Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nokkuð langt um liðið, síðan 2. umr. um þetta mál hófst, og hafa orðið um það miklar umræður, sem vonlegt er, því að málið er að mínu áliti og sjálfsagt margra annarra þingmanna athyglisvert. Hv. frsm. meiri hl. n. hefur talað a.m.k. tvisvar í málinu, síðan ég flutti mína framsöguræðu, hæstv. félmrh. hefur rætt um málið, og hv. 4. þm. Reykn. einnig tekið til máls í þessum umræðum. Hæstv. félmrh. ræddi um ástand húsnæðismálanna yfirleitt og komst að þeirri niðurstöðu, að ekki væri um mikinn samdrátt að ræða að því er snerti byggingu íbúðarhúsnæðis, og vildi hann m.a. styðja þá skoðun sína við niðurstöður, sem lesa mætti út úr síðasta hefti Fjármálatíðinda, og vitnaði hann í það rit. Ég hef þetta rit hér fyrir framan mig og kemst, einmitt með því að styðjast við það, að nokkuð annarri niðurstöðu en hæstv. ráðherra. Ég fæ ekki betur séð en að á bls. 189 í þessu tilvitnaða riti, þar sem rætt er um húsbyggingar, birtar töflur um þróun þeirra mála og í textanum skýrt frá húsnæðismálunum, en að þar sé játað beint og afdráttarlaust, bæði í tölum og lesmáli, að um samdrátt sé að ræða og hann verulegan að því er snertir byggingu íbúðarhúsnæðis. Í þessu riti segir t.d., með leyfi hæstv. forseta, það sem hér segir: „Hér er miðað við verðlag viðkomandi árs, en raunveruleg aukning varð lítil sem engin, eða um 0.2%, þar eð byggingarkostnaður jókst um 5.7% á árinu 1960. Eins og sjá má í 27. töflu, þá drógust íbúðarhúsabyggingar allmikið saman á árinu 1960. Aðrar byggingarframkvæmdir jukust hins vegar nokkuð og þá sérstaklega verzlunarbyggingar: En í þeirri töflu, sem þarna er vitnað til, eru byggingarframkvæmdirnar flokkaðar niður í eina 6 liði: útihús í sveitum, byggingar í þjónustu framleiðslu, iðnaður, verzlun, opinberar byggingar og íbúðarhús. Þegar maður nú lítur á fyrsta liðinn, útihús í sveitum, þá lítur samanburðurinn á árunum 1959 og 1960 í þúsundum talið þannig út: Útihús í sveitum 83 þús., þ.e. árið 1959, og 93 þús. árið 1960, eða 83 og 93 milljónir. Í þjónustu framleiðslu 1959 48 millj. og 1960 49 millj., 1 millj. aukning. Iðnaðurinn hins vegar 1959 43.3 millj. kr., en 59 millj. kr. 1960. Þar er fyrst um verulega aukningu að ræða á byggingum í þjónustu iðnaðar. Svo kemur að verzluninni og húsnæði í þjónustu verzlunar. Þar hafa byggingar aukizt úr 50.8 millj. árið 1959 í 98.4 millj. 1960. Það er nærri því tvöföldun. Opinberar byggingar hafa ekki aukizt verulega, en þó dálítið, þ.e. úr 117 millj. kr. í 138. En íbúðarhús 1959 627 millj. kr., en 1960 589 millj. kr. Þar er, eins og í textanum segir, um verulegan samdrátt að ræða. Heildaraukningin er 0.2%, og eina aukningin, sem máli skiptir og er stórkostleg, það eru byggingar í þjónustu iðnaðar og verzlunar, - bein lækkun hins vegar að því er snertir íbúðarhúsnæði, og um það vorum við hér að ræða. Í textanum segir hins vegar um þessa aukningu til verzlunarinnar: „Aðrar byggingarframkvæmdir jukust hins vegar nokkuð og þá sérstaklega verzlunarbyggingar.“ Áfram segir síðan, með leyfi hæstv. forseta: „Tala nýrra íbúða, sem lokið var við á árinu, lækkaði um 47 íbúðir eða 3.1% frá 1959: Í ársbyrjun 1960 er talið, að í smíðum hafi verið 3644 íbúðir, en 3173 í árslok. Hafin var smíði á mun færri íbúðum 1960 en árið áður, eða 1008 íbúðum á móti 1597 íbúðum. Lækkunin er um þriðjung frá 1959. Og það eru vissulega byrjunartölurnar í báðum tilfellum, sem segja mestan sannleika í þessu máli. Lækkunin er úr 1597, sem var byrjað á 1959, niður í 1008 á árinu 1960. Þessar skýrslur ná ekki lengra. En það er hald manna, að enn hafi sigið á ógæfuhliðina í þessum efnum á árinu 1961, og fer það varla 3 milli mála. En bezt er það sjálfsagt að bíða með fullyrðingar um það, þangað til áframhald kemur af skýrslum Fjármálatíðinda Landsbankans, Seðlabankans, um það ár. Ég hygg, að það þurfi ekki að ræða meira um þetta atriði. Það liggur fyrir skjallega sannað einmitt með hagfræðiriti þjóðbankans, að úr byggingum íbúðarhúsnæðis hefur stórkostlega dregið þegar á árinu 1960 frá því, sem var 1959. Eins þó að litið sé yfir lengra tímabil, þá kemur það sama út, eins og hv. 4. þm. Reykn. sannaði með tölum frá Framkvæmdabankanum á seinasta fundi, þegar þetta mál var rætt. Hæstv. ráðherra minntist líka á það, að nú legði ríkisstj. til, að hámark lánveitinga á íbúð yrði hækkað úr 100 þús. í 150 þús., eða hækkunin yrði um 50 þús. kr., og sæi hann því ekki betur en að þarna yrði í öllum tilfellum, þegar íbúð kostaði minna en 400 þús. kr., bætt að fullu það, sem verð íbúðar hefði hækkað í verði, síðan fyrra hámarkið var ákveðið, en viðurkenndi hins vegar, að þegar íbúð kostaði meira en 400 þús. kr., þá hrykkju þessar 50 þús. kr. ekki til - eða tæplega til - til þess að mæta verðhækkuninni. Þetta þýðir auðvitað það, að 50 þús. krónurnar duga í engum tilfellum til að mæta verðhækkun íbúðar, af því að engar þriggja herbergja íbúðir verða nú byggðar fyrir minna en 400 þús. kr. Og það er viðurkennt sem sé af ráðherrum líka, að þær íbúðir, sem kosta nú meira en 400 þús. kr., það verður erfiðara fyrir húsbyggjandann að standa undir þeim, jafnvel þótt hann fengi 150 þús. kr. lán. Þær voru um það bil 300 þús. kr. áður, og hefði því þurft hið minnsta 100 þús. kr. hækkun, til þess að sú lánveiting dygði á móts við það, sem þá var, og yrði jafnnotadrjúg. Hæstv. ráðherra var sérstaklega að afsaka núverandi stjórn með því, að þetta væri ekkert verra en það hefði verið á tímum vinstri stjórnarinnar. Jú, tölurnar sýna nú einmitt það, að byggingarframkvæmdir voru þá miklu meiri að því er snertir íbúðarhúsnæðið en á tímabilinu síðan, enda er vitað, að erfiðleikar húsbyggjenda hafa stórkostlega aukizt síðan, án þess að úr hafi verið bætt af stjórnarvöldunum. Vinstri stjórnin, sem Alþýðuflokkurinn átti fulltrúa í, lét þessi mál ekki afskiptalaus. Hún bætti úr miklu öngþveiti, sem var í húsnæðismálunum, þegar hún tók við völdum, svo að það fór ekkert á milli mála, að ýmsar meinsemdir höfðu þá verið læknaðar. Það minnkuðu mjög kröfur húseigenda um fyrirframgreiðslur, það minnkaði líka, að þeir gætu komið sér við um það að heimta allt aðra greiðslu en þeir kvittuðu fyrir, af því að eftirspurnin minnkaði um húsnæði, og þetta byggðist á því, að byggingarsjóður ríkisins hafði verið stofnaður með 118 millj. kr. framlagi, að tvöfölduð hafði verið lánsupphæðin