Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Pétur Ottesen: Það var verið að tala um það áðan í sambandi við annað málið á dagskránni (frv. til 1. um sérstaka dómþinghá í Djúpárhreppi í Rangávallasýslu), að aldrei hefði verið talað fyrir því hér í d. Ég held, að það sama megi segja um þetta frv. Ég veit ekki til, að meiri hl. allshn., sem flytur frv. fyrir hönd dómsmrh., hafi gert nokkra grein fyrir því, og ekki ríkisstj. heldur. Mun dómsmrh. ekki hafa verið við í þau tvö skipti, sem málið hefir verið tekið til meðferðar. En þar sem með frv. er verið að gera víðtækar ráðstafanir og íhlutun um, hvað fólkinu í landinu er leyfilegt að gera, jafnvel þegar það ætti líf sitt að verja, er vissulega fullkomin ástæða til þess að fara fram á, að gerð sé grein fyrir, hvað raunverulega í frv. felst og hvað víðtækar ráðstafanir er hugsað til að gera, en þær gerir frv. ráð fyrir, að flestar verði ákveðnar með reglugerð. Ég vil því bera fram fáeinar fyrirspurnir, sem ég býst við, að allshn. eða hæstv.forsrh., sem nú er viðstaddur, svari. Í 1. gr. frv. er dómsmrh. gefin heimild til þess að ákveða með reglugerð, hvernig fara skuli með birgðir þær af skotvopnum og skotum, sem fyrir eru í landinu. Hvernig verður t. d. um þær blýbirgðir, sem til eru í landinu? Má ekki hreyfa þær, til hvers sem á að nota þær, nema eftir settum reglum? Ennfremur má segja það sama um stál. Skotvopnin eru að nokkrum hluta úr stáli, og þess vegna getur það fallið undir 7. gr.

En tré?

, Jú, það má nota í sköft. Það er sem sagt allt mögulegt, sem tilheyrir skotvopnum eða hægt er að nota við tilbúning þeirra. Það er allt komið undir dómsmrh., hvað honum þóknast að kalla bannvöru. Það getur náð til flestra hluta, eins og hv.þm. Mýr. benti á, og er því ástæðu til að fá skýringu frá hæstv. ráðh. um, hve víðtæk ákvæði hann muni setja og til hvaða hluta þau muni ná. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir, að þeir einir fái heimild til þess að verzla með þessa hluti - hvort sem þeir eru úr málmi eða tré - sem sýna skilríki fyrir því, að þeim sé það gagnlegt, eða nauðsynlegt vegna atvinnu sinnar. Ennfremur er í 2. gr. gert ráð fyrir, að haldin sé skrá yfir alla þá menn, sem verða fyrir þeirri náð að fá að hafa þessa hluti í vörzlum sínum. Mér skilst eftir þessu, að gera þurfi allsherjartalningu í landinu á öllum, sem slíka hluti hafa undir höndum, svo sem skotfæri, byssur og aðra þá hluti, sem undir þetta falla. Svo yrði að skrá hvað út af fyrir sig á nafn þess manns, sem hlutinn ætti. Í frv. stendur ekkert um, hverjir eigi að semja þessar skrár eða með hverjum hætti þeirra skuli aflað. Það hefir sem sagt ekkert komið fram, hvorki um það né annað, sem felst í frv., þar sem ekki eitt einasta orð hefir verið um það sagt og engin grg. látin fylgja því. Að vísu hefir verið vitnað í grg., sem fylgdi frv. á síðasta þingi, en þá strandaði það í n., eða kom a. m. k. aldrei á dagskrá í Nd. Málið er því algerlega forsvarslaust hér í þessari hv. d. Þess vegna er því meiri ástæða til þess að óska skýringa um, hvað víðtækar ráðstafanir eigi að gera. Það sýnist vera talsvert umfangsmikið starf að safna öllum þessum skýrslum. Þó menn stundi ekki dýraveiðar, eru til 1., sem banna að aflífa dýr öðruvísi en með skoti, og þess vegna eru til um allar sveitir lundsins ein eða fleiri kindabyssur á hverjum bæ, sem þarf að skrásetja, ef bókstaflega á að fylgja frv. Ég skal ekki dæma um, hve víðtækar ástæður liggja til þess að hefja þessa eftirgrennslan. Hvort þetta er byggt á hættu á því, að menn fari að gerast djarftakir með slík vopn eða verkfæri eða ímyndaðri stríðshættu af baráttulöngun fólksins, skal ég ekkert um segja eða hvort ástæðu er til að gera svo víðtækar ráðstafanir, sem kosta jafnmikið ómak og hér er lagt út í við að safna öllum þessum skýrslum, og fylgjast svo með því ár frá ári, hverjar breyt. verða á byssueign landsmanna. Þá væri einnig fróðlegt að vita, hverjir eiga að framkvæma slíka skýrslusöfnun og hvort þeim, sem það eiga að gera, er séð fyrir greiðslu fyrir ómakið. Frv. gerir ekki ráð fyrir fjárútlátum, og þess vegna er e. t. v. ætlazt til, að slíkt verði borgaraleg skylda. Þá er gott að fá að heyra, hverjir það eru, sem eiga að fá að taka á sig þá borgaralegu skyldu. Þá er það ekki fleira, sem ég vildi segja, en ég óska aðeins eftir, að grein sé gerð fyrir tilgangi frv. og hvaða ástæður eru fyrir slíkri löggjöf.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Vegna þess að hv.þm. Borgf. spurði um, hvaða tilgangur væri með þessu frv., og jafnframt, hvort gert mundi upptækt blý og stál, skal ég gefa nokkra skýringu á því, hvernig frv. er hugsað. Er mér óhætt að fullyrða, að hvorki blý, stál eða timbur verði gert upptækt. Frv. er borið fram vegna þess, að það hefir sýnt sig, að það er full ástæða til þess fyrir okkur að hafa samskonar l. og nágrannaþjóðir okkar hafa um þessi efni. Þar er talið nauðsynlegt, að þeir, sem hafa slík tæki undir höndum, þurfi að fá til þess sérstakt leyfi. Þessara leyfa er krafizt vegna þess, að reynslan hefir sýnt þar eins og hér, að unglingar og jafnvel börn fara með þessi vopn, og er skemmst á að minnast, að slys hlauzt af á Akureyri. Það hefir verið svo, að unglingar hafa getað gengið inn í hvaða búð, sem verzlar með þessar vörur, og keypt þar byssur og skotfæri, og hefir slíkt oft valdið slysum. Í öðru lagi hefir allmikið borið á því síðustu árin, að innbrotsþjófar hafi borið á sér skotvopn, einkum skammbyssur, og þá marghleypur. Virðist engin ástæða til að leyfa þessum afbrotamönnum að kaupa slík vopn í hvaða búð sem er. - Þessi varúðarráðstöfun gegn glæpamönnunum er önnur aðalástæðan fyrir nauðsyn þessa frv. En ég býst ekki við, eins og sakir standa, að ástandið sé nú svo í landinu gagnvart ofbeldisflokkum, að ástæða sé til slíkra ráðstafana þeirra vegna. Um þetta atriði má að vísu deila, því maður veit aldrei, hvenær að því kann að koma, og þær ástæður hafa vakað fyrir mönnum annarsstaðar, og þykir mér einnig öruggast að hafa þetta ákvæði í 1., ef þeir skyldu færa sig upp á skaftið. Þá vil ég benda á, að þessar skrár, sem frv. gerir ráð fyrir, er lítið verk að halda; þeim má safna með öðrum skýrslum hreppstjóra og sýslumanna, og á skránum verða sáralitlar breyt. frá ári til árs, því skotvopnin endast lengi. Þess vegna er frá mínu sjónarmiði sjálfsagt að samþ. frv., þar sem í því eru aðeins ákvæði, sem hefir sýnt sig annarsstaðar, að eru nauðsynleg. Og það er engin hætta á, að gert verði upptækt blý, stál eða timbur.

