Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 51 frá 20. apríl 1953, um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Eins og alkunna er hafa að undanförnu orðið miklir erfiðleikar í sjávarútvegi. Í sjálfu sér eru margar ástæður fyrir því og þær helstar að fyrir utan almennan aflabrest hefur olía farið hækkandi á heimsmörkuðum á undanförnum árum, vextir og fjármagnskostnaður hefur einnig farið mjög hækkandi og samfara mikilli verðbólgu og á margan hátt óhagstæðri gengisþróun fyrir útgerðina hafa þessi vandamál aukist stig af stigi. Á s. l. vori lá þessi vandi fyrir og það lá fyrir okkur þá að gera ráðstafanir til að forða verstu áföllunum. Það sem fyrst var gert var að draga úr þeirri verðbólguþróun sem hér hefur verið á undangengnum árum og hefur e. t. v. verið einn mesti fjandi sjávarútvegsins í heild sinni. Jafnframt því hefur verið reynt að taka á öðrum vanda sjávarútvegsins sem er ekki aðeins fjárhagslegur heldur er hér einnig um skipulagsvanda að ræða. En segja má að þegar birtar voru tillögur um afla á s. l. hausti var þessi vandi enn meiri og því úr vöndu að ráða hvernig út úr því skyldi komist á árinu 1984. Í framhaldi af því var breytt um fiskveiðistefnu eins og kunnugt er. Fiskverð var ákveðið í byrjun febr. við mjög erfiðar aðstæður og svokallað kvótakerfi tekið upp fyrir árið 1984. Ég ætla ekki að rekja þessi mái. Þau hafa áður verið rædd hér á Alþingi. En ég vil minna á að í sambandi við fiskverðsákvörðun 10. febr. 1984 var gefin út svohljóðandi fréttatilkynning frá sjútvrn. og vildi ég vitna hér til hennar, með leyfi forseta: „Í tengslum við ákvörðun fiskverðs fyrir tímabilið 1. febr. til 31. maí og setningu reglugerðar um stjórn botnfiskveiða á árinu 1984 eru áformaðar ýmsar ráðstafanir til þess að bæta afkomu og fjárhagslegt skipulag sjávarútvegsins og stuðla að sanngjarnri og skynsamlegri tekjuskiptingu innan hans. Meginatriði eru þessi: 1. Skuldbreyting útgerðarskulda eftir almennum reglum þannig að áhvílandi skuldum, hvort sem þær eru í skilum eða vanskilum, allt að 90% af vátryggingarverðmæti skipanna, verði breytt í lán sem hefur jafnlangan lánstíma og upphaflegu stofnlánin að viðbættu minnst einu en mest sjö árum og ræðst lengingin af hlutfalli áhvílandi skulda. Lánskjörum verði breytt þannig að greiðslubyrði lækki verulega á næstu árum og dreifist sem jafnast yfir lánstímann. Auk þess verði lausaskuldum útvegsins breytt í lengri lán innan vissra marka. 2. Kostnaðarhlutdeild utan skipta skv. brbl. nr. 55/1983 haldist óbreytt en til skipta komi 2% af henni í viðbót við fyrri skiptahlut áhafna. 3. Bætur úr hinni almennu deild Aflatryggingasjóðs verði með sérstökum hætti árið 1984 þannig að vegna hins atmenna og atvarlega aflabrests, sem fyrirsjáanlegur er 1984 verði greiddar sérstakar bætur af tekjum og eignum deildarinnar sem nemi 4% af öllu aflaverðmæti miðað við skiptaverð. Bætur þessar greiðist inn á reikning hvers skips hjá Stofnfjársjóði fiskiskipa, sbr. lög nr. 4/1976. Bæturnar komi í stað allra bótagreiðslna almennu deildar sjóðsins 1984 og komi ekki til hlutaskipta eða aflaverðlauna.“ Í fjórða lagi er í þessari fréttatilkynningu fjallað um áhafnadeild Aflatryggingasjóðs en þar er gert ráð fyrir að hann fái til ráðstöfunar á árinu 1984 ríkisframlagið til Aflatryggingasjóðs, sem er 18.6 millj. kr., auk síns venjulega tekjustofns af útflutningsgjaldi. Þetta verði gert til þess að deildin geti aukið greiðslur fæðispeninga og einnig til þess að hún geti greitt úr fjárhagsörðugleikum sjómanna sem upp kynnu að koma vegna þess að útgerð skipa stöðvast vegna aflabrests og hinna nýju reglna um stjórn botnfiskveiða á árinu 1984. Í fimmta lagi er fjallað hér um útflutningsgjald af saltfiski. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að breyta greiðslum úr Aflatryggingasjóði á árinu 1984 meðan það sérstaka ástand, sem hér hefur skapast, varir. Hér er um tímabundna ráðstöfun að ræða og ég vil leggja á það áherslu að hér er ekki verið að leggja til að farið verði með Aflatryggingasjóð með þessum hætti um alla framtíð. Hitt vil ég hins vegar leggja áherslu á að ég tel nauðsynlegt að breyta því fyrirkomulagi sem áður hefur verið þótt það fyrirkomulag, sem hér er tekið upp fyrir árið 1984, sé ekki slíkt fyrirkomulag að það eigi að gilda um alla framtíð. Ég tel að nauðsynlegt sé, ekkert síður en að jafna afla eða draga úr aflasveiflum á milli skipa eða svæða, að reyna að draga úr þessum sveiflum á milli ára. Sjóðurinn hefur þróast mjög í þá átt að jafna milli skipa og milti svæða. Hér er því slegið föstu að vegna hins almenna aflabrests skuli fjármagn sjóðsins notað á árinu 1984 til að jafna þá miklu sveiflu sem hefur orðið á milli ára. Það gæti áreiðanlega orðið mjög til bóta sem framtíðarskipan að ekki sé einungis jafnað á milli svæðanna og skipanna heldur verði einnig sú tilhögun tekin upp í framtíðinni að slíkt sé mögulegt. Ég vil taka fram að ekki er fullt samkomulag um þessa tilhögun. Fulltrúar sjómanna hafa tekið fram að þeir séu andvígir þessari ráðstöfun á fjármagni sjóðsins og það eigi að koma til skipta. Benda má á að gert er ráð fyrir því að auka svokallaða kostnaðarhlutdeild utan skipta. Þó að það komi ekki beinlínis þessu máli við er það nú samt svo að bætur úr Aflatryggingasjóði koma ekki og hafa ekki komið með beinum hætti til skipta. Hins vegar má halda því fram með réttu að það hafi auðveldað viðkomandi útgerðum og viðkomandi aðilum að standa við skuldbindingar sínar gagnvart sjómönnum. Ég held að það eigi ekki að dyljast neinum að þessar ráðstafanir treysta að nokkru afkomu útgerðarinnar og þar með getu hennar til að greiða aflahluti og kauptryggingu. Hér er því ekki eingöngu um hagsmunamál útgerðaraðila að ræða, eins og oft hefur verið haldið fram, heldur skiptir það að sjálfsögðu einnig máli fyrir alla sjómannastéttina að útvegurinn sé svo staddur fjárhagslega að hann geti staðið í bærilegum skilum með aflahluti. Að öðru leyti vil ég vísa til grg. með þessu frv. Þar kemur fram að eignir almennu deildarinnar í ársbyrjun 1984 eru u. þ. b. 200 millj. Gert er ráð fyrir að tekjur á árinu 1984 verði um 120 millj. kr. Hins vegar er gert ráð fyrir því að bótagreiðslur skv. frv. muni nema 210–220 millj. kr. þannig að í reynd er verið að ráðstafa u. þ. b. helmingi af eignum almennu deildarinnar eða á bilinu u. þ. b. 90–100 millj. umfram tekjur á árinu 1984. Auk þess eru birtar hér sem fskj. upplýsingar um hag botnfiskveiðanna á árinu 1982 og áætlaða afkomu á árinu 1984 miðað við þær aflamarksreglur sem hafa verið settar. Er það fyrst og fremst gert til þess að hægt sé að gera sér betri grein fyrir hag greinarinnar. Einnig eru hér í töflu upplýsingar um áætlaðar skuldir útgerðar í árslok 1983. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um mál þetta lengra mál á þessu stigi en vil leggja til að málinu verði vísað til hv. sjútvn. að lokinni þessari umr. og til 2. umr.



