæðu til þess. En hitt er þó öllu furðulegra, að leyfa því ekki að dúsa við bryggju fyrst það hafði asnast þangað og gat ekki komist sjálft í burtu, að þá skyldi farið að senda okkar gæsluskip til þess að draga það út aftur og láta það taka upp sína fyrri iðju, að aðstoða lögbrjóta. Hitt atvikið er svo það, að það er sagt frá því að breskt gæsluskip þarf að leita hafnar með sjúkan mann og þá fylgir okkar landhelgisgæsluskip þessu gæsluskipi alveg inn á höfn og virðist vera eins og einhver leiðbeinandi og aðstoðarskip í þessu tilfelli. Allt þykir mér þetta afskaplega furðulegt, og ég vil fyrir mitt leyti taka það fram að ég álit að það sé lágmarksatvik frá okkar hálfu að okkar gæsluskip aðstoði ekki á einn eða neinn hátt þessi aðstoðarskip lögbrjótanna. Það hefur verið mörkuð sú stefna að taka við sjúkum mönnum, og það verður eflaust gert. En öll aðstoð umfram það á ekki að eiga sér stað og við eigum ekki að vera að eyða okkar skipakosti í slíkt. Í tilefni af þessu vil ég aðeins spyrja hæstv. dómsmrh. um það, hvort honum séu kunn þessi sérstöku atvik og hvort þetta sé með samþykki hans eða yfirstjórnar hér á landi eða hvort þetta sé til komið á annan hátt og hvort honum finnist ekki vera ástæða til þess að brýna það fyrir öllum, sem með hafa að gera, að við lítum á þessi sérstöku gæsluskip breta, úr því sem komið er, sem aðstoðarskip lögbrjóta og við litum í rauninni á þau sem hverja aðra lögbrjóta og eigum að haga okkur samkv. því. - Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðh. vildi svara þessum spurningum mínum.



Herra forseti. Út af því fyrst, sem hv. þm. Reykn., Jón Skaftason, sagði, þá tek ég undir það, sem hann benti á, að þarna hefur verið náð í mjög gott sönnunargagn sem sjálfsagt er að reyna að gera sér sem mestan mat úr. Einnig er sú ábending hans athygli verð að láta gera kvikmynd um þessi mál. Ég vil taka það fram að sjónvarpið hefur fengið leyfi til þess að fara með varðskipi, ég veit ekki hvort það hefur enn þá tekist. Veðrið hefur yfirleitt ekki verið gott að undanförnu. Og það eru enn fremur umsóknir frá erlendum sjónvarpsmönnum, og ég geri ráð fyrir að það verði reynt að hliðra svo til að þeir geti komist með. En það verða menn auðvitað að skilja, að því eru viss takmörk sett hvað t. d. hægt er að setja marga menn þannig um borð og enn fremur að varðskipin geta ekki hagað ferðum sínum með tilliti til eða eftir óskum slíkra manna, heldur geta þeir þá þurft að eiga þar lengri dvöl en þeim finnst gott í misjöfnu veðri. Annars finnst mér fyrir mitt leyti að hafi verið gert of mikið úr því hér í sambandi við þessar umr., sem ég ætti síst að verða til þess að vekja upp aftur, að landhelgismálið hafi verið eitthvað sérstaklega slælega kynnt nú. Ég held að það væri ástæða til fyrir einhverja þm. að spyrja sig - ekki kannske eins og er gert í einu bókarheiti: „Hvað varstu að gera öll þessi ár?“ - heldur að því, hvað þeir hafi verið að aðhafast á öllum þeim ráðstefnum sem þeir hafa sótt að undanförnu. Ég veit ekki betur en það hafi verið sendir undanfarin ár 10 alþm. eða ígildi þeirra á þing Sameinuðu þjóðanna. Ég ætla að þeir hafi ekki dregið af sér þar við að kynna málstað okkar í þessu máli. Ég veit ekki betur en það hafi sótt, að ég ætla, 5 þm. hafréttarráðstefnu hverja, og ekki hafa þeir legið á liði sínu. Ég veit ekki betur en hver og einn einasti ráðh., sem hefur t. d. farið á einhvern fund, hefur