til verkamannabústaðanna, bæði ríkisframlagið og framlag sveitarfélaganna hækkað framlagið til útrýmingar heilsuspillandi íbúða úr 4 millj. í 5 millj. kr. á ári og skyldusparnaðurinn tekinn upp og með því fengið til húsnæðismálanna nokkurt fjármagn í viðbót við það, sem áður var. Enn fremur hafði verið bannað að taka íbúðarhúsnæði úr notkun hér í Reykjavík til annarra nota, og það hafði sýnt sig, að það voru mjög margir tugir íbúða, sem á hverju einasta ári höfðu verið teknir úr íbúðarnotkun og til annarra nota, aðallega verzlunar og iðnaðar, á undanförnum árum. Þetta gerði það að verkum, að fleiri íbúðir héldust í sinni upphaflegu notkun við þetta bann. En skömmu eftir að vinstri stjórnin lét af völdum, var þetta bann við að taka íbúðarhúsnæði til annarra nota í Reykjavík numið úr lögum. Meginefni þessa frv. er um það að lækka stórlega vexti á lánum til íbúðarhúsnæðis, lækka sem sé vaxtafót A-lána húsnæðismálastofnunarinnar úr 8% í 4% og að lækka vaxtafótinn á lánum til verkamannabústaða niður í það, sem hann var upphaflega ákveðinn, eða 2%. Einnig um það að lengja lánstímann nokkuð og gera A-lánin að jafngreiðslulánum og létta þar með nokkru á lántökum í byrjun lánstímans, svo að afborganabyrðin og vaxtabyrðin jafnist þannig betur á allan lánstímann. Hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. leggst á móti framgangi þessa máls af tvennum röksemdum: í fyrsta lagi með þeirri röksemd, að þessi vaxtalækkun komi ekki að gagni húsbyggjendum, og í annan stað, að lækkun vaxtanna aftur fyrir sig sé stjórnarskrárbrot. Hv. 3. þm. Reykv. hefur í viðbót við þann rökstuðning, sem ég flutti í minni framsöguræðu, gert því atriði, þeirri fásinnu, að hér sé um stjórnarskrárbrot að ræða, rækileg skil, og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða meira um það. Ég vil þó í viðbót við þá staðhæfingu mína í framsöguræðu minni, þar sem ég sagði að það gerðist dögum oftar hér á Alþingi, að arðsemi eigna væri breytt með ákvörðun Alþingis og það ætti ekki að koma neitt í námunda við stjórnarskrána, nefna dæmi, þar sem aðrir aðilar en Alþingi geta með einfaldri fundarsamþykkt gerbreytt verðmæti og arðsemi eigna í eigu einstaklinganna. Segjum t.d., að eitt bæjarfélag, Reykjavík eða einhver kaupstaður landsins, geri um það samþykkt í bæjarstjórnarfundi að breyta skipulagi þannig, að lóð, sem einstaklingur á og hefur legið að götu og er þannig mjög mikils virði vegna opinberra framkvæmda, lendir við ákvörðun um breytt skipulag á baklóð. Þá er búið að gerbreyta arðsemi þessarar eignar hjá einstaklingnum, og enginn hefur mér vitanlega tekið það í mál, að þetta varðaði neitt við stjórnarskrána, ákvæði hennar um friðhelgi eignarréttarins. Og þannig mætti nefna mýmörg dæmi, auk þess sem hér hefur verið sagt, að Alþingi breytir oft og tíðum með einfaldri löggjöf arðsemi eigna með ákvörðunum síntam. En hin röksemdin, að lækkun vaxta, svo stórfelld lækkun vaxta sem hér er um að ræða, komi ekki húsbyggjendum að gagni, - ég veit sannast að segja ekki, hvernig hv. stjórnarlið hugsar sér yfirleitt að koma húsbyggjendum í landinu til hjálpar, ef það forkastar alveg þeirri hjálp, sem felst í að lækka vexti af lánum til húsnæðismála, lengja lánstímann og hliðra þannig til um, að menn geti staðið undir þeim lánum, sem veitt eru. Það er hrein fásinna að ætla sér að berjast á móti þessu frv. á þeim grundvelli, að það væri húsbyggjendum ekki til gagns að samþykkja það, þar sem það felur í sér bæði beina lækkun vaxta og lengingu lánstíma til húsnæðismála. Ákvæðið í frv. um það, að vaxtalækkunin skuli ná til 19. febr. 1960, er auðvitað við það miðað, að þá var framkvæmd hin stórkostlega gengislækkun og við það hækkaði allt verðlag á byggingarefni svo mikið, að byrðar allra þeirra, sem þá voru byrjaðir á byggingarframkvæmdum og hafa átt þátt í þeim síðan, jukust stórkostlega, og þess vegna þykir flm. frv. ástæða til að láta þessa vaxtalækkun ná fram að þessum tíma, að þessu tímamarki, og tímabilið, sem liðið er síðan, hefur verið húsbyggjendum enn þá þyngra í skauti en nokkru sinni fyrr. Mér er það ljóst, að þeir menn, sem ætla sér að halda þeim röksemdum til streitu, að vaxtalækkun og lenging lánstíma sé ekki hagsbótaatriði fyrir húsbyggjendur, og bera fyrir sig stjórnarskrárbrot, ef breytt er ákvæðum um arðsemi eigna eins og skuldabréfa, þeir eru í rökþroti, og það að taka afstöðu til þessa máls á þann hátt að leggja til, að það sé fellt, en viðurkenna þó í öðru orðinu, að mikil þörf sé á að hjálpa húsbyggjendum, það er að komast strax, umsvifalaust í mótsögn við sjálfan sig. En hv. frsm. meiri hl. hefur hins vegar alltaf í öðru orðinu játað, að það sé þörf á því að hjálpa húsbyggjendum, en það verði alls ekki gert með þessum hætti. Hann hefur haldið því fram, að einhver verði að bera þau útgjöld, sem af því leiði að lækka vaxtafótinn á þeim bréfum, sem þegar er búið að gefa út, og er það rétt. En ég sé ekki annað en það sé ákaflega eðlilegt, að Seðlabankinn, sem hefur verið látinn frysta nokkur hundruð milljóna af sparifé landsmanna og er þannig orðinn stærsta frystihús þessa lands, - að eitthvað sé tekið af þessu frysta sparifé og því varið til hjálpar húsbyggjendum, og þar ætlast ég sannarlega til að þetta komi niður. Hv. frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn. sneri mjög máli sínu til hv. 4. þm. Reykn. og komst að þeirri niðurstöðu, að eiginlega hefði hann frekar átt að skrifa undir nál. með meiri hl. en með minni hl., og gerði honum upp skoðanir í því efni, og ekki nóg með það, heldur taldi hann, að hv. 3. þm. Reykv. (EOl), sem talaði líka gegn honum og málflutningi meiri hl., hefði líka verið á sama máli og meiri hl., og vildi alls ekki viðurkenna, að þeir hefðu á neinn hátt verið á öndverðri skoðun við sig. Þá stóð það eitt eftir, að ég væri að vísu með aðrar skoðanir um afgreiðslu þessa máls, því að honum tókst ekki að leiða nein rök að því, að ég hefði líka verið sammála sér, en það hefði hann eiginlega alveg eins getað, eins og með hina tvo. Ég heyrði ekki betur en hv. 4. þm. Reykn. gerði fullglögga grein fyrir því, að hann væri því fylgjandi, að húsbyggjendum væri hjálpað með lengingu lánstíma og lækkun vaxta, og væri þannig fylgjandi meginefni málsins. Þar af leiðandi hefði hann fylgt nál. mínu með fyrirvara um það, að hann efaðist um, að rétt væri að láta koma til