Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 821 er nál. um þetta mál frá samgn. Þar kemur fram að samgn. hefur haldið marga fundi um málið og fengið til viðræðna Ólaf Steinar Valdimarsson ráðuneytisstjóra og Ragnhildi Hjaltadóttur lögfræðing frá samgrn., Magnús Jóhannsson siglingamálastjóra, dr. Pál Sigurðsson dósent, Ásgeir Pétursson bæjarfógeta, Harald Henrýsson sakadómara og Magnús Thoroddsen hæstaréttardómara, formann réttarfarsnefndar. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með nokkrum breytingum. Það er í fyrsta lagi brtt. við 2. gr. 6. tölul. orðist þannig: Að fylgjast með rannsókn sjóslysa hjá siglingadómi og sjódómi og veita aðstoð við rannsókn sjóslysa. Rita umsögn um sjópróf til ríkissaksóknara. 2. Við 4. gr. 3. mgr. orðist svo: Leita skal tillagna siglingamálastjóra um skipun í þessi störf. Siglingamálastjóri ræður annað fast starfsfólk samkvæmt ráðningarsamningi. 3. Við 5. gr. Í fyrsta lagi að 2. tölul. falli brott. Í öðru lagi að 4. tölul., sem verði 3. tölul., orðist svo: Að fjalla almennt um öryggismál skipa og báta, þar á meðal að sjá um birtingu á niðurstöðum af rannsóknum sjóslysa, ekki sjaldnar en árlega, í samvinnu við nefnd þá er starfar að rannsóknum sjóslysa skv. 230. gr. siglingalaga, nr. 34 frá 1985, með síðari breytingum. 4. 8. gr. orðist svo: Aðalaðsetur Siglingamálastofnunar skal vera í Reykjavík, en auk þess skal stofnunin hafa umdæmisskrifstofur í Vesturlandsumdæmi, Vestfjarðaumdæmi, Norðurlandsumdæmi, Austurlandsumdæmi og Vestmannaeyjum. Samgrh. ákveður að fengnum tillögum siglingamálastjóra mörk umdæma og hvar umdæmisskrifstofur skuli vera. Með þessum breytingum er nefndin sammála um að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Þetta frv. er í sjálfu sér bundið breytingu sem mun verða lagt til að verði gerð á 230. gr. siglingalaga. Þetta er aðeins um að tiltekin grein í frv. um eftirlit með skipum falli niður þar sem nefnd sem fjallar um sjóslys verður ákveðin í siglingalögum. Samgn. Nd. samþykkir að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Samgn. hefur haldið nokkra fundi um þetta mál og fengið allmarga menn til viðræðna sem hafa góða þekkingu á málinu, en þetta er eins og kunnugt er frv. til l. um breytingu á 230. gr. siglingalaga að því er snertir hina svokölluðu sjóslysanefnd. Nefndarmenn gátu ekki náð samkomulagi. Meiri hl. nefndarinnar vill samþykkja frv. óbreytt, en aðrir áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. er fram kunna að koma. Og hér gefur að líta eina slíka á þskj. 822. Legg til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Á þskj. 822 er brtt. við þetta frv. frá þeim sem hér stendur og hv. þm. Stefáni Guðmundssyni. Í frv. stendur að samgrh. skuli skipa þriggja manna nefnd kunnáttumanna til fjögurra ára í senn í þá nefnd sem á að annast mál í sambandi við sjóslys. Það eru engir varamenn í þessari nefnd. Þessi nefnd getur þurft að taka til starfa hvenær sem er. Þykir okkur mjög óvarlegt að hafa bara þriggja manna nefnd þannig að hún gæti undir vissum kringumstæðum ekki verið til taks. Ef einn maður t.d. fellur úr teljum við að hún sé ekki starfshæf. Í flugslysanefnd er svipað fyrirkomulag, en þar eru nefndarmennirnir fimm. Til þess að reyna að tryggja að þessi nefnd verði virk teljum við eðlilegra að fimm menn séu í þessari nefnd þannig að nokkurn veginn sé tryggt að alltaf séu þrír tiltækir þegar þarf að kalla til þeirra. Það voru ýmsar vangaveltur um þetta fyrirkomulag í nefndinni og eins og frsm. sagði vorum ýmsir kallaðir til, en þetta var niðurstaðan. Við sem stöndum að brtt. teljum mjög vafasamt að þessi nefnd verði virk öðruvísi en það séu a.m.k. fimm menn, eða þá varamenn, sem er verri kostur vegna þess að aðalmenn fylgjast með störfunum frekar, eru kallaðir til, en varamenn síður.



