Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Margrét Frímannsdóttir, 3. þm. Suðurl., getur ekki sótt þingfundi á næstunni vegna veikinda óska ég eftir því með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 1. varaþm. á lista Samfylkingarinnar í Suðurl., Katrín Andrésdóttir dýralæknir, taki sæti hennar á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Jóhann Ársælsson.`` Katrín Andrésdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný. Þá hefur borist annað bréf, svohljóðandi: ,,Þar sem ég get ekki, bæði af einkaástæðum og vegna opinberra erinda erlendis, sótt þingfundi næstu tvær vikur óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 1. varaþm. á lista Sjálfstfl. í Suðurl., Ólafur Björnsson lögmaður, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Drífa Hjartardóttir, 1. þm. Suðurl.`` Kjörbréf Ólafs Björnssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en þar sem hann hefur eigi tekið sæti á Alþingi fyrr ber honum að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Ólafur Björnsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Á fyrsta degi þingsins í haust lagði ég fyrir hæstv. landbrh. nokkrar spurningar um sölu ríkisjarða. Ekki svaraði hann þeim nema að hluta. En þegar í ljós kom að þær spurningar sem hann neitaði að svara voru opinberar í ríkisreikningi kynnti hæstv. ráðherra bréfaskipti sín til forsrh. um hvort honum bæri að svara fyrirspurn minni frekar. Þetta var um miðjan nóvember. Þann 15. janúar sl. barst svar forsrh. við bréfinu. Þar kom fram að landbrh. bæri að svara a.m.k. sumu af því sem ósvarað var. Síðastliðinn föstudag, 25. jan., kynnir ráðherra m.a. svarbréfið frá forsrh. á blaðamannafundi og tilkynnir þar að hann hafi birt viðbótarsvör við spurningu minni um seldar ríkisjarðir undanfarin fimm ár á vef landbrn. Á föstudaginn höfðu þau svör hins vegar ekki borist til mín né til Alþingis. Ég kannaði það. Svo var heldur ekki í morgun þegar ég spurðist fyrir um það hér á þingi. Nú spyr ég, herra forseti: Hafa borist viðbótarsvör frá landbrh. við fyrirspurn minni? Það eru 10 dagar liðnir frá því að svör forsrh. bárust hæstv. landbrh. og ætti því að hafa verið nægur tími til að svara á réttum vettvangi. Finnst hæstv. forseta það samboðið virðingu Alþingis að fyrirspurnum sem lagðar eru fram á Alþingi sé svarað annars staðar, þ.e. ekki í þinginu heldur að svari ráðherra þeim t.d. á vef ráðuneytisins en ekki á þeim vettvangi, á Alþingi, sem þær voru lagðar fram? Í lokin, herra forseti, spyr ég: Hvernig eiga þingmenn að bregðast við slíkum vinnubrögðum? Það er ákaflega hvimleitt að verða aftur og aftur að kveðja sér hljóðs um störf þingsins vegna vinnubragða og framkomu ráðherra við löggjafarsamkomuna, Alþingi.

Mér er ekki kunnugt um að Alþingi hafi borist frekari svör frá hæstv. landbrh. en liggja fyrir í þingskjölum. Í annan stað vil ég segja að af gamalli þingreynslu ætla ég að ráðherrar svari eftir bestu getu þeim fyrirspurnum sem fram koma frá einstökum þingmönnum, eins og lög mæla fyrir um og þeim ber að gera í krafti embættis síns. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að svara fyrirspurnum hv. þm. en ég tel mjög gott að sem gleggstar upplýsingar geti legið fyrir um störf ráðherra og ráðuneyta og þeirra stofnana sem undir þá heyra. Ég vænti þess að einstakir ráðherrar leggi sig fram um að svara skriflegum fyrirspurnum svo vel sem þeir geta og kostur er á.

Hæstv. forseti. Fyrirspurninni sem hv. þm. spyr um svaraði ég fyrir áramót og grandskoðaði síðan. Hv. þm. minntist á bréf til hæstv. forsrh. sem fer með upplýsingamálin. Ég vildi heyra viðhorf hans því að þetta er ekkert einfalt. Það svar liggur fyrir og snýr kannski meira að hagsmunum þingsins. Ég þarf líka að verja einstaklingsréttinn o.s.frv. Ég fagna svari hæstv. forsrh. en verð eigi að síður að gæta þess að ég er sá ráðherra sem fer með þetta mál. Þetta var álit hans en ekki úrskurður af hans hálfu. Í meginatriðum erum við því sammála. Nú liggur fyrir mjög skýr stefna í þess máli, hv. þm. Upplýsingarnar verða á vef landbrn. Blaðamannafundurinn var prýðilegur fundur með blaðamönnum landsins. Þeir hafa vilja til að segja satt og skýra rétt frá og gerðu það sannarlega þennan dag, spurðu mig auðvitað margra spurninga og yfirheyrðu, að vísu ekki sem sakamann heldur sem ráðherra. Þeir vildu kryfja til mergjar hvort ráðherra færi með satt mál eða ósatt. Þeir hafa skýrt mjög vel frá þessum fundi sem ég hélt með þeim og ég er þakklátur fyrir það. Ég bað um að þessum gögnum yrði öllum skilað í hólf þingmanna eftir þann fund. Ég vona að það hafi verið gert. Ég skal rannsaka hvort þar er söluverðið á jörðunum. Ellega segi ég við hv. þm. sem er mjög tæknilega kunnandi að hún getur auðvitað gengið fram í eina tölvu og sótt þessar upplýsingar. Þær eru til staðar í landbrn. Til sýnis almenningi og allri þjóðinni. Þar hef ég svarað kallinu. En ég vil auðvitað svara, hæstv. forseti, samkvæmt bestu samvisku og þeim þingsköpum sem við búum við og skal koma þessum upplýsingum til hv. þm.

Herra forseti. Það hefur satt að segja verið dapurlegt hvernig mál hafa gengið fram á hinu háa Alþingi þegar kemur að því að fá eðlilegar og sjálfsagðar upplýsingar úr herbúðum ríkisstjórnarinnar frá einstökum ráðherrum hennar. Það mál sem hér er vakin athygli á varðar hæstv. landbrh. Það er sérstakt að mörgu leyti. Hægt og bítandi koma þær upplýsingar sem um var beðið á haustdögum. Nú er borið við persónuvernd. Ég vek hins vegar athygli á því í því samhengi að við verðum að gæta jafnræðis þegar kemur að vernd persóna. Ég sé í fjölmiðlum að einstakir kaupendur ríkisjarða eru tíndir til, svo sem bræður hæstv. ráðherra. Hvers eiga þeir að gjalda? Raunar hafa einstakir þingmenn verið kallaðir til sögu og ekki verið varðir í þessu samhengi. Hvers eiga þeir að gjalda? Ég hygg að það sé eðlilegt og sjálfsagt að öll nöfn séu uppi á borðum. Í því samhengi vil ég rifja upp, herra forseti, að ég lagði fram fyrirspurn til hæstv. fjmrh. þann 5. desember sl. þar sem ég fór fram á það að hann upplýsti þingheim um hvernig hann hefði farið með heimildir til sölu og kaupa á eignum í fjárlögum fyrir árið 2001 og hvert hafi verið söluverð einstakra eigna ríkissjóðs, hverjir hefðu keypt og hvert hefði verið kaupverð einstakra eigna og hverjir seldu. Nú er sá tími liðinn sem hæstv. fjmrh. hefur haft til að svara þessari fyrirspurn. Ég leita eftir upplýsingum frá honum eða hæstv. forseta um hvenær ég fái þessar upplýsingar upp á borð. Ég vænti þess að þær berist fyrr og skilmerkilegar en raunin hefur verið í málum sem snúið hafa að hæstv. landbrh.

Herra forseti. Hér hefur verið óskað eftir upplýsingum frá hæstv. landbrh. varðandi sölu á ríkisjörðum. Í svari hæstv. ráðherra kom fram að vísað er á heimasíðu ráðuneytisins varðandi hluta þeirra upplýsinga sem beðið var um. Ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt þá vísaði hann líka til blaðamannafundar sem haldinn var í tilefni af þessu máli þar sem hann nefnir að málinu hafi verið gerð mjög góð skil. Herra forseti. Ég óska eftir því að hæstv. landbrh. geri okkur grein fyrir því hvort hann telji að blaðamannafundir, þó góðir séu, nægi sem svar við fyrirspurnum hv. þingmanna? Telur hann það viðeigandi svar við fyrirspurnum að vísa til blaðamannafunda? Ég kannast ekki við að það sé nægilegt samkvæmt þingsköpum. Ég vona að þetta sé á misskilningi byggt og framvegis verði svörum beint í þingsal en ekki vísað til blaðamannafunda.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra vísaði til þess að hann hefði leitað til hæstv. forsrh. vegna þess að hann færi með upplýsingamálin. Ég spyr hæstv. forseta: Ætlar hann að láta það viðgangast að höfuð framkvæmdarvaldsins, forsrh., ákveði hver meðferð mála er á þingi eða hvað komi hér fram? Ráðherra nefndi í tölu sinni að hann ætlaði ekki að koma með svörin við fyrirspurn minni hingað inn á þing og vísar á að menn geti farið í næstu tölvu og fundið svörin á netinu. Þetta finnst mér vanvirðing við þingstörfin og lítilsvirðing við störf löggjafarsamkomunnar. Auðvitað á að svara fyrirspurnum sem berast á Alþingi á þinginu en ekki á blaðamannafundum eða inni á vef viðkomandi ráðuneytis. Formsins vegna og vegna þingskapa Alþingis ber auðvitað að svara á Alþingi. Ég spyr hæstv. forseta þingsins: Mun hann fylgja því eftir að þessi viðbótarsvör við fyrirspurn minni komi inn í þingið á þingskjali eins og ber samkvæmt þeim lögum og reglum sem við höfum undirgengist við störfin á Alþingi? Ég fer fram á það við hæstv. forseta að hann upplýsi okkur um hvernig við eigum að bregðast við þegar ráðherrar hegða sér með þessum hætti. Ég kalla eftir svörum við þessum spurningum mínum. Ekki aðeins þeim sem eru inni á netinu heldur öllum þeim spurningum sem ég lagði fram við hæstv. landbrh. í upphafi þings.

Mér er ljúft að svara hv. þm. Ef hún er óánægð með svör hæstv. ráðherra er sjálfgert að ítreka fyrirspurn og hafa hana ítarlegri og leggja hana formlega fram. Ég vil jafnframt taka fram að ráðherrar hljóta sjálfir að bera ábyrgð á ummælum sínum í sölum Alþingis eins og aðrir alþingismenn, á þeim svörum sem þeir gefa.

Hæstv. forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka þessa umræðu. Nú er það ljóst sem kom fram í áliti ríkisendurskoðanda og þingmenn hafa nú í höndum sínum að í fyrsta sinn þá eru jarðasölumál upplýst og í öruggum hlutlausum farvegi þannig að hann hefur farið yfir mín störf og í rauninni sagt að hann sé sáttur við þau vinnubrögð. Ríkisendurskoðandi er armleggur Alþingis og rannsakar mál, eins og ég hef getið fyrr, þannig að ég er þakklátur fyrir að hann telur að það samkomulag sem gert var við hann 1999 hafi staðið. Jarðasölumálin eru því í góðum farvegi eins og þau eru í dag og fyrir það er ég þakklátur. Ég get tekið undir með hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að mannanöfn eiga auðvitað ekki að vera leyndarmál. Það forvitnilegasta við jarðasölur er oft hver keypti jörðina í næsta nágrenni. Ég lít því svo á að það eigi líka að vera upplýst. Það er áhugamál hvers manns að vita hver kemur og ætlar að búa í nágrenni við hann eða eignast jörðina. Blaðamannafundir eru auðvitað ekki þingstörf en þó er alveg ljóst að Vintri grænir kjafta mann ekki þar í kaf. Ég álít samt sem áður mjög mikilvægt að halda blaðamannafundi því að blaðamenn þjóna þeirri upplýsingaskyldu við samfélagið að koma upplýsingum á framfæri þannig að það er mjög mikilvægt samstarf. Ég hef ekkert hafnað því að svara fyrirspurninni aftur. Hv. þm. vill fá svar á ný. Samkvæmt þeim reglum sem nú gilda er það sjálfsagður hlutur og verður gert strax á morgun.

Herra forseti. Út af þeim orðum sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson beindi til mín þá hefur verið unnið að því að undirbúa svar við fyrirspurn þingmannsins. Það gafst ekki tími til þess þar sem þingstörfum lauk hér 14. des. að ljúka því þá. En það liggur í hlutarins eðli að það verður gert eins fljótt og hægt er og því svari verður útbýtt hér við fyrsta tækifæri eins og hv. þm. veit náttúrlega, 1. varaforseti Alþingis.

Hæstv. forseti. Fréttir voru að berast af því að Bandaríkjastjórn sé að hugleiða að setja heimastjórn Palestínumanna undir forsæti Yassers Arafats á lista stjórnvalda vestra yfir hryðjuverkahópa. Slík ráðstöfun mundi án efa gera friðarumleitanir fyrir botni Miðjarðarhafs að engu, en málið verður rætt á fundi utanríkisráðherra Evrópusambandslandanna í dag, eins og komið hefur fram í fréttum. Anna Lindh, utanríkisráðherra Svíþjóðar, hefur af þessu tilefni látið eftir sér hafa að hótanir Bandaríkjastjórnar um að stimpla heimastjórnina sem hryðjuverkahóp séu bæði óviðeigandi og heimskulegar og gætu leitt til allsherjarstyrjaldar í Miðausturlöndum. Bandaríkin hafa verið helsti bakhjarl Ísraelsríkis frá stofnun þess árið 1948. Ekkert ríki fær jafnmikla fjárhagsaðstoð frá Bandaríkjunum og viðskipti þessara tveggja ríkja með vopn, Apache árásarþyrlur, skriðdreka og F-16 orrustuflugvélar hafa verið blómleg. Yasser Arafat er réttkjörinn leiðtogi Palestínumanna hvort sem fólki líkar það betur eða verr. Með því að einangra heimastjórnina og setja Arafat í stofufangelsi er aðeins verið að styrkja öfgasamtök á borð við Heilagt stríð og Hamas, íslamistana í hópi Palestínumanna. Við hverja hyggst ríkisstjórn Ariels Sharons semja setjist hún einhvern tíma að friðarsamningaborðinu? Ætlar hún að semja við kvislingana í hópi Palestínumanna? Áhrif Bandaríkjanna í Ísrael eru mikil eins og alkunna er og því verður að líta það alvarlegum augum ef helsti bakhjarl óslóarsamkomulagsins telur það ekki lengur hlutverk sitt að stuðla að friði á milli Ísraela og Palestínumanna en kyndir undir ófriðnum með þeim hætti sem nú hefur gerst. Hér á landi hefur myndast þverpólitísk samstaða um að styðja sjálfskvörðunarrétt Palestínumanna og tilverurétt Ísraelsríkis. Siðferðileg og pólitísk ábyrgð okkar er mikil gagnvart Palestínumönnum og Ísraelsmönnum en það er ekki síður á okkar ábyrgð að spyrja fulltrúa bandarískra stjórnvalda hér á landi, vinaþjóðar okkar og bandalagsþjóðar í vestri, hvernig standi á þessum yfirlýsingum og hvort hæstv. utanrrh. ætli ekki örugglega að gera athugasemdir fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands og Alþingis um þetta efni.

Herra forseti. Það hefur komið skýrt fram af minni hálfu að við styðjum friðarferlið í Miðausturlöndum og við styðjum það með þeim hætti að það fari fram milli Ísraelsmanna og heimastjórnar Palestínumanna undir forustu Yassers Arafats. Það liggur alveg ljóst fyrir að þetta sem við höfum kallað friðarferli er í algjöru uppnámi og það ríkir mikil svartsýni á þessu sviði. Ég ræddi þetta mál í síðustu viku við utanríkisráðherra Spánar sem nú fer með forustu fyrir hönd Evrópusambandsins, og Evrópusambandið hefur miklar áhyggjur af stöðu mála fyrir botni Miðjarðarhafs. Ég tel að eina leiðin til að endurvekja friðarferlið sé tala við heimastjórnina undir forustu Yassers Arafats. Ég sé enga aðra leið. Hvort heimastjórnin hefur aftur á móti brotið einhverjar reglur hef ég ekki vitneskju um og ætla ekki að dæma um. En þar er um réttkjörna heimastjórn að ræða og það er enginn annar aðili sem hægt er að ræða við í þessu sambandi. Ég vona svo sannarlega að friðarferlið geti hafist á nýjan leik. En það verður að segjast alveg eins og er að ekkert bendir til þess við núverandi aðstæður og ég tel að þær yfirlýsingar sem nú hafa komið frá Bandaríkjamönnum séu ekki hjálplegar í því sambandi, svo ekki sé meira sagt.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. svörin. Mig langar samt að ítreka spurninguna, hvort hæstv. utanrrh. telji ekki fulla nauðsyn á því að ríkisstjórn Íslands beiti sér í þessu máli, láti rödd sína heyrast og hafi samband við stjórnvöld vestan hafs með þeim hætti sem á við. Ég tel mjög mikilvægt að hafa í huga að ófriðurinn í Ísrael og Palestínu snýst fyrst og fremst í dag um hernámið sem hefur staðið í 35 ár á Vesturbakkanaum og í Gaza. Þó svo að ýmsum miður góðum og hyggilegum aðferðum sé beitt og ofbeldi sé beitt á báða bóga þá breytir það ekki þeirri staðreynd að enginn friður verður fyrir botni Miðjarðarhafs fyrr en hernáminu lýkur.

Herra forseti. Á vegum Byggðastofnunar komu út tvær skýrslur á síðasta ári sem fjölluðu um samband íbúaþróunar og kvótatilflutnings. Í fyrri skýrslunni sem heitir Sjávarútvegur og byggðaþróun, var niðurstaðan að ljóst væri að tilflutningur aflaheimilda milli landshluta og byggðarlaga hefði víðtækar afleiðingar fyrir þróun byggðar í landinu, þar með talið fyrir fólksflutninga, en áréttað var að fleira hefði áhrif. Síðari skýrslan var um áhrif kvótasetningar aukategunda krókabáta og niðurstaðan varð svipuð, kvótasetningin mundi draga úr veiði og þar með yrði verulegur samdráttur í aflaverðmæti og störfum mundi fækka í kjölfarið. Báðar skýrslurnar voru ræddar á opinberum vettvangi og urðu ýmsir til að daga í efa niðurstöðurnar á þann hátt að tilflutningur kvóta hefði ekki þau áhrif sem lýst var. Nú hefur komið út skýrsla Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um tekjuskiptingu á Íslandi. Meðal þess sem lesa má í niðurstöðum á bls. 132 er að aukinn jöfnuður í tekjum í sumum sjávarbyggðum er talinn stafa af því að hálaunastörf tengd sjómennsku hurfu úr byggðarlaginu með kvótanum, jöfnuður hafi aukist á þeim svæðum þar sem kvótaeign minnkaði en aukning kvóta leiddi af sér aukinn ójöfnuð í tekjum í því byggðarlagi sem kvótinn jókst. Nánar er sambandið skýrt á bls. 111 í skýrslunni þar sem athugað er hvort kvótatilflutningur sé til þess fallinn að breyta svokölluðum Gini-stuðli í sjávarbyggðum þannig að um leið og fiskiskip og sjómannsstörf fara burt muni jöfnuður aukast. Er þessi niðurstaða Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands mjög í samræmi við skýrslu Byggðastofnunar. Af þessu tilefni er spurt hvort ráðherra sé sammála þessari niðurstöðu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands og hvort hún muni hafa áhrif á væntanlega endurskoðun laga um stjórn fiskveiða.

Herra forseti. Ég hef ekki lesið tilvitnaðar niðurstöður hjá hv. þm. og get þar af leiðandi ekki tjáð mig um það hvort ég sé sammála þeim eða ósammála.