*Guðbrandur Ísberg: Hv. þm. Borgf hefir að nokkru leyti tekið af mér ómakið, því það voru nokkuð svipaðar fyrirspurnir, sem ég vildi bera fram. En hæstv.forsrh. gaf ekki fullnægjandi svar og upplýsti ekki sumt af því, sem ég hefði óskað að fá skýringu á. Í 1. gr. frv. segir svo: „Dómsmálaráðherra skal heimilt að ákveða með reglugerð, hverskonar skotvopn, skotfæri og sprengjur skuli flutt til landsins og seld almenningi.“ Nú getur það valdið nokkrum misskilningi, hvað undir þetta heyrir, hvað við er átt með orðinu „skotvopn“, hvort þar er aðeins átt við vopn eins og skammbyssur og herriffla, eða hvort einnig er átt við venjulegar fuglabyssur og lélegar kúlubyssur, sem notaðar eru aðallega til að skjóta með sauðfé og aðrar skepnur (kúlubyssurnar), eða þá að þær eru notaðar til skotæfinga. Mér virðist eðlilegt, að hér eins og erlendis sé sett löggjöf um það, að hafa megi eftirlit með því, hverjir hafi skammbyssur og riffla í vörzlum sínum. En hitt álít ég óþarft, að gera sérstakar ráðstafanir til þess að hamla því, að menn eignist fuglabyssur, ef þeir telja þess þörf, eða léleg tæki til þess að aflífa með skepnur sínar, þó að slík tæki megi í víðasta skilningi telja í flokki skotvopna. Ef það er meiningin með frv., að orðið „skotvopn“ eigi að takast í víðasta skilningi, þannig að það eigi að ná yfir öll skotfæri, sem eru einhverskonar áhöld til að skjóta með, þá er ég á móti því, að slík löggjöf sé sett, sem frv. þetta fjallar um, með því að slík löggjöf er algerlega óþörf. Það er nú fyrst að segja um fuglabyssur, að menn ganga nú alls ekki með þær í vasanum, og er því engin hætta á að ofbeldismenn, innbrotsþjófar og aðrir slíkir séu líklegir til að nota þær sér til varnar, eða a. m. k. held ég, að sú hætta sé ákaflega lítil. Aftur er fjöldi manna, sem hefir af slíkum byssum nokkur not, og enn fleiri, sem nota þær til sports, þó að þeir noti þær ekki beinlínis sem atvinnutæki. Þessir menn allir nota fuglabyssur sínar nokkrum sinnum á ári, sumpart sér til framfæris og sumpart upp á sport. Má í þessu sambandi einnig nefna, að það er talin mjög góð æfing fyrir sjón og taugar að æfa skotlist. Nú er svo ákveðið í þessu frv., að það skuli gilda sem aðalregla, að menn sýni skilríki fyrir því, að þeim sé gagnlegt eða nauðsynlegt vegna atvinnu sinnar að hafa vopn í vörzlum sínum, og álítist svo, að þeim sé það ekki gagnlegt, þá á yfirleitt ekki að veita þeim leyfi til þess. Hjá fjölda þeirra manna, sem nú þegar hafa aflað sér þessara tækja, eru þessar ástæður alls ekki fyrir hendi. Ef þessu ákvæði frv. á því að fylgja fram, þá verða þessir síðast töldu menn alveg að nauðsynjalausu að skilja sig við þessi tæki, - þeir verða að láta þau af hendi. Nú vil ég spyrja: Á að taka þessi tæki af þeim án endurgjalds? Ef svo er til ætlazt, þá er höggið nærri ákvæðum 62. gr.stjskr., um friðhelgi eignarréttarins. Eða á að taka þessi tæki af þeim og greiða þeim matsverð fyrir? Loks eru í 3. gr. frv. sektarákvæði, þar sem ákveðið er, að brot gegn ákvæðum þessara l. og reglugerð, settri samkvæmt þeim, varði hvorki meira né minna en allt að 10 þús. kr. sektum. Lágmark sektarinnar er ekkert tiltekið. En það, hvað hámarkið er hátt, bendir til þess, að hér eigi talsvert há viðurlög að gilda almennt. Ég vil nú endurtaka þá spurningu mína til hæstv.dómsmrh., hvort hann telur nauðsynlegt að láta þessa íhlutun hins opinbera ná til þessara algengustu tækja, sem ég hefi nefnt, sem eru fuglabyssur og fjárbyssur.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Hv. flm. þessarar þáltill. kvað svo að orði, að rannsóknir þær, sem þegar hafa verið gerðar um möguleika fyrir því að leggja línur út frá Sogsvirkjuninni, væru lauslegar bráðabirgðarannsóknir, sem væri lítt á byggjandi, og bar hann þar fyrir sig umsögn fræðimannanna sjálfra, sem rannsóknina framkvæmdu. - Ég hefi nú kynnt mér þetta atriði sérstaklega af tveimur ástæðum. Fyrst og fremst sökum þess, að þingmenn Árnesinga sneru sér til mín snemma á þinginu, einmitt með það sama atriði, sem þáltill. fjallar um. Í öðru lagi hafa komið fram tilmæli frá sýslunefndum Mýra- og Borgarfjarðarsýslu um, að rannsókn yrði látin fara fram á virkjun Andakílsfossanna fyrir þessi héruð, og sömuleiðis athugaðir möguleikar fyrir því að leiða raforku til þessara byggðarlaga frá orkuveri Sogsins. Nefnd þá, sem skipuð var á sínum tíma til þess að athuga raforkuveitur til almenningsþarfa, skipuðu þeir: Vegamálastjóri, Steingr. Jónsson rafmagnsstjóri, Sigurður Jónasson, Sigurður Kristinsson forstjóri og Jón sál. Þorláksson. Auk þeirra starfaði svo í n. Jakob Gíslason rafmagnsverkfræðingur. Skýrsla sú, sem n. þessi skilaði 1931, er að mörgu leyti ýtarleg, og hygg ég, að sá grundvöllur, sem þar er lagður, verði sá grundvöllur, sem byggja verður þessar rannsóknir á. Það er rétt hjá hv.frsm., að þeim línum, sem til greina geta komið, er í áliti n. skipt í tvo flokka. Fyrst eru taldar þær línur, sem n. telur, að geti staðið undir sér sjálfar. Í 2. flokki eru aftur taldar þær línur, sem hún telur, að ekki geti staðið undir sér sjálfar, a. m. k. ekki til að byrja með. Þær línur, sem n. telur, að geti borið sig sjálfar, eru: l. Línan frá Rvík til Hafnarfjarðar, sem áætlað er, að kosti 180 þús. kr. 2. Lína til Akraness, sem gert er ráð fyrir, að kosti að meðtalinni spennistöð í Mosfellssveit 290 þús. kr. 3. Lína fram á Reykjanes, sem á að kosta 520 þús. kr. 4. Lína til Eyrarbakka og Stokkseyrar, sem áætluð er 264 þús. kr., og loks 5. Lína til Vestmannaeyja, sem ætlað er, að kosti 1666 þús. Alls eru þessar fimm línur áætlaðar á 2920 þús. króna. Ég hefi nú rætt um þetta við vegamálastjórann, sem var formaður þessarar nefndar, og telur hann, að vegna verðbreytinga frá 1931 verði nokkrar breyt. frá þessari áætlun óumflýjanlegar, en gerir jafnframt ráð fyrir, að aðalgrundvöllurinn standi. Nú ber svo til, að samkv. lögum frá 1932, sem sett voru eftir að n. skilaði áliti sínu, er vegamálastjóra beinlínis falið að rannsaka og gera heildartill. um raforkuveitu til almenningsþarfa, svo samkv. ákvæðum þessara laga er haldið áfram þessari fyrirhuguðu rannsókn, eins og ég drap á áðan. Þá segir og í 3. gr. þessara laga, að jafnóðum og starfinu miði áfram skuli vegamálastjóri leggja skýrslur og áætlanir fyrir atvinnumálaráðuneytið, og að ráðh. sé heimilt að skipa fimm mann raforkunefnd, sem starfi kauplaust, ríkisstj. til aðstoðar í þessum efnum. Eins er ætlazt til þess, að vegamálastjóri og fastlaunaðir starfsmenn hans vinni kauplaust að þessu, og er það að sumu leyti hentugt, því á vetrum er hægt fyrir hann að sjá af nokkru af mönnum sínum, og einn af verkfræðingunum hefir annazt um þetta. Þetta er þá í stuttu máli það helzta, sem ég get upplýst og gert hefir verið. Þá skal ég víkja að þáltill. sjálfri. Svo er til ætlazt samkv. l. lið hennar, að framkvæmdar séu rannsóknir og gerðar áætlanir og till. um hentugustu raforkuleiðir frá orkuveri Sogsins til byggðarlaga, þar sem rafveita þaðan helzt gæti komið til framkvæmda, svo sem nálægra þéttbýlla sveita, næstu kauptúna o. s. frv. Ég hygg, að það sé óhætt að segja, að þessum rannsóknum samkv. 