Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti, fyrir hönd Alþingis og okkar alþingismanna, færa forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, innilegar hamingjuóskir með sjötugsafmæli hennar 4. október sl. Það hefur sjaldan borið við að hinn pólitíski forustumaður þingsins fagni svo göfugu afmæli í embætti en þó hefur svo gerst tvívegis síðustu hálfa öld. Er forsætisráðherrann, Jóhanna Sigurðardóttir, þar í ágætum selskap. Ég óska henni og fjölskyldu hennar velfarnaðar á þessum tímamótum.

Til svara eru utanríkisráðherra og atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra.

Frú forseti. Í síðustu viku kom út rit Seðlabankans um fjármálastöðugleika. Seðlabankinn nefnir að þessu sinni sem eina helstu ógn við fjármálastöðugleika í landinu að Landsbanki Íslands hafi ekki tryggt sér endurfjármögnun á þeim lánum sem tekin voru við stofnun hans árið 2009. Þannig segir Seðlabankinn að ef ekki komi til endursamninga um þessar skuldir, og er þá reyndar vísað bæði til skulda Landsbankans og annarra skulda, geti orðið svo mikill þrýstingur á gengi krónunnar að losun fjármagnshafta yrði erfiðari en ella. Í milljörðum erum við að tala um að Landsbankinn þurfi að greiða um 69 milljarða að meðaltali á ári á árabilinu 2015–2018. Þetta er allt saman byggt á samningum sem gerðir voru á árinu 2009 á milli nýja og gamla bankans. Spurning mín til efnahagsráðherra er þessi: Kann að vera að menn hafi gert hrapalleg mistök þegar nýja bankanum var komið á stofn með svona skökkum gjaldeyrisjöfnuði, að bankanum hafi verið gert að standa í skilum með þetta hrikalega háar fjárhæðir í erlendum gjaldeyri án þess að hafa fengið erlendar eignir á móti? Kann að vera að þetta hafi verið slík mistök? Hvernig hyggst ráðherrann bregðast við þeirri alvarlegu stöðu sem Seðlabankinn dregur upp, nefnilega þeirri að fjármálastöðugleika í landinu sé ógnað vegna þess hvernig frá þessum samningum var gengið? Í stuttu máli getur bara tvennt gerst ef bankanum tekst ekki að endursemja um lán sín: Bankinn verður þá að ryðjast inn á íslenska markaðinn í leit að erlendu fjármagni til að standa í skilum og það mun, grípi Seðlabankinn ekki inn í, hvorki meira né minna en hafa í för með sér hrun íslensku krónunnar eða að Seðlabankinn ákveður að grípa þá inn í og selja gjaldeyri í gríð og erg, gjaldeyri sem hefur verið tekinn að láni. Kostirnir eru því ekki beint brattir sem við stöndum frammi fyrir ef Landsbankanum mistekst að endurfjármagna þessar skuldir.

Frú forseti. Nei, ég tel ekki að gerð hafi verið mistök þegar íslensku bankarnir voru reistir við og endurfjármagnaðir og samkomulag tókst við kröfuhafana eða gömlu bankana um þau mál. Það var lífsnauðsynlegt fyrir íslenskt samfélag að sú aðgerð gengi hratt fyrir sig og kláraðist og bankarnir yrðu fjármagnaðir og yrðu starfhæfir, það var forsenda þess að þeir gætu síðan tekið til við að vinna úr skuldum viðskiptavina sinna o.s.frv. Ég held því hiklaust fram að unnið hafi verið ótrúlega mikið starf á tiltölulega skömmum tíma við að leiða það allt saman í höfn fyrir árslok 2009. Að sjálfsögðu voru þeir samningar unnir með nýju bönkunum og þeir voru með í ráðum þegar sú leið var valin sem til dæmis var valin í tilviki Landsbankans, að þetta væru tvö skuldabréf í erlendum myntum. Fyrir því voru ýmis góð og gild rök og eru í sjálfu sér enn þó að hitt sé rétt að á meðan bankinn hefur ekki tryggt sér aðgang að erlendum fjármálamörkuðum er staðan þröng fyrir hann að standa skil á þessum greiðslum. Sem betur fer hefur tekist samkomulag um uppígreiðslur sem gefur Landsbankanum lengri tíma til að búa sig undir frekari greiðslur síðar meir. Langæskilegast væri að samningar tækjust síðan um hvernig því yrði dreift. Unnið er að því að leysa það í góðu samstarfi á milli gamla og nýja bankans og setja þá upp nýja endurgreiðsluáætlun kannski yfir eitthvað lengri tíma með hliðsjón af því bráðabirgðasamkomulagi sem þegar hefur tekist um uppígreiðslurnar. Seðlabankinn hefur þarna líka áhyggjur af því að á meðan Landsbankinn hefur ekki tryggan aðgang að erlendum fjármálamörkuðum er hættan sú að hann taki að hamstra gjaldeyri á innlendum markaði til að undirbúa og eiga fyrir afborgunum. Það hefur ekki heillavænleg áhrif á gjaldeyrismarkaðinn, það er alveg ljóst, enda er Landsbankinn mjög stór aðili á þeim markaði sem tekur á móti miklu af gjaldeyristekjunum. Það er mikilvægt fyrir markaðinn að hann skili því en liggi ekki á því sjálfur. Ég les líka út úr þessum efasemdum Seðlabankans áhyggjur af jafnvæginu á okkar grunna gjaldeyrismarkaði, ekki bara greiðslujöfnunardæminu stóra í heild sinni, sem ég held að sé vel viðráðanlegt og leysanlegt í þessu tilviki, en forsendan er sú að tíminn sé nægjanlegur og að bankinn hafi tryggt sér aðgang að erlendum gjaldeyrismörkuðum. Það er það sem þarf að takast á næstu mánuðum og missirum að íslensku bankarnir komist í eðlilegt umhverfi hvað þetta varðar.

Frú forseti. Ég tel að hér sé um mjög alvarlegt mál að ræða enda tekur Seðlabankinn ekki upp hvaða mál sem er og vekur athygli á að það ógni fjármálastöðugleika í landinu. Spurningin sem hlýtur að blasa við okkur er þessi: Hvernig gat það gerst einungis örfáum árum eftir að bankanum var komið á fót að hann var kominn í þá þröngu stöðu að hafa ekki eignir í erlendum gjaldmiðlum til að standa í skilum með skuldir í erlendum gjaldmiðlum? Hvernig gat það gerst? Mér fannst ráðherrann skauta tiltölulega léttilega fram hjá þeirri spurningu með því að segja: Þetta voru ekki mistök, þetta var allt eðlilegt. Væntanlega hafa menn gengið út frá því á þessum tíma, árið 2015, að menn hefðu aðgang að erlendum lánamörkuðum. En staðan er sú að það stefnir í að það verði ekki þannig. Þess vegna er ástæða til að spyrja þessara spurninga og ég tel að íslensku krónunni og áætlun stjórnvalda um afnám haftanna standi veruleg ógn af þeirri stöðu sem upp er komin. Þetta eru ekki litlar fjárhæðir, 70 milljarðar á ári á árunum 2015–2018, sem Landsbankinn þarf á að halda og við erum enn með höft og ríkisstjórnin er að vinna að því að herða þau.

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá málshefjanda að þetta er mjög stórt mál og angi af enn stærra máli sem er heildargjaldeyrisjöfnunardæmið fyrir þjóðarbúið með snjóhengjuna innan borðs og síðan uppgjör gömlu og nýju bankanna og þar til viðbótar eign í innlendu bönkunum og loks er það uppgjörsbréf Landsbankans. Ein ástæða þess að þessar greiðslur eru hærri en menn sáu kannski fyrir í byrjun er sú að bankanum hefur gengið vel og nú stefnir í að B-bréfið sem við köllum svo, uppgjörstækið, verði greitt upp að mestu leyti eða sennilega að fullu, það er yfir 90 milljarðar kr. Það er í sjálfu sér gott, það er vegna þess að bankanum hefur gengið vel og vel hefur unnist úr þessum eignum. En það kemur fyrr til greiðslu en afborganirnar af stóra bréfinu og því var mjög gott að samkomulag tókst um uppgjörið. Ríkið hefur rutt brautina og farið tvisvar með árangursríkum hætti út á erlendan fjármálamarkað. Það var meðal annars gert til að auðvelda í kjölfarið innlendum aðilum, orkufyrirtækjum og bönkum, að fara að reyna þar fyrir sér. Ég er ekki jafnsvartsýnn og hv. þingmaður á það að ef FME gefur grænt ljós á að styrkur bankanna sé orðinn nægjanlegur, að þeir megi fara að greiða arð o.s.frv., muni aðgangur að erlendum skuldabréfamörkuðum ekki opnast á næstu mánuðum eða missirum.

Virðulegur forseti. Í síðustu viku var svokölluð kjördæmavika þar sem við þingmenn áttum þess kost að fara um kjördæmin. Þingmenn Suðurkjördæmis fóru allir sem einn og hittu meðal annars sveitarstjórnir og er ákaflega áhugavert að heyra mismunandi hljóð í mönnum, svona hvaða tónn er á hverju svæði. Það sem var áberandi á hinu dreifbýla svæði, við skulum bara segja frá Hvolsvelli og austur að Höfn, voru tvö mál sem snerta grunnþjónustuna og eru gríðarlega mikilvæg. Annað varðar Fjarskiptasjóð og forgangsröðun verkefna þar, og ég óskaði eftir sérstakri umræðu við innanríkisráðherra um það en geymum hana. Hitt er jöfnun húshitunarkostnaðar. Staðreyndin er sú að á þessum svæðum sem eru auk þess láglaunasvæði fara ein mánaðarlaun þessa fólks í að greiða kostnað við húshitun umfram aðra, þ.e. við getum sagt að það fái laun ellefu mánuði ársins. Hér var unnin skýrsla sem skilað var í desember 2011 sem snerist um það að jafna húshitun. Í tillögu var fyrst og fremst talað um að leggja, ef ég man rétt, 10 aura á hverja kílóvattstund eða 1.700 milljónir og þá mundi jöfnunin verða fullkomin, þ.e. ekki yrði tekin ákvörðun um það á þingi í hvert sinn því að það hefur því miður dregið úr þeim fjárframlögum sem hafa verið lögð þar fram, þá mundi hún vera sjálfvirk eins og með olíu, mjólk og fleiri þætti sem kosta það sama alls staðar á landinu - því ekki rafmagn? Ein tillaga hefur komið til framkvæmda hjá ríkisstjórninni út úr þessum pakka, sem innihélt fjölmargar aðrar tillögur um jöfnun raforkukostnaðar, og snerti styrki til hitaveitu og var hið besta mál. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort ekki standi til að fara og klára þessa leið með 10 aura jöfnun á hverja kílóvattstund og fylgja þar af leiðandi eftir þeirri skýrslu sem kom hingað fyrir nærri ári, 

Frú forseti. Það var eins hjá okkur í Norðausturkjördæmi, það var líka kjördæmavika, hana bar upp á sama tíma, það er svona eins og maðurinn sagði sem hv. fyrirspyrjandi þekkir: Í dag er 17. júní um allt land, á sama tíma um allt land og kjördæmavikan er á sama tíma um allt land. Þessi mál bar svo sannarlega líka á góma hjá okkur og ekki síst húshitunarkostnaðinn sem er mjög tilfinnanlegur. Á það hefur verið bent af aðilum sem sérhæfa sig í að greina byggðamál og byggðavanda að það er væntanlega ekki tilviljun að byggðaþróun er óhagstæðust á þeim þrem svæðum á landinu sem búa við þessar aðstæður. Það eru allt köld svæði, Vestfirðir, Norðausturhornið og Suðausturlandið. Varðandi skýrsluna og tillögurnar hefur verið unnið að því síðan sú skýrsla kom út að skoða hvort sú leið sé fær og hv. þingmaður spyr að því. Það er ekki víst. Það er síður en svo víst að okkur sé stætt á því að fara þá leið innri jöfnunar í kerfinu sem auðvitað væri langæskilegust og jafna þetta innan orkubúskaparins. En þá kemur ýmislegt til, þar á meðal evrópskar tilskipanir og raforkutilskipunin og uppskiptingin og kostnaðarréttargjaldskrár á mismunandi svæðum og allt þetta sem framsóknarmenn þekkja mjög vel til því að það var í þeirra tíð sem það var innleitt. Það verður því að segja þá sögu eins og hún er að það er ekki víst að tillögur þessarar nefndar og skýrslunnar, svo ágætar sem þær eru, séu framkvæmanlegar, alla vega ekki í óbreyttri mynd. Þá stendur eftir spurningin: Ætla menn þá ekkert að gera? Ég tel það óásættanlegt. Það er ósköp einfalt að þá verða menn að verja meiri fjármunum til beinnar niðurgreiðslu á húshitunarkostnaðinum sem slíkum og/eða til flutningskostnaðarins á dreifbýlisgjaldskrársvæðunum. Það er okkur heimilt, það er hafið yfir vafa, engar evrópskar reglur banna það. En fjárhagur ríkisins hefur verið þröngur og menn hafa ekki treyst sér til að auka útgjöld á þessu sviði frekar en öðrum. En ég tel 

Virðulegur forseti. Ég er ekki fullkomlega sáttur við svar hæstv. ráðherra og hefði viljað sjá pólitíska sýn hans og fá pólitískt svar um hvað hægt sé að gera. Varðandi Evrópustilskipanirnar er það rétt, og ég tók það upp í þinginu um daginn, að við erum að innleiða þá þriðju. Allan tímann frá upphafi höfum við óskað eftir fullkominni undanþágu frá því að taka þær upp og sú undanþága er alltaf opin en við notum hana ekki. Nú er spurningin hvort hæstv. ráðherra vilji ekki nota þær undanþágur sem við erum að sækja um og höfum alltaf fengið til að fara þessa leið. Það má líka spyrja hvort ekki sé rétta tækifærið núna áður en við innleiðum þriðju tilskipunina á raforkumarkaði að fara og skoða kosti og galla á því að fara annaðhvort undanþáguleiðina eða ganga lengra í aðskilnaði en Evrópusambandið sjálft gerir, eins og gerist því miður oft hér á landi. Það er líka sérstakt að hæstv. ráðherra gat í tíð sinni sem fjármálaráðherra lagt 12 aura skatt á alla orku í landinu en það er ekki hægt að setja 10 aura jöfnun því að þá kemur einhver í veg fyrir það. Mér finnst það sérkennilegt og við þingmenn Framsóknarflokksins 

Frú forseti. Við þurfum meiri tíma en 2 mínútur ef við ætlum að fara yfir þetta mál. Ég held að það sé því miður ekki rétt sem hv. þingmaður segir, að Ísland hafi alltaf óskað eftir undanþágu. Það var einfaldlega ekki gert. Það var engin sérstök undanþága sem tók tillit til landfræðilegra aðstæðna Íslands sem var sett fram af Íslands hálfu þegar önnur raforkutilskipunin var tekin upp af okkar hálfu og þegar hún var innleidd var gengið lengra en við þurftum að gera. Bókhaldslegur aðskilnaður hefði nægt í tilviki framleiðslu- og dreifingarfyrirtækjanna en það var ekki látið duga og við vitum hverjir bera pólitíska ábyrgð á því.

… 2008.

Það er því allt í góðu að ræða það við hv. þingmann á sínum stað. 
             Staðan er eins og hún er. Reynist þessi leið ekki fær - og hún er allt annars eðlis en almennur skattur sem allir greiða og gengur í ríkissjóð því að tilfærsla innan málaflokksins getur strandað á öðrum hlutum eins og kunnugt er - þá stöndum við frammi fyrir þessari spurningu: Verðum við ekki að auka fjárframlög til beinnar niðurgreiðslu yfir fjárlög? Það er auðvitað það sem ég mun þá leggja til.

Forseti. Nú styttist í 20. október, þjóðaratkvæðagreiðslu um allt land.  Ég vil gjarnan inna hæstv. ráðherra eftir því hver afstaða hans er gagnvart 5. spurningunni í þessari atkvæðagreiðslu, sem lýtur að því að atkvæði kjósenda alls staðar að á landinu vegi jafnt. Hæstv. ráðherra hefur setið á þingi frá árinu 1983, svo lengi sem elstu menn muna, og hefur aldrei verið 

Frú forseti. Mín svör við þessu eru mjög einföld. Ég hvet að sjálfsögðu alla til að mæta á kjörstað og nýta sinn mikilvæga rétt í þessu stóra og mikilvæga máli, gera það upp við sig og samvisku sína hvernig þeir telja skynsamlegast að svara einstökum spurningum. Þetta er leynileg kosning, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, og ég ætla ekki að fara að gefa út lyfseðla og reyna sérstaklega að beita mér varðandi það hvernig hver og einn kýs að svara þessum spurningum.  
            

Forseti. Ég þarf í sjálfu sér enga leiðbeiningu um það hvers eðlis þessi kosning er, að þetta sé leynileg kosning. Málið er ósköp einfaldlega þannig vaxið að það er að koma núna til afgreiðslu og það er ekkert undarlegt við það að þingmenn og jafnvel hæstv. ráðherrar séu spurðir þessarar spurningar. Það gleður mig mjög að heyra að hæstv. ráðherra ættaður frá Gunnarstöðum í Þistilfirði styður ekki þetta ákvæði, það er augljóst af svari hans. Ég þakka fyrir það að hann er íhaldsmaður í sér í þessum efnum og því ber að fagna. Ég vil þá hnýta annarri spurningu við sem er sú hvort hann sé sammála Þorvaldi Gylfasyni sem ríður nú um héruð og fylgir þessu máli úr hlaði og hefur komist þannig að orði að ef tillaga stjórnlagaráðs varðandi fyrstu spurninguna verði samþykkt verði ekki einu einasta orði hnikað til í tillögum stjórnlagaráðs á Alþingi í meðferð þessa máls. Er hæstv. ráðherra sammála þessari afstöðu?