Herra forseti. Miklar umræður hafa átt sér stað um verðlagsmál og sér í lagi hækkun á matvælaverði. Morgunblaðið hefur t.d. flutt fregnir af því að einir tólf flokkar varnings hafi hækkað um 20--38%, sem er langt umfram gengislækkun og verðbólgu. Verkalýðshreyfingin hefur farið hamförmum gegn þessu, herra forseti, og hún hefur náð þeim árangri að stór fyrirtæki hafa lækkað verð sitt og við stjórnmálamenn höfum heldur ekki látið okkar eftir liggja. Herra forseti. Spjótin beinast samt sem áður að samþjöppun á matvælamarkaði og fákeppni sem hefur hlotist af henni. Þetta hefur leitt til þess, herra forseti, að fram hafa komið upplýsingar sem benda til þess að í skjóli þessarar samþjöppunar, þessarar fákeppni, hafi stór fyrirtæki á matvælamarkaði notfært sér markaðsráðandi stöðu sína til þess að hækka álagningu úr hófi fram. Minn stjórnmálaflokkur, Samfylkingin, hefur ákaflega skýra stefnu í þessu máli. Á landsfundi sínum sagði hún að ef ekki væru önnur úrræði þá ætti að heimila Samkeppnisstofnun að skipta slíkum fyrirtækjum upp, ef það þjónaði hagsmunum neytenda. Ég spurði hæstv. forsrh. hvort hann væri sammála þessu og hann kvað já við. Ég vil nú spyrja hæstv. viðskrh. sem jafnframt er ráðherra samkeppnismála og neytendamála, hvort hún sé ekki sammála hæstv. forsrh. um þetta efni og hvort hún hafi í kjölfar ummæla hans hafið vinnu í ráðuneyti sínu til þess að leggja fram lagabreytingar sem eru nauðsynlegar til þess að Samkeppnisstofnun geti gripið til þessa í þágu neytenda.

Hæstv. forseti. Ef stórfyrirtæki misnota markaðsráðandi stöðu þá er það ólöglegt. Samkeppnislög kveða á um að það sé ekki heimilt. Spurningin er hins vegar sú hvort þetta sé staðreynd, hvort þessi fyrirtæki séu að misnota markaðsráðandi stöðu og það er hlutverk Samkeppnisstofnunar að fylgjast með því og bregðast við ef svo er. Hv. þm. vitnar til umræðu sem var hér á fyrsta degi þingsins eftir jólahlé um efnahagsmál þar sem hann tjáði sig þess efnis að rétt væri að gera löglegt, sem ég tel ekki löglegt í dag, að heimila Samkeppnisstofnun að skipta upp fyrirtækjum verði þau of stór og ráðandi á markaðnum. Hæstv. forsrh. tjáði sig einnig og taldi þetta koma til greina. Ég hef sagt opinberlega í framhaldi af því að ef samstarfsflokkurinn er þeirrar skoðunar að styrkja eigi samkeppnislögin og Samkeppnisstofnun, þá er ég mjög fylgjandi því og tel að það hafi verið skynsamlega mælt af hálfu forsrh. Hins vegar er ég ekki sannfærð um að þetta geti gengið. Mun það standast stjórnarskrá t.d. að skipta þannig upp fyrirtækjum að aðilum verði gert skylt að selja? Því það er ekki nóg að skipta þeim upp ef sömu aðilarnir eiga svo fyrirtækin bæði tvö á eftir. Ég held því að þarna séu ýmis efni sem eru óútkljáð og eins að það er ekki bara í smásöluverslun sem fyrirtæki hafa markaðsráðandi stöðu á Íslandi, það er á mörgum öðrum sviðum eins og í sambandi við flutninga, flug og fleira.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi skýru svör. Hæstv. ráðherra tók af tvímæli um að hún er þeirrar skoðunar að ef þörf krefur, þá eigi Samkeppnisstofnun að vera fært að skipta upp þessum stóru markaðskeðjum ef það þjónar hagsmunum neytenda. Mér finnst því að komin sé almenn samstaða á þinginu um að þetta er vopn sem kann að vera nauðsynlegt að grípa til og þá finnst mér auðvitað einboðið, herra forseti, að hæstv. ráðherra sem fer með samkeppnismálin undirbúi lagafrv. til þess að gera þetta. Ég er auðvitað sammála henni um að það á ekki bara að láta þetta ná til matvælamarkaðarins heldur annarra greina líka. Ég vísa til þess, herra forseti, og spyr hæstv. ráðherra hvort hún telji ekki að sú skýrsla sem Samkeppnisstofnun birti á síðasta vori þar sem gerð var úttekt á álagningu milli 1996 og ársins 2000 gefi fullt tilefni til þess að veita Samkeppnisstofnun þessar heimildir. Þar kom einfaldlega í ljós að álagning hækkaði verulega á þessu árabili og langt umfram verðbólgu.

Hæstv. forseti. Ég vil ekki að hér sé neinn misskilningur á ferðinni. Ég tók ekki afgerandi afstöðu til þess hvort ég teldi rétt að veita Samkeppnisstofnun heimild til þess að skipta upp fyrirtækjum vegna þess að ég er ekki viss um að það standist stjórnarskrá í dag að gera þeim aðilum sem þar ættu í hlut skylt að selja eignir sínar. Í mínum huga skiptir ekki miklu máli hversu margar einingar þetta eru ef sömu aðilarnir eiga þetta allt saman. Ég vil því hafa fyrirvara á þessu. Það sem ég sagði hins vegar var að ég gleddist yfir því að samstarfsflokkurinn vildi styrkja samkeppnislög og Samkeppnisstofnun.

Herra forseti. Ég er auðvitað sammála hæstv. ráðherra um að ekki þurfi að bindast samtökum um það hér á hinu háa Alþingi að brjóta stjórnarskrána. Annaðhvort væri nú. Ég tel, herra forseti, að sá fyrirvari sem hæstv. ráðherra setur sé skiljanlegur og eðlilegur. Eftir sem áður er það alveg ljóst eftir þessa umræðu að fullur vilji er til þess að láta Samkeppnisstofnun fá slík vopn í hendur. Hæstv. forsrh. lýsti því skörulega yfir af sinni hálfu. Samfylkingin lagði þetta fram sem stefnu sína á landsfundi sínum í haust og nú blasir það við að hæstv. viðskrh. segir hér að ef það er vilji samstarfsflokksins að gera þetta, þá sé hún til í þann dans. Auðvitað ætlum við ekki að brjóta stjórnarskrána, en ég held að þetta sé nauðsynlegt og ég held að nauðsynlegt sé að nota þetta líka sem þrýsting á hinar stóru keðjur.

Herra forseti. Í nóvember mátti sjá í blöðum viðtöl við aðila sem höfðu verið að leita að olíu við Ísland, þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Fyrstu vísbendingar úr hljóðendurvarpsmælingum norska olíuleitarfyrirtækisins InSeis á suðurhluta Jan Mayen-hryggjarins í íslensku lögsögunni staðfesta að þar er að finna setlög þar sem olía gæti hafa myndast.`` Dag O. Larsen leiðangursstjóri segir m.a. í viðtali, með leyfi forseta: ,,Ég er aftur á móti mjög bjartsýnn á að okkur muni takast að selja olíufélögunum niðurstöður úr fyrstu mælingunum. Ég tel að þau muni hafa áhuga á þessum gögnum og við höfum raunar þegar átt viðræður við nokkur olíufélög og það er ljóst að það er áhugi af þeirra hálfu.`` Af þessu tilefni beini ég fyrirspurn minni til hæstv. iðnrh. vegna þess að það kemur líka fram í fréttinni að nú um áramót muni liggja fyrir frekari vitneskja í þessu máli. Ég beini því fyrirspurn til hæstv. iðnrh. hvort komið hafi nýjar og frekari upplýsingar varðandi vísbendingar um olíu við Ísland.

Hæstv. forseti. Já, rannsóknir hafa farið fram í norðausturhluta efnahagslögsögu Íslands af hálfu fyrirtækis sem heitir InSeis og er norskt. Fékk það leyfi til þriggja ára til þess að vinna að rannsóknum á þessu svæði samkvæmt lögum sem sett voru í mars sl. um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis. Þetta fyrirtæki hefur ekki rétt til borana eða vinnslu á olíu heldur einungis til rannsókna. Út úr þessum rannsóknum hefur komið að ekki er a.m.k. útilokað að þarna gætu fundist verðmæti en fyrsti áfangi fór fram í sumar og leyfið er til þriggja ára. Fyrirtækið kynnti í haust niðurstöður sínar, bráðabirgðaniðurstöður. Þarna er að finna þykk setlög. Framhaldið ræðst að verulegu leyti af því hvaða áhuga olíufyrirtæki kunna að hafa á þeim gögnum sem nú liggja fyrir og fyrirtækið er tilbúið til þess að selja. Fyrirtækið hefur ákveðnar skyldur. Það hefur þær skyldur t.d. að skila formlega til Orkustofnunar fyrir 1. apríl niðurstöðum sínum og um þetta mál er ekki mikið meira að segja á þessu stigi. Góðu fréttirnar eru þær að ekki er útilokað að þarna finnist verðmæti en hins vegar er óvissan mikil um það hvort þeim fyrirtækjum sem þarna kynnu að hafa áhuga á vinnslu þykja niðurstöður InSeis nógu álitlegar til þess að vilja kaupa þær með það í huga að halda áfram.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. svarið en vildi um leið beina þeirri fyrirspurn til hæstv. iðnrh. hvort fleiri aðilar hafi leitað upplýsinga varðandi frekari olíuleit. Hins vegar er mjög athyglisvert að lesa viðtal við Steinar Þór Guðlaugsson, jarðeðlisfræðing frá Orkustofnun, sem segir að rannsóknir Norðmanna staðfesti að mjög þykk setlög séu á olíuleitarsvæðinu og þau séu á þeim aldri að þau séu vel líkleg til þess að hafa getað myndað olíu og geymt hana. Hann segir líka aðspurður að hafsvæði við Ísland þar sem olíu gæti verið að finna séu tiltölulega fá. Svæði undan Norðurlandi sem er í ákveðinni grunnkönnun sem stjórnvöld hafa fjármagnað, þ.e. svæðið frá Húsavík yfir í Eyjafjarðarál, og þá hafi menn rennt auga til svæðisins vestur af Vestfjörðum. Þetta er mjög athyglisvert og vissulega þess eðlis að gaumgæfilega sé fylgst með framvindu þessa máls.

Hæstv. forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við þetta að bæta. Ég veit að hv. þm. hefur kynnt sér þessi mál og hefur mikinn áhuga á þeim. En það er rétt að þarna hafa fundist mjög þykk setlög sem gefur tilefni til bjartsýni og enginn þarf að efast um áhuga minn á þessu máli, ekki síst vegna þess að það svæði sem á í hlut er norðaustur af landinu og ekki mundi saka að fá þar aukin atvinnutækifæri og í framhaldi af því væntanlega styrkingu byggðar. En ég þakka hv. þm. fyrir að vekja máls á þessu.

Herra forseti. Í Ríkisútvarpinu í morgun í þættinum Hér og nú var fjallað um öryggisbúnað og fjarskiptasamband í Vestfjarðagöngunum þar sem kom fram m.a. að neyðarsímar í göngunum virka eins og sveitasímarnir í gamla daga, þ.e. að merkin dofna eftir því sem fleiri taka upp tólin en annað fjarskiptakerfi er ekki þar í göngunum. Þess vegna er ekki hægt að halda fjarskiptasambandi við björgunaraðila eða slökkvibíla í göngunum ef um slys er að ræða. Vafalaust er hliðstætt með Ólafsfjarðargöngin. Herra forseti. Ég leyfi mér því að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. samgrh. hvort af hans hálfu sé fyrirhugað að gera endurbætur þarna á og koma á nægilega öruggu fjarskiptasambandi í göngunum þannig að hægt sé að halda uppi eins miklu öryggi og kostur er ef slys ber að höndum því að það er mjög brýnt að öryggi sé tryggt við slíkar aðstæður.

Herra forseti. Það er kannski ekki rétt hjá hv. þm. að gera lítið úr sveitasímanum. Hann þjónaði sínu hlutverki á sínum tíma. Hins vegar er alveg ljóst að sá öryggisbúnaður sem er í jarðgöngunum, Vestfjarðagöngunum, hefur takmarkanir. Það er alveg ljóst. M.a. þess vegna var ákveðið að fara yfir alla öryggisþætti þeirra jarðganga og gæta að því hvað þyrfti að lagfæra, hvað mætti betur fara til þess að fyllsta öryggis mætti gæta. Að þessu er unnið. Búið er að halda æfingu í göngunum og þess er að vænta að tillögur berist innan tíðar um þær aðgerðir sem nauðsynlegt er að hafa í frammi, m.a. hvað varðar fjarskiptabúnaðinn.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og vona að þarna verði brugðist hratt og vel við í að koma þessu í viðunandi horf. Ég vil jafnframt vekja athygli á því að í reglugerðum sem munu væntanlega fylgja nýjum jarðgöngum eru skilyrði þau að fjarskipti og annar slíkur viðvörunarbúnaður sé í góðu lagi og verði hluti af hönnun slíkra mannvirkja. En verður sú ákvörðun afturvirk þannig að sú ákvörðun nái einnig til þeirra jarðganga sem hafa verið hönnuð og unnin áður en þessi nýja tilskipun tekur gildi?

Virðulegi forseti. Í sjónvarpsþættinum Silfri Egils í gær var örlítið rætt um framkvæmdir við hús Þjóðminjasafnsins sem hefur verið lokað frá 1. ágúst 1998. Þar kom fram að upphaflega hafði verið stefnt að því að opna húsið aftur árið 2000 og síðan árið 2001 en þá brá svo við að hæstv. menntmrh. kannaðist ekkert við dagsetningar í þessu máli, eða, með leyfi forseta: ,,Hver hefur sagt það? Hver sagði það? Hver hefur nokkurn tíma sagt að það ætti að opna þetta 2001? Ég hef aldrei sagt það. Ég hef aldrei sagt það.`` Þetta stangast á við blaðafréttir um framkvæmdir við Þjóðminjasafnshúsið. Í Morgunblaðinu 28. nóvember 1997 er haft eftir hæstv. menntmrh., með leyfi forseta: ,,Menn hafa verið með ýmsar vangaveltur um framtíðaraðstöðu fyrir safnið en nú var ákveðið að það yrði á sama stað. Stefnt er að því að búið verði að koma því í skaplegt horf árið 2000.`` Á Þorláksmessu sama ár er síðan þessi frétt í Morgunblaðinu, með leyfi forseta: ,,Ákveðið hefur verið að ráðast í miklar endurbætur á Þjóðminjasafni Íslands við Suðurgötu, sem kosta munu um 700 milljónir króna. Af þessum sökum verður safninu lokað um tveggja ára skeið, frá síðsumri 1998 til 17. júní árið 2000, að áformað er að opna safnið fyrir gestum á nýjan leik.`` Í sama blaði ári síðar, 7. nóvember 1998, er löng grein um Þjóðminjasafnið og rætt við Sturlu Böðvarsson, þáv. formann þjóðminjaráðs og núv. hæstv. samgrh. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Sturla viðurkennir fúslega að tíminn fram til 17. júní árið 2000 sé mjög naumur og að nýta verði hvern dag. ,,En það er búið að gera grófar tillögur um nýtingu hússins``, segir hann og að arkitektinn vinni eftir þeim. ,,Það mætti hugsa sér``, segir formaður þjóðminjaráðs að lokum, ,,að húsið verði klárt og upp verði kominn veglegur hluti af heildarsýningunni.`` Í Morgunblaðinu 13. febrúar 1999 er svo sagt frá þessu, með leyfi forseta: ,,Björn Bjarnason menntamálaráðherra greindi í gær frá því að ákveðið hefði verið að fresta opnun Þjóðminjasafnsins við Suðurgötu til 17. júní árið 2001, en þegar ákvörðun um endurbæturnar var tilkynnt í árslok 1997 var stefnt að því að ljúka framkvæmdunum fyrir 17. júní árið 2000.`` Þetta er vert að rifja upp vegna þess að yfirlýsingar hæstv. ráðherra: ,,Hver sagði það? Ég hef aldrei sagt það``, koma nokkuð spánskt fyrir sjónir í þessu ljósi og þá er að óska eftir að hæstv. menntmrh. svari í fyrsta lagi 

Ég vil minna hv. þm. á að fara að þingsköpum.

Herra forseti. Þetta mál hefur oft verið til umræðu í þingsölum og ég hef aldrei gefið yfirlýsingar um að húsið verði opnað á einhverjum ákveðnum degi. Það er rétt að ég hef aldrei gefið slíkar yfirlýsingar. Þvert á móti hef ég svarað fyrirspurnum. Þetta hefur verið rætt varðandi fjárveitingar úr Endurbótasjóði menningarstofnana. Öll áform um þetta hafa verið kynnt hér. En að það sé svo að ég hafi gefið yfirlýsingar um að unnt yrði að opna þetta hús á einhverjum ákveðnum degi er ekki rétt. Vangaveltur voru um það, eins og kom fram hjá þáv. formanni þjóðminjaráðs, að hægt væri að setja í þetta dagsetningar. Ég hef aldrei staðfest það. Þvert á móti hef ég lagt höfuðáherslu á að þetta mál yrði undirbúið sem best og lagt upp með ítarlega vinnu í þessu. Það hefur verið unnið að því að skapa Þjóðminjasafninu geymsluaðstöðu í Kópavogi og að málinu hefur verið unnið skref fyrir skref og lagt á ráðin um það hvernig þessi sýning eigi að vera og ekki einu sinni núna þegar menn hafa verið að fjalla um þetta hina síðustu mánuði hef ég heldur nefnt neinar dagsetningar. Málið er því í þeirri stöðu að verið er að vinna að þessu og stefnt er að því að ljúka þessu verki samkvæmt áætlunum sem liggja fyrir. En dagsetningar hef ég ekki nefnt í þessu samhengi.

Áður en hv. þm. tekur til máls vil ég minna á að í næstsíðustu mgr. 49. gr. þingskapa segir: ,,Í allt að hálftíma á fyrir fram ákveðnum fundi getur forseti heimilað þingmönnum að bera fram munnlegar fyrirspurnir til ráðherra. Hvor um sig, fyrirspyrjandi og ráðherra, má ekki tala oftar en þrisvar, eigi lengur en tvær mínútur í fyrsta sinn og eigi lengur en eina mínútu í annað og þriðja sinn.``

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa kennslustund. Það kemur í ljós að hæstv. ráðherra er ekki hreinskilinn í svörum sínum. Það passar ósköp einfaldlega ekki saman; það sem hann sagði í Silfri Egils í gær og þær fréttir sem ég hef lesið í Morgunblaðinu. Það er þannig. Það sem Morgunblaðið segir, þ.e. svar þess við spurningunni: ,,Hver sagði það? Hver hefur nokkurn tíma sagt það?`` er þetta: Ríkisstjórnin sagði það. Formaður þjóðminjaráðs sagði það. Og Björn Bjarnason sagði það. Það er rétt í framhaldi af þessu þannig að ég haldi mig innan mínútunnar að spyrja hann út það sem ég sá í gönguferð minni í morgun á skilti við Þjóðminjasafnið. Þar stendur: ,,Stefnt er að því að opna húsið með nýjum sýningum þann 1. desember 2002.`` Þetta er ekki eftir honum haft. En ætlar hann þá að beita sér fyrir því að þessu verði breytt? Og hvaða texti verður þá settur í staðinn? Hvað ætlar hæstv. menntmrh. að setja í staðinn?

Herra forseti. Mín stefna í þessu máli hefur legið skýr fyrir frá upphafi. Það verður að sjálfsögðu að vinna að þessum framkvæmdum í samræmi við þær áætlanir sem liggja fyrir, það fjármagn sem er til reiðu og þannig að sýningin verði þannig úr garði gerð að það sé til sóma fyrir Þjóðminjasafnið að hún verði opnuð. Þess vegna hef ég aldrei nefnt eina einustu dagsetningu varðandi þetta mál. Ég hef ekki samið þann texta sem stendur á því spjaldi sem hv. þm. minntist á. Ég vona að það takist en það er ekki víst að það takist. Það hefur verið, og svo var síðast núna við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2002, gengið til þess að minnka framlög til Endurbótasjóðs menningarstofnana sem veitir fé í þessa framkvæmd og við verðum að standa að þessari framkvæmd eins og öðrum innan þeirra marka sem fjárlög heimila okkur. Það eru þau sem setja okkur þau mörk en ekki dagsetningar á spjöldum eða yfirlýsingar sem menn geta ekki staðið við, enda hef ég ekki gefið neinar slíkar yfirlýsingar.

Herra forseti. Ég veit ekki hvaða refsingar þingið hefur til að beita menn sem fara fram úr ræðutíma sínum, en kannski er ástæða til þess að taka upp slíkar refsingar og taka þá líka upp eins konar skammarkrók fyrir hæstv. ráðherra sem segja ekki satt, annaðhvort hér í þingsal eða þá í sjónvarpsþáttum sem þeir taka þátt í. Staðreyndin í málinu er sú að nefndar hafa verið einmitt dagsetningar í þessu. Nefnt var sumarið 2000, 17. júní 2000, 17. júní 2001. Nefnd voru árslok 2002 og nú er málið í uppnámi. Staðreyndin í málinu er sú að frá 1. ágúst 1998 og til þessa dags, og svo verður örugglega þetta ár allt, hefur ekki nokkur maður komið inn í Þjóðminjasafn Íslands og það er okkur og hæstv. menntmrh. til háðungar.

