Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., um verðlagsráð sjávarútvegsins, hefur á undanförnum dögum verið til umr. í hv. Nd. og verið rætt þar allýtarlega. Voru gerðar á því nokkrar smávægilegar breytingar, en efnislega er frv. óbreytt. Að efni til er frv. þessu skipt í þrjá aðalkafla. Er I. kaflinn um skipun og verkefni verðlagsráðsins, en því er skipt í tvær deildir, fiskideild og síldardeild. Sú breyting var gerð á skipan verðlagsráðsins frá því upphaflega var ákveðið í frv., að í stað 14 fulltrúa eru þeir nú 12, 6 frá hvorum aðila, fiskkaupendum annars vegar og Landssambandi ísl. útvegsmanna og sjómönnum hins vegar, 3 frá hvorum. Verkefni verðlagsráðsins skulu vera: 1) að ákveða lágmarksverð á öllum tegundum þess sjávarafla, sem seldur er til vinnslu hér á landi eða selja skal í skip eða annað flutningatæki til útflutnings óunninn; 2) að fylgjast með markaðsverði sjávarafurða á erlendum mörkuðum á hverjum tíma; 3) að safna gögnum um framleiðslukostnað hinna ýmsu framleiðslugreina sjávarútvegsins, svo og að safna öðrum þeim gögnum, sem ákvarðandi kunna að verða um verð á sjávarafla. II. kafli frv. er um verðákvarðanir verðlagsráðsins. í 7. gr. er kveðið á um það, að ákvarðanir um lágmarksverð á sjávarafla skuli byggðar á markaðsverði sjávarafurða á erlendum markaði. Í því sambandi er mikilsverð sú aðstaða, sem verðlagsráðinu er sköpuð samkv. 6. gr. frv. með því að hafa greiðan aðgang að upplýsingum frá öllum opinberum stofnunum og útflutningssamtökum fiskframleiðenda og öðrum þeim aðilum, sem upplýsingar geta veitt, er að gagni mega koma við störf verðlagsráðsins. Í þessum kafla frv. er enn fremur kveðið á um það, að ef ekki næst samkomulag innan verðlagsráðsins um verð í einstökum atriðum eða verð á sjávarafla í heild fyrir tilskilinn tíma, sem gert er ráð fyrir að ákveðinn verði sérstaklega í reglugerð, þá skuli vísa ágreiningsatriðunum til sérstakrar yfirnefndar, er síðan fellir fullnaðarúrskurð um ágreiningsatriðin, og ræður þá einfaldur meiri hluti atkvæða úrslitum. Í III. kafla frv. eru ýmis ákvæði, svo sem um setningu reglugerðar með nánari ákvæðum um framkvæmd laganna o.fl. Það má segja, að á ýmsu hafi oltið um verð á sjávaraflanum á undanförnum árum. Hvort tveggja er, að verð hefur stundum verið mismunandi á ýmsum stöðum á landinu, og svo hitt, að það hefur raunverulega verið um tvenns konar verð að ræða. Með hinum geysimikla tilkostnaði, sem hlaðizt hafði á útgerðina, m.a. í sambandi við alls konar nýja tækni, ný tæki, var öllum, sem eitthvað til þeirra mála þekktu, löngu orðið ljóst, að skiptakjörin á bátaflotanum voru útgerðinni svo óhagstæð, að vonlaust var um annað en útgerðin stöðvaðist, ef ekki kæmi til einhver leiðrétting um hlut hennar úr aflaverðmætinu. Þess vegna var að því horfið um tíma heldur en að breyta skiptafyrirkomulaginu að reikna fiskinn til sjómanna á öðru og lægra verði en útgerðarmaðurinn fékk raunverulega fyrir afla sinn. Á þessari framkvæmd voru ýmis vandkvæði og þegar í upphafi fyrirsjáanlegt, að slíkt fyrirkomulag gat ekki orðið til frambúðar. Segja má, að þetta flókna og að flestu leyti óheppilega kerfi hafi byrjað um svipað leyti og hinar sérstöku útflutningsverðuppbætur hófust, enda var þá við hver áramót, þegar samið var um rekstrargrundvöll fyrir bátaflotann fyrir vertíðina, samhliða gengið út frá ákveðnu fiskverði, bæði til sjómanna og útgerðarmanna. Það er svo fyrst eftir að útflutningssjóðurinn er lagður niður og hætt er öllum verðuppbótum á útfluttan sjávarafla, að teknir eru upp samningar á milli útgerðarmanna og sjómanna um það, að aðeins eitt verð skuli gilda. En þá var um leið endurskoðaður skiptagrundvöllurinn og samræmdur í heild hlutur hvers aðila, eins og hann hafði raunverulega verið. Um verð á síldinni, þó sérstaklega norðan- og austanlands, hefur það viðgengizt lengst af, að síldarverðið hefur verið ákveðið af sjútvmrh. eða ríkisstj. eftir tillögum stjórnar síldarverksmiðja ríkisins og síldarútvegsnefndar varðandi síld til söltunar. Með þessa framkvæmd hefur verið vaxandi óánægja meðal sjómanna og útgerðarmanna. Sú skipan, sem með frv. þessu er gert ráð fyrir að verði varðandi verðlagningu á sjávarafla, er hliðstæð því, sem verið hefur um langt skeið um verðlagningu landbúnaðarafurða og gefizt vel. Það er því ekki óeðlilegt að ætla, að þessi skipan geti einnig á sama hátt gefizt vel um verðlagningu sjávaraflans. Nefnd sú, er hæstv. sjútvmrh. skipaði þann 9. nóv. s.l. til þess að undirbúa mál þetta og gera drög að því frv., sem hér er til umr., var á einu máli um, að nauðsyn bæri til þess að koma á verðlagsráði sjávarútvegsins. Einn fulltrúinn í nefndinni gerði þó ágreining um eitt eða tvö atriði. Var það fulltrúi Alþýðusambands Íslands, Tryggvi Helgason, sem vildi ekki fallast á skipun oddamannsins í yfirnefndinni, eins og frv. gerir ráð fyrir. Enn fremur vildi hann fjölga um einn mann í verðlagsráðinu, og skyldi sá fulltrúi vera tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands. Um það atriði í frv., sem varðar skipun yfirnefndarinnar, segir svo í 9. gr. frv., með leyfi hæstv. forseta: „Nú næst ekki einróma samkomulag í verðlagsráði um verð í einstökum atriðum eða verð sjávarafla í heild fyrir tilskilinn tíma, og skal þá vísa ágreiningsatriðunum til sérstakrar nefndar. Skal hún skipuð fimm mönnum, tveimur tilnefndum af fisksöluaðilum í verðlagsráði, og skal annar tilnefndur úr hópi fulltrúa L.Í.Ú., og má hann ekki eiga aðild að fiskkaupum, vera félagsbundinn eða hafa hagsmuna að gæta í samtökum fiskkaupenda þeirra, sem tilnefna menn í verðlagsráðið samkv. B-lið 1. gr., en hinn úr hópi sjómannafulltrúa, tveimur tilnefndum af fiskkaupendum í verðlagsráði, og skal a.m.k. annar tilnefndur af þeim aðila, sem ágreiningur er við, og einum oddamanni, sem verðlagsráð kemur sér saman um. Nú nær verðlagsráð ekki einróma samkomulagi um skipun oddamanns í yfirnefndina innan tveggja sólarhringa, frá því að ákvörðun var tekin um vísun ágreinings til yfirnefndar, og skal þá oddamaður tilnefndur af hæstarétti. Þannig skipuð fellir yfirnefndin fullnaðarúrskurð um ágreiningsatriði, og ræður meiri hluti atkv. úrslitum.“ Af þessu má sjá, að augljóst er, að því aðeins verður til þess gripið að skipa yfirnefndina, að samkomulag náist ekki í verðlagsráðinu, og hæstiréttur tilnefni því aðeins oddamanninn, að verðlagsráðið í heild geti ekki komið sér saman um tilnefningu hans. Án þess að slíkt ákvæði sem þetta sé fyrir hendi samkv. lögunum, gæti svo farið, að við værum litlu nær um lausn þessa vandamikla hagsmunamáls en við erum í dag. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. sjútvn. á þskj. 227, varð ekki samkomulag í nefndinni um að mæla með frv., en meiri hl. hefur á þskj. 227 leyft sér að mæla með, að frv. verði samþykkt óbreytt, eins og það kom frá Nd. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um mál þetta að sinni, en geri það að tillögu minni, að það verði samþykkt og vísað til 3. umr.



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér er til umr., er sannarlega ekki að ófyrirsynju fram borið, svo alvarlegir hlutir hafa gerzt í sjávarútvegi, þar sem útgerðarstöðvanir hafa átt sér stað hvað eftir annað. En þessar útgerðarstöðvanir eru vegna ósamkomulags um fiskverð milli fiskseljenda og fiskkaupenda. Það átti að vera svo eftir kenningu hæstv. stjórnarflokka, að með efnahagslöggjöfinni væri slíkur vandi leystur, það ætti allt að geta gengið nokkurn veginn af sjálfu sér í atvinnulífi og viðskiptalífi þjóðarinnar, eftir að sú löggjöf komst á. Þessi „viðreisn“ átti að vera nokkurs konar rafeindaheili, sem þurfti ekki annað en setja í gang, og svo þurfti enginn að hafa áhyggjur af neinu. En þetta hefur farið nokkuð á annan veg, og ég ætla, að ástandið í þessum efnum hafi ekki orðið verra áður en það varð á s.l. vetri, þegar langvarandi útgerðarstöðvun varð í stærsta útgerðarbæ landsins vegna ósamkomulags um verðlag á sjávarafurðum. Það er enginn vafi á því, að það er full þörf á því að setja löggjöf, sem ákveður einhverjar starfsreglur fyrir seljendur og kaupendur að fara eftir, svo að frekar megi vænta samkomulags um fiskverð. Svo mikið er í húfi, að samkomulag takist, að ég tek sannarlega undir ummæli hæstv. ríkisstj. í grg. fyrir þessu frv., að það sé áríðandi að gera nokkrar ráðstafanir til þess að hindra slíkar atvinnustöðvanir. En þýðingarmestu ákvæðin, sem ég tel vera í þessu frv., eru þau, sem mæla fyrir um verðlagsráð og að öðru leyti um þá skipun yfirnefndar, að aðilarnir komi sér saman um oddamann. Hvort tveggja þetta eru tilraunir til þess, að aðilarnir komi sér saman og verðið á vörunni verði ákveðið með samkomulagi. Þetta er að mínum dómi það langmikilsverðasta í frv. og svo mikilsvert, að ég vil leggja mitt lið til þess, að slíkt geti orðið að lögum. Þessu frv. var útbýtt hér í þessari hv. deild í gær um miðjan dag, líklega eitthvað nálægt því kl. 2. eftir fund í sameinuðu þingi. Síðan voru þingmenn á fundum í sameinuðu þingi og í nefndum, og ég ætla, að flestir hafi verið uppteknir fram undir kvöldmat. Það má nærri geta, hve langan tíma nm. sjútvn. í þessari hv. d. hafa haft til þess að athuga svo mikilsvert vandamál sem þetta frv. fjallar um. En hraðinn, ég vil segja flaustrið, á afgreiðslu málsins var meiri en þetta, því að áður en n. er farin að líta á frv. á fundi sínum, eru nm. boðaðir á fund hér í hv. deild kl. hálftvö í dag um þetta mál, og það ætla ég að sé með óvenjulegum hætti, að þannig sé farið að, að ákveða umr. um mál eftir tæpan sólarhring, þótt nefnd, sem málinu var vísað til, sé ekki farin að líta á málið. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. hefur þá afsökun, að það er nauðsynlegt að koma málinu fram fyrir áramót. Ég skal viðurkenna, að það þarf að hafa hraðan á. En að það gangi svona fyrir sig, það tel ég ekki góð vinnubrögð, enda fór það svo, að meiri hluti hv. sjútvn. lagði ekki mikla vinnu í að athuga þetta mál. Ég man ekki, hve margar mínútur fundurinn stóð um málið, þær voru ekki margar. Þar kom fram till. frá einum nm. að samþykkja frv. óbreytt. Ég leitaði eftir því, hvort hægt væri að fá samkomulag um einhverja þá brtt., sem flutt var af hálfu Framsfl. í Nd. við málið, en það varð ekki, svörin voru ósköp greið og fljót og afdráttarlaus, og þar með voru nefndarstörfin búin. En þó að svona gangi fyrir sig í nefnd, verð ég að telja viðeigandi, að nefndarhlutarnir fái einhvern frið til að skila nál. og brtt. Ég tel, að ég hafi gert mitt til þess að hraða þessu eins og ég gat, því að ég skilaði nál. mínu og brtt. hingað til skrifstofunnar kl. 9 í morgun. Fyrr gat ég það ekki, fyrst ég kom ekki heim af fundum hér fyrr en kl. 7 í gærkvöld, svo að ég held, að ég geti ekki talið, að ég hafi hindrað málið. En það er ófært að hafa þessi vinnubrögð um stórmál. Ég verð að vita það. Það verður að haga vinnubrögðum á Alþingi á einhvern annan hátt, svo að þetta þurfi ekki að ganga þannig fyrir sig, að maður nú ekki tali um það, að fyrr í vetur féllu niður fundir í þessari hv. deild dögum saman, af því að það var ekkert að gera. Ég veit ekki, til hvers Ed. er, ef hún á ekki að hafa frið til þess að vinna að málunum, - eða á hún aðeins að taka við öllu athugasemdalaust frá hv. Nd., eins og það kemur fyrir? Ég er hér ekki að saka sérstaklega hæstv. forseta. Ég veit, að hann getur ekki ráðið við þetta, af því að málið kom svo seint fram. Ef á að ljúka þessu fyrir jól, þarf að hafa hraðan á. En samt eru þetta ekki góð vinnubrögð, það verð ég að segla. Skal ég þá ekki ræða meira um það. Það liggja ekki enn fyrir brtt., sem ég flyt. Hvernig á að fara að því, má ég spyrja, þær eru ekki komnar enn úr prentun? Hæstv. forseti hefur rætt um það við mig, hvort ég treysti mér til þess að ræða málið, þó að brtt. séu ekki komnar fram. Ég vil gera allt, sem ég get, til þess að hraða málinu, ég segi það alveg eins og er, að það stendur ekki á mér að ræða það. En ég veit ekki, hvernig við eigum að afgreiða það, þegar brtt. eru ekki komnar fram enn, þó að ég hafi afhent þær kl. 9 í morgun. Ég býst við, að hæstv. forseti fresti þá fundi, ef þær verða ekki komnar, þegar þessari umr. er lokið, og er það samt vægast sagt hart að þurfa að ræða brtt., sem enginn þm. hefur séð að undanteknum mér. Ég skal samt, til þess að greiða fyrir málinu, skýra eins rækilega og ég get frá þessum brtt., sem ég hef flutt og ekki eru komnar hér fram. 1. brtt., sem ég flyt, er við 1. gr. frv. Ég legg þar til, að einn af þeim þremur fulltrúum. sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna á að tilnefna í verðlagsráðið, verði tilnefndur sameiginlega af félögum fiskvinnslustöðva á Vestfjörðum, Norður- og Austurlandi. Ég held, að mönnum sé kunnugt um það, að aðstaða fiskvinnslustöðva í þessum landshlutum er nokkur önnur en hér sunnanlands. Það er öðruvísi fiskur, sem þessar stöðvar fá. Það er oft smærri fiskur. Það er mikill hluti eða a.m.k. verulegur hluti af aflanum handfærafiskur á vissum tímum ársins. Það eru fisktegundir, sem jafnvel þekkjast ekki annars staðar en við Vestfirði, eins og steinbítur. Ég get varla talið, að hann sé veiddur að nokkru ráði annars staðar. Og þá má jafnvel nefna hina virðulegu hámeri, sem farið er að veiða fyrir Vestfjörðum nú, - ég veit ekki til, að hún sé veidd annars staðar við landið, - mjög dýr fiskur. Margt fleira af þessu tagi má nefna og þá ekki sízt aðstöðuna hjá hraðfrystihúsunum víða úti um land og fiskmagnið, sem hver hraðfrystistöð fær. Þetta er mjög ólíkt því, sem er hér við aðalveiðisvæðið sunnan- og suðvestanlands. Það er því ekki óeðlileg ósk, sem hefur borizt bréflega til Alþingis frá félagi fiskvinnslustöðva á Norður- og Austurlandi, að það fái einn fulltrúa í verðlagsráð. Þá er önnur till. við þessa sömu gr., 1. gr. frv., sem ég flyt. Það er skilyrði um kjörgengi í verðlagsráð og yfirnefnd samkv. frv. Þar er sett það skilyrði í frv., eins og það er nú, að fulltrúi í verðlagsráði má ekki hafa gagnstæðra hagsmuna að gæta við það, sem ætlazt er til samkv. lögunum, t.d. að fulltrúi fyrir fiskseljendur megi ekki bersýnilega hafa hagsmuni sem fiskkaupandi, og gagnkvæmt, að fulltrúi fiskkaupenda hafi ekki bersýnilega hagsmuna að gæta sem fiskseljandi. Nú er það ákvæði komið inn í frv., að þessi skilyrði skuli sett um yfirnefndina, en það er ekkert slíkt skilyrði um að vera fulltrúi í verðlagsráðinu. Nú verð ég að telja, að það sé alveg jafnmikil nauðsyn á því að setja þessi skilyrði til þátttöku í verðlagsráði eins og í yfirnefnd, því að báðar þessar nefndir eiga að vera nokkurs konar sáttanefndir eða samkomulagsnefndir um fiskverðið. Þær eiga að fjalla um alveg sama verkefnið. Og hví ekki að setja þessi skilyrði þá á báðum stöðum? Því hefur verið haldið fram, að þetta kæmi ekki að sök vegna þess, að það þurfi einróma samþykki fulltrúanna í verðlagsráði til þess að ákveða fiskverðið. Ég held, að einmitt vegna þessa ákvæðis í frv. um, að einróma samþykki þurfi í verðlagsráði til að ákveða fiskverðið, sé enn nauðsynlegra að vanda til fulltrúanna og það séu meiri líkur til þess, að samkomulag geti tekizt í verðlagsráði, ef það er þannig skipað, að þar sé réttur maður á réttum stað, raunverulegur fiskseljandi sé fulltrúi fyrir fiskseljendur og raunverulegur fiskkaupandi fyrir hina. En ef hitt kæmi fyrir, að þarna væri fulltrúi fyrir fiskseljendur, sem væri að miklum meiri hluta fiskkaupandi, þá er það að mínum dómi lakara, að þá skuli þurfa einróma samþykki í þessu verðlagsráði, ef menn ætlast til þess, að það nái samkomulagi. Það er því tillaga mín, ein brtt., að sömu skilyrði um kjörgengi séu sett um verðlagsráðið og yfirnefnd og sömu skilyrði sett um fulltrúa fiskkaupenda og fyrir fulltrúa fiskseljenda, þessi skilyrði nái til beggja þessara hópa, sem þarna eiga fulltrúa í verðlagsráði. Það er að mínum dómi alveg fráleitt, svo að ég taki dæmi, að maður, sem á heilt hraðfrystihús, en á líka hlut í bát, geti verið fulltrúi fyrir fiskseljendur í verðlagsráði. Það sjá allir, að hann hefur fyrst og fremst hagsmuni af því að fá verðið lágt, því að hann er fiskkaupandi og kaupir kannske margfalt magn af fiski móts við það, sem kemur af þessum eina bát, sem hann er ef til vill aðeins hluthafi í. Þó gæti hann eftir ákvæðum frv. verið fulltrúi fyrir fiskseljendur. Þetta tel ég ekki vera viðunandi. Hliðstæð dæmi má nefna um fulltrúa fiskkaupenda, að það getur verið maður, sem er fyrst og fremst útgerðarmaður, þó að hann eigi hluta í hraðfrystihúsi. Þá kem ég að þriðju brtt., sem ég flyt við 1. gr. Það má segja, að það sé leiðrétting á orðalagi, sem vægast sagt er fljótfærnislegt. Það stendur nefnilega í 1. gr. frv., þar sem taldir eru upp fulltrúarnir af hálfu fiskkaupenda, að síðast er talinn einn fulltrúi tilnefndur af verksmiðjueigendum á Suður- og Vesturlandi. Engin skýring er með þessu, hvað þetta er. Nú eru ákaflega margar tegundir af verksmiðjum til á Suður- og Vesturlandi, og einhver hafði það á orði, hvort það væri dósaverksmiðja, hvort það væri súkkulaðiverksmiðja eða ullarverksmiðja eða nærfataverksmiðja eða hvaða verksmiðjur ættu að tilnefna þennan fulltrúa. Nú skal ég játa, að það er hægt að finna það út úr frv., að það er ekki átt við neinar af þessum verksmiðjum, en fljótfærnislegt er orðalagið, það held ég að sé vægast sagt. Ég held, að það megi sjá það eftir 4. gr., að þarna muni hafa átt að standa síldarverksmiðjueigenda, - ég held, að það hljóti að vera, að þar sé átt við síldarverksmiðjueigendur, og þess vegna hef ég flutt þá leiðréttingu. Þá flyt ég brtt. við 3. gr., og hún er um það, að af þeim þremur fulltrúum, sem Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna á að tilnefna í verðlagsráð, sé einn tilnefndur sameiginlega af félögum fiskvinnslustöðva á Vestfjörðum og Norður- og Austurlandi, en það er alveg sams konar tillaga og kemur fram við 1. gr. og er því afleiðing af henni, og er ekkert um hana að segja annað hún er til samræmis. 