Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur orðið við eindregnum tilmælum um að hraða afgreiðslu þess máls sem hér er til umræðu, og á fund nefndarinnar í morgun komu starfsmenn fjmrn. og gerðu grein fyrir þessu máli. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Sverrir Hermannsson og Svavar Gestsson, og þrír nefndarmanna, þeir Albert Guðmundsson, Karvel Pálmason og Matthías Á. Mathiesen, undirrita nál. með fyrirvara. Það kom fram sú ósk í nefndinni, að gerð yrði grein fyrir greiðsluáætlunum ríkissjóðs í febrúar og mars. Starfsmenn rn. töldu nokkur tormerki á því að gera slíkt svo vel væri, en hins vegar munu þeir gera það eftir því sem þeir best geta og koma þeim upplýsingum á framfæri. Þeir upplýstu hins vegar að áætlað væri að útgjöld í febrúarmánuði gætu numið u.þ.b. 30 milljörðum kr. og tekjur 25 milljörðum og útgjöld í mars 30 milljörðum kr. og tekjur 21 milljarði, þannig að gert er ráð fyrir verulegum halla á þessum mánuðum, eins og oft áður á þessum tíma árs. Ég sé ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir þessu máli. Það voru lögð fram gögn í nefndinni um framkvæmd laga nr. 98/1979, um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði í janúarmánuði. Ég sé ekki ástæðu til að gera nákvæma grein fyrir þeim gögnum, en vil þó geta þess, að niðurstöður tekna og gjalda í janúarmánuði voru þær, að tekjur voru 20 milljarðar 777 millj. kr. og gjöld 20 milljarðar 879 millj. kr. og rekstrarhalli á þessum tíma því aðeins 102 millj. kr. Þessum gögnum fylgir yfirlit um það, hvað var greitt og hvað var ekki greitt í þessum mánuði. Sé ég ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir því, en vil aðeins ítreka það, að nefndin leggur til að frv. verði samþykkt, en nm. hafa ekki fengið þau gögn sem rn. hefur lofað okkur að muni koma til okkar varðandi greiðsluáætlun í febrúar og mars. Í sjálfu sér er þar fyrst og fremst um upplýsingaatriði að ræða til Alþingis og nefndarmanna og breytir ekki neinu efnislega varðandi þetta mál.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. frá fjh.- og viðskn. hef ég skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, og ég tel rétt að gera grein fyrir hvers vegna það er gert. Það er þó rétt að taka fram strax að það er ekki vegna andstöðu við málið sem slíkt. Það er ekki talið óeðlilegt að í því ástandi, sem nú ríkir, sé farið fram á slíka greiðsluheimild sem hér er gert ráð fyrir. En ástæðan fyrir þeim fyrirvara, sem ég geri hér, er sú sem reyndar kom fram í máli formanns og frsm. nefndarinnar, að ekki lá fyrir áætlun um í hvað ætti að nota þær greiðslur.sem hér er farið fram á. Það verður að mínu viti að teljast eðlilegt að bæði nefnd og þingi sé gerð grein fyrir því, til hvers á að nota þær greiðslur sem hér er farið fram á að hæstv. ríkisstj. fái næsta 11/2 mánuð. Þetta er svo sjálfsagt sem vera má. Við það bætist svo að sjálfsögðu að núv. hæstv, fjmrh. og flokkur hans gerðu eðlilega kröfu til þess í desembermánuði, þegar efnislega samhljóða frv. var hér til meðferðar, um bráðabirgðagreiðslur úr ríkissjóði, að lagðar yrðu á borðið um það upplýsingar, til hvers ætti að nota þá fjármuni. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. og hans flokkur, sem nú er kominn í ríkisstj., sé sama sinnis enn um það, að eðlilegt sé að Alþ. sé gerð grein fyrir til hvers eigi að nota þessa fjármuni. Að vísu verður það að segjast, að engin slík krafa kom fram frá fulltrúum þess flokks í nefndinni, hver sem sú ástæða er. Það gæti, að ég held, haft áhrif á afstöðu þm. til þessa frv., í hvað ætti að nota þessar tilteknu greiðslur. Það er ekki einvörðungu um upplýsingamiðlun að ræða. Nú stendur málið svo, að hér er komið til 2. umr. og engar upplýsingar hafa enn fengist frá fjmrn. eða ríkisstj. um það, í hvað eigi að nota þessa fjármuni. Menn standa því frammi fyrir því hvort þeir vilja snúast gegn málinu á þeim forsendum að viðkomandi upplýsingar hafi ekki borist. Ég hef persónulega engan áhuga á slíkum vinnubrögðum. En ég held að hæstv. núv. ríkisstj. svo og aðrar ættu að temja sér þau vinnubrögð, að allar upplýsingar varðandi mál sem þessi svo og önnur gætu legið fyrir áður en endanlega er til þess ætlast, að alþm. taki afstöðu til málanna. Ég taldi nauðsynlegt að gera með þessum örfáu orðum grein fyrir fyrirvara mínum sem byggist á þessu, að engar upplýsingar hafa borist um það enn, þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir, til hvers á að nota þær greiðsluheimildir sem hér er farið fram á. Það er rétt að þingheimur viti það áður en afstaða er tekin í málinu.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. það, sem hér hefur verið lagt fram af formanni og frsm. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, með fyrirvara og tel ástæðu til að gera nokkra grein fyrir þeim fyrirvara. Ég vil taka það fram í upphafi máls míns, að ég er sammála því og tel nauðsynlegt, að hæstv. fjmrh. eða ríkisstj. fái þá greiðsluheimild sem um er beðið í 1. gr., og geri ekki athugasemd við það. Ég vil minna á að ég taldi óþarfa að tímasetja þá greiðsluheimild sem fráfarandi ríkisstj. fékk á sínum tíma, og ég tel óþarfa enn þá að tímasetja þessa greiðsluheimild, þó að dagsetning sé í henni og hún eigi að gilda til 3. apríl n.k. Við skulum vona að hv. Alþingi takist að koma saman fjárlögum fyrir þann tíma. En það er 2. gr. frv. sem ég vil vara við. Í aths. um hana segir svo, með leyfi forseta: „Í málefnasamningi ríkisstj. er gert ráð fyrir að athugað verði um kaup innlánsstofnana á ríkissjóðsvíxlum og ríkisskuldabréfum til skamms tíma til þess að fjármögnun á árstíðabundnum halla ríkissjóðs verði sem mest utan Seðlabankans. Í samræmi við þetta er leitað eftir lagaheimild til slíkrar lántöku“. Ég er enn þá þeirrar skoðunar, að útgáfa á ríkisskuldabréfum eða - eins og hér segir - ríkissjóðsvíxlum sé löngu komin út fyrir öll þau bönd sem hinn almenni fjármagnsmarkaður hér á landi þolir. Og þar sem þessi árstíðabundnu vandamál ríkissjóðs hafa hingað til verið fjármögnuð af Seðlabankanum eingöngu, en Seðlabankinn er nú að sligast undir þeim byrðum sem ríkisstj. hvers tíma hefur sett á hans herðar, þá á nú að fara að sellast með þennan vanda inn á hinn almenna fjármagnsmarkað, þar sem eru hinar almennu opinberu innlánsstofnanir. Til viðbótar við þá bindiskyldu, sem er á viðskiptabönkunum við Seðlabankann, á nú að vísu ekki að skylda innlánsstofnanir til þess að kaupa þessa ríkissjóðsvíxla eða ríkisskuldabréf - þeir geta samkvæmt orðanna hljóðan neitað að gera það - en hugsunin er þó sú, að velta þessum vanda meira inn í viðskiptabankana en hingað til hefur verið og þar með fara í enn þá meiri samkeppni um hið almenna sparifé, sem stendur undir hinum frjálsa vinnumarkaði og atvinnufyrirtækjum almennt, en gert hefur verið hingað til. Ég vil enn þá einu sinni úr þessum ræðustól minna á að það, sem skilið er eftir af peningum í veltu í viðskiptabönkunum, það sem ekki er bundið af innlánsaukningunni hverju sinni, það fé er vinnutæki þjóðarinnar. Þetta eru verkfæri sem viðkomandi aðilar og viðskiptalífið allt notar á sama hátt og iðnaðarmenn nota sín verkfæri. Ég lít á peninga sem vinnutæki, og ef við tökum meira af þessum vinnutækjum heldur en þegar er gert frá hinum atmenna markaði, þá verður hann lamaður. Ég vil vara við því. Að öðru leyti er ég sammála um þá heimild sem farið er fram á, þ.e. greiðsluheimildina sjálfa. Þó hefði ég getað gert athugasemdir við 3. gr. líka, þar sem enn þá kemur fram í stefnu þessarar ríkisstj. eins og annarra ríkisstj., að lánsfjármagnið til framkvæmda skuli sækja út á hinn almenna markað með aukinni sölu spariskírteina ríkissjóðs. Það er eiginlega sama málið og ég hef gert að umræðuefni í sambandi við 2. gr., svo að ég tel ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar. Það eru varnaðarorð, sem ég hef talað hér, við því að ráðast enn frekar inn á hinn frjálsa peningamarkað en þegar hefur verið gert með bindingu í Seðlabankanum á innlánsreikningum sparifjár í viðskiptabönkunum og svo þeirri sölu á ríkistryggðum bréfum sem þegar hafa verið sett á markaðinn. Auk þess hefur sala á þessum bréfum gengið svo illa að ég tel vafasamt að miklar framkvæmdir geti orðið á vegum hins opinbera ef það ætlar að treysta á þá sölu spariskírteina eingöngu eða að mestu leyti til framkvæmda á því kjörtímabili sem nú er að hefjast.



Herra forseti. Ég vil aðeins geta þess, að á sínum tíma, þegar frv. um greiðsluheimildir kom til afgreiðslu í fjh.- og viðskn. í desembermánuði, voru lagðar fyrir nefndina þær forsendur sem reiknað var út frá í þeirri greiðsluáætlun sem þá var lögð fyrir, og þá var gert ráð fyrir rekstrarhalla í febrúarmánuði upp á 5 milljarða 871 millj. kr. Í morgun, þegar þessi mál voru rædd, gerðu starfsmenn ráðuneytisins ráð fyrir svipuðum halla. En út af fyrir sig er lítið annað hægt að gera en að ganga út frá tölum, sem í fjárlagafrv. eru, og reikna ákveðið hlutfall af þeim og eins ákveðið hlutfall af tekjum ársins. Greiðsluáætlunin getur ekki verið með öðrum hætti. Ég vil geta þess, að í þeim lögum, sem voru samþykkt í desembermánuði, voru heimildirnar ekki bundnar við neina ákveðna upphæð, og töldu starfsmenn ráðuneytisins það nauðsynlegt. Hins vegar gerðu þeir ráð fyrir því á fundi nefndarinnar í morgun, að fylgt yrði svipaðri aðhaldsstefnu varðandi þessi mál þar til fjárlög lægju fyrir, samkv. þeim orðum, sem þar féllu, og upplýsingum sem voru gefnar í nefndinni. Það er ljóst, að það voru gefnar vissar upplýsingar á fundi nefndarinnar í morgun þó að væntanlega fáum við þær upplýsingar frekar útfærðar og skriflegar. Ég vonast til að við fáum þær í dag.