Herra forseti. Nákvæmni þingmannsins er ekki mikil. Að sjálfsögðu hafa margir menn komið inn í safnahúsið síðan 1998, allir þeir sem hafa unnið að endurbótum á húsinu, allir þeir sem hafa verið að skipuleggja þar nýjar sýningar og búa húsið undir að geta sinnt hlutverki sínu með fullkomnum hætti. Þetta fólk hefur verið að vinna þarna og það hefur unnið í samræmi við áætlanir og þær fjárveitingar sem fyrir hendi eru. Er hv. þm. að leggja til að við förum út fyrir þær áætlanir sem þingið setur okkur varðandi nýtingu á opinberu fé? Hvers er hv. þm. að krefjast af mér? Að ég gangi fram í þessu máli án þess að ég hafi þær fjárheimildir sem eru nauðsynlegar til að ljúka verkinu?

Áður en gengið er til dagskrár vil ég ítreka að gefnu tilefni að óundirbúnar munnlegar fyrirspurnir skulu eigi taka lengri tíma en 30 mínútur. Fyrirspyrjandi og ráðherra hafa báðir tvær mínútur hið fyrsta skipti sem þeir tala og síðan eina mínútu í hvort sinn. Ævinlega berast fleiri beiðnir um að fá heimild til að bera fram fyrirspurn til ráðherra en mögulegt er að verða við. Þess vegna hlýtur forseti að fylgja því fast eftir að þingmenn beri virðingu fyrir þeim tímamörkum sem í þingsköpum eru ákveðin.

Virðulegi forseti. Loftferðamál hafa mikið verið rædd að undanförnu og það er skoðun okkar í Samfylkingunni a.m.k. að þau vandræði sem upp hafa komið hafi fyrst og fremst orsakast af því að annars vegar er Flugmálastjórn ætlað að hafa öryggiseftirlit og hins vegar að þjónusta flugrekendur. Þetta hefur ekki farið nægilega vel saman. Þessari hugmyndafræði er ætlað að viðhalda og því greiðum við atkvæði gegn frv. vegna þess að við höfum ekki trú á þessum vinnubrögðum. Virðulegi forseti. Í öðru lagi viljum við mótmæla þeim vinnubrögðum sem voru viðhöfð í nefndinni. Við fengum ekki að kalla fyrir alla þá sem við vildum kalla fyrir. Í þriðja lagi er væntanleg óháð bresk rannsókn um þetta sem ég held að hefði getað leitt okkur verulega áfram í þessu máli í stað þess að klára það nú. Í fjórða lagi, virðulegi forseti, hafa minni flugrekendur á Íslandi nýverið óskað eftir því að málið verði ekki klárað fyrr en þeir hafa komið fyrir nefndina og hvet ég því hv. formann samgn. eindregið að kalla málið á nýjan leik inn í nefndina milli 2. og 3. umr. Þá getum við hugsanlega náð að breyta því þannig að við getum staðið að þessu einnig.

Herra forseti. Hér eru greidd atkvæði um það nýtilegasta í þessu frv., þ.e. hvort fella skuli niður hinn illræmda flugmiðaskatt eða flugleiðsögugjöld. Við, nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar, höfum flutt tillögu um þetta og erum sammála því að flugmiðaskatturinn sé lagður af. Hins vegar er sá galli á gjöf Njarðar að ekki er að finna í þessu frv. neinar heimildir til samgrh. um frá hvaða tíma skatturinn skuli felldur niður. Við teljum að slíka heimild vanti í frv. Hæstv. samgrh. hefur haft ágæt orð um að niðurfellingin verði frá og með miðju næsta ári. Við viljum hnykkja á því núna fyrir 3. umr., og boðum brtt. um að þessi flugmiðaskattur verði endurgreiddur þeim sem hann hafa greitt allt síðasta ár. Þess vegna segjum við já við að fella niður flugleiðsögugjöld að þessu sinni.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, með síðari breytingum. Eins og kemur fram í greinargerð með frv. er hér verið að leggja til nokkrar aðskildar breytingar á lögunum sem þó verða engar taldar meiri háttar að efni til. Að mestu leyti er hér um að ræða minni háttar breytingar sem varða framkvæmdaatriði laganna og byggja að hluta á ábendingum frá embætti ríkisskattstjóra og tollstjórans í Reykjavík, auk atriða úr skýrslu nefndar um framkvæmd virðisaukaskatts sem út kom fyrir tæpum tveimur árum. Nánar tiltekið er um eftirfarandi fimm breytingar að ræða: Í fyrsta lagi er lagt til að viðauki við lögin samanstandi af lista yfir tollskrárnúmer þeirra vara til manneldis sem bera 14% virðisaukaskatt í stað 24,5% eins og núgildandi viðauki kveður á um. Kallar sú breyting á breytingu á orðalagi 8. tölul. 2. mgr. 14. gr. laganna. Sú nálgun að telja upp í viðauka þær vörur til manneldis sem bera 14% virðisaukaskatt er til einföldunar og er í betra samræmi við uppbyggingu laganna, auk þess sem hún auðveldar vinnu við breytingar sem leiða af breytingum á tollskrá. Í öðru lagi er lagt til að breyting verði gerð á 35. gr. laganna þess efnis að beina skuli skýrslum um þjónustukaup frá útlöndum til skattstjóra en ekki tollyfirvalda. Þar sem skattyfirvöld eru í betri eftirlitsaðstöðu hvað þetta varðar en tollyfirvöld er lagt til að skattyfirvöldin annist framkvæmdina varðandi þessar skýrslur. Í þriðja lagi er lagt til að afgreiðslutími beiðna um endurgreiðslur virðisaukaskatts sem eigendur íbúðarhúsnæðis hafa greitt vegna vinnu manna við endurbætur eða viðhald þess verði styttur og aðgengi að þessum endurgreiðslum þar með bætt. Lagt er til að beiðnir af umræddum toga verði teknar til afgreiðslu án ástæðulauss dráttar jafnóðum og þær berast og að til endurgreiðslu komi strax eftir að skattstjóri hefur tekið afstöðu til framkominnar beiðni. Tillaga þessi byggir á skýrslu nefndar um framkvæmd virðisaukaskatts frá mars árið 2000. Í umræddri skýrslu er einnig lagt til að afnumið verði ákvæði um verðtryggingu endurgreiðslu þessara, sem og vegna nýbygginga, og kveður frv. jafnframt á um það atriði. Í fjórða lagi er um að ræða lagfæringar til samræmis við breytingar sem gerðar voru með lögum nr. 104/2000, um breyting á lögum um álagningu gjalda á vörur. Breytingarnar miðuðu að því að niðurfelling ýmissa gjalda sem lögð eru á vörur við innflutning þeirra til landsins eða framleiðslu þeirra hér á landi verði lögákveðin í stað þess að handhöfum framkvæmdarvalds verði framseld heimild til að ákveða hvort til lækkunar eða niðurfellingar skuli koma. Breytingar í þessa átt, sem voru gerðar með lögum nr. 104/2000, náðu hins vegar aðeins til innflutnings. Af þeim sökum var eftirgjöf gjalda ekki fullkomlega sambærileg og verið hafði skv. 7. gr. fjárlaga, lið 1.1, þar sem sú heimild var ekki bundin við innflutning. Með frumvarpi þessu er eftirgjöf gjalda gerð sambærileg því sem áður var í 7. gr. fjárlaga, lið 1.1, eins og að var stefnt við gerð laga nr. 104/2000. Í fimmta lagi, herra forseti, er lagt til að réttur aðila til sérstakra endurgreiðslna samkvæmt lögunum verði bundinn við sex ár, þ.e. einungis verði hægt að fá endurgreiðslu sex ár aftur í tímann. Með sérstökum endurgreiðslum er samkvæmt núgildandi lögum átt við endurgreiðslur samkvæmt XIII. kafla laganna og ákvæði til bráðabirgða. Í lögunum hefur til þessa ekki verið að finna neina slíka reglu og verður að telja slíkan rétt til endurgreiðslu, án tímatakmarkana, í andstöðu við almenn tómlætissjónarmið. Rökin fyrir því að miða réttinn til endurgreiðslu við sex ára tímamark eru í fyrsta lagi þau að jafnræði ríkir þá á milli þeirra sem sækja um endurgreiðslu og hinna sem fá eða óska eftir leiðréttingu skv. 4. mgr. 101. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, sbr. lokamálsgrein 49. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Í öðru lagi er sex ára fresturinn í samræmi við rétt skattyfirvalda til endurupptöku á skattskilum skattaðila honum í óhag, sbr. 5. mgr. 26. gr. laganna og 1. mgr. 97. gr. laga nr. 75/1981. Í sumum tilvikum er rétturinn til endurgreiðslu í beinum tengslum við almenn virðisaukaskattsskil aðila. Ef um er að ræða tímabil sem er eldra en sex ára samkvæmt skilgreiningu 5. mgr. 26. gr. laganna er skattyfirvöldum óheimilt að hreyfa við skattskilum skattaðila ef það er honum í óhag en hugsanlega geta þau ekki hindrað að hann geti fengið endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna sama tímabils. Þannig kynni skattaðili að öðlast rétt til endurgreiðslu virðisaukaskatts sem hann hefur sjálfur ekki staðið skil á í ríkissjóð af eigin þjónustu. Verður að telja slíkt óeðlilegt. Í þriðja lagi miðast sex ára reglan við þær reglur sem gilda um geymslu bókhalds en skv. 2. mgr. 17. gr. laganna ber skattaðila að geyma bókhald sitt í sjö ár frá lokum viðkomandi reikningsárs. Verður það að teljast ein af grundvallarforsendum á afgreiðslu endurgreiðslubeiðni að skattyfirvöld geti skoðað bókhaldsgögn endurgreiðslubeiðanda og þeirra er hann átti viðskiptin við. Ég hef nú í stuttu máli, herra forseti, gert grein fyrir efnisatriðum þessa litla frv. og ég legg til að því verði að umræðunni lokinni vísað til hv. efh.- og viðskn. og til 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir stuttu frv. til laga um breyting á lögum nr. 91/1998, um bindandi álit í skattamálum. Samkvæmt gildandi lögum skal ríkisskattstjóri taka gjald fyrir útgáfu bindandi álita. Annars vegar er um að ræða grunngjald sem er 10.000 kr. og hins vegar viðbótargjald, þó að hámarki 40.000 kr. Í frv. þessu er lagt til að grunngjaldið verði hækkað í 50.000 kr. fyrir hvert álit og ekkert þak verði á viðbótargjaldinu. Rökin fyrir umræddri hækkun eru þau að í ljós hefur komið við framkvæmd laganna að hvert álit er tímafrekara en gert var ráð fyrir í upphafi þar sem þau mál sem óskað er bindandi álits um eru almennt mun flóknari og umfangsmeiri en reiknað hafði verið með. Einnig má geta þess að þessi breyting er til samræmis við það sem ákveðið var hér í skattalagabreytingu fyrir jólin að því er varðar gjaldtöku af bindandi álitum sem fjmrn. sendir frá sér. Hér er því um að ræða að hvort tveggja verði 50.000 kr. grunngjald. Ekki er ástæða til að fjölyrða um þetta frv. frekar, herra forseti, en ég leyfi mér að leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 145/1994, um bókhald, lögum nr. 144/1994, um ársreikninga, og lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Frv. þetta er 347. mál þingsins á þskj. 468. Með frv. þessu er lagt til að félögum sem kveðið er á um í 1. mgr. 1. gr. laganna um ársreikninga, sem eru einkum félög með takmarkaðri ábyrgð eigenda og uppfylla tiltekin skilyrði um vægi viðkomandi gjaldmiðils í starfsemi sinni, verði heimilað að færa bókhald og semja ársreikninga í erlendum gjaldmiðli. Á síðustu árum hafa tekið gildi ný lög um bókhald og ársreikninga í ýmsum nálægum löndum, þar á meðal í Noregi, Svíþjóð og Danmörku, þar sem veittar hafa verið heimildir til að færa bókhald og semja ársreikninga í erlendum gjaldmiðlum þó svo misjafnlega langt hafi verið gengið í þeim efnum í einstökum löndum. Í ljósi vaxandi alþjóðavæðingar hafa þær raddir orðið æ háværari hér á landi sem óskað hafa eftir því að fá að færa bókhald og semja ársreikninga í erlendum gjaldmiðli, enda íslensk fyrirtæki í sívaxandi samkeppni á alþjóðamarkaði. Því varð úr að haustið 2000 skipaði ég nefnd til að endurskoða lög um ársreikninga og lög um bókhald, auk þess að kanna möguleika á því að heimila færslu bókhalds og samningu ársreikninga í erlendum gjaldmiðli. Efni þessa frv. byggir í megindráttum á tillögum nefndarinnar. Helstu rökin fyrir því að veita félögum þessa heimild eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi verður fjárhagslegur samanburður við erlenda samkeppnisaðila auðveldari. Í öðru lagi má gera ráð fyrir að sveiflur í afkomu félaga vegna gengisbreytinga verða minni. Í þriðja lagi mun aðgengi erlendra fjárfesta og lánastofnana að viðurkenndum upplýsingum batna til muna. Í fjórða lagi verður auðveldara fyrir erlendar fyrirtækjasamstæður að stofna og reka dótturfélög á Íslandi. Í fimmta lagi verður auðveldara fyrir íslensk móðurfélög að stofna og reka dótturfélög erlendis. Við undirbúning þessa frumvarps var tekið til sérstakrar skoðunar hvort heimila ætti félögum, sem fengið hafa heimild til færslu bókhalds og samningu ársreikninga í erlendum gjaldmiðli, skattskil í þeim gjaldmiðli. Við könnun hjá hinum Norðurlöndunum kom í ljós að ekkert þeirra hefur heimilað skattskil í erlendum gjaldmiðli. Þá kom og í ljós við nánari athugun að verulegur munur getur orðið á tekjuskattsstofni eftir því hvort hann byggist á reikningsskilum sem gerð eru í íslenskum krónum eða í erlendum gjaldmiðli. Gengisbreytingar erlendra gjaldmiðla gagnvart krónunni valda því að ýmsar fjárhæðir í rekstrarreikningi geta orðið allt aðrar í skattframtali sem byggt er á bókhaldi og reikningsskilum í erlendum gjaldmiðli en ef það væri í íslenskum krónum. Skattstofnar verða mismunandi, hvort heldur um er að ræða stofna til tekjuskatts, eignarskatts, virðisaukaskatts, tryggingagjalds eða annarra gjalda. Af ástæðum þeim sem hér hafa verið raktar er í þessu frumvarpi lagt til að félögum sem eru með skattskylda starfsemi hér á landi verði, að uppfylltum tilteknum skilyrðum, veitt heimild til að færa bókhald og semja ársreikninga í erlendum gjaldmiðli, en skattstofnar verði áfram tilteknir í íslenskum krónum. Kostnaður ríkissjóðs á ársgrundvelli vegna þessarar ráðstöfunar er talinn óverulegur þar sem búist er við að fyrirtæki sem taki upp slíkt bókhald verði ekki mörg. Þó má gera ráð fyrir einhverri vinnu við mat á umsóknum hjá ársreikningaskrá og við eftirlit með því að settum skilyrðum sé fullnægt. Virðulegi forseti. Hér er um að ræða mál sem mörgum þingmönnum er að góðu kunnugt og sem margir þingmenn hafa kallað eftir og hvatt til að flutt yrði. Ég tel ekki ástæðu til að fara frekari orðum um frv. en geri mér grein fyrir því og vil taka það fram að í því eru nokkur álitaefni sem rétt er að efh.- og viðskn. kanni sérstaklega og leiti eftir skoðunum á hjá fagaðilum. Einnig er rétt að geta þess að í ráðuneytinu hefur verið unnið frekara starf í tengslum við þetta mál í samvinnu við ýmsa aðila sem málið er skylt, endurskoðendur og fleiri, og vænti ég þess að það starf geti einnig komið að góðum notum í starfi hv. efh.- og viðskn. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til þeirrar nefndar og til 2. umr.

