Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Þessi till. er borin fram af sparnaðarnefnd, en eftir því, hve óbyrlega hefir blásið fyrir till. hennar, býst jeg varla við, að þessi till. fái góðar viðtökur. Aðalástæðan, sem fyrir nefndinni vakir, er sparnaður, og á þessum tímum ætti slík ástæða að vera þung á metunum. Þessi spámaður kemur að vísu ekki til framkvæmda í bráð, en nefndin hefir litið svo á, að þetta þing eigi einnig að undirbúa sparnað komandi ára, því það er víst, að fjárhagurinn kemst ekki í gott horf á fáum árum, þó að við ættum að geta komist á rjettan kjöl með tímanum, ef við förum hyggilega að ráði voru. Það þarf varla að fara mörgum orðum um sparnað þann, sem af þessu leiðir. Það er fjarri því, að þingkostnaður hafi staðið í stað síðustu árin. Hann hefir farið stórvaxandi ár frá ári. Þetta orsakast að vísu af ýmsu því, sem þingið getur ekki að gert, en þó hefði alþingiskostnaðurinn mátt vera miklu minni en hann hefir orðið. Eftir þeim tölum, sem tilfærðar eru í greinargerðinni á þskj. 80, um þingkostnað þriggja síðustu ára, sjest, að meðalkostnaður á ári er um 200 þús. kr., og eru þó ekki taldir allir kostnaðarliðirnir með. Og af þessum þingum var eitt aukaþing og því miklu styttra. Nefndinni hefir nú komið í hug, hvort ekki væri tiltækilegt að spara eitthvað á þessu sviði, því að hennar hlutverk er að reyna að ráða að einhverju leyti bót á því fjárhagsböli, sem nú þjakar þjóðina. Það liggur í augum uppi, að till. fer í sparnaðaráttina, en þá er að athuga, hvort ekki sje slept einhverjum þeim gæðum, sem sjeu í raun og veru meira virði. Þegar stjórnarskráin var samþykt, stóð hið unga, íslenska ríki í framtíðarljóma fyrir hugskotssjónum margra manna, og þótti þá ekki annað henta en að halda heiðri þess mjög á lofti og semja sig eftir megni að siðum annara þjóða. Jeg sagði eftir megni, en rjettara hefði ef til vill verið að segja: um megn. Menn gættu þess ekki altaf þá að sníða sjer stakk eftir vexti. Eitt af því, sem tekið var eftir öðrum, var að halda þing hvert ár, þó að mörgum virtist óþarfi að breyta til í því efni. Þetta, sem jeg nú hefi talið, var ein aðalástæðan til þessara breytinga. Það er ekki rjett, sem margir halda fram, að reynslan hafi verið búin að kenna okkur, að nauðsynlegt væri að halda þing hvert ár. Reynslan hefir engan dóm kveðið upp um það efni. Það þýðir ekki að benda á það, að þing hafi verið háð nær því á hverju ári síðan 1911, því að af þeim 7 aukaþingum, sem háð hafa verið, hafa 6 verið haldin sökum stjórnarskrárbreytinga og sambandslaganna; aðeins þingið 1916 var kallað saman af öðrum ástæðum. Það er því sýnilegt, að þessi aukaþing sanna ekkert um þingþörf á hverju ári. Það eru miklu meiri líkur til, að aukaþingunum fækki, eftir því sem festa kemst á stjórnarfarið og stjórnarskrárbreytingar verða fátíðari. Því var haldið fram, til stuðnings árlegu þinghaldi, að þingið yrði þá styttra en með þinghaldi annaðhvert ár, en reynslan hefir sýnt alt annað; lengstu þingin hafa verið háð síðan breytingin komst á, og þingkostnaðurinn margfaldast ár frá ári, án þess að löggjafarstarfið hafi farið nokkuð betur úr hendi, nema síður sje. Þótt reglulegt þing sje háð árlega, getur til þess komið, að kveðja þurfi til aukaþings, og verða þá tvö þing sama árið. Við virðumst hafa gleymt því í fullveldisvímunni, að við erum fáir, fátækir, smáir. Við höfum ekki bolmagn til þess að semja okkur að siðum þjóða, sem eru margfalt fólksfleiri og ríkari en við. Það er að lifa um efni fram, og það er eins um ríkin og einstaklingana. Sá, sem lifir um efni fram, hann fer fyr eða síðar á höfuðið. Jeg segi ekki, að við sjeum farnir á höfuðið, en það hallar undan fæti, ef haldið er áfram uppteknum hætti í allskonar fjársóun. Og ef við missum