Virðulegi forseti. Sú ákvörðun sem felst í því frv. sem hér er til umr. var tilkynnt við ákvörðun fiskverðs í byrjun febr. Þá strax mótmæltu sjómannasamtökin því að þannig skyldi vera farið með Aflatryggingasjóð sem hér er lagt til. Á undanförnum dögum hafa einnig verið að berast mótmæli frá sjómönnum og samtökum þeirra í sambandi við þetta frv. Eru þau öll á einn veg og undirstrika yfirlýsingu fulltrúa sjómanna við fiskverðsákvörðun, að það er einróma álit sjómanna og sjómannasamtaka að þannig skuli ekki vera haldið á hlut Aflatryggingasjóðs, það sé verið að breyta eðli þessarar stofnunar frá því að vera kauptryggingarstofnun sjómanna í það að vera stofnun til þess að standa undir fjárfestingu útgerðar. Kannske er ekki ástæða til að ræða þetta frv. mikið við 1. umr. Frv. kemur til nefndar sem ég er í og þar verður vitaskuld leitað umsagna þeirra aðila sem þetta frv. snertir fyrst og fremst. En hæstv. ráðh. nefndi að hér væri fyrst og fremst um tímabundna ákvörðun að ræða, enda kemur fram í grg. frv. að svo sé. Í upphafi grg. er sagt, með leyfi hæstv. forseta: „Í framhaldi af ákvörðun fiskverðs og vegna hins alvarlega þorskaflabrests á þessu ári, svo og nýrra reglna um stjórn botnfiskveiða á árinu, er nauðsynlegt að gera sérstakar ráðstafanir í sjávarútvegi og er frv. þetta annað af tveimur, sem flutt eru í þessu skyni.“ Í þessum orðum er því slegið strax föstu að orðinn sé aflabrestur á þorskveiðum á Íslandi á árinu 1984 og að grunnur þessa frv. byggist fyrst og fremst á því. Ég held að það ætti að vera ósk ráðh. og ósk okkar allra - það er ósk mín a. m. k. - að umr. um frv. verði frestað vegna þess að allar fréttir af fiskveiðum umhverfis Ísland eru á allt annan veg en að það sé að verða aflabrestur á þorskveiðum. Síðasta stórfréttin í því efni birtist í Morgunblaðinu í morgun. Þar segir að mikill afli sé nú á Halamiðum og jafnvel meiri en þar hefur verið undanfarin ár. Og hver er það svo sem tilkynnir þær fréttir? Það er formaður farmannasambands Íslands, skipstjóri á Páll Pálssyni, maður sem stóð að því að undirbúa kvótafrv. Nú lýsir hann því yfir að sjálfsagt sé að fella kvótann úr gildi. Samtímis er verið að leggja til hér í hv. Ed. að frv. sem byggist á þeirri skoðun að það verði þorskaflabrestur á Íslandsmiðum árið 1984 skuli tekið til afgreiðslu og gert að lögum. Ég ítreka að ef það er raunverulega forsenda þessa frv. að það verði þorskaflabrestur hér eru engin rök fyrir því að frv. verði hér áfram til umr. og verði að lögum. Hæstv. ráðh. nefndi einnig að svo hefði verið með Aflatryggingasjóð á undanförnum árum að bætur hans hefðu raunverulega ekki komið til skipta. Það er reyndar rétt að þær féllu ekki inn í skiptahlutinn, en þær voru aftur á móti fyrst og fremst trygging þess, og þess vegna hafa sjómenn fallist á að ákveðinn hluti útflutningsgjalda rynni til þessa sjóðs, að sjómenn fengju kaup sitt greitt. Þær voru raunverulega þáttur af hlutaskiptareglunni. Sú leið sem nú er farin er alls ekki þessu lík. Það sem nú er lagt til að verði gert tryggir ekki, eins og hæstv. ráðh. sagði, að útgerðin geti borgað sjómönnum hlut eða kauptryggingu, sem sjálfsagt verður oftar ef svo fer, sem spáð er hér í frv., að aflabrestur verði, vegna þess að nú er komin sú skipting á að hlutur Aflatryggingasjóðs fer fyrst og fremst til þeirra sem fiska vel. Skiptingin fer eftir aflahlutfalli á skip, en tryggir ekki að þeir sem af einhverjum ástæðum koma með minni afla að landi hafi möguleika á tryggingu eða fjármagni úr sjóðnum til að standa í skilum við sína skipshöfn. Hæstv. ráðh. boðaði einnig að að því yrði stefnt að breyta Aflatryggingasjóði á næsta ári, hverfa frá því að nota sjóðinn eins og hann hefur verið notaður. Hefur það verið gagnrýnt af mörgum og sjálfsagt verið gagnrýnisverð sú aðferð sem notuð var til úthlutunar úr Aflatryggingasjóði. Yrði hann í auknum mæli notaður til að jafna á milti ára eftir breytinguna. Þá er eðli sjóðsins breytt. Það hlýtur að verða tekið til yfirvegunar frá hendi sjómannasamtaka hvort sá háttur fellur að því markmiði sem Aflatryggingasjóður hafði áður og hefur. Hitt tel ég að væri miklu nauðsynlegra að líta frekar á þá vankanta sem á Aflatryggingasjóði hafa verið og reyna að má þá af. Það hefur svo sem verið haft á orði að vissar útgerðir gerðu allt að því út á Aflatryggingasjóð og nú komi það m. a. fram, þegar skipta skuli kvóta á milli skipa, að þeir sem öfluðu fjármuna í Aflatryggingasjóð beri skarðan hlut frá borði, en ekki þeir sem nutu þaðan fjármagns. Ef slíkt er satt og slíkt er rétt ber mikla nauðsyn til að breyta þar til. En til viðbótar við að skerða hlut sjómanna, sem nú þurfa frekar á öðru að halda en því að hlutur þeirra sé skertur, er þetta frv. raunverulega beint framhald af þeirri stefnu hæstv. ríkisstj. að reyna að leysa vandamál þjóðfélagsins með því að sækja það fjármagn sem til þess þarf í vasa launþega og vasa framleiðslustéttanna. Það er vitaskuld ekki verið að gera annað með þessu frv. en að taka vissan hlut af sjómönnum til að reyna að létta undir með útgerðinni. Þessi þáttur, að það sé gripið til þess að lækka kaup í landinu til að reyna að halda niðri verðbólgu og það sé gripið til þess að taka af hlut sjómanna svo að útvegsmenn fái pínulítið betri stöðu, er vitaskuld alrangur. Það þarf að taka á báðum þáttum jafnhliða. Það þurfti bæði að minnka verðbólgu í landinu og líka styrkja stöðu útgerðar á Ístandi. Það er alls ekki heppileg leið að taka eingöngu frá einum aðila og það þeim sem síst skyldi. Hæstv. ráðh. nefndi að það væru ýmsir þættir sem hefðu gert útgerð erfitt fyrir á undanförnum árum, m. a. olíuverð og vextir. Þessir þættir eru enn í dag mjög lítið breyttir. Hlutur banka í vöxtum hefur ekki minnkað. Hann er jafnvel mun meiri en hann var áður en núverandi hæstv. ríkisstj. tók við völdum. Á sama máta hefur olían ekki lækkað gagnvart útgerð. Hún er núna þriðjungi dýrari en í löndunum í kringum okkur. Það er sára lítið gert til að leysa þessi vandamál útgerðar. Ég mun sjálfsagt ræða þetta mál í sjútvn. og þar fáum við, eins og ég nefndi áður, fullrúa hagsmunaaðila til að upplýsa okkur frekar um sínar skoðanir á þessu máli, en mér sýnist öll rök hníga að því, einmitt eftir því sem segir í grg., að þetta frv. eigi að fara hægt og helst að stöðvast sem fyrst.