Virðulegi forseti. Það hefur verið bent á það, m.a. í stjórnarsáttmála ríkisstj. Gunnars Thoroddsens, að til þess að geta náð árangri í stjórnun ríkisfjármála sé nauðsynlegt að gerðar verði strangari greiðsluáætlanir fyrir ríkissjóð innan hvers árs heldur en gert hefur verið, m.ö.o. að menn taki ekki áhættuna af því að ætla að vinna það upp á síðustu mánuðum ársins sem menn fyrirsjáanlega tapa á þeim fyrstu í ríkisfjármálunum - eða eins og vís maður hefur orðað það: að menn ætli ekki að gera vísvitandi út með taprekstri á parísarhjólinu, en hala það síðan inn á rekstri hringekjunnar. Þegar lögð var fram beiðni hér í desembermánuði um bráðabirgðafjárgreiðsluheimildir fyrir ríkissjóð, þótti Alþ. sjálfsagt og eðlilegt að krefjast þess af fjmrh., sem um þær bað, að hann gæfi upplýsingar um hvernig hann ætlaði að haga útgreiðslum sínum, við hvaða greiðsluáætlun hann ætlaði að styðjast. Þetta var lagt fram. Þetta er ekki mjög flókið plagg. Það er á einni bls., var lagt fram 20. des. 1979 og var ekki mikill undirbúningur sem þurfti til að vinna þá áætlun út af fyrir sig. Miðað við þá greiðsluáætlun, sem þar var samin, var gert ráð fyrir að tekjur í janúarmánuði hjá ríkissjóði yrðu 19 milljarðar kr. rúmlega, gjöld 26.5 milljarðar, þannig að rekstrarhalli á ríkissjóði í janúarmánuði yrði 7.4 milljarðar kr. Mér þótti sýnt að það væri svo ríkur stuðningur við aðhaldssama fjármálastjórnun, eins og m.a. fram hefur komið í stjórnarsáttmála ríkisstj. Gunnars Thoroddsens, að ég starfaði eftir talsvert strangari greiðsluáætlun en gert var ráð fyrir, með þeim afleiðingum, eins og hv. formaður fjh.- og viðskn. lýsti áðan, að tekjur og gjöld í janúarmánuði voru nánast hin sömu. Rekstrarhalli ríkissjóðs varð því ekki 7.5 milljarðar, eins og gert var ráð fyrir, heldur rúmar 100 millj. kr. Ég held að vart geti farið hjá því, að hæstv. ríkisstj. vilji gjarnan halda áfram slíkri aðhaldsstefnu í ríkisfjármálum, a.m.k. ef marka má stjórnarsáttmála hennar. Það hefur komið hér fram hjá hv. formanni fjh.og viðskn., að gert sé ráð fyrir því varaðandi greiðslur úr ríkissjóði þann tíma sem greiðsluheimildirnar taka til, til 3. apríl n.k., að starfað verði með svipuðum hætti og sú greiðsluáætlun gerði ráð fyrir sem lögð var fyrir fjh.- og viðskn. 20. des. s.l. Í því sambandi vil ég aðeins vekja athygli á því, að utan greiðsluheimilda eru þá taldar t.d. vegagerðarframkvæmdir allar eins og þær leggja sig, nýjar hreinar ríkisframkvæmdir, nýjar framkvæmdir sem kostaðar eru af fleiri aðilum en ríkinu, allir fjárfestingarstyrkir til sveitarfélaga, allir fjárfestingarstyrkir til einstaklinga og öll framlög til fjárfestingarsjóða. Ég spurði um það í gær, hvort ríkisstj. treysti sér til þess að athuguðu máli að halda við slíka greiðsluáætlun, hvort hún treysti sér t.d. til þess, að ekki yrði hægt fyrir 3. apríl n.k. að greiða svo mikið sem eina krónu vegna vegagerðarframkvæmda, sem mun, ef að öllum líkum lætur, verða talsverður þrýstingur á að hefjist fyrir þann tíma. Ég tel með öllu útilokað að afgreiða þetta mál á Alþ. öðruvísi en a.m.k. einhver yfirlýsing liggi fyrir um það frá hæstv. fjmrh. - þó svo að honum hafi ekki gefist tími til að semja neina slíka greiðsluáætlun - hvort hann, þegar hann fær nú þessar heimildir sem ég tel sjálfsagt að veita honum, muni halda sér við þá greiðsluáætlun, sem lögð var til grundvallar þeim bráðabirgðafjárgreiðsluheimildum sem veittar voru í desembermánuði, eða hvort hann hyggst framkvæma þetta með einhverjum öðrum hætti, t.d. að láta þessar greiðsluheimildir ná til fjárfestingarframkvæmda og þá hverra. Ég vil gjarnan biðja hæstv. fjmrh. um það, þó að ekki hafi gefist tími til að leggja fram þetta plagg hér eða ígildi þessa plaggs, sem ekki er langt eða flókið, að svara eftirfarandi spurningum: Treystir hæstv. ráðh. sér til að framkvæma í stórum dráttum þá greiðsluáætlun sem starfað hefur verið eftir í fjmrn. undanfarinn hálfan annan mánuð? Hyggst hann víkja frá þeirri greiðsluáætlun? Ef svo er, ef hann hyggst taka inn í sína greiðsluáætlun einhverjar fjárfestingarframkvæmdir, þá er að sjálfsögðu nauðsynlegt fyrir Alþ. að vita af því. Ég vil láta það koma fram, að ég tel mjög vafasamt að veita ríkisstj. greiðsluheimildir til nýrra fjárfestingarframkvæmda, því að það er meginviðfangsefni Alþingis og fjvn. að afgreiða slík mál.