Frú forseti. Ég lít svo á að fyrirspurnarréttur manna hér snúi að opinberum málefnum. Ég lít ekki þannig á afstöðu manna í leynilegri kosningu í máli af þessu tagi, stjórnarskránni, sem ég held að væri skynsamlegt að reyna að halda á öðrum stað og stalli en  Varðandi Þorvald Gylfason nokkurn og hafi hann sagt það sem hér er eftir honum haft get ég ekki verið því algerlega sammála vegna þess að stjórnarskrárgjafinn er hér og það er ekki hægt að framselja það 

Forseti. Nú eru fjögur ár frá hruni og eiginlega enn lengra síðan krónan fór af stað og féll mikið. Mig langar að spyrja ráðherra atvinnu og nýsköpunar, sem er nefnilega líka ráðherra bankamála en hefur lítið svarað fyrir þessi mál, um stöðu þeirra sem tóku gengistryggð lán. Það er ekki hægt að rekja alla þessa sorgarsögu á tveimur mínútum en 15. febrúar sl. féll dómur sem fjármálafyrirtækin segja að hafi skapað enn meiri óvissu, en það er þó eitt lán í landinu sem engin óvissa er um og það er lánið sem dæmt var um. Þetta fólk hefur ekki enn fengið úrlausn sinna mála, það er ekki búið að endurreikna lán þeirra sem þó er engin óvissa um. Nú eru ellefu mál í gangi og mig langar að spyrja ráðherrann: Telur hann að málið sé í góðum farvegi og að við fáum einhverja lausn eða niðurstöðu í þessi mál þegar þessi ellefu dómsmál hafa gengið sinn veg? Mig langar líka að spyrja ráðherrann um samráðið sem Samtök fjármálafyrirtækja fengu að gera með leyfi Samkeppniseftirlitsins, sem nú hefur sent þeim fyrirspurnir um framkvæmd ýmissa atriða, hvort hann hafi fylgst með þessu og hvort honum sýnist þetta vera í lagi. Þessi mál eru ekkert grín. Líf fólks sem er með gengistryggð húsnæðislán er nánast í herkví. Fólk getur ekki skipt um húsnæði, fólk getur ekki skilið að skiptum og enginn veit hvað hann á eða hvað hann skuldar. Úr þessu verður að leysa. 
            

Frú forseti. Ég er sammála fyrirspyrjanda, það er afar brýnt að fá botn í þessi mál. Það var sameiginlegt mat þeirra sem skoðuðu þetta að vænlegasta leiðin til þess væri sú sem farin var, að velja út öll þau prófmál sem menn töldu að kynnu að hafa gildi til þess að fá endanlegar og efnislegar niðurstöður í öllum tilvikum sem ættu við. Það endaði í ellefu stykkjum eins og kunnugt er. Heimilað var ákveðið samstarf um það til að hraða þeim málum til þingfestingar. Við vorum síðast þessa dagana að fara yfir það og athuga hvar þau væru á vegi stödd í gegnum Samtök fjármálafyrirtækja. Reyndar verður að segja eins og er að því miður hafa nokkur þeirra tafist, það er mjög slæmt. Ég hafði meira að segja samband við bankastjóra sem í hlut eiga og þeir fullvissuðu mig um að allt væri gert sem hægt væri til að þau næðu þingfestingu á næstu vikum, tíu dögum eða svo. Það voru vonbrigði fyrir mig að heyra að sum þeirra væru ekki enn komin til dómsins en staðan er bara þannig. Nokkur þeirra eru lögð af stað og munu þau vonandi öll fara þá leið á allra næstu vikum en því miður ekki fyrr. Ég held að allir sem að málinu koma og dómstólarnir þar með taldir geri sér grein fyrir mikilvægi þess að fá botn í þetta sem allra fyrst þannig að tryggt verði að málin fái algera flýtimeðferð og forgang eins hratt og þau eru tilbúin. Sum þeirra eru tafsöm, einhver voru sett í hendur lögmanna úti í bæ til vinnslu fyrir viðkomandi aðila og það hefur tekið sinn tíma o.s.frv. Við höfum fylgst grannt með þessu og gerum allt sem við getum til að þrýsta á um að þessu verði hraðað.

Forseti. Mig langar aðeins að fylgja þessu eftir. Er ráðherrann sannfærður um að þessi ellefu mál svari öllum þeim spurningum sem þarf að svara? Ég vil einnig benda á að ekki munu allir fá leiðréttingu því að þeir sem tóku lán hjá Íslandsbanka eru í annarri stöðu en þeir sem voru hjá hinum viðskiptabönkunum því að nýlega dæmdi Hæstiréttur þau lán lögleg, engu að síður fengu þau þá meðferð sem lög nr. 158/2010 skelltu á öll lán og sumir eru jafnvel í verri stöðu en ef þeir hefðu enga leiðréttingu fengið. Nýlega skoðaði ég lán frá 2004 hjá Íslandsbanka sem stóð í 17 milljónum í ársbyrjun 2008 en það stendur nú í 37 milljónum þrátt fyrir að greitt hafi verið af því alla tíð. Þetta er því meira en 100% hækkun. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort hann muni beita sér fyrir því eftir þessi ellefu dómsmál að þetta fólk 

Frú forseti. Varðandi fyrri spurninguna hvort þessi 11 mál sem menn völdu út sem prófmál svari öllum spurningum, ég get í raun ósköp lítið gert annað en treyst á það fagfólk og þá sérfræðinga sem mátu þetta og komust að þeirri niðurstöðu að með þeim 11 málum teldu menn sig vera búna að tæma allar þær spurningar sem dómstólar gætu þurft að taka afstöðu til. Í ljósi reynslunnar treystir maður því að þar hafi menn vandað sig eins og þeir hafa getað. Það hefur út af fyrir sig alltaf legið fyrir að niðurstöðurnar gætu orðið á báða vegu. Í einhverjum tilvikum yrðu lán dæmd lögleg og sérstaklega kannski hefur það legið í loftinu að í tilviki lögaðila yrði það niðurstaðan í einhverjum mæli og þeir fái þá ekki í gegnum dómstólana leiðréttingu eða lækkun sinna skulda. Það þýðir ekki að þeir geti ekki náð einhverju slíku fram í samskiptum við lánardrottna sína og/eða geti átt rétt á því eftir öðrum úrræðum sem fyrirtækjum og/eða heimilum hefur verið boðið upp á. Ég nefni til dæmis beinu brautina. Þó að fyrirtæki hafi tekið erlent lán og það sé dæmt löglegt þá standa þau úrræði eftir sem áður til boða til skuldaendurskipulagningar sem öðrum hafa staðið til boða með til dæmis innlend lán.

Virðulegi forseti. Fyrir nokkru síðan var gert samkomulag milli ríkisstjórnarinnar og fyrirtækja í iðnaði. Það samkomulag byggði á því að menn treystu því að við það yrði staðið. Það er að sjálfsögðu mikilvægt fyrir þá sem eru í atvinnurekstri og þá sem hafa í hyggju að fjárfesta á Íslandi að geta treyst því sem ríkisvaldið gerir, segir og skrifar undir. 7. desember 2009 var gert samkomulag er varðar raforkuskatt og fyrirframgreiðslu tekjuskatts og annarra opinberra gjalda hjá ákveðnum fyrirtækjum. Samkvæmt samkomulaginu átti þetta að standa í þrjú ár frá 2010 að telja og falla niður í lok árs 2012. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé þannig að það samkomulag sem þarna var gert sé einskis virði þegar ríkisvaldið gerir samkomulag við fyrirtæki eða einstaklinga. Er það þannig að frá því að samkomulagið var gert hafi ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna aldrei ætlað sér að standa við það að skattar þeirra fyrirtækja yrðu lækkaðir til samræmis við þetta samkomulag við árslok 2012. Við hljótum að spyrja um það af því að fátt er okkur mikilvægara en að eitthvert traust og trúnaður sé á því að fyrirtæki geti rekið sig á Íslandi. Fyrir mér er það stóralvarlegt mál þegar ríkisvaldið stendur ekki við gerða samninga. Því spyr ég ráðherra hvort aldrei hafi staðið til að standa við þetta samkomulag.

Frú forseti. Það var ekki þannig að með gerð þessa samkomulags afsöluðu stjórnvöld sér til framtíðar réttinum til að leggja til einhverja frekari skattlagningu eða áframhaldandi skattlagningu af þessu tagi. Það er beinlínis rangt að halda því fram enda geta stjórnvöld það ekki. Það vald liggur hér og ef Alþingi vill ekki skattlagningu af þessu tagi þá ræður það því. Ég fór sérstaklega yfir þetta að gefnu tilefni þegar umræða kom upp í sumar með þeim mönnum sem voru með mér í þessari vinnu á sínum tíma og okkur ber öllum saman um það. Það er rangt að halda því fram að við höfum gefið loforð fyrir því að þessi skattlagning félli niður og ekkert annað kynni að koma í staðinn.  Svona get ég sagt frá þessu miðað við mitt minni og mína bestu vitund. Þetta var svona. Engu var lofað um það að ekki yrði leitað eftir framlengingu enda ekki hægt því það er löggjafans að lokum að eiga síðasta orðið í þessum efnum. 

Virðulegi forseti. Niðurstaðan er vitanlega sú að loforð eða undirritanir þessarar ríkisstjórnar eru einskis virði. Það skiptir engu máli hvað ríkisstjórnin segir eða skrifar undir. Það stendur í samkomulaginu, með leyfi forseta: „… ásamt sköttum á raforku og kolefnislosun vegna fljótandi eldsneytis, sem lagðir verða á með sérstökum lögum, mun standa í þrjú ár frá árinu 2010 að telja. Skattarnir eru tímabundnir og falla niður í lok árs 2012.“ Þetta er það sem ríkisstjórnin lofaði. Að sjálfsögðu deilir enginn um að ríkisstjórnin hefur heimildir og vald til að breyta þessu. Það er enginn að deila um það að hægt sé að setja lög og breyta þeim eða taka aðrar ákvarðanir. En þessu var lofað, þetta er það sem skrifað var undir og þetta er það sem ríkisstjórnin lofaði fyrirtækjunum að standa við og gera. En það sem ríkisstjórnin er því miður einna frægust fyrir er að svíkja það sem hún segir.

Frú forseti. Þetta mál var í samhengi stórra og viðamikilla aðgerða til að rétta við hallann á ríkissjóði, tengdist þeirri ríkisfjármálaáætlun sem þá var unnið eftir. Allir vissu að þar beið okkar viðamikið verkefni. Frumvarp og lögfesting þessa ákvæðis í kjölfar samkomulagsins var í samræmi við það. Það var til þriggja ára. Staðið var við það að lögin giltu tímabundið eins og þarna varð niðurstaðan að þau mundu gera til tiltekins tíma. En eins og ég undirstrika og segi aftur, þá voru að sjálfsögðu engin loforð gefin um það að þar með afsöluðu menn sér skattlagningarvaldi frá og með árinu 2012. Það var ekki þannig og menn mega hafa um það öll þau orð sem þeir vilja. Komið þið þá með tillögur um eitthvað annað í staðinn eða viljið þið reka ríkissjóð með meiri halla?