fjárhagslegt sjálfstæði, gef jeg ekki mikið fyrir fullveldi á pappírnum; upp úr því getur þá aldrei vaxið annað en þyrnar og þistlar eymdar og ósjálfstæðis. Því var haldið fram á þeim tíma, sem þetta var samþykt, að samvinna milli þings og stjórnar yrði fjörugri og heilladrýgri með árlegu þinghaldi. En lítið hefir enn bólað á þeirri staðreynd. Þá var og bent á það, að stjórninni væri gefið fullmikið svigrúm til sjálfræðis um framkvæmdir með því að hafa þingið aðeins annaðhvert ár. Jeg sje enga ástæðu til að ámæla fyrverandi stjórnum fyrir það, að þær hafi farið hvatvíslega með vald sitt, þó að þær hafi haft meira svigrúm milli þinga heldur en síðan árlegt þinghald var lögtekið. Einu sinni hófst þó deila um gerðir stjórnarinnar milli þinga. Það var ritsímasamningurinn, sem mest var deilt um á þinginu 1905. Orkaði það tvímælis, að stjórnin hefði þar farið rjettar leiðir, en þótt sá úlfaþytur yrði allmikill, þá held jeg, að enginn ámæli þó nú þeirri stjórn, sem þar átti hlut að máli, og sama er að segja um aðrar stjórnir. Það verður ekki sagt, að þær hafi misbeitt valdi sínu á milli þinganna annaðhvert ár. Þótt nú þessi breyting næði fram að ganga, þarf enginn að óttast hana að þessu leyti. Stjórninni er og jafnan innan handar að kveðja þingið til aukafunda, ef þau mál ber að höndum, er hún þykist ekki geta ráðið fram úr upp á sitt eindæmi. Annars má yfirleitt segja um stjórnirnar, að þær hafi verið þinghlýðnar, og stundum jafnvel um of. Síðan fullveldið komst á hefir það aðeins einu sinni komið fyrir, að stjórnin hafi gert nokkurt mál að kappsmáli; það var á öndverðu þessu þingi, er fyrverandi fjármálaráðherra (M. G.) gerði sparnaðartillögur sínar í fjárlagafrumvarpinu að „Kabinets-spursmáli“. Það er síður en svo, að altaf sje vissa fyrir því, að þingið sjái svo vel, að ekki sje ástæða fyrir stjórnina að taka í taumana, og verð jeg að álíta, að hin árlegu þing bæti að engu leyti úr þeim ágalla. Reynslan hefir sýnt það og sannað, að samvinna þings og stjórnar með hinu árlega þinghaldi hefir ekki reynst betri en áður. Þess ber að gæta, að með lengri tíma milli hinna reglulegu þinga getur stjórnin betur undirbúið málin, og margt, sem bendir til þess, að tíminn hafi oft verið of naumur stjórninni til rækilegs undirbúnings málunum, síðan hin árlegu þing hófust. Löggjöfin nú upp á síðkastið hefir ekki farið betur úr hendi en meðan reglulegt þing var háð annaðhvert ár. Mikið af tíma þingsins fer til þess að leiðrjetta og laga lög, sem það samdi árið áður. Hjer er alls ekki um að kenna hirðuleysi stjórnarinnar, heldur aðeins því, að hún hefir minni tíma en þegar þingið var haldið annaðhvert ár. Fyrir þm. sjálfa er það sömuleiðis betra að hafa lengri umhugsunartíma, og ber þar að sama brunni og með stjórnina. Jeg get ekki sjeð, að af þessari breytingu geti leitt neitt það, er verði til tjóns fyrir okkar unga ríki, heldur þvert á móti til að vanda betur allan undirbúning þingmálanna. Vjer sáum fullveldið í hillingum, en ekki þann mikla vanda, sem vegsemd þess fylgdi. Tímarnir hafa að vísu verið erfiðir síðan, en þó eru fjárhagsvandræði vor ekki því einu að kenna, heldur á þingið allmikla sök á þeim. Jeg geri ekki ráð fyrir, að við þm., sem eigum heima utan Reykjavíkur, fylgjum þessari breytingu af nokkrum eiginhagsmunahvötum, nje heldur að þeir þm., sem hjer eru búsettir, leggist á móti henni, af því að þeir hafa miklu meiri fríðindi af þingmenskunni en þingmenn utan af landinu. Jeg verð að álíta, að þm. athugi þessa tillögu ekki nægilega vel, ef þeir leggjast á móti henni. Jeg hefi oft tekið það fram, og vil enn þá endutaka það, að okkar stefna á að vera sú að spara alt, sem sparað verður, ríkinu að skaðlausu, því á þann hátt getum við töluvert rjett við fjárhag vorn.