Herra forseti. Það er rétt sem fram kom í máli hæstv. fjmrh. að ýmsir þingmenn hafa kallað eftir því að íslenskum fyrirtækjum yrði sköpuð sú aðstaða sem ætlunin er að gera með því frv. sem hér liggur fyrir, þ.e. þau geti fært bókhald sitt og ársreikninga í erlendum gjaldmiðli. Mönnum er flestum, velflestum hér á Alþingi, afskaplega vel ljós sú staða íslenskra fyrirtækja að búa við lítinn heimamarkað með litlum gjaldmiðli og auðvitað vilja menn gjarnan taka þátt í því að leita leiða til þess að jafna samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja svo sem unnt er. Við í Samfylkingunni höfum m.a., eða einstöku þingmenn, hvatt til þess að frv. sem þetta verði lagt fram. Við höfum verið með fyrirspurnir til þess að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort og þá hvernig sú vinna færi fram, nú síðast hv. þm. Gísli Einarsson 14. nóvember sl. Við höfum tekið þátt í umræðum um það hvað mætti verða til þess að bæta stöðu íslensks atvinnulífs. En það er nú svo, herra forseti, að það hefur ekki allt endilega gefist vel sem reynt hefur verið og þar vil ég nefna erlendu viðskiptafélögin sem menn ætluðu hér nokkurt hlutverk en hefur minna orðið úr en efni stóðu til og væntingar voru gefnar um. Við gerum okkur einnig mætavel grein fyrir því að þær skattbreytingar sem hæstv. ríkisstjórn fór í núna fyrir jólin voru ekki hvað síst hugsaðar til þess að bæta samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs og má kannski segja að menn séu hér að leita leiða til þess að bæta íslenskum fyrirtækjum upp það óhagræði sem skapast af því að Ísland stendur og mun í næstu framtíð standa utan evru-svæðisins, nema hvað það varðar að við erum skuldbundin til þess að taka yfir ýmsar af gerðum Evrópusambandsins án þess þó að fá að njóta ýmissa þeirra kosta sem kynnu að vera því samfara að vera innan sambandsins. Herra forseti. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hæstv. ráðherra að hér er auðvitað að ýmsu að hyggja og ég held að það hafi nú þegar komið fram að ýmsir þeir sem höfðu horft til þess vonaraugum að þeim yrði gert kleift að færa bókhald og ársreikninga í erlendri mynt finnist kannski að frv. sé ekki jafnaðlaðandi og þeir höfðu gert sér vonir um, að þetta krefjist meiri vinnu en menn höfðu ímyndað sér af því að bæði þarf að færa bókhaldið í hinni erlendu mynt og sömuleiðis í íslenskum krónum vegna skattskilanna. En þetta er eitthvað sem hv. efh.- og viðskn. hlýtur að ræða við bæði endurskoðendur og fulltrúa atvinnulífsins, að menn leiti leiða til þess að finna út úr því hvernig þetta getur verið sem best, þannig að þau atvinnufyrirtæki sem telja sig þurfa að geta sýnt bókhald sitt og uppgjör í erlendri mynt sjái sér hag í því. Herra forseti. Gefin voru ákveðin vilyrði fyrir því að frv. sem þetta kæmi fram á haustdögum og þá þegar spunnust umræður um það á ýmsum fundum atvinnulífsins og menn veltu vöngum yfir því hvernig frv. mundi líta út og hvers væri að vænta í framhaldinu. Mjög fljótlega kom fram að áhugi var fyrir því að fá einnig að skrá hlutabréf í erlendri mynt. Sömuleiðis að fá að gera launasamninga í erlendri mynt. Og það er forvitnilegt að fá upplýsingar um það hjá hæstv. fjmrh. hvort erindi þess efnis hafa borist fjmrn., hvort þessar óskir hafa verið ámálgaðar við hæstv. ráðherra og hver viðbrögð hans eru þá. Menn vilja auðvitað reyna að laða erlent fjármagn inn í íslenskt atvinnulíf og horfa þar með til slíkra þátta einnig. Þetta er áhugavert vegna þess, eins og ég sagði áðan, að okkur sýnist ýmsum að ríkisstjórnin sé að leita hér leiða til þess að gera lífið bærilegt fyrir íslenskt atvinnulíf, án þess þó að Ísland gangi í Evrópusambandið og gerist þar með hluti af evru-svæðinu. Herra forseti. Það er alveg ljóst að við erum að tala um mál sem getur skipt verulegu fyrir einstök fyrirtæki. Það kom mér þess vegna svolítið á óvart þegar ég kíkti á það svar sem hæstv. ráðherra gaf hv. þm. Gísla Einarssyni við fyrirspurn hans hér í haust, að hann taldi enga sérstaka þörf á því að gera úttekt á því hvernig þessi ráðstöfun mundi virka. Hann var samt með starfshóp í gangi sem var að vinna að málinu. Mér finnst það svolítið merkilegt að hæstv. fjmrh. geti lýst því yfir hér að það sé eðlilegt að gefa fyrirtækjum á Íslandi kost á því að færa bókhald og ársreikning í erlendri mynt og engin ástæða sé til að gera úttekt á því hvaða áhrif slíkt kunni að hafa. Við minnumst þess sem hv. formaður utanrmn. sagði í umræðu um utanríkismál að þeir sem væru að tala um evru væru bara að tala krónuna niður, það væri vantrú á krónunni sem þar færi fram. Ég man ekki betur en hann segði að vandlega yrði fylgst með slíkum aðilum. Það lá undir hálfgerð hótun í máli hans að þarna færu eins konar landráðamenn. En, herra forseti, ég sé ekki betur en þegar menn eru komnir í þá stöðu að þurfa að laga hér ýmsar reglur, skattalög og bókhaldslög og annað að þeim aðstæðum sem við búum við til þess að gera lífið bærilegra fyrir íslensk atvinnufyrirtæki vegna hins litla markaðar krónunnar, þá séu menn nú ekki langt frá því að lýsa ákveðinni vantrú á þennan gjaldmiðil. Mér fannst líka dálítið merkilegt, herra forseti, að í svari hæstv. fjmrh. í haust kom fram að hann taldi að þetta mál sem við erum að ræða hér í dag væri hagkvæmnismál en ekki efnahagsmál. Ég velti því fyrir mér þegar við erum að vinna í þessum málum, hvort sem það eru skattamál eða annað, hvar skilin eru. Hvar hæstv. fjmrh. dregur skilin á milli þess að eitthvað sé hagkvæmnismál fyrir atvinnulífið eða efnahagslífið og hvenær það sé orðið efnahagsmál. Mér finnst þetta vera efnahagsmál. Mér finnst það vera efnahagsmál hvernig við stillum upp hlutum til þess að atvinnulíf okkar sé samkeppnisfært. Og það skiptir verulegu máli að það sé ígrundað hvaða skref er verið að stíga. Það er alveg ljóst að ef haldið verður áfram á þessari braut, ef þetta dugar ekki og menn þurfa að stíga önnur og frekari skref, þá getur það auðvitað haft það í för með sér að krónan verði enn þá minni hér, minni krónutraffík verði á markaðnum, eins og ágætur hagfræðingur orðaði það, sem þýðir þá auðvitað enn þá meiri vantrú á krónunni og væntanlega enn þá meiri sveiflur á þeim gjaldmiðli. Það er þá klárlega efnahagsmál en ekki bara hagkvæmnismál hvernig menn bregðast við því. Það er alveg ljóst, herra forseti, að menn verða með ýmsum hætti að bregðast við Myntbandalagi Evrópu og upptöku evrunnar. Tekið var saman álit sem kom frá forsrn. árið 1998, það álit var reyndar tekið saman að beiðni jafnaðarmanna þar sem því var beint til stjórnvalda að þeir létu fara fram könnun á kostum þess og göllum að innlend fyrirtæki ættu möguleika á að færa bókhald sitt í evrum. Nú gengur þetta frv. vissulega lengra en svo. Ekki er einungis um það að ræða eins og er í Danmörku og Svíþjóð, enda eru þau lönd innan Evrópusambandsins. Hér er í rauninni leyfilegt að menn færi bókhald sitt og ársreikninga í hvaða mynt sem er ef sú mynt er einungis skráð hér á landi, eða ég fæ ekki lesið frv. öðruvísi. Herra forseti. Ég þykist vita að hv. efh.- og viðskn. muni fara gaumgæfilega í saumana á þessu frv. og þá þannig að það verði sem haganlegast fyrir íslenskt atvinnulíf að vinna með. Eins og ég sagði hafa þingmenn Samfylkingarinnar lagt fram fyrirspurnir um hvort hæstv. ráðherra hyggist fara í þessa breytingu eða leggja hana til eins og hér er gert. Við munum auðvitað taka þátt í þessu starfi af viðeigandi áhuga á því að laga til fyrir íslenskt atvinnulíf. Ég vil hins vegar gjarnan fá svör við þeim spurningunum sem ég varpaði fram, í rauninni í framhaldi af þeim óskum sem ég heyrði frá fulltrúum atvinnulífsins í haust og ég gat um áðan. Ég spyr hvort hæstv. fjmrh. hafi léð máls á því að haldið verði áfram á þessari braut og hlutabréf verði skráð í erlendri mynt og hvort menn fái þá í framhaldinu að gera launasamninga í erlendri mynt. Menn hljóta að hafa velt þessum spurningum fyrir sér þegar þeir voru að semja frv. Þó svo ekki hafi farið fram úttekt eins og fram kemur í máli ráðherra, í svari hans við fyrirspurn hv. þm. Gísla S. Einarssonar, hljóta menn þó að hafa gefið því gaum að hugsanlega dygði þetta ekki til að íslensk fyrirtæki teldu sig samkeppnisfær og þá þyrftu menn jafnvel að ganga skrefinu lengra. Sem sagt: Hvað eru menn tilbúnir að gera til viðbótar ef þetta dugar ekki? Er hæstv. ráðherra tilbúinn til að svara slíkum spurningum? Hefur þetta verið ígrundað í ráðuneyti hans?

Herra forseti. Við ræðum hér frv. til laga um breyting á lögum um bókhald og ýmsum öðrum lögum sem varða það að færa megi reikninga fyrirtækja í erlendri mynt. Þetta frv. er lagt fram í framhaldi af þeim skattalækkunarfrv. sem samþykkt voru fyrir jól og marka afskaplega merkilegt skref í þá átt að gera íslensk fyrirtæki samkeppnisfær við erlend fyrirtæki. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. fjmrh. fyrir þennan pakka allan. Hér er um það að ræða að bæta stöðu íslenskra fyrirtækja í samskiptum þeirra við erlend fyrirtæki, hindra að þau telji sig nauðbeygð að fara til útlanda eða sjái sér hag í að flytja starfsemi sína til útlanda og jafnframt að hvetja erlend fyrirtæki til þess að flytja starfsemi sína til Íslands. Þegar íslensk fyrirtæki eiga samskipti við erlend fyrirtæki vakna margar spurningar hjá erlendu aðilunum og fyrst og fremst eru það náttúrlega spurningar um bókhald. Hlutafélag er jú félag með takmarkaðri ábyrgð og ábyrgðin felst í eigin fé fyrirtækisins sem menn þurfa að vita af og treysta. Traustið liggur í bókhaldinu. Þá er náttúrlega mikilvægt að erlendir menn skilji bókhaldið sem þeir hafa í höndunum. Ég held að þetta sé því mjög gott skref þótt það sé kannski ekki alveg fullkomið því jafnframt á að færa bókhaldið í krónum og það verður meginundirstaða bókhaldsins, þ.e. bókhald í íslenskum krónum. Hitt er í rauninni bara þýðing á íslenska bókhaldinu. Það getur vel verið að menn sjái sér einhvern tímann fært að taka skrefið enn lengra og sjálfsagt að hv. efh.- og viðskn. meti það sérstaklega, hvort hægt sé að stíga það skref til fulls. Ég ætla ekki að fjalla mikið meira um frv. Ég tel þetta mikið framfaraskref og þátt í að bæta samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs við atvinnulífið í öðrum löndum.

Herra forseti. Það er rétt sem fram kom í máli síðasta ræðumanns að þetta frv. var boðað sem hluti af þeim aðgerðum í skattamálum sem ríkisstjórnin kynnti í upphafi þings, að mig minnir 3. október, og var lagt fram fyrir jólin en náði ekki afgreiðslu í önnunum síðustu dagana fyrir jól. Eigi að síður er gert ráð fyrir að unnt verði að gera upp á grundvelli þessara laga nú þegar, þ.e. að menn geti sótt um að færa bókhald og semja ársreikning vegna yfirstandandi reikningsárs á grundvelli þessara laga. Það þýðir að brýnt er að þau fái lögfestingu sem fyrst þannig að menn viti hvar þeir standa. Í raun er verið að leggja til að lögin gildi aftur fyrir sig, til 1. janúar sl., sem almennt talað er kannski ekki góð lögfræði en er allt í lagi með ef um er að ræða ívilnandi aðgerðir, en ekki íþyngjandi. Hér er um að ræða breytingar sem verða að teljast ívilnandi. Ég lét þess getið að frá því að þetta frv. kom fram hefur átt sér stað töluverð umræða milli ráðuneytismanna og sérfræðinga í þessari grein, endurskoðenda og annarra, um nokkur atriði í frv. Það er alveg ljóst sérstaklega eru skiptar skoðanir um eitt atriði og það má segja að það sé þá 3. mgr. 2. gr. frv., sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi reyndar, þ.e. spurningin um hvort færa skuli bókhaldsbækur jafnframt í íslenskum krónum. Um þetta hafa menn verið að skiptast á skoðunum. Ég geri ráð fyrir því að þingnefndin fái aðgang að öllum þeim upplýsingum. Þar hefur fyrst og fremst verið fjallað um tæknileg atriði, þ.e. hvort tölvubúnaðurinn sem mest er notaður til að halda utan um bókhald í fyrirtækjum í dag ráði við að gera þetta í tveimur gjaldmiðlum. Ef hann ræður við það er í sjálfu sér ekkert að vanbúnaði að gera þetta að skyldu. Sé það hins vegar flókið mál og kostnaðarsamt er rétt að ræða nánar hvort skylda beri fyrirtæki til þess. Ég vil ítreka það sem fram kom í máli hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur, að hugmyndin með þessu er sú að auðvelda félögum og fyrirtækjum hér á landi að starfa í breyttu starfsumhverfi þar sem alþjóðavæðing hefur aukist mjög, samkeppni færist í vöxt og æ algengara verður að íslensk fyrirtæki hasli sér völl erlendis með einhverjum hætti, eða erlend fyrirtæki eignist hér hlut eða hefji hér starfsemi. Þetta er liður í því að nútímavæða starfsumhverfi fyrirtækjanna, skattkerfið, og fleiri atriði sem skipta máli í rekstrarumhverfi fyrirtækja. Hins vegar er ekki verið að leggja til með þessu að hverfa frá íslensku krónunni með einum eða öðrum hætti. Það var það sem ég átti við þegar ég svaraði fyrirspurn hv. þm. Gísla S. Einarssonar fyrr í vetur. Ég taldi ekki þörf á að gera úttekt á áhrifum þessa á stöðu krónunnar sem gjaldmiðils, vegna þess að ég tel að þau áhrif séu engin. Hins vegar hefur að sjálfsögðu verið gerð úttekt á málinu í vinnu nefndarinnar sem ég gat um, starfshóps á vegum ráðuneytisins, á því með hvaða hætti þessi breyting sem slík kæmi fram gagnvart þeim félögum sem hér eiga hlut að máli. Ég sagði í framsöguræðunni að ekki væri víst að þetta væru mjög mörg félög. Ég býst við að það sé rétt, a.m.k. fyrst í stað. En fyrir þau félög sem þarna geta átt hlut að máli getur þetta skipt heilmiklu. Þetta er aukin þjónusta við þau. Þess vegna er þetta hagræðingarmál og hagkvæmnisatriði fyrir slík fyrirtæki þó ég telji ekki að þetta hafi efnahagsleg áhrif og alls ekki nein stórfelld áhrif. Ég lít á þetta sem einn lið í viðleitni okkar, sem mér heyrist að eigi almennan hljómgrunn í þinginu, að bæta starfsumhverfi íslenskra fyrirtækja. Þar sem fyrirtæki eru með starfsemi sem uppfylla þau skilyrði sem hér eru nefnd geta þau fengið þessa heimild. Það er ekki gert ráð fyrir því að hvaða fyrirtæki sem er geti fengið heimild af þessu tagi. Það er ekki gert ráð fyrir að menn geti vaðið úr einum gjaldmiðli yfir í annan eða hringlað með þetta fram og aftur. En menn geta auðvitað valið fleiri gjaldmiðla en t.d. bara evruna. Menn geta valið dollara, pund eða annan skráðan gjaldmiðil hér á Íslandi eins og fram kom í máli hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur. Ég vil líka undirstrika að með þessu er ekki verið að flytja gengisáhættu af skattgreiðslum fyrirtækja yfir til ríkisins. Skattuppgjörið sem slíkt verður áfram í íslenskum krónum. Enda hefur enginn beðið um annað. Ég kannast ekki við að fyrirtæki hafi farið fram á að fá að skila skattuppgjöri sínu í öðru en íslenskum krónum. Ég tel að þetta sé mikilvæg breyting en ég tel að við eigum ekki að mikla hana fyrir okkur, gera meira úr henni en hún í raun felur í sér. Þetta er framfaramál. Ég fagna því að það hafi stuðning en eins og ég segi má vel vera að það þurfi að gera einhverjar lagfæringar á frv. í meðförum nefndarinnar. Að því er varðar síðan spurningar hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur um útgáfu hlutabréfa í erlendri mynt er það mál sem mér er kunnugt um að er til skoðunar í viðskrn. sem fer með málefni hlutabréfamarkaðarins, en mér er ekki kunnugt um hvar það mál er nákvæmlega á vegi statt. Að því er varðar hins vegar launasamninga í erlendri mynt erum við að tala um allt aðra og miklu afdrifaríkari breytingu en hérna er lögð til. Ég sé það ekki fyrir mér í einni sjónhendingu að menn fari almennt að semja um kaup og kjör í erlendri mynt. Ég held að með slíkri breytingu væri tekið mjög stórt skref í að leggja niður krónuna sem lögeyri og gjaldmiðil á Íslandi. Það er ekki stefna þessarar ríkisstjórnar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Frv. er lagt fram í kjölfar og er niðurstaða fundar milli sjútvrh. og Landssambands smábátaeigenda um breytingu á lögum um veiðar dagabáta. Meginbreytingarnar felast í að koma í veg fyrir að hægt sé að minnka dagabáta í þeim tilgangi að fjölga sóknardögum. Þá er tekið upp nýtt fyrirkomulag eftirlits með tilkomu sjálfvirka tilkynningarkerfisins til að tryggja nákvæma mælingu á því með hvaða hætti tími sóknarbáta nýtist og sóknin mæld í klukkustundum. Einnig er lagt til að dögum verði á ný fjölgað í 23 á þessu ári svo samanburður milli ára verði sem marktækastur. Að þessu samanlögðu eiga að liggja fyrir upplýsingar sem hægt er að byggja á við frekari mótun dagakerfisins. Fyrirkomulag þetta verður endurskoðað við lok veiðitímabils dagabáta 2002 og er sérstaklega litið til þess hvort breytt fyrirkomulag tímamælinga hafi í för með sér breytta sóknargetu. Ég mun nú, herra forseti, fjalla örlítið ítarlegar um einstakar breytingar. 1. Fallið verði frá því að sóknardögum fækki í 21 dag á fiskveiðiárinu 2001/2002 og verði sóknardagarnir 23 eins og þeir voru á fiskveiðiárinu 2000/2001. Í frumvarpinu er viðmiðunarþorskafli báta sem stunda veiðar samkvæmt þessari grein tilgreindur sem 0,67% af heildarafla í þorski, auk þeirrar aukningar sem leiðir af endurvali báta sem rétt eiga til slíks samkvæmt lögum sem samþykkt voru í desember 2001. Þegar núgildandi ákvæði var sett var ekki unnt að tilgreina viðmiðunarafla þessara báta nákvæmar en gert var. Gert er ráð fyrir að fjöldi sóknardaga á næstu árum ráðist síðan af afla þeirra með sama hætti og gildandi ákvæði kveður á um, en orðalaginu er breytt með hliðsjón af því að fjöldi sóknardaga hvers báts geti breyst, bæði vegna flutnings sóknardaga milli báta og skerðingarákvæða laganna. 2. Reglum um nýtingu sóknardaga verði breytt þannig að sókn verði mæld í klukkustundum en ekki heilum dögum. Beiðni um slíka breytingu hefur ítrekað komið frá þeim sem stunda veiðar samkvæmt þessu kerfi og hafa þeir einkum rökstutt hana með því að slíkt fyrirkomulag leiddi til þess að sjómenn væru lengur að veiðum í vafasömu veðri þar sem hver róður teldist heill dagur. Þá hefur verið á það bent að þetta fyrirkomulag leiddi til mikils vinnuálags. Varðandi þetta atriði er lagt til í frv. að Fiskistofa hafi eftirlit með nýtingu sóknardaga um hið sjálfvirka tilkynningarkerfi en til þessa hefur eftirlit farið fram í gegnum svonefndan ,,símakrók`` sem Fiskistofa kom á laggirnar í þessu skyni. Með því að veita Fiskistofu aðgang að hinu sjálfvirka tilkynningarkerfi er ljóst að eftirlit með veiðum þessara báta verður mun virkara en verið hefur til þessa. 3. Í gildandi ákvæði segir að séu sóknardagar fluttir milli báta skuli þeim fjölga eða fækka í hlutfalli við stærð bátanna. Í frv. þessu er lagt til að sú breyting verði gerð að sóknardögum fjölgi ekki séu þeir fluttir á minni bát. Ástæða þess að þessi breyting er lögð til er sú að fjölgun sóknardaga með flutningi til báts sem mældur er minni í brúttótonnum en sá bátur sem flutt er af hefur vísast þær afleiðingar að við endurnýjun báta verði mjög reynt að mæla hina nýju báta sem minnsta. Þykir af ýmsum orsökum nauðsynlegt að sporna við slíkri þróun og þá sérstaklega þegar litið er til þess að skráð stærð í brúttótonnum segir ekki allt um veiðihæfni. 4. Að lokum, herra forseti, skal þeirrar breytingar getið að í 4. mgr. 1. gr. frv. er kveðið á um að ráðherra skuli setja reglur um flutning sóknardaga milli báta í eigu sömu aðila. Þykir nauðsynlegt að hafa slíka heimild. Að öðrum kosti gæti aðili sem við endurnýjun flytur daga milli báta sinna lent í því að sóknardagar hans skertust vegna ákvæða laganna sem tengja heimild til flutnings sóknardaga nýtingu sóknardaga á tilteknum fiskveiðiárum. Að lokinni 1. umr., herra forseti, legg ég til að málið verði sent til hv. sjútvn.