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að færa hæstv. utanríkisráðherra kveðju frá Ólafi Narfasyni, 87 ára gömlum verðlaunakúabónda frá Gimli í Manitoba-fylki. Skilaboð hans til utanríkismálanefndar á ferð okkar um þær sveitir í síðustu viku voru mjög skýr en hann sagði: Ísland hefur ekkert að gera í ESB, inn í þetta Euro eins og hann kallaði það. Og svo leiddi hann okkur í utanríkismálanefnd í fjöldasöng og söng Öxar við ána af miklum krafti. Þeim skilaboðum er því hér með komið til skila. Það eru meira en tvö ár síðan viðræður við Evrópusambandið hófust formlega í lok júní 2010. Á þeim tíma hafa 18 kaflar verið opnaðir af 35 og 10 verið lokað tímabundið. Aðeins einn kafli af þeim sem lokað hefur verið heyrir ekki undir EES-samninginn eða aðrar alþjóðlegar skuldbindingar Íslands og enn hafa viðræður um erfiðustu kaflana ekki verið hafnar og samningsafstaða okkar liggur ekki einu sinni fyrir í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum. Fullyrt er hins vegar að viðræðurnar séu á áætlun en staðreyndin er sú að sífellt er verið að breyta áætluninni. Dæmi um það er að í lok síðasta árs sagði utanríkisráðherra að stefnt væri að því að opna alla samningskaflana í formennskutíð Dana sem lauk í júní sl. Einnig væri stefnt að því að ljúka viðræðunum á þessu ári. Þegar það gekk ekki eftir tókum við upp áætlun um að opna alla kaflana fyrir lok þessa árs. Sú nýjasta er á þá leið að opna eigi 28 kafla af 35 fyrir áramót en rest á næsta ári og þar á meðal erfiðustu kaflana. Hvernig verður næsta áætlun ef hæstv. utanríkisráðherra fær að halda leiknum áfram? Það er mjög auðvelt að segja að eitthvað sé á áætlun ef áætluninni er sífellt breytt. Staðreyndin er sú að þessar viðræður eru ekki á áætlun. Þær hafa aldrei verið á áætlun og fái Evrópusambandið og stuðningsmenn þess að ráða mun þeim ekki ljúka fyrr en taldar verða einhverjar líkur á að innganga í sambandið verði samþykkt hér á landi. ESB hefur ekki sent frá sér rýniskýrslu um sjávarútvegsmálin. Kaflinn hefur sem sagt ekki verið opnaður af hálfu Evrópusambandsins en það þarf að gerast áður en formlega er gengið frá samningsafstöðunni af okkar hálfu. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hvað tefur Evrópusambandið? Utanríkisráðuneytið hlýtur að vita það. Ég spyr ráðherra hvort hann hafi vitneskju um hvort opnunarviðmið séu í farvatninu, þ.e. varðandi samningsafstöðu okkar í umræddum málaflokki, og voru gjarnan skrifuð á reikning hv. þm. Jóns Bjarnasonar. En nú eru liðnir níu mánuðir síðan hann hvarf úr embætti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og enn bólar ekki neitt á neinu. Hvað veldur? Er það makríllinn? Því hefur verið haldið fram og ég leyfi mér að halda að hann spili þar inn í. Er það nýjasta kenning hæstv. utanríkisráðherra, hræðsla evrópskra sjávarútvegsfyrirtækja við íslensk fyrirtæki? Því hélt ráðherra fram í nýlegu viðtali við Eyjafréttir. Er það endurskoðun sjávarútvegsstefnunnar? Því hefur verið haldið fram. Eða er það kannski þvermóðska villikatta VG og skortur á samræmdu göngulagi sem tefur eins og ráðherra hélt fram í Morgunblaðsviðtali í febrúar? Öllum er ljóst að stjórnarflokkarnir ganga ekki í takt í málinu. Samkvæmt heimasíðu utanríkisráðuneytisins hefur samningahópur um sjávarútvegsmál ekki fundað síðan 12. desember 2011. Það er næstum eitt ár síðan. Hvað veldur? Utanríkismálanefnd hefur ekki fengið að sjá samningsafstöðu sem þó er haldið fram af hæstv. ráðherra í viðtölum í útlöndum að liggi fyrir. Hvað með utanríkismálanefnd og samráðið? Hvað með biblíu hæstv. utanríkisráðherra um að þingið standi ekki frammi fyrir orðnum hlut? Hvað með undanþágurnar? Er hæstv. ráðherra enn þeirrar skoðunar að Íslendingar þurfi engar varanlegar undanþágur frá sjávarútvegsstefnunni? Hvað með aðra kafla sem hafa tafist? Hvað með fjórða kaflann, um frjálsa fjármagnsflutninga, sem samningahópurinn afgreiddi til aðalsamninganefndar í maí sl. en utanríkismálanefnd hefur enn ekki fengið að sjá þrátt fyrir að ég hafi ítrekað óskað eftir því í nefndinni? Þetta er lykilkafli og snertir sjávarútveginn óneitanlega vegna erlendra fjárfestinga í greininni en mest þó gjaldmiðilsmálin og gjaldeyrishöftin, skjólið sjálft fyrir krónuna sem hæstv. utanríkisráðherra hefur ekki lagt svo litla áherslu á. Og talandi um gjaldmiðilinn: Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig mundu íslenskir kjósendur taka afstöðu til stóra máls Samfylkingarinnar, evruaðildarinnar, í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarsamning? Ég leyfi mér að fullyrða að það yrði ekki ein einasta evra í pakkanum. Það yrði ekkert að finna um skjólið fyrir krónuna í aðildarsamningi, ekki einu sinni um aðildina að ERM II, fordyr evrunnar. Það yrði ekkert um hvenær við færum þar inn eða á hvaða kjörum við færum inn í ERM II. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra: Er þetta réttur skilningur hjá mér? Hæstv. ráðherra hefur ítrekað sagst sannfærður um að evrusvæðið eigi eftir að lifa af efnahagserfiðleikana og ég vona það svo sannarlega. Það er okkur öllum í hag. En flestir virðast hins vegar sammála um að eina leiðin til að bjarga svæðinu sé stóraukinn samruni og jafnvel farið að ræða sambandsríki í því sambandi eins og ræða José Manuel Barrosos, forseta framkvæmdastjórnarinnar, gaf nýlega til kynna. Stóra spurningin er þá auðvitað þessi: Hvaða Evrópusamband er hæstv. utanríkisráðherra að sækja um aðild að? Alla vega ekki það Evrópusamband sem er til núna og það er alveg nóg samt og þess eðlis að Ísland á ekkert erindi inn í það og hefur aldrei átt. Ég vil að lokum, frú forseti, spyrja hæstv. utanríkisráðherra aðeins út í kostnaðinn við umsóknina og kostnaðinn við breytingar á stjórnsýslunni. Ég hef ekki enn fengið svör um til að mynda aðlögunarstarfið sem var auglýst hjá ríkisskattstjóra. 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að flytja mér hina góðu kveðju frá Vesturheimi frá Ólafi Narfasyni. Mér er það mætavel kunnugt að sá maður er góður forsöngvari en þó ekki að því er að Evrópusambandinu lýtur. Ég tel satt að segja að það sé eitt af því fáa sem ég get hrósað mér af að hafa hugsanlega svolítið betri þekkingu á en Ólafur Narfason. 
             Ég þakka hv. þingmanni fyrir þann einlæga og stöðuga áhuga sem hún hefur á framgangi aðildarumsóknarinnar þó að ég telji að vísu, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, að það sé hugsanlega meira en hárfínn blæbrigðamunur á afstöðu minni og nálgun heldur en hennar. Það var ýmislegt í ræðu hv. þingmanns sem vakti athygli mína. Til dæmis gerði hún ekki að umræðuefni það sem hefur verið krafa forustu Sjálfstæðisflokksins upp á síðkastið, þ.e. að viðræðunum verði slitið. Ég skil það ákaflega vel vegna þess að ég tel að það sé óðs manns æði að slíta viðræðunum eins og forusta flokksins hefur lagt til. Ég tel að það væri sérstaklega óskynsamlegt núna í ljósi skýrslu Seðlabankans  Einn farsælasti formaður Sjálfstæðisflokksins síðustu áratuga og fyrrverandi forsætisráðherra hefur sagt það skorinort að með því að slíta viðræðunum og loka á þann möguleika að taka upp evru væri Sjálfstæðisflokkurinn að gera sig sekan um mestu og hrapallegustu mistök í utanríkispólitískum efnum á síðustu árum. Nú kemur í ljós, frú forseti, að fleiri en ég eru sammála Þorsteini Pálssyni því að hv. þingmaður hlýtur að hníga að þeirri skoðun vegna þess að þetta er fyrsta ræða sem þingmaður Sjálfstæðisflokksins hefur haldið síðustu sex mánuði í þessum þingsölum þar sem ekki er krafist þess að umræðunum verði slitið. Hv. þingmaður varpaði til mín nokkrum spurningum um viðræðurnar. Í ljós kom að hún hafði töluvert góðar upplýsingar um flest af því en það sem skiptir máli, frú forseti, eins og hún sagði, er að ég geri ráð fyrir að fyrir áramót kunnum við að vera búin að opna 29 kafla og ljúka samningum um meira en helming þeirra. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði að erfiðu kaflarnir eru eftir í samningalotunum en það þýðir að við getum þá hafið samninga um mikilvæga og erfiða kafla eins og gjaldmiðilinn, tollamál, matvæli, umhverfismál og líka byggðamálin. Ég tel að það sé góður gangur, ekki síst miðað við það nýja ferli sem menn beita um þessar mundir og er allt öðruvísi en þegar EFTA-ríkin gengu inn 1994. Hv. þingmaður spurði mig sérstaklega um fjórða kafla. Það er rétt að af þeim fjórum sem verða þá eftir um áramótin, það voru tveir kaflar, 3. og 4. sem ESB hefur viljað taka samferða sjó. En rétt er að það komi fram að á þá er komin hreyfing og ætla má að hægt verði að opna þá á nýju ári. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði um landbúnaðarkaflann, honum hefur seinkað en ég hef aldrei ásakað neinn sérstakan um það. Ég tel reyndar eftir á að hyggja að það hafi bara verið heppilegt og glætt skilning Evrópusambandsins á sérstöðu íslensks landbúnaðar. En ég vil upplýsa hv. þingmann um það að á föstudaginn gerðust þau merku tíðindi að af hálfu ESB var fallist á það með hvaða hætti við viljum uppfylla opnunarviðmið í landbúnaði, þannig að það er frá. Ég geri ráð fyrir að það megi þá taka til við samninga á þeim málaflokki innan tíðar. Um sjó er það alveg hárrétt sem hv. þingmaður hefur sagt að það eru mér vonbrigði eins og fleirum að ekki skuli hafa tekist að opna þá. Ég tel að það sé alveg ljóst að á fyrri stigum þess máls tafði endurskoðun sjávarútvegsstefnunnar það. En hitt hef ég líka sagt alveg skýrt að gera mætti ráð fyrir því á síðari stigum þessa máls að makríll mundi fara að spila inn í það og ég tel að það hafi gerst núna. Við höfum séð viðbrögð einstakra ríkja, ekki síst vina okkar og frænda Íra. Þeir eru okkur óskaplega reiðir og hafa haft uppi heitingar í þeim efnum. Hv. þingmaður spyr mig hvort ég geri ráð fyrir að sett verði opnunarviðmið. Ég get ekki svarað því. En hitt er alveg ljóst að einstakar þjóðir þrýsta á um það. Það eru líka þungar stuðningsþjóðir sem við höfum með okkur í því efni sem eru algerlega á móti því. Hvað evruna varðar hafa alltaf verið snillingar í þessu þingi sem hafa miklu meira vit á evrunni en allir aðrir og hafa spáð henni falli. Hvernig eru fréttirnar núna? Ég held að evran sé langt frá því að falla. Þvert á móti er hún að styrkjast að ýmsu leyti þessa dagana. Hv. þingmaður spyr mig síðan um það Evrópusamband sem við erum að fara að ganga í. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu en það er hjákátlegt að sitja úti í sal og hlusta á rök hæstv. utanríkisráðherra. Hann eyðir tíma sínum að megninu til í þau málefni sem ekki voru til umræðu. Það leiðir aftur hugann að því að þessir fyrirspurnartímar eru ef til vill algjörlega tilgangslausir því að ríkisstjórnin virðist ætla að hanga áfram fram að kosningum á einhverjum óræðum atriðum sem eru ekki einu sinni til umræðu í þinginu. Það er dæmalaust, frú forseti, að ráðherra skuli komast upp með þetta. Úr ræðu hæstv. utanríkisráðherra mátti lesa vonbrigði og svekkelsi. Aðalsvekkelsið stafar af því hve Evrópusambandið bregst illa við umsókn Íslendinga, enda ekki nema von því að ekki er meiri hluti fyrir málinu hér á landi. Ekki nú frekar en þegar umsóknin var lögð inn. Þarf ég nokkuð að rifja upp hraðferðina sem hæstv. utanríkisráðherra lofaði? Þetta átti að taka 18 mánuði. Þetta átti helst að gerast fyrir hádegi einn daginn, það væri svo einfalt og auðvelt að semja við Evrópusambandið. Hvað hefur komið á daginn? Nú er árið 2012. Það eru kosningar á næsta ári. Þetta mál á greinilega, að mati Samfylkingarinnar, að vera lifandi fram yfir kosningar. En ég minni landsmenn á að vel má hugsa sé að málið verði kosið burt í næstu kosningum. Fái þeir flokkar sem eru andvígir inngöngu í Evrópusambandið til þess fylgi og meiri hluta í kosningunum getum við losnað við þetta mál í eitt skipti fyrir öll, þessa ESB-umsóknarmartröð sem ég vil nefna svo. Eins og ég hef margoft bent á liggur allt hér á hliðinni vegna þessa eina máls sem Samfylkingin hefur fram að færa. Frú forseti. Auðvitað er það vont 

Frú forseti. Þegar ákveðið var í þessum sal að óska eftir viðræðum við Evrópusambandið um aðild Íslands að bandalaginu bundu margir vonir við að viðræðunum mundi ljúka á þessu kjörtímabili. Ég vil þó taka fram að hvergi eru skrifaðir í gögn málsins, og þá vísa ég fyrst og fremst til nefndarálits utanríkismálanefndar frá þessum tíma, neinir tímafrestir hvað það snertir. Útséð er um það að mínu viti að viðræðunum ljúki á kjörtímabilinu. Erfiðustu kaflarnir eru enn eftir en ég vil líka taka fram að af Íslands hálfu hefur verið lokið við umfjöllun um 28 kafla af 33 nú þegar. Ekki verður því sagt að samninganefnd Íslands eða aðrir sem að þeim málum koma, svo sem utanríkismálanefnd Alþingis eða ríkisstjórn, hafi ekki unnið vel á grundvelli ályktunar Alþingis. Þvert á móti hefur verið unnið ágætlega hvað undirbúninginn snertir. En tenging Evrópusambandsins við óskylt ágreiningsmál, makríldeiluna milli Íslands, Evrópusambandsins, Færeyja, Noregs og Rússlands, hefur óneitanlega varpað öðru ljósi á framgang málsins og sú tenging hefur ítrekað verið gagnrýnd af hálfu Íslands. Þróun efnahags- og peningamála í Evrópu og góður árangur núverandi ríkisstjórnar við að koma efnahagsmálum Íslands á rétta braut hefur einnig haft áhrif á mat margra á stöðunni nú. Því er eðlilegt að við metum stöðu viðræðnanna og hvernig best verði haldið á þeim í framhaldinu. Einkum þarf að horfa til þess hvort líklegt sé að viðræður verði í meginatriðum á sama stað við kjörtímabilamót og er í dag. Við mat á því hvernig best er að halda á málum verður fyrst og fremst að meta hvað gagnast Íslandi best, bæði að því er varðar ferlið sjálft og eins í sambandi við samskipti okkar við Evrópusambandið almennt, m.a. á sviði efnahagsmála og með tilliti til langtímahagsmuna í viðskiptum. Þá er sömuleiðis brýnt að það verði íslenska þjóðin sem ákveði framtíð sína hvað tengslin við Evrópu áhrærir og sá réttur verði ekki af henni tekinn. Því væri að mínu viti misráðið að slíta viðræðum nú.

Forseti. Allt fer þetta nú einhvern veginn. Það sem mér finnst mikilvægast er að þjóðin fái upplýsingar á öllum stigum málsins og fái að ráða niðurstöðunni í þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú er von til þess að það verði jafnvel bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla. Við sjáum að málinu verður ekki lokið fyrir kosningar. Mörg okkar hafa mikinn áhuga á því að hér taki gildi ný stjórnarskrá sem býður þá upp á þann kost að þjóðaratkvæðagreiðslur geti verið bindandi. Ég held að það sé ekkert annað í boði en að klára ferlið. Það hófst með ályktun frá Alþingi og ályktunum frá Alþingi ber að fylgja eftir. Við getum ekki stungið þeim ofan í skúffu ef okkur sýnist svo og gildir þá einu hvort menn eru ráðherrar eða ekki. Að mínu viti er ekki í boði að reyna að flýta aðildarviðræðunum eða ákveða dagsetningu því að maður stillir sjálfum sér ekki upp í horn í samningaviðræðum. Þessar viðræður verða einfaldlega að fá þann tíma sem þær þurfa. Ég tel farsælast að klára þær en ef þjóðin ákveður sjálf - t.d. eftir að ný stjórnarskrá hefur tekið gildi, með því þjóðarfrumkvæði sem þar er boðið upp á - að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda skuli viðræðum áfram þá verður það niðurstaða þjóðarinnar og við lútum henni. Þetta varð að mínu viti óvænt kosningamál fyrir síðustu kosningar. Ríflegur meiri hluti var fyrir því á þinginu og við verðum að lúta vilja þings og þjóðar og halda þessu áfram.

Virðulegi forseti. ESB-umsóknarferlið hefur tekið mun lengri tíma en um var rætt vorið 2009. Samninganefnd Íslands hefur nýlega fengið þau skilaboð að Íslendingar verði sjálfir að leysa gjaldmiðilskreppuna eða eyða snjóhengjunni áður en til ESB-aðildar kemur. Forsendur stuðnings míns við aðildarumsóknina eru því algjörlega brostnar. Frú forseti. Ég tók þátt í að samþykkja herta stefnu Samstöðu, flokks lýðræðis og velferðar, á landsfundi flokksins nú um helgina. Samstaða telur að hagsmunum Íslands sé best borgið utan ESB og hvetur til endurskoðunar EES-samningsins. EES-samninginn þarf að endurskoða vegna þess að hann hefur breyst úr viðskiptasamningi í aðlögunarsamning sem brýtur í bága við íslensku stjórnarskrána og líka þá norsku. Við munum ekki fá tækifæri til að taka evru upp á næstunni. Því verður að vinna að því að takmarka ókosti íslensks gjaldmiðils en krónan hefur sjálf valdið miklum gengissveiflum í gegnum tíðina. Taka verður upp sérstakan sveifluskatt á háar fjármagnshreyfingar inn og út úr hagkerfinu. Sveifluskatturinn verður settur á til að draga úr gengissveiflum og hann mun brjóta í bága við EES-samninginn. Samstaða telur afar brýnt að aðildarviðræðunum ljúki á þessu ári til að þær skyggi ekki áfram á brýnustu efnahagsvandamál landsins, efnahagsvandamál eins og skuldavanda heimilanna og afnám gjaldeyrishafta sem við þurfum að finna leið til að losna við. Það tryggir almenna velferð í landinu og efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar.

Frú forseti. Ég get vel séð fyrir mér þær kringumstæður sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir lýsti í upphafi ræðu sinnar hér áðan. Gamall Vestur-Íslendingur segir kannski hátt og snjallt: Ísland hefur ekkert að gera í ESB, ef ég hef það rétt eftir. Væntanlega brestur á með fjöldasöng í kjölfarið, hugsanlega þjóðernisinnblásnum. Maður heyrir svona setningar býsna oft: Ísland hefur ekkert að gera í ESB. Við eigum að hætta þessu. Það má vissulega gagnrýna að ekki hefur tekist nægilega vel að útskýra það fyrir þjóðinni og fyrir mörgum þingmönnum af hverju við erum að þessu. Af hverju erum við að sækja um aðild að Evrópusambandinu? Mér finnst eins og það sé útbreidd skoðun margra að um sé að ræða gæluverkefni sem varði ekki önnur viðfangsefni í samfélaginu. Það er alrangt. Alla 20. öldina hafa Íslendingar þurft að glíma við þessa spurningu: Hvernig skilgreinum við samband okkar við Evrópu? Við gengum í EFTA, svo urðum við aðilar að EES-samningnum og nú finnst mörgum það einfaldlega rökrétt skref - fjölmörgum Íslendingum finnst það - að við göngum í ESB. Það er ekki skoðun sem er úr lausu lofti gripin. Við þiggjum löggjöf frá ESB. Allt að 80% þeirrar löggjafar sem er samþykkt í ESB kemur hingað inn og við höfum enga aðkomu að henni. Bara sú staðreynd er nóg fyrir marga sem rök fyrir því að við eigum að ganga í ESB. Við búum við krónu sem veldur mjög miklum erfiðleikum í efnahagslífinu. Hinn kosturinn við krónu er evra eins og Seðlabankinn hefur rakið. Þess vegna þurfum við að landa samningi við ESB til að geta skorið úr um hvorn valkostinn við 

Forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál upp. Hún varpaði ágætu ljósi á þau stærstu álitamál sem efni standa til að ræða. Það er hins vegar ótrúlegt að fylgjast með því hvernig umræðan verður af hálfu stjórnarliða. Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að taka þessa umræðu eins og til er ætlast og svara þeim spurningum sem beint er að hæstv. ráðherrum eða einstökum þingmönnum? Orðavaðall stjórnarliða minnti mig á máltækið „flýtur á meðan ekki sekkur“. Reynt er að skauta fram hjá meginatriðum í máli manna. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson ræðir meðal annars tímasetningar í þessu ferli og fullyrðir að hvergi sé skrifað í gögn málsins að viðræðum skuli lokið á kjörtímabilinu. Ég spyr af því tilefni: Eru umræður hér í þingsal ekki gögn málsins? Eru yfirlýsingar einstakra ráðherra í ríkisstjórninni ekki gögn málsins? Ég minni á yfirlýsingar hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. umhverfisráðherra um að forsendur væru breyttar fyrir þeirri ákvörðun sem tekin var á þingi um aðildarumsóknina sem fyrir liggur. Það er eðlilegt að spurt sé hvað tefji þetta ferli. Það er eðlilegt að ætlast til þess að við þeirri spurningu séu gefin ákveðnari svör en þau sem fengust til dæmis hjá hæstv. utanríkisráðherra áðan. Þegar spurt er að hvaða sambandi verið sé að sækja um aðild þá er það afgreitt í einni snoturri setningu: Það er að minnsta kosti ekki sambandsríki. Hvurslags svar er það eiginlega? Ætlast er til þess að hæstv. ráðherra gefi fyllri svör en þau sem hér hefur verið reynt að gefa um það gríðarlega mikilvæga verkefni sem hann hefur forgöngu um að vinna fyrir meiri hluta Alþingis.