framkvæmda endurgreiðslu á tollum og sölusköttum, taldi réttara, að það væri gert með hækkuðu lánsfé, hækkaðri lánsupphæð, og að fyrirvari hans næði einnig til vaxta, hann efaðist um, að rétt væri, að vaxtalækkunin næði aftur fyrir sig. Það var vitað í nefndinni, að um þetta var fyrirvari hv. þm., og mér kom það því ekkert á óvart og gerði beint ráð fyrir því í minni framsöguræðu, að hann mundi skýra sinn fyrirvara, og vissi fullvel frá nefndarstarfinu um þetta. Hv. 4. þm. Reykn. var þó ekki fyrr á þessu þingi andvígur endurgreiðslu söluskatta í vissu tilfelli og taldi ásamt hv. þm. Framsfl. hana yfirleitt framkvæmanlega, þ.e. þegar um var að ræða endurgreiðslu á tollum og sköttum í sambandi við landbúnaðarvélar. Var ég þeim alveg sammála um það, að sú leið væri framkvæmanleg og það ætti að hjálpa bændum, eins og þeirra högum er komið, til þess að geta keypt slíkar vélar, með því að lækka verð þeirra með slíkri endurgreiðslu. Og ég fæ ekki séð, að það sé neitt erfiðara að koma endurgreiðslu við í þessu tilfelli en í hinu fyrra. Ég get hins vegar vel skilið, að hv. stjórnarmeirihluti hér á Alþingi sé andvigur endurgreiðslu tolla og söluskatta af byggingarefni til íbúðarhúsnæðis, af því að stjórnarflokkarnir báðir tóku þá afstöðu illu heilli á þessu þingi, að ekki mætti endurgreiða bændum söluskatta og tolla af landbúnaðarvélum. Í þeirri afstöðu er samræmi. En ég álít, að þeir hafi gert rangt, það hafi átt að hjálpa bændum í nefndu tilfetli með slíkri endurgreiðslu. Um fordæmi, sem áður séu til um endurgreiðslu söluskatta og tolla, er það nú upplýst, að slík endurgreiðsta er framkvæmd af byggingarefni til skipa, sem smíðuð eru innanlands, og hefur reynzt fullframkvæmanleg í mörg ár. Auk þess minntist hv. frsm. meiri hl. n. á, að það hefðu verið endurgreiddir tollar af hinum svokölluðu sænsku húsum, sem voru flutt inn á tímabili, vildi hins vegar efast um, að ráðh. sá, sem það framkvæmdi, hefði gert það með fullri heimild, því að sú heimild, sem á sínum tíma hefði verið til þess veitt, hefði af þeim ráðh., sem þá sat, ekki verið notuð. En þetta var sem sé gert og var gert til þess að hjálpa húskaupendum í því tilfelli, af því að þessi sænsku hús þóttu verða óhóflega dýr. Til þessa úrræðis hefur því verið gripið í húsnæðismálum áður til að hjálpa þeim, sem voru að eignast þak yfir höfuðið og þetta hefur verið framkvæmt og er framkvæmt enn til þess að hjálpa íslenzkum skipabyggingariðnaði. Hins vegar játa ég það og lét þess getið í minni framsöguræðu í upphafi þessarar umr., að þetta væri önnur hugsanleg leið. Hin leiðin væri sú að hækka lánsupphæðirnar. Það væri um tvennt að ræða: annaðhvort að hækka lánsupphæðirnar ellegar lækka byggingarkostnaðinn, t.d. með þessu úrræði, og ég held því enn fram, að þetta sé framkvæmanleg leið, enda er hún í framkvæmd hjá hæstv. ríkisstj. að því er snertir skipabyggingarnar. Ég held, að ég hafi nú svarað því helzta, sem fram hefur komið í andmæla átt gegn þessu frv., síðan ég talaði seinast, og hef gert grein fyrir því, að ég tel vaxtalækkunina mjög mikilsverða fyrir húsbyggjendur. Ég tel það marghrakta fásinnu að halda því fram, að endurgreiðsla vaxtanna stangist á við ákvæði stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttarins. Ég tel sjálfsagðan hlut, að þjóðbankinn sé látinn hlaupa undir bagga með hinu frysta sparifé, ef með þyrfti vegna endurgreiðslu vaxtanna, og ég tel endurgreiðslu söluskatta og tolla af byggingarefni vera framkvæmanlega leið, ef ekki er fallizt á að hækka lánsupphæðirnar, og hef vitnað til dæma um það, að slíkt hefur verið framkvæmt og er framkvæmt. Ég undirstrika því, að ég teldi mjög mikilsvert fyrir húsbyggjendur, sem eru sannarlega í nauðum staddir vegna þeirrar þróunar verðlagsmála, sem í landinu hefur átt sér stað, að þeim verði hjálpað með því, að þetta frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég hef nú þegar talað svo oft í þessu máli, að ég hef aðeins stuttan tíma til að gera stutta athugasemd, og skal ekki níðast á hæstv. forseta eða hv. deild með að brjóta þær reglur, sem um það gilda, og því mjög stytta mál mitt, enda væri það endurtekning á því, sem ég hef sagt um málið, ef ég færi að ræða við hv. síðasta ræðumann um þau atriði, sem hann nú flutti hér. Hv. 3. þm. Reykv. setti fram fyrir mig alveg sérstaka spurningu, sem ég tel mér skylt að svara. Hann spurði mig, hvort ég mundi vilja taka það verk að mér að innkalla fyrir Alþýðusamband Íslands þann mismun á launum verkamanna, sem skertur hefði verið með því að lögfesta, eins og gert var á Alþingi á árunum 1958–59, að ekki skyldu greidd laun með vísitöluálagi, og sagði hann, að ég hefði samþykkt þau lög, en á þeim tíma var ég ekki á Alþingi. Vildi hann bera þetta saman við þá röskun, sem mundi verða á rétti manna í samhandi við útgefin verðbréf, ef þetta frv. yrði samþ. Hér er ákaflega ólíku saman að jafna. Í fyrsta lagi var hér um að ræða samninga á milli atvinnurekenda annars vegar og atvinnuþiggjenda hins vegar, og það voru ekki þeir samningsaðilar, sem gáfu út þessi lög, heldur var það Alþingi, svo að það væri ekki hægt að sækja þennan rétt á atvinnurekendur, heldur beint á Alþingi og ríkissjóðinn. En á bak við þessa löggjöf lá það að tryggja verðmæti þess kaupgjalds, sem samið var um, þannig að hver króna yrði ekki minna virði en hún hefði orðið, ef greiðslurnar hefðu verið framkvæmdar með vísitöluálagi, því að það var reynslan búin að sýna í fjöldamörg ár, að það voru engar kjarabætur fyrir launþega að fá síhækkandi laun og á eftir síhækkandi vísitölu, sem gleypti alla þá launaviðbót og meira til, sem þeir höfðu fengið. Það var þessi raunveruleiki, sem var þess valdandi, að þáv. hæstv. ríkisstj. taldi það rétt, ekki til þess að ganga á rétt launþegans, heldur til þess að treysta það gjald, sem launþeginn fékk, eftir að búið var að gera þessar ráðstafanir. Það var m.ö.o. ekki verið að ganga á rétt launþegans, heldur miklu fremur að vernda launþegann fyrir óstjórnlegri verðbólgu í landinu, sem hefði gert laun hans miklu verðminni en þau hefðu orðið, ef þessar ráðstafanir hefðu ekki verið gerðar, þannig að samanburður hv. 3. þm. Reykv. á þessu og því, sem hér er verið að gera, fær ekki staðizt. Ég sé ekki ástæðu til þess að svara meiru af því, sem hann ræddi eða beindi til mín, en taldi rétt, að ég svaraði þessari sérstöku fyrirspurn hans.