Herra forseti. Eitt af síðustu verkum Alþingis fyrir jólahlé þingmanna var að afgreiða frv. til laga um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða. Það frv. tók á tiltölulega afmörkuðum þætti, þ.e. nánast eingöngu var fjallað um málefni krókaaflamarksbáta. Það var jú eitt ákvæði sem allir þingmenn gátu sameinast um sem sneri að tilraun til að takast á við brottkast en að öðru leyti sneri það frv., og síðan lagasetning, fyrst og fremst að krókaaflamarksbátum. En í nál. meiri hluta hv. sjútvn. kom það hins vegar fram að menn í meiri hlutanum vildu og ætluðu sér að koma hér inn með frv. um dagabáta fyrir 1. febrúar. Og herra forseti, hér er það frv. komið. Í nál. voru tilteknir ákveðnir þættir sem menn töldu mikilvægt að ættu að felast í þessu frv. Þeir eru svo sem ekki hér í textanum en verða ugglaust ræddir í hv. sjútvn. þegar hún fer yfir málið. Hér er hins vegar verið að leggja til að gerð verði ákveðin tilraun sem er góðra gjalda verð. Það er alveg ljóst að menn hafa mjög gagnrýnt fyrirkomulagið varðandi dagana, varðandi það að menn hafi tiltekna daga og síðan sé mælt í sólarhringum. Og mjög hefur verið þrýst á um að það fyrirkomulag yrði endurskoðað. Nú ætla menn greinilega, miðað við þetta frv., að fara í tilraun með nýtt fyrirkomulag, með klukkutímafyrirkomulag, og að hið sjálfvirka tilkynningarkerfi muni þá verða virkt þannig að menn geti fylgst mjög grannt með ferðum þessara báta. Eins og ég sagði, herra forseti, er slík tilraun góðra gjalda verð ef menn vita þá að henni lokinni hvort gerlegt er að vinna að málinu með þessum hætti og hvort hægt er að halda utan um veiði dagabáta og sókn með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég held líka, herra forseti, að það sé afskaplega brýnt að bregðast við eins og hér er gert með breytingu á lögunum þar sem fjallað er um færsludaga á milli báta eftir stærð. Í gildandi lögum er það þannig að ef dagar eru fluttir á milli báta sem eru mismunandi að stærð á það að hafa áhrif á þann dagafjölda sem sá bátur fær sem kaupir dagana eða dagarnir eru fluttir á. Það hefur komið í ljós að hugkvæmni manna hefur leitt þá til þess að fara í að mæla báta niður, ef það má orða það þannig, eða minnka þá til að fjölga dögunum. Það er auðvitað alveg ljóst, herra forseti, að ef menn ætla að vinna hér með sóknardagakerfi þarf að vera í gangi ákveðin flotastýring og þar með stýring á því hvað flotinn getur verið stór og öflugur, og liður í því hlýtur auðvitað að vera það að reyna að hafa eitthvert kontról á því hvernig dögum fjölgar eða fækkar eftir því hvernig þeir eru fluttir til á milli báta. Ég tel a.m.k. fulla ástæðu til að skoða þessi atriði og nefndin mun ugglaust kynna sér út í hörgul hvaða hræringar hafa átt sér stað meðal þeirra dagabátaeigenda sem nú eru komnir af stað, annaðhvort í það að stækka eða minnka bátana sína, aðallega minnka skilst mér, eða láta smíða nýja, til þess að nýta sér þá möguleika sem kunna að felast í því að færa daga á milli báta. Að öðru leyti, herra forseti, sýnist mér að hér sé aðeins eitt atriði sem skiptir máli og það er að fallið er frá því að sóknardögunum fækki í 21 dag og látið við það sitja að þeir séu 23. Nú er það alveg ljóst að sóknardögum var fækkað vegna þess að þessir bátar höfðu veitt upp fyrir það hámark sem þeim er reiknað samkvæmt margumtöluðu samkomulagi um það hver á að eiga hvað inni í þessu kerfi. Eigi að síður er hér lagt til að dagarnir verði áfram 23 og mig langar til að spyrja hæstv. sjútvrh. hvað útreikningar hans eða ráðuneytisins segi um aukningu afla miðað við þessar forsendur. Þá er ég ekki bara að tala um að dagarnir verði áfram 23 heldur vil ég líka fá svör við því hvað klukkutímamælingin getur aukið aflann mikið að mati þeirra sem hafa skoðað málið fyrir hönd hæstv. ráðherra. Ég held nefnilega að það hljóti að leiða af að það fyrirkomulag sem hér er lagt til muni í mörgum tilfellum auka sóknina og gera mönnum kleift að veiða meira en þeir gerðu ráð fyrir. Þá er auðvitað mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því hvað er verið að bæta miklu í þennan pott og hvort það verður þá gert með formlegum hætti. Samkvæmt þessu frv. á það ekki að vera. Hér er talað um 0,67% af heildarafla í þorski, auk þeirrar aukningar sem leiðir þá af endurvali báta. Það væri fróðlegt fyrir okkur, herra forseti, og eðlilegt að hv. sjútvn. ynni síðan með þær upplýsingar --- að komast á snoðir um hvað menn telja að þær breytingar sem hér eru lagðar til, annars vegar að dagarnir verði áfram 23 og hins vegar klukkutímar í staðinn fyrir sólarhringa --- hvað útreikningar hæstv. ráðherra segi okkur að það geti aukið afla þessara báta mikið. Þegar umræður fóru fram um sjávarútvegsmálin í tengslum við það frv. sem var til afgreiðslu á hv. Alþingi fyrir jólahlé heyrðist mér a.m.k. hæstv. sjútvrh. binda við það vonir að ekki aðeins frv. um málefni dagabáta kæmi inn í þingið í upphafi vorþings heldur einnig frv. sem lyti að öllu almennari og meiri breytingum á lögunum um stjórn fiskveiða. Miðað við orð ráðherra gat maður satt að segja vænst þess að slíkt frv. kæmi á borð alþingismanna strax á fyrsta eða öðrum degi. Síðan hafa þau tíðindi borist að líklega birtist slíkt frv. ekki alveg á næstunni. Og við verðum að sætta okkur við það, þingmenn, rétt eina ferðina að afgreiða breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða í þeim bitum sem hér er boðið upp á, með tilraunum til tiltekins tíma, þannig að það er alveg ljóst að ekkert lát verður á frumvörpum til breytinga á lögunum um stjórn fiskveiða. Nú síðast eru fréttir af því að hagsmunaaðilar í sjávarútvegi, í þessu tilfelli útvegsmenn og sjómenn, hafi gert með sér ákveðið samkomulag sem þeir beina til hæstv. sjútvrh. og ætla sér með því að hafa áhrif á þá lagasmíð eða þá frumvarpssmíð sem væntanlega er í gangi í ráðuneyti hans. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt, herra forseti, í þessari umræðu, og það fyrr en síðar, að hæstv. sjútvrh. geri okkur sæmilega grein fyrir því við hverju er að búast í þessum efnum, einkum hvort hann reiknar með því að frv. hans til breytinga á lögunum um stjórn fiskveiða --- sem átti einhvern tímann að vera heildarendurskoðun á lögunum --- er væntanlegt alveg á næstunni. Það er auðvitað svolítið hjákátlegt að tala um heildarendurskoðun á sama tíma og verið er að afgreiða eða fjalla um annað smábátafrv. á vetrinum en þetta er einfaldlega sú staða sem hæstv. sjútvrh. stendur frammi fyrir. Menn eru afskaplega tilbúnir til að taka á málefnum smábátanna en hitt er látið liggja. Jafnframt væri auðvitað býsna áhugavert fyrir okkur sem hér störfum að átta okkur á því hvaða vægi það samkomulag sem sjómenn og útvegsmenn hafa gert hefur inn í þá frumvarpssmíð, þá vinnu sem er í gangi í ráðuneytinu. Þar er auðvitað komið fram með atriði sem keyra nokkuð þvert á það sem meiri hluti svokallaðrar endurskoðunarnefndar skilaði frá sér og manni finnst að það sé í rauninni verið að núlla það álit út ef hæstv. sjútvrh. og hans menn við frumvarpssmíðina ætla sér að taka mark á þessu samkomulagi og nýta það. Ég ætla ekki að fjalla um einstök atriði í því á þessu stigi, herra forseti, ég geri ráð fyrir að til þess gefist betri tækifæri síðar. En mig langar að vekja athygli á einu, og ég held að það sé alveg nauðsynlegt að hv. Alþingi átti sig á því sem kannski sem stendur upp úr þegar þetta samkomulag er skoðað, en það er sú staðreynd að þessir aðilar gátu gert samkomulag, að sjómenn og útvegsmenn gátu samið. Við höfum hér á hinu háa Alþingi staðið frammi fyrir því, eða verið látin standa frammi fyrir því, reglulega undanfarinn áratug að setja yrði lög á deilu sjómanna og útvegsmanna vegna þess að það hefur átt að heita svo að þessir aðilar gætu ekki samið. Sjómenn hafa reyndar jafnan haldið því fram að þeir gætu það víst en einhvern veginn hefur þessi hótun um yfirvofandi lagasetningu ekki virkað nægilega á báða aðila, ekki rekið þá til samninga með þeim hætti sem vænst hefur verið, þannig að endirinn hefur jafnan orðið sá að Alþingi hefur sett lög og það fullyrt af hálfu meiri hluta og þeirra hæstv. sjútvrh. sem hlut hafa átt að máli að þetta yrði að gerast vegna þess að þessir aðilar gætu ekki samið. Það er þess vegna, herra forseti, býsna dýrmæt lexía fyrir okkur sem höfum staðið frammi fyrir þessu nokkrum sinnum að uppgötva það núna að sjómenn og útvegsmenn gátu samið þegar þeir höfðu til þess tóm og frið. Það ætti líka að segja stjórnvöldum nokkuð um það hverju vinnubrögð þeirra hafa skilað á undanförnum árum. Það er líka svolítið merkilegt, herra forseti, að þær tillögur sem meiri hlutinn í endurskoðunarnefndinni náði samkomulagi um virðast samanlagt hafa verið meira ógnvekjandi fyrir þessa aðila en yfirvofandi lagasetning var, a.m.k. fyrir útvegsmenn, þegar slíkt stóð til. En það er alveg nauðsynlegt, herra forseti, að við hér, þingmenn, sem höfum þurft að taka þátt í vinnu í miklum spreng reglulega á undanförnum árum vegna þess að stjórnvöldum hefur legið svo á að setja lög á sjómenn og útvegsmenn af því að þeir gætu ekki samið --- þetta er svona nokkuð merkileg niðurstaða fyrir okkur --- íhugum mjög vandlega á hvaða vegferð Alþingi hefur verið við þessar lagasetningar. Þeir gátu sem sé samið, herra forseti, og það er út af fyrir sig ágætt þó að menn séu kannski misánægðir með niðurstöðu þeirra samninga. Herra forseti. Ég hef á þessu stigi ekkert frekara um þetta mál að segja. Ég geri ráð fyrir að sjútvn. fari yfir og vinni með þær upplýsingar sem ég vænti að hæstv. ráðherra hafi um það hvaða áhrif þessi dagafjölgun á ný og það að breyta úr sólarhring í klukkutíma hafi í för með sér, og að við förum einnig vandlega yfir þá möguleika sem hafa opnast við þá löggjöf sem tók gildi 1. sept. sl. --- hvað þetta atferli, að hægt sé að færa daga af stærri bát á minni og fjölga þeim þá, hefur kallað fram hér meðal dagabátaeigenda. Svo vænti ég þess auðvitað að hæstv. sjútvrh. svari öðrum þeim spurningum sem hér koma fram um stöðu hinnar stóru endurskoðunar almennt og þá jafnframt hvaða áhrif samkomulag sjómanna og útvegsmanna hafi í því efni.

Herra forseti. Við ræðum hér frv. um veiðikerfi smábátanna, þ.e. sóknardagaútfærsluna, sem var boðað í áliti meiri hluta sjútvn. þegar við afgreiddum þessi mál fyrir jól að því leyti sem sneri að hinum svokölluðu krókaaflamarksbátum. Rétt er að láta þess getið í upphafi máls að stór hluti þeirrar tillögu sem hér er til umræðu og hæstv. sjútvrh. kynnti í framsögu sinni er í raun útfærður á sama hátt og brtt. sem við þrír hv. þm., sá sem hér stendur, Karl V. Matthíasson og Árni Steinar Jóhannsson, fluttum við frv. sem hér var til afgreiðslu fyrir jól um útfærslu á veiðum dagabátanna. Í þetta frv. vantar þó botn í dagana en það var inni í tillögu okkar. Við lögðum til að settur yrði botn í dagana miðað við 23 daga og þannig sett ákveðin festa í þetta kerfi til einhvers tíma, þó það segi auðvitað ekkert um það að einhvern tíma þyrftu menn kannski að skoða útfærslu þessa kerfis. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh. hvort ég hef skilið það rétt sem hann sagði áðan, en mér fannst hann segja að í framhaldi af þessum breytingum á sóknardagakerfi smábátanna megi vinna að frekari þróun þess kerfis. Má skilja þessi orð svo, hæstv. ráðherra, að hér með sé verið að lýsa því yfir að ekki standi til að leggja þetta kerfi niður heldur sé ætlunin að þróa það til framtíðar og að í raun sé ekki settur botn í dagana nú vegna þess að menn í sjútvrn. og Fiskistofu vilja sjá hvernig framkvæmdin tekst á þessu kerfi miðað við bæði þann fjölda báta sem í því verða og eins vegna þess ákvæðis sem hér er inni um tímamælingu og eftirlit og framkvæmd? Megum við hv. þingmenn vænta þess að þetta sé yfirlýsing um að ekki standi til að leggja þetta kerfi niður heldur eigi þróa það frekar? Þýðir það að ekki er botn í dögunum í þessari tillögu, sem er það eina sem vantar inn í frv. að mínu mati miðað við þá brtt. sem við þrír hv. þm. lögðum fram fyrir jól, að verið er boða að skoða þurfi útfærsluna á hvernig eftirlitið takist, en að alls ekki standi til að leggja þetta kerfi niður heldur sé komin sátt um það meðal stjórnarflokkanna að viðhalda því og menn vilji aðeins sjá hvernig það þróist? Þetta er spurningin sem ég legg fyrir ráðherrann í tilefni af orðum hans áðan. Ég ætla ekkert að hafa mjög langt mál um þetta frv. Eins og ég sagði í upphafi er þetta að stórum hluta sett upp með sama hætti og hefur sömu áhrif og við lögðum til í brtt. okkar fyrir jól. Ég tel það gott að menn skuli hafa drifið í því að koma með þetta frv. hér inn og einnig að það komi hér inn innan þeirra tímamarka sem meiri hlutinn í sjútvn. boðaði. Ef það liggur fyrir að það sé vilji manna að viðhalda þessu kerfi til framtíðar og menn vilji aðeins staldra við eitt fiskveiðiár til að sjá svona framkvæmdina þá, ef ég má skilja þetta svo --- ég vona að ráðherra svari því skýrt á eftir hvaða hugsun felst í þeim orðum sem hann viðhafði áðan. Ég vil hins vegar aðeins gera að umræðuefni það sem komið hefur í ljós sem afleiðing kvótasetningar smábátanna frá því að síðasta fiskveiðiár hófst þann 1. september sl. Það sem menn óttuðust auðvitað og vöruðu við var að þessi kvótasetning mundi hafa veruleg áhrif á úthald og afkomu þessa útgerðarþáttar annars vegar og hins vegar í framhaldi af því að með minnkandi afla mundi þetta hafa veruleg áhrif á atvinnustigið í byggðunum þegar fram í sækti og veikja þá undirstöðu sem byggðirnar hafa verið að byggja á, sérstaklega þær sem hafa reynt að búa sér til vörn í veiðikerfi smábátanna gegn þeim mikla bresti sem orðið hefur í aflaheimildum í byggðarlögum í hinu stóra aflamarkskerfi eða almenna aflamarkskerfinu, eins og t.d. í fjölmörgum byggðum Vestfjarða þaðan sem aflamarkið hefur nánast horfið og er nánast ekkert eftir nema hið nýja krókaaflamark annars vegar og hins vegar handfærabátar á dagatakmörkunum. Til þess að varpa aðeins ljósi á þetta held ég að rétt sé að bera örlítið saman tölur frá fyrstu fjórum mánuðum þessa fiskveiðiárs sem nú er, þ.e. frá 1. september til áramóta annars vegar og fiskveiðiársins þar á undan meðan kvótasetningin var ekki komin til framkvæmda á smábátana. Þessar tölur segja okkur ef við lítum á þær tegundir sem smábátaflotinn hafði frelsi til að veiða í að hægt var að byggja upp þó nokkrar tekjur ef vel aflaðist hjá þessum útgerðarþætti. Þeir sem gerðu út smábáta voru þá að fá tekjur sem dugðu þeim jafnvel til að tryggja sér aflaheimildir í þorski og það er ekki lítilvægt atriði þegar aflaheimildir eru jafndýrar og þær eru orðnar að þeir sem voru að hefja útgerð smábáta margir hverjir voru þá að fá tekjur af þessum aukategundum til þess að komast kannski smátt og smátt inn í veiðikerfið með því að kaupa sér þorskheimildir. Þess vegna hefur sá samdráttur sem orðið hefur við kvótasetningu smábátanna víðtækari áhrif en bara tonnin segja til um og er þó nógur samdráttur í þeim, eins og ég mun skýra á eftir. Þær tölur sýna að krókabátarnir veiddu á fyrstu fjórum mánuðum fiskveiðiársins, þ.e. í hittiðfyrra, tæp 4.700 tonn á haustmánuðum árið 2000. Á haustmánuðum árið 2001, eftir að vera komnir í kvótakerfið, í krókaaflahlutdeildarkerfið, veiddu krókabátarnir hins vegar 2.317 tonn eða alveg um helmingi minni afla en þeir veiddu á fyrstu fjórum mánuðum fiskveiðiársins á undan. Svona kemur þetta út á landsvísu. Við höfum varað við því að þetta kæmi verr út í sumum landshlutum sem væru háðir krókaveiðunum en öðrum og þetta mundi vega á ný að þeim byggðum sem í raun voru veikastar fyrir að þessu leyti, voru búnar að missa mest frá sér af hinu almenna aflamarki, og sjómenn hafa þar af leiðandi verið að kaupa sig inn í þetta smábátakerfi í nauðvörn og verja þannig atvinnu sína, eignir og byggðir. Þess vegna mundi þetta hafa meiri áhrif í sumum byggðarlögum en kannski á landsvísu. Það er akkúrat þetta sem hefur komið í ljós, og ég ætla hér að vitna til þess, því að í kjördæmi mínu á Vestfjörðum hefur þetta haft þau áhrif að tæplega helmingur af samdrætti alls ýsuaflans á landsvísu hjá krókabátunum hefur komið fram hjá bátum á Vestfjörðum. Samdrátturinn í ýsuafla krókabátanna á Vestfjörðum er slíkur að það vantar eiginlega alveg um 1.000 tonn, þ.e. helmingurinn af samdrættinum á landsvísu kemur fram bara á Vestfjörðum. Ef ég ber þessar tölur nákvæmlega saman þá voru á haustmánuðum árið 2000, frá 1. september--31. desember, veidd á Vestfjörðum rúmlega 2.022 tonn af ýsu. En á síðasta ári, á fyrstu fjórum mánuðum hins kvótasetta fiskveiðiárs, veiddu þessir sömu bátar aðeins 1.085 tonn. Það er sem sagt helmingssamdráttur á Vestfjörðum. Á Vestfjörðum einum kemur fram helmingssamdráttur af þeim afla sem dregst saman um á landsvísu, þ.e. rúmlega 2.300 tonn. Þetta hefur alveg gríðarleg áhrif og veldur ekki bara, eins og ég sagði áðan, tekjuminnkun fyrir þessar útgerðir heldur setur menn líka í ákveðinn vanda við að reyna að komast inn í kerfið með frekari kaupum á þorskaflahámarki eða krókaaflahlutdeild í þorski því einhvers staðar þurfa menn að fá tekjurnar til að geta keypt þetta eða þá tekjur til að borga þetta til baka. Hlutfallslega má segja að dæmið sé svipað í steinbít og ufsa. Þar eru tölurnar hins vegar miklu lægri enda þekkt að haustmánuðirnir hafa jafnan verið besti tíminn til ýsuveiða á Vestfjörðum. Þar hefur þetta þess vegna komið harðast niður. Og þetta verður auðvitað til þess að þeim sem hafa verið að koma sér þarna fyrir reynist mun það erfiðara en ella væri og jafnvel svo að vafalaust munu einhverjir gefast upp á því dæmi. Þetta vildi ég draga fram í umræðunni þó að ýmislegt fleira megi svo sem lesa út úr þessum tölum á landsvísu. Það sést t.d. að togararnir hafa aukið ýsuafla sinn verulega á haustmánuðum, eða úr 4.700 tonnum í 6.600 tonn, á sama tíma og hann dregst saman um helming hjá krókabátunum. Ufsaaflinn hefur einnig aukist hjá togaraflotanum um tæplega 1.500 tonn. Einnig er aukning á ýsuaflanum hjá öðrum aflamarkskipum en togurum. Ljóst er að það var ekki skortur á ýsu á miðunum sem gerði það að verkum að krókaaflinn dróst svona saman. Það sýna veiðitölur annarra skipa. Enda hefur hæstv. sjútvrh. komist að sömu niðurstöðu með því að auka kvóta í ýsu um 11.000 tonn. Einnig hefur ufsakvótinn verið aukinn og aflabrögðin benda í þá átt að aukning sé í ufsagengd á miðunum. Hvort tveggja sýnir því að samdrátturinn í veiðum krókabátanna stafar ekki af minnkandi fiskigengd en sennilega að stórum hluta eða stærstum hluta af því að kvótasetningin á smábátana átti sér stað. Þetta er afleiðingin sem við vorum að benda á í umræðum um smábátana og hvaða áhrif kvótasetning á þá mundi hafa á byggðarlögin. Og ljóst er eins og ég hef dregið hér fram með tölum að Vestfirðir fara verst út úr þessu dæmi miðað við fyrstu fjóra mánuði fiskveiðiársins. Þess vegna var ekki undarlegt að við, m.a. þingmenn Vestfjarða ásamt nokkrum öðrum, skyldum hafa af því verulegar áhyggjur að fara þá leið. Varla verður séð að það hefði þurft að fara þá leið miðað við það sem hefur þó verið gert í þessum málum eftir að sú ákvörðun var tekin af ráðuneytinu og hæstv. sjútvrh. að auka við aflaheimildir í þessum tegundum. Ég er enn þá á þeirri skoðun að mun gæfulegra hefði verið að setja takmörkun á dagafjölda bátanna í þorskaflahámarkskerfinu og hafa þannig áhrif á aflann án þess að setja mönnum þessi ströngu skilyrði og þennan geysilega mikla niðurskurð í tekjumöguleikum. Ég er alveg viss um að ef svona hefði staðið í bólið gagnvart stórútgerðinni, að ekki væri bara verið að skera niður þorskinn á milli ára eins og hefur verið gert í tvígang yfir allan flotann, heldur bættist við tvöföld skerðing til viðbótar í aukategundum, tegundum sem skipta verulegu máli í aflabrögðum á Vestfjörðum, ýsu og steinbít, þá hefðu menn nú aldeilis borið sig illa. Ég er ansi hræddur um, þó að ég voni vissulega að menn þrauki og komist í gegnum þetta, að tekjuskerðing manna um helming á milli ára, fyrst tvisvar sinnum niðurskurður í þorski og síðan kvótasetning í ýsu og kvótasetning í steinbít, þýði í mörgum tilvikum að útgerðin muni þurfa að standa frammi fyrir lækkun í tekjum svo nemur um helming. Það er einfaldlega of í lagt að fara þannig í málin, að gera það róttækar breytingar að tekjusamdráttur í útgerð breytist um helming til lækkunar á milli ára. Það á við um alla útgerð í landinu. Og þótt menn væru hér að breyta lögum almennt um stjórn fiskveiða, þá yrðu menn auðvitað að hafa það að markmiði að slíkt ætti sér ekki stað. En það átti sér stað nú á haustdögum varðandi smábátana.