Virðulegi forseti. Spurt er í þessari umræðu að hvaða Evrópusambandi við séum að sækja um aðild? Því er auðsvarað: Að Evrópusambandinu. Það breytist og það þroskast eins og aðstæður Íslands breytast. Lærdómur okkar af hruninu fyrir fjórum árum er ekki síst sá, það hljótum við að skilja, að sambúð sjálfstæðs gjaldmiðils og opins fjármálakerfis er illmöguleg. Við verðum að bregðast við þeim aðstæðum. Hvernig er Evrópusambandið að bregðast við þeim hættum sem af slíku leiðir? Jú, með því að koma á sameiginlegum lánveitanda til þrautavara, sameiginlegu innstæðutryggingakerfi þvert á landamæri og sameiginlegu fjármálaeftirliti. Er eitthvert land sem hagnast meira á því en Ísland? Nei. Er eitthvert land sem hefur orðið fyrir meira tjóni vegna þess að þessu var ekki til að dreifa í umgjörð hins Evrópska efnahagssvæðis? Nei. Eiga þá skilaboðin að vera þau að Ísland treysti sér ekki til að miðla af reynslu sinni um það hvernig útbúa eigi hagvarnir fyrir Evrópu? Auðvitað ekki. Auðvitað er það þar sem við eigum að sitja og miðla af reynslu okkar. Við eigum að hjálpa til við að búa til umgjörð sem hentar okkur og þjóðum Evrópu fram í tímann. Hitt atriðið er umgjörð um ríkisfjármál og efnahagsmál. Er einhver þjóð sem mundi hagnast meira á því en Ísland að fá aga um ríkisfjármál og hagstjórn? Ónei. Allar efnahagskreppur hér á landi, að frátalinni síldarkreppunni 1968, hafa stafað af innlendum hagstjórnarmistökum. Það er því engin þjóð sem hefur haft jafnmikið tjón af óheftu frelsi til hagstjórnarmistaka en Ísland. Hvað þýðir þetta annað en að staður okkar er í Evrópu? Við eigum að taka þátt í því að móta þær leikreglur sem best geta varið íslenskan almenning og almenning annars staðar í Evrópu gegn hættum sem felast í opnu viðskiptakerfi. Við getum 

Frú forseti. Það einkennir hæstv. utanríkisráðherra, þegar hann kemst í þrot og getur ekki svarað málefnalega þeim spurningum sem beint er til hans, að hann grípur til útúrsnúninga. Það gerðist hér og það hefur ævinlega gerst í þessari umræðu um Evrópusambandsmálin að utanríkisráðherra grípur til þess. Í viðtali við hv. þm. Árna Pál Árnason í útvarpinu um helgina kom nokkuð merkilegt fram. Hann sagði að Samfylkingunni hefði tekist við myndun síðustu ríkisstjórnar, gegn vilja samstarfsflokksins, að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Hvað sjáum við núna? Samfylkingin hefur náð undraverðum árangri gegn þjóðarvilja. Meiri hluti þjóðarinnar er andsnúinn Evrópusambandsaðild, meiri hluti þjóðarinnar vill draga Evrópusambandsumsóknina til baka, en Samfylkingunni, sem er komin niður fyrir 20%, eina stjórmálaflokknum sem er með málið á stefnuskrá, hefur tekist að ná þessu máli í gegn. Hvað er að gerast? Nú fara kosningar að nálgast. Þá heyrum við ráðherra og þingmenn Vinstri grænna fara að tala um að þetta mál sé komið í öngstræti og að það þurfi að endurskoða. Vandamál Samfylkingarinnar er það að flokkurinn er að einangrast í afstöðu sinni til Evrópusambandsins. Hv. þm. Árni Páll Árnason sagði líka í áðurnefndu viðtali að Samfylkingin mætti ekki útiloka neina kosti til stjórnarmyndunarviðræðna að loknum næstu kosningum. En hvað ætlar Samfylkingin að gera? Einn flokka með það á stefnuskrá sinni að vilja ganga inn í Evrópusambandið, einn flokka með það á stefnuskrá sinni að sjá ekkert nema Evrópusambandið. Ætlar Samfylkingin að gefa þetta eftir við myndun ríkiksstjórnar næst? Hún er búin að klára Vinstri græna. Það er enginn trúverðugleiki eftir þar, stærsta kosningamálið svikið strax að loknum kosningum. Ætlar Samfylkingin að láta einangra sig algerlega í þessu máli, eða eru menn að sjá ljósið? Ég held að menn séu að sjá ljósið. Það er þess vegna sem utanríkisráðherra fer undan í flæmingi og svarar ekki málefnalega þeim spurningum sem beint er til hans. Það er þess vegna sem menn grípa til þess ráðs að tala um  Vandamál Samfylkingarinnar er 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutíma.

Frú forseti. Umsókn um aðild að Evrópusambandinu var ekki kosningamál fyrir síðustu alþingiskosningar vorið 2009 heldur uppgjör við hrunið og endurreisn íslensks efnahagslífs á heilbrigðum grunni. Þar bauð Vinstri hreyfingin – grænt framboð fram krafta sína. Með umsókn að ESB sem eins fyrsta mál þingsins var að mínu viti komið aftan að mörgum kjósendum Vinstri grænna og þeirri grunnstefnu sem sá flokkur byggir á. Alþingi samþykkti mjög naumlega þingsályktunartillöguna 16. júlí 2009 með aðstoð þingmanna úr Sjálfstæðisflokki, Framsóknarflokki og Hreyfingunni. Það skulu menn hafa hér hugfast - raunar með minnsta meiri hluta sem hugsast gat. 

Það hef ég …

Forseti …

Einn af frambjóðendum og þingmönnum Hreyfingarinnar … 
            

… orðastað … gefið …

Það er ekki hægt að afneita þingmönnum sínum eftir á. Alþingi gerði að skilyrðum sínum  Nú liggur fyrir að víkja verður verulega frá þeim meginhagsmunum sem Alþingi setti á sínum tíma sem viðmið til þess að samningarnir geti haldið áfram, til þess að hægt sé að leggja fram samningsafstöðu sem Evrópusambandið tekur gilda. Ég minni á að þessi umsókn var ekki send í umboði þjóðarinnar. Ég tel að nú þegar ljóst er að fylgja verður kröfum Evrópusambandsins í einu og öllu hvað þetta varðar - þær marka línuna - beri að afturkalla umsóknina því að hún gengur þvert á fullveldishagsmuni Íslendinga. Ég legg til að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla um 

Forseti. Ég vil biðja hv. þm. Jón Bjarnason afsökunar á að grípa fram í fyrir honum, það stóð alls ekki til. Við erum alls ekki að afneita hv. þm. Þráni Bertelssyni sem þingmanni Borgarahreyfingarinnar en hann hefur aftur á móti aldrei verið þingmaður Hreyfingarinnar. Rétt skal vera rétt. Ég tel að eina tækifærið fyrir Samfylkinguna til að ljúka þessum viðræðum, áframhaldi á samningsviðræðum við Evrópusambandið, sé fyrir næstu kosningar. Ef það tekst ekki er málið eiginlega sjálfdautt. Það hlýtur að vera lag fyrir hæstv. utanríkisráðherra að beita þeim rökum fyrir sig þegar hann sækist eftir því að lokið verði við að opna alla þessa kafla. Það er engum til hagsbóta, hvorki þeim sem fylgja þessu eða eru á móti því, að halda áfram að draga lappirnar í þessu máli. Ég tel mjög skynsamlegt að þegar næst verður gengið til kosninga til Alþingis verði jafnframt kosið um það hvort við viljum halda áfram í þessu ferli ef ekki verður búið að leiða það til lykta. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvað honum finnist um þá tillögu. Mig langaði líka að heyra hvort hann viti eitthvað hvernig stemmningin er gagnvart hvalnum og hvort einhver áhugi sé á að fá undanþágur. Ég er sjálf ekki hlynnt neinu slíku. Mér finnst líka mjög mikilvægt að fyrir næstu kosningar látum við ekki alla orðræðuna snúast um ESB heldur um þau brýnu málefni sem þarf að leysa úr hérlendis. Við þurfum svo sannarlega að vera með fókus á innanríkismálin og ekki bíða eftir töfralausnum  Ég vil jafnframt taka undir það með hv. þm. Lilju Mósesdóttur að það er nauðsynlegt að endurskoða EES-samninginn.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra fékk spurningarnar fyrir fram en kaus að svara þeim ekki. Ég ætla að gera eins og hann og draga saman niðurstöðu úr þessari umræðu og þeim svörum sem bárust frá ráðherranum. Í fyrsta lagi stoppar makríllinn sjávarútvegskaflann og kaflann um erlendar fjárfestingar. Opnunarviðmiðum hefur verið hótað varðandi sjávarútvegsmálin og varðandi makrílinn. Ráðherra svaraði engu um skjólið margumrædda. Ég tek því þannig að ráðherra sé sammála því að um ekkert yrði að kjósa í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarsamning um gjaldmiðilsmálin. Stóra gulrótin sem sífellt er verið að klifa á - stóra gulrót Samfylkingarinnar um evruna - yrði ekki í aðildarsamningi, yrði ekki í pakkanum og ekki yrði kosið um það. Nú spyr ég hæstv. ráðherra einu sinni enn: Er þetta réttur skilningur hjá mér? Ráðherra svaraði heldur ekki spurningunni um hvaða Evrópusambandi hann væri að sækja um aðild að. Hann svaraði því til að það yrði alla vega ekki sambandsríki. Þarna gerast merkileg tíðindi. Hann er sem sagt að lýsa sig ósammála vini sínum og félaga Barroso. Það var inntakið í ræðu Barrosos þann 12. september sl. að Evrópusambandið þyrfti að þora að segja orðin, ef ég man nákvæmlega tilvitnunina í hann. En til að gleðja ráðherrann, til að hann þurfi ekki að eyða meiri tíma í það, get ég algjörlega glöð lýst stuðningi mínum við stefnu Sjálfstæðisflokksins sem er á þann veg að leggja skuli umsóknina til hliðar og hefja hana ekki að nýju 

Frú forseti. Það er gleðilegt að heyra að hv. málshefjandi fylgir stefnu Sjálfstæðisflokksins í þessum efnum og vísar í landsfundarályktun. Það er bara óvart allt önnur stefna en formaður Sjálfstæðisflokksins hefur lýst yfir ítrekað upp á síðkastið.  Hv. þingmaður kvartar undan því að ég svari ekki spurningum hennar. Hún afhenti mér lista fyrir umræðuna með 16 spurningum og bætir síðan tveimur við. Hvernig í ósköpunum á að vera hægt að svara þeim öðruvísi en í símskeytastíl eins og ég reyndi hér áðan? En það er að vísu rétt hjá hv. þingmanni, ég svaraði ekki tveimur spurningum. Það var í fyrsta lagi um skjólið margumrædda og í öðru lagi hvort kosið yrði um evruna. Auðvitað verður ekki kosið um evruna sem slíka. Það er einfaldlega þannig að þau ríki sem ganga í Evrópusambandið verða að taka upp evruna einhvern tímann. Áður verða þau að ganga í ERM II. Það veit hv. þingmaður vegna þess að við höfum rætt það áður hér. Það er skjólið sem krónan kemst í. Mér þótti athyglisvert að mörgu leyti að hlýða á mál hv. þm. Lilju Mósesdóttur sem vill láta endurskoða EES-samninginn sem hún segir að sé aðlögunarsamningur. Það er alveg hárrétt hjá henni. Hann er aðlögunarsamningur. Það lá fyrir frá upphafi. Það sem er verra er að hann er farinn að ganga út yfir mörk stjórnarskrárinnar. Það finnst mér slæmt. Þannig að annaðhvort verðum við í framtíðinni að endurskoða EES-samninginn eða breyta stjórnarskránni. Svo einfalt er það.

Virðulegi forseti. Ég vil koma hér upp undir þessum lið í fullri vinsemd til að gera athugasemd við eitt sem ég vildi ekki eyða of miklum tíma í við umræðuna vegna þess að tíminn er mjög knappur. Nú er búið að taka upp nýtt fyrirkomulag í þessum sérstöku umræðum þar sem þingmenn eru réttilega beðnir um að afmarka umræðuna vegna þess að tíminn er knappur. Þeir eiga að senda spurningar fyrir fram um þau atriði sem þeir leggja áherslu á í umræðunum. Nú segir hæstv. utanríkisráðherra að spurningarnar hafi verið of margar og ekki verið nokkur leið að svara þeim en samt kaus hann að nýta að minnsta kosti helming tíma síns í eitthvað allt annað sem ekki var spurt um; að snúa út úr varðandi stefnu Sjálfstæðisflokksins í Evrópumálum. Frú forseti. Ég vil óska eftir því að þetta verði rætt á vettvangi forsætisnefndar og formanna þingflokka 

Frú forseti. Ég kem hér bara til að segja við virðulegan forseta að ég er hv. þingmanni algjörlega sammála. Ég tel mjög mikilvægt að afmarka umræðuna með sérstökum hætti. Ráðherrar þurfa að gera sér far um að reyna að svara öllum spurningum. Sömuleiðis þurfa þeir hv. þingmenn sem varpa spurningum fram að kunna sér hóf. Ef þingmönnum er ákaflega mál og þurfa að koma mörgum spurningum til ráðherra vil ég rifja upp það sem ég hef sagt áður. Ég er þeirrar skoðunar að mjög farsælt væri fyrir störf þingsins að hér væri á hverjum einasta degi óundirbúinn fyrirspurnatími gagnvart ráðherrum þannig að þingmenn gætu spurt þá og svalað upplýsingafýsn sinni. Mér finnst það sjálfsagt mál. Hins vegar verð ég að segja eitt um sérstakar umræður: Það er ekki hægt að taka af ráðherrum þann rétt, þegar þeir eru beðnir um pólitíska umræðu, að koma með sína sýn á málið 

Frú forseti. Ég vil þakka utanríkisráðherra fyrir að taka undir með mér í þessu samhengi …

Ég bið hv. þingmann um að ávarpa hæstv. ráðherra rétt.

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra. Ef ég hef ekki ávarpað hann rétt hef ég gert það óafvitandi og bið forláts á því. En það sem ég vildi sagt hafa var að ég held að hér hafi komið glögglega í ljós að þessi umræða er hvergi nærri tæmd. Ef hæstv. utanríkisráðherra telur sig ekki hafa getað svarað öllum þeim spurningum sem til hans var beint ætla ég formlega að ítreka þá beiðni sem hefur margoft verið lögð fram um að fá sérstaka og langa skýrsluumræðu um Evrópusambandið. Við sáum það í fyrra þegar við ræddum skýrslu utanríkisráðherra að Evrópusambandsumræðan tók þá umræðu yfir. Ég vil óska eftir því við hæstv. utanríkisráðherra að hann gefi 

Frú forseti. Sú hugmynd sem hv. þingmaður varpar fram er jákvæð. Ég hef áður tekið undir að það væri sjálfsagt að skipta í sundur skýrslu utanríkisráðherra meðan við erum í þessu aðildarferli og mönnum er ákaflega heitt í hamsi, og hafa annars vegar sérstaka skýrslu, munnlega eða skriflega eftir atvikum, til umræðu hér og hins vegar öll önnur mál sem heyra undir utanríkismál. Ég hef áður sagt að mér fyndist það ágætt og það kemur meira en fyllilega til greina.