3. brtt., sem ég flyt, er við 9. gr. Eins og mönnum er kunnugt, mælir 9. gr. svo fyrir, hvernig skuli að fara, ef ekki næst einróma samkomulag í verðlagsráði um verð á fiski. Þá skuli þeim ágreiningi vísað til yfirnefndar, sem er skipuð 5 mönnum, tveimur tilnefndum af hvorum aðila, fiskseljendum og fiskkaupendum, og oddamanni, sem þessir aðilar koma sér saman um einróma. Þetta var ekki svo í frv., eins og það var lagt fyrir Nd., en það er orðið svo núna. Þarna eru aftur ákvæði um það, að fulltrúar í verðlagsráði verða að vera sammála. Það verður að vera samþykkt einróma verðlagið í verðlagsráði. Takist það ekki, verður að samþykkja einróma í verðlagsráði oddamann í yfirnefnd. En takist það ekki heldur, á að koma til oddamaður skipaður af hæstarétti. Og þá er ég kominn að því atriði í þessu frv., sem ég ætla að valdi mestum ágreiningi, þ.e. að yfirnefnd úrskurði verðlag á fiski með oddamanni skipuðum frá ríkisstofnun. Þetta er ekkert annað en gerðardómur, - gerðardómur í kjaramálum sjómanna, því að kjör sjómanna skapast annars vegar af aflamagninu og hins vegar af verðinu, sem þeir fá fyrir hlutinn sinn. Hér er því fyrirmæli um gerðardóm í kjaramálum sjómanna. Auk þess er þetta líka gerðardómur fyrir hraðfrystihúsin eða kaupendur fisksins. Það, sem ég kann ekki við í þessu ákvæði frv., er einmitt þetta. Það er heimtað einróma samþykki í verðlagsráði fyrir verðlaginu. Takist það ekki, er heimtað einróma samþykki verðlagsráðs um oddamanninn í yfirnefnd. Takist það ekki, skal settur oddamaður skipaður af ríkisstofnun, þó að hvorugur aðili í verðlagsráði, fulltrúar fiskkaupenda og fulltrúar fiskseljenda, sé ánægður með þann aðila. Þar er snúið við blaðinu. Ég neita því ekki, að þetta eru ákaflega rúm ákvæði fyrir einstaka fulltrúa, það þurfi einróma samþykkt um verðlagið í verðlagsráði og að það þurfi einróma samþykki verðlagsráðs um oddamann í yfirnefnd. Þetta gefur til kynna, að hverjum einstaklingi er þarna gefið neitunarvald, ef eitthvað það á að gera eða ákveða, sem hann getur ekki fellt sig við. Og meiri rétt er ekki hægt að gefa minni hluta en þetta. Ég skal ekki setja mig upp á móti því, þó að heimtað sé einróma samþykki verðlagsráðs um verðlagið, af því að þá er til annað stig að vísa málinu til, það er yfirnefnd. En ég tel ástæðulaust að heimta einróma samþykki verðlagsráðs um skipun oddamanns í yfirnefndina. Því legg ég til, að aðeins þurfi samþykki meiri hluta fulltrúanna, hvors hópsins um sig, fulltrúa fiskseljenda annars vegar og fulltrúa fiskkaupenda hins vegar, til þess að sá oddamaður verði skipaður, þ.e. að 8 af 12 mönnum í verðlagsráði samþykki oddamanninn. Ég get ómögulega varizt þeirri hugsun, að þessar tillögur um einróma samþykki á tveimur stigum sáttaumleitana kunni að leiða og jafnvel hljóti að leiða til þess, að verðlagið verði venjulega ákveðið af yfirnefnd með oddamanni frá hæstarétti. Það þarf svo sáralítið til að koma því til leiðar. Einn maður af 12 getur neitað verðlaginu í verðlagsráðinu, og einn maður af 12 getur neitað oddamanninum, sem þeir annars hefðu átt að koma sér saman um. Er þá ekki einmitt hætt við því, að þetta verði niðurstaðan, að það verði yfirnefndin með oddamanni frá hæstarétti, sem ákveður verðlagið? Það er þetta, sem ég óttast. Og ég held, að þetta sé það lakasta í þessu frv. Hæstv. sjútvmrh. talaði um það í gær í framsöguræðu sinni um málið, að hann byggist við, að venjulegast tækist samkomulag í verðlagsráði. Ef það tekst þar venjulega, þá er það ekki fyrir þetta neitunarákvæði í frv. Þá væri það held ég frekar vegna hins, að menn vilja ekki eiga undir þessari yfirnefnd með oddamann frá ríkisstofnun. En það þýðir kannske lítið, hvorki fyrir mig né hæstv. ráðherra, að vera að spá neinu um það. Við vitum sennilega álíka mikið báðir um það fyrir fram. Þá held ég, að ég muni það rétt, að hæstv. ráðherra hafi í framsöguræðu sinni fyrir þessu máli vitnað í skipan verðlagsráðs bændastéttarinnar og að hér sé um hliðstæður að ræða, verðlagsráð landbúnaðarins og þær tillögur, sem í þessu frv. felast um verðlagsráð og yfirnefnd sjávarútvegsins. Ég held, að þetta sé á misskilningi byggt hjá hæstv. ráðherra: Þetta er mjög á annan veg hjá bændum, þ.e.a.s. uppbygging þessa kerfis gekk allt öðruvísi fyrir sig hjá bændum. Þar gekk það þannig fyrir sig, að málið var rætt á búnaðarþingi, sem er vettvangur bændastéttarinnar, það var rætt á búnaðarþingi 1943 og þá skipuð milliþn. í þetta mál. Síðan gerir þessi milliþn. tillögur um þetta skipulag og leggur það aftur fyrir búnaðarþing. Þannig er undirbúin löggjöfin af hálfu bændanna þá. Síðan samþykkir Alþingi framleiðsluráðslögin 1947. M.ö.o.: bændastéttin samþykkir fyrir fram það skipulag, sem skuli hafa á þessu máli, og það var sætt sig við þá yfirnefnd, sem þar starfar, það var sætt sig við hana, enda hún komin inn í löggjöfina fyrir tilstilli bændanna sjálfra. En hvernig er það með þetta frv.? Eru fiskseljendur sammála um frv.? Ónei, þeir eru það ekki. Þeir eru sammála um, að það þurfi að setja starfsreglur um samkomulagstilraunir um fiskverð, það eru allir sammála um, um það er enginn ágreiningur neins staðar, sem ég veit til. En þeir eru ekki sammála eða voru ekki sammála um tvö atriði, annars vegar skipun verðlagsráðsins, hins vegar um yfirnefnd. Nú er búið að breyta ákvæðum frv. í Nd. um skipan verðlagsráðsins, en það er engu búið að breyta um sjálfa yfirnefndina, þar sem oddamaður á að vera frá hæstarétti. Það mun vera svo, að fulltrúar fiskkaupenda hafa verið sammála um þessi ákvæði frv., en fulltrúar fiskseljenda munu ekki hafa verið sammála. Ég held, að ég muni það rétt, að það hafi verið 4 fulltrúar frá fiskseljendum og 4 frá fiskkaupendum, sem undirbjuggu frv. Af þessum 4 fulltrúum frá fiskkaupendum hafi verið 3, sem má telja fulltrúa sjómanna, einn frá Alþýðusambandinu, einn frá Sjómannasambandinu og einn frá Farmanna- og fiskimannasambandinu. Af þessum þremur fulltrúum sjómanna í undirbúningsnefndinni var aðeins einn samþykkur ákvæðum frv., annar sat hjá við atkvgr., fulltrúi Sjómannasambandsins, þriðji greiddi atkvæði gegn þessu fyrirkomulagi, fulltrúi Alþýðusambands Íslands, og á bak við þann fulltrúa munu hafa verið langflestir sjómennirnir í landinu. Nei, það varð ekki fullt samkomulag og fjarri því um þetta. Beri maður þetta svo saman við undirbúning að framleiðsluráðslögum landbúnaðarins, þá er þar öðruvísi farið að, þar eru það stofnanir bændanna sjálfra, sem samþykkja þetta fyrirkomulag fyrir fram. Í samræmi við þetta er það, að ég flyt þá brtt., að það þurfi meirihlutasamþykki beggja aðila til þess að setja gerðardóm með oddamann frá ríkisstofnun. 4. brtt., sem ég flyt, er við 10. gr. í 10. gr. frv. stendur: „Ákvarðanir verðlagsráðs eru bindandi sem lágmarksverð, og má enginn selja sjávarafla undir því verði, sem ákveðið hefur verið samkvæmt ákvæðum þessara laga.“ Ég vil spyrja: Á þetta þá ekki að vera bindandi fyrir þær ákvarðanir, sem yfirnefndin tekur? Er það tilgangurinn, að ef yfirnefndin úrskurðar verðið, þá sé það ekki bindandi? þannig er það í frv. Það er aðeins verðlagsráð, sem þetta ákvæði nær til. Ég tel, að ef nokkur árangur á að verða, þurfi þetta bindingarákvæði að ná alveg jafnt til yfirnefndar og til verðlagsráðs. Það er ekki hægt að segja, að verðlagsráð ákvarði neitt um verðlagið, ef það er yfirnefndin, sem gerir það. Hún er ekki verðlagsráð. En samkvæmt frv. á það ekki að vera bindandi, verðlagið, lágmarksverðið, ef það er ákveðið af yfirnefnd. Ég held, að það sé fljótfærnislega frá þessu gengið, en ef þetta er tilgangurinn, þá átta ég mig ekki á þessu. Í þessari sömu tillögu legg ég til, að ákveðið tímabil skuli standa það verð, sem úrskurðað er eða ákveðið verður af verðlagsráði, en eins og frv. er, þá sé ég ekki, að neinn tími sé nefndur neins staðar um það, hve lengi þetta verð eigi að standa. Það gefur að skilja, að það geta margar þær breytingar orðið, sem þyrftu að valda breytingum á fiskverði, verðfall erlendis, breyttur vinnslukostnaður innanlands og annað þess háttar. Nú býst ég kannske við, að hæstv. ráðherra kunni að svara því, að þessi atriði verði öll ákveðin í reglugerð, en mér hefði fundizt eðlilegra, að þetta stæði beint í lögunum, því að þetta eru allþýðingarmikil ákvæði. Ég hef farið nokkrum orðum um það atriði þessa frv., sem ég tel einna athugaverðast, þ.e. yfirnefnd með oddamanni frá hæstarétti. Ég hef sýnt fram á, að það hafa ekki staðið allir fulltrúar sjómanna að því ákvæði frv., þeirra sem undirbjuggu frv., og þetta sé mjög varhugaverð ráðstöfun. En ég vil bæta því við, að ef út í þá sálma þarf að fara á annað borð að úrskurða með gerðardómi þannig skipuðum verð á vöru, þá er það tvíeggjað sverð. Það getur farið svo, að árangur af þessu verði minni en til er ætlazt. Það er nefnilega ekki hægt að skylda neinn til þess að kaupa vörur fyrir ákveðið verð, ef kaupandinn treystir sér ekki til þess. Það er ekki hægt að skylda hraðfrystihúsin í landinu til þess að kaupa ferskfisk fyrir eitthvert úrskurðað verð, ef þau treysta sér alls ekki til þess að fá það út úr sinni vinnslu, að þetta geti borgað sig. Það er ekki heldur hægt að fyrirskipa neinum útgerðarmanni að selja fiskinn sinn fyrir ákveðið verð. Og það er ekki hægt að skylda sjómanninn til þess að róa upp á það, að hann fái þetta verð fyrir aflann sinn. Ef slík harka fer í þetta mál, sem getur átt sér stað, að það þurfi að fara að úrskurða þetta með gerðardómi skipuðum eins og ég hef nefnt, þá er ekki víst, að málið leysist með þessu. Það er hægt að fá verðlag á pappírinn, en það er ekki vist, að það verði fyrirbyggðar atvinnustöðvanir, þó að þetta verði gert, og það er þó aðalatriðið og tilgangurinn með frv., það er að koma í veg fyrir þær. Og ég vil nefna eitt enn og það að gefnu tilefni. Ef annar hvor aðilinn í verðlagsráði, fulltrúar fiskkaupenda eða fiskseljenda, vill ekki sætta sig við yfirnefndina með oddamann frá hæstarétti, en finnur upp á því að tilnefna ekki fulltrúa sinn í yfirnefndina, hvað skeður þá? Kom það ekki fyrir einu sinni um verðlagsráð landbúnaðarafurða, að þetta var gert? Ég veit ekki betur en yfirnefndin hafi orðið óstarfhæf.  