Virðulegi forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er hörð atlaga að kjörum sjómanna í landinu og óþolandi hversu langt er gengið í þeim efnum. Það er staðreynd að sjómenn hafa orðið fyrir meiri kjaraskerðingu en nokkrir aðrir í landinu. Skv. upplýsingum frá Sjómannasambandi Íslands, sem hefur gert úttekt á þeim málum, mun kjaraskerðingin frá 1982 hafa numið allt að 337%. Engir þegnar landsins hafa búið við slíka skerðingu. Þetta frv. gerir það að verkum, ef það verður samþykkt sem maður vonar að verði ekki, að Aflatryggingasjóður verður í raun lagður niður sem slíkur og honum beint til þess að fjármagna skuldir útgerðarinnar. Ráðh. sagði áðan að þetta ætti að koma báðum til góða þar sem þar með væri útgerðinni gert kleift að standa betur við sínar skuldbindingar gagnvart sjómönnum. Ef við höldum þeirri röksemdarfærslu áfram - og það verður haldið áfram í þeim farvegi - endar náttúrlega með því að sjómenn verða gersamlega kauplausir því að auðvitað er hægt að ganga svona endalaust áfram. Ekki aðeins Sjómannasamband Íslands hefur mótmælt þessari fyrirætlun heldur einnig Alþýðusambandið og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands. Þeir hafa bent á að með þessu frv. er gengið þvert á grundvallartilgang Aflatryggingasjóðs, mest fært til þeirra sem mest afla og atvinnu víða stefnt í hættu, svo og kauptryggingu sjómanna. Ég hygg að þetta komi hvað verst niður þar sem bátar eru litlir og þar sem menn hafa þurft að sækja sjóinn eins og mögulegt hefur verið eftir tíðarfari. Það gerist reyndar alls staðar en hvað erfiðast er það fyrir litlu bátana. En þeir halda minna úti ef þeir eiga ekki von á því, ef illa gengur, að fá bætur til að greiða sínum sjómönnum. Mótmæli hafa ekki aðeins verið frá þessum samtökum heldur einnig frá skipshöfnum víða um land sem sent hafa inn sín mótmæli og fært rök fyrir sínu máli. En vegna þess að Farmanna- og fiskimannasamband Íslands hefur sérstaklega rökstutt sín mótmæli tel ég rétt að þau komi fram hér og ég geri þau að mínum, en þau eru þannig: „Frv. það sem hér um ræðir gengur í raun þvert á allar hugmyndir manna um upphaflegan tilgang og starfsemi Aflatryggingasjóðs síðustu áratugi allt frá upphafi hlutatryggingar. Þegar fyrirhugað er að ráðstafa öllu fé almennu deildar sjóðsins til útgerðar alfarið gengur sú ráðstöfun fjármagnsins á móti þeim grundvallarhugmyndum að sjóðnum beri að ráðstafa í samræmi við skiptahlutföll áhafnar og útgerðar. Þegar gengið var frá þeirri ráðstöfun útflutningsgjalds að hluti þess rynni til almennu deildar Aflatryggingasjóðs var slíkt afráðið í heildarsamkomulagi sem m. a. samtök sjómanna áttu aðild að. Var það samkomulagið um sjóði sjávarútvegs frá árinu 1976. Nái það frv., sem nú er til umr., fram að ganga sýnir það glögglega enn eina fjármagnstilfærsluna frá sjómönnum til útgerðar ofan á allt annað sem sjómenn hafa orðið að þola. Þrátt fyrir að fyrirhugað sé að ráðstafa til áhafnadeildar sjóðsins fjármunum, sem ætlað er að auka greiðslur upp í fæðiskostnað sjómanna, þá munu þær upphæðir ekki gera meira en svo að elta uppi það sem fæðisgreiðslurnar hafa dregist aftur úr raunhækkun á matvöru. Fæðisgreiðslur úr áhafnadeild sjóðsins hafa ekki fylgt þeim verðhækkunum sem orðið hafa á matvælum, þrátt fyrir kröfur fulltrúa sjómanna í sjóðsstjórn þar um. Sjómenn hafa því orðið að greiða sjálfir stóran hluta af eigin fæðiskostnaði, mun stærri en upphaflegur tilgangur áhafnadeildar Aflatryggingasjóðs gerði ráð fyrir. Þannig nær fé það, sem ráðstafa á til áhafnadeildar Aflatryggingasjóðs, ekki að greiða úr fjárhagsörðugleikum sjómanna, sem upp kynnu að koma, vegna þess að útgerð skipa er hætt vegna aflabrests og hinna nýju reglna um stjórn botnfiskveiða frá árinu 1984.“ Ég vara við því að fara þessa leið. Þótt útgerðin sé illa stödd nú um þessar mundir eru takmörk fyrir því hvað langt er hægt að ganga í vasa sjómanna. Þetta frv. er byggt á því að hér verði aflabrestur 1984, á þessu ári. Að vísu er stefnt að því að veiða mikið minna og byggt þar á spám fiskifræðinga. Hins vegar hefur komið fram þessa daga, sem liðnir eru af þessu ári, að afli hefur aukist hvarvetna um landið og það hlýtur að leiða til þess að þær reglur, sem nú hafa verið settar, verði endurskoðaðar. Ræða þarf hvernig það skuli gert en ég býst við að menn séu sammála um að gera þurfi úrbætur. En röksemdin fyrir frv. stenst varla að mínu mati. Mikið er rætt um kvóta um allt land og hefur verið gert hér á Alþingi. Í sjávarútvegsnefndum var einnig mikið um þessi mál rætt og haft var gott og mikið samráð við þessar nefndir þegar þessi lög voru í undirbúningi, lögin um kvótaskiptinguna. Ég man ekki nafnið á þeim en ég hygg að það sé atmennt kallað kvótafrv. Ég tel að það samráð, sem þar var haft, hafi orðið til þess að greiða úr mörgu og laga margt sem á borðinu var. Hins vegar verð ég að mótmæla því harðlega hvernig nú hefur verið staðið að þessu samráði. Því var lofað af sjútvrh. að sjávarútvegsnefndir mundu verða hafðar með í ráðum um framkvæmd þessara mála. Við óskuðum eftir því í sjútvn. þessarar deildar að fá að líta yfir þá skiptingu á kvótanum, sem framkvæmd hafði verið og send til hlutaðeigandi útgerðar. Formaður nefndarinnar óskaði eftir því sérstaklega en fékk ekki. Síðan sjáum við þessar upplýsingar á síðum Morgunblaðsins. Ég hlýt að mótmæla þessum vinnubrögðum og óska skýringa á þeim og vona að úr þessu verði bætt. Ég skil ekki að sjávarútvegsnefndir Alþingis séu það ótrúverðugar að ekki megi hafa það samráð við þær sem lofað hefur verið og þykir mér það óviðkunnanlegt og alls kostar óeðlilegt að við þurfum að lesa upplýsingar, sem okkur koma við, í dagblöðum og vera neitað um að sjá þær þegar óskað er eftir. Ég hef orð á þessu af gefnu tilefni og vænti þess að úr þessu verði bætt. En hvað varðar það frv., sem hér liggur fyrir, verður fjallað um það í sjávarútvegsnefndum og þá verður það skoðað rækilega. Ég vara við því að það verði samþykkt og tel þetta vonda leið, miklu verri leið en nokkrar aðrar leiðir til að bæta hag útgerðar, því að ekki er hægt að forsvara það að skerða tekjur sjómanna enn einu sinni sem er gert með þessu frv.