Virðulegi forseti. Ég kem hér til að ræða málefni Palestínumanna vegna framferðis Ísraela. Ég hef svo sem oftar komið í ræðustól til að ræða harkalega framkomu þeirra gagnvart almenningi í Palestínu, hvort heldur er á Gaza-svæðinu eða á vesturbakka Jórdan. Þar hafa Ísraelsmenn óyggjandi brotið alþjóðalög, farið með forhertum hætti yfir landsvæði Palestínumanna sem þeir eiga með réttu og útilokað almenning frá því að yrkja jörðina og koma vörum sínum á markað. Þeir hafa í raun og sann notað sömu aðferð og notuð var í Suður-Afríku á sínum tíma; að fara skipulega þvert í gegnum land íbúanna til þess að eyðileggja og lama alla innviði. Þetta er gert skipulega. Suður-afríska leiðin er notuð til að lama uppbyggingu samfélagsins. Þess vegna er sérstakt gleðiefni að það skuli einmitt vera Suður-Afríka sem leggur til að sérmerkja vörur sem koma frá landtökubyggðum fyrir botni Miðjarðarhafs. Þeir þekkja af reynslunni hvernig apartheid-stefnan lék þjóðina þar suður frá og leggja nú sitt af mörkum til að vekja athygli á þeirri ómennsku sem þarna er látin líðast þrátt fyrir að hún brjóti í bága við alþjóðalög og hver samningurinn af öðrum sé þar brotinn. Það er langur vegarkafli frá Reykjavík til Eskifjarðar, 702 kílómetrar. Það er ígildi múrsins sem Ísraelsmenn hafa byggt umhverfis hina palestínsku þjóð. Þar fyrir utan eru þeir búnir að ræna þá býsn allri af landi. Ég tel eðlilegt að Íslendingar taki af skarið í þessum efnum og líti á vörur sem koma frá Ísraelsmönnum af herteknum svæðum, landtökusvæðum, rændu svæðum, sem ránsfeng. Þarna er verið að búa til vörur á landi sem hefur verið rænt frá fólki sem á að geta þroskað þarna sinn leik og sitt starf. Þess vegna spyr ég hæstv. utanríkisráðherra hvort það komi til greina af hálfu íslenskra stjórnvalda að láta sérmerkja vörur sem koma frá þessu rænda 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir þessa fyrirspurn. Hún varðar mál sem stendur pólitísku hjarta mínu mjög nálægt. Það var líka vel til fundið hjá honum að rifja upp tengslin við Suður-Afríku og þá stefnu sem þar var rekin og sem menn telja að sé komin til framkvæmda á herteknu svæðunum. Sömuleiðis er rétt að rifja upp að aðskilnaðarstefnan í Suður-Afríku var brotin á bak aftur vegna þess að menn gripu til meðala sem tengdust einmitt viðskiptum eins og þeim sem hv. þingmaður vísaði til. Þannig náðu menn loksins mjög sterkri viðspyrnu gagnvart Suður-Afríku. Þá er rétt að rifja upp að ég fór að ósk utanríkismálanefndar og reifaði þann möguleika við fjöldamarga utanríkisráðherra víðs vegar um heiminn, ekki síst þá sem nær liggja okkur, hvort möguleikar væru á því að taka til dæmis upp aðgerðir sem tengdust viðskiptabanni á Ísrael á meðan þeir haga sér með þessum hætti gagnvart Palestínumönnum. Ég kom aftur og greindi þinginu frá því, bæði utanríkismálanefnd og þinginu sjálfu héðan úr ræðustól, að það væri ekki grundvöllur fyrir því. Það sem var merkilegt var að meira að segja meðal ýmissa arabaþjóða, sem fyrir fram mátti telja að væru í hópi hörðustu stuðningsmanna Palestínumanna og eru það, töldu menn hvorki rétt að fara þá leið né að slíta stjórnmálasambandi. Þetta ræddi ég þó. Í þessu efni er hins vegar um allt annað að ræða. Eðli málsins er öðruvísi. Hv. þingmaður spyr hvort það komi til greina að sérmerkja vörur sem eru fluttar inn til Íslands frá þeim byggðum sem Ísraelar hafa, að því er við teljum, með ólögmætum hætti hernumið og tekið landið til sinna afnota. Svar mitt er mjög afdráttarlaust já. Ég hef rætt þetta við ýmsa kollega mína og hef tekið mál skylt þessu upp í EFTA þar sem ég sit í ráðherraráði EFTA og er reyndar formaður þess núna. Ég hef bent á þá þverstæðu sem felst í því að við höfum fríverslunarsamning við Ísrael og við Palestínu en annað ríkið kemur í reynd í veg fyrir að hitt nái að fullnusta þennan samning og njóta þeirra fríðinda sem honum fylgja því að landið er, eins og hv. þingmaður benti á, sundurrist af múrum sem koma í veg fyrir það að menn geti yrkt sitt land. En vegna þess - og það er kannski punctum saliens í svarinu til hv. þingmanns - að íslensk stjórnvöld hafa viðurkennt fullveldi og sjálfstæði Palestínu miðað við landamærin frá því fyrir sex daga stríðið árið 1967 eru vörur sem framleiddar eru í landtökubyggðunum ekki ísraelskar samkvæmt okkar skilgreiningu. Þess vegna lítum við svo á að það sé óheimilt að flytja inn vörur frá landtökubyggðunum eins og þær væru upprunnar í Ísrael. Eðli máls samkvæmt geta vörur frá slíkum svæðum ekki samkvæmt bókstafnum notið tollfríðinda samkvæmt fríverslunarsamningnum við Ísrael. Frú forseti. Þá er rétt að greina þinginu frá því í tengslum við þessa fyrirspurn að við erum að vinna með tollayfirvöldum í samráði við önnur EFTA-ríki að því að leita leiða til að geta með sem gleggstum hætti haft með höndum eftirlit með innflutningi þannig að hann fari ekki gegn þessum grundvallarreglum. Ég veit að það er fróðlegt fyrir hv. fyrirspyrjanda að vera upplýstur um að öll Norðurlöndin eru nú að skoða þessi mál og þau eiga með sér samráð. Reyndar virðist sem það sé ákveðin vakning í þessum efnum í Evrópu allri vegna þess að slíkar umræður eru í gangi meðal mjög margra. Innan skamms, síðar á þessu hausti, verður vinnufundur í Brussel að frumkvæði tveggja félagasamtaka sem menn ábyggilega þekkja, með leyfi forseta, Crisis Action og Oxfam, og með stuðningi danskra stjórnvalda. Ísland mun að sjálfsgöðu taka þátt í þeim fundi. Danska vinstri stjórnin hefur haft ákveðið frumkvæði að aðgerðum af því tagi sem hv. þingmaður er að spyrja mig út í, og á mikið hrós skilið fyrir það. Ég hef rætt málið sérstaklega við minn ágæta kollega Villy Søvndal sem var í heimsókn hér á dögunum og hann upplýsti okkur einmitt um þetta tiltekna mál. Það er síðan rétt að greina frá því að eins og sakir standa teljum við, en getum ekki fullyrt, að ákaflega lítill innflutningur ef nokkur sé frá þessum svæðum. En það breytir ekki prinsippinu.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir að taka þetta mál upp og sömuleiðis hæstv. ráðherra fyrir svar hans. Þetta er mál sem mér finnst skipta miklu að við gefum gaum og reynum að vinna að. Hæstv. ráðherra svaraði því játandi og taldi koma til greina að sérmerkja vörur sem fluttar eru inn frá landtökubyggðum Ísraels fyrir botni Miðjarðarhafs. Mér leikur forvitni á að vita nánar hvernig það yrði best gert. Ég spyr vegna þess að ég hef verið með í undirbúningi þingmál sem lýtur að sama efni, þingsályktunartillögu um að fela ríkisstjórninni að vinna að þessu. Ef eitthvert slíkt mál er til vinnslu á vettvangi ríkisstjórnarinnar og kæmi hér inn væri það auðvitað hið besta mál. Ég vildi gjarnan heyra betur frá hæstv. ráðherra hvort hann telji að málið sé á því skriði að einhverrar niðurstöðu sé að vænta á næstunni 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir að taka þetta mál upp og lýsi fullum stuðningi við það sem hann sagði um nauðsyn þess að sérmerkja vörur frá landtökubyggðum á landi Palestínu. Það er fáheyrt og ólíðandi að neytendur skuli blekktir til að styðja við landtökuna með því að hingað séu fluttar inn vörur, eins og hæstv. ráðherra sagði, merktar með örsmáu letri að þær séu framleiddar í Ísrael en eru framleiddar á þessum landtökubyggðum. Þetta eru fjöldamargar vörur. Við getum hvert fyrir sig tekið upp eigið viðskiptabann á ísraelskar vörur en það er mikilvægt að þetta verði að veruleika til að halda meðvitund heimsins og okkar allra vakandi um það sem er að gerast í Palestínu. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra ekki bara fyrir svör hans hér og viðhorf heldur einnig sérstaklega fyrir frumkvæði hans og stuðning í ráðherratíð hans, og reyndar fyrr, við málstað Palestínu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir umræðuna og aðkomu hv. þingmanna Álfheiðar Ingadóttur og Árna Þórs Sigurðssonar að henni. Jafnframt þakka ég hæstv. ráðherra fyrir að taka algerlega af skarið í þessu efni og þar er hann vitaskuld samkvæmur sjálfum sér. Hæstv. ráðherra hefur talað mjög máli Palestínumanna á undanliðnum árum og nú síðast fyrir missiri eða svo fögnuðum við því að við studdum við fullveldi og sjálfstæði palestínsku þjóðarinnar hér í þingsal. Hæstv. ráðherra nefndi prinsippið. Auðvitað kann að vera að við flytjum inn lítið magn af vörum frá landtökubyggðunum, hinum rændu svæðum fyrir botni Miðjarðarhafs, en prinsippið þarf að vera afdráttarlaust. Við þurfum að láta þau boð út ganga með öllum ráðum að íslensk þjóð, íslensk stjórnvöld á hverjum tíma taki á þessum málum út frá prinsippi. Við getum einfaldlega sett okkur sjálf í spor palestínsku þjóðarinnar, hún býr við þann múr sem ég nefndi sem nú jafngildir leiðinni milli Reykjavíkur og Eskifjarðar, 702 kílómetrar. Þar eru bændur afgirtir og innilokaðir þannig að þeir þurfa að fara um miðja nótt út á akra sína og sofa þar yfir nóttina svo að þeir hafi tíma til að komast á markaðinn um morguninn. Svona er stór hluti bænda á Vesturbakka Jórdanar leikinn á landtökusvæðum Ísraela. Á sama tíma hafa Ísraelar tekið til sín land í auknum mæli á síðustu missirum og það er alvarleiki málsins. Það eru nefnilega engar nógu sterkar aðgerðir nú í gangi til að andmæla kröftuglega þeirri auknu landtöku 

Frú forseti. Landtaka Ísraelsmanna á Vesturbakkanum er mjög strategísk, ég hef kynnt mér það mjög vel. Ég hef skoðað og lesið skýrslur um aðalskipulag Jerúsalem. Það er makalaust að sjá hvernig því hefur verið fylgt eftir í töluvert langan tíma, beinlínis með það fyrir augum að ná í reynd yfirtökum á þessari sögufrægu borg og líka austurhlutanum. Sjálfur hef ég séð það með því að ganga þar um strætin eins og ágætur maður forðum,  Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi að hann hefði í bígerð að semja og leggja fram þingmál um þetta og spurði hvort ég teldi að þess væri þörf, eða þannig skildi ég spurningu hv. þingmanns. Því er til að svara að ég taldi á sínum tíma að ekki þyrfti formlegan atbeina Alþingis til að hægt væri að ganga frá fullveldisviðurkenningunni gagnvart Palestínu. Ég taldi hins vegar að pólitískt yrði miklu mikilvægara að hafa þann stuðning að baki eins og kom í ljós, sem ég tel að hafi verið það allra merkilegasta sem gerst hefur í þessum sal frá því að ég tók hér sæti árið 1991, þegar enginn þingmaður á Alþingi Íslendinga greiddi atkvæði gegn því. Þá loksins fannst mér að réttlætið hefði fundið sér farveg í gegnum Alþingi Íslendinga. Það er ekki oft sem réttlætinu er fullnægt í þessari veröld, því miður. Svar mitt til hv. þingmanns er því að ég tel að hann eigi ekki að hika við að leggja fram slíkt þingmál. Ég tel jafnvel að bara það að slíkt mál komi fram, sérstaklega frá formanni utanríkismálanefndar, sé í sjálfu sér ákveðin skilaboð og væri þarft fyrir ríkisstjórnina að hafa á bak við sig þegar hún grípur til úrlausna í þessu máli. Ég vil síðan þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir að færa þetta mál hér upp. Það er mjög jákvætt að menn sofni aldrei á þessum verði.

Hæstv. forseti. Þann 15. júní síðastliðinn var birt á heimasíðu Flugfélags Íslands mjög ánægjuleg orðsending um að malbikun og framkvæmdir á bílastæðum við Reykjavíkurflugvöll hæfust mánudaginn 18. júní. Það átti að vera til að bæta gæði og þjónustu við farþega Flugfélags Íslands og jafnframt var beðist velvirðingar á þeim óþægindum sem viðskiptavinir flugfélagsins yrðu fyrir af þeim sökum. Síðan höfum við sem förum um þennan flugvöll séð að þarna er búið að fylla upp, slétta af og undirbyggja fyrir malbik en ekkert hefur gerst. Þess vegna, virðulegi forseti, legg ég fram fyrirspurn til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra - um leið og ég býð hana hjartanlega velkomna til þess starfs og óska henni allra heilla - um það hvers vegna Flugfélag Íslands hefur ekki fengið leyfi ráðherra eða fjármálaráðuneytis, sem fulltrúa eigenda lands sem Reykjavíkurflugvöllur stendur á, til að malbika bílastæði við Reykjavíkurflugvöll. Eins og kom fram í umræðu um daginn við hæstv. innanríkisráðherra um flugstöðina hefur flugfélagið lagt inn umsókn um að fá að byggja flugstöð á vestursvæðinu. Það hefur ekki verið heimilað. Beðið hefur verið lengi eða í rúmlega eitt og hálft ár eftir svörum frá borginni um það en engin svör hafa borist. Það var þá sem þeir hjá flugfélaginu vildu, virðulegi forseti, fá að snyrta í kringum sig og malbika bílastæðin. Það gerðu þeir á forsendum þess að þeir höfðu þinglýst leyfi frá borginni, gefið út árið 2007, til að stækka bílastæðin. En þá var því frestað að malbika þau vegna þess að ekki var klárt hvort samgöngumiðstöðin yrði byggð norðan við Loftleiðahótelið. Núverandi hæstv. innanríkisráðherra hefur gert samkomulag við borgina um að svo verði ekki, en leyfið frá 2007 er þó í fullu gildi. Eftir samræður við borgina og Bílastæðasjóð hóf flugfélagið þessar framkvæmdir. Þá bregður svo við, virðulegi forseti, að Isavia og fjármálaráðuneytið, að mér skilst, telja að leyfi landeigenda þurfi fyrir þessum aðgerðum. Ég minni á það að ríkið á stóran hluta af landinu. Þetta var í raun í fyrsta skipti, eftir því sem mér er sagt, sem landeigandi og Isavia skiptu sér af framkvæmdum á þessu svæði. Við sem förum þarna um sjáum að þarna hefur margt verið gert af flugfélaginu, ef til vill vegna þess að Isavia hefur ekki fjármagn til að gera það. Borgin hefur sem sagt stöðvað þessar framkvæmdir og mínar upplýsingar eru þær að flugfélagið hafi beðið um að fjármálaráðuneytið samþykki að gefið verði út leyfi svo að þær megi verða að veruleika. Virðulegi forseti. Staðan er einfaldlega þannig á Reykjavíkurflugvelli að ekki fæst leyfi til að byggja flugstöð vegna Reykjavíkurborgar og nú fæst ekki leyfi til að malbika bílastæði vegna ríkisins. Þetta er framkvæmd upp á hvorki meira né minna en 80 millj. kr. og þess vegna leyfi ég mér að leggja þessa spurningu 

Virðulegi forseti. Ég þakka góðar kveðjur frá hv. þm. Kristjáni Möller. Ég hef leitað mér upplýsinga um þetta mál eftir að ég fékk þessa fyrirspurn. Það er svo að Isavia fer með stjórn flugvallarsvæðisins fyrir hönd ríkisins en Reykjavíkurborg og ríkið eiga landið. Nú í vor, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, hóf flugfélagið þessar framkvæmdir án þess að leita samþykkis landeigenda og taldi flugfélagið sér það ekki skylt. En það er líka sjónarmið ráðuneytisins að þar að auki hafði flugfélagið ekki sótt um nein leyfi fyrir framkvæmdunum til Reykjavíkurborgar, hvorki byggingarleyfi né framkvæmdaleyfi. Þarna greinir menn augljóslega á. Isavia og síðan ráðuneytið beindu þeim tilmælum til flugfélagsins að stöðva framkvæmdirnar og buðust til þess að yfirtaka verkið og ljúka því. Þeir segja flugfélagið hafa hafnað því, svo ég reki í stuttu máli hvaða upplýsingar ég hef fengið um málið. Þar af leiðandi hafi ráðuneytið og Isavia verið tilneydd til beina kröfu um stöðvun framkvæmdanna til Reykjavíkurborgar. Samkvæmt mínum upplýsingum hefur Isavia frá þeim tíma átt í viðræðum um málið við Flugfélag Íslands. Ástæður sem gefnar eru upp fyrir því að ráðuneytið og Isavia létu stöðva þessar framkvæmdir og geti ekki veitt Flugfélagi Íslands heimild til að ljúka við gerð og rekstur gjaldskyldra bílastæða við Reykjavíkurflugvöll eru einkum þær að land í og við flugvöllinn sé mjög takmarkað og það sé mikilvægt starfsemi hans. Rekstraraðila flugvallarins, Isavia, ber að tryggja heildarhagsmuni allra notenda vallarins en ekki bara einstakra flugrekenda. Þá þarf að gæta jafnræðis gagnvart rekstraraðilum á flugvellinum en ríkar kröfur eru gerðar þar um í lögum og reglum sem gilda um rekstur flugvalla. Sjá þarf öllum notendum flugvallarins fyrir bílastæðum. Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli mína á þessu máli. Eftir að ég hef farið í gegnum söguna og hvað hefur gerst í sumar sýnist mér að menn ættu að geta leyst það. Ég mun fara þess á leit við alla málsaðila að þeir setjist niður og finni lausn á málinu sem allra fyrst, lausn sem sómi er að og sættir bæði sjónarmið, þ.e. að þarna verði malbikuð bílastæði, en þau skipta líka máli fyrir viðskiptavini flugvallarins, og sömuleiðis að menn tryggi það jafnræði sem gerð er svo rík krafa um. Ég trúi ekki öðru, virðulegi forseti, en að menn geti lokið þessu máli sem fyrst svo að sómi sé að fyrir alla aðila.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hér hafa komið fram, til dæmis um forsöguna sem er svipuð því sem ég hafði farið í gegnum í fyrri ræðu minni. Það gleður mig að heyra frá hæstv. ráðherra það sem hún sagði síðast, þ.e. að hún muni beita sér fyrir því að allir málsaðilar verði fengnir til að leysa þetta sem allra fyrst þannig að sómi sé að og jafnframt að jafnræði flugrekstraraðila og þeirra sem nota völlinn verði tryggt. Ég get að sjálfsögðu tekið undir það allt saman. Auðvitað ætti Isavia sem eigandi og umsjónaraðili vallarins, umsjónaraðili allavega, að gera þetta. Við þekkjum fjárhagsstöðu Isavia. Við vitum að það þarf að hækka notendagjöldin mikið en þau eru komin að ystu þolmörkum. Við getum ekki gengið lengra í aukinni skattheimtu hvað það varðar án þess að stórskaða innanlandsflug og snarhækka alla flugmiða sem eru nógu dýrir fyrir. Ég get sagt það eitt, virðulegi forseti, að mér finnst það í raun virðingarvert að Flugfélag Íslands, sem aðalrekstraraðili og sá stærsti á þessu svæði, skuli ætla að leggja út í allt að 80 millj. kr. framkvæmd við að gera bílastæðið þokkalegt, malbika það og hafa það eins og hjá fólki. Þetta segi ég þó að því fylgi að taka upp gjaldskyldu til að greiða þann kostnað niður, það bara fylgir með. En Isavia hefur ekki gert þetta. Flugfélagið hefur byrjað á þessu og gerði það í góðri trú, út frá samningnum frá 2007 sem ég gat um áðan. En aðalatriðið er þetta: Þetta er í pattstöðu. Nú er sá árstími genginn í garð að það gæti orðið illmögulegt að malbika, orðið kalt og bleyta og annað slíkt. Ég þakka því hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Ég trúi því og treysti 

Virðulegi forseti. Manni sýnist að menn séu að deila um ýmsa þætti þessa máls. Ég tel ekki að málið sé þannig vaxið að menn geti ekki komist að niðurstöðu og það nokkuð hratt. Hvað svæðið almennt varðar þarf að gera ýmislegt til að gera það snyrtilegra og umhverfið þarna í kring. Þó að þarna yrði til dæmis malbikað er það ekki óafturkræf framkvæmd ef menn ákveða að gera eitthvað annað við svæðið í framtíðinni. Það hlýtur að vera mikil prýði af því að menn geri nú gangskör í því að snyrta þarna í kring. Það er líka öryggisatriði fyrir þá sem nota flugvöllinn. Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn og aftur fyrir að vekja athygli mína á þessu máli. Ég mun fara í það strax að fá menn til að setjast niður og klára það.