Herra forseti. Hv. þm. Karvel Pálmason hélt því fram áðan, að engar upplýsingar hefðu verið gefnar í fjh.- og viðskn. Nd. um væntanlegar greiðslur í samræmi við þá greiðsluáætlun sem hér er til umræðu. Auðvitað er þetta á nokkrum misskilningi byggt. Ef hv. þm. hefur setið þann fund sem hér um ræðir, þá veit hann jafnvel og aðrir að á þeim fundi gaf starfsmaður fjmrn. upplýsingar um það, hvernig þessi heimild yrði nýtt. M.a. veitti hann upplýsingar um það, hverjar væru áætlaðar greiðslur í þessum mánuði og hinum næsta. Hitt er ljóst, að fjmrn. treystir sér ekki til að leggja fram sundurliðaða og nákvæma greiðsluáætlun fyrir þennan mánuð og hinn næsta. Til þess að unnt sé að leggja slíka greiðsluáætlun fram þarf miklu lengri undirbúningstíma og fjmrn. skortir upplýsingar sem þarf til þess að geta sett saman af einhverri nákvæmni greiðsluáætlun af þessu lagi. Ef Alþ. gerir kröfu til þess að fá sundurliðaða greiðsluáætlun í hendur, þá er alveg ljóst að hún verður ekki fyrirliggjandi fyrr en eftir helgi, og það þýðir þá í raun að Alþ. tekur ákvörðun um það að loka ríkiskassanum fram í næstu viku, með þeim afleiðingum sem það hlýtur að hafa. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, fyrrv. fjmrh., gerði grein fyrir því á fundi deildarinnar í gær að fjmrn. hefði lagt fram greiðsluáætlun við afgreiðslu málsins fyrir jól. Hann vitnaði reyndar í þessa greiðsluáætlun áðan og hafði hana bersýnilega í sínum höndum. Hann fullyrti í gær að samkv. þessari greiðsluáætlun hefði verið óheimilt að greiða t.d. útflutningsbætur. En þarna fór hann ekki með rétt mál. Ég hef séð þetta plagg og veit að þetta er sama plaggið og hann hefur í höndum og samkv. því er beinlínis fram tekið að heimilt sé að greiða útflutningsbætur. Hitt er allt annað mál, að eftir að greiðsluheimildin hafði verið samþykkt í þinginu túlkaði fyrrv. ráðh. greiðsluheimildina á þann veg, að sér væri ekki heimilt að greiða útflutningsbætur, sem er að sjálfsögðu allt annað mál. En að þingið eða nefndin hafi sett honum stólinn fyrir dyrnar við meðferð málsins í nefnd fyrir jól, það er alls ekki rétt og enn síður rétt að fjmrn. hafi lagt það fyrir, Þetta var persónuleg túlkun ráðh. og við hana hélt hann mjög fast, eins og hér hefur komið fram. Þetta hefur fyrrv. ráðh. básúnað út sem aðhaldssama fjármálastjórn og segir að sér leiki forvitni á að vita hvort nýi ráðh. muni fylgja jafnaðhaldssamri fjármálastjórn, að neita að greiða lögbundnar greiðslur svo og svo lengi. Ég get upplýst það hér, að ég tel að fjármálastjórn af þessu lagi geti tæpast flokkast undir aðhald, þar sem um lögbrot er að ræða, og ég tel að „aðhaldsöm fjármálastjórn“ af þessu lagi sé með öllu óframkvæmanleg til lengdar. Það er hægt að vera með reikningskúnstir af þessu lagi í nokkrar vikur og sýna fram á að ríkið hafi ekki safnað skuldum einfaldlega vegna þess að lögbundnir reikningar hlaðast upp í fjmrn. og fjmrh. neitar að greiða þá. En það segir sig nokkuð sjálft, að gersamlega er útilokað að halda slíku áfram í tvo mánuði í viðbót. Ég vil taka það fram, að ég tel alveg óhjákvæmilegt að í vissum tilvikum verði um að ræða greiðslur til fjárfestingarframkvæmda, svo að dæmi sé nefnt, eins og hv. þm. spurði um áðan. Ég held að ekki sé hægt að binda hendur fjmrn. að þessu leyti, að ekki megi ein einasta króna fara til undirbúnings fjárfestingarframkvæmda á komandi ári, einfaldlega vegna þess að það er verið í ýmsum stofnunum að undirbúa verk sem er auðvitað alveg fullljóst að ráðist verður í, og það er ekki hægt að stöðva slíkan undirbúning með öllu fram í aprílmánuð. Það mundi hafa hinar verstu afleiðingar. Auðvitað segir það sig sjálft, að framkvæmdatíminn hjá hinum ýmsu stofnunum er ekki hafinn enn og hefst ekki fyrr en á vormánuðum, og er því ekki um það að ræða að fjmrn. muni fara að greiða fjármagn út í stórum stíl til fjárfestingarframkvæmda. Hins vegar er ekki hægt að loka þarna atgerlega fyrir og þar af leiðir að greiðsluheimildarbeiðnin er alls ekki orðuð á þann veg að hún útiloki greiðslur af þessu lagi. Ég held aðmálið sé ósköp einfaldlega komið í þann hnút, að ekki sé um annað að ræða fyrir þingið en annaðhvort samþykkja þetta greiðsluheimildarfrv. eins og það liggur fyrir ellegar þá að taka málið allt til nákvæmrar athugunar á næstu viku eða 10 dögum, og þá þýðir það, eins og ég nefndi áðan, að Alþ. lokar ríkiskassanum þennan tíma, með þeim afleiðingum sem það hlýtur að hafa. Ég vildi aðeins að lokum víkja að nokkrum aths. sem komu fram í máli hv. þm. Alberts Guðmundssonar, 3. þm. Reykv. Hann vék að 2. gr. frv. þar sem fjmrh. er heimilað að selja innlánsstofnunum ríkissjóðsvíxla eða ríkisskuldabréf. Hér er um að ræða lántöku til skamms tíma, það er rétt að undirstrika það. Hér er um að ræða lántöku til skamms tíma sem er fyrst og fremst ætluð til þess að reyna að draga úr árstíðabundinni skuldasöfnun ríkissjóðs í Seðlabankanum. Þessi sala ríkissjóðsvíxla eða ríkisskuldabréfa hefur auðvitað einhver ákveðin áhrif á fjármagnsmarkaðinn, en ég held að flestir - og það menn úr öllum flokkum - séu sammála um að hin mikla skuldasöfnun ríkissjóðs í Seðlabankanum a fyrstu mánuðum ársins sé ákaflega óheppileg og mjög hyggilegt sé af efnahagslegum ástæðum að reyna að draga úr henni. 