Forsætisráðherra (S. E.) Það er ekki meining mín að svara ræðu hv.þm.N.-Ísf. (S. St.), heldur aðeins lýsa yfir því, fyrir hönd stjórnarinnar, að hún sjer ekkert á móti því, að þing sje aðeins haldið annaðhvert ár. En jeg vil bæta því við frá sjálfum mjer, að jeg tel það mjög vafasamt, að sú breyting sje heppileg. Frá því að jeg kom fyrst á þing, sem var 1912, hefir þing verið háð á hverju ári, og má segja, að það hafi stafað af stjórnarskrárbreytingu, en þó að ekki hefði verið svo ákveðið í stjórnarskránni, þá er mjer þó næst að halda, að þing hefði samt sem áður verið haldið árlega. Auðvitað er ekkert því til fyrirstöðu, að haldin verði aukaþing, þegar þess gerist þörf. Mönnum mun ekki dyljast það, að ýms vandkvæði eru á þessu máli, og þá einkum það, að hjer þarf stjórnarskrárbreytingu. Jeg vil biðja menn að athuga það, að þessi stjórnarskrá vor er fengin með miklu erfiði og margra ára stríði, og væri farið fram á þessa breytingu, mundu vakna ýmsar aðrar till., gömlu deilumálin rísa upp að nýju og leiða til harðrar stjórnmálabaráttu. Á þessu vildi jeg vekja sjerstaka athygli manna. Jeg tel stjórnarskrá vora svo góða, að vel sje við hana unandi. Jeg tók það fram í byrjun ræðu minnar, að jeg ætlaði ekki að svara ræðu hv.þm. V.-Ísf. (S. St.). En mjer fanst hv.þm. vilja láta það skína í gegnum ræðu sína, eins og hann virðist altaf vilja, að hinn örðugi fjárhagur landsins stafi af fullveldisvímunni, sem hann kallar, en jeg get ekki á nokkurn hátt sjeð það, að nokkur skyldleiki sje þar á milli, og mun óhætt að fullyrða það, að fullveldið á lítinn þátt í fjárhagsvandræðunum. Jeg vildi taka þetta fram, því jeg tel það mjög óviðkunnanlegt og óviðeigandi að leggja stöðugt áherslu á þetta, eins og þm. (S. St.) gerir, jafnvel þótt það sje gert á grímuklæddan hátt.