Herra forseti. Enn er hér verið að ræða frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Slík frv. koma oft fram til þess að reyna að laga þá agnúa sem eru á lögunum. Reyndar er það svo að hæstv. sjútvrh. hefur boðað að hann muni leggja fram frv. til laga um stjórn fiskveiða og eru ýmsir aðilar búnir að senda honum skoðanir sínar á því hvernig best væri að hafa þau lög, þ.e. samtök sjómanna og LÍÚ. En þó að þeir aðilar vinni við slík störf og komi nálægt þeim, þá hljótum við að hafa það í huga þegar við fjöllum um svo mikilvæg mál að auðlindin í kringum landið, hafið og nytjastofnarnir í hafinu eru sameign íslensku þjóðarinnar. Og það hljóta náttúrlega fleiri að koma að þeim málum en eingöngu samtök sjómanna og Landssamband íslenskra útvegsmanna. Eins og við vitum eru útflutningsverðmæti sjávarútvegsins ein þau mestu og þetta er stærsta atvinnugrein þjóðarinnar. En hér er eins og ég sagði lítið frv. sem fjallar um breytingar á lögum um krókabátana. Gert er ráð fyrir því að í stað þess að það séu dagar sem menn rói eftir --- hafi leyfi til að róa 23 daga, þá er talað um klukkustundir. Má þá spyrja hvort bátunum verði þá úthlutað 552 klukkustundum hverjum. Og hvort menn geti þá í þessu kerfi framselt klukkustundir en ekki daga. Mun maður sem er í slíku kerfi geta selt eða leigt öðrum t.d. tvær, þrjár klukkustundir? Í frv. sem samþykkt var á Alþingi fyrir jólin um smábátana kom fram að þeir sem voru á 40 dögum og fengu 30 tonn geta valið á milli dagakerfisins og krókaaflakerfisins. Vaknað hafa spurningar hjá ýmsum um það hvort einhvern tímann hafi komið inn í umræðuna að aðrir bátar, sex tonna bátar sem eru í stóra kerfinu sem kallað er, mættu þá velja sig líka inn í dagakerfið. Því að á sínum tíma voru sumir sem völdu sig inn í það kerfi, stóra kerfið, en hafa orðið fyrir mjög miklu tjóni vegna þess hversu mikil skerðingin hefur verið og þeir hafi í raun og veru vegna þessa vals orðið fyrir tilfinnanlegu tjóni samanborið við hina sem t.d. núna velja dagana í staðinn fyrir að fara yfir á krókaaflahámarkið. Mig langar til að segja það hér í umræðunni að áður fyrr voru smábátar náttúrlega miklu minni en þeir eru í dag. Og geta þeirra til þess að sækja sjóinn var einnig miklu minni en er í dag. Flestir eru komnir með miklar og öflugar vélar og geta flengst nokkuð um sjóinn, ólíkt því sem áður var. Stundum hefur hvarflað að mér að spyrja hæstv. ráðherra hvað honum fyndist um það að til væri flokkur báta sem hefði 30 hestafla vélar eða minna sem mættu vera á handfærum og frjálsum veiðum. Löngum hefur verið í allri þessari umræðu talað um frjálsar veiðar á handfæri og færð fyrir því rök að það skaði ekki mikið. En aðrir hafa mælt á móti því vegna þess að vélar báta eru orðnar svo kröftugar, bátarnir stórir og þetta séu orðin öflug fiskiskip mörg hver. En eftir situr samt sú spurning hvort hæstv. ráðherra sjái þetta fyrir sér. Við getum hugsað okkur gamlan trébát sem fer ekki nema fjórar, fimm, sex, kannski sjö mílur og getur ekki róið nema í mestu blíðum og aðeins út fyrir bryggjuna, hvort slíkir bátar megi ekki vera á frjálsum handfæraveiðum. Og minnir það nú á þegar bændur og aðrir sem höfðu tækifæri til að róa fáeina daga á ári, þeir gátu það og aflað smátekna með slíkum veiðum. Ég geri mér grein fyrir því, herra forseti, að það eru margir sem eiga báta og hafa haffærnisskírteini en eiga engan kvóta eða enga daga. Eigendur þeirra báta mega róa á þeim og þeir mega veiða í soðið. En eigendur þessara báta þurfa að greiða öll gjöld, hafnargjöld og fleiri gjöld sem koma undir skipaskráninguna, en hafa ekki nokkurn einasta möguleika til að afla sér smátekna. Því spyr ég hæstv. ráðherra um þetta. En auðvitað verður að segja eins og er, ég fagna því að hæstv. ráðherra skuli koma með þetta frv. því það felur í sér góð ákvæði. En ég minni hann á að a.m.k. tvö þeirra voru í frv. sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, Árni Steinar Jóhannsson og ég lögðum fram. Þetta er nánast mjög í sama anda og væri það nú mótsagnarkennt ef við værum á móti þessu frv. og mæltum ekki með því. Því við þekkjum náttúrlega þá sögu að þeir sem voru á dögunum og reru til fiskjar og voru kannski búnir að vera úti á sjó í þrjá, fjóra, fimm klukkutíma en allt í einu skall á bræla og menn þurftu að snúa í land og vera snöggir að því, þá var sá dagur til einskis, þá voru þeir búnir að missa dag. Þetta er leiðrétting á þeim málum sem ég fagna og er glaður að sjá. En það er spurningin um hvort menn muni þá geta framselt klukkutíma en ekki daga og hvort menn megi selja dagana og selja klukkustundirnar eða leigja þær eins og hefur stundum verið talað um. Að lokum ítreka ég þá spurningu hvort hæstv. ráðherra gæti séð fyrir sér að bátar undir sex tonnum, sem eru í stóra kerfinu, geti fengið að velja sig inn í dagakerfið.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Áður en lengra er haldið vil ég taka fram að það sem stendur í þessu frv. er að mörgu leyti samhljóða breytingartillögum sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, sá sem hér stendur og hv. þm. Karl V. Matthíasson lögðu fram við frv. um stjórn fiskveiða fyrir áramót. Það breytir þó ekki því, virðulegi forseti, að við hv. þingmenn hljótum að velta því fyrir okkur hvort vinnubrögðin sem hér eru viðhöfð séu við hæfi, að beita smáskammtalækningum eða eins konar slökkviliði þegar menn átta sig á að sú stefna sem við fylgjum í stjórn fiskveiða er að leiða til ófarnaðar víða um land. Þess vegna telur stjórnarmeirihlutinn sig knúinn til þess að setja plástra á hér og þar til að halda hlutunum gangandi enn um sinn. Að mínu mati eru þetta óviðunandi vinnubrögð, sérstaklega í ljósi þess að nú hefur t.d. náðst samkomulag aðila úti í bæ, LÍÚ og hagsmunaaðila, um stóreflisinngrip sem væntanlega kemur inn á borð til hv. þingmanna innan skamms. Auðvitað verðum við að krefjast þess að þessi mál séu tekin þeim tökum að við eigum möguleika á að fjalla um þau heildstætt. Það eru ekki nema nokkrir mánuðir síðan niðurstöður nefndar um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða litu dagsins ljós á hinu háa Alþingi. Reyndar klofnaði sú nefnd en það er meiri hluti í þeirri nefnd og síðan þrjú minnihluta\-álit. Það er ljóst af niðurstöðum þeirrar nefndar að það þarf miklu meiri vinnu til að ræða um hvernig við högum stjórn fiskveiða í landinu þannig að sæmileg sátt sé um næstu ár og áratugi. Það verður ekki unnið með þessum plástralausnum þó að ég geti í sjálfu sér ekki lagst gegn þessu frv. Það mundi þó bæta ástandið, miðað við gildandi lög um stjórn fiskveiða, enda í samræmi við þær brtt. sem þrír okkar hv. þingmanna lögðum fram er lögin um stjórn fiskveiða voru til endurskoðunar fyrir áramótin. Þessum lögum er ætlað að halda utan um veiði dagabáta og sókn þeirra. Hér er komin fram dagafjöldabreyting og líka sú breyting að menn fara úr sólarhring í klukkutíma. Þetta er allt mjög í þeim anda sem við höfum lagt fram, hv. þingmenn, sem brtt. í umræðunni og við afgreiðslu lagabreytinga hér fyrir áramótin. Virðulegi forseti. Við munum fjalla um þessi mál í hv. sjútvn. og ræða þau þar. Ég held að það sé óumflýjanlegt að fá heildstæðari mynd af því hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að fara í breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða til þess að einhver haus og hali sé á þessu máli í heild sinni. Ég tel óviðunandi fyrir þingmenn, eins og ég sagði áðan, að taka þetta í plástralausnum sem auðvitað eru til komnar vegna þess að stjórnarmeirihlutinn gerir sér fyllilega grein fyrir áhrifunum af núverandi fiskveiðistjórnarkerfi á hinar dreifðu byggðir. Eins og fram kom hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni gera allir sem fara um landsbyggðina sér grein fyrir því að kvótasetning á ýsu og steinbít muni hafa gríðarleg áhrif, bara það dæmi. Það er ekki útséð með að þær útgerðir sem byggt hafa á eða byggðu á þeim möguleika sem þar var hafi möguleika á því að lifa áfram, svo naumt er skammtað og svo hart er skorið að mönnum. Eftir þeim fréttum sem maður fær utan úr bæ núna varðandi samkomulag hagsmunaaðila og LÍÚ er náttúrlega ljóst að sé litið út frá hagsmunum margra hinna dreifðu byggða þá verður enn sorfið að mönnum. Menn munu hætta útgerð í stórum stíl, þeir sem eru kvótalitlir eða hafa leitað annarra möguleika til að halda útgerð sinni gangandi. Það er einmitt þetta sem við þurfum að horfa á í þessu ljósi, virðulegi forseti. Það dugir ekki að taka bara einn enda hverju sinni, setja á plástra eða slökkva bálin sem kvikna hér og þar. Við verðum að bera gæfu til að skoða með hvaða hætti fiskveiðistjórnarkerfið verði keyrt til frambúðar þannig að við getum lifað í þessu landi, alls staðar á landinu eins og verið hefur, haldið byggðamunstrinu o.s.frv. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. en árétta bara að við hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson ásamt Karli V. Matthíassyni lögðum fram brtt. við afgreiðslu á breytingu á lögum um stjórn fiskveiða fyrir áramótin. Þetta eru mjög ámóta tillögur, nánast sömu tillögur og þar komu fram. Ég mun fjalla um þetta mál í sjútvn. ásamt öðrum hv. þm. sem þar eru. Hér hafa komið fram ýmsar spurningar sem auðvitað þarf að svara, þ.e. varðandi áhrifin sem þetta hefur varðandi magn o.s.frv., hvernig menn sjá fyrir sér að þetta æxlist á grunni frv. sem hér eru sett fram. Það kemur væntanlega allt saman fram í umfjöllun nefndarinnar. Meginmálið er að hv. stjórnarþingmönnum og hæstv. ríkisstjórn virðist ekki ætla að takast að grípa þetta mál föstum tökum, endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða, þannig að heildstæð mynd náist. Það er greinilegt af þeim vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð. Hv. þm. vita allir að í framhaldi af þessu frv. eru að koma inn tillögur sem eru allstórkarlalegar. Hvort sem það verður í frumvarps- eða tillögugerð er ljóst að stjórnarmeirihlutinn ætlar sér að halda áfram með þessum hætti og taka ekki á málunum. Þó væri fullt tilefni til vegna þess að niðurstöður nefndarinnar um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða eru þrátt fyrir allt grunnur að róttækum breytingum á þessum málum. Menn þyrftu að freista þess að ná hér fram breytingum, róttækum breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu sem geti náð þeim markmiðum sem allir virðast vera sammála um þegar rætt er um fiskveiðistjórnarmál á hinu háa Alþingi. Það stendur upp úr hverjum hv. þm. á fætur öðrum hér í umræðunni að við megum ekki drepa niður möguleika hinna dreifðu byggða til lífsbjargar. Stefnan er í raun allt önnur eins og dæmin sanna. Stefnan er að fækka fyrirtækjum og stækka þau og gera mönnum hægt og rólega ókleift að gera út, á mörgum stöðum á landinu. Þetta frv. hér er að vísu plástur á eitt sárið en gerir það ekki að verkum að við fáum heildstæða mynd sem við þyrftum að geta unnið eftir á hinu háa Alþingi. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu lengri. Við munum fjalla um þetta mál í hæstv. sjútvn., fá upplýsingar og ræða þar málið eins og þarf.

Hæstv. forseti. Deilumálin í sjávarútveginum halda áfram en alþingismenn tala í annað sinn í vetur um trillur. Hér er ekki verið að takast á um stærstu deilumálin í sjávarútvegi heldur um hvernig eigi að stjórna veiðum smábáta. Það dugar ekki minna en að koma með tvö frv. á sama þingvetrinum til þess að koma þeim málum í það horf sem dugar í eitt ár því að það á að endurskoða þetta eftir árið. Öll nema eitt, að ég hygg, af þeim atriðum sem hér er verið að leggja til að verði lögfest voru til umræðu þegar fyrra frv. um smábátana var til afgreiðslu og umfjöllunar á hv. Alþingi fyrir áramótin. Það sem bæst hefur við er að nú vilja menn koma í veg fyrir slys sem stafa af því ákvæði í lögunum að ef menn færðu daga á milli báta þá mundi dögunum fækka ef fært yrði á stærri bát en fjölga ef fært yrði á minni bát. Ég er ekki hissa á að menn vilji breyta þessu ákvæði. Það er heldur ekki nýtt að ákvæði í lögunum um stjórn fiskveiða sem menn hafa sett hér á Alþingi hafi haft áhrif á hvernig bátar eða skip eru smíðuð á Íslandi. Í sannleika sagt held ég að ekki séu til ömurlegri skipasmiðir en þeir sem hafa teiknað í sölum hv. Alþingis. Ég minni á þegar menn tóku upp á að smíða 9,9 tonna bátana, sem urðu allt að því 60 tonn sumir, þegar menn voru farnir að fást við að fara fram hjá reglunum, eða fara eftir reglunum öllu heldur. Sama er að segja um þetta ákvæði, um að dögum mundi fjölga ef fært yrði á bát sem mældur væri minni en sá sem veiðiréttindin voru á. Það er ljóst að í stað báta með hefðbundnu lagi, sem mælast u.þ.b. 6 tonn samkvæmt núgildandi kerfi, er hægt að smíða a.m.k. sambærilegan bát að stærð sem væri 3 tonn. Sá væri miklu afkastameiri, hraðskreiðari og með öll tæki eins góð eða betri en hinn. Hann hefði hins vegar helmingi fleiri daga til að veiða samkvæmt þeim reglum sem eru í lögunum núna. Ég held að það hefði ekki farið fram hjá mönnum hefði það verið borið undir þá sem hafa staðið í því í gegnum tíðina að reyna að fylgja þeim reglum sem hafa verið settar hér. En það virðist ekki hafa verið gert þegar menn settu þessi lög, kannski hefur ekki verið tími til þess. Ég er sammála því að þessu þurfi að breyta. Ég mun leggja það til á fundi sjútvn. í fyrramálið að menn athugi hvort við getum ekki farið og fengið að sjá afrakstur þessara reglna sem hér hafa verið í gildi með því að fá að skoða báta sem eru í smíðum núna eftir þessari reglu. Það er satt að segja ekki góð auglýsing, hvorki fyrir Alþingi né þá sem þurfa að fara eftir þessum reglum, að sjá skip sem eru smíðuð með tilliti til þeirra reglna sem eru í gildi. Ég tel að það sé til mikilla bóta að breyta sóknarkerfinu þannig að menn geti mælt í klukkustundum þann tíma sem þeir eru á sjó og séu ekki undir þeim reglum sem hafa verið, þ.e. að ef þeir ætla að nýta daga sína verði þeir að gera það með því að vera jafnvel heilu sólarhringana á sjó eða a.m.k. sem allra lengst. Þetta hefur orðið til þess að menn hafa bæði verið í miklum vanda með að velja daga til að fara á sjó og líka gengið mjög nærri heilsu sinni og enn fremur lent í erfiðleikum og hættu vegna þess að þeir hafa verið að reyna að róa mjög langa róðra og hafa lent í brælum og vandræðum á landleiðum þess vegna. Ég held að það sé í rétta átt. En ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst vanta að hér á hv. Alþingi sé sagt skýrt og skorinort hvort menn ætli sér að gera þetta að framtíðarkerfi eða ekki. Það er mjög nauðsynlegt að menn horfist í augu við það og gangi þá þannig frá því lagafrv. sem hér er að það geti gengið upp. Það er alveg á hreinu að það sem hér er sett á blað gengur ekki upp. Ef menn mega róa 23 daga, breyta þeim í klukkustundir og eiga síðan að fiska þá litlu prósentu af veiðinni sem höfð er til viðmiðunar gengur það ekki upp. Alþingi er búið að reyna þessa aðferð býsna lengi. Hvað eftir annað hefur Alþingi sett lög þar sem mönnum hefur verið gefið leyfi til að róa ákveðið marga daga, og síðan hefur verið sett einhver viðmiðun um prósentu af fiskstofnum sem menn mættu veiða sem er gjörsamlega út í bláinn. Og þessi viðmiðun er gjörsamlega út í bláinn. Ég hvet menn til þess að horfast í augu við að það mun halda áfram að veiðast miklu meira en þessi prósenta gefur tilefni til. Ég er ekki að kvarta undan því ef það veiðist meira. En ég er að kvarta undan því að menn setji lög á Alþingi sem þeir vita að geta ekki gengið upp. Úr því að hér er verið að setja upp það sem menn kalla ,,reynslutímabil`` með þessum hætti, þ.e. eitt ár --- hætta við að fækka dögunum miðað við þá reglu sem var í gildi um 10% rýrnun á ári, fresta því um eitt ár og ætla að endurskoða þetta að því loknu --- lít ég svo á að verið sé að gefa það til kynna að menn séu tilbúnir að skoða hvort þessi floti megi lifa áfram. Botn verður að fást í málið því það mun ekki ganga upp að menn fækki svo klukkutímunum í samræmi við þá lágu prósentu sem þessi floti á að fá að veiða, eins og stendur í lögunum. Ég held að menn þyrftu ekki annað en að velta fyrir sér tölunum um það hvað þessi floti er búinn að vera að veiða á undanförnum árum og bera það saman við það prósentubrot sem þeir mega bera að landi til að sjá að þetta er auðvitað fráleit lagasetning. Það er alveg full ástæða til að viðhalda þessum flota vegna þess að fjölmörg byggðarlög sem eru nú að lenda í meiri vanda en áður vegna laganna sem voru sett í haust munu kannski að einhverju leyti geta bjargað sér á veiðum þeirra báta sem hér er verið að tala um. Mig langar svo til viðbótar við þetta að beina spurningu til hæstv. ráðherra því að í frv. er gert ráð fyrir því að ráðherrann fái heimild til að setja reglur um flutning sóknardaga á milli báta í eigu sömu aðila. Mig langar að spyrja þessa: Er um það að ræða að hæstv. ráðherra ætli að setja reglur um það að eigi menn tvo eða fleiri báta geti þeir flutt veiðidagana á milli án skerðingar? Eða er eitthvað annað sem hangir á spýtunni? Ég spyr af því tilefni að ég tel að verið sé að mismuna mönnum ef þetta verður gert svona. Og ég sé enga ástæðu til að mismuna mönnum með þeim hætti. Ég tel að menn eigi að fá að flytja daga af einum bát yfir á annan ef þeir eru að skipta um bát en ekki að menn geti flutt daga á milli báta til að nýta betur dagana sem þeir hafa. Og aðrir sem eiga ekki nema einn bát hafi þá ekki sömu möguleika til að nýta sína daga. Ef mönnum verður leyft að flytja á milli báta í eigu sömu útgerðar held ég að þeir muni hlaupa til og sameina ýmsar útgerðir í snarheitum til að geta gert þetta með það fyrir augum að nýta klukkutímakerfið á allt annan hátt heldur en við höfum kannski verið að láta okkur detta í hug að yrði gert. Auðvitað fá menn ákveðin tækifæri með því að geta nýtt dagana sem klukkutíma. Menn geta þá haldið bátum býsna stíft úti og jafnvel nýtt dagana miklu betur með þessum hætti og það væri þá mismunun við þá sem eiga bara einn bát og fá þar af leiðandi ekki að flytja þá daga óskerta yfir á annan bát ef þeir geta ekki nýtt dagana á þeim fyrri. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvað hann hugsi sér að gera hvað þetta varðar svo það liggi fyrir í umfjöllun nefndarinnar um málið. Ég vil tengja þetta umræðunni um hið nýja samkomulag milli aðila í sjávarútvegi sem var kynnt hér fyrir nokkrum dögum. Ég veit ekki betur en að í því samkomulagi hafi sjómenn a.m.k. staðið í þeirri meiningu að þeir væru að gera samkomulag um að þær aflaheimildir sem væru festar við bátana með samkomulaginu væru aflaheimildir sem ekki væri hægt að flytja á milli þeirra þótt þeir væru í eigu sömu útgerðar, þ.e. að framsalið mætti ekki verða nema 25% af öllum aflaheimildum skipsins og það ætti við hvort sem bátarnir væru í eigu sömu útgerðar eða óskyldra aðila. Þannig skilja sjómenn þetta. Ég hef leitað mér upplýsinga um það. Og mér finnst að þá þurfi að velta fyrir sér í samhengi hvað menn eru að gera. Af því að ég er farinn að nefna þetta samkomulag vil ég bara segja að það er náttúrlega full ástæða til að endurtaka hér spurningar og óska eftir skýrum svörum um það hvað er fram undan í umfjöllun um sjávarútvegsmálin í vetur. Hvenær eigum við von á því að fá frv. hér inn til umfjöllunar? Það eru búnar að vera býsna digrar yfirlýsingar um það alveg frá því fyrir síðustu kosningar að hér ætti að taka á málum hvað varðar stjórn fiskveiða til að þjóðin fengi breytingar á kerfinu sem menn sættu sig betur við heldur en hefur verið fram að þessu. Endurteknar yfirlýsingar um að slík mál yrðu lögð fyrir. Yfirlýsingar um að það kæmi fram á þessu þingi eða það kæmi fram fyrir áramót. Við höfum ekki séð þessi frv. enn þá. Þess vegna er full ástæða til að spyrja hvenær þetta frv. sem á að verða til að sætta þjóðina við hið umdeilda fiskveiðistjórnarkerfi muni koma. Ég verð hreinlega að segja að þótt ég skilji sjómenn ágætlega, að þeir skuli reyna að vinna fyrir umbjóðendur sína með því samkomulagi sem ég nefndi áðan, mundi það samkomulag, ef það yrði lögfest á Alþingi, verða til þess að loka þessari atvinnugrein enn frekar fyrir þeim sem vildu byrja útgerð og hrekja þá út úr útgerð sem hafa hafið hana á Íslandi undir þeim reglum sem eru núna. Því miður. Ég er ekki að mæla með því fyrirkomulagi sem þeir leggja hér til. Ég hef fylgt tillögum um að opna þessa atvinnugrein og gefa mönnum jafnræði til að keppa um að verða atvinnurekendur í sjávarútvegi en mæli ekki með því að þessari atvinnugrein verði lokað enn frekar eins og þarna er gert. Á meðan einkaeignarrétturinn ríkir í sjávarútvegi eins og nú er sé ég ekki að það sé til bóta að reyna að halda öllum öðrum frá þessari atvinnugrein en þeim sem þar eru fyrir. Og afleiðingarnar af því höfum við verið að sjá á undanförnum árum með endalausum samruna fyrirtækja og stækkun þeirra sem eru stærstir. Þetta mun auðvitað bara bæta í það. Það munu engir komast að þessari atvinnugrein öðruvísi en þeir séu, ja hreinlega komnir þar inn. Þeir geta bætt við sig veiðiheimildum kannski sem eru komnir inn, þeir sem ekki munu þá hrekjast út úr henni núna vegna þeirra ákvæða sem þarna er verið að óska eftir að verði lögfest. Þetta þurfa menn auðvitað allt saman að vega og meta en ég held að affarasælast væri að menn settust yfir þetta mál með það að leiðarljósi að ná samkomulagi um þessa sameiginlegu auðlind okkar sem þjóðin getur sætt sig við. Það er ekki samkomulag sem samið er um á milli hagsmunaaðila. Hér á hv. Alþingi hafa menn verið allt of uppteknir af því að sækja ráðin til fámenns hóps sem fyrst og fremst horfir --- og bara eðlilega --- á sína eigin hagsmuni í þessu máli. Hér eiga menn auðvitað fyrst og fremst að horfa á sameiginlega hagsmuni þjóðarinnar og hlusta á það sem hagsmunaaðilarnir hafa að segja en ekki láta þá ráða gerðum sínum eins og svo oft hefur verið hér á hv. Alþingi.