3. gr. fjallar hins vegar um heimild ríkissjóðs til þess að selja innanlands ríkisskuldabréf eða spariskírteini og hér er um að ræða lántöku til lengri tíma. Þessi heimild er vissulega nokkurs annars eðlis. En hún er að sjálfsögðu hugsuð í þeim tilgangi að draga úr erlendum lántökum, og ég held líka að flestir séu sammála um að það sé nauðsynlegt og skynsamlegt markmið að reyna að draga úr erlendum lántökum eins og nokkur kostur er, reyna að afla innlends lánsfjár eftir því sem tækifæri gefst til. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til þess að fjölyrða að öðru leyti frekar um þetta mál. Ég held að upplýsingar hafi verið gefnar í n. í morgun um það, hverjar væru í grófum dráttum áætlaðar greiðslur úr ríkissjóði samkv. þessari heimild í febr. og mars. Vissulega er hægt að sundurliða þessar greiðslur þannig, að þessari heildarupphæð sé skipt á aðalútgjaldaliði fjárlaga, og það er það plagg sem ég tel að sé væntanlegt úr fjmrn. innan tíðar. En eins og ég sagði áðan er vonlaust með öllu að gera kröfur til þess, að fjmrn. leggi í dag eða á morgun fram sundurliðaða nákvæma greiðsluáætlun fyrir næstu tvo mánuði. Það þarf áreiðanlega langan tíma til að undirbúa slíka áætlun, og ef þingið gerir kröfu til þess, þá hlýtur það að hafa þær afleiðingar að ekkert verður greitt úr ríkissjóði næstu vikuna a.m.k.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram að hér var ekki í des. og er ekki nú beðið um nákvæma sundurliðaða greiðsluáætlun um einstök verk. Eins og allir þm. væntanlega þekkja er útgjöldum fjárlaga skipt í tiltekna málaflokka, sem ekki eru mjög margir. Eftir að gerð hefur verið verið sú grófa greiðsluáætlun, sem lögð var fyrir 20. des. 1979, er eftir innan við dagsverk. Það er nánast ráðherrans að ákveða hvort hann ætlar að fylgja þeirri skiptingu, sem þar er, eða ekki eða ákveða hvaða breytingar hann vill á henni gera. Áætlunin, sem miðað var við, er á einni lítilli bls., um 20 línur eða svo. Þar kemur fram að greiðsluheimildir samkv. þeirri heimild, sem Alþ. veitti, nái til launa, annarra rekstrargjalda, viðhalds, vaxta, almannatrygginga, niðurgreiðslna, útflutningsbóta, olíustyrks, annarra rekstrartilfærslna, hreinna ríkisframkvæmda, framkvæmda kostaðra af fleiri aðilum og framlaga til lánagreiðslna. Málið er einfaldlega unnið þannig að tekin er fjárhæðin, sem var til þeirra liða í fjárlögum ársins 1979, hún lögð saman, reiknaður 1/12 af samtölunni, gert ráð fyrir að útkoman sé það sem greitt er í hverjum mánuði. Utan greiðsluheimildar verða hins vegar vextir af yfirdráttarskuld, vegagerðarframkvæmdir, nýjar hreinar ríkisframkvæmdir, nýjar framkvæmdir kostaðar af fleiri aðilum, fjárfestingarstyrkir til sveitarfélaga, fjárfestingarstyrkir til einstaklinga og framlög til fjárfestingarlánasjóða. Hið einfalda verk er að taka ákvörðun um og skýra þinginu frá því, hvort eigi að starfa í stórum dráttum eftir þessari greiðsluáætlun eða ekki. Það þarf hvorki 10 daga né viku til að ákveða sig. Hæstv. ráðh. getur nánast ákveðið sig þar sem hann situr þarna í stólnum. Hann hefur greiðsluáætlunina, sem lögð var fyrir þingið með þessum hætti fyrir nokkrum vikum, og hann þarf að gera þá einföldu spurningu upp við sig hvort hann ætti að fylgja henni í stórum dráttum eða ekki. Ef hann ætlar ekki að gera það, hverju ætlar hann þá að breyta í hinni mjög svo einföldu áætlun? Þetta ætti væntanlega að liggja öllum þm. ljóst fyrir. A.m.k. liggur það ljóst fyrir í mínum huga. Ég vil aðeins taka fram í þessu sambandi, að það hefur aldrei gerst samkv. þeim upplýsingum sem ég fékk, það eru þá ný vinnubrögð á Alþ., að ríkisstj. sem fær bráðabirgðagreiðsluheimild í hendur, haldi þannig ámálunum að hún verji fé úr ríkissjóði til greiðslu stofnkostnaðar eða til nýrra fjárfestingarframkvæmda. Það hefur aldrei gerst áður, og koma þá nýir siðir með nýjum herrum, einfaldlega vegna þess að bráðabirgðagreiðsluheimildir eru veittar af því að fjárlög eru ekki til, fyrst og fremst til þess að hjólin í samfélaginu geti haldið áfram að snúast, fyrst og fremst til að heimila ríkisstj. að greiða launakostnað og launatengd gjöld og standa við skuldbindingar sem ríkisstj. hefur áður gert, t.d. við verktaka og aðra slíka. Það hefur hins vegar aldrei gerst, ég lét kanna það sérstaklega þegar ég bað um greiðsluheimild, - það