Virðulegi forseti. Hér liggur í eitt skiptið enn fyrir frv. til l. um breytingu á lögum í sambandi við sjávarútveginn. Þau eru öll við sama heygarðshornið. Það á sem sagt að ganga einu sinni enn á rétt sjómanna. Mig furðar það stundum. Það er eins og þeir haldi, þessir hv. ráðamenn, að skip veiði sjálfkrafa án þess að hafa áhafnir. Ég ætla að vitna í nokkur orð í bréfi, sem er mótmæli frá 77 skipshöfnum. Ég ætla að fá að vitna í seinni part bréfsins, með leyfi hæstv. forseta: „Sú endurskoðun og uppskipti á sjóðakerfi sjávarútvegsins, sem gerð var 1976 í samráði við sjómenn, leiddi af sér 6% lækkun á hlutaskiptum gegn því að sjóðakerfi sjávarútvegsins yrði afnumið í áföngum sem þó var aldrei framkvæmt eins og samið var um 1976. Við viljum því vara Alþingi við að samþykkja þessa lagabreytingu án þess að þessir fjármunir komi til skipta. Með því er hið háa Alþingi að efna til ófriðar við sjómenn og ekki að setja réttlát lög sem er þó hlutverk Alþingis Íslendinga.“ Ég tel að þetta sé nægileg skýring á því sem er að ske nú. Ég held að ekki sé hægt að setja slík atriði í lög, eins og er að finna í síðustu tveimur línunum á síðu 2, án skýringa. Ég vildi fá hæstv. sjútvrh. til að útskýra það eilítið. Þar stendur: „ Sjútvrn. mun setja um þetta nánari reglur í samráði við hagsmunasamtök og stjórn Aflatryggingasjóðs.“ Hvaða hagsmunasamtök? Eru það ekki hagsmunir sjómanna sem koma þarna inn í líka? Ef þeir mótmæla eindregið, hver verður þá niðurstaðan? Verður þetta frv. samþykkt með mótmælum sjómanna og gegn þeirra atkv.?



Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka mjög undir það sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason sagði hér varðandi þá birtingu á aflamarki sem kom í Morgunblaðinu. Þessar upplýsingar voru aðeins í höndum örfárra manna. Ég ætla ekki að tilgreina hverjir það voru enda skiptir það ekki máli héðan af. Hins vegar virðist svo vera að fjölmiðlar - og kannske þá sérstaklega þetta blað - leggi sig mjög fram um að birta trúnaðarupplýsingar og ég get út af fyrir sig e. t. v. ekki verið að kenna einstökum blaðamönnum eða ritstjórn þessa blaðs um það. En greinilegt er að þessum aðilum er ekkert í mun að reynt sé að hafa þessi mál með þeim hætti að talist geti eðlilegt. Fjölmiðlum þykir það sjálfsagt, jafnvel þótt mál séu stimpluð sem algert trúnaðarmál, að reyna að finna þau og birta þau. Við vorum margbúnir að neita öllum fjölmiðlum og þessum aðilum um þessar upplýsingar í rn. en einhverra hluta vegna tókst þeim að ná þeim. Ég vil hins vegar taka fram að við töldum óæskilegt að birta þessar upplýsingar vegna þess að þær eru í mörgum tilfellum ekki réttar. Það á eftir að framkvæma leiðréttingu á allmörgum skipum. Hins vegar ákváðum við að um leið og þær leiðréttingar hefðu verið birtar eða verið gerðar yrði listinn birtur. En vegna þessa atburðar höfum við - gerðum það að vísu ekki fyrr en í morgun - sent Alþingi þennan lista í framhaldi af skriflegri fsp. sem hér kom fram og vænti ég þess að hann verði prentaður í dag. En það var hugmynd okkar að þingið fengi þetta fyrst í hendur eftir að þeir aðilar, sem þurftu að hafa þetta með höndum, höfðu um það fjallað. Ég vil hins vegar segja það varðandi það samráð, sem hér var gagnrýnt, að ég kannast ekki við að ég eða mitt rn. hafi neitað því að ræða við sjávarútvegsnefndir þingsins um þessi mál. Það tel ég ekki vera rétt og -  Hitt er svo annað mál að við höfum verið að safna saman þeim kvörtunum sem hafa komið og þær eru allmargar. Auðvitað vissum við að hér er við margvísleg vandamál að etja. Nefnd á vegum hagsmunaaðila, þar sem er fulltrúi sjómanna, útvegsmanna og rn., hefur unnið mjög gott starf að undanförnu við að fara í gegnum þessi mál og þar hefur verið hin besta samstaða. Í framhaldi af því búumst við við að gefa út einhverjar breytingar á reglugerð og það er sjálfsagt og nauðsynlegt að skýra þau mál fyrir sjávarútvegsnefndum þingsins. En við töldum hins vegar hyggilegra að bíða þar til kærufrestur væri útrunninn þannig að við hefðum fulla yfirsýn yfir málið áður en breytingar yrðu framkvæmdar. Ég vil aðeins taka fram vegna þeirra orða, sem hér hafa komið fram, að hér sé verið að ráðast að kjörum sjómanna, eins og það gjarnan er kallað, og ganga á rétt þeirra, þá er það svo að þeir peningar, sem hér um ræðir, hafa ekki komið fram sem aukin laun sjómanna. Það er ekki rétt að segja að sjómenn hafi fengið þessa peninga í sínar hendur. Þeir eiga rétt á kauptryggingu og þeir eiga rétt á henni áfram. Ég vil leyfa mér að biðja aðila að tata dálítið skýrar um þetta mál. Það er út af fyrir sig rétt, sem haldið er fram, að þar með sé ekki jafngóð trygging fyrir því að viðkomandi kauptrygging sé greidd. Það er út af fyrir sig rétt. En útgerðarmaður og útgerðaraðili hefur jafnmiklar skyldur við sjómanninn að greiða honum laun og sem betur fer er orðin betri trygging fyrir því í lögum með öðrum hætti að laun séu greidd, sem ég veit að hv. þm. Karl Steinar Guðnason þekkir. Það má hins vegar vel vera að þessi trygging verði ekki nægilega góð. En ég vil einnig benda á að hér er úr nokkuð vöndu að ráða og það er ekki svo að hér séu víða fullir sjóðir af fjármagni til að ganga í til að bæta stöðu sjávarútvegsins. Ég vildi gjarnan vita af því ef svo væri. En það hefur nú ekki reynst þannig þegar við höfum að undanförnu verið að leita að ráðum til að komast með einhverjum hætti fram úr þessum málum. Vissulega hefðum við viljað gera margt öðruvísi en við höfum ekki séð að kostirnir væru svo mjög margir. Hins vegar heyrum við það mjög gjarnan að ómögulegt sé að gera þetta svona og ómögulegt að gera þetta hinsegin. Það er það sem við heyrum dags daglega. En við heyrum minna um hvernig hefði þá átt að gera það. Það vill náttúrlega alltaf verða svo að þegar við erfiðleika er að etja er auðvelt að finna að og það ber að gera það. En hins vegar er það ekki af neinni illgirni, eins og allt að því er látið að liggja, við sjómannastéttina að þessi ráðstöfun er gerð á árinu 1984. Ég leyfði mér að halda því fram að þessi ráðstöfun sem slík sé ekki skerðing á launum sjómanna. Það væri betur að menn töluðu stundum dálítið skýrar í öllum fullyrðingunum. Hitt er svo annað mál að það væri vonandi að afli yrði mun meiri en menn hafa gert ráð fyrir. Hins vegar vil ég vara við því, jafnvel þótt vel aflist um sinn, að ætla að hér sé einhver stórkostlegur afli á ferðinni. Aflabrögð eru misjöfn við landið og fiskurinn leggst nokkuð misjafnt upp að landinu. T. d. er sáralítill afli, eftir því sem ég best veit, við suðurströndina núna og við Reykjanes. Hins vegar hefur komið góð ganga inn á Vestfjarðamið og eins hefur afli verið góður fyrir Vesturtandi. Við þurfum að sjálfsögðu að fylgjast vel með þessum málum og taka ákvarðanir í samræmi við það. En