Það hafa orðið allmiklar umr. um frv. okkar Alþb: manna um húsnæðismál o.fl. Er það að vonum, því að þetta mál er eitt stærsta mál og mál, sem varðar allan almenning í landinu, og mál, sem ekki þolir neina bið, að gerðar verði á því allvíðtækar breytingar til bóta. Hv. 1. þm. Vestf., sem er frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn., hefur í þeim umr., sem hér hafa farið fram, beitt sér mjög ákveðið á móti því, að frv. þetta nái fram að ganga. Þessi afstaða hv. þm. er í sjálfu sér í fullu samræmi við afstöðu meiri hl. n., en í nál. meiri hl. er lagt til, að frv. verði fellt. Aðalrök meiri hl. á móti frv. eru þau, að frv. sé óraunhæft og með því sé verið að gera upp á milli þegna þjóðfélagsins og í þriðja lagi sé vitað, að lög þau, sem hér sé lagt til að breyta, séu nú í endurskoðun hjá stjórnskipaðri nefnd. Sé það að dómi meiri hl. hin mesta fjarstæða, eins og það er orðað, að gera eins róttækar breytingar á frv. og gert er ráð fyrir, áður - vel að merkja - en hin stjórnskipaða nefnd leggi fram breytingar á lögunum. Þá vitum við það, að hæstv. ríkisstj. eða öllu heldur hæstv. félmrh. hefur sett á laggirnar rétt eina nefndina enn, og eftir hennar áliti og tillögum skal beðið, hvort sem sá tími verður langur eða skammur. Það væri annars mjög fróðlegt að fá að vita um það hjá hæstv. ríkisstj., hvað margar nefndir hafa verið skipaðar til athugunar á ýmsum málum, og þá um leið, hvað kosta allar þessar nefndir fyrir ríkissjóð? Ég er alveg sannfærður um það, að fá lönd veraldar hafa eins margar nefndir og Íslendingar. Það er varla það mál tekið fyrir, að það sé ekki sjálfsagt að skipa í það nefnd fleiri eða færri manna. T.d. eru flest lagafrv., sem hæstv. ríkisstj. leggur fram á Alþingi, samin af nefndum, ekki af nefndum Alþingis, heldur af einhverjum svokölluðum sérfræðingum úti í bæ. En hvernig er það með starfslið stjórnarráðsins? Er það svo störfum hlaðið, að það geti ekki samið frv. fyrir hæstv. ríkisstj.? Eða eru svo litlir starfskraftar á skrifstofum stjórnarráðanna, að skrifstofustjórarnir og fulltrúar þeirra hafi ekki tíma til að semja hin ýmsu stjórnarfrv. og þá vitanlega í samráði við hæstv. ráðh.? Ef svo er ekki, hverjar eru þá ástæðurnar fyrir hinum mörgu stjórnskipuðu nefndum? Annars virðast þessar mörgu nefndir, sem í langflestum tilfellum eru skipaðar fylgismönnum hæstv. ríkisstj., vera hálfgert feimnismál hjá hæstv. ríkisstj. Hæstv. ráðh. vilja sem allra minnst um þær tala. Annars vit ég endurtaka það, sem ég hef áður sagt, að það væri mjög upplýsandi fyrir alþm. og aðra, ef hæstv. ráðh. sæju sér fært að skýra þinginu frá því, hvað margar nefndir hafa verið skipaðar á valdatímabili núv. ríkisstj. og hvert eigi að vera og hafi átt að vera verkefni þeirra og þá hvað margar þeirra hafi lokið störfum, og síðast, en ekki sízt, hvað kostnaður sé mikill í sambandi við nefndastörfin. Mér kom það í sjálfu sér á óvart, að hv. 1. þm. Vestf. skyldi halda því fram, að frv. okkar Alþb.manna væri óraunhæft. En ég vil bara spyrja þennan hv. þm.: Að hvaða leyti er frv. okkar óraunhæft? Er það óraunhæft að leggja til, að vextir af íbúðarlánum séu lækkaðir? Er það óraunhæft að lengja lánstímann úr 20 árum í 25? Hvað er það, sem torveldar mönnum að byggja íbúðarhús nú á dögum? Að mínum dómi eru það í fyrsta lagi allt of háir vextir á lánunum, í öðru lagi of lág lán, í þriðja lagi of stuttur lánstími og í fjórða lagi léleg skipulagning við flestar byggingarframkvæmdir. Við leggjum til í okkar frv., að vextirnir verði lækkaðir að miklum mun frá því, sem nú er, vextir A-lána hins almenna veðlánakerfis verði lækkaðir úr 8% ofan í 4, eða um helming. Maður, sem byggir sér íbúð, sem kostar 400 þús. kr., þarf nú að greiða í vexti af slíkri upphæð hvorki meira né minna en yfir 30 þús. kr. á ári, fyrir utan afborganir af láninu. Ég held, að flestir hljóti að sjá og skilja, að með slíku vaxtafyrirkomulagi er stefnt í hreinan voða, sem hlýtur fyrr eða síðar að enda með algerri stöðvun í húsbyggingum, enda er nú svo komið, að íbúðarhúsabyggingar hafa stórlega dregizt saman á hinum síðari árum. Úti um allt land t.d. er það hrein undantekning, ef byggt er íbúðarhús, enda er það útilokað, að fátækt fólk geti byggt sér íbúðarhús, eins og nú horfir. Allar nágrannaþjóðir okkar og þá fyrst og fremst Norðurlandaþjóðirnar, og til þeirra erum við alltaf að sækja mikinn vísdóm og sýknt og heilagt að vitna til þeirra og þess, sem þar gerist, - þær hafa allar talið sér skylt að gera allt, sem hægt er, til þess að efnalítið fólk geti eignazt þak yfir höfuðið. Ef við tökum dæmi frá Noregi, þá er því þannig fyrir komið þar, að bankinn, sem aðallega lánar til húsbygginga, lánar allt að 77% af byggingarkostnaði út á íbúð. Af þessari upphæð eru 20% vaxtalaus og með mjög vægum afborgunum, sem ekki hefjast fyrr en eftir 10 ár. Vextir af því, sem eftir er af láninu, eru ekki nema 3%, - en þeir eru bara 8% hérna. Auk þess getur svo fólk fengið lán úr byggingarsjóðum bæjanna með mjög hagstæðum greiðsluskilmálum og lágum vöxtum. Ég hef hér aðeins bent á eitt dæmi frá Noregi, sem sýnir hinn mikla og gífurlega mismun, sem er á lánakerfinu og vöxtunum þar, miðað við það, sem er hér. Að sumu leyti er þó fyrirkomulagið í hliðstæðum málum í Danmörku og Svíþjóð jafnvel enn þá hagstæðara en í Noregi. Sérstaklega mun lánstíminn vera enn lengri í Danmörku. Að ætla sér að viðhalda hinum gífurlega háu vöxtum á lánum til íbúðabygginga er hrein fjarstæða, sem verður að fást bót á. Vitanlega eru þau lán, sem nú eru veitt út á hverja íbúð, allt of lág. Hámarkið, sem lánað er út á hverja íbúð í gegnum húsnæðismálakerfið, eins og það er í dag, er um 100 þús. kr. Vanalegast er lánið greitt í þrennu eða fernu lagi. Fólk, sem er að byggja, verður oft og tíðum að bíða í marga mánuði, jafnvel eitt til tvö ár, eftir því að fá allt lánið greitt. Það hljóta allir að sjá, að slíkt ástand er óþolandi og eykur stórlega allan byggingarkostnað úr hófi fram, auk margs konar erfiðleika, sem slíkt ástand hefur í för með sér, sem þeir einir bezt þekkja, sem hafa staðið og standa í húsbyggingum. Það hefur verið reiknað út, að aðflutningstollar og söluskattar af byggingarefni í eina íbúð af meðalstærð nemi næstum því sömu upphæð og hæst er lánað út á eina íbúð frá hinu almenna veðlánakerfi. M.