notað tækifærið til þess að halda þar ræðu og þá víkja sérstaklega að þessu máli. En það hefur kannske ekki með þessum hætti nægilega komist út til almennings. Þó hygg ég mála sannast að það sé t. d. talsvert öðruvísi skrifað um landhelgismálið nú í bresk blöð heldur en var þegar síðast var fært út og það sé kynnt betur en þá átti sér stað, málstaðurinn frá báðum sjónarmiðum. En þá held ég að það hafi verið mjög einhliða áróður sem hafður var uppi í breskum blöðum. En þetta var nú útúrdúr. Mér finnst sjálfsagt og eðlilegt að till. um samþykkt á þessu samkomulagi verði lögð fram hið fyrsta, og ég skal koma þeim skilaboðum til utanrrh. Ég er ekki í landhelgisnefnd, svo að ég get ekki svarað fyrir hana. En viðvíkjandi þeim sjúkraflutningum sem hv. þm. Lúðvík Jósepsson gerði að umtalsefni, þá er í sjálfu sér kærkomið að gera nánari grein fyrir þeim. Það er rétt, eins og hann sagði, að það hefur verið stefna hjá okkur allt okkar landhelgisstríð að neita ekki að taka við sjúkum eða slösuðum mönnum, - mönnum sem þyrftu virkilega að komast undir læknishendur. Það kann að hafa verið mismunandi framkvæmd á því, hvort skipum hefur verið leyft að koma að bryggju með slíka menn eða það hafi verið tekið á móti þeim annars staðar. Þessari stefnu held ég að verði að fylgja í þessum átökum eins og áður. Það hafa átt sér stað þrjú tilfelli á þessum dögum. Í fyrsta tilfellinu, sem átti sér stað þegar skip kom til Norðfjarðar, fór það ekki upp að bryggju, heldur sendi bát með manninn sem var spánverji eða einhverrar annarrar þjóðar. En hvað um það, þá kann nú að vera að það hafi átt sér stað einhver misskilningur um veikindi þessa manns, hversu alvarleg þau væru. Ég vil ekki fullyrða að þau hafi verið sögð alvarlegri en þau reyndust vera í raun og veru - og þau reyndust ekki vera alvarleg. En það var tekið gott og gilt og honum var veitt leyfi til að koma með hann. Hins vegar var það alger misnotkun sem átti sér stað, - misnotkun sem verður að vita harðlega, - að hafa notað tækifærið til þess að setja póst um borð. Til þess hafði vitaskuld aldrei neitt leyfi verið veitt og mjög vitavert að mínum dómi. Annað tilfelli var svo að það var komið til Seyðisfjarðar með mann sem voru gefnar upplýsingar um að mundi vera lærbrotinn eða mjaðmarbrotinn, að mig minnir. Þegar svo á sjúkrahúsið kom reyndust sem betur fer þessi meiðsl mannsins ekki eins alvarleg og leit út fyrir, heldur reyndist þarna vera um allmikið mar að ræða, og maðurinn fór af spítalanum eftir stuttan tíma. Ég hef látið hafa samband við sjúkrahúslækni á þessum stað, og hann hefur talið að eins og þetta leit út hafi ekki verið hægt að skera úr því fyrir fram hvort þarna var um alvarleg meiðsl að tefla eða þau sem svo reyndust. Svo er þriðja tilfellið sem átti sér stað nú alveg nýskeð. Þar er um handleggsbrotinn mann að tefla sem veitt var leyfi til að koma með. En þó að þessari reglu verði fylgt, að taka á móti sjúkum mönnum og slösuðum, þá hafa þessi tilfelli gefið ástæðu til að vera hér vel á verði, og dómsmrn. hefur í dag ritað utanrrn. og beðið það að koma því á framfæri við breska sendiráðið að lögð verði áhersla á að þessi heimild verði ekki misnotuð, við mundum taka vel eftir því ef við teldum að misnotkun ætti sér stað í þessum efnum og a. m. k. fyrsta tilfellið af þessum hefði verið til þess fallið að vekja tortryggni. Þarna sem sagt má ekki eiga sér stað að það sé stofnað til