Virðulegur forseti. Ég kem upp í pontu Alþingis til að ræða um lífeyristökualdur hér á Íslandi. Margar aðrar Evrópuþjóðir hafa fjallað mjög um þetta mál á undanförnum missirum og þá af tveimur ástæðum. Það kostar sitt að halda úti lífeyri fyrir fólk á sjötugsaldri, 61, 62, 65 eða 67 ára, eins og er mjög víða í Evrópu. Þar er lífeyristökualdur víða lægri en hér á landi, en engu að síður þurfum við Íslendingar að taka þátt í þessari umræðu málefnalega og af einurð. Það er ekki einungis að ríkissjóður standi frammi fyrir miklum og auknum vandamálum vegna þessa - nægir þar að nefna A- og B-deild Lífeyrissjóðs ríkisstarfsmanna, B-deildin skuldar um 400 milljarða og A-deildin á fimmta tug milljarða ef ég man rétt - heldur eru þessi mál íhugunarefni sveitarfélaga víða um land. Ef kostnaðinum sleppir er það nú einu sinni svo að íslenska þjóðin er blessunarlega að eldast. Fólk sem er á sjötugsaldri er margt hvert við hestaheilsu og kýs að verja auknum hluta ævi sinnar á vinnumarkaði. Þessi umræða svarar því kalli og eðlilegt að velta fyrir sér stefnu stjórnvalda á hverjum tíma í þessum efnum. Þetta er vitaskuld viðkvæmt mál eins og blasir við þegar rætt er um það víðast hvar í Evrópu en efnt hefur verið til mikilla mótmæla vegna ákvörðunar um að hækka lífeyristökualdur. Af tveimur ástæðum þurfum við að ræða þessa hluti hér á Íslandi, annars vegar vegna kostnaðarins, sem er mikill og blasir við sem risavaxið vandamál sem við veltum á undan okkur, og hins vegar sakir þess sem ég nefndi áðan að aldur þjóðarinnar er að hækka, sem er vel. Margir vilja leggja sitt af mörkum til samfélagsins í formi vinnu fram til sjötugs ef ekki lengur, enda er heilsa þjóðarinnar að batna til muna. Fleiri geta því lagt sitt lóð á vogarskálar atvinnulífsins en var á árum áður þegar menn voru orðnir gamlir og þreyttir um fimmtugt. Nú er öldin önnur. Við blasir þetta umræðuefni sem almenningur þarf að fá svör við. Ég spyr því 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda þessa spurningu. Í stöðugleikasáttmálanum, sem var undirritaður sumarið 2009 af ríkisstjórn og aðilum vinnumarkaðarins, var meðal annars kveðið á um stofnun nefndar sem hefði það hlutverk að móta framtíðarsýn í lífeyrismálum. Nefndin hefur nú verið að störfum í rúm tvö ár. Þar hafa allir þættir sem hafa áhrif á afkomu lífeyrissjóðanna verið skoðaðir, þar á meðal þessi. Nefndarstarfið er með allt undir, þar á meðal lífeyristökualdurinn. Ég vonast til að þeirri vinnu ljúki á þessum vetri. Í þessum hópi eiga sæti fulltrúar fjármálaráðuneytisins, velferðarráðuneytisins, ASÍ, BHM, BSRB, Kennarasambandsins, Samtaka atvinnulífsins og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Lífeyristökualdur sjóðsfélaga hefur vissulega mikil áhrif á stöðu lífeyrissjóða. Sá möguleiki að hækka lífeyristökualdur hefur því, eins og ég sagði áðan, verið til umræðu enda ljóst að ævilíkur fólks munu halda áfram að aukast. Meðalaldur hækkar um eitt ár á hverjum 10 árum samkvæmt spám og reynslu síðustu ára og áratuga. Hækkun lífeyristökualdurs að öðru óbreyttu mundi leiða til betri afkomu sjóðanna. Með hækkun væri bæði verið að ávaxta iðgjöld lengur og líka fresta lífeyrisgreiðslum. Ef kerfið á að vera sjálfbært þyrfti að hækka lífeyrisaldurinn jafnt og þétt. Eins og staðan er í dag eru fimm vinnandi aðilar að baki hverjum lífeyrisþega, en ef fram heldur sem horfir er talið að um árið 2050 verði þeir eingöngu tveir miðað við lífslíkur og mannfjöldaspá. Þetta er því spurning sem skiptir okkur miklu að velta fyrir okkur og skiptir máli að við skoðum vel. Það þarf líka að tryggja sjóðssöfnun til að eiga fyrir þessu. Ef aldurinn er til dæmis hækkaður í 70 ár eru minni líkur á skertum greiðslum úr sjóðnum og meiri líkur á að menn fái út úr sjóðnum það sem þeir leggja til hans eins og staðan er núna. Virðulegi forseti. Lífeyristökualdur er breytilegur milli opinbera kerfisins og hins almenna kerfis. Í opinbera kerfinu eru það 65 ár, en þó með þeim sveigjanleika að hægt er að byrja 60 ára en hætta 70 ára. Á hinum almenna vinnumarkaði erum við að tala um 67 ára mark, en það er ekkert hámark. Tölurnar eru þannig að hlutfall þeirra sem vinna lengur en til 67 ára aldurs eru um það bil 40%. Hlutfall þeirra sem eru enn starfandi eftir 70 ára aldur er um 13%. Ég læt það fylgja hér með. Þessi mál eru til skoðunar í umræddri nefnd. Ég á von á því að við eigum eftir að fá einhverja niðurstöðu úr henni og vonandi fyrr en síðar.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir að bera fram þessa fyrirspurn. Þetta er afskaplega mikilvægt mál. Inn í afkomu lífeyrissjóðanna koma þrír þættir aðallega, það eru raunvextir sem þeir ná á iðgjöld umfram þá verðtryggingu sem lífeyrir byggir á, iðgjald frá launþegum og atvinnurekendum og að síðustu eru það ellilífeyrismörkin. Ég held að ekki sé mikill möguleiki á að hækka raunvextina vegna þess að lítið er um fjárfestingartækifæri í landinu. Fyrirtæki og launþegar bera heldur ekki mikið hærri iðgjöld. Þá eru það ellilífeyrismörkin sem hv. þingmaður nefnir sem lausn og ég held að menn ættu að horfa þangað. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að taka á vanda LSR, Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, þar sem annars vegar vantar 400 milljarða og hins vegar 47 milljarða inn í A-deild sem átti að vera sjálfbær.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu og aðkomu hv. þm. Péturs H. Blöndals að henni og svör hæstv. ráðherra. Það er ánægjulegt að nefnd skuli vera að fjalla um þetta mál og umræðan sé í deiglunni innan embættismannakerfisins og ráðuneytisins. Full þörf er á því. Eins og hæstv. ráðherra nefndi eru að baki hverjum ellilífeyrisþega fimm starfandi menn en verða tveir eftir örfáa áratugi. Þá sjáum við hvert stefnir í þessum efnum. Þjóðin er að eldast mjög hratt og það er í sjálfu sér gott. Við hljótum því að fylgja sömu þróun þegar kemur að lífeyristökualdrinum sjálfum og við sjáum að áhugi landsmanna, hinna vinnandi stétta, er verulegur á því að leggja sitt af mörkum þótt menn séu orðnir rosknir. Samkvæmt þeim tölum sem hæstv. ráðherra nefndi vilja 40% af þeim sem eru orðnir 67 ára á hinum almenna vinnumarkaði halda áfram og 13% eftir sjötugt. Þær pósentutölur eiga væntanlega eftir að hækka í sömu stigum og aldur þjóðarinnar fer hækkandi. Við hljótum að spyrja að stefnu stjórnvalda í þessum efnum, hvort stjórnvöld hafi tekið ákveðna stefnu í málum er varða upptöku lífeyris og við hvað eigi að miða, hvort hæstv. ráðherra sé þeirrar skoðunar að yfirleitt komi til greina að hækka lífeyristökualdurinn. Rétt eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði virðist það í raun vera eina leiðin til að taka á þeim vanda sem blasir við sveitarfélögum landsins, sem eru að taka til sín 

Virðulegi forseti. Mér finnst mestu máli skipta að við vinnum þetta vel og náið með aðilum vinnumarkaðarins og samtökum launþega. Það er aðalatriðið að við gerum það vel og það er verið að gera í þessari nefnd. Lífeyrissjóðskerfið var fyrst sett á laggirnar árið 1969, það er líka komið vel við aldur. Það var um 1990 sem farið var að greiða af öllum launum í lífeyrissjóð. Menn segja að reikna megi með að okkar kerfi verði orðið fullburða um árið 2020. Þetta er um margt merkilegt kerfi, en það skiptir máli að við séum sívakandi yfir því að það sé sem best á hverjum tíma og grípum til þeirra aðgerða sem þarf til að kerfið geti nýst best þeim sem munu reiða sig á það síðar og líka þeim sem eru að greiða inn í það og safna sér réttindum þar. Þess vegna er það lykilatriði við alla ákvarðanatöku að allt sé gert í góðu samráði við þá sem í hlut eiga. Sjálf mundi ég telja best að menn fengju sem mestan sveigjanleika í þessu, að það væri innbyggt í kerfið að starfslok væru sveigjanleg. Við erum ólík, einstaklingarnir eru ólíkir, aðstæður eru ólíkar, þannig að menn gætu haft þetta eins og hentaði hverjum og einum. Það hlýtur að vera markmiðið sem við öll horfum til að einstaklingurinn fái að hafa þetta eins og honum hentar best. Þannig ættum við að reyna að nálgast málið að mínu mati. Eins og ég segi þá vinnst þetta best í gegnum þessa nefnd með þessum aðilum. Ég vænti þess að við sjáum afrakstur af þeirri vinnu á þessum vetri.

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra varðandi háskólanema og námsstyrki. Í upphafi kjörtímabilsins kom í ljós að ungmenni sem kláruðu framhaldsskóla snemma og leituðu inn í háskólana til frekara náms áttu ekki kost á því að njóta námslána eða kjara sem aðrir háskólanemar fengu hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna sökum aldurs. Þá tók ráðherra það upp eftir meðal annars fyrirspurn frá mér í þinginu að breyta því fyrirkomulagi. Ég er forvitin að vita hvernig þetta allt saman hefur gengið og beini því þessari fyrirspurn til hæstv. ráðherra: 1. Hversu margir nemendur undir 18 ára aldri hafa stundað nám á háskólastigi eftir að lög nr. 108/2011, um breyting á lögum um námsstyrki, nr. 79/2003, tóku gildi? 2. Hversu margir nemendur á háskólastigi hafa fengið jöfnunarstyrk á grundvelli laganna? 3. Hvernig hafa styrkirnir verið kynntir fyrir háskólanemum? Ég tel mikilvægt að við náum að átta okkur á þeirri stöðu. Í rauninni er forvitnilegt að sjá hversu vel gekk að koma fram breytingum í skólakerfinu á grundvelli þeirrar vinnu sem þáverandi ráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, setti af stað þannig að nemendur hefðu meira svigrúm og frelsi til að þróa námshraða sinn frekar en var til dæmis þegar ég var á menntaskólaárunum. Núna er það þannig að einstaklingur getur í rauninni, gangi honum vel í námi og gangi námið hratt fram, verið kominn í háskóla áður en hann verður 18 ára. Það er mikil breyting á kerfinu og er mjög til batnaðar. En auðvitað verðum við að fylgja því allt til enda og sjá til þess að það fólk, ungmennin, hrökklist ekki úr námi vegna þess að þau hafa einfaldlega ekki fjárhagslega stöðu til að fara beint í háskóla að loknu framhaldsnámi. Frú forseti. Ég hlakka til að heyra svör hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er mjög jákvætt að hún fylgi þessu máli eftir sem hún vakti hér máls á fyrr á kjörtímabilinu. Það er rétt sem hún rifjar upp, þetta var til umræðu og í kjölfarið var lögum breytt þannig að nemendur undir 18 ára aldri sem stunduðu háskólanám eða nám á háskólastigi ættu rétt á námsstyrkjum eins og nemendur á sama aldri. Það var hins vegar ekki talin fær leið að veita þeim rétt til námslána í ljósi þess að þeir væru ekki orðnir fjárráða. Hv. þingmaður spyr um fjölda nemenda. Nemendur, sumir hverjir, útskrifast raunar fyrr en áður og ekki síst í þeim skólum sem hafa tileinkað sér nýjar námskrár að fullu. Þeir útskrifast fyrr en þó flestir ekki fyrr en við 18–19 ára aldur. Þegar við skoðum hvað margir nemendur undir 18 ára aldri stunduðu nám á háskólastigi í íslenskum háskólum eftir að þessi lög tóku gildi, þá er þar einungis um einn nemanda að ræða. Hv. þingmaður spyr hversu margir nemendur hafi þegið námsstyrki á grundvelli þessara laga. Því er til að svara að enginn nemandi hefur nýtt sér þetta lagaákvæði. Hv. þingmaður spyr líka hvernig að kynningu málsins hafi verið staðið. Ég þakka hv. þingmanni sérstaklega fyrir þá fyrirspurn því að í kjölfarið skoðaði ég heimasíðu lánasjóðsins. Þar er ekki vakin sérstök athygli á því ákvæði. Lánasjóðurinn heldur lögum samkvæmt utan um námsstyrkina og upplýsingar er að finna á heimasíðu sjóðsins, en þetta nýja ákvæði hefur ekki ratað þangað inn og námsstyrkirnir ekki verið kynntir sérstaklega. Í kjölfarið á fyrirspurn hv. þingmanns fór ég þess á leit við stjórn námsstyrkjasjóðs og lánasjóðsins að vakin yrði sérstök athygli á þessum möguleika fyrir háskólanema sem ekki hafa náð 18 ára aldri. Ég á því von á að gerð verði breyting á því til batnaðar og þakka hv. þingmanni fyrir ábendinguna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Spurningin vaknaði einmitt eftir að auglýsingar frá lánasjóðnum birtust um þessa námsstyrki. Þar kom ekki fram að þessi möguleiki væri kominn inn í lögin. Það er því gott ef þessi fyrirspurn hefur orðið til þess að nú eigi að bæta úr kynningu á þessu úrræði. Það getur vel verið að þau ungmenni sem eru að hugsa sér að fara þessa leið rekist á vegg af því að þau hafa ekki upplýsingar um að nú sé þetta komið inn. Það er fagnaðarefni ef þessu verður bætt inn á heimasíðuna. Eins vænti ég þess að í næstu umferð auglýsinga frá lánasjóðnum um styrkina verði þetta þar með.

Frú forseti. Ég get ekki sagt annað en að þetta horfi til betri vegar og á þessu verður vakin athygli. Ég þakka hv. þingmanni líka fyrir að nefna auglýsinguna, að sjálfsögðu þarf að koma þessu þar inn líka, við munum því færa þessi mál til betra horfs í framhaldinu.