það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að hrygningarstofninn sé í góðu ásigkomulagi nú á næstunni því að nú fáum við þær fréttir að hér sé hlýnandi sjór og bætt skilyrði og til mikils að vinna að hrygning takist vel og þegar lífríki batnar, eins og við erum að vona að muni gerast, muni sem best úr rætast. En til þess að svo geti orðið þarf að sjálfsögðu að vera til staðar einhver lágmarks hrygningarstofn. Ég er ekki að segja þetta vegna þess að ekki komi til greina að taka fyrri ákvarðanir til endurskoðunar. Að sjálfsögðu á að gera það þegar menn hafa nægilega vitneskju. En hins vegar tel ég að of snemmt sé að tala eins og það sé gefinn hlutur. Hv. þm. Kotbrún Jónsdóttir spurði hvernig ætti að skilja það sem segir hér á bls. 2 að sjútvrn. muni setja um þetta nánari reglur í samráði við hagsmunasamtök og stjórn Aflatryggingasjóðs. Þá má svara því til að ekki hefur verið gengið endanlega frá því en uppi hafa verið hugmyndir um að setja sérstaka nefnd - að sjálfsögðu með aðild sjómanna - til að fjalla um þessi mál. Um það og annað verður væntanlega rætt í dag á fundi í svokallaðri ráðgjafarnefnd um sjávarútvegsmál. En hún kemur saman til fundar í dag til þess að ræða þessi mál og ýmis önnur er varða sjávarútveginn. T. d. höfum við ekki lokið við skiptingu á afla fyrir árið 1984. Ekki hafa verið ákveðnar reglur fyrir humarveiði og síldveiði og m. a. um þau mál er ráðgjafarnefndin nú að fjalla.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins árétta það sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan í sambandi við þessi samskipti. Þar greinir okkur ekki á. Ég leitaði til hans eins og nefndin talaði um og ég tjáði nefndinni hans svör sem hér komu skýrt fram hjá honum áðan. Hann vildi ekki leggja þessi gögn fyrir nefndina sem slíka á meðan aðeins væri um nokkurs konar tilraunaútskriftir að ræða í sambandi við kvótamálin, það væru svo margar villur í því. Hins vegar væri velkomið að nefndin fengi þetta strax og búið væri að fá fram leiðréttingar, en kærufrestur væri útrunninn 5. mars. Þessu skilaði ég til nefndarinnar og ég veit að nefndarfólk er mér sammála um það að hafa skilið þetta þannig. Ég segi það eins og er, og ég segi sem betur fer hafði ég ekki skýrsluna undir höndum þegar ég las þetta í Morgunblaðinu á föstudaginn var. Ég kann ekki við svona vinnubrögð og ég tek undir það með hæstv. ráðh. að fjölmiðlar mega ekki ganga allt of langt í svona málum þar sem þarna er um mjög viðkvæm mál að ræða. Þegar hafa borist, að því er mér er sagt, á þriðja hundrað athugasemdir við þessar útskriftir svo að víða er óánægjan og ekki er farið að leiðrétta og menn verða fyrir ýmsum óþægindum sem e. t. v. hefði verið hægt að komast hjá hefði þetta verið geymt og farið með það eins og til stóð. Þess vegna tek ég undir orð hæstv. ráðh. að ég harma það að mitt ágæta blað, Morgunblaðið, skyldi gera slíka hluti. Ég hef ekki hugmynd um hvaðan þetta er komið. Það vil ég bara að komi hér fram. Hins vegar mun nefndin biðja hæstv. ráðh. og einhverja af hans starfsmönnum að hitta nefndina sem fyrst til að ræða frekar um þessi mál, en það kemur síðar fram. Um þær breytingar sem felast í frv. sem hér liggur fyrir gildir hið sama og um allar slíkar breytingar, að um þær verða skiptar skoðanir. Hv. 4. þm. Vesturl. og 6. landsk. þm. gerðu mikið úr því að gengið sé þarna á hlut sjómanna. Þetta fæ ég ekki skilið vegna þess að hlutur sjómanna hefur ekki verið reiknaður út úr Aflatryggingasjóðsframtaginu nema þegar um tryggingu er að ræða, þeir hafa ekki fengið hlut úr hinu. Hins vegar er það rétt að Aflatryggingasjóður er fjármagnaður að stærstum hluta af útflutningsgjaldi sem sjómenn og útgerðarmenn taka auðvitað sinn þátt í að greiða. Það fer inn í sameiginlegan sjóð. En það er ekki raunin að verið sé að gera upptækar þarna tekjur sjómanna, það fæ ég ekki skilið, þó að þessi breyting sé gerð, nema þegar um tryggingatímabil er að ræða. Því miður hafa komið upp slík dæmi, eins og 4. þm. Vesturl. gat um. Það er sagt að sumir hafi gert út á Aflatryggingasjóð. Við notum ekki sterkari orð hér en þetta í þessum efnum, við höfum ekki sannanir. Þetta orð hefur legið á og er nokkuð á móti því að koma slíkri þróun af hafi hún verið? Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu vegna þess að þetta mál kemur í þá nefnd sem ég á sæti í, en þó vil ég benda á að það gætti nokkurs misskilnings hjá hv. 8. landsk. þm. Kolbrúnu Jónsdóttur. Það eru fleiri en ein deild í Aflatryggingasjóði. Þegar í frv. er rætt um að taka 4% er gert ráð fyrir að það sé tekið út hinni almennu deild. Það skaðar ekki hlut sjómanna. Síðasta greinin á bls.2 fjallar hins vegar um áhafnadeild. Það er sú deild sem hefur sérstaklega verið látin taka fyrir bæði fæðispeninga og annað til sjómanna og frv. gerir einmitt ráð fyrir því. Með leyfi forseta ætla ég aðeins að lesa þetta yfir svo að við glöggvum okkur á því: „Þá gerir frv. ráð fyrir að áhafnadeild Aflatryggingasjóðs fái til ráðstöfunar á árinu 1984 ríkisframlagið til Aflatryggingasjóðs, 18.6 millj. kr. auk síns venjulega tekjustofns af útflutningsgjaldi, sem ætla má að gefi um 160 millj. kr. á þessu ári. Þetta er gert til þess að deildin geti aukið greiðslur fæðispeninga til sjómanna, og einnig til þess að hún geti greitt úr fjárhagsörðugleikum sjómanna, sem upp kynnu að koma vegna þess að útgerð skipa er hætt vegna aflabrests og hinna nýju reglna um stjórn botnfiskveiða á árinu 1984. Sjútvrn. mun setja um þetta nánari reglur í samráði við hagsmunasamtök og stjórn Aflatryggingasjóðs.“ Ég bendi á þetta vegna þess að það er þessi deild sem getur gefið möguleika til þess að aðstoða sjómenn sem verða fyrir sérstökum áföllum vegna samdráttar í afla. Hvað það yrði í miklum mæli skal ég ekki segja um hér, það yrði sennilega í alltof litlum mæli. En þarna opnast þá möguleiki til hjálpar. Sem sagt, um þetta má allt deila. En við munum ræða þetta mjög ítarlega í n. eins og öll önnur mál og ég tel að við getum fundið á þessu flöt sem við getum nokkurn veginn við unað. En að lokum þetta: Mér finnst það engin rök hjá hv. 4. þm. Vesturl. að segja þeim að fresta þessu núna, það sé svo mikill fiskur á leiðinni. Við vonum öll að það sé mikill og vaxandi fiskur á leiðinni. En þarna er búið að gera, hvort sem okkur líkar betur eða verr þær ráðstafanir í sambandi við fiskverðsákvörðun sem verður ekki breytt. Það er því leitað mjög eftir því að þessu sé framfylgt af þeim aðilum sem um þetta semja. Þar á ég auðvitað við útgerðarmenn, sem þarna er samið um fiskverðið við, að 4% verði greidd. Ég sé ekki neina ástæðu til að fresta málinu vegna þess að við eigum von á meiri fiski. Ég ítreka það að vonandi verður mikill fiskur hér í vetur og við getum þá hugsanlega aukið okkar veiðar eitthvað þegar á árið líður. En eins og er er því miður of snemmt að spá því.