1. lið till. sé að langmestu leyti lokið, eins og ég sagði áðan. Viðvíkjandi Suðurlandsundirlendinu er talað um þrjá möguleika fyrir því, hvernig línan skuli liggja. Um hinar línurnar er ekki, að ég hygg, málum blandað, hvernig þær skuli liggja. Það skapast af sjálfu sér. Þó er rétt að geta þess um Akraneslínuna, þegar talað er um, hvort hún eigi að ná upp í Borgarfjörð og hve langt upp í héraðið, t. d. til Borgarness, þá fellur það undir þær línur, sem n. taldi, að ekki gætu orðið sjálfstæðar og mundu því koma í annari röð. Þá er 2. liður till. að rannsaka og gera áætlanir um stofn- og rekstrarkostnað raforkuveitu um þau svæði, er áætlanirnar ná til. Skal þar bæði veitt heildaryfirlit um kostnað raforkunnar í þessum byggðarlögum, og jafnframt, svo sem verða má, sýnt, hve raforkan mundi verða dýr hinum einstöku heimilum að stofnkostnaði og í notum. Skal það skýrt, hve mikil raforka er áætluð hverju heimili og til hverra nota. - Sú áætlun, sem hér er talað um, liggur fyrir, en eins og ég sagði áðan, þá þarf að endurskoða hana, en það er hægt að gera samkv. þeim lögum, sem til eru, og verður gert án þessarar þál. En það er eitt atriði í sambandi við þetta mál, sem þörf er á að athuga, en á það er ekkert minnzt í till. sjálfri, og aðeins lauslega á það drepið í framsöguræðu, og það er fyrirkomulag starfrækslunnar á þeim svæðum, sem fengju rafmagn frá Sogsvirkjuninni. En þar getur verið um fleiri en eina leið að ræða, og það þarf að athuga vandlega, hver leiðin yrði heppilegust. Það mætti að mörgu leyti telja einföldustu og heppilegustu leiðina, að ríkissjóður seldi rafmagnið fyrir ákveðið verð kwst. frá spennistöð - annaðhvort frá aðallínu eða aukalínu - til hlutaðeigandi svæða, sem gætu orðið misstór, eftir því hvort selt væri frá 20 þús. volta spennu eða frá einstakri línu. Hinsvegar er því ekki að leyna, að ef línan liggur um dreifð býli, - lítil þorp eða sveitir -, þá gæti orðið erfiðleikum bundið að koma þessu við, og þarf þá að taka til athugunar, hvort ekki sé hægt að selja beint til notenda. - Ég hefi aðeins drepið á þetta til þess að sýna, að þetta er eitt af því, sem nauðsynlegt er að athuga. Að því er snertir till. sjálfa eins og hún liggur fyrir, þá vil ég geta þess, að ég er ekki viss um, að það sé vert að fastákveða það, að þessari rannsókn - eða endurskoðun á áætlun - sé hraðað svo, að fullkomin endurskoðun hafi verið framkvæmd áður en reglulegt Alþingi 1937 kemur saman. Ef þessi áætlun væri fullgerð 1937, t. d. að þessar línur, sem áætlunin væri bundin við, gætu borið sig, og gert væri ráð fyrir, að þær kostuðu um 3 millj. króna, þá væri sú áætlun auðvitað miðuð við, að framkvæmdir færu fram þá þegar eða við óbreyttar aðstæður og óbreytt verð. Nú færi það eftir því, hvort og að hve miklu leyti væri hægt að ráðast í framkvæmdir, hvort þessi áætlun gæti raunverulega staðizt, og ég get sagt það alveg hispurslaust, að ég tel ekki, að útlitið sé þannig, að 1937 verði hægt að hrinda af stað framkvæmdum á því að leggja þær línur, sem kynnu að geta staðið sjálfstæðar. Sé svo farið að reikna út kostnaðinn af þessum línum, en því verði síðan slegið á frest að leggja þær, þá þarf að gera alla reikninga á ný áður en hafizt er handa um framkvæmdir, og má þá heita, að verkið sé unnið fyrir gíg og hafi í för með sér tvöfaldan kostnað. Hinsvegar er það rétt að fá sem nákvæmastar upplýsingar um allt, sem fyrir hendi er um afstöðu svæðanna og annað, sem að verkinu lýtur, og gera svo reikninga og áætlanir samkv. þeim upplýsingum, þegar útlit er á að fært sé að hefja framkvæmdir. - Ég held, ef búið væri að gera allar kostnaðaráætlanir fyrir 1937, þá yrði það til þess, að óhjákvæmilegt væri að gera mikið af þessu undirbúningsstarfi tvisvar, og það mundi vitanlega leiða til mjög aukins kostnaðar. Ég tel ekki ástæðu til að taka fleira fram um málið að svo stöddu. Eftir atvikum álít ég bezt viðeigandi að vísa málinu til ríkisstj., og hún mun hlutast til um, að þessar rannsóknir verði framkvæmdar, að svo miklu leyti sem ástæða er til, fyrir 1937.

*Flm. (Eiríkur Einarsson): Hæstv. atvmrh. tók þessu máli að engu leyti óvingjarnlega, eins og vænta mátti. En nokkuð af því, sem hann sagði í sambandi við það, gefur mér tilefni til frekari umræðu. - Hann átaldi það fyrst og fremst, að ég hafði kallað skýrsluna frá 1931 bráðabirgðaskýrslu. Ég man ekki, hvaða orðum ég nefndi hana, en það er víst, að ég hvorki gerði né vildi nefna hana óvirðulegum nöfnum, því hún er gerð af hinum færustu og beztu mönnum, en það er játað af þeim sjálfum, að hún sé einungis bráðabirgðaskýrsla, og nær gat ég ekki farið en að hafa þeirra eigin játningu um það. Þegar ég leitaði til þessara lærðu manna, hvöttu þeir til ýtarlegri rannsókna og endurskoðunar í viðbót við það, sem fyrir lægi í þessum efnum. Þegar hæstv.atvmrh. vék að hinum einstöku liðum þáltill., þá sagði hann, að hvað snerti 1. liðinn, um hentugustu raforkuveituleiðir, þá væri þeirri rannsókn að mestu lokið. Ég skal játa það, að samkv. fyrri skýrslum, þá er sú rannsókn lengst komin. Það hafa verið gerðar ýtarlegar mælingar og áætlanir um leiðslustæði og kostnauð og annað þess háttar. En með tilliti til þess, að það breytist nokkuð nú á líðandi árum um íbúatölu og að kannske geta komið fram nýjar skoðanir um það, hvaða leiðir séu heppilegastar, þá er a. m. k. ekki verra að taka þennan lið með í till. Hæstv. atvmrh. sagði um 2. lið till., um stofn- og rekstrarkostnað raforkuveitunnar, að full ástæða væri til að endurskoða þetta, og erum við því alveg á sama máli um það. En hann sagði, að þetta mætti vel gera án þess að samþ. þessa þáltill., - það mætti eins vísa málinu til stj. En ég verð að segja það, að ég álít það sitt hvora meðferð, að samþ.till. eða vísa þeim til stj. Það, að vísa málum til stj., er nefnilega í meðvitund manna yfirleitt sama og eyðing eða að þeim sé stungið í góðlátlegan svefn. Það er hin venjulega skoðun á þessari þingmeðferð málefna, nema alveg sérstakt gefið tilefni sé fyrir hendi til framgangs málinu, sem brýtur í bág við framkvæmd till. eins og hún liggur fyrir. En sú sérstaka ástæða er ekki nógu rík fyrir hendi hér, þar sem það er m. a. játað af hæstv.atvmrh., að eitt meginatriðið í þessari till. - um stofn- og rekstrarkostnað - þurfi að endurskoðast. Þá sagði hæstv.atvmrh. það um 3. liðinn, að sér fyndist vanta í hann það, sem mestu skipti, en það væri fyrirkomulag rekstrarins. Ég er sammála hæstv. ráðh. um það, að fyrirkomulag rekstrarins er mikils virði, og má sízt vanta, en ég tel ákveðið, að 3. liðurinn lúti einmitt að þessu, þar sem hann segir: „Kostnaðartilhögun að því er snertir stofnun slíkrar rafveitu, rekstur hennar, styrkþörf o. s. frv.“ Ég legg þá merkingu í gr., að þarna sé verið að biðja um undirbúning og rannsókn á því, sem hæstv. ráðh. segir mjög réttilega, að rannsaka þurfi. Ég ætla þá ekki að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég hefi sagt um það álit mitt, og ég álít, að það renni sterkar stoðir undir till., því þó almenn lög um raforkuveitu til almenningsþarfa frá 1932 séu fyrir hendi, þá veit ég ekki, hvort hægt er að treysta því, að það verði gert sérstaklega mikið í krafti þeirrar lagasetningar.