Frú forseti. Ég kem hingað upp til að vekja athygli þings og þjóðar á mikilvægi þess að efla til muna kennslu í næringarfræði í grunnskólum landsins. Á hinu háa Alþingi eru grunnskólalögin til umfjöllunar í hv. allsherjar- og menntamálanefnd og þær breytingar sem þar þarf að gera teknar fyrir á þeim vettvangi og það er löggjafans að breyta grunnskólalögunum ef með þarf. Þeim hefur verið breytt oft og tíðum í gegnum árin. Rifja ég þar upp ágæt orð míns ágæta skólameistara norður í landi, Tryggva Gíslasonar, sem sagði einhverju sinni að það eina sem vantaði í grunnskólalögin væri að börnum ætti að líða vel, sem væri ágæt viðbót við annars ágæt grunnskólalög. Partur af því að manni líði vel er að maður nærist vel og þekki vel til þess matar sem maður setur ofan í sig. Ég tel að nú um stundir sé mjög rík þörf á að efla áhuga alls almennings, sérstaklega unga fólksins allt niður í sex, sjö ára aldur, á því hvaða mat best er að neyta og hvernig menn geta stælt sinn skrokk með því að neyta bestu fáanlegrar fæðu á hverjum tíma. Grunnskólinn á auðvitað ekki að sinna öllum atriðum í uppeldi og að einhverju leyti eiga foreldrar vitaskuld og forráðamenn barna að sjá til þess að börnin hafi aðgang að góðum mat, en þetta málefni lýtur engu að síður að fræðslu og fræðsluskyldu ef svo ber undir. Þar á skólinn að taka við. Þess vegna vekur það í sjálfu sér sérstaka athygli þess sem hér stendur að næringarfræði er kennd af mjög skornum skammti í skóla sem við kennum við grunn þjóðarinnar. Þar höfum við verið að sækja fram á margvíslegum sviðum á undanförnum árum, t.d. er varðar lífsleikni og umhverfisvitund og annað í þeim dúr sem er allt af hinu góða. En þegar kemur að skrokknum sjálfum, að nærast, er eins og það sé eitthvert atriði sem megi vera óbætt hjá garði. Ég tel að svo eigi ekki að vera. Við kennum krökkum hvernig þeir eiga að hreyfa sig í leikfimi og fimleikum en við eigum líka að kenna þeim hvernig eigi að nota skrokkinn að innanverðu með því að borða vel og borða rétt. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Af því að hann gerði að umtalsefni grunnskólalögin þá byggjum við núna á lögum sem sett voru árið 2008 og var unnið að þeim í breiðu samráði við skólasamfélagið, foreldrasamfélagið og þótt víðar væri leitað, og líka hér á Alþingi á sínum tíma. Þar er nemandinn í forgrunni. Segja má að orðið hafi ákveðin breyting á löggjöfinni þannig að nemandinn fór í raun og veru í miðdepil löggjafarinnar. Hv. þingmaður nefndi velferð og vellíðan, það er mál sem kemur fram í þeim lögum. Við sjáum líka í alþjóðlegum rannsóknum þegar við berum okkur saman við önnur ríki að íslenskum nemendum líður almennt vel í skóla. Það er auðvitað eitthvað sem er ánægjulegt og skiptir máli að nefna. Segja má að eitt af meginstefjum í starfi grunnskóla, í samvinnu við heimilin að sjálfsögðu, sé velferð barna. Þar skiptir máli heilbrigði og hollar lífsvenjur. Aukna áherslu er að finna í lögum og reglugerðum á mikilvægi heilbrigðis og hollar lífsvenjur, mun meiri áherslu en verið hefur. Ég vil nefna nýja aðalnámskrá fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla sem var birt í fyrra. Þá var birtur sameiginlegur hluti A-námskrár fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla þar sem eru dregnir fram grunnþættir menntunar ásamt áhersluþáttum þeim sem eru tilgreindir í 24. gr. grunnskólalaganna. Þeir afmarka þá hæfni sem nemendur eiga að tileinka sér í grunnskóla. Svo eru í aðalnámskrá útfærð nánar ákvæði laga um námsgreinar og námssvið og sagt til um áherslur á vægi. Viðmiðunarstundaskrá sem sýnir hlutfallslegt vægi milli námsgreina og námssviða er svo hluti af aðalnámskrá. Það er síðan í valdi hvers grunnskóla að ákveða hvort námsgreinar og námssvið séu kennd aðgreint eða samþætt en um leið þarf að gæta að því að námið sé sem heildstæðast. Einn af þeim grunnþáttum sem ég nefni er heilbrigði og velferð. Þar er lögð aukin áhersla á að allt skólastarf þurfi að efla; heilbrigði og stuðlað sé markvisst að velferð og vellíðan enda verja nemendur stórum hluta dagsins í skóla. Þeim grunnþætti er ætlað að ganga í gegnum aðrar námsgreinar, þ.e. ætlunin er að samþætta hann inn í námsgreinar. Af því að hv. þingmaður nefnir sérstaklega næringarfræðina er nærtækt að líta á námskrá fyrir list- og verkgreinar þar sem námsgreinin heimilisfræði tilheyrir þeim kjarna. Í þeim drögum sem nú liggja fyrir kemur fram að þekking og leikni í heimilisstörfum sé kjarni heimilisfræðinnar. Honum tengjast allir þættir námsins, fræðilegir sem verklegir. Þetta er að upplagi verkleg grein en í henni eru hins vegar órjúfanleg tengsl á milli næringarfræði og matreiðslu. Hún tengist ekki aðeins grunnþættinum heilbrigði og velferð heldur líka sjálfbærni í grunnþættinum sem er nátengdur næringarfræðinni. Það er öllum orðið æ ljósara að miklu máli skiptir hvernig staðið er að matvælaframleiðslu og hvernig matvælin eru sem við látum inn fyrir okkar varir. Það er lykilatriði í hollustunni líka, þarna koma tveir grunnþættir mjög sterkt inn í. Gert er ráð fyrir samþættri kennslu í matreiðslu og næringarfræði þannig að nemendum sé gert kleift að átta sig á því hvaða næring er í matnum, hvernig er best að matreiða hann til að varðveita næringarefnin sem best, hvaðan maturinn kemur, átta sig á þessu alltumlykjandi hlutverki sjálfbærninnar og að sjálfsögðu er slík þekking nauðsynlegur undirbúningur fyrir lífið og seinni tíma hlutverk barna og ungmenna sem foreldrar. Gert er ráð fyrir að opinberar ráðleggingar landlæknisembættis um mataræði og næringu séu nýttar til hliðsjónar. Hins vegar er auðvitað hægt að koma kennslu og námi um næringarfræði við innan fleiri námssviða. Hv. þingmaður nefndi lífsleikni, það hefur verið hluti af henni líka, kannski meira út frá hinum fræðilega grunni, ekki hinum verklega. Það sama má segja um kennslu í ýmsum samfélagsgreinum þar sem skiptir máli að nemendur átti sig á þeirri ábyrgð sem þeir taka með því að velja tiltekna kosti, til að mynda þegar kemur að þessum málum. Við lítum svo á að stefnt sé að því að efla kennslu og menntun sem lýtur að næringarfræði í grunnskólum. Við horfum á það í gegnum þessa grunnþætti og teljum mikilvægt að það sé samþætt, ekki aðeins inn í heimilisfræðina sem er kannski fasta kjarnagreinin í þessum efnum, heldur komi líka við sögu í öðrum námsgreinum.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir hennar ágætu svör við þessari fyrirspurn og lifandi áhuga á málefninu. Það er brýnt að við hugum að grunnskólastarfinu og eftir atvikum leikskólastarfinu líka með þetta í huga vegna þess að vandinn blasir víða við okkur í hinum vestræna heimi. Offita er að verða að einu helsta heilbrigðisvandamáli hverrar þjóðar og mjög erfitt að taka á þeim málum þegar helftin af þjóðinni er komin í yfirvigt. Börn eru ekki undanskilin í þessu efni. Aðgangur alls almennings, þar á meðal barna, að hvers kyns mat hefur aukist gríðarlega á undanförnum árum með fjölgun vörutegunda og verslana. Því er brýnt að halda uppi málefnalegum áróðri, vil ég segja, til að börnin viti það frá fyrstu hendi, frá þeim sem gerst þekkja og frá fræðunum hvernig þau eiga að umgangast mat. Ég hvet hæstv. ráðherra í þessum efnum og vænti þess að hún muni beina því til ráðamanna innan síns ráðuneytis að sérstakur gaumur verði gefinn að þessu máli því að við erum einfaldlega að fjárfesta í velsæld barna okkar og það er vel. Vána þekkjum við. Vandamálið þekkjum við, það blasir við. Það er að aukast og þess vegna er eðlilegt að boðið verði upp á næringarfræði um það hvernig krakkarnir okkar geta varast offituvandamálið í auknum mæli innan skólakerfisins sem er jú skylda.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni brýningu hans. Ég vil nefna að ég ræddi sérstaklega um námskrá og þennan formlega ramma skólastarfsins en þau verkefni sem skólarnir hafa ráðist í skipta líka máli. Í gangi hafa verið heilsueflingarverkefni á ólíkum skólastigum. Í heilsueflandi framhaldsskólum höfum við til dæmis verið með fjögurra ára verkefni sem skólarnir ganga í gegnum. Lögð er áhersla á hreyfingu eitt árið, næringu annað árið og svo er unnið koll af kolli með geðheilbrigði og fleiri þætti. Við höfum séð gríðarlegan árangur þar sem fræðsla fer fram. Þá getum við talað um hina teoretísku fræðslu en síðan hefur líka verið tekinn upp nýr praxís þar sem tekið er í gegn það sem haft er á boðstólum í skólunum. Víða hafa nemendur og kennarar tekið mjög vel við breyttu framboði á matvælum í skólum. Þetta er frábært verkefni sem nýtur mikilla vinsælda í skólunum af því að það er byggt upp á lýðræðislegan hátt, nemendurnir taka sjálfir þátt í því að móta áherslurnar og finna leiðirnar. Ég held að það sé lykillinn að því. Ég er sammála hv. þingmanni um að það skiptir máli að við upplýsum unga fólkið okkar um mikilvægi þess sem við látum ofan í okkur. Það skiptir máli að við gerum það ekki bara með því að messa yfir því heldur leyfum því líka að taka þátt og finna það í eigin anda og á sínum skrokki hversu miklu máli þetta skiptir. Ég held að þarna sé unnið að góðum verkefnum en að sjálfsögðu má gera betur. Ég þakka hv. þingmanni fyrir brýninguna.

Frú forseti. Við þekkjum öll hversu mikilvægt það er að hafa öflugt íþróttalíf, ekki eingöngu á suðvesturhorninu heldur um land allt. Ég held að þingheimur hafi í áranna rás einmitt sammælst, góðu heilli, um það að reyna að styðja við íþróttastarf, ekki síst á landsbyggðinni. Því hefur verið ógnað í gegnum tíðina vegna mikils ferðakostnaðar íþróttafólks, ekki bara meistaraflokka þeirra liða og félaga sem starfa á landsbyggðinni. Ég hef hvað mestar áhyggjur af starfi yngri flokka sem koma langt að hvort sem það er frá Vestfjörðum, Austurlandi, að norðan eða sunnan á suðvesturhornið og því fylgir mikill kostnaður. Það þekkjum við foreldrar barna sem stöndum fyrir því að börnin okkar fái þau tækifæri að spila á landsbyggðinni á hinum ýmsu mótum. Sammælst var um á sínum tíma á þingi, árið 2006 minnir mig að það hafi verið, að setja á laggirnar Ferðasjóð íþróttafélaga þar sem skilgreind voru ákveðin atriði til að uppfylla skilyrði til að fá úthlutað úr sjóðnum. Það var fyrst og fremst gert til að efla og passa upp á íþróttastarf á landsbyggðinni. Síðustu ár hefur skiljanlega dregið úr þessum framlögum vegna aðhalds í ríkisfjármálum. En um leið undirstrikar þetta að vissu leyti stefnu stjórnvalda gagnvart þessum þætti málsins. Mér finnst það miður að enn sem komið er sjáum við ekki fyrir endann á því hvernig þróunin verður á ferðasjóðnum til þess að íþróttafólk á landsbyggðinni geti notið þeirra tækifæra sem felast í því að stunda íþróttir. Við fáum meðal annars ábendingar frá forsvarsmönnum félaga sem starfa á landsbyggðinni þar sem þeir lýsa yfir miklum áhyggjum. Ég ætla til að mynda ekki að gagnrýna Flugfélag Íslands fyrir að hækka fargjöld. Ég held að það séu fullkomlega eðlilegar ástæður fyrir því. Það er eðlileg krafa allra að hér séu rekin flugfélög sem standa undir sér. Hitt tel ég skipta miklu máli, að fá að vita hvað hæstv. ráðherra menntamála ætlar að gera til að spyrna við fótum í þá veru að íþróttastarf á landsbyggðinni minnki ekki eða verði umtalsvert minna út af þessum aukna kostnaði á undanförnum árum. Hvað hefur ríkisvaldið gert til þess að fara í samvinnu við íþróttahreyfingar til að stuðla að því að leita lausna í þessu máli? Hver verður framtíð Ferðasjóðs íþróttafélaga? Hvernig mun ráðherra beita sér fyrir  
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Hv. þingmaður spyr hvernig ég hyggist beita mér gegn þeirri öfugþróun að aukinn kostnaður við íþróttaiðkun dragi úr íþróttaþátttöku. Ég vil fyrst nefna að sem betur fer eru enn engar vísbendingar um að íþróttaþátttaka fari minnkandi þrátt fyrir að forsvarsmenn íþróttafélaga um land allt hafi lýst áhyggjum af því. Við höfum séð þátttöku í íþróttastarfi á Íslandi aukast undanfarin ár. Það á bæði við um almennings- og keppnisíþróttir sem eru tveir pólar í íþróttastarfi á Íslandi. Þessi þróun er ekki sjálfgefin, hreint ekki. Ég tel að þegar við horfum á þessa miklu þátttöku verðum við að skoða hin opinberu framlög sem renna til jöfnunar ferðakostnaðar, til afreksstyrkja og til reksturs sérsambanda sem nú reka fleiri landslið og styðja við aukinn fjölda afreksfólks. Við þurfum að horfa á þetta í heild sinni. Ef við lítum á ferðasjóðinn - það er rétt sem hv. þingmaður nefnir, að hann hefur ekki hækkað eins og hann átti að gera - var upphaflega hugmyndin sú að hann ætti að hækka með tilteknum hætti. Við höfum reynt að halda honum í horfinu. Hann var 59 milljónir árið 2008, 57 milljónir 2010, 54 milljónir 2011 og í fyrra hækkaði hann upp í 65 milljónir. Það var tímabundin ráðstöfun sem kom inn við 3. umr. fjárlaga. Ég hefði talið æskilegt að hún mundi halda sér enda var sú áhersla lögð fram í íþróttastefnu stjórnvalda frá 2011. Þar voru lagðar þær áherslur að efla þyrfti bæði Ferðasjóð íþróttafélaga og Afrekssjóð ÍSÍ og helst þannig að framlag til þeirra fylgdi verðlagsþróun. Það gildir almennt ekki um þá sjóði sem við rekum, en ef þeir fylgja ekki verðlagsþróun er auðvitað hættan sú að þeir rýrni af sjálfu sér. Það skiptir líka miklu máli að við hugum að stuðningi við sérsambönd þannig að þeim sé gert kleift að halda úti landsliðum og taka þátt í alþjóðastarfi sem fulltrúar Íslands. Ég hef átt í viðræðum við Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands um hvernig við getum unnið saman að því að binda samstarf ríkis og sambandsins í heildarsamning milli mennta- og menningarmálaráðuneytis og Íþrótta- og Ólympíusambandsins. Við höfum bæði rætt inntak og áherslur en líka skoðað hvernig unnt sé að efla stuðning hins opinbera, stuðning ríkisins, við íþróttastarf í skrefum fram til ársins 2016 sem er næsta ólympíuár. Ég hef fylgst með, eins og hv. þingmaður, varnaðarorðum forustufólks íþróttafélaga á landsbyggðinni um háan kostnað vegna keppnisferða. Það er algjörlega rétt að kostnaður foreldra hefur hækkað. Það er eins og hv. þingmaður nefnir, hækkun eldsneytisverðs skilar sér í flugfargjöldum, rútufargjöldum og verði bílaleiga. Það er erfitt að segja eitthvað við því. Ég held þó að ef hið opinbera getur lagt fram áætlun í samráði við ÍSÍ þá sjáum við þess merki að stuðningur atvinnulífsins eflist og samfélagsins líka - við sjáum raunar þegar ákveðin merki um það, þar má nefna ferðaþjónustufyrirtækin. En ég tek undir það sem hv. þingmaður segir, að mikilvægt sé að hið opinbera komi líka þar inn, bæði ríki og sveitarfélög. Ég treysti því að við náum góðri lendingu í þessu máli í samræmi við íþróttastefnuna, ég vonast líka eftir því. Ég veit að margir hv. þingmenn hafa áhuga á því að svo verði. Ég vona að þær fyrirætlanir nái fram að ganga enda hefur það sýnt sig í úthlutunum frá ferðasjóðnum frá 2008 að þeir sem ferðast lengst fá hæstu framlögin. Hann hefur nýst vel, þjónað markmiðum sínum og það er mikil ánægja með þennan sjóð í samfélaginu. Þetta er að sjálfsögðu hluti af þeirri framtíðarsýn sem við höfum verið að ræða við ÍSÍ.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Við hljótum að taka mark á orðum forsvarsmanna íþróttafélaganna á landsbyggðinni. Þeir benda á að aukinn kostnaður hefur ekki síst íþyngjandi áhrif á möguleika barnanna okkar og barna um allt land til þess að stunda íþróttir. Við þessu þarf að bregðast. Ég fagna því að menn tala jákvætt um ferðasjóðinn. Ég held að við höfum tekið hárrétt skref á sínum tíma en engu að síður er stefnumörkun þessarar ríkisstjórnar sú að dregið hefur úr framlögum sem er hugsanlega skiljanlegt en eftir stendur sú forgangsröðun sem blasir við. Ég vona að við brennum ekki inni enn eitt skiptið þegar við bíðum í spenningi áður en fjárlög verða afgreidd undir lok ársins og sjáum fram á að ekki verði nein svör fyrr en í lok desember. Ég held að það sé mikilvægt sem hæstv. ráðherra sagði áðan, að horfa þurfi á málin í heild. Ég tel mikilvægt að íþróttahreyfingin fái svör frá ríkisvaldinu um hvaða stuðning það sjái fram á að veita, fjárhagslegan stuðning en líka annars konar óbeinan stuðning í verki, til að við getum haldið hér uppi öflugri íþróttastefnu. Í öflugri íþróttastefnu felst meðal annars að passa upp á að aðgengi landsmanna sé jafnt, tækifæri allra landsmanna til íþróttaiðkunar séu jöfn hvar sem þeir búa á landinu. Síðan getum við að sjálfsögðu tekið hluta af íþróttastefnunni, sem er afreksstefnan. Hún er nokkuð sem ríkisvaldið verður að fara að svara skilmerkilega að mínu mati. Ég hef reyndar sjálf boðað að ég muni koma með þingsályktunartillögu sem verður með afreksstefnu í íþróttum, ekki bara fram yfir næstu Ólympíuleika sem verða í Brasilíu árið 2016 heldur til lengri tíma litið eins og aðrar þjóðir gera þannig að við getum strax á fyrri stigum byrjað að ýta undir þau börn og þá krakka sem tækifæri hafa til að verða afreksfólk í 

Frú forseti. Ég held að flestir hv. þingmenn hafi jákvæðan áhuga á þessu máli. Ég minni á að ferðasjóðurinn hefur oft verið til umræðu í þessum sal og mikil samstaða hefur verið um málin. Ef við skoðum hins vegar söguna er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ríkisvaldið hefur ekki forgangsraðað fjárveitingum til íþróttamála þegar sagan er skoðuð langt aftur í tímann og ekki hefur orðið nein breyting þar á. Það er alveg rétt, það hefur ekki orðið breyting þar á í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þegar við lítum á framlög ríkis til íþróttamála tíu ár aftur í tímann er það rétt að þau hafa ekki aukist og þau eru lág á Íslandi miðað önnur ríki ef við skoðum til að mynda framlög annars staðar á Norðurlöndunum sem við berum okkur gjarnan saman við. Það er jákvætt að hv. þingmaður vill ná fram stefnubreytingu í þessu máli. Ég held að við getum verið sammála um það. Við höfum hins vegar sýnt þá forgangsröðun að draga talsvert minna úr framlögum til þessara sjóða íþróttanna og meira að segja náð að auka afrekssjóðinn þrátt fyrir niðurskurð á velflestum sviðum. Ég held að það sýni ákveðna forgangsröðun. Ég held að aðalatriðið sé að við horfum á málið heildstætt og ég vonast til þess að við getum náð góðri samstöðu um það í þessum sal. Ég held að það séu ekki endilega mjög háar fjárhæðir í hinu stóra samhengi hlutanna sem þarf til að breyta miklu um stuðning við afreksíþróttamenn, sérsambönd og síðan börn og ungmenni sem taka þátt í íþróttum um land allt.