neinnar tortryggni í þessu sambandi, og það verða bretar að skilja, þó að við ætlum eins og áður að halda uppteknum hætti með að veita nauðsynlega sjúkrahjálp þeim sem þess þurfa með. Það má svo segja að það hafi komið til sögunnar þarna viss gamanþáttur inn á milli þegar aðstoðarskipið Miranda komst ekki hjálparlaust frá bryggju á Seyðisfirði. Ég verð að segja það, að það var ekki haft neitt samband við mig áður en þetta var gert, að draga það frá bryggju, heldur bygg ég að þar hafi ráðið - ég veit ekki hvað ég á að segja: riddaramennska okkar varðskipsforingja að þetta var gert, að hjálpa skipinu frá bryggju með þessum hætti. Ég skal svo endurtaka það, að það verður höfð ströng gát á því að misnotkun eigi sér ekki stað í sambandi við sjúkraflutningana.



Virðulegi forseti. Ég ætlaði mér ekki að taka þátt í þessum umr., en ástæðan fyrir því að ég hef kvatt mér hljóðs er sú að hv. þm. Jón Skaftason kom hér inn á atriði sem ég vildi aðeins frekar ræða um. En áður en ég kem að því vil ég aðeins segja það, að það atriði, sem er upphaf þessara umr. hér, eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gerði að umræðuefni, er auðvitað enn eitt dæmið um það með hversu óskynsamlegum hætti hæstv. ríkisstj. stendur að framkvæmd landhelgismálsins. Það virðist vera svo, því miður, að það sé farið að framkvæma samkomulag áður en það er meira að segja lagt fyrir landhelgisnefndina og því síður að því er virðist vera Alþ. sjálft. Þetta er auðvitað óskynsamleg meðferð máls. En nóg um það. Eins og hv. þm. Jón Skaftason kom inn á, þá átti það sér stað snemma í gærmorgun á Vestfjarðamiðum, út af Straumnesi, að Árvakur halastýfði þar einn veiðiþjóf breskan. Að því er fréttir herma voru kringumstæður þær að þessi breski veiðiþjófur var með trollið á síðunni, og ég hef velt því fyrir mér sem leikmaður og sjálfsagt hefur fjöldinn allur annarra manna velt því fyrir sér sem leikmenn hvort hér hafi ekki verið það tækifæri sem best hefur gefist til þess að handtaka veiðiþjóf. Mér sýnist, án þess að ég vilji neitt um þetta fullyrða, - ég tek það fram, þetta eru aðeins hugleiðingar sem ég hef gert með sjálfum mér, - mér finnst ekki ólíklegt að ætla, eftir því sem atburðum er lýst, að hér hafi kannske verið hvað best tækifæri til þess að handsama veiðiþjóf. Ég vildi því allra vinsamlegast að sjálfsögðu beina því til hæstv. dómsmrh. hvort hann gæti eitthvað upplýst um það hér hvort tilraun hafi verið gerð til þess að handsama þennan veiðiþjóf, - hafi svo ekki verið, hvaða ástæður það hafi þá fyrst og fremst verið sem mönnum sýndust koma í veg fyrir að slíkt gæti gerst. Ég er ekki í neinum vafa um það, a. m. k. vona ég að menn hafi hugleitt hvort ekki væri hér tækifæri til þess að handsama einn af þessum bresku veiðiþjófum. Ég vildi mjög gjarnan spyrja hæstv. dómsmrh. um hvort það hafi verið eitthvað sérstakt sem kom í veg fyrir að það væri hægt að bandsama þennan togara og færa hann til hafnar. En eins og ég segi, ég vil ekki fullyrða hér um þetta, en að því er manni hefur skilist á fréttaflutningi af þessum atburði, þá virðist manni sem þessi breski veiðiþjófur hafi verið nokkuð bjargarlítill eða bjargarlaus, eins og þær kringumstæður voru sem þarna er um að ræða. Þess vegna vek ég máls á þessu hér, hvort hæstv. ráðh. gæti eitthvað upplýst frekar um ástæður fyrir því að ekki var lengra gengið en raun bar vitni með því að klippa á troll togarans.