ö.o.: lánið, sem þannig fæst, gengur að langmestu leyti til greiðslu á tollum og sköttum til ríkissjóðs. Það er ekki að furða, þótt hæstv. ríkisstj. hæli sér af því í tíma og ótíma að hafa lækkað skattana. Í þessu frv. er lagt til að lækka byggingarkostnaðinn sem nemur tekjum ríkissjóðs af tollum og sköttum og söluskatti af byggingarefni, sem fer til byggingar á íbúðarhúsnæði. Inn á svipaða braut hafa aðrar þjóðir farið sem lið í því að lækka byggingarkostnaðinn. Það skal tekið fram, að skatt- og tollalækkun á aðeins að ná til íbúða af þeirri stærð, sem samrýmist reglum húsnæðismálastofnunar til útlána. Hv. 1. þm. Vestf., frsm. meiri hl., telur það mikla fjarstæðu að lækka vexti af A-lánaskuldabréfum niður í 4%. Með svo lágum vöxtum telur hann og meiri hl. n. að skuldabréfin verði óseljanleg á nafnverði og eins og segir í nál. meiri hl.: „kæmi því byggjendum að engum notum“. Sjálfsagt er það út af fyrir sig rétt, svo langt sem það nær, að slík skuldabréf mundu ekki seljast á nafnverði á frjálsum markaði. Það eru víst æði mörg skuldabréfin, sem nú á dögum eru ekki seld á nafnverði, heldur langt undir, og hafa húsbyggjendur fengið að kenna á því allharkalega að undanförnu. En það er engin leið auðveldari en að fyrirbyggja slíkt með þessi skuldabréf, ef vilji er fyrir hendi. Það á með lögum eða á annan hátt að skylda Seðlabankann og jafnvel aðrar ríkislánastofnanir til að kaupa A-lánaskuldabréfin á nafnverði, þannig að húsbyggjendur fái rétt verð fyrir bréfin. Ég veit ekki betur en hæstv. ríkisstj. sé sí og æ að láta blöð flokka sinna hælast yfir því, hvað sparisjóðsinnstæður í bönkum og sparisjóðum hafi stórhækkað undanfarin ár. Þessari aukningu á sparisjóðsfé í bönkum og sparisjóðum yrði tæplega betur varið að okkar dómi en að verja því til kaupa á skuldabréfum til íbúðarhúsabygginga. Vaxtamismuninn yrði svo ríkissjóður að greiða. Hjá því yrði máske ekki komizt að óbreyttum innlánsvöxtum. Annars er það mála sannast, að hinir gífurlega háu vextir eru og hafa verið að setja alla framleiðslu til lands og sjávar í rúst að meira eða minna leyti og liggja eins og mara á öllum framhvæmdum og máske ekki hvað sízt á íbúðarhúsabyggingum. Um þetta er að mínum dómi alveg óþarft að deila. Þetta sjá allir og skilja. Jafnvel hæstv, ráðherrar eru nú upp á síðkastið farnir að tæpa á því, að brátt liði að því, að nauðsynlegt kunni að reynast að lækka vextina. Þá talar meiri hl. um það, að lögfesta yrði lækkun vaxta á þeim bréfum, sem þegar eru seld, og álitur slíka vaxtalækkun nálgast það að vera stjórnarskrárbrot, nema til komi fullar bætur til eigenda skuldabréfanna. Hér er um mjög merkilegar upplýsingar að ræða. Ég er ekki lögfræðingur og ekki heldur formaður heilbr.- og félmn. og enginn þeirra, sem eru í meiri hl. Fljótt á litið finnst mér þetta ótrúlegt og hefði verið æskilegt, að færð hefðu verið fram sterkari og haldbetri rök fyrir þessari skoðun meiri hl. n. en gert er í nál. Það er engan veginn fullnægjandi að slá fram slíkum staðhæfingum án nokkurra raka, og er yfirleitt ekki gert, þegar um er að ræða vafasöm lögfræðileg atriði. Í þessu sambandi vil ég leyfa mér að benda á, þó að það hafi verið gert hér áður af hv. 3. þm. Reykv., að hæstv. ríkisstj. var ekki í neinum vafa um það, að það væri löglegt í alla staði að lækka allt kaupgjald í landinu með lögum um svo og svo mörg prósent og þar með ógilda kaupgjaldsákvæði í samningum, sem verkalýðsfélögin höfðu gert við atvinnurekendur, og það án nokkurs samráðs við verkalýðsfélögin, heldur þvert á móti í fullkominni óþökk og andstöðu allra meðlima verkalýðshreyfingarinnar. Ég minnist þess ekki, að þeir hinir sömu hv. alþm., sem nú fjasa um hugsanlegt stjórnarskrárbrot í sambandi við lækkun vaxta á A-lánaskuldabréfunum, hafi talið það vera nokkurt brot á stjórnarskránni að ræna af hverjum einasta launþega á Íslandi mörg þúsund krónum af launum hans árlega. Ég held, að þessir hv. þm. hafi allir greitt atkv. með launaráninu. Hitt er svo aftur vitað, að það, sem eigendur skuldabréfanna kunna að tapa við vaxtalækkunina á bréfunum, yrði þó aldrei nema örlitið brot, miðað við það, sem tekið var af launþegunum með setningu efnahagslaganna. Ég vil taka það fram, að þetta frv., þótt að lögum yrði, er alls ekki fullnægjandi lausn á húsnæðisvandamálinu. En það er þó til bóta frá því, sem nú er, og það miðar að því að gera þeim verkamönnum og öðrum þeim, sem eru eða hafa verið að byggja sér íbúð, kleift að halda íbúðum sinum og gera þeim, sem hugsa sér að byggja, það mögulegt, m.a. með því að lækka vextina eins og hér er lagt til að verði gert, lengja lánstímann og stórlækka allan byggingarkostnað með því að fella niður eða endurgreiða tolla og söluskatta af byggingarefni til íbúðarhúsabygginga. Ástandið er nú þannig, að ef ekkert raunhæft verður gert í þessum málum, vofir það beinlínis yfir, að fjöldi manns, sem er að byggja eða hefur byggt sér íbúð undanfarin ár, á þá hættu yfirvofandi að missa hús sin, vegna þess að þeir fá hvergi viðunandi lán og geta ekki staðið í skilum gagnvart þeim, sem máske til bráðabirgða hafa hlaupið undir bagga með þeim, og sumir þeirra hafa tekið allmikil víxillán, sem þeir á engan hátt geta staðið við að óbreyttu ástandi. Þannig er ástandið í þessum málum. Allar íbúðarhúsabyggingar hafa stórlega dregizt saman, og vöntun á íbúðarhúsnæði er á næsta leiti, sem fyrst og fremst kemur til með að bitna harðast á efnalitlum barnafjölskyldum. Hæstv. félmrh. sagði í ræðu á Alþ. s.l. föstudag, að í tíð núv. ríkisstj. hefði byggingarkostnaður hækkað um, að mig minnir, 25%. Taldi ráðh. þá hækkun mun minni en þá hækkun, sem orðið hefði í tíð vinstri stjórnarinnar. Hæstv. ráðh. var nú náttúrlega stuðningsmaður þeirrar ríkisstj. og ber því að sjálfsögðu að sínum hluta ábyrgð á þeirri hækkun, sem þá kann að hafa orðið á húsbyggingarkostnaði. En þessi sami hæstv. ráðh. er nú í ríkisstj., og ekki verður annað séð en hann hafi með atkv. sínu hér á Alþingi með ráðnum hug unnið að því, að allur byggingarkostnaður hafi haldið áfram að hækka ár frá ári og það mjög ört. Ég veit ekki betur en þessi sami hæstv. ráðh. hafi stutt í einu og öllu að stórfelldri gengislækkun, ekki einu sinni, heldur tvisvar. Gengisfellingin, sem framkvæmd var í febrúar 1960, hækkaði vitanlega allan byggingarkostnað stórkostlega - um það þarf ekki að deila - frá því, sem áður hafði verið. En það hefur hæstv. ráðh. ekki fundizt nægilega mikil hækkun, því að í ágúst í sumar var enn framkvæmd stórfelld gengislækkun með hans samþykki, sem vitanlega hækkaði allan byggingarkostnað um svo og svo mörg prósent. Þessi sami hæstv. ráðh. vildi álíta, að kaupgjaldshækkanir hefðu orðið þess valdandi, að