Herra forseti. Ég leyfi mér að vekja athygli á því að hér er um að ræða, eins og hefur komið fram, verulega þýðingarmikið frv. varðandi meðferð og rannsóknir sjóslysa sem hefur verið í ólestri hjá okkur á undanförnum árum og áratugum. Hér er gerð tillaga um að stíga mjög þýðingarmikið skref í rétta átt að mínu mati í þessum efnum. Ég tel að þessar tillögur séu í öllum meginatriðum í samræmi við þau sjónarmið sem fram komu í tillögum öryggismálanefndar sjómanna. Það sem ég vildi vekja athygli á, herra forseti, er fyrst og fremst að ég sé að einn nefndarmanna, hv. 4. þm. Norðurl. e., hefur skrifað undir nál. með fyrirvara. Hann er ekki kominn til fundar enn. Ég leyfi mér að fara fram á það við hæstv. forseta að hann fresti umræðunni um stund þangað til hv. 4. þm. Norðurl. e. kemur hér. Ég á von á að það verði á hverri stundu. Umr. frestað.



Herra forseti. Fyrir liggur brtt. við þetta frv. á þskj. 834 frá Stefáni Valgeirssyni og Kjartani Jóhannssyni. Ég óskaði eftir því fyrr á fundinum að þessu máli yrði frestað um stund til þess að okkur í fjhn.- og viðskn. gæfist ráðrúm til að líta á þessa brtt. Ég hef borið mig saman við meðnefndarmenn mína, þá sem ég náði til, og okkur sýnist að þessar brtt. eigi rétt á sér. Ég lýsi stuðningi mínum við þær.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 826 um frv. til l. um breytingar á lögum nr. 73 frá 1968, um rétt manna til að kalla sig verkfræðinga, húsameistara, tæknifræðinga eða byggingafræðinga. Iðnn. Nd. hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt með þeim breytingum sem hún flytur á sérstöku þskj. Undir nál. rita Páll Pétursson, formaður, Guðrún Agnarsdóttir, fundaskrifari, Gunnar G. Schram frsm. og Birgir Ísl. Gunnarsson. Þær breytingar, sem iðnn. leggur til að gerðar verði á þessu frv., eru tvær og þær koma fram á þskj. 827. Sú fyrri er þess efnis að nefndin leggur til að tvö orð verði felld niður úr 10. gr. frv., þ.e. orðin sem þar standa innan sviga og eru úr dönsku máli, "möbel- og interiörarkitekt". Þetta er greinilega komið inn í frv. til skýringar á íslensku starfsheitunum, en greinin í heild hljóðar svo: "Rétt til að kalla sig húsgagna- og innanhússhönnuði (möbel- og interiörarkitekt) hafa þeir einir hér á landi sem hafa fengið til þess leyfi ráðherra." Það er skoðun nefndarmanna að ástæðulaust sé að vera með erlend starfsheiti í íslensku frv. og íslenskum lögum. Það sé alveg fullnægjandi að notast við móðurmálið og það sé í öðru lagi alveg fullljóst hvað við er átt með húsgagna- og innanhússhönnuðum. Því eigi þessi danska klausa ekki heima í lögum um þetta efni. Nefndin leggur til að hún falli niður. Í öðru lagi leggur nefndin til að 11. gr. breytist. Í frv. er gert ráð fyrir því að engum megi veita leyfi til að kalla sig húsgagna- og innanhússhönnuði nema þeim sem hafi stundað nám og lokið fullnaðarprófi við listiðnaðarskóla eða aðra sérskóla sem stéttarfélag húsgagna- og innanhússhönnuða viðurkennir sem fullgildan skóla í þeirri grein. Iðnn. leggur til að á þessu verði gerð breyting. Nefndin telur að óeðlilegt sé að fela hlutaðeigandi stéttarfélagi að viðurkenna fullgilda skóla sem skilyrði fyrir því að menn megi kalla sig þessu starfsheiti. Það sé