Bjarni Jónsson Jeg fæ ekki orða bundist í þessu máli. Mjer þótti gaman að heyra ræðu hv.frsm. (S. St.), og efast jeg ekki um, að hann hafi talað frá hjartanu, eins og hann er vanur. Hann ber hjer fram fullkomna traustsyfirlýsingu til allra stjórna, bæði fyrverandi, þeirrar, er nú situr að völdum, og þeirra, sem enn eru ófæddar. Svo ramt kveður að, að hann álítur það, að stjórninni sje langtum betur trúandi fyrir málum þjóðarinnar heldur en Alþingi. Fyrir ókomnar stjórnir hjer í landi ætti þetta að vera mikill gleðiboðskapur. En jeg vil benda þm. (S. St.) á það, að í þessu felst ekki góður dómur á þinginu. Jeg hefi ekki brjóstheilindi til að bera þá till. fram, að þingið sitji þjóðinni til skaða, og það mun vera viðurkent meðal annara þjóða, að þing sitji til gagns, en ekki til ógagns. Það er algengt, að lögð sje áhersla á það, hvað fjármál landsins sjeu í miklu öngþveiti, og getur hverjum sem vill fundist það eðlilegt. En þegar menn halda, að það verði til bjargar fjárhagnum að láta þingið ekki koma saman nema annaðhvert ár, þá lýsa menn því um leið yfir, að honum sje betur borgið í höndum stjórnar en þings. Jeg skal ekkert segja um það, hvort öll þau bjargráð, sem komið hafa frá sparnaðarnefndinni, mundu hafa verið lögð fram af stjórninni, en þó tel jeg það mjög óvíst. Jeg hefi litið og lít enn svo á, að það sje óheppilegt, að fjárhagstímabilið taki yfir tvö ár, því hvað góð sem stjórnin er, þá getur hún ekki látið sjer nægja að bíða með allar framkvæmdir eftir þinginu; verður því að taka til sinna ráða, eða að öðrum kosti að láta alt sitja fast. Þó að mikil trygging liggi í góðri stjórn, þá tel jeg hana þó tæplega færari en þingið til góðra ráða, og undarlegt mætti það heita, ef fámenn stjórn sæi betur en fjölment þing, eða kynni betur að fara með fje landsins. Jeg vil hvorki gefa stjórninni trausts- nje vantraustsyfirlýsingu, en mun ávalt treysta þinginu betur en henni. Jeg lít á þingið eins og vörð, sem ætíð á að vera til taks. Jeg tel það vanrækslu á störfum hvers þm., sem aðeins vill hafa þingið annaðhvert ár. Sje voði fram undan, hverjum er þá skyldara að bjarga þjóðinni en fulltrúum hennar? Og jeg álít, að þeir geri það betur á þann hátt, að koma hjer saman, en að sitja heima og sinna gegningum. Jeg lít svo á, að þingin sjeu alment svo skipuð, að betra sje, að þau starfi, en sitji heima. Í till. þessari felst í raun rjettri það sama, sem mönnum væri skipað að gæta ekki skyldu sinnar nema annanhvern dag. Jeg get vitanlega ekki ráðið því, hvort till. þessi verður samþykt eða ekki, en jeg vil þó ekki láta hana fara fram hjá mjer án þess að gera nokkra grein fyrir afstöðu minni til hennar. Jeg fæ ekki betur sjeð en að till. sje þegar dauðadæmd, enda væri það óverðskulduð tiltrú, sem þjóðin ber til þessara kjörnu fulltrúa sinna, ef þeir lánuðu atkv. sitt til þess að kveða upp dauðadóm yfir sjálfum sjer. Þjóðin treysti þá þessum mönnum betur en þeir gera sjálfir, því að það er opinbert vantraust, er þingið lýsir á sjálfu sjer, ef það heldur stjórnina sjer færari um að sjá landinu farborða. Auk þessa tel jeg það illa farið, ef byrja á nú á því að grauta í stjórnarskránni, eftir þessi 3–4 ár, sem hún hefir staðið. Af þeim breytingum leiddi óþarfaþras og ófrið í landinu, en nú er sannarlega þörf á óskiftum kröftum til umbóta og viðreisnar því, sem aflaga hefir farið á ófriðarárunum. Nýjar kosningar hvað eftir annað yrðu síst til sparnaðar, og fer hjer sem oftar, að þeim, sem heita vilja sparnaðarmenn, eru mislagðar hendur. En það er víst, að breyting þessi er stjórnarskrárbreyting, og hefir í för með sjer, sem allar slíkar breytingar, mikla fyrirhöfn og eyðslu á tíma og peningum. Jeg mun svo ekki tala meira að sinni, því jeg nenni ekki að elta ólar við getsakir hv.frsm. (S. St.) í minn garð. Þeim þarf yfirleitt ekki að svara.