*Flm. (Eiríkur Einarsson): Hv. þm. vita, að af þeim framfaramálum, sem hér hafa verið á dagskrá á síðustu árum, hefir raforkumálið skipað fyrsta sess. Það er ekki heldur undarlegt, að svo skuli vera, þegar tekið er tillit til þess, hvers raforka má sín til þess að veita birtu og hlýju og verða til annara nota hér á landi skammdegis og vetrarfrosta. Þá sér maður, að mikið gott mætti af því hljótast, ef slíkur máttur yrði tekinn almennt í þjónustu manna hér á landi. Það er líka augljóst, að hér á landi eru raforkulindir svo að segja óþrjótandi. Þegar menn eru að vakna til meðvitundar um mikilvæg framtíðarmál, þá eru það venjulega aðeins þeir viljamestu og framsýnustu, sem sjá, hvers virði þau eru, og eru þá eins og árrisulir menn, sem komnir eru á fætur og farnir til vinnu á meðan aðrir eru í fasta svefni, en geta þá oft verið gengnir til hvílu áður en almenningur er kominn á fætur. Það hefir margt skeð síðan og áratugir hafa liðið síðan fyrst var farið að tala um virkjunarmöguleika Sogsfossanna og þangað til nú, að það er að komast til framkvæmda. Það er ekki heldur undarlegt, þótt langur tími liði frá því byrjað var að ræða um slíkt stórmál, því það er til afsökunar að sumu leyti, að aðstöðu vantaði til þess að hagnýta orkuna, þótt vilji hefði verið nægur og þekking og undirbúningur, og að sumu leyti verkið svo sérstakt og stórvaxið, að von var, að langur tími yrði að líða áður en hafizt yrði handa um framkvæmd þess. Allar bollaleggingar þær og tal um stórnot raforkunnar hafa fyrst tekið sér bólfestu í heimi veruleikans með virkjun Sogsfossanna (sem nú er komin svo langt, að ætlazt er til, að hún komi að notum á næst, ári, eða svo er til ætlazt, að hún verði fullgerð haustið 1937), með þeim hætti, að Reykjavík er sá aðili, sem þar hefir hafizt handa og ætlar að tileinka sér þessa orku og nota hana sjálf eða selja hana öðrum, eftir því hvernig kaupin gerast á eyrinni. Þegar ég sem meðflm. að þeirri till., sem hér liggur fyrir, fer að ræða um þetta mál, þá er eins um mig farið eins og ég þykist vita, að sé um marga aðra, að þekkinguna brestur til þess að vita ýmislegt það og geta gert sér grein fyrir ýmsu því, sem ég gjarnan vildi geta frætt aðra um. Verkefnið er stórt, og mikla þekkingu þarf til að fara með þetta efni. En ég hefi þá gildu afsökun, að með þessari till., sem er flutt hér, er verið að leita fróðleiks og þekkingar, en ekki verið að veita það, og það er í vanþekkingarinnar heimi afsakanlegt, þótt reynt sé að leita meiri þekkingar. Ég vil þá á víð og dreif ræða nokkru nánar ýms atriði, sem lúta að framkvæmdum þessa máls eins og það horfir við og um þá till., sem hér liggur fyrir til umræðu. - Ég vil þá í fyrsta lagi varpa fram þeirri spurningu og gera grein fyrir því, hvort svo sé háttað, að aðrir en Reykjavík sjálf geti orðið þessarar raforku aðnjótandi. Þessari spurningu er hægt að svara án umræðu. Allir vita það, að svarið er játandi. Það er full rannsókn fyrir því að orkan í Soginu, eins og það er virkjað og með þeim aukningarmöguleika, sem þar er fyrir bendi, er langtum meiri en til þarfa Reykvíkinga. - Þegar teknar eru til athugunar þær uppástungur, sem komið hafa fram um það, að raforkan frá Soginu nægi til þess að lýsa upp stór svæði á Suðurlandi - jafnvel alla leið frá Skaftafellssýslu og vestur á Snæfellsnes - hygg ég að svarið verði einnig játandi. Eftir umsögn kunnugra manna hygg ég, að orkan mundi nægja til þess, ef um venjulega notkun er að ræða; og aðeins til þess að gera sér nokkra hugmynd um þetta, má geta þess, að það, sem Reykjavík lætur virkja af Soginu, mun vera um 10 þús. hestöfl, en virkjunarmöguleikarnir eru 25 þús. hestöfl. Hér er því um mikið afl að ræða, og eru miklir möguleikar til, að hægt sé að njóta góðs af því. Ég vil náttúrlega strax slá þann varnagla, að þótt ég segi það, að orkan sé svo mikil, að hún væri nægileg á þessu stóra svæði, sem ég nefndi, þá er öðru nær en að hér sé verið að bera fram till. til þál. um, að stofnað sé til svo stórfelldrar raflagningar. Höfuðatriðið er að fá skorið úr því, sem helzt orkar tvímælis um það, hve langt sé gerlegt að ganga um rafleiðslur í sambandi við Sogsvirkjunina og hvar eigi að setja takmarkið, svo að það borgi sig nokkurnveginn og að ríkið reisi sér ekki hurðarás um öxl. Þar næst vil ég bera fram þá spurningu, hvort það sé kleift fyrir aðra en Reykjavík, og að hve miklu leyti það sé kleift. Um þetta þarf rannsókn, og fyrr en hún hefir farið fram er ekki hægt að marka skýra afstöðu, en náttúrlega verður það jafnan almenn ákveðin ósk að fá að njóta raforkunnar. (Það væri á móti náttúrlegu eðli að vilja ekki njóta þess, sem sólin veitir á þeim tíma, sem hennar nýtur ekki). En þótt almenningur sjái þessa nauðsyn og gæði þess að geta notið raforkunnar, þá hafa vaxið upp miklir hleypidómar um þetta mál og skoðanir manna eru skiptar um það. - Í öðru lagi hefir almenningur hugboð um, að hér er um stórmál að ræða og að fyrir fátæka þjóð yrðu það miklir peningar, sem slíkt stórvirki kostaði, og það er í sjálfu sér góð og gild afsökun. Það hefir farið svo, að margir þeir, sem ræða um þetta, eru annaðhvort bjartsýnir eða of svartsýnir. Þeir bjartsýnu segja sem svo: Þegar búið er að beizla Sogið og veita raforku þaðan til Reykjavíkur, - hvers vegna skyldum við þá verða settir hjá? Við höfum samskonar þörf fyrir raforkuna, og úr því að hægt er að leiða hana til Reykjavíkur, hvers vegna skyldi þá ekki líka vera hægt að leiða hana til okkar? - Þetta segja þeir bjartsýnu án þess að leita að rökum fyrir því. - Aðrir eru til, sem segja sem svo: Þetta verður svo dýrt, að ekki er til neins að tala um það, - það er ókleift. - Báðar þessar hleypidómaskoðanir hefir maður orðið var við í sambandi við þetta, og sérstaklega frá sjónarmiði þeirra, sem eru hræddir um, að raforkunotkun í leiðslum út frá Soginu yrði svo dýr, að hún sé ekki framkvæmanleg. Þá hættir þeim við að blanda því saman, hvað er erfitt fyrir þá, sem eru nærri, og hina, sem eru fjarri. Það er vitaður hlutur, að því lengri veg, sem þarf að leiða, og því færri sem notendur eru, því dýrara og erfiðara verður aflið. Þar gildir rannsókn, hvort helzt sé um greinar að ræða frá Soginu og ekki lengri leiðslur en svo, að þær geti borgað sig. Því hefir verið haldið fram af kunnáttumönnum, sem um þetta hafa fjallað, að hér ætti að fara að á svipaðan hátt eins og með landsímann, að byrja fyrst á því að leggja til þeirra staða, þar sem fólkið er flest og skemmst er að leggja og láta það svo þróast af sjálfu sér, eftir því hvernig það ber sig. Þetta sýnist manni með leikmannsviti á málefninu, að sé sanngjarnt og rétt. Í bráðabirgðaáliti, sem rafmagnsfræðinganefnd gerði á árinu 1931, eru margar upplýsingar. Með því að leggja kostnaðinn reikningslega niður fyrir sér, kemst nefndin að þeirri skyndiniðurstöðu, að nokkrar rafleiðslulínur (utan þeirrar, sem liggur til Reykjavíkur) muni geta orðið sjálfstæðar og borið sig, og það, sem þar er sagt hefir vitanlega meiri stoð í veruleikanum heldur en það, sem einn eða annar kann að segja um málið. Þær línur, sem þar er gert ráð fyrir frá Soginu, eru lína um Hvalfjörð til Akraness og lína, sem næði til Hafnarfjarðar og Reykjaness, og svo lína frá Soginu og niður í kauptúnin Eyrarbakka og Stokkseyri, og svo að síðustu lína til Vestmannaeyja. Þetta minnir mig, að væru aðallínurnar, sem í álitinu væri gert ráð fyrir, að væru sjálfstæðar og mundu bera sig með normal-tekjum, og að það yrði ekki þungbærari skattur en svo sem 42 kr. fyrir ársnotkun manns, sem við það ætti að búa, til ljóss og hita og jafnvel meiri notkunar, eftir því hvernig notkun verður fyrir komið í hvert skipti og eftir því, hvort fólki fjölgar eða fækkar. Samkv. þessari bráðabirgðaniðurstöðu rafmagnsnefndar - ef hún er rétt - ætti fyrst og fremst öllum þessum stóru kauptúnum og kaupstöðunum að verða kleift að nota raforku frá Soginu, og jafnframt er líklegt, að jákvætt svar verði við þeirri spurningu, hvort það verði ekki líka kleift fyrir íbúa þessara sveitabyggða, sem menn áætla, að nemi um 30% af fólksfjölda.  (Það er í þessum sýslum: Rangárvalla-, Árnes- og Gullbringu- og Kjósarsýslum og héruðunum vestur um Borgarfjörð)  . Hér er um svo stórt mál að ræða, að ef allt gengur vel, þá ætti Ljósafoss eins og hann nú er virkjaður og með auðveldri aukningu að geta gefið raforku helmingi þjóðarinnar. (Þessum héruðum að Reykjavík meðtalinni). Hér er því um þjóðmál að ræða, og ber því að athuga sem bezt alla möguleika því til framkvæmdar. Það sést bezt á því, hve mörg heimili sækja það fast að verða rafmagnsins aðnjótandi, með því að búa út stöðvar hjá sér, hve almennt það er talið mikils virði að fá raforku heim til sín. - Sama er að segja um kauptúnin: mörg þeirra hafa lagt mikið í sölurnar til þess að koma á raflýsingu hjá sér, keypt dýra mótora o. s. frv. Alveg sama máli gegnir um einstaklingana; margir bændur hafa kostað miklu fé til þess að koma upp rafmagnsstöðvum hjá sér, og þess munu jafnvel dæmi að slíkar stöðvar hafi kostað allt að 20 þús., og hafa því í sumum tilfellum reynzt ofraun fyrir hlutaðeigendur. Þrátt fyrir þessa örðugleika og ýmsa fleiri mun þó mega fullyrða, að engir, sem á annað borð hafa komizt á að nota rafaflið til lýsingar og hitunar, vilja missa af því aftur. Menn vilja þvert á móti nær allt til vinna til þess að fá að halda því. Hvort hægt muni verða fyrir þau héruð og þá einstaklinga, sem í þessu tilfelli gætu komið til greina, að fá raforku til hitunar og lýsingar frá Sogsvirkjuninni, að kljúfa þann kostnað, sem af því myndi leiða, eiga rannsóknirnar eftir að sýna. Jafnframt verður geta þjóðarinnar líka að segja til um, hvað hægt verður að gera. Ég þori nær alveg að fullyrða, að sú skoðun muni vera allvíða ríkjandi, að þetta mál sé eitt hið allra nauðsynlegasta þjóðþrifamál, sem nú er á döfinni hjá okkur. Það má því með engu móti láta standa á rannsókn og undirbúningi þess, þegar Alþingi kynni að vilja hefjast handa um framkvæmdirnar. Ef sú spurning skyldi vakna hjá einhverjum, hvort fólk austan heiðar hefði nú í raun og veru mikinn áhuga fyrir þessu, þá þori ég alveg hiklaust að svara því játandi, og jafnframt skal ég geta þess, að á sínum tíma var stofnað félag eystra til þess m. a. að halda þessum málum vakandi, og nú síðan byrjað var á Sogsvirkjuninni hefir áhugi fólksins fyrir þessu velferðarmáli héraðsins vaknað enn á ný. Hann er jafn og óskiptur, hvort heldur er fram til dala eða niðri í kauptúnunum. Þar kemst enginn flokkadráttur að. Pólitík Sogsmálsins þar eystra er málið sjálft, og ekkert annað. Hvað snertir Suðvesturlandið, þá mun varla um annað verða að ræða en nota afl frá Soginu til lýsingar og hitunar. Það hefir að vísu verið talað um að virkja ýmsa fossa fyrir ákveðin héruð, eins og t. d. Andakílsfossana fyrir Borgarfjörð og héruðin þar fyrir vestan, en allt slíkt umtal hefir legið niðri nú um tíma vegna Sogsvirkjunarinnar. Það eru allra augu, sem mæna þangað hvað lausn þessara mála snertir, eins og nú standa sakir. Hver áhrif það myndi hafa fyrir vellíðan og afkomu þess fólks, sem kæmi til með að njóta þessara framkvæmda, verður ekki neitt fullyrt um að svo komnu, en ég get hinsvegar búizt við, að það geti haft mikil og djúptæk áhrif á vellíðan fólksins, svo djúptæk, að það verði eitt stærsta atriðið til þess að fá fólkið til að vera kyrrt í sveitunum. - Þá má og í þessu sambandi minna á nýbýlahugmyndina, sem nú er að verða að veruleika. Hvað myndi kannskt frekar en ylur og birta ýta undir hana? Í einu orði sagt, framkvæmd þessa mikla menningarmáls myndi verða hin mesta jafnréttishjálp, sem hægt væri að gera fyrir fólkið í þessum byggðarlögum, því að jafnt snauðir sem ríkir myndu hafa þess not. Þá er það atriði, hvort rannsókn á þessu máli sé mjög aðkallandi. Þessu hefi ég í raun og veru svarað áður játandi. Það liggur nfl. alveg í augum uppi, hvort ekki sé miklu heppilegra fyrir stj. að láta gera heildaryfirlit yfir leiðslu á raforku frá Soginu til hinna ýmsu héraða, sem komið getur til mála að láta fá orku þaðan, heldur en að láta fara að rannsaka möguleika til rafmagnslýsingar og hitunar fyrir hin ýmsu héruð á þessu svæði. En eins og kunnugt er, þá hefir bæði Akranes og fleiri kauptún á þessu svæði haft á orði að reyna að koma á virkjun til lýsingar og hitunar fyrir sig. Með því að láta gera ýtarlega rannsókn fyrirfram, sem byggja mætti á, ætti að vera auðveldara að forðast ýms skakkaföll, sem oft vilja eiga sér stað, þegar undirbúningur er slæmur. Þá er og aðkallandi að fá heildarrannsókn á þessum málum með tilliti til smárafveitanna, því að eins og kunnugt er, þá eru alltaf einhverjir einstaklingar, sem brjótast í að virkja fyrir sig, og það oft án nægilegs undirbúnings, sem leiðir svo stundum til þess, að hlutaðeigandi reisir sér hurðarás um öxl með fyrirtækinu. Þá má og benda á eitt enn, sem getur gert það aðkallandi, að rannsókn þessari sé flýtt, en það er hin fyrirhugaða áburðarverksmiðja, sem rætt hefir verið um hér á Alþingi nú fyrir stuttu. Að nú sé hentugur tími til þess að láta þessa rannsókn fara fram, getur varla orkað tvímælis, þar sem þörfin fyrir hana er svo knýjandi, eins og ég hefi bent á, og í öðru lagi má líka taka tillit til þess, að eins og nú standa sakir, þá hefir ríkið í þjónustu sinni sérfræðinga á þessum sviðum, sem nú munu hafa lítið að gera. Eina hugsanlega mótbáran, sem ég gæti búizt við, að kynni að koma fram gegn því, að þörf væri á þessari rannsókn, er sú, að þegar sé búið að rannsaka þessa hluti. Þessari mótbáru, ef fram kemur, get ég svarað því, að fræðimennirnir, sem á sínum tíma voru skipaðir í nefnd til þess að rannsaka þessi mál, telja sjálfir, að rannsókn sú, sem þeir gerðu, hafi aðeins verið bráðabirgðarannsókn, og skýrsla sú, sem þeir gáfu 1931, því bráðabirgðaskýrsla, sem aðeins beri að líta á sem byrjunargrundvöll, sem byggja megi á víðtækari rannsóknir. Þá telja þeir líka alla aðstöðu nú mjög breytta frá því, sem hún var þá. M. a. hafi verðlag t. d. breytzt mjög frá því, sem það var þá, og ennfremur, að Sogsvirkjunin sé nú hafin, en við hana verði að sjálfsögðu að miða runnsóknina nú. Um tillöguliðina mun ég ræða lítið eitt. Þeir eru, eins og sjá má á þskj., þrír alls. Þar er fyrst farið fram á, að framkvæmdar verði rannsóknir og áætlanir gerðar um hentugustu raforkuveituleiðir frá orkuveri Sogsins til þeirra byggðarlaga, sem rafveita þaðan gæti helzt komið að notum. Þá er það og tekið fram, að það þurfi að koma skýrt fram í áætluninni, hvað raforka myndi verða dýr fyrir einstök heimili, bæði hvað stofnkostnað snertir og notkun. Jafnframt er gert ráð fyrir, að það komi og einnig fram, hver myndi verða kostnaður við stofnun raforkuveitu til almenningsþarfa í þeim byggðarlögum, sem hugsanlegt er, að ná myndu í þessu tilfelli til Sogsvirkjunarinnar, svo og hvern styrk myndi þurfa að veita til þess að koma slíkum orkuveitum á. Þá er og eitt atriði, sem ég vil láta koma fram hér, og ég skal taka það fram, að ég segi það alveg án tillits til þess, hvort ég telji ríkisrekstur almennt hagkvæman eða ekki, en það er, að ég álít, að raforka til almenningsnota eigi að vera í ríkisrekstri, og í þessu tilfelli tel ég, að ríkið eigi að verzla við Reykjavíkurbæ. Mér finnst nfl. ekkert eðlilegra en að ríkið sjálft veiti ljósi og yl út til barna sinna. Hvað snertir kostnað við þessa rannsókn, þá hygg ég, að hann geti orðið lítill, því að eins og ég tók fram áðan, þá hefir ríkið í þjónustu sinni sérfróða menn á þessum sviðum, sem eru á fullum launum hvort sem þeir hafa lítið eða mikið að starfa. En eins og nú standa sakir mun frekar lítið vera fyrir þá að gera. Annars má gjarnan geta þess svona til gamans, án þess að það út af fyrir sig hafi beinlínis þýðingu í þessu sambandi, að einmitt þessa dagana var íslenzkur maður, Jón Ágústsson að nafni, sonur Ágústs Bjarnasonar prófessors, að ljúka prófi í rafmagnsverkfræði við pólytekniska háskólann í Kaupmannahöfn, og tók sér fyrir verkefni útreikningana við Sogsvirkjunina hér. Hann mun hafa hlotið bezta próf. Þetta sýnir aðeins, hve Sogsvirkjunin vekur víða athygli og er talin mikið verk. Mun ég svo ekki hafa þessi orð mín fleiri, en vænti þess, að hæstv. stj. taki till. vel og veiti henni brautargengi.