eðlilegra að öllu leyti að það sé ráðherra sem viðurkennir fullgilda skóla í þessu efni, en ekki hlutaðeigandi stéttarfélag. Þess vegna er gerð sú breyting í tillögum nefndarinnar að hlutaðeigendur skuli hafa lokið fullnaðarprófi við listiðnaðarskóla eða aðra sérskóla sem ráðherra viðurkennir sem fullgildan skóla í þeirri grein að fenginni umsögn stéttarfélags húsgagna- og innanhússhönnuða. Með þessu er tryggt að álit og umsögn hlutaðeigandi fagfélags kemst ávallt skýrt og greinilega til vitundar ráðherra og er honum þá til leiðbeiningar og aðstoðar við viðurkenningu á þeim skólum sem hér skipta máli. Aðrar breytingar eru það ekki, herra forseti, sem iðnn. leggur til að gerðar verði á þessu frv.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 828 um frv. til l. um sakadóm í ávana og fíkniefnamálum. Hér er um stjfrv. að ræða, eins og fram kom í máli hæstv. forseta. Allshn. hefur rætt frv. á nokkrum fundum, en hér er um mjög viðamikið mál og mikilvægt að ræða eins og sjá má. Við nefndina ræddu að hennar ósk þeir embættismenn sem helst fjalla um meðferð ávana- og fíkniefnamála í dómstólakerfi landsins og einnig varðandi réttarframkvæmdina. Það voru þeir Hallvarður Einvarðsson, Ásgeir Friðjónsson, Böðvar Bragason, Jón Thors, Hjalti Zóphóníasson og Arngrímur Ísberg. Að loknum þeim viðræðum og ítarlegri könnun og umræðum um efni frv. leggur nefndin til að það verði samþykkt með þeim breytingum sem hún flytur á sérstöku þskj. Undir þetta nál. rita auk mín Guðrún Helgadóttir fundaskrifari, Friðjón Þórðarson, Pálmi Jónsson og Stefán Guðmundsson. Brtt. nefndarinnar við þetta frv. er að finna á þskj. 829 og þær eru tvær. Efni þeirrar fyrri er einfaldlega að í stað þess að í frv. er gert ráð fyrir að utan Reykjavíkur geti lögreglustjórar, að því er varðar meðferð ávana- og fíkniefnamála, leitað til almenns sakadómara ef það þykir betur henta er þetta ákvæði gert mun víðtækara og almenns eðlis í brtt. nefndarinnar. Þar er það ekki bundið við svæðið utan Reykjavíkur, að unnt sé fyrir lögreglustjóra að leita til almenns sakadómara ef það þykir betur henta, heldur gert að almennri reglu að lögreglustjóra, hverjum sem það er, í Reykjavík og annars staðar, er heimilt að leita til almenns sakadómara ef það þykir betur henta þegar þörf er slíkra aðgerða vegna rannsóknar máls. Þetta er kannske ekki stórvægileg breyting, en nefndinni þótti æskilegt að hafa ekki tvenns konar meðferð í réttarfari þessara mála. Seinni breytingin er einfaldlega að við er bætt nýrri grein sem fjallar um málsmeðferð alla fyrir sakadómi að því er varðar ávana- og fíkniefnamál. Þar er einfaldlega sagt að sú málsmeðferð skuli fara að hætti opinberra mála.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur tekið mál þetta, 12. mál þingsins, frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 67/1971, með síðari breytingum, til meðferðar og í nál. segir: "Nefndin hefur fjallað um frv. og leggur til að það verði samþykkt með breytingum sem fluttar eru á sérstöku þskj. Fjarstaddur afgreiðslu málsins var Guðmundur H. Garðarsson." Undir álitið skrifa Guðmundur Bjarnason, Ólafur G. Einarsson, Guðrún Agnarsdóttir, Guðrún Helgadóttir, Geir Haarde og Kjartan Jóhannsson sem