5. brtt., sem ég flyt við frv., er við 11. gr. Í 11. gr. segir, að kostnaðurinn af verðlagsráði sjávarútvegsins skuli greiddur af fiskimálasjóði. Það er kannske af því, að ég er í stjórn fiskimálasjóðs, að ég á lakara með að sætta mig við þetta ákvæði en sumir aðrir. Hæstv. ráðherra sagði eitthvað á þá leið í framsöguræðu sinni í gær, að heimild væri fyrir því, að fiskimálasjóður greiddi slíkt, - ég held ég hafi það rétt eftir, - heimild sé fyrir fiskimálasjóð að greiða þennan kostnað. Hvar er sú heimild? Getur hún verið annars staðar en í lögunum um fiskimálasjóð? Starfsemi fiskimálasjóðs er sú að veita lán til framkvæmda í þágu sjávarútvegsins, til hvers konar fiskvinnslustöðva í landi, og auk þess að veita styrki. Það getur ekki falizt slík heimild í því ákvæði laganna, að fiskimálasjóður láni fé, því að það er ekki að lána neitt fé að borga þennan kostnað, það er ótvírætt. Það getur ekki fallið undir lánveitingar fiskimálasjóðs að taka að sér að greiða allan kostnað af opinberri stofnun, sem nú á að fara að setja á laggirnar. Það verður þá að heyra undir styrkveitingar fiskimálasjóðs, og lögin segja, hvers konar styrkveitingar fiskimálasjóður má hafa með höndum: Til hafrannsókna. Þetta eru ekki hafrannsóknir. Rannsókna á fiskigöngum og fiskistofnum. Ég held það geti ekki heyrt undir þetta, að þetta séu neinar fiskigöngur að borga kostnað verðlagsráðs. Tilrauna til veiða með nýjum aðferðum eða nýjum veiðarfærum. Ekki getur það heyrt undir þetta. Tilrauna með verkun og vinnslu sjávarafurða. Skrifstofukostnaður getur ekki heyrt undir þetta. Til markaðsleitar fyrir sjávarafurðir. Ég held, að þetta sé ekki markaðsleit, að ákvarða verð á ferskfiski hér innanlands. Til annarra rannsókna og nýjunga í þarfir sjávarútvegsins. Og þarna er upp talið. Ja, ég veit ekki, hvort hæstv. ráðherra á við það, að þetta sé nýjung í þarfir sjávarútvegsins. Eða er það rannsókn? Jú, það er rannsókn, það má heita það kannske. Ég vil bara spyrja hann, hvort honum finnist það heyra undir þetta ákvæði, að þetta sé rannsókn eða nýjung í þarfir sjávarútvegsins að borga skrifstofukostnað verðlagsráðs. Nú er það svo, að þessi kostnaður getur orðið allverulegur fyrir stofnun, sem hefur heldur litlar tekjur, því að í 5. gr. frv. segir, hvað ráðið eigi að gera, og þar með sér maður, hvað það muni verða, sem hefur kostnað í för með sér: Að ákveða lágmarksverð á öllum tegundum fersks sjávarafla, sem seldur er til vinnslu hér í landi eða selja skal í skip eða annað flutningstæki til útflutnings óunnið. Að fylgjast með markaðsverði sjávarafurða á erlendum mörkuðum á hverjum tíma. Það er ekkert smáræðisverkefni. Að safna gögnum um framleiðslukostnað hinna ýmsu framleiðslugreina sjávarútvegsins og að safna öðrum þeim gögnum, sem ákvarðandi kunna að vera um verðlag á sjávarafla. Svo er gert ráð fyrir framkvæmdastjóra með skrifstofufólki og öllu, sem því tilheyrir. Svo er það kostnaðurinn af verðlagsráði, og mig minnir, að það séu 19 í því. Ég held nefnilega, að þessi kostnaður geti orðið allverulegur fyrir ekki stærri sjóð en fiskimálasjóður er. Tekjur fiskimálasjóðs eru: Hluti hans af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum og vextir. Aðrar tekjur eru ekki. Og þessar tekjur fiskimálasjóðs hafa orðið síðustu árin þannig: 1957 4½ millj., 1958 5.7 millj., 1959 5.8 millj. og 1960 7.8 millj. Þetta er fiskimálasjóðsgjaldið og vextirnir. Ég held, að þetta geti orðið dálagleg skerðing á tekjum fiskimálasjóðs til þess að sinna venjulegri starfsemi, ef á að taka allan kostnað verðlagsráðs af árlegum tekjum sjóðsins. Og hverjir eru það í raun og veru, sem borga þetta? Það er sjávarútvegurinn. Hver einasti eyrir frá fiskimálasjóði fer til sjávarútvegs, í lán eða styrki. Og það er ekki um það að ræða, að þessi skerðing á tekjum sjóðsins, sem hlýzt af þessu ákvæði laganna, bitnar beint á þeim, sem fjárhagsaðstoðar hafa notið frá sjóðnum. Ég býst fyrst og fremst við, að það bitni á styrkþegum. Og mér þætti ekki ólíklegt, að verulegur hluti af því fé, sem hingað til hefur verið varið til styrkja í þágu sjávarútvegsins, hverfi í þetta. Og þá kemur það niður á þessum greinum, sem ég las upp úr lögunum, sem sjóðsstjórnin hefur styrkt fram að þessu. Ég kalla það alveg merkilegt, að hæstv. ríkisstj. skuli nú hafa komið auga á fiskimálasjóð í þessu skyni. Það er eins og henni sé áskapað að ráðast á lamb fátæka mannsins, ef hún getur náð til þess. Í flestum tilfellum held ég, að það sé venjan, að slíkur kostnaður sé hreinlega greiddur úr ríkissjóði. En þarna er sjóður með 5, 6 eða 7 millj. kr. árlegar tekjur látinn greiða það, sem ríkissjóður með sínar 1700 millj. kr. í tekjur getur ekki greitt. En það verður, eins og ég sagði, þessi afleiðingin: stofnanir sjávarútvegsins verða að greiða þetta. Það bitnar á þeim. Öðruvísi getur stjórn fiskimálasjóðs ekki að farið. Hæstv. ráðh. gat þess í framsöguræðu sinni, að þetta væri alveg hliðstætt því, sem væri um greiðslu á kostnaði við yfirnefnd um landbúnaðarverðið. Ég held, að ég fari þar ekki rangt með, ég hafi tekið þar rétt eftir: að þar væri sams konar fyrirkomulag og þetta, að kostnaðurinn væri greiddur af sjóði framleiðsluráðs, og því væri þetta lagt til, að fiskimálasjóður greiddi kostnað af verðlagsráðinu. Þetta er á misskilningi byggt hjá hæstv. ráðh. Kostnaður af sex manna nefnd framleiðsluráðslaganna og kostnaður af yfirnefnd, þegar til hennar þarf að koma, er allur greiddur úr ríkissjóði. Þetta er því þveröfugt, sem þarna er lagt til. Að vísu hefur framleiðsluráð aftur á móti annan kostnað. En um sex manna nefndina, sem er alveg hliðstæð 12 manna nefndinni í þessu frv. - eða verðlagsráðinu - og yfirnefndina um landbúnaðarverðið, sem er alveg hliðstæð yfirnefndinni í þessu frv., þá er það svo, að ríkissjóður greiðir kostnað af þessu hvoru tveggja, en skv. frv. á hann ekki að gera það, heldur á að láta fiskimálasjóð greiða kostnaðinn. Það er því á einhverjum misskilningi byggt hjá hæstv. ráðh., sem hann sagði í gær. Ég hef þá drepið á þær brtt., sem ég flyt við þetta frv., og skal endurtaka að lokum það, sem ég sagði áður, að ég tel nauðsyn á að setja löggjöf um reglur, til þess að leita samkomulags í verðlagsmálum milli fiskseljenda og fiskkaupenda. En ég er fyrst og fremst andvígur skipun yfirnefndar með þeim hætti, að oddamaður sé skipaður af ríkisstofnun eða nokkrum öðrum en aðilunum sjálfum, sem eiga að semja. Brtt. mínar fengu ekki undirtektir hjá meiri hl. n., og það kann svo að fara, að þessi hv. deild líti eins á og þær nái ekki fram að ganga. En þótt svo fari, vil ég samt eiga minn þátt í því að styðja að löggjöf, sem gerir tilraun til þess að leysa þessi vandamál, og mun því fylgja frv. að lokum, þó að ég fái ekki samþykktar þær brtt., sem ég flyt, því að málið er svo mikils virði fyrir atvinnulífið í landinu og alla aðila, að ef árangur getur orðið með þessu móti, þá vil ég styðja að því, að sá árangur náist.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram, hef ég ekki getað fallizt á að mæla með samþykkt þessa frv. breytingalaust, eins og hv. meiri hl. sjútvn. gerir. Að mínu áliti er að vísu stefnt að sumu leyti í rétta átt með frv., en ég tel á hinn bóginn gallana á því svo stórfellda, að að öllu samanlögðu væri samþykkt þess ekki til bóta frá núverandi ástandi, a.m.k. ekki fyrir þann aðilann, sem er fjölmennastur meðal þeirra, sem hafa beinna hagsmuna að gæta í sambandi við meðferð þeirra mála, sem frv. fjallar um, þ.e.a.s. sjómannastéttina. Ég tel líka, að það sé mjög vafasamt, að ekki sé sterkara að orði komizt, að með frv. náist sá árangur, sem sagt er að sé aðalmarkmiðið með flutningi þess, þ.e.a.s. sá, að meiri friður fáist en áður hefur verið um verðlagningu á fiski. Ég tel, að frjálst samkomulag, frjálsir samningar milli þeirra hagsmunaaðila, sem hér eiga hlut að máli, sé farsælasta leiðin til þess að firra vandræðum, en að valdboð og mismunun á samnings- og ákvörðunaraðstöðu aðilanna sé hættuleg leið, sem leiði ekki neitt gott af sér og allra sízt frið. Ég tel líka, að allra hluta vegna sé mjög óheppilegt að setja slíka löggjöf sem þá, sem hér er um að ræða, án þess að að baki henni standi samþykki allra þeirra, sem brýnustu og beinustu hagsmuna hafa að gæta, en á það skortir mjög, hvað þetta mál áhrærir. Hér er um það að ræða að lögfesta fastar reglur um það, hvernig ákvarðanir um lágmarksverð á ferskum fiski skuli teknar. Samkvæmt öllum viðteknum reglum um hliðstæð samskipti milli aðila í þjóðfélaginu er leið frjálsra samninga sú eðlilega og æskilega leið. Fyrsta skrefið í átt til niðurstöðu eftir þeirri leið er vitanlega það, að hagsmunaaðilarnir setjist að samningaborði. Nú hefur það verið svo, að það hafa ekki allir verið á eitt sáttir um það, hverjir ættu að vera hinir raunverulegu viðsemjendur um fiskverðið í einstökum tilfellum. Sumpart hefur þetta leitt til þess, að verð hefur verið ákveðið af opinberum aðilum, eins og t.d. síldarútvegsnefnd hvað síld til söltunar áhrærir, og af atvmrh. eftir tillögum stjórnar síldarverksmiðjanna hvað viðkemur verði á bræðslusíld. Og enn hefur útkoman orðið sú, að stundum hafa samningar verið gerðir milli útgerðarmanna einna og vinnslustöðva um það raunverulega fiskverð, en síðan hafa sjómenn og útvegsmenn samið sín á milli um annað verð, sem lagt hefur verið til grundvallar við skipti á aflahlut. Það geta sjálfsagt allir verið því sammála, sem stendur í grg. með frv., að þessi mál hafa verið í of lausum skorðum á undanförnum árum og að nauðsyn sé orðin á því, að breytingar séu gerðar hér á, og þó alveg sérstaklega eftir að samtök sjómanna og útgerðarmanna höfðu í byrjun s.l. árs komið sér saman um þá framtíðarskipun mála, að skiptaverð og það raunverulega verð, sem útgerðin fær fyrir aflann, skyldi vera eitt og hið sama. Með samningunum um þetta var í raun og veru óumdeilanlega viðurkennt, að sjómennirnir væru réttir aðilar til þess að semja um fiskverðið ásamt með útgerðarmönnum. En lagalega séð höfðu sjómannasamtökin þó tvímælalaust búið við þann rétt að semja við útgerðarmenn um verð á hlut sjómanna af afla. Og þann rétt hafa þeir í raun og veru alltaf getað notfært sér með því að setja fram kröfur varðandi fiskverð í sambandi við gerð almennra kjarasamninga sinna. Hefur þá að sjálfsögðu farið um þær kröfur og um þá samninga nákvæmlega á sama hátt og aðra venjulega kjarasamninga, þ.e.a.s. eftir þeim reglum, sem lög um stéttarfélög og vinnudeilur kveða á um. Hvernig sem ákvæði þessa frv. eru því skoðuð, er því alveg augljóst, að það færir ekki sjómannastéttinni nein þau réttindi til samninga um það kjaraatriði, sem sjálft fiskverðið er, umfram það, sem hefur verið, því að þann