Herra forseti. Við ræðum hér annað frv. af þeim þremur sem boðuð hafa verið á þessu þingi varðandi breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða. Við settum lög í desember sem sneru að krókaaflamarksbátunum þar sem þeim var að nokkru bætt það sem þeir höfðu misst þegar þeir hættu að geta stundað veiðar á ýsu og steinbít utan kvóta. Núna erum við að ræða hér frv. um þá báta sem hafa leyfi til handfæraveiða með dagatakmörkunum sem oftast eru kallaðir dagabátar. Og boðað hefur verið frv. um heildarendurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða með vorinu þar sem tekist verður náttúrlega á um hin stærri mál svo sem eins og veiðileyfagjald eða fyrningarleið. Nýgert samkomulag milli útvegsmanna og allra heildarsamtaka sjómanna hlýtur auðvitað að koma til skoðunar við þá frumvarpsgerð og fleira og fleira. En vonandi verður þar látið staðar numið í bili með breytingar á þessum lögum. Ekki svo að skilja að ég sé svo stórhrifinn af þessu fiskveiðistjórnarkerfi okkar, síður en svo, en ég held að ekki sé búandi við það að endalaust og stöðugt sé verið að krukka í þetta á hverju einasta þingi. Þeir sem starfa í þessari grein verða náttúrlega að vita nokkuð við hvað þeir búa til aðeins lengri tíma en nokkurra mánaða í senn. Auðvitað er þetta stjórnkerfi okkar að mörgu leyti meingallað, ekki síst hvað snýr að smábátunum þar sem menn eru að veiða með ótal kerfum á svipuðum bátum. Maður getur labbað niður að höfn og séð fjórar fimm tonna trillur liggja hverja utan á annarri og þær eru að veiða í jafnmörgum fiskveiðistjórnarkerfum. Þetta er auðvitað glórulaust en þetta hefur okkur á Alþingi tekist að búa til og við það búa menn. Það frv. sem hér er til umræðu er til komið með samkomulagi sjútvrn. og Landssambands smábátaeigenda sem er alveg nýtt, að ég held. Ég man satt að segja ekki eftir því fyrr að þar hafi orðið samkomulag á milli um nokkurt mál. Mér finnst það því vera til fyrirmyndar, og mætti vera oftar. Það er gott að þessir aðilar skuli hafa náð að komast að sameiginlegri niðurstöðu. Mér líst ágætlega á það sem segir í frv. Þarna er einn hópur útgerðarmanna sem fær að veiða utan þessarar ofboðslegu stýringar þar sem menn mega veiða nákvæmlega upp á kíló þetta og þetta eins og er í öllu kvótakerfinu. Þarna eru kannski síðustu leifarnar af frjálsum veiðum. Menn mega stunda sjóinn ákveðið marga daga og veiða það sem þeim tekst að komast yfir á þeim dögum, en eru að vísu bundnir því að veiða á handfæri sem er ágætt með þeim undantekningum þó að þeir mega bregða sér á hrognkelsa- og botndýraveiðar. Gert er ráð fyrir að menn fái að veiða 23 daga í stað 21 eins og áður hafði verið gert ráð fyrir sem er auðvitað hið besta mál. Og að þessi hópur báta fái að veiða 0,67% af heildarafla í þorski, auk þeirrar aukningar sem leiðir af því að bátar úr næsta kerfi á undan færa sig yfir í þennan hóp eins og samþykkt var á þinginu í desember, þ.e. þeir bátar sem áður voru í 40 daga kerfinu, þannig að hlutdeildin hækkar eitthvað við það. Þessi 0,67% munu vera fundin þannig að stuðst er við það hvað þessir bátar hafa verið að veiða á undanförnum árum. Kannski verður einhver breyting á því með þeirri breytingu sem gerð er núna, að hætta að telja þessa 23 daga í heilum dögum. Nú verður sóknin mæld í klukkustundum sem breytir örugglega talsvert útgerðarmunstri bátanna. Ég tel það til mjög mikilla bóta. Þetta hefur verið mikið kappsmál fjölmargra manna sem gera út í þessum útgerðarflokki. Þeir hafa frekar viljað fá klukkutímana mælda en dagana, bæði vegna þess að þegar sólarhringarnir eru mældir freistast menn til að halda sig að þó að kannski sé að koma vafasamt veður og svo hefur verið gríðarlegt vinnuálag á þessum mönnum. Ég hitti ágætan trillukarl í síðustu viku sem gerði út frá Tálknafirði í fyrrasumar og hann sagðist í tvígang hafa lent í því að sofna á landleiðinni eftir mikið puð. Sá maður var afskaplega ánægður með þessa breytingu og svo er um fleiri. Það sem mér finnst líka mjög gott í frv. er að sóknardögum skuli ekki fjölga þótt þeir séu fluttir á minni bát. Í öllu þessu stjórnkerfi okkar eru menn alltaf að reyna að finna leiðir fram hjá því, finna leiðir til að gera eitthvað annað en Alþingi hafði ætlað. Hv. þm. Jóhann Ársælsson nefndi það að menn væru að teikna báta á Alþingi þegar verið er að bralla svona. Það er út af fyrir sig rétt að þetta hefur ekki kannski verið skýrar orðað hjá okkur en svo að menn hafa endalaust fundið leiðir fram hjá því sem Alþingi ætlar sér og með því kannski eyðilagt kerfið aftur og aftur. Og smá dæmisaga af því: Þegar ég kom inn í bátasmiðju í síðustu viku stóð þar fimm eða sex tonna bátur sem sú stöð byggði fyrir ágætan útgerðarmann norður í landi fyrir einu ári. Búið var að saga drjúgan hluta af framendanum og var verið að gera hann þverhníptan að framan og stytta hann. Og til hvers var það gert? Jú, það var gert til að fjölga dögunum. Með því að minnka bátinn fengi hann fleiri veiðidaga en 21 eins og gert hafði verið ráð fyrir í lögunum sem nú eru að detta úr gildi. Við hliðina á bátnum stóð síðan ferkantaður kassi og ég spurði bátasmiðinn hvort hann væri farinn að smíða heita potta --- ég var nú svo vitlaus að ég hélt að þetta væri heitur pottur. Þá hló hann við og sagði að þarna væri nýjasta fiskiskipið í flotanum að fæðast. Ég verð að segja alveg eins og er að ég varð að ganga fjórum sinnum í kringum þetta óbermi áður en ég trúði því að þetta ætti að verða bátur; þrír og hálfur metri á lengd, tveir og hálfur metri á breidd og á þessu á svo að vera utanborðsmótor. Þessi bátur á að mælast tæplega eitt tonn. Í honum eiga að vera fiskiker fyrir þrjú tonn og þannig ætlaði útgerðarmaðurinn að fjölga dögunum sínum úr 21 í 60. Tekið er fyrir svona rugl sem betur fer með frv. Það er náttúrlega fyllilega tímabært og auðvitað þarf að stoppa þetta. Menn reyna alltaf að snúa á kerfið meðan nokkurt tækifæri gefst til. Þess vegna tel ég að þetta sé ágætisákvæði og ég tel að frv. þurfi að fá hraða afgreiðslu á þinginu þannig að endaleysa eins og ég var að lýsa verði stoppuð. Ég endurtek að ég er almennt mjög ánægður með frv. og tel það til mikilla bóta.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem hér er til umræðu fjallar um svokallaða dagabáta á handfærum. Þetta er eitt frv. enn af hálfu hæstv. sjútvrh. og ríkisstjórnarinnar til að plástra götótt og lélegt stjórnkerfi fiskveiða. Það er þó lofsvert að hæstv. sjútvrh. og ríkisstjórnarflokkarnir, Sjálfstfl. og Framsfl., skuli gera sér grein fyrir því að það kerfi sem við búum við er meingallað. Það er þó viðleitni að á eins til tveggja mánaða fresti eða svo séu lögð hér fram lítil frv. til þess að bæta í þau göt sem hafa komið á fleytu ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum. Eins og við sjáum eru götin með þeim hætti að það er gatasigti líka í kring þannig að þetta er heldur hæpinn plástur og dugar sennilega ekki í marga róðra. Það er illt til þess að vita, herra forseti, að það stórmál sem er stjórn fiskveiða, og sókn og meðferð nýtingar fiskimiða okkar, skuli vera umgengið með þessum hætti. Þetta er undirstaða, ekki aðeins atvinnulífs og velferðar okkar í dag heldur líka undirstaða velferðar og búsetu og fjárhagslegs og efnahagslegs sjálfstæðis okkar á ókomnum árum. Því skiptir afar miklu máli að menn búi við vistvænt fiskveiðistjórnarkerfi sem tekur mið af og stuðlar að vistvænum veiðum og tryggir svo sem kostur er sjálfbæra nýtingu þessarar auðlindar. Jafnframt þarf að tryggja, eins og eitt af höfuðmarkmiðum með fiskveiðistjórnarlögunum er, búsetu og jöfnuð í landinu. Þetta frv. er enn ein viðurkenning í sjálfu sér, þótt í litlu sé, stjórnvalda á að það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við geri þetta alls ekki. Þess vegna er þessi plástur lagður á --- það er alltaf gott að setja plástur á skeinur og láta blása á bágtið, eins og mamma sagði. En við verðum auðvitað að krefjast þess að fram komi heilsteypt kerfi um fiskveiðistjórn sem taki mið af þeim höfuðmarkmiðum sem standa einmitt í lögum um stjórn fiskveiða, þ.e. að það tryggi eða stuðli að sem hagkvæmastri nýtingu náttúruauðlindanna, tryggi byggð og búsetu um land allt og tryggi jafnframt til viðbótar sjálfbæra nýtingu og verndun náttúruauðlindanna. Tillögur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fiskveiðistjórnarmálum taka einmitt mið af þessu, virðulegi forseti. Það sem ég að öðru leyti vildi benda á er það sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagði um áhrif af kvótasetningunni á krókabátana sem þegar væru komin fram í þeim byggðum þar sem þær ættu stóran hluta atvinnulífs síns undir veiði þessara báta. Frv. miðar einmitt að því að tryggja enn frekar í sessi sjálft kvótakerfið og möguleika til að leggja plástur á plástur og blása á einstaka kaun sem á því er. Það hefur sýnt sig alveg ótvírætt, og má benda á skýrslur Byggðastofnunar ef menn vilja sjá staðfest með tölum hver áhrif stjórn fiskveiða hefur á byggð og búsetu í landinu. Enn fremur hver áhrif stjórn og ráðstöfun fiskveiða og fiskveiðiheimilda hefur á laun og tekjur í viðkomandi byggðum. Í nýútkominni skýrslu á vegum Hagfræðistofnunar eru leidd að því rök að kvótatilflutningur frá einstaka byggðum þýðir lækkun á tekjum. Það þýðir yfirleitt að þeir tekjuhærri sem eru þá sjómenn og þeir sem eru í forustu fyrir sjávarútvegsfyrirtækin hafa flutt burt um leið og kvótinn flyst burt eða fyrirtækið er sameinað og lagt undir annað fyrirtæki í fjarlægum landshluta. Þá flytur einmitt þetta fólk líka burt og tekjur sveitarfélagsins lækka. Þar af leiðandi veikist líka byggð og búseta á viðkomandi svæðum. Þetta er ljóst. Þess vegna verður fiskveiðistjórnarkerfið einmitt að taka mið af þessu og játast undir það en ekki hlaupa með einn plástur þegar gat sést og bíða svo eftir að næsta gat komi og verða þá alltaf of seint og ráða kannski ekki við að plástra nema annað eða þriðja hvert gat. Þetta vildi ég draga hér fram, herra forseti. Fiskveiðar eru eitt stærsta mál þjóðarinnar, og meðferð og stjórn á fiskveiðum og þeirri auðlind okkar. Hún má ekki vera undirorpin slíkum plástrum þó að þessi plástur sem hér er lagður til sé í sjálfu sér góður á þá skeinu og í því umhverfi sem við búum við. Ég vildi einnig spyrja hæstv. sjútvrh. hvort staða sjávarjarða hafi komið inn í umræðuna. Margir bændur höfðu og hafa sumir enn miklar nytjar af því að stunda sjávarútveg jafnframt öðrum atvinnuvegi frá jörðum sínum. Það að mega nýta auðlind fyrir landi sínu og fyrir jörðum sínum með þeim hætti ræður bæði byggð og búsetu á viðkomandi stöðum. Og verður í mörgum tilvikum kannski ekki betur gert þjóðhagslega. Ekki er um að ræða mikinn eða stóran hlut af heildarafla landsmanna en mundi hafa afar mikla þýðingu, og hefur, fyrir byggð og búsetu á viðkomandi svæðum og jafnframt líka nýtingu auðlindanna. Ég óttast, herra forseti, að það fiskveiðistjórnarkerfi sem tekur hvergi heildstætt á þeim málum hvað varðar fiskveiðiheimildir og fiskveiðiréttindi, heldur stöðugt í bútum og plástrum, skilji einmitt atriði eins og þetta út undan. Ég tel að í tengslum við afgreiðslu á lögum sem kveða á um rétt smábáta til fiskveiða væri einmitt rétt að taka inn í slíkan rétt sjávarjarðanna. Rétt bænda á sjávarjörðum til að nýta fiskveiðiheimildirnar fyrir löndum sínum, þeir hefðu forgang til þess og þyrftu ekki að kaupa til þess kvóta, en þetta væri réttur sem þeir gætu ekki framselt öðrum heldur væri háður búsetu og nýtingu á viðkomandi jörð. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. sjútvrh. hvort staða þeirra manna, þessara réttinda og jarða, hafi ekki komið upp í umræðunni eða hvað hann hyggist gera varðandi það mál. Á það bara algjörlega að hverfa út af borðinu? Það mundi ég harma því að ég tel að í þeim tilvikum sem þetta gæti komið að notum mundi það verða virkilega til þess að styrkja byggð og búsetu á einstaka jörðum, og ætti þess vegna að halda til haga.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka fyrir jákvæðar undirtektir við frv. Segja mætti að nærri undantekningarlaust hafi hv. þm. tekið jákvætt undir flutning þessa frv. og efnisatriði þess. Sumir hafa meira að segja séð í því fyrri tillögur sínar, frá því í desember. Ég held að þó að mönnum hefði kannski þótt þægilegra að klára málið í desember þá skipti það nákvæmlega engu máli fyrir þessar veiðar, hvort það er klárað nú um mánaðamótin janúar/febrúar eða í desember. Veiðar samkvæmt þeim lagagreinum sem hér um ræðir hefjast ekki fyrr en 1. apríl nk. Hér hefur verið varpað fram ýmsum spurningum sem ég vil reyna að svara. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir spurði hverju menn spáðu fyrir um í aukningu afla, annars vegar vegna þess að dögum væri fjölgað í 23 og hins vegar vegna þess að skipt væri yfir í klukkutímamælingu. Ég held, varðandi 23 dagana, að það segi sig sjálft að þá megi gera ráð fyrir að aflinn verði nokkuð svipaður og á síðasta fiskveiðiári og sú breyting hafi ekki sérstakar breytingar á aflanum í för með sér. Varðandi klukkutímamælinguna vandast málið hins vegar svolítið, í fyrsta lagi vegna þess að þær mælingar sem við höfum á því hvernig sóknardagabátar hafa nýtt dagana sína, þ.e. hve margar klukkustundir í sólarhringnum þeir hafi nýtt, gefa til kynna að rúmlega 16 tímar hafi verið nýttir að meðaltali. Sé þetta raunin og breytingin í klukkutímamælingu þýðir að fleiri tímar verði nýttir má gera ráð fyrir því að aflinn aukist umtalsvert. Þá yrði hins vegar að taka inn í útreikninginn að ef um er að ræða fleiri veiðiferðir jafnlangar þá mundi tíminn sem færi í siglingu til og frá miðunum aukast. Hins vegar er ekki alveg öruggt að þetta eigi sér stað. Hugsanlega gæti þetta leitt til þess að sjómenn færu í styttri ferðir. Þar af leiðandi mundi ekki lengjast sá tími sem færi í siglingar vegna þess að ferðirnar væru styttri. Út frá þessari forsendu er því mjög erfitt að reikna þetta út svo eitthvert vit sé í, menn verða að hafa forsendur og menn geta nánast gefið sér hvað sem er í þessu dæmi. Auk þessa hafa verið bornar brigður á að þessi 16 tíma mæling sé rétt og að nýtingin sé raunverulega miklu meiri en 16 tímar, jafnvel 24 tímar. Sumir hafa því miður haldið því fram að nýtingin sé miklu meiri en 24 tímar. Ég vil nú ekki hafa uppi neinar fullyrðingar um það. Síðan hafa menn haldið því fram að það gerðist að afli væri fluttur úr aflamarksbátum yfir í sóknardagabátana. Slíkum fullyrðingum er auðvitað ekki hægt að neita með fullri vissu. Það vita þeir auðvitað einir sem hugsanlega stæðu í þessu. Sé það raunin, annars vegar að 24 tímarnir í sólarhringnum séu fullnýttir eða ofnýttir eða að brögð séu að því að menn flytji á milli úr aflamarksbát yfir í sóknardagabát má gera ráð fyrir því að mælingin í klukkutímum skili sama afla og á síðasta ári miðað við sama dagafjölda, eða jafnvel ívið minni. Ástæðan fyrir flutningi þessa frv. er að verið er að gera tilraun með nýjar og væntanlega öruggari og betri mælingar. Það er gert þannig að sem minnst pressa sé á þá sjómenn sem hér stunda veiðar og sem minnstar breytingar séu gerðar til að koma í veg fyrir að þeir séu þvingað til að hegða sér öðruvísi en þeir mundu gera undir eðlilegum kringumstæðum. Við viljum fá góðar upplýsingar um afkastagetu þessa hluta flotans. Það er svo hægt að leggja til grundvallar þegar við reynum síðan að leggja niður fyrir nokkur hvernig við eigum að skipa þessum veiðum í framtíðinni. Við verðum auðvitað að hafa í huga að það þarf að stýra veiðum í sóknarkerfi alveg eins og veiðum í kvótakerfi og þarf að taka mið af sóknargetu flotans ef veiðarnar eiga ekki að fara úr böndunum. Menn verða síðan auðvitað að ákveða hver þau viðmið eiga að vera sem miða á við þegar sóknargetan er ákveðin. Vitnað var til orða minna um frekari þróun þessa kerfis. Í því sambandi hef ég ekki uppi neinar fyrirætlanir um að leggja til að þetta kerfi verði lagt af. Til þess að ég hefði uppi einhverjar slíkar fyrirætlanir þyrfti mæling næsta sumars beinlínis að sýna fram á að þetta kerfi sé algjörlega sprungið og við hefðum engin tök á að halda aftur af sóknargetunni eða þá að afstaða þeirra sem eiga að vinna innan þessa kerfis mundi breytast verulega. Í dag hef ég ekki trú á því að þetta muni gerast. Við þurfum hins vegar að skoða þessi mál upp á nýtt þegar við höfum betri upplýsingar um hver sóknargeta þessa bátaflota er. Spurt var hvernig framsali skyldi vera háttað í þessu kerfi. Gert er ráð fyrir því að framsalið verði áfram í sóknardögum eða 24 tíma dögum og aðrar viðmiðanir sem notaðar eru í þessu eru áfram miðaðar við það. Það er í góðri sátt við þá aðila sem eiga að vinna eftir þessum lögum. Spurt var um hvort upp hefði komið að krókaaflamarksbátar, sem áður höfðu verið í þakkerfunum og höfðu valið það kerfi áður en þetta kom til, fengju möguleika á að velja aftur og taka þetta kerfi upp. Ég neita því ekki að það kom upp á borðið en með tilliti til þess að þegar því var frestað að krókaaflamarkið tæki gildi og þorskaflamarkið héldi áfram þá vildu þessir bátar sérstaklega notast við krókaaflamarkskerfið. Gerðar voru breytingar á frv. í meðförum þingsins, ef ég man rétt, til að koma til móts við þessar óskir. Þar af leiðandi tel ég ekki rétt að láta það ganga til baka svo menn geti valið aftur. Ég held að menn verði einfaldlega að gera sér grein fyrir því að fiskveiðistjórnarkerfið verður aldrei fullmótað í eitt skipti fyrir öll. Við munum aldrei búa til hið fullkomna kerfi eins og mér hefur virst á sumum ræðumönnum hér í dag. Alltaf verður eitthvað sem betur má fara og flytja þarf frumvörp um til að breyta því, hvort sem stór eða smá frumvörp þarf til. Það er ekki nema í undantekningartilfellum að svo verulega stórar og snöggar breytingar eru gerðar að menn fái að velja á þennan hátt vegna breyttra forsendna. Einnig var spurt um 30 hestafla báta á handfærum. Ég sé eiginlega engan tilgang í að búa til nýjan flokk báta í þessum tilgangi. Unnið hefur verið að því á undanförnum árum að fækka hinum mismunandi flokkum sem gera út eftir mismunandi reglum. Ég sé ekki nokkurn tilgang í að búa til einn flokkinn í viðbót. Eitt af helstu vandamálunum hjá þeim bátum sem stundað hafa sjóinn í sóknarkerfum hefur verið mælikvarðinn á sóknina. Ég held að ræða hv. þm. Jóhanns Ársælssonar hafi verið góð vísbending um hve illa okkur hefur tekist í þeim efnum. Það að við stöndum frammi fyrir þessu, að ræða þann bátaflokk sérstaklega sem hér um ræðir, er að vissu marki innlegg í þá umræðu. Hv. þm. Jóhann Ársælsson spurði um tilfærslu á dögum á milli báta í eigu sama aðila. Til stendur að setja reglur um þegar verið er að skipta á bátum sömu aðila. Það er ekki hugsunin að láta þá sem eiga fleiri en einn bát njóta þess sérstaklega og aðrir sitji ekki við sama borð. Þegar menn skipta um bát ætti það ekki að verða til að þeir tapi niður dögum vegna nýtingarákvæðanna eins og um væri að ræða við framsal á milli óskyldra aðila. Þess mun verða gætt að þetta muni ekki leiða til aukinna sóknarmöguleika og að mönnum verði ekki mismunað. Ég held að ekki hafi komið fleiri spurningar sem varða þetta frv. sérstaklega. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson minntist á aflabrögðin á fyrstu fjórum mánuðum þessa fiskveiðiárs í krókaaflamarkskerfinu og bar saman við fyrstu fjóra mánuði síðasta fiskveiðiárs. Ég held að þetta sé óraunhæfur samanburður. Það hefur verið það mikil óvissa um framtíð krókaaflamarksbátanna á þessu tímabili. Þeir hafa átt erfitt með að átta sig á hverjar veiðiheimildir þeirra yrðu á fiskveiðiárinu. Þess vegna hafa þeir ekki sótt sjóinn á sama hátt og þeir hefðu ella getað gert ef veiðiheimildir þeirra fyrir fiskveiðiárið hefðu legið fyrir í upphafi ársins, eins og auðvitað hefði verið æskilegt. Ég tel hins vegar ástæðulaust að rekja sérstaklega hvernig þessi mál hafa þróast síðustu mánuði, hv. þm. þekkja það alveg jafn vel og ég. Það hefur einnig verið minnst svolítið á samkomulag útgerðarmanna og heildarsamtaka sjómanna, tillögur þeirra sem fram komu í síðustu viku og hvers vænta megi í sambandi við þær á næstu dögum og vikum. Um það vil ég segja að ég geri ráð fyrir að frv. til breytinga á lögum um fiskveiðar, þar sem verið er að vinna að þeim málum sem fram koma í skýrslu endurskoðunarnefndarinnar og skýrslu auðlindanefndarinnar, komi fram mjög fljótlega. Þessar tilögur eru auðvitað þess eðlis að það þarf að skoða þær sérstaklega í samhengi við þann frumvarpsflutning. Mér finnst mikilvægt að þessir aðilar hafi náð saman um þessar tillögur. Eins og ég hef orðað það finnst mér þetta vera mikil tíðindi. Ég mun vega þetta og meta. Ég hef sagt það og get endurtekið að auðvitað hefur það mikið vægi þegar þessir aðilar eru sammála um slík atriði. Auðvitað þarf að skoða þetta, kosti og galla tillagnanna, líta til hagsmuna heildarinnar og réttinda einstakra aðila líka áður en hægt er að komast að niðurstöðu um hvað verður lagt til í þessum efnum. Því er alls ekki tímabært að ég tjái mig frekar efnislega um þessar tillögur. Afstaða mín kemur fram í frv. sem vonandi verður lagt fram sem fyrst en auðvitað fer það fyrst í gegnum ríkisstjórn og stjórnarflokka áður en það verður lagt fyrir hv. Alþingi. Það var hins vegar athyglisvert sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir nefndi, að sjómenn og útvegsmenn gátu samið án hjálpar löggjafarvaldsins. Það hafa þeir ekki getað gert í talsverðan tíma. Eins og hún orðaði það nokkurn veginn gátu þeir gert það í þetta skiptið af því að löggjafarvaldið og framkvæmdarvaldið voru ekkert að skipta sér af framgangi mála. Ég held að við verðum samt sem áður að hafa í huga að það var sex vikna verkfall á þessu ári. Það hefur auðvitað sín áhrif til að fá menn til að ná sáttum og samkomulagi. Jafnframt verður að hafa í huga að áður en kom til lagasetningar síðasta vor og áður en kom til verkfalla höfðu samningar verið lausir á milli þessara samtaka í á annað ár. Herra forseti. Því miður leyfir tíminn ekki að ég svari fleiri spurningum. Ég á eftir að svara spurningum hv. þm. Jóns Bjarnasonar um stöðu sjávarjarða. Ég verð að gera það í síðari ræðu minni.