jafnframt er 1. flm. frv. þessa. Nefndin sendi það til umsagnar Fjárlaga- og hagsýslustofnunar og Tryggingastofnunar ríkisins. Í umsögn Fjárlaga- og hagsýslustofnunar er reynt að athuga hver kostnaður kunni að hljótast af þessu frv., verði það samþykkt, en Fjárlaga- og hagsýslustofnunin hefur ekki treyst sér til að meta þennan kostnað og með leyfi forseta segir svo í þessari umsögn: "Frv. er um ferðakostnað sem greiða skal án tillits til vegalengdar. Samkvæmt núgildandi lögum er ferðakostnaður einungis greiddur ef vegalengd er meiri en 15 km. Ekki er unnt með góðu móti að áætla kostnað sem af slíkri breytingu yrði, enda ættu þá allir rétt á ferðakostnaðargreiðslu og yrði mesta aukningin hjá íbúum Reykjavíkur og nágrennis." Í umsögn Tryggingastofnunarinnar er hins vegar reynt að leggja mat á þennan kostnað og þar segir, með leyfi forseta: "Engar upplýsingar liggja fyrir hjá slysatryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins um fjölda þeirra tilvika sem fallið hefðu undir ákvæðið sem frv. fjallar um hefði það verið í gildi á s.l. ári. Með vísan til þeirrar takmörkunar í ákvæðinu sem felst í skilyrðum um tíðni ferða, 30 á 12 mánuðum, má þó ætla að fjöldi slasaðra sem félli undir ákvæðið væri óverulegur. Á árinu 1985 nam endurgreiddur ferðakostnaður til læknis með leigubíl (50% kostnaðar) 29 673 kr. og sams konar ferðakostnaður með áætlunarferðum (75% kostnaðar) 256 460 kr. hjá slysatryggingadeild. Á þessum grundvelli má telja ólíklegt að viðbótarkostnaður slysatryggingadeildar vegna gildistöku umrædds ákvæðis fari yfir hálfa milljón kr. á ári." Í þessari umsögn Tryggingastofnunar ríkisins eru einnig nokkrar athugasemdir um form og efnisatriði og hefur nefndin tekið þau til athugunar og meðferðar og gerir tillögu um nokkrar breytingar á frv. sem fram koma á þskj. 825. Þar er í fyrsta lagi um það að ræða að lagt er til að ákvæðin sem þarna eru til meðferðar falli undir 3. tölulið 1. málsgr. 32. gr. laganna sem fjallar um heimild til greiðslu en ekki að greiða skuli þennan kostnað, svo sem segir í 2. tölul. sömu greinar, sbr. frv. sjálft. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að ferðakostnaður sé greiddur að 3/4 hlutum en ekki að fullu. Síðan eru hér smávegis orðalagsbreytingar. Það er lagt til að auk þess sem getið er um áætlunarferðir sé einnig getið um ferðir með strætisvögnum og svo um það að þessi greiðsla taki einnig til sjúklinga sem þurfa að fara í meðferð á sjúkrastofnunum. Að lokum er í 1. gr. lögð til sú breyting að þetta taki til greiðslu séu ferðir fleiri en 30 á 6 mánaða tímabili í staðinn fyrir að í frv. var gert ráð fyrir 30 ferðum á 12 mánaða tímabili. Svo sem heyra má af þessu er greinin þrengd nokkuð og þess vegna má gera ráð fyrir því að kostnaður sé minni en áætlun Tryggingastofnunar gerði ráð fyrir í umsögn stofnunarinnar. Þá hljóðar fyrri brtt. á þskj. 825 svo: "Við 1. gr. Greinin orðist svo: Við 3. tölul. 