rétt hefur sjómannastéttin alltaf haft gegnum samtökin. Hitt er svo annað mál, að eins og um öll önnur kjaraatriði hafa sjómannafélögin orðið að beita fyrir sig samtökum sínum, til þess að þessi réttur þeirra kæmi að haldi, og til þess hefur aðstaðan að sjálfsögðu verið ærið misjöfn og oft verri en svo, að þeim hafi í raun og veru verið fært að nota þennan rétt sinn. Kjarasamningar bátasjómanna og útgerðarmanna, sem voru gerðir upp úr s.l. áramótum, gerðu það óhjákvæmilegt, að komið yrði á breyttri skipun um meðferð samninga um fiskverð, eins og ég áður sagði, vegna þess að samkvæmt þeim gat ekki lengur verið um það að ræða, að samið yrði aðeins um skiptaverð milli útgerðarmanna og sjómanna, heldur um verðsamninga þessara aðila beggja við vinnslustöðvar og aðra hugsanlega fiskkaupendur. Þetta var líka öllum þeim aðilum, sem þarna áttu hlut að, ljóst, og eins og kemur fram í grg, frv., var unnið að því að koma á fót samninganefnd þessara þriggja aðila, þegar ríkisstj. greip inn í málið, fyrst með nefndarskipun og síðar með flutningi þessa frv. Og það er þess vegna algerlega ósannað mál a.m.k., hvort nokkur þörf hefur verið á afskiptum hæstv. ríkisstj. til þess að ná því markmiði að leiða þessa þrjá samningsaðila um fiskverðið að samningaborðinu. Ég held, að miklu fremur megi fullyrða, að engin vandkvæði hefðu orðið á því, að mynduð yrði sameiginleg samninganefnd, hvort sem hún hefur verið kölluð verðlagsráð eða einhverju öðru nafni. En þrátt fyrir það, að lagasetning um slíka samninganefnd var hvað fiskverðið á vetrarvertíð snertir ef til vill alveg óþörf, þá verður þó að telja, að hún ein út af fyrir sig væri á engan hátt til skaða, ef samsetning slíkrar nefndar væri með eðlilegum hætti og að baki hennar hefði staðið samþykki þeirra, sem málið sérstaklega varðaði. Og hvað snertir þá breytingu, sem lögfesting slíkrar samninganefndar hefði á ákvæðið um síldarverð, frá því, sem hefur tíðkazt, þá verður að telja þá breytingu mjög til bóta frá fyrri skipan, ekki vegna þess, að í sjálfu sér sé um einhver ný réttindi að ræða til handa samtökum sjómanna, heldur vegna þess, að lögfesting samninganefndarinnar auðveldar þeim að beita samningsréttinum, þ.e.a.s. ef ekki hefði komið til annað og meira en skipun nefndar eða verðlagsráðs, sem hefði átt að hafa það hlutverk eitt að semja, að koma á frjálsum samningum á milli aðilanna. Með ákvörðunum um skipun verðlagsráðsins og hlutverk þess tel ég, að gagnlegt spor sé stigið í sambúðarmálum þeirra aðila, sem hér ræðir um, enda var enginn ágreiningur um það atriði í undirbúningsnefndinni, nema að því leyti sem tók til fjölda fulltrúa frá samtökum sjómanna. Þó má segja, að það hafi ekki verið neitt ákaflega þýðingarmikið atriði, hvort fulltrúar þeirra voru þrír eða fjórir, ef aðeins hefði verið um samninganefnd að ræða og ákvæðin um yfirnefndina eða gerðardóminn hefðu ekki komið til, því að það skiptir í sjálfu sér ekki höfuðmáli, hvort einn aðili lætur einum fulltrúanum fleira eða færra mæta fyrir sig við samningaborð, ef aðeins er um það að ræða að gera samninga. Ákvæði 9. gr. í frv. um sérstaka yfirnefnd, sem tekur við af verðlagsráði, ef þar næst ekki samkomulag milli allra aðila og það innan tiltekins tíma, og fellir endanlegan úrskurð um ágreiningsatriði, verða að skoðast sem aðalatriði í frv. Og það er einmitt varðandi þetta atriði, sem leiðir skiljast um fylgi við frv. í undirbúningsnefndinni hlutu ákvæði þessarar greinar aðeins stuðning fulltrúa atvinnurekenda og yfirmanna á flotanum, en hvorki stuðning Sjómannasambandsins né Alþýðusambandsins, heldur fulla andstöðu af hálfu þess síðar nefnda. Í sérstöku nál. Tryggva Helgasonar, fulltrúa Alþýðusambandsins, er réttilega bent á, að kjör sjómanna ákvarðast að verulegu leyti af fiskverðinu og að öllu leyti, ef svo stendur á, að kjarasamningar um önnur atriði eru bundnir. Þarna er í raun og veru komið að kjarna málsins frá sjónarmiði sjómannastéttarinnar og verkalýðshreyfingarinnar. Það á sem sé að úrskurða um kjaramál sjómanna með gerðardómi, í stað þess að láta þá halda rétti sínum til þess að fara með kjaramál sín með þeim hætti, sem öll önnur stéttarfélög verkafólks hafa rétt til. Það er vissulega nokkuð glöggt tímanna tákn, að það skuli vera formaður Alþfl., sem beitir sér nú fyrir slíkri löggjöf, þegar til þess er litið, að flokkur hans hefur a.m.k. tvívegis í sögu sinni klofið ríkisstjórnarsamstarf, vegna þess að hann vildi engan hlut eiga að því að afhenda gerðardómi kjaramál verkafólks. En það verður að vísu að segjast, að það væri ósanngirni að halda því fram, að hér væri um algerlega sambærilega hluti að ræða og í þau skipti, sem Alþfl. hefur klofið stjórnarsamstarf vegna setningar gerðardómslaga, en þó er hitt alveg tvímælalaust, að það er stefnt í sömu átt, þó að leiðum fyrir verkalýðssamtökin sé ekki jafnharkalega lokað í þessu tilfelli og þá var gert. Lögþvingaður gerðardómur um kjaramál er algerlega andstæður öllum réttarfarshugmyndum verkalýðshreyfingarinnar og andstæður viðurkenndum lýðræðislegum leikreglum í þjóðfélaginu. Er í sambandi við þetta vert að minnast þess, að allar tilraunir, sem hafa verið gerðar hingað til af hálfu þeirra, sem hafa ekki viljað una lýðræðislegum sjálfsákvörðunarrétti verkalýðssamtakanna um sín kjör, hafa jafnharðan verið kveðnar niður, vegna þess að þær voru bæði andstæðar réttarvitund og hagsmunum almennings og gátu þess vegna aldrei náð þeim tilgangi að skapa frið um hagsmunamálin, heldur hafa ævinlega reynzt hinn versti friðarspillir. Ég held, að það geti varla farið hjá því, að svo muni einnig reynast nú. Tilvist yfirnefndarinnar hlýtur óhjákvæmilega að leiða til þess, að verðlagsráðið, þ.e.a.s. hin raunverulega samninganefnd aðilanna, nær síður samkomulagi en ef hún væri engin til. Það verður vafalaust að öllum jafnaði svo, að einhver aðili, sem þarna á hlut að, telur líklegt, að hlut hans yrði betur borgið með dómi yfirnefndar en með því að teygja sig til samninga, og yfirnefndin verður þannig til þess að spilla fyrir því, að hin frjálsa leið samninga verði farin. Ég held, að enginn vafi leiki á því, að aðilarnir í verðlagsráðinu mundu leggja sig meira fram um friðsamlegt samkomulag, ef farin yrði sú leið, sem fulltrúi Alþýðusambandsins í undirbúningsnefndinni lagði til að yrði farin, ef samningar nást ekki í verðlagsráði innan tiltekins tíma, þ.e.a.s. að málinu yrði þá vísað til sáttasemjara ríkisins, sem þá tæki við forustu um samninga og hefði rétt til að bera fram miðlunartillögur sínar og bera þær undir atkvæði bæði meðal sjómanna, útgerðarmanna og fiskkaupenda, sem þá um leið yrðu orðnir ábyrgir fyrir framvindu samninganna. Með slíkum hætti hefði verið tryggt, að ekki yrðu þvingaðar fram ákvarðanir, sem einstakir aðilanna eru e.t.v. algerlega andstæðir og gætu því auðveldlega leitt til árekstra og stöðvana á framleiðslu, þó að valdboði gerðardómsins væri beitt. Með þeim hætti hefði líka verið tryggt, að meðferð þessara kjaramála yrði öll í samræmi við þann rétt, sem samtök atvinnurekenda og stéttarfélögin hafa eftir lögunum um stéttarfélög og vinnudeilur. En á því leikur a.m.k. verulegur vafi, að svo sé, eftir að þessi lög hafa verið samþykkt. Auðvitað er hugsanlegt, ef sú málsmeðferð hefði verið viðhöfð, að komið gæti til vinnustöðvana eða verkbanna, þó að ég sé hins vegar þeirrar skoðunar, að þessi skipan mundi verka hvetjandi fyrir aðilana til þess að starfa af ábyrgðartilfinningu að samningum. En við skyldum þá ekki gleyma því, að þessi hætta er áreiðanlega miklu meiri, ef gerðardóms- og valdboðsleiðin verður farin, eins og hér er nú lagt til. Það er ekkert, sem getur hindrað útgerðarmenn í því að bindast samtökum um að stöðva skipin, ef þeir telja yfirnefndina ganga á hlut sinn. Vinnslustöðvarnar geta líka stöðvazt, án þess að nokkurri ábyrgð verði komið yfir fiskkaupendur fyrir þær aðgerðir. Og sjómannasamtökin geta haft kjarasamninga sína opna í byrjun hverrar einustu vertíðar til öryggis hagsmunum sínum. Ákvæðin um yfirnefndina hafa það m.a. í för með sér, að samningsumleitunum á að slíta og ber að slíta, áður en fullreynt er, hvort samningar geti tekizt, og áður en nokkuð verulega þrýstir á samningsaðilana um það að leggja sig fram til þess að ná samkomulagi. Þegar öllu er því á botninn hvolft, hygg ég, að það sé fullkomið öfugmæli, að frv. í heild skoðað sé fallið til þess að skapa frið og forðast deilur, og kemur þó í raun og veru ýmislegt fleira til en ég hef þegar minnzt á. Eins og frv. var gert úr garði af hendi hæstv. ríkisstj. og meiri hl. undirbúningsnefndarinnar, sem vann að því, var gert ráð fyrir, að fisksöluaðilar í verðlagsráðinu yrðu 4 frá útgerðarmönnum, en aðeins 3 frá sjómönnum, sem þó er viðurkennt að séu hinir raunverulegu eigendur að um það bil helmingi aflans, sem á að verðleggja. Ég tel, eins og ég sagði áður, að þessi skipan hafi í sjálfu sér ekki skipt neinu meginmáli fyrir sjómannastéttina hvað störfin í sjálfu verðlagsráðinu áhrærir, sem er, eins og ég áður sagði, raunverulega aðeins samninganefnd. Á hinn bóginn hlaut þessi mismunur í fulltrúatölu á milli sjómanna og útgerðarmanna að verka hræðandi fyrir sjómenn og þeirra samtök. Nú hefur þessu verið breytt í meðferð hv. Nd. á málinu á þann hátt, að fulltrúatalan er gerð jöfn, fulltrúarnir eru þrír og þrír, þrír frá sjómönnum og þrír frá útvegsmönnum. Þessi breyting jafnar að vísu deiluna um fulltrúatöluna, að svo miklu leyti sem hér var raunar um metnaðaratriði að ræða, en breytir þó engu um það, sem er aðalatriðið, þ.e.a.s. breytir engu um skipun yfirnefndarinnar, þar sem lokaákvarðanirnar eru teknar og á að taka. Eins og ég sagði áður, þá er það auðvitað ekki höfuðatriði, hvort