hefur aldrei gerst í þingsögunni að fjmrh. hafi óskað eftir óútfylltri ávísun frá þinginu svo að hann gæti hafið greiðslur á stofnkostnaðarframlögum eða nýjum fjárfestingum ef honum dytti í hug. Hvað þýðir það? Það þýðir einfaldlega að þá er ekki lengur nein pressa á ríkisstj. að láta afgreiða fjárlög. Tíu þm. eru þá komnir með fjárveitingavaldið eins og það leggur sig, - þeir tíu þm. sem sitja í ráðherrastólunum. Þegar fjárlög koma til afgreiðstu gæti ríkisstj. verið búin að taka stefnumarkandi ákvörðun um allar þær framkvæmdir sem ætti að ráðast í á árinu 1980. Alþ. hefði þá nánast ekkert að gera. Ég vil taka fram, að það, sem kom fram hjá hæstv. fjmrh. áðan í þessu sambandi, að menn mættu alveg eins eiga von á því að hann hæfi greiðslur úr ríkissjóði, stangast gersamlega á við þær upplýsingar sem starfsmenn hans, embættismenn í fjmrn., hafa veitt á fundi fjh.- og viðskn. og formaður hennar greindi frá áðan. Ég tel að það sé alger lágmarkskrafa Alþingis, ef yfirlýsingar ligg ja frammi frá hæstv. fjmrh. um að hann hugsi sér að nota bráðabirgðagreiðsluheimild svona, þá á hann skilyrðislaust að greina Alþingi frá, hvaða fjárfestingarframkvæmdir og stofnkostnaðarframlög hann hefur í huga. Ég segi alveg eins og er, að ef þetta er ekki bara misskilningur hjá hæstv. ráðh., heldur ætlun hans að taka upp þá nýju siði að gerast ásamt hinum nýju félögum sínum nánast einvaldur um nýjar framkvæmdir á Íslandi, þannig að ekki sé lengur neinn þrýstingur á það af hálfu ríkisstj. að ganga frá fjárlögum, hún ætli sér að hefja greiðslur á stofnkostnaði og greiðslu á kostnaði við nýjar framkvæmdir og telji það rúmast innan þeirra bráðabirgðagreiðsluheimilda sem Alþ. veitir henni, þá mun ég endurskoða hug minn um afstöðu til þessa máls.



Herra forseti. Ég held að það sé misskilningur hæstv. fjmrh., að ég hafi sagt áðan að engar upplýsingar hefðu komið fram á fundi fjh.- og viðskn. í morgun frá starfsmönnum fjmrn. Formaður fjh.- og viðskn. greindi frá því áðan, hvaða upplýsingar komu þar fram, m.a. að þar voru nefndar fjórar tölur, tvær um tekjuhliðina og tvær um útgjaldahliðina hinn tiltekna tíma. Það, sem óskað var eftir á þessum fundi ítrekað, var að n. fengi beinagrind af sundurliðaðri greiðsluáætlun hliðstæðri þeirri sem m.a. fulltrúar í fjh.- og viðskn. úr þingflokki hæstv. núv. fjmrh. gerðu kröfu til að fá í des. s.l. Mér virðist þetta vera eitt ljósasta dæmið um hvernig menn breyta afstöðu til mála eftir því, hvort þeir eru í ráðherrastól eða hvort þeir eru óbreyttir þm. og í stjórnarandstöðu. Hér er verið að óska eftir nákvæmlega því sama og hæstv. núv. fjmrh. og flokksbræður hans gerðu í des. s.l., sem var sjálfsagt að mínu áliti. Nú er verið að óska eftir nákvæmlega því sama, en þá stendur hæstv. fjmrh. þversum fyrir og segir að ekki sé hægt að verða við slíku nema þá því aðeins að það taki viku til 10 daga. Þetta er eitt ljósasta dæmið um hvað menn virðast vera fljótir að hafa buxnaskipti eftir því hvort þeir sitja í ráðherrastól eða hvort þeir sitja í þingmannsstól hér á hv. Alþ. Og það er eins gott að í ljós komi hverjir ráða ferðinni í þeim buxnaskiptum. Það er núna hæstv. fjmrh. sem hvað harðast gengur fram í því.  Ég trúi því ekki, þó að hæstv. fjmrh. lýsi því hér yfir, að ekki sé hægt að leggja fram álíka sundurliðaða greiðsluáætlun nú og gert var í des. s.l. Ég hef enga trú á því. Og eftir þær upplýsingar, sem hæstv. ráðh. gaf áðan um að honum finnist a.m.k. líklegt eða í vissum tilfellum muni ekki vera hægt að komast hjá því að um fjárfestingarframkvæmdir yrði að ræða, finnst mér ekki óeðlilegt að þm. almennt vilji fá að sjá í hvaða tilfellum yrði um fjárfestingarframkvæmdir að ræða. Ég held a.m.k. að fjh.- og viðskn.-menn hafi ekki skilið málið svo, að það ætti að vera um neitt nýtt að ræða umfram það sem gert var ráð fyrir í des. s.l. En mér fannst fullkomlega koma fram hjá hæstv. fjmrh. að slíkt gæti orðið. Ef hann lýsir því yfir, að hann ætli að fylgja fyrirmynd Alþfl. í sambandi við þetta og leggja til grundvallar þá greiðsluáætlun sem var gerð í vetur, horfir málið auðvitað öðruvísi við, því að þar hafa menn þó eitthvað á blaði um hvað verið er að tala, en ekki eingöngu almennar yfirlýsingar og í grófum dráttum tvær tölur að því er varðar tekjuhlið og útgjaldahlið málsins. Mér finnst því að ekki sé að ástæðulausu að þm. almennt geri þá kröfu til ríkisstj., hver sem hún er, að hún leggi á borðið einhverjar upplýsingar þegar verið er að fara fram á heimildir eins og um ræðir í þessu tilfelli. Það er ekki til of mikils ætlast. Og það á ekki að skipta máli hvaða einstaklingur situr í ráðherrastól að því er varðar fjmrn. Mér virðist þó, að það sé farið að skipta máli fyrir hæstv. núv. fjmrh. hvaða einstaklingur það er sem í stólnum situr.