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Hæstv. forsætisráðherra (S. E.) tók það fram, að stjórnin væri ekki mótfallin till., og þakka jeg honum fyrir það. En hann bjóst við, að fleira mundi af þessu spretta. Jeg veit eigi til þess, að fleira í þessa átt komi frá nefndinni, en þótt svo væri, er ekki ástæða til að kvíða því. Menn ættu að taka öllum till., sem ganga í þá átt að draga úr útgjöldunum, fegins hendi, því að aldrei hefir verið meiri nauðsyn á að spara en einmitt nú. Okkur hafa verið mislagðar hendur í þeim efnum síðustu árin, og á fullveldið óbeinlínis þátt í því. Við höfum um of reynt að semja okkur að siðum stærri fullvalda ríkja, án þess að íhuga fyrst, hvort við værum þess megnugir fjárhagslega. Og afleiðingin er auðsæ. Við höfum lent í megnustu fjárhagsvandræðum. Vitanlega liggja hjer til aðrar fleiri ástæður, en óhóf þingsins á þó mikla sök á máli. Það er ekki að marka, þó að hv.þm. Dala. (B. J.) finnist alt eins og vera ber, því að fyrir honum er fjárhagurinn altaf glæsilegur, hversu báglega sem við erum staddir. Annars hafa ummæli hans í þessu máli farið fyrir ofan garð og neðan, eins og oft vill brenna við hjá þessum hv.þm. (B. J.). Jeg legg svo málið á vald hv. deildar. Jeg veit, að það á ítök um land alt, svo vel þykist jeg þekkja hugi landsmanna, og jeg efast um, að því verði fagnað með þjóðinni, ef till. verður feld.

Guðmundur Björnson Jeg vil þakka hv. sparnaðarnefnd fyrir það, að hún reynir að benda á ýmsar leiðir til þess að draga úr útgjöldunum. Ein af þessum leiðum er, að skoðun nefndarinnar, að hafa Alþingi aðeins annaðhvert ár. En ýmsum virðist sparnaðurinn verða minni með þessu en búast mætti við. Jeg held, að árangurinn yrði sá, að við fengjum aukaþing annaðhvert ár, og þá er lítið sparað. Síðan 1912 hefir Alþingi verið háð á hverju ári. Sjerstakar ástæður hafa valdið þessu, en þær ástæður eru enn fyrir hendi. Heimurinn er ekki kominn í samt lag eftir ófriðinn mikla. Marga óvænta atburði, sem krefjast skjótrar úrlausnar, geta borið að höndum. Þörfin mun leiða í ljós, að „Alþingi annaðhvert ár“ verður aðeins á pappírnum. Í raun og veru verður þing á hverju ári. Það er nauðsynlegt á hverju ári. En það er önnur leið á þessu sviði, sem fara mætti til sparnaðar: reyna að spara þingkostnaðinn. Þá leið er verið að reyna, og get jeg þar vísað til frumvarps, sem er á ferðinni, um að fella niður prentun á ræðuparti þingtíðindanna. Auk þess væri ef til vill fært að stytta þingin að mun og spara árlega stórfje með því móti. Þá leið er líka reynt að fara. Mönnum kom saman um að hafa þetta þing ekki lengra en brýn nauðsyn krefði. Þá má benda á það, að þingið verður aðgætnara í fjármálum, ef það er háð á hverju ári og fjárhagstímabilið aðeins eitt ár. Svo hefir reynslan orðið. Fjáraukalög eru nú horfin úr sögunni. Þingið getur betur fengið yfirlit yfir þarfir landsins og þarf síður að tefla á tvísýnu. Með þessu móti hefir þingið líka fengið algerlega í sínar hendur sitt mikilsverðasta og merkilegasta vald, fjárveitingarvaldið. Það vald má þingið ekki láta frá sjer fara, það vald má þingið ekki fela stjórninni, þó að það treysti henni, því að án fjárveitingarvaldsins er þingið lítilsmegandi. Það er sannarlega gleðilegt, að fjáraukalögin eru horfin, þessi bráðabirgðaútgjöld, sem stjórnin þurfti að greiða upp á væntanlegt samþykki þingsins. Jeg vildi ekki verða til þess, að sá siður tækist upp að nýju. En það er annað atriði í þessari till., sem ekki hefir verið minst á, og það er fækkun ráðherranna. Að henni er enginn sparnaður, því að í stað ráðherranna verða að koma skrifstofumenn í stjórnarráðið. Breytingin er engin önnur en sú, að í stað ráðherranna, sem bera ábyrgð gerða sinna fyrir Alþingi, koma ábyrgðarlausir