byggingarkostnaður hefði hækkað. Ég veit ekki, hvað hæstv. ráðh. hefur meint með slíkum fullyrðingum. Ég vil leyfa mér að benda honum á, að með gengisfellingarlögunum í sumar voru allar kauphækkanir, sem um hafði verið samið eftir langvarandi verkfall, m.a. vegna fjandskapar ríkisstj. gagnvart verkalýðssamtökunum, að engu gerðar. Þá má og benda á, að kaupmáttur launanna er mun minni nú en hann var í tíð vinstri stjórnarinnar. Fyrir aðgerðir núv. hæstv. ríkisstj. og fyrrv., þ.e. ríkisstj. Alþfl., hafa lífskjör fólksins í landinu stöðugt verið að versna og hafa máske aldrei verið verri í tugi ára en þau eru nú. Þetta eru óhrekjandi staðreyndir, sem langflestir viðurkenna, nema máske hæstv. ráðherrar. Ég sá það í einu af dagblöðunum núna nýverið, - ég held, að það hafi verið í Þjóðviljanum, - að hæstv. menntmrh. hafi í blaðaviðtali utanlands skýrt frá því, að ríkisstj. Íslands hefði á einni nóttu tekið allar kauphækkanirnar, sem urðu í vor, með því að lækka gengið um það, sem hækkunin nam. Orðrétt sagði ráðh.: „Við brugðum skjótt við, á einni nóttu og fyrirvaralaust lækkaði ríkisstjórnin gengi gjaldmiðilsins um 13%, og sviptum þannig verkalýðsfélögin öllu nema 3% kauphækkun.“ En ég vil spyrja: Hvaða 3% voru skilin eftir? Var ekki með gengisfellingunni í sumar öll kauphækkunin tekin aftur og ríflega það? Ég held, að svo hafi verið. Segi menn svo, að hæstv. ríkisstj. geti ekki sýnt af sér skörungsskap, þegar hún vill það við hafa. Hæstv. félmrh. vildi halda því fram, að lítið sem ekkert hefði dregið úr íbúðarhúsabyggingum í tíð núv. ríkisstj. Manni gat helzt skilizt, að öll þessi mál væru í stakasta lagi, þar væri ekki um neitt að sakast. Eftir því sem hér var upplýst á fundi s.l. föstudag af hv. 4. þm. Reykn., voru árið 1961, fyrsta ár hinnar svokölluðu viðreisnar, þar sem áhrifa viðreisnarinnar gætti að fullu, byrjað á um 1000 færri íbúðarbyggingum en árið 1956. Hæstv. félmrh, mótmælti þessu ekki, ekki þessum tölum, sem þm. kom með. Menn geta svo velt því fyrir sér, hver á sinn hátt, hvort allt sé í lagi í þessum málum, þegar um jafnstórfelldan samdrátt er að ræða í íbúðarhúsabyggingum og hér hefur verið bent á. Nei, sannleikurinn er sá, að húsnæðisbyggingarmálið er allt komið í kreppu og vandræði. Á þessu ófremdarástandi fæst engin bót, nema gerðar séu róttækar ráðstafanir til úrbóta. Frv. okkar Alþýðubandalagsmanna er mjög stórt skref í rétta átt. Hitt dylst sjálfsagt fáum, að frekari aðgerða er þörf, og að því ber að stefna, að svo verði gert sem allra fyrst. Ekki verður um það deilt, að það fé, sem húsnæðismálastjórn hefur til útlána til íbúðarhúsabygginga ár hvert, er engan veginn nægjanlegt til þess að fullnægja eftirspurn eftir lánunum. Árið 1960 munu hafa verið veittar til íbúðarhúsabygginga rúmar 70 millj. kr., 1961 lækkar þessi upphæð niður í rúmar 60 millj. Ég vil þó taka það fram, að þessar tölur eru ekki alveg endanlegar, getur skakkað einhverjum hundruðum þúsunda til eða frá, sem skipta ekki mjög miklu máli. Í tíð vinstri stjórnarinnar voru veittar árlega yfir 50 millj. kr. í sama skyni. Síðan hafa verið framkvæmdar tvennar gengislækkanir, sem að sjálfsögðu hafa hækkað allan byggingarkostnað stórlega frá því, sem áður var. Þessi samanburður er því mjög óhagstæður fyrir hæstv. ríkisstj. og sýnir, svo að ekki verður um villzt, stórkostlegan samdrátt í lánveitingum til íbúðarhúsabygginga, miðað við verðlag, eins og það e,r nú. Jafnvel þótt hækkað verði lán út á hverja meðalíbúð um 50 þús. kr., eins og nú er talað um að verði gert, er sú hækkun engan veginn nægjanleg til að mæta þeim miklu hækkunum, sem orðið hafa á öllum byggingarkostnaði í tíð núverandi ríkisstj., - hækkun, sem beinlínis er að sliga allar framkvæmdir og allt athafnalíf landsins. Menn ræða oft um mikinn fjárskort og að þetta og hitt sé ekki hægt að gera, vegna þess að ekki séu til peningar. Sjálfsagt er eitthvað til í því, að þjóð eins og Íslendingar, sem hafa þurft að byggja upp land sitt að mestu leyti á tiltölulega stuttum tíma, vanti fjármagn. Hinu verður þó ekki á móti mælt, að Íslendingar hafa á síðari árum haft yfir að ráða geysilega miklum fjármunum, sem aflað hefur verið af landsmönnum sjálfum gegnum sjávarútveg, landbúnað, iðnað, siglingar o.fl. Auk þess hafa svo verið tekin mörg mjög stór erlend lán til ýmissa framkvæmda. Um það má sjálfsagt deila, hvernig þessum miklu fjármunum hefur verið varið, og það, hvort ekki hefði verið ástæða til, að einhverjum hluta af t.d. hinum svokölluðu vörukaupalánum hefði verið varið til lána til íbúðarhúsabygginga. Það hefur bara ekki verið gert. Þeim fjármunum öllum hefur verið varið til annarra framkvæmda, sem ég út af fyrir sig skal ekki vera að hafa á móti. Við vitum það, að slíkar framkvæmdir eru allar nauðsynlegar. En hinu vil ég halda fram, að vel hefði mátt láta einhverja upphæð af hinum stóru vörukaupalánum, sem hafa verið tekin, ganga til íbúðarhúsabygginga, en það hefur ekki verið gert. Húsnæðisvandamálið virðist enn þá vera að mestu leyti óleyst. Enn þá búa hundruð og jafnvel þúsundir Íslendinga í óhæfu húsnæði, og fátt bendir til þess, að úr þessu ástandi rakni nú á næstunni, því miður. Þeir menn, sem vilja halda við því ástandi, sem nú er í húsnæðismálum Íslendinga, taka á sig að mínum dómi mjög mikla ábyrgð gagnvart því fólki, ungu sem gömlu, sem nú býr við heilsuspillandi húsnæði og sér enga leið út úr vandræðunum, treystir sér ekki og getur ekki vegna fátæktar eignazt þak yfir fjölskyldu sína. Og gagnvart þeim mörgu, sem hafa staðið og standa enn í húsbyggingum, en sjá máske enga leið til að halda íbúðinni sinni áfram vegna fjárskorts, vegna hraðvaxandi verðbólgu og dýrtíðar, vegna ört minnkandi kaupgetu alls almennings, - fyrir slíkt fólk eru hástemmdar lofræður um ágæti viðreisnarstefnu núv. ríkisstj. jafnhliða hæfilegum skömmum um vinstri stjórnina frekar lélegar úrbætur á því ástandi, sem nú er og allur almenningur stynur undir. Nei, sannleikurinn er sá, að ástandið í þessum málum er óþolandi, og stefnir til hreinna vandræða, ef ekkert raunhæft verður að gert. En því miður er ég vantrúaður á það, að núv. hæstv. ríkisstj. og þeir flokkar, sem að henni standa, hafi þá víðsýni til að bera, sem til þess þarf að koma húsnæðismálum þjóðarinnar í viðunandi horf. Til þess benda allar aðgerðir þeirra í þessum málum, og til þess m.a. bendir sú afstaða, sem meiri hl. hv. félmn. hefur tekið í þessu máli, þar sem lagt er til, að frv. okkar Alþýðuhandalagsmanna um þessi mál verði fellt.