Herra forseti. Ég hef grun um að fleiri en mér þyki einkennilegur hávaði út af þessu máli. Kjarni málsins er auðvitað ósköp einfaldlega sá, að fjmrn. hefur lagt fram áætlun um heildargreiðslur samkv. lagaheimildinni í febrúarmánuði og mars og þær heildargreiðslur eru í grófum dráttum byggðar á útgjöldum samkv. fjárlagafrv. því sem Tómas Árnason, fyrrv. fjmrh., lagði fram í haust. Að sjálfsögðu er þar gert ráð fyrir að heildargreiðslurnar verði í hverjum einstökum málaflokki í nokkuð réttu hlutfalli við útgjöld í fjárlagafrv. Tómasar Árnasonar miðað við hvern útgjaldaflokk fyrir sig. Eins og ég sagði áðan er vafalaust von á sundurliðuðu plaggi sem geri nánar grein fyrir hvernig heildargreiðsluáætlunin skiptist. En þar er um mjög grófa skiptingu að ræða, svo grófa að það er auðvitað tæpast hægt að kalla slíkt greiðsluáætlun, það væri frekar að kalla það greiðsluyfirlit. Ég hef sagt það og segi enn, að það stendur að sjálfsögðu ekkert á því að leggja plagg af þessu lagi fram. En ef menn ætla að fá raunverulega sundurliðaða greiðsluáætlun hljóta menn að þurfa að bíða í talsvert marga daga eftir að hún verði tilbúin. Svo var það innlegg fyrrv. fjmrh. út af fjárfestingarframkvæmdunum, sem áreiðanlega hefur komið fleiri en mér spánskt fyrir sjónir. Hann segir að það hafi aldrei áður gerst að fjmrh. hafi fengið heimild til greiðslu á fjárfestingarframkvæmdum. Hv. síðasti ræðumaður, Karvel Pálmason, spyr sérstaklega hvort ætlunin sé að heimildin nú verði nýtt á annan veg en sú heimild sem veitt var í desembermánuði, hvort það eigi að fara að greiða fé úr ríkissjóði til fjárfestingarframkvæmda sem ekki hafi áður verið ætlunin. Ég sé á öllu að menn eru að tala um hluti sem þeir hafa ekki ýkjamikið kynnt sér. Ef við lítum á frv. til l. um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði, sem varð að lögum í desembermánuði, segir þar í 3. gr., með leyfi forseta: „Fjmrh. f.h. ríkissjóðs er heimilt að taka lán allt að 12 þús. millj. kr. á árinu 1980 og verja andvirði þess í samráði við fjvn. til framkvæmda á vegum ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja eða endurlána til sveitarfélaga eða samtaka á þeirra vegum.“ Þetta hefur þingið þegar samþykkt. Það þarf ekki að fimbulfamba frekar um það á Alþ., hvort fjmrh. hafi eða eigi að hafa rétt til að greiða úr ríkissjóði til fjárfestingarframkvæmda. Það er auðvitað alveg ljóst af þessari heimild. Skýringin er gefin í því frv., sem fyrrv. fjmrh. lagði fram, hvernig á því standi að veita þurfi heimild af þessu lagi. Í grg. segir, með leyfi forseta: „Heimildar til lántöku er leitað til þess að halda megi áfram þeim verkefnum sem þegar eru hafin. Langveigamest verkefni eru á sviði orkumála. Afla verður fjár til áframhaldandi framkvæmda víð Vesturlínu, en sú framkvæmd nálgast nú lokastig. Hliðstæðu máli gegnir um ýmsar framkvæmdir á vegum Rafmagnsveitna ríkisins. Gjaldfallinn fjármagnskostnaður við byggðalinur er umtalsverður á fyrri hluta ársins 1980 og því nauðsynlegt að fjár verði aflað til að inna þær greiðslu af hendi.“ Síðan er fjallað um ýmsar fjárfestingarframkvæmdir sem nauðsynlegt sé að verja fé til, og þarf ég ekki að lesa frekar. Auðvitað er málið þannig, að nú eins og þá er óhjákvæmilegt að greiðslur eigi sér stað úr ríkissjóði til fjárfestingarframkvæmda. Fyrrv. fjmrh. lokaði hins vegar algerlega á slíkt. Ég var að upplýsa það hér áðan, að ég mundi telja óhjákvæmilegt að nýta þær heimildir sem berum orðum eru teknar fram í lögunum eins og þau liggja nú fyrir, vegna þess að undan því verði ekki vikist á næstu tveimur mánuðum.



Herra forseti. Mér virðist ýmislegt óljóst í málflutningi hæstv. ráðh. um hvað hann ætlar sér að gera á næstu vikum í sambandi við útgjöld úr ríkissjóði. Ég vil leggja þá fsp. fram og óska að fá upplýsingar um það, hvaða hugmyndir hann hefur gert sér varðandi niðurgreiðslur á þeim sex vikum sem hann fer fram á greiðsluheimildir til, hvort hann búist við að niðurgreiðslur verði hækkaðar 1. mars, hvort hann búist við að fara í þeim efnum eftir fjárlagafrv. Tómasar Árnasonar, sem að vísu hefur ekki verið lagt fyrir þetta þing, eða hvað hann hyggist gera í þeim efnum. Ég vil svo þiggja hans góða boð að fá. í hendur greiðsluyfirlit frá fjmrn., þó að það dragist í 7 daga eða 10 daga, og vænti þess að hann sendi þm. það strax og það verður tilbúið, fyrir febr. og mars, svo að við getum haft það í höndum.