*Pétur Ottesen: Með þeirri till. til þál., sem hér liggur fyrir til umr., er farið fram á það að rifja upp aftur eða hefja að nýju rannsókn á því, hvernig haganlegast muni verða að hagnýta þá orku, sem til verður við það, að Sogið verður virkjað. Eins og bent hefir verið á, bæði af hv. 1. flm.till. og af hæstv.atvmrh., þá eru til áætlanir um þetta, sem að vísu ná ekki yfir allt það svæði, sem gert er ráð fyrir, að hægt sé að byrgja upp með raforku frá þessari virkjun, en til þeirra staða, sem mest líkindi eru til, að geti staðið af eigin rammleik straum af þeim kostnaði, sem af því leiðir. Ég verð að telja það vel til fallið, og er hv.flm. þakklátur fyrir að hafa rifjað þetta mál upp. Þá er áætlanir voru gerðar um þetta, fyrir a. m. k. 4–5 árum, var miðað við þáv. verðlag, og þótt þær áætlanir, sem þá voru gerðar, hafi verið á góðum rökum reistar, þá vita allir, að allmiklar breyt. hafa síðan orðið á verðlagi, en til þess að gera sér hugmynd um þann kostnað, sem verður við hagnýtingu rafmagns á þessum stöðum, þá er nauðsynlegt að geta séð það í réttu ljósi, miðað við núv. verðlag. Hv. flm. fór nokkrum orðum um þá miklu þýðingu, sem það hefði fyrir okkar kalda land að geta notað nokkuð af afli fossa vorra bæði til upphitunar og ljósa og fleira þess, sem þörf er á. Það er þess vegna eðlilegt, að augu landsmanna séu opin fyrir því og sterk tilhneiging hjá mönnum til þess að nota sér þá miklu aflgjafa, sem fossar landsins eru, og að því er fullur gaumur gefinn að leggja sem beztan og traustastan grundvöll að hagnýtingu þessa mikla afls, svo að það geti orðið að sem beztum notum. Það hefir verið að því vikið, bæði af hv.flm. og hæstv. ráðh., með hverjum hætti mundi líklegast að hagnýta rafmagnið, þegar um það er að ræða að færa notkun þess út á vítt svið. Allt þangað til tekin var ákvörðun um að hagnýta vatnsafl Sogsins, hafa allar framkvæmdir í þessu efni beinzt að því að nota raforku í smærri stíl og fullnægja notaþörf hvers sveitaheimilis út af fyrir sig, og þar sem um kaupstaði hefir verið að ræða eða kauptún, að fullnægja þörfum þeirra hvers fyrir sig. Hingað til hafa ekki verið gerðar tilraunir til þess að flytja rafmagnið út til hinna dreifðu byggða, eða leiða það til kauptúnanna langa leið í gegnum byggðirnar. Það er fyrst nú, eftir að hafizt er handa um virkjun Sogsins, að þetta er fyrirhugað, og þarf þá að athuga, hvaða leið muni vera heppilegust til að afla fjár til þessara framkvæmda, ef ekki er vafi á, að önnur skilyrði séu fyrir hendi. Í nágrannalöndunum eru bæði einstakir menn og félög, sem eru búnir því fjármagni, að þeir geta tekið slík verk að sér, og þykir þá heppilegt að fela þeim framkvæmdir þeirra, og eru þá sett sérstök lög um þá aðilja, sem þar eiga hlut að máli, hvort sem verkið er unnið fyrir bæi, ríki eða sveitir. Á þessu hafa orðið allstórar framkvæmdir í nágrannalöndunum. Nú er þessu ekki til að dreifa hér. Hér eru hvorki einstaklingar né félög með slíkt fjármagn. Þess vegna er það hér eina leiðin, að ríkissjóður sé aðili og að ríkisvaldið beiti sér fyrir málinu, með tilliti til þess, að mikið erlent lánsfé þarf til framkvæmdanna, og í því að útvega það lánsfé hefir ríkisvaldið miklu sterkari aðstöðu en einstaklingar. Þess vegna –en ekki af því, að það sé að öðru leyti heppilegri lausn á málinu - verður ríkisvaldið að taka að sér forustu þessara framkvæmda. Ég vildi láta það koma fram, að ég verð að fallast á, að ekki séu til möguleikar til framkvæmda í þessu efni á öðrum grundvelli en þessum, Reykjavíkurbær, sem vitanlega er langsterkasti aðilinn hér á landi, hefir ráðizt í þessar framkvæmdir með tilstyrk ríkisins, að því er snertir ábyrgð, en ég get ekki séð, að nokkur annar aðili hér á landi sé þess megnugur, og þess vegna verður að fara þá slóð, að ríkisvaldið beiti sér fyrir þessu. Um kjördæmi okkar hv.þm. Mýr., þ. e. a. s. Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, má segja það,að þar hafi alla tíð verið vakandi áhugi fyrir því að notfæra sér fossaaflið. Ég held það hafi verið fyrir 1920, sem héraðsstjórnin í Borgarfirði beitti sér fyrir því, að gerð var ýtarleg rannsókn á fossinum í Andakílsá, og var sú rannsókn miðuð við það, að rafmagnið yrði notað fyrir héraðið og auk þess að komið yrði upp nokkrum iðnaði í sambandi við virkjun fossins. Þetta mun vera með þeim fyrstu stóru athugunum, sem gerðar hafa verið hér á landi í þessu efni. Fossarnir voru þá í eign Englendings, sem keypti þá um 1910 eða 1912 og með framkvæmdir fyrir augum, sem engar urðu. En áhugi Borgfirðinga var svo mikill í þessu máli, að þegar sýnt var, að ekki yrði af framkvæmdum hjá hinum erlenda eiganda fossanna, þá réðust þeir í að kaupa þá, og nú fyrir nokkrum árum hafa kaupsamningar verið fullgerðir, svo Mýra- og Borgarfjarðarsýslur eru nú eigendur þessara fossa, sem áður voru í eign Englendinga. Eins og hæstv.atvmrh. gat um, þá var samþ. síðastl. vor að fara þess á leit við ríkisstj., að hún léti gera áætlun um virkjun á Andakílsfossum og um leiðslur þaðan, miðað við fulla þörf Akraness og Borgarness og þeirra staða, sem á þeirri leið eru, og virkjuninni hagað svo, að auðvelt væri að færa hana út. Nú hefir hæstv. ráðh. orðið við þessum tilmælum og falið vegamálastjóra að láta framkvæma þetta verk, og ég hygg, að hann hafi fengið Steingrím Jónsson til þess að gera áætlanirnar miðaðar við þetta, sem fram var tekið, og gera samanburð á því, hvort hagkvæmara yrði að ráðast í virkjun þar efra eða að notfæra þá möguleika, sem skapast við Sogsvirkjunina, og þykir mér mjög vænt um, að svo vel hefir verið við brugðið, og vil tjá hæstv. ráðh. þakkir mínar og héraðsbúa fyrir að hafa orðið svo vel við tilmælum okkar, og bíðum við nú eftir því, að fyrir liggi úrskurður rannsóknarinnar um það, hvort hagkvæmara verði fyrir héraðið að ráðast í þessa virkjun, eða fá rafmagnið leitt frá þeirri miklu stöð, sem nú rís við Sogið. Ég get tekið undir það með hæstv.atvmrh., að það megi heita tómt mál, eins og viðhorf er nú, að tala um slíkar framkvæmdir, hvort sem er heldur þar í héraði eða í Árnessýslu. En svo framarlega sem vænta má, að þjóðin eigi nokkra framtíð fyrir sér, þá er það eitt af stærstu málum hennar að hagnýta sér raforkuna, og rannsóknum er því ekki á glæ kastað eða því, að búið sé í haginn með faglega þekkingu. Það er gott að hafa málið vel undirbúið á hverjum tíma, því þá er enginn efi á því, að þeir möguleikar, sem fyrstir verða til framkvæmda, verða notaðir. Í Borgarnesi og á Akranesi er ekki til annað rafmagn en það, sem framleitt er með mótorum. Þessar mótorstöðvar eru dýrar í rekstri og endast illa. Þess vegna er það, þar sem svo mikið afl er í fossum þessa lands, neyðarkostur að búa við að kaupa erlenda orku, sem við gætum framleitt á ódýrari hátt, ef hægt væri að kljúfa stofnkostnaðinn, með því að hagnýta okkur þá orku frá jöklum og fjöllum þessa lands, sem fer ónotuð í hafið. Ég legg áherzlu á, að þessi till., sem hér liggur fyrir, verði samþ., svo að fram komi almennur áhugi Alþ. fyrir því, að sem bezt sé búið í haginn fyrir alla einstaklinga til að geta notað vatnskraftinn, og að þegar batnar með fjárhag, þá standi ekki á því, að rannsókn liggi fyrir á öllum atriðum. Það er rétt, að verðlag getur breytzt, og má gera ráð fyrir, að svo verði, en ef að öllu öðru leyti er búið að þrautrannsaka aðstöðu alla, þá er minnst fyrirhöfnin að breyta kostnaðaráætlun samkv. breyttu verðlagi, t. d. ef búið er að bera saman, hvort hagkvæmara er að ná rafmagninu með smærri virkjunum í héraði eða að leiða frá stórri aflstöð í meiri fjarlægð, því mér skilst, að það afl, sem næst úr Soginu með þeirri aflstöð, sem þar er byggð, eigi að fullnægja þörf alls þessa svæðis.

Páll Zóphóníasson Ég hefi dálítið sérstaka skoðun í þessu máli, og sú skoðun hefir orðið ríkari hjá mér, því meir sem ég hefi um þetta mál hugsað. Ég er sammála þeim mönnum, sem líta svo á, að sjálfsagt sé að gera það, sem hægt er, til þess að rafmagnskrafturinn, sem liggur falinn í fallvötnum landsins, verði notaður, og það sem fyrst. En mér virðist flest það, sem enn er gert í þessa átt, miða meira að því að láta einstakar minni heildir njóta þess heldur en allan almenning. Í þessa átt virðist mér einnig framkvæmdir Sogsvirkjunarinnar hníga. Það, sem mér finnst þurfa að gera, er það, að rannsakað sé, hvaðan hver einstakur staður geti fengið ódýrast rafmagn. Þegar það hefir verið gert, þarf að skipta landinu í heildir utan um þau fallvötn, sem um er að ræða, þannig að hver heild geti fullnægt sinni rafmagnsþörf. Hvað Sogið snertir, þá á það eftir þeirri bráðabirgðaáætlun, sem gerð hefir verið, að geta fullnægt rafmagnsþörf íbúanna austan úr Skaftafellssýslu og vestur í Dali. Það er ekki líklegt eftir þessari bráðabirgðaáætlun, að bæir eða þorp á þessu svæði geti fengið ódýrara rafmagn heldur en frá þessum stað, ef allt svæðið er ein heild. En með því að láta þetta svæði ekki vera eina heild, heldur skipta því niður í ótal búta, sem hver um sig bæri kostnaðinn af því að leggja línur til sín og standa undir þeim, þá væri bara lítill hluti af þessu svæði, sem gæti fengið rafmagn, því það hefir talizt svo til, að það borgaði sig ekki að leggja rafmagn yfir svæði, þar sem ekki kæmu 26 menn á hvern km. leiðslunnar. Þess vegna vil ég leggja til, að um leið og farið er að vinna að þessu máli, þá sé það rannsakað, hvort ekki sé hægt að skipta landinu í rafmagnshverfi utan um fallvötnin. Síðan sé fundið meðalverð, sem hvert hverfi þurfi að borga fyrir rafmagn, og leggja svo fyrst þær línur, sem ágóði fæst af að selja rafmagn á með meðalverði og nota þann ágóða til að fjölga línunum, fyrst þar, sem aðstaðan er góð, og síðan þar, sem hún er verst. M. ö. o., að ágóðinn af þeim línum, sem borga sig, sé látinn standa undir lagningu dýrari línanna. Í fullu trausti þess, að hæstv.ríkisstj. bæði líti á þetta mál frá þessari hlið og að öðru leyti geri það, sem enn er ógert af því, sem í till. felst, legg ég til, að málinu verði, að þessari umr. lokinni, vísað til ríkisstj.