Virðulegi forseti. Ég kem nú hér upp aftur í þessa umr. fyrst og fremst vegna umr. um samráð við sjútvn. Ég tek undir það sem hv. 6. landsk. þm. sagði um þessi mál. Átt hafa sér stað ansi mikil mistök í sambandi við þann þátt sem ég vil einnig staðfesta að mér fannst að tækist nokkuð vel í sambandi við undirbúning umr. um kvótakerfið og jafnvel betur en ég bjóst við þegar hér var verið að ræða það mái. Ég fann nokkuð fyrir því að sú umr. var fyrst og fremst til þess að leysa málin sameiginlega og leita að göllum og reyna úr þeim að bæta og að mörgu leyti tókst það. Þetta hefur því miður breyst núna á síðustu dögum. Svo virðist að eftir að rn. hafði kynnt okkur undirbúninginn að kvótagerðinni allvel og rækilega hafi ekki meira verið hugsað um samráð. Ég held að þetta hafi verið mjög af hinu verra. Þegar við í sjútvn. sáum að þannig skyldi unnið óskuðum við ákveðið eftir því að fá upplýsingar um áframhaldandi vinnu að kvótaundirbúningnum. Við báðum formann n. bæði um að fá lista þann sem hér hefur verið rætt um og einnig um að ráðh. eða menn úr rn. kæmu á fund til okkar þar sem þessi mál yrðu skýrð. Við fengum síðan yfirlýsingar frá formanni n. um að vissir erfiðleikar væru í sambandi við að gera það á þeim tíma sem við vorum að fara fram á þetta þó að ég fallist ekki alveg fullkomlega á þá skoðun að nauðsynlegt hafi verið að halda einhverjum hlutum leyndum fyrir okkur í sjútvn. þó að kannske væri ekki talið eðlilegt að það færi út á meðal fjölmiðla. En við gerðum ekki neinn hávaða úr þessu og treystum okkar formanni til að ýta frekar á að þessir hlutir fengju þann gang sem við höfðum búist við og hafði verið í upphafi umr. um mátið. En sú varð raunin á að við fengum aðalfréttirnar úr Morgunblaðinu og ekki hefur verið reynt að bæta neitt þar um eftir að þær fréttir komu. Við erum fyrst að heyra núna frá hæstv. ráðh. að þessi listi, sem Morgunblaðið birti, hafi verið að nokkru leyti rangur. Ýmsir hafa verið að spyrja mig um vissa þætti í þessum lista og ég hef vitaskuld sagt: Það sem birtist í Morgunblaðinu hlýtur að koma bara beint frá rn., hlýtur að vera rétt. Það hefur ekki komið nein yfirlýsing um að þarna væri um eitthvert bráðabirgðaplagg að ræða. En það er svolítið fleira í sambandi við þetta sem ég sem sjávarútvegsnefndarmaður felli mig ekki alveg við. Það er að á meðan við nm. í sjútvn. vorum að biðja um þessi plögg voru þau í höndum annarra þm. hér á hv. Alþingi. Mér er fullkunnugt um að fleiri en einn þm. voru með þetta hér og voru jafnvel að láta í það skína að þeir hefðu ekki fengið þetta eftir neinum krókateiðum heldur beint úr höndum ráðh. sjálfs. Slík vinnubrögð eru ekki til þess að gera auðveldara að þau sjálfsögðu samráð, sem ákveðin voru með lögunum sem samþykkt voru hér fyrir jólin, verði áfram eins góð og þau voru í upphafi þegar samstarf hófst. Ég vænti þess að þau vinnubrögð, sem notuð hafa verið síðustu vikurnar í sambandi við þetta, verði aflögð og okkur sjútvn.-mönnum verði sýnt meira traust í sambandi við þetta mál en gert hefur verið á þessum tíma. Fyrst ég er hér kominn upp vil ég enn svolítið ræða um það frv. sem hér er til umr. og þá fullyrðingu hæstv. ráðh. áðan að sú breyting á Aflatryggingasjóðslögunum virki ekki sem skerðing á hlut sjómanna. Þegar ég tala um hlut er ég að tala jafnt um hlut og kauptryggingu og tekjuöryggi. Ég held að því verði ekki á móti borið og það var og er grundvöllur Aflatryggingasjóðs að tryggja að sjómenn fái sitt kaup. Ég veit að í ótal mörgum tilfellum hafa útvegsmenn staðið þannig að þeir hafa ekki getað staðið í skilum við sjómenn fyrr en Aflatryggingasjóður hefur hlaupið undir bagga og komið með sinn hlut til þeirra aðgerða. Það er því alveg út í hött að halda því fram að með því að breyta hlutverki Aflatryggingasjóðs, svo sem þessi lög gera ráð fyrir, sé ekki um beina skerðingu á rétti, kaupi eða hlut sjómanns að ræða. Það er alveg eins hægt að segja að hinar breytilegustu tryggingar, sem settar eru til að tryggja mönnum lífsviðurværi, séu ekki beint kaup eða þess háttar. Þetta er bara einn af þeim þáttum sem við höfum komið upp í okkar þjóðfélagi og verkalýðshreyfingin samið raunverulega um. Þetta er enn eitt verk þessarar ríkisstj. í þá átt að skerða rétt verkalýðshreyfingarinnar og ganga yfir gerða samninga. En hæstv. ráðh. hafði orð um að höfð væru stór orð á þann máta að verið væri að fara illa með sjómenn og gengið væri á hlut þeirra og lítið væri talað um það hvað annað ætti að gera. Ég er nokkurn veginn viss um að við viljum ekki leysa vandamál þjóðfélagsins með því að ganga á rétt launþega eða sjómanna. En ef við göngum út frá því - og það er mín skoðun að svo sé verið að gera hér gagnvart sjómönnum - þá langar mig aðeins til að benda á það sem ég nefndi í fyrri ræðu minni að það er ekki hlutur sjómanna og ekki hluturinn sem hefur farið í Aflatryggingasjóð sem hefur skert stöðu útgerðar hér á undanförnum árum. Það er af og frá. Það eru allt aðrir þættir, kannske fyrst og fremst sá þátturinn sem væri hægt að sækja í einhvern pening núna, þ. e. sú fjármálastefna sem rekin hefur verið af íslenskum bönkum og að sumu leyti af ríkisstjórnum, jafnt af þeirri ríkisstj., sem ég studdi hér fyrir ári síðan, og þeirri ríkisstj. sem situr nú, sú fjármálapólitík sem rekin var á verðtryggingarárunum þegar verðtryggingin var rekin þannig að hlutur útgerðar og hlutur sjómanns hækkaði ekki f neinu hlutfalli við aðra verðtryggingu sem var í landinu. Stefnt var beint að því að minnka bæði hlut sjómanna og útvegs með því að haga þeirri verðtryggingu, sem um var talað að skyldi vera jöfn á alla vegu, á þann veg að verðtrygging fisks og afurða útgerðarinnar var ekki í neinni líkingu við það sem verðtryggingin var á gjaldeyrinum, fjármagninu, sem þurfti til að reka útgerð á Íslandi. Hefði verið gripið í taumana þar og þau mál jöfnuð væri ástandið allt öðruvísi á Íslandi í dag og íslensk útgerð allt öðru vísi. Grundvöllur þessarar skekkju var fyrst og fremst sá - jafnt hjá þeirri ríkisstj. sem var hér við völd fyrir ári síðan og þeirri ríkisstj. sem nú situr - að halda niðri kaupgjaldi í landinu. Ef fiskverð í landinu hefði hækkað í einhverju svipuðu hlutfalli og verðtryggingin, vextirnir og gengið hefði fiskverð orðið að hækka ansi mikið. Þá hefðu aðrar atvinnustéttir í landinu náttúrlega óskað