embættismenn, og er sú breyting síst til bóta. Hún er pólitísk fjarstæða. Af því, sem jeg hefi sagt, leiðir það, að jeg get ekki greitt atkv. með till. út úr þinginu, eins og hún er. En jeg get greitt henni atkv. til 2. umr., og það mun jeg gera. Það hefir verið bent á það, að hjer sje um stjórnarskrárbreytingu að ræða, og tel jeg engan vafa á, að svo sje. En ef breyta á stjórnarskránni, þá kemur margt til athugunar. Jeg er á þeirri skoðun, að mörgu þurfi að breyta í henni, en jeg hefi hvorki tíma nje tækifæri til þess að telja það upp hjer. En á þetta vildi jeg benda: Stjórnarskrárbreyting er mikilsvert málefni. Stjórnarskránni hefir oft verið breytt, en það hefir altaf verið gert í hálfgerðu flaustri. Milliþinganefndir hafa verið skipaðar í ýms mál, en aldrei við stjórnarskrárbreytingar. Hins vegar tel jeg það ofætlun stjórninni, að hún geti undirbúið stjórnarskrárbreytingu undir næsta þing, svo að gagni komi. Eitthvað verður að gera. Milliþinganefndir þykja dýrar og eru yfirleitt ekki vel sjeðar. En mætti nú ekki fá mæta menn til þess að taka að sjer það starf, kauplaust, að athuga stjórnarskrána og kom fram með tillögur um breytingar á henni? Það mætti líta á þetta sem heiðursstöðu, og það væri það líka. Jeg efast ekki um, að hægt væri að fá 7 hæfa menn til þess að taka að sjer þennan starfa, og ætti Alþingi þá að skipa þá. Þessu skýt jeg fram til athugunar, og skal jeg svo ekki ræða þetta mál meira að sinni.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Það kom fram hjá hv. 6. landsk.þm. (G. B.), að þessi till. mundi engan sparnað hafa í för með sjer, vegna þess, að aukaþing yrði háð annaðhvert ár. Það er satt, að síðan 1912 hefir þing verið haldið á hverju ári, en öll aukaþingin nema eitt hafa verið vegna stjórnarskrárbreytinga. Ástandið í heiminum er að vísu ekki orðið gott enn þá, - langt frá því, að heimurinn sje kominn í samt lag aftur, en öll þau vandræði, er af ófriðnum leiddu, hafa þó aðeins orsakað eitt aukaþing, og þarf því ekki, eftir reynslunni að dæma, að búast við mörgum aukaþingum af þeim ástæðum. Tel jeg engan vafa á því, að ef till. verður samþykt, þá fækki þingunum um helming, verði sem sagt ekki nema annaðhvert ár. Hvert einasta þing hefir ætlað sjer að spara, en það hefir gengið illa. Það er hægra að tala um sparnað en að framkvæma hann. Reynslan sýnir, að hvert einasta þing eyðir meira eða minna fje fyrir utan það, sem nauðsynlegt er. Menn horfa yfirleitt ekki í smáskildinginn hjer á þingi, en það safnast þegar saman kemur. Fyrir mjer er hver 1000 kr. sparnaður mikils virði. Þá er það fækkun ráðherranna. Nefndin hefir ekki viljað fara nákvæmlega inn á það mál að þessu sinni. Jeg tel líklegt, að þeim megi fækka. Þeir urðu þrír af sjerstökum, persónulegum ástæðum, en ekki fyrir brýna þörf. Hv. 6. landsk.þm. (G. B.) tók það fram, að stjórnarskráin væri flaustursverk. Jeg tel það of sterkt að orði komist, þó að ýmsu í henni megi breyta til batnaðar. En jeg hefi ekki trú á milliþinganefndum. Þó að hægt væri að fá þær til að vinna kauplaust, sem jeg að vísu efast um, þá yrði kostnaður við nefndina engu að síður töluverður. Slíkar nefndir eru nú upp á síðkastið vanar að gefa út stórar bækur, sem kosta ríkissjóð of fjár. Er mikill hluti þeirra heljarritverka um ýmislegt, sem vel hefði mátt sleppa, svo sem löngum skýrslum um, hvernig þessu eða hinu sje komið fyrir, t. d. í Portúgal, Japan, Mexico og víðar út um allan heim. Svo rífst þingið ár eftir ár um öll þessi ósköp, án alls árangurs, nema stóraukins kostnaðar fyrir ríkissjóð, eða þá leggur alt verk þessara nefnda á hilluna. Að stjórn landsins hafi farið betur úr hendi síðan hún varð þriggja manna stjórn heldur en á meðan aðeins einn maður bar ábyrgðina, sjá þeir kanske, sem mjer eru skarpvitrari, en jeg sje það ekki.