1. mgr. 32. gr. laganna bætist nýr stafliður er orðist svo: c. Ferðakostnað að 3/4 hlutum með áætlunarbíl eða strætisvagni, eða samkvæmt kílómetragjaldi ef áætlunarferðir eða strætisvagnaferðir eru ekki fyrir hendi, þegar sjúklingur þarfnast ítrekaðrar meðferðar hjá lækni á sjúkrahúsi eða sjúkrastofnun, svo sem í endurhæfingu eða sjúkraþjálfun, með eða án innlagningar, þótt vegalengd sé skemmri en 15 km, enda séu ferðir fleiri en 30 á sex mánaða tímabili." Nefndin leggur einnig til að gerð verði breyting á 2. gr. frv. og varðar það afturvirkni. Þar var lagt til að lögin tækju til allra tilvika frá og með 1. maí 1982, en nefndin varð sammála um að leggja til að greinin orðaðist svo sem segir í 2. brtt. á þskj. 825: "Lög þessi öðlast þegar gildi". Ákvæðið um afturvirknina er þá þar með fellt niður. Eins og ég sagði í upphafi leggur nefndin til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem fluttar eru sérstaklega á þskj. 825.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. hv. samgn. Nd. með fyrirvara um stuðning við vissa hluti í frv. um breytingar á siglingalögum og er þar helst að ég vildi hafa fyrirvara á um fjölda nefndarmanna. Það er í sjálfu sér mikið álitamál hversu stórar slíkar nefndir eigi að vera eða fjölmennar og hvað er heppilegast í þeim efnum. Það kemur til greina að hafa sem allra fæsta nefndarmenn, en tilnefna þá fulltrúa til vara þannig að ef einhverjir þeirra eru vant við látnir verði nefndin ekki óvirk af þeim sökum. En ljóst er að þriggja manna nefnd er í nokkurri hættu með að verða óvirk ef engir varamenn eru tilnefndir og hér er á ferðinni nefnd sem á að geta tekið viðstöðulaust til starfa þegar þannig tilfelli koma upp og það er að mínu viti ekki hyggilegt að ganga þannig frá hlutunum að það geti torveldað henni að hefja störf fyrirvaralaust ef aðeins einn nefndarmaður er forfallaður eða vant við látinn. Þess vegna hefði ég talið hyggilegra að annaðhvort væru a.m.k. fimm menn í nefndinni eða þessir þrír fulltrúar, sem hér er gerð tillaga um, hefðu varafulltrúa. Ég hyggst því styðja brtt. frá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni og Stefáni Guðmundssyni um að hafa fimm aðalmenn í nefndinni úr því að ekki var valin sú leið að tilnefna varamenn. Fyrirvari minn byggðist einnig að nokkru leyti á því að ég vildi athuga nánar hvernig skipan þessarar nefndar og verksvið hennar skaraðist við verksvið þeirra sem framkvæma sjópróf og hvernig ætti að haga samstarfi þessara aðila og yfirtöku sérstakrar rannsóknarnefndar á málum sem hún sæi ástæðu til að fara ofan í. En ég held að það sé öllum fyrir bestu að um þetta séu sem skýrust ákvæði. Ég hef ekki tillögur um neinar breytingar á þessari tilhögun að athuguðu máli og tel sjálfsagt að stuðla að því að þessi nefnd komist á legg og það fáist reynsla á hvernig start hennar gefst. Ef það kemur í ljós, sem ég vissulega vona að ekki verði, að um erfiðleika verður að ræða í samskiptum nefndarinnar og þeirra aðila sem framkvæma sjópróf skv. lögum þar um verður einfaldlega að bæta úr því. En mér sýnist ekkert því til fyrirstöðu að skipa þessa nefnd og fá reynslu á hvernig það gefst. Það er mjög brýnt og mjög þýðingarmikið að við gerum allt sem í okkar valdi stendur á hv. Alþingi til að stuðla að því að draga megi úr því mikla manntjóni og þeim miklu óhöppum sem verða í þessari atvinnugrein. Ég held að þetta sé tvímælalaust skref í rétta átt og mun því styðja frv., herra forseti, með þeim fyrirvara sem ég hef hér gert grein fyrir.