Herra forseti. Mig langar til þess að gera í örstuttu máli nokkrar athugasemdir við ræðu þá, sem hæstv. félmrh. hélt hér s.l. föstudag. Hann byrjaði á því að tala um þá hækkun, sem orðið hefði á byggingarkostnaði í landinu, og tók til samanburðar byggingarkostnaðinn á árinu 1958 og allt til þessa dags og fékk það út, að hann hefði hækkað um 25% á þessum tíma, miðað við byggingarvísitölu áranna. Þetta er rétt hjá hæsta. ráðh. En sá samanburður, sem hann hugðist hnekkja með þessu dæmi sínu og ég hafði viðhaft í minni ræðu, var ekki miðaður við byggingarvísitölu og ekki við árið 1958, heldur við árið 1959. Dæmi mitt var tekið af íbúð, sem í september 1959 kostaði 350 þús. kr., en í september 1961 var komin upp í 466 þús. kr., hækkun um 33%. Hækkun byggingarvísitölu frá árinu 1959 til ársins 1961 mun hins vegar vera einhvers staðar á milli 27% og 28%. Þá talaði hæstv. ráðh. um, að það væri svo sem ekkert nýtt, að byggingum hefði fækkað hér á landi, því að á þrem árum vinstri stjórnarinnar, frá árinu 1956–58, hefði tala hafinna íbúða lækkað um 300. Þetta er rétt hjá hæstv. ráðh. En ég vil benda honum á, að á fyrsta ári núv. hæstv. ríkisstj. hefur íbúðabyggingum fækkað á einu einasta ári um 585 íbúðir, og er hér ekki um neina áætlun að ræða, því að þetta er byggt á óyggjandi og óhrekjandi tölum frá Framkvæmdabanka Íslands, þannig að á þessu má sjá, að á fyrsta ári núv. hæstv. ríkisstj. fækkar tölu hafinna íbúðabygginga á einu ári nærri því helmingi meira en íbúðabyggingum fækkaði þrjú ár vinstri stjórnarinnar. Hæstv. ráðh. nefndi, að í janúar s.l. hefðu fleiri sótt um lán til húsnæðismálastjórnarinnar en nokkurn tíma fyrr, og skildist mér á honum, að með þessu teldi hann sannað, að ekki hefði dregið mjög mikið úr íbúðabyggingum. Ég hef dálitið kynnt mér þetta hjá húsnæðismálastofnuninni og þykist geta fullyrt, að langsamlega mestur hluti þeirra umsókna, sem bárust til hennar í janúar s.l., eru viðbótarlánsumsóknir. Fólk, sem hafði á árunum 1955, 1956 og 1957 lokið við íbúðir sínar og var flutt inn í þær og hafði fengið allt að 70 þús. kr. húsnæðismálastjórnarlán, komst í alger greiðsluþrot á árunum 1960 og 1961 vegna þeirra gífurlega auknu byrða, sem á það var lagt með hækkun vaxta og ýmissa annarra ráðstafana, þannig að það sá sig til neytt að sækja um það 30 þús. kr. viðbótarlán, sem það átti kost á samkv. lögum, til þess eins að geta haldið húsum sínum áfram. Af þessu stafar fyrst og fremst sú fjölgun, sem varð á umsóknum íbúðarlána í janúar s.l. þá kom hæstv. ráðh. með yfirlýsingu, sem mig furðaði mjög á. Ég skildi hann þannig, og ég hygg, að það fari ekki á milli mála, að það hafi verið það, sem hann átti við, að sú hækkun lána frá húsnæðismálastjórn, sem ráðgerð er samkv. frv. því, sem ríkisstj. hefur lagt fram í hv. Ed. og gerir ráð fyrir að byggingarsjóðslánin hækki upp í 150 þús. kr. úr 100 þús. kr., sem nú er, hún þýddi í raun réttri um 80 þús. kr. hækkun á þessum lánum, því að eins og hann sagði, fyrir gengisfellinguna 1960 var það mjög sjaldgæft, ef ekki alveg án dæma, að menn fengju hærri lán en 70 þús. kr. frá byggingarsjóðnum. Hér er mjög málum blandað af hálfu hæstv. ráðh. Ákvæðið um 100 þús. kr. hámarkslán var sett inn í löggjöfina um húsnæðismálastjórn á árinu 1955, og strax á árinn 1956 var farið að veita til nokkuð margra umsækjenda hámarkslán, þ.e.a.s. 100 þús. kr., og er mér fullkunnugt um, að tala þeirra manna, sem fengið hafa lán úr byggingarsjóði ríkisins á árunum 1956-60 og hafa fengið full hámarkslán, nemur mörgum hundruðum, ef ekki þúsundum. Þannig er það langur vegur frá því, að ekki hafi verið veitt hámarkslán úr byggingarsjóði ríkisins fyrr en árið 1960 eða áður en gengið var fellt 1960, og er því ekki um neina 80 þús. kr. raunhæfa hækkun byggingarlána að ræða, þó að frv. hæstv. ríkisstj., sem nú liggur fyrir Ed., verði samþykkt. Auk þess kemur fleira til. Af frv. því, sem ég hef minnzt á, er ekki nokkra vísbendingu að finna um það, að byggingarsjóður ríkisins verði frekar fær um að afgreiða hámarkslán til hvers og eins umsækjanda, eftir að frv. hefur verið samþykkt, þ.e.a.s. afgreiða 150 þús. kr. lán til umsækjenda, heldur en var allt til þessa dags um, að menn ættu kost á að fá 100 þús. kr. að láni hjá byggingarsjóði ríkisins. Hæstv. ráðh. hélt því einnig fram, að ein, ef ekki aðalástæðan fyrir því, að dregið hefði úr byggingum nú síðustu tvö árin, væri sú, að fólk teldi, að það ávaxtaði fjármuni sína betur með því að leggja þá inn á sparisjóð og í bankastofnanir núna heldur en áður hefði verið. Hann þóttist vita dæmi þess, að menn hefðu í hreinum spekúlasjónstilgangi lagt í íbúðarhúsabyggingar áður fyrr, af því að þar hefðu þeir talið fjármuni sína betur varðveitta en með því að leggja þá í banka. Hvað sem um þessa staðhæfingu ráðh. er að segja, þá er hitt staðreynd, að talið er, að byggja þurfi um 1400 íbúðir á hverju ári, til þess að það fólk, sem bætist við árlega, geti búið í sómasamlegu húsnæði, - 1400 íbúðir á ári, - og þegar tala hafinna íbúða á árinu 1961 er komin niður í 770, þá sjá allir, að það er annað og meira, sem veldur þessum samdrætti, en það eitt, að fólkið telji, að það varðveiti peninga sína betur í bankastofnunum landsins en verja þeim til íbúðabygginga. Þetta er greinilegt, og það þarf ekki að fara í neinar grafgötur um ástæðurnar fyrir því. Þær eru fyrst og fremst þær, að byggingarkostnaður hefur hækkað, svo sem hér hefur verið margupplýst, mjög mikið, en laun svo til staðið í stað. Ég vil svo aðeins að endingu í tilefni af ræðu hv. 1. þm. Vestf., þar sem hann innti eftir því, hvort ég hefði í fórum mínum upplýsingar um hækkun byggingarkostnaðarins hin síðustu tvö árin, hve mikið af henni mætti rekja til hækkunar á efnisliðum byggingarkostnaðarins og á vinnulaunaliðum byggingarkostnaðarins, gefa þessar upplýsingar: Samkvæmt byggingarvísitölunni, eins og hún var í febrúar 1960, þ.e.a.s. áður en áhrifa gengisbreytinganna fór að gæta, og með samanburði við byggingarvísitöluna, eins og hún er nú s.l. október, en það er seinasta vísitalan, sem reiknuð hefur verið út, þá er hækkun hreinna vinnuliða á þessu tímabili tæp 3%, en hækkun hreinna efnisliða í byggingarkostnaðinum er rúm 60%, þannig að það fer ekki á milli mála, í hverju sú hækkun byggingarkostnaðarins fyrst og fremst liggur, sem hefur átt sér stað tvö undanfarandi ár.