Bjarni Jónsson Það er aðeins eitt atriði, sem jeg gleymdi að minnast á áðan, er knýr mig til að standa upp. Það má því eigi skoða þetta sem nýja ræðu, heldur einungis viðbót til að bæta úr gleymsku. En úr því að jeg á annað borð kvaddi mjer hljóðs, þá vildi jeg með örfáum orðum minnast á orðaviðskifti hv.frsm. (S. St.) og hæstv. forseta Ed. (G. B.), þar sem hv.frsm. (S. St.) fór allmjög halloka fyrir skýrum rökum, sem hæstv. forseti (G. B.) kom með, og hafði ekkert á móti þeim að bera, nema að þingin væru orðin svo ábyrgðarlítil í fjármálunum. En þetta er ekki rjett; hjer hafa altaf verið gætin þing, og eru það enn, og sýnir þetta best, að hin snöggu skifti, sem alstaðar hafa orðið í fjármálum nú á síðustu tímum, hafa eigi komið meira við þetta ríki en önnur. Hvað viðvíkur sparnaðinum af þessari till., þá er hann mjög vafasamur, því að þegar þessar stjórnarskrárdeilur hefjast, má búast við, að aukaþing verði að halda á hverju ári í næstu 6–7 ár, að undangengnum nýjum kosningum. Geta þeir þá reiknað út sparnaðinn, sem vilja. En jeg fyrir mitt leyti vil eindregið hafa stjórnarskrána óbreytta nú um nokkurt árabil. Þá nefndi hv.frsm. (S. St.) milliþinganefndina, sem skipuð var 1917 í fossamálinu. Hún hefði ekkert gert annað en gefa út stórar bækur. Jeg vil nú spyrja hv.frsm. (S. St.): Hvað átti hún eiginlega að gera annað? Hvíldi kannske skylda á henni að láta fólkið lesa bækurnar?  (S. St.: Hún átti að kenna þjóðinni að lesa þær)  . Ef hv. sparnaðarnefnd vill veita okkur styrk til þess að fara um landið og lesa fyrir þjóðina, ætti að vera vinnandi vegur að kenna henni að lesa. Annars er það harla broslegt að vera að kenna nefndinni um það, þó að bækurnar hafi ef till vill ekki verið lesnar, því að það hefir flestum komið saman um, að fossanefndin hafi unnið vel og samviskusamlega sitt starf. Þá talaði hv.frsm. (S. St.) um það, að hann vænti þess, að þm., sem búsettir væru hjer í Reykjavík, greiddu ekki atkv. á móti till. fyrir þá sök, að þeir færu á mis við fundið fje, sem hann taldi þingkaup þeirra vera fyrir þá, ef þing væru ekki haldin nema annaðhvert ár. En jeg get nú sannfært hv.frsm. (S. St.) um það, að þeir munu alls ekki greiða atkvæði á móti till. fyrir þá sök. Jeg vil nú að síðustu spyrja hv.frsm. (S. St.), hvort ekki myndi hugsanlegt, að þingmenn vildu gefa þingfararkaup sitt, því að þá myndi sparast allmikið fje, og þar af leiðandi myndu þingin verða ódýr. Jeg var einmitt að bíða eftir því, að einhver kæmi með þetta ráð, því að það lá svo beint við, og jeg bjóst líka jafnvel við, að hv. sparnaðarnefnd sæi hjer ef til vill flísina í sínu eigin auga, úr því hún tók eftir bjálkanum í mínu.

Flm. (Gunnar Sigurðsson) Eftir ósk hæstv. forsætisráðherra (S. E.) fer jeg þess á leit við hæstv. forseta, að málið verði tekið af dagskrá.