Herra forseti. Í fyrsta lagi það sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra varðandi að veiðiferðir gætu orðið styttri undir þessari útfærslu. Ég tek undir það með honum og held að það verði svo. Ég held að það sé hreinlega til bóta. Það ætti a.m.k. að nálgast það sjónarmið sem hæstv. ráðherra setti fram nýlega um að auka gæði og verðmæti aflans. Það hlýtur að leiða til þess að sá fiskur sem kemur að landi verður þá bara betri ef veiðiferðirnar verða styttri. Ég tók eftir því áðan að hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni að sá samanburður sem ég hef verið með milli fiskveiðiára væri óraunhæfur vegna óvissu um aflaheimildir til krókabátanna. Þetta var okkur mörgum þingmönnum ljóst og við lögðum það beinlínis til við hæstv. ráðherra þegar á sl. sumri þar sem við þóttumst sjá fram á hvaða staða kæmi upp í veiðum smábátanna að fresta gildistöku laganna ef hann væri ákveðinn í að fara þá leið, t.d. fram yfir áramót. Ég held að ég muni það rétt að Landssamband smábátaeigenda lagði það líka til einmitt vegna þess að óvissa yrði um framkvæmd laganna og óvissa yrði um aflaúthlutunina og það tækist einfaldlega ekki að vinna eðlilega undir slíkri stjórn. Ég heyri að hæstv. ráðherra tekur undir þetta nú en furða mig þá á því að hann skyldi ekki hafa áttað sig á því fyrr í haust að þetta yrði einmitt niðurstaðan, menn væru með mjög óvissa framtíð varðandi kvótaúthlutunina, mjög litlar heimildir þar sem ekki var búið að bæta í þessa potta þar að auki og þar af leiðandi mundi aflinn verulega minnka og þetta mundi hafa geysileg áhrif tekjulega og atvinnulega séð í mörgum byggðarlögum. Ég heyri að nú er hæstv. ráðherra sammála okkur um að þetta hafi verið svo. Þetta var akkúrat það sem menn voru að benda á. Ég verð að segja það, hæstv. ráðherra, að stundum má nú hlusta á leiðbeiningar stjórnarandstöðunnar. Það getur verið landinu til góða frekar en halda sig við sína fyrstu túlkun.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að hlusta á stjórnarandstöðuna. En hins vegar held ég að óvissan hefði verið alveg jafnmikil þó að gildistökunni hefði verið frestað fram eftir vetrinum meðan það var vitað að verið væri að vinna að breytingum á lögunum í þá átt sem síðan varð raunin. Þar af leiðandi sé ég ekki að það hafi verið nein bót þótt farið hefði verið eftir hugmyndum og tillögum stjórnarandstöðunnar í málinu.

Herra forseti. Ég vil bara lýsa því að ég er algerlega ósammála síðustu ræðu hæstv. ráðherra og finn raunar ekki í framsetningu hans nokkur einustu rök fyrir því sem hann var að reyna að skýra út með því að ef aflaheimildir hefðu verið frjálsar þessa fyrstu fjóra mánuði ársins, þá hefðu menn ekki reynt að afla meira og sótt öðruvísi en ella. Mig langar aðeins að koma að einu atriði í viðbót. Komið hefur fram að ráðherrann hefur fengið að sjá tillögur frá sjómannasamtökunum um aukna veiðiskyldu og útvegsmenn leggja til að það verði eingöngu leyft að leigja tonn á móti tonni. Ég vil af því að ég hef ekki séð þessar tillögur beint eins og þær hafa komið á blaði frá sjómannasamtökunum og útgerðarmönnum spyrja ráðherrann hvort hann líti svo á að þessar tillögur séu tillögur um almenna breytingu í aflamarkskerfinu og smábátakerfinu upp úr og niður úr.

Herra forseti. Ég hef litið svo á að það sama ætti að gilda bæði í aflamarkskerfinu og í krókaaflamarkskerfinu hvað varðar framsal eða takmarkanir við það að leigja til sín. En auðvitað er hægt að líta á það á annan hátt og ég sé ekki ástæðu til að fara lengra út í það að þessu sinni.

Hæstv. forseti. Hæstv. sjútvrh. lét það koma fram í ræðu sinni að hann væri ekki með nein áform uppi um að leggja þetta kerfi af eða breyta því nema það spryngi, ef ég hef heyrt rétt það sem hæstv. ráðherra sagði. Þá vil ég spyrja: Hvað á hæstv. ráðherra við með þessu? Lítur hann þannig á að það sem þessi floti hefur verið að veiða á síðasta ári og á undanförnum árum sé ásættanleg veiði og kerfið sé ekki sprungið með þeirri veiði? Hefur hann þá í hyggju að hægt verði smám saman að horfast í augu við þá veiði og viðurkenna hana? Og að þessi undarlega tala eða prósenta sem undanfarin ár hefur verið viðmiðunarprósenta vegna þessa flota hverfi þá út og önnur komi í staðinn þar sem verði tekið mark á hinni raunverulegu veiði þessa flota? Ég spyr hvort hæstv. ráðherra ætli þá að sjá til þess að það fari saman í frv. möguleikarnir til að veiða og það sem gert er ráð fyrir að flotinn veiði. En það er býsna langt á milli á undanförnum árum.

Herra forseti. Hv. þm. á ekki að leggja þennan skilning í orð mín. Það sem ég á raunverulega við með þessu er að við munum skoða hvað við gerum í framtíðinni þegar við höfum niðurstöðurnar á því hvernig veiðin hefur verið sl. sumar, eins og kom fram í fyrstu ræðu minni, og samkomuleg er um við Landssamband smábátaeigenda. Ekki er búið að setja neinar línur fyrir fram um hvað þá verði gert. Ég held að leggja eigi meira upp úr því sem ég sagði, að einhver breyting þyrfti að verða á vilja þeirra aðila sem stunda sjóinn samkvæmt þessu kerfi til að upp kæmi sá möguleiki að kerfið yrði aflagt eða nýtt tekið upp í staðinn.

Hæstv. forseti. Aðalkrafa þeirra sem hafa starfað í þessari grein og með þessa báta hefur verið sú að menn afléttu skerðingarákvæðunum sem eru núna 10% á ári. Hæstv. ráðherra hefur með frumvarpi sínu fallist á að fresta þeirri skerðingu sem átti að vera í vetur og ég held að það verði varla misskilið að það sé skref í þá átt að viðurkenna þá veiði sem hefur verið. Ég held að engum detti í hug að það dragi úr veiði að taka upp klukkutímakerfið. Ef álíka veiði yrði áfram, þá mundi það vera út af fyrir sig eitthvað sem menn gætu sætt sig við en ég sé ástæðu til þess að menn horfist í augu við þann vanda sem er og hann er sá að menn þurfa að svara því hvort þeir vilja leyfa þessum flota að lifa eða deyja.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra svaraði áðan þeim spurningum sem fyrir hann voru lagðar og fyrir það er að þakka. Ég spurði reyndar hvort hann sæi fyrir sér að hægt væri að heimila bátum sem væru með 30 hestafla vélar og minni, sem eru án leyfis í dag, einhverjar heimildir til að veiða meira en í soðið til þess að geta staðið straum af kostnaði við hafnargjöld og annað. Ég held að ekki sé rétt að taka svo djúpt í árinni sem hæstv. ráðherra gerði, að tala um að komið yrði á nýjum flokki báta. Þetta hljómaði mjög hátíðlega eins og verið væri að tala um einhverja stórútgerð. Allir vita að hér er um mjög litla báta að ræða, örugglega mjög fáa því langflestir bátarnir í þeim flokki sem við erum að tala um eru undir 6 tonnum, og þessir bátar eru örugglega minni en 3 tonn að stærð. Það er því ekki um mikið að ræða. Auk þess sem þetta gefur ákveðið frelsi og gefur mönnum, sem eru kannski orðnir rosknir og eru að fást við ýmislegt annað, t.d. búskap, tækifæri til að stunda sjóinn og eiga bát og gera út á fáein tonn vegna ánægju, gleði og tengsla við náttúruna.

Herra forseti. Þetta var ákaflega falleg ræða hjá hv. þm. Karli V. Matthíassyni. En það er eins og ég hafi heyrt hana í hvert einasta skipti sem hefur verið talað um smábátana svokölluðu sem eru ekkert svo smáir þegar allt kemur til alls. Í hvert einasta skipti sem það hefur verið réttlætt að þeir ættu að njóta einhverra sérkjara, þá hefur það alltaf verið á þeirri forsendu að þetta skipti engu máli, þeir séu svo litlir, þeir séu svo fáir og þeir veiði svo lítið. En annað hefur alltaf komið á daginn.

Herra forseti. Já, það er rétt sem hæstv. ráðherra segir að smábátarnir hafa stækkað, enda er það mjög eðlileg þróun vegna þess hvernig fiskveiðistjórnarkerfið hefur leikið byggðirnar en það hefur líka orðið til þess að þeir allra minnstu bátar sem ég er að tala um --- og hæstv. ráðherra veit að ég er ekki að tala um þessa stóru báta, stóru trillurnar sem geta farið jafnvel 20 mílur á klukkustund, ég er að tala um báta sem sigla kannski 5--7 mílur og fara rétt út fyrir bryggjuna eða aðeins út á fjörðinn og veiða nokkra þorska. Það sem ég er að leggja til er að þeir gætu kannski selt örfá tonn fyrir hinum ýmsu gjöldum sem þarf að greiða í ríkissjóð svo m.a. væri hægt að standa straum af ýmsu sem lýtur að sjávarútvegi.