eftir því að kaup hækkaði í sama hlutfalli og hlutur sjómanna. Alltaf er verið að leita að einhverjum leiðum til að smeygja sér fram hjá því að hinn vinnandi maður fái þann rétt sem hann á. Með þessu frv. er einmitt verið að bæta einni leiðinni við. Hv. 3. þm. Vesturl. vildi ekki taka undir þau orð mín áðan að ég taldi rétt að fresta þessu frv. enda mun hann sjálfsagt vera á sömu skoðun og hæstv. ríkisstj. um að svona leiðir séu æskilegar. En mín tillaga um að fresta þessu frv. byggðist fyrst og fremst á grg. frv. þó að ég sé þess að fullu samþykkur að þessu frv. verði frestað. Í grg. frv. sjálfs er sagt að þegar sé aflabrestur á Íslandsmiðum. Ég held að það sé bara allt önnur saga. Það er sama hvaðan við heyrum fréttir, hvort það er frá Vestmannaeyjum, Suðurlandinu, Vesturlandinu eða Vestfjörðum. Hver fréttin á fætur annarri er um meiri afla. Hún er kannske ekki miðuð við þau ósköp sem við fiskuðum 1981 heldur miklu meiri afla en 1983 og 1982 - eða a. m. k. 1983. Ég talaði við einn útvegsmann og fyrrv. skipstjóra vestur í Rifi í gær. Hann sagði mér að allar götur síðan 1970 hefði sinn bátur ekki fiskað annað eins og hann hefði fiskað í febrúar í ár. Sem betur fer er þessi staðreynd víðar. Ég vænti þess að til þeirrar staðreyndar verði tekið tillit, tekið verði tillit til þess - og það í tíma eins og reyndar hæstv. ráðh. nefndi hér áðan - að þau lög og þær reglur, sem nú er verið að setja út frá því að það verði aflabrestur á Íslandi á árinu 1984 - verði ekki látin vera of lengi í gildi. Æskilegast væri að við færum ekki að samþykkja lög sem væru óþörf ef hlutirnir snérust á þann veg sem við vonum vitaskuld öll og við fiskuðum sæmilega á árinu 1984 sem mér sýnist að allt stefni að.



Virðulegi forseti. Þetta frv. gefur ekki tilefni til almennrar efnahagsumræðu en ég hygg að menn verði að hafa í huga að útgerðin verður að ganga og ganga vel. Annars er íslensku þjóðarbúi illa komið. Hins vegar hefur verið búið þannig að útgerðinni á undanförnum árum að hún hefur staðið á brauðfótum, hverjum sem það er að kenna. Ég hygg að ríkisstjórnir hafi almennt búið þannig um hnútana að skilja eftir sig erfiðleika þar og bæta á þá erfiðleika, m. a. með því að kynda undir verðbólguna. Það er ekki verðtryggingin sem er upphafið að þessu, það er ekki verðtrygging sem er orsök erfiðleikanna, það er verðbólgan sjálf sem stjórnmálamenn og aðrir hafa kynt undir, aukið og eflt. Ég fullyrti áðan og geri enn að þetta frv. verði til að skerða kjör sjómanna og furða mig á því ef ágreiningur er um það. Við getum deilt um leiðir til að bjarga útgerðinni og við erum tilbúnir til þess, a. m. k. í Alþfl., að ræða það með stjórnvöldum hvernig hjálpa skuli útgerðinni og koma henni til að ganga vei. En að deilt sé um hvort þetta sé skerðing fyrir sjómenn eða ekki, það kemur á óvart. Ég þekki það af eigin raun að þessi ráðstöfun verður til þess að sjómenn eiga erfiðara með að fá sitt kaup. Það hefur oft verið erfitt en ég er öruggur á því að það verður mun erfiðara eftir að þetta frv. hefur verið samþykkt. Heyrst hafa þær raddir hér að menn hafi gert út á Aflatryggingasjóð. Vafalaust eru til dæmi um það. Það er eins og með alla tryggingu að ýmsir óverðugir fá út úr tryggingum. En að leggja af kerfið þess vegna er vond ráðstöfun, ófær ráðstöfun. Heldur væri nær að laga það sem aflaga hefur farið. Ég hygg að möguleikar séu á því bæði í þessum tryggingum sem öðrum. En ég ítreka það að ef þetta frv. verður samþykkt verður enn gengið á hlut sjómanna. Ég tel það alveg augljóst og ekki umdeilanlegt atriði. Og líka það að sjómönnum verður gert erfiðara fyrir að fá sín laun sem eru allt of lág í dag og hafa verið skert meira en laun annarra launþega í landinu.



Virðulegi forseti. Hér liggur fyrir frv. eins og fyrri daginn því að til þess störfum við hér. Þetta frv. fjallar um ákveðna íhlutun stjórnvalda í málefni sem að mestu leyti tilheyra frjálsum samningsaðilum. Hér er verið að hlutast til um skiptingu ákveðinna fjármuna í sjóðakerfi sem lofað var að aflétta í áföngum fyrir allmörgum árum síðan. Hér er ákveðin stjórnsemi á ferðinni. Ég þarf reyndar ekki að minna á till. sem fram eru komnar frá okkar hendi um tilhögun þessara mála. Við höfum lagt fram frv. um að fiskverð verði gefið frjálst, það sé það stjórntæki sem í raun og veru þjóni eðlilegast þeim markmiðum sem miðað er að. Frjálst fiskverð gerir það sjálfkrafa að verkum að það verður allra hagur, sem að fiskveiðum standa, að skila afla á land þannig að tilkostnaður sé sem minnstur og hagur manna þar með sem mestur. Hér er aftur á móti farin sú leið að stjórna hlutunum að ofan. Það þótti reyndar ágætt hér áður fyrr á góðum búum að stjórnsemi væri fyrir hendi en þá gengu menn líka yfirleitt út frá að menn vissu nákvæmlega hvað þeir væru að gera. Fjmrh. hæstv. ríkisstj. hefur staðfest það bæði fyrir og eftir jól að þessi stjórn hafi nánast ekki haft hugmynd um hvað hún var að gera mestalla sína stjórnartíð. Hann hélt því fram fyrir jól að þær upplýsingar, sem hann og aðrir stjórnarliðar hefðu haft í höndum fyrir kosningar, hefðu verið villandi og rangar. Hann hélt því fram að þegar kosningum lauk hefðu þeir ekki haft eða getað haft nokkra yfirsýn yfir fjárreiður þessa lands og ástand efnahagsins. Núna stöndum við frammi fyrir því að á fjárlögum er risagat sem kom mönnum svo gjörsamlega á óvart að það virtist rétt eins og það hefði orðið til á einni nóttu. Því verður mér tíðrætt um þessa hluti vegna þess að hæstv. sjútvrh. hefur haldið því fram í þessum umr. að hér sé ekki verið að skerða kjör sjómanna. Ég hef lesið frv. eins og sjálfsagt aðrir þm. og fæ ekki séð af þeim lestri að þar séu færðar neinar sönnur þess að hér sé ekki verið að skerða kjör sjómanna. Nú vildi ég eiginlega beina þeirri spurningu til hæstv. sjútvrh. hvort hann gæti sannað mér og þá þingheimi með einföldum hætti, kannske einfaldlega lýsingu á skiptingu afla einnar veiðiferðar, hvernig það skýrist að kjör sjómanna rýrna ekki eða versna ekki eftir samþykkt þessara laga. Það er mjög áríðandi að við fáum þessa sönnun eða þessar upplýsingar vegna þess að verið er að biðja okkur hér um samþykki eða synjun á þessum lögum og þar horfum við trúlega langhelst til þess hvort þeir aðilar, sem þarna eru til umræðu, hagnast eða verða fyrir áföllum af þessari lagagerð.