samningsaðili hefur einum fulltrúanum fleira eða færra við samningaborðið, en það skiptir hins vegar miklu, þegar um sjálfan dómstólinn er að ræða, dómstólinn, sem tekur bindandi ákvörðun. Samkv. frv. eru þrír aðilar viðurkenndir sem fulltrúar sjómannastéttarinnar í verðlagsráðinu, þ.e.a.s. fulltrúi Alþýðusambandsins, Sjómannasambandsins og Farmanna- og fiskimannasambandsins, en aðeins einn þessara fulltrúa getur komið til með að eiga sæti í yfirnefndinni. Það er vitanlega hugsanlegt, að allir þessir aðilar hafi sömu afstöðu um ágreiningsmálin og þannig sé tryggt, að öll sjónarmið og afstaða fái fyrirsvarsmann í yfirnefndinni. En hitt er aftur á móti alveg jafnhugsanlegt, að um mismunandi afstöðu geti verið að ræða, og gæti þá jafnvel farið svo, að sá fulltrúi sjómanna, sem gerir ágreining, ef til vill einn, og vísar málinu til yfirnefndar, eigi þar engan fulltrúa og fái alls ekki flutt sitt mál í yfirnefndinni, hvað þá heldur, að hann komi til með að hafa atkvæðisrétt um málið, eins og að sjálfsögðu væri þá réttmætt. Ég held, að það sé ekki deilt um það, að yfirgnæfandi meiri hluti þeirra sjómanna, sem hafa hagsmuna að gæta um fiskverð, á fulltrúa Alþýðusambands Íslands einan að fyrirsvarsmanni í verðlagsráði. Þarna er um að ræða alla sjómenn, nema yfirmenn, á öllu Norðurlandi, öllum Vestfjörðum, öllum Austfjörðum og við Breiðafjörð, og enn fremur að nokkru leyti á Suðurlandi, þ.e.a.s. sjómenn í Vestmannaeyjum, Stokkseyri, Eyrarbakka, Þorlákshöfn, Sandgerði, Garði, Vogum og Hafnarfirði. Það eru miklar og ég vil segja mestar líkur til þess, að allur þessi yfirgnæfandi meiri hluti íslenzkra sjómanna fái engan talsmann eða fulltrúa í yfirnefndinni. Og þetta gerist þrátt fyrir þá staðreynd, að þessir sjómenn hafa um marga hluti vegna aðstöðu sinnar algera sérstöðu meðal sjómanna, sem gerir það að verkum, að það er algerlega útilokað, að þeir geti talið t.d. fulltrúa Sjómannasambands Íslands, sem aðeins nær hér yfir Faxaflóasvæðið og þó ekki allt, sinn fulltrúa, og vitanlega enn fjær lagi, að það yrði hægt að skoða fulltrúa yfirmanna á flotanum sem raunverulegan talsmann fyrir alla sjómannastéttina. Í þessu sambandi er það dálítið athyglisvert, að við þá samninga um fiskverð, sem hafa farið fram á undanförnum árum, hefur verið fullt samkomulag um það innan sjómannafélaganna, að þeir aðilar, sem aðeins eru beinir aðilar að Alþýðusambandi Íslands, hefðu 7 fulltrúa við samningagerðina, en Sjómannasamband Íslands 3 fulltrúa. Þau hlutföll hafa verið talin hæfileg, og um það hlutfall hefur verið fullt samkomulag. En nú á að loka það úti eða a.m.k. því sem næst, að þeir, sem með fullu samkomulagi hafa áður haft yfirgnæfandi meiri hl. af þeim fulltrúum, sem við samningana hafa fengizt, eigi nokkra aðild að þeirri nefnd, sem á að taka lokaákvarðanir um þessi mál, og að þeirri nefnd, sem á að dæma um fiskverðið og þannig um launakjörin að mjög miklu leyti. Ég held, að þetta sé hvort tveggja í senn ósanngirni og fásinna, sem algerlega er útilokað að sjómannastéttin geti unað við til frambúðar. Og ég held, að hún hljóti að gera sínar ráðstafanir gegn slíkum ákvæðum sem þessum. Það var vitanlega algert lágmark í sanngirni, að Alþýðusambandið ætti tvo fulltrúa í verðlagsráðinu og hefði þannig jafna möguleika á við yfirmannasamtökin og Sjómannasambandið sameiginlega til þess að fá fulltrúa í yfirnefndina. Það er algert lágmark allrar sanngirni. En það er sýnilegt, að hæstv. rikisstj. hefur talið það skipta mjög miklu að útiloka fulltrúa frá meiri hluta sjómannastéttarinnar frá því að eiga nokkurn talsmann eða geta haft aðstöðu til þess að hafa nokkur áhrif á ákvarðanir yfirnefndarinnar, hvað sem því veldur. Ég hef nú drepið á þau aðalatriði, sem ég tel að þurfi að breyta í frv. og ég flyt brtt. um. Ég vil biðja hv. dm. að athuga það, að í upphaflegri prentun á tillögum mínum urðu allveruleg mistök, og tillögurnar hafa nú verið prentaðar upp. Ég mun ekki fara hér út í minni háttar atriði, sem ég tel að hefðu mátt fara betur. En ég get tekið það fram, að ég er algerlega sammála hv. frsm. 1. minni hl. sjútvn. um, að það er algerlega ósanngjarnt og óhæfilegt, að fiskimálasjóði sé ætlað að greiða kostnað af framkvæmd þessara laga, og tel þá ráðstöfun algerlega fordæmalausa. Vitanlega á sá aðilinn, sem stofnar til þessara útgjalda, að inna þau af hendi, þ.e.a.s. ríkissjóður, og allt annað tel ég vera algerlega óeðlilegt. Og ég get líka tekið undir ýmislegt af því, sem hann sagði, m.a. um réttmæti aðildar fiskvinnslustöðva úti á landi að verðlagsráðinu, hún yrði tryggð með einhverjum hætti. En ég tel, að ekkert af þessu skipti neinu úrslitamáli. Það, sem hér skiptir mestu máli, er, að það á að skerða samningsrétt sjómannastéttarinnar, þann rétt, sem þeir eins og allir aðrir í verkalýðshreyfingunni telja sér einn allra dýrmætasta lýðræðislega rétt, og fá úrslitavald í mikilsverðum kjaraatriðum í hendur gerðardóms. Og það á að tryggja það, að skipun þessa gerðardóms sé sem allra óhagstæðust hagsmunum sjómanna. Í fyrsta lagi á að útiloka aðild meiri hluta sjómanna að dómnum, og í öðru lagi er augljóst, að á því eru a.m.k. miklar hættur, að meiri hl. dómsins hafi vilhalla afstöðu fiskkaupendum í vil, og það jafnvel þó að reiknað væri með algeru hlutleysi oddamannsins, sem tilnefndur yrði af hæstarétti. Það sjá allir, sem út í málin hugsa, að sjálft hið skráða fiskverð er alls ekki svo afgerandi fyrir útgerðarmennina yfirleitt eins og það er fyrir hlutarsjómennina. Þeir hafa margs konar leiðir aðrar opnar ásamt með löggjafarvaldinu til þess að sjá hagsmunum sínum borgið með öðrum hætti en með sanngjarnri og eðlilegri skráningu fiskverðsins. í fyrsta lagi er nú varla finnanlegur sá útgerðarmaður, sem á ekki hagsmuni sína að meira eða minna leyti blandaða saman við hagsmuni fiskvinnslunnar. Það er nokkuð athyglisvert, að t.d. eru, að ég held, allir stjórnarmenn í Landssambandi ísl. útvegsmanna, þ.e.a.s. sú stjórn, sem á að velja fulltrúa útvegsins að hálfu í verðlagsráðið og þar með í yfirnefndina, ekki aðeins útgerðarmenn, heldur einnig eigendur fiskiðjuvera og sumir þeirra fyrst og fremst eigendur og atvinnurekendur í fiskiðnaði. Og það er líka svo, að langsamlega flestir af þeim útgerðarmönnum, sem eiga ekki í slíkum fyrirtækjum sameiginlega með öðrum, verka meira eða minna af sínum afla sjálfir eða a.m.k. hafa möguleika til þess að gera það. Auk þess að útgerðarmenn yfirleitt hafa þannig mjög blandaða hagsmuni að þessu leyti, koma líka til uppbætur, eins og t.d. greiðsla vátryggingariðgjalda, úr sérstökum sjóðum og sitthvað annað, sem hefur það í för með sér, að útvegsmenn fá drjúgar tekjur eftir öðrum leiðum en í gegnum fiskverðið. Það er þess vegna augljóst, að lágt fiskverð getur í ýmsum tilfellum verið í fullu samræmi við hagsmuni útgerðarmanna. Það hefur þau áhrif, að það er auðveldara að halda kjörum sjómanna niðri, en lokar hins vegar ekki leiðum fyrir þeim að sjá sínum hagsmunum borgið með öðrum hætti, t.d. með því að tengja rekstur sinn við fiskvinnsluna og með því að fá hluta af raunverulegu fiskverði eftir öðrum leiðum, eins og útgerðarmenn vissulega gera nú í dag. Ég held líka, að ef þessu væri ekki þannig varið, þá hefðu íslenzkir útvegsmenn í heild ekki sætt sig við það árum saman að bera úr býtum í hinu skráða fiskverði fast að 2 kr. lægra verð en stéttarbræður þeirra gera t.d. í Noregi. En skýringin er sú m.a., að þeir fá þennan mismun að verulegu leyti a.m.k. greiddan eftir öðrum leiðum. En munurinn er sá hér og í Noregi, sem gerir þetta skiljanlegt, að þar eru útvegsmennirnir nær undantekningarlaust sjálfir starfandi fiskimenn og þurfa raunar að vera það eftir norskum lögum og hafa þess vegna nákvæmlega sömu hagsmuni og hinir óbreyttu sjómenn, sem vinna í þjónustu þeirra. Ég tel, að af þessum ástæðum m.a. séu meira en sterkar líkur til þess, að fulltrúi útvegsmanna í verðlagsráði og í yfirnefnd komi til með að standa í ýmsum tilfellum gegn kröfum og tillögum sjómanna um réttlátt fiskverð og að svo geti farið, að í fimm manna yfirnefndinni standi sjómannafulltrúinn einn uppi sem talsmaður fyrir hreina hagsmuni fiskseljenda. Það er að vísu sagt í frv., að fulltrúi útgerðarmanna í yfirnefndinni skuli ekki hafa persónulegra hagsmuna að gæta sem fiskkaupandi, og það ákvæði er út af fyrir sig gott. En hitt er aftur á móti alveg víst, að þessi fulltrúi er valinn af mönnum, sem allir eru fiskkaupendur, og mér þykir það a.m.k. afar ólíklegt, að þessi fulltrúi þurfi ekki að standa þeim, sem kjósa hann, reikningsskil á sínum gerðum og haga störfum sínum eftir þeirra óskum og forskriftum. Mér þykir það ótrúlegt. Þegar þetta er haft í huga ofan á allt annað, þá held ég, að hverjum megi vera það fullljóst, hversu óaðgengilegt þetta frv. er í heild sinni fyrir sjómannastéttina og ég vil segja fyrir verkalýðshreyfinguna í heild. Það mun þó sjálfsagt ná fram að ganga, svo fast sem það er sótt af hæstv. ríkisstj. En ég held, að hér fari eins og stundum áður, að skamma stund verði hönd höggi fegin. Sú ríkisstj., sem hefur það að boðorði að skammta vinnustéttunum laun og skammta auk þess bæði smátt og illa, fær þessar stéttir áreiðanlega fyrr eða síðar á móti sér af því afli, að hún verður annaðhvort að beygja sig eða víkja. Við höfum fyrir okkur reynsluna af örlögum þeirra gerðardóma, sem afturhaldsmenn hafa verið að reyna að þvinga fram síðustu áratugina, og hún er sú, að þeir hafa allir verið afmáðir eftir skamma stund, og höfundar þeirra hafa áreiðanlega allir verið því fegnastir, að þögnin ein geymdi minningarnar um þá. Ég er þeirrar skoðunar, að sú muni einnig verða reynslan um þann gerðardóm, sem nú á að lögþvinga.