Herra forseti. Í þeim umr., sem hér fóru fram síðast, þegar þetta mál var til umr., kom það fram, að stjórnarandstaðan vildi láta líta svo út, að hækkun byggingarkostnaðar, sem orðið hefur hin síðustu ár og væri fyrst og fremst, ef ekki eingöngu, viðreisnaraðgerðum ríkisstj. að kenna, hefði valdið samdrætti í byggingarframkvæmdum. Það gaf mér tilefni til þess að segja hér nokkur orð og bera saman hækkun byggingarkostnaðar, sem orðið hefur s.l. 3 ár, og svo þá hækkun byggingarkostnaðar, sem varð þau tvö árin, sem vinstri stjórnin sat að völdum. Þessi samanburður leiddi til þess alveg ótvirætt, hverju sem hv. 4. þm. Reykn. kann að halda öðru fram í því efni, að árleg byggingarkostnaðarhækkun hafði orðið meiri á tímum vinstri stjórnarinnar en hún hafði orðið á þessum 3 s.l. árum, sem skýrslur Fjármálatíðinda ná til, eða með öðrum orðum, hækkunin á vísitölu byggingarkostnaðar frá febrúar 1957 til október 1958 hafði orðið 21 stig, úr 113 í 134, en á árunum frá febrúar 1959 til október 1961, eða í 3 ár, hafði hækkunin orðið 35 stig. Þessu held ég að sé undir engum kringumstæðum hægt að hnekkja, því að þetta eru vísitölur reiknaðar út af hlutlausum aðila, hagstofunni, og birtar bæði í Fjármálatíðindum og eins í Hagtíðindum, svo að það fer ekki á milli mála, hver þessi hækkun hefur orðið. Það má náttúrlega með því að taka einstök tímabil og einstakar byggingar e.t.v. finna út einhver smávegis frávik frá þessum tölum, en þetta er heildarmyndin, sem verður ekki breytt. Það var líka nokkuð ofarlega á baugi hjá þessum hv. þm., sem þessa skoðun höfðu, að allt illt í byggingarmálunum væri viðreisnaraðgerðum ríkisstj. að kenna, að fækkunin í nýbyggingum væri líka af þessum rótum runnin. Ég benti á í því sambandi og notaði þar tölur, sem hv. 4. þm. Reykn. nefndi sjálfur, að fækkunin frá 1956 til 1958 er mjög svipuð, að vísu aðeins minni en hún hefur orðið á tímabilinu frá 1958 til 1960. Í öðru tilfellinu er hún eitthvað á fjórða hundrað, en í hinu tilfellinu er hún rétt um eða rúm 400, þannig að það getur a.m.k. ekki verið viðreisnaraðgerðum ríkisstj. að kenna, sú fækkun, sem varð á hinu fyrra tveggja ára tímabili. Það er ekki hægt að búast við því, að fjöldi bygginga sé jafn frá ári til árs, ekki fullkomlega jafn, og það geta verið tímabil, þar sem byggt er minna í einn tíma heldur en annan. Þess vegna er engin ástæða til þess að ætla, að það sé ein ástæða fyrir því frekar en önnur, að svo verður. Ég held, að þó að byggingarkostnaður hafi hækkað verulega á þessum síðustu þrem árum, þá hafi hann ekki hækkað eins mikið og á tímum vinstri stjórnarinnar. Aðrar ástæður koma til greina, eins og ég líka nefndi, eins og t.d. sú, að menn flýja ekki með fé sitt nú í byggingar í sama mæli og áður, vegna þess að þeir telja eins gott að eiga féð og að eiga hús eða aðra fasteign. Þá minntist ég líka á, að hækkun lánveitinga til íbúðahúsabygginga er sennilega það, sem mest sker úr, hvort hægt sé að hafa þessa starfsemi um hönd á nokkurn veginn eðlilegan hátt eða ekki. Og ég minntist í því sambandi á, að mjög fljótlega eftir að lögin voru upphaflega sett um húsnæðismálastjórn, þá var lán til húsbyggjanda lækkað úr 100 þús. kr. og niður í 70 þús. kr., enda þótt nokkur lán megi sjálfsagt finna, eins og hv, þm. sagði, sem náðu þessu 100 þús. kr. marki, sem lögin gera ráð fyrir. En það breytir ekki hinu, að mjög verulegur hluti af þessum lánum var ekki veittur nema upp að 70 þús. kr. markinu, eða 80 þús. kr. lægri en lögin gerðu ráð fyrir. Þess vegna taldi ég það ekki óeðlilegt að segja, að lánveitingarnar frá því marki hefðu í tíð þessarar ríkisstj., miðað við núv. frv., sem fyrir liggur um þetta efni, hækkað um 80 þús. kr. Ef frv., sem nú liggur fyrir hv. Ed., verður samþykkt og lánin hækka úr 100 þús. kr. og upp í 150 þús. kr., þá er sú hækkun raunverulega ekki úr 100 þús. kr., heldur úr 70 þús. kr. En allt veltur vitaskuld á því, að fé takist að útvega til þess að geta veitt þessi 150 þús. kr. lán. Ég skal á þessu stigi ekkert fullyrða um, hvort það tekst. En ég man eftir, að þessi sami hv. þm. hefur einu sinni haldið því fram hér, að lánveitingarnar 1960 mundu hafa verið öllu minni en þær urðu í raun, aðeins vegna þess, að þá var flutt á milli ára yfir áramót. En ég vil þó halda því fram, að þessi 2 síðustu ár hafi framlögin til húsnæðismálalána verið verulega hærri en þau voru áður, og enn vonast ríkisstj. til þess að geta hækkað þau, þannig að við þessar viðmiðunartölur megi búast við að hægt verði að starfa. En á þessu tvennu, á lánsupphæðinni og lánskjörunum, veltur það raunverulega alveg, hvað hægt verður að gera í þessu máli. Ég lýsti því líka yfir hér áður, að ég vonaðist til þess, að hægt yrði að lækka vexti húsnæðismálastofnunarinnar meira en þegar hefur verið gert og að hægt verði að koma heim a.m.k. á svipaðan grundvöll og áður var. En hvort það verður hægt að gera það alveg á næstunni eða innan tiltölulega stutts tíma, skal ég ekkert fullyrða um. Það verður að metast eftir því almenna efnahagsástandi, sem í landinu verður á hverjum tíma. Ég held þess vegna, að það verði að lesa þær skýrslur, sem fyrir liggja, á svolítið annan hátt en bæði þessi hv. þingmaður, sem ég nefndi, hv. 4. þm. Reykn., og raunar aðrir hv. fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa gert. Það verður að lesa þær með hliðsjón af því ástandi, sem á hverjum tíma hefur verið, og það má ekki reyna að draga út úr þeim fyrir fram ákveðnar niðurstöður eða til stuðnings fyrir fram ákveðnum skoðunum, því að það er svo margt, er inn í þessi mál grípur, og margt, sem hefur áhrif á þau. Og ég held, að fyrir þessum málum verði ekki vel séð, fyrr en nokkurn veginn er hægt að tryggja það, að hægt verði að mæta lánsfjáreftirspurninni, en slíkt fjármagn hefur ekki verið fyrir hendi enn. En ég vildi trúa því á þessu stigi a.m.k., að það verði hægara nú að eiga við þá hluti, þegar sparifjáraukning landsmanna í heild hefur verið jafnör og gengið jafngreiðlega og hún hefur gert upp á siðkastið, því að það er ekki óeðlileg krafa, að verulegur hluti af sparisjóðsaukningunni á hverjum tíma fari einmitt til húsnæðismála.