*Flm. (Sigurður Kristjánsson): Ég hefi gert grein fyrir þessu máli í grg., sem fylgir till., og get ég látið þá grg. að mestu leyti koma í staðinn fyrir framsöguræðu. Og sérstaklega get ég stytt mál mitt vegna þess, að ég veit þess enga von, að mál þetta muni mæta neinni mótspyrnu á Alþ. En það er ekki nema eðlilegt, að hv.þm. vilji fá einhverjar skýringar á því, sem farið er fram á í till., og má vera, að ýmislegt skorti á, að það sé gert til hlítar í grg.till. Og ég verð einnig að játa, að hér er um svo vísindalegan hlut að ræða, að það skortir mikið á, að ég geti gefið þær upplýsingar, sem telja mætti, að væru verulega ýtarlegar, enda er höfuðtilgangur málsins nokkuð kunnur og þýðing þess í heild er náttúrlega ekki neitt þungskilin. Það er vitað og það þarf ekki neina rannsókn á því, að afkoma Íslendinga og geta til þess að halda hér uppi menningarlífi hvílir að mjög miklu leyti á afurðum sjávarins, á því, hversu mikill aflinn úr sjónum er og í hvaða verð hægt er að koma aflanum. Það er aftur á móti vitað, að þó að Íslendingar séu miklir aflamenn, þá verða aflabrögðin yfirleitt með ákaflega snöggu átaki, svo að uppgrip eru geysileg á skömmum tíma, en langar eyður á milli, og sá sjávarafli, sem Íslendingar fá sjálfir, er mjög einhæfur, þó að nokkur bót hafi verið ráðin á því í seinni tíð. Það er ekki hægt að koma inn á þetta mál án þess að leggja höfuðáherzlu á það, sem ég sagði í upphafi, að það hlýtur svo að verða í framtíðinni, að afkoma landsins hvíli að mjög miklu leyti á sjávarafurðunum, og það er líka ekki hægt að komast hjá því, og ekki heldur þörf á að sneiða hjá því að segja það, að Íslendingar eru óvenjulega miklir aflamenn. Fámennið hér myndi gera það eðlilegt, að við tækjum sjálfir mikinn minni hluta af þeim fiski, sem veiddur er á Íslandsmiðum, því á þau mið sækja með verulegan skipastól eitthvað um 11 þjóðir aðrar en Íslendingar, eftir því sem ég hefi fengið skýrslu um, og sumar þær þjóðir eru svo nálægt miðunum, að það er ekki neinn verulegur krókur fyrir þær að sækja hingað, eins og t. d. Færeyingar og Englendingar. En auðvitað eru þær þjóðir, sem hingað sækja til veiða, mjög mikið fjölmennari og sterkari fjárhagslega heldur en Íslendingar, sérstaklega Norðmenn, Englendingar og Þjóðverjar. En þrátt fyrir það, þó að svo margar þjóðir stundi hér veiðar á Íslandsmiðum og með svo geysilegum sæg skipa, að það er talið, að af stærstu skipunum, togurunum, séu íslenzkir togarar 1/10 þess togaraflota, sem stundar veiðar á Íslandsmiðum. Þrátt fyrir þetta er í skýrslum skýrt svo frá, að Íslendingar taka sjálfir um helming alls sjávarafla, sem aflast á Íslandsmiðum, og þó er talið, að ekki sé nema 1/5 hluti þjóðarinnar, sem eru fiskimenn, og eru þó taldar þar með fjölskyldur þeirra allra. Þegar á þetta er litið og einnig á það, að af þeim verðmætum, sem flutt hafa verið undanfarin ár út úr landinu, hafa sjávarafurðir oftast nær verið um 90%, þá getur engum blandazt hugur um það, að þessi atvinnugrein sé vel þess verð, að henni sé veitt það mikil athygli, sem farið er fram á í þessari till., og að það sé lagt meira af mörkum en hingað til hefir verið gert til þess að rannsaka frá vísindalegu sjónarmiði möguleikana á því að auka og bæta aðstöðu Íslendinga til þess að hagnýta sér þessa miklu námu, sem fiskimiðin umhverfis landið eru. Það er sjálfsagt hægt að slá því föstu, að Íslendinga skorti ekki orku til þess að sækja aflann á miðin, og að það, sem útgerðarmenn og sjómenn geta lagt til þessara mála, sé með sóma af hendi leyst. En því verður ekki neitað, að geta þessara manna hefir ekki verið greidd sem skyldi í því að rannsaka, hvort þeir fara ekki framhjá ýmsum beztu leiðunum til þess að afla verðmæta úr sjónum. Þeir fiskistofnar, sem eru hér við land, hafa reynzt að vera ákaflega verðmætir, en líf þeirra og lífsskilyrði hér við land eru lítt rannsökuð, og það litla, sem hefir verið gert í því efni, hefir verið gert af öðrum en Íslendingum. Það, sem þessi till. mín fer fram á, er, að ríkið gefi þessu dálítið meiri gaum og leggi nokkurt fé af mörkum í þessu skyni. Ég skal taka það fram þegar, að það, sem farið er fram á í þessari till., er ekki nema eitt mjög lítið skref á þeirri leið, sem framundan er í því að rannsaka skilyrðin til þess að geta gert fiskistofnana hér við land verðmæta fyrir landið og landsfólkið. En það verður sjálfsagt einhversstaðar að byrja, og það, sem till. fer fram á, virðist vera mjög heppilegt til þess að reyna fyrst kraftana á. Því fer fjarri, að þetta sé nokkurt nýmæli, sem ég flyt hér, eða að það hafi orðið til í mínum heila eða mínu höfði. Ég flyt aðeins hugmynd, sem áður hefir verið til og hefir verið rædd af meiri þekkingu af öðrum en mér. En mér hefir hugkvæmzt að greiða götu þessarar hugmyndar inn á Alþ. Það eru auðvitað þeir fiskifræðingar, sem starfa í þjónustu landsins, sem mest hafa hvatt til þess, að hafizt væri handa með frekari vísindalegar rannsóknir á fiskistofnunum og skilyrðum og lífi fiskjarins hér við land. Það eru þeir, sem eiga frumkvæðið að þessu og hvötina, og í því sérstaka atriði, sem ég fer fram á í till. minni, hefi ég verið hvattur af Árna Friðrikssyni fiskifræðingi. Ég vil nú leyfa mér að skýra í fáum orðum frá því, hvernig hann hóf fyrst þetta mál. Hann áleit eins og ýmsir fleiri á síðari árum, að það myndi fara ákaflega mikið fé og tími og fyrirhöfn í að leita að hlutum í þessu efni, sem hægt kynni að vera að ákveða í eitt skipti fyrir öll, eins og t. d. göngur við landið, að landinu og frá landinu, og einnig hefir hann talið það vitað, að Íslendingar myndu geta aflað fiskimagns svipaðs og venjulegt er núna með mun minni fyrirhöfn, ef þeir þurfa ekki að leita að fiskigöngunum eins mikið og nú er. Í sambandi við þetta hefir Árni Friðriksson viljað fá menn til þess að rannsaka, eftir hvaða leiðum fiskurinn mun ganga af Íslandsmiðum, þegar hann gengur vestur til Grænlands, eins og nú er sannað fyrir nokkru að fiskurinn fer. Fyrir tveimur árum fékk Árni Friðriksson þáv. forsrh., Ásgeir Ásgeirsson, og ýmsa útgerðarmenn í lið með sér til þess að framkvæma þetta mál, og var þá ákveðið, að togari færi í rannsóknarferð frá Íslandi vestur til Grænlands. Þessi ferð var ákveðin í maí 1934 og átti að hefjast í júnímánuði, en tilraun þessi fórst fyrir af þeim ástæðum, að það þótti þá svo mikil hætta af ísreki, að skipið fékkst ekki vátryggt. Þó að þessi för færist þannig fyrir, þá varð samt einn framkvæmdasamur maður til þess að taka það upp hjá sjálfum sér að fara rannsóknarferð, þó að hún hafi sjálfsagt orðið með minni undirbúningi en ella. Þessi maður var Ólafur heitinn Jóhannesson konsúll á Patreksfirði. Hann sendi togarann Gylfa í þessa ferð. Förin var hafin frá Vestfjörðum og farið í áttina til Grænlands. Á leiðinni voru gerðar veiðitilraunir með botnvörpu, handfæri og lóðir, og í sambandi við þetta voru svo gerðar ýmsar aðrar tilraunir. Í ferðinni, sem togarinn Gylfi fór, voru gerðar þó nokkrar dýptarmælingar og allmargar tilraunir með botnvörpu. Skipið fór eftir sjókorti, sem sjókortastofan danska hafði gert, og hafði hún fært inn á það mælingar, sem Danir hafa látið gera á Grænlandshafi, og síðan mælt sem Þjóðverjar hafa gert á síðari árum, en þær mælingar munu vera hinar nákvæmustu og nýjustu. Eftir þessar dýptarmælingar sigldi skipið áfram og gerði sínar botnvörputilraunir. Skipið