Virðulegi forseti. Aths. mín verður örstutt, því að ég nenni satt að segja ekki að halda áfram að elta ólar við hæstv. fjmrh. Er það ekki alveg ljóst, að skilin á milli þess, sem er heimilt að greiða í greiðsluheimildum, og þess, sem ekki er heimilt, eru þau, að fjmrh. hefur aldrei fengið heimildir Alþingis til að hefja greiðslur til nýrra stofn- eða fjárfestingarframkvæmda? Það, sem segir í umræddum lögum sem hæstv. ráðh. var að vitna til rétt áðan, er að fjmrh. hafi heimild til að afla 12 þús. millj. kr. láns erlendis frá til þess að hægt verði að halda áfram framkvæmdum sem Alþ. hefur þegar tekið afstöðu til, svo sem eins og Vesturlinu, svo sem eins og hitaveituframkvæmdum ýmissa sveitarfélaga og fleiru slíku. Er gersamlega útilokað að hæstv. fjmrh. fáist til að skýra frá því, hvort hann ætli að hafa einhvern annan hátt á málunum af sinni hálfu, fái hann þessar greiðsluheimildir, en aðrir fjmrh. hafa haft sem Alþ. hefur veitt slíkar greiðsluheimildir fyrr? Og er útilokað að hæstv. fjmrh. vilji skýra frá því, hvort hann ætli að fylgja í stórum dráttum þeirri greiðsluáætlun, sem fylgt var af fjmrn. s.l. 11/2 mánuð, eða hvort hann ætli að breyta henni í þá átt sem hann er að gefa til kynna óbeint að hann hyggist gera og þá í fyrsta skipti í þingsögunni?



Ég vil aðeins vekja athygli á því, að ef leyft verður af hv. d. er ætlunin að taka þetta mál til 3. umr. á eftir þannig að mönnum gefst kostur á að hrinda öndinni frá sér þá líka.



Herra forseti. Mér finnst ástæðulaust að eyða svo miklu máli sem raun ber vitni í þetta frv. Mér finnst lögin vera mjög ljós. Í 1. gr. segir: „Þá er ríkisstj. heimilt að greiða úr ríkissjóði nauðsynlegar greiðslur til að standa við þegar gerða samninga vegna fjárfestinga ríkisins.“ Og í 3. gr. laganna stendur: „Fjmrh. f.h. ríkissjóðs er heimilt að taka lán allt að 12 milljörðum kr. á árinu 1980 og verja andvirði þess í samráði við fjvn. til framkvæmda á vegum ríkissjóðs og ríkisfyrirtækja“. Þessar framkvæmdir voru lagðar fyrir fjh.- og viðskn. í des. s.l. og ég er með yfirlit um þær hér á blaði. Þar er bæði um að ræða framkvæmdir í gangi og nýjar framkvæmdir. Ég get nefnt sem dæmi, að reiknað er með að í jan. og febr. verði varið til Landsvirkjunar 263 millj. og til Lánasjóðs ísl. námsmanna 700 millj. Þetta var sundurliðað þá og er háð samþykki fjvn., þannig að slíkt kemur til meðhöndlunar þar og peningar þessir verða ekki greiddir nema að fengnu samþykki fjvn. Um þetta er ekki gerð nein brtt. Mér sýnist því að þetta atriði liggi tiltölulega ljóst fyrir í þeim lögum sem nú er verið að framlengja.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. 7. landsk. þm., Halldórs Blöndals, um niðurgreiðslur vil ég aðeins segja að niðurgreiðslur greiðast auðvitað út alla mánuði ársins og mun verða svo áfram. Hins vegar er fyrirheit í málefnasamningi ríkisstj. um að niðurgreiðslum verði breytt í það horf að þær nemi föstu hlutfalli af söluandvirði landbúnaðarvara. Það skipulag verður tekið upp á þessu ári.  Ég sé að öðru leyti ekki ástæðu til að eyða orðum að máli hv. fyrrv. fjmrh. Ég tel að formaður fjh.- og viðskn. hafi svarað því sem eftir var hugsanlega að svara af máli hans. Hann spurði að lokum hvort ég mundi fylgja greiðsluáætlun fyrrv. fjmrh. Ég svara þeirri spurningu neitandi, því þar var ekki um neina venjulega greiðsluáætlun að ræða, heldur að verulegu leyti greiðslustöðvun lögbundinna framlaga. Ég teysti mér ekki til að standa að slíku fyrirkomulagi.



Herra forseti. Það fór eins og mig grunaði, að það væru margir lausir endarnir hjá hæstv. fjmrh. eins og þessari ríkisstj. yfirleitt. Ég vil að gefnu tilefni aðeins taka það fram, að ég lít svo á að í þeirri greiðsluheimild, sem hér er um að ræða, felist ekki stórhækkun á niðurgreiðslum né gerbreyting á útgjöldum ríkissjóðs frá því sem verið hefur og ef til slíks kemur á þessu tímabili sé óhjákvæmilegt fyrir ríkisstj. að leggja það sérstaklega fyrir Alþingi.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til i. um breyt. á lögum nr. 29 26. maí 1976, um kjarasamninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sem flutt er af þeim hv. þm. Jóni Helgasyni, Gunnari Thoroddsen, Helga Seljan og Karli Steinari Guðnasyni. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt og er það samhljóða og án allra fyrirvara, en fjarverandi afgreiðslu málsins voru Matthías Á. Mathiesen og Svavar Gestsson.