Herra forseti. Skipherrar varðskipanna gera skriflega skýrslu um hvern slíkan atburð sem þennan. Ég hef ekki séð enn þá skýrslu skipherrans sem hér er um að ræða. Það þarf náttúrlega ekki að taka það fram að ég stend ekki í daglegu sambandi við varðskipin, heldur er það Landhelgisgæslan eða stjórnstöð hennar í landi. Ég skal þess vegna ekkert fullyrða um það hvernig atvikum þarna hefur verið háttað. En hitt vil ég segja, að varðskipsforingjar vita að það er minn vilji og fyrirskipanir að þeir taki brotleg skip hvenær sem þeir telja sér það fært án þess að stofna sínu skipi eða mannslífum í voða. Ég tel mig þekkja dugnað skipstjóranna það vel, að ég tel að það hafi sjálfsagt eitthvað verið þarna sem hefur verið þannig vaxið að þeir hafi ekki talið fært að eiga við þetta. En sem sagt, skýrsla kemur um þennan atburð og þá verður nánar hægt að skýra það út.



Herra forseti. Í tilefni af fsp. hv. þm. Sighvats Björgvinssonar finnst mér rétt að segja frá því að þegar landhelgissamningurinn við belgíumenn var til meðferðar kom talsvert til athugunar það atriði sem fsp. hans fjallaði um. Þá stóð þannig á að þing var ekki starfandi. Ég hygg að samningurinn hafi verið gerður í byrjun sept. 1972, en þing kom ekki saman fyrr en í okt. og það kom þess vegna til athugunar hvort samningurinn ætti að taka gildi áður en þing kæmi saman og hægt væri að leggja hann fyrir það. Niðurstaðan varð sú, að það var eðlilegt að samningurinn tæki gildi strax, og það var m. a. byggt á tveimur fordæmum um hliðstæða samninga. Sumarið 1961, 19. júlí, var undirritaður sérstakur landhelgissamningur við vestur-þjóðverja. Hann var ekki lagður fyrir Alþ. fyrr en í okt. 1961 og ekki afgreiddur þaðan fyrr en í mars 1962. 1. ágúst 1961 var líka gerður sérstakur landhelgissamningur við færeyinga. Hann var ekki lagður fyrir Alþ. fyrr en það kom saman um haustið og ekki afgreiddur fyrr en um veturinn. Um báða þessa samninga fjölluðu mjög lögfróðir menn, þáv. dómsmrh., Bjarni heitinn Benediktsson, og núv. sendiherra okkar í Stokkhólmi, Guðmundur Í Guðmundsson, sem þá var utanrrh. Þeir hafa að sjálfsögðu báðir litið þannig á að það væri algerlega rétt lögum samkv. að samningarnir tækju strax gildi eða 19. júlí og 1. ágúst 1961, þó að þeir yrðu ekki lagðir fyrir þingið fyrr en þá um haustið og ekki samþ. fyrr en síðar um veturinn. Það var vegna þessara tveggja fordæma sem þótti eðlilegt að láta landhelgissamninginn við belgíumenn, sem gerður var haustið 1972, taka strax gildi, þó að ekki væri hægt að fá samþykki Alþingis fyrir honum fyrr en síðar. Ég held að þetta sé algild regla sem hinir færustu lögfræðingar hafa viðurkennt, og ég vil taka það fram í sambandi við þessa tvo samninga, sem voru gerðir 1961, að þá komu engin mótmæli gegn þessari málsmeðferð af hálfu stjórnarandstöðunnar, vegna þess að hún var talin eðlileg og rétt. Þess vegna held ég að sú fsp., sem hér kom fram af hálfu hv. þm., sé sprottin af misskilningi, vegna þess að hann hafi ekki kynnt sér nægjanlega vel hvernig fordæmi hafa verið í þessum efnum.