Herra forseti. Þó að aths. þær, sem fram hafa komið við þetta frv. hér, bæði frá hv. frsm. 1. minni hl. og hv. frsm. 2. minni hl., séu mjög svipaðar þeim aths., sem fram komu í hv. Nd. og var svarað þar, þá tel ég rétt að fara um þessar aths. nokkrum orðum. Það er líka þeim mun minni ástæða til þess að fjölyrða um þetta, að flestallar tillögurnar, sem minni hlutarnir bera fram, eru svo að segja nákvæmlega eins og brtt., sem fram komu í hv. Nd. Hv. frsm. 1. minni hl., hv. 4. þm. Vestf., hóf sitt mál með því að átelja, - ég vil ekki segja víta, - en átelja þau vinnubrögð, sem höfð hefðu verið við afgreiðslu þessa máls, eða, eins og hann orðaði það, það flaustur, sem einkennt hefði afgreiðslu málsins. Um það skal ég aðeins endurtaka það, sem ég sagði í hv. Nd., að eftir að það hafði sýnt sig á landsfundi ísl. útvegsmanna, sem kom saman í byrjun nóvembermánaðar, að grundvöllur mundi vera fyrir því að setja upp eitthvert kerfi svipað og þetta, og vitað var, að sjómannasamtökin, a.m.k. nokkur hluti þeirra, voru sömu skoðunar, þá var þegar unnið að því að kalla saman fulltrúa allra aðilanna, sem hér áttu hlut að máli, og leita eftir því við þá, hvort ekki væri hægt að komast að samkomulagi. Það samkomulag náðist, eins og ég lýsti, þegar ég lagði þetta frv. fyrir hér í þessari hv. deild, og nefnd var skipuð, sem tók þegar til starfa og innti sitt verkefni af höndum með röggsemi, verð ég að segja, og skilaði áliti um mánaðamótin nóvember og desember. Strax á eftir var málið tekið til meðferðar í ríkisstj. og lagt fyrir hér í hv. Nd. fimm eða sex dögum eftir að ríkisstj. fékk málið í sínar hendur. Þessu var flýtt svona og eins meðferð málsins hér í þinginu vegna þess, eins og ég hef áður lýst, að það var talinn mikill ávinningur, ef málið yrði afgreitt fyrir þinghlé og fyrir áramót, þannig að það gæti komið til framkvæmda við fiskverðsákvörðunina í byrjun janúar, áður en vertíð hefst. Þetta er orsökin til þess, að málinu hefur verið flýtt eins og raun ber vitni. Ég skal viðurkenna, að því hefur verið flýtt, en ég tel ekki, að því hafi verið flaustrað af á einhvern hátt óforsvaranlega, því að hv. alþm. hafa áreiðanlega fengið tækifæri til þess að kynna sér það eins rækilega og þeir hafa viljað á þeim tíma, sem það hefur legið hér fyrir, frá því að það var lagt fram í hv. Nd. Hv. 4. þm. Vestf. þótti það líka átöluvert, að þessu væri svo fast fylgt eftir, að brtt. bæði hans og hv. 2. minni hl. hefðu ekki einu sinni verið fullprentaðar og lagðar hér fram, þegar hann hóf sitt mál, þó að þær raunar kæmu fram, á meðan hann flutti það. En um þetta vil ég segja, að þessar brtt. voru allar hv. þdm. kunnar, vegna þess að þær voru að langsamlega mestu leyti samhljóða því, sem flutt hafði verið í Nd. Ýmis atriði önnur, smávægileg þó flest, minntist þessi hv. þm. á, eins og það t.d., að hann taldi, að sömu skilyrði hefðu átt að gilda um fulltrúa útvegsmanna í verðlagsráði og í yfirdómi, þannig að verðlagsráðsmenn útvegsmanna ættu eingöngu og mættu eingöngu hafa seljendasjónarmið, en alls ekki kaupendasjónarmið. Þessu hef ég áður svarað því og geri enn, að það er sitt hvað, hvernig menn eru valdir til verðlagsráðs og til yfirdóms, vegna þess að í verðlagsráði þarf fullt samkomulag, til þess að málið hljóti afgreiðslu, og hver einstakur verðlagsráðsmanna hefur þar neitunarvald, en í yfirdómi eru mál afgreidd með atkvæðamagni, þannig að meiri hluti atkv. ræður þar úrslitum, og verður þess vegna að mínu viti að gera meiri kröfur til mannavals þar en í verðlagsráðið sjálft. Hv. þm. vildi telja, að bæði vegna þessa ákvæðis og annarra og þó sérstaklega vegna kröfunnar um algert samkomulag í verðlagsráði væru líkur til þess, að flest mál mundu ganga til yfirdóms og ekki verða afgreidd í verðlagsráðinu sjálfu. Ég er alveg gagnstæðrar skoðunar. Ég hef þá trú, að megnið af málum og kannske flest eða öll muni verða afgreidd í verðlagsráðinu sjálfu með samkomulagi án þess að fara til yfirdómsins, og byggi ég það fyrst og fremst á því, sem gerzt hefur í verðlagsráði landbúnaðarins. Þar hefur reynslan orðið sú í þau mörgu ár, sem sex manna nefndin hefur starfað, að verðákvarðanir hafa verið gerðar þar, en ekki gengið til yfirdómsins, og það einfaldlega vegna þess, að ég tel, að þegar menn ákveða að vísa máli til yfirdóms, þá taka þeir á sig nokkra áhættu. Þeir vita ekkert, hvernig sá hlutlausi aðili, sem tilnefndur verður til þess að fara með oddaatkvæði í yfirdómi, kemur til með að greiða sitt atkv. og að hvaða niðurstöðu hann kemst. Þess vegna fylgir því alltaf nokkur áhætta fyrir hvaða verðlagsráðsmann sem er að neita samkomulagi og vísa máli til yfirdóms. Hins vegar, ef málið er afgreitt í verðlagsráðinu sjálfu, veit hann, um leið og ákvörðunin er tekin, að hverju hann gengur. Þetta finnst mér vera sá mesti spori, sem hægt er að fá fyrir verðlagsráðsmennina til þess að komast að lokaniðurstöðu um afgreiðslu málsins einmitt þar og láta það ekki ganga til yfirnefndarinnar. Það er að vísu rétt, að það er náttúrlega mikið samkomulag, sem þarf að verða í verðlagsráðinu, að hver einasti maður verður að vera lausninni fylgjandi, - og alveg eins, þegar um val oddamanns er að ræða í yfirdóminn, ef þá leið á að fara þar. En ég tel, að það megi ekki láta sér lynda minna samkomulag en þetta, ef um samkomulag er að ræða, þá sé ekki rétt að afgreiða mál í verðlagsráðinu, eins og hv. þm. vildi láta vera og að mér skildist gerði till. um, að mál gætu verið afgreidd í verðlagsráði með kvalifiseruðum meiri hluta.  Fleiri atriði einmitt í sambandi við verðlagsráðið minntist hv. þm. á og sérstaklega um greiðslu kostnaðar af starfsemi ráðsins og taldi, að ég hefði farið rangt með, þegar ég í framsöguræðu minni hér í gær minntist á það, að verulegur hluti kostnaðar af starfi verðlagsráðs landbúnaðarins væri ekki greiddur af ríkissjóði, en væri greiddur af öðrum aðila. Ég ætla, að það sé þannig, að verðlagsráðsmennirnir þar fái sín laun að vísu greidd úr ríkissjóði, en annar kostnaður, sem er í sambandi við undirbúning málsins, sem hlýtur að verða mikill og í þessu tilfelli sjálfsagt meiri hluti kostnaðarins, þá sé sú vinna unnin af framleiðsluráði landbúnaðarins og komi þess vegna ekki sérstaklega til gjalda hjá ríkissjóðnum. Ég er ekki í vafa um það, að laun verðlagsráðsmanna sjávarútvegsins, þó að þeir séu kannske nokkuð margir, valda ekki neinum úrslitum, heldur kostnaðurinn við undirbúning mála og ýmsar rannsóknir og athuganir í því sambandi, að það er það, sem kannske mestum kostnaði kann að valda, og það er sambærilegt fullkomlega við störf framleiðsluráðs landbúnaðarins eða undirbúningsstörf þess ráðs fyrir sex manna nefndina. Þá minntist hv. þm. á, að það væri kannske ekki rétt að láta fiskimálasjóð greiða þennan kostnað, heldur bæri ríkinu að gera það. En eins og ég hef sýnt fram á með þessum orðum, greiðir annar aðili en ríkissjóður verulegastan kostnað af landbúnaðarvöruverðsákvörðununum, og er þess vegna ekki óeðlilegt, að fiskimálasjóður taki nokkurn þátt í eða greiði, eins og hér er lagt til, kostnaðinn í þessu tilfelli. Ég skal ekki vefengja það, að fiskimálasjóður hafi ýmsum merkilegum verkefnum að sinna, þannig að hann þurfi á öllu sínu fé að halda. En ég held þó, að sum af þeim útgjöldum, sem ég hef séð fiskimálasjóð ráðast í, séu kannske ekki öllu þarfari fyrir sjávarútveginn en ef þeim væri varið á þann hátt, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Hv. þm. minntist á aðild landshlutanna að verðlagsákvörðuninni og taldi, að réttur héraðanna væri að einhverju verulegu leyti a.m.k. fyrir borð borinn með þeirri skipan ráðsins, sem hér er gert ráð fyrir. Ég vil í því sambandi vekja athygli á, að frv. var breytt í hv. Nd., sem ég kom ekki inn á í minni framsöguræðu hér í gær, þannig að heimilt er að skipta um fulltrúa í ráðinu, - ja, eiginlega eins og aðilarnir sjálfir óska, til þess einmitt að geta tekið fulltrúa frá landshlutunum inn, þegar þeirra mál eru sérstaklega til umr. Í niðurlagi 1. gr. frv. var - í næstsíðustu mgr. - sagt, en hún kom inn ný í hv. Nd., svo, með leyfi forseta: „Heimilt er aðilum þeim, sem tilnefna eiga aðila af hálfu fisksölu- og fiskkaupaaðila skv. þessari grein, að skipta um fulltrúa sína í verðlagsráði, eftir því sem þeim þykir rétt, til þess að sjónarmið þeirra fiskseljenda og fiskkaupenda, sem hlut eiga að máli við hverja verðákvörðun, komi sem bezt fram.“ Ég sé ekki betur en með þessu ákvæði sé tryggilega frá því gengið, að þeir, sem tilnefna eiga fulltrúa, geti einmitt valið þá fulltrúa, sem bezt eru hæfir, til þess að koma fram fyrir þeirra hönd og fyrir hina einstöku landshluta, og þurfi ekki að gera því skóna, að þeir muni tilnefna einhverja aðra, sem þekki ekki nógu vel til. Ég held einmitt, að með þessari breytingu sé það tryggt, að sjónarmið landshlutanna komi fram fullkomlega nægilega til þess, að það verði ekki fram hjá þeim gengið. Hv. þm. var að „pólemisera“ yfir því, að hér væru nefndar verksmiðjur, sem ættu að tilnefna fulltrúa af hálfu fiskkaupenda, en þar er gert ráð fyrir einum fulltrúa, sem er tilnefndur af verksmiðjum á Suðvesturlandi, og að vísu stendur í næstnæstu línu á undan, að einn fulltrúi skuli tilnefndur af samtökum síldarverksmiðja á Norður- og Austurlandi. Ég hélt, að það væri alveg auðskilið mál, enda viðurkenndi hv. þm. það, að hér væri ekki átt við dósaverksmiðjuna né súkkulaðiverksmiðjur eða aðrar þær, sem koma ekki nálægt fiskiðnaðinum beinlínis, og mætti þó segja kannske, að dósaverksmiðjan sé ekki alveg óskyld í þessu sambandi. En ég held, að það ætti að vera alveg ljóst, bæði af því, sem áður segir í þessari upptalningu, og eins af því, sem segir í 4. gr., að hér er greinilega um að ræða þær verksmiðjur, sem kaupa síld til vinnslu, og það þurfi ekki að fara neitt á milli mála, að það er við þær átt. Það kann að vera, að það hafi verið eitthvað fleira, sem hv. þm. gat um í sinni ræðu af smærri atriðum, en ég hef þá ekki skrifað það hjá mér. En það, sem mér þótti aðalatriðið í hans ræðu, var það, að þegar hann var búinn að breiða sig út yfir það, sem hann kallaði galla á frv., þá lýsti hann því þó yfir, að hann væri tilbúinn til þess að fylgja því óbreyttu eins og það væri, að sínum brtt. föllnum, og það þykir mér vænt um, því að það gefur mér ástæðu til þess að ætla, að það sé þó ekki alveg út í bláinn, sem frv. fer, þar sem hann telur sig geta veitt því sitt brautargengi, þó að till. hans yrðu felldar. Hv. 5. þm. Norðurl. e., frsm. 2. minni hl., hafði eiginlega eina aths. eða þá stærstu a.m.k. að gera, að gerðardómur væri fráleitt verkfæri til þess að ákveða fiskverðið, og taldi, að með ákvæðunum í 9. gr. væri stefnt í þá átt, sem verkalýðssamtökin í landinu gætu alls ekki unað við, og beindi til mín sem formanns Alþfl. nokkrum vel völdum orðum í því sambandi. Ég held nú, að hann hafi ekki óskipt fylgi verkalýðshreyfingarinnar á bak við sig um þessa skoðun. Það er að vísu rétt, að fulltrúi Sjómannasambandsins greiddi atkvæði gegn till., - hann sat hjá við atkvgr. um till., sem minni hl. n. flutti, - en hann skrifar undir nál. fyrirvaralaust, og mér er kunnugt um það af samtali við hann, að hann er ekki andvígur frv., heldur þvert á móti, þannig að ég tel, að a.m.k. hann og hans samtök séu því ekki andvíg, að þessi háttur verði hafður á. Það má kannske geta þess í þessu sambandi, að núv. formaður Þingflokks Alþb. á Alþingi og hv. 6. þm. Sunnl., þeir Lúðvík Jósefsson og Karl Guðjónsson, fluttu hér í fyrra frv., sem fór nákvæmlega í sömu átt hvað þetta snertir. Í frv. þeirra segir svo, með leyfi hæstv. forseta, - Það er 2. gr. þess frv.: „Fiskverð í hverjum verðflokki skal ákveðið af nefnd fisksölu- og fiskkaupaaðila. Ráðh. skipar nefndina að fenginni tilnefningu eftirtalinna aðila.