sigldi fyrst vestur frá Vestfjörðum út frá Arnarfirði og gerði sínar tilraunir víða á leiðinni vestur og stefndi á Ingólfsfjörð á Grænlandi, sem er nokkuð norðan við Angmasalik, og síðan suður með Grænlandsströnd, en fór svo heim nokkru sunnar. Það reyndist svo á leiðinni vestur eins og segir í skýrslunni, að alstaðar þar, sem skipið togaði, fékk það þorsk, og þó var þetta nokkuð seint í júlímánuði, og það má búast við, að þó að fiskur sé allmikill á þessari leið í júní, þá sé hann farinn þaðan, þegar komið er langt fram í júlímánuð. Alstaðar þar, sem togað var, fékk togarinn þorsk, nokkrar körfur í hverju togi. Á leiðinni heim var ekki togað vegna dýpis, en þeir hittu þar skip, sem voru að lóðaveiðum, svo að þar eru áreiðanlega líka fiskimið. En skipið mun hafa haft ónóg veiðarfæri, eða aðeins þau, sem notuð eru á hinum venjulegu miðum hér við land, en í þessari ferð þurfti vitanlega að hafa togfæri þannig, að hægt væri að toga í djúpum sjó, dýpri en þeim, sem venjulega er veitt í hér við land. Það er nú sjálfsagt, að Alþingi vilji gera sér einhverja grein fyrir því, hvað slíkur leiðangur kostar, en ég er ekki við því búinn að segja mikið um það. Útgerð Þórs, sem ég legg til að verði gerður út í þessu skyni, kostar 600 kr. á dag, og það er ekki neitt afskaplegt, þegar það er athugað, að skipið kostar talsvert, þó það lægi í höfn. En svo má búast við, að það þurfi að gera einhverjar breyt. á skipinu eða gera á því aukinn útbúnað, og mun það kosta nokkurt fé. Það er sagt, að Þór hafi einhvern bezta bergmálsmæli, sem til er í skipi hér við land, svo að þar þurfi ekki um að bæta. En ég geri ráð fyrir, að skipið geti ekki gert sínar tilraunir á miklu dýpi, nema skipt sé um spil, því það þarf að hafa spil, sem tekur miklu þyngra en það, sem nú er notað. Eins er það, að skipið er ekki svo kraftmikið, að það geti togað með venjulegum veiðarfærum. Ég geri einnig ráð fyrir, að það mundi þurfa að kosta einhverju til mannahalds á skipinu fram yfir það venjulega, til ýmiskonar rannsóknar, og ef til vill þyrfti að setja eitthvert skýli, svo menn gætu athafnað sig á haganlegri hátt en hægt er á svona litlu skipi sem Þór er, en hann var byggður upphaflega sem togari. Ég hefi sett í þessa till. mína líka, að rannsaka skuli lúðumið á þessum svæðum. En það er alls ekki svo þýðingarlítið atriði, því það er vitanlegt, að nágrannaþjóðir okkar þekkja slík mið á Grænlandshafi og hafa notað þau. En markaður fyrir þær fisktegundir, sem hægt er að kæla og frysta, er miklu betri en fyrir aðrar fisktegundir. Ég skal svo ekki auka neinu verulegu við þetta, en vil að lokum taka það fram, að vitanlega á takmarkið að vera það, að við eigum rannsóknarskip, eða höfum sérstakt skip til rannsókna við landið, bæði til þess að mæla dýpið og gera tilraunir með að afla ýmiskonar fisktegunda og rannsaka göngu þeirra og eðli og lífsskilyrði. En þó að við eigum svo mikið undir því, að okkar sjávarútvegur sé stundaður af skynsemi, þá er það svo, að í þessu skyni hefir svo að segja engu verið varið af ríkissjóði, og það er ekki vansalaust, að við, sem veiðum um helminginn af öllu því, sem veitt er á Íslandsmiðum, og búum við þessi mið, skulum vera langsamlega ófróðastir allra þjóða, sem stunda veiðar, um allt, sem lýtur að fiskiveiðum og lífsskilyrðum fiskistofnanna hér við land. Ég vona svo, að þingið taki þessari till. vinsamlega og veiti henni samþykki.

forseti (JBald): Háttvirtum þingmönnum er hér með tilkynnt, að í skrifstofu Alþingis verður til sýnis næstu daga: l. Frumrit á pappír með öllum litum af ávarpi því, er Alþingi sendi á bókfelli til sænska ríkisþingsins á 500 ára afmæli þess á síðastliðnu vori, skrautritað af Tryggva Magnússyni málara. 2. Nokkrar ljósmyndir af ávarpinu. 3. Ljósmynd af Þingvallamynd Ásgríms Jónssonar, sem send var ríkisþingi Svía að gjöf frá Alþingi við sama tækifæri, í umgerð Ríkarðs Jónssonar. 4. Gullpeningur sá, er sænska ríkisþingið sendi Alþingi í tilefni af afmælinu. Peningurinn er úr sænsku gulli frá Boliden.

Magnús Torfason Ég kveð mér ekki hljóðs sökum þess, að ég ætli mér að fara út í þetta mál almennt; ég ætla mér aðeins að fara um það nokkrum orðum frá sjónarmiði Árnesinga. Það er síst, að áhugi fyrir þessu máli hefir aukizt þar austur frá með ári hverju, og það er einnig vitað, eins og fram hefir komið í skjali, sem sent hefir verið hingað til Alþ., að það er mjög ákveðin krafa Árnesinga, að þeir geti sem fyrst notið þessarar Sogsvirkjunar. Og það er sannarlega ástæða til þess. Það getur ekki verið skemmtilegt fyrir Árnesinga að horfa upp á það, að þessi aflgjafi, sem þarna er, veiti krafti sínum til annara héraða og lýsi þar upp og hiti híbýli manna, meðan þeir sjálfir verða að sitja í myrkrinu og kuldanum. Og eins og menn geta nærri, þá hefir ekki dregið úr þessari hugsun síðastl. vetur, í þeim miklu frostum, sem þá gengu yfir land allt. Ég er líka alveg sömu skoðunar og menn þar eystra, að það sé hart og jafnvel gangi hneyksli næst, ef það hérað, sem aflgjafinn er sóttur í, á að fara varhluta af þeim gæðum, sem Sogsvirkjunin veitir út um landið. Og það er því fremur ástæða til þess, að þeir líti svo á, þar sem það virðist samkv. síðasta manntali, að flótti fólksins úr héraðinu sé nú loksins stöðvaður. Það er í fyrsta sinn í fyrra um 15 ár, sem fólkinu hefir fjölgað í Árnessýslu, og eftir því, sem mér er kunnugt um af skýrslum, sem komnar eru til mín fyrir árið 1936, þá heldur sú fjölgun áfram. Þetta er ekki nema eðlilegt. Það hefir verið mikið gert fyrir sýsluna, og menn byggja á því á ýmsan hátt. Yfirleitt er þar mikill áhugi vaknaður og framkvæmdir hafnar til þess að ausa úr þeim mesta nægtabrunni landsins, sem Árnessýsla vitanlega er. Í umr. um þetta mál hefir eiginlega ekki komið nema tvennt fram, sem ég vildi athuga. Annað er hin svokallaða meðalverðstill. frá hv. 2. þm.N.-M. Ég tel hana afaríhugunarverða, en ég býst við, að það þurfi að athuga hana mjög vel, áður en nokkurt tillit er tekið til hennar. - Hitt atriðið var það hjá hæstv.atvmrh., þar sem hann hafði það á móti till., að ef þessar rannsóknir, áætlanir og tillögur ættu að vera undirbúnar fyrir Alþ. 1937, þá gæti þetta orðið tvíverknaður, því hann byggist ekki við því, að hafizt yrði handa á árinu 1937. Ég get vel skilið hans hugsun hvað þetta snertir, og það því fremur, sem bæði ég og aðrir, sem áhuga hafa haft fyrir þessu máli, hafa litið svo á, að ekki mundi koma til mála, að snert væri á þessum aukalínum fyrr en eftir að aðallínan væri komin á og rafmagnsveitan til Reykjavíkur fullkomlega opnuð, en eins og við vitum, á það fyrst að vera 1937. Ég ætla því að leyfa mér að koma með skrifl. brtt. um það, að í staðinn fyrir 1937 komi 1938. Ég hygg, að með því sé engu sleppt, en hinsvegar orðið við tilmælum hæstv.atvmrh. í þessu efni. Það hefir komið hér fram till. um að vísa málinu til stj. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég hefi fullt traust á stj. hvað þetta snertir og ég tel, að það hefði varla þurft að koma fram slík till. sem þessi. En hinsvegar virðist mér, úr því till. er nú fram komin, að það sé eins og heldur til að draga úr málinu, ef hún er ekki samþ. En ég skal taka það skýrt fram, að í þessu á ekki að felast neitt vantraust til ríkisstj. af minni hálfu, heldur aðeins það, að með þessari till. sé lögð áherzla á málið og því haldið vakandi.