Herra forseti. Ég ætla fyrst að beina tilmælum til hæstv, dómsmrh. Það eru tilmæli til hæstv. dómsmrh. sem ég vil beina til hans í fullri vinsemd. Það er þannig með okkur, sem sitjum þarna úti í horninu, að við eigum oft erfitt með að heyra hvað hæstv. ráðh. segir. Það eru tilmæli okkar að hann tali ofurlítið hærra. Þetta er einkum áberandi þegar um er að ræða rólegar umr. eins og hafa átt sér stað hér núna. Þetta er ekki alveg eins slæmt þegar fýkur svolítið í hæstv. ráðh.  Hér hefur verið rætt um það, sem ráðh. kallar sjúkraflutninga aðstoðarskipanna bresku og fundið að ýmsu í sambandi við þá. Ég tel að iðulega sé um að ræða og reyndar í öllum tilfellum, sem hér hafa verið nefnd, hafi verið um að ræða aðstoð við menn sem hefði verið hægt að hjúkra um borð í þessum skipum. Miranda og Othello eru hvort tveggja það sem bretar nefna spítalaskip. Þar er aðstaða til þess að gera að fótbrotnum mönnum t. d. eða handleggsbrotnum, og ef skipstjórar þessara skipa halda því fram að þeir geti ekki gert það um borð, þá sýnist mér ósköp einfalt mál að benda þeim á að sigla með þessa menn heim til sín eða til færeyja, eins og eitt af herskipunum gerði um daginn þegar það var statt, að ég hygg, út af Hvalbak. Það urðu alvarleg slys á mönnum þar, og stysta leiðin hefði að sjálfsögðu verið í íslenska höfn, en herskipið fór til Færeyja. Það var að sjálfsögðu vegna þess að þetta var herskip. Þeir telja að eitthvað annað gildi um aðstoðarskipin. Ég er á því að endurteknar óskir þeirra um að fá að koma hér inn með menn séu ekki alltaf það sem hæstv. ráðh. nefndi gamansögu. Þetta hefur vissa þýðingu fyrir þá í áróðrinum. Lítið þið bara á, svona er íslendingum mikil alvara. Það fótbrotnar hjá okkur maður, og það er ekkert sjálfsagðara en að opna allar hafnir fyrir aðstoðarskipum okkar og taka við þessu fólki. Hv. þm. Jón Skaftason minntist hér á pokann, sem Árvakur klippti aftan úr trollinu á Port Vale í gærmorgun, að það mundi vera gott að nota þessa vörpu í áróðri okkar gegn andstæðingum okkar. Hann talaði í því sambandi um að gera sjónvarpskvikmynd og sýna þar vörpuna. Ég sé nú miklu einfaldara ráð. Það er að fara með þessa vörpu til Englands, og í þessu sambandi vil ég fullyrða það hér að því fer fjarri að notuð séu öll tækifæri sem okkur gefast úti í Englandi til þess að koma á framfæri sjónarmiðum okkar í landhelgismálinu. Mín reynsla af síðasta þorskastríði er sú, að breskir blaðamenn, bæði þeir, sem vinna við dagblöðin, og einnig þeir, sem vinna við sjónvarp, voru ótrúlega opnir fyrir upplýsingum okker og fúsir að koma þeim á framfæri. Þetta verð ég að segja bresku lýðræði til hróss, bresku skoðanafrelsi. Ég segi það alveg eins og er, að ef ég mætti ráða, þá yrði farið með þessa vörpu, ekki kannske til London, en þó fyrst og fremst til Grimsby. Mikið væri nú gaman að fá að vera með í þeirri ferð. Og það er enginn vandi að sannfæra Grimsbymenn um það, hvaðan þessi varpa sé komin. Þeir munu áreiðanlega þekkja þennan poka af vörpunni sem var fóðraður, eins og sjómenn kalla það. Það er enginn vandi - 

Frsm. (Ólafur G. Einarsson) : Herra forseti. Álit fjh.- og viðskn. er á þskj. 88. Eins og þar kemur fram leggja nm. til að frv. verði samþ., en fjarverandi afgreiðslu málsins voru hv. þm. Lúðvík Jósepsson, Þórarinn Þórarinsson og Tómas Árnason. Samkv. þessu hafa engar aths. við ríkisreikninginn gefið tilefni til aths. af hálfu fjh.- og viðskn.