“ Svo koma tilnefningaraðilarnir, og svo segir í lok gr.: „Nú næst ekki samkomulag nm. um fiskverðið, og tekur þá sáttasemjari ríkisins sæti í n., og fellir hún úrskurð þannig skipuð.“ Er þetta ekki gerðardómur, eða er þetta eitthvað annað? Ég held, að það sé alveg nákvæmlega það sama, sem hér var lagt til hjá þessum hv. Alþýðubandalagsmönnum og sérlegum fulltrúum verkalýðsins, sem vilja kalla sig, eins og lagt er til í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Ég sé engan mun á því. Ég fyrir mitt leyti hef aftur þá trú, að samkomulagsleiðin verði það, sem úrslitum ræður að langsamlega mestu leyti, þannig að verðlagsráðið komi til með að koma sér saman um fiskverðið, en því verði ekki eða í tiltölulega fáum tilfellum vísað til yfirdómsins. Auðvitað getur maður ekkert um þetta sagt, reynslan ein getur skorið úr um þetta. Og ef eitthvað kemur þar fram, sem er sérstaklega óeðlilegt eða þannig, að menn geti ekki við það unað, þá má hafa það í huga, að öll frumsmíð stendur til bóta, og má þá vitaskuld freista þess að færa það til betri vegar, sem reynslan kynni að sýna að þyrfti að lagfæra. Ég held þess vegna, að ef þessi gerðardómur, sem hv. þm. nefnir svo, væri ekki til staðar, þá værum við nákvæmlega í sömu förunum og við erum í dag, þ.e.a.s. ef samkomulag næst ekki á milli aðilanna, þá er vinnustöðvun, og það er einmitt það, sem verið er að reyna að koma í veg fyrir. Það er ekki nema mánuður síðan samningar um síldarverð hér við Faxaflóa tókust, og það var komið svo í því samningaþófi, að vinnustöðvun var hótað af sjómannafélögunum, ef samkomulag næðist ekki, og það leit út fyrir, að til vinnustöðvunar mundi koma, ef samkomulagið næðist ekki. En það fór svo, að samkomulag tókst og til vinnustöðvunar kom ekki, en hættan var yfirvofandi, og hefði vel getað til stöðvunar komið, ef þrjózka hefði hlaupið í samkomulagstilraunirnar. Ég held, að það, sem er aðalatriði þessa frv., sé fyrst og fremst það, að til sé úrskurðaraðili, sem málið getur gengið til, ef samkomulag næst ekki í verðlagsráði. Og ég trúi því, að einmitt tilvist þessa yfirdóms sé spori fyrir aðilana í verðlagsráði til þess að koma sér saman, af því að þeir vilji ekki eiga það á hættu að hleypa málinu til yfirdómsins. Þá sagði hv. þm., að fulltrúi Alþýðusambandsins einn gæti verið forsvarsmaður sjómannanna í þessu máli. Þetta er fullkomlega rangt. Ég læt mér ekki detta í hug, að Sjómannasambandsfulltrúinn og fulltrúinn frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands hafi ekki nákvæmlega sömu afstöðu til mála og Alþýðusambandsfulltrúinn. Ég hef enga trú á því, að Alþýðusambandsfulltrúinn sé neitt fyrir fram ákveðinn betri forsvarsmaður fyrir sjómennina en hinir tveir aðilarnir. Og að segja það, að sjómenn eigi engan fulltrúa í yfirdómnum, ef Alþýðusambandsfulltrúinn sé ekki þangað valinn, það er álíka mikil fjarstæða. Mér dettur ekki í hug að efast um það, að hver sem er af þessum þremur sjómannafulltrúum geti gætt hagsmuna sjómannanna alveg jafnvel - og Alþýðusambandsfulltrúinn ekki neitt frekar en hinir. Svo sagði hv. þm., sem mig furðaði ákaflega mikið á, að Alþýðusambandsfulltrúann ætti að útiloka úr yfirdómnum. Hvernig veit hann það? Er nokkur ástæða til þess að ætla það, að Alþýðusambandsfulltrúinn geti ekki eins vel verið kosinn í yfirdóminn og hinir fulltrúarnir, þó að það sé ekki ákveðið með lögum, að hann skuli einn og fyrir fram eiga sæti í dómnum? Ég tel, að það sé nánast móðgun við hina fulltrúa sjómannanna að halda því fram, að fulltrúi Alþýðusambandsins einn geti gætt hagsmuna sjómanna. Að undanförnu hefur sú ósk verið mjög uppi af hálfu sjómanna í landinu, að þeir fengju aðild að verðákvörðun fisksins. Það hefur verið svo að undanförnu, að þeir hafa þar ekki mikið nærri komið. Síldarverðið hefur verið ákveðið eins og lýst hefur verið, og þorskverðið og verð á öðrum fiski hefur verið ákveðið oft og tíðum og kannske oftast án þess, að sjómennirnir hafi komið þar nærri. Nú er hér verið að gera tilraun til þess að gera sjómenn að þátttakendum í fiskverðsákvörðuninni, og það er einmitt einn höfuðkjarni málsins, að hér er í fyrsta sinn gerð skipuleg tilraun til þess, að þeir fái aðild að þessum verðlagsákvörðunum. Og ég vildi vænta þess, að það verði ekki af einhverri tortryggni eða af einhverjum annarlegum ástæðum reynt að koma því til vegar, að þessi starfsemi yrði, áður en hún hefst, gerð tortryggileg, því að sá hugur fylgir máli að reyna að fá alla aðila á eitt sátta um það, að þessi verðákvörðun geti tekizt friðsamlega.



Herra forseti. Ég hef enga tilhneigingu til þess að lengja umr. mikið, úr því sem komið er, og ekki er heldur ástæða til þess, og ég hefði gjarnan getað lokið því að segja þau örfáu orð, sem ég vildi segja í tilefni af ræðu hæstv. ráðh., áður en kaffihlé var gefið, svo að þess vegna hefði umr. getað verið lokið fyrr. En ég tel mig ekki alveg geta komizt hjá því að segja nokkur orð út af ummælum hæstv. ráðh. í hans síðari ræðu. Það var þá í fyrsta lagi út af því, að hann vildi reyna að fá sér einhverja syndakvittun út af gerðardómsákvæði þessa frv., í því fólgna að benda á, að ekki væru nú mínir flokksmenn, þeir sem hefðu flutt í fyrra frv. um verðflokkun á nýjum fiski, betri en hann. Þeir hefðu líka viljað skipa þessum málum með gerðardómi. Það er að vísu rétt, sem ráðh. tók fram, að í þessu frv., sem fyrst og fremst fjallaði um verðflokkun á nýjum fiski til þess að ráða bót á því öngþveiti, sem skapaðist í byrjun s.l. árs, var ákvæði, sem hann fór alveg rétt með, um það, að ef ekki næðist samkomulag í samninganefnd, skyldi verðið ákveðið í þeirri n. með sáttasemjara sem oddamann. Þetta er alveg rétt. En ég tel, að samanburður á þessum tveim frv. geti ekki verið réttmætur, nema borin séu saman þau skilyrði, sem nú eru, og þau skilyrði, sem voru, þegar þetta frv. var flutt á s.l. ári. Þá stóð svo á, að sjómenn höfðu víða átt í mjög langvarandi vinnudeilum út af kjarasamningum sínum og höfðu nýlega bundið samninga sína til ársins. Þeir höfðu a.m.k. sums staðar staðið í svo löngu verkfalli, að það hefði verið algerlega útilokað af þeirri ástæðu einni, að þeir hefðu getað farið að heyja nýja vinnudeilu. En þó skipti þar mestu um, að þeir höfðu gengið frá kjarasamningum sínum í því trausti, að fiskverðið yrði ákveðið með sanngirni. Þegar svo verðflokkunarreglur Landssambands ísl. útvegsmanna komu til, skapaðist algert öngþveiti í þessum málum, sem brýna nauðsyn bar til að ráða bót á, og það er við þessi skilyrði, sem þetta frv. er flutt. En það er eitt atriði enn í þessu sambandi, sem skiptir auðvitað höfuðmáli, að þetta frv. gerði ekki ráð fyrir því, að lögin ættu að gilda nema fyrir árið 1961, þ.e.a.s. fyrir þann tíma, sem sjómenn höfðu alveg nýlega bundið sína samninga. Það er því fullkomlega órétt, að þetta frv., þótt að lögum hefði orðið, hefði í rauninni svipt sjómenn nokkrum rétti til þess að semja um kjör sín á sama hátt og þetta frv. gerir, þar sem það átti aðeins að gilda þann tíma, sem sjómenn höfðu rétt áður verið búnir að binda kjarasamninga sína yfir. En það er svo aftur út af fyrir sig dálítið skemmtilegt, að það skuli vera skoðun hæstv. ráðh., að af því að þessir tveir þm. hafi borið fram frv. um gerðardóm, hljóti það að vera yfirleitt ágætt. Það er meiri viðurkenning á þessum tveim hv. þm. í Nd. af hendi hæstv. ráðh. en ég hefði getað vænzt. Þá er það í öðru lagi viðkomandi því, sem hæstv. ráðh. sagði um aðild Alþýðusambandsins og sjómannanna að yfirdóminum. Ég hafði bent á það í minni framsöguræðu, að það væru miklar líkur til þess og jafnvel langmestar, að Alþýðusambandið hefði engan fulltrúa í yfirnefndinni, en þar væri fulltrúi fyrir mikinn meiri hl. sjómannastéttarinnar, og að þessi ákvæði gætu jafnvel jafngilt því, að frv. útilokaði algerlega fulltrúa meiri hl. sjómannastéttarinnar frá því að geta borið hönd fyrir höfuð sér og þá vitanlega að geta haft með atkvæði sínu áhrif á ákvarðanir yfirnefndarinnar. Hæstv. ráðh. greip til þess í þessu sambandi að rangfæra orð mín, og virðist mér það ekki styrkja málstað hans. Ég sagði aldrei, eins og hann hafði eftir mér, að sjómannastéttin öll væri útilokuð frá því að eiga fulltrúa þarna, heldur að fulltrúi meiri hl. sjómannastéttarinnar væri útilokaður, og það skiptir auðvitað miklu máli. Mín orð um þetta voru engan veginn á þann veg, að þau gætu skoðazt, eins og hæstv. ráðh. hélt fram, einhver móðgun við Farmannasambandið og Sjómannasambandið. Ég efast ekkert um, að fulltrúar beggja þessara samtaka muni verða góðir fulltrúar fyrir sína umbjóðendur, fyrir sína skjólstæðinga, enda eru þeir ábyrgir gagnvart þeim, en þeir eru ekki heldur ábyrgir gagnvart neinum öðrum. Þeir eru ekki ábyrgir gagnvart sjómannafélögunum, sem hafa beina aðild að Alþýðusambandinu, og þeir eru ekki ábyrgir þannig gagnvart meiri hl. sjómannastéttarinnar. Ég tók það líka fram í ræðu minni, að það gæti auðvitað hæglega átt sér stað, að allir fulltrúar sjómannasamtakanna yrðu sammála, svo að þetta kæmi ekki að sök, og þetta hlýtur hæstv. ráðh. að hafa heyrt, en það væri líka alveg eins hugsanlegt, að sínum augum liti hver á málið. Og ég vil nú benda hæstv. ráðh. á, að það kemur í ljós í sambandi við undirbúning þessa frv., að þar er engin samstaða um afstöðuna til frv. Farmannasambandið mælir með gerðardómnum, fulltrúi Sjómannasambandsins situr hjá og fulltrúi Alþýðusambandsins er á móti. Bendir þetta ekki ótvírætt til þess, að það geti hæglega verið skiptar skoðanir milli þessara aðila, og eru yfirgnæfandi líkur fyrir því, að einn fulltrúinn af þremur frekar en einhver annar komist í yfirnefndina? Ég þekki mitt heimafólk engu síður en hæstv. ráðh., og ég er nokkurn veginn viss um það, að allar líkur eru til þess, að fulltrúi Alþýðusambandsins verði útilokaður, enda er það áreiðanlega ætlunin frá hendi hæstv. ríkisstj. Þannig hefur verið staðið að málinu. En viðkomandi þessu, að það sé alveg sjálfsagt, að fulltrúi Sjómannasambandsins eða fulltrúi yfirmanna á skipunum sé fulltrúi allrar sjómannastéttarinnar, þá vil ég bara spyrja hæstv. ráðh.: Eru hugmyndir hans um lýðræðislegar vinnuaðferðir þannig, að hann telji það fullkomlega eðlilegt, að það eigi að skipa fyrir um það með lögum, hver eigi að vera fulltrúi fyrir yfirgnæfandi meiri hluta sjómannastéttarinnar? Eiga ekki aðilarnir sjálfir að ráða því, hvern fulltrúa þeir kjósa sér? Ég held, að það hafi raunverulega ekki verið fleira, sem ég hef ástæðu til þess að svara, af því, sem kom fram í ræðu hæstv. ráðh.