Virðulegi forseti. Út af þessari síðustu spurningu vil ég segja að án þess að ég ætli að fara að efna til mikilla deilna um hvort verið er að skerða kjör manna eður ei verð ég að segja það eins og er að mér finnst að það gleymist oft að við getum ekki við allt ráðið í þessu landi. Olían, gengið og fjármagnskostnaðurinn er eitthvað sem við getum ekki ráðið algjörlega við, því miður. Það eru ekki Íslendingar sem hafa hækkað olíuna umfram allt annað verðlag í heiminum og fjármagnskostnaður hefur á undanförnum áratug hækkað alveg gífurlega atmennt í heiminum. Þetta og það hve við erum raunverulega háðir erlendum viðskiptum og erlendu fjármagni hefur gert okkur mjög erfitt fyrir. Innlendur fjármagnskostnaður hlýtur að einhverju leyti að taka mið af þeim fjármagnskostnaði sem er erlendis. Því að hvernig væri málum fyrir komið ef það væru þá sérstök forréttindi þeirra sem fengju þetta innlenda fjármagn að fá það mun ódýrara en hitt og væri líklegt að einhver mundi vilja spara við slík skilyrði? Kannske er aðalatriðið í málinu, þegar verið er að tala um skert kjör, að skerðingin er atmennt vegna utanaðkomandi áhrifa og vegna þess hvað gerist í okkar auðlindum. En hér á Alþingi heyrir maður oft að þetta sé eingöngu vegna þess að þessi lög hafi verið sett eða hin ráðstöfunin gerð. Ef svo væri ættu einhvers staðar að safnast upp digrir sjóðir sem væru þá vænlegir fyrir þá, sem eiga að búa hér í framtíðinni, til ráðstöfunar. En það er því miður ekki svo og mætti stundum vera betur í heiðri haft. En hér var um það spurt með hvaða hætti þetta skerti kjör sjómanna eða skerti ekki kjör sjómanna. Það vita allir sem hér eru að það er greitt til Aflatryggingasjóðs af útflutningsgjaldi. Útflutningsgjald kemur ekki til skipta til sjómanna eða kemur í flestum tilfellum ekki til útgerðar. Hins vegar renna þessar greiðslur til Aflatryggingasjóðs og það hefur verið með þeim hætti að eingöngu þau skip sem lent hafa í sérstökum aflabresti hafa fengið þaðan tekjur. Þetta hefur verið gagnrýnt, t. d. af þeim sem gera út togara, að sáralítið af þessu fé hefur í gegnum tíðina runnið til þeirra. Það er alveg rétt, það hefur í miklum mæli runnið til lítilla báta og í mörgum tilvikum orðið til þess að viðhalda mjög óhagkvæmri útgerð. Það er engin launung á því. Það má vel vera að í sumum tilfellum sé æskilegt að viðhalda slíkri útgerð til þess að halda uppi atvinnu. En til lengdar er ekki gott að stofna til útgerðar með þeim hætti og styrkja hana þannig. Sérstaklega ekki þegar floti okkar er of stór við núverandi aðstæður, þá hljótum við að taka slíkt skipulag til endurskoðunar. Það sem kemur sjómönnum til góða í þessu sambandi er eingöngu það að þær útgerðir, sem lenda í slíkum erfiðleikum, fá greiðslur frá Aflatryggingasjóði. Þær greiðslur hafa hins vegar engin áhrif á skyldu útgerðarinnar til að greiða þessum sjómönnum kaup. Viðkomandi sjómenn fá ekkert meira kaup vegna þess að það komi greiðslur frá Aflatryggingasjóði. Hins vegar má segja sem svo, sem er rétt, að atvinnurekandi eða útgerðaraðili, sem fær peninga frá ákveðinni stofnun, hefur frekar bolmagn til að greiða og það hefur verið viss trygging fyrir sjómenn fyrir að fá þessi laun greidd. En það hefur engin áhrif haft á upphæð þessara sömu launa. Vegna þess held ég því fram að hér sé ekki um skerðingu á launum sjómanna að ræða. En ég tók hins vegar fram að það mætti vera í einhverjum tilvikum að það minnkaði öryggi þeirra fyrir því að fá þessi laun greidd. En þetta öryggi er einnig til í öðrum lögum og ábyrgð útgerðarmanna er sú sama. Um þetta skal ég ekki della frekar en ég er að vísu ekki sérfræðingur í kjaraskerðingartali. Ég skal taka það fram. Ég hef ekki verið mjög hrifinn af öllu því tali í gegnum árin og hef ekki lagt mig sérstaklega inn í þær orðræður og aðrir eru mér fremri í þeim efnum. Ég vil aðeins að lokum taka fram að í þessu frv. er einnig gert ráð fyrir því að allt ríkisframlagið til Aflatryggingasjóðs renni til hagsmunamála sjómanna. Það hefur ekki gert það fram að þessu. Ég tel það eðlilegt og að því leytinu til gerir það það að verkum að hægt verður að standa betur að t. d. fæðisgreiðslum áhafnadeildar. Þó það sé ekki stór upphæð virkar það sem bætt kjör sjómanna. Ég vil einnig taka fram að vegna þessara erfiðleika allra var ákveðið að minnka það sem færi utan skipta um tvö prósentustig sem eru væntanlega bætt kjör sjómanna. Að vísu var því haldið fram í kjarasamningum að sjómenn hefðu með því fengið 6% hækkun. Ég tel það ekki hafa verið rétta túlkun vegna þess að ég tek undir það að sjómenn hafa orðið fyrir sérstökum aflabresti og það hefur verið rangur samanburður þegar því var haldið fram að sjómenn fengju 6% og því þyrftu aðrir að fá 6%. Því menn gleyma því oft í þessari umr. um kjörin að sjómenn eru fyrst og fremst háðir aflanum sem kemur að landi en ekki prósentuhækkunum í fiskverði. Hins vegar verður fiskverðsbreyting aftur í vor eins og vitað er. Ég vildi aðeins ítreka það að lokum að ég tel fyrir mitt leyti að ég hafi reynt að hafa, eftir því sem ég hef getað, gott samráð við sjávarútvegsnefndir. Hitt er svo annað mál að við höfum að undanförnu verið að reyna að safna saman öllum þeim umkvörtunum sem inn hafa komið og við töldum ekki rétt og í raun og veru engum til góðs að vera að birta þennan umrædda lista. Þess vegna þykir mér út af fyrir sig leitt að nm. í sjútvn. skuli þurfa að kvarta yfir þessum samskiptum en við skulum þá bara reyna að laga það eftir því sem hægt er. Það er reiðilaust af minni hálfu og ég er tilbúinn hvenær sem er að koma á fund sjútvn. og ég veit ekki til þess að neitt hafi á því staðið. En ég vil aðeins endurtaka það sem ég sagði að ég taldi það ekki þjóna neinum tilgangi að vera að afhenda þennan lista fyrr en hann væri orðinn réttur. Þetta er nú einu sinni mjög viðkvæmt mál og það er mikið af misskilningi í gangi varðandi þessa kvótaskiptingu. Fjölmiðlar reyna að elta uppi öll erfið dæmi og elta lítið þá sem ánægðir eru - því alltaf eru einhverjir sæmilega ánægðir - en reynt hefur verið í miklum mæli að ala á óánægju í þessum málum eins og hægt er. Þess vegna höfum við talið rétt að bíða með slíka birtingu. En við höfum sem sagt sent þennan lista til þingsins og hann er nú heldur skárri en hann var í Morgunblaðinu en hann er samt ekki nógu góður því ýmsar leiðréttingar eiga eftir að koma þar fram.