Frsm. (Ólafur G. Einarsson) : Herra forseti. Félmn. hefur athugað frv. og er sammála um að mæla með samþykkt þess, eins og fram kemur á þskj. 89. Á þskj. 95 flytur félmn. brtt. við 2. gr. frv., þar sem í upphaflega frv. var vísað til laga sem felld hafa verið úr gildi, þ. e. eldri laga um framkvæmd eignarnáms. Það er ekki ástæða til að fara mörgum orðum um þetta mál. Það á sér mörg fordæmi. Bæjarstjórn Neskaupsstaðar telur það hagsmunamál bæjarins að fá full og óskoruð umráð yfir landinn, en bærinn á nú yfir 91% af þeim jörðum og hjáleigum sem frv. fjallar um og kaupstaðurinn er allur byggður á þessu landi. Eins og fram kemur í grg. með frv. hafa samningaumleitanir við þá einstaklinga, sem hinn hlutann eiga, ekki borið árangur og þess vegna er þessarar heimildar leitað. Nm. eru sammála um að bæjarstjórnin fái umbeðna eignarnámsheimild og mæla því með samþykkt frv. svo og að brtt. n. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég tek eftir því að það er sennilega þarna villa í brtt. frá félmn. þar sem vitnað er til l. nr. 61 sem eiga að vera líklega frá 1917. Ég vildi aðeins skjóta þessu að til athugunar áður en málið yrði endanlega afgreitt. En það er ekki ætlun mín að hefja neinar efnisumr. um þetta mál. Ég vildi aðeins af hálfu okkar flm. málsins, hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, Sverris Hermannssonar og mín þakka n. fyrir það hve fljótt hún hefur athugað frv. og afgr. það frá sér, en hún mælir einróma með því að það verði samþ.

Frsm. (Gunnlaugur Finnsson) : Herra forseti. N. hefur athugað þetta frv. sem lagt var fram í Ed. Það er tiltölulega einfalt í sniðum. Það fjallar annars vegar um það að sveitarfélögin fái greitt úr Jöfnunarsjóði mánaðarlega framlag sitt í stað þess að fá það greitt þrisvar sinnum á ári, þ. e. a. s. í apríl, sept. og des. Og í öðru lagi er um að ræða samræmingaratriði miðað við þá breyt. á lögum um Lánasjóð sveitarfélaga sem gerð var hér í des. í fyrra. Við athugun á frv. kom í ljós að rétt var ábending hv. 1. þm. Vestf. (JóhÁ) í umr. um þetta frv. þegar það var til 1. umr., þannig að formgallar hafa orðið á 1. gr. frv., og að höfðu sambandi við ráðuneytisstjórann í félmrn. kom í ljós að raunar hafði fallið þarna niður ein setning við prentun. Fyrir því er nauðsynlegt að flytja brtt. við frv., þannig að það verði samþ. hér efnislega alveg eins og ætlast er til. N. leggur sem sagt til að breytingin verði samþ. þannig að upphaf 1. gr. hljóði svo: „1. málsgr. 14. gr. laganna orðist svo.“ Það vantaði sem sagt að gera grein fyrir því að formi til, hvaða grein laganna um Jöfnunarsjóðinn þyrfti að breyta.