Virðulegur forseti. Takk fyrir þessa ágætu kynningu. Ég er með fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um Náttúruminjasafn Íslands. Spurningarnar eru sex og fyrirspurnin því nokkuð víðtæk. Nú er svo komið að maður hefur vaxandi áhyggjur af stöðu Náttúruminjasafns Íslands. Það má segja að mikill tvískinningur ríki í þjóðarsálinni um þetta safn. Við erum gríðarlega stolt af náttúru Íslands og þreytumst seint á að lýsa því hvað hún sé stórbrotin og fögur. Það má líka sjá í því að um 80% ferðamanna sem koma til Íslands nefna náttúru landsins sem meginástæðu þess að þeir koma hingað. Við leggjum áherslu á að okkar ungu skólanemendur læri um náttúruna og almenningur beri virðingu fyrir náttúrunni og þekki hana. Samt hefur okkur ekki tekist að koma upp náttúruminjasafni á Íslandi. Það er eiginlega ótrúlegt hvað við höfum sofið á verðinum í því sambandi. Við höfum þó sett lög um að Náttúruminjasafn Íslands eigi að vera eitt þriggja höfuðsafna á Íslandi. Hin söfnin eru Þjóðminjasafn Íslands og Listasafn Íslands. Ágætlega er búið að þeim en Náttúruminjasafn Íslands er eiginlega ekki til, má segja. Nú er svo komið að búið er að pakka niður þeim gripum sem safnið hefur búið yfir og koma þeim í geymslu einhvers staðar. Ein fyrirspurnin lýtur að því hvar þeir gripir eru. Síðan höfum við horft upp á að búið er að úthýsa safninu úr því húsnæði sem það var í, eða þeim vísi að safni sem þar var, það átti sem sagt að setja upp sýningar í því húsnæði. Nú er safnið hvergi og við erum að leita að nýju húsnæði. Perlan hefur verið rædd í því sambandi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort komin sé niðurstaða í þau mál eða hvort búið sé að skoða frekar aðra kosti eins og Lækningaminjasafnið á Seltjarnarnesi eða Þjóðmenningarhúsið sem ég hef sjálf bent nokkrum sinnum á. Hvernig standa þessi mál yfirleitt? Ríkisendurskoðun bendir á í skýrslu sem stofnunin gaf út í janúar á þessu ári að lagaumhverfið er ekki gott hvað varðar samskipti Náttúrufræðistofnunar Íslands og Náttúruminjasafns Íslands. Lög um þessar stofnanir skarast og ekki hefur tekist samstarf á milli þeirra. Það ríkir tortryggni og togstreita, segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Ég vil spyrja af hverju ráðuneytið hefur ekki lagt fram frumvarp til að skera úr um þennan ágreining eins og þingmenn hafa kallað eftir. Við vorum boðuð á sérstakan samráðsfund í ráðuneytinu á fyrri stigum. Aðalskilaboð þingmanna til ráðherra voru: Við viljum fá frumvarp sem sker úr um ágreininginn og að lagað verði til í lagaumhverfinu. Af hverju er 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ítarlegu fyrirspurn. Ég mun reyna að fara eins hratt yfir og ég get. Eins og hv. þingmaður nefndi skipuðu mennta- og menningarmálaráðuneyti og Reykjavíkurborg í ágúst síðastliðnum starfshóp til að skoða möguleika á því að koma upp náttúruminjasafni eða sýningu á vegum Náttúruminjasafns í Perlunni. Þar sátu Guðni Tómasson og Eiríkur Þorláksson af hálfu ráðuneytisins auk setts forstöðumanns Náttúruminjasafnsins, Margrétar Hallgrímsdóttur. Fulltrúar Reykjavíkurborgar voru Ágústa Sveinbjörnsdóttir, Björn Axelsson, Svanhildur Konráðsdóttir og Hrólfur Jónsson sem stýrði hópnum. Þessi hópur fundaði reglulega í ágúst og september, hélt m.a. hugarflugsfund með fulltrúum frá Náttúrufræðistofnun, náttúrugripasöfnum og öðrum söfnum, hönnuðum og öðrum sem talið var að gætu lagt málinu lið. Enn fremur var rætt við arkitekt Perlunnar, Ingimund Sveinsson, og fulltrúa sérstaks áhugahóps um málið, Hjörleif Guttormsson. Hópurinn hefur lokið störfum og skilað greinargerð um þá hugmynd að sett verði upp náttúruminjasýning Náttúruminjasafns Íslands í Perlunni. Perlan er ekki hönnuð til sýningarhalds en býður upp á möguleika vegna staðsetningar í borgarlandinu, víðsýni og opins rýmis. Hún er að sjálfsögðu þegar kennileiti í höfuðborginni með útsýni til jökla og fjalla, hafs og himins og vatnstankarnir gætu gefið þessari grunnsýningu sérstakt gildi af því að þar þarf að fjalla um þá auðlind. Tengsl við opin svæði gætu líka nýst og haft sérstakt gildi. Sýning í Perlunni gæti í sjálfu sér teygt sig út í umhverfi Öskjuhlíðar með sjónræna tengingu við fjarlægari náttúru Íslands. Hins vegar telur hópurinn að miklu skipti hvaða hlutar Perlunnar yrðu ætlaðir fyrir sýningu af þessu tagi. Nauðsynlegt sé að smíða millihæð í hluta hins opna rýmis til að hugmyndin gangi upp. Frágangur mannvirkisins og smíði millihæðar sé því forsenda þess að húsið henti fyrir grunnsýningu höfuðsafns um náttúruminjar. Hópurinn telur nauðsynlegt að að minnsta kosti einn eða fleiri tankar verði hluti sýningarrýmis til lengri tíma eigi hugmyndin að vera raunhæf. Hins vegar telur hann að án verulegra viðbygginga bjóði húsið ekki upp á þann möguleika að þar verði hægt að hýsa alla starfsemi Náttúruminjasafns Íslands og vísar þar sérstaklega til skrifstofurýmis og annars slíks rýmis fyrir utan geymslur. Nú verða teknar upp viðræður til að kanna betur fjárhagslegan grundvöll þeirra hugmynda sem koma fram í greinargerð starfshópsins. Ég hef líka í hyggju að boða aftur á fund þann þingmannahóp sem allsherjar- og menntamálanefnd skipaði til samráðs. Ég veit að einhver vandkvæði hafa verið á því að ná hópnum saman en til stendur að fara miklu ítarlegar yfir skýrsluna því að hér er auðvitað bara farið hratt yfir. Aðrir staðir hafa ekki verið formlega til skoðunar þótt ýmsir kostir hafi að sjálfsögðu verið nefndir. Hv. þingmaður spyr um gripina. Þeir gripir sem safnað hefur verið á vegum Náttúruminjasafns Íslands eru nú geymdir í ófullnægjandi aðstöðu í kjallara Loftskeytastöðvarinnar við Suðurgötu. Unnið er að samningum við Náttúrustofu Kópavogs um að hún varðveiti tímabundið umrædda muni. Verið er að undirbúa þá til flutnings til að tryggja varðveislu þeirra sem best. Ég vil nefna, af því ég las það á forsíðu Fréttablaðsins að flutningarnir kynnu að hafa í för með sér að þess yrði krafist að gripunum yrði skilað, að það er ekki rétt. Ég hef undir höndum staðfestingu frá þeim aðilum sem gáfu gripina á sínum tíma. Þeir töldu að þarna væri um einhvern misskilning að ræða. Mér finnst ágætt að halda því til haga. Hv. þingmaður spyr réttilega um niðurstöður í vinnu við lagabreytingar. Við skoðuðum lögin um Náttúruminjasafn og ég ræddi við umhverfisráðherra sem fer með málefni Náttúrufræðistofnunar. Í framhaldinu hefur settur forstöðumaður safnsins átt fundi með forstöðumanni og öðru starfsfólki Náttúrufræðistofnunar Íslands. Þar hefur komið fram vilji til samstarfs og gerð samninga í samræmi við ákvæði gildandi laga sem eiga að tryggja safninu aðgang að öllum þeim munum sem eru í vörslu Náttúrufræðistofnunar til sýningarhalds. Það er líka unnið að endanlegri stefnumótun fyrir starfsemi safnsins. Þar til þeirri vinnu er lokið - við eigum von á að henni ljúki alveg á næstunni - þá munum við meta það, ef samningar nást, hvort hv. þingmenn og sú sem hér stendur telji það nægja til að við getum haldið áfram með safnið eða hvort skoða þurfi frekari lagabreytingar. Ég tel að unnt sé að færa gripina á milli án lagabreytinga, en við ætlum að láta reyna á það til fulls núna. Hv. þingmaður spurði einnig í þeirri fyrirspurn sem lögð var til mín um starf forstöðumanns. Safnstjóri var settur 8. maí síðastliðinn, en stefnt er að því að auglýsa stöðu forstöðumanns Náttúruminjasafns Íslands um næstu mánaðamót.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn og þessa knöppu umræðu. Ég ætla að nefna tvö atriði, annað sem varðar framtíðina og hitt sem varðar nútíðina. Það er til mikils vansa að við Íslendingar höfum ekki komið okkur upp myndugu náttúrugripasafni. Það er gríðarlega mikilvægt að við eignumst slíkt safn, metnaðarfullt safn þar sem eru stundaðar rannsóknir, þar sem munum er safnað á skipulegan hátt og þar sem vísindamiðlun fer fram með sýningum og annarri fræðslustarfsemi - safn á borð við Þjóðminjasafn Íslands og Listasafn Íslands eins og hér hefur verið nefnt. Þetta er mjög stórt og fjárfrekt verkefni sem krefst vandaðs og góðs undirbúnings. Ég fagna hugmyndinni um að setja í millitíðinni upp náttúrusýningu í Perlunni þangað til að við getum stigið skrefið til fulls og farið inn í náttúrugripasafn.  Ég vil geta þess að ég mun á næstu dögum kynna þingsályktunartillögu um að hafin verði að nýju undirbúningur að byggingu náttúruhúss 

Það er rétt hjá hv. þingmanni, það er ólag á klukkunni. Hér logar á rauðu ljósi þó svo að það eigi að vera grænt, en sekúndurnar tifa nokkuð rétt.

Hæstv. forseti. Það eru ekki mörg ár síðan lög voru sett um Náttúruminjasafn Íslands sem byggðu á þeirri hugmyndafræði að það yrði eitt þriggja höfuðsafna Íslendinga. Lagasetningin einkenndist af miklum metnaði en við höfum upplifað það að á síðustu árum hefur lítið orðið úr þessu vegna þess að fjármunir hafa ekki verið til ráðstöfunar og fjármunum hefur ekki verið veitt í þennan farveg. Burt séð frá þessari fortíð og þeim ákvörðunum sem hafa verið teknar á undanförnum árum, vildi ég inna hæstv. menntamálaráðherra eftir því hvert hennar viðhorf væri í þessum efnum. Byggir framtíðarsýn hennar á því að hér verði öflugt náttúruminjasafn? Eða er sýn hennar sú að koma verði þessum málum fyrir með öðrum hætti? Ég vildi spyrja að þessu vegna þess að mér fannst hæstv. ráðherra vera ívið of tæknileg í svörum sínum. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hver hennar meginhugmynd sé. Að hverju vill hún stefna í þessum efnum?

Virðulegur forseti. Eins og við heyrðum á svörum hæstv. ráðherra er staða þessa safns mjög alvarleg. Gripirnir eru núna geymdir við ófullnægjandi aðstæður í Loftskeytastöðinni. Ég vil inna hæstv. ráðherra betur eftir því hvert gripirnir eigi í raun að fara. Ég hef skilið það þannig að það sé eitthvað óljóst hvert þeir eigi að fara og hver geti hýst þá. Og er það ekki rétt skilið að gripirnir frá Hinu íslenska náttúrufræðifélagi, gömlu gripirnir, eigi að flytjast til Náttúruminjasafnsins frá Náttúrufræðistofnun Íslands? Mér skildist að það hefði komið fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Það er ágætt ef ráðherra getur skorið úr um það hér. Mér fannst athyglisvert að hæstv. ráðherra sagði að athugað yrði nánar með fjárhagslegan grundvöll sýningar í Perlunni og þingmannahópurinn yrði kallaður til samráðs um þau mál. Ég vil fagna því að viðhalda eigi því samráði sem hafið var. Við fórum svolítið út af sporinu í því samráði þegar þingmannahópurinn frétti í fjölmiðlum að búið væri að taka mikilvægar ákvarðanir um þetta safn án þess að hann hefði verið með í ráðum. Það er ágætt ef hægt er að endurvekja samráðið. Ég vil líka fagna því að ráða eigi forstöðumann og ég vil túlka það sem svo að hæstv. ráðherra hafi séð að ekki væri hægt að hafa lengi forstöðumannslaust í safninu. Núna á að auglýsa eftir nýjum forstöðumanni frá og með næstu mánaðamótum, segir hæstv. ráðherra. Ég held að það sé rétt skref. Meðan er bara settur forstöðumaður er það skemmri skírn. Það er ekki eðlilegt að þjóðminjavörður sé settur forstöðumaður Náttúruminjasafns Íslands, það er alls ekki eðlilegt. Meðan svo er er safnið í biðstöðu að mínu mati. Ég fagna því að auglýsa eigi eftir nýjum forstöðumanni og vona að 

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka að settum forstöðumanni var líka falið að vinna að ákveðnum verkefnum á meðan hlutir á borð við húsnæðismál safnsins væru til skoðunar þannig að það hefur ekki verið kyrrstaða á málefnum safnsins í hennar tíð, svo sannarlega ekki. Mjög ötullega hefur verið unnið að því að ljúka stefnumótun og reyna að ná samningum við Náttúrufræðistofnun sem byggja á gildandi löggjöf. Ef það næst ekki verða lögin hins vegar skoðuð eins og hv. þingmenn bentu á á þeim samráðsfundi sem við áttum í vor. Nú hefur orðið breyting á þingmannahópnum og því hefur ekki náðst að boða til fundar enn þá, en mér finnst mjög mikilvægt að það verði gert. Ég lít svo á að hér sé unnið samkvæmt þeirri stefnu sem við erum sammála um, að þetta skipti miklu máli. Hv. þm. Birgir Ármannsson sakaði hæstv. ráðherra um að vera full tæknileg og ég biðst afsökunar á því, það var frá mjög mörgu að segja á skömmum tíma. Ég tel mjög mikilvægt að við byggjum upp náttúruminjasafn. Forlögin hafa hins vegar leikið það grátt að vissu leyti því að þegar hér voru samþykkt lög um Náttúruminjasafn Íslands á sínum tíma, árið 2007, átti að gefa tíma til að ljúka stefnumótun og fara síðan að huga að byggingu í kringum 2008, 2009, 2010. Eins og hv. þingmanni er kunnugt fór hér náttúrlega allt á hausinn og ekki hafa verið miklir fjármunir aflögu. Mér finnst mikilvægt að við finnum lausn þar sem hægt er að segja að Náttúruminjasafnið standi undir því að reka sýningu sem er aðgengileg almenningi og ferðamönnum. En ég tek undir með hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að sú lausn getur ekki orðið varanleg. Við eigum að huga að henni núna og stefna síðan að því að reisa veglega byggingu undir náttúruminjasafn. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur ekki heyrt það, en ég nefndi áðan að gripirnir yrðu fluttir til Náttúrustofu Kópavogs í viðunandi geymslurými og það væri unnið að flutningi þeirra til þess að búa sem best að þeim. Ein af ástæðum þess að mér finnst mikilvægt að finna veglegra rými en Loftskeytastöðina er sú að sýning þar  Ég ítreka vilja minn til þess að halda góðu